cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Deepwater Horizon (film)
Plot
De spanning tusken Vidrine en Kaluza, dy't foar BP fral de hân op 'e knip hâlde en tiid útsparje moatte, en Harrell, dy't behalven om it wurk ek om syn bemanning tinke moat, boazet stadichwei fierder oan. No't in CBL net mear dien wurde kin, beslút Harrell om in negative-druktest op 'e boarlieding út te fieren. Dat is dúdlik net syn earste kar, mar it is alles dat er no noch dwaan kin om 'e strukturele yntegriteit fan it semint nei te gean. De test lit sjen dat der in gefaarlike druk op 'e lieding stiet, mar Vidrine beweart dat it in foutive útslach wêze moat, om't der oars boarslib omheech kommen wêze soe, en dat is net bard. (Eins blokkearje brokstikken fan it semint de lieding, wat it boarslib tsjinkeart.) Harrell hat gjin antwurd op dat argumint. Op inisjatyf fan Vidrine wurdt in twadde negative-druktest útifierd, diskear op in oar part fan 'e lieding (boppe de blokkade, mei as gefolch dat op dat plak gjin druk stiet). As de druk dêr nihyl blykt te wêzen, beskôget Vidrine dat as it bewiis fan syn gelyk. Jason Anderson wiist derop dat de druk op beide plakken itselde wêze moatte soe, in warskôging dy't Vidrine yn 'e wyn slacht.
Vidrine en Kaluza wolle no sa gau mooglik begjinne mei it oppompen fan boarslib, mar hoewol't er troch Vidrine ûnder druk set wurdt, wegeret Anderson dat te dwaan sûnder ynstimming fan 'e ûnderwilens fuortroppen Harrell. Dyselde kin de ferskillende testútslaggen ek net útlizze, en om't er gjin rjochtfeardiging betinke kin en hâldt it wurk noch langer op, jout er Anderson tastimming om útein te setten. Dêrnei giet er nei syn eigen hut ta om in dûs te nimmen yn tarieding op in lange nacht fan wurkjen. Underwilens hawwe de beide druktesten de tastân fan it semint noch fierder ferswakke, en as Anderson de jûns om 21.56 oere mei it pompen begjint, brekt de hiele semintlaach fuort. Dêrtroch ûntstiet der in ûnbidige blow-out (wêrby't oalje út in oaljeboarne, dêrta oanset troch de reuseftige druk dy't derop útoefene wurdt, op ûnbehearskbere wize út 'e grûn spuitet). De oalje folget de piiplieding nei de Deepwater Horizon, en de druk dy't derop stiet is sa grut dat alle needôfslutings oan gruzeleminten blaasd wurde.
De skea dy't de ynoarme druk fan 'e spuitsjende oalje en de fleanende projektilen oanrjochtsje op it dochs al troch efterstallich ûnderhâld pleage boareilân, liedt ta in keatling fan technyske defekten. As it ierdgas, dat mei de oalje omheech komt, de luchtroasters fan 'e diselgenerators ynsûgd wurdt, komt it earne yn it binnenste fan 'e masines in fonkje tsjin, dat de hiele boel mei in reuseftige ûntploffing yn ljochte lôge set. De eksploazje deadet alle mannen yn 'e boarhut (Dewey Revette, Stephen Curtis, Jason Anderson en Donald Clark).
Williams befynt him op it stuit fan 'e ûntploffing yn syn wurkplak, dêr't er fia byldbeljen op syn kompjûter in petear fiert mei syn frou Felicia. As op it boareilân as gefolch fan 'e ûntploffing de elektrisiteit útfalt en it byld ynienen op swart giet, bliuwt Felicia yn fertwifeling oer it lot fan har man efter. De doar fan it wurkplak wurdt troch de skokweach fan 'e eksploazje fan 'e hingen en nei binnen ta blaasd, boppe-op Williams, dy't op dat stuit krekt nei de gong rint om te sjen wat der oan 'e hân is. Hy rekket in skoftke út 'e tiid. Harrell is minder gelokkich. Hy stiet noch ûnder de dûs as de ûntploffing syn hut fierhinne ferwoastget, en kriget skerven fan 'e spegel yn û.m. syn eagen en fuotsoallen, sadat er amper noch rinne of sjen kin.
De bemanning fan it boareilân set ûnderwilens útein mei in evakuaasje, wylst de Damon Bankston in motorsloep yn see lit om in rêdingsaksje te begjinnen. As Williams wer by besleur komt en beseft dat er sjen moat dat er oan dek komt, rêdt er ûnderweis in ferwûne kollega mei holleletsel dy't alhiel fan 'e wrâld is en dwilet oer net ta de saak dwaande dingen. Nei't er de man by de oare boareilânwurkers brocht hat dy't wachtsje oant in rêdingssloep yn see takele wurdt, giet Williams it baarnende boareilân wer yn om Harrell te sykjen, dy't noch fermist wurdt. Wannear't er de man fynt, hat dy ûnderwilens fierhinne op 'e taast de spegelskerven út syn foet lutsen en him oanklaaid. Williams bringt him nei it dek ta en tegearre helpe se Caleb Holloway en ferskate oare oaljewurkers om in oare kollega te befrijen dy't mei de skonk klem sit tusken twa stielen balken.
Oan dek nimt Harrell, hoewol't er sels ferwûne is en amper noch wat sjocht, de lieding oer de sitewaasje. Hy lit him troch Williams nei de brêge bringe, dêr't er, mei help fan Andrea, besiket de oaljetafier ôf te knipen. Mar trochdat de elektrisiteit útfallen is, docht ek it dynamic positioningsysteem it net mear, mei as gefolch dat de Deepwater Horizon ôfdreaun is fan syn korrekte posysje. De ôfslúting wurket sadwaande net om't de oaljepiiplieding der no skean yn hinget. By de rêdingssloep driget in skansearre boom fan ien fan 'e kranen los te kommen en de sloep te ferpletterjen. Kraanmasinist Dale Burkeen klimt nei de kraan ta om 'e boom fansiden te draaien, by de sloep wei. Ear't er wer omleech klatterje kin, wurdt de kraankabine troffen troch in grut projektyl. Dat smyt him dwers troch it rút, dat er te pletter falt.
Op 'e brêge docht Harrell noch ien lêste wraam om te besykjen de sitewaasje master te wurden. Hy stjoert Williams nei de reserve-elektrisiteitsgenerator, oan 'e oare kant fan it boareilân. Beselskippe fan Holloway weaget Williams syn libben om dêr te kommen. Se krije de generator oan 'e praat, mar der blykt al tefolle skea oanrjochte te wêzen om 'e Deepwater Horizon noch te rêden. Harrell jout befel oan alle bemanningsleden om it boareilân te ferlitten. Mei Kuchta en Andrea bejout hy him nei de rêdingssloep, wylst Williams en Holloway jitris har libben yn 'e skealjes stelle moatte om werom te kommen fan 'e oare kant fan it boareilân. As de beide groepkes by de rêdingssloep arrivearje, docht lykwols bliken dat de sloep op oanstean fan Vidrine en Kaluza al ôfset is, mei't dyselden gjin oare oerlibbenen mear ferwachten.
