cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Klarinet
left|frame|Mûlestik klarinet
De lûdsproduksje begjint eins yn it mûlestik. De klarinettist set de boppetosken op it mûlestik en de ûnderlippe tsjin it reid dat tsjin it mûlestik oanbûn of klamme is. Troch lucht tusken it mûlestik en it reid troch te blazen begjint it reid te trilje. Dat hat ynfloed op de toanhichte en de klankkleur. It triljen fan it reid set de lucht yn de klarinet ek yn beweging sadat der lûd (en hooplik muzyk) makke wurdt. De akoestyske ympedânsje fan de buis nei it reid soarget foar de mooglik te meitsjen toanhichtes. In oan ien kant tichte silindryske buis smyt in boppetoanrige mei allinnich ûneven harmoynysken. Dêrtroch blaast in klarinet oer in 'duodecime' yn stee fan oer in oktaaf lykas by de measte oare blaasynstruminten.
De midsiuwske foarrinner fan de klarinet, as inkeldreid-ynstrumint, is de caulumeau. De útfiner fan de klarinet hat foar 't neist Johan Christoph Denner om 1690 hinne west. De meast brûkte klarinet is de Bes-klarinet, dy is sa'n 66 sm lang. Foarhinne waard foar alle toansoarten in oare klarinet brûkt (de klarinet spile winlik in grepeskrift). Troch de iuwen hinne hat de klarinet him hieltyd fierder ûntjûn. Yn Belgje en de rest fan de wrâld wurdt ornaris it Böhm-systeem fan kleppen/brillen brûkt. Utsûnderings binne Dútslân en Eastenryk. Dat binne de lêste lannen dêr't it (minder logyske) Albert-systeem en Oehler-systeem wizânsje binne. Yn de measte Nederlânske profesjonele orkesten brûke se in unyk hybride systeem, de saneamde "reform Böhm" klarinet. Dat is yn wêzen in klarinet mei in Frânske (lês: Böhm) applikatuer, en in Dútske klankbuis.
Tsjintwurdich wurde benammen de Bes-, en inkeld de A-klarinet brûkt. De hege Es-klarinet wurdt benammen brûkt yn harmony-orkesten, inkeld yn symfony-orkesten as pikkolo-klarinet en inkeldris as les-klarinet. Foar lesdoeleinenwurdt de lêste jierren hieltyd faker de C-klarinet oanret en boud. Der is in noch lytsere klarinet, de As-klarinet, dy't by hege útsûndering yn clarinet-choirs brûkt wurdt. Yn Súd-Jeropeeske lannen en nei't sein wurdt yn Austraalje wurdt dat ynstrumint faker brûkt. De C-klarinet wurdt wolris troch klarinettisten brûkt as se in partij mei net-transponearjende ynstruminten meiblaze moatte. De C-klarinet is nammentlik de iennichste klarinet dy't net transponearret. Omdat in klarinet oerblaast op de duodecime (oktaaf+kwint0 is it berik hiel grut. Neidiel is dan wer dat der in hiel soad kleppen oan te pas komme om dy ynterfallen te oerbrêgjen. De Bes-klarinet hat in (klinkend) toanberik fan d - c.
Njonken de gewoane klarinet binne der ek bas-, tenoar- en altfarianten: de basklarinet yn Bes, de altklarinet yn E. De bassethoarn yn F is yn wêzen gjin hoarn mar in wat hegere altklarinet. De bassetklarinet wie populêr yn de tiid fan Wolfgang Amadeus Mozart: syn Konsert KV622 is oarspronklik foar dit muzykynstrumint skreaun. Der binne - nei't sein wurdt - gjin histoaryske eksimplaren fan it ynstrumint mear, mar it wurdt noch wol nij boud. Betiizje dit ynstrumint foaral net mei de bassethoarn, it is in hiel oar ynstrumint. De bassetklarinet stiet yn A, mar hat in tal tafoege kleppen en dêrtroch is it berik yn de leechte grutter. Tsjintwurdige útfierings fan it klarinetkonsert fan Mozart wurde hast altyd dien op de A-klarinet, hjir en dêr wurde in tal noaten dan oktavearre. Fierder binne der tsjintwurdich noch de ek as solo-ynstrumint in soad brûkte basklarinet yn Bes en de seldsumer kontrabasklarinet (ek yn Bes). By de basklarinet is noch op te merken dat dy oarspronklik in oktaaf leger wie as de Bes-klarinet, mei as leechste toan in E. Yn neifolging fan de bassetklarinet binne dêr yn de 19e iuw ek in tal kleppen oan tafoege, sadat de leechste toan C is. In bysûndere fariant is de kwarttoanklarinet dêr't de kwarttoanmuzyk dy't yn de earste helte fan de 20e iuw opgong makke makliker mei te spyljen wie. Yn in tal lannen (b.g. Itaalje) wurde Bes-klarinet ek wol brûkt mei in ekstra klep nei Es, sadat foar in partij yn a (oarspronklik bedoeld foar A-klarinet) gjin wikseling fan ynstrumint nedich wie.
