cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Impala (antilope)
Ferskaat
Soms wurdt de impala ek wol it "fast-food fan de wyldernis" neamd. Dizze naam tankje se net allinnich oan de ienfâldige beskikberheid fan de soarte as slachtoffer, mar ek oan de swarte streek op de sturt tegearre mei de twa swarte streken op de billen, dy't by in fuortrinnend bist sterk tinken dogge oan it bekende M-foarmige logo fan McDonald's.
Ruud Lubbers
220px|rechts|thumb|Ruud Lubbers
Biografy
Lubbers kaam út in Katolyk ûndernimmershûshâlden. Syn heit wie direkteur fan de Hollandia konstruksjewurkpleats en masinefabryk yn Krimpen oan de Isel. Ruud Lubbers hat ekonomy studearre en kaam tegearre mei syn broer yn de direksje fan it fabryk doe’t syn heit ûnferwachts stoar. Hy waard lid fan de Katolike Folks Partij (KVP) oant dy partij opgong yn it CDA. Yn 1973 waard Ruud Lubbers minister fan Ekonomyske Saken yn it kabinet den Uyl, dat bestie út PvdA, KVP, ARP, D66 en PPR. Der wie binnen dit kabinet nochal gauris wat ûnmin tusken de konfesjonele partijen (de katolike KVP en grifformeerde ARP) en de progressiven, ûnder oaren oer it minimumlean foar jongerein en de grûnpolityk, dêr’t it kabinet oer fallen is.
It kabinet Lubbers I (mei CDA en VVD) stie gruttendiels yn it teken fan de besunigingen op de steatsskuld. In soad wurknimmers gongen der mei harren ynkommen op efterút, mar it kabinet woe dit kompensearje troch de minsken koarter wurkje te litten. In oar diskusjepunt wie de pleatsing fan krúsraketten. In protte minsken gongen de strjitte op te demonstrearjen yn Amsterdam en De Haach. By de keamerferkiezings fan 1986 wûn it CDA 9 sitten en de VVD ferlear 9. It kabinet hold dus likefolle sitten, mar de ferhâlding tusken beide partijen waard skeaner. Dat kabinet Lubbers II hat de termyn net fol makke, mar stroffele yn novimber 1989 oer it reiskostenforfait. By de ferkiezings dy’t hjir op folgen, bleau it CDA de grutste partij, mar de VVD ferlear 5 sitten en hja hienen tegearre gjin mearderhyd mear. Nei de formaasje kaam der in kabinet Lubbers III dat bestie út CDA en de PvdA. Dit kabinet besunige op de sosjale wissichheid. Ruud Lubbers hie al fier yn it foar oanjûn dat er nei de ferkiezings fan 1994 ôfskied nimme soe fan de polityk. Hy hie tolve jier minister-presidint west en is dêrmei de langst sittende minister-presidint fan Nederlân. Syn opfolging ferrûn net sa goed, it CDA ferlear tweintich sitten en foar it earst sûnt sawat tachtich jier waard der in kabinet foarme sûnder CDA.
Nei syn ôftreden as premier, waard Ruud Lubbers foar twa dagen yn ‘e wike heechleraar Globalisering oan de Katolike Universiteit Brabân en foar in moanne yn ’t jier visiting professor oan de Harvard University yn Cambridge (Feriene Steaten). Yn 2001 waard er Hege Kommissaris foar de Flechtelingen fan de Feriene Naasjes (UNHCR). Yn 2004 waard Lubbers troch in meiwurkster beskuldige fan net-winske yntimiteit. Hoewol’t ek nei djipgeand ûndersyk net bliken die wat der krekt bard wie, is Lubbers by eintsjebeslút dochs opstapt. Dêrnei hat er ferskate inisjativen stipe op it mêd fan duorsemens. Hy woe sels wol graach foarsitter wurde fan de Jeropeeske Uny, mar neffens de geroften hat de Dútske bûnskanselier Helmut Kohl dit tsjin holden om ’t Lubbers kritysk west hie oer it ienwurden fan East- en West Dútslân.
Noardwâlde-Súd
Noardwâlde-Súd is in buorskip yn de gemeente Weststellingwerf. Noarwâlde-Súd leit sawat twa kilometer besuden Noardwâlde. De kearn, mei ± 900 ynwenners en 300 wenningen hat in sletten lintbebouwing, it bûtengebiet hat in ferspriede bebouwing fan wenhuzen en pleatsen. Noardwolde-Súd leit foar it grutste part mids de bosken dy't fan Stienwyk oant Appelskea rinne. It rekreaasjegebiet Spoekedaam mei de Spoekeplas leit op rinôfstân.
Noardwâlde-Súd wie oarspronklik in gebiet fan heidefjilden, feanige leechtes en fersprate beamgroepen. Op party plakken yn de ûndergrûn is fean foarme. Dat fean waard brûkt as branje om iten te sieden en om waarm te bliuwen. It lânskip feroare yngreven troch de feanterij. Letter, yn de 19e iuw kamen de earste bewenners nei Noardwâlde-Súd.
Annette Bening
thumb|right|200px|Annette Bening Annette Bening (Topeka (Kansas), 29 maaie 1958) is in Amerikaansk aktrise. Benning ferfarde al as bern nei Kalifornje. Nei de middelbere skoalle studearre hja Drama en debutearre yn it teater mei Coastal Disturbances yn New York.
Har earste film wie de telefyzjefilm Manhunt for Claude Dallas yn 1986. Se ferskynde foar it earst op it wite doek yn 1988 yn de film The Great Outdoors. Har karriêre naam doe de guit en hja krige Oscar nominaasjes foar har rol yn The Grifters, 1990 en American Beauty yn 1999. Yn 2005 wûn se de Golden Globe foar bêste aktrise yn de komeedzje Being Julia.
Bening moete akteur Warren Beatty op de set fan Bugsy (1991), en hja boasken yn 1992. It pear hat fjouwer bern.
Sindy (folk)
De Sindy binne in folk yn Súd-Aazje. It wengebiet fan de ûngefear 7 miljoen Sindy omfiemet de Pakistaanske provinsje Sind en it westen fan Yndia. Harren taal is it Sindy en heart ta de Yndo-Aryske talen en is sûnt 1973 de offisjele taal fan Pakistan. De Pakistaanske Sindy stean bekend as kundige hannelers en binne meastentiids te herkennen oan harren blauwe of reade tulbanden (ajrak), besteande út meterlange banen stof. De froulju dragen ûnder harren knibbellange gewaden (kamiz), de yn dat lân gebrûklike pofbroek (salvar).
Fuotbal op de Olympyske Simmerspullen 1992
250px|thumb|right|It Olympysk Fuotbal Stadion fan Barselona
De Olympyske Simmerspullen 1992, ek wol de XXVe Olympiade neamd, waarden yn 1992 hâlden yn Spanje yn de Katalaanske haadstêd Barselona. De finale fan it fuotbal waard hâlden yn it Estadi del FC Barcelona. It thússtadion fan FC Barcelona, hjoed de dei is it stadion bekind as "Camp Nou".
Naarderbuorren
Naarderbuorren of Narderbuorren is in buorskip yn de gemeente Ljouwert. It leit besuden Wergea. De namme komt ek foar as Naardebuuren, Nadeburen en Henarderaburen, mar ek Hennart''. Oant 1984 hearde hy by de gemeente Idaerderadiel, dêrnei by Boarnsterhim. De buorkip bestiet út ien strjitte mei deselde namme.
