cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sofija Tolstaja
Libben
Sofija waard sechtjin kear swier; mar acht fan har bern waarden folwoeksen. Hja skamme har faak foar har man dy't seksuele ûnthâlding foarstie. Sy wie in tawijde húsfrou. Mei ingelegeduld skreau hja Tolstojs manuskripten oer. Mar nettsjinsteande har grutte tsjinstberens wie Sofija in sterke persoanlikheid, gefoelich en artistyk. Sy skreau sels in roman dy't in protte priizge waard, ferhalen, memoarjes en in deiboek, dat yn Nederlân ferskynde yn de rige Privé-Domein. Dêryn lit se in soad bewûndering foar Tolstoj syn wurk sjen, mar ûntfâldet se ek har skeel mei har man. Har aard wie wat hinne-en-wer, ympulsyf. Har yn alle earlikens skreaune ego-dokumint wjerspegelet dat.
S o fija Andr e jevna har roman Liet sûnder wurden, skreaun tusken 1897 en 1910, ferskynde earst yn 2010. Ek dat boek ferhellet fan in frou dy't net lokkich troud is.
Sofija Tolstaja wie in entûsjast amateurfotografe; dat late ta in grutte samling famyljefoto's, mear as 1000. Sy oerlibbe har man njoggen jier en stoar yn 1919.
Tsjerke fan Ingwierrum
thumb|Tsjerke anno 2010 De tsjerke fan Ingwierrum is in yn 1746 boude tsjerke yn Ingwierrum as ferfanger fan de midsiuwske tsjerke dy't om 1725 hinne ôfbrutsen is.
Neidat de âlde tsjerke ôfbrutsen wie waard yn 1746 in nije tsjerke boud troch Lieuwe Jelles. De nije tsjerke waard tsjin de besteande midsiuwske toer, dy't stean bleaun wie, oanboud. De toer komt út de 13e iuw. De tsjerke mei it tsjerkhôf der omhinne stiet op in terp. Boppe de yngong sit in stichtingsstien, wêrop it boujier 1746 neamd wurdt. Yn de tsjerke lizze noch in tal sarken út de âlde tsjerke.
Ut 1746 komt ek de troch Jurjen Stelmaker út Dokkum makke preekstoel. De preekstoel is fersierd mei symboalen foar de hoop (anker), foarsichtichheid (slang), leauwe (krús), leafde (Flamjend hert) en oerwinning (lauwerkrânse). Op de hoeken steane de fjouwer symboalen fan de evangelisten Mattheus (ingel), Marcus (liuw) Lucas (okse) en Johannes (earn). De foarm, in faas- of tulpmodel is unyk yn Fryslân.
Der binne noch twa brânskildere ramen út 1746 bewarre bleaun. De ramen binne makke troch de bruorren Ype en Jurjen Staak út Snits. Op de ramen steane ûnder mear de wapens fan de provinsje Fryslân en fan de Fryske steedhâlder Willem IV fan Oranje-Nassau.
It yn empirestyl boude oargel komt út 1820 en is makke troch de Ljouwerter firma Van Dam. Opfallend is de lege middentoer fan it fiifdielige oargel.
Tekst fan de stichtingsstien
thumb|De stichtingsstien Op de stien boppe de yngong fan de tsjerke stiet de tekst:
De kommune fan Ingwierrum
Yn 1797 waard troch tsien ynwenners fan Ingwierrum in kommune oprjochte mei it doel de pleatslike tsjerke finansjeel te stypjen. De kommune kocht lân en de opbringst kaam oan de tsjerke. Sa waard it traktemint fan de predikant betelle of oanfold. It nije oargel yn 1820 koe realisearre wurde mei bydragen fan de kommuneleden. Yn 1855 koe it oargel útwreide wurde. De tsjerkeklok koe yn 1870 oanskaft wurde. Ek soarge de kommune foar in nije klok yn 1947, omdat de âlde rôfd wie troch de Dútsers yn de Twadde Wrâldoarloch. Ferskate ûnderdielen fan it ynterieur koenen oanskaft wurde, lykas kachels, ljochtkroanen en tsjerkebanken. De kommune bestiet noch altiten. In diel fan it lân fan de kommune is ferkocht. Mei de opbringst wurdt bydroegen yn it ûnderhâld fan de tsjerke. Lid fan de kommune binne de neikomlingen fan de oarspronklike oprjochters. It lidmaatskip giet oer fan heit op de âldste soan of op de man fan de âldste dochter.
Goudhamster
De goudhamster (Latynske namme: Mesocricetus auratus), ek wol de Syryske hamster of de Syryske goudhamster neamd, is in sûchdier út it skift fan 'e kjifdieren (Rodentia), de famylje fan 'e wrotmûseftigen (Cricetidae), de ûnderfamylje fan 'e hamsters (Cricetinae) en it skaai fan 'e goudhamsters (Mesocricetus). Dit is de bekendste hamstersoarte. Yn it wyld komt er foar yn dielen fan Syrje en Turkije, dêr't er no in bedrige bistesoarte is. De goudhamster is lykwols populêr as húsdier, dat fanwegen de grutte populaasje dy't yn finzenskip libbet, bestiet der gjin kâns op útstjerren.
Fersprieding en biotoop
Yn it wyld libbet de goudhamster yn in steppe- oant woastyneftich biotoop yn noardlik Syrje. Dat is in frij beheind gebiet, dat him útstrekt fan 'e westigge fan 'e rivier de Eufraat oant de omkriten fan 'e stêd Aleppo. Teffens komt er foar yn in lyts oangrinzgjend diel fan súdeastlik Turkije. Yn 'e omkriten fan Jeruzalim komme yn Israel en Palestina ek wylde goudhamsters foar, mar dêrby giet it om troch minsklik yngripen yntrodusearre eksoaten.
Skiednis
De Westerske wittenskip, yn 'e persoan fan 'e Britske soölooch George Robert Waterhouse, ûntdiek de goudhamster yn 1839. Yn 1930 fong Israel Aharoni, in perfester yn 'e soölogy oan 'e Hebriuwske Universiteit fan Jeruzalim, yn noardlik Syrje in wyfkesgoudhamster mei in nêst jongen. Hy naam de bisten mei werom nei Palestina, dêr't er se fokte om se as proefdieren te brûken. Guon fan 'e flugge bistkes ûntsnapten troch in gat yn 'e flier fan it fertrek dêr't Aharoni se hold, en it tinken is dat de wylde populaasje yn Israel en it Westjordaanlân ôfstammet fan dy pear ûntkommelingen.
Yn 1931 waarden guon ôfstammelingen fan Aharoni syn goudhamsters oerbrocht nei Grut-Brittanje, dêr't se oan it saneamde Welcome Bureau of Scientific Research ("Wolkomsburo fan Wittenskiplik Undersyk") tabetroud waarden. It die bliken dat de bistkes har yn finzenskip maklik fuortplanten, en yn 1932 krige it Soölogysk Genoatskip fan Londen nochris twa pear út Jeruzalim yn besit. Guon neikommelingen dêrfan kamen yn 1937 foar it earst as húsdier yn eigendom fan priveepersoanen. Yn 1971 waarden in pear wylde hamsters oerbrocht nei de Feriene Steaten, mar út resint DNA-ûndersyk hat bliken dien dat de tsjintwurdige Amerikaanske populaasje goudhamsters (yn elts gefal yn 'e froulike line) folslein ôfstammet fan ien wyfke – wierskynlik itselde dat Aharoni yn 1930 fongen hie. Sterker noch, frijwol alle goudhamsters dy't hjoed de dei yn finzenskip holden wurde, stamje nei alle gedachten ôf fan dat iene wyfke.
