cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Harnzer Wettersportferiening
De Harnzer Wettersportferiening (Nederlânsk en offisjeel: Harlinger Watersportvereniging) is in wettersportklub yn 'e Fryske stêd Harns, dy't him benammen dwaande hâldt mei silen op It Waad. De namme fan 'e feriening wurdt gauris ôfkoarte ta HWSV. De Harnzer Wettersportferiening is oprjochte yn 1932 en hie yn 2018 likernôch 350 leden. De feriening is oansletten by it lanlik Wettersportbûn.
Wurkmêden
De HWSV beskikt oer in eigen jachthaven mei goede foarsjennings deunby de Harnzer binnenstêd. Der binne 96 lisplakken, dêr't ek (passearjende) net-leden gebrûk fan meitsje meie. Behalven mei it ûnderhâld fan ee havenfasiliteiten hâldt de feriening him fral ek dwaande mei it promoatsjen fan de sylsport op 'e Waadsee. Dat wurdt dien troch it organisearjen fan mienskiplike syleveneminten, mar ek lêzings, klubjûnen en syllessen foar de jongerein. Ienris yn it jier organisearret de HWSV boppedat de HT Race, in sylwedstryd fan Harns nei West-Skylge.
De Brêgesjongers
De Brêgesjongers is in shantykoar út De Pein.
De oanset ta oprjochting ûntstie by it doarpsfeest fan 1997. Op ien fan de dielnimmende skûtsjes waard doe troch in oar shantykoar songen. In tal doarpsbewenners hawwe doe De Brêgesjongers oprjochte. It koar bestiet yn 2008 út sa'n 25 leden dy't begelieden wurde troch slachwurk en akkordeon. It repertoire bestiet meast út Nederlânske en lieten út it Frysk Lieteboek, oanfold mei bûtenlânske. Der wurdt û.o. optreden by doarpsfeesten, festivals en fersoargingstehuzen.
De CD Lofsang op de Leien' waard yn 2011 presintearre mei de show Mei de Brêgesjongers troch de tiid.
Bosaso
Bosaso (Somalysk: Boosaaso; Arabysk (بوساسو) Bawsāsū), yn it ferline Bandar Qasim neamd, is de trets grutte stêd fan Somaalje en hat de grutste haven fan it lân. De stêd is tige groeit yn de tiid fan de Somalyske boargerkriich, omdat it yn it noarden feilich wie. Jannewaris 2007 hie de stêd goed 500.000 ynwenners; yn de 90er jierren wiene dat noch sa'n 30.000.
Bosaso leit yn de noardlike autonome regio Puntlân, en is de kommersjele haadstêd fan de kontrei en teffens de haadstêd fan de provinsje Bari. Yn ferhâlding mei oare plakken yn Somaalje is it in frijwat moderne stêd.
De stêd is tige âld en wie al bekend by de Griken en Romeinen ûnder de namme Mosylon, mar hat gjin histoaryske binnenstêd. De ynwenners heare meast ta de Darod-clan en de sub-clans Dashiishe, Majeerteen en Warsangeli.
left|450px|thumb|Panorama oer Bosaso
29 april
Berne
thumb|120px|[[Michiel de Ruyter.]]
Balstien
thumbnail|left|Balstien fan 30 ton yn Alteveer, Grinslân thumb|De [[Swerfstien fan Rottum|balstien fan Rottum, oant no ta de grutste ea yn Nederlân fûn is]] thumb|Grutte balstien as betinkingsmonumint [[slach by Warns]] thumb| De [[poppestien fan Burgum, begjin 20e iuw]] In balstien (ek swerfstien of erratysk blok neamd) is in stien dy't troch in gletsjer of iiskape meifierd is. Lytse eksimplaren wurde yn it Nederlânsk kinderkopjes en yn Grinslân en Drinte flint (of vlint) neamd. Sy komme oeral yn de wrâld foar op plakken dy't mei lâniis oerdutsen west hawwe.
Oarsprong en fersprieding yn Nederlân
Nederlân wurde balstiennen fûn dy't troch it lâniis efterlitten binne yn it op ien nei lêste glasiaal, it Saalien. Balstiennen komme yn Noard-Nederlân, dat eartiids mei lâniis bedutsen wie, in protte foar. De meast súdlike grins fan it lâniis wie oan de line Haarlim, Utert, Nymwegen ta. Besuden dy line komme gjin balstiennen yn de natuer mear foar. De grutste balstien dy't ea yn Nederlân fûn waard is op it stuit de Swerfstien fan Rottum.
De Nederlânske balstiennen komme oarpronklik út Skandinaavje en it Eastseegebiet. Dat kin neigien wurde troch de petrologyske skaaimerken te fergelykjen mei dy fan it stientme yn dy kontreien. Sa is yn prinsipe frijwat sekuer te sizzen hokker stien wêr wei komt.
Swerfstiennen wurde faak fûn yn balstienliem, in tige tichte liemige grûnsoarte dy't foarme waard ûnder it gewicht fan de iiskappen yn Noard-Nederlân. Balstienliem komt foar yn de ûndergrûn fan Gaasterlân, de Havelterberch, Skoklân en Urk yn de Noardeastpolder en op Wieringen en Teksel.
Tapassingen
Swerfstiennen binne de iuwen troch brûkt yn konstruksjes sa as hunebêden, megaliten, wegen en dykbeklaaiïng. By de bou fan pleatsen waarden grutte stiennen wol brûkt as fûnemint foar it bynt. By poarten en gebouwen op strjithoeken waarden se wol brûkt as skampstien om foar te kommen dat koetsen en weinen tsjin de muorre ride soenen. Fierders waarden sy tapast as grinsmarkearring dy net maklik fan it plak te krijen wie (troch kweawilligen).
Folksleauwe en -ferhalen
Yn folksleauwe en folksferhalen spylje swerfkeien soms in rol. It wie de hjitting dat sy goed wiene foar fruchtberens en dat it in plak wie dêr't de bern weikamen. Yn Skandinaavje waarden opfallende punten yn it lânskip, sa as rotsen en swerfstiennen, wol taskreaun oan trollen.
Alde Riid
thumb|De [[Buerstermûne (mûne)|Buerstermûne oan 'e Alde Riid ]] De Alde Riid (Biltsk en offisjeel: Ouwe Rij) is in feart yn 'e gemeente De Waadhoeke. De feart rint fan Aldebiltsyl nei Buerstermûne, east fan Froubuorren.
Olympyske Winterspullen 1952
thumb|left|250px|Monumint foar de Spullen De Olympyske Winterspullen 1952, ek wol de VIe Olympiade neamd, waarden yn 1952 yn Oslo, Noarwegen hâlden. Dat wie fan 14 oant en mei 25 febrewaris.
Sporten
Op de Spullen fan 1952 stiene fjouwer sporten op it programma en 22 ûnderdielen ferdield oer 8 dissiplines. Bandy wie de ienichste demonstraasjesport.
Medaljes
thumb|right|260px|Yngong ta it Bislett stadion
Medaljespegel
1Alhoewol't alle Dútske dielnimmers út West-Dútslân kamen, die neffens it YOK "Dútslân" mei en net "West-Dútslân". By de trije folgjende edysjes kaam in mienskiplike ploech yn aksje mei dielnimmers út de beide Dútslannen.
Reynier fan Tsjom
260px|thumb|Tsjom (2009) thumb|right|Grêfstien fan Fan Tsjom en syn frou.
