cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kleaster Reichenau
Bloeitiid
De abdij krige fan de Ottoanske keningen tal fan privileezjes en makke om it jier 1000 ûnder de abten Witigowo (985–997), Immo (1006–1008) en Berno (1008–1048) in twadde kulturele bloeitiid mei. Ut dy tiid datearje de ferneamde ylluminaasjes út it skriptoarium fan Reichenau en de fresko's yn de Joaristsjerke fan Oberzell of de historiografy fan in Hermann fan Reichenau († 1054) en Berthold fan Reichenau.
Delgong
Noch ienris soe it kleaster ûnder abt Abts Diethelm fan Krenkingen (1169–1206) bloeie, mar dernei sette troch de feroarjende sosjale en wittenskiplike omstannichheden in tiid fan geastlike en materiële delgong yn. It besykjen om herfoarmings troch te fieren mislearren ferskillende kearen en yn de twadde helte fan de 14e iuw wie al it kleasterbesit sels foar in skoft ferpâne. Yn 1367 ferkocht Eberhard fan Brandis lang om let alle besittings en rjochten fan it kleaster oan famylje. Yn it jier 1402 wennen der njonken de abt noch mar twa aadlike konvintshearen as muontsen.
Tsjin it ein fan de midsiuwen soe it benediktynske muontseideaal noch ienris syn yntree dwaan. De munster fan Mittelzell waard yn dy tiid mei in heechgoatysk koer ferlinge en de kronykskriuwer Gallus Oehem skreau in kleasterskiednis. De lêste abt fan it kleaster wie Markus von Knöringen, dy't it kleaster yn 1540 as prioriaat oerdroech oan de biskop fan Konstanz.
Opheffing
thumb|260px|It kleaster yn 1738 doe't de Hillich Bloedprosesje holden waard De mienskip besocht yn de rin fan de tiid ferskate kearen harren selsstannigens werom te krijen, mar yn 1757 waard it kleaster opheft. De gebouwen waarden yn it ramt fan it Reichsdeputationshauptschluss fan 1803 ûnteigene.
Nije mienskip
Op 13 juny 2004 waard de 'Cella Sankt Benedikt' offisjeel stifte en sûnt dy tiid libbet en wurket der wer in lytse benediktynske mienskip op it eilân. Sûnt 2017 waarden de muotsen oanfolle mei in pear benediktynske nonnen, dy't as belangrykste taak op Reichenau de sielssoarch fan de bewenners hawwe.
Kening Arthur
Kening Arthur, of eins Arthur Pendragon, byneamd the Once and Future King ("de Eardere en Takomstige Kening") is in legindaryske held út 'e Midsiuwske skiednis fan Grut-Brittanje. Hy is it sintrale personaazje yn 'e mânske syklus fan Arthurleginden, dy't ek wol The Matter of Britain ("De Britske Fertelstof") neamd wurdt. Der waard al oer him skreaun yn 'e âldste Welske teksten, en yn 'e Lette Midsiuwen wiene kening Arthur, syn frou Guinevere, syn hoftsjoender Merlyn, syn freon en rivaal Lânselot en de oare ridders fan de Rûne Tafel in favoryt ûnderwerp yn 'e hoaske literatuer fan û.m. Ingelân, Frankryk, Dútslân en de Nederlannen. Krekt as út oare ridderromans komt út ferhalen oer Arthur en syn ridders fan de Rûne Tafel faak it Midsiuwske ideaal fan 'e hoaske leafde nei foarren. Dat kening Arthur duorjend ta de ferbylding sprekt, docht bliken út 'e produksjes dy't de filmyndustry fan Hollywood allegeduerigen oan him wijd, lykas King Arthur (2004) en Tristan en Isolde (2006).
Eftergrûn en historisiteit
Neffens kroniken sawol as romans late Arthur it Keltyske ferset yn it hjoeddeistige Ingelân tsjin 'e ynfaazje troch de Angelen en Saksen oan 'e ein fan 'e fyfde en it begjin fan 'e sechsde iuw. De details fan dat barren binne lykwols fierhinne gearstald út 'e folkloare fan iuwen letter, oanfolle mei poere fantasij. It is dêrom mar tige de fraach oft Arthur wol wier bestien hat, in striidkwestje dy't yn fermiddens fan histoarisy noch altyd tige aktueel is. Oanhingers fan 'e teory dat er àl bestien hat, of alteast dat er basearre is op in histoaryske persoan, binne gauris fan betinken dat de fyfde-iuwske Romeinske legeroerste Ambrosius Aurelianus (Welsk: Emrys Wledig) dêr de bêste kandidaat foar is, al wurdt Lusius Artorius Kastus (út 'e twadde iuw) ek wol neamd.
Gearfetsjend kin sein wurde dat às Arthur wier bestien hat, hy nei alle gedachten alhiel net like hat op it personaazje út 'e lettere leginden. In krappe histoaryske eftergrûn fan 'e wiere persoan kin byinoar fandele wurde út ferskate boarnen, wêrûnder de Annales Cambriae, de Historia Brittonum en de skriuwerij fan Gildas. Arthur syn namme wurdt ek neamd yn iere poëtyske boarnen, lykas it Welske Y Gododdin.
Kranen
thumb|right|200px|Kraan De Kranen (Grus) foarmje it grutste skaai yn de famylje fan de Kraanfûgels (Gruidae). It skaai waard yn 1760 yntrodusearre troch Mathurin Jacques Brisson yn syn boek Ornithologie (fûgelkunde).
Kening Arthur
Eftergrûn en historisiteit
Op it mêd fan 'e Midsiuwske literatuer spilet kening Arthur de sintrale rol yn 'e mânske syklus fan Arthurleginden, dy't ek wol The Matter of Britain ("De Britske Fertelstof") neamd wurdt. Dit legindaryske literêre personaazje ûntjoech him (yn tsjinstelling ta de histoaryske Arthur) yn 'e tolfde iuw troch de populariteit fan it fantastyske en ferbyldingsrike Historia Regum Brittanniae ("Skiednis fan 'e Keningen fan Brittanje") fan Geoffrey fan Monmouth ta in figuer dêr't ynternasjonale belangstelling foar ûntstie. Yn guon Welsk- en Bretonsktalige ferhalen en gedichten dy't datearje fan foàr dit wurk, wurdt Arthur beskreaun as in grut kriger dy't syn lân tsjin minsklike en boppenatuerlike fijannen ferdigenet, of as in magysk figuer út 'e folkloare, dy't soms assosjearre wurdt mei de Welske oare wrâld, Annwn. Hoefolle fan syn ferhaal, dat yn 1138 reekaam, oft Geoffrey fan Monmouth oernaam of adaptearre út sokke eardere boarnen is ûnbekend. Yn 'e trettjinde iuw rekke de persoan fan Arthur sels yn 'e almar úttynjende Arthurleginden marzjinalisearre troch de opheaping fan bykommende ferhalen oer syn Ridders fan de Rûne Tafel.
It ferhaal
Nei't Uther op it slachfjild sneuvelet, folget Arthur him mei fyftjin jier op as kening fan Brittanje, wêrby't er syn rjocht op 'e troan bewiist troch in swurd út in stien te lûken dat inkeld de wiere troanopfolger loskrije kin. Hy fiert syn folk oan yn in rige fjildslaggen tsjin 'e Angelen en de Saksen, dy't har hichtepunt berikke yn 'e Slach by Bath. Neitiid ferslacht er de Pikten en de Skotten, foeget Skotlân by syn ryk en giet dan fierder mei de ferovering fan Ierlân, de Orkney-eilannen en Iislân.
