cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sioux Valley Dakota Naasje
Reservaten
De Sioux Valley Dakota Naasje hat in eigen reservaat, te witten: it Sioux Valley Dakota Naasje Reservaat (Sioux Valley Dakota Nation Reserve), dat foarhinne bekendstie as it Oak River Reservaat (Oak River Reserve), en dat 50 km bewesten de stêd Brandon leit. It hat in oerflak fan 41,4 km² en wurdt folslein omsletten troch de plattelânsgemeente Woodworth. Mei de Birdtail Sû Earste Naasje en de Canupawakpa Dakota Naasje dielt de Sioux Valley Dakota Naasje fierders it folle lytsere Fishing Station Reservaat 62A (Fishing Station 62A Reserve). Mei-inoar hawwe de beide reservaten in oerflak fan 42 km².
Fan 'e 2.300 leden fan 'e stamme wennen der yn 2013 justjes mear as 1.400 yn it eigen reservaat. De wichtichste delsetting fan 'e Sioux Valley Dakota Naasje is sitewearre op 49°51′ noarderbreedte by 100°29′58″ westerlingte. Sioux Valley beskikt oer in eigen bestjoersgebou, in pjutteboartersplak, in beukerskoalle, in legere skoalle (de Tatiyopa Maza Wayawa Tipi-skoalle), in middelbere skoalle, in klinyk, in fersoargingstehûs (de Dakota Oyate Lodge) en in arkadehal anneks miny-kasino (sûnt 1997). Sioux Valley hearde foarhinne, mar no net mear, ta de Dakota-Odjibwe Stammeried (Dakota Ojibway Tribal Council), in gearwurkingsferbân fan Dakota- en Odjibwe-stammen yn súdlik Manitoba.
Asia Carrera
Karriêre yn 'e pornoyndustry
Ien fan 'e bekendste films fan Carrera wie Babewatch, in parody op 'e aksjesearje Baywatch, dy't yn 'e 1990-er jierren tige populêr wie. Yn 1998 hie Carrera in cameo (dêr't se net foar op 'e ôftiteling fermelden waard) yn 'e cultfilm The Big Lebowski, mei Jeff Bridges en John Goodman. Se spile yn dy film in aktrise yn 'e fiktive pornofilm Logjammin’. Njonken har live action-aktearwurk wie Carrera ek aktyf as stimaktrise. Se liende har stim oan personaazjes yn ferskate eroatyske hentai-animaasjefilms fan 'e Japanske filmstudio Pink Pineapple, wêrûnder Shusaku (1999) en Inmu (2001). Yn oktober 2001 wie Carrera sadwaande tegearre mei har kollega Kobe Tai earegast op it Big Apple Anime Fest yn New York.
Sioux Valley Dakota Naasje
Skiednis
De Sioux Valley Dakota Naasje is ien fan acht lytse Sû-stammen yn súdlik Manitoba en Saskatchewan, dy't dêr oan 'e ein fan 'e Dakota-Oarloch fan 1862 fêstige binne troch almeast Eastlike Dakota, nei harren flecht út 'e Amerikaanske steat Minnesota wei. It Kanadeeske regear erkent dizze "earste naasjes" en hat oan harren reservaten tawiisd, mar hâldt út dat se eins Amerikaanske flechtlingen binne, dy't inkeld yn Kanada tahâlde om't de Kroan sa freonlik is om dat ta te stean. Neffens dy riddenearring kinne de Sû yn Kanada dus gjin lânrjochten jilde litte. De Sû-stammen, oan 'e oare kant, hawwe lânkaarten en offisjele dokuminten fan foàr de kolonisaasje fan súdlik Manitoba en Saskatchewan, dêr't út blike soe dat dy krite doe wol deeglik ta harren wengebiet hearde. Dit is in juridysk toulûken dat al geande is sûnt de 1870-er jierren en dêr't mei koarten grif ek gjin ein oan komme sil.
Asia Carrera
Karriêre yn 'e pornoyndustry
Behalven as aktrise wie Carrera ek efter de skermen yn 'e pornoyndustry aktyf. Sa regissearre se trije pornofilms: A is for Asia (1995), wêryn't se sels ek spile en foar it earst in anale sekssêne die, en fierders Appassionata (1997), fan Adam & Eve, en Last Little Whorehouse (1997), fan New Sensations. Dêrnjonken wie Carrera by guon films ek behelle yn 'e hoedanichheid fan produsinte, senarioskriuwster en fisazjiste. Carrera wûn twaris in prestizjeuze AVN Award (de Oscar fan 'e pornoyndustry). Yn 1995 waard se as earste Aziatyske aktrise útornearre ta artyste fan it jier. En yn 2000 wûn se de priis yn 'e kategory bêste sekssêne mei in pearke, tegearre mei James Bonn, foar harren rol yn 'e film Search for the Snow Leopard. Yn 2001 waard Carrera boppedat opnommen yn 'e AVN Hall of Fame, en yn 2007 waard se ynhuldige as nij lid fan 'e XRCO Hall of Fame.
Carrera loek har yn 2003, doe't se troude, út 'e pornoyndustry werom. Yn 2010 foarme hja it ûnderwerp fan 'e dokumintêre After Porn Ends, dy't oer it ferfetsjen fan in 'gewoan' libben giet nei't men pornoaktrise west hat.
Priveelibben
Op 27 febrewaris 1995 troude Carrera mei Bud Lee, in regisseur en produsint fan pornofilms. Harren houlik einige op 29 septimber 2003 yn in skieding, mar se bleaune ek neitiid befreone. Foar de formele skieding wiene se al lange tiid skieden fan tafel en bêd. Yn dy tiid hie Carrera in relaasje mei in Clarke, in earder lid fan 'e filmcrew by guon fan har films, oant syn fisum ôfrûn en hy werom moast nei Ingelân.
Op 19 desimber 2003 wertroude Carrera mei fiedingskundige en publisist Don Lemmon, wat foar har reden wie om in punt te setten efter har karriêre as pornoaktrise. Hja sette har mei har twadde man yn maart 2004 nei wenjen op Hawaï en ferhuze yn jannewaris 2005 mei him nei St. George, yn 'e steat Utah. Se krigen twa bern. In famke, Catalina, waard berne op 4 maart 2005. In jonkje, Donald Edward Lemmon III, brocht Carrera thús, sûnder help, te wrâld op 31 july 2006, wylst de froedfrou noch ûnderweis wie. Dat wie oardel moanne nei't syn heit, Don Lemmon, op 10 juny fan dat jier yn 'e omkriten fan Las Vegas omkommen wie by in auto-ûngemak. Carrera krige neitiid fan in oare man noch in soan, dy't se foar adopsje ôfstie.
Yn 2010 bychte Carrera yn har bloch op dat se nei de dea fan har man oan 'e drank rekke wie. Yn 'e twadde helte fan maart 2010 sleat se har oan by Alcoholics Anonymous en swarde se alkohol ôf.
Carrera hat in IQ fan 156, en is lid fan Mensa International, in organisaasje fan sa'n 100.000 heechbejeftige lju fan oer de hiele wrâld, dy't allegear in IQ hawwe dat harren by de heechste 2% fan 'e wrâldbefolking pleatst. Carrera is in autodidaktysk ûntwerpster fan websiden, dy't yn 1996 ek har eigen webside fan 'e grûn ôf opboude. Fierders fertsjinnet se ek mei belizzings fan oandielen op 'e effektebeurs. Op har bloch hat Carrera oanjûn dat se ynvestearder en miljardêr Warren Buffett as in held beskôget. Dêrmei konfrontearre, sei Buffett dat er it moai fûn om dat te hearren.
