cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bunkermuseum Schlei
Twadde Wrâldoarloch op Skiermûntseach
Yn de oarloch sieten sa'n 600 soldaten op it eilân. Om it te ferdigenjen tsjin de alliearden waarden der bunkers boud as ûnderdiel fan de Atlantikwall. Dy rûn fan de Spaanske grins oant en mei Noarwegen. Yn de dunen oan it strân waarden hiele bunkerkompleksen oanlein; der wie sels in kompleet doarp oan de ein fan de Prins Bernhardwei. It doarp bestie út bunkers, radarynstallaasjes, loftôfwargeskut en kamûflearde barakken. It doarp krige de koadenamme Schlei, de Dútske namme foar de fisksoarte mûdhûn. De bekendste bunker wie de Wassermann, ûntwurpen as basis foar in grutte radarantenne, mar it is nea yn gebrûk nomd.
Helm (plantesoarte)
Helm of plomreid (Ammophila arenaria) is soarte út it skaai fan de Helmgerzen (Ammophila).
Eltse grins foarby
'Eltse grins foarby' is in liet út 1998 fan De Kast mei it Frysk Jeugd Orkest.
Sleat (stêd)
Sleat (Nederlânsk: Sloten) is in stêd yn de gemeente De Fryske Marren. Sleat leit tichteby de dernei ferneamde Sleattemer Mar, tusken De Lemmer en Balk yn. Mei ynwenners  is it de lytste fan de Fryske alve stêden. Fan 1851 oant de gemeentlike weryndieling fan 1984 wie Sleat in selsstannige gemeente, op de grins fan Gaasterlân, Doanjewerstâl en Lemsterlân. Dêrnei hearde it oant 1 jannewaris 2014 ta de gemeente Gaasterlân-Sleat.
Helm (plantesoarte)
Helm hat djippe woartels en hat lange woartelstokken. Dêrmei foarmet him ûnder de plant in net fan woartels dat de plant in protte hâld jout. Hjirtroch kin de plant goed waakse dêr't de grûn te los is foar oare planten, lykas stosân. Om't de plant ek fierders oanpast is oan wyn en sân is er gaadlik om oan te planten yn de dúnen: it woarstelstelsel dat de planten hâld jout, hâldt ek it sân fan de ûndergrûn byelkoar. De plant rôllet syn blêden allinnich út at der focht genôch is, en ek dan rjochtet er syn blêden nei de wyn. Helm kin sa it fochtferlies lyts hâlde, en om't de plant net goed oer sâlt kin is it ek in foardiel dat it sa minder problemen fan sâlt stowetter hat.
Eltse grins foarby
It nûmer wurdt alarmskiif en stiet dy simmer yn de Nederlânske Top 20. Datselde jier ferskynt in live-ferzje op single, nommen fan it grutte konsert op Lemmer Ahoy. It nûmer besjongt twa bern dy’t yn 1500 en 2000 yn in nije hearskippij dy’t kommendewei is. Harren frijheid bliuwt yn alle iuwen lykwols los fan grinzen.
Sleat (stêd)
Skiednis
thumb|left|280px|Histoaryske kaart en stedsgesicht fan Sleat út [[1664]] Sleat is ûntstien út in sterkte dy't yn de 13e iuw boud waard dêr't it wetter fan Snits nei Teakesyl krúst waard troch de wei fan Gaasterlân nei Doanjewerstâl. De delsetting stie by in stins fan de famylje Van Harinxma thoo Slooten, en wurdt op in oarkunde fan 30 augustus 1426 as stêd neamd. By de stêd hawwe in oantal fjildslaggen west, yn 1420 en 1496. Yn 1523 is it stedsje as lêste Fryske fêstiging yn hannen fallen fan de erfgenamten fan de greven fan Hollân. By it belis fan Sleat yn 1523, dêr't Fryske en Gelderske troepen legere wienen, is de Hollânske ealman Jan fan Wassenaar deadlik ferwûne rekke. De ealman wie de lêste Hollander dy't omkaam yn de striid om de hearskippij oer Fryslân.
Helm (plantesoarte)
Helm waakst oan de Noard-Atlantyske eastkust, fan Yslân oant Noardwest Afrika. De plant kin fan 50 oant 120 sm grut wurde. Helm hat yn juny en july plomieren fan 7 ta 22 sm. Mei dy plomieren hat de plant in protte wei fan nôt. Om't der lykwols gjin nôtkerrels ynkomme, krige helm ek de namme fan gelde ier.
Eltse grins foarby
It nûmer stiet sûnt de start yn de Nederlânske Top 2000 en berikte dêryn it heechste notearring yn 2001 mei plak 363. Yn Fryslân kaam it nûmer yn 2000 binnen op it tsiende plak fan de Fryske Top 100.
Stasjon Markelo
Stasjon Markelo (Mk) is in earder stasjon oan de Steatsline D yn de buorskip Stokkum yn de gemeente Hôf fan Twinte yn de provinsje Oerisel. It stasjon wie in standertstasjon fan de Steatsspoarwegen type SS fiifde klasse en ien fan de achtentritich stasjons dy't ea yn dy klasse boud waard. Ek is it ien fan de njoggen stasjons fan dat type dy't noch oanwêzich is.
Sleat (stêd)
Skiednis
Sleat lei oan de wichtige wetterferbining fan Snits nei de Sudersee en sa fierder nei de hânzestêden oan de Isel. Yn Sleat kruse dy wetterwei mei de lândyk fan Dútslân nei Starum. Op dy krusing koe dêr dus tol hefd wurde en strategyske kontroles hâlde. De lânwei rûn oer Doanjewerstâl oer de gaasten (sânrêgen) oer Sleat, dêr't de wetterwei te oerbrêgjen wie, nei Gaasterlân en sa fierder nei Starum, dat yn de midsiuwen al in grutte en wichtige hannelsstêd wie.
Yn 1581 krige Sleat fiif bastions en fjouwer poarten: twa wâlpoarten en twa wetterpoarten oan beide kanten fan It Djip. De poarten binne boud foar de tolheffing.
Ek yn de Tachtichjierrige Kriich foarme Sleat in wichtige kaaiposysje. De Spanjerts hawwe it stedsje noch besocht te feroverjen troch manskippen te ferstopjen yn in bierskip. De list mislearre. Oan de ein fan de Twadde Wrâldkriich bliezen de Dútsers de brêge oer de Ie op om de fuortgong fan Kanadeeske troepen te fertraagjen.
Yn 1984 kaam der in ein oan 'e gemeentlike selsstannichheid fan Sleat. It gie doe op yn 'e nije gemeente Gaasterlân-Sleat, dêr't ek it eardere Gaasterlân ta kaam te hearren. Mei yngong fan 1 jannewaris 2014 waard Gaasterlân-Sleat gearfoege mei Lemsterlân, Skarsterlân en it doarp Terherne út Boarnsterhim ta de nije gemeente De Fryske Marren.
Tsjintwurdich is Sleat net mear fan strategysk belang. It stedsje lûkt no in soad wettersporters, deitoeristen en misken dy't in oangename wenomjouwing sykje. Oan de súdkant fan it stedsje is yn de jierren 70 in jachthaven oanlein dêr't ek inkelde wettersportbedriuwen sitte. Ek stiet der yn it stedsje in grutte fabryk dy't diel útmakket fan Sleat, in bedriuw dat feefoer makket foar jongfee. En fierders is der yn de omkriten in soad feehâlderij dy't tige wichtich is foar de lokale ekonomy.
