cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Frije Fryske Grûn
Aksjes
Op 27 maaie 2010 wienen de jongerein op 'e nij yn aksje kaam. No in hiel 'maitiidsoffensyf'. De FFG hat in spandoek oan it akwadukt rjochting Ljouwert delhongen mei de tekst: "Status aparte foar Fryslân is in rjocht!" Ek hat de FFG in spandoek oan it fiadukt by Wimbrits delhongen, om't dat neffens de FFG it net opsjitte wol mei de namme dy't de nije fúzjegemeente krije moat. Fansels moat it wol in Fryske namme wurde, sa seit de Frije Fryske Grûn. De namme Wimmertslân is in historysk korrekte namme en moat dus ek brûkt wurde. De groep hat de sekte fan Sonja de Vries út âldhoarne ek te plak set. Politisy dy miene dat se Fryslân opheffe moatte binne oan it ferkearde adres by de FFG. Dy politisy moatte se yn it hok by Sonja stopje. Derom hawwe se yn Aldhoarne in spandoek ophongen. As lêst is de gemeente Skarsterlân ek in hântsje holpen. Dizze gemeente moat neffens de jongerein oer op Frysktalige GBA, en derom hawwe sy de ferkearsboerden yn Skarsterlân ôfplakt.
Nei oanlieding fan de plannen fan D'66 om Fryslân tegearre mei Grinslân en Drinte ta in Lânsdiel Noard hearre te litten gie de Frije Fryske Grûn op 13 jannewaris 2011 oer ta aksje by de ledegearkomste fan de partij yn Akkrum. Leden fan de FFG stoarmen de seal binnen en ferspraten folders ûnder de D'66-leden.
Stânpunten
1. Mear autonomy foar Fryslân. Fryslân moat baas wurde op eigen hiem, mei úteinlik as doel in ûnôfhinklik Fryslân.
2. Behâld fan Fryske taal, gea en kultuer, want al dizze saken drage by oan de Fryske identiteit.
3. De oerheid, it Ryk, helptsjinsten en oare kollektive ynstânsjes moatte de Fryske taal machtich wêze.
4. Boargemasters, wethâlders en oare politisy moatte ek de Fryske taal machtich wêze.
5. Plaknammeboerden & ferkearsboerden yn it Frysk. 6. Mear Frysk yn it ûnderwiis. De FFG is fan betinken dat de basis fan it Frysk-wêzen yn it ûnderwiis leit: "De boarne". En in probleem moat by de boarne oanpakt wurde. Bern kinne meast maklik in twadde taal oanleare, at Frysk net de memmetaal is.
7. De Fryske skiednis moat yn de skiednisboeken stean. Benammen op skoalle moat der by it fak skiednis mear tiid frijmakke wurde foar de skiednis fan Fryslân.
8. Kennis en ûntwikkeling fêsthâlde. Minsken dy't hjir leard en studearre hawwe, moatte fêst hâlden wurde. Dat kin stimulearre wurde troch de minsken wat mear yn 'e mjitte te kommen & stipe te ferlienen. 9. It Keningshûs moat allinnich in seremoniële funksje hawwe. De stipe oan it keningshûs ynkoarte ta in absolút minimum.
10. Oer besluten dy't tradysjes oanbelangje moat Fryslân it foech krije.
Poëzy
Op har hiemside besiket de Frije Fryske Grûn mear Fryske poëzy los te krijen, dêrom hat de FFG de Ofdieling Poëzy makke. Dêr kinne minsken harren gedichten spuie dy't dan op de hiemside fan de FFG publisearre wurde.
Ferstanlike beheining
Oarsaken
De oarsaken fan it ûntstean kinne ferskaat wêze. It kin komme troch erflike faktoaren, oanberne, net oanberne faktoaren.
Symptoanen
Oan de measte minsken mei in ferstanlike beheining is net te sjen dat se in beheining hawwe. It saneamde typyske uterlike symptoanen dy't taskreaun wurde oan minsken mei in ferstanlike beheining is allinnich oanwêzich yn in lyts tal gefallen dy't it gefolch binne fan in syndroam, bygelyks it Syndroom fan Down.
Faaks fertoane minsken mei in ferstanlike beheining de folgjende symptomen:
Der wurdt pas sprutsen fan in ferstanlike beheining as it IQ ûnder de 70 punten is.
Selsstannigens
Yn de praktyk is it foaral belangryk om te sjen hoefier't immen mei in ferstanlike beheining himsels rêde kin. Kin immen selsstannich wenje of selsstannich mei begelieding, as is it better dat immen yn in wênfoarm wenjen giet.
Boarne
Webstee foar minsken en famylje fan minsken mei in ferstanlike beheining
Lollius Adema
Hy waard abbekaat foar it Hof fan Fryslân (1763) en troch dit Hof beneamd ta meiâldste abbekkaat foar dat Hof, wie sekretaris fan Wymbritseradiel (1778-87) en boarger fan Snits ( 6 oktober 1775), dêr't hy it hûs bewenne, dat letter de herfoarme pastorije waard op it Achterom by de roomske tsjerke. Neist syn wenning hied er de sekretary, letter kategesaasjekeamer. Boppedat hied er de post fan dyksdeputearre fan it wetterskip Wymbritseradeels c.a. kontribúsje seediken (1777-94) en folmacht fan de Lândei (1779-86).
Vidå
thumb|De Vidå ûnder [[Hostrup]] De Widuu (Deensk: Vidå, Dútsk: Wiedau) is in 69 km lange rivier yn de bestjoerlike regio Syddanmark yn it suden fan Deensk Jutlân. Histoarysk wurdt de rivier beskôge as noardgrins fan de regio Noard-Fryslân. De namme Wiedingharde is ôflaat fan de namme 'Widuu'.
De rivier ûntspringt eastlik fan Tønder en streamt nei it westen ta dêr't de rivier útmûnet yn de Noardsee. Foar in part is de rivier ek ûnderdiel fan de Deensk-Dútske grins.
Fiskerijmuseum Aike fan Stien
Fiskerijmuseum Aike fan Stien is in lyts museum oan de Riedhûsstrjitte fan West op Skylge. Aike fan Stien wie in fisker fan it eilân. Syn pakesizzers hawwe syn húske as museum ynrjochte as oantinken oan harren foarâlden dy't allegear fisker wienen.
Ta de kolleksje hearre in soad netten en fiskersark dat tusken 1850-1950 brûkt waard. Fierders wurdt omtinken jûn oan:
Margareta fan Parma
thumb|right|Margareta fan Parma troch [[Anthonie Mor]]
Margareta fan Parma (Oudenaarde, 5 july 1522 - Ortona, 18 jannewaris 1586) wie lânfâdesse foar Filips II oer de Nederlannen fan 1559 oant 1567, doe't de Hartoch fan Alva nei de Nederlannen stjoerd waard. Sy wie in ûnechte dochter fan Karel V en Johanna Maria fan der Gheynst. Sy wie hartoginne fan Florâns, Parma en Piacenza troch har houlikken.
Histoaryske romans
Dr. Jane de Iongh skreau oer har de histoaryske roman Madama, Margaretha van Oostenrijk, Hertogin van Parma en Piacenza 1522 - 1586, Querido, Amsterdam, 1967. Ek Jan Siebelink hat in roman Margaretha (2002) oer har libben skreaun.
