cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Olly B. Bommel
Missende nammen
De neikommende nammen binne noch net lokalisearre, faaks om't hja yn ‘e foarkomme yn ferhalen dy't noch neisjoen wurde moatte. (Op it stuit is dat noch: ..it spoek..):
Ter Harst
Ter Harst wie in stins yn de buorskip Stienharst besúdeasten de tsjerke fan Lytsewâld. Fan de stins is neat werom te finen.
De stins wurdt foar it earst neamd yn in oarkunde fan 1479. Der is dan sprake fan Rynnerth oppe Burch en yn 1493 wurdt de stins fermelden as it hûs ter Harst. Mooglik krige Gerkeskleaster de boarch yn eigendom doe't Eve Reyntsz. (of Rynnertsz.) yn 1492 al syn besittings oan dit konvint opdroech.
Om 1580 wennen hjir nei alle wierskyn Pieter Tadema, doarpsrjochter mei syn frou Beyts Romptsdr., in suster fan Jildert Romptsz. fan Rosema-sate. Ek Tjarck Sappes dy't yn oktober 1584 troch Jelger fan Feytsma ta substitút grytman beneamd waard, wenne hjir. Yn 1605 wenne hy yn Kollum as hopman fan in kompanjy soldaten en ferkocht syn hûs en lân op Steenharst.
Earste Opwyk
De Earste Opwyk (Stellingwerfsk en offisjeel: Eerste Opwiek) is in feart yn de gemeente Eaststellingwerf. De feart is in dwersfeart fan de Fochteler Feart benoarden Ravenswâld lân in heidefjild. In opwyk is in dearinnende wyk.
De namme Earste Opwiek jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Eerste Opwijk.
Slach by Turyn (312)
De slach by Turyn wie in fjildslach yn 312 tusken it leger fan Konstantyn I en de troepen fan syn rivaal Maksentius. Dy slach waard wûn troch Konstantyn.
Oanlieding en foarspul
Nei de machtsstriid dy't folge op de dea fan keizer Konstantius Klorus folge yn 308 in ta-inoarkommen tusken de ferskate troanopfolgers. Op de Konferinsje fan Karnuntum waard fêststeld dat Galerius keizer fan it easten bliuwe soe, mei Maksiminus Daia as ûnderkening, en dat Lisinius de macht yn it westen útoefenje soe, holpen troch Konstantyn I. Mar al dizze ôfspraken wurken yn de praktyk net omdat Maksentius, dy't net meidie oan de konferinsje, syn posysje yn Rome net opjaan woe en Lisinius, de oanwizen persoan om him te bestriden, der neat oan dwaan woe. De situaasje waard hieltyd komplekser doe't Galerius ynstee fan Maksiminus Daia, de Caesar fan it easten, Lisinius as opfolger oanwiisde. Al dy ûntwikkelingen joegen Konstantyn de gelegenheid mei Maksentius de striid te sykjen.
Wylst Maksentius him ferskânse yn Rome mei in út 100.000 soldaten grut besteand leger, loek Konstantyn him út Galje wei temjitte mei in heal sa grut leger, dat foar in grut part bestie út veterani. Sy trochkruse de Alpen fia de pas fan de Mont Cenis en moetsje yn Segusia (Susa) de earste wjerstân fan Maksentius syn leger. De stêd waard ynnommen en op befel fan Konstantyn yn de brân stutsen. Mei it stellen fan dy died woe hy oan de befolking fan Itaalje sjen litte dat sy har stêden better net foar him sletten hâlde koene.
Auckamastate
thumb|right|300px|Auckamastate De Auckamastate of Grut-Auckemastate wie in state dy't besuden de tsjerke fan Tearns tsjin de doarpsterp oanstie. Yn de ’Tegenwoordige Staat der Vereenigde Nederlanden’ fan Eekhoff stiet: ''Teerns, een klein en nieuw Dorp, …, zynde de Kerk hier gebouwd door de Familie der Ublema’s, welke hier de eigenerfden zyn. …. Ten Zuiden van Teerns legt Auckema State: van dit geslagt overleed in 1510 zekere Auk Pieters, die getrouwd was met Kempo Donia''. Fan de state is neat werom te finen. De state wurdt yn 1722 tekene troch J. Stellingwerf, op de eftergrûn is de tsjerke fan Himpens te sjen.
De lizzing fan de state wiist op in oantal stimmem dat rjocht joech op goed 6 stimmen. Yn it stimkohier fan 1640 stiet by stim 6 “juffr. Tunnecke van Sande” neamd as eigenaresse en de pleats wurdt dan brûkt troch Jan Douwes.
Yn 1700 wurdt “de ed. hr. jr. Duco Gerrolt van Burmania” as eigener fermelden yn it floreenkohier. Brûker is dan Douwe Jacobs. Hy wurdt oanslein foar 22–21-0, yn ferhâlding mei oare pleatsen de heechste oanslach per bunder. By dizze pleats hearde blykber it bêste lân en it grutste hûs. Jonker Duco wie yn 1700 trouwens ek eigener fan de pleatsen mei stimmen 1, 2 en 4 ûnder Tearns.
Eekhoff hat op syn kaart fan ± 1850 it ikoantsje foar “ferneatige edele state” yntekene mei dêrby skreaun “Gr. Auckama”. Doe wie de state dus wyls ôfbrutsen.
Charleroi
Charleroi wie yn de lette 17e iuw en earste helte 18e iuw ien fan de festingstêden fan de Nederlânske festingsbarriêre yn de Súdlike Nederlannen.
Dielgemeenten
thumb|left|250px
Slach by Turyn (312)
De fjildslach
Troch dat foarfal kantele de slach yn it foardiel fan Konstantyn. It leger fan Maksentius sloech op de flecht en besocht in goed hinnekommen te finen yn Turyn, mar de stedsbefolking wegere om it leger ta te litten. Al gau arrivearre it leger fan Konstantyn, dêr't doe foar de muorren fan de stêd in slachting barde.
Neisleep
Nei it behelje fan de oerwinning by Turyn loek Konstantyn fierder Itaalje yn. Hy fierde syn oerwinning yn Mediolanum (Milaan) en marsjearre rjochting Breskia en Ferona. Keizer Maksentius hie dan wol in slach ferlern, hy wie net ferslein. Al gau soe der in nij treffen komme.
Aldheidkeamer Uldrik Bottema
thumb|right|250px|De waach fan Aldeboarn yn 2007 Aldheidkeamer Uldrik Bottema is in âlheidkeamer yn De Waach oan de Waachstege fan Aldeboarn.
De waach út 1736 wie eigendom fan de herfoarme gemeente dy't it ek ferpachte as tsiis- en bûterwaach. Yn de waach waard ek rjocht sprutsen troch de gritenij. De Aldheidkeamer jout in byld fan Aldeboarn troch de iuwen hinne. Troch de opkomst fan de molkfabriken ferlear de bûter- en tsiiswaach syn funksje. De waach waard doe brûkt troch de gemeente Utingeradiel. Aldeboarn wie destiids haaddplak hjirfan. It gebou is yn 1987 ferkocht oan de Stichting Aldheidskeamer "Uldrik Bottema" dy't der de Aldheidkeamer yn ûnderbrocht hat. Letter is in romte foar wikseleksposysjes oanboud, de Humaldakeamer dy't neamd is nei de earste foarsitter fan de Stichting Paulus Anthonius Humalda (1928-2000). Hjir kinne ek byldzjend keunstners harren wurk tydlik eksposearje. De Stichting Aldheidkeamer "Uldrik Bottema" docht ek war om de pleatslike skiednis libben te hâlden middels swalkrûtes en it útjaan fan brosjueres.
