cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Leermens
Boargen
By Leermens stiene letter twa boargen en mooglik ek in stienhûs. Noardlik fan it doarp stie de boarch Bolsiersema. Yn 1723 waard de boarch ferkocht en dêrnei al rillegau ôfbrutsen. De noardlike grêft en de fiver waarden tichtsmiten, mar de rest fan it terrein bleau oanwêzich. Yn 1978 is it terrein rekonstruearre en de fiver is yn 1984 op 'e nij útgroeven. Ek is dêr noch in grêfkelder. Op it plak fan de boarch (Tolwei 14) stie letter de pleats 'Bolsiersemaheerd' (no 'Schatsborg'), mei in dwershûs en werfan't de skuorre út 1730 is. It hûs 'Schatborg' noardlik fan dy pleats waard yn de jierren 1950 ôfbrutsen.
In oare boarch wie de 'Grevingaheerd' (ek 'Gaikingaheerd) by Lutjerijp (Lytseryp), bewenne troch in skaai út 'Drinte. Mooglik waard de boarch al sûnt 1446 troch Luder Grovinghe bewenne. Yn 1605 waard de boarch 'Grevingeheerd' of 'Gaykemaheerd' neamd. De lêste fan it skaai ferhûze yn 1797 út de boarch, dy't earne yn de 19e iuw ôfbrutsen waard. Foar de bou fan in pleats op dat plak waarden stiennen en drompels brûkt fan de eardere boarch.
Yn in dokumint út 1510 waard ek in stienhûs by 'Nittersheerd' neamd. Dy Nittersheerd lei tsjin de eastlike kant fan de wierde.
Skoalle
De skoalle oan de Wierdewei 10 út 1863 waard yn 1935 sletten. Dêrnei dielde it doarp in iepenbiere basisskoalle mei de doarpen Eenum (Ienum) en Westerwijtwerd (Westerwytwert) oan de trijesprong Dieftil-Skoalwei, dy't yn 2013 sletten waard.
Mûne
De nôtmûne fan it doarp stie súdlik fan 't Zandt ('t Sân) en waard yn 1957 ôfbrutsen.
Oare gebouwen
It âldste stiennen hûs fan it doarp stiet oan de Okseleane 3; op in balke yn it hûs stiet it jiertal 1603. De pastorije oan de Wierdewei 16 waard om 1700 hinne boud, mar út dy tiid is allinne it achterhûs bewarre bleaun. It foarhûs is yn 1880 werboud. Fierders:
Foarsjennings
It doarpshûs 'Aig'n Heerd' is sûnt 1972 ûnderbrocht yn in âld kafee út 1906. Leermens hat in foar toeristen groeven haventsje ('Plaisterploats') mei in minicamping.
Air Force Amy
Air Force Amy (berne as Donice Armstrong; Cleveland (Ohio), 5 augustus 1970) is in legale prostituee yn Nevada, pornografysk aktrise, neakenmodel en fetysjmodel, dy't beskôge wurdt as de bêste fertsjinjende legale bordeelhâlster yn Nevada en a stjer fan de HBO telefyzje dokumintêrerige Cathouse: The Series. MSNBC hat har "in libbene leginde yn de wrâld fan de seks." neamd
Oant 1990 tsjinne Amy by de Amerikaanske loftmacht. Dêrnei hat sy yn de meast lúkse en ferneamde legale bordelen fan Nevada wurke. Sy bart US$10.000 oant $50.000 yn de moanne. Sy hat har wurk by de loftmacht nea fergetten en hat har wurkjouwer oerhelle en biedt in Military Appreciation Night oan. Militêren kinne dan fergees seks hawwe.
Om 2000 hinne wreide Amy har sekswurkerswurkpaad út troch te ferskinen yn pornoblêden, in ferskaat oan telefyzjeshows en geregeldwei ek yn radioprogramma's. Sy is geregeld gast fan Howard Stern, Tyra Banks en The Lex & Terry Show. Fierders skriuwt hja oer seks en relaasjes yn ferskate blêden.
Spitsbôge
thumb|260px|Spitsbôge De Spitsbôge of goatyske bôge is in bôge, dêr't twa symmetryske sirkeldielen fan inoar nei boppe ta snije en sa dêr spits einigje. De spitsbôge is in sintraal elemint yn 'e goatyske arsjitektuer.
De earste spitsbôgen yn de Europeeske arsjitektuer ferskynden yn Boergonje. Yn de goatyske tsjerkegebou waard de spitsbôge foar it earst yn 'e earste helte fan de 12e iuw tapast. Om 1200 hinne fersprate de spitsbôge him nei oare dielen fan Europa. Oant de opgong fan de renêssânse yn 'e 16e iuw bleau de goatyske spitsbôge populêr. Iuwen letter waard yn 'e neogoatyske arsjitektuer weromgrypt op de foar de goatyske boustyl typyske spitsbôge.
As in goatyske spitsbôge hiel smel is, hjit sa'n bôge in lansetbôge.
Fariaasjes
Fariaasjes op de spitsbôge binne:
List fan planetoïden 53301-53400
Dit is in list fan planetoïden 53301-53400.
Westerkertiersk
It Westerkertiersk, inkeld ek wol Westgrinslânsk neamd, is in Nedersaksysk dialekt dat sprutsen wurdt yn it saneamde Westerkertier, it súdwestlike part fan 'e provinsje Grinslân, en yn it easten fan 'e Fryske gemeente Kollumerlân.
It Westerkertiersk wurdt tsjintwurdich noch sprutsen troch likernôch 23.000 minsken. Dêrfan wenje goed 22.000 yn Grinslân en likernôch 800 yn eastlik Kollumerlân. In grut part fan 'e sprekkers heart lykwols ta de âlderein en sadwaande nimt harren oantal ôf.
Op guon kaarten dêr't de dialekten fan Nederlân op oanjûn steane, wurdt in grut part fan it Westerkertierske taalgebiet omskreaun as "Kollumerlânsk", dat in Nedersaksysk dialekt wêze soe. It Kollumerlânsk is lykwols in subdialekt fan it Westerkertiersk dat net betize wurde moat mei it Pompstersk fan Kollumerpomp, dat in Nedersaksysk dialekt is, of mei it Stedske dialekt fan Kollum sels.
It aksint fan it Westerkertiersk wykt in bytsje ôf fan dy fan de oare Grinslânske dialekten. It Westerkertiersk lûdt as in kombynaasje fan Grinslânsk en in bytsje Stellingwerfsk mei in Frysk aksint. Hjirtroch wurdt it Westerkertiers soms ek wol as apart dialekt sjoen.
It Westerkertierske Taalgebiet
It Westerkertierske taalgebiet wurdt begrinzge troch de Drintske provinsjegrins yn it súdeasten, de stêd Grins yn it easten en it Ryddjip yn it noardeasten. Yn dy gebieten bestiet in floeiende oergong fan it Westerkertiersk nei twa oare Nedersaksyske dialekten, it Noarddrintsk en it Grinzersk; de oergong nei it Hegelânsk, dat oare kant it Ryddjip sprutsen wurdt, is fanâlds minder floeiend.
