cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Saksnot
Saksnot waard oanbean op it noardwest-Jeropeeske fêstelân en yn it troch de Saksen oermastere diel fan Ingelân. Troch William Chaney, is Saksnot identifisearre as in soan fan Weda en Frija, en mear yn it bysûnder, identyk mei de god Tyr. Jacob Grimm yn syn Teutonyske Mytolgy leit er it twadde part fan de namme letterlik út as it Dútske "ge-nosse", yn it Frysk "genoat" of "freon".
Nederlandse Spoorwegen
Nederlandse Spoorwegen N.V. (ôfkoarting NS, Frysk: Nederlânske Spoarwegen) is sûnt 1938 it nasjonale spoardykbedriuw fan Nederlân. Net de NS mar ProRail stiet noed foar it ûnderhâld oan de spoardiken.
Klaus Maria Brandauer
Klaus Maria Brandauer (Bad Aussee, 22 juny 1944) is in Eastenryksk akteur, filmregisseur en pedagooch. Brandauer hat as ien fan mar in pear Dútsktalige akteurs súkses hân yn Hollywood.
Nederlandse Spoorwegen
Skiednis
Troch de beheinings fan de Earste Wrâldkriich moasten de spoardykbedriuwen HSM en Maatschappij tot Exploitatie van Staatsspoorwegen (SS) wol gearwurkje, dat diene se yn in belangemaatskip. De spoartsjinsten diene se sûnt dy tiid tegearre, mar bleauwen fierder ûnôfhinklik. Yn 1938 waard dat oars, de HSM en SS fusearren folslein en de NS waard oprjochte. Op 19 febrewaris 1993 wie in mearderheid fan de Twadde Keamer foar mear selsstannigens fan it spoardykbedriuw. De steatssubzydzje fan om de 450 miljoen gûne waard oant en mei it jier 2000 betelle. Yn 1994 wie it foar de NS al mooglik om sels de priis fan de treinkaartsjes te bepalen, ien jier foardat se selsstannich waarden. De selsstannigens betsjut net dat se hielendal los fan de steat wurkje, de oerheid bemuoit him sûnt 1995 wol minder mei it riden en farren fan de NS. Neffens rjochtlinen fan de Jeropeeske Uny mei it treinferkear en ûnderhâld fan spoaren net troch ien organisaasje regele wurde, ProRail docht sûnt 1995 it ûnderhâld oan de spoardiken.
De Iendracht (Kimswert)
De Iendracht (Eendracht) is in poldermole en ryksmonumint by de buorskip Dyksterbuorren súdwest fan it doarp Kimswert yn de gemeente Súdwest-Fryslân. It is in greinen achtkante mole, mei stiennen fjildmuorren, dekt mei reid.
De Iendracht waard yn 1872 boud foar de bemealling fan de dat jier ree komde polder mei deselde namme. Tusken 1966 en 1975 wie foar dat doel yn de mole ek in diselmotor oanwêzich. De Iendracht, dy't eigendom is fan de Stifting De Fryske Mole, waard yn 1975 restaurearre. It Wetterskip Fryslân hat de mole yn 2006 oanwiisd as reservegemaal foar slimme wetteroerlêst.
Bierbrouwerij Noarder Dragten
Bierbrouwerij Noarder Dragten is in bierbrouwerij yn Drachten en is oprjochte yn 2015 troch Johan de Jong. De brouwerij is oansletten by CRAFT.
Skiednis
Sûnt 2012 waarden al bieren broud troch yn groep freonen, mar de brouwerij waard offisjeel yn 2015 mei útein set. Yn 2020 ferhuze Bierbrouwerij Noarder Dragten nei de hjoeddeistige lokaasje oan de Oosterstraat yn Drachten.
Bierbrouwerij Noarder Dragten hat yn 2021 dielnaam oan de ynternasjonale London Beer Competition. De bieren Bonobo, Quadraap en King Kong waarden elk beleanne mei in Silver Award.
Hjoed
De brouwerij sit yn ien pân mei in brasserij en in proeflokaal yn Onder de Brouwer. Hjir kinne bieren preaun wurde, mar men kin der ek telâne foar in lunch, buorrel of diner. Dêrneist is der de bier- en whiskyspesjaalsaak ‘Apen & Bieren’, mei sa’n 500 ferskillende bieren en 250 whisky's yn it assortimint.
Assortimint
Bieren yn opdracht
13
Ferstoarn
10er
Edukaasje
Edukaasje (Latyn : educere, bekendmeitsje) is in oerkoepeljende term dy't foarming, ûnderwiis, mar ek opfieding omfet. Metoaden fan ûnderwizen en learen yn én bûten skoalske omjouwings; learprosessen dy't yn in skoalske opmjouwing barre (formele edukaasje) of dêrbûten (ynformeel), yn de wrâld op himsels; de oerdracht fan de wearden en garre kennis fan in mienskip.
Liddige kening
Liddige keningen is de beneaming foar de Merovingyske keningen yn it tiidrek fan de hofmeiers (634 - 751).
De hofmeiers, dy't ynearsten allinnich bestjoerders fan de Merovingyske hôven wienen, koenen yn de rin fan de tiid hieltiten mear politike macht nei har talûke, oant sy lang om let it feitlik bewâld hienen. De posysje fan de keningen waard stadichoan marginalisearre en spile allinnich noch in seremoanjele rôle.
Troch de lettere Karolingen waarden dizze keningen ôfskildere as les rois fainéants, 'de Liddige keningen': keningen dy't in lúkse libben lieden sûnder ek mar in krissel maatskiplike ferantwurdlikens te hawwen.
Keppeling om utens
Fadsige keningen
Intercity-Express
thumb|250px|De ICE thumb|250px|ICE spoardiken yn Dútslân De Intercity-Express (ôfkoarte ICE), InterCityExpress yn [[Eastenryk en Switserlân, is de fluchste trein fan de Deutsche Bahn.
Stasjons
Meiïnoar binne der 130 treinstastjons yn Dútslân dêr't de ICE stilhâldt. Yn seis oanswettende lannen (Eastenryk, Switserlân, Frankryk, Belgje, Nederlân en Denemark) binne der likernôch 50 stasjons.
Trajekten
Der is aardich wat krityk op de trajekten fan de ICE. Sa hawwe doarpen as Horb am Neckar en Rottweil (beide likernôch 26.000 ynwenners) en Montabaur (12.500 ynw.) in ICE stasjon. Dêrfoaroer hawwe stêden as Mönchengladbach (262.000 ynw.) en Chemnitz (245.000 ynw.) noch gjin ICE stasjon en ek gjin oare flugge treinferbinings.
ICE sprinter
Tusken de stêden Berlyn, Frankfurt, Hamboarch, Keulen en München rydt de ICE sprinter jûns en moarns. Der binne fjouwer ICE sprinter trajekten:
Botgoarre
De Botgoarre is in wetter yn de gemeente De Waadhoeke. De feart rint noardwest fan Menaam oan de noardkant fan de Berltsumerdyk.
De namme Botgoarre jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Botgorre.
14
Ferstoarn
10er
Spit Out the Bone
Spit Out the Bone is in nûmer dat oarspronklik opnaam is troch Metallica yn juny 2016 en útbrocht op it album Hardwired... to Self-Destruct fan Metallica út 2016. Hardwired is it tolfde nûmer (sechsde nûmer op cd2) op it album en waard op 14 novimber 2017 as fiifde single fan it album útbrocht.
