cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Toxik
Toxik is in Amerikaanske trashmetalband oprjochte yn 1985 yn Peekskill, New York. De band brocht yn 1987 syn debútalbum World Circus út. Yn 1992 waard de band opheft, mar yn 2013 makke de band in trochstart. De teksten fan de band gean benammen oer polityk, maatskippij, korrupsje, sljochtsinnigens en psychology. Toxik hat trije studio-albums en twa live-albums útbrocht.
Earehôf Hylpen
Skiednis
Yn de nacht fan 6 op 7 novimber 1941 fierde it 408e Kanadeeske Squadron mei Hampden bommesmiters in missy út rjochting Dútslân. Op de weromreis by de Nederlânske kust waard de Hampden nr. AD 972 oanfallen troch in Dútske nachtjager. Troch in skroefdûkflecht te meitsjen wisten se de fijân fan har ôf te skodzjen. Doe't de piloat dêrnei in bemannings-check hold, joech de waarnimmmer-sersjant Palastanga gjin antwurd. By kontrôle blykte syn ûntsnappingslûk iepen te stean en syn parasjute út it rak ferdwûn. Sersjant Palastanga waard as fermist opjûn. Earst nei de kriich die bliken út in rapport fan it Reade Krús dat het stoflik omskot op 12 april 1942 oanspield wie oan de Fryske kust by Hylpen. Hy wie begroeven op it tsjerkhôf fan Hylpen. De Hampden kaam feilich werom op de thúsbasis it Syerston fleanfjild.
Op 22 novimber 1943 stoarte in Halifax, de LW 286 fan it 51e squadron, troch noch ûnbekende oarsaak yn de Iselmar tusken Urk en Hylpen. It tastel wie op missy nei Berlyn. Alle 7 bemanningsleden kamen by de crash om, dêrfan binne der fjouwer oant hjoed de dei fermist. Sersjant A.B. Springett leit begroeven op dit earehôf Hylpen. De oare bemanningsleden:
Nilgün Yerli
Libben
Yn 2009 gie se werom nei Nederlân, dêr't se wer teätershows joech.
Ferskaat
Yn 2009 begûn hja de aksje ’Liefde beGeert Wilders’. Minsken waarden oproppen om brieven en blommen nei Geert Wilders te stjoeren om him mylder foar (Islamityske) ymmigranten oer te meitsjen.
Earehôf Hylpen
Skiednis
De nammen fan de fermisten steane oanjûn op it Runnymede memorial.
Sportferiening Hielpen
Sportferiening Hielpen is in lytse fuotbalklup út it eardere Suderseestedsje Hylpen. De klup is oprjochte yn 1966 en telt op yn 2007 sa'n 100 leden, ferdield oer 2 senioareteams, C-junioaren, D-E-F Pupillen en in Kabouterteam.
Earehôf Hylpen
Skiednis
De nammen fan de fermisten steane neamd op it Runnymede memorial.
Sportferiening Hielpen
Histoarje
Hielpen kende syn bêste tiid fan 1977 oant en mei 1981, doe't it útkaam yn de 3e klasse (hjoeddeiske 2de klasse). Tsjinstanners wiene doe ûnder oare ONS Snits, Hearrenfeanster Boys, Drachtster Boys en FC Meppel.
Hotze Tjepkema
Hotze Tjepkema (Hallum, 7 jannewaris 1901 - Driezum, 19??) Frysk taalkenner dy't yn de feehâlderij wurke fan 1913-1936, by de Rykslânbou-foarljochtingstsjinst en fan 1943-1973 yn de handel.
Lutske Bleek
De Lutske Bleek (offisjeel Lutje Bleek) wie in terrein dat besuden it Grutdjip yn Dokkum lei. It terrein waard yn 1586 oankocht troch it "Blokhúster Espel" as mienskiplike bleek.
It gers fan de bleek (of blikke) waard op Kopermoandei ferkocht en ûnder de buertgenoaten ferdield. De bleek is no beboud, mar de gemeentlike útkearing fan twa gûne oan de 235 bewenners is oant nei it midden fan de 20e iuw bleaun.
Hotze Tjepkema
Bekend waard syn rubryk "Efkes taalbuorkje", earst yn de Stim fan Fryslân en sûnt 1971 yn it Frysk Deiblêd. Skreau ek taalkundige artikels yn De Pompeblêden.
Strjitnamme
In strjitnamme of hodonym is in wurd om wegen, strjitten en loanen, ens. oan te tsjutten. De beneaming fan strjitten heart ta toponimy. It wurdt yn in soad lannen brûkt foar it adressearjen fan post.
Offisjele strjitnammen wienen foar de Twadde Wrâldoarloch yn Fryslân allinnich bekend yn stêden en grutte doarpen. Alle wenten hiene in haadletter mei in nûmer. Fryske nammen waarden meast fernederlânske, útsein at se ûnfertaalber achte waarden.
Nei 1945 krigen ek lytsere plakken strjitnammen. Neidat Utingeradiel mei de Sinnebuorren yn Akkrum begûn wie, waarden ek foar oare doarpen faak Fryske nammen keazen. Sa kamen bygelyks yn de doarpen fan Barradiel, Hinnaarderadiel, Smellingerlân (útsein Drachten) en yn it Frysk sprekkende diel fan Kollumerlân. Op oare plakken is de Fryske foarm ûnder de Nederlânske op de boerdsjes setten. (Hylpen, De Jouwer, Drachten). Yn guon gemeenterieden binne en wurde oer dy Fryske strjitnammen brede diskusjes en bytiden skerpe debatten fierd, bygelyks yn 2008 yn Dantumadiel en yn 2021 yn de nije fúzjegemeente Noardeast-Fryslân.
De strjitnammen wurde suver net mear oan it tafal oerlitten. Gemeentebestjoeren roppe de help yn fan advyskommisjes, deskundigen en fan de nammejouwingskommisje fan de Fryske Akademy. Sa wurde in soad histoaryske en sinfolle nammen bewarre of wersteld.
Elles Berger
thumb|Elles Berger yn 1987 200px|thumb| Houlik Elles Berger en [[Barry Hughes yn Hilfertsom. ]] Elles Berger (Amsterdam, 20 febrewaris 1940) is in Nederlânsk eardere radio- en telefyzjepresintator.
Berger har heit wie de súksesfolle atleet Chris Berger. Hy wie haadopsichter fan it Olympysk Stadion, en doe't yn 1956 in speaker socht waard brocht hy syn dochter yn. It jier dêrnei nûge VARA's Bob Spaak har út foar in stimtest en sy waard oannaam. It earste programma dat sy presintearre wie it programma Krakepit foar de jongerein.
Yn de 30 jier dy't folgen makke sy in ferskaat oan radioprogramma's, mar it meast populêr waard Klink Klaar, dat sy fan 1972 ôf presintearre mei Joop Smits. It spultsje Geen ja, geen nee waard tige populêr.
Fanôf 1961 wie Elles Berger ek omropster op telefyzje. Teffens presintearre sy programma's sa as de konsuminterubryk Koning Klant, it sportprogramma Sporttribune en it magazine Zo maar een zomeravond. Yn 1981 presintearre sy mei Fred Oster it Nasjonaal Sjongfestival.
Yn 1989 stapte sy oer nei RTL-Véronique, de foarrinner fan RTL 4, dêr't sy ek in sportprogramma die. Sy hâlde op mei har wurk foar de omrop yn 1997.
