cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gemeentehûs fan Baarn
Nijbou yn 1906
Doe't A. Broer yn 1948 inkele beskôgingen wijde oan Paleis Soestdyk en omkriten, skreau hy oer it gemeentehûs fan Baarn: Het gemeentehuis van 1907 (een fataal jaar, een fatale tijd voor de bouwkunst!) heeft geen architectonische betekenis. Mar T. Pluim skreau al yn 1924 loovjend oer it Raadhuis met zijn monumantaal profiel en tsjintwurdich krijt it troch gemeentearsjitekt F.F. de Boois (yn funksje fan 1905 - 1939) ûntwurpen gebou mear wurdearring. It pân waard foltôge yn 1908 en foar f 50.196 boud troch oannimmer M.C. Konings út Nymwegen, de leechste fan de tweintich ynskriuwers. Frappant is dat De Boois keazen hat foar in opset as royale filla en net foar in mear klassisistysk hearehûstype mei bordes lykas by it âlde riedhûs út 1866. Foar in riedhûs waard meastentiids dat type as passend beskôge. Faaks dat de arsjitekt it karakter fan Baarn as filladoarp ta útdrukking bringe wold hat en in filla-eftich gemeentehûs passender fûn.
Boustyl
It gemeentehûs hat twa boulagen ûnder in gearstald dak, dekt mei laaien yn maasdekking. De belangrykste gevels site oan de Laanstraat, de eigentliks foargevel en de Brink. Beide gevels binne asymmetrysk. De foargevel bestiet fan links nei rjochts út in foarsprong mei hoektuorke, in weromlizzend diel mei yngong ûnder in luifel, in foarútstekkend diel mei dakhûs en inkele ynspringende dielen. De luifel hat noch de âlde haadfoarm, mar it glês-yn-lead is ferdwûn. De gevel oan de Brink hat yn de midden in topgevel en rjochts it neamde hoektuorke. It gebou hat in farieard silhûet. De boustyl is it bêst te omskriuwen as geometryske Jugendstil. Ek de goed bewarre sintrale treppen mei smeiïzeren stek yn Jugensdtil mei semintearre pylders.
Francis Bacon
Francis Bacon (Dublin, 28 oktober 1909 – Madrid, 28 april 1992) wie in Ingelske ekspresjonistyske keunstskilder. Hy makke portretten fan persoanen, wêrby't it antlit of lichem mishypt wie om in bettere yndruk fan harren psychyske en emosjonele aard wer te jaan. Bacon portrettearre net de bûtenkant fan de persoanen, mar de binnenkant. Syn skilderijen hawwe faak in grutske, tsjustere en benearjende útstrieling.
Karakterisearring fan syn wurk
De portrettearden yn it wurk fan Bacon binne faak ienlike, ferwezen en depressive persoanen dy't yn in gaoatyske wrâld libje en har weromlutsen hawwe yn in klaustrofobyske tsjustere lokaasje.
By Bacon foarme de komposysje it wichtichste ûnderdiel fan it skilderij. Hy eksperimintearre krekt salang oant hy de goede ferhâlding hie tusken foarm, kleur en djipte. Hjirby wie de leechte like wichtich as de foarmen en figueren sels. Neffens Bacon wie it meitsjen fan de komposysjes dan ek syn ienige driuwfear as keunstner: struktuer skeppe yn de gaos dy't syn eigen libben wie. Alle figueren hiene, oant yn de lytste details, in spesjale betsjutting yn Bacon syn libben en allinnich troch dizze figueren en foarmen yn strakke komposysje te setten koe hy mei dy obsesjes ôfrekkenje. Omdat it meitsjen fan komposysjes in soad eksperimintearjen en oefenjen ferge, makke Bacon tsientallen skilderijen oer itselde ûnderwerp, krektlike lang oant hy de ultime komposysje makke en mei dat byld ôfrekkenje koe. Hieltiten weromkommende bylden dy't troch de holle fan Bacon spûken en dêr't hy dus mei ôfrekkenje moast wiene de krusiging, trijelûken, it portret fan Velasquez, de selsmoard fan syn leafde George Dyer, skilderijen fan Vincent van Gogh, de minsklike mûle, rôfdieren en röntgenfoto's. Al dizze figueren en tema's kamen hieltiten werom yn syn wurk.
Hoewol't it wurk fan Bacon nea abstrakt woarn is, skildere hy syn skilderijen wol bewust ûndúdlik, wêrtroch't meardere ynterpretaasjes mooglik waarden. Bacon woe dat 'de farve in eigen libben krije soe', wêrmei't hy bedoelde dat elk mins yn de komposysje sjen koe wat hy woe. De details, persoanen en foarwerpen op it skilderij wiene foar him tige persoanlik gefoelich en, nei eigen sizzen, net belangryk foar de taskôger. Dy hoegde allinnich de harmonij, rêst en oarder fan de komposysje te ûndergean.
It wurk fan Bacon wurdt faak ta it ekspresjonisme rekkene, mar der binne ek reitsflakken mei it surrealisme. Bacon fûn himsels in 'persoanlik realist': hy skildere syn ûnderfinings en waarnimmings op in manier sa't hy dy yn syn holle oarderje woe. thumb|180px|Baggot Street 63, Dublin. Hûs dêr't Bacon berne is
Jango Fett
Jango Fett (útspr.: [ˈʤæŋɡoʊ ˈfɛt], likernôch: " dzjeng -go fet ") is in fiktyf personaazje fan minder belang út 'e Star Wars-franchise fan 'e Amerikaanske filmmakker George Lucas. Hy is de heit fan it bekendere personaazje Boba Fett en teffens in minsklike Mandaloriaanske preemjejager, hierling en hiermoardner dy't as sjabloan brûkt wurdt foar in it kloanjen fan in leger supersoldaten. Jango Fett waard yntrodusearre yn 'e film Star Wars: Episode II – Attack of the Clones (2002), oan 'e ein wêrfan't er omkomt yn in gefjocht mei Jedi-master Mace Windu. It personaazje waard fertolke troch de Nijseelânske akteur Temuera Morrison.
Sint-Egbertuskapel (Skiermûntseach)
De Sint-Egbertuskapel is de roomske tsjerke op it Fryske Waadeilân Skiermûntseach. De kapel oan 'e Badwei datearret út 1915, en hat sûnt 1999 de status fan ryksmonumint. It gebou is wijd oan 'e hillige Egbertus fan Rathmelsigi, in Angelsaksyske abt út it Keninkryk Noardumbrje. Sûnt de ein fan 'e jierren 2000 is de Sint-Egbertuskapel op 'e noed fan 'e jezuïten.
Jango Fett
Fiktive biografy
Yn Star Wars: Episode II – Attack of the Clones, it twadde diel fan 'e Star Wars-prequeltrilogy, dûkt Jango Fett foar it earst op as in Mandaloriaanske preemjejager, hierling en hiermoardner dy't troch de Sith-ridder greve Dooku yn 'e earm nommen wurdt om senator Padmé Amidala te fermoardzjen. Dooku hannelet op dat stik op oanstean fan Nute Gunray, de Neimoïdyske ûnderkening fan 'e Hannelsfederaasje, dy't noch altyd wrokket oer de nederlaach fan 'e Hannelsfederaasje yn 'e Nabookrisis, tsien jier earder, en syn dêropfolgjende fernederjende berjochting (ek al is er nea feroardiele), wat er allegear oan Padmé wyt.