Gauster Feart
De Gauster Feart is in feart yn de gemeente Súdwest-Fryslân. De feart rint fan Gau yn westlike rjochting nei de Snitser Aldfeart.
De namme Gauster Feart jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme  Gauwstervaart.
Goudhamster
Uterlike skaaimerken
De goudhamster hat trochinoar in kop-romplingte fan 13-18 sm, mei in sturtlingte fan 1-1½ sm en in gewicht fan 110-140 g. Hy hat fan natuere in pels dy't op 'e rêch ljochtbrún oant oranje-eftich is, en op 'e bealch ljochtgrizich of witich, mei faak in dûnkere streek fan 'e wangen oant yn 'e nekke. Ek it hier boppe de eagen en op 'e rêch hat dûnkereftige úteinen. Domestisearre eksimplaren kinne lykwols troch selektyf fokken ek oare kleurfarianten hawwe, lykas bûnt (wêrby't de witige en brún/oranje flakken ûnregelmjittich oer it lichem ferdield binne), swartbûnt (witich mei swart) of hielendal swart, wyt, oranje, krêm, brutsen wyt of brún. Dêrnjonken besteane der yn finzenskip ek langhierrige, saneamde "angoara"-goudhamsters, dy't ek wol "teddybearkes" neamd wurde.
Hâlden en dragen
Yn it wyld is de goudhamster in tige skou bistke, en oer de wylde populaasje is oant op 't heden suver neat bekend. Ynstee is hast alles dat we witte oer goudhamsters basearre op observaasje fan finzen eksimplaren. Dêrtroch hat men lang tocht dat it nachtdieren wiene, mei't goudhamsters yn finzenskip altyd nachts aktyf binne. Mar troch observaasje fan 'e eksimplaren dy't yn 1997 en 1999 yn it wyld fongen binne, hat men ûntdutsen dat de nachtlike libbenswize fan 'e domestisearre goudhamster in adaptaasje is oan in rôfdierfrij bestean; wylde goudhamsters binne suver útslutend yn 'e skimerperioaden yn 't spier, wierskynlik om nachtrôfdieren lykas ûlen te ûntrinnen.
De goudhamster hat gjin spesifike peartiid. Folwoeksen wyfkes wurde ien kear yn 'e 4 dagen djoeisk. Goudhamsters hawwe mei 16 dagen de koartste draachtiid fan alle plasintadieren. Hoewol't de draachtiid soms oant 18 dagen duorret, hat dat frijwol altyd te krijen mei komplikaasjes. De wyfkes kinne benei de 7 nêsten jongen yn in jier produsearje, wêrby't de grutte fan 'e smeten útinoar rint fan 4-20 jongen, al leit it gemiddelde op 8. De jongen wurde blyn berne en de eachjes geane nei 2 wiken iepen. Mei 3 wiken wurde se ôfwûn en mei 4-5 wiken binne se geslachtsryp. Yn finzenskip wurde de jongen mei 4 wiken by de mem weihelle om fjochterij foar te kommen. Tagelyk wurde dan de mantsjes fan 'e wyfkes skaat. Groepkes jongen fan itselde geslacht kinne byinoar bliuwe oant se 8 wiken âld binne en har territoriaal begjinne te hâlden en te dragen. In wyfke mei in nêst jongen kin op 'e nij djoeisk wurde, pearje en drachtich reitsje wylst it al in nêst jongen hat. De druk dêr't it lichem fan it wyfke dan ûnder komt te stean, resultearret faak yn tige swakke en ûnderfette jongen. De libbensferwachting fan 'e goudhamster is 2-3 jier.
Fretten
Goudhamsters frette benammen gerzen en nôt, mar litte ek oar plantaardich materiaal, lykas sied en nuten net stean. It binne gjin spesifike herbivoaren, dat ek dierlik guod stiet op it menu. Dêrûnder binne ynsekten (toarren, miggen, eamels, kakkerlakken, wantsen en meepsen), wjirms en slakken.
Status
De goudhamster hat de IUCN-status fan "kwetsber" (wat de leechste gradaasje fan "bedrige" yn 'e bredere sin is), om't er yn it wyld mar in beheind ferspriedingsgebiet hat, dêr't er efterútbuorket troch habitatferlies feroarsake troch lânbou en troch opsetlike útrûging troch minsken. Lokkigernôch bestiet der troch de grutte en rûnom fersprate finzen populaasje gjin gefaar foar útstjerren.
Domestikaasje
Goudhamsters binne populêr as húsdier, om't se meigeand en fan natuere nijsgjirrich binne, en in hege "aaiberheidsfaktor" hawwe. In protte goudhamsters wurde lykwols yn te lytse koaien holden; neffens de Humane Society of the United States, in bistebeskermingsorganisaasje, kin in habitat nea te grut wêze foar in goudhamster, en eigners fan 'e bistkes wurdt dan ek oanret om in sa grut mooglike koai te nimmen. Fierders wurde goudhamsters beskôge as in gaadlik húsdier foar jonge bern, mar dat is sa net. Hoewol't de bistkes opmerklike robúst binne foar har postuer, hoecht in bern mar ien ûntrochtochte beweging te meitsjen, en dan is it de ein fan it ferhaal foar de hamster. Saakkundigen fine it hâlden fan goudhamsters dêrom pas gaadlik foar bern fan 10 jier ôf, en dan nòch moat der eins in folwoeksene tafersjoch hâlde as it bistke út syn koai helle wurdt.
Ofsjoen fan har populariteit as húsdier wurde goudhamsters ek noch altyd as proefdieren brûkt yn laboratoaria. Sa tsjinnen neffens gegevens dy't sammele waarden troch de Canadian Council for Animal Care ("Kanadeeske Rie foar Bistesoarch"), yn 2006 yn Kanada 6.402 goudhamsters as proefdier. Behalven foar poer biologysk ûndersyk wurde de bistkes ek faak brûkt foar de medyske wittenskip, wêrûnder ûndersyk nei ferskate hertkwalen (dêr't se fanwegen har yntylt tige gaadlik foar skine te wêzen) en alkoholisme (troch har grutte levers brekke se alkohol fluch ôf).
Maskat
Ut de skiednis
Al sûnt de 1e iuw wie Maskat bekend as in hannelshaven fan belang foar de hannel tusken it Westen en it Easten. It plak hat in de rin fan de tiid ûnder it bewâld stien fan ferskate lânseigen stammen, mar ek ûnder útlânske machten sa as de Perzen en de Portegezen.
Yn 1507 kamen de Portugezen, ûnder Vasco da Gama ûnderweis nei Ynje, foar it earst yn Maskat. Se besetten de stêd om sa de hannel yn de Perzyske Golf kontrolearje te kinnen. Oant likernôch 1650 koene de Portugezen de hannelspost hâlde, mar doe waarden sy ferdreaun troch de Yaruba-dynasty ûnder Sultan ibn Saif I. Fan 1650 oant 1808 wie Maskat de sit fan de sultans fan dy dynasty. Yn de 18e iuw wie it in militêre macht fan betsjutting waans ynfloed oant yn East-Afrika en Sansibar rikte. Tsjin de ein fan de 19e iuw in 4,5 meter hege muorre.
