cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Noardfrysktalige literatuer
Skiednis
Sa't it liket hat it skreaune Noardfrysk yn it iere stadium it sterkst west op it eilân Strân, wat troch de stoarmfloed fan 1634 ferneatige waard. It Kleiner Katechismus fan Marting Luther is om it jier 1600 op it eilân Strân oerset nei it Noardfrysk. In oare tekst dy't om deselde skreaun wêze moat is in spotliet, it "Noardstrander liet fan Hans Tadesens Hammeldiebstahl". It is net bekend wa't dy teksten skreaun/oerset hat. Anton Heimreich hat yn 1662 twa lieten skreaun, de "Yn miren-söngh" en "Yn een-söngh" ("in moarnsliet" en "in jûnsliet"). Heimrich wenne foar de stoarmfloed op it eilân Strân, mei it ûnderstroepen fan it rike eilân binne der faaks ek in soad oare Noardfryske teksten weiwurden.
Peter Michael Clemens (1804-1870) út Muasem hat it Nije Testament en de Psalmen nei it Sölring oerset. Dat earste printe boek yn it Noardfrysk is printe wurden yn Flensboarch, Der Geitzhals auf der Insel Silt. Dat wie skreaun troch Jap Peter Hansen (1767-1855). ..
Noardfryske skriuwers
Noardfryske skriuwers binne:
Het Nationale Dagblad
thumb|Foarside Het Nationale Dagblad fan 1 jannewaris 1941 Het Nationale Dagblad wie in Nederlânske krante, dy't tusken 1936 en 1945 troch de NSB útjûn waard, njonken it wykblêd Volk en Vaderland.
Op 1 oktober 1936 stelde yr. A.A. Mussert mr. M.M. Rost van Tonningen oan as haadredakteur (yn it nasjonaalsosjalistysk jargon fan doe hiet de funksje hoofdopsteller) fan it nije NSB-deiblêd. It earste nûmer ferskynde 2 novimber 1936 en it lêste nûmer waard 5 maaie 1945 makke. Op 24 oktober 1940 joech Mussert Rost van Tonningen dien. De beide persoanen akkordearren net, mar njonken dat hie Van Tonningen niget oan oare saken nei de ynfal fan de Dútskers. Hy waard opfolge troch J. Raatgever.
Yn 1936 hie Het Nationale Dagblad 20.000 abonnees en op 31 desimber 1939 wiene dat noch 10.211. It tal abonnees bleau sakjen nei de Dútske ynfal fan maaie 1940: oan de ein fan de moanne hie de krante noch mar sa'n 4000 abonnees. Dêrnei zette de ommekeer in en boaske it ledetal oan. Oktober 1940 hie de krant 17.000 abonnees, yn de rin fan 1941 waard dat 20.000, yn july 1943 27.247 en maart 1944 wiene der 26.838 abonnees.
De krant hie foar de oarloch geregeldwei te meitsjen mei tsjinwurking fan de Nederlânske oerheid. Sa kaam it dat de krant al yn 1936 op de list fan foar militêren ferbeane blêden te lâne. 10 maaie 1940 ier en betiid waard de krant in ferskiningsferbod oplein fan generaal Winkelman. Op 17 maaie 1940 ferskynde de krant fannijs.
Woastyn
thumb|250px|Satellytfoto fan de grutste woastyn fan de wrâld, de [[Sahara]] thumb|250px|Atakamawoastyn yn [[Sily]] thumb|250px|Sânwoastyn yn [[Lybje]] In woastyn is in gebiet mei in skrok klimaat en sûnder folle plantegroei.
Temperatuer
In woastyn hat oer de rin fan in etmel in grutte temperatuerskommeling om't der gjin focht is dat de waarmte deis opnimme kin en nachts ôfjaan, en ek suver gjin plantegroei dy't deis it sinneljocht opnimme kin foar waakst. In woastyn hoecht lykwols net yn in waarm gebiet te lizzen; ek yn poalgebieten binne woastinen.
Libben
Wylst der gjin permaninte plantegroei is, mei al it libben dat dêr yn foarkomt, binne der wol oare foarmen fan libben yn in woastyn. Der binne bisten dy't har fral oerdeis ferskûlje sadat se net te folle focht kwytreitsje. En der binne ek planten, dy't as sieden yn de grûn ferhoalen lizze, en by delfal ynienen útkomme, opbloeie en fruchtdrage.
Het Nationale Dagblad
Oant 2023 mei in Nederlânske krante de namme Het Nationale Dagblad net fiere, fanwege in rjochterlike fêststelling yn 1948.
Finzenis
In finzenis, tichthûs of penitinsjêre ynrjochting is in gebou om finzenen yn op te sluten, yn bewarring te stellen of yn 'e hechten te nimmen. Yn 'e folksmûle hat de finzenis in protte bynammen, lykas: baaies (net folle brûkt), bak, doaze, hûnegat, kasjot en kast. Ek de hollanismen gefangenis en it gefang en fierders de Nederlânsktalige bynammen bajes, nor, lik en bak komme wol foar. Finzenisstraf krije, hjit gauris fan "sitte" of "bromme".
Doel
It wichtichste doel fan finzenissen is it befeiligjen fan 'e maatskippij tsjin gefaarlike yndividuën. As twadde doel wurdt yn finzenissen besocht it weromkearen fan finzenen yn 'e maatskippij ta te rieden troch ûnderrjocht, wurkûnderfining en/of terapy. Libbenslang straften binne dêr oer it algemien fan útsletten, al bliuwe ek sy net echt oant har dea yn 'e sel, mar inkeld oant men har net gefaarlik mear achtet. By harren leit sadwaande it aksint op 'e kwaliteit fan libjen binnen stelde beheinings. Finzenissen drage ek by oan it gefoel fan rjocht en foldwaning yn 'e maatskippij.
Befeiliging
Finzenissen binne goed befeilige om ûntsnappings foar te kommen. Dêrfoar wurde ferskate maatregels nommen, inkelde dêrfan binne:
Fryslân
Fryslân hat trije finzenissen hân, yn Ljouwert, op it Hearrenfean en yn Snits. Dy fan Ljouwert, it tichthûs (1598-1837) stie doe oant bûten de lânsgrinzen as tige modern bekend, en wie yn 'e Frânske Tiid ien fan 'e grutste sintrale finzenissen yn Nederlân. Nei de earste nasjonale organisaasje fan it finzeniswêzen, yn 1821, waarden Ljouwert en Den Bos sintrale finzenissen foar feroardiele detinearden, Ljouwert foar Noard-Nederlân, en Den Bos foar Súd-Nederlân. De Ljouwerter finzenis is ferskate kearen útwreide en ferbettere, en krige yn 'e fyftiger jierren fan 'e tweintichste iuw de namme fan bysûndere straffinzenis. It hûs fan bewar, dat fan 1823 oant 1889 yn 'e Kânselarij húsfêste wie, kaam dêrnei op it terrein fan 'e finzenis (mei in brêge oer de Keizersgrêft by de Easterkaai). Yn 1989 waard de nije lokaasje De Marwei iepene, dêr't 282 finzenen burgen wurde kinne. Yn 2013 liket it derop dat de finzenis fanwegen besunigings by de ryksoerheid ticht moat. De finzenis (hûs fan arrest) yn Snits hat fan 1842 oant 1922 bestien, en dy yn Crackstate, op it Hearrenfean fan 1833 oant 1923. Crackstate wie teffens yn gebrûk ûnder de Dútske besetting, yn 'e Twadde Wrâldoarloch, doe't it op in minne namme lei, om't net folle finzenen der wer libben út kamen.
