cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
John F. Kennedy
Politike karriêre
Yn 1962 ûntstie der in nije krisis, de saneamde Kubakrisis, doe't de Sovjet-Uny nukleêre wapens op Kuba stasjonearje woe. Dêrby wist Kennedy úteinlik troch mei yngripen te driigjen Sovjet-lieder Nikita Chroesjtsjov te twingen en sjoch fan dat plan ôf. Under it presidintskip fan Kennedy rekken de Feriene Steaten fierders almar djipper behelle yn 'e Fjetnamoarloch, al wied er dêrby folle tebekhâldender as syn opfolger Lyndon Johnson. In oar ûnderdiel fan Kennedy syn bûtenlânpolityk, en ien fan 'e earste maatregels dy't er as presidint naam, wie de oprjochting yn 1961 fan it saneamde Fredeskorps, in organisaasje dy't jonge Amerikanen holp en oantrune om nei harren stúdzje en foarôfgeande oan harren karriêre in pear jier as frijwilligers yn ûntwikkelingslannen te wurkjen. Grutte ynfloed hie Kennedy ek op it Amerikaanske romtefeartprogramma. Hy makke jild frij foar it Apolloprogramma fan 'e NASA, dat de oanset joech ta de Romtefeartrace mei de Sovjet-Uny, en dat yn 1969 útmûnje soe yn 'e Moannelâning. left|thumb|250px|Kennedy by in moeting mei [[Sovjet-Uny|Sovjet-lieder Nikita Chroesjtsjov.]]
Op it mêd fan binnenlânsk belied waard Kennedy syn stribjen nei herfoarmings yn û.m. it ûnderwiis en de sûnenssoarch, sa't dat fêstlein wie yn syn beliedsprogram de New Frontier, dwerseide troch it Amerikaanske Kongres. Syn presidintskip foel fierders fierhinne gear mei de opkomst fan 'e Amerikaanske Boargerrjochtebeweging, dy't him oankante tsjin 'e rasseskieding op skoallen, yn it iepenbier ferfier en op withoefolle oare maatskiplike mêden, benammen yn it Suden, dêr't doedestiden in sitewaasje bestie dy't dy yn it Súd-Afrika fan it apartheidsrezjym net wanlyk wie. Kennedy stipe de boargerrjochtestriid op in healslachtige manear; persoanlik stied er oan 'e kant fan 'e boargerrjochtebeweging, mar polityk sjoen distansjearre er him der ferskate kearen fan, om't er bang wie dat it him oars stimmen kostje soe ûnder de yn mearderheid Demokratyske blanke kiezers yn it Suden. Likegoed wied er twongen om yn te gripen yn Mississippy, yn 1962, en yn Alabama, yn 1963, doe't de saak dêr út 'e klauwen drige te rinnen. Uteinlik kaam er yn 'e simmer fan 1963 mei foarstellen dy't de maatskiplike posysje fan 'e swarten yn Amearika struktureel ferbetterje soe, mar de ymplemintaasje dêrfan, yn 1964, makke er net mear mei.
Priveelibben
Kennedy kaam yn 'e tiid dat er noch yn it Hûs fan Offurdigen siet by in formeel diner yn 'e kunde mei Jacqueline Lee Bouvier (1929-1994), dy't harsels Jackie neame liet. Hja trouden op 12 septimber 1953. Jackie krige yn 1955 in miskream en yn 1956 in deaberne famke dat Arabella hjitte sillen hie. Letter krigen Kennedy en sy noch trije bern: Caroline Bouvier Kennedy (1957), John Fitzgerald Kennedy jr. (1960-1999) en Patrick Bouvier Kennedy (1963-1963), dy't fiif wiken te betiid berne waard en twa dagen nei de berte kaam te ferstjerren. Kennedy en Jackie wiene folle jonger as dat foar Amerikaanske presidinten en first ladys wenst wie, en hja lieken sa gelokkich mei-inoar dat Kennedy syn presidintskip foar de bûtenwrâld wol in goudene tiid liek en letter gauris mei "Camelot" oantsjutten waard, ferwizend nei it mytyske kastiel fan 'e legindaryske kening Arthur.
En fierders wie John F. Kennedy in rokkejager en fiterhynst, dy't allegeduerigen bûten de pôt pisse en wêrmei't Jackie hiel wat te stellen hie. Foar syn trouwen hie Kennedy relaasjes hân mei û.o. de Deenske sjoernaliste Inga Arvad en de Amerikaanske aktrise Gene Tierney. As troud man hied er, nei't sein wurdt, frijaazjes mei in hiele rige froulju, wêrûnder aktrise Marilyn Monroe (dy't yn 1962 op in grut feest op tige seksy wize Happy Birthday, Mr. Presidint foar him song), de Sweedske ealfrouwe Gunilla von Post, maffiamêtresse Judith Campbell, keunstneresse Mary Pinchot Meyer, aktrise en sjongster Marlene Dietrich, stazjêre Mimi Alford en Jackie har eigen parsefoarljochtster Pamela Turnure. Fral Kennedy syn relaasje mei Marilyn Monroe hat hiel wat opsjoch jûn, yn it bysûnder nei har hommels en riedselich ferstjerren yn 1962, dat alderhanne gearspanningsteoryen de wrâld yn holpen hat. Ynhoefier't alle geroften oer harren beiden wier binne, sil no nea mear oan it ljocht komme, mar se skine yn elts gefal yn maart 1962 in wykein tegearre trochbrocht te hawwen yn Bing Crosby syn hûs. left|thumb|200px|John F. Kennedy en syn frou [[Jackie Kennedy|Jackie arivearje op it fleanfjild Love Field, te Dallas, op 22 novimber 1963, koart foar't de presidint fermoarde wurde sil.]]
Moard
Yn novimber 1963 ûndernaam Kennedy in twadeiske politike rûnreis troch in stikmannich Teksaanske stêden, mei as doel om, foarútrinnend op 'e presidintsferkiezings fan 1964, wêrby't er werkeazen hope te wurden, in deilisskip yn 'e Teksaanske Demokratyske Partij op te lossen tusken de konservative gûverneur John Connally en de frijsinnige partijpommeranten Ralph Yarborough en Don Yarborough (gjin famylje faninoar). Ek de stêd Dallas waard dêrby oandien, dêr't Kennedy en Jackie rûnriden waarden yn in iepen limûsine, tusken in hage fan wiuwende boargers troch. Op freed 22 novimber, om likernôch healwei ienen middeis pleatslike tiid, waard der in moardoanslach op 'e presidint dien wylst de limûsine Dealey Plaza passearre. Kennedy waard trije kear rekke: ien kear yn 'e rêch, ien kear yn 'e hals (al besleat de Kommisje Warren, dy't de moard neitiid ûndersocht, dat dy beide wûnen troch deselde kûgel feroarsake wiene) en ien kear, it fatale skot, yn 'e holle. Connally, dy't foar him yn 'e auto siet, rekke ek swier ferwûne, en in omstanner, James Tague, licht ferwûne. De moard waard op film fêstlein om't ien fan 'e taskôgers, Abraham Zapruder, it foarbykommen fan 'e presidint opnaam; dat filmke hjit sûnt de Zapruder-film.
