cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tarzan of the Apes (roman)
Ynhâld
Net folle letter fêstiget in ynlânske stamme fan swarte Afrikanen him yn 'e neite fan it territoarium fan 'e Mangani. Kala, de iennichste mem dy't Tarzan him tebinnenbringe kin, wurdt deade troch ien fan 'e jagers fan 'e stamme. Tarzan nimt wraak op 'e dieder en fermoardet him, wêrnei't er in antagonistyske relaasje begjint mei de rest fan 'e stamme. Hy oerfalt harren delsetting om harren wapens te stellen en makket wrede grappen yn harren neidiel. De byleauwige Afrikanen, dy't noch nea in blanke man sjoen hawwe, beskôgje him as in kweageast en besykje him te fermoedsoenjen.
Inkele jierren letter, wannear't Tarzan 21 jier is, rekket der in nij selskip fan Westerske reizgers yn it territoarium fan 'e Mangani strâne op 'e Afrikaanske kust. Under dyselden binne Jane Porter, in njoggentjinjierrige Amerikaanse, dy't de earste blanke frou is dy't Tarzan ea sjoen hat, en syn eigen neef William Cecil Clayton, dy't sûnder dat er it sels wit usurpator is fan it lângoed en de aadlike titel dy't fan rjochten oan Tarzan takomme. Ut it beskûl fan beammen en strewelleguod wei begluorket Tarzan de groep en helpt er harren sûnder dat se it merke. Yn 't bysûnder soarget er dat Jane de gefaren fan 'e jungle oerlibbet.
Mank it selskip is ek de Frânske marine-ofsier Paul d'Arnot. Dyselde wurdt finzen nommen troch de ynlanners. Wylst Tarzan him oan it rêden is, arrivearret der by de kust in skip dat de rest fan 'e groep oan board nimt en mei harren ôfset. D'Arnot, dy't sadwaande allinne efterbliuwt, ûntdekt dat Tarzan Ingelsk lêze en ek in bytsje skriuwe kin. Op dy wize kinne se kommunisearje. Hy leart Tarzan om Frânsk te sprekken en biedt him oan om him mei te nimmen nei it lân fan 'e blanken. Dat is oanloklik foar Tarzan, mei't er dêre Jane weromfine kin, op wa't er hopeleas fereale rekke is. Op harren reis leart D'Arnot oan Tarzan hoe't er him hâlde en drage moat as er mank de blanken is. Yn 'e moannen dêrnei leart Tarzan ek om Ingelsk te sprekken.
Uteinlik berikt Tarzan op syn omdoarmings de Amerikaanske steat Wisconsin, dêr't er Jane weromfynt. Hy rêdt har libben by in brân, mar it wersjen wurdt foar him in bittere pil as bliken docht dat Jane har ûnderwilens ferloofd hat mei William Clayton. Tarzan wit no dat hysels eins de rjochtlike boarchgreve Greystoke is, want hy hat D'Arnot meinommen nei de hutte fan syn âlden, en de Frânsman koe harren identiteit fêststelle oan 'e hân fan 'e besittings dy't dêr efterbleaun wiene. Mar ynstee dat er syn erfskip weromeasket fan syn neef, kiest er derfoar om te ferberjen wa't er is om't er it gelok fan Jane net bedjerre wol.
Eftergrûn
Tarzan of the Apes, dat Burroughs syn bekendste en ynfloedrykste wurk wurde soe, waard fan it oktobernûmer fan 1912 ôf as fúljeton yn it pulpblêd The All-Story publisearre. Yn 1914 kaam de roman yn boekfoarm út (it earste wurk fan Burroughs dat soks barre mocht) by útjouwerij A.C. McClurg yn Chicago. It personaazje fan Tarzan wie in kulturele sensaasje doe't er yntrodusearre waard, en it boek foarme foar Burroughs de trochbraak as skriuwer. Hoewol't letterkundigen syn wurk desennia lang negearren, foel it der wakker yn by de gewoane man. In twadde roman yn 'e Tarzan-rige, The Return of Tarzan, folge sadwaande al yn 1913 as fúljeton en yn 1915 as boek. Noch 22 oare romans oer Tarzan kamen by Burroughs syn libben út, en dêropta wiene der twa dy't postúm ferskynden. Tarzan wie Burroughs syn súksesfolste romansearje.
Tematyk
Letterkundigen, dy't geandewei de twadde helte fan 'e tweintichste iuw einlings belangstelling foar it wurk fan Edgar Rice Burroughs krigen, hawwe de oanwêzigens fan ferskate wichtige tema's yn Tarzan of the Apes fêststeld. It wichtichste is nei alle gedachten de ynfloed fan erflikheid op minsklik hâlden en dragen, mei't Tarzan, nettsjinsteande it feit dat er net wit dat er fan adel is en noch nea in Ingelsman met hat, dochs in soarte fan Ingelske hear bliuwt en net ferfalt ta barbarij, al hoe'n bytsje helpmiddels oft er ek hat.
Problematysk foar in protte moderne lêzers is de rasiale superioariteit fan 'e blanke oer de swarte dy't út it boek nei foarren komt. It is lykwols net botte ferrassend dat soks foarkomt yn in boek út in tiid dat de grutte mearderheid fan 'e Westerske wrâld fan miening wie dat Afrika kolonisearre wurde moast út goederbêst foar de ynlânske befolking, dy't ferlet hie fan 'e blanken om har te fertellen hoe't se har maatskippij ynrjochtsje moasten en hokker religy se oanhingje moasten.
Oare wichtige tema's binne seksualiteit (yn Tarzan syn relaasje foar Jane oer), en eskapisme.
Films
Tarzan of the Apes is ferskate kearen ferfilme. De earste beide filmadaptaasjes wiene de stomme films Tarzan of the Apes en The Romance of Tarzan, allebeide út 1918. Allebeide hiene se Elmo Lincoln yn 'e titelrol, hoewol't Gordon Griffith yn it earste stikje fan Tarzan of the Apes de jonge Tarzan spilet, sadat hy eins beskôge wurde kin as de earste Tarzan-fertolker. De beide films wiene basearre op 'e earste en twadde helte fan it boek fan Edgar Rice Burroughs. De folgjende en folle bekendere ferfilming dêrfan wie Tarzan the Ape Man, út 1932, de earste film mei Johnny Weissmüller yn 'e rol fan Tarzan. Weissmüller soe neitiid deselde rol spylje yn noch alve ferfolchfilms. De film út 1932 waard twaris in remake fan makke: Tarzan, the Ape Man (1959), mei Denny Miller yn 'e titelrol, en Tarzan the Ape Man (1981), in mear seksualisearre ferfilming mei Miles O'Keeffe as Tarzan, dy't benammen bekend is om 'e rol fan sekssymboal Bo Derek as Jane.