Reynier fan Tsjom, it meast bekend ûnder de namme Reijnjer fan’t Zum, ek Reinier van Tzum (of Tzom) (Tsjom, ± 1600 – Drylts, 21 septimber 1670) wurke yn tsjinst fan de Feriene Eastyndyske Kompanjy. Hy tsjinne as ûnderkeapman yn Siam en as haadman fan de faktorij yn Desjima.
Libbensrin
Fan Tsjom waard berne yn Tsjom, as soan fan Marten Jansz, in kaptein by de Admiraliteit fan Fryslân. Yn 1629 begûn hy as keapman yn Siam.
Yn 1641 waard hy as tuskentiids haad oansteld yn Desjima, nei alle gedachten om it oerleiden fan syn foargonger. Pas yn 1943 waard hy beneamd as haad fan de faktorij. Hy wurke gear mei Johan fan Twist yn it Nederlânske Malakka, en mei François Caron yn Formosa, mar ek mei de haden fan de faktorijen yn Perzje en op de Koromandel.
Op 29 septimber 1645 kaam er oan yn Nagasaky om op 30 novimber de taak fan syn foargonger oer te nimmen. Dêrnei begûn er mei de tariedings foar syn tocht nei Edo om de shogun syn ear te bewizen. Op 7 febrewaris kamen sy oan yn Edo. As kado oerhannige Fan Tsjom brillen, fergrutglêzen, optyske linzen en medisinen. Op 12 febrewaris moete er Inoue Masashige, helper fan Nagasaki. Diskusje waard fierd oer de Nambûaffêre fan 1643, doe’t Hendrick Cornelisz Schaep, kaptein fan de Breskens, en njoggen leden fan syn bemanning finzene wienen yn Yamada yn de Iwate prefektuer.
It ferbliuw op Desjima like op dat stuit mear as in soarte fan finzenskip en misskyn soe de keizer mear frijheden oan de Nederlanners jaan. De spesjale gesant, dy’t de Japanners easken, soe earst letter komme.
Yn 1648 kaam Fan Tsjom werom yn Fryslân. Hy troude mei Margaretha fan Æsgema yn Koarnjum. Yn 1651 waard hy de eigner fan in pleats ûnder Frjentsjer, neamd Salwerd. Yn 1654 waard hy lid fan it froedskip fan Drylts en beneamd ta boargemaster. Ek syn skoansuster Amelia wie komd. Yn 1657 waard hy âlderling; It jier dêrop ta folmacht fan de Provinsjale Steaten en krige hy in funksje by de Rekkenkeamer. Fan Tsjom wie dwers, mear as iens moast hy foar de tsjerkeried komme as der yn de pleatslike herberch De Drie Rozennobels fochten wie en Fan Tsjom him der mei dwaande hâlde. Syn frou krige de wyn fan foaren doe’t sy by in rûzje mei de buorfrou foar fodde útmakke waard.
Tombigbee (rivier)
rechts|200px|thumb|Kaart mei de Tombigbee en de Alabama De Tombigbee  is in 644 km lange rivier yn de Amerikaanske steaten Mississippy en Alabama. By de it gearkommen mei de Alabama wurde se de koarte Mobile dy't útmûnet yn de Baai fan Mobile oan de Golf fan Meksiko. De streamkrite de Tombigbee beslacht in grut part fan de kustflakte fan westlik Alabama en noardeastlik Mississippy. De rivier is in wichtige farrûte fan de súdlike Feriene Steaten. De bopperin is ferbûn mei de Tennessee troch de "Tennessee-Tombigbeewetterwei".
De rivier begjint yn it noardeasten fan Mississippi yn Itawamba County.
De Tombigbee streamt nei it suden yn de mar fan Aberdeen by Aberdeen en de mar fan Kolumbus, ûnder Kolumbus; dêrnei by de mar fan Aliceville op de grins tusken Mississippy en Alabama lâns en fierder troch westlik Alabama dêr't hja gearrint mei de Black Warrior. Besuden Demopolis rint hja fierder troch súdwest Alabama by Jackson. De Tombigbee komt by de Alabama oan de grins tusken Mobile en Baldwin, op sa'n 48 km benoarden Mobile en sa foarmje sy tegearre de Mobilerivier.
De bopperin fan de Tombigbee wie it thúslân fan de Chickasaw foar dat sy yn 1838 fuortlutsen. Bienville brûkte de Tombigbee yn 1736 as paad om harren te befjochtsjen.
Ella Fitzgerald
thumb|Ella Fitzgerald portrettearre troch [[Carl Van Vechten, 1940]] Ella Fitzgerald (1940) (* 25 april 1917, Newport News(?) - † 15 juny 1996, Beverly Hills) ek wol "First Lady of Song", "Queen of Jazz" en "Lady Ella" neamd, wie in Amerikaansk jazz sjongster mei in fokaal berik fan trije oktaven. Sy stie bekend om har suverens fan toan, treftich diksje, frasearring, yntonaasje en in hoarnige ymprovisatoarysk fermogen, foaral yn har scat-sang.
Fitzgerald wie in wichtige ynterpretearrer fan The Great American Songbook. Yn de tiid fan har 59-jier lange opnimkarriêre, hat sy 40 miljoen plate-albums ferkocht fan har mear as 70 albums. Sy wûn 13 kear in Grammy Award, ek is har de National Medal of arts troch Ronald Reagan en de Presidential Medal of Freedom troch George H. W. Bush takend.
It iere libben
Doe't Ella jong wie, woe sy dûnseres wurde, hoewol't sy tige graach nei jazz muzyk harkje mocht fan bygelyks Louis Armstrong, Bing Crosby en The Boswell Sisters. Har grutste idoal wie lykwols Connee Boswell; letter hat sy sein: "Us mem naam op in dei ien fan har opnames mei nei hûs en ik wie fuortendaliks fereale... Ik die sa myn bêst om op har te klinken."
Yn 1932 ferstoar har mem oan in hertoanfal. Dêrnei gienen Ella's sifers dramatysk nei ûnderen ta en sy skûltsjesette faak fan skoalle. Fanwege misbrûk troch har styfheit, rûn se fuort nei har muoike en op it stuit wurke sy as útkyk foar in bordeel en foar by de maffia oansletten nûmersrinners. Doe't de autoriteiten der fan hearden waard hja ynearsten nei it Colored Orphan Asylum yn Riverdale, Bronx brocht. Lykwols, doe't it weeshûs sletten waard, omdat it der te drok waard, waard se oerbrocht nei it New york Training School for Girls yn Hudson, in steats tichtskoalle. Uteinlik ûntkaam se der oan en wie se in skoft dakleas.
Waffen-SS
thumb|upright=1.1|Logo Waffen-SS wie de militêre tûke fan de nazi organisaasje Schutzstaffel (SS). De Waffen-SS hie yn 1940 oarspronklik fiif militêre ienheden fan meiinoar 19.000 man:
1. SS Panzer Division Leibstandarde Adolf Hitler
2. SS Panzer Division Das Reich
4. SS Polizei Division
5. SS Panzergrenadier Division Wiking
Yn 'e rin fan de tiid groeide de Waffen-SS fan 5 nei 38 difyzjes, mei-inoar hast in miljoen soldaten. By de Prosessen fan Neurenberch is de Waffen-SS ta kriminele organaasjes feroardiele.