Neitiid waard Lee Harvey Oswald, in wurknimmer fan it Texas School Book Depository, dêr't de skotten fermoedlik wei ôffjurre wiene, oppakt. Letter dy deis waard er oanklage foar de moard op J.D. Tippit, in pleatslike plysje dy't dyseldichste deis op in oar plak yn Dallas deasketten wie, en yn 'e iere moarn fan 23 novimber kaam dêr de oanklacht foar de moard op 'e presidint by. Sels ûntstried Oswald dat er wat mei lykfol hokker moard te krijen hie, en hold er út dat er as sûndebok útkeazen wie om't er in hoart yn 'e Sovjet-Uny wenne hie. Twa dagen nei de moard, op 24 novimber, waard er sels yn 'e parkeargaraazje ûnder it haadburo fan 'e plysje fan Dallas fermoarde troch nachtklubeigner Jack Ruby, dy't sei dat syn motyf wie dat er Jackie Kennedy in langrinnend proses en de needsaak om in tsjûgenis ôf te lizzen besparje woe, al die letter bliken dat dat wat wie dat syn abbekaat optocht hie om sympaty foar Ruby te winnen. Wat Ruby syn echte motyf wie, is noch altyd net dúdlik, al joech er sels ferskate kearen oan dat er ta syn die oanfitere of twongen wie troch guon heechpleatste persoanen. Ruby stoar op 3 jannewaris 1967 yn 'e finzenis oan 'e gefolgen fan longkanker. right|thumb|200px|John F. Kennedy op in [[Feriene Steaten|Amerikaanske postsegel.]]
De moard op Kennedy waard ûndersocht troch de hastich ynstelde Kommisje Warren (neamd nei de foarsitter, opperrjochter Earl Warren), dêr't lykwols frjemd genôch ferskate politike fijannen fan Kennedy in sit yn hiene. Koartsein kamen de konklúzjes fan it ûndersyk troch dy kommisje hjirop del: Oswald wie de dieder, en hy hie folslein allinnich hannele, sûnder help fan wa ek (de lone gunman-teory). Hoewol't de resultaten fan it ûndersyk troch in soad lju yn twifel lutsen waarden, foarmje de konklúzjes fan 'e Kommisje Warren noch altiten fierhinne de offisjele lêzing oer de moardoanslach. Lykwols hawwe troch de jierren hinne withoefolle opinypeilings oantoand dat it it Amerikaanske publyk net oan wol. Sa die yn 2004 út in opinypeiling troch de stjoerder Fox News bliken dat 66% fan 'e Amerikanen fan miening wie dat der in gearspanning west hie om Kennedy te fermoardzjen, en dat 74% leaude dat de saak neitiid yn 'e dôfpôt stoppe wie. Neffens in opinypeiling út novimber 2013, troch de renommearre Gallup-organisaasje (in Gallup Poll dus), tocht 61% dat der in gearspanning west hie en leaude mar 30% dat Oswald de oanslach allinnich út 'e wei set hie. Noch altiten geane der withoefolle gearspanningsteoryen om oer de moard op Kennedy. De bekendsten dêrfan binne dat de Kubanen, de Russen, de maffia (dêr't Ruby konneksjes mei hie) of de eigen Amerikaanske ynljochtingetsjinsten derefter sieten. Der is lykwols troch de ûnderskate oerheidstsjinsten fuort nei de moard sa alderraarst yn it ûndersyk omreage, dat men no inkeld noch mar mei wissichheid sizze kin dat nea mei wissichheid sein wurde kinne sil wat der dy deis krekt bard is.
John F. Kennedy waard op moandei 25 novimber 1963 foarearst begroeven op in lyts, hastich frijmakke hoekje fan it Nasjonaal Begraafplak Arlington, bûten de Amerikaanske haadstêd Washington, yn Firginia. Syn glamourrike foarkommen waard troch syn moard allinnich noch mar yntrigearjender makke: Kennedy is altyd de jongeman bleaun dy't er yn 1963 wie. Hied er libbe oant er âld wurden wie, dan hie der lang sa'n hype net om him hinne ûntstien. No is er ta in Amerikaansk kultureel ikoan wurden, ferlykber mei oaren dy't net âld wurden binne, lykas aktrise Marilyn Monroe en fleanster Amelia Earhart. Yn in perioade fan trije jier, fan 1964 oant 1966, waard Kennedy syn grêf troch nei skatting 16 miljoen minsken besocht. Op 14 maart 1967 waard er werbegroeven yn in permanint grêf, dêr't in tinkteken op kaam te stean. De earewacht by syn grêf bestie út kadetten út it Ierske Leger. Yn 1994 waard syn frou Jackie njonken him begroeven. Syn jongere broer, Robert Kennedy, waard yn juny 1968 deunby begroeven, nei't ek hy fermoarde wie. Yn augustus 2009 waard de trêde broer, senator Ted Kennedy, ek deunby begroeven.
Majorana-dieltsje
It Majorana-dieltsje is ien fan de elemintêre dieltsjes. It is in type fermioanen dat syn eigen anty-dieltsje is. Majorana-fermioanen binne ferneamd nei de Italjaanske natuerkundige Ettore Majorana.
De neutrino's binne mooglik Majorana-fermionen. Yn dat gefal soe it elektron-antineutrino lyk wêze oan it elektronneutrino. Oft it neutrino in Majorana-fermion is, is net bekend. Der binne yn it standertmodel fan de dieltjesfysika gjin oare elemintêre fermioanen dy't Majorana-fermioanen wêze kinne. Der binne wol ferskate bosoanen dy't har eigen anty-dieltsje binne, lykas it Z-boson en it foton. Yn de supersymmetryske teory is it neutralino syn eigen anty-dieltsje.
Nanowittenskippers fan de Delftske universiteit hawwe it saneamde Majorana-dieltsje waarnommen. It bestean fan it dieltsje wurdt al sûnt de jierren ’30 foarsein, mar it wie noch nea earder obstrewearre. Mei in opstelling fan tige lytse nanotriedsjes, superliedings en magneten hawwe de ûndersikers yn Delft it bestean fan it dieltsje sjen litten, sa ferdútste ûntdekker Leo Kouwenhoven yn april 2012.
Frysk Deiblêd
It Frysk Deiblêd (Nederlânsk en offisjeel: Friesch Dagblad) is in kristlike krante dy't yn Fryslân, it Grinslânske Westerkertier en yn de Noardeastpolder ferskynt. It FD of Deiblêd, sa't it ek wol neamd wurdt, wie oant 2013 it lytste selsstannige regionale deiblêd yn Nederlân.
Skiednis
De earste krante kaam yn 1903 fan de parse. De krante wie rjochte op it grifformearde anti-revolúsjonêre fermidden, krektas yn dy tiid "De Standaard" en nei de oarloch Trouw. It Frysk Deiblêd hat dat karakter sterker hâlden as Trouw, al is it lêzerspublyk no breder wurden.
In foarbyld dêrfan is de sport op snein. De krante stie der lange tiid bekend om dêr gjin omtinken oan te jaan, mar dat is al jierren net mear sa. It Friesch Dagblad past him by de ûntjouwingen yn de maatskippij oan, en ek sneins wurdt troch redakteuren wurke. Sa bliuwt de krante krektas de oare kranten aktueel.
Op it stuit dat yn de Twadde Wrâldoarloch kranten yn Nederlân sensuerearre waarden, ferskynde it Frysk Deiblêd net mear. Nei de oarloch is de tried wer op pakt.
