cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Paiser Meul
Skiednis
By de restauraasje yn de jierren 1980 binne de seilroeden wer ferfongen troch selsswichting.
Beskriuwing
De mûne is in achtkante boppekruier mei stelling. De ûnderbou is fan bakstien, de boppebou fan hout en is útsein de kape, dy't mei daklear beklaaid is, reiddutsen. De roeden hawwe in flecht fan likernôch 21,2 meter. De mûne hat twa koppels mealstiennen en in kammenluiwurk.
Yas Marina Circuit
It Yas Marina Circuit is in sirkwy foar de autosport op it eilân Yas yn Abû Daby, de haadstêd fan de Feriene Arabyske Emiraten. Sûnt 2009 wurdt de Grutte Priis Formule 1 fan Abû Dabi hjir ferriden.
Naoki Yamada
(4 july 1990) is in Japansk fuotballer, dy't spilet foar Shonan Bellmare. Earder spile foar Urawa Reds.
Westerwâldske Aa
thumb|De Westerwâldske Aa thumb|De Westwolder Aa op de kaart fan Pijnacker út 1634 De Westerwâldske Aa (Nederlânsk: Westerwoldse Aa, ferâldere: Westerwoldsche Aa, Dútsk: Westerwolder Aa) is in grinsrivier tusken Nederlân en Dútslân.
De Westerwâldske Aa ûntstiet by Wessinghuizen yn de gemeente Stedskanaal by de gearrin fan de Mussel Aa en de gruttere Ruiten Aa, dy't as de bopperin beskôge wurde kin.
Rin
De rin fan de Ruiten Aa begjint hjoed-de-dei oan de eastlike râne fan Ter Apel. Dêrnei rint er, yn bytsje kringeljend, nei it noarden. It doarp Sellingen leit tusken de rivier en de parallel lizzende Ruiten-Aa-kanaal beëasten it doarp yn. Tsien kilometer nei it noarden rint it wetter tusken Vlagtwedde en Onstwedde en rint gear mei de Mussel Aa. Op dat plak begjint de Westerwâldske Aa.
Dêrnei rint er troch Wedde en dan eastlik by Blijham del. By de útbuorren De Bult by Aldeskâns mûnet de Pekel A yn de rivier út. Dêr wei is skipfeart yn de rivier mooglik. Justjes foar Bad Nijeskâns komt it B.L. Tijdenskanaal út yn de rivier. Dêrnei rint it rivierke by Bad Nijeskâns del nei it noarden dêr't it yn de Doalert útmûnet. Fan Bad Nijeskâns ôf foarmet de rivier de ryksgrins tusken Nederlân en Dútslân.
Uterdyks, yn de Doalert, wurdt er Bûten Aa of Schanskerdiep neamd, en rint sa'n 2½ kilometer westlik by de Nederlânske ouwer del, foar't it nei it noarden yn de rjochting fan de Groote Gat rint, dat ek ta de rin fan de rivier rekkene wurde kin.
Skiednis
Yn de Midsiuwen waard de Westerwâldske Aa nei it binnenkommen fan de goa Reiderlân mooglik de Reider Ie neamd. Hy rûn ta oant de Punt fan Reide dêr't it yn de Iems útmûne. De grins tusken Westerwâlde en it Reiderlân lei tusken de karspels Blijham en Vriescheloo. Oare boarnen sizze dat dêrmei de Pekel A bedoeld waard.
Yn 1634 waard de namme Westwolder Aa foar it earst brûkt troch Cornelis Pijnacker op syn kaart fan Drinte.
Fort Belknap Yndianemienskip
De Fort Belknap Yndianemienskip (Ingelsk: Fort Belknap Indian Community) is in federaal erkende Yndiaanske stamme-organisaasje yn 'e Feriene Steaten, mei in eigen reservaat yn 'e steat Montana. De organisaasje waard oprjochte waard yn 1888, en it haadkertier is fêstige yn Harlem, yn Montana.
Demografy
De Fort Belknap Yndianemienskip hat 6.400 leden. Dat binne etnyske Gro Wânt (Gros Ventre), in Algonkwynsk folk, en Assiniboin, in Sûaansk folk. De opspjalting fan 'e stamme neffens etnyske linen komt del op sa'n 3.700 Gro Wânt en likernôch 2.600 Assiniboin.
Reservaat
It reservaat fan 'e Fort Belknap Yndianemienskip is it Fort Belknap Yndianereservaat (Fort Belknap Indian Reservation) fan noardlik Montana. Dêr wennen yn 2010 krapoan 2.900 minsken. It reservaat hat in oerflak fan goed 2.600 km² en it haadplak is Fort Belknap Agency, dat oan 'e noardlike grins fan it reservaat leit, 6½ km besuden de stêd Harlem, dêr't it fan skaat wurdt troch de rivier de Milk.
Keppelings om utens
● Offisjele webside fan 'e Fort Belknap Yndianemienskip
Kaitlyn Dever
Kaitlyn Dever (útspr.: ['ke:tlɪn 'di:vəɹ], likernôch: "keetlin diivr"; Phoenix (Arizona), 21 desimber 1996) is in Amerikaansk film- en tillefyzje-aktrise, dy't benammen bekend wurden is mei har rollen yn 'e tillefyzjesearjes Justified, Last Man Standing en Unbelievable.
Jonkheid en oplieding
Dever waard yn 1996 berne yn 'e stêd Phoenix, yn 'e súdwestlike Amerikaanske steat Arizona as de dochter fan Tim Dever, in stimakteur, en dy syn frou Kathy. Har belangstelling foar de poadiumkeunsten begûn doe't se noch mar fiif jier wie, en har âldelju har ynskreaune oan in toanielskoalle. Njonken aktearjen die hja as bern ek oan turnjen, ballet en skeelerjen, mar dy leafhawwerijen joech hja meitiid op om har mear ta te lizzen op har aktearjen.
Aktearkarriêre
Har earste rol fan namme hie Dever yn 'e tillefyzjefilm An American Girl: Chrissa Stands Strong, út 2009, dêr't se in narre dakleas famke yn spile. Oare films dêr't se lytse roltsjes yn hie, wiene û.m. Bad Teacher (2011), mei Cameron Diaz yn 'e haadrol, en it troch Clint Eastwood regisearre J. Edgar (2011), in biografyske film oer de direkteur fan 'e FBI J. Edgar Hoover. Yn 2013 wie Dever te sjen yn 'e romantyske jeugddramafilm The Spectacular Now, mei Miles Teller en Shailene Woodley yn 'e haadrollen. Dever spile dêryn de bêste freondinne fan it personaazje fan Woodley. Fierders aktearre Dever ek yn 'e swarte komeedzje Laggies (2014), mei as tsjinspilers û.o. Chloë Grace Moretz en Keira Knightley. Itselde jier fertolke se ien fan 'e haadrollen yn 'e film Men, Women & Children.
Op 'e tillefyzje hie Dever û.o. gastrollen yn tillefyzjesearjes as Modern Family, Private Practice en The Mentalist. Fan 2011 oant 2015 fertolke se de weromkearende rol fan Loretta McCready yn 'e dramasearje Justified. Har oare grutte rol wie dy fan Eve Baxter, de jongste dochter fan 'e personaazjes fan Tim Allen en Nancy Travis yn 'e komeedzjesearje Last Man Standing. Dy sette útein yn 2011, wêrnei't Dever seis seizoenen lang in fêste rol hie. Fan it sânde seizoen yn 2018 ôf gie Eve yn 'e searje út 'e hûs en hie Dever inkeld noch yn in weromkearende rol oant Last Man Standing yn 2021 stopset waard. Dever waard yn 2012 nominearre foar trije Young Artist Awards, foar har rollen yn Bad Teacher, Justified en Last Man Standing.