Kolleksje
Op de boppeferdjipping hinget it Guozzeroer dêr't Rink van der Velde syn lêste roman oan wijd hat.
Earste Krúswyk
De Earste Krúswyk (Stellingwerfsk en offisjeel: Eerste Kruuswiek) is in wyk yn de gemeente Eaststellingwerf. De feart rint fan Ravenswâld ôf oan de súdwestkant lâns de Kompanjonsbosken nei de Mennewei. Sydwiken binne de Seisde Wyk oant en mei de Tsiende Wyk.
De wiken yn dit gebiet rinne oer it generaal fan noardeast-súdwest, de krúswiken steane dêr heaksk op, en rinne súdeast-noardwest.
Milaan
Milaan (Italjaansk: Milano, West-Lombardysk: Milan) is de twadde stêd fan Itaalje en de wichtichste yn Noard-Itaalje. De namme komt fan it Latynske Mediolanum wat betsjut "yn de midden fan de flakte" en dat ferwiist nei it feit dat de stêd yn de midden fan de Poflakte leit. De stêd leit noardeastlik fan Turyn en bewesten Ferona.
Milaan is ek haadstêd fan de Italjaanske regio Lombardije. Teffens is it haadstêd fan de provinsje mei deselde namme. Yn de stêd wenje om-ende-by 1,3 miljoen minsken, mar de bewenners fan de stêdekloft derom hinne der by rekkene komt dat wol op fjouwer miljoen. thumb|left|Lizzing fan Milaan
Berne
thumb|right|260px|De "Via Dante" mei de Castello Sforzesco yn Milaan
Johannes Maccovius
Biografy
Maccovius wie in kalvinist, fan de supralapsaryske skoalle, en ponearre tezes mei in kontroversjeel karakter, dy't yn 1616 troch ien fan syn learlingen ferdigene waard. It brocht him yn in kontroverse mei syn kollega Sibrandus Lubbertus, mar dat waard bylein by de Synoade fan Dordrecht yn 1619. De synoade spruts him frij fan ketterij, mar joech gjin oardiel oer syn supralapsarisme en advisearre him om hoedener en freedsumer te hanneljen. (Earder hy er ek al spul hân mei de klassis Frjentsjer).
Maccovius' opfettings oer de Hillige Skrift wiene nochal frijsinnich; hy makke in dúdlik ûnderskied tusken wittenskip en it leauwe yn ferlossing.
Hy hat trije kear troud west; syn earste wiif wie Antje van Uylenburgh, in suster fan Saakje fan Uylenburg. (Yn 1634, doe't Rembrandt Saakje troude, holp hja har sweager nei it ferstjerren fan syn frou.)
Ponthrydyfen
Pontrhydyfen (of Pont-rhyd-y-fen) is in lyts doarp yn Neath Port Talbot yn Wales. 125px|thumb|Akwadukt Pontrhydyfen
Ferneamde lju
Pontrhydyfen wie it berteplak fan de Hollywood-akteur Richard Burton, de teäter- en musicalakteur Ivor Emmanuel, de operasjonger Rebecca Evans en de Welske sjonger en lieteskriuwer Geraint Griffiths. It doarp hat in Richard Burton Appreciation Society.
Earste Wyk
De Earste Wyk (Stellingwerfsk en offisjeel: Eerste Wiek) is in feart yn de gemeente Eaststellingwerf. De wyk rint fan de Opsterlânske Kompanjonsfeart yn Appelskea oer Ravenswâld yn de rjochting fan it Fochtelerfean.
De wiken yn dit gebiet rinne oer it generaal fan noardeast-súdwest, de krúswiken steane dêr heaksk op, en rinne súdeast-noardwest.
De namme Eerste Wiek jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Eerste Wijk.
Fluithûs (Snits)
thumb|Fluithûs It Fluithûs is in wen- en wurkhûs op de hoeke fan it Grutsân en Heechein yn de binnenstêd fan de stad Snits.
It gebou is fan 1968 ôf in ryksmonumint en tanket syn namme oan de wat op in blokfluit lykjende fersiersels boppe de finsters. It gebou is yn of omtrint 1650 boud as keapmanswenning, bysûnder is ek de yngong fan de kelder oan de sydkant fan it gebou (in saneamd pothûs). De gevel bestiet út in beplastere trepgevel mei bôgeblokken.
Tsjintwurdich wurdt it gebou brûkt as bakkerij.
Hockey op de Olympyske Simmerspullen 1968
De Olympyske Simmerspullen 1968, ek wol de XIXe Olympiade neamd, waarden yn 1968 yn Meksiko-Stêd, Meksiko hâlden. It hockey waard hâlden yn it Municipal Stadium.
Municipal Stadium
It Municipal Stadium waard boud yn 1964 en hie plak foar 7.360 taskôgers.
List fan planetoïden 47001-47100
Dit is in list fan planetoïden 47001-47100.
Fiktoriaanske Tiid
thumb|125px|Keninginne Fiktoaria thumb|300px|It Britske ryk yn 1897 De Fiktoriaanske Tiid of it Fiktoriaanske tiidrek wurdt de lange regearingsperioade fan de Ingelske keninginne Fiktoaria (1837 oant 1901) mei oantsjut. De dêrfan ôflate term 'Fiktoriaansk' stiet ek foar de keunststilen, moades, seden en opfettings dy't yn dy tiid benammen yn Grut-Brittanje gongber wienen.
Under Fiktoaria joech Ingelân de toan oan yn de wrâld en wie it Feriene Keninkryk in wrâldryk (Britannia rule(s) the waves). De Yndustriële Revolúsje hie soarge foar in grutte technologyske foarsprong en in bloeiende ekonomy.
Yn de Fiktoriaanske Tiid wiene hja tige keken. It is net om de nocht dat de Fiktoriaanske Tiid bekend stiet as 'de iuw fan de kekenens'.
It wie ek de tiid fan it kolonialisme, ymperialisme en de sosjale ûngelikenens en de tiid dat de streamingen fan de romantyk, it kommunisme en it anargisme ûntstienen.
Eleminten fan de Fiktoriaanske libbenshâlding binne: konservatisme, selsfoldienens, strange fatsoensnoarmen, nochterens en in bytsje gefoel foar humor. De begoedige boarger joech de toan oan; frommens en ynbannigens wienen de deugden dy't elts beoefenje moast; it uterjen fan seksualiteit en erotyk yn it iepenbier wienen taboe. In skaaimerk fan dy tiid is ek de dûbele moraal op seksueel gebiet (folslein ferskillende noarmen foar man en frou). 'Earberens' wie foar froulju it meast wichtige ideaal. Manlju mochten har wol fermeitsje yn it grut tal ynformele bordelen, dêr't bygelyks Londen fan optilde, at sy it mar net oan de grutte klok hongen. De wolfeart en selsfoldienens fan it boargerdom wurde wjerspegele yn de Fiktoriaanske styl.
