cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Star Wars: Episode VI – Return of the Jedi
Plot
Wer in skoftke letter arrivearret Luke Skywalker, dy't Bib Fortuna, de majordomo fan Jabba, mei syn Jedi-tsjoenderij wol oer kin. Jabba blykt dêr lykwols ymmún foar te wêzen en iepenet in fallûk dat Luke yn 'e koai falle lit fan 'e rancor dy't Jabba as húsdier hâldt, en dêr't er earder ien fan syn slavinnen, de Twi'lek-dûnseresse Oola, oan opfuorre hat. De slûchslimme Luke wit de rancor lykwols te deadzjen, ta razernij fan Jabba. Dy feroardielet Luke en syn freonen Han en Chewbacca ta de deastraf troch yn 'e sarlacc smiten te wurden, dêr't se libben fertard wurde sille. Dêrta set it hiele selskip op Jabba syn plezierjacht ôf nei it Grutte Gat fan Carkoon, yn 'e woastyn fan Tatooine, dêr't de sarlacc himsels yn 'e ûndergrûn ferankere hat. Fan it wêzen is inkeld in gapjende mûle te sjen, omjûn mei tentakels dy't proaien nei de mûle ta skuorre moatte.
Op it stuit dat Jabba opdracht jout om Luke yn 'e sarlacc te smiten, brekt Luke frij, fangt syn ljochtsabel op, dy't yn it binnenste fan R2-D2 ferstoppe siet en dy't de robot him no tasmyt, en begjint dêrmei op 'e bewekkers yn te houwen. In oare freon fan Han, de gokker Lando Calrissian, dy't as ien fan 'e bewekkers de entoeraazje fan Jabba ynfiltrearre is, brûkt syn ploffer om lofts en rjochts fijannen út te skeakeljen, wylst ek Chewbacca om him hinne begjint te huffen. Ferskate trewanten fan Jabba rûgelje yn 'e sarlacc. Boba Fett, dy't tarist is mei in jetpack, fljocht nei Luke ta om him te oermasterjen, wat yn earste ynstânsje mislearret. As er it jitris besykje wol, warskôget Chewbacca Han dat Boba Fett deunby is. Han, dy't noch altyd fierhinne blyn is, skuort himsels yn 't rûn en treft by ûngelok mei in spear, dêr't er himsels mei bewapene hat, de jetpack fan Fett, dy't lek rekket, sadat Fett stjoerleas yn 'e sarlacc stoart. Yn 'e gaos brûkt prinsesse Lea it keatling dêr't se mei oan it tsjoar lein is om Jabba te wjirgjen dat er it bestjert. Se wurdt befrijd troch R2-D2, dy't it keatling trochslipet, wêrnei't Lando, Luke, Chewbacca, Han, Leia en de beide androïden útpike yn in lânglider, krekt foar't efter harren it plezierjacht fan Jabba eksplodearret.
Wylst de oaren har yn 'e Millennium Falcon nei in moetingspunt bejouwe dêr't de float fan romteskippen fan it Rebelleferbûn gearkomt, reizgje Luke en R2-D2 yn Luke syn X-wjukjager nei de planeet Dagobah. Luke wol dêr syn hommels ôfbrutsen training as Jedi-ridder foltôgje by de âlde Jedi-master Yoda. As er dêr arrivearret, treft er Yoda lykwols oan op syn stjerbêd. Hy seit dat Luke syn training al foltôge hat, en dat er inkeld nochris de konfrontaasje mei Darth Vader oangean moatte sil om himsels in Jedi-master neame te meien. Op Luke syn fersyk befêstiget Yoda dat Darth Vader de wierheid spriek doe't er by syn konfrontaasje mei Luke op Bespin (sjoch: Star Wars: Episode V – The Empire Strikes Back) fertelde dat er nimmen oars as Anakin Skywalker is, de heit fan Luke. Mei syn lêste wurden bringt Yoda út dat der nòch in Skywalker is, foar't er ferstjert en syn stoflik omskot ferdwynt as er ien wurdt mei de Krêft. De geast fan syn eardere master Obi-Wan Kenobi, dy't neitiid oan Luke ferskynt, wol oer Yoda syn lêste, riedselige wurden inkeld kwyt dat Luke in twillingsuster hat, wa har identiteit better geheim bliuwe kin. Luke riedt lykwols dat it Leia is, en Obi-Wan befêstiget dat.
Op it berie fan 'e oanfierders fan 'e opstannelingen makket Mon Mothma, de polityk liedster fan it Rebelleferbûn, bekend dat ûntdutsen is dat it Galaktysk Keizerryk úteinset is mei de boud fan in twadde Deadsstjer, en dat keizer Palpatine dêrop yn heechst eigen persoan tafersjoch hâldt. Der is sadwaande besletten om in wraam op dat romtestasjon anneks massaferneatigingswapen te dwaan en it te ferdylgjen foar't it ree is om ynset te wurden. Dêrta sil mei jagers besocht wurde de reäktorkearn fan it romtestasjon te ferneatigjen, by in oanfal dy't laat wurde sil troch generaal Lando Calrissian op 'e Millennium Falcon, dat it fluchste skip fan 'e float is. De rest fan 'e rebellefloat, ûnder lieding fan admiraal Gial Ackbar, in Mon Calamari, sil dêrby in ûnderstypjende rol spylje troch de Keizerlike stjerreslachskippen op ôfstân te hâlden. In direkte oanfal op 'e Deadsstjer kin lykwols pas slagje nei't it enerzjyskyld dat it romtestasjon beskermet, útset is. Mei't dat opwekke wurdt yn in generatorfasiliteit op 'e boskmoanne Endor, sil dêr in kommando-ienheid fan 'e rebellen ynfiltrearje moatte foar in sabotaazje-aksje. Generaal Han Solo hat oer dy operaasje de lieding krigen, en Chewbacca, Leia en in noch mar krekt fan Dagobah weromkearde Luke jouwe har by him.
It team brûkt in stellen Keizerlik romtefear om ûnopmurken op Endor te kommen. As se de Keizerlike float benei komme, dy't deunby de Deadsstjer leit, fernimt Luke fia de Krêft de oanwêzigens fan Vader oan board fan syn flaggeskip, it stjerreslachskip de Eksekuteur, en beseft er dat it in flater wie om him by de misje te jaan. Vader fielt op syn beurt dat Luke yn it romtefear sit en ûnderstiet de floatkommandant admiraal Firmus Piett dêroer. As dyselde oanbiedt om it romtefear tsjin te kearen, antwurdet Vader lykwols dat er him der sels wol mei rêde sil. De kommando-ienheid kriget tastimming om op Endor te lânjen. Vader giet nei keizer Palpatine, dy't him oan board fan 'e Deadsstjer befynt, en rapportearret de oanwêzigens fan Luke. De keizer hjit him om nei Endor te gean en Luke op te heljen, mei't er in foarsizzend fizioen hân hat dat Luke himsels frijwillich oan Vader oerleverje sil. Dêrnei moat er de jonge Jedi by Palpatine bringe.