Ryota Tsuzuki
(18 april 1978) is in eardere Japansk fuotballer. Earder spile foar Gamba Osaka, Urawa Reds en Shonan Bellmare. spile ek yn it Japansk fuotbalalvetal. Hy die mei oan it Olympyske Simmerspullen 2000 en it Confederations Cup 2001.
Kaitlyn Dever
Aktearkarriêre
Yn 2018 hie Dever in lytse rol yn 'e politike dramafilm The Front Runner, dêr't se yn gearwurke mei Molly Ephraim, har "suster" út Last Man Standing. Datselde jiers wie se ek te sjen yn it biografysk drama Beautiful Boy, mei Timothée Chalamet. Begjin 2019 spile se yn 'e skrillerfilm Them That Follow, dy't foar it earst fertoand waard op it Sundance Filmfestival foar ûnôfhinklike films. Letter dat jier fertolke Dever mei Beanie Feldstein de haadrollen yn 'e jeugdkomeedzje Booksmart, ûnder rezjy fan Olivia Wilde, dy't yn premiêre gie op it filmfestival South by Southwest yn Austin (Teksas). Yn 2019 hie se ek ien fan 'e haadrollen yn Unbelievable, in minysearje fan Netflix. Foar dy rol waard se nominearre foar de Golden Globe foar bêste aktrise yn in minysearje of tillefyzjefilm en de BAFTA foar opkommende stjer. Yn 2020 wurke Dever mei oan it harkspuldrama When You Finish Saving the World. Yn 2021 waard se cast yn 'e titelrol fan 'e oankommende film Rosaline.
Dútsers
De Dútsers (Dútsk: die Deutschen) binne in folk dat benammen bepaald wurdt troch in mienskiplike kultuer en taal, en minder troch de grinzen fan in lân.
Oer de hiele wrâld binne likernôch 100 miljoen minsken dy't Dútsk as memmetaal hawwe. Soms wurdt ûnderskied makke tusken Dútsers en etnyske Dútsers, wêrby't dy lêste groep definearre wurdt as minsken dy't troch harren sels of troch oaren as Dútser beskôge wurde, mar dy't net yn de Bûnsrepublyk Dútslân wenje, en dy't der ek gjin boarger fan binne.
Grutte Priis Formule 1 fan Kanada 2010
Utslaggen fan de Grutte Priis Formule 1 fan Kanada 2010 yn Montreal op 13 juny. It wie de achtste fan 19 races fan de Formule 1 yn 2010. Hy waard op it Circuit Gilles Villeneuve hâlden. De race waard hâlden oer 70 omgongen, op it 4,4 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 305,3 kilometer.
Hilmahústermole
De Hilmahústermûne is in poldermûne súdlik fan it doarp Fisfliet yn de provinsje Grinslân, fuort oan de Fryske grins. Eigner fan de mûne is De Stifting Grinslânske Poldermûnen.
De mûne waard yn 1868 boud en stiet oan de noardlike kant fan it spoar fan Ljouwert nei Grins en oan de rjochter kant fan de Lauwers.
De mûne wurke noch in set ferlyn as gemaal. Nei't de diselmotor út de mûne helle waard, mealt de mûne allinne noch op frijwillige basis. In echte funksje hat de mûne net mear, it wetter wurdt allinne wat ompompt.
De wjukken hawwe lykas in soad oare Grinslânske mûnen selsswichting. Sûnt 2015 hat de mûne elektrisiteit.
Yn 2018 waard it 150-jierrich jubileum fan de mûne fierd.
Skanoskrift
thumb|250px|Skanoskrift nûmer 21, febrewaris 2013 It Skanoskrift wie in Frysktalich periodyk tydskrift fan de eardere stúdzjeferiening Skanomodu (2007-2014). Skanomodu wie ferbûn oan de stúdzje Fryske taal en kultuer oan de Ryksuniversiteit Grins. Sûnt it akademysk jier 2013-2014 waard de stúdzje Frysk fuortset as de bacheloroplieding "Minorities and Multilingualism". Foar dy oplieding is der in nije stúdzjeferiening: Multi.
De lêste redaksje fan it Skanoskrift waard foarme troch de fjouwer bestjoersleden fan stúdzjeferiening Skanomodu: J. Ybema, S. Kingma, M. Reitsma en N.J. de Vries.
Nei it opheffen fan de feriening op 1 jannewaris 2015 ferskynde it Skanoskrift net mear. Yn totaal ferskynden der 29 nûmers. De feriening gie fierder as in stifting: Stifting Skanomodu, dy't it nije Y-skrift (ynternettydskrift) Skanomodu útjout.
Skanoskrift
Luneburch (Landkreis)
De Landkreis Luneburch (Dútsk: Landkreis Lüneburg) is in lânkring yn it noardeasten fan it Dútske bûnslân Nedersaksen.
Geografy
De lânkring Luneburch leit súdlik fan Hamburch tusken de delling fan de Elbe en de Lüneburger Heide. De Elbe rinte troch de lânkring. Eastlik fan de Elbe leit it Amt Neunhaus en in diel fan de gemeente Bleckedes, de rêst fan de lânkring leit westlik fan de Elbe.
De lânkring grinzget mei de klok mei fanôf it noarden oan de kring Herzogtum Lauenburg (yn Sleeswyk-Holstein), oan de lânkring Ludwigslust-Parchim (yn Meklenburch-Foarpommeren) en oan de lânkringen Lüchow-Dannenberg, Uelzen, Heidekreis en Harburg (Nedersaksen).
Heraldyk
De heraldyske liuw ferwiist nei it hartochdom Breunswyk-Luneburch. De herten yn it wapen binne ûntliend oan it nasjonale wapen fan Denemark (hartoch Willem fan Lüneburg troude yn de 13e iuw mei Helena fan Denemark).
Fort Belknap Agency (Montana)
Fort Belknap Agency [fɔɹt 'bɛlnæp 'e:ʤǝnsi] is in plak yn Blaine County, yn it noarden fan 'e Amerikaanske steat Montana. Hoewol't it net it haadplak fan 'e county is (dat is Chinook), is it wol it haadplak fan it Fort Belknap Yndianereservaat (Fort Belknap Indian Reservation), fan 'e Fort Belknap Yndianemienskip (Fort Belknap Indian Community). Neffens gegevens fan 'e folkstelling fan 2010 lei it ynwennertal fan Fort Belknap Agency doe op krapoan 1.300 minsken. Yn Fort Belknap Agency binne û.m. it Aniiih Nakoda Kolleezje en it Belknap Sikehûs fêstige.
Skiednis
Fort Belknap Agency waard yn 1878 stifte as in agintskip fan it Amerikaanske Buro fan Yndiaanske Saken (BIA) dêr't de stammen fan 'e Assiniboin (Assiniboine) en de Gro Wânt (Gros Ventre) harren yn ferdraggen taseine rantsoenen ôfhelje koene en jierjilden útkeard krigen. Yn 1888 waard it Fort Belknap Yndianereservaat oprjochte, in reservaat dat sûnt troch de Gro Wânt en de Assiniboin dield wurdt.