Maarten van Rossem
Maarten van Rossem (Zeist, 24 oktober 1943) is in Nederlânsk histoarikus. Hy hat him spesjaal talein op de skiednis en polityk fan is de Feriene Steaten (FS). As Amerika-saakkundige wurdt er geregeldwei frege foar alderhanne telefyzje-útstjoerings, ûnder oaren yn de Golfoarloch en hâldt er faak lêzingen foar in algemien publyk. Syn boeken wurde útjûn troch útjouwerij Nieuw Amsterdam.
Libben en wurk
Van Rossem waard grut yn Wageningen. Syn beppe oan heitekant wie in Ingelse. Dêr helle er it diploma Gymnasium-bêta. Dêrnei studearre er skiednis oan de Universiteit Utert; hy wie dêr fan 1971 ôf wittenskiplik meiwurker en promovearre yn 1983 op it proefskrift ''Het radicale temperament. De dubbele politieke bekering van een generatie Amerikaanse intellectuelen (1934-1953)''. Fan 1997 oant 2008 wie er bysûnder heechlearaar amerikanistyk oan de Universiteit Utert.
It Historisch Nieuwsblad keas him ta Histoarikus fan it jier 2003 om't er "Nederlanners koartswilich en histoarysk ferantwurde troch dit aaklik oarlochsjier loadst hat". Syn relativearjend kommintaar op de oanslaggen fan 11 septimber 2001 kaam him yn 't earstoan op in soad krityk te stean. Benammen syn relativearjen yn de NOVA útstjoering, fuort nei de oanslach op it WTC, noaske de presintators, Pieter Jan Hagens en Kees Driehuis net. Letter waard Van Rossems nofteren beskôging op de wrâld mear wurdearre.
Nei syn pensjonearing yn 2008 bleau er noch oant 2010 aan de Universiteit Utert ferbûn.
Yn jannewartis 2009 presintearre er foar de Evangelyske Omrop it programma Van Rossem in Amerika, in rige oer benammen it kristlik leauwe yn de FS. Ek yn Belgje is Van Rossem út en troch op it skerm te sjen.
Kompjûterkloft
Mei in kompjûterkloft (Ingelsk computer cloud) wurdt it model beskreaun foar it ynhieren of it brûken op ôfstân fan kompjûterapparatuer, -programmatuer of -ûnthâldkapasiteit. By dy ûnthâldkapasiteit giet it benammen om it bewarjen fan gegevens. Skematysk wurdt binnen in wolkje oanjûn hokker mooglikheden de brûker oanbean wurde. No is it brûken fan rekkenromte op in oar syn rekkenreau al sa âld as it ynternet, ommers foar it ferstjoeren fan e-post of it besykjen fan in webstee lizze jo beslach op rekkenromte fan webtsjinners of bygelyks dy kedizer dy't dat webstee fersoarget. Mar ek de minsken mei minder goede bedoelings brûke kompjûterromte fan oaren, somtiden dy fan jo, it saneamde botnet. thumb|350px|right|Kompjûterkloft mei in foarbyld fan tsjinsten
Warskôging
Krekt as by it brûken fan yngewikkelde bankprodukten, hawwe de brûkers fan ferskate kompjûterkloften faak gjin idee mear wa oan it rekkenreau wurket en wêr't soks plakfynt. Soks kin grutte problemen opsmite foar jo persoanlike gegevens of dy fan jo klanten. De ynfierder fan 'e gegevens hat de soarch foar de privacy.
The Genesis Fleet: Triumphant
The Genesis Fleet: Triumphant is in science fiction-roman fan 'e hân fan 'e Amerikaanske skriuwer Jack Campbell. De titel (Triumphant) betsjut: "Triomfearjend(e)". It boek is it trêde diel fan 'e trilogy The Genesis Fleet, dy't in prequel foarmet fan Campbell syn gruttere romansearje The Lost Fleet. Yn The Genesis Fleet: Triumphant wurdt it ferhaal ferteld fan 'e minsklike kolonisaasje fan fiere planeten yn 'e romte. Lju mei ferkearde bedoelings besykje dêr eigen riken te foarmjen. It is oan goedmienende minsken om dêr it near op te lizzen. Probleem is dat de kolonisten de Ierde en de Alde Koloanjes ferlitten hawwe om frij te wêzen fan regelsucht en de ynminging fan bûtensteanders yn harren libben; it falt dêrom net ta om ta gearwurking te kommen. The Genesis Fleet: Triumphant waard yn 2019 publisearre troch útjouwerij Titan Books.
Ynhâld
Nei de mislearre ynvaazje fan 'e planeet Kosatka troch troepen út Scatha, Apulu en Turan (sjoch: The Genesis Fleet: Ascendant), binne de striidkrêften fan Kosatka noch drok dwaande mei it ôfweven mei de oarspronklike ynfiltranten út Apulu dy't al foarôfgeande oan 'e ynvaazje op 'e planeet aktyf wiene ûnder de momkape fan in wrâldseigen opstân. De striid konsintrearret him op 'e lege stêd Ani, dy't jierren lyn al boud wie mei it each op 'e fierdere útwreiding fan 'e befolking fan 'e jonge koloanje, mar dy't troch de oangeande striid noch nea syn earste bewenner ferwolkomje kinnen hat. Carmen Ochoa is as frijwillige ynljochtinge-ofsier en skerpskutter faak yn it hjitst fan 'e striid te finen. In bykommend probleem foar har is dat it regear fan Kosatka alle ynljochtinge-ienheden gearfoegje wol ta de Yntegrearre Ynljochtingetsjinst (IIS) ûnder Jayne Redman. Om't Redman ien is dy't inkeld harket nei ynljochtings dy't oerienkomme mei har eigen foarynnommen ideeën oer de militêre sitewaasje, wurdt Carmen ûnder druk set om op te hâlden mei it trochjaan fan ôfwikende ynljochtings. As se wegeret it spultsje mei te spyljen, lit Redman har befeiligingskoades ynlûke sadat se nearne mear tagong ta hat. Dêrop formalisearret generaal Edelman, de kommandant oan it front by Ani, dy't priis stelt op ûnbefoaroardiele militêre ynljochtings, de status fan Carmen as lid fan syn stêf en jout har nije befeiligingskoades.
Underwilens hat Lochan Nakamura, in diplomaat dy't foar it regear fan Kosatka wurket, yn 'e mande mei Freya Morgan, de spesjale fertsjintwurdichster fan it regear fan Catalan, en Leigh Camagan, in lid fan 'e koloanjeried fan Glenlyon, de koloanje Eire berikt. Dêr wurde ferskate moardoanslaggen op it selskip dien, dy't se mar nauwerneed oerlibje. It liket derop dat de aginten fan Scatha en Apulu beslist foarkomme wolle dat Lochan-en-dy mei de taoiseach fan Eire om 'e tafel geane. Dy regearingslieder, Donal Morgan, blykt trouwens de heit fan Freya te wêzen. It falt noch te besjen oft dat in foardiel is of net, want heit en dochter binne slim faninoar ferfrjemde rekke. Op Eire treffe Lochan-en-dy in delegaasje oan fan 'e koloanje Benten, dy't op in selde soarte misje is as sysels, nammentlik om in bûnsgenoatskip te sluten tsjin mienskiplike fijannen. Benten leit fier fuort fan it oarlochsgebiet, mar hat no al slim lêst fan it tichtsetten fan 'e hannelsrûtes troch Scatha, Apulu en Turan. Om sjen te litten dat it harren mienen is, hat it regear de delegaasje stjoerd oan board fan it iennichste oarlochsskip fan Benten, de torpedoboatjager Asahi.
