cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Booker T. Washington
Priveelibben
Nei it ferstjerren fan syn earste frou, yn maaie 1884, wertroude Washington yn 1885 mei Olivia A. Davidson, in skoaljuffer dy't foartiid yn Mississippy en Tennessee foar de klasse stien hie. Yn Tuskegee makke Washington har assistint-skoalhaad. Se krigen twa soannen, Booker T. Washington jr. en Ernest Davidson Washington, foar't hja yn 1889 ek kaam te ferstjerren. Yn 1893 troude Washington foar de trêde kear, no mei Margaret James Murray, dy't út Mississippy kaam en oan 'e swarte Fisk Universiteit studearre hie. Mei har krige Washington gjin bern mear, mar sy brocht syn trije bern út syn eardere houliken grut. Hja oerlibbe him en stoar yn 1925.
Dea
Nettsjinsteande it feit dat er de hannen fol hie oan syn politike wurk en dat er dêrfoar allegeduerigen op reis wie, bleau Washington oan as skoalhaad fan it Tuskegee Ynstitút. Wierskynlik om't er tefolle fan himsels ferge, kaam syn sûnens yn 'e knipe. Yn 1915, doe't er yn New York wie, briek it him úteinlik op en stoarte er yn. Hy waard halje-trawalje nei hûs ta brocht, yn Tuskegee, dêr't er op 14 novimber 1915 yn 'e âlderdom fan 59 jier kaam te ferstjerren. Washington waard op it terrein fan it Tuskegee Ynstitút begroeven, deunby de universiteitskapel. Doedestiden wie men fan betinken dat er himsels sa oerwurke hie dat er in hertoanfal krigen hie, en doe't yn maart 2006 mei goedfinen fan syn ôfstammelingen alle oerlevere medyske ynformaasje bestudearre waard, kaam men ta de konklúzje dat de direkte oarsaak wierskynlik in ferhege bloeddruk wie, mei't syn bloeddruk twa kear sa heech wie as normaal.
Lawrence Van Gelder
Lawrence Van Gelder (folút: Lawrence Ralph Van Gelder; New York, 17 febrewaris 1933 – dêre, 11 maart 2016) wie in Amerikaansk sjoernalist, filmkritikus en dosint sjoernalistyk.
Komôf, jonkheid en oplieding
Van Gelder waard yn 1933 berne yn New York yn in famylje fan etnysk Nederlânsk komôf. De foaroansteande biolooch Richard Van Gelder wie syn broer, en Gordon Van Gelder, in boekeredakteur en de útjouwer fan The Magazine of Fantasy & Science Fiction, wie syn omkesizzer. De argeologe Leslie Van Gelder wie ek in omkesizzer fan him. Van Gelder krige syn oplieding oan 'e Columbia Universiteit, dêr't er yn 1953 ôfstudearre.
Karriêre
Yn syn lange karriêre wurke Van Gelder by ferskate kranten yn syn berteplak New York. Dêrûnder wiene de New York Daily Mirror, de New York Journal-American en de World-Journal-Tribune. Oant en mei 2010 wie er senior redakteur fan it wyklikse katern Arts and Leisure ("Keunsten en Frije Tiid") fan The New York Times. Dêrnjonken skreau er ek filmresinsjes foar dat deiblêd.
Mississippy (steat)
Mississippy (Ingelsk: Mississippi; útspr.: [mɪsə'sɪpi], likernôch "misse-sippy"), offisjeel de Steat Mississippy (Ingelsk: State of Mississippi), is ien fan 'e fyftich steaten dy't mei-inoar de Feriene Steaten fan Amearika foarmje. Mississippy, byneamd de Magnolia State, leit oan 'e kust fan 'e Golf fan Meksiko, en heart ta de regio fan it Amerikaanske Suden. De haadstêd is Jackson, en dat is ek mei-iens de grutste stêd. Neffens in skatting út 2014 hie de steat doe krapoan 3 miljoen ynwenners, wêrmei't it kwa befolkingsgrutte de 31e steat fan 'e Feriene Steaten is. Oangeande oerflak is Mississippy mei krapoan 125.500 km² de 32e steat. Mississippy stiet bekend as in fierhinne lanlike steat, dy't foarhinne in wichtige katoenprodusint wie.
Geografy
Yn it uterste súdwesten fan 'e steat, by Simmesport rint de súdgrins (mei Louisiana) fan west nei east, oant er súdlik fan Columbia ynienen nei it suden ta ôfbûcht en de rin fan 'e rivier de Pearl oan 'e mûning ta folget. Yn it uterste súdeasten hat Mississippy sadwaande in likernôch 80 km lange kustline oan 'e Golf fan Meksiko. It nei it súdeasten ta útstykjende diel fan 'e steat stiet bekend as de Hakke fan Mississippy of de Mississippi Bootheel. De kust fan Mississippy leit yn 'e smoute fan in stikmannich langwerpige eilantsjes, dy't fan it fêstelân skaat wurde troch it Nau fan Mississippy (of de Mississippi Sound).
Mississippy beslacht in frij flak gebiet, en dat jildt noch sterker foar it westlike part fan 'e steat, dat diel útmakket fan 'e alluviale Mississippyflakte. It heechste punt yn 'e steat is Woodall Mountain, yn it foarlân fan it Cumberland-berchtme, op 246 m boppe seenivo, en it leechste punt is it strân oan 'e Golf fan Meksiko, dat op seenivo leit. De steat wurdt troch ferskate rivieren trochkrúst, wêrûnder de Grutte Swarte Rivier, de Pearl, de Yazoo, de Pascagoula en de Tombigbee. De grutste mar is de Sardis-mar. Oare grutte marren binne it Ross Barnett Reservoir (in opslachmar), de Arkabutla-mar en de Grenada-mar.
Der is yn Mississippy ien Yndianereservaat, te witten it Mississippy Tsjoktou Yndianereservaat, dat bestiet út in stikmannich net-oanienslutende perselen lân yn it sintraal-eastlike part fan 'e steat. It meastepart fan it reservaat leit súdwestlik fan Louisville en noardwestlik fan Meridian. Yn totaal beslacht it 84,3 km².
Skiednis
De earste minsklike bewenners fan Mississippy wiene Yndiaanske jager-sammelders dy't sa'n 12.000 jier lyn yn it gebiet arrivearren. Nei tûzenen jierren fan nomadyske bewenning ûntjoegen har omtrint 3.000 jier lyn by de rivier de Mississippy lâns de earste sedintêre delsettings, dêr't men lânbou begûn te bedriuwen. Sawol troch de Wâldlânkultuer as troch de lettere Mississippiaanske kultuer (fan 950 ôf) waarden grutte en yngewikkelde grêfheuvels oanlein. Yn dy snuorje bestie der in hannelsnetwurk dat fan 'e Grutte Marren oant de Golf fan Meksiko rikte.
De earste Jeropeaan dy't út grûngebiet fan Mississippy oandie, wie de Spaanske ûntdekkingsreizger Hernando de Soto, dy't yn 1540 it noardeasten fan 'e steat trochkrúste. Tsjin dy tiid waard it gebiet bewenne troch de Tsjoktou (Choctaw), Tsjikkesou (Chickasaw), Natsjês (Natchez), Jazû (Yazoo) en Biloksy (Biloxi). Yn 1699 fêstigen Frânske kolonisten ûnder lieding fan Pierre Le Moyne d'Iberville de earste Jeropeeske delsetting yn Mississippy, it Fort Maurepas, oan 'e Golfkust, yn 'e neite fan it tsjintwurdige Ocean Springs. Yn 1716 stiften de Frânsen fierder it Fort Rosalie, oan 'e Mississippy, dat letter de stêd Natchez wurde soe.
