cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kim Winona
Libben
Winona koe dizze iere glânsrol neitiid nea wer belykje, en waard úteinlik tekenleararesse. Dêrnjonken wie se ek aktyf as keunstskilderesse en as byldhouster. Ien fan har byldhouwurken is te sjen yn it Carnegie Ynstitút yn Pittsburgh. Hja krige letter twa dochters, Migan (1962) en Michelle (1973). Se stoar yn 1978, doe't se 47 jier wie, neffens de berjochten trochdat se harsels tekoart die.
Guayota
Guayota (útspr.: [ɡʷa'jo:ta], likernôch: "gwajota") is yn 'e mytology fan 'e Gûantsje, de oarspronklike bewenners fan 'e Kanaryske Eilannen, in fulkaangod dy't yn 'e regel ôfskildere wurdt as boasaardich. Yn 'e myten komt er nei foarren as de wichtichste tsjinstanner fan skepper-god Achamán.
Eigenskippen
Neffens de myten fan 'e Gûantsje is Guayota in fierhinne boasaardige godheid, dy't yn 'e fulkaan de Teide wennet, op it Kanaryske eilân Teneryf. De Teide waard beskôge as ien fan 'e poarten fan 'e ûnderwrâld. Guayota waard foarsteld as in grutte swarte hûn, en waard beselskippe troch saneamde tibicena's, demoanen yn 'e foarm fan grutte fjurrige hûnen fan lava. Nettsjinsteande, of miskien wol just fanwegen dizze karakterisaasje waard Guayota troch de bewenners fan Teneryf fereare.
Oerienkomsten mei oare godheden
Guayota dielt in protte karakteristiken mei oare boasaardige fulkaangoaden. Fral de oerienkomsten mei Pele, de goadinne fan 'e fulkaan de Kīlauea, op 'e Hawaï-eilannen, binne tige treffend.
Myten oer Guayota
Yn it bekendste ferhaal oer him rekket Guayota fereale op Magec, de sinnegoadinne, dy't er ûntfierd en finzen hâldt yn 'e djipten fan 'e Teide. Fan gefolgen komt de wrâld oanhâldend yn it tsjuster te sitten, en yn wanhope roppe de minsken de skepper-god Achamán oan, dy't út 'e himel delkomt om regaad te meitsjen. Hoewol't Guayota him út alle macht ferset, wêrby't de Teide fjoer en reek spuit en in protte minsken op it eilân de dea fine, wurdt er troch Achamán ferslein. Op 't lêst, wittende dat er it net winne kin, ropt Guayota de fjurren fan 'e Ierde op om hiele Teneryf te ferswolgjen, want as hy Magec net hawwe kin, wol er bewissigje dat nimmen har krije sil. Mar Achamán pakt Guayota op en parset him as in soarte fan stop yn 'e fulkaan, sadat in alles ferwuostgjende útbarsting útbliuwt. Magec wurdt dan troch Achamán befrijd en hja ferfolget dêrnei har paad troch de loft, mar eltse kear as se rjocht boppe de Teide komt, is se goed wach, om't se net nochris troch Guayota oer it mad kommen wurde wol.
M.C. Escher Akwadukt
It M.C. Escher Akwadukt is in akwadukt oan de súdkant fan Ljouwert yn it ferlingde fan de Drachtsterwei. It Van Harinxmakanaal rint oer it akwadukt.
Circuit Zolder
Circuit Zolder (ek wol Circuit van Terlaemen of Omloop van Terlaemenneamd) is in Belgysk autosirkwy by it doarp Viversel, yn de gemeente Heusden-Zolder. It sirkwy wurdt foaral brûkt foar toerauto races. Fan 1973 oant 1984 waard de Grutte Priis Formule 1 fan Belgje op dit sirkwy hâlden.
Demis Roussos
Artemios Ventouris (Demis) Roussos (Gryksk: Αρτέμιος Βεντούρης Ρούσος) (Alexandrië, 15 juny 1946 – Athene, 25 jannewaris 2015) wie in Gryksk sjonger en basgitarist.
Biografy
Demis Roussos waard berne yn Egypte as soan Grykske âlden dy't alles ferlearen nei de Suezkrisis yn 1956 en dêrnei nei Grikelân werom giene. Dêre wie Roussos lid fan in tal groepen sa as The Idols, We Five en Aphrodite's Child ear't er mei in solokarriêre út ein sette.
Roussos syn solokarriêre pykte yn de jierren santich mei in tal hits, wêrfan't de singles My Friend the Wind en Forever And Ever (1973) heech op de hitlisten stiene yn ferskate lannen. Yn desimber 1973 hie er yn Nederlân in nûmer 1-hit mei Schönes Mädchen aus Arcadia.
Roussos stoar jannewaris 2015 yn it Ygeia Hospitaal yn Athene oan de gefolgen fan maachkanker.
Friso Wiegersma
Friso Wiegersma (Deurne, 14 oktober 1925 – Amsterdam, 5 juny 2006) wie in Nederlânske tekstskriuwer en keunstskilder.
Biografy
Wiegersma waard berne yn it hûs De Wieger, as fjirde soan fan hûsdokter Hendrik Wiegersma en Petronella Daniëls. De glêzenier Pieter Wiegersma (1920-2009) wie in broer fan him.
Fan 1941 oant juny 1944 siet er op 'e Kunstnijverheidsskoalle yn Arnhim. Nei de Twadde Wrâldkriich studearre er keunstskiednis yn Amsterdam. Doe't er Wim Sonneveld optreden seach waard er daliks in fan - én fereale op Sonneveld. Hy besleat om by elts optreden oanwêzich te wêzen op de foarste rige. Om't er in opfallend persoan wie, waard dat al gau fernommen. Nei de achtste kear nûge Sonneveld him út foar in moeting.
Fia Sonneveld krige Wiegersma al gau wurk as dekôrûntwerper. Hy joech syn stúdzje op. Hy skreau in pear ferskes foar it earste soloprogramma fan Sonneveld yn 1964. Dêrnei skreau Wiegersma mear teksten, sa as it liet fan de strjitsjonger Nikkelen Nelis, modellearre nei Koperen Ko ("Ze kon het lonken niet laten") en de musical De Kleine Parade. Ek foar oaren, lykas Leen Jongewaard en Willy Alberti. Wiegersma brûkte dêrby de skûlnamme Hugo Verhage.
Dêrneist makke er in stikmannich skilderijen, en yn 1970 hie er in útstalling yn New York. Wiegersma en Sonneveld wennen wilens yn Roquefort-les-Pins yn Súd-Frankryk. Sonneveld stoar op 8 maart 1974 oan in hertoanfal by in koarte besite oan Nederlân.
Wiegersma gie troch mei it skriuwen fan lietsjes, ûnder mear Telkens weer foar de film Rooie Sien. Hy fûn ek in nije partner, de 25 jier jongere klienkeunstner Hans van der Woude, mei wa't er op 31 july 2001 troude.
Hoewol't er himsels foaral as skilder beskôge, bleau er ek frege wurden as tekstskriuwer. Yn 2000 waarden syn teksten mei harren ûntsteansskiednis bondele yn it boek Telkens weer het dorp, ferneamd nei twa fan syn lietsjes: Telkens weer (fertolke troch Willeke Alberti) en Het Dorp (troch Wim Sonneveld). Dat lêste liet, in tekst fan him op muzyk set troch Jean Ferrat (La montagne), is in delslach fan de emoasje by it wersjen fan it troch de foarútgong skansearre Deurne. Op 11 maaie 2008 krige it paad njonken syn âldershûs offisjeel de namme Het tuinpad van mijn vader.
