cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Islamityske kalinder
Yn soera It Berou 37 wurdt it ferbod jûn op it taheakjen of fuortlitte fan skrikkeldagen:
Moannen
Fan alle moannen fan de islamityske kalinder is ramadan meast hillich. Dy moanne wie al in hillige moanne yn de tiid fan polyteisme foar de islam. Yn dy moanne sille alle moslims fêstje wilens de dei. Oan de ein fan dy moanne is der sûkerfeest.
De islamityske moannen ha de neikommende nammen:
Dagen fan de wike
Dy binne lykas de joadske en kristlike oardere, se begjinne mei in snein en einigje mei sneon. De freed, de dei fan 'e wike om gear te kommen, is dus net de foarste en net de lêste dei fan de wike. De freed is lykas de Joadske sabbat en kristlike snein in rêstdei, yn guon lannen binne de bedriuwen fan tongersdeimiddei ôf sletten.
Sikke Wolters
Sikke Dirks Wolters (Ikkerwâld, 30 jannewaris 1908 – It Hearrenfean, 27 juny 1944) wie in Nederlânske plysje. Hy waard yn de Twadde Wrâldoarloch troch it Fryske ferset likwidearre fanwegen syn help oan de Dútsers.
Lusius Aproanius
Lusius Aproanius wie in Romeinske befelhawwer en senator yn de 1e iuw. Hy wie legaat yn Dalmaasje en Germaanje en waard troch Germanikus oansteld om brêgen en wegen te ferdigenjen yn syn fjildtocht tsjin de Sjatten. Aproanius die syn wurk sa goed dat hy promoasje makke en prokonsul waard yn Afrika. Hjir waard hy konfrontearre mei de al in skoftlang duorjende opstân fan Takfarinas.
Jacobus Anker
thumb|J. Anker Jacobus Anker (Oost- en West-Souburg (Seelân), 25 febrewaris 1913 – Akkrum, 20 febrewaris 1998) wie in Nederlânsk politikus.
Nei syn fiifjierrige hbs-stúdzje yn Flissingen kaam hy yn 1931 earst as folontêr en dêrnei as amtner te wurkjen by de gemeentesekretary fan Ritthem. Yn 1934 makke hy de oerstap nei de provinsjale griffy fan Fryslân. Fan juny 1945 ôf wie hy trije moannen waarnimmend boargemaster-sekretaris fan Flylân en yn desimber fan dat jier folge syn beneaming ta boargemaster-sekretaris fan Skiermûntseach. Yn 1955 waard syn broer Adriaan Anker boargemaster fan Flylân en yn novimber 1956 waard hysels boargemaster fan de gemeente Utingeradiel wêrfan it gemeentehûs yn Akkrum stie. Polityk sjoen fielde hy him besibbe oan de Partij fan de Arbeid oant dy yn 1966 mei Tien over Rood in ruk nei links makke. Anker besleat doe partijleas te bliuwen wêrtroch't hy net yn de beneaming kaam foar boargemastersposten yn gruttere gemeenten. Hy bleau dêrom oant syn pinsjoen begjin 1978 de boargemaster fan Utingeradiel en wie doe de lêste partijleaze boargemaster fan Fryslân. Letter dat jier wie hy noch inkele moannen waarnimmend boargemaster fan Warkum. Yn 1998 ferstoar hy 84-jier jier âld. Mei syn frou krige hy in dochter en trije soannen wêrûnder de twilling Wim en Hans Anker dy't bekend wurden binne as abbekaat.
Lusius Aproanius
Hy holp Olennius tsjin de Friezen út Westergoa. Apronius ferlear de Slach by it Baduhennawâld yn 28.
Sikke Wolters
Libben
Wolters troude yn 1934 mei Hiske Roskam. Sy krigen tegearre fjouwer bern; de jongste stoar binnen it jier. Hy wie by de plysje en wie lid fan de NSB. Nei de Dútske ynfal wurke er nau gear mei de besetter. Sa arrestearre er bygelyks yn desimber 1943 mei Harm Sibma in Joadske frou en har dochter yn Donkerbroek. Hy joech him dêrfoar út as Joadske ûnderdûker. Earder dat jier, yn septimber, wie er ferantwurdlik foar de arrestaasje fan fersetsman Douwe de Boer. Dy wie er op it spoar kaam fia de "foute" post Leeuwke Bollema dy't in brief ûnderskept hie mei belêstende ynformaasje. De Boer stoat úteinlik yn Kamp Vught.
Wolters wie in tige trochtaastend plysjeman. Hy die him regelmjittich foar as swarthanneler. Nei't de keap sletten wie makker er him bekend as plysje wn waard de keper arrestearre. Wolters kaam in protte fersetsminsken, alliearde fleanders en ûnderdûkers op it spoar en wie sadwaande in serieuze bedriging foar de ûndergrûnse. Dêrtroch waard hieltyd mear heard om him mar fan kant te meitsjen. It wie net fansels dat eltse ferrieder samar út 'e wei romme waard, omdat de Dútsers faak ferjildingsmaatregelen namen en dêrby in protte – al as net willekeurige – slachtoffers makken.
It plan om Wolters te likwidearjen waard yn it ferset earst foarlein oan in saneamd feemgerjocht, dat út trije rjochters bestie. Sy joegen tastimming om him te deadzjen. Dat barde net fuortendaliks. Wolters krige earst noch in brief dêr't him it deafûnis yn oansein waard. It soe ek útfierd wurde, of it moast wêze dat er ophâlde mei syn jacht op minsken. Hy gie der lykwols gewoan mei troch, dat der waard besletten om him út de wei te romjen. Mei mar ien kûgel waard er deadien yn de fytsestalling fan it treinstasjon op It Hearrefean troch fersetsman Gerard Haagen. It pistoal wêrmei't Haagen it die waard yn 1980 oan it Fersetsmuseum yn Ljouwert skonken, mar ferdwûn in jier letter by in ynbraak.
As represaille waard feehâlder Albert Marten Rinkema yn de nacht fan 29 op 30 juny thús yn Rottum deasketten yn it ramt fan de Silbertanne Aktion.
Tekstwinkel
Yn de Tekstwinkel, festige yn it bertehûs fan Gysbert Japicx oan de Wipstrjitte 6 yn Boalsert, kinne minksen terjochte foar gedichtsjes foar allerhanne gelegenheden. Ek Gysbert makke brulloftsfersen, twaspraken en lieten. Yn de tekstwinkel binne besteande gedichten te finen foar allerhanne gelegenheden mar minksen kinne se ek meitsje litte: Der binne dichters dy't de gedichten dan yn opdracht meitsje.
De Tekstwinkel is in part fan it Gysbert Japicxhûs. De tekstwinkel is eigendom fan de Gysbert Japicx (Holckema) stichting. De opbringst fan de tekstwinkel wurdt wer brûkt om it museum en it hûs yn stân te hâlden.
Wûns
Wûns is in doarp yn de gemeente Súdwest-Fryslân, súdwest fan Wytmarsum. Oant 2011 lei Wûns yn de eardere gemeente Wûnseradiel. It doarp hat likernôch 285 ynwenners (2011). Under it doarp falle de buorskippen Doanjewier, Haaium, Goaium, Mountsjewier en De Wearen. It eardere doarp Ingwier foel foar in skoft ek ûnder Wûns.