Fett besteget de put út oan 'e froulike foarmferoarer Zam Wesell. Nei twa mislearre oanslaggen op it libben fan 'e senator is er lykwols twongen om Wesell te deadzjen mei in fergiftige pylkje om foar te kommen dat se syn namme oan 'e autoriteiten ferriede sil. Nettsjinsteande Fett syn krewearjen liedt it ûndersyk nei de oanslaggen en de moard op Wesell de autoriteiten, yn 'e persoan fan Jedi-master Obi-Wan Kenobi, dochs nei him ta op 'e oseaanplaneet Kamino. Dêr ûntdekt Obi-Wan in kloaningsfabryk dêr't in reuseftich leger kloansoldaten produsearre wurdt troch it genoom fan Jango Fett as sjabloan te brûken. Dat leger is mear as tsien jier lyn besteld troch Jedi-master Sifo-Dyas út namme fan 'e Galaktyske Republyk, hoewol't fierders nimmen earne fan ôfwit. Sifo-Dyas is neitiid rillegau fermoarde en syn projekt temûk kaapt troch greve Dooku.
Sint-Egbertuskapel (Skiermûntseach)
Skiednis
De Sint-Egbertuskapel is boud yn 1915, nei in ûntwerp fan 'e Grinzer arsjitekt Antonius Theodorus van Elmpt. It is in gebou yn 'e rasjonalistyske styl, mei in krúsfoarm wêrby't de beide sealdakken inoar kruse. Op 'e krusing fan 'e dakdielen is in dakruter oanbrocht dêr't in liedklok yn hinget. Oan 'e efterkant fan 'e kapel befynt him in apsis en oan 'e foarkant is in foarportaal tafoege. It gebou is yn mear as in iuw tiid frijwol yntakt bleaun. Yn 'e glês-yn-leadruten binne kristlike symboalen ferwurke, lykas in do en in wyntsjelk.
Fuort njonken de kapel waard om 1921 in fakânsjehûs boud, dat tsjinstdie as roomske fakânsjekoloanje en diel útmakke fan it kompleks fan 'e Sint-Egbertus. Nei 1940 kaam dat fakânsjehûs yn oare hannen, mar it behold syn funksje oant yn 1967. Doe waard it omboud ta in hotel, dat de namme Hotel Egbertsduin krige. Mear as 35 jier lang wie dat eigendom fan 'e Dútske wolwêzensynstelling Caritas, mar yn 2003 waard it ferkocht. Yn 2004 kaam it yn 'e hannen fan 'e Nederlânske Stichting Philadelphia Zorg, dy't it lykwols yn 2009, fanwegen finansjele swierrichheden, wer te keap set hat.
Jango Fett
Fiktive biografy
As ûnderdiel fan syn betelling is ien kloan oan Jango Fett sels oerdroegen, dy't er fan bern ôf oan as syn soan grutbrocht hat. Dat is Boba Fett, dy't letter noch in wichtige rol spylje sil yn 'e Skywalker Saga. Op Kamino komt it ta in konfrontaasje tusken Jango Fett en Obi-Wan Kenobi, wêrby't Jango troch tuskenkomst fan Boba wit te ûntkommen. Hy flechtet mei syn soan nei de planeet Geonosis, dêr't er him by syn wurkjouwer greve Dooku jout. Dyselde hat dêr de lieding oer de opbou fan in reuseftich leger oarlochsandroïden foar de separatistyske Konfederaasje fan Unôfhinklike Stelsels.
Obi-Wan efterfolget de beide Fetts nei Geonosis, dêr't er finzen nommen wurdt en letter syn freonen Anakin Skywalker en Padmé Amidala ek. De útfiering fan 'e deastraf yn in arenagefjocht mei wylde bisten, dy't Dooku it trio opleit, wurdt lykwols foarkomd troch de oankomst fan 'e masters fan 'e Hege Jedi Ried, ûnder lieding fan Yoda en Mace Windu, mei by harren in earste bataljon kloansoldaten. Der ûntjout him in fjildslach dy't it earste treffen fan 'e Kloane-oarloggen is; Jango Fett nimt dêroan diel oan 'e kant fan 'e Konfederaasje fan Unôfhinklike Stelsels. Yn it gefjocht wurdt er troch ien fan 'e oerlibjende wylde bisten, in reek, fertrape, wêrby't syn jetpack stikken rekket. Mei't er sadwaande net by steat is en flean fuort, kin er troch Mace Windu mei de ljochtsabel ûnthâlze wurde.
Strjitte fan Mozambyk
Strjitte Mozambyk is in seestrjitte yn de Yndyske Oseaan dy't Madagaskar fan it Afrikaanske fêstelân, útsoarte Mozambyk, skiedet. Oan de noardein fan de strjitte leit de eilannekloft de Komoaren, yn de strjitte sels lizze in stikmannich lytse, ûnbewenne eilannen.
Der rint in waarme golfstream yn súdlike rjochting troch de strjitte, dy't yn Agulhasstream foar de eastkust fan Súd Afrika útkomt.
Mozambyk
Earste en Twadde Arsjipel
Janhendrik Dolsma
thumb|300px|right|Efter de dyk Janhendrik Dolsma (Grins, 1950) is in Fryske keunstskilder.
As waadskilder binne syn foarstellings altyd flak. Loft en ljocht spylje de haadrol yn syn wurken oer It Waad. Der komme gjin minsken foar op syn wurken. Syn oplieding krige er tusken 1968 en 1973 oan Akademy Minerva yn Grins. Oant 2004 wurke er as dosint tekenjen, mar hy makke begjin jierren '80 ek muzyk.
Hy rekke yn de besnijing fan de Hollânske lânskipskeunst. De nearzichheid fan in minsk yn de natoer is in fêst tema.
Syn wurk wie te sjen yn galerys as De Twee Pauwen, Mebius en Museum Møhlmann yn Appingedam.
Sekondêre-Ioane-Massa-Spektroskopy (SIMS)
thumb|350px|SIMS Spektrum fon Nikkel. thumb|350px|SIMS Spektrum fon Phosphor Sekondêre-Ioane-Massa-Spektrometry (SIMS) is in metoade foar it analysearjen fan oerflakken. Dêrta wurdt it meunster yn fakúm bestriele mei ioanen (lytse ladene dieltsjes). Dêrtroch wurde dan ioanen fan it oerflak fan it meunster losslein, dêr't dan de massa fan woegen wurdt. Dat weagen fan dy saneamde sekondêre ioanen bart yn in massa-spektrometer, dat dan kin de atoommassa fêststeld wurde en men wit, om hokker elemint it giet. De metoade is tige gefoelich en de gefoeligens kin 10-16 oant 10-12 atomen/cm3 bedrage, dat is minder as in miljoenste persint! Dêrmei is de metoade in miljoen kear gefoeliger as Auger-Elektroane-Spektroskopy (AES).
De resultaten krijt men as massa-spektra, hjir b.g. foar nikkel. Dêrby kin men de isotopen apart sjen, hjir dus op atoommasssa's 58, 60, 61, 62 un 64. Gewoanlik stiet de ferhâlding tusken de isotopen fêst, mar yn guon gefallen kin dat oars wêze, b.g. troch nukleêre prosessen. Dat kin men dan oan it SIMS-spektrum sjen.