Yn it generaal hearske de oertsjûging fan de superioriteit fan de westerske beskaving dy't it 'ûnbeskaafde' part fan de wrâld 'rêde moast fan har barbaarske gewoanten' en it kristendom bringe moast (The white man's burden). In optimistysk foarútgongsleauwe wie de noarm yn Europa en Amearika; dat soe sa bliuwe oant de desyllúzje fan de Earste Wrâldkriich.
Bart Helmholt
thumb|Bart Helmholt thumb|Mei it Nederlânsk rekord yn Burgum
Bart Helmholt (Heerlen, 19 augustus 1982) is in Fryske Fierljepper út Noardburgum. Helmholt komt út yn de Senioaren Topklasse foar de Ljeppersklup Bergum. Hy waard earste yn it klassemint fan it Frysk Ljeppersbûn (FLB).
It persoanlike rekord fan Helmholt is tagelyk ek it Fryske en Nederlânske senioaren ljeprekord. Op 5 augustus 2010, kaam Helmholt op de thúsbarte fan syn klup yn Burgum oant de 21,26 meter. Hy ferbettere dêr syn eigen rekord wat hy in jier earder op it Nederlânsk kampioenskip yn Jaarsveld op 21.01 brocht hie. Bart Helmholt is de iennichste ljepper dy't oer de 21 meter ljept hat. Op 27 augustus 2011 sprong Helmholt yn Linschoten in nij Nederlânsk rekord fan 21.51 meter. Op 10 septimber 2011 sprong Helmholt yn Amersfoort 22.34 meter.
Eeltsjemar
thumb|De Eeltsjemar yn 2020 De Eeltsjemar is in mar fan sa'n 50 hektare yn de gemeente Dantumadiel. De mar leit healwei tusken Readtsjerk en Rinsumageast, mar yn 'e himrik fan Rinsumageast. Yn 1997 hat de gemeente oan de kant fan Rinsumageast in terrein foar dei-rekreaasje oanlizze litten oan de wei Tuskenmarren. It is der simmerdeis drok. Troch de keale omkriten is it in gaadlik wetter om te silen en te kitesurfen. Yn 2006 is der in soad sân út it marke sûge.
Oan de noardkant ferbynt de Ingeloane it Eeltsjemar mei de Wide Moark oer de De Moark.
De namme Eeltsjemar jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Eeltjemeer.
Eksmoarster Opfeart
De Eksmoarster Opfeart of Eksmoarder Opfeart is in Opfeart yn de gemeente Súdwest-Fryslân. De opfeart rint fan Eksmoarre nei de noardliker lizzende Makkumer Feart.
Keats!
Keats! is it bûnsblêd fan de KNKB. Oant 2016 hiet it Wis-In. It blêd ferskynt alve kear jiers. Yn it blêd wurdt foarútsjoen nei kommende keatspartijen en weromsjoen op partijen dy't west hawwe. Fierder fraachpetearen mei keats(t)ers, meidielings fan de KNKB en útspraken fan de strafkommisje. Under oare de Fryske skriuwer Pieter Breuker skriuwt ferhalen yn Keats!.
Toppenhústerbrêge
thumb|Toppenhúster brêge De Toppenhústerbrêge is in baskulebrêge yn de stêd Snits.
De brêge is boud yn 1938 en foarmet de oerspanning fan de stedsgrêft. De brêge hat in betsjinningshûs mei puntdak en wurdt faak draaid.
Wraamd
Yn july 2010 waard de brêge wraamd troch in 85 meter lange tanker. Neffens de plysje hie de Tsjechyske skipper in ferkearde ôfslach nomd op it Prinses Margrietkanaal. De skea wie grut en waard inkele moannen letter wersteld.
Berneboek
In berneboek is in boek skreaun en útjûn foar bern.
Berneboeken binne oanpast oan de lêzers, de bêrn. Dat betsjut net allinnich dat se oars binne as boeken foar grutte minsken, mar ek dat berneboeken foar lytse bern oars binne as dy foar grutte bern.
Foarbylden fan berneboekerigen:
Swadesh-list Frysk
Dit is in Swadesh-list foar it Frysk.
In Swadesh-list is in standertwurdlist foar ûndersyk nei taalsibskip, oarspronklik yn it Ingelsk opset troch de antropolooch Morris Swadesh. Dit is in list foar it Frysk. (Lofts stean de nûmers fan de ferkoarte list.)
Jitske Kingma
thumb|right|350px|Jitske Kingma Jitske Kingma (Ljouwert, 17 maaie 1959) is in Frysk skriuwster dy't ek yn it Nederlânsk publisearret. Boppedat wie se redaksjelid fan it Fryske literêre tydskrift De Moanne. Hja is ek selsstannich útjouster.
Eftergrûn
Jitske Kingma, fan boere-komôf, folge oan de Pedagogyske Akademy yn Ljouwert in oplieding ta ûnderwizeres. Dêrnei wurke se as korrektrise by in drukkerij, oant se genôch fertsjinne hie om twa jier troch Aazje, Austraalje en Israel te reizgjen. De ferhalen dy't se dêroer skreau waarden publisearre yn it tydskrift Frysk & Frij, wêr't se nei weromkomst yn Fryslân foar wurke. Dêrnei wurke se fjirtjin jier as free-lancer foar it Frysk Deiblêd, úteinlik as sjef fan de redaksje. Ek wurke se hast acht jier lang by ynternetútjouwerij Gopher. Yn 2007 begûn se yn Ljouwert in eigen bedriuw, Utjouwerij Elikser.
Literêre aktiviteiten
Kingma debutearre yn 1989 mei In dûk yn 'e Ganges, in "romantisearre reisferhaal", skreaun op basis fan de oantekenings dy't se op har reizen makke. Dit boek waard troch resinsinten ûngelyk beoardield. Henk van der Veer priizge yn it Snitser Njsblêd benammen de wize wêrop Kingma de sfear en de wederwaardichheden fan de twa froulike reisgenoaten beskreaun hie. Durk van der Ploeg wie yn de Ljouwerter Krante lykwols negatyf: hy miste in spanningsopbou en steurde him oan it yn syn eagen minne taalgebrûk fan Kingma. Oer dat lêste bliek Anne Wadman yn Frysk & Frij minder te fallen, al fûn hy ek de dialogen "oan de stive kant". Kingma bewearde dat de krityk fan Van der Ploeg har ta striid prikele en stelde mear wearde te hechten oan it oardeel fan in freondinne. Dat dit yn werklikheid oars lei, bliek út it feit dat it oant 1999 duorje soe eardat har twadde publikaasje ferskynde, In twadde libben, in iepenhertige beskriuwing fan it ûntstean fan In dûk yn 'e Ganges. Hjiryn waard dúdlik dat nettsjinsteande har wurden Van der Ploegs besprekking Kingma wier wol rekke hie.
Kingma is sûnt 2000 lid fan de redaksje fan it literêre tydskrift Trotwaer (yn 2002 opgien yn De Moanne), wêryn't hja geregeld publisearret. Yn 2005 makke se diel út fan de sjuery fan de Gysbert Japicxpriis.
