cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Piet Paulusma
Libben en wurk
Piet Paulusma begûn yn 1985 op de radio as waarman by Omrop Fryslân. Paulusma foarsei alle dagen it waar, by Omrop Fryslân en Radio Noard. Karakteristyk foar syn waarpraatsje wie dat it op lokaasje opnaam waard. Ek karakteristyk wie syn fêste ôfsluting: Wy moatte moarn, mar wer even, yn it waar sjen.
Sûnt septimber 1996 foarsei Paulusma ek it lânlike waar by de lânlike stjoerder SBS 6. Dêr hat er in kultstatus opboud troch syn praatsjes oer it Nêderlânske waar, meastal bûtendoar, oeral troch Nederlân hinne, op te nimmen en it ôf te sluten mei it Fryske "Oant moarn!", dat meast troch de minsken dy't op de eftergrûn steane meiroppen waard. Yn 1999, 2000 en 2006 waard Piet Paulusma keazen ta populêrste waarman fan it jier.
Op 4 febrewaris 2019 waard buorkundich makke dat syn kontrakt mei SBS 6 nei 23 jier net ferlinge wurde soe. Op 30 desimber 2019 stoppe er mei it waarberjocht op SBS6.
Mei yngong fan 1 jannewaris 2020 wie Piets Weer te sjen by omrop MAX-programma's lykas Tijd voor MAX.
Op 21 jannewaris 2022 waard Paulusma beneamd ta Ridder yn de Oarder fan Oranje-Nassau.
Ferstjerren
Paulusma ferstoar yn de âlderdom fan 65 jier yn it sikehûs fan Ljouwert oan de gefolgen fan kanker.
Minorkareuzesliepmûs
De Minorkareuzesliepmûs (Latynske namme: Hypnomys mahonensis) is in útstoarn sûchdier út it skift fan 'e kjifdieren (Rodentia), de famylje fan 'e sliepmûzen (Gliridae) en it skaai fan 'e Baleaarske sliepmûzen (Hypnomys). Dizze soarte bestie fan it Midden-Pleistoseen oant resint (d.w.s. inkele tûzenen jierren lyn), en wie yn syn fersprieding beheind ta it eilân Minorka, ien fan 'e Spaanske Baleären, yn it Westlik Bekken fan 'e Middellânske See.
Taksonomy
De Minorkareuzesliepmûs wie folle grutter as syn neiste sibben op it fêstelân fan Jeropa, en wurdt dêrom beskôge as in foarbyld fan eilângigantisme, it ferskynsel dat guon bistesoarten dy't isolearre op eilannen libje har ta folle gruttere foarmen ûntjouwe as dat op it fêstelân oerlibje kinne soene. De Minorkareuzesliepmûs wie it naust besibbe oan 'e (krektlyk útstoarne) Majorkareuzesliepmûs (Hypnomys morpheus) fan it buoreilân Majorka, en dêrnei oan 'e skaai fan 'e ikelmûzen (Eliomys).
Potentinus
Potentinus en syn soannen Felisius en Simplisius wiene leken, dy't yn de 4e iuw libben en yn Dútslân as hilligen fereare wurde. Tegearre mei Sint-Kastor stifte Potentinus mei syn soannen yn Karden in kleaster, dat oant de sekularisaasje yn 1802 bestie.
Legindes
In 9e-iuwske oerlevering beskriuwt Potentinus as immen út in aadlik skaai út Akwitaanje, dy't mei syn soannen op beafeart nei Trier gyng. Biskop Maksimus fan Trier rikkemandearre Karden oan om dêr harren libben oan God te wijen en sa kamen Potentinus en syn soannen by de lettere hillige Kastor, dy't dêr as hearremyt libbe.
Neffens in 14e-iuwske oerlevering soe Potentinus de soan fan in heidenske kening fan de Franken wêze. Potentinus hie him bekeard ta diaken en waard letter biskop fan Paderborn. As biskop besocht er syn suster, dy't ek op it kristlike leauwe oergien wie, te ferlossen út har heidenske omjouwing, mar de heidenen tamtearren him mei pylken en ûnthalzen him.
Reliken
thumb|left|Potentinusskryn (Musée du Louvre) De reliken fan Potentinus en syn soannen kamen yn it jier 920 yn it kleaster Steinfeld yn 'e Eifel.
Mei de Frânske besetting fan de lofter kant fan de Ryn waard it kleaster yn Steinfeld opheft en de skryn nei Parys brocht. Sûnt 1828 wurdt de skryn dêr yn it Louvre bewarre.
Feestdei
De feestdei fan Potentinus en syn soannen is op 18 juny fêststeld.
List fan planetoïden 50401-50500
Dit is in list fan planetoïden 50401-50500.
Gymnastyk op de Olympyske Simmerspullen 1988
De Olympyske Simmerspullen 1988 ek wol de XXIVe Olympiade neamd, waarden yn 1988 yn Seoul, Súd-Korea hâlden. De gymnastyk waard hâlden yn it Olympic Gymnastics Hall.
Oezbekistan
Oezbekistan is in lân yn Sintraal-Aazje. De haadstêd is Tasjkent en de presidint fan de republyk is sûnt 2016 Shavkat Mirziyoyev.
Lizzing
Oezbekistan wurdt begrinzge troch:
Lânskip
It gebiet fan Oezbekistan omfiemet it sintrum fan it Turan-bekken en is súdwestlik part fan de Kysyl Kum woastyn. Oan de súdwestlike grins mei Turkmenistan rint troch de woastyn de Amu-Darja dy't yn it Aralmar útmûnet. Yn it easten wurdt it lân begrinzge troch de útrinners fan de Tiansan. It kontinintale klimaat soarget foar hjitte simmers.
Oezbekistan is in foar it grutste part skrok lân. Amper 10% fan har oerflak is yn kultuer brocht en bestiet út yntinsyf yrrigearde rivierfalleiën en oazes. De rest bestiet út woastinen (Kyzyl Kum) en bergen. De heechste pyk fan it lân leit op 4,643 meter hichte, yn it súdlike part fan de Gissar Range yn de provinsje Surkhandarya, op de grins mei Tadzjikistan, just te noardwesten fan Dushanbe (en eartiids bekend as Pyk fan de 22e Kongres fan de Kommunistyske Parij, yn distiid sûnder namme).
Skiednis
Under it Sowjetrezjym waard de lânbou grut opsetten en yntinsyf katoen en nôt ferboud. Troch te folle gebrûk fan agrogemikalyen en yrrigaasje is in part fan it lân swier fersmoarge rekke en it Aralmar en in oantal rivieren (benammen Amu Darja) heal ferdrûge. Oezbekistan waard yn 1991 ûnôfhinklik en besiket tsjintwurdich har ôfhinklikens fan de lânbou te ferminderjen troch mear gebrûk te meitsjen fan har mineralen– en ierdoaljereserves.
Yn distiid hat it lân te krijen mei moslimterrorisme en de dêrmei gearhingjende beheining fan de godstsjinstfrijheid, minskerjochten en demokrasy.
Klimaat
Oesbekistan hat in lânklimaat mei dêr't net folle delslach falt (jierliks 100–200 millimeters). De temperatuer is yn de simmer trochstrings sa'n 40 °C en yn de winter om-ende-by -23 °C.
