cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
The Truth of Valor
Ynhâld
Mei ynljochtings fan ien fan 'e bergers op Stasjon 24 spoare Torin-en-dy in pirateskip op. Torin hat gjin tiid te ferliezen, en wit mei hurde hân út ien fan 'e piraten te krijen dat de Heart of Stone faak by it ferlern waande Stasjon Vrijheid te finen is. Ear't de autoriteiten arrivearje om 'e piraten op te pakken, binne Torin-en-dy al wer fuort. Neitiid beslút Torin om te bearen dat se troch har resinte ûntdekkings oer de eftergrûn fan 'e oarloch sa desillúzjonearre rekke is, dat se har yn 'e mande mei Werst, Ressk en Binti Mashona oerjûn hat oan piraterij. Hoewol't sy, Werst, Ressk, Mashona en Presit sels wiidweidich yn it nijs kommen binne troch harren ûntdekking op 'e finzenisplaneet, fungearre Craig doe as kameraman foar Presit, sadat hy amper yn 'e media west hat. Torin rekkenet derop dat nimmen him op Vrijheid weromkenne sil. Fan Presit kriget se in hiel lyts (en folslein yllegaal) kameraatsje mei, sadat dy alles folgje kin wat der bart. Sels wachtet de ferslachjouster mei har kameraman en piloat op feilige ôfstân fan Vrijheid de ûntwikkelings ôf.
Ienris op Vrijheid oankommen, ite Big Bill Ponner en syn trewanten Torin har ferhaal foar sûker op. Big Bill sjocht daliks in mooglikheid om Torin yn syn megalomane plannen op te nimmen, en freget har om syn piraten mei de wapens te trenen as se ienris de wapenkast iepenkrigen hawwe. Torin, Werst, Ressk en Mashona witte harren momkape lang fol te hâlden, ek nei't de geniale jonge di'Taykan Alamber, dy't foar Big Bill wurket, trochkriget dat der wat net doocht. Torin lokket de jonge dan oan board fan 'e Second Star, dêr't se him opslute lit yn it húske. Op 't lêst komme de 'bruorren Grr' (sa't se harsels neame), de beide Krai-liifwachten fan Big Bill, der dochs efter wêr't de foarke fêstsit. Mei muoite wit Torin harren út te skeakeljen, wêrnei't se ek noch de psychopatyske Doc yn in fjochtpartij deadzje moat. Hoewol't se dêrby brutsen ribben en ferskate oer ferwûnings oprint, jout Torin net op, en tegearre mei Craig wit se de wapenkaste fan it stasjon te krijen. Craig hat ûnderwilens oan it stokeljen west tusken Cho en Big Bill, en Cho sjocht de aksjes fan Torin (dy't ommers fan syn eachpunt út foar Big Bill wurket) as in besykjen fan Big Bill om 'e wapenkast te stellen. Algehiele gaos is it gefolch, wêrby't trije partijen, Big Bill en syn trewanten, Cho en de bemanning fan 'e Heart of Stone, en Torin-en-dy, it tsjininoar opnimme.
Torin en Craig witte de Second Star te berikken, mar ûnderwilens wit Cho de yn 'e romte omdriuwende wapenkast te besetten. As er dermei besiket út te naaien, lit Torin Binti Mashona in dreech skot op 'e wapenkast weagje mei de skipslaser fan 'e Second Star. Dêrtroch ûntploft de wapenkast, dy't sa oan 'e kop ta fol mei munysje sit dat nei de eksploazje fan 'e Heart of Stone ek neat mear oer is. Dan restearret foar Torin en Craig noch om te ûntkommen yn 'e Second Star, mar as Big Bill al syn pirateskippen efter harren oanstjoert, sjocht it der min foar harren út. Se wurde rêden troch Presit, dy't oer alle skipsfrekwinsjes de oankundiging útstjoere lit: "Dit is it slachskip de Berganitan fan 'e Konfederearre Marine! Jou jimme daliks oer!" It foarsisbere gefolch is dat de pirateskippen alle kanten útspatte om te ûntkommen, ear't se op harren lange-ôfstânsscanner sjogge dat Presit hat lytse romteskipke yn 'e fierste fierte net in slachskip is. De mûklist wurket lykwols krekt lang genôch om 'e Second Star en Presit har skip ûntkomme te litten nei de hyperromte.
Neitiid folget de berjochting fan Torin en Craig foar de ferskate moarden op 'e piraten dy't se begien binne, mar se wurde fan alle oanklachten frijsprutsen. Yn 'e tuskentiid hat Craig syn eigen skip, de Promise, reparearje litten, en op it plak dêr't foarhinne de laadromte foar de berge skipswrakken wie, hat er no in pear ekstra kapsules meitsje litten, sadat de wenromte oan board drastysk útwreide is. Dat moat ek wol, no't Werst, Ressk, Binti Mashona en de jonge Alamber harren bliuwend by Craig en Torin jouwe. Om't de hiele affêre mei de piraten pynlik dúdlik makke hat dat de warders net tarist binne en gean om mei traumatisearre oarlochsfeteranen dy't it paad fan 'e misdie keazen hawwe, sille Torin en har team tenei de warders yn sokke gefallen helpe yn in (earst noch) ûnoffisjele kapasiteit. Presit hat ûnderwilens alle bylden dy't mei it minykameraatsje makke binne dat Torin oan board fan Stasjon Vrijheid by har droech, ynleverje moatten by de warders, om't yn 'e Konfederaasje alle kamera's dy't net dúdlik foar eltsenien as sadanich werom te kennen binne, yllegaal binne út it eachpunt fan privacy. Mar it ferlies fan 'e bylden wurdt goedmakke trochdat Big Bill Ponner, dy't ûnderwilens troch it marinierskorps oppakt en oan 'e warders oerdroegen is, tasein hat har fanút syn sel in eksklusyf fraachpetear ta te stean.
Edwardiaanske arsjitektuer
Edwardiaanske arsjitektuer is de boustyl dy't populêr wie yn de regearperioade fan Edward VII fan it Feriene Keninkryk (1901-1910), mar ek noch oant 1914 (it Edwardiaansk tiidrek).
Gebouwen yn Edwardiaanske styl binne net safolle fersierd as dy yn de heech- of lette-Fiktoariaanske arsjitektuer útsein de Edwardiaanske barokarsjitektuer. De Edwardiaanske styl wurdt fierder skaaimerke troch it gebrûk fan ljochte kleuren en ienfâldiger patroanen. De arsjitekten waarden foar in part ynspirearre troch de Fiktoariaanske arsjitektuer, mar ek troch Georgiaanske en klassisistyske stilen en fan de deroan foarôfgeande Jugendstil of Art Nouveau.
Babi Pangangrock
Babi Pangangrock wie in Frysk rockfestival dat sûnt 2008 alle jierren oan de ein fan de winter organisearre waard, earst yn Feanwâlden en letter yn Feanwâldsterwâl. It festival waard organisearre troch poppoadium 'It Badhûs' yn gearwurking mei de bandleden fan Pilots út Feanwâlden.
Skiednis
Yn 2008 begûn it festival mei as doel om lokale bands de kans te jaan om poadiumûnderfining op te dwaan. Dêrneist wie it doel om wat foar de jongerein te organisearjen yn Feanwâlden. De ynspiraasje fan de namme wie de lokaasje fan de earste edysje, in Sineesk restaurant. . It festival wie op 19 desimber 2008 mei Jarretank út De Harkema, de Grinslanner formaasje Long Way Down, The Pilots (letter Rekker), de Ljouwerter Dave Westerhoff Band en rapper MC Germ. .