Carrera is in oertsjûge ateïste. Yn in fraachpetear sei se: "Wittenskip kin alles útlizze. It libben hat gjin betsjutting of doel, útsein om it bêste te wêzen yn in beskaat fakgebiet. Godstsjinst is ûnnoazel. Ast dea giest, wurdst in itensboarne foar takomstige blommen en planten." Se is ek in pastafariaan, dy't derfoar keazen hat om 'e wetlike regel bespotlik te meitsjen dy't seit dat men op 'e pasfoto yn jins rydbewiis gjin holdeksel drage mei, útsein as dat moat fan jins religy. Krekt as oare fûleindige ateïsten yn 'e Feriene Steaten en oare lannen (wêrûnder Nederlân) hat se fan dy regel gebrûk makke om op har rydbewiisfoto in gatsjepanne op 'e holle te dwaan, mei't dat moatte soe fan 'e religy fan it Fleanend Spagettymeunster.
Lichemsskaaimerken
Asia Carrera is heal blank en heal mongoloïde, mei brune eagen en swart hier. Neffens har offisjele opjefte wie se ûnder har karriêre yn 'e pornoyndustry 1.74 m lang, mei in gewicht fan 50 kg, en cupmaat 36C, dêr't se mids njoggentiger jierren twa boarstfergruttingsoperaasjes foar ûndergie, ien fan in lytse B-cup nei in grutte C-cup, en letter noch ien dy't har in D-cup joech. Se hie gjin tatoeaazjes en mar wol in piercing troch har lofterskamlippe.
Internet Adult Film Database
Skiednis
De direkte foarrinner fan 'e IAFD wie in database fan pornoaktrises mei de namme Abserver, yn 1993 oprjochte troch Dan Abend, dy't tagonklik wie fia e-mail en FTP. De IAFD sels begûn as in idee fan 'e Nederlanner Peter van Aarle, dy't yn 'e jierren njoggentich behearder wie fan 'e nijsgroep rec.arts.movies.erotica (RAME). Hy sammele al fan 1981 ôf ynformaasje dy't er byhold op yndekskaartsjes oer pornofilms dy't er sels sjoen hie of wêrfan't er de resinsje lêzen hie yn Adam Film World. Yn 1993 begûn er by te dragen oan 'e Usenet-nijsgroep alt.sex.movies, dêr't er yn 'e kunde kaam mei Dan Abend. Hja wikselen harren databases út en begûnen te risselwearjen om in ynternetdatabase op te rjochtsjen.
Van Aarle wurke op dat mêd letter gear mei Ron Wilhelm, dy't gebrûk makke fan 'e skûlnamme Heretic ("Ketter"). De earste ferzje fan 'e IAFD kaam yn 1995 online troch de programmearkennis fan Wilhelm, dy't it as in projekt brûkte om himsels te bekwamen yn it omgean mei de markeartaal SGML, dêr't er doe krekt in oplieding foar folge. Nei't Wilhelm him weromloek om yn militêre tsjinst te gean, waard de database stadichoan it slachtoffer fan linkrot.
Yn it neijier fan 1998 kaam Van Aarle op in fakbeurs yn 'e kunde mei Jeff Vanzetti, dy't him frege oft er de IAFD net op 'e nij oprjochtsje woe, diskear ûnder de eigen domeinnamme. Vanzetti socht nammentlik in projekt om himsels it programmearjen fan in online-database mei de markeartaal SQL oan te learen, en dit liek him in moaie kâns ta, temear om't hy en Van Aarle allebeide behearders fan RAME wiene en om't leden fan dy nijsgroep geregeldwei klagen oer it yn it neigean reitsjen fan 'e âlde IAFD. Van Aarle stimde yn mei it plan en begjin 1999 waarde de earste stappen set om 'e database nij libben yn te blazen.
De nije IAFD wie foar eltsenien fergees tagonklik, en bestie fan reklame dy't op 'e webside pleatst waard. Yn 't earstoan wiene inkeld froulike akteurs opnommen, en wie de database beheind ta films dy't nei 1989 útbrocht wiene. Van Aarle hie nammentlik opmurken dat frijwol nimmen ynformaasje oer eardere films hie, en woe dêrom syn weardefolle gegevens oer films út 'e jierren tachtich net fergees tagonklik meitsje, foar it gefal dat er dy nochris ferkeapje koe. De grinsdatum fan 1989 waard keazen sadat alle titels fan 'e tige populêre Buttman-rige wol yn 'e database stean soene. Van Aarle stoar op 18 septimber 2005 oan in hertoanfal doe't er noch mar 42 jier wie. Yn 2011 waard er opnommen yn 'e XRCO Hall of Fame.
Tzigerastate
thumb|sitewaasje yn 2010 Tzigerastate wie in state te Meddert besuden Holwert yn de gemeente Dongeradiel. Op it stee stiet in bedriuwsgebou dat by de pleats liket te hearren.
De stins/state is mooglik yn de 14e iuw ûntstien. It is ien fan de fjouwer states fan de terpebuorskip Medwerd. Dy buorskip waard al yn de 9e iuw neamd, doe't dêr oan de abdij Fulda grûnbesit skonken waard. Yn de twadde helte fan de 12e iuw wenne dêr in wettersuchtige frou dy 't troch abt Frederik fan Mariengaarde better makke waard. Yn 1390 wie Asega fen Medwerth grytman yn Dongeradiel. Net ien fan de fermeldings hoecht lykwols spesifyk op Tzigera te doelen.
Lilianne Ploumen
thumb|Lilianne Ploumen (2017) Lilianne Ploumen (Maastricht, 12 july 1962) is in politika fan de PvdA. Sy hat op ferskate mêden yn de partij warber west. Oant 12 april 2022 wie sy de fraksjefoarsitter en listlûker fan de PvdA yn de Twadde Keamer.
Ploumen wie oant 2002 lid fan GrienLinks, dêrnei stapte se oer nei de PvdA. Fan 6 oktober 2007 oant 22 jannewaris 2012 wie sy foarsitter fan de partij. Op 5 novimber yn dat jier waard sy Minister fan Bûtenlanske Hannel en Ûntwikkelingsgearwurking yn it kabinet-Rutte II.
Doe't nei de ferkiezingen fan 2017, de PvdA in histoarysk min resultaat helle wêrby't it tal sitten fan 38 oant 9 werom gie, kaam Ploumen yn de Twadde Keamer. Hja wie dêr wurdfierder foar bûtenlanske saken en soarch.
Listlûker en fraksjefoarsitter
Neidat Lodewijk Asscher him weromluts as listlûker en fraksjefoarsitter op 14 jannewaris 2021 troch it skandaal om de taslagge-affêre hinne, kaam Lilianne Ploumen yn byld foar syn posysje. Sûnt 14 jannewaris wie Ploumen fraksjefoarsitter en op 18 jannewaris waard sy beneamd ta listlûker foar de Twadde Keamer ferkiezingen yn 2021.
