cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Grutte Pier
Libben en skiednis
Oan Pier wurde in reuseftich postuer en boppeminsklike krêften taskreaun. Oan Pier wurdt ek it tongbrekkerssechje "Bûter, brea en griene tsiis, wa't dat net sizze kin is gjin oprjochte Fries" taskreaun. Pier soe dat brûkt hawwe om nei te gean oft de lju oan board fan de skippen wol Friezen wiene. Wie dat net it gefal dan soenen se kylhelle wêze en harren skip leechrôve. thumb|left|180px|[[Skilderij mei Grutte Pier yn de midden. Fan Johannes Hinderikus Egenberger (1822–1897)]]
Albertus Samuel Carpentier Alting
Yn Den Haach
Werom út Ynje waard Alting predikant foar de NPB (Nederlânske Protestantebûn). Nei syn emeritaat hat Alting koart siik west; hy is ferstoarn en kremearre yn De Haach. By routsjinst waard er foaral troch de frijmitselers huldige.
Grutte Pier
Leginden
Neffens de leginde droegen Pier en syn mannen de bút fan de plundere skippen ôf oan hartoch Karel fan Gelre, dy't stipe yn de striid tsjin de Hollanners tasein hie. Doe't bliken die dat Karel 1517 sels in machtsposysje yn Fryslân besocht te krijen, wie Pier sa teloarsteld dat er him werom luts út de striid. Syn lêste jierren wenne er yn Snits, dêr't er op 28 oktober 1520 ferstoar.
De leginde wol hawwe dat ek syn bern fermoarde binne troch de Saksen. Dêr is sibbekundich ûndersyk nei dien, en it soe kinne dat syn soan Gerlof Piers it oerlibbe hat, en dat syn neikommelingen ek hjoed de dei noch yn Nederlân en Amearika libje. Ek it ferstjerren fan syn dochter is foar in lettere datum optekene.
Yn it sintrum fan syn bertedoarp Kimswert stiet in stânbyld fan Pier Donia, makke troch Anne Woudwijk.
It swurd fan Grutte Pier
Grutte Pier soe ek yn fjildslaggen domineare hawwe mei in geweldich grut swurd. Dat stielen slachswurd wie 2,15 meter lang en woech goed 6 kilo. Neffens de oerlevering koed er mei dat swurd de hollen fan mear fijannen tagelyk ôfkapje. It ûnderstelde swurd, in saneamde twahanner fan Grutte Pier hinget tsjintwurdich (2008) yn it Frysk Museum yn Ljouwert. Ek yn de taapkeamer fan Herberch 'De Greate Pier' yn syn berteplak Kimswert hinget 'it ienichste wiere swurd fan Grutte Pier'. Syn helm wurdt bewarre yn it stêdhûs fan Snits. Yn 2022 is it swurd yn opdracht fan it Fries Museum wiidweidich ûndersocht. Doe die bliken dat it swurd yndie út Grutte Pier syn tiid stamt en ek brûkt is. It swurd is sa grut en swier dat it allinnich troch in hiel sterke keardel te hantearjen wie.
Ferskaat
thumb|[[Stânbyld fan Grutte Pier yn Kimswert]]
Kor Ket
Kor Ket (folút: Kornelis Ket; Ljouwert, 16 jannewaris 1920 - Grins, 20 juny 1955) wie in Frysk fioelist en dirigint.
Libben en karriêre
Ket waard yn 1920 yn Ljouwert berne as de soan fan goudsmid Jan Ket en dy syn frou Elisabeth van der Zee. Hy folge in muzykoplieding oan it Keninklik Konservatoarium Brussel, dêr't er les krige fan û.o. Jo Juda, Oscar Black en Jaap Spaanderman. Ket waard yn 1948 twadde fioelist en lieder fan 'e beide fioelen yn it yn 1946 oprjochte Ljouwerter Orkest Forbân, it lettere Frysk Orkest. Koart dêrnei waard er dêre repetitor en yn 1949 folge syn oanstelling ta dirigint. Ket hie yndruk makke by in útfiering fan 'e Johannes-Passion fan Johann Sebastian Bach, wêrby't er as begjinnend dirigint ynfoel foar de opstapte George Stam. (Dyselde wie ek ien fan syn learmasters, krektlyk as Hein Jordans.) Underwilens hie Ket op 11 maaie 1948 al it Ljouwerter Bachkoar oprjochte. Teffens joech er lieding oan it Mingd Koar Grou en it Frysk Jeugd Orkest.
Ein
Ket kaam yn 1955 mei 35 jier te ferstjerren yn it Akademysk Sikehûs fan Grins, dêr't er op 11 juny fan dat jier in swiere hertoperaasje ûndergien hie. Dy waard him lykwols njoggen dagen letter troch neityd opspyljende komplikaasjes needlottich. Syn ûntidich ferstjerren betsjutte foar it hiele Fryske kulturele libben in swiere slach. Troch minister Jo Cals waard yn 'e Earste Keamer in betinking foar Kor Ket organisearre. Hy waard begroeven op it Noarderbegraafplak, oan it Skieppedykje yn Ljouwert.
In Memoriam
Op 22 septimber 1955 waard it konsert In Memoriam Kor Ket jûn troch it Frysk Orkest, Bachkoar, Mingd Koar Grou, Jo Juda, Jaap Spaanderman en it Frysk Jeugdorkest. Op dit In Memoriam-konsert waard troch û.m. it Mingd Koar Grou en it Bachkoar mei begelieding fan it Frysk Orkest it slotkoar Wir setzen uns mit Tränen nieder út 'e Matthäus Passion songen. It konsert waard twaris útfierd, beide kearen yn in smoarfolle Harmonie.
Wiif en bern
Kor Ket wie troud mei sjongster Geertruida Maria "Truus" Adema (Ljouwert, 29 septimber 1927 – dêre, 15 desimber 1986). Hja wie de dochter fan keunstner Gerhardus Jan Adema en Kornelia de Vries, en rjochte mei har man it Ljouwerter Bachkoar op, dêr't se ek as soliste by optrede. Ket syn soan Jaap Ket (1955) wie krekt as syn pake keunstner, en makke û.m. de muorreskildering yn it Ljouwerter swimbad.
Graldastate
thumb|Graldastate (1722) Graldastate wie in state besuden Menaam, gemeente Menameradiel. Troch it ôfgraven fan de terp leit de greide op it steed dêr't de state stien hat no leger as it lân dêr omhinne.
Wannear't de state boud waard is net bekend. Op de tekening fan J. Stellingwerf is in hûs te sjen fan twa boulagen mei krúskesinen en lûken foar de ûndersiden fan de ramen. In frijwat 15e/16e iuwsk byld. Ek de namme docht tinken oan hege âlderdom. De bekende eigners/bewenners drage allegear in oare famyljenamme. Mooglik is de namme ûntliend oan de âlde foarnamme Grealt krektas de namme fan de oanbuorjende Orxmastate oan de âldfryske jongesnamme Orck ûntliend liket te wêzen.