Mississippy kaam ta de Frânske koloanje Nij-Frankryk te hearren, dy't regearre waard fanút Montreal. Nei harren nederlaach yn 'e Frânske en Yndiaanske Oarloch moasten de Frânsen de koloanje yn 1763, by de Frede fan Parys, lykwols ôfstean oan 'e Britten, dy't it sels yn 1783, nei de Amerikaanske Unôfhinklikheidsoarloch, wer ôfstean moasten oan 'e Feriene Steaten. Dêrnei bleau Mississippy noch fyftjin jier in soarte fan nimmenslân oan 'e Amerikaanske frontier, oant it op 7 april 1798 organisearre waard as it Mississippy-territoarium, dêr't ek de lettere steat Alabama ta hearde. Dêrfoar moasten de steaten Georgia en Súd-Karolina formeel ôfstân dwaan fan harren oanspraken op it gebiet, mei't dy koloanjes neffens harren oarspronklike oarkunden yn prinsipe oan 'e Stille Oseaan ta rûnen.
Fan 1800 ôf sette de kolonisaasje fan it territoarium serieus útein, wêrby't de kolonisten foar it meastepart ôfkomstich wiene út oare súdlike steaten, lykas Firginia en Noard-Karolina, dêr't se de grûn útput hiene. Yn 1830 waard it Ferdrach fan Dancing Rabbit Creek sletten tusken it Amerikaanske regear en de Tsjoktou, wêrby't dy lêsten harren lân yn Mississippy en Alabama ferkochten yn ruil foar finansjele kompinsaasje en nij lân yn it Yndiaanske Territoarium (it lettere Oklahoma). Under kêst 14 fan dat ferdrach koene Tsjoktou dy't net nei it westen ta ferfarre woene, yn Mississippy bliuwe en it Amerikaanske steatsboargerskip krije, de twadde grutte groep net-blanken dy't folslein lykberjochtige waarden (de efterbliuwers fan 'e krektlyk nei it westen ta deportearre Sjeroky wiene de earsten).
Troch it Ferdrach fan Dancing Rabbit Creek kaam it hiele territoarium foar kolonisaasje iepen te lizzen. Op 10 desimber 1817 waard Mississippy as de 20e steat yn 'e Amerikaanske Uny opnommen. Om dy tiid hinne hie it gebiet sa'n 50.000 ynwenners. Op it flakke lân fan Mississippy waarden grutte en arbeidsyntinsive katoenplantaazjes stifte, en foar de bewurking fan harren fjilden kochten de plantaazjehâlders grutte oantallen negerslaven oan, dy't fia de haven fan New Orleans oanfierd waarden. Yn 'e heechtijdagen fan katoenbou, yn 'e 1850-er jierren, wie Mississippy ien fan 'e rykste Amerikaanske steaten. Tsjin 1860 hie Mississippy 791.000 ynwenners, dêr't de 437.000 negerslaven 55% fan útmakken. Der wiene doedestiden minder as tûzen frije swarten yn 'e steat.
Under de Amerikaanske Boargeroarloch (1861-1865) wie Mississippy nei Súd-Karolina op 9 jannewaris 1861 de twadde súdlike steat dy't him fan 'e Feriene Steaten ôfskate. Krapoan in moanne lang foarme de steat doe de Republyk Mississippy, in yn namme ûnôfhinklik lân dat lykwols troch gjin inkele oare steatkundige ienheid erkend waard. Op 8 febrewaris rjochte Mississippy yn 'e mande mei Súd-Karolina, Floarida, Alabama, Georgia en Louisiana de Konfederearre Steaten fan Amearika op, dêr't har neitiid noch fiif oare steaten by oansleaten. Mear as 80.000 Mississippianen namen yn 'e dêropfolgjende oarloch diel oan 'e striid tsjin it Noarden, wêrby't de ferliezen tige heech wiene. Yn Mississippy sels waard benammen yn 'e Mississippydelling fochten, dêr't de Noardlike generaal Ulysses S. Grant lange tiid de stêd Vicksburg belegere, foar't de ferdigeners yn 'e Slach om Vicksburg yn 1863 einlings belies jaan moasten. Dêrtroch waard it grûngebiet fan 'e Konfederaasje by de Mississippy lâns yn twaen spjalten en waarden Arkansas, Louisiana en Teksas fan 'e rest fan it Suden ôfsletten. Yn maart 1864 griep in groep deserteurs en útnaaide negerslaven ûnder oanfiering fan in Newton Knight de macht yn Jones County, yn it súdeasten fan Mississippy, en rôp dêr letter dat jier de Frijsteat Jones út, dy't him ôfskaat hawwe soe fan 'e Konfederaasje.
Nei't it Noarden úteinlik de oerwinning behelle hie en de Konfederaasje ferslein wie, waard yn 1868 troch de blanken en no befrijde swarten in nije grûnwet foar de steat ospteld. Yn 1870 waard Mississippy op 'e nij as folweardige steat ta de Amerikaanske Uny talitten. Tsjin 1875 wie it Steatskongres wer yn 'e hannen fan 'e Demokraten. Blanke rasisten fierden in kampanje fan yntimidaasje en geweld tsjin harren blanke tsjinstanners en tsjin 'e swarte befolking. Doe't bliken die dat mei lynchings en politike moarden de swarten net út 'e polityk ferballe wurde koene, naam men oare maatregels.
Nei in pleach fan frettend ûngedierte en swiere oerstreamings yn 1912 en 1913 ferlearen de measte swarte boeren har lân trochdat se finansjeel yn 'e swierrichheden kamen en har útkeapje litten moasten troch rike blanken. Tsjin 1920, twa generaasjes nei de ôfskaffing fan 'e slavernij, wiene de measte swarten wer lânleaze fjildarbeiders dy't yn earmoede libben. Sadwaande begûn om 1913 hinne de Afro-Amerikaanske Folksferhuzing, dy't oant 1940 duorje soe. Dêrby teagen hûnderttûzenen swarten út Mississippy en oare súdlike steaten op 'e siik nei in better libben nei de yndustrystêden fan it noarden, lykas Philadelphia, New York, Detroit, Cleveland en Chicago. Under de Twadde Afro-Amerikaanske Folksferhuzing giene tusken 1945 en 1970 nochris sa'n heal miljoen swarten allinnich al út Mississippy wei. Ta de bestimmings fan dizze twadde migraasjeweach hearden ek de stêden oan 'e westkust, lykas Los Angeles en San Fransisko. Sàfolle swarten setten út Mississippy wei, dat hja yn 'e 1930-er jierren in minderheid yn 'e steat waarden.
