cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Follybal op de Olympyske Simmerspullen 1980
Manlju
De nûmers ien en twa fan eltse groep giene nei de heale finales. De nûmers lêst fan eltse groep spilen om plak njoggen en tsien. De nûmers trije en fjouwer fan eltse groep spilen om de plakken fiif oant en mei acht. By de manlju waard de Sowjetuny Olympysk kampioen troch Bulgarije yn de finale mei 3-1 te ferslaan. Roemeenje krige de brûnzen medalje troch te winnen fan Poalen mei 3-1.
Foarwedstriden
Yn groep A gie de Sowjetuny as earste troch nei de heale finales en Bulgarije gie as twadde nei de heale finales. Yn groep B gie Poalen as earste troch nei de heale finales en gie Roemeenje as twadde nei de heale finales.
Froulju
Sina, Japan en de Feriene Steaten hiene har wol kwalifisearre foar de Olympyske Simmerspullen 1980, mar diene net mei. Dy trije lannen waarden ferfongen troch Brazylje, Bulgarije en Hongarije.
De 8 dielnimmende lannen wiene ferdield yn 2 groepen.
Groep A:
Groep B:
Foarwedstriden
Yn groep A gie de Sowjetuny as earste troch nei de heale finales en East-Dútslân gie as twadde nei de heale finales. Yn groep B gie de Bulgarije as earste troch nei de heale finales en gie Hongarije as twadde nei de heale finales.
Elbe-Elster
Elbe-Elster is in bestjoerlik distrikt yn de Dútske dielsteat Brandenboarch en hat 110.291 ynwenners. It waard oprjochte yn 1993.
Ennepe-Ruhr-Kreis
Ennepe-Ruhr-Kreis is in bestjoerlik distrikt yn de Dútske dielsteat Noardryn-Westfalen en hat ca. 324.000 ynwenners. It distrikt waard oprjochte yn 1929.
Emmendingen (Landkreis)
Emmendingen is in bestjoerlik distrikt yn de Dútske dielsteat Baden-Wuertemberch en hat 158.755 ynwenners. It waard oprjochte yn 1939.
Eichstätt (Landkreis)
Eichstaett is in bestjoerlik distrikt yn de Dútske dielsteat Beieren en hat 125.527 ynwenners. It distrikt waard yn syn hjoeddeistige foarm oprjochte yn 1972.
Grutte Priis Formule 1 fan Kanada 2016
Utslaggen fan de Grutte Priis Formule 1 fan Kanada 2016 yn Montreal op 12 juny. It wie de sande fan 21 races fan de Formule 1 yn 2016. Hy waard op it Circuit Gilles Villeneuve hâlden. De race waard hâlden oer 70 omgongen, op it 4,4 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 305,3 kilometer.
List fan planetoïden 95301-95400
Dit is in list fan planetoïden 95301-95400.
Eichsfeld (Landkreis)
Eichsfeld is in bestjoerlik distrikt yn de Dútske dielsteat Tueringen mei 101.312 ynwenners (31-12-2012). Kreisstadt is de stêd Heilbad Heiligenstadt. It distrikt waard oprjochte yn 1994.
De Kjellingen
De Kjellingen foarmje in opfallende sânkop yn it eardere feangebiet by Eastermar.
De hichte is omstrings twa meter en leit op de grins fan de eardere delte fan in streamke, dat de Burgumer Mar ferbûn mei De Leien. Fuortby de Kjellingen hat de Amerikaanske archeolooch Ray Newell yn de jierren santich fan de 20e iuw ûndersyk dien nei in grutte delsetting uit de Mid-Stientiid. thumb|230px|Op it wite fjouwerkant in part fan Horjus (rj. boppe) syn fynsten yn it Streekmuseum / Folksstjerrewacht
Tusken 1925 en 1942 ûntduts Pieter Horjus, winkelman en amateur-archeolooch út Eastermar, op de Kjellingen in kolleksje gebrûksfoarwerpen út de Lette Stientiid, ôfkomstich út de Tsjongerkultuer (om 10.000 foar Kristus hinne). It gie om Tsjongerspitsen, koarte, massive skrabbers, stekkers en saneamde klingskrabbers. De earder oanwêzige toendra wie doe al feroare yn in lânskip fan bjirke- en dinnebosken. Dat de jagers fan de Tsjongerkultuer hienen net allinnich rindieren om op te jeien (sa as harren foargongers út de Hamburchkultuer) mar koenen ek jacht meitsje op wyld dat yn de bosken libbe. De artefakten út de kolleksje Horjus meitsje diel út fan in gruttere samling, oanwêzich yn it Streekmuseum / Folksstjerrewacht Burgum.
Namme
In ferklearring fan de namme Kjellingen is net foarhannen. De namme komt fan 1700 ôf yn de floreenkohieren foar, skreaun as ‘Kellingen’. De útgong -ingen jout in meartalsfoarm oan. Oer de betsjutting fan it wurd ‘Kjel(l)’ kin allinnich spekulearre wurde. Leit der in relaasje mei it wurd 'kjeld' = Hollânsk koud? Mei it wurd 'keal' = Hollânsk kalf? (ferlykje in wurd as ‘de Keallekamp’, útsprutsen as ‘de Kjellekamp’). Waarden der doe oer ’t generaal allinnich keallen weide? Of mei keal = Hollânsk kaal? Dan soe it gean oer in kompleks lannen dêr’t de begroeiing gruttendiels weiwurden wie.
It falt op dat it wurd Kjellingen ek yn Skandinaavje foarkomt. Sa is it de namme fan in muzykgroep en fan in radiostasjon yn Sweden.
Ynternasjonaal Ynstitút foar Sosjale Skiednis
thumb|It gebou fan de IISG oan de Veelaan te Amsterdam Het Ynternasjonaal Ynstitút foar Sosjale Skiednis (IISG) is it grutste dokumintaasje- en ûndersykssintrum yn de wrâld op it mêd fan de sosjale skiednis. Sûnt de oprjochting yn 1935 krewearret it ynstitút foar it sammeljen, bewarjen en ter beskikking te stellen fan it erfgoed fan sosjale bewegingen yn de hiele wrâld. Het ynstitút is een bewarplak foar de faak bedrige kultuerele nelittenskip fan de arbeidersbeweging en oare emansipatoryske groepen en streamingen. De ûndersyksôfdieling fan it ynstitút rjochtet him op de skiednis fan arbeidsferhâldingen en organisearret ynternasjonale projekten op dit terrein. De samling (argiven, bibleteek- en audiofisueel materiaal) beslacht goed 50 km planklingte. It IISG is in ynstitút fan de Keninklike Nederlânske Akademy fan Wittenskippen (KNAW).
Pedro de la Rosa
Pedro Martínez de la Rosa (Barcelona, 24 febrewaris 1971) is in earder Spaansk Formule 1-koereur. De la Rosa makke by de Grutte Priis fan Austraalje yn 1999 syn debút foar it team fan Arrows. Pedro de la Rosa hat ien kear op it poadium stien yn de Formule 1. Nei de Grutte Priis fan Brazylje 2012 naam er ôfskied fan de Formule 1. Pedro de la Rosa is no de technyske en sportive adviseur fan in Formula E-team. En runt dêrneist in rydskoalle en in raceteam.