Op Endor stjitte de leden fan 'e kommando-ienheid ûnderwilens op in pear mei glydmotors tariste Keizerlike stoarmtroepers, dy't harren it paad nei de generatorfasiliteit tichtsette. As Han en Chewbacca besykje de mannen te oermasterjen, ûntkomt ien fan 'e beiden op syn glydmotor, en in oar pear, dat noch net troch de rebellen opmurken wie, jout him by harren. Luke en Leia geane der op 'e glydmotor fan 'e oermastere stoarmtroeper efteroan, wat liedt ta in spektakulêre efterfolging tusken de beammen troch fan it tuskenbeiden reinwâld fan Endor. Geandewei de efterfolging reitsje Luke en Leia útinoar, en hoewol't de stoarmtroepers dêr't se efteroan sieten, allegear deade wurde, keart Luke allinne nei de kommando-ienheid werom.
Leia is nammentlik har glydmotor kwytrekke, wêrnei't se troch de klap fan har fal in skoftke út 'e tiid rekke is. Hja komt wer by as se fûn wurdt troch Wicket, in jager-sammelder fan 'e Ewoks, in ras fan heallange, pluzige bûtenierdske wêzens dat op Endor lânseigen is. Se wit syn fertrouwen te winnen troch iten mei him te partsjen, en as se neitiid troch twa stoarmtroepers oanfallen wurde en dy tegearre ferslane, skept dat in bân dy't de taalkleau tusken harren oerbrêget. Wicket nimt har mei nei it doarp fan syn stamme, dat heech yn 'e beammen fan it wâld boud is.
Underwilens binne Luke, Han, Chewbacca, C-3PO en R2-D2 op siik gien nei Leia, wêrby't se yn in fâle fan 'e Ewoks rinne en finzen nommen wurde. As de Ewoks de mei fergulde beplating tariste C-3PO sjogge, miene se dat er in god is. Se meitsje foar him in draachstoel wêryn't se him nei harren doarp ta drage, wylst de oaren ûnderstboppest oan lange stokken hingjend meitôge wurde. Yn it doarp oankommen, docht bliken dat foar de karnivoare Ewoks minskefleis in delikatesse is, dat se binne fan doel om harren finzenen oer in kampfjoer te roasterjen. As Leia foar it ferstân kriget wat der geande is, besiket se yn te gripen, mar de oare Ewoks wolle net nei har en Wicket harkje. Dêrop jout Luke C-3PO opdracht en sis dat er lulk wurde en syn magy brûke sil as se syn freonen net loslitte. De Ewoks beslute dat drigemint te negearjen, mar as Luke de Krêft brûkt om C-3PO mei stoel en al twa koppen boppe de Ewoks sweve te litten, bine se gau-gau yn en litte se de finzenen frij.
Neitiid bliuwe de rebellen as gasten de nacht oer yn it Ewok-doarp, dêr't C-3PO, dy't seis miljoen foarmen fan kommunikaasje behearsket, de stamme dy jûns it ferhaal fertelt fan 'e ûngelikense striid fan it Rebelleferbûn tsjin it Galaktysk Keizerryk. Luke nimt Leia apart en fertelt har dat sy syn twillingsuster is en dat Darth Vader harren heit Anakin Skywalker is. Hy seit ek dat er mei syn oanwêzigens de hiele misje yn gefaar bringt, mei't hy en Vader inoar troch de Krêft gewaarwurde kinne. Dêrom is er fan doel Vader op te sykjen, dy't him no op it planeetoerflak fan Endor befynt. Ynstee fan de konfrontaasje mei him oan te gean, sa't Yoda en Obi-Wan wolle, sil er lykwols besykje om Vader oer te heljen nei de ljochte kant fan 'e Krêft, want hy is derfan oertsjûge dat er net folslein kwea is.
De oare moarns jout Luke himsels oer oan Vader. Hy praat op him yn en seit dat er net leauwe kin dat de keizer al it goede yn him bedjerre kinnen hat. Vader fertelt him lykwols dat er himsels foar de gek hâldt, en hy wegeret de tsjustere kant fan 'e Krêft ôf te swarren. Ynstee nimt er Luke mei nei de Deadsstjer, dêr't er him foar de keizer bringt. Dyselde besiket Luke oer te heljen nei de tsjustere kant fan 'e Krêft, troch him tajaan te litten oan negative emoasjes, lykas hate en wraaksucht. Hy brûkt dêrfoar Luke syn leafde foar syn freonen, troch oan him út te bringen dat it kommandoteam op Endor en de rebellefloat op it punt steane om yn 'e fâle te rinnen. Op Endor brekt it team fan Han en Leia yn 'e generatorfasiliteit yn en risselwearret om it hiele gebou op te blazen. Op it lêste momint wurde se lykwols oerweldige troch in hiel legioen stoarmtroepers, ûnderstipe troch AT-ST-rinners, dy't harren út in sideplak wei oer it mad komme. Underwilens arrivearje Lando Calrissian mei syn taakgroep en de rebellefloat fan admiraal Ackbar yn it planetestelsel fan Endor foar harren wraam op 'e Deadsstjer. It docht lykwols bliken dat it enerzjyskyld noch aktyf is, sadat de oanfal ôfbrutsen wurde moat, wylst de Keizerlike float harren ôftocht behinderet.
De keizer fertelt Luke tige selsfoldien dat de Deadsstjer, hoewol noch net ôfboud, al folslein operasjoneel is, alteast wat de superlaserkanonnen oangeane dêr't hiele planeten mei opblaasd wurde kinne. Hy demonstrearret dat troch der ien fan 'e krusers fan 'e rebellefloat mei op te blazen. Keizer Palpatine ferget Luke derop om ta te jaan oan syn lulkens, en Luke reägearret troch syn ljochtsabel te gripen, dy't de keizer him foarhâldt. As er dêrmei de keizer oanfalle wol, komt Vader lykwols mei syn eigen ljochtsabel tuskenbeiden, en der ûntjout him in duël tusken heit en soan. Under it gefjocht wurdt Vader fia de Krêft út Luke syn tinzen gewaar dat Luke in suster hat en hysels dus in dochter. As er lykwols oppenearret dat dy miskien better meiwurkje wol, ûntstekt Luke yn razernij en raamt er op Vader yn oant er him de rjochterhân ôfhout, dat in proteze blykt te wêzen, krekt sa't Luke syn eigen rjochterhân ek in proteze is.
Admiraal Ackbar wifket oft er besykje moat om 'e rebellefloat te rêden troch út te piken, mar Lando hellet him oer om troch te setten, mei't er fertrouwen hat yn syn freon Han. Om oan it fjoer fan 'e superlaserkanonnen fan 'e Deadsstjer te ûntkommen, falle de rebellen de stjerreslachskippen fan 'e Keizerlike float fan deunby oan, mei't de Deadsstjer syn massaferneatigingswapens dan net ynsette kin sûnder ek de eigen float te reitsjen. Op befel fan admiraal Ackbar konsintrearje de rebellen al harren fjoer op it skip fan admiraal Piett, de Eksekuteur. Nei't in stjoerleas rekke jager fan 'e rebellen him yn 'e brêge fan dat skip boarre hat, rekket it stjoerleas en komt it yn botsing mei de folle gruttere Deadsstjer, wêrnei't it ûntploft yn in reuseftige fjoersee, dêr't alle opfarrenden by omkomme.
