cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lanaï
Skiednis
Saakkundigen binne fan betinken dat de earste fêste bewenners har wierskynlik yn 'e fyftjinde iuw fanôf Maui en Molokaï op Lanaï nei wenjen setten. Dat wiene lânseigen Hawaïanen, wêrfan't de foarâlden om 300 (n.Kr.) de Hawaï-eilannen kolonisearre hiene út súdliker kontreien fan Polyneezje wei. Foar it meastepart fan syn skiednis stie Lanaï ûnder hearskippij fan ali‘i (haadlju) fan it buoreilân Maui, mar salang't de lju trou belesting ôfdroegen, bekroaden dy har mar komselden om Lanaï. De kalmte op it eilân waard lykwols wreed fersteurd doe't it om 1790 hinne ferovere waard troch Kamehameha de Grutte, de kening fan it eilân Hawaï, ûnder dy syn kampanje om 'e Hawaï-arsjipel ta ien keninkryk te ferienjen. Dêrby waard de befolking fan Lanaï ôfslachte en rekke it eilân suver ûntfolke.
De earste befêstige Jeropeeske waarnimming fan Lanaï waard op 25 febrewaris 1779 dien troch kaptein Charles Clerke, dy't it befel oer de HMS Resolution, it skip fan 'e Britske ûntdekkingsreizger James Cook, oernommen hie nei't Cook op it eilân Hawaï by in skermutseling mei de lânseigen befolking omkommen wie. Dat ynsidint wie de bemanning fan 'e Resolution raar bekommen, en se hiene sadwaande gjin inkele oanstriid en gean op Lanaï oan lân. Yn 1792 fear de Britske ûntdekkingsreizger George Vancouver by it eilân lâns, mar negearre it om't it tsjin dy tiid frijwol ûntfolke liek.
Aleksander Nevskikatedraal (Wolgograd)
Alde katedraal
thumb|250px|left| De yn 1932 ôfbrutsen katedraal De âlde katedraal waard oan it begjin fan de 20e iuw yn it doedestiidske Tsaritsyn (oant 1925 de namme fan Wolgograd) boud út tankberens foar de mirakuleuze rêding fan tsaar Aleksander III by it treinûngemak by Borki (tsjinwurdich Oekraïne). Beskermhillige fan de tsaar wie de otterdokske hillige grutfoarst Aleksander Nevski.
Model foar de katedraal stie de Kazankatedraal yn Orenburg. De bou fan de tsjerke duorre 15 jier en waard foltôge yn 1916. Yn dy tiid wie it in ûnbidich grut gebou tusken de noch lege bebouwing fan Tsaritsyn, mei in hichte fan 57.5 meter, in lingte fan 51 meter en in breedte fan 47.5 meter.
De bou duorre langer as it bestean fan de katedraal want al yn 1932, fjirtjin jier nei de foltôging, waard de katedraal opblaasd. De stiennen fan de katedraal waarden brûkt foar it ferhurdzjen fan de diken yn 'e stêd en op it plak fan de katedraal waard in grienfoarsjenning oanlein. Op it plak fan de âlde katedraal stiet tsjintwurdich in kapel.
Bitburg-Prüm
De Eifelkreis Bitburg-Prüm (oant 31 desimber 2006 "Landkreis Bitburg-Prüm") is in lânkring yn it wêst fan de Dútske dielsteat Rynlân-Palts. De lânkring grinzget oan Belgje en Lúksemboarch. Neffens oerflak is de lânkring de grutste en tagelyk ek de minst befolke lânkring fan de dielsteat. Ek hat de lânkring it grutste tal gemeentes fan Dútslân. De stêd mei de measte ynwenners en tagelyk de haadstêd is Bitburg.
Aleksander Nevskikatedraal (Wolgograd)
Nije katedraal
thumb|250px|left|Ynterieur Yn april 2016 waard der in begjin makke oan de weropbou fan de katedraal. Dy fûn plak yn it park by it Plosjtsjad Pavsjich Bortsov (Plein fan de Fallen Striders), in pear hûndert meter noardlik fan de âlde lokaasje, op it plak dêr't yn de Sovjet-tiid it nea realisearre projekt foar it Hûs fan de Sovjet pland wie.
Bitburg-Prüm
Geografy
De Eifelkreis Bitburg-Prüm leit yn it súdlike diel fan de Eifel mei yn de Snie-eifel de heechste berch, de 698 meter hege Schwarzen Mann. Yn it wêst fan de lânkring leit de Ösling, yn it easten de Kalk- en Wâldeifel en yn it sude it Bitburger Gutland mei it Ferschweiler-plato, dat bekend stiet om syn neolityske plakken. Lytsere rivierkes lykas de Kyll, Nims en Prüm rinne troch de lânkring. De Our en Sauer (of Sûre, in sydrivier fan de Mûzel) foarmje de grins mei it Gruthartochdom Lúksemboarch.
Lanaï
Skiednis
Mids njoggentjinde iuw kaam Lanaï yn eigendom fan 'e Amerikaanske ûndernimmer Walter M. Gibson, dy't der in mormoanske koloanje stifte. Letter, yn 'e 1870-er jierren, begûn er in feepleats op it eilân. Yn 1899 rjochten syn dochter en skoansoan de Maunalei Sugar Company op en setten oan 'e noardeastkust útein mei in sûkerreidplantaazje. Dy hiele snuorje troch wennen de measte lânseigen Hawaïanen by de kust lâns, dêr't se libben fan 'e fiskerij en letter ek fan feehâlderij. Yn 1922 waard Lanaï oankocht troch James Dole, de direkteur fan 'e Hawaiian Pineapple Company (letter omneamd ta Dole Food Company), dy't in grut part fan it eilân yn gebrûk naam as wrâlds grutste ananasplantaazje.
Aleksander Nevskikatedraal (Wolgograd)
Nije katedraal
Op 29 septimber 2021 waard de foltôge rekonstruksje fan de katedraal plechtich ynwijd troch patriarch Kirill fan Moskou.
Bitburg-Prüm
Geografy
De Eifelkreis Bitburg-Prüm grinzget mei de klok mei oan Euskirchen (yn Noardryn-Westfalen mei in grins fan mar 1,5 km) en de lânkringen Vulkaneifel, Bernkastel-Wittlich en Trier-Saarburg. Yn it wêst grinzget de lânkring oan it noardlike distrikt fan Lúksemboarch en de Belgyske provinsje Luik.
Lanaï
Skiednis
Yn 1985 kaam Lanaï fierhinne yn it besit fan 'e Amerikaanske ûndernimmer David H. Murdock, doe't dy it bedriuw Castle & Cooke oernaam, de memme-ûndernimming fan 'e Dole Food Company. Yn juny 2012 kocht de Amerikaanske miljonêr Larry Ellison, de oprjochter fan it IT-bedriuw Oracle, de 98% fan Lanaï dy't fan Castle & Brook wie. Hoewol't de oankeappriis net bekendmakke waard, skreau de krante de Maui News dat der foar Lanaï $500 oant $600 miljoen betelle wie. Ellison sei dat er fan doel wie nochris $500 miljoen te ynvestearjen om 'e ynfrastruktuer fan it eilân te ferbetterjen en fan Lanaï de "earste ekonomysk libbensfetbere, 100% miljeufreonlike mienskip" fan 'e wrâld te meitsjen.