Yn 'e 1950-er en 1960-er jierren stried de Amerikaanske Boargerrjochtebeweging foar gelykberjochtiging foar Afro-Amerikanen. Dêrby kamen de swarte aktivisten yn Mississippy faak frontaal yn botsing mei de hearskjende blanke politike elite. Boppedat fierde de rasistyske Ku Klux Klan in kampanje fan yntimidaasje en geweld tsjin 'e Afro-Amerikanen en harren blanke meistanners, dy't ta in hichtepunt kaam by de moard op trije boargerrjochte-aktivisten yn Mississippy, yn 1964. Dy kwestje makke lykwols foar it Amerikaanske Kongres en it federale regear yn Washington, D.C. dúdlik dat der fuortendaliks wat feroarje moast, en wie sa ien fan 'e driuwfearren efter de oanname fan 'e Wet op it Stimrjocht, yn 1965. Pas yn 1987, lykwols, loek Mississippy in wet yn dy't houliken tusken blanken en swarten ferbea. Yn 1995, 130 jier nei dato, naam it Steatskongres fan Mississippy yn in symboalyske die noch it Trettjinde Amendemint oan de Amerikaanske Grûnwet oan, dat de ôfskaffing fan 'e slavernij omfieme.
Bestjoer
Mississippy bestiet bestjoerlik út 82 countys. De steatshaadstêd, Jackson, leit yn Hinds County, yn 'e midden fan 'e steat. Krekt as alle Amerikaanske steaten wurdt Mississippy bestjoerd troch in steatsregear mei oan it haad de gûverneur. De wetjaande macht is yn 'e hannen fan it Steatskongres fan Mississippy, dat bestiet út 'e Steatssenaat mei 52 sitten en it Steatshûs fan Offurdigen mei 122 sittten. Yn 'e Amerikaanske Senaat wurdt Mississippy, lykas alle Amerikaanske steaten, fertsjintwurdige troch twa senators. Yn it Amerikaanske Hûs fan Offurdigen hat Mississippy 4 sitten.
It politike lânskip fan Mississippy wurdt behearske troch de beide grutte Amerikaanske politike partijen, de Demokratyske Partij en de Republikeinske Partij. Hoewol't de steat fan âlds, krektlyk as de rest fan it Suden, yn grutte mearderheid Demokratysk stimde, is dat tusken de 1960-er en de 1980-er jierren feroare. Tsjintwurdich befynt it aartskonservative Mississippy him djip yn it Republikeinske kamp.
Ekonomy
It bruto steatsprodukt fan Mississippy bedroech yn 2010 $98 miljard, wat omrekkene per lid fan 'e befolking útkomt op $26.908. Dat is it leechste bruto steatsprodukt per lid fan 'e befolking fan alle Amerikaanske steaten, mar dêr stiet foaroer dat Mississippy ek de leechste kosten fan libbensûnderhâld fan alle steaten hat. De ekonomy fan 'e steat stipet noch altyd yn hege mjitte op 'e lânbou, en dy ôfhinklikheid hat derta laat dat Mississippy tsjintwurdich ien fan 'e earmste gebieten fan 'e Feriene Steaten is. Yndustrialisearring fûn yn it grutste part fan 'e steat pas oan 'e ein fan 'e tweintichste iuw plak. Ek it toerisme stiet yn Mississippy noch yn 'e berneskuon. Sûnt it Steatskongres yn 1990 besleat en legalisearje kasino's by de rivier de Mississippy en de Golfkust lâns, binne dy gebieten útgroeid ta in wichtige bestimming foar lju dy't gokke wolle.
Demografy
Neffens in offisjele rûzing troch it Amerikaanske Folkstellingsburo (op grûn fan gegevens fan 'e Amerikaanske folkstelling fan 2010) hie Mississippy yn 2014 2.994.079 ynwenners, wat in groei fan 0,9% is yn ferhâlding ta de stân fan saken yn 2010. De befolkingstichtens wie yn 2014 25,5 minsken de km². De grutste stêd fan 'e steat is de haadstêd Jackson, mei 174.000 ynwenners yn 2010. Oare gruttere stêden binne: Gulfport (68.000), Southaven (49.000), Hattiesburg (46.000), Biloxi (44.000), Vicksburg (43.000), Meridian (41.000), Tupelo (35.000) en Greenville (34.000).
Etnisiteit
Yn 2010 hie Mississippy it heechste persintaazje Afro-Amerikanen fan alle Amerikaanske steaten. Yn 'e noardwestlike Yazoo-delta en yn 'e súdwestlike en sintrale dielen fan Mississippy meitsje dy it meastepart fan 'e befolking út. Blanke Mississippianen binne fierhinne fan Britske orizjine, mei as grutste oarsprongsgroepen Angelsaksyske Amerikanen, Ulstersen (Noardierske protestanten), Ingelsen en Skotten. Yn Hancock County, it westlikste diel fan 'e Hakke fan Mississippy, tsjin 'e grins mei Louisiana oan, foarmje lju fan Frânsk etnysk komôf de grutste befolkingsgroep.
It grutste part fan 'e Aziaten yn Mississippy bestiet út etnyske Sinezen, wêrfan't de foarâlden yn 'e 1870-er jierren as kontraktarbeiders út Kuba helle waarden, of tusken 1910 en 1930 út Sina oerkamen. Tradisjoneel wiene de Sinezen wurksum as gerniers of fjildarbeiders. Yn 'e 1980-er jierren setten har ek in protte Fjetnamezen yn Mississippy nei wenjen. Dy binne konsintrearre oan 'e Golfkust, dêr't se foar it meastepart yn 'e fiskerij wurkje. De measte Yndianen yn 'e steat hearre ta de 9.500 etnyske Tsjoktou (Choctaw), dy't meast yn Neshoba County wenje.
Mississippy omfiemet ien federaal erkende Yndianestamme, nammentlik de Mississippy Troep fan Tsjoktou Yndianen. Dy stamme hat in eigen reservaat yn sintraal-eastlik Mississippy. Der binne yn 'e steat gjin stammen mei inkeld erkenning op steatsnivo.
Taal
De offisjele taal fan Mississippy is it Ingelsk, dat neffens gegevens fan 'e Amerikaanske folkstelling fan 2000 doe foar 96,4% fan 'e befolking de memmetaal wie. Yn 2010 hie fierders 1,9% fan 'e Mississippiaanske befolking it Spaansk as memmetaal en 0,4% it Frânsk. Op in dield fjirde plak kamen it Dútsk, Fjetnameesk en Tsjoktou, mei elts 0,2%.
Godstsjinst
Op it mêd fan godstsjinst makket Mississippy ûnderdiel út fan 'e Amerikaanske Bibelgurdle (Bible Belt), dêr't in grut part fan 'e befolking fûnemintalistyske foarmen fan it kristendom oanhinget. Yn 2014 bestie 83% fan 'e befolking fan 'e steat út kristenen, wêrûnder 78,5% protestanten en 4% roomsen. De grutste protestantske denominaasjes wiene yn 2010 de Súdlike Baptistekonvinsje, mei rom 907.000 leden en de Feriene Metodistyske Tsjerke, mei 204.000 leden. De steat is fierders in bolwurk fan 'e lytse Presbyteriaanske Tsjerke yn Amearika, dy't der yn 2010 18.500 leden hie. Sûnt 2011 hat Mississippy de twifelige eare de 'meast religieuze' steat fan 'e Feriene Steaten te wêzen. Ateïsten en agnosten foarmje 14% fan 'e befolking. Oare godstsjinsten binne yn Mississippy suver te ferwaarleazgjen, mei as grutsten (yn 2010) 5.000 moslims (0,2%), 4.400 hindoes (0,1%) en 820 bahaïsten (0,03%).