De oarspronklike bewâling fan it stedsje is suver hielendal beholden en de oarspronklike struktuer fan Sleat is ek hast hielendal yntakt. De festing wie ûntwurpen troch de bekende festingbouwer Menno van Coehoorn, dy't yn it tichtby lizzende Wikel begrioeven leit. Sleat wie yn festingtermen de ideale stêd, har foarm hat in soad fan in sipel, it stedsje wurdt dan ek wol de "sipelstêd" neamd. It stedsje is ek ien fan de stimpelplakken fan de Alvestêdetocht.
Mienskip
thumb|right|200px|Ut de Lemsterpoarte wei thumb|right|200px|Hearresleat mei [[herfoarme tsjerke (Sleat)|Herfoarme tsjerke]] thumb|200px|[[Stedhûs fan Sleat|Earder stedhûs, no Museum Stedhûs]] Sleat hat in feriening foar Pleatslik belang. De Poarte is it sosjaal-kultureel sintrum. De Klinkert is de basisskoalle fan de stêd.
Lytste stêdsje fan de wrâld
Neffens Albert Hendriks fan it "toeristenburo Friesland Holland" is Sleat de lytste stêd fan de wrâld en net it Belgyske Durby dat op dit stuit de namme hat de lytste te wêzen. Hy komt ta dizze konkluzje as er it oantal ynwenners, it oerflak en de struktuer fan de stêden mei inoar fergeliket. Yn Nederlân meitsje ek it Gelderske Bronkhorst, it Siuwske Sint Anna ter Muiden en it Gelderske Staverden oanspraak op de titel lytste stêd fan de wrâld.
Philip Baker Hall
Philip Baker Hall (Toledo Ohio, 10 septimber 1931 – Glendale Kalifornje, 13 juny 2022) wie in Amerikaansk akteur. Hy waard yn 1998 nominearre foar in Independent Spirit Award foar syn haadrol yn de misdie-dramafilm Hard Eight en yn 2006 foar in Satellite Award foar syn byrol yn de komeedzjesearje The Loop. Hall waard yn 1998 ek nominearre foar in Screen Actors Guild Award Tegearre mei de hiele cast fan Boogie Nights en nochris yn 2002 mei dy fan Magnolia.
Kastiel Biljoen
thumb|right|200px|Kastiel Biljoen Kastiel Biljoen leit oan de eastkant fan Velp, oan de ûnderrin fan de Beekhuzerbeek, tusken de driuwwâl fan de Feluwe en de Iseldelling. Biljoen is sûnt ein 2008 eigendom fan It Geldersk Lânskip en Gelderske Kastielen.
It Kastiel
It kastiel is boud troch hartoch Karel fan Gelre. De bou begûn yn 1531. Hy brûkte in soad materiaal fan de tichtbysteande havesate Overhagen (eigendom fan syn fijân Fan Wisch), dy't folle âlder wie. It waard boud op it lângoed Broekerhof (of Broeckerhoeve), dat yn 1076 troch keizer Hindrik IV oan it kapittel fan St. Piter yn Utert skonken wie. De hartoch ferkocht it kastiel fjouwer jier letter oan syn hofmaster Van Lennep. Nei fererving waard it om 1662 ferkocht oan de ryksfrijhear Aleksander fan Spaen, berne yn Cranenburg en kommend út in aadlik laach út Kleef.
Philip Baker Hall
Karriêre
Hall makke yn 1970 syn film - en akteardebút as Heit Reis yn de dramafilm Cowards. Sûnt spile er rollen yn mear as sechstich oare films, mear as njoggentich ynklusyf dy yn telefyzjefilms. Op telefyzjemêd droech Baker Hall ek net swak by, mei't er ferskynde as werkommend personaazje yn mear as fyftich ôfleveringen fan mear as tsien ferskillende telefyzjesearjes. Ek hie er gastroltsjes foar ien kear yn mear as 35 oare searjes.
Hall ferstoar yn 2022 yn de âldens fan 90 jier.
Kastiel Biljoen
De Tún
thumb|right|200px|Túnûntwerp Biljoen Dat Fan Spaen in man fan kwizekwânsje wie, blykt wol út dat Loadewyk XIV, de sinnekening, yn 1672 by him útfanhuze op Biljoen. Yn 1675 wie Fan Spaen luitenant-generaal fan de Kleefske troepen en makke hy in fjildtocht tsjin de Sweden en letter tsjin de Frânsen. Bekend eigener is Johan Willem Frederik van Spaen (*1746 ), dy't it besit en de titel Hear van de Hearlikheid Biljoen fan syn heit erve. Hy liet Biljoen opknappe en letter ek Beekhuzen yn romantyske lânskipsstyl. Biljoen wie dêrmei it earste Gelderske lângoed dêr't de formele tún ferfongen waard troch de romantyske lânskipstún. De earste ûntwerpen wienen fan J.G. Michaël (1738 - 1800) en letter fan syn skoansoan J.D. Zocher (1763 - 1817) en dy syn soan J.D. Zocher jr (1791 - 1870). Keninginne Anna Paulowna, widdo fan Kening Willem II, wenne yn (1849 - 1850) op Biljoen.
Ynterieur
Troch fererving kaam it besit yn hannen fan Van Hardenbroek en yn 1867 oan J.H.W. Lüps, dy't letter ek Beekhuzen kocht. Ein 19e iuw waard de oprydleane ynplante mei Amerikaanske iken en trochlutsen nei de dyk fan Velp nei Rheden. De ymposantste keamer is wol de grutte balseal, in foarbyld fan neoklassisistysk binnenhûsarsjitektuer yn Nederlân. Troch dizze stúk-seal mei dekoraasjes út de perioade 1780-1782, is it kastiel ferneamd yn binnen- en bûtenlân. Der binne foarstellings fan ûnder mear it Panteon, de Milvyske brêge, de piramide fan Sestius, de Tombe fan 'Caecilia Metella' by Rome en de timpel fan de Sibylle yn Tivoli. It neamen wurdich binne fierder: it pompeuze Salon Tante Thea (begjin 20e iuw), mei útsjoch oer de efterlizzende fiver mei eilân en park; de âlde keuken mei fornús en wetterpomp; de keamers foar it personiel en de 'moderne keuken', grif de ienige bewenbere romte yn it kastiel. Op it terrein binne fierder noch in tal keunstmjittige rotspartijen, it skyngrêf foar Van Spaen op in eilantsje, in twatal iiskelders, in hûnehok mei bierfetten, túnfazen, sokkels en tagongssstekken.
Diakonessehûs (Ljouwert)
It wie yn it earstoan mar in lyts gebou, mar letter waard der flink útwreide. It sikehûs boude in ferpleechflet mei fiif ferdjippings en letter noch in poliklinyk, dy't de Paul Krugerstrjitte mei de byhearrende (monumintale) huzen opslokte.
Yn 1982 fúzjearre it Diakonessehûs mei twa oare Ljouwerter sikehuzen: It Sint Bonifatius Hospitaal en Triotel ta it MCL. It Diakonessehûs waard omdoopt yn it MCL-Midden. Yn 1987 boude it MCL by Triotel in nij sikehûs en it Diakonessesikehûs gie ticht
Biedwurd
In biedwurd, ek motto (Italjaansk), is in koarte spreuk dy't earne it doel fan oanjout. In protte lannen, stêden, universiteiten en oare organisaasjes hawwe in biedwurd, faak keppele oan in wapen, en ek famyljes mei in wapen hawwe faak in biedwurd. It biedwurd is faak yn in taal dy't foar de brûkers it biedwurd mear klam jout. Dat kin bygelyks Latynsk wêze, of yn it Germaansk taalgebied ek wol it Frânsk.