Oregon
Oregon (útspr.: ['ɔrɨɡən], likernôch " or -ruh-g'n"), offisjeel de Steat Oregon (Ingelsk: State of Oregon), is ien fan 'e fyftich steaten dy't mei-inoar de Feriene Steaten fan Amearika foarmje. Oregon, byneamd de Beaver State (de "Beversteat"), leit yn it westen fan 'e legere 48 Amerikaanske steaten, oan 'e kust fan 'e Stille Oseaan, en heart ta de regio fan it Amerikaanske Noardwesten. De haadstêd is Salem, mar de grutste stêd is Portland. Neffens in skatting út 2015 hie de steat doe 4 miljoen ynwenners, wêrmei't it kwa befolkingsgrutte de 26e steat fan 'e Feriene Steaten is. Oangeande oerflak is Oregon mei goed 255.000 km² de 9e steat. Oregon stiet bekend om syn grutte lânskipsferskaat en om 'e stêd Portland mei syn sterke subkultueren.
Etymology
It ierste gebrûk fan 'e namme 'Oregon' datearret teminsten fan 1765, doe't it noch stavere waard as Ouragon, en ferwiisde nei de yn dy tiid mytyske "Rivier fan it Westen" (de Kolumbia). De ierst bekende fermelding wie yn in ferslach fan 'e Britske majoar Robert Rogers, dy't yn 1765 skreau: "De rûte [...] rint fan 'e Grutte Marren nei de bopperin fan 'e Mississippy, en dêrwei nei de rivier dy't de Yndianen de Ouragon neame." Tsjin 1778 dominearre de hjoeddeistige stavering. Neffens ien teory soe de namme weromgean op it Frânske wurd ouragan ("orkaan"), dat sels wer fia it Spaansk út 'e taal fan 'e Taïno-Yndianen fan Porto Riko komt. Dêrmei soe ferwiisd wêze kinne nei de krêftige Chinookwinen oan 'e ûnderrin fan 'e Kolumbia.
Yn 1904 brocht Joaquin Miller lykwols in oare teory op 't aljemint. Neffens him wie 'Oregon', mooglik fia de tuskenfoarm Oragua, in ferbastering fan it Portegeeske aure il agua ("hear de wetters"). Hy stelde dat de namme wierskynlik oan 'e rivier de Kolumbia taparte wie troch in iere Portegeeske ûntdekkingsreizger, dy't dermei ferwiisde nei de streamfersnellings yn 'e rivier. Wer in oare teory giet derfan út dat it oarspronklik om in staveringsflater gie, mei't op in Frânske lânkaart út 'e iere achttjinde iuw de rivier de Wiskonsin (doe stavere as Ouisconsink) misstavere wie as Ouaricon-sint, wêrby't de namme ôfbrutsen wie mei -sint ûnder Ouaricon skreaun, sadat it liek as streamde der út 'e krite fan 'e Grutte Marren in rivier nei it westen ta dy't de Ouaricon hiet.
Geografy
Oregon hat in oerflak fan 255.026 km², wêrfan't 2,4% út wetter bestiet. De steat is rûchwei rjochthoekich, en mjit 580 km fan noard nei súd, en 640 km fan east nei west. It meastepart fan Oregon leit yn 'e Pasifyske Tiidsône (UTC –8, simmertiid –7), mar in grut diel fan it eastlike Malheur County makket diel út fan 'e Berchtiidsône (UTC –7, simmertiid –6). Oregon grinzget yn it suden oan 'e Amerikaanske steat Kalifornje, yn it súdeasten oan Nevada, yn it easten oan Idaho en yn it noarden oan Washington. Yn it westen leit it oan 'e kust fan 'e Stille Oseaan. It heechste punt fan 'e steat is de berch de Mount Hood, wêrfan't de top op 3.429 m boppe seenivo leit, wylst it leechste punt it strân oan 'e Stille Oseaan is, op seenivo.
Oregon wurdt fierhinne behearske troch in stikmannich berchtmen, wêrfan't de Cascades, dy't de skieding tusken westlik en eastlik Oregon foarmje, it heechst binne. Dêr lizze de Mount Hood en ferskate oare promininte bergen, lykas de Mount Jefferson, de Trije Susters en de Mount Thielsen, dy't allegear yn in fier ferline foarme waarden troch fukanyske aktiviteit. Fierder nei it westen ta strekt it legere Kustberchtme him út by de kust fan 'e Stille Oseaan lâns. It Klamath-berchtme leit yn it súdwesten, op 'e grins mei Kalifornje, wylst de Blauwe Bergen de noardeasthoeke fan Oregon behearskje. Tusken de Cascades en it Kustberchtme yn leit de tichtbefolke Delling fan de Willamette. Fierders heart it uterste easten fan 'e steat ta it Kolumbiaplato, wylst de woastinige súdeasthoeke ûnderdiel útmakket fan 'e Grutte Dobbe. Ta dy lêste kriten heart ek de Grutte Sânwoastyn. De eastlike helte fan Oregon leit yn it reinskaad fan it Cascades-berchtme, en is dêrom tige drûch. Bewesten de bergen falt krekt in oerstjalpjende protte rein, mei as gefolch dat der yn en deunby it Kustberchtme in wier reinwâld groeit.
De grutste rivier fan Oregon is de Kolumbia, dy't foar in grut part de noardgrins mei Washington foarmet. De Kolumbia en de Klamath, dy't yn it súdlike part fan 'e steat streamt, binne de iennichste rivieren dy't dwers troch de Cascades snije om út te mûnjen yn 'e Stille Oseaan. Oare wichtige rivieren binne de Snake, dy't yn it noardeasten de grins mei Idaho foarmet, en de Willamette, dy't troch it tichtstbefolke diel fan Oregon streamt. De rivier de D soe neffens it regear fan Oregon de koartste rivier fan 'e wrâld wêze, mar it regear fan Montana beweart itselde oer de rivier de Roe. De Kratermar, dy't sa'n seistûzen jier lyn út 'e krater fan 'e fulkaan de Mount Mazama ûntstie, is mei in djipte fan 592 m de djipste mar fan 'e Feriene Steaten. It omlizzende Nasjonaal Park de Kratermar is it iennichste nasjonaal park yn Oregon. Oare gruttere marren yn 'e steat binne de Malheurmar en Boppe-klamathmar.
It gebiet by de rivier de John Day lâns is ien fan 'e wichtichste fynplakken fan fossilen op 'e wrâld. Yn it Nasjonaal Wâld Malheur, yn eastlik Oregon, waard yn 2003 in sombere hunichswam (Armillaria solidipes) ûntdutsen mei in ûndergrûnsk trieddestelsel dat 8,9 km² besloech. Dêrmei wurdt dy poddestoel beskôge as it grutste libbene organisme fan 'e wrâld. Oregon hat ek it lytste park fan 'e wrâld, it Mill Ends Park yn Portland, dat mar 0,29 m² beslacht. Fierders binne der yn Oregon 10 Yndianereservaten:
Skiednis
It grûngebiet fan Oregon wurdt al teminsten 15.000 jier lang troch minsken bewenne. Tsjin 8000 f.Kr. wiene der troch de hiele steat al delsettings, wêrby't de befolking benammen konsintrearre wie oan 'e ûnderrin fan 'e rivier de Kolumbia, yn 'e westlike dellings fan 'e Cascades en by de kust lâns. Tsjin 'e tiid dat Oregon yn 'e sechstjinde iuw foar it earst oandien waard troch Jeropeänen, waard it gebiet bewenne troch in grut ferskaat oan Yndiaanske folken en stammen, wêrûnder de Bannok (Bannock), Kokiil (Coquille), Kalapûja (Kalapuya), Klamat (Klamath), Molala (Molala), Nez Persé (Nez Perce), Sjasta (Chasta), Sjinnûk (Chinook), Sjuslou (Siuslaw), Takelma (Takelma), Tillamûk (Tillamook) en Umpkwa (Umpqua).
