cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sinne-ûndergong
Yn 'e astronomy wurdt de sinne-ûndergong omskreaun as it momint dat de râne fan 'e sinneskiif ûnder de hoarizon ferdwynt. Deunby de hoarizon wurdt it ljocht fan 'e sinne troch atmosfearyske refraksje op sa'n wize brutsen dat de sinneskiif eins geomjitkundich al likernôch in diameter ûnder de hoarizon stiet as de sinne-ûndergong waarnommen wurde kin. Sinne-ûndergong kreëarret unike atmosfearyske omstannichheden, wêrby't de loft yn it westen faak felle (en gauris as tige moai ûnderfûne) kleuren oannimt, lykas read, pears, rôze, oranje en giel.
Devon
Koarte skiednis
Yn de 9e iuw besochten groepen Wytsingen Devon yn te nimmen. Dat gie sa troch oant de Normandyske Ferovering fan Ingelân (1066). De namme fan it eilân Lundy komt ek fan in Wytsingetaal, it saneamde Norse. Fierders wiene de Wytsingen ferantwurdlik foar it ferpleatsen fan de katedraal fan Crediton nei Exeter.
Devon hat belutsen west by in soad konflikten yn it Ingelân fan nei 1066:
Sinne-ûndergong
Hoewol't sinne-ûndergong de ein fan 'e dei oanjout, folget dêr net drekt de nacht op. Nei sinne-ûndergong is der nammentlik earst noch in perioade fan twiljocht, dat de jûnsskimer neamd wurdt. Dy perioade duorret oant it mulpunt fan 'e sinne 18° ûnder de hoarizon stiet. Yn dy tiid beskynt de sinne by de bolling fan 'e Ierde lâns noch wol de loft, mar net mear it ierdoerflak. Pas as ek de loft net mear ferljochte wurdt, oan 'e ein fan 'e jûnsskimer, wurdt it wier nacht.
Devon
Koarte skiednis
Devon hat fan âlds tin, koper en oare metalen levere.
Toerisme
thumb|center|800px| Fjilden fan súd- Devon yn’e snie. De measte ynkomsten fan Devon komme út it toerisme, it leverjen fan klaai foar de nasjonale ierdewurkyndustry en swiere yndustry dy’t foar it grutste part konsintrearre is om de grutte stêden Plymouth en Exeter hinne. It súdwesten fan Ingelân lûkt benammen toeristen troch it betreklik sêfte klimaat, dat sels subtropyske plantegroei hat, de moaie autentike doarpen, it lânskip dat in soad minsken oanlûkt en de oanwêzigens fan in protte prehistoaryske oerbliuwsels.
Plakken
De haadstêd is Exeter.
Oare plakken binne: Plymouth, Dawlish, Exmouth, Sidmouth, Ilfracombe, Woolacombe, Lynmouth, Torquay, Paignton, Brixham, Axminster, Barnstaple, Bideford, Honiton, Newton Abbot, Okehampton, Childe's Tomb, Tavistock, Tiverton en Chudleigh
2000-er jierren
De 2000-er jierren, ek oantsjut as de jierren 2000, wiene in desennium fan 'e 21e iuw neffens de Gregoriaanske kalinder. Rekkenkundich sjoen begûn it op 1 jannewaris 2001 en duorre it oant en mei 31 desimber 2010, mar yn 'e regel wurdt ornearre dat it duorre fan 1 jannewaris 2000 oant en mei 31 desimber 2009. Dit desennium waard fierhinne behearske troch de terroristyske oanslaggen op 11 septimber 2001 yn New York en Washington, D.C., en de ûntjouwings dy't dêrút fuortkamen, lykas de Oarloch yn Afganistan, de Irakoarloch en de wrâldwide Oarloch tsjin it Terrorisme. Dêrnjonken kamen yn 'e 2000-er jierren foar it earst de sosjale media en it ferskynsel realitytillefyzje op. De lêste trije jier stiene boppedat sterk yn it teken fan 'e Bankekrisis, de slimste ekonomyske krisis sûnt de Grutte Depresje fan 'e 1930-er jierren.
Oersjoch
De 2000-er jierren foarmen it begjin fan ienentweintichste iuw en it trêde milennium. Wat begûn mei algemien optimisme, waard al rillegau bedoarn troch de ekonomyske depresje dy't feroarsake waard troch de dot-comkrisis. It waard noch helte minder doe't islamistyske terroristen yn 2001 de oanslaggen fan 11 septimber diene op it World Trade Center yn New York en it Pentagon yn Washington, D.C., dêr't 2.996 deaden by foelen. Doe't it Taliban-regear fan Afganistan wegere en leverje Osama bin Laden út, dy't as it brein efter de oanslaggen sjoen waard, begûnen de Feriene Steaten en harren bûnsgenoaten de Oarloch yn Afganistan, wêrby't it Taliban-rezjym al rillegau de macht ûntnommen waard. Nei dy oerwinning ûntjoech him lykwols in oanhâldende guerriljastriid fan 'e Taliban dy't harren yn it ûnherberchsume binnenlân fan Afganistan weromlutsen hiene, tsjin it troch it Westen stipe nije demokratysk keazen regear fan it lân en de Westerske troepen dy't dat regear oerein holden.
De Westerske ynfal yn Afganistan wie ek it begjin fan 'e Oarloch tsjin it Terrorisme, dy't benammen rjochte wie tsjin 'e dieders fan 'e oanslaggen op 11 septimber. De wichtichste terroristyske islamistyske organisaasje wie yn 'e 2000-er jierren al-Qaida, dat laat waard troch Osama bin Laden. De striid tsjin al-Qaida en dêrmei ferbûne groepen wie beslist net iensidich, mei't de terroristen it hiele desennium troch oanslaggen op Westerske doelen diene, wêrby't faak tsientallen en soms hûnderten minsken de dea fûnen. De slimste terroristyske oanslaggen wiene de bomoanslaggen op Baly (2002), de bomoanslaggen yn Istanbûl (2003), de bomoanslaggen yn Madrid (2004), de bomoanslaggen yn Londen (2005), de bomoanslaggen yn Amman (2005), de bomoanslaggen op de Jezidyske mienskippen (2007) yn noardlik Irak en de oanslaggen yn Bombay (2008).
Op 'e falske beskuldiging dat de Iraakske diktator Saddam Hoessein bannen ûnderhold mei al-Qaida en fanwegen de bewearing dat er massaferneatigingswapens hie, wat letter ek net wier bliek te wêzen, fierden de Feriene Steaten en harren bûnsgenoaten yn 2003 in ynvaazje fan Irak út, wêrby't it ûnmeilydsume Baätrezjym fan Saddam Hoessein ûnder fuotten helle waard. Dat bliek lykwols noch mar it begjin te wêzen fan 'e Irakoarloch, dy't it hiele fierdere desennium duorje soe, mei guerriljastriid en soms iepen oarlochfiering tsjin soennityske rebellen dy't stipe waarden troch al-Qaida en soartgelikense terroristyske organisaasjes.
