cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Watse Cuperus
Cuperus wie fan 1928 oant 1956 meteropnimmer yn Marrum, en syn wurk spilet him meast ôf yn dizze omkriten. Hy hat in grutte bydrage oan it Frysk levere. De boeken fan Cuperus spylje benammen yn de krisisjierren. It swiere libben fan boer en boerearbeider is in weromkommend tema. Syn wurken hawwe in kristlik-sosjale ynslach. Meiinoar skreau Couperus 17 boeken, mear as 200 koarte ferhalen en in stik of wat toanielstikken.
Yn Blije is it 'Watse Cuperusplein' foar kafee 'Veldzicht'.
Boeken
''
Stasjon Maasbracht
Stasjon Maasbracht (Mbt) wie in stasjon oan de Steatsline E yn it doarp Maasbracht yn de gemeente Maasgouw yn de provinsje Limburch. It stasjon wie in standertstasjon fan de Steatsspoarwegen type SS fiifde klasse en is ien fan de achtentritich stasjons dy 't ea yn dizze klasse boud is.
Gebou
It stasjonsgebou kaam yn 1863 ree, en waard iepene op 21 novimber 1865 foar treinreizgers doe't ek dit part fan it spoar fan Steatsline E oanlein wie. Yn 1899 brânde it stasjonsgebou ôf en kaam der in nij stasjonsgebou dat omskreaun wurde kin as kombinaasje fan type SS fiifde klasse en GOLS grut It stasjon waard sletten yn 1938 en it stasjonsgebou waard yn 1965 ôfbrútsen. Der is hjoed-de-dei neat mear fan is stasjon en stasjonsgebou werom te finen. It stasjon stie oan de Brachterstatie yn Maasbracht.
Neva
Yn de Neva-delta lizze in protte eilantsjes dy't sawol troch natuerlike rivierearmen as kanalen foarme binne. In diel fan it histoaryske Sint-Petersburch leit op guon fan dy eilannen.
Skiednis
Yn de Midsiuwen wie de brede en goed befarbere rivier tige wichtich as ferbining tusken de Baltyske See en de havens oan de Wolga, dêr't hannele waard mei it Easten. Op it plak dêr't de Neva en Izhora gearkomme wie de ferneamde, mar min beskreaune, Slach fan de Neva (1240) tusken de Sweden en de Russen. Aleksander Jaroslavitsj, Prins fan Novgorod, wûn dy ûnderstelde slach, en hold der de titel Nevsky (wat "Fan de Neva" betsjut) oan oer.
Yn de 16e iuw lei it Sweedske fort Nyen oan de mûning fan de Neva en der wie in Russysk fort 'Oresjek' op it plak dêr't de Neva yn it Ladogamar útkomt. It Nyen fort waard ferneatige troch Peter de Grutte, nei't er dêr it Peter en Paul Fort yn 1703 stifte hie op it Hazze-eilân. It fort wurdt beskôge as it earste gebou fan it tsjintwurdige Sint Petersburch. Tsaar Peter joech ek de oanset ta it dollen fan it Ladogakanaal dy't de Neva mei de Volkhov en de Svir ferbynt. thumb|center|600px| De Neva yn Sint Petersburch, 1753.
Basketbal op de Olympyske Simmerspullen
right|100px|right Basketbal is ien fan de sporten dy't op de Olympyske Simmerspullen beoefene wurd.
Radio
By ynternetradio wurdt gjin gebrûk makke fan radioweagen, mar fan de ynternetferbining tusken kompjûters. It kin wol wêze dat de ferbining tusken twa kompjûters triedleas is; foar sa'n ferbining wurde radioweagen wol brûkt.
Basketbal op de Olympyske Simmerspullen
Skiednis
It Basketbal stie tidens de Spullen fan 1936 yn Berlyn foar it earst op it programma. It frouljeshokky stiet sûnt de Spullen fan 1976 yn Montreal op it programma fan de Simmerspullen. Yn 2020 kaam der in nije dissipline by it 3x3 basketbal.
Medaljespegel
De top-10 fan lannen dy't by it basketbal medaljes wûn ha op de Olympyske Simmerspullen. Bywurke oant en mei 2020
Radio
It ark
thumb|244x244px Om radio te meitsjen moat de stjoerder in mikrofoan en kodearmasine (oskillator) en antenne ha. De oskillator set it lûd fan de mikrofoan om yn in elektrysk sinjaal dat fia in antenne ferstjoerd wurdt. Dat omsetten wurdt modulaasje neamd. De modulaasjes dy't it meast brûkt wurde binne amplitudemodilaasje (AM) en frekwinsjemodulaasje (FM).
De ûntfanger/radiotastel hat in antenne en lokale oskillator en lûdsprekker. De antenne kin meastentiids AM en FM modulaasje ûntfange. De lokale oskillator kin it elektryske sinjaal dan weromsette nei in lûd dat út de lûdsprekker komt.
Fryskepeallenfeart
De namme Fryskepeallenfeart jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Frieschepalenvaart.
Ympresjonisme
thumb|[[Claude Monet, Impressions du soleil levant]] thumb|'De brêge fan Morot yn de simmer', Sisley, 1888 thumb|San Marco Venetië, Boudin, 1895 thumb|'Popelieren yn it Sinneljocht', Monet, 1887 thumb|'Wetterleeljes', [[Claude Monet]] Ympresjonisme (fan it Latynske impressio, 'yndruk') is in styl yn de keunstskiednis dy't yn de twadde helte fan de 19e iuw yn Frankryk ûntstie. Ynearsten wie it in revolte foaroer it destiids algemiene, offisjeel erkende akademyske klassisisme, mar ek in folslein nije styltechnyske konsepsje. De streaming wurke ek troch yn de klassike muzyk, film, fotografy en yn de literatuer.
Skiednis
De beweging krige syn namme yn 1874 troch in tafallich krante-artikel. De revoltearjende beweging wie doe lykwols al in 10-tal jierren âld en Edouard Manet hie doe al in kearmannich de offisjele salonsjueries tsjin de hierren yn strutsen. Syn "Absintdrinker" waard al yn 1859 wegere, wylst syn "Olympia" en "Déjeuner sur l'herbe" sokke grutte skandalen feroarsake hiene, dat se oanlieding wiene foar it earste Salon des Refusés yn 1863.
Earder al, yn 1855 waard de "Begraffenis yn Ornans" fan Gustave Courbet wegere en hie men yn 1850 de Barbizon-skilders al útmakke foar "ûnfersniene demokraten".
Jister
De jister wie eartiids yn 'e melkfeehâlderij in apart ôffrede stik lân deunby de finne, dêr't de kij molken waarden.
Ympresjonisme
Skiednis
Pas 11 jier nei de earste "Salon des Refusés" soe it ympresjonisme, as beweging, yn byld komme en dan út in net ferwachte hoeke. Under lieding fan Edgar Degas en Pierre-Auguste Renoir hiene 31 jonge Frânske skilders 165 wurken byinoar brocht yn it atelier fan de fotograaf Nadar oan de Boulevard des Capucines 35 yn Parys. Se wiene feriene yn de "Societé anonyme coopérative d'artistes peintres, sculpteurs, graveurs, à capital et personnel variables". Se iepenen harren eksposysje op 15 april 1874, krekt in moanne foar de iepening fan de offisjele "Salon". Neist de neamde inisjatyfnimmers wie dêr ek wurk te sjen fan bygelyks Paul Cézanne, Claude Monet, Berthe Morisot, Alfred Sisley, Camille Pissarro, Eugène Boudin, Adolphe Félix Cals, Félix Bracquemond, Stanislas Lépine en Henri Rouart.
