cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lift (hefmeganisme)
Skiednis
De ierst bekende ferwizing nei in lift komt foar yn it wurk fan 'e Romeinske arsjitekt Fitruvius, dy't skreau dat de Grykske útfiner Archimedes yn 236 f.Kr. nei alle gedachten de earste lift aller tiden boude. Lettere boarnen fermelde liften dy't makke wiene fan himpen touwen dêr't troch krêft fan minsken of bisten houten platfoarms mei omheech lutsen waarden. Sa hie it Kolosseum yn Rome yn it jier 80 likernôch 25 liften dy't brûkt waarden om wylde bisten út 'e kelders wei nei de arenaflier op te takeljen. Elts fan dy liften koe sa'n 270 kg hâlde en waard oandreaun troch acht sterke manlju.
Yn 'e santjinde iuw waarden der prototypes fan 'e lift ynstallearre yn ferskate paleizen yn Ingelân en Frankryk, wêrûnder it Paleis fan Versailles yn 'e tiid fan 'e Sinnekening Loadewyk XIV, dy't in saneamde "fleanende stoel" bouwe liet om in mêtresse nei syn sliepkeamer te bringen.
Yn 1852 yntrodusearre de Amerikaanske útfiner Elisha Otis de saneamde 'feilichheidslift', dy't it fallen fan 'e koai foarkaam as de keabel briek. Dy fining presintearre er sels yn it Crystal Palace op 'e wrâldtentoanstelling yn New York yn 1854 op dramatyske wize mei in presintaasje wêrby't er syn eigen libben weage. De earste lift fan Otis waard op 23 maart 1857 ynstallearre yn it E.V. Haughwout Building oan Broadway. De earste elektryske lift waard yn 1880 yn Dútslân boud troch Werner von Siemens.
Soarten liften
As men it oer in lift hat, wurdt ornaris in passazjierslift bedoeld, dy't ûntwurpen is foar persoaneferfier. In ekstra flugge passazjierslift wurdt in ekspreslift neamd; yn tige hege wolkekliuwers hat men faak ferskate gewoane passazjiersliften mei dêropta ien ekspreslift foar heechpleatste persoanen. In poadiumlift is in spesjalisearre lift yn in teäter of skouboarch, wêrmei't persoanen of guod út 'e romte ûnder it poadium nei it nivo fan it poadium optild wurde kinne. In transportlift of frachtlift is yn it earste plak bedoeld foar it ferfier fan guod, en pas yn it twadde plak foar it ferfier fan persoanen.
Transportliften binne yn 'e regel folle grutter as passazjiersliften. In spesjaal soarte transportlift is in autolift; sokke liften binne soms ynboud yn parkeargaraazjes of parkearkelders, hoewol't de wenstige manear om 'e auto dêryn te krijen in omleech of omheech liedende op- of ôfrit is. In soartgelikens type transportlift wurdt op fleandekskippen brûkt om 'e fleanmasinen út 'e hangaar nei it dêroppe leine fleandek te krijen en wer werom.
In hiel spesjaal soarte lift is in paternosterlift, dy't bestiet út in konstant bewegende keatling fan lytse kabines. Dy binne oan ien kant iepen, sadat men deryn stappe kin, en slute fierders ek net ôf. Men moat der dêrom goed om tinke dat men de hannen of oare lichemsdielen net earne tusken kriget. Om't it in keatling is, binne der by in paternoster twa iepenings njonkeninoar nei deselde lift, wêrby't de iene omleech en de oare omheech beweecht.
Ferskate apparaten dy't net alle skaaimerken hawwe dy't ornaris mei liften ferbûn binne, wurde dochs wol liften neamd. In treplift is bgl. in stoel dêr't minder falide minsken op plaknimme kinne, om by in trep lâns nei boppen of nei ûnderen beweegd te wurden. In skjirrelift is in platfoarm foar wurk bûtendoar, in soarte fan heechwurker, dy't mei in skjirjende ûnderkonstruksje it platfoarm oant wol tweintich meter heech de loft yn bringe kin.
Hockey op de Olympyske Simmerspullen 1928
200px|thumb|right|It Olympysk Hockey Stadion fan 1928
De Olympyske Simmerspullen 1928, offisjeel de Spullen fan de IXe Olympiade, wiene de achtste Spullen yn de rige fan de moderne Olympyske Spullen. De Spullen waarden organisearre yn Amsterdam, Nederlân. It hockey waard hâlden yn it Harry Elte Stadion. It wie de tredde kear dat it hockey op it programma stie.
Pomoaren
Skiednis
De Pomoaren hawwe altyd Russysk-Otterdoks west.
Dat, tradisjoneel wienen de Pomoaren fral dwaande mei fiskfangst, walfiskfeart en oare formen fan jeien, sa as de pelsjacht. Yn de toendra hâlden hja ek rindieren. De nôt- en fiskhannel mei Noarwegen wie ek foarnaam, sa wichtich sels dat der om 1750 hinne in Ryssysk-Noarske Pidgin-taal ûntstien wie bekend ûnder de namme Russenoarsk. Dizze hannelstaal waard oan de Noarske kusten brûkt oant likernôch 1920.
Nei it ferdwinen fan de Sovjet-Uny kaam de fraach op oft de Pomoaren as in apart folk beskôge wurde koe en op grûn dêrfan rjocht hiene op in eigen autonome republyk. Om't it gie om etnyske Russen waard dat lykwols neat. By de Russyske folkstelling fan 2002 neamden mar 6.571 minsken harsels Pomoaren, op 127 nei kamen dy allegearre út de oblast Archangelsk.
Taal
De Pomoaren sprekke in Noard-Russysk dialekt, dat in protte argayske trekken fan it Russysk behâlden hat. It wichtichste skaaimerk fan dizze dialekten is it saneamde ókanje (оканье - "o sizzen"): de o sûnder klam wurdt net redusearre, mar útsprutsen as [o]. De "g" yn genityffoarmen fan eigenskipswurden dy't yn modern Russysk útsprutsen wurdt as "w" wurdt hjir noch as in "g" útsprutsen. Oant sa'n 1950 wiken de Noard-Russyske dialekten ek wat leksikon oanbelanget sterk ôf fan it Russysk út oare dielen fan Ruslân. Troch de isolearre lizzing fan in protte Promoarekriten hiene benammem dizze dialekten in soad Russyske argaïsmen behâlden.
Oseaanje
thumb|right|300px|Wrâldkaart mei it plak fan Oseaanje Oseaanje is in namme foar it wrâlddiel wat in kontinent Austraalje mei in grut tal eilannen yn de Grutte of Stille oseaan omfiemet. Meastentiids wurdt de regio etnologysk yn trije grutte kloften eilannen yndield, te witten: thumb|right|300px|Satellytfoto fan Oseaanje
Lannen
List fan ûnôfhinklike lannen yn Oseaanje:
Ynternasjonaal Teosofysk Sintrum
thumb|St. Michael It Ynternasjonaal Teosofysk Sintrum yn Naarden is ien fan de trije ynternasjonale sintra fan de Teosofyske Feriening yn de wrâld. It sintrum leit op in lângoed yn Naarden, yn de bosken tichtby de Goaimar. It wurdt besocht troch minsken út alle lannen fan de wrâld.