De Oarloch tsjin it Terrorisme wie ekstreem kontroversjeel yn it Westen, mei't sawol binnen de Feriene Steaten as dêrbûten kanttekenings pleatst waarden oangeande de rjochtfeardiging foar dizze 'oarloch', dy't eins foar it meastepart yn it ferburgene fierd waard troch feilichheidstsjinsten. Ditte en de botte wize fan hâlden en dragen dy't it Amerikaanske regear fan George W. Bush foar de moade hie, laten ta in grut ferlies oan stipe en oansjen yn 'e wrâld foar de Feriene Steaten. Dat boaze allinnich noch mar fierder oan doe't de beskuldigings fan it besit fan massaferneatigingswapens oan it adres fan it rezjym fan Saddam Hoessein nearne op basearre blieken te wêzen, en doe't it regear-Bush it marteljen (waterboarding) fan finzennommen terroristen besocht goed te praten.
Oare wapene konflikten yn 'e 2000-er jierren omfiemen de oanhâldende striid yn it Midden-Easten, tusken Israel en de Arabieren. De Twadde Intifada, in folksopstân yn 'e besette Palestynske gebieten tsjin 'e Israelyske militêre oerhearsking, duorre fan 2000 oant 2005. Yn 2006 briek de Libaneeske Oarloch út tusken Israel en de sjiïtyske milysje Hezbollah. En yn 2008-2009 focht Israel de bloedige en folslein nutteleaze Gaza-oarloch út yn 'e Gaza-stripe, mei de militante Palestynske groepearring Hamas.
Yn 'e Kaukasus einige de Twadde Tsjetsjeenske Oarloch yn 2000 mei de werovering troch it Russyske leger fan 'e opstannige dielrepublyk Tsjetsjeenje, mar dêrnei briek der yn it gebiet in guerrilja-oarloch út. Yn 2008 late in Georgysk besykjen om 'e separatistyske regio Súd-Osseesje te weroverjen ta de koarte Russysk-Georgyske Oarloch, wêrby't Georgje oertsjûgjend ferslein waard. Yn Afrika kaam yn 2000 in ein oan 'e Eritreesk-Etiopyske Oarloch, yn 2002 oan 'e Sierraleöanske Boargeroarloch en yn 2003 oan 'e ektreem bloedige Twadde Kongoleeske Oarloch. Datselde jiers briek lykwols de Oarloch yn Darfoer út, dy't mank gie mei de Genoside yn Darfoer fan it Sûdaneeske regear tsjin 'e boargerbefolking fan dy westlike regio. Presidint Omar al-Basjir waard dêrfoar yn 2009 troch it Ynternasjonaal Strafhôf oanklage.
Op it mêd fan natoerrampen wie de Aziatyske Tsûnamy, dy't nei in seebeving op Twadde Krystdei 2004 de kusten fan lannen oan 'e Yndyske Oseaan trof, de grutste ramp dy't de wrâld yn lange tiid oerkommen wie. Dêrby fûnen mear as 250.000 minsken de dea, wylst teminsten 1 miljoen oaren dakleas rekken. In oare grutte natoerramp wie de orkaan Katrina, dy't yn 2005 de Amerikaanske stêd New Orleans ûnder wetter sette. Doe't it regear fan 'e Republikeinske presidint George W. Bush neitiid faalde om fluch en effektyf yn te gripen, rûn it dêrtroch slimme skea op yn 'e Amerikaanske publike opiny. Dat spile beslist mei doe't by de presidintsferkiezings fan 2008 de Demokratyske Partij wer oan 'e macht brocht waard, yn 'e persoan fan Barack Obama, de earste negroïde presidint fan 'e Feriene Steaten.
Ekonomysk sjoen wie de wichtichste feroaring yn 'e 2000-er jierren de langferwachte trochbraak fan 'e Folksrepublyk Sina, dy't hast it hiele desennium troch in ekonomyske groei fan dûbele sifers trochmakke. Yn mindere mjitte belibben ek lannen as Yndia en Brazylje in ekonomyske oplibbing. Dat flugge byheljen troch eardere ûntwikkelingslannen fan ekonomyen dy't foarhinne de wrâld dominearre hiene, late oan 'e ein fan it desennium ta it oanwaaksen fan proteksjonisme yn 'e Westerske wrâld. Fierders droech de groei fan it ynternet yn 'e 2000-er jierren sterk by oan 'e globalisearring, dy't fluggere kommunikaasje tusken ferskillende parten fan 'e wrâld mooglik makke. Ek it húsriem wurden fan mobile tillefoans en de opkomst fan 'e sosjale media spilen dêrby in rol. It lêste trêdepart fan 'e 2000-er jierren waard behearske troch in ekonomyske depresje, dy't yn it neijier fan 2007 as in kredytkrisis begûn yn 'e Feriene Steaten, en him dêrwei as in oaljeplak oer de rest fan 'e wrâld útwreide. Dy saneamde Bankekrisis wie de slimste ekonomyske krisis sûnt de Grutte Depresje fan 'e 1930-er jierren, en soe yn Jeropa tsien jier oanhâlde.
Ellemieke Vermolen
Ellemieke Vermolen (folút: Ellemieke Elisabeth Cathriene Vermolen; Hellefuotslûs, 13 oktober 1976) is in Nederlânsk model, aktrise en presintatrise, dy't yn 2000 lanlike bekendheid krige doe't hja de rol fan Bo Donkers spile yn 'e soapsearje Goudkust.
Karriêre
Vermolen die nei de MAVO in trijejierrige siktaresseoplieding by it Schoevers-ynstitút. Neitiid fûn se wurk as model, en sa ferskynde se bgl. yn reklamespotsjes fan C&A en Amstel. Troch dy spotsjes kaam hja yn kontakt mei Joop van den Ende, dy't har in baan oanbea by it programma Millenniumspel, op RTL 4. Fia fia krige Vermolen doe de rol fan Bo Donkers yn 'e soapsearje Goudkust, op SBS 6, taspile.
Ellemieke Vermolen waard yn 2005 troch it tydskrift FHM útkard ta de meast seksy frou fan Nederlân. It jiers dêrop die se mei oan it realitytillefyzjeprogramma Sterren Dansen op het IJs, wêryn't se by in skate-off mei âld-reedrider Hein Vergeer útskeakele waard en in fyfde plak helle. Yn 2007 naam Vermolen in duët mei sjonger Gerard Joling op, mei as titel Liefde. Oant augustus 2011 presintearre se it oersichtsprogramma De 25, op SBS 6.
Fûke (betsjuttingsside)
"Fûke" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:
Territoarium Alaska
It Territoarium Alaska (Ingelsk: Territory of Alaska) wie de oantsjutting foar Alaska as bestjoerlike ienheid fan 1912, doe't it ta in organisearre territoarium omfoarme waard út it Distrikt Alaska, oant 1959, doe't it as folweardige steat opnommen waard yn 'e Feriene Steaten. As organisearre territoarium krige Alaska foar it earst in eigen regear dat oprjochte waard troch in wet fan it Amerikaanske Kongres. Foartiid waard it bestjoerd as in ûnorganisearre territoarium. Yn 'e 47 jier dat it Territoarium Alaska bestie, wie de Twadde Wrâldoarloch it meast yngripende barren, doe't in diel fan it territoarium beset waard troch Japan en befrijd wurde moast ûnder de Aleoetenkampanje.
