cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Fokke Sierksma
Wittenskiplik wurk
Yn 1953 waard Sierksma beneamd as wittenskiplik haadmeiwurker oan de teologyske fakulteit fan de Ryksuniversiteit Leien op it mêd fan godstsjinstskiednis en godstsjinstfenomenology.
Foaral it ferklearjen fan ritueel gedrach en godstsjinstige foarstellingen hie er niget oan. Hy ûntwikkele dêrfoar it begryp 'religieuze projeksje'. Yn syn ûndersyk beluts er ek de oerienkomsten tusken bistegedrach en dat fan minsken.
Sierksma beseach it ferskynsel religy fanút de psychoanalyse en behelle der ek biologysk en eksperiminteel ûndersyk yn. Dizze eigensinnige oanpak kaam him op in soad krityk te stean yn teologyske fermiddens.
Yn 1972 waard Sierksma min of mear rehabilitearre yn de foarm fan in beneaming ta lektor en letter ta heechlearaar (1973).
Sierksma wie in fûl foarstanner fan de skieding fan tsjerke en steat en fan in wittenskiplik benei kommen fan de teology. Ek dat joech skeel yn it teologyske rûnten..
It argyf fan Sierksma hat de Keninklike Bibleteek te Den Haach op 'e noed.
Mesa Verde Middelskoalle
Mesa Verde Middenskoalle is in skoalle yn San Diego, Kalifornje. De skoalle hat sa'n 1.300 learlingen.
Herman Bode
thumb|Herman Bode (rj) yn petear mei [[Ruud Lubbers (1984)]] Herman Antoon (Herman) Bode (Oldenzaal, 16 april 1925 – Inkhuzen, 10 jannewaris 2007) wie in Nederlânsk fakbûnsbestjoerder.
Bode kaam út in Twintsk arbeidersmiljeu. Yn 1949 sluet er him oan by it bûn fan metaalarbeiders 'Sint Eloy', dêr't er rillegau distriktsbestjoerder waard. 1969 waard er lanlik bestjoerder fan Sint Eloy en 1972 kaam hy yn it haadbestjoer fan it Nederlânsk Katolyk Fakferbûn (NKV).
Yn 1979 waard hy ficefoarsitter fan it NKV, oant dy bûn yn 1982 mei it Nederlânsk Ferbûn fan Fakferieningen (NVV) fusearre ta de Federaasje Nederlânske Fakbeweging (FNV). Under Wim Kok waard hy de earste ficefoarsitter fan de FNV.
Herman Bode syn wurden dy't er by in manifestaasje fan arbeiders op 4 maart 1980 sei binne legindarysk wurden. De manifestaasje wie ferset fan de Dam nei it RAI-kompleks yn Amsterdam-Súd omdat de oerheid benaud foar kreakersrellen wie. Doe't de kloft minsken om in demonstraasje op de Dam rôp, rôp Bode: "Willen we naar de Dam? Dan gáán we naar de Dam!" Sa barde it.
Doe't hy yn 1985 ôfskied naam, waard er de lêste arbeider yn de FNV-top neamd. Dêrnei sette hy him yn foar tsjerklik-sosjale organisaasjes, sa as "De arme kant van Nederland".
Fierders hie hy yn 1999 as ynwenner fan de Meern (gemeente Vleuten) de lieding oer in kampanje tsjin de anneksaasje fan dat plak troch de gemeente Utert, wêrfoar't er in demonstraasje op it Binnenhof en in hantekeningenaksje, ornearre foar de Twadde- en letter ek de Earste Keamer, op poaten sette.
Op 10 jannewaris 2007 stoar Herman Bode yn de âldens fan 81 jier oan in mageblieding. Syn frou en dochter woene hawwe dat Bode syn dea in medyske misser wie, omdat de dokter nachts net komme woe doe't hy bloed spuide. De arts is dêrfoar beskrobbe troch it medysk tuchtkolleezje.
Echte iikhoarntsjes
De echte iikhoarntsjes (wittenskiplike namme: Sciurinae) foarmje in ûnderfamylje fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (Mammalia), it skift fan 'e kjifdieren (Rodentia), it ûnderskift fan 'e iikhoarntsjes en sliepmûzen (Sciuromorpha) en de famylje fan 'e iikhoarntsjes (Sciuridae). Yn dizze ûnderfamylje wurde de echte beamiikhoarntsjes feriene mei de fleanende iikhoarntsjes. Yn ferâldere yndielings waarden de fleanende iikhoarntsjes yn in aparte ûnderfamylje (Pteromyinae) pleatst, wylst alle oare dielen fan 'e iikhoarntsjesfamylje gearbrocht waarden yn in twadde ûnderfamylje (Sciurinae), mar dy klassifikaasje is wjerlein troch modern genetysk ûndersyk.
Mesa Verde Middelskoalle
De skoalle is nammed foar de grien tafel it is yn. De namme is Spaansk foar "griene tafel".
Peazemerlannen
De Peazemerlannen is in bûtendyks natuergebiet noardeast fan Peazens. It 485 hektare grutte natuergebiet bestiet út in simmerpolder, kwelders en kwelderwurken en is yn behear by It Fryske Gea.
De dyk fan de bûtenste polder is mei in grutte stoarm yn april 1973 trochbrûtsen en is net wêr tichtmakke om't dat te djoer wurde soe.
Hessel Martena
Hessel Martena is in legindaryske haadling út it begjin fan de 14e iuw dy't in skoftlang yn Fryslân in protte macht hân hawwe soe. Hy slagge deryn de Skieringers mei de Fetkeapers te fersoenen en ûnder syn lieding waard de oanfal fan de Hollânske greve Willem III op Fryslân ôfslein. Oft er wier bestien hat is lykwols in striidkwestje. De kronyk fan Andreas Cornelius dy't as boarne foar him jilt, wurdt nammentlik ta de fantastyske skiedskriuwerij rekkene.
Skiednis
Hessel stie benammen bekend om't syn skrander belied. Under syn bewâld bliuwe grutte útspattings tusken de Skieringers en Fetkeapers út.
Doe't de Hollânske greve Willem besocht om Fryslân ûnder syn bewald te krijen, waard Hessel troch de Friezen ta oanfierder keazen. Yn 1309 lanne er mei in float by Starum. Mei syn kriichsmacht fan om-ende-by 1500 soldaten luts hy al plonderjend troch Gaasterlân. Under oanfiering fan Hessel joech it Fryske leger goed wjerstân en moast greve Willem him weromlûke.
Hessel kaam op 16 augustus 1312 te ferstjerren. Troch de Friezen waard der gjin nije haadling as opfolger keazen. Geregeldwei soe it konflikt tusken Skieringers en Fetkeapers wer tanimme. Hessel is de heit fan Syds Hessels Martena, en de oerpake fan Johan Sytses Martena, dy't ek wol de 'Fryske Duvel' neamd waard.
Omgong fan Frankryk 1914
De 12e edysje fan de Omgong fan Frankryk waard hâlden fan 29 juny oant en mei 27 july 1914, it wie de lêste Omgong foar de Earste Wrâldkriich.
