cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Wolkekliuwer
Nei de Twadde Wrâldkriich
Ynstee fan it earbetoan oan Lenin kaam Jozef Stalin mei it plan om in ûnbidich bouwurk yn it sintrum fan Moskou del te setten. It moast it boechbyld fan it kommunisme wurde. De bedoeling fan it plan wie om yn Moskou acht wolkekliuwers hinne te setten, neamd de Stalin Tuorren. Sân fan de acht binne wier boud, se binne bekend as de Sân Susters.
Konferinsje fan Karnuntum
De oanlieding foar dy konferinsje wie de bestjoerskrisis dêr't it Romeinske ryk stadichoan hieltyd fierder yn terjochte komd wie, nei de dea dan de westlike keizer Konstantius Klorus yn 306, de opstân fan Maksentius, de soan fan de ôfgiene keizer fan it westen Maksimianus en de delslach en dea fan keizer Severus II yn 307. It inisjatyf foar de konferinsje gong út fan de keizer fan it easten Galerius dy't hjirmei it Romeinske ryk behoedzje woe foar noch mear boargerkrigen en anargy.
De útslach fan de konferinsje wie dat Konstantyn I tebek set waard ta de rang fan Caesar (ûnderkening) oer Brittanje en Galje, en dat Lisinius, in âld kammeraat fan Galerius, oansteld waard as Augustus (boppekeizer) fan it westen.
It resultaat fan de konferinsje smiet amperoan seadden oan de dyk. De usurpator Maksentius koe syn macht yn Itaalje gewoanwei útoefenjen bliuwe, omdat dizze tsjin de makke ôfspraken yn net oanpakt waard troch Lusinius. Mei gefolch dat Lisinius as keizer fan it westen, allinnich macht hie oer de Donauprovinsjes.
Wolkekliuwer
Nei de Twadde Wrâldkriich
Ek de oare lannen fan Jeropa begûnen stadichoan mei de ûntwikkeling fan sokke heechbou, Madrid begûn yn de jierren ’50. Letter, oan de ein fan de 50’er jierren, begûnen gebieten as Afrika, it Heine Easten en Oseaanje, benammen yn Austraalje, mei it bouwen fan wolkekliuwers.
De wolkekliuwers dy’t fan de jierren ’50 ôf ûntstienen, wurde skaaimerke troch de Ynternasjonale Styl, de bûtekanten fan de wolkekliuwers waarden net mear makke fan beton, stien en fersierings, mar fan stiel, aluminium en glês. It wie de tiid fan it funksjonalisme en minimalisme. Ludwig Mies van der Rohe ûntwurp ûnder it motto “less is more” (minder is mear) it 157 meter hege Seagram Building (1957) en it 212 meter hege 330 North Wabash (1973).
Yn de jierren ’70 binne in soad wolkekliuwer-projekten foltôge. Sa kaam yn 1972 de earste toer fan it New Yorkske Wrâldhannelsintrum mei in hichte fan 417 meter ree. In jier letter wienen se ek oan de Sears Tower (443 meter) yn Chicago útboud. Yn 1997 ferlear de Sears Tower syn status as heechste gebou op ierde, de Petronas Towers yn de Maleiske haadstêd Kuala Lumpur kaam mei in hichte fan 452 meter op 't earste plak.
De Petronas Tuorren yn Maleizje wie it earste heechste gebou sûnt tiden dat net yn de Feriene Steaten stie. Sûnt de jierren ’80 binne Aziatyske stêden as Hong Kong, Shanghai, Shenzen en Singapore bot yn opkomst as it giet om wolkekliuwers. Der binne twa oarsaken foar de bou fan de earder neamde Petronas Tuorren: Dat binne ek de oarsaken foar de heechbou yn in soad oare stêden yn Aazje.
Wolkekliuwers yn de 21e iuw
thumb|right|200px|De Taipei 101 hat fan 2004 oant 2009 it langste gebou fan de wrâld west.
Yn 2004 wie de bou fan 508 meter hege Taipei 101 yn Taipei dien, 56 meter heger as de Petronas Tuorren en dus de nije rekordhâlder. Yn 2009 waard de Taipei 101 fan de troan stutsen troch de Burj Khalifa yn Dûbai, Feriene Arabyske Emiraten. De Burj Khalifa, dy't iepene waard op 4 jannewaris 2010, komt 828 meter boppe de grûn út. It is dêrmei hast dûbel sa heech as de Tapei 101.
Ien kilometer grins
Hieltyd mear ambisjeuze projekten komme fan de tekentafel. Plannen foar gebouwen fan boppe de 500 meter binne mear regel as útsûndering. Yn de omkriten fan it sintrum fan Peking sille yn de takomst trijehûndert nije wolkekliuwers boud wurde. Yn Koeweit binne der plannen om in gebou te bouwen fan 1001 meter hichte, de toer moat de namme Burj Mubarak al-Kabir krije. Yn Dûbai liket neat te gek, dêr binne sels plannen foar de bou fan in gebou, de Al Burj, dy’t 1400 meter heech wurde moat. Soksoarte fan hege gebouwen freegje om nije arsjitektuerele kompetinsjes wêrmei't der miskien wol in nije kategory definearre wurde moat. In term dy't dêr no al wol foar brûkt wurd is Tige heech gebou.
It binne benammen de opkommende lannen dy’t mei soksoarte projekten pronkje wolle. Dêrby wolle stêdekloften harsels mei technology en jild profilearje. Dêrby komt noch dat de lannen yn opkomst aardich wat deifertsjinners ha dy’t foar in bytsje jild wurkje wolle, wêrtroch de boukosten leger binne as dy fan lyksoartige projekten yn it westen. Mar ek net-westerske lannen hawwe lijen fan de kredytkrisis dy’t yn 2007 begûn. Aardich wat heechbouprojekten waarden stilset, nije projekten kamen hielendal net fan 'e grûn of moasten oanpast wurde. Dochs sille wolkekliuwers yn de takomst fan belang bliuwe yn de steedlike arsjitektuer troch harren ekologyske en ekonomyske foardielen.
thumb|left|It Gebou Delftske Poarte yn Rotterdam.
Yn Nederlân
Yn Nederlân wurdt minder heech boud as yn stêden lykas New York, Chicago, Hong Kong, Frankfurt am Main en São Paulo. Allinnich yn Rotterdam stean bouwurken dy't om it mêd fan heechbou te ferlykjen binne mei oare Jeropeeske stêden. Yn Rotterdam hat sels in skoftke it heechste gebou fan Jeropa stien, it Wite Hûs. It waard yn 1898 yn Art Nouveau styl boud en is 43 meter heech. Dat gebou wurdt wol de earste wolkekliuwer fan Jeropa neamd. Yn jannewaris 2010 wienen 14 fan de 31 heechste bouwurken fan Nederlân yn Rotterdam boud. Sûnt 2009 is de Maastoer mei 165 meter it heechste gebou fan Rotterdam en fan Nederlân. In oare bekende wolkekliuwer yn Rotterdam is it Gebou Delftske Poarte, it haadkantoar fan de fersekeringsmaatskippij Nationale-Nederlanden. De toer is 151 meter heech en wie fan 1991 oant en mei 2009 it heechste gebou fan Nederlân.