Seal (hynsteriden)
In seal of sadel is in ûnderstypjende struktuer foar in berider of in oare lading, dy't in ryd- of lêstdier op 'e rêch bûn wurdt troch ûnder de bealch lâns in búkrym oan te heljen. It bekendste soarte seal is it rydseal dat ûntwurpen is foar hynders, mar dêrnjonken besteane der ek paksealen foar bgl. hynders, mûldieren, ezels en lama's, en spesjalisearre rydsealen foar oarsoartige bisten, lykas ezels, kamielen en jaks. By it beriden soarget it seal behalven foar it ûnderstypjen fan 'e berider ek foar in kjessen tusken de lichemsdielen fan 'e berider en it ryddier, dêr't beide baat by hawwe. It is ûnbekend wannear't de minske foar it earst begûn is mei it brûken fan de iene of oare soarte fan rydkjessen, mar it tinken is dat it moderne seal him oarspronklik ûntjûn hat út in tekken dy't mei koarden teplak holden waard.
Hjoed oan 'e dei besteane der withoefolle ferskillende soarten sealen, allinnich al foar it beriden fan hynders. Dêrfan komme it dressuerseal (of Ingelsk seal), dat brûkt wurdt foar hynstesport, en it (Amerikaanske) westernseal, bekend fan cowboys en rodeo's, it measte foar. It westernseal is eins de bekendste fertsjintwurdiger fan in kategory dy't it feedriuwersseal of stock saddle hjit, en dêr't bygelyks ek it Australyske feedriuwersseal ta heart. Njonken de normale foarm fan dizze sealen, mei in stive en hurde sealboom, dy't stevigens oan it seal jout, besteane der fan sawol dressuersealen as westernsealen ek fleksibele, boomleaze farianten.
Foar froulju wie foarhinne it amazôneseal of damesseal yn gebrûk, dat ûntwurpen wie sadat men mei de skonken oan deselde kant fan it hynder ride koe. De reden dêrfoar wie dat it foar froulju ûnfatsoenlik beskôge waard om 'e skonken te sprieden en oerskrank op it hynder te sitten, en teffens wie it ûnpraktysk mei de lange rokken dy't eartiids troch froulju droegen waarden. Pas geandewei de tweintichste iuw, doe't froulju broeken begûnen te dragen, rekke it amazôneseal út 'e moade. Noch wer in oar seal is it springseal, dat brûkt wurdt troch springruters. Fierders hie foarhinne de kriichsmacht faak in selsûntwurpen seal yn gebrûk foar de kavalery, lykas yn it gefal fan it Amerikaanske Leger it McCellan-seal, en itselde gou en jildt noch hieltyd foar plysje te pearde. Yn Aazje en Noard-Afrika hat it seal him op folslein eigen wizen ûntjûn, resultearjend yn û.m. it Arabyske seal en de kura, it Japanske seal.
In seal wurdt yn it Westen meast makke fan lear (al wurdt tsjintwurdich foar guon ûnderdielen ek keunststof brûkt), mar foar Aziatyske sealen waard ek in protte gebrûk makke fan hout yn kombinaasje mei lear. In seal bestiet út 'e sealboom, dy't yn 'e lingterjochting troch de midden rint (d.w.s. lykop geand mei de wringe fan it ryddier). De boom is by dressuersealen justjes krommich, en stekt foar en efter de sit fan 'e ruter wat omheech; dy beide parten wurde oantsjut as de foar- en de efterboom. De romte ûnder de foarboom is de sealkeamer. By westernsealen binne de foar- en efterboom folle heger yn ferhâlding mei it sitplak fan 'e ruter, en wurde se oantsjut as de foar- en efterbôge fan 'e sealbôge. De foarbôge einiget by sokke sealen yn in útstykjende punt, de sealknop (dêr't cowboys by it fangen fan fee har lasso omhinne fêstsette). It diel fan it seal ûnder de sit fan 'e ruter hjit it sealkjessen. De ôfhingjende learene flap dêr't de ruter mei de knibbels en de binnenkant fan 'e boppeskonken tsjinoan drukt, is it switblêd. Dêroerhinne hinget de yn hichte ferstelbere stiichbûgelrym, mei oan 'e útein de stiichbûgel, dêr't de ruter syn foet yn set. It seal wurdt op in hynder (of oar ryddier) fêstset troch de sealrym, búkrym of singel ûnder de bealch fan it bist troch fêst te gaspjen.
Paralympyske Winterspullen 2014
De Xe Paralympyske Winterspullen waarden fan 7 oant en mei 16 maart 2014 hâlden yn it Russyske Sotsji.
Sporten
Der stiene yn 2014 seis sporten op it programma, snowboarden foar it earst.
Kalender
Rjochts stiet in kolom hoefolle gouden medaljes per sport der útdield binne. En op de ien nei ûnderste rigel stiet hoefolle gouden medailjes der op in dei wûn waarden.
Maskottes
Foar it earst yn de skiednis waard der in stimming hâlden ûnder de befolking fan it organisearjend lân om de maskottes te kiezen fan de Olympyske en de Paralympyske Spullen. Der waard as maskotte foar de Paralympyske Spullen keazen foar de sinnestriel en it snieflokje.
List fan planetoïden 71401-71500
Dit is in list fan planetoïden 71401-71500.
Republyk Feneesje
De Republyk Feneesje, formeel de Aldertrochloftichste Republyk Feneesje (Italjaansk: Serenissima Repubblica di Venezia; Fenesiaansk: Serenìsima Repùblica de Venesia) wie in ûnôfhinklike steat yn Jeropa dy't bestie fan 'e sânde iuw oant de Frânske Tiid. Dizze steat hie in mingde steatsfoarm as in oligargyske republyk mei in keazen monargy. De hearsker wie de hartoch of doge. It sintrum fan 'e Republyk Feneesje wie de stêd Feneesje, dy't no yn noardeastlik Itaalje leit, mar dêrwei wreide de republyk him meitiid út oer eilannen en kustgebieten yn 'e Adriatyske, Ioanyske, Egeyske, Levantynske en (hiel koart) Swarte See. Hoewol't de Republyk Feneesje in lange skiednis fan oarloch en ferovering hie, is syn moderne reputaasje fierhinne basearre op syn status as ekonomyske grutmacht, benammen op it mêd fan 'e hannel en skipfeart. De republyk stie wol bekend ûnder de bynamme la Serenissima ("de Aldertrochloftichste").
Geografy
It sintrum fan 'e Republyk Feneesje wie de stêd Feneesje, dy't oan 'e fierste útein fan 'e Adriatyske See leit, oan 'e bopperâne fan 'e Lears fan Itaalje. Om't Feneesje it fan hannel oer see hawwe moast, stie de stêd lange tiid mei de rêch nei it lân ta. Al ier foelen de measte eilannen oan 'e eastkust fan Adriatyske See yn Fenesiaanske hannen, en itselde gou foar in diel fan 'e Dalmatyske kust en de Ioanyske Eilannen (wêrûnder Korfû). Fral yn 'e Renêssânse wreide de Republyk Feneesje him hurd fierder út, en hie it bgl. lange tiid it bewâld oer grutte eilannen yn 'e Egeyske en de Levantynske See, lykas Syprus, Kreta en Euboea. Omtrint dyselde tiid krige de republyk it ek foar it sizzen oer in oansjenlik gebiet oan 'e lânkant fan 'e stêd Feneesje, dêr't letter twa Italjaanske regio's út ûntstean soene: de Feneto en Friûly-Julysk Feneesje.
