cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Eeltsje Hiddes Halbertsma
Oplieding
Neitiid waard Halbertsma dokter yn Poarmerein,  dêr't er oardel jier wenne en ek ferkearing opdie mei in fanke dat er yn syn brieven oan syn broer Joast omskreau as het Pauwtje. Uteinlik rekke er lykwols siik, en doe waard er, foar 't neist ein 1820, nei syn famylje yn Grou ta brocht. Nei't er wer opbettere wie, kearde er net werom nei Hollân, mar begûn er in dokterspraktyk yn syn berteplak, dêr't er de rest fan syn libben wenjen bleau. Want, sa skreau er oan syn broer Joast: "Grou is my altyd leaflik." Fanwegen syn goede oplieding, mar ek troch syn meilibjen mei de siken, hie Halbertsma dêr in tige fersprate praktyk mei pasjinten dy't net inkeld yn Grou, mar ek op 'e romte en yn buordoarpen wennen. Sadwaande makke Halbertsma lange reizen, en wied er yn it wetterlân om Grou hinne faak fan ferfier per boat ôfhinklik.
Aard en opfettings
Ut ferhalen fan minsken dy't him koene, komt Eeltsje Hiddes Halbertsma nei foarren as in man dy't gau yn it moed taast wie, mar dêr't men ek o sa mei laitsje koe. Neffens de boekhannelder en histoarikus Wopke Eekhoff, dêr't er jierrenlang kunde oan hie, wied er romhertich en goederjousk, en koed er it smout opsizze. Troch ien fan syn biografen waard Halbertsma omskreaun as "in fynfielende geast, in ideälistysk dreamer, in ûnôfhinklik en moedich man, teistere fan riten fan swiermoedigens en twifelriedigens; in bohémien en in biis, sa't de Fryske literatuer gjin twadden kend hat." Halbertsma syn brieven oan syn broer Joast binne libben en iepenhertich, en teffens noch altyd wakker ûnderhâldend. Wat syn opfettings oanbelangje, wie Halbertsma yn syn studintetiid ûnder de ynfloed fan it deïsme rekke, mar nei eigen sizzen wied er dêr fan ôfstapt nei't er de Dútske filosoof Johann Gottfried Herder lêzen hie.
Polityk, dêr bemuoide Halbertsma him sa min mooglik mei. Yn it selskip fan oaren woed er dêr wolris oer op 't aljemint, mar hy wie altyd skruten om tefolle te sizzen; syn heit hie by de Patriotten heard, en Halbertsma hie noch altyd foar eagen hoe't dat beteard wie. Nettsjinsteande dat, liet er it net gewurde as foar syn gefoel de gerjochtichheid oantaast waard, sa't blykt út syn gedichten De Grytman (oer de korrupsje fan 'e politike hegerein yn Fryslân) en Batthyany's Dea (oer de eksekúsje fan Lajos Batthyány, de lieder fan 'e Hongaren ûnder de Hongaarske Opstân fan 1848). Ek skreau er yn it Nederlânsk in fers wêryn't er útfart tsjin it feit dat Fryske Twadde-Keamerleden yn 1853 tsjin it foarstel stimden om 'e slavernij ôf te skaffen. Oan 'e oare kant wied er ek wer net sa progressyf dat er him op lykfol hokker wize ferbûn fielde mei wat er yn 1855 "reade demokraten" neamde (sosjalisten en oare radikalen), dy't er ûnderskate fan "woltinkenden", d.w.s. it foarútstribjende, liberale diel fan 'e boargerij, dêr't er himsels ta rekkene.
Halbertsma waard yn 1827 lid fan it Provinciaal Friesch Genootschap ter Beoefening van Friesche Geschied-, Oudheid- en Taalkunde, mar sei yn 1834 syn lidmaatskip op om't er it mar healwize lju fûn. De stive deftigens fan 'e oare leden wied er twer fan, en hy koe dat heechkroppich hâlden en dragen ek min goedkrije mei it 'sûpen en fretten', nei ôfrin fan 'e gearkomsten. "Es gibt Narren aller Art" ("Je hawwe gekken yn alle soarten"), skreau er oan syn broer Joast. Dyselde bleau wol lid fan it Genoatskip, mar dy koe it spul alhiel yn Dimter, dêr't er dûmny wie, ek wat makliker op in distânsje hâlde. Letter waard Eeltsje Halbertsma lid fan it Selskip foar Fryske Taal en Skriftekennisse, dêr't it him aardich better befoel.[boarne nedich]
Gesin
Halbertsma troude yn juny 1823 mei in Baukje Fockens (1795-1877), in frou út in begoedige Boalserter famylje, mei wa't er yn it neijier fan 1822 yn 'e kunde kommen wie. Hja wie de dochter fan 'e koarte tiid earder ferstoarne boargemaster fan Boalsert Livius (Liuwe) Regnerus Fockens. Halbertsma en de frou krigen fjouwer bern: twa jonges en twa famkes. Allinnich soan Hidde soe syn heit oerlibje, want de oare soan, Liuwe, kaam yn 1854 te ferstjerren, en syn dochters, Ruerdtsje en Anna, moast Halbertsma allebeide yn 1851 te hôf bringe. Fral de dea fan Anna (1832-1851), mei wa't er útsûnderlike goed koe, waard Halbertsma slim troch rekke; hy skreau dêroer it oangripende gedicht Op Anna's Dea, dat yn 1854 publisearre waard yn 'e dicht- en ferhalebondel Leed en Wille en de Flotgerzen.
It houlik fan Halbertsma en de frou wie nei de earste jierren net botte lokkich,  mei't hy in swak foar alkohol hie,   en sy seurderich en erchtinkend wie en him oanhâldend ferwiet dat er fan har jild libbe. It is sadwaande wierskynlik ek net tafallich dat yn ferskaten fan syn ferhalen in dronken man en syn lulke frou de haadrollen spylje. Yn 1853, doe't beide houlikspartners de húshâlding al jierrenlang fertutearzgje litten hiene, waarden de âlden troch de beide soannen, mar yn 't bysûnder op inisjatyf fan Liuwe, ûnder kuratêle pleatst. Hoewol't it Halbertsma yn 1857 slagge om wer eigen baas te wurden, wie dat in fernedering dy't er Liuwe net maklik ferjaan koe, en der bestiet dan ek gjin treurdicht op syn ferstjerren, sa't Halbertsma dat foar de beide dochters wol makke.
As skriuwer
Halbertsma krige foar it earst oandriuw om te skriuwen, sa soe syn broer Joast letter fertelle, doe't er weromkaam fan syn healjier yn Heidelberch, en murk dat de strjitlieten yn Nederlân fan sa'n lege kwaliteit wiene yn ferliking mei dy yn Dútslân. Hy soe dêr doe sels betteren foar yn 't plak meitsje wollen hawwe. Taalkundige Philippus H. Breuker, dy't in lang en yngeand neiwurd tafoege oan 'e werprintinge fan 'e Rimen en Teltsjes út 1993, stelt fêst dat dy bewearing "noait mear as de heale wierheid" wêze kin, mei't Eeltsje syn iere dichtwurk no krekt net fan heech literêr gehalte wie. Earder liket it derop dat er de strjitlieten neibeare woe.
