cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Westerkertier (gemeente)
Skiednis
Op 1 jannewaris 2019 ûnstie de hjoeddeiske gemeente Westerkertier.
Plakken
De gemeente bestiet út 41 doarpen, wêrfan't de fiif grutste plakken Súdhorn, De Like, Mearum, Tolbert en Gruttegast binne.
Sint-Joaristsjerke (Easterbierrum)
De Sint-Joaristsjerke is in protestantske tsjerke yn Easterbierrum. Foar de reformaasje wie de tsjerke wijd oan Sint-Joaris. De tsjerke krige yn 2004 de âlde namme werom.
Patroanhillige
De hillige Joaris waard nei alle gedachten yn de 3e iuw yn Kappadoasje berne, hy ferstoar op 23 april 303 yn Lod/Israel of Nikomeedje. Neffens de oerlevering waard Joaris in martler oan it begjin fan de kristenferfolgings ûnder keizer Diokletianus (284–305). Yn Fryslân is Joaris njonken Easterbierrum ek patroanhillige fan Britswert. Sint-Joaris stiet op it wapen fan Easterbierrum en op de flagge fan it doarp stiet op in wite eftergrûn it reade Joariskrús. De toer fan de Sint-Joaristsjerke hat net lykas wenst in hoanne, mar Sint-Joaris op it hynder.
Skiednis
thumb|left|Oersjoch hjoeddeisk ynterieur De oarspronklike tsjerke hat nei alle gedachten lytser west en wie fan dowestien boud. Fan it hjoeddeiske gebou is it westlike diel it âldst. De tichtsette romaanske finsters ferwize nei in boutiid fan it earste fearn fan de 13e iuw. Yn de earste helte fan de 14e iuw waard de tsjerke fernijd, it healrûne romaanske koer waard doe ferfongen troch in fiifhoekich goatysk koer. De tsjerke krige yn dy tiid de hjoeddeiske lingte en der waarden bakstiennen ferwulften oanbrocht. Foar de ferwulften moasten steunbearen boud wurde. Nei de foltôging waard de ferboude tjerke troch de wijbiskop fan Utert ynwijd.
Yn de 16e iuw folge noch in in ferbouwing. De muorren waarden ferhege en de stiennen ferwulften útbrutsen. Ynstee dêrfan krige de tsjerke it houten tonferwulft. Ek de yn ferbân mei it ynbringen fan de stiennen ferwulften boude steunbearen waarden ôfbrutsen. Oan de súdeastlike kant fan de tsjerke waard in sakristy oanboud, dy't yn 1709 ferfongen waard troch de konsistoarje. Fierder krige de tsjerke in nije toer mei in opmitsele spits. Dy stiennen spits waard yn 1766 ferfongen troch de houten spits fan no. Op de toer stiet in wynwizer mei de patroanhillige fan de tsjerke.
De súdlike tagong datearret fan 1701. Yn de spitsbôge is in Davidsstjer oanbrocht, mei dêryn in lytsere stjer. De neogoatyske noardlike tagong waard yn 1930 feroare.
Ynterieur
thumb|left|De Wet De tsjerke hanthavene de protestantske yndieling en besit in geve ynrjochting út 1701-1714. Preekstoel, doophek, hearebanken, psalmbuorden en de banken folgje deselde styl. De frouljusbanken mei iepen rêgen steane oan de súdlike kant, de manljusbanken oan de noarlike kant. De wangen fan de frouljusbanken binne fersierd mei fykwurk.
Efter de lambrisearring waard oan de noardlike kant fan it koer de piskina ûntdutsen, dy't troch in lûk te iepenjen foar it ljocht helle wurde kin. Oan de súdkant is de nis werom fûn, dêr't it liturgysk reau yn bewarre waard.
Oargel
Al sûnt 1665 besit de tsjerke in oargel, dat boud wie troch Antoni Abbring Stint út Amsterdam. It hjoeddeiske oargel waard yn 1868 boud troch Van Dam en Soannen út Ljouwert. It oargel waard as twa manualich ynstrumint mei 19 registers op 16 febrewaris yn gebrûk nommen. De foargonger fan it oargel, in oargel fan Lambertus van Dam út 1813 mei in âldere kas út 1719 fan Jan Harmens Kamp, ferhûze doe nei de Grutte Tsjerke fan Hynljippen.
Klokken
Oant yn de 17e iuw soene der trije klokken yn de toer hongen ha. Tsjinwurdich besit de toer noch mar ien klok: in yn 1709 getten klok fan Petrus Overney.
Bisdom Eisenstadt
It Bisdom Eisenstadt (Latyn: Dioecesis Sideropolitanus) is in roomsk bisdom yn Eastenryk dat ûnder de tsjerkeprovinsje Wenen falt. De grinzen fan it bisdom komme oerien mei de grinzen fan de Eastenrykske dielsteat Burgenland. De biskopssit stiet yn Eisenstadt.
Skiednis
Oant it ein fan de Earste Wrâldkriich hearde Burgenland by Hongarije en tsjerklik hearde it gebiet oant 1922 ta de bisdommen Győr en Szombathely. It Dútsktalige West-Hongarije waard yn 1921 as Burgenland in dielsteat fan Eastenryk. Fan 1922 oant 1949 wiene de aartsbiskoppen fan it aartsbisdom Wenen ek apostoalyske administratoren foar Burgenland. Unter kardinaal Theodor Innitzer waarden it preesterseminaarje fan Burgenland yn Wenen en in Lytsseminaarje foar jongfeinten stifte. It tsjerkebestjoer waard fan Wenen nei Eisenstadt ferhûze.
De Anschluss yn 1938 betsjutte foar de Tsjerke in swiere slach en in ein oan it opbouwurk fan de Tsjerke yn Burgenland. Katolike skoallen waarden opheft en de útfiering fan pastorale soarch waard hindere. It bestjoer fan de tsjerke moast earst nei Mattersburg en dan nei Bad Sauerbrunn ferhûzje. Tsjerklike gebouwen waarden yn beslach nommen en preesters, susters en leken waarden troch de nazy's ferfolge.
Nei de Twadde Wrâldkriich waard yn 1949 Joseph Schoiswohl as administrator beneamd, dy't it bestjoer wer nei Eisenstadt ferhûze.
Burgenland waard yn 1960 troch paus Jehannes XXIII mei de bul Magna quae fan 15 augustus 1960 ta bisdom ferheft.
Katedraal
De Sint-Martinusdom is de katedraal fan it bisdom Eisenstadt.
Henk Alkema
Henk Alkema (Harns, 20 novimber 1944 - Utert, 4 augustus 2011) wie in hjoeddeiske komponist en muzykpedagooch.
Pick-up (autotype)
In pick-up of pick-uptruck (ek wol stavere as pickup en pickuptruck) is in autotype dat omskreaun wurde kin as in persoane-auto mei fan efteren in iepen laadbak ynstee fan in kofferbak. De oantsjutting komt út it Ingelsk, fan it tiidwurd to pick up, dat "oppakke" of "oppikke" betsjut (d.w.s. om itjinge dat oppakt of oppikt wurdt te ferfieren yn 'e laadbak). De pick-up komt oarspronklik út 'e Feriene Steaten.
