cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hobbe fan Baerdt Tsjerke
thumb|left|Oargel De klokken yn de toer binne jitten troch de klokkejitters: Gregorius Hall (1603), Jacob Noteman (1636) en L. Haverkamp (1790). Yn 1953 waard troch Douwe Egberts in klokkespul mei 37 klokken skonken. It ynterieur wurdt dekt troch houten tonferwulften. It dûbele kapewurk rêst op 21 swiere pylders en ek binnen rêst it middengedielte op noch ris fiif pylders. Ta de ynventaris hearre in hearebank (1645) fan de famylje Fan Baerdt (yn 1779 nei famylje Van Eysinga) en in hearebank (1694) fan de famylje Vegelin fan Claerbergen en in preekstoel út de 17e iuw fan de sloopte Galileërtsjerke yn Ljouwert. It oarspronklike oargel wie makke troch Fan Dam út Ljouwert. It oargel út 1978 is makke troch Jürgen Ahrend út it Dútske Lier.
Yn 1939 waard de tsjerke troch brân ferwoaste. It gebou baarnde foar it grutste part út, allinnich de 80 sm. dikke muorren bleaunen stean, mar de toer koe behâlden bliuwe. De werbou duorre fanwege de Twadde Wrâldoarloch oant 1947. De jongste restauraasje fan yn- en eksterieur wie yn de perioade 1995 - 2000. De weriepening wie op 12 novimber 2000.
Theuns Jordaan
thumb|right|250px|Theuns Jordaan by in optreden op Langebaan Theuns Jordaan (Oost-Kaap, Súd-Afrika 10 jannewaris 1971 - 17 novimber 2021) wie in Súd-Afrikaansk sjonger en lieteskriuwer. Hy wie ien fan de meast populêre Afrikaanske sjongers ea. Twa fan syn albums hawwe de platina status helle.
Theuns Jordaan stoar yn de âldens fan 50 jier oan leukemy.
Jordaan's sang waard karakterisearre troch syn djip emosjonele basstim. Fan syn muzyk waard sein dat it " faach blueseftich, radiofreonlik" wie, mei syn teksten "ynwiete mei in leafde fol fan smert foar Súd-Afrika ".
List fan provinsjes nei oerflak
List fan provinsjes nei oerflak, foar Nederlân:
Nei lânoerflak
Nederlânske provinsjes nei lânoerflak yn kante kilometers op 1 jannewaris 2004:'''
Nei totaaloerflak
Nederlânske provinsjes nei totaaloerflak (lân en wetter tegearre) yn kante kilometers op 1 jannewaris 2004:'''
List fan planetoïden 47701-47800
Dit is in list fan planetoïden 47701-47800.
Aleksanderje
De stêd is ferneamd nei Aleksander de Grutte, dy't in wrâldryk festige dêr't ek Egypte part fan wie. Fanwege Aleksander boude de Grykske arsjitekt Dinokrates om-ende-by 330 f.Kr. de stêd. Aleksanderje wie ien fan de protte stêden dy't yn opdracht fan Aleksander stifte waarden en allegearre nei him ferneamd.
Tsjintwurdich is Aleksanderje in grutte stêd mei in befolking fan om-ende-by 4 miljoen ynwenners. Der is in wichtige gemyske yndustry festige mei ferskate technologyske bedriuwen. Yn de simmer komme in soad begoedige Egyptenaren nei de stêd fanwege it relative koele en noflike seeklimaat.
Oare stêden mei de namme Aleksanderje
thumbnail|right|400px|Aleksanderje thumbnail|right|400px|San Stefano, Aleksanderje Der binne op de wrâld in soad stêden dy't Aleksanderje hjitte of hjitten hawwe. Aleksander de Grutte ferneamde by syn fjildtochten in protte stêden nei himsels.
De Turkske foarm fan de namme Aleksanderje is Iskenderiye, en de Turkske stêd Iskenderiye (modern Turksk İskenderun is dus ien fan de Aleksanderjes. Yn it Arabysk is al- in foarheaksel, fandêr dat se Aleksander "Eksander" neamden, of mei ferwikseling fan de twalûden Eskander of Iskander of Iskender. Ek it Albaneeske Shkodër hie eartiids de namme Iskenderiye. En yn Irak leit ek in Iskanderia. Oare stêden dy't as Aleksanderje stifte binne, binne Herat, Farah, Kandahar, Chodzjand, Gazhni, Charikar, Bagram en Termiz. De Feriene Steaten fan Amearika hawwe ek ferskate stêden mei de namme Aleksanderje.
Jacob Slagter
Jacob Slagter (Kollum, 1958) is in hoarnist en dirigint.
Jakob Slagter spile doe't er fjirtsjin wie al as solist by it Noardnederlânsk Orkest. Hy hat de Muzyk-pedagogyske Akadeemje yn Ljouwert dien, en doe studearre oan it Keninklik Konservatorium yn De Haach by Oldrich Milek. Sûnt 1981 spilet er by it Konsertgebou-orkest; fan 1985 oant 2008 wie er dêr solo-hoarnist. Fierders is er learaar oan it Sweelinckkonservatorium yn Amsterdam, en spilet er ek keamermuzyk. Hy is lid fan it Fodor-kwintet (in blaaskwintet) en hy wurke op mei Emmy Verhey en Jaap van Zweden. Slagter is haadfakdosint hoarn oan it Konservatoarium fan Amsterdam. Cd-opnamen makke er ûnder oaren fan de hoarnkonserten fan Mozart.
Prizen
Yn 1988 hat Slagter de Nederlânske Muzykpriis krigen, en begjin 2006 it Gouden Fioeltsje.
Gangster
Gangster (útspr.: [ˈɡæŋstə(ɹ)], likernôch: " gêng -stu(r)") is in frij resint lienwurd út it Ingelsk foar in krimineel dy't lid is fan in binde (Ingelsk: gang). Yn it gebrûk fan it wurd leit lykwols besletten dat it net samar in binde is, mar ûnderdiel fan 'e organisearre misdie, lykas de maffia. In synonym foar 'gangster' is sadwaande mobster, in Ingelsk wurd dat ôflaat is fan mob (letterlik: "kliber"), in eufemisme foar "maffia".
Bindes dy't diel útmeitsje fan 'e organisearre misdie biede harren leden in nivo fan organisaasje en helpboarnen dat folle gruttere en mear yngewikkelde misdriuwen mooglik makket as dat in yndividuele misdiediger berikke kinne soe. Gangsters besteane sadwaande al sûnt de Aldheid, al waarden se doe fansels noch net sa neamd. Guon gangsters winne wrâldferneamd wurden, lykas maffiabaas Al Capone, dy't yn 'e 1920-er en 1930-er jierren Chicago en omkriten yn syn greep hold.
Gangsters foarmje in graach brûkt ûnderwerp foar wurken fan fiksje, lykas romans, films, tillefyzjesearjes en fideospultsjes.
Joop Dikmans
Johannes Petrus Maria (Joop) Dikmans (Rotterdam, 31 jannewaris 1930 – Hearhugowaard, 15 desimber 2022) wie in Nederlânsk clown en akteur. Hy wie benammen bekend as dôfe boef B2 út de Bassie en Adriaan-rige.
Fan ein jierren '40 oant ein jierren '80 fan de tweintichste iuw trede er geregeld op yn Nederlânske en Belgyske sirkussen as clown ûnder de namme Handy Fool, ûnder oare by Circus Renz.