Williams, Kuchta en Holloway helje in needrêdingsflot fan stâl, dêr't Kuchta en Holloway yn krûpe om Harrell deryn te helpen. It flot rekket lykwols los en falt omleech nei it wetter. Harrell kneppelet derefteroan, mar kin troch Kuchta en Holloway oan board skuord wurde. Williams en Andrea bliuwe lykwols efter op it boareilân. Williams stelt fêst dat harren iennichste kâns om te oerlibjen is om yn 'e see te springen. It probleem is dat de see om 'e Deepwater Horizon hinne ûnderwilens oerdutsen rekke is mei brânende oalje, dêr't se fan dizze posysje ôf net oerhinne springe kinne. Hy beslút dat se hegerop klimme moatte om fierder springe te kinnen. As se op it helikopterplatfoarm komme, kriget Andrea in panykoanfal om't se net fan sa'n hichte ôf doar te springen. Williams besiket har ta rede te bringen, mar as dat net gau genôch slagget, smyt er har tsjin har wil de see yn. Fuort nei't er har efternei springt, wurdt it helikopterplatfoarm fuortslein troch in nije eksploazje, feroarsake trochdat de brân de oaljeboarne sels berikt.
De motorsloep fan 'e Damon Bankston nimt it rêdingsflot mei Kuchta, Holloway en Harrell deryn op sleeptou en fisket letter ek Williams en Andrea út 'e see op. Alle oerlibbenen wurde oan board fan 'e frachtboat brocht. Wylst einlings de earste helikopters fan 'e kustwacht arrivearje en de swierst ferwûnen ynlade om nei it sikehûs te bringen, hâldt Harrell op it dek fan 'e Damon Bankston in appèl troch de nammen fan alle 126 opfarrenden fan 'e Deepwater Horizon op te neamen. It docht bliken dat der alve man misse.
De oare deis komme de ûnskansearre en lichter ferwûne oaljewurkers einlings en te'n lêsten oan lân, dêr't se yn in foar dat doel ôfhierd hotel mei harren neisten weriene wurde. Williams wurdt dêr oansprutsen troch ferskate lulke of wanhopige famyljeleden fan fermiste kollega's, dy't er neat biede kin. Yn in foar him reservearre hotelkeamer stoart er yn en leit dêr gûlend oer de flier as syn frou Felicia en harren dochterke Sydney him fine.
De film einiget mei in rige foto's fan 'e alve deadlike slachtoffers fan 'e ramp mei de Deepwater Horizon en lûdsfragminten fan it tsjûgenis dat de wiere Mike Williams, Andrea Fleytas en Jimmy Harrell ôfleine foar de kommisje dy't ynsteld waard om 'e ramp te ûndersykjen. In tekst dy't yn byld brocht wurdt, fertelt dat Don Vidrine en Robert Kaluza de iennichste minsken wiene dy't oanklage waarden foar harren dieden, te witten: allebeide mei alve gefallen fan dea troch skuld. Tsjin 2015 hie it Iepenbier Ministearje dy oanklachten lykwols allegear falle litten. De skuld foar de ramp waard neitiid by oaljemaatskippij BP lein, dy't tsientallen miljarden Amerikaanske dollars oan boetes en skeafergoedings betelje moast, net inkeld foar de ûntploffing, mar ek foar de oaljeramp dy't dêr it gefolch fan wie. De blow-out duorre nammentlik 87 dagen en dêrby streamde der 780.000 m³ oalje de see yn.
Distribúsje
De distribúsje fan Deepwater Horizon waard fersoarge troch Summit Entertainment. De film waard foar it earst fertoand op 13 septimber 2016 op it Ynternasjonaal Filmfestival fan Toronto, dêr't er fan it publyk nei ôfrin in steande ovaasje ûntfong. Deepwater Horizon gie op 30 septimber 2016 yn premiêre yn 'e bioskopen yn 'e Feriene Steaten en Kanada.
Untfangst
Fan 'e filmkritisy krige Deepwater Horizon oer it algemien positive resinsjes. Sa skreau Todd McCarthy yn The Hollywood Reporter: "Robústens en selsrêdichheid binne yn 'e karakterisearrings folle mear yn tel as nuânse, en eltsenien leveret wat fan him frege wurdt. Ut it perspektyf fan technyk en fakkundichheid is de film frijwol naadleas, wat de ekstra foarkommendheid ear oandocht dy't ynset is om derfoar te soargjen dat de film der net 'special effecterich' útsjocht."
Mike Ryan fan Uproxx priizge de aktearprestaasjes fan 'e cast en it fermogen fan 'e film om it publyk lulk te meitsjen op BP: "Ik sil earlik wêze: ik fûn eins dat we gjin ferlet hiene fan in film oer dit ûnderwerp. Ik bin fan gedachten feroare. En ik hoopje, op syn alderminst, dat [we] hjirtroch op 'e nij lulk wurde, want de lju dy't dit ús planeet oandien hawwe, en geandewei ek noch alve minsken fermoarde hawwe, binne lang net swier genôch straft."
Yn 'e Britske krante The Guardian hie Benjamin Lee lof foar de rezjy fan Peter Berg, dy't er omskreau as "bewûnderensweardich [en] ûnkarakteristyk ynholden". Ek skreau er: "Berg bringt de aksje ôfgryslike goed yn byld en wit dêrby de panyk en de grouwélige gaos te fangen sûnder dat de film ea eksploitatyf oanfielt. [Deepwater Horizon] is spektakulêr goed makke, mar [de film] ferjit de deadlike slachtoffers net, wat bewissiget dat, nettsjinsteande de tinne karakterisearring, de impact fielber is."
Op 'e webside Rotten Tomatoes, dy't resinsjes sammelet, hat Deepwater Horizon in heech goedkarringspersintaazje fan 83%, basearre op 242 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: "[Dizze film] makket effektyf gebrûk fan 'e troch de minske feroarsake ramp dêr't er op basearre is om in ûngewoan earnstige, mar dochs passend oangripende, aksjeskriller ôf te leverjen." Op Metacritic, de wichtichste konkurrint fan Rotten Tomatoes, behellet Deepwater Horizon in goedkarringspersintaazje fan 68%, basearre op 52 resinsjes.
Opbringst
Deepwater Horizon brocht yn 'e bioskopen yn 'e Feriene Steaten en Kanada $61,4 miljoen op, en yn alle oare lannen en territoaria $60,4 miljoen. Wrâldwiid kaam de opbringst dêrmei út op $121,8 miljoen. Ofset tsjin it budget fan $110 oant 120 miljoen betsjut dat in winst fan mooglik mar $1,8 miljoen, dêr de marketingkosten noch ôf moatte. It is dêrom wis dat de film eins ferlies draaide yn 'e bioskopen. Neffens it tydskrift The Hollywood Reporter wie Deepwater Horizon de op trettjin nei grutste flop fan 2016. De film ûnderfûn yn 'e bioskopen benammen konkurrinsje fan 'e western The Magnificent Seven en in oare rampefilm, Sully.
Prizen
Deepwater Horizon waard yn 2017 nominearre foar twa Oscars, yn 'e kategoryen bêste lûdsmontaazje en bêste fisuele effekten. De film waard ek nominearre foar de BAFTA foar bêste lûd, de AACTA foar bêste special effects, de Annie Award foar bêste animaasje-effekten yn in live-actionproduksje en de People's Choice Award foar favorite dramafilm. Deepwater Horizon wûn de Teen Choice Award foar favorite nijynkommende akteur (foar Dylan O'Brien).
