cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Milvyske Brêge
Yn 2006 begûnen fereale spantsjes der mei om op de brêge om de lantearnepeal in leafdesslot te hingjen. De kaaien waarden yn de Tiber smiten. Op 13 april 2007 waard mei dat brûkme stoppe omdat de lantearnepeal it bejûn hie.
Grut-Terherne
Grut-Terherne (ek wol: Martena State) wie eartiids in yndruk meitsjende state dy't krekt bûten Bitgum stie oan de súdkant fan de wei nei Marsum. De state is yn 1879 ôfbrutsen.
Skiednis
thumb|left|Grut Terherne yn 1869, tsien jier foar de ôfbraak Ien fan de earste eigeners fan de state is Hessel Sytzes Martena, nei wa't de state ek neamd is. Yn 1496 wurdt it nei in koarte belegering ynnomd troch Ljouwerter Fetkeapers dy't it stee ferfolgens folslein ôfbrutsen. Troch Hessel wurdt de state letter opnij wer opbouwe. As Hessel by in reis nei Jeruzalim op Rodos stjert, ervet syn dochter Lucia de state. Hja troude mei Frederick von Grombach, in ealman út Dútslân, dy't tegearre mei Keizer Karel V nei Nederlân komd wie. Maria, de dochter fan Lucia ervet de state dan, en hja boasket mei Johann Onuphrius zu Schwarzenberg und Hohenlansberg. Maria von Grombach stjert yn 1564 en har man tweintich jier letter. Harren soan Georg Wolfgang ervet Terherne State. Oant 1868 bliuwt er yn besit fan it neigeslacht fan Georg.
Georg Wolfgang Carel Duco baron thoe Schwarzenberg en Hohenlansberg is nei 1868 eigener fan de state at syn heit ferstoarn is. Syn heit ûntfong de Prins fan Oranje en kening Willem III doe't dyen de tunen fan Terherne State kamen te besjen. Yn de jierren dêrnei giet it ekonomysk min. De ynkomsten út oerheids- en ferskate oare bestjoersfunksjes rinne tebek. Ek blykt de ferdieling fan it grûnbesit ûnder de fjouwer soannen net geunstich wat de finânsjes fan de state oanbelanget. Yn 1864 is de bibleteek ferkocht, en acht en fyftjin jier letter waarden der beammen ferkocht. Mar de ynstânhâlding fan de state blykt ûnmooglik. Yn 1879 wurdt de state foar ôfbraak ferkocht en sloopt. It park waard ta in greide makke.
It slot Grut Terherne wie út it wetter wei opboud op grutte kelders en telde fiif bastions. Om it slot hinne leine prachtige hôven en singels. En in hertekamp en oranzjery mei in soad gewaaksen. Der hearde sa'n 400 à 500 hektare lân by. In grut part dêrfan wie bosk. De plante- en blommesamling wie sa bekend dat sels de soan fan kening Willem III mei syn gûverneur delkaam om dat ris te besjen. Doe it slot ôfbrutsen waard, wiene de famylje Schwartzenberg de lêste bewenners. It oerwurk út de slotstoer is yn Wier bedarre, de twa bylden op de homeie yn it Frysk Museum. thumb|left|De homeie fan it eardere slot Grut Terherne yn 2005, is no de tagong ta de sportfjilden fan [[Bitgum en Bitgummole]] De famylje Schwartzenberg hat noch altyd in grêfkelder op it hôf yn Bitgum. De lêste kear dat dêr in Schwartzenberger byset is, wie yn it begjin fan de 21e iuw. Ek yn de tsjerke sels is in grêfkelder dêr't guon fan har byset binne oant salang dat mocht. Der stiet no (2007) noch ien kiste yn dy kelder. Wat der by de restauraasje fan de tsjerke noch oer wie fan de stoflike resten fan de eardere bysetten sit dêr no yn. Dy kelder is inkeldris op bysûndere dagen iepen en te besjen.
Tsjintwurdich is allinnich oan de tagong fan de sportfjilden noch te sjen dat der earder in slot stien hat. Gâns foto- en yllustraasjemateriaal fan it eardere slot en syn bewenners is te finen op Aldfaers Erf Bitgum.
George Washington
thumb|George Washington, 1795 thumb|George Washington
Skiednis
George Washington wie fan Ingelske komôf en berne yn in planter famylje. Hy fertsjinne syn strepen yn de striid tsjin de Frânsken (1754-1755) en kaam yn 1775 as ôffurdige fan de steat Ferginia yn it Nasjonaal Kongres. Hy wie belutsen by de fredesbesprekkingen mei de Frânsken yn 1778 dat ta in ferbûn mei har liede soe.
Doe't de Amerikaanske revolúsje yn 1785 útbruts waard hy troch de Amerikanen beneamd as oerbefelhawwer fan it revolúsjonêre leger yn de ûnôfhinklikenskriich tsjin de Britske striidkrêften. Dizze oarloch waard lang-om-let troch de Amerikanen wûn.
George Washington waard ferkeazen as earste presidint fan Amearika. Fan 1789 oant 1797 soe hy twa terminen efteryn presidint wêze. Dêrnei luts hy him werom út de polityk.
Jack Talstra
Jack Talstra (eins: Jacob Talstra; Peazens, 10 maart 1946 – Terrace, 5 desimber 2014) wie boargemaster fan Terrace, yn Britsk-Kolumbia. Hy kaam yn desimber 1985 ta syn amt. Nei de ferkiezings fan 2008 moast er novimber fan dat jier it fjild romje foar Dave Pernarowski. Yn 'e 23 jier dat er boargemaster fan Terrace wie, late er it plak út in djippen ekonomyske krisis nei nije woltier ta. Yn 2009 waard er ûnderskieden mei de Order of Terrace foar syn bydragen oan de pleatslike mienskip.
Kastiel Oldenaller
thumb|right|300px|Kastiel Oldenaller
Kastiel Oldenaller is in lângoed, lânhûs en earder kastiel tusken Nijkerk en Putten yn de provinsje Gelderlân. It hûs en direkte omjouwing is net tagonklik foar it publyk, it lângoed fan Natoermonuminten is iepensteld foar wannelers.
Skiednis
Sûnt de midsiuwen is der sprake fan in kastiel Oldenaller dat mei de pleats Aller yn besit fan de famylje Van Aller. Yn it jier 1494 blykt Reneyr fan Aller eigener fan it hûs te wêzen. De oarspronklike gebouwen bestean Ofbyld mear, mar om 1655 wurdt hjir lykwols in nij hûs sette litten troch Jacob van Wijnbergen, nei wierskyn troch de bekende arsjitekt Jacob van Campen. It fjouwerkante klassisistyske gebou lei mei foar- en sydgevels yn de brede rjochthoekige grêft. Foar it hûs leit it foarplein mei rjochts it koetshús en links de oranjery, ek mei in grêft der omhinne. Yn it timpaan fan de foargevelsit in cartouche mei it jiertal 1655. Dêrûnder it kombinearre wapen fan Van Wijnbergen-Van Brienen. Nei 1850 jout Baron van Goltstein opdracht oan arsjitekt K. Zocher it hûs te modernisearjen. De muorren waarden beplastere, der kamen nissen foar bylden yn de gevel. De sintrale skoarstien waard ferfongen troch it toerkeammerke. en in túnûntwerp foar in Ingelske tún te meitsjen. Yn 1975 waard it hûs restaurearre, en diels in oude steat werombrocht. De plasterlaach waard weihelle en de bylden weihelle, mar de nissen binne noch werom te kennen en it toerkeammerke is bleaun. Yn 2009 waard in ynterieur restauraasje oplevere. De stúkte plafonds en de âlde parketflier binne dêrby hersteld. Ek waard in Trompe-l'oeil skildering oanbrocht.