Klimaat
Mississippy hat in fochtich subtropysk klimaat, mei lange, hjitte, neare simmers en koarte, mylde winters. Simmerdeis binne temperatueren oerdeis fan omtrint 27 °C hiel gewoan, wylst it kwik by 't winter sakket oant 9 °C. Rekôrtemperatueren wiene 46,1 °C, yn 1930 yn Holly Springs, deunby de noardgrins fan 'e steat, en –28,3 °C yn 1966 te Corinth, yn it noardeasten. Delslachhoemannichten rinne útinoar fan 1.250 oant 1.550 mm. Sniefal is seldsum.
Oan 'e ein fan 'e simmer en yn 'e hjerst is it risiko op orkanen it grutst, dy't fan 'e Golf fan Meksiko ôf it lân yn stoarmje kinne. Sa lieten yn 2005 yn Mississippy 238 minsken it libben doe't de Orkaan Katrina by New Orleans, yn it oanbuorjende Louisiana, oan lân kaam. Fan 'e maityd oant de hjerst is Mississippy fierders kwetsber foar tornado's, dêr't de steat der jiers trochinoar 27 fan kriget. Yn it noarden komme sokke grutte wynhoazzen yn 'e regel earder yn it jier foar, en yn it suden krekt letter yn it jier. Twa fan 'e fiif deadlikste tornado's út 'e Amerikaanske skiednis fûnen plak yn Mississippy, te witten de Grutte Tornado fan Natchez, dy't yn 1840 Natchez trof, yn it súdwesten fan 'e steat, en in oarenien dy't yn 1936 oer de stêd Tupelo hinne raasde.
Kongres fan Wenen
thumb|300px|Steatslju op it Kongres fan Wenen. Foarsitter Metternich stiet links foar de stoel. De Frânske diplomaat Talleyrand sit rjochts mei de earm op tafel. Op it skilderij oan de muorre is keizer Frans I fan Eastenryk te sjen. Tekening troch [[Jean-Baptiste Isabey (1767–1855) ]] thumb|[[Jeropa na het Kongres fan Wenen]]
It Kongres fan Wenen waard yn 1814 en 1815 holden troch Prusen, Eastenryk, Ruslân en Ingelân. De oanlieding wie it ferlies fan Napoleon Bonaparte, dy't wilens syn tiid as keizer de Jeropeeske grinzen gâns feroare hie.
Doel
It kongres hie ûnder mear ta doel de ferienfâldigings fan de steatsgrinzen, dêr't Napoleon al mei útein setten wie, fêst te hâlden en troch te fieren, sûnder dat der op steatnivo neidielen fan wienen. Dat doel waard foar it meastepart helle, mar it gefolch wie dat der op leger nivo foar grinsgebieten grutte gefolgen wienen, mear noch om't steaten yn guon gefallen gebieten as kompensaasje tawiisd krigen.
Fryslân
Op 11 novimber 1807 waard it East-Fryske gebiet, mei East-Fryslân ûnder Prusysk en it Jeverlân ûnder Russysk bewâld, ferovere troch de Frânske koalysje fan de Fjirde Koalysjekriich. Yn 1808 waard yn Auwerk in feest ta eare fan Loadewyk Napoleon Bonaparte organisearre troch Tileman Dothias Wiarda. Tileman Wiarda liet mei dat feest sjen dat de Friezen tige wiis wiene mei it gearkommen fan de Nederlânske en Dútske Friezen yn ien naasje, de Frânsk fazalsteat Keninkryk Hollân, en ek it begryp 'Tota Frisia' waard besocht op 'e nije stal te jaan.
De ûnderhannelings fan it Kongres fan Wenen hawwe der ta laat dat East-Fryslân by it keningryk Hannover kaam.
Poalsk-Saksyske Konflikt
Ien fan de dregere saken fan it kongres wie it saneamde Poalsk-Saksyske Konflikt. Dat wie in diplomatysk konflikt wêrby't de dielnimmende lannen fan it kongres, troch de belangen fan dat stuit nije groepen foarmen. Ruslân en Prusen wienen troch it krewearjen fan de Prusyske kening, diplomatyk tige meiïnoar ferbûn. Dêrtroch kaam der in alliânsje tusken Ingelân en Eastenryk dy't njonkelytsen de Frânske kant neist wie. De dêrmei gearhingjende erkenning fan Frankryk as grutmacht wie it diplomatike wurk fan Charles-Maurice de Talleyrand-Périgord.
It konflikt begûn om it útstel fan Ruslân en Prusen dêr't de oare dielnimmers fan it kongres net mei akkoard woenen. Neffens dat útstel soe Poalen Russysk wurde en Saksen Prusysk. Frederik August I fan Saksen hie Napoleon stipe wilens de Napoleontyske oarloggen. Prusen woe as fergoeding Saksen ha as diel fan it Prusyske Ryk. Tsjin Ruslân en Prusen kaam der op 3 jannewaris 1815 in oerienkomst tusken Ingelân, Frankryk en Eastenryk dy't stipe waard troch Nederlân, Hannover en Beieren. Nei't Frederik II fan Prusen seach dat der diplomatysk gjin mooglikheid mear wie, akseptearre Prusen twa-fyfde part fan Saksen. In twadde útkomst wie it nijfoarme Keninkryk Poalen wat rûchwei it gebiet fan it Hartochdom Warsjau besloech.
Gertjan Verbeek
Gertjan Verbeek (Dimter, 1 augustus 1962) is in Nederlânske fuotbaltrainer, fuotbalanalist en earder fuotballer. Hy wennet yn Jobbegea.
Wurkpaad as spiler
Lykas de measte fuotbaltrainers is Verbeek begûn as fuotballer. Yn syn aktive karriêre as fuotballer wie er ferdigener en spile hy by de amateurs foar Zuid Eshmarke, ATC '65 en Achilles '12. Dêrnei spile er fan 1984 oant 1994 foar Sportklup It Hearrenfean, útsein dat er yn it seizoen 1986/1987 ferhierd waard oan Herakles Almelo.
Verbeek hat by It Hearrenfean ûnder oare de earste en twadde promoasje nei de Earedifyzje mei makke, hy hat ien jier yn dy kompetysje spile (yn it seizoen 1990/1991). Yn 1993 behellet Verbeek mei SK It Hearrenfean de finale fan de KNFB-beker. Dizze wurdt mei 6-2 ferlearn fan Ajax.
Wurkpaad as trainer
Al sûnt 1986 wie Verbeek jeugdtrainer by It Hearrenfean. Nei't er ophâlden wie mei fuotbaljen waard er assistint-trainer fan Foppe de Haan. Fan 2002 oant 2004 wie er haadtrainer by Herakles. Under syn lieding kaam de klup beide seizoenen yn de neikompetysje, mar promovearre net nei de Earedifyzje.
Sûnt 1 juny 2004 is Gertjan Verbeek haadtrainer by Sportklup It Hearrenfean, dat nei it earste jier ûnder syn lieding meispile om de UEFA-kup. By It Hearrenfean hellet Verbeek alle jierren dat hy trainer is Jeropeesk fuotbal.
Yn desimber 2007 krijt Verbeek te hearren dat syn kontrakt net ferlinge wurd. Sadwaande moat hy oan 'e ein fan it seizoen 2007/2008 in nije wurkjouwer sykje. Op 7 april 2008 wurdt Verbeek presintearre as de nije trainer fan Feijenoord. Hy folget hjir Bert van Marwijk op dy't bûnstrainer fan it Nederlânske alvetal wurdt.