De earste Jeropeaan dy't oant yn Oregon trochkrong, wie de Spaanske ûntdekkingsreizger Juan Rodríguez Cabrillo, dy't yn 1543 de kust fan 'e steat besocht. Yn 1579 die de Ingelske seefarder Francis Drake de Nehalembaai oan, dêr't er fiif wiken trochbrocht om reparaasjes oan syn skip te meitsjen en fan 'e gelegenheid gebrûk makke om 'e kust formeel yn besit te nimmen foar de Ingelske Kroan. Yn 1774 ferkende Juan José Pérez Hernández de kust fan Oregon, en yn 1778 die de Britske ûntdekkingsreizger James Cook itselde. Tsjin 'e ein fan 'e achttjinde iuw arrivearren de earste blanken nei lange oerlânske reizen yn it eastlike part fan wat no Oregon is. Dat wiene Frânsk-Kanadeeske pelsjagers en keaplju, mei ûnder harren ek inkele roomske misjonarissen. Guon fan harren setten har dêr foargoed nei wenjen, wêrûnder in Étienne Lussier, wêrfan't men hawwe wol dat er de earste blanke boer yn Oregon wie. De Frânsk-Kanadezen lieten it bewiis fan harren oanwêzigens efter yn toponimen as de Malheur-mar, de rivieren de Malheur, Grande Ronde en Deschutes, en de stêd La Grande.
Yn 1805 en 1806 reizge de ferneamde Ekspedysje fan Lewis en Clark troch noardlik Oregon ûnderweis nei en fan de westkust fan Noard-Amearika. Hja oerwinteren yn Fort Clatsop, deunby de mûning fan 'e rivier de Kolumbia. Yn 1811 waard de Britske ûntdekkingsreizger David Thompson de earste blanke dy't de Kolumbia fan syn boarne oant de mûning ôffear. Hy wie ek dejinge dy't hiel Oregon formeel yn besit naam foar Grut-Brittanje en de Noardwestlike Kompanjy. Werom yn Montreal makke er de oerfloed oan pelsdieren yn Oregon buorkundich, dêr't de steat syn bynamme, as de Beaver State, oan tanket. Underwilens finansierde de New Yorkster sakeman John Jacob Astor yn 1811 de stifting fan Fort Astoria oan 'e mûning fan 'e Kolumbia, as in westlike foarpost fan 'e Amerikaanske Pasifyske Pelzekompanjy. Dat wie de earste permanint blanke delsetting yn Oregon.
Under de Oarloch fan 1812 feroveren de Britten alle hannelsposten fan 'e Pasifyske Pelzekompanjy, en ferdreaune dêrmei de Amerikanen út Oregon. Yn it Ferdrach fan 1818 waard lykwols fêstlein dat Grut-Brittanje en de Feriene Steaten it bestjoer oer en de fruchten fan it saneamde Oregon-territoarium diele soene. Ta dat gebiet hearde net inkeld de hjoeddeistige steat Oregon, mar ek de steaten Washington en Idaho en de Kanadeeske provinsje Britsk-Kolumbia. Nettsjinsteande it mienskiplike bestjoer waard Oregon yn 'e 1820-er en 1830-er jierren dominearre troch de Britske Hudsonbaaikompanjy, dêr't de Noardwestlike Kompanjy tsjin dy tiid yn opgien wie. Fan likernôch 1842 ôf brocht it ferneamde Oregon Trail, in rûte oer de prêrjes en troch de bergen en woastinen yn it binnenlân fan Noard-Amearika, in oanhâldende tafloed fan kolonisten út it eastlike part fan 'e Feriene Steaten nei Oregon, dy't har dêr fêstigen.
Underwilens wiene Grut-Brittanje en de Feriene Steaten wer deilis rekke oer it ferrin fan 'e grins yn it Oregon-territoarium, en ferskate jierrenlang hie it der alles fan wei dat it op in nije oarloch útdraaie soe. Mar úteinlings wist men it skeel dochs mei diplomasy op te lossen, dat yn 1846 waard it Ferdrach fan Oregon sletten, wêrby't fêststeld waard dat Grut-Brittanje it diel fan it Oregon-territoarium benoarden de 49e breedtegraad (Britsk-Kolumbia) krige, wylst it part besuden dêrfan (Oregon, Washington en Idaho) by de Feriene Steaten kaam as it nije Territoarium Oregon. Dat waard yn 1848 formeel stifte en krige doe syn earste eigen regear. Doe't fan 1850 ôf de Yndiaanske befolking fan Oregon ûnder twang nei foar dat doel stifte Yndianereservaten deportearre waard, kaam der mear lân frij foar kolonisaasje troch de blanken, en naam de tastream fan kolonisten út it Easten wei navenant ta.
Jeu de paume
thumb|right Jeu de paume, wie it keatsspul sa't dat yn de Midsiuwen spile waard. Muontsen spilen it keatsspul binnen de muorren fan de kleasters fan Itaalje en Frankryk. Dy muorren makken it spul al oars, om't de bal hast net mear út spile wurde koe. It waard tastien om de bal fia de muorre nei de oare side fan it fjild te spyljen.
Oregon
Skiednis
Fan 'e 1880-er jierren ôf berikten de earste spoarwegen Oregon, wat de befolkingsgroei oanfitere om't it de reis foar ymmigranten út it Easten wei folle makliker makke. Dêrnjonken die dizze ûntjouwing ek tige fertuten foar de ekonomy fan Oregon, mei't it timmerhout en de lânbouprodukten troch ferfier oer it spoar in folle gruttere ôfsetmerk krigen. Yn 1902 yntrodusearre Oregon in foarm fan direkte demokrasy fia boargerinisjativen en referinda, dat bekend kaam te stean as it Oregon-systeem. Nei't yn 1933-1937 de Bonneville-daam yn 'e rivier de Kolumbia oanlein wie, sette de troch goedkeape wetterkrêftelektrisiteit mooglik makke yndustrialisaasje fan Oregon útein. Under de Twadde Wrâldoarloch kamen op 5 maaie 1945 seis minsken om troch in Japanske bom dy't ûntplofte op Gearhart Mountain, yn 'e neite fan Bly. Dat foarfal is noch altyd de iennichste deadlike oanfal op 'e legere 48 Amerikaanske steaten troch in soevereine naasje sûnt de Meksikaansk-Amerikaanske Oarloch (1846-1848).
Bestjoer
Oregon bestiet bestjoerlik út 36 countys. De steatshaadstêd, Salem, leit yn Marion County, yn it noardwestlike part fan 'e steat. Krekt as alle Amerikaanske steaten wurdt Oregon bestjoerd troch in steatsregear mei oan it haad de gûverneur. De wetjaande macht is yn 'e hannen fan 'e Wetjaande Assimblee fan Oregon, dy't bestiet út 'e Steatssenaat mei 30 sitten en it Steatshûs fan Offurdigen mei 60 sitten. Yn 'e Amerikaanske Senaat wurdt Oregon, lykas alle Amerikaanske steaten, fertsjintwurdige troch 2 senators. Yn it Amerikaanske Hûs fan Offurdigen hat Oregon 5 sitten.