By it oare spektrum giet it oer fosfor. Dat hat mar ien isotoop (massatal 31), mar opfallend binne lytse pykjes op 62 en 93. Dat binne clusters (kluten) fan twa of trije atomen mei inkelde lading. Dat kin ôfhingje fan de wize fan bestrieljen. No is it minne, dat de pyk op 62 gearfalt mei in isotoop fan nikkel. Op dy wize kinne piken fan ûnderskate eleminten inoar steure en dat is in neidiel fan SIMS.
In folle grutter neidiel is, dat allinne de ioanen (ladene dieltsjes) metten wurde en dat net goed fêst te stellen is, hoe'n grut part dy fan alle losleine dieltsjes útmeitsje. Brûkt men foar it bestrieljen b.g. it edelgas Argon, dan wurde gjin ferbinings foarme en ûntsteane mar in hiel lyts bytsje sekondêre ioanen. Men kin dat ferbetterje troch in bytsje soerstof yn it fakúm ta te litten. Folle gefoeliger wurdt de metoade troch it meunster mei ioanen fan in oar gas te bestrieljen. Der hinget ek folle fan ôf, oft it materiaal fan it meunster sels al in gearstalling, b.g. in oksyde is. Troch al sokke oarsaken kin de gefoeligens fan SIMS mear as in faktor tûzen skille en moat faak mei referinsje-meunsters wurke wurde om noch in bytsje te witten wat men hat.
De Trije Bruorren
De Trije Bruorren is in teltsje oer reuzen, in sêge oer it ûntstean fan trije sleatten dy't útkomme op It Ges.
Slachtepop
Slachtepop is in mingd sportbarren en muzykfestival dat ienris yn it jier oan it begjin fan juny holden wurdt op 'e terp yn 'e buorskip Littenserbuorren, ûnder it Fryske doarp Wommels, deunby de Slachtedyk en de bekende Slachtebrêge oer de N359. Dit twadeiske evenemint wurdt organisearre op in freedtejûn en in sneontejûn.
De Trije Bruorren
Neffens it teltsje hawwe yn de omkriten fan Toppenhuzen en Twellingea eartiids trije reuzen wenne: Broer, Douwe en Jarich. Om't it fean dêr yn dy tiid te sompich wie, yn alle gefallen te sompich foar reuzen, kamen se ta it beslút om sleatten te graven sadat it wetter nei it Ges laat wurde soe. Dat se namen in heale pream as skeppe, en goaiden foar eltse reus in sleat. Foar Broer de Broersleat, foar Douwe de Douwesleat en foar Jarich de Jarichsleat. Sa koenen se in grut part fan it wetter kwyt wurde, en koe it lân brûkt wurde as greide.
Slachtepop
De freeds wurdt der keatst by in barren dat de Wylde Nachtkeatspartij hjit. Dat begjint de jûns om 19.00 oere, en der dogge maksimaal 44 partoeren oan mei. De organisaasje meldt fierders dat alles mongen wurdt: "manlju, froulju en genderneutraal." Under it keatsen wurdt der ek muzyk makke; dy waard bgl. yn 2018 fersoarge troch de Vocal Roses, "de Fryske O'G3NE".
De Trije Bruorren
By guon reuzeteltsjes binne de nammen dêr't se oer geane it ienige ferbân mei de skiednis. Mar dit teltsje is nei alle gedachten histoarysk, útsein dat it net oanwiisber is dat der reuzen yn dy omkriten wenne hawwe. It Ges is nei alle gedachten in streamke dat wetter út it heachfean ôffierde, en mei dwersfearten koe it lân drûger makke wurde.
Slachtepop
De sneons wurdt it eigentlike muzykfestival holden, dat de jûns om 21.30 oere begjint. De organisaasje neamt dat "it Iepen Frysk Kampioenskip Drankjes Nuttigjen". Dit evenemint hat faak in beskaat tema. Yn 2018 wie it bygelyks hielendal yn après-ski-sfear oanklaaid. De muzyk wie dêr dan ek nei, en soe, neffens de organisaasje "de feestgongers meinimme nei Tiroal [...]. Op 'e ein fan jûn komt men fansels wer werom yn 'e tinte."
De Trije Bruorren
Yn Toppenhuzen stiet op de hoeke fan de Ferbiningswei en de Sjaerdawei it keunstwurk De Trije Bruorren, yn 1996 makke troch Hennie de Boer, yn opdracht fan de Kulturele Rie Wymbritseradiel. It keunstwurk byldt dit teltsje út.
Suëtoanius
thumb|Suëtoanius ôfbylde yn de Neurenberchkroniken.
Suëtoanius, folút yn it Latyn: Gaius Suetonius Tranquillus, (69 – nei 122) wie in Romeinske skriuwer en skiedkundige. Hy wurdt wol beskôge as Romes grutste biograaf út de keizerstiid. Yn syn wurken skriuwt Suëtoanius oer it libben fan de keizers en hy hie dêrby in protte oandacht foar persoanlike bysûnderheden. Troch lettere skriuwers is er in soad neifolge.
Libben
Suëtoanius waard berne om-ende-by 70 n.Kr. yn 'e omkriten fan Hippo Regius yn Afrika. Hy krige in goeie oplieding, studearre rjochten en tsjinne ûnder Plinius de Jongere dy't doe gûverneur wie fan Bitynia. Troch tuskenkomst fan Plinius waard hy letter oansteld as bibletekaris by keizer Trajanus. Under keizer Hadrianus wie hy inkele jierren haad fan it keizerlike skriuwerskip. Oan dizze posysje kaam lykwols yn 121 ynienen in ein, nei gedachten fanwege syn relaasje mei keizerinne Fibia Sabina. Yn de jierren dêrnei hat er noch in soad wurk skreaun.
Wurken
Suëtoanius is de wichtichste Romeinske fertsjintwurdiger fan de biografy, de libbensbeskriuwing fan de keizers dy't destiids net folle oansjen hie. Omdat er wurke hie foar de machtichste persoanen fan syn tiid, wist er ek in protte oer it libben fan de keizers te fertellen.
Yn syn wurk skriuwt Suëtoanius net folle oer de politike en militêre foarfallen, mar hat hy it benammen oer de yntriges fan de keizers, harren deugden en goeie eigenskippen en - foaral - harren minne eigenskippen, harren smoargens en wredens. Alle hearskers sûnt Julius Caesar komme oan bod en oer de ien is er wat wiidweidiger as oer de oare. In inkelden ien komt er by him goed fan ôf en it byld dat er skept fan de keizers is net al te bêst.
Suëtoanius skriuwt syn ferhalen altiten neffens in fêst stramyn: hy begjint hieltyd mei in beskriuwing fan it libben oant de amtsoanfearding, dêrnei komt in rige rubriken en as slot beskriuwt er op hokker wize de keizer oan syn ein komt.
It ferskil mei oare skiedkundigen lykas Tasitus sit him hjiryn, dat Suëtoanius him mear dwaande hâlde mei de persoanlike bysûnderheden fan de keizers, wylst Tasitus in protte omtinken hie foar de gronology fan de foarfallen. De libbensbeskriuwings fan Suëtoanius binne aardich om te lêzen, mar de literêre kwaliteit en psychologyske djipgong bliuwt efter by oare skriuwers. De krêft fan Suëtoanius sit him yn de details en de talrike anekdoates. Troch Suëtoanius witte wy frij krekt hoe't de keizers derút seagen en hokker ynteresses sy hienen.