As in wichtige haven oan de Golf fan Oman, hat Muskat altyd hannelslju út it bûtenlân en migranten lutsen, lykas Perzen, de Balochs en Gujaratys. Nei it oan de macht kommen fan sultan Qaboos bin Said yn 1970, hat Maskat in grutte groei trochmakke, is nije ynfrastruktuer oanlein en is it in libbene ekonomy en in multi-etnyske maatskippij wurden.
De rotsige Westlike Al Hajar bergen behearskje it lânskip fan Muskat. De stêd leit oan de Arabyske See, oan de Golf fan Oman en de strategysk wichtige Strjitte fan Hormuz is net fier fuort. Lege gebouwen binne typysk foar it stedsbyld fan Maskat, lykas it distrikt Muttrah, mei syn haven oan de noar-east râne fan de stêd, de grutste fan it lân. De ekonomy fan Muskat wurdt behearske troch hannel, oalje en havenaktiviteiten.
Muskat wie it plak dêr't de Azyske strânspullen fan (desimber) 2010 (Asian Beach Games) har ôfspilen.
Binse Albarda
thumb|Binse Albarda Binse Albarda (Sint-Anne, 30 augustus 1796 – Ljouwert, 11 juny 1862) wie in liberaal politikus en jurist út Ljouwert.
Yn 1840 en 1848 wie hy lid fan de Dûbelde Keamer fan de Steaten Generaal. Hy waard yn 1848 yn trije fan de fiif Fryske distrikten keazen as (liberaal) lid fan de Twadde Keamer. Ek yn 1854 wie hy lid fan Provinsjale Steaten fan Fryslân.
Albarda boaske yn 1820 met Eldina Alegonda Asselina Geertsema (1793-1837). It pear krige njoggen bern, dêrûnder wiene jurist en entomolooch Willem Albarda en jurist en ornitolooch Johan Herman Albarda (1826-1898).
List fan Fryske arsjitekten
thumb|right|180px|[[Achmeatoer, Ljouwert, Abe Bonnema]] right|thumb|180px|Galery Waalkens, [[Finsterwâlde, Gunnar Daan]]
De list fan Fryske arsjitekten bestiet út:
Neuburg-Schrobenhausen (Landkreis)
Neuburg-Schrobenhausen is in bestjoerlik distrikt yn de Dútske dielsteat Beieren en hat 91.898 ynwenners. It distrikt waard oprjochte yn 1972.
Neumarkt in der Oberpfalz (Landkreis)
Neumarkt in der Oberpfalz is in bestjoerlik distrikt yn de Dútske dielsteat Beieren en hat 127.924 ynwenners. It distrikt waard oprjochte yn 1939.
Lytse Snitswike
De Lytse Snitswike (of Lytske Snitswike) is in jierliks barren dat organisearre wurdt troch de Keninklike Wettersportferiening Snits en Horeka Snits. By dit evenemint binne der alle dagen sylwedstriden, yn alle erkende ienheidsklassen, op de Snitser Mar. Yn de binnenstêd fan Snits is in muzykevenemint.
Lytse Snitswike wurdt sûnt 1970 elk jier hâlden fan Himelfeartsdei oant en mei de snei dêrnei. De freed fan Lytse Snitswike stiet bekend as Snitser Stappersjûn.
Wogmeer
Wogmeer  is in doarp yn de gemeente Koggelân, yn de provinsje Noard-Hollân. It doarp hat 290 ynwenners (2008). Fan 1979 - 2007 foel it ûnder twa gemeentes, de gemeenten Obdam en Wester-Koggelân, dêrfoar hearde it ta de gemeente Obdam en Hensbroek.
De polder de Wogmeer waard yn 1608 drûchlein en yn 1609 ferkavele ûnder tafersjoch fan de Alkmaarse lânmjitter Gerrit Dirksz Langedijk. De wichtichste finansier fan it projekt wie Jacob van Duvenvoorde (1574-1623), hear fan Obdam en Hensbroek. Ien fan de seis mûnen dy't by de drûchlizzing brûkt waard, Nieuw Leven, stiet noch altyd op de westside fan de mear as 12 km lange dyk dy't om de Wogmeer leit.
De polder, dy't ynklamme leit tusken de doarpen Spierdyk, Ursem, Hensbroek en Obdam, is 680 hektare grut. It measte lân wurdt brûkt foar bloembollekwekerij, lânbou en fretten foar de feehâlderij.
Thiên Đường
thumb|Thiên Đường thumb|Thiên Đường Thiên Đường (offisjeel: Hang Thiên Đường) is in grot yn it nasjonaal park Phong Nha-Kẻ Bàng (stiet sûnt 2003 op de UNESCO Wrâlderfgoedlist) yn de Fietnameeske provinsje Quảng Bình. It leit 60 km besuden Đồng Hới, de haadstêd fan de provinsje. Der rint ek in ûndergrûnske rivier trochhinne.
Lingtemjitte
Lingte is ien fan de ôfmjittings fan in objekt. Yn it gefal fan in iendiminsjonaal objekt, lykas in linestik of in tou, is it ek de ienige ôfmjitting. Foar twadiminsjonale objekten, dy't min ofte mear as rjochthoekich beskôge wurde kinne, is de lingte trochgeans de grutste fan de beide ôfmjittings. Ek foar trijediminsionale objekten, dy't min ofte mear blokfoarmich binne, is de lingte trochgeans de grutste fan de trije ôfmjittings (neist breedte en hichte).
Hantearre lingtematen
De lingte wurdt metten yn ferschillende ienheden. Wrâldwiid wurde de ienheden fan it metrike stelsel it measte brûkt. Dat binne fan grut nei lyts ûnder oare de kilometer, hektometer, dekameter, meter, desimeter, sintimeter en milimeter.
Yn mar in pear lannen wurdt it ymperiale stelsel hantearre, lykas de milen, fuotten, yards, inches en oare.
Alde lingtematen
Yn âlde kultueren waarden oare lingtematen brûkt as it ymperiale en metrike stelsel. Yn Nederlân brûkten se eartiids û.o. de jellen en tomme as lingtemaat. De Kelten en Germanen hienen de Woedensspanne as lingtemaat. De Romeinen brûkten de myl op mylpeallen om de ôfstân oan te tsjutten.
Keppeling om utens
Längenmaß
Trevor Strnad
Trevor Scott Strnad (Waterford, Michigan, 3 maaie 1981 - 10 maaie 2022 ) wie in Amerikaansk sjonger. Hy waard bekend as sjonger en oprjochter fan The Black Dahlia Murder.
Yn 2001 wie er ien fan de oprjochters fan de Amerikaanske death metalband The Black Dahlia Murder, Mei dizze band brocht er tusken 2003 en 2020 yn totaal njoggen studioalbums út. Hy wie ek geregeldwei gastmuzikant by oare metalbands, Strnad skreau in skoftke de kollum The Obituarist foar it Ingelsktalige online metalmagazine Metalinjection, wêryn't er ûnder mear opkommende nijkommers presintearre. Op 11 maaie 2022 die Strnard himsels te koart yn de âldens fan 41 jier.
Provinsjaal Belang Fryslân
It Provinsjaal Belang Fryslân (PBF) (offisjeel Nederlânsk: Provinciaal Belang Fryslân), oant 10 july 2001: Federaasje Gemeentebelangen Fryslân (FGF), offisjeel Federatie Gemeentebelangen Fryslân en oant 23 novimber 2010: Gemeentebelangen Fryslân (GF), offisjeel Gemeentebelangen Friesland, is in provinsjale partij, dy't bestiet út in ferbûn fan in stikmannich ûnderskate gemeentlike partijen.