Troch it yn it mûlestik oanwêzige (inkeld) reid wurdt de klarinettist ek wol reidblazer neamd, krekt as de hobo (dûbelreid), de fagot (dûbelreid) en saksofoan (inkeld reid). Alle neamde reidblaasynstruminten wurde (oft se no fan hout binne of net) houtblazers neamd.
Keunstdûken op de Olympyske Simmerspullen 1928
200px|thumb|right|It Olympyske Swimbad fan Amsterdam 1928
Please Go
Please Go is in nûmer dat oarspronklik opnaam is troch Golden Earring yn augustus 1965, doe noch The Golden Earrings hjitten, en útbrocht op Just Ear-rings, it debútalbum fan Golden Earing út 1965. Please Go wie it sechsde nûmer op it album en waard septimber 1965 útbrocht as earste single fan Golden Earing.
Keunstdûken op de Olympyske Simmerspullen 1928
De Olympyske Simmerspullen 1928, offisjeel de Spullen fan de IXe Olympiade, wie de achtste Spullen yn de rige fan de moderne Olympyske Spullen. De Spullen waarden organisearre yn Amsterdam, Nederlân. It keunstdûken waard hâlden yn it Olympisch Sportpark Zwemstadion.
Olympisch Sportpark Zwemstadion
It Olympisch Sportpark Zwemstadion waard boud yn 1928 en hie doe plak foar 6.000 taskôgers. It bad wie 50 meter lang en 18 meter breed. By de dûktoer wie it bad 5 meter djip. It Swimbad waard nei de Spullen yn 1929 wer ôfbrutsen. op it plak fan it swimbad steane hjoed de dei wenningen en kantoaren.
Jenna Elfman
thumb|250px|Jenna Elfman thumb|250px Jennifer Mary Butala (Los Angeles (Kalifornje), 30 septimber 1971) is in Amerikaansk aktrise, mar har famylje is fan Kroatysk komôf. Elfman spile ûnder oaren Dharma yn de koartswillige telefyzjerige Dharma & Greg.
Biografy
Elfman studearre yn 1989 ôf oan de Los Angeles High School for Arts. Har karriêre sette út ein mei reklamefilmkes. Sy studearre teffens by Milton Katselas, yn de Beverly Hills Playhouse. Sy fersynde yn in stikmannich rigen foardat hja har rol as Dharma krige. Mei dy rol wûn sy in Golden Globe.
Har earste haadrol yn in film wie yn Krippendorf's Tribe. Fierders die hja ûnder oaren mei yn Edtv en Keeping the Faith.
Strjitte fan Torres
De Strjitte fan Torres is in seestrjitte tusken it Kaap York-skiereilân yn de Australyske dielsteat Queensland en Papoea Nij-Guinea. De strjitte is sa'n 150 km breed en ferbynt de Koraalsee yn it easten mei de Arafurasee yn it westen.
De Strjitte fan Torres waard yn 1606 ûntdutsen troch de Spanjert Luis Vaéz de Torres, dy't de súdkust fan Nij-Guinea fan east nei west folge. De earstfolgjende Europeaan dy't de Strjitte wer befarde wie James Cook yn 1770. Ferskate Nederlânske ûntdekkingsreizgers, sa as Abel Tasman, wienen net by steat om út te finen oft it in seestjritte wie of dat Nij-Guinea en Austraalje oan elkoar fêstsieten.
De eilannen fan de Strjitte fan Torres
De Strjitte fan Torres-eilannen hearre ta de Australyske dielsteat Queensland. Sy lizze ferspraat oer in gebiet fan sa'n 48.000 km². Fan de likernôch 247 eilannen binne der mar sa'n 17 bewenne. De Strjitte Torres-eilanners, de oarspronklike bewenners fan de eilannen, binne fan Melanesysk komôf en hawwe de eilannen sa'n 5000 jier lyn fanút Papoea Nij-Guinea befolke. Troch har hannel oer see en ynteraksje mei de Papoeas yn it noarden en de Australyske Aborizjinals is der stadichoan in kulturele ferminging tusken de trije etnyske groepen ûntstien, dy't lykwols al tûzenen jierren tebek begûn is.
Jenna Elfman
Biografy
Elfman wie ek te sjen yn fideoklips en hja wie dûnseresse foar de band ZZ Top by harren wrâldtoernee fan 1994.
Op 18 febrewaris 1995 is hja troud mei de akteur Bodhi Elfman. Op 23 july 2007 krigen sy in soantsje dy't harket nei de namme Story Elias.
Fuotbal op de Olympyske Simmerspullen 1972
200px|thumb|right|It Olympysk Stadion fan München
De Olympyske Simmerspullen fan de XXe Olympiade waarden yn 1972 hâlden yn it West-Dútske München. De finale fan it fuotbal waard hâlden yn it Olympiastadion München.
Ruilferkaveling
thumb|right|300px|Loftfoto fan in ferkavele gebiet Ruilferkaveling is in proses, wêrby't eigeners fan in stik lân, de saneamde grûnbrûker, kavels mei elkoar ruilje. It doel is dan dat alle grûnbrûkers der op foarút gean.