Yn it westen einiget it Westerkertierske gebiet abrupt dêr't it Fryske taalgebiet begjint. De grins wurdt dêr fan súd nei noard foarme troch de Fryske provinsjegrins tusken Allardseach en De Wylp, dan in tinkbyldige line dy't fan De Wylp oer Mearum nei De Grinzer Pein rint, oer it grûngebiet fan 'e provinsje Grinslân, en dan wer de provinsjegrins fan Fryslân, tusken De Grinzer Pein en it punt dêr't dy gearfalt mei de rivier de Lauwers. Benoarden dat punt rint it Westerkertierske gebiet troch yn 'e provinsje Fryslân, dêr't it de doarpen Muntsjesyl, Warfstermûne en Boerum yn it easten fan 'e gemeente Kollumerlân omfettet. It Kollumerlânsk is dus beheind ta dy trije doarpen. Yn it doarp Kollumerpomp wurdt it Pompstersk, in Nedersaksysk oergongsdialekt tusken it Frysk en it Westerkertiersk sprutsen.
Relaasjes mei de oare Grinslânske Dialekten
It Westerkertiersk wurdt almeast as de minst Grinslânske foarm fan it Grinslânsk beskôge (op it Noarddrintsk nei, dat taalkundich sjoen ek ta de Grinslânske dialektgroep heart). Twaklanken dy't as typysk Grinslânsk beskôge wurde ("ai" en "ou"), komme yn it Westerkertiersk hast net foar; sterker noch, oant yn 'e tweintichste iuw stie it oan 'e oare kant fan it Ryddjip sprutsen Hegelânsk, dêr't dy klanken krekt in hiel soad yn foarkomme, yn it Westerkertier bekend as "Poeps" (oftewol Dútsk).
De Ynfloed fan it Nederlânsk
Njonken it Grinzersk, dat yn 'e stêd Grins sprutsen wurdt, stiet it Westerkertiersk hjoed de dei fan alle Grinslânske dialekten it meast ûnder druk fan it Nederlânsk. In protte fan it taaleigen is dêrtroch al ferlern gongen, itsij troch it oernimmen fan Nederlânske foarmen, itsij troch it ôfswakjen fan 'e eigen foarmen ta Nederlânskeftige foarmen. Dat lêste is bygelyks bard mei de doetiidsfoarm fan it tiidwurd meitsje ("makke" - yn it Nederlânsk "maakte"), dat yn it Westerkertiersk foarhinne "moek" wie, mar tsjintwurdich "moakte".
It Fryske Substraat
thumbnail|De lokaasje fan it Westerkertierske dialekt yn it Nedersaksyske taalgebiet.
Bôgesjitten op de Olympyske Simmerspullen 1988
De Olympyske Simmerspullen 1988 ek wol de XXIVe Olympiade neamd, waarden yn 1988 yn Seoul, Súd-Korea hâlden, It bôgesjitten waard hâlden yn it Hwarang Archery Field.
Gymnastyk op de Olympyske Simmerspullen 2016
De Olympyske Simmerspullen 2016 fan de XXXIe Olympiade waarden fan 6 oant en mei 21 augustus 2016 hâlden yn Rio de Janeiro. It gymnastyk hie plak yn de Rio Arena.
Medaljespegel
De top-7 fan lannen dy't medaljes wûn ha by it gymnastyk tidens de Spullen fan 2016.
Brêge
Foar de Froulju mei gelykense lizzers, foar de manlju mei ûngelikense lizzers.
Penjum
thumb|260px|De [[Victoriustsjerke (Penjum)|Victoriustsjerke]] thumb|260px|Benefter de tsjerke Penjum (Nederlânsk en offisjeel: Pingjum) is in terpdoarp yn de gemeente Súdwest-Fryslân, mei 585 ynwenners (1 jannewaris 2021). Oant 2011 lei Penjum yn de eardere gemeente Wûnseradiel.
Geografy
It doarp leit yn it noardlik part fan de gemeente, yn de Lytse Bouhoeke, likernôch 4 km noardeast fan de Ofslútdyk. In part fan de huzen wurdt brûkt as rekreaasjewente. Ek de buorskippen de Nes, De Rige, de Blokken, Boatlân, Lytse Penjum en it Strân wurde ta it gebiet fan Penjum rekkene.
Súdeastlik fan it doarp leit 2 km fierder Wytmarsum, dêr't it fia de Mulierleane mei ferbûn is. De Penjumer Feart ferbynt it doarp ticht by Wytmarsum mei de Wytmarsumer Feart dy't ferbining jout mei Harns, Frjentsjer en Boalsert.
Abe de Vries (skriuwer)
thumb|right|300px|Abe de Vries yn 2004 Abe de Vries (Winaam, 10 jannewaris 1965) is in Frysk dichter, essayist, literêr kritikus, sjoernalist, útjouwer, oersetter, fotograaf en ien fan de Fryske publike figueren dy't it kulturele en yntellektuele debat yn Fryslân liede.
Biografy
Nei de middelbere skoalle Simon Vestdijk yn Harns studearre er politikology oan de Universiteit fan Amsterdam. Dy stúdzje wie dêr doe, yn 1983, noch marxistysk oriïntearre en dat soe in belangrike ynfloed hawwe op it libben en wurk fan De Vries. Yn Amsterdam ûntwikkele er in grutte belangstelling foar de literatuer, benammen foar poëzij.
Penjum
Skiednis
Penjum is ûntstien op de súdlike kwelderrêch fan de Mjenje, in âlde see-earm fan de Waadsee. It gebiet waard nei alle gedachten foar Kristus al bewenne. Doe't yn de 19e iuw de terp ôfgroeven waard, waard in Romeinsk byldsje fûn fan de god Merkuer. Lykwols wurdt oannaam dat de terp nei de Romeinske tiid wer ferlitten is oant der yn de 5e iuw nije bewenning kaam. De namme Penjum is in namme op -um, dat dy kin ferklearre wurde as "Penningahiem", it plak fan Penniga.
Abe de Vries (skriuwer)
Biografy
Nei syn tsjinstplicht tekene er by en wurke noch seis jier op kontraktbasis as ynljochtinge-offisier. Fan 1993 oant 1996 studearre er skiednis yn Grins. Skiednisfilosoof Frank Ankersmit soe, hoewol't dy in útsprutsen liberaal wie, in wichtige ynfloed hawwe op it tinken fan De Vries, troch syn yntellektuele, teoretyske oanpak fan de skiedskriuwing.
Penjum
Skiednis
Yn 1186 is noardwest fan Penjum troch kleaster Lidlum it kleaster Vinea Domini stifte. Dat hat oant 1570 in kleaster west. Yn 1612 wie de tsjerke sa brekfallich wurden dat it kleaster ôfbrutsen waard. De tsjerke yn it doarp wurdt al neamd op in list út 1270. Oan de ein fan de 15e iuw waard it doarp ferskate kearen plondere en brânskat en mooglik as gefolch dêrfan waard yn 1500 in nije tsjerke boud. Yn 1524 waard Minne Simens hjir oansteld as fikaris.
Abe de Vries (skriuwer)
Biografy
Underwilens joech De Vries les oan de leden fan it fredesleger yn Bosnië en Kroatië oer de eftergrûnen fan it konflikt yn dy lannen en skreau er dêr opinystikken oer foar alle lanlike kranten. Yn 1996 waard er ferslachjouwer by it Grinslanner Algemien Parseburo Tammeling. Yn 1999 waard er, út ûnfrede oer de emosjonele en iensidige berjochtjouwing, korrespondint yn Belgrado foar it ANP, Trouw en Elsevier. Fan 2000 oant 2006 wie er bûtenlânredakteur by Elsevier en makke er foar de reportaazjes reizen nei ûnder mear eks-Joegoslavië, Roemenië, Hongarije, Eastenryk, Tsjechië, Frankryk, Poalen, Ruslân en Afghanistan.