Elles Berger troude yn 1965 mei fuotbalcoach/entertainer Barry Hughes. Sy hawwe trije dochters, Chris, Sanne en Nelsy
Fuotbalferiening VIOD (Driezum)
Fuotbalferiening VIOD (Vooruitgang Is Ons Doel) spilet oan de Foarwei yn Driezum. De sneonsferiening is oprjochte út Driezum en Wâlterswâld wei op 7 septimber 1965.
Wynmotor Jousterp
300px|thumb|De Wynmotor Jousterp yn 2007 De Wynmotor Rinsumageast is in poldermole en ryksmonumint by de buorskip Jousterp, súdwest fan Tsjerkwert yn de gemeente Wûnseradiel.
De Wynmoter Jousterp is in yn 1924 boude Amerikaanske wynmotor, dy't krekt súd fan de buorskip stiet. De wynmotor is fan it type 'Energie' en hat 30 blêden en in flecht fan 10 meter. De wynmotor is in ryksmonumint en yn eigendom by de Monumentenstifting Wûnseradiel. De mole waard yn 2000 foar in part restaureare en is net te besichtigjen. Teffens is it in reservemole fan Wetterskip Fryslân.
Willem Hendrik fan Sytzama
thumb|175px|Skaadprint fan Willem Hendrik van Sytzama Mr. Willem Hendrik baron fan Sytzama (Driezum, 14 febrewaris 1763 - Kollum, 5 april 1848) wie in Nederlânsk jurist, politikus en bestjoerder.
Biografy
thumb|left|125px|Wapen van Sytzama
Willem Hendrik fan Sytzama waard berne yn Driezum as soan fan Maurits Pico Diederik fan Sytzama, kommys-generaal fan Finansjen en lid fan de Steaten fan Fryslân, en Catherina Maria van Heemstra. Hy wie in broer fan de kavaleryoffisier Johannes Galenus fan Sytzama. Fan 1785 oant 1787 studearre er Romeinsk- en hjoeddeisk rjocht yn Grins. Dêrnei waard hy polityk en bestjoerlik aktyf yn en foar Fryslân. Hy waard lid fan de Fryske Admiraliteit en riedshear by it Hof fan Fryslân. By de Frânske machtsoername yn 1795 waard hy as riedshear ôfset. Yn 1811 waard hy wol lid fan de algiemene rie fan it Frânske Departemint Fryslân. Nei de Frânske nederlaach waard hy polityk aktyf yn it nije Feriene Keninkryk fan de Nederlannen, as folksfertsjintwurdiger foar Fryslân yn De Haach en ek as grytman fan de gemeente Westdongeradiel
Cryptosis
Cryptosis is in Nederlânske thrashmetalband oprjochte yn 2013 yn Ynskedee. Cryptosis begûn ûnder de namme Distillator. Fan 2020 ôf is de band fierder gien ûnder de namme Cryptosis. De band brocht yn 2015 syn debútalbum Revolutionary Cells út. De teksten fan de band gean benammen oer fernieling, kriich, geweld, polityk, technology, en science fiction. Cryptosis hat trije studio-albums útbrocht.
Pieter Jan Tichelaar
Pieter Jan Tichelaar (Makkum, 28 juny 1928 - dêre, 26 augustus 2020 ), wie direkteur fan BV Tichelaar fan 1964 oant 1985.
Nei in stúdzje Skiekunde yn Delft kaam er by de Keninklike Tichelaar Makkum. Oprjochter en konservator fan de stichting Frysk Ierdewurk-Museum De Waach en oprjochter fan de VVV-Makkum. Ald-bestjoerslid fan ynstellingen op museaal mêd, fan de feriening Klaaiyndustry Nederlân en fan de Algemiene Feriening fan Ierdewurkfabriken. Stimulearre behâld fan de Makkumer buorren. Hy wist it bedriuw frijwat út te wreidzjen mei de produksje fan fliertegels en dakpannen en wurke mei oan publikaasjes op it mêd fan (Makkumer) diggelguod. Hy wie fan 1959 oant 1985 aktyf yn it bedriuw.
Willem Albarda
thumb|Willem Albarda Johan Willem Albarda (Ljouwert, 5 juny 1877 - Den Haach, 19 april 1957) wie in Nederlânsk sosjalistysk politikus. Foar de SDAP wied er û.o. Twadde Keamerlid, fraksjefoarsitter en minister fan Wettersteat.
Libben en polityk wurkpaad
Willem wie de soan fan de Ljouwerter patrysjerske keapman Horatius Albarda. Johan waard wees doe't er acht jier wie en syn heit stoar en fiif jier letter syn mem. Hy gie nei de Ryks-HBS oan it Saailân en gie doe nei Delft om oan de Polytechnyske Skoalle wurktúchbou te studearjen. Yn dy jierren fan de 19e iuw kaam it sosjalisme op. De progressive heechlearaar steathúshâldkunde Baltus Hendrik Pekelharing beynfloede him mei syn miening oer koöperaasje, kiesrjocht en berne-arbeid. Johan waard doe lid fan de SDAP. Yn 1903 studearre hy ôf as wurktúchboukundich yngenieur mar hat dat wurk nea dien. Nei in skoft wiskundelearaar west te hawwwen oan skoallen yn Almelo en De Haach waard er direkteur fan de Gemeentlike Arbeidsbeurs fan Amsterdam omdat er tige ynteresearre wie ynit wurkleazenfraachstik.
Yn it earstoan hearde er ta de otterdokse marksisten yn de SDAP. Mar hy bleau nei it royemint fan saneamde Tribunisten as David Wijnkoop lid fan de partij. Yn 1913 kaam er yn de Twadde Keamer en bleau keamerlid oant 1939. Yn dat jier waard er mei dr. Jan van den Tempel de earste sosjalist yn de Keamer. Hy wie fan 1915-1927 lid fan de gemeenteried fan De Haach en fan 1917-1923 wethâlder fan ûnderwiis. Fan 1916-1919 wie hy lid fan de Provinsjale Steaten fan Súd-Hollân. Fan 1913-1939 wie hy lid fan de Twadde Keamer en yn 1925 folge hy Pieter Jelles Troelstra op as foarsitter fan de SDAP-fraksje. Albarda waard minister fan Wettersteat yn it twadde kabinet-de Geer. Yn maaie 1940 wykte er út nei Londen ûnder premier Gerbrandy. Hy hat dêr oant de befrijing minister fan Wettersteat - en sûnt 1942 ek fan Finansjen - west. Hy slute syn karriêre ôf yn de Rie fan Steat.
Klaas Tjepkema
Klaas Tjepkema (Sint-Jabik, 21 oktober 1922 - Ljouwert, 14 july 2005) wie in Biltsk bestjoerder.
Nei in stúdzje yn Rotterdam direkteur fan it Ynstitút foar lânboukoöperaasjes yn Fryslân (1952-1960), haaddireksje en personielssaken fan de CCF (1960-1969) en sûnt 1969 direkteur Fersekeringsfûnsen yn Ljouwert.
Publisearre mei J.P. Wiersma Erf en Wereld (1959) oer de Fryske lânboukoöperaasje en yn 1963 Dat is 't Kondensfabryk, oer it ûntstean en de ûntwikkeling fan it Koöperative Kondensfabryk Friesland (CCF).