Njonken de krante fan alledei hat it Friesch Dagblad noch in tal oare produkten, benammen wykblêden, ûnder oaren it Het Goede Leven, dat yn it hiele lân ferskynt. Dan hat it Deiblêd in stikmannich tsjerkeblêden, sa as it Christelijk Weekblad (lanlik), Kerk in Stad (foar Grins), Kerkblad van het Noorden en 'Geandewei' (Fryslân). In nij ynisjatyf is de Startkrant, ek in kristlik blêd, dat fjouris it jier ferskynt en fergees ferspraat wurdt.
Ein 2008 kaam it Friesch Dagblad teffens mei it bieden fan in mobile tillefoantsjinst, nammentlik Skilje en hat de krante in webwinkel, fd-extra neamd.
Yn 2013 stie it Friesch Dagblad op de râne fan in fallissemint. Op 1 july 2013 waard de krante foar it symboalyske bedrach fan 1 euro oernaam troch de NDC mediagroep, de útjouwerij dy't de krante drukt, om sadwaande foar te kommen dat it fallissemint ek gefolgen krije kinne soe foar de útjouwerij.
Friezen kinne oars as lêzers yn oare provinsjes kieze út twa regionale deiblêden. It oare regionale deiblêd is de Ljouwerter Krante (Leeuwarder Courant).
Oplaach
Totaal betelle oplage neffens HOI, Ynstitút foar Media Auditing:
Cijfers volgens HOI, Instituut voor Media Auditing
Albert de Hoop
Albert de Hoop (5 septimber 1958) is in Nederlânsk politikus, hy is lid fan de D66.
Foar't er boargemaster waard, wie er jierrenlang aktyf yn de gemeenterie fan Skarsterlân, earst allinne as riedslid, letter ek as fraksjefoarsitter. Op 1 july 2006 is er beëdige as boargemaster fan de Fryske gemeente It Amelân.
List fan planetoïden 39801-39900
Dit is in list fan planetoïden 39801-39900.
Aakingea
Aakingea (Stellingwerfsk: Aekinge; Nederlânsk: Aekinga) is in buorskip yn de gemeente Eaststellingwerf. Aakinga leit eastlik fan Appelskea, oan 'e râne fan 'e bosken om 'e Keale Dunen. De namme komt ek foar as Aeckinghe, Aeckinga en Aackinge. De buorskip is út in pleats wei ûntstien is. De earste helte fan de namme komt fan de famyljenamme Ake.
Ynternaat
Yn de buorskip stie lang in jongesynternaat, it ynternaat Aekinga dat ein 1947 iepene waard. It wie in fakynternaat. De lêste learlingen giene yn 2002 fan skoalle neidat yn 2000 definityf besleetten wie om it kompleks te sluten as ynternaat. It ynternaat bestie út meardere gebouwen, dy't troch de tiid hinne byboud en ferboud wiene. It kompleks stiet tusken de camping en in fakânsjepark yn.
Deutsche Bahn
thumb|Logo fan de Deutsche Bahn op in lokomotyf. thumb|In ICE 1 op it nije spoar twiske Neurenberch–Ingolstadt Deutsche Bahn AG (ôfkoarte; DB) is it grutste spoarwegebedriuw fan Jeropa. It bedriuw hat alle dagen mear as 30,000 treinen riden en hat mear as 5,000 treinstasjons. It bedriuw hat it haadkertier yn Berlyn, Dútslân.
De DB waard op 1 jannewaris 1994 oprjochte om de Deutsche Bundesbahn, it spoarwegebedriuw fan West-Dútslân, en de Deutsche Reichsbahn, it spoarwegebedriuw fan East-Dútslân.
DB is ek warber op it mêd fan logistyk en is eigner fan bedriuwen sa as Schenker. DB seit oer himsels dat hja it twadde grutste ferfiersbedriuw op 'e wrâld binne.
Treinsoarten
De DB hat de neikommende spoarlinen, om better oan te tsjutten om wat foar in trein it giet:
Mildaam
Op 18 novimber 2009 is de Eijsboutsklok fan Nijskoat hûng yn de klokkestoel fan Mildaam.
Wat ek feroare is, is dat Mildaam in skoftke in aparte gemeente west hat. Yn de Frânske tiid foarme it in aparte "kommune", tinklik tegearre mei Brongergea en Nij-Brongergea. Dêrfoar en dêrnij wie it part fan de eardere gritenij en letter gemeente Skoatterlân, oant yn 1934 de nije gemeente It Hearrenfean foarme waard. Yn 1900 wienen der 120 huzen, dêrnei kamen grutte feroarings. Der kaam in molkfabryk en in wenningbouferiening.
Mildaam is hjoed-de-dei in doarp mei in soad op-en-del reizgers, mar it is ek it doarp dêr't oan de Yntzeleane oan de Eko-katedraal fan Louis G. le Roy boud wurdt.
Mienskip
Pleatslik Belang is der sûnt 1904. De Tsjongerskoalle is de doarpsskoalle, de eardere skoalle hat der stien fan 1829-1963. De skoalmasters wienen eartiids al progressyf. Sa die skoalhaad J.Kramer om 1902 hinne al proeven mei keunstdong. Hy helle gaskalk, in ôffalprodukt fan it gasfabryk en liet dat oer de lannen bringe. It lân brocht sa wol mear op, mar it stjonkte omraken. Der wie al winterûnderwiis sûnt de 17e iuw. De Lytse Kompanjon is it pjutteboartersplak.
Iepenbier ferfier
Line fan Qbuzz:
Reade Fries
De reade Fries is in earder Frysk koweras. Foar 1800 wie it moade om readbûnte kij te hawwen yn Fryslân. It ras is bekend fan syn sterke spieren en in ridlike molkeproduksje mei in goed fet- en aaiwytgehalte. Boppedat libbet it lang. Yn de 19de iuw feroare de foarkar nei in swartbûnte kleurstelling. De fraach nei Frysk-Hollânske swartbûnte kij waard grutter. Tusken 1940 en 1960 wie dat it foarnaamste koweras yn 'e wrâld. Nei 1960 begûn it fokken mei Amerikaanske bollen. De readbûnt fokkers brûkten it ras Red-Holstein om de molkeproduksje te ferheegjen. De Reade Fries begûn út te stjerren. Yn 1994 wiene der gjin readbûnte bollen mear allinnich noch guon mei Frysk-Hollânske âlden, noch wol in tsiental kij. It sie fan de lêste Reade Friesbolle mei de namme Kei, is opslein yn de Hollânske genebank. Troch Kees Iepema is doe de 'Stifting ta Behâld fan it Readbûnte Fryske Fee' oprjochte. Doel is om troch opkeapjen fan de lêste ôfstammelingen rassuvere neikommelingen werom te fokken. Der wurdt ek besjoen oft de Reade Fries ynsetten wurde kin yn natoergebieten fan It Fryske Gea. Sa wurdt it erflik materiaal op natuerlike wize bewarre. Mocht der letter ferlet wêze fan eigenskippen fan de Reade Fries, dan is it materiaal beskikber en bliuwt ek in stikje fan it Fryske libbene erfgoed sichtber.
The Gentle Storm (projekt)
The Gentle Storm wie in Nederlânske metalprojekt oprjochte as ien fan de projekten fan Arjen Lucassen tegearre mei sjongeres Anneke van Giersbergen, earder fan The Gathering, en wie aktyf tusken 2014 en 2016. Fierders wie der in ferskaat oan muzikanten by it projekt belútsen sawol by de opnames fan it album as by de live optredens dy't hja twa jier jûn hawwe, ûnder oaren op Dokk'em Open Air. Arjen Luccassen sels hat yn dy twa jier mar in pear kear optreden. Yn 2015 brochten se mei dit projekt it album The Diary út.
