cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Feriene Keninkryk
De grutste eilânsteat fan Jeropa is in uny mei fjouwer lannen: Ingelân, Skotlân, Wales en Noard-Ierlân. It regear sit yn Londen. Dêrûnder falle de dekonsintrearre regearen fan Edinboarch (Skotlân), Cardiff (Wales) en Belfast (Noard-Ierlân). De Kanaaleilannen en it eilân Man binne Britsk kroanbesit, mar falle net ûnder it regear yn Londen. Dêrneist hat it Feriene Keninkryk noch fjirtjin oerseeske gebieten.
Tuskentaal
Pluriformiteit
It is trouwens net sa dat de tuskentaal ien taalfoarm is dy't yn hiele Flaanderen itselde is; krektoarsom, de tuskentaal ferskilt per regio, en is bûn oan 'e pleatslike dialekten. Wol is it sa dat de ferskillende foarmen fan 'e tuskentaal yn hiel Flaanderen maklik ûnderling fersteanber binne, eat dat mei de dialekten net sa is. Nederlanners fine de tuskentaal soms lykwols dreech te folgjen. Om't Flaamske tillefyzjestjoerders faak programma's útstjoere yn in foarm fan tuskentaal dy't basearre is op Brabânske dialektskaaimerken, sprekt men wol fan 'e Brabânske ekspânsje: de Brabânskige tuskentaal feroveret stadichoan de omgongstaal yn hiel Flaanderen.
Feriene Keninkryk
Skiednis
Tusken 600 en 400 f.Kr. teagen de Kelten nei it Britske eilân. De Romeinen besochten ûnder Julius Caesar al yn 55 f.Kr. om Ingelân te feroverjen mar dat slagge net. In jier letter besochten se it nochris en diskear slagge it. Ut it noarden wei kaam der lykwols wjerstân tsjin de Romeinen en sadwaande waard yn 125 n.Kr. de Muorre fan Hadrianus boud.
Tuskentaal
Untwikkeling
Mei't it Frânsk yn 'e Súdlike Nederlannen en letter Belgje iuwenlang de offisjele taal en dêrom ek de skriuwtaal wie, hiene de yn Flaanderen sprutsen dialekten lange tiid alle kontakt mei de Nederlânske standerttaal ferlern. Fan gefolgen hawwe dy har troch de iuwen hinne yn eigen rjochtings ûntwikkele en binne se tsjintwurdich grutdiels net mear ûnderling fersteanber mei it Standertnederlânsk. Pas oan 'e ein fan 'e njoggentjinde iuw waard yn in folslein keunstmjittich proses it Standertnederlânsk yn Flaanderen as fiertaal ynfierd. Tsjin dy tiid wie dat frijwol in frjemde taal. De tuskentaal ûntjoech him doe as de heal-standerdisearre fariant dy't sprutsen waard troch it sljochtwei folk, dat net better Nederlânsk prate koe. Dêrby spile ek in rol dat de Noardnederlânske taalnoarm troch in protte Flamingen as útlânsk ûnderfûn waard (en noch wol wurdt), wat derta laat hat dat guon lju har dertsjin ôfset hawwe en dêrby de tuskentaal as ynstrumint brûkt hawwe.
Feriene Keninkryk
Skiednis
Mei it Grutte Folkeferfarren teagen Friezen, Jutten, Angelen en Saksen nei it Britske eilân. Yn de iere midsiuwen foelen de Wytsingen oan, nei fûleinich ferset slagge it de Deenske Wytsingen by ferdrach (de "Danelaw") om it noardeastlike part fan it eilân te krijen. Wales kaam yn de 13e iuw ûnder Ingelsk regear. De yn it earstoan ûnôfhinklike steaten Ingelân en Skotlân ûntstienen yn de 10e iuw. Yn 1707 binne Ingelân en Skotlân by inoar kaam troch de Treaty of Union ta it Keninkryk Grut-Brittanje. Om it jier 1800 hinne, hie Ingelân al mear as 600 jier sizzenskip oer Ierlân. Yn dat jier wienen wetten oannaam troch Grut-Brittanje, dy't net al te gaadlik foar Ierlân wienen. It wie ek tsjin de winsk fan de Ieren, dy't te lijen hienen ûnder it Britske regear. De namme fan it nije lân wie United Kingdom of Great Britain and Ireland. Yn 1922 krige Ierlân har ûnôfhinklikens werom (Ierske Frijsteat) fan it Feriene Keninkryk. Lykwols wiene seis noardlike provinsjes fan Ierlân in part fan it Feriene Keninkryk bleaun. It Feriene Keninkryk krige in nije namme; The United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland.
Tuskentaal
Utspraak
De tuskentaal ûnderskiedt him yn 'e útspraak benammentlik fan it Belgysk-Nederlânsk troch in ôfwikende reälisaasje fan 'e twaklanken au en fral ei en ui, mei't dy faak útsprutsen wurde as lange lûden: au as [ɔ:] (ô fan "nôt"), en benammen ei as [ɛ:] (ê fan "bêd") en ui as [ʌ:] (eu fan "freule", mei in Frânske útspraak). Fierders nimt de h-deleesje, it falle litten fan h's oan it begjin fan wurden, dat yn it Belgysk-Nederlânsk ek wol foarkomt, yn 'e tuskentaal in folle wichtiger en algemiener plak yn.
Feriene Keninkryk
Skiednis
Yn de 19e iuw wie it Feriene Keninkryk de grutste seemacht op de wrâld mei in ryk dat in tredde part fan de wrâld omfieme. Yndia, Kanada, Austraalje en East-Afrika wienen de grutste Britske koloniale gebieten. Likernôch trije iuwen hat de Britske koloniale macht ynfloed op de wrâld hân. As fuortsetting fan it Britske Ryk kin it Britske Steatebûn neamd wurde. It moderne steatenbûn is fan 1947 en hie yn maart 2009 53 leden.
Geografy
It Feriene Keninkryk wurdt begrinzge troch: Foar de Frânske kust, west fan Brittanje, lizze noch de Kanaaleilannen, en fierder hat it Feriene Keninkryk noch oerseeske gebieten.
Eilannen
It Feriene Keninkryk is in eilanneryk. Njonken it eilân sels heart Noard-Ierlân, in part fan it eilân Ierlân, ta it keninkryk. Om dizze grutte eilannen hinne leit noch in ferskaat fan oare eilannegroepen en eilannen dy't ek ta it ryk hearre. Yn it noarden lizze trije grutte eilannegroepen: Sjetlân, de Orkaden en mear nei it westen de Hebriden. Ticht by de Hebriden, mar oan de oare kant fan Kintyre, leit it eilân Arran. Yn de Ierske See leit it eilân Man, en ticht by de kust fan Wales lizze Angelseach en it lytsere Hillich Eilân. Yn it Kanaal fan Bristol leit Lundy, foarby de súdwestpunt fan Cornwall lizze de Skorels, en oan de súdkust fan Ingelân leit it eilân Wight. Foar alle kusten lizze ek noch lytsere eilantsjes; it Feriene Keninkryk hat mear as tûzen lytse eillannen.