Oer it nûmer
Spit Out the Bone giet oer it trochsleine fertrouwen yn de stipe troch kompjûters. Yn oerienstimming mei it transhumanistyske tema fan it liet. toant de fideoklip in groep ôffallige minsken dy 't yn opstân komme tsjin it kompjûter stjoerde bestjoer. De singleferzje fan it nûmer is hast trije minuten koarter as it orizjineel op it album Hardwired... to Self-Destruct.
Romulus en Remus
thumb|right|230px|Romulus en Remus by de wolfin Neffens de leginde is Rome stifte yn 753 f.Kr. troch Romulus en Remus. De leginde giet sa: Aeneas swalke de hiele wrâld oer, oant er yn Itaalje oankaam. Hy fûn dit sa’n moaie omjouwing dat er in stêd stifte. It krige de namme fan syn frou Lavinium. Ut dit Lavinium stifte syn soan Asconius it stêdsje Alba Longa. Op in seker momint regearde der in kening mei de namme Numitor. Amulius, de broer fan de kening, wie jaloersk en ferdreau him fan syn troan. Mar Amelius koe net rêstich sliepe, hy tocht dat syn broer wol wraak nimme woe. Dêrom fermoarde hy de soannen fan syn broer Numitor en hy beneamde de dochter ta Festaalske Faam, sadat sy gjin bern krije koe. Mar dit barde wol, Rhea Silvia krige twa bern, in twilling. Se neamde de jonkjes Romulus en Remus. Amelius woe dit net hawwe en joech sûnder meilijen befel de jonkjes yn in reiden kuorke yn de Tiber te goaien. De Tiber is de rivier wêr't Rome letter oan stifte is. Romulus en Remus hienen gelok. De rivier wie oerstreamd. Dus de feinten dy’t de jonkjes yn de rivier goaie moasten koenen net de echte rivier berikke. Dus leinen se de jonkjes oan de râne fan it oerstreamde gebiet. It wetter sakke hurd, doe bleau it kuorke mei de twa poppen op in beamwoartel stekken. In wolvinne hearde it janken fan de bern en gie der hinne. Sy slikke Romulus en Remus skjin en joech se molke. De opperharder fan de keninklike keppel fûn de jonkjes en de wolvinne. De harder, Faustulus neamd, naam Romulus en Remus mei nei hûs en brocht se grut. Tegearre my syn frou Larentia beskôgen se beide jonkjes as harren soannen.
De stifting fan Rome
Romulus en Remus waarden hurd grutter. Op in dei gienen se tegearre mei freonen te jeien yn 'e bosk. Dêr kamen se rôvers tsjin. Se pakten spullen fan de rovers ôf. De rôvers pikten dit net en leinen in mûklaach. Remus wurdt finzen nomd. De rôvers bringe Remus nei Numitor. As Numitor dat yn 'e gaten krijt wa't Remus is, siket hy Romulus en de harder fan it doarp op. Tegearre fermoardzje se Amulius. Op dizze wize wurdt Numitor wer kening yn Alba Longa.
De twilling komt op it idee om in stêd te stiften. En wol op it plak wêr't se safolle jier lyn efterlitten binne, by de rivier. Mar se hawwe ien probleem: wa moat der regeare? Se beslute de goaden om in teken te freegjen. Romulus giet op de heuvel “Palatyn” stean en Remus op de “Aventyn’. Dan krijt Remus in teken: der ferskine seis gieren yn 'e loft. Remus en syn oanhinger wienen út de skroeven. Remus soe kening wurde. Mar in skofke letter krige Romulus in teken. Der fleagen tolve gieren troch de loft. Beide partijen moeten elkoar en begûnen te fjochtsjen. Der ûntstie in grut bloedbad, en Remus wurdt deamakke. Romulus stifte op 21 april 753 f.Kr. de stêd dy’t de namme krige fan syn stifter: Rome. thumb|center|400px|It ferhaal fan Romulus en Remus op in skilderij
De Wiko's
De Wiko's wie in Frysk amusemintorkest dat meast Nederlânsktalige ferskes song. It waard yn 1969 oprjochte troch akkordeonist en boer Kobus Algra út Menaam tegearre mei Wytske Tjoelker en Simon Kromkamp. Oktober 2013 hâlden te Wiko's op te bestean.
It trio spile op doarpsfeesten, brulloften en feesten. De besetting wiksele geregeld. Algra skreau yn de rin fan de jierren in flink oantal klassikers as 'It Bûthúsbankje', 'Hoantsje op 'e toer' en 'Ariba en Olé'. Mei ûnder mear sjongster Hepie Hiemstra (fan Hepie & Hepie) makken De Wiko's inkele hits, wêrûnder Op Het Perron, Neem Voor Mij Maar Een Ander en Ik Zal Geen Traan Meer Om Je Laten. Sûnt ein jierren tachtich wie De Wiko's it duo Kobus Algra en Eduard Bosker.
De Wiko's namen ôfskied mei in konsert op 30 oktober 2013 yn Menaam. Sy hâlden der mei op, omdat sjonger Kobus Algra slim siik waard. It konsert waard live útstjoerd troch Omrop Fryslân. Nei harren ôfskied skoarden de Wiko's yn 2013 in nûmer ien hit yn de Fryske Top 100 mei It Bûthúsbankje.
Ynpolderingen yn Súdwest-Fryslân
Yn Súdwest-Fryslân is yn eardere tiden in soad ynpoldere, al is der net sa drastysk ynpoldere as yn Noard-Hollân. Hjirtroch stiet súdwest-Fryslân noch altyd bekend om syn grutte marren.
Bouwesleat
De namme Bouwesleat jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Bouwe sloot.
Sjadrinsk
Sjadrinsk (Russysk: Ша́дринск) is in stêd yn de oblast Koergan, Ruslân. De stêd leit oan de lofter kant fan de Iset (yn it Ob-bekken), op 146 kilometer noardwestlik fan de oblasthaadstêd Koergan.
Skiednis
Yn 1662 waard it plak as de ostrog Sjadrinski (houten fort) boud ûnder Aleksej I. Eartiids waard dêr ien fan de grutste merken yn de Oeral holden. Sjadrinsk krige yn 1781 de status fan stêd. Fral yn de 19e iuw ûntjoech it plak him as in wichtich sintrum foar it efterlân fan de Oeral fan ambachten, hannel en kultuer.
Tsjin it ein fan de 19e iuw rekke de fleur der wat út; de stêd krige ynearsten gjin oansluting op it spoar en beide takken fan it Trans-Sibearyske spoar (súdlik oer Tsjeljabinsk en noardlik oer Jekaterineburch-Tjûmen) omsilen it plak. Mar yn oktober 1913 krige ek Sjadrinsk in spoarferbining, dy't yn 1933 opwurdearre waard en in direkte oansluting krige op de Trans-Sibearyske ferbining Jekaterineburch-Koergan.
Bestjoer
Sjadrinsk is in stedsdistrikt yn de oblast Koergan. Dêrnjonken is it ek it bestjoerlik sintrum foar it Sjadrinski rajon, ek al makket de stêd dêr sels gjin diel fan út.