Periplus fan de Erytreyske See
De Periplus fan de Erytreyske See (Periplus Maris Erythraei) is in Grykske periplus (rûtebeskriuwing). It skrift jout oanwizingen foar sylskippen en beskriuwt de hannelsrûtes fan de Egyptysk-Romeinske havens sa as Berenys fia de kust fan de Reade See nei East-Afrika en Yndia. De tekst wurdt datearre tusken de 1e en de 3e iuw, mar mids 1e iuw wurdt as it meast wierskynlik beskôge. De auteur is net bekend, mar it ferslach is dúdlik fan ien dy’t goed bekend wie yn dy kontreien en it ferslach is suver unyk wat it ynsicht oanbelanget dat it jout oer wat der yn de Aldheid witten wie oer de lannen om de Yndyske Oseaan hinne.
It wurk bestiet út 66 haadstikken dy’t meast de lingte fan in paragraaf hawwe. Yn in protte gefallen is de beskriuwing fan plakken sekuer genôch om nei te gean hokker plakken bedoeld binne, oare beskriuwingen jouwe dêroer gjin útslútsel. Rhapta (Tanzania) wurdt bygelyks beskreaun as it fierst fuortlizzende merkplak oan de kust fan Azaniaanje, mar teminsten fiif lokaasjes foldogge oan de beskriuwing, útienrinnend fan Tanga oant de Rufijy-rivierdelta. De beskriuwing fan de kust fan Yndia neamt dúdlik de rivier de Ganges, mar dêrnei is it ferslach ûnfolslein en dizenich. Sa wurdt Sina beskreaun as de grutte ynlânske stêd Thina.
De Periplus beskriuwt in oantal hannelsprodukten yn termen dy’t nearne oars brûkt wurde yn teksten út de Aldheid, sadat nei de betsjutting allinne ret wurde kin. De Periplus beskriuwt ek hoe’t Hippalus de direkte rûte fan de Reade See nei súdlik Yndia fûn.
Clement van Maasdijk
thumb|Tinkteken op It Hearrenfean Clément Guillaume Jean van Maasdijk (Den Haach, 9 augustus 1885 - Schaarsbergen, 27 augustus 1910) wie in Nederlânske fleander en loftfeartpionier. Hy wie de earste Nederlanner dy't omkaam by in fleanûngelok.
Clément van Maasdijk begûn syn loftfeartkarriêre neidat hy de Frânske fleander Lefèbvre in demonstraasje dwaan seach boppe Den Haach. Yn it Frânske Pau learde hy fleanen yn in Wright Flyer, mar stapte rilke gau oer op in Blériot XI mei in Anzani-motor. Dizze fleach hy op 21 april 1910 oan smots. Hy kocht in Sommer twadekker mei Gnôme 50hk motor en krige op 22 juny fan datselde jier syn fleanbrevet fan de Frânske Aero Klub.
Fleandemonstraasjes
Fan 14 tot 18 augustus joech Clément in trijetal minder slagge demonstraasjes op it Hanenburg yn Den Haag. De sterke wyn hold him, nei eigen sizzen, oan de grûn.
Fan 28 oant en mei 31 augustus 1910 wie der in fleanwike organisearre yn Arnhim wêr't Clément ek in demonstraasje jaan soe. Clément joech de jûn dêrfoar in koarte demonstraasje foar syn ferloofde Jeanne Ladenius, it organisaasjekomitee en inkele monteurs. By it fjirde rûntsje gie it mis; hy stoarte mei syn Sommer del op de Warnsbornske heide en waard pletten troch de motor. Clément waard ûnder grutte belangstelling begroeven op begraafplak Moscowa yn Arnhim.
Ferdinand Bordewijk
thumb|thumbtime=1:38|Bordewijk (1954, [[P.C. Hooft-priis) ]] Ferdinand Bordewijk (Amsterdam, 10 oktober 1884 – De Haach, 28 april 1965) wie in Nederlânsk abbekaat en skriuwer dy't ta de streaming fan de nije saaklikens en it magysk realisme rekkene wurdt.
Libben
Hy studearre rjochten oan 'e Universiteit Leien. Nei syn stúdzje gong er oant wurk yn Rotterdam op in abbekatekantoar. Yn 1916 debutearre er mei de dichtbondel Paddestoelen ûnder pseudonym fan Ton Ven, dat er letter noch in stikmannich kearen brûkt hat.
thumb|Blokken (1931) thumb|Bint (1934) Hy krige mear erkenning mei trije koarte romans Blokken (1931), Knorrende beesten (1933) en Bint (1934) en twa langere romans, Rood paleis (1936) en Karakter (1938). Blokken is in roman oer in dystopy (anty-utopy) en ferskynde ien jier earder as Brave New World fan Aldous Huxley, dat er "in enoarme fodde" neamde.
Bordewijk boaske op 1 augustus 1914 mei de Nederlânske komponiste Johanna Roepman (1892 - 1971). Hy hat ûnder oare it libretto fan har opera Rotonde út 1941 skreaun.
Bordewijk wie aktyf yn it keunstnersferset. Syn hûs waard oan 'e ein fan de oarloch ferwoaste troch it bombardemint op it Bezuidenhout. Dêrby gie syn mânske bibleteek ferlern.
Yn de jierren sechtich hawwe in protte nije strjitten yn Den Haach de namme Bordewijk krigen, wêr't de Dreven en de Steden ûnder binne.
Hjoed-de-dei
Bordewijks hiel eigen tematyk en styl makken dat er net in soad neifolge waard. Syn wurk wurdt noch in betreklik protte lêzen. Dat docht bliken út de goed tritich werprintingen yn de perioade 2000-2015 en út fertalingen yn it Italiaansk, Ingelsk, Dútsk, Turksk en Slowaaksk. Yn 2014 waard it Bordewijkgenoatskip oprjocht, dat aktiviteiten om de fyftichste stjerdei fan Bordewijk hinne yn 2015 organisearre.
Nammen
De nammen dy't er brûkt yn syn romans falle tige op. Yn Bint komt it folgjende riichje foar: Peert – Kiekertak – Bolmikolke – Klotterbooke – Taas Daamde – Whimpysinger – De Moraatz – Van der Karbargenbok – Surdie Finnis - Schattenkeinder. Inkelde nammen út Karakter: Dreverhaven – Katadreuffe – Stroomkoning – Te George – Rentenstein – De Gankelaar. Yn Blokken dizze  nammen: Glüschaint - De Marcas - Tannenhof - Tekalopte - Ypsilinti. Al dizze nammen hat er gewoan út it tillefoanboek helle.
Bûn fan Kristen-Sosjalisten
It Bûn fan Kristen-Sosjalisten (BCS) wie in Nederlânske politike partij mei kristlik-marxistyske begjinsels, oprjochte yn 1907. De BCS wiisde it kapitalisme ôf, wie tsjinstander fan partikulier besit en oanfurdige it prinsipe fan de klassestriid. Sûnt 1914 wie Willy Kruyt foarsitter fan de partij.