Tún
Oarspronklik wie de oanlis fan it park, de wegen en grêften om it kastiel strak en rjochthoekich, lykas yn de 17e iuw wenst wie. De rjochthoekige foarm fan de parkbosk en de lange rjochte oprydleane nei it kastiel wize dêr noch op. Yn de 19e iuw kaam de ynformele Ingelske lânskipsstyl yn de moade. De ferneamde túnarsjitekt Zocher krige opdracht de tún yngripend te feroarjen. De slotgrêft oan de foarside fan it kastiel waard tichtsmiten en de parkbosk hielendal kapt en opnij oanplante. De grêften waarden fergroeven en fergrutte ta romantysk slingerjende fiverpartijen. Der waard sels in nije tagong mei oprydleane oanlein. Op it lângoed húzje in koloanje Blauwe reagers yn de dikke beammen. Op it terrein bloeie yn de maitiid stinzeplanten. Der steane meardere pachtpleatsen op it terrein.
Bauck Poppema
Bauck Poppema of ''Bauck Foppesd. fan Popma en Bauck Hemmema'' (Skylge -Berltsum, 1501) wie in legindaryske Fryske heldinne, ferneamd troch har rol by de ferdigening fan Hemmemastate yn it konflikt tusken de Skieringers en de Fetkeapers yn 1496.
Back wie in dochter fan de Skylger haadling Foppe Popma en Wilsck Aedesd. Gerbranda. Poppema wie it wiif fan Doeke Hettes Hemmema († 1503), in bûnsgenoat fan de Skieringers. Yn 1496 ferdigene Poppema, dy't doe swier wie, de state in skoftlang tsjin belegerders út de stêd Grins. Hemmemastate moast lykwols belies jaan doe't er fersterking kaam. De besetting fan Hemmema waard deamakke en Poppema waard fêstset yn Grins. It ferhaal wol dat sy yn de finzenis, boeid en al, it libben joech oan in twaling. Sy waard frijlitten yn 1497.
Bauck Poppema is in metafoar fan in "dappere frou" wurden en it ideaal fan in Fryske heldinne. Sy waard wol fergelike mei Jeanne Hachette en Kenau Simonsdochter Hasselaer.
Boereprotesten yn Nederlân (2019-no)
thumb|Trekker mei protestboerd yn De Haach De boereprotesten wiene aksjes fan Nederlânske boeren dy't fan 1 oktober 2019 ôf plakfûn. De boeren fregen omtinken foar harren rôl yn de maatskippij. De aksje waard organisearre troch Agractie en Farmers Defence Force. LTO Nederlân en syn regionale ôfdielings stipen de aksje.
Oanrin
In foarstel fan D66-parlemintslid Tjeerd de Groot om it feebeslach mei de helte te ferminderjen, nei oanlieding fan de stikstofkrisis en it dêropfolgjende advys fan de kommisje-Remkes, wie de streekrjochte oanlieding fan de protesten. Ek joech de foarman fan LTO-Nederlân, Marc Calon, oan, dat mei it besetten fan in bargepleats yn Boxtel 'de lont fan it grutte ferset yn it krûdfet stutsen waard'.
It protest waard benammen rjochte op:
Aksjes
thumb|Trekkers lûke De Haach yn
De Haach
Tûsenen boeren lutsen yn de moarns betiid mei trekkers nei De Haach. Dat soarge foar de grutste drokte op de Nederlânske wegen mei 1136 km file yn totaal. Benammen it ferkear om De Haach hinne lei plat. Op it Malieveld fûn in demonstraasje plak. De doetiidske boargemaster Pauline Krikke joech tastemming foar 75 trekkers op it Malieveld. De oare trekkers koene by it stadion fan ADO De Haach en it strân by Skeveningen steane. Dêrwei koene boeren mei pindelbussen nei it Malieveld brocht wurde.
De kommunikaasje tusken de organisaasje en it gemeentebestjoer rûn lykwols min, neffens Agractie. De boeren rieden troch nei it Malieveld, dat foar it ferkear yn it sintrum fan De Haach yn trewyn lei. Guon trekkers rieden it Malieveld op en brutsen troch ôfsettings, wêrby't stekken en de berm fernield waarden. Neitiids hawwe boeren oanbean mei te helpen de skea op te helpen. Minister Carola Schouten fan Lânbou spruts de boeren op it Malieveld ta, en sei ta dat de helte ferminderjen fan it feebeslach ûnder har ministerskip net barre soe. De wyks dêrfoar advisearre de kommisje-Remkes it kabinet lykwols om it feebeslach in ein te ferminderjen fanwegen de stikstofkrisis dy't ûntstie nei in útspraak fan de Rie fan Steat.
Fryslân
Yn Fryslân hawwe dy deis ek aksjes plakfûn. Boeren dy't net nei De Haach gean koene, sammelen harren ûnder oaren by Easterwâlde op de Venekoterwei. Hja kamen dêr mei 150 minsken, mar se giene de N381 net op, en dat late dus net ta gefaarlike situaasjes. Hja hiene spandoeken mei en lieten sjen dat se de boeren, dy't nei De Haach gien binne, stypje.
Rest fan Nederlân
Ek op oare plakken yn Nederlân wiene der aksjes. Yn Grins parkearren boeren harren trekkers by it treinstasjon. Op de A28 tusken Hoogeveen en Swol fûn in stadichoanaksje plak. Dêrby blokkerarren boeren de dyk, troch't se yn in pear oere tiid stadichoan fan Hoogeveen rjochting Swol rieden en doe wer tebek. Yn it Media Park yn Hilfertsom protestearren in stikmannich boeren by it gebou fan de NOS, om't politisy, media en miljeu-aktivisten de boeren in te negatyf byld jouwe.
11 oktober
Sa'n 200 trekkers út de provinsje Fryslân lutsen nei it sintrum fan Ljouwert nei it provinsjehûs. Hja easken dat de provinsje de earder naam maatregels oer de stikstofreduksje wer weromdraait. Justjes letter liet deputearre Johannes Kramer in seal fol boeren witte dat de provinsje de maatregel wer ynlûkt en dat de provinsje tegearre mei de boeren nei in oplossing sykje sil. Hy ûnderstreke nettsjinsteande dat der wol in stikstofprobleem is.