Guon boeken krije fan de skriuwer ek in biedwurd mei, om oan te jaan hoe't de skriuwer sels it boek sjocht. Dit binne dan almeast sitaten, faak fan klasssyke skriuwers.
Ek by guon aktiviteiten en aksjes wurdt in biedwurd opsteld. Dêr't biedwurden fan organisaasjes faak tige symboalysk binne, binne motto's foar aksjes tige direkt.
Fan bekende Friezen
Yn ferskate alba amicorum steane foarbylden fan Fryske biedwurden:
Ave Maria (Rommy)
'Ave Maria' is in Fryske cover út 2006 troch Rommy fan "My special prayer". Dat liet waard foar it earst útbrocht op in single fan Arthur Prysock (1963). Muzyk en tekst binne fan G. de Haan en Anneke Algra.
Ave Maria kaam yn 2007 binnen op plak fjouwer fan de Fryske Top 100. It liet giet oer in man dy’t in koar it liet Ave Maria sjongen heart. Hy sjongt it mei syn hiele hert mei. De man stjoert in spesjale bea mei nei de himel, mei de winsk dat syn leaf by him werom komme sil.
Alec John Such
Alec John Such (Yonkers New York, 14 novimber 1951 – Horry County Súd-Karolina, 4 juny 2022) wie in Amerikaansk bassist. Hy waard benammen bekend fan de band Bon Jovi.
Foardat er him by Bon Jovi oansleat spile Such earder mei Richie Sambora by Message en by Phantom's Opera mei Tico Torres. Yn 1994 ferliet hy de band en is nea offisjeel ferfongen. Syn ûnoffisjele ferfanger is Hugh McDonald.
Nei syn Bon Jovi-tiid waard Alec John Such manager fan in pear lokale bands út Nij-Jersey en wie dêrneist eigener fan in motorsaak yn New York.
Such ferstoar yn 2022 yn de âldens fan 70 jier.
List fan Frysktalige tydskriften
List fan Frysktalige tydskriften, útsocht út Argiven FLMD. It giet hjir oer tydskriften yn it westerlauwersk Frysk. De jiertallen sille de oanwêzige jiergongen oanjaan, dus dan net altyd de tiid wêroer't sa'n tydskrift ferskynd is.
Register: A - B - C - D - E - F - G - H - I - J - K - L - M - N - O - P - R - S - T - U - V - W - Y
F
thumb|right|150px| De Fryske Librije       Rige Lytse Folksskriften A.J. Osinga, Boalsert, 1934
N
for Fryske Folksûntjowing 1922 – 1927 for Fryske Folksûntjouwing 1927 – 1929
Wettersneed fan 1825
By de Wettersneed fan 1825 waarden de provinsjes Fryslân, Grinslân, Drinte. Oerisel, Hollân en de Noardseekust fan Dútslân (Große Halligflut), tusken 3 en 5 febrewaris 1825 troffen troch slimme dyktrochbrekken en oerstreamings. Mear as 800 minsken binne ferdronken.
Yn Fryslân wiene ferskate dyktrochbeaken yn Lemsterlân en by Skoattersyl, wêrnei't hast de hiele súdlike helte fan de provinsje en de feangebieten ûnderstrûpte.
Op 17 febrewaris 1825 waard in Commissie tot besteding van 's rijksonderstand voor den watersnood ynsteld troch it regear. Ynkommen stikken en minuten fan útgeande stikken wurde yn it Nasjonaal Argyf yn Den Haach bewarre.
Ta neitins oan dizze wettersneed waard letter in "Gedenkboek van Neerlands watersnood in februari 1825" útjûn.
It Wyfke fan Starum
It Wyfke fan Starum is in sêge út de 16e iuw, dy't om it jier 1800 hinne syn hjoeddeiske foarm krigen hat.
Ferhaal
Yn Starum, yn dy tiid in rike hannelsstêd, wenne in rike keapmanswiddo. Hja hie in hûs mei gouden flieren en sulveren muorren en hja hie mear skippen as alle oare keaplju fan Starum byelkoar. Hja wie sa ryk dat hja in skipper mei goud de see op stjoere koe om it kostberste besit op ierde foar har te keapjen.
De skipper kaam op it lêst werom mei in skipfol nôt út Danzig. It wyfke waard poer: "Dit is gjin goud wurdich. Oan hokker side hawwe jo dat laden?" "Oan stjoerboard, frouwe." "Gean dan wer de see op en smyt it oer bakboard der wer út." In bidler dy't dat hearde frege har dat net te dwaan: soe hja sels ea earm wurde dan soe it nôt har wol goud wurdich wêze. Mar hja naam in gouden ring fan har hân en smiet dy yn see: "Likemin at dy ring ea weromkomme sil, sil ik ea earm wêze."
In dei kaam ien fan de tjinsters fan it wyfke by har; hja hie yn de mage fan in fisk de ring fan it wyfke fûn. Fan doe ôf gong it min mei de widdo. Troch de iene ramp nei de oare ferlear hja al har rykdom. Op it lêst moast hja yn de stêd biddelje om brea. Foar de haven fan Starum woeks it nôt dat yn see smiten wie. Sân waard troch de planten fêstholden en sa ûntstie in sânplaat, it Frouwesân, wêrtroch de haven fan Starum min berikber wurde. De keaplju kamen net mear nei Starum en de stêd ferearme. Sels de nôt op it Frouwesân brocht de stêd gjin jild: op de sânplaat woeksen gelde ieren, sûnder nôtskerrels.
Untwikkeling
Yn 1597 kaam Ocko Scharlensis, yn de Croniicke ende warachtige Beschryvinghe van Vrieslant, mei it frouke. Hjirtroch kaam de klam mear op it eksimpel te lizzen. Mei dat it Frouwesân keppele waard oan it froukje, waard it ek in útlis fan dy namme, dêr't it komôf fan ferlerngongen wie. De Gelde Ier waard foar it earst yn it ferhaal oantroffen yn 1710. Ek dy is nei gedachten histoarysk; yn alle gefallen woeks Gelde Ier yn de 19e iuw by it Reaklif.
Begjin 19e iuw krige it ferhaal mear de foarm fan in mearke troch de tafoeging fan it motyf fan de ring yn de fisk.
Yn dy foarm is yn it ferhaal op tal fan wizen publisearre. Der hawwe lieten, toanielstikken, opera's en films fan west en ek hawwe literêre skriuwers as Karl Simrock, Theun de Vries en Martinus Nijhoff der ferzjes fan skreaun.
Grêfstien
thumb|right|Grêfstiennen út de 19e iuw op Begraafplak Meppelerstrjitwei yn [[Swol (2005)]] thumb|Grêfstiennen op in Switsersk begraafplak (2006) thumb|Houten "grêfstiennen" op de hôf fan [[Feanhuzen (Noardenfjild)|Feanhuzen (2009)]] In grêfstien is in stien dy't it plak oanjout fan in grêf en dy't der mei opsetsin delsetten is. Meastentiids hat in grêfstien in opskrift dêr't in oantal eleminten yn foarkomme kinne. In grêf mei grêfstien seit in hiel soad oer de kultuer dêr't de ferstoarne diel fan útmakke.