Erding (Landkreis)
Erding is in bestjoerlik distrikt yn de Dútske dielsteat Beieren en hat 128.212 ynwenners. It distrikt waard oprjochte yn 1939.
Oertún
thumb|250px|Oertunen lâns de [[Ie (Drylts)|Ie yn Drylts (2014)]] In oertún is in tún dy't troch de iepenbiere wei of troch wetter fan de wenning skieden wurdt.
In bekende stêd mei oertunen is Drylts. De oertunen waarden dêr brûkt as blikke. De blikken binne al lang lyn oernomd troch de gemeente en de bewenners (as se in wenning hienen dêr't orizjineel in blikke by heart) meie se brûke ûnder betingst dat de blikke yn âlde steat bliuwt. Yn Starum binne de oarspronklike oertunen no in lange gersstrook dy't tusken de wei en it wetter rint.
Wer oars is de situaasje yn Kolhorn: de oertunen oan de Nije Streek yn it âlde Suderseedoarp wienen oarspronklik opslachplakken fan turf, tar of rikke fisk en waarden pas letter as tunen ynrjochte. Se wurde troch in fuotpaad fan de wenningen skieden.
Steatsargyf
thumb|It Steatsargyf húsmannet yn it [[IISG]] It Steatsargyf is it argyf fan de kreak- en aksjebeweging yn Nederlân. It argyf is yn 1991 oprjochte yn de Amsterdamske Staatsliedenbuurt.
De kolleksje fan it Steatsargyf waard yn 2000 ûnderbrocht yn het Ynternasjonaal Ynstitút foar Sosjale Skiednis yn Amsterdam; it is iepen foar publyk. De Stichting Steatsargyf hat it bewâld.
Koerilen
Skiednis
De oarspronklike bewenners fan 'e Koerilen binne de Ainû, en de eilannen binne feitliks nei dat folk neamd, mei't kur yn it pleatslike Ainû-dialekt "man" betsjut (wat dus de selsoantsjutting fan 'e eilânbewenners wie). Der binne frijwol gjin ferslaggen oer de eilannen dy't datearje fan foàr de santjinde iuw, dat it is net mear nei te gean wannear't de Ainû har op 'e Koerilen nei wenjen set hawwe.
De earste Japanners lykje de eilannen om 1640 hinne besocht te hawwen, en yn 'e achttjinde iuw waarden de Koerilen yn namme by it Japanske keizerryk foege. It Russyske Ryk begûn yn dyselde snuorje foar it earst belangstelling foar de eilannen te toanen, al gie it dêrby yn 't earstoan fral om 'e lukrative jacht op see-otters. Healwei de achttjinde iuw hiene Russyske pelsjagers op 'e measte eilannen delsettings stifte, wylst de súdlikste eilannen, fanôf Iturup, beset wiene troch troepen fan it Tokugawa-sjogûnaat.
Nei ferskate diplomatike ynsidinten waard yn 1812 úteinset mei ûnderhannelings om in grins tusken de beide lannen fêst te stellen. Uteinlik late dat yn 1855 ta it Ferdrach fan Shimoda, wêrby't de Russysk-Japanske grins tusken de eilannen Iturup en Urup kaam te lizzen. Tweintich jier letter joech Japan by it Ferdrach fan Sint-Petersburch alle oanspraken op it grutte eilân Sachalin, yn 'e westlike See fan Ochotsk, op yn ruil foar de hiele Koerile-arsjipel. De grins kaam doe lyk foar de kust fan Kamtsjatka te lizzen.
Oan 'e ein fan 'e Twadde Wrâldoarloch ferovere de Sovjet-Uny yn 1945 de Koerilen. Sûnt dy tiid falt de hiele eilannegroep ûnder Russysk bewâld, en binne de Koerilen ûnderdiel fan 'e Russyske provinsje Sachalin. Japan hat lykwols wegere syn oanspraken op 'e fjouwer súdlike Koerilen (Kunashir, Iturup, Shikotan en Habomai, dy't yn Japan bekendsteane as de "Noardlike Territoaria") op te jaan, en hâldt dêrmei fêst oan 'e grins fan 1855. Om't Ruslân dy eilannen net weromjaan wol, sleept it Koerileskeel him noch altyd fuort, en binne Ruslân en Japan santich jier nei ôfrin fan 'e Twadde Wrâldoarloch offisjeel noch altyd mei-inoar yn oarloch.
Demografy
Fan 'e 56 eilannen binne der mar njoggen bewenne. Yn 2013 hiene de Koerilen in ynwennertal fan goed 19.000 minsken. Mei't de Japanske bewenners oan 'e ein fan 'e Twadde Wrâldoarloch nei Hokkaido ta deportearre binne, bestiet de befolking tsjintwurdich fral út etnyske Russen. Oare befolkingsgroepen binne Oekraïners (dy't op Etorofu mear as 60% fan 'e befolking útmeitsje), Wytrussen, Tataren, Giljaken, Orochen en in lyts tal Ainû. Guon doarpen hawwe in permaninte militêre besetting; de Russyske garnizoenen binne net meiteld by it ynwennertal.
Fjildslach
In fjildslach is in geregeld militêr treffen (dat wol sizze: in grutskalich gefjocht) op lân tusken twa fijannige legers. In oarloch bestiet ornaris út mear as ien fjildslach. In lytsskaliger militêr treffen wurdt in skermutseling neamd, in grutskalich militêr treffen op see hjit in seeslach, en in grutskalich militêr treffen yn 'e loft neamt men wol in loftslach.
Polyglot
In polyglot is immen mei in tige rêde kin yn ferskate talen.
Biografysk Wurdboek fan it Sosjalisme en de Arbeidersbeweging yn Nederlân
Het Biografysk Wurdboek fan it Sosjalisme en de Arbeidersbeweging yn Nederlân (BWSA) is in biografysk wurdboek, dêr't biografyen fan persoanen dy't yn de skiednis fan de Nederlânske arbeidersbeweging en it sosjalisme in rol spile hawwe, yn sammele binne.
Polyglot
At immen him flot uterje kin yn twa talen is dy persoan twatalich. Gewoanwei hat men it oer in polyglot as immen seis of mear talen linich sprekke kin.
Dochs is it kennisnivo fan talen betreklik, in wier objektive mjitmetoade bestiet net. Ek kin noch in ûnderskied makke wurde tusken de lêsfeardigens, skriuwfeardigens en sprekfeardigens.
Biografysk Wurdboek fan it Sosjalisme en de Arbeidersbeweging yn Nederlân
It wurdboek ferskynde tusken 1986 en 2003 yn boekfoarm. Sûnt 2003 wurde oanfollings allinne noch digitaal publisearre. It BWSA is in projekt fan it Ynternasjonaal Ynstitút foar Sosjale Skiednis (IISG) te Amsterdam.
Augustus 2007 hie de digitale ferzje fan BWSA 574-lemma's en april 2012 benei 600 biografyen.
Swarte Kleau
thumb|De Swarte kleau, Hooverdaam en Lake Mead De Swarte Kleau is de kleau yn de Kolorado dêr't de Hooverdaam yn oanlein is.
Om't de Kolorado op dat stee de grins foarmet tusken Nevada en Arizona, lizze ek de wanden fan de kleau yn ferskillende staten. De westkant heart by de El Dorado-bergen fan Nevada, de eastkant by de Swarte Bergen fan Arizona.