14 oktober
Ek yn oare provinsjes fûnen der ferskate aksjes plak by provinsjehûzen, lykas dy fan Drinte, Oerisel, Gelderlân, Grinslân en Noard-Hollân. De provinsjebestjoeren fan Drinte, Oerisel en Gelderlân lutsen harren beslút yn neifolging fan Fryslân ek yn. Yn Grins waard de doar fan it provinsjehûs mei in trekker ynriden, nei't it provinsjebestjoer besletten hat de maatregel net yn te lûken en de foet stiif te hâlden. Ek rekke der ien ferwûne tusken in lytse rebûlje tusken boeren en de plysje, doe't boeren it provinsjehûs yn gean woene. LTO Noard hat dy aksje al feroardiele.
Ek yn Noard-Hollân en Seelân lutsen boeren nei de provinsjehûzen yn Haarlim en Middelburch, mar dy provinsjes lutsen harren stikstofmaatregel ek net yn. Wol fregen de Provinsjale Steaten oan it regear yn De Haach foar dúdlikens fan it lanlike belied.
15 oktober
Yn Limboarch protestearje boeren by it provinsjehûs yn Maastricht. Yn Seelân binne de boeren yn petear mei de provinsje ynstee fan te protestearjen. At de provinsje net harkje wol nei harren, soe der likegoed noch protestearre wurde.
16 oktober
thumb|It leger waard ynset yn De Haach Op 16 oktober waarden der nije protesten organisearre troch Farmers Defence Force. De aksje begûn by it gebou fan de RIVM yn Bilthoven. Letter gie men nei De Haach, dêr't it leger ynsetten waard om tefoaren te kommen dat boeren op it Binnenhôf komme soene. De boeren mochten ynearsten op de Koekamp demonstrearje, mar al gau stiene boeren ek by it Sintraal Stasjon, dat flakby de Koekamp stiet, en blokkearren se in trambaan. De plysje stjoerde se fuort en doe lutsen der in soad boeren nei it Malieveld ta. Der wie ûndúdlikens wêr't boeren parkeare koene. De sfear op it Malieveld wie smûk. It ferkear om De Haach hinne rûn al fêst. Ek rieden boeren it sintrum fan De Haach yn, dêr't it ferkear folslein fêstrekke. Guon plakken, wêrûnder it Binnenhôf, waarden folslein ôfsletten troch it leger. Dêrtroch koene boeren de stêd ek slim wer út. Guon boeren hawwe besletten en oernachtsje op it Malieveld. Sieta van Keimpema fan Farmers Defence Force fûn dat it kabinet op in boargerkriich út wie, mei harren ynsetten fan it leger, en se neamde dat kabinetsleden te lef wiene en praat mei de boeren.
25 oktober
Op 25 oktober kamen boeren út Noard-Brabân yn aksje by it provinsjehûs tsjin it provinsjale stikstofbelied. De provinsje besleat dochs en fier de maatregels yn. Hja kamen mei Fryske flaggen oan en setten sels in Fryske flagge op it provinsjehûs om't Fryslân syn maatregel al weromdraaid hie. Hja ferbaarnden de Brabânske flagge en seine dat se net mear grutsk op harren provinsje wiene.
Tagelyk waard der aksje fierd tsjin it belied fan de suvelsektor, dy't ûnder oaren út FrieslandCampina, NZO en ZuivelNL, foarnaam wie. It bestjoer fan Farmers Defence Force fersprate de tillefoannûmers fan direksjelju fan de suvelûndernimmingen. Ek blokkearren se it haadkantoar fan FrieslandCampina yn Amersfoart. De suvelbedriuwen joechen ta, en seine dat der te min draachflak foar wie.
11 novimber
Op moandei 11 novimber wiene der aksjes fan boeren by it provinsjehûs fan Noard-Hollân yn Haarlim. Der wiene sa'n 200 boeren op 'en paad nei Haarlim. Hja soargen foar in file moarns by Uitgeest en yn de Wijkertunnel. Hja beane ek in petysje oan de provinsje: it plattelân fan Noard-Hollân woe him fan Amsterdam en Haarlim ôfskiede en him by de provinsje Fryslân foegje, om't dêr al nei de boeren harke wurdt. Hja hiene 5400 ûndertekenen. Guon boeren rieden de Ofslútdyk op en kamen harren Fryske kollega's op healwei temjitte dy't harren de Fryske flagge oerlangen.
13 desimber
Boeren fersoargen in boer-boargeraksje op de Dam yn Amsterdam, dêr't hja ûnder kreamen farsk iten besoargen oan it públyk. Dy aksje waard organisearre troch Agractie. Deselde deis lykwols organisearre Farmers Defence Force in blokkade fan it Fleanfjild Eindhoven mei trekkers.
18 desimber
Farmers Defence Force hie oankundige dat op 18 desimber wer aksjes plakfine soene. Dêrby moasten distribúsjesintrums fan supermerken platlein wurde. Yn Fryslân soe it gean om de distribúsjesintrums fan de Aldi yn Drachten, de Lidl yn It Hearrenfean en de Poiesz yn Snits. It Sintraal Buro foar Libbensmiddelshannel (Nederlânsk: Centraal Bureau voor Levensmiddelenhandel, ôfkoarte ta CBL) spande dêr in koart pleit oan. De rjochtbank Midden-Nederlân yn Lelystêd joech harren gelyk en ferbea de boeren de distribúsjesintrums te blokkearjen. Der stie 100.000 euro boete de oertreding foar oer.
Ek jûns op 17 desimber fûnen der ûnderhannelings plak yn De Haach tusken it Lânbou Kollektyf en it regear. Der ûntstie betizing doe't minister Carola Schouten fan Lânbou by de behanneling fan de haastwet stikstof yn de Earste Keamer neamde, dat der in akkoard berikt waard. Dêrnei públisearre it ledeblêd fan LTO Nederlân, Nieuwe Oogst lytse ûnderdielen fan dat plan. Neitiids waard dat troch ferskate partijen, lykas Farmers Defence Force fan it Lânbou Kollektyf tsjin sprutsen. Der wie noch gjin akkoard berikt, dochs wol ôfspraken makke.
De folgjende dei fûnen der noch hieltyd aksjes plak troch hiel Nederlân hinne. Om't de aksjes fan de FDF ferbean waarden, lûkte dy him werom, dêrtroch de aksjes, dy't troch pleatslike aksjegroepen organisearre waarden, yn trewyn leine. Njonken ferskate stadichoanaksjes, lutsen ferskate trekkers nei it Media Park yn Hilfertsom, wylst autofabryk VDL Nedcar yn Born en gemybedriuw Sabic yn Bergen op Soom ek doelwyt wiene. Ek sammelen der trekkers by it distribúsjesintrum fan Albert Heijn yn Tilburch, mar waard in oere letter wer ôfsein. Der waard foar warskôge dat de plysje ditkear hurder optrede soe. Op gongwegen dielde plysjes boeten út, om't it eins ferbean is mei trekkers op gongwegen te riden. Nettsjinsteande rieden der massaal trekkers op de gongwegen en neamde de ANWB dat der moarns om 9 oere 400 km file stie. Ek in grutte groep Dútske boeren kamen nei Nederlân ta om mei te helpen.
