cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Isambard Kingdom Brunel
It wurk dan Brunel neilitten hat wurdt noch altyd tige bewûndere. By de ferkiezing fan de 'Grutste Brit fan alle tiden' yn 2002 einige hy op it twadde plak, nei Winston Churchill, mar foar lju as William Shakespeare en Isaac Newton.
Wurk
In kar út syn ferneamdste wurk:
Doarpsfeart
De Doarpsfeart is in feart yn de gemeente Súdwest-Fryslân. De feart rint fan Ysbrechtum nei de noardliker lizzende Frjentsjerter Feart. De namme Doarpsfeart jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Dorpsvaart.
Doekesleat
De Doekesleat is in feart yn de gemeente Ljouwert. De feart rint yn polder De Wyldlannen besuden De Alde Feanen. De feart begjint yn de polder en komt krekt besuden de Rengerspôle út yn de De Greft.
Pieter Claesz
right|thumb| |[[Vanitas, 1630, oaljeferve op doek, 39,5 x 56 sm, Mauritshûs, De Haach]] Pieter Claesz, (Berchem ûnder Antwerpen, ± 1596/1597 - begroeven op 1 jannewaris 1661 te Haarlim) wie in Nederlânske keunstskilder dy't him foaral talei op it skilderjen fan stillibbens. Hy is net deselde as de Pieter Claesz út Steinfurt of Burgsteinfurt yn Westfalen sa't wol tocht is, want dy lêste wie yn 1639 al ferstoarn.
Winter fan 1978-1979
De winter fan 1978 op 1979 wie yn Nederlân opmerklike strang. Der wiene ferskate kâlde riten, wêrûnder ien mei tige strange froast, dy't duorre fan 31 desimber 1978 oant en mei 6 jannewaris 1979. De earste kjeldrite foel al yn ein novimber, begjin desimber, wylst de lêste plakfûn yn maart. Dêropta waard it ferkear ferskate kearen ûnfeilich makke troch izel. Tige ûngewoan wiene neffens Nederlânske mjitstêven fierders inkele tige spektakulêre sniestoarmen. As gehiel hie de winter yn Nederlân in trochsneed temperatuer fan –0,8 °C, wêrmei't it de op fiif nei kâldste winter fan 'e tweintichste iuw wie (nei dy fan 1963, 1947, 1942, 1940 en 1929).
Sniestoarmen
De earste sniestoarm fan 'e winter hold tusken 26 desimber en 1 jannewaris benammen hûs it westen fan it Eastseegebiet, dêr't Sleeswyk-Holstein, yn it noarden fan West-Dútslân, en ek súdlik Denemark slim troffen waarden. Op sneon 30 desimber krige lykwols ek Nederlân der in sturtsje fan mei. Wylst it foar de stoarm út noch rom boppe it friespunt wie nei in protte rein yn 'e foargeande nacht, keldere de temperatuer yn 'e stoarm hommels nei –10 °C. Fan gefolgen waard it op 'e wegen sjippeglêd en moast Skiphol ferskate dagen ticht wylst de fleantugen dêrhinne útwieken nei û.o. Düsseldorf.
De twadde sniestoarm dy't Nederlân dy winters trof, wie eins deselde as de earste. Nei't it op moandei 1 jannewaris 1979 kalm waar west hie, waard it op tiisdei 2 jannewaris wer tige ûnlijich. Yn frijwol it hiele lân stiek dy deis in sniestoarm op dy't it ferkear lamlei, en op 'e measte plakken ek it iepenbiere libben. Troch de laach snie dy't dêrby foel, hearsken der yn 'e folgjende nachten tige lege temperatueren.
Albatrossen
thumb|right|200px|Albatros De albatrossen (Diomedeidae) binne in famylje seefûgels yn it skift fan de mokeftigen (Procellariformes). Se komme foar yn de súdlike oseanen en yn de noardlike Stille Oseaan. Se hawwe lange smelle wjukken wêrmei't se hast har hiele libben oer de see sweve. Op it lân kinne se harren net best rêde en dêr komme se ek allinnich om te brieden.
De measte soarten wurde slim bedrige. It tal albatrossen is earst bot weromrûn trochdat de fearren fan de albatrossen brûkt waarden. Tsjintwurdich wurde de albatrossen bedrige troch rôten en katten dy't de aaien, jongen en briedende fûgels oanfalle. Mar ek troch de fersmoarging en foaral it fiskjen mei lange linen. By it fiskjen mei lange linen wurde de albatrossen lokke troch it aas en at se oan de heak sitte dan fersûpe se.
Yndustryterrein De Himmen
thumb|Lokaasje fan De Himmen I en II De Himmen, ek wol: Himmen-A7, is in yndustryterrein yn de stêd Snits oan de Rykswei 7.
It terrein grinzet yn it westen en suden oan de Rykswei 7. Yn it easten grinzet it yndustryterrein oan de eardere Stedsrûnwei en de Himdyk en yn it noarden leit it doarp Ysbrechtum.
De wichtichste ferkearsier yn it yndustryterrein is de Stateas, dy't de âlde Stedsrûnwei ferbynt mei de rykswei 7.
Histoarje en bebouwing
Yn de 13e iuw wie De Himmen de lokaasje fan Stinswier De Himmen. Dêr is it yndustryterrein nei ferneamd. Op de lokaasje fan De Himmen lei ek de ferdwûne buorskip Bûns.
De Hemmen is ein jierren 90 oanlein en wie doe it twadde yndustryterrein fan Snits (neist de Houkesleat). Yn 2009 is it terrein útwreide mei nijbou op it gebiet bewesten de âlde bebouwing. Yn 2011 is begûn mei de bou fan in nije wenboulevard yn it âlde diel fan it stedsdiel.
It yndustryterrein is opdield yn trije stikken (op folchoarder fan ûntwikkeling):
Bedriuwen op de Himmen binne benammen yndustriële bedriuwen, bou- en oannimmingsbedriuwen, (grut-)hannelsûndernimmmings, transport- en distribúsjebedriuwen.
De Dollen
De Dollen is in sompich marke yn de gemeente De Fryske Marren. It leit yn de Polder Harich-Ealahuzen tusken Harich en Ealahuzen. It stiet yn ferbining mei de noardliker lizzende Wide Rien en De Rien.
De Dolte (Snitser Mar)
De Dolte is in wetter yn de gemeente Súdwest-Fryslân. De Dolte trochsnijt de Grutte Griene en rint tusken de Frijgerssleat en Gossepeallen yn de Snitser Mar.
15
Ferstoarn
10er
Anne Oosterhaven
Anne Oosterhaven (Gaast, ?) is muzikant út Snits.
Sûnt 1983 muzyskdosint oan CSG Bogerman yn Snits. Joech yn de jierren 1985/1995 les oan ferskate konservatoria yn de ôfdieling skoalmuzyk. Dêrneist is er muzikant, dirigint en orkestlieder fan de Bogerman bigband, komponist/arranzjeur. Wurke mei as lieder fan de Basic Big Band by de produksje fan de cd Trochstrings & Ko. Mei it liet Wer wat alline wûn hy it Liet-Festival yn 1993. Waard by it sjongen begelaat troch Tseard Nauta (kontrabas), Kees Romers (saksofoan) en syn eigen pianospul. Mei Baukje Wytsma makke er it Simmer 2000-liet. Yn harren bedriuw 'Maatwerk Muziek' lei er him mei [Tseard Nautata] ta op it produsearjen en organisearjen fan ferskate (muzyk-) eveneminten.
