cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Edgar Allan Poe
Ynfloed
Yn Frankryk, dêr't er oer it generaal as "Edgar Poe" bekend is, waarden syn ferhalen en in stikmannich gedichten oerset troch Charles Baudelaire. Baudelaire syn goede oersettings hawwe makke dat Poe populêr waard by de Frânske avant-gardeskriuwers. Skriuwers sa as Algernon Charles Swinburne waarden sterk beynfloede troch syn wurk. Poe waard ek wurdearre troch de symbolisten, en Stéphane Mallarmé droech ferskate gedichten oan him op.
Neist de literêre en poëtyske kant hie Poe ek niget oan filosofyske en wittenskiplike fraachstikken. Dit lêste docht it bêst bliken út it yn 1848 skreaune Eureka, in essay oer it materiële en spirituele universum.
Sloeproeien
thumb|300px|Sloeproeien yn Rotterdam Sloeproeien is in ûnderdiel fan de sport roeien, en wol yn orzjinele rêdingssloepen fan skippen en whalers. Der binne 6-, 8-, 10- en ek wol 12-persoans roeisloepen. Tsjintwurdich binne der ek net-orzjinele roeisloepen dy't spesjaal foar wedstriden boud binne.
Wedstriden wurde roeid mei in handikapsysteem: op basis fan levere fermogen per roeier (wattaazje) wurdt in útslach berekkene.
De sport is sterk yn opkomst, der binne anno 2006 ûngefear 200 sloepen dy't geregeld oan de 10 oant 20 wedstriden meidogge. De lêste wedstryd fan it seizoen is Muiden-Pampus-Muiden.
De FSN (Federaasje Sloeproeien Nederlân) organisearret it Nederlânsk Kampioenskip. Op de kalender stean ferskate wedstriden, ûnder oare lange-ôfstânswedstriden en sprintwedstriden. De keninginnerees fan it jier is de roeisloepenrees Harns-Skylge, in ôfstân fan sirka 35 km, fan ein maaie.
De sport wurdt hast nearne oars dien as yn Nederlân. Der binne wol inkele wedstriden yn Grut-Brittanje, Dútslân, Frankryk en Itaalje.
Snits (gemeente)
Snits (Nederlânsk en offisjeel: Sneek) is in eardere gemeente 'e Súdwesthoeke fan Fryslân, dy't bestie út 'e stêd Snits mei syn klokslach en (sûnt de gemeentlike weryndieling fan 1984) trije doarpen, te witten: Ysbrechtum, Loaiïngea en Offenwier. De gemeente hie op 1 jannewaris 2010 in befolking fan 33.427 minsken, en besloech in oerflak fan 34,03 km², wêrfan 3,4 km² oerflaktewetter. Snits krige yn 1292 stedsrjochten, wat beskôge wurde kin as it bejin fan it gemeentlik bestjoer. Op 1 jannewaris 2011 fúzjearre de gemeente Snits mei de gemeenten Boalsert, Nijefurd, Wymbritseradiel en Wûnseradiel ta de nije gemeente Súdwest-Fryslân, wêrfan't de stêd Snits it haadplak waard.
Skiednis
Snits is ûntstien op in sânwâl. Mei't de Himdyk oanlein wie kaam der yn Snits in syl dêr't it wetter troch Snits de Himdyk kruse. Dy Himdyk rint hieltyd noch troch Snits, allinnich is yn de âlde binnenstêd net mear krekt te sjen wêr. Mei't de Middelsee yn de omkriten fan Snits as ferbining ferdwûn wie, waard de funksje fan de Snitser Aldfeart wichtiger. Dit is in wetter, nei gedachten in riid, dat troch de Raarderhim nei it noarden rint.
Snits krige fan 1292 ôf ien as mear stedsrjochten, of it kin ek wêze dy't it dy rjochten sels naam. It âldste stêdboek dat fan de stêd oerbleaun is, moat in kopy wêze fan in boek fan 1456, dat almeast wurdt rekkene dat Snits dat jier ien fan de Fryske stêden waard. Dit wie it begjin fan in gouden iuw as hannelsstêd. It gong sels sa goed, dat doe't de stêd yn 1492 yn konfikt kaam mei Grins, de stêd frij maklik it jild opbringe koe om in nije stedsgrêft en stedswâl oan te lizzen dy't ek om de stedsútwreidings fan dy tiid hinnen rûnen. Yn likernôch 1525 waard op de kant fan de wâl noch in stedsmuorre setten, wêrmei Snits fan dy tiid ôf de ienichste stêd mei muorren yn Fryslân wie. Yn de 19e iuw waarden de muorre en wâlen wer weihelle om't der ferlet wie fan kades. Njonken it Bolwurk is der fan de wâlen no neat mear oer. Fan de tsien poarten en oare tagongen binnen der noch twa oer: de iene is in lytse trochgong troch it Bolwurk, de oare is de sierpoarte dy't yn 1613 op de Heecheinster Piip boud is: De Snitser Wetterpoarte.
Hannel- en sintrumfunksje
Troch it waachrjocht en it steapelrjocht is Snits al sûnt iuwen in hannelsstêd fan belang. Sa'n 40% fan alle bûter fan Fryslân waard yn Snits wage en ferhandele. De lapkepoepen Clemens en August Brenninkmeier stiften hjir yn 1841 de ferneamde kleanstring C&A en ek harren kollega Stockman, dy't no grut is yn Finlân, hie hjir syn earste winkel. Sneek hat fierder stielyndustry, masinebou en in touwurkfabryk. It King-fabryk stiet yn Sneek en sûnt 1964 stiet der ek it earste Japânske fabryk yn Jeropa, Yoshida YKK út Kurobe, wat no de susterstêd fan Snits is.
Toerisme
Snits is in ferneamd wettersportsintrum, mei sa'n 130 wettersportbedriuwen en mei 13 jachthavens. Op de Snitser Mar wurdt in protte sile en sûnt 1935 wurdt dêr ek earste wike augustus de Snitswike hâlden, it grutste binnenwetter-sylevenemint fan Jeropa.
Snits is ek it plak fan wêrút de Alvestêde Fytsfjouwerdaagse organisearre wurdt, en fansels komt de Alvestêdetocht der ek by lâns. De stêd hat twa museums: it Frysk Skipfeart Museum en it Nasjonaal Modelspoarmuseum.
Op 12 novimber 2005 wie de yntocht fan Sinteklaas foar de lannelike telefyzje yn Snits.
Ferfier
Oer it wetter binne der ferbinings yn seis rjochtings: de Houkesleat nei de Snitser Mar en it Prinsesse Margrietkanaal, de Wâldfeart nei Wâldsein en nei Stienwyk, De Geau nei Drylts en de Súdwesthoeke, de Frjentsjerter Feart nei Frjentsjer, De Swette nei Skearnegoutum en Ljouwert en de Snitser Aldfeart nei de Raarderhim.
Op it lân hat Snits twa stasjons oan it spoar fan Ljouwert nei Starum en leit it oan de sneldyk A7 fan Noard-Hollân nei Grins. Yn 2003 waard it Houkesleat-akwadukt iepene, wêrmei no in folsleine rûnwei om Snits hinne leit. thumb|right|250px|right|it gebiet fande stêd Snits yn de gemeente
Johannes de Wal
Johannes de Wal (Ljouwert, 1751 - dêre, 1811), wie in sulversmid. Hy waard master yn 1722. Wurk fan him is te sjen yn it Frysk Museum.