De Viris illustribus
De Viris illustribus (d.i. Ferneamde manlju) wie in gearstalling mei koarte libbensbeskriuwings fan bekende persoanen út de Latyske literatuer (grammatisy, sprekkers, tichters, filosofen ensfh..). Fan dit wurk binne mar beskate parten bewarre bleaun. In oantal feitlikheden kinne werom liede út Hiëronymus syn Chronica.
De Vita Caesarum
It wichtichste boek dat wy fan Suëtoanius hawwe is wol de Vita Caesarum, in libbensbeskriuwing fan tolve keizers, fanôf Julius Caesar (einlik gjin keizer, mar "diktator foar it libben") oant Domitianus. It wurk bleau likernôch kompleet bewarre: allinnich it earste part fan de tekst oer Julius Caesar is fuort.
Ynfloed op lettere literatuer
Suëtoanius waard in protte neifolge troch letttere skiedskriuwers út de keizertiid, û.o. troch de skriuwers fan de Historia Augusta, dêr't de libbens fan keizer Hadrianus oant Numerianus (it tiidrek tusken 117 en 284) yn beskreaun wurdt. Dizze boeken befetsje in soad kletspraat en rabberij.
Kay Stenshjemmet
Hy die seis kear mei oan it Wrâldkampioenskip allround, sân kear oan it Europeesk kampioenskip en twa kear oan de Olympyske Winterspullen (yn 1976 en 1980). Hy waard by dizze kampioenskippen twa kear Europeesk kampioen. Hy waard ek trije kear Noarsk allround kampioen. By de Olympyske Winterspullen yn 1980 waard er twa kear twadde efter Eric Heiden.
Palestinen
thumb|Palestynske bern yn [[Jenin]] Palestinen (Arabysk: الفلسطينيون, al-Filasṭīniyyūn; Hebriuwsk: פָלַסְטִינִים, Fālasṭīnīm) of it Palestynske folk (الشعب الفلسطيني, ash-sha‘b al-Filasṭīnī), ek oantsjut as Palestynske Arabieren (الفلسطينيين العرب, al-Filasṭīniyyīn al-ʿArab), binne in etnonasjonale kloft minsken dy't fan de folken, dy't Palestina tûzenen jierren bewennen, ôfstamje. Hjoed-de-dei identifisearje se op kultureel en taalkundich mêd as Arabieren.
Etymology
thumb|Syria Palaestina yn de midsiuwen De Grykske toponym Palaistínē (Παλαιστίνη), dêr't it Arabyske Filasṭīn (فلسطين) fan ôfstammet, wurdt foar it earst neamd yn de fyfde iuw f.Kr. yn wurk fan de Grykske histoarikus Herodotus, dy't dêr it kustlân fan Fenysje oant Egypte mei ornearre. Hy brûkte it begryp as in etnonym doe't er fan de "Syrjers fan Palestina", in etnysk groep dy't fan de Fenysjers ûnderskaat waard, spruts. Hy makke gjin ûnderskied tusken Joaden en oare ynwenners fan Palestina. Fan it Aldegyptyske Peleset/Purusati wurdt oppenearre as in ferwizing nei "seefolk", benammen de Filistinen. Yn Semityske talen, bygelyks it Akkadyske Palaštu (fariant Pilištu), waard nei it sande iuwske Philistia en syn fjouwer stedssteaten ferwiisd. It Bibelsk Hebriuwske Plištim wurdt ornaris oerset ta "Filistinen".
Syria Palaestina waard troch histoarisi en geografen ferwiisd as it gebiet tusken de Middellânske See en de rivier de Jordaan, lykas yn it wurk fan Filo, Josephus en Plinius de Aldere. Yn de twadde en tredde iuw n.Kr. waard Syria Palaestina de nammen fan in nije provinsje dy't it measte fan Judeä omfieme. De nije namme waard printe op munten, yn ynskripsjes en kaam sels foar yn rabbynske teksten. It Arabyske wurd Filastin waard brûkt as ferwizing nei it gebiet sûnt de tiid fan de ierste midsiuwske arabyske geografen. De Arabyske krante Falastin dy't yn 1911 yn Jaffa oprjochte waard ferwiisde syn lêzers as "Palestinen"
Yn it Britske Mandaatgebiet Palestina, waard it begryp "Palestyn" foar alle ynwenners ornearre, nettsjinsteande it leauwe of etnisiteit, en dyjingen dy't it steatsboargerskip fan it Britske mandaat bemachtigen, krigen 'Palestynske boargerskip".
Nei it oprjochtsjen fan de steat Israel yn 1948 holden Palestynske Joaden op mei it brûken fan de termen "Palestina" en "Palestinen" as ferwizing nei harsels en waard it in ferwizing nei de Arabyske befolking yn it eardere mandaatgebiet.
Oarsprong
thumb|In Palestynske mem mei bern De oarsprong fan it Palestynske folk is net maklik te sizzen. It gebiet wie oarspronklik net Arabysk. It arabisearjen fan it gebiet wie it gefolch fan de flugge útwreidings fan de islamityske kalifaten dy't troch Arabyske stammen en harren pleatslike bûnsmaten. Lykas yn oare arabisearre lannen, is de Arabyske identiteit fan de Palestinen benammen basearre op taalkundich en kultureel mêd en is net besibbe oan it bestean fan in wiere Arabyske oarsprong.
Palestina hat yn de rin fan de skiednis te krijen hân mei in soad demografyske en religieuze feroarings. Yn de Twadde milennium f.Kr. waard it befolke troch Kanaäniten, dy't Semitysktalige folken wiene, dy't it Kanaänityske leauwe útoefenen. De Israeliten ûntstiene letter as in selsstannige etnyske en religieuze mienskip yn de krite. De Joaden foarmen yn de Klassike Aldheid de mearderheid fan de befolking yn Palestina, alhoewol't de Joadske befolking yn Jeruzalim en omkriten nei de Romeinsk-Joadske krigen nea wer itselde waard. Yn de folgjende iuwen krige de krite te krijen mei politike en ekonomyske ûnrêst. De befolking, Joaden, Samaritanen en heidenen, waarden foar it grutste part bekeard ta it kristendom, dy't yn de rest fan de Romeinske tiid en de Byzantynske tiid de mearderheid yn Palestina foarme. Yn de sande iuw oermasteren de Arabyske Rasjidûnen it gebiet. Dêrnei kaam it gebiet ûnder oare Arabyske dynastyen lykas de Omajjaden, Abbasiden en de Fatimiden. De befolking fan Palestina is lykwols tige hurd sakke yn dy snuorje. Wennen der yn de Romeinske en Byzantynske tiid likernôch 1 miljoen minsken yn Palestina, yn de iere Osmaanske tiid wennen der likernôch 300.000. Yn de rin fan de tiid naam de befolking dêre de Arabyske kultuer en taal oer en bekearden se harren ta de islam. It kolonisearjen fan it gebiet troch Arabieren hat in grutte rôl spile by it islamisearringsproses. Guon saakkundigen binne fan betinken dat Palestina al foar de Krústochten foar it grutste part moslim wie, wylst oaren tinke dat de kristenen nei de Krústochten harren mearderheid ferlearen en dat it islamisearringsproses folle letter úteinsette, faaks ûnder de [[Mammelukken.