Fort Yates (Noard-Dakota)
Demografy
Neffens gegevens fan 'e folkstelling fan 2010 wie doe fan 'e befolking fan Fort Yates 9,8% âlder as 65 jier en 31,0% jonger as 18 jier. Fierders bestie 34,8% fan 'e húshâldings út ien persoan. Neffens âldere gegevens út 2000 libbe doe 14,4% fan 'e befolking fan Fort Yates ûnder de earmoedegrins (foar it befolkingssegmint fan boppe de 65 jier lei dat sifer op 17,6%). Wat de etnyske opbou fan 'e befolking oangiet, dy wie yn 2010 sa: 92,4% Yndianen; 3,2% blanken; 2,2% Latino's; 2,2% oaren of fan mingd etnysk komôf.
Lanaï
Bestjoer
Bestjoerlik foarmet Lanaï mei de buoreilannen Maui en Kahoölawe en it grutste part fan Molokaï de county Maui. It eilân is foar 98% eigendom fan 'e Amerikaanske miljonêr Larry Ellison, de oprjochter fan it IT-bedriuw Oracle, wylst de restearjende 2% yn it besit is fan 'e steat Hawaï. Tradisjoneel wie Lanaï bestjoerlik ferdield yn 13 ahupua‘a, dy't gearbrocht waarden yn 2 distrikten (mokuoloko), te witten Kona (Underwynsk) en Ko‘olau (Boppewynsk).
Fort Yates (Noard-Dakota)
Klimaat
Fort Yates hat in lânklimaat, mei waarme simmers en kâlde winters. Yn july, de waarmste moanne, is de trochsneed temperatuer oerdeis 31,2 °C, en yn febrewaris, de kâldste moanne, is dat –3,5 °C. Fort Yates kriget jiers trochinoar 443 mm delslach, mei dêrûnder oer it hiele winterhealjier ferdield 91,9 sm snie
Lanaï
Ekonomy
Foarhinne stipe de ekonomy fan Lanaï eins inkeld op 'e lânbou, en yn 't bysûnder op 'e bou fan ananassen en sûkerreid. It eilân stiet bekend as the Pineapple Isle ("it Ananaseilân"), om't de ananasplantaazjes eartiids frijwol it hiele lânbou-areaal fan it eilân oerdutsen. Yn 1923 waard it earste hotel fan Lanaï boud, it Hotel Lāna‘i, yn Lāna‘i City, dat bedoeld wie om 'e bestjoerders fan 'e Hawaiian Pineapple Company te húsfêstjen. It soe oant 1990 it iennichste hotel op it eilân bliuwe. Pas fan 'e 1960-er jierren ôf begûn stadichoan op Lanaï it toerisme as ekonomyske sektor op te kommen. Tsjintwurdich is dat foar it eilân de wichtichste pylder fan 'e ekonomy, hoewol't it foar toeristen noch altyd lang net sa bekend of yn trek is as de buoreilannen Oähû en Maui.
Gerrit Achterberg
Gerrit Achterberg (Nederlangbroek, 20 maaie 1905 – Leusden, 17 jannewaris 1962) wie in Nederlânsk dichter, dy't rûnom beskôge wurdt as ien fan 'e wichtichste eksponinten fan 'e tweintichste-iuwske Nederlânsktalige poëzij. Syn wurk waard û.m. bekroane mei de P.C. Hooft-priis en de Constantijn Huygenspriis. Achterberg wie lykwols ek in geastlik kweld man, mei drege relaasjes mei froulju, dy't yn 1937 sa út 'e klauwen rûnen dat er syn hospita deaskeat. Syn hiele libben troch uteren syn swierrichheden har yn geweld, en socht er soelaas yn alkolholisme.
Libben
Achterberg wie de trêde soan yn in herfoarme gesin mei njoggen bern. Syn heit wie yn 't earstoan koetsier, mar letter, doe't auto's yn 'e moade kamen, waard er boer. Achterberg koe goed meikomme op skoalle, dat hy mocht trochleare en waard yn 1924 ûnderwizer. Datselde jiers publisearre er ek syn debútbondel, De Zangen van Twee Twintigers, dy't er yn 'e mande mei Arie Dekker skreaun hie, in freon dy't him by syn dichtsjen oanfitere. Letter beskôge er dit iere wurk as in soarte fan jeugdsûnde.
Underwilens begûnen syn geastlike problemen almar mear op te spyljen. Achterberg hie altyd al swierrichheden hân op it mêd fan sosjale ynteraksje, fral mei froulju. Mar doe't er mei in pistoal yn 'e hân mei selsmoard drige hie, makke syn doetiidske ferloofde it út. Foar militêre tsjinst waard er ôfkard fanwegen "sielssykte".
Syn karriêre as dichter krige pas kleare foarm nei't Roel Houwink syn literêre mentor wurden wie. It earste resultaat fan dy begelieding wie de bondel Afvaart, dy't útkaam yn 1931. Yn 'e gedichten út dy samling is Achterberg syn lettere haadtema, it oproppen fan in ferstoarne leafste, al dúdlik oanwêzich. Nei de publikaasje fan Afvaart rekke Achterberg yn in geastlike krisis. Hy waard in pear kear opnommen yn in psychiatryske ynrjochting en hie ferskate muoisume relaasjes mei froulju. De betizing dy't dy relaasjes by him feroarsaken, besocht er gauris mei drank te smoaren, en utere him geregeldwei yn gewelddiedige buien.
Uteinlik mûne dat út yn in trageedzje. Achterberg hie yn 1934 it ûnderwiis farwol sein en in baan as lânboukrisisamtner krigen by de Crisis Vee Centrale, yn Utert. Dêr wenne er op keamers yn 'e Beamstrjitte 20-bis, en krige er, hoewol't er him op 'e nij ferloofd hie, in relaasje mei syn hospita, de fjirtichjierrige Roel van Es, wylst er him blykber ek seksueel oanlutsen fielde ta har sechstjinjierrige dochter Bep. Op 15 desimber 1937 skeat er, yn it trelit dat ûntstien wie nei't er him op syn keamer hast oan Bep fertaast hie, frou fan Es dea, wylst Bep ferwûne rekke. Achterberg joech himsels oan by de plysje en waard feroardiele ta tbs. Oant augustus 1943 ferbleau er yn ferskate psychiatryske ynstellings, wêrnei't in perioade fan resosjalisaasje folge, oant syn tbs úteinlik yn 1955 folslein opheft waard.
Literêr produsearre Achterberg yn dy tiid in stream oan nij wurk; tusken 1939 en 1953 publisearre er 22 ûnderskate dichtbondels. Dêrfan waard En Jezus Schreef in 't Zand, út 1947, yn 1949 bekroane mei de P.C. Hooft-priis. Foar Ballade van de Gasfitter, út 1953, krige er yn 1954 de Poëzijpriis fan de Gemeente Amsterdam, wylst er yn 1959 de Constantijn Huygenspriis foar syn hiele oeuvre takend krige.
Yn 1946 troude Achterberg mei syn jeugdfreondinne Cathrien van Baak, fan wa't yn beheinde kring bekend wie dat se yn 'e Twadde Wrâldoarloch "fout" west hie: se hie lid west fan 'e NSB en hie de minneresse west fan in Dútske SS-er dy't yn Nederlân legere wie. Nei harren trouwen sette it pear him nei wenjen op 'e earste ferdjipping fan 'e filla Mariahoeve te Hoonte, yn Neede. De lêste jierren fan syn libben brochten Achterberg en de frou troch yn Leusden, dêr't er yn 1962 oan in hertoanfal ferstoar. Nei syn dea waarden syn persoanlike problemen en syn alkoholisme lange tiid troch syn djipdrôven mei de mantel fan 'e leafde tadutsen. Pas lettere publikaasjes brochten it wiere byld fan net inkeld de dichter, mar de man Achterberg oan it ljocht. thumb|260px|Hommage aan Gerrit Achterberg, in brûnzen byld troch Willem Berkhemer, te [[Noardwyk (Súd-Hollân)|Noardwyk.]]