Begjinsels
De partij stribbe, ûnder oaren, nei sosjale sekerheid, likense rjochten foar froulju, fergees ûnderwiis, opheffing fan aksynzen, tsjin berne-arbeid ûnder de 14 jier, stipe fan koöperaasjes en de ynfiering fan in minimumlean. Op bestjoerlik flak woenen de kristen-sosjalisten de Earste Keamer fan de Steaten-Generaal ôfskaffe en de republyk ynfiere. Teffens wienen hja foar in gruttere autonomy fan provinsjes en gemeenten. De klassestriid waard akseptearre foar safier't it de rjochtsposysje fan de arbeider befoardere. It pasifisme fan de partij kaam ta útering yn de eask fan folsleine ûntwapening en de erkenning fan it rjocht op tsjinstwegering; Nederlânsk-Ynje soe ûnôfhinklik wurde moatte.
Foaroanmannen
De bekendste foarmannen fan de BCS wienen Willy Kruyt en Bart de Ligt. De earste, in predikant en sjoernalist, wie Twadde Keamerlid. De twadde wie ek predikant (yn Gennep) en in bekend foarfjochter fan tsjinstwegering. Yn 1919 gie it BCS-Keamerlid Kruyt oer nei de kommunistyske fraksje, sadat de BCS har fertsjintwurdiging yn it parlemint kwyt rekke.
In oar bekend lid fan de partij wie feministe en anti-militariste Clara Wichmann
Elektoraat
De BCS helle yn 1918 sa'n 84.000 stimmen (0,6%). Omdat yn 1918 it distriktestelsel ôfskaft wie, koe de patij no rekkenje op ien sit yn de Twadde Keamer. yn 1919 stapte it ienige keamerlid fan de BCS oer nei de Kommunistyske Partij (Sjoch boppe). IN oar part fan it Bûn gie oer nei de SDAP, en in tredde groep gie fierder as Kristlike Folkspartij dy't op har beurd wer opgie yn de CDU yn 1926.
Komeet
Kometen besteane út in kearn (1-50 kilometer) mei dêromhinne in gaswolk (koma) fan 100.000-1.000.000 kilometer grut en ien of mear lange sturten (oant mear as 150 miljoen kilometer lang). De omrintiid om de stjer kin in jier oant tûzenen jierren bedrage.
Uterlik en gearstalling
As in komeet it sinnestelsel binnenfleant, waarmet se op en begjint it iis dêr't se út bestiet te sublimearjen.
Plasmasturt
De oerbleaune, laden molekúlfragminten wurde dêrnei opfage troch de sinnewyn, dy't se meisleept yn de foarm fan in rjochte sturt. It giet benammen om H2O+, OH+, CO+, CO2+, CH+ en N2+. Dizze plasmasturt of ioanesturt is faak blau op foto's. De breedte leit tusken de 100.000 en 1 miljoen kilometer, wylst de lingte yn sichtber ljocht meastal miljoenen kilometers lang binne, soms mear as 1 AU. Plasmasturten wize altiten fan de sinne ôf en meitsje in hoeke fan in pear graden mei de rjochting nei de sinne: se rinne efter op de beweging fan de komeet. Plasmasturten hjitte type I sturten. Deze sturten fertoane in detaillearre, feroarlike struktuer, karakteristyk foar magnetisearre plasma's lykas yn de sinnekorona.
Men sjocht Soms komt in plasmasturt los fan de komeet, grif troch wikselwurking mei de sinnewyn.
Stofsturt
Kometen hawwe faak noch in twadde sturt, de stofsturt. Dizze sturt bestiet út stofdieltsjes, dy't de romte ynjage wurde ûnder it geweld fan it gas dat fan de komeetkearn ferdampt. Dizze dieltsjes binne - oars as de gassen yn de ioanesturt - swier genôch om neffens de wetten fan Kepler in bûge baan te folgjen. De stofdieltsjes yn dizze sturt wjerkeatse sinneljocht, wêrtroch't de sturt wyt opljochtet. Stofsturten hjitte type II (of III) sturten en kinne 10 miljoen kilometer lang wêze. Binnen de stofsturt sjocht men bytiden
Marron C. Fort
thumb|250px| Dr. Marron Curtis Fort Marron C. Fort (folút: Marron Curtis Fort; 24 oktober 1938, Boston, Nij Hampshire – Lier, 18 desimber 2019) wie in Amerikaansk-Dútske taalwittenskipper fan it Sealtersk en it Eastfrysk (Nederdútsk). Fort is hikke en tein yn Bosten, Nij Hampshire. Hy wie yn it besit fan it Dútske Steatsboargerskip en wenne oant syn ferstjerren yn Leer yn Eastfryslân. Fort is sûnt 4 desimber 2004 eareboarger fan de gemeente Sealterlân.
Akademyske libbensrin
Fort studearre yn 1957 ôf oan de Princeton Universeit yn de fakken Dútsk, Ingelsk, Nederlânsk, Skandinavyske talen en Wiskunde. Yn 1961 stapte er oer nei de Universiteit fan Pennsylvania yn Philadelphia. Yn it ramt fan in útwikselingsprogramma kaam er yn 1963 oan de Albert-Ludwigs-Universiteit yn Breisgau. Yn 1965 promovearre hy mei in proefskrift oer it Nederdútske plakje Vechta by prof. Alfred Senn oan de Universiteit fan Pennsylvania ta Dokter yn de Filosofy.
Fan 1969 oant 1985 hat Marron Fort professor Dútsk oan de Universiteit fan Nij-Hampshire west. Yn dy tiid, yn 1976/1977 en 1982/1983, joech er ek gastkolleezjes oan de Universiteit fan Aldenboarch. Ek begûn er om dy tiid hinne mei syn stúdzjes oer it Sealtersk en it Nederdútsk. Fan 1983 oant 2003 wurke er by de universiteit fan Aldenboarch as master fan it Sealtersk en it Nederdútsk. It Näie Tästamänt un do Psoolme (nije Testamint en de Psalmen) waarden yn it jier 2003 troch Marron Curtis Fort nei it Sealterfrysk oerset.
Noard Sentinel Eilân
thumb|right|200px|In kaart fan de Andaman Eilannen. It eilantsje yn it read is it Noard Sentinel Eilân.
It eilân leit mids gefaarlike kliffen. It eilân is begroeid mei tropyske fegetaasje en is reedlik plat. It heechste punt fan it eilân leit likernôch 48 meter boppe de seespegel. Noard Sentinel Eilân hat in oerflak fan likernôch 72 kante kilometer.
Befolking
It eilân wurdt bewenne troch in ynhiemske stam, de Sentinelezen. It tal ynwenners fan it eilân wurdt rûsd tusken de 50 en 400 minsken. De Yndyske populaasjetelling, dy't fan in ôfstân plak fûn, fan 2001 levere 18 froulju en 21 manlju op. DNA ûndersyk mei oare stammen fan Andaman eilannen wize oan dat de Sentinelske beskaving ien fan de âldste beskavings op de wrâld wêze moatte. Skattings rinne ta 70.000 jier werom yn de tiid.