Yn 1517 kaam it gebiet ûnder Osmaansk bestjoer en bleau it befolkingsoantal de earste iuwen ûnder harren bestjoer hingjen tusken 150.000 en 250.000 ynwenners. Pas yn de njoggentjinde iuw sette in grutte befolkingsoanwaaks útein. De migraasje fan Algerinen en Egyptners nei Palestina yn de earste helte fan de njoggentjinde iuw, en dêrnei fan mear Algerinen Bosnjers en Sirkassen yn de twadde helte fan dy iuw hat meidroegen oan de befolkingsoanwaaks.
Befolking
Nei ferskate krigen en eksodussen, wenje rûchwei de helte fan alle Palestinen yn it gebiet fan it eardere Britske Mandaatgebiet Palestina, itjinge hjoed-de-dei de steat Israel en de Palestynske kriten fan de Gazastripe en it Westjordaanlân omfiemet. Yn dat hiele gebiet foarmje de Palestinen (yn 2022) in demografyske mearderheid, mei in totale befolking fan 7,5 miljoen ynwenners of 51,16% foar 46-47% Joaden oer. Hja wenje benammen yn de Gazastripe, it Westjordaanlân, East-Jeruzalim en foarmje likernôch 21% fan de befolking fan Israel as Israelyske Arabieren dy't ek Israelyske steatsboargers binne. In soad fan harren binne Palestynske flechtlingen dy't, benammen nei de Arabysk-Israelyske Kriich fan 1948 fan harren lân fuortjage waarden. Fan harren wenje 1 miljoen yn de Gazastripe, om 750.000 hinne yn it Westjordaanlân en om 250.000 hinne yn Israel sels. Ek wenje in soad Palestinen yn it bûtenlân, bekend as de Palestynske diaspora, dêr't mear as de helte fan gjin steatsboargerskip fan gjinien lân hawwe, en ek gjin wetlike ferbliuwsfergunning fan hawwe. Tusken 2,1 en 3,24 miljoen Palestinen wenje as flechtlingen yn de buorlannen Jordaanje, mear as 1 miljoen yn Syrje en Libanon en om 750.000 hinne wenje yn Saûdy-Araabje. Yn Sily wennet de grutste Palestynske diaspora bûten de Arabyske wrâld mei in oantal fan om de heal miljoen hinne.
Palestynske identiteit
thumb|Palestynske flechtlingen yn 1948 Yn 1919 foarmen de Palestynske moslims en kristenen 90% fan de befolking fan Palestina, justjes foar de tredde weach fan Joadske ymmigraasje yn it Britske mandaatgebiet nei de Earste Wrâldkriich. Troch tsjinstân tsjin de Joadske ymmigraasje boaze it gefoel fan in feriene nasjonale identiteit, alhoewol't de Palestynske maatskippij noch hieltyd fersplintere wie yn regionale, religieuze, klasse- en famyljeferskillen. De skiednis fan de Palestynske nasjonale ienheid wurdt tusken de ferskate saakkundigen. It begryp "Palestyn" waard brûkt as in ferwizing nei it nasjonalistyske konsept fan in Palestynsk folk troch Palestynske Arabieren fan de ein fan de njoggentjinde iuw ôf, alhoewol't dat gefoel noch tige beheind wie oant de ein fan de Earste Wrâldkriich. De fal fan it Osmaanske Ryk en it foarmjen fan it Britske mandaatgebiet yn dat gebiet ferfong it Osmaansk steatsboargerskip ta in Palestynsken ien, itjinge in soarte fan nasjonale identiteit foarme. Nei de Israelyske ûnôfhinklikensferklearring en de dêrop folgjende Palestynske eksodus fan 1948, en benammen nei de Palestynske eksodus fan 1967 feroare it begryp "Palestyn" ta in stribjen fan in takomstige steat Palestina. Hjoed-de-dei foarmet de Palestynske identiteit de erfskip fan alle tiden fan de Aldheid oant yn de Osmaanske tiid.
Polityk
De Palestynske Befrijingsorganisaasje (PLO) is in koepelorganisaasje fan groepen dy't it Palestynske fol fertsjintwurdigje. De Palestynske Autoriteit, dy't offisjeel yn 1994 oprjochte waard nei de Oslo-akkoarten, is it bestjoersorgaan foar de Palestynske kriten yn de Gazastripe en it Westjordaanlân. Sûnt 1978 nimt de Feriene Naasjes in jierlikse Ynternasjonale Dei foar it meilibjen mei it Palestynske folk. Neffens de Britske histoarikus Perry Anderson wurdt it rûsd dat de helte fan de befolking fan de Palestynske kriten flechtlingen binne en dat se oan likernôch 300 miljard Amerikaanske dollar ferliezen hiene troch de Israelyske anneksaasjes.
Lauwersmar
thumb|right|300px|Lauwersmar thumb|300px|Lauwersmar thumb|300px|Lauwersmar thumb|300px|Lauwersmar De Lauwersmar is in mar op de grins fan Fryslân en Grinslân. De mar is op 23 maaie 1969 ûntstien troch it ôfsluten fan de Lauwerssee mei in 13 km lange daam. By it ôfsluten fan de see ûntstie net allinnich in grut mar, der kaam ek in protte nij lân by. De eardere Lauwersee waard benammen brûkt om te fiskjen en it wie in wichtich natoergebiet. De Lauwersmar wurdt sûnt de ôfsluting brûkt foar rekreaasje, lânbou, en as oefenterrein fan definsje. In grut part fan it gebiet is ek ynrjochte as natoergebiet.
Skiednis
De wichtichste reden foar de ôfsluting wie de feilichheid. Nei de wettersneed fan 1953 stie Rykswettersteat foar de kar de diken om de Lauwerssee (dy't sels ûntstie troch de Stoarmfloed fan 1280) te ferheegjen ta deltahichte, of de seeearm ôf te sluten. Under druk fan benammen de Fryske befolking (aksjeslogan: De Lauwerssé moat ticht!) waard foar de twadde opsje keazen. De Grinzers -benammen dy fan Sâltkamp- wienen destiids minder bliid mei sluting, om't de garnalenfloat en haven dêrtroch nei de nije haven fan Lauwerseach ferpleatst wurde moast.
Nei de ôfsluting kaam in part fan de eardere seeboaiem drûch te lizzen. Yn de earste jierren waarden grutte dielen hjirfan gewurde litte, dêrtroch koe in protte natoer út himsels ûntstean. By de âlde kuststripe lâns binne de eardere kwelders ynrjochte as lânbougebiet. Troch ôfdaming en hieltyd trochgeande ynstream fan it Reitdjip, Dokkumer Ie en Dokkumergrutdjip waard it wetter fan sâlt earst brak en dêrnei swiet. De natoer is hjirby mei feroare. Yn 2003 krige in grut diel fan it Lauwersmargebiet de status fan in nasjonaal park, as it Nasjonaal Park De Lauwersmar.