Fotografy
thumb|Fototastel thumb|It ûntwikkeljen fan in foto
Mei fotografy is ornaris it meitsjen fan ôfbyldings troch in gemyske ynwurking fan ljocht op in plaat of film fêst te lizzen, ornearre.
It subjekt fotografy kin skieden wurde yn dielmêden. It gemyske part beskriuwt de film as plaat en it ûntwikkeljen fan de foto, it optyske part beskriuwt de ferskillende ûnderdielen fan de kamera. Sawol it gemyske as it optyske part sitte yn de behuzing fan de kamera. De behuzing fan de kamera kin it bêst omskreaun wurde as in kistke/doaske mei in gat deryn.
Kamera (optyske part)
In spesjaal stik glês foar it gat fan de kast is in lins. By it meitsjen fan in foto makket de lins in lyts ôfbylding fan it objekt yn de kamera. De lins soarget foar de fokus fan it ljocht. In lins yn in kamera wurket lyksa as in lins yn in bril of fergrutglês.
It meitsjen fan in foto wurdt dien troch de sluter te iepenjen. De sluter sit foar it gat fan de behuzing en efter de lins. Troch de sluter kin der gjin ljocht yn de kamera komme. De sluter giet hiel koart iepen troch op in knop op de kamera te drukken. Yn dat lytse skoft kin ljocht yn de kamera komme. Dat lytse skoft is de sluterstiid (ek wol beljochtingstiid neamd). De sluterstiid ferskilt fan 0,001 sekonde oant in pear sekonden. Ornaris bliuwt de sluter net langer as 1 sekonde iepen.
Mei it diafragma kin de ljochtsterkte regele wurde. It diafragma sit efter de lins, mar foar de sluter. It diafragma is in ring mei in gat deryn. De grutte fan it gat yn de ring kin feroare wurde, sadat der mear of minder ljocht yn de kamera komme kin.
De foto yn in kamera kin makke wurde op in plaat as film. In digitale kamera makket gebrûk fan in spesjale elektroanyske sensor.
Fotoproses (gemyske part)
It meitsjen fan in swart-wyt foto omklammet trije prosessen:
By kleurefoto's wurde oare stoffen brûkt. Dy stoffen jouwe allinnich in reaksje op bepaalde kleuren (read, grien of blau). It prinsipe is itselde as by in swart-wyt foto.
By digitale kamera's wurdt gjin film of plaat mei gemikaliën, mar in chip dy't in sinjaal jout as dêr ljocht op falt.
Margot Boer
Seizoen 2006-2007
Boer makke har trochbrek yn it seizoen 2006/2007 diel út fan it KNSB Opliedingsteam. Oan it begjin fan it seizoen wurdt Boer Nederlânsk kampioene op de 500 meter en fiifde op de 1000 meter. Hjortroch pleatste se har foar de wrâldbekerwedstriden op beide ôfstannen. Op it NK Sprint wward se yn begjin 2007 3e efter Marianne Timmer en Annette Gerritsen. Mei harren en Ireen Wüst mei se dêrtroch meidwaan oan it WK Sprint yn Hamar, dêr't se 6e wurdt.
Seizoen 2007-2008
Fan dit seizoen ôf komt Boer út foar de DSB ploech ûnder lieding fan coach Jac Orie. Yn it earste rydwykein leit se beslach op it 2e plak op de 500 meter, efter teamgenoatsje Annette Gerritsen. Op de 1000 meter falt Boer lykwols en wurdt se dus lêste. Dit is in grutte teloarstelling foar har, omt se har pleatse woe foar de kommende wrâldbekerwedstriden en dwaande wie mei in tige goede race. Op har lêste ôfstân, de 1500 meter, wurdt Boer 14e yn in tiid fan 2.02,61, rom 4 sekonden efter winnaresse Paulien van Deutekom (1.58,26).
Flak foar it NK sprint fan 2008 ûntstie in wûntsje yn de al sûnt de simmer opswolde ankel. In wike foar de WK sprint blykte it wûntsje ynfektearre te wêzen, wêrtroch't in medyske yngreep needsaaklik wie. Hjirtroch moat se it WK sprint misse wêrtroch't har plak ofold wurdt troch Paulien van Deutekom dy't by it EK Allround sulver pakte.
Olympyske Winterspullen 2010
Boer helle op de Olympyske Winterspullen 2010 yn Vancouver in fjirde plak op sawol de 500 meter as de 1500 meter, en in seisde plak op de 1000 meter.
Seizoen 2010-2011
Op 7 maaie 2010 makke Boer op in parsekonferinsje bekend dat se mei Annette Gerritsen en Marianne Timmer in eigen reedridersploech starte soe. Sponsors en oare riders wiene doe noch ûnbekend, mar op 23 septimber 2010 waard bekend dat koekjesfabrikant Liga de nije sponsor wurde soe. Op it earste toernoai fan it seizoen, it NK Ofstannen wûn se goud op de 500 meter en sulver op de 1000 meter; op de 1500 meter waard se mar sânde, mar pleatste har troch har beskerme steatus ek op dizze ôfstân foar de earste wrâldbekerwedstriden.
Slurfdieren
De Slurfdieren (Proboscidea) binne in skift yn de klasse fan de Sûchdieren (Mammalia). Der is mar ien famylje yn dit skift: de Oaljefanten. Ek foar it skift wurdt somtiden de namme Oaljefanten brûkt.
Fan de taksonomy út besjoen is it doel fan dit skift allinnich om oan te jaan dat Oaljefanten net besibbe binne oan oare sûchdierfamyljes.
S&M (albums)
S&M en S&M2 binne twa live albums fan Metallica opnaam mei it San Francisco Symphony Orchestra de earste waard opnaam yn 1999 en de twadde tweintich jier letter yn 2019. De titel fan it albums is in wurdspul. De "S" fan symphony wurdt foarme troch in spegele muziekkaai, wylst de "M" fan Metallica út it klassike logo fan de band oernommen is.
Amfibyen
De amfibyen (Latynske namme: Amphibia) foarmje in klasse fan it ûnderryk fan 'e echte dieren (Metazoa), de stamme fan 'e rêchstringdieren (Chordata), de ûnderstamme fan 'e wringedieren (Vertebrata), de tuskenstamme fan 'e kaakdieren (Gnathostomata) en de boppeklasse fan 'e fjouwerpoatigen (Tetrapoda). It binne kâldbloedige, fjouwerpoatige bisten, dy't in ferskaat oan biotopen bewenje, mar it meast dy dy't op 'e grins fan (swiet) wetter en lân lizze en teffens sokke fochtige lânskippen as reinwâlden. Amfibyen ûnderskiede har fan oare fjouwerpoatigen troch in tige tinne hûd, dêr't se ûnder wetter troch sykhelje kinne, en troch in larvaal stadium oan it begjin fan har libben. Hoewol't se gauris yn ien sike wei neamd wurde mei de reptilen, binne se dêr net nauwer mei besibbe as mei de fûgels of de sûchdieren. De fisken steane sels noch fierder fan 'e amfibyen ôf. De tûke fan 'e biology dy't amfibyen bestudearret, hjit de batrachology.