Skiednis
De partij waard oprjochte op 23 maaie 1992. De FGF die foar it earst mei oan de provinsjale ferkiezings yn 1995 en helle doe mei 2,4% prosint fan de stimmen ien sit yn de Provinsjale Steaten. Dat foel ôf; troch it súkses fan de pleatslike gemeentebelangepartijen waard der op mear rekkene. Yn 1995 waard der noch hoopt dat it it begjin foarmje soe fan in stadige opgong, mar dat wie sa net. Yn 1999 helle de partij 2,1% fan de stimmen en krige dêrmei op 'e nij ien sit. En ek yn 2003, doe't de partij ûnderwilens syn namme ynkoarte hie en as Gemeentebelangen Fryslân (ôfkoarte ta GF, mar bytiden ek ta GBF) troch it libben gie, waard der mei 1,9% fan de stimmen mar ien sit helle. By de Steateferkiezings fan 2007 mei 1,4% fan de stimmen ferlearen se dy iene sit. Ek yn 2011 en 2019 helle de partij te min stimmen, yn 2015 die de partij net mei. By de Steateferkiezings 2023 helle de partij wer genôch stimmen foar in Steatesit, en dêrnei is de partij dêr fannijs yn fertsjintwurdige.
Dielnimmende partijen
De folgjende gemeentlike partijen dogge mei oan Provinsjaal Belang Fryslân:
Ferkiezingen
De partij hat bij ferskate verkiezingen de folgjende tallen sitten helle:
Hynstesport op de Olympyske Simmerspullen 1976
De Olympyske Simmerspullen 1976 ek wol de XXIe Olympiade neamd waarden yn 1976 yn Montreal, Kanada hâlden. De hynstesport waard hâlden yn it Olympic Equestrian Centre, Bromont.
Dressuer
{| width=100%
Eventing
{| width=100%
Springe
{| width=100%
Medaljespegel
De top sân fan lannen dy't by de hynstesport medaljes wûn ha op de Olympyske Simmerspullen fan 1976.
William Whittingham
William Whittingham (±1524-1579) wie in Ingelsk Bibellearaar en religieus herfoarmer. Hy studearre op it Brasenose College yn Oxford. Hy wie in warber protestant en fûn it dêrom riedsum om nei Frankryk te flechten doe't Mary I op de Ingelske troan kaam.
Yn 1554 ferfolge Whittingham syn paad rjochting Frankfurt, dêr't er him oansleat by in ploech Protestanten, dy't ek fanwegen it regear fan Mary flechte wienen. Dêr mette er John Knox en waard in Kalvinist. Hy troude ek mei in suster fan Jehannes Kalvyn. Hy waard predikant fan de Ingelske flechtlingengemeente yn Genève in plak fan John Knox. Yn Genève begûn er mei it wurk, wêrtroch er it bekindst woarn is: De Bibeloersetting, dy't bekend woarn is as de Geneefske Bibel.
Neunkirchen (Landkreis)
Landkreis Neunkirchen is in bestjoerlik distrikt yn de Dútske dielsteat Saarlân en hat 136.381 ynwenners. It distrikt waard oprjochte yn 1974.
Steden en gemeenten
thumb|left De folgjende stêden en gemeenten lizze yn it distrikt (ynwennertal op 31-12-2006) :
Neostilen
thumb|right|Fronton teater Carré Neostilen binne boustilen dêr't yn weromsjoen wurdt op de arsjitektuer fan de gotyk, de renêssânse en de barok.
Het tiidrek fan de neostilen makket opgong nei ± 1815. Eleminten út de âlde arsjitektuer wurde willekeurich tapast, somtiids sels kombinearre yn ien gebou (dat wie foaral it gefal by it saneamde eklektisisme).
Yn it earstoan wie der in soad krityk op it bouwen yn dizze tiid, mar dat is feroare: de 19e iuwske arsjitektuer wurdt wer folop wurdearre. Faaks sil nostalgysk fielen harres dêr ta dwaan.
Neo-Grec (1815-1845)
De Neo-Grec is in foarm fan neoklassisisme, in typyske oergongsstyl fan it lette klassisisme fan de 18e iuw nei de neostilen fan de 19e iuw. Skaaimerken binne de klassike foarmen, mei pylders, architraven en frontons. Ek de wytpleistere ynterieurs binne typysk foar dizze styl.
Willem II-gotyk (1830-1860)
De fan kening Willem II propagearre gotyk hat as wichtich skaaimerk de wize wêrop konstruksjes dy't oarspronklik yn bakstien en natuerstien útfierd wiene, neimakke wurde yn gips en plasterwurk. In wichtich ferskil mei de lettere neogotyk is dat goatyske foarmen dekoratyf tapast wurde en dat de goatyske bouprinsipes nocch net begrepen waarden. Yn Willem II-gotyk waarden ek Ingelske romantyske ynfloeden ferwurke.
Neogotyk (1850-1920)
Boustyl dy't benammen yn de tsjerkebou faak en lange tiid tapast is. Ynspiraasje kaam fan de midsiuwske foarbylden mei harren spitsbôgen, bôgefriezen, pinakels en trije- en fjouwerpasfoarmen. Nei om-en-de-by 1875 waard de gearhing tusken arsjitektuer en oanklaaiing fan tsjerken mear ta ien konsept.
Eklektisisme (1850-1880)
Yn it eklektisisme wurde ferskillende histoaryske stilen gearfoege ta in nij gehiel. De basis is hjirfoar leit meast by it neoklassisisme.
Stasjon Langeweg
Gebou
It stasjonsgebou kaam yn 1863 ree, en waard iepene op 1 july 1866 foar treinreizgers doe't ek dit part fan it spoar fan Steatsline I oanlein wie. Yn 1907 waard der oan de linkerkant in koarte fleugel oanboud en krige it middenpart der in ferdjipping by. It stasjon waard sletten yn 1936 en it stasjonsgebou waard yn 1953 ôfbrútsen. Der is hjoed-de-dei neat mear fan is stasjon en stasjonsgebou werom te finen. It stasjon stie yn de buert dêr't hjoed de dei it fiadukt fan De Langeweg oar it spoar en de A16 giet.
Kurów
thumb|right|Wapen right|thumb|Lizing Kurów is in stêd yn it súdeasten fan Poalen mei 2.800 ynwenners (1998), en in gebiet fan 11,3 km². Boargemaster is Stanisław Wójcicki.
Kurów wie ek it berteplak fan Wojciech Jaruzelski.
Bluestonehenge
Bluestonhenge of Bluehenge is in oerbliuwsel fan in stiensirkel, dy't op oardel kilometer fan Stonehenge leit.
It waard simmer 2009 ûntdekt. It plak hat noch de gatten dêr't de stiennen yn stienen. It plak is Bluehenge doopt fanwegen de blauwe kleur fan de stiennen dy't ea de sirkel foarmen. De sirkel waard ûndersocht troch lju fan de Universiteit fan Sheffield.
Earste befiningen
Der wurdt foarearst oannaam dat it monumint tusken 3000 en 2400 f.Kr. ûntstien is, hoewol't de koalstofdatearring fan it hoarnen ark dat dêr fûn is noch net dien is. Der hawwe wierskylik 27 stiennen west. Houtskoal is yn guon gatten oantroffen. Ien fan de ferklearringen dêrfoar wurdt socht yn kremaasjes.