Slach by Mainz
De slach by Mainz wie op 31 desimber 406 tusken de Ripuariske Franken en in alliânsje fan Fandalen, Sueben en Alanen. De Franken ferlearen de slach en de oerwinners koenen sûnder fierdere tsjinstân it Romeinske Ryk ynfalle. It barde yn de Grutte Folkeferfarren soe grutte gefolgen krije.
Eftergrûn
Troch de komst fan de Hunnen hienen Fandalen, Sueben en Alanen harren wenplaken ferlitten swalken troch Germaanje, it lân benoarden de Donau en eastlik fan de Ryn. Yn Súd-Dútslân kamen sy inoar tsjin en sleaten har oanien. Se besleaten it Romeinske Ryk yn te lûken, wêr't it Romeinske grinsleger al fiif jier wei wie.
Yn desimber 406 kaam dizze alliânsje fan Germaanse folken op de rjochterigge fan de Ryn, likernôch tsjinoer Mainz. Hjir wienen gjin Limitanei, allinnich Frankyske foederaty dy't lykwols fêst fan doel wienen om de nijkommers op te kearen. De slach dy't doe losbarste like yn it earstoan út ta pakken yn it foardiel fan de Franken, doe't de Alanen it ûnderling ûniens waarden oer de te folgjen koers en in part fan de Alanen, laat troch harren oanfierder Goar nei de oare kant oerrûn. Dan falt de Fandaalse kening Godegisel as gefolch fan in Frankyske oanfal. Mei help fan it oare part fan de Alanen, laat troch Respendial slagge hy deryn de slach te kanteljen yn it foardiel fan de Germaanske alliânsje. Dernei koenen de oerwinners op âldjiersdei 406, de wierskynlik tichtferzen Ryn oerstekke en Galje yntrekke.
Gefolgen
As gefolch fan dizze ynvaazje kaam it Romeinske leger yn Grut-Brittanje ûnder oanfiering fan Konstantyn III yn opstân en stuts oer nei Galje. Dizze komst soe der ta liede dat de Germaanske alliânsje útwykte nei it suden ta en yn 409 Spanje ynluts. It Romeinske leger lykwols wie net krêftdiedich om se te kearen. De oan it Romeinske Ryk ferbûne foederaty lykas de Salyske Franken, Boergonden en Allemannen dy't de ynkommende folken gjin help jûn hienen, mar ek net opkeard hienen, soenen har yn it gebiet efter harren fêstigje en dermei harren oanwêzigens yn Galje útwreidzje.
Shepperton Studios
De Shepperton Studios binne in studiokompleks yn it Ingelske plak Shepperton, yn it greefskip Surrey, in stikje bewesten de Britske haadstêd Londen, dêr't de opnamen foar in protte films en tillefyzjeprogramma's plakfine. De Shepperton Studios meitsje diel út fan 'e Pinewood Group, in bedriuw dat ek soartgelikense studiokompleksen yn oare dielen fan 'e wrâld besit. De Shepperton Studios hawwe in skiednis dy't tebek rikt oant 1931. Yn syn iere bestean waard it studiokompleks wol Sound City neamd (net te betiizjen mei de Sound City Studios yn Kalifornje).
Skiednis
It terrein fan wat no de Shepperton Studios binne, wie oarspronklik it lângoed Littleton Park, dat yn 'e santjinde iuw oanlein waard troch in Thomas Wood, in pleatslike ealman út Surrey. It âlde lânhûs stiet noch altyd en wurdt no brûkt as opnamelokaasje. Yn 1931 kocht de Skotske sakeman Norman Loudon Littleton Park oan om der in studiokompleks fan te meitsjen foar syn nije filmstudio, de Sound Film Producing & Recording Studios. Nei't de bou fan it studiokompleks klear wie, waard it yn 1932 yn gebrûk nommen. Yn it Ynterbellum waarden der sawol lange as koarte films opnommen en ûndergie it kompleks in flugge útwreiding.
Oan it begjin fan 'e Twadde Wrâldoarloch (1939-1945) hie it studiokompleks te lijen fan bombardeminten troch de Dútske Luftwaffe, dy't oanlutsen waarden troch it deunby leine fabryk foar de produksje fan militêre fleantugen fan Vickers-Armstrongs te Brooklands. Nei't de Slach om Ingelân troch de Britten wûn wie, waard de filmproduksje yn it kompleks fierder tsjinkeard trochdat de studio's opfoardere waarden. Yn 't earstoan waard der sûker opslein, en letter waarden der sabeare militêre fleantugen produsearre foar gebrûk yn it Midden-Easten, om 'e loftferkenning troch de fijân foar it lapke te hâlden.
Nei't it studiokompleks yn 1945 wer frijkaam foar it doel dêr't it foar boud wie, waard it oankocht troch sir Alexander Korda foar syn bedriuw British Lion Films. Dy studio gie begjin 1950-er jierren oer de kop, mar makke ûnder deselde namme in trochstart ûnder lieding fan Roy en John Boulting. It wierre British Lion Films om bar mei en tsjin, en de studio bestie fuort oant 1975, doe't de Shepperton Studios yn oare hannen oergiene. Tsjin dy tiid wie it terrein dat by it studiokompleks hearde, in hiel stik lytser wurden, want direkteur John Bentley fan British Lion Films hie yn 1973 krapoan 16 fan 'e 24 hektare ferkocht foar huzebou.
Nei 1975 waarden yn 'e Shepperton Studios ferskate filmklassikers opnommen, wêrûnder Alien (1979) en Gandhi (1982). Yn 1978 filme de rockband The Who yn it studiokompleks live-konsertsênes foar de dokumintêre The Kids Are Alright. Yn 1984 kamen de Shepperton Studios yn 'e hannen fan 'e bruorren John en Benny Lee, dy't de gebouwen renovearren, mar troch ynterne strideraasjes en de beurskrach fan Swarte Moandei yn 1987 it eigendom fan harren bedriuw, Lee International, kwytrekken. Dêrtroch foelen de Shepperton Studios yn 'e hannen fan 'e bank Warburg Pincus, dy't doe syn wurkmêd besleat út te wreidzjen nei de film- en tillefyzjeyndustry.
Yn 2001 waarden de Shepperton Studios ferkocht oan 'e Pinewood Group, in bedriuw dat him alhiel taleit op it fasilitearjen fan film- en tillefyzje-opnamen foar oare partijen. De Pinewood Group is ek eigner fan 'e Pinewood Studios yn Buckinghamshire en fan ferskate oare studiokompleksen yn Dútslân, Kanada, de Dominikaanske Republyk en Maleizje. Yn 2019 kundige de streamingtsjinst Netflix oan dat it in fêst kantoar iepenje soe yn 'e Shepperton Studios. Yn 2021 ferlinge Netflix syn kontrakt foar it gebrûk fan it kompleks. Yn 2022 tekene in oare streamingtsjinst, Amazon Prime Video, oangeande de Shepperton Studios krekt sa'n kontrakt mei de Pinewood Group.