Nei in koarte pauze waard it festival yn 21 jannewaris 2011 wer organisearre, dizze kear yn Feanwâldsterwâl. Optredende artysten wiene Newsense Memory, Jankobeus Seunnega, Rekker, Blackboxred en Barry Nice and the Nice Guys.
De edysje fan 2012 waard op 16 maart hâlden yn Feanwâldsterwâl. Optredende artysten wiene Newsense Memory, Emiel (fan De Hûnekop), Rekker, Garments (foarhinne Monstertux), Smack The Apple en Mundo Park.
De edysje fan 2013 wie op 8 maart yn Feanwâldsterwâl, mei optredens fan Newsense Memory, De Hûnekop, Rekker en Hilbrandt Mill.
Duo Sunrise
Duo Sunrise wie in bandsje fan De Jouwer dat bestie fan 1990 oant 2003.
It duo dat feestmuzyk spile, bestie út de buormannen Dicky de Jong en Tjeerd Hooisma (Snits, 15 novimber 1949 - De Jouwer, 14 oktober 2021). Tjeerd Hooisma siet earder yn it Apollo Trio.
Tore Pedersen
(29 septimber 1969) is in eardere Noarsk fuotballer. Earder spile foar Selbak, Lillestrøm, Fredrikstad, Göteborg, Brann, Oldham Athletic, Sanfrecce Hiroshima, Brann, St. Pauli, Blackburn Rovers, Eintracht Frankfurt, Wimbledon, Trosvik en Fredrikstad.
Tsjerke fan de Hillige Nikolaas (Lipno)
De Tsjerke fan de Hillige Nikolaas (Russysk: Свято-Никольская церковь; translit.: Svjato-Nikolskaja Tsjerkov) is in otterdokske tsjerke út de 13e iuw. Sûnt 1992 makket de tsjerke diel út fan it wrâlderfskip fan UNESCO.
De tsjerke stiet op in lyts eilân mei de namme Lipno yn de delta fan de Msta yn de Ilmenmar, likernôch njoggen kilometer súdlik fan Veliki Novgorod. It haadalter waard oan Nikolaas fan Myra wijd. Neffens in ynskrift yn de tsjerke wie it wijingsjier 1294.
Neffens de oerlevering waard yn 1113 in ikoan fûn fan de hillige Nikolaas. It ikoan soe bydroegen ha oan de genêzing fan Mstislav Vladimirovitsj en ta oantinken fan dit wûnder waard der fuort neitiid in kleaster mei in houten tsjerke stifte (krekte data binne net bekend; de kroniken skriuwe allinnich dat der in tsjerke by it kleaster boud waard). De bou fan in stiennen tsjerke folge yn de jierren 1292-1294. In wie de earste stiennen tsjerke fan de republyk Novgorod (1136–1478) nei de Mongoalske ynvaazjes yn Ruslân en is it iennige bouwurk dat oerbleau fan it kleaster.
Yn de Twadde Wrâldkriich rekke de tsjerke slim skeind troch Dútsk artilleryfjoer. De weropbou fûn yn de jierren 1954-1960 yn de foarmen fan de 13e iuw plak. Yn de tsjerke binne fresko's út it boubegjin bewarre bleaun.
Museum Wierdenland
Museum Wierdenland is in museum yn it doarp Ezinge yn Grinslân.
It museum leit yn it Nasjonaal Lânskip Middag-Humsterlân en hat as tema it wierdegebiet. In sintraal tema is it argeologysk ûndersyk fan de wierde fan Ezinge troch Albert van Giffen yn de jierren 30. Teffens binne der wikseleksposysjes oer ûnderwerpen lykas it wurk fan keunstskilder Henk Helmantel en keunstnerskollektyf De Ploeg. It museum is teffens Argeologysk Ynformaasjepunt.
Skiednis
De oanset ta it museum wie fan steatssekretaris Jaap Scherpenhuizen en fysysk-geograaf Jan Delvigne yn 1990. Yn 1994 waard it museum iepene yn it eardere gemeentehûs fan de gemeente Ezinge. Yn 2009 ferhuze it museum nei in earder skoalgebou út 1878 yn it doarp. Yn 2012 waard it museum opnaam yn it Museumregister Nederlân.
List fan planetoïden 83501-83600
Dit is in list fan planetoïden 83501-83600.
Jorge Dely Valdés
(12 maart 1967) is in eardere Panameesk fuotballer. Earder spile foar Atlético Colón, Deportivo Paraguayo, El Porvenir, Nacional, Unión Española, Consadole Sapporo, Cerezo Osaka, Tosu Futures, Colorado Rapids, Omiya Ardija, Kawasaki Frontale en Arabe Unido.
Edwardiaansk tiidrek
thumb|Edward VII It Edwardiaansk tiidrek is – yn de skiednis fan it Feriene Keninkryk – de periode fan it regear fan (1901-1910) kening Edward VII.
Yn 't generaal wurdt steld dat it tiidrek begûn mei de dea fan keningin Fiktoaria (yn 1901), neffens oaren al yn 1890, en einige mei it begjin fan de Earste Wrâldoarloch. De perioade foel gear mei it begjin fan in nije – de tweintichste – iuw en falt (rûchwei) te karakterisearjen as de tiid dêr't it Britske Ryk yn op it hichtepunt fan syn macht wie en as in perioade fan in noch dúdlik oanwêzige Britske stannemaatskippij (mei grutte ferskillen tusken in lytse begoedige boppelaach en in grutte, foar it grutste part earmoedige ûnderklasse).
De Stampers
De Stampers wie in band út Fryslân.
Twamansband De Stampers bestie út de neven Albert de Hey (1942) op elektroanysk oargel en drummer Marten (Merten) ten Boom (Ouster-Nijegea, 22 febrewaris 1950). Albert kaam fan It Hearrenfean en de bril dragende Marten kaam fan De Jouwer.
Anja Rubik
Anna Helena (Anja) Rubik (Rzeszów, 12 juny 1983) is in Poalsk model. Hja waard berne yn Poalen, mar emigrearre yn 1988 mei har âldelju nei Grikelân, en letter nei Kanada en doe nei Súd-Afrika. Foar't se úteinsette mei har karriêre as model folge se yn Parys in oplieding oan in (Ingelsktalige) Britske skoalle.
Formule 1 yn 2003
It Formule 1-seizoen 2003 wie it 57ste Formule 1-seizoen. De "Formule 1", offisjieel it "FIA Formula One World Championship", is de heechste klasse yn de autosport, sa is bepaald troch de Fédération Internationale de l'Automobile (FIA).
Michael Schumacher wie by de start fan it seizoen de ferdigenjend wrâldkampioen by de koereurs, syn team Ferrari de regearjend wrâldkampioen by de konstrukteurs.
Michael Schumacher gie sûnt de Grutte Priis fan Kanada 2002 rjochting it kampioenskip. Syn team Ferrari wie pas nei de lêste Grutte Priis fan it seizoen wis fan de oerwinning by de konstrukteurs.