Yn febrewaris 2003 rjochte De Vries it literêre tydskrift Farsk op, dêr't er oant oktober 2006 haadredakteur fan wie. Dêrneist skreau er op it ynternet syn ienmanstydskrift Oranzjery De Kopspiker, dat er yn 2010 ferfong troch it webloch Seedyksterfeartfisk. Dat wie jierrenlang it liedende Frysk-literêre bloch, mei ynhâld, dy't it artistyk-kulturele likegoed as it miljeu-aktivistyske debat ynformearre.
Penjum
Skiednis
Doe't yn de nacht fan 3 op 4 febrewaris 1825 de Fryske diken trochbrutsen ûnder in fleanende westerstoarm, waard Penjum warre troch de dyk om it doarp, de Penjumer Halsbân. Yn de flagge stiet ek de Penjumer Gouden Halsbân, de ring fan seediken dy't iuwenlang it doarp beskerme hawwe tsjin de see. Omdat de famylje Hiddema dy't de stins by it doarp bewennen in leelje yn it wapen hienen stiet ek in giele leelje yn it doarpswapen.
Op 16 april 1945 begûn yn Penjum in fûl gefjocht tusken it Kanadeeske Earste leger en in groep fan Dútske skerpskutters dy't de ôftocht fan Dútske troepen oer de Ofslútdyk befeiligje moasten. 46 minsken bleaunen dea, 39 Dútsers, 1 Kanadees en 6 boargers.
Abe de Vries (skriuwer)
Biografy
Yn 2015 rjochte De Vries, tegearre mei Friduwih Riemersma, it literêre tydskrift Fers2 op, in digitaal platfoarm foar krityske, ûnôfhinklike literatuer en radikaal literatuerûndersyk.
Penjum
De Fermanje fan Penjum
thumb|260px|De Doperske tsjerke Ien fan de moaiste en meast karakteristike skûltsjerkjes fan Fryslân is wol de Fermanje fan Penjum. It boujier fan it tsjerkje is net krekt bekend, mar wierskynlik is it fan begjin 1600. Fan de strjittekant ôf is der noch net folle bysûnders te sjen oan it rychje wenhuzen. Mar efter de karakteristike kosterswente leit it moaie skûltsjerkje. De ynrjochting is tige ienfâldich. Banken rûnom foar de bruorren, stuollen yn 'e midden foar de susters, in preekstoel en ek in lessener foar de foarsjonger. Yn 1983 binne tsjerke en wenhûs hielendal restaurearre, dêrby wie it doel om safolle mooglik de âlde situaasje te hanthavenjen.
De Vliegende Bal (Snits)
thumb|Foto fan de earste leden fan De Vliegende Bal (1905) SLTC De Vliegende Bal is in tennisferiening út Snits.
Penjum
De Fermanje fan Penjum
It minniste skûltsjerkje fan Penjum wurdt troch Minnisten út de hiele wrâld oandien. Yn it tsjerkje wurdt in diasearje oer it libben fan Minne Simens fertoand.
De Vliegende Bal (Snits)
De Vliegende Bal is oprjochte op 29 juny 1905 en is dêrmei de âldste tennisferiening fan Snits.
De feriening hat syn thús op Sportpark Tinga, dêr't tsien smashcourtbanen lizze. De kantine wurdt dield mei de Sneeker Mixed Hockey Club. De Vliegende Bal is ien fan de inisjatyfnimmers fan de bou fan de Tennishal Snits.
Yn de begjinjierren spile de feriening ûnder mear op in gersfjild by Suvelfabryk Normandia oan de Ljouwerterdyk. By gelegenheid fan it 75-jierrich jubileum fan de feriening is in boek útjûn, dat yn te sjen is yn it Frysk Skipfeart Museum. Yn 2005 waard it 100-jierrich bestean fierd.
De klup organisearret it jierlikse Iepen Snitswike tennistoernoai.
Penjum
Mienskip
Fjouwer kear jiers ferskynt doarpskrantsje Yn'e Halsbân yn Penjum. It doarpshûs De Nije Bân stiet yn in yn 2011 nijboud gebou, dêr't skoalle De Gearhing ek yn sit.
Blauwe Brigade
In Blauwe Brigade is in frijwilligersorganisaasje dy't him ynset foar de beskerming fan it Gintsiaanblaujurkje.
De brigaden dogge dit ûnder oaren trochdat harren frijwilligers stikjes heidefjild plagje, nei it plan fan de Flinterstifting. Dit plagjen wurdt dien om de weardplant, it Skieppeklokje, dy't ferlet hat fan iepen romte op de heide, in gruttere fersprieding te jaan. It moat lykwols mei de hân dien wurde om de nêsten fan de weardeamels te beskermjen dy't foar de rûpen fan libbensbelang binne.
De earste Blauwe Brigade waard simmer 2001 oprjochte yn de provinsje Oerisel. Op 10 septimber 2005 waard de twadde brigade oprjochte yn Noard-Brabân. Organisaasjes yn Gelderlân wurkje op it stuit gear yn de oprjochting fan in Gelderske Blauwe Brigade.
De Blauwe Brigade yn Oerisel warberet ek foar de Sânhagedis, dy't op deselde wize holpen wurde kin. As troch it plagjen sân bleatmakke wurdt, dan kin de Sânhagedis dêr aaigatten yn meitsje.
Abe de Vries (skriuwer)
Poëzy
Yn syn jonkheid skreau De Vries al Nederlânsktalige fersen. Yn de hjerst fan 2002 debutearre er yn Fryslân mei de bondel De weromkommer yn it ûnlân. Gedichten út de bondel waarden earder yn de Fryske literêre tydskriften Trotwaer, Hjir en Kistwurk publisearre. Fan it fernijende, dwerse Kistwurk wie er ek redaksjelid.
Yn syn iere poëzy besocht er in lykwicht te finen tusken it hjoed en syn ferlerne jeugd yn Winaam, mei dêroan besibbe it tema fan de ferlerne leafde. Ek East-Europa wie yn dy perioade gauris ûnderwerp fan syn fersen. Letter is de leafde, it sykjen nei de betsjuttingsfolle oar, it finen en it wer ferliezen fan burgen-wêzen, sintraal yn syn dichtsjen kommen te stean. Dêrneist fynt men yn syn dichtsjen omtinken foar it ferlern gean fan de Fryske taal, de skiednis en de oantaasting fan de noardlike Fryske kuststreek en de marzjinale posysje fan de Frysktalige keunstner. De Vries syn lyryske poëzy lit in ûntjouwing sjen fan benammen byld-oriïntearre gedichten nei in bredere, mear ferheljende poëzy dêr't de muzyk fan de taal alle romte yn krijt.
Yn 2005 krige De Vries de Gysbert Japicxpriis foar syn twadde bondel In waarm wek altyd. Hy is dêrmei, neist Trinus Riemersma, Jan Wybenga en Willem Abma de fjirde Fryske skriuwer dy't de priis krige foar in jong oeuvre; der hat noch nea sa'n koarte tiid sitten tusken it opnimmen fan it literêre metier en it ûntfangen fan de Gysbert Japicxpriis as by it takennen fan dy priis oan De Vries.