Emmanuelle Béart
thumb|Emmanuelle Béart yn 2010 thumb|Emmanuelle Béart yn 2006 thumb|Emmanuelle Béart yn 2004 Emmanuelle Béart (Saint-Tropez of Gassin, 14 augustus 1963) is in Frânske aktrise dy't sûnt 1972 yn goed 50 films en telefyzjeproduksjes meispile hat. Fan 1996 oant 2006 wie hja ambastrise foar it Frânske Komitee fan UNICEF.
Béart wûn in César Award foar Bêste Understeunende Aktrise mei har rol yn de film Manon des Sources (1986). Fierders is hja sânris nominearre foar in César foar in akteur dêr't in soad fan ferwachte wurdt (Most Promising Actress) en foar Bêste Aktrise.
Jeugd
Emmanuelle Béart is de dochter fan de Italjaansk-Grykske aktrise Geneviève Galéa en de Libaneeske yngenieur en chansonnier Guy Béart. Sy wenne mei har bruorren en susters op in pleats yn Gassin yn de Provence]. Sy hiene thús gjin telefyzje dat Emmanuelle learde ferskes en lieten út de Frânske kultuer fan de radio. Sosjale belutsenens wie fansels yn it húshâlden.
Barnwert
It buorskip bestiet út trije huzen oan de foet fan in foar in part ôfgroeven wierde. De hichte fan de wierde is 2,3 meter boppe NAP. Yn de wierde binne bewenningspoaren en diggels fûn út ûnder oare de iere Izertiid, de Romeinske en de midsiuwske perioade.
De namme soe ôflaat wêze kinne fan it Aldfryske bar = bier, ûnbegroeid en wert = wierde.
Emmanuelle Béart
Jeugd
Op har 13e seach sy de film Mado mei Romy Schneider en fan dat stuit ôf woe hja aktrise wurde. Jierren letter waard sy nei Montreal yn Kanada stjoerd om Ingelsk te learen. Se wurke dêr ûnder oaren as au-pair. Regisseur Robert Altman trúne har oan om troch te gean mei toanielspyljen.
Barnwert
By de wierde hat eartiids de boarch of stins Fritsinga of Fritsinge stien.
Kening Arthur
It ferhaal
Nei in tolvejierrige frede wreidet er syn ryk fierder út mei Noarwegen, Denemark en Galje. Galje is noch altyd yn besit fan it Romeinske Ryk, wat ta in konfrontaasje mei Rome liedt. Arthur ferslacht dêrop de Romeinske keizer Lusius Tibearius yn Galje en stiet op it punt om Rome sels te bemasterjen as him it nijs berikt dat thús yn Brittanje syn omkesizzer Mordred de troan grypt hat en syn keninginne Guinevere ta frou nommen hat. Arthur keart dêrom werom nei hûs, dêr't er Mordred ferslacht en deadet yn 'e Slach by Camlann, yn Cornwall. Dêrby rekket er sels lykwols ek deadlike ferwûne. Hy draacht it bestjoer oer syn ryk oer oan syn famyljelid Konstantyn III en lit him nei it magyske eilân Avalon bringe om fan syn wûnen te genêzen, mar komt nea wer werom.
Hoefolle fan dit ferhaal oft Geoffrey fan Monmouth sels út 'e tomme sûgd hat, is in iepen fraach. Alle oare, faak tige bekende ferhaaleleminten fan 'e Arthurleginden binne optocht troch lettere skriuwers of basearre op ûnbelangrike details yn Geoffrey syn ferhaal. Sa komt de ridder Lânselot, de boezemfreon fan Arthur dy't it oanleit mei de kening syn oarehelte Guinevere, yn it orizjinele ferhaal net foar; hy wie in skepping fan 'e Frânske skriuwer Chrétien de Troyes, dy't ek de Hillige Graal oan it ferhaal tafoege. Pas yn lettere ferhalen ûntstiet it bekende byld fan Arthur dy't as de earste ûnder syn gelikensen yn it kastiel Camelot oansit oan 'e ferneamde Rûne Tafel, mei ridders as Lânselot, Gawain, Tristan, Parsifal, Galahad, Goreu en oaren. Ek de leginde dy't fertelt oer it swurd Excalibur (dat trouwens meastal net itselde swurd is as it Swurd yn de Stien) is fan letter datum; Arthur soe dit wapen ûntfongen hawwe fan 'e Frouwe fan de Mar, dy't him dermei bejeftige nei't er syn eigen swurd brutsen hie yn 'e striid mei kening Pellinore.
De ein fan Arthur syn bewâld wurdt yn 'e measte ferhalen ynlet troch de dieden fan syn boasaardige healsuster Morgan le Fay, dy't him op alderhanne wize skea besiket ta te bringen. Mei in oare healsuster fan sines, Morgause, dielt Arthur it bêd ear't er fan harren famyljebân weet hat, en út dy ynsestueuze relaasje wurdt Mordred berne, dy't dus sawol Arthur syn soan as syn omkesizzer is. Yn moderne ferzjes fan 'e Arthurleginde wurde Morgan le Fay en Morgause faak gearfoege ta ien personaazje, mar yn 'e Midsiuwske literatuer binne hja dúdlik ûnderskaat, hoewol't it allebeide dochters fan Gorlois en Igraine binne. It dûnkere figuer Mordred wurdt de grutte ferrieder fan syn heit, wat de Midsiuwske oertsjûging dat út ynsest inkeld kwea fuortkomme kin, krêft byset. Fan dat punt ôf folgje lettere ferzjes yn 'e regel deun de ferhaalline fan Geoffrey fan Monmouth. De leginde einiget mei it ûnthjit dat Arthur yn 'e takomst weromkeare sil. Op syn grêf soe stean: Hic iacet Arthurus, Rex quondam, rexque futurus ('Hjir leit Arthur, de Eardere en Takomstige Kening').
Iere boarnen
De namme fan Arthur wurdt foar it earst neamd yn in Welske gedicht Y Gododdin, út 594. De dichter Aneirin (±535-600) skriuwt dêryn oer ien fan 'e personaazjes: "Hy joech swarte ravens te iten op 'e bolwurken, hoewol't er gjin Arthur wie". Arthur syn namme komt ek foar yn oare iere Welske literatuer, bygelyks yn 'e gedichten fan 'e bard Taliesin (534-599). Letter dûkt Arthur op 'e nij op yn 'e Historia Britonum ("Skiednis fan de Brittanniërs"), fan 'e mûnts Nennius, út likernôch 830. Dat is in kompilaasje fan 'e iere skiednis en leginden fan Wales, wêryn't Arthur dux bellorum ("legeroanfierder") neamd wurdt ynstee fan rex ("kening"). Nennius beskriuwt tolve fjildslaggen dêr't Arthur oan dielnaam, mei as hichtepunt de Slach by Mons Badonicus, wêryn't Arthur persoanlik 960 fijannen deade hawwe soe.
Yn 'e Annales Cambriae ("De Annalen fan Wales") in kronyk út 'e tsiende iuw, wurde wichtige foarfallen beskreaun dy't tusken 447 en 954 plakfûn hawwe yn Wales, Ierlân, Ingelân en Cornwall. Der steane twa passaazjes yn oer kening Arthur, ien oer Mordred en ien oer Merlyn. Alle oare minsken dy't yn 'e kronyk neamd wurde, hawwe echt bestien. Dêrfandinne dat dit as in bewiis oanfierd wurdt dat Arthur, Mordred en Merlyn ek echt libbe hawwe. Neffens de Annales Cambriae stoaren Arthur en Mordred yn 'e Slach by Camlann, yn it jier 537. Oer Merlyn wurdt sein dat er yn 573 sljochtsinnich waard.