Meastentiids wurdt der earst in ruilferkavelingsplan opsteld, bygelyks troch de Provinsjale Steaten of de gemeente. De grûnbrûkers kinne dan nei oanlieding fan dit plan kavels útruilje. Ien fan de redenen om ruilferkaveling te begjinnen, is faak om fersnipeling fan de kavels te foarkommen, sadat der minder lânbouferkear yn de regio komt en dat de grûneigener safolle mooglik agraryske grûn ticht by de pleats krijt.
Troch de ruilferkaveling feroaret de yndieling fan it lân. Der kinne bygelyks gruttere kavels ûntstean. Dat hat ek effekt op de yndieling fan it lânskip. Sa wurde sleatten en oare ôfskiedings tusken kavels ferlein.
It komt foar, dat agraryske gebouwen troch de ruilferkaveling ferpleatst of op 'e nij boud wurde moatte, benammen as eardere lânbougrûn nei de ferkaveling bygelyks natoergebiet wurdt.
By de ruilferkaveling waarden soms folslein nije diken oanlein, ruilverkavelingsdiken. Ek waarden wol nije stikken natoer oanlein as kompensaasje fan ferdwûne natoer, yn de foarm fan ruilferkavelingsboskjes (of doarpsboskjes). Dy binne no faak yn besit fan natoeroarganisaasjes as It Fryske Gea en Steatsboskbehear.
De ruilferkavelingswet fan 1924 makke it mooglik dielen fan it plattelân op 'en nij yn te rjochtsen om in bettere en effisjintere lânbou mooglik te meitsen. Yn 1938 kaam de oanpaste ruilferkafelingswet dy't rjochte wie op de belangen fan de lânbou. Yn 1954 kaam de nije wet dy't neist de belangen fan de lânbou ek de belangen fan natuer en lânskip foar it fizier hie.
De nije lânynrjochtingswet fan 1985 beklamme bestimmen, ynrochtsjen en behear. Foar it lanlik gebiet sprekt men fan lânskipwearde, beskaat kultuerhistoaryske wearde en lânskip ophelje, natuer behâld en nije natuer.
By ruilferkaveling beslute de eigeners, by lânynrochting de Provinsjale Steaten.
Yn 2007 kaam dêr de Wet Ynrochting Lânlik Gebiet wêrmei de Provinsje de mooglikheid hat, as it Ryk en de Provinsje net frijwillich de doelen berieke kinne, dat men dan mei in oerheidbeslút de wurken kin úfiere.
Flurbereinigung
Dumfries
Dumfries (Dùn Phris of Druim Phris) is in eardere burgh en plak (town) yn it bestjoerlike gebiet Dumfries en Galloway. Dumfries hat sa'n 38.000 ynwenners.
It plak leit tichteby it kustwetter Solway Firth en de mûning fan de rivier Nith yn it súdwesten fan Skotlân. Oant 1886 wie it it haadplak fan it greefskip Dumfriesshire.
Boergonden
De Boergonden wienen in Eastgermaansk folk dat oarspronklik yn Skandinaavje wenne. Hja sprieken de Boergondyske taal. Sa om it begjin fan de jiertelling hinne libben sy yn it westen fan it tsjintwurdige Poalen. Yn de tiid fan it Grutte Folkeferfarren fêstigen sy harren yn it gebiet dat hjoed noch altiten harren namme draacht: Boergonje.
Oarsprong
Oan it begjin fan de 1e iuw emigrearden de Boergonjers nei de útrin fan de Wisla yn de Eastsee. Dêr wienen sy oanhâldend belutsen by alderlei konflikten mei de omwenjende Goaten, Fandalen en Semnoanen. Fan 150 ôf waarden de Boergonjers nei it westen ta ferdreaun en likernôch 250 kamen sy oan by de bopperin fan de Main. Hjir rekken sy deilis mei de Allemannen dy't de slach ferlernen, wêrtroch't de Boergonden harren as oerwinners fêstigje koenen oan de grins fan it Romeinske Ryk.
Ynfallen yn it Romeinske Ryk
Al gauris foelen sy it Romeinske Ryk binnen. Dêr wie doe in soad gaos, want yn it Ryk wienen alderlei opstannen fan it leger en rebûlje en de grinzen waarden swak ferdigene. Lykas har bruorrefolk de Allemannen makken sy gebrûk fan de sitewaasje. Fan 260 ôf hâlden sy plondertochten yn Galje. It herstel fan de Romeinske macht troch keizer Posthumus makke dêr ynearsten in ein oan. Want doe't de grinzen nei 276 opnij swak ferdigene waarden krongen de Boergonden werom Galje yn. Diskear makke keizer Probus dêr in ein oan. Hy luts stried tsjin de oarlochssuchtige Germaanske folken en likernôch 280 hied er de Ryngrins hersteld. Yn de winter fan 287/288 wienen de rôlen omkeard, diskear foelen de Romeinen it Boergondyske gebiet yn om harren fan nije ynfallen te wjerhâlden.