Yn Austraalje en Nij-Seelân steane alle pick-ups bekend ûnder de oantsjutting ute (útspr. likernôch "jûût"), dat in ôfkoarting is foar utility vehicle ("gebrûksfiertúch"). Yn 'e Feriene Steaten en Kanada wurdt ûnderskie makke tusken in pick-up, dy't faak wat swierder is en suver wat útskaait nei in licht frachtweintsje, en in ute, dat dêr in 'gewoane' persoane-auto mei in laadbak is. Yn Súd-Afrika wurdt in pick-up troch memmetaalsprekkers fan alle talen oantsjut mei de Afrikaanske namme bakkie.
Oarspronklik waarden pick-ups brûkt troch lju dy't har wurk yn 'e agraryske sektor hiene. It ferfieren fan saken as pakken hea, sekken foer of inkele bisten (bygelyks skiep of keallen) mei trekker en wein, sa't dat yn Fryslân dien wurdt, soe yn 'e Feriene Steaten fanwegen de folle gruttere ôfstannen en de beheinde maksimumfaasje fan in trekker net foldwaan. De earste pick-ups waarden sadwaande yn 1913 al troch de Galion Allsteel Body Company produsearre troch in laadbak op in oanpast T-Ford-sjassy te befêstigjen.
Tinktuer (heraldyk)
In tinktuer is yn 'e heraldyk ien fan in beheind tal kleuren en patroanen. Der wurde yn it heraldysk jargon trije soarten tinktueren ûnderskaat: de kleur, it metaal en it pelswurk. Yn 'e heraldyk wurde fierders foar kleuroantsjuttings oare nammen brûkt as yn it deistich libben (bgl. 'kiel' foar read en 'sinopel' foar grien). De needsaak om 'e ferskate tinktueren korrekt te definiëarjen en wer te jaan, is ien fan 'e wichtichste aspekten fan heraldyske keunst en ûntwerp. Der besteane sadwaande ôfspraken oer hokker tint oft de kleuren krekt hawwe, hoe't de patroanen derút sjogge en hoe't men kleuren mei arsearring werjaan moat yn in tekening fan in wapen dat net ynkleure is.
Untwikkeling en skiednis
It gebrûk fan tinktueren giet tebek op 'e formative perioade fan 'e Jeropeeske heraldyk, yn tolfde en trettjinde iuw. Doe ûntstiene ek de wichtichste regels oer hoe't sokke tinktueren brûkt wurde moasten. Tsjin 'e tiid dat (op perkamint) de earste kleure ôfbyldings fan wapens makke waarden, wie it systeem fan twa metalen (goud en sulver), fiif kleuren (azuer, kiel, poarper, sabel en sinopel) en twa pelswurken (harmeling en fêr) standerdisearre rekke. Sûnt makket it oergrutte part fan 'e heraldyske ûntwerpen gebrûk fan dyselde njoggen tinktueren. Meitiid waarden lykwols farianten op it njoggenfâldich systeem ûntwikkele, yn 't bysûnder wat de pelswurken oangiet. Autoriteiten op it mêd fan 'e heraldyk binne it der net oer iens oft sokke farianten as selsstannige patroanen beskôge wurde moatte, of inkeld as foarmen fan 'e besteande patroanen.
Fierders waarden al frij ier noch trije bykommende kleuren ûntwikkele en oer it algemien troch gesachhawwende heraldyske boarnen ek akseptearre (bloedread, moerbei en taan). Dy krigen nei ferrin fan tiid in eigen oantsjutting: smetten of skeinplakken, út 'e (misse) opfetting dat se de iene of oare ûntearing fan 'e drager oantsjutten. De praktyk om beskate stikken wer te jaan sa't se yn 'e natoer ek kleure wiene, yn 'e saneamde natuerlike kleur, wie tsjin 'e santjinde iuw yn 'e heraldyk ynboargere rekke. Sûnt de achttjinde iuw hawwe noch inkele nije kleuren har yntree dien, benammen yn 'e heraldyk fan Frankryk, Dútslân, Itaalje en East-Jeropa, mar ek fan 'nije' lannen as Kanada, de Feriene Steaten, Súd-Afrika, Austraalje en Nij-Seelân. It gebrûk dêrfan is lykwols seldsum en se binne nea as wiere heraldyske kleuren akseptearre.
Metalen
De metalen hjitte sa om't goud en sulver yn it echt ek metalen binne. Metalen wurde yn 'e heraldyk fan kleuren ûnderskaat trochdat se ljochter fan tint binne. De wichtichste regel fan 'e heraldyk is de saneamde tinktuerregel: it ferbod om kleur op kleur en metaal op metaal wer te jaan. Reden dêrfoar is dat in ljochtere tint better ta syn rjocht komt op in dûnkerder ûndergrûn en oarsom. Tradisjoneel binne der twa metalen: Goud/giel en wyt/sulver komme in hiel soad foar yn 'e heraldyk om 'e simpele reden dat der fan âlds mar twa metalen wiene. Yn 'e moderne heraldyk hat noch in trêde metaal syn yntree makke, dat lykwols troch it meastepart fan 'e heraldyske autoriteiten net erkend wurdt. Dêrby giet it om koper, dat inkeld foarkomt yn 'e Kanadeeske heraldyk (sûnt 2002) en sels dêr seldsum is.
Tradisjonele kleuren
De kleuren wurde yn 'e heraldyk ûnderskaat fan 'e metalen trochdat se dûnkerder fan tint binne. De wichtichste regel fan 'e heraldyk is de tinktuerregel, it ferbod om kleur op kleur en metaal op metaal wer te jaan. Reden dêrfoar is dat in ljochtere tint better ta syn rjocht komt op in dûnkerder ûndergrûn en oarsom. Tradisjoneel binne der fiif kleuren: Oer it gehiel nommen kin men stelle dat de Frânske heraldyk bekendstiet om it gebrûk fan blau en goud, wylst de Ingelske heraldyk karakterisearre wurdt trochdat dêryn sa'n soad read en wyt foarkomt. Oars as yn Frankryk is yn Ingelân ek fan âlds it gebrûk fan grien en, yn mindere mjitte, pears hiel gewoan. De Dútske heraldyk stiet dan wer bekend om it rûnom foarkommen fan swart en goud.
Natuerlike kleur
In stik dat op in wapenskyld de kleur hat dy't it yn it echt ek hat, hat yn it heraldysk jargon in natuerlike kleur. Eins is dit gjin echte tinktuer, en as, sa't soms foarkomt, in stik in kleur of kleuren hat dy't net (folslein) dúdlik wurde út 'e omskriuwing "natuerlike kleur", kinne sokke kleuren spesifisearre wurde mei safolle detail as ferlet fan is. Guon stikken wurde inkeld mei beskate kleuren as "fan natuerlike kleur" beskôge, ek al komme se yn 'e natoer yn in ferskaat oan kleuren foar. Sa is yn 'e heraldyk de natuerlike kleur fan in pappegaai altyd grien, ek al komme sokke fûgels foar yn hast alle kleuren fan 'e reinbôge. Yn guon gefallen kin fierders in heraldysk stik oantsjut wurde as "fan natuerlike kleur", ek al binne alle brûkte kleuren algemien erkende heraldyske tinktueren. In roas fan natuerlike kleur kin bygelyks read of wyt wêze (dat moat spesifisearre wurde), mar de toarnen binne altyd grien en it sied is altyd goud.