Befolking
De Oezbeken foarmje mei 76% de grutste befolkingsgroep. Oare etnyske groepen yn it lân binne de Russen mei 6%, Tadzjiken 4,8%, Kazachen 4%, Kirgezen 1%, Tataren 1.6%, oars 6,6% (folkstelling 1998).
Religy
De befolking is mei 88% haadsaaklik Moslim (meastepart Soennitysk, mei in 5% Shi'a minderheid). Om-ende-by 9% is in oanhinger fan de East-Ortodokse Tsjerke en 3% hawwe in oar leauwen. Foar it útinoar fallen fan de Sowjet-Uny wie yn Oezbekistan ek in grutte Joadske minderheid, de Bukarian Joaden. Meastepart hawwe it lân ferlitten en binne nei de Feriene Steaten en Israel emigrearre.
Han Solo
Han Solo is in ferneamd fiktyf personaazje út 'e Star Wars-franchise, dat mids 1970-er jierren betocht waard troch de Amerikaanske filmmakker George Lucas. Hy is in smokkelder fan 'e planeet Corellia en letter in lieder fan it Rebelleferbûn tsjin it skrikbewâld fan it Galaktysk Keizerryk, "lang ferlyn yn in stjerrestelsel fier, fier fuort". Han Solo makke it alderearst syn opwachting yn Star Wars: From the Adventures of Luke Skywalker, de ferboeking fan 'e earste Star Wars-film, dy't yn 1976 útkaam, in jier foàr de film. Hy is lykwols it bekendst út 'e oarspronklike Star Wars-filmtrilogy (1977-1983), wêryn't er spile waard troch akteur Harrison Ford. Krapoan fjirtich jier letter spile Ford deselde rol wer yn 'e film Star Wars: Episode VII – The Force Awakens (2015) fan 'e Star Wars-ferfolchtrilogy. Yn 'e spin-off-film Solo: A Star Wars Story (2018) waard de rol oernommen troch Alden Ehrenreich. Han Solo is ûnlosmaklik ferbûn mei syn dierbere romteskip de Millennium Falcon en syn hierrige ko-piloat, de Wookiee Chewbacca.
Oarspronklike Star Wars-trilogy
Yn Star Wars: Episode IV – A New Hope (1977) wurde de Jedi-master Obi-Wan Kenobi, syn jonge learling Luke Skywalker en de beide androïden R2-D2 en C-3PO op 'e planeet Tatooine, oan 'e ûnbeskaafde râne fan it Stjerrestelsel, socht troch stoarmtroepers fan it Galaktysk Keizerryk. Yn 'e wetteleaze stêd Mos Eisley nimme se de lytse krimineel en gokker Han Solo yn 'e earm om fan 'e planeet te ûntsnappen. Han (spile troch Harrison Ford yn syn trochbraakrol) is in minske dy't ôfkomstich is fan 'e planeet Corellia. Hy en syn maat en ko-piloat, de reuseftige Wookiee Chewbacca, lizze har ta op it smokkeljen fan djoer guod yn harren romteskip, de Millennium Falcon.
Obi-Wan en Luke wolle nei de planeet Alderaan ta, dat dêr bringt Han harren hinne. As se dêr oankomme, ûntdekke se lykwols dat de planeet ferneatige is troch in reuseftich Keizerlik romtestasjon dat de Deadsstjer hjit. De Millennium Falcon komt fêst te sitten yn in lûkstriel fan it romtestasjon, mar Han en de oaren witte oan finzenskip te ûntkommen en rêde prinsesse Leia, dy't op 'e Deadsstjer fêstholden wurdt. Obi-Wan Kenobi offeret himsels op om 'e oaren de kâns te jaan om te ûntsnappen. Luke, Leia, Han, Chewbacca, R2-D2 en C-3PO leverje de blaudrukken fan 'e Deadsstjer, dy't Leia earder yn R2-D2 ferstoppe hie, ôf by it Rebelleferbûn, wêrnei't Luke dielnimt oan in oanfal dy't de Deadsstjer ferneatigje moat. Han wegeret him earst by de rebellen te jaan, om't er dêr neat mei fertsjinje kin, mar úteinlik blykt dat mar grutspraak te wêzen, en as Luke him it meast nedich hat, komt Han him te help.
Likernôch trije jier letter is der, yn Star Wars: Episode V – The Empire Strikes Back (1980), in trijehoeksferhâlding om prinsesse Leia hinne ûntstien, wêrby't Han en Luke allebeide nei har geunst tingje. By de evakuaasje fan in wichtige rebellebasis op 'e iisplaneet Hoth kriget Han de opdracht en bring Leia, dy't ien fan 'e lieders fan it Rebelleferbûn wurden is, yn feilichheid. Mei Chewbacca en C-3PO brekke se yn 'e Millennium Falcon troch de Keizerlike blokkade fan 'e planeet hinne. Nei gâns aventoeren, wêrby't de oanhâldend kibjende Han en Leia tichter nei-inoar ta groeie, rekket it romteskip stikken, en binne se sadwaande twongen om oan te stekken yn 'e Stêd yn 'e Wolkens op 'e planeet Bespin, om 'e Millennium Falcon reparearje te litten.
De Stêd yn 'e Wolkens wurdt bestjoerd troch Han syn âlde freon Lando Calrissian, dat se wurde gastfrij ûnthelle. It blykt lykwols in mûklaach te wêzen, mei't Lando ûnder ien tekken skûlet mei Darth Vader, de wichtichste hantlanger fan 'e boasaardige keizer Palpatine. Vader lit Han martelje en dêrnei ynfrieze yn (de fiktive stof) karbonyt, om te testen oft er op dy wize súksesfol immen finzen hâlde kin (hy is ntl. fan doel om itselde mei Luke te dwaan). Mei't er fierders gjin belang mear by de beferzen Han hat, jout er dy oan 'e preemjejager Boba Fett, dy't in rol fan krúsjaal belang spile hat by it opspoaren fan 'e Millennium Falcon. Boba Fett nimt Han mei werom nei Tatooine, dêr't er him ôfleveret by de gangster Jabba de Hutt. Dy hat in hege preemje op syn holle set om't Han (foarôfgeande oan 'e foarfallen yn Star Wars: Episode IV – A New Hope) in lading smokkelwaar fan him kwytrekke is.
Oan it begjin fan Star Wars: Episode VI – Return of the Jedi (1983), dat likernôch in jier letter spilet, is Han noch altyd beferzen yn karbonyt. Hy befynt him yn it haadkertier fan Jabba de Hutt, dy't him as in wandornamint brûkt. Prinsesse Leia en Chewbacca ûndernimme in befrijingsaksje, mar hoewol't se Han witte te ûntteien, wurde se alle trije finzen nommen troch Jabba syn trewanten. Nei in nije skynber mislearre rêdingsmisje troch Luke, feroardielet Jabba Han, Chewbacca en Luke ta de deastraf troch se yn 'e sarlacc te smiten, dêrt se libben fertard wurde sille. It docht lykwols bliken dat Lando Calrissian, C-3PO en R2-D2 de entoeraazje fan Jabba ynfiltrearre hawwe, en dyselden en de fernimstige Luke, dy't no in Jedi is, witte al harren freonen te befrijen.