Skiednis
De earste kear dat Wûns neamd wurdt is as Wildinghe yn 1270 en letter as  Woldens. Op de lytse terp hawwe nea huzen stien mar nei alle gedachten waard der earder rjocht sprutsen. Wûns hie 31 stimmen.
De Fryske dichter Jan Cornelis Pieter Salverda, (Boalsert ( 28 juny 1783 - Wûns 7 maart 1836 ) wie skoalmaster yn Wûns. Syn tragyske libbensrin en spjalten persoanlikheid waarden troch syn freon en beskermer Joast Halbertsma oangripend beskreaun. Der sit in tinkstien oan him yn de tsjerkemuorre.
Oan it begjin fan de Twadde Wrâldkriich wienen de stellingen Wûns en Koarnwertersân tige wichtich.
Mienskip
thumb|Komboerd fan Wûns Oan de Noarderleane stiet doarpshûs It Bynt.
Tsjerke
Protestanske tsjerke fan Wûns
Ferienings
It doarp hat in stikmannich ferienings: feriening foar doarpsbelang, muzykferiening "Hosanna", sjongferiening "Woldinghekoor", in keatsferiening, in biljertferiening en begraffenisferiening "De Laatste Eer".
Strjitten
Goaiumerleane, Haaiumerleane, Tsjerkestrjitte, Noarderleane, Alde Skoalpaad, Pastorijelân, Rykswei A7, Salverdastrjitte (neamd nei Jan Cornelis Pieter Salverda), Terpwei, Wearsterwei, Wildingheleane.
Wijchen
Wijchen is in stêd en gemeente yn de Nederlânske provinsje Gelderlân, mei ynwenners (, boarne: CBS). As gemeente is Wijchen op 1 jannewaris 1984 ûntstien út in fúzje fan 'e doetiidske gemeenten Batenburg, Borgharen en Wijchen.
Kearnen
Oantal ynwenners per wenkearn of kearngebiet yn 2021 : Boarne: CBS
Stripskipspriis
De stripskipspriis is de ienige oeuvrepriis dy't Nederlân ken foar stripmakkers. De priis wurdt alle jierren takend troch it Het Stripschap, in genoatskip fan stripleafhawwers. Oan de priis sit gjin jildbedrach fêst.
Winners
By de winners binne guons dêr't de namme fan harren bekendste strip(s) by fermeld steane; de priis jildt lykwols foar al harren wurk.
Wijchen
Kearnen
300px|thumb|left|Gemeentekaart fan de gemeente Wijchen
Partnerstêden
thumb|right|260px|Gemeentekantoar Wijchen
Ferbûn fan de Eallju
It Ferbûn fan de Eallju of kompromis wie in oerienkomst fan 1565 tusken de (legere) adel dy't him fersette tsjin de ynkwisysje en de plakkaten.
Yn Fryslân waard in wat reedliker redaksje (it saneamde Lytse Kompromis) oanbean en yn 1566 troch in protte ûndertekene. Hagepreken en byldestoarm folgen.
Keppeling om utens
Compromesso di Breda
Geslachtsmienskip
Geslachtsmienskip of seks is it ynbringen fan it manlike geslachtsorgaan, de penis yn ereksje, yn it froulike geslachtsorgaan, de fagina, omreden fan seksueel geniet, fuortplanting of beide. In manlike sekspartner wurdt ornaris oantsjut as in minner, en in froulikenien as in minneresse. Dat binne ferbûgings fan 'minne', in âld wurd foar 'leafde'. Geslachtsmienskip is de ultime foarm fan lichaamlike yntimiteit en wurdt tusken twa (of mear) persoanen yn 'e regel ferrjochte om sawol lichaamlik as emosjoneel geniet. Dit proses draacht gauris yn wichtige mjitte by oan it foarmjen fan bannen tusken minsken. Mei masturbaasje is geslachtsmienskip de meast foarkommende seksuele aktiviteit ûnder minsken. Meastal duorret geslachtsmienskip mar in stikmannich minuten en it orgasme dat dertroch berikt wurdt in oantal sekonden.
Semsliny
thumb|De Semsliny tekene op in kaart út 1792 De Semsliny is de grins tusken de Nederlânske provinsjes Grinslân (benammen de krite Westerwolde) en Drinte. De rjochte grins rint fan it Huis ter Haar by Musselkanaal nei Wolfsbergen. Feitlik folget de grins fan Musselkanaal oant likernôch Stasjon Stadskanaal in wizige fariant fan de yn it earstoan fêststelde Semliny, mei de namme Koningsraai. Op dat plak makket de grins, in hast net te fernimmen knik.
Skoatterlânske Kompanjonsfeart
Skiednis
Yn 1551 begûn men foar de feanûntginning yn It Hearrenfean fan de Hearresleat yn eastlike rjochting te graven, lâns de doarpen De Knipe, Bontebok en Jobbegea - mei in ôfsplitsing rjochting De Tsjonger. By Bontebok, Aldhoarne en Jobbegea wienen slûskes.
Semsliny
Skiednis
De grins is yn 1615 fanwege de Steaten fan Drinte en Grinslân útset troch Johan de la Haye en Johan Sems. It fêststellen fan de grins waard nedich omdat yn dy jierren mei de ferfeanting úteinsette. Foar de 17e iuw wie de sompige krite min of mear sûnder wearde en wie it bepalen fan de krekte grins de muoite net wurdich west. In ekstra reden wie dat beide provinsjes Ter Apel hawwe woenen en se dat skeel út de wei hawwe woenen.
Skoatterlânske Kompanjonsfeart
Skiednis
Tusken De Gordyk en Donkerbroek rint de Skoatterlânske Kompanjonsfeart bylâns de Opsterlânske Kompanjonsfeart.
Semsliny
Skiednis
Op 2 maart 1615 wie de kaart mei de grins klear en de measten wiene it der oer iens. De Grinslanners hiene lykwols beswieren tsjin it taheakjen fan Ter Apel oan Drinte, mei it argumint dat it kleaster dêre ea by it bisdom Münster heard hie en nea by dat fan Prinsbisdom Utert, dêr't Drinte ea earder ta hearde, as part fan it Oversticht. Dat Johan Sems gong der wer oer gear en kaam oktober 1615 mei in kaart wêrop Ter Apel by Grinlân hearde. Dat noaske Drinte wer net.
Geslachtsmienskip
Geslachtsmienskip stiet ek wol bekend as faginale seks, ta ûnderskie fan orale seks (wêrby't de penis yn 'e mûle ynbrocht wurdt) en anale seks (wêrby't de penis yn 'e anus ynbrocht wurdt). Ek sprekt men wol fan genitale mienskip of genitale seks (seks troch gebrûk fan 'e geslachtsdielen) yn tsjinstelling ta anogenitale mienskip (seks wêrby't in geslachtsdiel kontakt makket mei de anus). Oare soarten penetrative seks wêrby't de fagina in rol spilet, binne fingerjen (wêrby't ien of mear fingers yn 'e fagina ynbrocht wurde), kunnilingus (in foarm fan orale seks wêrby't mooglik de tonge yn 'e fagina ynbrocht wurdt), dûbele penetraasje (wêrby't faginale seks kombinearre wurdt mei anale seks) en it gebrûk fan seksboartersguod, yn 't bysûnder fan in dildo of keunstpenis.
