cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Trinus Riemersma
Romans
<font size=-1>1 Fan Fabryk en Minskrotten ferskynden ek Hollânske oersettingen, beide fan de hân fan Rudy Boltendal: Fabriek (1965) en De verwoesting van Leeuwarden (1968). Letter waard ek Nei de klap yn it Hollânsk útbrocht as Na de klap.
Jeruzalim
thumb|120px|left|Wapen fan Jeruzalem thumb|250px|De Kalatravabrêge
Jeruzalim (Hebriuwsk: ירושלים Jeroesjalajim, Arabysk: القدس al-Qoeds), is de haadstêd fan de tsjintwurdige steat Israel en is al tsientallen iuwen âld.
Nei de ferwoasting troch de Romeinen yn it jier 70 krige de stêd in oare namme, mar bleau lykwols yn de tinzen hingjen fan de Joaden dy't oer de wrâld ferspraat wienen en hopen ris in kear werom te kommen. Troch de Romeinen waard ek de timpel ferwoaste. It iene dat der fan stean bleau wie in part fan de Westlike muorre, dat no bekend stiet as de Kleimuorre.
Yn 614 waard de stêd opnij ferwoaste, diskear troch de Perzen en yn 637 kaam de stêd ûnder Islamitysk bewâld. Yn it Arabysk is de stêd bekend as Al-Quds. De krúsfarders feroveren yn 1099 de stêd en rjochten in ferskuorrende moarderij oan ûnder de Joaden en Moslims dy't dêr wennen. Tusken 1517 en 1917 wie de stêd part fan it Osmaanske Ryk, dêr't de Britten nei de stêd besetten.
Yn 1948, by de stifting fan Israel, waard Jeruzalem (alteast it nije part dêrfan) ta haadstêd makke fan de nije steat en foege de Alde stêd deroan ta nei de Seisdeiske Oarloch yn 1967, dy't derfoar yn hannen wie fan Jordaanje. Dizze anneksaasje is lykwols ynternasjonaal net erkend en noch hieltyd swier omstriden omdat it yn striid is mei resolúsje 242 fan de feilichheidsried.
Befolkingstal, gearstalling en ûntjouwing
Yn 2007 hie Jeruzalim 747.621 ynwenners, 299.708 yn West-Jeruzalim en 443.802 yn East-Jeruzalim. Yn 2014 wiene it 849.780 ynwenners, 327.890 yn West-Jeruzalim en 521.890 yn East-Jeruzalim.
Fan it begjin fan it Britske Mandaatgebiet Palestina (1922) ôf oan is de befolking fan Jeruzalim sa gearstald:
center|thumb|1300px|
Jarich Bakker
Jarich Hendrik Bakker (Ljouwert, 29 maart 1974) is in Fryske feehâlder en earder hurdfytser fan 1989-1998.
Keas earst foar atletyk by de Ljouwerter feriening Leonitas. Benammen hurddraven en fjildcross leinen him wol. Fanwegen syn wrakke knibbels keas er foar hurdfytsen en waard lid fan fytsferiening Otto Ebbens. As nijeling wûn er yn 1990 op de nasjonale baankampioenskippen yn Alkmaar twa medaljes: in sulveren op de efterfolging (efter Rink Nieuwenhuis) en in brûnzen op de puntekoers. Boppedat wûn hy, mei Rink Nieuwenhuis, de Keppeltiidrit fan Fryslân yn menaam. Yn 1991 waard junior Bakker yn it Grinslanner Kornhorn distriktkampioen tiidriden en helle in sulveren medalje op it NK baan (ôffalkoers). Yn 1992 waard Bakker, dy't begelaat waard troch âld- baancoach Peter Nieuwenhuis, kampioen fan Nederlân tiidriden by de junioaren en boekte in grutte oerwinning troch it winnen fan de 'Twadeiske fan it Heuvellân' yn Súd-Limburch. Yn 1995 wûn hy syn ienige kritearium, de Ronde fan De Jouwer. Nei súksessen op de baan (2e op it NK efterfolging foar amateurs yn 1995 én 1996; dielnimmer WK 1995 yn Colombia; dielnimmer Olympyske Spullen 1996 yn Atlanta) waard Bakker wer gewoan hurdfytser. Stoppe op syn 24e mei fytsen.
Bennemastate (Kollum)
Bennema State by De Pomp hat mooglik nea in hegere status hân as ‘eigenerfde state’. Yn in oarkunde út 1441 wurdt sprutsen fan elka guede Bennema. Dat betsjut eat as ‘it goed fan Eelke neamd Bennema’. De state wurdt yn dat jier oanjûn as lizzend yn Colmerlant to Amgadorpe binnendyks. Dit soe letter ‘Kollumerterp’ wurden wêze en frij oersetten ‘doarp yn in streek by streamend wetter’ betsjut, wat yn dit gefal raak typearre is. Hast 220 jier letter, yn 1660, wurdt it goed ‘Bennema-zathe’ neamd op de Uterdiken.
Yn 1529 waard de state fermoedlik bewenne troch Reijndt en Mack Bennema, dy't belanghawwende wienen by de yndiking fan it Krúslân. Yn 1580 komt Binnert Bennema foar as grûnbesitter yn Colmerlant. Letter kaam it yn hannen fan de famylje Fan Ipema, want yn 1660 ferkocht Jr. Hessel fan Ipema it wyls yn in pleats feroare goed oan Pibo fan Doma. Dy lêste wie al sûnt 1640 eigener fan de tichtbylizzende Brongersma ‘state’. Pibo foege de beide pleatsen gear wêrby't Bennema ophâlde te bestean.
Fokke Jacobs de Zee
thumb|Fokke J. de Zee - boargemaster fan Feandam (1939) Fokke Jacobs de Zee (Aldeboarn, 25 april 1874 - Grins, 25 augustus 1950) wie in Frysk skriuwer.
Libben en wurk
De Zee wie in soan fan de feehâlder (tagelyk wethâlder fan Utingeradiel) Jacob Fokkes de Zee en Gatske Hylkes van der Ende. Nei de middelbereskoalle keas er foar in amtlike karriêre.
De Zee wie fan 1900 oant 1910 gemeentesekretaris fan Raerderhim. Hy wurke ferfolgens as belestingkontroleur yn Zaandam en yn Grins. Yn dat lêste plak waard er yn 1916 beneamd ta gemeenteûntfanger. Yn 1921 waard er boargemaster fan Feandam. Dat amt ferfolde er hast 18 jier oant syn pensjonearring yn 1939. Under syn boargemasterskip krewearre er foar it behâld fan de spoarferbining mei Feandam (de Noordoosterlocaalspoorweg-Maatschappij), ek wie er mei-oprjochter fan de foarrinner fan it Veenkoloniaal Museum. Hy wie bestjoerlik aktyf yn ferskate sosjale en kulturele organisaasjes yn Feandam.
Hy wurke yn it Selskip 1844. Hy stie yn in brief (1900) by de gemeenterieden oan op it brûken fan it Frysk as fergadertaal. De Zee hat skreaun oer pleatslike skiednis, makke gedichten yn de folkstrant dy't faak in aktuele ynslach hienen. Brûkte ûnder oaren de skûlnamme Burdo.
De Zee troude op 26 novimber 1903 yn Weststellingwerf mei Maria Kisjes. Hy ferstoar yn 1950, in healjier nei syn frou, yn de âldens fan 76 jier yn syn wenplak Grins. Hy waard beierdige yn Wolvegea.