Fan maaie 2006 wie der in oersjochtstentoanstelling yn Amstelfean fan de skilderijen fan Wiegersma. Wiegersma ferstoar mei goed 80 jier oan de gefolgen fan lymfeklierkanker. Fan 4 novimber 2018 oant en mei 17 jannewaris 2019 wie der ûnder de neamer 'De aanblik alleen', in oersjochútstalling fan de measte fan syn skilderijen yn Museum Slager yn Den Bosch.
Dormitio-basilyk
De Dormitio-basilyk' is in roomsk-katolike tsjerke op de berch Sion yn Jerusalim yn Israel. De basilica minor is de abdijtsjerke fan de Dútsktalige benediktynske Dormitio-abdij en falt ûnder de jurisdiksje fan it Latynske Patriargaat fan Jeruzalim.
Neffens de oerlevering is op it plak Jezus' mem Marije ferstoarn. Dêr komt ek de namme Dormitio Mariae wei, itjinge de ûntsliepenis fan Marije betsjut, dat in âlde oantsjutting is fan it feest fan it opnimmen fan Marije yn 'e himel.
Foargongers
Al yn de 5e iuw stie op it plak fan de hjoeddeiske tsjerke de byzantynske basilyk Hagia Sion, dy't troch de Perzyske kening Chosrau II yn 614 ferneatige waard. Yn de 12e iuw stiften de krúsfarders op de ruïnes in tsjerke ûnder de namme Sancta Maria in Monte Sion, dy't nei 't de krúsfarders de slach ferlearen om 1200 hinne troch de islamityske hearskers ferneatige waard.
Beskriuwing
De tsjerke is sirkelfoarmich mei ferskate nissen mei alters en in koer. Twa slingertreppen liede nei de oargelgalerij en nei de krypte, it plak dêr't fan sein wurdt dat Marije dêr ferstoarn is. Fanôf de oargelgalerij binne twa fan de fjouwer tuorren fan de tsjerke tagongklik.
Cara Brett
Cara Brett (yn Nottinghamshire, 17 febrewaris 1988) is in Britsk glamour- en neakenmodel fan Ingelsk komôf. Hja sette yn 2008 útein mei har karriêre.
Libben en karriêre
Brett waard yn 1988 berne yn it Ingelske greefskip Nottinghamshire. Nei't se de middelbere skoalle trochrûn hie, wurke se yn 'e winkel fan in muoike fan harres, dêr't se hynstegereid ferkocht. Dy baan holp har om te learen better mei minsken om te gean, mei't se as tiner tige bleu wie. Yn 2008, doe't se 18 jier wie, ferfear se nei de Britske haadstêd Londen, dêr't se no noch wennet. Se folge opliedings yn it oanbringen fan hierekstinsjes en yn fysioterapy foar hynders, en wurke op dat lêste mêd by de Danethorpe Race Yard mei hurddraafhynders.
Al rillegau nei't se har yn Londen fêstige hie, krige Brett wurk as glamourmodel oanbean, en koarte tiid letter begûn se ek neaken te posearjen. Fotoreportaazjes fan har as centerfold stiene yn tydskriften as Maxim en Playboy en yn 'e krante The Sun. Fierders posearre se û.m. foar de linzjerykatalogus fan Pabo. Ek wurke Brett mei oan 'e pornofilm Fabulous Boobs 2, út 2015, dêr't se in masturbaasjesêne foar opnaam. Nei har eigen sizzen knapt Brett ôf op idelteuterij, en is de bêste manlike eigenskip in goed gefoel foar humor.
Lichemsskaaimerken
Cara Brett is blank, mei brune eagen en blûn hier. Neffens har offisjele opjefte is se 1.63 m lang, mei in gewicht fan 51 kg, en kupmaat 32FF. Dêrfoar ûndergie se op 23 novimber 2010 in boarstfergruttingsoperaasje. Njonken piercings troch har earlellen hat hja ek in nâlpiercing. Fierders hat Brett in tatoeaazje op har lofterpols.
Antoinette Rijpma-de Jong
Antoinette Rijpma-de Jong (Rottum, 6 april 1995) is in Frysk reedriidster. Yn desimber 2013 pleatste Antoinette har foar de 3 km fan de Olympyske Simmerspullen yn Sotsjy.
Yn de simmer fan 2022 boaske Antoinette de Jong mei hurdfytser Coen Rijpma.
Eli Asser
Libben
Asser wie de jongste soan fan Isaäc Asser (1883-1942), in merkkeapman dy't skearmeskes ferkocht en syn twadde frou Johanna van West (1892-1942). Heit Asser hie út syn earste houlik mei Esther Kreveld (1892-1943) al in soan. Nei Eli kaam der noch in dochter. Assers heit, syn mem, de earste frou fan syn heit en syn broer en suster kamen om yn de ferneatigingskampen.
Asser gie op foarspraak fan in ûnderwizer nei it Barlaeus Gymnasium, dêr't er yn 'e kunde kaam mei de lettere skriuwer Willem Frederik Hermans. Nei't er tn 1941 cum laude foar syn eineksamen slagge wie woe er rjochten studearje, mar om reden fan syn joadskwêzen waard him de tagong ta de universiteit ûntsein. Yn de Twadde Wrâldkriich hie er earst in skoft in baantsje op de postkeamer fan de Joadske Ried. Letter wurke er as learling-ferpleger yn de Joadske psychiatryske ynrjochting Het Apeldoornsche Bosch. Op de jûn foar't alle pasjinten troch de besetter fuorthelle waarden, begjin 1943, dûkte Asser tegearre mei syn freondinne ûnder. Letter soe er syn ûnderfinings ferwurkje yn it toanielstik Aan de vooravond. Asser siet dêrnei in skoft ûnderdûkt by in boer in Fryslân.
Wurkpaad
Letter skreau Asser reklameteksten en makke er ûnder oaren komedys foar de KRO en de AVRO. Nasjonaal ferneamd waard er mei de komedysearjes dy't yn de jierren 1969-1972 troch de KRO útstjoerd waarden:
Hy skreau ek de lietteksten foar dy rigen, bygelyks Het zal je kind maar wezen, op muzyk set fan Harry Bannink en fertolke troch Adèle Bloemendaal. Mei dy lêste en mei Leen Jongewaard wurke er ek oan teätershows. Yn 1979 makke er in musical-ferzje fan it klassike toanielstik Potasch & Perlemoer.
De lietteksten fan Asser waarden bondele ûnder de titel: Het zal je kind maar wezen; verzamelde liedteksten. Hy publisearre 2004 it boek Alles is meegenomen, dat foar it grutstepart bestiet út brieven dy't hy en syn frou Eefje (Eva Croiset 1923-2002) elkoar skreaune yn harren ûnderdûktiid.
Asser wie yn 2008 te sjen yn in ôflevering fan de dramasearje Keyzer & De Boer Advocaten as de joadske hear Simon.
Eli Asser is de heit fan trije bern, Joosje (1947), David (1961) en Hella Asser (de oarehelte fan kabaretier Freek de Jonge).