Al nei in heal jier, op 14 jannewaris 2009 wurdt Verbeek ûntslein by Feijenoord. Hy moat fuort neidat de spilersgroep oanjout net mear efter syn belied te stean. Ek syn assistint Wim Jansen en de technsysk direkteur fan de klup, Peter Bosz, gean fuort. Nettsjinsteande de minne resultaten is Verbeek tige populêr by it publyk fan Feijenoord.
It Heechsân
thumb|Alde kaart fan It Heechsân thumb|De griene toer fan It Heechsân It Heechsân (offisjeel Frysk) is in buorskip by Eastermar yn Tytsjerksteradiel. It leit noardeast fan it doarp, fuort east fan de wei nei Skûlenboarch.
Op in kaart út 1605 is dúdlik te sjen dat it hjoeddeiske Heechsân doe Eastermar hiet. Om betizing mei Hegesân foar te kommen wurdt no ek wol Heechsân-Eastermar sein.
Neidat de feanterij dien wie hat de âlde kearn op It Heechsân him net fierder ûntjûn. Dêrtoch lizze de buorren no yn Eastermar en stiet de oarspronklike tsjerke op It Heechsân.
Toer
De toer stiet los op it tsjerkhôf en is hielendal begroeid mei klimmerblêd. Op de tekening fan Jacobus Stellingwerff út 1772 is te sjen dat de toer doe ek al fan boppe ta ûnder begroeid wie. Yn 1835 is it klokhûs njonken de tsjerke ôfbrutsen, yn 1868 de tsjerke. De nije tsjerke is in pear hûndert meter fierder boud. De beide klokken binne omgetten ta ien grutte. By it ophingjen yn de toer binne galmgatten makke. De toer is yn 1891 gâns fernijd. Om de toer leit it tsjerkhôf en op it jitizeren stek stiet de tekst Gedenk te sterven, de Nederlânske oersetting fan Memento Mori. Op it stek stiet in soad symbolyk: in sânglês mei wjukken, in slange dy't himsels yn de sturt byt en in deadskop mei twa seinen.
Jehanna de Sljochtsinnige
thumb|Jehanna fan Kastylje thumb|150px|Wapen fan Jehanna fan Kastylje.
Jehanna de Sljochtsinnige, (Spaansk: Juana la Loca) (Toledo, 6 novimber 1479 - Tordesillas, 12 april 1555), wie in dochter fan de katolike keningen Ferdinand II fan Aragón en Isabella I fan Kastylje en in âldere suster fan Katarina fan Aragon. Sy wie mem fan twa keizers en fjouwer keninginnen.
Sarlacc
In sarlacc (meartal: sarlacci) is in fiktive bûtenierdske libbensfoarm út 'e Star Wars-franchise, dy't lânseigen is op 'e planeet Tatooine. Krekt as in protte eleminten út 'e oarspronklike Star Wars-trilogy is de sarlacc sûnt trochkrongen yn 'e Westerske popkultuer, in ûntjouwing dy't oanfitere is troch it opnimmen fan it wêzen yn 'e merchandising foar de films.
Rol yn it ferhaal
It wêzen ferskynde foar it earst yn 'e film Star Wars: Episode VI – Return of the Jedi (1983), wêryn't de haadpersoanen Luke Skywalker, Han Solo en Chewbacca troch de gangster Jabba de Hutt ta de dea feroardiele wurde. De metoade om dy straf út te fieren, is om se út Jabba syn swevende plezierjacht wei yn 'e mûle fan 'e sarlacc te smiten dy't it Grutte Gat fan Carkoon bewennet, in holte yn it sân fan 'e woastyn, sadat se libben fertard wurde sille. Fansels komt it net safier, want it trio wit te ûntsnappen, wêrby't de preemjejager Boba Fett ynstee yn 'e sarlacc knoffelet. Yn 'e tillefyzjesearje The Book of Boba Fett (2022) is yn 'e ôflevering Chapter 1: Stranger in a Strange Land te sjen hoe't Boba Fett minus syn wapenris út 'e sarlacc ûntsnapt. As er yn Chapter 4: The Gathering Storm weromkeart foar syn wapenris, wurdt de sarlacc deade troch syn partner Fennec Shand.
Ofskildering
De sarlacc fan it Grutte Gat fan Carkoon waard oarspronklik ôfbylde as in iepen gapjend rûn gat dat in mûle foarstelle moast, mar earlik sein mear tinken die oan in anus. It ferskil wie dat it foarsjoen wie fan rigen wjerheakken (mooglik tosken), dy't ûntsnappen ûnmooglik meitsje moasten, en teffens mei tentakels om proaien te gripen en nei binnen te skuorren. Yn 'e remastere special edition fan Return of the Jedi, út 1997, waard de werjefte fan it wêzen troch special effects feroare. De tentakels waarden op 'e nij foarmjûn en boppedat waard der in snaffeleftige bek tafoege. Dat is sûnt de kanonike ôfskildering fan it wêzen bleaun.
Jehanna de Sljochtsinnige
Neiteam
Jehanna en Filips de Skiene hienen seis bern:
Sarlacc
Ofskildering
Neffens de Star Wars Databank bewenje sarlacci ôfhandige, ûnherberchsume lokaasjes yn it Stjerrestelsel, mar kinne se mar dreech taksonomysk yndield wurde. De sarlacc soe nammentlik in lidpoatige wêze mei in ferankerjend woartelstelsel en in fuortplanting basearre op 'e fersprieding fan spoaren. Dy lêste beide skaaimerken wize sterk op in oarsprong as plant. It wêzen wurdt dêrom ek wol omskreaun as in omnivoare en dus ek fleisitende plant. De spoaren dy't sarlacci produsearje, wurde net inkeld loslitten binnen de atmosfear fan in planeet, mar ek yn 'e romte. As se arrivearje op in (oare) planeet of asteroïde, groeit der in nije sarlacc út, dy't himsels ferankeret en in gat graaft om proaien te fangen. Sarlacci kinne tige lang libje, mooglik wol ferskate tsientûzenen jierren.
Jehanna de Sljochtsinnige
Neiteam
Jehanna de Sljochtsinnige moat net betize wurde mei Jehanna fan Kastylje (1462-1530), in prinsesse fan Kastylje dy't troch har boask oan Alfûns V fan Portegal (1432-1481) keninginne fan Portegal wie fan 1475 oant 1481.
Sarlacc
Ofskildering
Om't de measte sarlacci op ôfhandige plakken libje, fange se mar komselden proaien; de rest fan 'e tiid komme se troch mei in tige stadich metabolisme en troch fiedingsstoffen op te nimmen út 'e grûn, fia har woartels. De mage fan in sarlacc is fan binnen oerdutsen mei bloedfetten dy't harsels oan in trochslokt slachtoffer fêstmeitsje en lytsere bekken om grutte proaien útinoar te skuorren foar in fluggere fertarring. De mage befettet ek neurotoksinen dy't by trochslokte proaien hallusinaasjes feroarsaakje.
Yn it koarte ferhaal A Barve Like That: The Tale of Boba Fett (1996), fan Daniel Keys Moran ûnder it pseudonym J.D. Montgomery, wurdt ferteld dat sarlacci "oer de rin fan 'e milennia in soarte fan groepsbewustwêzen ûntjaan kin, opboud út 'e oerbliuwsels fan 'e lju dy't se fertard hawwe." Under harren hallusinaasjes kinne sokke sarlacci dan kommunisearje mei nije slachtoffers. Yn itselde ferhaal kommunisearret Boba Fett op dy wize mei de sarlacc fan it Grutte Gat fan Carkoon, dy't by him yn 'e holle sprekt mei de stim fan Susejo, in bûtenierdsk wêzen dat er fjouwertûzen jier earder ferslynd hat. Nei't Fett himsels út 'e mage fan 'e sarlacc befrijd hat, wurdt er jierren letter troch de sarlacc werkend as er by it Grutte Gat fan Carkoon yn 'e buert komt.