Op Endor wurde de Keizerlike stoarmtroepers ûnferhoeds oanfallen troch de Ewoks, dy't Han en Leia-en-dy te help komme. Hoewol't se tarist binne mei primitive wapens, lykas spearen en slingers, witte se ferskate stoarmtroepers út te skeakeljen. Oaren wurde deade as se de alle kanten út spattende Ewoks efterfolgje, it wâld yn, dêr't yn 't foar ferskate yngenieuze mûklagen taret binne. Hoewol't se swiere ferliezen lije, witte de Ewoks sels guon AT-ST-rinners ûnskealik te meitsjen. Underwilens brekke de kriichsfinzen rebellen los. Wylst Han, Leia en de androïden besykje yn 'e wer hermetysk ôfsletten generatorfasiliteit yn te brekken, jout Chewbacca him by de Ewoks. Hy en twa fan 'e lytse krigers witte in AT-ST bút te meitsjen, wat in kearpunt yn 'e striid is. Mei de wiere plofferkanonnen fan 'e rinner meitsje se koart wurk fan 'e stoarmtroeperynfantery en teffens fan 'e oare AT-ST's. Neitiid docht Han him foar as de piloat fan 'e AT-ST, dy't weromkeart is om te rapportearjen dat de striid wûn is. Sa wit er de kommandant fan 'e generatorfasiliteit safier te krijen dat dy sels de doar iependocht. It oerbleaune Keizerlik personiel yn 'e fasiliteit wurdt dan kriichsfinzen nommen en de fasiliteit sels wurdt op strategyske plakken fan eksplosiven foarsjoen en opblaasd.
Yn 'e Deadsstjer fiteret keizer Palpatine Luke oan om syn gefjocht mei Vader ôf te meitsjen troch Vader te deadzjen. Hy kin dan syn heite plak oan 'e rjochterhân fan 'e keizer ynnimme. Luke wegeret lykwols en makket dúdlik dat er him nea ta de tsjustere kant fan 'e Krêft ferliede litte sil. Dêrop ûntstekt de keizer yn grutte grime en begjint Luke troch elektrokúsje mei Krêftwjerljocht te marteljen. As er op it punt stiet om Luke te deadzjen, komt Vader einlings en te'n lêsten ta ynkear, mei't er net tasjen kin hoe't syn bloedeigen soan deamakke wurdt. Hy kriget de keizer op en smyt him yn in reäktorskacht, sadat er fier yn 'e djipte te pletter falt. Dêrby rekket Vader lykwols deadlik ferwûne troch Krêftwjerljocht fan 'e keizer. Op fersyk fan Vader docht Luke him syn helm en masker ôf, wêrnei't Anakin Skywalker fredich ferstjert yn 'e earms fan syn soan.
Nei't it enerzjyskyld fan 'e Deadsstjer fuortfalt, kinne Lando en syn jagertaakgroep einlings harren langferwachte oanfal útfiere, wêrby't se troch de iepen struktuer fan it noch ûnfoltôge romtestasjon streekrjocht nei de kearn fleane kinne. Wylst de oare rebellen de measte Keizerlike TIE-jagers fuortlokje, ferneatigje Lando yn 'e Millennium Falcon en Wedge Antilles yn syn X-wjukjager de reäktorkearn. Dat bringt in keatlingreäksje op gong dy't de hiele Deadsstjer yn in reuseftige fjoerbal útinoar spatte lit. Luke wit mei it stoflik omskot fan syn heit yn in Keizerlik romtefear krekt op 'e tiid fuort te kommen. Op it oerflak fan Endor oankommen, kremearret er syn heit by in seremoanje dy't er geheim hâldt. Neitiid jout er him yn it Ewok-doarp by de oare rebellen, dy't de oerwinning fiere mei de Ewoks. Han nimt Leia apart om tsjin har te sizzen dat er it wol begrypt as sy yn harren trijehoeksferhâlding foar Luke kieze sil ynstee fan foar him. Mar Leia ferrast him mei it nijs dat Luke har broer is, wêrnei't se Han tutet. Wylst it oerwinningsfeest yn folle gong is, wurdt Luke de geasten fan Obi-Wan, Yoda en de ferloste Anakin Skywalker gewaar, dy't goedgeunstich op him delsjogge.
Foarskiednis
Krekt as nei Star Wars: Episode IV – A New Hope, waard nei it súkses fan Star Wars: Episode V – The Empire Strikes Back troch filmstudio Lucasfilm gau in folgjend diel fan 'e Star Wars-rige yn preproduksje nommen. Dêrby ferfong Howard Kazanjian, dy't as ko-produsint by de foargeande film belutsen west hie, Gary Kurtz as produsint. Krekt as by The Empire Strikes Back lei Star Wars-betinker George Lucas út eigen bûse in grut part fan it budget yn, dat $32,5 miljoen bedroech, wylst de film foar de rest wer finansierd waard troch 20th Century Fox. De kamerarezjy wie yn 'e hannen fan Alan Hume, en de filmmuzyk waard wer fersoarge troch John Williams.
Lucas hie noch altyd gjin sin om sels wer op 'e regisseursstoel plak te nimmen, en Irvin Kershner, dy't de foargeande film regissearre hie, fûn ien Star Wars-film moai genôch, dat Lucas sette útein mei in siiktocht noch in nije regisseur. Syn earste kar wie syn freon Steven Spielberg, mar om't se allebeide spul hiene mei it Director's Guild of America, ferbea dat fakbûn dy gearwurking. David Lynch wegere om't er nei eigen sizzen "buorman wie fan nul belangstelling". David Cronenberg betanke foar de ear om't er oare films op steapel hie. Uteinlik foel de kar op Richard Marquand. Om't dyselde net folle ûnderfining hie mei special effects, wie Lucas, dy't himsels wer de funksje fan útfierend produsint taparte hie, gauris op 'e filmset te finen om in eachje yn it seil te hâlden. Marquand koe dat net altyd wurdearje. Yn 2005 seid er, dêrop weromsjend: "It [hie] der wol wat fan om King Lear te regissearjen mei Shakespeare yn 'e oanbuorjende keamer."
It wie de fraach oft akteur Harrison Ford foar in trêde Star Wars-film weromkeare soe. Oars as Mark Hamill, Carrie Fisher en oare leden fan 'e cast, dy't foar twa ferfolchfilms tekene hiene, makke it kontrakt fan Ford gewach fan mar ien ferfolchfilm. Dat wie de echte reden dat it personaazje fan Han Solo (spile troch Ford) oan 'e ein fan Star Wars: Episode V – The Empire Strikes Back yn karbonyt beferzen waard. Troch it ûnbidige súkses fan Indiana Jones and the Raiders of the Lost Ark (1981) wie Ford ek bûten Star Wars om in filmstjer wurden, en Lucas wie der wis fan dat er gjin ynteresse hawwe soe foar in trêde Star Wars-film. Produsint Howard Kanzanjian (dy't ek Indiana Jones and the Raiders of the Lost Ark produsearre hie), helle Lucas lykwols oer om him mei Ford en dy syn ympressario ûnderhannelje te litten, en wist mei harren ta oerienstimming te kommen.