Finzenisstraf
Finzenisstraf waard yn Fryslân foar it earst oplein yn de 17e iuw en dan noch sporadysk, om't men him yn dy tiid mei liifstraffen rêde. It stedske wurkhûs yn Ljouwert (1598) wie dan ek mear ûnderkommen foar bidlers en omrinders as straffinzenis. Ek neidat de provinsje yn 1608 dizze finzenis oernomd hie, bleau it oplizzen fan finzenisstraf oant nei 1700 útsûndering. Finzenisstraf is no nei boete de meast opleine straf.
Mattheus Teffer
Mattheus Teffer (Ljouwert, 6 febrewaris 1827 - Ambarawa (Java), 1907) wie in sindeling en stifter fan it Diakonessehûs te Ljouwert yn 1880.
Teffer wie skroar fan syn fak, mar gie yn 1850 nei de sindingsskoalle yn Rotterdam. Yn 1855 waard er útstjoerd nei Ambon yn Yndoneezje (doe noch Nederlânsk-Ynje). Hy wie dêr ek tabaksplanter.
Teffer gie werom nei Ynje, rekke ûnder de ynfloed fan de Jezuïten en waard dêr yn 1895 roomsk-katolyk; syn sindingsgemeente gie mei oer. Teffer stoar op Midden-Java yn Ambarawa.
Oartsen
250px|thumb|1653 Oartsen, [[Seelân. Koper.]] In oartsen is in Nederlânsk muntsje fan in fearn stoer of twa duiten. Yn de Midsiuwen yn sulver, mar sûnt 1574 yn koper slein. Allinnich yn Fryslân waarden yn de 17e iuw neist duiten noch in protte oartsen slein, mei it oan de eardere útfier yn sulver herinnerjende omskrift: Zilveren munt van de Staten van Friesland.
De belestingpachters moasten sûnt 1590 fan elke barde gûne fan de pachtsom in stoer betelje: de oartsenjilden. Dêr waard in 'blank' ( sawat 3½ sint ) fan ôflutsen ta dekking fan de ferpachtingskosten, sadat der oardel sint (in oartsen) oerbleau. Dy oartsen kamen de earmen tegoede. Tusken tsjerkefâden as fersoargers fan de algemiene earmen en diakens wie hjiroer faak striid, dy't de diakens meast ferlernen.
Sniksweach
Sniksweach is in doarp yn de gemeente De Fryske Marren, noard fan de Jouwer oan de dyk nei Terherne. It doarp hat ynwenners (, boarne: CBS).
Namme
De namme is te ferklearjen troch snik: punt en sweach:leechlizzende greide, greide yn puntfoarm dus. It wie greide fan de Eagmaripers; yn de 14e iuw wurdt it gebiet dan ek wol Ackomrypraswagh neamd.
Skiednis
Mei Nijehaske, Aldehaske, Haskerhoarne en Westermar makke it diel út fan iet âlde gebiet Hasker Fiifgea, en is it ien fan de âldere delsettingen fan de eardere gemeente Haskerlân. De gritenijkaart fan Schotanus (1718) jout it ierste byld fan Sniksweach. De Swaag Manne Vaart, letter de Sniksweachster Feart neamd, rûn súdwestlik bylâns in lyts tal pleatsen en joech likegoed nei it noarden as nei it suden, ûntslutingen oer it wetter. Efter de bebouwing rûn in paad dêr’t de tsjerke mei tsjerkhou oan lei. Op it begraafplak stiet ek ien fan de Klokkestuollen yn Fryslân út 1896 dy't noch brûkt wurdt by begraffenissen. Eigener is de gemeente De Fryske Marren.
Androanikus fan Roados
Androanikus fan Roados (fl. 60 f.Kr.) wie in Gryksk filosoof út de 1e iuw f.Kr.
Androanikus hie ûnder de hearskippij fan de Romeinske diktator Sulla in liedingjouwende rol yn de Peripatetyske Skoalle dy't sawat 3 iuwen earder oprjochte wie troch Aristoteles. Fan syn eigen opfettings binne gjin skriftlike wurken oerlevere, hy tanket syn bekendheid yn de skiednis troch syn fertsjinste as útjouwer fan it wurk fan Aristoteles en betinker fan de it wurd Metafysika.
Yn de jierren nei de dea fan Aristoteles wie in protte fan syn skreaune wurken fuort rekke. Yn de teksten dy't oerlevere binne fan Strabo en Plutarchus wurdt it paad skreaun dat de ferskillende wurken fan Aristoteles ôflein hawwe. Tsjin de tiid dêr't Androanikus yn libbe wienen alle dialogen - de ienige wurken dy't troch Aristoteles sels útjûn wienen - al foarfêst ferlern gongen. Androanikus slagge der lykwols yn om fia de Romeinske taalgelearde Tyrranion beslach te lizzen op kopyen fan lesteksten fan Aristoteles syn folgelingen. Dizze stikken waarden troch him ferfolgens systematisearre, oardere en dêrnei útjûn yn it Latyn. Neffens guons befetsje dat 'sammele wurk' noch mar 1/5 yn totaal fan alle troch Aristoteles skreaune teksten. Troch Androanikus waard by de útjefte ek noch in eigen kommentaar foege fan Aristotels syn lear, mar dizze is fuort rekke.
By de útjefte fan it wurk fan Aristoteles hat Androanikus ek besocht in oardening oan te bringen binnen it wurk. Dêrút is de term 'Metafysika' úteinlik ûntstean. De 10 boeken hannele oer dat ûnderwerp en waarden katalogisearre ûnder de namme 'Ta meta ta fysika', wat frij oersetten wurde kin mei: 'dat wat op de fysika folget'.
Eppenhuizen
Eppenhuizen (Grinslannersk: Eppingehoezen, Eppenhoezen of Epmhoezn) is in lyts wierdedoarp yn de gemeente It Hegelân yn Grinslân. It leit oan de wei fan de Iemshaven nei Uithuizen. Tusken de wei en it doarp stiet in yn 1882 boud sealtsjerkje, dat tsjintwurdich brûkt wurdt as wenning. It tsjerkje is op it plak komd fan de ôfbrutsen midsiuwske tsjerke mei in dêrfan lossteande toer.
By it doarp begjint de Eppenhuistermaar, dy't by Zandeweer de namme Zandeweerstermaar krijt en op it lêst útrint yn it Bûterdjip.
RAER
RAER is in eksperiminteel Frysk literêr ynternettydskrift dat op 30 juny 2005 foar it earst ferskynde. RAER wol nei eigen sizzen mear absurdisme, seks, provokaasje, humor en eksperiminten.
RAER ferskynt sa'n twa kear yn 'e moanne.
Sid Castle
Sidney Ernest Rowland 'Sid' Castle (12 maart 1892, Basingstoke - * 1978) wie in Ingelsk profesjoneel fuotballer en lettere trainer.
As fuotballer kaam Castle út foar Basingstoke Town, Thornycroft Athletic, Guildford United, Tottenham Hotspur, Charlton Athletic en Chelsea. Nei Chelsea gie hy werom nei Guildford United, wêrnei hy stoppe mei profesjoneel fuotbal.