Tagelyk mei de Weismüller-films waard yn 1935 de searjefilm The New Adventures of Tarzan as fjirde filmadaptaasje fan Tarzan of the Apes makke, mei Herman Brix yn 'e titelrol. Neitiid ferskynden nochris fjouwer ferfilmings fan 'e roman. Greystoke: The Legend of Tarzan, Lord of the Apes (1984) wie in adaptaasje mei Christopher Lambert as Tarzan, dy't folle trouwer is oan it boek as de oare films. Dêrnei folgen twa lange tekenfilms: Tarzan of the Apes (1999), in relative lowbudgetproduksje dy't direkt-op-fideo útbrocht waard, en Tarzan (1999), it begjin fan 'e Disney-franchise mei deselde namme. The Legend of Tarzan (2016), mei Alexander Skarsgård as Tarzan en Margot Robbie as in opmerklik selsrêdige Jane, wie in mear histoarysk kontekstualisearre update dêr't ek histoaryske persoanen yn opfierd wurde, lykas de Afro-Amerikaanske abolisjonist George Washington Williams (spile troch Samuel L. Jackson) en de ûnmeilydsume Belgyske funksjonaris Léon Rom (spile troch Christoph Waltz).
Harkspullen
Fan 1932 oant 1935 waard op 'e Amerikaanske radio it harkspul Tarzan of the Apes útstjoerd, dat basearre wie op 'e roman fan Burroughs. De rol fan Tarzan waard oant 1934 spile troch James Pierce en dêrnei troch Carlton KaDell, wylst Burroughs syn dochter Joan de rol fan Jane op har naam. Fan 1951 oant 1953 wie der in nij harkspul te hearren, Tarzan, mei Lamont Johnson yn 'e titelrol.
Strips
Tarzan of the Apes is ek ferskate kearen adaptearre ta stripferhaal. De earste kear dat soks barde, wie mei de adaptaasje fan it boek troch Hal Foster. Oare adaptaasjes binne dy fan Gold Key Comics yn Tarzan nû. 155 (septimber 1966, werôfprinte yn nû. 178, oktober 1969); fan DC Comics yn Tarzan nû. 207-210 (april-july 1972); en fan Marvel Comics yn Tarzan Super Special nû. 1 (werôfprinte yn Tarzan of the Apes nû. 1-2, july-augustus 1984). It measte prestiizje hat nei alle gedachten de adaptaasje fan 'e earste helte fan it boek troch striptekener Burne Hogarth út 1972 as in grafyske roman mei de titel Tarzan of the Apes. Fierders adaptearre Dynamite Entertainment it ferhaal fan 'e roman fan Burroughs foar de earste seis nûmers fan Lord of the Jungle, sij it tige loskes.
Grutte Priis Formule 1 fan Itaalje 2017
Utslaggen fan de Grutte Priis Formule 1 fan Itaalje 2017 yn Monza op 3 septimber. It wie de tretjinde race fan 20 races fan de Formule 1 yn 2017. Hy waard op it Sirkwy fan Monza hâlden. De race waard hâlden oer 53 omgongen op it 5,8 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 306,7 kilometer.
List fan planetoïden 83001-84000
Dit is in list fan planetoïden 83001-84000.
List fan planetoïden 81001-82000
Dit is in list fan planetoïden 81001-82000.
List fan planetoïden 99901-100000
Dit is in list fan planetoïden 99901-100000.
List fan planetoïden 82001-83000
Dit is in list fan planetoïden 82001-83000.
Jasnaja Poljana
thumb|350px|It bûten fan Lev Tolstoj, Jasnaja Poljana Jasnaja Poljana (Russysk: Ясная Поляна) ('helder iepen plak') wie in bûtenpleats fan Lev Tolstoj, op 12 kilometer súdwestlik fan de Russyske stêd Toela dêr't de skriuwer berne en begroeven is. Teffens skreau er dêr syn grutte romans Oarloch en Frede en Anna Karenina.
Fuort nei de dea fan Tolstoj waard it hûs in museum. Yn it earstoan hie syn dochter Aleksandra Tolstaja dêr de lieding en ek no noch heart de direkteur ta syn neisieten. It museum hat Tolstoj syn persoanlik besit en syn bibleteek fan 22.000 boeken.
Teffens heart ek de skoalle foar de boerebern en it park by it museum. Yn de Twadde Wrâldkriich ferôveren de Dútsers de bûtenpleats en Robert H. Jackson ferklearre by it Proses fan Neurenberch dat sy it bûten en it grêf fan Tolstoj ferwoastge hiene. De belangrykste eleminten wienen lykwols earder al evakuearre troch de sovjetregearing. Nei de kriich waard it bûten op 'en nij opmakke oant it like op de tastân fan Tolstoj syn tiid.
thumb|center|300px|Ytseal yn Tolstoj syn hûs
List fan planetoïden 86001-87000
Dit is in list fan planetoïden 86001-87000.
Alessandra Ambrósio
thumb|Alessandra Ambrósio Alessandra Corine Ambrósio (Rio Grande do Sul, Brazylje, 11 april 1981) is in Braziljaansk model. Sy is 1.78 m, waacht 51 kg, hat brún hier en brune eagen.
Libbensrin
Ambrósio har âlden binne fan Italaanse en Poalske komôf en hawwe har eigen tankstation. Ambrósio wie noch mar acht jier doe't hja besleat om model te wurden.
Har earste baan wie in opdracht foar it Braziljaanske moadeblêd Elle. Sûnt hat hja wurke foar Revlon, Christian Dior, Giorgio Armani, Rolex, Oscar de la Renta, Gucci, Calvin Klein en Ralph Lauren. Ek hat de op de catwalk rûn foar Prada, Christian Lacroix, Fendi, Christian Dior, Ralph Lauren, Giorgio Armani, Vivienne Westwood en Oscar de la Renta. Hja hat goed 50 kear op it omslach fan grutte moadeblêden te sjen west.
Ambrósio is it meast bekend fan har wurk foar Victoria's Secret en waard keazen as it earste spokesmodel foar in line fan it bedriuw yn 2004. Sy ferkynde foar it earst op Victoria's Secret Fashion Show yn 2000.
Yn 2006 hie Ambrósio in figuranteroltsje yn 'e James Bond-film Casino Royale. Letter hie se ek in lyts roltsje yn 'e komeedzjefilm Daddy's Home, út 2015, en in grutterenien yn it ferfolch Daddy's Home 2, út 2017.
Op 24 augustus 2008 krigen Ambrósio en har ferloofde, de Kalifornyske sakeman Jamie Mazur, har earste bern.
Roy Ayers
Roy Ayers (Los Angeles, 10 septimber 1940) is in Amerikaanske funk-, soul- en jazzfibrafoanist.
List fan planetoïden 85001-86000
Dit is in list fan planetoïden 85001-86000.
Roy Ayers
Ayers is al tsientallen jierren bekend as in pionier fan ferskillende streamingen yn de jazz. In de jierren 60 hold er him noch meast dwaande mei âlde jazz-stilen en wurke er gear mei bygelyks Herbie Mann, Curtis Amy en Chico Hamilton. Yn de jierren 70 en 80 rjochte er him lykwols op it byinoar bringen fan r&b mei jazz en funk. Yn de neifolgjende jierren gie er wer in oare kant út en krige de status fan Godfather of Acid Jazz fanwege de grutte rol dy't er spile yn de ûntjouwing fan dat sjênre en syn grutte populêrens yn fral Ingelân.
In tige bekend nûmer fan Ayers is Everybody Loves the Sunshine, mei omdat in protte hiphop-artiesten samples fan dat nûmer yn har muzyk ferwurke hawwe.
Neist it útbringen fan eigen soloalbums hat Ayers him ek op in tal oare flakken oppenearre. Yn de jierren 80 hie er syn eigen platemaatskippij Uno Melodic Records, hat er albums makke foar ferskate artysten en gearwurke mei de sjonger/muzikant Fela Kuti út Nigeria. Ayers rekket op jierren, mar toert noch hieltiid en brocht yn 2004 de cd Mahogany Vibe út.