Letter moat er grif ûnder ynfloed kommen wêze fan Joast syn ideeën, dy't it te dwaan wie om it behâld fan 'e Fryske taal troch dy wer as skriuwtaal te brûken nei't er trije iuwen lang hast allinnich mar as sprektaal brûkt wie. Yn it ferlingde dêrfan woe Joast de Friezen wer yn har eigen taal oan it lêzen krije (oars hie it skriuwen yn it Frysk ommers ek net folle sin), en dêrta sette er útein mei it skriuwen fan folksliteratuer dy't goed oansleat by Eeltsje syn wurk. Om't Joast syn libben lang as besoarger fan it wurk fan Eeltsje fungearre, wiene harren proaza en poëzij fan it begjin ôf oan oaninoar keppele. Hoewol't it skriuwen fan koarte ferhalen en poëzij wat wie dêr't Eeltsje as minske net sûnder koe, spile fan likernôch 1830 ôf ek it maatskiplik prestiizje dat er dermei winne koe, in rol.
Yn 1822 waard it iere wurk fan Eeltsje en Joast bondele ûnder de titel fan De Lapekoer fan Gabe Skroar, in boekje mei 36 siden dêr't seis gedichten en ien koart ferhaal yn stiene. Dat wurk waard taskreaun oan 'e fiktive, ier stoarne skriuwer út earder tiid 'Gabe Skroar', in boeresoan dy't oer de side rûn en dêrom skroar wurden wie. Dat personaazje hat foar 't neist in skepping fan Eeltsje west. Jin te ferskûljen efter sa'n fiktyf auteur wie doedestiden frij normaal. In twadde, útwreide printinge fan De Lapekoer fan Gabe Skroar, mei 237 siden, ferskynde yn 1829, folge troch in trêde, tige útwreide printinge yn 1834, mei krapoan 500 siden op grutter formaat. Dêrnei waarden oanfollings apart publisearre yn 1836 (De Noarger Rún oan Gabe Skroar), 1840 (Twigen út in Alde Stamme), 1854 (Leed en Wille en de Flotgerzen) en 1858 (De Jonkerboer en Teltsjes fan de Wize Mannen fan Esonstêd).
Eeltsje Halbertsma wie nei alle gedachten de meast bejeftige fan 'e trije skriuwende bruorren. Wêr't Joast benammen fanút syn ferstân skreau en dichte en dêrtroch wat ôfstanlik bleau, en Tsjallings wurk poer foar it fermaak bedoeld wie, lei Eeltsje syn hiele siel en sillichheid yn syn ferhalen en gedichten. Troch dy emoasje komt Eeltsje syn wurk foar de lêzer tichterby, en teffens ferhâlde syn proaza en poëzij har folle gelikenser foarinoaroer as by it wurk fan Joast it gefal wie, dêr't de poëzij dúdlik yn 'e knipe kaam. Mids tweintichste iuw stelde de auteur en literatuerkritikus Anne Wadman dat Eeltsje de grutste dichter yn it Nederlân fan syn tiid west hie. Want om't noch Willem Bilderdijk, noch Isaäc da Costa ek mar yn syn skaad stean koene (sa stelde Wadman), soe men yn 'e Nederlânske literatuer út deselde perioade omdôch sykje nei immen fan itselde kaliber.
Dichte Halbertsma yn syn begjinjierren gauris idyllyske fersen, lykas It Marke en Geale' Sliepke en yn mindere mjitte It Famke, letter waard it him troch famylje-omstannichheden en beropsmjittige swierrichheden sa swier te moede dat "jo yn myn lêste wurken neat mear fan dat Arkaadje [werom]fine." Sadwaande kamen dêr doe oangripende treurdichten foar yn 't plak, lykas De Likeblommen, Op Anna's Dea en It Tsjerkhôf by Jûntiid, en teffens fersen as It Libbensein en it Deagraverssankje, dêr't de fergonklikheid yn beprakkesearre wurdt. Halbertsma wie lykwols ek de skriuwer fan it myld humoristyske Ald Jan-om, wêryn't in âld boere-arbeider him beklaget oer de geduerige oanrin fan frijers fan 'e boeredochter, en fan in leafdesfers as it Skipperssankje, in smeekbea fan in skipper oan syn faam om him net te ferjitten. De wurdearring foar Halbertsma syn sterk retoaryske frijheidshymnen is geandewei de tweintichste iuw ôfnommen, mar dochs is syn nasjonalistyske fers De Alde Friezen,  noch altyd it Frysk folksliet, dêr't it yn 1875 (ûnder in yngeande bewurking troch Jacobus van Loon) ta útroppen waard.
Yn syn proaza lit Halbertsma him kenne as in flotte ferteller, dy't noris dichterlik-reälistysk út 'e hoeke komt, lykas yn it ferhaal Utfanhûs by de Boer, dan wer iroanysk, lykas yn De Klúnskonk fan Us Ald Dominy. Yn De Noarger Rún oan Gabe Skroar, dat de foarm hat fan in brief dat út it hjirneimels wei oan Gabe Skroar skreaun is troch syn deade hynder, is in satire, wylst yn De Reis nei de Jichtmasters mei mylde humor en wat (sels)gekoanstekkerij de medyske stân op 'e hak nommen wurdt. Yn it langere De Jonkerboer klinkt krekt de langstme nei in fredich en warber plattelânsk bestean troch. Datselde gefoel sprekt út 'e troch Halbertsma tige frij oersette fersen fan De Quickborn, in blomlêzing dy't weromgiet op 'e dichtbondel mei deselde namme, dy't oarspronklik yn it Nederdútsk fan 'e lânstreek Dithmarschen skreaun waard troch Klaus Groth.
Opfallende tafoegings yn it wurk fan Eeltsje Halbertsma binne de klankpatroanen yn guon fan syn fersen (benammen Geale' Sliepke) en it boartsjen mei oaren talen en dialekten, dat it meast yn syn ferhalen foarkomt, mar ek yn inkele gedichten, lykas Jonker Pyt en Sibbel, dêr't de jonker krekt weromkeard is út it modieuze Frankryk en mient dat er syn aadlik komôf en sosjale status blike lit as er mar genôch mei Frânske wurden en sinnen smyt. "Krûm praat, brike nammen, rare typen, stopwurden, [...] de wûnderlikste ferlikingen en de meast ûnferwachte sprongen yn it tinken," allegear komt it geregeldwei foar yn Halbertsma syn proaza. Yn syn wurk rjochte er him nei it ideaalbyld dat er hie fan 'e Westerlauwerske Friezen, as ienfâldich mar oprjocht, wat er ôfsette tsjin 'e ien syn eagen beskaafde mar ûnechte Hollanners.
Ferstjerren
De lêste jierren wie der net folle mear dat Halbertsma oan syn wenplak Grou bûn. Thús hied er gjin heil fanwegen syn ûngelokkich houlik, en "syn fleur wie him ûntnomd" (yn syn eigen wurden) troch de dea fan syn dochter Anna yn 1851. It jiers dêrop stoar ek syn broer Tsjalling, dy't foar him it fêste mulpunt fan 'e famylje west hie. Sadwaande rekke Eeltsje, nei't er yn 1856 syn dokterspraktyk oan syn soan Hidde oerdroegen hie, op 'e sweef by omfierrens wenjende famyljeleden lâns. Letter hold er in skoftke op himsels yn Ljouwert ta, mar in pear wiken foar syn dea liet er him werombringe nei syn bertedoarp. Op 22 maart 1858 kaam Eeltsje Hiddes Halbertsma dêr te ferstjerren yn 'e âlderdom fan sechstich jier. Hy waard begroeven yn in dûbeldjip grêf dat neitiid bûten it tsjerkhôf kommen is te lizzen, en no oanjûn wurdt troch trije reade stientsjes yn in fierders gielbestrjitte paad.