Om't Leigh Camagan troch it regear fan Glenlyon útstjoerd is om mear oarlochsskippen te keapjen, en sadwaande trochreizgje moat nei de Ierde, beneamt se Lochan Nakamura as har folmacht. Dyselde fertsjintwurdiget neitiid dêrom sawol Kosatka as Glenlyon. Underhannelings oer de foarming fan in formeel bûnsgenoatskip, dêr't ek de ambassadeur fan Adowa by belutsen wurdt, geane tige muoisum, mei't net ien fan 'e jonge koloanjes in soad macht of foech ôfstean wol oan sa'n ynterstellêre organisaasje. Scatha en Apulu oerspylje harren hân lykwols troch te besykjen de beide torpedoboatjagers fan Eire te sabotearjen; de opljeppende Donal Morgan rekket dêr sa opsternaat fan, dat er akkoart giet mei ferskate foarstellen dêr't er earder neat fan witte woe. Der wurdt dan in formeel bûnsgenoatskip sletten tusken Eire, Adowa en Benten, dêr't Kosatka, Glenlyon en Catalan har op provisjonele basis by oanslute (ôfhinklik fan úteinlike goedkarring troch de respektivelike regearings fan dy koloanjes). Om't der gjin oerienstimming berikt wurde kin oer in namme, komt it bûnsgenoatskip simpelwei 'de Alliânsje' te hjitten.
Wylst op Kosatka de striid om Ani syn beslissende faze yngiet en op Eire ûnderhannelings oer it sluten fan it bûnsgenoatskip oan 'e gong binne, ferskynt yn it planetestelsel fan Glenlyon in ta troepetransportskip omboud frachtskip begelaat fan in torpedoboatjager en in (swierdere) lichte kruser. De kommandant dy lytse float nimt kontakt op mei it regear fan Glenlyon, en identifisearret himsels as de befelhawwer fan in fredesmacht fan 'e koloanje Hesta, dy't stjoerd is om op Glenlyon de macht oer te nimmen fanwegen de oanhâldende agresje fan 'e koloanje nei oare koloanjes ta. Mei't Hesta inkele jierren earder ûnder de macht fan Scatha kommen is en dêr no in marionetteregear oan 'e macht is dat nei de pipen fan Sactha dûnset, is foar eltsenien fuortendaliks dúdlik dat it praat oer in Hestaanske fredesmacht inkeld in doekje foar it blieden is en dat it hjir giet om in ynvaazje troch of op befel fan Scatha en syn bûnsgenoaten.
Kommandeur Rob Geary, de befelfierder fan 'e Saber, it iennichste oarlochsskip fan Glenlyon, wit dat er mei syn skip gjin skyn fan kâns makket tsjin in torpedoboatjager én in lichte kruser. It iennichste dat er dwaan kin, is de fijannige float lestich falle troch deunby te bliuwen en skynoanfallen út te fieren, oant de fijannige kommandant in flater makket. It is dúdlik dat ien frachtskip net genôch troepen befetsje kin om 'e planeet Glenlyon binnen te fallen, dat wat de fijân fan doel is, is om it romtestasjon fan Glenlyon te besetten, en dêrmei alle ferkear en kommunikaasje fan en nei de planeet ôf te knipen oant Glenlyon him oerjout. Majoar Mele Darcy, de befelhawwer fan it marinierskorps fan Glenlyon, kriget it befel oer de ferdigening fan it romtestasjon, en har tachtich mariniers wurde oanfolle troch likefolle grûntroepen ûnder befel fan kaptein Batra.
Op Kosatka hat Carmen ûnderwilens in ôfspraak regele mei premier Hofer om oer de sitewaasje mei de IIS te praten. Hja kin dat dwaan om't se persoanlik kunde oan 'e premier hat, mei't se koart nei har oankomst yn 'e koloanje by in moardoanslach op Hofer it libben fan dyselde rêden hat (sjoch: The Genesis Fleet: Vanguard). Se hat derfoar soarge dat de ôfspraak geheim bliuwt, en Palmer, de siktaris fan 'e premier, hat him pas in healoere yn 't foar yn 'e aginda fan Hofer set. It is in fâle mei Carmen sels as lokies, en Jayne Redman rint der mei iepen eagen yn as sy in pear minuten foar it begjin fan 'e ôfspraak ynienen ek opdaagjen komt. Under it petear mei premier Hofer besiket Carmen him it gefaar dúdlik te meitsjen dat ynherint is oan it monopoalje op it mêd fan ynljochtings dat it regear fan Kosatka oan Redman har IIS jaan wol. Se leit de klam op it belang fan in alternative ynljochtingetsjinst dy't net inkeld as in second opinion fungearje kin op it mêd fan ynljochtings, mar ek in eachje op it dwaan en litten fan 'e IIS hâlde kin. As Hofer har freget om in konkreet foarbyld te jaan fan in gefal dat de IIS syn boekje te bûten gien is, freget Carmen op har beurt oan Redman hoe't dy fan har ûnderhâld mei de premier wist, wylst dat soarchfâldich geheim holden wie. It wurdt dan pynlik dúdlik dat de IIS de digitale aginda fan Hofer hackt hat en it dwaan en litten fan 'e premier yn 'e rekken hâldt. Dat komt foar Hofer as in bysûnder ûnoangename ferrassing.
Nei't se weromkeard is oan it front by Ani, wurdt Carmen troch generaal Edelman belutsen by ûnderhannelings dy't guon hege ofsieren fan 'e fijân begûn binne oer harren oerjefte. Dat is in tige gefoelige kwestje, mei't fjildmaarskalk Lopez, de fijannige oerbefelhawwer, fan gjin wiken witte wol, en de besprekkings mei generaal Idris en kolonel Liu dus yn it djipste geheim plakfine moatte. De beide ofsieren easkje dat Carmen as gizelder by harren komme sil om harren oerjefte persoanlik yn goede banen te lieden. Carmen stimt dêrmei yn en wit har misje te folbringen, ek al besykje troepen dy't loyaal binne oan fjildmaarskalk Lopez it hiele spul noch in stôk yn 'e speaken te stekken. As se ienris feilich oare kant de frontliny binne, jouwe Idris en Liu oan harren troepen, dy't mei-inoar trijefjirde part fan 'e fijannige soldaten yn Ani omfiemje, it befel om 'e wapens del te lizzen. Se jouwe generaal Edeman ek de geografyske koördinaten fan 'e bunker fan fjildmaarskalk Lopez, wêrnei't dy lokaasje troch de torpedoboatjager Shark út 'e romte wei bombardearre wurdt. Sa einiget de striid om Ani yn in Kosatkaanske oerwinning.