Grêfstiennen binne in fokus foar de rouwenden en as in statement foar it belang fan de ferstoarne neffens dy syn neibesteanden, of eventueel, by minsken dy't alles sels foar harren dea al regele hawwe, neffens him- of harsels.
It materiaal fan de stien giet faak desennia oant iuwen mei; in stien fan polyst granyt hat in hast ûnbeperkte libbensdoer, en is nei tûzenen jierren sa goed as ûnoantaast, sa't út folle Egyptische grêven blykt; in stien fan kalkstien of sânstien kin nei hûndert jier al sa goed as ûnlêsber wurden wêze. Tige ienfâldige grêven wurde faak oanjûn mei in houten krús, dat meastal binnen in pear jier weirotsje sil. In grêfstien kin aardich yn de papieren rinne.
Grêfstiennen yn tsjerken ("grêfsarken"), faak dekplaten fan grêven yn de flier fan de tsjerke, hawwe minder te lijen fan it waar, mar wurde as der oerhinne rûn wurdt yn inkele hûnderten jierren dochs ûnlêsber. Stiennen en tinktafels oan de muorre fan in tsjerke binne folle duorsumer.
Benammen yn de 16e iuw binne prachtige sarken makke. Yn Frjentsjer wie in sintrum mei typyske renêssânsekeunst dy't ek printen en lytse sieraden ymportearre hat. Der binne trije perioades te ûnderskieden: De 16e iuw lit in hichtepunt sjen, mar ek letter wurdt der noch genôch makke. Sa binne der stiennen mei leeftydskoppen. In soad sarken binne skansearre. In soad lytse doarpstsjerken hawwe opfallende grêfskriften, bygelyks Deinum, Raerd, Mantgum en Boazum.
Moderne fiifkamp op de Olympyske Simmerspullen 1952
De Olympyske Simmerspullen 1952, ek wol de XVe Olympiade neamd waarden yn 1952 yn Helsinki, Finlân hâlden. It wie de earste kear dat de moderne fiifkamp foar teams op it programma stie fan de Olympyske Simmerspullen.
Lokaasjes
De sporten fan de moderne fiifkamp waarden beoefene op de folgjende lokaasjes.
Medaljespegel
De top trije fan lannen dy't by de moderne fiifkamp medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen 1952.
Haadplak
It haadplak fan in gebiet is almeast it plak dêr't it bestjoer fan dat gebiet fêstige is. Yn Nederlân jildt dit lykwols net foar it lânsbestjoer, dat yn De Haach fêstige is wylst Amsterdam jildt as it haadplak, de haadstêd.
At it haadplak fan in gemeente in doarp is, wurdt haaddoarp sein. Sa is it doarp Haaddoarp it haaddoarp fan de gemeente Haarlimmer Mar.
De haadplakken fan provinsjes en lân binne yn Nederlân allegear stêden en hjitte dêrom haadstêd. Nei analogy wurdt dat wurd ek brûkt foar de haadplakken fan oare lannen en provinsjes, ek dêr't it haadplak eins gjin stêd is. By in gemeente bart it minder dat in stêd as haadplak haadstêd neamd wurdt, ek om't it dan almeast stedsgemeenten binne, dêr't it haadplak net faak apart by oantsjut wurdt.
It is mûglik dat in gebiet hielendal gjin haadplak hat, om't it bestjoer net binnen it gebiet fêstige is. Sa hie Wymbritseradiel oant de gemeentlike weryndieling fan 1984 gjin haadplak, om't it gemeentehûs doe yn Snits stie.
Netferwulft
thumb|260px|Netferwulft fan de St Mary Redcliffe yn [[Bristol]] In netferwulft is in ferwulft dat basearre it op in krúsribferwulft. It netferwulft hat in dêrnjonken ek in soad lytsere ribben (dy't ek wol 'liernes' neamd wurde). Dy't lytsere ribben hawwe gjin dragende funksje en tsjinje allinne as dekoraasje.
It netferwulft ûntstie mei de fierdere ûntwikkeling fan de goatyske boukunde en waard fral by de tsjerkebou of oare represintative gebouwen tapast. Troch de tapassing fan in netferwulft yn in tsjerkeskip binne de ferskillende traveeën oan it ferwulft minder dúdlik ôf te lêzen.
De bugel fan Looft den Heer
'De Bugel fan Looft den Heer' is in liet út 2000 fan Rients Gratama en Maaike Schuurmans. Yn it liet wurdt in earme Fryske emigrant besongen dy’t yn Kanada treast fynt by syn bugel. It nûmer kaam yn 2009 binnen op plak njoggen fan de Fryske Top 100.
Toatemisme
Toatemisme is in ferskynsel dat foarkomt by in grut tal folken dy’t natoerreligys belide. It is de oantsjutting foar de spesjale relaasje tusken in bist of bistesoart, in toatem, en in minske of in kloft minsken.
By ien minske giet it almeast om in persoanlike beskermer of helper yn ’e foarm fan in bist of bistesoart, wylst men yn it gefal fan in kloft minsken - faak in clan of in hiel folk - almeast leaut fan it oangeande bist ôf te stamjen.
Oarsprong
It wurd “toatem” is ôflaat fan ’e Ojibwa-wurden makwa nindotum, dat letterlik “myn clan is de bear” betsjut. Toatemisme komt fuort út in by natoerfolken besteand besef fan lykweardichheid of sels besibskip fan minske en bist, dat op trije ûnderskate grûnslaggen rêst. Bisten hawwe ommers ûntsachlike krêften en fermogens dy’t dy fan minsken faak fier te boppe geane kwa krêft, faasje, ensfh. Ek meitsje in protte bisten út harsels al in mysterieuze yndruk - de poatleaze slange bygelyks - dy’t omslaan kin ta in kultyske ferearing. En boppedat binne de measte natoerfolken fan oarsprong ôfhinklik fan bisten foar harren libbensûnderhâld, fan wylde bisten foar de jacht of fan domestisearre bisten foar, al as net nomadyske, feehâlderij.
Nau oan toatemisme besibbe is bisteferearing of soölatry, dêr’t bisten by fereare wurde sûnder dat der in spesjale relaasje tusken it fereare bist en de ferearder hoecht te bestean.
Bisten
In foarbyld fan toatemisme is de spesjale relaasje dy’t de See-Dayaks fan Sarawak en westlik Kalimantan hawwe mei de noashoarnfûgel, dy’t se “de grutte fûgel fan foartekens” neame en dêr’t se, nettsjinsteande dat se tsjintwurdich foar it grutste part kristlik binne, noch altyd op sette tiden in ymposant feest, it Gawai kenyalang, foar hâlde. In oar foarbyld wurdt foarme troch de Dinka en Nuer fan Súd-Soedaan, dy’t nomadyske feehâlders binne en dy’t in tige spesjale bân mei har kij ûnderhâlde; sa leauwe se bygelyks dat de earste minske en de earste ko tagelyk skepen waarden. By de Aboriginals fan Austraalje wurdt de bân tusken de minsken en harren foarâlderlike wêzens foarme troch dreamen en toatems. Elkenien hat in eigen toatem, dat fan alles wêze kin, fan in rûp oant in kangeroe.