Yn 1580 is it hûs yn besit fan Tjepcke Gerbranda, dy't roomsk-katolyk bleau en dêrom twongen waaard om yn ballingskip te gean. Hy stoar yn it bûtenlân en syn widdo Jesck Popma troude mei Sybolt fan Aylva. Dy wie ek al gjin freon fan de protestanten en bleau stiiffêst roomsk. Sybolt kaam út de Wytmarsummer Aylvastaach en bleau yn elk gefal oant 1598 eigener fan Graldastate. Yn 1622 wie Feye fan Aylva eigner, yn 1640 jonker Tjepke Eeske Popke fan Aylva dy't der sels ek wennet en yn 1652 Barthold fan Aylva. Yn 1700 fermeldt it Floreenkohier as eigener de hear J.H. de Wolf en brûker is dan Ruird Pijters. It gehiel is dan 85,5 pûnsmiet grut. Dêrnei komt de state yn hannen fan de famylje Fan Cammingha. Yn 1722 wurdt in frou Cammingha neamd, in dochter fan Watze fan Cammingha. Ek Rixt fan Donia, troud mei boppeneamde Watze fan Cammingha, wurdt as eigenaresse fermelde. Nei 1667 wenne hja op Doniastate by Bitgum.
Yn 1749 hat gritenijsekretaris Johan Casparus Schik syn bûtenferbliuw Oorbijt yn Dronryp ferruile foar it folle gruttere Graldastate. Dat duorre net sa lang, want yn 1764 wennet dêr Theodorus Cock. Dy hat mooglik in hierder west, want yn 1786 wurde noch “de heren Schik” fermeld as eigeners. Yn 1795 waard de state ferkocht en bestie doe út hûs, hôf, tún, grêften en singels 11,5 pûnsmiet en 75 pûnsmiet boulân. De opbringst yn dat ûnsekere revolúsjejier wie mar in meagere 7.500 karolusgûnen. Koart dêrnei waard ek dit grutte hûs, dat neffens de “Tegenwoordige Staat” benammen opmerklik wie troch “haare hooge poort”, tsjin de flakte wurke om safolle mooglik jild te fertsjinjen oan de ferkeap fan it frijkommend boumateriaal.
Apologeet
In apologeet (fan it Grykske απολογητής "ferdigener" en απολογία "skjinprate") wie earst de juridyske riedsamtner fan in Grykske Metropolis (stêdssteat), en yn it begjin fan ús jiertelling hawwe fertsjintwurdigers fan it opkommende kristendom yn it Romeinske Ryk harren godstsjinst ferdigene as in reedlike religy tsjin oanfallen troch oare godstsjinsten en filosofen. Dizze fertsjintwurdigers wurde apologeten neamd en fan harren binne ferskillende dokuminten bewarre bleaun. Folle letter waard de term tapast op elkenien dy't de kristlike lear ferdigene tsjin wittenskiplike ynsjoggen, foaral sûnt de Ferljochting.
Bruorren Grimm
thumbnail|right|Bruorren Grimm, Wilhelm Grimm (lofts) en Jacob Grimm troch [[Elisabeth Maria Anna Jerichau-Baumann, 1855]] thumb|Grêfstiennen yn Berlyn-Schöneberg De bruorren Grimm wienen de Dútske bruorren en taalkundigen Jacob Ludwig Karl Grimm en Wilhelm Karl Grimm.
Nijsgjirrich
De bruorren Grimm kinne it bêst ferlike wurde mei de bruorren Halbertsma. De bruorren Grimm en Halbertsma wienen Taalbouwer, Bruorren, Skriuwers fan de Romantyk.
Durk VI fan Hollân
right|thumb|200px|Durk VI Durk VI (1114 - 5 augustus 1157) wie greve fan Greefskip Hollân en Seelân fan 1122 ôf. Troch syn houlik makke er oanspraak op it Greefskip Mid-Fryslân.
Houlik en bern
Tegearre krigen se njoggen bern.
Durk hie ek in bûtenechtlik bern, mei de namme Robert.
It regintskip fan Petronilla
Doe't syn heit Floaris II yn 1222 ferstoar wie Durk VI noch te jong om it bestjoer op him te nimmen. Dêrom naam syn mem Petronilla fan Saksen dizze taken op har. Yn 1123 holp Petronilla har healbroer hartoch Lotharius yn syn striid tsjin keizer Hindrik V. Neidat Lotarius yn 1125 sels kening waard fan it Hillige Roomske Ryk foege hy it Rynlân en Leien by Hollân. Yn 1133 stifte Petronilla de abdij fan Rynsburch. Se hie gjin fertrouwen yn de frijwat ambysjeleaze Durk, dêrom rekte Petronilla har regintskip sadat har soan Floaris de Swarte it greefskip oernimme koe.
Floaris de Swarte
Floaris de Swarte hie wol ambysjes. Hy kaam iepenlik yn opstân tsjin syn broer en waard fan 1129 oant 1132 ek as greve fan Hollân yn oarkondes neamd. Sels de kening fan Dútslân Lotaris en biskop Andrys fan Utert erkenden Floaris as de rjochtmjittige greve fan Hollân. Yn maart 1131 waard Durk VI lykwols wer offisjeel Greve fan Hollân neamd en lykje de bruorren gjin spul mear te hawwen. Mar sa'n seis moanne letter stienen de bruorren alwer tsjinoer inoar, dit neidat de opstannige West Friezen Floaris de hearskippij oer hiel West- Fryslân oanbean hienen. Floaris fûn dit prachtich en akseptearre soks mar al te graach, ek Kinmerlân sleat him by de opstân oan. In jier letter, yn augustus 1132, kaam de Roomske kening Lotarius tuskenbeide en waarde de bruorrestriid wer bylein. Dit hie lykwols mar in bytsje ynfloed op it ferset fan de Friezen. Yn 1133 waard Floaris de Swarte flakby Utert fermoarde troch Herman en Godfryd fan Kuyk. Lotarius liet as straf it kastiel fan Herman en Godfried platsmite en se waarden bannelingen.
De beafeart fan Durk
Yn 1138 ûndernaam Durk VI tegearre mei syn frou in pylgrimstocht nei Jeruzalim. By dizze tocht waard harren soan Peregrinus (Pylgrim) berne. Op de weromreis besocht Durk Paus Ynnosentsius II, en droech de abdij fan Egmond en it troch syn mem stiften Abdij fan Rynsburch oan him op.
De Echternachse kwestje
Yn 1156 loste Durk VI de slepende kwestje fan de Echternachse tsjerken op. Om 923 hinne hie Durk I yn Egmond in abdij stiften. Dizze abdij fan Egmond krige de tsjerklike rjochten oer it gebiet, ynstee fan de troch Willibrordus stifte Abdij fan Echternach. De abdij fan Echternach besocht ferskeidene kearen om it ferlerne gebiet werom te krijen. Dit hie ta gefolgen dat yn 1063 de biskop Willem I fan Utert de tsjerken yn it gebiet ferdielde oer de beide abdijen. De abdij fan Egmond woe fan dizze ferdielen neat witte. Durk VI loste it skeel op troch de abdij fan Echternach, yn ruil foar de gebieten, lân op skowen en de ynkomsten fan de grutte tsjerke fan Flaardingen te skinken. De abt fan Egmond wie net botte bliid mei de oplossing. Hy die Durk VI en syn soan Floaris dan ek yn de tsjerklike ban. Dizze ban is wierskynlik de oarsaak dat Durk VI net yn Egmond mar yn de Abdij fan Rynsburch te hôf brocht is.