Neist it haadkertier yn Adyar (Yndia) binne de oare twa sintra de Manor yn Sydney (Austraalje) en it International Theosophical Centre (ITC) yn Naarden (Nederlân). Krotona yn Kalifornje, "The Farm" by Brasilia (Brazylje) en noch in tal oare binne saneamde "minor centres" ek al binne dy faak grutter wat oerflak oanbelanget.
Yn 1925 skonk frou Van Eeghen-Boissevain it domein oan Annie Besant, de twadde ynternasjonale presidinte fan de Teosofyske Feriening. Yn it Ynternasjonaal Teosofysk Sintrum (ITC), dat sûnt 1990 statutêr de ynternasjonale presidint fan de Feriening as foarsitter hat, wurde geregeldwei simmerskoallen en kursussen organisearre.
It is boppedat de sit fan de Europeeske Federaasje fan de Teosofyske Feriening (EFTS).
In soad bekende leden en sympatisanten fan de teosofyske beweging besochten it domein: Rabindranath Tagore, Annie Besant, Jiddu Krishnamurti, Rukmini Devi Arundale, James Ingall Wedgwood, John Coats, Charles Webster Leadbeater de, dalai lama Tenzin Gyatso, de karmapa, Geoffrey Hodson, Nilakantha Sri Ram, George Arundale, Curuppumullage Jinarajadasa en Radha Burnier.
Willem Roelof van der Weide
Willem Roelof van der Weide (Kampen, 14 juny 1788 - Dokkum, 13 maaie 1860) wie boargemaster fan Dokkum fan 1819-1821 en fan 1832-1847.
Troude yn 1835 mei Elisabeth Helena Schik, se krigen fiif bern. Hie letter in relaasje mei Johanna Tuttel.
Sevilla
Skiednis yn it koart
Neffens de Grykske en Romeinske mytology is de stêd stifte troch de Goadesoan Herkules. Troch archeologyske opgravings witte wy dat de stêd om-ende-by 1000 f.Kr. stifte waard. De stêd kaam yn besit fan de Kartagers oant de Romeinen Spanje oermasteren.
Nei de delgong fan it West-Romeinske ryk wienen earst de Fandalen en nei harren de Fisigoaten dêr de baas, oant yn de 8e iuw de Islamityske Moaren Spanje oermasteren. Tidens de rekonkwista yn de 13e iuw waard Sevilla ynnomd troch de Katolike Spanjerts.
Yn de 16e iuw wie Sevilla de wichtichtste tagongspoarte ta de Spaanske koloanjes yn Amearika. De ferneamde sulverfloat hie Sivilla as thúshaven.
Nijsgjirrichheden yn en rûnom Sevilla
left|thumb|250px|Sevilla
D'Olde Togers
d'Olde togers is de âldjiersploech fan Easterstreek by Noardwâlde.
It karbydsjitten is de opmaat foar de aktiviteiten. Om healwei ienen Aldjiersnacht is de útbarsting fan de yn de buorren. Der wurde dan ek ferskate presintsjes útdield. Sa kamen yn 2008-2009 "De Toppers" lâns om prizen oan persoanen, ynstellings of ferienings te jaan op besite yn it doarp.
Gerrit Hiemstra
Yngenieur Gerrit Hiemstra (Drachten, 19 augustus 1961) is in Nederlânske meteorolooch. Sûnt 1999 presentearret Hiemstra it waar by it NOS-Journaal. Yn 2001 rjochte hy it waarburo WeerOnline út Velp op dêr’t hy direkteur fan is.
Biografy
Gerrit Hiemstra waard berne yn Drachten, mar waard grutbrocht op in pleats yn Sumar. Nei de legere skoalle gie er nei it vwo op it Ichthus Kolleezje yn Drachten en dêrnei nei de Lânbou-universiteit Wageningen. Dêr hat er trije jier roeit by de studintenroeiferiening W.S.R. Argo. Nei syn oplieding is er troud. Hy wennet yn Stokkum yn Gelderlân.
Hiemstra wurket sûnt syn stúdzje yn Wageningen yn de meteorology. Yn 1986 begûn er as meteorolooch by Meteo Consult. Yn 1995 waard hy haad fan de operasjonele meteorologyske tsjinst fan it KNMI op Schiphol. Yn 1996 is hy by DLV Advysgroep yn Wageningen begûn mei de ûntwikkeling fan meteorologyske advys- en consultancy-aktiviteiten foar de griene sektor ûnder de namme DLV Meteo. Ein 2001 waarden dy aktiviteiten fuortset yn de nije ûndernimming WeerOnline. Neist de waarpresintaasjes by it NOS Journaal wurket Gerrit Hiemstra as meteorologysk consultant mei oan ferskate meteorologyske projekten en is hy ferantwurdlik foar de meteorologyske opliedingen dy't troch WeerOnline jûn wurde.
Yn juny 2020 waard Gerrit Hiemstra beneamd ta lid fan de Ried fan Kommissarissen (RfK) fan Omrop Fryslân. Dêr hat Hiemstra as oandachtsgebiet media yn.
Skermjen op de Olympyske Simmerspullen 1924
200px|thumb|right|It Olympysk wraksel Stadion fan 1924
De Olympyske Simmerspullen 1924, ek wol de VIIIe Olympiade neamd waarden yn 1924 yn Parys, Frankryk hâlden. It skermjen waard hâlden yn it Vélodrome d'hiver.
Septimber
Septimber is de njoggende moanne yn it jier, foar de Gregoriaanske kalinder, en hat 30 dagen. De namme komt fan "Septem", Latynsk foar "sân", om't it eartiids de sânde moanne wie. In oare namme foar septimber is "Hjerstmoanne".
Skermjen op de Olympyske Simmerspullen 1924
Vélodrome d'hiver
It Vélodrome d'hiver waard boud yn 1900 as ûnderdiel fan de wrâldtentoanstelling yn Parys. Yn 1909 waard it omboud ta Velodroom mei in lingte fan 253.16 m en yn it midden in rolskaatsbaan fan 2.700 fjouwerkante meter en krige it syn namme Vélodrome d'hiver. Yn 1924 wie it Olympysk Stadion foar it wrakseljen, boksen, skermjen en gewichtheffen. It Vélodrome waard 18 jier nei de Spullen bekend trochdat it yn de Twadde Wrâldkriich brûkt wie as sammelplak fan minsken dy't oppakt wiene nei in grutte razzia yn Parys. Yn 1959 is it velodrome ôfbrutsen om plak te meitsjen foar it Frânske ministearje fan Binnenlânske saken.
Oktober
Oktober is de tsiende moanne yn it jier, foar de Gregoriaanske kalinder, en hat 31 dagen. De namme komt fan "Octo", Latynsk foar "acht", om't it eartiids de achtste moanne wie. In oare namme foar oktober is "Wynmoanne".
Jan de Jonge
Jan de Jonge (Emmen, 8 maaie 1963) is in Nederlânske âld-fuotballer. De measte fan syn wedstriden spile De Jonge as spits. Tsjintwurdich is hy yn de fuotballerij aktyf as trainer. Op it stuit is De Jonge as haad jongereinopliedings by SK It Hearrenfean oan it wurk.
As spiler
Yn de jeugd spile De Jonge foar Germanicus Koevorden. Yn 1982 gie hy nei FK Grins, dat yn de Earedifyzje útkaam. By Grins bliuwt hy oant 1984 spyljen. De Jonge debutearre yn it proffuotbal op 24 oktober 1982 yn de útwedstriid mei Feyenoord. Foar Grins soe hy úteinlik 20 kompetysje-wedstriden fuotbalje, wêryn hy yn it totaal 6 doelpunten makke hat.
