cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Koöperaasje
Skiednis
It marxisme omearme de koöperative beweging, wêrtroch't it ek in politike beweging wie mei natuerlike politike fijannen. De belangrykste dêrfan wie de tsjerke. Dizze hie al iuwen de earmesoarch op har nomd. It seach de sosjalistyske koöperaasjes dêrom as in foarm fan krityk, te mear omdat it sosjalisme sterk anti-klerikaal wie. Boppedat wie it doel fan de earmesoarch tsjerkegong, wylst it doel fan de koöperaasje emansipaasje fan de arbeider wie. Wichtige Nederlânske koöperative winkels droegen nammen as "Eigen Help" en "Help Jo Sels". Yn Belgje foel de skieding tusken klerikalen en sosjalisten frij goed gear mei dy fan Walen en Flamingen en dy fan relative wolfeart en earmoede, wêrtroch't de taalstriid fierder oanmoedige waard. De tsjerke ûntmoedige koöperaasjes of besocht se ûnder kontrole te krijen. Yn Frankryk wie de macht fan de tsjerke brutsen troch de Frânske Revolúsje en ûnderfûn de koöperative beweging net folle wjerstân. Bedriuwen iepenen koöperative kantines en winkels. Sels yn it leger wie in koöperative mess hiel gewoan. Rûnom ûntstienen militêre tehuzen (cercles militaire) dy't fiedsel en ûnderdak beaen oan militêren.
Nei de Earste Wrâldoarloch sette in stadich ferfal fan de koöperative beweging yn. De koöperative winkels koenen net konkurrearje mei de skaalfoardielen fan grutter wurdende winkelketens en it motyf fan earmoedebestriding waard ûndergroeven troch de tanimmende wolfeart. Tsjin dy tiid wienen lykwols wer nije foarmen fan koöperaasjes fan de grûn komd, benammen yn de agraryske sektor en de dêrmei gearhingjende finansjele ynstellingen, lykas de Raiffeisenbanken.
Juridysk
It fennoatskipsrjocht hat ferskate farianten fan de koöperative feriening of de koöperaasje. Yn Belgje sprekt men fan koöperative fennoatskip of koartwei koöperative. Dizze fennoatskippen binne in bysûndere fariant op de feriening, wêrby't de gearwurkingsgedachte yn it hannelsferkear foarop stiet. Der kin bygelyks mienskiplik oan- en ferkocht wurde. Yn it earstoan hie de koöperative gedachte ek it prinsipe fan "ien persoan, ien stim". Yn dat gefal hat elk lid in likense stim, los fan de ynbring, dêr wêr't yn de kapitaalfennoatskippen it stimrjocht ferbûn is oan it oantal oandielen, it prinsipe fan "ien euro, ien stim". Tsjintwurdidch wurdt -ûnder ynfloed fan de EU- opnij mear optearre foar stimrjocht dat ferbûn ias oan de ynbring.
De Nederlânske koöperaasje
De koöperaasje is in feriening dy't opkomt foar de materiële belangen fan har leden, troch oerienkomsten mei harren ôf te sluten. By de koöperaasje mei winst útkeard wurde oan de leden. Der binne meardere soarten koöperaasjes, wêrfan fjouwer de bekendsten binne:
Oprjochtingsfereasken
In koöperaasje moat oprjochte wurde troch minstens twa persoanen. Hjirfoar moat in akte opmakke wurde troch de notaris. De koöperaasje moat ynskreaun wurde yn it hannelsregister. Elke koöperaasje is ferplichte om jierstikken op te stellen én dizze iepenbier te meitsjen by de Keamer fan Keaphannel.
Oanspraaklikheid
De koöperaasje is in rjochtspersoan en dus sels oanspraaklik foar har hannelingen. De leden fan de koöperaasje binne by de ûntbining dêrfan, elts foar in likens part oanspraaklik foar de tekoarten fan de koöperaasje. Der kin fan dizze wetlike oanspraaklikheid (WA) ôfwykt wurde troch yn de statuten de oanspraaklikheid fan de leden te beheinen of út te sluten. De koöperaasje mei beheinde oanspraaklikheid (BA), beperkt de oanspraaklikheid ta in bepaald maksimum. By de koöperaasje mei útsluten oanspraaklikheid (UA) is der gjin ferhelrjocht op de leden. Ek kinne de statuten de ferdieling fan de oanspraaklikheid oer de leden oars regelje. Fierders binne op de bestjoerders fan koöperaasjes ek de regels fan de anti-misbrûkwetjouwing fan tapassing.
Belestingen
Oer de winst fan de koöperaasje, wurdt fennoatskipbelesting heft. Leden dy't tagelyk wurknimmer fan de koöperaasje binne, falle ûnder de leanheffing. In koöperaasje is net ûnderwurpen oan dividendbelesting en wurdt dêrom mear en mear as 'planning tool' brûkt yn ynternasjonale fiskale struktueren. In koöperaasje kin boppedat in fiskale ienheid foar de heffing fan fennoatskipsbelesting foarmje mei dochter-BV's en SE's (Europeeske NV's).
Kontinuïteit
De kontinuïteit fan de koöperaasje is garandearre troch har rjochtspersoanlikheid. It yn- en úttreden fan leden is regele yn de statuten.
Klútfûgels
thumb|right|Klút|200px De klútfûgels (Recurvirostridae) binne in famylje fan de wilstereftigen dy foaral opfalle troch harren lange skonken en harren snaffel dy't nei boppe bûgd is.
Der binne 8 soarten yn 3 skaaien.
Gerrit van de Linde
thumb|225px|Van de Linde as studint, om 1833 (Samling Letterkundich Museum, De Haach) thumb|left|250px|Gerrit van de Linde yn Leien (rj., om 1830 hinne). Gerrit van de Linde (Rotterdam, 12 maart 1808 – Londen, 27 jannewaris 1858) wie in Nederlânsk dichter dy't publisearre ûnder de skûlnamme De Schoolmeester.
Libben
Van de Linde studearre in skoft teology yn Leien, mar moast ophâlde doe't syn heit yn de skulden rekke, hy sels in ûnecht bern krige en in ferhâlding mei in heechlearaarsfrou oangie. Dat makke syn posysje ûnmooglik en in predikantskip siet der doe al hielendal net mear yn.
Doe't Van de Linde der sa oan ta wie ferfear er yn 1834 nei Ingelân. It slagge him en nim in kostskoalle yn Londen oer en meitsje der in súkselfol ynstitút fan.
Yn it skriuwen fan faak lichte en sabeare-didaktyske gedichten rûn er derút. Syn fersen waarden tige bekend yn Nederlân mei troch de war dy't syn freon Jacob van Lennep die. Van Lennep naam nei 1851 gedichten fan him op yn syn almanak Holland. Van Lennep fersoarge ek de útjefte fan syn samle wurk ûnder te titel Gedichten van den Schoolmeester (1859).