Fuotbalferiening Eastergoa
Fuotbalferiening Eastergoa is oprjochte op 28 july 1964 en spilet op de akkomodaasje oan de Stienfeksterwei yn Ie. It klupgebou hjit Oan 'e Line. Eastergoa spilet yn in read shirt, mei swarte broek en reade sportsokken.
Willem Adriaan van der Stel
Willem Adriaan van der Stel (Haarlim, 24 augustus 1664 – Lisse, 11 novimber 1733) wie in Nederlânsk amtner fan de Feriene Eastyndyske Kompanjy. Fan 23 jannewaris 1699 oant 1707 wie hy gûverneur fan de Kaapkoloanje by Kaap de Goeie Hope.
Iere libben
Van der Stel wie de âldste fan de seis bern fan Simon van der Stel en Johanna Jacoba Six (1645-1700), út in laach fan foaroansteande leden fan de Nederlânske hannel. Syn pake wie Adriaan van der Stel, de eardere gûverneur fan Mauritsius. De mem fan Willem wie famylje fan Jan Six, dy’t yn de sidehannel siet en in freon fan Rembrandt wie. Willem Adriaan wie fyftjin doe’t hy nei Kaap de Goeie Hope gie yn 1679. Om 1684 hinne gie hy werom nei Hollân dêr’t hy mei Maria de Haze troude. Mei har soe hy fiif bern krije. De heit fan Maria wie François de Haze, dy’t wurke hat foar de Feriene Eastyndyske Kompanjy as haadman op Desjima, yn Perzje en de Bengalen. Ek wie hy belutsen by de sidehannel.
Willem Adriaan van der Stel hearske oer Nieuw en Oud-Vossemeer op it eilân Tholen yn Seelân, nei alle gedachten troch syn frou. Yn 1691 waard hy bestjoerder yn Amsterdam. Hy kaam net werom nei de Kaapkoloanje oant jannewaris 1699, doe’t hy beneamd waard ta opfolger fan syn heit as gûverneur fan de koloanje.
As gûverneur
Van der Stel wie ynteressearre yn túnbou en lânbou. Hy wie auteur fan ien fan Súd-Afrika’s betiidste túnkersalmenakken. Van der Stel wreide de FEK-tunen út en stjoerde ekspedysjes nei it noarden om it lân te ferkennen. Hy liet it Lân fan Waveren bouwe, no bekend as Tulbach, en ek lei hy de hoekstien foar de Grutte Tsjerke yn Kaapstêd.
Van der Stels neitins is benammen rjochte op syn ynklauwerigens en syn oerdreaune manear fan libjen. Yn syn tiid as gûverneur waard Van der Stel sjoen as korrupt en diktatoriaal.
Wjerstân en ûntslach
Van der Stel wie de eigener fan de pleats Vergelegen, yn it hjoeddeiske Somerset West. It lân wie him skonken yn 1700. Hy stoppe in soad middels fan de FEK yn it projekt. Dit joech him in ûnearlik foardiel en late ta rúzjes mei de frije boargers yn de omkriten.
Syn iensidige aksjes oer wa't meidwaan koe yn it monopoalje fan de wynhannel soarge foar in opstân ûnder de boeren. Yn 1706 stelden Adam Tas, Willem van Zijl en Henning Husing in petysje op dy’t de warberens fan Van der Stel ôfkarde. De petysje waard troch 63 fan de 550 boargers tekene en it waard nei it FEK-haadkantoar yn Amsterdam stjoerd.
De petysje waard earst net akseptearre. Van der Stel hie Tas arrestearre en hy waard nei Kaapstêd brocht. Van der Stel hie kopyen makke fan parten fan it deiboek fan Tas, dat tsjinje moast as bewiis tsjin him. Tas waard feroardiele en opsletten yn it Swarte Gat, yn in tsjerker fan Kastiel de Goeie Hope.
Omdat 31 fan de tekeners fan de petysje Hugenoat wiene, en de Nederlanners yn oarloch wiene mei Frankryk, soarge de petysje dochs foar ûnrêst yn Amsterdam. De eangst foar it oerrinnen fan guon boargers yn de Kaapkoloanje nei de kant fan de Frânsen die de FEK besluten om Van der Stel werom te roppen, se easken yn 1707 dat hy werom kaam nei Nederlân. Hy ferliet de koloanje yn 1708 wêrnei't hy nei Nederlân gie, dêr’t hy de rest fan syn libben as in banneling trochbrocht. Der waard besletten dat FEK-meiwurkers gjin lân mear hawwe mochten yn de koloanje.
Louis van Assenburgh waard de opfolger fan Van der Stel.
Trije jier nei it fuortgean fan Van der Stel waard Vergelegen ferkocht en opdield yn fjouwer buorkerijen, der waard besletten dat de pleats ferneatige wurde moast, dat barde mar foar in part.
Oare gedachten oer Van der Stel syn neitins
Der is wat ûnienigens oer Van der Stel syn neitins. De measte boarnen binne it iens as it giet oer syn bestjoer fan de Kaap.
Guon ferwize nei syn wurk en plannen op it mêd fan túnbou en lânbou as bewiis dat Van der Stel in grut fisionêr wie. Wer oaren hawwe it oer syn rol yn de ûntwikkeling fan de unike Kaapsk-Hollânske arsjitektuer en sjogge him as in martler.
De Halen
thumb|225px|De Hale, Moarrewâld De Halen is in sawat twa meter hege sânrêch súd fan de doarpen Driezum-Ikkerwâld. Oer de Halen rûnen iuwenâlde sânpaden, de Halepaden. Op de halen wenne eartiids it earmere diel fan de befolking.
De namme betsjut eat as toare, drûge grûn. In ynwenner wennet Op 'e Hale waard der sein. It oarspronklik karakter fan de Halen is ferlern gien troch bebouwing en ruilferkaveling.
Dûkmuseum
It Dûkmuseum stiet oan de Kadyk op yndustryterrein Lemsterhoek op De Lemmer. It museum jout in byld fan dûken troch de iuwen hinne. Sa binne der dûkpakken en dûkhelpmiddels en in soad etalaazjepoppen yn ferskate dûkútrêstingen.
Lemsterlân
Lemsterlân (Nederlânsk en offisjeel: Lemsterland) is in eardere gemeente oan de súdkust fan Fryslân. Dizze gemeente hie op 1 novimber 2013 in befolking fan 13.544 minsken. Fierders besloech Lemsterlân in oerflak fan 124,37 km², wêrfan 47,7 km² wetter, en hie it in kustline fan 29,84 km lang.
Skiednis
Lemsterlân is yn 'e 14e iuw ûntstean as de Lemster Fiifgea. De gritenij Lemsterlân waard yn 1851 in gemeente nei de ynfiering yn Nederlân fan de gemeentewet fan Thorbecke. Op 1 jannewaris 2014 fúzjearre de gemeente mei Skarsterlân en Gaasterlân-Sleat ta de nije gemeente De Fryske Marren.
Geografy
It haadplak fan de gemeente wie De Lemmer, en de oare plakken yn de gemeente wiene: Bantegea, Dolsterhuzen, Eastersee-Buorren, Eastersee-Giterskebrêge, Follegea, Ychten, Ychtenbrêge en Jistergea. It Ir.D.F. Woudagemaal op 'e Lemmer heart ta it wrâlderfgoed.
