cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Grutte Tsjerke (Ternaard)
It ynterieur fan de tsjerke komt foar in diel út de 17e iuw. De preekstoel en de hearebank foar de famylje Aylva binne út dy perioade. De famylje Aylva hie twa stinzen by Ternaard, de Aylvastate en de Herweystate. Yn de tsjerke lizze de grêfsarken mei renêssânseornaminten foar de yn 1627 ferstoarne grytman fan West- en Eastdongeradiel en deputearre fan Fryslân Ernst Douwes fan Aylva en syn yn 1596 ferstoarne frou Ydt fan Herema. Dy bewennen de Herweystate. De famyljewapens fan dizze earder ynfloedrike famylje yn Ternaard lizze op de galerij yn de tsjerke. It oargel út 1864 is makke troch L. van Dam en Soannen.
De tsjerke is erkend as in ryksmonumint.
Blesgoes
De Blesgoes (Anser albifrons) is in 65-76 sm grutte fûgel út de famylje fan de Einfûgels. De Blesgoes hat in protte fan de Skiere Goes; hy is lykwols krekt wat lytser. In oar ûnderskied is it wite plak boppe syn snaffel. Dit wite plak hat er oerien mei it Goudeachje dat lykwols noch wer in stik lytser is.
Oare nammen
De Blesgoes wurdt yn it Frysk ek wol oantsjut mei: Kol as Kolgoes.
Ferspriedingsgebiet
De blesgoes briedt yn it noarden fan Ruslân en Noard-Amearika en yn Grienlân. It is in echte trekfûgel dy't benammen by de Noardsee, it suden fan Ruslân, en de Feriene Steaten oerwintert. Yn de moannen novimber oant en mei maart binne der in protte blesguozzen yn Fryslân, dy't grutte kloften foarmje tegearre mei de Skiere Guozzen en pauguozzen.
In Bloom
In Bloom is in nûmer dat oarspronklik opnaam is troch Nirvana yn 1991 en útbrocht op it twadde album fan Nirvana Nevermind út itselde jier. In Bloom is it twadde nûmer op it album en waard op 30 novimber 1992 útbrocht as fjirde en lêste single fan it twadde album.
Oer it nûmer
In Bloom waard skreaun troch Kurt Cobain. It nûmer giet oer minsken dy't har bûten de wrâld fan alternative muzyk befine, en it boadskip fan de groep net begripe.
Oer de fideoklip
De fideoklip is in parody op de muzykútstjoeringen yn de jierren sechstich. Kurt Cobain is te sjen mei typyske jierren 60 type bril en drummer Dave Grohl hat sels in blonde prûk op om it effekt noch wat te fersterkjen. Der is in fideoklip fan in eardere ferzje fan In Bloom dy't yn 1990 ûnder mear filme waard oan de eardere haven South Street Seaport en op Wall Street yn de Lower East Side fan Manhattan, New York. Dizze earste fideo is lykwols nea kommersjeel fertoand.
Georgje
Georgje is in lân yn Lyts-Aazje. De haadstêd is Tbilisy.
Lizzing
Georgje wurdt begrinzge troch:
Lânskip
thumb|left|200px|Sicht op de Kaukasus bergen yn Svanetia. It lânskip fan wurdt foarme troch de Swarte Seekust dy't oergiet yn de Kuraflakte. It klimaat is hjir fochtich subtropysk. It noarden fan it lân wurdt behearsket troch de súdflank fan de Grutte Kaukasus-berchte. It suden makket diel út fan de Lytse Kaukasus. De heechste berch fan Georgje is de Janga (5051 m). Yn it easten lizze boskgebieten dy't oergien yn steppen.
De wichtichste rivieren binne de Riony en de Koera.
Toeristysk attraktyf binne de 15 natuerreservaten, de wintersport- en kuiergebieten, de badplakken Suchumy en Batimy en de histoaryske stêden Kutaisy en Mzcheta.
Stêden
Wichtichste stêden fan Georgje binne:
Skiednis
thumb|250px|Grutste plakken fan Georgje It gebiet fan de twa âlde keninkriken Koltsji en Kartli foarmet rûchwei it gebiet wat no Georgje is. Al yn 'e 4e iuw waard it Kristendom as steats-godstsjinst ynfierd. Iuwenlang hat it lân hast oan ien tried wei beset west, mei de Romeinen, Arabieren, Persen en Turken dy't der baas wienen. Dêrnei kaam de goudene tiid foar Georgje, fan de 11e oant en mei de 13e iuw.
De ynvaazje fan de Mongoalen makke in ein oan de bloeitiid, en wie it begjin fan in nije rige oerhearskers. Nei de Mongoalen kamen de Ottomanen en wer de Persen, oant it lân yn de 19e iuw yn de Russyske ynfloedssfear kaam. Nei in koarte perioade fan ûnôfhinklikens tusken 1918 en 1921, wie op 'e nij Moskou' baas yn Georgje, mei diskear de kommunisten dy't de skepter swaaiden.
Sûnt 1991 is Georgje, foar it earst sûnt de 14de iuw, foar langere tiid ûnôfhinklik. It lân kaam yn dy jierren yn in ekonomyske resesje wat late ta in boargeroarloch. Yn 1995 kaam Eduard Sjeverdnadze oan de macht. De ekonomyske tastân ferbettere net en de korrupsje naam allinne mar ta. Nei swiere protesten fan de befolking yn novimber 2003 gong Sjeverdnadze as presidint ôf. Nije ferkiezings yn 2004 brochten Mikheil Saakasvili oan de macht, en makken dêrmei de Nederlânske Sandra Roelofs de presidintsfrou fan Georgje.
Yn 2008 sette de Russysk-Georgyske Oarloch útein nei in deimannich fjochtsjen yn Súd-Osseesje. De Georgyske troepen besochten dêrby Súd-Osseesje werom te feroverjen, mar dat mislearre en se waarden ferslein troch de Súdosseten en harren bûnsgenoaten, de Russen en de Abgazen.
Befolking
Der wenje likernôch 4,5 miljoen minsken yn Georgje (2006). Sûnt de ûnôfhinklikens yn 1991 wenje der sa'n miljoen Georgjers om utens.
Georgje is al tige lang in multyetnysk lân. Der binne mear as 26 befolkingsgroepen: 83,8 % fan de ynwenners binne Georgjers, 6,5 % Azerbajaners, 5,7 Armeenjers, 1,5 % Russen, 0,9 % Osseten, 2,66 Abgazen, 0,1 Aramejers en 1,51 % heart by in oare befolkingsgroep sa as de Pontos-Griken, Koerden, Joaden en oaren (folksrûzing 2002).
Utertsk-Alblasserwaardsk
It Utertsk-Alblasserwaardsk wurdt oer it algemien beskôge as ien fan 'e haaddialekten fan it Nederlânsk, hoewol't guon taalkundigen it sjogge as in subdialekt fan it Hollânsk. It is net bekend hoefolle sprekkers der presys binne, mar in skatting op basis fan ynformaasje út 1999 kaam út op teminsten 330.000.
It Utertsk-Alblasserwaardske taalgebiet
It Utertsk-Alblasserwaardsk wurdt sprutsen yn:
De Underskate Utertsk-Alblasserwaardske Dialekten
left|thumbnail|De lokaasje fan it Utertsk-Alblasserwaardske dialekt yn it Nederlânske taalgebiet.