List fan planetoïden 87001-88000
Dit is in list fan planetoïden 87001-88000.
Jaak Dreesen
Jaak Dreesen (Bocholt, 24 jannewaris 1934 - Leefdaal, 23 septimber 2022) wie in Flaamsk skriuwer fan berneboeken en sjoernalist.
Dreesen wie fan 1960 ôf sjoernalist by it Flaamske wykblêd Het Bond, it ledeblêd fan it Bûn fan Grutte en Jonge Gezinnen. Letter soe er dêr de haadredakteur fan wurde. Hy skreau ek harkspullen en teksten foar lietsjes ûnder oaren foar Miel Cools en Lize Marke, foar wa't er de tekst levere fan it liet wêrmei't se foar Belgje mei die oan it Eurofisy Sjongfestival yn 1965.
Pas op lettere leeftiid debutearre hy as skriuwer fan berneboeken, Zand erover! út 1978 wie syn earste berneboek. Sûnt hat er mear as tritich skreaun, sawol foar jonge bern as foar âldere jeugd. Hy skreau faak oer swiere ûnderwerpen lykas sykte, dea, oarloch, en skieding.
Jaak Dreesen ferstoar op 23 septimber 2022 yn 'e âldens fan 88 jier.
List fan planetoïden 89001-90000
Dit is in list fan planetoïden 89001-90000.
Bronckhorst
thumb|Lizzing fan Bronckhorst
Bronckhorst is in gemeente yn de provinsje Gelderlân mei ynwenners (, boarne: CBS) en mei in oerflak fan&npsp;286 km². De gemeente is ûntstien yn 2005, doe't de eardere gemeenten Hengelo (Gelderlân), Hummelo en Keppel, Steenderen, Vorden en Zelhem gearfoege waarden.
List fan planetoïden 88001-89000
Dit is in list fan planetoïden 88001-89000.
Nikolaj Nekrasov
thumb|250px|Nikolaj Nekrasov Nikolaj Aleksejevitsj Nekrasov (Russysk: Николай Алексеевич Некрасов; Nemirovo, Russysk empire, 4 desimber 1821 - Sint-Petersburch, 8 jannewaris 1878) wie in Russysk skriuwer, dichter, kritikus en publisist.
Vasili Zjûkovski
thumb|250px|[[Karl Brjûllov: Vasili Zjûkovski, 1837]] Vasili Andrejevitsj Zjûkovski (Russysk: Василий Андреевич Жуковский; Tûla, 9 febrewaris 1783 - Baden-Baden, 24 april 1852) wie ien fan 'e meast foaroansteande Russyske dichters en oersetters út de tiid fan de Romantyk.
Zjûkovski wie de oerwûne soan fan in Russysk eigenerfde en dy syn Turkske faam. Hy skreau syn fersen yn it earstoan yn kassisistyske styl en gie letter stadichoan oer op it sentimintalisme. Zjûkovski hat in soad ynfloed op de Russyske literatuer hân. Hy joech de Russyske literatuer ‘in hert en in siel’ en wurdt wol sjoen as de stamheit fan de Russyske psychologyske lyryk. Belinski skreau dat der sûnder Zjûkovski gjin Pûsjkin west hie. Boppedatmakke er in protte masterwurken út de wrâldliteratuer tagonklik in oersettingen fan heech nivo (Byron, Goethe, Schiller, Homerus, Virgilius). Teffens is er tige priizge om it omsetten fan it midsiuwske Igorliet nei modern Russysk.
List fan planetoïden 92001-93000
Dit is in list fan planetoïden 92001-93000.
List fan planetoïden 95001-96000
Dit is in list fan planetoïden 95001-96000.
Eva Mendes
Eva Mendes (Miami, 5 maart 1974) is in Amerikaansk aktrise, model en filmprodusinte fan etnysk Kubaansk komôf. Hja sette har aktearkarriêre ein 1990-er jierren útein, wêrby't hja yn 't earstoan benammen te sjen wie yn B-films. Letter briek Mendes troch mei rollen yn grutte Hollywood-produksjes as Training Day, 2 Fast 2 Furious, Stuck on You, Hitch en We Own the Night. Se is ek aktyf as sjongster en hat û.m. in duët mei sjonger CeeLo Green útbrocht.
Jonkheid en oplieding
Mendes waard yn 1974 berne yn Miami, yn it suden fan 'e Amerikaanske steat Floarida, as dochter fan Kubaanske ymmigranten. Nei de skieding fan har âldelju waard se yn it Kalifornyske Glendale, in foarstêd fan Los Angeles, grutbrocht troch har allinnichsteande mem, dy't yn Hollywood yn 'e ferneamde bioskoop Mann's Chinese Theatre wurke en letter in baan yn 'e loftfeartyndustry fûn. Mendes har heit hie in eigen slachterijgruthannel.
Mendes waard strang roomsk grutbrocht, en Mendes naam it sels in hoartsje yn omtinken en wurd non. Hja folge de middelbere skoalle oan 'e Hoover High School yn Glendale, en learde letter fierder oan 'e Kalifornyske Steatsuniversiteit te Northridge, dêr't se marketing studearre. Dy stúdzje briek se lykwols ôf om in oplieding ta aktrise te folgjen.
Modelle-karriêre
Mendes kaam yn 1996 foar it earst yn 'e belangstelling te stean troch har meiwurking as model oan 'e fideoclip fan it nûmer Miami, fan Will Smith. Datselde jiers wurke hja ek mei oan 'e fideoclip fan it nûmer Se a Vida É (That's the Way Life Is), fan 'e Pet Shop Boys. Yn 1997 wie se te sjen yn 'e clip fan it nûmer Hole in My Soul fan Aerosmith, en yn 2004 wurke se ek mei oan 'e clip fan The End Has No End, fan The Strokes.
Begjin 2000-er jierren waard Mendes it fêste gesicht fan Revlon Cosmetics, as ynternasjonale wurdfierster fan 'e Revlon-kampanje om jild byinoar te bringen foar ûndersyk op it mêd fan boarstkanker. Yn 2007 liet Mendes har, krekt as in protte oare modellen en aktrises, neaken (mar mei de krúsjale lichemsdielen bûten byld) fotografearje foar de anty-bûntkampanje fan 'e dierebeskermingsorganisaasje PETA. It jiers dêrop waard in minder kekene neakenfoto fan har brûkt foar in reklamekampanje fan it Calvin Klein-parfum Secret Obsession; dy foto waard yn 'e Feriene Steaten ferbean.
Datselde jiers stie Mendes as model op 'e kalinder fan it drankmerk Campari, wylst se dêr ek wurdfierster foar waard. Oare merken dêr't Mendes foar yn 't spier west hat, binne Magnum-iisko's, Cocio-sûkelarjemolke, Thierry Mugler-parfum, Reebok-skuon en Pantène-shampoo. Yn 2011 stie se yn in kleankatalogus fan it Nederlânske warehûs Peek & Cloppenburg. Sels ûntwerpt Mendes ek klean, foar it merk New York & Company. Fierders hat se ek in kolleksje bêdrêding en diggelguod op 'e merk brocht, dy't ferkocht wurde yn 'e warehûskeatling Macy's. Mendes is fierders kreätyf direktrise fan it kosmetikamerk CIRCA Beauty, dat sûnt 2015 eksklusyf troch de Amerikaanske supermerkkeatling Walgreens ferkocht wurdt.