Taal
Yn Lemsterlân hat it meastepart fan de ynwenners Frysk as memmetaal, 51%. It Nederlânsk wurdt troch 39% as memmetaal brûkt. Stêdsk is foar 6%, Stellingwerfsk foar 2% en útlânske talen foar 2% de memmetaal. Oant de 1970-er jierren rûn de taalgrins troch de gemeente. Yn de eastlike helte fan de gemeente waard njonken it Frysk ek Stellinwerfsk sprutsen. Neitiids is dat gebiet ferfryske en wurdt it Stellingwerfsk amper mear sprutsen. It Stellingwerfsk is net lânseigen foar it gebiet dat Lemsterlân omfiemet. De taal is nei alle gedachten yn it gebiet bedarre troch de kolonisaasje fan it gebiet troch feanstekkers fan Giteren om 1800 hinne.
Rekreaasjepark
In rekreaasjepark is ornaris in plak dêr't minsken op fakânsje binne, en dêr kar hawwe út bungalows, kampearplakken en soksoarte. De lju kinne harren fermeitsje yn in restaurant, yn in swimbad, op in bowlingbaan ensaf.
Dit is oars as in rekreaasjegebiet, wat mear in park is dêr't minsken kuierje kinne, of sporte, of in hapke ite kinne, of dêr't eveneminten plak ha kinne.
Adrianus van Slooten
Van Slooten wie notaris yn Dokkum (1818 - 1852) en wie sekretaris en lid fan de Provinsjale Steaten fan Fryslân.
Wrâldkampioenskip fuotbal 1982
It wrâldkampioenskip fuotbal 1982 waard fan 13 juny oant en mei 11 july 1982 yn Spanje holden. It toernoai duorre fjouwer wiken en der waard spile yn 17 stadions. Itaalje waard foar de tredde kear wrâldkampioen.
Groepen
De teams mei tsjokke letters giene fierder nei de twadde omloop.
''De teams mei tsjokke letters giene fierder nei de heale finale.
Molkfabryk Freia
thumb|270px|Molkfabryk Freia, [[Nederlânsk Iepenloftmuseum]] thumb|270px|Laboratorium Molkfabryk Freia wie de earste molkfabryk yn Fryslân, fêstige te Feanwâlden.
Skiednis
De partikuliere molkfabryk waard oprjochte troch Mindert Bokma de Boer. Yn 1874 hie hy in reis makke troch Denemark. Yn dat lân wienen al molkfabriken.
Yn 1878 waard mei de bou fan it stoommolkfabryk in Feanwâlden begûn en yn septimber 1879 folge de iepening fan Freia. Nei in pear jier mei ferlies draaid te hawwen waard Hero Brouwer fan De Jouwer yn 1882 de nije eigener. Yn 1890 waard it fabryk ferkocht oan Gentius Wybrandi, dy't yn 1905 kaam te ferstjerren. De nije eigener waard Klaas W. Anema. Yn 1918 waard it fabryk oansluten op it elektrisiteitsnet. Yn 1919 hie it bedriiuw mear as fyftich wurknimmers yn tsjinst en wie dêrmei ien fan de grutste molkfabriken yn Fryslân. De famylje Anema bleau oant 1969 eigener fan it bedriuw. It fabryk yn Wynskoat dat it fabryk oernaam beëinige de produksje nei in koarte perioade lykwols al yn 1970.
Yn 1991, mear as tweintich jier nei de sluting, waard it âldste diel fan it fabryk ôfbrutsen en yn it Nederlânsk Iepenloftmuseum yn Arnhim wer opboud. It bedriuwsargyf wurdt bewarre by Tresoar.
Bernard Blommers
thumb|Bernardus Johannes Blommers, De lytse kaptein. Oaljeferve op doek, afm. 35 x 30 cm. Bernardus Johannes (Bernard) Blommers (Den Haach, 30 jannewaris 1845 – dêre, 12 desimber 1914) wie in Nederlânske keunstskilder. Hy wie ien fan de jongere skilders út de Haachske Skoalle.
Biografy
Bernard Blommers wie in learling fan Christoffel Bisschop. Oan de Haachske Akademy krige er ek ûnderrjocht fan Jacob Maris en foaral fan Jozef Israëls.
Hy wurke meast yn de omkriten fan Skeveningen en Katwyk en yn Noard-Brabân.
Hy skildere ek in part fan it Panorama Mesdag fan Hendrik Willem Mesdag.
Styl
Blommers wie fral figuerskilder, hy skildere it fiskers- en strânlibben, it hat wol wat fan it wurk fan Isaac Israëls.
Kening Lear
Kening Lear, yn it oarspronklike Ingelsk: King Lear, is in toanielstik fan 'e hân fan 'e wiidferneamde Ingelske skriuwer en dichter William Shakespeare en wurdt beskôge as ien fan syn grutte trageedzjes. It stik is basearre op it mytyske ferhaal fan 'e Brittannyske kening Leir of Llyr, dy't yn it pre-Romeinske tiidrek de skepter swaaide yn 'e kontreien fan it tsjinstwurdige Ingelân. Yn it toanielstik ferfalt de man ta gekte nei't er op dwaze wize en mei tragyske konsekwinsjes foar alle belutsenen syn keninkryk ferdield hat ûnder de twa fan syn trije dochters dy't him it meast flaaikje. Nei de Restauraasje (1659) waard Kening Lear gauris oanpast, sadat it in happy end krige dat de fierders sombere en deprimearjende toansetting wat goedmakke, mar sûnt de njoggentjinde iuw wurdt de trageedzje yn syn oarspronklike steat sjoen as ien fan Shakespeare syn boppeslaggen.
Kening Lear is skreaun tusken 1603 en 1606, en neitiid nochris op 'e nij besjoen. De ierdere ferzje, The True Chronicle of the History of the Life and Death of King Lear and His Three Daughters ("De Wier Barde Kronyk fan 'e Skiednis fan it Libben en de Dea fan Kening Lear en Syn Trije Dochters"), waard foar it earst útjûn yn 1608. Yn revisearre foarm, as The Tragedy of King Lear ("De Trageedzje fan Kening Lear"), mei oanpassings dy't benammentlik bedoeld wiene om it stik makliker opfierber te meitsjen, ferskynde it yn 1623 yn 'e First Folio. De Fryske oersetting fan Douwe Kalma is útjûn yn 1969.
Ynhâld
It ferhaal fan kening Lear giet oer oergeunst, trou en ûntrou, macht en ûnmacht, striid en oerjaan. Kening Lear is op jierren en wol syn troan deroan jaan, dat hy beslút syn ryk te ferdielen ûnder syn trije dochters Goneril, Regan en Cordelia. It grutste part, sa seit er, is foar dyjinge fan harren dy't it measte fan him hâldt. Goneril en Regan ferklearje beide yn blomrike taal hoefolle oft se wol net fan him hâlde, mar Cordelia, dy't wier it measte fan him hâldt, hat neat om har leafde foar har heit mei te ferlykjen, dat se seit him sûnder omhalen hoe't it sit. Lear wurdt dêr alhiel breinroer fan, en yn syn lulkens ferpartet er syn ryk ûnder Goneril en Regan en ûntervet er Cordelia. Dêrop ûntbiedt er de hartoch fan Boergonje en de kening fan Frankryk, dy't allebeide nei Cordelia stykje, en fertelt harren hoe't it lân derhinne leit. De hartoch fan Boergonje sjocht dan ôf fan it houlik, mar de kening fan Frankryk bewûnderet Cordelia har oprjochtens, en trout dochs mei har.