Hessewei
thumb|right|250px|Hessewein op in gevelstien fan in eardere herberch In Hessewei is in âlde hannelswei troch Noard Dútslân en Nederlân boppe de riviere rjochting Utert. Der rinne ferskate hessewegen, dy't brûkt waarden troch lju út Hessen, Dútske keaplju út de kontreien fan Kassel. Dy wegen mijden meast de doarpen en stêden omdat de Hessen swiere, brede karren brûkten dy't breder wiene as yn de Nederlânnen tastien wie en dêrtroch net yn de besteande spoaren pasten. Se soene boppedat de meast ûnferhurde wegen skansearje. Yn heidefjilden binne de karrespoaren dy't de Hessen lutsen op guon plakken te werkennen troch de ôfwikende fegetaasje. Mei't se net altyd krekt itselde spoar brûkten, wiene de Hessewegen op guon plakken tige breed.
Op in soad plakken is de rin fan de hessewegen ek noch werom te finen yn de strjitnamme "Hessewei". Yn Kollum is bygelyks noch altyd in stikje dyk dat Hessewei hjit, om't der in Hessewei fia Grins en Kollum nei Fryslân rûn.
De earste hessewegen binne ûntstien yn de 17e iuw, mar foar in part brûkten se âldere rûtes, lykas hânzewegen. Omdat hessewegen meast oer saneamde woaste grûn rûnen hiene de Hessen geregeld lêst fan rôvers. Dêrom waard in soad yn konfoai reizge.
Robbie Coltrane
Robbie Coltrane OBE (Rutherglen, 30 maart 1950 - Larbert, 14 oktober 2022) skûlnamme fan Anthony Robert McMillan, wie in Skotsk akteur en komyk. Bûten it Feriene Keninkryk krige er bekendheid mei syn rol yn de film Nuns on the Run út 1990, mei Eric Idle, en as de paus yn de satiryske film The Pope Must Die út 1991. Yn 2001 spile er foar it earst de rol fan healreus Rubeus Hagrid yn de Harry Potter filmrige.
Robbie Coltrane ferstoar op 14 oktober 2022 yn 'e âldens fan 72 jier.
List fan planetoïden 37401-37500
Dit is in list fan planetoïden 37401-37500.
Simon Schama
Hy is in soan fan Arthur Osias en Gertrude Clare Steinberg. Hy studearre oan it Christ's College fan de Universiteit fan Cambridge dêr't er ek arbeide as assistint fan 1969 oant 1976. Doe ferfear er nei de Universiteit fan Oxford, nei it Brasenose College dêr't er dosint moderne skiednis waard. Yn 1980 gie er nei Harvard yn de Feriene Steaten. In koart skoft letter krige er in plak oan de Columbia University.
Schama hat him spesjalisearre yn Europeeske skiednis, ekologyske skiednis en keunstskiednis.
Landscape and memory, A history of Britain en Power of Art waard troch himsels bewurke ta dokumintêrerigen foar de BBC.
Stasjon Hurdegaryp
Stasjon Hurdegaryp (Hdg) is in spoarweistasjon yn it doarp Hurdegaryp yn de gemeente Tytsjerksteradiel. En waard iepene yn 1866 oan de Steatsline B (Harns Haven - Bad Nijeskâns).
Gebou
200px|thumb|left|Stasjon Hurdegaryp, iere 20e iuw It oarspronklike spoarweistasjon fan Hurdegaryp wie in standertstasjon fan de Steatsspoarwegen, in stasjon fan it type SS fiifde Klasse, boud yn de jierren sechtich fan de 19e iuw en ien fan de achtentritich stasjons dy 't ea yn dy klasse boud wie. It gebou wie ûntwurpen troch de arsjitekt Karel Hendrik van Brederode It stasjon waard sûnt de iepening meardere kearen ferboud. Yn 1891 krige it gebou oan wjerskanten in fleugel; yn 1915 krige it middenpart der in ferdjipping by.
It stasjon waard yn 1964 ferfongen troch in nij gebou bekend as Standerttype Vierlingsbeek fan de hân fan arsjitekt Willem Bernhard Kloos. It stasjonsgebou is hjoed-de-dei yn gebrûk as jongerensintrum.
Op 30 maaie 1999 waard de eardere stasjonsnamme Hardegarijp oanpast oan de sûnt 1989 offisjele Fryske namme.
It Keninklik Peinjekabinet
thumb|right|250px|''It pân fan it eardere museum yn Leien
De kolleksje fan it museum bestie ûnder mear út munten út tesonken skippen, bysûndere bankbiljetten, gouden peinjes, Afrikaanske jild-earmbannen en âlde muntwaachskealjes.
Nederlânsk Keamerkoar
Skiednis
It koar waard yn 1937 oprjochte troch Felix de Nobel op oanstean fan de VARA-radio dy't graach de Bach-kantates oer de radio útstjoere woe. Yn 't earstoan hjitte it koar Pro Musica. By de earste iepenbiere útfiering, yn 1939 yn Haarlim, waard de namme Nederlandsch Kamerkoor brûkt. Under Felix de Nobel, dy't it koar oant 1972 dirigearre, kaam it Nederlânsk Keamerkoar ta grutte bloei. Bekende komponisten as Francis Poulenc, Frank Martin, Rudolf Escher, Hendrik Andriessen en Henk Badings skreaunen stikken foar it ensemble.
Diriginten
Fan 1937 oant 1972 waard it Nederlânsk Keamerkoar laat troch Felix de Nobel. Lettere fêste diriginten wienen Uwe Gronostay en Tõnu Kaljuste. Yn de rin fan de tiid soe it koar mear op projektbasis wurkje mei diriginten, sa as mei Gustav Leonhardt, Nikolaus Harnoncourt, Ton Koopman, Roger Norrington en Ed Spanjaard. Op 't heden is Peter Dijkstra de fêste gastdirigint en is Klaas Stok de koarlieder. Paul Van Nevel is eare-gastdirigint.
Opnamen
It Nederlânsk Keamerkoar hat wyls mear as 70 CD's makke.
Freoneferiening Cantus Nobilitas
Sûnt 1987 bestiet de 'Vriendenvereniging van het Nederlands Kamerkoor' Cantus Nobilitas (Latyn foar "de adel fan de sjongkeunst").
Felix de Nobel
Felix de Nobel (Haarlim, 27 maaie 1907 - Amsterdam, 25 maart 1981) wie in Nederlânsk pianist en dirigint. Hy is meast bekend wurden as de oprjochter fan it Nederlânsk Keamerkoar.
Johan de Nobel, syn broer, wie sellist.
Oplieding
Hy krige syn muzikale oplieding by Hendrik Andriessen en oan it Konservatorium fan Amsterdam. Hy trede op as solist en begelieder op de Nederlânske poadiums. De Nobel bewurke in protte folkslietsjes.
Kristallnacht
thumb|Fernielde synagoge yn Berlyn De Kristallnacht wie in troch de nazi's organisearre pogrom rjochte tsjin de Joaden yn Dútslân.
De Kristallnacht barde yn de nacht fan 9 op 10 novimber 1938. Yn hiel Dútslân waarden Joaden oanfallen, der waarden 267 synagogen yn brân stutsen en ûngefear 7500 winkels en bedriuwen fan Joaden fernield. Ek Joadske huzen, skoallen, begraafplakken en sikehuzen moasten it ûntjilde. It waard de brânwacht ferbean om de brânen te blussen. Yn de Kristallnacht waarden 92 Joaden fermoarde. Ek yn Eastenryk en Sudetelân waarden Joaden oanfallen en harren besittings fernield. Nazypropagandaminister Joseph Goebbels wurdt sjoen as it brein efter de Kristallnacht.