Untstean
De stêd Feneesje ûntstie healwei it earste milennium út in stikmannich doarpen oan 'e Golf fan Feneesje dy't almar neier gearwurken om har te ferdigenjen tsjin oanfallen fan 'e Longobarden, de Hunnen en oare ynfallers, yn 'e tiid dat it mei de macht fan it Westromeinske Ryk stadichoan fierder yn it neigean rekke. Meitiid kaam it gebiet yn 'e ynfloedsfear fan it Byzantynske Ryk (ek wol it Eastromeinske Ryk neamd), en omtrint de ein fan 'e sânde of it begjin fan 'e achtste iuw ûntjoech de Byzantynske provinsje Feneesje him ta in autonome fazalsteat. Neffens de tradysje wie de earste hartoch of doge fan 'e Republyk Feneesje in Paolo Lucio Anafesto, dy't yn 697 keazen waard, mar dy namme komt net foar yn lykfol hokker boarne fan foàr de alfde iuw, likemin as de namme fan Anafesto syn opfolger Marcello Tegalliano. Histoarikus John Julius Norwich hat suggerearre dat it hartochskip fan Anafesto eins op betizing berêst mei de Paulus dy't yn dyselde tiid eksarch fan Ravenna wie, en dat ek Tegalliano grif in eksarch fan Ravenna west hawwe moat.
Dat hoewol't de stifting fan 'e Republyk Feneesje neffens de tradisjonele skiedskriuwing yn 697 plakfûn, is it wierskynlik dat dy eins letter yn 'e tiid pleatst wurde moat. De earste doge dy't as sadanich yn kontemporêne boarnen neamd waard, wie Orso Ipato, dy't earne oan it begjin fan 'e achtste iuw yn syn amt befêstige waard troch it Byzantynske regear yn Konstantinopel. De residinsje fan 'e iere doges wie it stedsje Eraclea. Orso syn soan en opfolger Teodato Ipato ferpleatste syn machtsbasis yn 'e 740-er jierren lykwols nei Malamocco. Hy wie de earste doge (mar net de lêste) dy't om 'e nocht besocht en stiftsje in erflike dynasty. Under it regear fan Teodato bestiene der trije ûnderling tsierende faksjes yn Feneesje, dy't nauwere bannen mei it Byzantynske Ryk, resp. it Frankyske Ryk en it Keninkryk fan de Longobarden foarstiene.
Nei't de Byzantynske en Frankyske keizers by de Pax Nicephori fan 803 fêststeld hiene dat Feneesje ta de ynfloedssfear fan it Byzantynske Ryk hearde, bettere de partijstriid yn 'e jonge republyk oer. Iuwen letter soene de Fenesianen úthâlde dat by dat ferdrach de facto de Fenesiaanske ûnôfhinklikheid erkend wie. Moderne histoarisy fine dy bewearing lykwols twifelich; yn 807 sylde der noch in Byzantynske float nei Feneesje dy't de doge ôfsette en ferfong troch in Byzantynske gûverneur. Mar hoe't it ek sij, yn 'e folgjende pear hûndert jier ûntwikkele de stêd Feneesje him ta syn moderne foarkommen. Benammen doge Agnello Participazio (reg. 811-827) hie dêr in grutte hân yn. Hoewol't er berne wie yn Eraclea, fêstige er him al ier yn Rialto (in wyk fan 'e stêd Feneesje), en ûnder syn hearskippij wreide Feneesje him út nei de see troch de oanlis fan brêgen, grêften, kanalen, bolwurken en oare fortifikaasjes, en boppe-al stiennene gebouwen.
Agnello waard opfolge troch syn soan Giustiniano Participazio (reg. 827-829), dy't bretaalwei it stoflik omskot fan 'e hillige Markus de Evangelist út it Egyptyske Aleksandrië stiel, en dyselde ta patroanhillige fan Feneesje makke. Under it regear fan Pietro Tradonico (reg. 837-864) begûn Feneesje him foar it earst te fêstigjen as militêre macht fan betsjutting. Dat wie it begjin fan 'e iuwenlange dominânsje troch Feneesje fan 'e Adriatyske See, dy't de Fenesianen al rillegau as harren thúswetters begûnen te beskôgjen. De marine dy't troch Tradonico opboud waard, ferjage Saraseenske seerôvers út 'e Adriatyske See, en weefde ek ôf mei Slavyske piraten út wat no Kroaasje is.
Midsiuwen
Yn 'e Hege Midsiuwen ûntjoech de Republyk Feneesje him ta in tige wolfarrende steat troch syn behearsking fan 'e hannel tusken West-Jeropa en de Levant. Dêrby waard net inkeld 'normale' waar ferhannele, mar ek slaven. (Noch tusken 1414 en 1423 waarden der mear as 10.000 slaven yn Feneesje ferkocht, foar it meastepart kreaze jonge froulju dy't ôfkomstich wiene fan 'e Balkan.) Yn 1084 fierde doge Domenico Selvo persoanlik in float oan tsjin 'e Wytsingen, mar hy waard ferslen en ferlear njoggen grutte galeien. Feneesje wie ek al fan it begjin ôf oan belutsen by de Krústochten. Oan 'e Earste Krústocht (1095-1099) droech de republyk bgl. twahûndert skippen by, en de Fenesianen spilen doe in wichtige rol by de ferovering fan 'e havenstêden yn wat no Syrje en Libanon is. Yn 1110 joech doge Ordelafo Faliero persoanlik lieding oan in Fenesiaanske float fan hûndert skippen dy't kening Boudewyn I fan Jeruzalim en kening Sigurd I fan Noarwegen holp by de bemastering fan 'e stêd Sidon. Yn 'e tolfde iuw wûn Feneesje ek grutte hannelsprivileezjes yn it Byzantynske Ryk, trochdat de republyk de Byzantinen by ferskate gelegenheden fan in float foarseach.
Op oare fronten moasten de Fenesianen yn dy snuorje lykwols ferliezen ynboeke. Sa briek der yn 1183 yn 'e Dalmatyske havenstêd Zadar (Italjaansk: Zara) in súksesfolle opstân út tsjin 'e Fenesiaanske oerhearsking. Zadar pleatste himsels neitiid ûnder de twafâldige beskerming fan 'e paus fan Rome en kening Emmerik fan Hongarije. Yn 1201 erkende de stêd de kening fan Hongarije as soeverein. Underwilens wie der yn it Byzantynske Ryk grutte oergeunstigens op 'e Fenesiaanske wolfeart ûntstien, en yn 1182 briek yn Konstantinopel in fûleindige anty-Westerske opskuor út, dy't de foarm fan in pogrom oannaam dêr't fral Fenesianen it slachtoffer fan waarden. Doe't de troanpretendint Andronikus I Komnenos de stêd binnentriek, waarden boppedat Fenesiaanske eigendommen fan oerheidswegen yn beslach nommen, en eigners sels yn it tichthûs smiten of ferballe. Feneesje wie lulk en fernedere, en sinde op wraak.
Epifanytsjerke (Tobolsk)
De Epifanytsjerke of Trije Keningentsjerke (Russysk: Богоявленский храм; Vogojavlenski chram) wie in otterdokse tsjerke yn de Russyske stêd Tobolsk, dy't nei de Twadde Wrâldkriich ferneatige waard.
Skiednis
Oannommen wurdt dat de Epifanytsjerke de earste tsjerke wie bûten it kremlyn fan Tobolsk. De bou fan de earste houten Epifanytsjerke yn Tobolsk is net bekend, mar yn 1624 wie der al in oan de Epifany wijde tsjerke. By de brân yn de benedenstêd fan Tobolsk yn 1662 baarnde dizze houten Epifanytsjerke ôf. Ek de houten opfolgers fan dizze Epifanytsjerke út 1680 en 1686 waarden in proai fan it fjoer.