Gebed fan Salomo
It Gebed fan Salomo is in algemien as apokryf beskôge joadske religieuze tekst, besibbe oan it Alde Testamint fan 'e Bibel. It is basearre op 'e bibelpassaazje 1 Keningen 8:22-52, wêryn't in gebed fan 'e Israelityske kening Salomo beskreaun wurdt. Neffens 1 Keningen moat dit gebed útsprutsen wêze steande foar it alter en yn it bywêzen fan "de hiele gemeente fan Israel", ta gelegenheid fan 'e ynwijing fan 'e (earste) Timpel fan Jeruzalim. In selsstannich foarkommende, justjes ynkoarte ferzje fan dit gebed wurdt yn guon Latynsktalige bibels as haadstik 52 taheakke oan it deuterokanonike bibelboek Jezus Sirach. Inkeld wurdt it ek wol as in apart bibelboek tafoege drekt folgjend op Jezus Sirach. It Gebed fan Salomo is in lofsang op God, wêrby't dy tanke wurdt foar de tagedienens dy't er it Israelityske folk toand hat. It is ûnwierskynlik dat it echt troch kening Salomo skreaun is.
Just Another Heartache
Produksje
Just Another Heartache waard skreaun en komponearre troch Ed Hill en Mark D. Sanders, en produsearre troch Tony Brown foar platemaatskippij MCA Nashville. It waard op 29 novimber 1997 útbrocht as de twadde single fan it album Let Me In, nei Shut Up and Drive (1997) en foàr I Already Do (1998).
Willem Penaat
thumb|Willem Penaat yn 1923 Willem Penaat (Dimter, 25 augustus 1875 - Amsterdam, 5 maaie 1957) wie in Nederlânsk ynterieurarsjitekt en meubelûntwerper.
Just Another Heartache
Ynhâld
Just Another Heartache, dat "neat oars as nij leafdesfertriet" betsjut, hat in doer fan 2:41 minuten en is skreaun yn it ik-perspektyf. De sjongster fertelt dat se in nije freon hat en hopet dat dit de wiere Jakob is. Hja hat lykwols al tefolle teloarstellings op it mêd fan 'e leafde meimakke, en is dêrfandinne skruten om der fol foar te gean. Yn it refrein sjongt se dat se út alle macht hopet dat it net wèr neat oars as nij leafdesfertriet wurde sil.
Hitlisten
Yn 'e Feriene Steaten berikte Just Another Heartache it 39e plak yn 'e countryhitlisten. Yn Kanada kaam it net fierder as it 51e plak.
Willem Penaat
Libben en wurk
Penaat wie in soan fan F.H.C.W. Penaat út Lingen en E.G. Penaat-Triebart fan Dimter. Heit Penaat wie burosjef fan de Fa. Schimmelpenninck & Co, foarrinner fan de Deventer Capsulefabriek; syn mem wie pianiste. Nei de Legere Skoalle en de H.B.S. yn Dimter folge er dêre teken- en skilderles by Alexander Liernur en Bartus Korteling.
Yn 1894 ferfear er nei Amsterdam, dêr't er fierder learde oan de Ryksnormaalskoalle foar Tekenûnderwizers, in eardere learareoplieding. Dêr helle er syn MO-akten Tekenjen, it foech om les te jaan. Ek folge er lessen oan de Ryksakademy foar Byldzjende Keunsten. Hy lei him spesjaal ta op ynterieur- en meubelûntwerp.
Yn 1897 sette Penaat útein as meubelmakker en tekener by it meubelfabryk Haag & Zn. Yn 1900 waard er artistyk lieder fan it meubelatelier ferbûn oan ierdewurkfabryk Amstelhoek yn Amsterdam. In 1903 was hij meioprjochter fan it Amsterdamske atelier 'De Woning' en yn 1904 fan de Nederlandsche Vereeniging voor Ambachts- en Nijverheidskunst. Fan 1923 oant ûngefear 1950 arbeide Penaat yn Amsterdam en De Haach as binnenhûsarsjitekt foar de winkel Metz & Co. Lykas Hendrik Petrus Berlage, Jac. van den Bosch en Karel de Bazel ûntwurp ek Penaat ienfâldige meubels mei in dúdlike konstruksje.
Fan 1923 oant 1925 wie Penaat ek direkteur fan it Museum van Kunstnijverheid yn Haarlim.
Yn 1928 ûntwurp Penaat yn 'e mande mei Hildo Krop (1884-1970) it ynterieur fan de riedseal fan it Stedhûs oan de Oudezijds Voorburgwal yn Amsterdam en yn 1929 wie er de ûntwerper fan it standertmeubilêr foar de PTT (Nederlân). Bekend is syn meubilêr yn de Utertske Domtsjerke en yn de Nije Tsjerke fan Delft.
Foarbylden fan syn wurk
Ynterieurûntwerpen foar Metz & Co:
Judah Löw ben Bezalel
Judah Löw ben Bezalel (Jiddysk: Yehudah Leib ben Betsalel; Dútsk: Judah Löw ben Bezalel; Tsjechysk: Jehuda Lev ben Becalel; Poasen, tusken 1512 en 1526 – Praach, 17 septimber 1609) wie in foaroansteand rabbyn en Talmoedgelearde, joadsk mystikus en filosoof fan Asjkenazysk-Joadsk komôf. Under ynwijden yn it joadendom stiet er bekend as de Maharal fan Praach of koartwei as de MaHaRaL, fan 'e Hebriuwske ôfkoarting Moreinu Ha-Rav Loew ("Us Learaar, Rabbyn Löw"). Hy brocht it grutste part fan syn libben troch as rabbyn fan 'e joadske mienskippen yn 'e stêden Praach, yn Bohemen, en Mikulov yn Moraavje. Löw stiet binnen it joadendom benammen bekend om syn teologyske wurken oangeande de joadske filosofy en de kabbala (de joadske mystyk), en yn it bysûnder om syn boppekommentaar op it ferneamde kommentaar fan Rashi op 'e Torah. Bûten it joadendom is Löw fral bekend út 'e leginde fan 'e Golem fan Praach.
Libben
Löw waard nei alle gedachten berne yn 'e Westpoalske stêd Poasen (Poznań), yn it Poalsk-Litouske Mienebêst, hoewol't syn bertejier ûnwis is, mei't ferskillende histoaryske boarnen 1512, 1520 en 1526 as sadanich oanhelje. Syn heit wie yn elts gefal de rabbyn Bezalel Löw, waans famylje ôfkomstich wie út 'e stêd Worms, yn it Rynlân. Syn omke Jakob ben Chajim wie ryksrabbyn fan it Hillige Roomske Ryk, en syn broer Chaim Löw fan Friedberg wie in ferneamd joadsk gelearde. Neffens de joadske tradysje stamme it skaai fan Löw yn 'e manlike line ôf fan it Hûs fan David, dat yn 'e tsiende iuw f.Kr. oer it Keninkryk Israel regearre.
Mei't der gjin dokumintearre bewiis bestiet dat Löw lykfol hokker formeel religieus ûnderrjocht genoat, geane de measte histoarisy derfan út dat er in tige bejeftige autodidakt wie. Syn gesin bestie út syn frou Perl of Perla, seis dochters en in soan, dy't nei syn pake Bezalel neamd wie. Dy soan waard letter rabbyn fan Kolín, mar kaam begjin 1600 te ferstjerren. Löw wie fan himsels tige begoedige, in gefolch fan 'e snoade saaklike ynvestearrings fan syn heit.
