cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Walt Klink
Wurkpaad
Yn 2022 krige Klink in haadrol yn de Amerikaanske searje 'Rabbit Hole', nei't er earder byrollen yn de Amazon-searje 'The English' en de Finske searje 'Artic Circle' (Ivalo) krige.
Ki-Adi-Mundi
Ki-Adi-Mundi (útspr.: [ˈki ˈaːdi ˈmundi], likernôch: " ky aa -dy mûn -dy") is in fiktyf personaazje fan minder belang út 'e Star Wars-franchise fan 'e Amerikaanske filmmakker George Lucas. Hy is in Jedi-master fan it bûtenierdske ras fan 'e Cereänen, en teffens in lid fan 'e Hege Jedi Ried, it bestjoer fan 'e Jedi Oarder. Ki-Adi-Mundi waard yntrodusearre yn Star Wars: Episode I – The Phantom Menace (1999). It personaazje waard yn dy film en yn 'e ferfolgen Star Wars: Episode II – Attack of the Clones (2002) en Star Wars: Episode III – Revenge of the Sith (2005) spile troch akteur Silas Carson. Yn 'e tekenfilmsearje Star Wars: The Clone Wars (2008-2014 en 2020) waard de dialooch fan Ki-Adi-Mundi ynsprutsen troch stimakteur Brian George.
Eftergrûn
Ki-Adi-Mundi wurdt berne as in Cereaan op 'e planeet Cereä. Omreden fan syn oanberne Krêftgefoeligens wurdt er al jong nei de Jedi Timpel ta brocht, it haadkertier fan 'e Jedi Oarder op Coruscant, dêr't er oplaat wurdt ta Jedi-ridder. Ki-Adi-Mundi ûntjout him ta in foaroansteande Jedi en wurdt meitiid beneamd ta lid fan 'e Hege Jedi Ried, it bestjoersorgaan fan 'e Jedi Oarder.
Nabookrisis
Yn 32 f.Sl.Y., as de Nabookrisis útbrekt, tsjinnet Ki-Adi-Mundi as lid fan 'e Hege Jedi Ried. Hy is behelle yn 'e rieplachtings fan 'e ried oer de krisis sels, mar ek oer it wer opdûken fan 'e Sith, de âlde aartsfijannen fan 'e Jedi, fan wa't oannommen waard dat se tûzenen jierren lyn al útrûge wiene. Ki-Adi-Mundi, waans tinkprosessen sterk op logika basearre binne, hinget derta oer om ûnwierskynlike dingen út te sluten as er der sels gjin tsjûge fan west hat. Hy hat dêrom muoite mei it idee dat de Sith harren sa lang ferbergje kinnen hawwe.
Ki-Adi-Mundi is fierders oanwêzich as master Qui-Gon Jinn de njoggenjierrige Anakin Skywalker foar de Ried bringt, dy't sa sterk yn de Krêft is dat Qui-Gon derfan oertsjûge rekke is dat er de Utkarde is dêr't de oerâlde profesijen fan 'e Jedi gewach fan meitsje. De leden fan 'e Ried, ûnder wa Ki-Adi-Mundi, binne it deroer iens dat in leeftyd fan njoggen jier fierstente let is om noch oan in oplieding ta Jedi te begjinnen, en master Yoda wurdt grutte eangst yn 'e jonge gewaar, wat in negative emoasje is. De Ried beslút Qui-Gon syn fersyk om Anakin dochs noch oan 'e Jedi-training begjinne te litten, ôf te wizen.
Kloane-oarloggen
Wannear't yn 22 f.Sl.Y. de Separatistyske Krisis útbrekt, wêryn't de Konfederaasje fan Unôfhinklike Stelsels him besiket ôf te skieden fan 'e Galaktyske Republyk, is Ki-Adi-Mundi noch altyd lid fan 'e Hege Jedi Ried. Op 'e nij lûkt er wat der bart yn twifel, mei't er it dreech fynt om te leauwen dat de eardere Jedi-ridder greve Dooku wat mei de moardoanslach op senator Padmé Amidala te krijen hân hawwe kin. Mei Mace Windu en Yoda is er ien fan 'e lieders fan 'e Jedi by de befrijing fan Obi-Wan Kenobi, Anakin Skywalker en senator Padmé Amidala op 'e planeet Geonosis, dêr't hja troch Dooku ta de deastraf feroardiele binne. Ki-Adi-Mundi is ien fan in minmachtich groepke fan 'e kloft fan 212 Jedi dy't it gefjocht yn 'e Petranaki Arena op Geonosis oerlibje.
Dy Earste Slach om Geonosis liedt ta it útbrekken fan 'e Kloane-oarloggen, en Ki-Adi-Mundi wurdt in generaal yn Grutte Leger fan 'e Republyk, dat bestiet út 'e kloansoldaten dy't Jedi-master Sifo-Dyas mear as tsien jier earder op Kamino besteld hat. Mei Kenobi, Skywalker, Ahsoka Tano en Luminara Unduli is er ien fan 'e lieders fan dat leger yn 'e Twadde Slach om Geonosis, wêrby't de planeet beset wurdt en de oarlochsandroïdefabriken fernield wurde. Yn dy slach rekket er ferwûne. Nei't er wer opbettere is, makket er diel út fan 'e eskorte fan 'e kriichsfinzen Geonosiaanske aartshartoch Poggle de Mindere nei Coruscant.
Oan 'e ein fan 'e Kloane-oarloggen, yn 19 f.Sl.Y., hat Ki-Adi-Mundi de lieding oer de troepen fan 'e Galaktyske Republyk by de gefjochten op 'e planeet Mygeeto, yn 'e Bûtenrâne fan it Stjerrestelsel. Dêrwei nimt er yn holografyske foarm diel oan 'e riedplachtings fan 'e Hege Jedi Ried. Mei de oare leden bepraat er op dy wize behalven de stân fan saken yn 'e oarloch ek hoe't se oan sille mei kânselier Palpatine, dy't himsels ûnder it mom fan 'e troch de oarloch feroarsake needsitewaasje withoefolle bykommend foech ta-eigene hat en net ree liket om dêr frijwillich wer ôfstân fan te dwaan.
Keppelings om utens
List of Star Wars characters
Sythiemastate
thumb|right|Sythiemastate troch Stellingwerf (1723) thumb|right|Wichtichste states by Hallum Sythiemastate stie krekt east fan de âlde buorren fan Hallum, gemeente Ferwerderadiel. Fan de state is neat werom te finen.