Underwilens is by Glenlyon de striid losbrând yn it dwaalhôf fan gongen en romten op it grutte romtestasjon, dêr't Mele en har troepen in guerrilja-eftige strategy folgje troch harren oanhâldend yn lytse groepkes te ferpleatsen en de oermacht fan 'e fijân allegeduerigen mei koarte oanfallen dwers te sitten. De dagenlange striid easket lykwols in priis dy't foar de ferdigeners hast like heech is as foar de ynkringers. Underwilens kin Rob Geary op 'e Saber neat dwaan om te helpen as er syn skip hiel hâlde wol.
Jan Simons Hager
Jan Simons Hager (om 1734? - ?) wie in Frysk dichter út Skearnegoutum.
The Genesis Fleet: Triumphant
Ynhâld
As by Kosatka trije torpedoboatjagers út 'e hyperromte ferskine, tinkt eltsenien daliks oan in nije oanfal troch Scatha, Apulu en Turan, mar in berjocht fan Lochan Nakamura biedt klearrichheid. Hy is oan board fan 'e torpedoboatjager Asahi, út Benten, en wurdt beselskippe troch de Caladbolg en Gae Bulg út Eire. Hy leit oan it regear fan Kosatka ferantwurding ôf oer wat er út namme fan 'e koloanje dien hat sûnt er ôfreizge is. It regear beslút him ûnder foarbehâld by de Alliânsje oan te sluten. Lochan hie ferwachte dat by Kosatka de ynvaazje dêr't er by syn ôfreis krekt oan ûntsnapte, noch geande wie, en is oangenaam ferrast dat Kosatka mei help fan Glenlyon de oanfal ôfslaan kinnen hat (sjoch: The Genesis Fleet: Ascendant). Hy jout oan it regear fan Kosatka ek it foarnimmen troch fan kaptein Miho Sori fan 'e Asahi om no troch te reizgjen nei Glenlyon. Premier Hofer en syn ministers, dy't goed foar it ferstân hawwe hoefolle oft se Glenlyon skuldich binne, beslute om in gok te weagjen en harren torpedoboatjager Shark mei de oare skippen mei te stjoeren, hoewol't Kosatka sels dêrtroch ûnferdigene efterbliuwt.
Jan Simons Hager
Hager skreau yn 1814 en 1815 fûle Fryske gedichten tsjin keizer Napoleon.
Rafael (keunstner)
thumb|Selsportret yn it [[Uffizi]] Rafael (Urbino, 6 april 1483 – Rome, 6 april 1520) wie in Italjaanske keunstner (benammen keunstskilder) út de Renêssânse.
The Genesis Fleet: Triumphant
Ynhâld
As de fjouwer torpedoboatjagers fan 'e Alliânsje by Glenlyon arrivearje, soarget dat derfoar dat de striid dy't dêr geande is, ta in hichtepunt komt. De fijannige lichte kruser en torpedoboatjager kieze it hazzepaad en litte it frachtskip en de troepen op it romtestasjon efter. Rob Geary docht mei de Saber in nuodlike oanfal op harren, wêrby't syn skip slim skansearre rekket. It soarget der lykwols al foar dat de oandriuwing fan 'e lichte kruser sa'n swiere skea oprint, dat it skip net út it planetestelsel fan Glenlyon ûntkomme kin ear't de fjouwer Alliëarde torpedoboatjagers ticht genôch by kommen binne om mei him ôf te weven. Underwilens ûntdekt majoar Mele Darcy dat de ferdigeners fan it romtestasjon dy't troch de fijân kriichsfinzen nommen binne, har op it frachtskip befine. Se beslút en besykje it frachtskip yn te nimmen. Wylst oare ferdigeners fan it romtestasjon in ôfliedingsmaneuver útfiere, wit sy sels mei fjouwer oare mariniers en fjouwer soldaten it frachtskip binnen te kringen, dêr't se de brêge en de masinekeamer besette. As de fijannige befelhawwer, kolonel Busik, foar it ferstân kriget hoe't syn sitewaasje derút sjocht, beslút er him oer te jaan. De kommandant fan 'e lichte kruser fjochtet troch oant syn skip troch de fjouwer Alliëarde torpedoboatjagers alhiel ferneatige is. Dêrnei jout de kaptein fan 'e fijannige torpedoboatjager syn skip oer.
De soldaten fan kolonel Busik blike in hierlinge-ienheid te wêzen dy't yn syn gehiel troch it marionetteregear fan Hesta oanlutsen is en him mei húshâldings en al op dy wrâld nei wenjen set hat. Se fiele har ferret troch it Hestaanske regear en troch Scathanen. Om't se har yn 'e striid earber holden en droegen hawwe, riedt Mele it regear fan Glenlyon oan om harren mei har frachskip en al har wapens werom te stjoeren nei Hesta, op betingst dat se dêr in revolúsje útfiere en it marionetteregear ûnder fuotten helje. Kolonel Busik nimt dy opdracht oan. Underwilens kundigje de fjouwer Alliëarde torpedoboatjagers oan dat se trochreizgje sille nei Scatha, Apulu, Turan en alle tuskenlizzende planetestelsels om dêr systematysk de bewapene frachtskippen dy't dy planeten as piraten ynsette, út te rûgjen. Eire, Catalan, Adowa, Benten en Kosatka hawwe nammentlik harren ynljochtings ferlike en fêststeld dat de lichte kruser en de torpedoboatjager dy't by Glenlyon útskeakele binne, sa'n bytsje de lêste oarlochsskippen wêze moatte dy't Scatha, Apulu en Turan yn 'e tsjinst hawwe. Mei't se de oanskaf fan sokke skippen betellen út 'e opbringsten fan 'e piraterij, sil it ferdylgjen fan 'e piraten net inkeld de hannelsrûtes wer iepenje, mar ek de fijân de mooglikheid ûntnimme om nije oarlochsskippen te keapjen.
Rafael (keunstner)
Rafael is hjir wenstige foarm fan syn namme. Syn echte namme wie Raffaello Sanzio. Hy is ek wol bekend ûnder nammen as Raffaello Santi en Raffaello da Urbino. Lykas in soad Italjaanske keunstners út syn tiid it gefal is, wurdt syn libben beskreaun yn it ferneamde boek Le Vite fan de 16e iuwske skilder en skriuwer Giorgio Vasari.
Musea
Wurken fan Rafael binne yn meardere musea te sjen, lykas yn:
Wapen fan Wûnseradiel
thumb|Gemeentewapen fan Wûnseradiel It gemeentewapen fan Wûnseradiel waard fêsteld op 25 maart 1818 mei de omskriuwing: ''Fan azuer beladen mei in hart yn natuerlike kleur op in griene grûn. It skyld dekt mei in kroan fan goud.'' De kroan hat trije blêden en twa pearels.
Neffens in leginde soe it wapen in opjage hart ferbyldzje dat yn Wûns fongen waard.