Underwilens is keizer Palpatine úteinset mei de bou fan in nije Deadsstjer, dêr't er yn eigen persoan it tafersjoch oer hâldt. Dat liket it Rebelleferbûn in útsochte kâns ta om twa miggen yn ien klap te slaan troch tagelyk mei de nije Deadsstjer en de keizer sels ôf te weven. Om in float fan romteskippen de kâns te jaan it romtestasjon te ferneatigjen, moat lykwols earst de generatorfasiliteit op 'e boskmoanne Endor útskeakelje wurde, dy't it enerzjyskyld foar de Deadsstjer opwekket. Han en Leia krije de lieding oer de kommando-ienheid dy't dat oprêde moat. Mar it blykt in falstrik te wêzen, en Han-en-dy wurde finzen nommen. Se krije lykwols ûnferwachts help fan 'e Ewoks, de lânseigen bewenners fan 'e Boskmoanne. Dêrtroch witte se de Keizerlike stoarmtroepers op 'e moanne te ferslaan en de generatorfasiliteit te sabotearjen. De rebellefloat kin dan dochs noch de oanfal op 'e Deadsstjer útfiere, dy't dêrtroch fatale skea oprint. Nei de oerwinning, as de rebellen en de Ewoks feestfiere, seit Han tsjin Leia dat er der alle begryp foar hat as sy Luke as frijer kiest ynstee fan him. Leia fertelt him lykwols dat sy en Luke ûnderwilens ûntdutsen hawwe dat se broer en suster binne, en dêrnei tutet se him.
Star Wars-ferfolchtrilogy
Yn 'e Star Wars-ferfolchtrilogy (2015-2019) is it tritich jier nei de ferneatiging fan 'e twadde Deadsstjer en de dea fan keizer Palpatine yn 'e Slach by Endor. Dat barren hat it Galaktysk Keizerryk ûnder fuotten helle, en yn it stee dêrfan hawwe de eardere rebellen in Nije Republyk oprjochte. De restanten fan it Keizerryk binne ûnderwilens gearklofte ta de Earste Oarder, dy't de Nije Republyk besiket te ferdylgjen om fannijs it Keizerryk te fêstigjen. Dat stribjen kantet it Ferset him tsjin oan, in organisaasje dy't oanfierd wurdt troch Leia.
Yn Star Wars: Episode VII – The Force Awakens (2015) binne Han en Leia noch wol troud, mar se binne faninoar ferfrjemde rekke nei't harren soan Ben ûnder de namme Kylo Ren oerrûn is nei de Earste Oarder. Foar de foarfallen yn 'e film wiene Han en Chewbacca de Millennium Falcon kwytrekke oan piraten, mar se spoare it skip op om it werom te krijen. Op dat stuit wurdt it krekt op 'e nij stellen, diskear troch de rommelsykster Rey, de eardere stoarmtroeper Finn en de androïde BB-8. Han en Chewbacca jouwe har by harren en bringe har yn kontakt mei it Ferset. Neitiid ûntjout Han him ta in mentor en in heitefiguer foar Rey. As se finzen nommen wurdt troch de Earste Oarder, giet mei er mei Chewbacca en Finn op in misje nei in basis fan 'e fijân om har te befrijen. Wylst se dêr binne, sjocht er syn soan Kylo, dy't er oansprekt en besiket oer te heljen om mei werom te gean en him wer by it Ferset te jaan. Kylo fertelt syn heit dat er wol wit wat er dwaan moatte soe, mar dat er dêr de krêft net ta hat. Hy freget Han om him te helpen, mar as dy dêrmei ynstimt, stekt Kylo him dea mei syn ljochtsabel yn in gefal fan patriside.
Solo: A Star Wars Story
De spin-off-film Solo: A Star Wars Story (2018) spilet tsien jier foarôfgeande oan 'e foarfallen yn Star Wars: Episode IV – A New Hope. De jonge Han Solo (spile troch Alden Ehrenreich), in ynfanterist yn 'e kriichsmacht fan it Galaktysk Keizerryk, jout him by in kriminele binde dy't ûnder lieding stiet fan Tobias Beckett. Fia Beckett rekket Han befreone mei in Wookiee dy't Chewbacca hjit, en ek komt er yn kontakt mei Qi'ra, in freondinne út syn bernetiid, en mei de smokkelder Lando Calrissian. Mei-inoar sette se útein mei in riskant plan om ûnraffinearre 'coaxium', in fossile brânstof, te stellen út 'e minen op 'e planeet Kessel.
Tillefyzje
Han Solo (spile troch Harrison Ford) hie ek in wichtige rol yn 'e Star Wars Holiday Special (1978), wêryn't er syn maat Chewbacca helpt om op 'e tiid werom te kearen nei Kashyyyk, de thúswrâld fan 'e Wookiees, om in hjeldei te fieren dy't 'Libbensdei' hjit. De tillefyzjespecial omfettet ek in animearre segmint, wêryn't Ford stim jout oan in animearre foarm fan Han Solo.
Fierders ferskynt Han Solo ek yn 'e ôflevering Tracker Trouble (2017) fan 'e tekenfilmsearje Star Wars: Forces of Destiny, dêr't er ynsprutsen waard troch Kiff VandenHeuvel.
Star Wars Legends
Om 'e oarspronklike Star Wars-trilogy hinne groeide in hiele universum fan literatuer en fideospultsjes wêryn't de ferhalen fan Han Solo en de oare haadpersoanen fierder útwurke waarden nei de oerwinning yn 'e Slach om Endor oan 'e ein fan Star Wars: Episode VI – Return of the Jedi. Nei't filmstudio Lucasfilm fan Star Wars-betinker George Lucas yn 2012 oernommen wie troch The Walt Disney Company, waard it meastepart fan dy oanfoljende ferhalen út 'e Star Wars-kanon retcond om't Disney foar de Star Wars-ferfolchtrilogy in hiele oare kant út woe mei de ferhaalline. Yn april 2014 waarden alle skraste ferhalen omneamd ta Star Wars Legends, "leginden", dy't dus net wier bard wiene.
Brian Daley publisearre yn 1979 en 1980 in trilogy wêryn't er de smokkelaventoeren fan Han en Chewbacca foarôfgeande oan Star Wars: Episode IV – A New Hope beskreau, mei as titel The Han Solo Adventures. Yn The Han Solo Trilogy (1997-1998) waard it eftergrûnferhaal fan Han mear yn detail beskreaun troch Ann C. Cripin. Dêryn is te lêzen hoe't er him omheech klaut fan bidler fia bûsehifker nei piloat. Hy jout him by de Keizerlike Striidkrêften, mar wurdt dêr wer út smiten as er wegeret in befel op te folgjen om in finzen nommen Wookiee dy't Chewbacca hjit, te strûpen foar syn pels om't er in skipslading Wookiee-bern stellen hat dy't as slaven ferhannele wurde soene. Neitiid swart Chewbacca in 'libbensskuld' oan Han, en mei syn beiden begjinne se in nij bestean as smokkelders, wylst Han ek aktyf is as gokker. By in kaartspul wint er op dy manear de Millennium Falcon fan Lando Calrissian.
Yn 'e roman The Courtship of Princess Leia (1994), fan Dave Wolverton, nimt Leia yn omtinken om út praktyske redens te trouwen mei de smoarrike prins Isolder fan 'e machtige planeet Hapes, mar op 't langelêst sjocht se dêrfan ôf en kiest se foar Han Solo. En Yn 'e Thrawn Trilogy (1991-1993) fan Timothy Zahn, is Leia troud mei Han en befalt fan in twilling, Jaina en Jacen. Yn 'e roman Vector Prime (1999), fan R.A. Salvatore, dy't ta de romansearje The New Jedi Order (1999-2003) heart, komt Chewbacca om wylst er it libben rêdt fan Anakin, de jongste soan fan Han en Leia. Neitiid rekket Han yn in djippe depresje. Yn in folgjend diel, Star by Star (2001) komt Anakin dochs ek noch om, wat de Han syn sitewaasje noch oanboazje lit. Uteinlik wit er him lykwols mei syn ferliezen te fermoedsoenjen.