Demografy
Neffens gegevens fan 'e folkstelling fan 2000 wie doe fan 'e befolking fan Fort Belknap Agency 4,3% âlder as 65 jier en 41,8% jonger as 18 jier. Fierders bestie 16,8% fan 'e húshâldings út ien persoan, wylst 38,3% fan 'e befolking ûnder de earmoedegrins libbe (foar it befolkingssegmint fan boppe de 65 jier wie dat sels 56,1%). Wat de etnyske opbou fan 'e befolking oangiet, dy wie yn 2000 sa: 95,6% Yndianen; 1,5% Latino's; 1,1% blanken; 0,3% swarten; 1,5% oaren of fan mingd etnysk komôf.
Takuji Yonemoto
(3 desimber 1990) is in Japansk fuotballer, dy't spilet foar FC Tokyo.
Anna Netrebko
Anna Netrebko (Krasnodar, 18 septimber 1971) is in Russysk-Eastenryksk operasjongster fan etnysk Oekraynsk komôf.
Kazuya Yamamura
(2 desimber 1989) is in Japansk fuotballer, dy't spilet foar Cerezo Osaka. Earder spile foar Kashima Antlers. spile ek yn it Japansk fuotbalalvetal. Hy die mei oan it Olympyske Simmerspullen 2012.
Yvan Goll
thumb|Grêf fan Yvan- en Claire Goll Yvan Goll (berne as Isaac Lang, Saint-Dié-des-Vosges, 29 maart 1891 – Neuilly-sur-Seine, 27 febrewaris 1950) wie in Dútsk-Frânsk ekspresjonistysk dichter, romanskriuwer en toanielskriuwer. 'Goll' wie ien fan de sechtjin skûlnammen dy't er sûnt 1915 brûkte.
Biografy
As pasifist mei de Dútske nasjonaliteit flechte Goll foar it gewald fan de Earste Wrâldoarloch nei Switserlân, dêr't er yn 1917 syn ferneamde gedicht ''Requiem. Für die Gefallenen von Europa'' skreau. Yn 1919 ferfear er nei Parys en waard dêr troch it surrealisme beynfloede. Hy boaske yn 1921 mei Claire Aischmann en reizge dêrnei hinne en wer tusken Berlyn en Parys, en frege himsels ôf wat de identiteit fan Jeropa wie en hoe't it mei dat kontinint fierder moast: in tema dat in leidmotief yn syn wurk bleaun is.
Yn syn Amerikaanske perioade skreau er ûnder oaren it toanielstik Fruit from Saturn, dat oer de atoombommen op Hiroshima en Nagasaky giet; hy bleau lykwols yn in surrealistyske, faak fijwat iroanyske sfear baaien.
Yn 1947 waard by Goll leukemy fêststeld; hy gie werom nei Parys en stoar dêr trije jier letter. Goll syn wurk waard nea fergetten, mar komt oan de oare kant hast nea yn it skynljocht, meidat it meast hermetysk is en yn syn ekspresjonistyske besielens in idioom brûkt dat hjoed-de-dei faak as datearre beskôge wurdt. Dochs is it surrealisme fan Ywan Goll yn sekere sin in foarrinner fan it postmodernisme.
Adelaide
Adelaide (Ingelske útspr.: [ˈædəleɪd], likernôch: " ed -dul-leed"; ) is de haadstêd fan 'e Australyske steat Súd-Austraalje en de op fjouwer nei grutste stêd fan it lân. Yn 'e regel wurdt mei 'Adelaide' ferwiisd nei de stêdekloft, dy't anno 2020 krapoan 1,4 miljoen ynwenners telde; de eigentlike gemeente Adelaide beslacht inkeld it stedssintrum en hie dat jiers mar 26.000 ynwenners. Adelaide leit oan 'e Australyske súdkust en de Grutte Australyske Bocht. De stêd waard yn 1836 stifte en ferneamd nei Adelheid fan Saksen-Meiningen (yn it Ingelsk Adelaide), de keninginne-gemalinne fan it Feriene Keninkryk en Hannover en de frou fan kening Willem IV. Histoarysk stie Adelaide bekend om syn godstsjinstfrijheid en progressive politike herfoarmings. Hjoed de dei is de stêd benammen ferneamd om syn withoefolle festivals en sporteveneminten en natoerskientme.
Geografy
Adelaide leit yn it suden fan Austraalje en yn it súdeasten fan 'e Australyske steat Súd-Austraalje, dêr't it de haadstêd fan is. De stêd leit oan 'e kust fan 'e Golf fan Sint-Finsint, in baai fan 'e Grutte Australyske Bocht, dy't sels wer ûnderdiel útmakket fan 'e Súdlike Oseaan. By Adelaide rint de kust fan noard nei súd; de igge leit sadwaande oan 'e westkant fan 'e beboude kom. De stêd hat yn syn gehiel in oerflak fan 3.259,8 km², wylst de gemeente Adelaide mar 15,6 km² beslacht. De stêd rint by de kust wei oant 20 km yn it binnenlân op. Fan noard nei súd mjit de stêd yn totaal 96 km. Adelaide leit op 'e Flakte fan Adelaide oan 'e noardkant fan it nei it suden ta útstykjende Fleurieu-skiereilân. Oan 'e eastkant wurdt de stêd begrinzge troch it foarlân fan it Mount Loftyberchtme.
Skiednis
Oant fier yn 'e njoggentjinde iuw waard it gebiet dêr't no Adelaide leit, bewenne troch de Kaurna, in Aboriginal-folk dat mar 300 leden telde en dat syn heitelân Tarndanyangga neamde. Troch de blanke kolonisten fan it gebiet waarden de Kaurna oantsjut as de Cowandilla. Yn febrewaris 1836 waard de Britske koloanje Súd-Austraalje stifte, wêrnei't de kolonisaasje fan it wengebiet fan 'e Kaurna al rillegau op gong kaam. Binnen twa of trije desennia dêrnei wiene de Kaurna, harren yngewikkelde taal en harren rike kultuer frijwol útrûge. Yngeande dokumintearring troch iere sindelingen hat in moderne oplibbing fan sawol de etnyske groep as de taal mooglik makke.
Súd-Austraalje wie de iennichste fan 'e seis Britske koloanje yn Austraalje dy't frijwillich kolonisearre waard troch frije minsken; de oare fiif ûntstiene allegear as strafkoloanjes. Súd-Austraalje wie it betinksel fan Edward Gibbon Wakefield, dy't fêststeld hie dat de oare Australyske koloanjes te lijen hiene ûnder in groanysk tekoart oan arbeidskrêften om't se eltsenien dy't dêr oankaam daliks in stik grûn joegen. Yn Súd-Austraalje liet er sadwaande de grûn ferkeapje foar in priis dy't ûnbetelber wie foar de legere maatskiplike klassen. Dat betsjutte dat sokken hurd foar de rikere ynwenners wurkje moatte soene om ea sels grûn keapje te kinnen. Oan 'e oare kant hie Súd-Austraalje fan it begjin ôf oan wol godstsjinstfrijheid heech yn findel stean en waard de koloanje in feilich ûntwyk foar eltsenien dy't ferfolge waard om syn religieuze opfettings.