Taylor Hayes
Taylor Hayes, echte namme: Tara Ellyn Smith (14 jannewaris 1975), is in rêstend Amerikaansk neakenmodel en pornografysk aktrise. Har artystenamme hie hja ûntliend oan it personaazje mei deselde namme, spile troch Hunter Tylo, yn The Bold and the Beautiful, in Amerikaanske soapsearje dêr't Hayes as tiner oan ferslingere rekke. Neffens har offisjele opjefte is se 1.65 m, mei in gewicht fan 48 kg en kupmaat 34DD.
Karriêre
Hayes waard berne yn Grosse Pointe, yn 'e steat Michigan, mar brocht har middelbere-skoaltiid troch yn Teksas. Yn 1994 posearre se neaken foar de Penthouse, en yn 1995 stie se yn it neakenblêd Hustler. Koart dêrnei ferfear Hayes nei Kalifornje, dêr't se har nei wenjen sette yn Los Angeles. Datselde jiers noch, op har tweintichste, makke se har debút yn in pornografyske film foar de studio VCA Pictures. Nei in pear jier foar VCA wurke te hawwen, gie se by dat label wei om ien fan 'e fêste aktrises yn 'e gonzo-pornofilms fan akteur/regisseur/produsint Seymore Butts te wurden. Yn 1997 tekene se in eksklusyf kontrakt mei de studio Vivid Entertainment, dêr't se tsientallen films foar makke. Yn totaal spile Hayes yn 88 pornofilms, foar't se har yn 2006 út 'e pornoyndustry weromloek. Dêrmei wûn se û.m. fjouwer AVN Awards (de Oskars fan 'e pornowrâld), en boppedat waard se yn 2007 ynhuldige as lid fan 'e AVN Hall of Fame.
Njonken har pornokarriêre wurke Hayes ek mei oan ferskate net-pornografyske filmprojekten, wêrûnder de soft-eroatyske film Animal Instincts III, út 'e midden fan 'e njoggentiger jierren, en de B-horrorfilm Evil Breed: The Legend of Samhain, út 2003.
Tsjerke fan Aldetrine
De Tsjerke fan Aldetrine is de eardere herfoarme tsjerke fan Aldetrine yn de gemeente Weststellingwerf. De tsjerke docht sûnt 1979 tsjinst as doarpssintrum fan de doarpen Aldetrine en Sonnegea.
Skiednis
thumb|left|200px|It eardere ynterieur fan de tsjerke; ôfbyld 1959 Oarspronklik stie de tsjerke fan Aldetrine op it begraafplak oan de Tsjerkhôfsleane. Foar de reformaasje wie dy tsjerke wijd oan Katarina fan Aleksandrje. It sealtsjerkje sûnder toer waard yn 1794 ferfongen troch in nije tsjerke. Foar de hjoeddeiske tsjerke waard yn 1870 de earste stien lein.
Yn 1979 droegen de tsjerkfâlden de tsjerke oer oan Pleatslik Belang. Der fûn in ferbouwing plak en it tsjerklike ynterieur waard ferwidere, mar de herfoarme gemeente bleau gebrûk meitsjen fan it gebou foar tsjerketsjinsten.
Op 12 febrewaris 2017 waard de klok foar it lêst op snein let foar de tsjinst. De weromrinnende tsjerklikens yn Aldetrine soarge foar sa'n lyts tal leden, dat de PKN gemeente Aldlemmer-Aldetrine it beslut nommen hie om tenei alle tsjinsten yn de tsjerke fan Aldlemmer te hâlden.
Rock of Cashel
De Rock of Cashel (Iersk: Carraig Phádraig), ek bekend ûnder de nammen Cashel of the Kings en and St. Patrick's Rock, is in histoarysk plak yn  Cashel yn it greefskip Tipperary, Ierlân.
Skiednis
Neffens de lokale mytology is de rots ôfkomstich fan de Devil's Bit, in berch 30 kilometer fierder noardlik. Doe't Sint Patrick de duvel út in grot ferballe gyng dat mank mei sa'n geweld, dat in diel fan de berch yn Cashel telâne kaam.
Cashel is it plak dêr't de kening fan Munster yn de 5e iuw troch de hillige Patrick him ta it kristendom bekearde. Iuwenlang wie de rots de sit fan de keningen fan Munster ear't de Normandyske ynvaazje plak fûn. Yn 1001 joech kening Muirchertach syn fêsting op de rots oan de Tsjerke. It kompleks is ien fan de meast opmerklike samlings fan Keltyske keunst en midsiuwske arsjitektuer fan Jeropa. Fan de oarspronklike bouwurken bleaune wat resten bewarre; it grutste part fan wat der hjoeddedei stiet datearret út de 12e en 13e iuw.
Rûne toer
It âldste en heechtste gebou is de 28 meter hege toer, dy't goed bewarre bleaun is en út likernôch 1100 stamt. De yngong leit 3,7 meter boppe de grûn, nedich fanwegen it ûndjippe fûnemint fan de toer sa't dat by de Ierske rûne tuorren wênst is. De toer waard doedestiids mei de saneamde drûge stien metoade boud. Foar de feiligens binne dielen fan de toer troch konservators tsjintwurdich mei mortel folle.
Cormac's Chapel
De Cormac's Chapel, de kapel fan kening Cormac Mac Carthaigh, waard yn 1127 boud en konsekrearre yn 1134. It is in foar dy tiid modern bouwurk mei wulvige plafonds en brede bôgen dy't oansletten by de Jeropeeske arsjitektuer en unike lânseigene eleminten. De út Ierlân ôfkomstige abt fan Regensburg stjoerde twa fan syn ambachslju om te helpen mei it wurk en de twillingtuorren oan wjerskanten fan de krusing fan it skip en it koer ferriede Dútske ynfloeden, dy't fierder net yn Ierlân foarkomme. Oare opfallende eigenskippen fan de kapel binne de bôgen, it tonferwulft, it timpaan boppe de beide portalen, it noardlike portaal en de koerbôge. Yn de kapel binne de bêste bewarre Ierske fresko's út dy tiid te sjen. De kapel waard fan sânstien boud, mar troch de ieuwen hinne liet de stien wetter troch sadat de fresko's skeind waarden. Foar it behâld derfan waard de kapel folslein ynsletten wurde troch in wetterticht omklaaisel en de stien ferfolgens útdrûge.
De katedraal
De goatyske katedraal waard tusken 1235 en 1270 boud en is in ienbeukich bouwurk yn krúsfoarm mei in sintrale toer. Oan de westlike kant fan de katedraal stiet it massive kasteel. De Hall of the Vicars Choral waard boud yn de 15e iuw. It koar bestie út leken (somtiden ek geastliken) dy't mei harren sang de tsjerketsjinsten glâns joegen. Yn 1975 waard de Hall restaurearre en tsjintwurdich leit hjir foar de toeristen de tagong nei it kompleks. Yn 1647, tidens de Ierske konfederaasjekrigen, waard Cashel under Murrough O'Brien troch Ingelske troepen plondere. De Ierske konfederaasjetroepen waarden útmoarde, krekt as de roomsk-katolike geastlikheid. By de plondering gyngen tal fan religieuze keunstwurken ferlern.
Yn 1749 waard it dak fan de katedraal yn opdracht fan de Anglikaanske aartsbiskop fan Cashel, Arthur Price, ferwidere. It ferwiderjen fan it dak, dat ien fan de moaiste fan de Ierske tsjerken wie, waard doe en ek letter swier bekritisearre.
Wat tsjintwurdich oer is fan de Rock of Cashel is in toeristyske attraksje woarn. Keninginne Elizabeth II die de Rock of Cashel oan tidens har offisjele besite oan Ierlân yn 2011.