Yn 'e romansearje Legacy of the Force (2006-2008) falt Jacen, de soan fan Han en Leia, ta proai oan 'e tsjustere kant fan de Krêft en stoart it Stjerrestelsel yn in nije boargeroarloch. Nei't Jacen troch syn suster Jaina ombrocht is yn 'e roman Invicible (2008) fan Troy Denning, nimme Han en Leia harren pakesizzer Allana, de dochter fan Jacen, as bern oan.
Bedford (Ingelân)
thumb|250px|Nôtbeurs fan Bedford Bedford is in plak yn it bestjoerlike gebiet Bedford, in het Ingelske greefskip Bedfordshire.
Skiednis
De namme ofan de stêd soe ôflaat wêze fan in Saksyske haadman mei de namme Beda en de furde fan de rivier de Great Ouse. Bedford wie in merkstedsje fan de iere midsiuwen ôf. De angelsaksyske kening Offa fan Mercia waard yn 796 beïerdige yn Bedford. Yn 886 waard it in grinsstêd tusken Wesseks en Danelaw. It wie it haadplak fan de Barony Bedford. Yn 919 boude Edward de Alde it earst bekende fort oan de súdouwer fan de Ouse. It ford waard ferneatige troch de Denen. Willem II skonk de barony Bedford oan Paine de Beauchamp dy't dêr in nije sterke fêsting boude yn 1224 dêr't no allinne in lytse hichte fan oer is.
Bedford krige syn borough-status by sjarter yn 1166 fan Hindrik II en furdige twa leden ôf nei it unreformed House of Commons.
Bedford bleau in lytse agraryske stêd; in de stêd en omkriten wie wol de meast wichtige yndustry it langste skoft fan de Midsiuwen. Fan likernôch 1560 ôf waarden Bedford en Bedfordshire ien fan de grutte sintrums fan de Ingelske kantyndustry, dêr't betûfte faklju sa as Famingen en letter ek Hugenoaten har nei wenjen en wurkjeb sette,, ek yn de oanswettende county. Kant bleau ekonomysk fan belang foar Bedford oant de iere 20e iuw.
Yn 1660 waard John Bunyan foar 12 jier fêstset yn de finzenis fan Bedford. Dêr hat er syn The Pilgrim's Progress skreaun.
Demografy
Bedford hat in opfallend heech persintaazje minsken fan Italjaansk komôf. Benei 30% fan de befolking hawwe Italjaanske foarâlden (folkstelling 2001).
Berne yn Bedford
thumb|center|600px|Rivier de Great Ouse yn Bedford
It Nonnelân
thumb|It Nonnelân thumb|It Nonnelân thumb|It Nonnelân thumb|It Nonnelân thumb|It Nonnelân It Nonnelân is in natoergebietsje fan 40 hektare ten súdeasten fan Lage Vuursche en ten noardwesten fan Soest. It gebiet is eigendom fan Steatsboskbehear. Der is in wannelrûte fan 3 km oanjûn mei swart/wite pealtsjes. De rûte rint mids wiet greidlân tusken de kij troch. Der binne op de wannelrûte meardere oerstapstekjes. It gebiet hat in iepen karakter dat stadichwei oergiet fan greide, fia in sompich gebiet nei bosk.
Skiednis
Om it jier 1000 foar Kristus wie dit gebiet ûnderdiel fan in tige sompich heechfeanmoeras dat ten westen fan Soest en Baarn lei yn in soarte kom, in útstowingsflakte achter de stowâl fan de Utertske Heuvelrêch. Ut âlde kaarten blykt dat der yn dy tiid twa beekjes troch it gebiet rûnen. Om it jier 1300 hinne begûn it turfgraven yn dit gebiet en dus ek de ûntwettering. Dit barde yn opdracht fan it Nonnekleaster yn Eastbroek yn De Bilt dy’t eigener fan it gebiet wie. Untginning barde nei it graven fan lange noard-súd rinnende wettergongen, de saneamde groepen, dy’t de namme Nonnelân krigen. De Nonnegroepen wienen net allinnich bedoeld foar ôfwettering, mar ek foar ferfier fan de stutsen turf. De turf waard fierder fia in west-east-feart (no de Preamgrêft of Pinenburger Grift neamd) nei Utert of de Iem ferfierd. Dizze feart is no de súdgrins fan It Nonnelân en de eastlike Nonnegroep, dy’t bylâns it Dolderske Leantsje rint, is de eastgrins fan it gebiet. De Nonnegroep oan de westlike grins fan it gebiet, wurdt op de kaart fan de provinsje Utert fan 1696 oantsjutten mei de namme Nonne groep Rooyende op Den Tooren van Seyst. Dit liket oan te jaan dat der yn dy tiid sa'n bytsje begroeiing wie (in soad heide en sân), dat fan it Nonnelân ôf de toer fan Zeist te sjen wie. De Embranchementswei (tusken Maartensdyk en de N234) bestie al yn in de perioade fan de turfwinning. Bylâns dizze wei, tsjin de eastkant fan it Nonnelân, lei de herberch “Den Dolder”, dêr’t de turfstekkers, preamskippers en hannelsreizgers oanstutsen. De namme Den Dolder komt fan dolre, dolder of dollard, dat ‘sompich gebiet’ betsjut. It doarp Den Dolder, dat fole súdliker yn in drûger gebiet leit, krige syn namme troch dizze herberch. Dit is ek de reden wêrom’t it stee fan de herberch net by de gemeente Baarn heart, mar by de gemeente Zeist, dêr’t ek Den Dolder ûnder falt.
Floara en fauna
It boppeste diel fan de eardere lannen is ôfgroeven om flugge groeiers as brombeien en brânnettels gjin kâns te jaan. Fan de Embranchementswei of binne yn de bosk in pear stikken lân te sjen, in ikker, in leantsje mei beammen, wat strewellegruod en mooglik in ree. Ek it swartkieltsje komt hjir foar. Yn de puollen libje reptilen, amfibyen en libbellesoarten as de keizerlibel en de fjouwerflek.
Behear
It ferdrûgjen fan it Nonnelân waard noch fersterke troch de lettere drinkwetterwinning. In tal planten ferdwûn dêrtroch. Begjin 20e iuw is besluten om It Nonnelân wat iepener te meitsjen en it kronkeljende beekje, dat om it jier 1000 troch it gebiet rûn en dêr’t no ek noch spoaren fan yn de grûn werom te finen binne, wer út te graven. De letter groeven sleaten fiere it wetter noch te gau ôf. Steatsboskbehear en Wetterskip Vallei en Eem hawwwe mei de Provinsje Utert maatregels nomd om it wetter yn it gebiet te hâlden. Stadichoan ûntsteane fiedselearme, skrale lannen dy't goede goede kânsen biede oan bysûndere planten. Om it wetter langer yn it gebiet fêst te hâlden, moat it wetterpeil heech hâlden wurde middels it setten fan wetterkearings yn dizze sleaten. De âlde situaasje is net werom te krijen troch de feanûntginning. It resultaat is wyls al in wiet gebiet. Yn 2007 is in ferbining makke fan it heidegebiet om de Plúsmar nei it wietere Nonnelân. Dit moat útwikseling tusken planten en bisten mooglik meitsje.