De namme Kristallnacht ferwiist nei de soad glêswurk dat by dizze oanfallen fernield waard. Fan Joadske side waard letter beswier makke. Sy fûnen de namme te eufemistysk te sjen oan de earnst fan wat bard wie. Sûnttiids wurde der yn Dútslân ek oare nammen brûkt, lykas Reichspogromnacht en Novemberpogrome 1938. De Kristallnacht wurdt sjoen as in kearpunt yn it belied fan de nazi's tsjin de Joaden.
Floaris III fan Hollân
right|thumb|180px|Ofbylding fan Floaris III Floaris III (om 1140 hinne – Tyrus,Antiochje, 1 augustus 1190) wie fan 1157 oant 1190 greve fan Hollân.
Skiednis
Floaris folge yn 1157 syn heit Durk VI op as greve fan Hollân. Hy wie in trouwe bûnsgenoat fan de Dútske keizer Freark Barbarossa. Yn 1158 en fan 1176 oant 1178 stie hy de keizer persoanlik by yn syn striid yn Itaalje.
Famylje
Floaris wie troud mei Ada fan Skotlân, de suster fan de Skotske kening Malcolm IV. Hy troude op 28 septimber1162 en tegearre krigen se 10 bern, 5 soannen en 5 dochters.
Goslingastate (Doanjum)
thumb|Goslingastate (1730) Goslingastate wie in state yn Doanjum, gemeente Frjentsjerteradiel. Fan de Goslingastate is sels de lizzing yn it terrein net mear te werkennen.
De state waard begjin 17e iuw boud. Op de Sickemastate yn Hjerbeam wenne begjin 17e iuw Johan fan Goslinga, grytman fan Frjentsjerteradiel; hy is troud mei Fed Sophia fan Cammingha fan It Amelân. It pear beslút om in nije state te bouwen yn Doanjum. Johan en Fed Sophia binne de âlden fan de Fryske steatsman Sicco fan Goslinga (1664-1731). Sicco studearre yn Frjentsjer en studearre nei syn eksamen noch yn Ingelân en Frankryk. Yn 1688 folge hy syn heit op as grytman. Hy focht mei yn de Spaanske suksesjeoarloch as gûverneur op it fjild en die mei oan de Slaggen by Ramillies (1706), Oudenaerde (1708) en Malplaquet (1709). By dizze fjildsslaggen hie hy in soad súkses en soks hie ta gefolch dat hy folmachtige waard by de Frede fan Utert yn 1712-1713. Ek waard hy ôfgesant fan de Republyk oan it hof fan Loadewyk XIV yn Versailles yn 1714.
De famylje Goslinga stoar út yn manlike line doe't Sicco yn 1731 ferstoar. Wol waarden ôfstammelingen fan syn dochters, de Burmania's en de Greven fan Wassenaer-Obdam, letter noch grytman fan Frjentsjerteradiel. Uteinlik waard de state yn 1803 ôfbrutsen.
Yn 'De Tegenwoordige Staat van Friesland' út 1786 stiet te lêzen: 'heden bestaat het voorname sieraad des dorps in de fraaje State Goslinga, ten Zuiden der Kerk gelegen, en in de voorige eeuw gesticht door den grietman Johan van Goslinga: van deeze plaats loopt eene lange allee naar den grooten rydweg van Franeker op Leeuwarden.' Fan de hân fan Jacob Stellingwerf is gjin tekening bekend fan de Goslingastate. Gelokkich waard de state wol fêstlein op een fraaie kleurtekening dy't net sinjeard is, mar mooglik fan de hân fan Abraham de Haen (1707-1748) wêze kin. Dy tekener makke yn 1734 kleurtekeningen fan Marsum en Tsjummearum. It opskrift is: "'t Huis van den Hr. Goslinga, pleni potentianida te Doengjum bij Franeker." Pleni potentia kin 'ryk oan macht' betsjutte, mar wat -nida betsjut is ûndúdlik. It is wol seker dat it opskrift op Sicco fan Goslinga slacht.
Op de ôfbylding is tusken de beammen troch net sa folle fan de state te sjen. It wie yn elk gefal in breed en net sa'n djip gebou fan twa ferdjippings ûnder in skylddak mei mânske hoekskoarstiens. Rjochts fan de doar binne fjouwer ramen te sjen en derfan útgeande dat it hûs symmetrysk boud is, sille oan de oare kant grif ek fjouwer ramen sitten hawwe. Links binne ûnder de beammen noch wat oanbouwen sichtber, mooglik binne dat stâlen en in koetshús. It foarplein wie tagonklik oer in daam yn de grêft, dêr't in grut stek op stie. Hielendal rjochts op de tekening is noch in teekoepel te sjen. Yn de tsjerke fan Doanjum is in fraai prealgrêf setten, troch de bern fan Sicco, dat makke waard troch de foaroansteande byldhouwer Jean Baptist Xaverij.
Keunstskilder
thumb|In keunstskilder oan it wurk [[Georg Friedrich Kersting]] In keunstkilder is in keunstner dy't mei ferve skilderijen makket op in meastentiids flakke ûndergrûn. In protte keunstskilders fertsjinje jild mei it ferkeapjen fan harren wurk.
Skilderstilen
Keunstskilders wurde yndield by skilderstilen, bygelyks yn ien fan de Europeeske keunststreamings. In keunstskilder kin ek ta mear as ien streamingen yn de skilderkeunst rekkene wurde.
De skilderstyl hat faak ek ferbân mei it tiidrek dêr't de skilder yn libbe.
Súdeinsterfeart
De Súdeinsterfeart is de feart dy't troch de Grutte Súdein fan Twellingea rint. Oan de noardkant is it no in dea ein, om 't dêr foarby, dwêrs dêrop, it Prinses Margrietkanaal rint. Lykwols is yn de atlas fan Eekhoff te sjen dat it wetter earder troch rûn as it Ges. Krekt hokfoar namme doe brûkt waarde op 'e Súdein is op de kaart net te sjen.
Lykwols rint de feart fierder nei it súdeasten, en komt op de Hoarsewei út. Dêrfoarby rûn noch in oare greft fierder troch Doanjewerstâl dy't in ferbining foarme mei de Jentsjemar, mar dy is der no net mear.
Ian Kershaw
Sir Ian Kershaw (Oldham, 29 april 1943) is in Ingelsk heechlearaar moderne skiednis oan de Universiteit fan Sheffield en jildt as ien fan de meast promininte ûndersikers fan Nazi-Dútslân. Hy waard foaral bekend troch syn biografyen fan Adolf Hitler en de striderij dêroer.
Keppelings om utens
Oer Kershaw Kershaw yn fraachpetearen Troch Kershaw
Koatstertille
Koatstertille, yn de folksmûle ek wol koartwei "De Tille" neamd, is in doarp yn de gemeente Achtkarspelen. It doarp leit east fan de Burgumer Mar oan it Knillesdjip.
Under it doarp falle ek de buorskippen De Koaten (foarhinne Koaten), Mûntsetille en Opperkoaten.
Koatsterille hat  ynwenners.
Skiednis
thumb|left|De âlde tsjerke fan Koaten (1722) Fan oarsprong wie Koaten in boeredoarp (Koaten is ôflaat fan Cottum dat wer komt fan koaterboeren, oftewol "de koaters"). Mei't yn 1571 de Spaanske ofsier en steedhâlder Caspar de Robles de opdracht joech om it Knillesdjip te graven, setten minsken harren nei de omkriten fan de brêge oer it kanaal nei wenjen en ferskode dus in diel fan it doarp. Dy delsetting krige de namme De Tille (de Fryske beneaming foar hege brêge).