Synonimen
Synonimen foar geslachtsmienskip binne geslachtlike mienskip, geslachtsferkear, geslachtsdie(d), fleislike mienskip, seks, seksueel kontakt, seksuele omgong, omgong, "de die", koïtus (fan it Latynske coitus, "gearkomste"), kopulaasje (fan it Latynske copulatio, "ferbining" of "feriening") of (by bisten) pearing. Byhearrende tiidwurden binne: besliepe, bekrûpe, berêde, heevopje, op-en-delderje, ta immen komme, by bisten pearje of djoeie en yn bibelske sin immen kenne. Ut 'e sprektaal binne fierders noch ferskate as minder fatsoenlik beskôge tiidwurdsfoarmen bekend, lykas neuke, wippe, krikke, krikkrakje, pompe, joepe, jûpse, jûtse, útride en útwenje. Eigenskipswurdlike foarmen dy't by geslachtsmienskip hearre, binne geslachtsmienskiplik en koïtaal. As men foar de earste kear geslachtsmienskip hat, sprekt men fan in ûntfamming. Geslachtsmienskip tusken trije dielnimmers hjit in trio; as der fjouwer of mear dielnimmers by belutsen binne, sprekt men fan groepseks. It ôftwingen fan geslachtsmienskip tsjin 'e wil fan ien fan 'e partners hjit ferkrêfting.
Skoatterlânske Kompanjonsfeart
Skiednis
De súdkant fan de Skoatterlânske Kompanjonsfeart waard de draaikeskant neamd.
Semsliny
Skiednis
In 1630 bepaalde steedhâlder Ernst Casimir dat de krite in gemeenschappelijke weide (Latyn compascuum) wêze soe. Sadwaande wie it mei skeel ynearsten dien. Pas yn 1817 waard de grins tusken de Barkelazwet, de grins tusken de Pekela's en Westerwolde, en de Dútske grins foarfêst fêstlein. Kening Willem I ferlei de grins fan de Barkelazwet ôf, dêr't oant 1969 de swette tusken de gemeenten Wildervank en Onstwedde de Semsliny rekken, mear nei it westen ta oant Musselkanaal, om dêrwei eastlik te rinnen en dan ûnder de Munnikedijk lân en de Runde bydel de Dútske grins te berikken. Kening Willem I syn rin fan de grins hjit de Koningsraai.
Skoatterlânske Kompanjonsfeart
Skiednis
Troch it útgraven fan 'e feart en de wiken leine hjirlâns de liemen wâlen.
Semsliny
Skiednis
Fan de Semsliny wurdt wolris sein dat er streekrjocht nei de Martinitoer rint, mar út in mjitting út 1954 fan de Asser lânmjitter J. de Ruiter blyk dat it ferlingde fan de line de toer op 532 meter mist.
Geslachtsmienskip
Proses
Geslachtsmienskip kin plakfine binnen in relaasje, lykas in houlik, ferloving, registrearre partnerskip, gearwenjen, losse relaasje, românse of ferkearing, mar it kin ek foarkomme dat minsken inoar fersiere mei de spesifike bedoeling om ien nacht seks mei-inoar te hawwen en inoar dêrnei nea wer te sjen. Soks hjit in onenightstand. By bisten fynt geslachtsmienskip faak yn in fêste tiid fan 't jier plak, de saneamde peartiid. By minsken wurdt geslachtsmienskip ornaris foarôfgien troch in foarspul dat de partners seksueel prikelet en harren lichems tariedt op geslachtsferkear: de penis fan 'e man wurdt stiif en jout foarfocht ôf, en de fagina fan 'e frou wurdt fochtich troch de ôfskieding fan faginaal focht. Sawol foarfocht as faginaal focht is in natuerlik glydmiddel.
Semsliny
Skiednis
Wêrom't de grins nei Sems ferneamd is en net nei De la Haye is onduidelijk.
Geslachtsmienskip
Proses
Dit stjitten jout sawol de man as de frou seksueel geniet. Foar de man wurdt dat feroarsake troch de druk op syn nút, de uterst gefoelige tip fan syn penis, en troch de sûgende krêft fan 'e fagina. Foar de frou wurdt it feroarsake troch de wriuwing fan 'e penis by har gefoelige binnenste skamlippen lâns, de wriuwing fan it ûnderlichem fan 'e man oer har klitoris, en it reitsjen troch syn penis fan har G-plak, binnenyn har fagina. Uteinlik wurdt de druk op 'e penis fan 'e man sa grut dat er in orgasme berikt (of 'klearkomt'), wêrby't in ejakulaasje (útstjit) fan sperma yn 'e fagina fan 'e frou plakfynt. Biologysk sjoen is dat de earste stap fan 'e fuortplanting: de siedsellen sille trochkringe yn it limoer fan 'e frou en dêr sa mooglik in aaisel befruchtsje, mei as gefolch dat de frou swier rekket en (as alles goed giet) njoggen moannen letter in poppe te wrâld bringt.
Swierwêzen
Faak is fuortplanting lykwols net de reden fan 'e geslachtsmienskip, en sterker noch, sille beide dielnimmers der alles oan dwaan om derfoar te soargjen dat de frou net swier rekket. Soms lûkt de man dêrom, as er syn orgasme oankommen fielt, syn penis fluch út 'e fagina, om op 'e búk fan 'e frou te ejakulearjen; dat hjit koïtus interruptus oftewol de "ûnderbrutsen geslachtsmienskip" (ek sprekt men wol fan 'foar it sjongen út tsjerke gean'). De iennichste oare mooglikheid om swierwêzen tsjin te gean, wie foarhinne periodike ûnthâlding, wêrby't men de fruchtberheidssyklus fan 'e frou yn 'e rekken hold en allinnich geslachtsmienskip hie op dagen dat hja 'ûnfruchtber' wie. Net ien fan beide systemen is wetterticht, mei as gefolch dat de frou gauris dochs swier waard.
Tsjintwurdich binne der foarbehoedsmiddels dy't folle better wurkje, lykas it kondoom (in licht plestik hoeske dat men om 'e penis docht) of de antykonsepsjepil, dy't op deistige basis troch de frou ynnommen tsjinnet te wurden. Ek dy middels biede lykwols gjin hûndert persint wissichheid; in kondoom kin barste of ôfglydzje en 'de pil' wurdt wolris fergetten en wurdt boppedat troch in protte froulju as in ferfelende ferplichting ûnderfûn. By it ferjitten om 'e pil yn te nimmen, kin in morningafterpil noch útkomst biede. Mar guon manlju litte har, as se beslist gjin bern (mear) hawwe wolle, sterilisearje, wêrby't operatyf de ferbining ferbrutsen wurdt tusken de testikels, dêr't it sperma oanmakke wurdt, en de urinebuis, dêr't it troch nei bûten ta ejakulearre wurdt. Guon froulju dy't nettsjinsteande alle mooglik foarbehoedsmiddels dochs ûnwinske swier reitsje, ûndergeane in abortus, wêrby't it swierwêzen troch in dokter keunstmjittich beëinige wurdt.
Froulik orgasme
Foar geslachtsmienskip yn 'e biologyske sin (fan 'e earste stap fan 'e fuortplanting) is it net nedich dat de frou in orgasme berikt. Sterker noch, iuwenlang wie de medyske wittenskip derfan oertsjûge dat froulju gjin orgasme krije koene. Pas yn 'e njoggentjinde iuw waard it tsjindiel oantoand, mar noch altyd wurde froulju wol foarsteld as lju dy't geslachtsmienskip duldsum ûndergeane om harren gleone manlike partner te geriivjen, of dy't harren gleone manlike partner op in houtsje bite litte ("No net, skat, ik haw pineholle").
