cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
De Les
Ynhâld
It stik fynt plak yn it kantoar en de ytkeamer fan in lyts Frânsk flatappartemint. De Perfester, in man fan 50 oant 60 jier, ferwachtet in nije Learlinge, fan 18 jier. De Faam fan 'e Perfester, in stevige frou yn har middeljierren, sit yn noed oer de sûnens fan 'e Perfester. De Learlinge komt opdaagjen, en dan folget der in absurde en ûnsinnige les, wêrby't de Perfester geandewei almar lulker wurdt om wat er sjocht as de ûnnoazelheid fan 'e Learlinge. Underwilens wurdt de Learlinge hieltyd stilder en hearriger. Sels har sûnens begjint yn 'e knipe te kommen en wat begjint as pinemûle ûntjout him ta in sitewaasje wêrby't de hiele lea har sear docht. Op it hichtepunt fan it stik, nei in lang hoart wêryn't se útspraken útwiksele hawwe dy't neat mei-inoar te krijen hawwe, ferliest de Perfester úteinlik folslein syn geduld en stekt er de Learlinge dea. It stik einiget as de Faam in nije Learlinge deryn lit, en it ferhaal wer op 'e nij begjint.
Fryske oersetting
La Leçon waard yn 1982 ûnder de titel De Les yn it Frysk oerset troch Pyt van der Zee. Dy 41 siden tellende fertaling waard útbrocht by Tryater te Ljouwert, dy't it stik sels ek opfierde.
Titelrol
In titelrol is de rol fan it personaazje dat yn 'e titel neamd wurdt fan in wurk fan fiksje, lykas in mearke, koart ferhaal, stripferhaal, novelle, roman, toanielstik, musical, opera, operette, film, tekenfilm, tillefyzjesearje, fideospultsje of kompjûterspultsje.
In titelrol is faak ek de haadrol, lykas yn toanielstikken as Hamlet en John Gabriel Borkman, romans as Ivanhoe, Tess of the d'Urbervilles, Ethan of Athos en Harry Potter and the Philosopher's Stone, films as Quigley Down Under en Shakespeare in Love, en tillefyzjesearjes as Magnum, P.I. en Xena: Warrior Princess. Dat is lykwols net altyd it gefal. Yn it mearke Frou Holle, it gedicht The Raven en romans as The Last of the Mohicans, Le Petit Prince en Kushiel's Dart is it personaazje dat yn 'e titel neamd wurdt nammentlik net de haadpersoan.
Soms hat in wurk fan fiksje mear as ien titelrol. Dat is bygelyks it gefal mei it mearke Hâns en Grytsje, in toanielstik as Romeo en Julia, in roman as Gentleman Jole and the Red Queen en in tillefyzjesearje as The Dukes of Hazzard.
Skiednis fan de Friezen
De Skiednis fan de Friezen is it ferhaal fan it folk fan de Friezen, in Germaansk folk dat eartiids it kustgebiet bewenne fan it hjoeddeiske Nederlân, fan it Swin yn Belgje oant en mei de Weser yn Dútslân. Ek it noardlike kustgebiet tusken Noard-Dútslân en Denemark waard troch harren bewenne.
Romeinske tiid
De Friezen setten har yn Frisia om 500 foar Kristus. Neffens Plinius de Jongere, libben de Friezen (of misskien harren buorren de Sjauken) yn de Romeinske tiid op terpen. Neffens oare boarnen, libben de Friezen lâns in brede streek oan de Noardsee, doe Mare Frisicum neamd yn dy tiid.
Frisia bestie yn dy tiid út de hjoeddeiske provinsjes Fryslân en Noard-Hollân.
Prinsdom East-Fryslân
Yn 'e rin fan de 14e iuw kaam it Upstalbeam-ferbân oan 'e ein. Dit hie te krijen mei ûnder oaren de pest en stoarmfloeden. Yn East-Fryslân krigen wichtige famyljes de kâns om yn hearskippijsysteem yn te fieren, dêr't haadlingen, "hovedlinge", de sizzenskip krigen oer beskate gebieten. Der wie net in feodaal systeem, dat de ynwenners wienen frij om krityk te uterjen en wienen noch hieltyd frije minsken. Yn 1654 waard Enno Ludwig de earste prins fan East-Fryslân. It prinsdom East-Fryslân kaam yn 1744 by Prusen.
thumb|250px|East-Fryslân om 1600 hinne. Tekene troch [[Ubbo Emmius.]] 350px|thumb||left|It hjoeddeiske taalgebiet en eardere wengebiet fan de Friezen.
Yankton
"Yankton" of "Jankton" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:
Alderdom
Alderdom, âldens, âlder of (mei in folslein yn it Frysk ynboargere hollanisme) leeftyd is de tiidsdoer op in beskaat tiidstip dy't in organisme libbe of in objekt bestien hat. Yn 'e measte gefallen sil it bedoelde tiidstip it no wêze, en de âlderdom de folsleine tiidsdoer fan libben of bestean yn ferline en hjoed. Alles wat yn 'e tiid bestiet (en dat is alles) hat in beskate âlderdom, fan it hielal oant it lytste molekulêre dieltsje. De âlderdom fan in organisme of objekt kin ek allinnich mar grutter wurde, wat bart yn in proses dat ferâldering hjit. (It tsjinstelde, ferjonging, is in mytysk konsept dat yn it echt net bestiet.) It meast wurdt it begryp âlderdom lykwols brûkt yn 'e kontekst fan 'e libbensdoer fan minsken. De gemiddelde âlderdom fan in minsklike befolking is yn 'e demografy in wichtich middel om in yndikaasje te jaan fan û.o. de fergrizing.
Utdrukking fan âlderdom
By minsken wurdt âlderdom rekkene fan 'e berte ôf; it bestean foar de berte, ûnder it swierwêzen fan 'e mem, wurdt net meiteld. De âlderdom wurdt yn 'e regel oanjûn yn hiele libbensjierren, behalven by poppen fan minder as oardel jier, fan wa't de âlderdom ornaris yn moannen útdrukt wurdt. In nij libbensjier, dat ûnderskaat wurde moat fan û.m. in kalinderjier en in skoaljier, begjint op 'e jierdei, wêrby't om sekuer te wêzen fan 'e foargeande midsnacht (0.00 oere) ôf rekkene wurdt, sûnder it eigentlik tiidstip fan 'e berte yn acht te nimmen. As men op 'e skrikkeldei 29 febrewaris berne is, begjint it nije libbensjier eins om 0.00 oere op 1 maart, ek al fiere in soad minsken de jierdei dan op 28 febrewaris.
Alderdom wurdt gauris brûkt om oan te jaan foar wa't dingen bedoeld binne. Dêrby wurdt it oanjaan fan 'e âlderdom lykwols net altyd like sekuer dien. In oantsjutting as "4 oant en mei 11 jier" betsjut, krektlyk as "4 oant 12 jier", dat eat bedoeld is foar persoanen dy't teminsten fjouwer jier binne, mar noch gjin tolve jier. De oantsjutting "4 oant 12 jier" wurdt lykwols faak begrepen as "4 oant en mei 12 jier", dus "teminsten fjouwer jier, mar noch gjin trettjin jier". Noch minder wurdt it as der sprutsen wurdt oer "âlder as 12 jier". Dat kin betsjutte: "de âlderdom fan 12 jier berikt hawwende", mar ek "13 jier of âlder". Soms wurdt ek wurke mei in +-teken, om oan te jaan dat de âlderdom boppe in beskaat punt leit of lizze moat, benammen as it giet om "18+": persoanen dy't 18 jier binne of âlder (en dêrmei wetlik mearderjierrich); of "65+": persoanen dy't 65 jier binne of âlder (en dêrmei foarhinne de pinsjoenrjochtige leeftyd berikt hiene).