Yn Utert binne der yn it ferline plannen west foar de bou fan in wolkekliuwer dy't oan de A2 yn de wyk Leidsche Rijn komme moast, de Belle van Zuylen. It gebou moast 262 meter heech wurde en soe dêrmei it heechste gebou fan Nederlân wurde. It moast in gebou wurde mei wennings en wurk- en rekreaasjemooglikheden. Hja binne sels dwaande west mei de bou-oanfraach. It wie de bedoeling dat oan de ein fan 2010 begûn wurde koe mei de bou oan de toer, wêrnei it yn 2013/2014 in gebrûk neamd wurde soe. De namme komt fan Belle van Zuylen, in skriuwster út de 18e iuw dy't berne waard yn Utert. Mar op 22 jannewaris 2010 makke de gemeente Utert bekend dat it bouwen fan de Belle van Zuylen net troch gean soe. Neffens de gemeente en de projektûntwikkelaar wienen de risiko's te grut wurden nei it útbrekken fan de ekonomyske krisis yn 2008.
Ljouwert
Yn Fryslân hat allinnich Ljouwert heechbou dy’t op nasjonaal nivo mei kin. Dêr stiet ûnder oare de Achmeatoer fan 115 meter heech. It is it heechste gebou fan Noard-Nederlân. In bouwurk dat ek tige bydraacht oan it stêdsbyld fan Ljouwert is de Averotoer. Neffens de definysje fan de Emporis Data Committee is de Achmeatoer in wolkekliuwer (langer as 100 meter), en de Averotoer net. Der wienen plannen foar noch in hegere toer fan maksimaal 145 meter, mar troch de loftfeartwet mei der 5 kilometer om de Fleanbasis Ljouwert hinne net boud wurde.
Duorsumens
Wolkekliuwers binne in produkt fan de Yndustriële Revolúsje, mooglik makke troch goedkeape enerzjy en boustoffen. De grutte mannichten stiel, beton en glês, dy’t nedich binne foar de oprjochting fan in wolkekliuwers, hawwe in soad yndirekte enerzjy nedich.
Wolkekliuwers binne tige swier, wat betsjut dat se boud wurde moatte op in steviger fundearring as nedich is foar legere, lichtere gebouwen. It boumateriaal moat hielendal nei boppe takele wurde, wat mear enerzjy ferget dan foar legere bebouwing. Ek as it gebou klear is brûkt it noch in soad enerzjy. Sa hat in wolkekliuwer in soad elektrisiteit nedich foar it wetter dat nei de heechste ferdjippings pompt wurde moat. Dêrneist binne wolkekliuwers faak ûntwurpen om meganysk fentilearre te wurde, liften wurde brûkt ynstee fan treppen en natuerlik ljocht kin net oeral komme, dat der wurdt in soad brûk makke fan keunstmjittich ljocht.
Nettsjinsteande al dizze kosten, de maat fan wolkekliuwers soarget derfoar dat der op in lytse romte in soad wurke en wenne wurde kin, wêrtroch der relatyf net in soad grûn brûkt wurdt. Massa- en kommersjeel ferfier is ekonomysk en ekologysk sjoen better as it konsintrearre wurdt nei ien gebiet dan dat it útrekt wurdt oer foarstêden en lânlike omkriten. Dêrneist is ek it totale enerzjyferbrûk oan ûnder oare túchferwidering en loftregeling suniger as de minsken konsintrearre binne yn in wolkekliuwer dan dat se ferspriede binne oer in grut gebiet.
Hichtemjittings fan wolkekliuwers
thumb|left|300px|De heechste gebouwen fan de wrâld yn fergelyk mei elkoar.
De hichtegegevens foar alle gebouwen wurde troch de Council on Tall Buildings and Urban Habitat (CTBUH) fêststeld en sammele. Dizze ynternasjonale kommisje stelt ek it offisjele hichterekord foar it heechste gebou yn de wrâld fêst, mar ferskillende gegevens oer de hichte binne noch oeral te finen. Dat hat te krijen mei de definysje dy’t minsken of ynstânsjes oan in wolkekliuwer jouwe en hokker saken se meinimme yn harren mjitting. In definysje is dat it in gebou wêze moat dat troch minsken as wenning of foar it wurk brûkt wurdt. Telefyzjetuorren wurde dêrby net as gebou sjoen, mar as (frijsteand-)bouwurk.
De offisjele hichte wurdt fan de foet fan de haadyngong oant de top fan de arsjitektoanyske konstruksje mjitten. Dêrby wurde de antennes fan gebouwen net meinaam yn de mjitting. Mar fergeliket men in gebou mei bygelyks in telefyzjetoer dan wurdt de antenne wol meinaam yn de hichte (as it gebou ien hat). De antennehichte wurdt ek meirekkene as it giet ier in bouwurk. Sa kin it wêze dat by in fergelyk fan twa gebouwen it iene gebou it heechte gebou is, mar dat de oare it heechste bouwurk is. De Jin Mao Tower yn Shanghai bygelyks is nei de konstruksje mjitten 421 meter, en het gjin antenne. It Empire State Building yn New York hat in konstruksjehichte fan 381 meter, mei antenne is it gebou 449 meter heech. Dat de Jin Mao Tower is it heechte gebou, mar it Empire State Building is it heecht bouwurk.
De CTBUH ferdield de hichte fan in gebou yn trije kategoryen:
Dochs bliuwe der faak mieningsferskillen bestean oer de hichte fan in gebou, benammen as it giet om it wrâldrekord. De Petronas Towers yn Kuala Lumpur hawwe in dakhichte fan 378 meter, de heechste etaazje leit op 375 meter. As de metalen spits op it dak meirekkene wurdt komt de hichte op 452 meter. Yn 1998 krigen de tuorren it offisjele wrâldrekord, omdat de metaalspitsen ek meirekkene waarden. Dêrop ûntstie in fûle diskusje. De Willis Tower, oant 2009 de Sears Tower, hat in dak- en konstruksjehichte fan 442 meter. De heechste etaazje leit op 436 meter. Dêrmei wie de Willis Tower yn twa kategoryen dúdlik heger as de Petronas Towers. Omdat de metaalspitsen fan de Petronas Towers ek meirekkene waarden, moast de antennehichte fan de Willis Tower ek mjitten wurde, dizze is 527 meter heech.
Gronologyske ûntwikkeling fan it heechste gebou op de wrâld
De ûndersteande list mjit de hichte fan it dak fan in wolkekliuwer. In oare manear is om it heechste arsjitektoanyske detail te mjitte.
Takomstige wolkekliuwers
Op it stuit binne der in soad wolkekliuwers yn oanbou. Inkele dêrfan binne: thumb|right|Foto fan de bou fan it Federazija yn Moskou, Ruslân.
Geografyske sprieding
thumb|right|150px|Bou oan de Shanghai Toer yn 2009. De geografyske sprieding fan wolkekliuwers is ûndersocht troch it bedriuw Emporis GmbH út Frankfurt, dy't ek de Emporis Skyscraper Award útrikt. De definysje foar in wolkekliuwer is in bouwurk fan 100 meter of heger as 100 meter. Mei-inoar stienen der op 9 febrewaris 2010, ferdield oer de hiele wrâld, 7.371 wolkekliuwers. De sifers per kontinint binne:
Ferdieling per stêd :
SS Great Western
thumb|250px|SS Great Western (1882)
De Great Western wie in stoomskip dat yn 1838 boud waard nei in ûntwerp fan Isambard Kingdom Brunel.
