cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Moaren
Betsjutting en gebrûk
De komôf fan de namme is omstriden, guon ferklearje dat as Semitysk wurd Mahur dat wester of westersk betsjut by de semiten – benammen de Foenysjers – wylst oaren it werliede nei in Gryksk wurd dat ek westen betsjut. Wer oaren ferklearje it as in lokaal wurd dat ferbliuwplak betsjut. Neffens G. Camps waard dizze namme oan de Berbers jûn dy't net ûnder de kontrole fan de Romeinen foelen. Dizze Berbers stienen bekend as de Mauri en se libben yn it âlde keninkryk Mauretaanje (net te betiizjen mei it moderne Mauretaanje, dat westliker leit yn Afrika). De term "Moar" is in pre-islamityske term.
Max von Sydow
thumb|Von Sydow yn 1992 Max Carl Adolf von Sydow (Lund, 10 april 1929 - Provâns (Frankryk), 8 maart 2020) wie in Sweedske akteur en filmregisseur. Hy wie ek Frânsk boarger sûnt 2002. Hy hie glânsrollen yn in protte films en byrollen yn tsientallen oaren. Von Sydow hat meidien yn films yn tal fan spraken, lykas Sweedsk, Ingelsk, Italjaansk, Dútsk, Deensk en Spaansk.
Klitoris
thumb|Anatomy fan de klitoris
Max von Sydow
Max von Sydow waard troch de films fan Ingmar Bergman ynternasjonaal ferneamd; it smiet moaie karakterrollen foar him op, al hat er faak de rol fan 'minnen ien' tawiisd krigen. Dat hie eat te krijen mei de wat strange útstrieling fan syn antlit. Fral yn Amerika hat dat lêste him wolris opbrutsen.
Klitoris
De klitoris of kiteler is in seksueel orgaan fan de frou, froulike sûchdieren, strúsfûgeleftigen en in beheind tal oare bistesoarten.
Max von Sydow
Syn grutste sukses hie er mei kwaliteitsrollen yn de films Hawaii (1966) en The Exorcist (1973); foar beide rollen krige er in Golden Globe-nominaasje. Mei de troch himsels regissearre film Katinka (Ved vejen, 1988), fertsjinne Von Sydow de Guldbagge Best Director Award.
Moaren
Betsjutting en gebrûk
Foar de iere kristenen yn Jeropa wie de komôf ûnomstriden, de Moaren waarden yn in protte beskriuwings en ferhalen omskreaun as in donker kleure, Afrikaansk folk.
Stikelhaaien
Taksonomy
De ierste stikelhaaien ferskynden oan it begjin fan it Siluer en libben yn 'e see, mar ûnder it Devoan ûntjoegen se har foar it meastepart ta swietwetterbewenners. De klasse fan 'e stikelhaaien wurdt ûnderferdield yn trije skiften: de Climatiiformes, de Ischnacanthiformes en de Acanthodiformes. De Climatiiformes hiene bepânsere hûdplaten oer de skouders en in grut tal skerpe stikels. By de Ischnacanthiformes wiene de tosken fergroeid mei kaken. En de Acanthodiformes wiene toskleaze filterders, dy't it wetter seefden troch har kiuwen en libben fan soöplankton. De stikelhaaien stoaren oan 'e ein fan it Perm of oan it begjin fan it Trias út.
Max von Sydow
Persoanlik
Op 1 augustus 1951 troude von Sydow mei aktrise Kerstin Olin, by wa't er twa soannen hat, Claes en Henrik. Dizze bern dienen mei him mei yn de film Hawaii. (Yn de film spylje sy Abner Hale's (Von Sydow) soan op ferskillende âldens.) Yn 1996 giene Olin en von Sydow út elkoar.
Klitoris
It part wat sjoen wurde kin sjocht derút as in lyts roze balsje (Latyn: glans clitoris), mei in trochstring grutte fan 2.5 oant 4.5 millimeter, mar grutter en lytser komt ek foar. De klitoris hat in protte senuwúteinen en is by minsken de meast gefoelige erogene sône fan de frou. Stimulaasje jout in klitorale ereksje en seksuele opwining; oanhâldende stimulaasje kin ta in orgasme liede.
Stedhûs fan Warkum
It Stedhûs fan Warkum is in stedhûs en ryksmonumint yn Warkum.
It âldste diel fan it gebou is út de 15e iuw. Yn 1727 krige it nije gevels en in oar dak. Op de souder is in kasjot. De tagong is fia in treppen mei parredis. Sûnt 1984 wie it gemeentehûs fan Nijefurd.
It stedhûs stiet oan de Merk. It njonkenlizzende pân is it ‘Fryske Húske’ dat yn 1620 oan it stedhûs taheakke waard. Fierders stean der de Waach en de Grutte of Sint-Gertrudistsjerke.
Klitoris
It meastepart fan de klitoris sit ynwindich: de beide skachten (corpus cavernosum) yn V-foarm oan wjerskanten fan de fagina. Sy folle har by seksuele opwining mei bloed, lykas de swollichems yn de penis by de man.
Embryonale ûntjouwing
Yn in frouljus embryo foarmet de klitoris him út itselde weefsel dêr't by in manlik embryo de penis him út ûntwikkelt ûnder ynfloed fan testosteron. It part fan de klitoris wat sjoen wurde kin is bedutsen troch in stikje hûd, dat oerienkomt mei de foarhûd by in man. Somtiids giet it mis en ûntwikkelt it froulik embryo in penis ynstee fan in klitoris. Der wurdt dan fan ynterseksualiteit sprutsen.
Moaren
Betsjutting en gebrûk
Sa wurdt yn de leginde oer in Moarske ridder neamd Moariaan as beskriuwing jûn: "Hy wie hielendal swart, syn holle, lichem en hannen wienen hielendal swart. Yn it Roelantsliet wurde de Moaren omskreaun as klibers "swarter as inkt, mei gjin plakje wyt op har, útsein harren tosken".
Feehâlderij
Feehâlderij, ek wol feefokkerij (Nederlânsk: Veeteelt), is in tûke fan lânbou, dêr't fee by hâlden wurdt fanwege de molke, de aaien, it fleis of bûnt. Troch it fee selektyf te krusen op beskate eigenskippen kin de neiteam ferbettere wurde.
Yn de feehâlderij wurdt ûnderskied makke yn in grut tal tûken, te witten:
Ek kin ûnderskied makke wurde yn yntinsive en ekstinsive feefokkerij.
Moaren
Betsjutting en gebrûk
William Shakespeare brûkte de term Moar as synonym foar Afrikaan. St. Maurice de Moar wie in swarte beskermhillige foar Europa yn de midsiuwen.
Feehâlderij
In nije tûke fan yntinsive feefokkerij is de (fiskkwekerij).
Eight Miles High (album)
Eight Miles High is it fyfde album fan Golden Earring en it is it earste album ûnder de namme Golden Earring. Eight Miles High is it ienichste album fan Golden Earring mei drummer Sieb Warner.
Moaren
Skiednis
De Moaren waarden sa neamd fanôf de 5e iuw f.Kr. Se hieten ek sa yn it leger fan Kartago dat tsjin de Griken focht yn 406 f.Kr. en se hienen ek dy namme yn it leger fan Hannibal yn de Twadde Punyske oarloch en benammen yn de Slach by Zama Regia.