De Utertsk-Alblasserwaardske dialektgroep kin opdield wurde yn twa lytsere dialektgroepen. De iene is it Eemlânsk, dat de oergong foarmet fan it Nederlânsk nei it Nedersaksysk en sprutsen wurdt yn it súdlike part fan 'e Gelderske Delling, yn Gelderlân en yn Utert beëasten de Utertske Heuvelrêch. Yn it Eemlânsk komme nochal wat Nedersaksysk-oandwaande foarmen foar.
De oare dialektgroep is dy fan it 'echte' Utertsk-Alblasserwaardsk, dat yn 'e rest fan it gebiet sprutsen wurdt. Yn it westen geane dy dialekten stadichoan oer yn it Hollânsk. Sadwaande stiet bygelyks it Alblasserwaardsk tichter by it Standertnederlânsk as it Stêd-Utertsk.
Fierders bestiet der yn it suden in taalkontinuum mei it Brabânsk en de Súdgelderske dialekten. De gongbere grins is dêr de saneamde gij/jij-isoglosse, dus de line benoarden wêrfan men "jij" en besuden wêrfan men "gij" seit foar "do". Op dy manear falt it Kulemboarchsk noch ûnder de Utertsk-Alblasserwaardske dialekten, wylst it Tielsk in Súdgeldersk dialekt is.
Tennis op de Olympyske Simmerspullen 1988
De Olympyske Simmerspullen 1988 ek wol de XXIVe Olympiade neamd, waarden yn 1988 yn Seoel, Súd-Korea hâlden, It tennis waard hâlden yn it Seoul Olympic Park Tennis Center.
Aleksej Savrasov
Alexei Kondratyevich Savrasov (Алексе́й Кондра́тьевич Савра́сов) (24 maaie 1830 - 8 oktober, 1897) wie in Russysk lânskipsskilder en skepper fan de lyryske lânskipsstyl.
Biografy
Savrasov waard berne yn in keapmansfamylje. Hy tekene al mei jonge jierren en waard yn 1838 studint by professer Rabus oan de Skoalle foar Skilderkeunst, Byldhoukeunst en Arsjitektuer yn Moskou, dêr't er yn 1850 ôfstudearre. Hy spesjaliserre him fuortendaliks yn it lânskipsskilderjen. Yn 1852 reizge er nei de Oekraïne. Yn 1854 set er him ta wenjen yn de omkriten fan Sint Petersburch, útnûge troch Gruthartoginne Maria Nikolayevna, foarsitter fan de Keizerlike Akademy fan de Keunsten. Yn 1857 waard Savrasov learaar oan de Moskouske Skoalle foar Skilderkeunst, Byldhoukeunst en Arsjitektuer. Syn bêste learlingen, Isaak Levitan en Konstantin Korovin bewûnderen him en binne altyd tankber bleaun.
Yn 1857 boaske er oan Sophia Karlovna Hertz, suster fan keunsthistoarikus K. Hertz. Yn harren hûs ûntfongen sy keunstners en keunstsamlers lykas Pavel Tretjakov. Savrasov waard in goede freon fan Vasili Perov. Perov holp him mei it skilderjen fan de figueren yn it skilderij De Wolga by Joerjevets; Savrasov skildere de lânskippen yn Perov syn Fûgelfanger en Jagers bivak.
List fan jachthavens yn Fryslân
List fan jachthavens yn Fryslân :
Aleksej Savrasov
Biografy
Yn de 60er jierren gie er nei Ingelân om de Ynternasjonale Tentoanstelling (1862) te sjen, en nei Switserlân. Yn ien fan syn brieven skriuwt er der is gjin akademy yn de wrâld dy't jin sa foarút helpe kin as dizze wrâldtentoanstelling. De skilders dy't him it meast beynfloede hawwe binne de Britske John Constable en de Switserske skilder Alexandre Calame.
De Roeken binne werom (1871) wurdt troch in protte kritisy beskôge as it hichtepunt fan Savrasov’s artistike karriêre. Yn in hiel ienfâldich, sljochtwei tafriel fan it werom kommen fan de roeken lit Savrasov, yngeand en mei gefoel, de oergong fan winter nei maitiid sjen. It wie in nijsoartige wize fan lyrysk lânskipskilderjen, troch lettere kritisy as stimmich lânskip oantsjutten. It skilderij makke him ferneamd.
Yn 1870 waard er lid fan De Swalkers, hy briek mei de troch it regear stipe akademyske keunstopfettings.
Geuchien Zijlma
thumb|Geuchien Zijlma Geuchien Zijlma (Zuurdijk, 23 septimber 1842 - Grins, 12 juny 1922) wie in Nederlânsk politikus.
Aleksej Savrasov
Biografy
Savrasov rekke yn 1871, nei de dea fan syn dochter, yn in krisis, alteast as keunstner. De tsjinslach yn syn persoanlik libben, en faaks ek ûntefredenens mei sy artistike karriêre, brochten him oan de drank. Al it besykjen fan syn sibben en freonen koene dêr gjin feroaring yn bringe.
Geuchien Zijlma
Zijlma wie in Grinslânske heareboer, dy't by de wat foarútstribjende liberalen yn Twadde en Earste Keamer hearde en hearde by de saneamde Club Pyttersen. Hy wie warber as gemeente- en provinsjebestjoerder yn Grinslân en waard troch it distrikt Súdhorn yn de Keamer keazen. Hy spriek meast oer lânbou en wettersteat en bepleite it proteksjonisme.
Aleksej Savrasov
Biografy
De lêste jierren libbe Savrasov as in earmoedlijer, wie er sûnder eigen dak boppe de holle. Allinne de konsjerzje fan de Moskouske skoalle foar keunsten en Pavel Tretjakov, stifter fan de Tretjakovgalery wienen op syn begraffenis yn 1897.
Geuchien Zijlma
Yn 1891 publisearre Zijlma it boek Ommelander Schetsen. Dêrút binne twa koarte ferhalen bekend wurden. Dat wiene Het Monsterproces (oer Rudolf de Mepsche) en ’n Oavend op Dijpswaal, in humoristysk teltsje yn it Grinslânsk.
R.L. Burnside
thumb|RL Burnside. R.L. Burnside (23 novimber 1926 - 1 septimber 2005) wie in bluesmuzikant út de buert fan Holly Springs. Hy is berne yn Lafayette County yn de heuvels fan noard Mississippy dêr't er it grutste part fan syn libben wenne hat.
Libben en wurk
Burnside krige ynspiraasje om gitaar te spyljen nei't er de EP "Boogie Chillen" fan John Lee Hooker hearde. It spyljen sels learde hy foar it meastepart fan Fred McDowell, dy't by him yn de buert wenne. Ek syn oantroude neef Muddy Waters moat sjoen wurde as ien fan syn ynspirators. Allinne healwei de jierren 50 ferliet er foar in koarte perioade syn bertestreek. Hy hâlde doe ta yn Chicago.
Dat Burnside altyd yn de selde streek wenne hat, betsjut net dat er in rêchtich libben hân hat. Sels beweart er dat er foar in moard feroardiele is ta 6 moanne finzenis. Syn baas hat der, neffens oerlevering, foar soarge dat syn straf sa koart wie omdat er him nedich wie as trekkersjauffeur.