Stjelp
In stjelp is in boerepleats mei alle romtes derby rekkene ûnder itselde tek. De stjelp komt mear foar by feehâlderij as by ikkerbou. De ierste ôfbylden oer de stjelp komme fan in âlde kaart fan de Súdwesthoeke by Starum.
Skiednis en skaaimerken
De stjelp ûntstie yn de wat minder rike dielen fan Fryslân. De stjelp wie nammentlik goedkeaper as de âldere Kop-hals-romppleats, mei't dy út ferskate boudielen bestiet. De Fryske stjelp is besibbe oan de Noard-Hollânske stolp, mei omdat West-Fryslân eartiids Fryske grûngebiet wie. De grutste ferskillen tusken de stjelp en de stolp is it dak; by de stolp is it dak piramidefoarmich, by de stjelp net; en de plattegrûn, dy't fjouwerkant is by de stolp en by de stjelp net
De stjelppleats makke fral yn de twadde helte fan de 19e iuw opgong, sadat it úteinlik it meast foarkommende type pleats waard yn Fryslân. De stjelp waard beskôge as in foarútgong yn de pleatsbou.
By de stjelp sitte de wendielen en de molkenkelder direkt efter de foargevel, en boppe de molkenkelder sit de opkeamer. De opset fan de skuorre is frijwat itselde as by de kop-hals-romppleats, allinne rint de kowestâl meast net oer de hiele lingte om't er opkeard wurdt troch it wengedielte dat de hiele breedte fan it gebou ynnimt.
Ek letter yn de 20e iuw waarden noch stjelpen set, mar doe faak mei harkenielen foar de souderkeamers.
Roeien op de Olympyske Simmerspullen 2012
200px|thumb|right|200px|It roeistadion fan de fan Londen 2012
De Olympyske Simmerspullen 2012 fan de XXXe Olympiade waarden fan 27 july oant en mei 12 augustus 2012 hâlden yn Londen, de haadstêd fan Grut-Brittanje. Londen wie de earste stêd dy't foar de trêde kear de Spullen organisearje mocht. Earder hiene de Spullen fan 1908 en 1948 dêr ek plak. It roeien hie plak yn de Dorney Lake.
Medaljespegel
De top tsien van lannen dy't medaljes wûn hawwe by it roeien tidens de Spullen fan 2012.
Kartago (argyf)
Kartago is in ICT-projekt dat ta doel hat om alle histoaryske oarkonden út de provinsjes Grinslân en Drinte fan foar 1600 oer it ynternet beskikber te stellen. It is in gearwurking fan it Drintsk argyf, de Grinzer Argiven en de fakgroep Midsiuwske skiednis fan de Ryksuniversiteit Grins.
Ynhâld
Omdat de skiednis fan Grinslân en Drinte nau besibbe is mei dy fan it oanswettend Fryslân en East-Fryslân binne ek it Groot placaat en charterboek van Vriesland en het Ostfriesische Urkundenbuch digitaal ûntsletten.
De samling sil noch útwreide wurde; de stikken fan it eardere Stedsargyf fan Grins sille de foarneamste oanfolling wêze.
Sint-Bonifatiustsjerke (Ljouwert)
De Sint-Bonifatiustsjerke yn Ljouwert is ien fan de hichtepunten út de karriêre fan arsjitekt P.J.H. Cuypers.
De tsjerke waard tusken 1882 en 1884 boud foar de Ljouwerter Sint-Bonifatiusparochy (tsjintwurdich Sint-Fitusparochy). It is in grutte krúsbasilyk yn neogoatyske styl. De toer wurdt bekroand troch in hege houten spits nei foarbyld fan dy fan de Sint-Pankrastsjerke yn Inkhuzen. Op 3 jannewaris 1976 bruts de spits by in stoarm ôf. Yn 1979-1980 waard er nijboud neffens de orizjinele plannen. It koar hat in bysûnder lege apsis mei tintdak, omsletten troch in smelle omgong. Dizze konstruksje is heechst wierskynlik ôfsjoen fan de Nidaros-domtsjerke yn Trondheim, wêrfan't de restauraasje krekt yn dy tiid dien makke waard.
Doe't de tsjerke op 'en nij boud waard bestie der in kâns dat Ljouwert biskopssit wurde soe; mei it each dêrop waard der in biskoplik paleis by de tsjerke boud. Doe't de biskopssit nei Grins gie waard dit paleis ynrjochte as sikehûs.
Reformaasje
thumb|left|Byld fan Bonifatius (underdiel fan it Bonifatiusalter fan de tsjerke), patroanhillige fan de tsjerke Mei de oername fan it Ljouwerter blokhûs troch oanhingers fan kalvinisten yn 1580 kaam der in ein oan de sûnt 1578 ynfierde godstsjinstfrijheid. De fiering fan de roomske misse waard strang ferbean en alle tsjerken en kleasters gyngen oer op de oanhingers fan de nije leare. Preesters, muontsen en nonnen waarden dat jier út de pastoryën en kleasters helle en ferballe. Alle trije parochytsjerken fan Ljouwert (de Sint-Fitus fan Oldehove, de Marijetsjerke fan Nijehove, Sint-Katarina fan Hoek) waarden ôfbrutsen (Sint-Fintus), yn in klokkejitterij (Marijetsjerke) of pesthûs (Sint-Katarina) feroare. In pear preesters achten oan it begjin fan de 17e iuw de stêd feilich genôch om yn it djipste geheim missen yn hûzen fan partikuliere boargers te fieren, dy't trou bleaun wiene oan Rome. Yn de rin fan de 17e iuw rekken de alderskerpste kanten fan de reformaasje der wat ôf en wiene der seis plakken, dêr't katoliken de misse bywennen. Dy plakken waarden staasjes neamd. Doe't yn 1680 lykwols efter in hûs oan de Vleeschmarkt, tsjintwurdich de stille kant fan de Nijstêd, in oan Bonifatius wijde paapsche vergaderlaats ûntdutsen waard en de katoliken net om lyk woene om de staasje op te heffen, lieten de autoriteiten de ynrjochting út de staasje yn beslach nimme. Ek al bleau der wjerstân fan de oerheid, it hindere de Ljouwerter katoliken net om dy staasje dochs te brûken as harren tsjerke. De 18e iuw brocht foar de katoliken wer wat mear ferdraachsumens. De Bonifatiusstaasje wie no op in boppeferdjipping fan in wenhûs oan de Vleeschmarkt ûnderbrocht.
De earste Bonifatiustsjerke
thumb|220px|Kening Kristus (Wim Harzing) Mei de Frânske tiid kaam der in ein oan de diskriminaasje fan de katoliken en yn 1805 waard de âlde oan Bonifatius wijde skûltsjerke ôfbrutsen en ferfongen troch in echt tsjerkegebou mei in koepeltuorke. Om't kening Willem I de biskoppen yn Nederlân sels oanstelle woe en de paus dêr net yn meigean koe, duorre it lykwols noch oant it jier 1848 doe't katoliken folsleine frijheid krigen en paus Pius IX de biskoplike hiërargy wer yn Nederlân ynfierde.