Begjinjierren
Doe't yn 1899 troch it Amerikaanske Kongres in wet oannommen waard dy't in belesting op sterke drank omfette, late dat yn Alaska ta in rop om fertsjintwurdiging fan it gebiet yn it Kongres. It duorre noch mear as tsien jier, wylst de befolking fan it Alaska troch de ûntdekking fan goud, koper en oare dylchstoffen almar fierder oanwoeks, oant it Distrikt Alaska omfoarme waard ta in organisearre territoarium fan 'e Feriene Steaten. Dat krige úteinlik op 24 augustus 1912 syn beslach troch de oanname troch it Kongres fan 'e Second Organic Act. Dêrtroch krige Alaska foar it earst in troch de eigen befolking keazen regear en in fertsjintwurdiger mei de status fan waarnimmer yn it Amerikaanske Kongres.
Tsjin 1916, doe't de befolking 58.000 minsken berikt hie, besocht it nije territoarium foar it earst om 'e status fan in folweardige Amerikaanske steat te bemachtigjen. James Wickersham, in ôffurdige nei it Kongres, yntrodusearre dêr it earste wetsûntwerp dat Alaska ta in steat meitsje moast, mar dat krige net genôch stipe om't der fanút de Alaskaanske befolking net genôch druk útoefene waard. Sels it besyk dat presidint Warren Harding yn 1923 inkele dagen foar syn dea oan it territoarium brocht, koe de Alaskanen net bewege om hurder foar steatsstatus te krewearjen. Under de Second Organic Act fan 1912 wie it Territoarium Alaska bestjoerlik yn fjouwer dielen opspjalten, en yn Juneau, dat de haadstêd wie fan it befolkingsrykste fan dy dielen, giene stimmen op om te besykjen Súdeast-Alaska as selsstannige steat yn 'e Amerikaanske Uny opnimme te litten.
Krisis
Yn 1920 naam it Amerikaanske Kongres de Keapfardijwet fan 1920, better bekend as de Jones Act, oan. Dêryn wie fêstlein dat keapfardijskippen dy't ûnder de Amerikaanske flagge fearen, tenei yn 'e Feriene Steaten boud wurde moasten, yn it besit wêze moasten fan Amerikaanske steatsboargers, en registrearre wêze moasten neffens de Amerikaanske wetjouwing. Om't Alaska gjin steat wie, moast alle guod dat fan en nei it territoarium ferfierd waard, earst nei de havenstêd Seattle brocht wurde foar't it nei Alaska of nei oare bestimmings fearn wurde koe. Alaska waard alsa folslein ôfhinklik fan 'e steat Washington. It territoarium focht de wet oan by it Amerikaansk Heechgerjochtshôf, mar dat oardiele dat de regel út 'e Grûnwet fan de Feriene Steaten dy't seit dat de iene steat gjin ynfloed útoefenje mei op 'e hannel fan 'e oare steat yn dit gefal net fan tapassing wie, om't Alaska gjin steat wie.
Neitiid giene de prizen dy't yn Seattle rekkene waarden foar de oerslach fan guod út en foar Alaska sterk omheech, om't men dêr misbrûk makke fan 'e ûngelokkige sitewaasje dêr't Alaska yn belâne wie. It waard noch helte minder doe't yn 'e 1930-er jierren de Grutte Depresje wrâldwiid tasloech. Dêrtroch wie der minder fraach nei fisk en koper, de beide wichtichste eksportprodukten fan Alaska, mei as gefolch dat de prizen ûnderút giene. Yn Alaska soarge dat foar it omleech gean fan 'e leanen en in grutte stiging fan 'e wurkleazens.
Yn 1935 waarden as ûnderdiel fan 'e New Deal, fan presidint Franklin Delano Roosevelt, hûnderten earme boeren en boere-arbeiders út 'e legere 48 steaten oan lân holpen yn 'e Matanuska-Susitna-delling yn Súdlik Sintraal-Alaska, dêr't se in nij (en nei ferwachting better) bestean opbouwe koene. De kolonisten waarden foar it meastepart út noardlike steaten as Michigan, Wisconsin en Minnesota helle, om't men tocht dat lju dy't opgroeid wiene mei de strange winters yn dy kontreien har better en makliker oan it klimaat fan Alaska oanpasse kinne soene. De United Congo Improvement Association fersocht it regear om ek 400 Afro-Amerikaanske gerniers en komelkers yn Alaska te fêstigjen, mar troch rasiale foaroardielen en it ûnûnderboude leauwe dat sokken har yn it kâlde klimaat fan Alaska net steande hâlde kinne soene, waard mei dat foarstel neat dien.
De fierdere ferkenning en de kolonisaasje fan it Binnenlân fan Alaska kaam fan 'e 1920-er jierren ôf op gong troch de yntroduksje fan 'e fleanmasine as ferfiermiddel. Troch it hege persintaazje piloaten yn ferhâlding ta de lytse befolking, en ek troch de faak minne waarsomstannichheden yn it gebiet, lizze tsjintwurdich ferspraat oer Alaska mear as 1.700 wrakken fan delstoarte fleantugen.
Twadde Wrâldoarloch
Doe't de Feriene Steaten yn 1941 troch it Japanske bombardemint fan Pearl Harbor by de Twadde Wrâldoarloch belutsen rekken en der oarloch mei Japan útbriek, waard foar it earst de strategyske lizzing fan Alaska yn it gebiet fan 'e Stille Oseaan dúdlik. Yn april 1942 waarden de goed 200 ynwenners fan it territoarium dy't fan etnysk Japansk komôf wiene, as útfloeisel fan Executive Order 9066 mei geweld yn 'e hechten set en nei ynternearringskampen yn it binnenlân stjoerd. Yn 1942 foelen Japanske troepen Alaska binnen en besetten trije eilannen fan 'e Aleoeten: Attu, Agattu en Kiska. De besetting dêre duorre fan juny 1942 oant augustus 1943, doe't de trije eilannen yn 'e Aleoetenkampanje befrijd waarden troch de ynset fan 34.000 Amerikaanske soldaten. Dat wie de earste kear sûnt de Oarloch fan 1812 dat in diel fan it Amerikaanske grûngebiet beset holden waard troch in bûtenlânske fijân.
Underwilens wie in diel fan 'e befolking fan Attu, besteande út etnyske Aleoeten, ôffierd nei it Noardjapanske eilân Hokkaido, dêr't se fêstholden waarden as kriichsfinzenen. Tagelyk evakuëarren de Feriene Steaten ûnder de oarloch hûnderten oare Aleoeten fan 'e westlike Aleoeteneilannen en de Pribilofeilannen, dy't op it fêstelân fan Súdwest-Alaska yn ynternearringskampen pleatst waarden. Dêr wiene de tastannen sa striemin, dat in protte fan harren stoaren. Mei de Wet op de Aleoetyske Skeafergoeding, dy't yn 1988 troch it Amerikaanske Kongres oannommen waard, besocht it Amerikaanske regear de oerlibbenen 43 jier nei dato foar harren leed te kompinsearjen.
Yn de Twadde Wrâldoarloch ûntjoech Dutch Harbor, in havenplak op it eilân Unalaska, him ta in wichtige basis foar de Amerikaanske Loftmacht en foar dûkboaten fan 'e Amerikaanske Marine. Fierders waarden yn it ramt fan it Lien-Pachtprogramma, wêrby't de Feriene Steaten de Sovjet-Uny fan militêr materieel foarseagen foar de striid yn Jeropa tsjin nazy-Dútslân, Amerikaanske jachtfleantugen en bommesmiters fia Kanada troch Alaska nei Fairbanks flein en dan troch nei Nome, op it Seward-skiereilân. Dêr waarden se ophelle troch Sovjet-piloaten dy't se oer de Beringstrjitte en Sibearje nei Jeropeesk-Ruslân fleagen.
