cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Andyk
Skiednis
Yn de Frânske tiid waard Andyk by keizerlik dekreet fan 21 oktober 1811 mei yngong fan 1812 in selsstannige gemeente. Njonken Andyk leine ek de Bangert en Tsjerkebuorren yn de gemeente Andyk. Ek Wervershoof hearde by de nije gemeente, mar sûnt 1817 foarme Wervershoof in aparte gemeente. De stoarmfloed fan 1916 late ta in dykferbreding en it sljochtsjen fan de dykgrêft. Foar dat doel waarden de hûskes dy't tsjin de dyk oanboud wiene ôfbrutsen en nije strjitten oanlein, lykas de tsjintwurdige wei oan de ferbrede dyk. Fierder de polder yn ûnstiene de Kleingouw, Molenweg, Hoekweg, Middenweg en de Knokkel. Nei de Twadde Wrâldkriich fûn der fral nijbou oan de Middenweg en de Kleingouw plak. Besuden it doarp hearde ek noch in part fan 'e polder It Grutslach ta de gemeente Andyk. De gemeente waard begrinzge troch de Bokkesleat as grins mei de gemeente Inkhuzen, de Kadyk as grins mei de gemeente Stede Broec en de Feartsleat as grins mei de gemeente Wervershoof. Op 1 jannewaris 2011 fusearre de gemeente Andyk mei de gemeenten Wervershoof en de stêd Medemblik ta de nije gemeente Medemblik.
Ekonomy
De grûn fan Andyk is groeisum en wurdt brûkt foar lân- en túnbou. Ek binne der grutte bedriuwen foar de bolleferwurking. In wichtige boarne fan ynkommen is boppedat it toerisme. Der is in soad wettersport en der binne kampings en in bungalowpark. It wetterwinstasjon 'Prinses Juliana' leveret foar in grut diel it drinkwetter oan de provinsje Noard-Hollân.
It besjen wurdich
Yn it doarp stiet de yn 1929 neffens in ûntwerp fan de Grinslânske arsjitekt Egbert Reitsma boude grifformearde tsjerke. De tige monumintale ekspresjonistyske tsjerke is sûnt 1985 in ryksmonumint.
Noardertsjerke (Snits)
De Noardertjerke is in tsjerke yn de binnenstêd fan de stêd Snits.
It tsjerkegebou is yn 1881 boud nei arsjitektuer fan J.P. Hogendijk en is oant 1 july 2001 brûkt as Grifformearde Tsjerke.
Nei de sluting fan de tsjerke waard itt gebou in skoftlang brûkt as appartemintegebou. Iet gebou is yn 2008 yngreven restaurearre, wêrby 't it gebou yn âlde steat werombrocht is. Sûnttiids is de tsjerke ûnderdiel fan it Kultureel Kertier Snits.
In it gebou sit sûnt 2007 in tsjerkoargel út de yn dat jier sluten Ichtustsjerke yn Snits.
Sûnt 2010 brûkt Teater Snits it gebou tydlik oant de bou fan it nije teater klear is.
Oargel
Yn it ramt fan it ôfstjitten fan de Noardertsjerke troch de tsjerklike gemeente ferhûze it yn 1964 troch de firma Blank foar de Noardertsjerke boude oargel nei de Andreastsjerke yn Rotterdam, dêr't it ynstrumint op 8 desimber 2001 yn gebrûk nommen waard.
Tsjintwurdich stiet der wer in oargel yn de eardere tsjerke, dat ôfkomstich is út de Snitser Ichtustsjerke en yn 1968 troch de firma Bakker & Timmenga boud is.
Risimer
Konsolidaasje fan de macht
Risimer ferfong Majorianus troch Libius Severus dy't inkeld as strieman fungearre. De macht fan Risimer wie lykwols net ûnomstreden, want de Eastromeinske keizer wegere Libius Severus te erkennen. Dat wie ek sa foar Aegidius, in generaal fan it Romeinske leger yn Galje. Dy Aegidius woe mei syn leger oplûke tsjin Risimer, mar kaam safier net. Risimer koe de Fisigoatyske- en Boergondyske foederaty yn Galje oan him bine, wêrtroch't Aegidius ferhindere waard Itaalje te berikken. In ruil foar dizze stipe stie Risimer oan de Fisigoaten de stêd Narbonne en omkriten ôf, dy't sa in ferbining krigen mei de Middellânske See en joech er de stad Lyon oan de Boergonden, dy't dizze stêd ta harren nije haadstêd makken. Mei it folk fan de Boergonden hie Risimer in hechte bân; sa wie er troud mei de suster fan Gundiok, de kening fan de Boergonden. Op dizze wize koe Risimer syn macht konsolidearje. Libius Severus bleau syn marjonet oant 465, doe't Risimer him deameitsje liet (mooglik troch fergiftiging). Tenei regearde er sels, sûnder keizer.
Lêste jierren
Yn 467 spanden Leo I fan Byzantium en Paus Hilarius lykwols gear om Anthemius op 'e troan te setten. Te'n earsten kaam Risimer mei Anthemius ta in fergelyk en troude Anthemius syn dochter. Hy woe lykwols neat te krijen hawwe mei de plannen fan Anthemius en Leo om de Fandalen moares te learen. Nei it falen fan dit avontuer kearde hy him tsjin Anthemius en liet him deameitsje. Hy sette doe in nije strieman op 'e troan, Olybrius, mar net lang dernei, yn 472, is er ferstoarn. Syn neef Gundobad folge him op as magister militum yn Itaalje.
Bé Nijenhuis
Libben en wurk
Bé Nijenhuis waard opbrocht yn It Hearrenfean yn in húshâlding mei trije bern. Heit wie winkelman. Hy gie in tal jierren nei Ulo en dêrnei nei de Hannelsskoalle. Nijenhuis wurke as fertsjintwurdiger (tou, tsiis, segaren) en fersekeringsagint. Yn 1935 ferhuze de húshâlding Nijenhuis nei De Bosk en in stik as wat jierren letter nei Arnhim. Dêr hat er belidenis fan syn leauwe ôflein yn de grifformearde tsjerke. Yn de Twadde Wrâldoarloch hat er ûnderdukt west en fersetswurk dien. Hy waard arrestearre en hat in skoft fêst sitten yn Kamp Amersfoart. Dy ûnderfining hat him in trauma besoarge dêr't er nea direkt oer skreau hat Nei de oarloch die er sjoernalistyk wurk foar ûnder oaren it deiblêd Trouw. Bé Nijenhuis is syn hiele libben frijfeint bleaun.
Bé Nijenhuis wie in kristlik skriuwer. Fjouwer fan syn boeken ferskynden yn de VCL-rige (Vereniging tot bevordering van Christelijke Lectuur) fan Utjouwerij Kok. Dat is in kristelike boekerige mei abonnees dy't yn 1843 oprjochte waard. Nijenhuis syn earste roman Dossier 333 waard fan 9 maaie 1955 ôf as harkspul yn trije dielen útstjoerd troch de NCRV.
Yn kristlike fermiddens wiene Nijenhuis syn boeken modern en ûngewoan en hy siet boppedat by in útjouwerij dy't meast streekromans brocht. Hy ferwurke eksistinsjalistyske temas yn syn wurk. Hy skreau ek spannende en koartswilige ferhalen. Nijenhuis woe gjin preker as ferkundiger wêze. "Ik ben noch dominee, noch heilssoldaat, noch evangelist", hat er oer himsels sein. Hoewol't syn twadde roman Laatste wagon goed besprutsen waard yn de lanlike parse en troch guon saakkundigen sels fergelike waard mei wurk fan in Graham Greene en Fjodor Dostojevski, is syn wurk bûten kristlike fermiddens net sa bekend wurden.