Beachrockers Festival
It Beachrockers Festival is in twadeisk muzykfestival dat elts jier op in freedtejûn en de dêropfolgjende sneon yn begjin july organisearre wurdt yn it Fryske doarp Sint-Nyk. It ûntlient de ferwizing nei it strân (beach) oan 'e lokaasje, yn it rekreaasjegebiet De Ulesprong, dat east fan Sint-Nyk oan 'e noardkant fan 'e Tsjûkemar leit. It Beachrockers Festival waard foar it earst holden yn 2009. De organisaasje is yn 'e hannen fan 'e Stifting Beachrockers Festival, dy't anno 2018 ûnder lieding stie fan Sint-Nykster Gerrit Kooystra, better bekend as DJ Praia del Sol.
It Beachrockers Festival besiket elts jier in bekende Nederlânske muzikant of band te finen om op harren evenemint op te treden. Yn 2018 wie dat bygelyks de band Broederliefde. De organisaasje fan it festival, dêr't likernôch 150 frijwilligers by belutsen binne, begjint sân moannen yn 't foar al, as de artysten boekt wurde moatte.
Op 'e earste edysje, yn 2009, ferwachten de organisators in publyk fan sa'n 500 persoanen, mar der kamen tûzen man opsetten. Sûnt groeit it Beachrockers Festival elts jier wat. Yn 2018 wiene der op 'e freedtejûn 2.000 minsken, en op 'e sneon 6.000. De kaartsjes wiene de tiisdei foarôfgeande oan it festival al útferkocht, en der wie dus mear fraach as oanbod, mar de organisaasje woe net mear minsken talitte om't de foarsjennings (tagong fan 'e bar, húskes ensfh.) dêr net op berekkene wiene.
Gijs Naber
Jonkheid en oplieding
Naber waard yn 1980 berne yn Finkefean, dêr't er syn hiele jonkheid trochbrocht. Nei't er slagge wie foar de HAVO yn Uthoarn, studearre er oan 'e Toanielakademy Maastricht. Yn 1998 debutearre er mei santjin jier as akteur mei in rol yn 'e tillefyzjefilm De Ziener.
Karriêre
Op 'e tillefyzje wie Naber fierders te sjen yn 'e tillefyzjefilm Lieve Céline (2013) en yn fêste rollen yn 'e dramasearjes Lieve Liza (2012) en Penoza (2013-2017). Ek hied er gastrollen yn 'e tillefyzjesearjes Spoorloos Verdwenen (2006), De Co-assistent (2007) en Van God Los (2012). Sûnt 2007 is er ferbûn oan it Ro Teäter, wêrfoar't er û.m. spile yn 'e toanielstikken Woef Side Story en De Komst van Xia. Yn 2013 wûn Naber de Musical Award yn 'e kategory bêste manlike byrol foar syn trije roltsjes yn 'e musical Lang en Gelukkig.
Müden (Mûzel)
Under Müden falt ek de buorskip Müdenerberg mei in kapel en de sportfoarsjennings fan Müden.
Plo Koon
Eftergrûn
Plo Koon wurdt berne as in Kel Dor op 'e planeet Dorin. Omreden fan syn oanberne Krêftgefoeligens wurdt er al jong nei de Jedi Timpel ta brocht, it haadkertier fan 'e Jedi Oarder op Coruscant, dêr't er oplaat wurdt ta Jedi-ridder. By in misje nei Shili, de thúswrâld fan 'e Togruta, ûntdekt Koon in Krêftgefoelich famke fan trije jier, dat er meinimt nei de Jedi Timpel om ta Jedi oplaat te wurden. Dat famke is Ahsoka Tano, mei wa't Koon neitiid troch de jierren hinne kontakt hâldt en befreone rekket. Koon ûntjout him ta in foaroansteande Jedi en komt bekend te stean om syn ûnfersteurberens en kalmte. Meitiid wurdt er beneamd ta lid fan 'e Hege Jedi Ried, it bestjoersorgaan fan 'e Jedi Oarder.
Müden (Mûzel)
Skiednis
In Romeinske delsetting (Modinum) fan Keltyske oarsprong docht bliken út gâns fynsten. It doarp waard foar it earst neamd yn dokuminten om it jier 585 hinne. De besetting fan de linker Rynouwer yn 1794 troch Frânske revolúsjonêre troepen makke in ein oan de iuwenlange hearskippij fan Kurtrier. Under Frânsk bestjoer hearde Müden fan 1798 oant 1814 oant it kanton Münstermaifeld. Yn 1815 waard de stêd op it Kongres fan Wenen tawiisd oan it Keninkryk Prusen. Nei de Amerikaanske ynvaazje fan Müden oan de ein fan de Twadde Wrâldoarloch hearde it ta de Frânske besettingssône. Sûnt 1946 makket it doarp diel út fan de doe nij foarme dielsteat Rynlân-Palts.
Plo Koon
Nabookrisis
Yn 32 f.Sl.Y., as de Nabookrisis útbrekt, tsjinnet Plo Koon noch as lid fan 'e Hege Jedi Ried. Hy is behelle yn 'e rieplachtings fan 'e ried oer de krisis sels, mar ek oer it wer opdûken fan 'e Sith, de âlde aartsfijannen fan 'e Jedi, fan wa't oannommen waard dat se tûzenen jierren lyn al útrûge wiene.
Koon is fierders oanwêzich as master Qui-Gon Jinn de njoggenjierrige Anakin Skywalker foar de Ried bringt, dy't sa sterk yn de Krêft is dat Qui-Gon derfan oertsjûge rekke is dat er de Utkarde is dêr't de oerâlde profesijen fan 'e Jedi gewach fan meitsje. De leden fan 'e Ried, ûnder wa Koon, binne it deroer iens dat in leeftyd fan njoggen jier fierstente let is om noch oan in oplieding ta Jedi te begjinnen, en master Yoda wurdt grutte eangst yn 'e jonge gewaar, wat in negative emoasje is. De Ried beslút Qui-Gon syn fersyk om Anakin dochs noch oan 'e Jedi-training begjinne te litten, ôf te wizen. Nei it ferstjerren fan Qui-Gon yn 'e Slach om Naboo by in konfrontaasje mei de Sith Darth Maul, kundiget Qui-Gon syn eardere padawan Obi-Wan Kenobi oan dat er hoe dan ek gehoar jaan sil oan 'e lêste wurden fan syn âlde master, wêrmei't dyselde him frege hat om Anakin ta Jedi te trainen. De Ried beslút mei tsjinnichheid om dêr tastimming foar te jaan.
Aventoeren yn 'e Kloane-oarloggen
Koon kriget it befel oer it 104e Bataljon. Ier yn 'e oarloch bynt Koon mei syn troepen de striid oan mei it separatistyske stjerreslachskip fan 'e cyborg generaal Grievous, dat oeral romteskippen fan 'e Galaktyske Republyk ferneatiget. Grievous raamt it romteskip fan Koon, wêrnei't er úteinset mei it ferneatigjen fan 'e rêdingskapsules. In oar oarlochsskip fan 'e Republyk ûnder befel fan Anakin Skywalker en Ahsoka Tano, arrivearret lykwols krekt op 'e tiid om Koon en syn oerlibjende kloansoldaten te rêden. Letter nimt Koon diel oan 'e ferneatiging fan it stjerreslachskip fan generaal Grievous.
As Anakin Skywalker en Mace Windu by Vanqor oanfallen wurde troch in kliber preemjejagers ûnder lieding fan Boba Fett en syn mentor Aurra Sing, en finzen komme te sitten yn it wrak fan harren delstoarte romteskip, binne Koon en Ahsoka Tano dejingen dy't harren rêde. Neitiid docht bliken dat de preemjejagers trije ûnderhearrigen fan Windu yn gizeling nommen hawwe. Koon en Ahsoka spoare Sing-en-dy op 'e planeet Florrum op. By in konfrontaasje wurde Fett en ferskate oaren finzen nommen, wylst Sing om liket te kommen as se mei Fett syn romteskip de Slave I delstoart.