It skip farde fan 1838 oant 1842 fan Bristol nei New York, mar waard fan 1842 ôf ynset op de rûte Liverpool-New York. Doe't de Great Western Railway Co. yn 1846 faillyt gong troch de strâning fan de Great Brittain, waard it skip ferkocht oan de Royal Mail Steam Packet Co., ofwol de Royal Mail Line. Yn 1854 waard it skip opeaske troch it Britske gûvernemint om te tsjinjen as troepeskip. Doe't de Great Western yn 1856 weromgie nei har eigners, hiene dy gjin belang mear by it 18 jier âlde skip en waard it foar de sloop ornearre.
Joseph Juneau
Joe syn neef Solomon Juneau wie de stichter fan Milwaukee, Wiskonsin.
Lytse Pelsterstrjitte 5/5a (Grins)
thumb|Kleine Pelsterstraat 5/5a yn 2011 It pân Lytse Pelsterstrjitte 5/5A yn de stêd Grins is in studintesosiëteit dy't oanwiisd is as gemeentlik monumint.
Lytse Pelsterstrjitte 5/5A is in ienlaachsk hûs mei in hege steile kape mei wolfseinen oan foar- en efterkant. It gebou komt oarspronklik út de 15e iuw. De houten kapekonstruksje út dy tiid is bewarre bleaun. De eftergevel hat grutte reekkanalen út ferskillende perioaden, dy't mooglik hearden by in wurkplak of smidterij. Yn de 19e iuw siet in jittikfabryk yn it pân. Sûnt de jierren sechtich fan de tweintichste iuw krige it gebou in horekabestimming, wylst de boppeferdjipping noch bewenne waard. Sûnt 1994 is it hiele pân yn gebrûk as sosiëteit fan de studinteferiening Cleopatra A.S.G..
It pân is oanwiisd as gemeentlik monumint, ûnder mear fanwege syn stêdeboukundige en bouhistoaryske wearden en fanwege de seldsumheid fan it bloktoskfries fan kleastermoppen ûnder de dakfoet fan de westlike sydgevel.
Utjouwerij
In útjouwerij is in organisaasje dy't de skeakel foarmet tusken de skriuwer en it lêzerspublyk, troch it útjaan fan boeken en tydskriften. By útwreiding wurdt it begryp ek tapast op oare media, faak mei dat medium as foarheaksel, bygelyks by in 'muzykútjouwerij', dy't blêdmuzyk útjout. Dejinge dy't it yn in útjouwerij foar it sizzen hat is in útjouwer. De measte útjouwerijen binne ûndernimmings, mar soms kin it ek om ferienings of stiftings gean. Trochdat yn it ferline útjouwerijen faak ienmansbedriuwen wiene, wurdt de oantsjutting útjouwer ek wol brûkt foar de hiele organisaasje.
In útjouwerij begeliedt dêr't dat nedich is en/of op priis steld wurdt de skriuwer, en hat kontakten mei drukkers, boekhannels, nasjonale bibleteken, oersetters, ensfh. Nei ûnderlinge oerienstimming mei de skriuwer publisearret de útjouwer it wurk yn kwestje. Meastentiids wurdt de skriuwer dan betelle neffens it tal ferkochte eksimplaren: de royaltys. De finansjele risiko's wurde op dy wize troch de útjouwer oernommen. By min rinnende útjeften krijt de skriuwer minder betelle en hat de útjouwer mear skea, by better rinnende útjeften springe se der beide goed út. Ornaris kinne allinnich by goed rinnende útjeften de royaltys heech genôch wurde om 'e oeren dy't de skriuwer yn syn wurk stutsen hat, te fergoedzjen. It komt ek foar dat útjouwer en skriuwer yn 't foar in priis ôfprate dêr't de royaltys mei ôfkocht wurde. Der binne net in soad minsken dy't mei har kreativiteit in goede deihier fertsjinje kinne.
It kin by útjaan as aktiviteit om ferskate produkten gean: boeken, e-boeken, kranten, tydskriften en by útwreiding om cd's, dvd's, audioboeken, blêdmuzyk, websiden, ensfh.. Binnen dy skiften spesjalisearje útjouwers har gauris. Sa binne der útjouwers dy't benammen berneboeken útjouwe, oaren dy't literatuer publisearje en wer oaren dy't wittenskiplike non-fiksje op 'e merk bringe. As yn in boek of oare publikaasje stiet: "útjûn yn eigen behear", of oare wurden fan dy strekking, dan wol dat sizze dat de skriuwer it sels op 'e merk brocht hat, sûnder tuskenkomst fan in útjouwer. Foarhinne kaam dat nochal ris foar, benammen as de skriuwer gjin útjouwer fine koe dy't brea seach yn syn skriuwwurk. Tsjintwurdich binne der útjouwerijen dy't har talizze op it saneamde publishing on demand of P.O.D., in Ingelske jargonterm dy't safolle betsjut as "útjaan op oanfraach". By sokke útjouwerijen (yn Fryslân bgl. Utjouwerij Elikser) wurde de saken omdraaid, en betellet de skriuwer de útjouwer foar it útjaan fan syn wurk.
Star Wars: Skeleton Crew
Untstean
Yn febrewaris 2022 waard foar it earst bekendmakke dat der in nije live-actiontillefyzjesearje yn it ramt fan 'e Star Wars-franchise op kommendeweis wie. Der wie doe noch gjin titel bekend, mar de wurktitel wie Grammar Rodeo (in ferwizing nei de ôflevering Bart on the Road fan 'e tekenfilmsearje The Simpsons). Letter ferskynden der berjochten yn 'e media dat de searje yn it tiidrek fan 'e Hege Republyk spylje soe, likernôch 50 jier foarôfgeande oan 'e foarfallen yn 'e film Star Wars: Episode I – The Phantom Menace. Letter die bliken dat dat net kloppe, en dat de searje ynstee ien fan 'e spin-offs fan The Mandalorian wie, dy't likernôch 5 jier nei de foarfallen yn 'e film Star Wars: Episode VI – Return of the Jedi spylje.
Produksje
Star Wars: Skeleton Crew waard ûntwikkele troch Jon Watts en Christopher Ford, ûnder tafersjoch fan Kathleen Kennedy, Jon Favreau en Dave Filoni as útfierende produsinten. Watts en Ford krigen sels ek de funksje fan útfierend produsint taparte. De searje waard makke troch Lucasfilm om troch Disney Platform Distribution beskikber makke te wurden fia Disney+, de eigen streamingtsjinst fan Disney.