De oarsprong sil yn de 13e of 14e iuw lein hawwe. Foar it earst wurde de Sythiema's neamd neffens Upcke fan Burmania yn 1397. Onne Sythiema soe doe grytman fan Ferwerderadiel west hawwe. Mooglik wie hy deselde as 'Onna Sikama tho Hallum' dy't yn 1408 as segelder foarkomt. Yn in folgjende generaasje wurdt in Syds Sithiema neamd, dy't mei 'Fettie te Bornwerd' troude, mooglik stamjend út de Remmersma's fan Dokkum en letter wertroud mei Sape Minnoltsma te Boarnwert.¹)
De filiaasje fan de Sithiema's yn de 15e iuw is fierders op guon punten problematysk. Grif is der kontinuïteit fan de 14de iuw út, mar de details binne net dúdlik. Benammen de relaasje mei de Botnia's fan Marrum, de Sickema's te Hallum en de Jellinga's te Britsum is ûndúdlik. Om 1461 krige in Tzaling Sytyama in skeel mei in oare Hallumer ealman, Schelte Jaijama. Op Palmsnein fan it folgjende jier dagen hja elkoar út ta in kampslach yn Marrum, mei as gefolch dat Tjalling deadlik ferwûne rekke en stoar. Hy hie lykwols syn tsjinstanner yn in knibbel rekke, dy't dêr letter ek oan ferstoar. De skiedskriuwer Ocko Scharlensis skriuwt oer Tjalling: "dat hij was een zeer stout en koen man, de stoutste en onversaagste onder alle heerschappen op die tijd in Friesland, die veel oorloogde tegen de vetkoopers in Ferwerderadeel en daaromtrent, want hij ze een groot vijand was." Syn eardere freonen moatte him wol tige ferrieden hawwe om sa'n haat te fertsjinjen. Neffens Worp fan Thabor soe Tjalling oar fan oarsprong lykwols gjin Sythiema mar in Botnia west hawwe. ²) Of dat wier sa is, wie en is noch altiten net mei wissichheid te sizzen. Ek yn de 16e en 17e iuw bestienen hjiroer al fragen. Upcke fan Burmania, Winsemius en Schotanus bygelyks suggerearren dat Tjalling Sytyama alias Botnia yndie in sib wie fan de Sythiema's. Ut wraak foar syn deaslach soe de Britsumer haadling Lieuwe Jellinga, krekt as Tjalling Botnia/Sythiema in Skieringer en neffens Burmania in soan fan Syds Sithiema en Fettie te Boarnwert, yn 1463 Remke Donia ferbaarnd hawwe. ³) In soan fan Syds Sithiema en broer fan Lieuwe Jellinga wie neffens Burmania Onne Sithiema dy't yn 1472 grytman fan Ferwerderadiel west hawwe soe. Onne syn soan Syds Sytiama (ek Sixtus neamd) stelde yn 1498 syn hues to Hallum by nacht ende by dey open voor de stad Leeuwarden. Yn 1500 wie hy grytman fan Ferwerderadiel en yn 1505 waard hy ûnder de edelen fan Ferwerderadiel neamd. Syn widdo Womck Juckema wie yn 1511 eigneresse en brûkster fan Sythiemastate.
Nei Womck har dea fererve Sythiemastate op harren soan Haring. Hy wie yn 1549 1549 lid fan Deputearre Steaten en ‘medegecommiteerde’ foar it regeljen fan in geskink oan de prins fan Spanje, dy't letter kening Philips II wurde soe. Ek wie hy ôffurdige op de lândei fan 17 jannewaris 1550, wêrop de eed fan huldiging oan Philips II besprutsen waard, far it gefal keizer Karel V ferstjerre soe. Yn 1540 hie Syds fan Tiaerda, troud mei Harings suster Moed al op de state longere: yn syn testamint fan dat jier stelde hy dat it like dat Haring sûnder bern ferstjerre soe; "also verhoepen myn huusfrowe ende ick dat hy dye state, te weten dat tymmert, bespreken sal een van onse soens." Yn 1550 fermakke Jeye Sickinghe, frou fan Haring Sythiema, har oandiel fan "Sythiema husingen ende tymmeringe, structuren ende edificien, groot ende cleyn, sampt hoff, plantinge van bomen, opgravinge van grafften ende dergelycke, met levende beesten, rechten en ghewalt" oan har man. Hja hâlde der ek rekken mei dat Haring sûnder bern stjerre soe; yn dat gefal soenen de bern fan Moed en Syds Tiaerda it heule goed erve. Jeye ferstoar yn 1552 en Haring hat foar har grêf in sark meitsje litten troch de ferneamde stienhouwer Benedictus Gerbrands te Frjentsjer. Nei de dea fan Jeye wertroude Haring, ridder fan Jeruzalim, mei His fan Eminga dy't yn 1578 noch op Sythiema wenne. Harren portretten út 1603 kommend fan Wiardastate hingje yn it Frysk Museum te Ljouwert. By His krige Haring dochs noch meardere bern. Yn 1580 wenne harren soan Syds Sythiema op de state. Hy wie troud mei Frouck fan Cammingha en ek harren portretten út 1608 binne yn it Frysk Museum. Yn 1640 wie harren soan Haring eigener. Dizze Haring fan Sythiema II wie ien fan de yn Hallum wenjende lânjonkers oan wa't op 19 febrewaris 1664 troch de Steaten fan Fryslân oktroai ferliene waard foar de oanlis fan it trekwei lâns de feart fan Hallum nei de Dokkumer Ie. Hy erfde fan syn muoike His fan Eminga yn 1657. It wapen fan Haring en syn frou Perk fan Ringia kaam foar op de poarte fan Wiardastate te Goutum; mooglik wenne it pear dêr. Se binne yn Hallum begroeven ûnder de sark fan syn âlden.
Harren dochter, lêste fan Sythiema, boaske Frans Hessels fan Eminga en stoar jong yn 1675. Hy wertroude in nammegenoate en beneamde as syn erfgenamt syn soan Syds Hessels. Dy komt neffens Cannegieter foar yn it floreenkohier fan 1698 en ferstoar yn 1708. Yn it stimkohier fan 1698 is Arent fan Bolten kurator oer Syds Hessels. Yn 1728 fererve Sythiemastate oan Ruurd fan Burmania troud mei Elisabeth fan Eminga en sa kaam de state yn hannen fan Minno Frans fan Burmania, dy't ek eigener wie fan Waltastate te Boazum, dat hy slope liet. Omdat Walta lykwol belêste wie mei in fidei commis datearjend fan 1538, makke de widdo Ewsum, frouwe fan Lulema dêrtsjin beswier en de erfgenamten fan Minno Frans, Sixma fan Andla wie net sa goed of hy moast Waltastate wer opbouwe. Dêrom liet hy op syn beurt Sythiemastate te Hallum slope. Yn 1796 wurde it hoarnleger en de terreinen ferkocht wêrûnder de 'poortfenne', it appelhôf en `de trans over het geheel'. D. Cannegieter neamt dat der `enige jaren geleden' in pear kelders fûn binne en dat it `fraaie bosch binnen de grachten de laatste jaren' hielendal útrûge is.
Oerbliuwsels
thumb|right|Sythiemapoarte troch [[Dominicus Cannegieter (1861)]] thumb|right|Opgraving fûneminten Sythiemastate It laach Fan Sythiema hie twa grêfkelders yn it koar aan de Hallumer tsjerke. op de stien dy 't de yngong fan de earste kelder bedekte wurde de nammen Haringh Onne fan Sijthiema, Hessel fan Sijthiema, Idsaert fan Sijthiema en Bibiana fan Sijthiema fermelden. Dêrneist leit in sark fan Sijds fan Sijthiema († 1636) en syn frou Frouck fan Kamminga († 1623). Op dizze sark hawwe de kertierwapens fan Sytthiema, Eminga, Roorda, Camminga, Ringia, Goslinga, Donia en Liauckama stien. Teffens stiet op dizze sark dat op 11 july 1668 de "Edele en Erentpheste Joncker Haring van Sijthiema op Sijthiema, oud 57 jaren" stoarn is en syn frou Perck fan Ringia yn 1673, noch mar 40 jier âld. Op 18 july 1675 is ferstoarn Bouck Susanna fan Sythiema, de frou fan de "hoog welgeboren heer Frans van Eminga, nog maar 18 jaar oud".