Koon is ek behelle yn 'e evakuaasje fan 'e troepen fan 'e Republyk fan 'e planeet Felucia. Mei Obi-Wan Kenobi, Saesee Tiin en Adi Gallia stelt er in ûndersyk yn nei de dea fan Jedi-master Halsey en syn padawan Knox, dy't fermoarde blike te wêzen troch de deawaande tsjustere Jedi Asajj Ventress. As it team ûnder lieding fan Kenobi, Skywalker en Ahsoka by de rêding fan 'e finzen nommen Jedi-master Even Piell út 'e Sitadel, in kweaferneamd separatistysk tichthûs op Lola Sayu, yn 'e swierrichheden komt, liedt Koon mei Tiin, Gallia en Kit Fisto in float dêrhinne om harren te help te kommen. Neitiid komt oan it ljocht dat Ahsoka tsjin 'e oarders fan har master, Anakin Skywalker, op 'e misje meigien is. As Skywalker oan Koon freget oft hy har dêr opdracht ta jûn hat, liicht Koon foar Ahsoka troch befêstigjend te antwurdzjen.
Letter wurdt Ahsoka Tano beskuldige fan in bomoanslach en dêropfolgjende moard, mei't alle bewizen yn har rjochting wize. Koon wegeret te leauwen dat sy dêr ferantwurdlik foar is, mar oare leden fan 'e Hege Jedi Ried, lykas Mace Windu, Saesee Tiin en Ki-Adi-Mundi, oerstimme him en beslute har út 'e Jedi Oarder te setten en yn it tichthûs te smiten. As Anakin Skywalker letter oan it ljocht bringt dat Ahsoka har freondinne Barriss Offee de wiere skuldige is, besykje Windu-en-dy it goed te meitsjen troch har rehabilitaasje oan te bieden, mar dat wiist Ahsoka desyllúzjonearre fan 'e hân.
Koon is dejinge dy't de tolve jier âlde moard op 'e Jedi-master Sifo-Dyas ûndersiket, nei't de alaarmoprop fan Sifo-Dyas syn romtefear einlings de Jedi Timpel op Coruscant berikt. Hy reizget ôf nei de moanne fan 'e planeet Oba Diah, dêr't Sifo-Dyas oan syn ein kommen is, en fynt dêr de ljochtsabel fan 'e Jedi-master en de brokstikken fan it romtefear. Neitiid beriedt de Hege Jedi Ried him oer de fraach ynhoefier't it plan ta de produksje fan it leger kloansoldaten op Kamino eins út 'e koker fan Sifo-Dyas kommen is. Fierder ûndersyk troch Obi-Wan en Anakin bringt oan it ljocht dat Silman, in assistint fan 'e eardere kânselier Finis Valorum, dy't mei Sifo-Dyas reizge, noch yn libben is, en dat 'Tyranus', dy't opdracht jûn hat ta it delsjitten fan it romtefear fan Sifo-Dyas, nimmen oars is as greve Dooku. Koon en de oare leden fan 'e Hege Jedi Ried feie de belutsenens fan Dooku by de produksje fan it kloaneleger ûnder it flierkleed út eangst dat de befolking fan 'e Galaktyske Republyk it fertrouwen yn it leger ferlieze soe as dat bekend waard.
Dea
Oan 'e ein fan 'e Kloane-oarloggen, yn 19 f.Sl.Y., hat Plo Koon de lieding oer it 442e Belegeringsbataljon fan 'e Galaktyske Republyk by de gefjochten op 'e planeet Cato Neimoïdia. Kânselier Palpatine, dy't eins de boasaardige Sith-master Darth Sidious is, furdiget Oarder 66 út, ta de útfiering wêrfan't de kloansoldaten fan it Grutte Leger fan 'e Republyk troch tadwaan fan greve Dooku foarprogrammearre binne. Dat befel hâldt de moard troch de kloanen op harren eigen Jedi-ofsieren yn, in foarfal dat letter bekend wurdt as de Grutte Suvering fan 'e Jedi. As Koon nei it beheljen fan 'e oerwinning yn in romtejager oer it slachfjild fan Cato Neimoïdia fljocht, wurdt er ûnferhoeds fan efteren oanfallen troch twa kloansoldaten yn begeliedende jagers. Koon wurdt delsketten en komt om as syn tastel delstoart.
Keppelings om utens
List of Star Wars characters
Gijs Naber
Karriêre
Op it wite doek makke Naber syn debút yn 2004, mei de rol fan Wouter Heemskerk yn 'e film 06/05. Oare films dêr't er yn spile, wiene û.o. Zwartboek (2006), De Laatste Dagen van Emma Blank (2009), Vreemd Bloed (2010), Loft (2010), Homies (2015), Zwarte Tulp (2015) en Oh, Baby (2017).
Yn 2010 fertolke er de rol fan kroanprins Willem-Alexander yn 'e film Majesteit. Yn De Heineken Ontvoering, út 2011 (oer de ûntfiering fan Freddy Heineken), hie Naber de rol fan ûntfierder Cor van Hout. Yn 2014 wûn er in Gouden Keal foar bêste akteur mei syn fertolking fan 'e rol fan Thijs yn 'e film Aanmodderfakker. Yn 2018 hied er de titelrol yn 'e histoaryske aventoerefilm Redbad, fan regisseur Roel Reiné, oer de histoaryske persoan fan Redbad, kening fan 'e Friezen.
Priveelibben
Gijs Naber hat sûnt 2012 in relaasje mei aktrise Thekla Reuten, mei wa't er gearwennet. It pear krige yn augustus 2015 in soan. Yn oktober 2018 krigen sy harren twadde soan.
Nutekreakers
thumb|right|300px|Nucifraga columbiana De Nutekreakers (Nucifraga) is in skaai yn de famylje fan de Kriefûgels.
Nuten
Nutekreakers ite fral dinnesieden. De snaffel fan de fûgels is foarme om de siden út de dinapels helje te kinnen. Dêr't dy net foarhannen binne wurde lykwols ek spjirresieden en hazzenuten iten.
At der sied oer is, dan wurdt dat troch de Nutekreakers yn gatten de grûn opslein. Sa'n tachtich persent dêrfan fine de fûgels letter sûnder grutte perblemen werom. Ut de oare sieden kinne nije beammen waakse, dat de Nutekreakers hawwe in dúdlike ynfloed by it weromwaaksen fan dinnegebieten.
Nutekreakers binne stânfûgels, mar at der te min iten is kinne hja ta ynvaazjefûgels wurde.
Nest
It nêst wurdt ornaris heech yn in nullebeam boud. Dit bart ier yn it jier om't foar it fier fan de jongen de oanleine foarrie sieden brûkt wurde kin. Nei goed trije wike komme de jongen fan it nêst, mar hja bliuwe oant yn de hjerst by de âlden en leare sels sieden te bewarjen.
Klassifikaasje
De klassifikaasje fan de Nutekreakers omfiemet mar trije soarten. Ien dêrfan, de Grutstipnutekreaker, wurdt ek wol as in ûndersoarte fan de Nutekreaker sjoen. It skaai hat gjin nammesoarte, Nucifraga nucifraga, mar by de soarte Nucifraga caryocatactes wurdt de namme al werhelle: nucifraga en caryocatactes betsjutte beide nutekreaker.