Guon âlde histoarisi brûkten de namme Moar om nei de Berberstam Liwata te ferwizen.
Yn 711 foelen de Moaren Spanje binnen ûnder de lieding fan Tarik ibn Zijad. Yn de desennia hjirnei wisten se hiel Spanje en it suden fan Portegal te feroverjen. Nei ± 800 begjint de Rekonkwista, wêrby't de Spanjerts de Moaren tebekkrongen.
Op in soad plakken yn Spanje wurde alle jierren optochten fan 'kristenstriders' en 'Moarske tsjinstanners' hâlden om de oerwinning fan de kristenen op de Moaren te fieren. It is lykwols net sa dat de Moaren yn dy optochten in fersleine yndruk meitsje.
Modern gebrûk
Bûten de histoaryske betsjutting fan Moaren wurdt it wurd noch hieltiten brûkt, mar net yn deselde kontekst.
Max von Sydow
Persoanlik
Von Sydow boaske dêrnei mei de Frânske filmmakster Catherine Brelet op 30 april 1997 yn de Provence; sy hawwe twa soannen, Yvan en Cedric. Hy wennet op 't heden mei syn frou yn Parys en follet syn tiid mei lêzen, harkje nei muzyk en túnkjen. Hy wie sûnt 2002 Frânsk én Sweedsk steatsboarger.
Moaren
Modern gebrûk
Yn Noard-Afrika wurdt de term Moaren brûkt om in etnyske groep oan te tsjuten dy't benammen yn Mauritaanje en ek yn dielen fan Marokko, de Westlike Sahara, Algerije, Niger en Maly wennet. Se sprekke it Hassaniya, in fariëteit fan it Arabysk. Dizze Moaren binne in griemmank fan Arabieren en Berbers.
Yn it moderne Spaansk is it wurd ('Los Moros') in befoaroardiele wurd foar Noard-Afrikanen yn it algemien.
Ek yn de Filipinen, in eardere Spaanske koloanje waard de lokale moslimbefolking op de súdlike eilannen "Moros" neamd. Dizze Moaren binne lykwols net fan Arabyske of Berberske komôf.
Yn Sri Lanka wurde de moslims fan Arabyske komôf Moaren neamd.
موروس Маври Moro Maurové Maurer Mauren Maŭroj Maurid Maurit Maures מורים Mauri Mórok Moor Mori (storia) ムーア人 무어인 Maurai Moor Moren Maurarar Maurere Maurowie Mauri Mavri Маври Morer ชาวมัวร์ 摩尔人
Stellingmole
thumb|right|200px|Wynlust yn Wolvegea 200px|thumb|Saanske houten stellingmole De Bleke Dea In stellingmole is in wynmole dy't heech genôch wêze moat, om yn de beboude kom genôch wyn fange te kinnen, de saneamde 'frije wynfang'. Om de mole betsjinje te kinnen moat der dêrom healwei syn hichte in stelling wêze (ek wol omloop, swichtstelling, galerij, geanderij of baalje neamd), dy't om de mole hinne rint. Fan de stelling ôf betsjinnet de moolner de mole om te kruien (dat is de wjukken op de wyn draaie) en it foarlizzen fan de seilen oan de wjukken. Dêrmei is it tagelyk ek in 'bûtenkruier'.
Sadwaande is der ûnder in soad romte om mei hynder en wein of auto binnendoar ride te kinnen. De foet fan in stellingmole is meastentiids fan stien, fan de stelling ôf nei boppe ta is it faak in houten konstruksje.
Stellingmoles binne meastal nôtmoles, oaljemoles of pelmoles.
De heechste mole fan de wrâld is in stellingmole: ien fan de fiif stedsmoles fan Schiedam is oant de boppeste wjuk hast 45 meter heech.
Moles sûnder stelling, dêr't de wjukken fan hast de grûn reitsje kinne, wurde 'grûnsilers' neamd.
Mole De Bleke Dea yn Zaandijk is de âldste noch besteande houten stellingmole fan Nederlân.
De Groenendaalske Mole by Heemstede hat sels twa stellingen.
Kanon fan de Fryske skiednis
thumb|right|200px|Edzard de Grutte, nûmer 9 op de Kanonlist. thumb|right|200px|Menno Simons, nûmer 12 op de Kanonlist. thumb|right|200px|Mata Hari, nûmer 26 op de Kanonlist. thumb|right|200px|De Ofslútdyk, nûmer 30 op de Kanonlist. thumb|right|200px|It toerisme op it Waad is nûmer 37 op de Kanonlist.
De Kanon fan de Fryske skiednis, of Kanon fan Fryslân, is in list fan 41 ûnderwerpen yn it ramt fan de skiednis fan Fryslân. Meiïnoar moatte de ûnderwerpen in folsleine gearfetting fan de Fryske skiednis foarmje. De kanon waard op 11 novimber 2008 presintearre en oan deputearre fan de provinsje Fryslân, Jannewietske de Vries oanbean.
It plan ta it opsetten fan in Fryske kanon komt fan de Provinsjale Steaten fan Fryslân. De ûnderwerpen binne gearstald troch in ûnôfhinklike kommisje dy't ûnder lieding stie fan professer dokter Goffe Jensma. De provinsje wol mei dizze kanon de learlingen en dosinten fan it basis- en it fuortset ûnderwiis yn Fryslân middels oanbiede om by it skiednisûnderwiis te brûken.
Underwerpen fan de Kanon fan de Fryske skiednis
Der binne 41 ferskate ûnderwerpen útkeazen dy’t yn de Fryske Kanon foarkomme. De ûnderwerp kinne minsken wêze, mar ek guod, barren of oare saken dy't mei de skiednis fan Fryslân te krijen hawwe. Stik foar stik foarmje de ûnderwerpen in haadstik yn de Fryske skiednis. De haadstikken binne:
Marija Gimbutas
thumb|right|200px|Marija Gimbutas by stien 52, [[Newgrange, Co. Meath, Ierlân, yn septimber 1989.]] Marija Gimbutas (Litousk: Marija Gimbutienė, berne as Marija Birutė Alseikaitė; Vilnius (Litouwen), 23 jannewaris 1921 - Los Angeles (Kalifornje), 2 febrewaris 1994) wie in Litousk-Amerikaansk archeologe en antropologe dy't har dwaande hold mei de neolityske en brûnstiidkultueren fan it "Alde Jeropa", in troch harsels betochte term. Yn har tusken 1946 en 1971 útjûne wurken yntrodusearre Gimbutas ferskate nije sjenswizen troch tradisjoneel fjildwurk te kombinearjen mei linguïstyk en mytologyske ynterpretaasjes.
Libbensrin
Gimbutas kaam yn 1949 as flechteling út Litouwen yn de Feriene Steaten. Sy hele in graad yn de archeology oan de universiteit fan Tübingen yn Dútslân. Har Litouwske eftergrûn soe sy lykwols nea ferjitte. Sy koe fuort oan it wurk by de Harvard-universiteit, dêr't sy East-Jeropeeske teksten oer archeology oersette yn it Ingelsk en dosint waard op de fakulteit antropology. Yn 1955 waard sy "Fellow" fan it oan Harvard ferbûn Peabody Museum.