Yn jannewaris 2013 ferskynde de sechsde bondel Ravensulver/Ravenzilver. Al twa jier letter, yn 2015, ferskynde de sânde bondel, Brek dyn klank. Brek dyn klank giet opnij yn op de postmoderne ûntwoartele relaasjes, mar fan in mear delikaat, trochlibbe perspektyf út as it eardere wurk, wylst it tagelyk de klassike foarm bewarret.
Mei Opskuorgebieten, yn 2017, wiene de matearje en foarm feroare. Yn fêste fersfoarm, mei einrym en metrum, waard it persoanlike polityk. De mankelikens bleau, mar net langer lei de boarne dêrfan by de inkeling dy't syn natuer net de baas kin. Oarsom stribbet de 'ik' yn Blaumelly (2020) net minder romantysk as yn de Weromkommer nei ferbining mei de dingen om him hinne. En dat slagge ek, as de macht de dichter syn lân en syn taal net ferrinnewearje soe.
Essays
Dêrneist is De Vries ien fan de belangrykste essayskriuwers fan Fryslân. In stikmannich wichtige essays oer de Fryske poëzy hawwe har wei fûn as ynliedingen fan antologyen en sammelbondels. De essaybondels oer de Fryske literatuer, Identiteit & kowesturten út 2008, Erfskip & krisis út 2015 en Winternocht & moannereis, binne in idiosynkratyske mjuks fan empiryske literatuerskiednis, filosofyske kultuerkrityk en persoanlike refleksje op de eigen woartels. De fariearre aspekten wurde byinoar holden troch in sterk engaazjemint. De lêste bondel, Winternocht & moannereis, is dêrby rjochte op dekanonisearring fan de njoggentjinde-iuwske Fryske literatuer. De bondel is net op papier útbrocht mar fergees te lêzen op online literêr tydskrift Fers2.
Fotografy
It fotowurk is op it snijflak fan dokumintêre fotografy en keunstfotografy. Faak is it Fryske lânskip it ûnderwerp en de muze. Utstallingen fan it wurk ha west yn de Skierstins yn Feanwâlden, Tresoar yn Ljouwert en yn Earnewâld.
Urksk
It Urksk of Urkersk, is it Nedersaksyske dialekt dat sprutsen wurdt op it eardere eilân Urk, yn de provinsje Flevolân, dat sûnt 1942 ta de Noardeastpolder heart. It wurdt sprutsen troch likernôch 15.000 minsken en is fierwei it fitaalste fan 'e tweintich Nedersaksyske dialekten yn Nederlân, mei't Urk in hechte (strang kristlike) mienskip is mei mar in hiel lyts bytsje ymmigraasje. Sadwaande wurdt it troch frijwol elkenien (likernôch 97% fan 'e befolking) op Urk noch sprutsen.
It Urksk wurdt op Urk en ek troch Urkers om utens yn in grut ferskaat fan (ynformele) sitewaasjes sprutsen. Sûnt de Twadde Wrâldoarloch wurdt it ek geregeldwei brûkt as skriuwtaal. Hoewol't der ferskate bibelfragminten yn it Urksk oerset binne, wurdt der yn it otterdoks-kristlike fiskersdoarp fan ôfsjoen om it yn 'e tsjerke te brûken, mei't in protte Urkers dat as hillichskeining beskôgje soenen.
Klassifikaasje fan it Urksk
Hoewol't it Urksk mei it Sallânsk en it Efterhoeksk ta de Geldersk-Oeriselske dialektgroep fan it Nedersaksysk heart, hat it him troch syn geografyske lokaasje op in eilân troch de iuwen hinne ûntjûn ta in unike taalfoarm, dy't nochal wat ôfwykt fan 'e Nedersaksyske dialekten op it fêstelân. Yn it ferline hat dat wol ta ûnienichheid ûnder taalkundigen laat om't guon fan miening wienen dat it Urksk in Hollânsk dialekt mei Nedersaksyske ynfloeden wie, wylst oaren leauden dat dat krekt oarsom wie. Ek wienen der taalkundigen dy't it Urksk en guon dialekten fan Hollânske fiskersstedsjes byinoar yndielden yn in ôfsûnderlike groep, dy't it 'Suderseesk' neamd waard. Yn 'e jierren tweintich fan de 20e iuw kaam de taalkundige G.G. Kloeke nei jierren fan taalûndersyk lykwols ta de konklúzje dat it Urksk in Nedersaksysk dialekt wie, dat krekt as it Westfeluwsk in oergongsposysje ynnimt tusken it Nederlânsk en it Nedersaksysk. Yn grutte halen wurdt syn teory noch altyd as stekhâldend beskôge.
Nedersaksyske en Hollânske Eleminten
Nedersaksyske eleminten yn it Urksk omfetsje bygelyks it foarheaksel "e-" by mulwurden, yn stee fan it Nederlânske "ge-". Ferlykje it mulwurd "wurke": Urksk "ewarekt" (Urksk), "gewerkt" (Nederlânsk).
De ynfloed fan 'e Hollânske dialekten kin weromfûn wurde yn bygelyks it ienheidsmeartal op "-en" ("wiej wareken"-"wy wurkje") yn stee fan op "-t", lykas yn 'e measte oare Nedersaksyske dialekten (dus dan hie it west: "wiej warekt").
Klanklear
It Urksk makket gebrûk fan mear klanken as it Nederlânsk. Sa komt, krekt as yn it Frysk, yn it Urksk njonken de "i" (stavere as "ie") ek de "ii" (stavere as "iê") foar. Ferlykje "kiek" ("sjoch") en "kiêk" ("seach").
In oar ferskynsel dat yn it Urksk foarkomt, is it falle litten fan 'e "h". Nei gedachten is dat yn de 18e iuw oernommen út it Sallânsk dat yn Swol sprutsen waard.
Mandy Dee
Mandy Dee, echte namme: Daria Makarova (23 jannewaris 1988), is in rêstend Russysk neakenmodel en pornografysk aktrise. Neffens har offisjele opjefte wie se ûnder har pornokarriêre 1.68 m, mei in gewicht fan 52 kg.
Sije Visser
Sije Visser (Menaam, 27 augustus 1950) is in âld-fuotballer en sportbestjoerder.
Visser sette as semy-prof by Hermes D.V.S. útein as lofter ferdigener. Nei 1971 wied er folslein proffuotballer by N.E.C. en foar dy klub soed er oant 1986 hast 500 wedstriden spylje. Doe wie it dien as profspiler en waard er bestjoerslid technyske saken by N.E.C.. Dat wie net fuort in sukses en yn septimber 1986 waard er foarsitter fan in scoutingkommisje by de klub. Yn 1992 kaam er werom as bestjoerslid.
Healwei 2014 hold er as bestjoerslid technyske saken op. Dêrnjonken wurke er ek as belestingadviseur.
Bôgesjitten op de Olympyske Simmerspullen 1976
200px|thumb|right|It Olympyske Stadion fan Montreal
De Olympyske Simmerspullen 1976 ek wol de XXIe Olympiade Olympiade neamd waarden yn 1976 yn Montreal, Kanada hâlden. It bôgesjitten waard hâlden yn it Olympic Archery Field, Joliette.
CineSneek
Amicitia
Oant 1998 siet it Amicitia Teater, dat ek as bioskoop brûkt waard, yn it pân fan CineSneek. De gevel fan Amicitia is yn de styl fan de Amsterdamske Skoalle ferboud yn 1923. Nei in direksjewiziging waard it teater omneamd en wurdt it pân allinnich as bioskoop brûkt.