It is ûndúdlik wannear't er him krekt yn Praach nei wenjen sette, dat doedestiden de haadstêd wie fan it Keninkryk Bohemen, mar hy moat dêr al jierren wenne hawwe doe't er yn 1553 in posysje as lânsrabbyn yn it Markgreefskip Moraavje akseptearre. Dêrfoar ferfear er nei de stêd Mikulov, dat doe almeast op syn Dútsk Nikolsburg neamd waard. Hy late de joadske mienskip yn Moraavje in fearnsiuw lang, wêrby't er net inkeld praktyske saken regele en de joaden fertsjintwurdige foar it regear oer, mar ek bepaalde hokker diel fan 'e Talmoed oft yn 'e synagoges bestudearre wurde moast. Fierders fierde Löw in herfoarming troch fan 'e ynterne joadske statuten op it mêd fan ferkiezings en belestingheffing. Teffens kante er him sterk oan tsjin kwealaster oangeande de legitimiteit fan beskate famyljes, it saneamde Nadler, wêrby't nammentlik beweard waard dat sokke famyljes út bûtenhoulikse relaasjes fuortkamen. Dat soarte boasaardige rabberij koe it finen houlikspartners foar de bern út sokke famylje ûnmooglik meitsje.
Nei't er yn 1588 weromferhuze wie nei Praach, akseptearre Löw dêr de posysje fan lânsrabbyn fan Bohemen, wêrby't er de ôfgeande Isaäk Hayoth opfolge. Ek yn Praach besocht er Nadler út te bannen. Fierders is bekend dat er yn dy jierren de letter ferneamd wurden rabbinen Yom Tov Lipmann Heller en David Ganz as learlingen hie. Op 23 febrewaris 1592 hie Löv mei syn broer Sinaï en syn skoansoan Isaäk Cohen in audiïnsje by keizer Rudolf II fan it Hillige Roomske Ryk. Dat petear liket benammen oer de kabbala gien te hawwen, de joadske mystyk, dêr't Löw in kenner fan wie en dat de keizer fassinearre.
Neffens de leginde wie it ek yn dy jierren yn Praach, dat Löw in golem skoep, in wêzen dat er makke fan klaai troch it gebrûk fan mystike krêften basearre op esotearyske kennis oer de manier dy't God brûkt hie om 'e earste minske, Adam, te skeppen. Löw soe de golem makke hawwe om it Joadske Kertier fan Praach te beskermjen tsjin antysemityske oanfallen fan kristlike stedsgenoaten, mar it ding wurke net sa't it bedoeld wie. Der besteane ferskillende ferzjes oer wat der krekt mis gie, mar allegear binne se it deroer iens dat it foar Löw in hiele toer wie om syn kreaasje te deäktivearjen. Hoewol't guon otterdokse joaden leauwe dat de Golem fan Praach wier bestien hat, binne histoarisy fan betinken dat de leginde in literêr betinksel út 'e iere njoggentjinde iuw is. De ierste boarne foar de leginde is it boek Der Jüdische Gil Blas, fan Josef Seligman Kohn, út 1834.
Ein 1592 ferfear Löw nei Poasen, dêr't er keazen waard ta opperrabbyn fan Poalen. Dêr skreau er û.m. it wurk Netivoth Olam, oer etyk, en in diel fan Derech Chaim, in kommentaar op 'e Mishnah. Oan it begjin fan 'e santjinde iuw kearde Löw op 'e nij werom nei Praach, dêr't er syn lêste jierren trochbrocht en op 17 septimber 1609 kaam te ferstjerren. Hy wie doe tusken de 83 en 97 jier âld, en waard begroeven op it Alde Joadske Begraafplak fan Praach, dat tsjintwurdich in toeristyske besjensweardichheid is dêr't syn ûnskansearre grêfsark noch altyd stiet.
Neilittenskip
Mank Löw syn grutte oantal neikommelingen wiene de rabbyn Nachman fan Breslov en Schneur Zalman fan Liadi, in foaroanman fan it gassidisme. Fia dy lêste wie Löw ek foarfaar fan Menachem Mendel Schneerson, de sânde en lêste rebbe fan 'e Lubavitsh-beweging, en fan de ferneamde fioelist Yehudi Menuhin.
Yn april 1997 brochten Tsjechje en Israel yn gearwurking in rige postsegels út, mei op ien dêrfan in ôfbylding fan 'e grêfsark fan Löw. Fierders joech Tsjechje yn maaie 2009 ek in postsegel út ta gelegenheid fan it 400e stjerjier fan Löw. In moanne letter brocht de Tsjechyske Munt dêr in betinkingsmunt foar út.
Súd
Súd of it suden is in wynstreek en ien fan 'e fjouwer haadwynstreken, njonken noard, east en west. De namme komt fuort út it Proto-Germaanske *sunþ-, fan it Proto-Yndo-Jeropeeske *sú-n-to-s, in ferbûging fan 'e woartel *seu-, dat "siede", betsjut. Ut deselde woartel komt ek it wurdt 'sinne' fuort, dus 'súd' is de rjochting fan 'e sinne.
It suden is it tsjinstelde fan it noarden, en jout de rjochting fan 'e Súdpoal oan. Op in lânkaart wurdt it suden tradisjoneel as de ûnderkant beskôge, sadat men it noarden boppe hat en it westen en easten lofts, resp. rjochts. Sadwaande sprekt men by it lêzen fan in wrâldkaart fan it suden as men it oer it súdlik healrûn hat.
Ezra (Latyn)
Ezra (Latyn) of de Latynske Iepenbiering fan Ezra is in joadsk religieus geskrift, besibbe oan it Alde Testamint fan 'e Bibel, dat troch alle joadske streamings en it grutste part fan it kristendom as apokryf beskôge wurdt. Dizze tekst is in pseudepigraaf ûnder de namme fan 'e bibelske preester Ezra, en is skreaun om 'e Joaden te treasten yn in tiid fan grut fertriet (foar 't neist de ferwuostging fan 'e Timpel fan Jeruzalim troch de Romeinen yn it jier 70). Hoewol't Ezra (Latyn) yn syn folsleinens, sa't de titel al oanjout, inkeld yn it Latyn oerlevere is, en dy Latynske ferzje nei alle gedachten in oersetting út it Gryksk wie, is men fan tinken dat de tekst oarspronklik yn it Hebriuwsk skreaun wêze moat. It grutste part fan Ezra (Latyn) (de haadstikken 3-14) is ek oerlevere yn (hieltyd justjes faninoar ôfwikende) fertalings yn Syrysk, Arabysk, Ge'ez (de deade tsjerketaal fan Etioopje), Georgysk en Armeensk. De oarsprong is ûnmooglik noch werom te finen troch twa of mear lagen fan oersetting hinne, mar it liket derop dat oer it grutste part (h. 3-14) yn elts gefal mear as ien skriuwer gear west hat. Ezra (Latyn) wurdt yn 'e regel datearre oan 'e ein fan 'e earste iuw, mooglik yn 'e snuorje 90-96, al miene guon saakkundigen dat it fan folle letter datum is, miskien sels wol út 218.