S&M (albums)
S&M
is it twadde live-album fan Metallica. It album waard opnommen op 21 en 22 april 1999 en waard op twa op 23 novimber 1999 útbrocht.
Amfibyen
Skaaimerken
Amfibyen lizze aaien (kikkertsdril) yn oerflaktewetters dêr't meitiid har jongen útkomme. Yn 't earstoan hawwe dy de (larvale) foarm fan kikkertfiskjes, mei in lange sturt dêr't se har mei fuortbewege, en gjin poaten. Se ûndergeane lykwols stadichoan in metamorfoaze ta de folwoeksen foarm, wêrby't de wichtichste ferskillen binne dat se poaten en longen ûntwikkelje, sadat se op lân libje kinne. Kikkerts en podden ferlieze fierders de sturt, wylst salamanders en wjirmsalamanders dy hâlde. Wjirmsalamanders wike wat ôf fan 'e noarm, yn 'e sin dat se nea poaten krije.
S&M (albums)
S&M2
S&M2 is it alfde live-album fan Metallica. It album waard opnommen op 6–8 septimber, 2019 en waard op twa op 28 augustus 2020 útbrocht.
Amfibyen
Skaaimerken
De hûd fan amfibyen is sa tin dat se dy brûke kinne as sekundêr sykhellingssysteem foar ûnder wetter. Guon lytse lânsalamanders en -kikkerts ûntwikkelje nea longen, sadat se foar sykheljen poer op 'e hûd oanwiisd binne. Amfibyen binne swiet wetter brek om har fuort te plantsjen; yn sâlt wetter komme se net foar. Guon oare fjouwerpoatigen dy't in akwatyske libbensstyl hawwe, bygelyks beskate reptilen (krokkedillen) en guon sûchdieren (otters, bevers, ensfh.) plantsje har fuort op it drûge. Troch har tinne hûd nimme amfibyen behalven lucht en wetter ek oare stoffen út har om-en-by op, en sadwaande binne se gauris de earste bisten dy't troffen wurde as de ekology yn in beskaat gebiet oantaast wurdt. De ôfrûne desennia is de amfibyestân wrâldwiid dan ek op dramatyske wize efterútbuorke.
Untwikkeling
De ierste amfibyen ûntjoegen har yn it Devoan út fisken dy't longen en bonkige finnen ûntwikkele hiene. Se diversifiëarren har en wiene de dominante lândieren yn it Karboan en it Perm, mar waarden letter fansiden krongen troch de reptilen en oare groepen. Meitiid rekken de amfibyen yn it neigean en stoaren in protte soarten út, sadat úteinlik inkeld de ûnderklasse fan 'e moderne amfibyen (Lissamphibia) oerbleau. Dy bestiet út trije oerlibjende skiften: de kikkerts en podden (Anura), de salamanders (Caudata) en de wjirmsalamanders (Gymnophiona). Yn totaal besteane der tsjintwurdich mear as 7.000 soarten amfibyen, wêrfan't hast 90% kikkerts binne. Der wurde noch hieltyd in protte nije amfibyesoarten oantroffen, benammen soarten beamkikkerts yn tropyske reinwâlden. Sa waarden yn it earste fearnjier fan 2010 goed 75 nije soarten ûntdutsen. Sûnt 1985 is it totale oantal soarten amfibyen mei 60% omheech gien.
Yn grutte rinne amfibyen útinoar fan 'e Sineeske reuzesalamander (Andrias davidianus), dy't 1.80 m lang wurde kin, oant de Paedophryne amauensis, in kikkert út Nij-Guineä, dy't mei 7,7 mm it lytste libbene wringedier is. Yn earder tiden bestiene folle gruttere amfibyen, lykas de Prionosuchus, út it Midden-Perm fan Brazylje, dy't wol 9 m lang wie. Yn Fryslân binne de meast foarkommende soarten: de griene kikkert, jork of wetterfroask (Pelophylax esculenta), de brune kikkert of lânfroask (Rana temporaria), de (gewoane) podde (Bufo bufo) en de lytse wettersalamander (Lissotriton vulgaris).
Hollânske Skiekundigen
De Hollânske Skiekundigen wie in genoatskip fan seis Amsterdammers dy't mei-inoar oan de ein fan de 18e iuw wichtich skiekundich ûndersyk dienen.
Skiednis en ûndersyk
Ein 1789 lieten Deiman en Paets van Troostwijk sjen dat wetter mei elektrisiteit te ûntleden is yn wetterstof en soerstof, en dat dy gassen mei-inoar wer wetter foarmje kinne. In jier letter (ein 1790) rjochten Paets van Troostwijk, Deiman en Nieuwland it Selskip fan de Hollânske Skiekundigen op, wyls Bondt yn 1791 as fjirde lid by it Genoatskip kaam. Neidat Nieuwland fuortgie nei Leien waard syn plak ynnaam troch Lauwerenburg (1793), en Vrolik waard lid nei it ferstjerren fan Bondt (1796).
De leden fan it selskip dienen tal fan proeven. Sy makken ûnder oaren yn 1794 1,2-digloaretaan út eteen en gloar, dat dêrom eartiids Oalje fan de Hollânske Skiekundigen neamd waard. Eteen hjitte destiids dan ek it oaljefoarmjend gas (Frânsk: gaz oléfiant), wêrfan't de namme olefinen foar de alkenen ôflaat is.
De Hollânske Skiekundigen hearden ta de earste oanhingers fan Antoine Lavoisier, fan waans nije skiekundige stelsel sy de foarneamste ferdigeners wienen. Troch harren oarspronklik ûndersyk hawwe hja bydroegen oan de delfal fan de doe hearskjende flogistonteory yn it foardiel fan de nije oksidaasjelear.
Fandaalske Oarloch
De Fandaalske oarloch waard yn Noard-Afrika útfochten, dêr't yn distiid Tuneezje, East-Algerije en West-Lybje lizze. De kriich duorre fan 533 oant 534 en makke diel út fan it ambisjeuze plan fan Eastromeinske Justinianus I om it Westen werom te oermasterjen, dêr't de foartiids Germaanske bûnsmaten fan de Romeinen eigen keninkriken stifte hiene.
Sjoch ek
المملكة الوندالية Rouantelezh ar Vandaled Африканське королівство
Gerrit Tasma
Gerrit Tasma (De Gordyk, 7 july 1926 - Hurdegaryp, 13 novimber 2009) wie toskedokter op De Jouwer. Hy wenne letter ek yn It Oranjewâld. Tasma wie oersetter/regisseur fan toanielstikken yn it Frysk. Hy wie erst troud mei Elly Pasma (trije bern: Abel, Marieke en Eelco) Letter is hy troud mei Jolanda Boekhout.
Hy sette him yn foar de toanielferiening op De Jouwer. Hy woe de minsken mear jaan as sljochtweihinne-stikken en weage him dêrom wol oan in stik mei ynhâld. Hy foel dêrmei op en kaam yn 1969 yn it bestjoer fan Tryater. Fryske toanielferienings hawwe letter noch in soad fan syn stikken spile.