Fryslân
Ek bûten Ljouwert op de A32 en de op A7 waard ferkear tsjinholden en ûntstiene der lange files, benammen by de knooppunten De Jouwer en It Hearrenfean en by Drachten.
Letter yn de middei waard it foarstel dien om mei trekkers fan Ljouwert rjochting de Ofslútdyk te gean en dêr op de Kop de dyk te blokkearjen, mar dat waard ôfsein.
18 febrewaris 2020
Op 19 febrewaris 2020 rieden der hûnderten boeren fanijs me trekkers nei De Haach. Ditkear waard der oproppen en ryd net mei de trekkers oer de autodyk. Der waarden ferskate boeten útdield oan boeren dy't harren dêr net oan holden. De stipe foar de aksjefierende boeren naam lykwols ûnder de boargers mei 30% ôf.
Protesten tsjin it feefoerfoarstel
Op 6 maaie 2020 makke minister Schouten buorkundich in maksimum aaiwytgehalte yn it feefoer foar molkfee te stellen dat yngean moatte soe op 1 septimber fan dat jier. Doel dêrfan wie om de stikstofútstjit te ferminderjen om sa gau mooglik stikstofwinst te krijen om troch de romte dy't dêrtroch ûntstean soe wenningbou en oare ynfrastrukturele projekten mooglik te meitsjen.
Op 10 july blokkearren tsientallen trekkers in distribúsjesintyrum fan Albert Heijn yn Swol. Albert Heijn koe dêrtroch tydlik 230 winkels net befoarriedzje. Fierder waarden it haadkantoar fan Jumbo yn Veghel en Eindhoven Airport mei trekkers blokkearre.
Op 13 july waarden de trekkerferbodden yn de noardlike provinsjes opheft en moast der tenei foar de tiid oankundige wurde dat der mei trekkers demonstrearre wurde soe. As dat net dien wurdt, soene de ferbodden fannijs fan krêft gean.
Ek diene minister Carola Schouten fan Lânbou, minister Kajsa Ollongren fan Ynlânske Saken en keamerlid Tjeerd de Groot, dy't it ferminderjen fan it feebeslach mei de helte foarsteld hie, oanjefte omreden deadsbedriging troch boeren. Minister Schouten sei in wurkbesite mei Siuwske boeren ôf om't oare boeren de autodyk blokkearre hiene. Op 11 july waard FDF-foaroanman Thijs Wieggers arrestearre by in boereblokkade fan it Sintraal Buro Libbensmiddelehannel yn Leidschendam nei't er net yngie op in stopteken fan in plysje-agint en neffens de agint hy op him ynride soe, dêr't de agint syn fjoerwapen by lûke moast. Wiegers keas dêrfoar de saak foar de rjochter komme te litten en krige doe frijspraak.
17 novimber 2020
Op 17 novimber wiene der wer aksjes yn De Haach dêr't it Malieveld skansearre efterlitten waard, in COVID-opfangplak foar dak- en thúsleazen blokkearre waard en in fytser troch in trekker oanriden waard. Twa boeren waarden oanholden.
Desimber 2020
Healwei desimber waarden der protestaksjes holden om't supermerken neffens de boeren te min foar harren produkten betelje en út protest tsjin de stikstofwetjouwing.Op 11 en 12 desimber blokkearren boeren de yngong fan in Jumbo-befoarriedsintrum yn Raalte en by it distribúsjesintrum fan Lidl op It Hearrenfean. Op 12 desimber waard it distribúsjesintrum fan Albert Heijn yn Swol blokkearre.
Op 14 desimber blokkearren tsientallen trekkers seis oere lang it distribúsjesintrum fan Jumbo yn Breda en in tsiental boeren blokkearren ek it hûs fan Jumbo-direkteur Frits van Eerd. Van Eerd hat doe in petear hân mei de aksjefierende boeren.
Demonstraasjes oer rapporten stikstofkrisis 2021
Rapporten fan de stikstofkrisis ferskynden dêr't yn oantrûnd wurdt om boerebedriuwen út it Griene Hert wei te heljen. It Planburo foar de Libbensomjouwing (PLB) die dêr noch in skepke boppe op. Dy wie fan miening dat der mar in soad boeren ferdwine moasten yn Noard-Brabân, Gelderlân en Oerisel. Dat late ta dat der op 7 july 2021 fannijs protestearre waard. Agractie kaam mei trekkers nei it Malieveld yn De Haach. Leden fan FDF protestearren yn de omkriten fan Swol, Assen, Arnhim en De Bosk. Op it Malieveld ferrûn it folle rêstiger as earder. Sels Tjeerd de Groot kaam dêr te sprekken en hie gjin befeiliging nedich. Omreden de oanslach op sjoernalist Peter R. de Vries die Agractie-ôfdieling Flevolân net mei. Oare ôfdielings joegen it al in bytsje omtinken.
Demonstraasjes stikstofplannen fan minister Van der Wal
Op 10 juny 2022 makke minister Christianne van der Wal (VVD) fan Natoer en Miljeu de nije stikstofplannen buorkundich, dy't ynholden dat it útstjitten fan stikstofyn 131 gebieten tichteby kwestbere natoer mei 70% fermindere wurde moast. Dat betsjut dat der boeren ophâlde moatte mei harren bedriuw. De minister skode de útfiering fan it plan nei de provinsjes ta dy't in jier de tiid krigen om de plannen útfiere te moatten. Agractie en FDF fersmieten de plannen en kundigen nije aksjes oan foar 22 juny. Ek de provinsjes wiene net wiis mei it plan. Der ûntstie by in soad boeren in soad ûngewissens. Op 22 juny waard yn it Gelderske Stroe in grutte protestaksje holden dêr't wol likernôch 40.000 minsken op ôf kamen. Ek op oare plakken waard aksjefierd en autodiken waarden blokkearre troch trekkers. Yneaesten soe der aksjes plakfine yn De Haach, mar waard nei Stroe ferpleatst om in postivere demonstraasje te fieren. De Nasjonale Koördinator Terrorismebestriding joech de keamerleden Thom van Campen (VVD), Tjeerd de Groot (D66) en Derk Boswijk (CDA) de oanrekommandaasje net te gean om't dy harren feiligens net garandearje koe. Van Campen en De Groot lieten it doe ôfwitte, wylst Boswijk al gie. Nettsjinsteande de oprop fan LTO en gean net mei de trekkers, barde dat lykwols al en ûntstiene grutte files en waard in trekker troch in frachtwein op de A12 oanriden.
Ek protestearren in tal boeren fan aksjegroep Voll Gass by de wente fan minister Van der Wal, dy't mei de boeren in heal oere yn petear gie. Deselde dei blokkearren oare boeren in buorkerij yn Snelrewaard dêr't minister Henk Staghouwer fan Lânbou mei guon amtners op besite wie. De minister sels wie krekt fuort, mar guon amtners waarden troch de boeren tsjin holden. By de A28 by Hoogeveen sammelden boeren dêre tsjin de plannen.