Salisbury (Ingelân)
Salisbury (histoaryske nammen: New Sarum en Sorbiodunum) is in stêd (city) yn de unitary authority Wiltshire, yn it Ingelske seremoanjele greefskip Wiltshire, yn de regio Súdwest. De stêd leit oan de rivier de Avon.
De skiednis fan de stêd giet werom oant de izertiid. De Romeinen neamden it plak "Sorbiodunum". De Normandjers bouden dêr in kastiel dat sy "Sarum" neamden. De oerlevering wol hawwe dat Willem de Oermasterder dêr syn lienmannen byinoar rôp om him fannijs trou te swarren. It plak hjit no Old Sarum.
Yn 1220 sette biskop Richard Poore út ein mei de bou fan de katedraal, dy't yn mar 38 jier - foar it grutste part - foltôge waard. De 123 meter hege toerspits is fan 1330 en is de heechste fan it Feriene Keninkryk. De bibleteek fan de katedraal hat ien fan de fjouwer oerbleaune eksemplaren fan de oarspronklike Magna Karta. De stêd, dy't doe noch New Sarum hiet, krige yn 1227 stedrjochten.
Op 13 km noardeastlik fan de stêd, op de Salisbury Plain, leit it pre-histoaryske monumint Stonehenge.
De Gest
De Gest is in buorskip yn de gemeente Hollâns Kroan yn de provinsje Noard-Hollân. It plak wurdt ek wol sûnder 'De' skreaun, dus Gest.
De Gest leit krekt westlik fan Den Oever, formeel falt it ek ûnder dat plak. It plak ûntstie nei de 14e iuw, doe't de ouwers fan it eilân Wieringen stadichoan ferskoden. Ien fan de earst bewenne plakken dy't doe ûntstienen wurdt no Ald-Gest neamd, dit is ûnderwilens hielendal opslokt. De Gest ûntstie nei't Ald-Gest wat ûnbewenberder waard en men wat mear it lân yn gean moast. Letter waard Ald-Gest wer bewenber mar De Gest bleau ek bewenne. De Gest hie foar de bebouwing yn de 20e iuw ek wat mear ynwenners as Ald-Gest. Yn 1840 hie it 75 ynwenners tsjin 25 ynwenners yn Ald-Gest.
De beide plakken ûntlienden harren namme út it feit dat se op de geastgrûnen fan de dunen ûntstienen.
De Hoelm
De Hoelm is in buorskip yn de gemeente Hollâns Kroan yn Noard-Hollân. Oant 31 desimber 2011 hearde De Hoelm ta de gemeente Wieringen, dy't op 1 jannewaris 2012 opgong yn de gemeente Hollânsk Kroan.
De Hoelm wurdt ek as Den Hoelm skreaun. De Hoelm hat altyd in lyts west, it tal huzen skommelet altiten tusken de 3 en 8.
De Hoelm leit krekt besuden Westerklyf, op de râne fan it eardere eilân Wieringen en is it start- of einpunt fan de om 1600 hinne boude Alde Seedyk. De dyk is 8 kilometer lang en rint nei de buorskip De Elft. De Alde seedyk wurdt ek wol de Wierdyk neamd omdat de seedyk fersterke is mei in wâl fan seegers. De dyk is û.o. in kultuerhistoarysk monumint troch de plantesoarten dy't op en lâns de dyk groeie. De dyk is allinnich by De Hoelm te besichtigjen, by De Elft stiet allinnich op it begjin/einpunt in ynformaasjeboerd.
Titus Brandsma
thumb|Brandsma thumb|Stânbyld fan Titus Brandsma yn Nymwegen. thumb|Kado fan Titus Brandsma: in tekst yn it Frysk. thumb|Titus Brandsma, manuskript fan syn biografy fan Theresia van Avila, skreaun yn de finzenis. thumb|Stânbyld fan Titus Brandsma yn Oss.
Titus Brandsma (Oegekleaster, 23 febrewaris 1881 – Dachau, 26 july 1942) wie de kleasternamme fan de Fries Anno Sjoerd Brandsma, heechlearaar yn de filosofy, roomsk-katolyk teolooch en karmelyt. Hy wie yn de Twadde Wrâldkriich aktyf as fersetsman. Op 3 novimber 1985 waard hy troch Paus Johannes Paulus II sillich ferklearre. Op 25 novimber 2021 waard bekend dat paus Fransiskus de pater karmelyt hillich ferklearje soe, eat wat op 15 maaie 2022 syn beslach krige.
Iere libben
Titus Brandsma waard yn Wûnseradiel berne as soan fan feehâlder Titus Brandsma en Tjitje Postma. Brandsma gie nei skoalle yn Boalsert en dêrnei, yn 1892, nei it gymnasium by it Minderbruorrenkleaster St. Antonius fan Padura yn Megen, Noard-Brabân. Hjir, by de karmeliten, krige hy de kleasternamme Titus. Yn 1905 waard hy ta preester weide. Fan 1906 oant 1909 studearre hy oan de Pontificia Università Gregoriana yn Rome, dêr’t hy nei in skritflik en mûnling eksamen promovearre ta doktor yn de wiisbegearte.
Dosint en sjoernalistyk
Hy waard ek haadredakteur fan in nijsblêd en stifte in katolyk HBS en lêsseal, alle trije yn deselde stêd. As lid fan it haadbestjoer fan de oarde spile Titus in wichtige rol by de fernijingsbeweging ûnder de karmeliten yn Nederlân. As geastlik adviseur fan de Nederlânske Roomsk-Katolike Sjoernalistenferiening hie hy in grut oandiel yn de modernisearring fan de katolike deiblêdparse yn Nederlân en yn bettere arbeidsfoarsjennings foar katolike sjoernalisten. Syn foarstellen ta it stiftsjen fan in sjoernalistenoplieding waard pas nei syn dea realisearre.
Karmelitaanske mistyk
Brandsma ûntwikkele him ta in grut kenner fan de karmelitaanske en midsiuwske-Nederlânske mystyk. Hy wie de meistifter fan it wichtichste spirituele tiidskrift “Ons Geestelijke Erf”. Syn bysûndere samling kopyen fan midsiuwske mystike hânskriften hat oan de basis stien fan it hjoeddeiske Titus Brandsma Ynstitút yn Nymwegen. Kearn fan syn opfetting oer mistyk wie: Alles is yn God en God is yn alles. Dêrom stiet de mystikus net los fan it deistige libben, mar hy of sy stiet der júst folslein yn.
Brandsma wie sels mystikus, al huld hy syn spirituele libben strang ferstoppe foar de bûtewacht. De minsken by wa’t hy yn de kunde wie kinden him as in from, behelpsum, opwekt en ynteger persoan.
Heachlearaar wêzen
Yn 1923 waard Brandsma heachlearaar oan de yn dat jier stifte Katolike Universiteit Nimwegen, de hjoeddeiske Radboud Universiteit. Hy wie spesjalisearre yn de skiednis fan de mystyk, hy joech les yn de wiisbegearte en de ‘skiednis fan it fromwêzen’, of wol, de mistyk. Brandsma hie tal fan akademyske funksjes en wie yn de tiid fan it kolleezjejier 1932/1933 rektor magnifikus. Yn dizze funksje huld hy in taspraak oer it godsbegryp yn de nijmoadrige tiid dy’t in soad omtinken krige. It skaaimerke de mandéligens fan syn leauwe-oertsjûging wêryn sawol progressive tinkbylden as ‘rike roomske’ ortodoksy in plak hawwe.