George fan Lalaing, greve fan Rennenberch
thumb|De Nederlannen yn 1580 George van Lalaing, greve fan Rennenberch (Hoogstraten, België, 1536 – Grins, 23 july 1581) wie steedhâlder fan Fryslân, Grinslân, Drinte en Oerisel.
Hy kaam út in Henegousk laach fan lânsbestjoerders. Syn âlden wiene Filips fan Lalaing, twadde greve fan Hoogstraten en Anna van Rennenberch.
Op foardracht fan Willem fan Oranje waard hy yn 1577 beneamd ta steedhâlder fan de neamde noardlike gewesten. Hy besocht de gewesten, binnen it ramt fan de Pasifikaasje fan Gint, foar it roomske leauwe te behâlden.
Op 3 maart 1580 rûn de greve fan Rennenberch oer nei kening Philips II. Hy besocht de katoliken wol mei wat súkses foar him te winnen, mar yn de noardlike Nederlannen wienen dy fierstente swak. It oerrinnen fan Rennenberch ferskerpe de al besteande polirisaasje frijwat. Katoliken waarden tenei binnen de Uny fan Utert wantroud. Foaroansteande katoliken hiene dêrnei nog mar kar út twa alternativen: harren foaroansteande posysje opjaan, of oergean nei de kalvinistysk oriïntearre Nederdútsk Grifformearde Tsjerke (letter Nederlânsk Herfoarme tsjerke).
De greve fan Rennenberch ferstoar yn 1581. As opfolger waard troch Philips II Francisco Verdugo beneamd, de lêste Spanjert dy't ea dy posysje (oant 1594) beklaaie soe, mar nea erkend waard troch de opstannelingen. Greve Willem Loadewyk fan Nassau waard troch de opstannelingen yn 1584 as tsjinsteedhâlder beneamd, en soe dit oant syn dea yn 1620 bliuwe.
It Ferrie fan Rennenberch
thumb|Roomsken ferlitte Ljouwert yn febrewaris 1580, ferdreaun troch radikale kalvinisten. Yn de Nederlânske skiednis wurdt sprutsen fan it "Ferrie fan Rennenberch". Rennenberch syn situaasje wie lykwols wat mear komplisearre as dy fan gewoane "ferrieder". In protte katoliken yn de Nederlannen hienen yn it earstoan de Pasifikaasje fan Gint fan herte ûndersteund, yn de hoop dat hjirmei in fersoening tusken katolyk en protestant ûntstean soe. De ûndefining wie lykwols al, dat yn in protte stêden de goed organisearre kalvinisten, sadree't se ien finger krigen, de hiele hân namen. Yn ûnder mear Brugge, Gint en Brussel hienen de kalvinisten de macht oernomd en wie de posysje fan de restearjende katoliken tige prekêr woarn, yn striid mei wat yn de Pasifikaaje bepaald wie. Doe't Rennenberch besluet nei de Spaanske side oer te gean, waard hy dêryn fan herte stipe troch it roomske Grinzer stedsbestjoer.
VVI
VVI (VoetbalVereniging Idskenhuizen) spilet oan de Stripedyk yn Jiskenhuzen. De feriening is oprjochte op 16 juny 1946. Doe waard spile op de “kamp” oan de Stripedyk. Yn 1982 binne de sportterreinen efter de Stripedyk kommen te lizzen.
Fjetnamezen
De Fjetnamezen binne in folk yn Súdeast-Aazje dy't goed 86% fan de befolking yn Fjetnam útmeitsje.
Sa'n 80 miljoen fan de nei skatting 86 miljoen Fjetnamezen wenje yn Fjetnam. Dêrneist binne der grutte kloften Fjetnameeske minderheden yn de Feriene Steaten (tusken 1,2 en 1,5 miljoen), Kambodja en Laos (± 600.000), Frankryk (± 250.000), Austraalje (± 175.000), Kanada (± 150.000), Dútslân, Sina en Ruslân. Sûnt 1975 binne nei Nederlân ek inkele tûzenen Fjetnameeske boatflechtlingen emigreare.
De Fjetnamezen komme oarspronklik út de delta fan de Reade Rivier. Mear as dat is feitlik net bekend fan harren komôf. Tusken 500 en 200 foar Kr. kamen sy as etnyske kloft nei foaren út in smeltkroes fan folken, dêr't ûnder oaren seefarrenden út Oseaanje en ymmigranten út Aazje opgien wiene. Doe't hja in folk wurden wienen, lutsen de Fjetnamezen stadichoan nei it suden. Se fêstigen harren op flakten en yn rivierdelta's, om begjin 18e iuw it suden fan de Mekong-delta te berikken. Harren lân, 1500 kilometer lang, leit as in grutte S fan de Sineeske grins oant-en-mei de Golf fan Tailân.
Tiidwurd
It tiidwurd (Latynsk: verbum) is in wurdsoarte dy't suver yn elke taal brûkt wurdt. Yn it Frysk binne der eins gjin sinnen sûnder tiidwurd. Tiidwurden drukke in tastân, hanneling of proses út dy't tiidsôfhinklik is en kinne ferbûn wurde mei beskate oare wurden en dan yn syn foarm ek dêrmei in ôfhinklikheidsrelaasje oangean.
Fjetnamezen
Taal
De Fjetnameeske taal heart wierskynlik ta de komplisearre Austro-Aziatyske taalfamylje fan it fêstelân fan Súdeast-Aazje, en is bot beynfloede troch de tûzenjierrige Sineeske oerhearsking. Yn de 17e iuw hawwe Jeropeeske misjonarissen in nije, op it Latynske alfabet basearre skrift yntrodusearre, dat de Sineeske karakters (chu nom en han tu) ferfongen hat as offisjeel skrift.
Tiidwurd
Yn natuerlike talen wurde der ornaris ferskate foarmen fan itselde tiidwurd brûkt. De foarm fan it tiidwurd dy't ôfhinklik is fan 'e tiid en fan de deroan ferbûne persoan, hyt de persoansfoarm. De persoan of saak dêr't de persoansfoarm fan ôfhinklik is, ferfollet yn de sin de funksje fan ûnderwerp. Dy wjersidige ôfhinklikens tusken ûnderwerp en persoansfoarm drukke wy út troch te sizzen dat der oerienstimming is tusken dy beide.
Kearn- en helptiidwurd
By mear tiidwurden yn in sin wurdt in ûnderskie makke tusken kearntiidwurden en helptiidwurden.
Foarbyld:
Stadion Oosterpark
It Stadion Oosterpark yn de folksmûle ek wol Oosterparkstadion, wie in fuotbalstadion yn Grins en fan 1971 oant en mei 2005 it stadion fan fuotbalklub FC Grins.
Fjetnamezen
Religy
It konfusianisme/foarâldenferearing is de wichtichste godstsjinst; frijwol alle Fjetnamezen hawwe thús wol in lyts alterke stean foar de ferstoarne foarâlden.
Tiidwurd
Kearn- en helptiidwurd
It giet yn boppesteand foarbyld hieltyd om it oansjen; it oansjen is it kearntiidwurd dat hieltyd weromkomt. Help helptiidwurden wurdt brûk om beskate nuânses of fariaasjes mei oan te jaan. Yn in sin mei mear tiidwurden stiet it kearntiidwurd nei it lêste wurd dat gjin tiidwurd is. Dat wol sizze dat it, yn gefal fan in tiidwurdgroep mei mear as ien tiidwurd, foaroan stiet yn dy tiidwurdgroep.