Wetter
It Feriene Keninkryk is omjûn fan see, mar der rint ek in grut tal fan koarte rivierkes fan it binnenlân nei de kust. De langste rivier fan it Feriene Keninkryk is de Severn (354 km.), dy't troch Ingelân en Wales kringelt en yn it Kanaal fan Bristol útkomt. In oare wichtige rivier is de Teems (346 km.), dy't troch Ingelân rint, en nei't er troch Londen kaam is yn it Kanaal útkomt. De grutste mar leit yn Noard-Ierlân: Lough Neag. De djipste mar is Loch Morar yn Skotlân (309 m.), mei op it twadde plak Loch Nes (228 m.). Teffens wurdt it lân ek noch trochkrúst troch in grut tal fan kanalen.
Yndieling
Iuwen fan skiednis spylje in rol by de bestjoerlike yndieling. Foar parten fan it bestjoer wurdt it Feriene Keninkryk opdield yn Ingelân, Skotlân en (Noard-) Ierlân, en ek wol Wales. Fierder jilde der noch hieltiid útsûnderings foar Kornwal, wat al mear as in milennium lyn troch Ingelân oermastere is.
Demografy
It Feriene Keninkryk hie by de lêste folkstelling yn it jier 2004 60.294.000 ynwenners. Yn persinten oer de fjouwer autonome gebieten is de ferdieling sa:
Ingelân: 83,7 %, Skotlân: 8,5 %, Wales: 4,9 %, Noard-Ierlân: 2,9 %
Njonken Ingelsk binne it Welsk en Skotsk-Gaelysk de offisjele talen. By de folkstelling fan 2001 wienen der likernôch 600.000 minsken dy't it Welsk yn 'e macht hawwe. Iersk wurdt troch likernôch 20.000 minsken yn Noard-Ierlân praat en Kornysk troch 3.500 minsken. Welsk, Skotsk-Gaelysk, Iersk en Kornysk binne Keltyske talen.
Ekonomy
Londen is in plak dêr't in soad bedriuwen binne dy't ek hannel mei it bûtenlân hawwe. Mei New York City en Tokio is de haadsted Londen in plak dat de wrâldekonomy yn beweging hâldt. It Feriene Keninkryk hat de fyftgrutste ekonomy fan 'e wrâld en twadgrutste yn Jeropa nei Dútslân. Sûnt de tachtiger jierren wurdt it begryp Anglo-Saksysk model brûkt yn it Feriene Keninkryk, wêrby't liberalisearring, de frije merk, legere belestingen en minder foarskriften de grûnbegjinsels fan binne.
Transport
Wichtichste havens binne Dover, Felixstowe, Immingham, Liverpool, Londen, Southampton, Teesport (Ingelân), Forth Ports, Hound Point (Skotlân), Milford Haven (Wales) en Belfast (Noard-Ierlân). Londen hat it grutste fleanfjild fan it Feriene Keninkryk. De maksimum snelheid op de autodyk is 112 km/h.
Drylts-Noard
Drylts-Noard (ek wol Nij-Drylts neamd), is in wenwyk yn Drylts. De wenwyk bestiet út trije dielen, dy't offisjeel gjin namme hawwe:
De earste huzen oan de Stedsleane / Stasjonswei, waarden ûngefear sûnt 1910 boud, de lêste yn de jierren sechtich, bewesten de Stedsleane binne ek huzen boud yn de jierren 60. De Julianastrjitte e.o. is yn de jierren 60 beboud en bestiet benammen út sosjale wenningbou. Nijesyl is beboud yn de jierren 60/70 en bestiet út sosjale wenningbou, twa-ûnder-ien-kape-wenningen en frijsteande wenningen.
Yn Drylts-Noard stiet it gemeentehûs, it treinstasjon, in multyfunksjoneel sintrum, in basisskoalle, in âldereinhûs en der binne inkele middenstanners.
It Mientlân, Wiiddraai en yndustryterrein Readhim binne aparte wenwiken dy't net by Drylts-Noard hearre.
Westjordaanlân
It Westjordaanlân, Sisjordaanje of de Westlike Jordaanigge (Arabysk: الضفة الغربية, aḍ-Ḍiffä l-Ġarbīyä, Hebriuwsk: יהודה ושומרון / הגדה המערבית, Jehûda Wesjomron (Judeä en Samaria) / Hagadah Hama'aravit) is ien fan de Palestynske gebieten en foarmet mei de Gazastripe de steat Palestina. It Westjordaanlân is in berchgea en wurdt yn it easten begrinzge troch de rivier de Jordaan, dy't de grins mei Jordaanje foarmet, en de Deade See en yn it noarden, westen en suden mei Israel (de Griene Line).
It Westjordaanlân, mei East-Jeruzalim ynbegrepen hat in oerflak fan 5640 km², mei 220 km² wetter dy't de noardwestlike hoeke fan de Deade See befettet. It hat in befolking fan 2.747.943 Palestinen en goed 670.000 Israelyske kolonisten, dêr't 220.000 fan yn East-Jeruzalim wenje. De ynternasjonale mienskip erkent dy Israelyske delsettings yn it Westjordaanlân en East-Jeruzalim net en achtet dy yllegaal, itjinge Israel bestriidt.
Namme
De namme komt fan it Arabyske aḍ-Ḍiffah al-Ġarbiyyah dy't ferwiist nei de lizzing westlik fan de rivier de Jordaan. De Neolatynske namme Sisjordaanje (Cis Jordan) dy't ek wol brûkt wurdt, benammen yn de Romaanske talen, betsjut "oan dizze kant fan de Jordaan". Jordaanje, dat eastlik fan de Jordaan leit waard ynearsten Transjordaanje ("oan oare kant fan de Jordaan") of ek wol East-Jordaanje neamd.
Foarskiednis
thumb|left|It Britske Mandaatgebiet Palestina fan 1920 oant 1923 Fan 1517 oant 1917 foel it gebiet ûnder it Osmaanske Ryk as part fan Osmaansk Syrje. By de konferinsje fan san Remo yn 1920 waard troch de alliearden, dy't de Earste Wrâldkriich wûn hiene, besletten it gebiet ûnder it Britske Mandaatgebiet Palestina (1920-1948) yn te dielen. De konferinsje bekrêftige de Balfour-ferklearring fan 1917 dy't in "nasjonaal thús foar de Joaden" neistribbe. It Feriene Keninkryk ferklearre Abdullah I 11 april 1921 as emir fan Transjordaanje, en op 25 maaie 1946 ferklearre er it as in ûnôfhinklike Hasjemitysk keninkryk.
It Britsk mandaat op Palestina soe yn 1948 ôfrinne. Yn 1947 waard neffens Resolúsje 181 fan de Feriene Naasjes oannommen dat it Mandaatgebiet Palestina yn in Joadske steat (Israel) en Arabyske steat (Palestina)ferparte wurde soe. Jeruzalim soe as ien enklave ûnder ynternasjonaal bestjoer komme. It Westjordaanlân, yn in gruttere foarm as it "heuveleftich gebiet fan Samaria en Judeä", soe part fan de Arabyske steat wurde. Sionistyske Joaden ferklearren iensidich de ûnôfhinklikens fan Israel, wylst de Arabieren it plan fersmieten. Dêrop ûntstie de Arabysk-Israelyske Kriich fan 1948. Israel besette guon gebieten dy't ynearsten net oan de Joadske steat tawiisd waarden lykas it westlike part fan Jeruzalim. Transjordaanje besette dêrnei it Westjordaanlân en it easten fan Jeruzalim mei de Alde Stêd.