De bewenners fan it eilân slaan elts kontakt mei de bûtenwrâld ôf, se hearre ta ien fan de lêste folken op de wrâld dy’t nea yn kontakt west binne mei de hjoeddeiske beskaving. It lokale bestjoer dy't oer it eilân giet hat bekend makke gjin yntinsjes te ha om har te bemoeien mei de Sentinelske libbensstyl en omkriten.
thumb|left|250px|In foto fan de NASA fan Noard Sentinel Eilân út 2003.
Kontakt
It eilân wurdt foar it earst neamd troch in Ingelske warnimmer, John Ritchi. Hy skriuwt yn 1771 dat der op Noard Sentinel Eilân befolking wêze moat. Hy makket dit op út talrike ljochten dy’t oan de kust te sjen binne. Mear as in iuw letter, yn 1880, besiket M.V. Portsman om it eilân te betreden. Hy is de earste minske út Jeropa dy’t op it eilân komt. Hy nimt inkele Sentinelesen mei, dy’t snel siik wurde en stjerre. Se ha gjin lichaamlike ôfwar tsjin de westerske sykten. Healwei de santiger jierren fan de 19e iuw, yn 1974, wol de Eastenriker Heinrich Harrer yn kontakt komme mei de befolking fan it eilân. Dit slagget net. Hy wurdt mei pylk en bôge fan it eilân ferdreaun. Sûnt inkele jierren is it ferbean om it eilân te betreden. De Yndyske marine en plysje hâldt hjirop kontrôle.
Zollernalbkreis
Zollernalbkreis is in bestjoerlik distrikt yn de Dútske dielsteat Baden-Wuertemberch en hat 187.698 ynwenners. It waard oprjochte yn 1973.
Dagobah
Dagobah is in fiktive planeet út 'e Star Wars-franchise, dy't bekend waard út 'e film Star Wars: Episode V – The Empire Strikes Back (1980). It is it ballingsoard fan 'e Jedi-master Yoda en it plak dêr't Luke Skywalker syn training as Jedi trochrint.
Astronomyske beskriuwing
Dagobah is in himellichem mei in diameter fan 14.410 km en in orbitale omrin om syn stjer fan 341 dagen. Dagobah heart ta it planetestelsel mei deselde namme yn 'e subsektor Dagobah fan 'e sektor Sluis yn 'e Bûtenrâne fan it Stjerrestelsel fan Star Wars. De ôfstân tusken Dagobah en de Galaktyske haadstêd op Coruscant bedraacht 50.250 ljochtjier.
Klimaat
It klimaat op Dagobah bestiet út twa jiertiden: in drûch seizoen, wêryn't de heger leine gebieten sa hjit wurde dat de measte libbensfoarmen der net mear oerlibje kinne, en in reintiid, wannear't der op deistige basis fûleindich swierwaar is mei wjerljocht en tonger, tichte mist en langere perioaden fan stjalprein.
Floara en fauna
Alle wêzens dy't lânseigen binne op Dagobah lykje folslein ûnyntelligint te wêzen. Yn it ferline hat de planeet wol in yntelliginte soarte bûtenierdske wêzens fuortbrocht, de Tash, mar dy besteane net mear. It is ûndúdlik wat der mei harren bard is; mooglik binne se útrûge troch de Sith, want mei't Dagobah sterk yn de Krêft is, wie de planeet foarhinne yn 'e hannen fan dy boasaardige sekte. Fanwegen de ynfloed fan 'e Sith hinget de planeet oer ta de tsjustere kant fan 'e Krêft.
Eyssema State (De Westereen)
De Eyssema State wie in state yn De Westereen, gemeente Dantumadiel.
Dagobah
Werjefte yn film en op 'e tillefyzje
Yn Star Wars: Episode V – The Empire Strikes Back (1980) reizget haadpersoan Luke Skywalker op oanwizing fan 'e geast fan syn eardere master Obi-Wan Kenobi nei Dagobah ta. Dêr komt er yn 'e kunde mei de Jedi-master Yoda, dy't dêr yn ballingskip ûnderdûkt libbet om't de tsjustere oanwêzigens fan 'e planeet yn 'e Krêft syn eigen oanwêzigens foar de Sith en it Galaktysk Keizerryk maskearret. Fan Yoda ûntfangt Luke syn training as Jedi. Yn Star Wars: Episode VI – Return of the Jedi (1983) keart Luke werom nei Dagobah, dêr't er Yoda op syn stjerbêd oantreft.
Yn Star Wars: Episode III – Revenge of the Sith (2005) soe oarspronklik in sêne opnommen wurde wêryn't de oankomst fan Yoda op Dagobah toand wurdt, mar dy waard by de filmmontaazje fuortknipt om't Star Wars-betinker George Lucas fûn dat de film net tefolle einsênes hawwe moast. Under de titel Exile to Dagobah is de sêne lykwols al opnommen as bonusmateriaal op 'e dvd fan 'e film. Yn 'e tekenfilmsearje Star Wars: The Clone Wars komt Dagobah foar yn in ôflevering út it sechsde sezoen, wêryn't Yoda foar it earst nei de planeet reizget as ûnderdiel fan syn eigen training.
Russysk-Oekraynske Oarloch
De Russysk-Oekraynske Oarloch is in oanhâldend ynternasjonaal wapene konflikt tusken Ruslân en de Oekraïne dat begûn yn febrewaris 2014. Ruslân anneksearre de Krim nei de Maidan-revolúsje en begûn pro-Russyske seperatistyske groepen te stypjen yn 'e Donbas. Ruslân lansearre in folsleine ynfaazje fan de Oekraïne yn febrewaris 2022. Sûnt it begjin fan it konflikt oant de ynvaazje yn 2022 omfette it konflikt ek marine-ynsidintenten, cyberoarlochsfiering en ferhege politike spanningen.
Zwickau (Landkreis)
Landkreis Zwickau is in bestjoerlik distrikt yn de Dútske dielsteat Saksen en hat 338.272 ynwenners. It distrikt waard oprjochte yn 2008.
Evangeelje fan Mattéus
It Evangeelje fan Mattéus, yn it oarspronklike Gryksk: τὸ Εὐαγγέλιον κατὰ Ματθαῖον, to Euangelion kata Matthaion (mar meastentiids koartwei Mattéus neamd), is in evangeelje dat erkend wurdt as ien fan 'e fjouwer kanonike evangeeljes. It is it earste boek fan it Nije Testamint fan 'e kristlike Bibel en foarmet yn 'e mande mei de evangeeljes fan Markus en Lukas ien fan 'e trije synoptyske evangeeljes. It fertelt fan it libben en ûnderrjocht, de dea en de weropstanning út 'e dea fan 'e joadske learmaster Jezus fan Nazaret, dy't troch de kristenen beskôge wurdt as de messias en de Soan fan God. De earste Fryske oersetting fan it Evangeelje fan Mattéus ferskynde yn 1858 fan 'e hân fan Joast Hiddes Halbertsma.
Hartman Hoekstra
Hartman Hoekstra (Aldeboarn, 14 oktober 1926 – Aldehaske, 7 septimber 2007) wie in Nederlânsk politikus fan de VVD.