Yn de simmer fan 1984 gie De Jonge foar SK It Hearrenfean fuotbaljen. Foar dizze klup hat De Jonge 152 wedstriden spile, syn doelpunteproduksje kaam hjir út op 55 doelpunten.
Nei fiif jier by SK It Hearrenfean luts De Jonge nei FK Emmen. Hjir soe hy sân seizoenen fuotbalje, wêrnei hy yn 1996 syn karriêre as fuotballer beëinige. Foar Emmen hat hy 238 wedstriden spile en 92 kear skoard.
By It Hearrenfean en Emmen wie De Jonge geregeld boppe-oan te finen yn it topskutters-klassemint fan de Earste Difyzje.
As trainer
De Jonge wie al yn syn tiid as proffuotballer aktyf as trainer. By SK It Hearrenfean hat hy tegearre mei Foppe de Haan en Gertjan Verbeek de fuotbalskoalle opset.
Nei syn karriêre as fuotballer gie De Jonge fuort as assistint-trainer by FK Emmen oan it wurk. Op 1 desimber 1998 waard hy haadtrainer fan dy klup. De Jonge waard op 16 febrewaris 2001 ûntslein, omdat de resultaten net goed genôch wienen. Emmen wurdt yn dit seizoen úteinlik 11e. De opfolger fan De Jonge waard Hennie Spijkerman.
Op 2 novimber 2005 waard De Jonge as haadtrainer fan De Graafschap oansteld. Dêr folge er Gert Kruys op, dy't ûntslein wie om de minne resultaten. De Jonge moast soargje foar rêst binnen de klup. Tegearre mei Han Berger moast hy oan in nije ploech bouwe. It doel wie om binnen in pear jier werom te kearen op it heechste fuotbalnivo fan Nederlân. Yn syn earste jier as trainer fan De Graafschap waard De Jonge 5e. Yn de nijkompetysje waard gjin promoasje behelle.
Yn it twadde seizoen, 2006/2007, waard De Jonge kampioen mei syn ploech. Oant de winterstop seach it der net nei út, koprinner RBC Roosendaal like doe kampioen te wurden. Mar mei in goed twadde part fan it seizoen waard de klup fjouwer wedstriden foar it ein fan de kompetysje dochs kampioen.
It seizoen 2007/2008 wie foar De Jonge it earste jier as haadtrainer yn de Earedifyzje. Foar de winterstop gie it goed mei de klup, mar nei de winterstop sakke de boel ynelkoar. Inkele spilers waarden ferkocht en úteinlik waard it 16e plak behelle. Yn de neikompetysje koe De Graafschap har net hanthavenje en waard der degradearet.
Jan de Jonge twifele oer de takomst fan De Graafschap. Hy woe der graach wat spilers by ha om de seleksje better te krijen, mar dêr wie gjin jild foar. Dêrop hat De Jonge, yn goed oerlis mei it bestjoer fan de klup, op 5 juny 2008 bekend makke dat hy net mear de haadtrainer fan De Graafschap wie.
Op 24 july 2008 waard bekend makke dat De Jonge wer foar SK It Hearrenfean wurken soe. Hjir waard hy foar trije jier oansteld as haad opliedingen. Wat ynhâld dat hy baas is oer de jeugdoplieding fan SK It Hearrenfean.
Yn april 2009 wie der gewach fan dat De Jonge de nije haadtrainer fan Sparta Rotterdam wurde soe. It Algemeen Dagblad meldt op 20 april 2009 dat Jan de Jonge wol wat sjocht yn dat wurk. Sparta wol him in kontrakt oanbiede as de ploech wis is fan in nij seizoen yn de Earedifyzje. Uteinlik gie it hiele ferhaal net troch en bleaun hy by It Hearrenfean.
Op 31 augustus 2009 wurdt by SK It Hearrenfean haadtrainer Trond Sollied tegearre mei syn assistint Chris van Puyvelde ûntslein. De Jonge wurdt op dat stuit oansteld as tydlik ferfanger fan Sollied. Hy sil wis oant de winterstop de haadtrainer bliuwe. Dêrnei sil sjoen wurde oft der in nije trainer komt of dat De Jonge haadtrainer bliuwe sil. Wol wurdt der al in nije assistint binnenhelle. Gert Heerkes, dêr't De Jonge ek al by Emmen mei gearwurke, wurdt de assistint fan De Jonge.
Op 3 febrewaris 2010 besleat de Jonge om op te stappen as haadtrainer fan SK Hearrenfean, dat die er om tsjinfallende resultaten. Hy soe syn âlde taken as haad jongereinopliedings wer oppakke. Opfolger fan De Jonge waard Jan Everse, dy't wer opfolge waard troch Ron Jans.
Lykstivens
thumb|Liken fan slachtoffers fan de sykloan yn [[Bangladesj yn 1991 mei rigor mortis]] Lykstivens of rigor mortis (Latyn: rigor "stivens" en mortis "fan de dea"), is it stiif wurden fan it lichem nei it ferstjerren. It is ien fan de sichtbere tekens fan de dea, skaaimerke troch ferstiiving fan de lidden fan it lyk, feroarsake troch gemyske feroaringen yn de spieren nei de dea (benammen kalsium). By de minske kin rigor mortis al fjouwer oeren nei de dea optrede. Oars as de folkloare wol en faak tocht wurdt, is lykstivens net permanint en begjint it in pear oeren nei it begjin oer te gean. Gewoanwei duorret it net langer as acht oeren by "keamertemperatuer". By hege temperatueren giet it flugger as by kjeld.
De lykstivens begjint by de eachlidden, tsjeak en nekke en wreidet him yn sa'n seis oeren stadichoan fierder út oer alle lichemsdielen.
Hijumer Feart
thumb|De Hijumer Feart by de Mariëngaardbrêge (nei it westen ta sjoen) De Hijumer Feart is in feart op de grins fan de gemeenten Ljouwert en Ferwerderadiel. Dit blykt ek út de eardere namme Hijumermear.
Bij de Fiifhúster Dyk draait de feart nei it suden, oant er útkomt op it plak dêr't de Hijumer Feart, de Finkumer Feart en de Leister Feart byelkoar komme. Op dit lêste stik lei oan de eastkant de Hommema-sate, dêr't yn de 18e iuw en 19e iuw Arjen Roelofs wenne hat.
Neogotyk
thumb|200px|Palace of Westminster. thumb|200px|Schloss Braunfels, Braunfels. thumb|200px|[[Slot Stolzenfels by Koblenz]]
De neogotyk is in neifolging yn de njoggentjinde iuw fan de midsiuwske goatyske boustyl. De neogotyk rint lykop mei it Romantyske tinken wêrby't de leafde foar it ferline, benammen de Midsiuwen, in wichtich skaaimerk wie.
Untstean yn Ingelân
Foaral it wurk fan ynterieurarsjitekt Thomas Chippendale rûn foarút op de neogotyk. Dan, yn it begjin fan de 19e iuw wurde yn Ingelân tsjerken, bankgebouwen, stedhûzen en oare iepenbiere gebouwen mei spitsbôgefinsters, kanteelde tuorren en waaierferwulften set. Men gie hieltyd mear oer op in foarmetaal út it ferline, dy't ynspirearre wie op de rykdom fan de Britske gotyk. It hichtepunt dêrfan is wol de bou fan de parlemintsgebouwen te Westminster yn Londen, boud yn de jierren tusken 1820 en 1830, de tiid fan de grutste bloei fan it Britske wrâldryk.