Aktearkarriêre
Mendes har aktearkarriêre begûn nei't in ympressario in foto fan har ûnder eagen krigen hie dy't in freon fan him yn syn portfolio hie. Har earste rol hie se yn 1998 yn 'e horrorfilm Children of the Corn V: Fields of Terror, dy't nea yn 'e bioskopen draaide, mar direkt-op-fideo útbrocht waard. Doe't se de film weromseach wie Mendes teloarsteld oer har prestaasjes, en besleat se in akteartrainer yn te hieren. Neitiid wurke se mei oan oare B-films, lykas A Night at the Roxbury (1998), My Brother the Pig (1999), Urban Legends: Final Cut (2000) en Exit Wounds (2001). Se hie har earste tillefyzjerol yn 1998 yn 'e rige Mortal Kombat: Konquest.
De trochbraak kaam foar Mendes mei har rol as Sara Harris, de mêtresse fan in korrupte plysjeman, yn 'e misdiefilm Training Day (2001). Dêrfoar hie se Denzel Washington en Ethan Hawke as tsjinspilers. It súkses fan dy film besoarge har rollen yn gruttere Hollywood-produksjes. Sa spile se yn 2003 yn 'e autofilm 2 Fast 2 Furious en teffens mei Antonio Banderas en Salma Hayek yn 'e misdiefilm Once Upon a Time in Mexico. Itselde jiers wie Mendes ek te sjen yn 'e skriller Out of Time, op 'e nij mei Denzel Washington, as de (neffens filmkritikus Roger Ebert) "nuveraardich ferjoulike" frou fan in oerhuorrige plysjekommissaris. In fjirde film fan Mendes dy't yn 2003 útkaam, wie de komeedzjefilm Stuck on You, mei Matt Damon en Greg Kinnear, wêryn't se in aspirearjend aktrise spile.
Yn 2005 fertolke Mendes de froulike haadrol yn 'e komeedzjefilm Hitch, mei Will Smith, en yn neifolgjende jierren hie se haadrollen yn films as Guilty Hearts (2005), Trust the Man (2006) en We Own the Night (2007). Yn Ghostrider (2007) fertolke se de rol fan 'e freondinne fan in demoanyske motorrider spile troch Nicolas Cage. Foar Live! (2007) wie Mendes net inkeld aktrise, mar ek útfierend produsinte. Datselde jiers hie se ek in lytse cameo as harsels yn 'e komeedzjefilm Knocked Up, mei Katherine Heigl en Seth Rogen.
Yn 2008 waard Mendes nominearre foar in Golden Raspberry Award foar minste aktrise, foar har rol as rûkersguodferkeapster yn 'e komeedzjefilm The Women, mei Meg Ryan, Annette Bening, Debra Messing en Jada Pinkett Smith. Ek yn 2008 spile se in femme fatale yn 'e film The Spirit, en in jier letter wie se te sjen as prostituee yn 'e misdiefilm The Bad Lieutenant: Port of Call New Orleans, op 'e nij mei Nicolas Cage. Lettere filmrollen hie Mendes û.o. yn The Other Guys (2010) en Last Night (2010), en yn Fast Five (2011) hie se in cameo. Yn 2012 brocht se in besyk oan it Afrikaanske lân Sierra Leöane, dêr't se meiwurke oan 'e dokumintêre Half the Sky: Turning Oppression into Opportunity for Women Worldwide. Dat jiers wie se ek te sjen yn 'e films Girl in Progress en The Place Beyond the Pines, folge troch Lost River (2014). Dat wie har lêste aktearrol oant se yn 2021 as stimaktrise yn in gastrol meiwurke oan in ôflevering fan 'e Australyske tekenfilmsearje Bluey.
Sjongkarriêre
Yn 2010 song Mendes mei R&B-sjonger CeeLo Green in duët fan it liet Pimps Don't Cry, dat diel útmakke fan 'e soundtrack fan 'e film The Other Guys. Yn 2011 naam se in eigen ferzje op fan it nûmer The Windmills of Your Mind.
List fan planetoïden 90001-91000
Dit is in list fan planetoïden 90001-91000.
Eva Mendes
Yn 'e media
Yn 'e ranglist fan 'e 99 meast begearlike froulju fan 'e wrâld, gearstald troch de webside AskMen.com, waard Mendes yn 2008 it fjirde plak taparte, wylst se yn 2009 op it earste plak stie. It tydskrift Maxim joech har yn 2007 it sânde plak en yn 2010 it alfde plak yn in ranglist fan 'e hûndert meast seksy froulju fan 'e wrâld. It Amerikaanske tydskrift People Magazine neamde har yn 2012 de meast kreaze frou fan lykfol hokker leeftyd.
List fan planetoïden 94001-95000
Dit is in list fan planetoïden 94001-95000.
List fan planetoïden 91001-92000
Dit is in list fan planetoïden 91001-92000.
Grutte Priis Formule 1 fan Singapoer 2017
Utslaggen fan de Grutte Priis Formule 1 fan Singapoer 2017 yn Singapoer op 17 septimber. It wie de fjirtjinde race fan 20 races fan de Formule 1 yn 2017. Hy waard op it Marina Bay sirkwy hâlden. De race waard hâlden oer 61 omgongen op it 5 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 203 kilometer.
Eva Mendes
Priveelibben
Mendes gie fan 2002 oant 2010 om mei in George Augusto. Yn septimber 2011 rekke se behelle in relaasje mei akteur Ryan Gosling, har tsjinspiler út 'e film The Place Beyond the Pines. Op 12 septimber 2014 krigen hja in dochterke, Esmeralda Amada. In twadde famke, Amada Lee, waard berne yn maaie 2016. Mendes is in oanhingster fan transendinte meditaasje. Hja is ek peskatariër (yt wol fisk mar gjin fleis), út sawol etyske omtinkens as fanwegen sûnensredens.
List fan planetoïden 93001-94000
Dit is in list fan planetoïden 93001-94000.
Voorst (doarp)
thumb|Ryksstrjitwei thumb|Tsjerke mei eardere skoalle Voorst is in doarp yn de gemeente Voorst yn de provinsje Gelderlân mei 2.765 ynwenners (2020). It gemeentehûs stiet net yn Voorst, mar yn Twello. It it doarp stiet nôtmole De Zwaan. It doarp leit oan de drokke trochgeande rûte fan Apeldoorn nei Sutfen, de N345, dy't yn Voorst Ryksstrjitwei hjit. Dizze situaasje wol men minder gefaarlik meitsjen, mei help fan warskôgingsboerden, kamera's, bochten en klearoeren.
List fan planetoïden 97001-98000
Dit is in list fan planetoïden 97001-98000.
List fan planetoïden 99001-100000
Dit is in list fan planetoïden 99001-100000.
Lars Vogt
Karriêre
Vogt studearre by Karl-Heinz Kämmerling oan de Hochschule für Musik, Theater und Medien yn Hannover. Hy waard by it publyk bekend doe 't er yn 1990 as tweintichjierrige de twadde priis wûn by de Leeds International Piano Competition. Yn 1998 rjochte er it keamermuzykfestival Spannungen op, dat hâlden wurdt yn Kraftwerk Heimbach, in wetterkrêftsintrale yn Heimbach yn de Eifel.