Muorre en tsjerkhôf
It kompleks en it tsjerkhôf is mei in muorre ôffrede. Om de gebouwen hinne steane in grut tal krusen. Ien fan de grutste en meast ferneamde krusen is it saneamde Scully's Cross. Yn 1976 waard it krús fernield troch de bliksem. De resten fan it boppenste diel fan it krús lizze oan de foet fan it krús njonken de muorre.
Omjouwing
Deunby de Rock of Cashel steane de ruïnes fan Hore Abbey, in sistersjinzersk kleaster út de 13e iuw..
Hogland
thumb| Hogland (Russysk: Гогланд, Gogland; Finsk: Suursaari; Sweedsk: Hogland; Estysk: Suursaar) is in eilân yn de Finske Golf (Eastsee). It leit sa'n 180 km westlik fan Sint-Petersburg en 35 km út de kust fan Finlân.
Toerisme
Gogland wurdt hieltyd mear troch toeristen út Sint-Petersburch besocht, mar Finnen wurde dêr net in protte sjoen. Yn 2006 ferklearre de Russyske oerheid Gogland ta 'grinsgebiet'. Sadwaande meie bûtenlanners it eilân allinne mei spesjale tastimming en yn in lytse groep besykje. Teffens sitte dêr gâns burokratyske kosten foar it eilân oan fêst. Dy status doe wer ynlutsen wurde moatte.
Seekatten (fisken)
De seekatten (Latynske namme: Holocephalimorpha) foarmje in boppeskift fan 'e stamme fan 'e rêchstringdieren (Chordata), de ûnderstamme fan 'e wringedieren (Vertebrata), de tuskenstamme fan 'e kaakdieren (Gnathostomata), de klasse fan 'e kreakbienfisken (Chondrichthyes) en de ûnderklasse fan 'e seekateftigen (Holocephali). Dit is in taksonomyske groep fan fisken, mei as iennichste libbene subgroep de draakfisken (Chimaeriformes). De seekatten moatte net te betize wurde mei de groep fan inketfisken mei deselde namme.
Grutte Priis Formule 1 fan Grut-Brittanje 2021
Utslaggen fan de Grutte Priis Formule 1 fan Grut-Brittanje 2021 yn Silverstone op 18 july 2021. It wie de tsiende race fan 22 races fan de Formule 1 yn 2021. Hy waard op it Sirkwy fan Silverstone hâlden. De race waard hâlden oer 52 omgongen, op it 5,9 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 306.2 kilometer. It wieit earste GP-wykein dêr 't in sprintkwalifikaasje ferriden waard.
Kwalifikaasje systeem
It Grutte Priis-wykein begjint op freed mei de earste frije training fan sechstich minuten. Dêrnei folget in kwalifikaasje, dy 't de startopstelling foar de sprintkwalifikaasje bepaalt. By dizze kwalifikaasje meie de koereurs allinnich de sêfte bannen brûke.
Sneontemoarns wurdt in twadde frije training fan in oere ferriden wêrnei 't middeis de sprintkwalifikaasje hâlden wurdt. De winner fan de sprintkwalifikaasje krijt ek de pole posysje foar de wedstriid op snein op syn namme. De wedstriid op snein wurdt ferriden oer in " normale " Grutte Priis ôfstân (sa 'n 300 kilometer) en de teams hawwe in frije kar yn it type bân.
John Hume
John Hume (Derry, 18 jannewaris 1937 – dêre, 3 augustus 2020) wie in Noardiersk politikus, dy't rûnom beskôge wurdt as ien fan 'e arjitekten fan it Noardierske fredesproses. Hy wie fan 1979 oant 2001 lieder fan 'e sosjalistyske en Iersk-nasjonalistyske Sosjaal-Demokratyske en Arbeiderspartij (SDLP), en tsjinne as lid fan trije Noardierske parleminten efterinoar, it Britske Parlemint en it Jeropeesk Parlemint. Yn 'e mande mei David Trimble, de lieder fan 'e Ulsterske Unionistyske Partij (UUP), wûn er yn 1998 de Nobelpriis foar de Frede.
Jonkheid en oplieding
Hume waard yn 1937 berne yn 'e Noardierske stêd Derry (troch de unionisten 'Londonderry' neamd), as de soan fan Samuel Hume en dy syn frou Anne Doherty. Hy wie fierhinne fan etnysk Iersk en religieus roomsk komôf, hoewol't ien fan syn oerpakes in presbyteriaanske Skot wie dy't him yn it greefskip Donegal nei wenjen set hie. Hume studearre oan it St. Columb's College en ek oan it St. Patrick's College yn Maynooth, in foaroansteand roomsk seminaarje, dêr't er foar preester leare woe. Hy makke syn oplieding ta geastlike lykwols net ôf en kearde mei in mastergraad werom nei Derry, dêr't er ynstee ûnderwizer waard.
Karriêre
Yn Derry wie Hume ien fan 'e stifters fan 'e saneamde Kredytunybeweging, en yn 1964 waard er mei 27 jier de jongste foarsitter ea fan 'e Ierske Liga fan Kredytunys, in funksje dy't er oant 1968 behold. Teffens wied er yn 1965 foarsitter fan it Komitee foar de Universiteit fan Derry. Troch syn maatskiplike belutsenens groeide Hume geandewei de 1960-er jierren út ta ien fan 'e lieders fan 'e Noardierske boargerrjochtebeweging. Nei't de oprjochting fan in universiteit yn syn thússtêd op 'e non rûn, joech er him by it Aksjekomitee fan Boargers fan Derry (DCAC), dat ta doel hie om 'e oandacht te fêstigjen op 'e ûnderdrukking fan 'e roomske befolkingsgroep yn 'e stêd troch it protestantske regear fan Noard-Ierlân. Oars as de Noardierske Boargerrjochteferiening (NICRA) wie it DCAC spesifyk op in pleatslike kampanje rjochte en behold it syn geweldleaze útgongspunt.
Op it hichtepunt fan 'e Noardierske boargerrjochtekampanje, yn 1969, waard Hume keazen as ûnôfhinklik Iersk-nasjonalistysk lid fan it doetiidske Parlemint fan Noard-Ierlân foar it kiesdistrikt Foyle. Yn dy funksje tsjinne er oant it parlemint yn 1972 opheft waard. Yn oktober 1971 died er mei oan in hongerstaking fan fjouwer Britske parlemintsleden yn protest tsjin 'e ynternearring sûnder foarm fan proses fan hûnderten Ierske republikeinen dy't fertocht waarden fan belutsenens by geweld of boargerlike oerhearrigens tsjin it Britske bestjoer fan Noard-Ierlân. Yn 1973 waard Hume foar Foyle keazen yn 'e mar koart besteande Noardierske Assimblee, en yn 1974 tsjinne er yn it noch koarter besteande koälysjeregear tusken roomske nasjonalisten en protestantske unionisten as minister fan Hannel.
Yn oktober 1974 besocht Hume om 'e nocht foar Derry yn it Britske Parlemint keazen te wurden, en yn 1983 slagge him dat, op 'e nij foar Foyle. Dat wie nei't er yn 1979 Gerry Fitt opfolge wie as lieder fan 'e sosjalistyske en nasjonalistyske Sosjaal-Demokratyske en Arbeiderspartij (SDLP), in politike partij dy't er sels mei-oprjochte hie. Tagelyk tsjinne Hume fan 1979 ôf ek as ien fan 'e trije Noardierske leden fan it Jeropeesk Parlemint yn Brussel en wurke er as dosint oan it Boston Kolleezje yn Chestnut Hill yn 'e Amerikaanske steat Massachusetts, dat him yn 1995 in earedoktoraat takende.