Yn Feandam is de F.J. de Zeestraat nei him neamd.
Sagrada Família
200px|right|thumb|La Sagrada Família, in foarbyld fan [[Organyske arsjitektuer]] De Sagrada Família (Hillige Famylje) is in katolike tsjerke yn de Katalaanske haadstêd Barcelona.
It part fan de tsjerke dat troch Gaudí ûntwurpen is, is yn 2005 oan de UNESCO-wrâlderfgoedlist taheakke.
Grou (plak)
Skiednis
It doarp waard foar it earst yn in skriftlike boarne út de 13e iuw neamd as Growe; yn 1412 as Grouwa, yn 1474 as Grou en yn 1504 as to grow. Growe soe wize kinne op in ril of slinke, mar it soe ek ferwize kinne nei in (útdolle) wetterrin.
thumb|left|Sint-Pitertsjerke Grou ûntstie yn de 8e iuw of earder op in terp. Yn 't earstoan sil it plak net grutter west ha as in buorskip. Alhoewol't it doarp mar lyts wie, waard der yn it begjin fan de 12e iuw in yn ferhâlding ta it plak in grutte tsjerke boud, dy't oan de hillige apostel Petrus (Piter) wijd waard. Fan de oarspronklik romaanske tsjerke binne yn it muorrewurk noch dielen fan dowestien.
Ynearsten wie de ekonomy fan Grou rjochte op lânbou, mar sûnt de 15e iuw waard de hannel en skipfeart jimmeroan wichtiger. Dêrtroch waard it doarp grutter en bloeiend. It doarp wie trochsnien mei fearten en havens. In soad werven en seilmakkerijen sieten yn de havens om Grou hinne. In soad dêrfan is noch werom te finen yn de strjitnammen, dy't ferneamd waarden nei it grutte tal dimpte fearten. Lang wie it doarp allinne oer it wetter te berikken. Pas yn 'e 18e iuw waard Grou ek oer de dyk tagonklik. thumb|left|Grou foar de oarloch Yn de 19e iuw naam it belang fan de skipfeart en de fiskerij ôf, mar dat waard goedmakke troch de komst fan it spoar en bettere diken en it ûnstean fan yndystry lykas Halbertsma's Houthannel, it masjinefabryk fan Volma en it suvelfabryk. Mei de fabriken groeide de befolking en waarden nije wenten nedich troch de oanlis fan Easterfjild, de earste wyk bûten it âlde doarp. Fral nei de Twadde Wrâldkriich wreide it doarp him út en hjoed-de-dei is it doarp fjouwerris sa grut as it Grou fan foar 1945.
Yn de rin fan de 20e iuw waard wettersport en toerisme wichtich. Yn Grou fynt alle simmers de start fan it Skûtsjesilen plak.
Foar de gemeentlike weryndieling fan 1984 wie Grou it haadplak fan de eardere gemeente Idaarderadiel. Nei de oprjochting fan de gemeente Boarnsterhim bleau Grou it haadplak fan de gemeente. Yn 2014 waard Boarnsterhim opheft en sûnt falt Grou ûnder de gemeente Ljouwert.
Mienskip
thumb|260px|Loftfoto fan Grou It doarp hat in feriening foar Pleatslik Belang. "De Grouster" is de online krante fan Grou. De skelnamme foar Grousters is tsiisferdûnsers. De Grousters krigen dy bynamme nei't de spylman op in feest net mei jild betelle wurde koe en syn spyljen mei in tsiis betelle waard.
Tsjerken
De PKN-gemeente Grou-Jirnsum makket gebrûk fan de midsiuwske Sint-Pitertsjerke. Yn de Haadstrjitte stiet de ûnopfallende skûltjserke fan de Mennistegemeente Mid-Fryslân.
De grifformearde tsjerke waard nei de foarming fan in PKN-gemeente yn 2008 bûten gebrûk steld. Foar it lêst waard dêr yn 2017 in tsjinst fierd. Nei in restauraasje waard de tsjerke as arsjitektenburo yn gebrûk nommen. Tusken 1930 en 1976 hie Grou ek noch in herfoarme kapel oan de 1e Easterfjildstrjitte foar de rjochtsinnich herfoarmen. Nei it sluten waard de kapel ôfbrutsen.
Skoallen
Sûnt 2012 binne de twa basisskoallen op it plak kommen fan it eardere swimbad.
Befolkingsferrin
Yn 1844 wennen fan de 1.825 minsken 1.429 minsken yn de doarpskearn. De rest (23%) fan de befolking wennen op it lân en yn de buorskippen. Troch it ferdwinen fan it tal boerebedriuwen en it groeien fan de doarpskearn wenne yn de jierren 1980 noch mar 4% fan de Grousters yn it bûtengebiet.
Sint-Piter
thumb|260px|Sint-Piter op it Fryske hynder De patroanhillige fan it doarp is Sint-Piter, dy't ek beskermhillige fan de fiskers is. De midsiuwske tsjerke wie foar de reformaasje wijd oan Sint-Piter en wurdt ek no noch sa neamd. De feestdei fan Sint-Piter falt neffens de tradysje op 22 febrewaris, mar neffens de kristlike tradysje wurdt it fierd op de jûn foar dy dei. Sint-Piter komt op de sneon foar 21 febrewaris yn Grou oan en op 21 febrewaris giet Sint-Piter by de skoallen del. it Sint-Piterfeest fan Grou waard yn 2018 byskreaun yn de Ynvintaris Immatrieel Erfgoed Nederlân.
Keunstiisbaan
Op 23 desimber 2007 hat Grou in sportprimeur troch in earste iisbaan fan keunststof yn de iepenloft te iepenjen. It saneamde "Glice-iis" is betocht troch Eric Sinnema út Aldtsjerk en is neffens Sinnema net te fergelykjen mei keunststofiisbanen dy't yn de Feriene Steaten foarkomme.
Ferbinings
Behalve oer it wetter is Grou fia de wei en oer it spoar te berikken. It is ien fan de stasjons oan it spoar fan Swol nei Ljouwert, en it leit oan de A32 tusken Ljouwert en It Hearrenfean. Hjirmei hat Grou ek in part op-en-del-reizgers. Mei busline 28 kin reizge wurde nei Ljouwert en nei It Hearrenfean.
Wetterdoarp
thumb|260px|Haven Grou Grou leit oan de Pikmar, it Prinses Margrietkanaal en it âlde rivierke de Grou. Troch de lizzing by al dat wetter krige it doarp de foarm fan in arsjipeldoarp (besteande út lytse eilantsjes) en is der in soad wettersport en toerisme. Under oaren is Grou it plak fan sylferiening Eastergoa, fan it SKS-skûtsje it Doarp Grou, en fan de sylskoalle Oer 't Hout yn kombinaasje mei Stayokay Grou. Ek binne der yn Grou ferskate jachtwerven te finen.
Strjitten
De strjitten yn Grou.
Musea
thumb|260px|Eardere gemeentehûs fan Boarnsterhim
Doarpsfilm
De Dorpsfilm van Grouw is in film dy't Johan Adolfs yn 1964 oer it doarp makke hat. De film (44:35, sûnder lûd) is by it Frysk Film Argyf bedarre en hjir te besjen.