Fuotbalferiening CVO
VV CVO (voetbal vereniging Combinatie Vrouwenparochie Oude Leije) is de fuotbalferiening fan Froubuorren. De feriening is oprjochte op 7 april 1960. Yn it seizoen 2013/14 kaam de klup noch út mei in standertalvetal yn de Fyfde klasse sneons. Yn it seizoen 2014/15 spilet it earste team yn de Reserve 5e klasse sneons.
Yn it seizoen 2016/17 komt it team wer út yn de reguliere Fyfde klasse fan it KNVB-distrikt Noard.
Sythuzen
Sythuzen is in buorskip yn de gemeente It Hearrenfean. Sythuzen leit op Haskerdiken tusken It Deel en de A32. De namme komt ek foar as Sijthuizen, Zuidhuizen en yn 1543 wurdt Sythuysrterfelt neamd. De betsjutting is 'de huzen fan Site'. Hy is op it plak fan it Hasker Konvint nei, de meast súdlike terpdelsetting yn Fryslân.
De Stripe
thumb|Skûtsjemuseum De Stripe De Stripe is in skûtsjemuseum yn Earnewâld, dat yn 1998 oprjochte is troch Age Veldboom.
It museum sit sûnt 1998 yn in neiboude âlde skipshellingloads op it bedriuweterrein. Der wurde rûnliedings jûn en besikers kinne te silen mei in skûtsje. In de smidte, de swurdmakkerij en de seilmakkerij rûkt it nei tar en taande seilen. Hjir fielt en rûkt men oan de tiid doe't fakmanskip mei in soad techniken en materialen nedich wienen om in skûtsje te bouwen. De rook fan tar en taande seilen, lykas it wie oan it begjin fan de 20e iuw op in skipshelling.
It museum hat in grutte kolleksje lûdsbannen mei de stimmen fan âlde skûtsjeskippers. Der kinne ek de âlde werfboeken fan skipsbouwer Eeltsje Holtrop van der Zee, Eeltsjebaas, ynsjoen wurde. Ek oan de rike histoarje fan it skûtsjesilen wurdt omtinken jûn.
Njonken it museum wurdt it houten skûtsje Aebelina boud (2008). Besikers kinne sa de bou fan it skûtsje folgje. Winterdeis is it museum ticht.
Fermion
Elemintêre fermioanen (dat binne fermioanen dy't sels net mear út oare subatomêre dieltsjes besteane, dus elemintêre dieltsjes) binne sels fierder ûnder te ferdielen yn leptoanen (bg. elektron, muon) en kwarks (de elimintêre boustiennen fan hadroanen). Omdat fermioanen in healtallige spin hawwe, foldogge se oan it útslutingsprinsipe fan Pauli, wat sizze wol dat twa fermioanen net presys deselde kwantumgetallen hawwe kinne. Dat prinsipe soarget foar ûnder oare de stabiliteit fan elektroaneskilenl. Mear yn it algemien foldogge fermioanen oan de Fermi-Diracferdieling.
Elemintêre fermioanen binne de boustiennen fan matearje. Elemintêre bosonen bringe krêften oer tusken de elemintêre fermioanen.
Autodyk
thumb|Autodyk SP 160 yn [[Brazylje]] In autodyk of in autogongwei is in dyk foar lange ôfstannen, dy't meast foar fluchferkear ornearre is. Der binne twa rydrjochtingen yn tsjinoerstelde rjochtingen en der binne gjin krusings. In autodyk hat om syn minst twa banen yn beide rjochtings, dy't fan inoar skaat wurde troch linen. Men kin oer de ôf- of oprydstripe fan of op de autodyk komme. Om gau op in oare autodyk te kommen binne der ferkearsknooppunten. In autodyk kin oer brêgen en troch tunnels boud wurde. Op de autodyk mei net stilstien of parkearre wurde, dêrfoar binne de tankstasjons en parkearplakken njonken de autodyk.
Skaaimerk
right|250px|thumb|Standertyndieling fan in [[autogongwei mei suteldyk en fytspaad. Sjoch de kleure balken en letters boppe-yn. Read: Dyk (B, D o/m J, K) Blau: Rydbaan, in fytspaad jildt net as rydbaan Swart: Rydstripe A sydberm B suteldyk C sydberm D flechtstripe, útrydstripe E rydstripe F spitsstripe G midstripe H middenberm J flechtstripe, ynrydstripe K fytspaad]] In autogongwei hat op syn minst fjouwer rydstripen (2x2). Dat betsjut dat der twa rydstripen de rjochting binne, dus ien rydbaan de rjochting. De rydbanen wurde skaat troch in middenberm mei wol of gjin fangrail. Guon biddenbermen binne wiid genôch dêr't der beammen of strewielen yn steane. Oan de rjochterkant fan eltse rydbaan is in flechtstripe fan likernôch 3 meter breed, dy't ornearre is foar stopjen yn gefal fan need of maleur. Der mei net oer de flechtsripe riden wurden of it moast wêze dat it oanjûn stiet by in opstopping of file. Guon autodiken hawwe mear rydstripen de rjochting, sa as 2x3 of 2x4. Dêrby is it lykwols dreger foar it ûntwetterjen by wiet waar en ûntstiet der de kâns op akwaplening. Yn Fryslân binne alle autodiken lykwols 2x2.
De breedte fan de rydstripen binne almeast 3,50 meter, wylst om de grutte stêden hinne ek wol 3,25 meter binne.
De autodiken binne ornearre foar fluch ferkear en reauwen dy't ûnder 60 km/o ride binne ferbean, allyk fuotgongers, fytsers en bromfytsers.
Op drokke diken wurdt ek wol in wikselstripe yn it midden oanlein, dy't ôfhinklik fan de drokte in bepaalde rjochting iepene wurde kin.
Krusings
In krusing mei in autodyk wurdt ornaris in oansluting neamd. In krusing fan twa autodiken of fan in autodyk en in dûbelbaans autowei wurdt troch middel fan in ferkearsknooppunt wiermakke. In ferkearsknooppunt wurdt hast altyd op ûngelikense hichte boud en kin yn ferskate foarmen boud wêze, sa as bygelyks in klaverblêd, stjerknooppunt, in turbine of wynmûne. Guon knooppunten binne útfierd as in ferkearsplein op gelikense hichte sa as knooppunt De Jouwer fan foar 2017.
Oanslutings fan sekundêre diken mei in autodyk wurde útfierd troch middel fan op- en ôfritten fan de autodyk ôf. De sekundêre dyk krúst de autodyk mei in fiadukt of in ûndertrochgong. Yn Nederlân binne der om de 4 of 5 km in ôfrit. As ôfritten ticht efterinoar lizze, dan wurdt de útrydstripe trochlutsen oant de folgjende ôfrit. Dy stripe hjit dan in weeffek. Ek op ferkearsknooppunten yn in foarm fan in klaverblêd binne de op- en ôfritten deun efterinoar en dêrby wurdt gauris in ranzjearbaan yn oanlein om trochridend ferkear op de haadrydbaan net te fersteuren.
Kleur
Yn de measte lannen hawwe de autodykbuorden in blauwe of griene eftergrûn.
Buorden mei in blauwe eftergrûn
160px|right * ) Buorden, dy't inkeld nei de autodyk ferwize, binne dochs grien.