Ljouwert kaam ûnder bisdom Utert te fallen en de dekanaten fan de bisdommen waarden ûnderferdield yn parochy's. Ljouwert krige twa parochy's: de Sint-Dominikusparochy en de Sint-Bonifatiusparochy. De Dominikusparochy liet in yn 1869 ynwijde tsjerke bouwe oan de Spylmanstrjitte, dy't yn 1937 ferfongen waard troch de nije Dominikustsjerke oan de Harzerstrjitte. De tsjerke fan de Bonifatiusparochy waard te lyts en stie boppedat op it parochygebiet fan de Dominikustsjerke. Plannen fan it parochybestjoer om op it eigen parochygebiet in tsjerke te bouwen krigen yn 1881 stâl mei it oankeapjen fan grûn efter de Foarstreek.
Yn 1938 waard yn it ramt fan it sulveren preesterfeest fan pastoar Holtmann bûten de tsjerke foar it haadportaal in byld fan Kristus Kening oprjochte.
Ofbraakplannen
De gemeente gyng mei it tsjerkebestjoer en it bestjoer fan Sint-Joazef om de tafel, mar de gemeente koe in útstel fan it tsjerkebestjoer om de gebouwen foar in symboalysk bedrach oer te nimmen net goedkarre. It tsjerkebestjoer waard fan de kant fan de gemeente trochferwiisd nei de yntusken oprjochte Stifting Bonifatiustoer om dy itselde útstel te dwaan. Der folge oerlis tusken it tsjerkebestjoer en de Stifting Bonifatiustoer. It wie yntusken 1972 en de útkomst fan dat oerlis wie om nochris oan de gemeente út te stellen om it gebou oer te nimmen, mar op 'e nij wiisde de gemeente dat ôf. Wer moasten it tsjerkebestjoer en de Stifting Bonifatiustoer om 'e tafel, oant yn jannewaris 1973 lang om let bekend makke waard dat der in akkoard wie en de takomst fan de tsjerke ynearsten fersekere wie. De ôfspraak wie dat de stifting it kompleks foar ƒ 1 oernimme soe en dat it tsjerkebestjoer de tsjerke en de pastory werom hiere soe foar in symboalyks bedrach. Op 18 april 1974 fûn de offisjele oerdracht plak.
De fal fan de spits
De toer wie net tsjin stoarmskea fersekere, mar it waard al hiel gau dúdlik dat de stifting de spits werom ha woe op de toer. Der waard in begjin makke mei it ynsammeljen fan jild en in aksje yn febrewaris levere fuort al ƒ 80.000 op. Yntusken krige de Bonifatiustsjerke ek de status fan ryksmonumint. thumb|220px|De 96 meter hege toer Yn 1976 waard foar de reparaasje fan de toer in steiger om de toer boud. Troch it ferkeapjen fan de reklamerjochten oan de bouwer fan de steiger koe de stifting de bou fan de steiger werom fertsjinje. De reklametoer bleau oant 1979 stean, doe't op it plein njonken de tsjerke in werf ynrjochte waard foar de rekonstruksje fan de spits. Ferskillende organisaasjes joegen jild foar dat doel en yn febrewaris 1980 waard nochris hûs oan hûs ƒ 50.000 by inoar sammele. Op 25 maart 1980 brocht in 96 meter hege kraan de rekonstruearre spits yn twa dielen op de toer en as lêste waard it seis meter hege krús op de spits set. Oant de hjerst fan dat jier waard der noch wurke oan de toer en noch in jier langer waard der ek noch wurke oan de reparaasje fan it tsjerkegebou. Ek de fieringstoer waard renovearre.
Fanôf 1980
Yn de rin fan de tiid waard de tsjerke fierder restaurearre en foar oare funksjes geskikt makke en modernisearre. De ferhûzing fan Sint-Joazef brocht leechstân en fertutearzing fan it gebiet om de tsjerke. De leechsteande gebouwen wiene ideale plakken foar brânstifting en fernielings. Yn de jierren 1980 waarden de glês-yn-leadramen fan de sakristy ynsmiten. In hek moast tenei it gebou better beskermje tsjin fernielings. Yn 1983 gyng ek it leechsteande, monumintale Amelânhûs oan de Foarstreek troch brân ferlern. Fiif jier letter is it wer raak en is der in grutte brân in de eastlike pastory. Mei de werynrjochting fan de omjouwing ferbettere de sitewaasje, ek al bedrigen heechbouplannen efter de tsjerke de monumintaliteit fan de tsjerke.
Njonken de trije klokken út 1948 waard op 3 oktober 2007 in fjirde klok tafoege, dy't ôfkomstich is út de sletten Jehannes de Dopertsjerke oan de Huzumerleane. Yn itselde jier krige it Bonifatiusbyld fan it Bonifatiushospitaal in plak yn de hal fan de tsjerke. Earder wiene al de yn de jierren 1960 ferwidere bylden fan hilligen yn de tsjerke werom set. Njonken restauraasjes oan it gebou sels fûnen der yn de 21e iuw ferskate restauraasjes oan de ynrjochting plak. De muorre efter it sakramintsalter krige de neogoatyske beskildering werom. De bylden waarden fan de sokkels helle en restaurearre en yn 2019 waard ek de krúswei restaurearre. Op it stuit (2020) fynt de lêste faze plak fan de restauraasje fan it haadoargel fan de tsjerke.
Hjoeddeisk gebrûk
De Bonifatiustsjerke is tsjintwurdich noch ien fan de twa tsjerken fan de roomske mienskip fan Ljouwert, werfan't de parochygrinzen tsjintwurdich nei bûten de stedsgrinzen ferlein binne. De tsjerke is regelmjittich iepen foar besichtiging en ek wurde der konserten organisearre. Oant 2000 wie ek de toer frij tagonklik foar besikers, mar nei it fernielen fan de glês-yn-leadramen yn de traptoer kin de toer allinne noch ûnder tafersjoch besocht wurde.
Alters
It heechalter yn de apsis stamt út it atelier fan Cuypers en hat in tafel fan wyt moarmer en in neogoatyke opbou. Eartiids waard de eucharisty troch de preester mei de rêch nei it westen ta foar it heechalter fierd. It noardlike sydalter stamt oarspronklik út it Sint-Joazefpension en waard by de ferhûzing nei de nijbou skonken oan de tsjerke. Yn it alter stiet in 15e-iuwsk houten byld fan Anna, Marije en Jezus, dat earder stien hie yn de Willibrordus-staasje. Yn it suder dwersskip is it sydalter wijd oan de patroanhillige fan de tsjerke. Boppe de alteropset mei de bylden fan Willibrord, Bernulfus, paus Gregoarius II en biskop Freark is it mânske byld fan Bonifatius te sjen. Njonken de sakristy stiet it Sakramintsalter.
Bylden
thumb|220px|15e-iuwsk byld yn it noarder sydalter Nei it Twadde Fatikaansk Konsylje binne in soad bylden út de tsjerke ferwidere, mar oan it begjin fan de jierren 1980 kamen se werom yn de tsjerke. De bylden hawwe de lêste tiid in restauraasje ûndergien.