Libbensstadia
De ûnderskate libbensstadia fan 'e minske wurde ornaris ferbûn oan in beskate âlderdom, hoewol't de grinzen net altyd like eksakt werjûn wurde kinne:
Nederlânske Lânwacht
Kees van Geelkerken, de twadde man fan de NSB, waard yn novimber 1943 troch Seyss-Inquart beneamd ta Ynspekteur-Generaal fan de Lânwacht. Nei Dolle Dinsdag foel de Lânwacht streekrjocht ûnder Rauter as Befehlshaber der Ordnungspolizei. Nei de oanslach op Rauter yn maart 1945 waard de Dútske SD'er Eberhard Schöngarth syn plakferfanger.
De Lânwacht bestie fral út NSB'ers útrisd mei jachtgewearen. Dêrfandinne dat se de skelnamme "Jan-Hagel" krigen.
De Lânwacht waard hate troch de befolking ûnder mear meidat se de fiedselpakketten ornearre foar de befolking yn de Hongerwinter ôfpakten. Tûzenen Nederlanners moasten somtiids hûnderten kilometers rinne om in stik bôle of wat jirpels te besetten. Hoewol't de Lânwacht gearstald wie út leden fan de NSB, wie net Anton Mussert, mar de SS-plysjesjef Hanns Albin Rauter haad fan de organisaasje.
Leden fan de Lânwacht droegen de swarte NSB-partijklean: swarte oerhimden, swarte broek of rydbroek, swarte learen motor- of rydlearzen, swart-learen keppelriem mei bijbehorende draachriem. Al nei gelang it waar koe in swarte tunyk en/of swarte oerjas droegen wurde. It kin wêst hawwe dat hjir en dêr swarte pistoaltassen oan de keppelriem droegen waarden.
It haadkertier fan de Lânwacht húsmanne yn de Filla Bloemheuvel oan de Haadstrjitte 23-25 yn Driebergen.
Yndieling fan de Nederlânske lânwacht nei goaen
Nei de oarloch waarden trije eardere Lânwachters, Gerard Rollema (1915), Gerrit Sanner (1909) en Dirk Eijkelboom (1895) ta de dea feroardield; de deastraf waard ek útfierd.
Reade List fan de IUCN
De Reade List fan 'e IUCN wurdt sjoen as it meast gesachhawwende neislachwurk oangeande de wrâldwide status fan biodiversiteit. It doel derfan is om it grutte publyk bewust te meitsjen fan it belang fan sokke kwestjes, mar teffens om derfoar te soargjen dat de ynternasjonale mienskip bedrige soarten fan 'e ûndergong rêdt. Sûnt 2001 wurde soarten op dizze list yndield yn in systeem fan sân kategoryen mei twa ekstra kategoryen as helpmiddels om oan te jaan dat se noch net yndield binne en wêrom net:
right|thumb|250px|Klassifikaasje fan soarten neffens de IUCN.
De oersettings fan 'e kategoryen, sa't dy hjirboppe jûn wurde, binne basearre op 'e offisjele Nederlânsktalige oantsjuttings. Under in "bedrige soart" wurdt ferstien in soart dy't yndield is yn ien fan 'e kategoryen CR (slim bedrige), EN (bedrige) of VU (kwetsber). De âlde kategory CD (fan beskerming ôfhinklik), fan foar 2001, komt inkeld noch foar by soarten dy't sûnt de ynfiering fan it nije beoardielingsstelsel noch net op 'e nij yndield binne.
Soevereiniteit
Yn moderne steaten is al it rjocht ornaris werom te fieren op 'e grûnwet. Troch it soevereiniteitsbegryp wurdt oanjûn wêrom't de grûnwet jildich is. Yn it gefal fan folkssoevereiniteit is dat bgl. sa om't it folk achte wurdt himsels de grûnwet jûn te hawwen. Yn it gefal fan monargale soevereiniteit wurdt de monarch achte de grûnwet oan it gebiet dat ûnder syn gesach stiet, jûn te hawwen.
Yn it ynternasjonaal rjocht is soevereiniteit in wichtich konsept, om't dêryn it respekt foar de grinzen fan oare lannen fêstlein is en ek it rjocht fan in regear om gesach út te oefenjen binnen de grinzen fan 'e eigen steat, in foarm fan selsbeskikkingsrjocht. Dat betsjut dat in lân net it rjocht hat om him te bemuoien mei de binnenlânske oangelegenheden fan in oar lân. Dat feit wurdt troch diktatoriale rezjyms as standertekskús brûkt om bûtenlânske protesten tsjin it ûnderdrukken fan 'e befolking of it ferfolgjen fan minderheden te negearjen. Agresje (d.w.s. oarloch) tsjin in soeverein lân is ûnder it ynternasjonaal rjocht ek ferbean, útsein yn útsûnderlike gefallen, mar dan moat dat lân it wol hiel bûnt makke hawwe.
Ferkundiging fan de Hear
De Ferkundiging fan de Hear (Latyn: Annuntiatio Domini, ek: Annunsiaasje), is in heechfeest yn it tsjerklike jier en tagelyk de beskriuwing fan it yn it evangeelje fan Lukas omskreaune ferhaal fan de ferkundiging fan de aartsingel Gabriël oan de jongfaam Marije dat hja troch de Hillige Geast de berte jaan sil oan de soan fan God. De feestdei is op 25 maart en wurdt troch meardere kristlike denominaasjes fierd. De Armenen fiere de dei op 7 april.
Bibel
De Ferkundiging fan de Hear wurdt yn it evangeelje fan Lukas (1:26-38) beskreaun:
"En yn de sechde moanne waard de ingel Gabriël troch God nei in stêd yn Galiléa stjoerd, dy't Nazaret hiet, nei in jongfaam dy't de breid wie fan in man út Davids hûs, dy't Joazef hiet; har namme wie Marije. Doe't de ingel by har yn 'e hûs kaam, sei er: Wês bliid, Marije, jo steane tige by God yn 'e geunst, de Hear is mei jo. Mar hja waard kjel by dy wurden en frege harsels ôf, wat dy begroeting ynhold. De ingel sei tsjin har: Wês net bang, Marije, want jo steane by God yn 'e geunst. Jo sille yn ferwachting reitsje en in soan te wrâld bringe, dy't jo de namme Jezus jaan moatte. Hy sil grut wêze en de soan fan de Allerheechste neamd wurde. God de Hear sil Him de troan fan syn heit David jaan, en foar altiten sil Er kening wêze oer it folk fan Jakob; syn keningskip sil gjin ein oan komme. Marije sei tsjin de ingel: Mar hoe soe dat kinne, wylst ik gjin omgong mei in man haw? De ingel antwurde har: De hillige Geast sil oer jo komme en de krêft fan de Allerheechste sil Syn skaad oer jo lizze. Dêrom sil it bern dan ek Hillige neamd wurde, Soan fan God. Ek jo nicht Elisabet, moatte jo wite, is op har âlde dei noch yn ferwachting fan in soan. Hja, dy't ûntfruchtber hiet te wêzen, is al goed fiif moanne hinne. By God is ommers neat ûnmooglik. Doe sei Marije: Ik stean ta jo tsjinst, Hear, dat ik my neffens jo wurden gean mei. Doe gong de ingel by har wei."