Nyk de Vries
thumb|right|400px|Nyk de Vries Nyk de Vries (Noardburgum, 2 jannewaris 1971) is in Fryske muzikant en skriuwer fan proazagedichten.
DJ (Star Wars)
DJ (Ingelske útspr.: [ˈdiːʤeː], likernôch " dii -dzjee") is in fiktyf personaazje fan minder belang út 'e Star Wars-franchise. Hy komt foar yn Star Wars: Episode VIII – The Last Jedi, it middelste diel fan 'e Star Wars-ferfolchtrilogy, út 2017. It personaazje waard betocht troch regisseur en senarioskriuwer Rian Johnson. DJ is in synyske hacker dy't troch Finn en Rose Tico yn 'e earm nommen wurdt om it Ferset te helpen, mar harren úteinlik ferriedt. It personaazje fan DJ waard fertolke troch akteur Benicio del Toro.
Persoanlikheid
De man dy't bekend kommen is te stean as 'DJ' is in dief en in hacker. De namme dy't er brûkt is eins in ôfkoarting foar syn persoanlike motto Don't Join ("Wurd Gjin Lid" of "Jou Dy Der Net By"). Dat jout utering oan syn gebrek oan leauwe yn goed en kwea; ynstee sjocht er inkeld griistinten dêr't oaren swart en wyt sjogge. Foar him is der sadwaande net folle feskil tusken de faksistoïde Earste Oarder, dy't de oerhearsking fan it hiele Stjerrestelsel neistribbet, en it Ferset, dat soks besiket tsjin te kearen om 'e demokrasy te bewarjen. Foar DJ binne der mar twa kanten: dy fan himsels en dy fan alle oaren, en de iennichste kant dêr't hy oan stiet, is syn eigen.
Nyk de Vries
Skriuwer
Syn debútroman "Rezineknyn", yn 2000 útjûn troch Utjouwerij Frysk en Frij, spilet him foar in grut part ôf yn syn bertedoarp. Yn 2003 ferskynt de Nederlânske oersetting as Rozijnkonijn. Nyk de Vries foarmet mei Meindert Talma de redaksje fan it Frysktalich moanneblêd De Blauwe Fedde, dêr't yn 2001 yn boekfoarm de libbensferhalen fan 15 eigensinnige Friezen fan ferskynden ûnder de titel De Blauwe Fedde yn petear (Friese Pers). Yn 2006 ferskynt de roman 'Prospero', wêrfoar't in Nederlânske oersetting makke wurdt.
Yn it literêre tydskrift Hjir publisearret Nyk de Vries al sûnt 2003 syn proazagedichten. Dy binne opnommen yn Motorman dat in 2007 tagelyk ek yn it Nederlânsk ferskynde. Mei Meindert Talma, Albertina Soepboer, Tsead Bruinja, Jaap Krol en Abe de Vries foarmen se in nije generaasje Fryske skriuwers dy't út Grins wei ek it nije medium ynternet brûkten om de Fryske literatuer ûnder de oandacht te bringen.
DJ (Star Wars)
Yn The Last Jedi
Under de oarloch fan it Ferset tsjin 'e Earste Oarder fêstiget DJ him yn Canto Bight, in kasino-resort foar de superriken op 'e planeet Cantonica. Dêr brûkt er syn hackersfeardichheden om 'e kasino's en de kasinogasten jild ôfhandich te meitsjen. Lang om let rint er tsjin 'e lampe en bedarret er yn it pleatslike tichthûs. Dêr wurde letter dy jûns, lykas te sjen yn Star Wars: Episode VIII – The Last Jedi (2017), de âld-stoarmtroeper Finn en de monteur Rose Tico by him yn 'e sel pleatst. Dy beide binne op in misje om 'e troch de stjerreslachskippen fan 'e Earste Oarder efterfolge float fan it Ferset te rêden,
Finn en Rose binne fan doel it apparaat op it fijannige flaggeskip, wêrmei't de Earste Oarder de fersetsskippen sels troch de hyperromte folgje kin, te sabotearjen. Finn, dy't yn it ferline as stoarmtroeper oan board fan it flaggeskip tsjinne hat, wit wêr't it apparaat is, en Rose hat de technyske knowhow om it te fernielen sûnder dat de Earste Oarder it daliks merke sil. Mar se binne in koadebrekker nedich om yn 'e romte fan it apparaat te kommen, dat efter slot en skoattel bewarre wurdt. Fersetssympatisante Maz Kanata hat harren ferwiisd nei in master-koadebrekker dy't se fine kinne yn ien fan 'e kasino's yn Canto Bight, mar ear't se mei dyselde kontakt lizze kinne, wurde se troch de pleatslike plysje mei stroomstjitwapens oermastere en yn it tichthûs smiten foar foutpartkearjen, mei't se harren romtefear op in iepenbier strân oan 'e grûn setten hawwe.
Swynsmastate
De Schotanuskaart fan 1634 jout de namme Swynsma net. Op de TMK fan 1851-55 en yn de Atlas fan Eekhoff (1849-59) stiet Swynsma State oanjûn as in pleats, krekt boppe it krúske (de tsjerke) yn Hantumhuzen. De namme Swynsma wurdt yn it ûnthâld holden troch de namme fan it hûs oan de Wierumerwei nr. 6 Lyts Swynsma. Ien fan de eardere eigeners en brûkers wie Gosse Gerrijts Heringa, (* 1644 -, † Hantumhuzen, 14 maaie 1701), ûntfanger fan Nes en troud yn Hantum/Hantumhuzen op 23 juny 1672 mei Trijntje Wobbes, in widdo fan it Kollumer Nijlân.
Nyk de Vries
Skriuwer
Yn 2010 ferskynde Per ongeluk reed ik naar het zuiden en it jier dêrop noch in bondel mei proazagedichten: De dingen gebeuren omdat ze rijmen.
DJ (Star Wars)
Yn The Last Jedi
Yn 'e sel oerlizze Finn en Rose oer hoe no fierder, en DJ kin harren petear folgje. Hy biedt oan om harren koadebrekker te wêzen, mar Finn en Rose stegerje him ôf. Nettsjinsteande dat binne se ûnder de yndruk as er himsels (en dêrmei ek harren) sûnder muoite út 'e sel lit troch it slot te hacken. Se geane ferskillende kanten út, en DJ komt BB-8 tsjin, de robot fan Finn en Rose, dy't op eigen manneboet in befrijingsaksje op tou set hat. Finn en Rose besykje werom te gean nei it kasino, mar krije al rillegau de plysje wer efter harren oan. Mei de help fan in keppel fathiers, semy-yntelliginte racedieren dy't troch harren eigners mishannele wurde, en de minskebern dy't de bisten fersoargje, witte se te ûntkommen nei it strân. Harren romtefear wurdt troch de plysje oan grôt sketten, en fierderop reitsje se ynsletten oan 'e top fan in heech klif. Se wurde rêden troch DJ en BB-8, dy't tegearre in romteskip stellen hawwe.
Nyk de Vries
Skriuwer
Nyk de Vries waard 21 novimber 2019 yn Ljouwert troch deputearre Sietske Poepjes beneamd ta de twadde Dichter fan Fryslân; hy folge Eeltsje Hettinga op.