Neifolging yn Europa
Nei de delfal fan Napoleon krige de neogotyk ek neifolging op it Europeeske fêstelân. Yn 't earstoan yn de foarm fan grutte restauraasjes fan midsiuwske monuminten (Dom fan Keulen, Notre-Dame fan Parys), mar letter ek hieltyd mear mei nije bouwurken sa as stsjonsgebouwen en stedhûzen. Bylâns de Ryn yn Dútslân binne yn dy tiid op in soad plakken neogoatyske kastielen set.
Neogotyk yn Nederlân
De Nederlânske neogotyk ken twa stilen, dy't eleminten út de gotyk mei-inoar gemien hawwe, mar oars neat.
Iere neogotyk
Yn it earstoan wie der yn Nederlân nei folle omtinken foar de neogotyk, ten earst omdat de katolieken gjin nije tsjerken bouwe mochten, dy't boppedat net opfalle mochten. In oare wichtige reden wie fierders it ûntbrekken fan arsjitekten (mei ynfloed) sûnt de 18e iuw en wichtige feardichheden wien ferlern gien yn dit tiidrek. Dêrtroch gie it klassisisme yn Nederlân hast sûnder naad oer yn neoklassisisme.
De bouwrâld waard oerhearske troch yngenieurs, faak fan it leger en it Ministearje fan Wettersteat. Troch net al te bêste ekonomyske omstannichheden waard der dochs al net folle boud yn dy jierren, mar der wie fral ek gjin ferlet by de potinsjele opdrachjouwers. Ien fan mar in pear opdrachtjouwers wie de yn Ingelân grutbrochte kroanprins en lettere kening Willem II. Hy liet in ferbliuw stte yn Tilburch (no stedhûs) en yn Den Haach in 'goatyske seal' efter it paleis oan de Kneuterdyk.
Fierders wie de Willem II-gotyk net bûn oan in beskate religieuze streaming of maatskiplike streaming. Dêr't de wiere neogotyk hast allinnich in roomsk-katolike styl wurde soe, waard de Willem II-gotyk tapast by protestantske en katolike tsjerken en sels by synagoges. Arsjitekten as Theo Molkenboer, H.J. van den Brink, A.J. Vogelpoel, en A. van Veggel wurken sawol yn neoklassisistyske styl as yn Willem II-gotyk en faak wiene dat sawol protestantske as katolike tsjerken. De Rotterdamske Súdertsjerke, dy't ferwoastge waard yn 1940, wie in hichtepunt fan dizze styl. Wichtige noch besteande foarbylden binne de herfoarme tsjerke fan Zeist en de katolike tsjerke 'De Papegaai' yn Amsterdam.
Pioniers
Rûn 1850 kaam de wiere neogotyk op, doe't yn de provinsje Limburch twa jonge arsjitekten harren witten fan goatyske konstruksjes yn de praktyk brochten: Carl Weber (ek wol Karel Weber) en Pierre Cuypers. Weber arbeide doe fral yn de bisdommen Roermond en 's-Hertogenbosch en wie wierskynlik de earste dy't in echte neogoatyske tsjerke sette, al wie it mar troch in besteande tsjerke út te wreidzjen. In tredde pionier wie Hendrik Jacobus van Tulder, dy't ek foaral yn it bisdom De Bosk warber wie. Theo Molkenboer boude yn 1852 yn Amsterdam in tsjerke dy't wolris as it begjin fan de neogotyk yn Nederlân beskôge wurdt, mat dat is net mei rjocht.
Alfred Tepe
Tsjinoer it fermidden fan Cuypers, somtyds ek wol Amsterdamske Skoalle neamd (mei net betize wurde mei de Ekspresjonistyske streaming fan deselde namme), stiet it Utertske St. Bernulphusgilde, dat yn 1869 oprjochte waard en dêr't Alfred Tepe de wichtichste arsjitekt wie. Dit troch geastliken dominearre gilde hâlde der strange opfettings oer tsjerklike keunst op nei, dêr't men fral werom gie op de Nederrynske gotyk, bakstien it boumateriaal by útstek wie en dêr't net folle romte foar nije ideeën yn wie.
Tepe socht dan ek gearwurking mei keunstners út Keulen en helle dy ek nei Nederlân. Wylst de rûnte om Cuypers de ynlânske gotyk út de 15de en 16e iuw yn 't earstoan as minderwurdich beskôge, fergelike mei de Frânske gotyk út de 13e iuw, en him dêr ek net troch beynfloedzje liet, beskôge it St. Bernulphusgilde de Frânske gotyk as te útlânsk om as foarbyld tsjinje te kinnen. De Nederrynske gotyk wie dan faaks wol fan minder alluere, sy kaam teminsten út eigen lân en dêrom moast de nije arsjitektoanyske tradysje dêryn woartelje, neffens har, om wier Nederlânsk te hjitten.
Tepe hie in hast folsleine monopoalyposysje yn de provinsje Utert, mar wie ek fan belang yn oare dielen fan it aartsbisdom. Cuypers soe nea in tsjerke yn de provinsje Utert sette, al hie de biskop fan Utert him frege om him dêr te fêstigjen. Yn oare kriten fan it aartsbisdom soe er him faak foechje moatte nei de ideeën fan it Gilde. Uiteinlik soe ek Cuypers de Frânske gotyk hieltyd mear gewurde litte en him ynspirearje litte troch de Nederlânske farianten fan de gotyk.
Petrus Johannes van Genk
Yn it bisdom Breda wie Petrus Johannes van Genk de oerhearskjende arsjitekt fan nije tsjerken. Syn styl stiet los fan dy fan sawol Cuypers as dy fan Tepe en leune sterk op de Belgyske neogotyk, dêr't it gebrûk fan natoerstien in wichtige rol yn spile.
Nei 1914
Oant likernôch 1914 hâlde de neogotyk har dominante posysje. Dêrnei eksperimentearren arsjitekten as Joseph Cuypers (de soan fan P.J.H.) en Jan Stuyt mei oan it romaansk ûntliende foarmen. It resultaat wie it neoromaansk, in styl dêr't Romaanske foarmen yn kombinearre waarden mei in neogoatyske wize fan bouwen. Yn in pear jier waard de neogotyk ferdrongen. Noch oant ± 1940 wurdt de neogotyk lykwols tapast, mat hieltyd mear út en troch.
Yndirekte ferkiezing
In yndirekte ferkiezing is in foarm fan ferkiezje wêrby it folk in fertsjintwurdiging kiest, en dy fertsjintwurdiging dêrnei wer fertsjintwurdigers kiest. Dizze foarm is ien fan de âldste foarms fan ferkiezje en wurdt noch yn in protte lannen foar it hegerhûs of de presidint brûkt.
Foarbylden fan dizze foarm fan ferkiezings binne bygelyks:
Grutte Priis Formule 1 fan Spanje 2011
Utslaggen fan de Grutte Priis Formule 1 fan Spanje 2011 yn Montmeló op 22 maaie. It wie de fyfde race fan 19 races fan de Formule 1 yn 2011. Hy waard op it Sirkwy fan Kataloanje hâlden. De race waard hâlden oer 66 omgongen, op it 4,7 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 307 kilometer.