18
Ferstoarn
10er
Den Treek-Henschoten
thumb|right|400px|Lângoed Den Treek thumb|400px|right|súdlike tagong
Den Treek-Henschoten is in lângoed dat heart ta de Nederlânske gemeentes Leusden, Utertske Heuvelrêch, Woudenberg en Seist, besuden Amersfoort yn de provinsje Utert. It lângoed fan hast 2000 hektares is hielendal yn partikuliere hannen en leit op de oergong fan de streek fan de Utertske Heuvelrêch nei de Gelderske Fallei. It lângoed bestiet benammen út bosk mei oan de eastlike râne greiden en ikkers. Ferspraat yn de bosk lizze ek noch lânbougrûnen (Langeveen, 't Waswater, Droogmakerij), heidefjilden (Hazenwater, Treekerpunt), sânferstowings (Hazencasino, Kelderbosch) en vennen (Veenplas). Op it lângoed leit ek rekreaasjeplasse de Henschotermar en de Piramide fan Austerlitz.
De beneaming Den Treek-Henschoten komt fan it gearfoegjen fan twa lângoeden yn 1919. Lângoed Den Treek wie fan de iene staach fan de famylje De Beaufort en it Lândgoed Henschoten fan in oare staach fan dizze famylje. Beide landgoeden binne sûnttiid ûnder mienskiplik behear. Oan de eastlike râne bleau grûnbûne lânbou bestean, mar de rest fan it lângoed waard ynrjochte as in boskbedriuw, mei rjochte kavels en in hiel nije wegen- en padenstruktuer. Tsjintwurdich krijt rekreaasje yn de foarm fan wanneljen, fytsen en hynsteriden hieltiten mear omttinken en romte, krektas natoerbehâld en it ûntwikkeljen gfan nije natoer. Yn 2007 is ten noarden fan it rekreaasjeterrein Treekerpunt 30 hektaren produksjebosk kapt om plak te meitsjen foar heide.
It lângoed wurdt trochsnien troch de N224 en de N227. Yn de folksmûle wurdtt de krusing fan de Seisterwei en de Doornsewei 'Quatre Bras' neammd. Troch de oanlis fan de A28 yn 1986 waard de noardwestlike punt fan it lângoed ôfsnien. In dit stik leit no de golfbaan fan Golfklup De Hoge Kleij.
List fan planetoïden 46101-46200
Dit is in list fan planetoïden 46101-46200.
Ruby Red
Ruby Red, is in Brazyljaansk pornografysk aktrise fan Afro-Brazyljaansk komôf, dy't berne is yn São Paulo, yn steat São Paulo.
Oaljefanten
thumb|[[Savanne-oaljefant yn in dieretún]] De Oaljefanten (Elephantidae) binne in famylje fan sûchdieren yn it skift fan de Slurfdieren (Proboscidea). De namme wurdt ek wol brûkt foar gâns it skift omdat dat mar ien famylje hat.
Untwikkeling
thumb|Oaljefantfoetôfdruk nommen yn it Nasjonale Park Chobe ([[Botswana)]] Oaljefanten, hoe grut se ek binne, binne yn it Tertiêr mei de Seekij evoluearre út de Klipdaske. De moderne oaljefantsoarten binne likernôch fjouwer meter heech en wage sa'n 5.000 (Aziatyske Oaljefant) oant 7.000 (Savanne-oaljefant) kilo. De noas is útwoeksen ta in slurf, dy't de oaljefanten as in lidmaat mear brûke. Dit hawwe se nedich omdat de fjouwer grouwe poaten allinich noch foar it dragen fan har swiere liif boud binne.
Hjoed de dei
De Aziatyske oaljefant waard oant foar koart noch in soad brûkt by swier wurk, en hie dêrby in funksje lykas yn Jeropa it hynder. De Afrikaanske oaljefanten lieten harren net foar minskewurk ynsette.
Alle soarten waarden oant yn dizze tiid bejage om harren ivoar; strikte konvinsjes, dêr't de measte lannen harren oan hâlde, hawwe dêr fierhinne in ein oan makke. De Afrikaanske oaljefanten stean byelkoar op 600.000 eksimplaren en foarmje hjir en dêr alwer in pleach; de Aziatyske soarte hat noch mar 40.000 fertsjintwurdigers en docht it net sa goed.
Buorster Feart
De Buorster Feart is in feart yn de gemeente De Waadhoeke. De feart rint besuden Dronryp tusken de Longbuorren en it Van Harinxmakanaal.
De namme Buorster Feart jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Lange Buurstervaart.
Brouwers Koarte Wyk
Brouwers Koarte Wyk is in feart yn de gemeente Smellingerlân. It is ien fan de hiel soad wiken tusken Drachten en Drachtster Kompenije.
Brouwers Koarte wyk is eins in tige lange wyk en rint fan de N31 bylâns de folkstunen yn noardeastlike rjochting, ûnder De Damen en De Feart troch nei it krúspunt fan de N358, de Skieding en de Leidyk. Dit is meiinoar mear as fjouwer en in heale kilometer. De wyk is groeven yn de tiid fan de feanterij.
De namme Brouwers Koarte Wyk jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Brouwers Korte Wijk.
Uny fan Kalmar
thumb|Uny fan Kalmar oan it begjin fan de 16e iuw. Mei de Uny fan Kalmar waarden it keninkryk fan Denemark, Noarwegen en Sweden ferienige ûnder ien kroan. De uny bestie yn it tiidrek 1397 - 1523.
De uny is yn Kalmar ûntstien neidat de Deenske keninginne Margareta fan Denemark (1353 - 1413) de Sweedske kening Albert fan Mecklenburg ferslein hie. De Deenske keninginne koe har neef Erik fan Pommeren op de Noarske troan krije, wêrnei dy ek kening fan de oare twa lannen waard.
De uny wie in persoanlike uny; de lannen holden har ûnôfhinklikens, mar hienen deselde kening. De agressive bûtenlânske polityk fan Denemark wie net goed foar de hannelspolityk fan Sweden, dat yn 1523 luts Sweden him werom út de uny. De uny fan Denemark en Noarwegen gong noch troch oant 1536, doe Denemark Noarwegen anneksearre.
It gebiet fan de Uny fan Kalmar omfieme ek Yslân, Grienlân, de Orkaden, Sjetlân, de Faeröer en Finlân, dy't part fan de trije lannen wienen. Sa besjoen kin de Uny fan kalmar beskôge wurde as in foarrinder fan de Noardske Ried.
Reyner Bogerman
Reyner Bogerman (Dokkum?, ±1470 - Aken (stêd)Aken, nei 1566) wie in humanist.
Mei syn wurk rym-sprekwurden heart er ta de skriuwers fan de renêssânse. Hy wie de pake fan de lykneamde foarsitter fan de Dordse Synoade, oan twa kear ta pinsjonaris fan de stêd Kampen en tuskentiids sekretaris fan de stêd Grins. Syn broer Johannes waard yn 1531 ta prior fan de Wythearenabdij yn Dokkum oansteld, wylst syn skaai ek betrekkingen hie mei East-Fryslân. Bogerman liet ûnder mear in no yn Göttingen bewarre Ald-Frysk hânskrift nei, mei de wiidweidige titel:
EULOGIUM SEU TESTIMONIUM IRREFRAGIBILE DE ORIGINE FRISIORUM ET NOMINIBUS EORUNDEM, ITEM DE LOQUELA FRISONICA ADAGIORUM APPENDIX", dat wol sizze: "PLEITREDE OF ONWEERLEGBAAR BEWIJS OVER DE HERKOMST DER FRIEZEN EN HUN NAMEN, GEVOLGD DOOR EEN AANHANGSEL OVER DE FRIESE TAAL.