Neilittenskip
Nei it ferstjerren fan alle trije bruorren Halbertsma waard harren proaza en poëzij ûnder tafersjoch fan 'e bibletekaris en argivaris Gerben Colmjon en de boekhannelder en histoarikus Wopke Eekhoff gearbrocht en yn 1871 troch útjouwerij fa. J. de Lange te Dimter publisearre ûnder de titel Rimen en Teltsjes. Dat wurk wurdt no beskôge as it nasjonale boek fan 'e Fryske literatuer, en hoewol't de literêre wearde fan 'e bondel neitiid troch guon resinsinten yn 'e kiif steld waard, is it net te ûntstriden dat de Rimen en Teltsjes in rol fan krúsjaal belang spilen by it ûntjaan fan in nije literêre Fryske tradysje nei't de taal trije iuwen lang suver allinnich as sprektaal brûkt wie.
I Have a Dream (liet)
I Have a Dream is in nûmer dat oarspronklik opnaam is troch ABBA op 15 maart 1979 yn de Polar Studios yn Stockholm en útbrocht op it album Voulez-Vous út 1979. I Have a Dream wie it tredde nûmer op it album en waard op 7 desimber 1979 útbrocht as fiifde en lêste single fan it album.
Eeltsje Hiddes Halbertsma
Neilittenskip
It Selskip foar Fryske Taal en Skriftekennisse liet yn 1875 in fan byldhouwer Willem Molkenboer makke gevelstien mei it byltenis fan Eeltsje Hiddes Halbertsma útbeitelje, dy't yn 'e gevel oanbrocht waard fan it âldershûs fan 'e bruorren Halbertsma, oan wat letter it Halbertsmaplein kaam te hjitten. Yn 1879 waard der lofts dêrfan in bypassende stien tafoege mei it byltenis fan Joast Hiddes Halbertsma. Fierders joech it Selskip yn 1903 ek opdracht foar de makkelei en pleatsing fan in stânbyld ta neitins oan Eeltsje Halbertsma. Dat waard in boarstbyld op in mear as mânselhege sânstiennene pylder, dy't sels wer rêst op in fuotstik fan granyt. It gehiel waard makke troch byldhouwer Johan Schröder, en krige in plak oan Grouster Parkstrjitte. It opskrift seit: "OAN DR EELTSJE HIDDES HALBERTSMA", mei op 'e efterside fan 'e pylder: "Ljeaf bliuwe ús Fryske tael en liet."
I Have a Dream (liet)
Oer it nûmer
I Have a Dream waard skreaun troch Benny Andersson en Björn Ulvaeus. Der waard ek in Spaanske ferzje makke, Estoy Soñando. By dizze ferzje waard, yn tsjinstelling ta de Ingelske ferzje, in fideoclip makke. Dy clip waard op deselde dei sketten as de klip foar Gimme! Gimme! Gimme!.
Novobiosine
Novobiosine is in antibiotikum dat makke wurdt út in aktinomyseet (Streptomyces niveus) en brûkt wurdt foar de behanneling fan ynfeksjes troch Gram-positive baktearjen.
Simmer 2000
Simmer 2000 wie in grut opset projekt mei tal fan regionale en lokale aktiviteiten, dat yn 'e simmer fan it jier 2000 yn 'e Nederlânske provinsje Fryslân holden waard yn ferbân mei de ein fan 'e iuw en de milenniumwiksel. Dy gelegenheid waard oangrypt om 'e Friezen om utens út te nûgjen en kom werom nei de provinsje foar in grutte reüny. De festiviteiten waarden op 1 july 2000 by in offisjele seremoanje op it Saailân yn Ljouwert iepene troch keninginne Beatrix.
Organisaasje
It idee foar Simmer 2000 kaam út 'e koker fan Omrop Fryslân-redaktrise en -presintatrise Gryt van Duinen. Yn 1993 lei se har ynjefte, by in moeting yn Brassery Maria Louise yn 'e Grutte Tsjerkestrjitte yn Ljouwert, foar oan skriuwer Kees 't Hart en oan Hylke Speerstra. Dy lêste wie in âld-haadredakteur fan 'e Ljouwerter Krante dy't troch syn non-fiksjeboek It Wrede Paradys, oer Fryske emigranten, in protte kontakten mei de Fryske diaspora bûten Nederlân hie. Se besleaten ta it meitsjen fan konkretere plannen, wêrby't fral Van Duinen sterk ynsette op in Grutte Friezereüny.
Noch yn 1993 waard by de Ljouwerter notaris Wierda in stifting yn it libben roppen dy't de organisaasje fan it projekt regelje moast. Speerstra waard yn 't earstoan beneamd ta foarsitter, mar hy droech dy posysje al rillegau oer oan Henk Kroes, dy't doedestiden ek foarsitter fan 'e Feriening De Fryske Alve Stêden wie, en sadwaande ûnderfining opdien hie mei de organisaasje fan grutte eveneminten.
Speerstra naam kontakt op mei de bestjoeren fan ferienings foar doarpsbelang, dy't oer it algemien entûsjast op it plan reägearren. It wurk fan it stiftingsbestjoer bestie dêrnei benammen út it oanfiterjen fan 'e withoefolle frijwilligers en it byspringen by offisjele saken, lykas it oanfreegjen fan fergunnings. Tagelyk ûnderhold Speerstra ek kontakten mei emigranteferienings en tsjerkgenoatskippen yn it bûtenlân. Der oppenearren har almar mear sponsors dy't wol helpe woene by de finansiering fan Simmer 2000. Yn 'e twa oant trije jier foar de milenniumwiksel krige it projekt, yn 'e wurden fan Speerstra, "in eigen dynamyk".
Uteinlik diene mear as 270 doarpen en stêden yn Fryslân mei oan Simmer 2000. Allinnich de Stellingwerven wiene unanym yn harren ôfstegering fan it projekt. Dat hie te krijen mei de namme, dy't it projekt in Frysktalige útstrieling joech. De organisaasje besocht ferskate kearen en lûk de Stellingwervers oer de streek, bgl. troch Pieter Stuyvesant in plak yn programma te jaan, mar it wie om 'e nocht. Weromsjend op dy kwestje ornearren Speerstra en Kroes yn 2020 by in fraachpetear mei de Ljouwerter Krante dat men yn 'e Stellingwerven in gefoel hie fan "wy hearre der net by". Efternei, sa stelden se fêst, hiene de Stellingwervers folle earder by it projekt belutsen wurde moatten. De Bilkerts, oan 'e oare kant, hiene gjin problemen mei Simmer 2000 en diene folop mei.
Simmer 2000 en Fryslân 500
Fryslân 500 wie it geastlik bern fan kommissaris fan 'e keninginne Loek Hermans, dy't de organisators fan Simmer 2000 twaris útnûge op Lângoed Lauswolt yn Beetstersweach. Hy woe dat se harren plannen twa jier nei foarren helje soene, sadat it Simmer-projekt gearfalle soe mei Fryslân 500. Dêr bea er ƒ50.000 subsydzje foar oan. It bestjoer fan Simmer 2000 fielde dêr neat foar en hold fêst oan 'e eigen plannen.