Begjin septimber 2022 waard bekendmakke dat de opnamen foar Star Wars: Skeleton Crew "al in pear wiken" geande wiene. Mei Sean Porter as kameraregisseur en û.o. Daniel Kwan en Daniel Scheinert as regisseurs waard de searje opnommen op 'e MBS Media Campus yn Manhattan Beach, in foarstêd fan Los Angeles. Dêr koe gebrûk makke wurde fan 'e troch special effects-bedriuw Industrial Light & Magic foar The Mandalorian ûntwikkele de StageCraft-technology, wêrby't firtuele filmsets brûkt wurde tsjin 'e eftergrûn fan in fideowand fan 360° om 'e setting fan 'e searje te kreëarjen. De lêste opnamedei wie 22 jannewaris 2023. It is de ferwachting dat Star Wars: Skeleton Crew yn 'e rin fan 2023 beskikber makke wurde sil fia Disney+.
Utgongspunt fan 'e plot
Oer de plot fan Star Wars: Skeleton Crew wurdt hiel geheimsinnich dien en is (begjin april 2023) noch neat bekend.
Rolferdieling
De rolferdieling fan Star Wars: Skeleton Crew is (begjin april 2023) noch net bekend. Der is inkeld bekendmakke dat akteur Jude Law cast is yn in net neier beneamde rol.
Three-ality
Skiednis
Yn 2002 wûn Three-ality de sjuerypriis en publykspriis by it Fryske sjongfestival Liet, doe noch ûnder de namme Flat out. Doe't der noch in band blykte te wêzen mei de namme Flat out waard de namme feroare yn Three-ality. Dêrnei folge ek in earste plak op it streekfestival fan Nederlân. Nei in toernee mei Nynke Laverman en De Kast dienen se mei oan in troch Leoni Jansen organisearre teatertoernee troch Nederlân mei as titel " Made in Holland".
Maeike Sijtsma, Sanne Hoeksma en Femke Hoeksma kamen yn 1995, se wienen doe sawat fyftjin jier, mei elkoar yn de kunde yn in bernekoar. Se binne dêrnei net ophâlden te sjongen. Under de namme Three-ality, in gearfoeging fan trije en realiteit waard it serieuzer. Produsint Onno Krijn (man fan Leoni Jansen) joech de oanset ta in modern pop-/wrâldmuzykalbum mei Nederlânsktalige lietsjes út de Midsiuwen. It album 't Minne sit ek fol mei ûndogenske teksten en is in kombinaasje fan âlde en nije teksten en ynstruminten. Nei it hommels ferstjerren fan Maeike Sijtsma, yn 2012 foel de groep útinoar.
Fredehiem
thumb|Fredehiem Fredehiem is de namme fan in hûs oan it Lytssân yn de binnenstêd fan Snits, dat earder as tsjerkegebou brûkt waard troch de Frijsinnich Herfoarmden.
Fredehiem is ien fan de ryksmonuminten yn de stêd Snits, ûnder mear fanwegen de oanwêzichheid fan in mezzaninoferdjipping en in skylddak mei hoekskoarstiens. Ek de omliste doar, sniene kroanlist en 4 stoeppeallen meitsje it ryksmonumintweardich.
Ierske Hongersneed (1845-1852)
thumb|Bridget O'Donnell en har bern yn de hongersneed (1849). right|200px|thumb|Hongermonumint yn Dublin De Ierske Hongersneed, Grutte Ierske Hongersneed of Ierske Jirpelhongersneed (Ingelsk: Irish Famine, Great Famine, of Potato Famine, Iersk: An Gorta Mór) is de perioade fan slimme fiedselkrapte dy't Ierlân tusken 1845 en 1852 rekke.
De oarsaak fan de hongersneed wie yn 't foarste plak de ierdappelsykte (Phytophthora infestans). De ierdappelsykte ferwoastge de ierdappelrispinge yn hiel Jeropa yn de jierren 1840, mar de gefolgen foar Ierske befolking en ekonomy wienen ekstra grut, omdat de ierdappel de wichtichste fiedselboarne foar in tredde part fan de Ieren wie. De oarsaak fan de ramp is it lêste wurd yn rûnten fan histoarisy net oer sein, mar wie yn alle gefallen in gearkommen fan de ierdappelsykte mei politike, ekonomyske en sosjale faktoaren.
As gefolch fan de krapte oan iten en sykten stoaren goed ien miljoen Ieren. . Miljoenen oaren flechten it lân út (al as net twongen) nei Noard-Amearika, Austraalje, Nij-Seelân en Grut-Brittanje.
It ferrin
De ierdappel wie yn Ierland sûnt 1800 it foarneamste fiedsel foar, benammen it earme part fan de befolking. Dat kaam omdat de jirpel op hast alle grûnsoarten waakse wol en in hege fiedingswearde hat en relatyf in protte opsmyt de kante meter. In gaadlik gewaaks foar de gewoane man mei in lyts stikje grûn. It hie fan gefolgen dat de befolking tige tanaam, mear as yn oare parten fan Jeropa. De hongersneed begûn mei it misjier 1845 troch de ierdappelsykte. Sokke jierren wienen der al sa'n tsien kear earder west sûnt 1816. Yn 1846 mislearre de rispinge ek troch de ierdappelsykte en 1847 wie in misjier troch slimme drûchte; dat kearde doe wol de ierdappelsykte. Boppedat briek yn 1847 de bûktyfus út, in sykte dêr't men net earder mei te krijen hân hie. 1848 wie in tige wiet jier sadat de jirpelsykte wer hurd taslaan koe. Dêr kaam yn desimber fan dat jier noch in goleraepidemy oerhinne. 1849 wie faaks noch it minste jier, de befolking desimearre en it lân folslein bankrot. Earst yn in 1850 kaam ferlichting hoewol't de jirpelsykte pleatslik wol útbriek. thumb|left|300px|Befolkingsgroei Ierlân en Europe (indeks1750). De hongersneed makke ek dat de earme boeren de pacht net mear opbringe koenen. Teffens gienen de fiedselprizen al mar omheech meidat ek yn oare parten fan Jeropa de rispingen mislearren. Mettsjinsteande de hongersneed gie de eksport fan Iersk fleis en bûter gewoan troch. Dat wie oars by de hongersneed fan 1782–83, doe waarden havens sletten om eksport foar te kommen, nettsjinsteande protesten fan de keaplju. De prizen sakken doe en dat joech ferlichting.
De meast yn Ingelân tahâldende grutgrûnbesitters jagen de boeren mei pachtskuld fan harren lân, of stipen emigraasje nei de Feriene Steaten. Sa'n 10 - 20% fan de ferswakke emigranten helle de oertocht net. Minne akkomodaasje op de skippen en besmetlike syktes dienen harres dêrta. Yn it Ierlân fan 1840 wennen sa'n 8 miljoen minsken, begjin 20e iuw wienen dat noch goed 3,5 miljoen troch direkte en indirekte gefolgen fan de Great Famine.
Keppelings om utens
In kar:
Provinsjale wei 354
Fierder rint de dyk súd fan Snits by Wâldsein, oer de Brêge Spannenburch nei de A6 by Eastersee en de Tsjûkemar.
Amoer (oblast)
De oblast Amoer (Russysk: Амурская область; Amoerskaja oblast) is in oblast yn it Aziatyske diel fan de Russyske Federaasje.
De oblast leit yn it federaasjedistrikt Fernost oan de Sjneeske grins, dy't troch de rivier de Amoer ôfbeakene wurdt. Belangrike sydrivieren yn de oblast binne de Seja en de Bûreja. It Stanovoiberchtme foarmet de natuerlike grins mei de republyk Sacha.