Red Hot Chili Peppers
Red Hot Chili Peppers is in band út de Feriene Steaten, oprjochte yn Los Angeles yn 1983 troch Anthony Kiedis en Flea.
Begjinjierren
De oaren yn de oarspronklike band wienen Hillel Slovak en Jack Irons. Om't Slovak en Irons mei in oare band, What Is This?, in kontrakt by MCA hiene, namen Kiedis en Flea it earste album, The Red Hot Chili Peppers, op mei gitarist Jack Sherman en drummer Cliff Martinez. It twadde album, Freaky Styley, waard al opnaam mei Hillel Slovak, mar east by it tredde album, The Uplift Mofo Party Plan spile gâns de band by de opnammen. Dit wie lykwolsek de lêste kear. Yn 1988 ferstoar Slovak troch in oerdoasis heroïne, en yn reaksje stoppe ek Irons mei de band.
Kommersjeel sukses
Yn 1989 kamen Chad Smith en John Frusciante by de band. Yn dy formaasje brocht de band yn 1989 Mother's Milk út en twa jier letter Blood Sugar Sex Magik. Mei Blood Sugar Sex Magik waard de band ferneamd oer de wrâld, benammen troch de single Under the Bridge, dy't yn 1992 ûnder oare yn Nederlân op 1 yn de hitlist stie.
Dat jier naam Frusciante wer ôfskied. Hy hie neat mei de populariteit fan de band en boppedat rekke er ferslave oan heroïne. Nei in pear ferskate gitaristen kaam Dave Navarro by de band. Mei him brochten se it sechsde studio-album, One Hot Minute, út. De chemy mei Navarro wie lykwols minder as earder mei Slovak en Frusciante.
Frusciante werom
Flea hie kontakt holden mei Frusciante, dy't healwei jierren njoggentich yntusken swier ferslave wie. Navarro stapte yn 1997 út de band en se fregen Frusciante om werom te kommen. Dy wie in jier letter fan de drugs ôf, mei help fan Kiedis, Flea en Johnny Depp.
Klinghoffer ferfangt Frusciante
Mei Klinghoffer as gitarist brochten de Peppers yn 2011 har tsiende studio-album út, mei de namme I'm With You. Yn 2012 publisearre de band nûmers dy't se tagelyk mei I'm With You opnaam hiene, mar it album net hellen. Yn novimber 2013 waarden dy nûmers mei-inoar op ien LP útbrocht (I'm Beside You).
Yn febrewaris 2014 spile de band tegearre mei Bruno Mars yn de halftime-show fan de Super Bowl. Letter dat jier begûnen se oan de opnamen fan in nij studio-album, dat letter de namme The Getaway krije soe. The Getaway waard yn 2016 útbrocht.
Band
thumb|240px|right|In optreden fan de band De band bestiet út:
List fan planetoïden 12801-12900
Dit is in list fan planetoïden 12801-12900.
Justus fan Effen
thumb|Justus fan Effen Justus fan Effen (Utert, 21 febrewaris 1684 — De Bosk, 18 septimber 1735) wie in Nederlânske, ynternasjonaal ferneamde, kursyfke-skriuwer en oersetter út de 18e iuw. Hy hat it measte yn it Frânsk skreaun, mar ek sines ta de Nederlânske literatuer dien. Hy wurdt beskôge as ien fan de bêste Nederlânske skriuwers fan 18e iuw en ek fan belang foar de Ferljochting yn Nederlân.
Biografy
Justus fan Effen wie it twadde bern fan Melchior en Maria fan Effen Hy sette útein mei syn stúdzje oan de Universiteit fan Utert yn 1699, mar waard nei de dea fan syn heit (6 maaie 1706) gûverneur by begoedige famyljes om syn mem en suster troch de tiid te helpen. Hy kaam yn tsjinst by in Frânske widdofrou en om 1709 hinne by Baron Arent fan Wassenaer Duivenvoorde, bûtengewoan ôffurdige by de kroaning yn 1715 fan George I fan Ingelân. Meastal wurdt dêr by sein dat er Newton en Pope moete. Fan Effen waard dêr ek lid fan de Royal Society. Hy wurdt beskôge as immen dy’t de ferljochte tinkbylden fan Joseph Addison en Richard Steele, publisearre yn harren The Spectator, mear bekendheid jûn hat op it Europeesk kontinint.
Yn 1716 komt er yn tsjinst fan de jongehear Bernard fan Welderen. Nei in ûngelokkige leafde reizge er yn 1719 nei Sweden dêr’t er oan it hof fan keninginne Ulrike Eleonora fan Sweden tahold. Yn 1727 promovearre Fan Effen op Over de straf bij diefstal op heterdaad, tagelyk mei syn pupil, de yn Bengalen berne Martin Jacob Huysman. Dêrnei gie er mei Fan Welderen nei Ingelân om by de kroaning fan George II fan Ingelân te wêzen. Justus fan Effen brocht syn lêste jierren as kommys by Land's Magazijn voor de Oorlog troch, in baantsje dat er oan Van Welderen te tankjen hie. Yn 1732 wie er finânsjeel safier dat er trouwe koe, hy hie doe al twa bern, mar stoar trije jier letter oan maagkanker.
Literêr wurk
Fan Effen hie kunde oan Frânske emigranten en troch harren ynspirearre die er syn earste stappen yn de literêre wrâld. Yn’e mande mei Willem Jacob 's Gravesande en Prosper Marchand rjochte er yn 1713 it tydfskrift Journal littéraire de la Haye op (syn foarbyld wie it Ingelske blêd The Spectator, sûnt 1711, dêr’t er mâl mei wie). Hy sette de Tale of a tub fan Jonathan Swift yn it Nederlânsk oer en Robinson Crusoe fan Daniel Defoe nei it Frânsk. Fan Effen wie yn 1731 de oprjochter fan it wykblêd Hollandsche Spectator, wer ynspirearre troch The Spectator. Dêryn skreau er byldzjende en moralisearjende sketsen yn it Nederlânsk oer de meast útienrinnende dingen fan it Hollânske libben fan syn tiid, oer alles dêr’t de besikers fan de doe opgong meitsjende kofjehuzen niget oan hawwe koenen. Hy skreau krityske stikjes tsjin de himmelsucht fan de Nederlânske hûsfrou, it suchtsjen nei titels, oerdreaun purisme, ûnbidich ite en drinke, sjauvinisme, oer polityk en near provinsjalisme. Fan Effen syn skriuwstyl wie koel en nuchter en socht oansluting by de gewoane sprektaal. Syn novelle Kobus en Agnietje, dat yn 1731 yn de Hollandsche Spectator ferskynde, is ferneamd wurden.
Lomé
thumb|260px|Boulevard 13, Lomé Lomé is de haadstêd fan Togo. De stêd is it bestjoerlike en yndustriële sintrum mei de grutste haven fan it lân.
