cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Basketbal op de Olympyske Simmerspullen 1956
Royal Exhibition Building
It Royal Exhibition Building waard yn 1880 boud foar de wrâldtentoanstelling en is hjoeddeis in monumint dat op de wrâlderfgoedlist stiet. De Royal Exhibition Building waard ûntwurpen troch Joseph Reed. In oantal parten fan it gebou binne yn de rin fan de jierren wol ferdwûn sa baarnde yn 1953 akwarium ôf en waard yn 1979 de balseal ôfbrútsen. Yn 1956 waard it gebou brûkt foar de Olympyske Simmerspullen, der wie plak foar 3.500 taskôgers.
Philip Doddridge
thumb|right|200px|Philip Doddridge Philip Doddridge (Londen, 26 juny 1702 - Lissabon, Portugal, 26 oktober 1751) wie in Ingelsk Nonkonformistenlieder, ûnderwizer en skriuwer fan hymnen.
Rehobothtsjerke (Dronryp)
De Rehobothtsjerke wie oant 2006 de grifformearde tsjerke fan Dronryp. Nei in fúzje mei de protestantske tsjerke waard it gebou fan 'e hân dien en nei de ferkeap ferboud ta wenromte. It bygebou wurdt hjoed-de-dei foar berne-opfang brûkt.
De bou fan it tsjerkegebou waard yn 1908 ôfrûne. Ferbouwings fûnen plak yn 1920, 1949 en 1979. De lêste tsjinst waard holden op 29 oktober 2006.
Jellum
Jellum is in Frysk doarp yn it westlike part fan de gemeente Ljouwert. It is in lintdoarp oan de dyk fan de eardere Middelsee, deunby it hjoeddeistige spoar fan Ljouwert nei Starum.
Skiednis
Oarspronklik is Jellum in terpdoarp, dat him foar oan de âlde seedyk ûntwikkele.
Foar de gemeentlike weryndieling fan 1 jannewaris 2018 hearde it ta Littenseradiel, en foar de weryndieling fan 1984 makke it ûnderdiel út fan Baarderadiel.
Mammema State
Foar de tsjerke oer lei achter it rychje hûzen oan 'e Hegedyk de Mammemastate. It lân leit noch jimmeroan wat heger en der moatte noch ûndergrûnske resten fan de state lizze, dêr't jonker Sicke fan Dekema († 1625) en oare grytmannen fan Baarderadiel wenne ha. De state waard yn 1400 foar it earst neamd en is yn 1856 ôfbrutsen. Fan de slotgrêf is noch in diel oanwêzich en yn 1983 is der noch in âlde wetterput fûn.
Tsjerke
De tsjerke út 1700 waard yn 1832 en 1893 troffen troch bliksem. Nei 1893 is de tsjerke op 'e nij boud.
Yn febrewaris 2020 waard de grêfsark mei grêfkelder fan Sicke fan Dekema, in bewenner fan Mammemastate, fannijs ûntdutsen ûnder de houten flier fan de tsjerke. Earder wie net dúdlik wêr't hy beïerdige wie.
Sûnt 2017 waard de tsjerke net mear brûkt. De tsjerke is sûnt 2022 in teätertsjerke. Der kinne lykwols ek noch spesjale tsjinsten fierd wurde.
Nikolaastsjerke (Skalsum)
De Nikolaastsjerke is in tsjerkegebou yn Skalsum (gem. Waadhoeke). De oarspronklik romaanske tsjerke is in ryksmonumint. Eigner is de Stifting Alde Fryske Tsjerken. De tsjerke stiet oan it Jabikspaad en der kin stimpele wurde. Yn de tsjerke wurde gjin tsjinsten mear holden.
Jellum
Stasjon
Fan 1883 oant 1938 hie Jellum, tegearre mei it buordoarp Boksum, in stasjon oan it spoar fan Ljouwert nei Starum, Jellum-Boksum neamd. De komponist Paulus Folkertsma (1901-1972) skrea yn 1950 it folksferske 'It Muzyk Giet troch de Buorren', weryn't ferwiist wurdt nei it stasjon fan Jellym-Boksum ("Jellum-Boksum is in wiidferneamd stasjon!").
Nikolaastsjerke (Skalsum)
Skiednis
thumb|175px|left|Oargel Fanwegen de oanwêzigens fan dowestien wurdt oannommen dat de ienskepige tsjerke yn de 12e iuw boud waard. Om 1300 hinne waard de oan Nikolaas fan Myra wijde tsjerke feroare en dêrnei bemitsele mei bakstien. De tsjerke is ôfsluten mei in healrûn koer. Yn de súdlike muorre, mei steunbearen om it gebou op syn plakte hâlden, binne spoaren te sjen fan romaanske yngongen en lytse rûnbôge-finsters. Spitigernôch waard yn de 19e iuw de noardlike muorre ôfbrutsen om plak te meitsjen foar in nije muorre.
Jellum
Mienskip
Jellum wurdt faak yn ien sike neamd mei it buordoarp Bears, dêr't it in twillingdoarp mei foarmet. Hast alle pleatslike ferienings beslane beide doarpen. Doarpsbelang komt faak by inoar yn doarpshûs/kafee Jonker Sikke.
Nikolaastsjerke (Skalsum)
Skiednis
De tsjerke hat in toer út de 14e iuw. De toer is letter foar in part ommitsele, mar oan de noardlike kant is noch it oarspronklike muorrewurk te sjen. De ynsnuorre achthoekige spits datearret út de 19e iuw.
Jellum
Skoalle
Jellum hat gjin eigen basisskoalle mear. Bern moatte foar it basisûnderwiis nei Weidum, Hilaard of Boksum.
Nikolaastsjerke (Skalsum)
Ynrochting
Yn de 16e iuw krige de tsjerke tagelyk mei in nije kapel ek in houten tonferwulft. De iken preekstoel oan de súdlike muorre is fan 1711 en fersierd mei foarstellings fan de evangelisten en it Lêste Jûnsmiel. It doophek waard yn de 19e iuw ferfongen troch it tsjintwurdige doophek. Oer de flier lizzen in tal sarken, wêrfan't de âldste fan reade sânstien is en út 1486 stamt.
Jellum
Strjitten
thumb|260px|Hegedyk Hegedyk, Hilaarderdyk, Lytse Dyk, Nijlânsreed, Smidshoeke.
Nikolaastsjerke (Skalsum)
Oargel
De tsjerke besit in oargel fan L. van Dam & Soannen, dat boud waard yn 1862. It is ien fan de lêste oargels sûnder wynmotor en moat noch jimmeroan trape wurde.
Aldjiersploech
In âldjiersploech, of âldjiersferiening, is in ploech dy't benammen om Ald en Nij hinne aktyf is. Yn de measte gefallen giet it om in ploech, net-troude, manlju. Aldjiersferienings helje om Ald en Nij hinne âldjiersstunts út of dogge oare aktiviteiten foar it eigen doarp. It ferskynsel âldjiersferiening komt it meast foar yn de doarpen fan Súdeast-Fryslân, en oer de grins yn Grinslân en Drinte.
William Fiennes
William Fiennes (*1970) is in Britske auteur. Hy krige syn oplieding oan it Eton College en de Universiteit fan Oxford. Doe't er njoggentjin jier âld wie, en hy in jier nei Brazylje west hie, waard by him de Sykte fan Crohn konstatearre.