Buorden mei in griene eftergrûn
120px|right
Dútslân
thumb|Autobahnsysteem yn Dútslân Autodiken yn Dútslân besteane út it federale Autobahn-systeem en guon Bundesstraßen, dy't dûbelbaans autowegen binne. De federale Autobahn-systeem bestiet út 13.183 km oan autodyk yn 2020. De Dútske Autobahn hawwe gjin maksimumfaasje, alhoewol't 47% fan de totale dyklingte al in pleatslike begrinzging op de maksimumfaasje hat, sa as bygelyks by stêden en krúspunten. De oanrekommandearre faasje is 130 km/o. De dûbelbaans autowegen hawwe lykwols in maksimumfaasje fan 120 km/o of leger. De Autobahn wurdt nûmere mei in "A".
Feriene Keninkryk
Yn it Feriene Keninkryk is in autodikesysteem (motorway) fan likernôch 3.200 km. Yn 1949 waard de Special Roads Act troch de Britske oerheid oannommen en yn 1958 waard de earste part fan de M6 iepene. Yn 1972 wie der yn totaal 1.600 km oan motorway oanlein. Fan de 1970-er jierren ôf kaam der mear tsjinstân tsjin it bouwen fan motorways en ek de kosten laten der ta dat der kompromissen sletten wurde moasten. In stikmannich ringwegen yn en om Londen hinne waarden skrast en yn 1985 waard de M25, de grutte ringwei om Londen hinne iepene as in kompromis. Yn 1996 wie der 3.200 km oan motorway. Motorways wurde nûmere mei in "M". Yn Noard-Ierlân wurde motorways ek mei in "M" nûmere, mar mei syn eigen nûmeringssysteem. De maksimumfaasjes op de motorways is 70 myl/o (113 km/o).
Feriene Steaten
It autodikesysteem yn de Feriene Steaten is it Interstate Highway System en hat in totale lingte fan krapoan 78.000 km. Yn 1956 waard troch presidint Dwight D. Eisenhower mei it systeem úteinset. Hy rekke yn de kunde mei it lyksoarte Autobahn-systeem yn Dútslân doe't er generaal fan de Alliearde striidkrêften yn de Twadde Wrâldkriich wie, en woe soks ek yn de Feriene Steaten wiermeitsje. Der wiene al earder in stikmannich autodiken, lykas de Pennsylvania Turnpike dy't yn 1940 reekaam. Alle interstates wurde freeways neamd, dat wol sizze dat sokke diken allinnich krusings fan ûngelikense hichte hawwe. Ek guon sekundêre diken, lykas dy fan it âldere US Route-systeem en guon diken dy't ûnder behear fan de steaten binne, wurde as freeways oantsjutten. De maksimumfaasje ferskilt de steat en kin útrinne fan 65 oant 80 myl/o (104-128 km/0). De nûmering fan de interstates is even fan east nei west, dy't fan it westen ôf begjint, en ûneven fan noard nei súd, dy't fan it suden ôf begjint.
Frankryk
thumb|It autodikesysteem yn Frankryk: autodiken (autoroute) yn giel en autowegen (ekspresdiken) yn read. It Autoroute-systeem yn Frankryk bestiet út 11.882 km lingte autodiken. It netwurk bestiet hast alhiel út toldiken, útsein om grutte stêden hinne. Bestimmingen oer de autoroute wurde oanjûn yn blau, wylst bestimmings oer meardere autoroutes mei de nûmer fan de dyk oanjûn steane. Toldiken wurde oanjûn mei it teken péage (tol). De autoroute wurdt nûmere mei in "A".
Meksiko
De federale autodiken (Spaansk: Carretera Federal) is in autodikesysteem yn Meksiko dy't mei diken fan it bûtenlân en twa of mear steaten mei-inoar ferbynt. In grut part fan it systeem bestiet út autopistas en dy binne dûbelbaans autodiken mei krusings fan ûngelikense hichte. Oare diken, supercarateras binne gauris inkeldbaans diken mei krusings fan gelikense hichten. De maksimumfaasje op de autopista is 110 km/o en bytiden ek wol 120 km/o. Op de supercarretetera is er 100 km/o. De nûmering is evn fan east nei west, en ûneven fan noard nei súd en dy begjint fan it noardwesten ôf.
Nederlân
thumb|Autodiken yn Nederlân Yn Nederlân is der op syn minst 2.758 km oan autodyk en dûbelbaan autowei, en mei in tichtens fan 64 km de 1000 km² hat it lân yn fan de measte measte oerflak autodyk de km² yn de wrâld. Sa'n 2.500 km dêrfan is in folsleine autogongwei en dy wurde nûmere mei in "A".
De autodiken wurde op syn minst mei twa rydbanen boud, skaat mei in middenberm mei in fangrail. Sûnt septimber 2012 waard de nasjonale maksimumfaasje ferhege fan 120 km/o ta 130 km/o. Lykwols omreden fan de stikstofkrisis waard de maksimumfaasje yn 2020 weromdraaid ta 100 km/o oerdeis, wylst nachts noch wol 130 km/o riden wurde mocht. Motorreauwen dy't stadiger as 60 km/o ride, binne ferbean. Nederlânske diken wurde in soad brûkt troch de hege befolkingstichtens fan it lân. Dêrmei binne der in soad files op de diken. Yn 1979 waard der úteinset mei it pleatsen fan elektronyske buorden oer de diken hinne dy't wikseljende maksimumfaasjes oanjouwe wannear't der opstoppings ûntsteane. Hja kinne de maksimumfaasje oant 50 km/o ferleegje om sa de ferkearsstreaming better troch gean te litten. Nederlân is it iennige lân dy't it "Tige Iepen Asfalt Beton" wiidweidich brûkt, dêr't wetter effisjint fan drainearje kin.
Súd-Afrika
Yn Súd-Afrika bestiet it begryp freeway sa as yn oare parten fan de wrâld, mar hat in justjes oare betsjutting. Op in freeway binne ornaris fuotgongers, fytsers, bromfytsers of reauwen, dy't lutsen wurde troch bisten, ferbean. Freeways binne diken mei krusings fan ûngelikense hichte en de minimumfaasje is 60 km/o.
De measte freeways hawwe in dûbele rydbaan, wylst der ek freeways binne mei in inkelde rydbaan. Der is yn Súd-Afrika in totaal 1.400 km freeway mei in dûbele rydbaan, 440 km mei in inkelde rydbaan en 5.300 km sekundêre dyk mei inkelde rydbaan.
Stasjon Rijswijk
Stasjon Rijswijk (Rsw) is in spoarweistasjon yn de stêd Rijswijk yn de provinsje Súd-Hollân en waard iepene yn 1965 oan de Alde line (Amsterdam Sintraal - Rotterdam Sintraal).
Gebou
200px|thumb|left|1e stasjonsgebou stasjon Rijswijk yn 1966 It oarspronklike spoarweistasjon fan Rijswijk wie in leech rjochthoekige stasjonsgebou nei ûntwerp fan arsjitekt Cees Douma en hie njonken de loketten ek romme ferwaarme wachtkeamers en in bewaakte fytsestalling. Ek wie in klokketoer oanwêzich. Boppe de perronnen kamen brede luifels. Beide perronnen wiene mei-inoar ferbûn fia in tunnel. It stasjon waard yn 1994 ôfbrútsen, om romte te meitsjen foar de spoarferdûbeling fan it spoarline Den Haag - Delft en in spoartunnel. Op 'e hichte fan Rijswijk is de ferdûbelle spoarline yn in ferdjippe, foar it grutste part tichte tunnelbak lein.