Tineke Huizinga
thumb|right|200px|Tineke Huizinga
Johanna Catharina (Tineke) Huizinga-Heringa (gewoanlik oantsjutten as Tineke Huizinga) (Wâlterswâld, 16 febrewaris 1960) is in Fryske politika foar de KristenUny; teffens is hja kollumniste by in oantal blêden.
Sûnt maaie 2002 is hja lid fan de Twadde Keamer foar dizze partij. Har portefúlje befettet bûtenlânske saken en ûntwikkelingsgearwurking, definsje, yntegraasje en frjemdlingebelied, folkshûsfesting en sosjale zaken. Yn 2007 waard hja steatssekretaris fan ferkear en wettersteat yn it kabinet Balkenende.
Biografy
Hja waard grutbrocht yn Amersfoart, as dochter fan in skoallehaad en in ûnderwizeresse. Nei it gymnasium studearre se yn 1978 rjochten yn Utert. Hja waard lid fan de studinteferiening Ichthus en learde by de sylkampen fan Ichthus Ruurd Huizinga kennen, har lettere man. Ze troude mei him op 6 april 1982, itselde jier dat se ophold mei har rjochtestúdzje en ferhuze nei It Hearrenfean.
Troch oersetwurk foar de kristlike stifting foar wrâldwiid ferfolge kristenen "Open Doors" kaam hja by FlechtlingenWurk Nederlân. Troch har ynset foar asylsaken en har aktiviteiten op tsjerklik mêd waard se yn 1998 frege om yn It Hearrenfean listlûker foar de doetiidske politike partij de RPF te wurden. Trochdat it proses fan gearfoeging mei it GPV yn de nije partij de KristenUny doe al geande wie, waard hja yn datselde jier noch lid fan dy partij. Nei fjouwer jier gemeenteriedslid west te hawwen, makke hja yn 2002 de oerstap nei it nasjonale parlemint. As parlemintariër siet hja yn de parlementêre enkêtekommisje Srebrenica dy't fan juny 2002 oant juny 2003 holden waard.
Hja is mem fan trije bern: Martha, Tetta en Kees. Sy is lid fan de Nederlânsk Griffoarmearde Tsjerken.
Femme fatale
Tineke Huizinga hat as bynamme femme fatale. Sy krige dy namme mei't hja twa kear troch foarkarstimmen in boppe har pleatste kandidaat fan syn sit ferkrongen hat, nammentlik Eimert van Middelkoop (dy't letter yn de Earste Keamer kaam) en Leen van Dijke (de eardere fraksjefoarsitter fan de KristenUny).
Krityk
Oer Huizinga is wolris sein dat de toan fan har debat te jammerdearlik wie.
Grutte Priis Formule 1 fan Hongarije 2011
Utslaggen fan de Grutte Priis Formule 1 fan Hongarije 2011 yn Mogyoród op 31 july. It wie de alfde race fan 19 races fan de Formule 1 yn 2011. Hy waard op de Hungaroring hâlden. De race waard hâlden oer 70 omgongen, op it 4,3 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 306,6 kilometer.
Utslach Grutte Priis
It wie de lêste wedstriid yn de Formule 1 fan Nick Heidfeld
Eastlike nôtmûs
De eastlike nôtmûs (wittenskiplike namme: Reithrodontomys humulis) is in sûchdier út it skift fan 'e kjifdieren (Rodentia), de famylje fan 'e wrotmûseftigen (Cricetidae) en it skaai fan 'e nôtmûzen fan 'e Nije Wrâld (Reithrodontomys), dat lânseigen is yn it súdeasten fan 'e legere 48 steaten fan 'e Feriene Steaten. It is in lyts bistke mei in fierhinne herbivoar dieet dat foar it meastepart nachts aktyf is. De IUCN klassifisearret de eastlike nôtmûs as net bedrige.
Gea Koevoets
Gea Koevoets (Ljouwert, 1962) is in Frysk keunstner. Sy wennet en wurket yn Ljouwert.
Hja is autodidakt en folge kursussen by Doet Boersma, Rene van den Bruggen en Anne Feddema. Se wurket mei laachde techniken en brûkt dêrby meast oaljeferve. It Fryske lânskip, benammen It Waad, is faak ûnderwerp. Al wurkjende ûntstiet it ûnderwerp, se betinkt it meastentiids net fan yn 't foar.
Eastlike nôtmûs
Fersprieding
It ferspriedingsgebiet fan 'e eastlike nôtmûs beslacht it meastepart fan it súdeasten fan 'e legere 48 steaten fan 'e Feriene Steaten. It omfettet it hiele of frijwol it hiele grûngebiet fan 'e steaten Alabama, Firginia, Georgia, Mississippy, Noard-Karolina en Súd-Karolina, mei dêropta it easten fan Teksas en Oklahoma, it súdwesten fan Arkansas, it westen en midsuden fan Louisiana, it westen en noardeasten fan Tennessee, it easten en de uterste westpunt fan Kentucky, it suden fan Ohio, it westen en suden fan West-Firginia en it suden fan Delaware. Yn Floarida beslacht it ferspriedingsgebiet fan 'e eastlike nôtmûs de Panhandle en it meastepart fan it Floaridaskiereilân, mar net de Everglades oan 'e súdpunt fan it skiereilân. Yn Marylân kaam dizze soarte fan oarsprong ek foar, mar dêr is er útstoarn.
Gea Koevoets
Tusken it skilderjen troch pakt se ek faak wat oars oan om dêrnei wer in sprong yn har wurkjen te meitsjen. Se stribbet dernei om troch it skilderjen fan rêst emoasje op te wekken by de taskôger.
Der wiene eksposysjes fan har op Dekemastate, yn 2009 wie der in eksposysje yn Lauswolt. Sûnt hat hja meidien oan tal fan groepseksposysjes en hie se solo-eksposysjes yn galerys en musea yn Nederlân en in pear kear yn Flaanderen
Eastlike nôtmûs
Uterlike skaaimerken
De eastlike nôtmûs hat trochinoar in kop-romplingte fan 4,6 oant 6,7 sm, mei in sturtlingte fan 6,1 sm en in gewicht fan likernôch 8,2 g. Wyfkes weagje mear as mantsjes. De pels is brún, mar skaait op 'e bealch en oan 'e ûnderkant fan 'e sturt ljochter, grizich, út. Oer de midden fan 'e rêch rint in dizenige streek fan kop nei sturt dy't dûnkerder is as de rest fan 'e pels.
Biotoop
Eastlike nôtmûzen libje yn iepen, mei gers begroeide biotopen, lykas wyldernis sûnder (in protte) beammegroei, greiden dy't net mear meand wurde en sompen. Se hawwe in dúdlike foarkar foar wetterrike kriten. Bosken mije se.
Hâlden en dragen
De eastlike nôtmûs is benammentlik nachts aktyf en hat in libbensspanne fan trochinoar net mear as 91/2 wike. It territoarium fan ien eksimplaar beslacht sa'n 1.000 m². De bistkes bouwe fan plantaardich materiaal in bolfoarmich nêst dêr't se it hiele jier rûn yn wenje.