Yn de telefyzjesearje Bassie en Adriaan hie er de rol fan de dôve boef B2 oernommen fan syn broer Harry Dikmans dy't nei Argentynje ferfearn wie. Hy spile mei yn de folgjende Bassie en Adriaan-riges:
Joop Dikmans ferstoar op 15 desimber 2022, yn 'e aldens fan 92 jier oan de gefolgen fan demintens.
Boksen op de Olympyske Simmerspullen 1932
De Olympyske Simmerspullen 1932, ek wol de Xe Olympiade neamd waarden yn 1932 yn Los Angeles, Feriene Steaten hâlden. It boksen waard hâlden yn it Olympic Auditorium.
Olympic Auditorium
It stadion waard yn 1924 boud en hie plak foar 15.300 taskôgers. Letter binne dielen út de film Rocky út 1976 filme yn dizze hal. Hjoed de dei is it stadion ek wol bekind as it Grand Olympic Auditorium.
Medaljespegel
De top acht fan lannen dy't by it boksen medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen 1932.
Mammoth Studios
De Mammoth Studios binne in studiokompleks yn Burnaby, in foarstêd fan Vancouver, yn 'e Kanadeeske provinsje Britsk-Kolumbia, dêr't de opnamen foar films en tillefyzjeprogramma's plakfine. It bedriuw waard yn 1999 oprjochte en is yn it besit fan deselde eigner as de North Shore Studios yn North Vancouver.
Namme
De namme 'Mammoth Studios', dy't "Mammoetstudio's" betsjut, is wierskynlik ûntliend oan ien of alle fan 'e Hollywoodproduksjes dêr't in fiktive filmstudio mei dyselde namme yn foarkaam. De oantsjutting mammoth kin ek "tige grut" betsjutte, en sadwaande waard 'Mammoth Studios' yn 'e earste helte fan 'e tweintichste iuw yn Amerikaanske films en tillefyzjesearjes in generike namme foar in grutte filmstudio. Mammoth Studios kamen sadwaande foar yn films as Bombshell (1933), Abbott and Costello in Hollywood (1945) en Merton of the Movies (1947), en ek yn tillefyzjesearjes as The Beverly Hillbillies (1964-1971) en The Monkees (1966-1968).
Fasiliteiten
De Mammoth Studios binne ferdield oer twa perselen: Main ("Haad") en North ("Noard"). Main omfiemet trije soundstages fan 11.500 m², 8.500 m² en 3.400 m², mei dêropta 4.000 m² oan kantoarromte en 3.400 m² oan ûnderstypjende romte, bgl. foar wurkplakken, om dekôrs te bouwen. North hat noch twa soundstages, ien fan 1.900 m² en ien fan 1.500 m², mei dêrnjonken 2.050 m² oan wurkplakken, 1.900 m² kantoarromte en 1.200 m² berchromte.
Films
In seleksje fan films dy't alteast foar in diel yn 'e Mammoth Studios opnommen binne:
Pikten
De Pikten wiene in folk yn 'e tiid fan it Romeinske Ryk yn it hjoeddeistich Skotlân. Sy sprutsen Piktysk, heechst wierskynlik in Keltyske taal.
Oarsprong
In wichtige Piktyske kening wie Onuist, dy't it grûngebiet fan de Pikten yn de iere Midsiuwen sterk útwreide hie. De Pikten kamen yn kontakt mei it kristendom troch de hillige Kolumba fan Iona dy't harren ta it Kristendom bekeare woe, it is net bekend of it slagge is. De ienichste skriften, dy't de Pikten neilitten hawwe, binne in soartemint rûnen, dy't sy op stiennen krasten. Sy brûkten derfoar yn spesjaal alfabet dat ogham neamd waard: it alfabet sels is ûntsifere, mar om't wy mar in bytsje witte oer it Piktysk, is de ynhâld ûnbegryplik. Ek oer harren mytology en deistige libbenswize is net folle bekend.
De Piktyske maatskippij
thumb|200px|right|Rekonstruearre Pealbou-Crannog oan de [[Loch Tay]] De Pikten makken ark fan bonken, hûd, hout, stien en izer. Archeologyske fynsten wize derop dat it soarte fan ark likernôch lyk wie oan de Ierske en de Angelsaksyske technology fan dy tiid. De pikten brûkten ek wettermoles. De Pikten wienen krekt as de oare Keltyske stammen goed yn it smeien en der wienen keunstners. De kening en eallju hienen moaie juwielen en goed makke wapens. Se hannelen mei de oare Keltyske stammen yn Ierlân en de rest fan Brittanje, ek wienen der wol hannelswegen mei folken oan de Middellânske See, dêrtroch hienen se lúkse guod ta harren beskikking.
Krekt as oare Keltyske stammen makke dit folk ek stiensirkels wêrfan't der in soad bewarre binne. Brochs wurde faak assosjearre mei de Pikten. Se binne wol earder boud mar se bliuwden yn gebrûk yn en nei de Piktyske perioade. De meast gebrûklike gebouwen wienen rûne huzen en rjochthoekige, houten hallen. Ek stiennen huzen lykas op Orkneys makke wurde. In soad tsjerken waarden ek fan hout makke. Fan de 8e iuw ôf waard der ek stien foar brûkt.
Piktyske Religy
Foardat de Pikten Kristlik waarden wie de hearskjende godstsjinst wierskynlik in soarte fan Keltysk polyteïsme. It ienige dat der fan oer is binne de plaknammen. It duorre fan de fiifde oant de sânde iuw om de Piktyske elite te bekearen. It kristendom yn Piktlân hie bannen mei Northumbria, Iona en Ierlân. It kristendom ferskilde der wol. Sa wienen de kleasters minder wichtich as yn Ierlân en hilligenferklearringen útwreide. Keningen hienen faak beskermingels, krekt as de eale famyljes. De tsjerken stienen ûnder beskerming fan in kening, it liket der op dat de eallju in soad ynfloed hiene op it tsjerke.
Sebastopol
Sebastopol (Russysk & Oekraynsk: Севастополь, Sevastopol; Krimtataarsk: Aqyar) is in federale stêd fan de Russyske Federaasje op de Krim oan de Swarte See.
Nei in referindum, weryn't de yn mearderheid Russyske befolking foar oansluting keas by Ruslân, waard iensidich keazen foar in brek mei de Oekraïne. Sebastopol waard ûnderdiel fan de Ryssyske Federaasje en krige de status fan federale stêd, in status dy't dield wurdt mei Moskou en Sint-Petersburch. Oekraïne en de ynternasjonale mienskip erkenne de anneksaasje fan de Krim troch Ruslân net.
Sebastopol stiet los fan de Republyk fan de Krim. Beide binne neffens de Russyske bestjoerlike yndieling ûnderdiel fan it Federaal Distrikt Súd. Ek ûnder Oekraynsk bestjoer hie de stêd in aparte status.
Skiednis
thumb|left|250px|Ruïnes fan it teäter fan Chersonesus Eartiids bewennen Skyten en Sarmaten de iggen fan de Swarte See. Argeologen fûnen delsettings dy't op 1000 f.Kr. werom gyngen. Op it plak fan it hjoeddeiske Sebastopol stiften Griken út Heraclea yn de 6e iuw f.Kr. Chersonesos, dat yn de 9e iuw by it Byzantynske Ryk foege waard. Yn it jier 988 liet grutfoarst Vladimir him yn Chersonesos dope. Dat wie it begjin fan de fersprieding fan it kristendom oer it Kiëvske Ryk. De Gouden Horde ferneatige by harren rôftochten yn de 13e en 14e iuw de stêd en dy rekke doe ûntfolke. It gebiet kaam yn de 15e iuw ûnder Osmaansk bestjoer.