Yn 'e maityd en simmer fan 1945 wie Cold Bay, op it Alaska-skiereilân, it plak dêr't, yn it ramt fan Project Hula, in ûnderdiel fan it Lien-Pachtprogramma, 149 marineskippen oan 'e Sovjet-Uny oerdroegen en 12.000 Sovjet-matroazen yn harren gebrûk traind waarden. It wie de bedoeling dat de Sovjet-Uny de skippen ynsette soe yn 'e oarloch tsjin Japan, mar troch de flugge Japanske oerjefte nei de atoombombardeminten op Hiroshima en Nagasaki waarden de skippen neitiid yn 'e Kâlde Oarloch eins ynset tsjin 'e Feriene Steaten.
Ferliening fan steatsstatus
De oanlis fan in grut tal militêre bases yn Alaska, ûnder de Twadde Wrâldoarloch, droech sterk by oan 'e groei fan beskate stêden yn it territoarium. Nei ôfrin fan 'e oarloch waard yn Alaska de rop om in folweardige Amerikaanske steat te wurden, almar lûder. Yn 1946 waard in referindum holden wêrby't de befolking fan it territoarium him dêr yn grutte mearderheid foar útspriek. Om dat doel te berikken moast lykwols in protte tsjinakseljen fan 'e legere 48 steaten en de burokrasy yn Washington, D.C. oerwûn wurde.
Bestjoer
It Territoarium Alaska hie de status fan in organisearre territoarium fan 'e Feriene Steaten. It wie dêrmei in gebiet ûnder Amerikaanske soevereiniteit dat net binnen de grinzen fan in Amerikaanske steat lei, mar wol in eigen regear hie dat oprjochte wie troch in wet fan it Amerikaanske Kongres. Foar 1912 wie it Distrikt Alaska in ûnorganisearre territoarium mei in regear dat beneamd waard troch de Amerikaanske presidint.
Demografy
Neffens de folkstelling fan 1950 hie it Territoarium Alaska doe 128.643 ynwenners. Ofset tsjin in oerflak fan 1.717.856 km² bedroech de befolkingstichtens dêrmei 0,07 persoanen de km².
Marktkirche (Wiesbaden)
De Marktkirche (Merktsjerke) is in neogotyske tsjerke yn de Dútske stêd Wiesbaden yn de dielsteat Hessen. De tsjerke waard yn de jierren 1853-1862 boud troch de arsjitekt Carl Boos (1806–1883) wie yn dy tiid it grutste fan bakstien boude gebou yn it hartochdom Nassau.
Skiednis
Nei't de tusken 1488 en 1521 boude midsiuwske Mauritiustsjerke op 27 juny 1850 folslein útbaarnde en it bliken die dat sels de noch steande muorren net mear foar in weropbou brûkt wurde koene, waard besletten in nije tsjerke te bouwen. Op 27 jannewaris 1851 krige de boumaster Carl Boos de opdracht om in geskikte lokaasje foar de nijbou te sykjen. De arsjitekt kaam doe mei trije útstellen: it plak fan de âlde midsiuwske tsjerke, in plak tusken de wyngerds op in berchhelling en it úteinlik keazen plak oan it Schlossplatz. De fiif predikanten fan de tsjerkeried hiene in foarkar foar in plak tusken de wyngerds op in hichte, sadat de tsjerke om fierrens te sjen wie, mar de seis leken wiene yn de tsjerkeried yn de mearderheid en hja keazen foar in sintraal plak oan it Schlossplatz. Foar de bou stelde de hertog fan Nassau de grûn beskikber, mar naam fierder gjin diel oan de kosten fan de bou.
Nassausk hofarsjitekt Carl Boos, dy't al namme makke hie mei de ûntwerpen fan de tusken 1838 en 1842 boude oerheidsgebouwen, krige sûnder fierdere konkurrinsje noch itselde jier de opdracht om de nije tsjerke te bouwen. Op 14 jannewaris 1852 presintearre de arsjitekt syn ûntwerp foar in stúkte tsjerke fan natoerstien, mar hy feroare de plannen en kaam op 25 febrewaris 1852 mei syn foarnimmen om de tsjerke net fan natoerstien mar fan bakstien te bouwen, in boumaterjaal dat foar de regio gjin wênst wie. Boos liet him by syn plannen troch de Berlynske Friedrichswerderscher Kirche fan Karl Friedrich Schinkel beynfloedzje. De plannen fan Boos krigen wjerstân fanwegen syn foarkar foar bakstien, de gotyske styl en de te hege tuorren. De arsjitekt liet him lykwols net fan de wiis bringe en ferhege yn syn plan de fiif tuorren nochris. Op 22 septimber 1853 waard de earste stien lein; de wijing fan de tsjerke folge op 13 novimber 1862.
Eksterieur
It foarbyld fan de trijeskepige neogotyske basilika sûnder dwersskip wie de Friedrichswerdersche Kirche fan Karl Friedrich Schinkel yn Berlin. Krektlyk as dy tsjerke hat ek de Marktkirche in polygonale 5/10 sluting fan it koer. De Marktkirche wie de earste echte bou fan bakstien yn it Hartochdom Nassau. De haadtoer is 88 meter heech. De twa flankearjende sydtuorren binne elk 58 meter heech en de beide koertuorren 73 meter.
Ynterieur
It ynterieur hat in lingte fan 50 meter, in breedte fan 20 meter en in hichte fan 28 meter. Yn de tsjerke binne galerijen oanbrocht. It ferwulft is skildere as in himel mei stjerren. De tsjerke hat in ferhege koer. Ut de tiid fan nei de Twadde Wrâldkriich datearje de glês-yn-leadramen yn it koer. Se stelle de Berte fan Kristus (lofts), de Ferrizenis fan Kristus (midden) en de Krusiging fan Kristus (rjochts) foar.
Ynrjochting
Yn de romte fan it koer steane fiif grutte bylden út wyt moarmer, dy't skonken binne troch hertog Adolf en yn 1863 in plak yn de tsjerke krigen. Se binne nei twintich jier wurk makke troch Emil Hopfgarten en syn learling Scipione Jardellea. Sintraal stiet it byld fan Kristus yn in segenjende opstelling. Lofts fan it byld fan Kristus binne de bylden fan de evangelisten Markus en Jehannes te sjen, rjochts dy fan Mattéus en Lukas. Yn 2015 binne de bylden restaurearre.
De mearsidige preekstoel rêst op in achtsidige pylder en hat in klankboerd mei in stjerferwulft. Oarspronklik soe de preekstoel fan moarmer makke wurde, mar fanwegen de kosten waard keazen foar in smei-izeren kânsel mei brûnskleur. De fjilden fan de kûp binne dekorearre mei in krús, in tsjelk en in anker, symboalen fan de Kristlike deugden Leauwen, Leafde en Hope.
Oargels
It oarspronklike oargel waard yn 1863 troch de firma Eberhard Friedrich Walcker út Ludwigsburg levere. It ynstrumint hie 53 registers en in mechanyske traktuer. Yn it jier 1900 waard de mechanyske troch in pneumatyske traktuer en yn 1929 troch in elktropneumatyske traktuer ferfongen. Lang om let waard it oargel yn 1970 yn in oargel mei elektryske spyl- en registertraktuer omboud.