De fuortplanting fynt by eastlike nôtmûzen plak by 't maityd en hjerstmis. De mantsjes binne altyd ree om te pearjen, mar simmerdeis stegerje de wyfkes harren ôf. De draachtiid foar dizze soarte is likernôch 21 dagen. Ien nêst bestiet ornaris út 2–4 jongen, mar 1–8 jongen komt ek foar. By de berte weagje de jongen 1,2 g en binne se neaken en blyn; de eachjes geane pas mei 7–10 dagen iepen. De jongen wurde grutbrocht troch it wyfke en ferlitte de mem nei 30 dagen. De fuortplantingssyklus kin 24 dagen nei befalling alwer op 'e nij begjinne.
Fretten
Oer it dieet fan 'e eastlike nôtmûs is net folle bekend, oars as dat it bistke foar it meastepart herbivoar is. Yn laboratoaria dêr't de soarte bestudearre wurdt, frette de stúdzje-eksimplaren in hiel ferskaat oan guod, fan sied en fruchten oant grienten. Saakkundigen ornearje lykwols dat se yn it wyld nei alle gedachten fral fan it sied fan gerzen en krûden libje, oanfolle mei út en troch wat lyts ynsekteguod.
Baarderbuorren (Arum)
Baarderbuorren is in buorskip yn de gemeente Súdwest-Fryslân. Hy leit east fan Arum. De name wurdt ek oantroffen as Bairdt en Baerd, Baerderbuyren, Baardebuiren en Baarderburen.
Yn in stik lân op Baarderbuorren is in skelet fûn fan in bern, dat dêr om sawat 100 jier foar de jiertelling begroeven wêze moat. Dêrom tinkt men ek dat Arum ûntstien is op it plak fan Baarderbuorren.
Yn 2006 is it Baarderbuorren Bosk iepene mei in lampionoptocht. Yn de bosk leit in poel.
Blaaskapel
In blaaskapel, ek wol boerekapel of dweilorkest neamd is in muzykselskip dat meast feestmuzyk spilet by ferskate gelegenheden. Yn Nederlân bestean hûnderten fan ditsoarte orkesten. Neist it karnaval spylje dizze selskippen ek faak by sporteveneminten, wêrûnder fuotbal- en reedriden. En se spylje faak by oare feestlike gelegenheden.
Der wurde foar dizze orkesten jierliks meardere konkoersen holden. Ien fan de bekendste hjirfan is it iepen Nederlânsk kampioenskip foar dweilorkesten, dat elk jier op de twadde snein fan juny hâlden wurdt op de Bemmelske Dweildei yn it Gelderske Bemmel.
Krûme Ie
De namme Krûme Ie jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Kromme Ee.
Blaaskapel
Faak hawwe dizze selskippen frjemde nammen; inkele foarbylden hjirfan binne 'Sociéte a Muzikale Noazenfreugde' út Amersfoort, 'Tismawajewendband' út Raalte en 'Dokters Swingende Infuustoeters' út Lichtenvoorde.
Der binne ekl ferskate Fryske orkesten bekend fan optredens fan radio en telefyzje, lykas de Blauhúster Dakkapel út Snits, De Stjerrekikers út Frjentsjer en De Glêsblazers út It Hearrenfean.
De gearstalling fan dizze orkesten kin per selskip ferskillend wêze mar oer it algemeen bestiet se út ûndersteande ynstruminten:
blaasynstruminten
Der wurdt ek in soad gebrûk makke fan de blaasynstruminten:
slachynstruminten
De folgjende slachynstruminten wurde hast altyd brûkt yn dizze orkesten: In soad orkesten hawwe it slachwurk útwreide mei oare slachynstruminten, der binne wol orkesten dy't in waskboerd brûke.
blaaskapel
Aleksander Solzjenitsyn
thumb|Solzjenitsyn, 1998 thumb|Solzjenisyn yn [[Wladiwostok, 1994]] Aleksandr Isajevitsj Solzjenitsyn (Russysk: Александр Исаевич Солженицын) (Kislovodsk, 11 desimber 1918 - Moskou, 3 augustus 2008) wie in Russysk skriuwer dy't in de jierren 70 fan de 20e iuw as dissidint bekend stie.
Hy krige yn 1970 de Nobelpriis foar de Literatuer foar syn hiele oevre. Syn wichtichste roman is 'De Goelag Arsjipel'. Yn 2007 waard er ûnderskieden mei de Steatspriis fan de Russyske Federaasje.
Krúsdobbe
De Krúsdobbe is in mar yn de gemeente Tytsjerksteradiel. De mar leit yn De Alde Feanen besuden Earnewâld tusken de Fokkesleat en de Headamsleat.
De namme 'Krúsdobbe jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Kruisdobbe.
Santa Fe (Nij-Meksiko)
Santa Fe (Tewa: Ogha Po'oge; Navaho: Yootó) is de haadstêd fan 'e súdwestlike Amerikaanske steat Nij-Meksiko, en teffens it haadplak fan it omlizzende Santa Fe County. De stêd leit op in hichte fan goed 2.000 m yn it noarden fan 'e steat, net fier fan it berchtme de Sangre de Cristo Range, dat toppen fan boppe de 3.000 m hat. De namme is Spaansk foar "Hillich Leauwe", en de oarspronklike, folute namme wie by de stifting: La Villa Real de la Santa Fé de San Francisco de Asís ("De Keninklike Stêd fan it Hillich Leauwe fan Sint Fransiskus fan Asisy"). Dy stifting fûn plak yn 1607, en dêrmei is it de âldste fan alle tsjintwurdige steatshaadstêden fan 'e Feriene Steaten. Ek is Santa Fe it op twa nei âldste troch Jeropeeske kolonisten op it grûngebiet fan 'e Feriene Steaten stifte en noch altyd bewenne plak (it territoarium Porto Riko net meirekkene), nei St. Augustine, yn Floarida (1565) en Jamestown, yn Firginia (1607). Neffens gegevens fan 'e folkstelling fan 2010 hie Santa Fe doe likernôch 68.000 ynwenners, wylst it as stêdekloft, mei alle foarstêden derby, op in befolking fan sa'n 144.000 minsken útkaam.
Skiednis
Dêr't no Santa Fe leit, oan 'e rivier de Santa Fe, leine oarspronklik in stikmannich doarpen fan 'e Pueblo-Yndianen, dy't oer it algemien stifte wiene tusken 1050 en 1150, al datearre it âldste, Ogapoge, al fan koart nei 900. Yn 1598 besochten de Spanjerts fan harren koloanje Nij-Spanje út (it lettere Meksiko) foar it earst om it hjoeddeiske Nij-Meksiko te kolonisearjen. Yn 1607 waard Santa Fe stifte troch de twadde Spaanske gûverneur fan Nij-Meksiko, don Pedro de Peralta, en trije jier letter, yn 1610, waard it ta de haadstêd fan 'e provinsje makke. Dy status hat de stêd troch de iuwen hinne beholden, útsein tusken 1680 en 1692, doe't de Spanjerts ûnder de Pueblo-opstân troch de lânseigen befolking út it gebiet ferdreaun waarden, en tusken 1810 en 1824, ûnder de Meksikaanske Unôfhinklikheidsoarloch. Meksiko waard yn 1821 in selsstannich lân, mar de provinsjale yndieling en dêrmei ek de fêststelling fan 'e provinsjale haadstêden waard pas fêstlein yn 'e grûnwet fan 1824.