Fasiliteiten
De Shepperton Studios omfiemje 15 ûnderskate soundstages, dy't fariëarje yn grutte fan 280 m² oant 2.800 m². Fiif dêrfan binne tarist mei grutte wettertanks foar it filmjen fan sênes op it wetter of ûnder wetter. It studiokompleks hat, bûtenromte ynbegrepen, in totaal oerflak fan 8,1 ha. Dêrta heart ek it Little House, it oarspronklike lânhûs fan Littleton Park, dat as opnamelokaasje brûkt wurdt.
Films
In seleksje fan films dy't alteast foar in diel yn 'e Shepperton Studios opnommen binne:
Tillefyzje
Yn 'e Shepperton Studios binne ek ferskate tillefyzjesearjes opnommen, lykas Thomas & Friends (1984-2008), TUGS (1989), Last of the Summer Wine (1990-2010), Red Dwarf (1991-1999, 2009, 2012) en The Vicar of Dibley (1994-2000). Ek realitytillefyzjeprogramma's lykas Dancing on Ice (2011) binne der filme.
Ynternasjonaal Monetêr Fûns
thumb|300px|Lidsteaten fan it YMF It Ynternasjonaal Monetêr Fûns (YMF) is in organisaasje foar monetêre saken, dy't tegearre mei de Wrâldbank yn 1944 en mei it systeem fan Bretton Woods oprjochte waard yn it ramt fan de weropbou nei de Twadde Wrâldkriich. It YMF waard desimber 1945 offisjeel yn bedriuw brocht troch 29 nasjonale regearings. It YMF is in spesjalisearre organisaasje fan de Feriene Naasjes.
Direkteuren fan it YMF
It haad fan de YMF is in direkteur. Tradisjoneel is dat in Europeaan, wylst it haad fan de Wrâldbank altyd in Amerikaan is. De folgjende persoanen wienen direkteur fan it YMF:
Keppelings om utens
De webside fan it YMF jout geregeldwei ûndersyksrapporten, ûnder oaren alle healjierren World Economic Outlook (yn april en oktober).
Griissleat
thumb|De twa eastlikste pleatsen sjoen oer de Hoornse Vaart Griissleat, Nederlânsk: Grijssloot, is in buorskip yn de gemeente De Marne yn de provinsje Grinslân. De buert leit wat benoarden Leens en bestiet út acht huzen oan in dearinnende dyk. Foar fytsers is it dykje mei in hoogholtje oer de Hoornse Vaart ferbûn mei Wehe-den Hoorn.
Grijssloot leit op in âlde kwelderwâl, de tredde kwelderwâl dy't him yn de Midsiuwen, grif yn de tsjiende iuw, yn De Marne foarme hat. Op dy kwelderwâl waarden dêrnei wierden opsmiten. By hast alle pleatsen yn de omkriten binne dy noch werom te finen. De wierden binne frij leech, omdat goed twahûndert jier nei de bou fan dy wierden de earste seediken klear kamen. Dêrmei ferdwûn de needsaak om de wierden hieltiten fierder op te heegjen.
De komôf fan de namme is ûnwis, omdat him yn de omkriten, sa't men ferwachtsje soe, gjin wetter te finen is mei de namme Grijssloot.
Van Aismadagen
Hjirûnder de klasseminten fan de Van Aismadagen (organisearre fan OKK Bitgum, bywurke oant en mei 2006. By de manlju binne allinnich dyselden opnommen dy't trije kear of faker wûn hawwe. Skeanprinte jiertallen jouwe it kening(inne)skip oan.
Yndividueel klassemint 'Van Aisma'-winners'
thumb|200px|[[Klaas Anne Terpstra, winner sulveren Van Aisma-telegraaf 2001.]]
Londinium
thumb|Kaart fan Londinium om 400 nei Kristus hinne. Londinium (Londen) wie de Latynske namme foar de haadstêd fan de Romeinske provinsje Brittanje dy't hjoed-de-dei de haadstêd fan it Feriene Keninkryk en Ingelân is. De geunstige lizzing oan de Teems wie goed foar de ûntjouwing fan de stêd. Londinium wie yn de Romeinske tiid ien fan de grutste stêden bûten it hjoeddeiske Itaalje en wie in wichtich hannelssintrum.
Ferwoasting
Tsien jier nei de stifting waard by de opstân fan de Keltyske keninginne Boudikka (60) Londinium mei de grûn lyk makke. Opgravingen hawwe in protte skea troch fjoer út dy tiid sjen litten, wat tinken docht dat de stêd yn 'e brân stutsen wie. De stêd hie ek militêre bouwurken, dat faaks hawwe de Romeinen de stêd as útfalsbasis tsjin de opstân brûkt. Boudikka ferneatige alles wat hja foar Romeinsk oanseach; in Romeinske stêd as Londinium sil wierskynlik in dúdlik symboal fan Romeinske oanwêzigens west hawwe.
Weropbou
Nei't de opstân fan Boudikka delslein wie koe op 'e nij úteinset wurde mei de weropbou fan de stêd. De stêd waard yn sa'n tsien jier fannijs opboud en groeide stadichoan fierder oant om 140 hinne it hichtepunt fan it ynwennertal berikt waard. Mei 45.000 ynwenners wie Londinium ien fan de grutste stêden bûten Italië. Dêrnei rekke it plak stadichoan yn it delgean.
De groei fan Londinium wie fral te tankjen oan it feit dat it plak om 100 hinne de rol fan Camulodunum as haadstêd fan Romeinsk Britannia oernaam. Yn de 2de en 3e iuw ûntjoech de stêd him fierder en wie it in wichtich wen- en hannelsplak.
Om-ende-by 375 wie Londinium in lytse, mar bloeiende mienskip dy't troch stiennen ferdigeningswurken folslein beskerme waard. Der waard fan de boargers ferwachte dat hja foar eigen feiligens stiene.
Ein fan it Romeinske bewâld
Yn 410 kaam formeel in ein oan it Romeinske bewâld oer de provinsje Britannia doe't it Romeinske leger fuort luts om net mear werom te kommen. Londinium waard in fersterke stêd dêr't de bewenners fan sels ferantwurdlik wienen foar har beskerming. De befolking fan de omkriten flechte yn 457 nei de stêd doe't sy troch ynfallers bedrige waard. Stadichoan rekke de stêd yn ferfal en waarden de ferdigeningswurken net mear byholden. Om 510 waard Londinium ferovere troch de Saksen.
12 Monkeys (film)
12 Monkeys, ek gauris stavere as Twelve Monkeys, is in Amerikaanske dyptopyske, apokalyptyske en teffens post-apokalyptyske neo-noir-science fiction-dramafilm út 1995. De film waard regissearre troch Terry Gilliam, mei yn 'e haadrollen Bruce Willis en Madeleine Stowe. De titel betsjut "12 Apen". It ferhaal giet oer James Cole, in man dy't út 'e takomst troch tiidreizgjen weromstjoerd wurdt nei it jier 1996 om kritike ynformaasje te sammeljen oer it firus dat yn dat jier de minskheid frijwol útrûget. Mei't er oansjoen wurdt foar ien dy't geastlik net ynoarder is, bedarret er yn in psychiatrysk sikehûs. Dêr komt er yn kontakt mei sawol psychiater Kathryn Railly as mei-pasjint Jeffrey Goines. Dy lêste soe skoan dejinge wêze kinne dy't it firus mei opsetsin oer de wrâld ferspraat hat. 12 Monkeys krige fan 'e filmkritisy rûnom lof taswaaid en wie ek kommersjeel súksesfol yn 'e bioskopen. De film waard nominearre foar 2 Oscars, en Brad Pitt wûn de Golden Globe foar bêste byrol fan in akteur. 12 Monkeys wûn ek trije Saturn Awards. Yn 2015 waard de film op 'e nij makke as in tillefyzjesearje fan fjouwer seizoenen.