It hat de gek mei in sekere Leermens, yn it taheaksel stiet it liet Die goede Sinte Donatus Al uth fan Leremens Di friath Sinte Wolburch In da saasche grijns Hi baed har waex Hi baed har flaex, Hi baed paenijen. Nae, qua Sinte Wolburch, Ick wol naet maenije. Kyrio leisson.
De patroan fan Leermens, de goede Sint Donatus, woe dus mei Sinte Walburg út it Saksyske Grins frije, mar, hoewol't hy har waaks, flaaks en peinjes as geskink bea, wiisde Sinte Walburg dochs har frijer ôf:
Neen, ik wil niet trouwen!
De slotrigel herinnert der oan, dat de dichter fan dit spotfers in tsjerklike meldij misbrûkte, dy't eltsenien blykber koe. De frjemde skriuwwize Leremens lit ús boppedat fermoede, dat it hjir giet oer de meldij by in bekend famkesspul dat yn Fryslân noch wol songen wurdt en dêr't de tekst krekt op past.
Yn Dokkum is in strjitte nei him neamd.
Jelle Zwart
Jelle Zwart (Ljouwert, 6 septimber 1926 - Snits, 29 oktober 2019) wie in Frysk sosjolooch en dichter.
Biografy
Jelle Zwart waard yn Ljouwert berne, mar waard grut yn Dokkum. Hy studearre yn Grins sosjology, hy kaam yn dy stêd oan it wurk by it Grinzer Provinsjaal Opbouorgaan. Letter, yn 1968 waard er haad fan it Bureau Landelijk Contact yn Ljouwert, dat ûnderdiel wie fan it ministearje fan CRM, letter WVC. Mei yngong fan 1 jannewaris 1988 waard er oerbrocht nei Grins en wurke doe noch in pear jier by de direksje fan Jeugdzaken. Neist syn wurk hat er ek altiten yn it spier west foar in tal fan maatskiplike en kulturele organisaasjes; hy wie lang lid fan it Algemien en Deistich bestjoer fan de Fryske Akademy, makke diel út fan it bestjoer fan it Frysk Festival en wie oant syn santichste foarsitter fan de Fryske Folkshegeskoalle Schylgerlân. Ek wie er bestjoerder en frijwilliger yn it âldereinwurk.
Jelle Zwart kin mei rjocht in letbloeier neamd wurde, hy debutearre pas yn 2004. Dat wie mei it fers Dyn lytse flecht yn de Fryske Skriuwerskalinder. Yn dat selde jier wûn er de Rely Jorritsmapriis mei it fers Inkel sân. Doe't er yn 2006 79 wie, ferskynde syn debútbondel Sân skeppen sâlt by útjouwerij Frysk en Frij. Hy wenne lange tiid mei syn frou yn de pastory fan Deinum, letter ferhuzen se nei Snits. Doe skreau er al fersen, mar hie net it doel om dy ek út te jaan. Doe't er him mear weromlutsen hie út bestjoerlike funksjes, sette er him mear op it dichtsjen ta. Dêrfoar folge hy trije kursussen skriuwen fan poëzij, de earste by Remco Ekkers, dêrnei by Albertina Soepboer en as lêste by Tsjêbbe Hettinga. Troch dy kursussen en it winnen fan de Rely Jorritsmapriis waard er ynspirearre om troch te gean mei it dichtsjen. Fan 2004 ôf stiene der dan ek geregeld fersen fan syn hân yn Hjir, Farsk en letter Ensafh.
Syn debútbondel befettet 100 fersen. De titel Sân skeppen sâlt stiet foar dingen lykas taal, it lân, it folk, it eigen, it skôgjen en it wêzen. Zwart lit sjen dat er ek midden yn de aktualiteit stiet troch it gedicht O Azië oer de tsûnamy yn Aazje. Trije jier nei syn debútbondel ferskynde de twadde bondel De wite hoed, ek by Frysk en Frij. Dy bondel befettet mear leafst 130 fersen, mei 172 siden. Yn 2017 kaam der noch in nije bondel fan him út, Fandele.
Jelle Zwart stoar yn de âldens fan 93 jier yn syn wenplak Snits.
Menno Bandstra
thumb|Bandstra (NK 1965) Menno Bandstra (Eanjum, 14 septimber 1917 - Ljouwert, 26 jannewaris 1996) wie in dammer. Hy wie sterk yn it saneamde 'Poalske spul'. Bandstra siet 42 kear yn de finale fan de Fryske damkampioenskippen, waard tsien kear Frysk kampioen tusken 1939 en 1964 en njoggenris twadde. Hy hie ek niget oan Frysk damjen.
Bandstra hat ek trije kear oan de Nederlânske kampioenskippen meidien, mar bleau dêr yn de ûnderste regioanen stykjen.
Yn it tiidrek 1940-1960 waard er alve kear kampioen fan Ljouwert. Bandstra hie goed 25 jier de redaksje fan in damrubryk yn it Frysk Deiblêd.
Hy stoar yn de âldens fan 78 jier en kaam te hôf yn Huzum.
Oer Fryske dammers
thumb|Bandstra (NK 1965)
Biseksualiteit
thumb|Biseksualiteit thumb|left|In man hat wille mei in froulike prostitue en jong kreas famke; Nishikawa Sukenobu, Kyoho-tiidrek (1716-1735) Biseksualiteit is seksuele oanlûking foar sawol it oare as ta eigen geslacht.
In protte seksuologen binne fan miening dat feitlik elkenien biseksueel is, yn 'e sin fan dat der foar beide geslachten wol seksueel gefoel is. De measten hawwe lykwols foar ien fan de twa geslachten in foarkar. Ek by biseksuelen bestiet der meastentiids in foarkar foar man of frou, mar der is ek in grut part potinsjele partners dy't net automatysk op geslacht selektearre wurde.
Sint-Bonifatiustsjerke (Dokkum)
De Sint-Bonifatiustsjerke yn Dokkum is in roomsk-katolike parochytsjerke yn de gemeente Noardeast-Fryslân. De tsjerke is wijd oan de hillige Martinus fan Toers en de hilligen Bonifatius en Gesellen.
Bouskiednis
Nei't yn de reformaasje de Dokkumer katoliken lykas yn oare plakken harren âlde tsjerke kwyt rekken oan de protestanten, folge foar de minsken dy't trou bleaune oan it âlde leauwe in iuwenlang tiidrek fan hûs- en skûltsjerken. Oan dy tiid kaam in ein mei it herstel fan de katolike hiërarchy yn Nederlân yn de 19e iuw en fanôf doe mochten der ek wer roomske tsjerken yn Fryslân boud wurde.
