cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Freark fan Utert
Libben
Al yn syn jonkheid krige er ûnderrjocht fan de geastliken yn Utert, ûnder oaren fan biskop Rikfryd. Nei it dienmeitsjen fan syn stúdzjes waard er troch de biskop ta preester wijd en waard er belêste mei de kerstening fan de heidenen, fral yn de noardlike kontreien fan it bisdom, mar ek bûten it bisdom. Sa preke er bygelyks op Walcheren en mei Sint Odulfus yn Starum en omkriten.
Nei de dea fan Rikfryd in 815/816 waard Freark ta biskop fan Utert keazen. Hy waard ferneamd om syn frommens en leardens. Hy briefke mei Hrabanus Maurus en op it konsily fan Mainz yn 829 waard er priizge om syn kennis en ynzicht. De hagiografy Vita S. Bonifacii toegeschreven wurdt ek oan Freark taskreaun.
It is net krekt dudlik hoe't Freark oan syn ein kaam is. It stiet fêst dat er deadien waard, mar wêrom en troch wa is net seker witten. De leginde wol hawwe dat er nei it opdragen fan de mis op 18 july 838 troch ttwa manlju delsttutsen waard. Neffens 11e- en 12e-iuwske skriuwers as biskop Odbert fan Luik (Passio Friderici) en William fan Malmesbury, wiene de moardners ynhierd troch keizerin Judith, meidat Freark geregeldwei krityk hie op har F lossinnige libbenstrant. Lettere auteurs lykas Cesare Baronio en Jean Mabillon wiene fan betinken dat it bewenners fan Walcheren wiene (of troch harren stjoerd), dêr't se neat witte woene fan de kerstening, en fijannich foar it kristendom oer stiene.
It lêste liket wierskynliker as it earste. Der binne gjin boarnen út dy tiid dêr't út bliken docht dat de keizerin der mar op loslibbe, en ek net dat Frederik har dêr fan beskuldige hat.
Koart nei syn dea waard Freark hillich ferklearre. Syn hjeldei is 18 july en hy is beskermhillige tsjin dôvens. Hy waard beïerdige yn de Sint-Salvatortsjerke yn Utert.
List fan planetoïden 87701-87800
Dit is in list fan planetoïden 87701-87800.
Nuclear Assault
Pestilence is in Amerikaanske metalband yn 1984 oprjochte yn New York. De band brocht yn 1986 syn debútalbum Game Over út. Yn 1995 waard de band opheft, mar yn 1997 makke de Amerikaanske band in koarte trochstart, om dernei yn 2001 nochris op 'e nij te begjinnen en wer op te hâlden, en yn 2011 wer in werstart te meitsjen.
Buddy Buie
Perry Carlton "Buddy" Buie (Dothan, 23 jannewaris 1941 – New York City, 18 july 2015) wie in Amerikaansk sjonger, lietsjeskriuwer en muzykútjouwer.
Fan Sminia
thumb| thumb|Hûs de Klinze Fan Sminia (ek: Fan Baerdt fan Sminia, Fan Coehoorn fan Sminia en: Haersma fan Sminia) is in fan oarsprong út Ferwert kommend laach, dêr't de leden fan sûnt 1816 ta de Nederlânske adel hearre.
Skiednis
De stamhheit is Frans Hillebrants Sminije (Smyngie) dy't sûnt 1555 neamd wurdt as boer op Sminiastate en yn 1581 ferstoar. By Keninklik Beslút fan 20 febrewaris 1816 waard syn neisiet mr. Hector fan Sminia (1763-1816) ferheft yn de Nederlânske adel.
De famylje bewenne desennialang hûs de Klinze in Aldtsjerk en is ek nammejouwer fan de troch har bewenne Sminiastate yn deselde gemeente.
Hierrige Mokassin
Hierrige Mokassin (Ingelsk: Hairy Moccasin; Kriesk: Eshsupiimeshish; yn Montana, ±1854 – Lodge Grass (Montana), 9 oktober 1922) wie in Krieske kriger dy't as ferkenner yn it Amerikaanske Leger tsjinne. Yn dy hoedanichheid wied er oanwêzich en focht er oan 'e Amerikaanske kant mei yn 'e ferneamde Slach oan de Little Bighorn, yn 1876, wêrby't it Amerikaanske 7e Kavaleryrezjimint fan luitenant-kolonel George Armstrong Custer in swiere nederlaach litte tsjin in koälysje fan Lakota, Noardlike Sjajinnen en Noardlike Arapaho.
Libben
Hierrige Mokassin waard omtrint 1854 berne yn wat letter de Amerikaanske steat Montana wurde soe. Under de Grutte Sû-Oarloch fan 1876 melde er him op 10 april 1876 by it Krieske Agintskip oan as ferkenner foar it Amerikaanske Leger. Datoangeande wied er ien fan tsientallen Krieske manlju dy't har by de Amerikanen joegen, mei't de Lakota, de Noardlike Sjajinnen en de Noardlike Arapaho, dêr't it Amerikaanske Leger tsjin focht, de tradisjonele fijannen fan 'e Krieën wiene.
Letter dat jier wie Hierrige Mokassin as ferkenner ferbûn oan it Amerikaanske 7e Kavaleryrezjimint, dat ûnder befel stie fan luitenant-kolonel George Armstrong Custer. Hy tsjinne dêr mei fiif oare Krieën, Blanke-Man-Regearret-Him, Giet-Foarút, Krolhier, Wite Swan en Heal Giel Gesicht. Dy lêste hie de lieding oer it seistal, dat tafoege waard oan Custer syn ferkennersienheid fan 26 Arikara, dy't ûnder befel stiene fan luitenant Charles Varnum. Mei't de krite fan 'e Bighorn harren heitelân wie, koene de Krieën dat gebiet lykwols folle better as de Arikara, dy't út Noard-Dakota kamen.
Op 'e iere moarn fan 25 juny 1876 beselskippen de seis Krieske ferkenners Varnum en Custer nei in hichte dy't fan Crow's Nest ("Kraaienêst") neamd waard. Dêrwei koe men frij útsjen oer de Delling fan 'e Little Bighorn. De ferkenners waarden oanwizings foar de oanwêzigens fan in grutte keppel hynders yn 'e delling gewaar, en seagen de reek fan in grut tal kampfjurren, hoewol't it kamp sels net sichtber wie. Op grûn dêrfan en fan spoaren fan grutte groepen Yndianen dy't se yn 'e direkte omkriten fûn hiene, warskôgen se Custer dat it om in útsûnderlik grut kamp gie. Dyselde besleat likegoed om daliks oan te fallen, mei't er bang wie dat de oanwêzigens fan syn rezjimint al opmurken wie, en dat de Lakota en Sjajinnen alle kanten útspatte soene as er se net fluch ta in fjildslach twong.