Hy waard trainer en wie ûnder oare yn twa perioades by SK It Hearrenfean aktyf, dat doe noch de namme FF It Hearrenfean hie. Yn syn earste perioade by dy klup, yn 1932, helle hy de doe 12-jierrige Abe Lenstra by de klup. Noch datselde jier gie hy ek wer fuort. Mar yn de perioade 1936-1938 wie hy op nij de trainer fan It Hearrenfean.
Provinsjaal park
In provinsjaal park is in natoergebiet mei in beskerme status, ynsteld troch it regear fan in provinsje. It liket sadwaande op in nasjonaal park, in natoergebiet mei in beskerme status, ynsteld troch in nasjonaal regear. Om't provinsjes minder foech hawwe as nasjonale regearings, hawwe provinsjale parken ornaris in legere beskerme status as nasjonale parken. Almeast binne provinsjale parken ek lytser as nasjonale parken. It komt wol foar dat in natoergebiet earst in provinsjaal park wurdt en letter erkenning fan it nasjonale regear kriget en dan opklimt ta nasjonaal park.
Provinsjale parken komme foar yn fjouwer lannen: Argentynje, Belgje, Kanada en Súd-Afrika. Yn Belgje wurde sokke natoergebieten oantsjut as provinsjale domeinen ynstee fan mei de term "park". Yn Kanada, dat njonken provinsjes ek trije territoaria omfettet, komme sadwaande ek territoriale parken foar, dy't behalven de namme yn neat fan provinsjale parken ferskille. Yn inkele oare lannen, te witten: Austraalje, Brazylje, de Feriene Steaten en Meksiko, komt in soartgelikens type natoergebiet foar dat steatspark hjit, om't dy lannen net ferdield binne yn provinsjes, mar yn dielsteaten. It âldste provinsjaal park fan 'e wrâld is it Keninginne Fiktoaria Park yn Niagara Falls, yn 'e Kanadeeske provinsje Ontario, dat oprjochte waard yn 1888. Wrâlds grutste provinsjaal park leit ek yn Ontario; dat is it 23.552 km² beslaande Provinsjaal Park Polar Bear, oan 'e kust fan 'e Hudsonbaai.
Theodor Mommsen
Theodor Mommsen (folút: Christian Matthias Theodor Mommsen; 30 novimber 1817 - 1 novimber 1903) wie in Noardfrysk dosint en professor yn de klassike fakulteit. Hy wurdt algemien beskôge as de wichtichste klassike histoarikus fan de 19e iuw. Syn wurk oer de Roomske skiednis is hjoed noch wichtich foar ûndersyk op dat mêd. Hy hat de Nobelpriis foar de Literatuer krigen yn 1902 en wie ek in politikus, as lid fan it Prusyske- en it Dútske parlemint. Theodor Mommsen|300px|thumb
Libbensrin
Hy hat mannich earbetoan krigen foar syn wittenskiplik wurk: de “ween Max”, it heechste militêre earbetoan yn 1868, eareboarger fan Rome, en de Nobelpriis.
Nobelpriis-feit
Mommsen wie de âldste persoan dy't in literatuerpriis krigen hat (hy wie doe 85 jier) en ek de persoan dy't it leechste bertejier (1817).
Skarsterbrêge
thumb|Brêge yn Skarsterbrêge thumb|Eysingastate Boschoord thumb|Hollandiawei thumb|eardere Hollandia thumb|Brêge yn Skarsterbrêge thumb|eardere Hollandia thumb|Hollandiawei thumb|[[Protestanske tsjerke fan Skarsterbrêge|Tsjerke fan Skarsterbrêge]] thumb|Westkant fan Skarsterbrêge Skarsterbrêge is in doarp yn de gemeente De Fryske Marren, tusken De Jouwer en Sint Nyk. It doarp hat likernôch 710 ynwenners (2004). Oant de gemeentlike weryndieling yn 1984 makke Skarsterbrêge diel út fan de eardere gemeente Doanjewerstâl.
Skiednis
As in lytse koloanje is Skarsterbrêge yn de 18e iuw ûntstien as útbuert fan Ouwsterhaule en Ouwster-Nijegea op de Skarren, op de krusing tusken in dyk en in feart. Dit wetter rint fan de Tsjûkemar nei de Langwarder Wielen. Ter hichte fan de skarren (in gebiet dat boeren mienskiplik brûkten om fee te weidzjen) waard it doarp boud. Lange tiid waard Skarsterbrêge dan ek De Skarren neamd. Yn 1888 waard de Skarremole boud.Yn de 18de iuw waard, ter ferfanging fan in drûchfallen feart, de Skarster Rien groeven foar de turffeart. Yn de Skarren moast in (tol)brêge komme foar de krúsende dyk. Yn 1911 waard it alfte fabryk fan it Súd-Hollânske suvelkonsern N.V. Hollandia yn Skarsterbrêge boud. Hoewol dit byldbepalende fabryk tusken 1929 en 2002 fan Nestlé hiet, hjit de haadstrjitte fan it doarp noch altyd Hollandiastrjitte. Earste helte 20e iuw bestie Skarsterbrêge allinnich út dy strjitte mei dêroan in tsjerke en in pear pleatsen njonken it fabryk en syn rige arbeidershúskes fan griis en rôze kalksânstien, dy't it byld fan it doarp bepale.
Gebouwen
Oan de Sint Nykster kant fan it doarp stiet noch in opfallend bouwurk. De protestanske tsjerke is yn 1914 troch de foaroansteande Snitser arsjitekt Geert Stapenséa ûntworpen yn in behearste Berlagiaanske styl en mei dekorative keramyske sier fan kuenstner Willem Brouwer út Leiderdorp.
Mienskip
Skarsterbrêge hat in eigen basisskoalle De Brêge, tankstasjon en slachter. Der is alle jierren in doarpsfeest.
Sjoch ek
thumb|centre|580px|Skarsterbrêge sjoen fan de A6 ôf.
Theo van de Bles
Theo van de Bles (Noardwâlde (Fryslân), 18 oktober 1950) is in Frysk politikus.
Hy skreaun yn de rin fan de jierren foar ferskate blêden en kranten, en is sân jier te hearren west op de lokale radio fan Weststellingwerf mei in programma oer it Stellingwerfsk.
Ein jierren tachtich rjochte hy tegearre mei inkele oaren de earste gemeentlike fraksje fan de politike partij GrienLinks op yn Fryslân. Nei tolve jier gemeenteriedslid en wethâlder west te hawwen. Ruile hy de gemeentlike polityk yn foar de provinsjale. Sûnt 2002 is hy fraksjefoarsitter fan GrienLinks Fryslân. Hjirneist is hy dieltiiddosint Nederlânsk en maatskippijlear op in middelbere skoalle.
Kees Spapens
Kees Spapens (Loon op Zand, 1933) is in byldzjend keunstner út Nunspeet. As beropssoldaat waard er legere op de Feluwe. Hy kaam dêr op syn fjirtichste hinne yn oanrekking mei de Frije Akademy foar byldzjende keunsten yn Nunspeet. Dêr folge er in teken- en skilderoplieding, mar keas dochs foar it byldhouwen. Dêrnei waard er frege gastdosint oan de akademy en krige letter de lieding oer de oplieding.
De froufiguer stiet sintraal yn syn wurk, benammen krêftige en ferliedlike froulju út de mytology. Dêrneist byldet er ek tema's út as relaasje, dûns of moade. Syn wurk is meastentiids útfierd yn brûns.