Gein (rivier)
thumb|right|250px|It Gein
It Gein is in rivierke fan sa'n 5 km lingte tusken Driemond en Abcoude. It wetter ferbynt de Gaasp mei de Angstel, en rint bewesten it Amsterdam-Rynkanaal hielendal binnen de grinzen fan Abcoude (gemeente de Ronde Venen). It Gein hat twa wegen dy't fan elkoar skieden binnen, nammentlik Gein-Noard en Gein-Súd mei ferkear yn beide rjochtingen.
Op de hichte fan Abcoude is it Rien Nouwen Akwadukt ûnder de Gein boud foar it spoar Amsterdam-Utert, dy't de âlde hefbrêge ferfongen hat. Dêrnjonken is in brêge foar fytsers boud, de "Jan Swinkelsbrug".
It Gein rint troch de Stelling fan Amsterdam en is dêr in part fan. Oan it Gein steane de moles Oostzijdse Molen en Broekzijder Molen en ek in tal monumintale pleatsen dêr't guon fan eigendom fan de Amsterdamske adel west hawwe.
De wyk Gein (de fierst súdeastlike wenwyk fan Amsterdam), en it metrostasjon Gein binne nei it rivierke ferneamd.
Om 1905 hinne waard it rivierke en omkriten geregeldwei skildere troch Piet Mondriaan.
Taco Schonegevel
Syn heit Herke Schonegevel wie in jittikbrouwer, syn mem Aagje Kuijper Pietersd. kaam út Krommenie. Hy troude yn Leer, op 25 maaie 1785 mei Elisabeth de Bruin. dêr't er seis bern by krije soe. Wie lid fan de munsipaliteit fan Dokkum, fan 11 maaie 1795 oant 1796 en lid fan de gearkomst fan provisjonele represintanten fan it Volk van Friesland, fan 23 juny 1795 - 3 july 1796 Op 6 april 1796 waard er lid fan de earste Nasjonale gearkomst foar it distrikt Drachten en bleau dat oant 1 septimber 1797. Yn oktober 1802 waard Schonegevel riedslid fan Dokkum oant 1810. Fan 1811-1814 beneamd as maire fan Dokkum. Riedslid arrondissemint Ljouwert (1811 - 1813) Oare funksjes wienen presidint kantonnale ried, kanton Dokkum (1812 - 1813) en lid fan de froedskip fan Dokkum (1816-1820). Yn 1818 waard er boargemaster fan Dokkum en soe dat bliuwe oant 1820.
Swol
Swol (Nederlânsk en offisjeel: Zwolle) is in gemeente yn en de haadstêd fan de provinsje Oerisel en teffens Hânzestêd. De gemeente hat ynwenners (, boarne: CBS) op in oerflak fan 119,28 km². De stêd is nei Ynskedee de twadgrutte neffens ynwennertal yn Oerisel.
Swol leit oan it Swarte Wetter dêr't de Oeriselske Fecht yn útmûnet, en is mei it Swol-Iselkanaal ferbûn mei de Isel. De stêd leit oan de râne fan it goa Salland en is de grutste stêd yn dy regio. Swol krige yn 1230 stedsrjochten, wat sjoen wurde kin as it begjin fan it gemeentlik bestjoer.
It haadplak fan de gemeente is de stêd Swol, en de oare plakken yn de gemeente binne Wijthmen en Windesheim. De bynamme foar de Swolsters is "Blaufingers".
Iere skiednis
Yn it neolitikum wie der al bewenning yn it gebiet om Swol hinne. Stammen wennen op de deksânrêgen yn de omkriten. By it oanlizzen fan de wyk Ittersumerbroek yn Swol-Súd waarden yn 1993 pealsirkels út de brûnstiid fûn itjinge Woodhenge neamd waard.
Delsetting
200px|thumb|left|Swol op in midsiuwske kaart Der ûntstie in fêste delsetting op it plak fan Swol op in deksânrêch tusken de Isel en de Oeriselske Fecht. Dat wie in heger en better bewenber plak tusken de omlizzende sompen. Sa'n plak waard in suolle neamd, itjinge Aldsaksysk foar "ferheging/drompel" betsjut. Der ûntstiene al rillegau hannelskontakten mei Fryslân, Westfalen en it Dútske Rynlân. Der waard yn 1964 in skerf Frysk streekbânierdewurk fûn. It soe dus wêze kinne dat Fryske hannelers harren yn it plak nei wenjen setten. Om 800 hinne namen troepen fan Karel de Grutte de omkriten yn.
Yn 1040 waard Swol foar it earst skriftlik neamd yn in oarkonde oer in oan Sint-Michael wijde karspeltsjerke. Yn 1230 krige Swol stedsrjochten fan syn lânshear de Utertske biskop Wilbrand fan Aldenburch as tanke foar help by it bouwen fan in boarch yn Hardenberg yn it ramt fan de Slach by Ane.
Untjouwing as stêd
200px|thumb|left|Stedsegel fan 1295 mei [[Michael (aartsingel)|Sint-Michael dy't in basilisk deamakket]] Yn 1324 baarnde de stêd folslein ôf dy't troch Sweder, de hear fan Voorst oanstutsen waard. Allinnich njoggen gebouwen, wêrûnder de kapel en de treemter fan it Betlehimkleaster bleaune stean om't dy fan stien boud waarden. Nei de brân waard de stêd weropboud en doe mear nei it westen ta. Hjoed-de-dei is op it plattegrûn noch hieltyd oan it strjittepatroan te sjen dêr't yn it eastlik part fan it sintrum, dy't fan foar de brân datearret, ritiger is as it folle oarderlike westlike stedspatroan dy't fan nei de brân komt.
De Latynske skoalle fan Swol, hjoed-de-dei it Gymnasium Celeanum waard ûnder rektor Johan Celle (1375-1415) tige ferneamd. Om't er ynspirearre wie troch de Moderne Devoasje, dy't ynearsten troch Geert Grote yn Dimter begûn waard, brocht er nij geastlik, pedagogysk en sosjaal ynsicht yn 'e praktyk en syn fernijing yn it ûnderrjocht dy't út Swol wei ek nei oare parten yn Jeropa sprate. Yn de fyftjinde iuw, de "Gouden iuw" fan de stêd, wreide de Moderne Devoasje him út. Tomas fan Kempen, kopiïst, preester en mystikus dy't nei syn skoaltiid yn Dimter yn it Berchkleaster yn Swol nei wenjen sette, waard in ferneamd inspirator yn dy beweging. It is mooglik dat de lettere paus Adrianus VI om 1470 yn Swol les krige oan de Latynske skoalle.
Yn 1407 waard Swol lid fan de Hânze en dêrtroch hie de stêd syn gouden iuw ek mei oan te tankjen. De gilden hiene fan 1413 oant 1416 in soad ynfloed yn it stedsbestjoer en kundigen anty-kleasterlike bepalings oan. Biskop Freark fan Blankenheim pleatste Swol yn it ynterdikt en yn de nacht fan 16 desimber 1416, Sint-Lusianacht makke er rimpen in ein oan troch troepen de stêd yn te stjoeren. Yn 1438 krige Swol it steapelrjocht fan biskop Rudolf fan Diepholt. De keizer fan it Hillige Roomske Ryk befêstige yn 1448 de stedsrjochten fan Swol troch de stêd op te nimmen ûnder de stêden fan it Dútske Ryk. Yn 1495 waard Swol, mank mei Dimter en Kampen as Frije ryksstêd erkend.