VVT
VVT (VoetbalVereniging Twizelerheide) spilet op de fjilden oan de Bjirkewei yn Twizelerheide. De feriening is oprjochte op 10 oktober 1947.
Tiidwurd
Tiid
Yn hast alle talen kinne tiidwurden yn in notiid of in doetiid stean:
Fuotbalferiening WZS
Fuotbalferiening WZS (Wit Zwart Sneek) spile oan de Alexanderstrjitte yn Snits. De feriening is oprjochte op 15 desimber 1932. WZS fúzjearre yn 2008 mei Fuotbalferiening Snits ta Fuotbalferiening Snits Wyt Swart.
Fjetnamezen
Religy
Ek it Mahayana-boedisme hat in protte oanhingers yn Fjetnam. It Teravada-boedisme hat folle minder oanhingers. De noardlike, earste fariant kaam út Sina, de súdlike út Yndia. Boedistyske ynstellingen koenen frij harren eigen gong gean oant de komst fan it kommunisme yn de 20e iuw, doe't alle religieuze aktiviteiten ûntmoedige waarden.
It katolisisme, dat no noch mar trije miljoen oanhingers yn Fjetnam hat, makket al mear as hûndert jier in bloeitiid troch, sûnt healwei de 19e iuw it lân in Frânske koloanje wurden wie.
Yn de earste desennia fan de 20e iuw ûntstie yn Fjetnam de Cao Dai-religy, in kombinaasje fan taoïsme, boedisme, konfusianisme en kristendom.
Humphrey Bogart
right|thumb|250px|Dark Victory (1939) wie ien fan de lêste films wêr't er in byrol yn hie. thumb|250px|Jack Brown (Armed Forces Radio Services) ynterviewt Humphrey Bogart (lofts) en [[Lauren Bacall yn WO II]] thumb|right|250px|[[Lauren Bacall, Humphrey Bogart en Henry Fonda yn de telefyzje-útstjoering fan Petrified Forest (1955).]] Humphrey DeForest Bogart (New York, 25 desimber 1899 - Los Angeles, 14 jannewaris 1957) wie in Amerikaansk akteur.
Stadion Oosterpark
It stadion hie in kapasiteit fan 12.500 sitplakken. Yn de tiid dat steanplakken noch tastien wiene, wie de kapasiteit goed 21.000. De earste wedstriid waard hjir spile op 3 febrewaris 1935 doe 't fuotbalklup GVAV, de foarrinner fan FC Grins, yn it noch net iens offisjeel iepene stadion spile tsjin Friesland en wûn mei 5 - 3.
Op 22 desimber 2005 hie de lêste wedstriid yn it stadion plak, nammentlik de bekerwedstriid FC Grins tsjin FC Volendam. De supporters makken in alderlêste tocht fan de Grote Markt yn Grins ôf mei fakkels en fjoerwurk. De wedstriid einige yn in 3 -4 oerwinning foar FC Grins en it lêste doelpunt yn it Oosterpark waard makke troch Glen Salmon.
Neidat it FC Grins it kompleks ferlitten hie foar it nije stadion waard yn 2007 it Oosterparkstadion ôfbrutsen. Hjoed-de-dei leit op it plak in wenwyk, op ien fan de muorren fan in appartmintekompleks is in mitselkeunstwurk makke yn de foarm fan in ôfbyld fan it eardere stadion
Robert Winthrop
thumb|right|Robert Charles Winthrop Robert Charles Winthrop (Boston, 12 maaie 1809 - dêre, 16 novimber 1894) wie in Amerikaanske politikus en filantroop en fan 1847 oant 1849 foarsitter fan it Hûs fan Offurdigen. Dêrneist wie er fan 1850 oant 1851 senator foar de steat Massachusetts.
Boarnwert
Boarnwert is in doarp dat yn de gemeente Noardeast-Fryslân leit. Boarnwert leit eastlik fan Raard, westlik fan Dokkum en besuden Foudgum. Yn 2021 hie Boarnwert 120 ynwenners. Boarnwert hat gjin doarpskearn, de bebouwing leit om de âlde terp fan Boarnwert hinne.
De buorskippen Boarnwerterhoeke, Betterwurd (diel) en Boarnwerthuzen hearre ek by Boarnwert.
Fanâlds wurdt Boarnwert rekkene ta de Holwerter Seis.
Namme
Boarnwert hie in frij grutte terp, dy't grutter wie as dy fan de buordoarpen Foudgum en Brantgum. De terp is hjir ek foar in part ôfgroeven. Oan de ringwei is noch te sjen hoe grut de terp west hat.
Der wurdt tocht dat de doarpsnamme 'terp oan it wetter' betsjut. Dat soe kinne want oan 'e noardkant hat de Boarnwerter Mar lein. Dy mar, in reidpoel, is yn 1853 drûchlein.
De Tsjerke
thumb|250px|left|Marijetsjerke Yn Boarnwert wurdt yn de twadde Fuldalist (945) Brunnenuurt neamd. Der wurdt wol tocht dat de tsjerke dy't der doe stie oan Bonifatius wijd wie. De tsjerke dy't der no stiet is wijd oan Marije. Soks barde wol faker mei it wikseljen fan eigendom, dan krige de tsjerke ek in oare patroanhillige.
Yn 1845 wie de toer der net mear en waard de klok yn in klokkestoel oan it westwurk hongen. De tsjerke hat ea in rûne absis hân út ± 1200. Sûnt 1816 is de eastlike muorre fan de tsjerke rjocht sletten. Op de westgevel stiet in dakruter út 1884 mei dêryn in klok út 1653, getten troch Eppe van den Arck. It dak fan de tsjerke is foar in part belein mei muontsen en nonnen (holle en bolle dakpannen). De noardlike yngongspartij is fersierd mei in ynswinke halsgevel út 1751 en Frysk opskrift, dy't út de eardere pastorije op De Lytse Jouwer kaam.
Minnoltsmastate
Minnoltsmastate stie eastlik fan Boarnwert oan de Parallelwei. De state wurde ek wol Sitsemastate of Aylvastate neamd.
Yn de 17e iuw wurdt er beskreaun as in fraaye plaats. In bekende bewenner hat Juw fan Aylva west. Yn 1547 ferstoar dêr Luts Minnoltsma, de frou fan Sijdtje fan Aylva. Sijdtje wie grytman fan West-Dongeradiel (1517) en olderman fan Dokkum (1543), te fergelykjen mei wat no in wethâlder is, beneamd troch Karel V.
Op it plak fan Minnoltsmastate stiet no in kop-hals-romppleats. In dyk neist it alde state terrein is neamd nei de famylje namme Aylva.
Bornhuysterastate
De state is wierskynlik yn de 14e iuw boud. De state waard yn 1422 troch Azeghe to Borndahusen bewenne en yn 1511 troch Lolcke Heslinga en Werp Donia. Wannear't de state sloopt is, is net bekend.
Haniastate
Haniastate stie fier eastlik fan it doarp yn de buorksip Boarnwerthuzen.
De state waard nei alle gedachten yn de 14e iuw boud. De state waard yn 1700 troch Gerryt van Cammingha bewenne en yn 1832 troch Pieter Cats. Ek ha de famyljes Sypsma en Hania yn de Haniastate wenne. Wannear’t de state sloopt is, is net bekend. thumb|De pleats op it terrein fan Hania State yn 1981 Op it omgrêfte terrein fan de Haniastate stiet no in kop-hals-romppleats.
