cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dolf Verroen
Skriuwkarriêre
Yn 2020 ûntstie der opskuor om Verroen hinne, doe't de anty-rasismebeweging dy't (ek yn Nederlân) op gong kommen wie nei de moard op George Floyd troch de plysje fan Minneapolis, him tsjin 'e doe 92-jierrige skriuwer kearde om't Slaaf Kindje Slaaf in rasistysk boek wêze soe. Verroen waard oerladen mei haatmail, foar it meastepart, neffens himsels, "bar min stavere". Berneboekeresisint Pjotr van Lenteren fan 'e Volkskrant wiet it trelit oan it feit dat "hele folksstammen allinne eksplisite, letterlike teksten begripe". Hy skreau ek: "Dit is net it momint om ien yntegere skriuwer ûnrjochtlik te bekritisearjen; dit is it momint […] om op te stean […] foar better skiednis- èn literatuerûnderwiis."
Priveelibben
Verroen wennet "al jierren" (neffens yn eigen webside) yn Fryslân, om presiis te wêzen yn Sint-Nyk.
Henri de Toulouse-Lautrec
Henri Marie Raymond greve fan Toulouse-Lautrec-Monfa (Alby, 24 novimber 1864 - kastiel Malromé (Gironde), 9 septimber 1901) wie in Frânsk keunstskilder, grafikus en litograaf.
Toulouse-Lautrec wie fan Oksitaansk komôf en hiet eins Enric Maria Ramon de Tolosa-Lautrèc-Montfan. Hy heart mei Cézanne, Van Gogh en Gauguin ta de meast bekende skilders fan de Postympresjonistyske perioade. Yn 2005 brocht it skilderij La Blanchisseuse, in betiid skilderij fan in waskfrou, by in feiling troch Christie's US$22.4 miljoen op, in nij rekord foar in wurk fan dizze skilder.
Skilderstyl
It wurk fan Toulouse-Lautrec wurdt rekkene ta it ympresjonisme; fanôf de iere jierren 1890 is it mear postympresjonisme, mei as skaaimerken de sekuere flakferdielingen, dúdlik ôfbeakene en skelle kleuren.
Yndustrialisaasje
260px|thumb|Yndustrialisaasje betsjutte ek de meganisaasje yn de lânbou dêr't eartiids it wurk mei de hân of mei help fan bisten útfierd waard 260px|thumb|Swiere yndustry Yndustrialisaasje of yndustrialisearring is it proses fan sosjale en ekonomyske feroarings fan in mienskip fan in agraryske ta in yndustriële maatskippij. Dat betsjut dat in folsleine ekonomy omfoarme wurdt ta in ekonomy dy't ornearre is foar de fabrikaazje. Yndustrialisaasje giet ornaris mank mei in grutte ôfhinklikens oan fossile brânstoffen en dat late ta yndustryen dy't op grutte skaal fersmoargjend wurkje.
Yn de snuorje fan yndustrialisaasje wurdt de arbeid, dy't eartiids troch de minske mei help fan bisten, lykas hynders, dien waard, omfoarme ta arbeid dy't troch masines útfierd wurdt. It omfoarmjen fan in ekonomy hat tagelyk ek grutte gefolgen op sosjaal en ekonomysk mêd. Troch de akseleraasje fan de produksje waakset de omset fan bedriuwen en dêrtroch ek it ynkommen fan de wurklju. Merken en tsjinsten fan alle soarten produkten wreidzje út en fuortsterkje dêrmei de ekonomyske groei en yndustriële ynvestearrings. De famyljestruktuer feroare dêr ta as gefolch dêr't eardtiids famyljeleden byinoar wennen en ôfhinklik faninoar wiene, dat neitiids folle minder it gefal wie.
De earste weach fan de Yndustriële Revolúsje sette yn de achttjinde iuw útein yn Grut-Brittanje. Yn de iere njoggentjinde iuw folgen al rillegau Belgje, Dútslân, Frankryk, Switserlân, Japan en de Feriene Steaten. Nederlân wie relatyf let, nei 1860, wylst der yn de sechtjinde en santjinde iuw in soarte fan yndustrialisaasje geande wie op it mêd fan wetterkrêft. Dy earste weach wie benammen it omfoarmjen fan in agraryske ta in yndustriële ekonomy. Dy earste weach waard letter ek wol de "Earste Yndustriêle Revolúsje" neamd.
De twadde weach, as Twadde Yndustriêle Revolúsje, kaam yn de mid njoggentjinde iuw nei de útfining fan stoommasines, ferbrâningsmoters, it brûken fan elektrisiteit en it oanlizzen fan grutte kanalen, spoarwegen en elekrisiteitskabels. Koalminen, stielfabriken en tekstylfabriken ferfongen it eigen hûs as it plak fan wurk.
Masakuni Yamamoto
(4 april 1958) is in eardere Japansk fuotballer. Earder spile foar Yamaha Motors.
Takayoshi Yamano
(5 april 1955) is in eardere Japansk fuotballer. Earder spile foar Yanmar Diesel en Osaka Gas.
Asia (pornografysk aktrise)
Asia, echte namme: Dalavone Keobandith (Philadelphia, 12 april 1986), is in rêstend Amerikaansk neakenmodel, stripper en pornografysk aktrise en prostituee fan mingd etnysk komôf. Hja hat ek wol gebrûk makke fan 'e artystenammen Asia Rain en Ms. Asia. Asia sette yn 2004 útein mei in wurkpaad yn 'e Amerikaanske pornoyndustry en spile yn frijwat films. Yn 2005 wûn se in prestizjeuze AVN Award. Yn 2013 beëinige se har karriêre as pornoaktrise.
Keunstriden op de Olympyske Winterspullen 1980
thumb|right|200px|De Olympyske Iisstadion fan Lake Placid 1980 De Olympyske Winterspullen 1980, ek wol de XIIIe Olympiade neamd, waarden yn 1980 yn Lake Placid, de Feriene Steaten hâlden. Dat wie fan 13 oant en mei 24 febrewaris. It keunstriden wie yn de Herb Brooks Arena.
Asia (pornografysk aktrise)
Libben en karriêre
Asia waard yn 1986 berne yn Philadelphia, yn 'e Amerikaanske steat Pennsylvania. Hja is fan mingd etnysk komôf, mei Kmersk, Laotiaansk en Taisk bloed. Yn 2004, doe't se achttjin jier wie, makke se har debút yn in pornografyske film. Neffens de Internet Adult Film Database (IAFD) spile se ûnder har karriêre yn mear as twahûndert films.
Sjitsport op de Paralympyske Simmerspullen 2020
200px|thumb|right|200px|Asaka Shooting Range
Asia (pornografysk aktrise)
Libben en karriêre
Asia spile yn produksjes fan sokke foaroansteande labels as Digital Sin, Red Light District, New Sensations, Evil Angel, Hustler Video, Devil's Film, Anabolic Video, VCA Pictures, Sin City, Adam & Eve en Diabolic Video. Fierders wurke se ek wol foar minder bekende studio's, lykas West Coast Productions, Coast to Coast Video, Metro, Mile High Media, Third Degree Films, Pure Play Media, ClubJenna, Legend Video, Woodman Entertainment en Candy Shop. En teffens wie se in protte yn 't spier foar pornowebsiden op it ynternet, wêrûnder BangBros, Naughty America en Muffia.
Keunstriden op de Olympyske Winterspullen 1980
Medaljespegel
De top-6 fan lannen dy't by it keunstriden medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen fan 1980.