Kristus-Ferlosserkatedraal (Moskou)
thumb|right|De katedraal yn 1905. thumb|left|De katedraal 2004 De Kristus-Ferlosserkatedraal (Russysk: Храм Христа Спасителя, Chram Chrysta Spasitelja) is in Russysk-Otterdoks godsgebou oan de rivier de Moskwa, justjes in eintsje westlik fan it Kremlin yn Moskou, Ruslân.
It hjoeddeiske tsjerkegebou is in kopy fan de yn 1931, yn opdracht fan Stalin, opblaasde katedraal. Dizze moast ferdwine yn it ramt fan Stalins weropbou fan Moskou. Alle godstsjinten wiene troch de Kommunistyske Partij ferbean en sadwaande wie der gjin plak mear foar "nutteleaze" tsjerken en kleasters. Op it lege boustee fan de opblaasde katedraal woe Stalin yn de jierren tritich in ûnbidich heech bouwurk delsette fan wol 315 meter, dêr't boppe-op in 100 meter heech byld fan Lenin komme moast. Dit moast de einoerwinning fan it Kommunisme symboalisearje. Lykwols koe dit dryste bouplan fan it Paleis fan de Sowjets sa't it neamd waard, net útfierd wurde om't de ûndergrûn der net gaadlik foar wie. Dat sadwaande hat men fan need mar besletten op dat steed in mânsk gemeentlik swimbad oan te lizzen, dat troch de Moskoviten brûkt is oan 1993 ta.
De foarste ferzje fan de katedraal waard boud tusken 1839 en 1883. Mei in hichte fan 103 meter wie it troch arsjitekt Konstantin Thon ûtwurpen gebou it heechste fan Moskou yn dy tiid. De reden fan de bou wie de betinking fan it feit dat de Russyske stêd him ûntdien hie fan it leger fan Napoleon Bonaparte.
De bou fan de nije katedraal duorre minder lang, fan 1994 oant en mei 1997, hoewol't der oan it ynterieur langer trochwurke is. De katedraal waard op 19 augustus 2000 wijd. It grûnoerflak fan it gebou is sa'n 9.000 m² en de katedraal jout dêrmei rûmte oan likernôch 10.000 minsken. De kosten fan it projekt wurde rûsd op in US$ 200 miljoen.
List fan planetoïden 28201-28300
Dit is in list fan planetoïden 28201-28300.
Margriet Eshuijs
Margriet Eshuijs (Saandam, 14 oktober 1952 - 29 desimber 2022) wie in Nederlânsk sjongeres. Sy waard benammen bekend as de sjongeres fan de popgroep Lucifer.
Karriêre
As famke spile Margriet Eshuijs akkordeon, Fan in jier as njoggen ôf spile se yn ferskate bandsjes as gitariste; letter spile sy ek elektroanysk oargel en foel sy sa nedich yn as sjongeres. Yn 1972 waard de popgroep Lucifer oprjochte, de popgroep helle yn 1975 syn grutste sukses House for sale, yn 1979 hold Lucifer dermei op. Eshuijs gie nei Lucifer fierder as solo-artiste.
Priveelibben
De âlden fan Eshuijs wiene beiden muzikant en eigener fan in muzykwinkel en muzykskoalle. Eshuijs boaske yn 1975 mei Dick Buijsman, de bassist fan Lucifer. Nei har echtskieding wie se fan 1984 oant har ferstjerren yn 2022 tegearre mei sjonger-lietsjeskriuwer Maarten Peters. Ut har relaasje mei Buijsman hat se in soan.
Margriet Eshuijs ferstoar op 29 desimber 2022, yn 'e aldens fan 70 jier oan de gefolgen fan kanker
Jonathan Edwards
thumb|upright|right
Jonathan Edwards (East Windsor (Konnetikut), 5 oktober 1703 - Princeton (New Jersey), 22 maart 1758) wie in Amerikaansk opwekkingspredikant, Puriteinsk teolooch, en sindeling by de Yndianen. Hy hat in protte ynfloed hân.
Port (wyn)
De Dourofallei en har Quinta's
De Dourofallei leit oan de bopperin fan de rivier de Douro yn it noardeasten fan Portegal. Se is yndield yn meardere wyngerds, dy't Quinta's hjitte. Elke Quinta hat syn eigen namme. Inkele Quinta's binne: Quinta Senhora da Ribeira, Quinta do Bomfim, en Quinta de Vargellas.
De measte ports (útsein de Single Quinta Vintage Port) wurde makke troch it mingen fan ports dy't fan ferskillende Quinta's komme.
Yn de Dourodelling meie ar 26.000 hektare wyngerds port produsearje. Se binne terrasfoarmich oanlein op de skeanten fan de fallei. Faak steane muorkes om de wyngerds. De muorkes hawwe yn totaal in lingte fan 5000 kilometer, wat foar de UNESCO in reden wie om de wynstreek yn 2001 ta wrâlderfgoed te bestimpeljen.
It tameitsjen
Sûnt de 19e iuw wurdt gebrûk makke fan de mutaazje-technyk. Dit is in technyk wêrby't troch it tafoegjen fan ekstra alkohol it gistingsproses earder stoppe wurdt sadat net alle sûkers yn alkohol omsetten wurde en de swiete smaak fan port ûntstiet. It alkoholgehalte sit dêrnei tusken 18 en 20 persint.
Soarten
Der binne aardich wat portsoarten te ûnderskieden. De meast brûkte ûnderferdieling is de ruby, tawny, wite en sûnt koart rosee port.
Ruby portsoarten
Young Ruby De Ruby port komt it measte foar. Dy relatyf jonge portsoarte is twa oant trije jier opslein op it fet. Meastentiids binne dit waarfêststielen tanks of betonnen bakken. Yn sommige gefallen is dit op ikehouten fetten. Ruby port wurdt blende (gearstald) troch minging fan druven fan mear as ien druvesoarten, jiergongen en wyngerds.
Crusted
Vintage port
In fûstregel is dat trije kear yn de tsien jier de rispinge sa goed fûn wurdt en nei priuwerijen de wyn der sa útspringt fergelike mei oare jierren dat it jier troch de IVDP (Instituto dos Vinhos do Douro e do Porto) ta vintage portjier ferklearre wurdt. Elk porthûs is frij om, ek yn net beneamde vintagejierren, port oan te bieden oan de IVDP om teste te litten. As dy oan strange kwalifikaasjes foldocht kin it wêze dat dit porthûs foar dizze wyn ek it label vintage port brûke mei. Faaks giet it hjir om in saneamde Single Quinta Vintage Port.
Buma (laach)
thumb|200px|[[Bernhardus Buma]] thumb|200px|[[Wiardus Willem Buma]] thumb|200px|[[Bernhardus Hopperus Buma]] Buma is in Nederlânsk patrysjerslaach ôfkomstich út Fryslân, lykwols net allegearre fan deselde stam.
Beskriuwing
Bekend is it laach út Dearsum, dêr't ien fan de namme Buma oannimt fan syn frou. Dêr binne Gerlacus Buma (1732 - 1807), Bernardus Buma en Wiardus Willem Buma út fuortkaam.