Dizze foarstelling fan saken is besiden de wierheid. Der sille grif froulju wêze dy't net fan geslachtsferkear hâlde, mar de measten genietsje der perfoarst teminsten likefolle fan as manlju. Yn dit ramt sei seksuolooch Jelto Drenth yn 2016 yn in fraachpetear mei de Ljouwerter Krante: "As ik op 'e sprekoere in troud pear krij fan wa't de iene partner in soad sin oan seks hat en de oare net, dan is dejinge dy't in soad sin hat meastal de frou." Wol hawwe froulju faak ferlet fan mear seksuele stimulaasje as manlju om in orgasme te berikken: 70-80% binne dêrta direkte stimulaasje fan 'e klitoris nedich. As it harren de muoite net wurdich is, simulearje se soms in orgasme. As se wol wier in orgasme hawwe, kinne in protte froulju dêrby ek in froulike ejakulaasje (squirting) belibje, wêrby't lichemseigen floeistof troch de para-uretrale klieren yn in ritmysk ta- en ôfnimmende striel fia de urinebuis útdreaun wurdt.
Posysjes
Geslachtsmienskip kin yn ferskate hâldings plakfine. Sokke sekshâldings wurde faak posysjes of stantsjes neamd. De wenstichste dêrfan is de saneamde misjonarishâlding, wêrby't de frou mei de skonken wiid spraat en omheech holden ûnder de man leit. Dit wurdt ornaris ûnderfûn as ien fan 'e noflikste en oangenaamste sekshâldings om't de sekspartners hjirby mei de gesichten nei inoar ta lizze, sadat se inoar ûnder de geslachtsmienskip oansjen en tútsje kinne. De namme 'misjonarishâlding' (mei de ferwizing nei in misjonaris) komt nei alle gedachten fuort út in fersin fan 'e Amerikaanske seksuolooch Alfred Kinsey (sjoch foar útlis hjirre).
By farianten fan 'e misjonarishâlding kinne de gesichten ek njonken inoar holden wurde (wêrby't de partners inoar yn 'e nekke hymje), en de frou kin har skonken ek plat dellizze yn it ferlingde fan har lichem, of de fuotten efter de rêch fan 'e man byinoar bringe, of (as se dêrta linigernôch is) har fuotten nei har skouders ta bringe. Foar sawol de man as de frou kinne ferskillende hâldings fan 'e skonken fan 'e frou in ferskillend gefoel feroarsaakje. Sa hat it sterker bûgen fan 'e heupen ta gefolch dat de penis djipper yn 'e fagina binnenkringe kin, wêrmei't mooglikerwize it G-plak sterker stimulearre wurdt. Oft dat noflik is of net, hinget fan persoanlike foarkar en de anatomyske skaaimerken fan 'e partners ôf.
Oare sekshâldings binne:
Mei wat fantasij kinne grif noch oare farianten betocht wurde; it fariëarjen fan seksposysje by geslachtsferkear kin yn fêste relaasjes de positive spanning behâlde en foarkomme dat de belibbing fan 'e seksualiteit in ferplichting of rûtinemjittich wurdt. Faak wurdt de Kamasûtra, in ferneamd Yndiaask boek út 'e twadde iuw, sjoen as it standertwurk op it mêd fan seksposysjes. Hoewol't dêr yndie in protte oer dat ûnderwerp yn stiet, is it in misferstân dat de Kamasûtra allinnich mar oer seks gean soe of sels dat it dêr yn haadsaak oer giet. Eins is it nammentlik in godstsjinstich geskrift, ferlykber mei in bibelboek, dat rie jout oangeande de deugdsume libbenswize dy't it hindoeïsme foarstiet, en in sûn sekslibben heart dêr no ienris by.
Seksueel oerdraachbere oandwanings
Guon sykten kinne troch geslachtsferkear fan persoan op persoan oerdroegen wurde. Datsoarte krupsjes wurde geslachtssykten of seksueel oerdraachbere oandwanings neamd. As men frije seksuele kontakten hat, d.w.s. mei mear as ien persoan yn koarte tiid geslachtsmienskip hat, wurdt men sterk oanmoedige om dêrby in kondoom te brûken. Dat jildt ek as men fan jinsels wit dat men neat ûnder de leden hat, want fan jins sekspartner kin men dêr nea wis fan wêze. Geslachtsferkear dêr't men jin troch it gebrûk fan in kondoom by beskermet tsjin seksueel oerdraachbere oandwanings wurdt feilige seks neamd, yn tsjinstelling ta ûnfeilige seks, wêrby't men de risiko's fan it krijen fan sokke sykten foar leaf nimt. De meast foarkommende seksueel oerdraachbere oandwanings binne gonorroe, klamydia, syfilis, sjankroyd en HIV/AIDS, wêrfan't de lêste deadlik wêze kin. Hepatitis B kin, hoewol't it ornaris net as in geslachtssykte beskôge wurdt, ek troch geslachtsmienskip oerdroegen wurde.
Iten en drinken
Iten en drinken (argaysk ek: spize en drank) binne yn in soad lannen ferskillend. Der is net sa folle ferskaat mear as eartiids, mar bekend binne bygelyks noch wol Dokkumer taai en Snitser drabbelkoeken, mar Drachtster koeke en Warkumer lange koeke binne net rûnom mear bekend. Sa wienen der eartiids:
Yn de 20e iuw is der in soad unifoarmens komd. Dochs binne der noch wol spesjaliteiten bleaun fan de fryske petiele. Sa waard der yn Fryslân mear tee as kofje dronken,'útsein yn De Wâlden. Der binne ek noch typysk Fryske bakkersprodukten:
By de fêste spizen moatte de moalspizen neamd wurde: potstro. Alde minsken brûkten oant fier yn de 20e iuw net folle griente (sa mooglik ôfsûnderlik, leafst net rau). De Fryske tsiis (meagere krûdtsiis) wurdt net mear makke. Skieppetsizen wurde hjir farsk, wyt en slop iten, mar ek wol drûge (it drûgjen waard dien tsjin de noardmuorre yn kastkes mei miggegaas). It bakken fan pankoeken yn bjist waard folle minder dien doe't de molkfabriken gjin bjist mear oannommen.
Fryslân hat net folle eigen dranken mear. Eartiids waard in soad boerejonges dronken (brandwewyn mei rezinen) út moaie sulveren brandewynkoppen. Winterdeis dronk men 'oer iis' 'boerekofje. Rys mei rezinen (altyd yn molke sean) wie rikeljusiten sa blykt út it sprekwurd: It libben is net altyd rys mei rezinen, mar ek wolris groat mei krôdde (ûntúch). Sûpe, sûpenmoallenbrij en sûpengrôtenbrij hearre fanâlds ta it folksiten. Op guon plakken, lykas yn It Bilt waarden lytse hjerrings yn in hoep yn de sinne drûge: 'sonfisk'.
Koartebaanriden
thumb|250px|right|Koartebaanriden It Koartebaanriden is in foarm fan baanriden dêr't de baan mar ien kear riden wurdt. (Al hat it Ingelske wurd "shorttrack" deselde betsjutting, it binne dochs twa ferskate foarmen fan reedriden.)