Njonkenfunksjes
Njonken syn universitêre warberens wie Brandsma belutsen by tal fan roomsk-katolike organisaasje, ûnder oar as foarsitter fan it Bûn fan Bestjoeren foar it Roomsk-katolike Tariedend Heger en Middelber Underwiis, en as bestjoerslid fan it R.K. Fredesbûn en fan it Apostolaat der Weriening. Ek wie hy lid fan de katolike feriening fan esperantisten yn Nederlân.
Brandsma spile in wichtige rol by de emansipaasje fan de katoliken yn Fryslân en by de yntroduksje fan it Frysk yn it lesprogram fan it leger ûnderwiis yn de provinsje. Hy joech stipe oan it meitsjen fan Frysktalige ferhalen, lieten, devoasjeprintsjes en gebedeboeken. Ut en troch skreaun hy sels ek yn it Frysk, ek huld hei Frysktalige missen. As bestjoerslid fan de Feriening foar Heger Underwiis yn it Frysk (de lettere Provinsjale Underwiisrie fan Fryslân) ivere hy foar in learstoel Frysk. Hy wie lid fan it Fryske Gea en meistifter en earste sekretaris fan it Roomsk Frysk Boun en fan de Fryske Akademy (1938).
Ferset
Al betiid warskôge Brandsma yn wurd en skrift foar de gefaren fan it nasjonaal-sosjalisme, antysemitisme, rassehaat en opstokelderij. Hy feroardielde de anty-Joadske maatregels fan it Hitlerregear sawol foar as yn de tiid fan de besetting. Sa wie er om 1936 hinne in skoftke lid fan it troch Nederlânske gelearden en keunstners stifte Comité van Waakzaamheid tegen het nationaal-socialisme. Yn de Twadde Wrâldoarloch fersette hy him tsjin it fuortheljen fan Joadske learlingen en bekearlingen fan katolike middelbere skoallen en wie hy de arsjitekt fan it ferbod dat de Utertske ierdsbiskop Jan de Jong útfeardige tsjin it opnimmen fan NSB-advertinsjes yn de Roomsk-Katolike deiblêden. As lanlik adviseur fan de katolike deiblêdskriuwers kaam Brandsma yn de pine te sitten.
Arrestaasje en ferstjerren
As gefolch fan syn ferset waard Brandsma op 19 jannewaris 1942 troch de Gestapo arrestearre. Mei in tocht lâns de ‘Oranje’-finzenis yn Skeveningen, Kamp Amersfoart en de straffinzenis fan Klees bedarre hy úteinlik yn it beruchte konsintraasjekamp Dachau. Ek dêr wie, sa sizze de eardere kampgenoaten fan him, dizze ‘gewoane’ mystikus in grutte morele, spirituele en wiere steun foar de oare finzenen. Under minne omstannichheden moast hy twangarbeid ferrjochtsje en waard hy foltere en mishannele. Hy waard útputte en deasiik yn it kamphospitaal opnommen. Mei in deadlike spuit makke in kampdokter op 26 july 1942, om 13:50 oere in ein oan syn libben. Neffens syn dea-oarkonde fan in dokter út it kamp stoarn Brandsma oan de gefolgen fan in búkgryp.
Neitins en ferearing
Nei dat bekend waard dat Brandsma dea wie ûntstie der al gau in devoasje om syn neitins dy’t uteinlik laad yn syn sillichferklearring troch Paus Johannes Paulus II yn 1985. Syn oantinsdei falt op 27 july. Der rint op it stuit in proses om him ek hillich ferklearre te krijen.
Yn de rin fan de tiid waard Brandsma as fersetsstrider, kristen, katolyk en Fries op ferskate plakken betocht. Sa binne der ferskate skoalgebouwen nei him neamd. Skoallen yn Boalsert, Brunssum, Doardt, Delft, Hengelo, Hegefean, Fenlo en Oss binne der skoalgebouwen nei him neamd. Yn Amstelfean is in Titus Brandsmatsjerke. Der is yn Breukelen, provinsje Utert in Titus Brandsmastrjitte. Yn De Haach bestiet sûnt 1 july 2007 de Titus Brandsma Parochy. Oan de ein fan 2005 waard Titus Brandsma troch de ynwenners útrôpen ta de Grutste Nymweger aller tiden. Yn Nymwegen stiet ek de Titus Brandsma Oantinstsjerke, wêryn troch de keuntsners Arie Trum en Coen Tuerlings ûntwurpen muorrepanelen oer it libben en de geastlike wei fan Titus Brandsma te sjen binne, lykas dêrmei gearhingjende útstalkasten mei foarwerpen en dokuminten út syn libben.
Syn neitins beheind him net allinnich ta Nederlân. Sa hinget yn in tsjerke fan de Karmeliten yn Gdansk, Poalen it portret fan Titus Brandsma oan de muorre. Yn Frankryk is in strjitte yn Nantes dy’t syn namme hat, de Allée Titus Brandsma, en yn Lyon is der in centre catholique Titus Brandsma. Ek is dêr in Prix Titus Brandsma ynstelt, dy’t iens yn de trije jier tasein wurdt oan 'in sjoernalist, in publikaasje of in ynstelling, dy’t te leien hân hat fan bedrigings of ferfolgings fanwegen syn/har belutsenheid yn de media foar de geunst fan in wichtich minsklik of kristlik ûnderwerp'. De Ynternasjonale Feriening fan katolike esperantisen, IKUE hat fan Titus Brandsma ien fan syn patroanen makke. .
Iepenbier ferfierders Veolia en Arriva hawwe treinen nei Brandsma neamd.
Underskiedings
Begjin 1939 waard hy troch keninginne Wilhelmina ta Ridder yn de Oarder fan de Nederlânske Liuw beneamd. Nei de Twadde Wrâldkriich krige hy fan Prins Bernhard, postúm, it Fersetskrús.
De Súdlannen
De Súdlannen is de namme fan in Ljouwerter nijbouwyk yn oanbou. De wyk leit sudlik fan Goutum, tusken it spoar Swol-Ljouwert en de N358 (Drachtsterwei), begrinze yn it noarden troch it Van Harinxmakanaal en yn it suden troch de A31. De wyk hat ynwenners (, boarne: CBS).
Konsept
De wyk sil bestean út trije stêdslânskippen: De Plantaazje, Lommerryk en Wetterryk, mei dêrbinnen njoggen buorskippen of wykdoarpen. Dy buorskippen binne: Techum, Goutum-Súd (of Jabikswâlde), Wiarda, De Klamp, Unia, De Hem, Middelsee, Barrahûs en De Werp. Mei de bou yn Techum waard yn 2006 úteinset en it totale bouplan foar de wyk sil bestean út likernôch 6500 wenten. Yn 2020 wiene Techum en Goutum-Súd alhiel, en Wiarda foar it grutste part, ree. Tusken 2020 en 2025 moatte Wiarda en De Klamp ree wêze. Ek wurdt der úteinset mei de bou fan Unia en De Hem. Tusken 2025 en 2035 moatte Unia en De Hem folslein foltôge wêze. It eastlike part fan de wyk, tusken de Oeriselskeleane, Goutum, Drachtsterwei en de Wâldwei, moat dan dien wêze. Ek wurdt der úteinset mei de bou fan de stedswyk Middelsee, tusken de Oeriselskeleane en it spoar Swol-Ljouwert yn. Dêrnei wurdt der in buorskip om Barrahûs hinne ûntjûn, en wurdt yn it gebiet om it nij te bouwen stasjon Werpsterhoeke hinne ûntjûn. Yn 2035 moat de gânse wyk Súdlannen dien wêze.