It Welske ferhaal Culhwch en Olwen stammet nei alle gedachten út 'e alfde iuw. Hjiryn wurdt fertelt hoe't Culhwch oan it hof fan kening Arthur komt om dy syn help te freegjen, om't er mei Olwen, de dochter fan in reus, trouwe wol. Arthur, dy't famylje fan Culhwch is, stjoert seis fan syn bêste ridders mei om Culhwch te helpen. Dêrûnder binne Kay (yn it Welsk Cai neamd), Bedivere (Bedwyr) en Gawain (Gwachmei).
Yn 'e tolfde iuw waard in stikmannich hilligelibbens fan Welske hilligen út 'e sechsde iuw troch Welske mûntsen op papier setten. Ek dêryn wurdt Arthur ferskate kearen neamd. As fertsjintwurdiger fan it âlde Keltyske heidendom wurdt er yn 'e hilligelibbens lykwols ôfskildere as in barbaarsk kriger ynstee fan 'e nommele hearsker út 'e wrâldske romans út dyselde tiid. Fierders steane der in protte ferwizings nei kening Arthur yn 'e saneamde Welske Triaden (eins Trioedd Ynys Prydein, "Triaden fan it Eilân Brittanje"). Dat binne teksten mei fragminten út 'e Welske folkloare, mytology en skiednis, dy't sammele binne yn groepkes fan trije. De âldste kolleksje fan triaden stiet yn in manuskript dat datearret út 'e trettjinde iuw.
Emmanuelle Béart
Wurkpaad
Werom yn Frankrijk, fjouwer jier letter, spile se har earste rol yn de telefyzjesearje Raison perdue (1984). Wylens krige sy toaniellessen fan Jean-Laurent Cochet. Ek yn de jierren dêrnei spile sy yn ferskate films, dêr't faak in protte bleat yn te sjen wie. Tsjintwurdich docht se noch út en troch mei oan in spylfim, sa as yn Mission: Impossible I út 1996 mei tsjinspilers as Tom Cruise en Jon Voight. Yn François Ozon syn musical 8 femmes (2002) spile sy in sensueel keamerfamke, mei ûnder oaren Isabelle Huppert, Catherine Deneuve en Fanny Ardant as tsjinspylsters. Yn Nathalie (2003) spile sy in prostituee, mei Fanny Ardant en Gérard Depardieu as har tsjinspilers.
Priveelibben
Yn 1984 moete sy Daniel Auteuil by it draaien fan de film Der Filou (L’amour en douce). Foardat de film dien wie, wienen sy al troud; yn 1994 folge in skieding. Ut dit houlik krige sy in dochter. Teffens hat sy in soan fan de muzikant en produsint David Moreau.
Augustus 2008 troude Bréart yn har Belgyske wenplak Genappe mei skriuwer-akteur Michaël Cohen. Hy publisearre yn 2007 de roman Ça commence par la fin. Béart soe model stien hawwe foar de romanheldinne Gabrielle.
Neist har filmwurk is Béart ek bekend fan har sosjale aktvisme. Sy wie as ambassatrise foar UNICEF ûnder mear belutsen by projekten foar bernesoldaten yn Sierra Leöane en AIDS-bestriding. Doe't guon oerheden har net oan de makke ôfspraken holden, wie Béart sa teloarsteld dat sy har funksje oerjoech. Sy protestearre ek tsjin de Frânske anti-ymmigraasje wetjouwing. Yn 1996 helle sy it nijs by it ferdigenjen fan de rjochten fan de "sans-papiers" (yllegale ymmigranten); de plysje helle Bréart en har meistanners doe út in troch harren besette Paryske tsjerke wei.
Tsjerk Hiddes de Vries
thumb|Tsjerk Hiddes troch [[W.F. Bloem ]] Tsjerk Hiddes de Vries ek wol koartwei Tsjerk of Tjerk Hiddes neamd, (Seisbierrum 6 augustus 1622 - Flissingen 6 augustus 1666) wie in Frysk floatfâd en seeheld. In omkesizzer fan in him, Hidde Sjoerds de Vries makke ek karriêre by de Admiraliteit fan Fryslân.
Libben
Tsjerk Hiddes waard berne yn Seisbierrum op in ienfâldich boerespultsje. Hy wie de twadde soan fan Hidde Sjoerds en Swab Tjeirckdochter, pas letter neamde er him De Vries. Al op tolve jierrige leeftyd gie er op see. Yn 1648 boaske hy in famke út Harns, Nantsje Atses. Hja setten harren yn Harns nei wenjen.
Tjerk Hiddes begûn earst by de boargerskipfeart mar soe letter in legindarysk lid fan de Admiraliteit fan Fryslân wurde. Yn 1658 wie er gesachfierder op it wapene transportskip Judith. Hy moast de float fan Van Wassenaar nei de Sont befeiligje en wylst er dat die makke er trije Sweedske skippen ta bút.
Hy bleau net lang foar de keapfardij oan it wurk. Op foardracht fan de Fryske Admiraliteit krige er yn 1665 it befel oer it oarlochsskip d'Elf Steden yn it fjirde eskader fan luitenant-admiraal Auke Stellingwerf. It eskader foer op 24 maaie fan dat jier út om wrake te nimmen op de Britten foar in net oankundige oanfal op weromkommende keapfeardijskippen. Yn de rampsillich ferrûne seeslach foel Tsjerk Hiddes sa bot op dat hy syn luitenant-admiraal, dy't de slach net oerlibbe, opfolge.
Yn de simmer fan 1666 gie er op 'e nij de striid mei de Britten oan. Syn floatferbân waard yn de foarhoede yndield by de luitenant-admiraal fan Seelân, Cornelis Evertsen. De hiele float stie ûnder befel fan admiraal Michiel Adriaenssoan de Ruyter. De Fjouwerdeiske Seeslach waard ien mei in glorieuze oerwinning, dêr't Tsjerk Hiddes mei syn flaggeskip Grut Frisia op 'e nij by útblonk.
Twa moanne letter kaam it wer ta fjochterij mei de Britten, diskear mei foar Tsjerk Hiddes needlottige ôfrin. Hy focht opnij mei in soad moed yn de foarhoede, mar rekke dêrby swier ferwûne. By Flissingen waard hy oan lân brocht om fersoarge te wurden, mar hy liet dêr op syn jierdei yn 1666 it libben. Fryslâns grutste admiraal is begroeven yn de Grutte Tsjerke yn Harns.
Tjerk Hiddes waard postúm, fjouwer dagen nei syn dea, heit fan Tjerk Hiddes de Jongere. De mem, Nantsje Atses, ferstoar oan de gefolgen fan de befalling. De Admiraliteit fan Fryslân hat der foar soarge dat de soan fan Tjerk Hiddes ek as Tjerk doopt waard, en joech de wees in jierjild dat gelyk wie oan in kapteinswedde. Tjerk Hiddes jr. soe letter ek nei see gean en kaptein wurde.
Hynstesport op de Olympyske Simmerspullen 1992
De Olympyske Simmerspullen 1992, ek wol de XXVe Olympiade neamd, waarden yn 1992 hâlden yn Spanje yn de Katalaanske haadstêd Barcelona. De hynstesport waard hâlden yn it Reial Club de Polo de Barcelona.