Ek yn Noard-Amearika wie toatemisme foarhinne in rûnomfoarkommend ferskynsel. Sels as it net om jins persoanlike of stamtoatem gong, waarden bisten dêre mei in grut respekt bejegene. De Cree, fan sintraal Kanada, bygelyks, brochten soenoffers oan ’e geasten fan ’e bisten dy’t se deadzje moasten om sels te oerlibjen. Fierders waarden de koppen fan einen en guozzen en de tosken fan kariboes en elanden himmele en bewarre, net as trofeeën of amuletten, mar earder as utering fan respekt foar de geasten fan ’e bisten oer. Ut deselde reden waarden ek de bonken fan bevers skjinmakke en yn streamend wetter smiten en waarden klauwen en skedels fan bearen himmele, drûge en beskildere, om dêrnei yn beammen set te wurden. Benammen bearen stienen by de Cree yn heech oansjen.
Planten en saken
Soms bestiet de toatemrelaasje net mei in bist of bistesoart, mar mei in plant, plantesoart of ding. De Abénaki út súdeastlik Kanada, bygelyks, hienen sa’n relaasje mei de bjirk, dy’t foar harren en oare Yndiaanske bosklânstammen fan grut belang wie om’t se der harren kano’s fan makken. De Abénaki neamden de bjirk Gluskabe, nei ien fan harren godlike helden, dy’t neffens de leginde de beam frege hie foar de minsken te soargjen.
Rituëlen
De Ainû, fan noardlik Japan en de Koerilen, hawwe in spesjale relaasje mei de bear. It wichtichste en langst duorjende dêrútfuortkommende ritueel is it soarchfâldich grutbringen fan in fongen bearejong, dat dêrnei mei omstandich seremonieel deade wurdt. Dêrby giet it derom dat it bist, dat as in fertsjintwurdiger fan ’e bearegod beskôge wurdt, geunstich stimd wurdt, sadat it goede berjochten oer de minsken oan ’e godheid oerbringe sil. Dizze saneamde bearekultus komt ek by guon Sibearyske folken foar.
Meastal meie de minsken harren toatem lykwols perfoarst net ite of deadzje. Dat wie en is noch wol sa by de Kanaken fan Nij-Kaledoanje. Dy leauwe boppedat ek dat dingen dy’t yn drekt ferbân mei de toatem steane, der troch beynfloede reitsje en hillich wurde. Ek yn it prekristlike Samoa wie it deadzjen of iten fan jins toatem op it strangst ferbean. Elkenien hie dêr in persoanlike toatem, in aitu. Sa’n aitu koe in fisk, in fûgel of in lândier wêze. Ek hjoed de dei leauwe in protte Samoanen noch wol yn aitu’s, mar dan yn ’e betsjutting fan ûndogenske of omdoarmjende geasten.
Kensington (band)
Kensington is in Nederlânske rockband oprjochte yn 2005 yn Utert. De band brocht yn 2011 syn debútalbum Borders út. Kensington hat fiif studio-albums en ien live-album útbrocht.
Skiednis
Kensington ûntstie yn 2005 neidat de skoalband Quad útinoar gie, omdat de gitarist de band ferliet. Sjonger-gitarist Casper Starreveld, bassist Jan Haker en drummer Lucas Lenselink besleaten tegearre mei nije gitarist Eloi Youssef fierder te gean as Kensington. Yn 2007 ferliet drummer Lenselink de band; syn ferfanger waard fûn yn Niles Vandenberg, earder fan Griffin. Op 12 novimber 2021 makke de band bekend dat Eloi Youssef de band ferlitte sil. Yn septimber 2022 treedt de band foar it lêst op mei Youssef.
Grutte Priis Formule 1 fan Ruslân 2019
Utslaggen fan de Grutte Priis Formule 1 fan Ruslân 2019 yn Sotsji op 29 septimber. It wie de sechsstjinde race fan 21 races fan de Formule 1 yn 2019. Hy waard op it Sochi Autodrom hâlden. De race waard hâlden oer 53 omgongen, op it 5,8 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 309,7 kilometer.
Skulpekalkûne
thumb|right|300px|"Stoel" Skulpekalkûnen yn museum Inkhuzen
Moderne fiifkamp op de Olympyske Simmerspullen 1948
De Olympyske Simmerspullen 1948, ek wol XIVe Olympiade neamd, waarden yn 1948 yn Londen, Grut-Brittanje hâlden.
Lokaasjes
De sporten fan de moderne fiifkamp waarden beoefene op de folgjende lokaasjes.
Skulpekalkûne
In skulpekalkûne is in ûne yn in kegelfoarmige toer, mei in hichte fariearjend fan 15 oant 20 meter en hat in trochsneed oan de basis fan ûngefear 5 - 7 meter breed. In skulpekalkûne waard brûkt foar it meitsjen fan mitselkalk út strânskulpen (yn Nederlân skulpekalk neamd). Skulpekalkûnen binne meastentiids te finen oan it wetter en foarmje faak groepkes fan meardere ûnen.
Skiednis
thumb|right|200px|De wurking fan in kalkûne It konsept fan ûnen foar kalk is in tige âld fenomeen dat al sûnt de Romeinske tiid brûkt wurdt. De Romeinen brûkten branderijen dêr't se kalkstien baarnden. Archeologen troffen yn it Dútske Eifelberchtme yn Iversheim, tichtby Bad Münstereifel, resten fan seis kalkûnen. De ûnen hienen in trochsneed dan ûngefear trije meter breed. Yn Londen is út geskriften op te meitsjen dat stienkalkbaarnderijen al sûnt de 13e iuw soargen foar loftfersmoarging. Der waarden yn Londen benammen seekoalen brûkt, dy't bekend stean om har minne kwaliteit. De earste berjochten oer it gebrûk fan skulpekalkûnen yn Nederlân binne út de 14e iuw út it Greefskip Hollân. Yn Hasselt waard al foar 1500 skulpekalk baarnd. Tichtby Winterswyk waarden fan ein 19e iuw oant begjin 20e iuw twa stienkalkûnen brûkt, dêr't kalk baarnd waard. Yn Ubachsberg yn Súd-Limburch stiet de kalkûne dy't yn dizze provinsje it lêst yn gebrûk wie: pas yn 1969 dôve it fjoer foarfêst. De heechtiiddagen fan de kalkûnen leinen nei 1860 mei de útfining fan de "Stoel" Skulpekalkûnen, lykas dy no noch te sjen binne yn Inkhuzen. Der wienen op mear as 100 lokaasjes skulpekalkûnen yn gebrûk. Nei de Twadde Wrâldoarloch gie it minder mei de skulpekalkûnen. Grutskalige sluting en ôfbraak fan ûnen hie meardere oarsaken, de grutste oarsaak fan de efterútgong wie de destiids tanimmende ymport fan goedkeapere stienkalk út oare lannen en boppedat de opkomst fan de semintyndustry. Troch de konkurrinsje fan bûtenlânske lofthurdzjende stienkalk (kalkstienten út kalkstiengroeven lykas ek Muschelkalkstien) koe de produksje fan skulpekalk yn Jeropa net mear út. Der wurdt noch wol mei loftpoeierkalk of loftkalk mitsele, mar net mear mei skulpekalk.
It kalkbaarningsproses
Skulpen bestean út kalsiumkarbonaat (CaCO3, Kalk). Kalk (CaCO3) wurdt oant in temperatuer fan boppe de 1000 °C yn in kalkûne hjit makke. Hjirby ûntleedt dizze kalk yn kalsiumokside (CaO), dêr't koalsoergas (CO2) by ûntwykt. It ûntstiene materiaal falt as poeier út inoar en wurdt leske kalk neamd. Leske kalk hie (en hat) in soad tapassings. Meastentiids waard de poeierkalk nei blussen mei wetter (leskje) as bynmiddel yn mortels brûkt yn de bou.
