cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
The Stone Sky
Untfangst
Mei it each op it feit dat de foargeande dielen fan The Broken Earth (The Fifth Season en The Obelisk Gate) beide de Hugo Award yn 'e kategory bêste roman wûn hiene, waard der mei heechspande ferwachting útsjoen nei it slútstik fan 'e trilogy. De ûntfangst fan The Stone Sky wie tige glânsryk, en ferskate resinsinten holden yn 't foar al út dat Jemisin mei dit boek in goede kâns hie om fannijs de Hugo Award foar bêste roman te winnen. Dat barde yndie, wêrmei't Jemisin dy priis foar it trêde jier efterinoar yn 'e wacht wist te slepen. The Stone Sky wûn dêropta yn 2018 ek de Nebula Award foar bêste roman, en de Locus Award foar bêste fantasyroman.
Alternatyf (útjouwerij)
Troch útjefte fan Fryske dichtbondels en moderne romans en fan it tydskrift Alternatyf, is de troch L. Jansma late ienmansútjouwerij wichtich foar de Fryske literatuer.
The Stone Sky
Untfangst
In resinsje yn it Amerikaanske tydskrift Publishers Weekly sei dat The Stone Sky "libbene personaazjes, in strak útwurke plot en in treflike wrâldopbou" hie. Dy eleminten kamen gear yn "in ymposant [...] ferhaal fan ferwûne, roujende oerlibbenen fjochtsjend om harsels te genêzen en de restanten fan harren útinoarspatte wrâld te rêden." Neffens in resinsje yn Kirkus Reviews gie Jemisin yn The Stone Sky troch mei "it brekken fan 'e herten" fan har lêzers, mei "har gefoelige, heldere beskriuwings fan [...] de bûtengewoan ferneatigjende krêft fan foaroardielen." De Romantic Times wurdearre it boek mei fiif stjerren, heger as de beide foargeande dielen.
Amal El-Mohtar, skriuwend foar NPR, priizge de draai dy't Jemisin yn The Stone Sky joech oan 'e tradisjonele fantasy en science fiction, dy't ornaris úthâldt dat in wrâld it wurdich is om rêden te wurden. Neffens El-Mohtar wiist The Stone Sky dat "sûnder mear" ôf. It boek, sa skriuwt hja, "befreget hokker rjocht fan bestean oft in wrâld hat dy't boud is op ûnderdrukking en genoside." Op Tor.com skreau Niall Alexander (dy't frijwat krityk hân hie op it foargeande diel The Obelisk Gate) dat The Stone Sky sjoen wurde koe as in "alomfetsjende befêstiging dat N.K. Jemisin ien fan ús alderbêste fantasy-auteurs is". Teffens omskreau er The Broken Earth as ien fan 'e grutste trilogyen fan ús tiid."
Philippus H. Breuker
Philippus Hillebrand Breuker (Skingen, 23 septimber 1939) is âld-heechlearaar Nederlânsk en Frysk, frisiast en publisist. Breuker studearre Nederlânske en Fryske Taal- en Letterkunde. Sûnt 1994 wie er heechlearaar Fryske Taal- en Letterkunde, yn it bysûnder de literatuerskiednis, oan de Universiteit fan Amsterdam. Breuker publisearret oer de skiednis fan de Fryske taal en -kultuer. Yn 1991 krige er foar It wurk fan Gysbert Japix de Dr. Joast Halbertsmapriis fan de Provinsje Fryslân.
Ali ibn Abi Talyb
right|thumb|250px|Ofbylding mei Ali Ali ibn Abi Talyb (Arabysk: علي ابن أبي طالب) (Mekka, 15 septimber 601 – Kûfa (Irak) 29 jannewaris 661), wie de neef fan de profeet Mohammed, troud mei dy syn dochter en waard de fjirde kalyf (656). Hy waard twongen de opstannige Omajjadyske gûverneur fan Syrje Mû'awijja te bestriden, dy't him syn erkenning as kalyf ûntholde en dêr't hy hieltyd mear terrein oan priis jouwe moast. Foar de sjiïten jildt hy ek as de earste imaam. Yn de islam stiet hy bekend om syn moed en heldhaftichheid. Hy wie de earste jongere dy't moslim waard en ferbleau ferfolgens, foar de emigraasje ticht by Mohammed. Syn beneaming as kalyf wie hiel ûngelokkich yn in tiidrek fan politike ynstabiliteit, de ûmma, dy't folge op de moard fan syn foargonger Utman. Ali wie de lêste kalyf dy't rekkene wurdt ta de 'Fjouwer Rjochtlate Kaliven' en jildt as ien fan de skriuwers dy't de iepenbierings fan de profeet optekene foar de koran.
Libbensrin
Binnen de islam binne opfettings dat hy de ienige minsk wêze soe dy't ea yn de Ka'aba yn Mekka berne is. Syn heit, Abû Talib, wie in omke fan Mohammed. Troch syn mem waard hy earst "Haydar" (liuw) neamd wêrnei syn heit Abu Talib syn namme feroare ta "Ali". Hy hie de bynamme "Gods liuw" (Asadullah) en "Abu Turab" oftewol "De heit fan de ierde". thumb|left|250px|De [[Imaam Alimoskee yn Najaf]] right|250px|thumb|De [[Blauwe moskee Mazar-e Sharif yn Afganistan]]
Ali waard troch Mohammed adoptearre en troch him grut brocht. Hy boaske mei Mohammed syn dochter Fatima. Hy hearde by de earste folgelingen fan de islam neidat Mohammed syn earste iepenbieringen krige. Doe't Mohammed ferstoar waard net Ali mar Abû Bakr ta nije geastlike lieder keazen fan de islam. Neffens de sjiïten ferklearre Abû Bakr dat Mohammed him koart foar syn dea as opfolger oanwiisde doe de famylje fan Mohammed dwaande wienen mei syn begraffenis; Mohammed hie neffens harren ûnder syn profeetskip meardere malen ferkleare dat syn skoansoan Ali him opfolge moast as geastlik lieder. Ali sels hat him altiten tsjin dizze bewearingen letterlik en figuerlik ferset en hieltyd de kaliven foar him (Abû Bakr, Omar en Utman) steund.
Abû Bakr waard nei syn dea earst opfolge troch Omar en ferfolgens Utman. Utman waard yn 656 fermoarde en soe opfolge wurde troch Ali dy't wol in direkte bloedbân mei Mohammed hie. De beneaming fan Ali waard lykwols tsjinwurke troch generaal Mû'awyah, de gûverneur fan Damaskus dy't ta de Omajjaden-clan hearde en in neef fan Utman wie. Troch Mû'awayah waard Ali beskuldige fan gearwurking mei de opstannelingen dy't Utman fermoarde hienen, en in ûnderlinge kriich brek út. thumb|250px|Moard Ali ibn Abi Talib Skilder: Yousef Abdinejad Dizze boargeroarloch late úteinlik ta de moard op Ali yn 661 yn de stad Koefa, wylst hy neffens oerleveringen noch oan it bidden wie. Neffens sommige sjiïten wie de moardner omkocht troch Mu'awiyah. Hy sloech Ali op syn plasse mei in fergiftige swurd. Ali soe dêrnei noch trije dagen libje, mar syn ferwûning waard him fataal. Ali waard troch syn soan Hassan opfolge dy't lykwols al gau ek wer ôftrede moast.