Al yn 1685 foel it beslút in stiennen tsjerke te bouwen, wêrmei't yn 1691 mei útein set waard. De brân fan 1701 ferwoastge it ynterieur fan de tsjerke, mar de bûtenmuorren bleaune stean. Tusken 1738 en 1744 waarden de tsjerke op 'e nij boud en in nije klokketoer tafoege. Ek waard der om de tsjerke in bysûnder moaie barokke stiennen muorre oanlein. De grutte stedsbrân fan 1788 brocht wat skea oan de tsjerke, mar yn itselde jier waarden de alters al wer op 'e nij konsekrearre.
De Epifanytsjerke waard yn 1930 troch de bolsjewiken sletten en ûntwijd. Yn 1949 waard de tsjerke opblaasd en mei de grûn lyk makke.
Republyk Feneesje
Midsiuwen
De ferovering en dêropfolgjende Plondering fan Konstantinopel is wol omskreaun as de meast winstjaande en tagelyk de meast beskamsume plondering fan in stêd yn 'e skiednis fan 'e minskheid. De Fenesianen makken oanspraak op in grut diel fan 'e bút, wêrûnder de ferneamde brûnzene hynders út it Hippodroom-stadion, dêr't neitiid yn Feneesje de Basilyk fan de Hillige Markus mei fersierd waard. Fierders wist de Republyk Feneesje troch de opdieling fan it ferovere part fan it Byzantynske Ryk in protte oan grûngebiet te winnen, benammen yn 'e krite fan 'e Egeyske See, wêrûnder de grutte eilannen Kreta (Italjaansk: Candia) en Euboea (Italjaansk: Negroponte). Al mei al besloech it troch Feneesje bemastere gebiet trije-achtste diel fan it hiele doetiidske Byzantynske Ryk. De Egeyske eilannen kamen it Fenesiaanske Hartochdom Naksos te foarmjen. Hoewol't it Byzantynske Ryk yn 1261 út ferskate restantsteatsjes weroprjochte waard troch keizer Michael VIII Palaiologos, wist it nea wer syn eardere macht en oansjen werom te winnen en gie it úteinlik yn 1453 by de Fal fan Konstantinopel te sink yn 'e striid tsjin 'e Osmaanske Turken.
Doe't in oare Italjaanske hannelsrepublyk, de Republyk Genua, de hegemony fan Feneesje yn it Eastlik Bekken fan de Middellânske See nei de kroan begûn te stekken, brieken der fijannichheden út. Yn 1295 stjoerde doge Pietro Gradenigo in float fan 68 skippen om 'e Genueeske float by Aleksandretta (it hjoeddeiske Iskenderun) oan te fallen. Yn 1299 waard nochris in float fan hûndert skippen útstjoerd tsjin 'e Genuëzen. Tusken 1350 en 1381 fierden de beide republiken oanhâldend oarloch, sij it mei út en troch ris in tuskenskoft. Hoewol't de Fenesianen earst slimme nederlagen ynkassearje moasten, ferneatigen se yn 1380 yn 'e Slach by Chioggia frijwol de hiele Genueeske float, sadat se yn it Middellânske-Seegebiet noch iuwenlang foar master opslaan koene yn it neidiel fan it yn ferfal reitsjende Genueeske Ryk. Yn 1363 ferlear Feneesje troch de Opstân fan Sint Titus, wêrby't pleatslike Kretinzyske eallju gearwurken mei ûntefreden Fenesiaanske kolonisten, de hearskippij oer Kreta. Pas nei fiif jier striid, yn 1368, koe de opstân folslein de kop yndrukt wurde.
Renêssânse
Yn 'e iere fyftjinde iuw begûn de Republyk Feneesje him ek op it Italjaansk Skiereilân út te wreidzjen. Dat wie in reäksje op 'e ekspânsjedriuw fan Giangaleazzo Visconti, de hartoch fan Milaan, dy't war die om hast hiel noardlik Itaalje ûnder syn bewâld te bringen. Feneesje koe dat net oer syn kant gean litte om't de behearsking fan 'e hannelsrûtes dy't oer lân nei de Alpenpassen laten (en dêrwei nei it Hillige Roomske Ryk) fan krúsjaal belang wie foar de republyk. Tsjin 1410 hie Feneesje sadwaande it meastepart fan it gebiet beset dat no de Feneto foarmet, ynklusyf stêden dy't earder min ofte mear selsstannich west hiene, lykas Padua en ek Verona, dat syn trou en ûnderhearrigens oan Feneesje yn 1405 fêstlei yn 'e saneamde Devoasje fan Verona.
Yn dyselde snuorje wreide Feneesje ek syn besittings op 'e kusten fan 'e Adriatyske See fierder út, net inkeld yn Dalmaasje, mar ek yn Istrje, Montenegro en Albaanje. Tsjin dy tiid beskikte de republyk oer in marine fan 3.300 oarlochsskippen dy't bemanne waarden troch 36.000 man, mar de nije útwreiding yn it gebiet fan 'e Adriatyske See waard dien troch slûchslimme diplomasy ynstee fan troch wapengeweld. Yn in tiid dat ferskate troanpretendinten oanspraak makken op 'e troan fan it Keninkryk Hongarije drige ien fan harren, kening Ladislaus fan Napels, nammentlik belies jaan te moatten, mar ear't er de wyk naam nei Napels slagge it Feneesje om fan him foar it sêfte pryske fan 100.000 dukaten noch even de Dalmatyske havenstêden op 'e kop te tikjen. Yn 1408 wist de republyk boppedat in ferdrach en wapenstilstân te sluten mei Ladislaus syn tsjinstanner Sigismond fan Hongarije, wêrby't dy oankeap konsolidearre waard.
Nei't de wapenstilstân mei de Hongaren ôfrûn, foel Feneesje daliks it Patriargaat Akwileä binnen, in prinsbisdom fan it Hillige Roomske Ryk dat noardeastlik fan 'e stêd Feneesje lei en ûnder bekerming stie fan Sigismond fan Hongarije, dy't ek roomsk-kening fan Dútslân wie. Dat gebiet waard ferovere en kaam yn 1433 foargoed by de republyk te hearren; tsjintwurdich foarmet it foar it meastepart de Italjaanske regio Friûly-Julysk Feneesje. Tagelyk waarden de Dalmatyske stêden Trogir (Italjaansk: Traù) en Split (Spalato) oerweldige, krekt as de havenstêd Durrës (Durazzo), oan 'e kust fan Albaanje. Yn febrewaris 1489 koe Feneesje boppedat it eardere krúsfarderdkeninkryk Syprus by syn besittings foegje.