By in fraachpetear mei de Ljouwerter Krante yn 2020 wiene Speerstra en Kroes noch altyd bliid dat se net op Hermans syn oanbod yngien wiene. Speerstra kwalifisearre Fryslân 500 as "in feest fan niks" en "in hiel flets barren dat net ta de ferbylding spruts." Kroes neamde it "in oerheidsfeestje". Neffens Speerstra wie doedestiden syn grutste beswier tsjin gearwurking, "dat it in amtlike organisaasje wurde soe, krekt as úteinlik Kulturele Haadstêd. It waard fan boppen regele en dat slacht de kreätiviteit en de belutsenens dea. Wat fan ûnderop komt, beklibbet. Dat wie de krêft fan Simmer 2000."
Grutte Friezereüny
It wichtichste ûnderdiel fan Simmer 2000 wie de Grutte Friezereüny. Yn it ramt dêrfan waarden alle Friezen om utens, dy't benammen tusken 1945 en 1970 it heitelân ferlitten hiene om earnewêr oars yn 'e wrâld in libben op te bouwen, oproppen en kom foar in skoftsje werom nei Fryslân. Tûzenen lju út oare dielen fan Nederlân, mar ek út Kanada, Austraalje, Nij-Seelân, de Feriene Steaten en oare lannen, joegen dêr gehoar oan. Neffens in berekkening fan 'e Fryske Akademy kamen der 60.000 Friezen om utens út Nederlân en 6.000 út it bûtenlân oer om it feest mei te fieren.
Eveneminten
Simmer 2000 waard op 1 july 2000 by in offisjele seremoanje op it Saailân yn Ljouwert iepene troch keninginne Beatrix. De iepeningsseremoanje waard folge troch it muzykteäter SimmerTime 2000, dat in inisjatyf wie fan kabaretier Rients Gratama. Dêroan wurken û.o. ek de populêre band De Kast, kabaretiêre Maaike Schuurmans en sjonger Piter Wilkens mei. Yn 'e wiken dy't folgen op 'e iepening wiene der fan SimmerTime 2000 alve foarstellings yn in sirkustinte yn Dokkum, Frjentsjer en op It Hearrenfean, dy't allegear útferkocht wiene en bywenne waarden troch yn totaal 26.000 minsken.
Ek bûten SimmerTime 2000 om die Simmer 2000 in protte oan muzyk. Benammen it liet It Paad Werom, fan sjonger Piter Wilkens, dat wat de titel oangie krekt paste, waard in grut súkses.[boarne nedich] Fierders waard foar it projekt apart in Simmer 2000-liet skreaun troch Baukje Wytsma en Anne Oosterhaven.[boarne nedich]
Oare hichtepunten wiene it operaspektakel Orfeo Aqua, dat by moarnsdage op 'e Bombrekken by Aldegea (Wymbritseradiel) opfierd waard, it keunstprojekt Pylgers nei Fryslân en de earste edysje fan 'e kuiertocht Slachtemaraton, oer de histoaryske Slachtedyk fan Easterbierrum nei Raerd. Dêrnjonken waarden yn it ramt fan Simmer 2000 tal fan aktiviteiten en festiviteiten op pleatslik nivo organisearre, wêrûnder in protte reünys, mar ek in iepenloftútstalling fan keunstkij yn 'e hiele provinsje.
Balâns
Simmer 2000 duorre fjouwer wiken, fan 1 oant en mei 30 july 2000. By alle aktiviteiten mei-inoar wiene 600.000 minsken belutsen. Dêrfan kamen 400.000 lju op 'e lokale aktiviteiten ôf, wylst 200.000 minsken de grutte festiviteiten besochten.
Winnenden
thumb|Gesicht op Winnenden fanôf de Zipfelbachtalbrücke fan de B14n Winnenden is in plak yn de Dútske dielsteat Baden-Wuertemberch, lizzend yn it distrikt Rems-Murr-Kreis. De stêd hie yn 2009 27.504 ynwenners. Yn Winnenden sit it haadkertier fan Kärcher.
Winnenden hat in oerflak fan 28,05 km² en leit yn it súdwesten fan Dútslân. De gemeente bestiet út de kearnen: Winnenden, Baach, Birkmannsweiler, Breuningsweiler, Bürg, Hanweiler, Hertmannsweiler en Höfen.
Loppersum (Grinslân)
Loppersum (Grinslânsk: Loppersom) is in doarp yn de gemeente Iemsdelta yn de provinsje Grinslân.
It doarp, dat oan de Lopster Wijmers leit, hat noch in grut tal foarsjennings, mar troch de ierdgaswinning in soad lêst fan ierdskoddings.
Skiednis
Loppersum ûntstie yn de iere midsiuwen op in wierde oan de Fivelboezem. Om it doarp hinne lizze noch trije lytsere wierden foar pleatsen. De oantsjutting 'Loppesheim' wurdt foar it earst yn 945 brûkt yn in list fan besittings fan de abdij fan Fulda. De namme stamt fan de hear Loppes (of Luppes) dy't der wenne (um = hiem). Om 800 hinne waard nei alle gedachten foar it earst in tsjerke op de wierde boud. De hjoeddeiske tsjerke is begjin 13e-iuwsk. By Loppersum stie eartiids de boarch Duirsum, ôfbrutsen om 1727 hinne. Dêr wenne yn de 16e iuw de wrede Johan de Mepsche, dy't Spaansksinnich wie en neffens sizzen begroeven is yn 'e tsjerke fan Loppersum (it grêf is lykwols oant de dei fan hjoed net te finen).
By it doarp waard yn 1849 de nôtmûne 'De Stormvogel' boud. Yn de rin fan de tiid is de âlde wierdestruktuer fan it doarp ferlern gien. It doarp krie in langwerpige foarm mei fral bebouwing om de sintrale haadwei hinne. Loppersum is noch ryk oan monuminten út de 19e en 20e iuw en in part fan it doarp is oanwiisd as beskerme doarpssicht.
Ierdskoddings
Op 24 oktober 2003 en 10 november 2003 waard Loppersum troffen troch in ierdskodding mei in krêft fan 3.0 op de Skaal fan Richter. Op 16 augustus 2012 waard by it tichtebylizzende Huizinge in ierdskodding fielt mei in krêft fan 3,6, de grutste ierdskodding dy't ea metten waard yn Noard-Nederlân. De befolking moast lang wachtsje op erkenning dat de skea troch de gaswinning feroarsake waard en in soad minsken wachtsje noch jimmeroan op in fergoeding fan de skea en de weardedaling fan de hûzen. De grûn trillet faker, mar net sa dat it altiten field wurdt.
Petrus- en Paulustsjerke
De Petrus- en Paulustsjerke is in foarse midsiuwske tsjerke dy't oan de apostels Petrus en Paulus wijd waard. De tsjerke is de grutste doarpstsjerke fan de provinsje en mei syn dûbele dwersskip en foarse toer draacht de tsjerke de bynamme boerekatedraal.
Pinsielsturtsliepmûs
De pinsielsturtsliepmûs (Latynske namme: Graphiurus murinus) is in sûchdier út it skift fan 'e kjifdieren (Rodentia), de famylje fan 'e sliepmûzen (Gliridae) en it skaai fan 'e Afrikaanske sliepmûzen (Graphiurus), dat lânseigen is yn Súd-Afrika. It is ien fan fjouwer sliepmûzesoarten dy't inkeld en allinnich yn dat lân foarkomme. Dizze soarte waard foar it earst yn 1822 wittenskiplik beskreaun troch de Frânske biolooch Anselme Gaëtan Desmarest.