Omskriuwing
De baan is in dûbele, rjochte baan, by de froulju 140 m, en by de manlju 160 m. Twa dielnimmers ride tsjin elkoar en besykje twa kear as earste oan te kommen. Hjirby rydt men de twadde kear de baan werom. Wedstriden wurde ôfwurke neffens it ôffalsysteem, sa't dejinge dy't twa kear wûn hat trochgiet nei de folgende omgong. It komt yn de koartebaan oan op in krêfteksploazje, mar it hat gjin doel mear krêft te brûken as nedich is om as earste oan te kommen. Ommers, der komme noch mear omgongen, en wa't yn it begjin tefolle krêft brûkt, hat op it ein net genôch tebek.
Skiednis
thumb|250px|Koartebaanriden op de [[Sudersee by Hylpen yn 1828]] Koartebaanriden wurdt al hiel lang dien, yn elts gefal al sûnt de 18e iuw. Der wie doe al in ferskil mei hjoed, om't yn die tiid de baan 80 m lang wie, en men oan it ein de oare baan wêr werom gong. It begjin fan de skreaune skiednis wie in wedstryd yn 1803, yn Snits, dêr't riden waard om in sulveren tabaksdoaze. De earste wedstriid foar froulje dêr't oer skreaun is, waard riden op 1 en 2 febrewaris 1805 yn Ljouwert, om in gouden earizer. Yn de jierren dernei, waard der faak riden om prizen fan sulver of goud, mar al gau kamen de jildprizen op. Dermei koenen sommige reedriders yn ien winter in kaptaal fertsjinje. Fermaarde nammen út de twadde helte fan de 18e iuw binne Adam Hurdrider en Fokke Ruurds Kuperus. Sûnt 1948 wurdt it koartebaanriden organisearre troch de KNSB; dêrmei is der in ein kaam oan it riden om jildprizen.
Sikke Douwes Sjaardema
Sikke Douwes Sjaarda (ek Syarda, Sjaerda, Siaerda of Sikke Douwes Sjaerdema) (Frjentsjer, 1328 - dêre, 1422 of 1425) wie in Fryske haadling. Hy wie foaroanman by de Skieringers en militêr lieder ûnder de Grutte Fryske Oarloch. Troch him waard striid levere tsjin de Fetkeapers yn in tal grutte fjildslaggen.
Koartebaanriden
Nasjonale kampioenskippen
It earste nasjonaal kampioenskip waard hâlden op 5 jannewaris 1924, yn Ryptsjerk, mar der kaam gjin kampioen fan, om't Jolle de Jong en Marten Slager deselde tiid hienen, en der noch gjin reglemint wie wat oanjaan koe hoe't der in beslissing komme moast. Dat, de earste kampioen fan Nederlân wie Thijs Klompmaker, winner op 22 jannewaris 1926. De grutste kampioen ea wie Piet de Boer, dy't âlve kear Nederlandsk kampioen waard. Oare nammen dy't neamd wurde moatte binne dy fan Lieuwe de Boer en Jan Ykema by de manlju, en fan Atje Keulen-Deelstra en Anneke Zeinstra by de froulju.
Sikke Douwes Sjaardema
Sikke wie in soan fan Douwe Sickes Sjaarda (1295-1345). Yn 1350 troude hy mei Catharina Frances (Tryn) Roarda (1325-1418) fan Nijlân. Se krigen trije bern.
Sikke sneuvele tegearre mei syn frou by de besetting fan it âlde Sjaerdemahûs yn Frjentsjer en waard mei har begroeven yn it kleaster Eanjum by Berltsum. Soe op 12 maaie 1420 mei Skieringers troch in ynfaazjeleger fanút de Sudersee ferslein wêze by Hylpen.
Koartebaanriden
Banen
In probleem by de organisaasje fan koartebaanriderij is dat der yn Nederlân nei de fernijing fan de baan yn Haarlim no gjin ien keunstiisbaan mear is dy't in lang genôch rjocht stik hat foar koartebaan wedstriden. Om yn jierren sûnder natueriis dochs mear ride te kinnen, is de supersprint (100 en 300 meter) ynfierd en sûnt 2006 ek in spesjaal NK 100 meter.
Yn jierren dat der al natueriis leit is der in gguodlike striid tusken de iisferienings, wa't as earste in wedstriid hâlde kin. Somtiden wurdt dêrby hast letterlik oer iennachtsiis gien.
Omgong fan Itaalje
De Omgong fan Itaalje (Italjaansk: Giro d'Italia, ek wol ôfkoarten oant Giro) is in hurdfytswedstryd yn Itaalje. De omgong, is yn fan de trije Grutte Omgongen yn it hurdfytsseizoen, wurdt yn de maitiid yn etappen troch gâns Itaalje fytst. It begjin is somtiden yn in oar lân, mar de oankomst is meastal yn Milaan.
Skiednis
thumb|200px|left|Omgong fan Itaalje yn 1935 Op 7 augustus 1908 waard yn de Italjaanske sportkrante Gazzetta dello Sport de earste Omgong fan Itaalje oankundige. Yn neifolging fan in autorace troch hiel Itaalje, dy't organisearre waard troch konkurrint Corriere della Sera, presintearre de krante yn sân grutte kolommen de Italjaanske tsjinhinger fan de Omgong fan Frankryk. De earste etappe fan de Giro sette útein op 13 maaie 1909 fan it Loretoplein yn Milaan en einige yn Bologna. Yn dy earste edysje waard 2448 kilometer oerbrêge, dy 't ferdield wiene oer acht etappes. De Italjaan Luigi Ganna waard mei 25 punten de winner fan it evenemint.
De Giro fan 1912 waard ferriden yn ploechferbân, mar in jier letter kearde de organisaasje al wer werom nei it orizjinele konsept. thumb|160px|right|Alfonsina Strada de earste en iennichste frou ea By de Omgong fan Itaalje 1924 soe de earste en iennichste frou ea dielnimme. Alfonsina Strada die mei oan de race as "Alfonsin Strada" om har geslacht te ferbergjen. Se ried earder tsjin manlju yn de Omgong fan Lombardije yn 1917 en 1918. Se waard yndertiid algemien beskôge as de bêste froulike hurdfytser fan Itaalje. Har identiteit waard ûntdutsen en iepenbier makke troch La Gazzetta dello Sport op 14 maaie doe't se it artikel "Alfonsina e la bici" publisearren. Strada foltôge de earste sân etappes, mar einige bûten de tiidslimyt op de achtste etappe dêr't se foel en kaam fyftjin oeren nei de start yn Perugia oan. De organisatoaren fregen har lykwols om troch te riden nei de finish fan de omgong fanwege de tanommen belangstelling foar de omgong fanwegen har dielname oan in manljus-evenemint. 64 jier nei dielname fan Alfonsina Strada oan de omgong, kaam der yn 1988 de Omgong fan Itaalje foar froulju.