De earste opnamen fan Burnside datearje fan 1969 ûnder produksje fan George Mitchel en binne útbrocht op Mississippi Delta Blues Volume 2 fan Arhoolie Records. Nei noch in album mei akoestyske blues yn dat jier soe it oant 1984 duorje eart fan him in plaat útbrocht waard: Mississippi Hill Country Blues op Swingmaster. Ferskate singles folgen, útbrocht troch David Evens op Highwater Records.
Nei de dea fan Kimbrough stoppe Burnside mei it studiowurk; wol soe er oant 2001 regelmjittich op toernee gean. Nei't Burnside yn 2001 troffen waard troch in swiere hertoanfal, waard it drinken him troch de dokters ferbean, wêrtroch Burnside nei eigen sizzen, ûnmooglik mear spylje koe.
Pfaffenhofen an der Ilm (Landkreis)
Pfaffenhofen an der Ilm is in bestjoerlik distrikt yn de Dútske dielsteat Beieren en hat 118.155 ynwenners. It distrikt waard oprjochte yn 1939.
Otto Jespersen
Jens Otto Harry Jespersen Jespersen (Randers (Jutlân), 16 july 1860 – Roskilde, 30 april 1943) wie in Deensk taalkundige, spesjalisearre yn de grammatika fan de Ingelske taal. Hy studearre oan de Universiteit fan Kopenhagen en studearre ôf yn it Ingelsk, Frânsk en it Latyn. Wilens kaam er troch de tiid as dieltiid skoalmaster en steno-ferslachjouwer yn it Deensk parlemint. Fierders studearre er taalkunde yn Oxford yn 1887–1888.
Jespersen wie heechlearaar Ingelsk oan de Universiteit fan Kopenhagen fan 1893 oant 1925. Tegearre mei Paul Passy rjochte er de Ynternasjonale Fonetyske Feriening op. Hy wie in fûl ferdigener en warber ûntwikkelder fan ynternasjonale helptalen lykas it Esperanto. Sadwaande wie er belutsen by de ôffurdiging fan 1907 dy't de keunsttaal Ido ûntwurp en yn 1928 makke er de Novial-taal, dy't er beskôge as in ferbettering fan it Ido.
Heart-Shaped Box
Heart-Shaped Box is in nûmer dat oarspronklik opnaam is troch Nirvana yn febrewaris 1993 en útbrocht op it tredde en lêste studio-album fan Nirvana In Utero út itselde jier. Heart-Shaped Box is it tredde nûmer op it album en waard op 30 augustus 1993 útbrocht as earste single fan it tredde album.
Oer it nûmer
Heart-Shaped Box waard begjin 1992 skreaun troch Kurt Cobain, mar kaam pas yn febrewaris 1993 by de opnamen fan In Utero ree.
Oer de fideoklip
De fideoklip foar Heart-Shaped Box wie de iennige fideoklip makke foar In Utero, en de lêste fideo útbrocht troch de band. Nettsjinsteande dat er kontakt wie mei regiseur Kevin Kerslake, dy't ek al fjouwer oare fideoklips foar de band regissearre hie, en der ek al sênes taret wiene, waarden der gjin konkrete ôfspraken makke foar de opnamen, en ein augustus besleat Nirvana dan ek, om yn stee fan in fideoklip fan Kerslake, gear te wurkjen mei de Nederlânske fotograaf en regisseur Anton Corbijn.
De fideoklip foar Heart-Shaped Box waard filme op 31 augustus en 1 septimber yn de Raleigh Studios yn Los Angeles. Nirvana hie frege om de fideo yn Technicolor op te nimmen, mar op de ien of oare wize wie dat net mooglik; miskien wie it hiele systeem ferkocht oan Sina of sokssawat. "Yn stee dêrfan kamen Corbijn en syn produsint op it idee om de fideo yn kleur op te nimmen, dizze dêrnei om te setten yn swart-wyt en elk frame mei de hân ynkleurje te litten." It proses duorre wiken en late ta de wûnderlike kleuren fan 'e fideoklip.
Nei de release fan de fideo yn de hjerst fan 1993 klage regisseur Kevin Kerslake Nirvana oan fanwegen skeining fan it auteursrjocht. De saak waard bûten de rjochtbank besljochte.
Dwersfluit
thumb|300px|Dwersfluit Fluitiste mei dwersfluit|thumb|300px In dwersfluit - yn in klassyk orkest gewoan fluit neamd - is in blaasynstrumint dat dwers op de lippen blaasd wurdt; de luchtstream út de mûle stiet heaks op de boarring fan it ynstrumint. De lytsere en heger stimde útfiering wurdt pikkolo neamd,de gruttere útfierings altfluit en basfluit. De moderne dwersfluit, hjoed-de-dei (2007) meast fan metaal, is troch Theobald Böhm stal jûn út de traverso dy't meast fan hout wie. Böhm ûntwurp in kleppesysteem dat it mooglik makke om mei 10 fingers hielendal gromatysk spylje te kinnen. Dat kleppesysteem (Böhm-systeem) is letter (foar in part) oernommen foar de hobo en de klarinet. Ek makke er de boarring oars: it kopstik fan de Böhmfluit is koanysk en net silindrysk lykas by de traverso, wylst it korpus krekt al silindrysk is, yn tsjinstelling ta it koanysk (taps tarinnende) korpus fan de traveso. De moderne pikkolo hat oars noch wol de âlde boarring sa't de traverso dy hie.
In dwersfluit bestiet út in smelle, rjochte buis mei trije ûnderdielen, te witten it kopstik mei in lippeplaat, it middenstik mei kleppen dy't troch de fingers beweecht wurde kinne en it fuotsje as ekstraatsje om noch legere toanen spylje te kinnen. Hy wurdt by it spyljen dwers nei rjochts holden. De dwersfluit hat in toanomfang (ambitus) fan mear as trije oktaven.
Hoewol't dwersfluiten tsjintwurdich gauris fan metaal makke wurde, wurde se tradisjoneel by de houtblazers rekkene. Fan alle houtblazers hat de dwersfluit it minste tal klappen.
Sasha Beart
Sasha Beart, echte namme: Svetlana Lvova (24 septimber 1988), is in Russysk neakenmodel, pornografysk aktrise en prostituee.
Libben en karriêre
Sy wurke foar Amerikaansk porno-label Evil Angel en Tsjechysk pornolabel Legal Porno. Under har karriêre hat Beart gearwurke mei kollega-aktrises as Jureka del Mar en mei manlike tsjinspilers as Bo Sinn.
Potsdam-Mittelmark
Potsdam-Mittelmark is in bestjoerlik distrikt yn de Dútske dielsteat Brandenboarch en hat 205.678 ynwenners. It waard oprjochte yn 1993.
Satyrium
thumb|right|300px|[[Satyrium mera]] thumb|right|300px|[[Satyrium pruni]] right|300px|thumb|[[Satyrium melinus]] Satyrium is in skaai yn de ûnderfamylje fan de Lytse Paazjeflinters (Theclinae).