Publisearre wurk
Gedichten
Brieven
Oer De Schoolmeester
Inkele bekende fragminten
Een hond is vermaard
Om zijn gezellige aard
Rap (muzykstyl)
Rapmuzyk is in ûnderdiel fan de Hiphopkultuer. Rapmuzyk wurdt meast makke mei in beat, mar wurdt gauris a capella dien. Rap is ien fan de eleminten fan de hiphopkultuer. In rapper, ek wol MC (Master of Ceremonies) neamd, fertelt op ritmyske wize in (rymjende) tekst of ymprovisearret (freestyle), meastal op in beat, mar soms ek a capella. It wurd "to rap" of "rapping" waard al yn de 18e iuw yn it Britske Ingelsk brûkt en betsjut neat oars as "sizze" (to say). It waard troch de Afro-Amerikanen oeromd en betsjut yn it Afro-Amerikaansk Ingelsk 'konversearje'. It wurd 'rappen' betsjut yn de Amerikaanske strjittaal soksawat as prate (Frysk: 'earne fan reppe'). Sprutsen tekst mei ynstrumintale en/of ritmyske begelieding is troch de jierren hinne altiten brûkt, mar de sang The Revolution will not be televised troch de Amerikaanske swarte dichter Gil Scott-Heron út 1971 kin beskôge wurde as in iere foarm fan rap. Oaren soenen him folgje en dizze iere foarm fan rap waard yn Jamaika troch reggaesjongers oernomd en evaluearre ein jierren santich ta de hiphop. Fanút Jamaika ferovere dizze opnij de Feriene Steaten. Al rillegau kaam der in ûnderskied tusken East Coast Rap (Notorious BIG, Wu-Tang Clan, Run-D.M.C.) en West Coast Rap (2Pac, Ice-T, N.W.A., Eazy E).
Gerrit van de Linde
Inkele bekende fragminten
En 't kwispelen van zijn staart.
Zijn neus, doorgaans rond,
staat gewoonlijk in 't front,
En zo lang die maar nat en fris is,
Is 't een bewijs, dat meneer zo gezond als een vis is.
(út: 'De hond')
Hier ligt Poot:
Hij is dood.
(Grafschriften. Op Poot).
Een leeuw is eigentlijk iemand,
Die bang is voor niemand...
Hij die, uit vrije keus,
En in zijn achter kamer,
Met hoofdpijn als een hamer,
En volgestopten neus,
Met klemming op zijn water,
En lusten als een kater,
En met een stijven nek,
En vijf gebroken ruiten,
En deuren, die niet sluiten,
Er uitziet als een gek;
Is min nog te beklagen
Dan hy, die drie paar dagen,
In 't woelziek schoolvertrek,
De snotneus, d'Ezelsvragen,
't Afzichtlijk nagelknagen,
Het krabblend luis-verjagen,
De vuile witte kragen,
En 't hartverduiv'lend plagen
Friesland Dairy Foods
Friesland Dairy Foods (FDF) wie in grutte Fryske suvelkoöperaasje.
Gerrit van de Linde
Inkele bekende fragminten
Der Jonkheid moet verdragen.
Friesland Dairy Foods
Se is ûntstien út ferskate fúzjes. Ien fan de rjochtsfoargongers fan FDF wie CCF, it koöperative molkfabryk Koöperative Kondinsfabryk Fryslân út Ljouwert. Yn 1997 is FDF opgien yn FCDF, it lettere Friesland Foods.
Gerrit van de Linde
Inkele bekende fragminten
(Schoolmeesters)
Osdorp Posse
thumb|Osdorp Posse (1999) De Osdorp Posse wie fan 1982 oant 2009 in Nederlânsktalige hiphop groep út Amsterdam-West. Hja binne yn 1988 ferneamd wurden yn it underground-sirkwy mei it frijwat kontroversjele nûmer moordenaars. De earste echte hit dêr't hja echt bekend mei wurden binne is Origineel Amsterdams.
96
Foarfallen
thumb|right|100px|Domitianus
Ferstoarn
90er
Schotanusatlas
De Schotanusatlas is de oantsjutting foar in groep fan atlassen, basearre op it wurk fan Christianus Schotanus en Bernardus Schotanus à Sterringa.
Fierders hawwe der noch in tal oare reproduksjes fan benammen de kaarten west.
Schotanus
Beschrijvinge van de Heerlyckheydt van Frieslandt omfieme de kaarten en plattegrûnen foar it al earder ferskynde De Geschiedenissen Kerckelyck ende Wereldtlyck van Friesland Oost ende West fan Christianus Schotanus. Syn soan Bernardus studearre ûnder oaren wiskunde, en hie sa ek meiwurke oan it meitsjen fan de kaarten. Dêrtroch waard er yn 1662 troch Deputearre Steaten frege de kaarten fan de gritenijen nei te sjen, sa't dy troch Sjoerd Haakma en Sytse Gravius opmjitten wienen. Yn 1682 kaam der in nije opdracht fan Deputearre Steaten, diskear foar it op 'e nij meitsjen fan alle gritenijkaarten. De  Friesche Atlas fan 1698 wie dêr it risseltaat fan.
Halma
De oarspronklike atlas wie mar in 150 eksimplaren drukt. Nei de dea fan Bernardus Schotanus à Sterringa yn 1704, waard lykwols yn 1718 troch François Halma, printer foar de Fryske Steaten, in nije útjefte gearstald. Foar dizze Uitbeeldinge der Heerlijkheid Friesland waard net allinnich besocht alle feroarings sûnt de tiid fan de earste útjefte yn de kaarten op te nimmen: ek waarden der in oersjochkaart oer gâns Fryslân opnaam. En dan waarden ek noch acht skiedkundige kaarten tafoege, neffens it witten fan dy tiid: ien fan Bernardus Schotanus à Sterringa, en sân fan Menso Alting.
Moderne útjeften
Yn 1967 joech de Fryske Akademy de Lytse Schotanus Atlas út, likernôch 300 jier nei de útjefte fan de Beschrijvinge ... en likernôch 250 jier nei de Uitbeeldinge. Dizze lytse atlas kombinearret de plattegrûnen fan de earste, mei de gritenijkaarten fan de twadde, om sa in oersjoch te jaan oer de alve en tritich. De kaarten binne lytser útfierd as orzjineel, mar oan de oare kant binne der stúdzjes tafoege oer hoe't de kaarten makke binne, en beskriuwings fan it gebiet yn de tiid fan de kaarten. Om 1975 hinne joech de Tille te Ljouwert in reproduksje út fan de grutte Schotanus/Halma. Desimber 2015 wie de presintaasje fan in nije faksimileeútjefte fan de folsleine atlas op it provinsjehûs yn Ljouwert.
Gundebold
Gundebold, Gondebald of ek wol Aldgillis III wie in legindaryske Fryske kening, dy't libbe hawwe soe fan 725 oant 760, en dy't tusken 748 en 760 regearre hawwe soe oer de Friezen. Hy folge syn heit Aldgillis II op doe't hy kaam te ferstjerren. Syn soan Redbad II soe de lêste ûnôfhinklike kening fan Fryslân west hawwe. Gundebold hie it regear oer Fryslân eastlik fan 'e Lauwers (it hjoeddeistige Grinslân en East-Fryslân) en oer de Eastfryske Eilannen. Dit omdat syn pake de Slach oan de Boarn fan 'e Franken ferlern hie. Gundebold soe mei 7.000 striders dielnommen hawwe soe oan 'e striid fan Karel de Grutte tsjin 'e Sarasenen yn Spanje. Hy soe dêr tagelyk mei Roeland sneuvele wêze yn 'e Slach by Roncesvaux. Yn tal fan Midsiuwske kroniken, dy't net altyd wier binne, wurdt fan him ferslach dien, foar it earst yn 'e kronyk fan Pseudo-Turpyn healwei de 12e iuw. Neffens dizze kroniken wie Gondebold in pakesizzer fan de histoaryske kening Redbad en wie Dibbold, de stamhâlder fan 'e lettere boarchgreven fan Leien, in soan fan sines.