Yn de earste jierren wie it parkoers fan de Omgong fan Itaalje faak in stik minder swier as dat fan har Frânske tsjinhinger, de Tour. Pas yn de jierren 30 en 40 wurdt it parkoers fan de Giro seleksjever, as der berchetappes troch de Alpen en de Dolomiten opnommen wurde yn it rûteskema. Yn 1931 wurdt ek de earste rôze trui, yn it Italiaansk maglia rosa neamd, útrikt, de trui is rôze om't de Giro troch in op rôze papier printe krante organisearre wurdt. Learco Guerra is dan de earste rozetruidrager. Twa jier letter wurdt it berchklassemint ynfierd en fan 1966 ôf is der ek in punteklassemint.
De Giro waard yn 1946 ferfette. De organisatoaren foegen de swarte trui ta foar de lêste hurdfytser yn it algemien klassemint. De tolfde etappe soe troch Pieris gean op wei nei Triëst; yn Pieris] en Trieste wiene der ûngeregeldheden om 't sawol Joegoslavië as Italië de stêd Trieste as diel fan harren grûngebiet opeasken. De etappe waard healwei ôfblaasd en de hurdfytsers waarden ûnder begelieding yn feilichheid brocht. thumb|180px|left|Hugo Koblet de earste net Italjaanske winner De Giro is it faakst wûn troch in Italjaan. Oant 1950 ta wûn sels noch gjin inkelde bûtenlanner de Giro. De Switser Hugo Koblet wie de earste net-Italjaan dy 't deryn slagge om de omgong te winnen. Mar yn 'e jierren dêrnei wiene it hieltyd wer Italjanen dy 't wûnen. Pas fan 1968 ôf wûn hieltyd faker in bûtenlanner it einklassemint.
Ynearsten starte en einige de Omgong fan Itaalje alle jierren yn Milaan, de stêd dêr 't de organisearjende sportkrante La Gazzetta dello Sport syn haadkantoar hat. Nettsjinsteande in pear útsûnderingen wie Milaan oant foar 1960 it fêste start - en finishplak, sûnt dat jier ferskilt it plak fan fertrek yn it jier, De Omgong fan Itaalje 1965 wie de earste omgong dy't net yn Itaalje fan start gie mar yn San Marino. Ek as oankomstplak waard Milaan yn de jierren dêrnei geregeld ôflost: sa lei de einstreek yn 1975 sels ienkear op de Stelviopas. Yn de perioade fan 1981 oant en mei 1989 lei de finish fan de Giro sels gjin inkelde kear yn Milaan. Yn 1990 waard de tradysje lykwols wersteld en de jierren dêrnei soe de oankomst wer yn Milaan lizze. Yn de edysje fan 2009 waard opnij mei de tradysje brutsen: de Omgong sleat yn dat jier ôf mei in yndividuele tiidrit yn Rome. Dêrnei wiksele de omgong wer geregeld fan finishplak. thumb|200px|right|Maarten Tjallingii ridend foar Lotto-Jumbo yn de Omgong fan Itaalje 2015 Lykas de Omgong fan Frankryk syn dopingskandalen ken, is ek de Omgong fan Itaalje dat net besparre bleaun. Sa moasten Eddy Merckx en Marco Pantani fanwegen dopinggebrûk de omgong ferlitte wylst se yn de rôze trui fytsten.
De earste etappe fan de Omgong fan Itaalje 1986 waard ûntsierd troch in grutte falpartij op sa'n 10 km fan de finish, wêrby't Emilio Ravasio swiere ferwûningen oprûn mar wol wist troch te fytsen oant de einstreek. Koart nei de etappe rekke er yn koma, twa wiken letter ferstoar Ravasio oan syn ferwûnings.
Yn 2009] stie der foar it earst in Fries oan de start fan de Omgong fan Itaalje. Maarten Tjallingii fan Ljouwert einige dat jier as 100ste.
De fiifde etappe, mar in dei nei de neutralisearre etappe fanwegen it ferstjerren fan Wouter Weylandt, wûn Pieter Weening fan De Harkema as earste Fries in etappe yn de Omgong fan Itaalje. De etappe hie in oankomst berchop en ferskate ûnferhurde stikken. Nei de etappe oerwinning krige er de Rôze trui, hy wist dizze trui mar leafst fjouwer etappes te behâlden.
Yn 2014 wûn Pieter Weening foar de twadde kear, yn de njoggende etappe fan Lugo nei Sestola bleau Weening de Italjaan Davide Malacarne foar.
De omgong fan 2020 waard útsteld oant 3 oktober, as gefolch fan de koroanapandemy. De iennige kear yn de skiednis dat de Giro net ferriden waard yn maaie of juny.
Omgong fan Itaalje foar froulju
De Omgong fan Itaalje foar froulju yn it Italjaansk Giro d'Italia Internazionale Femminile of koartwei Giro Donne is in meardeiske hurdfytswedstriid foar froulju yn Itaalje. De wedstriid stiet sûnt 1988 op de kalinder en ken per edysje in bot wikseljend tal etappes. Yn de jierren 90 duorre de rûne faak tolve dagen, yn 'e earste jierren fan 'e 21e iuw bestie de koers meastal út tsien etappes. Yn april 2013 waard lykwols in wertekene en oant acht ritten ynkoarte omgong oankundige dy 't yn july ferriden waard. Fan 2014 ôf duorret de Giro foar froulju wer tsien dagen.
Ferneamde bergenpassen
Yn de Omgong fan Itaalje wurde der in tal bergen beklommen. It heechste punt fan de Giro (ek wol it "dak fan de omgong" neamd), wurdt sûnt 1965 de Cima Coppi neamd. Ferneamd nei de ferneamde Italiaanske hurdfytser Fausto Coppi. Oan de hurdfytser dy't it heechste punt as earste berikt, wurdt in spesjale priis en in fikse boanus takend.
Klasseminten
Trije hurdfytsers wûnen de Omgong fan Itaalje fiif kear en binne dêrmei dield rekôrhâlder. Alfredo Binda wie de earste dy 't it slagge. Hy wûn de Giro yn tusken 1925 en 1933 Fausto Coppi wûn die dat tusen 1940 en 1953 syn kariere waard fersteurd troch de Twadde Wrâldkriich en Eddy Merckx wie fiif kear einwinner tusken 1968 en 1974.
Measte oerwinningen
5x
3x
Berchklassemint
thumb|right|150px|De blauwe trui It berchklassemint yn de Omgong fan Itaalje is in njonkenklassemint dat diel útmakket fan de Giro. Foar dit klassemint wurde punten takend oan de liedende hurdfytsers oer oanwiisde beklimmingen. De beklimmingen wurde yn ferskate klassifikaasjes yndield op basis fan dreechheidsgraad en harren posysje op de etappe fan dy dei. Bonuspunten wurde takend oan oankomsten op de berchtop en oan de earste hurdfytsers oer de Cima Coppi, tradisjoneel beskôge as it heechste punt fan de hiele Giro.
It berchklassemint is yn 1933 ynfierd. Fan 1974 oant 2011 droech de lieder fan it berchklassemint yn de Giro de griene trui, yn 2012 waard as ûnderdiel fan in sponsoroerienkomst de kleur fan de trui feroare yn blau.
Punteklassemint
thumb|right|150px|De Pearze Trui It punteklassemint yn de Ronde fan Italië is in njonkenklassemint wêrby't de hurdfytsers punten per etappe krije, ôfhinklik fan harren oankomst. It klassemint waard yn de Giro fan 1966 yntrodusearre. De lieder yn it punteklassemint draacht in pearze trui. De pearze trui waar yn 1967 yntroducearre, fan 2010 oant en mei 2016 droech de lieder yn it klassemint in reade trui, mar yn 2017, ta gelegenheid fan de hûndertste edysje, waard de pearze trui op 'e nij yntrodusearre.