Russyske troepen wisten yn de Russysk-Turkske Kriich (1768-1774) it gebiet te oermasterjen. Yn 'e hjerst fan 1782 gyngen de Russyske fregatten Chrabry en Ostrorógny foar anker by de Krimtataarske delsetting Achtiar en op 19 april 1783 waard de Krim troch it Russyske Ryk anneksearre. Op dat plak waard op 3 juny 1783 troch de Russen de stêd stifte. Ynearsten hiet de fêsting noch Achtiar, mar in jier letter waard yn opdracht fan Katarina de Grutte in begjin makke mei it oanlizzen fan in marinebasis. It plak krige doe de Grykske namme Sebastopol (fan σεβαστος, sevastos, "earbiedweardich" en πολις, polis, "stêd"). Tusken 1797 en 1826 hiet de stêd wer Achtiar en yn 1804 waard it de thúshaven fan de Swarte Seefloat.
thumb|Lithograph Of Sevastopol|left|250px|Haven yn 1850 Oan de flugge groei fan Sebastopol is de namme Michail Petrovitsj Lazarev (1788-1851) ferbûn. Hy waard yn 1832 beneamd ta stêfsjef fan de Swarte Seefloat en wie letter opperbefelhawwer fan de float en haven en militêre gûverneur fan de stêd. Hy boude in admiraliteit mei skipsreparaasje en -boubedriuwen oan de kanten fan de Jûzjnaja-baai en de Karelbelnaja-baai en gyng nei it lizzen fan in basis foar de bou fan de float fierder mei de weropbou fan de stêd. thumb|260px|Monumint foar de sonken skippen De stêd spile in kaairol yn de Krimkriich (1854-1856) doe't yn septimber 1854 troepen fan Ingelân, Frankryk en Turkije by Jevpatorija lannen op wei nei Sebastopol. De oanfal wie massyf en de Russen wiene yn it neidiel. Dêrom waard ek besletten om ferâldere Russyske marineskippen yn it soal sinke te litten, sadat de tagong foar de fijân ta de baai fan Sebastobol blokkearre wie. In lange ferdigening folge, dy't 349 dagen duorre. De marinefêsting waard lykwols nea ynnommen en by it weromlûken nei it noarden fan de stêd lieten de Russen allinne ruïnes efter foar de fijân. De besetting fan Sebastopol duorre oant 23 juny 1856.
Mei it akseptearjen fan de Fredesferdrach fan Parys fan 1856 krigen de Russen de stêd werom. Fan de stêd wie net in soad oer. Mark Twain skreau by in besite yn 1867 dat nei oardel jier kriich yn Sebastopol de ruïnestêd Pompeï der neffens de púnbulten fan Sebastopol noch kreas hinne lei. It Ferdrach fan Parys ferbea de Russen en Turken om in marine op de Swarte See te hawwen en Sebastopol ferlear dêrom foar in skoft syn strategysk belang, allinne bûtenlânske keapfardijskippen hiene noch tagong ta de haven.
De Russysk-Turkske Kriich fan 1877-1878 twong Ruslân lykwols wer om syn seemacht en fêstingwurken oan de Swarte See op oarder te bringen. Sûnt 1890 waard de haven allinne noch as marinehaven brûkt en de hannel ferskode nei Feodosia. thumb|250px|left|Ferdigening fan Sebastopol 1854-1855 Yn 1905 waard it ferneamde panorama 'Ferdigening fan Sebastopol 1854-1855' iepene, in projekt fan Friedrich Oskar Enberg (1859-1937) en arsjitekt Valentin Feldmann (1864-1928) en de keunstner Franz Roubaud (1856-1928).
Nei de Oktoberrevolúsje gyng de macht yn de stêd oer yn hannen fan de Ried fan Militêren en Arbeidersôffurdigen. De sosjaal-revolúsjonêren en mensjewiken hiene foar in skoftke it foar't sizzen, mar nei ferkiezings krigen de bolsjewiken de mearderheid. Op 15 novimber 1920 moasten de Wite troepen fan Pjotr ​​Nikolajevitsj Wrangel in ein meitsje oan it ferset tsjin de bolsjewiken, hja loeken harren mei help fan de Entente werom nei Konstantinopel. Neffens de skiedkundige Sergei Melgûnov (1880-1956) yn syn 'De Reade Terreur yn Ruslân' wie Sebastopol mei Balaklava ien fan de stêden dêr't de bolsjewiken alderheislikst tekear gyngen. Meiïnoar binne der likernôch 29.000 minsken fermoarde. Lykas Melgûnov skriuwt hiene de boargers fan de stêd neffens de Sovjetautoriteiten gjin rjocht om te kleijen oer de repressy 'om 't hja de Wite Garde holpen'. Njonken soldaten en ofsieren fan it Russyske Keizerlike leger waarden boargers, Reade-Krúswurkers, oerheidsfunksjonarissen, sjoernalisten esfh. delsketten. thumb|260px|''De fernielde haven fan Sebastopol yn july 1942 Yn de Twadde Wrâldkriich waard de stêd 250 dagen troch de Dútsers belegere. De oanfal sette op 22 juny 1941 mei bombardeminten op de stêd útein. Nei't Dútske en Roemeenske troepen ûnder befel fan Erich von Manstein (1887-1973) op de Krim binnenfoelen, sette de ferdigening fan de stêd útein, dy 't 248 dagen duorre (30 oktober 1941-4 july 1942). Pas doe't der gjin mooglikheden mear wiene om te ferdigenjen, joegen de Sovjet-troepen it ferset op.
Under Nikita Chrûsjtsjov waard de stêd mei de rest fan it skiereilân yn 1954 bestjoerlik yndield by de Oekraynske Sosjalistyske Sovjetrepublyk. Omreden fan de marinebasis waard Sebastopol lykwols oars as de rest fan de Krim yn in apart bestjoersdistrikt yndield as in stêd, dy't streekrjocht ûnder Moskou foel. Fanwegen de basis wie Sebastopol in sletten stêd, dat oant 1996 sa bleau.
Nei it útinoar fallen fan de Sovjet-Uny en de ûnôfhinklikheid fan de Oekraïne groeiden de spanningen dy't der yn de tiid fan de Sovjet-Uny net wiene. . Fral it opeaskjen fan de Swarte Seefloat fan de USSR troch de Oekraïne as Oekraynsk eigendom brocht ûnrêst ûnder de Russen. Op 23 augustus 1994 rôp de gemeenteried fan Sebastopol de havenstêd út ta Russysk grûngebiet. De ried motivearre dat beslút mei it útbliuwen fan 'in konkrete beslissing oer de status fan de stêd en fan de Swarte Seefloat'. De Russyske Dûma sette de folgjende stap mei it oannimmen fan in wet, wêryn't Sebastopol ta Russysk grûngebiet ferklearre waard. Yn 1997 namen de spanningen wer ôf mei it beslút om de Swarte Seefloat yn in Oekraynsk en in Russysk diel op te dielen. It waard de Russen tastien om de marinebasis oant 2017 te hieren en yn april 2010 waard it kontrakt mei nochris 25 jier ferlinge.