De Grutte Priis fan Belgje stie net op de kalinder fanwegen problemen omtrint wetjouwing fan tabaksreklame yn Belgje.
Klassemint by de koereurs
De top 8 klassearre auto's krije punten:
Opmerkingen:
† — Koereur hat de finish net helle yn de GP, maar hat wol 90% fan de race-ôfstân ôflein, wêrtroch't er as klassearre notearre stiet.
Klassemint by de konstrukteurs
De top 8 klassearre auto's krije punten:
Opmerkingen:
† — Koereur hat de finish net helle yn de GP, maar hat wol 90% fan de race-ôfstân ôflein, wêrtroch't er as klassearre notearre stiet.
Wynpûster
thumb|De "wynpûster" ((Le coup de vent) fan [[Jean-Baptiste Corot (1871)]] In wynpûster, wynstjit of in wynskuor is in wyn dy't hommels hurd tanimt.
Swiere wynpûsters binne skuorwinen en hawwe in wynfaasje fan mear as 75 km/o. Tige swiere wynpûsters kinne in faasje hawwe fan mear as 100 km/o. Wynpûsters kinne troch it gânse jier foarkomme. Yn 'e winter by stoarm en yn 'e simmer by tongerbuien. Wynpûsters by buien binne it meast ferriedlik, om't de wyn samar ynienen fluch tanimt oant fier boppe de trochsneed faasje.
Stjalprein by buien komme bytiden tagelyk mei wynpûsters.
Yn de lêste hûndert jier kamen der yn Nederlân wol tsien stoarmen mei wynpûsters fan om de 150 km/o hinne foar, almeast yn 'e winter, dochs ek wol yn it midden fan 'e simmer. Op 27 augustus 1912 waard de slimste simmerstoarm mei in wynkrêft fan 10 en wynpûsters oant 148 km/o metten.
Yn de tige swiere stoarm fan 25 jannewaris 1990 waard der op Skiphol in pûster metten fan 163 km/o. Fierder it lân yn kamen doe wynpûsters fan 145 km/o foar. By de swierste stoarm fan de tweintichste iuw, op 7 septimber 1944 kamen der yn Flissingen wynpûsters foar fan likernôch 175 km/o. Op 5 novimber 1948 luts in wynhoas krekt oer in wynmjitter op Flylân dy't in wynpûster fan 202 km/o, de heechste yn Nederlân ea, metten hie.
Paulo Futre
(28 febrewaris 1966) is in eardere Portegeesk fuotballer. Earder spile foar Sporting Portugal, Porto, Atlético Madrid, Benfica, Olympique Marseille, Reggiana, Milan, West Ham United en Yokohama Flügels.
Beardieren
De beardieren of beareftigen (Latynske namme: Ursoidea) foarmje in boppefamylje fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (Mammalia), it skift fan 'e rôfdieren (Carnivora), it ûnderskift fan 'e hûndieren (Caniformia) en it tuskenskift fan 'e poalrôfdieren (Arctoidea). Yn dizze taksonomyske groep is de libbene famylje fan 'e bearen (Ursidae) gearbrocht mei de útstoarne Hemicyonidae. Yn totaal omfiemet dizze boppefamylje 8 libbene soarten, dy't fan natuere op alle wrâlddielen foarkomme, útsein Antarktika en Oseaanje.
Betzy Akersloot-Berg
thumb|250px|Portret fan Betzy Rezora Berg skildere fan [[Sientje van Houten, 1887]] Betzy Rezora Akersloot-Berg (Aurskog, 16 desimber 1850 – Flylân, 18 desimber 1922) wie in Noarsk-Nederlânsk keunstskilderesse.
Biografy
Akersloot-Berg waard as Betzy Rezora Berg yn 1850 yn Aurskog (Noarwegen berne as dochter fan grutgrûnbesitter Casper Cristiansen Berg en Bartha Nordbye. Se waard ferpleechster en sindelinge ûnder de Samen yn it noarden fan Noarwegen. Se fielde lykwols mear foar it skilderjen, dat hja besluet ta in stúdzje oan de keninklike tekenskoalle yn Oslo. Se krige dêr ûnderjocht fan Otto Sinding. Ek doe't dy him ein jierren tachtich yn München festige bleau hja syn learlinge. Yn dy tiid learde se it wurk fan Hendrik Willem Mesdag kennen. Lykas Mesdag fielde se har bot oanlutsen ta it skilderjen fan de see. Se krige les fan him yn it marineskilderjen. Yn 1887 waard se portretearre troch har freondinne Sientje van Houten, de twadde helte fan Mesdag. Fia de Mesdags krige se ek kunde oan de widner Gooswinus Akersloot, de âld-boargemaster fan Hoevelaken. Se boaske oan him op 2 maart 1893 yn Papendrecht. It pear festige har yn 1896 op Flylân en kochten dêr it âldste hûs fan East-Flylân, it museum Tromp's Huys fan no. Tichteby it hûs liet hja in atelier sette. Har wurk wie yn ferskaat oan lannen te sjen, lykas yn Belgje, Denemark, Dútslân, Frankryk, Nederlân, Noarwegen, Tsjechje en Sweden.
Akersloot-Berg stoar desimber 1922 yn har hûs op Flylân en waard dêr ek beïerdige.
Har œuvre fan goed 300 skilderijen, tekeningen en printen wurdt foat it grutste part troch museum Tromp's Huys beheard. Mar ek it Nasjonaal keunstmuseum yn Oslo, it Stavanger keunstmuseum, it Nationalmuseum yn Stokholm, de Weekend Væringsaasenscollectie yn Elverum en it Frans Hals Museum yn Haarlim hawwe har wurk yn de kolleksje. Yn 1992 wiene 28 fan har skilderijen te sjen op in tentoanstelling yn it Noardlik Skipfeartmuseum yn Grins; 1996 wie der in útstalling yn har berteplak Aurskog en 2004 ien yn it Nordkappmuseet yn Honningsvåg. By gelegenheid fan it fyftichjierrich bestean fan museum Tromp's Huys yn 2010 waard in tentoanstelling oan it wurk fan Hendrik Willem Mesdag, Sientje van Houten en Betzy Akersloot-Berg wijd.
Hegedrukgebiet
thumb|In hege- en legedrukgebiet boppe it noarden fan [[Skandinaavje]] In hegedrukgebiet is in gebiet dêr't de luchtdruk heger is as yn it gebiet deromhinne. In hegedrukgebiet stiet foar in legedrukgebiet oer, dêr't de luchtdruk leech is. It symboal fan in hegedrukgebiet is de letter H. Dy wurde op waarkaarten brûkt om oan te jaan wêr't in hegedrukgebiet is en wurde yn de kearn fan it hegedrukgebiet oanjûn dêr't de luchtdruk it heechst is.
De wyn om in hegedrukgebiet draait op it noardlik healrûn oer it ierdoerflak mei de wizers fan de klok mei, wylst er op it súdlik healrûn tsjin de wizers fan de klok yn draait. Dat komt troch it draaien fan de ierde.
Hegedrukgebieten bewege folle stadiger oer it ierdoerflak as legedrukgebieten. Somtiden steane se lang stil. As in hegedrukgebiet boppe Skandinaavje, noardlik fan Fryslân, stilstiet, sil der yn Fryslân in eastewyn waaie. Winterdeis sil er kâlde lucht oanfiere út it easten wei. Simmerdeis bringt sa'n noardlik hegedrukgebiet ta in waarme drûge eastewyn.