Om't se derfan oertsjûge wiene dat de slach net te winnen wie, begûnen de seis ferkenners harren legerunifoarmen út te dwaan. Doe't Custer witte woe wat dat moast, fertelden se him dat se as krigers stjerre woene en net as soldaten. Dat antwurd skeat Custer yn it ferkearde kielsgat, mei't er it as fatalisme beskôge. Sadwaande ûnthefte er likernôch in oere foar it begjin fan 'e Slach oan 'e Little Bighorn Hierrige Mokassin en de oare fiif ferkenners út harren tsjinst. Dêrmei rêde er har it libben, want de slach wie yndie net te winnen, en Custer sels en fiif kompanjyen fan 'e 7e Kavalery waard troch in oermacht oan Lakota, Sjajinnen en Arapaho op in heuvel besingele en oan de lêste man ta útrûge.
Hierrige Mokassin loek him yn 'e mande mei Giet-Foarút, Blanke-Man-Regearret-Him en Slacht-Dy-Bear, in Arikara-ferkenner, by de heuvelrêch lâns werom, en joech him by it diel fan it rezjimint dat ûnder befel stie fan majoar Marcus Reno. Hja waarden koart yn 'e slach behelle, mar oerlibben dat treffen. Nei de Amerikaanske nederlaach joegen se har by de troepen fan kolonel John Gibbon. Nei de oarloch sette Hierrige Mokassin him yn it Krieë Yndianereservaat fan súdlik Montana nei wenjen. Hy stoar dêre op 9 oktober 1922 yn 'e neite fan it doarp Lodge Grass, en waard begroeven op it St. Ann's Cemetery.
Noardseekanaal
thumb|Rin fan it Noardseekanaal
It Noardseekanaal is in kanaal fan 21 km lingte yn Nederlân dat fan Amsterdam (it IJ) nei IJmuiden rint, dêr't it útmûnet yn de Noardsee. It kanaal waard yn 1876 yn gebrûk naam.
Eric Walter Elst
Eric Walter Elst (Mortsel, 30 novimber 1936 – Antwerpen, 2 jannewaris 2022 ) wie in Belgysk astronoom dy't oant syn pinsjoen yn 2001 warber wie by de Keninklike Stjerrewacht fan België yn Ukkel.
Hy ûntduts sa'n 3612 planetoïdes, dêrfan 95 yn 'e mande mei in oar.
Syn wichtige ûntdekkingen wiene de Apollo-planetoïde (4486) Mithra yn 1987 en de planetoïde/komeet 7968 Elst-Pizarro / 133P/Elst-Pizarro
De planetoïde (3936) Elst (ûntdutsen troch Kees van Houten, Ingrid van Houten-Groeneveld en Tom Gehrels 1977) is nei him ferneamd.
Grutte Priis Formule 1 fan Turkije 2020
Utslaggen fan de Grutte Priis Formule 1 fan Turkije 2020 yn Tuzla op 15 novimber 2020. It wie de fjirtjinde race fan 17 races fan de Formule 1 yn 2020. Hy waard op it İstanbul Park Sirkwy hâlden. De race waard hâlden oer 58 omgongen, op it 5,3 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 309 kilometer.
Dom fan Mainz
De Dom fan Mainz (Dútsk: Dom St. Martin) is de oan Sint-Martinus wijde katedraal fan it bisdom Mainz. De katedraal stiet yn it histoaryske sintrum fan Mainz en is boud fan reade sânstien.
Tegearre mei de domtsjerken fan Speyer en Worms foarmet de Mainzer dom ien fan de saneaamde Kaiserdome, keizerlike domtsjerken dy't lykwols net alle trije stifte binne troch in keizer. Oan de dom is keizer Hindrik IV ferbûn, dy't net de stifter wie, mar de domtsjerke nei de grutte brân fan de dei dat de earste dom wijd wurde soe werbouwe liet. Oan de domtsjerke waard yn de rin fan de tiid in soad ferboud en oanboud, sadat de dom meardere boustilen fertsjintwurdiget.
Bouskiednis
Aartsbiskop Willigis lei yn it jier 975 de earste stien foar de nije Mainzer katedraal. Willigis wie ek aartskânsler fan it Hillige Roomske ryk en as machtichstse man yn 'e Tsjerke nei de paus boude Willigis in ymponearjende tsjerke. Mainz hie genôch parochytsjerken, mar it plan foar de nije tsjerke moast fral bydrage oan it oansjen fan Mainz as it twadde Rome.
Op de dei fan ynwijing yn 1009 ûntstie der lykwols brân en it duorre noch oant 1036 dat de fernijde tsjerke brûkt wurde koe. Fanwegen de brân waard Willigis nei syn ferstjerren yn 1011 net yn de dom begroeven, mar yn de Stefanustsjerke. Ut deselde tiid fan de romaanske pylderbasilyk datearje de brûnzen doarren fan it Merkportaal, dy't oarspronklik út de oanbuorjende Maria ad Gradustsjerke stamme.
Fan grutte betsjutting foar de bouskiednis fan de Mainzer Dom wie keizer Hindrik IV, dy't nei de grutte brân fan 1081 opdracht joech ta in weropbou fan de tsjerke yn foarmen dy't troch de Lombardyske styl beynfloede binne. Wat earder hie Hindrik IV ek de domtsjerke fan Speyer ferbouwe litten en yn dy fan Mainz binne eleminten yntrodusearre, dy't earder yn Speyer tapast wiene. Ek ferfongen Hindrik's boumasters de eastlike, nei alle gedachten fjouwerkante toer fan de âlde dom troch in achthoekige koepel, dy't yn de rin fan de tiid noch ferskillende kearen feroare waard. De tsjintwurdige foarmen fan dy toer binne neffens de ideeën fan Pierre Cuypers yn 1875 ûntstien. Nei de foltôging fan it eastlike diel fan de dom waard fierder boud oan it ferfangen fan it âlde skip fan de Willigis-dom troch it hjoeddeiske skip. Utsein de fûneminten, dy't wer brûkt waarden, fûn der stap foar stap nijbou plak. Yn deselde snoarje waard fuort njonken de domtsjerke de Sint-Godeharduskapel (Kapelle Sankt Gotthard) boud, dy't oarspronklik oan it doetiidske paleis fan aartsbiskop Adalbert I fan Saarbrücken (1110-1137) boud waard. Oars as it eastlike koer, dat fan heechweardige sânstien boud waard, waard fierder wurke mei it kwalitatyf mindere Muschelkalk. Yn 1159 kaam der ynearsten in ein oan de bou, doe't by in opstân tsjin aartsbiskop Arnold de Mainzer ynwenners de dom fernielden, mar tusken 1190 en 1200 waard it wurk oan de ferwulften foltôge. It iergoatyske krúsribferwulft fan it middenskip wie hielendal nij en de romaanske krúsgraadferwulften fan de sydskippen waarden renovearre. Mei de bou fan goatyske sydkapellen sûnt 1279 yn it noarden en suden oant it skip koene ek de lêste resten fan de bûtenmuorren fan de âlde Willigis-dom ôfbrutsen wurde. Earne yn dy lêste fase waard besletten ek it westlike diel fan de Willigis-dom te ferfangen troch nijbou, dy't tusken 1200 en 1239 fral yn letromaanske foarmen plakfûn. Yn dy tiid makke de gotyk yn Frankryk al opgong, mar wat by de earste iergoatyske tsjerken fan Frankryk doe noch ûntbriek wie it goatyske polygonale grûnplan dat it westlike koer fan de Mainzer dom krige. De boumaster fan it westlike koer hat de âlde fûneminten fan it westlike diele hielendal ferwiderje litten, sadat in rekonstruksje fan dy âlde bou op dit plak net mear mooglik is.