Njonken it piano spyljen rjochte Vogt him hieltyd mear op dirigearjen. As gastdirigint debutearre er by de symfonyorkesten fan Singapoer en Nij-Seelân en it Warschau Philharmonisch Orkest. Fan 2015 oant 2020 wie er sjefdirigint fan de Britske Royal Northern Sinfonia. Fan 1 july 2020 ôf wie Vogt chef-dirigint fan it Orchestre de Chambre de Paris.
Lars Vogt ferstoar op 5 septimber 2022 yn 'e âldens fan 51 jier oan de gefolgen fan leverkanker.
List fan planetoïden 98001-99000
Dit is in list fan planetoïden 98001-99000.
Dublin
thumb Dublin (Iersk: Baile Átha Cliath) is de haadstêd fan Ierlân en is ek de haadstêd fan greefskip Dublin en fan de provinsje Leinster. De stêd leit oan de eastkust fan it lân en wurdt fan de rivier de Liffey trochsnien.
Dublin yn it jier 988 stifte troch de Wytsingen. It plak groeide út ta it Keninkryk Dublin en waard it wichtichste plak nei de Normandyske ynvaazje. De stêd stiet op it 29e plak fan stêden yn de Global Financial Centres Index en is ien fan de fluchst waaksende haadstêden yn Europa. It is it histoaryske en kulturele sintrum fan it lân en teffens in modern sintrum fan ûnderwiis, keunsten, oerheid, ekonomy en yndustry.
Crashgate
Op 28 septimber 2008, yn de 14e omgong fan de Grutte Priis yn Singapoer, crashte de Renault R28, bestjoerd troch Nelson Piquet, yn bocht 17 tsjin de muorre fan it sirkwy, wêrtroch 't in safety car nedich wie. De oare Renault-koereur, Fernando Alonso, hie earder in betide pitstop makke en promovearre waard ta de lieder yn de race wylst oare auto's ûnder safety car-omstannichheden de pits yn giene. Alonso wûn dêrnei de race nei 't er as 15e begûn wie. Piquet beskreau syn crash destiids as in simpele flater.
Nei 't er troch it Renault-team ûntslein wie nei de Grutte Priis Formule 1 fan Hongarije 2009, bewearde Nelson Piquet dat er troch it team frege wie om mei opsetsin te crashen om de racesituaasje foar Alonso te ferbetterjen, wat late ta in ûndersyk nei Renault foar wedstriid manupylaasje troch de Fédération Internationale de l'Automobile (FIA), it bestjoersorgaan fan de Formule 1. Nei it ûndersyk waard Renault op 4 septimber beskuldige fan gearspanning en soe op 21 septimber 2009 de oanklacht beäntwurdzje.
Op 16 septimber ferklearre Renault dat se de oanklacht net tsjinsprekke soene, en kundige oan dat de direkteur fan it team, Flavio Briatore, en de technysk direkteur, Pat Symonds, it team ferlitten hiene.
Malpassetdaam
thumb|300px|right|Oerbliuwsels fan de daam yn 2007 De Malpassetdaam is in eardere keardaam yn de rivier Reyran by Fréjus yn it departemint Var yn Frankryk. De keardaam is benammen bekend troch de ramp dy't dermei barde doe't hy op 2 desimber 1959 om 21.13 uur skuorde en hielendal ynstoarte. De ramp koste oan 423 minsken it libben (ek oare oantallen wurde neamd). De breuk feroarsake in floedweach fan 40 meter hichte dy't trochraasde mei 70 km/oere. Oarzaak fan de breuk is in net opmurken tektoanyske steuring by de daam, yn kombinaasje mei tanommen belêsting fan dy daam troch oerfloedige rein yn de Côte d'Azur.
De daam is boud yn de perioade fan 1952 oant 1954 en wie oanlein as bassin foar yrrigaasje-wetter. De daam wie 60 meter heech boppe it rivierbêd. De opslachmar efter de daam hie in kapasiteit fan 48,1 miljoen m³ en in oerflakte fan 0,48 hektare.
Crashgate
Op 21 septimber 2009 waard bekend dat it Renault-team in diskwalifikaasje út de Formule 1 krigen hie. De diskwalifikaasje waard foar twa jier útsteld yn ôfwachting fan fierdere fergelykbere oertrêdingen. Flavio Briatore waard foar it libben ferballe út alle Formule 1 - eveneminten en FIA-organisearre eveneminten, wylst Pat Symonds in skarsing fan fiif jier krige. Har ferbod waard dêrnei ferneatige troch in Frânske rjochtbank, hoewol 't se beiden oerienkamen om yn in bepaalde tiid net te wurkjen yn troch de Formule 1 of troch de FIA organisearre eveneminten as ûnderdiel fan in lettere skikking dy 't berikt waard mei it bestjoersorgaan.
Malpassetdaam
1000px|center|thumb|Oerbliuwsels fan de Malpassetdaam, 2008
Willem I fan de Nederlannen
thumb|Willem I yn keningsmantel Willem Freark fan Oranje-Nassau (De Haach, 24 augustus 1772 – Berlyn, 12 desimber 1843) wie as Willem I fan 1813 oant 1815 soeverein foarst en fan 1815 oant 1840 de earste kening fan de Nederlannen. Under syn bewâld foarmen it hjoeddeiske Nederlân en Belgje fan 1813 oant 1830 ien steat.
Jeugd en houlik
Willem Freark waard yn 1772 berne yn te 's-Gravenhage as tredde soan fan steedhâlder Willem V en prinsesse Wilhelmina fan Prusen, in nicht fan Freark II fan Prusen. Nei de dea fan steedhâlder Willem V stie hy oant 1815 bekend as Willem VI.
Willem Freark sels boaske yn 1791 syn folle nicht Wilhelmina fan Prusen, suster fan Freark Willem III, kening fan Prusen. Ut dit houlik waarden fjouwer berne berne:
Titels
Neist kening fan de Nederlannen droech Willem I de titels prins fan Oranje-Nassau, foarst fan Fulda (1803-1806), greve fan Corvey, Weingarten en Dortmund (1802-1806) en letter as Willem I soeverein foarst fan it Soeverein Foarstedom fan de Feriene Nederlannen (1813-1815), hartoch fan Lúksemboarch (1815), gruthartoch fan Lúksemboarch (1815-1840) en hartoch fan Limburch (1839-1840). Nei syn abdikaasje nom hy de titel en namme kening Willem Freark greve fan Nassau oan.
Instituto Federal da Bahia
thumb|250px|Universidade Federal da Bahia
Paul Grijpma
Paulus Antonius Theodorus Maria (Paul) Grijpma (Ynskedee, 15 juny 1948 - Amsterdam, 19 septimber 2022) wie in Nederlânsk sjoernalist en akteur.
Instituto Federal da Bahia
De Instituto Federal da Bahia (IFBA), earder ek oantsjutten as Centro Federal de Educação Tecnológica da Bahia (Cefet-BA), is in universiteit yn Salvador, Bahia, Brazylje.
De UFBA bestiet sûnt 1910.
Carmen Kass
thumb|175px|Carmen Kass Carmen Kass (Paide, 14 septimber 1978) is in Estysk supermodel en ûndernimmer.