Oerbleaune Nederlânske skulpekalkûnen
In soad kalkûnen waarden yn de rin fan de tiid sloopt, omdat se net mear brûkt waarden en romte meitsje moasten foar nijbou. Ien skulpekalkbaarnarnderij is yn syn hiele hear en fear oerbrocht fan Akersloot nei it Suderseemuseum yn Inkhuzen, yn in oare baarnderij yn Huizen sit in restaurant. Ek yn Katwyk oan See, Hasselt en Dedemsvaart en op oare plakken stean - meast oan in farwetter - noch skulpekalkûnen. Yn in soad oare kalkûnen sitte tsjintwurdich musea.
Yn de omjouwing fan Dedemsvaart waard eartiids in soad turf wûn. De turf waard mei skippen nei it westen fan it lân brocht, oer de Dedemsvaart, oer Hasselt en de Sudersee rjochting Inkhuzen en fierder. De turf waard dan yn it westen ôflevere by in skulpebaarnderij. Dêrnei waarden skulpen kocht (wûn) dy't dan wer as retoerlading nei Dedemsvaart en Hasselt fearn waarden om dêr Skulpekalk te baarnen. Tsjintwurdich sit yn de kalkûne it streekmuseum. Troch de wike en op nasjonale monumintedei is it museum middeis iepen.
Valletta
Valetta is mei Ljouwert Kulturele haadstêd fan Jeropa yn 2018.
Luke Skywalker
Luke Skywalker is in ferneamd fiktyf personaazje út 'e Star Wars-franchise, dat mids 1970-er jierren betocht waard troch de Amerikaanske filmmakker George Lucas. Luke is in boerejonge dy't Jedi-ridder wurdt "lang ferlyn yn in stjerrestelsel fier, fier fuort". Luke Skywalker makke it alderearst syn opwachting yn Star Wars: From the Adventures of Luke Skywalker, de ferboeking fan 'e earste Star Wars-film, dy't yn 1976 útkaam, in jier foàr de film. Hy is lykwols it bekendst út 'e oarspronklike Star Wars-filmtrilogy (1977-1983), wêryn't er spile waard troch akteur Mark Hamill. Krapoan fjirtich jier letter spile Hamill deselde rol wer yn 'e Star Wars-ferfolchtrilogy (2015-2019).
Oarspronklike Star Wars-trilogy
Luke Skywalker ferskynt foar it earst yn byld yn 'e film Star Wars: Episode IV – A New Hope (1977) as in boerejonge dy't op 'e planeet Tatooine, oan 'e wetteleaze râne fan it Galaktysk Keizerryk, grutbrocht wurdt troch syn omke en muoike Owen en Beru Lars. Hy is in teenager dy't dreamt fan gruttere en bettere dingen. As syn omke in pear twaddehâns androïden oanskaft, R2-D2 en C-3PO, ûntdekt Luke dat R2-D2 in boadskip befettet fan prinsesse Leia Organa fan Alderaan oan Jedi-master Obi-Wan Kenobi, dy't ûnderdûkt as balling op Tatooine libbet. As R2-D2 útnaait, giet Luke him mei C-3PO efternei en sa bedarje se trijeresom by Obi-Wan, dy't him fertelt dat er foarhinne in freon fan Luke syn heit Anakin wie. Anakin wie nammentlik syn learling oant er fermoarde waard troch Darth Vader, de trewant fan 'e boasaardige keizer Palpatine.
As Luke ûntdekt dat syn omke en muoike yn syn ôfwêzigens fermoarde binne troch Keizerlike stoarmtroepers op 'e siik nei de beide androïden, jout er him by Obi-Wan, dy't him fertelt dat it syn lotsbestimming is om, krekt as syn heit foar him, in Jedi-ridder te wurden. Se hiere de smokkelder Han Solo en syn Wookiee-piloat Chewbacca yn, en sette yn harren romteskip, de Millennium Falcon, ôf fan Tatooine nei Alderaan. Dêr oankommen, ûntdekke se dat dy planeet ferneatige is troch in reuseftich Keizerlik romtestasjon dat de Deadsstjer hjit. Harren skip komt fêst te sitten yn in lûkstriel fan it romtestasjon, mar se witte oan finzenskip te ûntkommen en rêde prinsesse Leia, dy't op 'e Deadsstjer fêstholden wurdt. Obi-Wan Kenobi offeret himsels op om 'e oaren de kâns te jaan om te ûntsnappen. Luke, Leia en Han leverje de blaudrukken fan 'e Deadsstjer ôf by it Rebelleferbûn, wêrnei't Luke in krúsjale rol spilet by de oanfal wêrby't de Deadsstjer ferneatige wurdt.
Trije jier letter, yn Star Wars: Episode V – The Empire Strikes Back (1980), is Luke djip behelle rekke yn 'e opstân fan it Rebelleferbûn tsjin it Galaktysk Keizerryk. Nei't Keizerlike troepen de rebellen ta de evakuaasje fan in wichtige basis op 'e iisplaneet Hoth twinge, fiteret de geast fan Obi-Wan Kenobi Luke oan om nei de planeet Dagobah te gean. Dêr treft Luke de âlde Jedi-ridder Yoda oan, dy't as klúzner yn ballingskip libbet. Dyselde stimt deryn ta om him te trainen, hoewol't er twifels hat oer Luke syn geskiktheid om Jedi te wurden. As Leia, Han en Chewbacca yn 'e swierrichheden reitsje op 'e planeet Bespin, brekt Luke tsjin it útdruklik advys fan Yoda syn training ôf om syn freonen te rêden. Op Bespin siket Luke Darth Vader op en fjochtet in duël mei de ljochtsabel út wêrby't er syn hân kwytrekket en Vader him in skokkende wierheid fertelt: hy is nimmen oars as Luke syn heit Anakin. Luke wurdt rêden troch Lando Calrissian en prinsesse Leia en kriget neitiid in hânproteze oanmetten.
Noch wer in jier letter is Luke yn Star Wars: Episode VI – Return of the Jedi (1983) op Tatooine belutsen by de befrijing fan Han Solo út 'e kloeren fan 'e ûnmeilydsume gangster Jabba de Hutt. Neitiid keart er werom nei Dagobah om syn training ta Jedi-ridder te ferfetsjen, mar treft dêr Yoda oan op syn stjerbêd. Mei syn lêste wurden befêstiget Yoda de skokkende wierheid dat de boasaardige Darth Vader eins Luke syn heit Anakin is, en ek seit er dat Luke in nije konfrontaasje mei Vader oangean moat om syn training te foltôgjen. Fan 'e geast fan Obi-Wan komt Luke oan 'e weet dat er in twillingsuster hat. Luke jout him wer by de rebellen en ûntsenuwt de trijehoeksferhâlding dy't tusken him en Han om 'e geunst fan Leia ûntstien is, troch út te lizzen dat hysels en Leia broer en suster binne.