By Weidum leit it partikuliere begraafplak fan de Fryske Buma's. De pleats yn de omkriten hie it hôf op 'e noed en de pachtopbringst waard brûkt foar it ûnderhâld. Op de homeie fan it hôf steane de liuwen fan it laach Buma en it laach Hora Siccama. As stifters fan dit tsjerkhôf kinne Rolina Hora Maria Siccema en har man, Bernhardus Buma (1770-1838), beskôge wurde.
Wrakseljen op de Olympyske Simmerspullen 1920
De Olympyske Simmerspullen 1920, ek wol de VIIe Olympiade neamd waarden yn 1920 yn Antwerpen, Belgje hâlden. It wrakseljen waard hâlden yn de Antwerpse Zoo.
Port (wyn)
Vintage port
De vintage ports wurde maksimaal trije jier in ikehouten fetten bewarre. Se wurde dan sadanich bottele dat se fierder op flesse rypje kinne en een depot/grom yn de flesse foarmje. It is dan ek net oan te rikkemandearjen om de port sa te dekantearjn dat it grom efterbliuwt yn de flesse foardat it serveard wurdt. In typysk Portegeesk gebrûk is om nei it dekantearjen fan in flesse vintage port de flesse wer te foljen mei in folle minder rike ruby port. Dy port sil sa ek mear 'body' krije. It etiket fan de vintage port moat altiten it rispingejier en it jier fan botteling oanjaan. It bysûndere karakter fan vintage port fereasket foarôfgeand oan it drinken in soarchfâldige behanneling. De flesse moat foar it iepenjen teminsten 24 oere rjocht oerein stien hawwe om seker te wêzen dat it grom op de boaiem fan de flesse delslein is. Dekantearen yn in kraf moat in oantal oeren foar konsumpsje dien te wurden wêrby't sa'n ien/twa glêzen yn de flesse sittenbliuwe moatte om seker te wêzen dat gjin depot mei de wyn meikomt. Hjirby kin ûndersteande tabel as hantfet brûkt wurde:
De drinktemperatuer is sirka 18 °C. Om it relatyf lege tanninegehalte fan vintage port oksidearret dizze relatyf gau. Yn de praktyk betsjut dit dat vintage port binnen 48 oere opdronken wurde moat, wêrnei't de kwaliteit hurd minder wurdt.
Omdat vintage port tige lang bewarre wurde kin, kin it wêze dat de koark yn tige minne steat is. Om dochs de port goed iepenmeitsje te kinnen is der in metoade ûntwikkele mei help fan in saneamde porttange. De tange wurdt gleonhjit makke. Dan wurdt de tange in skoftlang om de hals (ûnder de koark) klamme om dy hals dêrnei te kuoljen mei in tige kâlde wiete doek. De hals brekt dan op it plak fan de ferhjitting.
Single Quinta Vintage Port
Tawny portsoarten
Tawny Port
Aged Tawny
Colheita
Garrafeiraport
Wite port
Wite port wurdt oars as guon oare winen allinnich fan wite druven makke. Ek wite port wurdt in trijetal jierren ripe op it fet.
Rosee port
Op 21 maaie 2009 hat de Portegeeske ministerried in wet oannomd dy't rosee ek erkent as offisjeel portsoarte. Sûnt 2008 kaam Croft mei de Pink port op de merk, wyls opfolge troch oare portshippers.
Histoarje
De namme port is komt fan de stêd Porto. Port wurdt sûnt it begjin fan de 17e iuw yn Portegal makke. It meitsjen is ûntstien trochdat Ingelân yn ûnfrede libbe mei Frankryk, dat doe al in grut wyneksportearjend lân wie. Hjirtroch waard yn oare streken nei wyn socht. Omdat de winen út Portugal en Spanje de boatreis nei it eilân net altiten like goed trochstienen, waard socht om oplossingen hjirfoar. By de port waard der oan 'e ein fan de bereiding wat brandewyn tafoege. Pas oan de ein fan de 18e iuw ward oergien op it stopjen fan de gisting troch it tafoefjen fan wynalkohol. Troch dizze yngreep hâldt port in soad restsûker en is dêrom swiet.
De vintagejierren
Understeande jiertallen binne de algemiene declared vintage portjierren fan de lêste 60 jier:
List fan bylden op Skiermûntseach
Dit is in (ûnfolsleine) gronologyske list fan bylden yn Skiermûntseach. Under in byld wurdt hjir ferstien elk trijediminsjonaal fisueel keunstwurk yn de iepenbiere romte fan de gemeente Skiermûntseach, wêrby't byld brûkt wurdt as sammelbegryp foar skulptueren, stânbylden, ynstallaasjes en oare byldhouwurken.
Port (wyn)
Culinair
thumb|left|In glês port
Grytman
Oarsprong
Troch de greven wie de funksje fan skelta (skout) yntrodusearre. Doe healwei de 12e iuw yn Fryslân it greeflik gesach begûn ôf te takeljen en stadich oan it tiidrek fan de Fryske frijheid ûntstie ferdwûn ek de skelta út Fryslân. Dêrfoar yn it plak kaam de grytman opsetten. Yn Easterlauwersk Fryslân waarden dizze persoanen mei redjeva oantsjut.
Oarspronklik hâlde er him foaral dwaande my de rjochtspraak. Oars as foarhinne de skelta en asega hie er beide funksjes yn him, mei dit ferskil dat er net troch in Hear keazen waard mar troch it Folk. Lykwols hie allinnich de eigeners of brûkers fan pleatsen fan in beskate omfang stimrjocht. De grytman hie dan ek in soad stimhawwende pleatsen. Yn de rin fan de tiid waard de grytman ornaris keazen út de groep fan haadlingen, mar fan de Saksetiid ôf waarden de grytmannen om bar keazen of oanwiisd, troch gearwurking fan de steedhâlders en Deputearre Steaten.
De grytman beneamde tadiene boeren as bysitters, dy't fan gewicht wiene by de rjochtspraak en de grytman assistearren by it bestjoer. Offisjeel wie de beneaming foar ien jier, mar yn de praktyk bytiden tritich jier of oant de dea.
Fan grytman nei boargemaster
Beside de rjochtspraak soarge de grytman ek foar it bestjoer yn de Fryske gritenijen. De alve Fryske stêden hienen boargemasters.
Yn it ferline waard wol tocht dat de heraldyske Fryske Earn it foarrjocht fan in grytman en syn neisieten wie.
De Gemeentewet fan Thorbecke (ôfkundige yn 1851) makke fan de Fryske grytmannen boargemaster. De funksje fan grytman wurdt wol ris fergelike mei it hjoeddeiske boargemastersamt. By de ynfiering fan de Gemeentewet yn 1851 waard yn Fryslân de grytman as haad fan it bestjoer oer in gritenij/gemeente ferfongen troch de boargemaster. Dat is dan ek wol hast de ienige oerienkomst fan beide funksjes.
Moat in boargemaster skipperje tusken in soad utersten fan winsken en easken fan syn amtnerkorps en kompromissen slute tusken de feroarjende ynsichten fan gemeenteriedsleden, de grytman wie gewoan de baas yn de gritenij. Net allinnich op bestjoerlik mêd, mar iuwenlang ek op it mêd fan rjochtspraak en lytse kriminaliteit. Hy hie it tafersjoch oer in nedergerjocht yn syn gritenij en hie sels rjocht op in persintaazje fan de opleine boetes. In tige lukrative funksje, dy't troch party grytmanen noch ris ekstra útmolken waard. Uteraard hienen se dêr harren striemamnnen foar en sels it útfieren fan it amt lieten se faak oan oaren oer. De sekretaris fan de gritenij wie faak de feitlike bestjoerder. Dy waard der allyksa meast knap ryk fan.