De stiensirkel wie omjûn fan in henge, mei in groppe en in wâl, dy't faaks fan 2400 f.Kr. datearret.
Kontekst
Dizze henge leit oan de rivier Avon (Hampshire) yn West Amesbury en fuort neist de saneamde Avenue, in groppe en wâl dy't streekrjocht nei Stonehenge laat. Parker Pearson hat suggerearre dat dit plak by seremoanjes brûkt is – faaks as in tuskenstop op de rûte fan Durrington Walls nei Stonehenge. Parker Pearson mient fierder dat Durrington Walls in "lân fan de libbenen" west hat, wylst Stonehenge it "domein fan de deaden" wie.
Keninginnebrêge (Snits)
De Keninginnebrêge is in draaibrêge yn de stêd Snits.
De brêge bestiet út in draaiend weidek en in trochfeartiepening. De earmen fan it draaiplatform binne ûngelyk. De brêge wurdt selden iepene en wurdt noch altiten mei de hân betsjinne. De brêge is ûnderdiel fan de rûte fan de Alvestêdetocht.
De brêge draacht de namme Keninginnebrêge as oantinken fan de ynhuldiging fan keninginne Wilhelmina yn 1898. Op it plak fan de hjoeddeiske brêge, dy't yn 1985 iepene is, lei earder al in brêge mei deselde namme út 1885.
Boar (elemint)
Boar is in gemysk elemint mei symboal B en atoomnûmer 5. It is in swart metaaloïde.
Untdekking
Minsken wisten al fan boarferbinings sûnt de aldheid. De namme komt fan it Arabyske Buraq, dat boaraks betsjut. Boaraks is in mineraal dat brûkt wurdt as erts foar boarwinning. Boaraks is in boaraat, in sâlt fan boarsoer. It elemint is dêrút net sa maklik frij te meitsjen, om't dat sterke reduktoaren fereasket, lykas magnesium of aluminium. It elemint wie dêrom pas yn 1808 troch Sir Humphrey Davy, Louis Gay-Lussac en Louis Jacques Thénard klearmakke. Op dizze manear wurdt Boar ûntreinige troch it metaal.
Pont Kolmarslân
De Pont Kolmarslân is it fear tusken de Paviljoenwei en it Kolmarslân yn Snits/Offenwier.
De ferbining bestiet al tsientallen jierren en is, bûten de Snitswike om, de ienige direkte ferbining tusken it saneamde Starteilân en it fêstelân. De pont foarmet de oerstek oer it Prinses Margrietkanaal. Yn de Snitswike is ek de Poieszboat ien fan de fearferbinings.
Tsjinstregeling
De pont fart meardere kearen yn it oere rjochting it eilân. In retour kostet €1,50. Yn de Snitswike fart de pont ôf en oan. De haven fan de pont op de fêste wâl is tagelyk ien fan de haltes fan de Snitser Marbus.
Skyrinnen
thumb|Loipe Skyen, of ta ûnderskie skyrinnen, is it op skys oer de snie rinne. Ornaris wurde njonken twa skys ek twa skystokken brûkt.
It skyen wurdt op ferskate nivo’s dien en der binne ek ferskillende techniken. De nivo’s rinne fan rekreatyf skyrinne oant folsleine maratons op wedstriidnivo of toertochten. Der wurdt in ûnderskie makke yn twa stilen. It wichtichste ûnderskie yn styl is de technyk dy't brûkt wurdt by it rinnen op in flak stik: thumb|Klassike styl In útsette baan foar skyers hjit in loipe. In spoar yn sa'n loipe jout dan plak foar twa skys, útsein foar de reedrydtechnyk dêr't it in flakke baan is. By wedstriden yn de klassike styl wurdt in dûbelde loipe brûkt, mei twa spoaren, Dêrnêst, of somtiden dertusken, kin dan in reedrydloipe lizze.
Stokken
In skyrinstôk bestiet út ferskate ûnderdielen. Under oan de stôk sit in metalen puntsje. Dit puntsje is der om as it nedich is yn iis te prikken, of yn hurd-beferzen grûn ûnder in tin laachje snie. Dêrboppe komt de normale punt fan de stôk, dy't de stok te plak hâldt at dy yn 'e snie stutsen wurdt. Dan komt it krânske, dat tsjintwurdich alderhande fan foarmen hawwe kin. Dit jout de stôk de wjerstân op de snie, dêr't de earmôfset mei dien wurdt. Dan komt de fiem. Oars as by ark moat in skyfiem wat bûgje kinne, om de krêft fan de ôfset opnimme te kinnen en dy wêr werom te jaan. Boppe op ‘e fiem sit de jelt, yn de lingte fan de stôk. Oan de jelt sit in rymluts. Dy is maklik dat de begjinner de skystôk net ferlieze sil, mar de funksje is fral dat in part fan de earmôfset fia de rym oerbrocht wurdt op de stôk, yn stee fan dat de in aldermachtich sterke gryp nedich is om alle krêft troch de fingers oer te bringjen. Fanwegen dy funksje is de rymluts faak foarme nei de hân. Lofter en rjochter stokken binne dan net gelyk.
De lingte fan de stôk hinget ôf fan de styl dy’t brûkt wurdt. By de klassike styl moat de stôk oant de earmsholte komme. By de frije styl mei de stôk oant eachhichte komme.
Skys
De rinskys binne lang en smel. De skys brûkt foar klassike styl binne sa’n 20 oant 30 sintimeter langer as de lichemslingte, wylst de skys dy’t foar de frije styl brûkt wurde ornaris koarter binne dan de lichemslingte. De skys binne licht bûgd wêrtroch by it gliden it middenstik de snie net rekket. Wurdt al it gewicht op ien sky set, dan moat de sky sa fier trochbûgje dat dan ek it middenstik de snie rekket. De grûn foar dit ferskil is dat it middenstik troch ribbels yn it oerflak of troch skywaaks dy't der yn it foar op oanbrocht is mear fet hat op de snie. Dêrtroch kin mei it middenstik op de snie in ôfset makke wurde, en is foar te kommen dat men weromglydet. Mar datselde stik soe dêrnei it glydzjen tsjinhâlde, dat dan moat de snie dêrmei net rekke wurde. Fanwege dy ôfstimming moat de spanning fan de sky oerienstimme mei it gewicht fan dejinge dy't der op stiet.
Omnibus (boek)
In omnibus is in samling ferhalen of romans yn ien omslach. In omnibus bondelt meastal ferhalen fan ien auteur of ferhalen om in beskaat tema hinne.
It wurd "omnibus" is komt út it Latyn en betsjutte oarspronklik "foar allegear, foar eltsenien".
Neustadt an der Aisch-Bad Windsheim (Landkreis)
Neustadt an der Aisch-Bad Windsheim is in bestjoerlik distrikt yn de Dútske dielsteat Beieren en hat 97.481 ynwenners. It distrikt waard oprjochte yn 1972.
Pyt Kramer
thumb|250px|Pyt Kramer mei in Fideo fan de FNP thumb|right|250px| Seelter Trjoue, 1969 thumb|260px| Lesebouk foar Seelterlound, 1953-1965, 378 siden Pyt Kramer (Stiens, 7 maart 1936), earder boer en healgelieder-technikus, is in ûndersiker fan it Frysk. Hy hat ferskate wurdboeken skreaun en docht sûnt de sechtiger jierren taalkundich ûndersyk nei it Frysk, mei de fokus op it Sealterfrysk.