Namme
Ezra (Latyn) stiet ek wol bekend as de Joadske Iepenbiering fan Ezra (net te betiizjen mei de Grykske Iepenbiering fan Ezra) en wurdt yn ferskillende bibels ferskillend nûmere: yn 'e measte apokrife taheakken op Ingelsktalige bibels hjit it fan 2 Ezra of 2 Esdras ("Esdras" is de helenisearre foarm fan "Ezra"); yn 'e Slavyske eastersk-otterdokse, Georgysk-otterdokse en Armeensk-otterdokse bibels fan 3 Ezra of 3 Esdras; en yn 'e Latynske Fulgaat fan 4 Ezra of 4 Esdras. Yn 'e bibel fan 'e Etiopysk-Otterdokse Tsjerke hjit dit boek fan Ezra Sutu'el. (Yn 'e Grykske Septuaginta is it net opnommen.)
Jon Polito
Jon Polito (folút: Jonathan Raymond Polito; Philadelphia, 29 desimber 1950 – 1 septimber 2016) wie in Amerikaansk akteur.
Ezra (Latyn)
Namme
De tekst falt útinoar yn trije dielen. It begjin (h. 1-2) en de ein (h. 15-16) binne allinnich yn it Latyn oerlevere; de rest is ek yn it Gryksk bewarre bleaun. Bibelwittenskippers en teologen nûmerje dizze dielen sadwaande wol gauris apart faninoar. Haadstik 3-14 is dan 4 Ezra of 4 Esdras; haadstik 1-2 5 Ezra of 5 Esdras; en haadstik 15-16 6 Ezra of 6 Esdras.
Kanonykheid
De haadstikken 3-14 fan Ezra (Latyn) wurde ta de kanon fan 'e Bibel rekkene troch guon fan 'e Slavyske eastersk-otterdokse tsjerken, mei as wichtichste de Russysk-Otterdokse Tsjerke, en dêrnjonken ek troch de Georgysk-Otterdokse Tsjerke. Under de oriïntaalsk-otterdokse tsjerken heart itselde part fan Ezra (Latyn) ta de kanon fan 'e Armeensk-Otterdokse Tsjerke. Yn 'e kanon fan 'e Etiopysk-Otterdokse Tsjerke en de ôfspjaltings dêrfan, lykas de Eritreesk-Otterdokse Tsjerke en de Etiopysk-Katolike Tsjerke, foarmje Ezra Kali (Ezra Gryksk) en Ezra Sutu'el (h. 3-14 fan Ezra (Latyn)) mei-inoar ien bibelboek. Hiele Ezra (Latyn) is opnommen yn 'e Latynske Fulgaat en in protte Ingelsktalige bibels, mar inkeld as in nijsgjirrige apokrife taheakke.
Haadstik 1-2 (5 Ezra)
Dizze haadstikken binne inkeld oerlevere yn it Latyn en wurde troch tekstûndersikers beskôge as in lettere, kristlike tafoeging, mooglik út 'e trêde iuw. Hjiryn wurdt Gods ôfwizing fan 'e Joaden beskreaun en dêropta in fizioen fan 'e Soan fan God.
Haadstik 3-14 (4 Ezra)
Dit diel bestiet út sân fizioenen fan 'e preester Ezra. It earste fizioen fynt plak as Ezra noch yn Babylon is. Hy freget God hoe't de Joaden yn 'e benearing fan 'e Babyloanyske Ballingskip holden wurde kinne as God rjochtfeardich is. De aartsingel Uriël wurdt stjoerd om syn fraach te beäntwurdzjen, en jout Ezra it beskie dat Gods wegen troch it minsklik ferstân net begrepen wurde kinne. Mei gauwens, lykwols, sil no de Einichste Dei komme, en dan sil Gods rjocht oan in elk iepenbiere wurde. Yn it twadde fizioen freget Ezra wêrom't it keninkryk Juda oan 'e Babyloaniërs oerjûn is, en op 'e nij jout Uriël him itselde antwurd. Yn it trêde fizioen freget Ezra wêrom't de wrâld net ûnderhearrich makke is oan 'e Joaden, dy't dochs Gods útkarde folk binne. Uriël antwurdet dat it hjoeddeiske tiidrek in oergongssitewaasje is. Dan folget der in omskriuwing fan 'e sûnders en de rjochtfeardigen. Ezra freget noch oft de rjochtfeardigen by it Lêste Oardiel foar de sûnders yn 't pleit gean meie, mar him wurdt oansein dat der tsjin it Lêste Oardiel net abbelearre wurde kin.
De folgjende trije fizioenen binne mear symboalysk fan aard. Yn it fjirde beskriemt in frou har soan, en feroaret dan yn in stêd. Uriël leit út dat de frou de stêd Sion fertsjintwurdiget. Yn it fyfde fizioen wurdt in earn mei trije koppen en tweintich wjukken beskrobbe troch in liuw en dan ferbaarnd. Uriël syn útlis is dat mei de earn it fjirde keninkryk út it fizioen fan 'e profeet Daniël bedoeld wurdt (sjoch: Daniël 2:40). It sechsde fizioen giet oer in man dy't symboal stiet foar de messias, en dy't fjoer útazemet op in kliber oanfallers. Dêrop keart er him ta in freedsume mannichte, dy't him oan him ûnderwerpt. Yn it lêste fizioen ferskynt God oan Ezra om him te oarderjen en stel de Wet fan Mozes fannijs op skrift. Ezra ropt in stikmannich klerken gear en begjint út godlike ynpiraasje te diktearjen. Nei fjirtich dagen hat er 99 teksten fêstlein: de 24 boeken fan 'e joadske Bibel en nochris 70 geheime wurken.
De measte Latynske ferzjes fan Ezra (Latyn) hawwe in grut gat dat santich fersen beslacht tusken 7:35 en 7:36. Dat komt om't se allegearre weromgeane op ien ier manuskript, de Codex Sangermanensis I, dêr't in hiele side út weiwurden wie. Yn 1895 publisearre de ûndersiker Robert Lubbock Bensley in krityske edysje fan it boek wêryn't de ferlern giene fersen wer yn 'e tekst ynpast wiene. Dy binne dêr nûmere 7:36-106, wylst de fersen dy't foartiid 7:36-69 wiene, no 7:107-137 wurden binne.
Haadstik 15-16 (6 Ezra)
Dizze lêste haadstikken binne, krekt as de earste beide, allinnich mar oerlevere yn it Latyn. Kwa ynhâld giet it hjir om foarsizzings fan oarloggen en it beskrobjen fan sûnders. Mooglik is dit in kristlike tafoeging út 'e trêde iuw. It hat fierders wol kâns, al is dat net mei wissichheid te sizzen, dat dizze haadstikken tagelyk tafoege binne mei haadstik 1-2. It is lykwols ek mooglik dat se fan joadske oarsprong binne, mei't ien fragmint, h. 15:57-59, ek yn it Gryksk fûn is, en de measte taalwittenskippers binne it deroer iens dat it dêrby om in oersetting út it Hebriuwsk giet.
Crediton
Crediton is in plak (town) en civil parish yn it Ingelske greefskip Devon, sa'n 12 km benoardwesten Exeter. It plak leit yn de nauwe delling fan de rivier de Creedy, tusken twa steile hichten en is yn twaen ferdield: it eastlik part is de Alde Stêd en it westlike de Nije Stêd.
De earste oanwizing foar in delsetting op it plak fan Crediton is de fernijing dat Winfrith of Bonifatius dêr berne waard om 672 hinne.