Avebe
thumb|right|AVEBE-lokaasje Ter Apelkanaal thumb|right|ierappelûntfangst yn Ter Apelkanaal De koöperaasje Avebe U.A. is in ûndernimming dy't de hiele wrâld oer produkten leverret mei ierdappelsetmoal en ierdappelaaiwyt as basis foar tapassings yn fieding, bistefoer, papier, bou, tekstyl en kleefstoffen. Avebe hat fêstigingen yn Foxhol, Ter Apelkanaal en Gasselternijfean.
By Avebe binne sa'n 2500 boeren oansluten, ferparte oer seis distrikten (twa yn Dútslân en fjouwer yn Nederlân ). De koöperaasje hat fabriken yn Nederlân, Dútslân en Sweden. Der arbeiden yn 2014 sa'n 1300 minsken en it bedriuw hat in omset fan € 574 miljoen (2009-2010)
Skiednis
De namme Avebe komt fan Aardappelmeel Verkoop Bureau (AVB). De koöperaasje waard oprjochte yn 1919 as gearwurkingsferbân tusken Grinslanner koöperative ierdappelsetmoalfabrikanten om foar dyen goede prizen te krijen foar natyf setmoal. De boerekoöperaasjes ferkrongen de private setmoalbedriuwen nei de produksje fan setmoalderivaten. Yn 1948 waard de namme Avebe wizige yn Coöperatieve Verkoop- en Productievereniging van aardappelmeel en derivaten AVEBE B.A en yn 1956 waarden de earste derivaten (ôflieden produkten fan ierdappelsetmoal) makke.
De skiednis fan Avebe is sterk ferbûn mei de skiednis fan de Grinslanner Feankoloanjes en it setmoalbedriuw KSH (Koninklijke Scholten-Honig) oprjochte troch Willem Albert Scholten, Nederlânsk earste multinational en diels oernomd yn 1978 nei it fallisemint.
Avebe is no de grutste produsint fan ierdappelsetmoal yn de wrÂLD. De boeren binne noch altiten de baas oer de koöperaasje middels in lederied.
Resinte ûntwikkelingen
Nei ynvestearrings sûnt de jierren 90 yn ferbreding fan it bedriuw yn weet en tapioka hat Avebe syn aktiviteiten sûnt 2006 reorganisearre om de ierdappelsetmoal tylt.
Avebe hat sûnt 2005 de ggo-frij amylopektine ierdappelsetmoal, Eliane op de merk en ynvestearret yn in nije raffinaazjetechnyk foar it meitsjen fan natyf ierdappelaaiwyt. It native ierdappelaaiwyt, Solanic, jout nije gebrûksmooglikheden yn benammen fiedingstapassings.
Festigingen
It haadkantoar fan Avebe is in septimber 2006 ferhuze fan Veendam nei Foxhol. Ek oare kantoren in Veendam sille fan de hân dien wurde; der bliuwt noch ien laboratoarium en in gedielte fan de kommersjele organisaasje oer. Hjirmei komt in ein oan in desennialange ferbyntnis tusken Avebe en Veendam.
Seewarring
In seewarring is in barriêre dy't foarkomme moat dat de see leger lizzend lân of in swietwetterbekken binnenstreamt. De barriêre kin foarme wurde troch strân, al dan net mei strânhaden, dunen (seereep), in seedyk; of in stoarmfloedkearing. Ek seeslûzen wurde ta de seewarring rekkene.
Efter de eigentlike seewarring kin in ynlaachdyk of in slieperdyk in twadde barriêre foarmje.
99
Ferstoarn
90er
Kitzingen (Landkreis)
Kitzingen is in bestjoerlik distrikt yn de Dútske dielsteat Beieren en hat 88.406 ynwenners. It distrikt waard yn syn hjoeddeistige foarm oprjochte yn 1972.
Helgolân (eilannegroep)
thumb|Sa't de eilannegroep der no hinne leit thumb|right|In kaart út 1910 fan de eilannen. Links Helgolân, rjochts Düne.
De Eilannegroep Helgolân is in Dútske lytse eilannegroep. De groep bestiet út twa eilannen: Helgolân en Düne. Tegearre ha de eilannen in grutte fan likernôch 3 kante kilometer. De eilannen lizze likernôch 70 kilometer út de kust fan it fêstelân fan Dútslân en foarmje de noardwestlike grins fan de Helgolânske Bocht.
Helgolân en Düne lizze binnen de grinzen fan it natuergebiet Helgolânder Felssockel dat sa’n 5.200 hektare grut is. De eilannegroep en it wetter tusken de eilannen hearre sels lykwols net by it natuergebiet.
Frico
De Frico, Friesche Coöperatieve Zuivel Export Vereniging wie in eksportferiening fan molkprodukten yn Ljouwert en in lânboukoöperaasje, oprjochte yn 1879.
De ferkeapferiening foar 52 koöperative molkfabriken yn Fryslân hie in totale molkoanfier fan 581 miljoen kilo yn 1956. De omset fan de Frico wie doe 34 miljoen kilo tsiis, 9 miljoen kilo bûter, 3 miljoen kilo molkpoeier (± 14% fan de Nederlânske hannel yn dy produkten). It wie doe de grutste suvelferkeapferiening yn Nederlân mei pakhuzen yn Ljouwert en Wolvegea. Yn Wergea makket de Frico sintraal molkprodukten. Yn 1956 wurken der 800 minsken by de Frico.
Gunnar Berg (skilder)
Gunnar Berg (Svolvær, Lofoten, 21 maaie 1863 – Berlyn, 23 desimber 1893) wie in Noarsk keunstskilder dy't ferneamd is fan it skilderjen fan syn bertegrûn, de Lofoten. Hy wie earst keapman, mar waard letter keunstner.
Berg studearre earst oan de keunstakademy yn Düsseldorf, Dútslân. Fan 1883 oant syn dea hat Berg studearre en arbeide yn Düsseldorf en Berlyn. Berg wie thús yn Svolvær yn it fiskseizoen op de Lofoten. Hy skildere dan sênes út syn bertestêd, Noardlânske boaten, fiskers, bergen en de see. Syn skilderijen fan it deistich libben fan de fiskers binne memorabel.
It oer it generaal meast wurdearre wurk is Trollfjordslagetin ôfbylding fan de Slach fan Trollfjord; it hinget yn it stedhûs fan Svolvær.
Frico
De Frico foarmet mei seis oare koöperative ferienings it Bûn fan Koöperstive Suvelferkeapferienings yn Nederlân mei it haadkantoar yn De Haach.