CineSneek
Nei de sluting fan it teater moast it pân oanpast wurde oan de easken dy't destiids oan bioskopen steld waarden. It gebou waard renovearre en der waarden sealen byboud.
Yn 2006 hat CineSneek 5 sealen mei digitaal lûd. Letter wurdt de foyer en grutte seal ôfstjitten en fêstiget him dêr, nei in ferbouwing, in skuonwinkel. Dan wurde ek twa nije sealen boud, wêrtroch't de bioskoop no út seis sealen bestiet, dy't allegear op de hegere ferdjippings binne. Trije sealen krije letter in Christies Cinemaprojektor, dy't ek geskikt is foar 3D-films.
Filmhûs Snits
Yn CineSneek wurde ek films fan it Filmhûs Snits fertoand. It filmhûs draait, ien kear wyks, meast net-kommersjele kwaliteitsfilms en is ûnderdiel fan Film yn Fryslân.
Ingveonismen
De Ingveonismen binne in stikmannich taalkundige fernijings yn de Westgermaanske talen, dy't har oer it algemien pas yn 'e twadde helte fan it earste milennium foardienen. Yn dizze fernijings lizze foar in grut part de ferskillen tusken de Noardwestgermaanske talen en de Súdwestgermaanske talen. It is lykwols al sa dat de Ingveonismen har foar in part ek oppenearre hawwe yn 'e Nederfrankysk-Nedersaksyske subgroep fan 'e Súdwestgermaanske talen. De Heechdútske talen hawwe dêrfoar gjin part oan de Ingveonismen hân.
Oersjoch
De wichtichste Ingveonismen binne:
Dêrnjonken wurde lykwols ek noch oare feroarings beskôge as Ingveonismen. Hjirûnder wurde de ferskate Ingveonismen toand út de ferskillen tusken Noarwestgermaansk Ingelsk en Frysk, Súdwestgermaansk - Nederfrankysk-Nedersaksysk Nederlânsk en Súdwestgermaansk - Heechdútsk Dútsk.
Ienheidsmeartal fan tiidwurden
By de talen oars as de Heechdútske talen waarden de ferskillende ferbûgings wei fan 'e meartalfoarmen fan tiidwurden.
Bygelyks, de ferskate talen hawwe de neikommende persoansfoarmen foar it tiidwurd "hawwen":
Weromwurkjend gebrûk fan foarnamwurden
By de Noardwestgermaanske talen waard it aparte, weromwurkjend foarnamwurd fan de tredde persoan wei en waard it ferfongen troch foarmen fan it oanwizend foarnamwurd.
Bygelyks, yn sinnen as "Hy wasket him.", hawwe de talen yn it iental de neikommende weromwurkjende foarnamwurden:
Nasaalútfal
By de Noardwestgermaanske talen foel in nasale klank wei foar beskate ploffers en wriuwlûden. Foar in lytser part barde dit ek yn de Nederfrankysk-Nedersaksyske talen.
Bygelyks, de neikommende wurden hienen yn it Westgermaansk in n. (De weiwurden parten binne yn dizze tabel mei iepenings oanjûn.)
Assiblaasje
Yn de Noardwestgermaanske talen hat assibilaasje west. Dit binne ferskate lûdferskowings, yn posysjes foarôfgeande oan beskate lûden.
Bygelyks, yn de neikommende foarbylden binne de skeane letters foarmen fan assiblaasje.
G-lûd wurdt J-lûd
K-lûd wurdt TSJ-lûd
U-lûd wurdt I of E-lûd
Namme
De namme "Ingveonisme" komt fan de Ingvaeonen, de Noardseekustbewoaners fan Galje oant Denemark, yn de earste iuw nei Kristus, sa't dy beskreaun waarden troch de Romeinen. Der wurdt ûngelyk tocht oer dizze namme om't in ferbân mei dit folk, sa't de namme it suggerearret, hielendal net oantoand wurde kin.
Reservoir Dogs (film)
Titel
De titel fan 'e film, Reservoir Dogs, kin letterlik oerset wurde as "Opslachmarhûnen" of "Hûnen fan 'e Opslachmar". Dat hat hielendal neat mei de plot fan 'e film te krijen, mar wie in opfallende namme dy't regisseur Quentin Tarantino foar syn earste film keas op basis fan in foarfal yn 'e fideoteek dêr't er op dat stuit wurke. Dêr kaam nammentlik ris in (Amerikaanske) klant binnen dy't de útspraak fan 'e titel fan 'e Frânske film Au revoir les enfants (1987) fan Louis Malle folslein ferhaspele ta eat dat "Reservoir Dogs" liek.
Plot
Nei't de oerfal op in bloedbad útrûn is, flechtet Mr. White mei Mr. Orange, dy't troch in âldere frou yn 'e búk sketten is doe't se har auto kaapten om fuort te kommen. De skotwûne fan Mr. Orange bliedt as wat, en hoewol't er net fuortendaliks dearekket, is it dúdlik dat er ferlet hat fan medyske help as er it op 'e langere termyn oerlibje wol. Yn in leechsteand bedriuwsgebou, dat eigendom fan Joe Cabot is, besiket Mr. White Mr. Orange gerêst te stellen dat se der in dokter by helje sille en dat er sûnder mis wer hielendal de âlde wurde sil.
Mr. Pink, dy't mei de bút ûntkommen is en dy earne ferstoppe hat, wol it moetingsplak ferlitte om't er sa heal en heal ferwachtet dat de plysje hjir aansten ek foar de doar stiet. Mr. White wiist op it probleem wat se dan mei de ferwûne Mr. Orange oan moatte. Mr. Pink wol him by in sikehûs efterlitte, mar as er foar it ferstân kriget dat Mr. White oan Mr. Orange ferteld hat wat syn foarnamme is (Larry) en wêr't er wei komt (Milwaukee), beslút er dat Mr. Orange no net mear nei it sikehûs kin om't er by arrestaasje te gefaarlik is foar de oare oerfallers. Mr. White en Mr. Pink redendiele dêroer oant se slaande deilis reitsje en úteinlik sels har pistoalen lûke. Ear't de rûzje noch fierder eskalearje kin, ferskynt Mr. Blonde, dy't de ûntfierde jonge plysjeman Marvin Nash yn syn kofferbak hat.
Inkele dagen earder moetet Mr. Blonde Joe Cabot en "Nice Guy" Eddie nei't er krekt út it tichthûs kommen is. Hy hat fjouwer jier sitten, en hoewol't er folle earder frijkomme kinnen hie as er Joe derby lapt hie, hat er him stilholden. Joe en Eddie fiele har dêrom tige ferplichte oan Mr. Blonde, dy't se Vic neame, en beskôgje him as in freon. Se binne wisberet om him te beleanjen foar syn trou en regelje in baan as havenarbeider foar him dêr't er mei pronkje kin by syn reklassearringsamtner, mar dêr't er nea echt hoecht te ferskinen. Mr. Blonde wol lykwols wer oan it "echte wurk", dat op inisjatyf fan Eddie beslút Joe om Mr. Blonde by de oerfal te belûken.