Tsjin dy tiid hie it islamityske Osmaanske Ryk him ek op see ta in duchtige rivaal fan Feneesje ûntjûn. De Twadde Egeyske See-oarloch waard tusken 1423 en 1430 útfochten oer de behearsking fan 'e Egeyske, Ioanyske en Adriatyske Seeën. Yn 1463 briek in nije Osmaansk-Fenesiaanske Oarloch út, wêrby't Feneesje û.m. alle war die om 'e Albaneeske opstannelingelieder Skanderbeg te stypjen. Dy oarloch hold oan oant der yn 1479 in fredesferdrach sletten wurde koe dat geunstich wie foar Feneesje. Under de Twadde Osmaansk-Fenesiaanske Oarloch fan 1499-1503 sleat Feneesje in bûnsgenoatskip mei kening Loadewyk XII fan Frankryk om tagelyk ek de striid oan te gean mei it Hartochdom Milaan. Dêrtroch koe de republyk de Milaneeske stêd Cremona anneksearje. Itselde jiers, 1499, teagen de Osmanen mei in lânleger en in float op nei Lepanto (it hjoeddeiske Nafpaktos, yn Grikelân). De Fenesiaanske admiraal Antonio Grimani, dat eins mear in keapman en diplomaat wie as in seeman, waard yn 'e Ioanyske See ferslein yn 'e Slach by Zonchio, wêrnei't de Osmaanske float de Adriatyske See opfear en Friûly yn 'e jiske lei. Dêrop wie Feneesje twongen om Lepanto, Durrës, Methonia (Italjaansk: Modone) en Koroni (Corone) op te jaan.
It waard noch helte minder, want tsien jier letter sleat paus Julius II de Liga fan Kameryk mei keizer Maksimiliaan I fan it Hillige Roomske Ryk en de keningen fan Frankryk, Napels (feitliks de Kroan fan Aragon) en Hongarije, dy't allegear mei begearige eagen nei de rike Fenesiaanske besittings seagen. Op 14 maaie 1509 waard Feneesje yn 'e Oarloch fan de Liga fan Kameryk ferpletterjend ferslein yn 'e Slach by Agnadello, wat ien fan 'e djiptepunten út 'e skiednis fan 'e republyk wie. De Feneto waard dêrnei beset troch Frânske en keizerlike troepen, mar hoewol't Feneesje de Apulyske havenstêden oan Napels ôfstean moast, waard paus Julius II him al rillegau gewaar fan it gefaar dêr't er syn eigen Pauslike Steat oan bleatstelle soe as er de Republyk Feneesje, de iennichste Noarditaljaanske steat dy't in fûst meitsje koe tsjin Frankryk en it Hillige Roomske Ryk, alhiel ferneatige wurde litte soe. Sadwaande briek der twaspjalt mank de leden fan 'e Liga fan Kameryk út, dy't Fenesiaanske diplomaten eksploitearje koene. Boppedat briek der op it fêstelân in opstân út yn 'e besette gebieten, wêrby't Andrea Gritti de stêd Padua yn july 1509 weromferovere en dêrnei mei súkses ferdigene tsjin nije Frânske en keizerlike oanfallen. Napels en de paus ferbrieken har bûnsgenoatskip mei Frankryk, en Feneesje wist ek Brescia en Verona op 'e Frânsen te weroverjen. Nei sân jier fan rottekrûddjoere oarlochfiering, dy't de republyk finansjeel op 'e râne fan 'e ôfgrûn brocht, wist Feneesje úteinlik al syn besittings op it fêstelân oan 'e rivier de Adda ta werom te krijen. Hoewol't dêrmei in nederlaach omset wie yn in oerwinning, betsjutte it foargoed de ein fan 'e Fenesiaanske ekspânsjedriuw.
Underwilens diene de Osmanen oanhâldend oanfallen op Fenesiaansk Syprus. Dat begûn al fuortendaliks yn 1489 mei in wraam op it Karpasia-skiereilân. Yn 1539 fierde de Osmaanske float in oanfal út wêrby't de havenstêd Limassol ferwuostge waard. De Fenesianen hiene tsjin dy tiid de stêden Famagusta, Nikosia en Kyrenia fortifisearre, mar de rest fan Syprus lei iepen foar nije Osmaanske oanfallen. Yn 'e simmer fan 1570 sloegen de Osmanen fannijs ta, mar diskear wie it gjin koarte oanfal, mar in ynvaazjemacht fan 60.000 man, wêrûnder net inkeld ynfantery mar ek kavalery en artillery, dy't op 2 july fan dat jier ûnder lieding fan Lala Kara Mustafa Pasja sûnder wjerstân by Limassol oan lân gean koe. Neitiid folge it Belis fan Nikosia, dat op 9 septimber foel. Yn in orgy fan geweld waarden doe 20.000 boargers fan 'e stêd fermoarde. Nei't it nijs fan dat bloedbad him as diggelfjoer oer it eilân ferspraat hie, joech Kyrenia him in pear dagen letter sûnder slach of stjit oer, mar Famagusta ferdigene him op heldhaftige wize by in belis dat duorre fan septimber 1570 oant augustus 1571.
De fal fan Famagusta wie de ein fan it Fenesiaanske en it begjin fan it Osmaanske bewâld op Syprus. Twa moanne letter brochten de feriene floaten fan 'e Hillige Liga (Feneesje, Spanje, de Pauslike Steat en de Ridders fan Sint-Jan fan Malta), ûnder befel fan Don Juan fan Eastenryk, de Osmaanske marine in ferpletterjende nederlaach ta yn 'e Slach by Lepanto. Syprus bleau lykwols ûnder in Osmaansk bestjoer dat dêr mear as trije iuwen duorje soe.
Yn 1606 rekke de Republyk Feneesje yn in heechoprinnend konflikt mei de Hillige Stoel behelle, dat begûn doe't twa geastliken oppakt waarden foar lichte misdriuwen en it Fenesiaanske regear in wet ynfierde dy't it rjocht fan 'e Roomsk-Katolike Tsjerke beheinde om lânerijen op te keapjen. Paus Paulus V wie fan betinken dat de nije wet sawol as it arrestearjen fan geastliken tsjin 'e tsjerklike wet yngie, en easke dat beide saken weromdraaid waarden. Doe't Feneesje dat wegere, die de paus de hiele republyk yn 'e ban, wat betsjutte de hillige sakraminten oan gjin inkele ynwenner noch tatsjinne wurde mochten. It Fenesiaanske regear negearre dat en oardere alle geastliken yn 'e republyk om gewoan harren preesterskip út te oefenjen. Dêryn krige it de stipe fan 'e mûnts Paolo Sarpi, in skerpe polemyske skriuwer dy't datselde jiers noch oansteld waard as teologysk adviseur fan it regear. De ban waard yn 1607 opheft, doe't nei bemiddeling fan Frankryk in kompromis sletten wie. Feneesje stelde him dêrmei tefreden, om't it prinsipe yn eare holden waard dat nimmen, ek geastliken net, boppe de wet stiene.
Delgong en fal
Yn 'e twadde helte fan 'e santjinde iuw wie der wer geduerich oarloch mei it Osmaanske Ryk. Yn 'e Kretinzyske Oarloch, dy't oanhold fan 1645 oant 1669, ferlear Feneesje nei in heldhaftich, 24 jier duorjend ferset tsjin 'e Osmaanske belegering úteinlik Kreta, de wichtichste oerseeske besitting. Yn 1684, doe't it Osmaanske Ryk djip behelle wie yn 'e Grutte Turkske Oarloch tsjin Eastenryk, brocht Feneesje in leger oan lân op 'e Peloponnesos (of Moreä), it grutte skiereilân fan súdlik Grikelân. Dêrmei begûn de Moreaanske Oarloch, dy't trochgie oant it hiele skiereilân tsjin 'e ein fan 'e oarloch yn 1699 yn Fenesiaanske hannen foel.