The Genesis Fleet: Triumphant
Ynhâld
Ear't de Alliëarde torpedoboatjagers ôfsette, seit it regear fan Glenlyon ta him by de Alliânsje oan te sluten. Majoar Mele Darcy is no in grutte oarlochsheldinne, en it marinierskorps wurdt útwreide, yn earste ynstânsje oant 2.000 man. Kommandeur Rob Geary, dy't it grutste part fan 'e tiid neat dien hat, is foar de befolking fan Glenlyon lykwols fan syn fuotstik fallen. Dat der militêr-strategysk sjoen neat wie dat er oars dwaan kinnen hie, makket foar de gewoane man neat út. Presidint Chisolm, dy't in foarsteld offisjeel ûndersyk nei Rob syn dwaan en litten yn 'e kym smoard hat, sit slim mei de sitewaasje yn 'e mage. Se stelt foar om Rob de offisjele militêre fertsjintwurdiger fan Glenlyon by de Alliânsje te meitsjen, eat dat foar de befolking in bestraffing lykje sil, mar dat it feitlik net is. Foar Rob komt dat eins as wie it roppen, want syn frou Lyn hat him no al ferskate kearen mei ynmoed frege om himsels net yn in posysje te pleatsen dêr't er sneuvelje kin en sy almar oer him yn noed sitte moat. Alle leden fan 'e Alliânsje wurdt frege om guon militêre middels ta beskikking fan it nije bûnsgenoatskip te stellen, en Chisolm lit Mele witte dat it regear fan Glenlyon fan doel is om it marinierskorps ta beskikking te stellen. Op Kosatka wurdt Lochan Nakamura oansteld as ien fan 'e wichtichste diplomaten fan 'e nije Alliânsje. Hy freget Carmen Ochoa, dy't foarhinne op 'e Ierde yn 'e tsjinst stie fan it buro foar konfliktbemiddeling, om foar him te wurkjen, mei't de Alliânsje sûnder mis noch in protte ynterne en eksterne konflikten belibje sil.
List fan planetoïden 41801-41900
Dit is in list fan planetoïden 41801-41900.
Wapen fan Doanjewerstâl
thumb|Doanjewerstâl It gemeentewapen fan de gemeente Doanjewerstâl waard fêstlein op 25 maart 1818 en beskreaun as: ''Fan goud beladen mei in reade earm, kommende fan de rjochterkant fan it skyld, hâldende yn de hân in omkearde wrâldkloat fan lazuer, wêrfan it krús swart is. It skyld is dekt mei in kroan fan goud.'' De kroan hat trije blêden en 2 pearels.
De oarsprong fan it wapen is net bekend. Fergelykje ek Lemsterlân. Oant yn de 16e iuw hienen beide gritenijen faak deselde grytman.
The Genesis Fleet: Triumphant
Ynhâld
Mear as fiifhûndert jier letter kriget Tanya Desjani, in fiere neikommelinge fan Carmen Ochoa, it nea publisearre manuskript fan 'e autobiografy fan Mele Darcy yn 'e hannen, en riedt har man, admiraal John Geary, in neikommeling fan Rob Geary (dy't yn 'e searje The Lost Fleet de Alliânsje fan 'e ûndergong rêden hat), oan om it ek te lêzen.
Wapen fan Haskerlân
thumb|Gemeentewapen fan Haskerlân It gemeentewapen fan Haskerlân waard fêststeld op 25 maart 1818. It wurdt omskreaun as ''Fan lazuer beladen mei in rinnende hazze yn syn natuerlike kleur op in griene grûn. It skyld dekt mei in kroan fan goud. De kroan hat trije blêden en twa pearels.'' It wapen is in sprekkend wapen, mei in lytse hazze, in haske dus.
Wrâldkampioenskip fuotbal 1994
It wrâldkampioenskip fuotbal 1994 waard fan 17 juny oant en mei 17 july 1994 yn de Feriene Steaten holden. Der waard spile yn 9 stadions, Brazylje waard foar de fjirde kear wrâldkampioen.
Groepen
''De teams mei tsjokke letters giene fierder de knock-outfaze fan 'e lêste 16. Ek de bêste nûmmers trije giene troch.''
Jan Meile Haga
Jan Meile Haga (Snits, 16 maart 1891 - Amsterdam, 1984) wie in bankdirekteur. Fan 1940 ôf wie er direkteur fan de Amsterdamsche Bank.
Benthuizen
thumb|right| Lokaasje Benthuizen
Benthuizen is in doarp yn de gemeente Alfen oan de Ryn yn de provinsje Súd-Hollân. Benthuizen hat neistenby 3400 ynwenners (2007).
Wapen fan Wymbritseradiel
It wapen fan Wymbritseradiel is it wapen fan de gemeente Wymbritseradiel.
Wapen fan 1818
Yn syn âldste foarm waard dat fêststeld op 25 maart 1818 mei de beskriuwing:
De kroan hat 5 blêden.
Op âlde segels fan 'e gritenij Wymbritseradiel steane altiten in Fryske heale earn en in wikseljend tal leeljes. De oarsprong fan beide eleminten is alhiel wis, mar de heale earn komt foar 't neist út in famyljewapen en tsjut aadlik of foarnaam eigenierd komôf oan. De leeljes wize op 'e Marijeferearing. Yn 1818 waarden allinnich de leeljes ferliend as wapen.
Hagepreek
thumb|Papelozekerk ûnder Schoonoord yn [[Drinte]] In hagepreek is in tsjerketsjinst yn de iepen loft.
Wapen fan Wymbritseradiel
Wapen fan 1975
Al yn 1963 frege it Ryksargyf yn Fryslân oan de Hege Ried fan Adel oft it histoaryske wapen net fannijs ferliend wurde koe. De Ried advisearre dêrop posityf, mar de gemeente frege gjin wiziging oan. Pas yn febrewaris 1975 frege de gemeente in nij wapen oan. Op 1 novimber 1975 waard dat ferliend as:
Wapen fan 1984
By de grutte gemeentlike weryndieling fan 1984 waard it âlde Wymbritseradiel opheft. It grutste part dêrfan waard doe mei de gemeente Drylts, in stik fan Doanjewerstâl en it doarp Greonterp dat earder ta Wûnseradiel heard hie, gearfoege ta in nije gemeente dy't ek fan Wymbritseradiel hiet. Op 16 maart 1984 krige dy gemeente in nij wapen dat identyk wie oan it wapen út 1975, mei as iennichste ferskil dat der in hertskyld oerhinne pleatst wie dat basearre wie op it âlde wapen fan 'e gemeente Drylts. De beskriuwing wie sa:
Hagepreek
Hagepreken waarden yn de Nederlannen in protte holden troch kalvinisten yn 1566 en de folgjende jierren, omdat iepenlike leuawensútoefening har ferbean wie. By de dunen fan Dishoek op Walcheren wie yn 1566 de earste hagepreek fan Nederlân. Itselde jier waard yn it doarp Zemst ek in hagepreek holden. Fan dêr út bedrigen de protestanten de katolike status quo yn sawol Mechelen, Vilvoorde as Brussel. De Luteranen holden yn de 16e iuw hagepreken op ûnder oaren op it Kiel by Antwerpen hagepreken.
By Ofskieding, in spjalt yn it Nederlânsk protestantske tsjerkgenoatskip yn 1834, waard demonstratyf weromgrepen op iepenloft godstsjinstoefeningen.
In no noch bekend plak dêr't eartiids hagepreken holden waarden is it hunebêd Papeloze kerk ûnder Schoonoord yn Drinte. Fan 2006 ôf wurde dêr hagepreken hâlden yn it Drintsk, jin oppenearje har no lykwols net mear tsjin de Tsjerke fan Rome mar wol de oekumene befoarderje.