Sûnt de twadde helte fan de jierren 1990 groeide Sebastopol tanksij it subtropyske klimaat en syn histoaryske monuminten út ta in toeristysk sintrum.
Referindum
thumb|260px|Haven Op 16 maart 2014 waard op de hiele Krim in troch Sebastopol en de Autonome Republyk fan de Krim inisjiëarre referindum organisearre oer de takomst fan it skiereilân. De fragen dy't de befolking foarlein waarden wiene:
De útslach wie mei in opkomst fan 89.5% yn Sebastopol:
Yn de Autonome Republyk fan de Krim wiene de sifers (mei in opkomst fan 83,1%): foar werieniging mei Ruslân: 96,77%, foar it bliuwen by de Oekraïne 2,51%.
Nei de útslach ûntstiene Folksfeesten op de Krim en Ruslân liet fuort witte it fersyk fan de Krim yn te willigjen.
De Europeeske Uny en de Feriene Steaten wegeren de útslach fan it referindum te erkennen, om't dy neffens harren net foldie oan ynternasjonale wetten. Nei in referindum waarden de Krim en Sebastopol troch Ruslân anneksearre en dêrnei as ûnderdiel fan de Russyske Federaasje bestjoerd.
Stedsyndieling
[[Ofbyld:Sevastopol-boroughs.svg|thumb|260px|Rajon Lenin (read), Rajon Gagarin (westlik diel) Sebastopol bestiet út 4 distrikten:
Befolking
Russen foarmje de mearderheid fan de befolking en fierwei de grutste etnyske groep yn de stêd. Dêrnjonken wenje der Oekraïners en lytsere minderheden lykas Wyt-Russen, Krim-Tataren en Wolga-Tataren.
De belangrykste taal is Russysk, ek fan dyjingen dy't harren net as Rus beskôgje. By in Oekraynske folkstelling fan 2001 joech 90,6% fan de ynwenners fan de stêd it Russysk as memmetaal op en 6,8% Oekraynsk.
Gotlân
thumb|200px|Satellytbyld fan Gotlân. thumb|Ringkrús. Oerbleaun út de Wytsingetiid.
Gotlân (Sweedsk: Gotland) is in Sweedsk eilân yn de Eastsee op in ôfstân fan likernôch 100 kilometer fan it Sweedske fêstelân. Tegearre mei ferskate omlizzende eilannen foarmet Gotlân ek in provinsje, in lânskip en in gemeente. It folsleine gebiet beslacht in oerflak fan 3.183,7 km².
De haadstêd fan it eilân is Visby, dat ek wol bekend is as de roazestêd troch de protte roazen dy't dêr set binne. Visby hat sa'n 22.600 ynwenners, dat is sa'n 40 % fan de totale eilânbefolking. Oan de eastkust fan Gotlân leit it havenstêdsje Slite mei in grutte semintfabryk.
Gotlân is ferneamd fanwege de protte burchten, ruïnes, tsjerken en âlde doarpen dy't it hat. Toerisme is de wichtichste boarne fan ynkommen, mar ek is der lânbou, yndustry (Cementa yn Slite) en tsjinstferliening (Payex te Visby). Ut reden fan de protte tsjerken út de 13e- en 14e iuw wurdt Gotlân ek wol oantsjut as "it eilân fan de hûndert tsjerken". Yndie is it sa dat hast elts fan de hast hûndert histoaryske parochys syn iuwenâlde, meast restaurearre tsjerke hat. left|150px|thumb|Kaart fan Gotlân thumb|right|300px|De âld stedsmuorre fan Visby, by the noardpoarte.
Geografy
Mei in lingte fan 125 km en in breedte fan 55 km en in oerflak fan 2994 km² is Gotlân it grutste eilân fan Sweden yn de Eastsee. It eilân hat in ferskaat oan natoer mei ûnder oaren nullebosk, leafbosk, strannen, rotsformaasjes en dripstiengrotten. De grotten by Lummelunda, benoarden Visby, mei it publyk yn de simmer yn. Yn de leafbosken kinne by it hjerst swarte truffels fûn wurde. It klimaat op Gotlân is myld; it eilân hat ek mear sinne-oeren as it fêstelân fan Sweden. Gotlân is frijwat flak. Heechste punt is Follingbohöjden (78 meter boppe seenivo). Bästeträsk, Fardumeträsk en Tingstädeträsk binne de marren, wylst Bogeviken, dat earder in baai wie, yn in mar feroare is troch stiging fan it lân nei it teien fan de iiskape út de lêste iistiid.
Skiednis
Gotlân hat yn de midsiuwen troch syn strategyske lizzing yn de Eastsee in belangrike rol spile yn hannel en polityk fan de lannen rûnom. Al yn de tiid fan de Wytsingen wie it in wichtich hannelsintrum. Archeologyske fynsten fan in soad Arabyske en Byzantynske munten tsjûgje fan dy tiid.
Gotlân kaam yn glâns en blâns yn de tiid fan de Dútske Hânze om 1200 hinne. It ynnimmen fan Gotlân troch de Deenske kening Waldemar Atterdag yn 1361 wie in ramp foar it eilân. It barren wurdt elts jier yn augustus betocht yn de saneamde Medeltidsveckan. Nei 1361 rekke Gotlân yn de nederklits. Yn 1394 waard it eilân troch piraten, eufemistysk de Fiktaaljebruorren neamd, ferôvere. De Dútske Oarder lâne yn 1398 mei in ekspedysjeleger en ferdreaun de piraten.
Yn 1409 waard Gotlân yn in fredesferdrach mei de Kalmaruny fan Skandinaavje ferkocht oan keninginne Margareta I fan Denemark. It waard om beurten part fan Sweden en fan Denemark oant it yn 1645 by de frede fan Brömsebro foar altyd by Sweden kaam. Gotlân waard noch twa kear fan frjemde machten beset; fan 1676 oant 1679 opnij troch Denemark. Doe't de Deenske troepen fuortgienen ferneatigen sy de festing Visborg Slott ûnder Visby.
Yn de Finske Oarloch fan 1808 besetten Russyske troepen it eilân, mar dat duorre mar in pear wiken.
De Guds
thumb| Utrikking De Guds troch deputearre Schokker oan Gerda Veenje (links) De Guds is in Fryske provinsjale priis dy't fan 2003 - 2012 útrikt waard oan minsken dy't har fertsjinstlik makke hienen yn de hynstesport. In guds wie eartiids it bêste wurkhynder op de buorkerij. Destiids kaam de priis yn it plak fan de Fryske Hynsteman/frou priis fan It Fryske Hoars en de Krompanelen Sjeespriis fan Indoor Fryslân. De priis bestie út in wikseltrofee (in brûnzen Frysk Hynder fan 50 sintimeter heech), makke troch keunstner Hans Jouta út Ferwert en in brûnzen ôfjitsel (18 sintimeter heech) as bliuwend oantinken. Neist algemiene ynset wie it in wurdearring dy't rjochte wie op in bepaald aspekt foar de hynstesport. De priiswinner waard foardroegen troch de Gudskommisje dy't bestie út fertsjintwurdigers fan It Fryske Hoars, Indoor Fryslân en de sportsjoernalistyk. De priis waard útrikt op it Provinsjehûs troch de deputearre fan lânbou.