Al rillegau neitiid ûntdekt Lear dat er in skriklike flater begien hat. Goneril en Regan hâlde net fan him, mar sjogge him ynstee inkeld as in healwiis âldman. No't se de macht ienris sels yn 'e hannen hawwe, jouwe se neat mear om syn sizzen. As ien fan syn boadskippers troch Regan en har man, de hartoch fan Cornwall, finzen set wurdt, rekket Lear, dy't dat as in ynbreuk op syn eigen weardichheid sjocht, alhiel op ien ein. As Goneril Regan dan ek noch byfalt, jout Lear him alhiel oer oan syn razernij, giet nei bûten ta, de heide op, en hâldt in tirade yn 'e stoarm.
Underwilens yntrigearje de eallju fan it keninkryk op 'e eftergrûn mar ta. Edmund, de oerwûne soan fan 'e greve fan Gloucester, makket syn heit wiis dat syn wettige healbroer Edgar fan doel is en ûntnaderje syn heit syn grevetitel en besittings. Gloucester ûntervet dêrop de ûnskuldige Edgar en ferklearret him fûgelfaai. Dan ferriedt Edmund syn heit troch in brief te ferfalskjen dêr't út blike soe dat Gloucester de kening fan Frankryk om help tsjin Goneril en Regan frege hat. Regan har man, Cornwall, stekt Gloucester dan de eagen út, mar wurdt sels deade troch in tsjinstfeint. Regan lit de tsjinstfeint terjochtstelle en stjoert de bline Gloucester de heide op, dêr't dy syn soan Edgar moetet, mei't dy dêr as fûgelfaaie syn taflecht socht hat. Troch syn blinens ken er him lykwols net werom. Underwilens lânet der in Frânsk leger op 'e Brittannyske kust, oanfierd troch Cordelia. Lear wurdt troch in trouwe tsjinner dêrhinne laat, mar tsjin dy tiid is er heal gek wurden fan wat er allegear trochstien hat.
As de oanfierders fan it Brittannyske leger gearkomme, kundiget de widdo Regan oan dat se wertrouwe sil mei Edmund. Mar no bringt Albany de yntriizjes tusken syn frou Goneril en Edmund oan it ljocht, en neamt Edmund in ferrieder. Dan ferskynt Edgar, dy't syn healbroer Edmund útdaget ta in godsoardiel troch in duël mei him út te fjochtsjen. Wylst dat plakfynt, wurdt Regan net goed. Se wurdt fuortdroegen en stjert, en letter docht bliken dat se fergiftige is troch Goneril. By it duël wurdt Edmund deadlike ferwûne troch Edgar. As neitiid blykt dat Gloucester beswykt is doe't er hearde dat Edgar noch libbe, wurdt Edgar de nije greve fan Gloucester.
Dan komt it berjocht dat Goneril, no't al har snoade plannen op 'e non rûn binne, de hân oan harsels slein hat. Lear, dy't it libben derôf rêden hat troch syn boal te fermoardzjen, komt koart dêrnei op mei it lyk fan Cordelia yn 'e earms. Albany stiet der by him op oan dat er syn regear wer opnimme sil, mar krekt as Gloucester wurdt it Lear no allegear tefolle, en hy stjert. Einlings en te'n lêsten sprekt Albany (yn 'e ierdere ferzje) of Edgar (yn 'e lettere ferzje) de lêste monolooch út, wat ymplisearret dat dy no kening wurde sil.
Fryske oersetting
King Lear waard ûnder de titel Kening Lear yn it Frysk oerset troch Douwe Kalma, en yn 1969 publisearre troch de Fryske Shakespeare Stifting te Drachten, as ûnderdiel fan harren omnibusútjefte Shakespeare's Wurk Dl. VII. Yn 2003 waard de (wat stavering oangiet troch Eric Hoekstra by de tiid brochte) oersetting werútjûn troch Utjouwerij Bornmeer op 'e Gordyk, yn gearwurking mei de Stifting Elektroanyske Letteren Fryslân, en mei stipe fan 'e provinsje Fryslân en de Douwe Kalma Stifting.
Olympyske Simmerspullen 1900
De Olympyske Simmerspullen 1900, ek wol de IIe Olympiade neamd waarden yn 1900 yn Parys, Frankryk hâlden.
Wrâldútstalling
thumb|200 px|rechts|Velódrome de Vincennes de lokaasje fan Cricket, Hurdfytsen, Fuotbal, Gymnastyk, en Rugby Om finansjele redenen moast Pierre de Coubertin de Spullen keppelje oan de wrâldútstalling hy hie eins rekkene op subsydzje fan de Frânske oerheid en de finansjele wrâld, mar beide ynstânsjes kamen net mei it nedige jild oer de brêge. Dertroch siet der foar De Coubertin neat oars op dan de Spullen te keppeljen oan de organisaasje fan de wrâldútstalling dat jier yn Parys. Dêrtroch wie de organisaasje fan de Spullen yn hannen fan it organisearjend komitee fan de wrâldútstalling. Dat komitee hie neat mei sport, en dêrtroch moasten de sporten yn minne akkommodaasjes beöefene wurde. Der wie gjin olympysk stadion en in soad sportferieningen namen de organisaasje fan de ferskeidene sporten yn hannen. Sa waarden de atletykwedstriden hâlden op de gersbanen fan de Racing Club de France en moasten der sels sporten beöefene wurde op in stik greide. De wedstriden waarden bywenne troch in oantal tafallige foarbygongers. Al mei al waarden de Spullen organisearre mei de Frânske Slach. Dat hie lieden ta in oantal opfallende ynsidinten. It organisaasje komitee fan de wrâldútstalling hie de beslissing naam om alle sporten dy't op 14 july, de Frânske nasjonale feestdei, op te fersetten om't se benaud wiene dat de sporten mear taskôgers lûke soene dan it militêr defilee. Alle sporten fan dy dei waarden dêrom de sneins hâlden, wêrtroch't in protte Amerikaanske sporters wegere ha om mei te dwaan oan de sporten dy dei.
Dielnimmende lannen
200px|thumb|Dielnimmende Lannen Olympyske Simmerspullen 1900 24 lannen diene mei oan de Olympyske Simmerspullen yn Parys
Omstriden
Yn in oantal boarnen wurdt ek noch fan de folgjende lannen sprutsen as dielnimmers oan de Spullen
Wateren
Wateren  is in buorskip yn de gemeente Westerfjild yn de provinsje Drinte. De buorskip leit tichtby de grins mei Fryslân en súdwest fan Appelskea. Ticht yn de buert lizze de plakken Zorgvlied, Alde Willem, Doldersum, Boschoord en Elslo.
Wateren is it berteplak fan Jan-Harm Pol, de bistedokter út tillefyzjerige The incredible Dr. Pol, dy't útstjoerd wurdt op National Geographic Channel.
Hektor fan Glinstra
Hektor fan Glinstra (19 augustus 1647 - Burgum?, 19 augustus 1705) wie grytman fan Tytsjerksteradiel.