Yn 1956 yntrodusearre Gimbutas har "Koerganhypotese" en die archeologysk ûndersiik nei de typyske "koerganen" of greefheuvels dat sy kombinearre mei linguïstyk om problemen yn it ûndersiik nei de Proto-Indo-Jeropeeske talen sprekkende folken op te lossen, te witten wêr't sy wei kamen en op hokker wize sy Jeropa yn kamen. Dizze hypothse en har ynterdissiplinêre oanpak soe grutte ynfloed hawwe op Indo-Jeropeeske stúdzjes.
Fan 1963 oant 1989 wie Marija Gimbutas heechlearaar archeology oan de UCLA. Tusken 1967 en 1980 late sy grutte opgravings fan neolityske fynplakken yn Súdeast-Jeropa. Sy helle in oerweldigjend tal keunst- en gebrûksfoarwerpen boppe de grûn troch fierder te graven dan har tiidgenoaten dien hienen. Yn de rin fan har wurkpaad ûndersocht en beskreau sy in enoarm tal archeologyske fynsten.
Wurk
Yn de jierren '50 en it begjin fan de jierren '60 ferwurf Gimbutas har reputaasje as spesjalist op it mêd fan de Indo-Jeropeeske brûnstiid, Litouwske folkskeunst en de prehistoarje fan de Baltyske en Slavyske folken, dat foar in part gearfetsje is yn har definitive wurk Bronze Age Cultures of Central and Eastern Europe (1965).
Mei har trije lêste boeken waard sy ynienen ferneamd - yn de eagen fan guon kritisy raar ferneamd: The Goddesses and Gods of Old Europe (1974), The Language of the Goddess (1989), dy't in oersjocht jouwe fan har spekulaasjes oer neolityske kultueren yn Jeropa. Sy seach in tige skerpe tsjinstelling tusken it "Alde Jeropa" en de Indo-Jeropeeske hâlders fan de koergankultuer. It âlde Jeropa wie neffens har fredeleavjend, matriargaal ynsteld en hie in godstsjinst mei in Goadinne oan it haad. Ek stribbe dizze folken nei sosjale gelikens, stienen homoseksuelen heech yn oansjen. De nijkommers wienen androsintryskee, striidhaftige en hiërargyske Indo-Jeropeanen dy't Jeropa oermasterden en de ynheemske folken har systeem op twongen.
Neffens Bernard Wailes, professor antropology oan de Universiteit fan Pennsylvania, beskikte sy oer in enoarme kennis mar wie sy net tige kritysk ynsteld. Sy socht in bult gegevens byinoar en luts dêr fiergeande konklúzjes út dy't neffens him net goed troch arguminten skaard waarden, mar troch haar hiel grif brocht waarden. Neffens in oare professor antropology David Anthony, oan de Hartwick College, wiist neat op in matriargale kultuer foar de ynfaasje troch de Koerganen en hy wiist ek op de heuvelforten en wapens y Jeropa fan foar dy tiid
Langsturtmarmot
De langsturtmarmot of reade marmot (Latynske namme: Marmota caudata) is in sûchdier út it skift fan 'e kjifdieren (Rodentia), de famylje fan 'e iikhoarntsjes (Sciuridae) en it skaai fan 'e marmotten (Marmota), dat foarkomt yn Sintraal-Aazje.
Fersprieding en biotoop
It ferspriedingsgebiet fan 'e langsturtmarmot omfiemet dielen fan Kazachstan, Kirgyzje, Tadzjikistan, Oezbekistan, Afganistan, Pakistan, Yndia en Sina, dêr't dizze soarte libbet yn 'e berchgebieten fan 'e Hindoekûsj, de Karakoram, it westen fan 'e Kunlun, de Pamir, de Altai en it westen fan 'e Tjensjan-bergen. Yn 'e regel komme langsturtmarmotten foar op in hichte fan tusken de 1.400 en 4.800 m. Se jouwe de foarkar oan tuskenbeiden gerslân. De grutste populaasjes befine har op 'e heechberchtmesteppes fan 'e Altai en de heechberchtmewoastyn fan 'e eastlik Pamir.
Falentinianus III
Falentinianus wie de soan fan fjildhear en letter keizer Konstantius III en Galla Plasidia, de suster fan keizer Honorius en dochter fan East-Romeinske keizer Teodosius I. Hy wie de lêste keizer dy't regearde oer in westlik ryk dat foar it grutstepart noch yntakt wie.
Skiednis
Falentinianus wie noch mar seis 6 jier âld doe't hy ta keizer kroand waard as ferfanger foar usurpator Iohannes. Syn taken as keizer waarden oernommen troch syn mem. Yn 437 boaske er mei Lisinia Eudoksia, de dochter fan East-Romeinske keizer Teodosius II. Alhoewol't hy doe mûnich wurden wie, hie er noch hieltyd net folle mei it ryk te krijen. De oerbefelhawwer fan it leger, magister militum Aetius, hie lykwols wol in protte macht. Falentinianus waard beskreaun as in ferdoarn jonkje dat ûnder ynfloed stie fan stjerrewikkers en tsjoenders en dy't wierskynlik net folle sin of kunde hie om te regearen. Hy soarge der as fanatyk kristen wol foar dat de paus folle mear macht krige.
right|thumb|Jeropa, likernôch 450. Fieders is bekend dat ûnder syn regear it Romeinske ryk hurd tebek rûn; in tal wichtige provinsjes waard nammentlik troch barbaren ferovere: Afrika, wichtich foar de nôtfoarsjenning fan it ryk, gong ferlern oan de Fandalen, yn Hispanje waard in grut gebiet ferovere troch de Sueven, Galje kaam hieltyd mear yn besit fan de Franken, Fisigoaten en Boergonden en it Romeinske leger luts foarfêst fuort fan it Britske eilân Brittanje. Wol slagge generaal Aetius ûnder syn hearskippij, yn 451, deryn om de Hunnen tsjin te hâlden.
Yn 454 hat Falentinianus Aetius fermoardzje litten, mooglik om mear macht nei him ta te kinne lûken. It barde yn alle gefallen op inisjatyf fan Petronius Maksimus, in rike patrysjer dy't sels mear macht hawwe woe. In jier letter waard Falentinianus it slachtoffer fan in oanslach. Hy waard fermoarde troch eardere troepen fan Aetius, al wienen dy nei alle gedachten ynhierd troch Petronius Maksimus. Petronius Maksimus soe syn opfolger wurde.
Ealsumer Feart
De Ealsumer Feart is in feart yn de gemeente Dongeradiel. De feart rint fan Dokkum nei it noarden, westlik om Ealsum hinne en komt út yn de Peazens.
De namme Ealsumer Feart jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Aalzumer vaart.
Feyenoord
Feyenoord is in profesjonele fuotbalklup út Rotterdam, oprjochte op 19 july 1908, dy't útkomt yn de Earedifyzje. De klup stiet derom bekend in klup fan it folk te wêzen. De thúsbasis is it Feijenoord Stadion, dat yn de folksmûle De Kuip neamd wurdt. It tenu bestiet tradisjoneel út in read-wyt shirt mei in swarte broek en swarte sokken. Yn Nederlân is de klup mei Ajax en PSV ien fan de trije tradisjonele topklups.