Hege- en legedrukgebieten bepale it ferpleatsen fan de luchtdruk yn de atmosfear; dat wurdt atmosfearyske sirkulaasje neamd.
Wurdumerdyk
De Wurdumerpoartbrêge hiet (alteast foarhinne) yn 'e folksmûle de 'Beursbrêge', om't fuort benoarden derfan it Ljouwerter beurs- en waachgebou stiet. De Wurdumerdyk rint foar dat gebou lâns, dêr't letter jierrenlang de iepenbiere bibleteek sitten hat en yn 2018 in dependâns fan 'e Ryksuniversiteit Grins kaam is. Oan 'e noardkant fan dat gebou krúst de Wurdumeryk de Nijewei, dy't fan it Saailân yn it westen yn 'e rjochting fan 'e Blokhûspoarte yn it easten rint.
Besuden dy krusing stiet no oan 'e eastkant de Merkueriusfontein, dy't earst syn plak fierderop hie, oan 'e eastlike útein fan it âlde Saailân. Dêr moast er lykwols wike foar de nijbou fan it Frysk Museum. De Wurdumerdyk rint sadwaande no noardlik fan 'e neamde krusing fuort oan 'e eastside fan dat museum lâns. Oan 'e noardkant fan it museum komt it Ruterskertier út it westen wei út op 'e Wurdumerdyk. Dêrfoaroer stiet op 'e hoeke fan 'e Wurdumerdyk en de Nijewei it Amicitiagebou, dat lang it lilkste gebou fan Fryslân neamd waard. Fan dat punt ôf oant de krusing mei de Nijstêd/Piperstrjitte is de Wurdumerdyk in drokbesochte winkelstrjitte, dêr't û.m. in fêstiging fan 'e restaurantkeatling McDonald's, in KPN-winkel en in Blokkersaak sitte. Tusken de winkels troch jouwe de Reagerstrjitte, de Nauwe Steech en de Ayttasteech tagong ta de Weaze.
Dian Fossey
Dian Fossey (útspr.: [dai̭ˈæn ˈfɔsi], likernôch: "dai- jen fos sy"; San Francisco, 16 jannewaris 1932 – Karisoke Research Center (Rwanda), 27 desimber 1985) wie in Amerikaansk mammaloge, publisiste en natoerbeskermster dy't yn Afrika wurke. Hja krige bekendheid troch har net wurch te krijen ynset foar de krityk bedrige berchgorilla yn Rûanda, dêr't se fan 1966 oant har dea yn 1985 ûndersyk nei die. Fossey wie ien fan 'e saneamd 'trimaten', trije promininte froulike biologen dy't mei primaten wurken en dêrfoar útsocht waarden troch paleöntolooch Louis Leakey (de oare beiden wiene Jane Goodall, dy't mei sjimpansees wurke en Birutė Galdikas, dy't orang ûtans bestudearre).
Njonken har wittenskiplike wurk krewearre Fossey fûleindich foar it behâld fan 'e berchgorilla, wêrby't se der net foar tebekskrille om fijannen te meitsjen. Dêrmei rêde se nei alle gedachten de berchgorilla fan it útstjerren. Yn 1983 publisearre se Gorillas in the Mist, in autobiografysk ferslach fan har wurk yn Rûanda en har eardere libben. Ein 1985 waard se mei in masjete deahoud yn har wente yn it troch har oprjochte Karisoke Research Center yn it Nasjonaal Park De Fulkanen. Hoewol't in ûndersyksassistint letter by ferstek foar de moard feroardiele waard, bestiet der oer de skuldfraach noch altyd gjin konsensus. Fossey har libben en wurk waarden popularisearre troch de biografyske film Gorillas in the Mist út 1988, mei Sigourney Weaver yn 'e haadrol.
Jonkheid en oplieding
Fossey waard yn 1932 berne yn San Francisco, yn 'e Amerikaanske steat Kalifornje, as de dochter fan George E. Fossey III, in assuradeur, en dy syn frou Kathryn "Kitty" Kidd, in mannekên. Har âlden skieden doe't se seis jier wie, en Fossey kaam by har mem te wenjen, dy't in jier letter wertroude mei sakeman Richard Price. Har heit besocht kontakt mei har te hâlden, mar har mem die war om dat te ûntmoedigjen en meitiid gie alle kontakt tusken heit en dochter ferlern.
Tsjin 'e winsken fan har âldelju yn sette Fossey útein mei in tariedende oplieding foar bistedokter. Om't se net efter har libbenskar stiene, wegeren har rike âlden om har noch finansjele stipe te jaan. Fossey moast harsels sadwaande ûnderhâlde mei baantsjes as administratyf meiwurkster, laborante en fabryksarbeidster. Hoewol't se har tige by tige talei op har stúdzje, hie se grutte muoite mei bêtafakken as natuerkunde en skiekunde, dat se sakke foar it twadde jier fan har bistedoktersoplieding. Dêrop liet se harsels oerpleatse nei it Steatskolleezje fan San Jose yn San Jose, dêr't se fierder learde foar beropsterapeute. Yn 1954 studearre se ôf mei in bachelorstitel yn dy stúdzjerjochting.
Iere jierren
Fan 1954 ôf wurke Fossey yn 't earstoan mei tuberkuloazepasjinten yn ferskate Kalifornyske sikehuzen. Har leafde foar hynsteriden brocht har yn 1955 nei Kentucky ta, dat it sintrum fan 'e rutersport yn 'e Feriene Steaten is. Yn 1956 naam se yn Louisville (Kentucky) in baan oan as terapeute yn it Kosair Crippled Children's Hospital, dêr't se mei ynfalide bern wurke. Troch har bleue en ôfhâldige persoanlikheid koe Fossey iroanysk genôch goed mei bern opsjitte. Al rillegau rekke hja goed befreone mei Mary White Henry, de sekretaresse fan 'e direkteur fan it sikehûs, dy't mei dokter Michael J. Henry troud wie. De Henry's nûgen har út om har nei wenjen te setten op harren ranch, dêr't se njonken har wurk yn it sikehûs op deistige basis mei bisten wurkje koe. Ek ûnderfûn se dêr it leafdefolle gesinslibben dat se altyd misse moatten hie.
Yn 1963 sleat Fossey in liening fan $8.000 ôf (in jiersalaris) en foege dêr al har sparjild oan ta, sadat se op reis gean koe troch Afrika. Yn septimber fan dat jier arrivearre se yn Nairobi, de haadstêd fan Kenia, dêr't se de ferneamde akteur William Holden mette, dy't har yn 'e kunde brocht mei safarygids John Alexander. Dyselde begelate har de folgjende sân wiken op har reis troch Kenia, Tanzania, de Demokratyske Republyk Kongo en Rodeezje. Fossey besocht û.m. it Nasjonaal Park Tsavo, de sâltmar fan Manyara, dêr't flamingo's gearkomme, en de Ngorongoro-krater, dy't bekendstiet om syn wylderige floara en fauna.