Mei Offinga en Goslinga hearde Sythiema ta de wichtichste staten fan Hallum, as wy soks teminsten ôfmjitte oan de grutte ômgrêfte stinsterreinen en de neite fan it doarp en de tsjerke. Op de kaarten fan Sibrandus Leo (1579) en Winsemius (1622), en ek op lettere kaarten, is Sythiema stees as aadlike state oanjûn.
De kadasterkaarten jouwe it terrein dúdlik oan. It wie rjochthoekich en lei mids in grêft, wêrbinnen noch in omgrêfte eilân lei. Nei't de Hear Regnerus te Hallum, dy't it terrein jierren bewurke, om 1980 melde, soe dêr in soad pún fûn wêze en in stins stien hawwe kind. Yn it oare terrein wienen kronkelpaden wer te kennen, blykber oerbliuwsels fan de troch Cannegieter fermelde bosk.
Yn 1977 is it terrein bouryp makke en binne yn de line fan it noch besteande Poartepaad de fûneminten fûn fan in poartegebou oer in grêft. It poartsje, dat yn 1899 ôfbrutsen is, wie neffens de tekening fan D. Cannegieter en Bulthuis/Stellingwerf 1671 datearre.
Neffens gegevens fan it Biologysk Archeologysk Ynstitút, dat de opgraving útfierde, bestie it opgeande mitselwurk fan it poartegebou ûnderoan út reade bakstien fan 26 x 6,5 sm, hegerop út giele stien fan 20,3 x 4,5 sm mei in bûtenkant fan pearsreade stien fan 18,5-19 x 4,5 sm. De oerspanning ûnder de brêge wie krap 2 m tusken twa lânhaden, dy't oan beide kanten twa âldere fûndearrings hienen steunbeareftige blokken mitselwurk, dêr't de oanset fan mitsele bôgen yn te sjen wie. De 17e-iuwske poarte ferfong dus in mitsele bôgebrêge, dêr't it middendiel beweechber fan west hawwe kin. De foar- en eftergevel fan de 17e-iuwske poarte sille op it plak fan de âldere pylders stien hawwe. Dy wienen fundearre op in bêd fan balken. De wangen fan de lânhaden wienen keppele troch fjouwer lange trekbalken mei ankers, twa op âldere bôgeoansetten en twa yn de ûnderbou fan de foar- en eftergevel fan de poarte.
De tekening fan Stellingwerf toant in gearstald gebou, dêr't de tagong en de heaks dêrop steande fleugel fan ûnderkeldere wienen. Mooglik stamme it de tagong noch út de Midsiuwen en waard dêr yn de 16e iuw in wenfleugel oanboud. De krúskesinen steane dêr ommers noch yn nissen en de topgevels hawwe lytse pinakels. Letter soe dat part útwreide wêze kinne en in heaks dêrop steande oanbou krigen hawwe kinne mei in leger part fan it âldste boublok. De tekening jout lykwols gjin mooglikheden ta datearjen.
Boarnster Kritetoaniel
It Boarnster Kritetoaniel bestiet út in entûsjaste groep minsken út Aldeboarn, dy´t him dwaande hâldt mei amateurtoaniel. Elts winterskoft, al fan 1946 ôf, soargje hja foar in pear noflike jûnen mei omtinken foar de Fryske kultuer.
Noch altiten is net bekend yn hokker jier it Boarnster Kritetoaniel oprjochte is. It oprjochtsjen fan it Boarnster Kritetoaniel hat hiel wat fuotten yn 'e ierde hân. Uteinlik waard der yn 1946 foar it earst spile, wol as gjin bestjoer. Letter krige master Paulus Folkertsma de foarsittershammer yn hannen. Der waard yn dy tiid net allinich toanielspile, mar ek koene hja meidwaan oan in foardrachtskriich of boekbesprekking.
Lytse bûnte wilster
thumb| Charadrius dubius
De lytse bûnte wilster (Charadrius dubius) is in wilster út it skaai fan de bûnte wilsters.
Foarkommen
De lytse bûnte wilster hat in wite ûnderkant, en de boppekant is brúngriis. By de hals hat er in swarte bân dy't rûnom rint. Fierder hat er in brede swarte eachstreek dy't nei de foarholle rint, om it each falt de giele eachring op. Hy hat in koarte donkere snaffel en brúngiele poaten. De lytse bûnte wilster is sa'n 15 oant 18 sm grut en waacht tusken de 25 en 55 gram.
Fersprieding
De lytse bûnte wilster komt foar yn Jeropa en West-Aazje. Hy siket syn briedgebiet by rivieren, it leafst op in keale wâlkant mei kiezelstientsjes. It is in trekfûgel dy't yn Afrika oerwinteret.
Fuortplanting
De lytse bûnte wilster makket in nêst op de grûn. It kûltsje wurdt mei plantemateriaal beklaaid. It wyfke leit meast fjouwer aaien, dy troch beide âlden sa'n fjouwer wike lang bebret wurde.
Hitler-Jongerein
thumbnail|Flagge fan de Hitler-Jongerein De Hitler-Jongerein (Dútsk: Hitler-Jugend, HJ) wie de jongerein ôfdieling fan de Dútske Nazi Partij (NSDAP) en waard yn 1922 oprjochte. Fan 1933 oant 1945 wie de HJ de iennichst tastiene jongereinbeweging mei oant 8,7 miljoen leden (98 prosint fan de Dútske jongerein). De wiere Hitlerjugend wie ornearre foar jonges fan 14 oant 18 jier; de seksje Deutsches Jungvolk wie foar jonges fan 10 oant 14; de Bund Deutscher Mädel wie foar famkes.
Doel
''“Wa't de jongerein hat, hat de takomst. Myn lessen sille hurd wêze. It swakke sil der útslein wurde. In agressyf aktive hâlding, dominearjende, hurde jongerein – dêr bin ik op út.”'' – Adolf Hitler.
List fan planetoïden 2301-2400
Dit is in list fan planetoïden 2301-2400.
Annouk van der Weijden
Sy die ien kear mei oan it Wrâldkampioenskip allround, en it Europeesk kampioenskip en twa kear oan de Olympyske Winterspullen (yn 2014 en 2018). Sy waard yn 2018 ien kear tredde by de Wrâldkampioenskippen allround efter Miho Takagi en Ireen Wüst. Sy waard datselde jier Nederlânsk allround kampioen. Yn 2018 stopte van der Weijden mei reedriden op heech nivo. Van der Weijden is boaske mei earder reedrider Robbert de Rijk.
28 novimber
Berne
thumb|right|120px|Keninginne [[Wilhelmina fan de Nederlannen|Wilhelmina yn 1909.]]
Ingwierrumer Polder
thumb|180px|Wapen fan wetterskip Ingwierrumer Polder. De Ingwierrumer Polder is in polder en wie in dykwetterskip yn de eardere gemeente East-Dongeradiel, yn it noardeasten fan Fryslân. It wetterskip bestie fan 1810 oant 1962. It wurkmêd fan it eardere wetterskip falt no ûnder Wetterskip Fryslân.
Hermann Schreiber
Hermann Schreiber (Wiener Neustadt, 4 maaie 1920 - München, 4 maaie 2014) wie in Eastenrykske histoarikus en skriuwer.