Wetterhúshâlding en ferbinings
Yn de Lauwersmar wurdt fan it Fryske en Grinzer lân út op ferskate plakken wetter yn de Lauwersmar pompt of spuite. Oan de eastkant, krekt ten suden fan Sâltkamp, komt it Reitdjip yn de Lauwersmar út. Flak neist de slús fan it Reitdjip leit de Fryske slús wêrtrochhinne de Lauwers yn de Lauwersmar útkomt. By Dokkumer Nije Silen wurdt it wetter út de Fryske boezem, oanfierd fia it Dokkumer Djip en de Nije Swemmer, yn de Lauwersmar lost. Fierder is der oan de westkant by Iezumasyl noch it gemaal De Dongerdielen, dêr't it wetter fan de Suderie yn de Lauwersmar pompt wurde kin. Ek is hjir noch in lytse slûs.
thumb|none|700px|Spuislûzen by de Lauwersmar By leech wetter op de Waadsee kin it wetter út de Lauwersmar troch trije grutte silen op de Waadsee lost wurde. Oan de eastkant fan dy silen leit de slûs wêrtrochhinne de skippen de Waadsee op komme kinne.
Natuergebiet
thumb|300px|Kollumerwaard mei útsjochtoer De Baak It grutste part fan de Lauwersmar is ynrjochte as natoergebiet. Oan de westkant leit de Ezumakeech. Earst ynrjochte foar de lânbou en letter wer ûnder wetter set is dit in útsonderlik gebiet dêr't men geregeldwei bysûndere fûgels sjen kin. Fierder binne der grutte natoergebieten op de Kollumerwaard en de Balastplaat. Yn in protte fan dizze natoergebieten rinne Skotske Heechlanners en Konik-hynders dy't troch te gerskjen it gebiet iepen hâlde en sa tefoaren komme dat der allinnich mar bosk oerbliuwt. Op 12 novimber 2003 is de Lauwersmar offisjeel ynsteld as nasjonaal park.
Rekreaasje
De Lauwersmar kin goed brûkt wurde troch de wettersport. By Lauwerseach oan de binnenkant fan de dyk leit in grutte jachthaven oan it Nije Robbegat. Ek binne der ferskate rekreaasjeterreinen oan it wetter fan de Lauwersmar geskikt om te swimmen en wynsurfen. Fierder is der by Lauwerseach in kamping en binne der bungalowparken by Lauwerseach, by de Ballastplaat en by De Skâns (Oostmahorn). Ek de natoergebieten binne meastentiids ynrjochte foar toeristen, mei kuierrûtes en fûgelkykhutten.
Definsje
Yn it Lauwersmargebiet wiene twa grutte terreinen reservearre foar definsje. It oefenterrein Marnewaard oan de eastkant fan de Lauwersmar is sa'n 1.600 hektare grut. It bestiet út in oantal bosken en in grutte iepen flakte. Op it terrein leit ek noch it oefendoarp Marnehuzen, en oan de súdkant fan it terrein stiet de Willem Loadewyk fan Nassau-kazerne.
It twadde terrein is oan de súdeastkant. Dit part fan de Kollumerwaard waard ynrjochte as sjitterrein. Foardat definsje gebrûk makke hie fan dit terrein wie it al oerstallich, en it is no part fan it natuergebiet.
Lânbou
It gebiet dat brûkt wurdt foar de lânbou leit benammen yn it suden fan it Lauwersmargebiet, oan de súdkant fan de Kwelderwei. Fierder noch in stripe lân oan de eastkant fan de eardere Lauwerssee.
Fiskerij
Lauwerseach hat in grutte fiskershaven mei in fiskôfslach dy't de havens en ôfslaggen yn Sâltkamp en Dokkumer Nije Silen ferfongen.
Yndustry
Yn de Kollumerwaard leit neist it eardere sjitterrein ek noch it terrein fan de firma Muiden Chemie, dêr't in skoft in krûdfabryk west hat. Der hawwe ferskate plannen west om in oare funksje oan it terrein te jaan, bygelyks in fjoerwurkopslach of in pretpark, mar dat is oant no ta noch net slagge.
Anna Maria Catharina Buma
Anna Maria Catharina Buma (Ljouwert, 13 oktober 1889 - Ljouwert, 9 juny 1963) wie in dichteresse út Ljouwert.
Libben
Yn 1911 troude se mei jhr. Joan Quarles van Ufford, dy 't oant syn dea yn 1915 boargemaster fan Warkum wie. Sy wenne sûnt de tritiger jierren fan de 20e iuw oan de Grutte Tsjerkestrjitte nr.9 ( letter in museumrestaurant ). Troude yn 1936 mei har twadde man, Ljouwerter gemeenteargivaris Adrianus van der Minne.
Anna Buma wie ien fan de pear froulju dy't aktyf wiene de Fryske Beweging. Sy kaam troch de Jongfriezen ta it Frysk, foar 1911 publisearre se Nederlânske fersen, ûnder oare yn De Gids. Joech Fryske les en sette har yn foar Grutfryske kongressen dêr't kontakten fan East-Friezen út Aldenboarch en Noardfriezen út Sleeswyk-Holstein ferstevige waarden.
Yn har hûs wienen geregeldwei gearkomsten fan Fryske skriuwers en yntellektuelen. Doe't hja ûnder ynfloed kaam fan de NSB, krige it selskip ek hege Dútske besite - fan ûnder oaren de archeologen Herman Wirth en Arend Lang - dy't de Fryske yntellektuele elite foar it nasjonaal-sosjalistyske karke besocht te spannen.
Se leit begroeven op it famyljebegrafplak fan de Buma's yn Weidum.
Feanfeart
In Feanfeart waard groeven mei as doel de turf ôf te fieren en it feangebiet te ûntwetterjen.
Sprakelbeamblaujurkje
It Sprakelbeamblaujurkje (Celastrina argiolus) is in flintersoarte yn it skaai fan de Celastrina.
Foarkommen
De flinter komt hiel algemien yn Nederlân foar. It is dan ek in algemiene stânflinter.
Op de reade list stiet de flinter as net bedrige.
Flinter
De foarwjuklingte is ûngefear 14 mm. De boppekant fan de wjukken is by de mantsjes wetterich blau mei ljochte swarte rânen. By it wyfke is dizze râne breder. De ûnderkant fan de wjukken is sulver mei lytse swarte plakken. De efterwjuk hat gjin eachplakken en gjin sturtsje. De flinters frette daudrippen, sappen fan bliedzjende beammen en nektar. De flinter fleant heech yn strûken of beammen.
Fleantiid
De flinter is fan begjin maart ôf oant ein juny te sjen. De twadde generaasje tusken heal juny oant oktober. It Sprakelbeamblaujurkje fleant yn twa en soms yn trije generaasjes.
Rûp
Jonge rûpen ite foaral knoppen of de fruchten fan de plant. Gruttere rûpen frette ek wol de blêden. De soart oerwinteret as healwaaksrûp tusken de blêden.
De rûp fret fan de hûnemigershout, stikelhout, hulst, klimop, biezemheide, kattesturt en de flinterstrúk.
Sjoch ek
center|400px
Yndyske Oseaan
De Yndyske Oseaan is mei in oerflak fan 73.481.000 km² nei de Noardlike Iissee de lytste wrâldsee.
Us Leaffrou fan Salette
thumb|300px|right|Beafeartsplak Us Leaffrou fan Salette Us Leaffrou fan Salette (Frânsk: Notre Dame de Salette) is in beafeartplak yn La Salette, in lyts doarpke op 1800 meter hichte yn de Frânske Alpen, likernôch 75 km súdeast fan Grenoble.