Sjoch ek
Nutekreaker (Nucifraga caryocatactes)
Jan Dirk de Jong
Fan 1926 - 1954 direkteur fan de gymnastykferiening Quick-Huzum. Under syn lieding waard Quick meardere kearen kampioen fan Nederlân. Wie dêrneist in tal jierren foarsitter fan Quick. Kaam yn 1944 yn it bûnsbestjoer fan it Keninklik Nederlânsk Gymnastyk Bûn (KNGV}, waard yn 1947 foarsitter fan de technyske kommisje KNGV en yn 1965 foarsitter fan it KNGV. Wie teffens bestjoerslid fan de Feriening Fryske Alvestêden en wedstriidlieder. Earelid fan it KNGV en waard ûnderskieden troch de Westdútske, Deenske en Belgyske turnbûnen.
Rommert Pollema
thumb|R. Pollema Rommert Pollema (Nijlân, 19 april 1890 - Ljouwert, 9 febrewaris 1965) wie in jurist en politikus.
Libben en wurk
Rommert wie de soan fan de haadmaster fan Nijlân. Syn heit Hendrik Pollema wie ek lid fan Provinsjale Steaten fan Fryslân en lid fan de Twadde Keamer foar de AR. Nei it Stêdlik Gymnasium yn Snits Hy promovearre yn 1914 oan de Frije Universiteit fan Amsterdam. Wie abbekaat en prokureur yn Ljouwert.
Fan 1928 oant syn dea yn 1965 siet er yn de Earste Keamer foar de CHU. Syn terrein wie foaral it finansiële belied. Ek makke er him sterk foar de belangen fan de provinsje Fryslân. Yn it earste jier fan de Twadde Wrâldoarloch wiisde er iepenlik it nazy-rezjym ôf. Letter hold er him mear op in ôfstân en hold er him ôfsidich fan aktyf fersetswurk.
Hy wie foarsitter fan it Fryske Wetterskipsbûn. Om 1924 hinne (haad)redakteur fan De Banier (Land en Volk) en de C.H. Nederlander sûnt 1945.
Yn 1949 kearde er him fanwege steatsrjochtlike beswieren tsjin de sûvereiniteitsoerdracht oan Yndonesië. Hy stoar yn 1965 yn de âldens fan 74 jier oan leukemy.
Honiara
thumb|260px|Lizzing Honiara op de Salomonseilannen Honiara is de namme fan it haadsteedlik goa - en de namme fan de haadstêd fan de Salomonseilannen, it op trije nei grutste lân fan Oseaanje.
Honiara leit oan de noardkust fan it bergige eilân Guadalkanal, oan de mûning fan de rivier Mataniko.
Elize Zwart
thumb|Elize Zwart Elize Zwart (Wergea, 4 novimber 1857 - Eext, 5 juny 1952) wie in Fryske skriuwer. Fan berôp wied er ûnderwizer.
Honiara
Honiara hat in ynternasjonaal fleanfjild: Honiara International Airport (oant novimber 2003: Henderson Field). It leit in lytse 10 km bûten de stêd en is yn de Twadde Wrâldkriich troch Amerikaanske militêren oanlein.
Elize Zwart
Hy hat jierren haad fan de skoalle yn Warten west. Wie ien fan de earste ûnderwizers dy't Frysk op skoalle joech.
Wurken
Hy skreau 'Us doarp' (1907) en in fiiftal toanielstikken ('In snoek : Hessel wol springe, mar hat it net leard', 1942).
Nachtlampkes
De Nachtlampkes (Oenothera) binne in skaai fan planten fan Amerikaansk komôf. It skaai omfiemet sa'n 125 soarten: guon ienjierrich, guon twajierrich en guon mearjierrige planten. De measte soarten binne nachtbloeiers. Fan juli ôf wurdt der jûns in fjouwerblêdige blom iepenteart. Dy blom lûkt mei fel-giel, as wyt as read, jûnsflinters, dy't dy jûns de blommen bestowe. De oare deis ferwylket de blom, mar om't de planten gauris de blomknoppen ticht byelkoar hat, kin der de oar deis wer in nije blom op itselde stee bloeie.
Foarbyld
In foarbyld fan de Nachtlampkes (Oenothera):
Garmisch-Partenkirchen (betsjuttingsside)
"Garmisch-Partenkirchen" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:
Joris Ivens
thumb|Joris Ivens (links) en [[Ernest Hemingway by kommandant Ludwig Renn fan de Ynternasjonale Brigade yn 1936]] thumb|''Bertehûs Ivens, Van Berchenstrjitte 17-19 Nimwegen thumb|Joris Ivens op de set fan De Onvergetelijken yn 1971 George Henri Anton (Joris) Ivens (Nymwegen, 18 novimber 1898 – Parys, 28 juny 1989) wie in Nederlânske filmregisseur en filmmakker, benammen rjochte op dokumintêres. Hy wie lange tiid omstriden om syn film ta ûndersteuning fan de ûnôfhinklikheidsbeweging yn Yndoneezje.
Ivens waard bekend mei avant-garde dokumintêres as De brug (1928) (oer De Hef yn Rotterdam), Regen (1929) en Zuiderzee (1930), wêryn hy eksperimintearre mei bewegingen en ritmes. Hy hearde ta de foaroanmannen fan de ynternasjonale filmavant-garde fan dy jierren. Letter rekke hy geande wei mear ynteressearre yn sosjale kwestjes en waard hy oertsjûge kommunist. Hy makke ûnder mear films oer in mynwurkersstaking yn Belgje (Borinage, 1934), oer de Spaanske Boargerkriich (Spaanse aarde, 1937) en oer de striid dy't Sina fierde tsjin Japanske besetting (De vierhonderd miljoen, 1939). Yn de Twadde Wrâldoarloch makke hy ferskate films yn de Feriene Steaten, wêrûnder Power and the Land (1941) foar it Amerikaanske ministearje fan Lânbou en Action Stations! (1943) foar de Kanadeeske marine.
Kontroverses
Ivens hat syn talint meardere kearen yn tsjinst steld fan totalitêre rezjyms. Yn 1931 sette hy ôf nei de Sovjet-Uny om foar it bewâld fan Stalin de propagandafilm Het lied van de helden te meitsjen, oer de bou fan de nije stêd Magnitogorsk yn de Oeral. Dizze stêd waard foar in belangryk diel boud troch Goelagtwangarbeiders, faak slachtoffers fan Stalin syn kollektivisearring fan de lânbou ('koelakken'). Ivens rjochte syn kamera leaver selektyf op de tûzenen Komsomol-frijwilligers en partijleden dy't ek yn Magnitogorsk wurken. De twangarbeiders soe hy letter fergelykje mei 'ûntúch',. Ek it Maoistyske Sina hat Ivens tsjinne; yn 1976 foltôge hy Hoe Yukong de bergen verzette, in film wêryn Mao's Kulturele Revolúsje ferhearlike wurdt.
Delft
Delft is in stêd en gemeente yn Súd-Hollân, lizzend oan de Skie, tusken De Haach en Rotterdam. Greve Willem II fan Hollân ferliende Delft op 15 april 1246 stedsrjochten, in barren dat sjoen wurde kin as it begjin fan it gemeentlik bestjoer.