Senario
It wie oarspronklik net de bedoeling dat Yoda yn 'e nije film foarkomme soe, mar Marquand wie sterk fan miening dat in weromkear fan Luke Skywalker nei de planeet Dagobah (dêr't Yoda wennet) essinsjeel wie foar it oplossen fan it dilemma dêr't de sjoggers oan 'e ein fan 'e The Empire Strikes Back mei opseale wiene: spriek Darth Vader no de wierheid doe't er tsjin Luke sei dat er syn heit wie of net? Nei't Lucas mei in bernepsycholooch praat hie, dy't him fertelde dat bern derta oerhingje soene om sa'n iepenbiering te negearjen as dy kaam út in ûnbetroubere boarne as Darth Vader, besleat er in sêne yn te foegjen wêryn't Yoda de wurden fan Vader befêstige.
230
Foarfallen
thumb|right|250px|Ardashir I
Star Wars: Episode VI – Return of the Jedi
Senario
Wylst dy fernijing let noch yn it skript ferwurke waard, hellen in protte oare ideeën út it oarspronklike skript de film krekt net. Sa wie it earst de bedoeling dat de generatorfasiliteit op Kashyyyk stean soe, de thúswrâld fan 'e Wookiees. Mar Lucas kedize op in stuit dat de Wookiees net foldiene om't harren kultuer te technologysk ûntwikkele wie. Dat hy houde in Wookiee midstwa en hold in lyts pluzich wêzentsje oer dat er in Ewok neamde (de wurdlidden fan 'Wookiee' omdraaid). Ek soene earst Obi-Wan Kenobi, Yoda en Anakin Skywalker nei de dea fan keizer Palpatine wer ta libben komme út harren bestean as geasten yn de Krêft, mar dêr waard fan ôfsjoen.
Opnamen
De opnamen foar Star Wars: Episode VI – Return of the Jedi setten op 11 jannewaris 1982 útein en duorren oant 20 maaie fan dat jier. It projekt krige de opsetlik misliedende wurktitel Blue Harvest ("Blauwe Rispinge"), mei as ûndertitel Horror Beyond Imagination ("Ferskrikkings dy't it Ynbyldingsfermogen Foarby Geane"). Sa koe der filme wurde sûnder dat fans en de media de filmcrew hieltyd foar de fuotten rûnen, en it gie ek it opdriuwen fan 'e prizen tsjin troch tsjinsteleveransiers lykas caterers.
De binnendoarsênes waarden, krekt as by de beide foargeande Star Wars-films, opnommen yn 'e Elstree Studios yn it Ingelske Hertfordshire, ûnder de reek fan Londen. De opnamen dêre namen 78 dagen yn beslach. Yn april ferhuze de produksje nei de omkriten fan Yuma, yn it súdwesten fan 'e Amerikaanske steat Arizona, dêr't yn 'e woastyn de sênes yn 'e bûtenlucht op Tatooine filme waarden. Twa wiken letter waard ôfset nei it Steatspark Grizzly Creek Redwoods, yn 'e neite fan Crescent City, yn Noardlik Kalifornje, dêr't de sênes yn it wâld op Endor opnommen waarden. De kremaasje fan Darth Vader waard filme op 'e Skywalker Ranch fan George Lucas yn Nicasio, yn Kalifornje.
Postproduksje
Yn 'e postproduksjefaze waarden de special effects tafoege troch Lucas syn bedriuw Industrial Light & Magic (ILM). Dêrby gie it om likernôch 900 shots. De ûnderfining dy't opdien wie mei de beide foargeande Star Wars-films makke dat it wurk diskear flotter eine, mar dêr stie foaroer dat it bedriuw diskear tagelyk ek oan oare films wurke. Al rillegau moast der 20 oeren deis, seis dagen yn 'e wike trochwurke wurde (net altyd troch deselde wurknimmers, nei't men oannimme mei) om 'e effekten op 'e tiid klear te krijen.
Distribúsje
De distribúsje fan Star Wars: Episode VI – Return of the Jedi waard fersoarge troch 20th Century Fox. De film gie op 25 maaie 1983 yn 'e Amerikaanske bioskopen yn premiêre. It byhearrende soundtrackalbum ferskynde yn maaie 1983 by platemaatskippij RSO Records. Star Wars: Episode VI – Return of the Jedi ferskynde tusken 1986 en 1995 ferskate kearen as VHS-keapfideo. Op 21 septimber 1997 brocht George Lucas in remastere ferzje fan 'e film, dy't bekend stiet as de special edition, op 'e nij yn bioskopen. It wie dy ferzje dy't yn 2004 foar it earst op dvd ferskynde, yn in boxset mei Star Wars: Episode IV – A New Hope en Star Wars: Episode V – The Empire Strikes Back. Yn 2011 kaam Return of the Jedi foar it earst út op blu-ray, ek wer yn 'e mande mei de oare dielen fan 'e trilogy.
Untfangst
Fan 'e filmkritisy krige Star Wars: Episode VI – Return of the Jedi oer it algemien positive resinsjes. Roger Ebert fan 'e Chicago Sun-Times wie tige entûsjast oer de film, dy't er 4 fan 4 stjerren joech. Hy omskreau de film as "folslein fermaak, in feest foar it each en in genot foar de fantasij." Syn kollega Gene Siskel fan 'e Chicago Tribune parte Star Wars: Episode VI – Return of the Jedi ek 4 fan 4 stjerren ta. Hy skreau: "Fan it momint ôf dat de bekende ynliedende wurden fan Star Wars oer it skerm begjinne te krûpen, is Return of the Jedi in genot om te sjen, as wiene je wer in bern. […] En foar profesjonele bioskoopbesikers is it yn it bysûnder oangenaam om elts faset fan it proses fan it meitsjen fan in film op syn bêst te sjen."
Yn The Washington Post skreau Gary Arnold: "Return of the Jedi, in prestaasje fan massabetsjoening, set de […]puntsjes op 'e i foar George Lucas syn Star Wars-searje. It wie it wachtsjen wurdich […]." Colin Greenland fan it tydskrift Imagine skreau: "Je soene tinke dat in searje as Star Wars, oandreaun troch publike bewûndering, útrôljend op 'e hyperoandriuwing fan syn eigen hyperboalen, ûntsjinkearber minder wurde soe. Dat is net sa. Hy wurdt krekt better." Neffens Sheila Benson fan 'e Los Angeles Times wie de film "folslein befredigjend. […] [D]er is in gefoel fan it sluten fan in sirkel, fan it efterlitten fan wiere freonen. Dat wurdt berikt mei in gewicht en in nije folwoeksenens dy't alhiel tapaslik lykje, en dochs hat de film neat ferlern fan syn wille […]."