Skiednis
thumb|left|250px|De daam fan de Opslachmar fan Bureja Yn de 17e iuw waard in begjin makke oan de kolonisaasje fan it gebiet troch Russen, mar dy sette fral yn de 19e iuw troch. De hjoeddeiske haadstêd Blagovesjtsjensk waard yn 1858 stifte. De tsjitnwurdige oblast waard op 20 oktober 1932 stifte as in ûnderdistrikt fan de Fier-eastlike kraj (sûnt 1938 kraj Chabarovsk). Sûnt 1948 is de oblast Amoer selsstannich.
Ekonomy
Yn de boaiem wurde û.o. koal en goud fûn. De winning fan enerzjy, de metaalferwurking en de houtyndustry binne wichtige sektoaren yn de ekonomy fan de oblast.
Provinsjale wei 354
Skiednis
Ynearsten wie it grutste part fan de N354 in rykswei. Yn it rykswegeplan fan 1932 waard er opnommen as Rykswei 40, dy't in ferbining tusken Raerd en De Lemmer foarme. De rykswei soe noch trochrinne yn de doe noch drûch te lizzen Noardeastpolder. Oant de drûchlizzing fan de polder yn 1942 bleau Rykswei 40 bestean. Nei de kriich waar yn it rykswegeplan fan 1948 besletten dat de ferbining mei Rykswei 43, de hjoeddeistige A7, by De Jouwer komme te lizzen soe, ynstee fan by Snits. As gefolch dêrfan waard it part tusken Snits en De Lemmer in planwei, wylst it part fan Snits en Raerd oerbleau as planrykswei 40. Lang om let waard dat part yn it rykswegeplan 1968 as rykswei skrast yn it foardiel fan de nea útfierde ferlinging fan Rykswei 50 fan De Jouwer nei de A32 besuden Akkrum.
Amoer (oblast)
Ekonomy
De 'Gasferwurkingsfabryk Amoer' by de stêd Svobodny is yn syn soarte ien fan de grutste fan 'e wrâld.
Bestjoerlike yndieling en stêden
De oblast Amoer is yn 20 rajon's en 9 stedsdielen ferdield. Haadstêd is Blagovesjtsjensk. Meiïnoar binne der 10 stêden en 15 plakken mei in stedsk karakter.
Befolking
It ynwennertal fan de oblast rint al sûnt 1989 tebek. Neffens de sifers fan 2010 foarmje de Russen 93,43% fan de befolking. De iennige minderheid it neamen wurdich is de Oekraynske minderheid, mar harren oandiel yn de befolking is fan 3,49% yn 2002 nei 2% yn 2010 tebek rûn.
Huning
thumb|right|Huning thumb|right|Folle huningpotten Huning is in natuerlik produkt wat net fabryksmjittich makke wurde kin. Huning is in natuerlike swiete floeistof makke troch huningbijen dy’t nektar sammelje. De nektar is ôfkomstich fan blommen en befettet sûkers, mineralen en spoare-eleminten. De bijen feroarje de nektar yn huning trochdat se ensimen tafoegje. Dizze ensimen kinnen net troch laboratoariums neimakke wurde. Derfoar is it produkt te kompleks. It fermintearjen fan de huning (it tafoegjen fan de ensimen) begjint op it momint dat de bij de nektar út de blommen hellet. De bij nimt de nektar op yn har huningblaas en foeget der ensimen oan ta. Sûnder dy fermintaazje soe it in swiete substânsje bliuwe, mar mei it net de namme huning hawwe. De nektar hat in sûkergehalte fan 10 oant 25 persint. Dit hinget fan de blom ôf. Foar ien liter huning moat in by likernôch 200.000 kear útfleane. Foar 1 potsje huning moat in bij trettsjin kear de wrâld rûn.
Produksje
Foar de produksje fan huning wurde bijekasten brûkt. Yn de kasten sitte huningraten. Dizze ramen haw in standert ôfmjitting sadat de ymker se útwikselje kin mei oare kasten. Dêrtroch kin er ek huning út de kast helje. Hy ferfangt in fol raam mei in leech raam. De beste tiid is om april/maaie hinne te rispjen. Yn augustus kin it faak noch in kear. It is net de bedoeling om de hiele kast leech te heljen. De bijen moatte fansels net ferhongerje as der net folle te heljen is. Yn augustus krije de bijen sûkerwetter as ferfanging fan de huning. Bijen dy’t honger hawwe wurde stekkerich. De ymker blaast reek nei de bijen as er yn de kast giet. De bijen sûchje harren fol mei huning omdat se miene dat it spul yn de brân stiet. As de ymker fûl trochblaast en de kast fol reek set geane de bijen fuort. Se hawwe dan net folle kâns om te oerlibjen mar se hawwe yn elts gefal in foarried huning mei. thumb|right|Huning wat út de slinger komt It rispjen fan huning wurdt slingerjen neamd. Dit moat tige soarchfâldich barre. Huningfrjemde geuren wurde maklik opnaam troch de huning. Dus alles moat tige hygiënysk. Farske slingere huning is floeiber, dêrnei wurdt it fêster. Neist natuerlike huning is der ek ynfierde huning út fiere lannen lykas Brazylje. Dizze huning is net 100 persint huning. De basis is sûkerreid as boarne. De huning wurdt faak ek ferwaarme sadat in soad kostbere eigenskippen ferlern gean.
Tapassing
Huning bestiet al tûzenen jierren. It wurdt dan ek al lang brûkt yn de genêskunde. Hjoeddeisk wurdt it in soad brûkt yn de beauty- en wellnessyndustry. Gesichtsmaskers en oare kosmetyske produkten hawwe faak huning as basis. Huning wurdt brûkt yn de bôle en snobbersguod. Yn guon lannen wurdt it brûkt by behanneling fan branwûnen.
Soarten
De smaak en geur en kleur fan de huning wurdt bepaald troch de soarte fan blommen wêr’t de bij de nektar út hellet. Inkele farianten binne:
Miljonêr
In miljonêr (fan it Frânske millionnaire) is in generike oantsjutting foar immen dy't 1 miljoen ienheden besit fan in beskate muntienheid. Dêrby wurdt net inkeld kontant jild en jild op bankrekkens en yn oandielen en obligaasjes meirekkene, mar ek de wearde fan replik guod lykas auto's, keunst en antyk, en fan ûnreplik goed lykas huzen en oare gebouwen. As wurd giet 'miljonêr' úteinlik tebek op it Latyn. Yn it Romeinske Ryk waard in weinmenner of in gladiator dy't mear as tûzen (mille) oerwinnings behelle hie, in 'miljonêr' neamd.
Muntienheden ferskille yn wearde: foar de ynfiering fan 'e euro, doe't de Belgyske frank folle minder wurdich wie as de Nederlânske gûne, wie men yn Belgje sadwaande folle gauwer miljonêr as yn Nederlân. De Italjaanske lire wie noch wer folle minder wurdich. Sadwaande wurde miljonêrs yn hiel Jeropa tsjintwurdich oer it algemien yn euro's rekkene, ek yn lannen dêr't dat net de muntienheid is, en yn 'e rest fan 'e wrâld almeast yn Amerikaanske dollars. Immen dy't ferskate miljoenen besit, is in multymiljonêr, en immen dy't in miljard hat, wurdt in miljardêr neamd.