Hermann Schreiber waard berne as soan fan in boekhanneler yn Wiener Neustadt. Hy gie dêr nei it gymnasium en studearre nei it eineksamen germanistyk, keunstskiednis, filosofy en skiednis oan de Universiteit fan Wenen: hy promovearre yn 1944. Foar syn boek Paris, Biografie einer Weltstad (1967) waard Schreiber troch de Eastenrykske bûnspresidint ta professor beneamd. Schreiber hat lange jierren as selsstannich sjoernalist en skriuwer fan wittenskiplike stúdzjes yn München. Hy is skriuwer fan de ûnderwilens klassyk wurden wurken Land im Osten en Die Zehne Gebote.
Folkshegeskoalle Allardseach
De Folkshegeskoalle Allardseach (Nederlânsk en offisjeel: Volkshogeschool Allardsoog) wie de earste folkshegeskoalle yn Nederlân. Dit ynstitút foar folwoeksene-ûnderwiis, dat de foarm fan in ynternaat oannaam, waard yn 1932 op inisjatyf fan Jarich van der Wielen oprjochte yn Allardseach, by Bakkefean, deunby it trijeprovinsjepunt.
Skiednis
De Folkshegeskoalle Allardseach stie fan 1932 oant 1948 ûnder lieding fan H.G.W.G. van der Wielen, H.D. de Vries Reilingh en O.V.L. Guermonprez. Nei 1948 stie C. Stapel der oan it roer. De ynstelling hie yn 'e 1950-er jierren in gebouwekompleks yn trije sintra op in terrein dat likernôch 100 ha meat.
Yn 1933 begûn de Folkshegeskoalle Allardseach mei buerthûswurk, wêrby't yn 1958 400 húshâldings ûnderwiis folgen. Yn 1933 kaam der ek de earste lânbouhúshâldkursus, dy't him ta in skoalle mei 250 learlingen ûntjoech, krekt as de earste lân- en túnbou- en ymkerijkursus, dêr't de legere lânbouskoalle mei 80 learlingen út groeide. Yn 1934 waard op 'e folkshegeskoalle it earste sintrale wurkplak foar fakûntwikkeling yn Nederlân stifte (tagelyk mei Doardt). Yn 1938 folge it earste gesinsfersoarchstersynternaat. Yn 1956 giene 1.742 kursisten op 12.386 moandagen jiers nei de Folkshegeskoalle Allardseach.
De delgong sette begjin 1980-er jierren yn, doe't it Nederlânske regear yn 'e subsydzje oan folkshegeskoallen begûn te snijen. Boppedat waard yn 1985 it Herstructureringsplan Internaatsvormingswerk ynfierd, dat easke dat folkshegeskoallen teminsten sân folsleine banen hiene foar stêfleden dy't har útslutend taleine op it ûnderwiis. Dêr koe Allardseach net oan foldwaan, en om't útwreiding finansjeel net helber wie, moast der in fúzje komme mei in oare folkshegeskoalle.
Dy fúzjepartner waard fûn yn Folkshegeskoalle 't Oldörp, yn it Grinslânsk Uthuzen. Op 1 maaie 1987 waard de fúzje in feit; dêrby waard fêstlein dat beide fêstigings bestean bliuwe soene, en dat Allardseach him op Fryslân rjochtsje soe, wylst 't Oldörp Grinslân ta wurkgebiet krige. De nije konstruksje bliek lykwols net genôch om rindabel te bliuwen, en sa kaam der yn 1988 nei 56 jier in ein oan 'e Folkshegeskoalle Allardseach.
Pieter Klazes Pel (1797-1878)
Libben en wurk
Pieter Pel syn âldepake hie in pelmûne by Ljouwert en joech de famylje syn namme. Syn heit, Klaas Pieters Pel, hie him opwurke fan klerk op de sekretary nei prokureur-fiskaal fan Smellingerlân. Pieter Pel troude mei Corneliske Andries Andringa.
Hy studearre oan de Universiteit fan Amsterdam en waard dêrnei hielmaster en froedmaster yn Oentsjerk fan 1817 oant 1821. Yn Drachten hie er deselde funksje fan 1821 oan 1857. Al yn 1832 wie er mei-oprjochter fan de earste feriening foar drankbestriding yn Nederlân, de 'Maatschappij van Matigheid te Drachten'.
Pel hie in soad niget oan lânbousaken. Yn 1852, by de oprjochting fan de Friese Maatschappij van Landbouw, waard er bestjoerslid fan de 9e ôfdieling fan de Fryske Mij. Yn dy snuorje hat er teffens riedslid en wethâlder fan Smellingerlân west. Doe't er yn 1857 syn dokterspraktyk oerdien hie oan syn soan Klaas Pieters Pel, ferhuze er nei Drachtster Kompenije en bejoech er him yn de lânûntginning. Hy liet dinnebosken op de heide sette om in humuslaach te krijen. Nei ferrin fan jierren waard de bosk kapt en waard der bou- en weidlân fan makke. Pel stifte ek in pear pleatsen op it nije lân, ûnder oaren 'Agronomielust' ûnder de Kompenije. Yn Oerterp hie er de bûtenpleats 'Rustwijk' dêr't er ek faak tahâlde; yn 1871 ferkocht er dit hearehûs.
Yn septimber en oktober 1903 ferskynde it fúljeton De familie Pel yn de Drachtster Krante. Pieter Pel wurdt dêryn omskreuan as in man "onbesproken gedrag en een matige en spaarzame levenswijze". Yn Drachten is in strjitte nei dokter Pel neamd, de P. K. Pelstrjitte.
Subtropysk klimaat
thumb|right|300px|It subtropysk gebiet.
It subtropysk klimaat (ek wol it semy-tropysk klimaat neamd) is it klimaat dat fuort besuden en benoarden fan de tropyske klimaatsône leit. Dizze gebieten wurde wol de subtropen neamd. De subtropen lizze globaal tusken de 23,5 en de 40 graden noarderbreedte en 23,5 en 40 graden suderbreedte. Subtropyske gebieten hawwe in tropyske simmer, mar en net-tropyske winter.
De subtropen kinne fierders ûnderferdield wurde yn drûge, winterwiete, simmerwiete en altydwiete subtropen.
Definysje
It subtropysk klimaat komt meastal net mear foar as in apart klimaat yn de moderne klimaatklassifikaasjes en kin sa beskôge wurde as in tradisjonele klimaatsône.
Yn de meast brûkte definysje, de Klimaatdefinysje fan Köppen, wurdt de term al hielendal net mear neamd. Köppen set it subtropysk klimaat ûnder by de matige klimaten. De temperatuer fan de waarmste moanne leit gemiddeld boppe de 22 °C, wylst de temperatuer fan de kâldste moanne gemiddeld tusken de -3 °C en 18 °C leit. Der binne wiete simmers en drûge winters of oarsom. Dit giet op foar it waarme mediterraan klimaat (Csa-klimaat op de ferdieling fan Köppen), it waarme sinaklimaat (Cwa-klimaat) en it waarme seeklimaat (Cfa-klimaat).
De klimatolooch John Griffiths brûkt in oare definysje. Hy makket gebrûk fan de definysje dat lokaasjes mei in temperatuer fan gemiddeld tusken de 6 °C en 18 °C yn de kâldste moanne subtropysk binne.
Glenn Trewartha makket gebrûk fan de definysje dat in klimaat subtropysk is as der acht of mear moannen fan in jier in temperatuer fan gemiddeld boppe de 10 °C hawwe, wylst der yn elts gefal ien moanne is mei in temperatuer fan gemiddeld ûnder dan 18 °C.