Dêrnei waard it nije dwersskip boud, dat fanwegen de ynbou fan ferwulften sawol nei it noarden as it suden koarter waard as dat fan de foargonger. De muorren waarden dikker as de muorren fan de foargonger en krige grutte steunbearen. De krusing waard bekroand mei in grutte achthoekige koepel, dy't yn de rin fan de tiid ferskillende kearen ferboud waard. Yn de romaanske tiid wie dy krusingstoer in stik leger as hjoeddedei. Allinne de ûnderste dielen mei de rûnbôgen datearje noch út de tiid. Yn de 15e iuw krige de toer in goatyske ferheging mei in hegere spits, dy't lykwols yn 1767 ôfbaarnde. Sûnt hat de toer de stiennen opset. Nei de foltôging fan it wurk waard de tsjerke op 4 july 1239 troch aartsbiskop Siegfried III fan Eppstein ynwijd. Dy datum jildt oant hjoeddedei as it offisjele wijfeest fan de dom.
De tsjintwurdich om it westlike koer boude sakristy waard healwei de 13e iuw boud en dêrnei ferskillende kearen útwreide.
Goatyske ferbou
Mei de bou fan it letromaanske westlike diel fan de dom waard troch de master fan Naumberg in goatysk doksaal boud. It doksaal wie fersierd mei in foarstelling fan it Lêste Oardiel. Yn 1682 waard it doksaal ôfbrutsen en guon keunstwurken dêrfan wurde tsjintwurdich bewarre yn it Dommuseum. In oar keunstwurk, de Bassenheimer Reiter, is tsjintwurdich yn de parochytsjerke fan Bassenheim te finen.
Sûnt 1279 waarden oan de sydskippen fan de domtsjerke stadichoan de goatyske sydkapellen mei grutte maaswurkfinsters oanboud. Aartsbiskop Johan II fan Nassau liet nei 1418 foar it eastlike koer (ûnder it twadde travee fan it middenskip fanút it easten) in grêfkapel bouwe. Allinne it ûnderierdske diel dêrfan bestiet noch. Oant yn de 14e iuw krige de dom fan bûten in jimmeroan mear goatysk oansjen: fan 1390 oant 1410 waard de twa ferdjippings tellende kleastergong boud. Oant 1482 waarden de eastlike en westlike krusingstuorren yn goatyske styl ophege en bekroand mei goatyske spitsen. De steile spits fan de eastlike toer moast al yn 1579 ferfongen wurde troch in legere achtsidige spits. Fanwegen it ûnbidige gewicht fan de eastlike klokkestoel moast yn it eastlike koer nei 1430 in goatyske steunbear boud wurde, dy't pas mei de ôfbraak fan de klokkeferdjipping yn 1871 ferwidere wurde koe. Ek de treptuorkes en sels de Godeharduskapel krigen goatyske tuorkes of dakruterkes. Nei de goatyske ferbouwings feroare oant 1767 net in hiel soad mear oan de domtsjerke. Allinne de ynrjochting waard noch oanpast.
Barok
Op 22 maaie 1767 waard de domtsjerke troch bliksemynslach troffen. It dak en de grutte krusingstoer baarnde ôf, dy't troch Franz Ignaz Michael Neumann dêrnei ferfongen waard mei de stiennen spits dy't ek tsjintwurdich noch it oansjen fan de domtsjerke bepaalt. Om de domtsjerke brânfeilich te meitsjen joech Neumann it westlike gebou stiennen daken en ek de westlike flanktuorren liet er op 'e nij bouwe. Syn wurk waard yn barokke foarmen útfierd, mar hy yntegrearre dêrby ek al oan de dom oanwêzige romaanske en letgoatyske styleleminten.
Fierder waarden de goatyske gevels fan de sydkapellen feroare. De fialen waarden ferfongen troch urnen en ek de tsjintwurdige hoanne fan de westlike toer datearret fan dy tiid. It ynterieur fan de domtsjerke waard yn 1758 wytkalke en de finsters krigen kleurleaze ramen.
19e iuw
De sekularisaasje en de ûndergong fan it âlde karfoarstedom gyng foar de dom ek net sûnder folgen foarby. By it besjitten fan de stêd troch Prusen yn 1793 waard de dom swier skeind. Fral it easten fan de dom en de kleastergong hiene slim te lijen. Ek de eastlik oanbuorjende Leaffrouwetsjerke Maria ad Gradus rekke slim skeind. Alhoewol't it net nedich wie, waard de Maria ad Gradus yn 1803 ôfbrutsen. De Frânsen plonderen de dom en waard brûkt troch militêren; der wie sels praat om de domtsjerke mar ôf te brekken, mar it slagge biskop Joseph Ludwig Colmar om dy plannen mei help fan Napoleon Bonaparte te kearen. Ynstee dêrfan sette in restauraasje yn, dy't yn 1813 troch it Grande Armée ûnderbrutsen waard, doe't de dom feroare yn in bargestâl en in lazaret foar de oan tyfus lijende soldaten. It grutste part oan wat der nei 1803 noch oer wie oan houten meubilêr waard yn dy tiid brûkt as branje. Sûnt novimber 1814 waard de dom wer as tsjerke brûkt en dêrnei folge de bou fan de daken en de ferneatige eastlike krusingstoer troch Georg Moller. Dy sette op de âlde goatyske klokkestoel in spitsbôgige smei-izeren koepel. Dy koepel waard yn 1870 wer ôfbrutsen om 't oannommen waard dat dy de oarsaak wie fan skuorren yn it muorrewurk, mar ek om't der in soad krityk op it ûntwerp bestie. Yn 1875 ferfong Pierre Cuypers dy troch de tsjintwurdige neoromaanske krusingstoer. Mei it wurk fan Cuypers kaam der in ein oan de lange eastlike boufaze. De ôfbraak fan de swiere goatyske klokkeferdjipping makke it mooglik om de âlde goatyske steunbear yn de tsjerke ôf te brekken. Ek waard de krypte ûnder it eastlike koer wer oanlein. Keunstners fan de Nazarener Skoalle beskilderen it ynterieur fan de tsjerke tusken 1859 en 1864. Fan dat wurk binne allinne de nijtestamintyske foarstellings yn de muorrebôgen fan it middenskip bewarre bleaun.
20e iuw
De 20e iuw stie fral yn it ramt om it gebou te restaurearjen en te behâlden. Yn de Twadde Wrâldkriich hie Mainz ûnder grutte loftoanfallen te lijen. De domtsjerke waard yn augustus 1942 ferskillende kearen troffen. De boppeferdjippings fan de kleastergong waard ferneatige en de measte daken fan de dom baarnden ôf, mar de ferwulften holden it. Mear skea ûntstie by oanfallen op 8 septimber 1944 en 27 febrewaris 1945. Oant de jierren 1970 waard der oan de Mainzer dom wurke om de kriichskea te ferhelpen.
Nei de foltôging fan de restauraasje waard yn 1975 it 1000-jierrich jubileum fan de earstestienlizzing foar de dom fierd. Yn 2009 folge noch in 1000-jierrich jubileum yn it ramt dat de foltôging fan de earste dom yn 1009 plakfûn.