De measte sjiïten leauwe dat Ali begroeven leit yn Iraakse stêd Najaf, yn de Imaam Alimoskee dêr't Ali in mei goud beklaaid greve hat. Oaren leauwe dat er begraven is yn de Blauwe moskee fan Mazar-e Sharif yn Afganistan.
De soennityske en sjiïtyske islam hawwe elts harren eigen ynterpretaasjes fan it libbensferhaal fan Ali.
De Brêge (Ids Willemsma)
De Brêge is in keunstwurk oer it Oranjekanaal yn Schoonoord fan keunstner Ids Willemsma. De brêge waard boud by gelegenheid fan de rekonstruksje fan de dyk fan Sleen nei Rolde. Boppe-yn de brêge binne twa omtrekken fan in boat. De boppeste boat is de ûnderkant fan in turfpream foar, de ûnderste foarm is it skaad fan de farrende pream. De skeane steanders ferbyldzje de trochsneed fan it Oranjekanaal op dit plak troch it Sleener Dún. It Sleener Dún wie de beneaming fan dit plak op de Rolderrêch, foardat Schoonoord as doarp yn 1854 ûntstie. De nije brêge oer it Oranjekanaal waard folle letter boud as de rekonstruksje fan de wei. De brêge foarmet de ferbining tusken de beide kanten fan it Oranjekanaal. It byld waard yn 1999 oankocht foar de destiidske gemeente Sleen troch de provinsje Drinte, de Grontmij en sponsors.
Merijn Bruijne
Merijn Bruijne is in Nederlânske sitfollyballer út Alphen.
Sûnt de berte hat Merijn Bruijne in ôfwiking oan de rjochter skonk, ek mist er twa fingers oan de lofterhân. Hy hat jierren lang it "gewoane" follybal spile, dat koe er dwaan omdat er in proteze hat. Nei in demonstraasje fan de sport sitfollybal by de sitfollybalferiening Volleer waard er entûsjast oer de sport. Hy frege oft er meispilje mocht by de feriening, dat gie sa goed dat er nei in pear moannen al by de Nederlânske sitfollybalploech kaam. De ploech wie net kwalifisearre foar de Paralympyske Spullen fan 2008, dêrnei gienen ek in pear sitfollyballers fuort. De nij opstelde ploech, mei dêryn ek Merijn Bruijne, hopet him no pleatse te kinnen foar de Paralympyske Spullen fan 2012. Mei de Nederlânske ploech einige er yn 2009 by it Europeesk kampioenskip yn Poalen as achtste en by it wrâldkampioenskip fan 2010 yn de Feriene Steaten as njoggende.
Yn de Nederlânske klupkompetysje wie Merijn Bruijne mei syn klup Volleer yn it seizoen 2008/2009 twad fan Nederlân. In jier letter waard er mei Netwerk fiifde. Troch de stipe fan it NOC*NSF kin er de sitfollybalaktiviteiten kombinearje mei de middelbere skoalle.
Apartheid
200px|thumb|right|alt=Sign reading "For use by white persons. These public premises and the amenities thereof have been reserved for the exclusive use of white persons." with translation in Afrikaans.|In boerd út de tiid fan Apartheid. 200px|thumb|Apartheid: allinne blanken op it strân. Apartheid wie it offisjele systeem fan rasseskieding dat tusken 1948 en 1990 yn Súd-Afrika en it hjoeddeiske Namybje bestien hat. It wurd apartheid komt út it Afrikaansk en is as lienwurd yn hast eltse oare taal sûnder oersetting oernaam. It earst waard it wurd brûkt yn 1919 (foar safier't wy witte), yn in taspraak fan Jan Christiaan Smuts, de doetiidske earste minister fan Súd-Afrika.
Yn in reaksje op de taspraak fan Jan Smuts hat Hendrik Verwoerd ris sein dat hy ynstee fan apartheid leaver hie dat fan it systeem sprutsen waard as goed mei-inoar buorje. Hendrik Verwoerd dy't yn Súd-Afrika tahâlde, mar Nederlanner wie, wie in wichtich foarmjouwer fan it apartheidssysteem. It systeem bestie al yn de Britsk koloaniale tiid (tink mar oan de Paswetten yn de Kaapkoloanje en Natal yn de 19e iuw), mar wie net offisjeel ynfierd.
Der wurdt ûnderskied makke tusken saneamde grutte en lytse apartheid. De lytse apartheid wie it meast bekend en omfette de rasiale segregaasje binnen wenmienskippen. Middels in mânsk pakket wetten waarden blanken en swarten twongen om skieden te libjen. De bêste foarsjennings kamen de ekonomysk sterkere blanken ta. De grutte apartheid wie it belied fan it tawizen fan beskate lânsdielen oan de ferskillende rassen en se dêrnei ûnôfhinklikens te ferlienen. Ek yn dizze saak wienen de blanken yn de praktyk it bêste ôf.
De grutte apartheid
Der waarden tsien "selsstannige gebietsdielen" foar de swarte befolking ynsteld, de saneamde thúslannen. Fjouwer dêrfan, Bophuthatswana, Ciskei, Transkei en Venda, waarden troch Súd-Afrika as selsstannige steaten beskôge, mar wiene troch gjinien oar lân erkend.
De thúslannen omfiemen mar 13% fan it totale lânoerflak fan Súd-Afrika, wylst it de bedoeling wie om úteinlik de hiele swarte mienskip dêr ûnder te bringen. Boppedat hie it regear de bêste gebieten oan de blanken tawiisd. De thúslannen wiene faak drûge heuvelige stikken lân dy't geografysk meast ek gjin ienheid foarmen, dy't faak gjin yndustry en oars ek net genôch wurkgelegenheid hiene, dat de swarte befolking koe faak allinne bûten it thúslân wurk krije.
De swarten waard it Súd-Afrikaansk steatsboargerskip ûntnaam yn 1958, en se waarden steatsboargers fan ien fan de thúslannen, ek at hja dêr net wennen. Fansels woenen de measten dat ek net om't der gjin wurk wie. Wa't lykwols as swarte yn 'blank' Súd-Afrika wenjen bleau waard dêr beskôge en behannele as in frjemdling, wat juridysk in ekstra reden wie om swarten oars (lês: minder) te behanneljen as blanken. Se wienen no ommers bûtenlanners.
Afrikaansk
It Afrikaansk wie yn dizze perioade de dominante taal fan Súd-Afrika. Dat is no noch altyd te fernimmen oan it feit dat in soad kleurde minsken it Afrikaansk as twadde taal hawwe en faken gjin ingelsk sprekke. Hoewol't it Ingelsk sterk opgong makket, bliuwt it Afrikaansk in wichtige taal, al is dat op it iene plak sterker as op it oare. Foar en yn it tiidrek fan de apartheid wie it dé taal yn de kommunikaasje tusken de ferskillende befolkingsgroepen, neist it troch de (blanke) oerheid brûkte Ingelsk.
De lytse apartheid
It apartheidsbelied wie alhiel rjochte op it skieden hâlden fan de ferskillende rassen yn it iepenbiere libben én it partikuliere libben en waard yn wetten fêstlein. Sa moast it ras suver hâlden wurde.