Yn 'e hjoeddeistige tiid mishannelje Mr. White en Mr. Pink plysjeman Nash om ynformaasje los te krijen oer wa't harren oan 'e plysje ferret hat. Nash is lykwols noch mar acht moannen by de plysje, dat sels al soed er harren dat sizze wolle, dan noch koed er it net om't soks him net ferteld wurdt. Eddie arrivearret yn it bedriuwsgebou en nimt Mr. White en Mr. Pink mei om harren flechtauto's te dumpen en de troch Mr. Pink ferstoppe bút op te heljen.
Lady Bug
Lady Bug, echte namme ûnbekend (5 septimber 1996), is in Tsjechysk neakenmodel en pornografysk aktrise. Neffens har offisjele opjefte wie se yn har pornokarriêre 1.52 m, mei in gewicht fan 53 kg.
Reservoir Dogs (film)
Plot
Mr. Blonde bliuwt sadwaande allinne efter mei de fêstbûne Nash en de noch altyd swier bliedende Mr. Orange, dy't troch de pine fan syn skotwûne bewusteleas rekke is. Mr. Blonde knevelet Nash en fertelt him dan dat er him martelje sil, net om ynformaasje los te krijen, mar simpelwei om't er dêr aardichheid oan hat. Hy hellet in skearmês foar 't ljocht en bringt dêrmei snijwûnen oan yn it gesicht fan Nash, wêrnei't er de plysjeman syn rjochterear ôffiket. Dan hellet er in lytse jerrycan benzine op út 'e kofferbak fan syn auto en oerjit de plysjeman dêrmei. As Mr. Blonde risselwearret om 'e benzine oan te stekken en Nash libben te ferbrânen, lûkt Mr. Orange, dy't net bewusteleas blykt te wêzen, ynienen syn pistoal en sjit Mr. Blonde dea. Neitiid fertelt Mr. Orange oan Nash dat er in undercoverplysjeman is en dat de plysje mei koarten in ynfal yn it bedriuwsgebou dwaan sil, sadree't Joe Cabot dêre arrivearret.
Wiken earder betinkt Mr. Orange, dy't Freddie hjit, mei syn begelieder Holdaway in yngewikkeld ferhaal oer de ôflevering fan drugs om it fertrouwen fan Joe en de oare kriminelen te winnen. Mei't er by de tarieding foar de oerfal oan Mr. White keppele wurdt, komt er dy it bêste te kennen. De beide mannen reitsje befreone.
Werom yn 'e hjoeddeistige tiid komme Eddie, Mr. White en Mr. Pink wer yn it bedriuwsgebou en treffe Mr. Blonde dea oan. Mr. Orange besiket harren derfan te oertsjûgjen dat Mr. Blonde in geastlik sike psychopaat wie, dy't net inkeld Nash mar ek him fermoardzje woe om dêrnei út te naaien mei de bút. Mr. White, dy't Mr. Orange graach lije mei en dochs al in strieminne miening oer Mr. Blonde hie, leaut dat daliks. Mr. Pink niget yn deselde rjochting. Eddie, lykwols, dy't goed befreone wie mei Mr. Blonde, wol der neat fan witte. Hy sjit Nash dea om sjen te litten dat it him mienen is en hjit dan it ferhaal fan Mr. Orange ligen.
Joe arrivearret yn it bedriuwgebou en fertelt dat de plysje Mr. Blue deasketten hat. Hy fertinkt Mr. Orange derfan dat dy in ferrieder is en wol him deasjitte. Mr. White, dy't noch altyd nidich is dat Joe him opskipe hat mei de psychopaat Mr. Blonde, komt tuskenbeiden en rjochtet syn pistoal op Joe. Eddie nimt fuortendaliks Mr. White ûnder skot, sadat der in Mexican standoff ûntstiet. De sitewaasje eskalearret. Joe fjurret op Mr. Orange en ferwûnet dyselde fierder. Mr. White sjit Joe dea. Eddie sjit Mr. White del. Mr. White sjit Eddie dea.
Mr. Pink, de iennichste dy't noch libbet en net ferwûne is, pakt de bút en naait út. Koarte tiid letter is der bûtendoar in sjitpartij mei de plysje te hearren, wêrby't Mr. Pink nei alle gedachten omkomt. De swierferwûne Mr. White krûpt nei Mr. Orange ta en nimt dy syn holle yn syn earms. Mr. Orange bychtet op dat er in undercoverplysjeman is. Mr. White is raar gesteld troch dat ferrie en set him syn pistoal tsjin 'e holle oan. Op dat stuit falt de plysje it bedriuwsgebou binnen en oarderet Mr. White om syn pistoal falle te litten. Mr. White sjit Mr. Orange troch de holle en sakket yninoar as er trochsingele wurdt mei plysjekûgels.
Produksje
Quentin Tarantino wurke om 1990 hinne by in fideoteek yn Manhattan Beach (Kalifornje) en wie oarspronklik fan doel om syn senario foar Reservoir Dogs te ferfilmjen foar in budget fan $30.000 op swart-wyt-16 mm-film mei syn freonen as akteurs. Ien fan dy freonen wie Lawrence Bender, dy't úteinlik de produsint fan 'e film waard foar de filmstudio's Live Entertainment (letter omneamd ta Artisan Entertainment) en Dog Eat Dog Productions. Dyselde hie oarspronklik in plysjeman spylje sillen dy't Mr. Pink efterfolge.
List fan planetoïden 14401-14500
Dit is in list fan planetoïden 14401-14500.
Reservoir Dogs (film)
Produksje
Bender joech it skript oan syn aktearlearaar, waans frou it trochjoech oan 'e ferneamde akteur Harvey Keitel. Dy seach der genôch yn om ko-produsint te wurden, sadat Tarantino en Bender de finansiering makliker rûnkrije kinne soene. Mei help fan Keitel brochten se úteinlik $1,2 miljoen gear. Keitel betelle ek foar castingaudysjes yn New York, dêr't Tarantino en Bender Steve Buscemi, Michael Madsen en Tim Roth fûnen. De kamerarezjy wie yn 'e hannen fan Andrzej Sekula. De soundtrack stalde Tarantino sels gear út besteande muzyk út 'e 1970-er jierren.
Distribúsje
De distribúsje fan Reservoir Dogs waard fersoarge troch Miramax Films. De film waard foar it earst fertoand op it Sundance Filmfestival yn Utah op 21 jannewaris 1992 en wie neitiid ek te sjen op it Ynternasjonaal Filmfestival fan Cannes, it Ynternasjonaal Fantasyfilmfestival fan Kataloanje en it Ynternasjonaal Filmfestival fan Toronto. Op 9 oktober 1992 kaam Reservoir Dogs yn 'e Feriene Steaten út, dêr't er draaide yn 61 bioskopen. De film waard yn juny 1995 útbrocht as VHS-keapfideo en yn augustus 2002 op dvd.
Soundtrack
It soundtrackalbum fan Reservoir Dogs ferskynde op 13 oktober 1992 by platemaatskippij MCA Records. It súkses fan 'e film soarge foar nije belangstelling foar in stikmannich hits út 'e 1970-er jierren dy't yn 'e soundtrack opnommen wiene, wêrûnder Little Green Bag fan The George Baker Selection, Magic Carpet Ride fan Bedlam en Stuck in the Middle with You fan Stealers Wheel.