Ynrjochting
Oant de dei fan hjoed bleaune de grutte brûnzen doarren bewarre, dy't yn opdracht fan Willigis troch de master makke binne. Yn 1135 liet aartsbiskop Adalbert I fan Saarbrücken yn de boppeste helte de troch him ferliende stedsprivileezjes yngravearje. Oarspronklik sieten de doarren yn de oanbuorjende Leaffrouwetsjerke (Maria ad Gradus). Nei de sloop fan de dy tsjerke ferhûzen de doarren nei de domtsjerke, dêr't hja yn it Merkeportaal hongen waarden. Oer de rest fan de ynrjochting fan de Willigis-dom is net in soad bekend. Om't de tsjerke al by de ynwijing yn 'e brân fleach hat dy nei alle gedachten nea in rike ynrjochting hân.
Troch de ferbouwings en feroarings yn de rin fan de tiid binne hjoeddedei, ôfsjoen fan boueleminten en in pear grêven, gjin romaanske saken bewarre bleaun. In útsûndering lykwols is it Udenheimder krús, dat net ta de oarspronklike ynrjochting fan de tsjerke heart, mar yn 1962 oankocht waard fan de tsjerke fan Udenheim. De krekte datearing fan it krús is ûnwis. Rûsd wurdt dat it tusken de 9e iuw en 1140 ûnstien is. Yn de sûnt 1278 oanboude sydkapellen waarden goatyske alters ynboud, dy't yn de barokke tiid ferfongen waarden. Fan de goatyske alters steane de ier 16e-iuwske bylden fan it Marije-alter (Marije, Martinus en Bonifatius) yn in 19e iuwsk alter. Ut de letgoatyske tiid datearret ek de grutte preekstoel yn it middenskip, dy't lykwols yn 1834 sa fernijd is, dat allinne fragminten fan de oarspronklike preekstoel noch orizjineel binne. Oare goatyske ynrjochting stie eartiids yn de Leaffrouwetsjerke. Dêrûnder ek it grutte doopfont yn it noardlike transept út 1328. Eartiids waard yn de dom sels net doopt.
Ut it oergongstiidrek fan de lette gotyk nei de renêssânse stamt de foarstelling fan de grêflizzing fan de saneamde master Adalbert. Fan it westlike doksaal binne fragminten oerbleaun, dy't foar it measte yn it dommuseum bewarre wurde. Yn 1631 waard de stêd troch Sweedske troepen beset, dy't de domtsjerke foar in part plonderen. Yn de musea fan Uppsala is hjoeddedei noch rôfkeunst te besjen fan de eardere Mainzer domskat. Trije troch Sweedske soldaten stellen alters waarden yn 1631 of 1632 mei in skip nei Sweden ferstjoerd mar binne mei in soad oare rôfkeunst troch skipbreuk ferlern gien.
Nei de Tritichjierrige Kriich makke Mainz in bloeitiid mei en ferfongen barokke alters de goatyske. Fan de barok bleau it Nassauer alter fan 1601 bewarre, dat yn it noardlike dwersskip stiet. Yn 1602 waard de boppeferdjipping fan de Nassauer Kapel, dy't midden yn it middenskip fan de dom stie, ôfbrutsen. De ûnderferdjipping fan de kapel bleau oan de dei fan hjoed bewarre. Tusken de noardlike en súdlike krusingspylders waarden yn 1687 barokke galerijen boud, dêr't musisi glâns oan de misse joegen. Letter waard dêr in oargel opsteld. It grutste keunstwurk wurdt foarme troch de rokoko koerbanken fan it westlike koer, dy't tysken 1760 en 1765 troch Franz Anton Hermann boud waarden. It koerstuolte fan it eastlike koer is folle ienfâldiger útfierd en datearret út de yn de Frânske tiid ôfbrutsen Mainzer slottsjerke Sint-Gangolf.
Yn de 19e iuw gyng al it omtinken nei it gebou. Oan ynrjochting waard der útsein grêfmonuminten foar de biskoppen yn dy tiid hast neat tafoege. Allinne it alter foar de bylden fan it Marije-alter binne is it neamen wurdich. Yn de 20e iuw is benammen it grutte brûnzen krús yn de westlike krusing it neamen wurdich, dat yn it ramt fan it 1000-jierrich bestean fan de dom makke waard. De Skryn fan de Mainzer Hilligen (Schrein der Mainzer Heiligen) yn de eastlike krypte fan de dom waard yn 1960 tafoege.
Wichtich foar de skiednis fan de dom binne it grutte tal grêfmonuminten foar de biskoppen, dy't alle tiidrekken fertsjintwurdigje. De grêfmonuminten binne oan de pylders en muorren fan de tsjerke en kleastergong oanbrocht en fertsjintwurdigje de 11e oant 20e iuw. Sûnt 1928 wurde de biskoppen yn de nije krypte ûnder it westlike koer begroeven. Fan de 84 nei Bonifatius regearende biskoppen en aartsbiskoppen binne 45 yn de domtsjerke byset.
Kroaningstsjerke
Yn de rin fan de midsiuwen hawwe yn Mainz ferskillende kroanings plakfûn. Yn de dom waarden de folgjende persoanen kroand:
De kroanings fan Hindrik II (6 juny 1002) troch aartsbikop Willigis en Koenraad II (8 septimber 1024) fûnen nei alle gedachten yn de âlde dom, de Johannestsjerke, plak.
Utstalling fan de prestaasjes fan de nasjonale ekonomy
thumb|300px|Loftfoto fan in diel fan it kompleks De Utstalling fan de prestaasjes fan de nasjonale ekonomy (Russysk: Выставка достижений народного хозяйства; Vystavka dostizjeni narodnogo chozjaistva; ôfkoarte: VNDCh.) is in permaninte fakbeurs en teffens in ekspo en amusemintspark yn Moskou, Ruslân. Tusken 1991 en 2014 waard it ek it Ekposysjesintrum foar hiel Ruslân (Всероссийский выставочный центр) neamd.
Lokaasje
It park leit yn it Ostankinski-rajon fan Moskou, minder as in kilometer fan de Ostankino-toer en is mei de metro te berikken.
Bou
Op 17 febrewaris 1935 waard útein set mei de plannen om in lânboutentoanstelling foar de hiele Sovjet-Uny oan te lizzen. It gebiet dat foar dat doel oanwiisd waard wie it doe krekt by Moskou weryndield en hearde by it Ostankino-lângoed, dat foar de revolúsje fan de ûnbidich rike famylje Sjeremetev wie. Vjatsjeslav Oltarzjevski levere yn april 1936 in masterplan oan, dat yn april 1936 offisjeel goedkard waard. Oankundige waard dat it earste seizoen fan de útstalling yn july 1937 iepene wurde soe as in soarte fan stêd fan tentoanstellings mei strjitten en publike romtes. It slagge lykwols net om de útfiering fan de plannen op 'e tiid te foltôgjen en trije wike foar de iepening moast Jozef Stalin de iepening mei in jier útstelle. It like der dêrnei op dat alles op 'e tiid klear wêze soe, mar op 'e nij slaggen de bouwers der net om harren wurk op tiid te leverjen. Dêrnjonken slaggen de autoriteiten der net yn om de geskikte tentoanstellingsstikken te selektearjen. thumb|left|250px|Tagongspoarte Neffens it oarspronklike plan fan Oltarzjevski moasten alle paviljoenen fan hout boud wurde. Yn 1938 ûndersocht in kommisje de konstruksjea en konkludearre dat dy net paste yn de idéologyske rjochting fan dat stuit. De útstalling waard as te ienfâldich en te tydlik beöardiele. Oltarzjevski waard tegearre mei de komissaris foar lânbou mei syn amtners oppakt en pas yn 1943 wer frijlitten. Letter wurke Oltarzjevski oan in wolkekliuwerprojekt yn Moskou yn 1947-1953. Guon paviljoenen en de tagongspoarten fan 1937 fan Oltarzjevski waarden ôfbrutsen en ferfongen troch oare gebouwen (de measte paviljoenen krigen krityk om't se gjin finsters hiene).