Feyenoord wûn sechtjin kear de lânstitel, trettjin kear de KNVB-beker, ien kear de Jeropakup I, de foarrinner fan de Champions League, twa kear de UEFA Kup en ien kear de wrâldbeker. Dêrmei spilet Feyenoord út histoarysk eachpunt in wichtige rol yn de Nederlânske fuotbalkompetysje. Op de UEFA ranglist fan de bêste klups yn Jeropa stiet Feyenoord as fiifde Nederlânske klup sûnt 2008 op it 80ste plak.
Mongoalje
thumb|290px|Mongoalje Mongoalje as Mongoalië, sûnt 1992 offisjeel de Mongoalske Steat, is in lân yn it Sintraal-Aazje. De haadstêd is Ulaanbaatar en de presidint fan de republyk is sûnt 2009 Tsakhiagiin Elbegdorj.
Lizzing
Mongoalje wurdt begrinzge troch:
Lânskip
left|thumbnail|150px|Lânskip yn Mongoalje. It lânskip fan Mongoalje wurdt yn it westen domineare troch it Altay-berchtme mei piken oant 4300 meter hichte en it Sjangay-berchtme boppe de 3500 meter hichte. Heechlân tusken de 1000-1500 meter leit yn it easten. It noardeasten bestiet út taiga. It oare part is woastyn en steppe, nei it suden oergeand yn de Gobywoastyn.
De heechste punt yn Mongoalje is Küiten Pyk yn it Tavan bogd massyf yn it fiere westen op 4.374 meter. It streamgebiet fan Uvs Nuur Mar, dat dield wurdt mei de Tuva Republyk yn Ruslân, stiet op de Wrâlderfgoedlist. It meastepart fan it lân is hiet yn de simmer en ekstreem kâld yn de winter, mei temperatuer trochsneden yn jannewaris dy't lêger lizze as -30 °C.
Skiednis
Oant en mei de ein fan de midsiuwen giet de skiednis fan Mongoalje lykop mei dat fan it hiele steppegebiet fan Euraazje. Dizze skiednis jout it byld fan hieltyd wikseljende machtskonsintraasjes, foarme troch federaasjes fan nomadestammen. Ferskate folken hawwe dêrby belutsen west, û.o. de Skyten, Sarmaten, Turken, Mongoalen en Toengoezen. Healwei de 12e iuw wienen de Mangchol, de echte Mongoalen, in lytse stam yn it gebiet fan de Onon en de Keroelen. Besibbe stammen yn Mongoalje wienen de Tartaren, dy't harren namme jûn hawwe oan de letter Turksk-Mongoalyske hearskers fan Ruslân.
Jengis Kaan slagge dêryn, troch al dizze folken oan him te ûnderwurpen, de grûnslach te lizzen foar de Mongoalske wrâldmacht. Foar syn dea ferdielde hy syn ryk ûnder syn fjouwer soannen. In pakesizzer fan Jengis Kaan, Batoe stifte it Russyske Mongoalenryk fan de Gouden Horde. Yn 1258 waard it Kalifaat fan Bagdad troch Hoelagoe ferneatige en yn 1279 wie in Soengryk yn Súd-Sina alhiel troch Koebilai-Kaan ferovere. Hy festige him as earste keizer fan de Juan-Dynasty Tsjin de ein fan de 13e iuw wie dat Mongoalenryk útinoar fallen yn in tal selsstannige steaten. Yn 1368 waard de lêste Juan-keizer út Sina ferdreaun troch de Ming. De Mongoalen yn Perzje en Ruslân stapten oer op it islamityske leauwen.
Yn de súdwestlike parten fan it Mongoalenryk bleaunen de Mongoalske tradysjes it langst bewarre. Lettere feroverers as Timoer Lenk en Baboer soenen harren noch op dizze tradysjes beroppe. De Mantsjoe-dynasty wreide de Sineeske hearskippij oer Mongoalje út. Yn de 17e iuw wei sprake fan in Binnen-Mongaalje en in Bûten-Mongoalje, hokker ûnderskied te krijen hie mei de gebieten súdlik en noardlik fan de Goby-woastyn. It suden kaam foarfêst yn Sineeske hannen, it noarden hâlde foar in grut part har politike en kulturele selsstannigens. Bûten-Mongoalje ferklearre har yn 1911 by de fal fan de Mantsjoe-Dynasty selsstannich.
Yn 1919 besette Sineeske troepen it lân. In koart skoft hearske de Witte generaal Roman von Ungern-Sterbern, oan waans bewâld it Reade leger in ein makke soe. In Mongoalske regearing waard oansteld dy't troch de Sowjet-Uny kontrolearre waard.
Befolking
Etnyske Mongoalen meitsje om-ende-by 85% fan de befolking út. Hjirfan binne de Kalka mei 90% de grutste kloft. It oare 10% omfiemje Buryats, Durbet Mongoalen en oaren yn it noarden en Dariganga Mongoalen yn it easten. Turkske befolkingskloften as de (Kazaks, Tuvans, en Chantuu (Oezbeken) foarme de oare 7% fan de Mongoalske befolking. De rest binne etnyske Sinezen.
Talen
thumb|250px|A [[Boedisme|Boedistysk kleaster yn Tsetserlech]] De offisjele taal fan Mongoalje is it Mongoalysk dat sprutsen wurdt troch 90% fan de befolking. Der is in grut ferskaat oan dialekten. Yn it westen fan it lân wurde Kazaks en Tuvan, beide Turkske talen, sprutsen.
Tsjintwurdich wurdt it Mongoalsk skreaun mei gebrûk fan it Syrillysk alfabet, lykwols waard yn it ferline in eigen (Mongoalysk) skrift brûkt. It skrift soe offisjeel yn 1994 opnij yn gebrûk nommen wurde, mar hat noch hieltyd net plak fûn omdat de âldere generaasje it net went is te brûken.
It Russysk is de meast brûkte bûtenlânske taal yn Mongoalje, folge troch it Ingelsk dat hieltyd mear opgong fynt.
Religy
Neffens de CIA World Factbook heart de helte fan de Mongoalske befolking ta it Boedistyske leauwen, 40% hat gjin leauwen, 6% binne Sjamanist, Bahá'í en Kristen, en 4% is Moslim.
Den Dolder
thumb|right|200px|Lizzing Den Dolder thumb|right|200px|Winkelsintrum Den Dolder thumb|right|200px|Stasjon Den Dolder thumb|right|200px|Marije Kristinatsjerke Den Dolder is in doarp yn de gemeente Seist, yn de provinsje Utert. It doarp leit direkt ten easten fan Bilthoven en eat noardliker as Huis ter Heide en Bosch en Duin. Den Dolder hat 4.515 ynwenners (2021).
It doarp leit op de Utertse Heuvelrêch, en hat in stasjon oan it spoar Utert-Amersfoort. Yn en om Den Dolder binne meardere psychiatryske ynstellings en ynstellings foar minsken mei in ferstanlike handikap. wêrûnder Dennendal, ûnderdiel fan Reinaerde. Dennendal leit njonken it terrein fan it psychiatriysk sintrum Willem Arntsz Hoeve, dat boud waard yn 1906. Fierder is Den Dolder bekend fanwege de justysjele jeugdynrjochting "Den Engh".
Neolityske Revolúsje
350px|right|Fersprieding fan Neolityske kultuer nei Jeropa De Neolitiske Revolúsje. is de oergong fan de jager-samlers maatskippij nei in agraryske maatskippij dy't plakfûn yn it tiidrek dat bekend stiet as it Neolitikum. Foar dy revolúsje libben de minske allinnich fan de jacht, fisfangst en it sammeljen fan fiedsel, nei dy tiid foar it meastepart fan de lânbou en feefokkerij.