By in klimaktyske oanfal fan it Rebelleferbûn op in nije Deadsstjer giet Luke by it romtestasjon oan board om mei Vader ôf te weven. Vader besiket him te ferlieden om oer te rinnen nei it Keizerryk en de tsjustere kant fan de Krêft. Luke wegeret en ferslacht Vader yn in nij duël mei de ljochtsabels. Keizer Palpatine stiet der by him op oan om Vader te deadzjen, mar Luke ferpoft dat, ek as de keizer driget om Luke sels om te bringen. As de swierferwûne Darth Vader sjocht dat keizer Palpatine syn soan Luke martelet en risselwearret om him te fermoardzjen, keart er him tsjin 'e keizer, dy't er yn in reäktorskacht te pletter smyt, hoewol't er dêrby sels deadlike ferwûnings oprint.
Star Wars-prequeltrilogy
Yn 'e Star Wars-prequeltrilogy (1999-2005) komt oan it ljocht dat Padmé Amidala fan Naboo de mem fan Luke en Leia is. Hielendal oan 'e ein fan Star Wars: Episode III – Revenge of the Sith (2005) wurdt de twilling berne. Padmé stjert koarte tiid letter om't se troch it ferrie fan Anakin neat mear hat om foar te libjen. Yoda en Obi-Wan Kenobi beslute de twillingen foar harren eigen feilichheid útinoar te heljen. Obi-Wan jout Luke om grut te bringen oan Owen Lars, de broer fan Anakin syn mem Shmi, en dy syn frou Beru.
Star Wars-ferfolchtrilogy
Likernôch tritich jier nei de ferneatiging fan 'e twadde Deadsstjer en de dea fan keizer Palpatine yn 'e Slach by Endor binne yn Star Wars: Episode VII – The Force Awakens (2015) de restanten fan it Keizerryk gearklofte ta de Earste Oarder, dy't besiket de troch de eardere rebellen oprjochte Nije Republyk ûnder fuotten te heljen. De op jierren reitsjende Luke Skywalker, dy't de lêste Jedi-ridder is, rekket fermist. Mar yn Star Wars: Episode VIII – The Last Jedi (2017) wurdt er úteinlik yn frijwillige ballingskip weromfûn op 'e planeet Ahch-To troch Rey, in jong lid fan it Ferset tsjin 'e Earste Oarder.
Rey besiket Luke te bepraten en lear har om te gean mei de Krêft. Luke wol dêr yn 't earstoan neat fan witte, mar lang om let jout er ta. Hy bychtet oan Rey op dat syn omkesizzer Kylo Ren, de soan fan Han en Leia, oerrûn is nei de tsjustere kant fan 'e Krêft troch tadwaan fan Luke. Rey wol dat er har helpt om Kylo werom te bringen nei de ljochte kant fan 'e Krêft, mar Luke stegeret har ferbittere ôf. Nei't se har ôfjûn hat, kriget er in fizioen fan Yoda, dy't him derfan bewissiget dat syn libben noch altyd in doel hat. Dat makket dat er him betinkt en him dochs by it Ferset jout. Yn 'e Slach om Crait befjochtet er Kylo yn duël wylst de fersetslju evakuëarre wurde. Hy liket net te deadzjen te wêzen, mar úteinlik docht bliken dat it mar in projeksje fan himsels is, dy't er stjoerd hat troch manipulaasje fan 'e Krêft; sels is er noch altyd op Ahch-To. Dêrmei hat Luke lykwols safolle krêften opbrûkt, dat er neitiid komt te ferstjerren en ien wurdt mei de Krêft.
Yn Star Wars: Episode IX – The Rise of Skywalker (2019) keart Luke werom as in geast fan de Krêft om Rey mei goerie by te stean yn har striid tsjin 'e Earste Oarder en de weropstiene Palpatine.
Tillefyzjesearjes
Op 'e tillefyzje komt it personaazje fan Luke Skywalker foar yn inkele ôfleverings fan 'e tekenfilmsearje Star Wars: Forces of Destiny (ynsprutsen troch Mark Hamill). De ôflevering The Path Ahead giet djipper yn op syn training ûnder Yoda op Dagobah, wylst er yn Traps en Tribulations tegearre mei Leia de Ewoks fan 'e boskmoanne Endor te help komt as se bedrige wurde troch in meunster dat in Gorax neamd wurdt.
Yn 'e live-actiontillefyzjesearje The Mandalorian ferskynt Luke, spile troch Mark Hamill, yn ôflevering Chapter 16: The Rescue om de Mandaloriaan Din Djarin en dy syn beskermeling Grogu te rêden as se finzen nommen binne troch stoarmtroepers fan it Galaktysk Keizerryk. Neitiid nimt er Grogu, mei goedkarring fan Djarin, mei om him te trainen as Jedi. Yn 'e ôflevering Chapter 6: From the Desert Comes a Stranger fan 'e live-actionsearje The Book of Boba Fett beslút Luke (Mark Hamill), yn oerlis mei in oare Jedi, Ahsoka Tano, om Grogu sels kieze te litten oft er wol Jedi wurde wol, mei't er net wis is fan 'e tawijing fan Grogu oan 'e oplieding. (Yn 'e folgjende ôflevering docht bliken dat Grogu derfoar keazen hat om syn oplieding net fuort te setten.)
Star Wars Legends
Om 'e oarspronklike Star Wars-trilogy hinne groeide in hiele universum fan literatuer en fideospultsjes wêryn't de ferhalen fan Luke en de oare haadpersoanen fierder útwurke waarden nei de oerwinning yn 'e Slach om Endor oan 'e ein fan Star Wars: Episode VI – Return of the Jedi. Nei't filmstudio Lucasfilm fan Star Wars-betinker George Lucas yn 2012 oernommen wie troch The Walt Disney Company waard it meastepart fan dy oanfoljende ferhalen út 'e Star Wars-kanon retcond om't Disney foar de Star Wars-ferfolchtrilogy in hiele oare kant út woe mei de ferhaalline. Yn april 2014 waarden alle skraste ferhalen omneamd ta Star Wars Legends, "leginden", dy't dus net wier bard wiene.
Wa't ik bin
'Wa ’t ik bin' is in liet út 2000 fan De Kast en Maaike Schuurmans.
It nûmer waard skreaun foar SimmerTime. Tekst en muzyk binne fan Syb van de Ploeg, Kees Bode, Sytse Broersma, Nico Outhuijse en Peter van de Ploeg. De tekst giet oer in spantsje dat nei jierren út elkoar giet. De dreamen binne dan ferflein, mar der wankt in nije takomst mei nije frijheden. It nûmer kaam yn 2000 binnen op plak acht fan de Fryske Top 100 Wa’t ik bin wie de offisjele titelsong foar de film De Fûke.
Wetterpolo op de Olympyske Simmerspullen 2000
De Olympyske Simmerspullen 2000, ek wol de XXVIIe Olympiade neamd, waarden yn 2000 hâlden yn de Australyske stêd Sydney. De wetterpolokompetysje wie yn it Ryde Aquatic Leisure Centre, de finales yn it Sydney International Aquatic Centre. It wie de earste kear dat der in wetterpolokompetysje foar froulju op it programma stie.
Minsk
Minsk (Wytrussysk: Мінск, ek Менск; Russysk: Минск) is de haadstêd fan Wyt-Ruslân. De stêd hat goed 1,8 miljoen ynwenners en leit yn it sintrum fan it lân. Minsk wurdt trochsnien fan de rivier de Svislotsj.
Minsk is it ekonomyske en kultuerele sintrum fan it lân, teffens in wichtich ferkearsknooppunt, dêr't wegen en it spoar fan Berlyn nei Moskou en fan Noard-Europa nei Oekraïne elkoar kruse.