Yn augustus 1938 sei Nikita Chrûsjtsjov yn in taspraak foar de Heechste Sovjet fan de Sovjet-Uny dat de iepening útsteld wurde moast oant augustus 1939 en op 1 augustus dat jier folge lang om let de iepening foar it publyk. Likernôch 40.000 minsken besochten alle dagen de tentoanstelling. Ek yn 1940 en 1941 wie de tentoanstelling iepen, mar nei de Dútske ynvaazje fan 1941 waard de tentoanstelling sletten.
1948-1959
Yn 1947 die minister fan lânbou Ivan Benediktov it útstel om de tentoanstelling wer te iepenjen, dat folge waard troch in beslút fan de ministerried om de lânboutentoanstelling wer op te knappen. Tusken 1950 oant 1954 waard it ferfallen kompleks út 1939 renovearre en/of rekonstruearre. It terrein waard útwreide en nije seksjes foar technology en yndustry waarden tafoege.
Yn 1959 krige de earder lânboutentoastelling de nije namme 'Tentoanstelling fan de prestaasjes fan de nasjonale ekonomy'. It doel wie om de bêste prestaasjes fan it lân op it gebiet fan yndustry, wittenskip en lânbou te demonstrearjen en dy nije namme beskreau dy opset better.
De tentoanstelling hie yn 1989 82 paviljoenen mei in tentoanstellingsoerflak fan 700.000 m². Elts paviljoen (ynklusúf de seksjes út 1939) wie wijd oan in yndustrytak of fakgebiet. De organisaasje hold mear as 300 nasjonale en ynternasjonale tentoanstellings en ek konferinsjes, seminars en gearkomsten fan wittenskippers en saakkundigen út de yndustry. Alle jierren besochten wol 11 miljoen minsken de tentoanstelling en ek sa'n 600.000 besikers fan bûten de Sovjet-Uny.
Hiel opfallend is it byld fan de Arbeider en de Kolchozefroue, in ûnbidich grut byld fan in man en in frou, dy't tegearre de hammer en sikkel fêstholden. De 25 meter hege bylden wiene ûntwurpen troch Vera Mûchina en bekroanden oarspronklik yn 1937 it 35 meter hege Sovjet-paviljoen fan de Wrâldtentoanstelling fan 1937 yn Parys.
Restauraasje
De ommekear kaam doe't de stêd Moskou alle oandielen fan de NF oernaam, sadat dy 100% eigner waard. It kompleks krige de histoaryske namme werom en alle yllegale útwreidings, reklame's, kreamkes, hekken en oare rommel waard ferwidere. Meiïnoar waarden 300 tydlike en yllegale bouwsels ôfbrutsen. De kommersy waard út de paviljoenen ferballe en de paviljoenen waarden wer omboud ta romtes foar útstallings, musea en eksposysjes. It kompleks waard boppedat ien makke mei it oangrinzgjende Ostankino-park en de botanyske tún.
Tagelyk sette in opknapbeurt útein fan it hiele gebiet. Fonteinen dy't al 30 jier net mear wurken waarden wer hersteld, de histoaryske gevels dy't yn de rin fan de tiid efter platen skûl gyngen waarden foar it ljocht helle en sûnt novimber 2014 waard foar yn de winter ek de grutste keunstmjittige iisbaan fan 'e wrâld op it terrein iepene.
Fan 1 augustus oant 3 augustus 2014 bestie de tentoanstelling 75 jier. It gebiet waard yn dy trije dagen besocht troch 9 miljoen minsken. Mei help fan âlde tekenings waarden yn de jierren 2015-2016 ek útein set mei de nije oanlis fan de blommetunen yn de patroanen fan de jierren 1950. Ek bûten de Sovjet-Uny stiene dy tunen doe bekend as in masterwurk fan túnkeunst.
Ryksdei (Sweden)
250px|thumb|right|It parlemintsgebou (Riksdagshuset) dêr't de Ryksdei sûnt 1905 fêstige is. De Ryksdei fan Sweden (Sweedsk: Sveriges riksdag) is de nasjonale wetjouwende macht fan Sweden. Sûnt 1976 bestiet de Ryksdei út ien keamer mei 349 leden (riksdagsledamöter) dy't, sûnt 1994, om de fjouwer jier ferkeazen wurde.
De funksje fan de Ryksdei is fêstlein yn de konstitúsje ûnder de Wet op de regearfoarm (Regeringsformen) fan 1974. Ien fan syn wichtichste taken is om oer wetten te beslissen.
Skiednis
De oarsprong fan de hjoeddeistige Ryksdei leit yn 1435, doe't yn it stedsje Arboga in gearkomste holden waard om inkelde saken te bepraten dy't foar it hiele lân fan belang wiene. Dizze gearkomste wurdt dêrom ek wol it earste parlemint fan Sweden neamd. Dochs liet Kening Gustaaf I pas yn 1527 fertsjintwurdigers fan alle fjouwer stannen (de eallju, de geastliken, de boargerij en eigenierden) meiprate. It wurd "Ryksdei" waard yn de 1540-er jierren foar it earst brûkt.
Yn 1865 waard it parlemint fan de fjouwer stannen opheft en ferfongen troch in twakeamerstelsel. De leden fan de Earste Keamer (Första kammaren) waarden troch de provinsjerieden en de gemeentebestjoeren fan gruttere stêden ferkeazen. Allinnich manlju wiene ferkiesber, ôfhinklik fan âldens, ynkommen en fermogen. Ek foar de Twadde Keamer (Andra kammaren) wiene allinnich manlju ferkiesber, en om stimme te meien moast men ûnreplik guod yn besit ha of ynkomstebelesting betelje. Yn 1909 krigen alle manlju kiesrjocht en sûnt 1919 kinne froulju ek stimme.
It twakeamerstelsel moast yn 1971 romte meitsje foar in ienkeamerstelsel mei 350 leden. By de ferkiezings fan 1973 wie de útslach lykwols sa dat sawol de sosjalisten as de net-sosjalisten 175 sitten krigen, mei as gefolch dat der somtiden lotte wurde moast om ta in beslút te kommen. Om dy reden is it tal sitten yn 1976 oanpast nei 349.