Buorskippen
De buorskippen en wykdielen dy't njonkelytsen dien binne:
Dam (Wieringen)
Dam is in buorskip yn de gemeente Hollâns Kroan yn de provinsje Noard-Hollân.
De Súdlannen
Wiarda
Wiarda is neamd nei de eardere Wiardastate en leit tusken de Hounsdyk (in eardere dyk tusken Goutum en Wergea) en de N358. It bouplan (úteinset yn 2011) omfettet likernôch 300 wenten yn in wetterryk gebiet, mei in oansluting op de Wurdumerfeart foar rekreaasjeboaten.
De Klamp
De Klamp leit besuden Goutum-Súd en beëasten Techum. It wurdt yn de foarm fan in doarp boud. Yn 2018 waard de earste faze fan de buorskip bouryp makke en yn 2019 waard úteinset mei it bouwen dêrfan. De Klamp is nei de lykneamde pleats, dy't dêr stiet, neamd. De Wurdumer Feart rint troch de buorskip hinne.
Dam (Wieringen)
Oant 31 desimber 2011 lei Dam yn de gemeente Wieringen, dy't op 1 jannewaris by in gemeentlike weryndieling opgynng yn de gemeente Hollâns Kroan.
Dam is it westlikste plak fan de gemeente en it eardere eilân Wieringen. De bebouwing bestiet út pleatsen en huzen. In tal fan de buorkerijen binne âlde Wieringer pleatsen.
It besjen wurdich
De bekendste âlde pleats is dy fan de camping "De Torenhoeve". De pleats is it haadgebou fan dy camping. De camping is ek it âlde plak dêr't eartiids de 'Quarantaine' wie. Dat wie in ynrjochting dêr't de sike manlju fan de seeskippen mei ûnbekende of ûnbegrepen syktes fersoarge waarden. Fan dy ynrjochting is neat werom te finen.
Krektas by Den Oever oan de eastkant fan Wieringen stiet by Dam ek in peilhúske foar it mjitten fan it wetterpeil. It peilhúske fan Dam is fan 1919.
Hynstesport op de Olympyske Simmerspullen 2000
200px|thumb|right|De Olympyske Hynstesportlokaasje fan Sydney
Dressuer
{| width=100%
Eventing
{| width=100%
Medaljespegel
De top acht fan lannen dy't by de hynstesport medaljes wûn ha op de Olympyske Simmerspullen fan 2000.
Kastor fan Karden
Kastor fan Karden (* ûnbekend; † om 400 hinne) is in roomsk-katolike hillige.
Libben en wurk
Nei alle gedachten wie Kastor ôfkomstich út Akwitaanje en by biskop Maksimus fan Trier om te learen, dy't him ek as preester wijde. Tegearre mei in pear gesellen libbe hy as hearremyt yn Karden (Cardena) en wurke dêr om 400 hinne oan de Mûzel, dêr't yn dy tiid de befolking al foar in grut part oergien wie op it kristendom. Nei alle gedachten stifte er mei de ek út Akwitaanje ôfkomstige Potentinus en dy syn soannen Felisius en Simplisius it kleaster fan Karden, dat oant 1802 bestie. Fan it kollegiale stift op it plak fan it grêf en Kastor's missy steane hjoed-de-dei noch in pear romaanske gebouwen lykas it 'Haus Korbisch', it gebou fan de stiftshearen en de 12e iuwkse stiftstsjerke.
Oerdracht reliken oan Koblenz
Biskop Weomadus fan Trier liet yn it jier 780 de reliken fan Sint-Kastor opgrave en yn de Paulinustsjerke fan Karden bysette. Dat betsutte yn dy tiid de offisjele tsjerklike erkenning fan religieuze ferearing, itjinge mei de hjoeddeiske sillichferklearring ferlikene wurde kin. Op 12 novimber 837 droech aartsbiskop Hetto fan Trier it grutste part fan de Kastor-reliken oer oan de yntusken nij boude Sint-Kastortsjerke yn Koblenz. Sûnt is de hillige de patroanhillige fan de stêd Koblenz.
Kastorskryn yn Karden
thumb|left|Kastorskryn yn Karden In lyts diel fan de reliken bleau efter yn Karden en waarden yn in skryn foar de ferearing fan de hillige bewarre. Foar de reliken waard yn de 15e iuw in nije houten skryn makke. Tsjin it ein fan de 18e iuw ferdwûnen de reliken, mar oan it begjin fan de 19e iuw krige Karden in diel fan de Koblenzer reliken werom, dy't sûnt yn de histoaryske skryn rêste.
Sûnt de jierren 1950 waard de houten skryn troch in izeren koai beskerme, mar dochs wist immen yn febrewaris 2017 in foarstelling fan de Mem Gods fan de skryn te stellen. Twa jier letter fûn de plysje yn Wiesbaden it reliëf by in heler werom. It die bliken dat de bekende keunstdief Stéphane Breitwieser út Frankryk it reliêf stellen hie. By in restauraasje fan de skryn krige it reliëf syn plak werom.
Feestdei
De feestdei fan Sint-Kastor is 13 februaris.
Trickster
De trickster is yn 'e mytology en yn 'e stúdzje fan folkloare en religy in snoad, slûchslim en faak grappich personaazje dat beskikt oer in hege mjitte fan yntellekt of geheime kennis. It kin in godheid, healgod, geast, minske of ferminsklike bist wêze, en as er gjin godheid is, docht er him gauris dochs as sadanich foar. Hjirby giet it almeast om in manlik personaazje, mar tricksters kinne ek froulik wêze, en faak binne se bi- of transseksueel. Yn elts gefal kinne tricksters werom kennen wurde oan it feit dat se har nea oan 'e regels hâlde, en likemin oan 'e jildende sosjale noarmen en wearden. De Ingelske standertterm 'trickster' waard yn 1885 spesifyk foar dit soarte fan personaazje yn 'e wittenskip yntrodusearre troch de argeolooch en etnolooch Daniel G. Brinton. 'Trickster' soe yn aldendeisk Frysk oerset wurde kinne as "grapmakker" of "skarlún", al ferliest men dêrby in grut part fan 'e (wittenskiplike) betsjutting.
Tricksters komme foar yn myten fan oer de hiele wrâld. Foarbylden fan bekende tricksters binne Set yn 'e Egyptyske, Prometeus yn 'e Grykske, Loki yn 'e Germaanske en Coyote yn 'e Yndiaanske mytology. In ferlykber figuer yn 'e literatuer (eins dus net in trickster, mar in sljochtwei skarlún) is Rein de Foks. Tricksters soargje foar in dualisme yn 'e wrâld, meast net in dualisme fan goed en kwea, mar ien fan oarder en gaos. Yn 'e troch in god of de goaden, of ek wol de minsken, oardere wrâld brekt er troch dy oarder hinne, en komt sa foar dat de wrâld te statysk wurdt om him noch oan feroarings oanpasse te kinnen.