Lytse boskmûs
De lytse boskmûs of Oeralboskmûs (Latynske namme: Apodemus uralensis) is in sûchdier út it skift fan 'e kjifdieren (Rodentia), de famylje fan 'e mûseftigen (Muridae) en it skaai fan 'e boskmûzen (Apodemus), dat foarkomt yn hast hiel East-Jeropa en dielen fan Midden-Jeropa, Lyts-Aazje, de Kaukasus, súdlik Sibearje en Sintraal-Aazje.
Fersprieding
It ferspriedingsgebiet fan 'e lytse boskmûs omfiemet de Baltyske steaten, súdlik Poalen, Tsjechje, Slowakije, dielen fan Eastenryk en Dútslân, Lychtenstein, Hongarije, dielen fan Kroaasje, Servje, Montenegro en Bulgarije, noardlik Roemeenje, Moldaavje, de Oekraïne, Wyt-Ruslân, westlik Ruslân, de Koeban-regio, de Russyske Kaukasus, Abgaazje, Súd-Osseesje, Georgje, Armeenje, Azerbeidzjan, noardeastlik Turkije, noardwestlik Iraan, eastlik Kazachstan, Kirgyzje, Tadzjikistan, noardeastlik Afganistan, de Russyske Altai en dielen fan Mongoalje, Oezbekistan, noardlik Pakistan en noardwestlik Sina.
Uterlike skaaimerken
De lytse boskmûs hat trochinoar in kop-romplingte fan 7-9⅔ sm, mei in sturtlingte fan 6½-9½ sm en in gewicht fan 17 g. De sturt is hast like lang as it lichem. De lytse boskmûs is behindiger en grizer fan kleur as de (gewoane) boskmûs (Apodemus sylvaticus), mei lytsere earen en eagen.
Hâlden en dragen
Lytse boskmûzen libje it leafst yn gebiet mei strewelleguod, lang gers of ûndergroei. Hy yt fral gers, sied, nôt, krûden en ynsekten, oanfolle mei fruchten en beien, woartels en blommen. Wat syn hâlden en dragen oanbelanget, wykt de lytse boskmûs net folle ôf fan 'e boskmûs (Apodemus sylvaticus). De peartiid duorret by lytse boskmûzen fan maart oant augustus. Eltse smeet bestiet út 3-8 jongen.
Taksonomy
De lytse boskmûs waard foar it earst beskreaun (en erkend as selsstannige soarte) yn 1811, troch Peter Simon Pallas. Akseptearre synonimen binne Apodemus microps Pallas 1811 en Sylvaemus microps Kratochvil & Rosicky 1952. De lytse boskmûs hat de IUCN-status fan "net bedrige", mei't er yn syn ferspriedingsgebiet noch rûnom foarkomt.
Forchheim (Landkreis)
Forchheim is in bestjoerlik distrikt yn de Dútske dielsteat Beieren en hat 113.207 ynwenners. It distrikt waard oprjochte yn 1939.
Enzkreis
Enzkreis is in bestjoerlik distrikt yn de Dútske dielsteat Baden-Wuertemberch en hat 193.918 ynwenners. It waard oprjochte yn 1973.
Stêden en gemeenten
De folgjende stêden en gemeenten lizze yn it Enzkreis:
Düren (Kreis)
Düren is in lânkring (Kreis) yn de Dútske dielsteat Noardryn-Westfalen en hat 267.104 ynwenners. De lânkring waard yn syn hjoeddeistige foarm oprjochte yn 1972.
De rivier de Ruhr streamt troch it gebiet hinne.
Stêden en gemeenten
250px|thumb|rechts|Stêden en gemeenten yn Kreis Düren. De folgjende stêden en gemeenten lizze yn de Kreis:
Freising (Landkreis)
Freising is in bestjoerlik distrikt yn de Dútske dielsteat Beieren en hat 168.180 ynwenners. It distrikt waard oprjochte yn 1939.
Krús (kristendom)
Betsjutting
Yn it Nije Testamint wurdt beskreaun dat Jezus feroardiele waard ta de krúsdea. De iere kristenen brûkten it krús net as harren symboal, nei alle gedachten om't it krús ferwiisde nei in pynlike en grousume eksekúsje. Mar yn de iere nij-testamintyske manuskripten waard it Grykske wurd foar krús ôfkoarte ta it staurogram, in symboal dat wol like op in krús. Ek it Kristusmonogram ΧΡ (de earste letters fan it Grykske wurd ΧΡΙΣΤΟΣ, 'Kristus') waard al ier as symboal brûkt.
De âldste foarm fan it krús is it T-foarmige Crux commissa (it "Taukrús", of Egyptyske resp. Antoniuskrús). Dêrút ûntstie it crux ansata (koptysk krús). It by ús wenstige crux immissa (Latynske of passykrús) makke sûnt de 4e iuw opgong.
In krúsifiks, in krús mei in foarstelling fan Kristus, wurdt pas sûnt de 6e iuw brûkt. De âldste foarstelling fan de eksekúsje fan Jezus fan hokker materiaal ek liket in 2e-iuwsk/begjin 3e-iuwsk reliëf te wêzen dat as amulet brûkt waard en tsjintwurdich bewarre wurdt yn it Britisch Museum fan Londen.
Tsjintwurdich gebrûk
It krús wurdt op ferskillende manieren tsjintwurdich brûkt, itjinge ek ôfhinklik is by hokker tsjerke immen is oansletten. Leden fan eastersk-otterdokse tsjerken krijge by harren doop in krúske, dat faak in libben lang om 'e nekke droegen wurdt. In soad kristenen hingje krusen op yn harren hûs. Eastersk-otterdokse kristenen hingje fakentiden in krús op oan de eastlike muorre. Katoliken dêrfoar oer hingje harren krús faak boppe de doar fan de keamer op.
Al yn de tiid fan Tertullianis wie it wenst dat kristenen mei de fingers in krústeken sloegen, itjinge noch jimmeroan dien wurdt troch katoliken, otterdokse kristenen en guon protestanten lykas lutheranen en anglikanen.
Biskoppen fan ferskillende tsjerken sette foar't hja in dokumint ûnderskriuwe in krúske (+) foar har namme. It dolksymboal (†) efter de namme fan de ferstoarn persoan, fakentiden ek mei de fermelding fan de datum fan ferstjerren, wurdt troch guon wolris betiizge mei it kristlike krús.
Yn de protestantske tradysje is it krús net altiten in fanselssprekkend symboal. Wylst yn katoliken tsjerken meardere krusen altiten prominint oanwêzich binne, ûntbrekt in krús noch alris yn it ynterieur fan in protestantsk tsjerkegebou. Op de alterromte stiet it prosesjekrús, dy't yn prosesjes troch of bûten de tsjerke meidroegen wurdt. Under de triomfbôge hinget of stiet (op in balke) tradisjoneel in grut triomfkrús. Yn katolike streken binne krusen mei of sûnder Kristusbyld op hoeken of lâns diken in gewoan ferskynsel. Om de leauwigen oan te trunen ta besinning krije katoliken op Jiskewoansdei in jiskekrúske op de foarholle. De Jehova's Tsjûgen wize it brûken fan it krús ôf en ek Mormoanen hâlde harren yn by it brûken fan it krús as symboal.