Oan wjerskanten fan it folksalter binne oan de bundelpylders de hillich-hert bylden fan Jezus en Marije oanbrocht. Oan de pylder yn it noarder dwersskip is in grut byld fan Barbara fan Nikomeedje en oan de oare kant yn it suder dwersskip in byld fan Sint-Joazef. Oan de ein fan de twa transepten steane bychtstuollen mei bylden fan Petrus en, mei syn finger op de mûle, Jehannes fan Nepomuk. Efteryn de tsjerke steane oan wjerskanten fan de útgong nei de hal de bylden fan Sint-Aloysius en Antonius fan Padua. By de doopkapel, mar noch yn de tsjerke, stiet foar in stjerfoarmich mozaïek mei ingels op in sokkel fan swart moarmer in grutte piëta. Yn de foartsjerke is noch in grut byld fan de hillige Kristoffel. Foar it byld fan Kristoffel oer hinget oan de oare kant in skilderij fan Willibrord. It skilderij fan de biskop mei stêf en in model fan de tsjerke yn syn oare hân hat eartiids ûnderdiel west fan in alter fan de Bonifatiusstaasje en is makke troch Hermannus Fridericus Carolus de Hosson.
It byld fan in segenjende Bonifatius by yngong fan de tsjerke is ôfkomstich út de tún fan it Bonifatiushospitaal en krige dêr yn 2007 syn plak.
Krúswei
thumb|250px|left|Krúsweistaasje Oan de muorren binne de staasjes fan de krúswei oanbrocht. De staasjes wurde ôfwiksele troch ôfbylden fan profeten. As lêste staasje waard oan it begjin fan de 21e iuw in byldengroep fan de opstanning fan Kristus tafoege. De yn 1920 troch Wijnand Geraedts yn Toorop-styl skildere staasjes waarden oantaaste troch oksidaasje en binne yn 2019 restaurearre.
Brânskildere ramen
De tsjerke hat fjouwer roasfinsters. Under de triomfbôge is Kristus it middelpunt. Oan de oare kant boppe de oargelgalerij is in roasfinster fan Kristus Kening. De twa transepten hawwe roasfinsters fan it Laam Gods (noard) en de Sint-Piter fan Rome (súd). Yn it noarder transept is in grut raam mei de likenis fan de wize en sleauwe jongfammen, wylst it grutte raam yn it suder transept de ropping fan Petrus ôfbyldet.
De ramen yn it tsjerkeskip binne oars fan styl en moderner. thumb|220px|Doopkapel
Doopkapel
Yn de doopkapel stiet it grutte brûnzen doopfont út 1930. It doopfont is makke troch Jan Eloy en Leo Brom út Utert en it bekken is fersierd mei Ald-Testamintyske foarstellings, dy't mei wetter te meitsjen ha. It deksel is fersierd mei reliëfs fan de doop fan Jezus, de opwekking fan Lazarus, de opstanning fan Jezus en de doop fan de Friezen troch Bonifatius.
In Marijebyldsje efter it traaljewurk yn in westlik lizzende nis fan de doopkapel is in replika fan Us-Leaffrou yn't Sân, dat yn 1947 út tankberens skonken waard troch de biskop fan Roermond foar it ûnderdak jaan oan evakuee's yn de Twadde Wrâldkriich. Yn 1978 waard it byldsje út de tsjerke fan Ljouwert stellen, mar it waard letter troch bern yn it wetter yn Dokkum werom fûn. . Op 11 maaie 2013 waard it glês ynslein en it sulveren kroantsje fan it byldsje stellen. It kroantsje is letter ferfongen troch in nij kroantsje.
Oargels
Yn de Bonifatiustsjerke binne twa oargels oanwêzich. It haadoargel op de sjongersgalerij waard yn 1899 boud troch de firma Adema út Ljouwert. Sybrandus Adema, ien fan de eigners fan it oargelbedriuw, spile oant syn dea yn 1941 op it oargel. De firma Verschueren út Heythuysen boude mei gebrûk fan it âlde materjaal in nij oargel yn de Twadde Wrâldkriich. Yn dy tiid waard ek de mechanyske traktuer ferfongen troch in elektro-pneumatyske traktuer. . Doe't it oargel al lang net mear te bespyljen wie, waard nei skoft fan jild ynsammeljen op 8 jannewaris 2018 útein set mei in restauraasje. It ynstrumint waard mei njoggen registers útwreide en kin njonken de begelieding fan de earetsjinst ek brûkt wurde as konsertoargel. De elektro-pneumatyske traktuer waard werom brocht nei de oarspronklike mechanyske traktuer. Fierder waarden der Verschuerenpipen ferfongen troch Ademapipen. Op 11 septimber 2022 wurdt it restaurearre oargel troch biskop Mgr. C.F.M. van den Hout ynwijd.
It oargel besit gjin oargelkas en de opstelling fan de pipen hâldt rekken mei it roasfinster fan Kristus Kening. Sûnt 2014 is it oargel in gemeentlik monumint.
It iuwfeest fan de Bonifatiustsjerke yn 1984 wie foar de Stifting Bonifatiustoer oanlieding om in koeroargel út 1886 oan te skaffen fan de ferneamde Frânske oargelbouwer Cavaillé-Coll. Oarspronklik wie it oargel boud foar it Willibrorduskolleezje yn Katwyk oan de Ryn en it is ien fan de seldsumer oargels yn ús lân fan dy oargelbouwer. It oargel koe mei stipe fan ferskate ynstellings restaurearre wurde troch de firma Verschueren.
Singelier
Yn 'e nacht fan 11 septimber 2022 fûn de plysje op it dak fan de tsjerke it lichem fan in deade man. It lichem lei op sa'n 20 meter hichte. Fanwegen in renovaasje stie it koer yn 'e stegers.
James Joyce
thumb|right|James Joyce De Ierske skriuwer James Joyce (folút James Augustine Aloysius Joyce) (Dublin, 2 febrewaris 1882 – Surch, 13 jannewaris 1941) wurdt sjoen as ien fan de wichtichste skriuwers fan de modernistyske Avant Garde fan de iere 20e iuw. Hy waard berne yn in rike katolike famylje yn Dublin dy't troch omstannichheden yn 'e earmoed rekke. Hy studearre literatuer oan it University College Dublin, dêr't er it katolisisme ôfswarde. In soad fan syn wurk is fertolke troch T. P. McKenna.
Joyce is it meast bekend fan syn roman Ulysses (1922), in mylpeal yn de skiednis fan de literatuer, dêr't er syn stream of consciousness-technyk yn perfeksjonearre hat. It boek is in nijmoadrige fannijs fertelde Odyssee (fan Homêros) dêr't Joyce benei alle skriuwtechniken dy't foar hannen wiene yn kombinearre hat. Oar wichtich wurk is koarte-ferhale bondel Dubliners (1914) en de romans A Portrait of the Artist as a Young Man (1916) en Finnegans Wake (1939); fierders trije bondels poëzy, in toanielstik, inkele sjoernalistike artikelen en syn publisearre brieven.
Bibliografy
thumb|150px
Binne Bolleman van der Veen
Binne Bolleman van der Veen (Drachten, 24 maart 1818 - Zoeterwoude, 9 july 1892) wie in dûmny en skriuwer. Hy wie fan 1844-1852 helppreker yn Earnewâld en waard dêr dêrnei dumny oant 1885. Sûnt july 1885 wie er yn betsjinning yn Stevenswaard. Hy skreaun oer floreenplichtigen en de kosterij.