Op 27 juny blokkearren boeren mei trekkers en heapakken guon autodiken. Heapakken waarden yn 'e brân stutsen. Ek by de provinsjehûzen yn Noard-Brabân, Grinslân en Drinte waard aksjefierd.
Op 28 juny wiene der fannijs protesten. Der wiene guon boeren mei twa kij nei it Binnenhôf ta tôge. De jûns wiene der ek wer protesten by de wenten fan minister Van der Wal en keamerlid Derk Boswijk.
Fryslân
De plannen fan it kabinet soe yn Fryslân gefolgen hawwe foar boeren yn de omkriten fan ûnder oaren by de marren, De Alde Feanen, de Fochtelerfean en it Drintsk-Frysk Wâld. Deputearre Klaas Fokkinga liet witte yn elts gefal gjin boeren ûnteigenje te litten. Op 15 juny fûn der yn Ljouwert oerenlang in demonstraasje plak foar it Provinsjehûs. Deputearre Fokkinga stie harren te wurd en sei dat de provinsje de plannen fan De Haach net útfiere wol. Dat gie de boeren net fier genôch en easken foar in brief fan de provinsje dêr't yn stiet dat de provinsje net meiwurkje sil oan de stikstofplannen. Sa fier woe it kolleezje net gean.
Op 26 juny wie der in groep demonstranten nei Wâldsein, it wenplak fan Tjeerd de Groot, gien mei in spandoek.
Op 28 juny waard der fannijs foar de stoepe foar it Provinsjehûs demonstrearre. Deputearren Klaas Fokkinga en Douwe Hoogland stiene harren te wurd. De boeren woene dat se de ferklearring ûndertekenen dy't sei dat de provinsje de stikstofplannen fan it kabinet net ûtfiere sil. De deputearren woene dat net ûndertekenje en seine de boeren ta dat de provinsje syn eigen plan hie. De boeren wiene teloarsteld dat se letter in stikmannich beammen foar de yngong foar it Provinsjehûs skoden. Dêrnei giene de boeren fuort. It hie net folle langer duorje moatten, want oars hie de plyske oerwage de Mobile Ienheid yn te setten.
Alaska-skiereilân
It Alaska-skiereilân (Ingelsk: Alaska Peninsula) is in skerp útstykjend skiereilân, dat him fanôf de súdwestkust fan 'e Amerikaanske steat Alaska oer in ôfstân fan sa'n 800 km útstrekt nei it súdwesten, dêr't it úteinlik oergiet yn 'e eilannegroep fan 'e Aleoeten. De namme fan 'e steat Alaska giet feitliken tebek op 'e namme fan it skiereilân (en net oarsom, sa't wolris tocht wurdt).
Moderne fiifkamp op de Olympyske Simmerspullen 2008
200px|thumb|right|It ûnderdiel springe tidens de moderne fiifkamp 2008
De Olympyske Spullen fan de XXIXe Olympiade waarden fan 8 oant en mei 24 augustus 2008 hâlden yn Peking, de haadstêd fan Sina.
Lokaasjes
De sporten fan de moderne fiifkamp waarden beoefene op de folgjende lokaasjes.
Alaska-skiereilân
Geografy
Oan 'e noardkant fan it Alaska-skiereilân lizze frijwol gjin eilannen (útsein Amak), mar oan 'e súdkant lizze der nammenste mear, wêrûnder de Shumagineilannen en de Sanakeilannen en it grutte eilân Kodiak. It skiereilân sels wurdt op teminsten fjouwer plakken hast midstwa snien troch ynhammen fan itsij de Bristolbaai, itsij de Stille Oseaan, en bestiet dêr mar út tige smelle lâningten. Unimak, it meast eastlike eilân fan 'e Aleoeten is by False Pass ("ûnechte passaazje") ek noch hàst mei it skiereilân ferbûn.
Moderne fiifkamp op de Olympyske Simmerspullen 2008
Medaljespegel
De top fiif fan lannen dy't by de moderne fiifkamp medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen.
Alaska-skiereilân
Demografy en klimaat
Der lizze gjin grutte plakken op it Alaska-skiereilân, hoewol't de doarpen Cold Bay, King Cove, Chignik, Chignik Lake, Chignik Lagoon en Port Moller in beskate bekendheid genietsje, alteast yn Alaska. De befolking bestiet benammentlik út Inûyt en is foar syn libbensûnderhâld fierhinne ôfhinklik fan 'e fiskerij.
It klimaat op it Alaska-skiereilân is ferlykber mei dat yn Iislân of Fjoerlân, mei simmertemperatueren fan 6-15 °C en wintertemperatueren fan –11-+1 °C. Der falt jiers 610-1.650 mm delslach.
Kola-skiereilân
It Kola-skiereilân (Noardsamysk: Guoládat; Russysk: Кольский Полуостров, Koľskij Poluostrov) is in skiereilân dat yn it uterste noardwesten fan Jeropeesk Ruslân leit. It makket it grutste diel út fan 'e provinsje Moermansk, dy't yn it westen grinzget oan Noarwegen en Finlân. Mei in oerflak fan sa'n 100.000 km² leit it Kola-skiereilân hast hielendal binnen de poalsirkel. It wurdt yn it noarden omjûn troch de Barentssee en yn it easten en suden troch de Wite See. Yn it westen sit it fêst oan 'e rest fan 'e provinsje Moermansk.
Skiednis
De bewenning fan it Kola-skiereilân giet tebek oant mooglik it sânde milennium f.Kr. Archeologyske fynsten bewize dat der in ferskaat oan folken omhúsmanne hawwe moat, mar tsjin it earste milennium n.Kr. wiene dêrfan inkeld de Samen noch oer, dy't fierhinne fan 'e rindierhâlderij libben. Yn 'e tolfde iuw sette de kolonisaasje fan it kustgebiet troch Russyske Pomoaren útein, dy't har taleine op 'e fiskerij en de jacht. It skiereilân waard koarte tiid letter anneksearre troch de Republyk Novgorod, ien fan 'e machtichste Russyske steaten út dy snuorje. Yn 1471 ferlear Novgorod it Kola-skiereilân lykwols oan it grutfoarstedom Moskoovje, dat syn eigen kolonisten derhinne stjoerde. Yn 'e sechstjinde iuw soarge in konflikt mei Denemark (dêr't ek Noarwegen doe ta hearde) foar in fuortsterking fan 'e Russyske posysje op it skiereilân. Yn dyselde snuorje waarden sawol de Samen as de Pomoaren ta liifeigenen makke.