Muzikant
Muzikaal begûn de Vries syn karriêre as sjonger fan gitaarband The Amp, letter makke hy diel út fan de Frysk/Grinzer band Meindert Talma & the Negroes.
DJ (Star Wars)
Yn The Last Jedi
Mei-inoar reizgje se werom nei de fersetfloat, dy't noch altyd efterfolge wurdt troch de float fan 'e Earste Oarder. Finn, Rose, BB-8 en DJ witte tanksij de hackerskwaliteiten fan DJ ûngemurken oan board fan it fijannige flaggeskip te kommen. It slagget harren en berik de romte fan it apparaat wêrmei't de fersetsfloat troch de hyperromte folge wurdt, mar ear't se dat sabotearje kinne, wurde se dêr trappearre troch Finn syn eardere befelfierend ofsier, kaptein Phasma. Dyselde lit harren yn 'e hechten nimme.
DJ hat fersetsofsier Poe Dameron oer de radio tsjin Finn sizzen heard dat de opfarrenden fan 'e Raddus, de lêst oerbleaune kruser fan it Ferset, harren romteskip yn kamûflearre transportskippen ferlitte sille om nei de planeet Crait te flechtsjen, dêr't se deun bylâns komme. Hy keapet no syn frijheid troch dy plannen te ferrieden oan generaal Hux, dy't it befel oer de float fan 'e Earste Oarder fiert. Hy wurdt dêrfoar beleanne en mei dan it flaggeskip fan 'e Earste Oarder ferlitte nei't er Finn en Rose op it hert drukt hat dat it neat persoanliks is. DJ lit harren efter om eksekutearre te wurden troch Phasma en har stoarmtroepers.
Keppelings om utens
List of Star Wars characters
Desersje
Desersje (fan it Frânske désertion) is it permanint ferlitten fan in kriichsmacht sûnder dêr tastimming foar krigen te hawwen. Dat is in misdriuw dêr't swiere straffen op steane. Immen dy't him oan desersje skuldich makket, is in deserteur; it begean fan desersje is desertearjen. De bedoeling om net mear werom te kearen ûnderskiedt desersje fan in minder earnstich fergryp, dat ferskillende nammen hat, lykas net-tastiene ôfwêzigens of absinsje sûnder ferlof. It wegerjen fan militêre tsjinst as gewissebeswierde is gjin desersje. As ferskynsel kaam desersje al foar yn 'e Aldheid en it is nea wer ferdwûn. Redens foar desersje kinne bgl. wêze: leffens, ûnwennigens (nei hûs), oarlochswurgens of abominale libbensomstannichheden oan it front. Yn kriichsmachten dy't gebrûk meitsje fan hierlingen of tsjinstplichtigen, sil desersje mear foarkomme as mank beropsmilitêren. Om't in kriichsmacht al syn slachkrêft kwytreitsje kin as in protte soldaten desertearje, besiket de legerlieding ornaris út alle macht it near op desersje te lizzen. Deserteurs wurde, ynsafier't se pakt wurde, berjochte troch de kriichsrie.
Yn Nederlân is desersje as misdriuw fêstlein yn kêst 100 fan it Wetboek fan Militêr Strafrjocht. Desersje wurdt dêr omskreaun as in net-tastiene ôfwêzigens dy't langer duorret as 30 dagen of, yn tiid fan oarloch, langer as 7 dagen. Der is al sprake fan desersje by koartere ôfwêzigens as de dieder dêrmei besiket him oan syn tsjinstplicht te ûntlûken of om oer te rinnen nei de fijân. Ek is it desersje as in militêr troch syn net-tastiene ôfwêzigens in útstjoering nei it bûtenlân misrint. De straf foar desersje is yn Nederlân 2 jier finzenisstraf of in boete fan 'e fjirde kategory yn tiid fan frede, of 71/2 jier finzenisstraf of in boete fan 'e fyfde kategory yn oarlochstiid. Dat is noch frij myld; fral yn it ferline stie yn in protte lannen op desersje yn oarlochstiid de deastraf. Yn guon lannen is dat no noch sa. Yn Nederlân waard by de Dútske ynfal yn maaie 1940 in sersjant Chris Meijer foar desersje eksekutearre. Dat barren waard letter faak bekritisearre.
Woelwyk
Woelwyk of Woelwijck wie in bûtenpleats oan de Swarteweisein yn Tytsjerk yn de gemeente Tytsjerksteradiel. Fan it hûs is neat werom te finen.
It is ek witten dat it hûs op 3 april 1756 ferkocht waard, krektas letter op 30 septimber 1772 en op 4 maaie 1773. Yn 1773 hie it hûs in allee fan linebeammen en hat dêrfoar bewenne west troch wilen doarwarder Adema. Yn de Frânske Tiid 1789 - 1811 waard it earst bewenne troch Albert Rinnerts van der Bij en dêrnei sûnt 6 febrewaris 1808 troch Servaas van den Berg. Servaas wie karmaster fan hynders en nei syn dea waard it hûs troch syn erfgenamten ferkocht op 15 augustus 1812.
Friezendroapen
It Friezendroapen (Dútsk: Friesen-Droapen) is in twa- of trijedeisk Frysk kultureel festival. It festival wurdt alle trije jierren op it Hilgelân holden en lûkt alle kearen wer tûzenen minsken nei it eilân. Troch it meielkoar oparbeidzjen fan de Fryske Rie, de gemeente Helgolân en de Dútske dielsteat Sleeswyk-Holstein wurdt it feest mei mooglik makke. It Friezendroapen hie oant 1998 de namme ‘Sternfahrt der Friesen’.
It festival moat in yndruk jaan fan de Fryske poadiumkultuer tusken de Iselmar en de Dútsk-Deenske grins. De bydragen komme út Noard-, East- en Westerlauwersk Fryslân. Fêste ûnderdielen fan It Friezendroapen binne it folksdûnsjen yn tradisjonele klaaiïng, de optredens yn de Nordseehalle en de Ynterfryske tsjerketsjinst op de lêste dei.
Woelwyk
It "bûten" Woelwyk stiet yntekene op in âlde kadasterkaart besuden it lângoed Vijversburg tusken Toutenburch en Hanenburch yn, mar dan oan de oare kant fan de wei, oan de westkant besuden de Bos fan Ypeij. It bûten moat ôfbrutsen wêze foar 1855, lykas de bûtens Hanenburch en Tsienkamp, om't it lân dêr't se op stien hawwe moatte yn dat jier eigendom fan de famylje Looxma-Ypeij wie, dy't op Vijversburg wenne.
Stege
Yn stêden dy't in foar it grutste part midsiuwsk strjittepatroan hawwe, lykas de binnenstêd fan Amsterdam, wiene fan âlds in soad stegen. Se ûntsleaten oarspronklik de iepen romte achter gebouwen oan strjitten en grêften. Earmelju, it grutste part fan de befolking, wennen oant 1900 en ek noch wol dêrnei massaal oan stegen en gloppen. De parten fan in stêd of doarp mei stegen waarden faak oantsjut as efterbuert of sloppewyk. Ek yn lytsere plakken wiene stegen dêr't minsken fan lege stân yn primitive omstannichheden ticht opelkoar libben hiel gewoan.