Under Jordaansk bestjoer
Nei't it wapenskoft yn 1949 oerienkommen waard, waard de foarriedige grins tusken Israel en Transjordaanje, de Griene Line fêstlein. Transjordaanje anneksearre dêrop it gebiet wesytlik fan de Jordaan yn 1950 en neamde it it Westjordaanlân of Westlike Jordaanigge. Transjordaanje feroare syn namme yn Jordaanje, om't er no oan beide kanten fan de Jordaan leit. Palestynske boargers yn it Westjordaanlân en East-Jeruzalim krigen automatysk it Jordaanske steatsboargerskip. De anneksaasje fan Westjordaanlân troch Jordaanje waard lykwols net troch de ynternasjonale mienskip erkend útsein troch Pakistan en it Feriene Keninkryk.
In soad Palestynske flechtlingen út Israel waarden opfongen yn flechtlingekampen yn it Westjordaanlân en wiene ôfhinklik fan help fan de Feriene Naasjes. Palestynske flechtlingen foarmen mear as in tred fan de totale befolking fan it keninkryk Jordaanje fan 1,5 miljoen. Palestinen krigen deselde rjochten as eltsenien yn it keninkryk sûnder iennige foarm fan diskriminaasje. De lânbou foarme de grutste ekonomyske sektor fan it Westjordaanlân, dat nettsjinsteande dat er yn oerflak lytser wie, de helte fan alle lânbougrûn fan Jordaanje hie.
Israelyske besetting
260px|thumb| {{Legend|#F4E6C9|Gebiet A (Folslein Palestynsk selsbestjoer)}} {{Legend|#E2CDA8|Gebiet B (Palestynsk selsbestjoer, Israelyske militêre kontrôle)}} {{Legend|#97B5D8|Gebiet C (Israelysk militêr bestjoer)}} {{Legend|#6c2245|Israelyske delsetting}} Nei de Seisdagekriich besette Israel yn juny 1967 it Westjordaanlân en East-Jeruzalim. Ta tsjinstelling fan East-Jeruzalim en it Nimmenslân tusken Israel en Jordaanje, anneksearre Israel it Westjordaanlân net, dochs hold it oant 1982 ûnder militêre kontrôle.
Tuskentaal
Foarnamwurden
Ek it gebrûk fan ôfwikende (en yn Nederlân as tige argaysk beskôge) foarmen fan it persoanlik foarnamwurd falt op: gij of ge, dat ekwifalint is mei it Noardnederlânske jij. (Dit ferskynsel komt trouwens yn West-Flaanderen net foar; dêr seit men fan oe.) De foarnamwurden jou en jouw wurde yn 'e tuskentaal dan u en uw. By it gebrûk fan gij heart ek in tiidwurdsferbûging mei foarmen op -t: gij zijt ("do bist") en gij waart ("do wiest"). Yn 'e earste persoan meartal ("jimme") wurdt it persoanlik foarnamwurd dan fan gulder of gijle (in gearlûking fan gij lui), en dêrfan is de objektsfoarm ulder of ulle.
Westjordaanlân
Israelyske besetting
Nei it Israelysk-Egyptysk fredesferdrach yn 1982 waard it streekrjochte militêre bestjoer omfoarme yn in semy-boargerlik bestjoer, dy't daliks ûnder it ministearje fan definsje foel. De Israelyske delsettings wurde lykwols bestjoerd ûnder it Israelyske distrikt Judeä en Samaria.
Pealledyk
thumb|right|300px|De pealledyk yn de iemmar by Iemdyk In pealledykis in konstruksje fan peallen om in stik dyk te fersterkjen. Yn de 14e iuw waarden der in soad diken oanlein, meast fan grûn dy't foarhannen wie. De diken brutsen dan ek faak troch sadat der in soad wetteroerlêst wie. Yn de 15e iuw waard oan de seekant fan de diken in pakket seegers lein mei in rige peallen derfoar sadat de diken beskerme wienen tsjin de weagen. Mar it oanlizzen fan sa'n pealledyk wie in djoere grap.
Tuskentaal
Foarnamwurden
Op dit mêd komme yn 'e tuskentaal ek gauris steapelfoarmen foar, wêrby't "bisto" oerset wurdt as zijdegij, en "hoe hytst" as oe noemde gij. Yn sokke foarmen is it efterheaksel -de eins in ferkoarte foarm fan gij: de t fan zijt gij is troch de stimhawwende [ɣ] oan it begjin fan gij ek stimhawwend en dus in [d] wurden, dêrop is de [ɣ] fuortfallen en ij enklitysk (ta in stomme e) wurden: zijde. It gij oan 'e ein fan dizze foarm is dus in oerstallige tafoeging, want it is dûbelop. Lang net alle sprekkers fan 'e tuskentaal brûke sokke steapelfoarmen, om't taalgefoelige lju sa'n ferdûbeling faak as ferkeard oanfiele. Fan gefolgen wurde foarmen as zijde en zijdegij njonkeninoar brûkt. In oare steapelfoarm is de ferdûbeling ekik, lykas yn: Da kan ekik nie verstaan ("Dat kin ik net ferstean").
Pealledyk
Yn de 18e iuw ûntstienen der grutte problemen, de peallediken sakken allegear yn. Dat kaam troch de pealwjirm dy't him dwers troch it hout hinne friet sadat de peallen ferswakten en ôfbrutsen. De pealwjirm komt út East-Aazje en is mei skippen út de Feriene Eastyndyske Kompanjy hjirhinne komd.
De pealwjirm komt noch altyd yn Nederlân foar. Hy libbet yn sâlt of tige brak wetter en libbet oan de Noardseekust, de Waadkust en in diel fan Seelân. By it bouwen mei hout moat dêr tige rekken mei hâlden wurde. Yn de lettere iuwen binne de diken oanlein mei pún of leafst mei basaltblokken, mar dy moasten fan fier komme en wienen sadwaande djoer.
Westjordaanlân
Bestjoerlike ferdieling
Yn 1993 waarden de Oslo-akkoarten oerienkommen tusken Jasser Arafat fan de PLO en de Israelyske minister-presidint Yitzchak Rabin ûnder begelieding fan de Amerikaanske presidint Bill Clinton. Op grûn dêrfan waard troch Mahmûd Abbas yn 1994 de Palestynske Autoriteit oprjochte. Dy krige dêrnei beheind foech oer it Westjordaanlân dat ynparte waard yn gebieten mei A, B, en C-status. Yn Gebiet A, benammen de stêden hat de Palestynske Autoriteit oer likernôch 11% net-oaninoarlizzende gebieten yn it Westjordaanlân it foech bestjoerlik en oer it feiligenstafersjoch, mar hat lykwols noch hieltyd te krijen mei regelmjittige Israelyske ynfallen. Gebiet B, benammen it plattelân (28%) falt ûnder in mienskiplik Israelysk-Palestynsk militêre kontrôle en Palestynske boargerlik bestjoer. Gebiet C, benammen fruchtbere grûn en boarnen (61%), falt folslein ûnder Israelyske kontrôle, dêr't in soad Israelyske delsettings boud waarden.
Jeruzalim waard by dy akkoarden bûten beskôging litten. Dêr soe fiif jier letter oer besletten wurde.