Libben en wurk
Carmen Kass waard grut yn Paide. As famke wenne hja mei har mem, in lânarbeidster, yn in appartemint yn it doarpke Sika. Mei 14 jier waard sy ûntdutsen yn in supermerk yn Tallinn troch in Italjaanske modelleferkenner. Kass hie eigentlik meidwaan wold oan de Miss Estlân-ferkiezing, mar in oanbod om yn Milaan as model in karriêre te begjinnen like har in mear glamoureuze en lukrative opsje.
Doe't Kass 18 jier wie ferfoer hja nei Parys, nei't se op de covers fan ferskate grutte magazines stien hie, sa as Vogue (Frankryk en Feriene Steaten), Elle (Austraalje), Image (Feriene Keninkryk).
Yn 1999 stie Kass model foar tal fan bekende ûntwerpers dêr't Dolce & Gabbana, Gucci, Prada en Versace by wiene. Boppedat hat Kass yn tal fan reklames posearre fan û.o. Calvin Klein, Chanel en Donna Karan. Kass wie ek in wurdfierster fan Sephora, in bekend kosmetikamerk, en it parfum J'adore fan Christian Dior.
Kass waard troch Vogue oantsjutten as "Model fan it Jier" op de VH1 / Vogue Fashion Awards fan 2000.
Njonken it modellewurk wie Kass kandidaat foar har lân foar it Europeesk Parlemint yn 2004. Se krige 2.315 stimmen fan de Estyske kiezers, mar waard net keazen. Kass is teffens in betûft skaakster. Fan 2004 oant 2011 wie hja foarsitter fan de Estyske Skaak Federaasje.
Se is ek foar in part eigener fan har modelleburo, Baltic Models. Yn Estlân is Kass eigener fan in stikmannich partikuliere bedriuwen, ûnder oaren fan twa bedriuwen yn ûnreplik goed.
Paul Grijpma
Karriêre
Grijpma woe as jonge akteur wurde, mar omdat syn heit dat in te ûnwis bestean fûn folge Grijpma in oplieding by it Ynstitút foar de Autohannel. Fia in autotechnysk parseburo kaam er yn de sjoernalistyk telâne. Fan begjin jierren santich ôf wie er ferslachjouwer by ûnder oaren it ANP, Het Parool en it Elsevier. By Het Parool naam er de Suriname-portefúlje oer fan Karel Bagijn dy't by it Algemeen Dagblad wurkjen gie. Grijpma wie ien fan de earste Nederlânske sjoernalisten dy't Suriname nei de Sergeantencoup besocht. Fan 1 novimber 1989 ôf wie Grijpma tolve jier lang ferslachjouwer foar it NOS Journaal. Dêrnei waard er mediatrainer. As akteur wie er autodidakt. Fia syn partner, de aktrise Eva van Heijningen, kaam er yn oanrekking mei it teater en spile er tal fan rollen yn Dútslân. Grijpma wie yn Dútslân fierder ûnder oare ek wurksum by de ARD. Hy wie fan 2005 oant 2007 einredakteur by BVN.
Loenen (Stichtske Fecht)
thumb|Lizzing fan Loenen
Loenen is in eardere gemeente yn de provinsje Utert mei ûngefear 8.000 ynwenners (1 jannewaris 2010) en mei in oerflak fan 27 km².
Paul Grijpma
Karriêre
Paul Grijpma ferstoar op 19 septimber 2022 yn 'e âldens fan 74 jier oan de gefolgen fan in hertynfarkt.
Skoalle foar Sjoernalistyk
thumb|right|250px| Yngong fan de skoalle
De Skoalle foar Sjoernalistyk (Utert) yn Utert is in hbo-oplieding foar de sjoernalistyk.
Skiednis
De skoalle waard lang om let, nei in soad tarieding, iepene troch minister fan Underwiis I.A. Diepenhorst op 3 oktober 1966. Tsjintwurdich is de skoalle part fan de Hegeskoalle Utert (HU). Dizze oplieding is de âldste op dit mêd yn Nederlân. It húsmannet yn de fakulteit Kommunikaasje en Sjoernakistyk oan de Padualaan yn de wenwyk De Uithof.
Leslie Nielsen
Leslie William Nielsen (Regina (Saskatchewan), 11 febrewaris 1926 - Fort Lauderdale, 28 novimber 2010) wie in Amerikaansk akteur en komyk fan Kanadeesk komôf, dy't 50 jier lang karriêre makke yn film en op telefyzje. thumb|...en yn 2008
Biografy
Nielsen studearre oan de Lorne Greene Academy of Radio Arts yn Toronto eardat er nei de Feriene Steaten ferfarde. Hjir spile er syn earste earnstige rollen yn sciencefictionklassikers sa as Forbidden Planet en de telefyzjerige Dr. Kildare, mar hy waard letter fral foar koartswilige rollen frege. Nielsen hat yn mei-elkoar 200 films en searjes spile.
Nielsen is it bekendst wurden troch de Police Squad! telefyzjerige en de dêrfan ôflate The Naked Gun-films, dêr't hy de haadrol yn hie fan inspecteur Frank Drebin en de filmparody Airplane!. Hy spile ek yn in grut oantal oare filmparodieën en komeedzjes.
Syn broer Erik Nielsen hat ficepremier fan Kanada west.
Nielsen stoar yn in sikehûs oan in longûntstekking.
Waach (Langwar)
thumb|right|250px|Waach fan Langwar De waach fan Langwar waard yn 1879 boud foar de bûter- en tsiishannel. It ferfong in earder bouwurk dat efter herberch ‘de Trije Swaantsjes’ stie. Al yn de sechtjinde iuw wie der in waach yn Langwar.
It geboutsje is oant 1906 as waach brûkt. Dêrnei waard it ûnder oare as opslachplak brûkt. Anno 2010 sit der in kapsalon yn.
Vacansoleil-DCM
Skiednis
De ploech waard oprjochte troch Daan Luijxk yn 2005 ûnder de namme "Fondas Imabo-Doorisol". Doorisol waard yn 2006 ferfongen troch P3 Transfers. Doe't yn 2008 Fondas ek stoppe, hie de ploech Batavus ien jier as sponsor. Yn 2009 waard Vacansoleil haadsponsor, yn datselde jier mocht Vacansoleil Pro Cycling Team yn de Pro Continental Tour meidwaan. Twa jier letter folgde DCM as co-sponsor. Ein 2013 waard de ploech opheft om't de sponser der mei ophâlde.
Grutte Priis Formule 1 fan Maleizje 2017
Utslaggen fan de Grutte Priis Formule 1 fan Maleizje 2017 yn Kuala Lumpur op 1 oktober. It wie de fyftjinde race fan 20 races fan de Formule 1 yn 2017. Hy waard op Sepang hâlden. De race waard hâlden oer 58 omgongen, op it 5,3 km lange sirkwy oer in raceôfstân fan 310,4 kilometer. wie de lêste Grutte Priis Formule 1 fan Maleizje.