De Sint-Bonifatiustsjerke fan Dokkum tsjerke waard boud nei in neogoatysk ûntwerp fan Pierre Cuypers. De tsjerke wie de twadde fan de yn totaal sân neogoatyske tsjerken dy't hy yn Fryslân boude. Yn 1871 waard begûn mei de bou fan de trijebeukige basilikale krústsjerke en yn 1872, hoewol noch net foltôge, waard de tsjerke ynwijd. De tsjerke hat in tradisjonele eastlike oriïntaasje. It prysterkoar kaam oan in plein te lizzen en dêrom waard de klokketoer yn de hoeke njonken it koar en de súdlike transeptearm boud. Dy toer stoartte yn 1874 yn, mar waard wer opboud en is tsjintwurdich 47 meter heech. Oan de westside stiet noch in lytsere treptoer fan 22 meter heech. Yn 1878 wie de tsjerke foltôge.
Restauraasjes fan de tsjerke wienen der yn de jierren '70 en jierren '80 fan de 20e iuw. De tsjerke is in ryksmonumint.
Ynterieur
De alterromte waard nei de jierren 1960 yn it ramt fan it Twadde Fatikaanske Konsylje oanpast en fan de âlde kommunybank waard it hjoeddeiske folksalter makke. It neogatyske heechalter (1876) efteryn it koer toant de Brulloft yn Kana, de Samaritaanske frou by de Jakobsboarne (Jehannes 4:1-42), de reizgers nei Emmaüs en it ferhaal fan de fiif breaen en twa fisken. De predella is fersierd mei reliëfs fan it offer fan Kaïn en Abel (lofts) en it offer fan de hegepreester Melchisedek (rjochts).
Yn de Bonifatiuskapel rjochts fan it alter rstiet ûnder it byld fan Bonifatius in tabernakel, wêryn't in gedielte fan de plasse fan de hillige Bonifatius bewarre wurdt. Dit relikwy komt út de krypt fan de domtsjerke fan Fulda.
Oargel
It oargel is boud troch Van Dam yn 1883 (yn de jierren 90 restaurearre).
Parochy
De katolike tsjerke stiet yn in gebiet dat foar it measte protestantsk is. Dat betsjut dat de parochy in grut gebiet omfiemet. Njonken Dokkum hearre de katoliken fan nochris 59 doarpen ta de parochy. Dokkum wurket nau gear mei de Sint-Martinusparochy fan Burgum.
Buorrefeart
De namme Buorrefeart jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Burevaart.
Pieter Benjamin Johan Vegelin van Claerbergen (1808-1879)
thumb|Jhr. mr. Pieter Benjamin Johan Vegelin van Claerbergen (1808-1879) Jonkhear Pieter Benjamin Johan Vegelin van Claerbergen (Ljouwert, 22 juny 1808 - dêre, 29 maaie 1879) wie grytman, Frysk steatelid en lid fan de Twadde Keamer.
Libben
Pieter wie soan fan jonkhear V.L. Vegelin van Claerbergen en A.A.M. Vegelin van Claerbergen. Hy boaske 9 oktober 1834 oan Aurelia van Beyma,( 23 maart 1815 - 29 desimber 1851 ) en krige mei har in soan en twa dochters, en 7 febrewaris 1856 troude hy mei Jacoba Johanna van Haeften, (31 desimber 1830 - 21 novimber 1913 ) by wa't hy 6 soannen en 7 dochters hie. Ien fan de soannen út it twadde houlik, jonkhear P.J. Vegelin van Claerbergen, wie earst see-offisier, dêrnei izerfabrikant yn De Bosk en lêst direkteur fan it Kabinet fan de Keninginne.
Hy waard ynskreaun yn Grins op 18 septimber 1828, dêrfoar al yn Leien op 26 maaie 1827 as studint en promovearre oan de universiteit fan Leien op 19 april 1833 op in dissertaasje De juribus summi imperantis in societates ecclesiasticas.
20
Ferstoarn
20er
Pieter Benjamin Johan Vegelin van Claerbergen (1808-1879)
Libben
Yn 1835 waard er as ferfanging fan syn heit ta grytman fan Haskerlân beneamd. Op 13 july 1842 keazen de Steaten fan Fryslân him as lid fan de Twadde Keamer. Troch it ferstjerren fan syn mem en de sykte fan syn heit hat er net faak yn de Keamer west. Hy achte him dan ek ferplichte om ûntslach as Keamerlid te freegjen, dat him 7 juny 1843 ferliend waard. Hy stoarte de as lid fan rykswege ûntfongen jilden werom yn de skatkiste fan it Ryk. Ek hjirom krige hy op syn fersyk op 20 maaie 1844 earfol ûntslach as grytman fan Haskerlân. Op 2 juny 1845 waard hy troch de ridderskip fan Fryslân as lid fan de Fryske Provinsjale steaten keazen, en op 13 febrewaris 1950 troch syn mei-steateleden ta lid fan Deputearre Steaten. Hy wie doe redlik liberaal.
Hy wie no de konservative rjochting ( in heul oar soarte as dy fan foar 1848) tadien en waard as sadanich ( it wie net lang nei de Aprilbeweging) op 18 desimber 1855 wer yn it distrikt ta lid fan de Twadde Keamer keazen. Mei it each dêrop fersocht hy, by syn ôftreden as steatelid net yn de beneaming te kommen en hy waard 27 maaie 1856 ferfongen. Mar it Keamerlidmaatskip wie him wer te swier, want by syn periodike ôftreding frge hy, net mear yn oanmerking te komen, sadat hy 8 juny 1858 ferfongen waard. No waard hy 10 maaie 1859 wer yn it distrikt Snits as lid fan de Steaten fan Fryslân keazen en diskear bleau hy it oant syn dea.
Harinxmalân
thumb|Lizzing Harinxmalân Harinxmalân is in wenwyk yn de stêd Snits. De wyk wurdt sûnt 2010 oanlein en hat in oerflakte fan 160 hektare.
Lizzing en berikberheid
De wyk grinzet nei it noarden ta oan de Kleasterwei, nei it easten ta oan Skearnegoutum, nei it suden ta oan De Lotten en nei it ta westen oan Ysbrechtum. De wyk leit oan de Stedsrûnwei Noard. Wetterwegen yn de wyk binne de Frjentsjerter Feart (westgrins) en de Swette oan de eastkant. De Swette wie oarspronklik de eastgrins, mar der hat in útwreiding west mei vrijkaam lân krekt benoarden it oarspronklike stik fan de Noardwei, eastkant fan de Swette, dêr't yn 2019 boud wurde sil.
Histoarje en bebouwing
De oanlis fan Harinxmalân begûn yn 2010 en bestiet út twa fazen. Faze 1 rint oant 2020 en bestiet út de oanlis fan 41 hier- en 39 keapwennings oan de eastkant dan de wyk. Faze 2 start nei de ôfrûning fan faze 1 en bestiet út mear as 1.200 wenningen. Dit part wurdt boud tusken it spoar en de Swette, tsjin de wyk De Swette oer. De ûntwikkeling fan de twadde faze is ôfhinklik fan de wenningmerk. Dit is it part bewesten it spoar, tsjin de wyk De Lotten oer. De ferhier fan de wenningen is yn hannen fan Accolade.