Dressuer
{| width=100%
Eventing
{| width=100%
Springe
{| width=100%
Sven Kramer
Sven Kramer (Aldskoat, 23 april 1986) is in Fryske reedrider út Aldskoat. Hy is in soan fan âld maraton- en reedrider Yep Kramer.
Hynstesport op de Olympyske Simmerspullen 1992
Medaljespegel
De top sân fan lannen dy't by de hynstesport medaljes wûn ha op de Olympyske Simmerspullen fan 1992.
Sven Kramer
Karriêre
thumb|250px|Kramer yn de belslide op Thialf Yn 2004 wûn Kramer, noch mar 18 jier, en dêrmei junior, ûnferwachts it Nederlânsk kampioenskip reedriden oer-alles yn Thialf. Dêrmei fertsjinne hy in startbewiis foar syn earste Europeesk Kampioenskip, dêr't hy op 9 jannewaris 2005 twadde waard. Krap in moanne letter, op 6 febrewaris, waard hy yn Moskou tredde op syn earste wrâldkampioenskip oer-alles.
Op 19 novimber 2005, ûnder de tariedings foar de Olympyske Winterspullen 2006 yn Turyn, ferbettere Kramer by in Wrâldbekerwedstriid yn Salt Lake City it wrâldrekord op de 5.000 m fan Chad Hedrick, dat net mear as in wike âld wie. Yn de wedstriid tsjin Carl Verheijen kamen beide ûnder de tiid fan Hedrick, mar Kramer kaam yn de lêste bocht ûnder syn tsjinstanner troch en sette in nije wrâldrekordtiid fan 6.08,78. Op 11 febrewaris waard er efter dyselde Chad Hedrik twadde op de 5.000m op de Olympyske Spullen.
Tales fan Milete
Biografy
Der wurdt sein dat hy yn steat wie om in sinnefertsjustering te foarsizzen; grif dy fan 585 foar Kristus. Mooglik hat hy syn kennis oer stjerrekunde opdien hat op in reis nei Babylon ta. Oaren wolle hawwe dat dizze macht him tadichte waard omdat hy no ienkear de gelearde was, en gelearden dit foarsizze kinne moasten. Hoewol't der yn de âlde kultueren ek lju wiene dy't kosmyske ferskynsels foarsizze koene en ferskate teoryen hiene oer it universum, wienen dit gjin filosofen. Want Thales hie twa útgongspunten:
Sven Kramer
Karriêre
In seizoen letter kaam Kramer hielendal los. Hy wûn trije ôfstânen op it NK Oer-alles. Twa moanne letter wint Kramer yn Kollalbo it JK Oer-alles. Mei twa nije wrâldrekords, op de 5.000 en de 10.000 meter, waard er mei oermacht kampioen. Noch ris fjouwer wiken letter liet Kramer yn Thialf op It Hearrenfean opnij sjen de bêste te wêzen. Hy wûn de 5.000 en de 10.000 meter, waard op de 500 meter fiifde en op de 1.500 meter tredde. Dêrmei waard Kramer Wrâldkampioen Oer-alles.
Priveelibben
Kramer hat sûnt begjin 2008 in relaasje mei hokkyspylster Naomi van As. Op 21 oktober 2018 kaam harren earste bern te wrâld, in sûne dochter mei de namme Kae Robin Kramer.
Tales fan Milete
Biografy
1 - Konklúzjes oer it universum meie suver en allinne basearre wurde op it universum sels (dus net op goaden).
2 - Opfettings moatte basearre wurde op arguminten.
Dit binne útgongspunten dy't de filosofy oars meitsje as oare dissiplines, útgongspunten dy't lykwols noch altiten jilde.
Neffens de (Grykske) oerlevering hat hy ek yn Egypte west, yn in tiid dat de Egyptners net mear by steat wiene de hichte fan harren piramides te berekkenjen, en soe hy dat harren leard hawwe troch de lingte fan it skaad te mjitten op it momint dat ús skaad allike lang wie as wysels. Soks is dus gjin yngewikkelde berekkening mar allinnich de observaasje dat as it skaad fan in minsk like lang wie as dy minsk, soks ek wol foar oare objekten jilde soe. It is net ûnmooglik dat hy dizze trúk fan de Egyptners leard hat ynstee fan oarsom.
Thales moat ek by steat west hawwe om fan de kust ôf de ôfstân ta in skip te berekkenjen troch de ôfstân tusken twa punten op te mjitten, en de hoeke wêrûnder it skip fan dy punten ôf sjoen waard. Omdat hy troch syn earmoede beskimpe waard, sette hy al syn jild yn om alle oliveparsen te hieren foar it begjin fan de rispinge. As monopolist koe hy no woekerprizen freegje foar dy parsen, en bewiisde hjirmei dat filosofen best jild fertsjinje kinne as se wolle, mar dat harren belangstelling earne oars leit.
Wetter
thumb|Milete binnen it [[Lydje|Lydysk keninkryk ûnder easterske ynfloed]] Hy wurdt ornaris de earste westerske filosoof neamd, mar it ynsjoch ûntstiet geandewei dat hy trochbout op kennis dy't al yn syn eigen bertestreek, Lyts-Aazje en yn it Alde Egypte bestie. Wol unyk is grif dat syn útspraak oer wat de basis fan alle dingen is, de oerstof. Thales miende dat dizze oerstof wetter wie, omt dat it dúdlikst fazeferoarings ûndergiet. As iis teit krijst wetter, as dat ferdampt krijst stoom. Boppedat mienden de Griken dat troch "fierder fertinjen" fan stoom lucht ûntstiet. Fierders ûntspringe der planten út de drûge grûn as it reind hat en einiget elke landmassa yn wetter. De oerstof wie dus water, en alles wie dêrút ea ûntstien. It wie de oarsprong fan de dingen.
Syn útspraak 'alles is wetter' is bjusterbaarliker as't it yn it earste oankommen liket. It is net sasear de ynhâld fan dizze útspraak, mar de formule. De formule is: 'Alles is...'. Thales siket om in natuerlike oarsaak fan alle dingen dêr't it gaoatyske ferskaat yn de werklikheid nei werombrocht wurde kin. Hy is dêrmei de grûnlizzer fan it reduksjonisme. Hy siket it begjinsel fan alle dingen net by goaden, mar yn de natoer sels, en hy mient dat dy oarsaak kenber is. Dit wol lykwols net sizze dat Thales in wrâld sûnder goaden foarstelt. Oan de oare kant is syn teory, neist reduksjonistysk, ek naturalistysk. Thales ferklearret de wrâld mei analogy-redenearrings: yn de wrâld om ús hinne groeie wêzens troch wetter en is it sied dêr't sy út ûntstean meastal fochtich. Dizze nije benadering is dan wol wat rûch en yndirekt, mar is wol in earste poging om de natuer rasjoneel te ferklearjen. Yn dy sin is dit it meast baanbrekkende elemint út de filosofy fan Thales.
Aristoteles fertelt oer Thales dat "hy tocht dat de ierde op water dreau". De ierde driuwt op in soarte flot op de oeroseaan dêr't se ea út fuortkomd is. Mei dit primitive model koe Thales op in ynsichtlike wize ferklearje wêrom't de ierde (alteast yn ús belibjen) yn rêst is en wêrom't der ierdbevings barre. Ierdbevings binne dus gjin godlike willekeur, mar normale natuerlike ferskynsels dy't op in stuit wol barre moatte. Ek tocht hy dat in magneet besiele wie, omdat se izer oanluts.