Spapens wurket in soad yn opdracht, bg. foar de gemeenten Staphorst en Nunspeet mar ek foar bedriuwen, ynstellingen en partikilieren.
Eksposysjes fan him wienen yn galery yn Harderwyk, IJsselmuiden Hulshorst, Dimter, Sutfen en Swol. Hy is ien fan de inisjatyfnimmers fan de Keunstrûte Nunspeet.
Sealterfrysktalige literatuer
thumb|right|Sealterfryske literatuer De Sealterfrysktalige literatuer bestiet út in lyts ferskaat oan proaza en poëzij. Oant healwei de 20e iuw waarden de measte teltsjes troch frjemden opskreaun en publisearre. Nei 1950 hawwe der ferskate minsken yn it Sealterfrysk skreaun of besteande wurken nei it Sealterfrysk oerset.
Foar 1950
Foar sa likernôch 1550 waard it Aldfrysk brûkt foar it fêstlizzen fan rjochtsteksten. Der is net ien spesifike rjochtstekst dy't út it Sealterlân komt. Yn de tiid dêrnei wurde der mar in pear Fryske teksten skreaun yn East-Fryslân.
De earste Sealter ferteller wie Hermann Griep (1800-1871), ek wol Fokke Hämken neamd. Yn 1846 skreau er talrike mearkes en teltsjes. Syn wurk waard yn 1970 pas útbrocht. Theodor Siebs (1862-1941) publisearre yn 1893 in bondel mei dêryn in ferskaat oan ferhalen fan anonime fertellers.
Gesina Lechte-Siemer (1911-2007) wie de earste dichter in de Sealterfryske taal. Hja begûn al yn har bernetiid mei it dichtsjen yn har memmetaal. It teaterstik Louts Hinerks Tjoue hat hja yn 1931/32 skreaun.
Nei 1950
Hermann Janssen (1888-1971) skreau yn de jierren 1953-1962 talrike Sealterfryske artikelen oer de taal en kultuer fan 't Sealterlân. Dy stikken binne letter bondele yn it Lesebouk foar Seelterlound. Yn 1960 hie Janssen it earste stripferhaal Deer waas iensen 'n oold Wieu publisearre. Yn 1964 publisearre Hermann Janssen mei Pyt Kramer (1923) Dät Ooldenhuus. Fan Pyt Kramer ferskynde yn 1971 de Sealterfryske oersetting Litje Swotte Sambo. Janssen en Kramer joegen yn de jierren 1966-1972 Seelter Trjoue - Tidschrift foar alle Seelter út, in tydskrift dat fjouwer kear jiers ferskynde. In oare wichtige meiwurker fan dat tydskrift wie Theo Griep, dy't yn dy tiid it boek Twiske Ticheläi un Baarenbierich skreau.
Yn 1977 ferskynde in dichtbondel fan it wurk fan Gesina Lechte-Siemer mei de namme Ju Seelter Kroune. De fan oarsprong Amerikaanske Marron Curtis Fort publisearre yn 1985 de ferhalebondel Saterfriesisches Volksleben en yn 1990 in ferhalebondel mei de titel Saterfriesische Stimmen. Yn beide gefallen giet it om it opskriuwen fan mûnling oerlevere folksferhalen. Yn it jier 2000 is Fort syn Sealterfryske oersetting fan it Nije Testamint ferskynd. Twiske Ticheläi un Baarenbierich is part fan it Sealterfryske wurk fan Theo Griep (1916-2007) dat er allinnich skreaun hat, mar yn gearwurking hat er sawol yn it Sealterfrysk as ek Dútsk skreaun.
Theo Deddens skreau fan 1977-1990 Sealterfryske stikken yn de regionale krante, de Münsterländische Tageszeitung. Yn totaal hat er sa'n 300 artikelen skreaun yn it Skäddeler dialekt fan it Sealterfrysk. Margaretha Grosser (*1934) hat in soad wurken foar folwoeksenen skreaun en klassike berneliteratuer oerset. Boeken as Dööntjen un Fertälstere uut Seelterlound en Mien Tuunschiere binne ferhalebondels foar folwoeksenen. Klassike berneboeken lykas Die litje Prins (De Lytse Prins), Tuusterpäiter (Smoarge Piter) en Die fljoogende Klassenruum hat sy respektyflik yn 2009, 2010 en 2013 oerset. Ek skreau hja Sealterfryske stikken yn de regionale kranten.
Willem Paap
thumb|Willem Paap (foto om 1890 hinne) Mr. Willem Anthony Paap (Winschoten, 21 oktober 1856 – Zeist, 7 jannewaris 1923) wie in Nederlânsk advokaat en skriuwer. Hy is foaral bekend wurden as ien fan de oprjochters fan it literêre tydskrift De Nieuwe Gids yn 1885. Syn ferneamste roman, de kaairoman Vincent Haman, ferskynde yn 1898.
Biografy
Willem Paap wie fan ienfâldich komôf. Heit stoar jong. Dêrom wie der earst gjin jild foar stúdzje, mar waard er wol ûnderwizer. Stipe fan syn freon Johannes Zürcher koe er letter dochs studearje, yn Amsterdam. Yn it earstoan wie er fan doel om it fak Letteren te kiezen, mar mei ûnder ynfloed fan syn freon en learmaster Eduard Douwes Dekker (Multatuli), mei wa't er brieven skreau, liet er dat plan farre: "Alzoo voortaan: jur. stud.! Ik ben zeer blij, dat ge het besluit genomen hebt niet 'de letteren' als vak te kiezen. Het is geen vak! Om de letterkunde iets degelijks te leveren moet men er niet in doen".
Paap spile ek in rol by de oprjochting fan De Nieuwe Gids, it tydskrift fan de Tachtigers, in groep skriuwers en dichters dy't de literatuer fernije woe. Nei in jier gie er út de redaksje. Lykwols waard er sels net as Tachtiger beskôge. Hans van Straten neamt him sels in "Anti-Tachtiger".
Yn 1887 studearre er ôf en waard er advokaat yn Amsterdam. Hy hie yn dy tiid sterke sosjalistyske sympatyen en ferdige sosjalisten dy't ferfolge waarden. Nei it ferstjerren fan Douwes Dekkers kaam dy syn widdo Mimi Hamminck Schepel by Paap yn 'e hûs te wenjen. Hy holp har mei it útjaan fan de Brieven (10 dielen) fan Multatuli.
Paap wenne in stikmannich jierren yn Berlyn, gie werom nei Amsterdam en hâlde syn lêste jierren fanwege syn sûnens ta yn Zeist.
Fleur Agema
thumb|200px|Fleur Agema. Marie-Fleur (Fleur) Agema (Poarmerein, 16 septimber 1976) is in Nederlânsk politika. Ut namme fan de Partij foar de Frijheid (PVV) sit hja sûnt de Twadde Keamerferkiezingen 2006 yn de Twadde Keamer fan de Steaten-Generaal. Op 30 novimber 2006 waard sy beëdige.
Libben en wurk
Agema studearre arsjitektuer oan it HBO. Sy wie fan 1999 oant 2003 romtlik ûntwerper en projektlieder op in arsjitekteburo. Se eksposearre ûnder mear yn it Museon, de Grutte Tsjerke en it Gemeentehûs yn De Haach, it âlde Philipsfabryk en CraftDesign. Se hie in eigen stand op de meubelfakbeurs fan 1999. Yn 2004 helle se har mastergraad (Master of Arts) mei in ûntwerp foar in finzenis en in mastertese oer detinsje.