Under de Amerikaanske Boargeroarloch (1861-1865) waard Santa Fe yn maart 1862 in pear dagen lang beset troch in Súdlike legermacht út Teksas ûnder lieding fan generaal Henry Hopkins Sibley, mar dy waard al rillegau ferslein troch Noardlike troepen út Kalifornje en Kolorado wei. Nei de oarloch, yn 'e tiid fan it Wylde Westen, wie it Santa Fe Trail, dat fan 'e steat Missoury nei Santa Fe rûn, ien fan 'e wichtichste paden foar blanke kolonisten út it Easten wei om nei it Westen te tsjen, en suver it iennichste dat nei it Amerikaanske súdwesten late. Yn 1880 krige Santa Fe in spoarferbining, wat in triuw yn 'e rêch foar de pleatslike ekonomy west hawwe moast, mar dat wie net sa, want it wie mar in dearinnend sydspoar, wylst it trochgeande spoar oan 'e stêd foarby gie.
Yn 1912 waard Nij-Meksiko einlings as in folweardige steat yn 'e Amerikaanske Uny opnommen, mei Santa Fe as haadstêd. Hoewol't it yn dy tiid yn Santa Fe ekonomysk sjoen nacht yn 'e nane wie, begûn de rike kultuer fan 'e krite, de natuerlike skientme en it drûge klimaat oan it begjin fan 'e tweintichste iuw in nij soarte fan ymport te lûken: skriuwers en keunstners, en guon rike pinsjonearden. Dat wie it begjin fan Santa Fe as toeristyske trekpleister, dêr't it stedsbestjoer handich op ynspile, en dat sûnt altiten in pylder fan 'e pleatslike ekonomy bleaun is.
Under de Twadde Wrâldoarloch waard der fuortby Santa Fe in ynternearringskamp foar Amerikaanske steatsboargers fan etnysk Japansk komôf oanlein. Fan juny 1942 ôf waarden dêr 826 Japansk-Amerikaanske manlju fêstset. Tsjin septimber fan datselde jier wiene dy oerbrocht nei oare kampen en waarden der by Santa Fe lju mei fêstholden dy't de Dútske of Italjaanske nasjonaliteit hiene. Yn febrewaris 1943 waarden dy ek wer earne oars hinne brocht, en waard it kamp by Santa Fe útwreide sadat der 2.100 Amerikaanske Japanners burgen wurde koene. Yn 1945 rekken fjouwer finzenen slim ferwûne doe't der geweld útbriek tusken de ynternearden en de kampbewekkers, in ynsidint dat bekend kaam te stean as de Opskuor fan Santa Fe. Nei de oarloch waard it kamp sletten en ôfbrutsen; op it plak leit no de stedsbuert Casa Solana.
Santa Fe hjoed de dei
De ekonomy fan Santa Fe stipet hjoed de dei swier op toerisme en wittenskiplik ûndersyk. Op it mêd fan besjensweardichheden stiet Santa Fe, njonken syn streekeigen arsjitektuer yn adobe-styl, fral bekend om syn museä. Sa binne der fêstige: it New Mexico Museum of Art, mei in kolleksje tradisjonele keunst út it Amerikaanske Súdwesten; it Institute of American Indian Arts; it Georgia O'Keeffe Museum, it New Mexico History Museum; it Museum of International Folk Art; it Museum of Indian Arts and Culture en it Museum of Spanish Colonial Art.
Demografy
Neffens gegevens fan 'e folkstelling fan 2000 wie doe 13,9% fan 'e befolking boppe de 65 jier, wylst 20,3% jonger wie as 18 jier. 36,4% fan 'e befolking bestie út ienpersoanshúshâldings, wylst 12,3% fan 'e befolking ûnder de earmoedegrins libbe. Wat de etnyske opbou fan 'e befolking oangiet, dy wie neffens gegevens fan 'e folkstelling fan 2010 doe sa: 48,9% Latino's; 46,2% blanken; 2,1% Yndianen; 1,4% Aziaten; 0,4% swarten; 1,0% oaren of fan mingd etnysk komôf.
Klimaat
Santa Fe hat in steppeklimaat mei kâlde winters en tige hjitte simmers. De temperatuer oerdeis rint útinoar fan 6,2 °C yn desimber oant 29,9 °C yn july. Yn in trochsneed jier kin men 360,3 mm delslach ferwachtsje, wylst der oer it hiele winterhealjier ferdield 58,4 sm snie falt. Dêrby moat oantekene wurde dat dy snie ornaris by lytse bytsjes komt, wylst de swierste rein benammentlik yn july en augustus falt, as ûnderdiel fan 'e Noardamerikaanske moesson.
Grut- en Lyts-Bamastate
thumb|rjochts|500px|States om Kollum hinne Grut-Bamastate en Lyts-Bamastate stienen westlik fan Kollumerterp benoarden Kollum, gemeente Kollumerlân, ticht by it Dokkumer Djip. Fan beide states is neat werom te finen.
It is ûnbekend wannear't de stinzen boud binne. Doe't yn 1467 Kollumerlân en de stêd Grins beslueten ta de bou fan kastiel of blokhûs yn Kollum, fersetten inkele haadlingen har dêr tsjin: yn Kollum Pybe Eernsma yn Meckemabuorren en Pybe Bawama. Yn 1516 waarden fan Anth Bauwema fan Kollum alle goed “reppellick ende onreppelick, waar die gelegen zijn” ferbeurd ferklearre wegens syn ferset tsjin it Boergondysk gesach en skonken oan de fjildoerste Joost fan Buren. Anth Bauwema en sy frou Anna Sythjema hienen tegearre twa bern, Rytse en Anna. Anna boaske mei Sappo Bauwema (mooglik in efterneef) dy't tusken 1531 - 1554 gritenijfolmacht op de Fryske lândei, tsjerkefoud en dykgraaf fan Kollumerlân wie. In tiidgenoat en sib fan Sappe wie Adzert Bauwema. Hy boaske mei Gerland Foppinga (Adzert soe in soan fan Sappe west hawwe). Harren soan Ofcke fan Bauwema hie út syn houlik mei Anna fan Eminga in dochter Bjuck, berne yn 1579 "bij Kollum", dy't de beide sates Bama erfde. Mei har man Gerrit fan Wytsma wennde se op Obbema by Ie. Bama wie sûnttiids gjin aadlik hûs mear. Yn 1628 wurdt oer ôfbraak fan ien fan de sates Bama ”op het Torp” sprutsen; útsein “de stien ende metselerye aan het binnenhuis ofte stins”, dy't fan Gerrit fan Wytsma bleaune. Yn 1640 wienen Gerrit fan Wytsma en syn frou eigeners fan beide sates. Se stoarnen beide yn 1652 te Ie en lieten de sates nei oan harren dochter Maria Clara fan Wytsma dy't se yn 1676 ferkocht. Yn de ferkeapakten wurden beide betitele as in “heerlijcke eigenerfde sathe landts”. Yn 1664 wurdt Bama as aadlike state oanjûn; yn 1718 Grut en Lyts Bama as gewoane pleatsen. Yn de tiid fan de ynfiering fan it kadaster wienen beide sates ûnbehuze.
Sandwich (Massachusetts)
Sandwich is in Amearikaanske stêd yn Barnstable County yn de steat Massachusetts. It befolkingstal wie by de folkstelling fan 2000 20.136. It stêdshûs kin stiet njonken de Dexter Grist mûne, yn it histoaryske sintrum fan de stêd.