Yn de wyk is in soad wetter en grien te finen. Harinxmalân is in duorsume wyk, wat ynhâldt dat der omtinken is foar duorsum wetter- en enerzjyferbrûk en duorsume enerzjyopwekking.
De wyk is neamd nei it yn Snits ynfloedrike laach Harinxma en harren foarhinne op dizze lokaasje steande Harinxmastate.
Jan Wouter Felix
thumb|Jan Wouter Felix Jan Wouter Felix (Leien, 24 jannewaris 1824 - Utert, 29 febrewaris 1904) wie in herfoarme predikant.
Felix studearre teology yn Leien dêr't op de ortodoksy delsjoen waard. . Felix wie ferdigener fan âlde leauwenswearden, fertsjintwurdiger fan it Frysk Reveil. Hy stie yn Longerhou (as kandidaat) en Heech dêr't syn preken in protte minsken lutsen. Felix hat in protte skreaun en publisearre (meast útjûn troch J. Campen yn Snits en Bokma yn Heech en Boalsert) ; hy organisearre de Vrienden der waarheid yn 1854 en joech it Het Kerkelijk Maandblad út (1855).
List fan stêden yn Ruslân
Dit is in list fan de 200 grutste stêden fan Ruslân. De list is oardere neffens de tallen fan de Russyske folkstelling (2002).
De haadstêd fan in dielgebiet yn Ruslân binne fet werjûn.
Burgumerfeanster Feart
De namme Burgumerfeanster Feart jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Bergumerveenstervaart.
Slach by Ad Decimum
De slach by Ad decimum fûn plak yn septimber 533, tusken it leger fan de Eastromeinske keizer Justinianus, oanfierd troch syn generaal Belisarius en de Fandaalske legerskaren fan kening Gelimer. De slach waard troch de Byzantinen wûn.
Eftergrûn
Justinianus, de keizer fan it East-Romeinske ryk koe en woe him der net by dellizze dat er yn it westen fan it Romeinske ryk feitlik gjin macht hie en dêrom fette hy it plan op om al dizze ferlerne gebieten werom te oermasterjen. Hy seach oanlieding om it Fandalenryk yn Afrika oan te fallen, doe't Hilderik, de âldste neikommeling fan Geiserik en troch berte nau besibbe oan de eardere keizerlike famylje, troch Gelimer ôfstetten waard. Alyksa gedroech Gelimer him tige ûnferdraachsum tsjinoer de katolike Romeinske befolking, noch in reden om tuskenbeide te kommen.
Yn juny 533 fertrok der in fleat besteande út goed 500 frachtskippen en 92 galeien, dromonen neamd, fanút Konstantinopel. Oan board wienen ûngefear 10.000 soldaten, diels geregelde troepen, comitatenses en oanfold mei Germaanske (foaral Herulen) helptroepen foederati. Dat leger waard oanfierd troch Belisarius.
De slach
Belisarius lanne mei syn ekspedysjeleger op de Afrikaanske kust en loek tsjin de Fandalen op. By de saneamde Ad decimum, de tsiende mylpeal ten suden fan Kartago, ticht by wêr't tsjintwurdich Tunis leit, rekke hy yn gefjocht mei it Fandaalske leger dat foar de slach der fan oertsjûge wie dat sy Belisarius wol ferslaan koenen. De útslach fan it gefjocht wie lykwols krekt oarsom. De Fandalen moasten har werom lûke en waard efternei sitten troch de Byzantinen. Al gau soe der in twadde gefjocht plak finen, nammentlik by Tricameron.
Keunstdûken op de Olympyske Simmerspullen
100px|right Keunstdûken stiet sûnt de spullen fan 1904 yn Saint Louis op it programma, fan de Olympyske Simmerspullen. Foar de froulju stiet it keunstdûken sûnt de spullen fan Stokholm yn 1912 op it programma.
Underdielen
Yn 1904 stiene der twa ûnderdielen op it programma, hjoed de dei binne dat der fjouwer sawol foar manlju as foar froulju.
It begûn yn 1904 mei it ûnderdiel 10 meter toer foar manlju. En it ûnderdiel ôfsprong mei útdriuwe dat alline yn 1904 op it programma stie. Yn 1908 stie it ûnderdiel 3 meter planke foar it earst op it programma. Fan 1912 oant en mei 1924 hat ek it ûnderdiel heechdûken foar manlju op it programma stien. 1912 wiene ek de spullen dat it keunstdûken foar froulju foar it earst op it programma stie, Sy dûkten fanôf 1912 fan de 3 meter planke en de 10 meter toer. Yn 2000 kaam it syngroandûken foar sawol de manlju as de froulju foar it earst op it programma.
Medaljespegel
De top tsien fan lannen dy't by it keunstdûken medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen. Bywurke oant en mei 2020
It Eilân (Snits)
thumb|It Eilân It Eilân is in wenwyk binnen de stêd Snits. De wyk telt (yn 2008) 1310 ynwenners en hat in oerflakte fan 19 hektare (wêrfan 3 hektare wetter). It Eilân is kwa oerflak de lytste wyk fan Snits.
De wyk grinzet yn it noarden en westen oan de buert Ljouwerterdyk, yn it suden oan de Sperkhim en yn it easten oan de De Domp.
De wyk wurdt diels gebrinze troch wetter, fandêr de namme It Eilân. Yn it westen en noarden foarmet de Snitser Aldfeart de grins, yn it easten is dit it Jachthavenkanaal en yn it suden is dit it Simmerrak.
Iepenbiere romte
thumb|right|250px|In strjitte is ûnderdiel fan de iepenbiere romte. thumb|right|250px|It [[Vondelpark yn Amsterdam is ek ûnderdiel fan de iepenbiere romte.]]
De iepenbiere romte is de romte dy’t foar eltsenien tagonklik is. It is in plak dêr’t in grut part fan it publike libben him ôfspilet.
It Eilân (Snits)
Histoarje en bebouwing
It earste bedriuw dat him fêstige op It Eilân wie jirpelhannel Lodewijk oan de Pampuskaai. Alle bedriuwen en fabriken dy't op it Eilân sieten binne no ferdwûn. Dizze lokaasjes binne meastentiids mei nijbou beboud.
Iepenbiere romte
Belang
Sawol it ryk, de provinsje as de gemeente hâlde harren dwaande mei de ynrjochting, it behear en it brûken fan de iepenbiere romte. Benammen binnen de gemeenten is de ynrjochting, it behear en it gebrûk fan de iepenbiere romte oanhâldend ûnderwerp fan diskusje tusken de boarger en it bestjoer. In goede ynrjochting fan de iepenbiere romte hat grutte gefolgen foar it gebrûk en de leefberheid. Ynsichten hjiryn feroare hieltiten wêrtroch oer de heule wrâld alderlei nije foarmen fan ynrjochting fan de iepenbiere romte ûntwikkele en útfierd wurde. Troch de nauwe bannen mei kultuer en de fysike omjouwing binne sokke foarmen nea samar ien-op-ien oer te nimmen. Wol smite se nije ynsichten op dy’t oernommen wurde kinne.
It Eilân (Snits)
Histoarje en bebouwing
IYn de wyk s in wykferiening aktyf dy't wyksintrum wyksintrum It Roefke beheart. Foar it wykgebou wie lange tiid in sportfjild, mar dat is yn de jierren njoggentich beboud.