Tuskentaal
Namfallen
Oars as yn it Standertnederlânsk bestiet der yn 'e tuskentaal noch in funksjoneel namfallestelsel, wêrby't skerp ûnderskie makke wurdt tusken de trije grammatikale geslachten. It dúdlikst komt dat ta utering by de ferbûging fan it ûnbeskaat lidwurd een. Yn 'e tuskentaal is it ne man ("in man"; manlik), een vrouw ("in frou"; froulik) en e kind ("in bern"; ûnsidich). Dêrby hat de manlike foarm ne de njonkenfoarm nen, dy't brûkt wurdt foar haadwurden dy't begjinne mei in fokaal of mei ien fan 'e konsonanten h, b, d en t (en ek foar de allinnich yn útlânske lienwurden foarkommende hurde Fryske [ɡ] fan "goed"). It is dus nen bal ("in bal") en nen gameboy ("in gameboy"). It ûnderskie tusken de foarmen ne en nen is yn West-Flaanderen skerp, mar wurdt wat langer wat ûndúdliker wat mear't men nei it easten giet, oant úteinlik inkeld de foarm ne oerbliuwt.
Westjordaanlân
Bestjoerlike ferdieling
Nei't Fatah en Hamas yn 2007 yn in ynterne kriich tangele rekken, bleaune de gebieten yn it Westjordaanlân ûnder it bestjoer fan de Palestynske Autoriteit, wylst Hamas it bestjoer yn de Gazastripe oernaam.
Tuskentaal
Namfallen
Dizze namfal uteret him by manlik wurden ek yn 'e eigenskipswurden dy't tafoege wurde tusken it ûnbeskaat lidwurd en it haadwurd: nen gansen groep ("in hiele groep") en nen dikken aap ("in grouwe aap"). Ek by oare wurdfoarmen dogge har namfallen foar, lykas by it beskaat lidwurd: den boom ("de beam"); by it besitlik foarnamwurd: mijne man ("myn man"); by it ûntkennend lidwurd: genen enkele keer ("gjin inkele kear"); en it oanwizend foarnamwurd: dienen auto ("dy auto").
Westjordaanlân
Geografy
thumb|Sicht op it Judeäberchtme út Ramallah wei It Westjordaanlân hat in oerflak fan 5.628 km², dat 21,2% fan it eardere Mandaatgebiet Palestina beslacht. It gebiet is in drûch berchgea mei in bytsje fegetaasje yn it westen en drûch yn it easten. It hat in totale lângrinslingte fan 404 km. De hichte yn it gebiet farriearret fan -408 meter by de igge fan de Deade See oant de heechste punt, Nabi Yunis, mei in hichte fan 1030 meter boppe seenivo. It Westjordaanlân leit net oan see en syn hichten soargje foar it oanfier fan grûnwetter foar it kustgebiet fan Israel.
Der binne mar in bytsje grûnstoffen yn it gebiet mei útsûndering fan boulân, dat 27% fan it lân beslacht. It wurdt it meast as permanint greidlân brûkt (32%) en seizoensbûne lânbou (40%). Wâlden beslane likernôch 1% fan it gebiet.
Feriene Keninkryk
Transport
16.567 km spoardyk.
Westjordaanlân
Demografy
Neffens in folkstelling fan de Palestynske Autoriteit yn desimber 2007 wennen der 2.345.000 Palestynske Arabierem yn it Westjordaanlân, mei East-Jeruzalim ynbegrepen. Dat wie twaris sa folle as tsien jier earder. Likernôch 30% dêrfan binne flechtlingen of it neiteam dêrfan dy't út it gebiet komt dat nei 1948 Israel waard. Hja wenje benammen yn flechtlingekampen. Neffes de UNWRA, it program fan de Feriene Naasjes foar it helpen en opfangen fan Palestynske flechtlingen yn it Midden-Easten, wiene dat der yn 2008 754.263 persoanen. Neffens it Israelysk Boargerlik Bestjoer wie der yn maaie 2012 in befolking fan 2.657.029 Palestinen yn it Westjordaanlân.
Feriene Keninkryk
Transport
3.200 km farwetter.
Westjordaanlân
Demografy
Yn 2014 wennen der 389.250 Israelyske kolonisten yn it Westjordaanlân, sûnder East-Jeruzalim, mei likernôch 375.000 dy't yn it troch Israel anneksearre East-Jeruzalim wenje. Der binne ek lytse etnyske groepen, lykas de Samaritanen dy't yn en om Nablus hinne wenje. Harren oantalllen wure rûsd op in pear hûndert.
Feriene Keninkryk
Gearwurking
It Feriene Keninkryk is in stiftend lid fan de Feriene Naasjes (1945) dêr't it in permaninte sit hat yn de Feiligensried. It lân is ek stiftend lid fan de Noard-Atlantyske Ferdrachsorganisaasje (1949) en de Rie fan Jeropa (1949). It lân wie fan 1973 oan 2020 lid fan de Jeropeeske Uny, mar hie gjin diel oan de Monetêre Uny.
Westjordaanlân
Demografy
Yn oktober 2007 wurkje der likernôch 23.000 Palestinen fan it Westjordaanlân yn Israel, wylst der 9.200 yn Israelyske delsettings wurkje. Boppedat wurde der likernôch 10.000 Palestynske hannelers fan it Westjordaanlân tastien en reizgje ôf nei Israel. Yn 2014 wurken der 92.000 Palestinen, legaal of yllegaal, yn Israel, twaris safolle as yn 2010.
Feriene Keninkryk
Militêr
De Britske definsje hat in lânmacht, loftmacht en marine.
Westjordaanlân
Grutste plakken
thumb|Ramallah (2010) thumb|Betlehim 120px|thumb|Palestynske gûverneminten yn it Westjordaanlân
Boksen op de Olympyske Simmerspullen 1904
De Olympyske Simmerspullen 1904, ek wol de IIIe Olympiade neamd waarden yn 1904 yn Saint Louis, de Feriene Steaten hâlden. It boksen waard hâlden op it Francis Gymnasium.
Westjordaanlân
Grutste plakken
It meast ticht befolke part fan it gebiet is in berchrige dy't fan it noarden nei it suden rint dêr't de stêden Jeruzalim, Nablus, Ramallah, Al-Bireh, Jenin, Betlehim, Hebron en Yattah allyk de Israelyske delsettings ArielMa'ale Adumim en Beitar Illit yn lizze. Ramallah is it bestjoerlike en ekonomyske sintrum fan de Palestinen. Jenin leit yn it uterste noarden en leit oan de súdlike igge fan de flakte fan Jezreel. Modi'in Illit, Qalqilyah en Tulkarm lizze yn de útrinners njonken de Israelyske kustflakte. Jericho en Tubas lizze yn de delling fan de Jordaan noardlik fan de Deade See.
Feriene Keninkryk
Militêr
Yn 2005 wienen der 14.607.724 Britske mannen fan tusken de 16-49 jier.
Westjordaanlân
Palestynske gûverneminten
It Westjordaanlân is ferparte yn 11 gûverneminten: Jenin, Tubas, Tulkarm, Nablus, Qalqilya, Salfit, Ramallah en Al-Bireh, Jericho, Jeruzalim (mei it troch Israel anneksearre East-Jerusalim mei Israelyske boargers), Betlehim en Hebron.
Feriene Keninkryk
Militêr
Dêrfan wienen 12.046.268 fit foar militêre tsjinst.