Biotoop
De pinsielsturtsliepmûs stiet ek wol bekend as de Afrikaanske dwerchsliepmûs, en wurdt yn syn ferspriedingsgebiet wol de micro squirrel (it "mikro-iikhoarntsje") neamd. It natuerlike biotoop fan dit bist wurdt foarme troch tropyske en subtropyske reinwâlden yn berchgebieten, dêr't er dan syn habitat hat deunby rivieren of oar streamend wetter.
Status
De pinsielsturtsliepmûs hat de IUCN-status fan "net bedrige", mei't er yn syn ferspriedingsgebiet noch rûnom foarkomt en om't de populaasje stabyl liket te wêzen. Pinsielsturtsliepmûzen wurde inkeld wol as húsdier holden, mar binne der net sa gaadlik foar, om't se yn ferhâlding ta oare domestisearre kjifdieren in tige yngewikkelde fersoarging brek binne.
Omgong fan Itaalje 2018
De 101ste edysje fan de Omgong fan Itaalje waard hâlden fan 4 oant en mei 27 maaie 2018.
Startplak en einstreek
De start wie yn Jeruzalim, de haadstêd fan de tsjintwurdige steat Israel. It wie foar it earst dat in grutte omgong him bûten Europa bejoech en de 13e kear dat de Giro bûten Itaalje fan 'e miet gie.
De einstreek lei yn Rome de haadstêd fan Itaalje en tagelyk haadstêd fan de regio Latium en de provinsje maaie deselde namme Rome.
The Winner Takes It All
The Winner Takes It All is in nûmer dat oarspronklik opnaam is troch ABBA yn 1980 en útbrocht op it album Super Trouper út 1979. The Winner Takes It All wie it twadde nûmer op it album en waard op 21 july 1980 útbrocht as earste single fan it album.
Oer it nûmer
The Winner Takes It All waard skreaun troch Benny Andersson en Björn Ulvaeus. It nûmer giet oer de ûnderfining fan in skieding. De teksten fan it nûmer lykje te slaan op de skieding tusken Ulvaeus en Fältskog yn 1979. Dit wurdt lykwols ûntkend troch de belutsenen.
Oergongsritueel
In Oergongsritueel of inisjaasjerite is in seremoanje dy't de oergong fan in minske fan 'e iene nei de oare status oanjout of fiert. Sokke rituëlen hawwe sawol maatskiplike as religieuze betsjutting, en binne hjoed oan 'e dei benammen noch tige algemien by natoerfolken. Yn 'e meast foarkommende foarm binne it rituëlen dy’t it folwoeksen wurden fan jonges en/of famkes en harren opnimming as folwoeksenen yn 'e maatskippij fan de groep, clan, stamme of it folk oanjouwe. Faak omfettet sa'n ritueel in pynlike behanneling dy't harren selsbehearsking op 'e proef stelt, lykas besnijenis, lichems- of gesichtstatoeëarring of it fyljen fan 'e tosken. Subtilere proeven besteane ek, lykas op eigen manneboet jins earste jacht ta in goed ein bringe moatte of jins earste menstruaasje yn folsleine ôfsûndering trochbringe moatte.
Neiere beskriuwing
Inisjaasjeriten komme ek foar by oergongen tusken oare stadia fan it libben, lykas by berte, houliksfollûking, ferstjerren, of de oergong fan kriger ta stamâldste. Soms wurde se ek tapast by besikings, lykas sykte, ûnfruchtberens of natoerrampen. By guon folken binne der fierders noch oergongsrituëlen by it lid wurden fan in geheim genoatskip, lykas de Ogboni by de Jorûba fan súdwestlik Nigearia en súdlik Benyn, de Mohawk Warrior Society by de Mohauk fan súdeastlik Kanada en de noardeastlike Feriene Steaten, en de Mau-Mau by de Kikûjû fan westlik Kenia, dy’t sa’n grutte rol spile hat yn ‘e Keniaanske ûnôfhinklikensstriid. Boppedat komme inisjaasjeriten frijwol altyd foar oan it begjin fan in wurkpaad as sjamaan. Yn 'e Westerske kultuer besteane se, sûnder de godstsjinstige konnotaasjes, noch fuort yn foarm fan 'e ûntgrienings fan bygelyks studinteferienings.
In oar goed foarbyld fan oergongsrituëlen foarmje de praktiken sa't dy yn it prekristlike Fidzjy, yn 'e Stille Súdsee, útfierd waarden. By dy inisjaasjeriten waarden de jonges besnijd en de famkes tatoeëarre. Dat lêste ritueel waard de veiqia neamd en besloech de pynlike en oanhâldende tatoeëarring oer in langere perioade fan tiid fan 'e skamlippen en de skamstreek mei in blauswarte kleurstof en gebrûkmeitsjend fan in skerpe stikel en hammerke. It waard útfierd tusken de âlder fan sân jier en de puberteit, en as it klear wie, waard in famke as folwoeksen beskôge. Men leaude dat de beskermdemoanen fan 'e geastewrâld eltse geast fan in ferstoarne oerfalle soenen en ynspektearje oft hy of sy wol besnien of tattoeëarre wie. As der wat net ynoarder wie, koe men in straf ferwachtsje dy’t útinoar rûn fan in flink wan bruien oant it ta pulp slein en opfretten wurden troch de goaden. Besoarge famyljeleden en freonen besochten yn it gefal fan in ûnferwachtse dea dêrom faak de geasten te mislieden troch in jonge nei syn dea noch te besnijen of troch in famke neptatoeaazjes op 'e hûd te tekenjen.
Japanske sliepmûs
De Japanske sliepmûs (Latynske namme: Glirulus japonicus) is in sûchdier út it skift fan 'e kjifdieren (Rodentia), de famylje fan 'e sliepmûzen (Gliridae) en it monotypyske (út ien soarte besteande) skaai fan 'e Japanske sliepmûzen (Glirulus). Dizze soarte komt inkeld foar yn Japan, dêr't er yn wâlden mei in tuskenbeiden klimaat libbet.
Beskriuwing
Yn it Japansk hjit dit bist de yamane (ヤマネ of 山鼠). De Japanske sliepmûs hat in ljochtgrize pels mei in opfallende brede dûnkergrize streek, dy't yn 'e lingterjochting oer de wringe rint. Japanske sliepmûzen ûnderskiede har fan oare sliepmûzen troch har fermogen om mei grutte faasje ûnderstboppest oan 'e ûnderkant fan tûken te draven. Hja binne omnivoaren, dy't meast ynsekten, beien en blommenektar frette.
Status
De Japanske sliepmûs hat de IUCN-status fan "net bedrige", mei't er yn syn ferspriedingsgebiet noch rûnom foarkomt en om't de populaasje stabyl liket te wêzen.
Sneon
Sneon komt fan "snjoen", wat in gearlutsing is fan sunne (âldfrysk foar sinne) en jûn, wat de oersetting "sinnejûn" makket, de dei foar de sinnedei, snein. Dizze namme is gelyk oan de noardlike Dútske namme foar sneon, "Sonnabend".