Yn Nederlân wennen yn 2014 173.000 miljonêrs. Sokken klûnteren gear yn saneamde miljonêrsgemeenten, lykas Blaricum, Bloemendaal, Laren, Rozendaal en benammen Wassenaar. Haren, yn Grinslân, wurdt wol "it Wassenaar fan it Noarden" neamd, en Vught, yn Noard-Brabân stiet bekend as "it Wassenaar fan it Suden". Yn Nederlân makken miljonêrs yn 2006 0,7% fan 'e befolking út. Guon lannen hawwe relatyf mear miljonêrs, lykas de Feriene Steaten (1%) en Switserlân (2,6%), wylst oare lannen folle mindere hawwe, lykas Brazylje (0,07%).
Sherlock Holmes
Sherlock Holmes (útspr.: [ˈʃɜː(ɹ)lɔk ˈhoʊmz], likernôch " sjuh(r) -lok hoomz ") is in wiidferneamd fiktyf privee-detektive út 'e koarte ferhalen en in hantsjefol romans fan 'e Britske skriuwer sir Arthur Conan Doyle. Yn 'e ferhalen ferwiist Holmes nei himsels as in "riejaand detektive". Hy stiet bekend om in suver wol ensyklopedyske kennis en in talint foar waarnimming, forinsyske wittenskip en logyske riddenearring dy't grinzget oan it fantastyske. Mei dokter Watson as syn selskipsman, hantlanger en biograaf docht er foar partikuliere kliïnten en de Londenske plysje fan Scotland Yard ûndersyk nei moarden en oare misdriuwen dy't gjin oar oplosse kin. Sherlock Holmes waard nei syn yntroduksje yn 1887 alderraarst sa populêr. Doe't Doyle syn protagonist yn 1893 stjerre liet, late dat ta sa'n algemiene en oanhâldende ûntsteltenis ûnder de lêzers dat er min ofte mear twongen waard om Holmes yn 1901 wer nij libben yn te blazen. Yn 'e tweintichste iuw waarden withoefolle films, tillefyzjesearjes en adaptaasjes ta oer media oer Sherlock Holmes makke, mei't de populariteit fan it personaazje nea belune. Tsjintwurdich wurdt yn 'e Westerske popkultuer immen dy't foar de hân lizzende dingen seit as bringt er grut nijs wol op sarkastyske wize mei "Sherlock" oansprutsen.
Namme
De efternamme fan Sherlock Holmes is in frij algemiene Ingelske namme dy't as ien wurdlid útsprutsen heart te wurden: [ˈhoʊmz], likernôch: "hoomz". (En dus net as "hol-mes".) Syn foarnamme is lykwols tige apart en komt frijwol nearne oars foar. De foarnamme wurdt útsprutsen as [ˈʃɜː(ɹ)lɔk], likernôch " sjuh(r) -lok", wêrby't it fan it komôf fan 'e sprekker ôfhinget oft de r útsprutsen wurdt: yn it Britsk-Ingelsk wurdt dy weilitten, mar yn it Amerikaansk-Ingelsk wurdt er útsprutsen.
Ynspiraasje
Sherlock Holmes syn geastlike heit, sir Arthur Conan Doyle, liet him by de beskriuwing fan it personaazje ynspirearje troch syn learaar by syn stúdzje genêskunde, Joseph Bell. De opset fan 'e ferhalen wie lykwols in neifolging fan 'e koarte ferhalen dy't de Amerikaanske auteur Edgar Allen Poe skreau oer in oare bekende fiktive detektive, C. Auguste Dupin (yntrodusearre yn 1841). In oar mooglik foarbyld wie Maximilien Heller, in detektive yn Parys dy't, sechstjin jier foarôfgeande oan 'e publikaasje fan it earste ferhaal oer Sherlock Holmes, troch de Frânske skriuwer Henry Cauvain ôfskildere waard as in deprimearre, asosjale, opiumsmokende alleswitter (in omskriuwing dy't ek fierhinne fan tapassing is op Holmes). It is net bekend oft Doyle de roman Maximilien Heller lêzen hat, mar hy spriek yn elts gefal floeiend Frânsk. Lykas Poe ek die, spjalte Doyle syn haadpersoan (en alter ego) op yn twa personaazjes: de detektive dy't de riddenearrings fan 'e skriuwer staljout en syn selskipsman, it ik-figuer, oan wa't de detektive dy riddenearrings allegeduerigen útlizze moat, sadat er dêr mei-iens ek de lêzer dielgenoat fan makket. Itselde stramyn waard ek troch ferskate neifolgers fan Doyle brûkt.
Persoanlikheid
Sherlock Holmes wurdt troch syn selskipsman en biograaf dokter Watson (it alter ego fan harren beider geastlike heit sir Arthur Conan Doyle) omskreaun as in bohémien yn syn dwaan en litten en syn libbensstyl. Hoewol't er in "kat-eftige" leafde foar persoanlike hygiêne hat, is er ien fan 'e sloarderichste persoanen dy't Watson ea met hat, dy't alles altyd oeral mar omtommelje lit en nea ôfstoffet of húshimmelet. Ek op oare manearen is er eksintryk. Hy jout neat om wat oare lju fan him tinke en is faak bot op it asosjale ôf. De lang pleage Watson hat hiel wat mei him te stellen.
Holmes stiet bekend om in suver wol ensyklopedyske kennis en in talint foar waarnimming, forinsyske wittenskip en logyske riddenearring dy't grinzget oan it fantastyske. By in ûndersyk dêr't er al syn ûnderfining foar nedich is, fleuret er op. Hy hat de flêr fan in showman, wêrby't er syn metoaden en bewiismateriaal faak geheim hâldt oant it lêst mooglike momint, as er dermei foar 't ljocht komme kin op in wize dy't de measte yndruk op syn taharkers makket. Syn útlis begjint er faak mei de wurden "Elementary, my dear Watson" ("Ienfâldich, myn bêste Watson"). (Dat is trouwens in útfynsel fan lettere Holmes-auteurs, mei't dy útspraak yn it wurk fan Doyle net foarkomt.) Fierders hat er gjin muoite mei ligen tsjin 'e plysje of it ynbrekken yn wenten as dêr foar syn ûndersyk ferlet fan is. As er mei in drege saak ompakt, hâldt Holmes soms op mei iten, om't it ferstân neffens him taskerpet as it úthongere wurdt. Ek giet er wol sitten te fioelspyljen as er djip neiprakkesearje moat.
Ut en troch brûkt Holmes ferslaavjende drugs, benammen as er al in hoart gjin stimulearjende saken mear hân hat om te ûndersykjen. Dêrby brûkt er itsij morfine, itsij kokaïne (beide legaal yn it njoggentjinde-iuwske Ingelân). As dokter kart Watson dat sterk ôf en sit er yn oer it effekt fan 'e drugs op 'e geastlike sûnens en it bysûndere yntellekt fan Holmes. Hy kriget Holmes op in stuit safier dat er de drugs gewurde lit, mar Watson merkt op dat de ferslaving fan syn freon "net dea [is], mar inkeld sliept".