Hjir folgje in stikmannich apartheidswetten: right|250px|thumb|Lizzing fan de bantoelannen yn Súd Afrika thumb|right|250px|Plattelân fan [[Ciskei, ien fan de "thúslannen"]] It rasiale planningsramt dêr't de apartheid yn útfierd waard troch nei-inoar kommende kabinetten kin dúdlik wurde út in taspraak fan Verwoerd yn maaie 1952 as minister fan 'Naturellen Zaken' oan it parlemint, wêryn't er ûnder oaren de folgjende punten oanfierde:
Ynternasjonale gefolgen
De apartheid hat laat ta fan troch de steat skieden wengebieten fan blanken oan de iene kant en swarten oan de oare. Súd-Afrika hie fanwegen de apartheid te krijen mei in ekonomyske boykot. Nei't Nelson Mandela yn 1990 nei 27 jier finzenskip út de Victor Versterfinzenis frijlitten waard en mei syn partij ANC de macht krige, waard de apartheid formeel opheft. Yn 1994 waarden de earste algemiene, foar alle rassen tagonklike, ferkiezings hâlden, wêrnei't Mandela presidint waard.
Hjoed de dei
Hoewol't apartheid offisjeel net mear bestiet is de minachting fan de iene befolkingsgroep foar de oare oeral noch wol oanwêzich, ûnder blank én kleurd en troch swart.
Yn Súd-Afrika leit it diskriminaasjepersintaazje tusken kleurlingen dy't swarten minachtsje heger as dat fan blanken dy't swarten diskriminearje. In kleurling wurdt nea graach oansprutsen as swart, wat yn de Feriene Steaten wol faak bart en net frjemd fûn wurdt, dat jout faak ûnbegryp. Alderen diskriminearje likefolle as jongeren dy't fan harren beynfloede wurde. It persintaazje mingde houliken yn Súd-Afrika is noch hieltyd tige leech en de akseptaasje fan it mingde houlik is net te fergelykjen mei dy yn Europa.
Encyclopedie van het hedendaagse Friesland
De Encyclopedie van het hedendaagse  Friesland is in Nederlânsktalige ensyklopedy oer Fryslân. De ensyklopedy moast in fuortsetting wêze fan de Encyclopedie van Friesland ûnder redaksje fan J.H. Brouwer en oaren (1958).
Joop W. Koopmans
thumb|200px|Joop W. Koopmans Johannes Wierd Koopmans, koartwei Joop W. Koopmans (It Hearrenfean, 30 maaie 1959), is histoarikus en wurket as universitêr haaddosint by de ôfdieling Skiednis (seksje Iermoderne Skiednis) fan de Ryksuniversiteit Grins. Earder hat er ek wurke by de Hegeskoalle Windesheim yn Swol (1990-1999).
Promovearre yn 1990 oan de RUG op De Staten van Holland en de Opstand. Koopmans publisearret benammen oer de wikselwurking tusken polityk en media yn iermodern Europa (1500-1800). Yn 2007-2017 wie er bestjoerslid en foarsitter fan de Flaamsk-Nederlânske Feriening foar Nije Skiednis (VNVNG) en yn 2013-2017 redaksjefoarsitter fan De Vrije Fries. Mei Jacob van Sluis wie er dielmêdredakteur fan de Nieuwe Encyclopedie van Fryslân foar it ûnderdiel Skiednis fan de lette Midsiuwen oant 1945. Yn 2020 waard er foarsitter fan it Keninklik Frysk Genoatskip.
Twadde Brief oan Timóteüs
It Twadde Brief oan Timóteüs, yn it oarspronklike Gryksk: Β' Επιστολή προς Τιμόθεο, Bēta Epistoli pros Timotheo, ek wol koartwei 2 Timóteüs neamd, is it sechstjinde boek fan it Nije Testamint fan 'e kristlike Bibel. It is de alfde fan 'e brieven, en heart ta de Pastorale Brieven en yn bredere sin ta de Brieven fan Paulus. De earste folsleine Fryske oersetting fan 2 Timóteüs stie yn 'e fertaling fan it Nije Testamint fan dû. Geart Aeilco Wumkes en Eeltsje Boates Folkertsma, dy't yn 1933 útkaam.
Skriuwer en oarsprong
Neffens de tsjerklike tradysje wurdt dit brief oan 'e apostel Paulus taskreaun, mar hjoed de dei binne de measte bibelwittenskippers en teologen it deroer iens dat 2 Timóteüs wierskynlik in ferfalsking is, dy't koart nei Paulus syn dea troch ien fan syn neiste meiwurkers skreaun is. Yn elts gefal is wol dúdlik dat 2 Timóteüs sa'n grutte ienheid fan ynhâld en taaleigen fertoand mei twa oare Pastorale Brieven, 1 Timóteüs en Titus, dat dy trije hast wol troch ien en deselde persoan skreaun wêze moatte, oft dat no Paulus wie of net.
Dêr leit bibelwittenskipper Jerome Murphy-O'Connor tsjinyn dat de iere tsjerke geskriften net maklik ta de kanon taliet en hiel wat brieven apokryf ferklearre hat om't se ferfalske wêze soene. Neffens him is de iennichste útlis foar de akseptaasje fan dizze trije Pastorale Brieven, dat ien fan 'e trije wol deeglik echt wêze moat en al lang bekend wie ûnder de tsjerkfaars, en dat dêrtroch letter twa ferfalskingen dy't tige by tige op dat brief lieken, ek as echt oannommen binne. Murphy-O'Connor wol hawwe, op grûn fan syn yngeande stúdzje fan 'e trije brieven 1 Timóteüs, 2 Timóteüs en Titus, dat de echte brief fan Paulus ûnder dit trijetal 2 Timóteüs is. left|thumb|250px|De [[apostel Paulus dy't syn brieven skriuwt, op in skilderij út 'e 17de iuw, faaks fan Valentin de Boulogne. (Yn wurklikheid diktearre Paulus syn brieven oan in slaaf.)]]
Tradisjoneel wurdt 2 Timóteüs datearre tusken 63 en 65, mar dan giet men derfan út dat Paulus it brief (yn Masedoanje) skreaun hat. De lju dy't dat ûntstride, datearje 2 Timóteüs tusken de ein fan 'e earste en de midden fan 'e twadde iuw. Krekt as 1 Timóteüs is ek dit brief opmakke út goerie en warskôgings foar Paulus syn jongere mei-apostel Timóteüs, dy't doedestiden in foaroanman fan 'e kristlike gemeente te Efeze, oan 'e westkust fan Lyts-Aazje, wie.
Ynhâld
Nei in ynlieding en groetnis (2 Tim. 1:1-2) set Paulus útein mei in tanksizzing en bemoediging (2 Tim. 1:3-2:13). Hy trunet Timóteüs oan om net skruten te wêzen mei it útdragen fan it evangeelje en him net te skamjen om te tsjûgjen oer Jezus Kristus. Hy moat it bliid boadskip trou bliuwe en it lijen dat er dêrtroch oer himsels ôfropt, ferdrage as in goed soldaat. Dêrnei warskôget Paulus Timóteüs foar dwaallearen (2 Tim. 2:14-4:8), en leit er him út hoe't er dêrmei omgean en tsjinyn gean moat. Timóteüs moat him no aansten sels rêde, want Paulus foarsjocht syn eigen ferstjerren. Hy beëiniget it frij koarte brief mei noch wat lêste persoanlike oanwizings, in groetnis en in seiniging (2 Tim. 4:9-22).