Karakteristiken
De omstannichheden binne yn de subtropyske klimaatgebieten tige ferskillend. It is ien fan de grutste klimaatsônes op de wrâld. Sa kin de mannichte delslach ferskille fan tige fochtich oant tige drûch. In tal fan de grutte woastinen op de wrâld lizze yn de subtropyske sône. Simmers kinne hjit wêze, of gewoan waarm. Guon subtropyske gebieten wurde teistere troch sykloanen, dy’t yn de tropen simmerdeis en yn de hjerst ûntsteane.
Yn de subtropen binne de winters relatyf waarm, mar net like hjit as yn de simmer. Snie en froast komt eins net foar. Planten as de palmbeam, de sitrusbeam en bedektsieddigen komme in soad foar, it binne benammen beammen dy’t harren blêd hâlde.
Gebieten
It subtropysk klimaat komt oeral op de wrâld foar. Foarbylden binne:
Boppewynske Passaazje
De Boppewynske Passazje is in seestrjitte yn de Karibyske See, tusken de eilannen Kuba en Hispanjoala. De strjitte leit tuske it úterste easten fan Kuba en noardwestlik fan Haïty.
It wetter ferbynt de Atlantyske Oseaan mei de Karibyske See, it is de direkte skipfeartrûte tusken it Panamakanaal en de eastkust fan de Feriene Steaten (FS); 50% fan de skippen fan de Atlantyske Oseaan en de Karibyske See komt dêr del.
Yn de noardeast yngong fan de seestrjitte lizze de eilannen Grut Inagua en Lyts Inagua dy't ta de Bahama's hearre. Yn de súdwest útgong lei it ûnbewenne Navassa dat fan de FS is.
Fan desimber oant maaie hearsket de noardeast-passaat yn de seestrjitte.
Ut de skiednis
Yn it tiidrek fan de Spaanske oerhearsking fan Midden - en Súd-Amearika kamen de mei goud laden skippen troch de Boppewynske Passaazje of de Floridastrjitte nei Spanje werom te farren. Pirateskippen wachten de goudfloat yn dizze frijwat nauwe strjitte op, omdat de kâns op ûntdekking hjir grutter, en de kâns op ûntsnapping lytser wie as op de Karibyske see of Atlantyske Oseaan.
Tsjintwurdich meie drugssmokkelders de Boppewynske Passaazje ek graach brûke foar it drugsferfier tusken Jamaika (marihuana) en Kolombia (kokaïne) nei de Feriene Steaten. De FS-kustwacht patrûljearret dêr gereldwei mei boaten en fleanmasines, ek om yllegale migranten op wei fan Haïty nei Floarida te ûnderskeppen en werom te stjoeren.
Piter Jelles Troelstra
Jeugd
Yn middelbere-skoalletiid wie Troelstra al in fel strider en organisator en bliek er ek literêre jeften te hawwen. Hy kaam yn kontakt mei skriuwers as Tsjalling Halbertsma en Onno Harmens Sytstra. Mei dy lêste redigearre hy yn 1881 de dichtbondel It jonge Fryslân. Mei Oebele Stellingwerf sette hy it toanielselskip Gysbert Japiks op.
As studint
Fan 1882 oant 1888 studearre Troelstra rjochten yn Grins. Syn literêre aktiviteiten sette hy troch. Hy siet yn de redaksje fan it literêre tydskrift For hûs en hiem en fan it Nij Frysk lieteboek, dat yn 1886 ferskynde. Tagelyk ûntwikkele Troelstra him mear en mear as polityk strider, sawol yn de Fryske beweging as yn de sosjalistyske.
Yn 1888 troude Troelstra mei Sjoukje Bokma de Boer, dy't ûnder it pseudonym Nynke fan Hichtum bekend wurden is as berneboekeskriuwster. It pearke krige twa bern, Dieuwke en Jelle.
Polityk
Net allinne troch syn politike aktiviteiten, mar ek troch syn rol as advokaat fan de bruorren Hogerhuis (de Hogerhuissaak) waard Troelstra nei 1897 ferneamd yn hiel Nederlân. It proses tsjin de trije fan in rôfoerfal beskuldige bruorren, dy't altyd folhâlden hawwe ûnskuldich te wêzen, krige yn dy tiid in protte omtinken en waard yn de sosjalistyske beweging sjoen as ûnsoarchfâldich.
It houlik tusken Piter Jelles Troelstra en Sjoukje Bokma de Boer rûn nei ferrin fan tiid op 'e non en waard yn 1907 offisjeel ûntbûn, wêrnei't Troelstra op 'e nij troude, mei Sjoukje Oosterbaan.
Troelstra's "fersin"
Nei it útbrekken fan de Russyske en Dútske revolúsjes yn 1917 en 1918, seach Troelstra kânsen om de Nederlânske befolking yn 1918 ta in sosjalistyske revolúsje oer te heljen. Lykwols waard oan syn oprop suver gjin gehoar jûn en dizze episoade stiet dêrom ek wol bekind as 'Troelstra's fersin' ('Troelstra's vergissing'). Foar Troelstra wie dat misleare fan syn revolúsje in grutte teloarstelling en hy hat him dêrnei stikje by bytsje tebek lutsen út de polityk. Yn de lêste jierren fan syn libben skreaun hy ûnder de titel Gedenkschriften syn memoares. Op 12 maaie 1930 is er yn De Haach ferstoarn.
Neitins
thumb|It monumint foar Piter Jelles yn Stiens thumb|Troelstra yn [[Leien ]] Nei syn dea yn 1930 waard yn Stiens besletten om de âlddoarpsgenoat mei in monumint te betinken. Dit monumint, troch Tjipke Visser, is der yn 1933 kommen, hoeke Langebuorren - It Achterbosk. Dat koe mei stipe fan leden fan de Fryske beweging, ek fan harren dy’t har yn politike sin gjin geastferwant fan Troelstra fielden. It is dan ek foaral in earbetoan wurden oan de dichter en skriuwer Piter Jelles. Op it monumint stiet: Oan de neitins fen Piter Jelles - Frysk dichter en skriuwer - Fen de Friezen 20-4-1933. De strjitte dêr't er yn Stiens wenne hat, hjit no Piter Jellessingel.
Neist de Piter Jellespriis, is ek iepenbiere skoallemienskip Piter Jelles, yn Ljouwert en omkriten, neamd nei Troelstra.
Priis
Yn 1973 eare de gemeente Ljouwert Troelstra troch in nije literatuerpriis, de Piter Jellespriis, nei him te ferneamen.
East-Holwerter Polder
thumb|180px|Wapen fan wetterskip East-Holwerter Polder. De East-Holwerter Polder is in polder en wie in dykwetterskip yn de eardere gemeente West-Dongeradiel, yn it noardeasten fan Fryslân. It wetterskip bestie fan 1733 oant 1962. It wurkgebiet fan it wetterskip falt no ûnder Wetterskip Fryslân.
Anne Tsjibbes van der Meulen
thumb|180px|Anne Tsjibbes optoaid as Egyptysk foarst Boarne: www.burguminfo.nl Anne Tsjibbes van der Meulen (Burgum, 17 desimber 1862 - Kaïro, 10 jannewaris 1934) wie ûnderwizer en samler fan Yndyske âldheden dy't mei de basis foarmen fan de kolleksje fan it Princessehof.