Westjordaanlân
Israelyske delsettings
It bouwen fan Israelyske delsettings yn it Westjordaanlân waard troch de FN-Feiligensried yn resolúsje 446 fan maart 1979 yllegaal ferklearre. Dat waard lykwols troch Israel bestriden. Utwreidings fan delsettings waarden gauris ôftwongen troch dy saneamde bûtenposten op it lân fan Palestynske boeren del te setten. Dêrby gie it gauris om in nustje kampers of caravans dêr't strang religieuze Joadske jongerein tahâlde. Dy waarden bytiden sels troch Israel as yllegaal beskôge, mar nettsjinsteande dat woene dy kolonisten net fuortgean. Dat late wolris ta konfrontaasjes fan harren mei it Israelyske leger en plysje, dêr't soks fannijs bart en dat de bûtenpost noch jierrenlang bestean bliuwt en him sels útwreidet. Dêrnei wurdt dat lang om let almeast troch de Israelyske oerheid legalisearre of wurdt der fannijs in nije delsetting boud of útwreide op dêfoar yn beslach nommen Palestynsk grûngebiet. Reden dy't wol gauris brûkt wurdt is dat it in straf foar de Palestinen wêze soe om't dy tsjin de kolonisten yn ferwar komme. Ut ûndersyk fan de krante Haaretz kaam nei foarren dat algeduerigen tsientallen jierren de Sionistyske Wrâldorganisaasje de kolonisten finansjeel stipet mei it stichtsjen fan yllegale bûtenposten en dêrby hearrende foarsjennings op Palestynsk grûngebiet, dêr't it Israelysk regear fan ôf wist en it brûken fan belestingsjild dêr't it ferdriuwen en fuortjeien fan Palestynske mienskippen út gebieten yn it Westjordaanlân mei stipe waard.
Lockheed Constellation
thumb|275px|Lockheed L749A Constellation, registraasjenûmer N6022C fan [[Trans World Airlines op Lofthaven Londen Heathrow, 1954]] 250px|left De Lockheed Constellation wie in fjouwermotorich propeller-ferkearsfleanmasine dy't boud waard troch it Amerikaanske fleanmasinefabriek Lockheed (festiging Burbank, Kalifornje) tusken 1943 en 1958. Totaal binne der 856 tastellen makke yn tal fan útfierings.
Westjordaanlân
Israelyske delsettings
Yn augustus 2005 waarden, mank mei alle delsettings yn de Gazastripe, 4 fan de 150 delsettings yn it Westjordaanlân ûntromme. Tagelyk waard troch Israel it plan buorkundich makke dat de delsetting Betar Illit dêr't al mear as 20.000 kolonisten wenje, datselde jier noch útwreide wurde soe mei op syn minst 235 nije wenten. Dat soe part wêze fan it Gûsj Etsion delsettingsblok. Dat gie rjocht tsjin de saneamde Roadmap to Peace (wegekaart ta de frede), it fredesplan dat taret waard troch de Feriene Steaten, Jeropeeske Uny, Ruslân en de Feriene Naasjes dy't it foarmjen fan twa ûnôfhinklike steaten foar eagen hie.
Lockheed Constellation
Spesifikaasjes (L-1049G Super Constellation)
right|300px|Lockheed Super Constellation of Lufthansa. right|400px|Lockheed C-121C (L-1049) Super Constellation.
Feriene Keninkryk
Militêr
Militêr budzjet $42 miljard (2003).
Persintaazje fan it BYP 2,4 % (2003).
Diktator
thumb|100px|"Sekretaris-Generaal fan de [[Russyske kommunistyske Partij" Jozef Stalin diktator fan de Sovjet-Uny yn 1942]] thumb|100px|"Presidint" [[Aleksandr Loekasjenko diktator fan Wyt-Ruslân (2008)]] thumb|100px|Führer [[Adolf Hitler diktator fan Nazi-Dútslân (1933)]] thumb|100px|Generaal [[Julius Caesar|"Gaius" Julius Caesar diktator fan Rome (± 50 f.Kr.)]] thumb|100px| De "Leafde Lieder" [[Kim Jong-il diktator fan Noard-Korea (2011)]] thumb|100px|"Generalísimo" [[Francisco Franco|Franco diktator fan Spanje (1959)]] thumb|100px|"Señor Presidente" [[Nicolás Maduro diktator fan Fenezuëla (2015)]] thumb|100px|"Broer Lieder" [[Moammar al-Qadhafi, earder diktator fan Libië op in gearkomst fan de AU (2009)]] In diktator is de lieder yn in diktatuer. Hy ferienet yn ien persoan, of yn in lytse kliber om him hinne, alle macht, dat de wetjaande, bestjoerende en útfierende macht fan in lân. It byhearrende eigenskipswurd is diktatoriaal.
Westjordaanlân
Israelyske delsettings
Yn de ynternasjonale mienskip wurde de Israelyske delsettings as yllegaal beskôge, benammen troch de Jeropeeske Uny en sels in grut oandiel fan de Israelyske befolking is op it stiftsjen fan Joadske delsettings yn it Westjordaanlân op tsjin en stipe it ûntromjen fan delsettings yn 2005.
57
Ferstoarn
50er
Westjordaanlân
Israelyske barriêre
thumb|left|De Israelyske barriêre thumb|Kontrôlepunt Qalandiya tusken Jeruzalim en Ramallah De Israelyske barriêre is in skiedingsmuorre dy't troch it Israelysk regear boud wurdt, dêr't yn 2002 mei úteinset waard. De muorre bestiet út in kompleks fan stikeltried, fuorgen mei in trochsneed fan 60 meter breed sperrgebiet en in 8 meter hege betonnen muorre. De muorre stiet yn it Westjordaanlân, foar in part by de Griene Line, de grins oerienkommen tusken Israel en Jordaanje neffens it wapenskoft fan 1949, del, en foar in part in ein yn it Westjordaanlân om de Israelyske delsettings, lykas East-Jeruzalim, Ariel, Gûsj Etzion, Immanuel, Karnei Shomron, Givat Ze'ev, Oranit en Maale Adumim oan de Israelyske kant te belûken. De totale lingte dy't troch it Israelysk regear goedkard is om te bouwen is 708 km lang. Yn 2020 wie der al 454 km boud. De romte tusken de muorre en de Griene Line is in ôfsletten militêre sône dy't 9% fan it Westjordaanlân mei tsientallen doarpen en Palestinen ôfsnijt.
Foarstanners fan de muorre ine it needsaaklik en beskermje Israelyske boargers fan Palestynske oanfallen en selsmoardbommen. Yn 2007 wie der in ôfname fan terroristyske oanslaggen mei 96% neffens 2002, alhoewol't de measte selsmoardterroristen troch kontrôlepunten Israel yn kamen.
Tsjinstanners fine dat de muorre in yllegaal besykjen is en anneksearje Palestynsk lân mei it ferlechje dat it feiligens bringe sil. Neffens harren is dat yn striid neffens it ynternasjonaal rjocht. It soe de Palestynske frijheden en frije trochgong troch it Westjordaanlân swier behinderje en syn ekonomy ûngeunstich treffe.
Diktator
Definysjes
De term is ôflaat fan de Romeinske diktator dy't yn de tiid fan de Romeinske Republyk yn krisistiden, as kordaat optreden nedich wie, troch de Senaat foar in bepaalde tiid de absolute macht oerlange waard. De Romeinske diktator trede wer ôf as de krisis foarby wie en de senaat syn posysje wer ynnom as wetjouwende macht. Julius Caesar wie net fan doel om syn macht as diktator noch út hannen te jaan en liet him werneame ta dictator "perpetuus" (ivige diktator), dat wol sizze diktator "foar it libben", en wie yn dy sin in moderne diktator krektas syn opfolgers de Romeinske keizers. Ek de "moderne" diktator sil trochstrings nea frijwillich syn macht ôfstean, mar besiket sa lang mooglik yn it seal te sitten en sil him mei alle middels fersette tsjin dejingen dy't him fan syn absolute macht ûntdwaan wolle. It is as sadanich in hearsker dy't regearet lykas in absolút monarch, mar sûnder dynastike basis. Om dy reden stiet de moderne diktator mear yn de tradysje fan de tirannen út de Aldheid as fan de Romeinske diktator.