Museumpleats Ot en Sien
thumb|Museumpleats Ot en Sien Museumpleats Ot en Sien is in museum yn Surhústerfean dat in byld jout fan hûndert jier lyn. Der is in winkeltsje, skoaltsje en in dokterspraktyk. It museum hat ek in kapwein dy 't brûkt wurdt foar útstapkes. Der kinne âlde spultsjes dien wurde as 'gattetsiis', pluimert, spiraal, klompepul. By moai waar kinne bern steltrinne, hoepelje, topjeije of knikkerje en kin in speurpuzeltocht folge wurde.
It museum siet earst yn Boelensloane. De oprjochters wiene yn 2007 Jacques en Thecla Scheepbouwer. Yn 2009 waard it museum oerdroegen oan Johanna en Sjirk Pitstra.
Ot en Sien
Ot en Sien binne bern yn de ferhalen fan Hendericus Scheepstra en Jan Ligthart. Ot en Sien libje begjin 20e iuw op it Drintske plattelân. De rige boekjes hawwe titels as Nog bij moeder, Pim en Mien, Buurtkinderen en De wereld in.
De populariteit fan Ot en Sien kaam mei troch de yllustrator fan de verhalen, Cornelis Jetses. Dy makke ek de tekeningen foar it lêsplankje fan Hoogeveen, it ferneamde aap, noot, mies.
De Aldegeaster Skomskowers
De Aldegeaster Skomskowers is in sloeproeiferiening út Aldegea. Doe't der yn 1999 in iepen sloeperoeidei wie, waard besluten in feriening op te rjochtsjen.
Sintrum foar Natuer en Lânskip
thumb|Sintrum foar Natuer en Lânskip It Sintrum foar Natuer en Lânskip is in natuermuseum en seeakwarium yn West, op it waadeiân Skylge.
It sintrum wol in byld jaan fan de natuer op Skylge en yn de see om Skylge. De gemeentlike ynstelling wol ek de wikselwurking tusken minsk en natoer yn ferline en heden dúdlik meitsje.
It sintrum bestiet út in natuermuseum, in oantal see-akwaria en der is in trochrinnende foarstelling fan unike waadfilms.
Beintemapoldermûne
De Beintemapoldermûne is in poldermûne by de buorskip Beintemahûs, likernôch 2,5 km noardlik fan it doarp Westergeast yn de gemeente Noardeast-Fryslân.
Skiednis
De Beintemapoldermûne waard yn 1870 boud foar it bemeallen fan de Beintemapolder, dêr't it measte lân eigendom wie fan in geslacht mei deselde namme. De mûne dy't dy polder earder bemealde baarnde yn 1869 ôf. De eigeners fan de polder waarden it net iens oer de lokaasje fan in nije mûne, wêrnei't se besleaten om op trije ferskillende plakken yn de polder nije mûnen te bouwen. De Beintemapoldermûne wie de meast westlike dêrfan en is de ienige fan dy trije mûnen dy't oerbleaun is.
De mûne ferlear syn funksje yn 1950 oan in yn dat jier boud elektrysk gemaal. Yn it earstoan soe de Beintemapoldermûne doe sloopt wurde, mar dit waard ferbean. In fersyk om ûntheffing fan dat sloopferbod yn 1963 waard net honorearre. By in restauraasje yn 1968 waard de houten beklaaiïng fan de mûne ferfongen troch reid. Yn 1980 waard de Beintemapoldermûne eigendom fan de Stifting De Fryske Mole, dy't him yn 1988 opnij restaurearje liet. De mûne is noch altyd mealree, mar allinnich yn sirkwy.
Beskriuwing
De Beintemapoldermûne is in houten, achtkante muonts mei stiennen fjildmuorren en dekt mei reid. De wjukken binne Aldhollânsk ophekt en hawwe in flecht fan 14,16 meter.
Julius Skutnabb
Julius Ferninand Skutnabb (Helsinki, 12 juny 1889 - Helsinki, 26 febrewaris 1965) wie in Finsk reedrider.
Hy die seis kear mei oan it Wrâldkampioenskip allround, fjouwer kear oan it Europeesk kampioenskip en twa kear oan de Olympyske Winterspullen (yn 1924 en 1928). Hy waard by dizze kampioenskippen ien kear Europeesk kampioen. Skutnabb wie yn 1924 de earste Olympysk kampioen op de 10 kilometer, yn in direkte wedstriid tsjin lângenoat Clas Thunberg dy't al twa goudene medaljes yn 'e yn de bûse hat. Julius Skutnabb ferstoar op 26 febrewaris 1965, yn 'e âldens fan 75 jier.
Bakkerijmuseum De Alde Bakkerij
thumb|right|260px|Bakkerijmuseum De Alde Bakkerij thumb|right|260px|De bakker bakt alle dagen sels thumb|right|260px|Bakkers ark thumb|right|260px|Bakkerskarre en bewarblikken thumb|right|260px|Winkeltsje Bakkerijmuseum De Alde Bakkerij is in museum oan de Nieuwstraat yn it histoaryske sintrum fan Medemblik yn Noard-Hollân.
Leeljes
thumb|right|200px|''[[Ikkergielstjer(Gagea lutea)]] De leeljes of leeljefamylje (Liliaceae) is in famylje fan iensiedblêdige planten.
Bakkerijmuseum De Alde Bakkerij
Skiednis
Yn 1985 wie in tentoanstelling yn it eardere stasjon fan Medemblik oer it berop fan bakker it begjin fan it museum. De grûnslach is lykwols lein troch bakker Cees de Boer dy’t yn 1930 in bakkerij begjint yn Wadway, in doarpke yn West-Fryslân tusken Wognum en Spanbroek. Hy garret in soad bakkersguod dat de basis wurde soe foar it museum. Syn dochter, dy’t ek mei in bakker troud is, begûn begjin jierren tachtich yn de 'Aldheidkeamer’ fan it Weeshûs mei in útstalling fan de bakkersattributen. Nei in fêstiging yn de slachterswinkel iepent it museum yn 1988 oan de Nieuwstraat.
Oer it museum
In soad âld-bakkers binne oan 'it lekkerste museum fan Nederlân' ferbûn. Yn it belibbingsmuseum binne oan ien trie wei demonstraasjes, aktiviteiten foar bern en workshops. De tentoanstelling fan helpmiddels en ark fan de bakker út de earste helte fan de 20e iuw, mar ek reau dat no noch troch bakkers brûkt wurdt. It museum fan 600 m² hat in grut tal foarwerpen dy’t te krijen hawwe mei libben en wurk fan de bakker eartiids. Fan spekulaasplanken, sûkelarje- marsepyn- en iisfoarmen oant en mei masines en ferfiermiddels. Se binne tematysk opsteld. Sa is der in bakkerij dêr’t koeke makke wurdt en binne der ôfdielings dêr’t de ferwurking fan sûkelarje en marsepyn demonstrearre wurdt. Soms, as it net te waarm is, falt te sjen hoe’t iis makke wurdt. Der binne ek in soad foarbylden fan bakkerskeunst te sjen lykas sierstikken fan sûker en skilderijen fan sûkelarje en pipermunt. Fierders binne der wol trije bakkerswinkelynterieurs en trochrinnend wurde histoaryske en edukative films fertoand. Op spesjale dagen rinne alle frijwilligers yn dracht en binne der lang ferjitten gebrûken en gewoanten te sjen. Der is ek in winkeltsje by.