Sjitsport op de Paralympyske Simmerspullen 2020
De sjitsport op de XVI Paralympyske Simmerspullen yn Tokio, Japan, hie plak yn de Asaka Shooting Range fan 30 augustus oant 5 septimber 2021.
Medaljespegel
De top-10 fan lannen dy't by it skermjen medaljes wûn ha tidens de Paralympyske Simmerspullen fan 2012.
Asia (pornografysk aktrise)
Libben en karriêre
Under har karriêre wurke Asia gear mei kollega-aktrises as Alexis Amore, Jada Fire, Audrey Hollander, Avena Lee, Lucy Lee, Leyla Lei, Rebeca Linares, Maxi Mikita, Daphne Rosen, Charmane Star en Mika Tan, en mei manlike tsjinspilers as Marco Banderas, T.T. Boy, James Deen, Jon Dough, Max Hardcore, Mandingo, Mr. Marcus, Mr. Pete, Zenza Raggi, Ramon, Alberto Rey en Mark Wood.
Yn 2005 wûn se yn 'e mande mei fyftjin oare akteurs en aktrises foar har optreden yn 'e film Orgy World 7 in AVN Award (de Oscar fan 'e pornowrâld) yn 'e kategory bêste groepsekssêne. Yn 2012 loek Asia har út 'e pornoyndustry werom. Neitiid gie se oan it wurk as escort yn Atlanta.
Lichemsskaaimerken
Asia is mongoloïde, mei hazzenútkleurige eagen en swart hier. Neffens har offisjele opjefte is se 1.52 m lang, mei in gewicht fan 47 kg, en in natuerlike cupmaat 36B. Behalven de wenstige gatsjes troch de earlellen hat se ek in tongpiercing en in piercing troch har klitoris. Fierders hat se ferskate tatoeaazjes: op 'e foarkant fan har lofterboppeskonk in ôfbylding fan in jonge frou mei tekst "Asia"; op har ûnderrêch de kop fan in tiger; op har rjochterpols har inisjalen; oan 'e basis fan har rjochtertomme trije stjerren; en in tatoeaazje fan ûnbekend ûntwerp krekt boppe har lofterearmtakke.
Boargeroarloch
Beskriuwing
As wapene konflikt binne boargeroarloggen faak barbaarsker en fan hegere yntinsiteit as 'gewoane' oarloggen. Der binne faak ûngeregelde militêre of paramilitêre groepen by belutsen, en der wurde gauris slachtings ûnder de boargerbefolking by oanrjochte en ek oare oarlochsmisdieden by begien, oant sels genoside ta. Fierders liede boargeroarloggen net selden ta in lange, slepende striid, dy't wat langer wat dreger te beëinigjen wurdt om't ferbittering op 'en doer in wichtige rol begjint te spyljen. Sadwaande is it tol oan deaden en ferwûnen fan in boargeroarloch faak heger as dat fan 'e trochsneed oarloch.
Yn 'e measte moderne boargeroarloggen wurdt yngrepen troch machten fan bûten (d.w.s. bûtenlânske steaten of aginten fan bûtenlânske steaten), itsij om 'e boargeroarloch oan 'e gong te krijen of te hâlden, itsij om him te beëinigjen, itsij beide. Yngripen troch in oare steat yn in boargeroarloch om de striid te beëinigjen, wurdt yntervinsje neamd. Histoarikus Patrick M. Regan skreau yn 2000 yn syn boek Civil Wars and Foreign Powers, dat yn likernôch twatrêdepart fan 'e 138 boargeroarloggen yn 'e wrâld tusken 1945 en 2000 yngrepen waard troch bûtenlânske regearings om in ein oan it bloedferjitten te meitsjen. De Feriene Steaten wiene neffens Regan by 35 fan dy yntervinsjes belutsen. Tsjintwurdich foarmje de Feriene Naasjes faak it platfoarm om yn in boargeroarloch te ynterveniëarjen, troch in fredesmacht te stjoeren.
Sûnt de ein fan 'e Twadde Wrâldoarloch hawwe boargeroarloggen yn trochsneed fjouwer jier duorre, in dramatyske taname yn doer, yn ferhâlding ta de oardel jier dy't it gemiddelde wie yn 'e perioade 1900-1945. Hoewol't it tal boargeroarloggen sûnt de midden fan 'e njoggentjinde iuw likernôch gelyk bleaun is, hat de langere doer soarge foar gruttere materiële skea en mear deaden en ferwûnen, net inkeld ûnder de leden fan 'e stridende partijen, mar ek ûnder de boargerbefolking. Ek binne der trochdat de konflikten langer oanhâlde, mear boargeroarloggen tagelyk oan 'e gong as foarhinne. Sa wiene der yn 'e earste helte fan 'e tweintichste iuw nea mear as fiif boargeroarloggen tagelyk yn 'e wrâld geande, wylst dat oantal yn 'e 1990-er jierren mear as tweintich bedroech.
Sûnt 1945 binne der wrâldwiid mear as 25 miljoen minsken omkommen by boargeroarloggen, wylst nochris hûnderten miljoenen dertroch as flechtlingen om utens of yn oare dielen fan it eigen lân bedarre binne. Boargeroarloggen hawwe boppedat resultearre yn 'e folsleine ekonomyske ynstoarting fan lannen as Angoala, Bosnje, Burma, Kambodja, Libanon, Mozambyk en Oeganda, dy't pas nei lange jierren fan weropbou wer by de wâl oan it opklauwen binne. Lannen as Afganistan en Somaalje lizze noch altyd folslein yn pún troch boargeroarloggen, en wurde wol as mislearre steaten beskôge.
Mar Saba
It Hillige Lavra fan Sint-Sabbas, yn it Syrysk bekend as Mar Saba (Syrysk: ܕܝܪܐ ܕܡܪܝ ܣܒܐ‎, Arabysk: دير مار سابا‎; Hebriuwsk: מנזר מר סבא; Gryksk: Ἱερὰ Λαύρα τοῦ Ὁσίου Σάββα τοῦ Ἡγιασμένου) is in Eastersk-otterdoksk kleaster oan it súdlike klif fan de Kidron-delte yn de Woastyn fan Judeä, healwei tusken Jeruzalim en de Deade See, yn it Palestynske gûvernemint Bethlehem oan de Westlike Jordaanoere. It kleaster falt ûnder de jurisdiksje fan de otterdokske tsjerke fan Jeruzalim.
It kleaster waard yn 483 stifte troch de muonts Sabbas. It wurdt beskôge as ien fan de âldst bewenne kleasters fan 'e wrâld en it hâldt noch jimmeroan oerâlde tradysjes yn eare. Ien dêrfan is dat froulju gjin tagong ha ta it kleaster. It wurdt froulju allinne tastien om de saneamde "Froulju's Toer" bûten de kleastermuorren yn te gean, dy't Sabbas foar syn mem Sofia bouwe liet en dat letter tsjinne as ferbliuw foar froulju dy't by it kleaster woene wêze. Tsjin it ein fan it libben fan Sint-Sabbas wennen der oant 5.000 muontsen yn it troch him stifte kleaster. De tusken 494 en 501 boude Katedraal fan de Ferkundiging waard ûnder keizer Justitianus foltôge. Yn in glêze kiste leit dêr it oerskot fan Sint-Sabbas.