Yn 1958 waard yn Ljouwert in nij gebou yn gebrûk nomd mei 4 tsiissouders, opslachplakken foar helpstikken, kantine en fergaderseal. Yn 1965 waard besletten ta nijbou fan de Frico yn Wergea (sintrale molkynrjochting en sintrale bûtermakkerij). Yn 1965 waard ek begûn mei de ferkeap fan tsiis ûnder eigen merk. It oantal personielsleden wie yn 1974 sa'n 1000. Yn 1983 fúzjearre de Frico mei de Drintsk-Grinslânske koöperaasje DOMO ta Frico/Domo. Tsjintwurdinch makket de âlde Frico nei ferskate fierdere fúzjes diel út fan Friesland Foods.
Boksen op de Olympyske Simmerspullen 1980
De Olympyske Simmerspullen 1980 ek wol de XXIIe Olympiade neamd waarden yn 1980 yn Moskou, de Sowjetuny hâlden. It boksen waard hâlden yn it Indoor Stadium at the Olimpiysky Sports Complex.
Medaljespegel
De top tsien fan lannen dy't by it boksen medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen 1980.
Jabik fan Dimter
Jabik fan Dimter (Kampen, ± 1515 - Keulen, maaie 1575 ) wie in kartograaf út de 16e iuw.
Fan Dimter wie in learling fan Gemma Frisius en stie yn tsjinst fan de keizer. De 'heit fan de Nederlânske kartografen' tekene yn 1545 in kaart fan Fryslân (ûnder oare yn Itaalje útjûn ) en in kaart fan It Bilt. Makke ek mear as 250 'stedeplans' ( op skaal 1:75.000 ) foar de Spaanske legerlieding (1555 - 1575 ). Wopke Eekhoff hat dy yn 1865 kocht en foar de wittenskip bewarre. G. Braun en F. Hogenberg folgen Fan Dimter nei yn harren Stêdeboek (1581, 1588)
Jeannette Rankin
thumb|right|200px|Jeannette Rankin
Jeannette Rankin (Missoula, 11 juny 1880 - Carmel, 18 maaie 1973) wie de earste frou dy't keazen waard yn it Hûs fan Offeardigen yn de Feriene Steaten en ek it earste froulike lid fan it Amerikaanske Kongres.
Rankin wie in Republikein en wie yn har libben ferneamd as in pasifist. Se wie it ienige Kongreslid dy’t tsjin de ynminging fan de Feriene Steaten yn de Earste Wrâldkriich en de Twadde Wrâldkriich wie. Rankin liede it ferset tsjin de Amerikaanske dielnimming oan de Fietnamoarloch.
Iere libben
Rankin waard berne op 11 juny 1880 yn Missoula, Montana, se wie de earste fan sân bern fan in feefokker en learares. Har heit wie in ymmigrant út Kanada, har mem waakse op yn New England. Se gie nei de Universiteit fan Montana en studearre ôf yn 1902.
Yn 1908 ferfarre se nei New York City, dêr’t se in karriêre as sosjaal wurkster begûn. Letter tôch se nei Seattle en liet se har ynskriuwe foar de Universiteit fan Washington, dêr’t se har oanslute by de krekt stifte beweging foar it algemien stimrjocht. Se spile in wichtige rol yn de striid foar it frouljukiesrjocht yn Montana, wat yn 1914 slagge.
Politike libbensrin
Op 7 novimber 1916 waard Rankin keazen yn it Hûs fan Offeardigen, hjirmei waard se de earste frou yn it Amerikaanske Kongres. Op 6 april 1917, pas fjouwer dagen nei it begjin fan har termyn, moast der stimd wurde oer in resolúsje om oan de Earste Wrâldkriich mei te dwaan. It Hûs stimde foar, mar Rankin, lykas 49 oaren, stimden tsjin, hjirmei krych se fuort de parse oer der hinne. Yn ferskate distrikten waarden har taspraken foar it algemien stimrjocht annulearre. Nettsjinsteande har stim tsjin dielname oan de kriich, sette se har wol yn foar it ferkeapjen fan Liberty Bonds (in soarte fan skuldbrief dy’t troch ferneamde Amerikanen ferkocht waarden om de oarloch foar de Feriene Steaten betelje te kinnen) en se stimme ek foar it ynfieren fan de militêre tsjinstplicht.
Yn 1918 hie Rankin gjin súkses mei in aksje foar de republikeinske nominaasje foar it fertsjintwurdigen fan Montana yn de Amerikaanske Senaat. Dêrom besike sy it as in ûnôfhinklike kandidaat, mar dat mislearre. Har termyn as ôffeardige einige begjin 1919. Yn de neikommende tweintich jier wurke se yn Washington, D.C. as in lobbyist foar ferskate doelen.
Sosjaal wurk
Yn 1918 en 1919 yntrodusearre Rankin wetjouwing foar it krijen fan steats- en federale fûnsen foar kliniken, ûnderrjocht fan froedfroulju en programmas foar kraamfersoarchster mei as ynset it werombringen fan de bernestjerte yn de Feriene Steaten. Wylst se yn tsjinst wie fan de “National Consumer League” makke Rankin aksje foar de wetjouwing op it mêd fan sûnenssoarch foar memmen en bern en om dizze better te garandearje. As lobbyist krewearre Rankin foar it ynfieren fan in wet (de Sheppard-Towner Act) dy’t de útjeften foar de soarch fan mem en bern regele, itjinge de earste federale wet wie foar maatskiplik wurk, spesjaal foar froulju en bern. It effekt fan de útjeften wie dat it stjertesifer fan memmen en poppen yn ‘e rin fan de befalling en dêrnei in stik leger waard. De wetjouwing gie earst yn 1921 yn en waard acht jier letter alwer ynlutsen.
Rankin wie meistifster en ficepresidint fan de American Civil Liberties Union en meistiftster en lid fan de Women’s International League foar Peace and Freedom.
Op ‘e nij keazen
Yn 1940 waard Rankin op ‘e nij keazen as lid fan it Kongres, dizze kear troch it tsjin-oarlochs platfoarm. Nei de oanfal op Pearl Harbor stimde se op ‘e nij, as ienige lid fan it Kongres, tsjin de ynminging yn de Twadde Wrâldkriich. Rankin har miening wie: ''“As frou kin ik net oan de kriich meidwaan en ik wegerje dan ek om immen oars te stjoere. Ik stim tsjin”''. Dochs stimde Rankin lykwols net tsjin de oarlochsferklearring oan Dútslân en Itaalje doe’t dizze lannen de kriich ferklearren oan de Feriene Steaten.
Rankin died gjin besikings om werkeazen te wurde, omdat se troch har hâlding net populêr wurden wie. Yn har libben reizge Rankin sân kear nei Yndia en waard se in tawijend oanhingster fan Gandhi syn prinsipes fan geweltleasheid en selsbeskikking.
Neitins
Jeannette Rankin stoar yn 1973 yn Carmel, Kalifornje, se is 92 jier wurden. Ranking stelde har besittings yn Watkinsville, Georgia beskikber om “folwoeksen, wurkleaze froulike arbeiders” stipe te jaan. It wie it startjild foar de Jeannette Rankin Foundation. Yn 1985 waard in stânbyld fan har oprjochte en pleatst yn de United States Capitol’s Statuary Hall.