Fryske oersetting
De earste folsleine Fryske oersetting fan 2 Timóteüs stie yn it Nije Testamint fan Wumkes en Eeltsje Boates Folkertsma, dat yn 1933 útkaam en dat fan 1943 ôf ûnderdiel útmakke fan 'e earste Fryske bibeloersetting. Om't sawol teologen as taalkundigen beswieren tsjin 'e fertaling Wumkes-Folkertsma hiene, waard fan 1966 ôf wurke oan in nije bibeloersetting, dy't yn 1978 útkaam as de Nije Fryske Bibeloersetting (mei stipe fan 'e provinsje Fryslân, it Nederlands Bijbelgenootschap te Haarlim en de Katholieke Bijbelstichting te Bokstel). Dat is de fertaling dy't noch altiten yn gebrûk is, yn 'e foarm fan 'e trêde, ferbettere druk fan 1995. De oersetting fan 2 Timóteüs waard dêrby dien troch drs. H. Dijkstra, dy't op taalkundich mêd ûnderstipe waard troch perfester dr. Jelle Hendriks Brouwer.
Stettin
Stettin (Poalsk: Szczecin; Dútsk en Sweedsk: Stettin) is de haadstêd fan West-Pommeren. Troch de stêd rint de rivier de Oder. Hoewol't de Eastsee 65 km noardliker leit, hat Szczecin tegearre mei Świnoujście de grutste seehaven fan Poalen. It is ek in universiteitsstêd.
Yn 1243 krige Szczecin stedsrjochten en yn 1272 kaam de stêd oan de Hânze. Oant 1999 wie Stettin de haadstêd fan 'e provinsje Stettin; dat jier waard dy provinsje gearfoege mei twa oaren ta in nije provinsje West-Pommeren.
Berne yn Stettin/Szczecin
thumb|center|1000px|Stettin/Szczecin
Mearsleat (Drachten)
De Mearsleat is in feart op de grins fan de gemeenten Opsterlân en Smellingerlân. De feart rint besuden Drachten en rint noardeast nei it Ferbiningskanaal.
De namme Mearsleat jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Meersloot.
Roomsk-Katolike Tsjerke
De Roomsk-Katolike Tsjerke, meastal de Roomske Tsjerke, oprjochte yn 'e rin fan 'e 1e iuw, is de grutste leauwensrjochting yn it Kristendom. De Hillige Sit, dat wol sizze de Paus, it steatsekretariaat, de pauslike kongregaasjes en de pauslike rieden, is it haad fan de steatsrjochtlike takke fan Fatikaanstêd. Neffens it Roomske leauwen is de Paus, dy't sit hat yn Fatikaanstêd, de plakferfanger fan Jezus Kristus op ierde en syn útspraken wurde as ûnfeilber beskôge. thumb|right|300px|De [[Sint Pitertsjerke is it middelpunt fan Fatikaanstêd.]] As ynstitút en organisaasje is de Roomske Tsjerke unyk. It is de âldste organisaasje fan 'e wrâld dy't sûnder ûnderbrekkings funksjonearre hat, sûnt de 1e iuw, en is it iennichste ynstitút fan it Romeinske Ryk dat likernôch sûnder feroarings fuortbestiet oant de tsjintwurdige tiid. It argyf en de biblioteek fan it Fatikaan binne allyksa de âldste yn 'e wrâld.
De Roomske Tsjerke hat as ynstitút sûnt de 3e iuw in wichtige rol spile yn de skiednis fan Jeropa en yn dy fan de rest fan de wrâld. Benammen yn de Midsiuwen en de iuwen fuort dêrnei hawwe der út namme fan de Roomske Tsjerke en de paus in soad oarloggen west, wêrûnder de Krústochten. Misjonarissen út de rike lannen fan it westen waarden nei earme koloanjes stjoerd om dêr te preekjen en om de pleatslike bewenners ta it Roomske leauwen te bekearen.
Yn 'e hiele wrâld binne mear as 900 miljoen oanhingers fan it Roomske leauwen. Likernôch de helte dêrfan wennet yn de Tredde Wrâld. Dêrby is der likernôch ien pryster op alle 1.400 Roomsken.
Struktuer
De Tsjerke ken har eigen rjochtbanken dy't basearre binne op it kanonike rjocht. De Tsjerke is gjin demokrasy en der is ek gjin skieding tusken de wetjouwende, útfierende en kontrolearjende macht. Alle macht is konsintrearre yn it amt fan de paus.
Der moat ûnderskied makke wurde tusken de paus as polityk steatshaad fan it Fatikaan, dat net folle om it liif hat, en as religieus lieder wêr't de paus wrâldwiid tige ynfloedryk is.
Teun Buijs
Teunis "Teun" Buijs  (Oostzaan, 24 febrewaris 1960) is in eardere Nederlânsk follybalspiler, no is er ek follybaltrainer. Hy begûn yn 1974 mei it follybal.
Hy dy ienris mei oan de Olympyske Spullen, nammentlik yn 1988 yn Seoul. Yn Súd-Korea waard er mei de Nederlânske ploech fiifde. Yn totaal hat Teun Buijs 312 ynterlannen spile foar de Nederlânske ploech. Yn syn aktive karriêre as spiler wie er ûnder oare oansletten by DES Voorburg.
Letter waard Teun Buijs follybaltrainer, hy waard trainer by Compaen, Martinus, Maaseik en Zaanstad. Oant heal 2011 wie er trainer by RWE Volleys Bottrop yn it Dútske Bottrop. Dêrnei gie er nei de Dútske frouljuskampioen Schweriner SC
Alexander von Falkenhausen
thumb|right|250px|Alexander von Falkenhausen yn 1933 Alexander Ernst Alfred Hermann von Falkenhausen (Blumenthal (Sileezje), 29 oktober 1878 - Nassau (Rynlân-Palts), 31 july 1966) wie in Dútske militêr.
Biografy
Von Falkenhausen is yn Belgje benammen bekend as militêr befelhawwer fan it Dútske militêre bestjoer fan maaie 1940 oant july 1944 fan Belgje en Noard-Frankryk. Fan 20 oant 29 maaie 1940 wie hy dit ek foar Nederlân, dêrnei waard it militêr bestjoer ferfongen troch in sivyl bestjoer ûnder lieding fan rykskommissaris, Arthur Seyss-Inquart. Von Falkenhausen wie in omkesizzer fan Ludwig von Falkenhausen, de befelhawwer oer it besette part fan Belgje yn de Earste Wrâldkriich. Von Falkenhausen hat meifochten yn de Bokseropstân en hy focht mei yn de Earste Wrâldkriich oan it east- en westfront en yn Palestina. Hy wie in grut leafhawwer fan Aziatyske kultueren. Yn 1930 waard er militêr adviseur yn Sina yn de perioade fan de Sino-Dútske gearwurking. Hy hat meiholpen mei Hans von Seeckt om it Sineekse leger en de Sineeske ekonomy te herfoarmjen. Yn 1937 keas Dútslân iepenlik de side fan Japan en moast Falkenhausen weromkomme nei Dútslân. Dit die hy pas doe't syn superieuren drigen syn famylje te straffen foar syn ‘heechferried’. Yn in ôfskiedsdiner mei Chiang Kai-Shek beloofde hy te soargen dat gjin inkel geheim oan Japan trochspile wurde soe. As militêr befelhawwer fan Belgje en Noard-Frankryk publisearre Falkenhausen in tal anty-Joadske dekreten en waarden út syn namme in protte Belgen twongen tewurk setten. Syn maatregels liede ta wurkleazens ûnder Joaden yn Belgje, wêrnei grutte tallen deportearre binne nei kampen yn Noard-Frankryk of de konsintraasjekampen yn Poalen.