Yn it kleaster wenne ek oant syn dea de teoloog Jehannes fan Damaskus (676-749), dy't in wichtige rol spile yn it Byzantynsk ikonoklasme. De tombe fan de hillige stiet yn in grot ûnder it kleaster. It kleaster waard yn de 7e iuw troch de Perzen skeind mar in renovaasje folge. De skedels fan de yn de 7e iuw fermoarde muontsen wurde yn fitrines yn grotten bewarre. It kleaster waard yn de 9e iuw fortifisearre.
Yn de krúsfarderstiid makke it kleaster in grutte bloei troch en waard it feridere fortifisearre. De krúsfarders namen by harren ôftocht de reliken fan Sint-Sabbas mei nei Feneesje. Se bleaune yn Itaalje oant paus Paulus VI se yn 1965 werom joech oan it kleaster om sa de otterdokske kristenen in hân te rikken.
Under de Ottomaanske besetting waard it kleaster ferskate kearen oerfallen troch lokale bedoeïnen. It rekke ek skansearre troch in 19e iuwske ierdskodding, mar waard dêrnei yn 1840 restaurearre troch it Russyske Keizerryk.
It kleaster hat in wichtige rol spile yn de histoaryske ûntwikkeling fan de liturgy fan de otterdokske tsjerke om't it Typikon (de wize fan fiering fan de earetsjinst) fan it kleaster fan Sint-Sabbas standert waard yn de Eastersk-otterdokske tsjerke en de Eastersk-katolike tsjerke dy't de byzantynske ritus folget.
Willendorf
Willendorf an der Schneebergbahn is in lytse gemeente yn de Eastenrykske dielsteat Neder-Eastenryk, yn it distrikt Neunkirchen (NK). De gemeente hat likernôch 900 ynwenners.
Geografy
Willendorf hat in oerflak fan 7,31 km² en leit yn it easten fan it lân, besúdwesten de haadstêd Wenen.
Gemeenteyndieling
De gemeente hat fjouwer desettingen (mei ynwennertal op 1 jannewaris 2015):
Joost Vandebrug
Joost Jozef Vandebrug (Harns, 24 juny 1982), profesjoneel bekend as Joost Vandebrug, is in Nederlânske fotograaf, fideoregisseur en dokumintêrefilmregisseur festige yn Londen. Hy is ek kreatyf direkteur en oprjochter fan it bernekleanlabel Jumping Dog en meioprjochter fan it Cinci Lei-projekt.
Karriêre
Yn july 2018 brocht Vandebrug syn earste lange dokumintêre Bruce Lee and the Outlaw út, dy't op it Sheffield Doc/Fest yn premiêre gie en letter op ferskate filmfestivals oer de hiele wrâld te sjen wie. De film waard produsearre troch Grain media en útfierend produsint Noomi Rapace. Hy waard opnommen yn 7 jier tiid en hat in tal deselde haadrolspilers as syn boek Cinci Lei.
Ryksûnmidlikheid
thumb|It dokumint dêr't de ryksfrijheid fan de stêd Bremen yn befêstige is thumb|Ryksfrijheidsbrief fan de stêd Lübeck yn 1226 Ryksûnmidlikheid, ek wol ryksfrijheid neamd (Dútsk: Reichsunmittelbarkeit of Reichsfreiheit), wie yn it Hillige Roomske Ryk it steatsrjochtlik begryp foar persoanen, stêden, doarpen en lânsdielen dy't net oan in pleatslike lânshear, mar streekrjocht oan it Ryk en de keizer ûnderhearrich wiene.
Ryksfrijen, of ymmediaten, hiene rjocht op it ynbarren fan belesting en tol en sprekken fan rjocht. Hja beskikten yn de praktyk oer in grutte mjitte fan selsstannigens. De Fryske Seelannen, yn de snuorje fan de Fryske Frijheid, wiene ek ryksûnmidlik gebiet.
Soarten ryksfrijheid
Der wurde trije soarten ryksfrije persoanen of bestjoerlike ienheden ûnderskaat:
Ta de earste groep hearden de karfoarsten, foarsten en de ryksfrije biskoppen. De twadde groep bestie út de greven, de frije ryksstêden en de ryksfrije abten. Dy twa groepen foarmen tegearre de ryksstannen.
Mank deroan wie der in tredde groep, dy't bestie út ryksridders, in stikmannich kleasters en guon ryksdoarpen. De ryksfrije persoanen dêrûnder wiene oerbliuwende fazallen, dy't streekrjocht ûnderhearrich oan de keizer wiene, dêr't der yn de Midsiuwen in soad fan wiene. De ryksfrije gebieten kamen út de lêst oerbleaune kroandomeinen wei, dêr't der yn de Midiuwen in soad fan oan ryksfoarsten ferkocht of yn lien jûn waarden. De ryksfrijheid fan in soad gebieten waarden gauris bestriden troch oanswettende foarstedommen, sa as de greven fan Hollân en de biskoppen fan Utert en Bremen oanspraken diene op de Fryske lannen.
Keunstriden op de Olympyske Winterspullen 1984
De Olympyske Winterspullen 1984, ek wol de XIVe Olympiade neamd, waarden yn 1984 yn Sarajevo, Joegoslaavje hâlden. Dat wie fan 8 oant en mei 19 febrewaris. It keunstriden wie yn de Zetra Ice Rink.
Satoshi Yamaguchi
(1 augustus 1959) is in eardere Japansk fuotballer. Earder spile foar Mitsubishi Motors.
Societas Europaea
In Societas Europaea (Latyn foar "Jeropeesk Bedriuw") is in bedriuwsfoarm dy't yn it libben roppen is troch de Riedsregel op it Statút foar in Jeropeesk Bedriuw 2157/2001 fan de Jeropeeske Uny. In S.E. kin him registrearje litten yn eltse lidsteat fan 'e Uny, en dêrtroch syn operaasjes sûnder swierrichheden oerhevelje fan it iene lân nei it oare. Soks is fansels fral ynteressant foar multinationals. Yn jannewaris 2011 wiene der goed 700 S.E.'s. Foarbylden fan S.E.'s binne Allianz, BASF en Bertelsmann.
Keunstriden op de Olympyske Winterspullen 1984
Zetra Ice Rink
De Zetra Ice Rink waard yn 1983 boud foar de Olympyske Winterspullen fan 1984 Der wie plak foar 12.000 taskôgers. It stadion rekke yn 1992 swier skansearre as gefolch fan de kriich yn it eardere Joegoslaavje. Yn 1999 waard it stadion fannijs boud en weriepene as Olympic Hall Juan Antonio Samaranch.
Medaljespegel
De top-6 fan lannen dy't by it keunstriden medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen fan 1980.
Ellen ten Damme
Libbensrin
Ellen ten Damme groeide op yn it Drintske doarp Roan. Se siet yn De Like op it Nienoordkolleezje op skoalle en studearre Nederlânsk oan de Ryksuniversiteit Grins. Dêrnei gie se nei in foaroplieding foar it konservatoarium yn Hilfertsom en de Kleinkunstacademie yn Amsterdam, dêr't se har talei op pianospyljen. Hja spilet ek fioele en gitaar.
Yn 2005, in jier nei har skieding, waard by Ten Damme boarstkanker konstatearre, en moast hja in operaasje en gemokuer ûndergean. Yn in ynterview yn it Algemien Deiblêd op 6 augustus 2011 joech se oan dat se genêzen ferklearre wie.
Sûnt juny 2010 set Ellen ten Damme har yn as ambassadrise fan Stichting B!NK, dy't him ynset foar bern yn net-westerske lannen. Yn 2011 waard se ambassadrise foar it Wrâld Natuer Fûns. Sûnt desimber 2012 hat Arriva Nederlân in trein nei har neamd. Dizze trein wurdt troch Arriva en troch Ellen sels ynsetten foar alderlei projekten.