Jeu de paume
Om 1500 hinne kaam út it "Jeu de Paume" it hoftennis fuort. Yn dy tiid waard der mei wanten spile, dy't grutter en grutter waarden om fierder rikke te kinnen. Hjir wie in protte diskusje oer, of dat al of net in ferbettering waard. Mar mei it ynfieren fan trieden tusken de fingers, en dan it racket, feroare it spul sa folle dat it net langer as itselde spul sjoen wurdt. In útsûndering derby is Frankryk dêr't it hoftennis ek hjoed noch as "Jeu de Paume" oantsjut wurdt.
Oregon
Bestjoer
It politike lânskip fan Oregon wurdt behearske troch de beide grutte Amerikaanske politike partijen, de Demokratyske Partij en de Republikeinske Partij. Alle oare partijen spylje mar in tige beheinde rol. Yn polityk opsjoch bestiet Oregon út in progressyf, yn hege mjitte Demokratysk stimmend diel bewesten de Cascades, en in konservatyf diel oan 'e eastkant fan dy bergen, dat sterk op 'e hân fan 'e Republikeinen is. Om't westlik Oregon in folle gruttere befolking hat as it easten, slacht de Demokratyske Partij yn 'e steat meastal foar master op. Sûnt 1988 hat Oregon by Amerikaanske presidintsferkiezings sûnder útsûndering op 'e Demokratyske kandidaat stimd.
Dy oerhearsking fan konservatyf East-Oregon troch progressyf West-Oregon hat makke dat der yn it easten fan 'e steat in ôfskiedingsbeweging ûntstien is, dy't East-Oregon, mooglik mei East-Washington, dat fierhinne yn deselde posysje ferkeart, as in selsstannige steat opnimme litte wol yn 'e Amerikaanske Uny. Oregon wie yn 1994 de earste Amerikaanske steat dy't eutanasy legalisearre, en yn 2014 waard yn Oregon by in referindum it rekreätyf gebrûk fan marihûana legalisearre.
Ekonomy
De agraryske sektor is foar de ekonomy fan Oregon noch fan grut belang. Benammen de Delling fan 'e Willamette is in wichtich lânbougebiet. De steat foarmet ien fan 'e fjouwer wichtichtste hazzenútprodusinten fan 'e wrâld en 95% fan alle Amerikaanske hazzenuten komt út Oregon. Wynproduksje begûn yn Oregon al foàr de Drûchlizzing, mar it waard foar it earst in sektor fan belang yn 'e 1970-er jierren. Oare lânbouprodukten dy't út Oregon útfierd wurde, binne cranberrys, weet, fleiskij, skiep suvel, aaien en plomfee. Oan 'e kust fan Oregon bestiet in libbene fiskerijsektor en dêr wurdt boppedat op grutskalige wize oan fiskkwekerij dien, benammen fan salm.
Histoarysk wie Oregon ien fan wichtichste leveransiers fan timmerhout- en papier yn 'e Feriene Steaten. Boskbrânen, oerkapjen en rjochtsaken oer de rjochte wize fan behear fan 'e útstrutsen federale wâlden yn Oregon hawwe lykwols de hoemannichte hout dy't yn 'e steat kappe waard tusken 1989 en 2011 mei 90% omleech brocht. It toerisme is tsjintwurdich ek tige wichtich foar Oregon. Fakânsjegongers besykje de steat benammen om syn natoerskientme: bergen, wâlden, wetterfallen, strannen en marren. Wichtige trekpleisters binne it Nasjonaal Park de Kratermar, de westlike útein fan it Oregon Trail, de stêd Portland en it Oregon Shakespeare Festival yn Ashland.
Demografy
Neffens in offisjele rûzing troch it Amerikaanske Folkstellingsburo (op grûn fan gegevens fan 'e Amerikaanske folkstelling fan 2010) hie Oregon yn 2015 4.013.845 ynwenners, wat in groei fan 3,63% is yn ferhâlding ta de stân fan saken yn 2010. De befolkingstichtens wie yn 2014 15,7 minsken de km². De grutste stêd fan 'e steat is Portland, mei krapoan 610.000 ynwenners yn 2013. Oare gruttere stêden binne: de steatshaadstêd Salem (161.000), Eugene (159.000), Gresham (109.000), Hillsboro (97.000), Beaverton (94.000), Bend (81.000), Medford (78.000), Springfield (60.000) en Corvallis (55.000).
Etnisiteit
Neffens gegevens fan 'e Amerikaanske folkstelling fan 2010 wie de etnyske opbou fan 'e befolking fan Oregon doe sa: 78,5% blanken; 11,7% Latino's; 3,6% Aziaten; 1,7% swarten; 1,1% Yndianen; 0,3% Polyneziërs, Melaneziërs en Mikroneziërs; 3,1% oaren of fan mingd etnysk komôf.
Blanke Oregonezen binne fierhinne fan Noardwest- en Middenjeropeeske en Skandinavyske orizjine, mei as grutste oarsprongsgroepen Dútsers (22,5% fan 'e totale steatsbefolking), Ingelsen (14,0%), Ieren (13,2%), Angelsaksyske Amerikanen (5,0%), Noaren (4,1%), Frânsen (3,9%), Italjanen (3,7%), Skotten (3,6%), Sweden (3,1%), Ulstersen oftewol protestantske Noardieren (2,7%), Nederlanners (2,6%), Poalen (1,9%), Russen (1,4%), Denen (1,2%) en Welsen (1,1%).
Hendrick Avercamp
As ien fan de earste lânskipsskilders fan de 17e-iuwske Hollânske Skoalle, spesjalisearre er him yn it skilderjen fan Nederlân winterdeis. It lêste fearnspart fan de 16e iuw, dêr't Avercamp yn berne waard, wie ek ien fan de kâldste perioades fan de lytse iistiid. Avercamp syn skilderijen binne fol fan kleuren en libben, mei sekuere werjefte fan figueren yn it lânskip.
Oregon
Etnisiteit
Oregon omfiemet 10 federaal erkende Yndianestammen: Dizze stammen hawwe allegearre har eigen reservaat. Der binne yn Oregon gjin stammen mei inkeld erkenning op steatsnivo.
Hendrick Avercamp
De Flaamske skildertradysje (û.o. hege kime, fûgelflecht, in soad warbere figueren) is werom te finen yn syn betide wurk, ynfloeden fan bygelyks Pieter Brueghel de Alde. Letter waard sfeartekening wichtiger yn syn wurk en sakke de kime.
Oregon
Taal
Oregon hat gjin offisjele taal dy't as sadanich by wet fêstlein is, mar yn 'e praktyk wurdt dy funksje ferfolle troch it Ingelsk. Dat is ek de memmetaal fan de oergrutte mearderheid fan 'e befolking fan Oregon. It twadde plak wurdt datoangeande ynnommen troch it Spaansk.
Godstsjinst
Op it mêd fan godstsjinst bestie yn 2014 61% fan 'e befolking fan Oregon út kristenen, wêrûnder 58% protestanten, 12% roomsen en 1% eastersk-otterdoksen. De grutste protestantske denominaasjes wiene yn 2010 de mormoanske Tsjerke fan Jezus Kristus fan de Hilligen fan de Lêste Dagen mei 148.000 leden en de Assimbleeën fan God FSA mei krapoan 46.000 leden. Ateïsten en agnosten foarmen yn 2014 31% fan 'e befolking. Oare godstsjinsten wiene it joadendom (2%); de islaam (1%); it hindoeïsme (0,5%); en it boedisme (0,5%). De oanhingers fan alle oare religyen mei-inoar makken 4% fan 'e befolking út.