It koloniaal regear fan Súd-Austraalje sette yn desimber 1836 mei syn wurk útein by de Alde Gombeam, yn wat no de foarstêd Glenelg North is. It plak dêr't de haadstêd fan 'e nije koloanje komme moast, waard mei soarch útsocht en opmetten troch kolonel William Light, dy't tsjintwurdich as ien fan 'e stifters fan Adelaide beskôge wurdt. Neitiid waard it ûntwerp fan Light sekuer folge by de bou fan 'e stêd. It stedssintrum kaam deunby de rivier de Torrens te lizzen. It roasterfoarmige strjitteplan waard ûnderbrutsen troch grutte pleinen en brede leanen foar in goede berikberens fan it sintrum en trochstreaming fan it ferkear.
Om't Adelaide troch frije kolonisten boud wie en bewenne waard, fûn men it yn 't earstoan net nedich om in finzenis te bouwen, mei't der mei sokke oprjochte lju grif gjin misdie wêze soe. Dat pakte fansels oars út, dat yn 1838 waard der dochs mar in tichthûs set. Yn 1841 krige de oant doe ta fierhinne agraryske ekonomy fan Adelaide in ympuls doe't deunby, yn Glen Osmond, sulver ûntdutsen waard. Nei't de rivier de Murray, dy't eastlik fan Adelaide útmûnet yn 'e Grutte Australyske Bocht, yn 1853 mei súkses foar it earst befearn wie troch Francis Cadell, waarden der fia dy rivier hannelsbetrekkings oanknope mei de koloanjes Fiktoaria, Nij-Súd-Wales en Queenslân. Yn 1867 waard de Universiteit fan Adelaide oprjochte.
By de swiere ekonomyske resesje dêr't de Australyske koloanjes yn 'e 1890-er jierren ûnder te lijen hiene, waard Adelaide net sa slim troffen as Sydney en Melbourne. Boppedat waarden yn dy tiid nije sulver- en leadminen iepene by Broken Hill. (Dat leit yn Nij-Súd-Wales, mar yn it efterlân fan Adelaide.) Tsjin 'e tiid dat Austraalje yn 1901 feriene waard, wie Adelaide nei Sydney en Melbourne de op twa nei grutste stêd fan it lân, in posysje dy't it in grut diel fan 'e tweintichste iuw behold, oant it úteinlik ynhelle waard troch Brisbane en Perth.
Yn 'e 1970-er jierren krige Adelaide de namme de progressyfste stêd fan Austraalje te wêzen troch de maatskiplike herfoarmings dy't trochfierd waarden ûnder it Súdaustralyske regear fan premier Don Dunstan. Sa wie de steat it earste diel fan Austraalje dat yn 1975 homoseksualiteit as misdriuw út 'e wet skraste. De stêd waard ek in sintrum foar de skiene keunsten troch fuort te borduerjen op it twajierliks Festival fan de Keunsten fan Adelaide (AFA), dat yn 1960 úteinset wie. Yn 'e 2010-er jierren begûn it steatsregear oansjenlik mear út te jaan oan 'e ynfrastruktuer fan Adelaide. Sa waard der in nij stadion boud foar it spyljen fan Australysk fuotbal en ek waard it nije Keninklik Sikehûs fan Adelaide set.
Bestjoer
Adelaide is de haadstêd fan Súd-Austraalje en de sit fan it regear fan Súd-Austraalje. De stêd (of stêdekloft) bestiet út njoggentjin ûnderskate gemeenten. De binnenstêd foarmet de City of Adelaide, in gemeente mei mar 26.000 ynwenners.
Ekonomy
Yn 'e pleatslike ekonomy fan Adelaide slacht de sûnenssoarch mei 13% foar master op as sjoen wurdt nei it tal arbeidsplakken. In oare grutte wurkjouwer is de oerheid fan Súd-Austraalje. De yndustry yn 'e stêd is no fierhinne konsintrearre op 'e produksje fan definsjetechnology en high-techapparaten. It lêste autofabryk yn 'e stêd, fan General Motors Holden, gie yn 2017 ticht. Yn 2018 waard Adelaide útkeazen as it plak dêr't it haadkertier komme soe fan it nije Australyske Romtefeart Agintskip (ASA), dat yn 2020 iepen gie. It wichtichste produkt fan it agraryske gebiet om Adelaide hinne is wyn.
Susterstêden
De gemeente Adelaide hat fiif susterstêden, hjirûnder werjûn op folchoarder fan it oangean fan 'e stêdebân.
Demografy
Neffens gegevens út 2020 hie Adelaide as stêd dat jiers in befolking fan 1.376.601 minsken. De befolkingstichtens bedroech 422,3 minsken de km². De gemeente Adelaide hie yn 2020 in befolking fan 26.177 minsken en in befolkingstichtens fan 1.678,0 de km². De rest fan 'e sifers dy't hjir jûn wurde, jilde foar de hiele stêd. Fan 'e ynwenners dêrfan wie yn 2020 27,6% âlder as 55 jier (Australysk gemiddelde: 25,6%) en 17,7% jonger as 15 jier (Australyske gemiddelde: 19,3%).
Der binne út 'e folkstelling fan 2016 gegevens bekend oer it etnyske komôf fan 'e befolking fan Adelaide (wêrby't men ta mear as ien etnyske groep hearre kin). It meastepart fan 'e befolking is fan Ingelsk komôf (39%), wylst 33% as etnisiteit Australysk opjoech. Neffens it Australysk Buro foar Statistyk hearre dy lju yn oergrutte mearderheid ta de "Anglo-Keltyske groep" (wêrmei't bedoeld wurdt dat harren foarâlden ôfkomstich binne fan 'e Britske Eilannen). Oare etnyske groepen mei mear as 1% fan 'e befolking yn Adelaide binne: Skotten (8,7%), Ieren (8,5%), Dútsers (7,2%), Italjanen (7,2%), Sinezen (4,1%), Griken (2,9%), Ynjers (2,6%), Nederlanners (1,7%), Fjetnamezen (1,6%), Poalen (1,4%), Australyske Aboriginals en Torresstrjitte-eilanners (1,4%) en Filipino's (1,1%).
Op taalkundich mêd waard yn 2016 fêststeld dat yn Adelaide 75,4% fan 'e befolking yn 'e hûs inkeld Ingelsk spriek. Oare talen dy't yn 'e hûs in protte sprutsen waarden, wiene Italjaansk (2,1%), Mandarynsk (2,1%), Gryksk (1,7%), Fjetnameesk (1,4%) en Kantoneesk (0,7%).
Wat religy oangiet, bestiet mear as de helte fan 'e befolking fan Adelaide út kristenen en 28% út ateïsten en agnosten (Australysk gemiddelde: 22,3%). De grutste kristlike denominaasjes wiene de Roomsk-Katolike Tsjerke (21,3%), de Anglikaanske Tsjerke (12,6%) en de Ferienjende Tsjerke yn Austraalje (7,6%). De ûnderskate Eastersk-Otterdokse Tsjerke makken 3,5% fan 'e befolking út. Fierders wie der yn 2011 in joadske mienskip yn Adelaide dy't út mear as 1.000 persoanen bestie. De earste synagoge yn 'e stêd waard al yn 1871 boud, doe't der 435 joaden wiene. De earste moskee (dy't letter ôfbrutsen is) op it plak dêr't de Moskee fan Marree no stiet, waard yn 1861 boud foar de "Afgaanske" mienskip. Dat wiene kamielelieders dy't oer it algemien net út Afganistan, mar út Britsk-Ynje kamen en etnyske Patanen, Balûtsjen, Pûndjaby en Sindy wiene.