Op 'e ein fan de 3e iuw wie it Romeinske leger yn Galje oermachtich en kaam de rêst oan de Ryngrins werom. De Boergonden stoppen mei de ynfallen en in tsiental jierren letter sleaten sy in foerderaty-ferdrach mei de Romeinen. In protte Boergonden soenen tsjinst nimme yn de Romeinske legers en yn de 4e iuw lieten sy harren kenne as trouwe bûnsgenoaten. Yn tsjinstelling ta oare Germaanske folken as de Allemannen en Franken stipen sy hieltyd de wetlike keizers.
Ein fan de selsstannigens
Nei 500 krigen de Boergonden te stellen mei de machtshonger fan de Merovingen. Lang om let waarden sy troch de Franken ferslein en harren gebiet waard yn 534 ynlive by it Frankyske Ryk. De Boergondyske befolking soe letter opnommen wurden yn de omwenjende Gallo-Romaanske befolking. Harren namme soe lykwols wol oan it gebiet hingjen bliuwe. Yn de Midsiuwen wie der in hartochdom Boergonje en oant hjoed hat it gebiet dizze namme hâlden.
Libreville
thumb|left|Lizzing fan Libreville Libreville (Frânsk foar: Frije stêd) is de haadstêd en grutste stêd fan Gabon. De stêd hat in befolking fan 578.156 ynwenners (2005), en húsfeste dêrmei de helte fan alle bewenners fan it lân.
Libreville is in havenstêd en leit oan de Golf fan Guinee op it plak dêr't de Komorivier deryn útmûnet. It is ek de hannelsintrum foar it omlizzende boskbougebiet.
It ynternasjonaal fleanfjild Libreville Internasionale Lughawe leit 11km ten noarden fan de stêd.
Skiednis
Op it plak fan it tsjintwurdich Libreville wie eartiids in lyts doarpke bewenne troch it Mpongwé folk. Yn 1839 kaam is Gabon yn Frânske hannen. Yn 1842 waard dêr Libreville stifte. Troch frijlitten slaven waard in delsetting boud en rekke de namme Libreville (Frijstêd) yn brûk. Yn 1960 hie it in befolking fan om-ende-by 30.000, mar sûnttiid is de stêd hiel bot útwreide.
Grutte Priis Formule 1 fan Grut-Brittanje 2019
Utslaggen fan de Grutte Priis Formule 1 fan Grut-Brittanje 2019 yn Silverstone op 14 july. It wie de tsiende race fan 21 races fan de Formule 1 yn 2019. Hy waard op it Sirkwy fan Silverstone hâlden. De race waard hâlden oer 52 omgongen, op it 5,9 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 306.2 kilometer.
Hoarnleger
In hoarnleger wie de beneaming út de 16e en 17e iuw foar in pleats mei it hiem.
Stimrjocht
Fanâlds wie it stimrjocht bûn oan grûnbesit. De formalissearing dêrfan yn it Stimreglemint fan 1698 wie lykwols dat de stim by ferdieling fan in stimdragende sate oan it hoarnleger bûn bleau. Dat troch it opkeapjen fan hoarnlegers wie it mûglik stimmen te keapjen. Dit fersterke yn 18e iuw de oligargy, wat wol yn striid wie mei de 'âlde' Fryske Frijheid. It 'Reglemint reformatoir' út 1748 bepaalt dat immen neist it hoarnleger in stik grûn fan bepaalde grutte besitte moast, en dat op it hoarnleger ek in hûs stean moast.
Basklarinet
thumb|right|230px|In basklarinet De basklarinet is in lege (bas) fariant fan de klarinet dy't syn úteinlike foarm krige troch Adolphe Sax.
Skiednis
De klarinettist Anton Stadler, dy't in soad by Mozart wie, hie klarinetten meitsje litten, de saneamde bassetklarinet, dy't 4 heale toanen leger spylje koene as in gewoane klarinet. Dat idee kaam fan de bassethoorn, dy't deselde eigenskip hat. Wolfgang Amadeus Mozart brûkte de bassetklarinet yn syn ferneamde klarinetkonserto, mar ek yn it klarinetkwintet en yn de opera "cosi fan tutte". Nei Mozart ferdwûn de ynteresse foar dit soart klarinet, al hat Süssmayr, dy't it requiem fan Mozart ôfwurke, noch in earste diel fan it bassetklarinetkonserto skreaun. (Dat diel is hjoed de dei (2007) ek op CD te beharkjen). Stadler neamde syn klarinet basklarinet. De term bassetklarinet is fan jongere datum, om betizing om de basklarinet fan no foar te kommen.
Adolphe Sax betocht in nij kleppesysteem mei 24 kleppen. Der wie sa't skynt al sokssawat as in 'basklarinet', mar dat hie net folle om de hakken. It hie foar 't neist in besykjen west ta it ferbetteren fan de kontrabassethoarn. Yn 1834 gong Sax junior mei syn 24-kleppesysteem oan de haal op dy 'basklarinet'. Hy ferbettere dy basklarinet troch de ergonomyske lizzen fan de kleppen better te meitsjen. Ornaris is in algemiene basklarinet yn Bes stimd, krekt as de gewoane Bes-klarinet.
De saksofoan dêr't Adolphe Sax de oanset ta joech waard earst ôfmakke yn 1841. Omdat er de basklarinet sa ferbettere hie dat dy sa goed as ôf wie yn 1843 wol dat dus sizze dat de basklarinet der earder wie as de saksofoan.