Hoite Pruiksma
Hoite Pruiksma (Warkum 1958) is in komponist en dirigint.
Pruiksma studearre oargel- en koardireksje oan it konservatoarium yn Ljouwert en dêrnei oan it Amsterdamsk konservatoarium foar koar- en orkestdireksje by ûnder oare Joop van Zon. Hoite Pruiksma dirigearde ferskate Nederlânske koarformaasjes, benammen yn de trije noardlike provinsjes, wêrûnder it Ljouwerter keamerkoar fan it Noard-Nederlânsk Konsertkoar. Boppedat wurke er wol as repetitor by it Grut Omropkoar. As koardireksjedosint wurke er ek oan it konservatoarium fan Tilburg. Sûnt 1983 is hy dirigint fan ferskate Fryske koaren, lykas it Fokaal Ensemble Boalsert, it Liturgykoar Snits, de Ljouwerter Bachferiening, it toankeunstkoar Concordia út Ljouwert en it Ljouwerter Keamerkoar.
Yn 2010 is hy dirigint/artistyk lieder fan de Noardlike Stichting foar Koarsang en Koarûnderrjocht (NSKK) en yn dat ramt muzikaal lieder fan it beropskoar Capella Frisiae en it Noordkoor (grutkoar foar foardere amateur-sjongers). As programmeur/ynisjator en dirigint wie hy belutsen by meardere muzikale foarstellings en konserten op bysûndere lokaasjes, lykas it operaspektakel Orfeo Aqua (tolve foarstellings fan Glucks opera ‘Orfeo’ by sinne-opgong oan de igge fan de Bombrekken yn 2000 ) en de muzykfoarstelling The Drunken Sailor, mei arranzjeminten fan sjanty’s en seemanslieten fan Percy Grainger, yn it fiskershaventsje fan Laaksum (2002). Neist it bekende koarrepertoire dirigearde hy nije komposysjes en wrâldpremiêres fan ûnder oare Daan Manneke, Pieter Bakker en Simon Pluister, mar ek ûnbekende âlde muzyk as it oratoarium 'Il Parnasso in Festa van 'G.F. Händel (1997 en 2003). Hy sette âlde orizjinele manuskripten oer, - yn it mensurale noateskrift, komend út de bibleteken fan Bologna -, nei moderne partitueren en fierde se út yn de Grutte Tsjerke fan Ljouwert (Bologna-projekt 1994). Komponearre meardere koarwurken wêrûnder in Te Deum en de earste Fryske Jehannes Passy (premiêre 1999 yn Grutte of St. Gertrudistsjerke fan Warkum).
Bushido (rapper)
thumb|Bushido by in konsert (2006) Bushido (berne 28 septimber 1978 yn Bonn as Anis Mohamed Youssef Ferchichi), ek bekend ûnder it pseudonym Sonny Black, is in Dútsk-Tunezyske rapper út Berlyn, waans styl op it mêd fan de Amerikaanske Gangsta-Rap leit. Hy is eigner fan it platenlabel ersguterjunge en wurket as makeler. Syn grutste hit wie yn 2007, Alles verloren.
Botte fan Holdinga
Botte fan Holdinga (Eanjum, ± 1500 - Emden, 1577) wie in Frysk ealman.
Bushido (rapper)
Keppeling om utens
Fideoklips
Botte fan Holdinga
Tusken 1564-1570 skreau er De origine, antiquitate et situ Phrisiae.
EPMD
thumb|EPMD yn 2006 EPMD is in East coast hiphop groep út New York City, Feriene Steaten. Hja binne al sûnt 1986 warber yn de muzykyndustry. De namme is in ôfkoarting fan Erick and Parrish Microphone Doctors, of sa as op it "Back in Business" Album „Erick And Parrish Making Dollars“. Harren debút Strictly Business is in gouden plaat wurden en jildt as in klassiker yn de hiphop sêne. De groep bestie fan 1986 oant 1993, fan 1997 oant 1999 en fan 2006 oant no (2017).
Alpineskyen
thumb|250px|Alpineskyen. It alpineskyen ûnderskiedt him fan it skyen op de Noardske manier trochdat by it alpineskyen de hiele foet fêstklamme is oan 'e sky. By Noardsk skyen is allinne de foarfoet oan 'e sky befêstige en binne de hakken frij. It alpineskyen is tsjintwurdich net mear foarbeholden oan de Alpenlânnen. It wurdt oer de hiele wrâld beoefene, sels yn 'e Noardske lannen. Dat is foaral te tankjen oan 'e ûntwikkeling fan skyliften, dêr't it makliker mei waard om op 'e hegere bergen te kommen om der dan yn "alpine" styl by del te glydzjen.
Menno Coehoorn fan Scheltinga (1701-1777)
Menno Coehoorn fan Scheltinga (It Hearrenfean?, 30 maaie 1701 - dêre?, 28 april 1777) wie grytman fan Skoatterlân en in Frysk politikus.
Alpineskyen
Dissiplines
thumb|250px|Alpineskye in Bariloche ([[Argentynje).]] Binnen it alpineskyen binne fiif dissiplines te ûnderskieden:
Menno Coehoorn fan Scheltinga (1701-1777)
It wie de earste Fan Scheltinga dy't grutte stikken grûn yn de omkriten fan Aldskoat oankocht. Al op 14-jierrige leeftyd waard hy op 30 oktober 1715, troch ôfstân fan syn heit, grytman fan Skoatterlân. Under syn bestjoer is It Hearrenfean haadplak fan de gritenij wurden, dêrfoar wie Aldskoat it haadplak. Letter ek Masterknaap yn it Jachtgerjocht yn Fryslân, en yn 1760 lid fan Deputearre Steaten. Yn 1752 joech er opdracht ta it bouwen fan it tsjerkje fan Aldskoat. De famylje krige dêryn in eigen 'hearebank'. Harren famyljewapen hinget boppe de tsjerkedoar.
Alpineskyen
Skypiste
In skypiste, as piste, is in preparearre en markearde sône yn in skygebiet dêr't hja feilich alpineskye kinne. Der binne ferskate soarten pistes. De swierrichheid fan de piste wurdt oanjûn mei kleuren. De swierrichheid is ôfhinklik fan de breedte en de skeantegraad fan de piste.
Menno Coehoorn fan Scheltinga (1701-1777)
It wie in pakesizzer fan de ferneame festingbouwer Menno fan Coehoorn en soan fan Martinus fan Scheltinga en Amelia fan Coehoorn. It houlik ( 13 maaie 1725) mei syn nicht Martha Kinnema van Scheltinga bleau sûnder bern. Se wennen op It Hearrenfean, mar kochten in bûten yn Aldskoat dat er as jachtleafhawwer 'Jagtlust' neamde. In twadde bûten wie de "Pauwenburch" te Brommegea.
Alpineskyen
Utrissing
thumb|100px|Standert Alpine Sky
Sky's
In sky is in lange latte om oer snie as oare oerflaktes te gean. Sky's komme oarspronklik út Skandinaavje. It wurd sky is komt fan it âld-Noarske Skiða, dat 'rjochte planke' betsjut. It type sky dat it bêste by immen past is ofhinklik fan nivo, gewicht, lichemslingte en dissipline.