Evangeelje fan Mattéus
Oarsprong
Men is fan tinken dat it Evangeelje fan Mattéus syn oarsprong hie yn 'e joadsk-kristlike mienskip yn it Romeinske Syrje, oan 'e ein fan 'e earste iuw. It meastepart fan 'e moderne bibelwittenskip en de historiografy datearret it sa tusken 70-80 n.Kr., al wolle guon hawwe dat it noch earder skreaun wie, tusken 50 en 60 n.Kr.
Hartman Hoekstra
Hy folge de hbs en helle dêrnei syn ûnderwizersakte. Hy waard skoalhaad yn Ooltgensplaat op Goeree-Oerflakkee dêr't er de wettersneedramp fan 1953 meimakke. Dêrnei waard er yn Bussum direkteur fan in skoallemienskip. Mids 1964 gie er werom nei Fryslân, om't er, doe noch partijleas, beneamd waard ta boargemaster fan Menameradiel. Yn oktober 1972 folge syn beneaming as boargemaster fan Heiloo en fan desimber 1978 ôf oan wie Hoekstra de boargemaster fan Zoetermeer. Yn maaie 1988 gie er mei betiid pinsjoen en festige er him wer yn Fryslân.
Evangeelje fan Mattéus
Oarsprong
Yn 'e tekst sels wurdt de skriuwer net neamd. De tradysje dy't wol dat it de apostel Mattéus wie, in ferfijd tollener (belestingynder) foar de Romeinske besetter dy't in dissipel fan Jezus waard, is begûn mei de kristlike biskop Papias fan Hiëropolis (±100-140). Dyselde skreau, yn in passaazje mei in stikmannich útspraken dy't foar mearderlei útlis fetber binne: "Mattéus sammele de wurden [logia: oerleverings fan of oer Jezus] yn 'e Hebriuwske taal [Hebraïdi dialektōi; miskien ek wol "Hebriuwske styl"] en in elk ynterpretearre [hērmēneusen; of "fertaalde"] harren nei bêste kinnen." Dit liket te betsjutten dat it Evangeelje fan Mattéus yn it Hebriuwsk skreaun waard en dêrnei oerset nei it Gryksk, mar taalkundich ûndersyk fan 'e Grykske tekst fan Mattéus slút dat frijwol út. Hoe dan ek, op grûn fan dit twifelige sitaat waard it evangeelje neitiid oan Mattéus taskreaun en om 'e ein fan 'e twadde iuw hinne wie dy oertsjûging sa algemien wurden dat nimmen him noch yn 'e kiif stelde, en yn dy tiid ûntstie ek de titel "it Evangeelje fan Mattéus".
Hartman Hoekstra
Hoekstra stoar yn Aldehaske yn de âldens fan 80 jier.
Evangeelje fan Mattéus
Oarsprong
Hjoed de dei wurdt lykwols frij algemien oannommen dat net de apostel Mattéus, mar in anonym skriuwer de wiere auteur fan it evangeelje wie. In wichtich argumint is dêrby dat Mattéus oantoanber fierhinne basearre is op it Evangeelje fan Markus, en it liket net botte wierskynlik dat immen dy't sels tsjûge fan 'e oangeande foarfallen wie, him sasear op in oar ferlitte soe. Men beskôget de anonime skriuwer as in heechoplate joad, dy't in yngeande kennis hie fan 'e details fan 'e joadske wet en oerskrank op 'e grins stie tusken tradisjonele joadske noarmen en wearden en harren nije, kristlike wjergaders. Yn syn fermidden stie de apostel Mattéus nei alle gedachten yn heech oansjen, mei't men leaut dat dyselde ek tige talein wie op 'e Torah en sels wol sjoen wurdt as in fariseeër of skriftlearde dy't ien fan Jezus syn folgelingen waard.
Oerienkomsten mei de oare evangeeljes
Teologen beskôgje it Evangeelje fan Mattéus net as in eachtsjûgeferslach fan it dwaan en litten fan Jezus, mar as in lettere optekening dêrfan op grûn fan trije ûnderskate boarnen (de saneamde trijeboarneteory, dy't hjoed de dei troch de measte saakkundigen oanhongen wurdt). Yn it foarste plak spile dêrby it Evangeelje fan Markus in wichtige rol, dat foar 94% suver wurd foar wurd yn Mattéus oernommen is en dêrmei 55% fan Mattéus foarmet. Oard is der de hypotetyske samling (of samlings) fan siswizen en útspraken fan Jezus dy't Q neamd wurdt (nei it Dútske wurd foar "boarne", Quelle). De ynhâld fan boarne Q foarmet 25% fan Matteús. Materiaal út Markus en Q waard ek foar in grut part brûkt om it Evangeelje fan Lukas gear te stallen; sadwaande lykje Markus, Mattéus en Lukas tige opinoar en wurde se de synoptyske evangeeljes neamd (yn tsjinstelling ta it Evangeelje fan Jehannes, dat gâns ôfwykt). Ta ein beslút is der dan noch materiaal dat inkeld yn Mattéus foarkomt; dat foarmet sa'n 20% fan it evangeelje. Omset yn fersen is de sitewaasje sa: Mattéus bestiet út 1071 fersen; dêrfan komme der 387 ek foar yn sawol Markus as Lukas; 184 komme inkeld ek foar yn Lukas; 130 komme inkeld ek foar yn Markus; en 387 fersen binne unyk. left|thumb|250px|De [[apostel Mattéus wurdt troch in ingel ynspirearre ta it skriuwen fan syn evangeelje. (In skilderij fan Rembrandt.)]]
Boadskip
De útdrukkingsfoarm en de ynhâld wize derop dat it Evangeelje fan Mattéus skreaun waard foar de joadske kristenen yn Palestina, mei as doel om oan te toanen dat Jezus yndie de foarseine ferlosser wie, dejinge is dêr't Mozes en de profeten oer sprieken, en dat yn him de âlde ûnthjitten ferfolle waarden. Mattéus stiet dan ek bol fan 'e oanhellings en ferwizings nei profesijen út it Alde Testamint wêryn't de ûnthjittene Kristus foarsein en foarôfbylde waard. Om persiis te wêzen binne der 65 âldtestamintyske ferwizings, wêrûnder 43 sitaten, folle mear as yn hokker fan 'e oare evangeeljes ek.
Der binne kritisy dy't guon passaazjes yn it boek antysemitysk fine en miene dat dy de wize foarme hat wêrop't in protte kristenen yn it ferline, benammen yn de Midsiuwen, de joaden seagen (en noch wol sjogge). It meastepart fan dy passaazjes besteane út sitaten fan Jezus as dy de leden of lieders fan 'e beide grutte joadske religieuze rjochtings út dy tiid (de farizeeërs en de sadduseeërs), mar fral de farizeeërs, it leksum lêst en harren beskuldiget fan skynhilligens en in misbegryp fan 'e joadske leare.