It algemienste gebrûk fan net-heraldyske kleuren yn 'e heraldyk giet mank mei de saneamde 'lânskipsheraldyk', dy't benammen oan 'e ein fan 'e achttjinde iuw en it begjin fan 'e njoggentjinde iuw tige populêr wie yn it Feriene Keninkryk en Dútslân. Hoewol't soks mar komselden foar it hiele wapen brûkt waard, kamen lânskippen in soad foar as tafoegings om it wapenskyld hinne. Dêrby gie it faak om in fêsting dy't mei súkses ferdigene of ferovere wie, of in beskaat skip, of in fjildslach wêryn't de drager fan it skyld behelle wie. Sokke lânskippen, dy't almeast foarkamen as helmteken (dus ôfbylde boppe it eigentlike wapenskyld), waarden faak yn grut detail werjûn, sawol oangeande de dingen dy't ôfbylde waarden as de kleuren dy't dêrfoar brûkt waarden. Formeel soe sa'n lânskip op in wyt fjild (d.w.s. in wite ûndergrûn) werjûn wurde, mar it wie doedestiden gebrûklik dat de heraldysk ûntwerper der fierdere details by oanbringe soe, lykas in blauwe loft mei wolkens. Lânskipsheraldyk rekke yn it Fiktoriaanske Tiidrek út 'e moade, doe't der weromgrepen waard op minder barokke tradysjes út earder tiid.
Nije en net algemien erkende kleuren
Fan 'e njoggentjinde iuw ôf binne noch ferskate oare kleuren yn gebrûk kommen yn 'e heraldyk, hoewol't dy hoegenamt net algemien erkend binne.
Oare mooglike nije heraldyske kleuren: Yn de Feriene Steaten bestiet gjin ynstânsje dy't oer heraldyk giet, mar it Amerikaanske Leger, dat in soad gebrûk makket fan heraldyk, hat dêrfoar in eigen autoriteit yn it libben roppen: it Ynstitút foar Heraldyk fan it Amerikaanske Leger (USAIH). Dat buro hat oan beskate ûnderdielen fan it Amerikaanske Leger wapens takend mei de kleuren buff (in gielige tint), 'hoarizonblau', 'sulvergriis', 'brûns' en 'karmozyn'.
Pelswurken
De yntree fan 'e saneamde pelswurken yn 'e heraldyk, dy't brûkt wurde njonken metalen en kleuren, datearret fan it alderierste begjin. Oarspronklik wiene der twa soarten pelswurken: harmeling en fêr. Harmeling (hermine) stelt it bûnt fan 'e harmeling foar, in soarte fan martereftige, dy't by 't winter syn normaal brune kleur ferliest en in pels kriget dy't folslein wyt is, útsein it puntsje fan 'e sturt, dat swart bliuwt. Fêr (vair) stelt de winterpels foar fan it gewoane iikhoarntsje, dy't fan boppen blaugriis is en fan ûnderen wyt. Yn 'e Midsiuwen waard it (djoere) bûnt fan sokke bisten gauris brûkt foar de fuorring fan 'e mantels fan eallju. Sawol harmeling as fêr liket in kombinaasje fan kleur en metaal te wêzen, yn it gefal fan harmeling sulver en sabel, en yn it gefal fan fêr sulver en azuer. Neffens de heraldyske wizânsje foarmje sokke pelswurken lykwols in aparte klasse fan tinktuer, dy't noch as metaal, noch as kleur beskôge wurdt. Yn 'e heraldyk fan it Dútske taalgebiet, East-Jeropa, de Skandinavyske lannen en Nederlân komme pelswerken mar komselden foar.
Tinktuerregel
De tinktuerregel nimt yn 'e heraldyk sa'n foaroansteand plak yn, dat wapens dy't de regel skeine, yn it ferline wol oantsjut waarden as 'falske wapens' (armes fausses) of 'riedselwapens' (armes à enquérir, letterlik "befregingswapens"). Dy lêste beneaming ferwiist nei it idee dat de tinktuerregel sa bekend wie, dat eltse skeining fan 'e regel wol opsetlik wêze moast. Dêrút folge dat it de bedoeling fan 'e drager wêze moast dat minsken him oer de reden foar de skeining befregen. It bekendste riedselwapen wie it wapen fan it Keninkryk Jeruzalim fan 'e krúsfarders, dat fjouwer goudene krusen op in wyt fjild hie. Oare foarbylden fan metaal op metaal kamen foar yn 'e flagge en it wapen fan Fatikaanstêd en oangeande de biskopsmiter yn it wapen fan Andorra. Yn alle fjouwer neamde foarbylden tsjut de skeining fan 'e tinktuerregel in útsûnderlike hillichheid oan en yn it ferlingde dêrfan de bysûndere status fan it wapen. Foarbylden fan kleur op kleur binne it wapen fan Albaanje, mei in twakoppige swarte earn op in read fjild, en it wapen fan Frjentsjerteradiel (1818-1984), dat bestie út in blau fjild mei dêrop in skeanbalke fan goud, yn 'e midden belein mei in reade roas, wylst ek de beide blauwe flakken njonken de skeanbalke belein wiene mei elts ien reade roas.
Tsjinkleurjen
As in heraldysk stik of in groep stikken of in hiel wapenskyld trochsnien wurdt troch in dielline, kin it tsjinkleure wurde. Dat betsjut dat it part fan it stik of wapen oan 'e iene kant fan 'e dielline tsjinsteld kleure is oan it part oan 'e oare kant fan 'e dielline. Tsjinkleurjen kaam amper foar yn 'e Midsiuwske heraldyk, hoewol't der ferskate foarbylden út it Hillige Roomske Ryk bekend binne út 'e lette fyftjinde iuw. Sûnt de santjinde iuw waard dizze technyk yn in soad lannen lykwols frij algemien. Yn 'e Skotske heraldyk komt it foar dat foar tsjinkleure stikken oare kleuren brûkt wurde as foar it tsjinkleure fjild dêr't se op werjûn binne.
In goed foarbyld fan tsjinkleurjen wurdt foarme troch it wapen fan Behnsdorf, yn Saksen-Anhalt. Dat bestiet út in fjild dat fertikaal ferdield is yn twa helten fan wyt en grien. It fjild is belein mei in beam, dy't krektsa ferdield is, mar dan yn grien en wyt. In oar foarbyld is de flagge fan Maryland, de iennichste flagge fan in Amerikaanske steat dy't direkt basearre is op 'e Ingelske heraldyk, om persiis te wêzen op it wapen fan George Calvert, 1e baron Baltimore, dy't de Koloanje Maryland yn 1632 stifte. It earste en fjirde kertier fan 'e flagge besteane út in fjild fan seis fertikale banen goud en swart, belein mei in tsjinkleure skeanbalke. It twadde en trêde kertier binne sels ek yn kertieren ferdield fan wyt en read, belein mei in krús dat him oer alle fjouwer kertieren útspriedt en tsjinkleure is yn read en wyt.
Werjefte yn swart-wyt
Yn 'e earste helte fan 'e santjinde iuw soarge it algemiene gebrûk fan 'e drukparse yn kombinaasje mei de kosten dy't deroan ferbûn wiene om wapens (mei de hân) yn te kleurjen derfoar, dat der systemen betocht waarden om 'e kleur fan wapens oan te tsjutten sûnder dat de kleuren ek wier werjûn hoegden te wurden. De ienfâldichste metoade dêrfoar wie om 'e kleurflakken wyt te litten en te foarsjen oan ôfkoartings dy't de kleur oanjoegen (dus "o." foar or, "az." foar azuer, "s." of "sa." foar sabel, ensfh.). Yn it Ingelsk wurdt dy technyk tricking neamd.