Plot
Yn 2035 is James Cole in finzene yn in ûndergrûnsk kompleks ûnder wat foarhinne de Amerikaanske stêd Philadelphia wie. Hy wurdt útkeazen as "frijwilliger" om yn in luchtticht ôfsletten pak op ûndersyk út te gean boppe de grûn. Dêrby doarmet er om troch de ruïnes fan 'e stêd, dy't no inkeld troch bisten bewenne wurde. Stadichoan wurdt dúdlik dat de Ierde yn desimber 1996 troffen is troch de útbraak fan in foar bisten ûnskeadlik firus, dat lykwols binnen inkele moannen mear as 5 miljard minsken útrûge hat. De minmachtige oerlibbenen hawwe har ûnder de grûn weromlutsen om oan it firus te ûntkommen.
It kompleks ûnder Philadelphia wurdt regearre troch in groepke ûnmeilydsume âlde wittenskippers dy't derfan oertsjûge binne dat it firus net op natuerlike wize ûntstien is. Ynstee soe it mei opsetsin produsearre en doe loslitten wêze troch in mysterieuze groep dy't himsels "it Leger fan 'e Tolve Apen" neamt. Wannear't Cole syn taken oan it ierdoerflak mei súkses folbrocht hat, beslute de wittenskippers him troch in foarm fan tiidreizgjen dy't se ûntwikkele hawwe, werom yn 'e tiid te stjoeren nei 1996. Dêr moat er sjen út te finen wa't der efter it Leger fan 'e Tolve Apen sitte en hoe't dyselden te wurk gien binne. De bedoeling is dat de wittenskippers neitiid ien fan harrensels werom yn 'e tiid stjoere kinne om it firus te ûndersykjen, sadat se der in faksên tsjin meitsje kinne.
Underwilens wurdt Cole tramtearre troch libbene dreamen oer in foarfal dêr't er as bern tsjûge fan wie op 'e lofthaven fan Philadelphia, inkele wiken foar't de firusútbraak plakfûn. In mei in pistoal bewapene man draafde tusken de minsken yn 'e terminal troch, mar waard yn 'e rêch sketten troch in plysje en foel deadlik ferwûne del. In oerstjoere blonde frou draafde op him ta en knibbele by him del. Syn mei bloed besmodzge hân streake har oer it wang foar't er ferstoar.
Wannear't er weromstjoerd wurdt yn 'e tiid, arrivearret Cole yn Baltimore, mar net yn it neijier fan 1996, sa't de bedoeling wie, mar yn 1990. Troch syn praat oer tiidreizgjen en in deadlike pandemy wurdt er oansjoen foar ien dy't geastlik net ynoarder is. De pleatslike plysje pakt him op en draacht him oer oan 'e soarch fan in psychiatrysk sikehûs, dêr't er op 'e noed komt fan psychiater Kathryn Railly. Yn it psychiatrysk sikehûs komt Cole ek yn 'e kunde mei Jeffrey Goines, in oare pasjint dy't teffens in miljeu-aktivist is mei antykapitalistyske ideeën.
Cole wurdt troch in panel fan psychiaters befrege oer syn eftergrûn, en de antwurden dy't er jout, befêstigje harren miening dat er, ienfâldich útdrukt, in gefaarlike gek is. Om him kalm te hâlden, skriuwe se him medisinen foar dy't him it meastepart fan 'e dei lichtlik bedwelme hâlde. Yn dy steat fiert er in petear mei Goines oer natoerbeskerming en de negative ynfloed fan 'e minskheid op it miljeu, wêryn't Cole oppenearret dat it foar de ierde better wêze soe as de minskheid alhiel útrûge wurde soe. Dat is foar Goines in nij idee, dat him bot liket oan te sprekken. Nei't er besocht hat te ûntsnappen, wurdt Cole hielendal platspuite en fêstbûn op bêd yn in isolearsel opsletten. Wannear't de seldoar wer iependien wurdt, blykt er lykwols spoarleas weiwurden te wêzen.
Cole wurdt wekker yn 2035, dêr't er troch de wittenskippers dy't him weromhelle hawwe, befrege wurdt. Se binne bot feralterearre om te hearren dat er yn 1990 belâne wie ynstee fan yn 1996. Se spylje foar him in slim ferfoarme voicemailberjocht ôf, wêryn't de skiller beweart dat it Leger fan 'e Tolve Apen efter de firusútbraak sit. Fan Cole wolle se witte oft hy de skiller is, wat er ûntstriidt. Ek litte se him foto's sjen fan in grut tal persoanen dy't se derfan fertinke by it Leger fan 'e Tolve Apen belutsen te wêzen, ûnder wa Goines. De wittenskippers biede Cole in nije kâns om syn misje ôf te meitsjen en stjoere him fannijs werom yn 'e tiid, wêrby't se beweare dat er diskear wol yn 1996 útkomme sil. Dat blykt net sa te wêzen; ynstee bedarret er yn 'e rinfuorgen oan it Westfront yn 'e Earste Wrâldoarloch, dêr't er troch in Frânske ofsier, dy't him derfan fertinkt in Dútske spion te wêzen, yn syn boppeskonk sketten wurdt. Ear't er deamakke wurde kin, wurdt Cole lykwols dêrwei helle en diskear wol nei it juste jier brocht.
Begjin desimber 1996 jout Railly oan in groep fakgenoaten en oare belangstellenden in lêzing oer it Cassandrakompleks, in psychyske oandwaning wêrby't de pasjint mient de takomst foarsizze te kinne, mar tagelyk nimmen safier krije kin dat dy nei syn warskôgings harket. Nei ôfrin is der in sinjearsesje wêrby't Railly eksimplaren fan in boek dat se oer dit ûnderwerp skreaun hat, fan hantekenings foarsjocht. Dêrby moetet se dr. Peters, in wittenskipper dy't tsjin har seit dat apokalyptyske alarmisten eins de iennichste ferstannige miening ferkundigje, wylst de stadige ferneatiging fan it miljeu troch de minskheid de wiere gekte is. As se oan 'e ein fan 'e jûn nei har auto op it parkearterrein rint, wurdt Railly ûntfierd troch Cole, dy't har weromfûn hat fia posters dêr't de lêzing op oankundige waard. Om't er sels net autoride kin (om't er sûnt syn achste ûnder de grûn libbe hat), twingt er har om him nei Philadelphia te riden. Hy is der fan oertsjûge rekke dat it haadkertier fan 'e Leger fan 'e Tolve Apen dêr fêstige wêze moat.