Leeljes
De soarten yn dizze famylje binne oerbliuwende planten mei woartelstokken, bollen of knollen. It blomdek bestiet út twa krânsen fan trije blêdsjes. Der binne likefolle moaltriedden as blomdekblêden. It fruchtbegjinsel is boppestânich en trijehokkich. De frucht is meastal in doasfrucht, mar kin ek in bei wêze.
Taksonomy
De famylje hat in lange taksonomyske skiednis hân: de omskriuwing fan de famylje is yn de rin fan de tiid sterk feroare. Yn it APG II systeem (2003) hat de famylje mear as 600 soarten.
Bakkerijmuseum De Alde Bakkerij
Ferdwûne Bakkers
Yn it nijste gedielte mei tema Ferdwûne Bakkers giet oer it ferdwinen fan de ’bakker op de hoeke’. Der is in grutte presintaasje fan ark fan Westfryske bakkers, transportmiddels, bakkisten, reklamemiddels en ferpakkingsmaterialen. Mar ek histoaryske argyfstikken as keapakten, oerdrachten en komplete boekhâldings. Net allinnich fan histoaryske bakkerijen, mar ek 17e-iuwske administraasje fan de bôlebedieling fan de woldiedichheid yn Medemblik. Yn de audiofisuele romte is trochrinnend in tal filmopnamen fan bakkerijen út 1920-1965 yn bedriuw te sjen.
Bern
Der wurde demonstraasjes en in rûnlieding jûn as it museum iepen is. Bern meie yn fakânsjes en op sneinen altyd sels oan de gong. Dat giet fan koeke fersieren oant en mei sels bonbons meitsjen, in soad knutseljen en kleurjen. Mar ek in Piratespeurtocht op sneon en iisblommen en ytbere flinters op oare dagen. Simmerdeis binne der spesjale aktiviteiten foar bern dy’t hjir ek harren jierdei fiere kinne. Helpen fan de bakker, koeke meitsje en fersiere en mei marsepyn wurkje. Ek foar skoallen is der in spesjaal programma.
Folwoeksenen
De workshop Sûkelarje begjint mei útlis oer skiednis fan de produksje fan sûkelarje. De fine kneepkes oer temprearjen, tablearjen en dribbeljen wurde útlein wêrnei't besikers sels oan de gong geane.
Minnistetsjerke (It Hearrenfean)
thumb|right|250px|De Meniste Tsjerke De Minnistetsjerke is de fermanje yn de Fermanjestege op It Hearrenfean.
Der wiene meardere minnistyske gemeenten op It Hearrenfean. Nei it gearfoegjen waard op 7 juny 1762 de earste stien lein fan in nij tsjerkegebou. Boppe de yngong út 1838 is op in gevelstien dit foarfal nochris fêstlein.
De sealtsjerke is in ryksmonumint. Sawol it ynterieur as eksterieur ûndergienen letter wizigings. It tsjerke-oargel fan Bakker & Timmenga ferfong it Van Dam-oargel út 1840. Der is gjin kânsel mear oanwêzich.
1905
Dit jier makket ûnderdiel út fan it desennium fan 'e 1900-er jierren.
Rugby Fives
Rugby Fives is in Ingelske foarm fan muorrekeatsen besibbe oan it Eton Fives. Rugby Fives wurdt spile op baan mei 4 muorren en in betonnen flier. De baan is goed 8,5 meter lang en 5,5 meter breed. Der wurdt spile yn sawol inkel- as dûbelspul. In wedstryd wurdt spile oer 11 of 15 punten. As yn in wedstryd oer 11 punten in 10-10 stân foarkomt, dan wurdt de wedstryd ferlinge oant 12 punten.
Der binne in tal ferskillen mei it Ierske 4-wall handball:
Jamer Toop út Londen is ien fan de topspilers yn sawol Rugby Fives as Eton Fives.
De Rugby Fives Association (RFA) regulearret it spul, skriuwt wedstriden út en soarget foar foldwaande goed materiaal.
Ferskaat
De RFA runt tegearre mei de Eton Fives Association sûnt 2005 yn Londen in skoalleprojekt ûnder de namme We Play Fives, wêrby jongeren yn de earmere wyken yn de gelegenheid steld wurde one-wall fives, it ek by ús bekende muorrekeatsen, te spyljen.
Rinus Gerritsen
Karriêre
thumb|left|200px|Rinus Gerritsen yn 1971 Yn 1961 rjochte de doetiids fjirtjin jierrige bassist tegearre mei syn trettjin jierrige buorjonge en gitarist George Kooymans de band The Golden Earrings op, neamd nei in nûmer fan de band The Hunters. Yn 1969 waard de namme feroare yn Golden Earring. Mei de Golden Earring brocht Gerritsen 25 studio-albums en tsien live-albums út en behelle er fiif nûmer 1-hits.
Yn 1977 waard by de Amerikaanske toernee fan Golden Earring syn gitaar stellen, wêrnei 't syn heit in nije foar him makke. Dizze wite dûbeldnekke is in kombinaasje fan in 5-string en in 4-string basgitaar.
Yn 1979 kaam it earste solo-album fan Gerritsen út. en Yn 1985 iepene Gerritsen mei drummer Cesar Zuiderwijk in muzykwinkel yn De Haach.
Roeien op de Olympyske Simmerspullen 1928
De Olympyske Simmerspullen 1928, offisjeel de Spullen fan de IXe Olympiade, wie de achtste Spullen yn de rige fan de moderne Olympyske Spullen. De Spullen waarden organisearre yn Amsterdam, Nederlân. It swimmen waard hâlden yn it Olympisch Sportpark Zwemstadion. It roeien hie plak by Sloten op de Slotervaart. Eins hie it roeien op de Boskbaan yn it Amsterdamske bosk hâlden wurde mar die roeibaan waard ôfkard.
Tinken
thumb|[[Auguste Rodin: De Tinker]] Tinken of prakkesearjen is it hawwen fan in tinzen of gedachten. In tins is eat dêr't men him efkes bewust fan is.
In tins kin samar opkomme, fanút it ûnderbewuste of fuortkomme út oare bewuste gedachten - de iene gedachte kin ta de oare liede. In gedachte kin oproppen wurde troch waarnimmingen - in byld, geur of lûd.
Algemien
Gedachten kinne mar ta bepaalde hichte stjoerd wurde. As immen troch in eksterne prikel ôflaat wurdt, bygelyks troch it oergean fan in telefoan, dan kin de konsintraasje ferbrutsen wurde.
De gedachten komme fuort út it bewustwêzen en it ûnderbewustwêzen. Troch waarnimmingen (troch de sintugen dien) berikt ynformaasje de harsens, dêr't it bewust of ûnbewust yn it ûnthâld opslein wurdt. It oertinken fan dizze opsleine ynformaasje binne tinzen.