Jister
De kij waarden yn de jister twa kear deis foar it melken opsluten. De jister lei almeast ticht by it hiem fan de pleats en wie faak diel fan de finne. De finne lei yn de feangebieten faak oan in feart, sadat de molkfarder (op oare plakken de molkrider) de molkbussen maklik lade koe. In jister waard meast ôffrede mei in trie, mei hikken of troch in sleat. Faak wie yn de Noardlike Fryske Wâlden in losgroeiende hagedoarn de grins fan de jister efter de pleats. Yn de jister waarden de kij net allinnich fuorre en molken, mar weiden ek keallen of kij dy’t kealje moasten. By wiet waar en yn de hjerst wie it faak smoarch yn in jister.
Ympresjonisme
Skiednis
De eksposysje wie goed foar in skandaal sawol fanwege de ûnferwacht banale ûnderwerpen as fanwege de destiids ûngewoane en net akseptearre styltechniken. Yn it Paryske blêd "Charivari" fan 25 april 1984 woe kritikus Louis Leroy it doek fan Claude Monet "Impression du soleil levant" ridukulisearje en neamde hy de eksposanten "Les impressionistes". De beweging hie syn úteinlike namme krigen en soe oant 1886 mei 10 eksposysjes yn in tiidrek fan 12 jier noch gâns stof opwaaie litte en hast einleaze diskusjes opleverje.
Jister
Yn meardere Fryske doarpen krigen strjitnammen en mienskiplike plakken fan gearkomst lykas it doarpshûs of jongereinhonk de namme De Jister, bygelyks yn Easterlittens, Peins, Twizelerheide, Koudum en Aldeboarn. In rinstek foar lytse bern wurdt ek wol bernejister neamd.
Ympresjonisme
Kenmerken
Wat ynhâld en technyk oanbelanget wie it ympresjonisme dus in reaksje op de doe hearskjende konservative klassisistyske opfettings fan de salonsjueries. It doel fan de jonge skilders wie om direkt it byld fan de werklikheid te projektearjen. Dat joech gjin romte foar krekt tekene bylden fan dy werklikheid. By de kar fan ûnderwerpen rjochten se harren benammen op saken út it deistich libben, fier fan allegoryen of nasjonalistysk triomfalisme. Benammen de kleuryndieling, it mingen dêrfan, wurdt folslein oars oanpakt. De elemintêre kleuren wurde yn losse toetsen njonken elkoar op it doek oanbrocht, sadat se op ôfstân de winske kleurefariaasjes foarmje en sa subtile nuansearringen mooglik meitsje. De stoflike krektens fan de foarmen yn de natoer wie minder wichtich as de kleurrike oplossing dy't sinne, ljocht en loft as yndruk werjouwe.
Jister
Siswizen
Der binne in tal siswizen dy't der meast mei te krijen hawwe dat de jister in lyts hoekje greide is wêr't net in protte gers stiet.
Ympresjonisme
Kenmerken
De ympresjonisten neamden harsels 'Ylluministen' en hawwe de skelnamme ympresjonisten letter as geuzenamme oannommen. Lang foardat dat spile wiene dizze skilders al bûten dwaande it krekte ljocht fan it momint te fangen yn harren wurk (fan 1863 ôf). Hoe binne se ûntstien? Nei alle gedachten troch de útfining fan de tube troch Geoffrey Rand yn 1836. Al yn 1838 wiene der trije Ingelske firma's dy de ferve yn tuben op 'e merk brochten, en dêrmei de skilders de gelegenheid joegen bûten te wurkjen. Foar dy tiid waard de ferve meastentiids yn bargebongels meinommen, mar dy lieten soerstof troch sadat de ferve útdrûge.
Ympresjonalistyske skilders
Skilders dy't oer it algemien (alhiel of foar in part) ta de streaming fan it (neo/let-)ympresjonisme rekkene wurde:
Holdingastate (Eanjum)
Skiednis
Yn 1511 wie de namme fan dit goed al gongber. Yn 1543 komt it by de stins hearrend lân as Hollinge meedtfeen en Hollinga Kaegh foar. As state ... toe Auta andersins Nye Holdingha genoemt toe Aengium komt it goed yn 1594 foar. Letter hjit it meast Holdinga-state (1640) of Holdinga-burg.
It liket derop dat Holdinga de funksje fan wichtichste hûs fan de Holdinga's oernaam hat fan Old Holdinga ûnder Ie. Wol hiene se yn de 15e iuw al besit yn Eanjum, faaks ek Holdinga. Yn 1472 yn it testamint fan Tiemck Holdinga en yn 1487, wurde se nammentlik yn ferbân mei Eanjum neamd. Om reden fan de nammen Nye Holdinga te Eanjum (1594) en Old Holdingha yn Ie (1640) mei oannaam wurde dat it hûs yn Ie as it âlde stamhûs fan de Holdinga's gou. De namme Auta soe sa in âldere namme fan it goed west hawwe kinne, hoewol't Auta en Nye Holdinga ek oarspronklik aparte saten west hawwe kind. Yn 1640 komme nammentlik Holdinga state (83 pm), Lubma stede (6 pm) en Auta zathe (13 pm) as aparte stimhawwende pleatsen foar, dy't yn 1700 allegear ta Holdinga state mei goed 119 pm gearfoege wiene.
De famylje Fan Burmania bleau eigener fan de state fia Julius Hobbe Unia fan Burmania, dy't grytman fan Ljouwerteradiel west hie. De lêste eigener wie Ulbo fan Burmania (1737-1816). Ulbo wie de opfolger fan syn heit as grytman fan Ljouwerteradiel oant er yn 1795 troch de patriotten oan de kant set waard út reden fan syn Oranje-oertsjûging. Heit en soan wennen doe beide op Holdinga, dêr't Julius yn 1798 stoar. Under en nei de Frânske besetting krige Ulbo sokke hege skulden, dat er al syn grûn ferkocht en troch de tiid besocht te kommen as skoalmaster. Syn grutte skuldelêst kaam troch it feit, dat er er safolle stimmen kocht as er koe om sadwaande wer grytman fan Ljouwerteradiel wurde te kinnen. Wilens rekke de state yn ferfal. Yn 1816 waard ien fan de erfgenamten, Arent Johannes fan Sminia, eigener en nei him syn erfgenamten jhr. Hobbe Baert van Sminia, grytman fan Tytjerksteradiel, jkfr. Louiza Albertina Glinstra fan Sminia boaske oan jhr. Robert van Breugel, jhr. Arent Johannes van Sminia te Ryptsjerk, jhr. Arent Johannes van Sminia yn Aldtsjerk jkfr. Maria van Sminia frou fan mr. Marcus van Heloma op It Hearrenfean. Wierskynlik út reden fan it djoere ûnderhâld jouwe sy yn 1830 mr. Frederik Witteveen opdracht ta ferkeap, wat úteinlik ta ferkeap en ôfbraak late op 8 jannewaris 1831.