Yn 'e 1980-er jierren wie Hume direkt behelle yn 'e geheime ûnderhannelings tusken it Britske regear en Sinn Féin, in republikeinske poltike partij yn Noard-Ierlân dy't sjoen waard as de politike tûke fan 'e terroristyske ôfskiedingsbeweging IRA. Dêrby wie it yn it earstoan benammen syn doel om Sinn Féin oan iepentlike ûnderhannelings dielnimme te litten. Der wurdt spekulearre (mei't de kwestje troch alle belutsenen noch altyd tige dizenich holden wurdt) dat de geheime ûnderhannelings laat hawwe ta de Britsk-Ierske Oerienkomst fan 1985. Doe't dat ferdrach bekend rekke, waard it troch de measte (protestantske) unionisten fersmiten om't it harren fierstente fier gie; ek de measte (roomske) republikeinen en in grut part fan 'e (gematigder, roomske) nasjonalisten wiisden it ôf, om't it harren lang net fier genôch gie. Hume sette lykwols syn dialooch mei Gerry Adams fan Sinn Féin fuort en wist sa yn 1994 it sjitferbod fan 'e IRA te berikken, dat yn 1998 de grûnslach foarme fan 'e Oerienkomst fan Goedfreed wêrmei't it Noardierske konflikt beëinige waard.
Yn 1998 waard oan Hume foar syn krewearjen foar in duorjende frede yn syn heitelân, yn 'e mande mei de unionistyske lieder David Trimble fan 'e Ulsterske Unionistyske Partij (UUP), de Nobelpriis foar de Frede takend. Hume wûn ek de Gandhi Fredespriis en de Martin Luther Kingpriis, en is de iennichste persoan dy't ea alle trije ûnderskiedings krigen hat. Doe't David Trimble nei it sluten fan 'e Oerienkomst fan Goedfreed premier fan Noard-Ierlân waard, wie de ferwachting dat er Hume as fise-premier oanwize soe. Ynstee gie dy funksje nei Séamus Mallon, in oar lid fan 'e SDLP. Guon sjoernalisten tochten dat dat te krijen hie mei it feit dat Hume en Trimble op it persoanlike flak min koene. Hume wie dêrnei fan 1998 oant 2000 parlemintslid fan 'e nije Wetjaande Gearkomste fan Noard-Ierlân.
Yn 2001 loek Hume him werom as lieder fan 'e SDLP, en waard opfolge troch Mark Durkan. Op 4 febrewaris 2004 kundige er syn folsleine pinsjonearring oan. Hy naam net mear diel oan 'e Jeropeeske ferkiezings fan 2004, wêrby't syn sit yn it Jeropeesk Parlemint wûn waard troch Bairbre de Brún fan Sinn Féin. Likemin died er mei oan 'e Britske parlemintsferkiezings fan 2005, wêryn't Mark Durkan syn sit foar de SDLP wist te behâlden. Nei syn pinsjonearring sette Hume him noch yn foar alderhanne saken, lykas de wrâldwide bestriding fan earmoede troch de oprjochting fan kredytunys en de demokratisearring fan 'e Feriene Naasjes. Hy reizge in protte en hold lêzings foar universiteiten en oare organisaasjes yn û.o. de Feriene Steaten, Kanada en Ierlân.
Priveelibben
Hume wie troud en hie fiif bern. Hy wie in leafhawwer fan fuotbal en tsjinne jierren as foarsitter fan 'e pleatslike fuotbalklub Derry City F.C. Op jierren rekke er oanhelle mei demintens, wêrfan't de earste symptomen har oan 'e ein fan 'e 1990-er jierren foardiene en foar him de direkte oanlieding wiene om út 'e polityk te stappen. Yn 2012 beneamde paus Benediktus XVI Hume ta kommandeur yn 'e Oarder fan Sint Gregoarius de Grutte.
John te Loo
Gijsbert Johan (John) te Loo (Harns, 10 septimber 1928 – Ljouwert, 31 maart 2017) wie n Nederlânske politikus fan de PvdA.
Libben en wurk
Te Loo wie eareboarger fan de stêd Ljouwert. By gelegenheid fan syn ôfskied as boargemaster fan Ljouwert yn 1993 krige er Het Metrum van de voetstap oanbean. Fersen fan skriuwers dy't yn Ljouwert wenne of wurke hawwe, binne gravearre yn hurdstiennen tablo's ferspraat oer de binnenstêd. Yn 2003 waard de poëzyrûte útwreide oant yn totaal 23 gedichten.
Boppeskift
In boppeskift of superskift (Latyn: superordo) is in taksonomyske rang dy't tusken in klasse en in skift yn sit. Dit is net ien fan 'e haadrangen fan 'e taksonomy, mar in takson dat brûkt wurdt as helpmiddel foar fierdere yndieling fan klassen.
Unwennigens
Unwennigens is it gefoel fan langst nei hûs, of breder en algemiener sein, nei de feilichheid en de wissichheden fan it bekende. Dat spilet foaral as men op in ûnbekend plak is, bygelyks op fakânsje.
De mjitte fan ûnwennigens kin fariearje fan swak oant hiel earnstich. It komt faker foar en is faak slimmer as men allinne reizget of ferfelende dingen meimakket. It gefoel fan ûnwennigens hat grutte oerienkomsten mei mankelikens, mar by mankelikens giet it faak om in langstme nei situaasjes út it ferline.
Minsken dy't ûnwennich binne hawwe oer it generaal in kombinaasje fan depressive gefoelens en symptomen fan eangst, weromlutsen hâlden en dragen en muoite om har te rjochtsjen op ûnderwerpen, dy't neat te krijen hawwe mei de thússitewaasje.
Unwennigens is in ûnderwerp dêr't yn de literatuer in soad gebrûk fan makke wurdt, ûnder oare Daniel Defoes Robinson Crusoe ferhellet dêroer.
Tunen (strjitte)
thumb|Tunen mei dêrfoar it wetter It Fliet
De Tunen is in strjitte yn it sintrum fan Ljouwert. De Tunen bestiet út twa gedieltes, skieden troch it wetter It Fliet. It iene gedielte rint fanôf de Foarstreek oant de Easterkaai, en it oare stik rint fan de Foarstreek oant de Nijkaai. Sydstrjitte fan de Tunen is de Turfmerk. De strjitte is sawat 170 meter lang. Oan de Tuinen steane tal fa, gemeentlike en ryksmonumintale gebouwen.
Haaien
De haaien (Latynske namme: Selachii of ek wol Selachimorpha) foarmje in ûnderdifyzje fan 'e stamme fan 'e rêchstringdieren (Chordata), de ûnderstamme fan 'e wringedieren (Vertebrata), de tuskenstamme fan 'e kaakdieren (Gnathostomata), de klasse fan 'e kreakbienfisken (Chondrichthyes), de ûnderklasse fan 'e haaien en roggen (Elasmobranchii), de tuskenklasse fan 'e echte haaien en roggen (Euselachii) en de difyzje fan 'e moderne haaien en roggen (Neoselachii). Dit is in taksonomyske groep fan fisken dy't sa'n 505 ûnderskate soarten omfiemet. De haaien binne nau besibbe oan 'e roggen (Batoidea), dy't men omskriuwe kinne soe as ôfplatte haaien. De oantsjutting haaien wurdt ek brûkt foar de fossile sibben fan dizze beide groepen, en yn dy sin ûntstiene de ierste haaien mear as 420 miljoen jier lyn, yn it Siluer. Tsjintwurdich wurde in protte haaiesoarten yn har fuortbestean bedrige troch minsklike aktiviteiten.