Film- en telefyzjekarriêre
Yn 1991 makke se har fimdebút yn Paul Ruven syn muzikale eineksamenfilm De tranen van Maria Machita. Se waard fuort nominearre foar de filmpriis Gouden Keal. Hja spile yn De kleine blonde dood de rol fan Dédé. Gruttere bekendheid krige se as it helpke Joosje yn de abbekaterige Pleidooi. Films as All Stars en No Trains No Planes folgen, krektas de kaskreaker foar jongerein Volle maan. Fierders spilet hja neist Huub Stapel yn reklamespotsjes foar "Zwitserleven". Ellen ten Damme hat ek in rol hân as it 'Reetenjongh' yn 'De Heeren van 'de Bruyne Ster fan Jiskefet. Yn 2009 hie se in lytsere rol yn de fideoclip fan Walibi Fright Nights Eddie's back in town. Ek spilet se in frijwat grutte rol yn de rige Mijn vader is een detective en ferskynde hja, neist ûnder oare Pierre Bokma, yn in ôflevering fan Dalziel and Pascoe.
Muzykkarriêre
Ellen ten Damme sjongt ferskillende soundtracks fan films yn wêrûnder Honneponnetje. Hja song foar dizze film de single Trust In A Feeling yn ûnder de namme Ellen D. As sjongster treedt hja op mei de band Soviet Sex, dêr't ek de skilder Peter Klashorst diel fan útmakket. Solo hat hja seis albums útbrocht: Kill Your Darlings (1995), I Am Here (2001), Impossible Girl (2007), Durf jij? (2009), het Regende Zon (2012) en Berlin (2014). Yn 2002 hie hja in hit mei it nûmer Vegas, wêryn se yn de klip, klaaid yn in troujurk, tutet mei Katja Schuurman.
Ten Damme is tige bekend yn Dútslân troch rollen yn in soad (telefyzje)films. Hja praat en sjongt suver aksintleas Dútsk. Op 12 maart 2005 die Ten Damme mei oan it troch Udo Lindenberg komponearre Plattgeliebt oan de foarrondes fan it Dútske Nasjonale Sjongfestival dat se net wûn. De titel fan it liet wie ynearsten Plattgefickt ('platneukt'), mar fan hegerein waard har freonlik mar twingend frege om de titel te feroarjen, en waard it Plattgeliebt. It liet is in anty-oarlochsliet rjochte tsjin de Amerikaanske presidint Bush en syn belied oangeande Irak. Ten Damme wie ek te sjen yn in filmke dat ôfspile waard by it optreden fan Rowwen Hèze doe't dy harren single Klompendans spilen. It filmke sloech ttige oan.
Tsjintwurdich tredet Ten Damme meast op mei har live-band besteande út Robin Berlijn, Dick Brouwers, Baz Mattie en Diederik Nomden. Op it Nederlânske lûk fan it festival Live Earth fan 7 july 2007 trede se solo op. By de teätertournee troch Nederlân, mei as titel Von Kopf bis Fuss, song Ellen ten Damme net allinnich de rocknûmers fan har resintste cd, mar ek Dútsktalige nûmers fan Bertolt Brecht, Kurt Weill, Marlene Dietrich (wêrby't se krektas Dietrich in hege hoed opsette) en Nina Hagen, mar ek de net-sensurearre ferzje fan Plattgefickt. Op 9 novimber 2007 begûn Ellen oan har clubtour, de Impossible Girl Clubtour, dy't oant 20 jannewaris 2008 duorre. Dizze sjo bestie út ôfwikseljend rock en bedêste nûmers. Se spile nûmers fan har cd Impossible Girl, mar ek fan twa aldere cd's, I Am Here (2001) en Kill Your Darlings (1995).
Yn it ramt fan it Carré WereldZomerFestival hat Ellen ten Damme fan 5 oant en mei 30 augustus 2009 optreden yn de spesjaal om har makke ynternasjonale sirkussjo Cirque Stiletto. De rezjy wie yn hannen fan Stanley Burleson. Dêrnei folge de teätertour Durf jij? mei de lykneamde cd. Hjiryn sjongt hja Nederlânsktalige lietsjes dy't skreaun binne troch ûnder oaren dichter Ilja Leonard Pfeijffer. Foar de beide foarstellings krige se datselde jier de Gouden Nutekreaker. De cd kaam út op 13 novimber 2009 en waard yn it neijier fan 2010 goud.
Yn 2010 die Ten Damme ek mei oan it twadde seizoen fan it EO-programma De Mattheus Masterclass wêryn net-klassyk oplate artysten in diel fan Bach syn Matthäuspassion útfiere yn de St. Fitustsjerke yn Hilfertsom. Ek wie hja model foar Mey.
Yn 2016 hie hja de rol fan Marije yn it muzykevenemint The Passion fan 2016 yn Amersfoort.
Yn 2018 spile se de rol fan sigeunerinne yn it muzykteater De Stoarmruter dat yn Ljouwert opfierd waard by gelegenheid fan Kulturele Haadstêd fan Jeropa 2018.
Yn 2019 sette de teätertoer Casablanca útein. Op 20 desimber 2019 ferskynde it album mei deselde namme.
Jan Geersing
Jan Geersing (Leutingewolde, 30 july 1940 - Zuidhorn, 17 febrewaris 2021) wie in Nederlânsk politikus fan it GPV en letter de KristenUny.
Libben en wurk
Hy waard berne yn it Drintske doarp Leutingewolde en hie in Fryske mem en in Drintske heit. Geersing studearre Latyn en Gryksk oan de Ryksuniversiteit Grins en wie begjin jierren 60 dosint klassike talen oan it Grotius College yn Heerlen; it iennige protestantske gymnasium yn Limburch. Yn 1966 waard er dosint klassike talen op it Kristlik Gymnasium Beyers Naudé yn Ljouwert (Huzum) en yn 1981 waard dêr konrektor.<BR> Geersing wie ek polityk aktyf. Sa wie er foarsitter fan de Provinsjale Kontaktried (PCR; provinsjaal bestjoer fan de GPV) yn Fryslân en stie er yn 1978 en 1982 foar de GPV op efter elkoar it 5e en 6e plak by de provinsjale steateferkiezingen yn Fryslân. By de ferkiezingen fan 1978 waard Gerrit Gerritsma, oant doe ta it iennige GPV-Steatelid yn Fryslân, net op 'e nij keazen en yn 1982 kaam de GPV'er Pieter Cnossen as ienmansfraksje yn de Steaten. Doe't dy healweis 1984 foar syn tiid opstapte en de GPV-kandidaten dy't boppe Geersing op de kieslist stien hiene ôfseagen fan de mooglikheid om Steatelid te wurden, naam Geersing dy funksje derby njonken syn wurk yn it ûnderwiis. Op 1 augustus 1988 waard Geersing boargemaster fan Ferwerderadiel dêr't er Tijme Bouwers opfolge. Op dat stuit wie der mar ien oare GPV-boargemaster yn Nederlân, Bert Groen dy't dat amt doe yn Bunschoten besette. Under syn boargemasterskip wie Geersing ik jierren foarsitter fan de Fryske Akademy. Hy gie yn augustus 2001 as boargemaster fan Ferwerderadiel mei betiid pinsjoen. Jan Geersing ferstoar hommels yn de âldens fan 80 jier.