Typen tinzen
Tinzen wurde wol yndield yn ferskillende types, lykas goede en minne tinzen, positive en negative gedachten, en obsessive en ferwerplike tinzen. Dy ûnderferdieling is wichtich yn psychoterapy en religy. De krekte ynfolling dy't dêroan jûn wurdt ferskilt tusken de ferskillende psychoterapyen en religys.
Boeddha rekkene ta de goede gedachten gedachten oer ôfstân dwaan, gedachten fan goede wil en geweldleaze gedachten. Ta de minne gedachten rekkene hy gedachten oer sensueel ferlangen, gedachten fan kweade wil en gewelddiedige gedachten. In moderne soarte terapy dy't dêrop basearre is, is de oandachtsrjochte kognitive terapy.
Tobolsk
Tobolsk (Russysk: Тобольск) is in stêd yn Ruslân, yn de oblast Tjûmen yn West-Sibearje. De stêd leit op it plak dêr't de Tobol yn de Irtysj útmûnet en hat goed 90.000 ynwenners. Tobolsk bestiet út in boppestêd om it kremlyn hinne en in ûnderstêd om it Sûamenskikleaster, it âldste fan Siberië, hinne. thumb|left|It gûverneurshûs yn Tobolsk It plak waard as ien fan de earste stêden yn Siberië yn 1586/87 troch de kozakken fan Jermak Timofejevitsj stichte op it plak fan it âlde Ritsik Toera. It wie yn de 17e en 18e iuw in stêd fan belang en fan 1708 oant 1824 gûvernemintshaadstêd fan it gûvernemint Tobolsk. De stêd waard minder wichtich yn it foardiel fan Omsk, doe't ein 19e iuw sa'n twahûndert kilometer súdliker it trans-Siberysk spoar oanlein waard, oer de haadstêd fan no fan de oblast, Tjûmen. Tobolsk wie ûnder de tsaren in wreedferneamd ferbanningsoarde.
It kremlyn fan Tobolsk is het iennige kremlyn yn Sibearje. De Sofiakatedraal waard, nei't er fertutearzge wie yn de Sovjet-perioade, folslein fernijd.
De wichtichste yndustry is no de oaljeraffinaderij, mar tradisjonele ambachten lykas hout- en bonkefykjen wurde ek noch beoefene.
Stasjon Delden
Stasjon Delden (Ddn) is in stasjon yn de Nederlânske stêd Delden (gemeente Hôf fan Twinte) yn de provinsje Oerisel. It stasjon is in standertstasjon fan de Steatsspoarwegen type SS fjirde klasse en is ien fan de fyftjin stasjons dy 't ea yn dizze klasse boud is. En ien fan de sân stasjons fan dit type dy't noch oanwêzich is.
Gebou
It stasjonsgebou kaam yn 1863 ree, en waard iepene op 1 novimber 1865 foar treinreizgers doe't ek it spoar fan Steatsline D oanlein wie. Yn 1904 is oan de rjochterkant in fleugel oanboud. It stasjon leit hjoed-de-dei oan it part fan it spoar dat eksploitearre wurdt troch Keolis. It stasjonsgebou is hjoed-de-dei yn gebrûk as galery.
Robert Southey
{{{stobbe|skriuwer}} thumb|right|Robert Southey Robert Southey (Bristol, 12 augustus 1774 – Keswick, 21 maart 1843) wie in Ingelsk dichter, proazaskriuwer en bibliofyl út de tiid fan de Romantyk.
Yn 1813 waard hy, mei Sir Walter Scott as kroade, beneamd ta Poet Laureate (hofdichter). Mei William Wordsworth en syn freon en sweager Samuel Taylor Coleridge wurdt hy rekkene ta de Lake Poets, dichters dy't wennen en arbeiden yn de Marrekrite fan Ingelân. Hy is net sa ferneamd wurden as dy oare twa, mar hy wurdt yn Ingelân noch wol lêzen. De gedichten The Inchcape Rock, After Blenheim en My days among the dead are past behearre ta syn meast ferneamde wurk. Fan syn proazawurk, ek ferskate biografyen, is Life of Nelson in klassyk wurk wurden. Fierders hat er in soad essays, brieven en histoarysk wurk skreaun. Ut it Spaansk en Portegeesk hat er in tal boeken yn it Ingelsk oerset.
Southey wie befreone mei de Nederlânske dichter Willem Bilderdijk.
Wurk
Karút
Samuel Taylor Coleridge
thumb|Samuel Taylor Coleridge Samuel Taylor Coleridge  (Ottery St Mary, Devonshire, 21 oktober 1772 – Highgate, Londen, 25 july 1834) wie in Ingelsk Romantysk dichter, literêr kritikus en filosoof, dy't mei syn freon William Wordsworth de Romantyske beweging yn Ingelân stifte. Hy wurdt rekkene ta de saneamde Lake Poets en is faaks it meast ferneamd fan de gedichten The Rime of the Ancient Mariner en Kubla Khan, en syn grutte proazawurk Biographia Literaria. Syn kritiken, benammen oer William Shakespeare, hiene in soad ynfloed, en hat sines dien by de yntroduksje fan de Dútske idealistyske filosofy yn de Ingelsktalige kultuer. Hy hie ek grutte ynfloed, fia Emerson, op it Amerikaansk transendintalisme.
Goleridge hie syn hiele folkwoeksen libben lang te lijen fan oanfallen fan eanst en depresje; der wurdt wol tocht dat hy in bipolêre steuring hie, in syktebyld dat doetiids noch net beskreaun wie. Coleridge syn minne sûnens soe ûntstien wêze kinne út in oanfal fan reumatyske koarts en oare oandwanings út syn bernetiid. Hy waard behannele mei laudanum, wat laat hat ta in libbenlange opiumferslaving.
Himpenserpoldermûne
Skiednis
De Himpenserpoldermûne is in mealreeë muonts, dy't eartiids selsswichting hie. Hy waard yn 1863 boud foar it bemeallen fan de yn 1784 drûchleine Himpensermar. Yn 1955 ferlear de mûne syn funksje, wêrnei't it polderbestjoer de mûne "op ôfbraak" te keap oanbea. Om't dat yn striid wie mei de mûneferoardering, krige it dêrfoar lykwols gjin tastimming fan de provinsje. Deputearre Steaten advisearren de gemeente de mûne oer te nimmen. Dat barde yn 1959, doe't de mûne foar twa gûne oan de gemeente ferkoft waard, op betingst dat de yn 1953 foar de oandriuwing fan de fizel yn de mûne setten diselmotor net derwei helle wurde soe.
Yn 1985 baarnde de moolnerswente njonken de mûne ôf. In jier letter waard de diselmotor ferfongen troch in elektromotor, dêr't sûnttiid kombinearre mei meald wurde kin.
Sûnt 2010 is Monumintestifting Boarnsterhim eigner fan de mûne. De Himpensermûne is regelmjittich yn gebrûk en kin dan besichtige wurde.
Astrachan (oblast)
De oblast Astrachan (Russysk: Астраханская область, Astrachanskaja oblast) is in oblast yn it súdeasten fan Europeesk Ruslân. Haadstêd fan de oblast is de stêd Astrachan. Astrachan heart by it Súdlik Federaal Distrikt.
Geografy
thumb|left|250px|Grutte Bogdo De oblast Astrachan grinzget oan de Kaspyske See en leit oan de ûnderrin fan de Wolga. Yn it easten dielt Astrachan de lânsgrins mei Kazachstan. Fierder grinzget de oblast oan de autonome republyk Kalmukje en de oblast Wolgograd.