Ploegeklassemint
thumb|right|150px|Giel rêchnûmer It ploegeklassemint is de beneaming foar ien fan de wedstriidklasseminten by de Omgong fan Itaalje. Yn tsjinstelling ta de ferskate oare klasseminten, lykas it algemien klassemint en it berchklassemint, is dit net in klassemint op yndividuele basis, mar is it in maat foar de bêst prestearjende hurdfytsploech as gehiel. Foar it berekkenjen fan it punteal wurde nei elke etappe de tiden fan 'e trije earste riders fan elk team opteld. Earder mocht de liedende ploech mei in giel petsje ride. No rydt de liedende ploech mei in giel rêchnûmer.
Fryske Dielnimmers
Twa Friezen ha oant no ta (2022) meidien oan de Omgong fan Itaalje. Yn 2009 wie Maarten Tjallingii de earste. Pieter Weening wie yn 2011 de earste Fries dy't in etappe wûn yn de Omgong fan Itaalje, hy wie ek de earste Fries dy't in oantal dagen yn de rôze trui fytst hat.
De Wimerts (Wâldsein)
thumb|De Wimerts yn Nijesyl thumb|De Wimerts by Wolsummerketting yn noardlike rjochting De Wimerts is in wetter yn de gemeente Súdwest-Fryslân tusken Wâldsein en Nijesyl. It noardlike diel hjit Wide Wimerts en it súdlike stik Nauwe Wimerts. De feart Nijesyl - Boalsert wurdt ek wol Wimerts neamd. Yn 2007 wurde de ouwers fan de Wide Wimerts natoerfreonliker makke tusken Heech en Drylts.
Sûnt 15 maart 2007 is de offisjele namme fan it wetter De Wimerts, foarhinne Wijmerts of Bolswarderzeilvaart.
Nathaniel Dance-Holland
thumb|Selsportret Nathaniel Dance-Holland, om 1773 Sir Nathaniel Dance-Holland, 1e Baronet (8 maaie 1735 - 15 oktober 1811) wie in Ingelsk portretskilder en politikus.
Hy wie de tredde soan fan arsjitekt George Dance de Aldere. Dance ('Holland' heakke er letter oan syn namme ta) studearre keunst by Francis Hayman en lykas in soad tiidgenoaten studearre er ek yn Itaalje. Dêr moete er Angelica Kauffmann en skildere ferskate histoarjestikken en klassike skilderijen.
Nei't er werom yn Ingelân wie, waard er in súksesfol portretskilder. Mei Hayman syn broer de arsjitekt George Dance de Jongere, wie er ien fan de stifters fan Royal Academy yn 1768.
Hy krige de opdrach om Kening George III en de keninginne te skilderjen, plus kaptein James Cook en akteur David Garrick. The Pybus Family (1769), groepsportret, sit yn de kolleksje fan de National Gallery of Victoria, Austraalje.
Yn 1790 joech er syn artistike karrêre oer en waard er lid fan it parlemint foar stimdistrikt East Grinstead yn Susseks. Hy hold de sit oant 1802 doe't er ferhuze nei Great Bedwyn, dat er oant 1806 fertsjintwurdige. 1807 gie er werom nei East Grinstead, dat er oant syn dea yn 1811 fannijs yn it parlemint fertsjintwurdige. Hy waard baronet yn 1800, in net erflike titel.
Dance-Holland wie boaske oan Harriet, widdo fan Thomas Dummer (stoarn 1781), waans hûs yn Cranbury Park, ûnder Winchester troch syn broer ûntwurpen wie. It pear wenne yn Little Wittenham Manor yn Berkshire (no yn Oxfordshire).
Ad Cameron
Adriaan (Ad) Johan Cameron (Flissingen, 24 juny 1939 ) is in publisist en natoeryllustrator út Wierum.
Cameron skilderet meast akwarel en hat oandacht foar de lytste anatomyske details. As in hoarnûle tsien slachpinnen hat, dan skilderet er ek tsien en net ien mear of minder. Hy hat him talein op it tekenjen fan fûgels en dan benammen ûlen en waadfûgels. Hy wurket figuratyf en tekenet sa't de natoer is. De iene kear prachtich en útskroeven, in oare kear sober en ynbannich. Syn observaasjes brûkt er faak as neislachwurk.
Bûn foar Lânnasjonalisaasje
It Bûn foar Lânnasjonalisaasje (Bond voor Landnationalisatie) wie in Nederlânske organisaasje dy't stribbe nei it nasjonalisearjen fan alle grûnwas. De oerheid soe de grûn ferpachtsje oan partikulieren. De pacht soe de iennige foarm fan belêstingynkomsten foar de oerheid wurde. It bûn seach lânnasjonalisaasje as de oplossing om resessy en ekonomyske ûngelikenens foar te kommen. Dy ideeën ûntliende it bûn oan de tinkbylden fan de Amerikaanske ekonoom Henry George en de Dútser Michael Flürscheim.
Yn 1889 waard it Bond voor Landnationalisatie oprjochte troch de Dimter yndustriëel Jan Stoffel, de Grinzer boer en politikus Derk Roelof Mansholt, Daniël de Clercq en de Amsterdamske arsjitekt Theodorus Sanders. It bûn nûge Henry George út om in taspraak te hâlden, dat wie yn Amsterdam. It bûn joech it blêd Grond aan Allen út, mei Stoffel as haadredakteur. It ledetal groeide fan 205 persoanen yn 1890 nei 450 yn 1896. De measte leden wennen yn de provinsje Fryslân. By de parlemintsferkiezings fan 1897 slagge it Stoffel en krij in plak yn de Twadde Keamer mei stipe fan radikale demokraten, mar stoppe nei in tal moannen om sûnensreden.
It bûn stipe de oprjochting fan de organisaasje Gemeenschappelijk Grondbezit. Nei 1897 sliepte it Bûn foar Lânnasjonalisaasje stadichoan ynand. Ut it bûn ûntstie yn 1918 de Grûnpartij, dy't lânnasjonalisaasje ta spearpunt fan har ferkiezingsprogramma makke. Sy diene mei ûnder de namme List Stoffel yn it distrikt Amsterdam en krigen mar 235 stimmen.
Mary Robinson
thumb|Mary Robinson (2009) Mary Robinson, Ierske namme Máire Bean Mhic Róibín, famkesnamme Mary Bourke (Ballina, 21 maaie 1944) wie fan 1990 oant 1997 de earste frouljuspresidint fan Ierlân. Sy naam ûntslach om Hege Kommissaris foar de Minskerjochten te wurden, in funksje dy't hja oant 2002 útoefenje soe. As presidint waard sy 1997 opfolge troch Mary McAleese; by de Feriene Naasjes waard hja 2002 opfolge troch Sérgio Vieira de Mello.
Underskiedings
Yn 1999 krige hja de Erasmuspriis en 2000 waard se ûnderskieden mei de Félix Houphouët-Boigny-Fredespriis fan de UNESCO.
De Presidinsjele Frijheidsmedalje fan it regear fan de Feriene Steaten folge yn 2009.