De lêste ferbouwing en fergrutting fan it ynstrumint datearret út 1982. It oargelbedriuw fan de Bruorren Oberlinger út Windesheim brocht doe it tal registers op meiïnoar 85 (73 yn it haadoargel en 12 yn it koeroargel). Twintich registers stamme noch fan it oarspronklike ynstrumint út 1863. It ynstrumint hat meiïnoar 6198 pipen. De spyl- en registertraktueren binne elektrysk. De haadspylstafel stamt út 1982 en is neffens it foarbyld fan de Frânske Cavaillé-Coll-oargels oanlein. It chamadewurk is apart oan te koppeljen. It koeroargel lit him fan de haadspyltafel oanspylje.
It oargel fan de Marktkirche is it grutste oargel fan de Protestanske Tsjerke yn Hessen en Nassau. Op it oargel spilen Albert Schweitzer en de komponist Max Reger.
It koeroargel stiet yn de eardere Kaiserloge lofts fan it alte efter yn it front fan in eardere rêchposityf fan it haadoargel. It hat tolve registers ferdield oer ien manuaal en pedaal, mar kin ek mei help fan de haadspyltafel oanspile wurde.
Belis fan Dubrovnik
It Belis fan Dubrovnik (Kroätysk: Opsada Dubrovnika; Servysk: Blokada Dubrovnika) wie de belegering fan 'e Kroätyske stêd Dubrovnik, oan 'e kust fan 'e Adriatyske See. Dit militêr treffen tusken it Kroätyske Leger en it Joegoslavyske Folksleger fûn plak tusken oktober 1991 en maaie 1992 yn it ramt fan 'e Kroätyske Unôfhinklikheidsoarloch. Under it belis waard de histoaryske binnenstêd fan Dubrovnik ûnder fjoer nommen troch Joegoslavysk geskut dat op 'e omlizzende heuvels opsteld wie. Dêrby kamen mear as tachtich boargers om it libben en waard in protte skea oan 'e monumintale gebouwen oanrjochte. Troch sok geweld spile it Belis fan Dubrovnik in wichtige rol yn 'e isolaasje fan 'e Joegoslavyske rompsteat, mei't it derfoar soarge dat de bûtenlânske publike opiny him tsjin 'e Joegoslaven kearde.
Skiednis
Tagelyk mei de Fal fan it Izeren Gerdyn, yn 1989-1990, begûn de Sosjalistyske Federative Republyk Joegoslaavje útinoar te fallen. Op 25 juny 1991 ferklearre de Republyk Kroaasje him ûnôfhinklik. Op 1 oktober 1991 begûn it Joegoslavyske Folksleger, dat tsjin dy tiid suver útslutend út etnyske Serven bestie, oan 'e ferovering fan 'e súdlike Dalmatyske kust fan Kroaasje. Tsjin 'e ein fan 'e oktobermoanne wie hast it hiele gebiet tusken de Pelješac- en Prevlaka-skiereilannen troch de Joegoslaven beset, mei as iennichste útsûndering de havenstêd Dubrovnik. Dy waard fan dat stuit ôf oan 'e lânkant belegere troch troepen fan it Joegoslavyske Folksleger, stipe troch de territoriale ferdigeningsmacht fan 'e Joegoslavyske dielrepublyk Montenegro, wylst oan 'e seekant in blokkade ynsteld waard troch de Joegoslavyske Marine.
De bombardeminten fan it Joegoslavyske Folksleger lokken skerpe ynternasjonale feroardieling út en ûntjoegen har ta in public relations-ramp foar Servje en Montenegro, doedestiden de lêste dielrepubliken fan it âlde Joegoslaavje. Dat wie net inkeld om't der boargerdeaden foelen of om't ynternasjonaal erkende monuminten besketten waarden, mar ek om't it Joegoslavyske Folksleger mei opsetsin besocht om 'e leden fan 'e brânwacht fan Dubrovnik te deadzjen troch mei tuskenskoften fan in pear oeren deselde gebouwen te besjitten (lykas by de oanfal op it Libertas Hotel, op 6 desimber. De besjittings fan Dubrovnik droegen oan 'e iene kant sterk by oan 'e diplomatike en ekonomyske isolaasje fan Servje en Montenegro, en oan 'e oare kant ek oan 'e ynternasjonale erkenning fan 'e Kroätyske ûnôfhinklikheid.
De súdlike Dalmatyske kust fan Kroaasje waard yn maaie 1992 troch it Kroätyske Leger fan 'e Joegoslavyske besetting befrijd as ûnderdiel fan Operaasje Tiger. Dêrby waard Dubrovnik op 31 maaie ûntset. It Joegoslavyske Folksleger loek him werom oer de grins fan Bosnje-Hertsegovina, dy't op guon plakken op minder as in kilometer ôfstân fan 'e kust leit. Dêr droech it syn swier materieel oer oan it nije Leger fan de Servyske Republyk yn Bosnje-Hertsegovina. Neitiid waarden de Serven fierder tebekdreaun troch in nije Kroätysk offinsyf, dat syn hichtepunt berikte yn 'e Slach by Konavle yn oktober 1992.
Neisleep
It Ynternasjonaal Strafhof foar it Eardere Joegoslaavje (ICTY) stelde neitiid fiif persoanen yn steat fan beskuldiging foar de bombardeminten fan Dubrovnik. Dêrby gie it om 'e Servyske presidint Slobodan Milošević (as einferantwurdlike); de generaals Pavle Strugar en Miodrag Jokić (as útfierders fan it belis); kaptein Milan Zec, de stêfsjef fan Strugar; en kaptein Vladimir Kovačević, de kommandant fan it 3e Bataljon fan 'e 472e Motorisearre Brigade fan it Joegoslavyske Folksleger, foar spesifike oarlochsmisdieden dy't benammen te krijen hiene mei de artillerybesjittings en de (minne) behanneling fan Kroätyske kriichsfinzenen yn it Kamp Morinj.
It proses tsjin Milošević waard nea ôfmakke om't er yn 2006 yn finzenskip kaam te ferstjerren. Strugar, dy't yn 2001 oan it strafhof útlevere waard, fersette him tsjin syn berjochting en waard yn 2008 feroardiele ta sân en in heal jier finzenisstraf; hy kaam yn 2009 (mei ôflûk fan foararrest) frij. Jokić, ek yn 2001 útlevere, bekende skuld, en krige sân jier finzenisstraf, dy't er útsiet yn Denemark. Hy kaam frij op 1 septimber 2008.
De oanklachten tsjin Zec waarden yn 2002 ynlutsen. Kovačević, dy't beskuldige waard fan moard, wrede behanneling fan kriichsfinzenen, willensmoedse ferwuostging bûten militêre needsaak om, en skeinings fan it oarlochsrjocht, waard yn 2003 oan it ICTY útlevere. Yn 2004 waard er lykwols frijlitten om't er foarearst geastlik net stabyl genôch achte waard om terjocht te stean. Syn rjochtsferfolging waard oerdroegen oan 'e Servyske autoriteiten, dy't yn 2007 in rjochtsaak tsjin him begûnen, mar der yn maaie 2012 definityf in streek ûnder setten om't er geastlik net ynoarder wie.