Hy wie de soan fan Epeus fan Glinstra, Griffier fan it Hof fan Fryslân, en fan Eelkje fan Bouricius. Hektor wie de earste sekretaris fan de Rekkenkeamer fan Fryslân, letter lid fan de Generaliteits Rekkenkeamer, en 21 maaie 1686 grytman fan Tytsjerksteradiel. Hy wenne op Hillemastate yn Burgum en wie lid fan de Steaten fan Fryslân. Op 9 juny 1670 troude er mei Johanna Hillegonda fan Vierssen. Syn trije soannen folgen. Yn 1693 wie hy Kommissaris polityk op de Synoade yn Frjentsjer en die yn 1697 ôfstân fan de gritenij foar syn âldste soan.
Kanadeesk fleanend iikhoarntsje
It Kanadeeske fleanende iikhoarntsje (Latynske namme: Glaucomys sabrinus), ek wol it Kanadeeske fleanhoarntsje neamd, is in sûchdier út it skift fan 'e kjifdieren (Rodentia), de famylje fan 'e iikhoarntsjes (Sciuridae), de tûke fan 'e fleanende iikhoarntsjes (Pteromyini) en it skaai fan 'e fleanende iikhoarntsjes fan de Nije Wrâld (Glaucomys). Dizze soarte is lânseigen yn Noard-Amearika. Mei it Amerikaanske fleanende iikhoarntsje (Glaucomys volans), is it Kanadeeske fleanende iikhoarntsje ien fan twa soarten fleanende iikhoarntsjes dy't yn Amearika foarkomme.
Fersprieding en biotoop
It Kanadeeske fleanende iikhoarntsje komt foar yn in grut part fan Noard-Amearika, wêrûnder hast hiel Kanada, útsein it Arktyske noarden, it eastlike eilân Nijfûnlân en it prêrjegebiet yn it suden fan 'e provinsjes Saskatchewan en Alberta. Yn it noardwesten strekt syn ferspriedingsgebiet him út oant djip yn Alaska, dêr't it de midden en it súdeasten fan dy Amerikaanske steat beslacht. Yn 'e legere 48 Feriene Steaten komt it Kanadeeske fleanende iikhoarntsje foar by de westkust lâns oant yn sintraal Kalifornje, yn 'e Rocky Mountains oant yn Kolorado, en fierders yn it noarden fan it gebiet fan 'e Grutte Marren, hiel Nij-Ingelân en it legere noardeasten, en hjir en dêr yn 'e Appalachen, oant yn Firginia en Noard- en Súd-Karolina.
Uterlike skaaimerken
It Kanadeeske fleanende iikhoarntsje hat trochinoar in kop-romplingte fan 16½-19⅓ sm, mei in sturtlingte fan 11-15 sm en in gewicht fan 75-140 g (mar yn trochsneed 132 g). De pels is tsjûk en op 'e rêch ljochtbrún oant bêzje-eftich. De fangen binne dûnkergrizich en de bealch is witich. Kanadeeske fleanende iikhoarntsjes hawwe grutte eagen, lange snorhierren en in ôfplatte sturt. Tusken de foar- en efterpoaten sit it saneamde patagium, in behierre hûdflap dy't strak lutsen wurde kin troch de lidden út te sprieden, sadat it Kanadeeske "fleanende" iikhoarntsje sweve kin.
Hâlden en dragen
Kanadeeske fleanende iikhoarntsjes binne nachtdieren dy't yn beamholtes nêsten oanlizze dêr't se de dei trochbringe. Sokke holtes kinne natuerlik wêze, mar it kinne ek ferlittene spjochtehoalen wêze. Se hawwe yn har wengebiet ferskate nêsten, dêr't se geregeldwei tusken wikselje. By 't winter diele se faak ien nêst mei 4-10 soartgenoaten, wat har, troch de dielde lichemswaarmte, in protte enerzjy besparret. Se hâlde gjin wintersliep. De wichtichste natuerlik fijannen binne de Amerikaanske oehoe en ferskate oare soarten ûlen, en fierders hauken, de Amerikaanske marter, de Kanadeeske lynks, de foks en de hûskat.
It Kanadeeske fleanende iikhoarntsje is in treflike klimmer en springer en kin, troch de hûdflap tusken syn foar- en efterpoaten strak te lûken, oansjenlik ôfstannen swevend ôflizze. (Yn 'e regel 5-25 m, mar sweefflechten fan mear as 45 m binne waarnommen.) Dêrby brûkt er syn sturt as roer, wat him hiel effisjint yn 'e loft manûvrearje lit. As er lânje sil, feroaret er syn lichemshâlding sa, dat de hûdflappen as in soarte fan parasjute wurkje om faasje te minderjen. Op 'e grûn binne Kanadeeske fleanende iikhoarntsjes lykwols lôch en ûnbehelpsum.
Oer de fuortplanting fan it Kanadeeske fleanende iikhoarntsje is noch altyd net in protte bekend. Sûnt dizze soarte yn 1801 foar it earst troch de Ingelske soölooch George Shaw beskreaun waard, miende men dat de wyfkes mar ien nêst jongen jiers produsearren. Dat wie lykwols in misbegryp, mei't yn 2010 yn súdlik Ontario fêststeld is dat de wyfkes dêre twa nêsten jongen jiers smite, wat yn 2011 befêstige is troch in soartgelikens ûndersyk yn Nij-Breunswyk. Teffens is yn 2009 fêststeld dat it Kanadeeske fleanende iikhoarntsje him yn Ontario soms fuortplantet mei it Amerikaanske fleanende iikhoarntsje (Glaucomys volans), dat op 't heden in flugge opmars nei it noarden trochmakket.
Fretten
Kanadeeske fleanende iikhoarntsjes frette benammen skimmels, koarstmoassen, poddestuollen, nuten, sieden, beamsoppen, blommen en beamknoppen, oanfolle mei ynsekten, ies, fûgelaaien en soms sels wol pykjes. Se hawwe in skerpe rooksin, dy't se brûke om truffels op te spoaren, al lykje se dêr ek fisuële oanwizings foar te brûken, lykas de oanwêzigens fan houtrestanten, dy't in rotsjende beamstam oantsjutte, en har skerpe ûnthâld oangeande wêr't se earder truffels fûn hawwe. As it fretten krap wurdt, begjinne se itensfoarrieden oan te lizzen, itsij yn har eigen nêsten, itsij yn oare beamholten. Fral koarstmoassen en sied wurde opslein.
Status
It Kanadeeske fleanende iikhoarntsje hat de IUCN-status fan "net bedrige", om't er yn syn natuerlike ferspriedingsgebiet noch rûnom foarkomt en om't syn populaasje stabyl liket te wêzen. De populaasjes oan 'e westkust fan 'e Feriene Steaten wike yn genetysk opsicht ôf fan oare Kanadeeske fleanende iikhoarntsjes, hoewol net genôch om in aparte soarte te foarmjen. Twa ûndersoarten dy't yn 'e Appalachen foarkomme, it Firginiaanske fleanende iikhoarntsje (Glaucomys sabrinus fuscus) en it Karolynske fleanende iikhoarntsje (Glaucomys sabrinus coloratus), binne bedrige, al is it mei de Firginiaanske ûndersoarte genôch bekommen dat er yn 2008 fan 'e reade list ôfhelle waard. Yn 2011 hat de Amerikaanske Fisk- en Faunatsjinst (U.S. Fish and Wildlife Service) it Kanadeeske fleanende iikhoarntsje lykwols ta in beskerme bistesoarte beneamd.