Net alle resinsinten wiene like posityf. James Harwood fan it tydskrift Variety neamde de film "in fisuele traktaasje fan begjin oant ein", mar hy fûn dat "Hamill net genôch in dramatyske akteur is om hjir de plotlading te dragen." En Harrison Ford "is diskear mear yn lichem as geast oanwêzich." Fierders fûn er dat Carrie Fisher en Billy Dee Williams it wat sitte lieten, yn ferhâlding ta harren aktearprestaasjes yn 'e foargeande films. "Mar Lucas en regisseur Richard Marquand hawwe sokke flaters fan akteurs oerweldige mei in wierlik ferbjusterjend skala fan wêzens, âld en nij, plus de bekende romtefearthardware."
In protte kritisy beskôgen Star Wars: Episode VI – Return of the Jedi as it swakste diel fan 'e oarspronklike Star Wars-trilogy. Sa neamde Vincent Canby fan The New York Times it "fierwei it dompichste aventoer fan 'e trije". En ynternetfilmkritikus James Berardinelli skreau dat de film "fierwei de swakste fan 'e searje" wie. Gerald Clarke, fan it tydskrift Time, skreau dat hoewol't Star Wars: Episode VI – Return of the Jedi "net sa spannend wie as de earste Star Wars-film", hy lykwols "better en befredigjender " wie as Star Wars: Episode V – The Empire Strikes Back. Ta einbeslút wiene der dan noch inkelingen dy't hielendal net oer de film mochten, lykas Christopher John fan Ares Magazine, dy't spriek fan "in mislearring", en Pauline Kael fan it blêd The New Yorker, dy't Star Wars: Episode VI – Return of the Jedi omskreau as "in ûnpersoanlik stikje filmmakkerij en eins rotsoai."
Op 'e webside Rotten Tomatoes, dy't resinsjes sammelet, hat Star Wars: Episode VI – Return of the Jedi in goedkarringspersintaazje fan 82%, basearre op 96 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: "Hoewol't de film de sinematyske hichtepunten fan syn foargongers net belykje kin, is Return of the Jedi dochs in ûnderhâldend science fiction-aventoer en in passende ein foar de klassike trilogy." Op Metacritic, de wichtichste konkurrint fan Rotten Tomatoes, behellet Star Wars: Episode VI – Return of the Jedi in goedkarringspersintaazje fan 58%, basearre op 24 resinsjes. Yn 2021 waard Star Wars: Episode V – The Empire Strikes Back troch de Library of Congress foar preservearring foar de ivichheid opnommen yn it National Film Registry omreden fan kulturele, histoaryske en/of estetyske wearde.
Opbringst
Star Wars: Episode VI – Return of the Jedi brocht yn 'e bioskopen yn 'e Feriene Steaten en Kanada $309,3 miljoen op, en yn alle oare lannen en territoaria $166,0 miljoen. Wrâldwiid kaam de opbringst dêrmei út op $475,3 miljoen. Dêrmei wie Star Wars: Episode V – The Empire Strikes Back de meast opbringende film fan 1983. Ofset tsjin it budget fan $32,5 miljoen betsjut dat in winst fan $442,8 miljoen, hoewol't dêr de marketingkosten noch wol ôf moatte.
Prizen
Yn 1984 waard Star Wars: Episode VI – Return of the Jedi nominearre foar 5 Oscars, wêrûnder de prizen yn 'e kategoryen bêste orizjinele filmmuzyk, bêste lûdsmontaazje, bêste lûdsmixing en bêste artdirection. De film wûn de Oscar foar spesjale prestaasje op it mêd fan special effects (Richard Edlund, Dennis Muren, Ken Ralston en Phil Tippett). De film waard net nominearre foar in Golden Globe.
By de BAFTA's, de wichtichste Britske filmprizen, waard Star Wars: Episode VI – Return of the Jedi nominearre yn fjouwer kategoryen, wêrûnder bêste lûd, bêste produksje-ûntwerp en bêste fisazjy en hierstilearring. De film wûn de BAFTA foar bêste special effects.
Balsport
thumb|Balsport, golfster Suzann Pettersen Balsporten binne ienfâldichwei sporten dy't mei in bal, of soksawat, spile wurde. It grutste part fan dizze sporten binne sporten dêr't direkte ynteraksje tusken de spilers it wichtigst is, mar dêr't winst berikt wurde moat troch it spyljen fan de bal, ynstee fan de direkte krêftmjitting fan de fjochtsport. Ta dit part hearre de doelsporten de slachsporten. De tredde groep fan balsporten wurdt foarme troch miksporten dy't mei in bal spile wurde, al hat net eltse sport dêrby likefolle ynteraksje mei de tsjinstanner.
Slachsporten
Karakteristyk foar slachsport is dat de bal spile wurdt troch te slaan; in metoade fan spyljen dêr't it rjochtsjen net maklik by is. In part hjirfan binne symmetryske sporten; oaren binne asymmetrysk. Sporten lykas keatsen, follybal en tennis binne slachsporten.
Miksporten
Fansels wurde net alle miksporten mei in bal spile, mar foar in grut part jildt dat al. Dat binne dan sporten sûnder ynteraksje, lykas kegelje, bowling en golf, mar ek sporten dêr't men de bal fan de tsjinstander fuortspylje kin, lykas kloatsjitte of croquet.
Santander (Spanje)
thumb|600px|Center|Panorama-útsjoch oer de stêd fanút de Bahía de Santander
Klimaat
Santander beskikt oer in evenredich seeklimaat, krektsa as alle oare stêden oan de noardkust fan Spanje. De simmers binne waarm mar net ekstreem hjit mei maksimumtemperaturen sa om de 22 of 23 graden Celsius en sêfte winters mei temperaturen om 6 of 7 graden Celsius hinne. Neffens oare stêden falt in Santander in protte delsslach, benammen yn de hjerst en de winter.
Nijsgjirrichheden
De wichtigste nijsgjirrichheden of toeristyske bestimmingen fan Santander binne:
The Broken Earth
The Broken Earth is in trilogy fan 'e hân fan 'e Amerikaanske skriuwster N.K. Jemisin, besteande út romans dy't ta it sjenre fan 'e fantasy hearre. De titel betsjut: "De Brutsen Ierde", en ferwiist nei de wrâld dêr't de boeken yn spylje. Dy stiet nammentlik bleat oan periodike klimatologyske feroarings feroarsake troch rampsillich swiere ierdbevings en fulkaanútbarstings, mei jammerdearlike gefolgen foar de minsklike bewenners.
Setting
The Broken Earth spilet yn in wrâld mei mar ien grut superkontinint, dat troch de minsklike bewenners sarkastysk 'de Stilte' neamd wurdt. Om 'e pear iuwen fynt der in katastrofale klimatologyske feroaring plak, dy't feroarsake wurdt troch in oerswiere ierdbeving of fulkaanútbarsting. Soks hat jammerdearlike gefolgen foar al it libben yn 'e wrâld, en de minsken neame sa'n perioade dêrom in "fyfde seizoen", mei't de omstannichheden dy't har dan foardogge, net yn it rychje maityd, simmer, hjerst en winter thúsbrocht wurde kinne.