Wylst se tegearre ûnderweis binne, begjint dokter Railly almar gruttere sympaty foar Cole te krijen, sasear sels, dat wannear't se in kear ûntsnappe kin, se dat net docht. Se beseft dat se lijt oan it Stockholmsyndroom, mar tagelyk hat se it gefoel dat Cole en sy op 'e iene of oare manear mei-inoar ferbûn binne. Wannear't Cole syn weromkearende dream oer it traumatyske foarfal út syn jonkheid wer kriget, fertelt er dêr neitiid oer en seit er dat er no beseft dat Railly de oerstjoere frou wie dy't by de delsketten man delknibbele. Sy besiket him oan it ferstân te krijen dat syn ûnderbewustwêzen dy frou no har gesicht jûn hat om't sy op dit stuit in protte yn syn gedachten is, mar Cole antwurdet dat er leaut dat sy it altyd al wie en dat er it earder nea trochhie. Ienris yn Philadelphia sleept Cole Railly mei yn in syktocht nei it Leger fan 'e Tolve Apen, wêrby't se harren op 'e ûnfeilichste plakken fan 'e stêd bejouwe. Yn in leechsteande, fertutearze skouboarch wurde se oerfallen troch in pear kriminelen, fan wa't de iene Cole mei in pistoal ûnder skot hâldt, wylst de oare risselwearret om Railly te ferkrêftsjen. Cole wurdt syn bewekker lykwols oermânsk en slacht de ferkrêfter dea foar't er Railly oanreitsje kin.
Cole is ûnderwilens wer yn 2035, dêr't er earst bot yn betizing liket te wêzen oer wat echt is en wat net. Nei't er in skoftke de tiid hân hat om te bekommen, bewissiget er de wittenskippers der lykwols fan dat hy de oanwiisde persoan is om jitris werom te stjoeren nei 1996 om foar iens en foar altyd út te sykjen hoe't it krekt gien is mei de fersprieding fan it firus. Hy is ommers de iennichste dy't alle spilers ken. Wannear't se him yndie foar de trêde kear werom yn 'e tiid stjoere, fynt Cole Railly werom. Har fertelt er lykwols dat se fan it begjin ôf oan gelyk hie: hy is geastlik net ynoarder en de episoades yn 2035 en de wittenskippers en alle lju dy't er dêr moetet, besteane inkeld yn syn holle. Railly is lykwols hielendal net bliid om dat te hearren, want, iroanysk genôch, hat sy ûnderwilens krekt dingen boppe wetter helle dy't bewize dat alles dat Cole bewearde, wier is, en dat hy yndie út 'e takomst wei werom yn 'e tiid stjoerd is. Railly skillet it tillefoannûmer dat Cole fan 'e wittenskippers krigen hie om boadskippen efter te litten en is ferromme dat it in tapytreinigingsbedriuw blykt te wêzen. Se ornearret dat se harsels dan miskien dochs mar bangmakke hat om neat. Se lit foar de grap in voicemailberjocht efter wêryn't se seit dat it Leger fan 'e Tolve Apen efter de firusútbraak sit. As se dat letter oan Cole fertelt, kin dy har wurd foar wurd fertelle wat se sein hat: it is it ferfoarme voicemailberjocht dat de wittenskippers foar him ôfspile hawwe.
Cole en Railly beseffe allebeide dat se fereale opinoar rekke binne en teffens dat se de fersprieding fan it firus net tsjinkeare kinne om't it, út Cole syn eachpunt wei, al bard is. Mei't Cole noch nea de see sjoen hat, keapet Railly fleantickets foar harren beiden nei de Florida Keys, dêr't se de lêste pear wiken útsitte sille. Of, as it allegear dochs net wier blykt te wêzen, dan sille se yn elts gefal in leuke fakânsje hawwe. Om't Cole noch altyd socht wurdt foar moard en ûntfiering, besoarget Railly him in momkape mei in prúk en in falske snor, wylst se sels har brune hier blond fervet. Dyselde nachts fiere Goines en syn Leger fan 'e Tolve Apen har grutte aksje út, wêrby't se alle bisten frijlitte út 'e Philadelphia Zoo en Goines syn heit Leland, dy't se earder ûntfierd hiene, yn 'e dieretún yn in koai opslute. Wannear't Cole en Railly de oare moarns nei de lofthaven geane om harren flecht nei de Florida Keys te heljen, binne der oeral yn 'e stêd ferkearsopstoppings fanwegen frij omrinnende wylde bisten. Cole en Railly binne opluchte dat de grutte aksje fan it Leger fan 'e Tolve Apen yn ferhâlding sa ludyk is, en hawwe no hope dat de firusútbraak útbliuwe sil.
Op 'e lofthaven oankommen lit Cole in voicemailberjocht efter foar de wittenskippers, wêryn't er seit dat it Leger fan 'e Tolve Apen in dead spoar is. Teffens fertelt er harren dat er diskear net fan doel is en kom werom. Fuort dêrnei wurdt er oanholden troch José, in maat fan him út 'e finzenis dêr't er yn 2035 fêstholden waard. Dyselde seit dat er troch de wittenskippers stjoerd is as reäksje op it voicemailberjocht dat Cole no krekt ynsprutsen hat. Hy langet Cole in pistoal oer en hjit him om te dwaan wat him opdroegen is, om't de wittenskippers oars Railly út 'e wei romje sille. Underwilens sjocht Railly op 'e lofthaven dr. Peters, de apokalypsteorist dy't teffens de assistint fan dr. Leland Goines blykt te wêzen. Peters boekt in reis om 'e wrâld wêrby't er de stêden oandocht (en persiis yn 'e juste folchoarder), dêr't it firus it earst de kop opstekke sil. Railly makket Cole dêr opmerksum op, en Cole set mei syn pistoal yn 'e oanslach efter Peters oan.
Produksje
It idee foar 12 Monkeys kaam fan útfierend produsint Robert Kosberg, dy't in fan wie fan 'e Frânske koarte film Le Jetée, út 1962. Mei't er it as in perfekte basis foar in lange science fiction-film seach, helle er de regisseur fan Le Jetée, Chris Marker, oer om him ta te stean in Ingelsktalige remake foar te stellen oan filmstudio Universal Pictures. De studio gie akkoart mei it oankeapjen fan 'e remakerjochten en hierde senarioskriuwers David en Janet Peoples yn om it senario te skriuwen. It ynfloedrike Amerikaanske fakbûn fan senariokriuwers, dat bepaalt wa't foar it senario in fermelding kriget op 'e begjintitels en de ôftiteling fan in film, wie letter trouwens skeptysk oer de tafoeging "ynspirearre troch La Jetée fan Chris Marker".
As produsint wie Charles Roven by 12 Monkeys belutsen foar de produksjemaatskippijen Atlas Entertainment en Classico. It wie Roven dy't Terry Gilliam as regisseur yn it projekt behelle, mei't er fûn dat de regissearstyl fan Gilliam goed oansleat by de non-lineêre ferhaalline en de subplot oer tiidreizgjen. Hoewol't Gilliam der de foarkar oan joech om syn eigen skripts te skriuwen, rekke er bestrûpt yn it (neffens him) "yntrigearjende en yntelliginte senario" fan 'e Peoples'. Hy sei dêr fierders oer: "It ferhaal is ûntrêstgjend. It giet oer tiid, dwylsinnigens en de persepsje fan wat de wrâld al en net is. It is in stúdzje nei gekte en dreamen, nei dea en werberte, mei as eftergrûn in wrâld dy't útinoar falt."