Hendrick Avercamp
Avercamp's wurk waard populêr en syn tekeningen koene by ôflevering sa de mappen fan de samlers yn, de saneamde 'skilderijkes op papier'. Faak brocht er ek wat wetterferve oan yn op tekening, de linen en kontoeren bleaune bestean, sa koe er tige moai de sêft-bleke winterske kleuren en de nuânses fan it iis werjaan. Wierskynlik skildere Avercamp yn syn atelier neffens sketsen, dy't er yn de winter makke hie.
Oregon
Klimaat
Oregon bewesten de Cascades hat in myld seeklimaat mei waarme simmers en koele winters en (in protte) delslach frijwol it hiele jier rûn, dat nei it suden ta, justjes benoarden de grins mei Kalifornje, oergiet yn in Mediterraan klimaat mei drûgere en sinnigere winters en hjittere simmers. Eastlik fan 'e bergen hat de noardeasthoeke fan 'e steat in drûch steppeklimaat, dat mear nei it suden ta oergiet yn in noch drûger woastynklimaat. Alle lân beëasten de Cascades hat kâlde, snieïge winters en hjitte en tige drûge simmers.
Krektlyk as West-Jeropa wurdt it Amerikaanske Noardwesten, dêr't Oregon ta heart, beskôge as waarm foar syn frij noardlike lizzing, en Oregon hat dan ek in folle mylder klimaat as gebieten yn 'e Feriene Steaten dy't op gelikense hichte lizze, lykas Nij-Ingelân of de krite fan 'e Grutte Marren. Rekôrtemperatueren yn 'e steat wiene 48 °C, op 10 augustus 1898 yn Pendleton, en –48 °C op 10 febrewaris 1933 te Seneca.
Hendrick Avercamp
Avercamp stoar yn Kampen en leit dêre yn de Sint Nicolaastsjerke.
Neifolgers
Hendrick Avercamps wintergesichten waarden neifolge troch Jan van Goyen, Aart van der Neer, Antonie Verstralen en Jan van de Cappelle.
Thea Beckman skreau in boek mei de titel De stomme van Kampen oer it libben fan Hendrick Avercamp.
Assyryske Ryk
thumb|350px|It Assyryske Ryk op syn grutst It Assyryske Ryk of koartwei Assyrje wie it stamlân fan de Assyrjers, de heechflakte fan de Tigris (beëasten fan it hjoeddeiske Mosoel), in ryk dat bestie tusken 2000 f.Kr. en 612 f.Kr. De Assyrjers oermasteren it omlizzende lân fanút har kearngebiet by de stêd Assur yn Mesopotaamje. Op it hichtepunt fan harren macht omfette dat ryk Mesopotaamje, Palestina en (ûnder in koart tiidrek) sels Egypte. Hja nommen de beskaving fan de Babyloanjers oer en ferspraten it fierders ferspraat.
Foar 1900 f.Kr. waard Assyrje in selsstannich ryk. De hannelsbetrekkingen waarden oant fier yn it suden en westen (yn súdlik Lyts-Aazje) útwreide. Under Adad Nirary I (1308-1276 f.Kr.) en syn soan Salmanassar II (1276-1246 f.Kr.) berikte Assyrje de status fan in militêre steat, benammen nei de oermastering en ferneatigjen fan Babylon troch Tukûlty-Ninurta (1246-1209 f.Kr.). Under Tglatpileser III (745-718 f.Kr. berikte Assyrje har hichtepunt fan macht en bloei. Dy foarst hat de grûnslach lein foar it Assyryske ymperialisme hokker keningshûs fan de Sargoniden letter as foarrinner en foarbyld jilde soe foar it Perzyske en Romeinske Ryk. Esharhaddon (680-668 f.Kr.) ferovere Egypte. It bewâld fan Assurbanipal (668-626 f.Kr.) wie in lêste tiid fan bloei. Yn 616 f.Kr. waard Assur, yn 612 f.Kr. Nineve troch de Meden en Chaldejers ferwoast..
Odoäker
thumb|200px|right|In [[solidus mei Odoäker derop.]] Odoäker (433 - 493) wie de earste 'barbaarske' kening fan Itaalje nei't de lêste Westromeinske keizer, Romulus Augustulus, yn 476 troch him ôfsetten waard. Dêrfoar wie er oanfierder fan de Germaanske hierlingen yn it Romeinske leger.
Opkomst
Odoäker wie nei alle gedachten de soan fan Edeko, in Skiersk haadling, dy't ûnder Attila tsjinne hie. Om-ende-by 467 waarden de Skieren en Herulen troch de Ostrogoaten yn Pannoanje ferslein en fuortjage. Sy flechten nei Itaalje ta en waarden dêr opnommen yn it Romeinske leger, dat doe benammen bestie út hierlingen. Yn it leger makke Odoäker opgong en hy waard de militêre lieder fan de Germaanske foederaty.
Kening
Doe't Orestes, de magister militum fan it Romeinske leger, yn 475 in steatsgreep die en de macht griep, stie Odoäker yn it earstoan oan de kant fan de usurpator. Keizer Julius Nepos waard ferjage nei Dalmaatsje en de soan fan Orestes, Romulus Augustulus, waard as nije keizer op 'e troan setten. Mar doe't de kânsen foar Orestes kearden, makke Odoäker gebrûk fan de situaasje en kaam mei it leger yn opstân. Orestes waard by Ravenna ferslein, finzen nommen en fermoarde, en Romulus Augustulus troch Odoäker ôfsetten. Romulus Augustulus waard út Rome ferballe en finzen holden op in eilân foar de kust fan Itaalje.
Christiaan Huygens
thumbnail|right|Christiaan Huygens (1629-1695) [[Caspar Netscher (1639–1684) ]] Christiaan Huygens (De Haach, 14 april 1629 - dêre, 8 july 1695) wie in Nederlânske wiskundige en natuerkundige.
Libben
Christiaan Huygens wie de twadde soan fan Constantijn Huygens en Suzanna van Baerle. Hy studearre rjochten yn Leiden, Breda en Angers.
Odoäker
Kening
Dit feit wurdt beskôge as de ein fan it Westromeinske Ryk en it begjin fan de Midsiuwen. It Eastromeinske Ryk, dat letter bekend wurde soe as it Byzantynske Ryk, bleau noch likernôch tûzen jier bestean.
Keninkryk Itaalje
As hearsker fan Itaalje fersloech Odoäker de Fandalen op Sisylje en foege it eilan ta oan syn keninkryk. Yn 480 sette er syn leger oar nei Dalmaasje, dêr't keizer Iulius Nepos ferbleau en naam ek dat yn besit. Hy sleat bûnsgenoatkippen mei de Fisigoaten en de Franken, en holp harren yn oarloggen tsjin de Boergonden, Allemannen en Saksen.
Doe't it keninkryk fan Odoäker fjirder útwreide, naam syn populariteit by de Romeinske bewenners ta en krige hy hieltyd mear ynfloed. Seno, de Romeinske keizer yn it easten, beseach dit allergear mei soargen. Yn 487 behelle Odoäker opnij in wichtige oerwinning; diskear fersloech hy de Rúgjers, dy't in keninkryk hienen noardlik fan Itaalje.