It Libben fan Gregoarius, Abt fan Utert
It Libben fan Gregoarius, Abt fan Utert, yn it oarspronklike Latyn: Vita Gregorii Abbatis Traiectensis, is in hilligelibben of hagiografy oer de kristlike biskop, sindeling en hillige Gregoarius fan Utert (±700-±775). It is skreaun troch de Fries Liudger, in learling fan Gregoarius, dy't sels in noch ferneamder sindeling en de earste biskop fan Múnster waard. De Fryske oersetting fan Klaas Bruinsma kaam út yn 1997.
Eftergrûn
Gregoarius fan Utert wie de mentor fan Liudger, en hat him yn syn jonkheidsjierren sasear foarme, dat Liudger nei Gregoarius syn dea it gefoel hie dat er wol in hilligelibben oer him skriuwe mòàst, om dejingen dy't him net kend hiene in byld fan 'e man te jaan. Der binne lykwols noch wol guon kanttekenings by syn wurk te pleatsen. Gregoarius sels hie in learling fan Bonifatius west, en hie sa bot ûnder dy syn ynfloed stien, dat Liudger grif oates en toates mei ferhalen oer him om 'e earen slein wie. Dy teltsjes naam er letter foar in part ek op yn syn hilligelibben fan Gregoarius, mar wat dêryn oer Bonifatius op 't aljemint brocht wurdt, is dreech yn te passen yn 'e libbensbeskriuwing dy't Willibald fan Mainz yn syn Vita Bonifatii fan 'e man jout. Histoarisy hawwe sadwaande fraachtekens pleatst by de gronologyske folchoarder dy't Liudger oanhâldt.
In oar punt fan omtinken is dat Liudger syn eigen bertekrite wol net sa goed liket te kennen. Yn haadstik 10 tsjut er Utert oan mei de namme "Wiltenburch". Yn syn ynlieding ta Liudger en Gregorius freget Harm Oldenhof him ôf oft Liudger yn dizzen soms tefolle stipe op 'e haperjende ierdrykskundige kennis fan 'e Angelsaksyske kronykskriuwer Beda. Ek oppenearret er de mooglikheid dat it hjir om 'e "korrizjearjende" ynfloed fan in lettere kopiïst giet.
Nijsgjirrich is fierders dat Liudger tusken de libbensbeskriuwing fan Gregoarius en de ferhalen oer Bonifatius troch romte fynt om hiel wat teologyske kennis op te hoastjen, dy't er gauris fêstleit yn 'e foarm fan sitaten út 'e Bibel. Dêrby bringt er op ûnbeskromme wize kwestjes op 't aljemint dy't neitiid ta ûnderwerp fan stideraasje waarden, lykas de wearde fan it gebed en de ferlossing troch goede wurken (ynstee fan inkeld troch leauwen).
Ynhâld
Nei in fromme ynlieding dy't wol wat wei hat fan in koarte preek, stekt Liudger fan wâl mei de eigentlike libbensbeskriuwing fan Gregoarius. Dy kaam út in eal Frankysk laach te Trier. Doe't er in opslûpen jonge fan jier as fjirtjin, fyftjin wie, mette er foar it earst Bonifatius, dy't op trochreis yn it kleaster fan Gregoarius syn beppe Addula ferbleau en preke. Gregoarius rekke sa ûnder de yndruk fan 'e man, dat er Bonifatius folge doe't dy wer fierder reizge, en sa syn learling waard. Yn 'e jierren dêrnei folge Gregoarius syn master op al syn reizen en by al syn krewearjen, benammen yn Hessen, Tueringen en Fryslân. Ek op 'e reis nei Rome wied er by him. Inkeld op Bonifatius syn lêste reis, dy't einige mei syn dea by Dokkum, yn 754, beselskippe Gregoarius him net. Doe't er dêrnei in opfolger foar Bonifatius en syn krektlyk omkommen plakferfanger Eoban foar de biskopssit fan Utert socht wurde moast, foel de kar as fansels op Gregoarius. Dy hold lykwols út, hy wie dêr lang net goed genôch foar. Dat ynstee fan ta biskop wijd te wurden, bewekke er tweintich jier lang in lege biskopssit as in soarte fan biskoplik steedhâlder, oant syn dea om 775 hinne.
Nijebiltsyl
Nijebiltsyl (Biltsk: Nije-Syl) is in buorskip yn de gemeente It Bilt. Nijebiltsyl leit benoarden Aldebiltsyl en der wenje likernôch 150 minsken. De namme komt ek foar as Nieuwe Biltzijl, Nijesyl, Nije Siel en Nye Syl. Dy syl waard yn 1600 oanlein yn in nije seedyk. As ûnderskied mei Aldebiltsyl kaam er oan syn namme.
Bysûnderheden
Fan de seedyk benoarden it buorskip ôf is by klear waar It Amelân goed te sjen. Efter de seedyk leit it kweldergebiet Noarderleech, dêr't hja kuierje kinne en wêr't boppedat in âlde bunker út de Twadde Wrâldkriich te besjen is.
left|thumb|800px|In panorama-útsjoch fan 'e seedyk by Nijebiltsyl ôf.
Omgong fan Frankryk 1955
De 42ste edysje fan de Omgong fan Frankryk waard hâlden fan 7 oant en mei 30 july 1955.
Startplak
De start wie yn Le Havre, in stêd yn Normandje, yn it departemint Seine-Maritime. De stêd leit oan de mûning fan de Seine tichtby it Kanaal. Louison Bobet wist it rekôr fan Philippe Thys út 1920 by te heljen, troch trije kear de Omgong te winnen. Louison Bobet wie al de earste dy't dit mei in oanslettene rige die.
Mûnebuorren (Ingwierrum)
thumb|175px|Mûne fan Ingwierrum, ± 1910 Mûnebuorren is in buorskip yn de gemeente Noardeast-Fryslân. Mûnebuorren leit noardeastlik fan Ingwierrum oan de Dodingawei (sjoch ek: Dodingastate).
De buorskip is neamd nei de nôtmûne dy't dêr yn 1866 set waard. Yn 1913 ferlear de mûne har wjukken, mar doe waard der al elektrysk meald. Oant yn de Twadde Wrâldkriich wie de mûne yn bedriuw.
Anne Hallema
Anne Hallema (Tsjom, 8 septimber 1893 - Breda, 23 febrewaris 1973) wie in autodidaktysk histoarikus.
Nei syn koarte ûnderwizersloopbaan kaam Hallema yn 1920 by it Ryks Tucht- en Opfiedingswezen en wenne letter yn Breda. Hy die in soad argyfûndersyk oer it finzeniswezen, sosjale skiednis ensfh. Hy skreaun in tritichtal gruttere wurken en in grut tal artikels.
Yn 1934 waard er keazen as lid fan de Nederlânske Maatskippij fan de Letterkunde. Fierdere erkenning foar syn wurk die bliken út de Keninklike ûnderskieding dy't him yn 1964 takend waard.