Klokketoer fan Ivan de Grutte
De Klokketoer fan Ivan de Grutte (Russysk: Колокольня Ивана Великого) yn Moskou is mei in hichte fan 81 meter it heechste gebou fan it Moskouske kremlyn. Hy waard tusken 1505 en 1508 foar de oanbuorjende katedralen boud, dy't gjin eigen klokketoer hawwe. By de klokketoer heart in letter oanboude eardere tsjerke, dy't sûnt de 17e iuw ek as in klokketoer yn gebrûk nommen waard.
Skiednis
De namme fan de toer is oan in eardere tsjerke te tankjen, dy't dêr ea op it plak stie. Dy tsjerke wie oan de hillige Syrjyske kluzener Jehannes Klimakus wijd, yn Ruslân as Ivan oantsjut. It tafoegsel "de Grutte" (yn de betsjutting fan "de hege") ûntstie pas nei de bou fan de hjoeddeiske klokketoer. Oerlevere waard de stifting fan in lytse Jehannestjserke yn de simmer fan 1329 ûnder grutfoarst Ivan Kalita. Dy tsjerke, ien fan de earste tsjerken yn Moskou dy't fan stien yn stee fan hout boud wie, liet Ivan III yn it ramt fan in grutte útbou fan it kremlyn, troch de nije klokketoer ferfange. Foar de ferbou van it kremlyn noege Ivan III in tal Italjaanske arsjitekten út.
Mei de bou waard yn it jier 1505 begûn en trije jier letter, al nei it ferstjerren fan Ivan III, waard it wurk ôfsletten. Oarspronklik hie de klokketoer in hichte fan 60 meter. Yn it achthoekige basisdiel, dat in fiif meter dik fûnemint hat, waard de Jehannes-Klimakustsjerke wijd. Tagelyk tsjinne Ivan de Grutte fan it begjin oan ek as klokketoer foar de trije kremlynkatedralen en de lytse Jehannes-Klimakustsjerke. Fanwegen de hichte hie de toer ek in strategyske funksje om gefaar lykas brannen as in optsjende fijân op 'e tiid waar te nimmen. thumb|left|''De nocht frijsteande klokketoer ear't de Opstanningsterke oanboud waard by in prosesje op 3 maaie 1613 In earste útbou fûn yn de jierren 1531-1543 plak, doe't in oare Italjaanske arsjitekt fuort njonken de klokketoer de Opstanningstsjerke (Церковь Воскресения) bouwe liet. Tsjin it ein fan de 17e iuw waard dy tsjerke ferboud ta klokkestoel. Op hiele wichtige otterdokse feesten lieden de klokken fan de toer en de eardere Opstanningstsjerke tagelyk.
De tsjintwurdige hichte fan 81 meter krige de toer yn de jierren 1599-1600, doe't tsaar Boris Godûnov op de toer noch in ferdjipping mei de sipelfoarmige bekroaning bouwe liet. Ta oantinken dêrfan krige de toer de fergulde tekst fuort ûnder de koepel (de tekst waard in jier letter, yn de drege tiid fan Ruslân, op ynisjatyf fan de falske Dmitry fuortstrutsen en ûnder Peter de Grutte wer oanbrocht. It wie net tastien om heger te bouwen dan de klokketoer fan Ivan de Grutte. Oant de bou fan de Kristus de Ferlosserkatedraal yn 1883 bleau de klokketoer it heechste gebou fan Moskou. Allinne de noardeastlike Mensjikov-toer, likernôch twa kilometer fierder, hie tusken 1707 en 1723 deselde hichte. thumb|265px|De toer nei de fernielings fan Napoleon's leger yn 1812 Yn 1624 ûntstie mei de saneamde Filaret-oanbou (Филаретова пристройка) noch in tafoeging oan de noardlike kant fan de Opstanningstsjerke. Ofhinklik fan de boarnen wie it de Ingelske of Dútske arsjitekt Jan Thaler en de Russyske boumaster Basjen Ogûrzov dy't dit diel mei in opfallend tintdak mei goatyske eleminten bouwe lieten.
De Frânske besetting fan Moskou troch troepen fan Napoleon yn 1812 brocht slimme skea oan de klokketoer. Nei't Frânske troepen nei de Slach fan Borodino Moskou besetten, woe Napoleon it krús fan de klokketoer, dêr't Napoleon fan tocht dat it fan massyf goud wie, fan de toer helje om it nei Parys te bringen en it dêr wer del te setten op de Dôme des Invalides. It draaide út op in ferneatiging fan it krús want by it besykjen om it krús te demontearjen stoartte it del en briek. Doe't Napoleon him werom lûke moast joech er de opdracht om de klokketoer op te blazen. De ontploffing ferneatige de Opstanningstsjerke folslein, mar de toer bleau stean en feroarsake allinne wat skuorren yn it fûnemint. De weropbou fan de gebouwen ûnder lieding fan de arsjitekt Ivan Jegotov en Luigi Rusca fûn yn it ramt fan de grutte weropbou fan de hiele stêd yn de jierren 1816-1823 plak.
Klokken
Meiïnoar hingje yn de toer en oanbou 22 klokken, dy't fan de 16e oant de 19e iuw getten waarden. Dêrfan hingje 18 lytsere klokken yn de basis en it middendiel fan de toer, trije yn de eardere Opstanningstsjerke en ien yn de Filaret-oanbou. By dy lêste fjouwer klokken giet it om de grutste en de wichtichste klokken.
Ien fan trije klokken yn de eardere Opstanningstjerke is de Uspenski-klok. Oarspronklik waard de klok yn it begjin fan de 16e iuw getten troch in ûnbekende master en letter oant twa kear omraand om wer op 'e nij getten te wurden; de earste kear wie yn 1760 en de twadde kear yn 1819, nei't de klok by de ontploffing yn 1812 briek. By it jitten yn 1819 waard de klok mei in soad reliëfs fan Jezus, Marije en tsaren fersierd. De klok is 65,5 ton swier en wurdt tradisjoneel let op de grutte kristlike feesten lykas Peaske. Eartiids waard mei it trije kear lieden fan de klok ek de dea fan in tsaar oankundige. De twa oare klokken binne 19,6 ton en 16.6 ton swier. De 19,6 swiere klok waard yn 1622 getten troch de ferneamde mast Andrej Tsjochov, dy't ek de Tsarenkanon yn it kremlyn geat. By de eksploazje yn 1812 briek de klok net folslein; de twa stikken dy't der doe ôfbrieken koene der letter wer oanlast wurde sûnder gefolgen foar de klank fan de klok.
De yn de klokkestoel hingjende Sneinsklok yn de Filaret-oanbou is 13 ton swier en waard yn 1704 troch de klokkejitter Ivan Motorin getten, de jitter fan de foar de toer opstelde Tsarenklok en nea let hat.
Grutte Priis Formule 1 fan Frankryk 2018
Utslaggen fan de Grutte Priis Formule 1 fan Frankryk 2018 yn Le Castellet op 24 juny. It wie de achtste race fan 21 races fan de Formule 1 yn 2018. Hy waard op it Circuit Paul Ricard hâlden. De race waard hâlden oer 53 omgongen, op it 5,8 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 309,6 kilometer. It wie de earste grutte priis fan de Frankryk sûnt 2008.