Ryksbegrutting
De Ryksdei is ferantwurdlik foar it opmeitsjen fan de ryksbegrutting. It wurk begjint yn april wannear't it regear syn earste foarstel yntsjinnet foar it ekonomyske belied. Yn septimber komt it regear mei in twadde foarstel, diskear mei de folsleine ryksbegrutting. Yn de begrutting wurdt oanjûn hoefolle jild oft der binnen komt en wêr't it jild oan útjûn wurdt. De Ryksdei nimt oer it foarstel in beslút, wêrnei't it regear syn plannen útfiere kin.
Wetsfoarstel
In wetsfoarstel is in foarstel fan in regear of parlemintslid foar in nije wet, of in foarstel om in besteande wet te feroarjen. Om fan in foarstel wet te meitsjen moat in bepaalde proseduere folge wurde dy't ôfhinklik is fan it lân. Yn de Nederlânske grûnwet wurdt in wetsfoarstel sûnt 1983 in "foarstel fan wet" (voorstel van wet) neamd.
Proseduere yn Nederlân
Wetsfoarstellen dy't troch leden fan de Twadde Keamer yntsjinne wurde, ek wol inisjatyffoarstellen neamd, folgje likernôch deselde proseduere as by foarstellen fan it regear. Foar oanpassings oan de grûnwet is der lykwols in swierdere proseduere.
Foarstel fan ministearje
As ministers of steatssekretarissen eat wetlik regelje wolle, freegje hja harren amtners of in kommisje om mei in foarstel te kommen. Dy skriuwe teffens in memoarje fan taljochting, dêr't yn beskreaun stiet hoe't en wêrom't de wet of oanpassing ymplemintearre wurde moat. Nei't it amtlik foarportaal, in petear mei hege amtners, it foarstel besprutsen hat, komt it by de ûnderried, in petear mei ynhâldlik belutsen ministers. It is nammentlik sa dat by wetsfoarstellen faak mear as ien ministearje belutsen is. It wetsfoarstel is yn dizze faze fan amtlike tarieding net iepenbier.
Besprekking yn ministerried
Nei de ûnderried moat de ministerried, in petear mei alle ministers en de minister-presidint, oer it wetsfoarstel gear. As der gjin beswieren binne, kin de tekst, dy't ek yn dizze faze noch net iepenbier makke is, nei de Ried fan Steat. As de leden fan de ministerried it net mei-inoar lykfine kinne, kin dat liede ta it ôfgean fan in minister. Dit komt lykwols komselden foar, om't de beliedsfoarnimmens by de kabinetsformaasje al yn grutte linen besprutsen binne.
Advys fan Ried fan Steat
De Ried fan Steat besjocht oft it wetsfoarstel útfierber is en oft it net stridich is mei de grûnwet. Dêrnei sprekt de Ried syn einoardiel (diktum) út. In negatyf diktum betsjut dat it foarstel werom nei de ministerried moat. It advys fan de Ried fan Steat is net binend, mar de ministerried is eins wol moreel ferplichte om it op te folgjen. Yn in reaksje moat de minister witte litte hoe't hy it advys fan de Ried fan Steat yn it wetsfoarstel ferwurket. It wetsfoarstel bliuwt geheim salang't de Ried fan Steat it yn behanneling hat.
Behanneling yn Twadde Keamer
De stap dêrnei is it yntsjinjen fan it wetsfoarstel by de Twadde Keamer yn de foarm fan in Keninklik boadskip. Dêrmei biedt de Kening it wetsfoarstel formeel oan de Twadde Keamer oan en wurdt it iepenbier. Yn de Twadde Keamer wurdt it foarstel troch in spesjalisearre kommisje skriftlik behannele, wêrnei't der in plenêr debat hâlden wurdt. Yn dat debat moat de minister syn wetsfoarstel ferdigenje en fragen fan Keamerleden beäntwurdzje. De Twadde Keamer hat boppedat it rjocht fan amendemint, mei oare wurden de mooglikheid om oanpassings foar te stellen. Oan de ein fan it debat wurdt oer alle oanpassingsfoarstellen stimd, en dêrnei oer it folsleine wetsfoarstel. As it foarstel oannaam is, kin it nei de Earste Keamer.
Behanneling yn Earste Keamer
Krekt as yn de Twadde Keamer folget yn de Earste Keamer in faze fan skriftlike behanneling yn in spesjalisearre kommisje. Earst komt der oer it wetsfoarstel in ferslach fan dy kommisje, dêrnei in memoarje fan antwurd troch de minister, en as lêste in formeel einferslach fan de kommisje. Nei in plenêr debat wurdt der oer it wetsfoarstel stimd. De Earste Keamerleden hawwe gjin rjocht fan amendemint, wêrtroch't de Earste Keamer it foarstel allinnich oannimme of fersmite kin. Hat de Earste Keamer dochs beswieren, dan hat de minister de mooglikheid om in tasizzing te dwaan om in oanpassing troch te fieren. Sa'n oanpassing wurdt dan in "novelle" neamd.
Bekrêftiging, publikaasje en ymplemintaasje
As sawol de Twadde as de Earste Keamer it wetsfoarstel oannaam hawwe, ûndertekenje de Kening en de ferantwurdlike minister de wetstekst dy't dêrmei fan krêft wurdt. De minister fan Justysje en Feiligens soarget dan foar it bekend meitsjen fan de wet en docht dat troch de wet yn it Steatsblêd te publisearjen. It momint en de wize fan yngean stiet altyd yn de wet en kin fuortendaliks wêze, mar ek op in bepaalde datum, by Keninklik beslút of sels mei in aparte yngongswet.
Even Hand
Even Hand is in koart ferhaal fan it fantasysjenre, skreaun troch de Amerikaanske auteur Jim Butcher. De titel betsjut "Gelikense Kânsen". It ferhaal is skreaun yn it ik-perspektyf, en makket diel út fan 'e urban fantasyrige The Dresden Files. Oars as by de rest fan 'e searje it gefal is, wurdt de haadrol (ik-persoan) net spile troch Harry Dresden, mar troch maffiabaas "Gentleman Johnny" Marcone. Yn 'e ynterne gronology fan 'e searje spilet Even Hand tusken de foarfallen yn 'e romans Turn Coat en Changes. Yn it ferhaal wurdt Marcone om help frege ûnder de Unseelie Akkoarten, dêr't er in ûndertekener fan is. Butcher skreau Even Hand oarspronklik foar de blomlêzing Dark and Stormy Knights, dêr't ek ferhalen fan oare fantasy-auteurs yn stiene. Dat boek waard yn 2010 útjûn troch St. Martin's Griffin, ûnder redaksje fan P.N. Elrod. Yn 2018 waard it ferhaal werpublisearre yn Butcher syn ferhalebondel Brief Cases, dy't ferskynde by de New Yorkske útjouwerij Ace Books.