Van der Veen troude yn 1844 mei Sjoukje Duursma (†1870) en yn 1871 mei Maria Elizabeth Zaalberg yn Nieuw Beijerland.
Anouska Koster
Anouska Helena Koster (De Westereen, 20 augustus 1993) is in Frysk hurdfytster.
Yn 2011 waard Koster 23e op it WK op de dyk foar junioaren yn it Deenske Kopenhagen. Se waard 7e by it NK tiidriden yn 2012 by de elite. Yn 2013 wûn se it Nederlânsk kampioenskip foar studinten.
Yn 2014 en 2015 waard se 5e en 4e op it EK op de dyk foar beloften. Yn 2016 waard se Nederlânsk kampioen op de dyk troch it peloton foar te bliuwen en meiflechtster Janneke Ensing te ferslaan yn de sprint op de Brouwersdaam op Goeree-Oerflakkee. Yn 2017 wist se har titel net te ferdigenjen, mar stie se mei in twadde plak wol wer op it poadium. Yn dat jier wûn se in etappe en it punteklassemint yn de Tsjechyske wedstriid Gracia Orlová en wûn se op de Muorre fan Geraardsbergen de slotrit en dêrmei tagelyk it einklassemint fan de Omgong fan Belgje.
Yn 2019 wûn Koster in etappe yn de Tour de l'Ardèche. Yn 2020 stie se op 'e nij op it poadium fan it Nederlânsk kampioenskip; diskear wûn se brûns. Yn de Simac Ladies Tour 2021 wûn se de boltsjestrui fan it berchklassemint.
Yn 2023 starte se as kopfrou fan de UNO-X ploech yn de Omgong fan Itaalje en de Omgong fan Frankryk.
John Owen
thumb|right|John Owen John Owen (Stadhampton (Oxfordshire), 1616 - Ealing (Londen), 24 augustus 1683) wie in wichtich puriteinsk oriïntearre teolooch.
Yn 1644 troude Owen mei Mary Rooke (stoarn yn 1675). Sy krigen 11 bern, dêr't 10 fan ferstoarne doe't hje noch lyts wienen. Ien dochter waard folwoeksen, troude ûngelokkich, kaam wêr thús, en ferstoar koart dêrnei troch tuberkuloaze.
Kung Fu Panda (franchise)
Kung Fu Panda is in Amerikaanske mediafranchise dy't yn 2008 úteinsette mei de lange kompjûteranimearre tekenfilm mei deselde namme. De franchise draait om Po, in knoffelige reuzepanda, dy't kung fu leart ûnder master Shifu en him op ûnwierskynlike wize ûntjout ta de Drakekriger út 'e oerâlde profesijen. Mei syn setting fan in Sina út 'e Aldheid dat befolke wurdt troch antropomorfe bisten heart Kung Fu Panda ta ferskate sjenres, lykas aventoer, aksjekomeedzje, fantasy en wuxia, mar de franchise rjochtet him benammen op bern. Kung Fu Panda waard oarspronklik betocht troch Ethan Reiff en Cyrus Voris, en is eigendom fan 'e tekenfilmstudio DreamWorks Animation. Anno 2023 bestiet Kung Fu Panda út 3 lange tekenfilms mei in fjirdenien op kommendeweis, 4 koarte tekenfilms, in tillefyzjespecial, 3 tekenfilmsearjes, ferskate soundtrackalbums en in stikmannich fideospultsjes. Kung Fu Panda is tige populêr en hat grut tal prizen wûn. Yn Sina wurdt de franchise oer it algemien beskôge as in treflike útlânske ynterpretaasje fan it wuxiasjenre.
Kung Fu Panda (film)
Yn Kung Fu Panda is de reuzepanda Po (Jack Black) de adoptearre soan fan 'e goes menear Ping (James Hong), de sljochtwei útbater fan in noedelrestaurant yn 'e Fredesdelling. Po dreamt fan in libben as kung fu-master, en as der in kung fu-toernoai holden wurdt om út te finen waard de Drakekriger is dêr't de âlde profesijen gewach fan meitsje, bedarret er troch syn eigen knoffeligens op ûnwierskynlik wize midden yn it striidperk. Ynstee fan Tigerinne (Angelina Jolie), Aap (Jackie Chan), Bidsprinkhoanne (Seth Rogen), Njirre (Lucy Liu) of Kraanfûgel (David Cross), de saneamde Furieuze Fiif dy't de learlingen fan master Shifu (Dustin Hoffman) binne, kiest de âlde master Oogway (Randall Duk Kim) foar Po. Sadwaande giet er neitiid yn 'e lear by master Shifu, dy't gjin fertrouwen yn him hat en him mei in swiere training besiket te ûntmoedigjen. Po hâldt lykwols fol. Syn oplieding wurdt driuwender as bekend wurdt dat de boasaardige kung fu-kriger Tai Lung (Ian McShane) nei de delling ûnderweis is om wraak te nimmen mei't him de Drakeboekrôle ûntholden is. Oan 'e ein fan syn training ûntfangt Po de Drakeboekrôle, dy't de kaai ta ûnbeheinde krêft befetsje soe. It docht lykwols bliken dat de boekrôle blanko is. Po beseft dat de kaai ta ûnbeheinde krêft yn himsels leit, en mei dy wittenskip slagget it him om Tai Lung te ferslaan.
Kung Fu Panda waard regissearre troch John Stevenson en Mark Osborne nei in senario fan Jonathan Aibel en Glenn Berger. De film waard op 15 maaie 2008 foar it earst fertoand op it Ynternasjonaal Filmfestival fan Cannes, en brocht $631,7 miljoen op tsjin in budget fan $130 miljoen. Kung Fu Panda waard nominearre foar sawol de Oscar foar Bêste Lange Animaasjefilm as de Golden Globe foar Bêste Lange Animaasjefilm en wûn 10 Annie Awards.
Kung Fu Panda 2
Yn Kung Fu Panda 2 libbet Po (Jack Black) syn dream no't er as de Drakekriger de delling ferdigenet tsjin alle gefaren, dêrby holpen troch de Furieuze Fiif (Angelina Jolie, Jackie Chan, Seth Rogen, Lucy Liu en David Cross), dy't no syn bêste freonen binne. Hy rekket lykwols ynderlik yn ûnstjoer as er flashbacks begjint te krijen oer syn biologyske mem. Wannear't Po en de Furieuze Fiif op in misje stjoerd wurde om tsjin te kearen dat de boasaardige pau hear Shen (Gary Oldman) mei in nij wapen (it kanon) Sina feroveret en de kung fu-tradysjes ferrinnewearret, wurdt er tramtearre troch it idee dat syn biologyske âlden him yn 'e steek litten hawwe. Uteinlik bringt Po himsels lykwols tebinnen dat syn biologyske âlden har libben op it spul setten hawwe om him te rêden fan hear Shen, dy't omreden fan in profesije dat er ferslein wurde soe troch in swartbûnte kriger besocht hat alle reuzepanda's út te rûgjen. Dat jout him de ynderlike kalmte dy't er brek is om mei Shen ôf te weven. Yn 'e lêste sêne fan 'e film ûntdekt in frjemde reuzepanda (Fred Tatasciore) yn in oar diel fan Sina dat syn soan Po noch libbet.