Yn Tanzania die Fossey de Olduvai-kleau oan, dêr't se de Ingelske paleöntolooch Louis Leakey en syn frou Mary mette. Yn 'e Kongo besocht se de berch de Mikeno, dêr't de Amerikaanske soölooch George Schaller yn 1959 in jier lang baanbrekkend ûndersyk dien hie nei de berchgorilla (Gorilla beringei beringei), in ûndersoarte fan 'e eastlike gorilla (Gorilla beringei). Neitiid kaam se yn in hotel yn Oeganda yn 'e kunde mei Walter Baumgärtel, in natoerbeskermer dy't him o sa ynsette foar it behâld fan 'e berchgorilla. Baumgärtel brocht har yn 'e kunde mei de fotografen Alan en Joan Root, dy't har en Alexander meinamen it Virungaberchtme yn. Dêr seach Fossey op in dei foar it earst yn har libben mei eigen eagen berchgorilla's yn harren natuerlike habitat. Nei in ferbliuw by freonen yn Rodeezje kearde se werom nei Louisville om har liening ôf te lossen. Se publisearre trije artikels oer har Afrikaanske reis yn 'e pleatslike krante The Courier-Journal.
Oankomst yn Afrika en ûndersyk yn 'e Kongo
Doe't Louis Leakey in pear jier letter in rûnreis troch de Feriene Steaten makke om lêzings oer syn wurk te hâlden, lei Fossey op 'e nij kontakt mei him doe't er yn Louisville spriek. Leakey koe har noch en stelde har letter foar dat se in langjierrich ûndersyk nei de berchgorilla yn 'e Kongo ûndernimme koe, krekt sa't in oare beskermelinge fan him, Jane Goodall, die by de sjimpansees yn Tanzania. Doe't Leakey dêrfoar de finansiering regele, folge Fossey in kursus Swahily (de lingua franca yn dat diel fan Afrika) en ferdjippe har acht moannen lang yn primatology. Se sei har baan op en sette ôf nei Afrika, dêr't se yn desimber 1966 yn Nairobi arrivearre. Underweis nei de Kongo die se it Gombe Stream Research Centre yn Tanzania oan, dêr't se yn 'e kunde kaam mei Goodall en dy har ûndersyksmetoaden mei sjimpansees observearre.
Fossey sette har eigen ûndersyk yn begjin 1967 útein, wêrby't se har op itselde plak fêstige dêr't George Schaller sân jier earder syn kamp hân hie. Alan Root learde har de fûneminten fan it spoarsykjen nei gorilla's en syn eigen spoarsiker Sanwekwe bleau neitiid efter om Fossey fierder by te stean. Sy en har assistinten wennen yn tinten en ieten oer it algemien ynblikt guod. Fossey identifisearre al rillegau trije ûnderskate famyljegroepen berchgorilla's yn har stúdzjegebiet, mar it slagge har yn 't earstoan net om deun by harren yn 'e buert te kommen. Letter ûntdiek se dat de gorilla's har akseptearren, of alteast gedoogden, as se harren hâlden en dragen neibearde, troch grommeljende lûden te meitsjen en in pleatslike plant te iten dy't besibbe is oan selderij. Yn har boek Gorillas in the Mist soe se har súkses mei it kontakt lizzen mei gorilla's fierhinne taskriuwe oan har eftergrûn as terapeute, mei't se in protte mei autistyske bern wurke hie.
Yn 1965 hie luitenant-generaal Joseph-Désiré Mobutu by in steatsgreep de macht grypt yn 'e Demokratyske Republyk Kongo. Dêrop folgen fiif jierren fan gaos yn it lân (de saneamde Kongokrisis), wêrby't ferskate opstannen plakfûnen yn 'e eastlike provinsje Kivu, dêr't Fossey har ûndersyksgebiet diel fan útmakke. Op 9 july 1967 krongen soldaten fan it regearingsleger it kamp fan Fossey binnen om har en har assistinten te arrestearjen, mei't se sjoen waard as in útlânske spionne. Se waard twa wiken fêstholden yn Rumangabo, foar't se wist te ûntsnappen troch har sipiers om te keapjen. Se berikte úteinlik it hotel fan Walter Baumgärtel yn it Oegandeeske Kisoro, dêr't se befrege waard troch de Oegandeeske autoriteiten, dy't har sterk ôfretten om noch nei de Kongo werom te kearen. By in moeting mei Louis Leakey yn Nairobi besleat Fossey, tsjin 'e goerie fan 'e Amerikaanske ambassade yn Kenia yn, om har ûndersyksprojekt hielendal op 'e nij te begjinnen yn Rûanda, oan 'e eastkant fan it Virungaberchtme.
Undersyk yn Rûanda
Yn Rûanda hie Fossey kunde oan 'e Amerikaanse Roz Carr, en fia dyselde mette se de Belgise Alyette De Munck, dy't har holp in gaadlik plak te finen foar har nije ûndersykskamp. Op 24 septimber 1967 stifte Fossey it Karisoke Research Center yn in ôfhandich oerwâld op 3.000 m boppe seenivo, yn 'e bedelte tusken de fulkanen de Karisimbi yn it suden en de Bisoke yn it noarden. (De oantsjutting foar it kamp waard foarme út 'e nammen fan 'e beide bergen.) Fossey kaam mank de pleatslike befolking bekend te stean as Nyiramacibiri, dat safolle betsjut as "it frommes dat allinne op 'e berch wennet".
Oars as de berchgorilla's oan 'e Kongoleeske kant fan 'e bergen wiene de bisten yn Rûanda nea wend rekke oan ûndersikers en koene se minsken inkeld as streupers. It duorre dêrom folle langer ear't Fossey de gorilla's yn har nije ûndersyksgebiet oan har wenne litten hie en se fan deunby bestudearje koe. Yn 'e jierren dy't folgen, stalde se net inkeld in skatting fan it oerbleaune oantal berchgorilla's gear, mar die se ek wichtige ûntdekkings oer de libbenswize fan 'e bisten. Sa beskreau se hoe't wyfkes oergeane fan 'e iene nei de oare famyljegroep, hokker lûden gorilla's meitsje, wat se ite, hoe't de hierargy en sosjale relaasjes yn in troep wurkje, en dat der hiel selden ynfantiside foarkomt.
It ûndersyk fan Fossey waard, oant syn ferstjerren fia Leakey, fierhinne finansierd troch de Amerikaanske National Geographic Society. Yn 1970 stjoerde dy organisaasje de Australyske fotograaf Bob Campbell nei Rûanda foar in fotoreportaazje oer Fossey en har wurk. Fossey woe dêr earst net oan meiwurkje, mar Campbell wist har te bepraten mei it argumint dat ynnimmende foto's fan har en de gorilla's yn it populêre tydskrift National Geographic Magazine helpe soene om streuperij tsjin te gean. Sadwaande stie Fossey dat jiers op in omslach fan it bekende blêd, wat har op slach ta in bekend persoan makke.
Tsjin 1980 waard Fossey, dy't yn 1976 har doktoraat yn mammalogy behelle hie oan 'e Ingelske Unversiteit fan Cambridge, rûnom erkend as wrâlds liedende ekspêr op it mêd fan 'e fysiology en it hâlden en dragen fan 'e berchgorilla. Fan 1981 oant 1983 wie se as heechleararesse ferbûn oan 'e Cornell Universiteit yn 'e Feriene Steaten. Yn 1983 publisearre se Gorillas in the Mist, in autobiografysk ferslach fan har wurk mei de gorilla's en har libben dêrfoar, dat priizge waard troch de Nederlânske ornitolooch en Nobelpriiswinner Niko Tinbergen. Gorillas in the Mist is noch altyd it meast toanoanjaande wittenskiplike wurk oer gorilla's. Fossey naam te Karisoke ek ferskate Westerske ûndersyksassistinten oan, mar in protte fan dyselden joegen al rillegau op om't se net oer de drege (kâlde, wiete, dûnkere en drekkige) kondysjes yn Karisoke koene, dêr't men jin ornaris mei in masjete in paad klearje moast troch gers fan mear as twa meter heech.