Troch harren grutte rykdom en it feit dat se lange tiid net ferplichte wienen (kontinu) yn de gritenij te wenjen dêr't se oer hearsken, hienen in soad grytslju stêdsfilla’s bouwe litten dêr't se har benammen winterdeis komfortabel en mids alle gemakken yn it sosjale libben stoarten. In foarbyld hjirfan is it grytmanshûs yn de stêd Ljouwert
List fan loftfeartpioniers
thumb|160px|Louis Blériot. thumb|160px|[[Henri Farman (lofts) en Gabriel Voisin]] Dit is in list fan ferneamde loftfeartpioniers.
John Flavel
thumb|right|200px|John Flavel. John Flavel (om 1627–1696) wie in Ingelsk Presbyteariaansk geastlike, puritein en skriuwer.
Stoenckherne
thumb|260px|Stoenckherne mei sicht op de Iselmar en op Hylpen Stoenckherne is in bûtendyksk lizzend natoergebiet tusken Warkum en Hylpen. thumb|left|Stoenckherne oan de Iselmar It kweldergebiet waard yn 1982 troch de destiidske steatssekretaris fan Kultuer, Rekreaasje en Maatskiplik Wurk oanwiisd as in beskerme natuermonumint fanwege "zijn natuurschoon en natuurwetenschappelijke betekenis". De Fryske Iselmarkust wie sûnt 1991 in beskerme natuermonumint. Sûnt 2009 is it gebiet Stoenckherne diel fan it Natura 2000 gebiet Iselmar en wurdt de beskerming yn dit kader regele.
It gebiet mei bûtendykske terreinen en wetters omfet 5207 hektare. It bestiet út "ûndjip wetter, keale en begroeide sânplaten, moerassen, leech lizzende greiden en klifkusten".
Lândei
thumb|right| It eardere lânskiphûs yn [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert (Twibaksmerk) ]] right|thumb| De lândei fan [[Hannover ]] Lândei of Landtag is yn Dútslân, mar eartiids ek yn Fryslân, de beneaming fan stânekolleezjes yn de Midsiuwske Dútske steaten (Länder) (dy't bytiden oant de tweintichste iuw bestean bleaune). Dizze lândagen bestienen meastentiids út fertsjintwurdigers fan geastlikheid (m.ú.f. fan protestantske Länder), de adel, de boerestân en inkeldris fertsjintwurdigers fan de boargerij.
Ynsidintele lândei
Politike bewegingen brûke de namme "landdag" foar de grutte, somtiids dagen duorjende moetings dêr't manifestaasjes plak hawwe en stúdzjewurkgroepen gearkomme. Sa hold it VNV lândagen op de Kesterheide yn Kester en de NSB yn Loosduinen. By Appelskea wurdt alle jierren de Pinksterlândagen holden troch anargistyske jongerein.
Willemien Vroegindeweij
Willemina Christina (Willemien) Vroegindeweij (Maasslûs?, 14 april 1945) wie tusken 2003 en 2011 de boargemaster fan de eardere gemeente Boalsert. Dêrfoar wie se ûnder oare boargemaster fan Ljouwerteradiel, waarnimmend boargemaster yn Smilde en boargemaster yn de gemeente Ter Aar.
Foardat hja boargemaster waard wurke se as fraksjesekretaresse yn de Twadde Keamer, wie se riedslid yn Maassluis en steatelid in Súd-Hollân.
Op 1 april 2010 gie Vroegindeweij mei pensioen, mar hja bleau dêrnei oan as wiernimmend boargemaster. Dy funksje kaam op 1 jannewaris 2011 te ferfallen, omdat dy gemeente doe opgie yn de nije gemeente Súdwest Fryslân.
Rederij Eigen Feartsjinst Skylge
Rederij Eigen Feartsjinst Skylge, EVT (Rederij Eigen Veerdienst Terschelling) wie in rederij dy't oprjochte is troch eilânbewenners fan Skylge. It meastepart fan de oandielen wie yn hannen fan eilânbewenners. De rederij ûnderhold in feartsjinst tusken Harns en Skylge. De tsjinst konkurrearre mei Rederij Doeksen op deselde rûte.
Fearboatekriich
EVT waard yn 2008 oprjochte daaliks nei de oprjochting ûntstiene der problemen mei it Ryk en Rederij Doeksen. De striid gong om fartiden, lisplakken fergunningen en farrûtes. Yn 2014 kaam der in ein oan de fearboatekriich neidat Doeksen de EVT oernaam.
Auke Stellingwerf
right|thumb|300px|Postúm portret fan Auke Stellingwerf [[Lodewijk van der Helst (1642–nei 1683) ]] Auke Andryssoan Stellingwerf (1635 - 13 juny 1665) wie in Frysk admiraal.
Libben
Auke wie in soan fan Andries Pieters Stellingwerf, ekwipaazjemaster yn Harns. Doe't syn âldere broer, kaptein Freark Stellingwerf by de Earste Ingelske Oarloch yn de Slach by Ter Heijde finzen nommen waard, waard Auke yn 1654 as plakferfanger nei foaren skood. Yn 1656 wie hy sa kaptein op des Prinsen Wapen by it ûntset fan Danzig. Yn 1658 focht hy yn de Slach yn de Sont as kaptein fan de Prinses Albertina. Op 31 augustus 1662 troude hy as ordinaris kaptein (ien fan de "gewoane" kapteins yn fêste tsjinst) mei Anty Stienstra.
Dêrnei gie it hurd mei syn karriêre. Yn 1665 wie der in soarte wedrin yn flagge-ofsieren tusken de ferskillende admiraliteiten en Auke waard op 17 maart fan dat jier beneamd ta earste luitenant-admiraal fan Fryslân. Lang hat hy net fan dy funksje geniete kind. Yn de Slach by Lowestoft sneuvele hy as befelhawwer fan it fjirde eskader op de Zevenwolden, noch gjin tritich jier âld. Hy waard opfolge troch Tsjerk Hiddes de Vries dy't in jier letter sneuvelje soe yn deselde Twadde Ingelske Oarloch. De twa wurde dêrom faak yn ien sike neamd as Fryske seehelden.
Syn grêf is yn de Grutte Tsjerke yn Harns.
Swelfûgels
De swelfûgels (Hirundinidae) foarmje in famylje fan 89 sjongfûgelsoarten yn it skift fan de moskeftigen.
Klassifikaasje
De skaaien en soarten yn de famylje fan de swelfûgels binne:
Wrâldkampioenskippen berchfytsen
De wrâldkampioenskippen berchfytsen wurde sûnt 1990 jierliks organisearre troch de Ynternasjonale Hurdfytsuny (UCI).
John Foxe
thumb|John Foxe John Foxe (Boston (Lincolnshire), 1517 - Londen, 18 april 1587) wie in Ingelske histoarikus en skriuwer oer it martlerskip. Men kin him foaral fan syn boek (The Acts and Monuments) oer de martlers, in werjefte fan de Kristlike martlers yn de histoarje, mar foaral mei de klam op it lieden fan de Ingelske protestanten en proto-protestanten fan de 14e iuw ôf oant yn it regear fan Mary I fan Ingelân.