Kung Fu Panda 2 waard regissearre troch Jennifer Yuh Nelson nei in senario fan Jonathan Aibel en Glenn Berger. De film gie op 22 maaie 2011 yn premiêre, en brocht $665,7 miljoen op tsjin in budget fan $150 miljoen. Kung Fu Panda 2 waard nominearre foar de Oscar foar Bêste Lange Animaasjefilm en wûn 2 Annie Awards.
Kung Fu Panda 3
Yn Kung Fu Panda 3 wurdt Po (Jack Black) weriene mei syn biologyske heit Li (Bryan Cranston). Sels is er ekstatysk, mar syn adopsjeheit menear Ping (James Hong) is minder entûsjast. Underwilens docht master Shifu (Dustin Hoffman) in stap werom en draacht de fierdere training fan 'e Furieuze Fiif (Angelina Jolie, Jackie Shan, Seth Rogen, Lucy Liu en David Cross) oer oan Po. As der berjocht komt dat de geastekriger generaal Kai (J.K. Simmons) nei de wrâld fan 'e libbenen weromkeard is en in leger fan deade en libbene kung fu-masters gearbringt om Sina te feroverjen, docht bliken dat er inkeld troch de macht fan chi ferslein wurde kin. Om't inkeld de reuzepanda's dy kung fu-technyk kenne, set Po mei Li nei de ferburgen pandadelling ta, dêr't er lykwols ûntdekt dat Li him bedragen hat: de panda's binne chi al lang fergetten en Li hat him inkeld meitroaid om him te beskermjen tsjin generaal Kai. Nei't Po himsels fermoedsoene hat mei sawol Li as Ping, ferdigenet Po de pandadelling yn 'e mande mei harren beiden, Tigerinne (Angelina Jolie) en de panda's, wêrby't se har allegearre de technyk fan chi eigen meitsje en mei Kai en syn leger ôfweve.
Kung Fu Panda 3 waard regissearre troch Jennifer Yuh Nelson en Alessandro Carloni nei in senario dat op 'e nij skreaun wie troch Jonathan Aibel en Glenn Berger. De film gie op 23 jannewaris 2016 yn premiêre, en brocht $521,2 miljoen op tsjin in budget fan $145 miljoen. Kung Fu Panda 3 waard nominearre foar de Saturn Award foar bêste animaasjefilm.
Kung Fu Panda 4
In fjirde lange tekenfilm yn it ramt fan 'e Kung Fu Panda-franchise, dy't Kung Fu Panda 4 komme moat te hjitten, waard yn augustus 2022 oankundige troch DreamWorks Animation en wurdt yn maart 2024 yn 'e bioskopen ferwachte.
Kung Fu Panda: Secrets of the Furious Five
Yn it ramtferhaal fan Kung Fu Panda: Secrets of the Furious Five kriget Po (Jack Black) fan master Shifu (Dustin Hoffman) opdracht om in groep drokke kninebern wat by te bringen. Dat docht er troch harren de eftergrûnferhalen te fertellen fan 'e Furieuze Fiif: Bidsprinkhoanne (Max Koch), Njirre (Jessica DiCicco), Kraanfûgel (David Cross), Tigerinne (Tara Strong) en Aap (Jaycee Chan). Kung Fu Panda: Secrets of the Furious Five waard regissearre troch Raman Hui nei in senario fan Paul McEvoy en Todd Berger. De koarte tekenfilm fan 24 minuten waard op 11 novimber 2008 útbrocht as bonusfilm op 'e dvd fan Kung Fu Panda (de earste lange film).
Kung Fu Panda: Secrets of the Masters
Yn Kung Fu Panda: Secrets of the Masters nimt Po (Jack Black) te neare nacht Tigerinne (Angelina Jolie) en Bidsprinkhoanne (Seth Rogen) ûnder in falsk ferlechje mei nei in útstalling oer de legindaryske kung fu-masters Tongerjende Noashoarn, Okse en Krokkedil. Dêrfoar moatte se ynbrekke yn it gebou fan 'e Mastersried. Hoewol't Tigerinne en Bidsprinkhoanne argewaasje hawwe fan it bedroch, wit Po harren belangstelling te wekjen mei it ferhaal fan hoe't grutmaster Oogway (Randall Duk Kim) Tongerjende Noashoarn (Paul Scheer), Okse (Dennis Haysbert) en Krokkedil (Tony Leondis) oarspronklik oantrof as strjitfjochters dy't foar jild mei-inoar op 'e fûst giene. Hy naam harren op sleeptou om 'e boasaardige susters Wu (Sumalee Montano) te ferslaan, mar dat rûn op 'e non om't it trijetal der better fan wurde woe. Pas doe't se foar hegere ideälen fochten, wisten se te winnen. Master Shifu (Dustin Hoffman) trappearret Po-en-dy yn it gebou fan 'e Mastersried, en hoewol't er net botte lulk is, hjit er Po wol om it gat dat by de ynbraak yn it dak kommen is, te reparearjen. Ynstee slagget it Po om himsels yn 'e sarkofaach fan Su Wu op te sluten en beslút er om dan mar in slûchje te dwaan.
Kung Fu Panda: Secrets of the Masters waard regissearre troch Tony Leondis nei in senario fan Todd Berger en Paul McEvoy. De film hat in spyldoer fan 24 minuten en kaam op 13 desimber 2011 út as bonusfilmke op 'e dvd fan 'e lange film Kung Fu Panda 2.
Kung Fu Panda: Secrets of the Scroll
Kung Fu Panda: Secrets of the Scroll waard regissearre troch Rodolphe Guenoden nei in senario fan Paul McEvoy. De film, dy't in spyldoer hat fan 23 minuten, kaam op 15 desimber 2015 út op 'e werútjefte fan 'e dvd's fan 'e lange films Kung Fu Panda en Kung Fu Panda 2.
Panda Paws
Panda Paws is in koarte film fan 3 minuten, oer it personaazje Mei Mei (oarspronklik ynsprutsen troch Rebel Wilson, mar nei dy har ûntslach út 'e cast fan Kung Fu Panda 3 werynsprutsen troch Kate Hudson). It ferhaal folget Mei Mei as se mei in oare reuzepanda, Bao (Steele Gagnon) in kompetysje oangiet yn it ramt fan it Maitydsfestival. Panda Paws waard oarspronklik útbrocht as foarfilm yn 'e bioskoop fan 'e lange tekenfilm Home, op 27 maart 2015.
Kung Fu Panda Holiday
Yn Kung Fu Panda Holiday kriget Po (Jack Black) yn 'e oanrin nei it Winterfeest fan master Shifu (Dustin Hoffman) de ferantwurdlikheid taskood foar de organisaasje fan it Winterfeestmiel yn it Jadepaleis. Dat is in yn hege mjitte ritualisearre oangelegenheid wêrby't fertsjintwurdigers fan 'e 29 meast foaroansteande kung fu-skoallen fan Sina inoar moetsje. Yn 't earstoan is Po dêr tige bliid mei, mar as bliken docht dat er syn adopsjeheit menear Ping net útnûgje mei, komt er foar de kar te stean tusken syn famyljeferplichtings en ferplichtings yn ferbân mei syn oplieding. Kung Fu Panda Holiday is koarte tekenfilm yn 'e foarm fan in tillefyzjespecial mei in krysttema, dy't regissearre waard troch Tim Johnson nei in senario fan Jonathan Groff en Jon Pollack. De film, mei in spyldoer fan 25 minuten, waard op 24 novimber 2010 foar it earst op 'e tillefyzje útstjoerd troch it Amerikaanske tillefyzjenetwurk troch NBC.