List mei Gudswinners:
Radio en Tillefyzje Smellingerlân
Radio en Tillefyzje Smellingerlân, RTS (Radio en Televisie Smallingerland), wie de namme fan de lokale omrop fan Smellingerlân. De omrop wie yn 1987 begûn as Stifting Lokale Omrop Smellingerlân (SLOS).
Tillefyzje
Yn 2001 hierde de omrop in kantoarendiel fan it gebou en waarden der fiif betelle meiwurkers oannaam. Op 6 oktober 2001 begûn de omrop as RTS mei tillefyzje, op 256 MHz, kanaal 12. De RTS ynvestearre yn goede kwaliteit radio en tillefyzje. It die lykwols bliken dat der net genôch jild wie, en der waard troch de gemeente in protte jild yn de omrop stutsen. Uteinlik besleat de gemeente der net mear jild yn te stekken, mar te hoopjen op in nij begjin. Op febrewaris 2005 gong de omrop doe failliet.
Lêste útstjoering
Mei tillefyzje en kabelkrante waard daalks opholden, mar de frijwilligers gongen noch twa moannen troch mei radiomeitsjen. Tongersdei 28 april om tolve oere nachts waard de útstjoering ôfsletten. De stjoerder bleau lykwols oanstean. Mear as twa moannen lang waard in piipsinjaal útstjoerd, oant de stjoerder 6 july yn beslach naam waard.
Frekwinsje
De útstjoerfrekwinsje fan de RTS wie 107,8. In probleem dêrby wie dat de HOS, yn it Hearrenfean, op 107,7 siet, wat foar beide stjoerders steuring joech. Op de kabel waard it sinjaal as 96,1 trochjûn.
Geaubrêgen
De Geaubrêgen wiene twa direkt njonken elkoar lizzende baskulebrêgen oer de Geau yn Snits.
De brêgen waarden yn 1974 iepene en foarmen de oerspanning fan de Geau foar de Rykswei 7. De lingte is 51,5, breedte 16,6 en de oerspanning 13 meter. De brêgen moasten troch de drokke befarring geregeld iepene wurde, wêrtroch't der ek faak files ûntstienen. De brêgen binn yn 2008 diels sloopt en ferfongen troch it Geau akwadukt.
De lokale polityk hat yn 2010 besluten om yn de eardere baskulekelder, tsjintwurdich De Geaukelder neamd, in poppoadium bouwe te litten. De Geaukelder krijt in regionale funksje as oefenromte foar popgroepen. Timpaan Welzijn, dat opstalrjocht krijt fan de gemeente, sil de popkelder eksploaitearje.
Guus Kuijer
thumb|230px|Guus Kuijer Guus Kuijer (Amsterdam, 1 augustus 1942) is een Nederlânsk auteur.
Libben en wurk
Neidat Kuijer in kear sitten bleaun wie op de basisskoalle, en nochris op it lyseum, waard er nei in ynternaat yn Sutfen stjoerd. It waard foar him de minste tiid fan syn libben. Nei it ynternaat folge er yn Doetinchem in oplieding ta ûnderwizer. Fan 1967 oant 1973 wie Kuijer learaar. Fan 1973 ôf lei Kuijer him hielendal ta op it skriuwen fan boeken. Yn it earstoan skreau er allinne foar folkwoeksenen. Yn 1975 kaam it earste berneboek fan him út. Hy hat dat boek skreaun foar Madelief, in dochterke fan freonen; de haadpersoan út it boek is nei har ferneamd. Totaal hat Guus Kuijer fiif Madelief-boeken skreaun. Yn 2001 skreau er it berneboekewikepresint, Ik ben Polleke hoor!. De Madelief-rige waard begjin jierren '90 bewurke tan de Madelief-telefyzjerige en letter ek troch Ineke Houtman ta de spylfilm Madelief, Krassen in het Tafelblad.
Oarsprongsferhaal
In oarsprongsferhaal is op it mêd fan 'e narratology fan fiksje in útlis fan 'e eftergrûn fan in al bekend personaazje, wêryn't helderheid fan saken jûn wurdt oer de fraach hoe't dat personaazje de protagonist of antagonist wurden is dy't de lêzer, sjogger of harker al ken út oare wurken. Soks draacht by oan 'e ynteressantheid en de kompleksiteit fan 'e fiktive biografy fan it oanbelangjende personaazje en ferklearret faak de motiven efter syn of har lettere dieden.
It oarsprongsferhaal is benammen bekend út strips oer superhelden en út superheldefilms. Yn dy foarmen fan fiksje jout in oarsprongsferhaal ek oan hoe't it personaazje oan syn boppeminsklike krêften kommen is en hoe't er in superheld (of supersmjunt) wurden is. Om harren populêre personaazjes by de tiid te hâlden, werskriuwe útjouwerijen fan strips, fideospultsjeprodusinten, filmstudio's en boartersguodmakkers gauris de oarsprongsferhalen fan harren âldste personaazjes. Soks kin útinoar rinne fan it tafoegjen fan earder net neamde details dy't sûnder swierrichheden ynpast wurde kinne, fia it feroarjen fan details om bgl. moderne technology (lykas mobile tillefoanen) yn it ferhaal op te nimmen, oant it ôftankjen fan it besteande ferhaal en it optinken fan in folslein nije eftergrûn.
Wâldrock
Wâldrock wie in jierliks metal-festival fan ien dei dat alle jierren yn Burgum holden waard op in terrein tusken Burgum en Hurdegaryp. It festival wie alle jierren. It festival begûn yn 1988 as in popfestival, mar sûnt 1991 spilen der benammen metal-, hardrock- en gothicbands. It festival waard om de sfear te bewarjen beheind holden ta maksimaal 12.000 minksen. Dochs hie Wâldrock yn 'e rin fan de tiid ferskate grutte bands, as Iron Maiden, Motörhead Slayer, Heaven & Hel en Rammstein hân. It festival waard alle jierren troch in Fryske band iepene. Yn juny 2010 waard bekend dat Wâldrock definityf ophâlde soe. Mei-inoar hawwe mear as 400 bands op Wâldrock spile.
Fan "trochsneed"-festival nei metal
De earste trije jierren (1988, 1989 en 1990) wie it festival noch in 'trochsneed' muzykfestival mei bands as Claw Boys Claw, de Nits en Fatal Flowers. It besikersoantal lei yn dy jierren op sa'n 1500 minsken. Doe't yn 1990 it besikersoantal net langer oprûn mar sels wat mindere, waard de koers wizige. Wâldrock 1991 waard it kearpunt yn de programmearring fan it festival: Wâldrock waard in metalfestival. Foar de edysje fan dat jier waarden ûnder mear Sepultura en Mucky Pup kontraktearre. Dizze feroaring wie in gouden greep: it tal besikers gie fan 1400 yn 1990 nei ûngefear 3000 yn 1991. De organisaasje besleat de stevige line troch te setten. Yn de jierren dêrop groeide it festival nei in lytse 5000 besikers yn 1995. In dy jierren ferskynden bands as Morbid Angel, Venom, Bad Religion, Gwar, Napalm Death en The Gathering op ot poadium.