Krewearjen tsjin streuperij
Njonken har wittenskiplike wurk wie Fossey ek tige aktyf by de bestriding fan streuperij. Hoewol't de jacht al sûnt de 1920-er jierren yllegaal wie yn it Rûandeeske Nasjonaal Park De Fulkanen, waard de wet tsjin streuperij der mar komselden hanthavene troch de parkbehearders. Krektoarsom, dyselden waarden gauris omkocht troch streupers, mei't se bestean moasten fan in salaris dat leger wie as wat Fossey har eigen Afrikaanske dragers útbetelle krigen. Fossey skreau dat se trije kear meimakke dat in nijberne gorillajong troch streupers fongen waard mei goedkarring fan 'e parkbehearders, mei as bedoeling om it te ferkeapjen oan in dieretún. Mei't gorilla's oan 'e bittere ein ta fjochtsje om harren jongen te beskermjen, laten sokke praktiken gauris ta de dea fan tsien of mear folwoeksen bisten.
Om soks tsjin te gean, sette Fossey it Digit Fund op, in stifting wêrmei't se patrûljes finansierde om 'e fâlen dy't streupers yn 'e omkriten fan Karisoke oanbrocht hiene, te ferneatigjen. Yn in perioade fan fjouwer moannen yn 1979 ferneatige Fossey har fjouwermans patrûlje 987 fâlen. De offisjele Rûandeeske parkwachters ferneatigen yn dyselde tiid net ien. Yn it eastlike part fan it nasjonaal park, dat bûten berik fan Karisoke lei, waard de Afrikaanske oaljefant troch streupers frijwol útrûge foar it ivoar en dêr waarden ek sa'n fyftjin berchgorilla's deade.
Yn 1978 besocht Fossey foar te kommen dat twa gorillajongen, Coco en Pucker, út Rûanda wei eksportearre wurde soene nei de Kölner Zoo yn it Dútske Keulen. By it fangen fan 'e beide jongen wiene mear as tweintich folwoeksen gorilla's deade. De parkbehearders droegen de jongen oan Fossey oer foar fersoarging fan ferwûnings dy't se by it fangen oprûn hiene. Nei't de bisten by har op 'e noed wer opbettere wiene, waarden se tsjin har beswieren yn dochs noch nei Keulen stjoerd, dêr't se njoggen jier yn finzenskip libben oant se yn 1987 yn deselde moanne deagiene. Fossey kante har bot oan tsjin it hâlden fan bisten yn dieretunen, dy't se beskôge as neat oars as finzenissen.
Om 'e Afrikanen by 'har' gorilla's wei te hâlden, joech Fossey harsels oer oan in stikmannich tige kontroversjele praktiken, dêr't se beslist gjin freonen mei makke. Sa kocht se yn 'e Feriene Steaten fjoerwurk, goedkeap boartersguod, gûcheldersark en grizelige Halloweenmaskers, wêrmei't se bearde oan swarte magy te dwaan, dêr't de pleatslike befolking deabenaud fan wie. Se krige dêrtroch de namme in heks te wêzen. Fierders soe se ferskate Rûandezen dy't se fan streuperij fertocht te Karisoke foar koarte tiid yllegaal finzenholden hawwe. Ien streuper soe se útklaaie litten hawwe, wêrnei't se mei in bosk brânnettels syn testikels ûnder hannen nommen hawwe soe. Ek baarnde se de jachtkampen fan streupers plat.
Priveelibben
Mei't Fossey elts yn 'e steek litten of mishannele bist rêde dat har yn Afrika ûnder eagen kaam, boude se in flinke 'dieretún' op yn Karisoke, wêrûnder it aapke Kima, dat yn har blokhutte wenne, en de hûn Cindy. Se organisearre elts jier in krystfeest foar al har meiwurkers en ûntwikkele in oprjochte freonskip mei Jane Goodall, de ûndersykster fan 'e sjimpansees.
Ferstjerren
Op 'e iere moarn fan 27 desimber 1985 waard Fossey har stoflik omskot ûntdutsen yn 'e sliepkeamer fan har blokhutte yn it Karisoke Research Center. Se lei op har rêch op 'e flier, likernôch 2 m fan in gat ôf dat har oanfaller of oanfallers blykber yn 'e wand fan 'e blokhutte makke hiene. Se wie deaslein mei ien of mear masjetes. In pistoal en munysje leine njonken har op 'e flier. Yn 'e blokhutte wie alles oer de kop helle, mar berôving wie net it motyf foar de dieder(s), mei't al har kostberheden noch oanwêzich wiene, wêrûnder har pistoal, paspoart en tûzenen Amerikaanske dollars yn papierjild en reissjeks. Fossey waard te Karisoke begroeven, njonken de gorilla Digit en omjûn troch in grut tal oare troch streupers deade gorilla's.
De Rûandeeske rjochter feroardiele letter by ferstek in Wayne McGuire ta de deastraf foar de moard op Fossey. McGuire wie in Amerikaanske ûndersyksassistint, dy't har deadien hawwe soe om it manuskript te stellen fan it ferfolch op Gorillas in the Mist. Hy soe ûntefreden west hawwe oer syn eigen ûndersyk en woe dat oanfolje mei Fossey harres. Tsjin dy tiid wie McGuire lykwols al lang en breed wer yn 'e Feriene Steaten, en mei't der gjin útleveringsferdrach bestie tusken de Feriene Steaten en Rûanda, wied er dêr feilich. McGuire joech nei it bekend wurden fan syn feroardieling in koarte parsekonferinsje yn Los Angeles, wêrby't er Fossey omskreau as syn "freondinne en mentor", har dea as "tragysk" en it fûnis tsjin him as "skandalich". Neitiid loek er him út 'e iepenbierheid werom en libbe er ûnder de radar oant er yn 2005 in hege amtlike posysje krige yn 'e Amerikaanske steat Nebraska. Doe't men dêre fia de media te hearren krige fan syn belutsenens by de saak-Fossey, waard er fuortendaliks wer út syn nije funksje ûntheft.
Sinken
Sinken (in ferhaadwurdlike foarm fan it tiidwurd sinke, dat as doetiid sonk en as mulwurd sonken hat) is it omleech sakjen troch de wurking fan 'e swiertekrêft fan in foarwerp troch in floeistof hinne. Dy floeistof kin dêrby folslein floeiber wêze, mar ek fermongen mei in gas of in fêste stof. Sinken is ferlykber mei fallen, it omleech gean troch de wurking fan 'e swiertekrêft fan in foarwerp troch in gas hinne.
Dian Fossey
Ferstjerren
Neitiid binne ferskate alternative teoryen oer de moard op Fossey op 't aljemint brocht, û.o. troch Farley Mowat yn syn biografy fan har, Woman in the Mists, út 1987. Sa is wol suggerearre dat se fermoarde is troch streupers of lju dy't behelle wiene yn yllegaal bistesmokkeljen of yn opdracht fan lju dy't jild fertsjinje koene mei toerisme. Ek is wol beweard dat Fossey bewiis fûn hie oer goudsmokkel en dat har blokhutte dêrom oer de kop helle wie.