Kung Fu Panda: Legends of Awesomeness
Kung Fu Panda: Legends of Awesomeness is in tekenfilmsearje dy't trije seizoenen rûn, fan 2011 oant 2016. Der waarden 80 ôfleverings fan likernôch 23 minuten it stik makke. De searje folget de aventoeren fan Po (Mick Wingert) en de Furieuze Fiif (Kari Wahlgren, James Sie, Max Koch, Lucy Liu en Amir Talai) by it beskermjen fan harren delling tsjin elts nij gefaar. Kung Fu Panda: Legends of Awesomeness moat yn 'e ynterne gronology fan 'e Kung Fu Panda-franchise pleatst wurde tusken de earste beide lange films yn. De searje waard oarspronklik útstjoerd troch it tillefyzjenetwurk Nickelodeon en wûn troch de jierren hinne 10 Emmy Awards en 1 Annie Award.
Kung Fu Panda: The Paws of Destiny
Kung Fu Panda: The Paws of Destiny is in tekenfilmsearje dy't ien seizoen rûn yn 2018 en 2019, mei 26 ôfleverings fan elts 23 minuten. De searje folget Po (Mick Wingert) as er mei fjouwer jonge reuzepanda's Jing (Laya Deleon Hayes), Bao (Gunnar Sizemore), Fan Tong (Makana Say) en Mei Mei (Chrissy Metz) yn in mystike grot fersyld rekket, dêr't de fjouwer pandajongen de chi yn har opnimme fan fjouwer oerâlde en machtige kung fu-krigers: Blauwe Draak, Swarte Skylpod, Wite Tiger en Reade Feniks. Neitiid behâlde de jonge panda's dy krêften en beseffe se dat se no foarbestimd binne en rêd de wrâld fan 'e boasaardige macht fan Jindiao (Steve Blum). Oan Po de taak om harren te trainen. Yn 'e ynterne gronology fan 'e franchise kin Kung Fu Panda: The Paws of Destiny nei Kung Fu Panda 3 pleatst wurde. De searje waard oarspronklik distribuëarre fia streamingtsjinst Amazon Prime Video.
Kung Fu Panda: The Dragon Knight
Kung Fu Panda: The Dragon Knight is in tekenfilmsearje dy't rint fan july 2022 ôf en wêrfan't it twadde seizoen yn jannewaris 2023 útkaam. De searje folget fan Po (Jack Black) as er syn heitelân ferlitte moat en om op in kweeste te gean dy't him fier om utens liedt. Om 'e fjouwer elemintêre wapens te finen dy't de wrâld lang ferlyn tebrutsen hawwe, smyt er de lapen gear mei de no-nonsense Ingelske ridder Luthera (Rita Ora), in brune bear. Yn 'e gronology fan 'e franchise spilet Kung Fu Panda: The Dragon Knight inkele jierren nei de foarfallen yn 'e film Kung Fu Panda 3. De searje is te sjen fia de streamingtsjinst Netflix.
Fideospultsjes
Yn it ramt fan 'e Kung Fu Panda-franchise binne de folgjende fideospultsjes útkommen:
Toaniel
Yn 2010-2011 soe in live-show yn it ramt fan Kung Fu Panda op 'e planken brocht wurde, produsearre troch Franco Dragone. De show soe de titel Kung Fu Panda: Arena Spectacular krije en bestean út personaazjes út 'e franchise en harren aventoeren njonken sirkusacts en Sineeske akrobatyk. Mar yn jannewaris 2012 waard dat op 'e lange baan skood en neitiid is der neat mear fan fernommen.
Kees van Kooten
Cornelis Reinier (Kees) van Kooten (De Haach, 10 augustus 1941) is in Nederlânsk kabaretier en skriuwer.
Biografy
Van Kooten waard berne yn 1941 te De Haach as âldste bern fan Cornelis Reinier van Kooten en Anna Geertruida Snaauw. In jier letter waard syn suske Anke berne. Yn 1959 learde er Barbara Kits kennen mei wa't er yn 1966 tegearre wenjen gie op de Prinsegracht yn De Haach en op 18 oktober 1968 troude. Dêrnei setten se har ta wenjen oan de Nekkerweg in Zuidoostbeemster en kamen der twa bern, op 17 desimber 1971 soan Kasper en op 26 jannewaris 1974 dochter Kim. Beide binne letter ek ferneamd wurden. Syn frou spile út en troch gastrollen yn syn telefyzjeprogrammas. Yn 1978 ferfarde de hûshâlding nei Hilfertsom en yn 1996 nei Amsterdam.
Koot en Bie
Van Kooten waard útsoarte ferneamd troch de gearwurking mei kollega Wim de Bie. Tegearre wiene sy it duo Koot en Bie dat jierrenlang programma's foar de VPRO-telefyzje makke. Harren gearwurking begûn al op de middelbere skoalle, het Dalton Lyceum, dêr't sy in kabaretgroepke begûn wiene mei de namme Cebrah. De earste programma's hiene de titels G.Rapsgewijs en Te hooi en te grap. Neist tv-programma's makke it duo tusken 1972 en 1985 de Bescheurkalender. Van Kooten skreau ferskate boeken, sawol ûnder eigen namme as ûnder skûlnammen. Sa hjitte er Koot, Jan Blommers, Hans van Dek, Tj. Hekking, Heer Koot, Harry F. Kriele en Roman Tate.
Telefyzje, radio, film en teater
thumb|Kees van Kooten
Lechityske talen
thumb|300px|right|Hjoeddeistige taalkaart fan 'e [[Slavyske talen]] Mei de Lechityske talen wurde trije ferskillende West-Slavyske talen bedoeld dy't yn Sintraal-Europa en benammen yn Poalen sprutsen wurde. Neist Poalen waarden de Lechityske talen eartiids ek sprutsen yn grutte dielen fan hjoeddeistige noardeasten fan Dútslân, sa likernôch yn de dielsteaten Meklenboarch-Foarpommeren en it noarden fan Brandenboarch.
Der wurdt tocht dat de Lechityske talen har tusken 500 en 800 n.Kr. fan de oare West-Slavyske taalfarianten ôfskieden hawwe. De namme "Lechitysk" is ôflaat fan de Ljachen, de semy-legindaryske foarâlden fan de Poalen en it âlde Slavyske wurd "lěchy (fgl. de namme *čěchy foar de Tsjechen).
De Lechityske taalfamylje wurdt sa klasifisearre:
Rippen
Rippen (Ingelsk, to rip) liket by it kompjûterjen slimmer as dat it is. It betsjut dat jo ûnder it kopiearjen fan triemmen fan in befeilige kompaktskiif nei de fêsteskiif tagelyk it formaat fan de triem oanpasse nei in oar formaat, dat geskikt is foar bygelyks jo muzykspiler. Om't jo de befeilige kompaktskiif net feroarje wolle, moatte jo ommers dochs al kopiearje. En dan is it noflik dat jo ûnderwilen it útlevere formaat feroarje kinne nei bygelyks it formaat foar MP3 of sa.