Agen Kolar
Agen Kolar (útspr.: [ˈaːɡɛn koʊˈlɑɹ], likernôch: " aa -gen koo- lar ") is in fiktyf personaazje fan minder belang út 'e Star Wars-franchise fan 'e Amerikaanske filmmakker George Lucas. Hy is in Jedi-master fan it bûtenierdske ras fan 'e Zabraks, en teffens in lid fan 'e Hege Jedi Ried, it bestjoer fan 'e Jedi Oarder. Agen Kolar waard yntrodusearre yn Star Wars: Episode II – Attack of the Clones (2002). It personaazje waard yn dy film en yn it ferfolch Star Wars: Episode III – Revenge of the Sith (2005) spile troch akteur Tux Akindoyeni.
Eftergrûn
Agen Kolar wurdt berne as in Iridoanske Zabrak op 'e planeet Coruscant, dêr't it regear fan 'e Galaktyske Republyk fêstige is. Omreden fan syn oanberne Krêftgefoeligens wurdt er al jong nei de Jedi Timpel ta brocht, it haadkertier fan 'e Jedi Oarder op syn thúswrâld, dêr't er oplaat wurdt ta Jedi-ridder. Agen Kolar ûntjout him meitiid ta in foaroansteande Jedi.
Anne Tsjibbes van der Meulen
Nei 1921 by in ferbliuw yn Kairo ûtdekt Van der Meulen syn passy foar âld glês. Hy bout stadichoan in grutte samling âld glês op, geve objekten en skerven, dy't er op syn keamers yn Hotel Luna yn Kairo útstalt. It âldste glês is fan om 1500 foar Kristus hinne. Nei syn ferstjerren yn 1934 wurdt de kolleksje oerbrocht nei it Ryksmuseum fan Aldheden yn Leien.
Agen Kolar
Kloane-oarloggen
Yn 22 f.Sl.Y. brekt de Separatistyske Krisis út, wêryn't de Konfederaasje fan Unôfhinklike Stelsels him besiket ôf te skieden fan 'e Galaktyske Republyk. Dêrby wurde de Jedi Obi-Wan Kenobi en Anakin Skywalker en senator Padmé Amidala op 'e planeet Geonosis troch de Sith greve Dooku ta de deastraf feroardiele. Kolar nimt diel oan it gefjocht yn 'e Petranaki Arena wêrby't it trio befrijd wurdt. Hy oerlibbet de Earste Slach om Geonosis, mar syn padawan Tan Yuster wurdt deade troch in oarlochsandroïde. Neitiid fjochtet Kolar yn 'e Kloane-oarloggen as in generaal yn Grutte Leger fan 'e Republyk, dat bestiet út 'e kloansoldaten dy't Jedi-master Sifo-Dyas mear as tsien jier earder op Kamino besteld hat.
Anne Tsjibbes van der Meulen
Van der Meulen hold in deiboek by oer syn sammeljen en joech lêzingen, dêr't ien fan publisearre is ûnder de titel Oud Glas (1931).
Ferskaat
Earst ein 2009 wurdt Van der Meulen syn glêssamling út it depot helle en wurdt de útstalling Pasja van het Glas ynrjochte.
Agen Kolar
Kloane-oarloggen
Tsjin 'e ein fan it konflikt, yn 19 f.Sl.Y., wurdt Kolar beneamd as lid fan 'e Hege Jedi Ried, it bestjoersorgaan fan 'e Jedi Oarder. Hy ferfangt dêr in oare Iridoanske Zabrak, Eeth Koth, dy't de rol fan 'e Jedi yn 'e Kloane-oarloggen langer net mear goedkrije kin mei de ideälen fan 'e Oarder. As lid fan 'e Hege Jedi Ried nimt Kolar diel oan riedplachtings dy't net inkeld oer de stân fan saken yn 'e oarloch geane, mar ek oer de fraach hoe't de Jedi oan moatte mei kânselier Palpatine. Dyselde hat himsels ûnder it mom fan 'e troch de oarloch feroarsake needsitewaasje nammentlik withoefolle bykommend foech ta-eigene en liket net ree om dêr frijwillich wer ôfstân fan te dwaan.
Dea
Anakin Skywalker bringt op in stuit it nijs dat de kânselier himsels oan him bekendmakke hat as Darth Sidious, de boasaardige Sith-master dy't it brein is efter alle tsjinrampen dy't yn 'e lêste desennia oer de Galaktyske Republyk kommen binne. Mace Windu, de lieder fan 'e Hege Jedi Ried, set mei Kolar en twa oare Jedi-masters, Kit Fisto en Saesee Tiin, nei it kantoar fan 'e kânselier ta om him te arrestearjen. Palpatine jout himsels lykwols net sûnder slach of stjit oer en der brânt in gefjocht mei de ljochtsabels los. Yn 'e earste pear sekonden fan dat gefjocht wit Palpatine fuortendaliks al Kolar en Tiin oer it mad te kommen en te deadzjen.
Keppelings om utens
List of Star Wars characters
Patagoanje
thumb|Patagoanje Patagoanje is in gebiet yn Súd-Amearika, fan de Koloradorivier oant de Strjitte fan Maghelaan.
It gebiet leit yn de lannen Sily en Argentynje. Yn Sily binne dat de regio's Los Lagos, Aysen en Magallanes y la Antártica Chilena, yn Argentynje de regio's Neuquen, Rio Negro, Chubut en Santa Cruz. Der binne gjin dúdlike grinzen fêstlein. Neffens guon heart ek Fjoerlân ta Patagoanje, mar dit gebiet ferskilt bot fan de rest fan it gebiet.
Michelle Samba
Michelle Louise Samba (Ljouwert, 21 augustus 1990) is in muzikante.
Libbensrin
Michelle is berne yn 'e wyk de Meenthe yn Ljouwert. Se is opgroeid yn Boazum by in pleechgesin, dêr't se fan har sechsde oant har sechstjinde wenne hat. Yn Boazum siet se op folksdûnsjen ûnder lieding fan Margreet Enequist. Se die de middelbere skoalle op de Kristlike Skoallemienskip Bogerman yn Snits. Dêr krige Michelle drumles fan Arjen Oosterhaven. Dêrnei hat se Pop en Media dien yn Ljouwert, wat no D'drive hjit, en in oplieding sounddesign ôfrûne. Doe is se nei de Akademy foar Popkultuer gong yn Ljouwert en is dêr ôfstudearre yn 2017.
Karriêre
Michelle har karriêre begûn yn in klezmerbandje, mei de namme de Bêrnde. Dy band waard begelaat troch Carel van Leeuwen. Yn 2016 hie Michelle har grutste konsert by de Toppers. Se mocht trije dagen optrede as perkusjonist. Doe't Michelle klear wie mei har oplieding oan de akademy foar popkultuer, hat se in protte gearwurke mei Claudia de Breij. Earst drums, bas en sang yn de tëatershow #NU yn 2020. Mei de âldjierskonferense yn 2019 spile se op de basgitaar. Ek spile se de basgitaar by de famyljefoarstelling 'Hier ben ik'. Foar dy show hat se ek it album ynspile en in oantal ferskes meiskreaun. Yn it programma 'Safe Cave' fan Claudia de Breij, wat op NPO 3 te sjen wie yn 2021, wie Michelle de fêste muzikant tegearre mei multiperformer Abdelhadi Baaddi.
Ek hat Michelle Samba meispile yn twa films, Buiten is het Feest en de dokumentêre Hier zijn wij.
Michelle hat ek gedichten skreaun. Twa fan dy gedichten stean op de side fan Visit Friesland, dat is in ûnderdiel fan it projekt 'Wjerspegelje'. Ek stiet der in dichtregel fan har op it gemeentehûs fan Ljouwert: 'We sjogge mei-inoar nei de sinne'.