Op it merkplein stiet in grut stânbyld ta oantins oan Hugo de Groot thumb|left|250px|Sicht op Delft mei de Alde Tsjerke
Wikeler Opfeart
De Wikeler Opfeart is in feart yn de gemeente De Fryske Marren. De feart rint fan Wikel troch de Van Coehoornbosk nei it Wikeler Hop.
De namme Wikeler Opfeart jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Wijckeler Opvaart.
Joris Ivens
Kontroverses
Ivens waard 'persona non grata' yn syn bertelân neidat hy yn Austraalje in film makke ta ûndersteuning fan de ûnôfhinklikheidsbeweging yn Yndoneezje. Syn oanfarring mei de koloniale autoriteiten by it meitsjen fan de film Indonesia calling late derta dat hy fan 1948 oant 1957 ferplichte waard elke trije of fjouwer moannen syn paspoart opnij ferlingje te litten. In hannelwize dêr't de Nederlânske Steat yn 1985 har ferûntskuldigingen foar oanbean hat.
Keatlingwier
De namme komt ek foar as Kettingaweer, Kettingwier, Kattingewier en Katnye wierd (1500). It komt fan de famyljenamme Kattinga.
Landkreis
In Landkreis of in Kreis (yn Noardryn-Westfalen en Sleeswyk-Holstein) is in regionale bestjoersienheid (distrikt) yn de Bûnsrepublyk Dútslân. It giet dan om in gemeenteferbûn en rjochtspersoan (fan publykrjocht), ien bestjoerlik nivo boppe de gemeente.
In Landkreis is sels wer part fan in Regierungsbezirk of direkt fan in dielsteat. De lêste wiziging yn de yndieling fan de distrikten yn Dútslân fûn plak op 1 july 2007. By dy twadde weryndieling fan Saksen-Anhalt is it totaal oan Dútske kreisen werombrocht nei 313.
In Landkreis is ferantwurdlik foar saken as sikehuzen, ôffalferwurking, oerlanging fan rydbewizen, oerlanging fan jachtaktes ensafuorthinne.
Stêden mei mear as 100.000 ynwenners hearre meastentiids net by in Landkreis en binne sels foar dy tsjinsten ferantwurdlik. Sokke stêden wurde Kreisfreie Stadt of soms Stadtkreis neamd, en binne in stedsdistrikt.
Galamastate
thumb|Galamastate Galamastate wie in eardere state yn Koudum, gemeente Himmelumer Aldeferd, en is grif om 1500 boud. Fan de state is neat werom te finen. De famylje Galama wie ien fan de belangrykste famyljes yn dat gebiet. Se hienen meardere stinzen, lykas yn Eagmaryp, Aldegea en Riis. Dêrneist wie der ek de famylje Harinxma, dy't de grutste tsjinstanners foarmen fan de famylje Galama. De Harinxma's hienen fersterke huzen yn Heech, Sleat, Snits en Drylts. De Galamastate waard oant yn de earste helt fan de 17e iuw bewenne troch de famylje Galama. Ien fan de rjochten dy't oan dizze state ferbûn wie, wie it rjocht fan de swannejacht.
Olympyske Simmerspullen 1980
De Olympyske Simmerspullen 1980 ek wol de XXIIe Olympiade neamd waarden yn 1980 yn Moskou, de Sowjetuny hâlden.
Galamastate
It is net dúdlik oft it hûs troch fererving of ferkeap yn hannen fan in oare famylje komd is, mar yn elts gefal is yn 1640 grytman Sjoerd fan Aylva de nije bewenner fan de state. Hast 60 jier letter, yn 1698, is de state opnij yn besit komd fan in oare famylje: dan is Bruno fan Vierssen de eigener. Letter komt de state yn it besit fan Joan Caspar Schik, sekretaris fan Menameradiel, dy't it hûs foar 700 goudgûnen yn 1743 ferkeapet oan Frederik Sloterdijk, boargemaster fan Warkum. Nei 1743 wikselt it hûs noch ferskate kearen fan eigener, om op it lêst om 1800 ôfbrutsen te wurden.
Olympyske Simmerspullen 1980
Boycot
Fanwege de ynfal fan de Sowjetuny yn Afganistan yn de lêste wike fan desimber 1979 (Afgaanske oarloch 1979-1989), stelde de Amerikaanske presidint Jimmy Carter in ultimatum oan de Sowjetuny: de Feriene Steaten soene net oan de Spullen yn Moskou meidwaan as de Sowjet-troepen har net weromlutsen hiene foar 20 febrewaris 1980. Dat ultimatum wie alhiel tsjin de Olympyske gedachte, dy't foarskriuwt dat sport en polityk strikt skieden bliuwe moatte. Op 21 maart waard de offisjele boycot bekind makke.
Stasjon Haarlim
Stasjon Haarlim (Hlm) is it haadstasjon fan Haarlim en waard iepene yn 1839 oan de Alde line (Amsterdam Sintraal - Rotterdam Sintraal. Yn de Noard-Hollânske haadstêd is yn 1906 it fjirde stasjonsgebou sûnt 1839 iepene.
Galamastate
Der binne troch Jacobus Stellingwerf yn 1722 en 1723 twa states tekene dy't yn Koudum stiene. De iene ôfbylding hat as ûnderskrift: 'huis van den ouden heer Frederik van Vierszen te Koudum', wylst de oare as ûnderskrift hat: 'het huis dat aan de heer Jacob van der Wajen, grietman van Hemelumer Oldevaert, behoort'. Yn 'De Tegenwoordige Staat van Friesland' út 1788 falt op te meitsjen, dat de Galamastate al yn 1788 ferdwûn is, 'Doch in 'Noorden der buurt', staat nog de State Grovestins, die in laater tyd merkelyk versierd is door den Grietman Van der Waaien, die niet alleen het huis fraai verbouwd, maar ook verscheiden schoone hovingen en plantagien by 't zelve beeft gevoegd...". Mooglik is de ôfbylding út 1722 fan de Grovestinsstate, en de twadde de Galamastate.
Olympyske Simmerspullen 1980
Boycot
Presidint Carter oefene druk út op ferskeidene lannen om it Amerikaanske foarbyld te folgjen. De regearingen fan in oantal befreone lannen, bygelyks Grut-Brittanje en Austraalje, stipen de boycot, mar lieten de kar om ôf te reizigjen oan de yndivyduele atleten oer. De Amerikaanske atleten krigen dizze kar net, Carter drige sels it paspoart yn te lûken fan eltse atleet dy't nei de Sowjetuny ôfreizigje soe. Uteinlik soene 65 lannen de útnûging om diel te nimmen oan de Spullen net oannimme; 45 oant 50 diene dat yn alle gedachten yn ferbân mei de boycot.
Stasjon Haarlim
Gebou
200px|thumb|left|2e stasjonsgebou stasjon Haarlim yn 1865 200px|thumb|left|3e stasjonsgebou stasjon Haarlim yn 1890
Galamastate
It hûs Van Viersen liket op de tekening âlder as de Grovestinsstate. It gebou hat sels kenmerken dy't op in sealstins wize. It is in rjochthoekich gebou mei in ûnregelmjittige yndieling op de grûn. De ferdjipping is leech en dan folget it sealdak tusken twa trepgevels. De foarm en detaillearring fan de tagongspartij wize op in boutiid yn de jierren om 1500. De oanbou fan ien boulaach krige foar it dak in útboude gevel mei drok rolwurk. It terrein fan dizze state wie net omgrêfte, mar ommuorre.