Stellingen fan Thales
Dizze "Stelling fan Thales" wurdt yn boek VI fan de Eleminten fan Euklides deeglik bewiisd.
Maria Sibylla Merian
thumb|Maria Sibylla Merian Maria Sibylla Merian (Frankfurt am Main, 2 april 1647 - Amsterdam, 13 jannewaris 1717) wie in Dútske keunstneresse en entomologe dy't planten en ynsekten bestudearre en dêr detaillearre tekeningen fan makke. Har waarnimmingen en dokumintaasje fan de metamorfoaze fan rûpen oant flinters binne in wichtige, mar net sa bekende, bydrage oan de entomology. Foar safier't witten is wie sy de earste dy't ynsekten mei de planten dêr't sy op libje tekene hat.
Maria Merian wie in healsuster fan de graveur Caspar Merian.
Ganges
thumb|260px|Ofwetteringsgebiet fan de Ganges De Ganges is de grutste en meast wichtige rivier fan Yndia en Bangladesj mei in totale lingte fan 2510 km. Hy begjint op de Gangotrigletsjer yn de Yndiaaske steat Uttarakhand, tichteby de grins mei de Sineeske autonome regio Tibet, en mûnet út yn de Golf fan Bengalen.
Beskriuwing
De delling fan de Ganges is tichtbefolke; likernôch in tredde part fan de Yndiaaske befolking libbet dêr. Guon wichtige stêden dy't aan de haadstream fan de Ganges lizze binne Farrukhabad, Kanpur, Allahabad, Vanarasi, Patna en Chandpur. Oan sydrivieren en ôfspjaltings fan de Ganges lizze ûnder oaren Delhi, Lucknow, Daka en Kalkutta.
Yn it suden is de rivier tige ôfspjalte. Yn de Gangesdelta is in grut tal eilannen, lykas Dakhin Shahbazpur, Hatia, Súd-Hatia en Sandwip. De gânse delta fan de Ganges en de Brahmaputra omfiemet suver gâns Bangladesj.
Religieus belang
Foar de hindoes is de Ganges in hillige rivier. Hindoes ferearje de riviergoadinne Ganga, dêr't om de tolve jier in festival fan 55 dagen foar fierd wurdt. Ek bûten it festival om lûke elts jier miljoenen hindoes nei stêden oan de Ganges om harren siel te suverjen troch harren yn de rivier te waskjen. As hindoes komme te ferstjerren, wurde se kremearre. Harren jiske wurdt dêrnei as it kin yn de Ganges smiten.
Natoer en milieu
De gaviaal en de gangesdolfyn komme yn de rivier foar.
De Ganges is ien fan de meast fersmoarge rivieren yn 'e wrâld. Yn 2011 stelde de Wrâldbank 1 miljard dollar ta beskikking foar it skjinmeitsjen fan de Ganges. De fersmoarging wurdt feroarsake troch húskeguod, fan minskilik komôf en gemysk guod. Troch it op in soad plakken ûntbrekken fan rioel komt de trochgong fan de bewenners om de rivier hinne gauris streekrjocht yn de rivier telâne. Tagelyk wurdt it rivierwetter brûkt om te itensieden en om yn te badzjen, itjinge foar ûnbidich grutte sûnenssrisiko's soarget.
Ein maart 2017 joech it heechgerjochtshôf fan de Yndiaaske dielsteat Uttarakhand rjochtspersoanlikheid oan twa rivieren, de Ganges en de Yamuna. Yn de praktyk wurdt it hanthavenjen lykwols yn hannen lein fan deselde oerheid dy't it riviermilieu niet behoedzje koe.
Bernhard Mets
Jonker Bernhard Mets, ek: Metz, Metzsch, Metsk, waard mei de ridders W. fan Schaumburg en W. fan Harrys en mei jonker Nittert Foks yn 1498 troch Albrecht fan Saksen, beselskippe troch de ôffurdigen foar Westergoa, nei Fryslân stjoerd om it lân foar him yn besit te nimmen en neamd kertier te beskermjen tsjin de frjemde feinten. Oan de dêrop folgjende gefjochten hat ek jonker Bernard meidien, benammen oan dy, dy't levere waarden tsjin de bewenners fan Sânwâlden om dyen te ûnderwerpen. Sa die hy mei oan de tocht dêrhinne dy't al yn Akkrum staakt waard (1 juny 1498), omdat de wâldlju de tafier fan geskut en libbensmiddels wisten te ûnderskeppen en fierder it lân by Aalsum ûnder wetter setten. Om Pinksteren hinne wie der in nije tocht, dêr't ek Metsch oan meidie. Dizze tocht, fan Starum út ûndernomd, late ta in grutte oerwinning op de net oefene wâldlju dy't, fertrouwende op harren oermacht, sels de komst fan harren Ljouwerter bûnsmaten net ôfwachte hienen. Gaasterlân waard dêrnei brânskatte.
Foar jonker Metsch duorre de rêst net lang. Al op 29 july gie hy mei jonker Slens (Slenitz) en jonker Hans fan Grumbach en harren kriichsfolk út Snits nei Aelsum om fan dêrút de wâlden yn te lûken. Mar nochris waarden de slûzen iepensetten en moasten se sûnder eat bedijd te hawwen nei Snits werom.
Dêrnei wurdt lange tiid neat mear fan Mets heard. Seker is wol dat hy ek de soannen fan hartoch Albrecht tsjinsten bewezen hat. Sa wie hy de fertsjintwurdiger fan harren partij op de deifeart, dy't yn Ksanten bepaald waard ynstee fan yn Dimter. Foar Dimter hie de biskop fan Utert al frijgeliede oanfrege ten bate fan de Grinzers (1505). Mets wie yn dy tiid amtman yn Harns.
Yn 1512 treffe wy him oan as ien fan de reginten en rieden fan it Hof fan Fryslân; trouwens ek noch yn 1514, dus ûnder it bestjoer fan greve Everwyn fan Bentheim. Hy sil koart dêrnei grif, mei de ûndergong fan it Saksyske bestjoer, ek út Fryslân ferdwûn wêze.
Yn deselde tiid of wat earder komt de ( grif in neisiet fan Bernard) Hans Metsch foar, en wol as ûndermaarskalk fan hartoch Ernst fan Saksen (1464-1465).
Angelsaksyske talen
De Angelsaksyske talen foarmje in lyts taalgroepke, dat tegearre mei de Fryske talen de Noardwestgermaanske taalkloft opmakket. De Angelsaksyske talen wurde fan oarsprong sprutsen op 'e Britske Eilannen en binne neamd nei it Angelsaksysk (of Aldingelsk), dêr't alle talen fan dizze groep har út ûntjûn hawwe. Ta de Angelsaksyske talen hearre twa libbene talen, it Ingelsk en it Skotsk, dy't mei-inoar yn 2004 likernôch 325 miljoen sprekkers hiene.
Taalbesibskip
De Angelsaksyske talen binne nau besibbe oan 'e Fryske talen, dêr't se de Noardwestgermaanske taalgroep mei foarmje. Lykwols, troch harren ûntwikkeling op it eilân Grut-Brittanje hawwe de Angelsaksyske talen in folslein oare taalûntwikkeling trochmakke as dy dy't de Fryske talen op it Jeropeeske fêstelân hân hawwe.