Yn 2003 waard sy foar de List Pim Fortuyn yn de Provinsjale Steaten fan Noard-Hollân keazen. Op 17 oktober 2003 joech sy it betrouwen yn it bestjoer fan de LPF oer. Yn 2004 gie sy út de LPF fanwege yntern skeel. Sy gie fierder as ûnôfhinklike Groep Agema yn de Steaten. Yn de Steaten broch sy it yn har eagen te royale subsydzjebelied op it aljemint.
Persoanlik
Fleur Agema makke desimber 2012 bekend dat hja multiple skleroaze hat. Maaie 2013 sei hja yn it EO-programma De Kist dat hja fereale wie op in man út Hong Kong, mar meidat har wurk net te kombinearjen is mei in relaasje om utens bleau hja single. Yn 2014 krige se in relaasje mei âld-Twadde Keamerlid Léon de Jong ; sy hawwe tegearre in dochter.
Underskieding
Yn 2011 krige Agema de priis 'Ingel fan it Jier' fan de KristenUny-jongerein PerspectieF fanwege har krewearjen foar it noch net berne libben en it op it aljemint bringen fan tebekbringen fan it tal abortussen.
Oehoes
300px|thumb|right|Amerikaanske Oehoe De oehoes (Bubo) binne in skaai yn de famylje fan de ûlefûgels. It skaai hat 22 soarten.
De snie-ûle wie earder de ienichste soarte yn it skaai fan de snie-ûlen (Nyctea). Ek de fiskûlen wienen earder in apart skaai (Ketupa). Tsjintwurdich wurde dizze soarten lykwols ek ta it skaai fan de Oehoes rekkene.
Foppingastate
thumb|Foppingastate De Foppingastate wie in state súdlik fan Dronryp yn de gemeente Menameradiel.
Foppingastate is ien fan de âldere stinzen/states yn Menameradiel, mooglik al út de 14e iuw. Al yn 1426 is der sprake fan in Hessel Foppinga dy't yn dat jier yn Dronryp stjert. Yn 1529 die Salvius fan Foppinga oanjefte fan it swannerjocht fan Foppingastate en tagelyk fan dat rjocht op Dotingastate, dat eigendom is fan syn frou Aelcke fan Hermana.
Yn 1606 trout de roomske eigener Seino Lewe mei Tytcke fan Vervou, widdo Coenders. Damas fan Loo, in telch út in bekende Ljouwerter magistratelaach, kocht de state yn 1654, mar Arend fan Loo, kapitein-majoar fan in rezjimint ynfantery, die it 4 jier letter (1658) alwer fan de hân. Hy koe it jild grif better brûke as it hûs. It wie dan ek in djoere tiid om de stân op te hâlden as offisier.
Yn 1665 is it goed eigendom fan Margaretha fan Cammingha, widdo fan Sicco fan Grovestins, riedshear oan it Hof fan Fryslân, dy't yn syn libben eigener wie fan Dotingastate. Wumkes skriuwt yn syn kronyk by 1723 ''Foppinga-state aldaar van Mevr. Haersolte, geb. Grovestins, bewoond door den hr. Heemstra''. Op de kaart fan Halma út 1718 is de state noch grut oanjûn en liket noch yn folle bloei. Neffens Fan Burmania is de state lykwols al yn 1742 ôfbrutsen. Letter waard op it stee fan de state bûterfabryk ‘De Takomst’ boud.
Fal fan Konstantinopel (1453)
De Fal fan Konstantinopel wie de oermastering fan de haadstêd fan it Byzantynske Ryk troch it Ottomaanske leger op 29 maaie 1453. De oanfal stie ûnder lieding fan de doe 21 jier âlde sultan Mehmed II, dy't it leger fan keizer Konstantyn XI Palaiologos fersloech en de keizerlike haadstêd ynnaam. Dêrmei kaam in ein oan in belis fan 53 dagen, dat begûn op 6 april 1453. Nei de oermastering fan de stêd ferfongen de Ottomanen Edirne as haadstêd troch Konstantinopel en waard Konstantinopel de hôfstêd fan de sultan. De oermastering fan Konstantinopel leverde de sultan de bynamme "Mehmet de Oermasterer" op.
Dêrnjonken wie it ferlies fan Konstantinopel in kearpunt yn de militêre skiednis. Foar lange tiid foarmen stiennen muorren en hege wâlen de ferdigening fan stêden tsjin ynkringers. De ymponearjende muorren fan Konstantinopel hiene model stien foar de stêden yn it Middellânske Seegebiet en Europa en lang wiene dy muorren. Mar de Ottomanen wisten mei it brûken fan buskrûd de stêd lang om let op de knibbels te krijen.
De oermastering fan Konstantinopel en it ein fan it Byzantynske Ryk betsjutte in wichtich barren yn de skiednis en neffens guon skiedkundigen foarmet de fal fan de stêd ek it ein fan de midsiuwen.
Japanske See
De Japanske See is in binnensee yn it westen fan de Stille Oseaan. Om de see hinne lizze de Japanske eilannen Hokkaido, Honsjû en Kjûsjû, it Russyske eilân Sachalin en fierders it Russyske en Koreaanske fêstelân.
Namme
De lokale nammen fan de see binne net allegear itselde. Yn it Japansk wurdt de see Nihonkai neamd, (日本海) en yn it Russysk Japonskoje more (Японское море) wat beide oersetten wurde kin as Japanske see. Yn it Koreaansk wurdt de see lykwols Eastsee (東海) neamd (yn Noard-Koreä Eastsee fan Koreä).
Oar
Fan de Japanske See wurdt wol sein dat it in Duvelske see is. Krekt as de Bermuda-Trijehoeke stiet er bekend om mysterieuze ferdwinings.
Papeleantsje
It Papeleantsje wie in iuwenâld, likernôch 11/2 km lang paad fan grutte kultuerhistoaryske wearde by it Fryske doarp Kimswert, yn 'e gemeente Súdwest-Fryslân (oant 2011 Wûnseradiel). It makke yn 'e Midsiuwen ûnderdiel út fan 'e wei dy't late fan it yn 1186 stifte kleaster Vinea Domini, by Surch, nei it kleaster Lúntsjerk by Almenum. Neffens de oerlevering soe it sadwaande oarspronklik benammen troch mûntsen brûkt wêze. It kaam dêrom bekend te stean as it Papeleantsje, nei 'papen', in skelwurd dat ferwiist nei it roomske leauwe fan dy iere brûkers.
Geert Wilders
right|thumb|250px|Geert Wilders Geert Wilders (Fenlo, 6 septimber 1963) is in Nederlânsk politikus en lid fan de Twadde Keamer. Yn it earstoan wie er dat foar de VVD, dêr't er yn 1989 lid fan wurden wie. Op 3 septimber 2004 is er út dy keamerfraksje stapt en hat er de ienmansfraksje Groep Wilders oprjochte. Letter waard dy de Partij voor de Vrijheid (PVV). Nei de ferkiezings fan novimber 2006 waard Wilders dêrfan fraksjefoarsitter. Hy stiet bekend as in kritikus fan de Islam.
Olympyske Winterspullen 2002
De Olympyske Winterspullen 2002, ek wol de XIXe Olympiade neamd, waarden yn 2002 hâlden yn de Amerikaanske stêd Salt Lake City (Utah) fan 8 oant en mei 24 febrewaris.