Moderne sky's besteane út in kearn, it belach as soal (it rinflak, fan de sky) stielkanten en de toplaag. De kearn is fan in keunststof folling of fan in houtmingsel makke of in kombinaasje fan beide. It rinflak fan sky's is it belach, as soal. Dy moat oan in oantal easken foldwaan. It moat elastysk (in sky bûgt by it brûken), slytfêst wêze en goede gliedeigenskippen hawwe. De stielkanten sitte faak fêstlime en fêstparst tusken de soal en de kearn fan de sky. Stielkanten soargje foar de grip fan in sky op hurde snie. De manier fan slypjen fan de stielkanten soarget foar meer of minder grip op de snie. Tot slot makket in toplaag de sky folslein ôf. left|thumb|250px|Sitsky
Skyskuon
Skyskuon binne in like wichtich ûnderdiel fan de útrissing as de sky's. De skyskoech is de ferbinning tusken de skyer en de sky's. De skyskuon bringe de energy fan de skyer oer op de sky. By de ferskeidene type's sky's foar de ferskeidene dissiplines hearre aparte type's skuon. Hokker skoech it bêste is hinget fan de sky's en de dissipline ôf.
In skyskoech is opboud út ferskillende parten. De hurde plestik bûtenkânt wurdt ek wol de bûtenskaal neamd. It part fan de skoech dat om it kût sit, wurdt de skacht neamd. Yn de hurde bûtenskaal sit in binnenskoech dy't makke is fan sêft materiaal, ôfwiksele mei hurdere parten om de skonk te beskermjen. De skyskuon wurde sletten mei schnallen, dy't efter in rige ‘toskjes' fêstheakke wurde. Boppe oan de skacht fan de skoech sit in klittebân strap. Dy bân is bedoeld om it kût ekstra stevigens te jaan.
Skyhelm
In skyhelm is ûntwurpen om meardere falpartijen oan te kinnen, Nei in swiere fal is it tûk om in nije helm te keapjen. Ek al is der gjin skea sichtber is oan de helm. In helm moat goed passe, dat ek in bytsje strak sitte, mar wol komfortabel. Ek moat de helm goed fêstmakke wurde sadat er net los komme kin by in fal.
Skybril
In Skybril beskermet de eachen tsjin de wyn en it ljocht.
Skyklean
Skyklean as wintersportklean hat ferskate funksjes. De klean moatte je waarm en drûch halde yn winterske omstannichheden. Tagelyk moat de klean ek genôch bewegingsfrijheid biede om noflik skye te kinnen. Dêrnjonken moatte de klean azemje sadat switfocht troch de stof ôffierd wurde kin wylst de stof wol wetterticht wêze moat.
Nedersaksen
Nedersaksen (Dútsk: Niedersachsen), ek wol Leechsaksen, is in Dútske dielsteat, yn it noardwesten fan Dútslân. Nedersaksen hat likernôch 8 miljoen ynwenners, en hat in oerflak fan 47.600 km². De Eastfryske eilannen hearre ek by Nedersaksen.
Geografy
Nedersaksen grinzet oan de Noardsee, de dielsteaten Sleeswyk-Holstein, Hamburch, Meklenburch-Foarpommeren, Brandenburch, Saksen-Anhalt, Tueringen, Hessen en Noardryn-Westfalen en oan Nederlân.
Skiednis
Nedersaksen is stifte nei de Twadde Wrâldkriich, yn 1946, nei't it in part fan 'e Britske besettingssône waard. It waard gearstald út Hannover, sûnt de oarloch wer in aparte Dútske steat, en de frijsteaten Aldenburch, Breunswyk en Schaumburg-Lippe. Yn 1949 trêde it nije Nedersaksen as dielsteat ta de Bûnsrepublyk Dútslân ta.
Nei in referindum waard yn 1993 it histoarysk ta Hannover rekkene Amt Neuhaus en in part fan de gemeente Garlitz fan Meklenburch-Foarpommeren ôfskieden en by Nedersaksen foege.
Fan 1978 ôf wie de dielsteat yndield yn fjouwer administrative regio's, Regierungsbezirke: Yn 2004 binne dy Regierungsbezirke lykwols wer ôfskaft.
Taal
Yn de dielsteat Nedersaksen binne it Sealterfrysk en it Dútsk de erkende talen. As wichtichste dialekten wurde yn Nedersaksen dialekten fan it Platdútsk praat, benammen it Eastfrysk Plat.
Yndieling
De haadstêd is Hannover. De steat is, dy haadstêdregio meiteld, opdield yn 38 distrikten en 8 stêden:
Distrikten:
Stêden:
Oare wichtige plakken binne Göttingen, Hildesheim en Goslar.
It wapen
right|100 px|It Sachsenross It wapen fan Nedersaksen is in wyt hynder mei in reade eftergrûn. Dit Sachsenross is in âld symboal fan 'e Saksen. De earste bekende ferzje is fan 1361, doe't de Welfen it brûkten as symboal fan harren bân mei Saksen, mar dêrút kin ôflaat wurde dat it as symboal foar de Saksen noch âlder west hawwe moat. It wie eartiids mear in regionaal symboal en wie oars foar de adel net wichtich. Sa waard it mear beskôge as in symboal foar it lân en syn minsken, ynstee fan in symboal foar de hearskjende famylje, de Welfen, dy't sels ornaris liuwen op harren wapens hienen. Sa kaam it wapen mei it Sachsenross ta in regionaal identiteitssymboal, dat hjoed de dei noch hieltyd populêr is ûnder de ynwenners fan Nedersaksen.
Helgolânske Bocht
thumb|right|300px|In satellytfoto fan de Helgolânske Bocht.
De Helgolânske Bocht is in bocht yn de Noardsee. It is it súdeastlike part fan de Dútske Bocht. It djipste punt leit yn it Helgolânske Bekken, fuortendaliks besúdwesten Helgolân. Hjir is de Helgolânske Bocht 56 meter djip.
Gebiet
De Helgolânske Bocht rint fan Helgolân yn it noardwesten nei it Eastfryske Waadeilân Wangereach. Yn it súdeasten is de mûning fan de Elbe de grins. It Noardfryske skiereilân Ääderstää foarmet yn it noardeasten de grins.
Troch de bocht rint ien fan de drokste skipfeartrûtes fan de wrâld. De boaten farre nei de grutte havenstêd Hamburch ta.
In grut part fan it gebiet leit yn natuergebieten. Under oaren in part fan it Waadgebiet, de Helgoländer Felssockel, it Nationale park Schleswig-Holsteiniches Wattenmeer (yn it easten), Hamburgische Wattenmeer (súdeasten) en it gebiet Niedersächsisches Wattenmeer (suden).
It eastlike part fan it gebiet wurdt ek wol de ´Meldorfer Bocht´ neamd, nei it plakje Meldorf yn Dútslân.