Mark Kermode
Mark Kermode (folút: Mark James Patrick Kermode, útspr.: [ˈkɜːmoʊd], likernôch " kuh -mood"; berne as Mark James Patrick Fairey; Barnet, 2 july 1963) is in Ingelsk sjoernalist, filmkritikus, filmhistoarikus, presintator, en muzikant. Hy is de haadfilmkritikus fan 'e foaroansteande krante The Observer en presintearret tillefyzjeprogramma's en radioprogramma's foar de BBC. Kermode, dy't de kontrabas bespilet, is ek ien fan 'e oprjochters fan 'e skiffleband The Dodge Brothers.
Jonkheid en oplieding
Kermode waard yn 1963 berne as Mark James Patrick Fairey yn Barnet, yn it Ingelske greefskip Hertfordshire. Hy genoat ûnderwiis oan 'e Haberdashers' Aske's Boys' School, in priveeskoalle foar jonges yn Elstree, ek yn Hertfordshire. Hy waard grutbrocht as metodist, mar waard letter lid fan 'e Tsjerke fan Ingelân. Syn âldelju skieden doe't er yn 'e tweintich wie, en neitiid feroare er syn efternamme Fairey yn 'e famkesnamme fan syn mem, Kermode. Hy studearre Ingelske taal- en letterkunde oan 'e Universiteit fan Manchester, dêr't er yn 1991 promovearre op in proefskrift oer horrorfiksje.
Karriêre
Kermode sette syn karriêre mids 1980-er jierren útein as sjoernalist fan 'e skriuwende parse. Yn 't earstoan wurke er foar City Life, in tydskrift út Manchester, en letter fûn er wurk by de blêden Time Out en NME yn Londen. Hy skreau ek foar The Independent, Vox, Empire, Flicks, Fangoria en Neon.
Yn 1993 kaam Kermode as radiopresintator foar de BBC te wurkjen, wêrby't er yn syn programma Cult Film Corner films bespriek. Tegearre mei Mary Anne Hobbs presintearre er ek in filmrubryk dy't Cling Film hiet. Fan 1992 oant 1993 wied er fierders as fêste filmkritikus ferbûn oan it programma Morning Edition fan Danny Baker. Sûnt 2001 besprekt er mei Simon Mayo films yn it bekroande radioprogramma Kermode and Mayo's Film Review.
Yn it ramt fan 'e skriuwende parse wie Kermode oant septimber 2005 de fêste filmkritikus fan 'e krante New Statesman. Sûnt 2009 skriuwt er filmresinsjes foar de krante The Observer, dêr't er yn 2013 haadfilmkritikus waard doe't Philip French mei pinsjoen gie. Ut en troch ferskine der ek artikels fan syn hân yn it blêd Sight and Sound, it orgaan fan it Britsk Filmynstitút (BFI).
Belis fan Haarlim (1572-1573)
It Belis fan Haarlim wie in belegering fan 'e Hollânske stêd Haarlim troch Spaanske troepen yn it ramt fan 'e Opstân yn 'e Nederlannen, dy't letter bekend wurde soe ûnder de namme fan 'e Tachtichjierrige Oarloch. It belis begûn op 11 desimber 1572 en betearde yn in útputtingsslach, dy't net minder as sân moannen duorre. Nei't in besykjen ta ûntset troch de belegerders yn 'e Slach op de Haarlimmermar dwerseide waard, joegen de úthongere Haarlimmers har op 13 july 1573 einlings en te'n lêsten oer. Trochdat dêrnei tûzenen soldaten en boargers fermoarde waarden, jildt it Belis fan Haarlim as ien fan 'e meast beruchte foarfallen út 'e begjintiid fan 'e Tachtichjierrige Oarloch, en teffens as ien fan 'e meast beslissende: neitiid joech gjin stêd him mear oer en fochten de opstannelingen troch oant de dea, om't se wisten hokker lot oft harren by oerjefte te wachtsjen stie.
Mark Kermode
Karriêre
Op 'e tillefyzje fersoarget Kermode filmrubriken op Film4 en Channel 4. Hy is ek presintator fan The Culture Show op BBC 2. Fierders skriuwt er senario's foar en presintearret er dokumintêres oer de filmyndustry foar BBC 4 ûnder te titel Mark Kermode's Secrets of Cinema. Kermode is in lid fan 'e Britske Akademy foar de Film- en Tillefyzjekeunsten (BAFTA), dy't elts jier de bekende BAFTA Awards útrikt.
Belis fan Haarlim (1572-1573)
Foarskiednis
Yn 1572 wie de Opstân yn 'e Nederlannen, dy't letter bekend wurde soe ûnder de namme fan 'e Tachtichjierrige Oarloch, al fjouwer jier oan 'e gong. De stêd Haarlim, dy't strategysk lei op it ferbiningspunt tusken it Hollânske Noarder- en Suderkertier, wie net botte aktyf by de opstân belutsen. De measte boargers fan 'e stêd wiene moderaat yn har leauwensopfettings, en dêrtroch wie Haarlim yn 1566 ek ûntkomd oan 'e Byldestoarm, dy't fierders yn in grut diel fan 'e Nederlannen húsholden hie.
Mark Kermode
Karriêre
Njonken syn karriêre as sjoernalist en presintator is Kermode ek aktyf as muzikant. Yn 'e iere 1990-er jierren spile er kontrabas foar de skiffle/rockabilly-band The Railtown Bottlers, dy't fan 1993 ôf ek de hûsband wie foar it BBC-programma Danny Baker After All. Yn 2001 rjochte Kermode mei trije oaren de skiffleband The Dodge Brothers op, wêryn't er op 'e nij kontrabassist is.
Belis fan Haarlim (1572-1573)
Foarskiednis
Doe't op 1 april 1572 de Súdhollânske stêd De Bryl troch de wettergeuzen ynnommen waard, skaarde Haarlim him net daliks oan 'e kant fan 'e opstannelingen, sa't guon oare Hollânske stêden wol diene. De measte leden fan it stedsbestjoer wiene net foar in iepen opstân tsjin kening Filips II fan Spanje, dy't de hearskippij oer de Nederlannen urven hie fan syn heit, Karel V. In soad Haarlimmers tochten dêr lykwols oars oer en nei in protte diskusje gie it stedsbestjoer op 4 july úteinlik 'om', en ferklearre Haarlim him foar Willem fan Oranje, de oanfierder fan 'e Nederlânske Opstân. Dyselde stjoerde dêrop in garnizoen nei de stêd, besteande út krapoan 2.800 geuzen en Ingelske, Skotske, Hugenoatske ('Waalske') en Dútske hierlingen, dat ûnder befel pleatst waard fan 'e Grinslânske ealman en ofsier Wigbolt Ripperda.
De Spaanske lânfâd fan 'e Nederlannen, don Fernando Álvarez de Toledo, hartoch fan Alva, stjoerde in leger fan sa'n 14.000 man op 'en paad om 'e opstân yn 'e noardlike Nederlannen de kop yn te drukken, dat er ûnder befel pleatste fan syn eigen soan, don Fadrique Álvarez de Toledo, hartoch fan Huescar, dy't yn 'e Nederlânske skiednis better bekend waard as 'don Freark'. De fjildtocht fan don Freark sette op 2 oktober 1572 útein mei de saneamde Spaanske Fuery fan Mechelen, wêrby't de Súdnederlânske stêd Mechelen ynnommen en bloedich plondere waard. Dêrnei folgen de ynname fan Dyst en de werynname fan Roermond, dêr't it der relatyf kalm om en ta gie om't der gjin ferset bean waard.