In al yn de sechstjinde iuw bekende útdrukking seit dat "men stegen voor straten moet kennen". Dêrmei waard bedoeld dat men ûnderskied meitsje moast tusken minsken fan ferskate rang en stân en dêrmei rekken hâlde moast.
Doarpen hawwe ek stegen, meastentiids om de tsjerke hinne.
Regionale beneamingen foar in stege of gloppe binne:
Fuotbal op de Olympyske Simmerspullen 1928
200px|thumb|right|It Olympysk Stadion fan 1928
Algebra
De algebra is en part fan wiskunde dêr't letters (a, b, c,..) of oare symboalen brûkt wurde om ûnbekende oantallen te oan te jaan.
Yn algebra wurdt optellen, ôflûken, fermannichfâldigjen en dieling brûkt om oantallen (wearden) yn in probleem (fergeliking) fan wiskunde te finen as't se ûnbekend binne.
Fuotbal op de Olympyske Simmerspullen 1928
De Olympyske Simmerspullen 1928, offisjeel de Spullen fan de IXe Olympiade, wie de achtste Spullen yn de rige fan de moderne Olympyske Spullen. De Spullen waarden organisearre yn Amsterdam, Nederlân. De finale fan it fuotbal waard hâlden yn it Olympisch Stadion.
Algebra
Mei oare wurden:
Fuotbal op de Olympyske Simmerspullen 1928
Treasttoernoai
Nei it toernoai waard der noch in treasttoernoai spile dat organisearre waard troch de FIFA. Lannen dy't yn de Spullen útskeakele waarden, mochten har dêr foar ynskriuwe. Dat treasttoernoai makke gjin ûnderdiel út fan de Spullen.
Algebra
Dizze hjit "de elemintêre algebra" of de basisalgebra. Der binne ek de:
De algebra kin brûkt wurde om echte problemen op te lossen omt wat de regels fan algebra ek yn it echte libben jilde en getallen brûkt wurde kinne om de wearden fan echte dingen te fertsjintwurdigjen.
It skriuwen yn algebra
It optellen fan z by y (of y en z) wurdt skreaun as y + z.
It ôflûken fan z fan y (of y minus z) wurdt skreaun as y - z.
It fermannichfâldigjen fan y en z (of y kear z) kin op 4 manieren skreaun wurde: y × z, y*z, y(z), of yz. yz is de meast brûkte foarm om it produkt fan y en z te skriuwen yn algebra.
It dielen fan y troch z wurdt skreaun as y */* z of y/z. y/z is de meast brûkte foarm.
Skiednis
It wurd "algebra" is in Latynske foarm fan it Arabyske wurd الجبر‎, al-jabr ("it wer gearbringen fan brutsen dielen") en komt fan it boek fan wiskunde Al-Maqala fi Hisab-al Jabr wa-al-Muqabilah ("Essay op de Berekkening fan Oerdracht en Fergeliking") skreaun yn 'e 9e iuw troch de ferneamde Perzyske wiskundige Mohammed ibn Moesa Kwarizmy, dy't berne wie yn Kharazm yn Iran. It boek waard yn de 12e iuw nei Europa brocht en oerset yn it Latyn. It boek krige doe de namme "Algebra".
Wolkekliuwer
right|thumb|300px| [[Burj Khalifa, op dizze foto noch yn oanbou, is mei 828 meter op it stuit (2010) it heechste gebou fan de wrâld ]]
In wolkekliuwer, ek wol wolkeklauwer, is in bysûnder heech bouwurk dat brûkt wurdt om yn te wurkjen as wenjen.
Moderne fiifkamp op de Olympyske Simmerspullen 2004
200px|thumb|right|It ûnderdiel [[fjildrinnen fan de moderne fiifkamp 2004]]
Wolkekliuwer
Wolkekliuwers ferskille fan gewoane gebouwen en hûzen yn technyske opsichten. Gebouwen oant likernôch fjouwer ferdjippings kinne noch droegen wurde troch de muorren fan it gebou, mar by hegere gebouwen kin soks net mear. By wolkekliuwers krijt it bouwurk stipe fan in skelet. De muorren hingje dan as in gerdyn by in rút, de namme foar sa'n manier fan bouwen is dan ek in gerdynmuorre.
By de bou fan wolkekliuwers moat ek rekken hâlden wurde mei de hurde wyn. De wyn op hegere hichten giet hurder as op de grûn, dat op hegere hichten komt der mear druk op it gebou te stean. Guon yngenieurs sizze dat de wyn in wichtigere faktor is as it gewicht fan it gebou.
Definysje
Der is gjin offisjele definysje of hichte fan wêrôf in gebou klassifisearre wurde mei as in wolkekliuwer. Of in gebou beskôge wurde kin as in wolkekliuwer hinget fan ferskate saken ôf. Benammen tiid en plak binne bepalend, mar ek de relative hichte spilet in rol as it giet om it jaan fan de term wolkekliuwer oan in gebou.
De term wolkekliuwer waard foar it earst oan gebouwen jûn dy’t yn de lette 19e iuw yn Chicago en New York boud waarden. De gebouwen hjirre krigen in soad bewûndering fan de minsken. Lange tiid is tocht dat de tradisjonele definysje fan in wolkekliuwer begûn mei it Home Insurance Building (1885) fan tsien ferdjippings heech yn Chicago, it gebou waard yn 1931 ôfbrutsen. Dit gebou krige op basis fan de wize fan bouwen de term “ earste wolkekliuwer”. Mar hjoed de dei komt men dêr op werom. Neffens Gerald R. Larson, professor arsjitektuer oan de Universiteit fan Cincinnati, hat men net nei genôch kriteariums sjoen foar it tawizen fan de term wolkekliuwer oan it Home Insurance Building. Neffens de kriteariums dy't Larson brûkt is it Equitable Life Assurance Building yn New York City de earste wiere wolkekliuwer.
Letter waard de definysje fan wolkekliuwer feroare troch arsjitektoanyske skiedkundigen, basearre op technyske foarútgong yn de jierren 1880 dy’t der foar soarge hienen dat gebouwen mei meardere ferdjippings boud wurde koenen. Dizze nije definysje wie basearre op stielskelet, dêrfoar waard út gong fan gebouwen dy’t boud wienen mei mitselwurk, sokke gebouwen kamen oan harren limyt yn 1891 mei de bou fan Monadnock Building yn Chicago. Philadelphia’s City Hall (Stêdshûs fan Philadelphia) út 1901 hat noch altyd it rekord as it heechste mitselwurkgebou fan de wrâld mei 167 meter.
Emporis Data Committee, in ynternasjonale organisaasje dy’t in list fan hege gebouwen oeral op de wrâld byhâld, definiearret in wolkekliuwer as folcht: In gebou mei meardere ferdjippings dêr’t de arsjitektyske hichte yn alle gefallen 100 meter fan is.
It bewenberheidskriterium dy't yn guon definysjes opnaam is ûnderskied wolkekliuwers fan tuorren en mêsten.
Foar de 19e iuw
thumb|right|De Piramide fan Cheops hat foar tûzenen jierren it heechste gebou fan de wrâld west. thumb|right|De Twa Tuorren fan Bologna.