Fuotbalferiening Jistrum
De feriening hat 2 senioareteams en 4 jeugdteams (2008):
Hendrik van Deventer
thumb|250px|Wierskynlik Hendrik van Deventer Hendrik van Deventer  (Leien, 16 maart 1651 — Foarburch, 12 desimber 1724) wie in Nederlânsk ortopedist, gynekolooch en Labadist.
Fuotbalferiening Jobbegea
Fuotbalferiening Jobbegea spilet op akkomodaasje "'t Heidefjild" yn Jobbegea. Winterdeis wurdt spile yn de Expansie Hal. De klup is oprjochte op 14 april 1945 út in fúzje tusken SDO (Samenspel Doet Overwinnen) en de RD (Reade Duvels). It klupblêd hjit "It Sportblêd".
Hendrik van Deventer
Libben en wurk
Hendrik van Deventer wie de soan fan in learhanneler dy't yn 1653 nei De Haach ferfear. Hy waard feint by in goudsmid. Yn 1678, doe't er 17 jier wie, gie er út de hûs wei om him oan te sluten by de neifolgers fan Jean de Labadie.
Nei alle gedachten waard Hendrik troch de dokter fan dy sekte, in Walter, oantrune om by de Labadisten te gean.
Fuotbalferiening Jobbegea
Tenu: wyt shirt mei reade baan, wite broek en reade sokken.
Hendrik van Deventer
Libben en wurk
Hendrik waard meast troch de praktyk sjirurgyn, mar ek troch selsstúdzje. Koart nei syn festiging yn Wiuwert begjint er al yn 1679 mei syn dokterspraktyk ûnder de Labadisten. Hendrik syn namme makket klank as genêshear, benammen as ortopedist wurdt er bekend.
Hy wie in spesjalist op it mêd fan rachitis (Ingelske sykte). Sels de Deensk-Noarske kening Kristiaan V (1670-1699) docht in berop op him foar behanneling fan himsels en syn bern en is tefreden. It slagget Hendrik van Deventer as autodidakt, dy't it Latyn net machtich is, om de doktorstitel te heljen yn Grins; mei dy titel foar syn namme kin er oeral yn Nederlân as dokter oan 'e gong. Langer yn Wiuwert bliuwe lake him net oan; syn royale honorarium ferdwynt yn de pong fan de Labadisten, dat syn bern soene neat erve at er dêr bliuwe soe.
Hendrik spesjalisearre him ek yn de ferloskunde. Hy woe him yn De Haach festigje, mar de Haachske dokters, feriene yn it Collegium Medicum, hawwe gjin ferlet fan konkurrinsje en litte Hendrik mei syn praktyk net ta "omdat er it Latyn net behearsket". Hendrik begjint in praktyk yn Voorburg en wurdt yn 1695 dochs noch erkend troch it Collegium.
Nei 1719 is Hendrik oer it hichtepunt fan syn rom hinne, syn frou is stoarn en ferskate fan syn tsien bern ek. Hy wurdt sjoen as ien fan de meast grutte genêshearen fan syn tiid. Hy wie net allinne bestrider fan de Ingelske sykte, mar fral ek in pionier op it mêd fan de ferloskunde. Oer syn meast wichtige publikaasje Manuale operatiën, zijnde een nieuw ligt voor vroedmeesters en vroedvrouwe is in soad oer te dwaan. Van Deventer lei de klam op de needsaak fan hygiëne by it bernjen.
Minne Hovenga
Minne Hovenga (Wommels, 1951) is in âld-keatser dy't fan 1970 oant 1984 op it heechste nivo by de KNKB spile hat.
Prizen
Yn de 14 jier dat er aktyf wie as (reserve) 1e klasser, wûn hy 26 earste prizen. Hy waard 4 kear útroppen ta kening. Hovenga helle foar it ivich keatsklassemint meiïnoar 229 punten.
Funksje
Minne Hovenga begûn syn karriêre as opslagger, mar makke letter de stap nei it perk, dêr't er as efterynse syn grutste suksessen helle.
Klaverke Fjouwer
Fan it klaverke fjouwer wûn hy allinne de Jong Nederlânpartij. Dat barde yn 1972 foar syn bertedoarp Wommels mei as maten Piet de Jong en Pier Zijlstra. Fiif jier letter, yn 1977 helle Hovenga foar Wommels in twadde priis op de Bûnspartij.
Maksimianus
right|thumb|200px|Búste fan Maksimianus Maksimianus, folút yn it Latynsk Marcus Aurelius Valerius Maximianus Herculius (sa. 250 - july 310) wie in Romeinske keizer fan maitiid 286 oant 1 maaie 305.
Meikeizer fan it Westen
Doe't Diokletianus yn 284 keizer waard fan it Romeinske ryk wie dizze keizer fan betinken dat it ryk te grut wie om allinnich te bestjoeren en beluts dêrom syn freon Maksimianus by it bewâld. Hy joech him earst de titel fan Caesar en in jier letter makke hy him meikeizer fan it westen. Diokletianus bleau sels it easten bestjoeren. Yn 293 kamen der noch twa Caesars by om harren te stypjen, nammentlik Galerius en Konstantius Klorus, mar ek om harren yn de takomst op te folgjen. Dizze liederstruktuer wurdt de Tetrargy neamd.
Konstantius hie ûnder Maksimianus in wichtige oanfierder fan it leger west, dy't in soad problemen oplost hie mei de ynfallen fan de Germanen en de oproer fan de Noardseefleat, dy't ûnder lieding stie fan usurpator Karausius. Maksimianus wie sels ek aktyf as oanfierder, ûnder oare tsjin de Moaren yn Spanje en by Kartago.
Op 1 maaie 305 stoppen sawol Diokletianus as Maksimianus as keizer en kamen de twa Caesars der foar yn 't plak. Konstantius Klorus yn it westen en Galerius yn it easten. Foar Makimianus gie dat net hielendal frijwillich, mar op oantrunen fan Diokletianus swichte hy dochs.
Op 'e nij keizer
Maksimianus koe lykwols net lang fan syn pensjoen genietsje. Yn 306 stoar keizer Konstantius Klorus en waard de soan fan Maksimianus, Maksentius op net legale wize ta keizer ferklearre. Maksimianus joech syn soan stipe en erkende him as keizer. De Keizer fan it easten Galerius wegere dat lykwols en stjoerde syn Caesar Severus II nei it westen om de usurpator te ferslaan. Maksentius ferklearre dêrop syn heit ta meikeizer.
Op 'e nij keizer hie Maksimianus wol yn 'e gaten dat grutte swierichheden op komst wienen en dêrom socht er bûnsmaten. Hy tocht dy fûn te hawwen yn Caesar Konstantyn dy't troud wie mei syn dochter Fausta. Lykwols woe Konstantyn net meiwurkje oan in boargerkriich en dêrop besocht Maksimianus syn eigen soan Maksentius fan de troan te stjitten yn 308. Dat mislearre lykwols, krektas in besiking om Diokletianus wer keizer wurde te litten.
EyeToy
Spesifikaasje
De EyeToy kin mei in USB 2.0-ferbining oansletten wurde. Hy brûkt 50 mA en is 173 gram. De maten binne 44 mm × 53mm × 89mm en de kabel is 2m lang.