It Neolitikum wie it tiidrek fan rûchwei 50.000 oant 10.000 f.Kr. It wichtichste skaaimerk fan dat tiidrek is de oergong fan de minske fan in nomadyske jager-samelers kultuer nei in agraryske (boeren en hoeders). Dy ûntwikkeling fûn tagelyk plak op ferskatte plakken op de wrâld û.o. yn de "Fruchtbere Sikkel", de Indusdelling, Anatoolje en it tsjintwurdige Perû. Yn it wyld waaksende nôt (weet, koarn) en mais wurde kultiveare en bisten, lykas skiep, geiten, bargen, hynders wurde domestisearre.
In oar wichtich aspekt fan de oergong wie dat in ein kaam oan it rûnlûkende bestean fan de minske en sy har yn delsettingen fêstigen. Letter bouden kloften famyljes wâlen fan ierde of stienen om harren doarpen en op dy wize ûntstiene stadichoan stêden. De stêd Jerigo (ûntstien tusken 8000 en 6000 f.kr.) wurdt beskôge as de foarrinner fan de stêdlike kultuer.
Tsjintwurdich wurdt troch guon histoarisy net langer mear praat oer in Neolityske revolúsje mar fan in Neolityske evolúsje. omdat it proses tûzenen jierren duorre hat. Lykwols is de oantsjutting fêst ynboargere, dat beide betsjuttings wurde trochinoar brûkt, likegoed troch histoarisy en archeologen.
Literatuer
Neolitikum
Aksel Lund Svindal
Aksel Lund Svindal (Lørenskog, 26 desimber 1982) is in earder Noarsk skyer.
Svindal, dy’t yn 2001 debutearre, die fjouwer kear mei oan de Olympyske Winterspullen (yn 2006, 2010, 2014 en 2018). Hy waard yn 2010 Olympysk kampioen op de super-G en yn 2018 op de ôfdaling. Hy waard ek fiif kear wrâldkampioen, twa kear op de ôfdaling, (2007 en 2013), twa kear op de kombinaasje (2009 en 2011) en 2007 waard er ek noch kampioen op de reuzeslalom. Yn 2014 rekke Svindal blesearre oan syn skonk, en moast alle wrâldbekerwedstriden fan it seizoen 2014-2015 oan him foarby gean litte, mar rekke dêrnei nochris twa kear slim blessearre. Nei it wrâldkampioenskip fan 2019 hold Svindal op mei skyen op heech nivo.
New Brunswick (Nij Jersey)
New Brunswick is in stêd yn it súdeasten fan 'e Amerikaanske steat Nij Jersey. It is it haadplak fan Middlesex County. Yn 2010 wennen der 55.181 minsken yn New Brunswick. Yn New Brunswick is in part fan de Rutgers Universiteit festige.
Demografy
Gearstalling fan de befolking yn 2010 :
Klimaat
New Brunswick hat in fochtich subtropysk klimaat (Klimaatklassifikaasje fan Köppen Cfa) mei hjitte, wiete simmers en kâlde winters, mei in reedlike oant sterke delslach it hiele jier troch.
Politikus
Under in politikus (meartal: politisy) wurdt in persoan ferstien dy't in amt of funksje yn de polityk hat. In froulike politikus wurdt politika neamd.
Net elk amt of funksje wurdt hjirby as politike funksje sjoen, betingst is dat de persoan beslissingen nimme kin of beynfloedzje.
Yn demokrasyën wurdt de term meastal hantearre foar dejingen dy't in keazen funksje hawwe of neistribje en de troch harren keazen deistige bestjoerders. De politikus wurdt oer in generaal keazen as lid fan in politike partij. De politikus moat dan de stânpunten fan de politike partij útdrage, en it realisearjen fan de doelstellingen fan de partij neistribje. Hjirneist hawwe de politisy soms binnen de partij de taak om mei de ynhâld fan it partijprogramma te bepalen. Bûten politisy dy't fanút in politike partij keazen wurde, binne der ek partijleaze politisy. Yn net-demokratyske lannen kin de funksje krigen wêze troch in steatsgreep, ferkiezingsfraude, ferovering of erfopfolging.
In politikus dy't fan syn bestjoerlike karriêre ôfhinklik is foar syn ynkommen, en dus op bepaalde tiden ôfhinklik is fan werferkiezing, kin ferwiten wurde dat er minder gau ympopulêre beslissingen nimme sil. Guon waarnimmers fine dat soks liedt ta in stagnearre polityk klimaat, dêr't it hieltyd slimmer yn wurdt om ûnrjochtfeardichheden oan de kaak te stellen of serieuze feroarings troch te fieren. Ien fan de maatregels om dit effekt te kearen is it ynstellen fan in maksimum oan it oantal kearen dat in persoan keazen wurde kin.
Guon politisy ynspirearje troch harren útsprutsen stellingnames of troch nuveraardigheden yn harren media-optredens ta it betinken fan politike bynammen. Ek wurde nije maatskiplike ferskynsels wolris neamd nei de ferantwurdlike bestjoerder. Foarbylden hjirfan binne it "tientsje fan Lieftinck", it "kwartsje fan Kok" en melkertbanen.
Teakesyl
thumb|It Woudagemaal by Teakesyl ([[2005)]] Teakesyl ( Ned.: Tacozijl) is in buorskip yn it súdlike part fan Fryslân yn de gemeente De Fryske Marren. Hy leit op de grins mei Gaasterlân-Sleat. Hy wie eartiids in haven oan de Sudersee en leit oan de Ie en oan de seedyk flakby de Iselmar tusken De Lemmer en Sondel. Teakesyl bestiet út inkele pleatsen en in slús. Oan de eastkant fan Teakesyl stiet ek it ferneamde Yr. D.F. Woudagemeal, it grutste noch wurkjende stoomgemaal.
De namme komt wierskynlik fan in persoan dy’t Taka hjitte en by de slús wenne. 'Syl' is in oar wurd foar slús.
Grut Frysk Diktee
It Grut Frysk Diktee is in dikteewedstryd yn de Fryske taal. It diktee wurdt tradisjoneel ôfnommen yn de Steateseal fan it Provinsjehûs.
2006
Yn 2006 wie it diktee fan Hindrik Sijens. De winner fan de finale fan it Grut Frysk Diktee wie Fedde Dykstra fan Wurdum. Winner by de bekende Friezen wie kranteman Sietse de Vries. It diktee waard fuort útstjoerd troch Omrop Fryslân, oer de radio en it ynternet. It wie dit jier foar it earst mûglik en doch oer it ynternet mei mei it diktee. Winner fan de ynternetdielnimmers wie Gerrie Tichelaar fan Easterbierrum.
2008
Mei 8,5 flaters wie Swaan Postma-Vondeling út Eastermar de winner. It diktee fan 2008 wie skreaun troch Hindrik Sijens, taalkundige by de Fryske Akademy. Fan de 27 dielnimmers wienen der gjin pommeranten by. De dielnimmers neamden it diktee makliker as oare jierren.
2010
Yn 2010 waard it diktee foar de tsiende kear holden. It tema fan it diktee wie muzyk. Skriuwer fan de tekst wie Piter Wilkens (dy't it diktee net sels yn de Steateseal foarlies).