It lânskip hat foar it measte net in soad reliëf en leit foar in part ûnder de seespegel (-3 tot -30 meter). It noardlike diel is steppegebiet. It heechste punt foarmet de 161,9 meter hege Grutte Bogdo (Большое Богдо). De oblast hat mear as 1000 sâltmarren. De sâltmar Baskûntsjak is de grutste sâltmar en hat de grutste sâltôfsettings fan de wrâld.
It klimaat is kontinintaal en drûch. Winters binne net snieryk en ûnder ynfloed fan de Kaspyske See is it klimaat relatyf myld, sadat snie al gau wer fuort raant. Somtiden falt lykwols út Kazachstan wei of út de Oeral wei kâlde loft yn. De simmers binne waarm. De kâldste moanne is jannewaris mei in temperatuer fan -10 oant -20 ° C. De heechstse temperatueren binne yn july en dan kin it +35C oant +45 °C wurde. De wiedste moannen binne april en july.
Skiednis
thumb|left|250px|16e-iuwske gravuere fan Astrachan Yn de 15e iuw ûnstiene hannelskontakten tusken it Foarstedom Moskou en it kanaat Astrachan. Fral ûnder Ivan III groeide de ymport fan sâlt út it gebiet. Nei de oermastering fan it kanaat Kazan wie Ivan de Grousume ek fan doel om Astrachan by syn ryk te foegjen. Khan Dervisj-Ali ûnthiet lykwols trou oan Moskou, mar yn 1556 socht er kontakt mei de âlden fijannen fan Moskou: it Krim-kanaat en it Osmaanske Ryk en dêrmei lokke er in nije kampanje fan de Moskoviten út. Der folge in fjildslach fan de Don-Kozakken mei it leger fan de khan fan Astrachen en op 2 july 1556 koe de stêd Astrachan sûnder fierdere slach ynnommen wurde. Astrachan ferhûze yn 1558 in eintsje fierder nei in nije lokaasje en waard in betroubere militêre en politike bûtenpost yn it suden fan Ruslân. Yn 1569 besochten de Ottomanen Astrachan te feroverjen, mar dat bleau by in besykjen.
Oant 1717 foel it gebiet ûnder it gûvernemint Kazan. Yn dat jier waard it gûvernemint Astrachan stifte, dat stadichoan wer gebiet kwyt rekke oan oare gebieten yn it Russyske Ryk. It gûvernemint waard yn de jierren 1930 opheft en by de oblast Stalingrad foege. De tsjintwurdige oblast ûnstie op 27 desimber 1943 en krige de tsjintwurdige grinzen yn 1957.
Ekonomy
Fiskerij is wichtich en al sûnt de 4e iuw wurdt der fiske op steur yn de Wolga. Yn de oblast wurdt gas wûn en der wurde noch jimmeroan nije boarnen fûn. Yn Astrachan is in goed ûntwikkele yndustry en fanút de haven wurdt in soad eksportearre nei Iran. Astrachan is wat tonnaazje oangebelanget ien fan de grutste havens fan it lân en hat net in soad lêst hân fan de ekonomyske krises fan de jierren 1990. De yndustry bestiet fral út skipsbou, lichte yndustry, masjinebou en metaalferwurking.
Befolking
It gebiet is tinbefolke en de grutste befolkingsgroepen binne de Russen (67,6%), Kazachen (16,3%) en Tataren (8,8%) (2010). Yn de gebieten mei in soad Kazachen yn de oblast wurdt de Kazachske taal op middelbere skoallen jûn. It Kazachsk wurdt ek ûnderwiisd op de ynstellings fan it heger ûnderwiis yn Astrachan.
Bestjoerlike yndieling en stêden
It bestjoelike en kulturele sintrum fan de oblast is Astrachan. Meiïnoar telt de oblast seis stêden, ynklúsyf ien sletten stêd (ZATO), en sân plakken mei in stedsk karaker.
Stêden
thumb|260px|Himelfeartkatedraal fan Astrachan
Keramyk
thumb|150px|Keramiken faas Keramyk is in materiaal dat gjin metaal en ek gjin polymear is. De keramyk is in materiaal dat foarme wurdt troch ferhjitting (yn bygelyks in ûne en soms ek druk, wêrby't minimaal twa gemyske eleminten oanwêzich binne. Ien dêrfan is non-metallysk en de oare mei sawol metallysk as net-metallysk wêze.
It wurdt komt fan it Gryske keramos, dat 'drinkfet' of 'ierdewurkfet' betsjut. It wurdt benammen brûkt om foarwerpen oan te tsjutten dy 't makke binne fan bakte klaai. Tradisjoneel binne keramiken dan ek op klaai (ofwol silikaten) basearre. Hjir binne in protte soarten fan en se wurde makke fan ferskate klaaisoarten, ferskate taslachstoffen en alderlei prosedees (bygelyks in oare oventemperatuer). Technyske keramiken brûke ek oare eleminten en wurde foar ferskate meganyske tapassings brûkt.
Tradisjoneel
Kaolien wurdt yn Europa fûn yn de streek fan Limoges en yn Spanje.
Keramykkeunstners
Ynfloedrike keramisten yn it Nederlânsk taalgebiet binne ûnder oare Chris Dagradi (1954), Johan van Loon (1934), Jan Snoeck (1927), Pieter Stockmans (1940) en Jan van der Vaart (1931-2000).
West-Flylân
thumb|Kaart út 1743 mei Westeijnde West-Flylân wie oant de 18e iuw ta in doarp op Flylân. It doarp wie ûntstien yn de 14e en 15e iuw en hat jierren lang it haadplak fan Flylân west. It doarp sakke yn de rin fan de 18e iuw fuort yn de see.
Skiednis
It doarp hie har eigen skoalle, tsjerke, mûne, spinhûs en bierbrouwerij, der wie sels in earmhûs. West-Flylân hie ek in eigen fiskersfloat. De toer fan it riedhûs foarme it beaken foar de skippen op de Noardsee. It doarp hie deselde doarpsstruktuer as East-Flylân, in lang doarp mei trije evenredich oanelkoar rinnende strjitten. Yn 1590 joech Johan van Oldenbarnevelt West-Flylân in eigen wapen. Op it wapen wie in skriele beam te sjen.
Op it hichtepunt fan it doarp wiene der sa'n 400 huzen en wennen der sa'n 1.000 minsken yn it doarp. Dit hat oan it begjin fan de 16e iuw west. Twa iuwen letter, oan it begjin fan de 18e iuw wie dit weromrûn nei sa'n 150 huzen. En yn 1736 wiene der noch mar twa hûzen yn it ea sa libbene doarp oer.
Yn 1714 waard troch in febrewarisstoarm in grut diel fan it doarp fuortslein. Der is noch besocht om it doarp te rêden mar it mocht net mear bate. Yn 1727 oerstreamde wer in grut part fan it doarp wêrtroch in protte minsken it beslút namen om nei East-Flylân te gean. Njoggen jier letter waard de predikant en de noch oanwêzige húshâlding fuorthelle en wie it foargoed dien mei it doarp.
Wêrtroch it doarp krekt ûnder wetter sakke is net wis. Wierskynlik hat it te krijen mei de oanwaaks fan in stodyk op Tessel. Hjirtroch feroaren de seestreamingen yn de Noardsee en yn de Waadsee.