Tiffany van der Wal
Tiffany {Tsjits) van der Wal-Boersma (bynamme: Tjits Floch; Broeksterwâld, 24 july 1988), is in Frysk programmamakster dy't ek in protte oare dingen by de ein hat.
Komôf
Tiffany van der Wal-Boersma waard berne yn Broeksterwâld. Se hat twa susters.
Oktroai
right|300px|Octroaibewiis In oktroai of patint is in eksklusyf (útslutend) rjocht ta it yndustrieel meitsjen of ferkeapjen fan in produkt of it op oare wize eksploitearjen fan in útfining of libbensdoer. In oktroai kin troch de rjochthawwende brûkt wurde as in monopoalje op in beskaat stik technyk.
In oktroai jout de oktroaihâlder it rjocht om oaren te ferbieden de útfining bedriuwsmjittich ta te passen (bygelyks te meitsjen, yn te fieren, op foarried te hawwen, ensfh.). In oktroaihâlder hat net automatysk op basis fan it ferliende oktroai it rjocht om de útfining ta te passen. Yn in soad gefallen binne dêrfoar fierdere fergunnings needsaaklik, bygelyks op grûn fan de warewet of op grûn fan de miljeuwetjouwing. It kin ek wêze dat oktroairjochten fan oaren it tapassen fan de útfining opkeare.
Tiffany van der Wal
Houlik en gesin
Op 25 maaie 2012 is Tifanny troud mei Jelke Boersma. It pear hat twa bern krigen, Sake (7) en Yldau (2). De húshâlding wennet yn har berteplak, Broeksterwâld.
Oktroai
Wat is in oktroai?
Oktroaien binne útfûn as oplossing foar in maatskiplik dilemma. Oan de iene kant binne de wittenskip en technology der mei holpen dat elk wit hoe't besteande technology wurket. Dan kin elk dêrop trochbouwe en de technyk kin fierder gean. Oan de oare kant sil de útfiner syn útfining geheim hâlde wolle, om in foarsprong op de konkurrinten te hâlden, en sa syn ynvestearring yn de útfining yn jild werom te sjen. As komprimis is it oktroai útfûn. De útfiner krijt dêrmei foar in beheinde tiid (yn de measte lannen op syn meast tweintich jier, rekkene fan de yntsjinningsdatum fan de oktroai-oanfraach ôf) it eksklusive rjocht op it útbaten fan syn útfining. Foar it jildich bliuwen fan it oktroai moat yn de measte lannen alle jierren in taks betelle wurde. Wurdt dat net (mear) dien of binne de tweintich jier om, dan kin elk de útfining tapasse of kapitalisearje.
Tiffany van der Wal
Karriêre
Tiffany is nei har lêste oplieding eigeneresse wurden by Teater Mirakel yn Broeksterwâld, dat is in jeugdteaterskoalle. Fan 2014 oant 2021 wurke Tjits by Wender, ZIENN, as ambulant meiwurkster yn de ferslavingssoarch. Fan 2018 ôf wurket se by de Teatertún yn Broeksterwâld en fan 2021 ôf is se programmamakker by Omrop Fryslân. Dêr en op YouTube jout Tsjits fiif dagen yn de wike in blik yn har libben. Dat docht se fan 2020 ôf. Se giet mei har "Tjits Floch Fruit Tour" nei basisskoallen yn hiel Fryslân om sûn libben te promoatsjen. Ek makket se foarlêsfideo's en berneferskes.
Oktroai
Wat is in oktroai?
In oktroai jildt, lykas sein, foar in lân. Om yn mear lannen oktroai te krijen, moat de útfiner yn prinsipe yn elk lân apart yn de taal fan dat lân oktroai oanfreegje. Yn Jeropa is lykwols in groep lannen ta it oprjochtsjen fan it Jeropeesk Oktroaiburo kommen, dat in sintrale ferlieningsynstânsje is foar de steaten dy't der lid fan binne. Dêr kin men yn ien fan de trije talen (Frânsk, Dútsk, Ingelsk) oktroai oanfreegje foar alle of foar in part fan de lidsteaten. Nei ferliening falt it oktroai útinoar yn nasjonale oktroaien, dy't earst nei de ferliening, foardat se yn it oanbelangjende lân jildich wurde, yn de taal fan it lân oerset wurde moatte. Ek is nei de oersetting in ratifikaasje troch it parlemint yn de measte gefallen needsaaklik.
Betingsten oan it oktroai
Hieltyd mear is te oktroaien, mar net op alles kin oktroai krigen wurde. In resinte útwreiding fan dat wat te oktroaien is, is it libben sels: benammen op de genen dêrfan meitsje grutte bedriuwen gâns jacht, dêr binne al in soad oktroaien op ferliend.
In útfining
De fraach is wat in te oktroaien útfining is. Der is gjin dúdlike definysje, al fine de measte saakkundigen yn Jeropa dat in útfining in stik technyk yn him hawwe moat. Yn de Ryksoktroaiwet 1995 blykt dy technyk-eask bygelyks út de bepaling oer nijens, dy't is: ''In útfining wurdt as nij beskôge, as dy gjin diel fan de stân fan de technyk útmakket.' Eat suver abstraks, lykas in foto of in stik tekst, is gjin technyk en kin dus net mei in oktroai beskerme wurde.
De oktroaiwet befettet in negative definysje: in tal saken wurde eksplisyt neamd as net te oktroaien útfining. Sa binne wiskundige metoades en ûntdekkings (bygelyks op natuerkundich mêd) útsletten. In ûntdekking is op himsels noch gjin útfining, mar kin de basis wol fan in útfining wêze. De ûntdekking dat metaal stroom trochjout, kin brûkt wurde om in nije elektisiteitstried út te finen.
Ek slút de oktroaiwet suver geastlike aktiviteiten, wurkwizen foar it sakedwaan kompjûterprogramma's út fan oktroai. Neffens de oktroaiwet binne dy útslutingen lykwols beheind ta de neamde saken as sadanich. In útfining dy't mear is as in kompjûterprogramma as sadanich mei wol oktroaid wurde. Hoe't dat krekt útlein wurde moat, wie de ôfrûne jierren ûnderwerp fan fûleinich petear oer sêftguodpatinten.
Dêrneist is it ferbean oktroai oan te freegjen op beskate kategoryen útfinings. Minsken, planten en bistesoarten kinne net oktroaid wurde. Mikrobiologske prosessen en produkten dêrfoaroer wer wol, dus gentechnology is wol te oktroaien en medisinen ek. En ek útfinings dy't gefaar opsmite foar de iepenbiere oarder of feiligens of ûnseedlik binne, binne net te oktroaien. Op in nije bombrief of martelark sil dus gjin oktroai ferliend wurde.
Nij
De earste eask is dat in útfining nij wêze moat. In oktroai mei net ferliend wurde op eat dat al bestie. Dat klinkt logysk, mar it is meast de grutstel angel by it oktroai.
Nijens is in enoarme hobbel yn it oktroaiwêzen, om't it in oersjoch freget fan de hiele wrâldliteratuer. De ferskate oktroaiburo's hawwe mânske bibleteken fan fan alles en noch wat en yndeksen derby om op ûnderwerpen sykje te kinnen. En noch wurde oktroaien nei ferlienen geregeld oanfochten by de rjochter omdat se net nij binne.