In tige wichtige útjefte foar it Sealterfrysk wie "Lound un Nomen" ("Lân en Nammen"), in beskriuwing fan Sealterlânske topografyske nammen, dat troch Pyt Kramer gearstald waard. Ek ferskynde yn 1992 it earste fan trije dielen fan in grou etymologysk Sealterfrysk wurdboek fan Pyt Kramer.
Kramer wie yn 1961 ien fan de oprjochters fan de FNP, dêr't er al syn libben by bliuwe soe. Yn it asylsikerssintrum op It Hearrenfean joech er kursussen Frysk.
Pyt Kramer is sûnt 6 maart 2010 earelid fan it Sealtersk Bûn yn it Sealterlân en sûnt 22 desimber 2014 eareboarger fan de gemeente Sealterlân.
Fearpont de Burd
thumb|250px|Fearpont de Burd Fearpont de Burd is de namme fan in fearpont oer it Prinses Margrietkanaal dy't sûnt 1959 it doarp Grou ferbynt mei it eilân De Burd.
Hendrik Hendriks Kramer
thumb|Hendrik Kramer om 1930 thumb|200px|[[Herfoarme tsjerke (Warstiens)|Herfoarme tsjerke, Warstiens. 1882.]] Hendrik Hendriks Kramer (Wâldsein, 10 novimber 1850 – Ljouwert, 13 febrewaris 1934) wie in Fryske arsjitekt.
Johan de Witt
thumb|right|200px|Riedpensjonaris Johan de Witt, ±1652 thumb|200px|De liken fan de bruorren De Witt, opgehongen op it [[Groene Zoodje oan de Fiverberch te Den Haach, 1672]] thumb|200px|Stânbyld fan Johan de Witt yn Den Haach, makke troch [[Frederik Engel Jeltsema yn 1916. De rjochterhân wiist nei it plak dêr't De Witt fermoarde waard.]] Johan de Witt, hear fan Súd- en Noard-Linschoten, Snelrewaard, Hekendorp en IJsselveere (Dordrecht, 24 septimber 1625 – Den Haach, 20 augustus 1672) stamde út it Noard-Nederlânske regintegelaach De Witt en wie riedpensjonaris fan Hollân en dêrmei de wichtichste Nederlânske steatsman fan syn tiid.
Hendrik Hendriks Kramer
Libben en wurk
Hendrik wie in soan fan keapfardijkaptein Hendrik Hendriks Kramer en winkelfrou Janke Gerbens Aukes fan Wâldsein.
Nei trije jier HBS kaam Kramer, fanwegen syn oanlis foar tekenjen en timmerjen te wurkjen yn in wurkplak en op in tekenburo. Dêrnei gie hy nei Amsterdam foar in oplieding op it buro fan Cornelis Outshoorn. Nei trije jier yn Amsterdam wurke te hawwen, gie er nei Brussel, dêr't er tegearre mei Henri Evers op ferskate buro's wurke hat. Nei trije jier Brussel fêstige hy him as selsstannich arsjitekt yn Ljouwert. Yn 1882 ûntwurp hy de herfoarme tsjerke yn Warstiens, noard fan Ljouwert. Ek 'Baensein', de Lânbou-winterskoalle en de MTS binne fan him. Fierders ûntwurp hy in grut tal útienrinnende wurken: tsjerken foar protestantske en doperske gemeenten, skoallen, kantoaren, bankgebouwen, lânhuzen en wenten. Syn hiele oeuvre toant oan dat hy oer in yngreven kennis fan de klassiken beskikte. Syn âldere wurk is op de wize fan de Flaamske renêssânse, wylst hy yn syn lettere wurk, lykas it argyfgebou fan de 'Algemeene Friesche Levensverzekeringsmaatschappij', in mear eigen wei gie. Kramer wie ferbûn oan de ôfdieling 'Ljouwert' fan it Bûn fan Nederlânske Arsjitekten. Hy wie eareboarger fan Ljouwert en jierrenlang foarsitter fan de Fryske provinsjale Skientmekommisje. Hy ferstoar op 83-jierrige leeftyd.
Johan de Witt
Bern
Johan de Witt en Wendela Bicker hien fjouwer bern, 3 dochters en in soan, yn 1672 waard Johans neef Pieter de Graeff fâld oer de bern fan de fermoarde De Witt:
Wilhelmina fan de Nederlannen
Wilhelmina, yn de earste wiken fan har libben Paulientje neamd, wie iennichst bern fan Kening Willem III by syn twadde frou Emma fan Waldeck-Pyrmont. Sy waard berne op Paleis Noordeinde yn De Haach. Sy hie trije âldere bruorren út it houlik fan har heit mei Sophie fan Württemberg: Willem (1840-1879), Maurits (1843-1850) en Aleksander (1851-1884), fan wa't by't har berte allinnich de jongste noch yn libben wie.
Op 4 september 1898 waard Wilhelmina yn de Nije Tsjerke yn Amsterdam ynhuldige. Yn 1901 troude sy mei prins Hendrik fan Mecklenburg-Schwerin, dat houlik wie net lokkich en it duorre in skoft foardat sy in bern krigen. De berte fan harren iennichste bern Juliana (30 april 1909) waard ek eins net mear ferwachte.
Hja die har wurk mei tawijing en toande har yn de Earste Wrâldoarloch in striidbere 'soldatekeninginne', dy't geregeld by de troepen yn it fjild kaam te sjen. Troch har gedrach seach se yn novimber 1918 kâns in troch sosjalistelieder Pieter Jelles Troelstra ferwachte revolúsje te foarkommen. Yn de Twadde Wrâldoarloch fêstige se har yn Londen en besocht fan dêrút troch útstjoerings fan Radio Oranje betrouwen yn de befrijing oer te bringen. Se hie ek kontakten mei fersetsstriders en Ingelânfarders (fersetsminsken dy't nei Ingelân oerstutsen wiene).
Wilhelmina die yn 1948 nei fyftich jier ôfstân fan de troan, en luts har wêrom op it Paleis it Loo yn Apeldoorn. Op 28 novimber 1962 ferstoar Wilhelmina en waard bysetten yn it famyljegrêf yn de Nije Tsjerke yn Delft.
Neustadt an der Waldnaab (Landkreis)
Neustadt an der Waldnaab is in bestjoerlik distrikt yn de Dútske dielsteat Beieren en hat 96.761 ynwenners. It distrikt waard yn syn hjoeddeistige foarm oprjochte yn 1972.
Yndustrymole
250px|thumb|Oaljemûne [[De Passiebloem (mole)|De Passiebloem yn Swolle]]
In yndustrymole is in mûne dy't brûkt waard, of wurdt, foar bewurkings dy't froeger noch net mei losse masines koenen. Dit is yn tsjinstellings ta de nôtmûne, foar it meallen fan koaren, en de poldermûne, foar it omheech bringjen fan wetter.
Op harren sels binne it meallen en pompen ek bewurkings dy't net mei losse masines koenen, mar dy twa wiene sa wichtich dat hja ornaris apart neamd waarden. Dat makket de yndustrymole wat in kategory fan "alle oaren mûnen".
Holyhead
thumb|left|180px|Lizzing fan Holyhead yn Grut Brittanje Holyhead (Welsk: Caergybi) is in stedsje yn it greefskip Anglesey yn it noardwesten fan Wales. Holyhead leit op it eilân Holy Island en is mei de Four Mile Bridge ferbûn mei Anglesey.