Tsjin 'e ein fan 'e njoggentjinde iuw wiene de Samen grutdiels út it suden fan it skiereilân ferkrongen troch de Komy en Nenets út noardlik Ruslân, dy't nei it Kola-skiereilân ferfearen om te ûntkommen oan 'e epidemyen ûnder de rindierpopulaasje yn har heitelân. Yn 1916 waard Romanov oan de Murmane (no Moermansk) stifte, dat him al rillegau ûntjoech ta in wichtige havenstêd. Under de Sovjet-Uny begûn de befolking sterk oan te winnen, al wie soks beheind ta de stedske sintra oan 'e kust. Yn 1913 hie it skiereilân in befolking fan 13.000 minsken; yn 1970 wiene dat 799.000 minsken. Der waarden spoarwegen oanlein en fabriken boud, en Moermansk waard ien fan 'e wichtichste marinehavens fan it lân. It miljeu litte yn dy snuorje duorjende skea, en de Samen hiene slim te lijen ûnder de kollektivisaasje fan de lânbou. Nei it ynstoarten fan 'e Sovjet-Uny, yn 1991, rekke de ekonomy fan it Kola-skiereilân yn it neigean en begûn de befolking ôf te nimmen. Pas nei de iuwwiksel klaude it gebiet wer wat by de wâl op.
No Promises...No Debts
No Promises...No Debts is it fjirtjinde studio-album fan Golden Earring, op 7 july 1979 waard it album útbrocht. It wie it earste album sûnt 1975 yn de klassike besetting.
Dikke Tinne
thumb|200px|It kastiel yn Hattem, yn de 17e iuw in ruïne. thumb|200px|It iennige oerbliuwsel fan dit kastiel.
De Dikke Tinne, ek wol bekend ûnder de namme St. Lucia, wie in kastiel yn Hattem.
Al yn 1361 is der sprake fan in "hûs" fan de hartoch fan Gelre yn Hattem. Hartoch Reinoud IV fan Gelre liet yn 1404 in mânsk kastiel sette mei muorren fan 7 meter dik, de dikste kastielmuorren fan Nederlân.
Op it dak fan ien fan de tuorren stie in koperen wynfaan, dy't by opgravingen weromfûn is.
Atletyk op de Olympyske Simmerspullen 1960
De Olympyske Simmerspullen 1960, ek wol de XVIIe Olympiade neamd waarden yn 1960 hâlden yn Rome, de haadstêd fan Itaalje. It atletyk waard hâlden yn it Stadio Olimpico.
Dikke Tinne
Yn 1778 waarden de tuorren foar ôfbraak ferkocht. Hjoeddeis is it pân Adelaarshoeke 18 (pleatslik bekend as "It Spûkhûs") it iennich oerbleaune restant fan dit kastiel. Op it Tinneplein binne de opgroeven kontoeren fan de muorren sichtber makke.
Atletyk op de Olympyske Simmerspullen 1960
Medaljespegel
De top tsien fan lannen dy't by it atletyk medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen fan 1964.
Nederlânske Antillen
De Nederlânske Antillen (Papiamintsk: Antias Hulandes) wienen oant 9 oktober 2010 in lân binnen it Keninkryk fan de Nederlannen, besteande út fiif eilannen yn de Karibyske See dy't by twa eilannegroepen fan de Lytse Antillen hearre. De totale lânoerflakte wie 800 km², mei in ynwennertal fan 225.369 (2008). De befolkingstichtens lei dêrmei op 281,7/km² (2008). De haadstêd en tagelyk fierwei de grutste stêd fan de Nederlânske Antillen wiei Willemstêd op it eilân Kurasau.
De Nederlânske Antillen, as oantsjutting fan alle Westyndyske eilannen fan it Keninkryk wurde al noch beskôge as ien fan de sibskipslannen.
Skiednis
De eilannen waarden oan de ein fan de 15e iuw troch Alonso de Ojeda ûntdekt en yn 1634 troch de West-Yndyske Kompanjy op de Spanjerts ferovere. Yn de rin fan de tiid wienen de eilannen in pear kear yn hannen fan oare Europeeske mogendheden en hienen se –yn wikseljende gearstallings– ferskate bestjoersfoarmen. Oan dizze koloniale status kaam in ein doe't op 15 desimber 1954 nei acht jier ûnderhanneljen it Statút foar it Keninkryk fan de Nederlannen troch Nederlân, Suriname en de Nederlânske Antillen ûndertekene waard. Op dat stuit bestienen de Nederlânske Antillen ut Arûba, Bonêre, Kurasau, Saba, Sint-Eustasius en in part fan it eilân Sint-Marten.
Op 1 jannewaris 1986 krige Arûba in status apart. Dat hold yn dat Arûba de status fan lân binnen it Keninkryk krige. Tagelyk waard ôfpraat dat Arûba op 1 jannewaris 1996 ûnôfhinklik wurde soe. Yn 1994 waard op fersyk fan Arûba it foarútsjoch op ûnôfhinklikheid foar Arûba skrast.
Op 2 novimber 2006 waard tusken Nederlân, Kurasau en Sint-Marten in akkoard sluten, op grûn wêrfan dizze beide eilannen in status apart binnen it Keninkryk krigen soenen, lykas dy fan Arûba. Earder wienen al ôfspraken makke dêr't Saba, Sint-Eustasius en Bonêre de status fan iepenbier lichem by krigen, en dan ferlykber mei dy fan in Nederlânske gemeente. Nederlânske wetjouwing sil dêr ûnder kondysjes yn it plak komme fan de Antiljaanske. De ynwenners meie stimme foar de Twadde Keamer en it Jeropeesk Parlemint. Kurasau en Sint-Marten hâlde har eigen wetjouwing. Der kaam in Mienskiplik Hof fan Justysje foar Nederlân, Kurasau en Sint-Marten. Nederlân naam de skulden fan de Antillen (4 miljard gûne) oer. Yn ruil dêrfoar meie de eilannen gjin lienings mear ôfslute. De Nederlânske Antillen soenen as lân binnen it Keninkryk op 15 desimber 2008 ûntbûn wurde. Dat is lykwols net slagge. De beslissing waard nommen op it polityk oerlis fan 30 septimber 2009, dat op Kurasau fiere waard tusken steatssekretaris Ank Bijleveld fan Kenkrykrelaasjes en de ferantwurdlike politisy fan de Nederlânske Antillen en de ôfsûnderlike eilannen. Doe waard besletten dat de Nederlânske Antillen as lân op 10 oktober 2010 opheft wurde soenen. Op dy datum waarden Kurasau en Sint-Marten selsstannige lannen binnen it Keninkryk. Bonêre, Sint-Eustasius en Saba waarden bysûndere gemeenten fan Nederlân.
Gebieten
thumbnail|right|250px|Nederlânske Antillen De Nederlânske Antillen bestienen út fiif eilângebieten:
Arûba, Bonêre en Kurasau hearre ta de Underwynske Eilannen en lizze foar de kust fan Fenezuela (Súd-Amearika). De oare trije eilannen hearre ta Boppewynske Eilannen en lizze east fan Porto Riko.
It gebiet fan it Keninkryk op Sint-Marten is allinnich de súdlike helte fan it eilân Sint-Marten. De noardlike helte heart ta it Frânske oerseeske departemint Gwadelûp.