De basklarinet wurdt foar 't earst neamd yn in Paryske krante fan 11 maaie 1772. Dêr wurdt yn ferteld dat Gilles Lot it ynstrumint boud hat en dat er dat basse tuba neamt. Ut de fierdere beskriuwing fan it ynstrumint docht bliken dat it om in basklarinet giet. Dat faaks moatte wy Gilles Lot as de útfiner fan de basklarinet beskôgje, mar wis is dat net. Foar 't neist hat Gilles Lot in soarte fan ferbettering fan de bassethoarn makke dy't twa jier earder útfûn wie en neamde hy it in basklarinet.
Nettsjinsteande dat wurdt Adolphe Sax algemien sjoen as dé ûntwerper fan de basklarinet.
Berik fan de basklarinet
In moderne basklarinet hat in grutter berik as in klarinet. Yn de leechte is de lege Es gewoanwei de leechste toan, inkeldris rikt in ynstrumint oan de lege D, mar de measte topmodellen gean oant de lege C. De lege C makket it mooglik partijen foar fagot te blazen, wylst de klarinet dan mear dinamyske mooglikheden hat. Tn de hichte hinget it fan de kundigens fan de spiler ôf wêr't it berik ophâldt. Fjouwer oktaven is in hiel gewoane omfang, mar de bêste spilers komme op fiif, wêrmei't de basklarinet it blaasynstrumint mei it grutste berik is.
De basklarinet yn orkesten en ensembles
De basklarinet heart by de standertbesetting fan in modern harmony-orkest. Yn muzyk foar symfony-orkesten komt mar sa no en dan in basklarinetpartij foar. Dy partij wurdt dan meast waarnommen troch ien fan de besklarinettisten. Yn klarinettekoaren sitte altyd ien of mear basklarinetten.
Allersmaboarch
De Allersmaborg is in boarch yn de buorskip Allersma noardeastlik fan Ezinge yn de provinsje Grinslân.
Beskriuwing
De Allersmaboarch stammet út de 15e iuw; it gebou hat in greft en houtsingels rûnom. It hûs hat trije fleugels. De súdfleugel is it âldste part fan de boarch en hat in kelder. De noardfleugel is út de 16e iuw, wylst de eastfleugel út 1720 stamt; op de lêste is yn 1817 in twadde ferdjipping makke. De boarch hat fierders in doweflecht út de 18e iuw.
De boarch waard oant 2004 bewenne. De eigner fan no, Stichting Grinzer Boargen, hat de boarch yn behear jûn fan de Ryksuniversiteit Grins (RuG). Dy is fan doel om de boarch op te knappen en der in moetingssintrum foar âld-studinten fan te meitsjen. Dêr is 1,2 miljoen euro foar noadich, ein 2005 wie der al in heal miljoen oan donaasjes fan âld-studinten ynkaam.
Sosjale wittenskip
Sosjale wittenskip wurdt foarme troch de tûken fan wittenskip dy't te krijen hawwe mei de minske yn syn sosjale fermidden.
De grutte tûken mei harren sintrale temas binne:
Om de sosjale siden wurdt der ek noch wol byrekkene:
El Cid (betsjuttingsside)
"El Cid" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:
San (folk)
De San, foarhinne (en noch wol) bekend ûnder de wat denigrearjende beneaming Boskjemannen, binne de befolkingsgroepen fan de Kalaharywoastyn fan súdlik Afrika.
Om't de Kalahary oer de lânsgrinzen hinne giet, binne ek de San ferspraat oer Angoala, Botswana, Namybje en Súd-Afrika. Sy wurde as in tige âld ras beskôge en it is oantoand dat hja yn alle gefallen al tweintich-tûzen jier as jagers en itengarders yn dit gebiet libje. Yn 2002 is Botswana lykwols begûn mei it twongen ferpleatsen fan de San dy't yn dat lân wenje. Yn 2006 hawwe de San in rjochtsaak wûn dy't harren it rjocht jout werom te gean, mar oant no ta (2008), is dat noch mar in pear ek wier tastien.
De ferskate groepen hawwe ek ferskate talen, allegear kliktalen út de Koisan-groep. Fierders hawwe de San noch in ôfsûnderlike taal, in gebeartetaal, dy't ja foar de jacht brûke. De ûnderskate San-stammen hawwe sels gjin oerkoepeljend wurd dat harrensels as folkegroep oantsjut, en de namme "Boskjesmannen", dy't fan âlds faak brûkt waard, hat foar in protte minsken in negative byklank. Sûnt de santiger jierren is dêrom op oantrún fan 'e wittenskip yn 'e Westerske wrâld de namme "San" frij algemien oannommen. Dêrby moat lykwols oantekene wurde dat "San" en soartgelikense termen as "Basarwa" fan oarsprong ek min ofte mear skelwurden wiene, dy't nammentlik troch feehâldende buorfolken oan woastynbewenners jûn waarden (al kin "minsken sûnder pleatsen of fee", dat de bestjutting fan "San" is, ek as in feitlike konstatearring beskôge wurde). Dochs wurdt "Boskjesmannen", fral fanwegen de bekendheid fan 'e term, noch in protte brûkt om te selsidentifisearjen.