Klassifikaasje
It skaai hat mear as sechtich soarten, dêr't de neikommende ek byhearre:
Arnoldus Johannes Andreae
thumb|Arnoldus Johannes Andreae Arnoldus Johannes Andreae (Kollum, 30 jannewaris 1845 - dêre, 27 febrewaris 1899) wie in notaris.
Hy waard yn 1872 Master yn de Rjochten (Universiteit Utert) en folge syn heit Daniël Hermannus Andreae op as notaris yn Kollum (1881). Yn 1877 boaske er mei Ulrica Hermanna Huber en waard er lid fan de gemeenterie fan Kollumerlân en Nijkrúslân. Sy wennen yn de troch syn heit sette filla "Philippusfenne".
Andreae holp mei oan de Histoaryske tentoanstelling fan 1877 en wijde him oan de Fryske skiednis. Waard lid en bestjoerslid fan it Frysk Genoatskip en skreau ûnder oare oer de boargerlike en tsjerklike yndieling fan it âlde Fryslân, de Lauwerssee en Kollumerlân. Fierders joech er genealogyske stúdzjes en biografyen út en bejoech him op maatskiplik terrein.
Yn 1894 waard er lid fan de Provinsjale Steaten fan Fryslân. Fiif jier letter kaam er te ferstjerren troch in longûntstekking yn de âldens fan 54 jier.
Mei Ulrica krige er twa soannen en in dochter. De lêste stoar al mei njoggen jier. De Aldheidkamer Mr. Andreae is nei him ferneamd.
Wurk
Unfolslein
Jacques Perk
Jacques Fabrice Herman Perk (10 juny 1859, Doardt - 1 novimber 1881, Amsterdam) wie in bejeftige, jonge Nederlânske dichter, waans sonnettekrâns Mathilde, útjûn troch Willem Kloos, de oanset foarme ta de fernijende Beweging fan Tachtich (of: Tachtigers) yn de Nederlânske literatuer. Hy wie de soan fan dûmny Marie Adrien Perk en de neef fan Betsy Perk, in foaroansteand foarfjochtster fan de rjochten fan de frou. Perks byldzjende natuerlyryk, foaral yn de foarm fan it sonnet, dêr't er ûnder ynfloed fan de Ingelske dichter Shelley grutte fernijings yn tapaste, heart ta it bêste dat op dit mêd yn it Nederlânsk skreaun is en hat in wichtige ynfloed hân op de poëzij fan lettere tiden. Perk stoar al mei 22 jier yn Amsterdam oan in longoandwaning.
Rape Me (liet fan Nirvana)
Rape Me is in nûmer dat oarspronklik opnaam is troch Nirvana yn febrewaris 1993 en útbrocht op it album In Utero fan Nirvana út 1993. Rape Me wie it fjirde nûmer op it album en waard op 6 desimber útbrocht as twadde single en lêste single fan it album, tegearre mei it nûmer All-Apologies as dûbele A-kânt.
Oer it nûmer
Rape Me waard yn maaie 1991 skreaun troch Kurt Cobain, en waard al yn juny dat jier foar it earst live spile. Yn iere live-útfieringen siet yn it nûmer in gitaarsolo yn stee fan in brêge. Oarspronklik woe de band it nûmer ek live spylje op de MTV Video Music Awards fan 1992, mar MTV gie hjir net mei akkoart, om't sy tochten dat it nûmer oer de stjoerder gie. By it optreden spile Cobain al de earste pear akkoarden fan Rape Me, mar dêrnei sette er Lithium yn.
Alhoewol't der gjin fideoklip makke waard foar it nûmer, waarden ideeën foar twa potinsjele klips publisearre yn Journals, in boek mei skriften en tekeningen fan Cobain, dat yn 2002 útbrocht waard.
Normandjers
thumb|320px|Normandyske feroveringen De Normandjers wienen in kriichsfolk út westlik Frankryk. Sy stamme ôf fan Wytsing feroverers dy't har yn de 9e iuw yn Normandje fêstigen en de oarspronklike bewenners fan benammen Frankyske en Gallo-Romeinske komôf.
Yn de 11e en 12e iuw hawwe de Normandjers grutte feroarings op gong brocht yn Jeropa. Under it bewâld fan Willem I waard Ingelân yn 1066 oermastere en hienen sy de top fan harren macht berikt. Ingelân waard in Normandysk keninkryk dêr't tal fan kastielen, tsjerken, katedralen tsjintwurdich ús noch oan it tiidrek fan de Normandjers tinken docht.
Ek yn it Middellânske Seegebiet waarden troch de Normandjers grutte feroveringen dien. Sy hienen de macht oer it suden fan Itaalje en oer de kust fan Syrje.
Njonken kundige kriichslju wienen de Normandjers ek tûke bestjoerders. De hartoggen ferdielden harren lân yn stikken dy't wer regeard waarden troch eallju fan it Normandyske folk.
Gronology fan de Jeropeeske Uny
200px|right Dit is de gronology fan 'e Jeropeeske Uny.
1950-er jierren
thumb|Robert Schuman
1980-er jierren
thumb|De plenêrseal fan it [[Jeropeesk Parlemint yn Straasburch.]]
1990-er jierren
thumbnail|right|Untjouwing fan de [[Jeropeeske Uny.]]
2000-er jierren
thumb|Lidsteaten fan de EU
Famylje
In famylje (fan it Latynske familia) is in netwurk fan ynterpersoanlike relaasjes op basis fan besibskip troch ôfstamming, houlik, pleechsoarch of adopsje, dy't yn alle minsklike kultueren de grûnslach fan 'e maatskippij foarmet. Alle famyljes kinne opdield wurde yn twa helten: de kearnfamylje, better bekend as it gesin, dat bestiet út âlden en harren bern, en de bredere famylje (ta ûnderskie soms oantsjut mei de Ingelske term extended family), dêr't ek pakes en beppes, omkes en muoikes, neven en nichten, ensfh. ta rekkene wurde.
Fierders binne der beskate soarten famyljes. De skoanfamylje of oantroude famylje is dat part fan 'e famylje dêr't men inkeld mei besibbe is fia it houlik mei jins man of frou. Hjirby giet it dus eins om 'e famylje fan dy man of frou, en net om jins 'eigen' (biologyske) famylje. De leden fan in styffamylje binne lju dêr't men mei besibbe is fia de houliksbân fan ien fan jins âlden, dy't dan yn 'e regel sletten is nei jins eigen berte út in eardere relaasje. Healbruorren en -susters binne bern dy't ien (mar net de oare) fan 'e beide âlden mei jinsels gemien hawwe. In pleechfamylje, ta einbeslút, is in famylje dêr't men yn oannommen is, mar dêr't men fierder alhiel gjin ôfstammingsbesibskip mei hat.
Yn 'e measte maatskippijen is de famylje in gearwurkingsferbân dêr't de leden troch ûnderstipe wurde, bygelyks op it mêd fan it grutbringen fan bern. Op dat mêd wurde kearnfamyljes of gesinnen troch de antropology klassifisearre neigeraden wa't de opfieding of it grutste part dêrfan ferfollet. Sa sprekt men fan in matrifokaal gesin as de bern grutbrocht wurde troch de mem en fan in patrifokaal gesin as de bern grutbrocht wurde troch de heit. In 'normaal' gesin, wêryn't de bern fersoarge wurde troch de heit en mem tegearre, wurdt oantsjut as konjugaal (fan it Ingelske conjugal, in eigenskipswurd dat ferwiisd nei it houlik). As de bern grutbrocht wurde troch pake en beppe, in pake of in beppe of in omke of muoike, sprekt men fan in avunkulêr gesin.