Sporten
Op de Spullen fan 2002 stiene sân sporten op it programma en 78 ûnderdielen ferdield oer 15 dissiplines.
Dielnimmende lannen
thumb|260 px|Dielnimmende lannen. In rekordoantal fan 78 lannen die mei oan de Spullen. Dat wiene der seis mear as by de foarige edysje. Harren debút makken Hongkong, Kameroen, Nepal, Tailân en Tadzjikistan. Harren rentree makken Kosta Rika, Fidzjy, Libanon, Meksiko en San Marino. Yn ferliking mei de foarige edysje ûntbrutsen Lúksemboarch, Noard-Korea, Portegal en Urûguay. Uteinlik kamen fan 77 lannen dielnimmers yn aksje omdat de dielnimmers út Puerto Riko net meidwaan mochten.
Trachterbekerkultuer
De trachterbekerkultuer is in prehistoaryske kultuer dy't om-ende-by 3400 f.Kr. yn Jeropa opsetten kaam en oant en mei 2900 f.Kr. yn swang bliuwe soe. De kultuer krige har namme troch de typyske ierden bekers mei trachterfoarmige hals dy't fan dat folk fûn binne. Sy yntrodusearren de lânbou yn Jeropa, wienen kundige stienbewurkers en op guon plakke hawwe sy mysterieuze bousels efterlitten lykas de Hunebêden.
Fersprieding
right|250px|thumb|right|It ûnderstelde ferspriedingsgebiet fan de trachterbekerkultuer (TRB) yn Jeropa Fynsten fan de trachterbekerkultuer binne fûn yn Nederlân, it noarden fan Dútslân en Poalen, yn Denemark en yn parten fan Noarwegen en Sweden.
Yn Drinte lizze 54 hunebêden út dy tiid, en in grut tal grêfheuvels en tomben. Dêr binne ek in soad resten fan ierdewurk en sa fûn. Grêfheuvels komme ek foar yn Gelderlân en Oerisel, en yn Fryslân yn de Riisterbosk is in tombe fûn of stienkiste. Yn 2006 waarden yn de âlde terp fan Eastrum resten fan de trachterbekerkultuer oantroffen, besteande út ierdewurk en brûkt fjoerstien.
Neffens it hjoeddeistige ynsjoch fan de archeologen kinne fiif regionale groepen ûnderskieden wurde:
Yn Nederlân binne op ferskate plakken resten werom fûn fan dizze kultuer. De Nederlânske fertsjintwurdigers hawwe yn Drinte en Grinslân de hunebêden boud.
Keramyk
It typyske stienguod fan de trachterbekerkultuer is karakteristyk foar dizze kultuer. It waard benammen makke fan klaai en hienen oeral deselde karakteristike foarmen. Foarmen dy't foar kamen binne blomkefaasfoarmige stânfoetbekers, amers, kuorren, skalen, kraachhalsfleskes en sûchfleskes.
right|250px|thumb|Trachterbeker fûn yn [[Skåne, Sweden]]
Annemarie van Schendel
thumb|right|200px|Doarp oan de rivier Annemarie van Schendel (Berkel-Enschot, 1944) is in autodidaktysk keunstskilder út Alphen aan de Maas. Sûnt 2002 folget hja in oplieding oan de Akademy foar Schone kunsten mei as rjochting 'monumintaal'. Yn har wurken wol se 'stilte', 'ienfâld' en 'rêst' werjaan.
Reisympresjes binne faak in boarne fan ynspiraasje. It wurk ûntstiet út har gefoel wei. Troch út te gean fan har gefoel wurdt in wurk faak wat oars as dat se foarôf yn de holle hie. Hjirby brûkt se faak akrylferve. Sûnt 2006 heart se ta de keunstnersgroep P8 yn Winssen. Har wurk is yn te dielen yn geometrysk, organysk, symboalysk, skippen, blommen en doarpsgesichten. Der ûntsteane foarmen út minsklike lichems wei, mar ek troch abstrahearen fan de natoer ûntstiet in ôfbyld. Ek de omjouwing fan de ûnderwerpen wurdt by tiden abstrakt werjûn.
Se begûn yn 2001 en hie yn septimber 2003 hie har earste eksposysje, letter kamen der mear yn Nederlân en Frankryk.
Kastiel Bronkhorst (Gelderlân)
thumb|280px|Slot Bronkhorst yn 1731 Kastiel Bronkhorst wie in kastiel yn de gemeente Bronckhorst, westlik lizzend fan it sintrum fan Bronkhorst, yn de provinsje Gelderlân. Dit kastiel waard nei gedachten oanlein yn 'e tsiende iuw en sloopt omtrint 1828.
Skiednis
Kastiel Bronkhorst wie it stamslot fan de Hearen fan Bronckhorst en wie ien fan de wichtichste kastielen yn de Achterhoek. It kastiel lei oan in strategysk plak oan de Isel ten suden fan Sutfen. Fan it kastiel is allinnich de opsmiten slotheuvel by it stedsje Bronkhorst noch oer. De lege slotheuvel waard yn 1962 troch de erven Metelerkamp oerdroegen oan de Steat fan de Nederlannen en wurdt sûnttiid beheard troch Steatsboskbehear.
It Sân
It Sân is in feart yn de gemeente Súdwest-Fryslân. It wetter is in wetter east fan Koudum en is middels in eilân oan de noardeastkant hast ôfsluten fan de Fluezen. Lofts en rjochts fan it eilân komt men op de Fluezen. Oan de westkant leit polder De Gearfoeging.
De namme It Sân jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme 't Zand.
Sânepoel
De namme Sânepoel jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Zevenepoel.
Inger Nilsson
Karin Inger Monica Nilsson (Kisa, 4 maaie 1959) is in Sweedske aktrise. As bern waard se wrâldferneamd fan har haadrol yn de telefyzjerige Pippi Langhoas (oarspronklik Sweedsk: Pippi Långstrump, mar yn Nederlân bekender as Pippi Langkous) neffens de ferhalen fan Astrid Lindgren. De searje rûn fan 1969 oant 1971.
Nilsson studearre ôf oan de toanielakadeemje, mar waard as folwoeksen aktrise hast foar gjin rol mear frege. Sels wijt hja dat oan har bekendheid as Pippi: neffens har is it foar minsken ûnmooglik wurden om noch in oaren as Pippi yn har te sjen. Sy fertsjinnet de kost as sekretaresse en wennet yn Stockholm.
Yn 2000 waard se oerhelle troch de Switserske regisseur Xavier Koller om in rol te spyljen yn de film Gripsholm, grûnfêste op in roman fan Kurt Tucholsky. Sûnt waard hja wer frege foar rôlen yn telefyzjesearjes.
Sânfeart (Dantumadiel)
De Sânfeart is in feart yn de gemeente Dantumadiel. De feart is in sydfeart fan de Wâlster Mûzeryd by de Sipenfennen, en rint yn súdeastlike rjochting nei Feanwâldsterwâl rint.
De namme Sânfeart jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Zandvaart.
Jannie Regnerus
Jannie Regnerus (Aldebiltsyl, 9 septimber 1971) is in Nederlânske fotograaf, filmer en skriuwster.