Skeel mei Kampen
Om 1500 hinne gie it hannelsferkear hieltyd mear oer de Oeriselske Fecht en it Swarte Wetter, om't de Isel by Kampen hieltyd mear oan it fersânjen wie. It Swarte Wetter, dat Swol mei de Sudersee ferbûn, waard troch it lânoanmeitsjen dêromhinne djipper en dus gaadliker foar gruttere skippen fan it hannelsferkear. Dêrtroh krige Swol mear hannel yn it neidiel fan Kampen. Kampen besleat syn Iseltol nei de mûning fan it Swarte Wetter te pleatsen itjinge Swol net noaske. De keizer en biskop stipen Kampen lykwols en doe waard Swol yn 1520 syn lânshear net mear trou en sochten se stipe by Karel fan Gelre. As betingst moast Swol him as lânshear erkenne. Dat waard sjoen as meineed en dêrtroch krigen de Swolsters mooglik de bynamme "Blaufingers". Dat hiele barren late ta kriich mei Kampen en dêrtroch kaam de hannel stil te lizzen, itjinge wer late ta honger en earmoedens ûnder de Swolske befolking. Yn 1524 kaam de befolking yn rebûlje en sette it Gelderskgesinde bestjoer ôf en sadwaande kaam Swol fannijs ûnder de Utertske biskop.
Tachtichjierrige Kriich en Republyk
Yn de foarjûn fan de Tachtichjierrige Kriich bleau it foarearst rêstich yn Swol. Der wie in kalvinistyske minderheid dy't rêstich syn preken hâlde koene, mar diene net mei oan de Byldestoarm. Yn 1566 brutsen se yn de Us Leaffroutsjerke]] en en holden dêr harren earste herfoarme tsjinst. Hja lieten it katolike ynterieur fierders gewurde. In jier letter hiene de Spanjerts de stêd fannijs ûnder kontrôle.
200px|thumb|left|Swol op in kaart fan [[Joan Blaeu út 1652]] Nei in mislearre oanfal op 14 july 1572, waard Swol op 20 augustus sûnder ferset troch de Steatsen ûnder lieding fan Willem IV van de Bergh, sweager fan Willem fan Oranje ynnommen. Nei't syn troepen Kampen plondere hiene, joech swol him oer om fierder bloedfergriemen te foarkommen. De Roomsk-katolike waarden fierders gewurde litten, alhoewol't de soldaten de stêd, en benammen it Broerekleaster, leechrôven. Ek waard in soad iten yn beslach nommen. Doe't Don Freark op 16 novimber Sutfen útmoarde, flechten de Steatsen, mei Willem van de Bergh ynbegrepen, op 19 novimber út Swol wei. Op 25 jannewaris 1573 waard in Spaanskgesinde stedsrie oansteld.
De Steaten fan Oerisel diene ynearsten net mei oan de Uny fan Utert, dy't as in militêr ferbûn tsjin de Spaanske troepn ornearre waard. Doe't de steedhâlder fan Fryslân, Stêd en Lân, Drinte en Oerisel, George fan Lalaing fan Rennenberch op 3 maart 1580 nei de Spaanske kant oerrûn, keas Swol foar de Uny en erkende er de steedhâlder net mear. Op 15 juny koe in groep kalvinisten de katoliken en spaankse soldaten út de stêd ferjeie. Nei bemiddeljen fan Willem fan Oranje hold Lalaing de stêd Grins noch en sleaten Oerisel en Drinte harren oan by de Uny fan Utert.
Njoggentjinde iuw
thumb|[[Stasjon Swol yn oanbou yn 1868]] thumb|Hynstetram foar it Stasjon Swol Yn de Frânske tiid krige Swol lang om let de status fan haadstêd, earst fan it Departemint fan de Alde Isel, dêrnei fan it Departemint Oerisel en nei de anneksaasje yn it Earste Frânske Keizerryk fan it Departemint Mûning fan de Isel (Bouches-de-l'Yssel). Nei de Frânske tiid waard Swol de haadstêd fan de provinsje Oerisel.
Op 7 july 1837 waard op de Grutte Merk de lêste Swolske deastraf útfierd. De út Wijhe ôfkomstige Albert Wetterman waard ta dy straf feroardiele omreden de moard op syn frou Gerritdina Lankhorst.
Dirk ter Haar
Dirk ter Haar (Easterwâlde, 19 april 1919 - Drachten, 3 septimber 2002) wie in Frysk-Ingelsk natuerkundige.
Dirk ter Haar (Dr, B.Sc., M.Sc., MA, D.Sc., FRSE) studearde natuerkunde oan de Universiteit Leien, wie research fellow by Niels Bohr yn Kopenhagen en promovearre yn Leien by Hendrik Kramers op in dissertaasje oer it ûntstean fan it planetestelsel. Hy emigrearre yn 1950 nei Ingelân, wêr’t hy letter naturalisearre. Hy waard professor yn de Teoretyske Natuerkunde oan it Magdalen Kolleezje fan de Universiteit fan Oksford. Hy skreaun in oantal boeken oer natuerkunde wêrûnder Elements of Statistical Mechanics. Dêrby skreaun hy in boek oer Kramers en wie hy resensint foar Physics Letters (letter Physics Letters A).
Swol
Njoggentjinde iuw
Yn 1885 waard in stedshynstetram eksploitearre troch de Zwolsche-Tramwegmaatschappij (ZTM) op kaapspoar dy't oansleat op it spoar. De stedstram waard yn 1919 wer opheft. Fan 1914 ôf waard de steamtram, ek op kaapspoar, eksploitearre op de tramline Swol-Bloksyl. Dy tramline waard yn 1934 opheft. Ek op kaapspoar krige it tramnet fan de Dedemvaartsche Stoomtramweg-Maatschappij yn 1895 in einstasjon yn Swol by de Brink. Dêr koe oerstapt wurde op de hynstetram. Nei de Twadde Wrâldkriich waard it pleatslik tramnetwurk opheft.
Tweintichste iuw
Op 28 maaie 1932 waard de Sudersee mei de Ofslútdyk fan de Noardsee ôfsletten en sdawaande hie Swol gjin streekrjochte ferbining mear mei de iepen see.
Yn Swol (Zwollerkerspel) waarden de ferkearsbrêgen en de spoarbrêge oer de Isel hinne op 10 maaie 1940 opblaasd. By de Dútske besetting fan Nederlân krige Swol in saneamde Joadske ried. 495 Swolske Joaden waarden troch de besetter fuortfierd en yn konsintraasjekampen ombrocht. In Joadsk echtpear die harrensels tekoart doe't de Dútsers foar de doar stiene. Ek in tal Swolske fersetslju waaden fusilearre. Ferskate monuminten yn de stêd tinke dêroan werom. Op 14 april 1945 waard Swol troch de kanadezen befrijd.
Nei de kriich waard Swol as groeistêd oanmurken troch de Nederlânske oerheid, itjinge late ta flugge groei fan de stêd. Op 14 desimber 1994 waard de 100.000ste ynwenner fan de stêd berne. Yn 1997 waard Swol part fan it Nederlânske Gruttestêdebelied.