Neffens it Bibelske prinsipe As God sprekt, bart wat sein wurdt is it boadskip fan de ingel tagelyk it momint fan de ûntfinzenis.
In koartere oankundiging wurdt yn it evangeelje fan Mattéus 1:18-21 oan Joazef jûn:
"Mei de berte fan Kristus gong it sa: doe't syn mem Marije yn har breidstiid wie mei Joazef, die it bliken dat Marije, noch foar't se byinoar kommen wienen, in bern ferwachte troch it wurk fan de Hillige Geast. Joazef, har man, deugdsum as er wie, woe har net iepentlik te skande meitsje en stie yn bestân stilwei fan har te skieden. Mar sjoch, doe't er dêrmei omrûn, ferskynde him yn 'e dream in ingel. Dy sei: Joazef, soan fan David, sjoch der net tsjin oan Marije, jo frou, by jo yn 'e hûs te nimmen, want it bern dat hja ferwachtet, is fan de Hillige Geasts. Hja sil in soan krije, dy't jo Jezus neame moatte, want Hy sil syn folk fan 'e sûnden ferlosse."
Keunst
De Ferkundiging oan Marije wie troch de iuwen hinne in populêr motyf yn de byldzjende keunst, benammen tidens de renêssânse. De foarstellings toane meastentiids Marije en de ingel Gabriël, dy't de jongfaam fakentiden in wite leelje oanbiedt. It komt ek foar dat Marije ôfbylde wurdt wylst hja yn in boek lêst, itjinge in ferwizing nei Jesaja's profesije fan de oankundiging yn it Alde Testamint is. In wite do op de foarstellings is it symboal fan de Hillige Geast. Ek wurdt de ûntfinzenis faak as in ljochstriel dy't Marije rekket útbylde.
Konkoers Hippyk Riis
It Konkoers Hippyk Riis (Nederlânsk en offisjeel: Concours Hippique Rijs) is in konkoers hippyk dat sûnt 1945 elts jier plakfynt yn 'e Fryske Súdwesthoeke. Hoewol't it de namme fan it doarp Riis draacht, waard it dêre allinnich tusken 1964 en 2005 organisearre. Foar dy tiid waard it holden yn Koudum, en de hjoeddeistige lokaasje leit yn 'e himrik fan Harich. It Konkoers Hippyk Riis wurdt tradisjoneel holden op 'e earste sneon fan augustus. Der komme elts jier sa'n twatûzen besikers op ôf. De organisaasje fan it evenemint is yn 'e hannen fan 'e Hynstesportferiening De Súdwesthoeke.
Skiednis
Nei de befrijing fan Fryslân troch de Kanadezen namen Jan Reinstra, Wiebren Dijkstra en Jan Hettinga út Koudum it inisjatyf om yn harren doarp by wize fan fiering fan 'e ein fan 'e Twadde Wrâldoarloch yn Jeropa in konkoers hippyk te organisearjen. Dat wie sa'n súkses, dat op 27 maart 1946 in feriening oprjochte waard om 'e organisaasje fan in jierliks weromkearend konkoers hippyk op him te nimmen. It earste bestjoer, ûnder lieding fan foarsitter Klaas Weremeus Buning, belei op 24 april fan dat jier in gearkomste, dêr't daliks al tritich lju har as lid opjoegen, mei ynlis fan ƒ3. De feriening krige doe ek in reglemint en waard Hynstesportferiening Koudum en Omkriten (offisjeel: Paardensportvereniging Koudum en Omstreken) neamd. Dy namme waard letter feroare yn Hynstesportferiening De Súdwesthoeke (Paardensportvereniging De Zuidwesthoek).
Jezabel Vessir
Libben en karriêre
Vessir waard yn 1990 berne yn Denver, yn 'e Amerikaanske steat Kolorado. Hja is fan etnysk Afro-Amerikaansk komôf. Yn 2014 makke se mei 24 jier har debút yn in pornografyske film. Under har karriêre yn 'e Amerikaanske pornoyndustry kaam se benammen bekend te stean om har tige grutte, natuerlike boarsten. Se wurke gear mei manlike tsjinspilers as Mike Adriano, Mick Blue, James Deen en Keiran Lee.
Konkoers Hippyk Riis
Skiednis
De earste jierren waard it doe noch net as Konkoers Hippyk Riis bekendsteande evenemint organisearre op it lân fan Roelof Venema, oan 'e Dammensewei yn Koudum. Ein 1940-er jierren wiene tige meagere jierren foar it konkoers, en it fuortbestean fan it evenemint hat doe oan in rottich toutsje hongen. Yn 1956 ferhuze it konkoers nei in oar plak yn Koudum, it sportfjild De Sândobbe, dat tige gaadlik wie foar it hâlden fan sa'n soarte evenemint, om't de hege wanden fan 'e dobbe as in natuerlike tribune tsjinnen. Yn 1959 fûn der in tragysk foarfal plak doe't ruter Doekele van der Laan hommels kaam te ferstjerren ûnder syn dielname oan it konkoers. Yn 1961 waard op it konkoers foar it earst in kampioenskip holden, te witten: foar de eareklasse Fryske túchhynders. Tsjin 1964 wie De Sândobbe troch de oanwaaksende publike belangstelling te lyts wurden, en ferhuze it evenemint nei it seis kilometer nei it súdeasten leine doarp Riis, yn it skildereftige Gaasterlân, wêrfan't de organisaasje tocht dat it oer mear oantrekkingskrêft beskikke soe.
Jezabel Vessir
Libben en karriêre
Neffens de Internet Adult Film Database (IAFD) hie Vessir tsjin begjin 2017 yn mear as tritich films spile, û.m. foar sokke foaroansteande labels as Wicked Pictures, Devil's Film, Evil Angel en Digital Playground. Teffens hat se wol wurke foar minder bekende studio's, lykas Mile High Media, West Coast Productions, Northstar Associates en Pure Play Media. Fierders wie Vessir ek geregeldwei yn 't spier foar pornowebsiden op it ynternet, wêrûnder BangBros, Naughty America en Brazzers.
Konkoers Hippyk Riis
Skiednis
Yn 2005 moast troch omstannichheden op 'e nij nei in nije lokaasje socht wurde. Dêrby ferfear it konkoers hippyk út Riis, om del te striken oan 'e Wyldemerk 1 yn it buordoarp Harich, op it terrein fan Maneezje Gaasterlân. In foardiel wie dat it konkoers dêr gebrûk meitsje koe fan ferskate besteande fasiliteiten foar hynstesport, sadat net elts jier alles foar ien dei opboud hoegde te wurden. De (ûnderwilens bekend wurden) namme Konkoers Hippyk Riis bleau lykwols beholden. Datselde jiers waard it 60-jierrich jubileum fan it evenemint fierd, û.m. mei de útjefte fan in jubileumboek skreaun troch bistedokter en âld-bestjoerslid Sietse Piersma. Anno 2018 hat it Konkoers Hippyk Riis him, yn 'e mande mei it op 'e earste woansdei yn augustus holden Konkoers Hippyk Bûtenpost, ûntjûn ta ien fan 'e beide grutste hynstesporteveneminten fan Fryslân.