Trochbrek
Yn 1996 makke it festival nochris in grutte stap. It besikersoantal ferdûbele nei sa'n 10.000 minsken. Foar in grut part kaam dit rekordoantal troch de line-up, mei grutte nammen as Ministry, Slayer, Fear Factory en Type O Negative. In jier letter waard befêstige dat Wâldrock in bekende namme is yn de festivalwrâld. Mei in bytsje mindere line-up as yn 1996 luts it festival dochs wer 7500 minsken. Ek yn 1998, 1999 en 2000 kamen 7500 minsken nei it festival. Publykslûkers wienen doe û.m. Dream Theater, Soulfly, Paradise- Lost, Sepultura en Mercyful Fate, The Kovenant, Nashville Pussy, Motorhead en Machine Head.
Meardere podia
Wâldrock 2002 krige alwer in feroaring: der waard in twadde poadium by makke. Met de komst fan dit (lytsere) poadium ûntstie de mooglikheid om it programma te ferbreedzjen. Dat betsjutte, dat der dat jier fyftjin bands op Wâldrock spilen, wêrûnder Within Temptation, Tristania, Alec Empire, Kreator en Agnostic Front. De reden foar de komst fan it twadde poadium lei yn de omstandichheid dat it al in oantal jierren hieltyd slimmer waard om echt grutte nammen nei Burgum te heljen. Oarsaak hjirfoar wie diels dat de grutte bands hieltyd djoerder waarden, mar ek de tanimmende konkurrinsje yn de festivalwrâld hie dêrmei te krijen. Tusken grutte festivals yn binnen- en bûtenlân en benammen Ozzfest (oer de wrâld lûkend metalfestival mei grutte bands) bleau Wâldrock noch hieltyd in relatyf lyts festival, mei in dêrby passend lytser budzjet foar bands. De 2007 edysje hie sels trije poadia. Foar it festival hie dit fierders gjin grutte gefolgen. It maksimale besikersoantal bleau 12.000 minsken. Troch dizze lytsskaligens stiet Wâldrock nammentlik bekend as 'gesellich' en 'ûntspannen'.
Frijwilligers
Wâldrock is in festival dat organisearre wurdt troch en draait op frijwilligers. Sûnder dizze frijwilligers, dy't harren mei hert en siele ynsette foar in goed ferrin fan it festival, soe it organisearjen fan Wâldrock ûnmooglik wêze. Boppedat soarget it entûsjasme fan de frijwilligers foar de gesellige sfear foar, ûnder en nei it festival.
Optredende bands
thumb|250px|[[Strawelte spile yn 1990 en 2008 op Wâldrock.]] De iepeningsband fan Wâldrock wie steefêst in Fryske band.
De organisaasje hat foar Wâldrock ferskate grutte bands nei Burgum helle. Ferneamde bands dy't op Wâldrock spile ha binne; Iron Maiden, Motörhead, Deftones, HIM, Apocalyptica, Dimmu Borgir, Megadeth en oare bekenden.
Befolkingstichtens
thumb|250px|Befolkingstichtens oer de wrâld.
Befolkingstichtens jout de ferhâlding oan tusken it tal ynwenners en it oerflak fan in bepaald gebiet. It wurdt oanjûn mei it tal ynwenners de kante kilometer lânoerflak. Lannen mei in ekstreem hege befolkingstichtens binne yn de measte gefallen stêdsteaten, lykas Monako, Fatikaanstêd en Singapore. Ek lannen as Nederlân en Banglades ha in boppe-gemiddelde befolkingstichtens.
Aryana Engineer
Aryana Engineer (Vancouver (Britsk-Kolumbia), 6 maart 2001) is in Kanadeesk berne-aktrise. Aryana Engineer is fan Iraansk en Skotsk komôf en berikte bekendheid troch har rôl yn 'e horrorfilm Orphan (2009), wêryn't se Maxine Coleman spile.
Aryana Engineer is fan har berte ôf dôfstom.
Merchandising
Merchandising (útspr.: [ˈmʌ(ɹ)ʧəndai̭zɪŋ], likernôch: " mur -tsjun-daai-zing"), in Ingelsk lienwurd mei as letterlike betsjutting "keapwaarjen", is it befoarderjen fan 'e ferkeap fan in produkt oan 'e konsumint. Yn 'e Ingelske betsjutting fan it wurd kin dat op eltse mooglike manear dien wurde, mar yn it Frysk wurdt der ornaris mei bedoeld it útjaan fan lisinsjes om fan it haadprodukt ôflate produkten te meitsjen, om dêrmei it haadprodukt mear ûnder de oandancht fan 'e konsumint te bringen. Soks kin dien wurde troch merknammen, logo's, slogans en/of ôfbyldings dy't registrearre trademarks binne, ûnder lisinsje brûke te litten troch fabrikanten fan oarsoartige produkten. Sa komt der dan bygelyks in T-shirt op 'e merk mei it logo fan in superheld (lykas Batman) of in mediafranchise (lykas Star Wars), of wurdt der in action figure makke fan in personaazje út in film of in stripalbum. Foar it bedriuw dat de auteursrjochten op sokke trademarks yn 'e hannen hat, snijt it mês oan beide kanten: de fabrikanten fan 'e ôflate produkten betelje foar de lisinsje om dy produkten meitsje te meien, en de konsumint wurdt konfrontearre mei mear dingen dy't ferwize nei it haadprodukt, wat delkomt op fergese reklame.
Boartersguod
Boartersguod is spul dat bedoeld is om mei te boartsjen. It wurdt yn haadsaak brûkt troch bern, mar kin ûnder beskate omstannichheden ek op 'e merk brocht wurde foar folwoeksenen. Boartsjen mei boartersguod kin in oangename wize wêze om bern ta te rieden op harren lettere bestean as folwoeksene. Soarten boartersguod dy't in protte foarkomme, binne poppen, lykas de teddybear, de Barbiepop en action figures fan superhelden en oare ferneamde personaazjes út wurken fan fiksje, en fierders boerdspullen en skaalmodellen fan dingen dy't folwoeksenen brûke, lykas boartersguodauto's en modeltreinen.
Boartersguod kin makke wurde fan alderhanne materialen, lykas hout, klaai, papier en plestik. De pop is nei alle gedachten ien fan 'e âldste soarten boartersguod, mei't poppen opdobbe binne by argeologyske opgravings fan plakken út 'e Aldheid. De âldste weromfûne pop is nei skatting 4.000 jier âld. In oar type boartersguod dat by argeologyske opgravings gauris foar 't ljocht komt, is de rinkelbel. Fierders bestiet boartersguod as de bal, de hoep, it toudûnserstou en de top ek al iuwen. Nijere foarmen fan boartersguod binne bygelyks fideospultsjes en smart toys.
Net allinne dingen dy't makke binne as boartersguod kinne as sadanich tsjinje; in soad dingen dy't foar hiele oare doelen ornearre binne, kinne brûkt wurde as boartersguod, of dêrta oanpast wurde. In fel skriuwpapier kin bygelyks in papierren fleantúchje fan teard wurde, dat in bern fleane litte kin. Guon foarmen fan boartersguod wurde net yn it foarste plak produsearre om bern mei boartsje te litten, mar as collector's items foar folwoeksenen. Sokke dingen binne poer bedoeld foar útstalling en moatte net út 'e ferpakking helle wurde, om't dat de wearde gâns belúnje lit.