Priveelibben
Michelle har mem wie in Friezinne út Dokkum dy't yn 1993 ferstoar. Har heit is in Frânsman en wennet yn Parys. Hy is berne yn de Republyk Kongo. Op it stuit wennet Michelle yn Amsterdam.
West-Holwerter Polder
thumb|180px|Wapen fan wetterskip West-Holwerter Polder. De West-Holwerter Polder is in polder en wie in dykwetterskip yn de eardere gemeente West-Dongeradiel, yn it noardeasten fan Fryslân. It wetterskip bestie fan 1783 oant 1979. It wurkmêd fan it wetterskip falt no ûnder Wetterskip Fryslân.
Qin Shi Huang
thumb|Qin Shi Huang, de earste keizer Qin Shi Huang ek: 'Qin Shi Huangdi (259 f.Kr. – 210 f.Kr.) wurdt wol de earste keizer fan Sina neamd. Hy feriene heul Sina ta ien ryk en wie de stichter fan de Qin-dynasty. Dizze dynasty telt mar twa keizers.
De earste keizer
Neidat Qin Shi Huang de oare stridende steaten ferovere hie en dêrmei Sina feriene rôp hy himsels yn it jier 221 f.Kr. út ta de Earste Keizer fan Sina. Hy fierde dêrmei in legalistyske steatsfoarm yn. De earste keizer standarisearre it Sineeske skrift, de burokrasy, de wet, de munten, gewichten en maatregelen. Hy wreide it Sineeske ympearium út, lei in systeem fan wegen oan en boude massive festingwurken en paleizen.
Qin Shi Huang stie bekend as in wrede hearsker dy' maklik deade en minsken dy't net om lyk woenen liet hy ferbanne. Hy stie ek bekend om het ferbaarnen fan alle boeken út foarrige rezjyms, hy ferbiede sels dat syn gelearden sprutsen oer it ferline. Op 49-jierrige leeftiid stoar Qin Shi Huang hommels yn 210 f.Kr., grif oan kwikfergiftiging. Neffens de oerlevering hie hy kwikpillen ynnomd, dy't him neffens syn algemisten ûnstjerlik meitsje soenen. Syn soan soe de nij keizer fan de Qin-dynasty wurde. Mar twa jier nei de dea fan Qin Shi Huang waard syn soan yn 208 f.Kr. fan de troan stjitten.
De Sineeske muorre
Qin Shi Huang woe Sina beskermje tsjin ynfallen fan nomadyske folken. Yn it noarden wienen al inkele muorren dy't troch oare steaten boud wiene, en Qin Shi Huang besluet dat dizze allegear mei elkoar ferbûn en útwreide wurde moasten sadat der in trochrinnende muorre ûntstie fan de Giele See nei Sintraal-Aazje. Alle draaien en bochten meirekkene hat de Grutte Muorre in lingte fan 6400 kilometer. De hichte is ûngefear njoggen meter. De bou hat ûngefear tsien jier yn beslach naam, fan 214 oant 204 f.Kr. De muorre waard boud fan ierde en stien. Op fêste ôfstannen waardeb útsjochtuorren boud dy't sa'n 12 meter heech wiene. Dizze wienen bedoeld om de muorren te beweitsjen en ek om sinjalen, oerdei mei reek, nachts mei fjoer, oer te bringen nei de haadstêd Ksianjang. De Grutte Muorre waard boud troch soldaten, feroardielden, kriichsfinzenen en slaven. Omdat de muorre boud waard yn in skreiershoek fan it ryk, moast der in spesjaal netwurk fan wegen oanlein wurde foar it ferfier fan de arbeiders, itensfoarrieden en ark.
It Terrakottaleger
300px|thumb|It opgroeven terrakottaleger, it grêf sels fan Qin Shi Huang waard noch net eksploitearre. Doe't Qin Shi Huang oan de macht kaam begûn hy al gau mei it bouwen fan syn lêste rêstplak. Yn it jier 1974 fûnen boeren, dy't in put groeven, in terrakottasoldaat. By fierdere opgravings kamen tûzenen soldaten en hynders foar it ljocht, in heul leger dat blykber bedoeld wie om de keizer te beselskipjen yn syn ûnstjerlikheid. Dat wie de grutste archeologyske fûnst fan de 20e iuw yn Sina.
Hjoed de dei binne der hast 8000 figueren opgroeven yn trije ûndergrûnske hallen. Fuotfolk, krúsbôgesjitters, ruters mei weinen en hyns; allegear stienen se opsteld as foar in fjildslach. Se binne tusken de 1,60 m en 1,80 m grut. Se hawwe allegear ferskate skaaimerken. Guons steane, oaren sitte knibbbele mei spande pylk-en-bôge, lykas't se harren warden tsjin de oanslach. Guons drage in harnas en oaren drage in unifoarm. De wapens dy't se drage binne echt en de haadtugen fan de hyns binne makke fan brûns. De soldaten wienen earder grif skildere yn heldere kleuren, mar nei 2000 jier wacht hâlden binne de kleuren ferbleke of ferdwûn.
De wapens dy't fûn waarden binne noch altiten skerp. Dit komt grif troch de oerflaktebehanneling dy't de Sinezen - yn dy tiid - perfeksjonearre hiene. De pylkpunten befetsje in heech persintaazje lead, wa't net dea gie troch de pylk, waard wol fergiftige troch it hege persintaazje lead. thumb|Figueren út it terrakottaleger. It grêf sels fan Qin Shi Huang is bedekt mei in dikke laach grûn. Nimmen wit krekt wêr't de yngong is. Oant hjoed de dei is it grêf noch net bleatlein. Ut histoaryske ferslaggen blykt dat it út ferskate paleizen en paviljoens bestiet, fol mei seldsume edelstiennen en oare skatten. Ek wurdt ferhaald dat automatyske krúsbôgen ynstallearre binne dy't ôfgean soene sadree't it grêf iepene wurdt. It plafond soe ynlein wêze mei pearels om de sinne, de moanne en de stjerren út te byldzjen. De flier en de muorren soenen berape wêze mei brûns om it wetter te kearen. Kwiksulver soe yn beweging brocht wurde om in streamende rivier te lykjen. Koartlyn is, mei troch it finen fan in ferhege hoemannichte kwik yn de boaiem, de wierskynlike lokaasje fan it grêf bepaald. Men doart it grêf lykwols noch net bleat te lizzen út eangst weardefolle saken ûnwerstelber te beskeadigjen. Oan de ein fan de bou fan it grêf soenen de minsken, dy't holpen hiene, libben begroeven wêze yn it ûndergrûnske paleis sadat net ien fan de geheimen iepenbiere wurde koe. De eksploraasje fan it grêf sil in goed byld opleverje kinne en kin boppesteande ferhalen ûntkenne of befêstigje.
Ferskaat
Yn de film 'Hero' fan de Sineeske regisseur Zhang Yimou, mei ûnder mear Jet Li, wurdt it ferhaal fan Qin Shi Huang yn grutte halen útien set. Yn syn dream om Sina ta in grut keizerryk te ferienjen makket Qin Shi Huang fijannen yn benammen Zhao. Dit resultearre yn meardere oanslaggen op syn libben. Qin Shi Huang sette in beleanning op de holle fan syn trije meast freze fijannen. Op in dei komt in frjemdling oanspraak meitsjen op de beleanning. Mar wat is syn wiere bedoeling?