Christiaan Huygens
Libben
Christiaan Huygens hat yn 1680 de buskrûdmotor ûntwurpen, in ferbrâningsmotor rinnend op buskrûd. Hy hat in ferbetterde luchtpomp makke en dêrmei eksperimentearre. En ek hat er yn de muzyk de ienentritichste toansoart ûntwikkele.
Odoäker
Dea
Mei it tanimmen fan syn macht ferlear Odoäker syn goede relaasje mei keizer Zeno. De keizer besocht om Odoäker fuort te krijen. Zeno hie ek syn bekomst fan de Eastgoaten yn syn ryk en dêrom joech er yn 488 opdracht oan Diderik de Grutte om mei syn kriichsmacht Itaalje yn te fallen.
Christiaan Huygens
Libben
It Huygens Ynstitút fan de Keninklike Nederlânske Akademy fan Wittenskippen, dat him dwaande hâld mei sawol literatuer- as wittenskipsskiednis, is nei Christiaan en syn heit Constantijn ferneamd.
Odoäker
Dea
Diderik besocht dat ferskate kearen, mar de legers fan Odoäker koenen him hieltyd wer ferdriuwe. Lang om let krige Diderik it dochs foar mekoar om fêste foet te krijen yn Itaalje. De troepen fan Odoäker waarden troch dy fan Diderik ferslein, foar it earst yn augustus, oan de Isonzo, en letter, yn septimber by Ferona. Lang om let oermastere Diderik yn 493 de haadstêd Ravenna en makke in ein oan de macht fan Odoäker. Odoäker sels waard troch Diderik fermoarde nei't dy him yn 'e leage lokke hie.
S.J. van der Molen
Aktiviteiten
Van der Molen wie yn it earstoan ûnderwizer en learaar, letter sjoernalist en redakteur by de Drachtster Krante, it Nijsblêd fan Fryslân en de Ljouwerter Krante (sûnt 1953). Sekretaris fan it Geakundich Wurkforbân fan de Fryske Akademy, redaksjelid fan Neerlands Volksleven, Berie fan it bûn Heemschut, bestjoerslid fan de stichting Fryske Mole, Stichting Alde Fryske Tsjerken en it Frysk Skipfeartmuseum. Skreau teksten foar de RON en RONO, Selskip Tetman de Vries, Fryske Boekefeesten, Selskip Klaes Westra, Lammert Popma en oaren (foar in part op grammofoanplaat). Yn 1968 krige er de provinsjale Joast Halbertsmapriis. Fierder auteur fan in soad artikels en boeken op folkloristysk, nammekundich en histoarysk mêd.
Yn de oarloch
Fan 'e 1930-er jierren publisearre Van der Molen in ymposante steapel fassistyske en rasistyske proaza. Hy hold ek nauwe kontakten mei de Dútske besettingsmacht. Fanwegen syn kollaboraasje waard er nei de oarloch feroardiele ta finzenis gelyk oan de doer fan syn foararrest, wylst de eareried him in publikaasjeferbod oant 5 maaie 1950 oplei. Neidat er doch artikels yn It Heitelân en it Fries Landbouwblad publisearre hie, feroardiele de plysjerjochter him ta in boete fan 200 gûne of 1 moanne finzenis ûnder betingst.
De Stichting Utjouwerij Hamer, dêr't ek boeken fan Van der Molen ferskynden, wie yn de oarloch 'fout'. Sels wied er yn 'e oarloch skriuwer fan de Stifting Saxo-Frisia. Dy hearde by de doetiidske Volksche Werkgemeenschap dy't foel ûnder de SS-organisaasje Ahnenerbe. De stifting kaam yn 1941 ûnder it rjochtstreeks bewâld fan Henk Feldmeijer, lieder fan de Nederlânske SS.
Frijmitselderij
thumb|Passer en Winkelheak, it logo fan de Frijmitselderij
De frijmitselerij of maçonnerie is in genoatskip fan minsken dy't stribje nei geastlike en morele ferheffing, ûnderlinge wurdearring en help fan wjerskanten. De leden wurde frijmitselers of (franc-)maçons neamd. It hat as doel de mins himsels kennen te learen en te bewegen him foar in bettere mienskip yn te setten. De frijmitselder leart himsels stap foar stap kennen, troch nei te tinken, mei oaren te redendielen en rituelen te ûndergean dy 't dy ynderlike groei oanjouwe. De earste grutlôzje waard foarme om 1717 yn Londen, wêrmei't de frijmitselderij him organisearre yn de foarm sa't dy hjoed de dei bestiet. Yn Fryslân wurdt it wurd lôzje as synonym foar frijmitselderij brûkt. De besletten gearkomsten wienen oarspronklik allinnich tagonklik foar manlju, mar der besteane tsjintwurdich ek mingde en eksklusyf froulike lôzjes mar dy lêste beide wurde net "offisjeel" erkend.
Gianni Romme
Gianni Petrus Cornelis Romme (Lage Zwaluwe, 12 febrewaris 1973) is in earder Nederlânsk reedrider.
Romme die trije kear mei oan it Wrâldkampioenskip allround, fjouwer kear oan it Europeesk kampioenskip, twa kear oan de Olympyske Winterspullen (yn 1998 en 2002). Hy waard by dizze kampioenskippen twa kear wrâldkampioen, ien kear Europeesk kampioen en twa kear Olympyske kampioen. Hy waard ek trije kear Nederlânsk allround kampioen. Gianni die acht kear mei oan it wrâldkampioenskip ofstannen, dêr behelle hy om't er tige spesjalisearre wie yn de 5 en de 10 km. syn measte suksessen. Yn 2006 stopte Romme mei reedriden op heech nivo. Nei syn kariêre as langebaanrider waard Gianni Romme trainer, Earst fan de Dútske reedrydster Anni Friesinger, en letter in pear jier bûnscoach fan Itaalje. Fan 2016 oant en mei 2022 wie Romme manager fan iisbaan Twinte, begjin 2023 waard er manager by de iisbaan fan Breda.
Pasfearswyk
De Pasfearswyk is in feart yn de gemeente Opsterlân. De feart rint west fan Weinterpferlaat fan de Opsterlânske Kompanjonsfeart yn de rjochting fan de Skoatterlânske Kompanjonsfeart oant de gemeentegrins mei It Hearrenfean.
Johan Cruijff ArenA
De fuotbalklup spilet dêr har thúswedstriden en der wurde konserten jûn. Sa'n 80.000 minsken yn it jier komme foar in rûnlieding. Doe't it stadion klear wie die bliken dat der te min deiljocht yn foel om it gers groeie te litten. Yn it earstoan waard de gersmatte om de pear moanne ferfongen, letter waarden ek spesjale lampen brûkt dy't it gers better groeie litte. It Gearkomst- en Kongressintrum is de lokaaasje foar feesten en presintaasjes.
Harns-Skylge Roeirace
De Harns-Skylge Roeirace (Nederlânsk en offisjeel: Harlingen-Terschelling Roeirace) is in roeiwedstryd dy't elts jier op 'e freed nei Himelfeartsdei holden wurdt. It giet om sloeproeien, wêrby't de dielnimmers in ôfstân fan likernôch 34 km ôflizze moatte fan Harns nei West-Skylge. Der dogge maksimaal 130 sloepen mei, útslutend troch dêrfoar útnûge te wurden troch de organisaasje efter it barren. Dat is de Stifting HT-Roeirace út West-Skylge, dy't ferbûn is oan 'e Hegere Seefeartskoalle Willem Barentsz. De earste Harns-Skylge Roeirace fûn plak yn 1975, yn it ramt fan it hûndertjierrich bestean fan 'e seefeartskoalle.