De yn 2010 27-jierrige André Looijenga út Grins (berne yn Tersoal) wie mei fiif flaters de winner fan it tsiende Grut Frysk Diktee. By it diktee fan 2010 sloegen Grinzer studinten foar master op.
2014
De Omrop Fryslân-presintatrise Karen Bies wie de skriuwster fan it Grut Frysk Diktee fan 2014, dêr't 32 minsken oan meidiene. It diktee mei as tema 'It doarpsfeest' waard ek troch Karen Bies foarlêzen en wie live op de tillefyzje te sjen. It wie de tredde kear dat der ek pommeranten meidienen oan it diktee, ûnder oaren de aktrise en sjongeres Tet Rozendal, LC-sjoernalist Asing Walthaus, FNP-Steatelid Annigje Toering en Oeds Westerhof fan Kulturele Haadstêd 2018.
It Grut Frysk Diktee waard foar de tredde kear wûn troch André Looijenga, hy makke seis flaters. By de pommeranten wie Omrop Fryslân-presintatrise Tiete Sijens de bêste. Sy hie acht en in heale flater.
2015
It Grut Fryske Diktee fan 2015 waard skreaun troch skriuwer Ferdinand de Jong en foarlêzen troch Omrop Fryslân-presintatrise Karen Bies. Ferdinand de Jong gie ûnder de titel ‘Ien foar it ôfwennen’ mei syn tekst yn op de oanpassing fan de stavering dy’t begjin 2015 ynfierd waard.
Fan de 35 dielnimmers dy’t harren kwalifisearre hiene, kaam Jan Ybema mei 12 flaters as bêste út de bus. De earste priis bestie út in ‘Gouden dakje’ en in pinne mei ynskripsje. Twadde en tredde wienen Jacob Krol fan Winsum en André Looijenga fan Grins mei respektyflik 12,5 en 13 flaters. Njonken de 35 kwalifisearre dielnimmers diene der ek in oantal bekende Friezen mei, lykas telefyzjekok Reitse Spanninga, sjongeressen Iris Kroes, Elske DeWall en Griet Wiersma, en Jannewietske de Vries en Lutz Jacobi út de polityk. Fan de bekende Friezen makke skriuwer Willem Schoorstra it diktee it bêste mei 13,5 flaters. Hy krige foar dy prestaasje it ‘Laaien dakje’.
2016
Yn 2016 waard it Grut Frysk Diktee foar de fjirtjinde kear holden. De tekst fan it Grut Frysk Diktee is skreaun troch skriuwer/sjoernalist Sietse de Vries en hie as tema generaasjeferskillen. Mei tsien flaters hat Fedde Dijkstra út Wurdum it diktee wûn. Twads waard Tineke Hoekstra fan Noardburgum mei in heale flater mear. De winner fan ferline jier, Jan Ybema, einige mei alve flaters op it tredde plak. Der diene 45 minsken mei, wêrûnder tsien bekende Friezen, lykas keatser Chris Wassenaar en presintatrise Welmoed Sijtsma. Fan harren wie aktrise Tamara Schoppert mei 22 flaters de bêste.
Atletyk op de Olympyske Simmerspullen 1952
200px|thumb|right|It Olympysk Stadion fan Helsinky 1952
De Olympyske Simmerspullen 1952, ek wol de XVe Olympiade neamd waarden yn 1952 yn Helsinky, Finlân hâlden. It atletyk waard hâlden yn it Helsingin olympiastadion.
Helsingin olympiastadion
It Helsingin olympiastadion waard yn 1938 boud foar de Olympyske Simmerspullen fan 1940, mar die waarden ôflaske yn ferbân mei de Twadde Wrâldkriich. Yn 1952 mocht Helsinky as noch de Spullen hâlde. Der wie destiids plak foar 70.000 taskôgers yn it stadion. Nei in yngrêven renovaasje yn de jierren 90 is it tal taskôgers werombrocht ta 40.600.
Medaljespegel
De top tsien fan lannen dy't by it atletyk medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen fan 1980.
Joeri Andropov
Karriêre
Yn 1936 waard Andropov funksjonaris fan de kommunistyske jongereinorganisaasje Komsomol. By de earste grutte suvering (de paranoïde Jozef Stalin liet hûnderten regearings- en legerfunksjonarissen op beskuldiging fan spionaazje of ferried eksekutearje) klom Andropov hurd op yn de Komsomol. Hy waard yn 1939 lid fan de kommunistyske partij fan de Sovjet-Uny en makke karriêre yn Moskou. Yn 1940 waard er sekretaris fan Komsomol.
Doe't de Dútsers yn de Twadde Wrâldkriich Ruslân ynfoelen focht er as in partisaan efter de Dútske linys. Der kaam er yn oanrekking my de Russyske feilichheidstsjinst (NKVD), de lettere KGB). Nei de kriich krige Andropov in soad wichtige partijfunksjes. Nei de dea fan Jozef Stalin waard er yn 1953 fuort promovearre en ambassadeur fan de USSR yn Hongarije. Dêr slagge it him de Hongaarske Opstân del te slaan troch de sittende politisy te arrestearjen. Tsjinstanners neamden him wreed. De lieders fan de Hongaarske opstân, ûnder oaren Pál Maléter en Imre Nagy, waarden koarte tiid letter eksekutearre. Nei de Hongaarske opstân kaam Andropov werom yn de heechste rangen fan de CPSU.
Doe't Brezjnev begjin novimber 1982 ferstoar beneamde it politburo Andropov ta sekretaris-generaal fan de partij. Hy waard de machtichste persoan fan de Sovjet-Uny. Ien fan syn belangrykste rivalen wie Konstantin Tsjernenko, dy’t nei him de lieder fan de Sovjet-Uny wurde soe. Andropov seach yn dat de steat fan de ekonomy fan de Sovjet-Uny net goed wie. Hy fierde in oantal herfoarmingen yn. Ek pakte er de korrupsje fan Sovjetamtners oan. Ferskate minsken waarden oppakt. Ek waarden der ekonomyske eksperiminten hâlden yn de foarm fan it nije ekonomyske meganisme. Andropov soarge der ek foar dat de lettere Michail Gorbatsjov yn it politburo kaam. Gorbatsjov soe de ideeën fan Andropov in pear jier letter útfiere. Troch syn minne sûnens koe Andropov de nedige herfoarmingen net trochfiere. Dokters fûnen út dat er sûkersykte hie en in te hege bloeddruk mei groanyske nierproblemen. Yn 1983 koe Andropov net by de jierlikse parade fan it reade leger wêze. Brezjnev dy’t in jier dêrfoar hast dea delfoel wie der doe wol.
Huygens Ynstitút
It Huygens Institút is in wittenskaplik ûndersyksynstitút fan de Keninklike Nederlânske Akademy foar Wittenskippen en hâld him dwaande mei literatuerskiednis, wittenskipsskiednis en tekstedysje.
It ynstitút waard oprjochte yn 1992 en hâldt kantoar yn it gebou fan de Keninklike bibleteek in Den Haach. It is ferneame nei de dichter Constantijn Huygens en syn soan, de wittenskipper Christiaan Huygens.