Wiiddraai (Drylts)
thumb|De wyk Wiidraai De Wiiddraai is in wenwyk yn it westen fan Drylts. De wyk is neamd nei it wetter de Wiiddraai oan de súdkant fan de wyk, in sydwetter fan de Wide Wimerts.
Diktator
Definysjes
Yn ingere sin is in diktator ien dy't folsleine en ûnbegrinze allinnichhearskippij hat. Neffens dy definysje ha der net folle echte diktators west, foarbylden dêrfan binne Adolf Hitler en Jozef Stalin. Omdat der mar in pear west hawwe dy't hielendal allinnich alle macht hân hawwe, wurdt mei diktator oer it generaal in persoan bedoeld dy't oan it haad stiet fan in diktatuer, ek as hy net de ienige machthawwer is. In diktatuer wêryn't ien peroan alles foar it sizzen hat wurdt autokrasy neamd. Oare foarmen fan diktatuer binne de militêre diktatuer en de ienpartijsteat. Tsjintwurdich wurde ek absolute monarchen wol diktators neamd.
Wol of gjin diktator?
De skiedsline tusken diktator en demokraat is net altiten like ienfâldich te lûken, bygelyks as immen oan de macht komd is, of bliuwt, troch (werhelle) ferkiezingsfraudelykas in soad diktators dogge om in skyn fan legitimiteit op te hâlden. It is ek mooglik dat in diktator op demokratyske wize oan de macht komt lykas Adolf Hitler, mar dêrnei de demokrasy feroaret yn in diktatuer. Soms is der ek sprake fan in kollektyf dat mienskiplik de macht hat lykas de Argentynske junta yn de jierren 70. Meastal moat in diktator dochs wol rekken hâlde mei machtsstruktueren as it leger of religieuze organisaasjes.
Dêrneist wurde 'diktators' troch harren folgelingen of ûndersteuners yn it bûtenlân net as sadanich betitele. Stalin, dy't offsjeel partijlieder fan de Kommunistyske Partij wie, is pas sa'n tritich jier nei syn dea troch Ruslân "erkend" as diktator en ek de Sineeske kommunist 'foarsitter' Mao Zedong waard yn Sina lang sjoen as foarbyld fan in goede lieder en net as diktator. Faak neame diktators har eufemistysk 'presidint foar it libben' krektas de Ugandeeske distator Idi Amin.
Ek wurde polityk net-winske lieders graach as diktator ôfskildere, wylst se dochs demokratysk keazen wêze kinne. Slobodan Milosevic waard by de NAFO-aksjes yn 1999 yn de westerse media konsekwint as diktator delsetten, wylst er troch gewoane ferkiezings keazen wie, en ek de steun fan it folk (noch) hie. Opmerklik is wol dat in diktator as Robert Mugabe fan Simbabwe yn de westerske parse noch altiten as 'presidint Robert Mugabe' betitele wurdt.
Mientlân
It Mientlân is in lytse wenwyk yn Drylts, boud mids jierren tachtich.
It Mientlan stiet op it plak fan it eardere bedriuweterrein Woudstra en it eardere sportfjild. Doe't it bedriuweterrein sanearre wie, waard begûn mei de bou fan dizze wenwyk. It Mientlân bestiet benammen út twa-ûnder-ien-kape-wenningen en inkele senioarewenningen.
Diktator
List fan diktators
Net alle histoarisy fine de nammen op ûndersteande list 'typyske' diktators:
Atletyk op de Olympyske Simmerspullen 1956
200px|thumb|right|It Stadion wêr't it atletyk hâlden waard yn Melbourne 1956
De Olympyske Simmerspullen 1956, ek wol de XIXe Olympiade neamd, waarden yn 1956 yn Melbourne, Austraalje hâlden. It atletyk waard hâlden yn it Melbourne Cricket Ground.
Melbourne Cricket Ground
It Melbourne Cricket Ground waard yn 1854 boud as cricket stadion. Foar de Olympyske Simmerspullen waard de noard tribúne der by boud. Der wie doe plak foar 104.000 taskôgers. Oant de jierren santich wie der sels plak foar 120.000 taskôgers mar dat is hjoed de dei nog mar 100.000 taskôgers.
Medaljespegel
De top acht fan lannen dy't by it atletyk medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen fan 1956.
Liudger
thumb|Liudger yn in yllustrearre midsiuwsk manuskript thumb|Byld fan de moeting tusken Liudger en Bernlef, [[Lochem, Gelderlân]] Liudger (Zuilen by Utert, 742 - Billerbeck 26 maart 809), wie yn de 8e iuw in misjonaris en roomsk-katolyk biskop yn it gebiet fan de Friezen en de Saksen.Hy makke it wurk ôf dêr evangeeljeprekers as Willibrord en Bonifatius de grûnlizzers fan wienen. Hy wurdt wol oantsjut as "apostel fan de Saksen"
Libben
Liudger syn pake Wursing wie in Fryske ealman, dy't in de tiid fan kening Redbad de kant fan de Franken keazen hie en nei Luik flechte wie. Dêr kaam er yn kontakt mei it kristendom en bekearde him ta dat leauwen. Syn soan troude Thiadgrim mei Liafburg, in fromme kristen fan de Fryske adel en út dat houlik waard Liudger berne. Liudger folge syn oplieding yn Utert by Gregoarius fan Utert en letter stjoerden syn âlden him nei York yn Ingelân. Yn dy tiid stie de ferneamdste skoalle fan Westlik-Jeropa ûnder lieding fan Ealwyn. Letter soe dy gelearde persoan de hofskoalle fan Karel de Grutte ûnder syn hoede krije.
In 777, yn de âldens fan 43 jier, begûn Liudger syn apostelwurk yn Dimter. Fan derút wreide er syn wurk út nei it noarden, oant de fierste úthoeken fan de Fryske wrâld. Oan 'e ein fan eltse simmer sylde er fan Starum út nei Utert om der ûnder de hjerstmoannen les te jaan oan de kleasterskoalle.
Syn foargongers, benammen Bonifatius, hienen net folle sukses bemachtige yn de noardlike kontreien. Liudger likernôch hie it grutte foardiel dat er de Fryske lânstaal prate. Neffens de oerlevering hat de genêzing fan de bline bard Bernlef, foar in grut part bydroegen oan syn sukses. Op ien fan syn reizen troch Grinslân kaam Liudger de bline bard tsjin yn Helwerd. Hy besocht om Bernlef ta it kristendom te bekearen. Bernlef soe derby tsjin Liudger sein hawwe, "as jo God sa almachtich is, toan my dan in teken". Liudger lei dêrop syn hannen op de eagen fan Bernlef en spruts in gebed út. Hjirnei koe de bline wer sjen. Dizze genêzing soe dernei as diggelfjoer troch it lân fan de Friezen rûn gean.
Nei it delslaan fan de opstân fan Unno en Eilrad yn Riustringen waard Liudger belêste mei it missywurk fan de eastlike Fryske gebieten en by de Saksen yn Múnsterlân. Yn 796 stifte Liudger yn Mimigernaford, (Múnster) in kanunniken kleaster oan de rivier de Roer. Om fan dit kleaster in sintrum fan beskaving en kennis te meitsjen, joech er al syn besittingen oan it kleaster. Neitiid waard Liudger biskop fan Múnster. Liudger ferstoar yn de âldens fan 67 jier.