It krús foarmet ek faak ûnderdiel fan wapens, flaggen en ûnderskiedings yn lannen dy't yn in kristlike tradysje steane.
Jorrit Bergsma
Jacob Jorrit Bergsma (Aldeboarn,1 febrewaris 1986) is langebaanrider en maratonrider. Treent yn 2012 ûnder Jillert Anema fan de BAM-ploech.
Freyung-Grafenau (Landkreis)
Freyung-Grafenau is in bestjoerlik distrikt yn de Dútske dielsteat Beieren en hat 79.169 ynwenners. It distrikt waard oprjochte yn 1972.
Jorrit Bergsma
Biografy
Soan fan Anne en Japke Bergsma. Jorrit Bergsma rydt yn it seizoen 2010-2011 foar it BAM team. Op 10 oktober 2009 wûn Bergsma de earste wedstriid om de DSB Bank Cup. Yn it seizoen 2009-2010 besocht er him foar Kazakstan te pleatsen foar de Olympyske Spullen. By it nasjonale kampioenskip yn it Russyske Tsjeljabinsk wûn Bergsma de 5000 meter yn 6.28,21 minuten, inkele hûndertsten hurder as in pear wike dêrfoar. Bergsma hie him dêrmei pleatst foar de wrâldbekerwedstriden in Berlyn. De ISU liet de Nederlânske Kazakken net starte en Bergsma besleat letter om it Kazakse aventoer net troch te setten. Letter dat seizoen wûn Bergsma yn Eastenryk de Alternative Alvestêdetocht.
Erzgebirgskreis
Erzgebirgskreis is in bestjoerlik distrikt yn de Dútske dielsteat Saksen en hat 347.665 ynwenners yn 2015. It distrikt waard oprjochte yn 2008.
Jorrit Bergsma
Biografy
Tidens de Olympyske Winterspullen 2014 yn Sotsjy wint Bergsma de tsien kilometer.
Resultaten Maraton
2010-2011
2011-2012
2012-2013
Freudenstadt (Landkreis)
Freudenstadt is in bestjoerlik distrikt yn de Dútske dielsteat Baden-Wuertemberch en hat 118.679 ynwenners. It waard oprjochte yn 1938.
Esslingen (Landkreis)
Esslingen is in bestjoerlik distrikt yn de Dútske dielsteat Baden-Wuertemberch en hat 517.205 ynwenners. It waard oprjochte yn 1938.
Grutte Priis Formule 1 fan Turkije 2006
Utslaggen fan de Grutte Priis Formule 1 fan Turkije 2006 yn Istanbûl op 27 augustus 2006. It wie de fjirtjinde fan 18 races fan de Formule 1 yn 2006. Hy waard op İstanbul Park hâlden. De race waard hâlden oer 58 omgongen, op it 5,3 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 309,3 kilometer. It wie de earste Grutte Priis fan Turkije.
Pramoedya Ananta Toer
Bibliografy
Oersettingen yn it Nederlânsk:
Thomas
"Thomas" is in jongesnamme, út ferskate Jeropeeske talen, gelyk oan it Fryske Tomas. Fan komôf is it de Arameenske namme תאומא (te'oma), dat safolle betsjut as Twilling. It is in ferneaming fan de apostel Tomas, dêr't fan sein waard dat er sa neamd waard om't er sa twifele oer it leauwen dat it wie as wie er twa persoanen.
De Terschellinger
De Terschellinger is in krante fan Skylge dy't makke wurdt troch drukkerij De Eiland-Pers yn it âlde postkantoar fan Midslân.
It earste nûmer ferskynde op 5 novimber 1985 yn in oplage fan 1500 stiks. Yn 2010 is it in abonnemintsblêd dat ferskynt yn in oplage fan in lytse 5000, ôfhinklik fan de drokte op it eilân. Dêrfan wurde 1600 op it eilân ferspraat en 2000 nûmers geane steefêst nei postabonnees oer de hiele wrâld. De krante is mei in ôfmjitting fan 25 x 17,5 sm mooglik de lytste krante fan Nederlân.
It earste nijsblêd fan Skylge wie de Terschellinger Courant dy't yn 1916 ferskynde. Yn 1936 ferskynde it Terschellinger Advertentieblad. Beide wienen yn 1985 ferdwûn. De Terschellinger waard oprjochte troch Floor Twisk en Gerard Muiser. Muiser hie der tiid foar doe't er by in reorganisaasje krekt ûntslein wie by basisskoalle 't Jokse yn Hoarne. Hy wurket yn 2010 noch foar De Terschellinger.
Rjochtsgeleardheid
Rjochtsgeleardheid is de wittenskip fan it rjocht. By  wittenskip moat lykwols ûnderskied makke wurde tusken wittenskip dy't basearre is op waarnimming of proefûnderfynlik ûndersyk, en oan de oare kant geleardheid dy't mei ynterpretaasje en belêzenheid wurket. Rjochtsgeleardheid is mear de twadde foarm fan wittenskip. Se bestiet yn belêzenheid yn de juridyske literatuer en feardichheid om it dêryn learde ta te passen op de feiten. De Romeinen, dy't in tige wichtich oandiel hân hawwe yn de ûntwikkeling fan it rjochtslearde tinken, sprutsen leafst fan in "ars", ("ambacht" of "kunde").
De útdrukking rjochten komt út it universitêr ûnderwiis yn de midsiuwen doe't men oan de juridyske fakulteiten sawol yn it Romeinsk rjocht as it kanonyk rjocht studearje koe. Men koe dan ek de graad fan doktor yn de beide rjochten, doctor utriusque iuris, helje.
Fulda (Landkreis)
Fulda is in bestjoerlik distrikt yn de Dútske dielsteat Hessen en hat 216.717 ynwenners. It distrikt waard oprjochte yn 1932.
Stêden en gemeenten
(peildatum 30 juny 2005)
Spaanske gryp
thumb|right|Polysjeminsken yn Seattle hawwe in mûledoek foar tsjin de Spaanske gryp, desimber 1918. thumb|right|De fersoarging fan pasjinten fan de Spaanske gryp yn in sikehûs yn [[Washington D.C.]] De Spaanske gryp wie in gryppandemy dy’t oer de heule wrâld ferspraat rekke fan 1918 oant 1920. It is net wis wêr’t de sykte ûntstien is, al wurdt oannaam dat de boarne fan de Spaanske gryp yn Aazje leit. De measte slachtoffers wiene sûne jongfolwoeksenen, wat oars is as by oare grypútbraken, dêr't de measte slachtoffers jonge bern, âlderen en swakke pasjinten by binne.
Syktewurking
De pandemy duorre fan maart 1918 oant juny 1920 en fersprate him sels nei de noardpoal en ôfhandige eilannen yn de Stille Oseaan. It totaal tal deaden nei oanlieding fan de sykte is net wis, rûzings rinne op oant 100 miljoen deaden, de meast hoedende rûzings lizze om en de by de 20 miljoen minsken.. In rûze 500 miljoen minsken hawwe de sykte hân, wat del komt op 1/3 fan de wrâldbefolking fan dy tiid.