Rafael van der Vaart
Rafael Ferdinand fan der Vaart (Heemskerk, 11 febrewaris 1983) is in Nederlânske eardere fuotballer. Van der Vaart spile tusken 2001 en 2013 foar it Nederlânske fuotbalalvetal, wêrfoar't hy fiifentweintich kear skoarde.
Ajax
Van der Vaart fuotballe by De Kennemers yn Beverwijk en stapte dêrnei oer nei AFC Ajax. Hy debutearre hjir op 19 april 2000, yn de útwedstriid tsjin FC Den Bosk. Op 20 oktober fan dat jier makke hy syn earste kompetysjedoelpunt foar de Amsterdamske klup, yn de mei 4-2 wûne wedstriid tsjin Roda JC.
Olympyske Simmerspullen 1980
Boycot
De Nederlânske regearing ûnder lieding fan Dries van Agt woe dat Nederlân ek mei die oan de boycot. De Nederlânske sportbûnen fielden dêr lykwols neat foar. Sy fregen har ôf wêrom't de sport opdraaie moast foar it falen fan de ynternasjonale polityk. De Nederlânske delegaasje naam lykwols gjin diel oan de iepeningsseremoanje.
Stasjon Haarlim
Gebou
By de iepening fan de spoarline kaam in in houten stasjonsgebou yn gebrûk, krekt bûten de doetiidske fêsting. It gebou foldie hjirmei oan de strange bepalingen fan de Fêstingswet. It earste stasjonsgebou stie op it plak fan it hjoeddeiske Haadwurkplak fan de NS, It gebou waard yn 1842 ôfbrútsen.
Rafael van der Vaart
Hamburger SV
Op 27 maaie 2005 makke Van der Vaart syn oerstap nei it Dútske HSV bekend. De transfersom wie € 5 miljoen Hy hoopte troch de transfer wer rêst en foarm te finen, dy’t hy by Ajax ferlern wie. Op freed 10 juny 2005 troude Van der Vaart mei Sylvie Meis. Se hawwe in soantsje: Damián Rafael, berne op 28 maaie 2006.
Stasjon Haarlim
Gebou
It twadde stasjonsgebou kaam binnen de fêsting te lizzen en waard ûntwurpen troch de arsjitekt Frederik Willem Conrad en waard iepene yn 1841 syn doarren foar treinreizgers. It wie it earste gebou op de hjoeddeiske lokaasje. It gebou waard nei bûtenlânsk foarbyld fan bûten alhiel symmetrysk útfierd. It stasjon bestie út in middenpart mei in hege poarte dy 't tagong joech ta in hal mei loketten. Oan beide siden wie in koarte lege wjukken mei wachtromten. Beide sydwjukken hawwe in eingebou. Oan de linkerkant wie de wenning fan de stasjonsjef en oan de rjochterkant it part foar it guod.
Yn 1867 waard it twadde stasjonsgebou ferfongen troch nijbou, ûntwurpen troch de arsjitekt P.J. Mouthaan. It gebou waard oer de hiele breedte ien ferdjipping heger as it 2de stasjonsgebou. It middenpart boppe de yngong waard boppedat noch ien ferdjipping heger. Oer de perronnen en spoaren komt in grutte perronkap. Mei in lingte fan sa'n 120 meter hie Haarlim op dat stuit it grutste stasjonsgebou fan Nederlân.
Olympyske Simmerspullen 1980
Dielnimmende lannen
200px|thumb|Dielnimmende Lannen Olympyske Simmerspullen 1980 80 lannen diene mei oan de Olympyske Simmerspullen yn Moskou. It leechste oantal dielnimmende lannen sûnt Melbourne 1956. Dat wie foaral te witen oan de Amerikaanske Boycot.
Joop Boertjens
Oant 2011 wie Joop Boertjens wethâlder yn de gemeente Delfsyl. Dêrfoar wie Boertjens wiernimmend boargemaster fan de gemeente Winsum en deputearre fan de provinsje Grinslân. Boertjens is berne yn Swol, mar hy is grut wurden yn Fryslân en wennet no yn Grins. Op 1 maart 2011 waard er as opfolger fan Eric ter Keurs waarnimmend boargemaster fan de Fryske gemeente Ljouwerteradiel. Doe't dy gemeente op 1 jannewaris 2018 opgie yn de gemeente Ljouwert einige syn boargemasterskip.
Stasjon Haarlim
Gebou
Troch de oarspronklike funksje is dit gebou gâns soberder foarmjûn as de yngong. De 70 meter tusken beide gebouwen wurdt oerdutsen mei in oerkaping. Beide gebouwen binne fia in tunnel ferbûn mei it sydperron en it eilânperron. It grutste part fan de perronnen en perronspoaren binne oerdutsen troch in oerkaping dy 't út ferskate dielen bestiet. De kap is yn totaal 470 meter lang en hjirmei de langste fan Nederlân.
De gebouwen op it eilânperron binne rykfersierd en binne foar it grutste part fan hout makke. It seinhûs op it twadde perrongebou út it westen wei sjoen, is sels alhiel yn hout útfierd. Yn de middelste twa gebouwen binne oarspronklik de measte wachtkeamers en de twa stasjonsrestauraasjes ûnderbrocht. Yn de twa bûtenste gebouwen binne benammen tsjinst romten. Yn 1912 kriget ek it sydperron in húske. It bakstiennen gebouke komt oan de eastkant fan it perron te stean.
It kompleks is op in tal oanpassingen nei, foar it grutste part yn orizjinele steat bewarre bleaun, en is sûnt 1975 in Ryksmonumint.
Yn 1952 nimt NS oan it kennemerplein in twadde yngongsgebou mei loketten nei ûntwerp fan arsjitekt Koen van der Gaast en in ekstra perron yn gebrûk. It nije gebou bestiet foar in grut part út beton. Fan it nije perron ôf rint it dak fan dit yngongsgebou wat omheech.
Henk de Jong (fuotbaltrainer)
Henk de Jong (Drachten, 27 augustus 1964) is in fuotbaltrainer.
As fuotballer
De Jong fuotballe oant syn tweintichste by Drachtster Boys en waard doe troch Foppe de Haan nei de A-seleksje fan SK It Hearrenfean helle. Hy moast troch in knibbelblessuere ophâlde mei fuotbaljen en helle it Oefenmaster-1 diploma.
As trainer
Dêrnei begûn er as jeugdtrainer by de Drachtster Boys en kaam fia Fuotbalferiening Snits as trainer by Heracles Almelo. Dêrnei waard De Jong assistint-trainer ûnder Foppe de Haan by SK It Hearrenfean. Hy waard doe assistint-trainer fan it earste en trainer fan de beloften fan FK Grins. Yn syn tiid by Hearrenfean en Grins wurke De Jong mei spilers as Romano Denneboom, Dennis de Nooijer, Georgios Samaras, Marcus Allbäck, Luis Suárez en Erik Nevland.
Hy wurke as trainer mei trainers as Fritz Korbach, Foppe de Haan, Ron Jans, Gert Jan Verbeek en Jan de Jonge.