Fyfde seizoenen wurde ferneamd nei harren meast opfallende skaaimerk. Sa hat der in Ferstikkend Seizoen west, doe't de fulkaan de Akok, yn it súdpoalgebiet, útbarste en in gebiet mei in trochsneed fan 500 myl bediek mei fine jiske dy't hurd waard yn 'e longen. Boppedat rekke de atmosfear fol mei jiskewolkens, sadat de hiele wrâld twa jier lang gjin sinneskyn hie en it súdlik healrûn fiif jier net. In oar foarbyld wie it Soerseizoen, doe't in swiere seebeving yn 'e fiere oseaan foar in tsûnamy soarge dy't hast alle kustmienskippen yn 'e wrâld mei boalderjend geweld trof. Troch de seebeving ûntjoech him boppedat in rige ûnderseeske fulkanen, dy't in seestreaming fersuorren dy't op 'e westkust fan 'e Stilte tagie en úteinlik om it hiele superkontinint hinne streamde. It gefolch dêrfan wie dat boaten en havens oanfretten waarden troch it soer yn it wetter, en dat de fisk dy't noch fongen wurde koe, ûnytber waard. De sinne briek nei sân jier troch de jiskewolken hinne, mar de kust bleau noch jierren dêrnei ûnbewenber.
Troch dizze omstannichheden hawwe de minsken in maatskippij ûntwikkele wêryn't krêft en macht ferhearlike wurdt, wylst men delsjocht op swakte. Om as mienskip ûnder in fyfde seizoen oerlibje te kinnen, binne der boppedat beskate ûnmeilydsume regels ynfierd, dy't oant op 'e letter neilibbe wurde. De Stilte wurde regearre troch de Sanzedyske Ekwatoriale Affiliaasje, in federaal ferbûn dat fuortkommen is út it Sanzedyske Ryk fan âlds. Dat ryk griep trijetûzen jier lyn de macht yn 'e wrâld ûnder it saneamde Gekteseizoen, doe't tsien jier tsjuster foar in opmerklike stiging yn it tal gefallen fan geastlik sykten soargen. De minsken binne ferdield oer in stikmannich nutkastes: Fierders binne der ek noch mienskipsleazen, lju dy't sûnder de beskerming libje dy't it lidmaatskip fan in mienskip biedt, soms út frije kar, mar yn 'e regel om't se út har mienskip set binne. Sokken rôvje en stelle ornaris om harsels te ûnderhâlden, en yn fyfde seizoenen ferfalle se net selden ta kannibalisme.
Fanwegen dit fermogen wurde orogenen rûnom freze en hate, en oantsjut mei de tige oanstjitjaande skelnamme rogga. De measten wurde as bern lyncht troch oare leden fan harren mienskip sadree't harren krêften harsels foar it earst iepenbierje. As se net deade wurde troch harren mienskip of harren eigen famyljeleden, wurde orogenen almeast oerdroegen oan in omreizgjende Beskermer, dy't harren meinimt nei it Draaipunt, in skoalle yn Yumenes, de haadstêd fan it Sanzedyske Ryk. Dêr wurde jonge orogenen op ûnmeilydsume wize oplaat om harren fermogens te behearskjen en te brûken foar it algemien nut. Orogenen dy't in oplieding oan it Draaipunt 'genoaten' hawwe, ken men derút troch har swarte unifoarmen. Sokken wurde oer it algemien dulde troch de gewoane lju, yn 'e sin dat se net op it earste gesicht fermoarde wurde. Se drage ringen om harren rang (en magysk fermogen) oan te jaan, wêrby't ien ring de leechste en tsien ringen de (tige seldsume) heechste rang is.
De Beskermers foarmje in geheimsinnige nutkaste dy't him derop taleit om 'e orogenen yn 'e rekken te hâlden. Guon fan harren hawwe it tafersjoch oer it Draaipunt, wylst oaren sûnder ophâlden troch de Stilte reizgje op 'e siik nei 'wylde' orogenen (d.w.s. orogenen dy't bûten harren behearsking om opgroeid binne), dy't se deadzje. As se jonge orogenen tsjinkomme, nimme se dy mei nei it Draaipunt, mar de it meastepart fan 'e orogenen dy't dêr in oplieding folget, bestiet út 'natuerlike' oanwaaks trochdat der foar orogenen in fokprogramma opset is om safolle mooglik winske magyske eigenskippen te krijen.
1125
Ferstoarn
1120'erne
Bildtse Bank
De Bildtse Bank, offisjeel de Coöperatieve Spaar- en Voorschotsbank Bildtse Bank UA, wie in pleatslike bank fêstige yn it Fryske doarp Sint-Anne, op It Bilt. It bedriuw wie lokaal in duchtige konkurrint fan 'e grutte banken, mar bliek úteinlik te lyts om selsstannich oerlibje te kinnen.
Skiednis
De Bildtse Bank waard yn 1899 oprjochte as in koöperaasje op it mêd fan 'e finansjele sektor foar de ynwenners fan It Bilt. As wichtichste taak seach de bank sels yn 't earstoan it befoarderjen fan it spargedrach fan 'e pleatslike befolking. Dêrnjonken wie ek it finansieren fan partikuliere en saaklike inisjativen in belangryk útgongspunt. Op It Bilt gie it dêrby benammen om 'e finansiering fan agraryske bedriuwen en de oanbesibbe ferwurkjende yndustry. Fierders seach de bank, fral yn 'e twadde helte fan 'e tweintichste iuw, ek in sosjale funksje foar himsels weilein troch op It Bilt alderhanne maatskiplike inisjativen en eveneminten finansjeel te stypjen.
Hoewol't de Bildtse Bank goed rûn en him lokaal mjitte koe mei reuzen yn 'e bankwrâld lykas de Rabobank, bliek it bedriuw op 'en doer te lyts en dêrmei te kwetsber om selsstannich bliuwe te kinnen. Yn 1994 gie de Bildtse Bank sadwaande op yn 'e Friesland Bank, dy't yn 1999 as rjochtsopfolger noch it hûndertjierrich bestean fierde. By de ûnderhannelings oer de oername waard de wichtige bydrage fan 'e Bildtse Bank oan 'e leefberens op It Bilt feilich steld troch de oprjochting fan 'e Stifting Biltske Belangen (SBB).
Boek
Yn 2017 ferskynde fan 'e hân fan Douwe Zwart it boek De Bildtse Bank: Het Eigenaardige Vertrouwen, dêr't yn beskreaun wurdt hoe't de Bildtse Bank krapoan hûndert jier lang in byldbepalende faktor west hat op It Bilt. Yn it boek binne ek tsien koarte ferhalen opnommen fan Roel de Vries, dy't dêryn op eigen wize ferhellet oer ûnderfinings út syn fjirtichjierrich wurkpaad by de bank, en in rige fraachpetearen fan Gitte Brugman mei âld-wurknimmers en harren famyljeleden, bestjoerders en klanten.