Yn 2000 bea de Montenegrynske presidint Milo Ðukanović, dy't ûnder it Belis fan Dubrovnik premier fan Montenegro west hie, formeel syn ferûntskuldigings oan Kroaasje oan foar de Montenegrynske bydrage oan 'e belegering. Dêrmei lokke er lulke reäksjes út fan 'e pro-Servyske Montenegrynske opposysje en fan it regear fan Servje.
Prairie Island Yndianemienskip
Algemien
De langere namme fan "Prairie Island Yndianemienskip yn de Steat Minnesota" wurdt ek wol brûkt. De organisaasje, dy't oprjochte waard yn 1889, hat 700 leden, en it haadkertier is fêstige yn Welch, yn Minnesota. De leden besteane út etnyske Sû (Sioux), allegearre Eastlike Dakota fan 'e Mdewakanton- en Wahpekûte-stammen.
Reservaat
It reservaat fan 'e Prairie Island Yndianemienskip is it lytse Prairie Island Yndianereservaat (Prairie Island Indian Reservation) fan súdeastlik Minnesota, oan 'e grins mei Wiskonsin, dat in oerflak hat fan mar justjes mear as 4 km², en dêr't yn 2000 likernôch 200 minsken wennen. It reservaat leit fierhinne ýn de stêd Red Wing, oan 'e bopperin fan 'e rivier de Mississippy, al binne de bûtenreservaatske beheargebieten fan 'e stamme bûten Red Wing fersille, foar in part deunby Welch, dêr't it stammehaadkertier fêstige is.
Skiednis
De Prairie Island Yndianemienskip is ien fan fjouwer lytse, federaal erkende Sû-stammen yn súdlik Minnesota, dy't de restanten foarmje fan 'e Eastlike Dakota, de oarspronklike bewenners fan dat gebiet. Nei de Dakota-Oarloch fan 1862 waarden hja lykwols foar it meastepart út har heitelân wei deportearre nei de Dakota's en Nebraska, al namen party eigener beweging de wyk nei Kanada.
Grutte Priis Formule 1 fan Singapoer 2011
Utslaggen fan de Grutte Priis Formule 1 fan Singapoer 2011 yn Singapoer op 25 septimber 2011. It wie de fjirtjinde race fan 19 races fan de Formule 1 yn 2011. Hy waard op de Marina Bay sirkwy hâlden. De race waard hâlden oer 61 omgongen, op it 5 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 309 kilometer.
Swarte List fan Hollywood
De Swarte List fan Hollywood (Ingelsk: Hollywood Blacklist) wie in list mei nammen fan Amerikaanske senarioskriuwers, akteurs, regisseurs, filmprodusinten, muzikanten en oare foaroansteande lju dy't wurken yn 'e filmyndustry fan Hollywood, oan wa't fanwegen harren persoanlike politike oertsjûgings wurk wegere waard. De list kaam fuort út 'e Reade Panyk, dy't yn it ramt fan it útbrekken fan 'e Kâlde Oarloch yn 'e twadde helte fan 'e 1940-er jierren oer de Feriene Steaten spielde. Dat wie in wiid fersprate eangst foar it kommunisme, dy't derta late dat Amerikanen dy't kommunistyske of sosjalistyske politike opfettings hiene, as ferrieders sjoen waarden. Fanwegen de yngeande ynfloed dy't de filmyndustry fan Hollywood op 'e Amerikaanske maatskippij hie, waarden sokke opfettings dêr as uterst gefaarlik beskôge.
It (net feitlik ûnderboude) idee dat der yn Hollywood in aktive gearspanning fan kommunisten bestie dy't oanstjoerd waard út 'e Sovjet-Uny wei, mei as doel om 'e Feriene Steaten as lân troch de fersprieding fan kommunistyske propaganda te ûndermynjen, waard optocht troch it Komitee oangeande Unamerikaanske Aktiviteiten fan it Hûs fan Offurdigen (HUAC). Hoewol't it HUAC gjin direkte bewizen foar de eigen bewearings fine koe, stie Hollywood jierrenlang ûnder skerp tafersjoch. Benammen lidmaatskip fan 'e Kommunistyske Partij fan 'e Feriene Steaten fan Amearika (CPUSA) wie oanlieding om op 'e Swarte List fan Hollywood pleatst te wurden, mar ek dielname oan kommunistyske aktiviteiten of inkeld in fermoeden fan kommunistyske sympatyen koe resultearje yn pleatsing op 'e list. Sels de wegereing om mei te wurkjen oan it ûndersyk fan it HUAC nei de praktiken fan 'e CPUSA yn Hollywood koe dêr al oanlieding foar wêze.
De earste ferzje fan 'e Swarte List fan Hollywood waard op 25 novimber 1947 opsteld en omfette tsien nammen, de saneamde Tsien fan Hollywood: Yn juny 1950 waarden yn it ûnoffisjele pamflet Red Channels de nammen fan 151 minsken bekendmakke dy't op 'e Swarte List belâne wiene. Sels yn 'e perioade dat de Swarte List op syn strangsten tapast waard, tusken 1952 en 1956, kaam der lykwols mar kwealk wat oer nei bûten. Hy waard komselden oant nea eksplisyt makke en wie dêrtroch net nei te gean, wat winliken bydroech oan 'e ferrinnewearjende ynfloed dy't derfan útgie. De karriêres fan hûnderten lju yn 'e filmyndustry waarden skansearre of sels beëinige troch de Swarte List. Yn 'e perioade nei 1956 koene de lju op 'e list stadichoan wer klandestyn, ûnder skûlnammen, yn Hollywood oan it wurk. Yn 1960 waard de macht fan 'e Swarte List foargoed brutsen doe't Kirk Douglas, de produsint en haadrolspiler fan 'e súksesfilm Spartacus, derfoar soarge dat de namme fan senarioskriuwer Dalton Trumbo iepentlik op 'e ôftiteling fermeld waard.
Neitiid besocht it Writers Guild of America, it fakbûn fan senarioskriuwers, noch jierrenlang om alle klandestine wurk fan lju op 'e Swarte List te efterheljen, sadat harren wiere nammen dochs noch op 'e ôftitelings fan 'e oangeande films werjûn wurde koene.
Boudewyn fan Hollân
Boudewyn fan Hollân (stoarn yn Mainz, 30 april 1196) wie biskop fan Utert fan 1178 oant 1196.
Boudewyn waard nei yn dea byset yn de Dom fan Utert.
List fan planetoïden 70201-70300
Dit is in list fan planetoïden 70201-70300.
Welch (Minnesota)
Welch (útspr.: [wɛlʧ]) is in plak yn Goodhue County, yn it súdeasten fan 'e Amerikaanske steat Minnesota. It leit deunby de stêd Red Wing oan 'e rivier de Cannon, en hie neffens gegevens fan 'e folkstelling fan 2010 goed 1.800 ynwenners.
Demografy
Neffens gegevens fan 'e folkstelling fan 2010 wie doe fan 'e befolking fan Welch 11,0% âlder as 65 jier en 27,5% jonger as 18 jier. Fierders bestie 25,3% fan 'e húshâldings út ien persoan. Wat de etnyske opbou fan 'e befolking oangiet, dy wie yn 2010 sa: 83,3% blanken; 12,3% Yndianen; 1,7% Latino's; 1,2% swarten; 0,8% Aziaten; 0,7% oaren of fan mingd etnysk komôf.