Myksomatoaze
Myksomatoaze is in [ kninesykte fan epidemyske proporsjes, dy't yn 1952 yn Frankryk mei sin yntrodusearre waard om 'e kninestân werom te bringen ta akseptabele nivo's. Sûnt hat it him oer hiele Jeropa ferspraat en komt it noch altiten yn weagen werom. Healwei de jierren fyftich waarden de kninen yn Nederlân foar it earst troffen troch myksomatoaze en dat hat derfoar soarge dat se op in protte plakke ferdwûn binne.
Myksomatoaze is in firussykte, wêrby't kninen in stadige en pynlike dea stjerre trochdat de slymfluezzen fan 'e eagen, earen, anus en geslachtsiepening ûntstutsen reitsje. De bisten kinne dan op 't lêst neat mear sjen en wurde kwetsber foar predaasje. Genêzing is mooglik. Ek hawwe in protte wylde kninen in beskate ymmuniteit foar de sykte ûntwikkele. Nuete kninen moatte ienris jiers tsjin myksomatoaze yninte wurde.
Ferwegend Klaad
Ferwegend Klaad (Lakota: Tȟašína Máni, útspr.: [tˣa'ʃi:na 'ma:ni], likernôch: "tchasjiina maany"; Ingelske oersetting: Moving Robe of Moving Robe Woman; op 'e noardlike Grutte Flakten (Feriene Steaten), ±1856 – yn 'e Dakota's of Montana, 1???) wie in Yndiaanske frou dy't yn 1876 meifocht yn 'e ferneamde Slach oan de Little Bighorn.
Libben
Ferwegend Klaad waard omtrint 1854 berne yn it noardlike diel fan 'e Grutte Flakten fan Noard-Amearika, mooglik yn 'e Dakota's, Nebraska, Wyoming of Montana. Hja hearde ta de Hûnkpapa-substamme fan 'e Lakota en wie de dochter fan 'e haadman Krûper (Crawler). Sadwaande naam se letter de Ingelske namme Mary Crawler oan.
Om 'e dea fan har broer, Ien Hauk, te wreekjen, dy't earder yn 'e striid omkommen wie, focht Ferwegend Klaad ûnder de Grutte Sû-Oarloch fan 1876 op 25 en 26 juny 1876 side oan side mei har heit mei yn 'e ferneamde Slach oan de Little Bighorn, yn it suden fan Montana, wêrby't fiif kompanjyen fan it Amerikaanske 7e Kavaleryrezjimint fan luitenant-kolonel George Armstrong Custer besingele en oan 'e lêste man ta útrûge waarden troch in koälysje fan Lakota, Noardlike Sjajinnen en Noardlike Arapaho.
Neitiid fertelde in Oglala-Lakota-kriger dy't fan Flugge Earn hiet, dat hy Custer syn earms fêstholden hie, wylst Ferwegend Klaad de ofsier yn 'e rêch stiek en him dêrmei deade. Fan ferskate oare krigers, wêrûnder Wite Bolle en Rein-yn-'t-Gesicht, waard lykwols ek sein dat se Custer deadien hiene. Boppedat waarden yn Custer syn stoflik omskot doe't dat nei de fjildslach troch de Amerikanen ûndersocht waard, gjin stek-, mar skotwûnen oantroffen. It is dêrom net dúdlik wat der fan it ferhaal fan Flugge Earn oan is. Mooglik dat hy en Ferwegend Klaad in oare Amerikaanske ofsier deade hiene, dy't se foar Custer oanseagen.
It is ûnbekend wat der nei de slach fan Ferwegend Klaad waard. Wierskynlik joech hja har úteinlik mei de oare Lakota oer oan 'e Amerikanen en sette hja har nei wenjen yn ien fan 'e Lakota-reservaten yn 'e Dakota's of Montana.
Jules de Goncourt
thumb|Jules de Goncourt Jules Huot de Goncourt (Parys, 17 desimber 1830 - dêre, 20 juny 1870) wie in Frânsk skriuwer, dy't yntensyf gearwurke mei syn broer Edmond. De famylje stamme út Goncourt yn it departemint Haute-Marne. Harren heit wie ofsier yn it leger fan Napoleon. De bruorren besochten beide it Paryske lycée Condorcet.
De bruorren Edmond en Jules de Goncourt droegen by ta it naturalisme troch it bleatlizzen fan it ûnbekend-psychologyske efter harren personaazjes, hja makken seis romans yn kolloboraasje. Harren sin foar nuânse kaam fuort út harren doetiidske berop as skilder-yllustrator. Ien fan harren boeken, Dagboek, waard útjûn yn de biografyske boekerige Privé-Domein fan Utjouwerij De Arbeiderspers. Dat boek wiene de bruorren yn 1851 mei útein set, skriuwers as Sainte-Beuve, Gautier, Flaubert en Zola komme yn dat boek foarby. Yn Parys hiene de bruorren ek in soad kontakt mei de Russyske skriuwer Ivan Toergenjev.
Jules de Goncourt waard, lykas syn broer, begroeven op de Cimetière de Montmartre yn Parys.
Wurk
mei Edmond de Goncourt:
Keppelings om utens
Jules de Goncourt
Borough
In borough (útspr. ['bɔɹə], "borre", of ['bɔɹo:], "borroo") is in foarm fan bestjoerlike yndieling yn ferskate Ingelsktalige lannen. De term komt fan it Oergermaanske *burg, dat "fêsting" betsjut. Yn oare Germaanske talen komt men ôfstammelingen fan dat wurd tsjin as "boarch" (Frysk), burcht (Nederlânsk), burgh (Skotsk), Burg (Dútsk), buerg (Lúksemboarchsk) en borg (de Skandinavyske talen). Yn it Ingelsk bestiet fierders ek de ferkoarte foarm brough (bgl. yn 'e plaknamme Broughton).
Yn 'e Iere Midsiuwen stifte kening Alfred de Grutte yn Ingelân tal fan burhs, fersterke plakken, om 'e ynfallen fan 'e Wytsingen tsjin te gean. Yn 'e lettere Midsiuwen kamen dêrút de boroughs fuort, Ingelske delsettings dy't selsbestjoerend wiene (dus net ûnder it bewâld fan in ealman foelen), en dy't dêrom fertsjintwurdigers nei it Ingelske parlemint stjoere mochten. Tsjintwurdich kinne boroughs yn Ingelsktalige lannen faak (mar net altyd) lykslein wurde mei Nederlânske dielgemeenten (bgl. de boroughs fan New York-Stêd, Londen en Montreal). Sokke boroughs hawwe mar beheinde bestjoerlike macht, dy't ôfstien is troch de gemeente dêr't se ta hearre. Yn Alaska, lykwols is borough de beneaming foar de countys fan 'e steat.
Boroughs komme foar yn 'e Feriene Steaten (yn ferskate betsjuttings; sjoch borough (Feriene Steaten)); yn Ingelân, Noard-Ierlân dn de Kanadeeske provinsje Kebek (en earder ek yn Ontario). Yn Australaazje kamen se foarhinne ek foar yn Nij-Seelân, mar no net mear. Austraalje omfiemet noch ien inkele borough (Queenscliffe Borough).