Klimaat
Adelaide hat in Mediterraan klimaat, mei hjitte, drûge simmers en koele winters mei tuskenbeiden delslach. Yn jannewaris, de waarmste moanne, is de trochsneed temperatuer oerdeis 29,6 °C, en yn july, de kâldste moanne, is dat 15,4 °C. Rekôrtemperatueren wiene 46,6 °C op 24 jannewaris 2019 en –0,4 °C op 8 juny 1982. It tal dagen dat de temperatuer simmerdeis boppe de 40 °C útkomt, bedroech altyd mar in pear, mar begûn yn 'e 2010-er jierren ta te nimmen. Adelaide kriget jiers trochinoar 541,2 mm delslach. Sniefal komt net foar.
Joseph Ratcliffe Skelton
Joseph Ratcliffe Skelton, faak J. R. Skelton neamd (Newcastle upon Tyne, 1865 - North Kensington, 6 novimber 1927), wie in produktyf Ingelsk yllustrator, dy ûnder oare mei wetterferve en oaljeferve wurke.
Hy waard berne yn Newcastle upon Tyne as soan fan Thomas Simpson Skelton en Sarah Knott; hy wie de fjirde yn in húshâlding mei seis bern. Syn heit wie boekbiner west, mar waard fotograaf en fotograaf-printer en ferhuze yn 1881 nei South Mimms yn Middlesex. Yn 1912 boaske er oan Violet G. Hastie yn Richmond, Surrey.
Hy wie aktyf as keunstner fan de ein fan de jierren 1880 ôf en arbeide yn Londen. Hy skildere figueren, yllustraasjes en sjenretafrelen (skiednis). Skelton syn skilderijen waarden útstald yn de Royal Academy, it Royal Institute of Oil Painters en it Royal Institute of Painters in Watercolours. Hy wie lid fan de Royal West of England Academy.
Hy stoar yn North Kensington, Middlesex yn novimber 1927.
Sint-Gangulfustsjerke (Fisfliet)
De Sint-Gangulfustsjerke is in tsjerkegebou yn it doarp Fisfliet yn it westen fan de provinsje Grinslân. Oarspronklik wie de oan Gangulfus wijde tsjerke katolyk, mar nei de reduksje fan Grins yn 1594 waard de tsjerke protestantsk. De tsjerke is tsjintwurdich yn eigendom fan de Stifting Alde Grinslânske Tsjerken.
Foargonger
Oant 1987 waard tocht dat de Fisflieter tsjerke in foargonger hie, dy't nei in tiidrek fan wetteroerlêst yn de jierren 1370-1387 ynstoarte. Neffens dy opfetting soe de biskop opdracht jûn ha it parochygebiet by de parochy Stynsgea yn te dielen. Tsjintwurdich wurdt lykwols oannommen dat de ynstoarte Gangulfustsjerke ferwiist nei de parochytsjerke fan Sint-Gangolf, in westlik fan Gerkeskleaster yn de Izermieden lizzend doarp, dat yn dy tiid troch wetter ferneatige waard. It plak dêr't Sint-Gangolf lei waard letter fergroeven, sadat alle midsiuwske resten ferdwûn binne.
Skiednis
Neffens in gevelstien yn de westlike muorre fan de tsjerke waard yn opdracht fan kleaster Jeruzalim de hjoeddeiske let-goatyske tsjerke boud. In let-15e iuwsk dokumint skriuwt dat de tsjerke wijd waard oan Sint-Gangulfus. It is ûnbekend oft der eartiids ek in toer west hat, mar om't de dakruter yn ferhâlding ta de tsjerke lyts is wurdt dat wol tocht. Al gau nei de foltôging waard de tsjerke yn opdracht fan it kleaster nei it easten ta langer makke. Yn it koer is in stien mei in tekst oer de roggeprizen yn 1557 (doe't de rogge tige djoer wie) en de wapens fan Gerhardus Wiltinck fan Dwingel. In 1580 gyng Fryslân (dat de hearlike rjochten oer Fisfliet hie) oer op it protestantske leauwe. Yn 1595 waard de earste protestantske dûmny neamd. De dakruter sil faaks út de 17e iuw datearje, om't de klok yn 1630 getten waard troch Hans Falck en de wynwizer (yn de foarm fan in fisk) op de dakruter it jiertal 1693 hat. In oare wynwizer yn de foarm fan in skip is boppe de nok fan it koer delset.
Om 1700 hinne krige de tsjerke rûnbôgige finsters en yn 1768 waard de dakruter fernijd. Neffens in gevelstien boppe de tagong waard de tsjerke yn 1873 fan bûten pleistere mei foegen, sadat it krekt like oft de tsjerke fan natoerstien boud is. Neffens oare boarnen soe dat al yn de jierren 1885 útfierd wêze.
Yn de Twadde Wrâldkriich waard de klok foardere troch de Dútsers, mar de Nederlanners smieten de klok by it transport mei oare klokken yn in sleat om sa tefoaren te kommen dat se omraand wurde soene. De klok rekke by dy aksje skeind. Yn 1946 waard de klok werom brocht, restaurearre en yn 1948 wer ophongen.
Om de tsjerke hinne stie eartiids in muorre mei ringen, dêr't it fee oan fêstbûn wurde koe dat op de feemerk op 1 maaie ferhannele waard. Letter waard de muorre ferfongen troch in ôffreding fan smei-izer. It westlik diel fan de tsjerke waard eartiids brûkt as skoalle, mei in gong fan de tsjerke ôfskieden. Yn it houtwurk binne ferskillende boatsjes fike. De skoalle yn de tsjerke waard yn 1857 ofskaft. De ôfskieding fan 1834 en de lettere bou fan de grifformearde tsjerke yn 1933 yn Fisfliet feroarsake in úttocht fan it tal herfoarme leden, sadat de herfoarme gemeente yn 1955 fusearje moast mei de tsjerke fan Gryptsjerk. Der waarden noch wol tsjinsten holden, mar tsjin it ein fan de jierren 1970 wie it herfoarme tsjerkefolk slonken ta likernôch 30 minsken. In pear jier earder wie de tsjerke al oerdroegen oan de Stifting Alde Grinslânske Tsjerken. In restauraasje folge yn 1979, werby't it pleisterwurk net ferwidere waard en yn de tsjerke in nije flier fan tegels lein waard.
De tsjerke wurdt somtiden noch troch de PKN-gemeente Gryptsjerk brûkt foar tsjinsten. Fierder wurde der útstallings en kulturele manifestaasjes holden.
Ynterieur
Yn de tsjerke steane fiif famyljebanken, wêrfan't de âldsten út de twadde helte fan de 17e iuw datearje. Efter de bank fan de famylje Hellinga yn it koer is de gevelstien ynmitsele mei it jiertal 1557, de namme fan de abt en de roggepriis. De oare banken binne ienfâldiger en ier 19e-iuwsk. De troch Jan de Rijk ryk dekorearre preekstoel mei klankboerd en dooptún stamt út 1714 en hat in ôfbyld fan in fiskje.