Sinken
In foarwerp sinkt as syn massatichtens grutter is dy fan 'e floeistof, lykas stien yn wetter. As de tichtens fan it foarwerp lytser is as dy fan 'e floeistof, bliuwt it foarwerp op 'e floeistof driuwen, lykas hout op wetter. As de tichtens likernôch gelyk is, wurdt wat it foarwerp docht yn 'e natuerkunde 'sweven' neamd (hoewol't dy oantsjutting yn it deistich spraakgebrûk inkeld brûkt wurdt foar in foarm fan fleanen sûnder oandriuwing). It prinsipe fan sinken, driuwen en sweven wurdt beskreaun yn 'e Wet fan Archimedes.
Dian Fossey
Neilittenskip
Nei Fossey har dea waard it Digit Fund omneamd ta it Dian Fossey Gorilla Fund International, dat fan dy tiid ôf it tafersjoch krige oer it Karisoke Research Center. Fossey wurdt no beskôge as dejinge dy't de berchgorilla fan it útstjerren rêden hat. Yn 1960 wiene der 450 fan dy bisten, en troch streuperij wie dat oantal, nettsjinsteande it wurk fan Fossey, yn 1981 tebekrûn oant mar 254. Sûnder har wie it lykwols nei alle gedachten safier omleech gien dat de ûndersoarte it net mear te boppen komme kinnen hie. It lêste befêstige deadwaan fan in berchgorilla wie yn 1983. Tsjin 'e ein fan 'e 1980-er jierren wie de populaasje wer oanwoeksen ta 280 bisten.
Sinken
As men it oer 'sinken' hat, giet it faak oer in foarm fan skipbrek wêrby't in boat of skip ûnder wetter ferdwynt en nei de boaiem sakket. Synonime termen binne 'ûndergean', 'te sink gean', 'fergean' en 'weisinken'. As in skip sinkt om't it in lek krigen hat en folrint mei wetter, sprekt men fan 'brekslaan' of 'wrakslaan'. As in skip troch stoarm fergiet, kin men ek sizze dat it 'ferstoarme' is.
Dian Fossey
Neilittenskip
Under de Rûandeeske Genoside yn 1994 waard it Karisoke Research Center plondere en frijwol ferneatige, en tsjintwurdich is der net folle mear fan oer. It Nasjonaal Park Virunga rûn fol mei minsklike flechtlingen, en troch yllegale houtkap waarden grutte dielen fan it nasjonaal park ferneatige. De flechtlingen lieten de berchgorilla's lykwols gewurde en de bisten loeken har heger yn 'e bergen werom. Yn 1997 wiene der wer 320 eksimplaren en yn 2006 waarden der 340 teld. Hoewol't de ûndersoarte ek anno 2022 noch krityk bedrige is, liket it alteast de goede kant út te gean.
Dian Fossey is by in breder publyk bekend wurden troch de Amerikaanske biografyske film Gorillas in the Mist, út 1988, mei aktrise Sigourney Weaver yn 'e rol fan Fossey.
Johnny Jordaan
Johnny Jordaan (echte namme: Johannes Hendricus van Musscher; Amsterdam, 7 febrewaris 1924 - Amsterdam, 8 jannewaris 1989) wie in Nederlânsk sjonger fan it libbensliet. Hy is bekend wurden fan it besjongen fan Amsterdam en foaral fan de wyk de Jordaan.
Hakke fan Missoery
De Hakke fan Missoery (Ingelsk: Missouri Bootheel) is in nei it suden ta útstykjende krite yn it uterste súdeastlike diel fan 'e Amerikaanske steat Missoery. It wurdt begrinzge troch it grûngebiet fan 'e steat Arkansas yn it suden en westen, en de rivier de Mississippy yn it easten. Oare kant dy rivier leit it grûngebiet fan 'e steaten Tennessee en Kentucky. Yn it noarden sit de Hakke fan Missoery fêst oan 'e rest fan Missoery. It gebiet makket diel út fan 'e alluviale flakte fan 'e Mississippy, en is it leechst leine, platste, waarmste en wietste diel fan Missoery. It is ek ien fan 'e earmste parten fan 'e steat, mei in ekonomy dy't frijwol folslein agrarysk is. Wol is de grûn yn 'e Hakke fan Missoery tige fruchtber, sadat der in protte rys en katoen ferboud wurdt.
Skiednis
De Hakke fan Missoery foarme it episintrum fan 'e fjouwer Ierdbevings fan New Madrid (1811-1812). Yn 1821, doe't Missoery de status fan Amerikaanske steat krige, waard de Hakke dêroanta heakke om't it gebiet mear gemien hie mei de rivierstedsjes Cape Girardeau en Ste. Genevieve, yn Missoery, as mei it omlizzende plattelân fan Arkansas. Neffens apokrive ferhalen soe it gebiet lykwols by Missoery kommen wêze om't in lânmjitter begrutsjen hie mei in earme widdo dy't 65 km besuden de grins fan Missoery wenne sûnder dat hja dat besefte, of om't in Missoeriaan út 'e Hakke net yn Arkansas komme woe te wenjen om't er heard hie dat dêr sykte hearske en alderhanne gefaarlike bisten libben.
Under de Amerikaanske Boargeroarloch (1861-1865) fûnen ferskate fjildslaggen yn 'e Hakke fan Missoery plak, wêrfan't de bekendste de Slach om Eilân Nû. 10 wie. Oant de 1920-er jierren wie de Hakke in gebiet mei in protte lytse boerespultsjes dêr't weet ferboud waard, mar nei't in pleach fan 'e katoensnúttoarre (Anthonomus grandis) de katoenfjilden fan Arkansas oantaaste, ferfearen in protte katoenplanters dêrwei nei de Hakke fan Missoery. Dy kochten dêr hast alle grûn op om op grutskalige wize katoen te ferbouwen en hellen swarte lânarbeiders oan om it meastepart fan it wurk te dwaan. Nei't yn 'e 1930-er jierren de meganisaasje fan 'e lânbou begûn wie, teagen in protte swarten ûnder de Afro-Amerikaanske Folksferhuzing fierder nei it noarden ta om yn grutte stêden as St. Louis, Chicago en Detroit in better bestean te sykjen. Sadwaande bestiet tsjintwurdich it grutste part fan 'e befolking fan 'e Hakke wer út blanken.
Meissen
Meissen is in plak en in gemeente yn it Dútske bûnslân Saksen, op sa'n 25 km noardwestlik fan Dresden. It is de Kreisstadt fan de lânkring Meissen.