In yngewikkelder technyk wie om 'e kleuren oan te jaan troch de wite flakken op ferskillende wizen te arsearjen. Dat wurdt yn it Ingelsk hatching neamd. Yn 't earstoan hiene alle heraldisy dêr har eigen systeem foar, mar úteinlik kaam it systeem dat yn 1638 betocht waard troch de jezuyt Silvestro de Petra Sancta yn algemien gebrûk. Yn dat systeem wurdt bgl. wyt oanjûn troch in wyt flak, goud troch puntsjes, blau troch horizontale arsearring, read troch fertikale arsearring, pears troch diagonale arsearring fan loftsûnder nei rjochtsboppe, swart troch horizontale plus fertikale arsearring, en grien troch diagonale arsearring fan loftsboppe nei rjochtsûnder. Letter waarden oan it systeem fan Petra Sancta noch foarmen fan arsearring tafoege om moderne kleuren wer te jaan.
Dirk Torensma
Dirk Torensma (Easternijtsjerk, 23 april 1899 – 23 oktober 1992) wie in Nederlânsk boargemaster.
Hy waard berne yn de gemeente East-Dongeradiel as soan fan Geertje Torensma (1873-1964) dy't yn 1903 troude mei Johannes Nobbenhuis (1868-1945). Dirk Torensma sels troude yn 1924 mei Lolkje Sevenster fan Easternijtsjerk.
Wilco van Andringa de Kempenaer
Jhr. Wilco van Andringa de Kempenaer (Ljouwert, 22 july 1809 - De Lemmer, 20 febrewaris 1873) wie in Frysk politikus út it laach De Kempenaer.
Dirk Torensma
Torensma syn amtlike karriêre begûn by de gemeentesekretary fan East-Dongeradiel. Yn 1921 gie er oan't wurk by de gemeente Gruttegast. Hy brocht it dêr ta earste amtner op de sekretary ear't er yn 1935 beneamd waard ta boargemaster fan de gemeente Ezinge. Seis jier letter folge syn beneaming ta boargemaster fan Menameradiel. Hy bleau oant oktober 1944 yn funksje en yn febrewaris 1945 krige Menameradiel in NSB'er as boargemaster. Nei de befrijing kaam Torensma werom as boargemaster fan Menameradiel wat er oant syn pinsjoen yn 1964 bliuwe soe. Hy waard opfolge troch Hartman Hoekstra. Hy stoar yn 1992 yn de âldens fan 93 jier.
Wilco van Andringa de Kempenaer
Wilco van Andringa wie de soan fan Regnerus Livius fan Andringa de Kempenaer. Hy wenne yn Andringastate op De Lemmer. Wilco studearre oan it Frjentsjerter Atheneum, mar beëindige syn stúdzje foar de tiid om as frijwilliger diel te nimmen oan de Tsiendeiske Fjildtocht. Oant 1834 bleau er militêr en gie doe werom nei De Lemmer. Fan 1836-1851 beklaaide hy it grytmansamt fan Lemsterlân. Lange tiid wie hy boppedat administrearjend tsjerkefoud fan de Nederlânsk Herfoarme Tsjerke fan Jistergea. Van Andringa de Kempenaer wie net troud.
Hy wie lid fan it dyksbestjoer fan seewarrend wetterskip De Sân Gritenijen en Stêd Sleat en wie boppedat administrateur fan de Grutte Lemsterslûs. Dy funksje wie mooglik ferbûn oan it 118e grytmansamt, want syn foargongers wienen ûnder mear syn heit, syn healbroer Antoon Anne en syn sweager Willem Carel Gerard van Welderen baron Rengers. Yn dizze funksje kaam hy yn in grut konflikt mei it provinsjaal bestjoer fan Fryslân oangeande de fraach oft de provincie al as net rjochtige wie om it besit en behear fan de slûs oer te nimmen. Dy saak waard, krektas it skeel tusken Nico en alwer it provinsjaal bestjoer oer de ûnderhâldsplicht fan de Lemster Rien, útfochten oant de Hege Rie, mar beide kearen troch him ferlern.
Dirk Torensma
Yn Feerwerd (oant 1990 gemeente Ezinge) is de 'Torensmaweg' nei him ferneamd. Syn soan Siebe Torensma hat ek boargemaster west.
Erik of it Lyts Ynsekteboek
Erik of it Lyts Ynsekteboek, yn it oarspronklike Nederlânsk: Erik of het klein insectenboek, is in roman fan 'e hân fan 'e Nederlânske skriuwer, sjoernalist en mediapersoanlikheid Godfried Bomans (1913-1971). It boek heart ta de jongereinliteratuer, hoewol't it ek in protte troch folwoeksenen lêzen wurdt. It ferhellet oer de jonge Erik, dy't op in nacht yn in skilderij klimt dat befolke wurdt troch antropomorfe, pratende ynsekten. Erik of het Klein Insectenboek waard foar it earst publisearre yn desimber 1940, en hat him sûnt ûntwikkele ta in klassiker fan 'e Nederlânske jongereinliteratuer. Yn 2013 kaam de 60e printinge út. De Fryske oersetting, fan Geart Tigchelaar, ferskynde yn 2015.
Ynhâld
Erik Pinksterblom is in fantasijryk jonkje dat dernei langet dat der wat bysûnders bart yn syn libben. Op in nacht, foar de dei fan in repetysje op skoalle oer it ûnderwerp ynsekten, leit er sliepeleas op bêd, as ynienen alle skilderijen yn syn keamer ta libben komme. Dêrby giet it net inkeld om 'e portretten fan syn ferstoarne pake en beppe en oare famyljeleden, mar ek om it skilderij Wolwiid. Dat is in prachtige greide mei skiep en skieppehoeder, dêr't ek alderhanne ynsekten oant yn detail op werjûn binne. Om't er him altyd al ôffrege hat wat der allegearre yn dat skilderij sit, beslút Erik en klim deryn. It blykt in fantasijwrâld te wêzen, dy't dominearre wurdt troch antropomorfe, pratende ynsekten dy't like grut binne as minsken.
As earste komt Erik yn 'e kunde mei de skiteldeftige famylje Van Vlueswjuck, dy't bestiet út meepsen. Hja ferachtsje bijen om't dy foar minsken wurkje en sljochtwei miggen as strykynstrumint brûke. Erik wurdt troch harren útnûge foar it jûnsiten, mar strykt harren raar tsjin it hier yn as er earst de lof sjongt fan 'e 'iverige bij', en dêrnei in blauwe mich sa wyld bespilet dat it bist it bestjert. Sadwaande wize de meepsen him de doar. In holder dy't úthâldt dat er filosoof is, bringt Erik nei in hotel, dat makke is fan in grut slakkehûs, en dat rund wurdt troch in slak. Dêr besauwe alle gasten har oer Erik syn kennis fan 'e ynsektewrâld, dy't er opdien hat út syn 'lyts ynsekteboek': Solms' Beknopte Natuurlijke Historie. Dat hat lykwols it ûnferwachte gefolch dat nimmen no noch wat doar te dwaan oant wis is dat it ek yn it boek stiet. It hiele spul rint dêrtroch mis, en it jout neat dat Erik de ynsekten krekt opropt om harren ynstinkt te folgjen.