Düne
Düne (Frysk: Dune, Noardfrysk: De Hallem) is in lyts eilân yn it Dútske diel fan de Noardsee, yn it part dat ek wol de Helgolânske Bocht neamd wurdt. Tegearre mei Helgolân foarmje de eilannen de eilannegroep Helgolân. It eilân leit likernôch 1,5 kilometer eastlik fan Helgolân. Düne is lykas Helgolân part fan de Dútske dielsteat Sleeswyk-Holstein. It eilân is sa’n 1,3 kilometer lang en 850 meter breed.
Skiednis
Oant en mei it midden fan de 17e iuw wienen op Düne noch de Wytkliffen dy’t út kalk bestienen oanwêzich. Dy kliffen binne troch eroazje ferdwûn. Düne wie lange tiid ferbûn mei Helgolân. Troch in grutte stoarmfloed op de nijjiersnacht fan 1721 waarden de dunen fan Helgolân hielendal ôfskuord. It part dat oerbleau waard Düne (Dútsk foar dunen) neamd.
It eilân waard yn de rin fan de tiid hieltyd lytser. Yn 1935 hie it eilân noch in grutte fan likernôch 10 hektare. Yn 1940 waard it eilân troch it Nazi-regear fergrutte ta 40 hektare. Dit wie foar it festigjen fan in militêre basis op it eilân. Der waard ûnder oare in fleanfjild boud dat hjoed de dei noch hieltyd brûkt wurd. Tsjintwurdich is it eilân noch like grut as yn de tiid fan de Twadde Wrâldkriich. Sadwaande is it eilân einliks in keunstmjittich eilân.
thumb|300px|right|In foto fan it fleanfjild Helgolân-Düne op Düne.
Toerisme
Düne is in eilân dat in protte toeristen lûkt. Benammen húshâldings mei lytse bern komme faak op it eilân. Dit komt troch de geunstige streaming fan wetter en wyn. Dy minsken sliepe ûnder oare op de kemping dy’t op it eilân oanwêzich is.
Natuer
Düne is tegearre mei Helgolân part fan it natuergebiet Helgoländer Felssockel dat sa’n 5.200 hektare grut is. It strân fan it eastlike part fan Düne bestiet út in stiennestrân. Hjir binne fossilen fan inketfisken, see-ychels en amaniten te finen. Ek komme hjir koloanjes seehûnen foar. Yn it noarden binne, by leechwetter, noch hieltyd inkele resten fan de âlde wytkliffen te sjen.
N.E.R.D
thumb|250px|N*E*R*D N.E.R.D (ek wol skreaun as N*E*R*D) is in Amerikaanske alternative rock band. De groep ûntstie yn 1999. De muzyk dy't hja meitsje kin omskreaun wurde as funk rock, soms wat mear hiphop-eftich, mar hat ek wol eleminten fan soul muzyk en blues rock. N*E*R*D is in ôfkoarting fan No-one Ever Really Dies.
Pieter Cornelis Boutens
thumb|right|225px|P.C. Boutens Pieter Cornelis Boutens (Middelburch, 20 febrewaris 1870 – Den Haach, 14 maart 1943) wie in Nederlânsk dichter en klassikus.
Biografy
Boutens waard grut yn in Siuwsk, strang protestantsk middenstânslaach. Op it gymnasium die syn talint foar Latyn en Gryksk bliken en sette er Plato's Symposion oer. Dat hy sette útein mei de stúdzje klassike talen yn 1890 oan de Universiteit Utert. Yn 1899 promovearre Boutens op in ûndersyk nei de Grykske komeedzjeskriuwer Aristophanes.
As dichter debutearre Boutens yn 1891 yn de Utrechtse Studenten Almanak. Syn earste wurk waard ynspirearre troch de Verzen fan Herman Gorter. Neist de Tachtigers, wiene Plato, Sappho en de Bibel ynspiraasjeboarnen foar Boutens. Syn styl is in besykjen om it idee fan in 'hegere werklikheid' te berikken, yn Boutens' fyzje ien dy't "Gods geheim" benei komme soe. Teffens klinkt yn de poëzij fan Boutens in hingjen oer nei Plato en de leafde foar Eros. Dúdlike homo-erotyk klinkt troch yn de Strophen van Andries de Hoghe (1919), dy't presintearre waarden as dat se troch in jongferstoarne dichter skreaun wiene en allinne mar troch Boutens útjûn wiene. Earst yn 1983 bewiisde prof. Wouter Blok dat Boutens wol de auteur fan dizze gedichten wie. Iepentlik homoseksueel wie Boutens net; hy wenne wol mei syn freon Cornelis van Duyvenbode, mar dy gie troch foar syn húsfeint.
Wurk
De estetyske 'wurdkeunst' en syn foarleafde foar neologismen (krekt sa as by de Tachtigers) kin men Boutens' wurk oan werom. De ympresjonistyske beskriuwingskeunst fan dy generaasje dichters wie him lykwols frjemd. Stadichoan bejoech er him op in eigen paad, ynspirearre troch syn filosofyske ynsjoch: de lear fan Plato hat syn dichtsjen sin en ynhâld jûn.
List fan boargemasters fan Skylge
list fan boargemasters fan Skylge fan 1813.
Dellewâl
Dellewâl is in buorskip op Skylge. De buorskip leit eastlik fan West-Skylge, tusken West-Skylge en Hee yn. Dellewâl makket offisjeel ûnderdiel út fan West-Skylge.
De buorskip wurdt skieden fan West-Skylge troch inkele dunen, dy't de Hanskedunen neamd wurde. Dy dunen wienen yn de 16e en 17e iuw in stik grutter. In grut part fan dy dunen binne stikken slein trochdat de slenke dy't de tagong foarme ta de haven fan West-Skylge him nei it noarden ferpleatste. Grutte dielen binne de see yn rekke, derûnder ek dielen fan West-Skylge en it doarpke Wolmearum, dat hielendal yn see ferdwûn.
Yn Dellewâl stiet in jeugdherberch, in ynternaat fan it Maritym Ynstitút Willem Barentsz (de hegere seefeartskoalle fan Skylge, in ûnderdiel fan de Noardlike Hegeskoalle Ljouwert), in rekreaasjegebiet mei wennings derop en in lúkse apparteminten kompleks.
Yn de beboske dunen oan de noardkante fan Dellewâl stiet in grut kompleks fan bunkers út de tiid fan de Twadde Wrâldoarloch.
Dellewâl is ek de namme fan de kuststripe bylâns de natuerlike baai dy't oan de eastkante fan West-Skylge leit. Oant it begjin fan de 20e iuw wie de kuststripe in strân en wie it in diel fan de haaddyk oer Skylge. Tsjintwurdich is dy kuststripe troch granniten blokken ferstevige en leit der in tarredyk foar fytsers.
Limnology
Limnology (fan it Grykske limnè, mar; logos, stúdzje) is de wittenskip dy't him rjochtet op it bestudearjen fan binnenwetters. It is in dielmêd fan sawol de ierdwittenskippen as de ekology. De limnology makket stúdzje fan de biologyske, skiekundige, fysyskee, geologyske en ekologyske komponinten en karakteristiken fan binnenwetters (natuerlike en oanleine). De lânskipslimnology, in tige besibbe fakgebiet, bestudearet hoe't wetterrinnen en ekosystemen om dy wetters hinne behâlden wurde kinne en in funksje yn it behâld fan it lânskip hawwe kinne.