Skiednis
De EyeToy wie earst in idee fan Dr. Richard Marks, hy woe in webkam kombinearje mei Playstation 2. Hy wie lykwols net de earste mei it idee, want de Game Boy Kamera wie der al earder, lykas de DreamEye fan Sega. Mei it krêftigere Playstation 2 en modernere kamera's wiene der wol mear mooglikheden, dy't net kind hiene mei de Game Boy en Sega. SCEE London Studio die wat mei it idee, en kaam yn 2002 mei in konsept en fjouwer spultsjes. It idee wie in súkses en yn july 2003 waard de EyeToy mei it earste spultsje EyeToy: Play útbrocht.
Massey Ferguson
thumb|250px|Massey Ferguson FE 35 thumb|250px|Massey Ferguson 3660 Massey Ferguson is ien fan de grutste bouwers fan lânboumasines - yn it bysûnder fan trekkers. It bedriuw hat 37 eigen fabriken yn njoggen lannen. Mei de associées en lisinsjehâlders wurde syn produkten makke yn 85 fabriken yn 31 lannen. Dizze produkten wurde ferkocht yn 190 lannen.
Massey Ferguson hat trekkers, rispmasines en ferskate kombinaasjes, masines foar gemeentlik wurk, en foar wurk yn tunen en parken.
Tsjintwurdich is Massey Ferguson in ûnderdiel fan AGCO.
Skiednis
It bedriuw is groeid út de fúzje fan trije ferskillende lânboubedriuwen: Massey, Harris en Ferguson. Massey waard oprjochte yn 1847 yn Newcastle, Ontario troch Daniel Massey as: Newcastle Foundry and Machine Manufactory. Harry Ferguson, berne yn Ierlân yn 1884, boude auto's, motorfytsen en fleantugen. Yn 1914 stapte hy oer op lânboumasines. Doe't Harry kaam te ferstjerren yn 1960, sette Ferguson syn eigen produksjeline yn Ingelân iepen. Ek waard in fabryk yn Detroit iepene. Sûnt 1951 wienen der Ferguson trekkers mei diselmotor leverber.
Gasselte
Gasselte is in doarp yn de gemeente Aa en Hunze yn de provinsje Drinte. Gasselte hie (ynfo gemeente Aa en Hunze) op 1 jannewaris 2007 1.614 ynwenners (dêrfan 806 manlju en 808 froulju).
It besjen wurdich
It besjen wurdich is it Marijetsjerkje út de 13e of 14e iuw, dy't yn de 19e iuw wytplastere is. Gasselte hearde mei Börger, Gieten, Anloo en Súdlaren ta it dingspel Oostermoer. Yn it earstoan wie de parochy fan Gasselte in ûnderdiel fan de parochy fan Borger. Pas yn de 13e of 14e iuw is der sprake fan in selsstannige parochy. De earste - yndirekte - fermelding fan de tsjerke komt út 1360.
Poppestien
De poppestien is in grutte graniten balstien dy't oan de Hillamawei (yn 't West) yn Burgum leit. Yn de 19e iuw lei de stien op in oar plak. Yn 1871 wurdt alteast skreaun: "Men verwijdert wegens den aanleg van den straatweg den Poppesteen te Bergum". Bern waard ferteld dat lytse poppen ûnder dizze stien weikamen. Fan Hendrik Bulthuis is in liet bekend dat ferhellet hoe't de poppestien efkes oerein komt: 'As de leaden hoanne kraait, tilt er efkes op, en ús Burgumer memke krijt dan har lytse pop', sadat mem de poppe hurd pakke kin.
William Joseph Simmons
thumb|right|200px|William Joseph Simmons William Joseph Simmons (Harpersville (Alabama), 6 maaie 1880 - 18 maaie 1945) wie de stichter fan de twadde Ku Klux Klan yn 1915.
Simmons wie in soan fan psychiater Calvind Henry Simmons en Lavonia David. Hy focht mei yn de Spaansk-Amerikaanske Oarloch.
578
Foarfallen
thumb|right|Keizer [[Justinus II (sa'n 520 - 578)]]
Etiopyske kalinder
De Etiopyske kalinder is de wichtichste kalinder yn Etioopje en is allyk oan it liturgysk jier fan de Eritrees-ortodokse Tsjerke, dêr't er de Ge'ez kalinder hjit. It systeem dat de kalinder brûkt is fan de âldere Koptyske kalinder, dy't op de gâns âldere Egyptyske kalinder basearre is. Lykas mei de Juliaanske kalinder hat de Etiopyske kalinder alle fjouwer jier in deimannich tefolle en it jier begjint op 29 augustus of 30 augustus neffens de Juliaanske kalinder.
Lykas mei de Koptische kalinder hat de Etiopyske kalinder tolve moannen dy't tritich dagen hawwe mei fiif as seis epagomenale dagen (wurdt faak de trettjinde moanne neamd). De moannen begjinne op deselde dagen as de Kopyske kalinder, mar mei oare nammen, dy't yn it Ge'ez binne. De seisde epagomenale dei wurdt alle fjouwer jier tafoege op 29 augustus fan de Juliaanske kalinder, seis moannen foar de Juliaanske skrikkeldei. En sa is de earste dei fan it Etiopyske jier, 1 Mäskäräm, foar de jierren tusken 1901 en 2099 op 11 septimber (Gregoariaanske kalinder), mar falt op 12 septimber (Greg.), yn de jierren foar in Gregoariaanske schrikkeljier.
SC Koatstertille
SC Koatstertille is de fuotbalklup fan Koatstertille dy't oprjochte is op 24 augustus 1961. De fjilden en kluphûs De Jister lizze oan de Jisteboerewei. De Tillestip is it klupblêd.
Henning Mankell
Henning Mankell (Stockholm, 3 febrewaris 1948 - Göteborg, 5 oktober 2015) wie in Sweedsk skriuwer. Hy wenne wikseljend yn Mozambyk en yn syn heitelân Sweden.
Bibliografy
Mankell skreau literêre romans, misdiedromans, jeugdboeken en toanielstikken. Syn boeken waarden yn mear as tritich lannen útjûn. Yn Nederlân en Belgje krige Mankell benammen bekendheid troch de Wallander-searje: in rige oer de eigenwize ynspekteur Kurt Wallander út Ystad. Yn 2002 krige dizze boekerige in ferfolch mei it earste boek oer Kurt Wallanders dochter Linda dy't ek plysje-ynspekteur wurden is.
Henning Mankell hat tsientallen boeken skreaun. Yn dizze bibliografy wurde allinnich de wurken neamd dy't yn it Nederlânsk oersetten binne.
De Wallander-romans fan Mankell waarden ferfilme as tv-films troch de Sweedske STV mei Rolf Lassgård yn de haadrol. Bekender is de tv-searje Wallander, basearre op net-publisearre, koarte ferhalen fan Henning Mankell, dêr't Kurt Wallander spile wurdt troch Krister Henriksson.
Jannewaris 2014 waard by Mankell longkanker fêststeld. Hy hat dêr in boek oer skreaun Drijfzand, dat yn 2015 útkaam.