Oargel
It piipoargel waard yn 1869 boud troch Petrus van Oeckelen út Harendermolen. De bou waard mooglik troch in legaat fan Reitse Luitjens Terpstra. Yn 1962 waard it oargel restaurearre troch Mense Ruiter út Grins.
Katedraal fan Ely
De Katedraal fan Ely of de Katedraal fan de Hillige Trije-ienheid (The Cathedral Church of The Holy and Undivided Trinity) fan Ely yn Cambridgeshire, Ingelân stiet fanwegen de romaanske kearn en it Normandyske bouplan model foar de romaansk-normandykse arsjitektuer yn Ingelân. Dêrnjonken hat de katedraal ek in grut tal goatyske boueleminten, in styl dy't hjir al yn de 12e iuw tapast waard.
De hjoeddeiske katedraal giet werom op in benediktynske abdijstifting yn de 7e iuw. De doedestiidske prinses fan Northumbria en letter hillich ferklearre Etheldreda (Æthelthryth) wie dêr sûnt it jier 673 de earste abdis. Yn dy tiid lei it plak as in eilân yn in sompich gebiet, dat de Angelsaksen oant 1071 tsjin de Normandjers wisten te ferdigenjen.
Bouskiednis
Under Willem I waard troch de Normandyske abt Siméon mei de nijbou fan de romaanske abdijtsjerke úteinset. Simeon wie in broer fan abt Walkelin fan Winchester, in eardere muonts fan de abdij St. Ouen by Roeaan. In jier nei de beneaming fan Siméon as abt fan de abdij Ely waard útein set mei de bou fan it nije machtich grutte bouwurk. Siméon wie doe al 90 jier âld.
Normandyske bou
It ûntwerp fan de nijbou toande in soad oerienkomsten mei dy fan Winchester: in krúsfoarmich plan mei in sintrale fieringstoer, transepten mei sydskepen en in healrûne apsis oan it eastlike ein. Yn dy tiid wie it ien fan de grutste bouprojekten noardlik fan de Alpen. De earste boufaze fûn plak oan it eastlik diel fan de tsjerke en de noardlike en súdlike transepten. Oan in opfallende brek yn it mitselwurk is te sjen dat it wurk ynienen ophold, wylst de transepten op dat stuit noch net klear wiene. Nei alle gedachten barde dat doe't Siméon ferstoar; der wurdt fanút gien dat Ranulf Flambard, in ynfloedrike minister fan kening Willem Rufus, de post fan Siméon tegearre mei oare posten mei sin en yllegaal net ferfong om sa jild út te sparjen. Nei't Rufus yn 1099 himsels ta biskop fan Durham beneamde en yn 1100 de abdij fan Ely wer in nije abt krige, koe it wurk wer trochgong fine. Dy nije abt Richard sette prikken útein om fan Ely, dat oant dan noch by it bisdom Lincoln hearde, in selsstannich bisdom te meitsjen, mei de abdijtsjerke as katedraal. Abt Richard ferstoar lykwols yn 1107 en sa waard syn opfolger Hervey de Bretanjer yn 1109 de earste biskop fan Ely.
Tsjintwurdich is it Normandyske eastlike ein en de fiering folslein ferfongen, mar yn de arsjitektuer fan de transepten is noch goed te sjen hoe't it der eartiids útsjoen hawwe moat. De dikke muorren wiene trochbrutsen fan romaanske bôgen, dy't iepenings foarmen nei sydskepen, dy't fan alle kanten it koer en de transepten omklammen.
Fanôf ûngefear 1115 waard der boud oan it skip en om 1120 hinne wie yn alle gefallen it eastlike diel fan it middenskip klear. De grutte lingte easke dat de bou fan it skip yn fazes oanpakt wurde moast en nei de foltôging fan de earste fjouwer ën wie de stabiliteit fan de fieringstoer en transepten foldwaande garandearre om in plande pauze yn de bou yn te stellen. Yn 1140 wie it skip mei de westlike transepten en de westslike toer oant it nivo fan it trifoarium foltôge yn de nochal ienfâldige romaanske styl fan it eardere wurk. Op 'e nij waard der in pauze fan wurk ynsteld en doe't it wurk tritich jier letter wer oppakt waard, wie der in nije wize om de eardere arsjitektureale eleminten te yntegrearjen yn de nije ideeën en rikere dekoraasjes fan de iere goatyk.
Westlike toer
De heal-boude westlike toer en de boppeste dielen fan de twa westlike transepten waarden noch foltôge ûnder biskop Geoffrey Ridel (1174–1189). It slagge de nije boumaster om de yn romaanske foarmen úteinsette bou mei iergoatyske spitsbôgen en detailearre dekoraasjes te foltôgjen mei behâld fan de harmony tusken âld en nij. De súdlike earm fan it westlike dwersskip einiget mei in pear lytse hoektuorren. De noardlike earm fan it dwersskip stoartte oan it ein fan de 16e iuw yn en waard net weropboud, wertroch't de westlike gevel syn symmetry ferlear. Details oan it mitselwurk fan de toer litte sjen dat in achthoekige toer diel útmakke fan it oarspronklike ûntwerp, alhoewol't de hjoeddeiske westlike achthoekige toer yn 1400 tafoege waard. By alle fazes fan de bou fan it westlike ein waard in soad besocht om fersakkings te korrizjearen. Om it ekstra gewicht fan de achthoekige toer te ferwurkjen waarden yn de jierren 1405-1407 fjouwer nije bôgen oan de westlike krusing tafoege. It ekstra gewicht oan dat wurk kin bydroegen ha oan it ynstoarten fan it noardwestlike transept oan de ein fan de 15e iuw. In ûnbidich grutte steunbear waard dêrnei boud om de restearjende muorren stabiliteit te jaan, dy't oan de noardlike side fan de toer yn de ôbrutsen steat stean bleaune.
Galiléa-portaal
Foar besikers is it Galiléa-portaal tsjintwurdich de haadyngong. De oarspronklike liturgyske funksje derfan is net folslein dúdlik, mar de lokaasje oan de westlike kant betsjutte faaks dat it portaal eartiids as in kapel foar boetelingen brûkt waard of as plak dêr't dielnimmers oan prosesjes by inoar kamen of in romte dêr't de muontsen saaklike moetings hiene mei froulju dy't de abdij net yn mochten. It portaal tsjinnet lykwols ek om de westlike toer op it plak te hâlden. Oer de datum fan de bou binne twifels. Mooglik sette dy útein op inisjatyf fan biskop Eustace (1197–1215), mar neffens de arsjitekt George Gilbert Scott soene de details oan de bou en it brûken fan beskate materjalen op in eardere datum wize, wylst it yn it byldhouwurk foarkommende bledwurk op in datum nei 1220 wiist. Yn it lêste gefal soe it portaal dan mooglik in projekt wêst ha fan biskop Hugh fan Northwold (biskop fan 1229 oant 1254).