Ekonomy
De ekonomy fan it doarp bestie benammen út de walfiskfeart, fiskerij, hannel en lânbou. Foar de fiskersfloat fan it doarp wie gjin haven.
Jacob Haantjes
Jacob Haantjes (Renkum, 1 septimber 1899 – Goes, 3 augustus 1956) wie in learaar, doktor yn de letterkunde.
Hy wie de soan fan in Fryske ûnderwizer, ek in Jacob, dy’t yn Renkum oan skoalle stie. Letter hat er ûnder oaren yn Ouddorp, Wommels (1907-09) en Ljouwert (1911-23) wenne, omdat syn heit geregeldwei fan baan feroare. Haantjes promovearre yn 1929 op: Gysbert Japicx, Fries dichter uit de 17e eeuw. Yn’e mande mei G. G. Kloeke joech er Drei friesische Hochzeitgedichte út (1929).
Haantjes wie sân jier lektor yn Londen en Oxford, dêrnei learaar yn Doetinchem, Zeist en Sutfen.
Kastiel Redbad
thumb|200px|Kastiel Redbad yn [[Medemblik (plak)|Medemblik]] thumb|200px|''Grutte seal' thumb|right|200px|Kastiel Redbad Kastiel Redbad of Kastiel Radboud stiet oan de eastkant fan de haven yn Medemblik. It kastiel is fan 1288.
Kumbria
thumb thumb|Topografyske kaart Kumbria Kumbria is in greefskip yn it noardwesten fan Ingelân. It ûntstie yn 1974 troch it byinoar foegjen fan de histoaryske greefskippen Cumberland en Westmorland mei parten fan Yorkshire en Lancashire.
Kastiel Redbad
Kastiel Redbad is ien fan de soad kastielen yn Noard-Hollân, dy't boud waarden mei fanwege Floaris V. Hy woe net allinnich in daam opsmite tsjin alle ynfiltraasjes yn syn gebiet troch de Friezen, mar dêr ek steunpunten hawwe dêr't hy de krekt ûnderwurpen Westfriezen ûnder de kwint hâlde koe (sjoch: West-Fryslân).
Kastiel Redbad wie in saneamde twangboarch. Yn it ferline hat it kastiel grutter west. No binne der noch twa wenfleugels oer, in fjouwerkante en in rûne toer. De rest is yn de rin fan de iuwen ferdwûn. It oarspronklike kastiel hat in plattegrûn dy't in protte liket op dy fan it kastiel Muiderslot.
Kumbria
Demografy
Fan de befolking is 18,3% boppe de 65 jier. De wurkleazens berint 3,4% fan de beropsbefolking (sifers folkstelling 2001).
Kastiel Redbad
Nei 1578, der waarden doe stedswâlen oanlein, ferlear it kastiel syn betsjutting as ferdigeningswurk en taflechtsoarde en rekke it ferrinnewearre. It kastiel hat nea in aadlik geslacht wenne. Op it langelêst waard it yn 1889 rykseigendom. Dêrnei hawwe der fan 1890 oant 1897 restauraasjes west laat fan P.J.H.Cuypers.
Kumbria
Demografy
It ynwennertal gie omheech fan 486.300 yn 1991 nei 487.607 yn 2001.
Kastiel Redbad
It kastiel is iepen foar besikers. Der wurdt útlein hoe't it libben yn kastielen wie; it ferhaal fan Floaris en de Friezen krijt omtinken en der is in speurtocht by.
Yn de Twadde Wrâldoarloch is de Nachtwacht fan Rembrandt in skoftlang yn it kastiel bewarre, letter is it nei de Sint Pitersberch yn Súd-Limburch smokkele.
Kumbria
Kultuer en toerisme
Cumbria is hat in soad moaie natuer: de marrekrite Lake District is in toeristyske trekpleister fan belang. Teffens lûke de Yorkshide dales yn it suden in protte toeristen.
Oare boarnen fan ynkomsten binne de skiephâlderij en de mynbou (û.o. lead, sulver, izererts en stienkoal) en de yndystry anneks.
Kumbria hat oerbliuwsels fan de Muorre fan Hadrianus, de grutte Romeinske muorre dy't troch keizer Hadrianus oanlein waard om de Romeinen te beskermjen tsjin ynfallen út it noarden wei.
Stasjon Goor
Gebou
It stasjonsgebou kaam yn 1863 ree, en waard iepene op 1 novimber 1865 foar treinreizgers doe't ek it spoar fan Steatsline D oanlein wie. Yn 1904 is oan de rjochterkant in fleugel oanboud. It stasjon leit hjoeddedei oan it part fan it spoar dat eksploitearre wurdt troch Keolis. It stasjonsgebou is hjoed-de-dei yn gebrûk as museum.
Stasjonsnamme
Op 1 maaie 1910 waard de spoar fan Neede nei Hellendoorn iepene foar reizgers. Dizze spoarline krúste de Steatsline D, mar hie in aparte ferbiningsbôge út it suden wei nei stasjon Goor. Even benoarden dizze spoarkrusing wie stasjon Goor West boud. Stasjon Goor hie dêrom nei 1 july 1920 de namme Station Goor Súd. Oant 15 maaie 1935 hold it dy namme, mar doe't it spoar fan Neede nei Hellendoorn sletten waard op 15 jannewaris 1935, krige it de âlde namme werom.
Appel Ooiman
Albert (Appel) Ooiman (Ljouwert, 7 augustus 1905 – Lutry, 6 juny 1971) is in earder Frysk roeier.
Ooiman die yn 1928 mei oan de Olympyske Simmerspullen yn Amsterdam. Hy die mei yn de Acht, mar hat gjin medalje wûn.
Yn syn aktive jierren wie Ooiman oansletten by de Delfske studinteroeiferiening DSRV Laga in Delft. Hij waard letter yngenieur en hat foar Philips wurke.
Henk Gemser
Henk Gemser (Berltsum, 6 april 1940) is in earder sportlearaar, reedrydcoach en trainer út Aldehaske.
Libben
Nei de HBS gie er nei de Sportakademy yn Amsterdam. Yn it earstoan lei Gemser him ta op atletyk, hurdfytsen en swimmen. Hy hat ek meidien oan it Fryske kampioenskip koartebaanriden. Yn 1962/1963 wie er ien fan de 58 toerriders fan de Alvestêdetocht.
As sportoffisier yn it leger waard er frege as trainer fan de kearnploech en yn 1969 kaam hy yn tsjinst by de KNSB. Hy wie yn tsjinst by it CIOS mar waard detasjearre by it ridersbûn. Yn 1976 waard er trainer fan de sprintkearnploech mei Lieuwe de Boer, Eppie Bleeker en Sies Uilkema. It soe duorje oant 1979 doe't er ûntslein waard doe't er him net stil hâlde koe tsjin de bestjoerders.
Nei de mislearre Olympyske Spullen yn Sarajevo waard der wer in berop op him dien. Mei manlju as Hein Vergeer, Jan Ykema, Geert Kuiper, Hein Vergeer, Gerard Kemkers en benammen Ids Postma helle er as coach grutte suksessen.
Gemser stiet bekend om syn taalgebrûk. Sa kaam er mei de útdrukkings "Yn gesprek mei it iis", "Jonge hûnen", "op de winkel passe".
Hy is bestjoerslid fan sportkoepel NOC*NSF. Yn 2010 wie er Chef de Mission wêze foar de Olympyske Winterspullen yn it Kanadeeske Vancouver.