Bryna Productions
Bryna Productions wie in Amerikaanske filmstudio, dy't yn 1955 oprjochte waard troch akteur Kirk Douglas. Dyselde waard dêrta ynspirearre troch it súkses fan syn freon Burt Lancaster, dy't ek in eigen filmstudio begûn wie. Douglas ferneamde syn bedriuw nei syn mem, Bertha Demsky, dy't eins Bryna Danielovitch hiet. Bryna Productions makke tusken 1955 en 1986 sa'n tweintich films, en nochris 6 oaren waarden produsearre troch in dochterûndernimming, Joel Productions, dy't Douglas ferneamde nei syn twadde soan Joel.
Skiednis
Kirk Douglas begûn yn 1950 tariedings te meitsjen foar de oprjochting fan Bryna Productions, doe't er opsjes naam op 'e ferfilmings fan romans as The Fearmakers en The Shadow. Yn maart 1952 seid er yn in fraachpetear dat er mei Bryna Productions trije films yn it jier meitsje woe. Yn jannewaris 1955 folge de formele oprjochting, wêrnei't Douglas in kontrakt foar seis films sleat mei de gruttere studio United Artists (UA). Dêrby stimde er deryn ta om yn guon, mar net alle, fan dy films de haadrol te spyljen.
De earste twa films dy't Bryna produsearje soe, wiene The Vikings (dy't úteinlik yn 1958 útkaam) en in biografyske film oer it libben fan Vincent van Gogh. Douglas spile Van Gogh lykwols yn 1956 yn 'e MGM-film Lust for Life. De earste film fan Bryna Productions waard sadwaande de western The Indian Fighter. Yn maaie 1958 sleat Bryna in kontrakt foar twa films ôf mei Universal Pictures. Behalven films produsearren Bryna en Joel Productions yn 1963 ek de toanielfoarstelling One Flew over the Cuckoo's Nest op Broadway.
Dassen
De dassen foarmje yn 'e taksonomy in ynformele kloft binnen de famylje fan 'e martereftigen (Mustelidae). Der binne alve libbene soarten dassen, dy't yndield binne by trije ûnderfamyljes fan 'e martereftigen: de Jeraziatyske dassen (9 soarten ferdield oer 3 skaaien, allegearre út Jeraazje), de hunichdassen (1 soarte út Afrika en Aazje) en de sulverdassen (1 soarte út Noard-Amearika). De beide soarten Aziatyske stjonkdassen waarden foarhinne by de Jeraziatyske dassen yndield, mar koartby hat genetysk ûndersyk útwiisd dat sy neier besibbe binne oan 'e stjonkdieren, wat harren yn 'e famylje Mephitidae pleatst.
Dassen binne koartskonkige, groulivige bisten, mei krêftige klauwe poaten dy't bedoeld binne om mei te graven. Se hawwe swarte koppen mei karakteristike wite streken. Harren gewicht rint útinoar fan 9-11 kg (guon sinnedassen) oant 18 kg (de Jeropeeske das).
Soarten
Teixó
De Bente
De Bente is in nôtmûne yn it Drintske doarp Dalen yn 'e gemeente Coevorden.
De mûne waard yn 1814 boud en ferfong in yn 1813 troch besjittings fan Frânsen ôfbaarnde standermûne. Oant 1944 bleau de mûne wurkjen, dêrnei rekke de mûne yn ferfal. De doedestiidske gemeente Dalen kocht de mûne oan en yn 1976 krige de yntusken ta in piperbus redusearre mûne wer in nije kape mei in wjukkenkrús en in stelling. It duorre lykwols noch oant de jierren 1990 ear't de mûne mealwurk krige, dat ôfkomstich wie fan in mûne út it Dútske Aurich. Yn 1994 wie de mûne wer foar it earst mealfeardich. Sûnt wie de mûne in produksjemûne, dy't trijeris yn 'e wike moal op wynkrêft mealle. De mûnder, âld-ûnderwizer Hans Petit, ferkocht it moal foar it measte yn de mûne, mar hold op 23 desimber 2018 op mei syn ambachtlik bedriuw.
It Drintske Gea hat de mûne doe tagelyk mei de Jantina Helling fan Aalden oernommen fan de gemeente. Dy organisaasje hâldt de mûne mei frijwilligers oan it wurk.
Dalen hat oan de oare kant fan it doarp in noch heere nôtmûne, de museummûne Jan Pol.
De Bente is in achtkante stellingmûne mei in reitdutsen boppebou. De âldhollânske wjukken hawwe in flecht fan 22 meter.
Flodder (telefyzjesearje)
Flodder wie in tige súksesfolle Nederlânske komeedzjesearje dy't yn 1993 foar it earst op 'e tillefyzje kaam. De searje, nei in idee fan produsint Dick Maas, wie basearre op 'e súksesfolle film mei deselde namme út 1986. De searje folget de eksploaten fan 'e asosjale húshâlding Flodder, dy't by wize fan sosjaal eksperimint troch de gemeente in wente yn in lúksueuze fillawyk tawiisd krigen hat. De dêrút fuortkommende en satirysk yn byld brochte botsing tusken twa folslein ferskillende maatskiplike fermiddens foarmet it útgongspunt fan 'e searje. Flodder rûn yn 't earstoan trije seizoenen, fan 1993 oant 1995. Yn 1997 waarden noch twa ekstra seizoenen opnommen, dy't yn 1998 op 'e tillefyzje kamen. It hommels ferstjerren, yn novimber 1997, fan akteur Coen van Vrijberghe de Coningh, dy't ien fan 'e haadrollen spile, makke foargoed in ein oan 'e searje. Anno 2021 wurdt Flodder noch altyd geregeldwei werhelle op sawol de Nederlânske as de Flaamske tillefyzje.
Crew
Flodder waard makke troch tillefyzjeprodusinten Dick Maas en Laurens Geels foar harren film- en tillefyzjestudio First Floor Features. Geels hie as útfierend produsint ek it tafersjoch oer de hiele produksje, wylst Maas ek de titelmuzyk en de soundtrack komponearre (mei bydragen fan Peter Schon), as regisseur aktyf wie en tegearre mei Wijo Koek it meastepart fan 'e senario's skreau. Guon ôfleverings waarden regissearre troch Wijo Koek, Pieter Walther de Boer, Martin Lagestee, Myrna van Gilst, Hans Scheepmaker, Ine Schenkkan, Marc Nelissen, Joram Lürsen en Allard Bekker. Oan 'e senario's waarden ek bydragen levere troch Esmé Lammers, Frank Ketelaar, Hanco Kolk en Robert Alberdingk Thijm, wylst Mike van Diem, Coen van Vrijberghe de Coningh, Stefan de Walle en Willem Wertwijn ideeën foar senario's oanleveren. De montaazje wie yn 'e hannen fan Bert Rijkelijkhuizen.