Lomé leit oan de Golf fan Guinee (oan de Atlantyske Oseaan. De stêd hat lichte yndustrie, mar ek in oaljeraffinaderij en eksportearret ûnder oaren kakao, kopra en kofje. Lomé is ek it medysk en ûnderwiissintrum (Unversiteit fan Lomé) foar hiel Togo. Ut Lomé wei rinne wegen nei Boerkina Faso en dêrwei nei Maly en Niger, lannen dy't net oan de see lizze, dat de haven hat ek wat te betsjutten foar de omlizzende lannen.
Yn 1975 waard yn Lomé de Konfinsje fan Lomé sletten tusken de Jeropeeske Mienskip en de ACS-steaten.
Candy Vivian
Candy Vivian, echte namme ûnbekend, (22 juny 1989), is in rêstend Russysk neakenmodel en pornografysk aktrise fan etnysk Kazaksk komôf. Hja makke har debút yn in pornografyske film yn 2014. Neffens har offisjele opjefte is se 1.60 m lang, mei in gewicht fan ? kg en kupmaat 36E.
List fan planetoïden 51601-51700
Dit is in list fan planetoïden 51601-51700.
Rita Marie
Rita Marie, echte namme ûnbekend, (15 maart 1994), is in rêstend Russysk neakenmodel en pornografysk aktrise fan etnysk Mongoalsk komôf. Hja makke har debút yn in pornografyske film yn 2011. Neffens har offisjele opjefte is se 1.63 m lang, mei in gewicht fan 55 kg en kupmaat 36E.
Eagum
Eagum is ien fan de lytste doarpen fan de gemeente Ljouwert. Eagum bestiet út 6 pleatsen en noch wat oare wenten. Fierder is it doarp fral bekend fanwegen de sealtektoer fan de healwei de 19e iuw ôfbrutsen Nikolaastsjerke.
Oant de gemeentlike weryndieling yn 1984 hearde Eagum (earder ek wol skreaun as Ægum) by de eardere gemeente Idaerderadiel, dêrnei oant 2014 fan de gemeente Boarnsterhim, dy't de Fryske namme as offisjele plaknamme ynfierde. Sûnt 2014 falt it doarpke ûnder de gemeente Ljouwert.
Geografy
thumb|left|Opfeart nei it Eagumerdjip Eagum leit krekt súdlik fan de polder De Greate Wergeastermar. De dyk 'Greate Mar' rint troch de polder hinne nei Wergea, wylst de Master Wybrensdyk nei it súdwesten giet yn de rjochting fan Reduzum en Idaerd. De Master Wybrensdyk gie eartiids mei in brechje oer de Eagumer Opfeart. Eagum is fia de opfeart ferbûn mei it Eagumerdjip en dêrmei mei Wergea, Idaerd en Grou.
Middelpunt fan de wrâld?
Neffens de folksoerlevering is Eagum it middelpunt fan de wrâld. In âld rymke giet sa: thumb|left|Plakette Frisia Grins 8 oktober 2022 Aegum leit mids yn 'e wrâld. trije hoannestappen fan de toer, dêr is it middelpuntsje en dy't it net leauwe wol, kin 't neitrêdzje.
Yn 1972 hawwe studinten fan it Grinzer Studinteselskip Frisia nei oanlieding fan dy oerlevering in tegel mei ynskripsje njonken de toer dellein. Hja komme alle jierren nei Eagum om it middelpunt feestlik nei te trêdzjen. Lykwols sprekt de ynskripsje oer in hoannestep. Der binne ek ferzjes mei sân stappen. De trije hoannestappen binne ek werom te finen yn de flagge en it wapen fan Eagum.
Nikolaastoer
thumb|left|Toer fan de yn 1856 ôfbrutsen Nikolaastsjerke De toer datearret út de 13e iuw. De âlde tsjerke fan Eagum wie wijd oan Nikolaas fan Myra en waard yn 1776 sloopt en ferfongen troch in nije, dy't lang om let yn 1856 ôfbrutsen waard. Sûnt stiet de toer allinne.
Eartiids hongen der twa klokken yn, dy't yn de Twadde Wrâldoarloch troch de besetter foardere waarden. De yn 1326 getten klok mei in opskrift yn it Latyn dat dy oan de Nikolaas fan Myra wijd wie, kaam nei de oarloch net werom. De lytse klok is sûnder fersiering en waard mooglik om 1200 hinne getten. It plak fan de grutte klok is ynnommen troch in klok fan 1958 út de Amsterdamske Kristus-Keningtsjerke.
Op it tsjerkhôf mei 44 stienen lizze in soad Hornstra's begroeven. Ek Harmen de Boer in foarman fan de Fryske Arbeidersbeweging leit hjir. thumb|260px|Pleatsen oan de Master Wybrens 4 en 6
Famylje Fonda
De foarâlden fan de Amerikaanske akteurs Henry Fonda (1905-1982) en Jane Fonda (1937-) stamme ôf fan in Eagumer. Yn 1642 boaske Jellis Douwesz (1615-1659), in bewenner fan Eagum, mei Hester Jansz fan Diemen. Seis wike letter waard harren soan Douwe Jellise Fonda berne yn Eagum, al gau folge troch de dochters Annetje en Geertie. Nei alle gedachten wenne de famylje earder op de Jornemastate, dy't súdlik fan it doarpke stie. Letter emigrearre de Fonda-famylje nei de Nederlânske koloanje Nij Nederlân, it hjoeddeiske New York. Se setten harren yn 1652 nei wenjen by Fort Oranje (Albany) yn in útbuorren mei de namme Rennselaerwyck (Troy).
Jellis Douwesz (1615-1659) waard smid en brandewynstoker. Jellis Fonda waard mar 45 jier âld en syn widdo Hester Douwes wertroude al gau. It doarp Fonda yn New York is ferneamd nei Douw Jillis Fonda (1700-1780), dy't om it libben brocht waard troch skalpearring yn de Amerikaanske Unôfhinklikenskriich.
Mienskip
It doarp hat in mienskiplik pleatslik belang mei de bewenners fan Idaerd en it It Hoflân.
Hendrik Anthonie Meijer
thumb|It kabinetoargel fan Meijer yn de Stephanustsjerke te Aldeholtpea Hendrik Anthonie Meijer (Linden ûnder Hannover, 1744/1745 – Amsterdam, 19 juny 1812) wie in Nederlânske oargelbouwer fan Dútske komôf.
Hy wie in soan fan Hendrik Meijer. Hy wie yn de tiid fan syn ferstjerren troud mei in Grietje Sonders. It pear wenne yn 1812 oan de Kalverstraat; syn akte fan ferstjerren seit dat er 66 jier âld wie.
Hy boude benammen lytse piipoargels en hûsoargels. Ien fan syn oargels, in kabinetoargel, oarspronklik makke foar Edam, is te sjen yn de Nederlânsk Herfoarme Stephanustsjerke te Aldeholtpea. Ek it oargel fan it Museum Ons' Lieve Heer op Solder soe fan him wêze.
Huizinge
Huizinge (Grinslânsk: Hoezen) is in wierdedoarpke yn de Grinslânske gemeente Iemsdelta. Huizinge hat in beskerme doarpssicht.
Skiednis
Huizinge hat in wierde op in âlde kwelderwâl dy't yn de lette Izertiid of Romeinske tiid opsmiten waard. Al yn de 9e iuw wie it doarp mei Middelstum besit fan de abdij fan Fulda. Alde nammen foar it doarp binne 'Hustinga', 'Husdingun', 'Husdongon', 'Husdungum', 'Husdingen' en 'Huizinghe'. De betsjutting is ôflaat fan 'dinge' of 'dynge' ('braaklân') en 'hûs' (skaai).