Fynsten fan stikken dowestien oan de súdkant fan 'e Alde Dyk ferwize dêr nei it bestean fan in tsjerke út likernôch de 11e-12e iuw, dy't nei alle gedachten oan Sint-Benediktus wijd wie. Der wurdt oannommen dat dy tsjerke al foar de reformaasje ôfbrutsen waard. De tsjerke ferhûze neffens de tradysje letterlik stien foar stien nei it plak dêr't it hjoeddeiske hôf leit (Tillebuorren 45). Fan dy tsjerke bestiet in ôfbyld fan Jacobus Stellingwerf út 1722. Fierders binne fan dy tsjerke allinne in pear kleastermoppen bewarre bleaun. In tredde tsjerke waard boud yn Koaten, dy't foar de arbeiders fan De Tille te fier fuort lei en doe't dy ek wat yn de tsjerkeried te sizzen krigen, lieten hja de tsjerke ôfbrekke en yn 1882 op it hjoeddeiske plak werbouwe.
Yn de 19e iuw ûntstie der mear warberens oan it kanaal. Der kaam in jeneverstokerij, in skipstimmerwerf en der waarden oan it kanaal ferskillende nôt- en oaljemûnen boud. De nôt- en oaljemûne Vries wie de lêste fan de mûnen fan Koatstertille. Dy mûne ferfong de yn 1865 ôfbaarnde nôtmûne fan Ritsma út 1858 en waard yn 'e jierren 1960 nei in eardere ûnttakeling yn 1939 foar in grut part ôfbrutsen. De stiennen romp baarnde yn 1986 ôf en dêrnei is alles opromme. .
By it omlizzen fan it kanaal om it doarp hinne ein jierren 1930 ûnstie der tusken de haven en it kanaal in dearinnend stik lân, dêr ferskate bedriuwen gebrûk fan makken. Dat hie ta gefolgen dat De Tille it doarp Koaten benefter liet en dêrom is yn 1959 de doarpsnamme Koaten opgien yn Koatstertille. Troch in wiziging fan it yndustrialisaasjebelied fan it Ryk waard Koatstertille oanwiisd as ûntwikkelingskearn.
Mienskip
Yn Koatstertille stiet foar aktiviteiten it MFA It Tillehûs. De ynwenners fan Koatstertille wurde tradisjoneel foar rinkjespuiers útmakke.
Tsjerken
thumb|260px|[[Benediktustsjerke (Koatstertille)|Benediktustsjerke]] De PKN-gemeente Koatstertille makket gebrûk fan de Benediktustsjerke. Sûnt 1966 waard fanút Droegeham in grifformeade tsjerke stifte. De grifformearde tsjerke waard yn 2022 foar it lêst brûkt en oerdroegen oan de gemeente om dêr flechtlingen yn op te fangen.
Skoallen
thumb|260px|Koatstertille oan it Knillesdjip thumb|260px|Klokkestoel
Befolkingsferrin
(*) Koaten
Strjitten
De Strjitten yn Koatstertille
Atlanta
Atlanta is de haadstêd en tagelyk de grutste stêd fan 'e Amerikaanske steat Georgia. Teffens is it haadplak fan it omlizzende Fulton County, al stekt in lyts diel fan 'e bûtenwiken yn it easten oer de grins fan DeKalb County hinne. Neffens in offisjele skatting út 2012 (op basis fan gegevens fan 'e folkstelling fan 2010) hie Atlanta doe krapoan 445.000 ynwenners. As stêdekloft, wêrby't alle foarstêden en de omlizzende heal ferstedske plattelânskrite meirekkene wurde, hat Atlanta in befolking fan hast 5,5 miljoen minsken. Dêrmei is it de op acht nei grutste agglomeraasje fan it lân. De stêd is in wichtich yndustry-, ferkears-, hannels-, en finansjeel sintrum yn it súdeasten fan de Feriene Steaten, en stiet der û.m. om bekend dat sawol frisdrankgigant Coca Cola as de ferneamde ynternasjonale nijsstjoerder CNN der harren haadkertier hawwe.
Skiednis
Ear't Atlanta bestie, waard de krite dêr't dat no leit, bewenne troch de Kriik- en Sjeroky-Yndianen. As ûnderdiel fan 'e stelselmjittige ferdriuwing fan 'e Yndianen út noardlik Georgia waard it lykwols yn 1821 troch de Kriik ûntromme en oerdroegen oan 'e Amerikanen. De earste blanke kolonisten arrivearren it jiers dêrop. Yn 1836 waard der in spoar oanlein fan Chattanooga, yn 'e steat Tennessee, oant beëasten de rivier de Chattahoochee, dêr't it letter wei trochlutsen wurden soe nei Savannah, oan 'e Atlantyske kust. It plak dêr't it spoar foarearst einige, krige de tapaslike namme fan Terminus ("Einpunt"). In jier letter wie dêr in lytse delsetting ûntstien, dy't earst ek fan Terminus neamd waard, yn 1842 de namme fan Marthasville krige, en úteinlik, yn 1847, omneamd waard ta it hjoeddeistige Atlanta, in ferkoarting fan it oarspronklike útstel: Atlantica-Pacifica, nei de Atlantyske en de Stille Oseaan. Datselde jiers krige it offisjeel de status fan stêd.
Tsjin 'e tiid dat de Amerikaanske Boargeroarloch útbriek, yn 1861, wie Atlanta groeid ta krapoan 10.000 ynwenners. Mei't ferskate spoarlinen inoar der krústen, wie it yn 'e oarloch foar it Suden in plak fan grut strategysk belang op it mêd fan militêre befoarrieding. As sadanich wie it foar it Noarden like wichtich om it te feroverjen, en yn 1864, nei de fal fan Chattanooga, teach in Noardlik leger ûnder lieding fan generaal William Tecumseh Sherman oer de grins fan Georgia om Atlanta te bemasterjen. De Súdliken beaen fûleindich ferset, en der waarden yn 'e krite om Atlanta hinne ferskate grutte fjildslaggen útfochten, wêrûnder de Slach by Atlanta. De stêd sels waard 107 dagen lang troch de Noardliken belegere, oant de ferdigeners op 1 septimber 1864 belies jaan moasten. De pleatslike Súdlike befelhawwer, generaal John Bell Hood, liet foar syn ôftocht alle iepenbiere gebouwen yn 'e brân stekke en alle guod dat de Noardliken mooglikerwize helpe kinne soe, ferrinnewearje. Nei't boargemaster James Calhoun de stêd de oare deis oan Sherman oerjûn hie, liet dy de befolking op 7 septimber evakuëarje, wêrnei't er yn tarieding op syn opmars nei Savannah hiele Atlanta platbaarne liet, útsein inkeld de tsjerken en de sikehuzen.
Nei't de Boargeroarloch yn 1865 einige wie mei in Noardlike oerwinning, waard Atlanta stadichoan wer opboud. Om't it noch aliten in spoarknooppunt wie, waard yn 1868 de steatshaadstêd fan Georgia derhinne ferpleatst út Milledgeville wei. Yn 1880 stribbe Atlanta Savannah foarby as grutste stêd fan 'e steat. Yn 1885 waard de Georgia School of Technology stifte (no Georgia Tech), dat letter in tige foaroansteande technyske universiteit wurde soe.