Op 17 novimber waard yn Gelderlân de stêd Sutfen ynnommen. Hoewol't ek dêr net folle ferset bean waard, wiene dêr ûnder it bewâld fan 'e geuzen de roomske tsjerken en kleasters plondere en fernield. Ut wraak rjochten de troepen fan don Freark dêrom nei de ynname fan 'e stêd it Bloedbad fan Sutfen oan, wêrby't de soldaten mei grutte ûnmeilydsumens tsjin 'e boargerbefolking fanwegen kamen. De earste Hollânske stêd dy't mei de Spaanske metoaden yn 'e kunde kaam, wie Naarden, dat gjin ferset bea, mar dêr't nei de oankomst fan it Spaanske leger op 1 desimber dochs it meastepart fan 'e boargers by it Bloedbad fan Naarden fermoarde waard.
It stedsbestjoer fan Haarlim stjoerde dêrop in fjouwerkoppich gesantskip nei it op 'e hân fan 'e Spanjerts bleaune Amsterdam ta, om mei don Freark te ûnderhanneljen. Garnizoenskommandant Ripperda wie dêr poer op tsjin, sasear sels dat er it op him naam om 'e leden fan 'e stedswacht gear te roppen en ta te sprekken. Hy wist harren oer te heljen en bleau trou oan de prins. Dêrop waard yn Haarlim de wet ferset (sa't men dat doe neamde): de 'wifkjende' leden fan it stedsbestjoer waarden ôfset en ferfongen troch oranjesinnigen. Doe't de fjouwer ûnderhannelders weromkamen, waarden se foar ferrie feroardiele en as finzenen nei Oranje ta stjoerd. Dyselde deis fûn der yn 'e Grutte of Sint-Bavotsjerke in lytse byldestoarm plak, wêrby't it tsjerkegebou ûntdien waard fan alle roomske symboalen (lykas hilligebylden, krusifiksen en ikoanen).
It belis
Troch in flugge opmars stie it Spaanske leger fan don Freark, dêr't trouwens ek in hiel soad Dútsers en Italjanen yn tsjinnen, op 10 desimber foar de sterk achte skâns fan Spaarndam, dy't lykwols deselde deis noch ynnommen waard. Sadwaande koene de Spanjerts op 11 desimber belis foar it 18.000 ynwenners tellende Haarlim slaan. Dat wie doedestiden in swakke stêd, want men hie de fêstingwurken withoelang fertutearzje litten. De stêd waard omjûn troch in âlderwetse stedsmuorre út 'e fyftjinde iuw, dy't fan nul en gjinderlei wearde wie tsjin kanonnefjoer, en dêrom mei tûzen hasten fuortsterke wie troch dêrtsjinoan ierden wâlen op te smiten.
Willem fan Oranje stjoerde mei dêrom daliks in ûntsettingsleger fan 4.000 geuzen ûnder lieding fan Willem fan Lumey, hear fan der Mark, mar dat waard troch de Spanjerts yn 'e Slach by De Hout hielendal útinoarslein. Hoewol't net de hiele krite om Haarlim hinne ûnder wetter set wurde koe, hie de stêd wol ien grut foardiel: om't it deunby de noardkust fan 'e Haarlimmermar lei, wie it foar de belegerders dreech om 'e stêd folslein fan 'e bûtenwrâld ôf te sluten, wat betsjutte dat Haarlim oer it wetter befoarriede wurde koe.
Foarôfgeande oan it belis waard troch wache stedsbestjoerders ferhindere dat de stedspoarten fan binnenút foar de fijân iepene wurde koene. In wike nei it begjin fan 'e belegering begûnen de Spanjerts de wâlen oan 'e noardkant fan 'e stêd mei kanonnen te besjitten, en op 19 desimber, acht dagen nei it begjin fan it belis, weagen se al in bestoarming. Dat wie fierstente betiid, mar don Freark wist dat der yn 'e stêd in wetsfersetting nedich west hie om in direkte oerjefte foar te kommen, en de gedachte dat de Haarlimmers net botte happich op in militêre konfrontaasje wiene, hie him nei alle gedachten oermoedich makke. Hoe dan ek, de bestoarming waard ôfslein mei swiere ferliezen foar de oanfallers, dy't 150 deaden te betreurjen hiene, tsjin mar 2 by de ferdigeners. By de gefjochten stoarten de Sint-Janspoarte en de Krúspoarte yn. De stedswâl tusken de Sint-Janspoarte en de Cathelijnebrêge rekke sa skansearre dat dy suver hielendal werboud wurde moast.
Neffens it ferhaal soe dêrby de Haarlimmer widdo Kenau Simonsdochter Hasselaer in wichtige rol spile hawwe. Hja soe nammentlik in legerke fan 300 froulju oanfierd hawwe, dy't de Spaanske soldaten oergeaten mei siedende pik. De measte moderne histoarisy beskôgje de ferhalen oer Kenau as lettere optinksels, en binne fan miening dat se inkeld by de ferdigening fan 'e stêd belutsen wie troch finansjele en materiële stipe te jaan (se wie de eigneresse fan in skipswerf), en troch, krekt as de oare froulike ynwenners, mei fysike ynset te helpen by it graafwurk om 'e stedswâlen te fersterkjen.
Nei de misleare bestoarming smiet don Freark it oer in oare boech, en besleat er de stêd út te hongerjen. It wie yn 'e Renêssânse net gebrûklik om winterdeis troch te gean mei in fjildtocht. Oer it algemien kearden de soldaten dan werom nei harren winterkertieren om dêr de maityd ôf te wachtsjen. Mar foar don Freark en syn heit, de hartoch fan Alva, wie de ynname fan Haarlim fan krúsjaal belang, mei't se dêrmei it gebiet fan 'e opstannelingen midstwa spjalte koene. De winter fan 1572 op 1573 wie lykwols tige strang, wat it foar de opstannelingen maklik makke om Haarlim te befoarriedzjen fan 'e Haarlimmermar ôf, oer it iis fan greiden dy't derûnder strûpt wiene. Underwilens stiene de Spaanske troepen, dy't frijwol yn 'e iepen loft kampearren, bleat oan it winterwaar en wiene se twongen om yn ellindige omstannichheden te libjen, dy't foar folle mear deaden soargen as de eigentlike gefjochten. De Spanjerts groeven twa tunnels om ûnder de stedswâlen te kommen en dy ynsakje te litten, en de ferdigeners groeven tunnels om 'e Spaanske tunnels opblaze te kinnen.
Doe't it maityd waard, boaze de sitewaasje foar de Haarlimmers oan. In float út it oan 'e kening fan Spanje trou bleaune Amsterdam besette de Haarlimmermar en blokkearre sa befoarrieding oer it wetter. Dêrtroch groeide de honger yn Haarlim, oant de boargers op 't lêst sels gers ieten. In besykjen fan 'e wettergeuzen fan bûten de sted, ûnder admiraal Marinus Brandt, om 'e blokkade te trochbrekken, mislearre op 26 maaie yn 'e Slach op de Haarlimmermar. Doe't de Spanjerts harren oerwinning fierden troch de ôfhoude holle fan ien fan 'e wettergeuzen oer de stedswâlen te smiten, waarden op 27 maaie yn 'e stêd alve spaansksinnige finzenen út it tichthûs helle en troch in razende kliber folk lyncht, wêrnei't harren hollen nei de belegerders weromgoaid waarden. Op 8 july besocht Oranje noch in lêste kear om Haarlim te ûntsetten, mar syn leger fan 5.000 man waard troch de Spanjerts by It Manpaad tsjinkeard en ferslein, wêrby't de oanfierder, Willem fan Bronkhorst, hear fan Batenburch, kaam te sneuveljen.