Befolkingsgroei
* Sensus
Moderne fiifkamp op de Olympyske Simmerspullen 1936
De Olympyske Simmerspullen 1936, ek wol de XIe Olympiade neamd waarden yn 1936 yn Berlyn, Dútslân hâlden.
Lokaasjes
De sporten fan de moderne fiifkamp waarden beoefene op de folgjende lokaasjes.
Tasmaanje
Tasmaanje (Ingelsk: Tasmania) is ien fan 'e seis steaten fan Austraalje. It beslacht it eilân Tasmaanje, dat súdeastlik fan it Australyske kontinint op 'e grins fan 'e Stille Oseaan, de Yndyske Oseaan en de Súdlike Oseaan leit. De haadstêd en teffens de grutste stêd is Hobart. Mei 0,9% fan it nasjonaal grûngebiet is Tasmaanje fierwei de lytste Australyske steat. Neffens gegevens út 2012 hie Tasmaanje doe 512.000 ynwenners, wat delkomt op 2,2% fan 'e totale Australyske befolking.
Etymology
Tasmaanje is ferneamd nei de Nederlânske ûntdekkingsreizger Abel Tasman, dy't op 24 novimber 1642 de earste dokumintearre Jeropeeske waarnimming fan it eilân die. Tasman neamde it eilân sels Antonio van Diemen's Land, nei syn opdrachtjouwer Antonio van Diemen, de gûvernear-generaal fan East-Ynje. Dy namme waard letter troch de Britten ynkoarte ta Van Diemen's Land. Op nijjiersdei 1856 waard it eilân formeel omneamd om Tasman te earjen. Yn it Australyske spraakgebrûk wurdt gauris nei de steat en it eilân ferwiisd as Tassie. De oarspronklike namme fan it eilân, sa't dy tsjintwurdich yn it Palawa Kany (de rekonstruëarre taal fan 'e lânseigen befolking) werjûn wurdt, is Lutriwita. left|thumb|200px|Lânkaart fan Tasmaanje.
Geografy
Tasmaanje hat in oerflak fan 90.758 km², wêrfan't 68.401 km² út lân bestiet en 22.357 km² út wetter. Dêrmei is it fierwei de lytste Australyske steat. Fan 'e selsbestjoerende Australyske gewesten is inkeld it Australysk Haadstedsk Territoarium noch lytser. Tasmaanje wurdt oan alle kanten troch see omjûn. Yn it easten is dat de Stille Oseaan en yn it suden de Súdlike Oseaan. Neffens Australyske definysjes heart de see bewesten Tasmaanje ek ta de Súdlike Oseaan, mar de Ynternasjonale Hydrografyske Organisaasje klassifisearret it as in ûnderdiel fan 'e Yndyske Oseaan. Oan 'e noardkant wurdt Tasmaanje fan it Australyske kontinint skaat troch de 240 km brede Bass-strjitte. De grins mei de steat Fiktoaria, oare kant de Bass-strjitte, is fêststeld as in rjochte line fan west nei east op 39°12′ suderbreedte, wat makket dat de beide steaten de koartste lângrins fan Austraalje diele (fan 85 m) op Boundary Islet ("Grinseilantsje"), midden yn 'e Bass-strjitte.
Tasmaanje nimt it 26ste plak yn op 'e ranglist fan 'e grutste eilannen fan 'e wrâld. Behalven it haadeilân beslacht de steat Tasmaanje ek noch 334 folle lytsere omlizzende eilantsjes. It haadeilân is 364 km lang fan noard nei súd, en 306 km breed fan east nei west. Tasmaanje is de bercheftichste steat fan Austraalje, en hie oant yn resinte geologyske tiden aktive fulkanen. Teffens binne der withoefolle útstekkende rotspjutsen as gefolch fan ferskowend lâniis yn 'e iistiden. De bercheftichste krite wurdt foarme troch de Sintrale Heechlannen, dy't it grutste part fan 'e midden en it westen fan it eilân beslane. It heechste punt fan 'e steat is de Mount Ossa, mei in hichte fan 1.617 m.
De Tasmaanske Midlannen, yn it sintrale eastlike diel fan it eilân, binne ridlike flak en foarmje it wichtichste lânbougebiet. In grut part fan Tasmaanje is noch altyd begroeid mei útstrutsen reinwâlden. Hoewol't Tasmaanje de lytste steat fan Austraalje is, binne der om-ende-by 500 aparte beskerme natoergebieten, mei in totaal oerflak fan 45% fan 'e steat. Tasmaanje waard ek lange tiid sjoen as foarútstribjend op it mêd fan natoerbeskerming, mar dat is langer net mear sa. Der streame in protte rivieren op it eilân, wêrfan't in grut tal brûkt wurdt om wetterkrêftenerzjy op te wekjen. De wichtichste rivieren binne de Súd-Esk, de langste stream fan 'e steat, en de Derwent, dy't útmûnet by de haadstêd Hobart.
Ta Tasmaanje wurdt ek it Subantarktyske Macquarie rekkene, in ûnbewenne eilân dat 1.500 km nei it súdeasten healwei Nij-Seelân en Antarktika yn 'e Súdlike Oseaan leit. Macquarie is in natoerreservaat dat op 'e Wrâlderfgoedlist fan 'e UNESCO stiet, en wurdt bestjoerd as ûnderdiel fan 'e Tasmaanske gemeente Huon Valley. De Bishop- en Clerckeilantsjes, 37 km besuden it haadeilân fan Macquarie, foarmje it súdlikste punt fan Tasmaanje en teffens it súdlikste ynternasjonaal erkende diel fan Austraalje.
Skiednis
Tasmaanje wie oant de ein fan 'e lêste iistiid, sa'n 10.000 lyn, troch in lânbrêge ferbûn mei it Australyske fêstelân. Nei alle gedachten berikte de lânseigen befolking fan Tasmaanje fia dy lânbrêge it eilân. Dat moat teminsten 35.000 jier lyn west hawwe. De Tasmaniërs wiene in oar slach folk as de Aboriginals fan it Australyske fêstelân, want ek al hiene se fan uterlik in protte gemien, de talen fan 'e Tasmaniërs lykje nauwer besibbe west te hawwen mei dy fan 'e Papoea's fan Nij-Guineä en de lânseigen stammen fan 'e Andamanen, yn 'e Golf fan Bingalen. Tsjin 'e tiid dat de earste Jeropeänen har op Tasmaanje nei wenjen setten, koart nei 1800, bestie de lânseigen befolking dêre út sa'n 5.000 oant 10.000 minsken, ferdield oer teminsten njoggen grutte etnyske groepen.
Tasmaanje waard foar it earst troch in westerling waarnommen op 24 novimber 1642, doe't de Nederlânske ûntdekkingsreizger Abel Tasman de kust fan it eilân yn it fizier krige en koart oan lân gie by wat no de Blackmanbaai is. Hy joech it eilân de namme Van Diemen's Land, nei syn opdrachtjouwer, Antonio van Diemen, de gûverneur-generaal fan East-Ynje. De earste Brit dy't it eilân oandie, wie Tobias Furneaux, yn 1773. De Britske ûntdekkingsreizger James Cook besocht Tasmaanje yn 1777. Yn 1798-1799 ûntdiek George Bass de nei him ferneamde Bass-strjitte tusken Tasmaanje en it Australyske fêstelân, wêrmei't foar it earst ûnûntstriidber fêst kaam te stean dat it om in eilân gie.