Meissen waard as delsetting stifte by in bocht yn de Elbe en waard oan it ein fan de 9e iuw foar it earst fermeld. Op in steile heuvel ferriisde yn de 13e iuw in goatyske dom, dy't yn de 19e iuw mei twa neogoatyske tuorren foltôge waard,
Skiednis
Yn 920 stifte kening Hindrik de Fûgelfanger (919-936) de boarch Misnia. Dat wie yn in tiid fan eastlike útwreiding en ûnderwerping fan de Slaven. Om it kastiel hinne bleaune oant yn de 12e iuw Slavyske stammen wenjen en út it slavyske doarp Meisa ûnstie Meissen. Tsjin it ein fan de 12e iuw waard de delsetting in stêd, werfan't de stedsrjochten yn alle gefallen yn 1332 dokumintearre binne. Yn 968 stifte Otto I it bisdom Meissen, dat oant 1581 bestie en foar de kulturele ûntwikkeling fan Saksen fan grut belang west hat. Sûnt 1089 hearske it Hûs Wettin oer it gebiet en de boarch wie it sintrum fan it markgreefskip. Meissen bleau de residinsje oant Dresden Meissen ôfloste. Sweedske troepen fernielden yn 1637 in grut part fan de stêd. Meissen kaam net mear oer de klap hinne en bleaun in stedsje sûnder grutte betsjutting. Mei de 19e-iuwske yndustrialisaasje en it oansluten op it spoar Dresden-Leipzig bloeide de stêd wer op.
Yn 1710 sette Johann Friedrich Böttger yn de boarch útein mei de produksje fan it ferneamde Meissener porslein, dat de namme Meissen oer de hiele wrâld bekend makke.
Vlada Avramov
(5 april 1979) is in eardere Servysk fuotballer. Earder spile foar Vojvodina, Vicenza, Pescara, Treviso, Fiorentina, Cagliari, Torino, Atalanta en FC Tokyo.
Prokureur-generaal
Prokureur-generaal is de beneaming foar in beskate funksje by it Iepenbier Ministearje. Yn elts lân dat dizze funksje ken, hat de prokureur-generaal oare taken.
Nederlân
Ek yn Nederlân wurdt de oantsjutting prokureur-generaal brûkt foar inkele ûnderskate funksjes. In prokureur-generaal kin wêze: De prokureur-generaal moat net betize wurde mei de prokureur, dat in hiel oare funksje is.
Belgje
Yn Belgje is de prokureur-generaal in magistraat by it Iepenbier Ministearje dat op dit nivo ek wol it parket-generaal neamd wurdt. Hy wurdt yn syn wurk bystien troch de abbekaten-generaal en de substituten-prokureur-generaal. Der binne twa funksjes dy't oantsjut wurde as prokureur-generaal:
Suriname
Yn Suriname is de prokureur-generaal in hege funksjonaris fan it Iepenbier Ministearje dy't neffens de Surinaamske grûnwet belêstge is mei de strafferfolging fan politike amtsdragers.
Feriene Steaten
Yn 'e Feriene Steaten wurdt de federale prokureur-generaal oantsjut as de attorney general (letterlik: "abbekaat-generaal"). Dy stiet oan it haad fan it Amerikaansk Ministearje fan Justysje, en syn funksje wurdt dêrom yn 'e regel oerset as "minister fan Justysje". Alle ôfsûnderlike Amerikaanske steaten hawwe lykwols ek in eigen attorney general, dy't de 'minister fan Justysje' fan 'e oangeande steat is. Dy funksjes wurde wol wer oerset as "prokureur-generaal".
Oare lannen
De funksje fan prokureur-generaal komt ek yn ferskate oare lannen foar, wêrûnder Frankryk, Ingelân en Wales, Georgje en Israel.
Alpineskyen op de Olympyske Winterspullen 1948
200px|thumb|right|200px|De Olympyske alpinesky lokaasje fan Sankt Moritz 1948
De Olympyske Winterspullen 1948, ek wol de Ve Olympiade neamd, waarden yn 1948 yn Sankt-Moritz, Switserlân hâlden. Dat wie fan 30 jannewaris oant en mei 8 febrewaris. It alpineskyen wie op de Piz Nair. It wie de earste kear dat de slalom en de ôfdaling op it programma stiene, en foarearst de lêste kear dat de kombinaasje op it programma fan de Spullen sie.
Medaljespegel
De top-4 fan lannen dy't by it alpineskyen medaljes wûn ha tidens de Olympyske Winterspullen fan 1948.
Ripley Hitchcock
Ripley Hitchcock (folút: James Ripley Wellman Hitchcock; Fitchburg (Massachusetts), 1857 – 1918) wie in foaroansteand Amerikaansk boekeredakteur dy't foar de útjouwerij Harper & Brothers wurke. Hy hie grutte ynfloed op 'e úteinlike foarm fan 'e troch him redigearre boeken, dêr't wurken fan Rudyard Kipling, sir Arthur Conan Doyle, Stephen Crane en Zane Grey ûnder wiene. Dêrnjonken wied er ek sels aktyf as publisist.
Libben
Hitchcock waard yn 1857 berne yn Fitchburg, yn 'e steat Massachusetts, as de soan fan sjirurch Alfred Hitchcock (1813-1874). Hy studearre yn 1877 ôf oan 'e Universiteit fan Harvard, dêr't er lykwols neitiid noch as "bûtengewoan studint" trochlearde yn 'e skiene keunsten en de filosofy. Dêrnjonken folge er in jier lang kolleezjes oan it Newyorkske Kolleezje foar Dokters en Sjirurgen.
Yn 1882 sette Hitchcock útein mei syn profesjonele karriêre yn 'e hoedanichheid fan sjoernalist foar de krante de New York Tribune. Yn 1890 waard er literêr adviseur foar de útjouwerij D. Appleton & Co., dêr't syn yngeande redaksje fan David Harum, mei ynstimming fan 'e op stjerren lizzende skriuwer Edward Noyes Westcott, it manuskript ta in bestseller makke, dy't letter ferfilme waard. Fan 1902 oant 1906 wie Hitchcock ûnderdirekteur fan A.S. Barnes, en fan 1906 ôf wurke er de rest fan syn karriêre as boekeredakteur by de grutte en tige foaroansteande útjouwerij Harper & Brothers, yn New York.
Yn Hitchcock syn tiid koe soks blykber, mar tsjintwurdich wurdt syn dwaan en litten yn 'e útjouwerswrâld rûnom as ûntalitber beskôge en gauris oanhelle as in skoalfoarbyld fan hoe't it net moat. Ferskate romans dy't troch Hitchcock "ferbettere" wiene, binne yn resinte jierren yn har oarspronklike foarm útjûn, mei dêrûnder The Red Badge of Courage fan Stephen Crane, en Desert Gold fan Zane Grey. Njonken syn redaksjewurk wie Hitchcock ek sels aktyf as skriuwer, wêrby't er non-fiksjewurken publisearre oer keunst en oer de skiednis fan it Wylde Westen.
Aart Lus & Ed Lip
Aart Lus & Ed Lip wie in Frysk elektroduo (Hiphop) oprjochte yn Ljouwert en wie aktyf tusken 2008 en 2010
Skiednis
Aart Lus is in alias fan Jan Petersen, dy’t ek muzikaal ek aktyf wie as 'Grootmeester Jan'. Ed Lip hjit yn it echt Cor Giesing. Ed & Aart begûnen harren muzikale wurkpaad yn maart 2008 mei it útbringen fan harren single Ik bin su eil. De single is folslein sprutsen yn it Liwwadders. De kombinaasje fan elektro en 'dialekt' late ta de yntroduksje fan de term Dialektro. Yn it neijier fan 2008 waard de single op it Frysk Popgala keazen ta 'Song fa it Jier 2008'. It nûmer waard in súkses, mei troch in stickerkampanje yn Ljouwert.