Johan Cruijff ArenA
De Johan Cruijff ArenA waard iepene yn augustus 1996, en betsjutte de oanset ta ûntwikkeling fan it Sintrumgebiet Amsterdam-Súdeast. Sûnt 2008 is it nije trein-, metro- en busstasjon Amsterdam Bijlmer ArenA klear. Dat stasjon ferbynt it ArenA-gebiet mei de fernijde Bijlmermeer en winkelsintrum De Amsterdamse Poort.
Pasfearswyk
De namme Pasfearswyk jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Pasvierswijk.
Harns-Skylge Roeirace
De Harns-Skylge Roeirace wurdt beskôge as de "keninginnetocht" fan it Nederlânske sloeproeien. It is ien fan 'e swierste roeiwedstriden fan Nederlân, benammen as it waar net optimaal is. Dan hawwe de roeiers nammentlik behalven mei de weagen en it tij ek noch te krijen mei wyn en mooglik delslach. Oer it algemien falle der sadwaande ek geregeldwei sloepen ûnderweis út. Yn 2013 waard fanwegen it minne waar sels de hiele Harns-Skylge Roeirace ôflast. Dat soarge lykwols al foar in nije tradysje: it bungeeroeien. Dêrby wurde de sloepen yn 'e haven fan Harns oan in grou elastyk lein, sadat der roeid wurde kin sûnder fan 't plak te kommen. Dit bungeeroeien wurdt sûnt dy tiid altyd op 'e sneon nei Himelfeartsdei holden, dus in dei nei de eigentlike wedstryd.
Johan Cruijff ArenA
It stadion hat 54.990 stuollen en der binne 54 skyboxen, 8 skylounges en 12 skyrooms mei yn totaal 820 stuollen? Om it stadion binne 18.000 parkearplakken. Fierders binne der 115 kamera's en is der in eigen tv-sirkwy mei 300 tv's. De grutte fideoskermen hingje mei in byldoerflak per skerm van 65 m². It útskobere dak kin yn 25 minuten tichtskood wurde mei twa beweechbere panielen fan 37 x 190 meter. It stadion hat in grûnoerflak fan 35.000 m², wat gelyk stiet oan 4 fuotbalfjilden. De Johan Cruijff ArenA hat 15 roltreppen dy't besikers fluch nei de twadde ring bringe kinne.
Jodie Foster
thumb|200px|Jodie Foster op it Oscargala yn 1989, foto Alan Light Alicia Christian (Jodie) Foster (Los Angeles (Kalifornje), 19 novimber 1962) is in Amerikaansk aktrise. Yn 2016 krige se in stjer op de Hollywood Walk of Fame.
Biografy
Jodie Foster waard berne yn Los Angeles, wêr't se in nei in spesjale skoalle gie, it Lycée Français de Los Angeles. Dêrnei gie hja nei de Universiteit fan Yale, dêr't sy in Bachelorsgraad helle yn de literatuer; sy slagge magna cum laude.
Jodie begûn har karriêre mei telefyzjereklames doe't se twa jier wie. Fan doe ôf ferskynde sy yn ferskate telefyzjerigen en films. As bern hie sy bygelyks in wichtige gastrol as Alethea yn ien fan de ôfleveringen fan de telefyzjerige Kung Fu. Mei 14-jier krige hja in Oscarnominaasje foar bêste froulike byrol foar har rol yn Martin Scorsese syn film, Taxi Driver. Se wûn in Golden Globe en in Oscar foar bêste froulike haadrol yn The Accused (1988), en wûn op 'e nij in Oscar foar The Silence of the Lambs (1991). Sy hat nea in toanieloplieding dien, hja is autodidakt.
Priveelibben
Op 4 desimber 2007 kaam Jodie Foster der foar út dat se lesbysk wie en dat hja al 14 jier in ferhâlding hie mei de filmprodusinte Cydney Bernard. Tegearre hawwe se twa soannen grutbrocht. Jodie hat nea bekend makke wa't harren heit is.
Yn 2008 waard de relaasje mei Cydney einige en begûn in nije mei tf-produsinte Cynthia Mort. Yn april 2014 boaske Foster oan aktrise en fotograaf Alexandra Hedison.
Aktrise
Kansas City Film Critics Circle Award for Best Supporting Actress National Society of Film Critics Award for Best Supporting Actress Neamd foar — Academy Award for Best Supporting Actress David di Donatello for Best Foreign Actress Golden Globe Award for Best Actress – Motion Picture Drama Tied with Sigourney Weaver foar Gorillas in the Mist: The Story of Dian Fossey en Shirley MacLaine foar Madame Sousatzka Kansas City Film Critics Circle Award for Best Actress National Board of Review Award for Best Actress Nominaasje — BAFTA Award for Best Actress in a Leading Role BAFTA Award for Best Actress in a Leading Role Chicago Film Critics Association Award for Best Actress Golden Globe Award for Best Actress – Motion Picture Drama Kansas City Film Critics Circle Award for Best Actress London Film Critics Circle Award for Best Actress New York Film Critics Circle Award for Best Actress Neamd foar — Saturn Award for Best Actress Screen Actors Guild Award for Outstanding Performance by a Female Actor in a Leading Role Southeastern Film Critics Association Award for Best Actress Nominaasje — Academy Award for Best Actress Nominaasje — Golden Globe Award for Best Actress – Motion Picture Drama Nominated — Golden Globe Award for Best Actress – Motion Picture Drama Nominaasje — Irish Film Award for Best International Actress
Aldwâldmersyl
De Aldwâldmersyl is in buorskip yn 'e himrik fan Aldwâld by in syl yn de Wâlddyk dêr't de Swemmer yn it Dokkumer Djip útkaam. De namme komt ek foar as Oudwouderzijlen, Oldwoldumer Zyl en Aldwâldmer Syl.
Seno (keizer)
right|thumb|250px|Trimissis fan Seno, op de efterside wurdt in oerwinning fierd Seno (Latyn: Flavius Zeno; sa. 425 – 9 april 491), ek wol neamd Seno de Isaurjer, berne as Tarasicodissa, wie keizer fan it East-Romeinske Ryk fan 9 febrewaris 474 oant syn dea op 9 april 491 (mei ûnderbrekkings).
Skiednis
Seno wie in haadling fan de Isaurjers, in striidber folk dat earder wenne yn it gebiet om de tsjintwurdige stêd Adana yn Turkije. Alhoewol’t it folk al in skoft diel útmakke fan it Romeinske Ryk, wienen sy altiten rûch bleaun. Under keizer Leo I hienen de Isaurjers in wichtige posysje krigen yn de haadstêd Konstantinopel. Sy waarden brûkt as tsjinwicht tsjinoer de grutte ynfloed fan de Goaten en Alanen yn dy tiid.
Seno boaske mei Ariadne, de dochter fan Leo I, en krige twa soannen: Leo en Seno. Hy soe syn soannen beiden oerlibje. Leo II, soe tenearsten de opfolger wurde fan keizer Leo I. Hy waard tegearre my syn heit keizer fan it easten. Mar doe’t Leo II yn febrewaris 474 ferstoar bleau syn heit allinne oer as keizer.