Foar froulju oer nimt Holmes in hâlding oan dy't foar it meastepart as negatyf beskreaun wurde kin. Hy jout sels ferskate kearen ta dat er froulju net begrypt en it logyske gefolch is foar him dat er harren nea echt fertrouwe kin. Yn The Adventure of the Lion's Mane skriuwt er: "Froulju haw ik my mar komselden ta oantrokken field, want myn ferstân hat altyd regearre oer myn hert." Watson merkt lykwols op dat Holmes njonken syn ôfkear fan froulju in tige hoaske manear hat om mei harren om te gean: "Hy mocht net oer harren sekse en fertroude harren net, mar hy wie altyd in ridderlike tsjinstanner." Fan gefolgen meie froulju, iroanysk genôch, Holmes oer it algemien graach lije. Mar ien frou hat Holmes grut respekt foar, en dat is Irene Adler, in Amerikaanse dy't foarhinne operasjongster en aktrise wie. Hja komt mar yn ien ferhaal foar, A Scandal in Bohemia, mar mei't se ien fan mar in hantsjefol minsken en de iennichste frou is dy't Sherlock Holmes op syn eigen terrein ferslane, hat se letter faak it ûnderwerp west fan ferhalen oer Holmes troch oare auteurs as Doyle en teffens fan senarioskriuwers.
Attributen
De attributen dy't it meast mei Sherlock Holmes assosjearre wurde, binne syn piip en de deerstalker dy't er as holdeksel draacht. In deerstalker (letterlik: "hartebeslûper") is in pet mei twa kleppen, ien fan foarren en ien fan efteren. Sokke holdeksels wiene assosjearre mei jagers, dêrfandinne de namme. Mooglik dat Holmes ien draacht om't er sels op syn eigen wurkmêd ek in jager is. Dêrnjonken draacht Holmes bûtendoar faak in Inverness cape, in koart manteltsje oer syn oerjas hinne, dat mar oan 'e mul ta rikt, by de kiel slút en gjin mouwen hat. In fergrutglês hat de privee-detektive ek altyd by de hân.
Komôf en famylje
De details oer it libben fan Sherlock Holmes foarôfgeande oan syn aventoeren as privee-detektive binne krap yn 'e koarte ferhalen fan sir Arthur Conan Doyle. Yn augustus 1914 is er sechstich jier, wat betsjutte moat dat er berne is yn 1854. Oer syn âldelju is neat bekend, mar wol merkt Holmes in kear oer syn "foarâlden" op dat dyselden "lânjonkers" wiene. Ek beweart er in kear dat in beppe fan sines de suster wie fan 'e Frânske keunstner Vernet. Dat soe betsjutte dat er fan mingd Ingelsk en Frânsk etnysk komôf is. It wurdt lykwols net fertsjutske oft er it oer Claude Joseph Vernet, Carle Vernet of Horace Vernet hat.
Holmes hat in âldere broer dy't Mycroft hjit, mei wa't er sân jier skeelt. Mycroft wurket by de Britske amtnerij, dêr't er in unike posysje beklaait as in soarte fan minsklik neislachwurk oer alles dat mei regear en behear te krijen hat. Neffens Holmes is Mycroft yntelliginter as hysels en beskikt er oer mear kennis as hysels, mar hat er alhiel gjin belangstelling foar lykwolwat dat him lichaamlike ynspanning kostje soe. Hy jout der de foarkar oan om syn tiid troch te bringen yn 'e Diogenes Club, in deftige heareklub yn Londen.
Begjin as detektive
Neffens Holmes sels ûntjoech er syn metoaden fan observaasje en riddenearring foar it earst doe't er noch studint wie. Syn ierste saken, dy't er ûndersocht as amateur, kamen fan oare studinten oan 'e universiteit. Troch in moeting mei de heit fan in stúdzjegenoat kaam er ta it beslút om privee-detektive fan berop te wurden.
Partnerskip mei dokter Watson
As er seis jier as detektive wurket, moetet Holmes foar it earst John Watson, in âld-legerdokter yn it Britsk-Yndysk Leger en in feteraan út 'e Twadde Britsk-Afgaanske Oarloch. Mei him rekket er goed befreone, wêrnei't Watson syn fêste selskipsman en hantlanger wurdt, mar ek syn biograaf, dy't ferslaggen fan harren saken tegearre optekenet en publisearret. (De koarte ferhalen oer Holmes fan sir Arthur Conan Doyle binne foar it meastepart eins ramtferhalen dy't skreaun binne út it perspektyf fan Watson wei en mei Watson as ik-persoan.) Holmes bekritisearret Watson syn ferslaggen ferskillende kearen as "sensasjoneel" en "populistysk", en fynt dat se syn saken net akkuraat en objektyf genôch beskriuwe. Nei't er sels lykwols inkele saken optekene hat, moat Holmes tajaan dat it noch net sa maklik is om akkuratens te ferienjen mei in goed rinnend ferhaal.
De freonskip tusken Holmes en Watson is de iennichste wichtige relaasje yn it libben fan Holmes. Nettsjinsteande Holmes syn faak botte en noartske wize fan hâlden en dragen, jout er wol deeglik wat om syn selskipsman. As Watson op in stuit ferwûne rekket troch in kûgel, al is it mar in skampskot, skriuwt er letter dat er op dat stuit yn 'e reäksje fan Holmes in flechtich momint lang "in grut hert" seach dat "it grutte ferstân" folslein makket. Holmes seit neitiid tsjin 'e skutter dat dyselde it fertrek net libben ferlitten hawwe soe as er Watson mei syn kûgel deadien hie.
Wurkpaad as privee-detektive
Omreden fan jildkrapte wenje Holmes en Watson op keamers op 221B Baker Street yn Londen, dêr't harren húshâlding berêden wurdt troch harren hospita, frou Hudson. Tegearre binne Holmes en Watson santjin jier oan it wurk as detektives. De kliïntêle fan Holmes rint útinoar fan rike aristokraten en yndustriëlen oant ferearmoede lommerts en gûvernantes. As ynformanten set Holmes gauris in espel strjitjonges yn dy't er de Baker Street Irregulars ("Ungeregelde Troepen fan Baker Street") neamt.
Oan it begjin fan it earste ferhaal is de namme fan Holmes inkeld bekend yn fermiddens fan oare detektives, mar wurket er dochs al gear mei de Londenske plysje fan Scotland Yard, ornaris yn 'e persoan fan ynspekteur Lestrade. Troch de publikaasje fan 'e ferslaggen skreaun troch Watson wurdt Holmes almar ferneamder. De rop dy't fan syn reputaasje giet, nimt sokke foarmen oan dat bûtenlânske keningen en regearings him op in stuit begjinne yn te hieren. In premier en sels de kening fan Bohemen komme persoanlik op 221B Baker Street op besite om syn help yn te roppen, de presidint fan Frankryk kent him it Légion d'Honneur ta by wize fan tank, en twaris wurket Holmes yn opdracht fan it Fatikaan. Ek wurket Holmes ferskate kearen foar it Britske regear yn saken wêrby't de nasjonale feilichheid faai stiet. Hy betanket lykwols foar de ear om ta ridder slein te wurden "foar tsjinsten dy't miskien ienris beskreaun wurde sille".