Von Falkenhausen wie belutsen by it militêre komplot tsjin Adolf Hitler fan de Wehrmacht op 20 july 1944, dat mislearre. Von Falkenhausen moast plak meitsje foar in sivyl bestjoer fan nazygetrouwen en waard opsletten yn Dachau. Der waard hy yn 1945 befrijde troch de alliearden. Fuort dêrnei waard er útlevere oan Belgje. Hy waard feroardiele ta in straf fan tolve jier, mar nei trije wiken waard er frijlitten neidat in protte bewiis oantoande dat hy besocht hie om safolle mooglik Joaden en Belgen te rêden fan deportaasje en eksekúsje.
Generaal von Falkenhausen hat de oarder Pour le Merite en de Husoarde en de Oarde fan fertsjinsten fan Hartoch Peter Friedich Ludwig fan Aldenboarch. Op syn 72 ste jierdei yn 1950 hat hy in brief krigen fan Chian Kai-Shek mei in ynhâld fan ien miljoen dollar. Yn de brief stie dat hy himsels in ‘freon fan Sina’ neame mei.
Poalljocht
thumb|right|250px|It noarderljocht yn [[Alaska.]] It poalljocht, ek wol noarderljocht, suderljocht of aurora, is in barren dat op hege geografyske breedte’s jûns en nachts sjoen wurde kin. As it poalljocht har sjen lit is in ljochte gloede of is it ljocht te sjen as boartsjende bôgen, bondels of gerdinen fan ljocht. Bytiden is it sels flamjend te sjen. Somtiden stiet oan de noardlike hoarizon in bôge wêrút de ljochtbondels as sykljochten omheech spatte.
Namme
It poalljocht wurdt op it noardlik healrûn út it noarden sjoen, en op it súdlik healrûn út it suden. Dêrom de nammen noarderljocht (noardlik healrûn) en suderljocht (súdlik healrûn).
De Latynske namme foar noarderljocht, aurora borealis, komt fan de Romeinske goadinne Aurora en de Grykske godin foar de noarderwyn, Boreas. De namme is betocht troch Pierre Gassendi yn 1621.
De súdlike tsjinhinger fan it noarderljocht is it suderljocht, ofwol de aurora australis, neamd nei it Australyske kontinint.
Untstean fan Poalljocht
It poalljocht hinget gear mei útbarstings op de sinne. By dizze útbarstings wurde grutte mannichten laden dieltsjes it hielal yn swaaid. Mei de sinnewyn komme se rjochting ierde. It ierdmagnetysk fjild soarget derfoar dat de dieltsjesstreamen yn de omkriten fan de ierde ôfbûgd wurde en yn de buert fan de noard- en súdpoal mei ferhege snelheid de atmosfear binnenkomme. De dieltsjes fan de sinne befetsje in protte enerzjy, dy’t yn de boppeste kilometers fan de atmosfear troch botsings oerdroegen wurdt op soerstof- en stikstofatomen. Dizze enerzjy komt úteinlik wer frij en wurdt op 80 oant 1.000 kilometer hichte útstriele yn de foarm fan it kleurige poalljocht. Dit alles waard pas yn 1957 ûntdutsen, mei it Ynternasjonaal Geofysysk Jier.
thumb|left|200px|It noarderljocht boppe [[Calgary, Kanada.]]
Om dit barren fierder te ûndersykjen krige hy it Ingelske regear safier dat hja yn 1840 in netwurk fan mjitstasjons bouden. Nei it besjen fan in grut tal oan mjitgegevens ûntduts Sabine dat de magnetyske stoarmen in syklus hienen fan tsien oant alve jier.
De Dútser Samuel Heinrich Schwabe, apteker en stjerrekundige, hie sûnt 1826 deistich in oantal sinneflekken registrearre. Ek Schwabe hie sjoen dat der in syklus fan tsien oant alve jier wie. Sabine makke in fergelyk tusken de gegevens en kaam ta de beslút dat der ferbân wêze moast tusken sinneflekken en steurings yn it ierdmagnetisme.
Gefaar
In grutte útbarsting fan sinnewyn kin soargje foar gefaarlike situaasjes op ierde.
Koaran
thumb|De Koaran. De Koaran is it hillige skrift fan de Islam. Neffens de moslims is de Koaran in reeks iepenbierings fan de islamityske God (Allah) oan syn profeet Mohammed.
Poalljocht
Gefaar
In foarbyld hjirfan út de resinte skiednis is dat fan 1 en 2 septimber 1859. De sinnewyn fan dy dagen wie sa bot dat de telegraafferbining tusken Amearika en Jeropa koartsluting krige wêrtroch't der op ferskate plakken brân útbruts. It noarderljocht wie doe sels te sjen op plakken as Rome, Havana en Hawaï. Dit fûn allegear plak troch ferskeidene aktiviteiten op de sinne dy’t tagelyk barden. Hjirtroch ûntstie der in grutte fersteuring fan it libben op ierde. Soks wurdt ek wol de Perfekte Stoarm neamd. Tusken 28 augustus en 2 septimber fan dat jier waarden der ferskate sinneflammen sjoen. Op 1 septimber riisde in grutte flam fan it sinne-oerflak op. Dizze flam gie foar in grut part rjochting de ierde. In gewoane wolk docht der goed trije dagen oer om de ierde te berikken, dizze wolk noch gjin 18 oeren.
Koaran
Arabyske Ryk
Neffens de tradysje is de Koaran net opskreaun troch Mohammed, mar waarden de iepenbierings fan de profeet oarspronklik trochferteld. Aboe Bakr, earste kalyf fan it Arabyske Ryk, soe de lear delskreaun litten hawwe. Op basis fan dy tekst waard yn opdracht fan Oethman, de tredde kalyf, de definitive tekst fêststeld.
Poalljocht
Sêgen
thumb|right|250px|Poalljocht, út de romte wei sjoen.
Koaran
Ynhâld
thumb|Al-Fatiha, de foarste soera út de Koaran
Yndieling
De Koaran hat 114 "soeras" (haadstikken). In soera bestiet út ferskate ferzen (ayat of aya). De soera's binne ornaris oardere fan grut nei lyts, dat net neffens de gronologyske folchoarder. De langste soera yn de Koaran hat 286 fersen, de koartste hat der 3. De teksten yn de Koaran binne yndield neffens de namme fan de soera, folge troch it nûmer fan de aya.
Profeten
Neffens de Koaren oppenearret God him oan 'e minsken troch tekenen en iepenbieringen. De profeten of 'boadskippers fan God' ûntfongen de iepenbieringen en joegen dy troch oan 'e minsken. De iepenbieringen foarmje mei-inoar in identyk boadskip dat jildt foar it hiele minskdom. Yn Koaran 41:43 stiet "Der is neat tsjin jo sein dat noch net oan 'e boadskippers foar dy ferteld is. Jo Hear is de Hear fan ’e bermhertigens en fan ’e pynlike straf." De iepenbiering fan God wurde net streekrjocht oan 'e profeten oerbrocht, mar ingeltsjes bringe de hillige bân ta stân. Yn Koaran 42:51 stiet beskreaun "Foar in minske is it net mooglik dat Allah ta him sprekke soe oars as troch ynjouwing of achter in wale of troch in boadskipper te stjoeren om troch Syn gebod te iepenbierjen wat Hy wol." It oantal profeten is net mei krektens te sizzen, lykwols wurde der yn 'e Koaran 26 nammen neamd.