Oeuvre
In oeuvre, fan it Frânske œuvre ("wurk"), sels wer in ferbastering fan it Latynske opus, is it gehiel fan alle wurk dat in keunstner, skriuwer, komponist of regisseur by syn libben of yn in beskaat diel fan syn wurkpaad fuortbrocht hat. By in begjinnend keunstner, skriuwer, komponist of regisseur kin by definysje net sprutsen wurde fan in oeuvre, om't sa'nent noch gjin oeuvre opboud hat. Yn 'e strikte sin fan it wurd heart der eins in beskate gearhing yn it wurk fan in keunstner, ensfh. te sitten om fan in oeuvre sprekke te kinnen. Sadwaande is ek mooglik dat, sels as keunstners, ensfh. al in protte wurken makke hawwe, der dochs gjin wier oeuvre bestiet om't de gearhing ûntbrekt. In bredere oantsjutting dy't yn sa'n gefal wol brûkt wurde kin, is repertoir of rippertwaar, dat ek ferwize kin nei alle spile stikken fan in toanielselskip, of alle lieten fan in sjonger of band of koar. Foar in oeuvre wurdt gauris in oeuvrepriis takend, lykas yn Nederlân de Constantijn Huygens-priis foar literatuer of de Bert Haanstra Oeuvrepriis foar films. Dêrby wurdt dus net ien beskaat wurk, mar it hiele oeuvre bekroane.
Skriptoarium
It skriptoarium is de romte yn in kleaster dêr’t muontsen teksten en boeken oerskreaune en oersetten. Mar njonken dy strikte betsjutting wurdt skriptoarium ek brûkt, benammen yn de wittenskiplike kontekst, om it gehiel fan kopiïsten, har wurk, har styl, oan te tsjutten. As jo sizze dat in wurk ‘in typysk produkt fan it skriptoarium is fan ‘Winchester abbey’ hawwe jo it net oer in fysyk wurkstee. Jo soene in skriptoarium definiearje kinne as de romte yn in kleaster dêr’t hânskriften makke en kopiëarre wurde mei dêrnjonken de skaaimerken fan de produsinten en de ta stân kommen produksje.
Untstean
Mei it fersprieden fan it kristendom en de abdijen boaze de fraach nei boeken oan mei de Hillige Skriften. It wie ien fan de wichtichste taken fan de monastike huzen om yn dat ferlet te foarsjen. Mei it ûntstean en it fersprieden fan de abdijen yn it westen fan de fjirde iuw ôf kaam ek de boekproduksje op gong. Benedictus fan Nursia stifte yn de sechsde iuw de Abdij fan Montecassino en skreau yn de kleasterregel dy’t er opstelde, de regelmjittige lektuer fan de Hillige Skriften foar. In biblioteek gearstalle wie dêr needsaaklik ta. Yn de Karolingyske renêssânse, doe’t de niget oan kennis en wittenskip dy’t se fine koene yn de antike teksten opkaam, makke de skriuwaktiviteit in baas groei troch. Yn dat tiidrek waarden in tal ‘skriptoaria’ lykas dy fan Bobbio, Saint-Martin de Tours, Corbie, St. Gallen en St. Albans ferneamd om har aktiviteit.
De romte
It blykt dat elts kleaster in eigen oplossing socht. By de benediktinen komme jo gauris in ôfsletten romte tsjin dy’t as skriptoarium brûkt waard, mar by de sistersjinzers en de kartuzers socht men faak oare oplossings. By de ‘’kastersjinzers’’ brûkten hja de muontseseal faak, meast situearre yn it ferlingde fan de kapittelseal en ûnder it dormitoarium, foar lykfolwat binnenwurken en dus ek foar it kopiearjen fan hânskriften lykas yn Fontenay. Ek it brûken fan it kalefaktoarium as skriptoarium wie populêr by de sistersjinzers lykas noch te sjen is yn de abdijen fan Senanque en Sylvacane yn de Provâns. De kartuzers dy’t de klam leine op folsleine stiltme, keazen gauris foar yndividuele sellen dêr’t it meubilêr dat brûkt wurde moast yn set waard om it kopiearwurk mooglik te meitsjen. It ynrjochtsjen fan in skriuwstee yn nissen yn it kleasterpân wie benammen populêr yn it Ingelân fan de lette midsiuwen. Yn de noardlike kleastergong fan de abdij fan Durham, sieten 33 fan dy saneamde carrels. Yn de súdlike kleastergong fan Gloucester Abbey wiene stiennen carrels boud.
Manisjtûsjû
Manisjtûsjû (Akkadysk: 𒈠𒀭𒅖𒌅𒋢, Maništušu; ? – 2255 f.Kr.) wie de trêde kening fan it Akkadyske Ryk, dy't regearre yn 'e earste helte fan 'e trijeëntweintichste iuw f.Kr. Hy wie de soan fan Sargon fan Akkad en de opfolger fan syn broer Rimûsj. Hy wreide it ryk fierder út. Krekt as Rimûsj foar him kaam er oan syn ein doe't er fermoarde waard troch in gearspanning yn syn eigen hofhâlding.
Komôf
Manisjtûsjû wie de soan fan Sargon fan Akkad, de stifter fan it Akkadyske Ryk, en dy syn oarehelte, keninginne Tasjlûltûm. Wannear't er krekt berne waard, is ûndúdlik, mar mooglik wie dat noch foàr 2300 f.Kr. Hy hie teminsten trije bruorren: Rimûsj, dy't foàr him kening wie, en fierders Sjû-Enlil en Ilaba'is-takal. Ek hied er teminsten ien suster, de preesteresse en dichteresse Enhedûanna.
Regear
Manisjtûsjû folge syn broer Rimûsj yn of omtrint 2270 f.Kr. op, nei't dy wierskynlik om it libben kommen wie by in gearspanning troch guon hôvelingen. Mei't Rimûsj alle opstannen yn it Akkadyske Ryk delslein hie dy't nei de dea fan harren heit, Sargon fan Akkad, yn 2279 f.Kr. of 2284 f.Kr. útbrutsen wiene, hie Manisjtûsjû de hannen frij om it ryk fierder út te wreidzjen. Hy joech dêrta lieding oan ferskate fjildtochten nei fiere lannen.
Neffens in passaazje út ien fan syn ynskripsjes stie Manisjtûsjû oan it haad fan in Akkadyske float dy't de Perzyske Golf delsylde om in seeslach oan te gean mei in koälysje fan 32 keningen út wat no de Feriene Arabyske Emiraten en Omaan binne. Hy fersloech harren en plondere dêrnei de stêden en sulverminen yn dy kontreien. Fierders stjoerde er in float de rivier de Tigris del dy't hannel dreau mei 37 oare lannen.
Dea en opfolging
Omtrint 2255 f.Kr. waard Manisjtûsjû fermoarde by in gearspanning binnen syn eigen hôfhâlding, krekt sa't syn broer Rimûsj earder oerkommen wie. Hy waard as hearsker oer it Akkadyske Ryk opfolge troch syn soan Naram-Sin.
Winterswyk
Winterswyk (Nederlânsk en offisjeel Winterswijk (Nedersaksysk: Wenters of Wenterswiek) is in plak en gemeente yn it meast eastlike part fan de Achterhoeke yn de Nederlânske provinsje Gelderlân. De kearn Winterwsyk is it haadplak fan de gemeente. De gemeente hat  ynwenners (, boarne: CBS).
Namme
Yn histoaryske dokuminten wurdt Winterswyk oantsjutten mei ûnder oare de folgjende nammen: Winethereswick, Winriswic, Winterswich, Wennerswiche, Winrichwich, Wynreswick, Wentersick, Wenterswick en Wenterwic. De namme Winterswyk komt fan it Germaanske Winidaharis Wika, wat dochterdelsettings fan Winidahari betsjutte.