Slach by Atert
De Slach by Atert wie in fjildslach by Arras (Atert) yn 448 tusken it Romeinske leger ûnder befel fan magister militum Aetius en de Salyske Franken laat troch kening Klodio. De slach waard wûn troch de Romeinen.
Om't 448 hinne oermasterje de Salyske Franken de stêd Arras. Aetius bûn de striid mei harren oan by in pleats dy't Vicus Helena neamd waard. Neffens de oerlevering helle de Romeinen in grutte sege. Nettsjinsteande de oerwinning bleau it tsjinwurdige Belgje en Noard-Frankryk oant de Somme in besit fan Klodio. Wierskynlik liet de Romeinen Klodio it grûngebiet behâlde, yn ruil foar in bûnsmaatskip.
Oene Gjerrits Gorter
Oene Gerrits Gorter (Ljouwert, 21 jannewaris 1758 – dêre, 31 jannewaris 1818) wie keapman te Ljouwert. Gorter wie fan 1796 oant 1800 in fûl patriot en unitaarjer.
Karen Armstrong
Jonkheid en oplieding
Armstrong waard yn 1944 berne yn Wildmoor, yn it Ingelske greefskip Worcestershire, yn in laach dat fan etnysk Iersk komôf wie. Koart nei har berte ferhuze it gesin nei Bromsgrove en letter nei Birmingham, dêr't Armstrong opgroeide. Yn 1962, doe't se achttjin jier wie, waard se lid fan 'e Susters fan it Hillich Bern Jezus, in kleasteroarder dy't rjochte is op ûnderwiis. Hja gie yn it kleaster en bleau dêr sân jier, in tiid wêryn't se neffens eigen sizzen geregeldwei lichaamlik en geastlik mishannele waard troch de oare susters.
Nei't se opklommen wie fan postulante fia novise ta profes, oftewol ta non dy't de kleasterûnthjitten ôflein hat, sette Armstrong útein mei in stúdzje Ingelske taal- en letterkunde oan 'e Universiteit fan Oxford. Se wie tsjin dy tiid alhiel desyllúzjonearre rekke mei it roomske kleasterwêzen, en trêde yn 1969 út har oarder wylst se noch studearre yn Oxford. Nei't se har stúdzje bekroane hie mei in mastergraad, learde se fierder foar in doktoraat. Har proefskrift hie te krijen mei de dichter Alfred Lord Tennyson en gie neffens Armstrong oer in ûnderwerp dat goedkard wie troch de universiteitskommisje. Nettsjinsteande dat waard har dissertaasje troch in eksterne beoardieler ôfkard om't it ûnderwerp ûngaadlik wêze soe.
Om dyselde snuorje hinne makke Armstrong in minne tiid troch wat har sûnens oanbelange, wat feroarsake waard troch de doe noch net by har fêststelde epilepsy dêr't se mei oanhelle is. Dy faktor spile in wichtige rol by har beslút om 'e ôfkarring fan har proefskrift net oan te fjochtsjen. Likemin keas se in oar ûnderwerp om in proefskrift oer te skriuwen, mar ynstee liet se alle hope op in akademyske karriêre farre en beëinige se har stúdzje.
Karriêre
Yn 1976 naam Armstrong in baan oan as leararesse Ingelsk oan in famkesskoalle yn Dulwich. Underwilens wurke se yn har frije tiid oan har memoires oer har tiid yn it kleaster, dy't se yn 1982 publisearre ûnder de titel Through the Narrow Gate. Yn dat persoanlike relaas liet se har negatyf út oer de beheinde wrâld en libbenswize fan 'e nonnen yn it kleaster. Dêrtroch kaam se doedestiden op in minne namme te lizzen by in protte konservative roomsen. Troch de resinsinten waard Through the Narrow Gate lykwols sa goed ûntfongen dat it Armstrong by steat stelde en begjin in karriêre as freelance publisiste en tillefyzjepresintatrise. Yn 1984 waard se troch de Britske stjoerder Channel Four frege om it senario te skriuwen foar en de presintaasje te fersoargjen fan in dokumintêresearje oer it libben fan 'e apostel Paulus, mei as titel The First Christian. Dêrfoar moast se nei Israel en Palestina reizgje om Paulus syn omdoarmings fan plak nei plak te folgjen. Armstrong soe dat barren letter omskriuwe as in trochbraak yn har persoanlike leauwenswrâld, dy't al har eardere oannames oer it kristendom fersteurde en har ynspiraasje besoarge foar al har lettere wurk.
Hoewol't Armstrong mei har publikaasjes en har tillefyzjewurk út 'e jierren tachtich yn har heitelân al in beskate namme krigen hie, waard se mei it boek A History of God, dat yn 1993 útkaam, ek ynternasjonaal bekend. Yn dat wurk folge se de ûntjouwing fan 'e trije grutte monoteïstyske godstsjinsten (it joadendom, it kristendom en de islaam) fan harren ierste oanbegjin yn it Midden-Easten oant de hjoeddeistige tastân. Teffens behelle se it hindoeïsme en it boedisme yn har ferhaal. Yn A History of God kante Armstrong har skerp oan tsjin fûnemintalisme yn sawol joadendom, kristendom as islaam: "'Dit soarte fan religiositeit [is] feitliks in ôfkearing fan God. As minsklike, histoaryske ferskynsels, lykas kristlike 'gesinswearden', 'de islaam' [sels], of [de joadske foarstelling fan] 'it Hillige Lân', ta it oriïntaasjepunt fan 'e religieuze ferearing makke wurde, dan is dat yn prinsipe idolatry yn in nij jaske.'"
Yn har publikaasje The Battle for God, út 2000, gie Armstrong djipper yn op it ferskynsel fûnemintalisme. Yn The Great Transformation, út 2006, ûndersocht se it ûntstean en it oannimmen fan fêste foarmen fan 'e grutte wrâldgodstsjinsten ûnder de saneamde Spiltiid. Armstrong is fierders de auteur fan in boek oer de krústochten (Holy War, 1988), in boek oer de stêd Jeruzalim (Jerusalem: One City, Three Faiths, 1996), in boek oer de Boeda (Buddha, (2001), en in autobiografy (The Spiral Staircase, 2004). Ek hat se twa boeken skreaun oer de profeet Mohammed, de stifter fan 'e islaam: Muhammad, A Biography of the Prophet, út 1991, en Muhammad: A Prophet for Our Time, út 2006. As kristlik ekspêr op it mêd fan Mohammed en de islaam wurke se mei oan it BBC-programma The Life of Muhammad, fan Rageh Omaar. Teffens wie se as adviseur belutsen by de produksje fan 'e bekroande Amerikaanske dokumintêre Muhammad: Legacy of a Prophet, út 2002.
Armstrong wie ien fan mar trije godstsjinstwittenskippers dy't de Feriene Naasjes tasprekke mochten op 'e earste FN-top oer religy. Se heart ta de meast opsjochjaande auteurs op it mêd fan religieuze fraachstikken fan dizze tiid. Mei har wurk borduerret se fierder op hearskjende wittenskiplike ynsichten omtrint prosessen en tinkbylden oangeande de ûntwikkeling fan it ferskynsel 'leauwe': "'Religy wie gjin hâlding fan 'e minsklike geast dy't manipulearjende foarsten en preesters oan in fan oarsprong sekuliere minsklike natuer oplein hawwe, mar is de minske eigen. Sterker noch, de sekularisaasje dy't we op 't heden ûnderfine, is in folslein nij útprebearsel en hat him noch nea earder yn 'e skiednis fan 'e minske foardien.'"