Mona Lisa
thumb|right|200px|Mona Lisa De Mona Lisa is in wrâldferneamd oaljeferfskilderij fan Leonardo da Vinci. De technyk dy't er der by brûkt hat is oaljeferve op paneel (fan popelierehout). De ôfmjittingen binne 77 × 53 sm. Da Vinci hat it skilderij tusken 1503 en 1506 makke.
It skilderij is fral ferneamd wurden troch de glimk fan de Mona Lisa, dy't faak as 'mysterieus' omskreaun wurdt. Lykwols binne guons fan betinken dat de portrettearde hiel neutraal sjocht. Troch fergeliking fan dit skilderij mei oare skilderijen út it begjin fan de 16e iuw blykt hoe fier Da Vinci syn tiid foarút wie, fral troch it brûken fan syn sfumato-skildertechnyk. Wat ek opfalt is dat de linker hoarizon bot leger leit as de rjochter. Dat optysk middel hat er wierskynlik brûkt om de kontraposto-hâlding fan it model te beklamjen.
Yn jannewaris 2008 makken ûndersikers fan de Universiteit fan Heidelberch bekend dat sy it bewiis fûn hienen dat it om Lisa del Giocondo giet. It bewiis hawwe sy fûn yn de oantekenings yn de kantline fan in âld boek, dy't twa jier earder al fûn waarden troch Dr. Armin Slechter. It boek wie oait eigendom fan Agostino Vespucci, in bekende fan Da Vinci dy't foar it stêdsbestjoer yn Firenze wurke.
De opdrachtjouwer hat it skilderij nei alle gedachten nea krigen; oant no ta is net dúdlik wat de reden dêrfoar is. Da Vinci naam it skilderij mei doe't er oan it hôf fan de Frânske kening Frans I oan 't wurk gie.
Nei de dea fan Da Vinci yn 1519 is it skilderij wierskynlik beset fan de Frânske kening. It hinge yn de 16e iuw yn it kastiel fan Fontainebleau. Yn de rin fan de tiid hat it wurk hichte- en djiptepunten kend. It hong yn de sliepkeamer fan Napoleon Bonaparte, mar hat ek desennia op in stoffige souder lein. Sûnt de 18e iuw hat it Musée du Louvre yn Parys it skilderij op 'e noed.
Op 21 augustus 1911 waard de Mona Lisa op ljochskyndei stellen. Oaredeis ûntduts de skilder Louis Béroud de dieverij. De dieverij waard wrâldnijs. It ûndersyk rûn al gau dea. Earst twa jier letter waard de dief fûn. Vincenzo Peruggia, meiwurker fan it Louvre, hie him yn in biezemkast ferstoppe en wie tsjin slutingstiid mei it skilderij ûnder de earm it museum útrûn. Peruggia wie in Italjaansk patriot dy't fûn dat it skilderij yn in Italjaansk museum thús hearde. Neidat Peruggia it skilderij twa jier yn syn appartemint bewarre hie, waard er ûngeduldich en besocht it te ferkeapjen oan de direksje fan it Uffizi yn Florâns. Hy waard pakt en it skilderij makke in toernee troch Itaalje foardat it yn 1913 weromjûn waard oan it Louvre. Peruggia waard in Italjaanske held en brocht mar in pear moannen yn de finzenis troch.
Yn 2004 waard bekend dat meiwurkers fan it Louvre yn noed sitte oer de steat dêr't it paneel har yn befynt. Dit paneel, fan popelierehout, lûkt krom. Om de reden dêrfan te efterheljen is yn april 2004 útein set mei in wittenskiplike stúdzje fan it skilderij.
Bad Bentheim
thumb|left|120px|Wapen fan Bad Bentheim Bad Bentheim, foar 1979 Bentheim (Nederlânsk, âlderwetsk: Bentem, Benthem), is in Dútske stêd yn it distrikt (Landkreis) Greefskip Bentheim yn de dielsteat Nedersaksen. It plak leit tichteby de grins mei Nederlân, op de hichte fan Oldenzaal. Bad Bentheim is ferneamd troch it Kastiel Bentheim (Burg Bentheim) en de stiensoarte Bentheimer sânstien.
Skiednis
Bad Bentheim is de eardere haadstêd fan it histoaryske Greefskip Bentheim en hat in lange skiednis. It plak wurdt foar it earst neamd yn 1050 as Binithem. Yn 1945 bepaalde it Britsk bestjoer dat de haadstêd tenei it mear yndustialisearre en sintraler lizzend Nordhorn wurde moast.
Wichtich skaaimerk fan de stêd is Kastiel Bentheim, dat yn 1116 foar it earst neamd wurdt. De Greven fan Bentheim lieten it bouwe.
Yn 1650 reizge keunstskilder Japik fan Ruisdael tegearre mei syn freon Nikolaas Berchem nei Bentheim. Hy makke 15 skilderijen mei Kastiel Bentheim. Ek Berchem makke in stikmannich.
Om 1711 hinne waarden dêr misinale swevelboarnen ûntdutsen; dêrfandinne waard it plak in erkend heilbad en waard it wurd "Bad" oan de namme taheakke. Yn 1865 krige Bentheim stedsrjochten.
Mei Bentheimer Gold waard Bentheimer sânstien oantsjut. De hannel dêryn krige (fan de 15e oant en mei de 18e iuw) syn beslach nei benammen Münsterlân, East-Fryslân en oer de Oeriselske Fecht nei Nederlân. De sokkel fan it Frijheidsbyld yn New York is makke fan Bentheimer sânstien; it Paleis op de Daam yn Amsterdam is ek fan dy stien boud.
Supermarine S.6
De Supermarine S.6 wie in Britske wetterfleanmasine, dy't ûntwurpen waard foar it meidwaan oan de Schneider-Trophy dy't yn de jierren 1920 en 1930 holden waard.
Skiednis
De Supermarine S.6 wie in iensitter mei twa mânske driuwers. It ûntwerp fan yngenieur Reginald Joseph Mitchell fan de firma Supermarine waarden twa fan boud.
De wedstriid wie op 6 en 7 septimber 1929 yn Calshot Spit, Ingelân. Ien S.6 waard diskwalifisearre en de oare, mei Flight Lieutenant H.R.D. Henry Richard Waghorn oan de kneppel, helle mei in trochsneedfaasje fan 528,88 km/o it earste plak.
Op 12 septimber 1929 fleach Augustus Orlebar mei itselde tastel 575,7 km/o, it doetiidske wrâldrekord foar wetterfleantugen.
Foar de Schneider-Trophy 1931 revisearre Mitchell de S.6 en krige er gruttere driuwers. Dy ferzje waard oantsjut mei S.6A. Tagelyk boude er de Supermarine S.6B, dy't úteinlik foar de race brûkt waard en wûn.
Awenne
thumb|Sintrum fan Awenne thumb|200px|Ien fan de fontinen yn it doarp Awenne (Waalsk: Nåwinne) is in doarp yn de Belgyske provinsje Lúksemboarch en in dielgemeente fan de stêd Saint-Hubert.
De Waalske skriuwer Joseph Calozet is op 20 desimber 1883 berne yn Awenne (en op 3 maaie 1968 yn Brussel ferstoarn). Krekt besuden it doarpke is in Mariagrot yn in beekdelling.