Jakin Boäztsjerke (Urk)
De Jakin Boäztsjerke oan de Singel op Urk is in tsjerkegebou fan de Ald Grifformearde Gemeenten yn Nederlân. De sealtsjerke hat in toer fan goed 25 meter heech en is ien fan de grutste tsjerken fan it tsjerkegenoatskip.
Skiednis
Yn de tiid dat de tsjerke boud waard hearde de gemeente noch by de Kristlike Grifformearde Tsjerke. Mar om't de gemeente har net fine koe yn de fernijings yn de jierren 1950 fan dat tsjerkeferbân, gyng de tsjerkeried mei in grut part fan de gemeente oer nei de otterdokskere Kristlike Grifformearde Gemeenten fan de Rotterdamske dûmny H. Visser Msn. (1911-1970). Dy dûmny naam in berop fan de Urker gemeente oan en op 18 novimber 1960 waard er as predikant yn it amt befêstige. Dyselde deis waard ek de nije Jakin Boäztsjerke yn gebrûk nommen. Doe't de dûmny him yn 1966 wer oansleat by de Kristlike Grifformearde Tsjerke folge de gemeente him net. De Leersumer predikant E. Du Marchie Van Voorthuizen (1901-1986) folge Visser op. Du Marchie Van Voorthuizen hie earder ek al yn Urk stien en wie mei syn gemeente yn 1952 fan de Kristlike Grifformearde Tsjerke oergien nei de Ald Grifformearde gemeenten yn Nederlân. Betingst fan de dûmny foar it oannimmen fan it berop yn Urk wie, dat de urker gemeente ek oergyng nei de Ald Grifformearde Gemeenten yn Nederlân. En alhoewol't in diel fan de gemeente dêr beswier tsjin hie en doe de Frije Ald Grifformearde Gemeente stifte, makket de gemeente fan de Jakin Boäztsjerke sûnt ûnderdiel út fan de Ald Grifformearde gemeenten yn Nederlân.
Om't de tsjerke yn 2005 te lyts woarn wie foar de likernôch 900 leden, moast der in fleugel mei dêr yn in kreake oanboud wurde. Mear as tsien jier letter wie de tsjerke wer te lyts en waarden der plannen makke foar in nije útwreiding, sadat it tal plakken op 1600 útkaam.
Oargel
It oargel fan de Jakin Boäztsjerke waard yn it ramt fan de oansteande útwreiding fan de tsjerke yn 2016 oankocht fan de katolike Lourdestsjerke yn Haaksbergen. It foarse ynstrumint waard oarspronlik yn 1859 boud troch J.J. Vollebregt út Den Bosch foar de katolike tsjerke fan Us-Leaffrou yn Leiden. Foarhinnê makke de gemeente gebrûk fan in elektronysk Johannes-oargel.
Kwartêre Iistiid
De Kwartêre Iistiid, ek bekend as de Pleistosene Iistiid of de hjoeddeistige iistiid, is in iistiid dy't it hiele Kwartêr omfiemet, fan 2.588.000 jier lyn oant no. Krekt as alle iistiden bestiet de Kwartêre Iistiid út glasialen (kâldere perioaden) en ynterglasialen (waarmere perioaden). Op 't heden libje wy yn in ynterglasiaal, dy't bekendstiet as it Holoseen. Hoewol't geologen, omreden fan it feit dat der iiskapen yn 'e poalstreken en gletsjers yn 'e heechberchtmen besteane, it hiele Kwartêr as ien lange iistiid omskriuwe, wurdt yn 'e folksmûle mei "iistiid" oer it algemien ferwiisd nei de meast resinte glasiaal, dy't omtrint 11.700 jier lyn einige.
Underferdieling
Geologen binne fan tinken dat der yn 'e lêste 2,6 miljoen jier tsientallen sykly west hawwe fan glasialen en ynterglasialen dy't inoar ôfwikselen. Allinnich al yn 'e lêste 740.000 jier hawwe der teminsten acht fan sokke sykly west. Tusken likernôch 2,6 en 1 miljoen jier lyn fûnen glasialen rûchwei eltse 40.000 jier plak. Dat feroare likernôch 1 miljoen jier lyn mei de saneamde Middenpleistoseenske Revolúsje, wêrnei't him likernôch eltse 100.000 jier in syklus fan glasiaal en ynterglasiaal foardie. De glasiaal duorre dêrby sa'n 80.000 en de ynterglasiaal sa'n 20.000 jier. Ek binnen de glasialen wie it lykwols net altyd hiel kâld op 'e Ierde. In ferhâldingsgewiis koarte perioade yn in glasiaal wêryn't it hiel kâld is, wurdt in stadiaal neamd, en sokke perioaden waarden ôfwiksele mei snuorjes dat it relatyf waarm wie, de saneamde ynterstadialen.
Yn 'e Kwartêre Iistiid wreiden de iiskapen har yn 'e stadialen tige fier út, benammen op it Noardlik Healrûn, wêrnei't se har yn 'e ynterstadialen wer wat weromloeken en yn 'e ynterglasialen likernôch ta har hjoeddeistige gebiet beheinden. It ôfwikseljend oanwaaksen en belúnjen fan 'e iiskapen foel yn 'e lêste 2,6 miljoen jier yn totaal wol mear as hûndert kear foar, as men net inkeld de oergongen fan glasialen nei ynterglasialen en oarsom, mar ek de oergongen fan stadialen nei ynterstadialen en oarsom meirekkenet. Op lân wiskje optsjende iiskapen gauris de spoaren út dy't troch eardere iiskapen efterlitten binne. Dêrtroch is der it measte bekend oer de lêste glasialen. Fryslân is teminsten twa kear bedutsen rekke troch lâniis dat him út Skandinaavje wei oer Jeropa útwreide, te witten ûnder de Foarlêste en de Foarfoarlêste Glasiaal (mar net ûnder de Lêste Glasiaal). It is skoan mooglik, en sels wierskynlik, dat soks fierder yn it ferline folle faker bard is, mar dêrfan binne gjin of frijwol gjin spoaren bewarre bleaun.
De ierste glasiaal wêrfan't begjin en ein mei in beskate sekuerens fêststeld wurde kinne, wie de Foarfoarlêste Glasiaal, dy't yn 'e geology ek wol de Elster- of Mindel-glasiaal neamd wurdt. Dy begûn likernôch 465.000 jier lyn, duorre 47.000 jier en einige 418.000 jier lyn oan it begjin fan 'e Foarfoarlêste Ynterglasiaal of Holstein-ynterglasiaal. De Foarlêste Glasiaal duorre folle langer: 219.000 jier. Dy glasiaal wurdt ek wol de Saale- of Riss-glasiaal neamd. Hy begûn 347.000 jier lyn en duorre oant likernôch 130.000 jier lyn. Dêrnei folge de Lêste Ynterglasiaal of Eem-ynterglasiaal, dy't 13.000 jier duorre, oant 117.000 jier lyn. De Lêste Glasiaal of Würm- of Weichsel-glasiaal, duorre dêrnei goed 105.000 jier, oant omtrint 11.700 jier lyn it Holoseen, de hjoeddeistige ynterglasiaal, úteinsette. Om't men yn it normale spraakgebrûk gjin ûnderskie makket tusken glasialen en iistiden, wurdt ornaris nei de Lêst Glasiaal ferwiisd as de 'Lêste Iistiid'.