Talen
De Angelsaksyske taalgroep bestiet út twa libbene en twa útstoarne talen, mei dêropta noch guon histoaryske fariëteiten dy't ta de beide libbene talen rekkene wurde. De grutste en wichtichste Angelsaksyske taal is fansels it Ingelsk, dat hjoed de dei troch likernôch 324 miljoen minsken yn 'e wrâld as memmetaal sprutsen wurdt. It Ingelsk hat him fia it Midingelsk út it Angelsaksysk of Aldingelsk ûntwikkele, en is sûnt de santjinde iuw troch kolonisaasje en emigraasje oer in grut part fan 'e wrâld ferspraat, sadat it hjoed de dei net inkeld de dominante taal is yn Grut-Brittanje, mar ek yn Ierlân, de Feriene Steaten, Kanada, Austraalje, Nij-Seelân, Súd-Afrika en in stikmannich lytsere lannen en territoaria, benammen yn it Karibysk Gebiet.
De iennichste oare libbene Angelsaksyske taal is it Skotsk, in minderheidstaal dy't yn it Skotske leechlân, dielen fan Noard-Ierlân en it uterste noarden fan 'e Ierske Republyk sprutsen wurdt troch likernôch oardel miljoen minsken, wêrûnder (neffens de Britske folkstelling fan 2011) 165.000 memmetaalsprekkers. Ek it Skotsk is, fia it Midskotsk en it Aldskotsk, fuortkommen út it Aldingelsk, mar om't dy taal yn it foar 1707 ûnôfhinklike Skotlân in hiel oare ûntwikkeling trochmakke as yn Ingelân, hat it him dêr ta in oare taal ûntjûn.
Njonken it Ingelsk en it Skotsk wurde ek it Fingaalsk en it Yola ta de Angelsaksyske talen rekkene. Dat wiene súdwestlike Midingelske taalfarianten dy't sprutsen waarden yn Ierlân en dy't gauris as aparte talen beskôge wurde. Beide binne lykwols om 'e midden fan 'e njoggentjinde iuw hinne útstoarn. Guon taalkundigen rekkenje fierders ek it Anglo-Romany ta de Angelsaksyske talen, dat in mingtaal is fan wenweinbewenners út Ingelân. De kreoalske talen op basis fan it Ingelsk wurde yn elts gefal net ta de Angelsaksyske talen rekkene, want hoewol't dy op it mêd fan 'e wurdskat witwat oan it Ingelsk ûntliend hawwe, is harren grammatika totaal oars.
Djipswâl (Súdhorn)
Djipswâl (Nederlânsk en offisjeel: Diepswal) is in buorskip/streek yn de gemeente Westerkertier yn Grinslân.
Djipswâl bestiet út inkele huzen oan de "stille" kant fan it Hoendjip — oan de "drokke" kant is de provinsjale wei fan Enumatil nei Briltil.
De lizzing ferklearret ek fuort de namme: lizzen op de wâl (= kaai of ouwer) lâns it (Hoen)djip. De kaai is de wetterskieding fan de Fanerpolder. De wei nei it gemaaltsje fan it Moledjip, fan dizze polder is dan ek de ienige (dearinnende) dyk fan it buorskip.
List fan planetoïden 50801-50900
Dit is in list fan planetoïden 50801-50900.
List fan planetoïden 12201-12300
Dit is in list fan planetoïden 12201-12300.
Wetterpolo op de Olympyske Simmerspullen 1984
De Olympyske Simmerspullen 1984 ek wol de XXIIIe Olympiade neamd waarden yn 1984 yn Los Angeles, de Feriene Steaten hâlden. De wetterpolokompetysje wie yn it Raleigh Runnels Memorial Pool.
Theun de Vries
Theunis Uilke de Vries (Feanwâlden, 26 april 1907 - Amsterdam, 21 jannewaris 2005) wie in bekroand Nederlânsk skriuwer, dichter en oersetter fan Frysk komôf. Hy wie in kommunist en skreau benammen histoaryske en maatskiplike romans, mar dêrnjonken ek gedichten, toanielstikken, harkspullen, biografyen en essays. Syn wurk is grutdiels yn it Nederlânsk, mar foar in lyts part yn it Frysk, wylst guon fan syn Nederlânske boeken letter oerset binne.
Libben
Theun de Vries kaam yn 1907 te wrâld yn Feanwâlden, as ienlingsbern yn 'e doperske húshâlding fan Sjoerd de Vries en Elisabeth Dijkstra. Yn 1920 ferfear er mei syn heit en mem nei Apeldoarn, dêr't syn heit molktaper waard. De Vries siet dêr op it gymnasium, mar makke de skoalle net ôf. Yn syn gymnasiumtiid waarden syn earste sjoernalistike wurken al útjûn yn it tydskrift Jong Nederland. Yn 'e fjirde klasse ferliet er it gymnasium en folgde doe in bibleteekoplieding yn Hilversum en Utert.
Dêrnei wurke er in hoartsje as assistint yn 'e bibleteek te Hilversum, dêr't er him yn 1928 ek nei wenjen sette. Letter wurke er as kranteman yn Leardaam. Yn 1932 troude er mei Aafje Vernes; hja krigen ien bern. Yn 'e tritiger jierren ferhuze er mei syn gesin nei Snits, dêr't er wurk fûn yn 'e bibleteek. Yn 1936 waard De Vries lid fan 'e CPN, en yn 1937 ferfear er op 'e nij, diskear nei Amsterdam. Hy kearde werom nei de sjoernalistyk en waard redakteur fan De Tribune (letter De Waarheid) en De Vrije Katheder. Op 17 maart 1938 einige syn houlik yn in skieding. (Yn 1945 troude De Vries lykwols fannijs mei syn eks-frou. Op 'e nij krigen se tegearre in bern. Aafje de Vries-Vernes stoar op 8 jannewaris 1975 te Amsterdam.)
Yn 'e Twadde Wrâldoarloch siet De Vries yn 't earstoan ûnderdûkt op 'e Feluwe, yn 'e omkriten fan Nunspeet. Yn dy tiid soed er Gerard van het Reve sr. swartmakke hawwe, dy't er fan faksistyske sympatyen beskuldige, nei't letter bliken die op grûn fan foutive ynformaasje. Nei de oarloch ûntstie dêrtroch in oanhâldende fete mei Gerard van het Reve (jr.). Letter yn 'e oarloch siet De Vries yn it ferset en waard er oppakt troch de Dútsers. Hy waard ynternearre yn Kamp Amersfoart, dêr't er nei tsien moannen troch it ferset út befrijd waard.
De Vries siet in hoartsje foar de CPN yn 'e Amsterdamske gemeenterie en wie yn 1946 kandidaat foar de CPN by de Twadde Keamer-ferkiezings, mar waard net keazen. Fan 1949 oant 1968 wied er lid fan it haadbestjoer fan 'e CPN. Syn stellingname yn it foardiel fan 'e Sovjet-Uny waard him yn 'e tiid fan 'e Kâlde Oarloch troch syn kollega's tige kwea-ôf nommen en hy rekke alhiel isolearre. Lykwols hold er hoek. Hy besocht de Praachske Kûp (de kommunistyske steatsgreep yn Tsjechoslowakije) fan 1948 en it Russyske delslaan fan 'e Hongaarske Opstân fan 1956 te behimmeljen en yn 1953 skreau er in lofliet op Stalin.