Slochteren (gemeente)
Geografy
Nei it graven fan it Iemskanaal om 1870 hinne waard in part fan de gemeente Ten Boer (mei Blokum en Luddeweer) by Slochteren foege. De nije buert Meerstad gie op 1 jannewaris 2017 nei de gemeente Grins.
Skiednis
De gemeente Slochteren hie in lintbebouwing dy't foar it grutste part in sânrêch folge. Dat wie in oerbliuwsel fan de iistiid. Oare oerbliuwsels dêrfan binne pingoruïnen en in balstienrêch yn Schildwolde. Op dy lêste is in juffertoer boud.
Yn 1959 krige Slochteren waard ferneamd om it finen fan ierdgas yn de boaiem. By Kolham waard de earste fynst dien. De ierdgasbel fan Slochteren bliek ûnbidich grut te wêzen: 2.700 miljard m³ en waard de wichtichste ierdgaswinning yn Nederlân. Dêrtroch waard Nederlân de wichtichste ierdgas ynternasjonale leveransier fan ierdgas.
De Skyldmar wie de noch iennige grutte mar yn de gemeente. De stedswyk Meerstad by Harkstede, dy't in nije wenwyk oan in nije groeven mar is, soe ynearsten in selsstannich doarp foar in part op it gebiet fan de gemeente Slochteren boud wurde. Doe't de gemeentlike weryndieling wier wurde soe, waard er mei yngong fan 1 jannewaris 2017 by de gemeente Grins foege.
Op 1 jannewaria 2018 gie de gemeente Slochteren tegearre mei de gemeenten Hegesân-Sappemeer en Menterwâlde op in de nije gemeente Midden-Grinslân.
300px|thumb|left|Kaart fan de eardere gemeente Slochteren 300px|thumb|center|De gemeente Slochteren yn 1867
Probus
right|thumb|Probus Probus (Latyn: Marcus Aurelius Probus; sa. 19 augustus 232 - septimber of oktober 282) wie keizer fan Rome fan augustus 276 oant de hjerst fan 282.
Hy wie foar in part ferantwurdlik foar it werstel fan it Romeinske Ryk nei de grutte ekonomyske en politike krisis fan mids 3e iuw ôf oan. Fan syn libbensrin binne in tal bysûnderheden bekend út de Scriptores Historiae Augustae, mar dy boarne is net altiten betroud.
Libben
Probus waard berne yn in Romeinske provinsje yn de Balkan; hy wie in soan fan in ofsier út it Romeinske leger en keas sels ek foar it leger. Om syn 14e jier hinne waard er soldaat en hy makke stadichoan opgong yn it leger. Hy ûntwikele him ta in briljant militêr dy't ûnder de keizers Falerianus, Aurelianus en Tasitus op ferskate plakken yn it ryk tsjinne as legerlieder.
left|180px|thumb|In búste fan Probus. Yn 276 waard er troch keizer Tasitus beneamd as gûverneur fan Syrje en Egypte. Datselde jier waard er nei de moard op Tasitus troch syn troepen ta de nije keizer útroppen, mar der wie noch in meidinger, nammentlik Tasitus syn healbroer Florianus. Dy koe mar twa moanne regearje, want Probus soarge derfoar dat der in soad fan Florianus syn troepen nei him oer kamen. Lang om let waard dy fermoarde. Diskear waard Probus troch it leger erkend as keizer yn it hiele Ryk.
As allinnich-keizer fersloech Probus de Franken en Boergonden oan de Ryn en de Fandalen by de Donau. Yn 278 ferdreaun er de Fandalen út hiel Illyrikum. Yn 280 wienen der twa opstannen fan tsjin-keizers, troch Prokulus en Bonosus; beide opstannen waarden troch him delslein. Yn deselde tiid waard ek Iulius Saturninus ta keizer útroppen, mar dy ferstoar ear't Probus tsjin him oplûke koe.
Dêrnei, yn 281, kaam hy einlik nei Rome ta. Hy hie in oerienkomst sletten mei it Perzyske Ryk, maar it lei yn 'e rin fan de ferwachtings dat der al gauris in grutte fjildtocht tsjin de Perzen holden wurde soe. Dêrby makke hy ien foar him lykwols deadlike fout. Hy hie in soad fan syn legioenen ûntbûn en de soldaten ta wurk steld oan sivile taken, lykas it opsetten fan wyngaarden yn Galje en Pannoanje. Dat waard him troch syn soldaten net yn tank ôfnommen. Doe't Probus syn legioenen opdracht joech om de moerassen om Sirenium hinne drûch te meitsjen, wie by it leger de maat fol. De soldaten waarden lulk, fermoarden Probus en rôpen Karus as keizer út.
Dynamisme
Dynamisme is in leauwenssysteem, benammentlik foarkommend yn ’e natoerreligys, dêr’t in wichtige rol yn spile wurdt troch in geastlike, ûnpersoanlike, alomfetsjende, boppenatoerlike krêft, dy’t potinsjeel gefaarlik is en dy’t ek wol omskreaun wurdt as in soarte fan elektrisiteit of radio-aktiviteit. De wittenskiplike namme foar dy krêft is dynamis, mar it is better bekend as mana, sa’t de Polynezyske en Melanezyske folken fan ’e Stille Súdsee it neame.