It sintrum fan Holyhead is boud om de St. Cybi-tsjerke hinne, op it stee fan in earder Romeinsk fort. Yn de omkriten binne in protte prehistoaryske oerbliuwsels te finen.
It plak is it meast bekend as einstasjon fan it spoar en diken en as it plak dêr't fearboaten wei nei it Ierske Dublin en Dún Laoghaire farre (mei Stena Line en Irish Ferries).
De foarneamste yndustry yn de stêd is de aluminiumyndustry. Bûten de stêd leit in bauksytferwurkjende fabryk. Dy grûnstof wurdt út Jamaika en Austraalje wie oanfierd.
Neffens in folkstelling yn 2001 praat 47% fan de ynwenners Welsk, en 66% fan de jongerein ûnder de 15 jier.
Bekende minsken út Holyhead
thumb|250px|St. Cybi-tsjerke yn Holyhead
Tûkelteammen
Tûkelteammen is in telefyzjekwis op Omrop Fryslân. It konsept is ûntwikkele troch Omrop Fryslân, de Afûk en de Fryske Akademy. Twa teams, elk besteande út in bekende en in ûnbekende Fries, wurde testen op harren kennis fan it Frysk.
Nei in súksesfolle ôflevering fan Tûkelteammen foar ien kear (ein 2001) is de taalkwis yn it winterseizoen no alle wiken te sjen. De presentaasje is yn hannen fan Geert van Tuinen.
Hanso Schotanus à Steringa Idzerda
thumb|Hans Henricus Schotanus à Steringa Idzerda Hanso Henricus Schotanus à Steringa Idzerda (Weidum, 26 septimber 1885 - Waalsdorperflakte by De Haach, 3 novimber 1944) wie in Haachske yngenieur en radio-pionier fan Frysk komôf.
Op 6 novimber 1919 fersoarge hy de earste radio-útstjoering yn Nederlân foar in algemien publyk. Hjirmei wie dizze teffens de earste omropútstjoering yn de wrâld fanwege de foaroankundiging en it geregeld útstjoeren. Hy stjoerde in saneamde radio soirée musicale út fanút syn wenning yn de Beukstraat yn Den Haach. De studio- en stjoerapparatuer wie makke troch syn eigen bedriuwke, de NRI (Nederlandse Radio Industry). De útstjoering begûn mei de mars Turf in je ransel.
Oant 11 septimber 1924 wist hy syn stjoerder mei de ropletters PCGG yn de loft te hâlden. Troch jildkrapte kaam in ein oan dizze pioniertiid.
Wylst naam de Hilfertsomse Nederlânske Seintastellen Fabryk (NSF), mei steun fan Philips, dy't twa stjoermêsten by Huizen beskikber stelde, de publike omroptaak oer. Idzerda boude noch wol in stjoerder foar it KNMI. Yn de Twadde Wrâldoarloch wie hy aktyf mei fersetswurk. Ein 1944 is hy troch de Dútsers deasketten.
Iuwfeest
Op 6 novimber 2019 wie it eksakt 100 jier lyn dat Idzerda syn earste radio-útsjoering fersoarge. De NPO joech dêr wiedweidich omtinken oan troch mei in reportaazjewein markante plakken út de nasjonale radioskiednis te besykjen en it presintearjen fan de Onvergetelijke Luisterlijst. . It Frysk Deiblêd fan 2 novimber 2019 betocht Hanso Idzerda mei in grut artikel.
Lemsterweitunnel
De Lemsterweitunnel is in fytstunnel ûnder de Rykswei 7 dy't de wiken Tinga en Lemsterwei-West mei elkoar ferbynt.
De tunnel, iepene yn 1991, is om fytsers en fuotgongers de mooglikheid te jaan om feilich oer de rûnwei fan Snits te kommen. Om 2010 waard der yn de tunnel wurke yn ferbân mei de oanlis fan in nij ferkearsknooppunt boppe de tunnel. De tunnel leit ûnder de A7 tusken ôfslach De Hommerts en Lemsterwei.
Flensburchregear
thumb|23 maaie 1945: De Britten nimme [[Karl Dönitz|Dönitz, Jold en Speer fêst]] thumb|[[Nazy-Dútslân, begjin maaie 1945]] It Flensburchregear, ek wol it Regear Dönitz as Regear Flensburch neamd, wie it ynternasjonaal net-erkende regear yn de lêste dagen fan Nazy-Dútslân. 1 maaie 1945 krige de Dútske grutadmiraal Karl Dönitz in telegram dêr't yn stie dat hy troch de Adolf Hitler as rykspresidint beneamd wie. Hitler hie himsels op 30 april 1945 tekoart dien mei in kapsule syaankaly en in kûgel. Nettsjinsteande it politike testamint fan Hitler wie Dönitz syn posysje as rykspresidint strich, om't hy beneamd waard sûnder dat der ferkiezings plakfûnen.
Lemsterweitunnel
Net fier fan de tunnel is de Tolhús-tunnel, dy't in pear jier earder iepene is.
Flensburchregear
Under it regear Dönitz waard de folsleine kapitulaasje fan it Dútske leger ûndertekene. De leden fan it regear waarden op 23 maaie 1945 troch de alliearden fêstnommen. Hitler joech yn syn politike testamint de opdracht oan Dönitz om de oarloch 'mei alle middelen fierder te fieren'. Mei it tekenjen fan de militêre kapitulaasje op 7 maaie 1945 hie it regear Dönitz winliken gjin funksje mear.
Kabinet
De Kolonel-Generaal Alfred Jodl wie de heechste man fan it Dútske leger (Wehrmacht) en fertsjintwurdige Dönitz by de ûnderhannelings mei de alliearden yn Frankryk. Fjildmaarskalk Wilhelm Keitel fertsjintwurdige Dönitz yn de ûnderhannelings mei it Reade leger yn Berlyn.
Teake van der Meer
Teake van der Meer (Sweagerfean, 18 septimber 1937 - Ljouwert?, 28 desimber 2020) wie in Frysk kabaretier, konferansier en folkskomyk út De Westerein en troud mei Johanna Westra. Fan syn fak is er timmerman.
Libben
Van der Meer is de soan fan timmerman Hindrik van der Meer en wurdt ek wol "Lytse Teake fan De Westereen" neamd. Mei syn grifformearde famylje, hy wie ien fan de njoggen bern, (mar wol ien fan de stilste) song er yn de fyftiger en sechtiger jierren Fryske lietsjes. Fantasearje en prakkesearje, dat docht er it leafst, as jonkje fan fiif stapte er al op de stove om in mopke te fertellen. Nei de ambachtsskoalle yn Dokkum begûn er by toanielferiening Excelsior yn Sweagerfean. Letter wurke Teake by meardere selskippen, ek mei Fred Rootveld en de Musicals. Dêrnei is er mei optredens begûn op brulloften en feesten. Hy is ferneamd yn Fryslân om syn streektypes en de hilaryske sitewaasjes dy't er sketst. Al syn programma's binne yn it Frysk. Hy hat meardere platen en cd's makke mei syn programma's der op. Bekend waard er mei types as Appie mei Bello, Auke Oargel, Matsje fan Jan, Hindrikje en mear. Fan it iene op it oare momint krûpt er yn de hûd fan syn kreaasjes. As konferencier en fratsemakker fertelt er oan de keukentafel fan mem en frou syn belevenissen en set syn eigen útsprutsene fraachtekens by it libben fan al den dei. Hy spilet sa fierder yn de trant fan foargongers as Lytse Sjoerd, Klaas Westra en Tetman de Vries mei teksten dy't er sels skriuwt. Minsken sear dwaan is him in grouwel. Ien fan syn foarbylden wie Tommy Cooper.