De keapers fan it haadgebou waarden de timmerman Adam Feddes Sonnema en syn broer Sjoerd Feddes Sonnema, bakker, beide fan Eanjum foar f. 3.491,-. It foarplein waard eigendom fan Adam Feddes Sonnema foar f. 550,-. De timmerman Jacob Bleeker út Dokkum kocht de slotpoarte foar f. 315,-. "De korte reed met hek" waard foar f. 321,- tawiisd oant Wigger Emster Meindersma, bakker yn Eanjum, de twa bûtensingels foar f. 437,- oan Beert Gijsberts Zijlstra, weinmakker yn Eanjum. Adam Feddes Sonnema kocht ek noch "huizinge, schuur en hornleger" fan de slotpleats, dat de gebouwen mei de grûn, foar f. 846,-. Algra skriuwt: Nog geen f. 7000 bracht deze oude burcht op en spoedig klonken de mokerslagen en werd het breekijzer gehanteerd. Boumateriaal wie djoer en krap, dêrom waard alles safolle mooglik opnij brûkt.
Hoewol't it goed fia de famylje Thoe Schwartzenberg en Hohenlansberg en Van Aylva oergie op de famylje Fan Burmania bleau it fideïkommis fan Holdinga dêrby bestean oant 1816. De nammekombinaasje Wilco Holdinga is by de famylje Thoe Schwartzenberg noch hieltyd yn gebrûk.
Revolver
thumb|right|300px|Lefaucheux-revolver mei patroanen thumb|right|300px|Bûsrevolver foar fytsers yn Leonidas priiskrante (1913) In revolver is in healautomatysk fûstfjoerwapen mei draaiend magazyn.
In skaaimerk fan de revolver is de silinder mei in tal keamers (faak 6) dêr't de patroanen yn sitte. By in pistoal sitte de kûgels yn in aparte hâlder dy't yn de kolf skood wurdt. In revolver is nei elts skot klear om wer te sjitten. By in saneamde single-action-útfiering moat de hoanne nei it sjitten wer spant wurde; by in double-action-revolver giet dat automatysk by it oerheljen fan de trekker.
Utfiners
Samuel Colt wurdt meastal as útfiner fan de revolver beskôge. Yn 1836 krige er it patint op it wapen en makke der doe talleaze fan yn syn yn 1847 oprjochte wapenfabryk. Syn bekendste model wie de Colt .45, dy't in symboal waard fan it Wylde Westen. Mar ek Elisha Collier út Boston makke oanspraak op de titel 'útfiner fan de revolver'. Hy ûntwikkele al om 1815 hinne in fergelykber wapen, dêr't in pear jier letter troch John Evans & Soan yn Londen, in behoarlik tal fan makke waard.
Tennis op de Olympyske Simmerspullen 2008
200px|thumb|right|200px|It Olympysk Tennis Stadion fan Peking
De Olympyske Spullen fan de XXIXe Olympiade waarden fan 8 oant en mei 24 augustus 2008 hâlden yn Peking, de haadstêd fan Sina. It tennis hie plak yn it Beijing Olympic Green Tennis Court.
Sint-Kilda
thumb|right|250px|Lokaasje fan Sint-Kilda thumb|250px|De Sint-Kilda-arsjipel thumb|250px|Klif fan [[Stac Levenish]] thumb|250px|[[Boreray (Sint-Kilda)|Boreray, Stac Lee, en Stac an Armin (lofts) fanôf de hichte Conachair sjoen]] thumb|250px|left|The Street yn [[1886]]
Sint-Kilda (Skotsk-Gaelysk: Hiort) is een arsjipel fan de Bûtenste Hebriden, sa'n 150 km út de Skotske kust. De wichtichste eilannen binne Hiort of Hirta, Soaigh of Soay, Dun en Boraraigh of Boreray. It totale oerflak berint sirka 840 hektare. De arsjipel is fan fulkanyske oarsprong. It sintrum fan de fulkaan lei tusken Boreray en Hirta.
Namme
De oarsprong fan de namme fan de arsjipel is net dúdlik. Der hat nea in hillige bestien dy't fan Kilda hiet. De namme soe in ferbastering wêze kinne fan it Ald-Noarske sunt kelda (= swiet saadswetter) of skildir (skilden).
Bruno Lieuwes van Albada
Bruno Lieuwes van Albada (Maastricht, 11 desimber 1792 – Warkum, 27 jannewaris 1876) wie in Frysk letterkundige en skriuwer fan learboekjes.
Libben
Van Albada waard berne yn Maastricht, dêr't syn heit, Lieuwe Bruno van Albada, doedestiden legere wie. Sawol syn heit as syn mem, Jetske Poort, wiene ôfkomstich út Harns. Koart nei syn berte ferfear Van Albada mei syn âlden nei Ljouwert, dêr't er de Latynske skoallen trochrûn. Neitiid learde er fan 1811 oant 1814 troch oan 'e Ryksuniversiteit Grins, yn 'e teology, mar waard lykwols úteinlik ynstee ûnderwizer, fanwegen in brekme oan beskikberheid fan predikantsplakken. Fan 1816 oant 1828 wied er skoalhaad te Aldebiltsyl, en dêrnei yn Warkum oant syn pinsjonearring yn 1860.
Sint-Kilda
Skiednis
De eilannen hawwe in soad archeologyske objekten dy't tsjûgje fan minsklike bewenning yn prehistoaryske- en histoaryske tiden, mar de earste skreaune ferslaggen binne fan de lette Midsiuwen. It midsiuwske doarp op Hirta (The Village) waard yn de 19e iuw werboud, mar religieuske iver, sykten troch toeristen meibrocht en de Earste Wrâldkriich hawwe allegearre harres dien ta de evakuaasje yn 1930. It ferhaal fan St Kilda hat keunstners ynspirearre, der is sels in opera fan makke.
Bruno Lieuwes van Albada
Libben
Van Albada wie te Froubuorren troud mei IJtje Zijlstra (1802-1875). Hy skreau ferskate skoalboekjes, in stúdzje oer it Biltsk (Eenen Bijdrage tot den Bildtschen Tongval) en oantinkens: Uit de Oude en Nieuwe Doos (1875). Hy ferstoar yn 1876 te Warkum. Syn oantinkens oan syn Biltske tiid waarden yn 1961 troch Hotze Sytses Buwalda oerset yn it Biltsk en yn trije ôfleverings publisearre yn 'e Biltske Post, ûnder de titel Ut 't Leven fan 'n Ouwesylster Skoalmaster (1816-1828).
Sint-Kilda
Skiednis
De hiele arsjipel is fan de National Trust for Scotland. It is yn 1986 ien fan de fiif Wrâlderfgoedlokaasjes fan Skotlân wurden, sawol út reden fan kulturele- en natoerkwaliteiten. De eilannen foarmje it briedplak fan wichtige fûgelsoarten sa as Noardske Ginten, Atlantyske papegaaidûkers en Noardske Fulmars (in seefûgelsoarte). It St Kilda-tomke en St Kilda-fjildmûs binne lânseigen ûndersoarten. Frijwilligers binne simmerdeis dwaande mei it restaurearjen fan de ruïnes fan de gebouwen fan de oarspronklike Kildianen. Der is in lytse militêre (radar)post op Hirta sûnt 1957.
Natoer
De Saint Kilda-arsjipel is it wichtichste briedplak foar seefûgels yn Noard-west Europa en Skotlâns earste plak op de Wrâlderfgoedlist. De grutste koloanje seeskoeten yn de wrâld is dêr ek de grutste koloanjes seepappegaaien en Noardske stoarmfûgels fan Grut-Brittanje. Totaal briede der mear as in miljoen fûgels op de kliffen.
De lêste reuze-alk fan de Britske eilannen soe yn 1840 troch de eilanners deamakke wêze - it is de hjitting dat se it bist foar in heks oanseagen dy't stoarmwaar feroarsake hie. De allerlêste eksimplaren binne yn 1844 op Yslân deadien.