Henry Kissinger
Hy waard berne as Heinz Alfred Kissinger. Yn 1938, op de flecht troch Adolf Hitlers ferfolging fan de Joaden, ferfear syn famylje út Dútslân wei nei New York. Op 19 juny 1943 waard Kissinger Amerikaansk steatsboarger. As soldaat yn it Amerikaanske leger kaam Kissinger oan de ein fan de kriich werom nei Dútslân. Hy waard dêr militêr bestjoerder.
Letter gong er wurken as heechlearaar ynternasjonale betrekkingen oan de Universiteit fan Harvard, dêr't hy ek inkele boeken publisearre oer ôfskrikken mei nukleêre wapens. Neffens him wie tusken lytsskalich geweld en de ynset fan atoomwapens foar de Feriene Steaten gjin oannimlik militêr optreden mooglik. Dat brocht him yn de polityk, ynearsten as Demokraat, letter as Republikein.
Henry Kissinger waard yn 1968 spesjaal adviseur fan presidint Nixon op it mêd fan de nasjonale feiligens. Hy ûntfong tegearre mei Le Duc Tho de Nobelpriis foar de Frede foar syn ynset by it ôfsluten fan fredesbestân yn de Fjetnamkriich.
Op 22 septimber 1973 waard Kissinger minister fan Bûtenlânske Saken, in funksje dy't hy oant 1977 útoefenje soe.
Hidde Sybrens
Hidde Sybrens (1552 - 1586) wie in ofsier.
Hy smiet as Steatsk faandrich de skâns by Sotterum op (tusken Makkum en Surch). De skâns kearde de op 23 desimber 1580 de fijân op. Sybrens krige dêrfoar in gouden peinje. Hy sneuvele yn 1586 as hopman yn de Slach by Boksum.
Klimplant
thumb|right|200px|klimplant Klimplanten binne planten dy't stipe nedich hawwe om nei boppen te groeien omdat de stâlen net stevich genôch binne om de plant selsstannich te dragen. As der gjin stipe is sille klimplanten krûpe oant se dy stipe fûn hawwe.
Der binne ferskate metoaden om klimplanten omheech te lieden. Soks kin troch nei boppen te krûpen lykas by de marmaladestrûk en Solanum crispum. Der binne ek klimplanten dy't troch heakfoarmige stikels omheech geane lykas by Bougainvillea en de klimmende foarmen fan roazen. klimmerblêd, klimhortinsje en trompetklimmer klimme troch hechtwoartels. Ampelopsis, Vitis mei as bekendste soarte de drúf en de measte soarten pasjeblommen hechtsje har mei help fan stengelranken. reidklimmer, Lathyrus en Mutisia klimme mei blêdranken. De klimmende soarten út it skaai Klematis, Rhodochiton en Tropaeolum klimme troch winende blêdstâlen. Wylde wyngerd (wynrank) en Tetrastigma klimme mei hechtfuotsjes.
Sjoch ek
Mahatsondo
Junkers F.13
thumb|right|250px| F 13 D-190 fan Lloyd Oflug, doe noch Junkers Luftverkehrs AG.
De F.13, Junkers syn earste kommersjele fleanmasine, wie doetiids tige nijmoadrich mei syn ribbeltsjeplaat beklaaing fan de romp, leech pleatste en earodynamysk ferantwurde wjukken sûnder triedden om se te skoarjen. Yn 't earstoan wie men hoeden mei it tapassen fan in lege wjuk om't men tocht dat it swiertepunt fan it tastel dan te heech lizze soe. Ek letter yn de jierren 1920 wienen fleanmasinen noch twadekkers mei skoarlinen en latten oan de bûtenkant. Mei Fokker syn passazjiersfleanmasines wienen dy fan Junkers de moderne tastellen dy't de toan oanjoegen yn de loftfeart.
Lêsûnthâld
Yn it lêsûnthâld, yn it Ingelsk Read Only Memory (ROM) neamd, binne benammen de masine-ynstellings fêstlein dy't de kompjûter by it starten lêst en ynstelt.
Rôffûgels
thumb|right|300px|In [[Amerikaanske see-earn.]] De rôffûgels (Accipitriformes) foarmje in skift fan de fûgels dat bestiet út fleisiters. De fûgels hawwe allegear sterke poaten mei skerpe kloeren. Fierder hawwe se in skerp sicht, wat se fansels ek nedich hawwe by de jacht. Hast alle rôffûgels jeie fanút de loft, in inkele soart jeit op de grûn (lykas de siktarisfûgel). Ek binne der soarten dy't net libbene proai fange mar harren spesjalisearre hawwe yn it iten fan ies.
Taksonomy
Ek de yndieling fan 'e boppesteande groepen is ûnderdiel fan in wrâldwide diskusje as gefolch fan DNA-ûndersyk. De famylje gieren fan de Nije Wrâld wurdt fan gefolgen no ek wol sjoen as ûnderdiel fan it skift fan 'e eibereftigen. Ek wurdt troch guon ûndersikers wol tocht dat it better is alle famyljes fan it rôffûgelskift dêryn ûnder te bringen.
Himmelum
thumb|lizzing fan Himmelum thumb|de [[himrik fan Himmelum]] thumb|Nikolaastsjerke Himmelum is in doarp yn de gemeente Súdwest-Fryslân, it doarp hie likernôch 500 ynwenners yn 2004 en 591 yn 2011. Himmelum is fan boeredoarp stadichoan mear toeristysk wurden. Oant 2011 lei Himmelum yn de eardere gemeente Nijefurd.
De ierste ynformaasje oer Himmelum is fan 1180. Himmelum hie in stins, in pear states en in kleaster. It frouljuskleaster fan de benediktiner oarder wie ien fan de earste kleasters yn Fryslân. Bûten nonnen wennen der by it kleaster ek beginen. It kleaster wie ôfhinklik fan de abt fan Starum. Yn de Midsiuwen wennen by Himmelum de aadlike famyljes Epema en Galama.
De Nederlânsk herfoarme tsjerke fan Himmelum is yn 1668 boud op de fûneminten fan de âlde kleastertsjerke. Dizze kleastertradysje hat oan 'e ein fan de 20e iuw in fuortsetting krigen doe't yn it doarp in kleaster fan de Russysk-Otterdokske Tsjerke fêstige waard.
De measte minsken yn en om Himmelum wiene eartiids boer. In 1896 waard troch de feehâlders de Coöperatieve Stoomzuivelfabriek Hemelum oprjochte, in wichtige boarne fan wurkgelegenheid foar it doarp. Sûnt 1974 wurdt it gebou brûkt as wettersportbedriuw (û.o. sylskoalle). Yn en om it doarp kamen mear toeristyske bedriuwen, wêrûnder in fillapark.
Oan de gemeentlike weryndieling yn 1984 lei Himmelum yn de eardere gemeente Himmelumer Aldeferd, mei Koudum as haadplak.
Mienskip
It doarp hat in feriening foar Doarpsbelang. De Himmelumer Feestferiening 'De Wimpel' organisearret in soad dingen, ek yn doarpshûs "De Begine". De Barte is de skoalle yn it doarp.
Strjitten
't Fort, 't Leantsje, 't Set, Abt Aggawei, Buorren, De Klaster, De Maren, De Soal, Flinkeboskje, Hegewei, Mientwei, Moarrepaad, Nicolaaswei, Nijbuorren, Sybren Sytsmastrjitte, Wâlikkers, Wite Burch, Yde B Yntemastrjitte.