Underskiedings
Foar syn wurk krige Mankelle ferskate prizen, wêrûnder:
The Observer
The Observer (Ingelsk foar "De Waarnimmer") is in Britske sneinskrante, dy't oprjochte waard yn 1791. Dizze publikaasje, dy't yn 2021 syn 230-jierrich bestean fierde, is de âldste sneinskrante fan 'e wrâld. The Observer is in polityk linkse krante, dy't yn 'e measte maatskiplike kwestjes in sosjalistyske of alteast progressive opiny op 't aljemint bringt. Yn 1993 waard The Observer oankocht troch de Guardian Media Group, dy't ek de troch-de-wykse krante The Guardian en it wykblêd The Guardian Weekly útjout.
Begjin
The Observer waard yn 1791 oprjochte troch W.S. Bourne as wrâlds earste sneinskrante. De earste edysje kaam út op 4 desimber fan dat jier. Bourne miende dat er in gat yn 'e merk fûn hie en dat syn krante him ta in ryk man meitsje soe. Ynstee siet er al rillegau oan kop en earen ta yn 'e skulden. Om út 'e reade sifers te kommen, besocht er The Observer te ferkeapjen oan it Britske regear. Dat slagge net, mar it regear woe de krante wol mei subsydzjes oerein hâlde, yn ruil foar ynfloed oer de ynhâld. Sa waard The Observer in konservatyf kanaal foar oerheidspropaganda tsjin radikalen lykas Thomas Paine, Francis Burdett en Joseph Priestley.
Njoggentjinde iuw
Yn 1814 ferkocht Bourne The Observer oan William Innell Clement, dy't ek ferskate oare kranten en tydskriften útjoech. Ek dêrnei gie de subsidiëarring troch de oerheid troch. Yn 1819 bestie de oplaach út likernôch 23.000 eksimplaren, wêrfan't lykwols 10.000 weijûn waarden oan abbekaten, dokters en oare notabelen, yn 'e hope dat se in abonnemint nimme soene. Om dyselde snuorje hinne begûn The Observer in ûnôfhinkliker opstelling yn te nimmen. Sa utere de krante krityk op 'e rol fan 'e Britske oerheid yn it Bloedbad fan Peterloo (1819) yn Manchester, en waard yn 1820 in rjochterlike útspraak yn 'e wyn slein om gjin bysûnderheden te printsjen oer it proses tsjin 'e gearspanners fan Cato Street, dy't neffens de oanklacht fan doel west hiene om leden fan it Britske kabinet te fermoardzjen.
The Observer bleau eigendom fan Clement oant syn ferstjerren yn 1852. Yn dy tiid stipe de krante parlemintêre herfoarmings, mar kante er him oan tsjin algemien kiesrjocht foar manlju. Nei't Lewis Doxat, dy't fan 1807 ôf haadredakteur west hie, yn 1857 mei pinsjoen gie, ferkochten de erven Clement The Observer oan Joseph Snowe, dy't behalven útjouwer sels ek haadredakteur waard. Under syn bewâld naam de krante in liberaal stânpunt yn. Dat utere him û.o. troch stipe foar it Noarden yn 'e Amerikaanske Boargeroarloch (1861-1865) om't de Súdlike Konfederearre Steaten fan Amearika wegeren de slavernij ôf te skaffen, en, fan 1866 ôf, oantrúnjen op algemien kiesrjocht foar manlju. Dy posysjes wiene op dat stuit net botte populêr ûnder de hegere maatskiplike klassen dêr't de measte lêzers ta hearden, en se laten dan ek ta in ynkrimping fan 'e oplaach.
Yn 1870 waard The Observer oankocht troch de rike sakeman Julius Beer, dy't Edward Dicey oanstelde as haadredakteur. It krewearjen fan dy lêste soarge derfoar dat de oplaach wer oanwoeks. Beer syn soan Frederick krige yn 1880, by it ferstjerren fan syn heit, it eignerskip fan 'e krante yn 'e hannen, mar hy hie der net folle belangstelling foar en liet it spul oan Dicey oer, dy't haadredakteur bleau oant 1889. Hy waard ferfongen troch Henry Duff Traill, dy't nei twa jier, yn 1891, it fjild romje moast foar Frederick syn eigen frou, Rachel Beer, in telch út 'e famylje Sassoon. Hoewol't de oplaach wer ynkromp ûnder har haadredakteurskip, bleau se oant 1903 oan en kombinearre se it fan 1893 ôf mei it haadredakteurskip fan The Sunday Times, nei't dy troch har man oankocht wie.
Tweintichste en ienentweintichste iuw
Yn polityk opsjoch stipe The Observer ûnder it haadredakteurskip fan Garvin de Konservative Partij, wat him lang om let yn konflikt brocht mei de trêde generaasje fan 'e famylje Astor, yn 'e persoan fan David Astor, dy't der liberale politike opfettings op nei hold. De rûzje dy't sadwaande ûntstie, droech by oan it opstappen fan Garvin yn 1942. Dêrnei naam The Observer de foar in Britske krante tige ûngebrûklike stap om himsels ûnpartijich te ferklearjen. It eignerskip gie yn 1948, by de dea fan boarchgreve Astor, oer op syn soannen, fan wa't David doe haadredakteur waard. Hy behold dy funksje 27 jier en liet yn dy tiid grutte nammen foar syn krante skriuwe, ûnder wa George Orwell en C.A. Lejeune. By de Suëzkrisis fan 1956 wie The Observer de earste Britske krante dy't de Britske ynminging yn Egypte feroardiele, in prinsipiële stap dy't in protte abonnees koste.
Yn 1977 ferkocht de famylje Astor The Observer, tsjin dy tiid in needlijende publikaasje, oan 'e Amerikaanske oaljemaatskippij Atlantic Richfield (no ARCO), dy't him yn 1981 trochferkocht oan Lonrho. Yn juny 1993 waard de krante oankocht troch de de Guardian Media Group, de útjouwer fan The Guardian, ien fan 'e wichtichste Britske deiblêden. Ek konkurrint The Independent hie belangstelling, mar fiske efter it net.
Yn 1990 waard Farzad Bazoft, in korrespondint foar The Observer, yn Irak troch it rezjym fan Saddam Hoessein terjochtsteld as in spion (wat er neffens de krante net wie). Yn 2003 stipe The Observer de Amerikaanske ynfal yn Irak as "de iennichste kâns" op "in duorjende frede".
Yn 2007 wûn The Observer by de Britske Parseprizen de priis yn 'e kategory nasjonale krante fan it jier. Yn 2010 waard de lay-out fan The Observer hielendal yn in nij jaske stutsen.
Hjoeddeistige sitewaasje
The Observer wurdt útjûn troch de Guardian Media Group, dy't ek de troch-de-wykse krante The Guardian en it wykblêd The Guardian Weekly útjout. Oars as yn it ferline hat The Observer no in progressive, polityk linkse opstelling, wêrby't de opiny fan 'e krante yn 'e measte sosjale kwestjes lykop giet mei dy fan 'e Britske Labourpartij. De krante hie yn 2021 in oplaach fan krapoan 137.000 eksimplaren. Behalven de Britske edysje wurdt The Observer ek yn in ynternasjonale edysje publisearre. Dêrnjonken wurdt ynhâld út 'e krante opnommen yn The Guardian Weekly, dy't ek om utens ferspraat wurdt.