Guon Noardamerikaanske Yndianefolken kenne itselde begryp: de Algonkwynske folken neame it manitu, de noardeastlike Irokeeske folken neame it orenda, de noardwestlike Irokeeske Huron neame it oki en de Siouaanske folken neame it wakanda. Dizze krêft wurket net út himsels, mar troch persoanen en dingen, en kin sawol goed as kwea bringe. It ropt by de leauwenden foarsichtigens op en jout oanlieding ta de ynstelling en ynachtnimming fan taboes en it útfieren fan komplekse boete- en fermoedsoeningsseremoanjes.
It is dúdlik dat yn Noard-Amearika de oarsprong fan dit idee yn it noardeastlike bosklân lei, fanâlds ek it wengebiet fan ’e Siouaanske stammen en Algonkwynske Cheyenne en Arapaho, dy’t fan ’e santjinde iuw ôf de flakten kolonisearren. Lykwols iepenbieret yn Noard-Amearika ’t mana him by elts folk yn in oare foarm. Dêrfoar is it dynamisme yn ’e Stille Súdsee in opmerklik lykfoarmich ferskynsel. Njonken dizze twa faak neamde gebieten, komt it dynamisme ûnder mear ek foar by in tal Sibearyske folken, lykas de Toengoezen, Ewenen, Tsjûktsjen, Korjaken en Nanai, en by guon Westafrikaanske folken, lykas de Ashanty, Fanti en Baoulé.
Ek hjoed de dei noch libbet yn Polyneezje it leauwen yn mana fuort, sels yn tige kristlike lannen as Tonga en West-Samoä. De earbied dy’t de befolkings fan dy lannen hawwe foar harren keningen, is fierhinne it gefolch fan it grutte mana fan ’e Tu’i Tonga, de kening fan Tonga, en de Tu’i Manu’a tele ma Samoa atoa, de kening fan West-Samoä. Sa kin allinne de maatskiplike elite, dy’t bestiet út lju dy’t sels al in grut mana hawwe, de kening oansjen, en is oanreitsjen foarbeholden oan in noch folle lytsere groep minsken.
I've Just Lost Somebody
I've Just Lost Somebody is in nûmer dat oarspronklik opnaam is troch Golden Earring yn augustus 1965 doe noch The Golden Earrings hjitten. en útbrocht op Miracle Mirror. I've Just Lost Somebody wie it fiifde nûmer op it album en waard yn april 1968 útbrocht as twadde single fan it album.
Oer it nûmer
Yn it nûmer fertelt de sjonger dat syn eardere freondinne nei in koarte relaasje alwer út syn libben ferdwûn is, mar dat er noch wol oer har dreame bliuwe wol.
28
Ferstoarn
20er
Didreksêge
Didreksêge is in sêge dy't giet oer de aventoeren fan de held Didrek fan Bern. De aventoeren binne basearre op de histoaryske Diderik de Grutte en Bern is de stêd Ferona yn Noard-Itaalje. It ferhaal is om-ende-by 1250 foar it earst opskreaun yn Noarwegen en waard in protte lêzen yn midsiuwsk Skandinaavje.
It origineel is nei alle gedachten opskreaun yn it Aldnoarsk, want it ferhaal is ûnder oaren basearre op âlde Germaanse ferhalen en sêgen. Se binne der noch net út hokker diel stipet op de Germaanske ferhalen en hokker diel op Noarske ferhalen. Fergelykjend ûndersiik mei ûnder oaren it Nibelungenlied moat hjiroer mear útwize.
De sêge
It ferhaal giet fierder mei Didrek dy't mei tolve helden der op út lûkt, wêrûnder Hagen en Gunter, om harren te bewizen yn de striid tsjin kening Isung fan Bertangalân mei syn alve soannen en de strider Sygfried. In protte fan Didrek syn freonen sneuvelen yn de striid, mar Didrek wint lykwols fan Sygfried dy't dêrnei boasket mei de Nibelungenprinses Grimhilde, de suster fan Gunter.
Op de ein fan syn jeugd oermastere kening Ermenrik, de hearsker fan Rome en dy't in omke fan him is, de haadstêd Bern. Didrek flecht fuort nei it hof fan kening Attila dêr't hy goed 20 jier bliuwe sil. Hy belibbet dêr as soldaat fan allerhanne aventoeren. Lang om let besiket Didrek tegearre mei de Hunnen de stêd Bern wer yn hannen te krijen, ar yn de slach fan Gransport ferliest hy syn broer. Yn de slach wurde ek twa soannen fan Attila deade troch Witich, dy't Bern ferdigene foar kening Ermenrik.