Oarsaken fan glasialen
De Servyske wiskundige Milutin Milanković beskreau oan it begjin fan 'e tweintichste iuw feroarings yn 'e oriïntaasje fan 'e ierdas en de omrinbaan (om 'e sinne) fan 'e Ierde, dy't nei him ek wol Milanković-sykly neamd wurde. Yn 'e 1970-er jierren waard troch û.o. de klimatologen John Imbrie, James D. Hays en Nicholas Shackleton bewiis fûn dat grutte feroarings yn it klimaat lykoprinne mei de Milanković-sykly. As wichtichste eksterne faktor foar it foarkommen fan 'e Pleistosene ôfwikseling fan glasialen en ynterglasialen wurdt sûnt de hoemannichte ynstrieling fan 'e sinne op it Noardlik Healrûn sjoen. Dy ynstrieling fariëarret oan 'e hân fan 'e trije soarten troch Milanković beskreaune sykly: As de ierdas in grutte hoeke hat foar de omrinbaan oer en/of as de Ierde yn 'e noardlike simmer tichter by de sinne stiet, sille de jiertiden op it Noardlik Healrûn sterker wêze. As de ierdas in lytse hoeke hat foar de omrinbaan oer en/of as de Ierde yn 'e noardlike winter tichter by de sinne stiet, binne de jiertiden swakker. De eksintrisiteit fan 'e ierdbaan beynfloedet fral de mjitte wêryn't de presesje fan belang is. De ôfwikseling tusken glasialen en ynterglasialen is benammen te witen oan 'e oblikiteitssykly.
Swakke jiertiden op it Súdlik Healrûn hawwe folle minder ynfloed op it klimaat, om't Antarktika kâld genôch is om ek bûten de glasialen mei iis oerdutsen te bliuwen, wylst de seeën om Antarktika hinne net folle mooglikheden ta fierdere iisfoarming biede. It ferskil tusken de Súdlike Oseaan en de Noardlike Iissee is datoangeande dat de Noardlike Iisssee minder sâlt is en minder streaming hat en dêrtroch folle makliker tichtfrieze kin. Boppedat lizze de lânmassa's fan 'e wrâlddielen Jeropa, Aazje en Noard-Amearika relatyf deun om 'e Noardpoal hinne, sadat de iiskape dêr in folle lytser stik see hoecht te oerbrêgjen as by Antarktika it gefal is. Dêr kin eins inkeld de súdpunt fan Súd-Amearika reedlikerwize troch de iiskape berikt wurde. See-iis bout him troch it sâlte wetter nammentlik folle minder maklik op as lâniis: seewetter it hat in leger friespunt as swiet wetter. En see-iis teit ek gauwer wer fuort.
Behalven de astronomyske fariaasjes dy't fêstlein binne yn 'e Milanković-sykly spilet dus ek de fraach oft der lânmassa's yn 'e neite fan 'e poalen lizze, in grutte rol by it ûntstean fan glasialen. In trêde wichtige faktor is de hoemannichte (hjittefêsthâldende) broeikasgassen, lykas koalstofdiokside, dy't har yn 'e atmosfear befine. De krekte wikselwurking fan al dy faktoaren is noch net alhiel dúdlik. Wittenskippers besykje dêr wissichheid oer te krijen troch mei klimaatmodellen in rekonstruksje fan it klimaat en de klimaatferoarings fan it ferline te meitsjen.
Algemien
De ûnderskate glasialen fan 'e Kwartêre Iistiid hawwe grutte ynfloed hân op it lânskip fan it Noardlik Healrûn. Sa binne yn 'e Alpen in protte dellingen foarme troch útsliping troch gletsjers, en itselde jildt foar de fjorden fan Noarwegen. Alde berchtmen, lykas it Skandinavysk Heechlân en de Skotske Heechlannen, binne troch ôfsliping troch it lâniis sterk yn hichte belune. Yn Noard-Amearika binne de Grutte Marren foarme troch de lâniislaach fan 'e Lêste Glasiaal.
Nederlân
Fan 'e âldere glasialen is yn Nederlân hast neat bewarre bleaun. Wol binne der yn âlde rivierôfsettings, de saneamde Hattemlagen, ferspielde swerfstiennen oantroffen. Fan 'e Foarfoarlêste of Elster-glasiaal, wêrfan't it glasiaal maksimum dwers troch Gaasterlân, de Fryske Wâlden en Drinte rûn, binne yn Noard-Nederlân benammen djippe slinken oerbleaun. Dy kinne oant ferskate hûnderten meters djip wêze, mar binne neitiid fierhinne opfolle of tichtslibbe rekke.
Yn 'e Foarlêste of Saale-glasiaal foel it glasiaal maksimum yn Nederlân likernôch op in line dy't rûn fan 'e Grutte Rivieren by Nimwegen fia Amsterdam nei Noardseekust ter hichte fan Alkmar. Dat glasiaal maksimum waard pas tsjin 'e ein fan 'e glasiaal berikt, sa'n 150.000 jier lyn. Mei't de Lêste of Würm-glasiaal Nederlân hielendal net berikte, wie dit de lêste lâniisbedekking fan it Nederlânsk grûngebiet. It hat sadwaande in protte spoaren neilitten, wêrûnder morenen mei swerfstiennen, driuwwâlen, púnsânwaaiers en glasiale bekkens. Sokke lânskipsstruktueren binne werom te finen yn 'e foarm fan û.o. Reaklif, de Hûnsrêch, de Lemelerberch, de Sallânske Heuvelrêch, de Friezeberch, de Markelooske Berch en de Lochemerberch.
Gletsjers en lâniis ferfiere pún by it paad fan 'e iisstreamen lâns. Nei it fuortteien fan it iis foarmet dat pún in morene. Yn Nederlân is it saneamde balstienliem it karakteristike ôfteiïngsprodukt fan 'e lêste iisbedekking. Yn dat balstienliem sitte tige grutte swerfstiennen, dy't op guon plakken, benammen yn wat no Drinte is, troch de minske opsteapele binne ta megalityske monuminten dy't hunebêden neamd wurde. In relatyf lyts part fan it troch it lâniis ôfsette materiaal komt út Skandinaavje; foar it meastepart giet it hjirby nammentlik om earder troch de rivieren en de see ôfset materiaal út Noard-Nederlân en oanbuorjende dielen fan Dútslân. Balstienliem kin oantroffen wurde yn hiel Noard-Nederlân: op Teksel, yn it Waad, yn Fryslân (bgl. Reaklif), Grinslân en Drinte.
Walkuere
In walkuere is in mytysk wêzen út 'e Noardske mytology, yn 'e foarm fan in frou mei boppenatuerlike krêften. Walkueren komme faak yn trijetallen of gruttere groepen foar en wurde sterk assosjearre mei oarloch en it slachfjild. Neffens de Noardgermaanske myten kieze hja de helte fan 'e krigers dy't yn 'e striid sneuvelje út om it hjirneimels troch te bringen as einherjar (Aldnoarsk foar "ienris-fjochters") yn it Walhalla, it paleis of langhûs fan 'e god Odin. (De oare helte fan 'e sneuvelen giet nei Fólkvangr, dêr't de goadinne Freyja it foar it sizzen hat.) Yn it Walhalla riede de einherjar har ta op 'e striid fan Ragnarök, dy't oan 'e ein fan 'e tiden ta de ûndergong fan 'e wrâld liede sil. Tuskentroch skoftsje se troch feest te fieren, wêrby't de walkueren oan harren mea servearje. Walkueren komme yn 'e myten ek foar as de minneressen fan helden en oare stjerlike manlju, wêrby't se soms beskreaun wurde as de dochters fan keningen of oare eallju, en soms assosjearre binne mei ravens of swannen of hynders.