Dy oerwinning hold lykwols gjin stân, en waard weromdraaid yn 'e lêste Osmaansk-Fenesiaanske Oarloch, dy't yn 1714 útbriek en oant 1718 duorre. Behalven de Peloponnesos giene dêrby teffens de súdlike Ioanyske Eilannen ferlern. De Osmanen diene ek in wraam op Korfû, it noardlikste fan 'e Ioanyske Eilannen, mar dy oanfal waard ôfslein. By de Frede fan Passarowitz, sletten op 21 july 1718, wûn Feneesje wat gebiet yn Albaanje en Dalmaasje, mar dat weage beslist net op tsjin it ferlies fan 'e Peloponnesos.
Dat ferdrach kin oanmurken wurde foar it begjin fan it ferfal fan 'e politike macht fan 'e Republyk Feneesje. Ekonomysk wie it mei de republyk al earder yn 'e nederklits rekke, trochdat de lannen fan West-Jeropa sûnt likernôch 1600 harren hannelswaar streekrjocht út 'e Oriïnt hellen troch de eigen keapfardijskippen dêrhinne farre te litten om Kaap de Goede Hoop hinne. Dêrtroch hie men dus gjin ferlet mear hie fan tuskenhannelers lykas de Fenesianen. As in seemacht rekke it mei de republyk no fluch yn it neigean: tsjin 1792 bestie de Fenesiaanske keapfardijfloat, dy't iuwenlang tûzenen skippen omfette hie, noch mar út 309 keapfarders. Hjirby moat oantekene wurde dat Feneesje yn dyselde tiid wol syn domein op it fêstelân fan noardlik Itaalje stevich yn 'e hannen hold. Dat gebiet rikte doedestiden suver oan Milaan ta, en in protte stêden dêre makken yn 'e achttjinde iuw krekt in grutte bloei troch, dy't mooglik makke wie troch de Pax Venetiae ("Fenesiaanske Frede").
Nei in ultimatum fan Napoleon joech de lêste doge fan Feneesje, Ludovico Manin, de republyk op 12 maaie 1797 sûnder betingsten oan 'e Frânsen oer. Hy die ôfstân fan 'e troan, en de Grutte Ried ferklearre de Republyk Feneesje foar beëinige. Frankryk en Eastenryk sleaten dêrop in nije oerienkomst, it Ferdrach fan Campo Formio, wêryn't se besleaten om ek de rest fan 'e republyk ûnderinoar te ferdielen. De nije grins kaam deunby de rivier de Adige te rinnen. Alle lân westlik dêrfan waard ûnderdiel fan 'e Sisalpynske Republyk, in Frânske fazalsteat, wylst de rest, de stêd Feneesje ynbegrepen, de Fenesiaanske Provinsje fan Eastenryk waard. Hoewol't de Fenesianen yn 1815, nei ôfrin fan 'e Napoleontyske Oarloggen, op it Kongres fan Wenen, noch wol besochten om harren republyk nij libben yn te blazen, wie harren krewearjen om 'e nocht, om't Eastenryk der net oan tocht om it nije grûngebiet op te jaan. Neitiid waarden de Feneto en Friûly-Julysk Feneesje ûnderdiel fan it Keninkryk Lombardije-Feneesje, dat in kroanlân fan it gruttere Keizerryk Eastenryk waard.
Bestjoer
De steatsynrjochting fan 'e Republyk Feneesje wie in nuveraardige miks fan in republyk en in monargy. Hoewol't Feneesje yn namme in republyk wie, wie der neat demokratysk oan: de steat waard regearre troch in beheinde groep aristokratyske famyljes, dy't mei-inoar in oligargy foarmen. It miene folk hie yn Feneesje neat yn 'e molke te krommeljen, hoewol't it troch de machtige gilden noch wol ienige ynfloed útoefenje koe op it bestjoer. It steatshaad wie de doge (útspr.: ['do:ʤe], likernôch: " doo dzjee"), oftewol de hartoch. Dy aadlike titel wie lykwols net erflik; ynstee wie it doge-skip in keazen amt (dat wol sizze: keazen troch de manlike aristokratyske Fenesianen).
Yn 'e iere jierren fan 'e republyk regearren de doge Feneesje op in hast wol autokratyske wize, mar harren macht waard troch de aristokrasy al rillegau beheind troch de ynfiering fan 'e promissione, in ûnthjit dat eltse nije doge ôflizze moast ear't er ynsward wurde koe. Fan gefolgen dielden de doge doe de macht mei de Grutte Ried (Maggior Consiglio), dy't bestie út 480 leden fan 'e aristokratyske famyljes. De steat waard sà ynrjochte dat de doge neat dwaan koe sûnder de Grutte Ried en de Grutte Ried neat sûnder de doge. Yn 'e tolfde iuw leine de aristokratyske famyljes de macht fan 'e doge noch fierder oan bannen troch yn 1175 de Lytse Ried (Minor Consiglio) op te rjochtsjen, besteande út seis adviseurs fan 'e doge. Dêrnjonken stiften se yn 1179 ek de Ried fan Fjirtich (Quarantia) as in heechste tribunaal.
Yn 1223 waarden dy ynstellings kombinearre yn 'e Signoria fan Feneesje, dy't bestie út 'e doge, de Lytse Ried en de trije lieders fan 'e Ried fan Fjirtich. De Signoria funksjonearre as in soarte fan kabinet, mei de doge as 'premier'. Yn 1310 waard fierders de Ried fan Tsien oprjochte, wêrfan't de leden yn it geheim operearren. In nije ynnovaasje folge yn 1454, doe't it Heechste Tribunaal ynsteld waard, besteande út trije steatsynkwisiteurs dy't troch spionaazje, kontraspionaazje, strang yntern tafersjoch en in netwurk fan ynformanten bewissigje moasten dat Feneesje net ûnder de hearskippij fan ien hear of famylje kaam, sa't bgl. mei de Republyk Florâns bard wie. Ien fan 'e ynkwisiteurs, dy't bekend stie as il Rosso ("de Reade", fanwegen de kleur fan syn amtsklaad) waard keazen út 'e Lytse Ried, wylst de oare beiden, bekend as i Negri ("de Swarten", ek wer fanwegen de kleur fan harren amtskladen), út 'e Ried fan Tsien keazen waarden.
Demografy
De Republyk Feneesje hie omtrint 1500 likernôch 2,1 miljoen ynwenners, wêrfan 200.000 yn 'e stêd Feneesje en 1,9 miljoen yn 'e Feneto, Friûly-Julysk Feneesje en de ûnderskate oerseeske gebietsdielen. Yn dy snuorje besloech de republyk in oerflak fan sa'n 70.000 km², sadat de befolkingstichtens 30 minsken de km² bedroech.
De offisjele taal fan 'e Republyk Feneesje wie yn 't earstoan it Latyn, en letter it Italjaansk. Dêrby gie it om it Italjaansk sa't dat sprutsen waard yn 'e stêd Feneesje, dat doedestiden noch net ûnderskaat waard fan oare foarmen fan Italjaansk. Mar eins giet it om wat tsjintwurdich de Fenesiaanske taal neamd wurdt, dy't sterk ferskilt fan en net ûnderling fersteanber is mei de Italjaanske standerttaal (dy't op it Toskaanske dialekt basearre is).
De godstjinst fan 'e Republyk Feneesje wie it roomsk-katolisisme. Oare religyen wiene der foar de fêstige befolking net tastien, hoewol't islamityske keaplju der sûnder gefaar foar eigen feilichheid hannel driuwe koene.