Weefsel fan ynferzen slachtoffers binne letter brûkt foar it reprodusearjen fan de sykte foar ûndersyk. Ien fan de konklúzjes fan it ûndersyk is dat it firus wurke mei in sytokinestoarm (oerreaksje fan it lichems ymmúnsysteem), wat it ûngewoane earnstige gedrach en it leeftydsprofyl fan de slachtoffers ferklearret. It sterke ymmúnsysteem fan jongfolwoeksenen fernielde it lichem, wylst it ymmúnsysteem fan bern en fan oare folwoeksenen resultearre yn minder deaden.
Namme
De namme Spaanske gryp is nei alle gedachten net heulendal goed. De earste gefallen fan de gryp kamen foar yn de Feriene Steaten en letter op it fêste lân fan Europa, lang foardat de gryp yn Spanje oankaam. De namme komt nei alle gedachten omdat Spaanske kranten de earsten wienen dy’t oer de gryp skreaunen. Wierskynlik hat dit te krijen mei it feit dat Spanje yn de Earste Wrâldkriich ûnôfhinklik wie en der gjin sensuer wie oer it nijs fan de gryp en de gefolgen fan de sykte. De Spaanske kening Alfonso XIII waard ek bot siik, oer him waard in soad berjochte yn it nijs, wat as gefolch hie dat it measte nijs oer de sykte út Spanje kaam en betrouber wie, wêrtroch de misliedende gedachte ûntstie dat Spanje it meast te lijen hie fan de gryp. It wie úteinlik it Switserske Ministearje fan Sûnens dat foar it earst spruts oer de “Spanische Krankheit”.
Teoryen oer de boarne
Guon teoryen oer de boarne fan de Spaanske gryp sizze dat de sykte út it Fiere Easten kaam. Dr. C. Hannoun, liedend ekspert fan de Spaanske gryp oan it Ynstitút Pasteur yn Frankryk, seit dat it firus nei alle gedachten út Sina komt, mutearre yn de Feriene Steaten yn de omkriten fan Boston, en fierder ferspraat waard nei Brest yn Frankryk, de Europeeske striidfjilden fan de Earste Wrâldkriich, fierder oer heul Europa en dêrnei oer de wrâld mei de alliearde soldaten en seelju as haadferspraters. Neffens Hannoun binne oare boarnen as Spanje, Kansas en Brest mooglik, mar net oannimlik.
Undersyk fan in Britske ploech, ûnder lieding fan firolooch John Oxford fan it St. Bartholomew’s Sikehûs en it Royal London Hospital, suggerearre dat in grutte Britske legermacht yn it Frânske Étaples harren yn it hert fan de Spaanske gryp befûn of op in lokaasje fan in grutte foarrinner fan de Spaanske gryp.
Earste weach
thumb|right|250px|Slachtoffers fan de Spaanske gryp wurde beïerdige yn Labrador, Kanada.
It ferrin fan de pandemy dy’t de Spaanske gryp feroarsake kin ferdield wurde yn trije weagen. De earste weach begjint by it ûntdekken fan de grypfariant yn Kansas, yn it earste healjier fan 1918. Hjir kaam Dr. Loring Miner yn jannewaris en febrewaris fan it jier ferskate pasjinten tsjin mei de ferskynsels fan gryp, mar in oar soart as dat hy earder sjoen hie. Al gau gie de gryp oer yn longûntstekking. Ferskate minsken ferstoarnen yn dit stadium fan de pandemy, mar it gie om lytse mannichten. Mar sa gau at de sykte kaam wie, gie it ek wer fuort.
Nei oanlieding fan dizze koarte grypweach besleat dokter Miner om it barren troch te jaan oan lânlike amtners. Syn warskôging waard publisearre yn it wyklikse blêd Public Health Report fan de Public Health Service yn de Feriene Steaten.
Op 4 maart 1918 waard it earste grypgefal by in Amerikaanske soldaat ûntdutsen dy’t stasjonearre wie op Camp Funston, yn it militêre reservaat Fort Riley. It kamp lei deunby it doarp wêr’t de eardere grypútbraak west wie en der wienen ek manlju út it doarp stasjonearre. Dizzen hawwe nei alle gedachten de gryp meinaam nei de militêre basis en de sykte dêr ferspraad. In wike letter, op 11 maart 1918, kaam de gryp al yn Queens, New York foar.
Op dit stuit waarden de Amerikaanske soldaten nei Europa stjoerd om harren dêr yn de Earste Wrâldkriich te mingen. De militêren namen de gryp mei en besmetten hjir de boargerbefolking, lykas militêren út Frankryk, Grut-Brittanje en harren eigen manskippen. Sadwaande koe de gryp him ferspriede troch Europa.
Twadde weach
thumb|right|250px|It militêre hospitaal fan Camp Funston, Kansas yn de tiid fan de Spaanske gryp.
Yn Brest kaam de Spaanske gryp omdat dêr in soad Amerikaanske soldaten oankamen, dizzen soenen letter it heule gebiet besmette. Soldaten dy’t in bytsje siik wienen waarden nei it front tastjoerd, wylst soldaten dy’t slim siik wienen yn folle wagons mei de trein nei sikehûzen stjoerd waarden, wêrtroch se de mutearre ferzje fersprieden. Dizze nije grypferzje wie deselde as dy fan út it earste heal jier fan 1918. Minsken dy’t doe siik wurden wienen, wienen no ymmún foar de gryp, ferskil wie dat de gryp no in stik deadliker wie en de meast risikogroep wienen no jonge sûne minsken. Wylst de Earste Wrâldkriich de gryp net feroarsake, soarge de grutte mannichten legermanskippen nei alle gedachten al foar de fersprieding en de mutaasje fan de sykte, it hat nei alle gedachten ek de deadlikens fan de sykte slimmer makke. Guon minsken sizze dat de ymmúnsystemen fan de soldaten ferswakke rekken troch ûnderfieding en ek troch de stres fan de kriich en de gemyske oanfallen, wêrtroch se mear fetber foar de sykte wienen.
Omdat dizze nije fariant fan de gryp benammen jonge minsken siik makke, tochten dokters dat it net om in grypfariant gie, mar om in útbraak fan golera of tyfus. Oaren tochten dat it om in nije sykte gie.
Tredde weach
thumb|left|250px|Mei maskers foar helje meiwurkers fan it Reade Krús yn de Saint Louis, Feriene Steaten slachtoffers fan de pandemy fuort.
De tredde weach fan de Spaanske gryp waard ynlûde troch de ein fan de Earste Wrâldkriich. Oeral op de wrâld waard feest fiert, omdat de oarloch oer wie en de soldaten gienen wer nei hûs. Dizze ferpleatsing fan minsken soarge der ek foar dat de gryp him op ‘e nij ferspriede koe.
List fan planetoïden 95401-95500
Dit is in list fan planetoïden 95401-95500.
Spaanske gryp
Tredde weach
Wannear’t de sykte heulendal ophuld is net wis. Guon minsken sizze dat it yn de hjerst fan 1919 west hat, oaren tinken dat de sykte oant yn 1920 libbens koste hat.
De Kanadeeske politikolooch Andrew Price-Smith hat de kontroversjele miening dat it firus de rin fan de Earste Wrâldkriich bepaald hat yn it foardiel fan de Alliearden. Hy hat ynformaasje dat de Sintrale Machten earder te krijen hienen mei de gryp dan de Alliearden en dat sawol de sykte as it stjertesifer slimmer wienen yn Dútslân en Eastenryk as yn Ingelân en Frankryk. Skiedkundigen binne it der oer iens dat de Spaanske gryp ek de útkomst fan de fredesûnderhannelings feroare hat. Presidint Woodrow Wilson fan de Feriene Steaten krige de sykte ûnder de lea ûnder de gearkomste yn Versailles. Der wurdt sein dat troch syn ôfwêzigens de easken oan Dútslân strenger wurden wienen.