Libben
Jannie Regnerus studearre oan de keunstakademy yn Maastricht en letter oan de Ryksakademy yn Amsterdam. Yn 1998 en 1999 wenne en wurke hja twa jier yn Ulaanbaatar, Mongoalje dêr't sy it boek ' De volle maan als beste vriend,' oer skreau. Yn 2000/2001 joech it 'Fonds voor Beeldende Kunsten, Vormgeving en Bouwkunst' har de kâns in jier yn Japan te wenjen en wurkjen. Oer dy Japanske tiid skreau sy ' Het geluid van vallende sneeuw ' dat har de VPRO Bob den Uyl priis 2007 opsmiet.
Regnerus naam diel oan in protte groepstentoanstellingen en hie soloútstallingen yn Amsterdam, Parys en Tokio. Har wurk waard ûnderskieden mei in tsiental stipendia, beurzen en prizen.
Anno 2017 wennet en wurket Regnerus yn Haarlim.
Wurk
(ûnfolslein)
Vanderbuyst
Vanderbuyst  wie in Nederlânske hardrock en metalband dy't aktyf wie tusken 2008 en 2015 en oprjochte waard troch gitarist Willem Verbuyst nei't de band Powervice der mei ophâlden wie. De band brocht yn 2010 syn debútalbum Vanderbuyst út. Vanderbuyst hat fjouwer studio-albums útbrocht.
Anko Stelma
thumb|140px|right|Oker Anko Stelma (Ljouwert, 1956) is systeembehearder en byldzjend keunstner út Ljouwert. Ek syn frou Erna Stelma-van der Veen (Ljouwert, 1957) is byldzjend keunstner.
Op de middelbere skoalle makke Anko al tekeningen yn opdracht, meast portretten. Syn foarleafde foar tekenjen en skilderjen wreide er út mei spekstien snijen yn 2006. Spekstien is in sêfte stiensoarte dy't troch fyljen, skuorjen en seagjen bewurke wurde kin. Dat docht er simmerdeis bûten yn de tún fanwege it stowen.
Yn 2008 wie der in eksposysje fan syn wurk yn de bibleteken fan Gytsjerk en Ljouwert.
Sânfeart (Gaasterlân)
De Sânfeart is in feart yn de gemeente De Fryske Marren. De feart rint fan it Ald Slot op de râne Hege Gerzen/Huitebuorster Polder nei it easten, súd fan Heaburgen lâns en dan nei de Sondeler Leien.
De namme Sânfeart jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Zandvaart.
Ineke Smienk
thumb|right|250px|boerkakoppen Ineke Smienk (Utert, 13 juny 1956) is in byldzjend keunstner út Harmelen.
Se is autodidaktysk skilder en glêzenier. Tusken 1993-1995 wie se dwaande mei skilderjen, nei 1999 lei se har mear ta op glês-yn-lead en brânskilderjen.
Har wurken binne tige ferskaat: fan pinnetechniken oant pastel en fan kleurryk ympresjonistysk oant geometrysk abstrakt oant fjûsde skalen en brânskildere glês.
Ineke Smienk wurket mei ferskate searjes binnen in tema. De Boerkasearje bestiet begelyks út in searje glês-yn-lead panielen en farieare fan glêsobjekten oant túnobjekten. De fûgelsearje bestiet út tekene fûgels mei in eigen karakter.
Eksposysjes fan har wurk wienen yn galery La Lanka yn De Tynje, de glêsmanifestaasje yn Orvelte. Se wurket ek yn opdracht foar gemeentes en ynstellingen.
Live 8
thumb|right|300px|Live 8 yn Edinburgh Live 8 wie is konsert op 2 july 2005 mei sjo's yn elts fan de G8-lannen en yn Súd-Afrika; in twadde konsert waard holden yn Edinboarch op 6 july doe't de G8-gearkomste yn Skotlân begûn. De konserten foarmen de earste stap yn De lange tocht nei rjochtfeardigens, in strjibjen nei in maatskippij dêr't it lân dêr't immen bêrne wurdt net langer syn libbenskânsen fêstleit. July 2005 wie ek de 20e jierdei fan Live Aid. Lykas Live Aid, wie ek Live 8 organisaerre troch Bob Geldof. Mear as 1000 muzyklju dienen op 2 july mei oan Live 8 en de sjo's waarden troch mear as 180 tillefyzjestjoerders en mear as 2.000 radiostjoerders útstjoerd.
Live 8-list
De datum wie sa keazen dat de organisators op de G8-gearkomste in list oanbiede koenen mei nammen fan minsken dy't de G8 freegje woenen: Meitsje earmoed skiednis. Op de list stean bekende nammen, mar ek de namme fan miljoenen oaren dy't op papier, per netpost, of fia de webstee fan de Live 8-list tekene hienen, en dêrmei oanjûn hienen dat se fûnen dat de G8 mear oan de earmoed dwaan moat. De nammen op de list rollen ek oer skermen by it konsert.
Doel
Mei dit konsert waarden de minsken oproppen, en mei de list waarden de lieders fan de G8 oproppen, de skiednis te feroarjen. De G8 waard foar Afrika frege om
Lokaasjes
thumb|450px|Konserten Live 8 De sjo's waarden organisearre yn de G8-lannen en in Súd-Afrika: Njonken op de lokaasjes wienen de sjo's ek te sjen yn oare stêden dêr't grutte skermen delset wienen, oer tillefyzjestjoerders en oer it ynternet, en te hearren oer mear as 2000 radiostjoerders.
't Lage van de Weg
't Lage van de Weg (Grinslânsk: 't Leege) is in buorskip yn de gemeente It Hegelân yn Grinslân. 't Lage van de Weg leit direkt bewesten Uithuizen. Oan de westside leit de buert De Streek
De buorskip ûntstie yn de midden fan de 19e iuw. De namme ferwiist nei de ferheging dy't neist de wei ûntstien is nei in dyktrochbrek yn de 14e iuw. Op dy ferheging steane in oantal pleatsen, dy't as buert ek bekend binne as Bovenhuizen. De huzen oan de wei lizze in stik leger en waarden dêrom oantsjutten mei het lage van de weg (van = by).
Yn de buorskip waard yn 1859 in nôt- en pelmole boud, dy't al yn 1875 foar ôfbraak ferkocht waard.
Jan van Hoof
thumb|125px|Jan van Hoof-krús Jan Jozef Lambert van Hoof (Nymwegen 7 augustus 1922 - Nymwegen, 19 septimber 1944) wie lid fan it ferset yn de Twadde Wrâldkriich en waard deasketten wylst er Amerikaanske soldaten holp mei Operaasje Market Garden.
Syn ferhaal
thumb|Betinkingsstien op it Joris Ivensplein, Nymwegen Foar de kriich wie Jan van Hoof in paadfiner (Scout). Yn de Twadde Wrâldkriich wie scouting ferbean yn de measte besette lannen. Alle scoutingorganisaasjes soenen oergean yn de Nasjonale Jeugdstoarm (Nederlânsk: Nationale Jeugdstorm of NJS), de Nederlânske ferzje fan de Hitler-Jongerein (Dútsk: Hitler-Jugend of HJ). De Nederlânske scoutingorganisaasjes gienen net akkoard mei de betingsten fan de Dútsers en gienen ûndergrûnsk en sommige groepen gienen sels yn it ferset.
Ek Jan van Hoof gie yn it ferset. Wylst de besetting fan de Dútsers yn Nederlân oan de gong wie, bestudearre hy de omkriten en makke dêr tekeningen fan. Doe't de Alliearden nei Nederlân kamen mei Operaasje Market Garden brûkte hy syn kunde troch de Alliearden troch Nymwegen te loadsen.