Ta de Nederlânske Antillen hearden ek in stikmannich lytsere eilannen, wêrûnder:
Talen
De offisjele talen fan de Nederlânske Antillen wienen sûnt 2007 Nederlânsk, Ingelsk en Papiamintsk. Papiamintsk is de folkstaal op de Underwynske eilannen. It is in kreoaltaal basearre op Portegeesk of Spaansk, mei in soad Nederlânske en ek Ingelske en Frânske ynfloeden. Op de Boppewynske eilanden is Ingelsk de folkstaal. De skoallen wienen altyd Nederlânsktalich, mar yn de lêste jierren fan it lân wie besluten om op de basisskoallen it Papiamintsk en Ingelsk as ûnderwiistaal yn te fieren. De middelbere skoallen bleaunen Nederlânsktalich, omdat men gebrûk makket fan itselde Sintraal Skriftlik Eineksamen as yn Nederlân en omdat in soad skoalbern nei de middelbere skoalle heger ûnderwiis yn Nederlân folgje.
De Antiljaanske literatuer is benammen skreaun yn it Nederlânsk en Papiamintsk, foar in lyts part ek yn it Ingelsk en Spaansk.
Religy
De Nederlânske Antillen binne fierwei meast roomsk-katolyk. Dêrneist binne der op de Boppewynske eilannen grutte protestantske mienskippen (pinkstergemeenten, metoadisten, baptisten, sândedeisadvintisten en anglikanen). Op Kurasau en Sint-Marten bestiet dêrneist fan âlds in frij grutte Joadske mienskip. Ek bestiet der op Kurasau en Sint-Marten in moslimmienskip.
Steatsynrjochting
De Nederlânske Antillen hienen twa bestjoerslagen, it lânsregear en de (fiif) eilânbestjoeren. It lânsregear fan de Antillen siet yn Willemstêd op Kurasau.
Gûverneur
De gûverneur hat in dûbele funksje: haad fan it regear as fertsjintwurdiger fan in keningshûs yn de Keninkryksgebieten. Hy is net ferantwurdlik foar de besluten en dieden fan it regear.
De gûverneur stie noed foar it algemien belang fan it Keninkryk en seach der op ta dat troch wetjouwings- en bestjoersorganen yn de Nederlânske Antillen gjin beslissings nomd waarden dy't de ienheid fan it Keninkryk skea dwaan koenen of dy't stridich binne mei de bepalingen fan it Keninkryksstatút of mei in ynternasjonale regeling. De útfierende macht lei by de gûverneur yn gearwurking mei de Ried fan Ministers.
De gûverneur waard dêryn bystien troch in Ried fan Advys, dy't út minstens fiif troch de gûverneur sels beneamde leden bestie, dy't oer alle ûntwerpen fan lânsferoarderingen, rykswetten, lânsbesluten oer algemiene maatregels en soksoartige, advys útbringt. De gûverneur is foarsitter fan dy ried, mar oefent dizze funksje allinnich út by bysûndere gelegenheden. In ûnderfoarsitter, beneamd út de leden fan de ried, hat de lieding fan de gewoane gearkomsten.
Regear
De Kening wie haad fan it regear fan de Nederlânske Antillen; de kening waard as sadanich fertsjintwurdige troch de gûverneur. De Ministers wienenb ferantwurdlik oan de Staten.
It regear fan de Nederlânske Antillen waard foarme troch de gûverneur (yn fertsjintwurdiging fan de kening) en de Ried fan Ministers. De Kening beneamde de gûverneur by Keninklik Beslút en dy beneamde op syn beurt de ministers.
Tradisjoneel levere elk eilân fan de Nederlânske Antillen ministers foar it sintrale regear. De ministerried wie ferantwurding skuldich oan de folksfertsjintwurdiging, de Steaten fan de Nederlânske Antillen (te fergelykjen mei de Twadde Keamer yn Nederlân).
De Steaten
Foar de Nederlânske Antillen gou dat de Steaten de befolking fertsjintwurdigen. Se waarden by algemiene ferkiezings foar fjouwer jier keazen. De folksfertsjintwurdiging fan de Nederlânske Antillen bestie út 22 leden (Kurasau 14, Bonêre 3, Sint-Marten 3 en Saba en Sint-Eustasius elk 1). Tegearre mei de gûverneur foarmen hja de wetjaande macht. De folksfertsjintwurdiging hie it rjocht fan amendemint, fan enkête en fan ynterpellaasje. Hja hienen ek it rjocht fan inisjatyf. De lânsbegrutting moast troch harren goedkard wurde.
Eilângebieten
Elk eilângebiet hie in eigen bestjoer dat bestiet út de eilânsried, it bestjoerskolleezje en de bewâldhawwer. De eilânsrieden fan Kurasau (21 leden), Bonêre (9 leden), Sint-Marten (11 leden), Saba (5 leden) en Sint-Eustasius (5 leden) fertsjintwurdigen de befolking fan it eilângebiet. De leden waarden foar fjouwer jier keazen. It bestjoerskolleezje en de bewâldhawwer wienen ferlykber mei it kolleezje fan boargemaster en wethâlders yn in Nederlânske gemeente. It bestjoerskolleezje foarme it deistich bestjoer fan it eilângebiet en fierde de besluten fan de Eilânsried út.
Status binnen de Europeeske Uny
Yn 2010 binne Bonêre, Saba en Sint-Eustasius Nederlânske gemeenten gelyk wurden. Kurasau en Sint-Marten binne krekt as Arûba autonome lannen binnen it Keninkryk fan de Nederlannen wurden. De Nederlânske Antillen binne dêrmei ophâlden te bestean.
Ekonomy
De ekonomy fan de Nederlânske Antillen stipe op trije pylders: it toerisme, de ierdoalje en de (finansjele) tsjinstferliening. De ynfloed en de groei fan eltse sektor ferskilt sterk fan eilân ta eilân. De oalje-yndustry, ferfierssektor, havenaktiviteiten en finansjele tsjinstferliening binne essinsjeel foar de ekonomy fan Kurasau. Willemstêd hat ien fan de grutste havens yn de regio. De oare grutte eilannen hawwe har spesjalisearre yn de toeristyske sektor. De Antiljaanske ekonomy wie dêrtroch hiel bot op it bûtenlân oriïntearre en foar in grut part ôfhinklik fan ymport. De Nederlânske Antillen wienen gjin lid fan de Jeropeeske Uny, mar se wurde der wol mei assosjearre. Dat biedt in tal hannelsfoardielen. De Antilliaanske munt wie de Antiljaanske gûne, dy't keppele wie oan de Amerikaanske dollar.
Alle jierren joech Nederlân help oan de Nederlânske Antillen. Dy help waard benammen ynsetten foar rjochtshanthavening, ûnderwiis, bestjoerlike ûntwikkeling en duorsume ekonomyske ûntwikkeling.