Alvemarretocht
De Alvemarretocht is in reedriderstocht fan tusken de 70-120 kilometer dy't by de alve marren fan Fryslân lâns giet. It is krekt as de Alvestêdetocht in 'klassiker' dy't foar it earst hâlden waard yn 1940 en ferfolgens yn 1941, 1942, 1946, 1954, 1956, 1963, 1982, 1985, 1986, 1987 en 1997. De tocht bestie earder út in toertocht en in wedstriid, mar troch de komst fan it Prinses Margrietkanaal, wêrtroch de ferbining mei it marrengebiet ferbrutsen rekke is der gjin wedstriid mear hâlden. De stêd Snits is startplak en finish.
Piet Schrijvers
Piet Schrijvers (Jutphaas, 15 desimber 1946 – Ermelo, 7 septimber 2022) wie in Nederlânsk proffuotballer en fuotbaltrainer.
Karriêre
Hy wie in doelman dy't ûnder oare by FC Twinte, Ajax, PEC Zwolle en it Nederlânsk alvetal ûnder de latte stie. Schrijvers krige yn syn karriêre tal fan bynammen dy 't net allegearre like kompliminteusk wiene. De bekendste wiene De Beer van de Meer, De Bolle van Zwolle en Het Lek fan PEC.
Alvemarretocht
Doe't de Alvemarrentocht yn 1987 troch oerweldige belangstelling (sawat 20.000 meidoggers) oan syn eigen eigen populariteit ten ûnder drige te gean, is út feiligens-oerwegingen it tal meidoggers beheind ta 12.000 yn totaal.
Piet Schrijvers
Karriêre
Nei 't er ophâlden wie as doelman waard Schrijvers yn 1985 de assistint fan trainer Co Adriaanse fan PEC Zwolle. Yn 1987 waard er haadtrainer fan FC Wageningen. Nei 't er by Wageningen dien krige, waard er keeperstrainer by FC Twinte en FC Utrecht. Yn 1991 waard er trainer fan Earste difyzjonist T.O.P. út Oss. Yn 1994 wist hy mei AZ hast nei de earedifyzje te promovearjen. Ut ûnfrede mei it oanlûken fan technysk manager Theo Vonk, levere er yn novimber 1994 syn kontrakt by AZ yn. Fan 1995 oant 1996 wie er trainer fan PEC Zwolle. Letter wie er noch keeperstrainer fan PSV, keeperstrainer fan de nasjonale ploech fan Saûdy-Araabje, trainer fan it Arûbaanske SV Dakota en trainer fan ferskate Nederlânske amateurklups. Syn lêste put wie it trainen fan FZO út Seist, dêr't hy yn 2009 kampioen mei waard.
Piet Schrijvers ferstoar op 7 septimber 2022 yn 'e âldens fan 75 jier oan de gefolgen fan Sykte fan Alzheimer.
Hilary Mantel
Hilary Mary Mantel DBE FRSL (Glossop, 6 july 1952 - Exeter, 22 septimber 2022) wie in Ingelsk skriuwster fan romans, koarte ferhalen, memoires en essays. Sy waardt benammen wurdearre foar har histoaryske fiksje. Se wûn twa kear de (Man) Booker Prize: yn 2009 foar Wolf Hall, it earste part fan in trilogy oer de 16e-iuwske Ingelske politikus Thomas Cromwell, en yn 2012 foar Bring Up the Bodies, it twadde diel yn de rige. Mantel is de earste dy't dizze priis twa kear krigen hat.
Hilary Mantel ferstoar op 22 septimber 2022 yn 'e âldens fan 70 jier.
Manke Nelis
Hy hie 1987 in Top 40-hit mei Kleine Jodeljongen Op 30 oktober 2005 waard in stânbyld foar Manke Nelis ûntbleate yn de Jordaan yn Amsterdam.
Olympyske Simmerspullen 1972
De Olympyske Simmerspullen fan de XXe Olympiade waarden yn 1972 hâlden yn it Westdútske München.
Foar dizze Spullen waard in folslein nij sportkompleks boud op it âlde fleanfjild Oberwiesenfeld.
Swarte bledside
De Spullen fan München moasten foaral fleurige Spullen wurde. Op 5 septimber waarden de Spullen lykwols slim fersteurd doe’t in tal Palestynske terroristen fan de organisaasje 'Swarte Septimber' ynkrongen yn it Israelyske ûnderkommen yn it Olympyske doarp. De terroristen deaden twa Israelys en gizelen njoggen leden fan de Israelyske ploech.
Nei lang ûnderhanneljen, dêr't de terroristen frijlitting by easken fan in grut oantal Palestynske finzenen, wie der in mislearre befrijingsoperaasje op it fleanfjild. Minsken dy't op har tillefyzje seachen wat him ôfspile op it fleanfjild gongen der hinne, wat soarge foar fersteuring by de befrijingsoperaasje. Yntusken waard troch skerpskutters besocht de terroristen del te sjitten, mar measte terroristen koene op ‘e tiid dekking sykje en sy brochten alle njoggen gizelders om hals.
De Spullen waarden in dei stillein en der waard in betinkingstsjinst hâlden yn it Olympysk Stadion. Under in taspraak makke de YOK-foarsitter Avery Brundage in ein oan de ûnwissichheid oft de Spullen al trochgean moatte soene, mei de wurden: 'The games must go on'. It Nederlânske Olympysk Komitee besleat dat de Nederlânske sporters sels kieze moasten oft se bleaune as net. Fiif sportlju hiene it beslút nommen de Spullen te ferlitten.
It drama fan dizze Spullen is yn 2005 ferfilme yn de film Munich fan regisseur Steven Spielberg.
Dielnimmende Lannen
thumb|Dielnimmende Lannen Olympyske Simmerspullen 1972
Tilburch
thumb|260px|Lizzing fan Tilburch Tilburch (Nederlânsk en offisjeel: Tilburg) is in stêd en gemeente yn de provinsje Noard-Brabân. De gemeente hat ûngefear 222.600 ynwenners (1 july 2021) en in gebiet fan 89 km². Tilburch krige tige let, yn 1809, stedsrjochten.
Drukparse
thumb|left|220px|''Degelparse, 1811 In drukparse wie oarspronklik in stik hânark dat brûkt waard om teksten of ôfbyldings yn oplage mei te fermannichfâldigjen. De âldste drukparsen makken ôfbyldings foar spylkaarten. Dy wiene om 1050 hinne yn Sina yn gebrûk.
De earste Jeropeeske drukparsen ûntstiene om 1350 hinne yn Easteryk, yn Wenen of yn Salzburg.
In drukparse is in masine dy't brûkt wurdt om tekst en/of ôfbyldingen yn oplage te fermannichfâldigjen.
It âldste type drukparse yn Europa is de degelparse. Dizze bestiet út in stellaazje fan in ûnderplaat dêr't de drukfoarm op leit en in boppeplaat (degel). De drukfoarm wurdt mei de hân yninkte. Dan wurdt der in fel papier op de drukfoarm lein. De degel kin mei help fan in spindel omleech draaid wurde oant op de drukfoarm. Troch it oandraaien fan de degel tsjin it papier ûntstiet de ôfdruk. De âldste Europeeske drukparsen binne te sjen yn it Plantin-Moretus museum yn Antwerpen. It Frysk Grafysk Museum op De Jouwer hat in grutte kolleksje op it mêd fan drukken.
Yn de rin fan de iuwen is de degel modernisearre. Letter waarden silinderparsen en rotaasjeparsen ûntwikkele wêrtroch't de produksjesnelheden folle heger waarden.