Vsevolod Garsjin
thumb|Vsewolod Michailowitsj Garschin Vsevolod Michailovitsj Garsjin (Russysk: Все́волод Миха́йлович Гаршин) (Prijatnaja Dolina, gûvernemint Jekatarinoslav, 14 febrewaris 1855 - Sint Petersburch 5 april 1888) wie in Russyske skriuwer fan koarte ferhalen.
Libben
Doe't Garsjin 7 jier âld wie seach er hoe't syn heit him te koart die. Dat hat er syn libben lang by him hâlden.
Yn de Russysk-Turkse Kriich (1877-1878), waard er oproppen foar militêre tsjinst en waard er soldaat by de ynfantery. Hy rekke ferwûne by in slach yn Bulgarije. De lju fan syn ienheid mochten him graach lije.
Alles wat er doe meimakke hat de basis foarme fan syn earste ferhalen, lykas 'Fjouwer dagen'. It is in monologue interieur fan in ferwûne soldaat dy't foar dea op it slachfjild efter litten is, mei neist him it lyk fan de Turkse soldaat dy't er dêrfoar dea dien hie. It ferhaal lit dan al Garsjin's empaty, foar alles wat libbet oer, sjen.
Hoewol't er al betiid sukses hie mei it skriuwen, waard er út en troch pleage troch geastlike sykte. Op syn 33e sprong er fan de fiifde ferdjipping fan sy flat en stoar fiif dagen letter yn in Reade Krús sikehûs.
Wurk
Garsjin hat net folle skrean: 20 ferhalen, bondele. De geast fan moederaasje en begrutsjen yn syn wurk wurdt wol fergelike mei dat fan Dostojevski. Yn 'In tige koarte roman' ûndersiket er de ûntrou fan de frou fan in ynfalide helt. 'Dat wat net wie' is in fabel mei dieren en planten yn minsklike omstannichheden. Yn lettere ferhalen hat Garsjin wer oer de Russysk-Turkse Kriich skrean. Iroany is fierders in skaaimerk fan syn wurk.
Syn meast bekende en meast karakteristike ferhaal is 'De reade blom', it earste fan in rige gekkehûs ferhalen yn de Russyske literatuer. (De folgjende wie Tsjechov syn 'Seal nr. 6'). Yn dat ferhaal komt Garsjin's syklike, moralistyske gefoelichheid ta in hichtepunt. It is de skiednis fan in gek dy't obsedearre is troch de winsk om de duvel út te daagjen en te ferslaan. Hy ûntdekt dat alle kwea yn trije klaproazen sit dy't yn 'e midden fan de sikehûstún waakse. Troch syn bewakers te ferrifeljen slagget it him de blommen te plôkjen. Uteinlik stjert er troch geastlike útputting, mar it is him dochs rom om it hert dat syn libben ta in ein is. Ferromming mei in iroanyske ûndertoan, sa as faker by Garsjin. De neare, trystige atmosfear fan it gekkehûs is tige goed delset yn dit ferhaal.
De Sniegoes
De Sniegoes, yn it oarspronklike Ingelsk: The Snow Goose, is in koarte novelle fan 'e hân fan 'e Amerikaanske skriuwer en sjoernalist Paul Gallico (1897-1976). It is in romantyske trageedzje tsjin 'e eftergrûn fan it belis troch de Dútsers fan it ynsletten Britske leger yn Dúntsjerk, yn 1940. The Snow Goose, dat foar it earst publisearre waard yn 1941, is nei gedachten Gallico syn bekendste wurk, en syn iennichste literêre súkses dat algemien as sadanich erkend waard. Hy waard dermei nominearre foar de O. Henry Award foar koarte ferhalen. De Fryske oersetting fan Ida Bouwhuis-Minnema waard útjûn yn 1984.
Ynhâld
De Sniegoes fertelt it ferhaal fan Philip Rhayader, in skilder en bistefreon dy't him út 'e minsklike maatskippij ôfsûndere hat om't er fanwegen syn lichaamlike beheinings (hy hat in bochel en in ferwoeksen earm) altiten skoudere waard. Yn 1933 set er him nei wenjen yn in ferlitten fjoertoer yn in moerasgebiet oan 'e kust fan it Súdingelske Esseks. Dêr hâldt er al in hoartsje ta as Frith, in tolvejierrich famke út in fiskersdoarpke dêr yn 'e omkriten, op in dei har eangst foar de "sjamme yn 'e fjoertoer" oerwint nei't se in troch jagers oansketten fûgel fûn hat. Se bringt it bist by Rhayader, dy't de wûnen skjinmakket en ferbynt en de brutsen poat spalket. It blykt in sniegoes te wêzen, fan in soart dy't allinnich yn Noard-Amearika foarkomt. Rhayader riddenearret dat it bist troch in stoarm fan Kanada alhiel nei Ingelân ta blazen wêze moat. (De fûgel, de iennichste dy't tsjûge is fan it hiele fierdere ferhaal, stiet symboal foar de skriuwer sels, dy't ek ôfkomstich wie út Noard-Amearika en him yn Ingelân nei wenjen set hie.)
Antoni Gaudí
thumb|Antoni Gaudi Antoni Gaudi (Reus, 25 juny 1852 - Barselona, 10 juny 1926), wie in Spaanske arsjitekt. Yn it begjin fan de 20e iuw ûntwerpt er yn en om Barselona in oantal tige opmerklike gebouwen, dêr't de Sagrada Familia tsjerke it ferneamst fan is. Hy wurdt beskôge as ien fan grûnlizzers fan de organyske arsjitektuer.
Karakteristyk foar Gaudi binne de dynamyske rûne foarmen, dy't net tsjinsteande de natuerlike lyn sawat abstrakt oandogge.
De Sniegoes
Ynhâld
As de goes genêzen is, jout er him by de oare, Jeropeeske guozzen. Elts jier komt er winterdeis werom by de âld fjoertoer, wylst er de simmer trochbringt op Grienlân of Spitsbergen. Troch de goes ûntstiet der in freonskip tusken de iensume Rhayader en it famke Frith. Foar Rhayader giet dat úteinlik oer yn wat oars, mar Frith, dy't dan in jier as santjin, achttjin is, wurdt benaud foar it gefoel dat se dêrfan kriget en keart har fan him ôf. De folgjende kears dat se delkomt, is Rhayader syn sylboatsje oan it ynladen mei fiktaalje en oare nedichheden. It is 1940, en oarloch. De Dútsers hawwe it Britske ekspedysjeleger ynsletten oan 'e Noardfrânske kust, by Dúntsjerk, en Churchill hat alle Britten dy't oer seeweardige boaten beskikke, oproppen om mei te helpen by de evakuaasje fan 'e troepen dêre. Frith wurdt kjel as hja foar it ferstân kriget dat Rhayader him yn sok deadlik gefaar bejaan sil, mar se kin it him net ûntprate. As er fuortsylt, folge troch de nuet wurden sniegoes, wit se dat se him nea wer sjen sil.