Orbak
In orbak is in fiktyf bist út 'e Star Wars-franchise, dat yntrodusearre waard yn 'e film Star Wars: Episode IX – The Rise of Skywalker (2019), it ôfslutende diel fan 'e Star Wars-ferfolchtrilogy. Orbaks binne grutte, fjouwerfuottige sûchdieren mei in skofthichte fan likernôch 1.80 m, dy't op ferskate planeten as ryddier brûkt wurde. Se hawwe stevige hoeven dy't gaadlik binne om oer ûnigaal terrein te draven, en lange slachtosken dy't se brûke om 'e planten dy't se frette mei woartel en al út 'e grûn te dobjen.
Sneon
Yn it wâldfrysk wurdt sneon ek wol saterje of saterdei neamd.
Orbak
It is ûndúdlik hokker planeet orbaks oarspronklik wei komme, mei't domestisearre eksimplaren op withoefolle wrâlden yntrodusearre binne en op in protte dêrfan ek wer ferwyldere rekke binne. Yn The Rise of Skywalker wurde orbaks brûkt as ryddieren troch Kompanjy 77, in desertearre ienheid stoarmtroepers fan 'e faksistoïde Earste Oarder, dy't strâne rekke binne op Kef Bir, in moanne yn it planetestelsel Endor.
Under lieding fan ien fan harren, Jannah, jouwe se har by it Ferset en nimme se diel oan 'e klimaktyske slach by Exegol, tsjin 'e float fan stjerreslachskippen dy't troch de Ivige Sith boud binne yn opdracht fan 'e boasaardige, út 'e dea opstiene keizer Palpatine. Dêrby interet Kompanjy 77 mei fersetsman Finn, ridend op orbaks, it flaggeskip fan 'e fijannige float, dat ûnder befel stiet fan generaal Enric Pryde.
Keppelings om utens
List of Star Wars creatures
Ajmag
Ajmag (Mongoalsk: аймаг, ek oerset as aymag, aimag, aimaq of aimak; meartal: ajmguud) is in Mongoalsk en East-Turksk wurd, dat "stam" of "stamgroep" betsjut. It wurd wurdt brûkt om bestjoerlike gebieten, provinsjes, mei oan te tsjutten yn Mongoalje (en in stikje Ruslân).
Mongalje
Yn Mongalje wurde provinsjes ajmag neamd. In ajmag is ûnderferdield yn somons (iental sum). Sum wurdt ek wol oerset mei 'distrikt. De haadstêd Ulaanbaatar is in aparte gemeente, ferdield yn stedsdistrikten, dat bûten de provinsjale yndieling falt.
De ajmags waarden ynsteld yn de Folksrepublyk Mongoalje nei de wapenstilstân yn de Sovjet-Japanske Grinskriich, dy't sletten waard mei Japan nei de Slach by Halhin Gol. Dêrnei folge yn 1941 in bestjoerlike herfoarming; de âlde yndieling út de ein fan de Kwing-dynasty waard fefongen troch yn yndieling yn 11 ajmags. Yn 1954 waard in part fan de súdlike Goby weromjûn oan de Folksrepublyk Sina en waard it synsteem fierder ferfine. Yn 1996 wie de lêste werstruktuerearring en sûnt bestiet it lân út 21 ajmguud:
Tsjojbalsan
thumb|290px|Mongoalje Tsjojbalsan (Mongoalsk: Чойбалсан) is de op trije nei grutste stêd fan Mongoalje. De stêd leit yn it noardeasten oan de rivier de Kerulen en is it bestjoerlik sintrum fan de ajmag (bestjoerlike regio) Dornod. Oant 1941 hjitte it plak Bajan Tumen (Баян Тумэн), dêrnei waard de stêd ferneamd nei de kommunistyske lieder Chorloin Tsjoibalsan.
Ajmag
List fan ajmguud
thumb|400px|Lizzing fan de Mongoalske provinsjes
Domesday Book
right|thumbnail|'Domesday Book', gravuere troch Andrew Williams, út Historic Byways and Highways of Old England, 1900. thumb|200px|right|In side út it Domesday Book foar [[Warwickshire]] Domesday Book, eigentlike namme Descriptio totius Angliae (‘Beskriuwing fan hiel Ingelân’) is de namme fan in wiidweidich Latynsktalich dokumint dat gearstald waard fanwege Willem de Oermasterer, dy’t nei syn ferovering fan Ingelân yn 1066 in folslein oersjoch hawwe woe fan alle besittingen yn it lân en harren eigeners. It doel wie om ynsjocht te krijen yn de rykdommen fan it lân en op grûn dêrfan belêsting heffe te kinnen. De earste ferzje wie augustus 1086 klear. It boek waard yn it Latyn skreaun, mei termen yn de lânseigen taal dy’t gjin latynske ekwifalint hienen.
Tsjojbalsan
It plak hat in heal-drûch lânklimaat.
Skiednis
Op it plak fan de stêd hat iuwenlang in hannelspost west. Yn de 19e iuw groeide it út ta in stêd en waard yn 20e iuw it ekonomysk sintrum fan east Mongoalje. Nei de demokratisearring fan 1992, doe't in grut part fan de Russyske arbeiders fuortgie, sakke de ekonomy yn. Sûnt hat de stêd te krijen mei ien fan de heechste wurkleazenssifers fan Mongoalje.
Domesday Book
Keninklike kommissarissen (legati), reizgen it lân troch om alle saken sekuer te beskriuwen. It úteinlik oersjoch wie wet en beskiedend by skeel, heger berop wie net mooglik. It boek soe jilde oant de Oardielsdei. Sa komt it boek oan syn (by)namme, Domesday Book, ‘Boek fan it Lêste Oardiel’. Fanwege de kening waard in list makke mei dêryn in skatting fan de wearde fan it lân, earst sa't it der ûnder kening Eduard de Belider hinne lei, dêrnei op it stuit dat it besit yn oare hannen oergong en as lêste op it tiidstip fan it ûndersyk. Ut de Angelsaksyske Kronyk blykt dat it ûndersyk opset waard yn 1085 en út it kolofon fan it Domesday Book sels docht bliken dat it wurk yn 1086 dien wie. Feitlik bestiet it Domesday Book út twa dielen, Little Domesday foar Esseks, Suffolk en Norfolk, en Great Domesday foar de oare greefskippen (countys) en stikjes fan Wales. Nettsjinsteande de namme is it ‘lytse’ boek tsjûker en detailearder as it ‘grutte’ boek. De beskriuwingen yn beide dielen omfiemje lykwols net it hiele oermastere gebiet. Londen, Winchester en guon oare stêden binne net opnaam yn it boek, wierskynlik út reden fan har grutte en de kompleksiteit fan de besitsferhâldingen dêr. It meastepart fan Cumberland en Westmorland misse omdat de earst koart nei it ûndersyk ferovere waarden, en it greefskip Durham ûntbrekt omdat de Biskop fan Durham dêr it allinnerjocht op de belêstingheffing hie; dielen fan noardeast Ingelân binne beskreaun yn 1183 yn it Boldon Book, kontreien dêr’t de biskop ek it foech op belêstinginning hie. It ûntbrekken fan oare countys is gjin ferklearring fûn. It Domesday Book waard yn it earstoan bewarre yn Winchester, destiids de haadstêd, de sit fan de Normandyske keningen. Dêrom waard it boek ek wol oantsjut as it Boek fan Winchester. Doe’t Londen haadstêd waard, is it boek dêrhinne ferhuze. It Domesday Book is tsjintwurdich yn it Public Record Office yn Londen, no de National Archives neamd.