De oerjefte
Dêrnei joegen de úthongere en útputte Haarlimmers de striid op. Der waarden ûnderhannelings iepene mei don Freark, dy't resultearren yn 'e oerjefte fan Haarlim op 13 july 1573, mear as sân moannen nei it begjin fan it belis. Yn dy tiid wie it wizânsje dat de belegerjende soldaten nei de oerjefte in stêd plonderje mochten, wat tagelyk ek in frijbrief wie foar moard en ferkrêfting. Dat lot kocht Haarlim foar in bedrach fan 240.000 goudgûnen ôf.
Der waard yndie net plondere, mar 1.700 leden fan it garnizoen, foar it meastepart geuzen, Ingelsen, Skotten en Hugenoaten, waarden nei de oerjefte stânrjochtlik eksekutearre. Under harren wie ek geuzelieder Lânselot fan Brederode en de ûnfersetlike kommandant Wigbolt Ripperda, dy't op 16 july ûnthalze waard. Allinnich de measte Dútske leden fan it garnizoen ûntkamen oan 'e dea, om't se yn beskerming nommen waarden troch Dútske ofsieren yn it Spaanske leger. Nei't de boalen harren bilen fan wurgens net mear optille koene om noch mear finzenen te ûnthalzjen, waarden de soldaten fan it garnizoen mei de rêgen nei-inoar ta oaninoar bûn en sa yn it Spaarne smiten. Ek 300 oranjesinnige boargers fan Haarlim waarden op dy manear ferdronken.
Betsjutting en neisleep
Hoewol't it Belis fan Haarlim foar de Nederlânske Opstân op in nederlaach útdraaide, wie it foar de Spanjerts in pyrrusoerwinning. Don Freark hie sân moannen dwaande west om 'e swakste stêd fan Hollân te feroverjen. Dêrby wied er, benammen troch ûntbearings yn 'e winter, 5.000 man kwytrekke, wêrûnder 800 fan 'e bêste Spaanske soldaten. Dat joech de oare opstannige stêden moed, en boppedat hiene se sjoen wat der barde doe't Haarlim him oerjoech. Nettsjinsteande alle ûnthjitten wiene garnizoen en foaroansteande boargers fermoarde. Neitiid joech gjin stêd him mear oer, om't men wist wat dan jins lot wurde soe.
Morton (Minnesota)
Morton (útspr.: ['mɔɹtǝn]) is in offisjele stêd yn Renville County, yn it súdlike part fan 'e Amerikaanske steat Minnesota. Neffens gegevens fan 'e folkstelling fan 2010 lei it ynwennertal fan 'e "stêd" doe op goed 400 minsken.
Demografy
Neffens gegevens fan 'e folkstelling fan 2010 wie doe fan 'e befolking fan Morton 17,0% âlder as 65 jier en 22,4% jonger as 18 jier. Fierders bestie 40,5% fan 'e húshâldings út ien persoan, wylst neffens âldere gegevens, fan 'e folkstelling fan 2000 doe 8,8% fan 'e befolking ûnder de earmoedegrins libbe. Wat de etnyske opbou fan 'e befolking oangiet, dy wie yn 2010 sa: 83,5% blanken; 8,0% Yndianen; 2,9% Latino's; 1,0% Aziaten; 4,5% oaren of fan mingd etnysk komôf.
Frans Decker
Frans Decker (Haarlim, 17 maart 1684 - dêre, 28 novimber 1751) wie in 18e iuwsk Nederlânsk keunstskilder.
Biografy
Decker wie in tige fertsjinstlik skilder waans wurk yn hast alle kolleksjes te finen is. Hy wie in learling fan Romeyn De Hooghe en fan Bartholomeus Engels. Hy skildere lânskippen yn in naturalistyske styl, dy't tinken dogge oan it wurk fan Jacob fan Ruisdael, mar perfoast gjin ymitaasjes binne. Hy rûn der ek út as makker fan karikatueren.
Michael Clarke Duncan
Michael Clarke Duncan (Chicago, 10 desimber 1957 – Los Angeles, 3 septimber 2012) wie in Amerikaansk akteur. Op 3 septimber 2012 ferstoar Duncan oan de gefolgen fan in hertoanfal dy't er trochmakke hie yn de simmer fan 2012.
Ienpersoanshúshâlding
In ienpersoanshúshâlding is in húshâlding dy't bestiet út ien persoan. Sa'n persoan wurdt ek wol in allinnichwenjende neamd. In ienpersoanshúshâlding kin foarme wurde troch in allinnichsteande, mar likernôch in fjirdepart fan 'e allinnichwenjenden tusken de 18 en 65 jier hat wol deeglik in langduorjende relaasje, en kin dus net as allinnichsteande omskreaun wurde.
Under de likernôch 7 miljoen húshâldings dy't Nederlân yn 2005 telde, wiene 2,4 miljoen ienpersoanshúshâldings (34,4%), wat delkaam op 15% fan 'e befolking. Sûnt de 1960-er jierren is it tal ienpersoanshúshâldings yn Nederlân frijwat tanommen (om't it net mear fansels is dat men troud as men folwoeksen is), en neffens de measte prognoazes sil it de kommende desennia allinnich noch mar fierder tanimme, oant sa'n 3,4 miljoen yn 2030.
Der besteane ferskate kategoryen ienpersoanshúshâldings:
Aleksander II (paus)
Paus Aleksander II wie fan 1061 oant 1073 biskop fan Rome. Hy waard berne as Anselmo da Baggio (Baggio (by Milaan) tusken 1010 en 1015 en ferstoar op 21 april 1073. Aleksander wie ien fan de lieders fan de Pataria-beweging dy't nei herfoarmings yn 'e tsjerke stribbe.
Pontifikaat
Op 3 septimber 1061 waard Anselmo ta paus keazen en de oare deis kroand. Fral de aartsdiaken Hildebrand hie him dêryn stipe. Nei alle gedachten waard Aleksander II yn it Lateraan, it pauslike paleis, keazen, wylst de kroaning yn de folgjende nacht yn de San Pietro in Vincoli plakfine soe. Tsjintstanners fan Aleksander blokearren lykwols de wei dêrhinne, sadat de prosesje mei wapengeweld in tagong nei de tsjerke forsearje moast. It waard Aleksander letter foar de fuotten smiten: lykas in dief yn de nacht soed er de pausentroan krigen ha.
De Roomsk-Dútske keizer Hindrik III hie net oan de kar foar Aleksander dielnommen. Hy moast neat ha fan herfoarmings yn de Tsjerke en beneamde syn eardere kânsler Pietro Cadalus, dy't út de Veronese adel stamde en biskop fan Parma wie, as tsjinpaus om sa syn belangen feilich te stellen. Pietro Cadalus naam de namme Honoarius II oan. Aleksander II waard lang om let dochs algemien akseptearre as paus, nei er mei help fan Normandyske bûsmaten  militêre aksjes ûndernommen hie tsjin Cadalus.
Under Aleksanders pontifikaat krige de Roomske Tsjerke politike ynfloed op Europeesk nivo. Aleksander II stipe mei ôffurdigen it ynternasjonale belis fan de moslimstêd Barbastro yn Noard-Spanje. Nei alle gedachten stjoerde er it leger in Piterbanier, dy't er in pear jier letter ek nei de Normandyske hartoch Willem stjoerde om dy syn ambysjes op de Ingelske kroan te ûnderstypjen. Willem de Oermasterer wie in famyljelid fan de Normandyske hearskers yn Súd-Itaalje, dy't al sûnt 1059 ferbûn wiene mei it pausdom.