It Grutte Hiaat
De earste lichting Sherlock Holmes-ferhalen waard tusken 1887 en 1893 troch sir Arthur Conan Doyle publisearre yn it tydskrift The Strand Magazine. Doyle wie lykwols de miening tagedien dat "myn literêre enerzjy net tefolle yn ien kanaal laat wurde moat," dat nei seis jier fûn er it moai west. Yn it ferhaal The Final Problem (publisearre yn 1893 mar spyljend yn 1891) liet er Holmes stjerre yn in klimaktyske wrakseling yn Switserlân mei syn aartsfijân, professor Moriarty, wêrby't se tegearre oer de râne fan 'e Reichenbachwetterfal stoarte.
Nei't er acht jier lang de publike druk wjerstien hie, joech Doyle lang om let ta, wat ek te krijen hie mei syn persoanlike finansjele swierrichheden, en skreau er de roman The Hound of the Baskervilles, dy't yn 1901 en 1902 as fúljeton yn The Strand Magazine publisearre waard. De foarfallen út dat boek spylje foàr Holmes syn dea. Mar yn 1903 publisearre Doyle it ferhaal The Adventure of the Empty House, dat spilet yn 1894; dêryn keart de deawaande Holmes werom en leit er oan in ferbjustere Watson út dat er syn eigen dea yn sêne set hat om syn fijannen te fluch ôf te wêzen. Nei The Adventure of the Empty House publisearre Doyle oan 1927 ta noch sporadysk nije Sherlock Holmes-ferhalen. Holmes-fans tsjutte de perioade fan 1891 oant 1894, tusken syn sabeare dea yn The Final Problem en syn weromkommen yn The Adventure of the Empty House, oan as "it Grutte Hiaat".
Pinsjonearring
Yn it ferhaal His Last Bow wurdt ferteld dat Holmes him weromlutsen hat op in lyts boerespultsje yn 'e Sussex Downs, dêr't er him tenei wije sil oan ymkerij. Dy pinsjonearring as privee-detektive wurdt gjin sekuer jiertal foar jûn, mar men nimt oan dat it net letter wêze kin as 1904, mei't der op weromsjoen wurdt yn it ferhaal The Adventure of the Second Stain, dat foar it earst yn dat jier publisearre waard. Yn His Last Bow geane Holmes en Watson oan it begjin fan 'e Earste Wrâldoarloch noch ien kear oan it wurk om 'e Britske oarlochsynset te stypjen. Der is mar ien oar ferhaal, The Adventure of the Lion's Mane, dat spilet yn 'e jierren fan Holmes syn pinsjonearring.
Sherlock Holmes-searje
Hjirûnder in list fan alle oarspronklike ferskinings fan Sherlock Holmes yn it wurk fan sir Arthur Conan Doyle.
Losse koarte ferhalen
Dit binne losse ferhalen, dy't net opnommen binne yn 'e fiif ferhalebondels. It binne net "echte" Sherlock Holmes-ferhalen, mar parodyen, wêryn't Doyle de draak stekt mei syn eigen personaazje.
Lettere literatuer fan oare auteurs
Sherlock Holmes wie sa'n populêr personaazje, dat ferhalen oer him en dokter Watson nei Doyle syn ferstjerren yn 1930 skreaun binne troch auteurs fan alderlei slach, ûnder wa Anthony Burgess, Neil Gaiman, Dorothy B. Hughes, A.A. Milne, Stephen King, Lois McMaster Bujold, Tanith Lee en P.G. Wodehouse. Ek oare personaazjes út 'e Sherlock Holmes-rige, yn 't bysûnder Mycroft Holmes en Irene Adler, wiene letter haadpersoan yn boeken fan oare skriuwers. Sa waard de roman Mycroft Holmes yn 2015 skreaun troch Anna Waterhouse en de eardere basketballer Kareem Abdul-Jabbar, wylst Carole Nelson Douglas in hiele romansearje oan Irene Adler wijde. Martin Davies skreau in trilogy wêryn't frou Hudson, de hospita fan Holmes en Watson, de sintrale persoan is.
Oare skriuwers betochten personaazjes op basis fan Sherlock Holmes. Sa is yn 'e roman Il Nome della Rosa (1980) fan 'e Italjaanske skriuwer Umberto Eco (dy't letter ferfilme waard as The Name of the Rose mei Sean Connery yn 'e haadrol), de haadpersoan in Sherlock Holmes-eftige fransiskaanske mûnts yn 'e Midsiuwen dy't in rige moarden yn in abdij yn 'e Alpen oplosse moat. Syn namme is frater William fan Baskerville, in dúdlike ferwizing nei de Sherlock Holmes-roman The Hound of the Baskervilles.
Adaptaasjes ta oare media
De ferhalen oer Sherlock Holmes binne ek withoefaak adaptearre ta oare media, lykas toaniel, film, tillefyzje, animaasje en fideospultsjes. Sir Arthur Conan Doyle sels skreau yn 1899 it earste toanielstik oer de ferneamde privee-detektive, dat Sherlock Holmes hiet. It waard opfierd yn Londen mei William Gillette as Holmes. Nei't dyselde it stik sa'n 1.300 kear spile hie, wied er der wol klear mei en naam H.A. Saintsbury de rol oer, dy't it stik nochris mear as 1.000 kear spile. Letter hawwe der noch withoefolle oare toanieladaptaasjes west.
Ek binne der in mear as 250 film- en tillefyzjeproduksjes makke, wêryn't Sherlock Holmes spile is troch mear as 75 ûnderskate akteurs. Sadwaande is Holmes yn it Guiness Book of World Records opnommen as it meast portrettearre literêre personaazje út 'e film- en tillefyzjeskiednis. De earste film oer Holmes wie Sherlock Holmes Baffled, in stomme film út 1900. Letter fertolke Eille Norwood de rol fan 'e privee-detektive yn 47 stomme films (45 koarte films en 2 lange). The Return of Sherlock Holmes, út 1929, wie de earste lûdsfilm oer Holmes.
Fan 1939 oant en mei 1946 spilen Basil Rathbone en Nigel Bruce de rollen fan Holmes en Watson yn 14 Amerikaanske films. Tolve dêrfan, produsearre troch 20th Century Fox, wiene kostúmdrama's, mar twa, dy't makke waarden troch Universal Pictures, lieten de Fiktoriaanske Tiid foar wat it wie en pleatsten Holmes en Watson yn 'e 1940-er jierren, dêr't de detektive it opnaam tsjin 'e nazys. In oare akteur dy't tige bekend waard yn 'e rol fan Holmes wie Jeremy Brett, dy't de rol fan 1984 oant en mei 1994 fertolke yn 'e Britske tillefyzjesearje Sherlock Holmes. Yn 'e film Murder by Decree, út 1978, waard de rol fan Holmes spile troch Christopher Plummer. De rol waard yn 'e parody Without a Clue (1988) spile troch Michael Caine. Yn 'e tillefyzjefilm Sherlock Holmes and the Leading Lady (1991) waard Holmes spile troch Christopher Lee.