De eilannen, benammen Hirta, hawwe noch hieltyd lânseigen ûndersoarten fan it Sint-Kildatomke (wurdt rûsd op sa'n 113-117 pearkes) en Sint-Kildafjildmûs. Sy soene besibbe wêze oan Skandinavyske populaasjes dat de Noarmannen sille se yndertiid wol meinaam hawwe. De St Kilda-hûsmûs fan Hirta is lykwols nei de evakuaasje útstoarn.
It eilân Soay herberget de oarspronklike populaasje fan it Soayskiep en op Boreray komme ferwyldere skiep fan it ras Old Scottish Blackface foar. Fierders hiene hja eartiids noch it saneamde Sint-Kildaskiep, dat in op de arsjipel ûnstiene kweekfoarm wie. De 2000 skiep binne yn 1930 meinaam troch de Kildianen.
Pauwenburch
Pauwenburch is in bûten yn Brommegea by It Oranjewâld. It waard stifte troch de Oenema's.
De famylje fan Haren kocht de Pauwenburch yn 1569. Ernst van Haren wie troud mei Catherina fan Oenema. Hy liet it bûten oanlizze. Catherina fan Oenema erfde yn 1646 in buorkerij by de Pauwenburch fan har omke kolonel Jacques Oenema. Dêrnei wreide se it út troch oankeap fan neistlizzende perselen. Pauwenburch hie in sear regelmjittich 17e-iuwske túnoanlis mei in renêssansistyske ynrjochting mei in yndieling yn lytse fekken. Om it terrein hinne wie in bosksingel en it waard trochsnien mei 'allees'. Yn de 19e iuw ferdwynt de lytsskaligens, mar it geografysk karakter bliuwt.
Yn 1772 is it fan Willem fan Haren syn soan Ernst. Letter fan dy syn soan Duco en dan fan dy syn neef Onno Zwier van Haren en yn 1759 kocht troch Menno Coehoorn fan Scheltinga. Ek de maire fan Mildaam Daniël de Blocq fan Schelinga hat der wenne. Mr. Hans Willem De Blocq van Scheltinga wenne yn 1830 noch op 'Pauwenburch'. Fan 1831 - 1834 hierde Jan Berends Wouters it fan him. It is ôfbrutsen en yn 1841 waard op de fûneminten in nij lanhûs boud. Dat waard yn 1975 ôfbrutsen.
Langhûs
thumb|left|Rekonstruksje fan in langhûs [[Wytsingen|Wytsingetiid]] thumb|Frysk langhûs tekene troch [[Joast Hiddes Halbertsma (om 1850)]] In langhûs is in lange wente, faak mei in oantal bygebouwen. Der binne ferskillende typen langhuzen.
Widdo Joustra
thumb|It pân fan Widdo Joustra oan it [[Lytssân 32]] thumb|Ynterieur fan de winkel Widdo Joustra ( offisjele namme Weduwe Joustra®) is in bearenburchmerk, makke troch de bearenburchdistillearderij mei dy namme út Snits.
Langhûs
It Fryske langhûs
Yn Fryslân, yn it doarp Warten, stiet it ienichste oerbleaune Frysk langhûs, mei in heakape. Nei in restauraasje waard it in museum.
Ien fan de âldst bekende beskriuwings oer it Frysk Langhûs komt út in noch net datearre hânskrift fan om 1850 hinne fan J. H. Halbertsma, it Lexicon Frisicum (A en B).
Widdo Joustra
Skiednis
Doe't yn 1864 Steven Joustra stoar, moast syn widdo Anjenette Joustra-Reinders wat oars betinke om troch de tiid te kommen. Troch har kontakten mei Hendrik Beerenburg út Amsterdam krige sy it resept yn hannen foar bearenburch en begûn se in stokerij ûnder de namme Wed. S. Joustra & Zn. Doe't Anjenette mei pensjoen gie nom har skoansoan Jan Huges de saak oer. Dy joech op syn beurt it roer yn hannen fan syn soan Uko Hendrik Huges dy't de saak wer oerdie oan syn skoansoan Jacob Sonnenberg. Jacob sette de tradyske fuort troch syn soan Jaap Sonnenberg it heft yn hannen te jaan. Dêrnei stie dy syn dochter Heleen Sonnenberg oan it haad fan it bedriuw.
Langhûs
It Fryske langhûs
Halbertsma hat in rûge skematyske tekening makke dy't de "oude boutrant der boerenhuizen" oanjout. De skets "welke het oud-Friesche huis laat zien in zijn drie afdeelingen, elk onder een afzonderlijk en lager dak."
Widdo Joustra
Skiednis
Yn july 2016 gie it memmebedriuw Dirkzwager fallyt. It bedriuw krige fuortendaliks in soad reaksjes fan potinsjele oernamekandidaten. Uteinlik naam Boomsma Distilleerderij Weduwe Joustra oer.
Langhûs
Irokeesk langhûs
De kultuer fan de Irokezen wurdt ek wol de Longhouse-kultuer neamd. In longhouse is in langwerpich hûs, makke fan goed oan inoar fêstmakke beamskors. De lingte koe wol mear as 100 meter wêze. It politike en sosjale libben spile him ôf yn dizze longhouses.
Dayaksk langhûs
Ek by de Dajaks, dy't yn 'e wâlden fan Borneo libje, binne langhûzen brûklik.
Widdo Joustra
Resept
Lykas ek by oare fabrikanten is it resept fan Widdo Joustra geheim. Totaal hat de drank sa'n 25 krûden, sa as gentiaan, benediktus, herba card en galiatoer, dy't in moanne lang op in sêfte jenever trekke moatte. Hendrik Beerenburg, makker fan it resept hie it oer Oprechte Maag-Kruiden. Joustra-bearenburch hat 32 % alkohol, mar der is ek in ferzje mei 35 prosint.
Produkten
Neist bearenburch makket de distillearderij de (myldere) fariant Bearinneburch. Ek Krûdebitter, Jonge Jenever, Alde Genever en Fieux Poterne sitte yn it assortimint. Tsjintwurdich is it assortimint útwreide mei ferskate likeuren, lykas Speculaaslikorette (ûntwikkele foar de yntocht fan sinteklaas yn Snits yn 2005), Boterbabbelaar en droplikorette (ûntwikkele foar Poiesz Supermarkten), in kofjelikeur mei de namme Hollands Genoegen en in line mei Aldhollânske likorettes. Om reden fan it 150-jierrich bestean fan Weduwe Joustra yn 2014 is der yn dat jier in Beerenburg útbrocht dy't 15 jier op ikehout lein hat.
Konkurinsje
In protte bedriuwen kinne ek in bearenburch meitsje, yn it Nederlânsk mei ien 'e' skreaun, omdat sy net de orizjinele reseptuer fan Hendrik Beerenburg brûke. De meast bekende is sûnder mis Sonnema bearenburch.
Nordhausen (Landkreis)
Nordhausen is in bestjoerlik distrikt yn de Dútske dielsteat Tueringen en hat 89.192 ynwenners. It distrikt waard yn syn hjoeddeistige foarm oprjochte by de Dútske Ienwurding, yn 1990.
Neu-Ulm (Landkreis)
Neu-Ulm is in bestjoerlik distrikt yn de Dútske dielsteat Beieren en hat 166.146 ynwenners. It distrikt waard yn syn hjoeddeistige foarm oprjochte yn 1972.