Poalljocht
Sêgen
Oare minsken fan Skandinaavje fregen har ôf of it in wjerspegeling fan de see of fan in iezing hjerrings wêze koe.
Koaran
Oersettingen
Yn 1143 waard troch Petrus de Earbiedweardige opdracht jûn om de Koaran yn it Latyn te oersetten. Petrus de Earbiedweardige wie abt fan Cluny en in fûle tsjinstanner fan 'e Islam en 't Joadendom. Om syn krityk op in fûnemint te bouwen, liet er de Oersettersskoalle fan Toledo it wurk oersette. De oersetters wienen Robert fan Ketton, Peter fan Toledo, de mûnts Herman fan Carinthia en in Saraseen mei de namme Mohammed. De Latynske ferzje waard oereide en yn 1543 troch de Zuricher teolooch Theodor Bibliander yn Basel printe. Los fan in pear losse fragminten is de oersetting fan Ketton en oaren de earste folsleine Koaranoersetting. Yn 'e achtjinde iuw waard de Koaran ek yn oare talen oerset. De Latynske oersetting wie de basis foar de Dútske, Nederlânske en Italjaanske oersetting.
Poalljocht
Waarnimmings
De kans om it poalljocht te sjen is it grutst in jierren mei grutte aktiviteit op it oerflak fan de sinne. Om de alve jier makket de sinne sa’n aktive perioade troch, sa’n jier wie der foar it lêst in 2000. De aktiviteit utert har yn in grut tal oan sinneflekken. As de sinneflek nei de ierde rjochte is, kinne de laden dieltsjes dy’t by de útbarsting frijkomme de ierdske atmosfear berikke en poalljocht feroarsaakje.
Radio-útstjoerders op de koartegolf wurde inkele oeren foar in ‘oanfal’ bot fersteurd.
Koaran
Sibskip Bibel en Koaran
Neffens de Koaran leauwe de kristenen en joaden ek yn de 'echte' God. Der binne stikken tekst yn de Koaran dy't ferwize nei saken en minsken út de Bibel. Foarbylden fan persoanen út de Bibel dy't neamd wurde yn de Koaran binne Abraham, Noäch en Jezus Kristus. Dy trije religy's meiïnoar wurde ek wol it Abramitysk leauwen neamd fanwege de oerienkomsten en de ôfstamming fan Abraham. Der binne lykwols wichtige ferskillen tusken de Bibel en Koaran yn it fertellen fan lyksoartige ferhalen.
Poalljocht
Waarnimmings
Omdat it ferskynsel yn noardlike rjochting sjoen wurdt, wurdt it ek wol noarderljocht neamd (aurora borealis). Op súdlik healrûn is it poalljocht yn súdlike rjochting en wurdt sprutsen fan it suderljocht (aurora australis).
thumb|center|1000px|Poalljocht yn [[Austraalje (lân)|Austraalje.]]
Oare planeten
thumb|right|250px|Poalljocht op Jupiter. It felle puntsje oan de lofterkant is de útein fan it magnetysk fjild nei Io. De puntsjes yn de midden binne fan Jeropa en Ganymede.
Ek op oare planeten komt it poalljocht foar.
De poalen fan Jupiter en Saturnus binne in stik krêftiger as dy fan de Ierde. Alle twa hawwe se grutte magnetyske fjilden. Op beide planeten hat de Hubble Romteteleskoop foto’s makke fan poalljocht. Ek op Uranus, Neptunus en op Fenus is poalljocht waarnomd. Troch de Mars Ekspres waard op 14 augustus 2004 ek op Mars poalljocht sjoen.
Op Jupiter komt ek poalljocht foar, dy’t komt fan syn moannen, Io, Europa en Ganymedes.
Armsheim
Armsheim is in plak en gemeente yn de lânkring Alzey-Worms yn de Dútske dielsteat Rynlân-Palts. It plak hat likernôch 2.500 ynwenners (2018) en is nei Wörrstadt en Saulheim it op twa nei grutste plak fan de ferbânsgemeente Wörrstadt.
James Clerk Maxwell
thumb|James Maxwell James Clerk Maxwell (Edinburgh, 13 juny 1831 – Cambridge, 5 novimber 1879) wie in Skotsk wis- en natuerkundige. Nei him binne de fjouwer Maxwellfergelikingen neamd. Op dizze grûnfergelikingen is de hiele klassike elektromagnetyske teory boud. Mei Albert Einstein en Isaac Newton wurdt hy ta de grutste natuerkundigen rekkene.
Menamer Feart
De Menamer Feart is in feart yn de gemeente De Waadhoeke. De feart wurdt ek wol de 'Ballens' neamd en rint besuden Menaam nei it easten ûnder de A31 troch. Op dat punt bûcht it wetter ôf nei it suden en komt foar Deinum oer út yn it Van Harinxmakanaal.
De namme Menamer Feart jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Menaldumervaart.
De Ballens waard foar 15 maart 2007 Ballensvaart neamd.
Berbera
thumb|left|Berbera leit oan de noardkust fan Somaalje Berbera is de grutste havenstêd fan Somaaljelân (yn Somaalje); it leit oan de Golf fan Aden. It is de haadstêd fan de regio Saaxil en hat likernôch 78.000 ynwenners.
De stêd leit oan in strategysk wichtige oaljerûte en hat in djippe seehaven dy't yn 1969 foltôge waard.
Jacob van Sluis
Dr. Jacob van Sluis (Frjentsjer, 13 septimber 1953) is teolooch en filosoof. Mei Alfred Denker en Harald van Veghel foarmet hy de redaksje fan de Heidegger-rige. Under oare foar it tydskrift Filosofy skriuwt Van Sluis artikels en resinsjes. Hy wurket as kolleksjefoarmer by de Universiteitsbibeteek Grins en is kolleksjefoarmer by Tresoar yn Ljouwert.
Folge de HBO-oplieding foar gemysk analist yn Ljouwert. Studearre oan de RUG Teology en Filosofy en skreau in tsjerkehistoarysk proefskrift oer Herman Alexander Roëll (1988) en in dissertaasje Denkwegen en Dwaalwegen oer de filosoof Martin Heidegger (1997). Wurke fan 1995-1999 oan de Universiteit Utert en fan 1999-2000 oan de Teologyske Universiteit Kampen. Van Sluis is as fakreferint Teology & Filosofy ferbûn oan de Universiteitsbibleteek fan de RUG. Wurket mei oan de Nieuwe Encyclopedie van Fryslân‎.