Iepenbiere romte
Belang
De iepenbiere romte is besibbe mei ûnder oare feilichheidsbelied, oerlêst, tagonklikheid, miljeubelied en sosjale partisipaasje.
Haïty
Haïty is in republyk op it westlik part fan it eilân Hispanjoala yn de Karibyske See. De haadstêd is Port-au-Prince. Haïty leit eastlik fan it eilân Kuba, en grinzet yn it easten oer 275 kilometer oan de Dominikaanske Republyk.
Iepenbiere romte
Lûd
De iepenbiere romte wurdt yn Nederlân net spesifyk beskerme tsjin lúdlêst. De Nederlânske wetjouwing hat it begryp lúdsgefoelige bestimmings, bygelyks wenten, dy’t beskerme wurde tsjin lûd. Somtiden bart dat allinne yn de foarm fan isolaasje fan de gevel, en wurdt it lûd yn de bûtenromte net oanpakt. Dêrneist wurde guon natoergebieten beskerme. Dat komt oan de oarder as bygelyks in dyk útwreide wurdt mei mear rydstroken.
Untwikkeling
In ûntwikkeling wêr’t in tal gemeenten yn Nederlân mei eksperimintearje is it tapassan fan de “dielde romte”. Yn Nederlân is it dit plan yntrodusearre troch Hans Monderman. It plan is oarspronklik ûntwikkele foar tapassings yn it ferkear. Stadichoan krijt it in bredere tapassing wêrby't it dielen fan iepenbiere romte op alderlei gebieten ûndersocht wurdt. It plan hat in sterke sosjale ynfloed; brûkers fan de iepenbiere romte wurde trochdat se net langer mear it brûkerstype oer in eigen part fan de iepenbiere romt beskikke twongen rekken te hâlden mei elkoar. Op dizze manear wurdt it elkoar tsjinkommen en ûnderlinge belutsenheid stimulearre.
Haïty
Haïty heart by de earste lannen fan de wrâld, is it lân polityk net stabyl en hat it de lêste jierren faak te krijen hân mei natoerrampen, foar it lêsten troch de ierdskodding yn jannewaris 2010. Troch dizze swiere ierdskodding waard in grut part fan it lân ferwoaste, dêr't benammen de haadstêd hurd by troffe is.
Iepenbiere romte
Semi-publike romte
De gongen en strjitten yn in winkelsintrum kinne ek as publyk plak beskôge wurde en kinne iepen wêze as de winkels ticht binne. Lykas de perrons fan in stasjon, wachtromten en iepenbier ferfier, somtiden is in kaartsje nedich, mar net altyd. In iepenbiere bibleteek is in iepenbiere romte.
Foar semi-publike romten kin krektere rigels fan tapassing wêze, wat kleankoades, bagaazje, reklame en ferfier (skateboarden, rôlredens ensfh.) oanbelanget.
Haïty
Lânskip
thumb|left|Wennings yn Kap-Haïty Haïty omfiemet it westlike part fan it grutte Antiljaanske eilân Hispanjoala (de eastlike helte foarmet de Dominikaanske Republyk. Ta it grûnbesit hearre ek de eilannen Gonâve en Tortue.
Fan it easten út nei it westen rinne fjouwer berchrigen troch it lân. De heechste berchpyk is Pic la Selle op in hichte fan 2,680 meter.
Skiednis
De oarspronklike ynwenners, de Arawak Yndianen - hja libben op it eilân Hispaniola doe't Kristoffel Kolumbus it ûntduts. Yn de neikommende 25 jier wienen alle Arawaks fermoarde.
Yn de iere 27e iuw, sette de Frânsen út ein mei har nije koloanje op Hispaniola, en yn 1697 ferkeapet Spanje it westlik part fan it eilân oan Frankryk, it hjoeddeistige gebiet Haïty. De Frânske koloanje, basearre op bosk en sûker besibbe yndustry, waard ien fan de meast wolwêzende eilannen yn it Karibysk gebiet, dit koe allinnich troch it bringen fan Afrikaanske slaven en it ferneatigjen fan de omjouwing.
Yn de lette 18e iuw kamen rekke as in heal miljoen Haïtaanske slaven ûnder Toussaint L'Ouverture yn opskuor. Nei in hurde bloedige striid, ferklearre Haïty himsels yn 1804 in ûnôfhinklike republyk. Hjoed de dei binne der in soad histoaryske tinkstiennen betinkend oan dy tiid; ien fan de grutsten is La Citadelle Laferriere.
Befolking
thumb|220px|right|Befolkingsûntwikkeling tusken 1961 en 2003 Eartiids waard it lân ynearsten troch de Yndianen befolke. De tsjintwurdige befolking fan Haïty stammet foar it grutste part ôf fan de Afrikaanske slaven dy't nei it lân brocht waarden en sprekke Kreyòl, in op it Frânsk basearre taal. Fierders is der in lytske Frânsktalige kloft fan healbloeden of mulatten, neikommelingen fan meastentiids in blanke heit en in swarte men, en dy't de belangrike posysjes fan it lân ynnimmen.
De grutte fan de befolking fan Haïty bestiet út om-ende-by njoggen miljoen persoanen en nimt hurd yn oantal ta. Der is in protte bernestjerte en analfabetisme, aids is wiidferspraat. In protte minske ferlitte it plattelân en gean nei de stêd te wenjen. Fanwege de grutte earmoede en de ûnfeilige situaasje emigrearre ek in soad nei de FS en de Dominikaanske Republyk.
Religy
It animistyske leauwen dat de slaven út Afrika meibrochten hat him op Haïty fermongen mei it katolike leauwen fan de Spaanske oerhearskers. Hjirút is Haïtiaanske foarm fan vodoe ûntstean. De katolike tsjerke hat besocht dizze vodoe út te rûgjen, mar sûnder súkses. It grutste part is offisjeel katolyk, mar in protte Haïtianen beöefenje dêrneist ek it vodou. De lêste desennia hat it protestantisme ek opgong makke.
Ekonomy
Hast 70,5% fan alle Haïtianen is ôfhinklik fan de agraryske sektor, hokker bestiet út lytse boerebedriuwen.
List fan planetoïden 8801-8900
Dit is in list fan planetoïden 8801-8900.
Vladimir Guerrier
Vladimir Ivanovich Guerrier (Russysk: Владимир Иванович Герье, sekuere transliteraasje: Vladimir Ivanovič Gjer'je; Moskou, 17 maaie 1837 – dêre, 30 juny 1919) wie in Russysk histoarikus, heechlearaar skiednis oan de Steatsuniversiteit Moskou fan 1868 oant 1904. As stichter fan de "Guerrier kursussen" wie er de wichtichste inisjatyfnimmer fan it heger ûnderwiis foar froulju yn Ruslân.
Guerrier wie teffens lid fan de doema fan de stêd Moskou, de Steatsried fan it Russyske Ryk en de Oktobristenpartij.
Guerrier's namme wurdt somtiids ek wol Ger'e yn it Latynske alfabet, mar sels hie er leaver Guerrier. As er wurk yn it Dútsk publisearre brûkte er de namme W. I. Guerrier.^