Oene Gjerrits Gorter
Biografy
Hy wie in soan fan Gerrit Oenes Gorter en Sytze Koopmans. Hy troude op 29 maaie 1785 mei Aukje Doekes Riemersma; hja krigen twa soannen en twa dochters.
Karen Armstrong
Karriêre
Yn febrewaris 2008 waard oan Armstrong de TED Prize takend, dêr't in jildbedrach fan $100.000 oan ferbûn wie. Yn har akseptaasjetaspraak timmere Armstrong derop dat fûnemintalisme net in ienfâldige reäksje is op maatskiplike omstannichheden, mar ynstee in produkt fan 'e hjoeddeistige kultuer. Dêrom konkludearre se dat der tsjintwurdich yn 'e wrâld in driuwend ferlet is oan kompasje, meilijen mei oaren, dy't de muorren tusken de ferskillende leauwensmienskippen, oplutsen troch polityk en dogmatyk, trochbrekke kin. Hja rôp by dy gelegenheid op ta it opstellen fan in Hânfest foar Kompasje, dat der ek wier-wier kaam, en yn novimber 2009 oan 'e media presintearre waard yn Washington, D.C. Undertekeners wiene û.m. keninginne Noor fan Jordaanje, de Dalai Lama XIV, aartsbiskop Desmond Tutu en sjonger Paul Simon.
Behalven tsjin fûnemintalisme kantet Armstrong har ek tige oan tsjin islamofoby. Dêrtroch rekke se yn desimber 2014 deilis mei de Amerikaanske komyk Bill Maher, dy't raar guod oer de islaam spuid hie. Armstrong sei dêroer: "Dit is it soarte praat dat yn Jeropa ta de konsintraasjekampen laat hat. Dit binne dingen dy't de lju yn 'e tritiger en fjirtiger jierren yn Jeropa oer de Joaden seine." Maher neamde Armstrong har útspraken "de stomheid foarby." Hy fear út tsjin 'e ferliking fan 'e joaden yn 'e tritiger jierren mei de islamityske wrâld fan no, mar gie dêrby foarby oan Armstrong har punt, nammentlik dat er mei syn útspraken haat siedde. Neitiid werhelle Armstrong wat se sein hie yn in fraachpetear yn 'e New York Times: "Myn probleem mei de hjoeddeistige kritisy fan 'e islaam is dat harren krityk noch feitlik akkuraat, noch earlik, noch goed ynformearre is. Ik bin der wis fan dat se it sa net bedoele, mar yn 'e tritiger en fjirtiger jierren yn Jeropa hawwe we leard hoe gefaarlik en úteinlik ferneatigjend dit soarte praat wêze kin."
Oene Gjerrits Gorter
Biografy
Gorter hearde ta de ultra’s fan de patriottyske partij; waard op 30 maart 1796 yn it kiesdistrikt Easterwierrum twadde plakferfanger fan it lid fan de Nasjonale Fergadering en fertsjintwurdige Easterbierrum dêr ek. Hy hat him faak ward yn it skeel tusken de partijen yn Fryslân, dy’t ek wiidweidich besprutsen binne yn de Nasjonale Fergadering. Hy wie in neifolger fan Pieter Vreede.
Op 26 septimber 1796 waard er keazen yn it distrikt Ferwert, bleau ek nei de steatsgreep fan 22 jannewaris 1798 lid en kaam op 4 maaie yn de Twadde Keamer. Nei de steatsgreep fan 12 juny 1798 waard er net oproppen, mar 15 july waard er yn it distrikt Dokkum keazen as lid fan it Vertegenwoordigend lichaam. Dit mandaat einige doe’t er net opnij keazen waard op 29 maaie 1800. Dat wie de ein fan syn politike karriêre.
Flaeijelfeest
thumb|250px|Nijhoarne, rotonde Skoatterlânskewei, Flaeijelfeest It Flaeijelfeest is in feest dat sûnt 1977 alle jierren op de lêste sneon fan septimber organisearre wurdt yn Aldhoarne en Nijhoarne.
It feest wurdt hâlden nei de eardere risptiid, op de lêste sneon fan septimber op it bûten De Horne oan de Skoatterlânskewei. Doel fan it evenemint is om it eardere libben op it plattelân sjen te litten yn de foarm fan in grut iepenloftmuseum, sawol ridend as yn bedriuw. It Flaeijelfeest ûntstie yn 1977 doe 't yn de achtertún fan húsdokter Frans Pellikaan in terskdemonstraasje jûn waard.
De boere-optocht wurdt riden troch in soad âld lânboureau en oar reau út it ferline. De masines en it âlde ark wurde lutsen troch hynders en geane fan de doarpen nei it feestterrein. Dêr is noch in soad te sjen fan it boerelibben by âlds: in doarpsstrjitsje mei in soad winkels, mar ek in spitkeet, smidterijen en tsiismakkerijen. Boppedat binne der in soad âlde trekkers en oare âlde masines te sjen. Fierders binne der ferskate attraksjes as ringriden om de sulveren flaeijel en "Flaeijelhingjen" (wa't it langst oan de terskkneppel, de flaai, hingje kin).
Altaimarmot
De Altaimarmot (Latynske namme: Marmota baibacina) is in sûchdier út it skift fan 'e kjifdieren (Rodentia), de famylje fan 'e iikhoarntsjes (Sciuridae) en it skaai fan 'e marmotten (Marmota), dat foar it earst wittenskiplik beskreaun waard yn 1899.
Dizze soarte komt foar yn it Altai-berchtme en de Tjensjan-bergen fan súdlik Sibearje, eastlik en súdeastlik Kazachstan, westlik Mongoalje en it noarden en westen fan 'e Sineeske autonome regio Sinkiang-Oeigoerje. Yn Mongoalje oerlapet it ferspriedingsgebiet fan 'e Altaimarmot dat fan 'e besibbe tarbagan of Mongoalske marmot.
Brassband
thumb|400px|right|Brassband yn in typyske brassbandopstellingthumb|400px|right|Besetting fan in brassband In brassband is ien fan de trije rjochtingen út it HaFaBra-fjild. Dêrby stiet de Ha foar Harmony, de Fa foar Fanfare en de Bra foar Brassband. Yn in brassband wurde allinnich koperynstruminten bespile (en slachwurk fansels). In brassband hat in standertbesetting hoewol't dêr inkeldris fan ôfwykt wurdt troch mear minsken deselde partij spylje te litten.
De besetting sjocht der sa út:
De bettere brassbands út Fryslân behearskje de lanlike top by de Nederlânske Brassband Kampioenskippen en dogge it knap yn de Jeropeeske top. Dêr sitte se yn de middenmoat. Sa't Limboarch bekend stiet om syn harmonyen, stiet Fryslân bekend om syn brassbands.
De bekendste brassbands yn Fryslân binne (2007):
Hoewol't dy bands ferbûn binne mei in plaknamme, betsjut dat net dat it pleatslike ferienings binne. Eins binne it provinsjale ferienings. De leden komme út alle parten fan de provinsje en spylje - meastentiids - ek yn de brassband fan harren eigen wenplak.
Keppelings om utens
De Wâldsang