It yn 1994 sloopte stasjonsgebou waard yn 1996 ferfongen troch in nij gebou fan de hân fan arsjitekt Theo Fikkers. It middenpart is in grutte glêzen piramide dy't in hal foarmet mei treppen en liften nei de spoortunnel ûnder it gebou. de piramide wurd omsluten troch in bakstienen gebou mei deryn de ferskate stasjonsfunksjes as loketten, winkeltsjes en in fytsestalling. Boppe de perrons sels komt in park mei fjouer lytsere piramiden fan glês dy't foar mear deiljocht yn de tunnel ûnder it park soargje yn it ferlingde fan it park binne noch ris fjouwer lytse piramiden boppe de tunnel boud.
Sixma fan Andlastate
thumb|Sixma fan Andlastate Sixma fan Andlastate, ek Andlastate, Hottingastate en Sixmastate, wie in state fier beëasten Minnertsgea, gemeente It Bilt, oan de Binnemaleane dy't eartiids 'Boskleane' hjitte. Tsjintwurdich steat op it stee in grutte pleats.
De state waard grif bou yn de 15e iuw. Christianus Schotanus skriuwt yn de tekst fan syn "Beschryvinge van de Heerlyckheydt van Frieslandt" yn 1664 hielendal gjin Sixma fan Andlastate, mar op de kaart yn dat selde boek is op dat plak wol in ‘Edele State’ oanjûn, mar mei allinnich de namme "Sixma". Mei dêrtroch en it feit dat de eigeners famylje fan elkoar wienen, hat der noch wolris betizing west oer de bewenners fan dizze state en de flakby lizzende (eigenierde) Sixmastate. De "Tegenwoordige Staat van Friesland" fan ± 1780 fermeldt: Verre in ’t land, nabij ’t Klooster Aanjum, ligt Sixma van Andla State, voorheen een schoon huis en plantagie, doch thans, door ledig staan, grootelijks vervallen.
Menso Poppius
Menso Poppius († nei 1567) wie in predikant om 1560 hinne.
Hy wie oarspronklik pastoar yn Eastersee, mar fielde him oanlutsen troch de herfoarmingen fan Luther. Hy flechte yn 1543 nei East-Fryslân en waard predikant yn Manslagt. Yn 1559 kaam er werom.
Hy wie in fûleindich kalvinist en pleiter foar strange tucht.
Sixma fan Andlastate
Harren soan Tjalling neamt him Fan Sixma en ek wol Sixma fan Andla. Hy waard yn 1580 grytman fan Barradiel, yn de tiid fan de felle striid tsjin de Spanjert. Foardat hy grytman waard, seach Fan Sixma hiel goed yn dat ‘eendracht macht maakt’ en die wat hy koe om der foar te soargjen dat ek Fryslân him oansluet by de Uny fan Utert (1579). Hy wie in garismatysk man dêr't nei harke waard. Hy waard keazen as folmacht foar de Lândei en waard dykgreve fan it wetterskip ‘de Vijf Deelen’. Hy ferstoar op 1 july 1599. Syn frou Idske fan Hottinga oerlibbe him 20 jier en bleau op de state wenjen. Ut dy tiid komt de beneaming Hottingastate.
17e iuw
Yn 1648 moat hjir Douwe fan Sixma wenne hawwe, want hoewol't hy grytman fan Frjentsjerteradiel wie, stie wol syn namme en dy fan syn frou Sijouck fan Aylva yn de grutte klok fan Minnertsgea. Hy moat hjir destiids wol tsjerkefâd west hawwe of flink ta de ponge west hawwe foar de oanskaf fan dy klok.
In generaasje fierder fine wy Agge fan Sixma, neffens A.D. Wumkes berne yn 1636. Al yn 1648 waard hy grytman fan Barradiel, op 12-jierige leeftiid! Nei alle gedachten kocht syn heit dit amt foar him doe't dy sels grytman fan Frjentsjerteradiel waard. Agge ferliet al jongde âlderlike state, kaam in tiid letter werom út Steinfurt yn Westfalen, studearre yn Frjentsjer, mar siet yn 1658 alwer yn Frankryk, dêr't hy úteinlik doktor yn de beide rjochten waard. Werom op it âlde nêst troude hy mei Cornelia Bezaert út De Haach. Hy ferstoar op 26 juny 1699 en waard yn de nacht fan 7 july begroeven. Dat wie moade yn dy tiid, hoe letter yn de nacht de begraffenis hâlden waard, nammerste heger de status. De klokken lieden yn de stille nacht oant fier yn de omkriten en fan fierrens wie de staasje al te sjen mei kearsen en fakkels.
Hast in iuw letter, yn 1795, komme Bartele Douma fan Sixma en syn frou Fokel fan Beijma fanút Ljouwert noch in skoft op de state wenjen. It hûs is dan al sa jammerdearlik yn ferfal dat syn dagen teld binne. Bartele lit it hûs ôfbrekke en der in grutte pleats foar yn it plak bouwe.
CVVO
Yn 1968 promovearre CVVO fan it FVB nei it KNVB. Op 5 augustus 1977 ferhuze de klup nei sportpark De Rien. De feriening doch alle jierren mei oan it Njoggen Doarpentoernoai en it Lemsterlântoernoai.
Jaap Louwes
Jaap Louwes (Lettelbert, Grins, 1955) is in Fryske sjonger út Haulerwyk, syn âlden hienen dêr in kafee. Nei syn havo/vwo hat er in skoftke op de pedagogyske akademy gien en die er in jier sosjale geografy. Uteinlik die er de stúdzje sosjology. Yn syn studintetiid skreau er al ferskes en wie dêrnei faak te hearren op Omrop Fryslân. Sûnt 1984 makket hy eigen ferskes. Dy gean faak oer deiske dingen, mar ek oer it needlot. It Frysk is foar him in prima blues- en rock&rolltaal. As trûbadoer stiet er leafst sa ticht mooglik by de minsken. Sa makke hy mei de gitaar op 'e rêch in kroegetocht troch It Hearrenfean. Tusken 1986-1992 wie er lid fan de groep Bricquebec.
Begjin 90-er jierren wurke Louwes mei oan in jeugd-produksje fan Tryater "De Lytse Seemearmin" en in it teaterprogramma fan Bennie Huisman "Op syk nei Eeltsje”, oer it libben fan Eeltsje Halbertsma.
Fan 2002 oant 2007 hâldt hy mei Doede Veeman, Gurbe Douwstra en Piter Wilkens in tal trûbadoersjûnen dy’t útbrocht binne op de CD's “Der Tuskenút” en “De Púndyk by del”..
Foeke Sjoerds
thumb|Foeke Sjoerds Foeke Sjoerds (Ie, 2 juny 1713 - Easternijtsjerk, 18 desimber 1770) wie in skoalmaster en doarpsrjochter yn Easternijtsjerk.
Libben en wurk
Fan hûs út wie Foeke skuonmakker yn Ie (krekt as syn heit Sjoerd Foekes yn Mitselwier, †1718). Fan jongs ôf foel er op troch syn learderigens en selsstúdzje. Syn boeken kamen faak út 'e bibleteek fan ds. Eisso Bergsma fan Ie. Op fersyk fan grytman Jarich Georg fan Burmania waard er skoalmaster yn Moarre-Ljussens mei in traktemint fan 70 gûne yn 't jier. Fanwegen dat lege ynkommen bleau er ek skuonmakker. Doe't it plak fan skoalmaster yn Easternijtsjerk frij kaam, waard Foeke Sjoerds fan Moarre nei Easternijtsjerk beroppen, sa as it doe hiet. Dat wie foar him in ferbettering, meidat er yn Nijtsjerk 116 gûne it jier krige. Yn 1745 krige er it baantsje fan doarpsrjochter der noch by. Bûten skoalle om joech er ek les oan hûs yn skiednis, Nederlânske taal, boekhâlden, psalmsjonge en goed boargerdom en wie er ynstrumintskriuwer (fan akten, brieven, obligaasjes ensfh.)