Yn 'e earste desennia fan 'e tweintichste iuw groeide Atlanta as nea tefoaren, en de befolking fertrijefâldige yn dy tiid. Tagelyk wiene der ek trageedzjes te betreurjen, mei yn it foarste plak rasistyske en antysemityske opskuorren. By de Rasse-opskuor fan Atlanta kamen yn 1906 teminsten 27 lju om, wylst der mear as 70 ferwûne rekken. Yn 1915 waard de Joadske fabryksopsichter Leo Frank, dy't feroardiele wie foar moard, troch in razende mannichte lynchd. Yn 1917 kaam ien persoan om en rekken 10.000 lju dakleas troch de Grutte Brân fan Atlanta.
Under de Twadde Wrâldoarloch ferfolle Atlanta as ferfiersknooppunt en yndustrystêd in wichtige rol by de befoarrieding fan 'e Amerikaanske oerseeske legers. Yn 'e jierren sechstich waard de stêd it toaniel fan 'e demonstraasjes en stakings dy't organisearre waarden troch de Swarte Boargerrjochtebeweging, oanfierd troch dûmny Martin Luther King, dy't fan berte en komôf in Atlantster wie. Njonkelytsen waard de rasseskieding yn 'e stêd opheft, oant it (yn namme) fan 1973 ôf hielendal net mear foarkaam. Tsjin 1970 wiene de Afro-Amerikanen yn Atlanta yn 'e mearderheid, en yn 1973 koe sadwaande de earste swarte boargemaster, Maynard Jackson, keazen wurde. Yn dyselde tiid rekke de stêd lykwols ekonomysk yn 'e nederklits, en tusken 1970 en 1990 ferlear Atlanta mear as 100.000 ynwenners (oftewol goed 20% fan 'e befolking).
Yn 1996 waarden yn 'e stêd de Olympyske Simmerspullen holden, dy't mar amperoan ûntregele waarden troch de bomoanslach yn it Centennial Olympic Park. Fanwegen it hjitte waar krige de stêd doe de bynamme 'Hotlanta'. De Olympyske Spullen wiene in kearpunt foar Atlanta, mei't de stedsfernijing, dêr't by wize fan tarieding op 'e Spullen mei begûn wie, trochset waard. Der kamen nije ynvestearrings, en de ekonomy klaude wer by de wâl op, sterker noch, fan likernôch 2000 ôf draaide dy as in tierelier. De bankekrisis fan 2008 hat ek Atlanta troffen, mar net sa bot as in protte oare stêden.
Geografy
Atlanta hat trije wichtige kommersjele sintra binnen de stedsgrinzen: Downtown (de binnenstêd), mar dêrnjonken ek stedsdielen dy't ûntstien binne as bûtenwiken: Midtown en Buckhead. De omlizzende wiken en buerten besteane út beammige leechbou. Kommersjele sintra en klusters kantoargebouwen binne der ek yn 'e foarstêden, benammen yn Cumberland (yn Cobb County), en yn it Perimeter Center, krekt bûten de grinzen fan it eigentlike Atlanta, yn 'e stêd Sandy Springs, mar ek tsientallen kilometers fierderop by de autodyk de I-75 yn Cobb County lâns, Georgia 400, en by de I-85 lâns yn Gwinnett County. Dêromtrint lizze ek wichtige foarstêden fan Atlanta, lykas Marietta, Kennesaw, Sandy Springs, Alpharetta en Duluth.
Ekonomy
Mei in bruto produkt fan $304 miljard jiers is de stêdekloft Atlanta de op sân nei grutste pleatslike ekonomy fan 'e Feriene Steaten, en de op 16 nei grutste fan 'e wrâld. Yn Atlanta steane de haadkertieren fan oer de hiele wrâld bekende bedriuwen lykas frisdrankgigant Coca Cola, nijsstjoerder CNN, pakjeferstjoerder UPS en loftfeartmaatskippij Delta Air Lines, en teffens fan The Home Depot, ien fan 'e grutste doch-it-selskeatlings fan Amearika. De lofthaven fan Atlanta, Hartsfield-Jackson Atlanta International Airport, is mei 89 miljoen reizgers jiers al sûnt 1998 de drokste fan 'e wrâld. Dat komt mei troch de oanwêzigens fan Delta Air Lines, dat de grutste wurkjouwer fan 'e stêd en de tredde fan 'e regio is. Wat heger ûnderwiis oanbelanget, binne der yn Atlanta 35 hegeskoallen en universiteiten fêstige, wêrfan't de Steatsuniversiteit fan Georgia (GSU) en technyske hegeskoalle Georgia Tech de wichtichsten binne.
Iepenbier ferfier
De stêd Atlanta en de kearngebieten fan 'e agglomeraasje, Fulton County en DeKalb County, stjoere mei-inoar in iepenbierferfierstsjinst oan, MARTA (Metropolitan Atlanta Rapid Transit Authority). MARTA hat njonken in stelsel fan busferbinings ek in metronet dat bestiet út in noard-súd en in east-westline. De metro betsjinnet de lofthaven, de binnenstêd fan Atlanta en trije fan 'e fjouwer oare wichtichste kommersjele konsintraasjes, Midtown, Buckhead en Perimeter.
In grut probleem is dat wurkjouwers en kommersjele sintra ferspraat binne oer ferskate gebieten yn 'e stêdekloft, fral oer de saneamde útlizzende lokaasjes yn it noarden (noardlike part fan Fulton County, Cobb County en Gwinnett County). Dy gebieten hawwe gjin metro- of spoarferbinings, der is grutte drokte op 'e mar in pear autodiken dy't der binne en troch de grutte ôfstannen kin it oeren duorje om mei de bus dêrhinne te kommen út oare dielen fan Grut-Atlanta wei. Der geane hieltyd mear stimmen op om in regionaal spoarsyteem op te setten en dêrmei wichtige kommersjele sintra yn 'e foarstêden mei de rest fan 'e agglomeraasje te ferbinen. Ek is der in plan oppenearre om in tramline oan te lizzen by de Cobb Parkway yn Cobb County lâns, dy't Kennesaw, Marietta en Cumberland mei it sintrum fan Atlanta ferbine soe.
Besjensweardichheden en oare bysûnderheden
Wat toerisme oangiet, stiet Atlanta bekend om syn botanyske tún, de Atlanta Botanical Garden; de pleatslike dieretún, Zoo Atlanta, dêr't mear as 1.300 bisten fan mear as 220 ferskillende soarten holden wurde; it Georgia Aquarium, wrâlds grutste iepenbier akwarium; de Martin Luther King, Jr. National Heritage Site, it hûs dêr't de ferneamde minskrjochte-aktivist opgroeide; de World of Coca-Cola, in museum dêr't de skiednis fan it frisdrankmerk beljochte wurdt; de CNN Studio Tour, in rûnlieding troch de CNN-studio's; en it High Museum of Art, it wichtichste keunstmuseum fan it Amerikaanske Súdeasten. Op it mêd fan sport is Atlanta de thúsbasis fan it honkbalteam de Atlanta Braves, it basketbalteam de Atlanta Hawks en it Amerikaansk fuotbalteam de Atlanta Falcons.
Demografy
Neffens âlde sifers fan 'e folkstelling fan 2000 wie doe fan 'e befolking fan Atlanta 9,7% âlder as 65 jier en bestie dy foar 38,5% út ienpersoanshúshâldings. Wat de etnyske opbou fan 'e befolking oangiet, dy wie neffens gegevens fan 'e folkstelling fan 2010 doe sa: 54,0% swarten; 33,2% blanken; 5,2% Latino's; 3,1% Aziaten; 0,2% Yndianen; 4,3% oaren of fan mingd etnysk komôf. Mei in persintaazje fan 12.8% homo's en lesbiënnes is Atlanta ien fan 'e "homoseksueelste" stêden fan 'e Feriene Steaten, efter San Fransisko en krekt efter Seattle. Yn 2010 libbe 22,6% fan 'e befolking fan Atlanta ûnder de earmoedegrins.