Yn de tweintichste iuw kaam it offsetprosedee yn swang. Dêrneist besteane der parsen foar folydruk, djipdruk, seefdruk en tampondruk.
Losse letters
De drukparse hat de fersprieding fan ynformaasje in nije diminsje jûn. Foarhinne wiene alle boeken hânskreaun en dat wie och sa kostber en bewurklik. Mar in bytsje minsken hiene ien of mear boeken yn besit. Om it yn in kontekst te setten: de ferneamde bibleteek yn Aleksandrië hat ‘mar’ 4.000 boeken ofwol hânskriften. (boarne?)
De drukparse makke ynformaasje breed tagonklik. De renêssânse hat in ekstra ympuls krige troch de útjeften fan klassike wurken foar in breed publyk. Yn dat tiidrek wie Latynsk in gongbere taal foar publikaasje. Thomas More skreau ‘Utopia’ yn it Latyn. Ek Erasmus skreau syn 'Laus Stultitia', yn midsiuwsk Latyn, net yn klassyk Latyn. Erasmus liet syn boeken printsje yn Bazel. De folgjende stap wie om yn de folkstaal te skriuwen lykas Dante al dien hie mei syn Divina Commedia.
Sjoch ek
Druckmaschine
Joseph Denis Odevaere
Joseph Denis Odevaere (Brugge, 2 desimber 1775 – Brussel, 26 febrewaris 1830) wie in Súd-Nederlânske neoklassike keunstskilder en litograaf. Yn it Feriene Keninkryk fan de Nederlannen wie er hofskilder fan kening Willem I.
Libben en wurk
Nei't er learling west hie fan François Wynckelman en François van der Donckt oan de Keunstakademy yn Brugge, gie er nei Parys dêr't er yn'e ateliers wurke fan Joseph Suvée en fan Louis David. Yn 1804 helle er de Prix de Rome mei syn skilderij De dood van Phocio (Parys, École nationale supérieure des beaux-arts). Dat smiet him in feestlike ûntfangst yn syn bertestêd en ferskate bestellingen op.
Dêrnei hold er acht jier yn Italië (Milaan, Furenze, Rome) ta. Hy wurke neitiid noch in pear jier yn Parys en krige in gouden medalje fan Napoleon. Yn 1815 waard er hôfskilder fan kening Willem I. thumb|left|[[Lord Byron op syn deabêd (1826)]] Hy sette him yn foar it weromkommen nei Brugge fan de keunstskatten dy't troch Frankryk rôve waarden (Madonnabyld fan Michelangelo, Madonna mei kanunnik Van der Paele troch Jan van Eyck, tryptyk Moreel troch Hans Memling, Oordeel van Cambyses troch Gerard David). As tank liet it stedsbestjoer in gouden medalje meitsje dy't op 4 maart 1816 oan de skilder oerlange waard.
Op 17 septimber 1818 boaske Odevaere mei Sylvie de la Rue (1796 -1845). It pear krige gjin bern. Se soe yn 1835 fannijs trouwe mei Joseph Van der Linden, sekretaris fan it Voorlopig Bewind yn 1830. Odevaere wie produktyf. Syn wurk wie fan wikseljende kwaliteit. Hy seach himsels en syn wurk tige graach, sa't bliken die út it ferheffen fan syn sels skreaune bydragen.
Hy wie lid fan de Société des Douze.
Vissarion Belinski
thumb|200px|Vissarion Belinski, om 1845
Vissari Grigorevitsj Belinski (Russysk: Виссарион Григорьевич Белинский; 11 juny 1811/30 maaie, Sveaboarch (by Helsinki) – 7 juny 1848/26 maaie, Sint-Petersburch) wie in foaroansteand Russysk literêr kritikus en publisist, en liberaal út de 19e iuw, dy't kultureel op West-Europa rjochte wie.
Libben en opfettings
Belinski waard berne as soan fan in militêre dokter ûnder Helsinki en studearre fan 1829 oant 1832 oan de Lomonosov-universiteit fan Moskou. Hy waard fan de universiteit stjoerd mei de kwalifikaasje ‘te min bejeftige’, mar de wiere reden wie syn krityk op it liifeigendom.
Belinski publisearre yn syn koarte libben hûnderten artikels, dy’t grutte ynfloed op de Russyske literatuer nei 1840 hân hawwe. Hy wenne en wurke yn St. Petersburch, dêr’t er in respektearre (liberaal) kritikus en redakteur fan twa literêre magazines wie: Otechestvennye Zapiski en Sovremennik. By beide blêden wurke er gear mei de jongere Nikolaj Nekrasov. Yn 1843 troude er mei Maria Wassiljevna Orlowa; sy krigen trije bern.
Belinski’s opfettings oer literatuer en keunst hawwe fjouwer wichtige eleminten: Hy ferwurde syn stellingen it dúdlikst yn in “Oersjoch fan de Russyske literatuer” út 1846 en in stúdzje oer Gogol út 1843.
Yn 1837 oppenearre tuberkuloaze him by Belinski. Hy liet him yn 1847 noch behannelje yn Berlyn en Salzburch, maar yn 1848 stoar er yn Sint-Petersburch nei in lang lijen.
Anna Barbara van Meerten-Schilperoort
thumb|Titelside fan de [[roman Emilia van Rozenheim 1828]] Anna Barbara van Meerten-Schilperoort (Foarburch, 3 jannewaris 1778 - Gouda, 14 febrewaris 1853) wie in Nederlânske skriuwster. Se sette har yn foar it ûnderwiis, de earmesoarch en it finzeniswêzen yn Gouda.
Vissarion Belinski
Ynfloed
De ynfloed fan Belinski op it sosjale en yntellektuele libben yn it Ruslân fan 1850 oant 1917 hat grut west. Hy waard de geastlike heit fan de Russyske yntelligintsia, en hie in ynfloed dy’t him fuortsette oant de Russyske revolúsje ta: de earste Bolsjewiken beskôgen him as in soarte fan literêre tsjerkfaar (wylst er letter ûnder Stalin wer ferbean waard, benammen om syn frijsinnige tinkwize).
Anna Barbara van Meerten-Schilperoort
Libben en wurk
Ek har reisferslaggen waarden publisearre. Sa ferskynden yn 1822 Reis door het Koninkrijk der Nederlanden en het Groothertogdom Luxemburg: voor jonge lieden en in 1840 Het Noorden van ons vaderland, of Vlugtige schetsen en aangename herinnering van een reistogtje over Utrecht, door Vriesland, Groningen, Drenthe en Overijssel.
Vissarion Belinski
Ynfloed
Op de Russyske literatuer wie syn ynfloed noch grutter. Hy stipe Gogol by it útjaan fan “Deade sielen” en wie de earste dy’t yn in stúdzje de klam lei op it grutte belang fan it fernijend wurk fan Gogol. Tegearre mei Nekrasov ‘ûntduts’ er Fjodor Dostojevski (“Earme minsken”), en hie er grutte ynfloed op Ivan Toergenjev, Pisemski en tal fan oare Russyske skriuwers. Sa spile er in tige wichtige rol yn it grutte klassike tiidrek fan de Russyske literatuer yn de 19e iuw en wurdt er sjoen as de heit fan it Russysk realisme. Aleksander Herzen en Ivan Toergenjev hienen wiidweidich omtinken foar Belinski yn har memoires, dy't ek yn it Nederlânsk ferskynd binne.