Geografy
De gemeente Winterswyk leit yn it easten fan Gelderlân yn de krite Achterhoeke en grinzget foar in grut part oan Dútsklân. De gemeente bestiet út de kearn Winterswyk en in grut bûtengebiet dy't troch njoggen buorskippen foarme wurdt. Mei de klok mei binne dat de folgjende buorskippen mei befolkingstal tusken heakjes: Miste (649) en Corle (263), Meddo (1.438), Huppel (408), Henxel (292), Ratum (379), Kotten (715), Brinkheurne (279), het Woold (882). Meddo hat as iennige fan de buorskippen in doarpskearn mei noch guon foarsjennings en in roomsk-katolike tsjerke, de Jehannes de Dopertsjerke.
De omkriten fan Winterswyk is ferneamd om syn kûlissegea en de stiengat mei fossile oerbliuwsel. Dêr binne guon beekbêden fan it Juera-tiidrek. Oan de ein fan it Tertiêr, likernôch 1 miljoen jier ferlyn, stie krapoan gâns Nederlân ûnder wetter. Tegearre mei Súd-Limburch bleau Winterswyk boppe wetter, dochs hat Winterswyk ea ûnder seenivo lein. Op 3 maaie 1922 waard by boarings om Winterswyk hinne stiensâlt fûn.
De omkriten fan Winterswyk waard yn 2005 troch de Nederlânske oerheid ta Nasjonaal Lânskip Winterswyk, in gea fan likernôch 22.000 bunder grut, útroppen.
Lizzer (register)
In lizzer is (fan oarsprong) in boekwurk dêr’t in register yn byholden wurdt fan:
De bekendste lizzer is de kadastrale lizzer fan it Kadaster, dat meastentiids Iepenbier register neamd wurdt. Ek gemeenten en wetterskipen hâlde lizzers, mei dêryn respektivelik de diken (de dikelizzer en de oerflaktewetters (de wetterlizzer).
De lizzer registrearret fan wa’t in perseel, dyk of wettergong is en wa’t dy ûnderhâldt. Faak wurde de eigenskippen ek registrearre, lykas de breedte en soarte ferhurding fan de dyk of it profyl fan in wettergong. By in lizzer heart gauris ek in stelsel kaarten, dêr’t de behearde objekten op yntekene binne. Yn de Wetterwet is sûnt 2009 in spesifike ferplichting opnommen om in lizzer (de wettersysteemlizzer) op te stellen foar alle wettersteatswurken.
Modernee lizzers binne digitalisearre dêr’t faak in geografysk ynformaasjesysteem by brûkt wurdt.
Waalwyk (stêd)
thumb|400px Waalwyk (Nederlânsk en offisjeel: Waalwijk, Brabânsk: Wolluk) is  in stêd en gemeente yn de Nederlânske provinsje Noard-Brabân. Waalwyk leit yn de Langstraat oan de Belgyske Maas.
Lizzer (register)
Beneamings
It wurdt lizzer is ôflaat fan fêstlizze yn de betsjutting registrearje.
Waalwyk (stêd)
Waalwyk is in middelgrutte stêd mei in regionale funksje. It hat 33.100 ynwenners (2012). Waalwyk leit tusken Kaatsheuvel en Drunen. Tichtby lizze de gruttere plakken Tilburg en Den Bosch.
Lizzer (register)
Beneamings
Ferâldere terms binne dykrôle en synsboek.
Waalwyk (stêd)
Etymology
Waalwyk, yn de 13e iuw as "Walwic" skreaun, is in gearfoeging fan "Wal" en "wic". Ut resinte ûndersikings die bliken dat de betsjutting nei alle gedachten socht wurde moat yn: "wyk op de wâl" (fan in haventsje). Dy haven soe, al foar 1200, brûkt wêze foar ferfier fan yn de omkriten ôfgroeven turf nei plakken en gebieten yn Hollân en Brabân.
Dat de namme Waalwyk mei de rivier de Waal of mei de Walen út Belgje komme soe, is in fabeltsje.
Lizzer (register)
Beneamings
In dykrôle wie oarspronklik in rôle papier, dêr’t de dyk op ôfbylde wie, mei dêrop de ferdieling fan wat eltse himgenoat ûnderhâlde moat. Om eigenwille foar te kommen wie de ferdieling troch lotsjen útmakke. Letter waard de rôle troch in boekje ferfongen.
Wahpeton
De Wahpeton (Ingelsk: Wahpeton, útspr.: ['wɑpe:tən]; Dakota: Waȟpéthuŋwaŋ, útspr.: [waχ'pe:tʰũwɑ͂]) binne ien fan 'e sân tradisjonele stammen fan 'e Sû-Yndianen fan 'e Grutte Flakten fan Noard-Amearika. Mei trije fan 'e oare seis stammen, te witten de Mdewakanton, de Sisseton, en de Wahpekûte, foarmje se Eastlike Dakota, ien fan 'e trije grutte etnysk-linguïstyske haadgroepen fan 'e Sû.
De Wahpeton, wa har namme oft "Blêdedoarp" betsjut, binne it naust besibbe oan 'e Sisseton (mooglik: "Doarp Dêr't It Goed Fiskjen Is" ). Histoarysk sjoen makken de Wahpeton diel út fan 'e Očhéthi Šakówiŋ (útspr.: [o'tʃʰe:tʰi ʃa'ko:wĩ]), wat "Sân Riedsfjurren" betsjut en wat yn 'e regel oerset wurdt as de Grutte Sû Naasje. Dêrby stie elts fjoer symboal foar in oyáte ("folk" of "naasje"), d.w.s. ien fan 'e tradisjonele stammen, wêrfan't de Eastlike Dakota der fjouwer hiene, de Westlike Dakota twa en de Lakota mar ien.
Mdewakanton
De Mdewakanton (Ingelsk: Mdewakanton, útspr.: [m'de:wɑkæntən]; Dakota: Bdewákhathuŋwaŋ, útspr.: [bde'wa:kʰatʰũwã]) binne ien fan 'e sân tradisjonele stammen fan 'e Sû-Yndianen fan 'e Grutte Flakten fan Noard-Amearika. Mei trije fan 'e oare seis stammen, te witten de Sisseton, de Wahpekûte en de Wahpeton, foarmje se Eastlike Dakota, ien fan 'e trije grutte etnysk-linguïstyske haadgroepen fan 'e Sû. It histoaryske thúslân fan 'e Mdewakanton, wa har namme oft letterlik "Doarp oan 'e Geastemar" betsjut, wie de krite om 'e Mille Lacs-mar hinne, yn 'e midden fan wat no de Amerikaanske steat Minnesota is. Hja binne it naust besibbe oan 'e Wahpekûte ("Bôgesjitters mank de Beammen"), mei wa't hja de Noardlike Ried fan 'e Eastlike Dakota foarmje.
Skiednis
It is oannimlik dat de Mdewakanton mei de rest fan 'e Eastlike Dakota yn in prehistoarysk ferline yn it súdeasten fan 'e Feriene Steaten wennen, wêrnei't se meitiid fia Ohio nei Wiskonsin en eastlik Minnesota teagen. Dat wie wêr't se libben doe't se healwei de santjinde iuw foar it earst kontakt hiene mei blanke ûntdekkingsreizgers. Oan 'e ein fan 'e achttjinde iuw waarden de Mdewakanton mei de rest fan 'e Eastlike Dakota troch de opkringende Odjibwe (Ojibwe) út Wiskonsin ferdreaun en djipper Minnesota yn jage. Dat late letter ta in tige lukratyf hantsjebakken mei de Amerikaanske oerheid, wêrby't de Mdewakanton yn 1837 hast in miljoen dollar barden foar harren lân yn westlik Wiskonsin. Mar mei't se dêr feitlik al lang wei ferdreaun wiene, waarden se dus betelle foar lân dat harres net mear wie.