Klimaat
Atlanta hat in fochtich subtropysk klimaat mei fjouwer dúdlik ûnderskate jiertiden en wurdt it hiele jier troch rynsk fan delslach betsjinne. Simmerdeis is it hjit en near, al wurdt de waarmte wat moderearre troch de hichte fan 'e stêd; by 't winter is it koel mei wif waar, dat samar omslaan kin. De trochsneed temperatuer oerdeis is yn jannewaris, de kâldste moanne, 11,3 °C, en yn july, de waarmste moanne, 31,7 °C. Mear as fjirtich dagen yn 't jier in temperatuer dy't oerdeis boppe 32 °C útkomt, is normaal foar Atlanta. Rekôrtemperatueren wiene –23 °C yn febrewaris 1899 en 41 °C yn juny 2012. De stêd kin jiers 1261,9 mm delslach ferwachtsje, mei dêrby oer de hiele winter ferdield 6,9 sm snie. De measte snie dy't der ea yn ien kear fallen is, wie 25 sm op 23 jannewaris 1940. Inkeld kin der in tornado foarkomme, lykas dy dy't op 15 maart 2008 withoefolle skea yn it sintrum fan Atlanta oanrjochte.
Koisan-talen
thumb|300px|right|Kaart mei dêrop de fersprieding fan [[taalfamyljes yn Afrika (Koisan-talen yn giel).]] De Koisan-talen of Khoisan-talen binne in kloft talen út Súdlik Afrika en East-Afrika dy't har fan oare talen ûnderskiede troch it foarkommen fan 'e saneamde klikkonsonanten. Dêrom wurde se ek wol de "kliktalen" neamd. Eardere teoryen dy't hawwe woene dat dizze talen mei-inoar ien taalfamylje foarmen, binne sûnt ûntkrêfte.
Beskriuwing
Om 1950 hinne kaam de Amerikaanske taalkundige Joseph Greenberg mei it idee op 'e lapen dat de Koisan-talen ien inkele taalfamylje foarmje soene, mar dy teory waard yn akademyske fermiddens nea folslein akseptearre, en wurdt tsjintwurdich troch saakkundigen planút ôfwiisd. Yn wurklikheid besteane de Koisan-talen út trije ûnderskate taalfamyljes en twa isolearre talen, dy't, ynsafier't men dat no neigean kin, gjin bewiisbere ûnderlinge besibskip fertoane. De term Koisan-talen wurdt sadwaande no inkeld noch brûkt foar it gemak, om in alomfiemjende namme foar sokke kliktalen te hawwen.
Yn totaal binne 20 oant 40 Koisan-talen (ôfhinklik fan wêr't men de grins leit tusken talen en dialekten), dy't mei-inoar sa'n 300.000 sprekkers hawwe. De sprekkers binne foar it meastepart folken dy't hearre ta de gruttere etnyske groepen fan 'e Koikoi (Khoikhoi, foarhinne bekend as Hottentotten) en de San (foarhinne "Boskjesmannen" neamd), út 'e Kalaharywoastyn fan Namybje, Botswana, Angoala en Súd-Afrika. De oantsjutting "Koisan" is in gearlûking fan 'e nammen fan 'e Koikoi en de San, dy't har net inkeld op grûn fan taal, mar ek fan rasiale skaaimerken fan oare Afrikaanske folken ûnderskiede. Nei alle gedachten wienen de foarâlden fan dizze folken de earste bewenners fan Súdlik Afrika. Dêrnjonken wurde twa Koisan-talen, it Hadza en it Sandawe, sprutsen yn it Eastafrikaanske Tanzania, troch folken dy't etnysk noch Koikoi, noch San binne.
Der wurdt fan útgien dat yn it ferline Koisan-talen, of yn alle gefallen soartgelikense talen, hiel Súdlik Afrika en grutte dielen fan East- en Sintraal-Afrika ta har ferspriedingsgebiet rekkenje mochten, mar dat se troch de ynfaazje fan Bantû-talen-sprekkende folken út it noarden yn fersprieding en sprekkersoantallen belune binne. Hast gjin inkele Koisan-taal hat hjoed de dei noch in sprekkersoantal dat boppe in pear tûzen útkomt. Utsûnderings binne datoangeande it Sandawe, mei yn elts gefal 65.000 sprekkers en mooglik wol 90.000, en it Nama út Namybje, mei 200.000 sprekkers.
Jos Verstappen
Johannes Franciscus 'Jos' Verstappen (Montfort, 4 maart 1972) wie in Nederlânsk Formule 1-koereur. Jos Verstappen is de heit fan Formule 1 koereur Max Verstappen.
Frysk Festival
It Frysk Festival is in fiifjierliks evenemint. De earste edysje wie yn 1978 en hie as doel keunst en kultuer út Fryslân sjen te litten. Ynearsten lei it aksint op meardere lytsskalige projekten. Yn 1985 nei fyftich kultueruterings, yn 2000 sân. Benammen de grutskalige projekten foelen op. De musical Mata Hari, it muzykspektakel Abe, de tentoanstelling Salut au Monde yn it Frysk Museum, de Slachtemaraton en Orfeo Aqua. Yn 1980 wienen der 25 tûzen besikers, by Simmer 2000 wienen der wol 135 tûzen. It festival bestiet út meardere projekten, dêr't ferskate keunstfoarmen oan bod komme, lykas byldzjende keunst, toaniel, muzyk, bewegingsteater, en literatuer.
ABBA: The Album
The Album is it fiifde studio-album fan ABBA. It album waard opnommen fan 31 maaie oant en mei novimber 1977 yn de Metronome Marcus, Metronome en Glen Studios yn Stockholm en yn de Bohus Studios yn it Noarske Kungälv en waard in moane letter op 12 desimber 1977 útbrocht. ABBA wûn yn 1978 yn de kategory fokalen ynternasjonaal in Edison foar it bêste album.
Kearnfúzje
thumb|Skematyske werjefte fan kearnfúzje Kearnfúzje is it gearranen fan de kearnen fan ferskate atomen, wêrby't in oare, swierdere kearn foarme wurdt. Wannear't atomen fan lichte eleminten lykas wetterstof gearrane, wurdt hjirby eat fan de massa omsetten yn enerzjy, yn it gefal fan wetterstof ûngefear 0,67%. It fusearjen fan swierdere atomen kostet krekt enerzjy. De oergong tusken 'licht' en 'swier' leit yn dizze kontekst by it elemint izer.
Foardat yn 1938 de Dútske fysikus Hans Bethe it idee oppenearre dat de sinne en de stjerren harren enerzjy opwekke troch kearnfúzje, wie it in riedsel wêr't alle enerzjy weikaam; alle yn dy tiid bekende gemyske reaksjes leveren dêrfoar fierstente te min op. De sinne set per sekonde ûngefear 700 miljoen ton wetterstof om yn sirka 695 miljoen ton helium. It ferskil yn de massa, om de 4,4 miljoen ton, is yn enerzjy omsetten, wêrby 't de ferneamde formule fan Albert Einstein, E = mc², jildt. Kearnfúzje is ek de enerzjyboarne fan in wetterstofbom, dy't folle kearen krêftiger blykte as de yn de jierren fjirtich ûntwikkele atoomsplitsingsbom.