Kwartêre Iistiid
Nederlân
Driuwwâlen binne lagen beferzen ûndergrûn dy't foar de iismuorre út opskood waarden ta grutte, langrutsen bulten. Foarbylden fan driuwwâlen binne de Uterter Heuvelrêch, de Feluwe en de Sallânske Heuvelrêch. De Toerberch, dy't noardwestlik fan Apeldoarn leit, is mei in hichte fan 107 m boppe seenivo de heechste driuwwâl fan Nederlân.
In wichtich ûnderskie tusken in morene(wâl) en in driuwwâl is it materiaal dêr't de struktuer út bestiet. Morenen binne opmakke út los, troch it iis transportearre materiaal (ntl. de balstiennen en it liem fan balstienliem), wylst driuwwâlen besteane út opdreaune âldere grûnlagen, dy't wat ferfoarme en teffens ferpleatst binne, mar dy't der fierders noch fierhinne útsjogge sa't se oarspronklik west hawwe. Oan 'e hân fan 'e lagen yn 'e grûn kin fêststeld wurde dat de grûn fan 'e driuwwâlen oarspronklik horizontaal ôfset west hat en út 'e tearen en fâlden en de foarm fan 'e heuvels kinne de rjochtings en foarmen fan 'e iislobben oan 'e râne fan it lâniisdek ôflaat wurde. Tusken de heechste driuwwâlen yn waarden soms oant mear as hûndert meter djippe dellingen útsliten, dêr't de Iseldelling en de Gelderske Fallei noch oerbliuwsels fan binne. Sokke glasiale bekkens rekken fuort nei har foarming opfolle mei ôfteiïngsprodukten en rivier- en wynôfsettings.
Yn 'e Lêste of Würm-glasiaal bleau it glasiaal maksimum stykjen healwei de lâningte fan Sleeswyk-Holstein en yn 'e neite fan 'e Elbe by Hamburch. Yn Nederlân hearske doedestiden in toendraklimaat, wêrby't de wyn yn 'e kâldste en skrielste perioaden frij spul hie en der op grutte skaal deksân ôfset waard, dat soms rêgen foarme. Dy deksânlaach is faak inkele meters tsjûk en komt benammen foar yn 'e midden, it easten en it suden fan Nederlân. Ek waarden yn it lêste diel fan 'e Lêste Glasiaal rivierdunen of donken foarme, dy't útwaaid wiene út 'e drûchfallen bêden fan 'e gruttere rivieren. Yn Súd-Limburch en dielen fan Belgje en Dútslân waard troch de wyn ynstee löss ôfset, in grûnsoarte dy't finer is as sân. It grûnwetter yn 'e ûndjippe ûndergrûn rekke yn 'e Lêste Glasiaal beferzen ta permafrost, wat op guon plakken ta de foarming fan pingo's late: heuveltsjes mei in kearn fan iis. De oerbliuwsels dêrfan hjitte pingoruïnes en binne noch werom te kennen as lytse, soms tige djippe, frijwol rûne markes of puollen. De Uddelermar op 'e Feluwe is dêr ien fan.
Seespegelnivo
Yn 'e Pleistosene glasialen wie it nivo fan 'e seespegel folle leger as tsjintwurdich om't der in protte wetter finzen siet yn 'e iiskapen. Dy koene bytiden wol oant 3 km tsjûk wêze. Fan gefolgen stie de seespegel likernôch 125 m leger as no. Dat betsjutte dat de Noardsee drûch stie en sawol minsken as bisten har sûnder swierrichheden mei drûge fuotten út Nederlân nei Ingelân en werom bejaan koene. It is ek de reden dat fiskers tsjintwurdich yn 'e Noardsee soms noch mammoetbonken opfiskje. Ek oare ûndjippe seeën stiene ûnder de glasialen drûch. Sa bestie doe de Beringlânbrêge troch de Beringstrjitte tusken Sibearje en Alaska, en wie Austraalje ferbûn mei sawol Tasmaanje as Nij-Guineä.
Iistiidrelikten
Iistiidrelikten binne planten of bisten dy't ûnder de glasialen fan 'e Kwartêre Iistiid harren grutste fersprieding hiene en sadwaande no noch altyd foarkomme op isolearre plakken dy't fierders bûten har oarspronklike ferspriedingsgebiet lizze. Yn it gefal fan Nederlân kin men dan tinke oan 'e rottekop, dy't fierders folle noardliker foarkomt, de iiskreeft (Eurycercus glacialis), dy't fierders inkeld yn Grienlân libbet, en de grutte gielrâne, in wettertoarre, dy't ek yn Laplân te finen is. De Sweedske kornelle, de sânstjerre en it linnaeusklokje binne planten dy't út ûnder de Lêste Glasiaal yn Nederlân bedarre binne.
Walkuere
Etymology en synonimen
Synonimen foar walkueren út Aldnoarske boarnen binne óskmey ("winskfaam"), dat neamd wurdt yn it gedicht Oddrúnargrátr, en Óðins meyjar ("Odins tsjinstfammen"), sa't se yn 'e Nafnaþulur, yn ûnderdiel fan it Skáldskaparmál, neamd wurde.
Nammen
Walkueren komme foar yn: en ferskate oare wurken fan skaldyske poëzij en guon rune-ynskripsjes.
Yn 'e Poëtyske Edda wurde yn 'e gedichten Völuspá en Grímnismál listen fan walkueren jûn. Yn it Völuspá wurde Skuld ("skuld"), Skögul ("skodster"), Gunnr ("oarloch"), Hildr ("striid"), Göndul ("stôkfjochtster") en Geirskögul ("spearskodster") neamd. Yn it Grímnismál wurde fierders noch neamd: Hrist ("skodster"), Mist ("wolk"), Skeggjöld ("bile-âldens"), Þrúðr ("macht"), Hlökk ("lawaai" of "striid"), Herfjötur ("leger-boeiens"), Göll ("trelit"), Geirahöð ("speargefjocht"), Randgríð ("skyld-bestân"), Ráðgríð ("riedsbestân") en Reginleif ("machtsbestân"). Ferskate oare walkueren wurde inkeld bûten de listen om neamd, lykas Hlaðguðr svanhvít ("swanwyt"), Hervör alvitr ("al-wiis") en Ölrún ("bier-rune") yn it gedicht Völundarkviða, Sváfa yn it gedicht Helgakviða Hjörvarðssonar en Sigrún ("oerwinningsrune") yn 'e gedichten Helgakviða Hundingsbana I en Helgakviða Hundingsbana II.
Yn 'e Proaza-Edda wurde yn it boek Gylfaginning de walkueren Gunnr, Róta en Skuld neamd. Yn it boek Skáldskaparmál, dat ynformaasje jout oer skaldyske poëzij, wurde neamd: Hildr, Skögul, Gunnr, Hlökk, Göndul, Mist, Hrund, Eir en Hrist. Yn guon ferzjes fan 'e Proaza-Edda omfiemet de paragraaf Nafnaþulur fan it Skáldskaparmál in útwreide list mei 29 nammen fan walkueren: Hrist, Mist, Herja, Hlökk, Geiravör, Göll, Hjörþrimul, Guðr, Herfjötra, Skuld, Geirönul, Skögul, Randgníð, Rádgríð(r), Göndul, Svipul, Geirskögul, Hildr, Skeggjöld, Hrund, Geirdriful, Randgríð(r), Þrúðr, Reginleif, Sveið, Þögn, Hjalmþrimul, Þríma en Skalmöld. Yn 'e sêge Njáls Saga wurde as walkueren Hildr, Hjörþrimul, Sanngríðr, Svipul, Guðr en Göndul neamd. Yn 'e Hrómundar Saga Gripssonar wurdt fierders noch Kára neamd.