Histoarysk sjoen makken de Mdewakanton diel út fan 'e Očhéthi Šakówiŋ (útspr.: [o'tʃʰe:tʰi ʃa'ko:wĩ]), wat "Sân Riedsfjurren" betsjut en wat yn 'e regel oerset wurdt as de Grutte Sû Naasje. Dêrby stie elts fjoer symboal foar in oyáte ("folk" of "naasje"), d.w.s. ien fan 'e tradisjonele stammen, wêrfan't de Eastlike Dakota der fjouwer hiene, de Westlike Dakota twa en de Lakota mar ien. Oant de Dakota-Oarloch fan 1862, feitliks mear in opstân as in oarloch, dy't bloedich delslein waard troch de Amerikanen, wiene de Mdewakanton de liedende stamme fan 'e Sân Riedsfjurren. Neitiid rekken se fersille en ferearmoede, en waarden de Titon (of Lakota) de wichtichste stamme.
Hjoed de dei
Hjoed de dei libje de Mdewakanton benammen yn 'e Yndianereservaten fan 'e Amerikaanske steaten Súd-Dakota en Nebraska, dêr't se middenmank oare Eastlike Dakota en ek Westlike Dakota tahâlde. Ek yn 'e Kanadeeske provinsjes Manitoba en Saskatchewan libje ferskate groepen Mdewakanton. Yn Minnesota binne mar lytse groepkes fan harren mear oer, dy't dêr yn fjouwer petiterich lytse reservaatsjes libje. Dêropta bestiet de Mille Lacs Troep fan Odjibwe (Mille Lacs Band of Ojibwe) foar in oansjenlik diel út lju fan Mdewakanton-komôf, al identifisearje dy har tsjintwurdich as Odjibwe. De iennichste stamme sûnder federale erkenning is tagelyk ek de iennichste Sû-stamme dy't útslutend út Mdewakanton bestiet, nammentlik de lytse Mendota Mdewakanton Sû Mienskip (Mendota Mdewakanton Sioux Community), mei syn haadkertier yn Mendota en in ledetal fan 250.
Laurentiustsjerke (Folsgeare)
De Laurentiustsjerke oan de Tsaerddyk yn Folsgeare is ien fan de tsjerken fan de PKN-gemeente Easthim-Abbegea-Folsgeare. De tsjerke is in ryksmonumint.
Skiednis
Fan de yn de roomske tiid oan Laurentius fan Rome wijde tsjerke bleau oant de dei fan hjoed de 13e iuwske toer stean. It doarp hie oan it ein fan de 15e en it begjin fan de 16e iuw in soad te lijen fan de striid tusken de Skieringers en Fetkeapers. Plonderjende troepen dy't oer de ferbiningswei tusken Boalsert en Snits teagen foelen yn 1498 Folsgeare oan. De ynwenners sochten harren heil yn 'e tsjerke, mar de troep stiek de Laurentiustsjerke yn ' e brân en teminsten tsien minsken ferlearen dêrby harren libben. Neffens in ynskripsje yn in balke waard de toer yn 1532 noch ûnder hannen nommen. Mei de reformaasje gyng de tjerke fan de katolike lear oer op de protestantske. Sa healwei de 19e iuw waard de steat fan it gebou der net better op, der folgen reparaasjes mar yn 1863 waard der op oantrún fan dûmny J.H. Guldenarm besletten ta ôfbraak fan de midsiuwske tsjerke. It slagge dûmny Guldenarm it jild byinoar te krijgen en om 't dy syn rjochtsinnige preken in soad tsjerkefolk loek, mocht de nije tsjerke ek wol wat grutter útfalle as de âlde. Yn 1864 waard útein set mei de bou, mar al gau nei de foltôging die bliken dat it bouwurk fersakke en dat wie sa slim dat in pear jier letter it beslút nommen wurde moast om de tsjerke wer ôf te brekken. Op 'e nij moast der jild ynsammele wurde; de tsjerke fan 1864 waard ôfbrutsen, mei itselde materjaal wer opboud en no better fundearre mei 218 heipeallen fan 5,5 meter lingte. It ûntwerp fan de tsjerke werfoar't de earste stien op 8 septimber 1875 troch R.T. Abma lein waard, bleau frijwat itselde as it ûntwerp fan 1864. De tsjerke soe noch itselde jier oplevere wurde, mar de oannimmer strûpte der ûnder en sa duorre it oant 1876 dat de tsjerke troch timmerman Gerrit Monsma út Folsgeare ôfboud wurde koe.
Ynterieur
De ynrjochting fan de tsjerke komt noch út de tsjerke fan 1864 en hat ek in 19e-iuwske yndieling mei de preekstoel oan de eastlike muorre fan it trijesidige koer. De preekstoel stie eartiids noch yn de midsiuwske tsjerke stien, wylst it klankboerd en de foet 19e-iuwsk binne. Om't dûmny Guldenarm hichtefrees hie, is de foet pas nei syn ferfarren yn 1877 ûnder de preekstoel set. De bank by it doophek oan de noardlike muorre wie de Rengersbank, eigendom fan grytman Sjuck van Welderen Rengers en Wilhelmina Maria fan Beeck Calkoen, de bewenners fan Epemastate yn Ysbrechtum. Hja tsjerkten leaver yn Folsgeare dan yn it eigen doarp fanwegen de rjochtsinnige dûmny's fan Folsgeare. Under de houten flier lizze âlde grêfsarken. It neamen wurdich is de portretsark fan Hobbe Goffes fan Sjaarda en syn frou Foeckel fan Roorda út 1557.
Yn de toer hinget noch in lûdklok út de roomske tiid. De klok waard yn 1532 getten troch Geart fan Wou en Jehannes ter Steghe en hat in diameter fan 94 sintimeter.
Oargel
Yn 1908 boude Bakker & Timmenga in nij oargel foar de grifformearde tsjerke fan Marrum. Doe't de grifformearden dêr yn 1923 in nije tsjerke bouwe lieten, waard it oargel yn de nije tsjerke sûnder feroarings wer opboud. In pear jier letter waard it oargel mei in Trompet 8′ útwreide. It oargel waard yn 1961 troch Bakker & Timmenga oerbrocht nei de herfoarme tsjerke fan Folsgeare. De Cornbet III sterk waard by de weropbou yn Folsgeare ferfongen troch in trochrinnende Mixtuur. It oargel is mechanysk en hat in oanhongen pedaal.
Gemeente
Tsjerklik wie de herfoarme gemeente fan Folsgeare al sûnt 1608 mei Abbegea en Easthim ferbûn. Sûnt 1992 foarmen de herfoarmen mei de grifformearden fan de trije doarpen in Samen-op-Weg-gemeente, dy't op 15 april 2008 fusearre ta de PKN gemeente Easthim-Abbegea-Folsgeare. By de fúzje waarden der gjin tsjerken ôfstjitten en sels de grifformearde tsjerke fan Easthim bleau yn gebrûk as it tsjerklik sintrum fan de nije protestantske gemeente.