Yndieling
thumb|250px Neu-Ulm is ferparte yn 17 gemeenten. Dêrfan hawwe fiif de stedstatus, fiif oaren meie har' Markt neame. It Landkreis hat fjouwer gebieten dy't net gemeentlik yndield binne.
Stêden
Märkte
Net gemeentlik yndield
Tolstojanen
thumb|right|Tolstoj (foaroan) mei Tsjertkov, syn freon en stichter fan it Tolstojanisme De Tolstojanen (Russysk:Толстовцы, Tolstovtsji) binne neifolgers fan de filosofyske en religieuze ideeën fan de Russyske romanskriuwer en tinker Lev Tolstoj (1828 - 1910). Tolstoy's fyzjes waarden foarme troch yngeande stúdzje fan de wurden fan Jesus Kristus yn de evangeeljes, benammen de Berchrede. De Tolstojanebeweging is stifte troch Tolstoj syn bêste freon en fertrouwensman, Vladimir Tsjertkov (1854-1936). Tolstoi sels hat him altyd fersetten tsjin it ynstitúsjonalisearjen fan syn lear.
Sy neame harsels kristenen, hoewol't sy ôfskied naam hawwe fan oare foarmen fan kristendom. De Tolstojanen rjochtsje harren op de lear fan Jesus as in minske mei in spesjale geastlike bân mei God, ynstee fan him te sjen as de Soan fan God.
Sy nimme gjin diel oan en bemuoie harren net mei bestjoerlike- en wrâldske saken, dy't hja as ymmoreel en korrupt beskôgje. Dat hja kinne technysk sjoen wurde as anargisten, hoewol't net alle Tolstojanen harsels sa neame. In protte minsken beskôgje har as kristen anargisten omdat sy God allinne as gesachhawwend erkinne. Tolstoy's ideeën hawwe wol wat ynfloed hân op it anargistysk tinken en dan fral op it Anargo-pasifisme.
Sy wurde sjoen as kristen pasifisten en ferdigenje absolute geweldleazens yn alle omstannichheden, ek yn gefal fan selsferdigening. Sy basearje harren op Kristus syn geboden sa as 'kear de oare wang ta' en 'haw dyn fijannen leaf'. Mahatma Gandhi hantearre deselde strategy, beynfloede troch Tolstoj, by it oplossen fan skelen en konflikten mei de Britten yn India. Fanwegen harren leauwe hâlde Tolstojanen harren oan in fegetarysk of in feganistysk dieet.
De earste Tolstojanen krigen swierrichheden mei it Tsaristysk regear en letter noch mear mei de Bolsjewistyske. Om 1930 hinne moasten in soad Tolstojanen útwike nei Sibearje om oan likwidaasje, as wiene hja kûlakken, te ûntkommen, mar Stalin's plysje arrestearre se dochs en stjoerde harren nei wurkkampen yn de jierren fan 1936 oant 1939.
De ideeën fan it Tolstojanisme hawwe yn de earste helte fan de 20e iuw in sterke ynfloed hân op yntellektuelen sa as Pierre Ramus, John Ruskin en op de Israelyske kibboets-beweging. Oaren sjogge de Tolstojanen as wrâldfrjemde idealisten. Fan kristlike kant kaam krityk op it tolstojaanske rjochtsnihilisme fan Vladimir Solovjov.
Yn Fryslân
Om 1900 hinne wie de ynfloed fan Tolsoi yn Fryslân ek grut. Syn radikaal kristendom spruts in protte frijsinnige predikanten oan. In part besocht it yn it koloanjelibben, oaren waarden fegetaarjer. Ek guon sosjalisten namen it gedachteguod fan Tolstoi oer (L. A. Bähler, Vitus Bruinsma, Anne de Koe, S. C Kijlstra, J. Sevenster, G. S. Stellingwerf-Jentink).
Marijetsjerke (Foudgum)
thumb|Marijetsjerke fan Foudgum'' 20px thumb|left|Pastorije De Marijetsjerke fan Foudgum is in monumintale tsjerke yn Foudgum. De tsjerke stiet op it restant fan in terp.
Skiednis
thumb|left|Monumint by de tsjerke foar François Haverschmidt yn Foudgum Fan de oarspronklike midsiuwske romaanske tsjerke binne noch mar inkelde dielen fan de toer bewarre. Dy waard yn de 15e iuw ferhege en yn 1753 wersteld. De tsjerke wie yn it begjin fan de 19e iuw yn sa'n minne boukundige steat, dat besluten waard om him ôf te brekken. Op itselde plak waard in nije tsjerke boud, dêr't yn 1808 de earste stien fan lein waard. De tsjerke hat in 18e-iuwsk kammenetoargel, dat út de Frije Evangelyske Gemeente fan Ljouwert komt.
Yn 1977 waard de tsjerke restaurearre. De tsjerke is erkend as in ryksmonumint. Eigener is de Stichting Alde Fryske Tsjerken. De tsjerke wurdt ferhierd en is in offisjele troulokaasje fan de gemeente Dongeradiel.
Piet Paaltjens
De tsjerke stiet oan it Piet Paaltjenspaad yn Foudgum ta oantinken oan de perioade dat François Haverschmidt - bekend wurden ûnder syn skûlnamme as de dichter Piet Paaltjens - predikant fan Foudgum wie. Hy wie hjir fan 1859 - 1862 predikant en wenne yn de pastorije even benoarden de tsjerke oan it Piet Paaltjenspaad. Tsjin de noardlike muorre fan de tsjerke stiet it troch Hillie van der Gang makke monumint ta oantinken oan dizze predikant, dichter en skriuwer.
Eduard Cuypers
right|thumb|Grêf fan Eduard Cuypers Eduard Henricus Gerardus Hubertus Cuypers (Roermond, 18 april 1859 – De Haach, 1 juny 1927) wie in Nederlânsk arsjitekt.
Libben en wurk
Cuypers waard oplieden op it arsjitekteburo fan syn omke P.J.H. Cuypers. Yn 1881 begûn Eduard Cuypers foar himsels yn Amsterdam. Troch goekunde yn it bedriuwslibben krige er opdrachten foar kantoaren, winkels, filla's en wenten. Nettsjinsteande syn oplieding wurke er net yn de styl fan de neogotyk, mar is syn wurk mear besibbe oan de neorenêssânse en Jugendstil. It wichtichste plak yn syn oeuvre wurdt ynnaam troch syn ûntwerpen fan tsientallen stasjonsgebouwen, dy't meast yn Noard-Nederlân boud binne. By de bou fan it spoar fan de Noordoosterlocaalspoorweg-Maatschappij (NOLS) hat hy de stasjons- en haltegebouwen ûntwurpen.
Cuypers en syn meidoggers ûntwurpen ek ambachtkeunstprodukten, sa as meubels, lampen en glêsservys. Cuypers' niget oan ynterieurkeunst hat yn 1905 laat ta de útjefte fan it tydskrift Het huis, oud & nieuw : maandelijksch prentenboek gewijd aan huis-inrichting, bouw en sierkunst, dat oant 1927 ferskynde. Cuypers wie ek oprjochter fan it tydskrift Nederlandsch-Indië Oud & Nieuw.