Yn ien fan 'e hotelkeamers moetet Erik in flinter dy't krekt ûntpoppe is. Tegearre ûntflechtsje se it hotel. De flinter treft koarte tiid letter in flinterfamke, dêr't er hopeleas fereale op rekket, en Erik helpt him om har it hof te meitsjen. Uteinlik slagget it om 'e flinters oaninoar te keppeljen en se trouwe te litten, mar Erik bliuwt dêrnei lykme-allinne efter. Hy kriget ek noch slaanderij mei in spin, en wurdt dan yn havene tastân oppikt troch in deagraver. Dy mient dat hysels ta de wichtichste bistesoarte heart, om't alle bisten ommers libje en stjerre en dan deagravers ta iten tsjinje. Dat idee wurdt alhiel ûntkrêfte as de deagraver en syn hiele famylje koart dêrnei opfretten wurde troch in mol.
Wylst de striid oangiet, wurdt Erik ynienen wekker yn syn eigen bêd. No't er wer thús is, falle de minsken him bitter ôf, en hy beseft dat se eins net safolle ferskille fan 'e alle ynsekten dy't er yn it skilderij tsjinkommen is. Sadwaande betinkt er him: no wol er wol wer werom yn it Wolwiid, mar nea wer komme de skilderijen yn syn keamer ta libben. Under de repetysje op skoalle lit er him by it jaan fan 'e antwurden folslein liede troch de ûnderfinings mei ynsekten dy't er yn syn tiid yn it skilderij opdien hat, mei as gefolch dat er ûnfoldwaande hellet en sels neibliuwe moat.
Nederland Leest
Yn it ramt fan 'e jierlikse kampanje Nederland Leest waard Erik of het Klein Insectenboek yn novimber 2013 troch de Nederlânske iepenbiere bibleteken as fergees boek oan harren leden en oan skoallebern oanbean.
Fryske oersetting
Erik of het Klein Insectenboek waard yn 2015 ûnder de titel Erik of it Lyts Ynsekteboek yn it Frysk oerset troch Geart Tigchelaar, dy't dêrfoar gebrûk makke fan 'e 41e printinge fan it Nederlânsktalige orizjineel, datearjend fan 1980. De fertaling waard útbrocht by Utjouwerij Regaad te Grins, mei finansjele stipe fan 'e Provinsje Fryslân, it Pot-Cuperus Fûns, de Stichting Kristlik Frysk Folksboek, de Douwe Kalma Stifting en It Fryske Gea. Der wiene yllustraasjes tafoege fan 'e hân fan Nina Peckelsen. De boekfersoarging waard dien troch Peter Boersma en it printwurk troch Drukkerij Douma te Dokkum. De oersetting waard yn 2016 bekroane mei de dr. Obe Postmapriis. Yn novimber 2016 kaam fan 'e oersetting in twadde printinge út.
Adaptaasjes
Erik of het Klein Insectenboek is ferskate kearen adaptearre ta oare media. Sa bewurke ferteller en akteur Peter Drost it boek yn 1992 ta in solofoarstelling wêryn't er fyftjin personaazjes ta libben brocht. De op lokaasjeteäter rjochte groep De Jonge Honden brûkte it ferhaal yn 2008 foar it spektakelstik Insect. Bewurkings fan Erik of het Klein Insectenboek foar de tillefyzje binne útstjoerd yn 1979 (werhelle yn 1985), 1995 en 2007. It boek waard yn 2004 ferfilme as Erik of het Klein Insectenboek, ûnder rezjy fan Gidi van Liempd. Dy film waard letter omwurke ta de tillefyzjesearje út 2007.
Camille Winbush
Camille Winbush (folút: Camille Simoine Winbush; Culver City (Kalifornje), 9 febrewaris 1990) is in Amerikaansk aktrise en sjongster fan Afro-Amerikaansk komôf. Hja is benammen bekend wurden yn 'e rol fan pleechdochter Nessa yn 'e tillefyzjekomeedzjesearje The Bernie Mac Show.
Aktearkarriêre
Winbush is hikke en tein yn Culver City, ûnder de reek fan Los Angeles, yn it suden fan 'e Amerikaanske steat Kalifornje, dêr't se yn 1990 berne waard. Har earste aktearrol hie se al doe't se noch mar fjouwer jier wie, as Lucy Wilkes yn trije ôfleverings fan 'e tillefyzjesearje Viper. Yn 1996 en 1997 hie se in weromkearende gastrol yn seis ôfleverings fan 'e rige 7th Heaven. Har filmdebút makke se yn 1999, yn Ghost Dog: The Way of the Samurai.
Yn dyselde snuorje hie Winbush gastrollen yn searjes as NYPD Blue, Ladies Man en The Norm Show, wylst se yn 2000 te sjen wie yn 'e muzikale tillefyzjefilm Geppetto. Har trochbraak kaam yn 2001, doe't se cast waard yn 'e fêste rol fan pleechdochter Vanessa 'Nessa' Tomkins yn 'e tillefyzjekomeedzjesearje The Bernie Mac Show, mei Bernie Mac en Kellita Smith. Foar har fertolking fan dy rol wûn Winbush trije NAACP Image Awards yn 'e kategory 'treflike byrol fan in aktrise yn in komeedzjesearje' en in Young Artist Award foar 'bêste optreden yn in tillefyzjesearje (komeedzje of drama) – haadrol fan in jonge aktrise'. Fierders waard se nominearre foar noch fjouwer oare prizen.
Nei't The Berne Mac Show yn 2006 ophold, hie Winbush gastrollen yn û.m. de sikehûssearje ER, de plysjesearje Criminal Minds en de soapsearje Grey's Anatomy. Fan 2008 oant 2013 hie se fierders in weromkearende gastrol as Lauren Treacy yn 'e searje The Secret Life of the American Teenager.
Tsjerke fan Pitersbierrum
De Tsjerke fan Pitersbierrum is de eardere herfoarme tsjerke fan Pitersbierrum. It gebou krige yn 2000 in nije funksje en docht tsjintwurdich tsjinst as skildersatelier. Tsjerklik falle de protestantske ynwenners fan Pitersbierrum ûnder de PKN-gemeente Seisbierrum-Pitersbierrum.
Skiednis
Op 13 oktober 1843 waard Pitersbierrum troffen troch swier waar en sloech de bliksem yn op de tsjerketoer. De tsjerke baarnde oant op de bûtenmuorren hielendal ôf. Mei de ynrjochting gyng ek it yn de jierren 1839-1841 boude oargel fan Willem van Gruisen ferlern.
De tsjerke waard fuort neffens in ûntwerp fan Thomas Romein wer opboud en yn 1848 krige de tsjerke ek wer in nij oargel fan de firma Van Dam út Ljouwert. De bou fan de toer folge letter yn 1878.
Yn de Twadde Wrâldkriich waard de klok út de toer helle, dy't yn 1949 ferfongen waard troch in nije klok.
Yn de jierren 1980 waard de tsjerke bûten gebrûk steld. Sûnt 2000 is yn de tsjerke in atelier ûnderbrocht. Fan de âlde ynrjochting is útsein de preekstoel fierder neat mear oanwêzich.