Guon merknammen fan boartersguod, lykas Lego, Playmobil, Mattel en Hasbro, binne tsjintwurdich wrâldferneamd. Sokke bedriuwen kinne grutte ynfloed op 'e boartersguodmerk útoefenje. Se ferkeapje harren produkten lykwols net streekrjocht oan 'e konsumint, mar litte dat oer oan 'e detailhannel, fia boartersguodwinkelkeatlings as Toys "R" Us en Bart Smit. Ek oarsoartige winkels, dy't har net spesifyk talizze op it ferkeapjen fan boartersguod, hawwe faak in beskate mjitte oan boartersguod yn it assortimint. In foarbyld fan sa'n soarte saak is Blokker. De bêste tiid fan it jier foar de ferkeap fan boartersguod is desimber, mei't yn dy moanne de bernefeesten fan Sinteklaas en Kryst falle, wannear't it wizânsje is om kado's te jaan, yn 't bysûnder oan bern.
Sunneklaas
Sunneklaas is in jierliks feest en in tradysje op de waadeilannen, it wurdt it meast fierd op it Amelân. It feest is in heidensk midden-winterfeest wêrmei't de kweageasten fuortjage wurde. It wurdt fierd ynstee fan Sinteklaas en bart ek om de Sinteklaastiid.
Roeffie Vermeulen
Roelof Jan "Roeffie" Vermeulen (Ljouwert, 26 febrewaris 1906 - Ljouwert, 28 juny 1963) wie in earder Frysk hurdsiler.
Vermeulen hat meidien oan de Olympyske Simmerspullen fan 1928 yn Amsterdam, en is dêr fjirde wurden yn de 6 meter klasse.
Sunneklaas
De feesten wurde sa min mooglik yn de wykeinen fierd. Sadwaande komme der sa min mooglik minsken fan bûten op it feest ôf, wêrtroch de tradysje yn stân bliuwt.
Nammen en datums
Op alle eilannen wurdt it feest oars neamd en fynt it feest op in oare datum plak.
Tom Doherty
Tom Doherty (23 april 1936) is in súksesfol Amerikaansk útjouwer en redakteur fan science fiction- en fantasy-boeken.
Karriêre
Tor waard yn 1987 in dochterûndernimming fan St. Martin's Press; beide binne no dochterûndernimmings fan Holtzbrinck Publishers, dat better bekend is as Macmillan Publishers. Tom Doherty is noch altiten direkteur en útjouwer fan Tom Doherty Associates, LLC, dêr't de ymprints Tor, Forge, Orb, Starscape en Tor Teen ûnder falle.
Yn 2005 waard oan Doherty op 'e World Fantasy Convention te Madison, yn 'e Amerikaanske steat Wisconsin, in World Fantasy Award yn 'e Lifetime Achievement-kategory takend foar syn bydrage oan fantasy-literatuer.
Fryslân Kolleezje
It Fryslân Kolleezje, oprjochte op 1 septimber 1990, is in regionaal opliedingssintrum foar beropsûnderwiis en folwoeksenedukaasje yn Fryslân. Op it Fryslân Kolleezje wurdt lesjûn op it MBU-nivo. Under oare it CIOS op It Hearrenfean is in ûnderdiel fan de skoalle.
Festigings
It Fryslân Kolleezje hat yn Fryslân tal fan festigings, wêrfan de measten op It Hearrenfean en yn Ljouwert.
Jim Baen
James Patrick "Jim" Baen (Pennsylvania, 22 oktober 1943 – Raleigh (Noard-Karolina), 28 juny 2006) wie in súksesfol Amerikaansk útjouwer en redakteur fan science fiction- en fantasy-boeken.
Libben en karriêre
Baen (útspr. /beɪn/) waard 1943 berne yn 'e steat Pennsylvania en rûn op syn santjinde fuort fan syn styfheite hûs, wêrnei't er ferskate moannen op 'e strjitte libbe ear't er tsjinst naam yn it Amerikaanske leger. Nei syn tsjinsttiid, dy't er grutdiels trochbrocht yn Beieren, studearre er oan it City College yn New York en wie er manager fan in folksmuzykkofjehûs yn 'e Manhattanske buert Greenwich Village. Syn karriêre as útjouwer sette er mei útein op 'e klei-ôfdieling fan Ace Books. Yn 1972 waard er befoardere ta assistint-redakteur.
Fan 1973 oant 1977 wie Baen haadredakteur fan de tydskriften Galaxy Science Fiction en If, dy't ûnder syn lieding gearfoege waarden ta Galaxy. Yn 1977 gie er werom nei Ace Books en waard dêr haad fan 'e science fiction-ôfdieling; teffens arbeide er dêrby op mei útjouwer Tom Doherty. Doe't dy 1980 Ace Books ferliet om syn eigen útjouwerij Tor Books op te setten, kaam Baen dêr ek te wurkjen. Yn 1983 gie er by Tor Books wei om syn eigen útjouwerij op te rjochtsjen, Baen Books, dy't in grut súkses waard, benammen om't Baen in each hie foar goede boeken fan noch net útjûne skriuwers (bgl. Lois McMaster Bujold) en om't er sokken persoanlike begelieding joech by it útjaan. Ek soarge er dat Baen Books de boat net miste doe't it ynternet oan 'e ein fan jierren njoggentich wichtich waard foar de ferkeap fan boeken.
Priveelibben
Jim Baen hie twa dochters: Jessica (1977) mei syn frou Madeline Gleich, mei wa't er sechstjin jier lang troud wie; en Katherine (1992) mei syn kollega-útjouwer en -redakteur by Baen Books Toni Weisskopf. Hy stoar op 28 juny 2006 te Raleigh, yn Noard-Karolina oan in oerhaal, sûnder dat er noch wer by bewustwêzen kaam.
Meso-Amearika
Meso-Amearika is in histoaryske regio en kultuergebiet yn Noard-Amearika, dat bestiet út Midden-Amearika útsein de woastinen yn it noarden en de tropyske reinwâlden fan it uterste suden. It gebiet rint dêrmei fan sintraal Meksiko fia Belize, Gûatemala en El Salvador oant yn Hondoeras, wylst it oan 'e kust fan 'e Stille Oseaan fia Nikaragûa oant yn it noardwesten fan Kosta Rika rikt. Yn Meso-Amearika bloeiden mear as trijetûzen jier lang ferskate Yndiaanske beskavings foarôfgeande oan 'e Spaanske kolonisaasje fan 'e Amearika's. De beneaming 'Meso-Amearika' wurdt inkeld brûkt foar it prekolumbiaanske tiidrek, en net foar de hjoeddeistige Yndiaanske kultueren yn it gebiet.
Paleo-Yndiaansk Tiidrek
Meso-Amearika is ien fan mar fiif gebieten yn 'e wrâld dêr't klassike beskavings ûnôfhinklik faninoar ta ûntwikkeling kamen. (De oaren binne it Midden-Easten, it noarden fan it Yndyske subkontinint, Sina en de Andesregio fan Súd-Amearika.) As kultuergebiet wurdt it karakterisearre troch in mozayk fan kulturele skaaimerken, dy't ûntjûn en útwiksele waarden troch de ûnderskate lânseigen beskavings. Dat begûn al om 7000 f.Kr. hinne, doe't paleo-Yndiaanske nomadyske jager-sammeldergroepen harren begûnen te organisearjen ta sedintêre, agraryske doarpen troch de bou fan gewaaksen as kakao, stynske weet, beane, tomaat, avokado, fanylje, pompoen en Spaanske piper, en ek troch de domestikaasje fan 'e kalkoen en de hûn.