Geslachtsferkear en seksuële relaasjes tusken leden fan ien famylje ûnderling wurde ornaris beskôge as ynsest en binne yn 'e measte kultueren taboe. De útsûndering dêrop is fansels it houlik tusken man en frou. Soms wurde ek relaasjes tusken (efter)neven en (efter)nichten tastien. Yn it Alde Egypte wie it wenst dat de farao's mei harren eigen suster trouden, al wie dat in útsûndering yn 'e Aldegyptyske kultuer, om't de farao's as goaden beskôge waarden, dy't dêrom net mei sljochtwei folk trouwe koene. De tûke fan 'e wittenskip dy't him taleit op it ûndersyk nei (ôfstamming)srelaasjes binnen famyljes, hjit de geneälogy.
Melchior Hoffman
thumb|Melchior Hofmann
Melchior Hoffman of Hofmann (Schwäbisch Hall, sa. 1495 - Straasburch, 1543) wie in Anabaptistysk profeet en fisionêr lieder yn Noard-Dútslân en Nederlân.
Syn neifolgers waarden Hoffmaniten of Melchioriten neamd.
Jemeljan Pûgatsjov
right|thumb|200px|Jemeljan Pûgatsjov Jemeljan Ivanovitsj Pûgatsjov (Russysk: Емелья́н Ива́нович Пугачёв) (Zimovejskaja oan de Don (oblast Don), 1742 - Moskou, 10 jannewaris 1775) wie de lieder fan in opstân fan 'e Kozakken tsjin it bewâld fan Katarina de Grutte. De skiednis fan dizze rebûlje is optekene troch Aleksander Pûsjkin; it barren hat er ek brûkt yn de novelle De kapteinsdochter.
1600
right|thumb|Slach by Nijpoart, Louis Moritz.
Chalifa bin Zajed al-Nahjaan
Sjeik Chalifa bin Zajed bin Sûltan al-Nahjaan (Arabysk: خليفة بن زايد بن سلطان آل نهيان; sekuere transliteraasje: Ḫalīfaẗ bin Zāyed bin Sulṭān al-Nahyān; Al-Ain, 7 septimber 1948 – Abû Dabi, 13 maaie 2022) wie fan 3 novimber 2004 ôf oant syn ferstjerren presidint fan de Feriene Arabyske Emiraten. Hy wie yn dyselde perioade ek de emir fan Abû Dabi. Hy waard yn beide funksjes opfolge troch syn jongere healbroer, sjeik Mohammed bin Zajed al-Nahjaan.
Albertus fan Gruisen
Albertus Johannes fan Gruisen (Kleinemeer, 1741 - Ljouwert, 25 jannewaris 1824) wie in Nederlânsk oargelbouwer.
Obbe Philips
Obbe Philips (Ljouwert, om 1500 - Noard-Dútslân?, 1568) wie barbier yn Ljouwert. Hy waard fral bekend as werdoper en ketter. Hy wie de ûnechte soan fan in Roomsk Katolyk pryster út Ljouwert. Philips studearre medisinen en waard doe barbier en sjirurch. He boaske yn 1530 en begûn doe ek syn saak. Letter wurke er ek yn Amsterdam, Delft, Grinslân, Holstein en Mecklenburg.
Hy sleat him yn novimber 1533 oan by de dopersken, ek wol werdopers of anabaptisten neamd. De dei nei't Obbe opnij doopt wie, waard er oansteld as âldste en krige opdracht om it bruorskip te lieden. Syn neifolgers waarden de Obbiten neamd. Menno Simons is wierskylik troch him ynwijd om 1537 hinne, en nei alle gedachten earder troch Philips doopt.
Obbe en syn broer Durk Philips hearden ta de freedsume neifolgers fan Melchior Hoffman en hja preken al yn 1534 tsjin geweld as middel om God's keninkryk op ierde te fêstigjen. Obbe hat de Nederlânske Anabaptisten laad oant 1540 doe ferlear er syn leauwe yn it anabaptisme en ferliet er de beweging. Reden wie mei dat Menno Simons en Durk Philips begûnen mei it organisearjen fan de gemeenten en rjochtlinen opstelden. Om 1560 hinne skreau Philips syn Bekentenis: 'Oantinkens fan de jierren 1533-1536, nei syn dea publisearre troch Cornelius Claesz. Yn dat boek utere hy syn spyt oer it ynheljen en oerheljen fan minsken ta it anabaptisme. It ienige dêr't er it mei iens bliuwe koe wie it freedsume aspekt fan Menno Simons syn lear. Hy libbe letter yn Rostock oan de Eastsee. W. J. Kühler, yn Geschiedenis I (1932), konkludearret: "mei Obbe ferlear it bruorskip grif syn meast oansprekkende lieder."
Prignitz (Landkreis)
Prignitz is in bestjoerlik distrikt yn de Dútske dielsteat Brandenboarch en hat 80.872 ynwenners. It waard oprjochte yn 1993.
Vasili Perov
thumb|right|Selsportret, 1851 thumb|right|By it spoar Vasili Grigorjevitsj Perov (Russysk: Василий Григорьевич Перов) (Tobolsk, 21 desimber 1833 - Koezminki, 29 maaie 1882) wie in Russysk keunstskilder en ién fan de oprjochters fan de keunstnersgroep De Swalkers.
Werom yn Moskou, skildere Perov fan 1865 oant 1871 syn masterwurken, sa as By it spoar en Jagers hawwe lins. Yn 1871 waard er beneamd ta professer oan de Moskouske SSBA. Yn dy snuorje rekke er ek belutsen by de oprjochting fan it keunstnerskollektyf De Swalkers.
Fryske dúmkes
Fryske dúmkes binne in typysk Frysk bakprodukt: swiete koekjes út 'e oven.
Resept
Ming de bûter mei de sûker. Doch it aai derby en dêrnei it sâlt, de hazzenuten en de krûden. Ming de blom dertroch oant der rôltsjes fan in finger lingte fan draaid wurde kinne. Lis dizze op in ynfette bakblik. Druk mei de tomme de úteinen efkes plat en bak se yn in net te warme oven (150 - 175 graden C) yn 20 oant 25 minuten gear en brún.
Attention deficit disorder
Attention deficit disorder (ADD) is in oanberne oandwaning. Se wurdt feroarsake troch in ôfwiking yn de wurking fan de neurotransmitters. Dit liedt ta in feroare aktiviteit yn bepaalde gebieten fan de harsens. Neffens in algemien brûkt hânboek foar de yndieling fan psychyske oandwaningen, it DSM-IV, is ADD in subtype fan ADHD, en wol it saneamde meast ûnoplettende type, kenmerke troch in oandachtstekoartsteurnis en konsintraasjeproblemen. ADD wurdt mear as ADHD yn ferbân brocht mei depresje, eangststeurnissen en minne skoalprestaasjes, gedrachsproblemen steane minder op de foargrûn. Undersyk toant oan dat ADHD of ADD foarkomt by 1 oant 4% fan alle bern en dat seker in tredde part der ek as folwoeksenen noch lêst fan hat. ADD en ADHD komme foar by minsken fan alle opliedingsnivo's.
Kenmerken
Oannomd wurdt dat de harsens fan ADD'ers oars funksjonearje as dy fan net-ADD'ers. Minsken mei ADD hawwe in enoarme gedachtestream wêrtroch't se faak dreamerich of net-ynteressearre oerkomme by oare minsken. Troch dizze gedachtestream kinne se har min konsintrearje op de foar it spesifike momint relevante saken. It “filter” dat relevante fan irrelevante saken skiedet, wurket minder goed. Minsken mei ADD binne gau ôflieden, sûnder rêst en faak ympulsyf yn harren gedrach. Kenmerkend foar ADD is it hawwen fan meardere yntinse stimmingsskommelingen op ien dei. Ek sliepproblemen, ferjitlikens, it net organisearje kinne en in oar tiidsbesef hearre der hast altyd by. Ek binne se faak oergefoelich foar lûd- en byldympulsen. ADD'ers hawwe der faak muoite om in petear te folgjen yn in grutte kloft minsken. Dat komt omdat se har net konsintrearje kinne op ien petear, mar harren fokusje op alle petearen dy't op dat stuit geande binne. Minsken mei ADD beskriuwe dit probleem soms as "it harkjen nei in petear op de radio, wylst de útstjoering in hiel soad rûs hat".
Soms hawwe AD(H)D'ers bysûndere feardichheden oangeande it fluch kombinearjen fan ynformaasje en yndrukken, probleemoplossend tinken, ynlibbingsfermogen, kreativiteit, en romtlik ynsjoch. Minsken mei ADD kinne yn bepaalde situaasjes hyperfokusje; men is dan ekstreem konsintrearre en him net bewust fan wat der om har hinne geande is. Dit hege konsintraasjenivo kin liede ta it ûntwikkeljen fan útsûnderlike talinten. Omdat in soad AD(H)D'ers in hegere prikeldrompel hawwe sille se yn bepaalde risikofolle en krisissituaasjes alerter en better funksjonearje, wylst by oare minsken de kâns op disfunksjonearjen krekt tanimt.
Oarsaak
ADD is in set spesifike persoanlikheidskenmerken mei in meast erflike oarsaak. It is gjin karaktertrek of opfiedingsfout. ADD wurdt troch wittenskippers as in neurobiologyske steurnis beskôge: der binne mear en mear oanwizings dat genetysk-biologyske faktoaren in sleutelrol spylje. Benammen in tekoart oan, en/of ûnevenwicht yn de oanwêzigens fan, twa neurotransmitters yn de premotoaryske korteks en yn de prefrontale korteks fan de harsens is kenmerkend. By ADHD'ers liedet dizze ôfwiking yn de neurotransmitters dopamine en noradrenaline ta oandachtsproblemen, hyperaktiviteit en ympulsyf gedrach. By ADD'ers binne hyperaktyf en ympulsyf gedrach yn mindere mate oanwêzich, of hielendal ôfwêzich. It komt faak foar dat bern mei ADHD, at se âlder wurde, minder hyperaktyf en ympulsyf gedrach fertoane en yn harren folwoeksen libben typearre wurde kinne as ien mei ADD.
Diagnoaze
Foar it stellen fan de diagnoaze ADD wurde de spesifike DSM-IV kritearia fan ADHD brûkt, mar sûnder de hyperaktiviteit. Neffens it DSM-IV hânboek binne kenmerken fan ADD:
In folwoeksene mei ADD sil de ûndersteande fragen allegear mei "ja" beänderje kinne.
At dizze fragen posityf beändere wurde, sil in ferfolchûndersyk oanbean wurde wêryn ûndersocht wurdt of de klachten net dochs fan tydlike aard binne, of relatearre oan in oare psychiatryske steurnis (komorbiditeit). Dêrnei sil de ûndersiker middels de fragelist mei spesifike kritearia ynformaasje garje om in diagnoaze stelle te kinnen.
In probleem mei dizze kritearia is dat der fan útgien wurdt dat dizze klachten der hearre te wêzen yn alle leefgebieten lykas wenjen, wurkjen of yn oare situaasjes wêrby't de omjouwing bepaalde easken stelt. In oar punt is dat ûndersteld wurdt dat de symptomen al yn de earste sân libbensjierren oanwêzich binne. Se binne lykwols by minsken mei ADD yn de beukertiid lang net altyd goed ûnderkend. Benammen by folwoeksenen dy't yn de jierrren santich yn in tolerante omjouwing opgroeid binne, soargen oandachtstekoart- en konsintraasjesteurnissen net altyd foar grutte problemen. Dêrom wurde se by in standert ûndersyk faak min werkend. Boppedat binne de âlden dy't belutsen binne by sa'n ûndersyk faak al op in respektabele leeftyd en is harren ynformaasje net altyd like krekt. Omdat ADD yn ûngefear 75% fan de gefallen komt troch erflike belesting, is de kâns grut dat ien fan de âlden sels ADD hat. Dit betsjut dat yn de húshâlding fan ôfkomst ôfwiken fan de algemiene noarm net altyd in probleem fûn waard.
ADD yn kombinaasje mei dyspraksy wurdt ek wol DAMP-syndroom neamd.
Behanneling
De Nederlânske Sûnensried skatte yn it jier 2000 dat ûngefear 2% fan de bern tusken fiif en fjirtjin jier sokke slimme symptomen fan ADHD of ADD hat dat spesifike behanneling nedich is. Bûten psycho-edukaasje om de kennis fan alle belutsenen oer ADD te fergrutsjen is in yntinsive foarm fan yndirecte gedrachstherapy oanwiisd. Dit bart faak yn de foarm fan 'parent management training' (PMT) en 'mediatraining' fan âlden en learkrêften. Direkte gedrachstherapy is foar de lange termyn folle minder effektyf bleken. By te min resultaat kin hjirnei in behanneling mei midisinen folgje.
Hoewol't Ritalin it meast gongbere middel is, binne der ek oare middels dy't brûkt wurde kinne, lykas Strattera en bepaalde antidepressiva. Yn guon gefallen kin it oan Ritalin besibbe dekstro-amfetamine foarskreaun wurde. Mei Ritalin is fyftich jier ûnderfining opdien en wurdt as tige feilich beskôge as it neffens foarskrift brûkt wurdt. De terapeutyske effekten en bywurkingen kinne per yndividu ferskille, dit betsjut dat in medikaasjeadvys altyd maatwurk is. Allinnich artsen mei in spesifike deskundichheid yn ADD meie in medikaminteuze behanneling starte.
Deskundigen miene dat drugsgebrûk troch minsken mei ADD yn sommige gefallen in foarm fan selsmedikaasje is, wêroan't by adekwate medikaminteuze behanneling net langer behoefte bestiet. Undersyk lit sjen dat drugsgebrûk by ADD-jongeren dy't medikaasje brûke minder foarkomt as by leeftydsgenoaten.
Alternative foarmen fan behanneling
Sommige artsen brûke neurofeedback (harsengolftraining) omdat it ûnderstelt de oaraaak oan te pakken. Mei neurofeedback soenen nije neuroanen oanlein wurde mei gegevensbanen dy't in útwurking hawwe op de neurotransmitter- en hormonenhúshâlding. In wittenskiplike stúdzje fan Lubar yn 1995 toande oan dat by 51 behandele ADHD-gefallen der nei 10 jier bliuwende positive resultaten wienen.
Fieding soe neffens guon behannelers in grutte ynfloed hawwe op de symptomen. Under oare in glutenfrij, suvelfrij en sûkerfrij dieet wurdt brûkt. Gluten-, suvel- en sûkergefoelige minsken meitsje natuerlike endorfines (opoïde peptiden) oan dy't fergelykber is mei morfine.
De skiednis fan ADD
De gedrachsproblemen dy't wy no ADHD/ADD neame waarden yn 1902 foar it earst beskreaun troch de Britske bernearts George Still.
Yn 1937 wurke de arts Charles Bradley yn in ynrjochting foar min hantearbere jongens. Ynstee fan dizze jongeren troch hurde tucht omstean te learen, besluet hy it gedrach te beynfloedzjen troch harren stimulearjende medisinen te jaan. Hy hie earder al by tafal ûntdekt dat stimulearjnde medikaasje, dy't ûnder oare tapast waard as middel om ôf te fallen, in kalmearjend effekt hie op minsken mei bepaalde klachten.
Yn 1947 waard beskreaun dat de gedrachsproblemen feroarsake waarden troch lytse beskeadigingen yn de harsens; minimal brain damage (MBD) neamd. Nei 1967 wie men dochs minder oertsjûge fan skansearring en waard de term minimal brain disfunction ynfierd. Men is sûnttiids ûndersyk dwaan bleaun nei wat we no ADHD neame. Sa waard ûntdekt dat der net altyd sprake wie fan hyperaktiviteit, mar dat der ek in foarm wie mei allinnich oandachtstekoart– en konsintraasjesteurnissen; de Attention Deficit Disorder, ofwol ADD. Yn de jierren 1970 kaam ek oan it ljocht dat ADHD gjin typyske bernesykte wie dy't om de puberteit ferdwûn, mar dat sa’n 60% ek as folwoeksene lêst hâlden bleau fan de symptomen. Undanks dizze wittenskiplike feiten bleau de algemiene maatskiplike miening noch lange tiid dat AD(H)D in opfiedingsprobleem wie dat gjin biologyske oarsaak hie. Ek al omdat men der yn de psychoanalyze lang fanút gie dat AD(H)D in neurotyske ôfwiking wie en feroarsake waard trochdat de âlden hieltiten minder tiid en oandacht foar harren bern hienen.
In grutte trochbrek kaam yn 1990 doe't men by it fergelykjen fan PET-scans ferskillen yn harsenaktiviteit ûntdekte tusken folwoeksenen mei AD(H)D en folwoeksenen sûnder AD(H)D. Troch MRI-scans waarden by letter ûndersyk noch gruttere ferskillen ûntdekt. Boppedat blykte út nij genetysk ûndersyk dat AD(H)D in famyljekwaal wie en foar ûngefear 75% erflik bepaald.
Men toch earder dat AD(H)D in typyske bernesykte wie dy't om de puberteit hinne ferdwine soe. No is dúdlik dat teminsten in tredde fan de bern mei dizze oandoening op folwoeksen leeftyd noch altiten klachten ûnderfine, meast yn de foarm fan ADD.
Eduard Douwes Dekker
Eduard Douwes Dekker (Amsterdam, 2 maart 1820 - Nieder-Ingelheim, 19 febrewaris 1887) wie in Nederlânsk skriuwer en frijmitselder, skûlnamme Multatuli (= ik haw in soad lijen hân). Syn roman Max Havelaar of de koffiveilingen der Nederlandsche Handelmaatschappy wurdt troch in soad minsken as it bêste Nederlânske boek fan 'e 19e iuw beskôge. Hy hat ek toanielstikken, pamfletten (somtiids yn brieffoarm) en aforismen.
Douwes Dekker groeide op yn Amsterdam en teach yn 1838 mei syn heit nei Batavia yn Nederlânsk-Ynje (it tsjintwurdige Yndonesië), dêr't er yn 1839 in baan as amtner krige. Dêr seach er al de wantastannen ûnder ferantwurdlikens fan it Nederlânske koloniaal bewâld.
Syn debútroman, de ramtroman Max Havelaar, hikkelet op basis fan syn eigen ûnderfiningen de behanneling fan de ynlânske befolking troch Nederlânske en Nederlânsk-Yndyske bestjoerders. De fan 1862 oant 1877 ferskynde sân bondels mei 1282 nûmere Ideen befetsje foar it meastepart essayistyske aforismen, mar ek de roman Woutertje Pieterse en it toanielstik Vorstenschool binne yn dy samling te finen.
Yn juny 2002 waard Max Havelaar troch de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde útroppen ta it wichtichste Nederlânsktalige letterkundige wurk fan alle tiden. Yn 2004 einige Multatuli op it 34e plak yn de ferkiezing fan De grutste Nederlanner.
Priuwke út Max Havelaar
"..het was mij niet te doen om goed te schrijven...ik wilde zó schrijven dat het gehoord werd. En, evenals iemand die roept: "houdt den dief!" zich weinig bekommert over den styl zyner geïmproviseerde toespraak aan 't publiek, is het ook my geheel om 't even, hoe men de wyze zal beoordelen, waarop ik myn "houdt den dief!" heb uitgeschreeuwd."
Bibliografy
thumb|175px|Utjefte fan 1891 thumb|175px|Stânbyld fan Multatuli op in plein oan de Singel yn Amsterdam.
Literatuer
Dit is mar in lytse seleksje fan it wurk dat oer Multatuli ferskynd is.
Tentoanstelling fan âldheden
thumb|De Hylper stylkeamer De tentoanstelling fan âldheden waard yn 1877 opsetten yn it paleis fan de kening yn Ljouwert.
De Histoaryske tentoanstelling waard opsetten troch it 50-jierrige Frysk Genoatskip. Mei troch it oantal ynstjoerings kamen der in soad minsken op ôf. Mei in skok waard it histoaryske besef en de leafde foar de Fryske skiednis wekker. Ut it grutte batige saldo waarden huzen kocht dy't ynrjochte waarden as Frysk Museum.
Port Louis
Port Louis is de haadstêd fan Mauritsius. It is in frijhaven oan de Yndyske Oseaan yn it distrikt Port Louis.
Port Louis waard om 1735 hinne troch de Frânsen stifte en neamd nei kening Loadewyk XV fan Frankryk
Brandenburch
Brandenburch (Nedersaksysk: Brannenborg, Leechsorbysk: Kraj Bramborska) is in dielsteat yn it easten fan Dútslân, dy't yn 1990 oprjochte waard nei de Dútske Weriening. It is in dielsteat dêr't net in protte minsken wenje en foaral oriïntearre is op de stêd Berlyn, dat histoarysk besjoen by Brandenburch heart, mar dat der sûnt 1920 as in soartemint enklave middenyn leit. De haadstêd is Potsdam. In oare grutte stêd is Cottbus yn it súdeasten, yn it gebiet dêr't de lytske Sorbyske minderheid him befynt.
Yn it easten grinzet Brandenburch oan Poalen en oan de dielsteaten Meklenburch-Foarpommeren yn it noarden, Saksen yn it suden, Saksen-Anhalt yn it westen en Nedersaksen in it uterste noardwesten.
Bestjoerlike yndieling
Brandenburch is ûnderferdield yn fjirtjin distrikten (Landkreise) en fjouwer stêdsdistrikten (kreisfreie Städte).
Ministers-presidinten
thumb|left|210px|Nauener Tor
Madrid
thumb|right|metropoal Madrid Madrid is de haadstêd en grutste stêd fan Spanje. De stêd leit yn de midden fan it lân, op de Spaanske Heechflakte. It is de op twa nei grutste stêd fan de Jeropeeske Uny en jildt as in offisjele wrâldstêd. Madrid is ek de haadstêd fan de Spaanske regio mei deselde namme Madrid.
Troch de sintrale lizzing fan de stêd, de skiednis, politike en finansjele funksjes wurdt Madrid beskôge as de wichtichste stêd fan it Ibearysk Skiereilân. De stêd hat in ynwennertal fan 3.228.359 en mei de stêdekloft derom hinne wenje der mear as 6 miljoen minsken. De ynwenners fan de stêd wurde yn it Spaansk “Madrileños” neamd. Nettsjinsteande it feit dat de stêd as in wrâldstêd sjoen wurde kin en in tige drok ferkearsnet hat, hawwe de measte wiken fan de stêd harren oarspronklike sfear diels behâlde kind.
Wichtige nijsgjirrichheden yn Madrid binne it Palacio Real, oftewol it keninklik Paleis, it Retiropark, it archeologysk museum, en trije ynternasjonaal ferneamde keunstmusea: it Museo del Prado, it Museo Nacional Centro de Arte Reina Sofía en it Museo Thyssen-Bornemisza. De hjoeddeiske boargemaster fan de stêd is Manuela Carmena fan de politike partij Ahora Madrid.
Skiednis
thumb|right|Gran Vía yn Madrid Madrid waard foar it earst yn de skiednis neamd yn 939 doe't Ramiro II, kening fan Leon, de Moaren harren wenplak (Marjit) ôfhandich makken. Yn 1038 folge it foarfêst ferdriuwen fan de Moaren troch kening Alfonso VI út de krite. Filips II makke Madrid yn 1561 haadstêd fan it Spanje en brocht syn hofhâlding oer út Toledo. Yn de Spaanske suksesjeoarloch keas de stêd de side fan de Bourbons. Op 2 maaie 1808 kaam de befolking yn opstân tsjin de Frânske troepen ûnder Murat en joech dêrmei it sein ta it ferset tsjin de Napolitaanske oerhearsking. De opstân waard op 3 maaie bluodderich delslein.
Yn de tweintiger jierren fan de 20e iuw waakse it ynwennertal fan Madrid boppe de 1 miljoen minsken. Mânske stêdsútwreiding wie noadich sadat eardere doarpen as Carabanchel, Chamartín de la Rosa, Fuencarral en Vicálvaro oan de stêd 'fêstboud' kamen te sitten. Ek waard der in grut tal nij wiken konstruearre. Tagelyk waard de ferkearslachieder Gran Vía iepene, dy't it ferkear yn de binnenstêd ûntlêste moast en ek waard de metro fan Madrid oanlein. Under de Spaanske Boargeroarloch waard de stêd swier bombardearre en besketten troch de troepen fan Franco.
Op 11 maart 2004 waard Madrid troch in terroristyske oanslach rekke. Dy dei ûntploften ferskillende treinbommen yn de moarnsspits. Mear as 190 minsken kamen by dy oanslach om it libben en 1700 rekken dêrby ferwûne.
Topografy
Madrid leit yn it sintrum fan it Ibearysk Skiereilân, tusken de twa autonome regio’s: Kastylje-La Mancha en Kastylje en Leon. De stêd leit op in hichte fan 667 meter boppe seenivo, wat in grutte ynfloed op it klimaat hat. De rivier Manzanares streamt de stêd binnen troch de bosken fan it distrikt “Casa del Campo”, en snijt ûnder oare troch de stêdsdistrikten Latina, Carabanchel en it sintrum fan Madrid.
Klimaat
right|212px|thumb|Klimaatgrafyk fan Madrid De regio Madrid hat in mediterraansk klimaat mei kontinintale ynfloeden, mei waarme simmers en betreklik kâlde winters. Dêr moat by sein wurde dat Madrid klimatologysk bot ôfwykt fan it Spaanske Middellânske Seegebiet, bygelyks mei Barselona of Falensia. It klimaat hat mear wei fan dat fan de stêden Sevilla of Kordoba, de winters binne foar Spaanske begripen kâld, mei minimum temperatueren ûnder it friespunt en út en troch snie, en de simmers binne ekstreem hiet. De hiele moannen july en augustus daalt de temperatuer sawat net ûnder de 30 graden en stiget geregeld ta 40 graden Celsius. Troch de hege lizzing fan de stêd, sawat 700 meter boppe seenivo, en it skrokke klimaat, daalt de temperatuer nachts meastentiids wol, yn tsjinstelling mei it Middellânske Seegebiet. It delslachsifer is leech, dochs falt der wolle alle seizoenen rein.
Musea
thumb|right|200px|Pradomuseum De trije wichtichste musea fan de stêd binne op ynternasjonaal nivo foaroprinnend:
Oare wichtige musea binne it Nasjonaal Archeologysk Museum, it José Padilla Museum, it Medysk Antropologysk Museum en it Manuel Benedito Museum
Tsjerken
Yn de omkriten fan Madrid binne in oantal lytsere stêden te finen dy't de muoite fan in besite wurdich binne, lykas: Ávila, Alcalá de Henares, Toledo, Aranjuez en Segovia.
Sport
Madrid hat twa grutte fuotbalklubs: Real Madrid en Atlético Madrid. Beide ferienigingen hawwe in eigen stadion, te witten Santiago Bernabéu en Vicente Calderón. Yn 1982 waard it WK Fuotbal yn Madrid holden. De stêd hat ek twa bekende basketbalteams, in motorsirkwy en in Formule 1 sirkwy. Tichtby Madrid kin yn de winter ek skyd wurde, yn de bergen fan de “Sierra de Guadarrama”, dêr't de bekende ski-oarden Valdesqui en Navacerrada lizze. Yn 2005 waard yn Madrid ek it Wrâldkampioenskip hurdfytsen organisearre.
Christian Godard
Christian Godard (Parys, 24 maart, 1932) is in Frânsk striptekener en skriuwer fan stripferhalen. Hy makke ûnder oaren de striprige Martin Milaan foar it wykblêd Kuifje.
Teffens die er mei oan de neifolgjende rigen:
Keunstriden
thumb|right|200px|De Finske keunstriidster Laura Lepistö
Keunstriden is in foarm fan reedriden, dêr't de rider as riders moaie sprongen en oare bewegingen ûnder begelieding fan muzyk meitsje op it iis.
It keunstriden kin ferskeidene kategoryen:
Wedstriid
In keunstrydwedstriid bestiet út twa wedstriden ek wol kür neamd. De koarte kür en de lange kür.