Der hat in skoft lyn reboelje west om de klok, doe't de eigner dy ferkeapje woe oan de doetiidske gemeente Frjentsjerteradiel. De gemeente woe de klok yn 'e toer fan de Martinytsjerke hingje. De bewenners kamen dêrtsjin yn 't ferset om't hja sels foar de ferfanging fan de yn 'e oarloch foardere en omraande klok betelle hiene. Sadwaande fûnen hja ek dat hja ek de eigners fan 'e klok wiene en dat in oar net samar harren klok ferkeapje koe. De striidbile waard begroeven nei't de bewenners yn 't lyk steld waarden.
Oargel
It oargel fan de tsjerke datearre fan 1848 en wie boud troch Van Dam út Ljouwert. De firma L. Verschueren út Heythuysen ferhûze it oargel yn 1988 en boude it op yn de doe herfoarme en no protestantske tsjerke fan Hoogkerk, Grinslân.
Aftermath
"Aftermath" of "The Aftermath" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:
Kastiel Keppel
Kastiel Keppel is in 17e-iuwsk kastiel yn it stedsje Laag-Keppel yn de provinsje Gelderlân. It kastiel wurdt omfieme troch it wetter fan de Alde Isel, waard yn 1582 ferneatige mar neitiid wer opboud.
Bouskiednis
Om in midsiuwske wentoer út likernôch 1300 ûntstie in kastiel, dêr oant de 16e iuw net in soad feroare wêze sil. Troch kriichsgeweld ferfoel it kastiel tusken 1582 en 1609 yn brekfalligens, mar sûnt 1609 waard útein set mei in weropbou. Yn 1612 krige boumaster Willem fan Bommel út Emmerich de opdracht om it hiele kastiel wer op te bouwen. Dêrby brûkte er de stiennen fan de noch steande muorren op 'e nij. Tusken 1614 en 1620 waard de renêssânse topgevel tsjin de sydgevels fan de poarte foltôge. In útwreiding fan it kastiel fûn yn de jierren 1743-1750 plak, doe't boumaster Gerrit Ravenschot út Sutfen in al earder tekene ûntwerp út 1729 oan de efterkant útfierde. It poartegebou ûndergyng yn 1780 grutte feroarings. Mei it ferbinen fan de Isel- en de Sealfleugel yn 1850 waard de bou foltôge.
Striid
Benammen yn de Tachtichjierrige Kriich wie der om it kastiel hinne in soad striid. Yn 1581 waard it kastiel nei in belegering oernommen troch de Steatske troepen. Frederik fan Pallandt, soan fan Johan fan Pallandt en Elisabeth fan Voorst en Keppel, slagge by in tsjinoanfal der yn it kastiel op 'e nij yn te nimmen. Yn septimber 1582 waard it kastiel foar in twadde kear troch de Steatske troepen oanfallen. Dat moast tige hoeden barre fanwegen de grutte foarried buskrûd, sadat it kastiel op âlderwetske wize ynnommen wurde moast wêrby't it gebou tige skeind rekke. Nei de weropbou fan it kastiel namen troepen fan biskop Bearend fan Galen yn 1665 it kastiel yn. Nei't hja de ferdigeningswurken om it kastielsljochte hiene, teagen hja wer fuort. Yn 1672 rjochte Loadewyk XIV it kastiel yn as haadkertier, mar yn datselde jier brochten plonderjende Frânske en Munsterske troepen skea oan it kastiel oan. Nei de Frâns-Nederlânske Kriich (1672-1679) briek foar it kastiel in frediger tiid oan.
Besit
Sûnt 1962 is it kastiel yn hannen fan de Pallandt van Keppel Stifting, dy't der foar soarge dat it kastiel, de ynrjochting en it park by inoar bleau, sadat it noch troch de famylje bewenne wurde kin. It kastiel is nea ferkocht en de hjoeddeiske bewenners stamme fan de 14e-iuwske bouhear ôf. Kastiel Keppel foarmet ûnderdiel fan in lângoed, dat yn de 19e iuw noch 1600 hektare grut wie, mar yn de 21e iuw slonken is ta 560 hektare. It bestiet út bosk, wenhûzen en in tal pleatsen.
Gunnlaugssêge
De Gunnlaugssêge, yn it oarspronklike Iislânsk: Gunnlaugs saga ormstungu (de "Sêge fan Gunnlaugr Slangetonge"), is in Aldiislânske sêge dy't oan 'e ein fan 'e trettjinde iuw gearstald is troch in anonime skriuwer, en oerlevere is yn in manuskript dat fan justjes letter datearret. It is in alteast foar in part op wiere foarfallen basearre ferhaal, dat giet oer de striid fan twa jonge skalden (tradisjonele Iislânske dichters) om 'e leafde fan in jongfaam. It bestiet fierhinne út proaza, mar omfiemet teffens 25 fersen fan skaldyske poëzij dy't de haadpersoanen yn 'e mûle lein wurdt.
De sêge is in ferfolch op Kormáks saga en de Bjarnar saga, mar is mei mear ferfining, treffende emoasje en in dúdliker karakterisearring fan 'e personaazjes fêstlein yn in eleganter taaleigen. De Gunnlaugssêge waard yn 1775 as earste fan 'e Aldiislânske sêgen ôfprinte yn in Latynske oersetting mei wittenskiplik kommentaar. It wurdt beskôge as in masterwurk fan syn sjenre, en foarmet in wichtich ûnderdiel fan sawol de Iislânske as de Noarske literêre skiednis. It wurdt gauris troch begjinnende studinten Aldnoarsk brûkt om mei de taal yn 'e kunde te kommen (Aldnoarsk en Aldiislânsk wiene ûnderling sûnder muoite fersteanber). De Fryske fertaling fan 'e Gunnlaugssêge ferskynde yn 1958, fan 'e hân fan oersetter Gerryt Dykstra.
Ynhâld
De sêge ferhellet oer de rivaliteit fan twa jonge Iislânske dichters, Gunnlaugr Ormstunga en Hrafn Önundarsson, en harren striid om 'e leafde fan Helga de Prûze, in pakesizzer fan 'e histoaryske kriger-dichter Egill Skallagrímsson (dy't teffens de haadpersoan is fan Egils saga). It ferhaal set útein mei in profetyske dream oer twa earnen dy't fjochtsje om in swan, wat fansels de leafdestrijehoek út 'e sêge foarseit. De haadpersoan is Gunnlaugr, en it ferhaal wurdt ferteld op in wize dy't mei him sympatisearret.
As Gunnlaugr achttjin jier is, set er ôf om utens. Helga seit him ta trije jier op him wachtsje te sillen. Yn 'e jierren dêrnei reizget Gunnlaugr troch Noarwegen, Sweden, Ingelân, Ierlân en de Orkney-eilannen. Oan it Noarske hof treft er syn rivaal Hrafn, mei wa't er dêr in dichterlike striid oangiet. Pas nei fjouwer jier, yn 1005, keart Gunnlaugr werom nei Iislân. Dêr oankommen ûntdekt er dat Helga koarte tiid earder tsjin har wil úthylke is oan Hrafn Önundarsson. Harren houlik is lykwols tige ûngelokkich, in feit dat Hrafn oan Gunnlaugr syn ynfloed wyt. Op it Alþing (it Iislânske folksparlemint) fan 1006 treffe de beide rivalen inoar wer, en dêr daget Gunnlaugr Hrafn út ta de holmgang (oftewol in duël). Dat wie de lêste holmgang dy't ea op Iislân plakfûn hat, mei't it Alþing fan dy tiid ôf it near lei op sok dwaan.