Presbiterium en it eastlik ein
Under Hugh fan Northwold fûn de earste grutte renovaasje fan in diel fan it Normandyske gebou plak. It eastlike diel bestie út mar fjouwer traveeën, te begjinnen fanôf it koer oant it heechalter en de skryn fan Etheldreda. De biskop liet dat diel útwreidzje mei nochris seis traveeën, dy't yn 17 jier boud waarden yn in ryk dekorearre styl mei in soad gebrûk fan Purbeck-moarmeren pylders en bledsnijwurk. De grutte fan de traveeën, de dikte fan de muorren en de hichten folgen de Normandyske dielen fan it skip, mar de iergoatyske styl makket de útwreiding it meast ferfine en rykst dekorearre Ingelske gebou út dy tiid. De resten fan de hillige Etheldreda waarden oerbrocht nei in nije skryn yn it nije diel, fuort eastlik fan it heechalter. Yn oanwêzigens fan kening Hindrik III en prins Edward waard de katedraal yn 1252 op 'e nij konsekrearre. De romte soarge ek foar folle mear plak foar de pylgers, dy't oan de grêven fan de bysette hilligen yn de tsjerke in besite bringe woene. It preesterkoer waard dêrnei brûkt foar de bysetting fan mear as hûndert minsken, dy't oan de abdij en katedraal ferbûn wiene.
Marijekapel
Yn 1321 waard mei de bou begûn fan in grutte, frijsteande Marijekapel (Lady Chapel), dy't troch in oerdekte gong mei it noardlik sydskip ferbûn is. De kapel is 30 meter lang en 14 meter breed en waard boud yn tritich jier tiid. Troch't it wurkfolk en it jild yn 1322 ûnferwachts foar de tsjerke nedich wiene, brocht dat fertraging yn it wurk oan de kapel. De kapel dy't út fiif traveeën mei grutte ramen mei maaswurk bestiet, hie eartiids brânskildere ramen mei nei alle gedachten bibelske foarstellings. Tsjintwurdich binne dy allinne fragmintarysk bewarre bleaun. Biskop Thomas Goodrich folge yn de reformaasje it edikt tige krekt op om alle bylden en katolike foarstellings út de katedraal en kapel te ferwiderjen. Sadwaande binne alle grutte bylden ferdwûn. Fan de reliëfs oan de muorren waarden de hollen ôfkapt, mar oan it grutte tal oare details is faak noch wol te sjen wat de oarspronklike foarstellings ynholden. De kapel waard nei de reformaasje de parochytsjerke foar de stêd en soe dat oant 1938 bliuwe.
Under de ramen rint oan trije kanten fan de kapel in rige ryk dekorearre arkades mei pylderkes fan Purbeck-moarmer, dy't nissen foarmje wêr't jo sitte kinne. Elts travee hat trije nissen en by eltse traveeskieding binne oan de haadpylder gruttere nissen oanbrocht mei foarútstekkende kylbôgen oer in pylder mei dêrboppe in byld fan in kening of biskop.
Boppe eltse bôge binne yn de romte fan de rjochthoekige omlisting en de foarm fan de bôge reliëfs oanbrocht, dy't meiïnoar 93 foarstellings útbyldzje fan it libben en de wûnders fan de Jongfaam Marije. Al it byldhouwurk en de bylden hawwe eartiids beskildere west.
Oktagon
De sintrale achthoekige toer (oktagon) mei syn pinakels en lantearne foarmet ien fan de meast opfallende en bejubele dielen fan de katedraal. Yn de nacht fan 12 op 13 febrewaris 1322, mooglik as in gefolch fan it graven fan fûneminten foar de Marijekapel, stoartte de Normandyske fieringstoer yn. It wurk oan de kapel moast útsteld wurde om de skea oan de katedraal te reparearjen. Ynstee fan in rekonstruksje op itselde oerflak waard de fiering by de weropbou fergrutte ta in achthoekige romte. De oarspronklike pylders fan de toer waarden ferwidere en troch romten fan de oanslutende traveeën fan it skip, it koer en de transepten der by te lûken ûntstie der mei it hjoeddeiske oktagon in folle gruttere romte dan de oarspronklik rjochthoekige fiering.
De bou fan de unike achthoekige fieringstoer stie ûnder tafersjoch fan Alan fan Walsingham. It bliuwt lykwols in fraach hoe fier syn ynfloed op it ûntwerp rikke, lykas ek de reden werom der foar sa'n drastyske maatregel keazen waard. Mooglik dat it lêste te krijen hie mei de weake ûndergrûn ûnder de pylders fan de âlde fiering en dat soks de reden west hat om it gewicht fan de nije toer nei plakken fierder dêr fan ôf te ferlizzen. De grutte stiennen toer giet boppe oer yn in houten ferwulft, dat de lantearne liket te dragen. It is lykwols in komplekse houten struktuer boppe it ferwulft dat it dak en de lantearne op it plak hâldt, der binne nammentlik gjin beammen dy't grut genôch binne om de lantearne troch it houten ferwulft drage te litten. De sintrale lantearne is ek achthoekich en hat panelen mei musisearjende ingels, dy't iepene wurde kinne. Ek de lantearne hat in houten ferwulft. Yn it midden is in iken slútstien fan Kristus oanbrocht.
Net dúdlik wurdt hoe grut de skea wie oan it Normandyske koer nei't de toer ynsakke wie, mar de trije restearjende traveeën waarden ûnder biskop John Hotham (1316-1337) rekonstruearre mei in sierlike styl mei floeiend maaswurk. Der is bewiis dat it gjin folsleine nijbou, mar earder in gewoane ferbouwing west ha. Under de achthoek kamen nije koerbanken mei misericordes mei baldekinen. It wurk oan de Marijekapel waard ek wer oppakt en de twa meast westlike traveeën fan Northwold's presbiterium waarden oanpast troch it dak fan it trifoarium te ferwiderjen om sa de skryn fan Etheldreda better ferljochtsje te kinnen. Likernôch tagelyk waarden de lânsetfinsters fan de sydskepen en trifoaria stadichoan ferfongen troch breden ramen mei maaswurk. Ek setten der yn dat tiidrek bouaktiviteiten útein mei de kleastergebouwen, wêrûnder de bou fan de noch besteande kapel fan prior Crauden (1321-1325; Chapel of Prior Crauden).
Tsjin it ein fan de 15e en oan it begjin fan de 16e iuw waarden yn de meast eastlike traveeën fan de sydskepen fan it koer kapellen ynboud. Yn it noarden in kapel foar biskop John Alcock (1486-1500) en yn it suden in kapel foar biskop Nicholas West (1515-1533).
Reformaasje
Op 18 novimber 1539 leine keninklike beamten beslach op de abdij en al har besittings. Hast twa jier lang bleau de funksje en it besteansrjocht fan de roomske katedralen yn de nije protestantske oarder ûndúdlik. Op 10 septimber 1541 krige de katedraal dan dochs de tastimming om iepen te bliuwen en de lêste prior fan it kleaster, Robert Steward, waard tagelyk de earste deken, dy't tenei mei it kapittel de katedraal bestjoerde. Yn opdracht fan biskop Thomas Goodrich waarden earst de hillichdommen fan de Angelsaksyske hilligen ferneatige. Mei de byldenstoarm gyngen ek hast alle brânskildere ramen ferlern. Oan en yn de Marijekapel waarden alle frijsteande bylden omfier lutsen en fan de reliëfs waarden de hollen ôfslein. Ek op de oare plakken waarden in soad bylden ferneatige. Guon muontsen krigen yn de nije liturgy wer in funksje yn it koar of as leek, sa't ek de kleastergebouwen nije funksjes krigen, wylst oare gebouwen ôfbrutsen waarden. Yn de jierren 1550 waarden de roomske kostberheden ferkocht om in bibleteek oan te skaffen en fan de passaazje nei de Marijekapel waard in earmhûs makke. De Marijekapel sels waard yn 1566 oerdroegen oan de stêd om tenei te tsjinjen as parochytsjerke en it ferfong dêrmei in oar gebou dat net mear foldie en oan de noardlike muorre fan it skip stie. It grut part fan de katedraal hie nei de reformaasje gjin funksje mear, wylst it hiele eastlike ein allinne noch mar brûkt waard foar begraffenissen en betinkings. Dat de katedraal sparre waard foar de ôfbraak wie te tankjen oan trije funksjes: de fersprieding fan it wiere Wurd Gods, ûnderwiiskundige aktiviteiten en de soarch foar earmen.