It buro fan Eduard Cuypers wurdt wol sjoen as de oarsprong fan de Amsterdamske Skoalle omdat de foarmannen fan dizze styl, Michel de Klerk, Jan van der Mey en Piet Kramer, allegear op syn kantoar foarme waarden. Ek in B.T. Boeyinga, ien fan de wichtichste neifolgers fan de Amsterdamske Skoalle, wurke in skoft foar Cuypers en Charles Estourgie syn karriêre is ek úteinset op it buro fan Cuypers.
Nei Cuypers' ferstjerren yn 1927 waard syn kantoar troch oaren fuortset.
Trouw
thumb|logo fan Trouw Trouw is in Nederlânske krante dy't as moarnskrante ferskynt in tabloidformaat. De oplage leit om de 91.000. De krante ûntstie yn 1943 as fersetsblêd en wurdt sûnt 2009 útjûn troch De Persgroep Nederland. Op 23 jannewaris 2010 ferskynde de 20.000ste edysje. Trouw sit 19 jannewaris 2007 yn it INIT-gebou oan de Jacob Bontiusplaats 9, 1018 LL Amsterdam en dêrfoar yn in fan arsjitekteburo Van den Broek en Bakema ûntwurpen gebou oan de Wibautstrjitte, dêr't ek Het Parool siet. Trouw waard op 15 novimber 2012 útroppen ta 'European Newspaper of the Year'.
Stasjon Noard Skarwâlde
Stasjon Noard Skarwâlde (Nsw) wie in stasjon oan de Steatsline K yn it doarp Noard-Skarwâlde yn de gemeente Dyk en Waard yn de provinsje Noard-Hollân. It stasjon wie in standertstasjon fan de Steatsspoarwegen type SS fiifde klasse en is ien fan de achtentritich stasjons dy 't ea yn dizze klasse boud is.
Hagioskoop
thumb|right|Hagioskoop yn de súdmuorre fan de tsjerke fan Jistrum In hagioskoop is in lytse iepening yn Midsiuwske tsjerken boppe de flier oan of by it koar mei sicht op it altaar. It wurdt ek leproazefinster, deadeljocht, sakremintsfinster en skwint neamd. Hagioskopen binne te finen by tsjerken yn Eastergoa ( Blije, Eanjum, Hantumhuzen, Hegebeintum, Jannum, Jistrum, Rinsumageast, Ternaard, Wetsens). Wierskynlik wie it gat bedoeld om minsken, dy't om watfoar reden dan ek de tsjerke net yn mochten, it sakramint sjen litte te kinnen, of om as de tsjerke ticht wie de mooglikheid te jaan om reliken te ferearjen.
Minsken dy't brûk makken fan de hagioskoop kinne siken (besmettingsgefaar, lepra), ekskommunisearden of geastliken dy't gjin kontakt mei oaren hawwe mochten, west hawwe.
Goudeachje
It Goudeachje (Anser erythropus ) is in 53-66 sm grutte fûgel út de famylje fan de Einfûgels. It is de seldsumste guozzesoart fan Jeropa. It goudeachje liket in bult op de Blesgoes, foaral troch de wite bles underskiede se har fan de oare guozzen. It goudeachje is wol in stik lytser as de blesgoes en hy hat in giele râne om syn each, dêr't er syn Fryske namme oan tanket.
Oare nammen
It goudeachje wurdt yn it Frysk ek wol oantsjut mei Kolgoes of Lytse Kolgoes.
Fersprieding
It goudeachje komt it meast foar yn it noarden fan Aazje mar der binne ek minsken dwaande de fûgel wer yn Skandinaavje te yntrodusearjen. De fûgels fan dat projekt fleane mei de oare guozzen út dat gebiet nei Nederlân om hjir te oerwinterjen.
Fuortplanting
It goudeachje bliuwt meast by deselde partner. Se begjinne yn maaie te brieden op sa'n 4-6 aaien. Nei in lytse fjouwer wike komme de jongen út, wêrnei se noch 5 wiken by de âlden bliuwe.
Maly Trostenets
thumb|right|250px|Maly Trostenets en oare ferneatigingskampen yn Reichskommissariat Ostland. It kamp is oanjûn mei in swart-wite skedel. thumb|250px|Betinkingsmonumint Maly Trostenets (Wyt-Russysk: Малы́ Трасьцяне́ц) is een doarp krekt bûten Minsk yn Wyt-Ruslân. Yn de Twadde Wrâldkriich wie dêr in betreklik ûnbekend nazikonsintraasjekamp.
Skiednis
It waard yn de simmer fan 1941 boud as konsintraasjekamp foar Russyske kriichsfinzenen (omdat yn juny fan dat jier Dútslân Ruslân oanfallen hie ûnder de koadenamme Operaasje Barbarossa) op it plak fan dêr't al in kolchoz wie, bemanne fan 500 oant 1000 joadske en net-joadske finzenen. Op 10 maaie 1942 waard it in ferneatigingskamp, opset om de joaden út it getto fan Minsk útrûgje te kinnen. It grutste part fan de joaden kaam fan Minsk, mar ek út Eastenryk, Dútslân en Tsjechoslowakije en Poalen kamen transporten oan. De measte joaden waarden fuortendaliks deadien mei in nekskot oan de râne fan it massagrêf dêr't se bedobbe wurde soene. Ut en troch binne (wierskynlik) ek gasweinen brûkt.
Doe't it Reade Leger yn 1944 hieltyd fierder optsjenne, bombardearre de SS it kamp om it bewiismateriaal fan de massamoard te ferneatigjen. Der binne gjin oerlibbenen fan Maly Trostenets bekend. Yn it earstoan waard it tal slachtoffers rûsd op 200.000 oant 500.000, mar no hat men it oer minimaal 40.000 en maksimaal 65.000 deaden (Yad Vashem ). Op it plak sels wiene neffens de Russen lykwols dochs tekenen dat dêr sa'n 206,000 fermoarde binne.
Fan it kamp is allinnich in rige populieren oer (part fan de freding, troch finzenen set) en der is in monumint foar de slachtoffers.
Sjoch ek
Mały Trościeniec
Ikkerwâld
thumb|right|200px|Tsjerke fan Ikkerwâld thumb|Molkfabryk De Dokkumer Wâlden om 1950 hinne Ikkerwâld is in earder doarp yn de gemeente Dantumadiel. Op 1 jannewaris 1971 waard it, mei Dantumawâld en Moarrewâld gearfoege ta Damwâld. Ikkerwâld lei fan dizze trije doarpen it meast westlik.
Ikkerwâld is nei alle gedachten yn de 13e iuw boud om in tsjerke. De hjoeddeiske tsjerke is fan 1849 en is boud op it plak fan de eardere tsjerke. Eartiids stie hjir it koperative molkfabryk "Dokkumer Wâlden en omkriten" oan de ein fan de Ikkerwâldsterfeart. It molkfabryk waard yn 1899 oprjochte op inisjatyf fan dokter Van der Sluis en skoalmaster Woudstra. Yn 1969 fusearre it molkfabryk mei “Noordoostergo” yn Dokkum en it fabryk yn Ikkerwâld gie ticht.
It tsjintwurdige doarp Broeksterwâld hearde oant 1964 ta Ikkerwâld. De buorskip hjitte doe De Ikkerwâldster Broek.
Abe Gerlsma
Libben en wurk
thumb|left|200px|Melkerstiid thumb|left|200px|Gesicht fan de pier fan Holwert ôf Nei de mulo folge er de oplieding HTS Wurktúchbou.