Mei't de beide rivalen troch de bemuoienis fan it Alþing harren striid net foltôgje kinnen hawwe, ferfarre se allebeide nei Noarwegen, dêr't sokke duëls noch wol talitten wurde. Hja treffe inoar dêr yn 1008. Yn 'e folgjende striid is Gunnlaugr de oerwinner, mei't er Hrafn deadocht, mar sels wurdt er neitiid troch Hrafn syn oanhingers op ferriedlike wize sa swier ferwûne, dat er koarte tiid letter komt te ferstjerren. Hy is dan 25 jier.
Helga wurdt letter op 'e nij úthylke, mar kin Gunnlaugr net ferjitte. Har grutste nocht is om tiden lang nei in prachtige mantel te stoarjen dy't se fan him krigen hat. Op in jûn sit se njonken har nije man, mei de mantel foar har útlein. Se sjocht der in hoartsje nei en sinkt dan del yn 'e earms fan man, en stjert.
Sultanaat Sansibar
It Sultanaat Sansibar (Arabysk: سلطنة زنجي بار, Salṭanaẗ Zanji Bār; Swahily: Usultani wa Zanzibar; Ingelsk: Sultanate of Zanzibar) wie in soeverein en ûnôfhinklik lân yn Afrika dat bestie fan 1856 oant 1964. It besloech de Sansibareilannen, dy't foar de Eastafrikaanske kust yn 'e Yndyske Oseaan lizze, en lange tiid ek útstrutsen gebieten op it Afrikaanske fêstelân, dy't lykwols tsjin 'e ein fan 'e njoggentjinde iuw ferlern giene. Om dyselde tiid hinne waard Sansibar in Britsk protektoraat en ferlear dêrmei syn selsstannigens, hoewol't it yn namme soeverein bleau. Ein 1963 waard it ûnôfhinklik yn 'e foarm fan in konstitúsjonele monargy, mar in moanne letter, yn jannewaris 1964, waard de lêste sultan by in bloedige steatsgreep ôfset, wêrnei't de republyk útroppen waard en der sadwaande in ein kaam oan it bestean fan it sultanaat.
Skiednis
De Sansibareilannen ûntwikkelen har yn 'e Midsiuwen ta in wichtich en ynfloedryk sintrum foar de hannel yn East-Afrika, en ta in krúspunt dêr't de kultueren fan Afrika, Araabje, Perzje en it Yndiaaske subkontinint gearkamen. Begjin sechstjinde iuw foelen de eilannen yn 'e hannen fan 'e Portegezen, dy't der twahûndert jier oer hearsken, oant se yn 1698 ferdreaun waarden troch de Omaanske Arabieren. Neitiid hearde Sansibar oant yn 'e njoggentjinde iuw ta it Omaanske Ryk, dat doedestiden sterk op hannel oer see talein wie.
Yn 'e iere njoggentjinde iuw makke Sansibar in perioade troch fan grutte woltier, dy't fuortkaam út it ferbouwen fan krûdnagels en oare speserijen, en fanwegen de bloeiende hannel yn ivoar en slaven. Dat late der yn 1832 ta dat Saïd bin Sûltan, de sultan fan Omaan, syn hof ferhuze fan it Arabysk Skiereilân nei Sansibar. Troch it fêstigjen fan in machtsbass op Sansibar besocht er de ynfloed op 'e Swahilykust fan East-Afrika (en dêrmei op 'e hannelsrûtes oer de Yndyske Oseaan) feilich te stellen. Nei syn ferstjerren, yn juny 1856, waard er opfolge troch twa fan syn soannen, dy't it Omaanske Ryk midstwa spjalten: Tûwaini bin Saïd waard sultan fan Maskate en Omaan, wylst syn broer Madjyd bin Saïd hearsker oer it no selsstannige Sultanaat Sansibar waard. Neitiid bleau Sansibar noch seis jier lang ferbûn mei Omaan, mar nei de moard op syn broer Tûwaini wegere Madjyd yn 1862 noch langer om by te dragen oan 'e Omaanske skatkiste, en waard Sansibar folslein ûnôfhinklik.
Oant likernôch 1890 behearsken de sultans fan Sansibar in oansjenlik diel fan 'e Swahilykust, in gebiet dat bekendstie as de Sandj, en û.m. Mombasa en Dar es Salaam omfieme. Yn 1884 stiften de Dútsers lykwols harren koloanje Dútsk East-Afrika (dêr't letter Tanganjika út fuortkomme soe) en yn 1886 fêstigen de Britten har bewâld oer Britsk East-Afrika, it lettere Kenia. Tusken 1884 en 1890 giene alle Sansibareeske besittings op it fêstelân ferlern oan dy beide Jeropeeske machten. Underwilens begûnen keaplju dy't ôfkomstich wiene fan it Yndiaaske subkontinint stadichoan almar mear foar master op te slaan op it mêd fan 'e hannel yn speserijen. Saïd bin Sûltan fitere dat oan troch de Ynjers ta te stean har frij yn syn gebieten te fêstigjen.
De slavehannel rûn ûnderwilens op syn lêste skonken. Mid njoggentjinde iuw waarden der jierliks wol 50.000 slaven ferhannele op 'e slavemerken fan Sansibar. Sokken waarden djip yn it binnenlân fan Afrika finzen nommen en nei de kust ta sleept. Ien fan 'e meast beruchte Sansibareeske slavekeaplju wie Tippu Tip, dy't ûnbidich grutte ekspedysjes fan soms wol 4.000 man sterk djip Sintraal-Afrika yn late en dêrby gedoente hie mei Westerske ûntdekkingsreizgers as David Livingstone en Henry Morton Stanley. Mar tsjin 'e ein fan 'e iuw oefenen de Britten swiere druk op Sansibar út om 'e slavehannel oan bannen te lizzen, en Bargasj bin Saïd, de broer en opfolger fan Madjyd bin Saïd, lei der yn 1873 úteinlik it near op. In trêde broer, Kalifa bin Saïd, dy't Bargasj letter opfolge, makke de wei ree foar de folsleine ôfskaffing fan 'e slavernij.
Underwilens wie Sansibar binnen de Britske ynfloedssfear kommen. Ek de Dútsers makken oanspraak op it sultanaat, mar dy striidkwestje waard yn 1890 regele mei it Hilgelân-Sansibar-ferdrach wêrby't de Britten it eilân Hilgelân, yn 'e Dútske Bocht, ôfstiene yn ruil foar it opjaan troch de Dútsers fan al harren oanspraken op Sansibar. Dat makke de wei frij foar de stifting fan in Britsk protektoraat oer Sansibar, dat yn 1890 ek wier fêstige waard. Dêrby behold it sultanaat, alteast yn namme, yntern selsbestjoer ûnder Britsk tafersjoch, mar it ferlear syn ûnôfhinklikheid en waard diel fan it Britske Ryk. Fan 1890 oant 1913 waard it lân regearre troch de sultans, dy't begelaat waarden troch Britske 'adviseurs' yn 'e foarm fan tradisjonele fiziers. Fan 1913 ôf stelden de Britten lykwols residinten oan om harsels en harren belangen te fertsjintwurdigjen, dy't yn 'e praktyk neat minder as gûverneurs wiene.