Ripperdastate
Ripperdastate stie súdlik fan de tsjerke fan Boarnwert. Súdlik fan de tsjerke stiene 2 states. Ripperdastate wie de meast westlike.
De state wurdt foar it earst neamd yn 1422 yn in stik tekst oer wichtige persoanen út Dongeradiel. Yn 1422 waard de state troch Ryppert Rypperde bewenne, yn 1444 troch Abbo Ripperda, yn 1640 troch Aleff Aggama, yn 1698 troch Esaias van Aylva en yn 1728 waard de state troch Folkert Sjoerds bewenne. Yn 1728 stie de state der net mear, mar stie der in pleats.
Op it terrein fan de state stiet no ek noch in pleats.
Oare staten
Súdlik fan de tsjerke leit noch in alde stinswier. Wat dêr krekt op dy stinswier stien hat is net bekent.
Buorskippen
Oan de Alde Peazens leit de buorskip Boarnwerthuzen. De namme Boarnwerthuzen wiist der op dat it plak jonger is as Boarnwert. In pear terpen rjochtfeardigje de konklúzje dat de buorskip al ûntstie foar de oanlis fan diken, dat soe dan om en de by 1100 west hawwe.
Fanâlds foel ek Betterwurd ûnder Boarnwert, no falt der noch mar in lyts diel fan Betterwurd ûnder Boarnwert, it grutste diel fan de buorskip heart by Dokkum. Betterwurd en Boarnwert foarmen eartiids mei-inoar de njoggende stim yn de gritenij Westdongeradiel.
Jan Hoogland (politikus)
Jan Louws (Jan) Hoogland (Frjentsjer, 29 april 1896 - Ljouwert, 4 oktober 1980) wie in Nederlânske politikus fan de VDB en letter de Partij fan de Arbeid fan Frysk komôf.
Jan Hoogland waard berne yn in boerefamylje. Yn 1946 waard Hoogland út namme fan de PvdA lid fan sawol de Provinsjale as Deputearre Steaten fan Fryslân en de Earste Keamer fan de Steaten-Generaal.
As deputearre wie Hoogland belêste mei provinsjale diken en drûge en wiete wettersteat. As lid fan de Earste Keamer wie er wurdfierder lânbou, dêr't er hieltyd it wurd fierde oer de behanneling fan de begrutting fan it Suderseefûns.
Fan 25 jannewaris 1958 oant 11 maart 1969 wie er foarsitter fan de feriening "De Friesche Elf Steden". Hy wie foarsitter by de tolfde Alvestêdetocht yn 1963, dy't de skiednis yngie as de "barre Alvestêdetocht". Fierder wied er bestjoerslid fan de Centrale Raiffeisenbank.
Hy naam ôfskied as Earste Keamerlid fanwegen syn wurksumheden as deputearre en omdat it reizgjen fan Ljouwert nei De Haach him te swier waard. Hy ferstoar yn Ljouwert yn 1980.
Hilda Snoeijer
Hilda Snoeijer (Dedemsvaart, 12 jannewaris 1960?) is in byldzjend keunstner en learares út Ljouwert.
Se groeide op yn de provinsje Drinte. Har ynspiraasje komt fuort út de lânskippen, beammen en bisten, dy't se by har thús en op har reizen sjocht. Hja brûkt faak houtskoal om details en kenmerken fan har ûnderwerpen oer te bringen.
Wurken fan har binne te sjen yn it Möhlmann Museum (Appingedam). Eksposysjes fan har wienen yn galery Mebius ( Noordhorn )
Ruth van Royen
Ruth van Royen (1959) is in byldzjend keunstner út Warffum.
Se krige har oplieding oan de Akademy foar Bylzjende Keunsten yn Grins fan 1983 - 1988. Hja krige ûnder oaren les fan Matthijs Röling en Diederik Kraaijpoel.
Wurk fan Ruth van Royen sit in kolleksjes fan particuliere sammelders yn binnen- en bûtenlân.
Mount Rushmore
right|thumb|225px|Mount Rushmore mei de koppen fan fjouwer Amerikaanske presidinten. De Mount Rushmore, folsleine namme: Mount Rushmore National Memorial ("Nasjonaal Tinkteken Mount Rushmore"), is (sûnt 1925) in nasjonaal park dat yn de Black Hills leit fan Súd Dakota, tichtby Keystone. Yn it park hawwe de Amerikanen in monumint makke as oantinken fan de berte, de waaksdom en ûntwikkeling fan de Feriene Steaten fan Amearika. De oerflakte fan it park is om-ende-by 5 km².
Sportferiening De Wâlde
Sportferiening De Wâlde spilet op akkomodaasje ’t Wâldstreffen oan de Ige Galamawei yn Ealahuzen. De feriening is oprjochte op 3 july 1961.
Mount Rushmore
Tusken 1927 en 31 oktober 1941 hawwe sa'n 400 arbeiders ûnder lieding fan Gutzon Borglum de 18 meter hege boarstbylden fan de Amerikaanske presidinten George Washington, Thomas Jefferson, Theodore Roosevelt en Abraham Lincoln yn de rotswand úthakke. It symbolisearret de earste 150 jier fan de skiednis fan Feriene Steaten.
Simon Stijl
thumb|Simon Stijl Simon Stijl (Harns, 25 febrewaris 1731 - dêre, 4 maaie 1804), wie in Harnzer dokter, politikus en skriuwer.
As tolvejierrige begûn hy oan in stúdzje oan de Frjentsjerter hegeskoalle. Hy promovearre yn 1745 ta Dokter yn de Genêskunde, wêrnei't hy him yn Harns ta wenjen sette en him festige as dokter. Hy skreaun ferskate fersen, gedichten en toanielstikken. Yn 1795 waard hy lid fan de Nasjonale Gearkomste om mei te helpen oan it stiftsjen fan de Bataafske Republyk.
Postúm
Op 29 desimber 1860 waard yn Harns in boarstbyld fan him ûntbleate, spesjaal ûntwurpen troch byldhouwer Louis Royer en bekostige út in legaat fan in omke fan him, de Ljouwerter doktor Jan van der Plaats. Dr. J.G. Ottema hâlde yn de Doopsgesinde Fermanje in feestrede.
List fan planetoïden 6701-6800
Dit is in list fan planetoïden 6701-6800.
Joop Smits
Joop Smits (Grins, 12 oktober 1926 - Bilthoven, 10 maart 2003) wie de earste manlike telefyzjeomropper fan Nederlân. Jierrenlang wie hy it gesicht fan de VARA.
Smits die yn 1955 mei oan in screentest by de VARA en waard keazen út in groep fan 400 gadingmakkers. Yn 1956 gie er oan 't wurk by de VARA-radio. Tegearre mei omropster en presintatrise Elles Berger waard hy yn 1972 bekend mei it radioprogramma Klink Klaar, mei it populêre spultsje Geen Ja, Geen Nee. Ek song er as solist yn it koar De flierefluiters, laat fan Johan Jong.
Yn 1960 die Smits mei oan it Nasjonaal Songfestival mei it lietsje Vanavond. Hy helle it achtste plak mei 27 punten. Nei 1979 waard Smits de presintator fan it kulturele radioprogramma Hallo Hier Hilversum. Hy seach dat as it hichtepunt fan syn VARA-karriêre.