Ynhâld
"Gentleman Johnny" Marcone, noris meistanner en dan wer rivaal fan tsjoender Harry Dresden, wurdt út syn deistige beslommerings as maffiabaas fan Chicago opskrikt as der by syn haadkertier in tsjeppe jonge frou oan 'e doar komt mei by har in jong bern. Om't Marcone derfan oertsjûge is dat er it úteinlik ris rjochtstreeks tsjin Dresden opnimme moatte sil, hat er him derop talein om safolle mooglik oer de man oan 'e weet te kommen. Sadwaande ken er de frou werom as Justine, in bekende fan Dresden en de eks-freondinne fan Thomas Raith, in fampier fan it Wite Hôf dy't gauris mei Dresden gearwurket. Hja is op it stuit sekretaresse fan Thomas syn suster Lara Raith, dy't wer in foaroansteand meiwurkster is fan har heit, de kening fan it Wite Hôf.
Justine fertelt Marcone dat se oanspraak makket op it rjocht fan asyl ûnder de Unseelie Akkoarten, in ferdrach oer ûnderlinge relaasjes tusken de ferskate boppenatuerlike naasjes, dat Marcone ûndertekene hat doe't er yn dy fermiddens foar himsels de titel fan frijhear fan Chicago opeaske (sjoch: White Night). As Marcone freget wêrom't se him om beskerming freget, antwurdet Justine dat se de tiid net hie om in oar feilich plak te berikken, mei't se efterfolge wurdt troch Mag, in hear fan 'e Fomoaren. Hja leit út dat se foar Lara Raith as boadskipper mei offisjele dokuminten nei Corb, de kening fan 'e Fomoaren stjoerd wie, dy't regearret oer in ûnderwetterryk dêr't in poarte op 'e boaiem fan 'e Michiganmar tagong ta biedt. Ienris dêr waard se sjoen troch Mag, dy't har finzen naam en ûntfierde nei syn wente om har as slavinne te hâlden. Justine ûntsnapte lykwols en befrijde dêrby ek de oare minsklike slaven fan Mag, ûnder wa it lytse famke dat se by har hat.
Tsjin better witten yn beslút Marcone, dy't graach beare mei dat er in hert fan stien hat, om Justine en it famke asyl te jaan. Dêrby spilet ek mei dat Mag, dy't mei grut machtsfertoan it haadkertier fan Marcone binnenkringt, him yrritearret. De Fomoaren binne net inkeld lichaamlik sterker as minsken, se binne ek fan natuere tsjoenders. Marcone hat syn buro lykwols yn 'e midden fan in koperen sirkel stean dy't magy neutralisearret, dat hy is ymmún foar de Fomoarske tsjoenderij. Syn trouwe liifwacht Hendricks en Ms. Gard, syn boppenatuerlik adviseur fan Monoc Securities (dy't eins in Walkuere is) komme Mag oer it mad en oermasterje him. Om't de Unseelie Akkoarten Marcone net tasteane om in ûnderdien fan in oare oansletten naasje samar te deadzjen, lit er de Fomoar derútsmite mei de warskôging dat er, mocht er weromkomme, it folste rjocht hat om him te deadzjen salang't er dêrfoar wearjild oan kening Corb betellet.
Mag, dy't mient dat er it folste rjocht hat om minsken as slaven te hâlden en dy't Justine en it famke as syn eigendom beskôget, lit it der net by sitte. Nei't it tsjuster wurden is, falt er mei syn tsjinners it haadkertier fan Marcone oan. Troch de ynset fan in ymposant arsenaal oan wapens witte Marcone-en-dy alle tsjinners fan Mag te deadzjen, foar't se weromdreaun wurde nei it hert fan it gebou. Hendricks is tsjin dy tiid bûten gefocht steld, en Marcone sels hat in brutsen earm oprûn. As Mag sels it binnenste fan it gebou ynkringt, lit Marcone in stikmannich anty-personielsminen ûntploffe, sadat de Fomoar twongen is om in grut part fan syn magyske krêft foar de beskerming fan liif en lidden yn te setten. Dan giet it sprinklersysteem oan, dat op 'e ûnder wetter libjende Fomoar fansels gjin ynfloed hat. Neitiid befjochtet Gard him, en hoewol't er de Walkuere úteinlik oermânsk wurdt, put se him wol út.
As Marcone as iennichste oerbleaun is om it tsjin him op te nimmen, mient Mag, dy't inkeld minachting foar minsken fielt, dat er al wûn hat. Mei in knip fan syn fingers ferroastket er Marcone syn pistoal, mar de maffiabaas hellet út in laad in antyk Dútsk dragonderpistoal út 'e achttjinde iuw foar 't ljocht, want wat âlder de technyk, wat minder oft tsjoenderij der ynfloed op hat. It pistoal is laden mei de kûgel dy't Nelson deade yn 'e Slach by Trafalgar, en dy't troch Gard neitiid út it lichem fan 'e admiraal helle is en fersjoen fan magyske runen. As Marcone dy kûgel ôffjurret, snijt er dwers troch de magyske ferdigening fan 'e sa stadichoan wurge Mag hinne, en rekket er de Fomoar yn it hert. As Mag yninoar sakket, hellet Marcone noch in oar, moderner pistoal foar 't ljocht wêrfan't er it magazyn yn Mag syn holle leget om der wis fan te wêzen dat de Fomoar net wer oereinkomt.
Neitiid, as Marcone syn oprommers de spoaren fan it gefjocht útwiskje en Gard risselwearret om it haadkertier yn 'e brân te stekken, makket Marcone oan Justine dúdlik dat er har trochhat. Hy treft yn har besit dokuminten oan mei bankrekkennûmers en wachtwurden, sa't er al fermoede hie. Lara Raith hie Justine stjoerd om Mag te bestellen, in misdriuw dat se besocht te fertsjustermoanjen mei in oar, mear yn it each springend misdriuw: de befrijing fan 'e slaven fan Mag. Justine kin dan net folle oars mear as tajaan dat er gelyk hat, mar it famke, dat te lyts wie om sels nei de frijheid ta te swimmen, wie gjin ûnderdiel fan it plan. Marcone riedt har oan om nei de Tsjerke fan 'e Hillige Marije fan 'e Ingels te gean en it bern oer te dragen oan pastoar Forthill, mei't de Roomsk-Katolike Tsjerke in programma hat om lju in nije identiteit te jaan dy't efterfolge wurde troch boppenatuerlike meunsters. Hy lit har gean mei in warskôging foar Lara Raith: as se nochris hunich stelle wol, moat se in oar sykje om 'e bijen dea te slaan.
As Justine ôfset is, oertinkt Marcone de foarfallen fan 'e ôfrûne dei. It hat in weardefolle les west, dy't suver wol as generale repetysje sjoen wurde kin. De minen, it rinnende wetter út 'e sprinklers en de magyske kûgel út in antyk fjoerwapen wiene allegear befeiligingsmaatregels dy't fansels yn 'e fierste fierte net tsjin Mag of syn healwize ras rjochte west hiene. Ynstee wiene se allegear betocht en taret om ien inkele man te deadzjen: Harry Dresden.