Midden op de wierde stiet de 13e-iuwske tsjerke fan it doarp. Oan de westlike en noardwestlike kant fan de tsjerke is de wierde foar in part ôfgroeven. Sûnt 1830 is de bebouwing hast net feroare, allinne oan de noardlike kant is der noch wat byboud en ferfongen. De pleats Melkema bûten it doarp wurdt al sûnt de 14e iuw neamd en foarme yn de 18e iuw in mennistebolwurk. Dêr wennen de foarfaars fan de histoarikus Johan Huizinga (1872–1945). Yn de 19e iuw hat der in fermanje west yn it doarp.
Oan de westlike kant fan it doarp leit it âlde haventsje, dat yn 1917 grutter makke waard.
Huizinga helle yn 2012 it lannelike nijs troch in de swierste ierdskodding fanwegen gaswinning op 16 augustus fan dat jier. Ek de monumintale pleats Melkema rekke by dy ierdskodding slim skeind.
Tsjerke
De nei Jehannes de Doper ferneamde Janstsjerke stamt út it twadde fearn fan de 13e iuw. It is ien fan de bêst bewarre romanogoatyske tsjerken fan Grinslân. Foar de hoeddeiske tsjerke hat der yn alle gefallen noch ien oare tsjerke stien, dêr't tsjin it ein fan de 12e iuw de lettere abt fan it kleaster Blomhof, Emo fan Blomhof, as pastoar stien hie. De lege toer is 14e-iuwsk. Yn 1847 is besocht de toer heger te meitsjen, mar yn 1868 waard de opbou wer ferwidere en ferfongen troch in piramidedak. Yn de toer hingje twa klokken út 1452 en út 1950. Tusken 1960 en 1963 waard de oan de Stifting Alde Grinslânske Tsjerken oerdroegen tsjerke restaurearre.
Mûne
Huizinge hie in nôt- en pelmûne dy't foar 1828 boud waard en yn 1865 ferbaarnde. Yn itselde jier waard in nije nôtmûne boud, dy't yn 1896 foar in diel ôfbrutsen waard. De boppebou gyng nei Yde foar de bou fan de nôtmûne 'De Windlust' (yn 1961 ôfbrutsen). De ûnderbou fan de nôtmûne yn Huizinge krige letter in dak en der waard in motor fan Brons yn set. It dak is letter ferwidere en de ûnderbou stiet sûnt te ferrinnewearjen.
Pleatsen
Om it doarp steane in pear moaie pleatsen. Oan de Smedemaweg 3 stiet in oarspronklik 16e iuwske kop-hals-romppleats. De pleats waard ferboud yn 1750 en yn 1762 waard de grutte skuorre langer makke. Yn de jierren 1970 liket it der op dat de pleats ôfbrutsen wurde soe, mar lang om let waard keazen foar restauraasje. De singels en grêften binne werom brocht yn de 18e-iuwske sitewaasje. De pleats stiet sûnt de ierdskodding fan augustus 2012 yn 'e skoarren. Yn de pleats stiet in âlde rosmûne. De kop-hals-romppleats 't Hoge Schot' oan de Smedemaweg 5 waard yn 1942 troffen troch in bom en baarnde foar in part ôf, maar waard yn 1949 wer opboud. Fierder steane der noch in tal 19e-iuwske pleatsen mei eklektyske eleminten om it doarp, lykas de Framaheerd fan it Oldambtster type (1875) oan de Huizingerweg 2 en de Eenkemaheerd (1880) oan de E.L. Ubbensweg 9.
Joe Buck
Joe Buck berne as Sjoerd de Buck (Terneuzen, 5 oktober 1995) is in Nederlânske sjonger. Joe Buck brocht yn 2020 it album White Roses út. Yn 2016 die Buck mei oan de talintejacht De beste singer-songwriter van Nederland. Yn 2021 wie er ien fan de dielnimmers oan it programma Beste Zangers dêr't ek earder The Gathering sjongeres Anneke van Giersbergen oan mei wurke.
The Fall of the Roman Empire
The Fall of the Roman Empire is in Amerikaanske histoaryske dramafilm en sandalefilm út 1964, dy't filme is yn Technicolor. De film stie ûnder rezjy fan Anthony Mann, en hie Stephen Boyd, Christopher Plummer en Sophia Loren yn 'e haadrollen. De titel betsjut "De Fal fan it Romeinske Ryk", mar dat is misliedend, mei't de film eins in perioade út 'e Romeinske skiednis sjen lit fan iuwen foar de eigentlike fal fan it Romeinske Ryk. De namme ferwiist eins nei it ferfal ta korrupsje en dekadinsje dy't op 'e lange doer ta de ûndergong fan it ryk liede soe. De plot folget de generaal Livius en syn grutte leafde, de prinsesse Lusilla, dy't besykje foar te kommen dat Lusilla har healbroer, de keizer Kommodus, it ryk yn it ferdjer stoarte sil mei syn koartsichtige en egoïstyske belied. (De stof dy't behannele wurdt, komt eins fierhinne oerien mei dy fan Gladiator, út 2000, hoewol't de ôfwurking oars is.) The Fall of the Roman Empire krige oer it algemien negative resinsjes fan 'e filmkritisy, hoewol't de beoardieling yn lettere jierren mylder waard. De film wûn in Golden Globe foar bêste filmmuzyk. Yn 'e bioskopen flopte The Fall of the Roman Empire folslein, wat ta it fallisemint fan filmstudio Samuel Bronston Productions late.
Plot
Yn 'e winter fan it jier 180 is de Romeinske keizer Markus Aurelius behelle yn 'e Markomanne-oarloch oan 'e noardgrins fan it Romeinske Ryk, by de Donau, dêr't er besiket en ûnderwerp de Markomannen en oare Germaanske stammen. Hy wurdt bystien troch syn riedshear, de etnysk Grykske âld-slaaf Timonides, en de generaal Gajus Livius. Dy lêste komt út in foaroansteande Romeinske famylje, dy't nauwe bannen mei it keizershûs ûnderhâldt. Livius is al fan bern ôf oan fereale op 'e keizer syn dochter Lusilla, en befreone mei har broer Kommodus.
As Kommodus oan it front ferskynt, om't er heart hat dat syn heit almar mear yn 'e minnichte rekket, bringt er syn freonen mei, in kliber foarname Romeinske sjerpslikkers, en teffens syn gladiators, dêr't er mear wearde oan hechtet as oan soldaten. De ûntdekking dat syn heit him oan 'e kant skood hat yn it foardiel fan Livius, docht him bot sear en skansearret de ûnderlinge bân fan 'e beide jongemannen, dy't earder suver as bruorren allyk wiene. Kommodus hellet it him yn 'e holle en lis de saak oan 'e goaden foar. Dêrta smyt er himsels foaroan yn 'e striid, sadat der alle kâns bestiet dat er sneuvelje sil. As dat net bart, sa giet syn logika, moat it wol betsjutte dat de goaden wolle dat er keizer wurdt. Livius is dêr twifelich oer, mar hy wiist it ek net fuort ôf. Kommodus oerlibbet de fjildslach ûnskansearre, en is dan yn syn eigen holle de iennichste rjochthawwende op 'e troan fan it Romeinske Ryk.