Mar nettsjinsteande syn politike opfettings sette er yn 1963 Een Dag uit het Leven van Ivan Denisovitsj oer, in roman fan Aleksander Solzjenitsyn oer de ûnderfinings fan finzenen yn 'e gûlachkampen fan Sibearje. De CPN liet de hiele oplaach ferneatigje. Pas yn 1971 briek er mei de partij om't er it net mear lykfine koe mei de oerhearskjende opstelling fan de Sovjet-Uny. Yn 1982 rekke De Vries mei psychiatryske help fan syn yn 'e oarloch oprûne kampsyndroom ôf. Hoewol't er op syn achtentachtichste sei net mear te ferwachtsjen dat er noch skriuwe soe, bleau er suver oan syn dea ta oan it wurk. De Vries ferstoar op 97-jierrige âldens yn jannewaris 2005 oan komplikaasjes nei ferskate opienfolgjende longûntstekkings.
Wurk
De Vries, dy't op syn achttjinde debutearre, hat mear as 170 titels publisearre, wêrûnder bekende wurken as de naturalistyske roman Stiefmoeder Aarde en de oarlochsroman Het Meisje met het Rode Haar, oer fersetstriidster Hannie Schaft. Hy skreau benammen histoaryske en maatskiplike ferhalen, earst mear út romantysk eachpunt, mar letter almar mear as fehikel foar syn politike ideeën. Behalven as skriuwer wied er ek aktyf as dichter, oersetter en toaniel- en harkspulskriuwer. Hy makke wol gebrûk fan pseudonimen as "Sybrand Vos", "A.Th. van Nieulandt", "M. Swaertdrager" en "Ibn-Askari". Mei syn wurk hat er in ferskaat oan wichtige literatuerprizen wûn, mei dêrunder yn 1962 de P.C. Hooft-priis. In part fan syn wurk is yn it Frysk, wylst guon oaren fan syn boeken letter yn it Frysk oerset binne. Op 1 april 2005 is yn syn berteplak Feanwâlden it Theun de Vries Genoatskip oprjochte.
Prizen
Oan De Vries waard ek de sulverne medalje fan 'e stêd Amsterdam takend.
Snowboarden op de Olympyske Winterspullen 2018
It Snowboarden op 'e Olympyske Winterspullen 2018 waard fan 10 oant en mei 24 febrewaris hâlden yn it Bokwang Phoenix Park en it Alpensia Jumping Park. yn Daegwallyeong-myeon en Pyeongchang yn Súd-Koreä. It ûnderdiel de big air stie dit jier foar it earst op it programma fan de Olympyske Spullen.
Medaljespegel
De top-8 fan lannen dy't by it snowboarden medaljes wûn ha tidens de Olympyske Winterspullen fan 2022.
Chewbacca
Chewbacca (útspr.: [ʧuːˈbɑːkɑ], likernôch: "tsjûû- baa -ka", byneamd Chewie (útspr.: [ˈʧuːwi], likernôch: " tsjûû -y"), is in ferneamd fiktyf personaazje út 'e Star Wars-franchise, dat mids 1970-er jierren betocht waard troch de Amerikaanske filmmakker George Lucas. Hy is in twahûndert jier âlde, bûtenierdske Wookiee fan 'e planeet Kashyyyk. Yn 'e franchise is er in smokkelder en de ko-piloat fan Han Solo yn it romteskip de Millennium Falcon. Mei syn freon Han jout Chewbacca him by it Rebelleferbûn tsjin it skrikbewâld fan it Galaktysk Keizerryk, "lang ferlyn yn in stjerrestelsel fier, fier fuort".
Chewbacca makke it alderearst syn opwachting yn Star Wars: From the Adventures of Luke Skywalker, de ferboeking fan 'e earste Star Wars-film, dy't yn 1976 útkaam, in jier foàr de film. Hy is lykwols it bekendst út 'e oarspronklike Star Wars-filmtrilogy (1977-1983), wêryn't er spile waard troch akteur Peter Mayhew. Krapoan fjirtich jier letter dielde Mayhew deselde rol yn 'e film Star Wars: Episode VII – The Force Awakens (2015) mei Joonas Suotamo. Yn 'e oare dielen fan 'e Star Wars-ferfolchtrilogy en de spin-off-film Solo: A Star Wars Story (2018) naam Suotamo de rol hielendal oer.
Ynspiraasje
De kreaasje fan Chewbacca troch Star Wars-betinker George Lucas as in sêfsedige, hierrige ko-piloat dy't gjin minsklike talen sprekt, waard ynspirearre trochdat Lucas in "grutte bear fan in hûn" hie, dy't altyd rjochtop sittend op 'e passazjiersstoel fan syn auto meiried. De namme 'Chewbacca' soe sadwaande ûntliend wêze oan it Russyske wurd собака, sobaka, dat "hûn" betsjut.
Uterlik
Chewbacca is in Wookiee. De Wookiees binne in ras fan yntelliginte bûtenierdske wêzens dy't ôfkomstich binne fan 'e planeet Kashyyyk. Mei't har stimbannen dêr net de juste foarm foar hawwe, kinne se gjin minsklike talen sprekke. Wookiees binne tige behierre en drage gjin klean. Se binne ek tige lang fan stal en bjusterbaarlike sterk.
De oarspronklike fertolker fan 'e rol fan Chewbacca wie de Ingelske akteur Peter Mayhew, dy't 2.20 m lang wie. Hy wie ien fan 'e minder bekende spilers yn 'e Star Wars-films, mei't er altyd fan top ta tean bedutsen wie troch it Wookiee-pak, dat makke wie fan jakhier en mohair. Inkeld syn blauwe eagen wiene te sjen, mar op konvinsjes koene fans Mayhew nei't it skynt altyd maklik werom oan syn manear fan bewegen. Oare akteurs bewearden dat se it daliks troch hiene as der in stuntman yn it Wookiee-pak siet.
Oarspronklike Star Wars-trilogy
Yn Star Wars: Episode IV – A New Hope (1977), de earste film fan 'e oarspronklike Star Wars-trilogy (1977-1983), wurdt Chewbacca yntrodusearre as in smokkelder, de bêste freon fan Han Solo en de ko-piloat fan Han syn romteskip, de Millennium Falcon. Yn 'e film nimme Han en Chewbacca de opdracht oan om 'e Jedi-master Obi-Wan Kenobi en syn jonge learling Luke Skywalker fan 'e planeet Tatooine nei Alderaan te bringen. Dêr oankommen, blykt Alderaan lykwols ferdylge te wêzen troch de Deadsstjer, in reuseftich Keizerlik romtestasjon en massaferneatigingswapen. Chewbacca bewurkmasteret mei Han, Luke en Obi-Wan de befrijing fan prinsesse Leia, dy't op 'e Deadsstjer fêstholden wurdt. Nei't se har ôflevere hawwe by it Rebelleferbûn, nimme Han en Chewbacca diel oan in oanfal op 'e Deadsstjer, wêrby't dy ferneatige wurdt.
Yn Star Wars: Episode V – The Empire Strikes Back (1980) ûntkomt Chewbacca mei Han, Leia en de androïde C-3PO fan 'e iisplaneet Hoth as Keizerlike stoarmtroepers de oanfal iepenje op in wichtige rebellebasis dêre. As de Millennium Falcon stikken rekket, binne se twongen en stek oan yn 'e Stêd yn 'e Wolkens op 'e planeet Bespin, dy't bestjoerd wurdt troch Han syn âlde freon Lando Calrissian. Dêr rinne se lykwols yn in mûklaach, mei't Lando ûnder ien tekken blykt te skûljen mei Darth Vader, de wichtichste hantlanger fan 'e boasaardige keizer Palpatine. Nei't Vader Han ynfrieze lit yn (de fiktive stof) karbonyt, beslút Lando om oer te rinnen nei de rebellen. Hy befrijt Chewbacca en Leia en naait mei harren út yn 'e reparearre Millennium Falcon.