Faak is sein dat hy ek de eksplosiven op Brêge oer de Waal ûnskealik makke hat, mar nimmen hat him dat dwaan sjoen. Doe’t er thús kaam sei er tsjin syn suster: ‘de brêge is rêden’. Hy gie werom nei de Amerikanen om harren opnij te helpen.
Yn dy dagen hienen de Nederlânske fersetsstriders ûnderskiedende klean oan, sadat sy werom te kennen wienen as soldaten. De Dútsers seagen de fersetsstriders net as soldaten, mar as feeriders.
Op 19 septimber 1944 loadste hy wer Amerikaanske soldaten troch Nymwegen. Samar ynienen iepenen de Dútsers it fjoer op syn wein. De Amerikaanske soldaten wienen dea, mar Jan van Hoof net. De Dútsers pakten syn wapen, syn identifikaasjepapieren en syn earmbân dy’t him offisjeel in Alliearde soldaat makken. Sy mishannelen him en skeaten him troch de holle.
Underskiedings
Jan van Hoof is foar syn fertsjinsten yn de kriich postúm ûnderskieden mei:
Monuminten
Monuminten foar Jan van Hoof: (Allegear Nederlânsk)
Johannes Bieruma Oosting
thumb|Johannes Bieruma Oosting Johannes Bieruma Oosting (Ljouwert, 5 septimber 1816 - It Oranjewâld, 24 july 1885) wie in Nederlânsk politikus en steatsman. Hy wie de soan fan Johannes Bieruma Oosting en Sjuwke Cats.
Bieruma Oosting studearre Romeinsk rjocht en hjoeddeisk rjocht oan de Hegeskoalle fan Utert oant 3 july 1840. Hjirnei waard hy abbekaat yn Ljouwert, fan 9 septimber 1840 oant febrewaris 1850. Fan 6 febrewaris 1850 oant 1 july 1851 wie hy grytman fan Weststellingwerf en fan 1851 oant 1 oktober 1854, boargemaster fan Weststellingwerf.
Bieruma Oosting troude op 12 novimber 1840 mei Agatha Victoria Brantsma.
Roardastate (Ginnum)
thumb|rjochts|300px|Op it stee fan Roardastate (2009) thumb|rjochts|300px|Op it stee fan Roardastate (1966) thumb|rjochts|300px|Loftfoto pleats op it stee fan Roardastate (1966) Roardastate stie bewesten de tsjerke fan Ginnum yn de gemeente Ferwerderadiel. Op it stee fan de eardere state stiet no in pleats. De stins is grif ûntstien foar 1300, Algra skriuwt yn 1957 in "De historie gaat door het eigen dorp": dat by Ginnum twa aadlike huzen stienen, wylst Reitsum ien hie: Roordastate en Aylvastate by Ginnum en Staniastate ûnder Reitsum. Op it stee fan de stinzen stienen doe mânske pleatsen. Oan de grutte fan it hôf en stikken fan de grêft is te sjen dat hjir eartiids net samar in pleats stie.
Roarda's
Roarda wie in foaroansteand laach. Goed besjoen wienen it trije: de Roarda’s fan Tsjummearum, dy't in heale moanne yn it wapen fierden, de Roarda’s mei de bier, dy't ûnder oare yn Kûbaard wenne hawwe en dan de Roarda’s fan Ginnum, dy't in kop fan in 'Moriaan' mei tulbân yn harren blazoen droegen. De familys sille grif wer family fan elkoar wêze, mar soks is min oan te toanen. De heale moanne en de Moriaan dogge tinken oan de krústochten. Yn 1224 soenen bygelyks in Ruurd en in Johan Roarda nei it Hillige Lân gien wêze mei it leger, dat oanfierd waard troch de hartoch fan Brabân. Johan sneuvele dêr, mar Ruurd kaam werom, sa sizze de âlde ferhalen.
"De kop fan de Moar yn it wapen fan de Ginnumer Roarda’s, sa wurdt ferhelle, is ek te tankjen oan de krústochten. Ien fan de Roarda’s koe as David de smaadtaal en útdagings fan in Mohammedaanske kampfjochter net ferneare en bûn de striid mei dy ûnleauwige oan. Hy wûn en kaam mei de kop fan de fersleine fijân yn it legerkamp werom en omdat er sa manhaftich west hie waard er ta ridder slein en mocht er tenei de kop fan in Moar yn it wapen fiere". Oant safier Algra.
De family Roarda wurdt yn echte stikken pas yn 1397 as Rowertha to Ghenim neamd. Yn dat jier joech Aylika Rowertha as boarch foar Bauke Siurdisma (Sjoerdsma) te Lekkum 40 pûnsmiet yn Deinum oan Scelta Folpertha. Oant 1507, dus oant 120 jier letter, soenen de erfgenamten Roarda de sibben of rjochtsopfolgers fan Sjoerdsma (sjoch Sjoerdsmastate te Lekkum) oansprekke om werombetelling fan dy boarchsom. In sweager fan Aylko Roerda wie Wilko, grif deselde as Wilcke Roeuerda dy't yn 1422 as Skieringer haadling it Grutte Ferbûn mei besegele. In soan fan Aylika wie Syds Roarda, yn 1447 troud mei Etheke Ropta. Nei de dea fan Syds wertroude hja mei Wobbe Gerlofs Wobbema en wenne mei him op Wobbemastate yn Driezum.
In soan fan Syds, Wibrandus of Wybren Roarda wurdt yn 1470 neamd as hy in troch syn pake betelle boarchsom besiket werom te krijen. Douwa her Syucksma (sjoch Siuxmastate te Waaksens) wie nei alle gedachten in sib fan Wybren Roarda, want hy trede tegearre mei him op. In 1474 komt Wybren ‘in het nieuws’ as hy syn susters dy't dan non yn it kleaster Bethlehem binne, mei rinten út de boel hellet. Yn 1487 hienen hy en syn frou Auck te Herwey mei oare erfgenamten in skeel oer de Herwey-erfenis. Harren namme komt foar op de tsjerkeklok fan Ginnum út 1490. Wybren Roarda trede ek yn omlizzende doarpen Wânswert en Jislum as haadling op: yn 1491 sluet er him mei dy doarpsgemeenten oan by it bûn mei Grins; yn 1505 waard hy neamd ûnder de eallju fan Ferwerderadiel.
Op it omgrêfte terrein stiet in pleats mei in geef dwers boud foarhûs, dat mei in halsdiel ferbining hat mei de skuorre. De yngong is yn de midden fan de foargevel, oan beide kanten seisrútsfinsters, midden foarrige iuw. Neffens M.S.E. Visser yn 1960 soe der in tagongspoarte west hawwe foar it plak oer dêr't de stookhutte fan de pleats stie; ûnder de tsjernhoeke soe in kelder wêze.
Rockploech Spul
Rockploech Spul (1977-1981) wie de earste Frysktalige rockband. De band ûntstie begjin 1977 út de kabaretploech fan it Frysk Studinte­selskip oan de THT (no UT) yn Enskedee en waard ynearsten foarme troch it trijemanskip fan Goaitsen van der Vliet (sang en slachgitaar), Bauke Kuiper (basgitaar) en Reinder Wassenaar (slachreau). Nei in koarte rite mei Fedde Spoel (Suzannes) as twadde gitarist, kaam datselde jier noch René Doesburg der by op 'pielgitaar'.