In protte nammen fan walkueren lizze de klam op bannen mei striid en oarloch, en faak ek mei de spear, in wapen dat sterk assosjearre wurdt mei de god Odin. Guon saakkundigen hawwe foarsteld dat de nammen fan 'e walkueren gjin individualiteit befetsje, mar ynstee bedoeld wiene as beskriuwings fan 'e skaaimerken en it karakter fan sokke oarlochsgoadinnen, en mooglik sels optinksels binne fan 'e skalden út 'e Lette Midsiuwen. Oan 'e oare kant besteane der ek teoryen dat alteast guon fan 'e nammen ferwize nei de rollen en fermogens fan 'e walkueren. Sa soe de namme fan 'e walkuere Herja ferwize kinne nei in bân mei de goadinne Hariasa, dy't bekend is fan in ynskripsje yn in stien út it jier 187. De namme Herfjötur soe ferwize kinne nei it fermogen fan 'e walkueren om stjerlingen te binen, de namme Svipul soe wize kinne op 'e ynfloed fan 'e walkueren oer it lot.
Mount Cook
thumb|Mount Cook Mount Cook (Maori: Aoraki, 'de berch dy't de wolkens pakt') is de heechste berch (3766 meter) fan Nij-Seelân en leit op it Sudereilân. De berch krige syn namme fan kapitein Stokes, de kartograaf dy't dit gebiet yn kaart brocht, en is neamd nei de Ingelske seefarder James Cook, dy't Nij-Seelân foar Grut-Brittanje ûntdekt hat. De berch is in toeristyske trekpleister.
Mount Cook leit yn it Nasjonaal park Aoraki/Mount Cook, dat yn 1953 iepene waard en mei it Nasjonaal park Westland Tai Poutini, it Nasjonaal park Mount Aspiring en it Nasjonaal park Fiordland ien fan UNESCO syn World Heritage Sites is. It park hat mear as 140 berchtoppen boppe de 2.000 meter en 72 gletsjers, dy't 40 % (700 km²) fan it park bedekke.
Mount Cook bestiet út trije toppen de Lege top, Middelste top en Hege top. De Tasmangletsjer leit yn it easten en de Hookergletsjer bewesten.
Mount Cook Village (ek bekend as The Hermitage) is in toeristysk sintrum en it basiskamp fan de berch. It leit 7 km fan de Tasmangletsjer en 12 km ten suden fan Mount Cook.
Tsutomu Sonobe
(29 maart 1958) is in eardere Japansk fuotballer. Earder spile foar Fujita Industries.
De Stormruiter
De Stormruiter wie in muzykteäterfoarstelling dy't yn 2018 yn it ramt fan 'e status fan Ljouwert as Kulturele Haadstêd fan Jeropa organisearre waard. It wie in hynsteteäter mei 103 hynders  en ferskate oare bisten op basis fan 'e roman Der Schimmelreiter, fan 'e Dútske skriuwer Theodor Storm. It ferhaal oer de oermoedige dykgraaf Hauke Haien en de striid tsjin it wetter waard yn opdracht fan it Keninklik Frysk Hynstestamboek en de Stichting Faderpaard  bewurke en regissearre troch Jos Thie. De foarstelling wie fan 8 septimber oant en mei 7 oktober 2018  22 kear  yn it WTC Expo yn Ljouwert te sjen. It wie de grutste Nederlânske teäterfoarstelling fan it jier, en groeide mei 105.000 besikers út ta ien fan 'e abslute hichtepunten fan it projekt LF2018.
Eftergrûn
It muzykteäter De Stormruiter wie basearre op 'e roman Der Schimmelreiter, fan 'e Dútske skriuwer Theodor Storm, út 1888. It gie oer de foarútgong en de striid tsjin it wetter. It ferhaal fan Der Schimmelreiter spile him ôf yn Noard-Fryslân, deunby de Deenske grins. Yn it ramt fan LF2018 waard it ferhaal foar De Stormruiter oerpleatst nei Westerlauwersk Fryslân, om persiis te wêzen nei It Bilt  yn 1750. Foar dy krite waard keazen om't it Biltsk as taal better te folgjen is foar lju fan bûten Fryslân as it Frysk. Yn febrewaris 2018 kaam ek in folsleine Biltske oersetting yn boekfoarm út fan Der Schimmelreiter, ûnder de titel De Skimmelrútter. Oersetter Sytse Hotzes Buwalda wie dêr al yn 1972 mei úteinset en Arjen Dijkstra hie it letter ôfmakke. De kladferzje wie lykwols neitiid lizzen bleaun. It opnimmen fan De Stormruiter yn it program fan LF2018 foarme foar Buwalda de oantrún om, yn gearwurking mei Leendert Ferwerda, de lêste hân oan De Skimmelrútter te lizzen.
Muzykteäter
Oan 'e úteinlike opfiering fan De Stormruiter gie fjouwer jier tarieding foarôf. Yn it ramt fan it projekt Ljouwert/Fryslân Kulturele Haadstêd fan Jeropa 2018  waard it oarspronklik Dútsktalige ferhaal oer de oermoedige dykgraaf Hauke Haien  út Der Schimmelreiter yn opdracht fan it Keninklik Frysk Hynstestamboek en de Stichting Faderpaard  oerset troch Bouke Oldenhof en Jos Thie. Neitiid waard it resultaat fan dy fertaling ferfine troch de Biltske skriuwer Hein Jaap Hilarides, mei't de fiertaal yn it stik it Biltsk wie. De Schimmelruiter waard regissearre troch Jos Thie,     dy't earder al oare grutte súksesfolle teäterfoarstellings makke hie, lykas Faderpaard, Kening Lear en ABE!
Thie reizge nei Marseille, dêr't er it Théâtre du Centaure fan 'e Frânske hynste-akrobaten Camille en Manolo besocht, dy't oeral op 'e wrâld optredens fersoargje mei harren hynders. Mei harren hied er earder gearwurke foar Faderpaard, en ek diskear wiene se ree om mei te dwaan. Behalven it Théâtre du Centaure sei ek de Frânske hynste-akrobatykgroep Jehol Spectacles syn meiwurking oan it nije projekt ta. Uteinlik diene oan De Stormruiter 103 hynders mei,   wêrûnder de beide Lusitano-skimmelhynsten fan it Théâtre du Centaure en mear as hûndert Fryske hynders. Yn it skript stiene 117 ferskillende hynders, mar guon fertolken mear as ien rol. Fierders spilen der yn it stik ek 19 guozzen, 4 hûnen (op papier 6), 2 ponnys, in ûle en in jachtfalk. As 'produksjeliedster bisten' wie Marije Akkerman dejinge dy't dat allegear yn goede banen liede moast. Dat wie noch net sa maklik, want behalven dat in protte fan 'e hynders as twa drippen wetter opinoar lieken, wie it ek noch sa dat net alle hynders mei-inoar koene. Dêrom moast byholden wurde hokker hynders inoar ûnder de foarstelling beslist net tsjinkomme mochten. Fierders hie Toshiro, de skimmelhynst fan Manolo, wat tsjin in landauer, sadat dat type rydtúch by him út 'e buert holden wurde moast.