Yn 1846 soe Marije, de mem fan Jesus oan twa hardersbern, Melanie Calvat en Maximin Giraud, ferskynd west hawwe. Dat foarfal wurdt troch de Roomsk-katolike Tsjerke erkend.
Alle jierren komme der sa'n 200.000 minsken te beafeart nei Us Leaffrou fan Salette. Op it plak dêr't de ferskining plak fûn, stean bylden fan Marije en de bern. Der is in hillige boarne mei genêskrêftich wetter dêr't siken en minsken mei kwalen op ôfkomme. Fierder stiet der in grutte basilyk en in hotel.
La Salette is te berikken fia Corps, oan de Route Napoléon (N85), dat is de wei fan Grenoble nei Gap.
Donker sâneachje
It donker sâneachje (Aphantopus hyperantus) is in soarte yn it skaai fan de Aphantopus.
Foarkommen
It Donkere Sâneachje is in algemiene stânflinter. De flinter hâldt fan boskrânen en greiden. Siket faak beskutting by houtwâlen. De flinter komt somtiden in grutte oantallen foar, mar soms binne se ek wol seldsum. Se komme foaral foar yn Súd- en East-Nederlân. It is in honkfêste soarte.
Op de reade list stiet de flinter as net-bedrige.
Fleantiid.
De flinter fljocht fan heal juny ôf oant ein augustus. Fljocht altyd yn 1 generaasje.
De flinter
De wjuklingte is likernôch 18 oant 24 mm lang. De boppekant fan de wjukken is swart mei brún. De ûnderkant fan de wjukken is donkerbrún. Op de ûnderkant fan de foarwjuk sitte fiif grutte gielringe eagen. By it wyfke sitte dizze eagen ek wol op de boppekant.
De rûp
De flinter lit de aaikes ien foar ien yn it gers falle. De rûp kin likernôch 20 mm lang wurde. It is in grouwe rûp dy't nei de efterein ta hieltiten tinner wurdt. It liif is okerkleurich en is bedutsen mei koarte boarstelhierkes. De kop is readeftich brún. De rûp oerwinteret as healwaaks rûp yn in gerspôle. De rûp groeit yn de simmer en yn de hjerst. Yn it foarjier groeit de rûp it hurdst.
De rûp fret ferskillende soarten gers.
Amundsensee
De Amundsensee is in part fan de Súdlike Oseaan foar Marie Byrdlân, in part fan West-Antarktika. De see wurdt begrinzge troch Thurstoneilân yn it easten en Cape Dart yn it westen. De see is neamd nei de Noarske ûntdekkingsreizger Roald Amundsen, dy't it gebiet mei in Noarske ekspedysje, ûnder oanfiering fan Kaptein Nils Larsen, yn febrewaris 1929 ferkende.
Rock 'n Roll Festival Frjentsjer
It Rock 'n Roll Festival Frjentsjer (Nederlânsk en offisjeel: Rock 'n Roll Festival Franeker) wie in twadeisk muzykfestival yn 'e Fryske stêd Frjentsjer, dat ienris yn 't jier holden waard, yn begjin juny. Dit evenemint bestie sûnt 2009 en lei him ta op it oanbieden fan, sa't de namme al seit, rock 'n roll-muzyk. It begûn op freedtejûn en gie de hiele sneon troch. It wie fergees tagonklik, wat mooglik makke waard troch finansjele stipe fan in grut tal sponsors.
Amundsensee
De see is it grutste part fan it jier oerdutsen mei iis, en de Thwaites-iistonge komt der yn út. Dy iismassa (Amundsen Sea Embayment (ASE)) hat in trochsneed dikte fan trije kilometer en it oerflak is rûchwei itselde as dat fan Frankryk of Teksas. De Amundsensee is mei de Ross-see en de Weddellsee ien fan de trije wichtige iisbassins fan West Antarktika.
Rock 'n Roll Festival Frjentsjer
It festival fûn plak yn 'e iepen loft yn 'e Frjentsjerter binnenstêd, mei as festivalterrein It Sjûkelân, dêr't yn augustus de PC ferkeatst wurdt. It haadpoadium stie lykwols op it Riedhûsplein, lyk foar it Stedhûs fan Frjentsjer, en ek yn 'e Dykstrjitte wiene optredens.
Amundsensee
De Pine-eilângletsjer en de Thwaitesgletsjers dy't yn de Amundsensee einigje, heare ta Antarktika's grutste fiif.
Rock 'n Roll Festival Frjentsjer
Behalven muzyk bea it Rock 'n Roll Festival Frjentsjer ek Amerikaanske oldtimers en hotrods, en in bernemiddei mei û.m. in hoelahoopwedstryd. Fierders binne der rock 'n roll-dûnslessen te folgjen, en wie der in merke mei in rock 'n roll-hierknipper. Dêr koene froulju harren hier yn jierrensechstichstyl opföhne litte, wylst manlju har in Elvistûf oanmjitte litte koene. Yn 'e earste jierren makke ek in drive-inbioskoop ûnderdiel út fan it festival, mar dêr wie de organisaasje fan ôfstapt, om't men seach dat films it publyk op in stuit begûnen te ferfelen. Men besleat dêrop om it mar fral by muzykoptredens te hâlden.
Amundsensee
Maart 2007 bestudearren wittenskippers mei satelliten en fleanmasines it iis. Bliken die dat it iis tinner waard troch feroaringen fan de wynrjochtingen, sadat der waarmer wetter ûnder de iismassa komme koe.
Rock 'n Roll Festival Frjentsjer
Yn maart 1919 waard bekendmakke dat de tsiende edysje fan it Rock 'n Roll Festival Frjentsjer mei-iens ek de lêste wêze soe. "Om ferskate redens" hie it bestjoer besletten om op it hichtepunt op te hâlden.
Tûla
thumb|260px|Lokaasje fan Tûla yn de oblast Tûla Tûla (Russysk: Тула) is in yndustrystêd yn Ruslân en ek de haadstêd fan de oblast Tûla, sa'n 200 km besuden Moskou. De stêd leit oan de rivier de Upa en it rivierke de Tûlitsa, dêr't de stêd ek nei ferneamd is.
De stêd hat in âlde sitadel (in kremlyn). De famylje Demidov hat in wichtige rol yn de ûntjouwing fan de stêd spile.
Ekonomy
Al goed fjouwer iuwen is Tûla is in wichtich sintrum fan yndustry en tal fan ambachten. Fral metallurgy, masinebou en metaalbewurking binne fan grut belang, mei as wichtige ôfnimmer definsje, en fierder ek de fiedselyndustry.
Wiegersma
De famylje Wiegersma is in laach fan medisy en keunstners mei syn woartels yn de omkriten fan Dokkum, Rinsumageast en Dantumawâld.
Foarskiednis yn Fryslân
Jacob Wiegers Wiegersma (Boppeknipe, 1815 - Boarnburgum, 1883), soan fan Wieger Jacobs Wiegersma en Korneliske Kornelis de Jong, wie neist ûnderwizer ek froed- en hielmaster. Syn soan Hendrik (1840-1887) wie ek genêshear.