Wol gauris wurdt sa'n oanfjochting wûn, want de stân fan de technyk (de samling fan alles dat bekend is yn de wrâld) is ûnbidich en nimmen hat it oersjoch. Dêr moat wol by oanjûn wurde dat der fansels allinnich rjochtsaken oer de jildigens fan in oktroai oanspand wurde as it net evidint is oft in oktroai jildich is of net.
Gaatske Wiersma
Gaatske Wiersma (ek wol neamd: Fûgelmem; Kollumersweach, 23 maart 1954 – Ljouwert, 3 maart 2021), wie in Frysk natoerbeskermster dy't bekendheid krige trochdat hja de Fûgelspits yn Iezumasyl runde.
Oktroai
Nij
Der binne oars wol twa útsûnderings foar iepenbiermeitsjen dy't plak hawwe koart foardat de oanfraach yntsjinne wurdt. As in útfining sûnder tastimming publisearre wurdt en mei it doel de oktroai-oanfraach te sabotearjen, of as de sprake is fan in eksposysje by in Wrâldútstalling (dus net in gewoane fakbeurs), jildt de publikaasje net as de oanfraach op 'e tiid yntsjinne is.
Gaatske Wiersma
Libben en karriêre
Gaatske Wiersma har âlden rjochtsje ein jierren '70 de Fûgelspits yn Iezumasyl op. De leafde foar fûgels hat Gaatske dus fan hûs meikrigen. Op 19 novimber 1978 kaam de earste hoarnûle binnen, en sa is it ferhaal begûn.
Oktroai
Utfinerswurksumens
De wichtichste eask by in oktroai is lykwols net nijens, mar útfinerswurksumens. Dat wurdt ek wol útfiningshichte neamd, hoewol't dat eins in germanisme is. In oktroai mei gjin triviale fariaasje fan in al besteand apparaat, produkt of wurkwize wêze. Mar hoe moat soks ynskat wurde?
Gaatske Wiersma
Komôf
Gaatske Wiersma is berne op 23 maart 1954 yn Kollumersweach.
Oktroai
Yndustryiele tapasberens
De lêste eask is dat in útfinings yndustrieel ta te passen wêze moat. Dat betsjut min ofte mear dat in útfining dêr't oktroai op oanfrege wurdt, boud wurde kinne moat, tapast wurde kinne moat en wurkje moat.
Yndustrieel ta te passen wol net sizze dat allinnich high-tech of allinnich masines te oktroaien binne. Mar de útfining moat wol geskikt wêze om yn de yndustry makke wurde te kinnen.
H. G. Wells skreau ea in ferhaal oer in fleanmasine dy't wurke mei in metaal dat de swiertekrêft ophefte. Dêr is gjin oktroai op mooglik, want sa'n metaal bestiet net en dus kin de útfiner net útlizze hoe't sa'n útfining boud wurde moat. In perpetuum mobile is yn striid mei de natuerwetten en kin dêrom ek net oktroaid wurde (al besykje de útfiners it geregeld). En it lêste punt sil ek dúdlik wêze: in útfining dy't gewoan net wurket, is net te oktroaien.
Gaatske Wiersma
Houlik en gesin
Gaatske Wiersma is troud mei har man Sape Willem Wiersma. Se hawwe tegearre 45 jier troud west. Gaatske en Sape hiene tegearre trije soannen, Jappie, Sikke en Eelke Jan.
Oktroai
It rjocht op it oktroai
Yn prinsipe kin elkenien oktroai oanfreegje - in gewoan persoan of in rjochtspersoan. Yn prinsipe komt it oktroai de útfiner ta, of oan alle útfiners meiïnoar as it in groep wie. Oktroai op útfinings dy't dien binne troch persoanen yn tsjinst fan in oar, komme ta oan de wurkjouwer (bedriuwen as Philips en IBM ha in soad oktroaien). Wa't it oktroai ek yn besit hat, de echte útfiner moat op it oktroai neamd wurde (eare dy't eare takomt).
Gaatske Wiersma
Oare wichtige perioade út har libben
Troch in iependei mei ferkoop fan twaddehâns-guod besleat Gaatske om yn 2015 yn Dokkum in kringloop op te rjochtsjen. En de opbringst gie nei de bisten. Ek doe 't se yn de jierren '90 sjoernalisten út Japan, Australy en Amearika ûntfong.
Oktroai
It rjocht op it oktroai
In aparte situaasje docht him foar yn gefal fan botsing: as twa persoanen of ynstânsjes op itselde stuit itselde útfine. Yn dat gefal jildt de regel wa't earst yn de roef komt, hat kâns fan plak. Dat wol sizze: de earste persoan dy't oktroai oanfreget en dêr't de oktroai-oanfraach fan publisearre wurdt, hat it rjocht op oktroai. Dyjinge dy't as earste de útfining docht, hat dus net needsaaklikerwize rjocht op oktroai - it rjocht op oktroai giet nei dyjinge dy't der it earst om freget (fansels wol nei in echte útfiner; jo kinne immen syn oktroai net stelle troch hurd nei it oktroaiburo te draven om syn útfining te claimen).
Gaatske Wiersma
Karriêre
Gaatske Wiersma har âldens rjochtsje ein jierren '70 de fûgelspits yn Iezumasyl op. De leafde foar fûgels hat Gaatske dus fan hûs meikrigen. Op 19 novimber 1978 kaam de earste hoarnûle binnen, en sa is it ferhaal begûn. De heit fan Gaatske ferstoar yn 1983 en Gaatske besleat mei de famylje it wurk troch te setten. De fûgelspits krige it yn de jierren '80 drok doe 't in soad fûgels slachtoffers waarden fan de oaljerampen. Om de grutte stream fan de slachtoffers op te kinnen, ferhuze de opfang yn 1989 nei Eanjum. Letter ferhuzen se nei Moddergat. De fûgelspits krige yn de jierren '90 lanlik bekendheid troch de fûgelmasine. Dizze masine makke de fûgels besmard mei oalje wer skjin.
Oktroai
Maatskiplik plak fan it oktroai
Oktroaien kinne op spande foet stean mei frije merkwurking, de oktroaihâlder kin ommers syn konkurrinten ferbiede soartgelikense produkten op 'e merk te bringen. Oktroaien binne te rjochtfeardigjen as de optelsom fan de mooglik negative effekten op konkurrinsjewurking en de positive effekten op ynnovaasje útkomt op in netto foardiel foar de maatskippij. Boppedat giet it by oktroaien útsoarte om nije produkten en tapassings, dy't gauris it paad nei in merk noch fine moatte dy't fóár de útfining noch net bestie. Yn sa'n nije merk kin dochs al gjin merkwurking wêze.
Gaatske Wiersma
Lettere jierren en ferstjerren
Gaatske bleau altyd harsels. Ek doe 't se yn de jierren '90 sjoernalisten út Japan, Australy en Amearika ûntfong. Se bleau altyd de fûgelmem. Gaatske die alles foar de fûgels. Se wie it boechbyld, it oansprekpunt. Gaatske Wiersma is op 3 maart 2021  yn Ljouwert ferstoarn. Se is 66 jier wurden. Se wie al in skoft siik.