It Huygens Ynstitút richt him foaral op in wittenskiplik publyk, mar hat ek ta doel om de algemiene ynteresse foar it Nederlânske literaire en yntellektuele erfgoed libbend ta hâlden. Dêrby wurd yn tanimmende mate gebrûk makke fan digitale ûntslútingsmetoaden.
It ynstitút verient mear as tritich ûndersikers fan ferskate eftergrûnen, sa as latinisten, neerlandici, wittenskipsskiedkundigen en editeurs, faak yn gearwurking mei universiteiten.
Psychiater
In ferskil mei in psychiater en in psycholooch is dat in psychiater as foaropleiding de arts-opleiding trochrûn hat. De psychiater hat him dêrnei fjouwer en in heal jier spesjalisearre yn geastessykten. In psycholooch mei gjin medisinen foarskriuwe, in psychiater wol.
Bekende psychiaters binne ûnder oaren:
Willem Arntsz Hoeve
thumb|300px|Yntreegebou Willem Arntszhoeve De Willem Arntsz Hoeve wie in psychiatryske ynrjochting yn Den Dolder dy't oan it begjin fan de 20e iuw stifte waard. It jild waard beskikber steld troch de begoedige Willem Arntsz. In oantal fan de gebouwen op it terrein hat wyls in oare bestimming krigen. De ynrjochting falt no ûnder de paraplu fan it geastlike sûnenssoarch konglomeraat 'Altrecht'.
Noorder Dierenpark
It Noorder Dierenpark, fan 2004 ôf Dierenpark Emmen neamd, wie in bistetún yn it sintrum fan it Drintske plak Emmen. De bistepark waard op 31 desimber 2015 sletten en fêstige him op 25 maart 2016 as Wildlands Adventure Zoo Emmen oan de oare kant fan it sintrum, op de Noardbargeres. Op 18 juny 2016 waard de lokaasje fan it âlde bistepark fannijs iepene troch âld-direkteur Aleid Rensen as stedspark Rensenpark.
Skiednis
Op Himelfeartsdei 1935 iepene Willem Oosting mei finansjele stipe fan syn famylje de poarten fan it Noorder Dierenpark op syn eigen terrein yn Emmen. De bistetún wie yn syn begjindagen in partikuliere ûndernimming. Oosting hie in beskate fyzje foar it park. Sa fûn er dat de hokken fan de bisten sa natuerlik mooglik oanfiele moasten. De bisten moasten it idee hawwe dat se yn harren eigen ferspriedingsgebiet omrûnen en de besikers moasten it hâlden en dragen fan de bisten goed observearje kinne. Oosting hie dit konsept ôfsjoen by bistetunen yn it bûtenlân. De bistetún groeide yn de jierren nei de iepening stadich; foar dy groei waard omlizzend lân oankocht. Willem Oosting boaske yn 1938 mei túnarsjitekte Tineke Bosma; sy naam de griene oanklaaiïng fan de bistetún foar har rekken. thumb|left|200px|Wylde bistegalery
Twadde Wrâldkriich
Yn de Twadde Wrâldkriich wie it net maklik om oan iten te kommen. It fuorjen fan alle bisten yn it park wie dan ek in grut probleem. It barde dêrom ek wol dat nijberne bisten, wêrûnder bizons en kamielen, út need oan de liuwen en tigers fuorre waarden. Sadwaande bleau de populaasje yn stân, mar waard dy ek net grutter, sadat de measte bisten gewoan yn it park bliuwe koene sûnder dat dat oerbefolke rekke.
Yn de Twadde Wrâldkriich bea Oosting it bistepark oan as skûlplak foar ûnderdûkers. Fan begjin 1943 ôf wennen der yllegaal minsken. Uteinlik wie it in skûlplak foar achttjin persoanen dy't it slagge de oarloch te oerlibjen troch har te ferstopjen yn de "wilde dierengalerij" en oerdei as wurknimmers yn de bistetún te wurkjen. thumb|left|200px|Yngong fan de flintertún
De lettere jierren
Hoewol't it Noorder Dierenpark nei de oarloch (1945-1965) tige populêr wie, begûnen oan de ein fan de sechstiger jierren de besikersoantallen werom te rinnen. Yn 1970 hold Willem Oosting op as direkteur en waard er opfolge troch syn dochter Aleid Rensen-Oosting. De bistetún waard doe foar de helte eigendom fan de gemeente Emmen en foar de oare helte fan de famylje Rensen. Under lieding fan de nije direkteur fûnen allegear fernijingen plak, lykas de "Afrikaanske Savanne", dêr’t bisten as sebra's, sjiraffen en strúsfûgels ferbleaune. Yn maaie 1985 iepene de bistetún de grutste flintertún fan 'e wrâld.
Yn 1995 hold Aleid Rensen-Oosting op as direktrise fan de bistetún. Har âldste dochter Saskia levere fan 1995 oant 2001 beliedsmjittige stipe as haad Personiel en Organisaasje. thumb|left|200px|Yngong fan de bistetún oan de Noardbargeres
Yn de jierren '90 groeide de bistetún wer út syn jas, mar yn it sintrum fan Emmen wie gjin romte mear foar útwreiding. Wol waard yn 1997 noch it rotterioel iepene. Yn 1998 waard der om mear romte te kreëarjen in twadde part fan it park op de Noardbargeres iepene, krekt bûten it sintrum fan Emmen. It âlde en it nije park waarden mei-inoar ferbûn troch in rinbrêge oer de Hondsrugwei, en in rinrûte troch winkelsintrum De Weiert. As earste waarden de humboldtpinguïns hjir tydlik húsfeste. It tige grutte ferbliuw dêr moasten se lykwols yn 2013 ferwikselje foar it âlde seeliuweferbliuw.
Ferhúsplannen
Yn 2007 waarden de plannen bekend makke dy't ynholden dat de bistetún it sintrum fan Emmen ferlitte soe en hielendal ferhuze waard nei de Noardbargeres, dêr't in oerflakte fan 40 bunder beskikber komme soe; hast trije kear sa grut as op it plak yn it sintrum. Ek it teäter fan Emmen waard dêr boud. De bedoeling wie dat de ferhuzing uterlik yn 2014 klear wêze soe. Dat waard úteinlik 2016.
Yn 2010 fierde it Noorder Dierenpark syn 75-jierrich bestean. Yn 2010 die ek bliken dat de bistetún yn grutte problemen ferkearde. De besikersoantallen wiene nei it fuortgean fan geastlike mem Aleid Rensen-Oosting yn 1995 sterk weromrûn, de marketing skeat tekoart en der wie te folle personiel. Yn juny 2010 waard Frankwin van Beers, earder direkteur fan it Dolfinarium Harderwyk, de nije direkteur fan de bistetún. Hy krige de opdracht it park wer finansjeel sûn te meitsjen. Dêrta moast der al in protte personiel ferdwine. Ek waard der ûnder syn lieding fierder wurke oan de ferhúzing. Der waard oan de Noardbargeres in temapark boud dat opdield wie yn trije temagebieten. De temagebieten beane bypassende gebouwen, hoareka, winkels, entertainment en attraksjes. Yn in neibeard biotoop waarden yn elk gebiet in pear karakteristike biste- en plantesoarten toand. De klam fan it park kaam op it entertainment te lizzen. It budget foar de bou wie mei-inoar 200 miljoen euro, wêrfan 150 miljoen euro foar it temapark en 50 miljoen euro foar it tagongsgebou ynklusyf teäter. Yn maart 2015 waard, njonken it nije logo, ek de namme fan it nije park bekend makke: Wildlands Adventure Zoo Emmen. Op 31 desimber 2015 sleat it Noorder Dierenpark Emmen de doarren foar de ferhúzing fan de bisten dy't meigiene nei it nije park, en op 25 maart 2016 gie Wildlands iepen.