De beskavings út de Aldheid hienen net de technologyske mooglikheden om wolkekliuwers te bouwen sa't dy yn de moderne tiid makke binne. Dochs binne der ferskate bouwurken út de Aldheid dy't wat de hichte oanbelanget sawat yn deselde kategory falle as hjoeddeiske wolkekliuwers. De Egyptyske piramiden - lykas de Piramides fan Gizeh - dy’t om 2500 foar Kristus boud waarden, kinne as de earste wichtige hege gebouwen yn de skiednis fan de boukeunst sjoen wurde. De heechste fan de trije Piramides fan Gizeh, de Piramide fan Cheops, hie oarspronklik in hichte fan 146 meter (op it stuit 137 meter).
Yn it gebiet fan it hjoeddeiske Gûatemala hat it Maya-folk om 500 foar Kristus hinne mei it timpelsintrum fan Tikal, dat earder bestie út mear as 3.000 bouwurken, de earste “wolkekliuwers” op it Amearikaanske kontinint boud. De seis timpelpiramiden hawwe 69 meter heech west.
It delsetten fan gebouwen dy’t “nei de himmel ta rikten” wie foar de measte âlde beskavingen in utering fan macht en it sjen litten fan technyske ûntjouwing. Yn de 20e en 21e iuw binne wolkekliuwers noch hieltyd bouwurken dêr't sommige minsken en bedriuwen graach mei pronke.
De Piramiden fan Gizeh bleaunen foar tûzenen jierren de heechste bouwurken fan de wrâld. Neffens alle wierskyn kaam der mei de bou fan de Lincoln Katedraal yn de 14e iuw pas wer in nij hichterekord, mar dat is net wis. Pas yn 1884, mei de bou fan it Washington Monumint wie der in oar type gebou, dat grutter wie as in katedraal. Lykwols binne de piramiden en katedralen en monuminten noch gjin gebouwen dêr't minsken wurkje of wenje, wat wol gewoan is yn wolkekliuwers.
Hege gebouwen, wêrfan sommige wol mear as tsien ferdjippings heech, waarden boud yn de tiid fan de Romeinen. It is bekend dat guon fan dy gebouwen wol mear as 200 treeën hienen. Augustus Oktavianus begûn mei de bou fan soksoarte gebouwen tusken de 20 en 25 meter heech. Yn de ûnderste ferdjippings sieten faak winkels of der wennen rike minsken, wylst de hegere ferdjippingen ferhierd waarden oan de legere klassen.
De stêdssilhûetten fan guon grutte Midsiuwske stêden hienen in grut tal hege tuorren. Rike famyljes bouden dy tuorren foar ferdigening en status. Bygelyks de Tuorren fan Bologna út de 12e iuw. Yn dy tiid binne der sa'n 80 oant 100 fan sokke tuorren boud, de heechste komt oan de 97,2 meter. Yn Florâns waard yn 1251 in wet ynsteld dy’t sei dat de gebouwen net heger as 26 meter wêze mochten. Sels fan lytse stêden as San Gimignano is bekend dat der ea 72 tuorren stien hawwe, dy't soms wol om de 50 meter hienen. De Skierstins yn Feanwâlden is noch in geef oerbliuwsel fan in ferdigeningstoer út de midsiuwen.
Yn de Midsiuwen hie de Egyptyske stêd Fustat in soad hege gebouwen. Nasir Khusras skreau yn de 11e iuw dat guon gebouwen 14 ferdjippings hienen, mei daktunen en wetterrêden foar yrrigaasje. Kairo hie yn de 16e iuw hege gebouwen wêrfan de ûnderste twa ferdjippingen foar kommersjele doelen brûkt waarden en de ferdjippings dêrboppe as wenromte. In âlde stêd dy’t hast hielendal út heechbou bestie wie de stêd Shibam yn Jemen yn de 16e iuw. Shibam hie sa likernôch 500 tuorren dêr't minsken yn wenje koenen. Eltse toer wie tusken de fiif en alve ferdjippings heech. Eltse flier wie foar ien famylje. Shibam hat noch hieltyd de heechste klaaistienen gebouwen fan de wrâld, guon fan de gebouwen binne mear as 30 meter heech.
In iermodern foarbyld fan bewenbere heechbou wie yn Edinboarch, Skotlân, yn de 17e iuw. Dêr stie in ferdigeningswâl dy’t de grinzen fan de stêd oanjoech. Om't der net in soad romte wie, waarden de huzen de hichte yn boud. Gebouwen fan alve ferdjippings heech wienen gewoan yn de stêd, en der hawwe bouwurken west dy't 14 ferdjippings heech wienen. In soad fan dy gebouwen binne no noch te sjen yn it âlde sintrum fan Edinboarch. It âldste bouwurk fan izer is de Flaxmole yn Shrewsbury, Ingelân. It waard boud yn 1797 en wurdt sjoen as ien fan de earste wolkekliuwers. De toer yn Shrewsbury foldocht oan twa betingsten dy't oan moderne wolkekliuwers steld wurde, de toer wie fjoerfeilich en boud mei sterke materialen. Nei goed 200 jier is it bouwurk ferfallen en hat in soad jild nedich om oerein te bliuwen.
Iere wolkekliuwers - de Chicagoskoalle
thumb|left|It Home Insurance Building yn Chicago wurdt beskôge as de earste wolkekliuwer.
De “útfining” fan de wolkekliuwers wie de earste selsstannige arsjitektoanyske prestaasje fan de Feriene Steaten. Sosjologen hawwe letter yn dy tiid sels ferwiisd nei wolkekliuwers as symboalen fan de Amearikaanske mienskip.
Chicago en New York wienen yn de lette 19e en begjin 20e iuw de Amerikaanske stêden dêr't in soad wolkekliuwers boud waarden. It grutste part fan alle wolkekliuwers dy't sa om it jier 1900 boud waarden ferskynden yn dy beide stêden. Opdrachtjouwers en boubedriuwen besochten dêr aloan nije rekords te brekken. De grutte brân yn Chicago fan 1871 ferneatige 9 km2 stedsgebiet, sa likernôch in tredde part fan de stêd. Troch de brân wie der wol plak foar nije eksperiminten yn 'e bou, en dan benammen op it mêd fan heechbou. Yn seis wike tiid wie de bou fan sa'n 300 nije bouwurken begûn, en arsjitekten krigen dêrby de mooglikheid harren tinzen om te setten yn bouprojekten. Yn dy rite kaam der in nije beweging fan 'e grûn dy't de Chicagoskoalle neamd wurde soe. De befolking fan Chicago is yn it tiidrek fan 1880-1890 ferdûbele, en de grûnprizen yn de stêd skeaten omheech. Wylst in kante meter bougrûn yn 1880 noch foar 130 Amerikaanske dollars beskikber wie, hat de priis fan in kante meter him yn 1890 hast fersândûbele nei 900 dollar. Om de nije bouprojekten mear opsmite te litten, hawwe eigners harren grûn maksimaal benut, wêrtroch hegere gebouwen boud waarden. De nije bouwurken koenen boud wurde omdat der yn de tiid technologyske útfinings dien waarden lykas de elektroanyske liften fan Otis út 1852, fjoerbestindige boumaterialen, wapene beton en benammen stielskeletten.
thumb|right|Louis Sullivan wurdt wol sjoen as de 'heit fan de wolkekliuwers.