Neist solo-optredens hat er syn show-kabaret, in jûnfoljend programma dat er docht mei toanielgûchelder/yllúsjonist Minze Dijksma en sjongster Griet Wiersma. Sa'n tritich jier lyn makke er namme mei de langspylplaat Friesland Plat dy't yn de Top-10 kaam. Dêrnei folgen noch sa'n tsien CD's en in tal DVD's. Yn 2002 fierde er syn 40-jierrich jubileum yn it artystefak. Dat brocht him yn doarpshuzen, feesttinten, toanielsealen, brulloften en by Friezen om utens yn Kanada, de Feriene Steaten en sels op cruiseskippen. Van der Mear wie fan doel om yn 2015 op te hâlden nei de jublileumrevu 50 jaar Teake van der Meer, mar yn 2017 sette er dochs noch útein mei de solofoarstelling Noch ien kear, dy't er bringe woe op alle plakken dêr't er earder op de planken stien hie. Dy toernee koe er lykwols net ôfmeitsje om reden fan de koroanapandemy.
Teake van der Meer ferstoar yn âldens fan 83 jier, nei in koart siikbêd, oan de gefolgen fan asbestkanker.
Trotwaer
Trotwaer wie in Frysk literêr tydskrift. It bestie sûnt jannewaris 1969 en befettet ferhalen, gedichten, romanfeuilletons, boekbesprekkings, skôgingen ensafuorthinne. It is de opfolger fan De Tsjerne. It earste nûmer ferskynde ûnder redaksje fan Bauke de Jong, Steven H.P. de Jong, Leo Popma, Trinus Riemersma en Geart van der Zwaag.
Yn 1974 bestie de redaksje út Willem Abma, Adri van Hijum, Bartle Laverman, Alex Riemersma en Trinus Riemersma. It stribjen nei fernijing utere him ûnder mear yn in iepener redaksjebelied: sa waarden yn it earstoan de lêzers yn de gelegenheid steld om op de saneamde "Rebûljegearkomsten" kandidaten foar it redakteurskip foar te dragen. Yn 1969 besleat de redaksje, nei oanlieding fan it net takennen troch Deputearre Steaten fan Fryslân oan Operaesje Fers, sels de priis oan de inisjatyfnimmers út te rikken. Yn 1970, doe't de útjefte fan Trotwaer stûke, joegen de redaksjeleden sels de saneamde Trotwaersuppleminten út. Der wienen yn 1974 sa'n 300 abonnees.
Sûnt 2003 ferskynt it net mear as selsstannich tydskrift, mar as literêr katern yn it moanneblêd De Moanne.
Tomme (lingtemjitte)
By de ynfiering fan it Nederlânsk metryk stelsel yn 1820 waard de tomme lyk steld oan ien sintimeter, marr yn 1870 waard de tomme ôfskaft.
In tomme komt tsjintwurdich oerien mei in Ingelske inch (2,54 sm). Yn de technyk wurdt de tomme noch wolris ynformeel brûkt, men sprekt dan bygelyks fan in trijetomsk piip.
In oar oerbliuwsel is it wurd tomstôk.
Ynce بوصة Pulgada Düymə (ölçü vahidi) Цаля Инч ইঞ্চি Meutad Inč Polzada Palec (jednotka) Дюйм Tomme Zoll (Einheit) Ίντσα Inch Colo Pulgada Toll (pikkusühik) Hazbete fa:اینچ Tuuma Toll Pouce (unité) אינץ' Palac (jedinica) Pous Hüvelyk (mértékegység) Inci Pollice (unità di misura) დიუმი 인치 Înç Pollex (mensura) Colis Colla Инч Inci Tomme Tomme (mål) Cal pnb:انچ Polegada Țol (unitate) Дюйм Inč Inch Palec (jednotka dĺžky) Palec Inçi Инч Tum Inchi அங்குலம் అంగుళం นิ้ว (หน่วยความยาวไทย) İnç Дюйм پور Dyuym Inch 英寸
Camping Appelhof
Dokumintêre
De Appelhof kaam yn septimber 2002 yn it nijs doe't yn Uit je tent fan V8 in hege muorre fan bierkretten toand waard. De dokumintêre bliek letter foar in paret yn sêne setten te wêzen.
Gy Waldron
Gy Waldron (folút: Gyneth Markley Waldron; Lennoxburg (Kentucky), 19??), is in Amerikaansk regisseur, tillefyzje-, film- en teäterprodusint, senarioskriuwer, publisist en romanskriuwer, dy't it bekendst wurden is mei de troch him betochte en makke tillefyzjesearje The Dukes of Hazzard.
Libben en karriêre
Waldron waard berne yn it plakje Lennoxburg, yn 'e steat Kentucky, sa'n 60 km súdeastlik fan 'e grutte stêd Cincinnati (yn Ohio). Mei in eftergrûn yn 'e kontraspionaazje sette er yn 1975 útein mei syn karriêre as regisseur mei de B-film Moonrunners, oer yllegale drankstokers en -smokkelders yn it Amerikaanske Suden, dy't er makke yn gearwurking mei âld-moonshiner Jerry Rushing. Op grûn dêrfan waard er yn 1977 troch de grutte Amerikaanske film- en tillefyzjestudio Warner Brothers frege om it konsept fan Moonrunners oan te passen foar tillefyzje. Dat waard de searje The Dukes of Hazzard, dy't in grut súkses waard en 7 tillefyzjeseizoenen rûn, fan 1979 oant 1985. Ek makke Waldron de spin-off-searje Enos (1980-1981), oer de ûnnoazele helpsheriff Enos Strate, mar dy berikte nea grutte populariteit en waard al nei twa seizoenen opdoekt.
Neitiid koe Waldron syn súkses mei The Dukes of Hazzard nea wer belykje. Hy wurke yn 'e twadde helte fan 'e jierren tachtich en yn 'e jierren njoggentich benammentlik as senarioskriuwer, û.m. foar de tillefyzjerige One Day at a Time en in stikmannich tillefyzjefilms. Foar syn senario fan 'e minysearje The Billionaire Boys Club, út 1987, waard er nominearre foar in Emmy Award. Under de tillefyzjefilms dy't Waldron makke, wiene ferskate Dukes of Hazzard-reünyen, en ek wied er belutsen by de remake fan 'e searje, yn 'e foarm fan in bioskoopfilm (The Dukes of Hazzard), dy't útkaam yn 2005.
Njonken syn film- en tillefyzjewurk wie Waldron ek wurksum as teäterprodusint en toanielregisseur, en as publisist fan non-fiksjeboeken oer misdie en spionaazje. Yn 2012 bejoech er him foar it earst op it mêd fan 'e fiksje en skreau er de roman Twist of Time, twa jier letter folge troch Fugue. Beide boeken binne romantyske skrillers.
Watse Cuperus
Watse Cuperus (Blije, 30 april 1891 - Ljouwert, 19 augustus 1966), wie in Frysk skriuwer. Hy publisearre oant 1934 ûnder de skûlnamme 'Bouke fan Skeanebûrren'.