André Nieuwkoop
André Nieuwkoop (berne yn Werkendam yn 1990) is in bekende Nederlânske organist.
Biografy
Doe't er jong wie wurke er as skipper op 'e binnenfeart en by de Keninklike Marine. Yn 2016 waard Nieuwkoop organist fan de Grifformearde Gemeente yn Aalburg. By syn beëdiging as aspirant-plysjeman yn 'e Rotterdamske Laurenstsjerke spile er sels op it oargel. Hy die dat letter nochris oer en sette it filmke op Twitter, itjinge tsientûzenen kear besjoen waard.
Hjoed-de-dei jout er rûnom oargelkonserten en op de grutte oargels fan Sâltbommel, Doardt, Gorkum, Goes, Hasselt en Kampen liet er fan syn muzyk in rige CD's opnimme.
Doelsport
In doelsport is in sport dêr't by besocht wurdt de bal, of wat oars, yn it doel fan de tsjinstanner te spyljen. Karakteristyk foar doelsporten is dat in spiler de bal by him hâlde kin wylst er sjocht hoe it doel fan de tsjinstander berikke wurde kin. Hast alle doelsporten binne symmetrisk, sadat it spul drekt de oare kant út rinne kin as in partoer de bal oernimt.
De doelsporten kinne, nei de wize fan it spyljen fan de bal, fierder yndield wurde yn fuotsporten, hânsporten en sticksporten.
Fuotsporten
De fuotsporten litte ta dat de bal mei de fuot spile wurdt. Spyljen mei de hân is tastean, mar is beheind.
Hânsporten
By de hânsporten mei de bal net mei de fuot spile wurde, mar moat smiten wurden. Dit hâldt ek yn dat der fan ôfstân op it doel spile wurde moat.
Stiksporten
By stiksporten hât de spiler in stik yn de hânnen, dêr't er de bal mei spilet. Yn guon fan de sporten makket it materiaal tige fluch spul mûglik.
Hierum
Hierum is in ferdwûne delsetting wêrfan't de namme yn inkele Midsiuwske geskriften foarkomt. De delsetting moat lein hawwe yn it gebiet fan de doetiidse Waadsee besuden it waadeilân Skylge, no ûnderdiel fan de provinsje Fryslân. Oer de krekte lokaasje is neat bekend. Hierum bestie al net mear yn 1630.
Finsk
It Finsk (suomi) is in taal mei sa'n seis miljoen sprekkers. It is ien fan de twa offisjele talen fan Finlân, neist it Sweedsk, en wurdt dêr sprutsen troch omtrint 95% fan de befolking. Fierder binne der autochtone finsktaligen yn Kareelje en Ingermanlân, beide yn Ruslân, en yn Tornedalen, yn Sweden. Yn it Finsk hjit Tornedalen Tornionlaakso, en it Finsk dat dêr sprutsen wurdt hjit Meänkieli. Sûnt 1 april 2000 binne yn Sweden Meänkieli en standert-Finsk beide offisjeel erkend as minderheidstaal.
Sibskip
It Finsk heart by de Eastseefinske talen, in part fan de Finsk-Ugrysk taalfamylje. Finsk is nau besibbe oan de oare Eastseefinske talen, lykas it Estsk en it Karelysk, en fierder wei is ek it Hongaarsk besibbe mei it Finsk. Finsk en Hongaarsk binne lykwols net ûnderling fersteanber, krekt sa min as Finsk en de oanbuorjende Yndo-Europeeske talen, lykas it Skandinavyske Sweedsk en it Slavyske Russysk, ûnderling fersteanber binne. De Germaanske, de Slavyske en ek de Baltyske talen hawwe wol in soad ynfloed hân op de ûntwikkeling fan de Eastseefinske talen, en dêrmei ek op dy fan it Finsk. Bekende âlde Germaanske lienwurden yn it Finsk binne kuningas foar 'kening', kaunis foar 'moai', rengas 'ring' en ranta foar 'igge, strân'.
Alfabet en klankynventaris
It Finsk wurdt skreaun mei it Skandinavyske alfabet, wêrby de lêste trije letters skreaun wurde as: å, ä en ö. Fan dat alfabet wurde de letters b, c, f en å lykwols allinnich yn lienwurden brûkt en de g en de d dêrneist allinnich yn spesjale posysjes binnen in wurd. Wêr't de w, x en z út it Latynske alfabet brûkt wurde, is dat ek allinnich foar lienwurden.
Wat oerbliuwt is in frij beheind oantal bylûden en acht lûden, a, e, i, o, u, y, ä en ö. Dy lûden kinne lykwols koart en lang wêze en kinne boppedat kombinearre wurde ta in grut oantal twalûden, lykas ie, yö, au en äi. Dizze rykdom oan lûdfonemen is karakteristyk foar it Finsk, al is it Finsk fansels net de ienichste taal mei sa'n lûdrykdom.
Grammatika
Der wurdt faken sein dat Finsk in slimme taal is om te learen. De oarsaak dêrfan leit foar in grut part oan it feit dat de taal net besibbe is oan de Yndo-Europeeske talen. Dêrtroch is de wurdskat is foar it grutste part ûnbekend en binne der in tal net sa fertroude grammatikale eigenskippen.
Agglutinaasje
It Finsk is in agglutinearjende taal, wat betsjut dat wurden fersjoen wurde kinne fan in keatling fan eleminten dy't oan it wurd plakt wurde. Dizze eleminten kinne bygelyks in bepaling fan plak of besit oantsjutte, bygelyks talo 'hûs', talossa 'yn it hûs', taloissa 'yn 'e huzen', talonsa 'syn hûs', talossaan 'yn syn hûs', taloissaan 'yn syn huzen'. Finske wurden binne trochstrings langer as Fryske, omdat it Frysk faker aparte wurden brûkt.
Folchoarder fan wurden
It Finsk is in saneamde SVO-taal: it ûnderwerp stiet op it earste plak, it stelde op it twadde plak en it saaklik foarwerp op it lêste plak: mies lukee lehteä 'de man lêst de krante' (mies 'man', lukea 'lêze', lehti 'krante').
Yn it Finsk stiet it eigenskipswurd altiten foar it haadwurd: suuri mies 'in grutte man' (suuri 'grut') en yn it algemien in bepaling foar it bepaalde: Helsingin kaupunki 'de stêd Helsinki' (letterlik: "fan Helsinki de stêd"). De ferhâldingswurden komme krekt altiten efter it haadwurd: miehen takana 'efter de man' (takana 'efter', miehen is de genityf fan mies).
Namfallen
De oare namfallen hawwe meastentiids in plakbepalende funksje: talo 'hûs', talossa 'yn it hûs', taloon 'it hûs yn', taloilla 'op de huzen'.
Eigenskipswurden en ek telwurden kongruearje: suuri talo 'it grutte hûs', suuressa talossa 'yn it grutte hûs', kaksi taloa 'twa huzen', kahdessa talossa 'yn twa huzen'.
Lûdsharmony
Foarbylden: