cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ewan MacColl
Jonkheid
MacColl waard yn 1915 berne as James Henry Miller yn Salford, dat doe noch yn it greefskip Lancashire lei, mar no diel útmakket fan Greater Manchester. Syn heit, William Miller, en syn mem, Betsy Hendry, wiene allebeide fan Skotsk komôf en oertsjûge sosjalisten. William Miller wie in izerwurker en in militant fakbûnslid, dy't nei Ingelân ferfearn wie om't er fanwegen syn fakbûnsaktiviteiten by gjin inkele izerjitterij yn Skotlân noch wurk krije koe. MacColl wie it iennichste oerlibjende bern yn it gesin (fan fjouwer), en waard grutbrocht yn in fermidden dêr't fûleindige politike diskusjes ôfwiksele waarden mei it sjongen fan ferskes út it wiidweidige repertwaar dat syn âlden út Skotlân meinommen hiene. Hy ferliet de skoalle yn 1930, op it slimst fan 'e Krisisjierren, en koe him doe daliks oanslute by it leger fan 'e wurkleazen. MacColl, lykwols, sette yn 'e Iepenbiere Bibleteek fan Manchester útein mei in libbenslang folholden kampanje ta selsûnderrjocht, dy't as bykommend foardiel hie dat er dêr winterdeis ek lekker waarm bliuwe koe. Yn dyselde snuorje fertsjinne er út en troch wat by as strjitmuzikant.
Akteur
MacColl joech him by de Kommunistyske Partij en wie yn 'e tritiger jierren belutsen by ferskate kommunistyske manifestaasjes en protestaksjes, sadat er yn 1932 de oandacht loek fan MI5, de Britske kontraspionaazjetsjinst, dy't in dossier oer him begûn oan te lizzen. MacColl wie ek lid fan 'e Clarion Players, in sosjalistysk toanielselskip. Dêrtroch kaam er yn 'e kunde mei in jonge aktrise út Londen, dy't fan Joan Littlewood hiet, en mei wa't er yn 1934 troude. MI5 soarge derfoar dat guon fan 'e troch MacColl skreaun ferskes ôfwiisd waarden troch de BBC, en behindere dat Littlewood wurk fûn as presintatrise by de omrop. Oan MacColl syn aktivisme, en de narderijen troch de plysje, kaam foarearst in ein doe't yn 1939 de Twadde Wrâldoarloch útbriek. Yn july 1940 gie MacColl yn tsjinst, mar yn desimber fan dat jier desertearre er. Wat de reden dêrfoar wie en wêrom't er der nei de oarloch net foar ferfolge waard, is noch altiten in riedsel.
Yn 1946 foarme er mei Littlewood en guon eardere kammeraten de Theatre Workshop, in toanielselskip dêr't er de folgjende pear jier mei op toernee gie troch noardlik Ingelân. Yn dy tiid naam er, ûnder ynfloed fan 'e Skotske taalbeweging, de artystenamme Ewan MacColl oan. Yn 'e Theatre Workshop ûntjoech Joan Littlewood har ta regisseur, art director en toanielskriuwster; letter soe hja namme meitsje as toanielregisseur. Har houlik mei MacColl, dat sûnder bern bleaun wie, rûn yn 1950 út op in skieding. MacColl wertroude neitiid mei in Jean Newlove, mei wa't er twa bern krige: in soan, Hamish (1950), en in dochter, de sjongster en ferskesskriuwster Kirsty MacColl (1959-2000).
Sjonger
Yn dyselde snuorje woeks MacColl syn entûsjasme foar folksmuzyk oan. Hy sette útein mei it sammeljen fan tradisjonele lieten en dy by optredens te sjongen. Syn lange bân mei plateprodusint Topic Records begûn er yn 1950, doe't er dêr de single The Asphalter's Song opnimme en útbringe liet. Doe't de Theatre Workshop yn 1953 nei Londen ta ferfear, in ferhuzing dêr't MacColl him tsjin ferset hie, gie er by it selskip wei. Hy joech syn aktearkarriêre deroan en konsintrearre him tenei op syn sjongkarriêre. Troch de jierren hinne naam MacColl mear as hûndert albums op, in protte dêrfan mei de Ingelske folkssjonger A.L. Lloyd. Ek wurke er ferskate kearen gear mei de Ierske sjonger en ferskesskriuwer Dominic Behan.
Yn 1956 ûntstie der in skandaal doe't MacColl fereale waard op 'e doe tweintichjierrige Peggy Seeger, in Amerikaanske folkssjongster dy't yn Ingelân kommen wie om mei te wurkjen oan it boek Folk Songs of North America (publ. yn 1961). Sy en MacColl skeelden doe tweintich jier, en boppedat wie MacColl noch troud mei syn twadde frou, Jean Newlove. Dat houlik rûn sadwaande op in skieding út, en yn 1977 troude MacColl úteinlik mei Seeger, nei't se tweintich jier lang minners west hiene. Hja krigen tegearre trije bern.
In protte fan MacColl syn bekenste ferskes skreau er foar it teäter. Sa skreau er The First Time Ever I Saw Your Face fluch-fluch foar Peggy Seeger, dy't der ferlet fan hie foar in toanielstik dêr't se yn spile. Hy learde it har oer de tillefoan wylst se op toernee wie yn Amearika, dêr't MacColl persona non grata wie fanwegen syn kommunistyske ferline. Dat liet waard yn 1972 yn 'e Feriene Steaten in nûmer-ienhit doe't it covere waard troch Roberta Flack. MacColl wûn der doe in Grammy Award mei foar it liet fan it jier. Yn 1858 begûn MacColl foar it earst LP's út te bringen, wêrûnder ferskate dêr't er op gearwurke mei Seeger. Syn liet Dirty Old Town, oer Salford, dêr't er opgroeid wie, ûntjoech him ta ien fan 'e hoekstiennen fan 'e Ingelske folksmuzyk, en waard covere troch û.o. The Dubliners (1968), Rod Stewart (1969) en de Simple Minds (2003).
Yn 'e fyftiger en sechstiger jierren wie MacColl ien fan 'e wichtichste Britske protestsjongers. Yn 'e earste helte fan 'e fyftiger jierren skreau er û.m. The Ballad of Ho Chi Minh, oer de Noardfjetnameeske kommunistyske lieder Ho Chi Minh, dat nei't it skynt hjoed de dei noch altyd rûnom bekend is yn Fjetnam, en teffens The Ballad of Stalin, oer Sovjet-lieder Jozef Stalin. Foar datlêste liet skamme MacColl him doe't yn 1956, ûnder Chroesjtsjov, alle skanddieden fan Stalin nei bûten brocht waarden. MacColl song tsjin 'e Fjetnamoarloch en foar nukleêre ûntwapening. Hy kearde him ek tsjin 'e deastraf yn Grut-Brittanje, mei it liet The Ballad of Tim Evans, oer de wier barde saak fan in ûnskuldich man, de 25-jierrige Welsman Timothy Evans, dy't yn 1950 terjochtsteld waard foar de moard op syn eigen frou en harren poppe. (Evans hold út dat syn ûnderbuorman, in John Christie, de wiere skuldige wie, mar hy waard net leaud. Jierren nei syn eksekúsje waard ûntdutsen dat Christie in searjemoardner wie dy't in hiele rige froulju deadien hie, wêrûnder Evans syn frou en bern.)
Ferstjerren
Uteinlik soe MacColl eigenhandich mear as trijehûndert lieten skriuwe (de folksballades dy't er sammele en bewurke dus net meirekkene). Yn 1998 publisearre Peggy Seeger The Essential Ewan McColl Songbook, dêr't mear as twahûndert fan syn lieten yn gearbrocht binne. Nei jierrenlang yn 'e minnichte omgammele te hawwen, kaam Ewan MacColl yn oktober 1989 te ferstjerren. Syn widdo Peggy Seeger skonk syn persoanlik argyf oan it Ruskin College fan 'e Universiteit fan Oxford. Yn 1991 waard oan MacColl postúm in earedoktoraat oan 'e Universiteit fan Salford takend.
Johannes Struiksma
Johannes Struiksma (Wommels, 10 juny 1878 – dêre, 28 oktober 1944) wie in Frysk keatser dy't oan 'e ein fan 'e njoggentjinde en it begjin fan 'e tweintichste iuw fjouwer kear de PC wûn.
Libben en karriêre
Struiksma waard yn 1878 berne yn Wommels, yn 'e doetiidske gemeente Hinnaarderadiel. Hy sette yn 1896 útein mei in karriêre yn it keatsen, en wûn yn 1898 foar it earst de PC yn Frjentsjer, mei in partoer dat fierders bestie út Johannes Bierma fan Sint-Jabik en Jan Reitsma sr. fan Penjum. It wie Struiksma dy't dat jiers ta kening fan 'e PC útroppen waard.
It jiers dêrop, 1899, wûn Struiksma mei itselde partoer de PC op 'e nij, mar doe waard Jan Reitsma sr. ta kening keazen. Yn 1899 die Struiksma op 7 maaie ek mei oan in keatspartij mei in list fan fjouwer partoeren ta gelegenheid fan it 25-jierrich bestean fan it Folkspark yn Ynskedee, dêr't er mei Jan Hermanus Knoll út Frjentsjer en Minze de Vries fan Bitgum de earste priis wûn.
Nei't er yn 1900 en 1901 op 'e PC twa kear op it trêde plak stykjen bleaun wie, wûn Struiksma dy wichtichste keatspartij fan it jier yn 1902 foar de trêde kear, doe mei Sijtze A. Kooistra en Jan Kuperus, dy't allebeide fan Wytmarsum kamen. Jan Kuperus waard doe kening. Yn 1903 hearde Struiksma foar de fjirde kear ta de winners fan 'e PC, as ûnderdiel fan in partoer dat fierders bestie út Jan Reitsma sr. fan Penjum (dy't ta kening útroppen waard) en Minze de Vries fan Bitgum.
Neitiid berikte Struiksma op 'e PC yn 1905 en 1911 nochris in trêde plak, wylst er yn 1904, 1907 en 1917 net fierder kaam as it fjirde plak. Fierders behelle er de trêde priis by in ynternasjonale keatswedstryd dy't op 23 july 1911 yn Ljouwert holden waard, yn 'e mande mei Klaas Reinder Terpstra fan Bitgum en Wybren Meinderts Kooistra fan Dokkum. Struiksma gie troch mei keatsen oant 1923, doe't er 45 jier wie. Yn totaal garre er 141 punten op foar it Ivich Keatsklassemint. It keningskip fan 'e PC, yn 1898, bleau syn iennichste. Hy kaam yn 1944 yn 'e âlderdom fan 66 jier yn syn berteplak Wommels te ferstjerren.
Aleksander I fan Ruslân
Aleksander I Pavlovitsj (Russysk: Александр I Павлович; Aleksandr I Pavlovitsj; berne op 23 desimber 1777 yn Sint-Petersburch, ferstoarn op 1 desimber 1825 yn Taganrog) wie fan 1801 oant 1825 tsaar fan Ruslân en yn dat tiidrek ek kening fan Kongres-Poalen en fan 1801 oant 1825 grutfoarst fan Finlân.
Jongerein
Aleksander I wie de âldste soan fan keizer Paul I en syn twadde frou, Maria Fjodorovna, berne prinses Sophie Dorothee fan Württemberg. Syn sêfte en sentimintele karakter, syn goedwilligens en opteinens foar idealen, mar ek syn swakte en ynkonsewinte karakter en reewilligens om lestige saken oan 'e kant te setten, wie al ier oan 'e oarder. Syn heit, keizer sunt 1796, behannele Aleksander erchtinkend en tipelsinnich. Syn beppe, Katarina de Grutte, soarge foar syn oplieding troch de liberale Switserske frijmitselder Frédéric-César de la Harpe neffens de prinsipes fan Rousseau.
Aleksander soe syn oplieding by De la Harpe net ôfmeitsje want tsarina Katarina fûn de takomst fan de dynasty wichtiger; al yn de hjerst fan 1792 liet se twa prinsessen "op sicht" út it Dútske Baden nei Sint-Petersburch komme. Op 9 oktober 1793 troude de 15 jier âlde Aleksander mei prinses Louise fan Baden, dy't doe 14 wie en nei har oergong op it otterdokse leauwe de namme Elisabeth Aleksjevna krige.
Katarina ferstoar yn 1796 en Aleksander's heit Paul I waard kroand ta tsaar fan it Russyske Ryk. Fanôf dy tiid krige Aleksander te meitsjen mei in tiid fan yntimidaasje en lytsachtsjen troch syn heit. No kaam Aleksander stadichoan ûnder ynfloed fan syn mem, en dat soe syn hiele libben sa bliuwe.
Keizer fan Ruslân
Nei de súskesfolle moard op syn heit troch leden fan de adel yn 1801, om 't dy wegere syn eigen troansôfstân te ûnderskriuwen, waard Aleksander op 12 july fan dat jier ta tsaar fan Ruslân kroand. Alhoewol't hy offisjeel net op de hichte wie mei de moard en dy iepenlik ek net goedkarde, liet er de trije gearspanners (Sûbow, Von der Pahlen en Von Bennigsen) net ferfolgje. De Dútske regisseur Ernst Lubitsch filme de omstannichheden fan it gearspannen yn 1928 ûnder de titel "The Patriot".
Herfoarmings
Aleksander I liet fuort nei't er tsaar woarn wie tûzenen minsken, dy't troch syn heit finzen set wiene, frij en rehabilitearje. Hy ferlichte de sinsuer en makke it makliker te reizgjen. Yn de earste helte fan it regear, benammen de earste tiid dêrfan, wied er dwaande om de finânsjes fan it Ryk yn oarder te meitjen en it wrede lot fan de liifeigenen te ferbetterjen. Estlân, Liiflân en Koerlân hiene it oan him te tankjen dat it liifeigendom opheft waard. Om liifeigenen te ferkeapjen of yn de krante oan te bieden waard yn 1801 ferbean. Aleksander makliker om se frij te litten en it waard harren tastien om harren nei wenjen te setten yn stêden. Om't alle omtinken útgyng nei dy en oare herfoarmings, besocht Aleksander him safolle mooglik bûten de Europeeske strideraasjes te hâlden.
Posysje by de Europeeske strideraasjes
Doe't de prussyske en russyske legers harren oer de Memel werom lûke moasten, bemiddele keizer Aleksander de Frede fan Tilsit, nei't de lieders fan Frankryk en Ruslân harren earder op 25 juny 1807 op in paviljoen op twa flotten yn it midden fan de Memel moete hiene. Aleksander hie grutte bewûndering foar Napoleon en hy liet him foar de twadde kear winne foar it idee om tegearre mei Frankryk de Europeeske oangelegenheden te lieden.
Yn 'e hjerst fan 1808 ûndertekenen Napoleon en Aleksander yn Erfurt in nij ferdrach, dat letter lykwols net neikaam waard. Aleksander waard it besit fan Turkije ûnthjitten, dêr't er súskesfol mei yn oarloch wie. De twa steaten hiene lykwols hiel ferskillende belangen en al yn 1812 kaam it ta in nije breuk.
List fan planetoïden 64501-64600
Dit is in list fan planetoïden 64501-64600.
Aleksander I fan Ruslân
1812
Ynearsten like ek Ruslân by Napoleon's ynfaazje yn 1812 de slach te ferliezen en nei't de Frânsen Moskou ynnommen hiene, twifele Aleksander oft er de striid trochsette moast. De optimityske prusyske politikus Vom Stein wist Aleksander lykwols oan te fjurjen en it moed fan de keizer om te bûgjen. Aleksander liet dêrop witte de wapens net del te lizzen oant Napoleon fallen wie. In fredesútstel waard ôfwiisd en it religieuze en nasjonale fjoer fan de Russen wie oanstutsen. It benammen ûnder honger, sykte en kjeld lijende Grande Armée krige it op de weromtocht swier te ferduorjen en waard hast hielendal fan de kaart fege. Tsjin it ein fan it jier wiene de Frânske ynfallers út Ruslân ferdreaun. It beslút fan Aleksander de kriich dêrnei fuort te setten wie ek de redding fan de Dútske lannen, dat sûnder russyske stipe nea slagge wie. De Russen bleaune de Frânsen efter sitten en besetten yn 1814 Parys. Yn dat jier brocht de keizer ek in besite oan Nederlân.
It Russyske Ryk mei syn liberale keizer oefene by de befrijingskriich fan Europa as machtichste fan de alliearre legers grutte ynfloed út. Dat gau foar de militêre operaasjes, mar ek foar de sêfte behanneling fan de Frânske agressor en de restauraasje fan it Hûs Bourbon. Under ynfloed fan de barones Barbara Juliana von Krüdener ûnstie by de fromme tsaar de idee fan in Hillige Alliânsje, in kristlik bûn fan Ruslân (otterdoks), Eastenryk (roomsk-katolyk) en Prusen (protestantsk) as ûnderdiel fan de restauraasje nei de fal fan Napoleon. It bûn, dat de frede en kristlike prinsipes heechhâlde moast, tsjinne lykwols al gau as in basis om revolúsjes de kop yn te drukken en yn stee fan in kalmearjende ynfloed folge in réaksjonêre polityk. Undertusken naam de ûntefredenens ûnder folken mei de besteande oarder allinne mar ta. Dêrfan skrokken besocht Aleksander tegearre mei de oare foarsten ferset mei geweld del te twingen. It beynfloede ek de kongressen fan Troppau (1820), Laibach (1821) en Verona (1822) en de liberale Aleksander wie reewillich om mei opstannen ek de politike ûntwikkeling fan folken mei hurde hân del te slaan.
Yn Ruslân waard de sinsuer wer ynfierd en de ynfier fan boeken waard tige krekt kontrolearre. Wittenskip, literatuer en ûnderrjocht waarden beheind en stadichoan waarden alle oarspronklike herfoarmingsplannen opjûn. Oer it hiele ryk waard in netwurk fan in iepen en geheime plysje útrolle. De ûnderfining dat mei alle maatregels de opstannige geasten net te ûnderdrukken wiene ferbittere de keizer, dy't foar in diel ôflieding yn it weelderige hôf en foar in diel yn de mistyk syn ferdivedaasje en foldwaning socht. It yn 1803 troch Aleksander opheven ferbod op frijmitselderij waard op 6 augustus 1822 op 'e nij ynsteld.
Dea
De floed fan Sint-Petersburch yn 1824 en de benaudens foar in russysk-poalske gearspanning tsjin de Romanov's droegen by oan in jimmeroan pessimistysker moed fan de keizer. De tsaar kirge te lijen fan fysike en psychyske klachten en al tinkend oan syn eigen ein, fersoene er him mei syn frou, dy't nettsjinsteande alle misse stappen fan har man altiten syn freondinne bleaun wie. Doe't har sûnens yn de simmer fan 1825 minder waard en artsen in langer skoft yn it suden oanrikkemandearren, naam Aleksander it beslút mei har mei te gean. Yn it midden fan septimber gyngen se nei de Krim en dêr krige de tsaar lêst fan koarts. Hy liet him nei Taganrog bringe, dêr't er op 1 desimber 1825 ferstoar. De omstannichheden en it plak fan syn dea feroarsaken letter ûnder it regear fan Nikolaas I ta in dessinia lang duorjende legindefoarming. Keizer Aleksander soe net ferstoarn wêze, hie soe him frijwillich werom lutsen ha en as in stokâlde man herkend wêze. Hy soe op in geheim plak libje en fan dêr út de belangrike minsken yn it Ryk rie jaan.
In artikel yn "Die Welt" gyng djipper yn oer dy legindefoarming. Neffens it artikel spilen der yn gearhing mei de dea fan de tsaar nuvere saken. In autopsy fan it lyk fûn sûnder plausibele reden foar de fertraging pas 32 oeren nei it ôflizzen fan it lichem plak. It risseltaat fan dy autopsy wjerspriek de konklúzje fan de dokter fan de tsaar, Justus Christian Loder, wat de steat fan dy syn milt oanbelanget. It gesicht fan de deade tsaar waard mei in doek oerdutsen en it lyk balseme. Op de lange wei werom nei Sint-Petersburch waard it nimmen tastien om yn de kiste te sjen. Letter dûkte yn de ferhalen ek noch in starets (in hillige man) op mei de namme Fjodor Kûsmitsj, dy't wol in hiel soad kunde hie oer foarfallen oan it hôf yn de tiid fan Aleksander I. Ferskillende komplotteoretisy woene ha dat dy man der itselde útseach as Aleksander I. It bleau lykwols by spekulaasje. De leginde oer it ein fan de tsaar krige yn 1866 in ûnderbouwing. Op dat stuit woe de neef fan de tsaar en de twadde opfolger, Aleksander II, de saak ûndersykje en hy joech it befel de kiste te iepenjen. It risseltaat wie: in lege kiste. Dat betsjut twa dingen: foarst wie de famylje net op de hichte fan ûnregelmittichheden by de dea fan Aleksander I oars soe Aleksander II nea opdracht jûn ha om de kiste te iepenjen en twad bewiist it feit dat de kiste leech wie dat der wat nuvers bard wêze moat.
Fan it grutte tal monuminten ta oantinken fan Aleksander yn Ruslân is de Alekanderpylder út 1834 op it Slotplein yn Sint-Petersburch ien fan de bekendste. Yn it sintrum fan Berlyn waard yn 1805 it Alexanderplatz nei de keizer beneamd. Dêrnjonken joech Aleksander ek de namme oan de stêd Aleksandrovsk en it antarktyske Aleksandereilân.
Betsjutting regear Aleksander foar Ruslân
Under keizer Aleksander I woeks de macht fan Ruslân en naam de ynfloed fan Ruslân op de Europeeske polityk ta. De Frede fan Wenen en de foar Ruslân goed betearde krigen tsjin Sweden, Perzje en Turkije lieden ta it tafoegjen fan it keninkryk Poalen, Finlân, Georgje en Bessaraarbje en oare gebieten oan it keizerryk.
Neiteam
Ut it houlik fan de tsaar binne twa bern berne:
Dêrnjonken hie de keizer in soad ûnwettige bern, dêr't er njoggen fan erkende, û.o. trije by de prinses Maria Antonovna Narisjkina (1779–1854).
Jan-Just Bos
Jan-Just Bos (Balikpapan, 28 july 1939 – Oosterbeek, 24 maart 2003) wie in Nederlânsk roeier, botanikus en presintator. Hy wûn yn 1964 in brûnzene medalje op 'e Olympyske Spullen fan Tokio, en sette neitiid útein mei in karriêre as in foaroansteand plantekundige. Yn 'e 1980-er jierren presintearre er op 'e Nederlânsk tillefyzje by de NCRV de natoerkwis Ja, Natuurlijk.
Wittenskiplike karriêre
Fan 1968 ôf wie Bos as wittenskiplik meiwurker ferbûn oan 'e ôfdieling plantesystematyk fan 'e Lânbouhegeskoalle Wageningen en de fuortsettings fan dat ynstitút, de Lânbou-universiteit Wageningen en de Wageningen Universiteit. Dêr hold er him û.m. dwaande mei it jaan fan kolleezjes en praktika, it organisearjen fan ekskurzjes en it dwaan fan ûndersyk. Fan 1994 ôf wied er teffens behearder fan 'e Botanyske Tunen Wageningen, as opfolger fan 'e yn 1993 hommels ferstoarne Onno Wijnands. Ta Bos syn fertsjinsten hearden û.m. syn ynspannings om foar de botanyske tún de status fan in registrearre museum te krijen, as karmerk foar kwaliteit en ferantwurde behear van kultureel erfgoed.
Bos bestudearre mear as tritich jier lang de floara fan Afrika besuden de Sahara, en wurke dêrta twa jier yn Kameroen, dêr't er planten sammele dy't foar de wittenskip noch ûnbekend wiene. Soarten út it skaai Dracaena hiene dêrby yn 't bysûnder syn belangstelling. Fierders wurke Bos in jier lang yn Súd-Afrika, en wied er yn Libearia in jier lang as dosint boskbouplantekunde ferbûn oan in universiteit. Yn 1984 promovearre Bos op it Ingelsktalige proefskrift Dracaena in West Africa. Under syn botanyske karriêre joech er ferskate nije soarten har wittenskiplike namme, lykas de Liparia splendens (Burm.f.) Bos & De Wit (1967).
Tillefyzjekarriêre
Begjin jierren tachtich krige Bos lanlike bekendheid doe't er Kick Stokhuyzen opfolge as presintator fan 'e natoerkwis Ja, Natuurlijk, dy't op 'e tillefyzje troch de NCRV útstjoerd waard. Yn dy funksje wurke er û.m. gear mei Antoon van Hooff, de direkteur fan Burgers' Dierepark yn Arnhim. Nei ferskate jierren droech Bos de funksje fan presintator oer oan Karin de Groot.
Ferstjerren
Jan-Just Bos kaam yn 2003 yn Oosterbeek, yn 'e provinsje Gelderlân, te ferstjerren, yn 'e âlderdom fan 63 jier. As behearder fan 'e botanyske tún te Wageningen waard er opfolge troch Wilbert Hetterscheid.
Kastylje (betsjuttingsside)
"Kastylje" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:
Bolnes
thumb|Lizzing yn Ridderkerk
Bolnes is in plak yn de gemeente Ridderkerk, Nederlânske provinsje Súd-Hollân. It doarp hat 7.770 ynwenners (2021).
Chiesa di San Giovanni Battista (Mogno)
De Sint-Jehannes de Dopertsjerke (Italjaansk: Chiesa di San Giovanni Battista) is in modern roomsk tsjerkegebou yn it lytse berchdoarp Mogno (gemeente Lavizzara) yn it Switserske kanton Ticino. De tsjerke is in ûntwerp fan Mario Botta en waard yn de jierren 1992–1996 boud.
Skiednis
Nei't in lawine op 25 april 1986 in part fan it doarp mei de âlde barokke tsjerke út 1636 folslein ferneatige, moast der wer in nije tsjerke boud wurde. Nei in lange faze fan tarieding en in soad diskusje keas it komitee foar de weropbou foar in opfallend projekt troch de plannen fan de bekende arsjitekt Mario Botta út Lugano út te fieren. De tsjerke hat sûnt de foltôging yn 1996 al in soad besikers oanlutsen.
Arsjitektuer
It ynterieur is rjochthoekich, ramen binne ôfwêzich en alle ljocht komt troch it glêzen dak. Der steane mar in pear banken fan ljocht hout yn de tsjerke en it alter stiet foar in rûnbôgige, profilearre nis, wêr't in krúsifiks boppe hinget. Lofts stiet op in stielen konsole in Madonna en dêrûnder hinget it ljocht moarmeren doopfont. De nis achter it alter jout tagong ta de sakristy, dy't fanwegen de helling ûnder de grûn leit en bûten net te sjen is. Oan de oare kant leit de yngong ûnder in lyts, trepfoarmich akwadukt. As it reint rint it wetter fan it dak en foarmet de wettertrep in wetterfal.
Ministearje fan Ynfrastruktuer en Wettersteat
It Nederlânske ministearje fan Ynfrastruktuer en Wettersteat, ôfkoarte ta I&W (Infrastructuur en Waterstaat), is in ministearje dat ûnder it kabinet-Rutte I ûntstie ûnder de namme "Ministearje fan Ynfrastruktuer en Miljeu" (Infrastructuur en Milieu) troch in fúzje fan 'e eardere ministearjes fan Ferkear en Wettersteat en Folkshúsfêsting, Romtlike Oardening en Miljeubehear. Nei it foarmjen fan it kabinet-Rutte III krige it de hjoeddeiske namme.
Politike lieding
Yn it kabinet-Rutte III wiene Cora van Nieuwenhuizen (VVD) en Barbara Visser (VVD) de ministers fan Ynfrastruktuer en Miljeu. Hja hâldt har dwaande mei Wegenynfrastruktuer, Wetter, Skipfeart, Loftfeart, Iepebier ferfier en spoar. De steatssikretarissen foar Miljeu en Wenjen wiene Stientje van Veldhoven (D66) en Steven van Weyenberg (D66) en wurket oan Miljeu (útsein Klimaat), Sirkulêre ekonomy, Duorsum ferfier, ferkearsmisjes en brânje, Boaiem, Fytsbelied, KNMI, Autoriteit Nukleêre Feiligens en Stralingsbeskerming en Planburo foar de Libbensomjouwing.
Yn it kabinet-Rutte IV is Mark Harbers (VVD) de minister en Vivianne Heijnen (CDA) de steatssikretaris.
Cor Ruys
Cor Ruys (Amsterdam, 10 febrewaris 1889 – dêre, 22 septimber 1952) wie in Nederlânsk toanielspiler, komyk, kabaretier en toaniellieder. Hy spile ûnder mear "Potasch" yn Potasch en Perlemoer fan Montague Glass.
Wurkpaad
Ruys begjint yn 1905 by de Nederlandsche Tooneelvereeniging fan Chrispijn. Fan 1913 ôf wurket er by Eduard Verkade en makke er mei him syn earste reis nei Nederlânsk-Ynje. Yn 1919 gie Ruys fannijs nei Ynje, no as direkteur fan in selskip. Fan 1922 oant 1924 wie er direkteur fan de Princesse Schouwburg yn De Haach. Yn 1924 waard die direkteur fan it Nederlandsch-Indisch Tooneel, mar gie ek noch as akteur op toernee. Yn de simmers fan 1940 oant 1943 wie er lieder fan it Kurhaus Cabaret te Skeveningen en fan 1945 oant 1952 wie direkteur fan it yn 1940 stichte Het Vrije Toneel. Dit selskip hie er tegearre mei syn broer Anton Ruys (1892-1955), ûnder de namme Het Ruys Ensemble.
Neist kabaretier wie Ruys ek in komysk akteur dy't him talei op ymprovisearjen.
Hy wie in neef fan akteur Willy Ruys. Tilly Lus (1888–1971) wie syn oarehelte.
James Halliwell-Phillipps
Jonkheid en oplieding
Halliwell-Phillipps waard yn 1820 berne yn 'e Britske haadstêd Londen as de soan fan in Thomas Halliwell. Syn oarspronklike namme wie James Orchard Halliwell. Hy genoat privee-ûnderwiis en folge neitiid in oplieding oan 'e Universiteit fan Cambridge, dêr't er him talei op 'e stúdzje fan histoaryske letterkunde oangeande de Ingelske taal.
Karriêre
Hoewol't de dieverij út it Trinity College nea bewiisd waard en Halliwell der ek nea foar oanklage waard, wied er om dizze saak fan 1845 oant syn dea útsletten fan 'e bibleteek fan it Britsk Museum. Halliwell publisearre yn 1845 yn eigen behear in útlis foar it feit dat er ûntfrjemde manuskripten yn syn besit hie, mar dat holp him neat. Hjirby moat oantekene wurde dat er de skyn tsjin hie, want hy hie mear nuvere oanwensten. Sa hied er it foar de moade om santjinde-iuwske boeken útinoar te knippen en de passaazjes dy't er moai fûn yn plakboeken te plakken. Under syn libben moat er op dy wize sa'n 800 boeken fernield hawwe om oan 3.600 passaazjes foar syn plakboeken te kommen. Sok hâlden en dragen kaam er bibliofilen fansels tige by tige mei op it sear. William A. Jackson (1905-1964), in bibliograaf en perfester oan 'e Universiteit fan Harvard, bewearde letter dat Halliwell ek in tige seldsume útjefte fan Hamlet fan syn skoanheit stellen hie, dêr't er de titelpagina (mei Phillipps syn merkteken) fan ferwidere en it trochferkocht hie.
Yn 1842 publisearre Halliwell de earste útjefte fan ien fan syn bekendste wurken, Nursery Rhymes of England, dêr't er Ingelske berneferskes yn sammele hie. It ferfolch dêrop, Nursery Rhymes and Nursery Tales, omfieme û.m. de earste printe ferzje fan Three Little Pigs, en teffens in ferzje fan it krystliet The Twelve Days of Christmas. Yn 1848 publisearre Halliwell fierders Life of Shakespeare, in biografy fan ferneamde Ingelske toanielskriuwer en dichter William Shakespeare, mei yllustraasjes troch John Thomas Blight. Dêrfan ferskynden letter ferskate werprintingen. Fan 1853 oant 1865 hie Halliwell de redaksje oer in nije lúkse útjefte fan alle wurken fan Shakespeare yn in tige eksklusive oplaach fan 150 eksimplaren, foarsjoen fan syn eigen krityske oantekenings. Oare útjeften fan sines oangeande Shakespeare, wiene Calendar of the Records at Stratford-upon-Avon (1863) en History of New Place (1864).
Nei 1870 hold Halliwell op mei tektuële krityk op it wurk fan Shakespeare, en lei er him tenei fral ta op it beljochtsjen fan it libben fan 'e toanielskriuwer. Dêrta brocht er alle gegevens byinoar dy't er mar fine koe, en lei dy fêst yn syn Outlines of the Life of Shakespeare (1883). Fierders spile er in wichtige rol by de oankeap fan New Place, de wente fan Shakespeare, troch in stifting foar it behâld fan Shakespeares erf yn Stratford-upon-Avon, en teffens wied er ferantwurdlik foar it gearbringen in grut diel fan 'e ynformaasje yn it museum oer Shakespeare dêre.
Yn totaal publisearre Halliwell mear as sechstich boeken. Yn 1872 feroare er syn efternamme yn Halliwell-Phillipps, ûnder it testamint fan 'e pake fan syn earste frou Henrietta, dat him dêr it rjocht ta joech. Hy wie lid fan 'e Camden Society, de Percy Society en de Shakespeare Society, en hie yn dy hoedanichheid de redaksje oer nije útjeften fan in grut tal âlde wurken. Halliwell-Phillipps kaam yn 1889 yn Hollingbury, yn it greefskip East-Susseks, te ferstjerren, yn 'e âlderdom fan 68 jier. Syn hûs, Hollingbury Copse, yn 'e neite fan Brighton, lei tsjin dy tiid smoarfol seldsume en nijsgjirrige boeken, wêrfan't er in protte tatestaminte oan 'e Chetham's Library yn Manchester, de Morrab Library yn Penzance, it Amerikaanske Smithsonian Ynstitút yn Washington, D.C. en de bibleteek fan 'e Universiteit fan Edinburch, yn Skotlân.
Ministearje fan Sosjale Saken en Wurkgelegenheid
It Nederlânske ministearje fan Sosjale Saken en Wurkgelegenheid, ôfkoarte ta SZW (Sociale Zaken en Werkgelegenheid), is it ministearje dat de wurkgelegenheid en moderne arbeidsrelaasjes stimulearje moat en soargje moat foar in aktivearjende sosjale wissichheid.
Politike lieding
Yn it kabinet-Rutte III wie de minister fan Sosjale Saken en Wurkgelegenheid Wouter Koolmees fan D66. Steatssikretarissen wiene Tamara van Ark fan 'e VVD en dêrnei Bas van 't Wout en Dennis Wiersma (beide fan 'e VVD).
Yn it kabinet-Rutte IV is de minister Karien van Gennip (CDA). Minister sûnder portefúlje is Carola Schouten (CU).
Peggy Sue (pornografysk aktrise)
Peggy Sue, echte namme: Paru Silios (Bombay, 16 april 1978), is in rêstend Yndiaask neakenmodel en pornografysk aktrise fan Maratysk etnysk komôf, dy't ek wol gebrûk makke fan 'e artystenammen Kathy Beauty, Paru, Paruh en Peru. Hja is 1.61 m lang.
Libben en karriêre
Peggy Sue waard berne yn 'e Yndiaaske metropoal Bombay. Hja begûn mids jierren njoggentich te posearjen foar neakenblêden; sa stie se bgl. yn it Britske tydskrift Men Only. Yn 1996, doe't se 18 jier wie, makke se har debút yn in pornografyske film. Yn totaal spile se yn har karriêre neffens de Internet Adult Film Database (IAFD) yn 48 films. It meast wurke se foar de Italjaanske studio de Mario Salieri Entertainment Group en foar it Sweedske Private-label.
Foar Private spile se û.m. yn it earste diel 'e megaproduksje Tatiana (mei Tania Russof yn 'e haadrol), fan 'e Frânske regisseur Pierre Woodman, en teffens yn twa ôfleverings fan it Private Triple X fideomagazine. Fierders wie se ek wurksum foar oare Jeropeeske studio's, lykas it Dútske Multi Media Verlag en Videorama, wylst se ek yn ferskate films spile foar foaroansteande Amerikaanske labels, lykas VCA Pictures, Hustler Video en Anabolic Video. Yn 2000 loek Peggy Sue har út 'e pornoyndustry werom. Films fan nei dy tiid wêryn't se foarkomt, binne kompilaasjes fan earder opnommen materiaal.
De Teäterskoalle (Amsterdam)
thumb| De Teäterskoalle De Teäterskoalle (De Theaterschool) is in fakulteit fan de Amsterdamske Hegeskoalle foar de Keunsten (AHK) en is fêstige oan de Jodenbreestraat 3 yn Amsterdam. De skoalle hat tolve bacheloropliedingen en trije masteropliedingen op it mêd fan teäter en dûns.
De Amsterdamske Toanielskoalle&Lytsekeunstakademy
De Amsterdamse Toneelschool&Kleinkunstacademie is jannewaris 2001 ûntstien út it byinoar gean fan de Amsterdamse Toneelschool (oprjochte 1874) en de Akademie voor Kleinkunst (oprjochte 1960). De skoalle is part fan de Teäterskoalle, teäterfakulteit fan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten. De skoalle is in fan it ministearje dan OC&W stipe, fjouwerjierrige bacheloroplieding yn it keunstfakûnderwiis (hbo). Studinten wurde oplaat ta akteur foar klassyk en modern toaniel, foar muzyk- en lytsekeunstteäter, foar film en telefyzje en performer fan eigen drama oant kabaret.
Skiednis
De Amsterdamske Toanielskoalle waard 1874 oprjochte troch it 'Nederlands Toneelverbond'. De earste direkteur wie J.H. Rennefeld. Yn 1968 ûntstie, laat fan de doetiidske direkteur Jan Kassies, de Teäterskoalle, in gearwurkingsferbân fan it tal Amsterdamske teäter- en dûnsskoalle, wêr't de Toanielskoalle, de Akademy foar Lytsekeunst, de Skapino Dûnsakademy en de Nel Roos Akademy foar ballet by wiene. Om 1958 waard de Werkgroep Nederlands Cabaret oprjochte en waard út ein set mei in oplieding "De Cabaretschool". Bob Bouber wie de inisjatyfnimmer, in telch út in ferneamde toanielfamylje. Yn 1960 waard de namme fan de oplieding feroare yn ‘Stichting Akademie voor Kleinkunst’. Yn 1963 namen Johan Verdoner en Jo Gütlich it roer fan Bouber oer.
Yn 1968 kaam de Akademie voor Kleinkunst oan de Teäterskoalle. Sûnt 1988 is de Teäterskkoalle as teäterfakulteit ûnderdiel fan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten.
Alumny
In tal alumny fan de eardere Toanielskoalle, de eardere Akademie voor Kleinkunst en de Amsterdamske Toanielskoalle&Lytsekeunstakademy fan no binne:
Sisca Folkertsma
thumb|Sisca Folkertsma, 2018 Sisca Folkertsma (Sleat, 21 maaie 1997) is in Nederlânsk fuotballer (middenfjilder) fan Frysk komôf dy't sûnt 2017 útkomt foar AFC Ajax, yn de Earedifyzje Froulju. Sy siet yn it tiim dat kampioen waard by it Eeropeesk kampioenskip fuotbal froulju 2017.
Abdij fan Ardenne
De Abdij fan Us-Leaffrouwe fan Ardenne (Frânsk: Abbaye Notre-Dame d'Ardenne) is in eardere premonstratinzerske abdij yn Frankryk. De abdij waard yn de 11e iuw stifte en stiet by Saint-Germain-la-Blanche-Herbe yn it departemint Calvados yn de omkriten fan Caen. Tsjintwurdich makket it Institut mémoires de l’édition contemporaine gebrûk fan de gebouwen. Under de gebouwen dy't bewarre bleaun binne is de abdijtsjerke. De gebouwen binne yn 1912 klassifisearre as histoarysk monumint.
Ministearje fan Underwiis, Kultuer en Wittenskip
Politike lieding
Yn it kabinet-Rutte III wie Ingrid van Engelshoven (D66) de minister en wie Arie Slob (CU) minister sûnder portefúlje foar Basis-en Fuortset Underwiis en Media. Yn it kabinet-Rutte IV is Robbert Dijkgraaf (D66) de minister en Dennis Wiersma (VVD) minister sûnder portefúlje. Gunay Uslu (D66) is steatssikretaris.
Abdij fan Ardenne
Yn juny 1944 eksekútearre de 12. SS-Panzer-Division Hitlerjugend yn opdracht fan Kurt Meyer 20 Kanadeeske kriichsfinzenen.
Skiednis
Neffens de leginde waard de abdij troch de fromme Ayulphe du Marché en syn frou Asseline stifte, nei't hja in fizioen fan de Jongfaam Marije hiene, dy't har opdroech in kapel op dat plak te bouwen. Hja kochten sân hektare lân en stiften dêr in priorij, dy't ûnder lieding fan de kanunnik Gilbert fan Pikardje stie. Yn 1138 waard de romaanske tsjerke, dy't de oarspronklike kapel ferfong, ynwijd troch de biskop fan Bayeux, Richard III fan Kent.
Om't de priorij sûnt 1144 ûnder de abdij fan La Lucerne foel, waard de regel fan Sint-Norbertus ynfierd. Yn 1160 waard de priorij in selsstannige abdij. Abt Robert krige in skinking fan in stiengroeve yn Bretteville-sur-Odon, in wichtige oanwizing foar it útfieren fan grutskalige bouaktiviteiten yn de 12e iuw.
Midsiuwen
De abdij fan Ardenne Abbey groeide hurd en krige ferskillende priorijen: yn 1291 de priorij fan Sint-Finsintius fan Lebisey (Hérouville Saint-Clair), tsjin it ein fan de 12e iuw de priorij fan de Hermitaazje (Saint-Martin-des-Besaces) en yn 1328 de priorij fan Sint-Tomas (Lion-sur-Mer). Ardenne hie boppedat it rjocht om de preesters fan tolve parochy's yn Calvados en Orne te beneamen.
Op 23 febrewaris 1230 stoartte it koer fan de tsjerke yn. Dêrby fûnen 23 kanunniken de dea wêrûnder ek de tredde abt fan de abdij, Nicolas. De ramp brocht bliuwend in feroaring oan it ûntwerp fan de abdijtsjerke.
Hûndertjierrige Kriich
Op 14 desimber 1417 moasten de muontsen nei Caen flechtsje om oan de plondering fan de abdij te ûntkommen. Op 5 juny 1450 waard de abdij by it belis fan Caen beset troch troepen fan Karel VII. De troepen ferlieten de abdij wer doe't de Ingelsen op 15 july de abdij ynnamen. Doe't de kriich foarby wie liet abt Robert Chartier in kleastergebou en de kleastergong op 'e nij bouwe.
Yn de 16e iuw waard it kommende-rezjym ynsteld en dêrmei wie de gloarjetiid fan de abdij foarby. De Frânske godstsjinstkrigen twongen de muontsen twa kear te flechtsjen nei Caen. It wie fral yn 1562 dat de abdij slim skeind waard; de gebouwen waarden plondere en der wiene gjin muontsen mear, wylst de abdijtsjerke as stâl tsjinst die. Heechút bewenne troch twa of trije muontsen bleau de abdij foar in lange skoft yn ferfal. Stadichoan kaam de monastike mienskip wer op gong en yn 1587 wie der wer in gruttere besetting. Prior Jean de la Croix, dy't yn 1596 út de abdij fan Belle-Étoile kaam, boude de abdij njonken materiële ek yn geastlike sin wer op. Hy bleau hast 58 jier abt fan it kleaster fan Ardenne. De restauraasje fan de abdij duorre oant yn de 17e iuw. Yn 1609 waard de tsjerke ynwijd. Dêrnei folge de bou fan in nij dormitoarium, in bibleteek en in nij alter. Under abt Jean de la Croix makke de abdij op 'e nij in tiid fan bloei troch. Nettsjintstseande grutte wjerstân hie de abdij de herfoarmingsstatuten fan Pont-à-Mousson oannommen. Ardenne waard de machtichste premonstratinzer abdij fan Normandje en it tal muontsen naam yn 1628 ta oant 30. Jean de la Croix ferstoar op 4 jannewaris 1654 en waard yn de abdijtsjerke begroeven. Nei alle gedachten liet abt Jean de la Croix ek de bôgen fan de goatyske kleastergong tichtmitselje om de galerij tsjin de eleminten te beskermjen. By de dea fan de abt waard der fierder wurke oan de renovaasje fan de abdij. De Porte Saint-Norbert, dy't fanút it noarden tagong jout ta de abdij, waard yn 1672 foltôge. Yn 1686 waarden de net mear besteande stiennen ferwulften ferfongen troch houten ferwulften en tsjin de noardlike muorre fan de tsjerke waarden twa kapellen boud.
Frânske Revolúsje
De muontsen waarden yn de tiid fan de Frânske Revolúsje út de abdij set en de kleastergebouwen waarden as nasjonaal eigendom yn 1791 oan in ynwenner fan Parys ferkocht. Yn 1795 waarden yn trije feilings it meubilêr en de rike kolleksje oan skilderijen ferkocht. It 18e-iuwske alter mei twa houten bylden fan Norbertus en Augustinus waard yn 1812 oerdroegen oan de Sint-Jehannestsjerke fan Caen. De abdij waard yn 1799 oankocht troch de Ingelsman William Russell, dy't der oant 1814 wenne. Hy makke fan de abdijtsjerke foar in skoft in protestantske tsjerke.
Sûnt 1814 wie it abdijgebiet ferdield ûnder ferskillende eigners. Trije lânboubedriuwen makken gebrûk fan de abdij en tusken 1820 en 1823 waarden de kleastergong en it grutste diel fan it yn 1711 foltôge gastenferbliuw ôfbrutsen. De Normandyske argeoloog Arcisse de Caumont wie der tsjûge fan dat der om 1830 hinne noch mear ôfbrutsen waard om stien te winnen foar de nije agraryske gebouwen op it abdijgebiet.
20e iuw
Yn 1918 waard de wearde fan it erfgoed erkend en krigen de tsjerke en oare gebouwen de status histoarysk monumint, wylst noch in oar part yn 1947 folge. Yn de Twadde Wrâldkriich brûkte ien fan de eigeners de gebouwen foar it opslaan fan wapens foar it ferset, oant it terrein romme wurde moast om plak te meitsjen foar Dútske soldaten, dy't de tuorren brûkten om de omkriten oant de see ta te observearjen. De abdij leit nammentlik op in heech punt fan 67 meter yn it fierders flakke lân.
Yn juny 1944 brûkte de 12e SS-Panzer-Division Hitlerjugend ûnder lieding fan Kurt Meyer de abdij foar de tsjinoanfal by de Slach om Caen. In soad Kanadeeske soldaten dy't by de slach finzen nommen wiene, waarden nei de abdij oerbrocht. Fan har soene meiïnoar 20 manlju eksekútearre wurde. Kurt Meyer waard yn septimber 1944 yn Belgje finzen nommen troch it ferset. Hy moast foar in Kanadeesk militêr tribunaal ferskine en waard foar skuld oan trije fan de fiif oanklachten ta de dea feroardiele, mar syn straf waard ta libbenslang omset en yn 1954 wied er al wer frij fanwegen syn goede hâlden en dragen. Meyer gyng werom nei Dútslân en ferstoar dêr yn'e âldens fan 51 jier yn 1961 oan in hertoanfal.
De abdij hie by de befrijing midden yn de gefjochten stien en wie slim skeind, fral de midsiuwske tsiendeskuorre. Der waard fuort útein set mei de restauraasje mar yn 1947 stoartte de gevel fan de tsjerke yn, dy't neitiid fannijs opboud waard.
Oant it begjin fan de jierren 1990 bleau de abdij ferdield oer trije eigners, mar yn de jierren 1980 kocht de regio Normandje it hiele gebiet en sette mei in grutte restauraasje útein. Sûnt de jierren 1990 makket it Institut mémoires de l'édition contemporaine (IMEC) gebrûk fan de abdij. De tsjerke waard ferboud ta bibleteek. De tsiendekuorre waard ferboud ta in romte foar útstalling, konserten en gearkomsten.
İzmir
Izmir (útspr.: [ˈizmir], likernôch: " yz -myr"; foarhinne Gryksk: Σμύρνη, Smyrne; Latyn: Smyrna) is in grutte metropoal mei hast 3 miljoen ynwenners, dy't yn it westen fan Lyts-Aazje oan 'e kust fan 'e Egeyske See leit. It is de op twa nei grutste stêd fan Turkije, nei Istanbûl en Ankara, mei in beboude kom dy't om 'e hiele Golf fan İzmir hinne teard leit. Yn it binnenlân rint İzmir fan 'e rivier de Gediz yn it noarden oer in alluviale flakte dy't skepen is troch ferskate lytsere streamkes, oant it wat heuveliger lân yn it suden. Bestjoerlik sjoen makket de stêd diel út fan 'e provinsje İzmir en de Egeyske Regio. Fan 'e ûnderskate stedswiken dêr't İzmir út opboud is, korrespondearret de wyk Konak mei de histoaryske stêd.
Skiednis
İzmir is ien fan 'e âldste stêden fan it Middellânske-Seegebiet, mei in skiednis dy't weromgiet oant djip yn 'e prehistoarje, teminsten oant 3000 f.Kr. Omtrint 600 f.Kr. makken de Lydiërs de stêd mei de grûn lyk; it bleau in ruïne oant de tiid fan Aleksander de Grutte (356-323 f.Kr.). Yn 'e Klassike Aldheid wie İzmir, ûnder de Grykske namme Smyrne (better bekend ûnder de latinisearre foarm Smyrna), in wichtige haven- en hannelsstêd.
De Turken feroveren Smyrna yn 1076, mar oant 1930 behold de stêd offisjeel syn Grykske namme. De befolking bestie dan ek grutdiels út etnyske Griken. Dat wie der ek de reden foar dat Smyrna en omkriten nei de Earste Wrâldoarloch (wêryn't Turkije oan 'e kant fan 'e Dútsers fochten hie), by de Frede fan Sèvres (1919) oan Grikelân tawiisd waard. Mar de Griken waarden oermoedich en lokken de Gryksk-Turkske Oarloch (1919-1922) út, dy't foar harren jammerdearlik útpakte. Se waarden troch de Turken ferpletterjend ferslein, en yn septimber 1922 foel Smyrna yn Turkske hannen, wat mank gie mei slachtpartijen ûnder de kristlike boargerbefolking. Frijwol daliks nei de ynname fan 'e stêd briek der in grutte brân út, dy't de Grykske en Armeenske Kertieren frijwol hielendal yn 'e jiske lei, hoewol't de Turkske en Joadske Kertieren sparre bleaune. Nettsjinsteande it feit dat de oarsaak fan dy brân noch altiten omstriden is, besteane der rûnom eachtsjûgeferslaggen wêryn't steld wurdt dat it fjoer troch Turkske soldaten oanstutsen wie. De oantallen slachtoffers fan 'e moardpartijen en de brân wurde rûsd op 10.000 oant 100.000 Armenen en 50.000 oant 400.000 Griken. Neitiid waarden 150.000 oant 200.000 Grykske boargers troch Grykske skippen ûnder Alliëarde marinebegelieding út Smyrna evakuëarre. Under de Frede fan Lausanne, dy't yn 1923 in ein makke oan 'e Gryksk-Turkske Oarloch, kaam İzmir wer by Turkije te hearren. De lêste Griken ferlieten de stêd yn 1923, as ûnderdiel fan 'e Gryksk-Turkske Befolkingsruil.
Ekonomy en toerisme
De ekonomy fan İzmir draaide iuwenlang fral op 'e hannel; de stêd foarme benammentlik in trochfierhaven foar guod út it Anatoalyske efterlân nei eilannen yn 'e Egeyske See. Nei 1922 waarden dy hannelsbetrekkings foargoed trochsnien. Likegoed is de provinsje İzmir hjoed de dei nei de provinsjes Istanbûl en Bursa noch altiten de trêde eksporteur fan Turkije. It grutste part fan 'e beropbefolking fan İzmir is no wurksum yn 'e yndustry (30,5%), folge troch de hannel en oanbesibbe tsjinsten (22,9%), ferfier en kommunikaasje (13,5%) en de lânbou (7,8%).
Hoewol't İzmir net ien fan 'e grutste toeristyske trekpleisters fan Turkije is, mocht it yn 2008 dochs noch 1.079.000 toeristen ferwolkomje. De wichtichste attraksjes binne de agora (it stedsplein) fan it âlde Smyrna; de moarmerne klokketoer út 1901, deunby de âlde haven, dy't it symboal fan 'e stêd wurden is; de Kadifekale (de "Satinene Fêsting"), in kastiel dat stifte waard troch Aleksander de Grutte op in heuvel fuort efter de âlde stêd (sjoen fan 'e see ôf); en bûten de stêd de saneamde Tombe fan Tantalus, op 'e top fan 'e berch de Yamanlar.
Sailing to Sarantium
Sailing to Sarantium is in fantasyroman fan 'e hân fan 'e Kanadeeske skriuwer Guy Gavriel Kay. De titel betsjut: "Skipsreis nei Sarantium". It boek heart ta it subsjenre fan 'e histoaryske fantasy en spilet yn in wrâld dy't basearre is op it Middellânske-Seegebiet út 'e sechsde iuw, yn 'e tiid fan it hichtepunt fan it Byzantynske Ryk ûnder keizer Justinianus I. De titel is ûntliend oan it gedicht Sailing to Byzantium, fan 'e Ierske dichter William Butler Yeats. Sailing to Sarantium fertelt it ferhaal fan Caius Crispus, in mozayklizzer út Varena, dy't troch keizer Valerius II nei Sarantium ûntbean wurdt en dêr oan kop en earen behelle rekket yn 'e yntriizjes fan it Keizerlik Hôf. De roman foarmet it earste diel fan 'e duology The Sarantine Mosaic, dy't fierder giet yn it ferfolch Lord of Emperors. Sailing to Sarantium waard yn 1998 publisearre troch útjouwerij Simon & Schuster, en kaam neitiid út yn ferskate werprintingen. It boek waard yn 1999 nominearre foar de World Fantasy Award yn 'e kategory bêste roman.
Prolooch
Keizer Apius fan it Sarantynske Ryk (basearre op it Byzantynske Ryk) is ferstoarn sûnder opfolger, en de stêd Sarantium (basearre op Byzantium oftewol Konstantinopel) ferkeart in dei lang yn slimme ûnwissichheid oer de takomst. Der binne ferskate troanpretendinten, mei as wichtichsten Adrastus, de master fan 'e amtnerij, en de aristokraat Flavius Daleinus, dy't stipe wurdt troch Gesius, de kânselier (Gesius kin sels net keizer wurde om't er in eunuch is). Valerius, de kommandant fan 'e Ekskubitoaren (de Keizerlike Garde) is in boeresoan út Trakesia (basearre op Grikelân, hoewol't de namme mear nei Traasje ferwiist), dy't him troch militêr ynsjoch en bodzjen ta syn hjoeddeistige posysje opwurke hat. Hy hat ambysje om sels op 'e troan, en dêrta hat er syn útsûnderlik fernimstige (en ûnmeilydsume) omkesizzer Petrus nei de stêd ta roppen.
Troch snoad it folk fan 'e stêd te bespyljen wit Petrus stipe te kweekjen foar it keizerskip fan syn omke. As Flavius Daleinus syn wente ferlit mei in klaad oan dat in poarperne streek hat (poarper is de kleur fan keizers), lit Petrus Daleinus en syn selskip bespuitsje mei Sarantynsk fjoer. Dêrby wurde Daleinus, ien fan syn trije soannen, in omkesizzer en ferskate oaren libben ferbrând. In twadde soan, Lecanus Daleinus, rekket blyn en foar it libben skeind. As Gesius fan dit barren heart, feroaret er daliks fan partij en slút er him by Valerius oan, dy't dyselde deis noch ta keizer oansteld wurdt.
Harwich
Harwich is in havenstêd yn Essex, Ingelân, mei sa'n 17.500 ynwenners. It plak leit likernôch 135 kilometer fan de haadstêd Londen.