Kampioen mei Cambuur
Dêrnei helle SC Cambuur De Jong wer nei it proffuotbal ta. Earst wie er dêr assistint-trainer, mar oan de ein fan it seizoen 2012/2013 waard er interim-haadtrainer. Yn dy perioade waard Cambuur kampioen yn de Earste difyzje. Om't De Jong syn trainersdiploma noch net hie, koe er noch gjin definitive haadtrainer wurde. Sa wie er it earste seizoen yn de Earedifyzje wer assistint fan Dwight Lodeweges. Nei't dy yn april 2014 al fuortgie, koe De Jong wer it stokje oernimme. Mei Cambuur einige De Jong op it 12e plak en dat slagge in seizoen letter wer.
Yn it tredde earedifyzjeseizoen gie lykwols alles minder. Cambuur stie ûnderoan en De Jong stapte yn febrewaris 2016 op.
Wer oan de slach
Nei in koarte perioade as kommersjeel manager by FK Grins, gie De Jong yn desimber 2016 wer oan de slach as trainer. Hy waard oannommen by De Graafschap, dat der op dat momint min foarstie yn de Earste Difyzje. De Jong sleepte de klup noch nei de play-offs. Yn syn twadde seizoen promovearre De Graafschap fia de play-offs nei de Earedifyzje. Nei it seizoen 2018/2019 naam er ôfskied fan De Graafschap en gie er wer oan de slach as haadtrainer by SC Cambuur.
Yn syn earste seizoen lei De Jong mei Cambuur op koers foar promoasje, oant de kompetysje as gefolch fan de koroanakrisis ôfbrutsen waard. In jier letter wie promoasje dochs noch in feit en pakte Cambuur op 23 april 2021 ek de titel. Yn augustus 2021 waard de Rinus Michels Award oan him takend. Yn oktober 2022 hold De Jong om sûnensredenen fuortendaliks op as trainer fan Cambuur. [ 6 ] Yn desimber 2021 wied er al in skoftke ôfwêzich neidat der by him in kyste yn syn holle fêststeld waard en yn maart 2022 makke Cambuur bekend dat De Jong fanwegen syn sûnens it seizoen 2021/22 net ôfmeitsje koe.
Priveelibben
Hy runt mei syn broer René en syn frou Fuotbalskoalle Noard yn Drachten en omkriten en is yn strukteur oan it Bewegingssintrum Drachten. Makke ek plannen foar in fuotbalskoalle yn Snits.
Nehren (Rynlân-Palts)
Nehren is in plak yn de lânkring Cochem-Zell yn de Dútske dielsteat Rynlân-Palts. Nehren is in Ortsgemeinde fan de ferbânsgemeente Cochem en leit oan de lofter kant fan de Mûzel.
Dzjengis Khan
thumb|Dzjengis Khan. Dzjengis Khan of Genghis Khan, wiere namme Temujin (sirka 1162 - 18 augustus 1227), wie de stifter en earste hearsker oer it Mongoalske Ryk.
Komôf
Temujin wie berne yn it hjoeddeisk Mongoalje, ticht by de tsjintwurdige Russyske grins, net fier fan de rivier de Onon. Hy wie de âldste soan fan Yesugei de Dappere en Hoyelun. Alhoewol Yesugei pakesizzer wie fan Kabul-khan en formeel it khanskip urven hie, wie de ienheid fan de Mongoalen ferdwûn. De Tataren hienen de opfolgers fan Kabul-Kahn finzen naam sadat syn Sineeske tsjinstanners harren eksekutearje koenen. Doe't Temujin noch jong wie waard ek syn heit fermoarde troch de Tataren. Syn stam en syn clan fûnen him net âld genôch om it liederskip oer te nimmen, dat doe't hy dat al woe, kamen syn mem, syn broers en hy, bûten de clan te stean.
Liederskip
Oars as de leginden hawwe wolle, is der neat dat der op wiist dat Temujin in grut strider wie. Mar hy slagge der al yn om bûnsmaten te finen, om dêrmei it liederskip oer de clan, en dan de stam werom te krijen. Dêrmei feriene er alle stammen yn it gebiet fan Mongoalje, en ferneatige er sirka 1202 de Tataren. In de folgjende fiif jier tiid slagge hy der yn en foarmje de rûzjemeitsjende stammen om ta in ienheid, mei in haadstêd, mei in skrift, en mei wetten. Ungefear yn 1206 krige er de titel Dzjengis Khan, dy't meast ynterpretearre wurdt as Kening oer alle stammen.
East
It is net dúdlik wêrom Dzjengis Khan dêrnei mei syn legers optrok tsjin it noarden fan Sina. It kin wêze dat er wraak woe foar de dea fan syn oarrepake, of dat er as goed Mongoal der op út wie mear froulju oan de stam ta te foegjen (en harren manlju te fermoardzjen). It kin ek wêze dat er itselde probleem hie as it Romeinske Ryk: dat er in stam fan 2 miljoen minsken, mei mear as 120 tûzen soldaten hie, en no twongen wie om te oerweldigjen, om't allinnich dat de stam byelkoar hâlde koe.
Wat ek de reden wie, sirka 1207 begûn hy mei oanfallen op it noarden fan Sina, en fan 1211 oant 1215 oerweldige er it grutste part fan it ryk fan de Sin, wêrûnder harren haadstêd, it hjoeddeiske Peking. It oerweldigjen fan de lêste Sin liet er yn 1216 oan oaren oer.
West
Fan 1219 oant 1221 foege er tegearre mei syn fjouwer soannen, Jochi, Ogodei, Chaghatai en Tolui, en in leger fan 120.000 man, gâns it Khwarizm ryk, hjoeddeisk Afganistan, Turkmenistan, Oezbekistan, Tadzjikistan en Iran, ta oan it Mongoalske ryk. In part fan syn leger, sa'n 20.000 man, gong noch fierder foar it plonderjen fan Ruslân, Poalen en Hongarije en úteinliks sels in part fan Dútslân.
Dea
Dzjengis Khan sels gong wer werom nei de oarloch yn Sina. Hy woe ek it Súd-Sina, mei it ryk fan de Sung ynnimme, mar it duorre oant 1279 ear't syn pakesizzer Kubilai Khan dat ryk oerweldigje soe, en yn Sina de Yuan Dynasty begjinne soe. Dzjengis Khan sels foel yn Sina fan syn hynder, en ferstoar 18 augustus 1227 oan syn ferwûnings. Syn ryk rikte doe fan de Kaspyske See oant de Giele See.
Çıñğız xan
Wolsum
Untstean
It doarp is yn de Midsiuwen ûntstien yn de noardwesthoeke fan de gritenij súdeastlik fan Boalsert. It doarp wie mei twa opfearten ûntsletten nei de Wimerts. Op de betiidste ôfbylding fan it doarp op de gritenijkaart yn de atlas fan Schotanus út 1664 stiet om de tsjerke hinne in kompakte doarpsbebouwing fan huzen en hjir en dêr yn steane pleatsen dy’t soms ta in buorskip konsintrearre binne.
De 'Tegenwoordige Staat van Friesland' skreau yn 1788: ''Wolsum, niet verre van Bolswerd, en naby de vaart, die van de Nieuwe Zyl derwaards loopt, zo dat men hier te scheep vry gemaakelijk af en aan kan komen. Onder dit Dorp {…} behooren de buertjes Laard, Jouwsard, Remsard, Vyfhuis en Ytzum.'' De buerten besteane noch altyd en by de brêge oer de feart is boppedat de buert Wolsumerketting ûntstien. Op de kaart yn de Eekhoffatlas út 1851 steane trije huzen, wêr’t de kaart fan 1716 allinne noch it Wolsumer Kettinghûs fermelde. Yn Fiifhûs steane yn 1851 al trije huzen mear as de namme oanjout. De oare buerten besteane út buorkerijen. Yn it midden fan de 19e iuw steane yn de buorren fan it doarp alve huzen en efter de tsjerke is de kompakte tsjerkebuorren noch te besjen.