Swiertekrêft
250px|thumb|In skean nei boppe spuitsjende wetterstriel fan in fontein, wurdt ferfoarme ta in [[paraboal (wiskunde)|paraboal troch de swiertekrêft fan de ierde]] De swiertekrêft of gravitaasjekrêft is in oanlûkende krêft dy't twa (punt-)massa's op inoar útoefenje. De swiertekrêft soarget dêrfoar dat alles op ierde in nei ûnderen geande krêft ûnderfynt. De swiertekrêft wurket ek op grutte ôfstân, bygelyks tusken de ierde en de moanne en tusken stjerrestelsels, dêr't it úttynjen fan it hielal by tsjinwurke wurdt. De swiertekrêft, feroarsaket ek it fallen fan in apel en soarget der allyksa foar dat de moanne of in satellyt yn in baan om de ierde bliuwt en dat de ierde yn in baan om de sinne bliuwt en dat de sinne op sy bar mank mei alle oare stjerren fan de Molkewei grif om in mulpunt hinne draaie.
Formule
250px|thumb|Swiertekrêft is it oanlûken fan twa massa's ûnderinoar De swiertekrêftswet fan Newton is: mei
De oanlûkingskrêft F_z dy't de ierde útoefenet op in foarwerp dat op it ierdoerflak is, kin berekkene wurde troch yn dizze ferliking foar M de massa fan de ierde te brûken, en foar r de (trochsneed) striel fan de ierde. Yn dat gefal kin boppesteande ferliking ferienfâldige wurde ta:
Swiertekrêft op ierde
250px|thumb|Ferskillen yn swiertekrêft om [[Antarktika hinne]] De swiertekrêftswet fan Newton jout de oanlûkingskrêft tusken twa puntmassa's, mar jildt ek foar homogene lichems dy't rûn fan foarm binne. By de ierde moat rekkne holden wurde dat dy fan binnen net homogeen is, want de massa is net lykwichtich ferspraat. Dat is ien fan de oarsaken dat de swiertekrêft op ierde op guon plakken opit ierdoerflak grutter is as op oare plakken, bygelyks troch de oanwêzigens fan massivere stiensoarten.
Boppedat soarget de rotaasje fan de ierde om syn as hinne derfoar dat op foarwerpen op ierde njonken de swiertekrêft ek in mulpuntflechtsjende krêft wurket, dy't suver tsjin de rjochting fan de swiertekrêft yn wurket. Hoe fierder fan de ierdas ôf, hoe grutter dy mulpuntflechtsjende krêft. Op de evener is dy krêft it grutst, en op de poalen is dy nul.
En fierders is de foarm fan de ierde net folslein rûn, mar, ûnder ynfloed fan de rotaasje, by de poalen justjes ôfflakke. De ierde hat de foarm fan in ôfflakke sfearoïde. Dat betsjut dat de poalen likernôch 21 km tichter by it sintrum fan de ierde binne as de evener, dat de swiertekrêft op de poalen justjes grutter makket.
De swiertekrêft- of falfaasje op it ierdoerflak fariearret troch al dy oarsaken fan likernôch 9,789 m·s−2 en 9,832 m·s−2. Yn Fryslân is dy likernôch 9,8135 m·s−2.
Spannum
Spannum is in doarp noard fan Wommels yn de gemeente De Waadhoeke. By Spannum heart ek de buorskip Bonkwert.
It doarp hat  ynwenners.
Skiednis
Nei 1332 hie it grutte kleaster Lidlum oan de Swachlumerleane by Easterbierrum in Monik Huys, in úthôf. Yn 1487 wie der sprake fan in stins by Bonkwert. By de Huuckensera State wie ek in stinswier. thumb|left|Sint-Remigiustsjerke fanút it noardeasten. De oarspronklik oan Sint-Remigius wijde tsjerke waard oan it ein fan de 15e iuw boud. De tsjerke waard yn 1586 troch de Spanjerts ferneatige, mar werboud. It letgoatyske gebou eaget jonger om't de súdlike muorre en it koer yn de twadde helte ommitsele binne. Allinne oan de noardmuorre is it âlde bakstienmateriaal út de goatyske tiid noch te sjen. Oan dy kant steane ek twa mânske trijehoekige bearen en yn 1910 is dêr in paviljoentsje foar de sintrale ferwaarming oanboud. De foarse trijelidde letgoatyske toer is fersierd mei djippe nissen fan wikseljende foarm en wurdt bekroand troch in sealtek. De toer falt ûnder de moaiste Fryske sealtektuorren.
Yn de tiid fan de Tachtichjierrige Oarloch waard yn 'e winter fan 1586 Fryslân oerfallen troch it Spaanske leger. It beferzen wetter hie de Fryske ferdigening kwetsber makke en 3000 Spaanske soldaten teagen mei 700 ruters ûnder lieding fan Jehan Baptist fan Taxis plonderjend troch de provinsje. Yn Spannum brocht it leger ek in soad lijen en it doarp waard mei de Remigiustsjerke yn 'e brân stutsen. Nei Spannum teach it leger fierder nei it noarden, dêr't it op 17 jannewaris by Boksum opwachte waard troch in yn alle hasten foarme Frysk leger. By de Slach by Boksum waarden de Friezen ynmakke troch de Spanjerds.
Oant fier yn de 19e iuw wie de Lange Daam de iennige ûntsluting fan it doarp. De feart rint hast rjocht fan noard nei súd mei healwei oan de feart it doarp. Oan de súdkant rint er út yn de Boalserter Feart en oan de noardkant komt er oer in lyts stikje Aldmear út yn de Frjentsjerter Feart. Spannum hie dus in ferbining mei de drokste farwetters fan noardwest Fryslân. Mei de oanlis fan de dyk nei Wommels feroare it en krige it doarp ek in ûntsluting oer lân. Oan de nije dyk kaam nijbou fan grutte en lytse karakteristike doarpswenningen wêroan it doarp syn lange karakter te tankjen hat. thumb|left|Wente fan it eardere fammeynternaat. Tusken 1878 en 1905 stie yn it doarp in kristlik ynternaat foar fammen út de boppelaach. Dat wie in inisjatyf fan de doetiidske herfoarme dûmny Johannes Krull, dy't syn eigen dochters ek nei sa'n soarte skoalle stjoerd hie. Hy wist de tsjerkerie oer te heljen om de stifting mooglik te meitsjen. De famkes hiene gjin omgong mei Spannumers en de betûfte famkes mochten troch de wike allinne Frânsk prate, Nederlânsk wie allinne op snein tastien. De belangstelling rûn op 't lêst efterút en de skoalle waard nei it sluten ôfbrutsen, mar de wente oan de Tsjerkebuorren 31 bleau stean en die letter tsjinst as boargemasterswente.
Oant de gemeentlike weryndieling yn 1984, makke Spannum diel út fan de gemeente Hinnaarderadiel. Dêrnei kaam it yn de nij foarme gemeente Littenseradiel te lizzen. Op 1 jannewaris 2018 waard de gemeente Littenseradiel opdield en kaam Spannum yn gemeente De Waadhoeke te lizzen.
Molelannen
thumb|Lizzing fan Molelannen thumb|Gemeente Molelannen
Molelannen (Nederlânsk: Molenlanden) is in gemeente yn de provinsje Súd-Hollân. De gemeente leit yn it súdeasten fan de provinsje yn de Alblasserwaard. Molelannen leit oan de Lek en de Noard.