Graceless
Graceless is in Nederlânske deathmetalband oprjochte yn 2016 yn Leiden. De band brocht yn 2017 syn debútalbum Shadowlands út. De teksten fan de band gean benammen oer it tsjustere, kriich demoanen, religy en goaden. Graceless hat twa studio-albums útbrocht.
Stro (pankoek)
Stro is in âlde namme foar pankoek. 'Marijke Muoi' sei destiids tsjin Ljouwerter stedsjeugd dy't om har koets krong: 'Nei hûs gean bern, jim' mem bakt stro'. In wolkomme frijer krige 'stro mei sûker'.
Der wienen ferskate soarten:
Twadammeplan
It Twadammeplan wie in yn 1966 ûntwkkele plan om twa dammen oan te lizzen tusken de Fryske kust en It Amelân.
Pieter Lodewijk Tak
Pieter Lodewijk Tak (Middelburch, 24 septimber 1848 - Duinvliet (bûtenpleats by Domburch), 26 augustus 1907) wie foarsitter fan de SDAP en haadredakteur fan Het Volk.
Tak wie soan fan in rintmaster yn Middelburch, dêr't er nei in mislearre rjochtenstúdzje sjoernalist waard by in pleatslike krante. Hy wie befreone mei Floor Wibaut en beide Middelburgers lutsen nei de haadstêd. Tak skreau dêr foar De Amsterdammer en letter foar Het Volk. Fan dy sosjalistyske partijkrante waard er yn 1903 haadredakteur, neidat it partijbestjoer Piter Jelles Troelstra út dizze funksje setten hie. Fan 1905 oant syn iere dea wie hy boppedat partijfoarsitter, keamerlid foar it kiesdistrikt Frjentsjer en gemeenteriedslid fan Amsterdam.
Hans van Mierlo
Henricus Antonius Franciscus Maria Oliva (Hans) van Mierlo (Breda, 18 augustus 1931 - Amsterdam, 11 maart 2010), wie in Nederlânsk sjoernalist en politikus. Hy is benammen bekend as ien fan de oprjochters fan D66 en wie jierrenlang it gesicht fan dizze partij. Nei de inisjalen fan syn foarnamme wurdt er ek wol oantsjutten as HAFMO. Hans van Mierlo boaske trije kear. Hy hie in soan út syn earste houlik en twa dochters út it twadde. Sûnt 1999 hie Van Mierlo in relaasje mei de Nederlânske skriuwster Connie Palmen. Op 11 novimber 2009 trouden Van Mierlo en Palmen yn debatsintrum De Rode Hoed te Amsterdam.
Libbensrin
Hans van Mierlo kaam út in roomsk-katolike húshâlding en die syn middelbere skoalle by de Jezuïten oan it Canisius College (ynternaat) yn Nymwegen. Hy studearre rjochten oan de Radboud Universiteit Nymwegen. Yn 1960 die hy doktoraaleksamen (Master yn de rjochten) Nederlânsk rjocht, mei as byfak ynternasjonaal privaatrjocht. Fan 1960 - 1967 wurke hy by it Algemeen Handelsblad te Amsterdam, earst as redakteur binnenlân, letter as haad fan de redaksje fan de opinyside.
As foarsitter fan it inisjatyfkommitee hie Van Mierlo yn 1966 in grut oandiel yn de oprjochting fan de nije partij Democraten 66. De oprjochting fan de partij slagge mat krekt noch yn 1966, op 27 desimber, neidat twa dagen fan fergaderjen earder neat opsmiten hiene. Van Mierlo wie de earste foarsitter fan dy partij. Yn 1967 helle D'66 sân sitten. Van Mierlo wie fan 1967 - 1977 en fan 1986 - 1994 lid fan de Twadde Keamer foar D66. Fan 1967 - 1974 en yn de twadde perioade wie hy teffens fraksjefoarsitter.
Nije Tsjerke (It Heechsân fan Eastermar)
Skiednis
Yn de twadde helte fan de njoggentjind iuw waard de âlde tsjerke fan It Heechsân fan Eastermar om syn brekfallige steat ôfbrutsen. De toer fan de âlde tsjerke bleau sparre. Sirka 400 meter súdliker oan de Toerleane waard yn 1868 in nije tsjerke boud. Yn dy tiid wie Willem Haiko Groeneveld Harders predikant fan de herfoarme gemeente Eastermar. De yn eklektyske styl boude tsjerke wie in ûntwerp fan de arsjitect R. Kielstra. De Dokkumer oannimmer K.F. Ozinga boude de tsjerke. Yn 1894 ward de toer fernijd. De tsjerke is erkend as ryksmonumint, krektas it neistlizzende ferieningsgebou en de pastorije der foaroer.
It ynterieur waard yn de fyftiger jierren fan de 20e iuw fernijd. Fan it âlde ynterieur binne ûnder mear de rouboerden en it oargel, yn 1888 boud troch de Ljouwerter firma J.F. Kruse - Firma W. Hardorff & Zoon, bewarre bleaun.
Hans van Mierlo
Libbensrin
Van Mierlo wie fan 11 septimber 1981 oant 4 novimber 1982 minister fan Definsje yn it Twadde - en Tredde Kabinet-Van Agt. Fan 22 augustus 1994 oant 3 augustus 1998 wie hy fisepremier en minister fan Bûtenlânske Saken yn it Earste Kabinet-Kok. Op 23 oktober 1998 waard hy beneamd ta Minister fan Steat Van Mierlo beklaaide tal fan bestjoersfunksjes, benammen by literêre en kulturele organisaasjes.
Hans van Mierlo ferstoar yn maart 2010 op 78-jarige leeftiid yn it Us Leaffrou Gasthûs te Amsterdam.
Berch
thumbnail|250px|Berch yn Alaska In berch is in hichte yn it lânskip dat dúdlik heger leit as de krite derom hinne. Yn de ierdrykskunde en geology wurdt ûnderskied makke tusken bergen nei hichte, lizzing of troch de wize dêr't sy ûntstean binne.
École nationale supérieure des mines de Paris
De École nationale supérieure des mines de Paris (Mines Paris) is in universiteit yn Parys, Frankryk. De universiteit waard yn 1783 stifte.
Keppeling om utens
École nationale supérieure des mines de Paris
Skiednis fan Ljouwert
thumb|400px|Kaart út 1580
thumb|400px|Historyske kaart fan [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert (1652)]] Dizze side jout in oersjoch fan de skiednis fan Ljouwert.
Earste bewenners
thumb|Fibula fan [[Winaam]] It is net mei krektens te sizzen wannear't de earste minsken har nei wenjen setten op it plak dat no Ljouwert hjit. Troch fynsten út de izertiid (1e iuw f.Kr.) docht bliken dat it gebiet doe al bewenne wie, mar de archeologen binne dêr net ienriedich oer. Der is wol bewiis fan bewenning yn de 2e iuw n.Kr. By de Aldehou binne ferskillende dingen fûn út de tiid dat de Romeinen yn Fryslân wienen. Der binne houten peallen fûn dy't by in trije meter breed bouwurk hearden. It bouwurk wie makke fan plaggen en hout en wie ornearre as skuorre of wente. Oare peallen dy't fûn binne hearden by in 5 meter lang hûs út de twadde of tredde iuw n.Kr. Der binne noch mear fynsten út de Romeinske tiid. Troch tolve fibula's dy't fûn binne kin der sein wurde dat der doe aardich wat rike minsken op dat plak wennen. Neffens de Romeinske hierspjelden en ferskate Romeinske munten kin fêststeld wurde dat der hannel west hat tusken de bewenners fan de trije terpen en de Romeinen. De measte minsken wurken op it lân of wienen fisker. Der wienen trije terpen. Fan in stêd mei de namme Ljouwert sa't dy hjoed-de-dei bekend is wie doe noch gjin sprake. Troch it Grutte Folkeferfarren en driging fan de Middelsee ferlieten de minsken de terpen en setten har earne oars nei wenjen.