Kearnfúzje is gjin keatlingreaksje; der komme gjin dieltsjes by frij dy't in nije fúzje feroarsaakje kinne. It proses kin allinnich oan de gong hâlden wurde ûnder ekstreem hege temperatuer en druk, sa't dy om it middelpunt fan in stjer hearskje. Kearnfúzje lit, krekt oarsom as kearnspljalting, net beslist radioaktive materialen efter as ôffal. Dêrom besykje wittenskippers kearnfúzje op ierde te ûntwikkeljen as skjinne en feilige enerzjyboarne. It fet dêr't de reaksje yn bart kin lykwols troch bestrieling wol radioaktyf wurde.
Nazaret (Israel)
thumb|left|Wapen fan Nazaret thumb|260px|Lizzing fan Nazaret yn Israel Nazaret (Arabysk: الناصرة - Elnasrat, Hebriuwsk: נצרת - Natsrat) is de grutste Arabyske stêd fan Israel. It plak leit yn it noarden fan Israel, yn Galilea. Sa'n tsien kilometer besuden Nazaret leit de flakte fan Jizreël en likernôch tsien km nei it easten leit de berch Tabor.
Oant de 7e iuw wennen dêr joaden. Op it plak fan de troch Konstantyn de Grutte boude Bysantynske tsjerke stiften de krúsfarders in grutte fransiskaanske basilyk. Sûnt de midsiuwen waard de stêd fral troch Arabyske kristenen bewenne.
Ein 2007 wennen dêr 65.500 minsken dêr't twatredde fan islamitysk en in treddepart kristlik wienen. It meastepart fan de befolking fan de foarstêden is islamitysk. De foarstêd Nazreth Illit hat fral in joadske befolking. De agglomeraasje hie yn 2007 185.000 ynwenners, mei 40.000 joaden.
Ekonomy en toerisme
De stêd is in tsjinstesintrum fan belang, foar de eigen befolking en de regio, foar gruthannel, lytse hannel ûnderwiis, oerheidstsjinsten, religy, ferdivedaasje, hoareka, sûnenssoarch en finânsjen.
It toerisme is in wichtige ynkomstenboarne foar de stêd. Dêr komme in soad kristlike pylgers en Israelyske minsken út alle befolkingsgroepen, de lêsten meast foar ien dei. Sa is dêr in Jezuskuierrûte fan 60 km dy't in protte religieuze plakken meielkoar ferbynt en yn Kapernaüm einiget.
De ekonomy fan Nazaret hie dan ek bot te lijen fan it geweld yn de tiid fan de Earste en Twadde yntifada, fanwege it fuortbliuwen fan pylgers en joadske toeristen.
Neist de Basilyk fan de Oankundiging hat Nazaret in plak dat ferneamd is as de "put fan Maria". Fierders is dêr in kleurige merk, in protte restaurants en bakkerijen (Nazaret is ferneamd om syn gebak en oare swietichheden) en hotels fan alle mjitten en (priis)klassen.
Skipsleat (Nij Beets)
De Skipsleat is in feart yn de gemeente Opsterlân. De súdwest rinnende feart ferbynt Nij Beets mei de Nije Feart. It Sulverkanaal en it Alddjip komme oan de westlike ouwer út op de Skipsleat.
De namme Skipsleat jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Schipsloot.
Fryske Parsepriis
De Fryske Parsepriis waard sûnt 13 novimber 1965 jierliks útrikt op it Fryske Parsebal. Doe't de belangstelling foar it Parsebal werom rûn is der yn 2008 ek in punt setten efter de Fryske Parsepriis. Yn 2011 waard de Parsebaltradysje wer ynsteld mei in gearkomst yn de Blokhûspoarte.
Fanwege it jierlikse Parsebal is healwei de jierren sechstich troch de Feriening fan Fryske sjoernalisten (VFJ, in ôfdieling fan NVJ), de beropsferiening en fakbûn fan de Nederlânske sjoernalisten, de Fryske Parsepriis ynsteld. In troch de VFJ oanwiisde sjuery rikte de Fryske Parsepriis jierliks út oan in persoan (of organisaasje) dy't yn it (Fryske) nijs stien hat, "sûnder dêrby de parse te sykjen of te mijen". Yn de ferpyldere jierren fyftich en sechtich hie elke gesinte har eigen deiblêd. It Friesch Dagblad wie der foar de protestanten, Ons Noorden foar de roomsken en Het Vrije Volk foar de sosjalisten (om It Hearrenfean noch de Friese Koerier) en foar neutralen de Ljouwerter Krante. Ek de sjoernalisten hienen harren eigen fermiddens sadat se elkoar komselden seagen of koenen. In tal sjoernalisten, wêrûnder Hennie Keikes en Henk van der Meulen fan de LC, Fenno Schouwstra fan it Vrije Volk en Arend Algra fan it FD rjochten yn in boppeseal fan hotel Bellevue oan de Nijstêd (yn 2012 sit dêr in winkel fan Bentex) de Vereniging van Friese Journalisten op. Neist it behertigjen fan harren belangen waard der foar de ynformele kontakten en ûnstspanning in sosiëteit oprjochte. Op 10 maart 1965 waard dy iepene troch kommissaris fan de Keninginne Linthorst Homan yn in boppeseal fan Amicitia. In jier letter wie it dien mei dizze sosiëteit dêr't spilers út De Harmonie ynterviewd waarden, oerlis mei radiokollega's wie en dêr't ek parsekonferinsjes hâlden waarden. It bal waard letter hâlden yn De Klanderij, De Harmonie, La Spunta (no Spinoza oan de Iewâl), it Bachkafee, Teäter Romein en De Bres yn de Skoalstrjitte.
Stokersferlaat
thumb|right|250px|Stokersferlaat Stokersferlaat is in slûs yn de Opsterlânske Kompanjonsfeart yn Appelskea.
De slûs is boud yn 1817, de hjoeddesike stiennen slûs is fan 1890. It ferfal is 1,98 meter. De slûs wurdt noch hielendal mei de hân betsjinne. Yn de folksmûle hjit it de slûs by kafee Hulst. De slûskolk stiet, as hy net brûkt wurdt, fol. Neist de slûs stiet in elektryske brêge. It heechste ferskil is ûngefear 2,5 meter. Oan de ûnderside fan de slûs stiet in kearklep, dy't de wetterstân yn it efterlizzende pân automatysk regelet. De slûskolk stiet fol as hy net brûkt wurdt.
Skipsleat (Terwispel)
De Skipsleat is in feart yn de gemeente Opsterlân. De feart leit west fan De Mersken benoarden Terwispel. De feart rint fan de krusing Alddjip (of: Keningsdjip) en de Beetster Feart, nei it suden en komt út yn de Nije Feart.
De namme Skipsleat jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Schipsloot.
Jakob Arjouni
Jakob Arjouni (Frankfurt am Main, 8 oktober 1964 - Berlyn, 17 jannewaris 2013) is it pseudonym fan de Dútske skriuwer Jakob Bothe, berne Michelsen.
Arjouni skreaun syn foarste roman Happy Birthday, Türke! nei't er opholden wie mei de stúdzje. Letter skreaun er syn earste toanielstik Die Garagen. Hy is ferneamd wurden mei de Kayankaya-detektiverige. Foar it boek Ein Mann ein Mord krige er yn 1992 de Dútske Krimy-priis.