Amerikaansk fleanend iikhoarntsje
It Amerikaanske fleanende iikhoarntsje (Latynske namme: Glaucomys volans), ek wol it Amerikaanske fleanhoarntsje neamd, is in sûchdier út it skift fan 'e kjifdieren (Rodentia), de famylje fan 'e iikhoarntsjes (Sciuridae), de tûke fan 'e fleanende iikhoarntsjes (Pteromyini) en it skaai fan 'e fleanende iikhoarntsjes fan de Nije Wrâld (Glaucomys). Dizze soarte is lânseigen yn Noard- en Midden-Amearika. Mei it Kanadeeske fleanende iikhoarntsje (Glaucomys sabrinus), is it Amerikaanske fleanende iikhoarntsje ien fan twa soarten fleanende iikhoarntsjes dy't yn Amearika foarkomme.
Fersprieding
Amerikaanske fleanende iikhoarntsjes libje benammen yn 'e eastlike helte fan 'e Feriene Steaten. Har ferspriedingsgebiet hat as westgrins in ridlik rjochte line dy't fan 'e Rio Grande, yn súdlik Teksas, hast oan 'e Kanadeeske grins by de Mar fan de Wâlden ta rint. It Amerikaanske fleanende iikhoarntsje ûntbrekt lykwols yn it noarden fan Minnesota, Wiskonsin en Maine, al komt it wol wer foar yn it suden fan 'e Kanadeeske provinsjes Ontario en Kebek. Fierders libbet dit bist ek yn disjunkte (faninoar isolearre) gebieten yn 'e heechlannen fan noardwestlik, sintraal en súdlik Meksiko en fan Gûatemala en Hondoeras.
Uterlike skaaimerken
It Amerikaanske fleanende iikhoarntsje hat trochinoar in kop-romplingte fan 21-25¾ sm, mei in sturtlingte fan 8-12 sm en in gewicht fan rûchwei 65½ g. De pels is op 'e rêch griisbrún, mei dûnkerder fangen en in krêmkleurige bealch. De eagen binne grut en de sturt is ôfplatte. Tusken de foar- en efterpoaten sit it saneamde patagium, in behierre hûdflap dy't strak lutsen wurde kin troch de lidden út te sprieden, sadat it Amerikaanske "fleanende" iikhoarntsje sweve kin.
Biotoop
Amerikaanske fleanende iikhoarntsjes libje yn leafwâlden en mingde wâlden, fral as der in protte Amerikaanske nutebeammen en bûken groeie, en yn mindere mjitte eskdoarns, popelieren en iken. Soms komme Amerikaanske fleanende iikhoarntsjes ek wol foar yn swier beboske foarstedske gebieten, al binne se dêr nea withoe talryk.
Hâlden en dragen
De grutte fan it wengebiet fan Amerikaanske fleanende iikhoarntsjes fariëarret fan 2½ oant 16 ha, al is it by mantsjes in stik grutter (oant wol de helte grutter) as by wyfkes. De wengebieten fan ferskillende eksimplaren oerlaapje inoar yn oansjenlike mjitte. Se lizze nêsten oan yn natuerlik beamholtes of yn âlde spjochtehoalen, en teffens bouwe se wol nêsten fan twiichjes en blêden yn beamstrampels. Dy wurde lykwols inkeld brûkt yn 'e simmer en as tydlik skûlplak, wylst de nêsten yn it binnenste fan beammen foar de winter bedoeld binne. Amerikaanske fleanende iikhoarntsjes binne tige sosjale bistkes, dy't soms yn groepen "fleane" en foerazjearje. Ek brûke se gauris mienskiplike nêsten, fral as by kâlder waar.
Ut ûndersyk is nei foarren kommen dat soks yn ferhâlding ta eksimplaren dy't solitêr libje 30% enerzjy besparje kin troch it dielen fan lichemswaarmte. It hat lykwols ek bliken dien dat Amerikaanske fleanende iikhoarntsjes yn súdlike dielen fan harren areaal, lykas yn Floarida, ek mienskiplike nêsten bewenje (mei wol oant 25 eksimplaren tagelyk). Troch de hege temperatueren yn dy kontreien wurket soks dêr op it mêd fan enerzjybesparring krekt ferkeard, wat suggerearret dat enerzjybesparring wierskynlik net it iennichste foardiel is dat Amerikaanske fleanende iikhoarntsjes út it libjen yn sokke groepen helje. Oare foardielen soene wêze kinne: de oanhâldende beskikberheid fan pearingspartners, oanhâldende wachens foar rôfdieren oer en it dielen fan itensboarnen.
It Amerikaanske fleanende iikhoarntsje is in treflike klimmer en springer en kin, troch de hûdflap tusken syn foar- en efterpoaten strak te lûken, oansjenlik ôfstannen swevend ôflizze. Dêrby kin er troch syn lichemshâlding te feroarjen en syn sturt as roer te brûken hiel effisjint yn 'e loft manûvrearje om botsings mei ûnferwachtse obstakels tsjin te kearen. Se kinne sels bochten fan 90° meitsje. As se lânje sille, rjochtsje se alle fjouwer poaten nei foarren ta, sadat de hûdflappen as in soarte fan parasjute wurkje om faasje te minderjen. De lâning fynt yn 'e regel plak op it fertikale flak fan in beamstam, wêrby't de lidden de skok opfange. Nei't er delkommen is, draaft it Amerikaanske fleanende iikhoarntsje daliks nei de oare kant fan 'e stam of nei de top fan 'e beam, om mooglike efterfolgjende rôfdieren (lykas ûlen) te ûntrinnen. Hoewol't se tige fluch en linich binne yn 'e beammen, en yn 'e loft sels elegant, binne se op 'e grûn tige lôch en ûnbehelpsum. Om't se net echt fleane kinne, is it foar harren ûnmooglik om fan 'e grûn ôf op te stiigjen, wat harren dêr hiel kwetsber makket. Dêrom mije se de wâldboaiem safolle mooglik.
De peartiid ken by Amerikaanske fleanende iikhoarntsjes twa piken, ien fan febrewaris oant maaie en ien fan july oant septimber. De draachtiid berint rûchwei 40 dagen, wêrnei't it wyfke yn 'e regel twa kear jiers in nêst fan 2-7 jongen te wrâld bringt. Dy wurde blyn, dôf en keal berne. De earen geane mei 2-6 dagen iepen, en mei in wike hawwe se in pels. De eagen geane lykwols pas iepen mei 24-30 dagen. Mei 65 dagen moatte se fierhinne foar harsels soargje, en mei 120 dagen binne se folslein selsstannich. Natuerlike fijannen fan it Amerikaanske fleanende iikhoarntsje binne fral ferskate soarten slangen, ûlen, hauken en de waskbear. Ek hûskatten kinne gefaarlik wêze.
Fretten
Amerikaanske fleanende iikhoarntsjes frette meast fruchten en nuten fan beammen as de iik, de Amerikaanske nutebeam en de bûk. Se slane iten op foar it winterhealjier, yn 't bysûnder ikels. Fierders frette se ek wol beamknoppen, blommen, poddestuollen en oare skimmels, ynsekten, ies, fûgelaaien en sels pykjes.