Restauraasjes
De koarhear James Bentham (1709-1794) die yn de 18e iuw in stúdzje nei de skiednis fan de katedraal en publisearre yn 1771 The History and Antiquities of the Conventual and Cathedral Church of Ely. Tegearre mei de arsjitekt James Essex (1722–1784) makke hy it mooglik om in rige renovaasjes en ferbetterings yn de goede folchoarder út te fieren. Der waard útein set mei de restauraasje fan de oktagon en it hiele eastlike diel. Opfallende feroarings yn de tsjerke wiene de ferhûzing fan de koarbanken nei it meast eastlike diel en de ferfanging fan it romaanske doksaal troch in nij doksaal, dat no yn it twadde eastlike travee achter de achthoekige fiering kaam te stean. Sa ûntstie foar it earst in grutte lege publike romte ûnder de oktagon. Yn de jierren 1840 begûn in nije grutte restauraasje fan de katedraal. Troch in soad resintere tafoegings te ferwiderjen waarden de Normandyske ramen en arkades fan it súdwestlike transept hersteld. Wat letter waard der wurke yn in soad seksjes fan de katedraal; it wurk omfette ûndermear it skjinmeitsjen fan de dikke lagen kalk, it polysten fan de pylders fan Purbeck-moarmer, it beskilderjen en fergulden fan de slútstiennen yn it koer en it kreëarjen fan in grutte iepening ûnder de westlike toer troch in fjirtich jier âld ferwulft fan stúkwurk te ferwiderjen. Fanôf 1847 waard de arsjitekt George Gilbert Scott der by helle om it wurk te begelieden. De koerbanken waarden wer mear nei it westen ferset, mar bleaune yn de eastlike earm fan de tsjerke. Ek wurke Scott oan in nij houten koerhek mei messing doarren, fersette er it heechalter twa traveeën nei it westen en liet er in albasten retabel meitsje. Yn 1876 waard it ûntwerp fan Scott foar de restauraasje fan de oktagon útfierd, dy't safollr mooglik werom brocht waard nei de steat fan foar de 18e iuwske restauraasje fan Essex. Ek waarden barokke tafoeging út 1690 ferwidere. Fan de midsiuwske brânskildere ramen wie, útsein wat fragminten yn de Marijekapel, hast neat bewarre bleaun. In 18e iuwsk besykjen om it brânskildere glês werom te bringen bleau beheind ta ien raam en wat lytsere fragminten. Fanôf 1854 krige it lannelike entjûsjasme foar glês-yn-lead ek yn Ely foarm en yn hast alle dielen fan de katedraal krigen nije kleurde ramen, levere troch in grut feskaat oan ûntwerpers en gleskers út Ingelân en Frankryk.
Yn it skip waard in nij houten plafond oanbrocht en beskildere mei foarstellings út it Alde en Nije Testamint. Ek waard it ynterieur fan de oktagon fan binnen op 'e nij beskildere.
Noch in grutte restauraasje fûn plak tusken 1986 en 2000. Yn 2000 waard in prosesjepaad boud, wêrby't de ferbining tusken it sydskip fan it noardlike koer en de Marijekapel hersteld waard.
Oargel
It oargel giet werom op it ynstrumint út 1831 fan de oargelbouwers Elliot en Hill. It oargelfront waard pas yn 1850 boud. Yn 1908 makken de oargelbouwers Harrison & Harrison in nij ynstrumint. Dêrby waard it âldere piipmaterjaal op 'e nij brûkt. Dêrnei folgen meardere restauraasjes. Yn it ramt fan de lêste grutte restauraasje fan de katedraal waard it oargel yn de jierren 1999-2000 útboud en troch Harrison & Harisson restaurearre en fergrutte.
Tsjintwurdich hat it oargel 80 registers op fjouwer manualen en pedaal. De traktueren binne elektropneumatysk.
Kazuma Watanabe
(10 augustus 1986) is in Japansk fuotballer, dy't spilet foar Vissel Kobe. Earder spile foar Yokohama F. Marinos en FC Tokyo.
Żelazowa Wola
Żelazowa Wola is in doarp yn it sintraal-Poalske woiwodskip Mazovië, yn it distrikt Sochaczewski. It plak heart by de gemeente Sochaczew en hat sa'n 65 ynwenners. It doarp leit oan de rivier de Utrata, sa'n 8 km noardeastlik fan Sochaczew en 46 km bewesten Warsjau.
It doarp waard foar it earst neamd yn de twadde helte fan de 16e iuw.
Żelazowa Wola is it berteplak fan de komponist Frédéric Chopin en fan de fioelist Henryk Szeryng.
Aleoeten (folk)
De Aleoeten binne in lânseigen, nau oan 'e Eskimo's besibbe folk út 'e krite fan 'e Beringsee, yn Aazje en Noard-Amearika. Hja libje yn it súdwestlike part fan 'e Amerikaanske steat Alaska, op 'e nei harren ferneamde eilannegroep de Aleoeten en op it Alaska-skiereilân. Fierders libje se ek op 'e Kommandeurseilannen, yn it uterste easten fan Sibearje, dy't bestjoerlik ûnderdiel útmeitsje fan 'e Russyske Federaasje. Harren taal, it Aleoetysk, heart ta de Eskimo-Aleoetyske taalfamylje. Histoarysk hawwe de Aleoeten in sterke ynfloed fan 'e Russyske taal en kultuer ûndergien, en teffens hawwe se sterk te lijen hân fan sykten dy't troch de blanken nei harren wengebiet ta oerbrocht waarden. Hjoed oan 'e dei binne der sa'n 12.500 Aleoeten, wêrfan't de grutte mearderheid yn Alaska wennet.
Geografy
It heitelân fan 'e Aleoeten omfiemet fan âlds de Aleoeten, in nei de etnyske groep ferneamde keatling fan eilannen dy't fan it súdwesten fan 'e Amerikaanske steat Alaska yn in fearnsrûne bôge útstiket yn 'e rjochting fan it Russyske Kamtsjatka-skiereilân, en dêrby de skieding foarmet tusken de Beringsee yn it noarden en de Stille Oseaan yn it suden. Dêrnjonken heart ek de westpunt fan it Alaska-skiereilân, dat oan it fêstelân fan Alaska fêstsit, oant en mei de krite fan it plak Belkofski al fan âlds ta it wengebiet fan 'e Aleoeten, krekt as de Shumagineilannen, in lytse eilannegroep dy't oan 'e súdkant fan it Alaska-skiereilân yn 'e Stille Oseaan leit.