Iere midsiuwen
Ierdewurk út de fyfte iuw is it bewiis dat minsken wer weromgongen nei de terp Aldehou. Ut archeologysk ûndersyk docht bliken dat dêr om it jier 500 wer huzen boud waarden. In weintsjil dat fûn waard is wierskynlik út dy tiid. De trije terpen lizze apart fan inoar en ha gjin bysûnder funksje. It liket der net op dat der wer rike minsken wennen sa't dat yn de Romeinske tiid wie. De fynsten dy't dien binne ferwize nei simpele bouwurken. Omdat der te min hout wie om mei te bouwen waarden de huzen foar de helte yn de grûn útgroeven. Dêrneist waarden in protte plaggen brûkt foar de bouwurken. Oare terpfynsten, lykas dy fan de saneamde keningsterp fan Winaam, wienen folle spektakulêrder. Ljouwert wreide him earst yn de njoggende iuw út as hannelsplak.
It gearranen fan de terpen
De âldste namme fan de stêd Ljouwert is oerlevere yn in akte út de 8e iuw. It giet om in dokumint fan it kleaster Fulda dêr't in 'villa Lintarwde' yn neamd wurdt. Pas yn 1190 woeksen de trije terpen ta in gehiel, mar bleaunen formeel selsstannich. It plak wie doe noch in seestedsje. Mei it weiwurden fan de Middelsee yn de hege en lette midsiuwen waard Ljouwert in lânstêd. Neffens histoarikus Wopke Eekhoff waard de stêd kerstene om 800 hinne, doe't it Fryske Ryk definityf ynlive waard by it Frankyske Ryk. Lykas as yn earder iuwen kamen Frankyske sindelingen de heidenske Friezen kerstenjen. Dêrby ferkundigen hja it evangeelje, ynstruearren nije geastliken, doopten minsken en der waarden tsjerken en skoallen boud yn de grutte mienskippen yn de Fryske lannen. Sa krijt Ljouwert om 800 hinne in tsjerke en skoalle. By de Aldehou, dat ûnder it kleaster Corvey yn Dútslân foel, stie yn de tolfde iuw al in tsjerke foar de hillige Vitus. Yn akten út de fjirtjinde iuw stiet de Sint-Vitustsjerke fan de Aldehou ûnder de namme Liiewardensis. Yn 1285 stie Ljouwert al as stêd neamd yn in Dútske hannelsakte. Tusken 1200 en 1300 kaam de Middelsee drûch te stean en it ûntbrekken fan in haven wie min foar de hannel. It lân om de stêd hinne waard doe fan grutter belang foar de hannel. Ut in oarkonde fan it jier 1333 dogge twa dingen bliken. Foarst, Ljouwert wurdt as in tsjerklike ienheid. Twads, de tsjerklike ienheid hat net de name Ljouwert mar Nijehouwe. Yn 1392 joegen de gritenijen om de stêd hinne it foech fan rjochtspraak oan de Ljouwert.
Fúzjeferdraggen
Ljouwert wie yn 1333 in tsjerklike ienheid en der mocht sûnt 1392 rjocht sprutsen wurde. Lykwols wie Ljouwert, om 1400 hinne, formeel gjin ienheid. Der binne seis oarkonden ta de oprjochting fan de stêd Ljouwert. De earste oarkonde is in beslút tusken it lânsbestjoer fan Westergoa en Eastergoa.
It offisjele beslút ta de feriening fan Ljouwert, Aldehou en Hoek (3 augustus 1426). Naam troch it lânsbestjoer fan Westergoa en Eastergoa (skreaun yn it Aldfrysk) Alle da jene der dit breeff scellet sian jeffta herat lessen so dwa wij Pyba to da Fliete ende Doya Abingha gretmane in Woldenzeer dele. Fecka Tybisma ende Eeta inder Humerze. greetmane in Waghenbrugger dele. ende die mena reed der steddena. Als Starem. Hyndalepem. Waldercom Herlenze Bodelswert Sneke Slaete ende Dockem ende die mena reed wt Astergo ende wt Westergo der nv for gaderet is to Boldelswert kud ende epenbere. dat wij menelike wr een dreyen send ende ws goed thyngt, dat da riocht ende da steda wel wr een se. so habba wij ordineret ende set. dat Alda houwe ende al dat der bynna der sted grefft to Liowert is ende dien Hoek der to Liowert to tszierka heert scel waza onder een stat riochte to Liowert ende aldeer to riochten ende den mysdedeghe to pyneghien ghelicc bynna der sted riochte om dat ma den arma die bet mey byschiirma ende den my[sd]edegha by riochte ende den ferde sterkie
Ende wer dat secke dat emma hiir to jens waza wolde iefta clagia wolde die scelt(?.). . ma in ws fors. so wolla wij tale ende andert hera. wanneer dat dekariocht in Liowerder dele ende nyoghende riocht wrgader[eth] es ende eer naet ende dela wiit fors. danne weer wr bec der by scelt wt gaen jefta hoe wiit dan schycket ende ordineriet [mit twi]ra tale Dit by fale wij fors. wt [e]lcka dele ende stedem by sonderlinga by twintega merkem stede ende feste to halden. ln o[rcond]e disser weerheyt so habba wy vse [si]gelen ende secreten vp die spacie des brieffs thracht. der ws namaen der by screwe[n s]taed. lnt jeer ons Heren dusentfiowerhundert XXVI des snyondes ney sente Peter vincula dey
Der folgen noch in pear oarkonden. Mei twa ferdraggen dy’t beide ûndertekene binne op 21 jannewaris 1435 waard de stêd formeel ien gehiel. Ta eare fan dy dei wie der yn 1935 in betinking fan 500 jier Ljouwert.
Striidboun Fryslân Frij
It Striidboun Fryslân Frij wie in striidbûn (aksjegroep) dat yn it foarste plak selsbestjoer foar Fryslân ha woe.
Oprjochting en fokus
Eeltsje Boates Folkertsma en Albertus Martein Sustring wienen yn 1947 fan betinken dat der wat feroarje moast yn de Fryske beweging. De Fryske beweging wie neffens de beide hearen in taalbeweging en gjin beweging dy't him polityk ynsette foar selsbestjoer fan Fryslân. Alhoewol't de groep yn 't earstoan frij lyts wie, krigen hja wol sympaty fan Fryske pommeranten. Yn 1948 wurdt it striidbûn offisjeel oprjochte.