Status
It Amerikaanske fleanende iikhoarntsje hat de IUCN-status fan "net bedrige", om't er yn syn natuerlike ferspriedingsgebiet noch rûnom foarkomt en om't syn populaasje stabyl liket te wêzen. Foar de minske kin kontakt mei Amerikaanske fleanende iikhoarntsjes gefaarlik wêze, om't se soms dragers binne fan firussen as tyfus. It soarte tyfus dat se ferspriede kinne, wurdt "sylvatyske tyfus" neamd, en it CDC, it syktebestridingsburo fan 'e Amerikaanske oerheid, hat tusken 1976 en 2001 39 gefallen dêrfan fêststeld. It eigentlike oerbringen fan 'e sykte op minsken liket trouwens fia luzen of flieën te gean.
Bonkefeart
thumb|De Bonkfeart thumb|De Finishboog De Bonkefeart of de Bonke is in feart yn de gemeente Ljouwert. De feart foarmet de earste ferbining benoarden de stêd fan it Alddeel mei de Dokkumer Ie. De Bonkefeart rint east-west, krekt noardlik fan de Grinzer Strjitwei, likernôch fan de Hegebrêge oant Snakkerbuorren. Oan de oare kant fan de Dokkumer Ie, rint de Taniamear fierder nei it westen.
De Bonkefeart lei oarspronklik yn Ljouwerteradiel, mar yn de rin fan ferskate gemeentlike weryndielings is er earst de grins tusken de gemeenten, en letter part fan Ljouwert wurden. De Bonke is no fral ferneamd om't de Alvestêdetocht dêr einiget, en fan it ferske Bonkefeart fan Anneke Douma.
Oer de Bonke
Yn 2009 hat de gemeente Ljouwert nei oanlieding fan lûden fan bewenners fan 'e Vrijheidswijk oan 'e Bonke in wetterpjutteboartersplak, in fuotbalfjild en in doarpsgreide foar de buordoarpen ynrjochte, ûnder de projektnamme Oer de Bonke. Dit strân, yn 'e folksmûle de Bonkebeach neamd, kin op in grutte populêrens ûnder de jongerein en de bewenners fan 'e njonkenlizzende studinteflats rekkenje.
Keunstwurk
Op 28 novimber 2019 waard in nij ljochtkeunstwurk oer de Bonkefeart ûntbleate: De Finishboog. It keunstwurk is in idee en ûntwerp fan keunstnersduo Tijdmakers, dat bestiet út Saskia Hoogendoorn & Lieuwe Martijn Wijnands. Tijdmakers liet him foar har idee & ûntwerp ynspirearje troch de ikoanyske foarm fan it Alvestêdekrúske: de bôge foarmet de boppekant fan it krúske en de wjerspegeling de ûnderside. Troch yntegrearre blau LED-ljocht, in dei en nacht werkenber symboal. In oantinken foar wa ’t de tocht der tochten ea riden hat, in langstme foar wa't útsjocht nei de folgjende Alvestêdetocht. De stielen blau ferljochte bôge is 17,17 meter breed en 12,15 meter heech.
Terbantsterskâns
De Terbantsterskâns wie in skâns op it krúspunt fan de wegen It Hearrenfean-Ljouwert en De Jouwer-Tsjalbert. De skâns by Terbant waard oanlein im 1580 hinne doe't Fryslân frij wie en de Spanjerts noch yn Stienwyk leinen.
Op It Hearrenfean waard de strjitte 'De Skâns' fan de Hearresleat, lâns de Ljouwerterstrjitwei en dan rjochting Terbant rinnend, nei de skâns neamd. De grûn wêrop it eardere hotel Smit -no Sjineesk restaurant- stiet wie nei alle gedachten ûnderdiel fan de skâns.
Bangert
thumb|Huzen dy't typysk binne foar Bangert thumb|Sleat yn Bangert Bangert is in buorskip yn de gemeente Medemblik, yn de provinsje Noard-Hollân.
It plak is ûntstien yn de tiid dat it doarp Andyk noch gjin echte fêste buorren hie, en it by in oantal buorskippen hearde dy't ûntstiene út túnkershúskes. De measte fan dy buorskippen binne ferdwûn of opgien yn it hjoeddeiske doarp Andyk. Bangert is as buorskip wol bleaun om't it bewesten leit fan de eigentlike buorren fan it doarp. Bangert wie lang de grutste fan de lytse kearnen. Yn 1667 krige it krekt eastliker lizzende Tsjerkebuert in tsjerke en groeide dêrnei frij fluch. Bangert krige it dêrtroch lestiger en hâldt de befolking. Bangert en Tsjerkebuert waarden soms ek tegearre neamd as ien kearn, mar de iene neamde it Bangert, de oare Tsjerkebuert. Letter soe Tsjerkebuert mear grûn yn it noarden krije en waard it echt in stik grutter as Bangert. Letter soe Bangert ek in eigen tsjerke krijge, in parochytsjerke dy't Parochy Marije Middelaresse fan alle Geneden neamd waard.
De Bangert waard yn de rin fan 19e en 20e iuw noch lytser troch ûntfolking troch earmoede en it ynnimmen fan grûn troch de gemeente Wervershoof. Dochs oerlibbe de kearn dat allegear en hat it tsjintwurdich noch hieltyd in dúdlike betsjutting fan in eigen buorren. Mei de Andyk en Tsjerkebuert waard Bangert fan 1 jannewaris 2011 ôf part fan de gemeente Medemblik.
Gemeente Bangert
Bangert wie fan 1 jannewaris 1979 oant en mei 31 desimber 1979 de gemeentenamme fan de gemeente Drechterlân, doe't de doetiidske gemeenten Blokker, Hoogkarspel en Westwoud fannijs yndield waarden. De namme wie in fersin, de gemeentenamme sloech op it buorskip De Bangert, dat diels ûnder de gemeente Drechterlân foel en diels ûnder de gemeente Hoorn. It waard yn de rin fan it jier oanpast, mar offisjeel feroare de namme pas mei it yngean fan it nije jier. Totaal waarden 149 minsken berne yn de gemeente Bangert.
Reedriden
250px|thumb|right|Reedrider op de iisbaan Oerterp (jannewaris 2009) It reedriden is it op redens foarútkomme oer it iis. Dat iis kin natueriis wêze, mar ek keunstiis. Mei roltsjeredens kin ek riden wurden dêr't gjin iis is.
It reedriden wurdt sawol as frijetiidbesteging as as wedstriidsport dien. Benammen yn winters mei iis wurdt der in protte riden op fearten en marren, mar der kin ek op iisbanen riden wurde. Sa gau 't it iis betrouber is en de omstannichheden goed binne, wurde der troch iisklups en iiswegensintrales toertochten organisearre. As wedstriidsport binne der by it reedriden ferskate dissiplines.
Skiednis
Troch de minske waard al yn de prehistoarje reedriden. Yn dy tiid bestiene de redens út bonken fan bisten dy't slipe waarden sadat it oerflak glêd genôch wie om op te gliden (saneamde glissers). Archeologen hawwe op de boaiem fan in Switsersk mar de resten fan sokke redens fûn dy't datearre wurde op sawat 3000 jier f.Kr. Lyksoartige fynsten binne dien yn Ruslân, Skandinaavje, Grut-Brittanje, Nederlân, en Dútslân.
Wedstrydriden
It wedstrydriden op redens is mooglik al hiel âld en waard yn elts gefal al sûnt de 18e iuw dien. De earste wedstriden bestiene benammen út koartebaanwedstriden. It begjin fan de skreaune skiednis wie in wedstryd yn 1803, yn Snits, dêr't riden waard om in sulveren tabaksdoaze.