Creative Commons
thumb|It logo fan Creative Commons Creative Commons (CC) is in fan oarsprong Amerikaansk projekt, dat it ta stân kommen fan iepen ynhâld begeunstigje wol. It wol it mooglik meitsje dat kreatyf wurk frijer beskikber steld wurdt as yn it tradisjonele auteursrjocht kin, sadat sokke wurken bygelyks ienfâldiger kopieard en ferspraat wurde kinne en oaren der fierder oan wurkje kinne. Creative Commons biedt ferskate frije lisinsjes oan, dy't copyrighthâlders brûke kinne om by it ferspreiden fan ynformaasje problemen foar te kommen dy't yn it hjoeddeiske auteursrjocht oan it ljocht komme kinne.
Limnology
Yn de limnology wurdt der ûnderskied makke tusken:
Creative Commons
It projekt is yn 2001 oprjochte troch ûnder oaren Lawrence Lessig, in Amerikaan dy't in makliker auteursrjocht foarstiet. Creative Commons omfettet in oantal ynternasjonale projekten om de frije lisinsjes oer te setten fan it Ingelsk yn oare talen en fan it Amerikaanske rjocht nei oare rjochtsystemen.
Limnology
Koarte skiednis
De term limnology waard betocht troch François-Alphonse Forel (1841–1912), de heit fan it mêd troch syn stúdzje fan it Mar fan Genêve. Niget oan dizze nije wittenskip boaske rillgau oan, en yn 1922 stiften August Thienemann (in Dútsk zoölogist) en Einar Naumann (in Sweedsk botanikus) de International Society of Limnology (SIL, nei de oarspronklike namme Societas Internationalis Limnologiae). Forel syn definysje fan limnology wie yn it earstoan, "de oseanografy fan marren", mar omfiemed no de stúdzje fan alle binnenwetter.
Creative Commons
Lisinsjes
Der binne alve frije lisinsjes fan Creative Commons, dy't bestean út kombinaasjes fan de folgjende eleminten:
Limnology
Koarte skiednis
Foaroansteande iere Amerikaanske limnologisten wienen G. Evelyn Hutchinson, Ed Deevey, E. A. Birge, en C. Juday.
Creative Commons
Lisinsjes
De ferskate CC-lisinsjes wurde neamd nei de eleminten wêr't se út bestean. Sa is der bygelyks CC-BY, wêrfan BY wol, mar NC en SA net part binne, of CC-BY-NC-ND, dy't bestiet út BY, NC en ND, mar net út SA.
De CC-lisinsjes wurde ûnder mear brûkt op de projekten fan de Wikimedia Foundation, lyk as Wikipedy, Wikinijs, Wikiboarne en Wikiboeken. Fierder kin op Wikimedia Commons multimediamateriaal, sa as bygelyks foto's en yllustraasjes, ûnder ien fan de frije foarmen fan dizze lisinsjes delsetten wurde, dy't dan brûkt wurde kinne op alle projekten fan de Wikimedia Foundation.
Oanpassings foar Nederlân
It Instituut voor Informatierecht fan de Universiteit fan Amsterdam (IViR) hat yn gearwurking mei de Waag Society en de stifting Nederland Kennisland Nederlânske ferzjes fan de CC-lisinsje ûntwikkeld, troch dizze oer te setten nei it Nederlânsk en oan te passen oan it Nederlânske rjocht. De Nederlânske ferzje is te finen op de webside fan Creative Commons. In Fryske ferzje is op dit stuit net beskikber.
Satellytsteat
In satellytsteat is in ûnôfhinklik lân dêr't in oar lân op benammen it politike en militêre mêd gâns ynfloed op hat.
Oare machtige lannen lykas Nazi-Dútslân en de folksrepublyk Sina hienen ek al satellytsteaten.
Stoartum
Stoartum wie in buorskip op Skylge. De buorskip lei súdlik fan Kaard en westlik fan Kinum.
Satellytsteat
Démocratie populaire 附庸國
Stoartum
Stoartum hat bewenne west oant it begjin fan de 20e iuw, doe stienen der noch twa huzen. Yn 1557 ha der fjouwer huzen stien en rûn 1640 trije. Stoartum hat in protte lêst hân fan de Stoarmfloed fan 1825. Troch dy stoarmfloed binne inkele huzen skansearre en guon hielendal ferdwûn.
Muiderberch
thumb|right|300px|Lizzing Muiderberch thumb|right|200px|Ut de loft wei (linksûnder) thumb|right|200px|Doarpsstrjitte thumb|right|200px|Buorren thumb|right|200px|Joadsk begraafplak Muiderberch (Nederlânsk: Muiderberg) is in doarp yn de eardere gemeente Muiden yn de provinsje Noard-Hollân. It doarp hat 3266 ynwenners (2005) en is ûntstien om 1200 hinne op in stuwwâl. Yn de omjouwing fan de Doarpsstrjitte binne by rioalearringswurken de âldste spoaren fan bebouwing fûn. Nei alle gedachten binne de alderâldste spoaren fan bewenning ferswolgen troch de Sudersee.
By Muiderberch leit it knooppunt Muiderberch, dêr't de A1 en A6 op elkoar oanslute. It knooppunt is bekend fanwege de filemeldingen. Der wiene desennia lang plannen om de A6 troch te lûken nei de A9. Dy oanlis foarme in bedriging foar it oangrinzjende natoergebiet de Naardermar en kaam te ferfallen troch de kar foar útwreiding fan de al besteande wei.
Muiderberch is ien fan de âldste baaiplakken fan Amsterdam. De measte minsken út Muiderberch wurkje yn Amsterdam.
It besjen wurdich
thumb|right|200px|Herfoarme tsjerke thumb|right|200px|Rjochthûs
List fan boargemasters fan Menameradiel
List fan boargemasters fan Menameradiel fan 1858.
Fryslân (Nedersaksen)
thumb|right|Lokaasje fan it distrikt Fryslân. It distrikt Fryslân (Dútsk: Landkreis Friesland) is in Landkreis yn it noardwesten fan Nedersaksen. Yn it westen grinzget it oan Wittmund; yn it noarden leit de Noardsee. Eastlik lizze de Jade en de Jadeboezem; der tuskenyn grinzget it oan de stêd Wilhelmshaven. Yn it suden leit Wesermarsch, it Ammerlân en Leer. Steatkundich sjoen heart ek it eilân Wangereach by Fryslân..
Skiednis
Fryslân waard regearre troch lokale lieders oant yn 'e 15e iuw. Yn 1438 waard de steat Jever stifte, dy't in grutte ynfloed hie op Fryslân en East-Fryslân. De lêste persoan dy hearsker fan Fryslân wie, wie Maria fan Jever, oant 1575.
Nei it ferstjerren fan Maria fan Jever kaam Fryslân ûnder it regear fan Aldenboarch. Fan 1667 oant 1793 waard dat Anhalt-Zerbst, doe Ruslân, en yn de Frânske tiid earst Frankryk en doe Nederlân. Fan 1818 ôf wie Fryslân wer in part fan Aldenboarch.
It hjoeddeiske distrikt Fryslân, dat yn 1939 oprjochte waard, is nei it suden grutter as it histoaryske gebiet.