Troch in pear tsjûgenissen fan Britske militêren wurdt dúdlik wat der by Dúntsjerk bard is. Rhayader is dagenlang oan 'e gong om mei syn sylboatsje soldaten fan it strân nei de gruttere skippen foar de kust te bringen, en rêdt dêrmei hûnderten libbens. Under de soldaten giet letter it ferhaal dat wa't de sniegoes seach, it der libben ôfrêde soe. Rhayader sels is net sa lokkich, en wurdt úteinlik dea oantroffen yn syn troch de mitrailleurs fan in Dútske dûkbommewerper trochsingele boat. By de fjoertoer wachtet Frith op berjocht. Dat komt úteinlik yn 'e foarm fan 'e sniegoes, dy't in rûntsje om 'e toer hinne makket en dan fuortfljocht om nea wer werom te kommen. Frith ynterpretearret dat as Rhayader syn siel dy't ôfskie fan har nimt ûnderweis nei it hjirneimels — en dan beseft se pas dat se fan him begûn wie te hâlden. Neitiid wurdt de fjoertoer by fersin ferrinnewearre troch in Dútske piloat dy't it foar in militêre ynstallaasje oansjocht. Troch it bombardemint brekt ek de seedyk dêrsanne troch, en de ruïne fan 'e toer komt splis te stean. Al Rhayader syn skilderijen geane ferlern, útsein ien dat Frith fûn en mei nei hûs nommen hie, fan in smoarch jong famke mei in oansketten goes op 'e earm.
Fryske oersetting
De Fryske oersetting fan The Snow Goose ferskynde yn 1984 ûnder de titel De Sniegoes by de Afûk te Ljouwert. De Fryske fertaling wie fan 'e hân fan Ida Bouwhuis-Minnema, en de útjefte, in boekje fan 36 siden, is opfleure mei tekenings fan Anne Linton.
NoardNed
NoardNed Persoaneferfier BV wie in iepenbier ferfierbedriuw dat treinen en bussen eksploitearre yn Fryslân en Grinslân.
It bedriuw wie foar 100% eigendom fan Arriva Persoaneferfier Nederlân. By de oprjochting fan it bedriuw yn 1999 wie 50% fan de oandelen noch yn besit fan NS Reizgers (49,9%) en ABN AMRO (0,1%), mar yn desimber 2003 hat Arriva alle oandelen oernaam. Fan 2006 ôf is NoardNed hielendal opgien yn Arriva.
Treinen
De treinen fan NoardNed rieden op de folgjende trajekten (per 12 desimber 2005 oernommen troch Arriva):
De treinen brûkten de ynfrastruktuer van ProRail. Foar de trein jildt it lanlike NS-taryf. De treintsjinsten wurde foar it grutste part riden mei Waadrinners en in oantal Buffels, dy't fan de NS leased wurde.
De nasjonale ferfierbewizen binne jildich op de bus en yn de provinsje Grinslân ek jildich op 'e trein.
Bussen
NoardNed eksploitearre ek buslinen yn Fryslân, benammen yn it Noarden en Westen fan de provinsje. De nije bussen binne opfallend appelgrien fan kleur, de âldere bussen hawwe faak noch de kleuren fan ien fan de foargongers fan Arriva/NoardNed, FRAM en GADO (blau of giel).
De nije yn eigen kleurstelling ridende bussen binne 34 Berkhof Ambassadors 200 en 2 Mercedes-Benz O550 Integro's. Fierder ride der noch trije Mercedes-Benz O550 Integro's om dy't út deselde searje dy't yn it Q-liner grien ride fan Arriva.
Arriva
Omdat it fuortbestean fan NoordNed as ôfsûnderlik bedriuw oerstallich wurden wie, waard NoardNed per 1 jannewaris 2006 folslein ynlive by Arriva. De bedriuwsnamme NoardNed is hjirmei ferdwûn. Foar de útfiering fan it iepenbier ferfier hat dit gjin gefolgen. thumb|center|234px|Bus fan Arriva
Rammstein
thumb|Konsert fan Rammstein yn Milaan (feb. 2005)
Rammstein is in Dútske metal-band dy't yn jannewaris 1994 oprjochte is.
Eftergrûn
Rammstein is oprjochte in jannewaris 1994 trocht gitarist Richard Zven Kruspe. Hja skreaune har op goed gelok yn by in wedstriid foar nije bands, namen in demo (Schwarzes Glas) op en wûnen de wedstriid. De band bruts ynternasjonaal troch neidat regiseur David Lynch de nûmers Rammstein en Heirate Mich brûkte yn syn film Lost Highway út 1997.
Batavus
thumb|right|300px|Batavus
Batavus is in bekend Nederlânsk fytsmerk, dat yn it ferline ek bromfytsen en motorfytsen makke.
Batavus waard oprjochte as Rijwiel- en Motorenfabriek A. Gaastra en waard letter Batavus NV Rijwiel & Motorenfabriek en Batavus Intercycle B.V., It Hearrenfean (1932-1986).
It wie in Fryske fabryk, oprjochte yn 1904 troch Andries Gaastra en syn frou Dientje. Men makke yn it earstoan wekkers en naaimasines, mar letter waarden fytsen fan it Dútske merk Presto ymportearre. De merknamme Batavus waard yn 1909 deponearre. Der waarden doe al fytsen makke.
De earste eigen motorfyts ûntstie yn 1932. It wie eins in motorisearre fyts mei dêryn in Sachs-blokje.
Yn de jierren 1930 waarden fytsen mei helpmotors fan Sachs en ILO makke. De lichte 120- en 125 cc motorfytsen hienen ek motorblokken fan dy merken.
Yn de Twadde Wrâldoarloch waarden allinnich fytsen makke en fan 1950 ôf makke Batavus allinnich noch mar fytsen en bromfytsen mei motorblokken fan Itom, ILO en Sachs. Uteinlik boude Batavus noch mar 49 cc bromfytsen mei Sachs of Tomos-blok. De bromfytsen krigen fan it begjin fan de jierren fyftich ôf allegearre de oantsjutting "Bilonet" neist de echte type-oantsjutting. In riedseleftige namme, dy't fuortkaam út "Batavus mei ILO, in NET ding".
Yn de jierren 1970 kamen der motorblokjes fan Anker-Laura.
Yn 1984 levere Batavus yn Nederlân gjin bromfytsen mear, mar se waarden wol yn Dútslân troch postoarderbedriuwen ferkocht. Batavus wiisde in gearwurkingsfoarstel fan Yamaha ôf, mar naam wol Magneet, Fongers en Germaan oer.
Yn 1986 gie Batavus fallyt en waard oernommen troch de Atag Cycle Group en letter opnommen yn de Accell Group.
In bekende brommer fan Batavus is it earste type Batavus Whippet (1966), mei in tigerprint op de buddysit en in dûbele útlit en de Batavette frouljusbrommer.
Koga-Miyata is in susterbedriuw fan Batavus. Se binne ûnderbrocht yn ien bedriuw, Accell Group. It merk Koga-Miyata wurdt brûkt foar it djoerdere segmint fan de merk.
Ryksstrjitwei
Mei in ryksstrjitwei wurdt in befluorre wei fan ynterregionaal belang bedoeld, oanlein ûnder ferantwurdelikens fan it Ryk. Dy oantsjutting is lykwols ferâldere: yn de 20e iuw waard sprutsen fan rykswegen dy’t meast útboud binne ta (mearbaans) autosnelwegen.
Skiednis
Nei de sintralisaasje fan it lânsbestjoer oan it begjin fan de 19e iuw waard úteinset mei de oanlis fan in stelsel fan ryksstrjitwegen, dy't troch it Ryk finansierre waarden. Dat begûn al yn de Frânske tiid (de routes impériales), net allinnich yn Nederlân, mar yn hiel, troch de Frânsken ferôvere, Jeropa.