Geografy
thumb|[[Grutte Merk (Swol)|Grutte Merk yn Swol]] 150px|thumb|Kriichsmonumint 150px|thumb|Skulptuer op it Hânzeplein 150px|thumb|Begraafplak Meppelerstrjitwei De gemeente Swol leit oan de noardeastlike ouwer fan de rivier de Isel en leit yn de streek Sallân. De gemeente wurdt yn it noardwesten begrinzge troch de gemeente Kampen, yn it noarden oan Swartewetterlân, yn it noardeasten oan Staphorst, yn it easten oan Dalfsen, yn it súdeasten oan Raalte, yn it suden oan Olst-Wijhe, yn it súdwesten oan oare en Gelderske kant fan de Isel oan Heerde en yn it westen oan Hattem.
Plakken
Njonken de stêd Swol is Windesheim de iennige oare offisjele kearn yn de gemeente. Fierders bestiet de gemeente út de folgjende buorskippen: Berkum, Brinkhoek, Bruggenhoek, Frankhuis, Haerst, Harculo, Herfte, Hoog Zuthem, Katerveer, Langenholte, De Lichtmis (foar in part), Oldeneel, Schelle, Spoolde, Veldhoek, Westenholte, Wijthmen en Zalné
Wiken
De stêd Swol hat de folgjende wiken: Aa-landen, Assendorp, Berkum, Binnenstêd, Diezerpoort, Hanzeland, Holtenbroek,  Ittersum, Kamperpoort-Veerallee, Marsweteringlanden, Poarte fan Swol, Schelle, Soestweteringlanden, Stadshagen, Vechtlanden, Westenholte en Wipstrik.
Untjouwing ynwennertal
De ûntjouwing fa it ynwennertal fan 1404 oant 2020.
It besjen wurdich
thumb|150px|[[Piperbus (Swol)|Piperbus fan de Eekwal ôf sjoen]] thumb|150px|[[Sassenpoarte]] Yn Swol binne in soad âlde monumintale bouwurken bewarre bleaun. De binnenstêd is in beskerme stedsgesicht.
Fêstingwurken
150px|thumb|Thorbeckegrêft mei [[Wijndragerstoren]]
Mûnen
150px|thumb|Windesheimer mûne Der binne yn Swol twa mûnen bewarre bleaun:
Dialekt
It stedsdialekt fan Swol is it Swolsk, dat in Sallânsk dialekt is en dus heart ta it Nedersaksysk. Typysk foar it Swolsk is de útspraak fan de "r", sa't dy yn it Frânsk útsprutsen wurdt. Dat skaaimerk komt lykwos ek yn de stedsdialekten Kampersk, Dimtersk en Sutfensk foar. Ek it fuortfallen fan de "h" komt yn d eomkriten, oan yn it Urkersk ta.
Blaufingers
Lykas in soad oare plakken hat Swol ek in bynamme foar syn ynwenners, blaufingers (blauwvingers), dy't letter ta in geuzenammen feroare. It komt út 'e tiid dat der tusken Swol en Kampen soad tsierderij wie. Swol krige de bynamme doe't se Karel fan Gelre as hear erkenden ynstee fan de Utertske biskop dy't yn ien fan de skelen de kant fan Kampen keas. De biskop wie offisjeel de lânshear fan Swol en doe't dy Karel erkenden, diene se meineed. It ferhaal gie dat by in wapenskoft Swol it klokkespul fan d efrbaarnde toer oan Kampen bea. De Kampeners giene akkoart as betingst dat se it sizze soene hoe't it bedrach betelle wurde soe. Op ien dei kaam der in wein fol mei jild dy't allegear út koperen munten bestie. De Swolsters krigen blauwe fingers fan it tellen fan dy koperen munten, dus dêrom waard "Blaufingers" de bynamme fan de Swolsters.
Letter beskôgen de Swolsters de namme as in geuzenamme. Elts jier wurde der de saneamde Blaufingerdagen holden, dêr't der merke is en oare aktiviteiten.
De Amerikaanske sjonger Black Francis hat yn 2007 in cd útbrocht mei de titel Bluefinger. Dat wie as ynspiraasje foar de ferneamde ferstoarne muzikant en keunstner Herman Brood, dy't yn Swol berne waard.
Museums
150px|thumb|Museum de Fundatie
Keunst en muzyk
150px|thumb|Herman Brood Museum & Experience
Underrjocht
150px|thumb|Hegeskoalle Windesheim Der binne ferskate hbû-ynstellings yn de stêd. Windesheim is fêstige op de kampus yn Swol-Súd. De grifformearde hegeskoalle Viaa leit oan d erâne fan it sintrum, lykas de katolike pabû. ArtEZ-hegeskoalle hat ferskate fakulteiten, keunst, teäter, art & design op ferskate plakken yn de stêd. Der is ek in stúdzjesintrum fan de Iepen Universiteit. Fierders hat de stêd guon skoallen fan middelber beropsûnderwiis en ferskate skoallen foar primêr en fuortset ûnderwiis.
Sport
150px|thumb|It stadion fan PEC SWol PEC Swol is de professionele fuotbalklup fan Swol, dy't op it stuit yn de Earste Difyzje spilet. It hat yn it ferline ek wol yn de Earedifyzje spile. Nei it slopen fan it Oosterenkstadion spilet PEC Swol sûnt 2008 yn it MAC³PARK stadion.
Landstede Zwolle komt út yn de earedifyzje foar kuorbal.
De Follybalklup VC Zwolle komt út yn de earedifyzje foar it follybal.
De Stjer fan Swol,almeast op de earste sneon yn maart, is elts jier de iepening fan het hurdfytserseizoen yn Nederlân. Sûnt 1999 wurdt yn augustus, justjes nei de Omgong fan Frankryk it Peperbus Profspektakel mei ferneamde hurdfytsers yn de Swolske binnenstêd holden.
Sûnt 2001 wurdt yn Swol elts jier de heale maraton fan Swol organisearre, in hurdrinwedstriid oer 21,1 km.
Ferfier
150px|thumb|Iselbrêge sjoen út Hattem wei 150px|thumb|Stasjon Swol Swol is in drok knooppunt fan sawol autoferkear as treinferkear.
Autoferfier
De A28 fan Utert nei Grins rint dwers troch de stêd hinne, dêr't der 4 oanslutings fan binne. De A28 rint súdlik fan Swol oer de Iselbrêge hinne nei knooppunt Hattemerbroek, justjes súdlik fan Swol. Dêr krúst de A28 de A50/N50, dy't fan Eindhoven oer Arnhim, Apeldoarn, Kampen nei Emmeloard rint. De N35 rint fan Swol nei Almelo dêr't er fierder as A35 oer Ynskedee nei de Dútske grins rint. De N331 begjint yn it noarden fan Swol en rint troch d egemeente Swartewetterlân nei Emmeloard. De N337 is part fan de Iselallee en de Ring Swol en rint fan it suden fan Swol nei Dimter. De N340 rint fan de wyk Berkum nei it noardeasten fan Oerisel.
Treinferfier
It Stasjon Swol is ien fan de drokste knooppunten fan Nederlân. De Hânzeline ferbynt intercity's út Ljouwert en Grins wei nei Amsterdam-Súd en Skiphol nei De Haach. De treinen ride oer in brêge oer de Isel, de Hânzebôge. Fierder ferbynt Stasjon Swol de Steatsline A fan Ljouwert nei Arnhim, it spoar fan Swol nei Almelo, it spoar fan Swol nei Emmen, en it spoar fan Utert nei Kampen. It twadde spoarstasjon fan Swol is Stasjon Swol Stadshagen dy't yn 2019 iepene waard.