Op it mêd fan etsen is Gerlsma in autodidakt. At er 19 jier is tekent er op in ôffalplaatsje sink in wylch yn in snielânskip. Mei selsmakke inket fan glyserine en skuonpoets, in wollen tekken as filtdoek en in parse út it molkfabryk printe er syn earste ets ôf. Troch syn fassinaasje foar de technyk lost er letter ek in soad artistike problemen op. Wurke er yn it earstoan mear nei de werklikheid, letter keas hy foar in frijere opfetting. Troch eksperimintearjen ûntstiene ferskate wurken mei inselde ûnderwerp. De kleur wie dêrby hieltiten oars. Dizze mearkleureplaten dogge hast wat ympresjonistysk oan en brochten him ta in nije ûntwikkeling. Benammen printen mei blossems levere in moaie spanning mei de eftergûn op. Oare ûnderwerpen binne it Fryske lânskip, it Waad, skippen en bisten.
Neist it skilderjen en etsen wurke hy by de Rykslânboufoarljochtingstsjinst. Nei syn pinsjoen yn 1982 leit er him hielendal ta op de keunst. Gerlsma die ek in tal útfiningen foar de snarebêd-poatmasine en loflûker foar jirpels dy't by. Gerlsma is syn libben lang boeid troch it tsjinljocht yn it Fryske lânskip. Fryslân binnen- en bûtendyks is it haadtema yn de mear as 180 wurken dy't er makke hat. In soad etsen binne yn grut formaat en wurde faak yn meardere kleuren printe. De ierdetinten brûkt er dêrby in soad. Yn syn wurkseme libben boude Gerlsma in oeuvre op fan mear as 180 wurken. Yn 2000 makke er syn lêste grutte kleurets yn twa platedruk mei de titel "Bombrekken", mar mei it skilderjen is oant hege âlderdom trochgien.
Abe Gerlsma wurdt fertsjintwurdige troch Galery de Roos fan Tudor.
Rienk Hendrik Kuipers
right|200px|thumb|Rienk Hendrik Kuipers Rienk Hendrik Kuipers (De Haach, 4 jannewaris 1905 - Lübeck, 28 april 1945) wie dûmny fan Burdaard (doetiids: Wânswert oan de Streek).
Hy wie in soan fan bakker Hendrik Kuipers en Levina Maria van den Bosch. Hy boaske oan Christina Dijk fan Amsterdam.
Yn de Twadde Wrâldoarloch stie ds. Rienk Hendrik Kuipers yn Wânswert by de grifformearden. Dûmny Kuipers siet yn 't ferset. Hy wurke foar de Lanlike Organisaasje foar Help oan Underdûkers. Op snein 9 febrewaris 1945 hold in Dútske patrûlje by it útgean fan de Grifformearde Tsjerke yn Burdaard in kontrôle op persoansbewizen.
De tsjerketsjinst wie bywenne troch ûnderdûkers en oaren dy't út de hannen fan de Dútskers bliuwe moasten. Der ûntstie in panyk en guon flechten de tsjerke wer yn. Dêr wie in ûnderdûkersplak, mar om't hja fergeaten om de ljedder yn te heljen sochten de Dútskers fierder yn 'e tsjerke. Sa waarden de minsken yn it ferskûlplak fûn.
Ds. Kuipers waard troch de Dútskers ferantwurdlik holden. Hy waard nei Grins brocht en waard op transport steld nei Neuengamme dêr't er op 18 maart 1945 oankaam. Neffens syn meifinzenen hat hy dêr in protte minsken ta stipe west. Nei de befrijing fan Neuengamme is ds. Kuipers yn Lubeck ferstoarn. Hy is begroeven op it earebegraafplak yn Loenen.
Nei de oarloch hat de strjitte yn Burdaard dêr't de Grifformearde Tsjerke oan leit, de namme fan ds. R.H. Kuipersstrjitte krige.
Nordsaksen (Landkreis)
Nordsaksen is in bestjoerlik distrikt yn de Dútske dielsteat Saksen en hat 204.161 ynwenners. It distrikt waard oprjochte yn 2008.
Gauster Hoppen
De Gauster Hoppen is in marke yn de gemeente Súdwest-Fryslân. It is in ynham oan de noardwestkant fan de Snitser Mar by de Gaustersyl. De ynholte is troch in smelle stripe hast hielendal ôfsluten fan de Snitser Mar.
De namme Gauster Hoppen jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Gauwsterhoppen.
Ale Algra
Ale Algra (Swichum, 17 oktober 1902 - Ljouwert, 27 maart 1970) wie in learaar dy't fan 1924 - 1952 yn Nederlânsk-Ynje wurke. Letter wurke er ûnder oare as learaar skiednis oan it kristlik Lyseum yn Snits.
Ale Algra wie in soan fan lânarbeider Aan (Hendriks) Algra en Jitske Bosma.
By it útbrekken fan de Twadde Wrâldkriich wie Algra krekt mei ferlof yn Nederlân en koe net werom nei Batavia. Hy hat doe aktyf meidien yn it ferset yn Fryslân ûnder de skûlnammen 'Moethoen' en 'A² '. Werom yn Ynje skreau Algra fan 1946 - 1952 ferhalen foar it Frysk Deiblêd.
Stifting Cepher
De Stifting Cepher is in Nederlânske stifting dy 't it befoarderjen fan Fryske letterkunde, literatuer en sjoernalistyk as doel hat. Cepher is yn febrewaris 2002 oprjochte troch de Fryske skriuwers Eeltsje Hettinga en Elske Schotanus en is fêstige yn It Hearrenfean.
Cepher besiket har doelstellingen te berikken troch it útjaan fan (digitale en/of papieren) tydskriften, boeken en oare útjeften, troch it redaksjoneel begelieden fan skriuwers en dichters en troch it jaan fan kursussen. Ta de aktiviteiten fan Cepher hearre ek it literêre ynternettydskrift Kistwurk (2000-2003) en it ynternettydskrift GO-GOL (sûnt 2005).
Yn 2003 joech Cepher it boek Wrâld, finster, gedicht út, in bondel wêrfoar't 30 Fryske dichters harren favorite gedicht út de wrâldliteratuer oersetten en in taljochting op harren kar joegen. In jier letter folge de trijetalige gedichtebondel gjin Grinzen, de Reis/geen Grenzen, de Reis/no Borders, the Voyage, wêrby 't in yn gearwurking mei Omrop Fryslân ta stân komde cd mei lûdopnames fan de meiwurkjende dichters hearde. Dit boek, foarmjûn troch Michiel Postma, waard yn 2004 bekroand mei de Liuweprint, de foarmjouwingspriis fan de Stifting It Fryske Boek.
Grutte Priis Formule 1 fan Brazylje 2010
Utslaggen fan de Grutte Priis Formule 1 fan Brazylje 2010 yn São Paulo op 7 novimber 2010. It wie de achtjinde race fan 19 races fan de Formule 1 yn 2010. Hy waard op Interlagos hâlden. De race waard hâlden oer 71 omgongen, op it 4,3 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 306 kilometer.
Goeseftigen
De goeseftigen (Latynske namme: Anseriformes) foarmje in skift fan 'e klasse fan 'e fûgels (Aves), de ûnderklasse fan 'e moderne fûgels (Neornithes), de tuskenklasse fan 'e nijkakigen (Neognathae) en it boppeskift fan 'e goes- en hineftigen (Galloanserae). Ta dit skift hearre likernôch 180 libbene soarten, wêrûnder de guozzen, de swannen en de einen. Utsein 1 soarte fan 'e spaltpoatgoesfûgels (Anseranatidae) en 3 soarten razerfûgels (Anhimidae) hearre alle libbene soarten goeseftigen ta de famylje fan 'e einfûgels (Anatidae).