It belang fan it Domesday Book foar histoarysk ûndersyk kin suver net heech genôch oanslein wurde.
Tsjojbalsan
Skiednis
Meidat de Slach fan Kalkin Gol (yn de grinsoarloch Ruslân - Japan) him ôfspile yn de omkriten fan de stêd, hat it in museum wijd oan de Russyske generaal Georgy Zjûkov, de held fan de slach.
Befolking
Tsjoibalsan hat in befolking fan 45.490 (1994), 41.714 (2000), 36.142 (2003), 39.500 (2006), 39.500 (2007, 53.2% fan Dornod Aimag syn totale befolking), 38.150 (2008 51.2% fan de Aimagske befolking).
Tsjoibalsan wurdt bewenne troch Halh Mongoalen, mei in minderheid fan Boerjaten, Barga Mongoalen en Üzemgyn. Der sit ek in minderheid fan ymmigranten út Binnen-Mongoalje yn Sina.
Super Trouper (liet)
Oer it nûmer
Super Trouper waard skreaun troch Benny Andersson en Björn Ulvaeus. Super Trouper referearret oan de gigantyske ljochten dy 't brûkt wurde by konserten yn in stadion. It is algemien bekend dat ABBA optrede net sa aardich fûn. Se preferearren de studio boppe in toernee. Dit komt werom yn de teksten fan it nûmer.
Nederlânske nûmer-1 hits/M
Nederlânske nûmer-1 hits, fan de M ôf.
Artysten M
thumb|right|Madonna thumb|right|200px|Brian May thumb|right|Maria McKee thumb|right|Meat Loaf thumb|right|Melanie thumb|right|George Michael thumb|right|Mika
Theo Maassen & de Kapotte Kontjes Mad Stuntman Mad'House Madonna Peter Maffay Manfred Mann Manhattans Mario M/A/R/R/S Massada Massive Brian May Maywood MC Hammer MC Miker G & Deejay Sven George McCrae Maria McKee Scott McKenzie Rod McKuen Bitty McLean Don McLean Meat Loaf Glenn Medeiros Bill Medley Guus Meeuwis (& Vagant) Mel & Kim Melanie Men2B Sergio Mendes Don Mercedes Pat Metheny Group Anita Meyer Miami Sound Machine George Michael Pras Michel Middle Of The Road Mika Steve Miller Band Milli Vanilli Stephanie Mills Kylie Minogue Danny Mirror Mixed Emotions Hank Mizell Moments Monica Monkees Moody Blues Irene Moors Nana Mouskouri Mouth & MacNeal Mr. Big Mud Mungo Jerry Danny de Munk Musical Youth Mýa
Artysten N
thumb|right|Nena thumb|right|Olivia Newton-John thumb|right|Nicole thumb|right|No Doubt Nazareth Nelly Nena Jason Nevins Olivia Newton-John Benny Neyman Nicole Nienke Rob de Nijs No Doubt No Mercy Nova
Artysten O
thumb|right|Sinéad O'Connor thumb|right|OutKast thumb|right|Outlandish Billy Ocean Sinead O'Connor Abi Ofarim Esther Ofarim Offspring ODB One Day Fly 112 Orchestral Manoeuvres In The Dark Osmonds Gilbert O'Sullivan Outkast Outlandish Overlanders O-Zone
Artysten P
thumb|right|Dolly Parton thumb|right|Laura Pausini Ryan Paris Dolly Parton Party Animals Pasadenas Lynsey de Paul Laura Pausini Peaches & Herb Peret PhD Plastic Ono Band Poema's Pointer Sisters Police Popcornmakers Poppys Alan Price Prince & the Revolution Prince Mohammed Procol Harum Puff Daddy Pussycat
Artysten Q
thumb|right|Queen Queen Quiver
Artysten R
thumb|right|Raffaëla thumb|right|Red Hot Chili Peppers thumb|right|Matthias Reim thumb|right|REM thumb|right|Cliff Richard thumb|right|Lionel Richie thumb|right|LeAnn Rimes thumb|right|Diana Ross thumb|right|Kelly Rowland Racey Raffaëla Raffish Stig Rauno Rayvon Red Hot Chili Peppers Redbone Rednex Reel 2 Real Matthias Reim REM Renée & Renato Revolution System Def Rhymz Cliff Richard Lionel Richie Righteous Brothers Rikrok LeAnn Rimes Waldo de los Rios Riwi's Rock Steady Crew Rolling Stones Roots Syndicate Diana Ross Demis Roussos Kelly Rowland Roxette Rubberen Robbie Rubettes Run DMC Barry Ryan
Artysten S
thumb|right|Sandra thumb|right|Scorpions thumb|right|Sean Paul
thumb|right|Shakira thumb|right|Lucie Silvas thumb|right|Jan Smit
List fan planetoïden 11501-11600
Dit is in list fan planetoïden 11501-11600.
Nederlânske nûmer-1 hits/M
Artysten S
thumb|right|Bruce Springsteen
thumb|right|Barbra Streisand Salt-n-Pepa Sandra Leo Sayer Schnappi Scoop Scorpions Seal Sean Paul Harry Secombe The Shadows Shaggy Shakira Sam the Sham & the Pharaohs Shanice Feargal Sharkey Sandie Shaw Shirley & Company Shocking Blue Shorts Mort Shuman Lucie Silvas Simon & Garfunkel Nina Simone Simple Minds Nancy Sinatra Margaret Singana Sita Percy Sledge Small Faces Jan Smit Smokie Smurfen Snap Sniff 'n the Tears Soca Boys Sonny & Cher Soul II Soul Spargo Britney Spears Spice Girls Bruce Springsteen Lisa Stansfield Alvin Stardust Starmaker Lucille Starr Stars On 45 Berdien Stenberg David A. Stewart Rod Stewart Stips Barbra Streisand Sugarhill Gang Donna Summer Sunclub Sutherland Brothers Billy Swan Sweet
Artysten T
thumb|right|John Travolta
Timmy T Tavares Tears For Fears Technohead Tee Set Dante Thomas Three Degrees Tight Fit Tom & Dick Peter Tosh Toy Box T'Pau John Travolta Treble Troggs 2pac Tina Turner Twarres 2 Brothers On The 4th Floor 2 Live Crew 2 Unlimited
Durham (Ingelân)
De stêd Durham is it haadplak fan it bestjoerlike gebiet Durham, yn het Ingelske greefskip Durham.
De stêd is bekend om de Katedraal fan Durham, boud tusken 1093 en 1133. De katedraal is de sit fan de biskop fan Durham, ien fan de meast wichtige persoanen yn de Anglikaanske Tsjerke. De katedraal hat relikwyen fan trije hilligen: Beda, Kutbert fan Lindisfarne en Oswald fan Northumbria.
Njonken de katedraal, ek oan de rivier Wear, stiet Kastiel Durham. Dit 11e-iuwske kastiel waard koart nei de Normandyske oermastering fan Ingelân set om de biskop te ferdigenjen.
De katedraal en it kastiel steane beide op de Wrâlderfgoedlist fan UNESCO.
De Universiteit fan Durham waard yn 1832 stifte en wie de tredde universiteit fan Ingelân, nei dy fan Oxford en Cambridge.