Timoleague Friary
De Timoleague Friary (Iersk: Mainistir Thigh Molaige) wie foarhinne in Fransiskaansk kleaster yn Ierlân.
Lokaasje
It kleaster leit yn it doarpke Timoleague yn it greefskip Cork oan de kant fan de Argideen River mei it sicht op de baai fan Courtmacsherry.
Op it plak stie oarspronklik in tsjerke, dy't oan de hillige Molaga wijd wie, dy't om 650 hinne yn de omjouwing libbe hawwe soe. De namme Timoleague stamt fan it Ierske Tigh Molaige dat " Hûs fan Molaga" betsjut.
Skiednis
Der is net útmakke oft de stifting fan it kleaster op in 13e-iuwsk inisjatyf fan de clan MacCarthy Reagh en har lieder Domhnall Got MacCarthyde werom giet, of dat de stifting oan de Anglo-Normandyske famylje De Barry en dêrmei William de Barry en syn frou Margery de Courcy taskreaun wurde kin en dan yn it begjin fan de 14e iuw falt.
Mei it oanbrekken fan de reformaasje kamen it kleaster leech te stean, mar guon muontsen kamen yn 1604 werom en bleaune dêr wenjen oan 1642, doe't it kleaster troch Ingelske troepen ûnder Lord Forbes yn 'e brân stutsen waard.
De struktuer fan it kleasterkompleks bleau hast folslein as ruïne bewarre. It skildereftige karakter fan de ruïne joech yn de 19e iuw ynspiraasje ta it meitsjen fan weemoedige gedichten.
Fok (seil)
In fok is ien fan de seilen fan in sylboat. 250px|right|thumb|Fok (1) & Klúffok De fok (1) is op moderne, lânstúgde skippen it seil dat foar de mêst hyst wurdt. De fok wurdt fêstmakke oan de foarstaach, wurdt fêstsetten op de punt fan de boat (op de boech en wurdt oan de foarkant yn de mêst hyst oant boppe-yn of oant op 85% fan de hichte fan de mêst (7/8 túgd). De fok hat in lytser oerflak as it grutseil (hoewol't dy regel foar de spesjale foarseilen fan moderne skippen net mear op liket te gean).
Foar de fok kin de kluiver (2) fierd wurde.
Op de klassike dwerstúgde skippen wie de fok it ûnderste dwerstúgde seil oan de foarste mêst.
Op de moderne sylskippen besteane twa manieren om by oanheljende wyn het seiloerflak fan de fok te ferlytsjen. Klassyk is it om dan in lytser seil te setten, tsjintwurdich hawwe in soad fan de gruttere skippen in rôlfok, dy't út de kúp wei grutter/lytser makke wurde kin.
Meardere typen fok yn oprinnende grytte:
Houten Daam
De Houten Daam is in wetter yn de gemeente Súdwest-Fryslân. It wetter is de naute tusken de Moarre en de Geau (Warns).
De namme Houten Daam jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Houtendam.
Gerben Nammens Bouma
thumb|Gerben Nammens Bouma
Doktor Gerben Nammens Bouma (Snits, 9 juny 1858 - dêre, 30 jannewaris 1935) wie in Nederlânsk arts, sjirurch en politikus.
Wurkpaad
Op 12 maaie 1887 luts Bouma yn in grut hearehûs oan de Wide Noarderherne 1 yn Snits, dêr't er in doktersprakryk iepene. Bouma hie foar syn tiid moderne ideeën oer de genêskunde. Hy die bygelyks ûndersyk nei de bloeddruk by operaasjes. Bouma wie ien fan de inisjatyfnimmers ta it stiftsjen fan it Sint Anthonius Sikehûs. Dêrneist wie er lid fan de gemeenteried fan Snits (1902-1910) en wie er wethâlder (1911-1919).
Bouma syn belutsenens by it wolwêzen en bestjoer fan de stêd makke him in populêr man yn Snits. De Dr. Boumawei waard yn 1943 nei him ferneamd; oant 1943 hjitte dy dyk de Stationsweg. De Dr. Boumawei is it adres fan it Sint Anthonius Sikehûs.
Persoanlik
Bouma wie in soan fan de moalfabrikant Nammen Gerben Bouma en Akke Droge. Hy studearre yn Leien en Berlyn. Yn 1888 troude er mei Wildina Christina Beekhuis.
Literatuer
Yn 1999 ferskynde der in boek oer Gerben Nammens Bouma en syn famylje, mei de titel Over mijn ouders, grootouders en andere familie.
Confédération Européenne de Volleyball
De Confédération Européenne de Volleyball (CEV) is it kontinintale bestjoersorgaan foar de sport follybal yn Jeropa. It haadkantoar fan de CEV is yn Lúskemboarch.
Profyl
Hoewol't de CEV pas oprjochte waard op 21 oktober 1963, wie it follybal al jierren dêrfoar tige populêr yn Jeropa. By it kongres fan 1947, dêr't de FIVB oprjochte waard, kaam de mearderheid fan de lannen út Jeropa. Nei de oprjochting fan de FIVB waarden rûnom yn Jeropa nasjonale follybalbûnen oprjochte, lykas yn Nederlân de NeVeBo dy't oprjochte waard op 6 septimber 1947 yn Amsterdam.
Follybal is útfûn yn de Feriene Steaten, mar yn it begjin wie it fral yn populêre sport yn East-Jeropa, nei't it yntrodusearre wie troch Amerikaanske soldaten ûnder de Earste Wrâldkriich. Yn de midden fan de iuw hie it follybal him al fierder ferspraat oer Jeropa. In protte technyken en taktyken binne dan ek yntrodusearre troch ferskate Jeropeeske lannen, it blokken waard bygelyks yntrodusearre troch Tsjechoslowakije yn 1938.
De lange en wichtige tradysje fan de sport yn Jeropa hat der ûnder mear soarge foar de struktuer dy't de CEV no hat, de CEV konkurrearret dêryn mei de FIVB yn omfang en folsleinens. It bûn is dan ek it grutste bûn dat de wrâld hat, ek organisearret it bûn it grutst tal jierlikse wedstriden en toernoaien. Mei yngong fan 2005 is it haadkantoar fêstige yn de stêd Lúksemboarch. De presidint fan it bûn is André Meyer.
De CEV organisearret ferskate toernoaien: foar it sealfollybal ûnder oare it Europeesk Kampioenskip, dêr't de earste edysje yn 1948 fan wie, de CEV Cup en de European League. Foar it strânfollybal wurdt troch de CEV it Europeesk kampioenskip organisearre. Fierder organisearret de CEV ek de kwalifikaasjewedstriden foar it Wrâldkampioenskip en de Olympyske Spullen. Ek wurde der ynternasjonale wedstriden organisearre mei oare oansletten follybalbûnen.