Skaaimerken
Alle goeseftigen binne sterk oanpast oan in libbenswize oan it wetteroerflak, en wurde sadwaande gauris wetterfûgels neamd; se hearre lykwols net ta de taksonomyske groep fan 'e wetterfûgels (Aequornithes), dy't û.m. de earrebarren, reagers, ginten, pillekanen en pinguins omfiemet. Goeseftigen binne nau besibbe oan 'e hineftigen (Galliformes), dêr't de pauwen, fazanten en hinnen ta hearre. Mei dy groep foarmje de goeseftigen it boppeskift fan 'e goes- en hineftigen (Galloanserae), wylst hast alle oare fûgels ta it sustertakson dêrfan behearre, de nije fûgels (Neoaves).
Rewert (Húns)
Rewert is in buorskip dy't by it doarp Húns yn de gemeente Ljouwert heart. De bebouwing fan Rewert bestiet út fjouwer wenhuzen, twa stjelpen en twa kop-hals-romppleatsen. Ien fan de kop-hals-romppleatsen is de Ypey-State, dy wie oant yn de 19e iuw it eigendom fan de destiids foaroansteande rike Fryske famylje Ypey.
Foet (lingtemjitte)
thumb|Metoade foar it meitsjen fan in mjitstôk fan 16 foet, nei in houtfyk yn Von urspruong der Teilung, Maß und Messung deß Ertrichs der Ecker, Wyngarten, Krautgarten, und anderer Velder troch Jacob Köbel (Oppenheim, 1522).
De lingtemjitte foet (Ingelsk: foot, meartal feet) is in lingte-ienheid dy't yn Angelsaksyske lannen noch in soad brûkt wurdt. De Feriene Steaten (2004), Libearje en Myanmar binne de ienige lannen dy't it SI noch gjin wetlike status ferliend hawwe. It ienheidssymboal is ft, of ' en yn Nederlân VT.
Hoewol't de foet gjin SI-ienheid is, is de lingte derfan yn 1958 ynternasjonaal fêstlein middels de inch (jildich sûnt 1 july 1959). Ien inch is eksakt gelyk oan 25,4 mm en der sitte 12 inches yn ien foet. Sa is ien foet 304,8 mm = 0,3048 m. Ien meter is dan dus 1/0,3048 ofwol sa'n 3,28 foet.
De foet wurdt benammen brûkt yn de loftfeart om de fleanhichte mei oan te jaan. Yn de praktyk jildt: 1 foet = 0,3 meter.
Der sitte 3 foet yn in yard en 5280 foet yn in Ingelske myl.
Kubike foet
Ien kubike foet (Ingelsk: cubic foot) is ûngefear 0,0283 m³. Yn 1 m³ geane ûngefear 35,315 ft³.
De foet yn Fryslân
Yn Fryslân wiene der trije fouten as lingtemaat yn gebrûk :
De foet yn Nederlân
De foet kin ien lingtemaat wêze mar ek in oerflaktemaat en hat ôfhinklik fan it plak in ferskillende maat. Ofhinklik fan dat plak wie in tomme ferdield yn 10,11,12 of 13 tommen. De hjir toande wearden binne foarbylden, yn de praktyk hie hast elke stêd of krite syn eigen maat. Yn Nederlân wie de meast brûkte foet de Rynlânske foet.
Frânske foet
De Frânske Keninklike foet gie foarôf oan de offisjele Frânske foet, dizze waard ferfongen troch it metryske systeem yn de 19e iuw. It Frânske wurd foar foet is "pied".
De Frânske keninklike foet, no yn ûnbrûk, hat de folgjende grutte: Ien meter is lyk oan 3 foet en 11,296 streken op de mjitstôk fan Parys. De Frânske Keninklike foet wie sawat 0,324 839 385 meter. De foet fan Quebec (symboal: P) is yn prinsipe lyk oan de Frânske, mar neffens de Kanadeeske wet is de foet gelyk oan 12,789 inches = 1,06575 foet = 0,324 840 6 meter.
Geaster Djip
It Geaster Djip is in breed wetter yn de gemeente Smellingerlân. It leit east fan it Smeliester Sân en giet noch eastliker oer yn it Nije Kanaal dat nei de haven fan Drachten rint. Oan de súdkant is de tagong rjochting de haven fan Bûtenstfallaat en op de noardkant lizze de Eibertsgeasten.
Nürnberger Land (Landkreis)
Nürnberger Land is in bestjoerlik distrikt yn de Dútske dielsteat Beieren en hat 166.209 ynwenners. It distrikt waard oprjochte yn 1972.
Keninkryk fan de Nederlannen
thumb|left|250px|kaart fan it Keninkryk fan de Nederlannen. Alle dielen op deselde skaal It Keninkryk fan de Nederlannen is de formele konstruksje dy't it ferbân foarmet tusken Nederlân en dy eardere koloanjes dy't gjin folsleine ûnôfhinklikens. Sûnt 10 oktober 2010 binne der fjouwer parten, dy't elts de status aparte, de status fan lân, hawwe:
Spul
In Spul is in aktiviteit dêr't ien of mear minsken oan meidogge en wêryn besocht wurdt om mei feardichheden of talinten hielendal te benutten of te fergrutsjen. In Spul wurdt ornaris foar de ferdivedaasje fan de dielnimmers spile.
Guon spultsjes kinne troch ien persoan spile wurde, mar oer it generaal geane twa of mear dielnimmers de kompetysje oan. Der besteane ek spultsjes wêrby't de dielnimmers net tsjin elkoar stride, mar gearwurkje moatte om it spul ta in goed ein te bringen. Filosoof David Kelly omskreau in spul as "in foarm fan rekreaasje dy't bestiet út in samling regels dy't in doel oanjouwe dat berikt wurde moat en de tastiene middels om dat te brikken". Dat dit net alle foarmen fan spul beskreau joech de filosoof Ludwig Wittgenstein al oan as er seit dat it konsept 'spul' net definiearre wurde kin, en Stephen Linhart seit: "Lju sizze dat se keze moatte tusken spulje of it echte libben. Ik tink dat de kleem dat der in skieding is tusken dy beide, tige riskant is."
In soad fakgebieten hâlde har dwaande mei de stúdzje fan spul: ûnder oare antropology, ekonomy, spulteory, statistyk, ynformatika en keunstmjittige yntelliginsje.
Hendrik Algra
Hendrik Algra (Hurdegaryp, 5 jannewaris 1896 - Ljouwert, 1 juny 1982) wie in Frysk ûnderwizer, learaar, sjoernalist en politikus.
Biografy
Hendrik Algra wie in soan fan Aan (Hendriks) Algra, lânarbeider, en Jitske Bosma. Yn 1909 waard er sels ek lânarbeider, mar yn 1910 begûn er mei de jûnsoplieding fan de kristelike ûnderwizersoplieding yn Wommels. Yn 1914 waard er skoalmaster yn Itens. Yn 1915 ferhuze er nei Berltsum. Yn 1922 waard er learaar oan de kristelike kweekskoalle te Ljouwert, foarútrinnend op it heljen fan de middelbere akten foar skiednis yn 1924 en Nederlânsk yn 1928. Fan 1935 oant 1946 wie er learaar Nederlânsk oan it Grifformeard Gymnasium yn Kampen en fan 1936 oant 1962 oan it Grifformeard Gymnasium yn Ljouwert.