Doe't de pro-Britske sultan Hamyd bin Tûwaini nei syn dea, op 25 augustus 1896, opfolge waard troch Kalyd bin Bargasj, fan wa't de Britten neat hawwe moasten, late dat ta de saneamde Sansibaroarloch, wêrby't de Britten eefkes sjen lieten wa't it yn it sultanaat echt foar it sizzen hie. De oarloch briek út op 'e moarn fan 27 augustus, doe't Britske oarlochskippen mei in bombardemint it Beit al-Hukum-paleis ferrinnewearren. Net mear as 38 minuten letter, doe't de Sansibarezen wol omlyk woene, waard der in wapenstilstân sletten, en de Sansibaroarloch wurdt noch altyd beskôge as de koartste oarloch út 'e skiednis fan 'e wrâld.
Mids 1950-er jierren waarden der, foarútrinnende op 'e dekolonisaasje, demokratyske herfoarmings yn it sultanaat trochfierd. Der waarden ferskate politike partijen oprjochte, wêrfan't de Sansibareeske Nasjonale Partij (ZNP), dy't de etnyske Arabieren fertsjintwurdige, en de Folkspartij fan Sansibar en Pemba (ZPPP), dy't in mingde oanhing fan Arabieren en Swahily hie, de wichtichsten wiene. Fierders wiene der ek de lytse radikale Afro-Sjirazy Partij (ASP) en de Ummapartij (UP, "Partij fan it Folk"), in op it maoïsme ynspirearre ôfspjalting fan 'e ZNP.
Yn 1961 waard Tanganjika ûnôfhinklik, dat sûnt de ein fan 'e Earste Wrâldoarloch as in mandaatgebiet fan it Folkebûn en letter as in trustgebiet fan 'e Feriene Naasjes troch de Britten bestjoerd wie. Twa jier letter, op 10 desimber 1963, waard Sansibar sels ek ûnôfhinklik as in konstitúsjonele monargy. Der waarden ferkiezings holden, dy't wûn waarden troch de ZNP en de ZPPP; neitiid waard der in regear foarme troch de ZNP. Dêr leine de leden fan 'e ASP har net by del, dat op 'e jûn fan 'e 12 jannewaris 1964 diene se ûnder lieding fan in John Okello, dy't oarspronklik út Oeganda kaam, in greep nei de macht. Djamsjyd bin Abdûlla, de lêste sultan fan Sansibar, waard ôfset mank in protte bloedferjitten, wêrby't de tûzenen slachtoffers oer it algemien Sansibarezen fan Arabysk en Yndiaask komôf wiene. Neitiid fûn der in etnyske suvering plak, wêrby't frijwol alle Arabieren en teffens Swahily dy't foar in part Arabyske foarâlden hiene, it lân ûntflechten en beskûl sochten yn Omaan.
Nei't de ASP it op 'e Sansibareilannen foar it sizzen krigen hie, waard ûnder lieding fan Okello de Folksrepublyk Sansibar en Pemba útroppen. Abeid Karume, de lieder fan 'e ASP, dy't net by de revolúsje belutsen west hie, waard útnûge om út ballingskip yn Tanganjika werom te kearen en it amt fan presidint fan 'e nije republyk op te nimmen. Hy wie it dy't neitiid foar Sansibar, ûnder swiere druk fan it Westen, dat bang wie foar ynfloed fan 'e Sovjet-Uny yn it lytse steatsje, in uny bewurkmastere mei de gruttere en polityk stabilere Republyk Tanganjika, op it fêstelân fan East-Afrika. Dy uny krige yn april 1864 syn beslach mei de oprjochting fan 'e Feriene Republyk Tanzania, wêrfan't de namme opmakke wie út 'e earste wurdlidden fan 'e beide steaten dy't der yn opgiene. Sûnt foarmet Sansibar in autonome republyk binnen Tanzania.
Bestjoer
It Sultanaat Sansibar wie it grutste part fan syn bestean in absolute monargy, dêr't de sultan de folsleine macht hie. Yn 'e tiid fan it Britske protektoraat waard dy macht de facto (mar nea de jure) oan bannen lein, oant der ein jierren fyftich, begjin jierren sechstich foarútrinnende op 'e dekolonisaasje demokratyske herfoarmings yn it sultanaat trochfierd waarden. Sadwaande waard it Sultanaat Sansibar yn desimber 1963 ûnôfhinklik yn 'e foarm fan in konstitúsjonele monargy, mei in steatsbestel wêryn't de macht fan 'e sultan ûndergeskikt makke wie oan 'e macht fan 'e grûnwet.
Ekonomy
De ekonomy fan it Sultanaat Sansibar stipe fierhinne op twa pylders: hannel en lânbou. Fan âlds wie de hannel tige wichtich, mei't Sansibar op krúspunt fan hannelrûtes lei. Yn 'e njoggentjinde iuw gie it dêrby fral om 'e hannel yn ivoar en slaven. Doe't tsjin 'e ein fan 'e njoggentjinde iuw ûnder swiere druk fan 'e Britten it near op 'e slavehannel lein waard, belune Sansibar yn wichtigens. It behold lykwols syn posysje as produsint fan krûdnagels en oare speserijen, wêrûnder nútmuskaat, kaniel en piper. Fanwegen dy lânbouprodukten waarden de Sansibareilannen doedestiden ek wol oantsjut as de Speserij-eilannen, hoewol't dy namme yn 'e regel brûkt waard foar de Molukken, yn Nederlânsk-Ynje.
Demografy
Neffens in skatting fan 1 jannewaris 1964 hie it Sultanaat Sansibar doe likernôch 300.000 ynwenners. De befolkingstichtens bedroech 113,2 minsken de km². Fan 'e befolking bestiene 230.000 minsken, oftewol 76,7%, út lânseigen swarte Afrikanen, dy't etnyske Swahily wiene. Guon dêrfan bewearden ôf te stammen fan 'e Perzen en waarden pleatslik oantsjut as Sjirazy. Fierders bestiene der oansjenlike minderheden fan likernôch 50.000 etnyske Arabieren (16,7%) en 20.000 Ynjers (6,7%). Foar it oergrutte part bestie de Sansibareeske befolking út moslims.
It Sultanaat Sansibar wie lange tiid in klassemaatskippij op etnyske basis: de Arabieren foarmen as grutgrûnbesitters de hegerein, de Ynjers behearsken de hannel, en de Swahily wiene de sljochtwei arbeiders. Tsjin 'e tiid dat it lân ûnôfhinklik waard, wiene de skiedslinen tusken de etnisiteiten lykwols begûn te ferdizenjen, en histoarisy binne fan betinken dat der mei noch in fearnsiuw net folle fan it ûnderskie mear oer west hie. Oan dy stadige ûntwikkeling waard lykwols abrupt in ein makke troch de steatsgreep fan jannewaris 1964, dy't folge waard troch in etnyske suvering wêrby't de grutte mearderheid fan 'e Arabieren en in oansjenlik part fan 'e Ynjers fan 'e eilannen ferdreaun waard.
Wyn (drank)
Wyn is in alkohoalyske drank, dy't it risseltaat is fan gêsting fan druvesop.
Der binne ferskate soarten fan wyn. Der wurdt ûnderskie makke nei de druven dêr't de wyn mei makke wurdt, it stee of de omkriten dêr't de wyn makke is, hoe't de wyn krekt makke is, en ek at der njonken druven noch wat oars yn dien is.
De grutste opdieling is ornaris dy yn wite wyn, reade wyn, en roseewyn.