Skoalmaster wêze wie gjin fetpot. Foeke Sjoerds klage dan ek oer syn eins te lyts traktemint. Hy kaam op foar better ûnderwiis troch bekwame minsken. Yn Foekes tiid wie skoalmaster meastentiids in bybaantsje en der waard faak op delsjoen. Faak koenen se sels mar amper rekkenje en skriuwe. Hy wie fan betinken dat kennis tagonklik wêze moast foar de gewoane man. Hy fertaalde en oardere wurken oer wrâld - en tsjerkeskiednis yn ienfâldiger taal. Al syn ynspannings en betûftens op dat mêd makke dat syn ûnderwiis goed bekend stie (Wopke Eekhoff).
Foeke Sjoerds hat him ek mei de polityk bemuoid. Doe't steedhâlder Willem Karel Hindrik Friso yn 1747 steedhâlder fan alle goaen waard, kaam der in beweging op, dy't de Doelisten neamd waard. Se stelden in fersyk op oan de steedhâlder om mear demokratyske frijheid. De steedhâlder is dêr net op yngien.
Doe ûntstie der rebûlje. In groepke besocht om dan mar sels feroarings yn te fieren. It grutste beswier hienen se tsjin de hege belestings. Se gienen by de doarpen lâns om oanhing te sammeljen. Se kamen ek yn Easternijtsjerk. Se gienen nei Foeke Sjoerds ta om as doarpsrjochter de klok te lieden. Dat gie Foeke Sjoerds te fier en hy wegere. De beweging is op neat útrûn.
Yn 1770 is Foeke Sjoerds te Easternijtsjerk ferstoarn, krekt nei't er as lânsskiedskriuwer beneamd wie, wat ynearsten net tastien waard, om't Foeke gjin akademikus wie. Syn grêf is der altyd noch. De basisskoalle fan Easternijtsjerk waard nei him ferneamd: Foeke Sjoerdsskoalle.
Op syn grêf stiet:
Ratcliff
Ratcliff as Ratcliffe is in eardere útbuorren (hamlet) op de noardigge fan de Teems tusken Shadwell en Limehouse. It is no in distrikt yn de London Borough of Tower Hamlets, besuden Stepney.
Befolking
De útbuorren Ratcliffe besloech 0,4 km2 en hie in ynwennertal fan:
Hamlet of Ratcliffe 1801-1901
Boksum
Boksum is in doarp yn it súdeasten fan de gemeente De Waadhoeke tichteby it doarp Jellum. Oan de eastlike kant fan de himrik is de stêd Ljouwert mei syn bebouwing kommendewei. Allinne de Heak om Ljouwert hâldt de âlde doarpshimrik noch frij fan it optsjende Ljouwerter yndustrygebiet.
Boksum hat  ynwenners.
Namme
Yn 'e 13e iuw waard it doarp fermeld as Boxum. Oare bekend nammen binne Boxim (1400) en Bouxum (1478). Oant 1982 wie de offisjele namme Boxum. De offisjele namme fan de Boxsumervaart waard yn 2007 ferfryske ta Boksumer Soal. De polder hjit noch jimmeroan Polder Boxum. De namme betsjut hiem fan Bokke.
Skiednis
thumb|left|De tsjerke mei de âlde sealtektoer yn 1723 Lykas de oare doarpen yn de omkriten is Boksum ûntstien oan de Middelsee. De âlde Middelseedyk, de Hegedyk, tsjûget dêr noch fan. Foar de reformaasje hearde it doarp ûnder it dekanaat Jorwert en it hat in ridlik grutte parochy west mei in pastoar, in fikaris en twa prebintarissen. Boksum mocht net in eigen pastoar kieze, dat rjocht wie foar de premonstratinzerske abdij Lidlum, dy't yn Boksum twa úthôven hie: it Muontsehûs en Terpoarte. De bewenners fan de úthôven wiene grûnwurkers en min yn 'e stokken te hâlden. Yn it jier 1332 waard abt Eelko Liaukama troch muotsen fan it kleaster deaslein op de úthôf fan it kleaster. Boksum hearde yn de striid tusken Skier en Fet yn it gebiet fan Skier en hat in soad te lijen hân fan de strideraasjes.
Tsjerke
De oarspronklik oan Margryt fan Antiochje wijde tsjerke waard om it jier 1100 boud en om 1300 hinne fergrutte. Yn de noardmuorre sit in tichtmitsele koerbôgige yngong mei in list fan profylstien út ûngefear 1500. De toer is yn 1843 boud nei in ynstoarting. Ein 2003 is de tsjerke, mei in oargel út 1675, restaurearre. Yn 2010 is it oargel werombrocht yn âlde steat. De tsjerke fan Boksum hat in tradisjoneel protestantsk bankeplan: rjochts de banken foar de froulju en lofts foar de manlju. De hearebank út 1661 hat in bekroaning en in wapen fan Bouricius en Glinstra.
By it oanlizzen fan leidings yn 'e grûn waard yn 2002 in midsiuwske sarkofaach fûn, dy't opgroeven waard en in plak yn de foartsjerke krige. Yn desimber 2006 waard by in ûndersyk dat folge wer in sarkofaach fûn. Dêrnei waarden der trije groppen groeven en fuort yn de earste waard wer in sarkofaach fûn. thumb|left|Eardere grifformearde tsjerke De ôfskieding yn Boksum fûn yn 1847. De grifformearden hiene ynearsten harren tsjerkje yn in hûs oan It Fine Reedsje, mar krigen yn 1909 in echte tsjerke oan de Oedsmawei. Yn 1930 is de tsjerke nochris grutter makke. Yn 2004 is de grifformearde tsjerke sletten om't by de foarming fan de PKN foar de Margryttsjerke keazen waard. It Reil-oargel út 1982 ferhûze nei de Wite Tsjerke fan Lochem en de grifformearde tsjerke krige in oare funksje.
States
Benoarden de Margryttsjerke stie eartiids de op it heechste diel fan de yn 1869 ôfgroeven terp Juckemastate. Dêr wenne yn 'e 15e iuw Worp Liuwes, dy't Ljouwert 400 goudgûne as skea foar it fernielen fan syn stins betelje liet. Tusken 1640 en 1698 waard de Juckemastate ôfbrutsen. Dat hat ek noch in Oedsmastate en Scheltingastate west. Oer dy states is net in soad bekend. De Schotanusatlassen fan 1698 en 1719 sette de Scheltemastate op it plak yn 'e hoeke fan de Hegedyk en de Tiltsjedyk dêr't Wopke Eekhoff de Oedsmastate set hat. Van den Akker neamde yn 1940 de Eekhoff-kaart in fersin en stelde dat de Oedsmastate op de doarpsterp stie en deselde wie as Juckemastate. In grêfstien yn 'e tsjerke fan Wytse fan Juckema mei it opskrift tot Oetsma soe dat mooglik ûnderstypje.