Fryske oersetting
It hiele Frysktalige Nije Testamint kaam út yn 1933, yn in fertaling fan dû. Geart Aeilco Wumkes en Eeltsje Boates Folkertsma, deselden dy't yn 1943 ferantwurdlik wiene foar de earste folsleine bibeloersetting, wat in útjefte wie fan it Nederlands Bijbelgenootschap yn opdracht fan it Kristlik Frysk Selskip. Om't sawol teologen as taalkundigen beswieren tsjin 'e fertaling Wumkes-Folkertsma hiene, waard fan 1966 ôf wurke oan in nije bibeloersetting, dy't yn 1978 útkaam as de Nije Fryske Bibeloersetting, mei stipe fan 'e provinsje Fryslân, it Nederlands Bijbelgenootschap te Haarlim en de Katholieke Bijbelstichting te Bokstel. Dat is de fertaling dy't noch altiten yn gebrûk is, yn 'e foarm fan 'e trêde, ferbettere druk fan 1995. De oersetting fan it Evangeelje fan Mattéus waard dêrby dien troch pater dr. S. Galama ofm, ûnderstipe troch frisikus M.J. de Haan. Lykwols kaam der yn 1994 in nije evangeeljefertaling út fan Wybren Jan Buma e.o., ûnder de titel De Fjouwer Evangeeljes, op 'e nij ferfryske.
Europaleanetsjerke
De Europaleantsjerke oan de Europaleane wie de namme fan in protestantske tsjerke op It Hearrenfean.
Skiednis
De tsjerke waard yn 1967 foar de grifformearde gemeente boud neffens in ûntwerp fan Jo Vegter. It gebou wie in tsjerkeseal (hast fjouwerkant) mei in lessenersdak, dêr't de súdgevel de heechste side by wie. De likernôch 25 meter hege betonnen toer dêr't de klok yn hinget stie oan de eastlike gevel.
De tsjerke hearde ta de Protestantske Wykgemeente It Hearrenfean. Dêrby hearden ek de Krústsjerke en Tsjerke oan de Fok, dy't de gemeente yn de ferkeap dien hat.
Yn 2010 naam de tsjerkeried it beslút om de Europatsjerke foar it measte ôf te brekken om sa plak te meitsjen foar in nij tsjerklik sintrum Trinitas. Oan de súdlike kant waard in folslein nije tsjerke boud. De betonnen toer bleau dêrby bewarre.
Oan de Europaleane leit ek in stripe mei beplanting, in eksperimint fan Louis le Roy.
Wrakseljen op de Olympyske Simmerspullen 1996
200px|thumb|right|It Olympysk wraksel stadion fan Atlanta 1996
De Olympyske Simmerspullen 1996, ek wol de XXVIe Olympiade neamd, waarden yn 1996 hâlden yn de Amerikaanske stêd Atlanta. It wrakseljen waard hâlden yn it Georgia World Congress Center.
Nau fan Calais
thumb|300px|Yn it Ingelsk wurdt it Nau fan Calais, de Strjitte fan Dover neamd. It Nau fan Calais of Strjitte fan Dover is in wetter tusken Grut-Brittanje en Frankryk.
De nammen ferwize nei it plak Calais yn Frankryk en Dover yn Ingelân. It Nau fan Calais ferbynt It Kanaal en de Atlantyske Oseaan yn it westen mei de Noardsee yn it noarden. De trochsneed breedte is 65 km.; tusken Dover en Calais is de breedte mar 33 kilometer. Dit feit makket it wetter in gaadlik plak foar feartsjinsten tusken Frankryk, Belgje en Ingelân. De Kanaaltunnel ûnder it Nau fan Calais ferbynt Grut-Brittanje mei Frankryk.
List fan planetoïden 27901-28000
Dit is in list fan planetoïden 27901-28000.
Basketbal op de Olympyske Simmerspullen 1948
De Olympyske Simmerspullen 1948, ek wol de XIVe Olympiade neamd waarden yn 1948 yn Londen, Grut-Brittanje hâlden. It basketbal waard hâlden yn it Harringay Arena.
Harringay Arena
De Harringay Arena waard boud yn 1936 as in iishockeystadion. en hie plak foar 10.000 taskôgers. De Harringay Arena waard yn 1958 slúten en dernei brûkt as opslach foar iten, de Harringay Arena is yn 1978 ôfrbútsen.
Kanaaltunnel
thumb|250px|Rûte De Kanaaltunnel (ek wol Eurotunnel) is in tunnel ûnder it Nau fan Calais en ferbynt Frankryk mei Grut-Brittanje. De tunnel is 55,19 kilometer lang en bestiet út trije buizen dy't meiïnoar ferbûn binne. Twa buizen binne foar it treinferkear, ien foar elke rjochting, de tredde buis is in servicebuis. De tunnel waard tusken 1987 en 1994 boud.
Skiednis
Plannen foar de tunnel wienen der al earder. Yn 1751 stelde de Frânsman Nicolas Desmaret út, om in ferbining tusken Ingelân en Frankryk te meitsjen. Yn 1802 waard it earste ûntwerp foar de tunnel presintearre. Yn dat ûntwerp soenen koetsen, lutsen troch hynders, ride moatte. Omdat it technysk net helber wie, en kriich tusken Ingelân en Frankryk útbriek, waard it plan net trochset. Dêrnei folgen oare plannen, lykas in stielkonstruksje op de seeboaiem.
Yn 1984 kamen fiif konkrete útstellen foar in tunnel út Grut-Brittanje. Der kamen ferskate útstellen op it aljemint, net inkeld mei tunnels, mar ek dammen en hingbrêgen. Yn 1985 koenen ideeën ynstjoerd wurde foar de tunnel. It Britsk-Frânske bedriuw 'The Channel Tunnel Group Ltd/France-Manche SA' krige de opdracht. Yn 1987 begûn de boaring fan de tunnel yn Grut-Brittanje. Yn 1988 begûn it boaren oan de Frânske kant.
List fan bylden yn Weststellingwerf
Dit is in (ûnfolsleine) gronologyske list fan bylden yn Weststellingwerf. Under in byld wurdt hjir ferstien elk trijediminsjonaal fisueel keunstwurk yn de iepenbiere romte fan de gemeente Weststellingwerf, wêrby't byld brûkt wurdt as sammelbegryp foar skulptueren, stânbylden, ynstallaasjes en oare byldhouwurken.
Fan Goslinga
thumb|[[Sicco fan Goslinga]] Fan Goslinga is de namme fan in aadlik laach, dat yn de 17e iuw en 18e iuw in foarname rol spile yn Fryslân.
Bekende telgen
thumb|left|Sickemastate, [[Hjerbeam, 1722]]
Hiëronymus van Alphen
thumb|Hiëronymus van Alphen Hiëronymus van Alphen (Gouda, 8 augustus 1746 — Den Haach, 2 april 1803) is bekend as dichter, en dan fral troch syn gedichten foar bern. Hy wie de soan fan Johan van Alphen, riedslid yn de froedskip en skepen fan Gouda, en Wilhelmina Lucia van Alphen. Hy wie in pakesizzer fan de Utertse heechlearaar Hiëronymus van Alphen. De Hieronymus van Alphen Priis is nei him ferneamd. Yn totaal hat Van Alphen mar 66 gedichten foar bern skreaun. Van Alphen skreaun trije dichtbondels foar syn bern (’Ziedaar, lieve wigtjes! Een bundel gedigtjes’). Hy joech se yn 't earstoan anonym út. Se waarden ek yn Dútslân, Frankryk, Ingelân en Nederlânsk-Ynje útjûn. Guon binne yn it Frysk oerset. Likernôch skreaun er it meast fromme poëzy foar folwoeksenen en keunstteoretyske en religieuze beskôgings. Hy wie fan betinken dat bern boartsjendewei leare moatte koenen. ’Mijn speelen is leeren, mijn leeren is speelen, En waarom zou mij dan het leeren verveelen?’ dichte er. Alden binne fermoedsoenjend foar harren bern oer, at jo mar earlik en oprjocht binne: ''‘Kom Keesje lief! hou op met krijten, Zei moeder toen: 'k Wil u dien misslag niet verwijten, Hij kreeg een zoen.’''