Boskmarmot
De boskmarmot (Latynske namme: Marmota monax) is in sûchdier út it skift fan 'e kjifdieren (Rodentia), de famylje fan 'e iikhoarntsjes (Sciuridae) en it skaai fan 'e marmotten (Marmota), dat foarkomt yn grutte dielen fan Noard-Amearika. Yn it Ingelsk wurdt dit bist de groundhog ("grûnbaarch") neamd, en pleatslik stiet er ek wol bekend as de whistle-pig ("fluitbaarch"), fanwegen syn heechtoanige alaarmroppen, as de land-beaver ("lânbever") en as de woodchuck (letterlik: "wâldsmiter" of mooglik "houtsmiter"), in ferbastering fan 'e Algonkwynske beneaming wuchak. Oars as de measte oare marmottesoarten, dy't har areaal beheine ta bercheftige kriten, is de boskmarmot in leechlânbewenner, wat makket dat er fan alle Noardamerikaanske marmotten de grutste fersprieding hat.
Fersprieding
De boskmarmot is lânseigen yn it grutste part fan 'e eastlike helte fan Noard-Amearika, wêrby't de noardgrins fan syn ferspriedingsgebiet yn súdlik Nûnavik en noardlik Labrador leit, wylst de súdgrins troch de Amerikaanske steaten Noard-Karolina, Súd-Karolina, Georgia, Alabama, Mississippy, Arkansas en Oklahoma rint. Dêrby komt er ek foar op Prins Edwardeilân en Kaap Bretoneilân, mar net op Nijfûnlân.
Yn 'e Feriene Steaten leit de westgrins fan it areaal fan 'e boskmarmot op 'e Grutte Flakten fan Oklahoma, Kansas, Nebraska, Súd-Dakota en Noard-Dakota, mar yn Kanada komt er folle westliker foar, yn hast de hiele provinsjes Manitoba (útsein it uterste noarden) en Saskatchewan en Alberta (útsein it uterste suden), grutte dielen fan noardlik, sintraal en súdeastlik Britsk-Kolumbia (mei oangrinzgjend in stikje oer de Amerikaanske grins yn noardeastlik Washington, noardlik Idaho en noardwestlik Montana), en fierders parten fan 'e súdlike Yukon en de Noardwestlike Territoaria en in stik fan eastlik Alaska.
Uterlike skaaimerken
De boskmarmot hat trochinoar in kop-romplingte fan 30-50 sm, mei in sturtlingte fan sa'n 15 sm en in gewicht fan 2-4 kg. Yn gebieten dêr't se minder natuerlike fijannen hawwe en dêr't in protte alfalfa groeit, kinne boskmarmotten in grutte 80 sm en in gewicht 14 kg berikke. Se hawwe koarte, mar krêftige poaten, dêr't tsjûke, kromme klauwen oan sitte om mei te graven. Oars as dat by de measte iikhoarntsjes it gefal is, hat de boskmarmot in bûgde wringe, en hat er datoangeande wol wat wei fan in mol. De sturt is ek koarter, en bedraacht net mear as in fearn fan 'e totale lichemslingte. De pels bestiet út twa dielen: in tichte laach fan griis ûnderhier, mei dêroerhinne in langere boppepels fan brunige of rodzige hierren. Oan 'e wikselwurking fan dy beide hiersoarten tanket de boskmarmot syn opfallende mei griis trochsketten brunige kleur.
Biotoop
Boskmarmotten jouwe de foarkar oan iepen lân oan 'e râne fan wâlden. Ek komme se foar yn greidlân en op 'e prêrje. Nettsjinsteande it feit dat it grûnbewenners en gravers binne, kinne boskmarmotten skoan swimme. Ek klimmen yn beammen giet har maklik ôf, al dogge se dat ornaris inkeld om oan rôfdieren (of de minske) te ûntkommen of as se har om-en-by fan in hichte ôf ferkenne wolle.
Hâlden en dragen
Bûtendoar bringe boskmarmotten de measte tiid troch mei foerazjearjen, wat se gauris ûnderbrekke om har op 'e efterpoaten op te rjochtsjen en it hear oer te eagjen. As se dêrby gefaar gewaarwurde, uterje se in fluitsjende alaarmrop, wêrmei't se net inkeld neie soartgenoaten warskôgje, mar alle mooglike proaidieren yn 'e wide omkriten. Krekt as dat by katten it gefal is, krije ek boskmarmotten in grouwe sturt as se har bedrige fiele. Foar har wintersliep, dy't yn 'e measte gebieten fan oktober oant maart of april duorret, grave se faak in spesjale hoale, dy't binnen in beboske gebiet leit en oant ûnder de froastline rikt.
Fretten
De boskmarmot is in herbivoar, dy't benammen bestiet fan gerzen, krûden en oare fegetaasje, wêrûnder beien en lânbougewaaksen. Se frette lykwols ek wol wrimelt, lykas ynsekten, larven en slakken, al binne se gjin wiere omnivoaren. Krekt as beamiikhoarntsjes en grûniikhoarntsjes beplúzje boskmarmotten fierders ek wolris nuten, mar oars as sokke bisten lizze se dêrfan gjin winterfoarrieden oan troch se te bedobjen. Boskmarmotten krije al har focht binnen troch plantesoppen en dau, en hoege sadwaande mar selden echt te drinken.
Status
De boskmarmot hat de IUCN-status fan "net bedrige", mei't er yn syn ferspriedingsgebiet noch rûnom foarkomt en om't de populaasje stabyl liket te wêzen. Trochdat it kapjen fan bosken de boskmarmot fan mear gaadlik biotoop foarsjoen hat, is it de iennichste marmottesoarte yn Noard-Amearika dy't baat hân hat by de kolonisaasje fan it kontinint troch de minske, en de populaasje leit no dan nei alle gedachten ek heger as dat er foar 1492 wie. Yn 'e Feriene Steaten wurde de bisten lykwols in protte bejage by wize fan "sport", wat de effekten fan har flugge fuortplanting yn 'e regel neutralisearret.
Sawol troch it oanfretten fan lânbougewaaksen as trochdat se mei har gegraaf lânbougrûn en gebouwen ûndermynje, wurde boskmarmotten gauris as skealik ûngedierte beskôge. It gegraaf en gewrot fan boskmarmotten hat yn 'e steat Ohio in archeologysk fynplak oan it ljocht brocht, de saneamde Ufferman Site. Hoewol't dy net troch wittenskippers ûndersocht is, binne dêr yn troch marmotten opsmiten ierdbulten withoefolle prehistoaryske foarwerpen fan minklike makkelei oantroffen, wêrûnder potdiggels en bewurke stiennen.
Soms wurde boskmarmotten as húsdier holden, mar it binne fan natuere agressive bisten, en dat smyt ornaris swierrichheden op. Doug Schwartz, in dieretúnoppasser en boskmarmottetrainer dy't wurksum is by de Staten Island Zoo, yn New York, hat dêroer sein: "Se steane bekend om har agresje, dat it begjin is tige dreech. Har natuerlike ympuls is om elkenien te deadzjen en it sortearwurk oan God oer te litten. It ferget tawijing om it leave en knuffelige yn har boppe te bringen."