Symptomen
De Spaanske gryp begûn mei hege koarts, hoastje, spierpine, rillings en in seare kiel. Folge troch wurgens en flauwtes. Hja ferlearen safolle enerzjy dat hja net mear ite en drinke koe. It sykheljen waar heultiid swierder en yn in pear dagen trêde de dea yn. De dea folge meastentiids nei in swiere longûntstekking of troch it ferdrinken fan de longen yn it eigen bloed.
Stjertesifers
thumb|left|250px|Grafyk fan de stertjesifers fan de stêden New York, Berlyn, Londen en Parys.
It stjertesifer fan it tal ynfektearren fan de Spaanske gryp is net wis, oannaam wurdt dat it om in persintaazje om en de by de 10% oant 20% giet. Mei in tredde fan de wrâldbefolking ynfektearre komt it del op likernôch 3% oant 6% fan de wrâldbefolking dy’t stoar oan de gefolgen fan de pandemy. Yn de earste wiken nei it útbrekken fan de gryp stoaren likernôch 25 miljoen minsken oan de sykte. Alde rûzings geane út fan 40 oant 50 miljoen deaden, wylst hjoeddeiske rûzings sprekke fan 50 oant 100 miljoen deaden. Dizze pandemy waard beskreaun as “de grutste medyske holokaust yn de skiednis” en hat nei alle gedachten mear minsken fermoarde as de Swarte Dea.
Yn Yndia kamen mear as 17 miljoen minsken om, likernôch 5% fan it totale ynwennertal. Yn Japan rekken 23 miljoen minsken siik, 390.000 minsken kamen om. Yn de Feriene Steaten rekke 28% fan de befolking siik, 500.000 oant 675.000 ferstoarnen oan de Spaanske gryp. Yn Grut-Brittanje ferstoarnen 250.000 minsken, yn Frankryk likernôch 400.000. Yn Kanada kamen 50.000 minsken om. Yn Alaska, Quebec en Labrador ferstoarnen heule doarpen. Yn West-Afrika kamen by in grypútbraak yn Gana mear as 100.000 minsken om. Yn Nederlânsk-Ynje, it hjoeddeiske Yndoneezje kamen 1,5 miljoen minsken om op in ynwennertal fan 30 miljoen. Yn Tahity kaam 14% fan de minsken om yn mar twa moanne. Yn deselde tiid kamen yn Samoa yn novimber 1918 20% op in ynwennertal fan 38.000 minsken om, ek yn in tiidrek fan twa moanne. Yn Nederlân kamen likernôch 28.000 minsken om, yn oktober 1918 waarden de earste gefallen (5.506 deaden) konstatearre, ek yn novimber (16.960) en desimber (5.321) foelen der noch deaden troch de Spaanske gryp.
Dat grutte tal deaden kaam troch it ekstreem hege ynfeksjepersintaazje, oant wol 50%, en de swiere symptomen, dy’t nei alle gedachten feroarsake waarden troch in sitokinestoarm. Yn 1918 wie der noch net in soad bekend oer de symptomen, dat faaks waard der in ferkearde konklúzje lutsen oer wat immen hie; faak waard de Spaanske gryp mei dengue, golera of búktyfus betize. In wiernimmer skreaun hjiroer: “Ien fan de meast dúdlike komplikaasjes wienen bliedings fan de slymhûd, benammen de noas, mage en de termen. Bliedings fan de earen en petichieën op de hûd kamen ek foar.” It meastepart fan de deaden kamen om troch bakteriële longûntstekking, in sekondêre ynfeksje troch de gryp, mar it firus deade ek minsken fuortendaliks, troch swiere bliedings en aam yn de long.
De bûtengewoan swiere sykte deade likernôch 2% oant 20% fan de minsken dy’t siik rekken, wylst by in gewoane grypepidemy likernôch 0,1% fan it tal ynfektearden om komt. In oar ûngewoan foarkommen fan de sykte wie dat it benammen jongfolwoeksenen deade, 99% fan de deaden wie jonger as 65 jier, en mear as de helte wie tusken de 20 en 40 jier âld. Dit is net gewoan, omdat normaal by gryp de measte deaden jonge bern (ûnder de 2 jier) en âlden (boppe de 70 jier) binne.
Der binne lykwols gebieten dêr’t relatyf sjoen net in soad slachtoffers foelen. Yn de Stille Oseaan slaggen de oerheden fan Amerikaansk Samoa en de Frânske koloanje Nij-Kaledoanje der sels yn gjin minsk kwyt te reitsjen oan de gryp troch it ynstellen fan in karantêne. Op buoreilannen kamen lykwols mear as 10.000 minsken om en lei it stjertepersintaazje yn guon gefallen op 30 oant 40 persint.
Kultuerele ynfloed
Omtinken foar de Spaanske gryp yn de measte lannen ferdizige, nettsjinsteande it hege stjertesifer, troch de tiid hinne, mar nei it opkommen fan de fûgelgryp en oare pandemyen yn de 1990’er en 2000’er jierren soarge foar in nei weach oan omtinken foar de gryp. It laad der ta dat guon skiedkundigen de Spaanske gryp as de “fergetten pandemy” oantsjutten.
Der binne ferskate teoryen wêrom de Spaanske gryp “fergetten” rekke. De snelle gong fan de epidemy, yn Nederlân, bygelyks, ferstoarnen de minsken as gefolch fan de Spaanske gryp yn trije moanne tiid, wêrtroch de sykte net in soad omtinken krige yn de parse. De minsken wienen doedestiids ek wol bekend mei pandemyen yn de lette 19e iuw en iere 20e iuw, bygelyks tyfus, giele koarts, diftery en golera wienen allegear yn dy tiid útbrutsen. Dizze útbraken makke de gewichtigens fan de Spaanske gryp foar it publyk minder. Yn guon gebieten kaam de sykte heulendal net foar yn de berjochtjouwing, dat de minsken kamen allinnich yn kontakt mei de sykte troch de advertinsjes fan medisinen dy’t it firus ferhelpe soenen.
Dêrnjonken foel de útbraak fan de Spaanske gryp gear mei de Earste Wrâldkriich, wêr’t fansels in soad omtinken foar wie. In oare ferklearring jout de leeftydskategory fan de measte minsken dy’t de sykte krigen, jongfolwoeksenen, lykas yn de kriich. It stjertesifer troch de gryp rekke misskyn wat ûndersnijd troch de grutte mannichten deade jonge manlju fan de kriich. By it lêzen fan de rou-advertinsjes yn de kranten sêgen de minsken de deaden fan sa wol de kriich as de Spaanske gryp njonken mekoar stean. Benammen yn Europa, wêr’t de Earste Wrâldkriich in soad libbens koste, hie de gryp njonken de kriich nei alle gedachten gjin psychologyske ynfloed, of waard it firus sjoen as in bie-effekt fan de kriich.