Syn bernegedichten wiene ienfâldich opset en hiene strakke rymskemas, dat se wiene maklik út de holle te learen. Boppedat wie it faak it bern sels dat sei wat syn stribjen wie en wêr't er in ôfgriis fan hie:
Syn bekendste gedicht is De Pruimeboom (1779).
Arnold Heertje
200px|rjochts|thumb|Arnold Heertje (2008)
Arnold Heertje (Breda, 19 febrewaris 1934 – Amsterdam, 4 april 2020) wie in Nederlânsk ekonoom, heechlearaar, publisist en kollumnist. Hy waard ûnder oaren bekend fan syn ferset tsjin de Betuweline (Betuwerûte).
Jeugd
Heertje groeide foar it grytste part op yn Arnhim. Hy hat in Joadske eftergrûn, yn de Twadde Wrâldkriich dûkte de hiele húshâlding ûnder op 17 novimber 1942. De achtjierrige Arnold bedarre by grifformearde húshâldings yn de Haarlimmermar. Dêr rekke er ûnder de yndruk fan it leauwe en wie er yn 't earstoan fêst fan doel om predikant te wurden, mar hy moast fan syn âlden oant 18 jier wachtsje en dan earst kieze foar in tsjerke. Heertje en syn âlden oerlibben de oarloch troch it ûnderdûken. Yn de ûnderdûktiid kaam er ek yn oanrekking mei earmoede. Hy sei dêroer: "Ik was onder de indruk van het feit dat alle onderduikadressen uit gezinnen bestonden die buitengewoon arm waren. Toen kwam bij mij de vraag op waar die armoede eigenlijk vandaan kwam." In helppredikant miende dat ekonomy dêr de oarsaak fan wie. Doe wist Heertje dat er letter ekonomy studearje woe.
Stúdzje
Fan 1951 oant 1956 studearre Heertje ekonomy oan de Universiteit fan Amsterdam (UvA). Hy studearre cum laude ôf. Ek oan de UvA promovearre er yn 1960 op syn proefskrift oer de priisteory fan het oligopoly. Fan 1958 ôf joech er al les oan it Joadske Maimonides Lyseum; dêr soe er bliuwe oant 1968. Teffens joech er yn 1963 en 1964 les oan it Baarnsk Lyseum.
Learaar
Yn 1962 waard Heertje bekend troch syn boek De kern van de economie. Hûnderttûzenen binne derfan ferkocht en noch hieltyd ferskine er nije printingen fan.
Arnold Heertje wie troud, hie trije soannen, Eric (1960), de kabaretier Raoul (1963) en Patrick (1965-1991), en trije bernsbern.
Maatskiplike belutsenens
Heertje hat, útsein in koart útstapke nei DS'70 yn de jierren santich, altyd lid west fang de Partij fan de Arbeid (PvdA). Hy wie wol in kritysk lid. Hy sei ûngewosken wêr't it op stie at it om it partijbestjoer gie. Hy sei dêroer: "Het imago van ruziemaker is onderdeel van mijn biografie. Ik kom in opstand als ik mij onrechtvaardig bejegend voel." Neffens him wiene bestjoerders faak net berekkene op harren wurk, dy kwalifikaasje joech er ûnder oaren oan Tineke Netelenbos en Annemarie Jorritsma. Hy wie in ferklearre tsjinstanner fan de oanlis fan de Betuweline (Betuwerûte). Mei seis oare professers hie er noed oer de manipulitative oanpak fan it ministearje fan Ferkear en Wettersteat. Hja wiene net oertsjûge dat it ekonomysk wat opsmite soe en wiene fan betinken dat it allinne jild kostje soe.
In de jierren 1970 focht Heertje fergees foar it behâld fan it Amsterdams Volkstoneel, dêr't er bestjoersfoarsitter fan wie.
Healwei de jierren njoggentich rjochte er mei Jo van der Hal de Stichting Behoud Weesper Synagoge op dy't troch ynbring fan de donateurs, de sûnt 1942 net mear brûkte synagoge yn Weesp fan de gemeente keapje koe. Heertje bleau warber yn de Stichting Vrienden van de Weesper Synagoge dy't it gebou op 'e noed hat.
Doe't de feriening Beter Onderwijs Nederland oprjochte waard, gie Heertje by it Kommitee fan Oanbefelling. Doel fan de feriening is 'it sa goed at kin ta bloei komme litte fan de potinsjes fan learlingen en studinten troch in dreech fakynhâldlike en algemiene foarming.'.
Bibleteek
Heertje hie in mânske wittenskiplike bibleteek fan sa'n tolvetûzen boeken; hy sammele ek antikwaryske boeken oer ekonomy, wilens hie er dêr sa'n trijetûzen fan dêr't ek de earste printinge fan Das Kapital fan Karl Marx en An Essay on the Principles of Population fan Thomas Malthus (1798) by binne.
Albert Richter
Albert Richter (Keulen, 14 oktober 1912 - Lörrach, 2 jannewaris 1940) wie in Dútsk hurdfytser. Hy waard yn 1932 wrâldkampioen sprint by de amateurs en stie yn de perioade 1933-1939 alle jierren op it poadium by it wrâldkampioenskip sprint foar professionals. Koart nei de jierwiksel fan 1940 waard er nei alle gedachten fermoarde troch de Gestapo.
Jeugd en betide karriêre
Richter groeide op yn Keulen. Om't syn heit tsjin de hurdfyts aspiraasjes fan syn soan wie, naam er fan syn sechstjinde ôf yn it geheim diel oan wedstriden op de baan en op de dyk. Troch in stikkene skouderbonke kaam dat út, mar Richter sette troch en hearde om syn njoggentjinde hinne ta de bêste amateurs fan Rynlân.
Sosjaal-Demokratysk Bûn
thumb|Affysje fan de ôfdieling Amsterdam fan de SDB útstald yn it [[Ferdinand Domela Nieuwenhuis Museum op It Hearrenfean]] It Sosjaaldemokratysk Bond (SDB) wie de earste partij op sosjalistyske grûnslach yn Nederlân. Se waard yn 1881 oprjochte. De foaroanman fan it SDB wie de eardere dûmny Ferdinand Domela Nieuwenhuis. thumb|right|100px| Domela Nieuwenhuis thumb|right|100px| Karl Marx De SDB stribbe nei in marxistysk-sosjalistyske mienskip wêryn it partikulier besit oerstallich wie. It bûn wie revolúsjonêr, dat ymplisearret dat de feroarings middels in revolúsje berikke woene. Dochs waard wol oan ferkiezings meidien en sa kaam Domela Nieuwenhuis yn 1888 yn de Twadde Keamer, mei help fan de anti-revolúsjonêren yn it kardistrikt Skoatterlân. Dy stimden op him, nei't De Standaard (it deibled fan de ARP) harren dat oanret hie.