Evert Caspers
Evert Caspers (Ljouwert, 11 novimber 1897 - Swolle, 16 desimber 1976) wie in Fryske learaar, keunstskilder en grafikus.
Libben en wurk
Yn syn legereskoalletiid wenne Caspers yn Winschoten dêr't heit learaar oan de ambachtsskoalle wie. Hy gie de kweekskoalle yn Ljouwert troch en waard dêr skoalmaster oan de Vlietster skoalle. Dêr krige er ek kunde oan syn lettere frou, dochter fan it skoalhaad. Fan 1920 oant 1926 folge hy lo- en mo-kursussen foar de akte tekenlearaar. Fuort dêrnei waard er learaar tekenjen en direkteur fan de mo-oplieding tekenjen oan de hts yn Ljouwert. Hy wie dêr de opfolger fan Harm Ellens. Teffens wie er keunstresinsint foar de Ljouwerter Krante.
Fan 1926 ôf waard Caspers hieltyd aktiver as byldzjend keunstner. Hy makke sawol wurk yn opdracht as frij wurk; foaral tekeningen, houtfiken en gûasjes. Hy wie grafikus en typograaf foar it Fryske literêr tydskrift De Holder (1926-1928) dêr't syn namme klank troch krige. Fierder wurke er mei oan in grutte hoemannichte boekútjeften, kalinders en brosjueres. Bekend is de houtfyk dy't er makke fan Fedde Schurer foar dy syn twadde dichtbondel Utflecht, die voorin werd opgenomen. Yn dy perioade hie Caspers noch frije tiid genôch om mei syn wurken om te dokterjen. Dat waard lykwols oars doe't er tekenlearaar en learaar kultuerskiednis oan de HBS yn Swolle waard. Dêr joech er fan 1937 oant syn pensjonearring yn 1962 les. Yn de jierren dy't oerbleaune gie er troch mei syn keunstwurken, almeast frij wurk.
Caspers waard bot beynfloede troch it kubisme en it abstraktisme. Yn syn libben waard syn wurk ferskate kearen útstald. Yn 1977 organisearren It Prinsessehof yn Ljouwert en De Librije yn Swolle in grutte oersjochtstentoanstelling. Ek yn 2008 wie der sa'n tentoanstelling mei skilderijen en houtfiken fan Caspers yn it Steedlik Museum fan Swolle.
Húske
In húske, wc, toilet of gemak is in sanitêr ûnderdiel fan in gebou, dat bedoeld is foar it opfangen en ôffieren fan in minsklike urine en ûntlêsting. Yn 'e Westerske wrâld binne tsjintwurdich porseleinen trochspielhúskes de noarm, wêrby't men plaknimt op it toilet, en de urine en ûntlêsting fuortspield wurde mei wetter, om dan fia ôffierbuizen yn it rioel of in bearput te bedarjen. Itselde bart by hoksetoiletten, dy't yn East-Aazje ynboargere binne, en wêrby't men net op it toilet sels sit, mar yn 'e hoksen sitten giet boppe in gat yn 'e flier. De term 'toilet' komt út it Frânsk; de namme 'wc', fan it Ingelske water closet ("wetterkast"), dy't yn it spraakgebrûk as synonym mei 'húske' brûkt wurdt, ferwiist strikt nommen inkeld nei trochspielhúskes en net nei oare foarmen fan toiletten.
Oare soarten húskes
Foarhinne wiene yn Fryslân bûtendoarhúskes yn gebrûk, wêrby't de urine en ûntlêsting opfongen waard yn húsketûnen, dy't ienris yn 'e safolle tiid ophelle waarden troch de tûntsjeman. Yn tige ôfhandige plattelânsgebieten yn bgl. Alaska of Noarwegen komme sokke bûtendoarhúskes noch wol foar, al wurdt dêr gjin gebrûk makke fan tûnen, mar fan in gat yn 'e grûn, dat nei in beskate perioade ôfdutsen wurdt, wêrnei't it húske in stikje ferpleatst en boppe in nij gat set wurdt.
Yn in protte ûntwikkelingslannen hat men oare foarmen fan húskes. Sa komme dêr drûge toiletten lykas latrines en komposteartoiletten foar. Sokke foarmen fan húskes binne altyd bûtendoar, en ideäliter in stik by drink- en baaiwetter wei. Yndia is op it mêd fan sanitêr ien fan 'e minst ûntwikkele lannen fan 'e wrâld. Yn 2016 waard besifere dat 770 miljoen Ynjers gjin beskikking hawwe oer in húske, en har behoef dwaan moatte op willekeurige plakken bûtendoar.
Badkeamer
Yn in protte lannen, benammen yn 'e Westerske wrâld, binne wenten tarist mei in spesjaal fertrek, in saneamde badkeamer of baaikeamer, wêryn't in húske mei in dûs en eventueel in bad kombinearre binne. Dat is oarspronklik sa groeit om't it de ôffier fan ôffalwetter ienfâldiger makket en sadwaande besparret op 'e kosten. Yn guon net-Westerske kultueren wurdt soks as ûnsanitêr beskôge, en wurde waskjen en nei it húske gean faninoar skaat yn ferskillende fertrekken.
Iepenbier húske
By de manljushúskes hat men meastal in romte mei urinoirs, dy't inkeld bedoeld binne foar urinearjen, mei dêrnjonken noch ien of twa toiletten foar ûntlêsting, dy't krektsa foarmjûn binne as de frouljustoiletten. Yn beskate foarmen fan iepenbier ferfier, lykas passazjierstreinen en ferkearsfleantugen, wurdt gebrûk makke fan in gemysk toilet, en dat is ek faak it gefal op wurkterreinen dêr't gjin oare foarm fan húske yn 'e buert is, en by grutte eveneminten, lykas popkonserten of sportwedstriden.
Skiednis
Foar it meastepart loasden iere stêden harren ôffalwetter op iepen rivieren of yn see fia iepen rioelen. Yn it âlde Rome en yn guon fan Midsiuwske kleasters wie dat better regele, mar it leegjen fan 'e pôt út it finster boppe de strjitte gie troch oant yn 'e iere tweintichste iuw. In foarrinner fan it moderne trochspielhúske waard al yn 1596 troch John Harington útfûn, mar kaam pas oan 'e ein fan 'e njoggentjinde iuw yn gebrûk.
Ferkundigingstsjerke (Nazaret)
De Basilyk fan de Ferkundiging (Hebriuwsk: כנסיית הבשורה; Arabysk: كنيسة البشارة) is in moderne roomske tsjerke yn Nazaret yn it noarden fan Israel. De tsjerke waard boud op it plak dêr't neffens de tradysje de aartsingel Gabriel Marije it boadskip brocht dat hja swier wurde soe fan de ferwachte Messias, de Soan fan God. Fanwegen dy ferkundiging is it plak en de stêd Nazaret ien fan de hilligste plakken fan de Kristenheid.
De hjoeddeiske Ferkundigingstsjerke is in gebou fan twa ferdjippings, dat boud waard yn de jierren 1960 op it plak fan âldere tsjerken út de byzantynske- en krúsfarderstiid. Yn in leger diel fan de tsjerke leit de Ferkundigingsgrot, dy't troch in soad kristenen as it plak sjoen wurdt dêr't Marije har bernejierren trochbrocht. De tsjerke is in saneamde basilica minor, in tsjerke mei in troch de paus ferliende spesjale status. Alle jierren pylgerje grutte tallen katoliken, protestanten en otterdoksken nei de tsjerke.