The Dresden Files short fiction
Hege Kolleezjes fan Steat
De Hege Kolleezjes fan Steat (Nederlânsk: Hoge Colleges van Staat) binne yn Nederlân oerheidsorganen dêr't (grûn)wetlik fan fêstlein is dat hja selsstannich en ûnôfhinklik binne. Harren taak is it kontrolearjen en advisearjen fan de Ryksoerheid. De Hege Kolleezjes fan Steat binne:
Alkalymetaal
thumb|Alkalymetalen In alkalymetaal is in elemint út de earste groep fan it periodyk systeem, dêr't litium, natrium, kalium, rubidium, sesium en fransium ta hearre. Wetterstof wurdt lykwols net ta de alkalymetalen rekkene, om't wetterstof mar ien elektron befettet en net de gemyske eigenskippen fan in alkalymetaal hat. Fan Fransium, dat in sterk radio-aktyf elemint mei in healtrochtiid fan 21,8 minuten foar de langst libjende isotoop is, is te min bekend om te bepalen oft it wol of net as in alkalymetaal gedraacht.
Namme
It wurd alkalymetaal komt fan it Arabyske wurd al kalja, dat potjiske betsjut. Potjiske is de âlde namme foar kaliumkarbonaat, dat wûn wurdt út houtjiske. Sir Humphry Davy rette yn 1807 foar it earst it elemint kalium ta, dat er troch elektrolyze fan raande kaliumhydrokside út potjiske krige. It Ingelske wurd foar kalium, potassium (fan pot ash), ferwiist dêrnei.
Skaaimerken
Alkalymetalen hawwe in elektroanekonfiguraasje fan [X]ns1, dêr't X in edelgas is. Hja hawwe yn de bûtenste skyl mar ien elektron yn de s-orbitaal. Dêrom hawwe alkalymetalen in frij lege ioanisaasje-enerzjy, sa't se maklik ienweardige positive ioanen foarmje kinne om yn de edelgaskonfiguraasje te kommen. Hja foarmje ek maklik sâlten mei halogenen, sa as bygelyks keukensâlt. (NaCl). It binne tige goede reduktors en reagearje maklik mei elektronegative eleminten lykas soerstof en joadium.
Eleminten
Hjirûnder steane de eleminten, dêr'tljocht pears alle alkalymetalen binne:
Munysje
Munysje of ammunysje is de sammelnamme foar in gearstal fan projektilen en harren driuwlading. Yn it generaal wurde ek bommen, granaten, minen en  torpedo's ta munysje rekkene. De term wurdt brûkt by de striidkrêften en komt fan it Frânske la munition, ôflaat fan it Latynske munire (foarsjen).
Yn it foarste plak wurdt mei munysje bedoeld patroanen (in gearstal fan projektyl (kûgel), driuwende lading (krûd) en ûntstekking, byinoar hâlden middels in huls) foar fjoerwapens.
Oerdrachtlik wurdt de term en brûkt as oantsjutting foar de argumintaasje dy't yn in debat hantearre wurdt om de tsjinstanner te bestriden.
Styfmem Ierde
Ynhâld
Styfmem Ierde omfettet in prolooch en sân "boeken", en spilet yn Fryslân, yn 'e lêste helte fan 'e njoggentjinde iuw. Wychman Tsjallings Wiarda is in grutboer op klaai, dy't as in tiran regearret oer syn gesin. Hy en syn frou Swobk Jarichs Hoornstra hawwe twa soannen, Jarich en Tsjalling, en in dochter, Tet, dy't mei de Bilkert Wibe Kuiken troud is.
Wychman syn libben feroaret op in dei folslein as er troch syn skoansoan Wibe foar "âlde" fersliten wurdt. Foartiid beskôge er himsels hielendal net as sadanich, mar fan dy tiid ôf begjint er him âld te fielen. As er koarte tiid letter troch syn soan Jarich yn it iepenbier delslein en foar gek set wurdt, hinget er himsels yn 'e skuorreed op oan in bynt. Net folle letter komt ek syn widdo Swobk te ferstjerren en dan bliuwe de beide soannen Tsjalling en Jarich tegearre op 'e pleats efter. Se reitsje allebeide fereale op itselde fanke, Welmoed Volbeda, mar Tsjalling freget har it earst om mei him nei it doarpsfeest. Jarich kin dat net ferdrage en út oergeunstigens feroarsaket er nei ôfrin fan it feest in ûngemak om wraak te nimmen op syn broer en dy syn faam. Hy riidt harren fan 'e dyk ôf, dat har beide sjeazen oer de kop fleane. Tsjalling en Jarich oerlibje it, mar Welmoed net. Fanwegen syn eigen koppige wegering om te praten wurdt Jarich dêrop ta fyftjin jier tichthússtraf feroardiele.
Yn dy snuorje feroaret sawol it buorkjen as de maatskippij yn it algemien: der wurde masines útfûn en fabriken boud en de earste steamtrein komt yn Fryslân. Tsjalling kin it boerebedriuw net bolwurkje en beslút om Wiarda-state te ferkeapjen oan syn sweager Wibe. Sels ferfart nei de Wâlden, dêr't er as arbeider yn 'e tsjinst komt fan Herre Wynses de Jager. Sa kriget er kunde oan dy syn dochter Reinou, mei wa't er letter trout. Hja krije twa soannen, Herre en Rudmer. Wylst Rudmer goed leare kin, is Herre sljocht mei sinten. Al jong wit er kaptalen te fertsjinjen troch syn jild tsjin rinte út te lienen. left|thumb|180px|Theun de Vries.
As Jarich út it tichthús komt, bliuwt er yn Ljouwert omhingjen. Oanfitere troch sabeare freonen dy't op him om ponglúzje, bringt er syn oandiel yn 'e opbringst fan Wiarda-state der fierhinne troch. Ear't er alhiel ta reapsein is, pykt er lykwols út. Hy giet yn 'e hynstesport en fertsjinnet in slompe jild. Dan keapet er op in dei in stellen hynder en rint alles wer mis. Ferearmoede siket er beskûl yn in loazjemint foar swalkers, dêr't er de sosjalist Karel Zwets moetet, in oanhinger fan Ferdinand Domela Nieuwenhuis. Mei syn beiden ferhiere se harren as arbeiders oan feanboeren, dy't misbrûk meitsje fan harren sitewaasje troch har fiersten te min lean te jaan. Yn dyselde tiid trout Jarich mei Regina Zwanenburg; hja krije in soan, Ekke. Mar dan trappearret er syn frou mei Karel op bêd. Jarich akseptearret Karel syn ûntskuldigings, mar de freonskip is stikken. Einlings komt it ta in staking ûnder de feanarbeiders en by de ûnderdrukking dêrfan wurdt Karel oppakt. Neitiid ferhuzet Jarich mei syn gesin nei Snits.
Jarich, dy't yn Snits wurk fûn hat as molkrider, wurdt almar pleage troch de lêste wurden fan syn eardere freon Karel: "Ik kom werom." Hy is bang om syn frou oan him te ferliezen en ek wurdt er âlder en begjint er dingen te sjen dy't der net binne. Sa ek op 'e jûn fan 31 desimber 1899; hy mient Karel rinnen te sjen en set him mei hynder-en-wein efternei, mar Karel is der net en it boek einiget as Jarich Wychmans Wiarda ferûngelokket troch mei wein en al oer de kop te slaan.
Fryske oersetting
De Fryske oersetting fan Stiefmoeder Aarde ferskynde yn 1994 ûnder de titel Styfmem Ierde by de Kristlik Fryske Folksbibleteek (nû. 377) te Ljouwert. De Fryske fertaling wie fan 'e hân fan Jan de Jong te Snits.