Op it mêd fan de literatuer hat de Amerikaanske skriuwster Katherine Anne Porter in ferneamd stik skreaun, neamd "Pale Horse, Pale Rider". It boek giet oer de relaasje fan in froulike sjoernalist, Miranda, en har man, de soldaat Adam, yn de tiid fan de Spaanske gryp. Yn 1935 skreaun John O’Hara it ferhaal "The Doctor’s Son", oer de erfarings fan syn fiktive alter ego yn de tiid fan de epidemy yn in mynstedsje yn Pennsylvania. Yn 1937 skreaun de Amerikaanske skriuwer William Keepers Maxwell, Jr. it ferhaal "They Came Like Swallows", in fiksjonele rekonstruksje fan de sitewaasje om de dea fan syn mem troch de sykte. Mary McCarthy, in Amerikaansk romanskriuwer en essayist, skreaun oer de dea fan syn âlden yn "Memories of a Catholic Girlhood". Skriuwers Bodie en Brock Thoene begûnen harren boekesearje "Shiloh Legacy" mei de Spaanske gryp yn New York en Arkansas yn it boek "In My Father’s House" (1992). Yn syn koarte ferhaal "If I Die Before I Wake" beskriuwt David Morrell de ynfloed fan de Spaanske gryp yn in fiktyf moledoarp yn Washington. Dennis Lehane ferhellet yn "The Given Day" út 2008 de pandemy fanút de eagen fan de agint Danny Coughlin út Boston en út it perspektyf fan Luther Laurence, in swarte hotelhâlder yn Tulsa.
Ecco Epkema
Libben
Hy wie in soan fan Nicolaas Epkema, ûnderwizer en doarpsrjochter yn Wurdum, en gie mei 19 jier nei de Latynske skoalle te Harns. Studearre dêrnei oan de Universiteit fan Frjentsjer, ûnder oaren by E. Wassenbergh, promovearre yn 1786.
Epkema wie rektor te Dokkum (1788), Inkhuzen (1789), Hoarn (1803) en Middelburch (1813-1830).
Epkema skreau Latynske en Fryske poëzy, publisearre in (kontroverzjele) útjefte fan Gysbert Japicx syn Fryske Rymlerije (1821), mei wurdboek dêrta (1824). Syn Thet Freske Riim waard postúm besoarge troch Jacob van Leeuwen (1835) dy't dêr ek in biografy by skreau. Fierders publisearre Epkema Latynske en Grykske learboeken (somtiden anonym).
Ecco Epkema wie lid fan de foarneamste letterkundige ferienings yn Nederlân. Hy hat twaris troud west, earst yn 1792 mei Gesina Neledoc, trije jier letter mei Sibylla Catherina Bruining. Mei de lêste krige er sân bern.
Franciscus Binkes
Franciscus Binkes (Amsterdam, 17 jannewaris 1794 - Snits, 16 april 1835) wie in Snitser abbekaat dy't op 27 desimber 1819 as sadanich ynskreaun waard oan it Hof fan Fryslân. Fan 17 febrewaris 1825 oant 18 febrewaris 1832 wie hy as rjochter ferbûn oan de rjochtbank fan Snits.
Op 27 septimber 1827 rjochtte Franciscus Binkes tegearre mei Hendrik Amersfoordt en Freerk Fontein it Provinciaal Friesch Genootschap ter Beoefening van Friesche Geschied-, Oudheid- en Taalkunde op. Binkes wie dêrfoar al lid fan de Ljouwerter literêr histoaryske Constanter rûnte.
Fransiscus Binkes studearre te Leiden dêr't yn 1819 syn dissertaasje Disputatio de Agriculturae prae Mercatura apud Romanos Favore it ljocht seach. Yn 1818 hie er in ferhanneling skreaun mei as titel Responsio ad Quaestionem Juridicam: De Analysi et Constitutione Doctrinae in Ciceronis Libris de Officiis.
Fürth (Landkreis)
Fürth is in bestjoerlik distrikt yn de Dútske dielsteat Beieren en hat 115.628 ynwenners. It distrikt waard yn syn hjoeddeistige foarm oprjochte yn 1972.
Fürstenfeldbruck (Landkreis)
Stêden en gemeente
De folgjende stêden en gemeenten lizze yn de Landkreis:
Regensburg
Regensburg (Beiersk: Rèngschburg) is in stêd yn de Dútske dielsteat Beieren. Regensburg is sûnt it jier 1940 in Dútske Großstadt, dat wol sizze in stêd mei teminsten 100.000 ynwenners.
Iere skiednis
Yn it jier 179 bouden de romeinen nei it ferjijen fan de Markomannen ûnder it regear fan keizer Markus Aurelius it fort Castra Regina ("fort by de rivier Regen"), in wichtich kamp op it meast noardelike punt fan de Donau. Castra Regina bestie út it ommuorre kamp fan it legioen, in delsetting foar boargers, in grut begraaflak en ferskillende timpels en hillichdommen. De stiennen muorren hiene in hichte fan likernôch 10 meter, fjouwer poarten en in grut tal tuorren en tuorkes en is hjoeddedei noch altiten yn de plattegrûn fan de histoaryske stêd werom te kennen. Fan de romeinske poarten en muorren binne op ferskate plakken noch resten te finen yn en by de besteande bebouwing.
Midsiuwen
Sûnt de 6e iuw hearsken de Agilolingen oer Regensburg. Fan likernôch 530 oant de earste helte fan de 13e iuw wie Regensburg de haadstêd fan Beieren. Regensburg is ien fan de âldste bisdommen fan Dútslân, dat al ferskillende desinnia bestie doe't Bonifatius it yn 739 oan it Kanonyk Rjocht en dêrmei oan de Biskop fan Rome ûndergeskikt makke.
Nei't fjirtjin Boheemske prinsen harren yn Regensburg dope litte hiene, waard de stêd de basis foar it kerstenjen fan de Tsjechen; it bisdom Regensburg wie it memmebisdom fan dat fan Praach. Sa waarden de Tsjechen oars as oare Slavyske folken net otterdoks, mar roomsk-katolyk. Yn it jier 800 hie Regensburg al 23.000 ynwenners, yn it jier 1050 wie it ynwennertal al tanommen oant 40.000. Yn dy tiid wie de stêd grutter as Rome en Keulen en der waard hannel dreaun mei stêden lykas Feneesje, Kiëv en Parys. Ek wie neffens in gesant fan de kalyf fan Córdoba Ibrahim ibn Yaqub de stêd in sintrum fan midsiuwske slavehannel. De hannel bestie út it eksportearjen fan kriichsfinzene Balten en Slaven nei islamityske gebieten. De romaanske en goatyske arsjitektuer fan de midsiuwen behearskje noch jimmeroan it oansjen fan de histoaryske binnenstêd. In teken fan de wolstân fan de stêd is de bou fan in stiennen brêge oer de Donau tusken 1135 en 1146. It midsiuwske bouwûnder droech noch mear by oan de wolstân fan de stêd en stie model foar de bou fan in soad oare brêgen. Yn 1245 ferliende keizer Freark II Regensburg de status fan frije ryksstêd. De stêd hie njonken in tal privileezjes it rjocht op selsbestjoer en in eigen boargemaster en stedsried. Om 1273 hinne waard útein set mei de bou fan in nije domtsjerke. Tsjin it ein fan de 13e iuw begûn ek de bou fan in midsiuwske stedsmuorre mei sân poartetuorren, sadat de nije foarstêden yn it westen en easten en ferskate tsjerken en kleasters yn it stedsgebiet kamen te lizzen. De 14e iuw brocht Regensburg in ekonomyske delgong om't de hannelsrûtes ferlein waarden, wêrfan't stêden as Augsburg, Wenen en Neurenberch hieltiten mear profitearren. Foar de legere ynkomsten stiene hegere útjeften, want de earste tritich jier fan de 14e iuw stiene yn it ramt fan de bou fan de nije ferdigeningswurken. Ek de earste grutte pestweach, dy't fan 1347 oant 1353 fanút Aazje oer hiel Europa spielde, hie in skealike ynfloed op de ekonomyske ûntjouwing en in drastyske delgong fan it ynwennertal fan Regensburg. Ek de 15e iuw bleau de stêd lêst hâlden fan ekonomyske delgong, itjinge liede ta it bankrot fan de stêd.