Eelke Bakker
Eelke Bakker (Ballum, 28 july 1910 – Dokkum, 3 maaie 2020) wie in Frysk âld-boer en âld-yngenieur, dy't op 8 augustus 2018 de âldste Fryske man ea waard. Hy wie doe 108 jier en 7 dagen. Dêrmei ferbriek er it âlde rekôr, dat op 'e namme stie fan Yme van der Meer út Warkum, dy't yn 2001 yn 'e âlderdom fan 108 jier en 6 dagen ferstoar. (De âldste Fryske frou ea wie Johanna Zandstra-Giezen, dy't yn 1993 kaam te ferstjerren doe't hja 111 jier en 9 dagen âld wie.)
Libben
Bakker waard yn 1910 berne yn it doarp Ballum op it Amelân. Yn 1928 ferhuze er mei 18 jier nei Eanjum, op it fêstelân fan Fryslân, dêr't er boer wurde koe. Letter wurke er as yngenieur foar it Ministearje fan Rykswettersteat, en yn dy hoedanichheid wied er belutsen by de bou fan 'e Ofslútdyk.
Bakker troude yn Mitselwier mei Bauktje Sonnema, dy't yn 2007 yn 'e âlderdom fan 92 jier kaam te ferstjerren. Mei har hie Bakker fjouwer bern: trije soannen en in dochter. Ien fan syn soannen ferstoar yn 2010. Yn 1959 fêstigen Bakker en de frou harren yn Dokkum. Yn 2009 krige er mei 99 jier in pacemaker ymplantearre. Dêrtroch bettere syn sûnens, dy't de foargeande jierren wat yn 'e minnichte rekke wie, wer flink op.
Sûnt 30 maart 2013 wie Bakker de âldste libbene man fan Fryslân, en troch it ferstjerren fan 'e 107-jierrige Jan Willem van de Kamp waard er op 31 maaie 2017 ek de âldste libbene man fan Nederlân. Doe't op 7 maart 2018 de yn Belgje wenjende Nederlânske preester Jacques Clemens ferstoar, waard er ek de âldste libbene man yn 'e Benelúks. Foar syn hege jierren wie Bakker noch tige fit: hy rûn sûnder rollator of gongelstôk en hie gjin ferlet fan in lêsbril of gehoarapparaat. It geheim om lang te libjen wie neffens him elte dei brea mei in soad spek te iten.
Bakker wenne oant syn dea noch selsstannich yn Dokkum, dêr't er op 3 maaie 2020 yn 'e âlderdom fan 109 jier en 280 dagen kaam te ferstjerren.
Leksikon fan Nederlânske Byldzjende Keunstners 1750-1950
It Leksikon fan Nederlânske Byldzjende Keunstners 1750-1950  is in standertwurk mei op alfabet oardere keunstners út it neamd tiidrek. It neislachwurk jout in beheinde biografy en in beskriuwing fan it wurk fan de keunstner. It waard makke en útjûn troch de Haachske keunsthanneler Pieter Scheen en is net allinne ûnder beropsminsken (keunsthannelers, taksateurs, feilingmasters, ensafuorthinne), mar ek ûnder keunstleafhawwers en samlers in begryp wurden.
De earste edysje ferskynde 1946 ûnder de titel Honderd jaar Nederlandsche Schilder- en Teekenkunst, goed tweintich jier letter folge troch it standertwurk yn twa dielen.
Bibliografyske feiten
Pieter Scheen, gearstaller en útjouwer, Lexicon Nederlandse Beeldende Kunstenaars 1750-1950, De Haach, 1969, ISBN 90-6522-014-3.
Feike Salverda
thumb|250px|Feike Salverda yn 1986 Feike Salverda (Kollum, 2 augustus 1946 – Amsterdam, 8 maart 1996) wie in Nederlânsk sjoernalist.
Wurkpaad
Salverda waard opbrocht yn Alfen oan de Ryn. Hy begûn yn 1965 as skriuwend sjoernalist foar Het Vrije Volk, mar waard fral bekend fan syn ûndersykssjoernalistike wurk by Vrij Nederland. Salverda arbeide dêr hieltyd faker op mei Lex Runderkamp. Yn 1986 stapten Salverda en Runderkamp tegearre oer naar de VPRO en makken dêr it tv-programma Gouden Bergen. Tegearre skreaune se it boek De elite zwijgt: onderzoek naar het vermogen van Nederlanders dat ek yn 1986 útbrocht waard.
ABP en Hollandia
Salverda wie in boechbyld fan de Nederlânske ûndersykssjoernalistyk. Hy wist feiten boppe tafel te krijen oer ûnder mear de "ABP-affêre", dy't úteinlik late de Parlemintêre enkête nei bousubsydzjes, en oer de relaasje tusken it famyljebedriuw fan Ruud Lubbers (Hollandia Kloos) en Koeweit.
De ein
Feike Salverda krige long- en lymfeklierkanker en stoar yn maart 1996 yn de âldens fan mar op 49 jier yn in Amsterdamsk sikehûs. Hy waard beïerdige op it 2e Algemiene Begraafplak Kovelswade yn Utert.
Robert fan Bruce, 5e hear fan Annandale
Robert fan Bruce, 5e hear fan Annandale, byneamd Robert de Nommele (Ingelsk: Robert Bruce, Normandysk-Frânsk: Robert de Brus; ±1210 – Lochmaben (Skotlân), 31 maart 1295), wie in Skotsk ealman fan Normandysk (en foar in diel ek Iersk) komôf, dy't by syn libben ferskate hege funksjes beklaaide yn sawol Skotlân as Ingelân. Nei't de Skotske troan yn 1290 leech rekke wie, wurp hy him op as ien fan 'e rjochthawwers op it keningskip, mar lei it dêrby ôf tsjin Jan fan Balliol. Sadwaande loek er him yn 1292 desyllúzjonearre werom út 'e Skotske polityk. Syn pakesizzer kaam yn 1306 op 'e Skotske troan as Robert I.
Iere jierren
Annandale waard omtrint 1210 berne as de soan fan Robert fan Bruce, 4e hear fan Annandale, en Isabella fan Skotlân, grevinne fan Huntingdon. Hy wie de pakesizzer fan David fan Skotlân, greve fan Huntingdon, de oerpakesizzer fan Hindrik fan Skotlân, greve fan Huntingdon, en de betoerpakesizzer fan kening David I fan Skotlân. Behalven hear fan Annandale, yn Skotlân, wied er ek hear fan Hartlepool (ek wol bekend as Hartness), yn it Noardingelske greefskip Durham, en fan Writtle en Hatfield Broad Oak yn it Súdingelske Esseks. Yn 1240 troude Annandale mei Isabella fan Clare, de dochter fan Gilbert fan Clare, 4e greve fan Hertford en 5e greve fan Gloucester. De breidsskat omfieme û.m. it doarp Ripe, yn Susseks.
Yn Ingelân
Om't in grut diel fan syn lânerijen yn Ingelân leine, bemuoide Annandale him ek mei de Ingelske polityk. Sa wied er oant 1255 kastelein fan it keninklike Kastiel fan Carlisle, yn Kumbria. Under de Twadde Baronne-oarloch, in opstân ûnder lieding fan Simon fan Montfort, 6e greve fan Leicester, dêr't in oansjenlik diel fan 'e Ingelske adel yn behelle wie, focht Annandale oan 'e kant fan kening Hindrik III, en waard er yn 'e Slach by Lewes, yn 1264, troch de opstannelingen kriichsfinzen makke. Neitiid moast syn soan en erfgenamt, dy't ek Robert fan Bruce hiet, him tsjin in hege lospriis frijkeapje fan nota bene Annandale syn eigen broer Bernard en syn omkesizzer Gilbert fan Clare, 7e greve fan Gloucester, dy't har by de opstân oansletten hiene.