Lannen
Jeropa wurdt beskôge as it sterkste kontinint op it mêd fan it follybal. De CEV hat meastentiids mear plakken reservearre by ynternasjonale wedstriden as oare kontinintale bûnen.
Ruslân hat nei alle gedachten it meast stabile follybal program, dêr't sawol de manlju as de froulju stimulearre wurde om it heechste nivo te heljen. Itselde kin ek fan Itaalje sein wurde, hoewol't it follybal foar froulju dêr pas letter folslein ûntwikkele wie.
Servje, Poalen, Itaalje en Nederlân meie ek rekkene wurde as kontinitale krêften foar it manljusfollybal. Op in leger nivo spilje ûnder oare lannen as Bulgarije en Frankryk. Wer in nivo leger binne der lannen as Dútslân, Spanje, Grikelân en miskien ek Portegal, dy't noch wol de mooglikheid hawwe om in sterke ploech op te bouwen.
By it follybal by de froulju is de konkurrinsje wat minder, lannen as Ruslân, Servje en Itaalje wurde hast net bedrige troch oare lannen. Nêst dy trije kin Dútslân, dy't spilers helle hat út sawol West-Dútslân as East-Dútslân, sjoen wurde as in tradisjoneel Europeesk follyballân. Ek kin der rekken hâlden wurde mei lannen as Nederlân en Roemeenje en mear resintlik Poalen en Bulgarije. Dy lannen hawwe faak wat wikseljende resultaten en binne faak ôfhinklik fan yndividuele kwaliteiten fan spilers.
Oansletten follybalbûnen
Yn 2007 wiene de folgjende bûnen oansletten by de CEV:
Tuisto
Dizze wiisheid is us oerlevere troch Tacitus yn syn skreaune meidielings oer de Germanen.
Frouwesân
It Frouwesân is in sânplaat yn de buert fan Starum. Op dit plak soe yn it mearke fan it It Frouke fan Starum de kaptein de kostbere lading yn it wetter smiten hawwe.
Houtfeart
De Houtfeart is in feart yn de gemeente De Fryske Marren. It lykje eins wol twa sleatten: De eastlike helte rint fan de Legemarsterwei fia de Teroelster Sipen nei de Kûfurd. It eastlike diel rint fan Sypenstein oan de Breedyk nei it karavanpark Skarster Rien by De Wâldfinnen.
De namme Houtfeart jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Houtvaart.
Asega
In Asega ("rjochtsizzer") wie yn de iere en hege midsiuwen by de Friezen de offisjele rjochtsadviseur fan it gerjocht dat ûnder foarsitterskip stie fan de skelta as fertsjintwurdiger fan de greve. De Asega hie as taak it finen fan oplossings en it meitsjen fan in rjochtsoardiel yn eartiidske skelen. De asega mei yn gjin gefal beskôge wurde as in soarte fan rjochter.
Doe't yn de rin fan de 12e iuw it greeflik gesach ôf begûn te takeljen waarden asega en skelta yn ien persoan feriene: de grytman.
William Twisse
thumb|right|200px|William Twisse William Twisse (yn de buert fan Newbury, 1578 – 1646) wie in foaroansteand Ingelsk geastlike en teolooch. Hy waard foarsitter fan de Synoade fan Westminster, as haad fan de tsjerkliken fan de Commonwealth. Hy waard troch it Skotske lid Robert Baillie beskreaun as very good, beloved of all, and highlie esteemed; but merelie bookish.
Asega
Sêge oer it ûntstean fan it Fryske rjocht
Yn de sêge Fan dae koningen Kaerl ende Redbad, spilen de asega's in wichtige rol. Neffens it ferhaal frege kening Karel de Grutte nei syn oerwinning op kening Redbad de tolve foarsprekkers (asega's) fan de Friezen nei harren rjocht. Doe't dy nei lang oerlis oan Karel meidielden dat sy it rjocht net fine koenen, sette Karel harren op see yn in skip sûnder roer. Neidat sy in skoftlang stjoerleas op see omdobbere hienen, ferskynde der, nei in gebed, in trettjinde persoan oan board. Dat wie Jezus Kristus mei in gouden bile. Mei syn bile stjoerde hy it skip oan lân, liet in boarne (de Hillige Geast) ûntspringe en ferkundige it rjocht oan de Asega's.
William Twisse
Libben
Syn âlden wienen Dútsers. Hy folge syn oplieding oan it Winchester College en it New College fan de Universiteit fan Oxford.
Hy waard yn 1612 oansteld as hûskapelaan fan Elisabeth fan Bohemen troch har heit Jakobus I fan Ingelân. Mar dizze oanstelling hat er mar yn koart skoftsje hân want om 1613 hinne komt er al wêr út Heidelboarch werom nei Ingelân. Doe waard oansteld as predikant yn Newton Longueville. Hy hat mei Henry Saville holpen oan de 1618-edysje fan de wurken fan Thomas Bradwardine. Fan 1620 ôf wie er dûmny fan Newbury. Hy stie dêr bekind as in tsjinstanner fan William Laud.
Hy waard beïerdige yn de Westminster Abbey, mar dêr wer weihelle yn 1661.
Ynsichten
Hy wie in fûl ferdigener fan in Kalvinistysk, supralapsariaansk ynsicht. Yn syn Vindiciae gratiae fan 1632 foel er Arminius oan, en yn de Dissertatio de scientia media fan 1639 naam er in tal fan Dominikaanske arguminten oangeande de rjochtfeardiging oan. Syn ynsichten waarden troch in minderheid yn de Synoade fan Westminster dield.
As in premillennialist skreau er in foaropwurd by de Ingelske oersetting Key of the Revelation fan 1643 fan de Clavis Apocalyptica fan Joseph Mede. Mede wie in freon en hy korrespondearre mei him.
Rients Gratama
Rients Gratama (Penjum, 24 jannewaris 1932 - Ljouwert, 6 septimber 2017) wie in kabaretier, akteur, liete- en tekstskriuwer en lesjouwer. Hy neamde himsels wol ris in "droktemakker". Gratama kin sjoen wurde as ien fan de bekendste en súksesfolste kabaretiers fan Fryslân, syn programma's waarden altiten goed besocht.
Biografy
Rients Gratama wie in soan fan Geart Gratama en Johanna Sjaarda. Dy wiene beide aktyf yn it doarps- en ferieningslibben. Yn 1950 ferhuze de húshâlding nei Ljouwert. Hy gie nei de ULO yn Wytmarsum en letter nei de HBS fan Harns. Yn de fakânsje wurke Rients by de CCF. Dêrnei moast er yn tsjinst en kaam dêrnei wer by de ôfdieling bûtenlânske korrespondinsje fan de CCF. Yn 1957 gie hy nei Harns, dêr’t er direksje-siktaris waard by it sûkerwurkfabryk 'Frisia'. Doe’t er dêr noch gjin wike wurke hie, wiisde syn heit him op in advertinsje yn ’e krante fan it selskip "Tetman en Jarich de Vries". Dy sochten in nije meiwurker. Tetman kaam op in dei by him thús en dyselde jûns waard hy foarsteld oan de oare leden fan it selskip.