Toerswelfûgels
Famyljeopbou
De famylje telt 19 skaaien en 113 soarten:
S.H. de Roos
thumb|S.H. de Roos (1910) S.H. de Roos (folút: Sjoerd Hendrik de Roos; Drachten, 14 septimber 1877 - Haarlim, 3 april 1962) wie in Fryske letterûntwerper, boekbânûntwerper en keunstner. De bibliofile útjouwerij Stifting De Roos is nei him ferneamd.
Ut Drachten wei, dêr't syn heit skuonmakker wie, ferhuze hy op jonge leeftyd nei Amsterdam. Dêr folge hy fan 1889 oant 1891 in oplieding ta litograaf. Oanslutend studearre hy fan 1892 oant 1895 oan de "Teekenschool voor Kunstambachten" en fan 1895 oant 1898 oan de Ryksakademy foar Byldzjende Keunsten.
Yn 1907 kaam hy yn tsjinst fan Letterjitterij Amsterdam foarhinne N. Tetterode, dêr't hy folslein ta ûntploaiing komd is. Hy wurke dêr oant yn 1941. Yn 1912 ûntwurp hy, as earste Nederlanner yn 150 jier, in nije printletter, nammentlik de Hollandsche Mediæval. Yn totaal hat hy tolve printletters ûntwurpen, dêr't de Hollandsche Mediæval, de Egmont (1932), de Libra (1938) en de De Roos Romein & Cursief (1947) de meast súksesfolle fan wienen.
De Roos waard yn syn jonge jierren ynspirearre troch de Arts and Crafts beweging, dêr't keunst en ambachtlikheid elkoar by oanfolden. In moai foarbyld dêrfan is de troch him fersoarge útjefte fan Kunst en maatschappij (1903) fan William Morris. As oanhinger fan Ferdinand Domela Nieuwenhuis besocht hy ek it ideaal fan 'keunst oan it folk' te ferwezentlikjen.
Argivaal materiaal fan De Roos wurdt beheard yn de Bibleteek fan de Universiteit fan Amsterdam (dêr't ek de troch De Roos opboude Tetterode Kolleksje bewarre wurdt) en yn de Stedsbibleteek Haarlim. It Ryksmuseum Amsterdam, it Frans Hals Museum yn Haarlim en it Museum Smellingerlân yn Drachten hawwe frij wurk fan De Roos yn harren kolleksje.
De Roos wenne ûnder mear yn Krommenie, Amsterdam, Hilfertsom en Haarlim.
Jovianus
thumb|200px|right|[[Solidus fan keizer Joviniaus (boarne: Classical Numismatic Group, Inc. (CNG))]] Flavius Jovianus (331 - 17 febrewaris 364) wie keizer fan it Romeinske ryk fan 27 juny 363 oant 17 febrewaris 364.
Doe't Julianus Apostata op 27 juny 363 yn de striid tsjin de Perzen ferstoarn wie oan syn wûnen, waard Jovianus, dy't kommandant fan de Praetoriaanske Wacht wie, deselde dei troch it leger ta keizer keazen. Meidat it leger djip yn Perzysk gebiet trochkrongen wie en dêr tsjin in grut meartal Perzen oer stie, wie er twongen in ûngeunstige frede te sletten foar in feilige weromkear fan it leger. De Romeinen moasten harren weromlûke út de fiif provinsjes oan de eastkant fan de Tigris dy't troch Diokletianus ynlive wienen, en út in grut part fan Armeenje. Jovianus stoar 8 moannen letter troch in ûnbekende oarsaak, noch eart er Konstantinopel berikke hie. Hy waard opfolge troch Falentinianus.
Slach oan de Ryn
De Slach oan de Ryn fûn plak om 525 hinne oan de útrin fan de Ryn yn de Noardsee, tusken de Friezen en de Denen. De Friezen waarden oanfierd troch in kening dêr't wy de namme net fan witte en de Denen stienen ûnder lieding fan harren kening Hugleik. De slach waard troch de Friezen wûn.
Eftergrûn
De direkte oanlieding foar dizze slach wie in strooptocht, dy't troch de Deenske kening op tou setten waard en dy't de Denen djip yn it Frankyske gebiet brocht. Se wienen mei skippen de Ryn op farre oant-en-mei Nijmegen. Dêr wienen hja oan it plonderjen slein en hienen finzenen makke en in soad bût.
De Friezen wienen op de hichte fan de Deenske ynfal, dat yn de tuskentiid makke de Fryske kening syn leger op ree en sammele in float byinoar. Mei dit leger wachte er by de mûning fan de Ryn op 'e weromkomst fan de ynfallers. Neat-fermoedzjend rûnen de Denen yn in mûklaach en waarden troch de Friezen op it strân ôfslacht.
Tsjinstellingen
De ferskate skriftlike boarnen dêr't wy oer beskikke, wize net allegear itselde folken oan as tsjinstanner fan de Denen. Neffens de Frankyske boarnen út dy tiid wienen de Franken by de slacht belutsen, wylst de  Angelsaksyske de Friezen as meidoggers neamen. De lizzing fan it Warnen ryk oan de mûning fan de Ryn makket it allegear noch slimmer dizze slach goed te tsjutten.
Cloosterkamp
Cloosterkamp is in wenwyk yn it easten fan Drylts. De wyk is boud yn it easten fan de stêd. Cloosterkamp waard boud yn it begjin fan de jierren njoggentich en leit ten suden fan de Sudergoawei dy't yn 1968 oanlein is om in bettere ûntsluting fan Drylts te meitsjen.
Cloosterkamp is in nijbouwyk dy't hast hielendal út frijsteande huzen bestiet en de Iepenbiere Bibleteek fan Drylts stiet yn dizze wyk. Yn dat gebou sit ek it pjutteboartersplak neidat de eardere basisskoalle dy't yn it gebou siet sluten waard. Fierders is der in jeugdhonk, in iisbaan en fierljepskânsen.
Slach oan de Ryn
De ûnbekende Fryske kening
Oer de namme fan de Fryske kening binne wy net ynformearre. It soe fansels kening Audulf hawwe wêze kind, dêr't wy fan witte dat er tidens syn bewâld in grutte oerwinning behelle hat. De munten dy't fan him fûn binne wize yn alle gefallen hjir wol op. Mar spitergenôch is alles mei dize beklaaid.
Crait
Crait is in fiktive planeet út 'e Star Wars-franchise, dy't yntrodusearre waard yn 'e film Star Wars: Episode VIII – The Last Jedi (2017), it middelste diel fan 'e Star Wars-ferfolchtrilogy. Dizze planeet makket diel út fan it planetestelsel mei deselde namme, yn 'e Bûtenrâne fan it Stjerrestelsel. Crait rûntsjedraait yn 525 dagen om 'e stjer hinne dy't ek Crait hjit, mar hat sels gjin moannen. De planeet hat in diameter 7.400 km en in deilingte fan 27 oeren.
It oerflak fan Crait is fierhinne oerdutsen mei berchtmen, dellings, útstrutsen sâltflakten en pikelseeën. De planeet is ryk oan mineralen, en de atmosfear is sykhelber foar de measte wêzens. Der hat him op Crait nea in yntelliginte foarm fan bûtenierdsk libben ûntjûn, mar lânseigen floara en fauna is der wol. De vulptex, bygelyks, is in foks-eftich sûchdier mei in wite, kristallinen pels, dy't op 'e sâltflakten libbet.