Befolking
In ferneamde Wolsumer is Wout Zijlstra
Ulbo Jetze Heerma van Beyma thoe Kingma
thumb|right|260px|Ulbo Jetze Heerma van Beyma thoe Kingma Ulbo Jetze Heerma van Beyma thoe Kingma (Warkum, 14 desimber 1821 - Frjentsjer, 31 maart 1876) wie in Frysk bestjoerder.
Famylje
thumb|left|200px|Foto [[Kingmastate foar 1864]] Van Beyma waard ynskreaun it berteregister mei de foarnammen Ulbo Jetze Herema, hy sil ferneamd wêze nei in omke fan memmeskant: Ulbo Jetze Heerma fan Voss. Hy fierde de tredde foarnamme as famyljenamme en waard yn de regel as U.J. Heerma van Beyma thoe Kingma neamd. Hy wie in soan fan Julius Matthijs fan Beyma thoe Kingma en Agatha Wihelmina fan Voss. Syn âlden bewennen de Kingmastate yn Sweins. Syn heit hie yn 1821 tastimming krigen de namme thoe Kingma ta te heakjen oan syn namme en waard yn 1842 erkend te behearren ta de Nederlânske eallju. Van Beyma troude yn 1848 yn Grins mei Elisabeth Godin (1829-1904).
Wurkpaad
Van Beyma studearre rjochten. Hy folge syn heit, nei it ferstjerren fan syn heit, op as grytman fan Frjentsjerteradiel. Troch de Gemeentewet (1851) waard it amt fan grytman ôfskaft, in soad grytmannen, wêrûnder Van Beyma, bleaune lykwols oan as boargemaster. Hy wie dêrneist lid fan de Provinsjale Steaten fan Fryslân (1859-1876) en folmacht fan it Wetterskip fan de Fiif Dielen Seediken Binnendyks. Mei yngong fan 1 jannewaris 1856 waarden yn Fryslân acht nije boargemaster (wer)beneamd, dêrby wiene ek de trije bruorren jhr. mr. Frederik Hessel van Beyma thoe Kingma (Aenjewier), jhr. mr. Ulbo Jetze Heerma van Beyma thoe Kingma (Frjentsjerteradiel) en jhr. mr. Coert Lambertus van Beyma thoe Kingma (Lemsterlân).
Fan Beyma ferstoar yn de âldens fan 54 jier.
Fritz Luckhardt
thumb|Fritz Luckhardt ([[Heliogravuere neffens in foto fan Erwin Hanfstaengl, 1895)]] thumb|Keizer Franz Joseph I. Fritz Luckhardt (17 maart 1843 yn Kassel - Wenen, 29 novimber 1894) wie in Eastenryksk fotograaf fan Dútsk komôf.
Biografy
Hy ferfear yn 1865 nei Wenen dêr't er earst bûtenlânkorrespondint wie yn it atelier fan Oscar Kramer foardat er yn 1867 syn eigen studio iepene. Luckhardt waard ferneamd mei syn stereobylden fan portretten fan moaie froulju dy't er makke yn de jierren 1868 oant 1872. Yn 1867 krige er ûnderrjocht fam Ludwig Angerer yn it meitsjen fan ljochtdrukken.
Yn de jierren derop folgjend lei Luckhardt him fral ta op portretfotografearjen fan promininten, yn it bysûnder fan keunstners. Fan 1871 oant 1887 wie er sekretaris fan it Fotografysk Selskip.
Stasjon Heemstede-Aerdenhout
Stasjon Heemstede-Aerdenhout (Had) is in spoarweistasjon  yn de gemeente Heemstede yn de provinsje Noard-Hollân. En waard iepene yn 1876 oan de Alde line (Amsterdam Sintraal - Rotterdam Sintraal). Yn 1880 waard it stasjon sletten, mar yn 1928 waard it stasjon op 7 oktober weriepene
Gebou
200px|thumb|left|Stasjon Heemstede-Aerdenhout om en de by 1956 It oarspronklike spoarweistasjon fan Heemstede-Aerdenhout wie in ûntwerp fan arsjitekt Schelling en waard boud yn 1928 by de weriepening fan it stasjon. It bestiet út twa treppehuzen dy't liede nei in tunnel. Boppe beide treppehuzen steane ienfâldige geboukes mei in heech puntdak en in lytse wachtromte. Op it iene gebouke stiet Heemstede, op de oare Aerdenhout. Nei de Twadde Wrâldkriich wurdt de Alde line op de hichte fan it stasjon ferhege. Yn 1956 wurde beide geboukes dêrom ôfbrutsen, om plak te meitsjen foar it ferhege spoar.
Yn 1958 kriget Heemstede-Aerdenhout ien fan de earste echte fiaduktstasjons fan Nederlân nei ûntwerp fan Koen van der Gaast. De stasjonshal is ûnder de spoaren en de beide perrons. Yn de hal binne ferskate foarsjenningen ûnderbrocht. Oan beide siden fan de hal is in trep nei de perrons. De treppehuzen binne tegearre mei de wachtromten lâns it perron opnommen yn grutte "doazen" dy't útstekke boppe de yngong fan de stasjonshal. Yn 1999 kriget it stasjon oan beide kanten in lift, om it stasjon tagonklik te meitsjen foar reizgers mei in rolstoel.
Tjitte Piebenga
Tjitte Harings Redbad Piebenga (Frjentsjer, 12 augustus 1935 - dêre 27 desimber 2007) wie in Frysk skriuwer en dichter.
Libben foar it skriuwerskip
Hy wie de âldste fan sân bern yn de húshâlding fan Haring Tjittes Piebenga (1907-1981) en Johanna Kuiper (1909-1978). De famylje Piebenga ferhuze noch al ris; se wennen û.o. yn Frjentsjer, Berlyn, Middenmar en Peins. Yn Peins gie Tjitte nei de legere skoalle, dêrnei gie er nei de mulo te Frjentsjer en de kweekskoalle yn Ljouwert, earst nei de Rykskweekskoalle en letter nei de kristlike kweekskoalle Mariënburg, dêr’t er syn diploma helle.
Tjitte Piebenga hat feitlik syn hiele libben in soad lêst hân fan de politike kar fan syn heit. Heit Piebenga studearre yn de jierren tritich fan de 20e iuw yn Berlyn, dêr’t er yn 1941 promovearre op in antropologyske stúdzje oer de befolking fan Urk. Yn de oarloch sleat er him oan by de SS. Fuort nei de befrijing waard er ynternearre yn kamp Sondel, letter yn Westerbork. Tjitte waard fan gefolgen troch syn skoalgenoaten flink narre, dat gie troch oant syn tiid op de kweekskoalle. Studearje oan de universiteit mocht er net, de kweekskoalle wie foar him de iennichste mooglikheid. Sels in beneaming as ûnderwizer yn Nij-Guinea yn 1959 gie net troch om reden fan it ferline fan syn heit. Dat hie wol as útkomst dat er, troch syn beneaming yn Arum, it op ien nei jongste skoalhaad fan Fryslân waard; syn broer Jancko, yn Bears, wie de jongste.