It duorre langer as ferwachte foar't Universal, dat de film finansierde, it griene ljocht joech foar 12 Monkeys, ek al hie Gilliam twa filmstjerren dy't by it krúske tekene hiene (Bruce Willis en Brad Pitt) en in stevich budget fan $29,5 miljoen, wat mids 1990-er jierren oan 'e lege kant wie foar de mjitstêven fan 'e filmyndustry fan Hollywood. Om 'e saak op gong te helpen, beprate Gilliam Willis om syn normale fraachpriis te ferleegjen. Omreden fan syn eardere wurk yn 'e tsjinst fan Universal krige Gilliam (ynstee fan 'e studiobazen) sizzenskip oer de úteinlike filmmontaazje. De kamerarezjy wie yn 'e hannen fan Roger Pratt, en de filmmuzyk waard fersoarge troch Paul Buckmaster.
Distribúsje
De distribúsje fan 12 Monkeys waard fersoarge troch Universal Pictures. De film gie op 29 desimber 1995 yn 'e Amerikaanske bioskopen yn premiêre. 12 Monkeys waard op 28 jannewaris 1997 útbrocht as VHS-keapfideo en op 31 maart 1998 ek op dvd. De earste blu-ray fan 'e film ferskynde op 28 july 2009.
Untfangst
Op 'e webside Rotten Tomatoes, dy't resinsjes sammelet, hat 12 Monkeys in heech goedkarringspersintaazje fan 88%, basearre op 74 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: "De plot is in bytsje in grimelgrammel, mar treflike aktearprestaasjes en geweldige draaiïngs yn it ferhaal meitsje fan 12 Monkeys in aparte, effektive ûnderfining." Op Metacritic, de wichtichste konkurrint fan Rotten Tomatoes, behellet 12 Monkeys in goedkarringspersintaazje fan 74%, basearre op 20 resinsjes.
Prizen
Yn 1996 waard 12 Monkeys by de Oscars nominearre foar prizen yn twa kategoryen. Brad Pitt waard nominearre foar de Oscar foar bêste byrol fan in akteur, mar ferlear fan Kevin Spacey yn The Usual Suspects, wylst Julie Weiss nominearre waard foar de priis foar bêste kostúmûntwerp. By de Golden Globes wûn Pitt lykwols àl de priis foar bêste byrol fan in akteur. Fierders wûn 12 Monkeys trije Saturn Awards, foar bêste science fiction-film, bêste byrol fan in akteur (Pitt) en bêste kostúmûntwerp. De film waard ek nominearre foar de Saturn Awards foar bêste regisseur, bêste akteur (Bruce Willis), bêste aktrise (Madeleine Stowe) en bêste orizjinele senario. Teffens sleepte 12 Monkeys by de Hugo Awards in nominaasje yn 'e wacht foar bêste dramatyske presintaasje.
Tillefyzje-adaptaasje
Yn 2013 waard der in tillefyzje-adaptaasje fan 12 Monkeys yn produksje nommen troch it Amerikaanske tillefyzjenetwurk Syfy. De searje, dy't ek 12 Monkeys hiet, rûn fjouwer seizoenen en wie fan 2015 oant en mei 2018 op 'e tillefyzje te sjen.
Jehan Tzerclaes, greve fan Tilly
thumb|right|Johan 't Serclaes fan Tilly Portret fan [[Antoon van Dyck ]] Jehan Tzerclaes of Jean 't Serclaes greve fan Tilly (Slot Tilly, tichteby Tilly, febrewaris 1559 – Ingolstadt, 30 april 1632) wie in Súd-Nederlânsk fjildhear dy't yn it begjin fan de Tritichjierrige Oarloch as fjildmaarskalk fan de Katolike Liga beskiedene oerwinnings helle op de protestanten, û.o. op de Wite Berch by Praach (1620). Yn 1630 waard er oerbefelhawwer fan de keizerlike troepen. Gustaaf Adolf fan Sweden brocht him swiere nederlagen ta.
Bouwespoel
De Bouwespoel is in marke by Buwekleaster yn de gemeente Achtkarspelen.
Erik Bosgraaf
thumb|300px|Erik Bosgraaf wilens in konsert yn Paradiso, Amsterdam 2011 Erik Bosgraaf (Drachten, 9 maaie 1980) is in Nederlânsk blokfluitist en muzikolooch. Bosgraaf studearre yn 2005 ôf oan it Konservatoarium fan Amsterdam by Walter van Hauwe en Paul Leenhouts en krige yn 2006 de bul foar muzikology oan de Universiteit Utert.
Karriêre
Yn 2007 brocht er ûnder superfyzje fan muzikolooch Thiemo Wind in 3-CD-boks út mei muzyk fan de Nederlânske komponist Jacob van Eyck (1589-1657). De opname stie in hiel skoft op nûmer 1 yn de klassike charts yn Nederlân. Yn seizoen 2011-12 waard er troch Konsertgebou Amsterdam en Paleis voor Schone Kunsten, Brussel út namme fan de ECHO útsteld yn de Rising Stars-searje mei in toernee troch de wichtichste konsertsealen yn Europa te hâlden [bron?]. Yn 2005 foarme Bosgraaf mei Izhar Elias en de Italiaanske klavesinist Alessandro Pianu it ensemble Cordevento, ynearsten om moderne en âlde muzyk yn ien programma byinoar te bringen. Fan 2007 ôf rjochtet it trio har benammen op muzyk út de 17e iuw, repertoire dat him faak op it brekflak fan de populêre en de keunstmuzyk tahâldt. In 2012 ferskynde it debútalbum ‘La Monarcha’ fan it trio. Yn 2008 makke Cordevento har debút as barokorkest yn inkelfâldige besetting. Yn dy formaasje rjochtet de groep har fral op 18e iuwsk repertoire. Yn 2009 kaam de debút-CD fan Bosgraaf mei dat barokorkest út mei de blokfluitkonserten fan Antonio Vivaldi. Yn 2011 ferskynde in CD mei transkripsjes fan blokfluitkonserten fan Johann Sebastian Bach.
Sûnt 2002 wurket Bosgraaf op mei gitarist Izhar Elias as mei-inisjater fan teatrale multimedia projekten. Yn 2007 ferskynde harren CD/DVD Big Eye (Phenom Records). De lêste jierren wurkje Bosgraaf en Elias foaral mei filmmakkers Paul & Menno de Nooijer en lûdkeunstner Jorrit Tamminga. Fanwege de Iepen Universiteit ferskynde (2008) en yn opdracht fan Festival Boulevard/November Music makken se Jane in Concert (2010).
Yn 2008 naam Bosgraaf de komplete fantasijen foar fluitsolo fan de Dútske barokkomponist Georg Philipp Telemann en ek de Partita BWV 1013 fan Johann Sebastian Bach op en yn 2009 ferskynden de komplete blokfluitsonates fan Georg Friedrich Händel mei klavesinist Francesco Corti. Novimber 2011 wie er artist-in-residence fan it ynternasjonale Van Wassenaer Festival en foar seizoen 2011-13 wie er artist-in-residence fan de Toanseal, De Bosk. Erik Bosgraaf is as dosint ferbûn oan it Konservatoarium fan Amsterdam.