Soarten
Yn grutte rinne haaien útinoar fan 'e lytse dwerchlantearnehaai (Etmopterus perryi), in soarte dy't yn 'e djipsee libbet en mar sa'n 17 sm lang is, oant de walfiskhaai (Rhincodon typus), dat mei 16 m de grutste fisk fan 'e wrâld is. De grutste soarten, lykas de al neamde walfiskhaai en de reuzehaai (Cetorhinus maximus), binne foar minsken folslein ûngefaarlike wetterfilterders, dy't soöplankton út it seewetter seve en hielendal gjin gebit hawwe. Beskate oare soarten, lykas de minskehaai of wite haai (Carcharodon carcharias), de tigerhaai (Galeocerdo cuvier) en de bollehaai of Sambezyhaai (Carcharhinus leucas) binne lykwols pontinsjeel wol deeglik tige gefaarlik. En Megalodon, in útstoarne haaiesoarte út it Senozoïkum dy't yn alle oseanen foarkaam, koe 20⅓ m lang wurde en wie nei alle gedachten it grutste seerôfdier út 'e skiednis fan 'e wringedieren. De grutste tsjintwurdige rôfhaai is de minskehaai of wite haai.
Skaaimerken
Haaien komme yn alle seeën foar, mar se binnen it algemienst yn tropyske en tuskenbeiden wetters, benammen op djipten oant 2.000 m. Yn 'e regel kinne se net oer swiet wetter, en komme se sadwaande net yn rivieren (mar wol yn riviermûnings) foar, mar der binne in pear soarten, wêrûnder de pontinsjeel tige gefaarlike bollehaai of Sambezyhaai (Carcharhinus leucas), dy't wól oer swiet wetter kinne, en dêrom gauris hûnderten kilometers fier rivieren as de Ganges, de Sambezy, de Amazône of de Mississippy opswimme.
Haaien sykhelje troch twa pear fan elts fiif oant sân kieuspjalten, dy't allegearre in ôfsûnderlike lichemsiepening oan 'e sydkant fan it foarliif hawwe. De hûd fan haaien bestiet út tige fine skobkes, en wurdt yn beskate minsklike kultueren wol brûkt om hout en oare materialen mei te skjirjen. Rôfhaaien hawwe in gebit fan ferfangbere tosken, dy't faak kartele binne om better troch fleis hinne seagje te kinnen. Guon haaien ferlieze yn har libben wol 30.000 tosken, dy't dan elk mei 8 dagen oant in moanne wer troch in nijenien ferfongen wurde. It skelet fan haaien bestiet folslein út kreakbien, en se hawwe stive rêchfinnen, dy't yn ûndjip wetter of as se fuort ûnder it wetteroerflak swimme, boppe it wetter útstykje. Sûnt de film Jaws, út 'e santiger jierren, is sa'n rêchfin it ikoanyske driigjende byld wurden dêr't de measte minsken it earst oan tinke as se it wurd "haai" hearre.
Oanfallen op minsken
Oanfallen fan haaien meitsje elts jier wol inkele deadlike slachtoffers ûnder minsklike swimmers en wettersporters. Neffens de International Shark Attack File (ISAF), in organisaasje dy't oanfallen troch haaien registrearret, wiene der tusken 2001 en 2006 wrâldwiid 96 bewearde haaie-oanfallen, wêrfan't se nei ûndersyk fêststelden dat it by 78 ek wier-wier om haaie-oanfallen gie. Fan dy 78 waarden 16 oanfallen klassifisearre as útlokke, en 62 as ûnútlokke. It tal deadlike slachtoffers troch haaie-oanfallen wie tusken 2001 en 2006 wrâldwiid 4,3 minsken it jier. Dêr moat by oantekene wurde dat jiers mear minsken omkomme trochdat se troch de wjerljocht of troch in fallende kokosnút troffen wurde.
Nettsjinsteande it idee dat ûnder de measte minsken libbet dat alle haaien gefaarlik binne, is eins mar in fjouwertal soarten (fan 505) ferantwurdlik foar in betsjuttend oantal deadlike, ûnútlokke oanfallen, te witten: de minskehaai of wite haai (Carcharodon carcharias), de wytpuntoseaanhaai (Carcharhinus longimanus), de tigerhaai (Galeocerdo cuvier) en de bollehaai of Sambezyhaai (Carcharhinus leucas). Om in ûnútlokke oanfal safolle mooglik foar te kommen, moat men gjin glânzjende metalen dragen (lykas sieraden), en net te folle omspatterje en -plûnzgje, mei't dat foar rôfhaaien klinkt as in ferwûne fisk en dus in maklike proai. De iennichste folslein wisse manear om in haaie-oanfal foar te kommen, is troch út 'e see wei te bliuwen.
Nettsjinsteande har reputaasje as moardmasines, besitte haaien harsens dy't kwa grutte yn ferhâlding ta har lichem in ferlykbere massa hawwe as de harsens fan sûchdieren en fûgels. Wittenskiplik ûndersyk hat sûnt 1990 útwiisd dat haaien yn it wyld soms boartlik gedrach fertoane, en dat se nijsgjirrich binne nei nije dingen, en dy ûndersykje troch se mei de bek te "betaasten". It liket der sterk op dat de measte "oanfallen" fan haaien op minsken eins it nijsgjirrige ûndersykjen troch de haai fan in foar him nuver wêzen is; dy teory wurdt ûnderstipe troch it feit dat slachtoffers fan haaie-oanfallen gauris nei it strân ta ûntkomme kinne sûnder dat se efterfolge wurde, en trochdat haaien faak net trochbite. Dat der sa'n soad skea oanrjochte wurdt by sokke konfrontaasjes, komt troch de fjoerskerpe tosken fan 'e haai en de kwetsberens fan 'e minske. Guon oare oanfallen, benammen dy op surfers, lykje almeast in kwestje fan fersin te wêzen, mei't haaien sokke lju peddeljend op har surfplanke oansjogge foar seeliuwen.
Byldfoarming
Haaien foarmje in prominint ûnderdiel fan 'e kultueren en mytologyen fan folken út it gebiet fan 'e Stille Oseaan, lykas op Hawaï en Fidzjy. Op Hawaï besteane bgl. ferskate folksferhalen dy't fertelle oer minsken mei haaiekaken op 'e rêch, dy't lju op it strân warskôgje op net de see yn te gean om't der in minske-itende haai omswimme soe. De strângongers laitsje sa'n man dan ornaris út en geane dochs de see yn, wêrnei't se opiten wurde troch de man dy't har warskôge hie, dy't himsels yn in haai feroare hat.