Yn Star Wars: Episode VI – Return of the Jedi (1983) ynfiltrearje Leia en Chewbacca it haadkertier fan 'e gangster Jabba de Hutt op Tatooine, as ûnderdiel fan in plan om 'e noch altyd yn karbonyt beferzen Han te befrijen. Dêrby wurde se lykwols sels finzen nommen. Nei in nije skynber mislearre rêdingsaksje, fan Luke, wurde Chewbacca, Han en Luke troch Jabba ta de deastraf feroardiele troch yn 'e sarlacc smiten te wurden, dêr't se libben fertard wurde sille. Mei de help fan Lando en de androïden R2-D2 en C-3PO witte se lykwols te ûntkommen ear't dat syn beslach krije kin. Letter is Chewbacca mei Han en Leia behelle yn 'e oanfal troch in kommando-ienheid fan 'e rebellen op in generatorfasiliteit op 'e boskmoanne Endor om it enerzjyskyld fan in nije Deadsstjer te sabotearjen. Se rinne yn in mûklaach en wurde finzen nommen, mar trochdat de Ewoks, de lânseigen bewenners fan 'e Boskmoanne, harren te help komme, kinne se ûntsnappe en harren misje dochs noch folbringe.
Star Wars-prequeltrilogy
Yn Star Wars: Episode III – Revenge of the Sith is Chewbacca ien fan 'e Wookiees dy't yn 'e Kloane-oarloggen fjochtsje as de Konfederaasje fan Unôfhinklike Stelsels harren wrâld Kashyyyk binnenfalt. Hy helpt ek de Jedi-master Yoda om te ûntkommen oan 'e kloansoldaten dy't opdracht krigen hawwe om him te fermoardzjen. Chewbacca wurdt yn 'e film pas identifisearre as Yoda him op 't lêst farwol winsket.
Star Wars-ferfolchtrilogy
Yn 'e Star Wars-ferfolchtrilogy (2015-2019) is it tritich jier nei de ferneatiging fan 'e twadde Deadsstjer en de dea fan keizer Palpatine yn 'e Slach by Endor. Der is in nije boargeroarloch útbrutsen trochdat restanten fan it foargeande rezjym, dy't gearklofte binne ta de Earste Oarder, besykje om it Galaktysk Keizerryk op 'e nij op te rjochtsjen. Yn Star Wars: Episode VII – The Force Awakens (2015) spoare Chewbacca en Han Solo de stellen Millennium Falcon op, en moetsje se de rommelsykster Rey en de âld-stoarmtroeper Finn, dy't se yn kontakt bringe mei it Ferset tsjin 'e Earste Oarder. Chewbacca is letter mei Han en Finn belutsen by in rêdingsmisje as Rey troch de Earste Oarder finzen nommen wurdt. By dy misje komt Han om it libben. Neitiid ferwûnet in breinroere Chewbacca Han syn soan en moardner Kylo Ren en ferneatiget er de basis fan 'e Earste Oarder.
Yn Star Wars: Episode VIII – The Last Jedi (2017) siket Chewbacca mei Rey op 'e planeet Ahch-To de lêste Jedi Luke Skywalker op en besiket er dyselde, yn 't earstoan om 'e nocht, oer te heljen om Rey as Jedi te trainen. As Luke dêr úteinlik dochs mei ynstimt, wachtet Chewbacca by de Millennium Falcon, dêr't er gedoente kriget mei porgs, in lânseigen fûgelsoarte fan Ahch-To, dy't yn 'e film foar in komyske noat soargje moat. Letter giet Chewbacca mei Rey as se besykje wol om Kylo foar de ljochte kant fan de Krêft werom te winnen. As dat mislearret, helpt er by de evakuaasje fan fersetslju nei de nederlaach fan it Ferset tsjin 'e Earste Oarder yn 'e Slach om Crait.
Yn Star Wars: Episode IX – The Rise of Skywalker (2019) jout Chewbacca him by Rey, Finn, Dameron Poe en C-3PO foar in geheime misje nei de planeet Pasaana. Chewbacca wurdt finzen nommen troch de Earste Oarder. Rey besiket him te rêden troch de Krêft te brûken, mar dat mislearret, en se mient dat se Chewbacca by fersin deade hat. Dat is lykwols net sa, en as se op Kijimi troch de Krêft syn oanwêzigens gewaarwurdt, geane Finn en Poe derop út om him te befrijen. Letter keart er mei dy beiden werom nei it haadkertier fan it Ferset, dêr't er it nijs fan it ferstjerren fan prinsesse Leia heart. Hy is dêr oerstjoer fan, en jout him by it Ferset om 'e Sith te ferdylgjen. Neitiid wurdt him troch Maz Kanata de âlde medalje fan Han Solo útrikt, foar syn jierrenlange tsjinst foar it Rebelleferbûn en it Ferset, en teffens as in oantinken oan syn fallen freonen.
Solo: A Star Wars Story
De spin-off-film Solo: A Star Wars Story (2018) spilet tsien jier foarôfgeande oan 'e foarfallen yn Star Wars: Episode IV – A New Hope. Chewbacca ferskynt yn dizze film as in 'bist' dat troch Keizerlike stoarmtroepers fongen is en finzen holden wurdt yn in put. Han Solo wurdt by him yn 'e put smiten om troch him opfretten te wurden, mar ynstee slute se freonskip as bliken docht dat Han Shyriiwook sprekt, de taal fan 'e Wookiees. Se ûntsnappe tegearre en jouwe har by in kriminele binde dy't ûnder lieding stiet fan Tobias Beckett. Mei dyselde, Han syn jeugdfreondinne Qi'ra en de gokker Lando Calrissian sette se útein mei in riskant plan om ûnraffinearre 'coaxium', in fossile brânstof, te stellen út 'e minen op 'e planeet Kessel. It docht bliken dat Beckett in ferrieder is dy't foar it Galaktysk Keizerryk wurket, en hy nimt Chewbacca finzen. Han befrijt him en weeft ôf mei Beckett. Neitiid sette Chewbacca en Han tegearre ôf foar nije aventoeren mei de Millennium Falcon.
Tillefyzje
Chewbacca (spile troch Peter Mayhew) hie ek in wichtige rol yn 'e Star Wars Holiday Special (1978), wêryn't Han Solo him helpt om op 'e tiid werom te kearen nei Kashyyyk, de thúswrâld fan 'e Wookiees, om in hjeldei te fieren dy't 'Libbensdei' hjit. Yn it ferhaal, dat fierders net folle om 'e hakken hat, komme ferskate famyljeleden fan Chewbacca foar: syn wiif Malla (Mallatobuck), syn jonge soan Lumpy (Lumpawarrump) en syn heit Itchy (Attichitcuk).
Yn 'e lêste ôflevering fan seizoen 3 fan 'e tekenfilmsearje Star Wars: The Clone Wars wurdt Chewbacca finzen nommen troch Trandoshaanske jagers, mar hy wurdt befrijd troch de Jedi-ridder Ahsoka Tano en stimt deryn ta om har en twa opslûpen bern te helpen om fan 'e planeet Trandoshan te ûntsnappen.