Bekendheid yn Brabân
Hendrik syn soan Jacob Hendrik Wiegersma (Surhústerfean, 1863 - Zeist, 1931) ferhuze as jonge dokter nei it Noard-Brabânske rivierdoarp Lith, lizzend oan de Maas. Hy soe nei syn dea tegearre mei syn soan model stean foar Tjerk van Taeke út Antoon Coolen syn roman Dorp aan de rivier. Wiegersma fêstige him yn in 17e-iuwsk pân oan de Lithsedyk, dêr't hy syn praktyk fan húsdokter hie. Ut syn houlik mei Elisabeth J.M. Blancke (1864-1903) waarden njoggen bern berne. Syn âldste soan Hendrik, oer him fierderop mear, wie krektas syn heit húsdokter. Soan Jacob (Jaap) waard antikêr yn Utert, en Gerrit (Gerard) eachdokter te Breda. Nei de dea fan syn earste frou wertroude Jacob mei Anna Catharina Daniels, dochter fan in militêr út Nymwegen. It houlik bleau sûnder bern. Nei de dea fan syn twadde frou yn 1928 fêstige Jacob him as dokter yn Heerewaarden, dêr't hy opnij troude en trije jier letter begroeven waard. Sûnder mis de bekendste Wiegersma wie de medikus, ekspresjonistysk skilder en skriuwer Hendrik Wiegersma (1891-1969), dy't him yn 1917 as jonge dokter yn it Brabânske Deurne fêstige. Yn 1925 lei hy mei syn start as keunstskilder de basis foar in laach fan keunstners. Wiegersma wie troud mei Petronella J.A.M. Daniels (1892-1962) út Nymwegen, nicht fan ien fan syn styfmemmen. Se krigen tegearre fiif soannen.
Wiegersma syn âldste soan Jaap waard krektas syn heit húsdokter en ferhuze op lettere leeftyd nei Ingelân. De twadde soan fan Hendrik, Pieter Wiegersma (1920-2009) waard glêzenier, keunstskilder, skriuwer en ûntwerper fan tapiten en sieraden. De fjirde soan, Friso Wiegersma (1925-2006), hie in karriêre as dekôrskilder, keunstskilder en tekstdichter fan syn partner Wim Sonneveld. Yn 1999 ferhuze Pieter Wiegersma as lêste Wiegersma út Deurne. Keunst spilet yn de famylje noch altiten in rol yn de foarm fan de galery Wiegersma Fine Art, dy't foarhinne yn Deurne en Parys siet en no út Brussel wei opereart.
Belêsting (betsjuttingsside)
"Belêsting" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:
belêsting moat net betize wurde mei belesting, it jild dat troch in oerheid ine wurdt by syn rjochtsûnderdienen
Celastrina
right|250px|thumb|[[Foarjiersblaujurkje]] De Celastrina is in skaai yn de ûnderfamylje fan de Blaujurkflinters (Polyommatinae).
Kastanjebrún
Kastanjebrún of koartwei kastanje is in kleur dy't yn 'e regel beskôge wurdt as in tint fan brún. It kin omskreaun wurde in readige kleur middelbrún. Kastanjebrún is ferneamd nei de frucht fan 'e kastanjebeam, dy't krekt sa'n readbrunige kleur hat. Sawol by additive kleurminging (bgl. op tillefyzjes en kompjûterskermen) as by subtraktive kleurminging (bgl. yn 'e druktechnyk) is kastanjebrún in tertiêre kleur. As kleuroantsjutting wurdt kastanjebrún teminsten al brûkt sûnt 1555, doe't de term yn it Ingelsk (as chestnut) foar it earst yn dy betsjutting optekene waard.
Besibbe kleuren
De Ingelske oersetting fan 'e kleurnamme 'kastanjebrún' is chestnut (letterlik: "kastanje") of chestnut brown. Ek in oare, dûnkerder en readiger tint brún is yn it Ingelsk nei de kastanje neamd: maroon, dat komt fan it Frânske marron ("kastanje"). Yn it Frysk wurdt maroon bordeauxread neamd.
Yndysk read is in kleur dy't sterk op kastanjebrún liket, mar net itselde is. Dy kleur is neamd nei in pigmint op basis fan izerokside dat populêr is op it Yndyske subkontinint.
Crayola-kastanjebrún is in kleur waakskryt fan 'e toanoanjaande Amerikaanske fabrikant Crayola, dy't yn 1958 foar it earst op 'e merk brocht waard. Dy kleur hiet oarspronklik Indian red ("Yndysk read"). Om't it wurd Indian yn it Ingelsk in homonym is dat sawol "Yndysk", "Yndiaask" as "Yndiaansk" betsjut, bestie der by ûnderwizers soarch dat de skoalbern de namme opfetsje soene as in ferwizing nei de hûdskleur fan Yndianen (dy't ommers read wêze soe). Sadwaande waard dy kleur waakskryt yn 1999 omneamd ta chestnut.
Foarkommen
Kastanjebrún komt yn 'e natoer gauris foar as hierkleur. Dat is bygelyks it gefal by hynders en by de bongo, in Afrikaanske antilope. Ek by de minske sprekt men by in beskate tint brún hier wol fan kastanjebrún. Fierders binne der ek ferskate soarten fûgels mei (hielendal of foar in part) kastanjekleurige fearren, lykas de kastanjerêchmies út Noard-Amearika.
Annaeus Ypeij
thumb|Annaeus Ypeij Annaeus Ypeij (Ljouwert, 27 septimber 1760 - Grins, 5 april 1837) wie in Fryske predikant, tsjerkehistoarikus, taalkundige en heechlearaar yn Hurderwyk en Grins.
Op taalhistoarysk mêd is er it meast bekend wurden mei syn Beknopte geschiedenis der Nederlandsche tale, 2 dielen (1812; 1832). As tsjerkehistoarikus hat er lykwols gruttere ynfloed hân. Dat is net allinne te fernimmen oan it tal publikaasjes op it mêd fan skiednis fan it protestantisme, mar ek oan it tal ferwizings nei dy boarnen, ek noch yn de 20e iuw.
Sjoukje Iedema
Sjoukje Iedema wurket in soad mei oaljeferve op paniel, benammen technyk fan drûge nuddel. It wurk krijt reliëf trochdat de lyntsjes troch de ferve hinne gean. Pastel-en ierdetinten ferheegje de sfear fan it wurk. Meast wurket se yn tema's en docht gjin papieren foarstúdzje.
Swartnekkeswan
thumb|Cygnus melancoryphus De swartnekkeswan (Cygnus melancoryphus) is in fûgel út it skaai fan de swannen dy't foarkomt yn Súd-Amearika.
Foarkommen
De swartnekkeswan is in 110-140 sm grutte fûgel dy't in gewicht hat tusken de 3,5 en 6,5 kilogram. It mantsje is in stik grutter as it wyfke. De fûgel sit hielendal wyt yn de fearren útsein de hals en de kop dy't swart binne. Fierder hat der by de eagen noch in wite streek sitten. De snaffel is griis mei in reade knobbel.
Fersprieding
It briedgebiet fan de swartnekkeswan leit yn it suden fan Súd-Amearika, fan it midden fan Sily oant yn Fjoerlân en ek op de Falklâneilannen. Yn de winter lûke de fûgels út de súdlikste briedgebieten rjochting it noarden nei Paraguay en it súdeasten fan Brazylje. De swannen libje by't it wetter, by marren en yn sompen. Yn de winter hâlde se harren ek wol op oan de seekust yn beskutte seebochten.
Iten
De swartnekkeswan yt foaral wetterplanten en algen dy't der yn it ûndjippe wetter omheech hellet.