Sa't te sjen is yn Star Wars: Episode VIII – The Last Jedi, keart Leia mear as fjirtich jier letter werom nei Crait as it Ferset yn 'e striid tsjin 'e faksistyske Earste Oarder (dy't fuortkommen is út 'e restanten fan it Keizerryk) syn basis op D'Qar ûntromje moatten hat en op 'e flecht is foar de fijannige float. Nei de ferneatiging fan alle fersetsskippen sykje de lêste 400 fersetslju har taflecht yn 'e âlde rebellebasis. Troepen fan 'e Earste Oarder, ûnder lieding fan generaal Hux en de Sith-ridder Kylo Ren, sette mei AT-AT's en in reuseftich belegeringskanon de oanfal yn, mar wurde opholden troch de tuskenkomst fan Jedi-master Luke Skywalker. De fersetslju witte te ûntkommen troch in oare útgong, dêr't se troch de vulptex hinne laat wurde, en ferlitte Crait yn 'e Millennium Falcon.
Vulptex
In vulptex is in fiktyf bist út 'e Star Wars-franchise, dat yntrodusearre waard yn 'e film Star Wars: Episode VIII – The Last Jedi (2017), it middelste diel fan 'e Star Wars-ferfolchtrilogy. Vulptexen binne fjouwerfuottige sûchdieren mei in skofthichte fan likernôch 50 sm. Se lykje sterk op Ierdske foksen, mei in foarútstykjende snút, spitse earen en in grutte boarstelsturt. Mar se hawwe in wite pels dy't bestiet út kristallinen boarstelhier, en reade of blauwe eagen. Harren natuerlike biotoop wurdt foarme troch de útstrutsen sâltflakten op 'e ûnherberchsume planeet Crait. Vulptexen binne eins nachtdieren, en se hawwe tige skerpe sintugen. Se kinne troch tige behindige gatsjes, en stelle oan 'e hân fan harren wiid útstekkende snorhierren fêst oft se har lichem earne trochhinne wrotte kinne.
Yn The Last Jedi sykje de lêste 400 leden fan it Ferset, dy't efterfolge wurde troch de float fan 'e faksistoïde Earste Oarder, beskûl yn in âlde basis fan it Rebelleferbûn op Crait. Dy basis is fêstige yn it binnenste fan in berch oan 'e útein fan in grutte sâltflakte. Lâningstroepen fan 'e Earste Oarder komme har efternei, sadat de grutte feilichheidsdoar halje-trawalje omleech dien wurde moat. Njonken de fersetslju flechtsje ek guon vulptexen de basis binnen, dy't opskrikt binne troch de AT-AT-rinners fan 'e Earste Oarder. Fersetslju en vulptexen komme sa mei-inoar fêst te sitten yn 'e rebellebasis as bliken docht dat der gjin oare útgong is.
De Earste Oarder set in mânsk belegeringskanon yn om troch de feilichheidsdoar hinne te kommen. Wylst de Jedi-master Luke Skywalker de Earste Oarder ophâldt, liede de vulptexen de fersetslju nei wat oarspronklik in útgong fan 'e basis wie, dy't tichtset is troch in ynstoarting wêrby't reuseftige rotsblokken delkommen binne. De vulptexen kinne har troch de lytse gatsjes tusken de rotsblokken troch wringe en ûntkomme sa, mar de fersetslju sitte fêst. Dan ferskynt de jonge Jedi Rey, dy't de Krêft brûkt om 'e rotsblokken fansiden sweve te litten. De fersetslju kinne dêrtroch út 'e basis fuortglûpe en geane oan board fan it romteskip de Millennium Falcon om fan Crait te ûntkommen.
Moderne fiifkamp op de Olympyske Simmerspullen 1992
De Olympyske Simmerspullen 1992, ek wol de XXVe Olympiade neamd, waarden yn 1992 hâlden yn Spanje yn de Katalaanske haadstêd Barcelona. It wie de lêste kear dat de moderne fiifkamp foar teams op it programma stie.
Lokaasjes
De sporten fan de moderne fiifkamp waarden beoefene op de folgjende lokaasjes.
Medaljespegel
De top fjouwer fan lannen dy't by de moderne fiifkamp medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen 1992.
Erogene sône
thumb|275px|Erogene sônes by man en frou In erogene sône (fan it Grykske ἔρως eros en -γενής -genes "berne") is in tige gefoelich gebiet fan it minsklik lichem mei in ekstra gefoelichheid; stimulaasje op sokke plakken kin eroatyske gefoelens en seksuele opwining oproppe.
Partners dy seksueel goed op elkoar ynspile binne, witte wat elkoars erogene sônes binne en witte hoe't sy harren partner seksueel opwine kinne.
Klaas van der Woude
thumb|255px|Klaas van der Woude Klaas van der Woude (Rinsumageast, 1954) is Frysk komponist, arranzjeur, muzykpedagooch, dirigint en klankregisseur.
Libben
Klaas van der Woude kaam al jong troch famylje en de pleatslike muzykferiening mei muzyk yn de kunde. Hy spile kornet en krige les fan de Fryske brassbandpionier Sierd de Boer. Troch him kaam er as jonge fan fyftjin by brassband De Bazuin yn Oentsjerk. Nei in oplieding ta ûnderwizer en in oerstap nei brassband De Wâldsang kaam er ta it beslút fierder te studearjen oan de Muzyk Pedagogyske Akademy yn Ljouwert. Hy waard dêrta oantrúnd troch Tjeerd Brouwer, dy't jierrenlang dirigint fan De Wâldsang en ek in tal jierren fan De Bazuin wie. It wie deselde Tjeerd Brouwer dêr't er syn earste direksjelessen fan krige.
Oan de MPA studearre Van der Woude trompet, HaFaBra-direksje en arranzjearjen. Hjoed de dei (1997) stiet er as dirigint foar De Bazuin, Oentsjerk en Crescendo, Drachten. Dêrnjonken is er aktyf as arranzjeur, klankregisseur en haadfakdosint Direksje oan it Prins Claus Konservatoarium Grins. Krige yn 2008 de Buma Brass Award foar syn trochbrekken fan grinzen en sa bydroech oan de ûntwikkeling fan de moderne brassmuzyk.
De Bazuin Oentsjerk
Fan maart 1986 ôf is Klaas van der Woude dirigint fan De Bazuin, Oentsjerk. Yn de fiifentweintich jier dat er dy band muzikaal liedt, is it nivo stadichoan omheech gien en binne in soad súksessen ynhelle. De mannichte arranzjeminten dy't Van der Woude yn dy jierren foar brassband skreaun hat, hawwe altyd in wichtich oandiel hân yn it repertoire fan De Bazuin, benammen by konserten. De band hat dêrom it beslút nommen om yn oparbeidzjen mei muzykútjouwerij De Haske in CD te meitsjen mei allinnich mar arranzjeminten fan Klaas van der Woude. Dat album, mei as titel 'Far From Over' is yn begjin 2007 ferskynd.
Stikken foar harmony- en fanfareorkest en brassband (karút)
Sjoch fierder syn webside
J.H.J. van Wageningen thoe Dekema
Jan Hindrik Jetse van Wageningen thoe Dekema (Ljouwert, 14 novimber 1860 – Jelsum, 23 april 1908) wie heareboer.