Cast
Ferskate akteurs dy't yn 'e films Flodder en Flodder in Amerika! spile hiene, waarden ree befûn om ek yn 'e searje deselde rollen te fertolkjen. Dêrby gie it om Nelly Frijda (Ma Flodder), Tatjana Šimić (dochter Kees Flodder), Lou Landré (Sjakie van Kooten) en ferskate byrolspilers, lykas Bert André en Lettie Oosthoek (buorman en buorfrou Neuteboom). Huub Stapel en René van 't Hof, dy't yn 'e beide films Johnnie Flodder, resp. soan Kees Flodder spile hiene, wiene beducht foar typecasting en heakken dêrom ôf. Hja waarden ferfongen troch Coen van Vrijberghe de Coningh, resp. Stefan de Walle. Herman Passchier, dy't yn Flodder in Amerika! de rol fan pake Flodder oernommen hie fan 'e yn 1989 ferstoarne Jan Willem Hees, spile deselde rol yn 'e searje.
De beide jongste bern út 'e Flodder-húshâlding, dochter Toet fan alve en soan Henkie fan tsien, waarden yn it earste seizoen spile troch Mandy Negerman en Melle de Boer, dy't dy rollen yn Flodder in Amerika! ek fertolke hiene. Omreden fan 'e leeftyd fan 'e personaazjes ûntgroeiden de akteurs dizze rollen lykwols al fluch. Sadwaande waarden de rollen fan Toet en Henkie yn seizoen 2 en 3 spile troch Scarlett Heuer en Sander Swart, en yn seizoen 4 en 5 troch Djune-Ann van Asten en Rogier van de Weerd
Seizoen 1
Yn febrewaris en maart 1993 waard de fiktive wyk Zonnedael neiboud by de First Floor Factory, it haadkantoar fan First Floor Features yn Almeare. De set bestie út acht filla's, kompleet mei opritten, garaazjes, gazons en brievebussen. It ynterieur fan 'e filla fan 'e Flodders waard lykwols binnendoar yn 'e tillefyzjestudio boud. Allinne foar de ôflevering Goed Gedrag waard op 24 july 1993 yn Sittard filme, yn deselde echte fillawyk dêr't ek de film Flodder yn 1986 foar in part opnommen wie. (Dat is de sêne wêryn't Johnnie, soan Kees en dochter Kees omride yn Johnnie syn rôze Chevrolet.) De opnamen foar it earste seizoen fan Flodder rûnen fan 29 april 1993 oant en mei 24 july fan dat jier. Oars as de measte oare komeedzjesearjes út 'e 1990-er jierren waard Flodder net op fideo (tape), mar op 16 mm-film draaid.
Seizoen 2 en 3
Nei't it earste seizoen fan trettjin ôfleverings fan elts 25 minuten net inkeld yn Nederlân (by Veronica), mar ek yn Dútslân (yn neisyngronisearre foarm), in grut súkses wurden wie, waard besletten ta it meitsjen fan noch twa seizoenen. De opnamen fan it twadde seizoen (ek fan trettjin ôfleverings) rûnen fan 6 april oant en mei 3 july 1994, en de opnamen fan it trêde seizoen (fan tsien ôfleverings) duorren fan 29 july oant en mei 18 septimber 1995. It wie de bedoeling om nei trije seizoenen in ein oan 'e searje te breidzjen. Dick Maas woe nammentlik op it hichtepunt ophâlde om 'e kwaliteit te behâlden. It trêde seizoen wie trije ôfleverings koarter as de earste beide seizoenen, om't Maas besleat om 'e senario's foar de lêste trije plande ôfleverings fan seizoen 3 gear te foegjen ta it skript foar de bioskoopfilm Flodder 3. Dy waard oanslutend op seizoen 3 mei deselde cast opnommen fan 21 septimber oant novimber 1995.
Seizoen 4 en 5
Yn desimber 1996 kaam fan Veronica it fersyk om in nij seizoen fan Flodder te meitsjen, om't de werhellings fan 'e searje noch altyd tige goed besjoen waarden. Maas en Geels wiene gau om, mar guon leden fan 'e cast, benammen Stefan de Walle en Nelly Frijda, dy't ûnderwilens oare ferplichtings oangien wiene, moasten bepraat wurde. Uteinlik waarden tusken maart en novimber 1997 efterinoar oan it fjirde en fyfde seizoen fan Flodder opnommen, mei opteld 26 nije ôfleverings. It totaal oantal ôfleverings fan 'e hiele searje kaam dêrmei op 62.
Maas hie plannen om yn 1998 noch in sechsde seizoen te meitsjen, mar in ûnferwachts en tryst barren makke dat ûnmooglik. Op 15 novimber 1997, trije dagen nei it foltôgjen fan 'e opnamen fan seizoen 5, sakke nammentlik Coen van Vrijberghe de Coningh ynienen yninoar doe't hy, Tatjana Šimić en Stefan de Walle foar in stikmannich sponsors fan First Floor Features yn 'e studio yn Almeare in sêne út 'e searje neispilen. Hy bliek in hertstilstân krige te hawwen. Doe't reänimaasje net holp, ferstoar er yn 'e ambulânse ûnderweis nei it sikehûs. Seizoen 4 en 5 waarden fan jannewaris oant septimber 1998, mei tastimming fan 'e djipdrôven, postúm útstjoerd. Noch Maas, noch de rest fan 'e cast seach yn hoe't in oare akteur binnenhelle wurde koe om 'e rol fan Johnnie Flodder oer te nimmen, dy't Van Vrijberghe de Coningh him sa eigen makke hie. Sadwaande kaam der doe definityf in ein oan 'e Flodder-franchise.
Utgongspunt fan 'e plot
Yn 'e film Flodder is te sjen dat de wente fan 'e asosjale probleemhúshâlding Flodder op fersmoarge grûn stiet. Op inisjatyf fan sosjaal wurker Sjakie van Kooten wurdt harren dêrop by wize fan sojsaal eksperimint in nij wenplak tawiisd yn 'e fillawyk Zonnedael. Sjakie is der nammentlik hillich fan oertsjûge dat in better wenfermidden liede sil ta in positive feroaring yn it hâlden en dragen fan 'e Flodders. Dat blykt lykwols net sa te wêzen. Krektoarsom, de húshâlding sleept hiel Zonnedael mei omleech nei harren nivo, in proses dat kulminearret yn 'e folsleine ferwoastging fan harren filla. Neitiid wurde de Flodders yn Flodder in Amerika! yn it ramt fan in kultureel útwikslingsprojekt troch de gemeente nei New York ta stjoerd.
De searje Flodder borduerret fuort op it útgongspunt fan 'e earste film, mar negearret de ein fan dy film en alles wat der bart yn Flodder in Amerika! Yn 'e searje wenje de Flodders nammentlik noch altyd yn 'e filla yn Zonnedael, dy't net ferneatige is. De searje folget de nuvere eksploaten fan 'e húshâlding yn 'e fillawyk, wêrby't de satirysk yn byld brochte botsing tusken twa folslein ferskillende maatskiplike fermiddens de basis fan 'e ferhalen foarmet. De film Flodder 3 slút oan op seizoen 3. Dêryn rint de sitewaasje wer folslein út 'e hân, mei diskear as útkomst dat hiel Zonnedael ôfbrând, útsein de filla fan 'e Flodders. (Dêroan is dúdlik te merken dat Flodder 3 oarspronklik as it definitive ôfskie fan 'e húshâlding bedoeld wie.) Yn seizoen 4 wurdt Flodder 3 negearre en is de sitewaasje wer weromset nei de ein fan seizoen 3 fan 'e searje.