Slach by Boksum
thumb|left|Slach by Boksum Yn de Tachtichjierrige Oarloch fûn by Boksum op 17 jannewaris 1586 tusken troepen fan Filips II en Fryske troepen de Slach by Boksum plak. De Spanjerts koene sa ticht by de haadstêd komme, om't alle sleatten en fearten beferzen wienen. In leger fan sa'n 1000 man út Ljouwert hie him klear makke foar in konfrontaasje mei de Spanjerts, mar it wie yntusken teiwaar en der ûntstie dize oer it lân. Nei't hja troch Spanjerts ûntdutsen waarden ferplettere it Spaanske leger de Friezen. Fanwegen it teiwaar lutsen de Spanjerts harren werom en de likernôch 400 oant 500 manlju dy't by de striid omkamen waarden by Boksum en Blessum begroeven. Neffens in âld boerd yn 'e tsjerke wiene der lykwols sa'n tûzen slachtoffers. thumb|260px|Grêf fan Bokke en Skelte, twa slachtoffers fan de Slach by Boksum (1586) Yn 2016 waarden by de oanlis fan in fytstunnel by Pypsterbuorren yn it ramt fan de werynrjochting Deinum-Boksum bonken en ierdewurk fûn. It wie in kûle dêr't meiïnoar seis of sân minsken yn leine, wêrûnder trije manlju fan likernôch 20 jier; de oaren wiene om 15 jier hinne en der wie ien fan 12 jier. Yn ien fan de skedels siet in kûgelgat en út ûndersyk die bliken dat de resten fan Friezen út de tiid fan de Slach by Boksum datearje. Twa fan de manlju waarden yn in grêf yn de tsjerke lein en krigen de namme Bokke en Skelte.
Stasjon
Tusken Boksum en Jellum stie fan 1883 oant 1938 oan it spoar Ljouwert-Starum it stasjon Jellum-Boksum. In bekend ferske, in kanon fan de Fryske komponist Paulus Folkertsma, oer Jellum-Boksum:
Gemeente
Boksum hearde by de gritenij Menameradiel, dy't by de gemeentewet fan 1851 omset waard yn in Nederlânske gemeente. De weryndielings fan 1984 yn Fryslân wiene foar Menameradiel sûnder gefolgen, mar by de weryndieling fan 2018 waard Menameradiel opheft. Boksum heart sûnt by de gemeente Waadhoeke.
Knibbeltsjebrêge
Knibbeltsjebrêge is in brêge yn de gemeente Noardeast-Fryslân by Hantum oer de Ternaarder Feart.
Boksum
Skoalle
Nei in lange striid fan it doarp waard de basisskoalle Otto Clant yn 2018 sletten. De skoalle waard ôfbrutsen en sûnt 2023 ferfongen troch nijbou foar de ynwenners fan it eigen doarp.
Ferieningen
thumb|260px|Pleats oan de Oedsmawei ( Sjoch foar de meast aktuele ynformaasje oer ferienings op de hiemside) thumb|260px|Buorren thumb|260px|Pleats Hegedyk 1
Befolkingsferrin
(Boarnen: 1840: Plaatsengids, 2013, 2015 en 2020: Alle Cijfers. Oare jierren oernommen fan de besteande ynformaasje sûnder boarnefermelding yn it artikel.)
Strjitten
Blessumerpaad, Buorren, Diorremahiem, Fockingastrjitte, Heechpaad, Hegedyk, Hilaarderpaad, It Reedtsje, Muontsehiem, Nijlânsdyk, Oedsmawei, Pypsterbuorren, Scheltemahiem, Tiltsjedyk.
Vanessa Herzog
Vanessa Herzog berne as Vanessa Bittner (Innsbruck, 4 july 1995) is in Eastenryksk reedrydster. Herzog waard yn 2019 Europeesk kampioene sprint en hat trije kear meidien oan de Olympyske Winterspullen (yn 2014, 2018 en 2022). Vanessa boaske yn 2016 mei har trainer Thomas Herzog.
Hessel Posthuma sr.
thumb|H. Posthuma Hessel Posthuma (Harns, 8 maaie 1887 - Ljouwert, 20 novimber 1969) wie in assuradeur en politikus.
Foaroanman fan de Kristlik Demokratyske Uny (CDU), dy't foar dy partij en nei de oarloch (nei de fúzje mei SDAP en VDB) foar de PvdA yn de Twadde Keamer siet. Soan fan in winkelman. Wurke by de gemeenteplysje yn Amsterdam en wie fersekeringsagint. Luts him al op jonge leeftiid - mei fanút syn kristlike oertsjûging - it lot fan de earme (Fryske) plattelânsbefolking oan en waard aktyf yn de Christelijk-Sociale Partij en de CHU. Wie ûnder oare gemeenteriedslid yn Ljouwert, en sekretaris fan de CDU. Spruts yn de Twadde Keamer oer in soad ferskillende ûnderwerpen. Wie lid fan Provinsjale Steaten fan Fryslân (1933-1940) en lid fan de Twadde Keamer (1937-1946) foar de CDU.
Hessel Posthuma jr., syn soan, wie út namme fan de PvdA boargemaster fan Opsterlân en Dimter.
Bundesautobahn 31
De wei is oanlein tusken 1975 en 2004. Tusken Lier en Bingum rydt it ferkear troch de 945 meter lange Iemstunnel. Dy tunnel ûnder de Iems waard tusken 1984 en 1989 boud.
Rin
De A31 begjint oan de westkant fan Emden, tusken de wiken Larrelt en Constantia, by in krúspunt mei ferkearsljochten. De autodyk giet mei in bôge as rûnwei om Emden hinne, om dêrnei nei it easten ta te rinnen. Nei't de dyk nei it suden ta ôfbûcht, ferbynt er by it ferkearsknooppunt Dreieck Leer by Lier mei de A28 (Lier - Aldenburch - Bremen). Dêrnei rint er troch de 945 meter lange Iemstunnel nei it Dreieck Bunde, dêr't er mei de A280 ferbynt rjochting Bunde en de Nederlânske grins dêr't dy fierder giet as de A7 rjochting Grins. It part tusken de twa knooppunten is part fan de E22.
Dêrnei rint de A31 troch it Iemslân hinne. By de oansluting Meppen krúst er de E233, dy't it trasee fan de B402 (Emmen - Kloppenburch, dy't yn Nederlân oergiet op de A37. Dêrnei rint er fierder nei it knooppunt Kreuz Schüttorf dêr't er de A30 (Hengelo - Osnabrück) krúst. Likernôch 10 km fierder komt de A31 Noardryn-Westfalen yn en rint troch it westlike part fan it Múnsterlân. Justjes dêrnei wurdt de B54 (Gronau - Múnster). De autodyk einiget by it knooppunt Dreieck Bottrop by Bottrop yn it Ruhrgebiet op de A2 (Oberhausen - Hannover)
Suver Nuver
Suver Nuver is in Frysk teäterselskip, meast yn it Nederlânsk. Suver Nuver brocht har earste foarstelling yn 1987. Dy foarstelling wie in ôfstudearprojekt oan de mime-oplieding fan de teaterskoalle Amsterdam. Yn 1988 wûnen se de Nederlânske Mimepriis. Sûnt dy tiid ûndersykje Peer van den Berg, Dette Glashouwer en Henk Zwart de wrâld om har hinne en hoe't dy harren libben beynfloedet. It doel is minsken wekker te skodzjen sûnder te moralisearjen. By tiden binne der ek gastspilers. De groep hat ek optreden op it Frysk Festival, De Parade en op Oerol.