Preklassyk Tiidrek
Yn it Preklassike Tiidrek rekke de lânbou oer it hiele gebiet ferspraat, en datselde gou foar ferskate kulturele eleminten, lykas de komplekse mytology en godstsjinst fan 'e Mesoamerikaanske religy, in figesimaal (tweintichtallich) nûmeryk systeem (sa't ús desimaal systeem tsientallich is), in yngewikkeld kalindrysk stelsel, de tradysje fan balspullen en in dúdlik ûnderskate arsjitektoanyske en artistike styl. Tagelyk fûn der in proses fan maatskiplike stratifikaasje plak, wêrby't ferskillende maatskiplike klassen har ûntjoegen en de doarpen in haadman krigen. Guon fan 'e doarpen woeksen út ta stêden troch in netwurk fan hannelsrûtes dat brûkt waard om lúkse guod as obsidiaan, jade, kakao, fermiljoen, beskate soarten skulpen en ierdewurk te ferhanneljen. Hoewol't de beskavings fan Meso-Amearika kennis hiene fan it tsjil en de grûnslach fan metaalbewurking, waarden dy technologyen nea net botte wichtich.
De ierste wiere beskaving yn Meso-Amearika wie dy fan 'e Olmeken, dy't omtrint 1200 f.Kr. opkaam en fuortduorre oant likernôch 400 f.Kr. De Olmeken bewennen de kust fan 'e Golf fan Meksiko mei útrinders dêrwei it binnenlân yn en nei it suden, oer de Lâningte fan Tehuantepec. Kontakten op geregelde basis tusken de Olmeken en minder ûntwikkele kultueren yn wat no Chiapas, Oaxaca en Gûatemala is, leine de basis foar de fierdere ûntwikkeling fan Meso-Amearika as kultuergebiet. Dat waard mei mooglik makke troch de wichtige hannelsrûte by de kust fan 'e Stille Oseaan lâns, dy't yngeande ûnderlinge kommunikaasje tusken de ferskillende kustmienskippen mooglik makke.
Yn wat no súdlik Meksiko, Gûatemala en Belize is, kaam de Maya-beskaving ta ûntwikkeling. De ierste argeologyske fynplakken fan 'e Maya's geane werom oan likernôch 1000 f.Kr. Fan likernôch 750 f.Kr. ôf foarmen hja stêdsteaten, lykas El Mirador, Calakmul en Tikal. Fierder nei it noarden ta kaam yn dyselde snuorje te Monte Albán de beskaving fan 'e Sapoteken op. Dêre en by de Epi-Olmeken waarden yn dy tiid de earste wiere Mesoamerikaanske skriften ûntwikkele, dy't neitiid yn it Klassike Tiidrek harren hichtepunt berikke soene yn 'e hieroglifen fan 'e Maya's. Meso-Amearika is ien fan mar trije kriten yn 'e wrâld dêr't it skrift him folslein ûnôfhinklik fan ynfloeden fan bûtenôf ûntjoech (de oaren binne Sûmearje en Sina).
Sektor kanton (Snits)
thumb|Justysjegebou It Sektor kanton fan Snits siet oan de Merkstrjitte yn Snits en foel ûnder it arrondissemint en ressort fan it Gerjochtshof Ljouwert. Under sektor kanton Snits foelen de gemeenten: Gaasterlân-Sleat, Littenseradiel en Súdwest-Fryslân. De lêste sitting yn Snits wie op 27 maart 2013.
Meso-Amearika
Klassyk Tiidrek
Yn sintraal Meksiko waard tsjin 'e ein fan it Preklassike Tiidrek, omtrint it jier 50, de stêd Teotihuacán stifte, dy't him yn it Klassike Tiidrek (200-900) ûntwikkele ta it wichtichste kulturele en religieuze sintrum fan hiel Meso-Amearika. De stêd foarme in ryk basearre op militêre macht en hannel, en wreide syn politike macht út nei it noarden sawol as oer de Maya's yn it suden. Nei de ynstoarting fan Teotihuacán, om 600 hinne, wediveren yn sintraal Meksiko ferskate politike sintra om 'e macht, wêrûnder Xochicalco en Cholula. Underwilens begûnen út it woastinige gebiet benoarden Meso-Amearika wei de Nahûa-talige folken nei it suden op te tsjen. Meitiid ferkrongen dy yn sintraal Meksiko de sprekkers fan 'e Oto-Mangeaanske talen en waarden se kultureel oerhearskjend.
Yn it suden fan Meso-Amearika einige it Klassike Tiidrek mei de ynstoarting fan 'e Klassike Maya-beskaving, wêrby't tusken 895 en 900 abrupt stêden yn 'e súdlike leechlannen, lykas Palenque, Copán, Tikal en Calakmul, ûntfolke rekken. Dat barren is noch altyd ien fan 'e grutste mystearjes fan 'e argeology, al lykje resinte stúdzjes te wizen op in perioade fan drûchte dy't dêrsanne de folslein fan geregelde reinfal ôfhinklike lânbou ûnmooglik makke.
Postklassyk Tiidrek
Yn it iere Postklassike Tiidrek waard sintraal Meksiko dominearre troch de Nahûa-sprekkende Tolteken (mei as sintrum de stêd Tula) en Oaxaca troch de Misjteken. Mank de Maya's kamen op it Jûkatanskiereilân kulturele sintra as Chichén Itzá en Mayapán ta bloei.
Sektor kanton (Snits)
Justysjegebou
It hjoeddeiske gebou oan de Merkstrjitte is yn 1838 boud neffens empirestyl nei ûntwerp fan Pyter Jentsjes Rollema. Yn de gevel sit in spreuk yn natuerstien: "ius suum cuique" (elts syn rjocht).
Meso-Amearika
Postklassyk Tiidrek
It Let Postklassike Tiidrek (1200-1521) stie yn sintraal Meksiko yn it teken fan 'e opkomst fan 'e Azteken, dy't in ryk mei in grut tal fazalsteaten opbouden dat frijwol hiel it middelste part fan Meso-Amearika besloech. De Tarasken behearsken yn deselde tiid Michoacán en Guerrero. Mei syn haadstêd te Tzintzuntzan wie de Taraskyske steat ien fan 'e mar in pear Mesoamerikaanske bestjoerlike ienheden dy't oanhâldend en mei súkses wjerstân bea tsjin 'e Azteekske opmars. Oare wichtige kultueren út it Postklassike Tiidrek wiene dy fan 'e Totonaken en de Hûasteken oan 'e eastkust, en dy fan 'e Misjteken en de Sapoteken (mei sintra yn Mitla, resp. Zaachila) yn Oaxaca.
Koloniaal Tiidrek
Oan 'e Mesoamerikaanske kulturele tradysje kaam yn 1521 in ein mei de Spaanske ferovering fan it Azteekske Ryk. Neitiid ferneatigen de Spanjerts yn 1530 de Taraskyske steat. Nojpetén, de lêste ûnôfhinklike stêdsteat fan 'e Maya's, waard einlings yn 1697 ferovere. Mei de komst fan 'e Spanjerts waard de lânseigen befolking fan Meso-Amearika bleatsteld oan besmetlike sykten út Jeraazje dêr't se gjin ymmuniteit tsjin hiene, lykas de pokken en de mûzels. Dat late ta epidemyen dêr't mear as 90% fan 'e befolking by omkaam, mei as gefolch dat de lânseigen maatskippijen en kultueren fierhinne ynstoarten.