Tyrannosaurus
thumb|300px|Rekonstruksje Tyrannosaurus is in skaai yn de famylje fan de Tyrannosauridae. It skaai omfiemet mar in pear soarten, mûglik sels mar ien soarte. de  Tyrannosaurus rex, ornaris oantsjut mei allinnich de namme "Tyrannosaurus". (Yn it Ingelsk wurdt de soarte ek wol oantsjut as "T-rex", nei de gewoante om yn skaaibeskriuwings by de nammen fan de soarten de skaainamme ôf te koarten.) It is ien fan de skaaien yn it ûnderskift fan de Theropoda, en dêrmei yn it oerskift fan de Dinosaurussen. De Tyrannosaurus libbe fan 68 oant 65 miljoen jier lyn yn it lette Kryt yn Noard-Amearika.
Beskriuwing
In folwoeksen Tyrannosaurus koe 13 meter lang en 5 meter heech wurde, mei in gewicht fan 4,5 oant 7 ton. Hy rûn op syn twa efterpoaten. Syn foarpoaten wienen like lang as de earms fan in mins mar elke foarpoat hie mar twa fingers. Dêrtroch hawwe de foarpoaten grif net folle doel hân foar manipulaasje. Lykas de measte soarten yn it ûnderskift fan de Theropoda wie er fleisiter. Yn de earste helte fan de 20e iuw tochten wittenskipslju dat de Tyrannosaurus, lykas oare dinosaurussoarten, kâldbloedich wie en dêrtroch frij traach west hawwe soenen. Sûnt is de wittenskip ta it ynsjoch kaam dat de dinosaurussen earder waarmbloedich west hawwe, en dan wie ek de Tyrannosaurus waarmbloedich. Oan de Universiteit fan Manchester ha se yn 2007 testen dien om te sjen hoe hurd in Tyrannosaurus rinne koe. Neffens de konklúzje fan dat ûndersyk koe de Tyrannosaurus net hurder as 29 km/o.
Pieter Jacob Six
Jhr. Pieter Jacob Six (Amsterdam, 5 april 1894 - 's-Graveland, 27 april 1986) wie in Nederlânsk fersetsstrider yn de Twadde Wrâldkriich.
Jonkheid en oplieding
Six, lid fan de famylje Six, wie de fjirde soan fan seis bern fan de keunsthistoarikus perf. jhr. dr. Jan Six, hear fan Hillegom en Wimmenum (1857-1926) en Hieronijma Maria Antonia Fortuna Bosch Reitz (1867-1951). Hy waard opbrocht yn in patrysjersfermidden yn Amsterdam. Under de Nederlânske mobilisaasje fanwegen de Earste Wrâldoarloch melde er him as frijwilliger by de kavalery en waard oplaat ta reserve-ofsier. Oan de ein fan de oarloch begeliede syn ienheid de nei Nederlân útwykte Dútske kroanprins Wilhelm doe't dy de Nederlânske grins oerstiek.
Twadde Wrâldoarloch
Yn de maaiedagen fan 1940 wie Six, wilens ritmaster, yn it noarden fan de Feluwe legere, mar die net mei oan echte fjochterij.
Yn 1941 gie er, útnoege troch de luitenant-kolonel fan de Keninklike Maresjesee Pierre Versteegh by de Oardertsjinst (O.D.), in op militêre least sette fersetsbeweging. Yn 1942 waard de top fan de O.D. foar it grutste part troch de Dútsers oppakt en naam Six de lieding op him. Yn dy posysje spile er in foarneame rol by it bondeljen fan fersetsynspanningen yn Nederlân.
Yn 1944 waard syn organisaasje diel fan de Binnenlânske Striidkrêften (B.S.) dy't ûnder lieding stiene fan Henri Koot. Six ferfolde dêrby in rol as ûnderkommandant.
Yn april 1945 ûnderhannele er út namme fan de B.S. mei de Dútske rykskommissaris Arthur Seyss-Inquart oer it ophâlden fan eksekúsjes en fernielingen. Nei de befrijding waard er, wilens befoardere ta reserve-kolonel, tafoege oan it Militêr Gesach o.l.f. Generaal Kruls.
Underskieden
thumb|left|80px|MWO.4 Foar syn fertsjinsten ûnder de Twadde Wrâldoarloch waard Six yn 1946 beneamd ta Ridder yn de Militêre Willems-Oarder. Teffens ûntfong er hege Britske en Amerikaanske ûnderskiedingen. Yn de jierren nei de oarloch wie er bestjoerlik aktyf yn ferskate âldstridersferieningen en besibbe organisaasjes. Nei syn dea ferneamde de Keninklike Lânmacht yn 1987 in Amsterdamske kazerne nei him.
Breyten Breytenbach
Breyten Breytenbach (Bonnievale, 16 septimber 1939) is een Súd-Afrikaansk skriuwer, dichter en keunstner mei de Frânske nasjonaliteit.
Libben
Yn Frankryk wie er meioprjochter fan Okhela, in groep fan ferballe persoanen dy't út it bûtenlân wei de apartheid bestride. Syn yllegaal ferbliuw yn Súd-Afrika yn 1975 waard ferret troch in mistrouwich ANC, dat hy waard fêstset en letter foar heechferried feroardiele ta njoggen jier finzenis. Nei druk fan it bûtenlân kaam er yn 1982 lykwols frij. Hy gie werom nei Parys en waard Frânsman.
Breytenbachs wurk bestiet út dichtbondels, romans en essays, meast yn it Afrikaansk. Guon wurk hat in oersetting yn it Ingelsk krigen. Adriaan van Dis hat wurk yn it Nederlânsk oerset. Oar wurk is oarspronlik yn it Ingelsk útjûn. Breytenbach skildert ek. Der hawwe útstallingen fan syn skilderijen en ôfprintingen west yn Johannesburch, Kaapstêd, Hongkong, Amsterdam, Stockholm, Parys, Brussel, Edinboarch en New York.
Winchester (Ingelân)
Winchester is in stêd yn it Ingelske greefskip Hampshire. Yn de stêd wenje om-ende-by 40.000 ynwenners.
Ut de skiednis
Winchester is in hiel âlde stêd dêr't al sûnt 2000 f.Kr. in minsklike delsetting wie. Yn de 2e iuw f.Kr. wie it de grutste izertiiddelsetting fan Ingelân. Yn 44 waard de stêd troch de Romeinen ferovere en krige de namme Venta Belgarum. thumb|260px|left|Katedraal fan Winchester Yn de stêd stean in protte histoaryske bouwurken, wêrûnder de ferneamde 12e iuwske Tije-ienheidskatedraal, dêr't de grêven lizze fan ferskate Ingelske keningen en biskoppen.
In skoftlang hat de stêd tsjinne as haadstêd fan it âlde keninkryk Wesseks. Troch kening Aelfred de Grutte waard yn de 9e iuw fan Winchester de wichtichste stêd makke fan syn keninkryk en de stêd soe haadstêd bliuwe fan Ingelân oant-en-mei de ferovering troch Willem de Oermasterder yn 1066. Willem ferklearre sawol Winchester as Londen ta haadstêd en liet him yn beide stêden kroane. Letter krige Londen lykwols de oerhân. Yn de Midsiuwen wie de stêd in wichtich sintrum foar de wolhannel.
De romanskriuwer Jane Austen ferstoar yn Winchester op 18 july 1817 en is begroeven yn de katedraal.
Ekonomy
Der is wat lichte yndustry en de stêd jildt ek as sintrum foar de agraryske omjouwing.
Merjedobbe
De Merjedobbe is in dobbe yn de gemeente Ljouwert. De dobbe leit east fan Ljouwert tusken it spoar fan Ljouwert nei Grins en de Lytse Wielen.