List fan Germaanske folken
List fan Germaanske folken út 'e Aldheid.
Orxmastate
thumb|Orxmastate, tekene troch [[Jan Bulthuis]] thumb|Plattegrûn Menaam (1626) mei Orxmastate (A) Orxmastate wie eartiids in aadlik hûs dat by de tsjerke fan Menaam stie.
Skiednis fan de pleats
It wapen sit ek yn de gevel fan it hjoeddeistige "Orxma State". Homme fan Camstra liet de âlde pleats ferfange troch in hûs mei hôvinge, blommetún, grêften en singels. It wapen fan him en syn frou waard boppe de poarte oanbrocht. It hûs wie noch mar krekt klear of Homme ferstoar en syn soan Tsjalling fan Camstra erfde it besit. Hy stoar yn 1664 en syn ienige soan Tsjalling Homme fan Camstra erfde syn besit. Dizze ferstoar yn 1727 en hy liet Orxma State nei oan syn twadde soan Hans Willem fan Camstra. Nei syn ferstjerren kaam Orxma State ta oan syn skoansuster Auck fan Haersma.
Yn 1830 is Orxma ferkocht en yn 1831 is it ôfbrutsen. De prachtige hôven waarden ta boulân en fan de stiennen fan de ôfbraak is it earmhûs boud.
Sosjale beweging
In sosjale beweging is in kollektive aksje dy't ûndernomd wurdt troch al of net formeel organisearre minsken, mei as doel om in bepaald aspekt fan maatskiplike feroaring yn in mienskip te befoarderjen of tsjin te gean.
Paceshifters
Paceshifters is in Nederlânske rockband oprjochte yn 2008 yn Wijhe, Oerisel, troch de bruorren Dokman. De band brocht yn 2010 syn debútalbum One For The Road út. Paceshifters hat fjouwer studio-albums en ien live-album útbrocht.
Henny Vrienten
Hendrikus Cornelis Jacoba Vrienten (Hilvarenbeek, 27 july 1948 – 25 april 2022), wie in Nederlânsk sjonger, bassist, gitarist en pianist. Hy waard benammen bekend as de sjonger fan de band Doe Maar.
Kariêrre
Yn de jierren sechtich spile er yn ferskate popgroepen, wêrûnder yn Les Cruches. Yn de jierren santich skreau er muzyk foar oare artysten, wêrûnder twa Ingelsktalige nûmers foar it krystalbum út 1975 fan The Cats.
Doe Maar
Yn 1980 waard Vrienten frêge om sjonger en bassist te wurden by de band Doe Maar as ferfanger fan de opstapte Piet Dekker. Mei Doe Maar hat Vrienten fjouwer studio-albums útbrocht
Solo karriêre
Al fan de jierren 70 ôf wie Vrienten aktyf as solo-artyst; hy brocht ûnder de namme Ruby Carmichae twa singles út en ûnder de namme Paul Santos in studio-album. Yn 1977 gie er mei Ernst Jansz en Bouwdewijn de Groot op toernee. Yn 1984 brocht er it studio-album Geen ballade út, de earste ûnder syn eigen namme. Solo hat er sân studio-albums útbrocht.
Privee en ferstjerren
Henny Vrienten boaske yn 1984 foar it earst. Hy krige twa soannen en in famke út dat houlik. Yn 2000 skate er en in jier letter boaske er Gala Veldhoen, dêr't er twa soannen mei krige.
Op 25 april 2022 makke konsertorganisator Mojo Concerts buorkundich dat Henny Vrienten yn de âldens fan 73 jier ferstoarn wie. Hy wie al in skoftke siik.
CinemaScore
CinemaScore (Ingelsk foar "SinemaSkoare") is in Amerikaansk bedriuw op it mêd fan merkûndersyk yn 'e filmyndustry. It waard yn 1979 oprjochte en hat syn haadkantoar yn Las Vegas. CinemaScore sammelet gegevens oer hoe't it gewoane publyk (yn tsjinstelling ta profesjonele filmkritisy) films beoardielet. Dat wurdt dien troch bioskoopgongers te freegjen om nei ôfrin fan it bywenjen fan in filmfertoaning in koarte enkêtekaart yn te foljen. CinemaScore rapportearret de op dy wize bemachtige ynformaasje en foarseit op basis dêrfan hoefolle winst of ferlies oft in film meitsje sil en hoefolle fraach oft der wêze sil om 'e oanbelangjende film op dvd of blu-ray te hieren of te keapjen.
Skiednis
CinemaScore waard yn 1979 oprjochte troch Ed Mintz nei't er The Cheap Detective yn 'e bioskoop sjoen hie. Hy wie min te sprekken oer dy film, hoewol't er in fan wie fan haadrolspiler Neil Simon. Om't doedestiden profesjonele filmkritisy de iennichsten wiene fan wa't de miening yn tel wie, fielde Mintz him net heard. Hy betocht dat soks grif faak mei gewoane bioskoopgongers sa wêze soe en miende dat er dêrmei in gat yn 'e merk fûn hie. Sadwaande rjochte er neitiid CinemaScore op.
Yn 't earstoan rapporteare it bedriuw syn befinings allinnich werom oan it sljochtwei publyk, û.m. fia in kollumn yn 'e kranten de Las Vegas Review-Journal en de Reno Gazette-Journal en fia in radiorubryk. Yn 1989 socht de grutte filmstudio 20th Century Fox kontakt mei CinemaScore, om't dat bedriuw ek belang by sokke gegevens hie. Fan dat stuit ôf begûn CinemaScore de ynwûne ynformaasje ek te ferkeapjen oan 'e filmstudio's. Yn 1999 krige it bedriuw in eigen webside, wat de krantekollumns en radiorubryk oerstallich makke.
Tsjin dy tiid beoardiele CinemaScore rûchwei 140 ûnderskate films yn it jier, dy't foar 98 oant 99% releases fan 'e grutte filmstudio's út 'e filmyndustry fan Hollywood wiene. Foar eltse film waarden 400 oant 500 bioskoopgongers befrege yn fyftjin grutte Amerikaanske stêden, wêrûnder Atlanta, Dallas, Denver, Las Vegas, Los Angeles, Milwaukee, Phoenix, St. Louis, San Diego en Tampa. Anno 2018 wiene der 35 oant 45 teams fan wurknimmers fan CinemaScore aktyf yn 25 grutte Amerikaanske en Kanadeeske stêden.
Skoare
Eltse freed jouwe wurknimmers fan CinemaScore yn fiif willekeurich keazen stêden yn Noard-Amearika by de earste bioskoopfertoaning fan in film skoarekaarten út oan it publyk, dy't nei ôfrin fan 'e foarstelling wer ynsammele wurde. Op 'e kaart moat de befrege persoan oanjaan wat syn of har leeftyd en geslacht is en hokfoar skoare oft hy of sy oan 'e film jout. Dy filmskoare giet fia in typysk Amerikaansk systeem fan letters ynstee fan sifers, dat rint fan F (striemin) oant A (treflik goed). Ek kin ynfolle wurde oft men de film op dvd of blu-ray hiere of keapje soe en oft men al of net fynt dat de film oan 'e ferwachtings foldocht dy't opwekke binne troch de marketingkampanje fan 'e produsearjende filmstudio. CinemaScore kriget ornaris 65% fan 'e útdielde skoarekaarten werom, oftewol likernôch 400 per film.