Troch de Turkske ynfal en it oermasterjen fan grutte dielen fan súdeast-Europa kaam de stêd jimmeroan mear oan de râne fan Europa te lizzen. Foar de kosten fan de striid tsjin de Turken easke keizer Freark III op alle ryksdagen jild fan de ryksstannen. Fan Regensburg woe de keizer 6.000 gûne hawwe, mar it slagge de stêd, wêrfan't it ynwennertal yntusken oant 12.000 sakke wie, net om it jild op te bringen, fral ek om 't de keizer as beskermhear fan de joaden earder al yn 1476 de stêd feroardiele hie ta it beteljen fan in boete fan 8.000 gûne foar it jierrenlang finzen setten fan santjin ûnskuldige foaroansteande joaden. De stêd wie dêrom twongen nije belestings te heffen, itjinge ta opskuor ûnder de gilden liede. Om de skuld oan de keizer dochs betelje te kinnen ferkocht de rie de stêd yn 1486 oan de âlde boarchgreve Albrecht, sadat Regensburg ûnderdiel waard fan it hartochdom Regensburg. Keizer Freark en syn yn 1486 as kening kroande en meihearskjende soan, de lettere keizer Maksimiliaan I, wiene poer op de ûnderwerping fan Regensburg tsjin. Under mililtêre druk moast Albrecht IV belies jaan en waard yn 1492 de âlde sitewaasje hersteld.
Om't de ekonomyske sitewaasje dêrnei net ferbettere en der noch oanhingers fan de Beierske hartoch yn de stêd wiene, bleau der gestokel. In tiidrek fan sosjale ûnrêst ûnstie dy't wol tritich jier oanhold en lang om let, gebrûk meitsjend fan it machtsfakuüm dat nei de dea fan keizer Maksilmiliaan I yn 1519 ûnstie, útmûne yn de feroardening fan de stedsried dat de hiele joadske mienskip de stêd ferlitte moast.
Reformaasje
Sûnt it ein fan de 16e iuw, mar fral yn de Tritichjierrige Kriich en de jierren nei de Frede fan Westfalen, foarme de stêd ien fan de wichtichste plakken dêr't de protestanten fan Eastenryk hinne flechten. Fan de likernôch 100.000 ballings bleaune guon yn Regensburg, mar oaren reizgen fierder nei Neurenberch, Swaben, Franken, Prusen en Nederlân. Fan 1663 oant de ûntbining fan it Hillige Roomske Ryk yn 1806 wie Regensburg de stêd, dêr't de Altitenduorjende Ryksdei gearkaam. Yn de grutte seal fan it Alde Riedshûs holden de keizer, de kar- en ryksfoarsten, prelaten en greven alle jierren sitting.
19e iuw
Mei de yntegraasje fan Regensburg yn it foarstendom Regensburg ferlear de stêd de status fan keizerlike stêd. As kompinsaasje foar it ferlies fan de troch Frankryk anneksearre gebieten op de lofter kant fan de Ryn waard it oerdroegen oan de Mainzer karfoarst en aartskânsler fan it Hillige Roomske Ryk, Carl von Dalberg. Formeel ferhûze de sit fan it aartsbisdom fan Mainz nei Regensburg. Dalberg feriene de biskopssit, de abdijen en de stêd yn it foarstendom Regensburg. Hy soarge ek foar like rjochten foar protestanten en katoliken. Yn 1810 droech er Regensburg oer oan it keninkryk Beieren. Tusken 19 april en 23 april 1809 wie Regensburg it toniel fan de Slach om Regensburg tusken troepen ûnder befel fan Henri Gatien Bertrand en Napoleon sels en de weromlûkende Eastenrykske troepen. De stêd waard oerrompele nei't de foarrieden en munysje op rekke wiene. Regensburg hie slim te lijen fan de striid; likernôch 150 hûzen baarnden út en de stêd waard plondere.
Twadde Wrâldkriich
Op 17 augustus 1943 en op 5 febrewaris 1945 bombardearren de alliearre krêften Regensburg. De doelen wiene in fabryk dêr't de Messerschmitt Bf 109 produsearre waard en in oaljeraffinaderij. By de bombarademinten hie Regensburg sels net in soad te lijen fan ferneatigings, it grutste kulturele ferlies fan de stêd hat wol de romaanske abdijtsjerke Obermünster west. De tsjerke waard by in loftoanfal fan maart 1945 ferneatige en net wer opboud. De drege ekonomyske sitewaasje fan de stêd nei de oarloch droech der oan by dat in soad histoaryske gebouwen nei de kriich net ôfbrusten en ferfongen waarden troch nije gebouwen.
Sûnt 1940 waarden út it regionale psychiatrysk sikehûs oan de Ludwig-Thoma-Straße meiïnoar 638 froulju, manlju en bern yn it ramt fan it eutanasy-programma Aksje T4 nei Hartheim deportearre. Mear as 500 oare minsken waard mei twang sterilisearre.
Yn de lêste jierren fan de kriich wie yn it Colosseum yn it stedsdiel Stadtamhof in bûtenkamp fan Flossenbürg, fan wêrút sa'n 460 finzenen út hiel Europa twangarbeid yn 'e omkriten dwaan moasten. Yn mar fiif wiken tiid ferstoaren 40 twangarbeiders ûnder de minne omstannichheden.
De monumintale synagoge fan Regensburg út 1912 waard op 9 novimber 1938 yn 'e brân stuten en de ruïne yn de moannen dêrnei hielendal ôfbrutsen. Fan de joadske mienskip wist hast de helte op 'e tiid te flechtsjen of te emigrearjen. Meiïnoar waarden der likernôch 250 joadske ynwenners yn 1942 nei it easten deportearre en fermoarde yn de kampen.
Ta oantinken fan de slachtoffers fan it nasjonaal-sosjalisme binne op 12 juny 2007 de earste stroffelstiennen lein.
Nei 1945
Foar mear yndustry ynvestearre Regensburg oan it begjin fan de jierren 1960 yn de technyske en sosjale ynfrastruktuer fan de stêd. Siemens wie de earste multynasjonale ûndernimming dy't yn Regensburg in fêstiging bouwe liet. De twadde wie BMW, dy't in grutte produksjefabryk bouwe liet. Sûnt de jierren 1990 brochten mear hightech bedriuwen wurkgelegenheid nei Regensburg, lykas Unfineon en OSRAM.