Untfangst
Fan 'e filmkritisy krige Reservoir Dogs oer it algemien tige positive resinsjes. De film wurdt beskôge as in wichtige mylpeal op it mêd fan ûnôfhinklike films. Vincent Canby fan The New York Times hie fral lof foar de cast en it gebrûk fan in non-lineêre plot. Yn 'e Los Angeles Times komplimintearre Kenneth Turan benammen Steve Buscemi, Lawrence Tierney en Michael Madson mei harren aktearprestaasjes. Hy hie ek bewûndering foar it entûsjasme fan regisseur Quentin Tarantino, krekt sa't James Berardinelli dat yn syn resinsje ek hie. Roger Ebert, fan 'e Chicago Sun-Times, wie minder ûnder de yndruk fan Reservoir Dogs, en joech de film 21/2 fan 4 stjerren. Neffens him hie Tarantino "in idee en fertrout er derop dat it idee de plot geande hâldt." Hy konkludearre: "Ik mocht wol lije wat ik seach, mar it wie net genôch."
Op 'e webside Rotten Tomatoes, dy't resinsjes sammelet, hat Reservoir Dogs in tige heech goedkarringspersintaazje fan 92%, basearre op 71 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: "[De film], dy't gûnzet fan 'e yntelliginsje en enerzjy, leit it fûnemint foar de filmmakkerskarriêre fan Quentin Tarantino yn in styl dy't tahuft." Op Metacritic, de wichtichste konkurrint fan Rotten Tomatoes, behelle Reservoir Dogs in goedkarringspersintaazje fan 79%, basearre op 24 resinsjes.
Opbringst
Reservoir Dogs brocht yn 'e bioskopen yn 'e Feriene Steaten $2,8 miljoen op. As dy opbringst ôfset wurdt tsjin it budget fan $1,2 miljoen, betsjut dat in winst fan $1,6 miljoen, hoewol't dêr de marketingkosten noch wol ôf moatte.
Wetterpolo op de Olympyske Simmerspullen 1964
De Olympyske Simmerspullen 1964, ek wol de XIXe Olympiade neamd, waarden yn 1964 yn Tokio, Japan hâlden. De wetterpolokompetysje wie yn it Tokyo Metropolitan Indoor Swimming Pool.
Tokyo Metropolitan Indoor Swimming Pool
It Tokyo Metropolitan Indoor Swimming Pool waard yn 1958 boud foar de Aziatyske Spullen en hie plak foar 3.000 taskôgers yn 1964 hie it Olympyske Wetterpolo toernoai plak yn dit swimbad. It Tokyo Metropolitan Indoor Swimming Pool leit oan de noard west kânt fan it National Stadium.
Friedrich Nietzsche
thumb|Friedich Nietzsche Friedrich Nietzsche (Röcken, 15 oktober 1844 - Weimar, 25 augustus 1900) is in ferneamd Dútsk filosoof en filolooch.
Friedrich Nietzsche, folút Friedrich Wilhelm Nietzsche, waard berne yn Röcken, súdwest fan Leipzig. Hy wie de soan fan Karl Ludwich Nietzsche, in dûmny, dy't op 30 july 1849 ferstoar doe't Friedrich noch mar fjouwer jier âld wie. Yn 1850 ferfear de húshâlding nei Naumburch.
De lêste tsien jierren fan syn libben waard er geastlik swakker. Der wurdt wol tocht dat er troch it gefjocht tusken syn tinzen sljochtsinnich wurden wie, mar eksperten hâlde it no meast op in fysyke oarsaak. Nei't er jierren siik west hie, ferstoar er 1900 yn Weimar.
Fryske oersettings
Yn 2007 hat dr. Eric Hoekstra de wurken Also sprach Zarathustra en Jenseits von Gut und Böse oerset yn it Frysk. Hjirfan kinne ek digitale ferzjes yn PDF-formaat delladen wurde op 'e webside fan Elektroanyske Letteren Fryslân (ELF).
Bôgesjitten op de Olympyske Simmerspullen 1980
De Olympyske Simmerspullen 1980 ek wol de XXIIe Olympiade neamd waarden yn 1980 yn Moskou, de Sovjetuny hâlden. It bôgesjitten waard hâlden yn it Krylatskoye Sports Complex Archery Field
Plakflinters
De Plakflinters (Melitaeinae) is in ûnderfamylje yn de famylje fan de Aureliaflinters (Nymphalidae).
It binne faak lytse flinters, mei blokjespatroanen op de wjukken. Faak libje de rûpen byelkoar yn spinselnêsten. De rûpen binne faak behierre. Weversblêd is foar folle skaaien fan de Plakflinters in favorite weardplant, krekt as Helmkrûd.
Klassifikaasje
Yn de ûnderfamylje fan de Plakflinters sitte ûnder oaren de neikommende skaaien en soarten:
Kistwurk
Kistwurk wie yn 2000 it earste Frysk-literere ynternettydskrift, mei Eeltsje Hettinga as driuwende krêft. Kistwurk kaam acht kear ek yn printe foarm út. It tydskrift hat trije jier bestien, oant it 1 jannewaris 2003 stoppe.
Ut Kistwurk kamen de projekten Wrald Finster Gedicht en Gjin grinzen, de reis fuort. Dat lêste wie in trijetalige poezijbondel mei in CD wêrop foardrachten fan de yn de bondel opnommen dichters te hearren binne.
De ynternettydskriften Farsk (2003) en GO-GOL (2005) kinne as opfolgers fan Kistwurk beskôge wurde.
Rasisme
Rasisme is de sammelnamme foar alle opfettings dy't oan it begryp 'ras' in trochslachjaande betsjutting takenne by it fêststellen of ûnderstellen fan karaktereigenskippen, fysike kapasiteiten en geastlike fermogens.
Definysjes
De term rasisme wurdt yn meardere betsjuttings brûkt. Yn de meast algemien sin betsjut rasisme dat leden fan in bepaald ras har ynherint superieur achtsje oan leden fan in oar ras. By debatten oer rasisme is lykwols faak sprake fan betizing oer de krekte betsjutting of ymplikaasje fan dizze term. In soad brûke it rasisme yn algemiene sin as oantsjutting fan ksenofoby (eangst foar frjemdlingen) of etnosintrisme. Oan de oare kant besykje wittenskippers lêstneamde begrippen krekt ôf te beakenjen fan rasisme as ideology of wittenskiplik rasisme.
Hoewol't de term rasisme meastal in negative lading hat en brûkt wurdt yn ferbân mei rasbûn foaroardiel, geweld, diskriminaasje of ûnderdrukking, binne der ek oare oskriuwings mooglik. Sa is neffens de Oxford English Dictionary rasisme basearre op de "miening of de ideology dat leden fan in ras bepaalde eigenskippen of kwaliteiten hawwe dy't spesifyk binne foar dat ras, yn it bysûnder om it as better of minder as in oar ras te ûnderskieden". De Merriam-Webster Dictionary omskriuwt rasisme as de "opfetting dat ras de wichtichste bepaler is fan minskilke eigenskippen of fermogens, en dat rasiale ferskillen de basis foarmje fan de ynherinte superioriteit of inferioriteit fan in bepaald ras boppe in oar ras". Ek wurdt neffens dit wurdboek de term rasisme brûkt yn de sin fan it foaroardiel dêr't soksoarte opfetting op basearre is.