Oktroai
Maatskiplik plak fan it oktroai
It útsjoch op it krijen fan in beleanning yn de foarm fan in oktroai is bedoeld om bedriuwen te prikkeljen ynvestearrings te ferheegjen dêr't de mienskip úteinlik baat by hat. Yn tsjinstelling ta it bedriuwsgeheim is in oktroai publyk te besjen mei it doel oaren te ynspirearjen.
Gaatske Wiersma
Neilittenskip
It wurk op de fûgelspits wurdt foarset troch de famylje. Gaatske die alles foar de fûgels. Se wie it boechbyld, it oansprekpunt.
Oktroai
Maatskiplik plak fan it oktroai
De oktroaihâlder kin in lisinsje oan oaren jaan en dêrmei ynkomsten generearje. Oktroaien kinne ek strategysk ynset wurde mei it doel de konkurrint dwers te sitten en te ferswakjen.
Vivienne Westwood
Isabel Swire-Westwood (Tintwistle, 8 april 1941 - Clapham, 29 desimber 2022) wie in Britsk moadeûntwerpster. Se makke namme as de ûntwerpster yn it punktiidrek en groeide út ta ien fan de meast foaroansteande Britske ûntwerpers. Se ûntwurp ûnder oaren de klean fan de punkband Sex Pistols.
Oktroai
Nederlân
De beneaming oktroai wurdt yn de Nederlânske wetjouwing brûkt; it wurd patint wurdt lykwols ek algemien brûkt yn in net-offisjele kontekst foar itselde begryp.
William Frost
William "Bill" Frost (Saundersfoot, 28 maaie 1848 - maart 1935) wie in Welsk timmerman en amateurfleander, dy't neffens guonts, in bemanne flecht makke yn fleanmasine dy't er sels ûntwurpen hie. thumb|240px|[[Patinttekening foar de Frostfleanmasine]]
Oktroai
Nederlân
Yn Nederlân is yn 1912 in hifke oktroai ynfierd. Dat barde trochdat de Ryksoktroaiwet 1910 yn wurking gong. Alle fan 1912 ôf yntsjinne oktroai-oanfragen waarden fan dat stuit ôf foar de werklike oktroaiferliening hifke op de wetlike fereasken lykas nijens, ynventiviteit en yndustriële tapasberens.
William Frost
Frost wie timmerman en wenne it grutste part fan syn libben yn Saundersfoot, in doarpke yn Pembrokeshire, oan de kust fan Súd-Wales. Syn heit wie John Frost en syn mem Rebecca Frost. Yn de 90er jierren fan de 19e iuw krige er it idee om in fleamasine te meitsjen. It slagge him en bou de "Frost Airship Glider", yn prinsipe in soarte fan kombinaasje fan loftskip (mei twa gastenks) en helikopter. Ut de patintbeskriuwing:
Oktroai
Nederlân
Yn Nederlân jildt op dit stuit (2007) de Ryksoktroaiwet 1995.
William Frost
"The flying machine is propelled into the air by two reversible fans revolving horizontally. When sufficient height is gained, wings are spread and tilted by means of a lever, causing the machine to float onward and downward. When low enough the lever is reversed causing it to rise upward & onward. When required to stop it the wings are tilted so as to hold against the wind or air and lowered by the reversible fans. The steering is done by a helm fitted to front of machine."
Oktroai
Nederlân
Dat hifkjen wurdt dien troch de Oktroairied. De kwaliteit fan it hifkjen yn Nederlân troch de oktroairied stie ynternasjonaal heech oanskreaun.
William Frost
De patintomskriuwing sprekt himsels in bytsje tsjin omdat de folgende paragraaf seit: The steering is done by a rudder at both ends.
Oktroai
Nederlân
right|300px|Dútsk patint foar in Nederlânske útfining In ferliend Nederlânsk oktroai kin yn syn hiele rintiid bygelyks troch in tredden foar de rjochter 'oanfallen' wurde yn in neatigensproseduere. De wearde c.q. krêft fan in Nederlânsk registraasje-oktroai wurdt dus earst nei ferliening, yn rjochte, beskaat, teminsten as it oktroai ûnderwerp wurdt fan in juridysk skeel. Foardiel fan it registraasjesysteem is it gemak en fluggens dêr't in oktroai mei krigen wurde kin, en ek de legere kosten foar de oktroaihâlder.
Guon fine dat in registraasje-oktroai de rjochswissens ferleget, omdat de jildigens fan in registraasje-oktroai yn syn hiele rintiid by de rjochter oanfochten wurde kin. Dat is mar foar in part wier. Sa jout de útslach fan in nijensûndersyk (yn gefal fan in 20-jierrich oktroai oanwêzich en foar in 6-jierrich oktroai allinnich ferplichte as it oktroai troch in tredden yn 'e kiif steld wurdt) al in goede yndikaasje, oft it oktroai op in te oktroaien (nije en ynventive) útfining basearre is. Boppedat wurdt meast in oktroai-ekspert, de oktroaimachtige, ynset om de oktroai-oanfraach op te stellen. As lêste, ek in foarûndersocht oktroai (bygelyks in Nederlânsk part fan in Jeropeesk oktroai, sjoch ûnder) is fetber foar ferneatiging.
William Frost
Der waard sein dat Frost in flecht makke op of om 24 septimber 1896. Waarnimmers seinen dat de masine sa'n 500 meter fleach en doe yn de beammen bedarre. Dat soe betsjutte dat er oer de 120 foet yn 12 sekonden fan de bruorren Wright har earste motorisearre flecht hinne gien wie. De oare nachts waard de masine yn in fûle stoarm ferneatige en de brokstikken oer it fjild ferspraat.
Spitigernôch is de flecht, dy't blykber wol tsjûgen hie, net offisjeel fêstlein en allinne yn it ûnthâld fan pleatslike minsken bewarre bleaun. Hoewol't Frost frijwat earm wie, frege er patint oan en dat waard ek akseptearre en fêstlein yn  Londen op 25 oktober 1894 ûnder nûmer 1894-20431. It patint ferrûn lykwols fjouwer jier letter om't Frost gjin jild hie om it te ferlingen. Frost stoar sûnder wolstân en erkenning yn 1935.
Oktroai
Nederlân
De yn 1995 noch net ôfhannele oanfragen waarden noch ûnder de Ryksoktroaiwet 1910 hifke troch de oktroairied. Sjoen it systeem fan de Ryksoktroaiwet 1910 hat it ôfhanneljen fan de oanfragen dy't ûnder de Ryksoktroaiwet 1910 yntsjinne wiene troch de oktroairied duorre oant begjin 2004. Op 1 septimber 2004 is de Ryksoktroaiwet 1910 ynlutsen en dêrmei de oktroairied opheft. Ta gelegenheid dêrfan is allinnich in parseberjocht ferspraat dat de algemiene parse net helle hat.
Yn Nederlân kin no op trije wizen in oktroai oanfrege wurde:
In yn Nederlân ferliend oktroai jout gjin beskerming tsjin neimeitsjen yn Dútslân of yn de Feriene Steaten, yn tsjinstelling ta it auteursrjocht, dêr't ynternasjonale ferdraggen automatysk wrâldwide beskerming jouwe. De útfiner moat yn elk lân apart in oktroai-oanfraach yntsjinje om dêr beskerming te krijen. Wol kin by it Jeropeesk Oktroaiburo (festige yn Rijswijk-Súd-Hollân) patint foar Jeropeeske lannen oanfrege wurde. It Jeropeeske Oktroaiburo beöardielet de oanfraach op ynhâldlike grûnen en nei ferlienen wurdt de Jeropeeske oktroai-oanfraach omset yn in bondel nasjonale oktroaien. Der is dus gjin Jeropeesk Oktroai dat automatysk yn hiel Jeropa jidlich is. Der wurdt wurke oan in Jeropeeske feroardering om in systeem foar in Mienskipsoktroai op te setten.