Skiednis fan Ljouwert
Fúzjeferdraggen
In den nemma Goedes amen In da jere daeme schriaw tusend fiouwerhundert ende XXXV op sinte Agnieta dey warden foerenighet ende foergaedert dyoe sted fan Lyowert ende Peter Kammyngha mit aldae hofstede toe Kamingha bure ende syne kynden ende syne kyndes kynden deer op der foers. hofstede wenheftich synt mit dae ynra Hoeck en de Aesterpstera mit al ducka byschede als hijr ney scriowen steet In dat aersted at dy sted ende Peter mitter hofstede foers. mitter ynra Hoeck en de Aesterpsera schillet wessa onder een stedriucht ney inhald der sted wilkeren dier nu sint jef dierma hier neymels om mara netticheit mettija mey dit schil durya in dat ioeghe Ende weert dat dyoe sted ende Peter ende syne kynden als foers. is enighe twidracht foel dat schillet kanna dy personna tij dae Alda howe ende dy personna tij dae Nye houwe ende dy alderman der sted fan Lyowerd Item jef Peter ende syne kynden als foers. is enigha secka toe foelen fan partije weyna hyae dat om toe tyaene buta der sted schaede In een weerheed dissis breuis soe hab ick Peter foers, foer my ende myne kynden dit brief bisighelet Ende om een mara festicheed so habbet dy personna toe dae Alda houwa ende dy persona toe dae Nyehouwe dit brieff mede bysigelet om mynes bedes willa In dae jere vses Herens als foers. is
Striidboun Fryslân Frij
Oprjochting en fokus
Kêst trije fan it bûnskarbrief jout in priuwke fan wêr't it striidbûn foar stiet: It Striidboun wol in steatsrjochteilike forhâlding mei dat Ryk, hweryn Fryslân eigen bilêstingen heft en eigen finânsjes biheart, syn ynkomsten en útjeften sels regelet, syn eigen oerheden en amtners kiest of bineamt, greater foech op it stik fan rjocht en rjochtspraek, eigen rjochters en eigen polysje hat, culturele autonomy bisit, alderearst op it stik fan it ûnderwiis, en de eigen soasjael-ekonomyske dingen sels birêdt. 1t wol dus selsbistjûr yn dy mjitte, dat dat alIinne bigrinzge wurdt troch de easken fan it Ryksforbân en goede federative oparbeiding mei de oare Ryksdielen.
Skiednis fan Ljouwert
Stedsrjochten
Mei de fúzjeferdraggen fan 1435 krige Ljouwert stedsrjochten fan de bestjoerders fan de Fryske lannen. Lykwols krige Ljouwert yn 1531 op ‘e nij stedsrjochten, diskear fan keizer Karel V fan it Hillige Roomske Ryk.
Skieringers en Fetkeapers
Om 1400 hinne wie der benammen yn Westlauwersk-Fryslân striid tuskende Skieringers en Fetkeapers. Oer it generaal wienen de Skieringers fan it plattelân, Ljouwert wie ien fan de sintra fan de Fetkeapers. Troch de partijstriid moasten der yn Ljouwert nije ferdigeningswurken komme.
Striidboun Fryslân Frij
It wurk
It Striidboun hat him benammen op en mei papier flink ward. It bûnsbestjoer neamde it skriftlike propaganda. Yn it tiidrek 1953-1971 binne mei-inoar 56 nûmers fan "Wy Sels" ferskynd. Dêryn waard yngrepen yn aktuele fraachstikken mei ferklearrings yn de parse en brieven oan offisjele ynstânsjes.
Neist it skriuwen foar Wy Sels waarden brieven nei oerheden skreaun. It briefkjen wie fral te dwaan om selsbestjoer foar Fryslân en in bettere posysje fan de Fryske taal.
Skiednis fan Ljouwert
Stedsgrêften
It wolfarrende Ljouwert moast wol beskerme wurde tsjin fijannen. Dêrom waard om de stêd hinne in grêft groeven en der waard in wâl opsmiten. Dy ferdigeningswurken binne letter, doe't se oerstallich waarden, ôfbrutsen of ta plantsoen makke. De grêften yn de binnenstêd binne op dy fan de Nijstêd, Foarstreek, De Tunen, de Weaze en it noardlike diel fan it Schavernek nei allegear dimpt. De grêften dy't dimpt binne betreffe û.o. dy fan Iewâl, Twibaksmerk, Nijebuorren, Grutte Tsjerkestrjitte, en De Alde Hearegracht (saailân). Yn de 19e iuw ûntstienen de earste wiken bûten de stedsgrêft.
Striidboun Fryslân Frij
Ein en neitins
Nei it ferstjerren fan Folkertsma wie it gau dien mei de warberens fan it striidbûn. Yn 1969 wurdt it striidbûn frege om mei te tinken oer in mooglike opfolger fan de Kommisaris fan de Keninginne. Der komt in list mei nammen, mar sûnder resultaat. It lêst nûmer fan Wy Sels ferskynd yn 1971, dêrnei bliuwt it stil. De feriening waard op 31 desimber 1977 formeel opheft.
Sjoen de namme liket it 'Striidboun Fryslân Frij' de radikale kant neist. Yn 2001 skriuwt wittenskipper Pyt Hemminga : Oars as de namme mooglik tinken docht, giet it by it Striidboun yn de praktyk net om in radikale herfoarming fan de Nederlânske sintralistyske ienheidssteat, mar om in beskate desintralisaasje fan foech. De term selsbestjoer mei yn it begjin brûkt wêze, yn werklikheid giet it stribjen net fierder as desintralisaasje.
Skiednis fan Ljouwert
Renêssânse
Albrecht fan Saksen krige Fryslân ûnder syn bewâld fan de keizer fan it Hillige Roomske Ryk. Yn Ljouwert kaam it Hof fan Fryslân dy’t him dwaande holdt mei bestjoer en rjochtspraak. Dat kolleezje krige yn 1571 in eigen hinnekommen, de Kânselarij. Yn dy tiid waard Ljouwert it haadplak foar it tsjerklik gesach. De Sint-Vitustsjerke waard it plak fan de deken en de wichtichste tsjerke yn Fryslân. Alle lânshearen en steedhâlders, dy’t sûnt 1515 yn ‘e slach wienen, waard ynhuldige yn dizze tsjerke. Nei de ferovering troch Georg Schenck fan Toutenburch, tsjinstfeint fan Karel V yn 1524 waard Ljouwert de haadstêd fan it Hearlikheid Fryslân. Yn 1559 waard Ljouwert it haadplak fan it bisdom Ljouwert dat doe oprjochte wie. De Byldenstoarm begûn op 6 septimber 1566 yn Ljouwert, de ynwenners hienen har nocht fan de katolike tsjerke. De stêd bleau ynearsten trou oan de kening fan Spanje, wylst Frjentsjer en Starum in pear moannen in kalvanistysk bestjoer hienen oant Spaanske soldaten it gesach werombrochten. Yn febrewaris 1579 kaam de befolking fan Ljouwert, Harns en Starum yn ferweech tsjin de Spaanske kening; yn maart slute de Fryske stêden har oan by de Uny fan Utert. Cuneris Petri, sûnt 1569 de iennichste biskop fan it Bisdom Ljouwert, moast nei by de kalvanistyske machtsoername in skoftsje yn de finzenis Ljouwert en doe’t er frijkaam ferliet er Fryslân en kaam nea werom. Mei de Sint-Vitustsjerke waard net folle mear dien en fertutearze, it bouwurk waard yn de jierren 1595 en 1596 ôfbrutsen.