Yn it prekoloniale Hawaï joegen fiskers harren deaden faak in seemangrêf, mei as bedoeling dat se as haai reynkarnearje soene. De kahuna tsjutte dan letter oan 'e famylje fan 'e deade út hoe't de tekening fan in beskate haai de klean fan 'e deade neigalme. Sa'n haai, in aumakua, waard neitiid yn 'e regel behannele as in soarte fan húsdier fan 'e famylje, dy't fuorre waard en neffens de ferhalen holp by it fiskjen troch de fisk yn it net te driuwen. Men koe in aumakua ek foar kwea-aardige doelen brûke, lykas om in fijân te deadzjen, mar de stamhaden leine yn 'e regel it near op sokke tsjoenderij. De bekendste haaiegod út 'e Hawaïaanske mytology wie Kamohoali'i, de âldere broer fan 'e fulkaangoadinne Pele, dy't sawol de foarm fan in minske as dy fan in haai oannimme koe. Op it eilân Molokai wie yn 'e earste helte fan 'e njoggentjinde iuw in timpel (heiau) oan Kamohoali'i wijd op elts skiereilân. Op Fidzjy wie Dakuwanga in haaiegod dy't ferdwaalde minsklike sielen opfriet.
Yn skerp kontrast mei it yngewikkelde byld dat der yn 'e Pasifyske kultueren fan haaien bestie, waard de Westerske byldfoarming fan dizze bisten oer it algemien karakterisearre troch eangstme en boasaardichheid. It idee dat haaien gefaarlike, net te fertrouwen bisten binne, krong de Westerske kultuer foar it earst binnen troch de grutte mediapublisiteit dy't jûn waard oan isolearre oanfallen, lykas dy yn Nij-Jersey, yn 1916. Troch de ûnbidige populariteit fan 'e grizelfilm Jaws, út 1975, fan regisseur Steven Spielberg, waarden haaien dêrnei lange tiid troch frijwol alle westerlingen lykslein mei minske-itende meunsters. Pas fan 'e ein fan 'e njoggentiger jierren ôf wisten djipdobjende dokumintêres wat oan dat byld te feroarjen.
Fiskerij
Der wurdt rûsd dat jiers sa'n 100 miljoen haaien deade wurde troch minsklik tadwaan, benammen troch de kommersjele en ferdivedearjende fiskerij. Yn East-Aazje, fral yn Sina, wurdt haaiefinnesop as in delikatesse beskôge en boppedat as befoarderlik foar de sûnens. Yn wurklikheid binne haaien ien fan fjouwer groepen fisken (mei swurdfisken, keningsmakrielen en tegelfisken), dy't troch de Amerikaanske Food and Drug Administration oanmurken wurde foar tige skealik foar de sûnens, benammen de sûnens fan bern en froulju dy't swier binne, fanwegen har hege kwikgehalte. Likegoed wurdt elts jier 1,4 ton oan haaiefinnen garre. De fiskerijfoarm dy't dêrop rjochte is, wurdt "haaiefinjen" (shark finning) neamd, en dêrby wurde haaien fongen wêrnei't har alle finnen ôfhoud wurde, om har dan faak noch libjend wer oerboard te smiten. Werom yn 'e see stjerre sokke bisten in stadige dea troch ferstikking of predaasje. De haaiefinnen brochten yn 2009 sa'n $300 it pûn op. Haaiefinjen wurdt op grutte skaal yllegaal dien, mar de measte lannen pakke it net oan.
De hiele haai wurdt ek wol iten, benammen yn Japan en Austraalje; yn 'e Australyske steat Fiktoaria is haaiefleis sels de meast brûkte fisk yn 'e snack fish and chips. Yn fish and chips shops wurdt lykwols net fan shark sprutsen, mar wurdt haaiefleis flake neamd. Yn súdlik Yndia wurde jonge haaien op 'e fiskmerk ferkocht ûnder de namme sora. Om't dy bisten noch net folwoeksen binne, falt it fleis by it sieden útinoar yn in poeiereftige substânsje, dy't dan frituere wurdt yn krûde oalje. Oan 'e kust fan Tamil Nadu wurdt soks as in delikatesse beskôge. Op Iislân wurdt de Grienlânske haai wol fongen (al giet it dêrby fral om byfangst), dy't in soarte fan antyfries yn syn bloed hat sadat er yn 'e poalsee oerlibje kin. Om't it fleis dêrtroch giftich is foar minsken wurdt it yn grutte brokken snien dy't in sekuer bewurkmastere ferrottingsproses trochrinne om se fan har gif te ûntdwaan. It sterk nei ammoniak rûkende einprodukt hjit fan hákarl, en wurdt beskôge as in nasjonaal Iislânsk gerjocht.
Status
Om't haaien oer it algemien pas nei in stikmannich jierren geslachtsryp wurde, en se har yn ferhâlding ta oare bejage fiskesoarten mar hiel stadich fuortplantsje, hat de haaiefiskerij tige negative konsekwinsjes hân foar it fuortbestean fan 'e ûnderskate haaiesoarten. Dêrby skrilje haaiefinnestreupers der net foar tebek om jonge haaien te deadzjen, dy't har noch net fuortplantsje kinnen hawwe, wat fansels hielendal desastreuze gefolgen hat. Sadwaande hawwe de Feriene Steaten, yn 2000, en de Jeropeeske Uny, yn 2003, de praktyk fan it haaiefinjen folslein ferbean. Doe't yn 2008 bliek dat der in mesk yn 'e Amerikaanske wetjouwing siet, waard de wet tsjin it haaiefinjen yn 2011 oanpast, en de Jeropeeske Uny die itselde yn 2013. Yn 2010 waard Hawaï de earste Amerikaanske steat dy't net inkeld it haaiefinjen, mar ek it besit, de ferkeap en de fersprieding fan haaiefinnen en de hannel deryn ferbea. Yn 2009 makke de IUCN bekend dat 64 haaiesoarten, in trêde fan alle soarten dy't yn 'e iepen see foarkomme, mei útstjerren bedrige wurde fanwegen oerbefisking en haaiefinjen.
Jelle Wagenaar
Wagenaar gie yn july 2011 oer fan de jongerein fan FK Grins nei SK Feandaam. De linksback helle yn syn earste seizoen yn it betelle fuotbal 22 duels. Wagenaar soe nei it fallyt gean fan Feandaam by ACV spylje.
Cat Sìth
Cat Sìth yn it Skotsk-Gaelysk (útspr.: [kʰaʰt̪ ˈʃiː], likernôch: "k'hat sjii"), of yn it Iersk: Cat Sídhe (argayske stavering) of Cat Sí (moderne stavering) (útspr.: [kat̪ˠ ˈʃiː], likernôch: "katch sjii"), in is boppenatuerlik mytysk wêzen út 'e folkloare fan Skotlân en de Ierske mytology. It hat de foarm fan in oergrutte, swarte kat sa grut as in Dútske hardershûn, mei in wyt befke op 'e kiel en it boarst. Neffens de folksferhalen soe it nachts omspûkje oer de Skotske Heechlannen. Leginden oer Cat Sìth komme yn Skotlân rûnom foar, mar yn Ierlân folle minder. Neffens guon ferhalen soe it wêzen hielendal gjin kat wêze, mar in hekse dy't by steat wie om harsels njoggen kear yn in kat te feroarjen.
Namme
Cat Sìth (Skotsk-Gaelysk) en Cat Sídhe of Cat Sí (Iersk) betsjut letterlik "elvekat" of yn rommere sin "boppenatuerlike kat", fan cat, "kat", en sìth of sídhe/sí, dat ferwiist nei de sídhe, in soarte fan elven.