Skiednis yn Nederlân oant 1910
De earste wet op oktroaien waard yn Nederlân ynfierd op 25 jannewaris 1817. Dêr waard lykwols troch Nederlânske bedriuwen in bytsje gebrûk fan makke. Wol besochten bûtenlânske bedriuwen troch de wei fan in ynfier-oktroai hat konkurrinsjeposysje yn Nederlân feilich te stellen. Op 25 july 1867 waard dy wet lykwols hielendal ynlutsen. Yn 1870 soe Nederlân de Konfinsje fan Parys tekenje, wat ynhold dat Nederlân har wetjouwing op yndustrieel eigendom oanpasse moatte soe, lykwols allinnich foar fabryks- en hannelsmerken. Nederlân koe, krekt as Switserlân, noch hieltyd in eigen koerts oangeande de oktroaien folgje. Neidat Switserlân yn 1888 dochs besleat ta ynfieren fan oktroaiwetjouwing wie Nederlân yn wêzen it iennichste Jeropeeske lân dêr't soks noch net fêstlein wie. Polityk sjoen wie dy posysje fan Nederlân net langer fol te hâlden (ynternasjonaal waard Nederlân bestimpele as in folk fan Frijbûtsers). Dus, yn 1893 waard troch it Nederlânske regear op in kongres yn Madrid tasein om in útstel nei de Twadde Keamer te stjoeren. De diskusje dy't dat útstel los makke soarge der foar dat it earst yn 1905 slagge om werklik in wetsútstel yn te tsjinjen (Nederlân soe oars út de Uny fan Parys set wurde, en de fabryks- en hannelsmerken fan de Nederlânske yndustry ferlieze). Dy wet soe úteinlik yn 1910 troch de Earste- en Twadde Keamer oannommen wurde.
Ferry Huber
Huber, lid fan de famylje Huber, waard berne op de tabaksûndernimming Bekioen yn Binjei (eastkust fan Sumatra) as soan fan in dokter. Doe't er fiif jier wie kaam er fan Nederlânsk-Ynje nei Nederlân dêr't er yn jannewaris 1942 yn de rjochten ôfstudearre oan de Ryksuniversiteit Utert. Dêrnei wie mr. F.G.A. Huber oant 1945 advokaat en prokureur yn De Haach. Yn de Twadde Wrâldoarloch wie Huber yn de jierren 1941-45 fêste meiwurker fan de fersetskrante " Slaet op den trommele" (útjûn yn Utert). Nei de oarloch waard er direksje-sekretaris fan in rydrederij en yn septimber 1946 makke er de oerstap nei it Centraal Bureau voor de Ryn - en Binnenscheepvaart dêr't er it brocht ta adjunkt-direkteur. Yn july 1955 waard Huber beneamd ta boargemaster fan It Amelân dêr't er R. Walda opfolge. Yn jannewaris 1962 folge syn beneaming ta boargemaster fan Goes. By de gemeentlike weryndieling fan 1 jannewaris 1970 wêrby't inkelde gemeenten (foar in part) opgiene yn de nije gemeente Goes waard er ûntslein, mar 3 moanne letter waard Huber fannijs beneamd ta boargemaster fan Goes.
Yn 1981 gie er dêr mei pensjoen en begjin 1994 ferstoar er yn 'e âldens fan 77 jier.
Neil Armstrong
thumb|Neil Armstrong op de moanne op moannelanner Eagle, koart nei de moannekuier Neil Alden Armstrong (Wapakoneta (Ohio), 5 augustus 1930 - Kolumbus (Ohio), 25 augustus 2012 ) is in earder Amerikaansk testpiloat en astronaut. Hy sette op 21 july 1969 om 02.56.20 oere (UTC) as earste minsk foet op de moanne.
Gemini-projekt
Hy wie de kommandant fan de Gemini 8-missy, dy't yn 1966 as earste in keppeling tusken twa romtefartugen bewurkmastere. Hy wie ek de kommandant fan it ferfangingsteam foar de Apollo 8-missy.
Hy ûntsnapte yn 1968 krekt oan de dea by in trening foar de moannelâning.
Apollo-projekt
Yn 1969 wie hy de kommandant fan de Apollo 11-missy dy't foar it earst besocht om op de Moanne te lânjen. Op de eigenltlike missy nom hy twa minuten en 21 sekonden foar de lâning de bestjoering oer fan de moannelâningsmodule Eagle omdat de automatyske lâning drige yn in gebiet mei in soad lytse kraters en "rotsblokken sa grut as folksweinen", en sette him del yn in flak gebiet, inkele hûnderten meters fierder. In pear oeren letter stapte hy út de moannelâner.
Earste wurden op de moanne
Doe't hy de earste foet op de moanneboaiem sette, sei er: De 'a' yn "for a man" waard lykwols tige koart útsprutsen, en troch de minne kwaliteit fan de lûdsferbining waard de sin wrâldferneamd as "That's one small step for man, one giant leap for mankind." Semantysk sjoen is dat in minder sterke sin, om't man dan hast deselde betsjutting hat as mankind. Sels bewearde Armstrong dat hy de 'a' wiswol útsprutsen hie. In analyze mei moderne kompjûtertechniken fan de betreffende lûdsopnamen jouwe himme hjiryn gelyk: hy hat de 'a' wól útsprutsen. Dochs giet de kontroverse troch meidat net elk elkenien it iens is mei de konklúzje fan it neamde ûndersyk.
Harkje yn Ogg Vorbis nei de orizjinele wurden: [[Media:Phrase de Neil Armstrong.oga|That's one small step for [a] man, one giant leap for mankind]]
Heechlearaar
Yn 1970 ferliet Armstrong de NASA. Hy waard heechlearaar loftfeart- en romtefearttechnyk oan de Universiteit fan Cincinnati en kocht yn it tichtbylizzende Lebanon in pleats mei 40 hektare grûn dêr't yn dieltiid op buorke.
Yn Nederlân
Neil Amstrong wie op 18 novimber 2010 yn Nederlân dêr't hy in speech hold by de Science & Technology Summit yn it World Forum yn De Haach en dêr't hy foar de gek sei dat hy him (80 jier âld) noch beskikber stelde as kommandant foar in missy nei Mars.
Tige Wichtich Persoan (VIP)
thumb|It "VIP gebou" fan de eardere Russyske Romanovdynasty op it haadstasjon fan [[Nizjni Novgorod]] It begryp vip stiet foar very important person (tige wichtich persoan) en wurdt faak brûkt om bysûndere of ferneamde gasten mei oan te tsjutten.
Foarbylden binne ferneamden (om watfoar reden ek), haden fan steat of regear, wichtige wurkjouwers, politisy, direkteuren fan internationals, tige rike yndividuen, of hokker opmerklik persoan dan ek, dy't yn it sintsje set wurde moat.