Bekende (eardere) ynwenners fan Durham binne de Britske âld-premier Tony Blair en âld-minister Mo Mowlam, earste premier fan Sierra Leöane, Milton Margai, komyk Rowan Atkinson en fuotbalinternational en -coach Bobby Robson.
Sjûang (folk)
thumb|right|250px|''Sjûang-fammen. De Sjûang (Sineesk: Zhuang) binne in folk út it Sineeske autonome gebiet Guangsi (Guangxi). Mei sa'n 18,5 miljoen (2010) minsken foarmje de Sjûang 32.40% fan de befolking fan dit gebiet. It meastepart fan de Sjûang(om-ende-by 16,5 miljoen) wennet yn Guangsi. Dêrnjonken binne der grutte Sjûang-minderheden yn Yunnan (1,8 miljoen), Guangdong (570.000), Guizhou (52.000), Hainan (50.000), Hunan (23.000) en Hebei (20.000). Harren taal, it Sjûang, heart ta de Tai-Kadai-talen.
Strjitten yn Jirnsum
De Strjitten fan Jirnsum:
Strjitten yn Kimswert
De Strjitten yn Kimswert:
List fan planetoïden 49901-50000
Dit is in list fan planetoïden 49901-50000.
Albert van der Heide (politikus)
thumb|A. van der Heide Albert van der Heide (Ljouwert, 7 febrewaris 1872 - De Haach, 29 july 1953), doopname Albertinus, wie in sosjalistyske dûmny en letter Twadde Keamerlid. Yn syn jeugd wie hy lid van de Fryske beweging en sette hy him yn foar de alderearmsten. Ek waard hy gehielûnthâlder. Hy studearre teology yn Leien, dêr't hy ûnder mear befreone wie mei de lettere politikus H.P. Marchant, en waard yn 1895 predikant yn it Fryske feandoarp Skerpenseel. Inkele jierren letter wist Pieter Jelles Troelstra, mei waans famylje Van der Heide befreone wie, him te winnen foar de SDAP. Sûnttiids sette hy him yn foar de propaganda fan de SDAP en foar de Nederlandsche Vereeniging tot Afschaffing van Alcoholhoudende Dranken, de 'blauwe NV'. Ek wie hy faak in flot sprekker en skriuuwer foar de 'reade' en de 'blauwe' saak.
Van der Heide waard faak frege him kandidaat te stellen foar in ferkiesbere SDAP-funksje, mar hy keas derfoar om predikant te bliuwen yn ferskate lytse en earme gemeentes yn Fryslân. Pas yn 1925 liet hy him oerhelje, en fan dat jier oant 1937 wie hy lid fan de Twadde Keamer. Hy sette him ta wenjen yn Voorburg en sette him polityk yn foar it troch de ekonomyske krisis troffen Drinte, foar it finzeniswêzen en de drankbestriding. Hy wie sterk belutsen by de finzenen yn de Scheveningske finzenis en waard er ek regint. Yn 1936 sette hy him yn foar de falsk fan homoseksueel kontakt mei in minderjierrige beskuldige tesaurier-generaal fan it Ministearje fan Finansjen L.A. Ries, mei wa't hy befreone rekke. Net allinnich foel hy de ministers fan Finansjen en Justysje dêroer oan, ek die hy de saak-Ries út de doeken yn in tsjokke brosjuere, ''De zaak tegen Mr. L. A. Ries, thesaurier-generaal bĳ het Departement van Financiën. Eenige beschouwingen en kritische opmerkingen'' (1936, trije printingen).
Yn 1944 ferstoar Van der Heides jongste dochter Hermien oan gefolgen fan oarlogshannelingen. Dêrtroch psychysk brutsen brocht hy syn lêste jierren troch yn de ynrjochting Ald Rozenburg yn Loosduinen.
Palestynske Befrijingsorganisaasje
De Palestynske Befrijingsorganisaasje, benammen bekend ûnder de Ingelske ôfkoarting PLO foar Palestine Liberation Organization (Arabysk: منظمة التحرير الفلسطينية, Munaẓẓamat at-Taḥrīr al-Filasṭīniyyah) is in koepelorganisaasje fan ferskate fraksjes op nasjonalistysk, polityk en militant mêd dy't stribbet nei in selsstannige Palestynske steat.
De organisaasje waard yn 1964 oprjochte dy't ynearsten it doel hie en stribje nei in Arabyske steat en ienheid yn it eardere Mandaatgebiet Palestina, yn opposysje fan de steat Israel. Yn 1993, by de Oslo-akkoarten, waard it stânpunt fan de PLO oangeande in Arabyske steat bysteld ta allinnich de Palestynske kriten dy't sûnt 1967 troch Israel beset waarden nei de Seisdagekriich.
thumb|left|150px|[[Jasser Arafat, de lieder fan de PLO]] De PLO hat syn haadkantoar yn de stêd Al-Bireh yn it Westjordaanlân en is erkend as de iennige wetlike fertsjintwurdiging fan it Palestynske folk troch mear as 100 lannen, dêr't er diplomatike bannen mei hat. As it offisjeel erkende regear fan de de jure steat Palestina, genietet de PLO sûnt 1974 in waarnimmerstatus by de Feriene Naasjes (FN).
Troch syn militante aktiviteiten, mei guon gewelddiedige aksjes dy't benammen tsjin Israelyske boargers rjochte waarden, waard de PLO troch de Feriene Steaten yn 1987 as in terreurorganisaasje bestimpele, alhoewol't letter in presidinsjele frijstelling yn 1988 de Amerikanen tastie en meitsje kontakt mei de organisaasje. Yn 1993 erkende de PLO it rjocht fan it bestean fan Israel yn frede, naam Resolúsje 242 fan de FN-Feiligensrie oan en wiisde "geweld en terrorisme" ôf. Yn andert dêrop erkende Israel offisjeel de PLO as in wetlike fertsjintwurdiger fan it Palestynske folk. Nettsjinsteande dat de PLO meidie oan de Oslo-akkoarten, bleau de PLO de neikommende jierren guon foarmen fan geweld tapassen, benammen by de Twadde Palestynske Intifada fan 2000 oant 2005.
Nei de Oslo-akkoarten, dy't yn parten fan de Gazastripe en it Westjordaanlân de Palestinen in beheind selsbestjoer joech waard de Palestynske Autoriteit oprjochte. Dat bestjoersorgaan bestie út almeast deselde persoanen en kaam sûnt dy tiid mear op de foargrûn as de PLO.
Aeltsje- en Warkumermar
De Aeltsjemar (ek wol Aaltsjemar) en Warkumermar binne bysûndere drûchmakkerijen yn it westen fan Fryslân de Aeltsjemar by Ferwâlde en de Warkumermar by Warkum, by elkoar 164 hektare grut. Yn dy lêste polder leit it leechste lân fan Fryslân. It natoergebiet wurdt beheard troch It Fryske Gea.
De feanpolder by Ferwâlde ûntstie om 1644 út de Aaltsjemar. It foarme eartiids de Fallingabuorster- en Aaltsjemarpolder, en hat in eigen wetterskip west. It foarmet tsjintwurdich in mienskiplik natoergebiet mei de Arkumermar. Yn beide polders komme in soad guozzen. It izerhâldende grûnwetter fan de Aaltsjemarpolder komt yn greppels en sleatten nei boppen. Yn de fjilden mei hynsteblom en soere surk briede in soad greidefûgels.