It Home Insurance Building is boud yn de jierren 1884-1885 en wie it earste gebou dat de measte nije technyske útfinings, lykas it stielskelet, brûkte. Troch dy technyk waard heechbou mooglik sûnder de muorren hieltyd dikker te meitsjen. Troch it kombinearjen fan de technyske mooglikheden wurdt it gebou fan ûntwerper William Le Baron Jenney, mei syn tsien ferdjippings, de earste wiere wolkekliuwer neamd. It gebou waard yn 1931 sloopt om plak te meitsjen foar it Field Building.
It Auditorium Building, dat yn 1889 nei in ûntwerp fan Dankmar Adler en Louis Sullivan boud waard, hie njonken in hast skier perfekte akoestyk ek in luchtregeling.
Yn 1891 waard yn St. Louis (Missouri) it 45 meter hege Wainwright Building boud, dat ek troch in stielskelet droegen waard. Arsjitekt Sullivan, dy’t troch in soad minsken sjoen wurdt as de “heit fan de wolkekliuwers”, sei dat in heech kantoargebou ferheven en heech wêze moat, mei krêft, gloarje en grutskens fan ûnder nei boppe.
"What is the chief characteristic of the tall office building? It is lofty. It must be tall. The force and power of altitude must be in it, the glory and pride of exaltation must be in it. It must be every inch a proud and soaring thing, rising in sheer exaltation that from bottom to top it is a unit without a single dissenting line."
Louis Sullivan’s The Tall Office Building Artistically Considered (1896)
Yn it tiidrek tusken 1890 en 1894 waard it Reliance Building boud, it wurdt as de foarrinder sjoen fan de nijmoadrige gerdynmuorrekonstruksjes – in arsjitektoanyske ynnovaasje dy’t letter oer de hiele wrâld tapast wurde soe. It gebou wie ek it masterwurk fan de Earste Chicagooske Skoalle, in wichtige beweging yn de Amearikaanske arsjitektuerskiednis.
Iere 20e iuw
Fan de earste wolkekliuwers is it grutste part oan de ein fan de 19e iuw yn Chicago, Londen en New York boud. Ek yn Melbourne waarden sûnt 1888 in grut tal hege gebouwen delset, mar dy wienen net wapene mei stiel. Hjoed-de-dei stean der yn Melbourne net mear in soad wolkekliuwers út dy tiid oerein. Hichtelimiten en brânfeilichheid kamen letter op it rabat. Yn Londen waarden hichtelimiten ynsteld nei klachten fan Keninginne Victoria, sokke limiten bleaunen bestean oant en mei de fyftiger jierren fan de 20e iuw. Soargen oer de estetyk en brânfeilichheid hienen de ûntwikkeling fan wolkekliuwers yn Jeropa tsjinholden yn de earste helte fan de 20e iuw. In útsûndering dêrop is de 26 ferdjippings hege Boeretoer fan Antwerpen út 1932.
Moderne fiifkamp op de Olympyske Simmerspullen 2004
Medaljespegel
De top fiif fan lannen dy't by de moderne fiifkamp medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen.
Piet Miedema
Piet Miedema (Earnewâld, 1909? - Roermond, 10 maaie 1945) fan Earnewâld wie eigener fan Hotel Princenhof. Albertus Miedema fan Weidum, Piet syn heit, kocht yn 1890 de bakkerssaak oan it Tsjerkepaed 3? oer fan in De Groot. Hy troude yn 1891 mei Martsje Palma út Dronryp en liet yn 1907 in nije bakkerij sette. Hy ferstoar yn 1924 en soan Piet, doe noch mar 15 jier âld, naam de saak oer.
Piet syn suster Tryntsje troude mei Meile Halma en de twa sweagers hiene doe de bakkerij. Piet Miedema troude yn 1933 mei Teatske Otter út Nij Beets en sy lieten it hûs sette oan it Bûtenwiid "Wettersicht". Hjir kaam it filiaal yn fan de bakkerij. Yn 1939 stichte Piet Miedema hotel Princenhof. In hiele gok dy't o sa goed útpakt is. Hy hat yn de Twadde Wrâldoarloch by de ûndergrûnse sitten en in soad dien om de ûnderdûkers yn De Alde Feanen te warskôgjen as der wer in razzia kaam.
Piet Miedema is op 10 maaie 1945 omkaam mei in motorûngelok yn Roermond.
Wolkekliuwer
Iere 20e iuw
thumb|left|It Empire State Building hat goed 40 jier it grutste gebou op de wrâld west.
Yn 1892 begûn de wedrin fan New York en Chicago om it heechste gebou fan de wrâld te bouwen. Yn 1895 naam New York de lieding mei it American Surety Building. It wie it begjin fan it tiidrek wêryn't New York lange tiid dominearre yn de wolkekliuwerwedrin. New Yorkske ûntwerpers konkurrearren mei elkoar yn de 1920’er en 1930’er jierren, wêrtroch de gebouwen yn rap tempo heger waarden. Inkelde gebouwen as útkomsten fan dy ûnderlinge striid binne it Chrysler Building fan 1930 en it Empire State Building fan 1931. Dy lêste soe foar fjirtich jier it grutste gebou fan de wrâld bliuwe. Yn 1972 kaam it earste gebou fan it Wrâldhannelsintrum (World Trade Center) ree, wêrtroch dat it heechste gebou waard. Dat feroare yn 1974 doe’t yn Chicago de Sears Tower boud wie. De Sears Tower soe noch in pear desannia it grutste bouwurk op ierde bliuwe.
Konferinsje fan Karnuntum
De Konferinsje fan Karnuntum wie op 11 novimber 308 en waard holden yn de Romeinske stêd Karnuntum oan de Donau-grins. De konferinsje waard foarsitten troch de eardere keizer Diokletianus, de oare dielnimmers wienen Maksimianus, Konstantyn I en Galerius. Ynset fan de konferinsje wie de takomst fan de troch Diokletianus ûntwurpen tetrargy.
Wolkekliuwer
Iere 20e iuw
Fan de 1930’er jierren ôf binne ek in soad wolkekliuwers yn Súd-Amearika (Sao Paulo, Karakas, Bogotá, Meksiko Stêd) en yn Aazje (Tokio, Shanghai, Peking, Hong Kong, Manila, Singapore, Mûmbai, Jakarta, Kuala Lumpur, Taipei, Bangkok) boud. Yn it westen wie troch de Grutte Depresje minder ferlet fan heechbou, mar yn bygelyks Ruslân hie men dêr net mei te krijen. Yn Moskou ûntstienen yn dy tiid plannen om it Paleis fan de Sowjets te bouwen, in gebou dat 415 meter heech wurde moast en sa in stik heger wurde soe as it Empire State gebou mei syn 381 meter. Boppe op it paleis moast dan in 100 meter heech stânbyld komme fan Vladimir Lenin. Yn 1931 waard begûn mei it meitsjen fan in bouput troch de ferneatiging fan Jezus de Ferlosser út 1883. Mar de Twadde Wrâldkriich soarge derfoar dat it stielen skelet dat al opboud wie wer sloopt wurde moast foar de ferdigening fan Moskou. Nei de kriich namen de Russen it beslút om net troch te gean mei de bou, ynstee fan it heechste gebou fan de wrâld kaam der yn 1958 in swimbad op de lokaasje.