Wetterferfier
De rivier de Isel is de wichtichste farrûte bylâns Swol, dêr't it Swol-Iselkanaal de stêd mei ferbynt. It Swarte Wetter komt út it noarden wei Swol yn en mûnet yn d eIsel út. De Oeriselske Fecht mûnet justjes noardlik fan Swol út yn it Swarte Wetter. Yn it easten fan Swol rint in kanalisearre rivier, dy't binnen de stedsgrinzen it Almelooske kanaal hjit en bûtenút Nieuwe Wetering en Soestwetering.
Senegal
Senegal (Frânsk: Sénégal, Wolof: Senegaal) is in lân yn West-Afrika. De haadstêd is Dakar.
Lizzing
Senegal wurdt begrinzge troch:
Lânskip
Senegal beskikt oer in oantal ferskate fegetaasjesônes. It noardlike part fan Senegal leit yn de Sahel, wylst it suden út tropysk reinwâld bestiet mei oan de kust sompen. Dêr tuskenyn lizze gebieten mei savanne.
De wichtigste rivieren binne de Senegal dy't de noardgrins foarmet mei Mauritaanje en de Gambia dy't yn it súdeasten streamt. Yn Senegal leit Gambia, it smelle lân dat in ûnôfhinklike enklave is en folslein omheind wurdt troch Senegal. De heechste berch is 581 meter heech.
klimaat
Nei it noarden ta wurdt it lân hieltyd skrokker. It reinseizoen is tusken juny en oktober. Trochstrings is de temperatuer om-ende-by 24° C. Fierder lânynwerts is it sawat 27° C.
Talen
Yn Senegaal wurdt in grut oantal talen sprutsen. De offisjele taal is it Frânsk. Oare talen binne it Wolof, Pulaar (Fulfulde), Jola, Mandinka, Serer, Bambara, Sarakolé, enz.
Befolking
Yb Senegal wennet in ferskaat oan folken. De grutste befolkingsgroep binne de Wolof mei 44%. Oare grutte groepen binne de Sérères 15%, Tukulör 11%, Diola 5% en Mandingo 4%,
Religy
De grutste godstjinst is de islam dêr't 91% fan de befolking by heart. De kristenen binne mei goed 5% de twadde religeuske groep fan it folk. De tredde groep wurdt foarme troch Natoerreligys.
Gaasp
Oarsprong
De Gaasp begjint yn it doarp Driemond. De Gaasp is in ôfsplitsing fan it Gein. It Gein streamt fan Driemond fierder en mûnet út yn de Utertske Fecht. Dat kanalisearre part fan it Gein wurdt it Smel Weesp neamd en wurdt no trochsnien troch it Amsterdam-Rijnkanaal.
De Gaasp streamt no suver net mear. Oarspronklik hearde it by de grutte sompe dy't Hollân wie en roan it reinwetter fan it Gein troch de Gaasp yn de Diem en dêrnei yn de Sudersee. Letter is de Weespertrekfeart dold om yndyks in ferbining te hawwen tusken de Gaasp en de Amstel. Noch wer letter is it Amsterdam-Rynkanaal dwers troch de Diem oanlein. Sadwaande wettert de Gaasp no fia in stikje Diem ôf yn it Amsterdam-Rynkanaal.
Net fier fan de Gaasp leit de Gaasperplas.
Novimber
Novimber is de alfte moanne yn it jier, foar de Gregoriaanske kalinder, en hat 30 dagen. De namme komt fan "Novem", Latynsk foar "njoggen", om't it eartiids de njoggende moanne wie. In oare namme foar novimber is "Slachtmoanne".
Sybrand van Haersma
thumb|Portret fan de fjouwer âldste bern fan Daniël de Blocq van Haersma. Rjochts Sybrand van Haersma, lofts fan him syn susters Catharina, Martha Cecilia en syn broer Arend Aulus Sybrand van Haersma (Koatstertille, 11 augustus 1766 - Bûtenpost, 12 septimber 1839) wie grytman fan Achtkarspelen, baljuw fan Ljouwert (1809) en frederjochter (1812).
Biografy
Van Haersma wie in soan fan Daniël de Blocq van Haersma, ek grytman fan Achtkarspelen en Maria Wybrandi, dochter fan Sybrand Wybrandi, sekretaris fan Kollumerlân. Van Haersma waard berne en doopt yn Koatstertille, mar ferhuze mei syn âlden yn 1767 nei de Haersmastate dy't syn heit yn Bûtenpost sette litten hie.
Van Haersma beklaaide ferskate funksjes. Yn 1788 folge er syn broer Arent Aulus op as sekretaris fan Achtkarspelen. Fan at jier ôf wie er ek Volmacht ten Landsdage út namme fan East-Dongeradiel en fan Achtkarspelen. Yn 1806 waard er drost fan Warkum. Fierder wie er drost en letter baljuw fan Ljouwerteradiel en Idaarderadiel. Fan de lêste gritenij wie syn skoanheit Cornelis van Scheltinga earder grytman. Tusken 1811 en 1816 wie Van Haersma frederjochter fan Bûtenpost. Yn 1814 wie er ek lid fan de Vergadering van Notabelen; dy gearkomst waard belein om te stimmen oer de earste Nederlânske Grûnwet. Johannes Casparus Bergsma, syn sweager, wie ek by dy gearkomst.
In 1814 waard Van Haersma lid fan de Provinsjale Steaten fan Fryslân, ynearsten út namme fan Achtkarspelen, mar letter út namme fan it distrikt Burgum. Yn 1816 folge Van Haersmas beneaming as grytman fan Achtkarspelen. Dêrmei wie er de opfolger fan syn heit dy't yn de tiid fan de Bataafske Revolúsje út dy funksje set wie. Sybrand waard opfolge troch Daniel de Blocq van Haersma de With, soan fan syn suster Catharina van Haersma en Jan Minnema de With.
Van Haersma urf de Haersmastate yn Buitenpost yn 1821 nei it ferstjerren fan syn mem. Nei't er sels stoarn wie fererfde de state op syn neef en opfolger as grytman, Daniel de Blocq van Haersma de With.
Gerardus Schade
Gerardus Schade (Gouda, 15 oktober 1619 - Delft, 20 maart 1679) wie in jezuïte pater.
Pater Gerardus Schade wie de earste pryster nei de reformaasje fan de RK-tsjerke te Hodenpijl (Súd-Hollân). Teffens wie er misjonaris op It Amelân fan 1651 oant 1662.
Schade stie oan op it stjoeren fan in ôffurdiging nei Oliver Cromwell (1652) yn de Twadde Ingelske Oarloch. It Amelân hie doe in aparte posysje yn Fryslân en de Republyk en besocht neutraal te bliuwen. Yn 1654 giene Liemme Piters en Durk Douwes nei Londen en hiene súkses.
Ebbing Kiestra
Ebbing Kiestra (1913-1999), berne yn Dokkumer Nije Silen wie arsjitekt BNA.
Kiestra wie gemeentearsjitekt yn Westerbork (1943-1948), mei-inisjator en -oprjochter en earste arsjitekt fan it Bouwfûns. Dêrnei wie er selsstannich arsjitekt yn Westerbork (1948-1952), direkteur-arsjitekt fan it Koöperative Bouburo foar de Lânbou te Arnhim (1952-1975) en selsstannich arsjitekt te Rheden (1975-1983).