Neffens de Konvinsjes fan de Feriene Naasjes betsjut rasiale diskriminaasje "elk ûnderskied, útsluting, beperking of foarkar basearre op ras, hûdskleur, ôfstamming, of nasjonale of etnyske oarsprong dy't it doel of effekt hat fan opheffing of oantaasting fan erkenning, genieting of útoefening, op basis fan lykweardigens, fan minskerjochten, en fûnemintele frijheden yn it politike, ekonomyske, soasjale, kulturele of in oar fjild fan it iepenbiere libben".
De lêste definysje makket dus gjin ûnderskied tusken diskriminaasje op grûn fan ras of etnisiteit. It ûnderskied tusken beide begripen blykt ek foar antropologen in ûnderwerp fan debat. Ek de Britske wet ferstiet bygelyks ûnder rasiale groep "elke groep minsken definiearre op grûn fan ras, hûdskleur of nasjonaliteit (ynklusyf boargerskip), of etnyske of nasjonale ôfkomst".
Algemien
Keppeling fan rasisme oan objektive noarmen sa't dy fuortkomme út de evolúsjeteory of subjektive noarmen, lykas dy komme út de oerlevere kultueren, kin dêrom wol liede ta kwalitative weardeoardielen oer rasiale eigenskippen. Beneidrukt moat wurde dat Charles Darwin, de grûnlizzer fan de evolúsjeteory krekt útgie fan de fûnemintele biologyske gelykheid fan ferskate minskerassen of befolkingsgroepen.
Dizze "praktyske" rasistyske hâlding wurdt wolris tagelyk brûkt mei foaroardielen en ûnbegrip foar minsken fan in oar ras oer as dat fan dejinge dy't de rasistyske hâlding oannimt. Net selden beroppe rasisten har op in wittenskiplike ûnderbouwing fan harren tinkbylden. Oer de fraach oft der wittenskiplike ûnderbouwing foar rassenûnderskied mooglik is, besteane tige ferskillende opfettings.
Rasistysk gedrach en rasistysk tinken wure yn it bysûnder besjoen as in gefolch fan de maatskiplike ûntwikkeling rûn de multikulturele en multirasiale mienskip, wêryn de leden fan in (al as net dominante) rasiale groep har bedrige fiele yn harren bestean. Der hawwe lykwols ek altiten foarmen fan rasisme west sûnder dat der sprake wie fan soksoarte mienskip.
R2-D2
R2-D2 (Ingelske útspr.: [ˌɑɹtuːˈdiːtuː], likernôch: "aar-tûû- dii -tûû"), soms stavere as Artoo-Detoo, is in ferneamd fiktyf personaazje út 'e Star Wars-franchise, dat mids 1970-er jierren betocht waard troch de Amerikaanske filmmakker George Lucas. It is in silinderfoarmige robot op tsjiltsjes, hoewol't alle robots yn Star Wars oantsjut wurde as androïden. R2-D2 makke it alderearst syn opwachting yn Star Wars: From the Adventures of Luke Skywalker, de ferboeking fan 'e earste Star Wars-film, dy't yn 1976 útkaam, in jier foàr de film. Hy is lykwols it bekendst út 'e oarspronklike Star Wars-filmtrilogy (1977-1983), wêryn't er spile waard troch Kenny Baker. Yn 'e Star Wars-prequeltrilogy (1999-2005) wie de rol fan Baker beheind om't R2-D2 dêryn foar in grut part werjûn waard troch radiografysk bestjoerde rekwisiten en special effects. Yn 'e Star Wars-ferfolchtrilogy (2015-2019) naam Jimmy Vee de rol oer, mar yn 'e trêde film, Star Wars: Episode IX – The Rise of Skywalker, wie R2-D2 folslein it wurk fan poppespilers. R2-D2 is yn 'e films gauris te sjen yn it selskip fan in oare robot, C-3PO. It duo soarget foar de komyske noat.
Namme
Star Wars-betinker George Lucas kaam op 'e namme 'R2-D2' doe't er belutsen wie by de filmmontaazje fan syn eardere film American Graffiti (1973). Doe't filmeditor Walter Murch frege om Reel 2, Dialog Track 2, yn it jargon fan syn berop ôfkoarte ta "R. 2, D. 2", skrok Lucas, dy't eefkes yndodde wie, wekker en sei dat dat in geweldige namme wie, wêrnei't er in oantekening makke foar it senario fan Star Wars: Episode IV – A New Hope, dêr't er op dat stuit oan wurke. Neffens de ensyklopedy oer Star Wars dy't nei de earste film publisearre waard, stiet de ôfkoarting yn it Star Wars-universum foar "Roboatyske Droid Searje 2".
Oarspronklike Star Wars-trilogy
Yn 'e oarspronklike Star Wars-filmtrilogy (1977-1983) wurdt R2-D2 (spile troch Kenny Baker) yntrodusearre tegearre mei in oare androïde, C-3PO, mei wa't er neitiid gauris te sjen is. Yn 'e film Star Wars: Episode IV – A New Hope (1977) stiet prinsesse Leia, in lid fan it Rebelleferbûn tsjin it skrikbewâld fan it Galaktysk Keizerryk, oan board fan it romteskip de Tantive IV op it punt stiet om finzen nommen te wurden troch Darth Vader, de wichtichste hantlanger fan 'e boasaardige keizer Palpatine. Se ferstoppet dan de stellen blaudrukken fan 'e Deadsstjer, in reuseftich romtestasjon en massaferneatigingswapen, yn it binnenste fan R2-D2 en jout him en C-3PO opdracht om se nei de Jedi-master Obi-Wan Kenobi te bringen, op 'e planeet Tatooine.
Nei't se yn in rêdingskapsule yn 'e woastyn fan Tatooine lâne binne, wurde de beide androïden opfandele troch in clan fan Jawa's, in lânseigen ras fan bûtenierdske wêzens, dy't harren ferkeapje oan 'e boer Owen Lars. Dat is de omke en pleechheit fan 'e jonge Luke Skywalker, dy't yn R2-D2 in boadskip ûntdekt fan prinsesse Leia oan Obi-Wan Kenobi. As R2-D2 útnaait, giet Luke him mei C-3PO efternei en sa bedarje se trijeresom by Obi-Wan. Nei de moard troch Keizerlike stoarmtroepers op syn omke Owen en muoike Beru jout Luke him by Obi-Wan om 'e androïden en de blaudrukken nei de planeet Alderaan te bringen. Dêrfoar hiere se yn 'e delsetting Mos Eisley de smokkelders Han Solo en Chewbacca yn, dy't it selskip yn har romteskip, de Millennium Falcon, nei Alderaan bringe.
It docht lykwols bliken dat Alderaan ferneatige is troch de Deadsstjer, en de Millennium Falcon komt fêst te sitten yn 'e lûkstriel fan it romtestasjon. De opfarrenden witte lykwols oan finzenskip te ûntkommen en ynfiltrearje de Deadsstjer, dêr't Luke, Han en Chewbacca prinsesse Leia befrije, wylst Obi-Wan deade wurdt troch Darth Vader. R2-D2 is behelle yn 'e ûntsnapping fan it selskip fan 'e Deadsstjer en de ôflevering fan 'e blaudrukken by it Rebelleferbûn. Neitiid tsjinnet er as de astromeganisiênrobot fan Luke syn X-wjukjager by de oanfal fan 'e rebellen op 'e Deadsstjer. Yn 'e Slach by Yavin, sa't dy oanfal komt te hjitten, rint er slimme skea op, mar hy wurdt reparearre foarôfgeande oan 'e oerwinningsseremoanje dêr't de film mei ôfsletten wurdt.