De namme Merjedobbe jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Merriedobbe.
Hektograaf
thumb|Advertinsje út 1876 thumb|Trommehektograaf In hektograaf, sjelatine duplikator of jellygraph is in tastel om mei in bepaalde inket skreaune teksten te fermannichfâldigjen.
De hektograaf bestie út in houten bak fold mei in laachje stisel. Dat laachje sûge – yn spegelbyld – de inkt op út it orizjineel. Dêrnei waard in fel papier op de laach mei inket lein, wêrnei’t de inket mei in rôler in ôfdruk op it papier makke. Mei dizze metoade koenen sa’n tweintich oant tachtich ôfdrukken makke wurde, ôfhinklik fan de handichheid fan de brûker; folle mear dus as mei de kopiearpinne en karbonpapier. De stisel bestie nei de patintferliening yn 1879 út in gearraand mingsel fan ien diel sjelatine, fjouwer dielen glyserine fan 30 Grad Baumé. Minstens acht inketkleuren wienen te krijen, mar pears waard it meast brûkt om syn tichtheid en kontrast. Letter kamen der hektografearmasines dy't in trommel ynstee fan in flakke plaat brûkten. Der wie in spesjaal griis kessen by te krijen om it brûkte sjelatineoerflak skjin te meitsjen. Dat wie wol in gegriem en duorre lang. By it printsjen moast der goed om tocht wurde it sjelatineoerflak skjin de hâlden en net te skansearjen mei de fingerneilen.
Tapassings
Mooglik wie de hektograaf al yn de jierren santich fan de 19e iuw brûkt op in pear kantoaren. De technyk waard brûkt foar proefwurken op skoallen, tsjerkebulletins en notulen. Kriichsfinzenen by it kastiel fan Colditz yn de Twadde Wrâldoarloch brûkten in ymprovisearre hektograaf om dokuminten foar in flechtpoging te fermannichfâldigjen. In pear kear is der troch Russyske futuristen in boekyllustraasje mei makke en de Dútske ekspresjonist Emil Nolde brûkte fjouwer hektografen.
Yn de jierren tachtich ferskynde in nije technyk: de gravearpinne: mei waaks ympregnearre papier en in stielen plaat dêr’t it papier op lei. De pinne makke perforaasjes yn it fel papier, wêrnei’t der mei help fan in bak, papier, inket en in rôler fermannichfâldige wurde koe. Spesjaal anilinekleurstoffen waarden brûkt om de haadkopy te meitsjen yn de foarm fan inket of in pennen, potloden, karbonpapier. It soe úteinlik liede ta de ûntwikkeling fan stinsilmasines dêr't wol in pear tûzen ôfdrukken mei makke wurde koene.
Biblioteek
thumb|200px|right|Bibleteek Jean-Jacques Rousseau yn Chambéry (Frankryk) In biblioteek (Gryksk: βιβλιοθηκη bibliothèkè, "boekeberchplak") of boekerij is in samling fan boeken en oare dokuminten, of it plak dêr't sa'n samling beheard wurdt.
Fredespaleis
right|280px|thumb|Foaroansjoch It Fredespaleis is de sit fan it Permanint Hof fan Arbitraazje, it Ynternasjonaal Gerjochtshof fan de Feriene Naasjes, de Haachske akademy foar Ynternasjonaal Rjocht en fan in grutte rjochtsbibleteek, de Bibleteek fan it Fredespaleis.
Konsepsje
It idee fan it Fredespaleis kaam fuort út in diskusje yn 1900 tusken de Russyske diplomaat Friedrich Martens en de Amerikaanske diplomaat Andrew Dickson White, oer de needsaak fan passende húsfêsting foar it Permanint Hof fan Arbitraazje, dat oprjochte wie yn de earste Fredeskonferinsje fan De Haach yn 1899. White naam hjiroer kontakt op mei syn freon, de woldogger, Andrew Carnegie. Carnegie wie net daliks optein en woe ynearsten allinnich in bydrage leverje foar it oprjochtsjen fan in bibleteek foar ynternasjonaal rjocht. White wist him lykwols oer te heljen, en yn 1903 gie Carnegie akkoard mei in donaasje fan 1,5 miljoen dollar (3,7 miljoen gûne) foar de bou fan in fredestimpel, dêr't it Arbitraazjehof yn hûsfêste wurde soe, en dêr't ek in bibleteek yn makke wurde soe. Earst woe Carnegie it bedrag streekrjocht oan Keninginne Wilhelmina skinke, mar wetliike beheinings stienen soks net ta, en yn novimber 1903 waard de Carnegie Stichting oprjochte “ta it bouwen, ynrjochtsjen en ûnderhâlden fan in rjochtsgebou, en in boekerij foar it Permaninte Hof fan Arbitraazje”. Dizze stichting is noch altiten ferantwurdlik foar it behear en de administraasje fan it Fredespaleis.
Bou
200px|thumb|Yntreehal Om ta in goed ûntwerp te kommen, waard in ynternasjonale priisfraach útskreaun. It winnende ûntwerp, yn de Neorenêssânsistyske styl kaam fan de hân fan de Frânske arsjitekt Louis M. Cordonnier. Om it gebou binnen it budzjet opleverje te kinnen, moast it ûnwerp lykwols al oanpast wurde. Dit barde troch Cordonnier en syn Nederlânske associé Van der Steur. It paleis wie ûntwurpen mei twa grutte klokketuorren en twa lytsere tuorren oan de efterside. Ien grutte toer, in saneamde Praachske toer, en ien lytse toer bleaunen oer yn it úteinlike gebou. Boppedat waard it aparte bibleteekgebou yn it paleis sels yntegrearre. De tunen fan it paleis bine ûntwurpen troch de Ingelske túnarsjitekt Thomas Mawson, dy't ek inkele bylden en fonteinen út syn ûntwerp nimme moast oan in de budzjettêre easken foldwaan te kinnen.
It paleis stiet fol mei geskinken fan de dielnimmers fan de Haachske Konvinsje as teken fan harren steun. Under de geskinken binne: in jaspisfaas fan 3200 kilo út Ruslân, jitizeren en koperen doarren út Belgje, moarmer út Itaalje, in fontein út Denemark, muorretapiten út Japan, de klok fan de klokketoer út Switserlân (de klok wurdt triedleas út Switserlân op tiid hâlden) en hout út Yndoneezje en de Feriene Steaten fan Amearika.
Yn it paleis steane ek bylden, bústes en portretten fan ferskillende foarfjochters fan de frede út alle tiden.
Yn 1907 waard symboalysk de earste stien setten by de twadde Fredeskonferinsje fan De Haach. De bou begûn wat letter en it paleis waard yn 1913 oplevere en op 28 augustus 1913 offisjeel iepene troch keninginne Wilhelmina, bywenne troch, ûnder oare, Andrew Carnegie.
Op het plein, lizzend foar it paleis wurdt geregeldwei protestearre tsjin ynternasjonale misstannen op it mêd fan de polityk en rjocht. Yn 1999 waard in ivige fredesflam njonken de yngong setten. Begjin 2007 is efter it Fredespaleis de nijbou iepene. Hjiryn sit de Bibleteek en de Haachske Akademy.
Bewenners
De hoven wurkje ûnôfhinklik fan elkoar, hoewol't se gebrûk meitsje fan deselde ynternasjonale rjochters.