Ferhalen
Lju yn 'e Skotske Heechlannen hiene net folle op mei Cat Sìth, in wêzen dat se net fertrouden. Neffens it byleauwe koe Cat Sìth fan lju dy't koartlyn ferstoarn wiene de siel stelle foar't dy tiid hân hie om nei God of de goaden te gean. Dat died er troch foar de begraffenis oer it lyk hinne te stappen. Om soks foar te kommen wie it yn 'e Skotske Heechlannen foarhinne wenst om it stoflik omskot fan in deade dei en nacht te bewekjen oant it begroeven wurde koe. Der waard fierders mei sin gjin fjoer makke yn 'e neite fan it lyk, om't sein waard dat Cat Sìth oanlutsen waard troch waarmte.
Der bestie fierders in seremoanje dy't taghaim hiet, wêrfan't leaud waard dat in demoanyske Cat Sìth oproppen wurde koe om foar eltse dielnimmer in winsk te ferfoljen. Dêrfoar moasten de dielnimmers elts it lyk fan in kat oer in perioade fan fjouwer dagen en nachten ferbaarne. Neffens de geroften soe de beruchte Britske frijtinker Aleister Crowley oan sa'n ritueel meidien hawwe.
Neffens guon ferhalen soe Cat Sìth eins hielendal gjin kat west hawwe, mar in hekse dy't harsels (frijwillich) yn in kat feroarje koe. Dat koe se njoggen kear dwaan, mar by de njoggende kear koe se harsels net mear weromferoarje yn in minske. Men wol wol hawwe dat út dat ferhaal it idee fuortkomt dat katten njoggen libbens hawwe.
Ynterpretaasje
De ferhalen oer Cat Sìth soene skoan ynspirearre wêze kinne troch de Skotske wylde kat, in lânseigen lytse kateftige dy't foarkomt yn Skotlân mar nearne oars op 'e Britske Eilannen. De Skotske wylde kat is in regionale populaasje fan 'e Jeropeeske wylde kat (Felis silvestris silvestris).
Garry Shandling
thumb|Shandling, [[30 april 2011]] Garry Shandling (folút: Garry Emmanuel Shandling; Chicago, 29 novimber 1949 – Los Angeles, 24 maart 2016) wie in Amerikaansk komyk, akteur, regisseur, en produsint.
Francis Gibson (militêr)
Francis Gibson (folút: Francis Marion Gibson; Philadelphia, 14 desimber 1847 – New York, 17 jannewaris 1919) wie in Amerikaansk militêr dy't yn 'e Grutte Sû-Oarloch fan 1876 en yn 'e Nez Persé-Oarloch focht. Hy tsjinne by it Amerikaanske 7e Kavaleryrezjimint en oerlibbe de ferneamde Slach oan de Little Bighorn.
Libben en karriêre
Gibson waard yn 1847 berne yn Philadelphia, yn 'e Amerikaanske steat Pennsylvania, as de soan fan James George Gibson (1806-1864) en dy syn frou Margaret Ruff (1812-1885). Hy hie in sân jier âldere broer, Charles Henry, en twa âldere susters: Margaret, mei wa't er trije jier skeelde, en Annie, dy't ien jier âlder wie as him. Gibson naam op 5 oktober 1867 tsjinst yn it Amerikaanske Leger en waard mei de rang fan twadde luitenant tafoege oan it Amerikaanske 7e Kavaleryrezjimint, dat legere wie yn Fort Riley, yn Kansas. Oant juny 1868 wied er lykwols yn detasjearre tsjinst te Fort Leavenworth.
Op 11 july 1871 waard Gibson befoardere ta earste luitenant. Hy naam diel oan 'e Yellowstone-ekspedysje fan 1873 en de kontroversjele Ekspedysje nei de Black Hills fan 1874, wêrby't goud fûn waard yn in krite dy't hillich wie foar de Lakota. Dat joech oanlieding ta de Goudkoarts fan de Black Hills, dy't wer late ta de Grutte Sû-Oarloch fan 1876. Fan maaie 1875 oant maaie 1876 wie Gibson fannijs yn detasjearre tsjinst, diskear by de militêre ferkenning.
Under de simmerkampanje fan 1876 tsjinne Gibson as ûnderbefelhawwer fan H Kompanjy fan it 7e Kavaleryrezjimint, ûnder kaptein Frederick Benteen. Op 25 en 26 juny rûn in oanfal op in grut Yndiaansk doarp oan 'e rivier de Little Bighorn, yn súdlik Montana, út yn in ferpletterjende nederlaach foar de 7e Kavalery, wêrby't de fjildkommandant fan it rezjimint, luitenant-kolonel George Armstrong Custer, mei fiif kompanjyen ynsletten en ferdylge waard. Gibson hearde dy deis ta it detasjemint fan Benteen, dat him mei in trêde detasjemint ûnder majoar Marcus Reno weromloek op in klif boppe de rivier en dêr twa dagen lang troch de Yndianen belegere waard, ear't it ûntset wurde koe troch farske Amerikaanske troepen.
Nei ôfrin fan 'e fjildslach waard Gibson op 27 augustus 1876 ta kommandant fan H Kompanjy beneamd. Yn 1877 focht er yn 'e Nez Persé-Oarloch yn Idaho en westlik Montana tsjin 'e Nez Persé. Hy waard op 5 febrewaris 1880 befoardere ta kaptein, en wie neitiid oant july 1887 yn aktive tsjinst yn it fjild, foar't er oant july 1889 yn Fort Riley legere waard. Op 3 desimber 1891 swaaide er nei 22 jier tsjinst ôf fanwegen lichaamlike swierrichheden. Gibson wie troud mei Katherine Garrett (1853-1934), mei wa't er in dochter hie, Katherine Gibson Fougera (1883-1960). Gibson kaam op 17 jannewaris 1919 yn 'e âlderdom fan 71 jier te ferstjerren yn New York. Hy waard begroeven op it Nasjonaal Begraafplak Arlington, by Washington, D.C.
Manistee (rivier)
De rivier de Manistee (útspr.: [mænə'sti:], likernôch: "mennestii") is in 310 km lange wetterrin yn it noarden fan it skiereilân Neder-Michigan, it súdlike diel fan 'e Amerikaanske steat Michigan, yn it gebiet fan 'e Grutte Marren. De Manistee ûntspringt yn 'e sânheuvels yn it súdeastlike part fan Antrim County, deunby de grins mei Otsego County, likernôch 10 km súdeastlik fan it plak Alba. Ut dy djippe sânlaach kriget de rivier it hiele jier rûn in stabile en tige heldere stream wetter, dy't de Manistee populêr makket ûnder angelders. Ut Antrim County wei streamt de Manistee troch Kalkaska, Missaukee, Wexford en Manistee County, oant er by de stêd Manistee útmûnet yn 'e Michiganmar. It ôfwetteringsgebiet fan de Manistee beslacht 4.600 km².
Skiednis
De namme 'Manistee' is ôfkomstich út 'e Yndiaanske Ottawa-taal, mar troch ferbastering is de oarspronklike betsjutting dreech fêst te stellen. Miskien komt it fan it wurd ministigweyaa, dat "rivier mei eilannen yn 'e mûning" betsjut. Under de betingsten fan it Ferdrach fan Washington waard yn 1836 in grut diel fan 'e delling fan 'e Manistee, wêrûnder de mûning fan 'e rivier, ta Yndianereservaat ferklearre. Neitiid waard dat reservaat lykwols wer opheft doe't de grûn te oantreklik bliek foar blanke kolonisten.