Prizen
Yn 2009 wûn Erik Bosgraaf de Londenske Borletti-Buitoni Trust Award. Yn 2009 waard him tegearre mei Izhar Elias de Grachtenfestivalprijs takend. Yn 2011 krige er de heechste steatsûnderskieding foar muzyk, de Nederlânske Muzykpriis. Fierder wûn er it Gouden Viooltje foar muzikaal talint út Noard-Nederlân.
Keppelings om utens
Appearance in film music by Ernst Reijseger:
Al-Aksamoskee
De Al-Aksamoskee (Arabysk المسجد الأقصى al-masjid ul-aqsā, "de fierste moskee") is in moskee dy't reekaam yn 705, boud op de súdside fan de Timpelberch yn Jeruzalem njonken de Rotskoepel, in oar islamitysk hillichdom. Op de Kaaba yn Mekka en moskee fan de profeet yn Medina nei is it de tredde ferneamdste hillichdom fan de Islamiten. De Al-Aksamoskee is de grutste moskee fan Jeruzalem en hat plak foar om-ende-by 5000 minsken.
De âldste ynformaasje dy't wy ta ús foldwaan hawwe is in beskriuwing fan de moskee troch Sophronius. Neffens syn ferslach wie it in rûch houten gebedsplak foar de soldaten fan kalyf Omar. Moe'awija, eartiids generaal fan Omar en letter sels ek kalyf liet him der yn kroane. It hjoeddeiske stiennen gebou datearret fan 660. De nije kalyf, dy't oer it generaal freedsume relaasjes ûnderhâlde mei it Byzantynske Ryk krige by de bou help fan ûngefear 200 Byzantynske arsjitekten en boufakkers. De Byzantynske ynfloed is noch altyd goed te sjen oan de boustyl fan it gebou.
Nei alle gedachten befynt him ûnder de moskee de oerbliuwsels fan de 3000 jier âlde Timpel fan Salomo. Dat is ek de reden wêrom guon joaden it eigendom van de Timpelberch bestride.
Yn 1951 waard de Jordaanske kening Abdullah I by ferlitten fan de moskee troch in oanslach deade.
Yn 1969 waard de minbar dy't noch troch Saladin bouwe litten wie, troch in radikale kristen yn de brân stutsen en folslein ferwoaste. Begjin 2007 waard in replika yn de moskee ynstallearre.
Parregeastermar
De Parregeastermar of Sudermar is in drûchmakkerij en hat eartiids in mar west fan Parregea. Yn 1879 waard de 1016 hektare grutte mar drûchlein.
De polder dy't ûntstie nei de drûchlizzing is in lânbougebiet mei net folle bebouwing en leit op it djipste punt 2,9 meter ûnder seenivo.
Der hawwe plannen west om de polder wer ûnder wetter te setten foar it toerisme, mar dy plannen binne net útfierd.
Auxiliary Power Unit
thumb|De útlit fan in APU oan de sturt fan de [[Airbus A380]] thumb|APIC APU foar de [[Airbus 318/319/320/321]] In auxiliary power unit (APU) of helpoandriuwingsienheid is in apparaat dat in ferfiersmiddel de enerzjy jout foar funksjes oars as de oandriuwing. APU’s sitte fral yn fleanmasines, mar ek wol op in stikmannich grutte weinen (sa as tanks en frachtweinen) en op skippen.
Fleanmasines
In fleanmasine-APU leveret de enerzjy foar it starten fan de turbinemotors. Dy hawwe swiere rotorblêden, dy't earst in heech toeretal hawwe moatte eardat de kompresje yn de motor heech genôch is om de brânstof te ûntstekken. Dat proses freget mear enerzjy as in akku of elektryske batterij leverje kin, sûnder dat dy ûnbidich grut en swier is. De APU wurdt start mei in elektromotor dy't wol oan de praat brocht wurde kin mei in akku (as in oare eksterne krêftboarne). De APU jout dêrnei de elektryske enerzjy foar it fleantúch en de pneumatyske enerzjy foar it op gong bringen fan de motors.
APU's leverje ek stroom foar de elektryske systemen oan board fan de fleanmasine at dy noch stilstiet. Fierders leveret de APU pneumatyske druk om de airconditioningsystemen oan te driuwen. Guon APU’s binne ferbûn mei in hydraulyske pomp, sadat monteurs en crews it fleantúch bestjoere kinne sûnder dat de haadmotoaren oan hoege. Dat systeem kin ek as backup brûkt wurde as de motors útfalle yn de flecht.
Romtefeart
APU's binne ek in tige wichtich ûnderdiel fan romtefearen. APU’s dy't yn de romtefeart brûkt wurde jouwe gjin elektryske stroom mar hydraulyske druk. In spaceshuttle hat trije APU’s dy't op hydrazine rinne. Sy wurkje allinnich by it opstigen (leverje de krêft foar de kardanyske ophinging fan de motors) en lânjen (foar de remmen).
Ferskaat
De Bell YFM-1 Airacuda wie it iennichste tastel ea boud mei in APU dy't de brânstofpompen en alle elektryske systemen oandreaun.
Kimbren
thumb|De tochten fan de Kimbren en Teutoanen. De Kimbren wienen in Germaanske stam út Jutlân. Yn de twadde helte fan de 2e iuw foar Kristus teagen de Kimbren, mei de Teutoanen en de Ambroanen, yn grutte klibers út it noarden nei it suden ta. Yn haadstik 37 fan it boek 'Germania' skreau de Romeinske skiedskriuwer Tasitus oer de Kimbren. Neffens Romeinske skiedskriuwers soenen de Kimbren har âlde stamgebiet ferlitten hawwe troch oerstreamings, moderne skiedskriuwers tinke dat oerbefolking de reden west hat fan de tocht.
The Four Horsemen (liet)
The Four Horsemen is in nûmer dat oarspronklik opnaam is troch Metallica yn maaie 1983 en útbrocht op Kill 'Em All, it debútalbum fan Metallica út 1983. The Four Horsemen wie it twadde nûmer op it album.
Oer it nûmer
The Four Horsemen waard oarspronklik skreaun troch Dave Mustaine foar syn eardere band Panic titele: The Mechanix. De oarspronklike tekst gie oer seks by in benzinestasjon. In oanpaste ferzje fan syn komposysje mei de orizjinele teksten ferskynde op Megadeths debút Killing Is My Business... en Business Is Good! út 1985, ûnder de namme Mechanix. Hoewol 't Mustaine Metallica frege net ien fan syn muzyk te brûken, skreau Hetfield in tekst oer Fjouwer ruters fan de Apokalyps en heakke in brêge en gitaarsolo yn 'e midden ta, de brêge waard ynspirearre troch de haaddriff yn Lynyrd Skynyrd's Sweet Home Alabama.
Allianz Arena
De Allianz Arena is in fuotbalstadion yn München mei 66.000 sitplakken. It stadion is yn 2005 iepene en der spylje twa klups, TSV 1860 München en Bayern München. De iepeningswedstriid fan de wrâldfuotbalkampioenskippen fan 2006 waard yn dit stadion spile.
Kleuren
It stadion kin fan kleur feroarje. As Bayern München thús spilet, dan is it stadion read. As 1860 München thús spilet, dan is it stadion blau. Foar oare wedstriden, bygelyks fan it Dútske nasjonale team, wurdt de neutrale kleur wyt brûkt.