Underwilens is yn Nibelungenlân Sygfried, dy't machtich wurden wie fermoarde troch Hagen en Gunter. De frou fan Sygfrierd, Grimhilde sint op wraak en boasket mei Attila. Sân jierren letter nûget sy har bruorren út foar in feest oan it hof fan Attila. Dat besyk rint út op in gefjocht tusken en de Nibelungen. Grimhildes bruorren falle yn de striid. Didrek besiket ynearsten him net mei de striid te bemoeien, mar kiest úteinlik foar Attila. Yn in twastriid deadet hy Hagen.
Nei de dea fan kening Ermenrik giet Didrek tegearre mei syn âlde freon Hildebrand tebek nei Bern. Hy nimt Bern yn en dêrnei slagget hy deryn om it iuwenâlde keninkryk Rome op Ermenrik te feroveren. Op de ein fan syn libben lit Didrek him bekeare ta it kristendom, mar der is noch altyd ien fijân oer. Yn syn lêste gefjocht nimt er it op tsjin Witich dy't de bruorren fan Attila deade hie. Didrek wint it gefjocht, mar rekket deadlik ferwûne en stjert op de weromreis nei Bern.
Legends about Theoderic the Great
Keunstdûken op de Olympyske Simmerspullen 1924
De Olympyske Simmerspullen 1924, ek wol de VIIIe Olympiade neamd waarden yn 1924 yn Parys, Frankryk hâlden. It keunstdûken waard hâlden yn it Piscine des Tourelles.
Piscine des Tourelles
It Piscine des Tourelles waard boud yn 1924 en hat plak foar 8.023 taskôgers.
Nije Wjittering
De Nije Wjittering wie de wjittering dy't it wetter fan de Boarn nei de Snitser Mar brocht. De Nije Wjittering waard foar it grutste part op itselde plak groeven as de Alde Wjittering, sa't fan de Alde Wjittering allinich it stik fan de Sâlte Grêft oant de Snitser Mar oer wie.
Hjoed-de-dei is de Nije Wjittering it part fan it Prinses Margrietkanaal fan Aldskou nei de Terhernster Mar.
Haka
De haka (meartal is gelyk oan inkeltal: haka) is in tradisjonele foarâlderlike dûnsfoarm fan 'e lânseigen Maoary-befolking fan Nij-Seelân, mankgeand mei it útslaan fan striidgjalpen en mei in faak goreografearre dûns dy't û.m. it rôljen mei de eagen en it stampen mei de fuotten omfettet. De praktyk fan it nasjonale Nijseelânske rugbyteam, om foar al harren wedstriden in haka út te fieren, hat de dûns gruttere bekendheid yn 'e widere wrâld jûn.
Namme
It Maoary-wurd haka hat ekwifalinte foarmen yn besibbe Polynezyske talen, lykas sa‘a (Samoaansk), ‘aka (CookeilânMaoary), haka (Tokelauaansk), ha‘a (Hawajaansk) en haka (Markwezysk), dat allegear "dûns" betsjut. Foarmen mei ôfwikende betsjuttings binne bgl. it Tongaanske haka, "hângebeart ûnder it dûnsjen", it Mangarevaanske ‘aka, "dûnsje op in tradisjonele manear" en it Tikopiaanske saka, "it útfieren fan rituëlen yn it tradisjonele leauwenssysteem". De foarm dy't troch taalkundigen rekonstruëarre is foar it Proto-Polynezysk is *saka, dat wer weromgiet op it Proto-Oseanyske *saŋka(g).
Mytology
Neffens de mytology fan 'e Maoary wie de sinnegod, Tama-nui-te-rā, troud mei twa froulju, te witten de Faam fan 'e Simmer, Hine-raumati, en de Faam fan 'e Winter, Hine-takurua. De haka fûn syn oarsprong yn 'e komst fan Hine-raumati, wa har oanwêzigens op hjitte blakstille dagen priisjûn waard troch it triljen fan 'e lucht. Dat wie de haka fan Tāne-rore, de soan fan Hine-raumati en Tama-nui-te-rā.
Maatskiplike eftergrûn
Hoewol't it Nijseelânske nasjonale rugbytiim (de All Blacks) in beskate foarm fan 'e haka ek bûten Nij-Seelân bekendheid besoarge hat, is de haka net by definysje in kriichsdûns. De kriichs-haka, lykas de peruperu, waarden fan âlds útfierd troch krigers foar it begjin fan in fjildslach om 'e oarlochsgod oan te roppen en om harren krêft en kriichshaftigens te toanen en dêrmei de fijân te yntimidearjen. Hjoed de dei foarmet de haka in yntegraal ûnderdiel fan formele of offisjele wolkomstseremoanjes foar lju fan kwizekwânsje út Nij-Seelân sels en foar bûtenlânske pommeranten.
Utfiering
In ferskaat oan lichemsbewegings wurdt gebrûk fan makke by de útfiering fan 'e haka, mei dêrby ynbegrepen it ferlûken ta in grimas fan it gesicht, it toanen fan it wyt fan 'e eagen troch dy omheech te rôljen, it útstekken fan 'e tonge, en in grutte hoemannichte enerzjike bewegings fan 'e lidden, lykas it jinsels mei de hannen op 'e lea slaan en it stampen mei de fuotten. Njonken it sjongen (of eins it mei-inoar opdroanjen) fan wurden, meitsje ek gjalpen en gnoarjende lûden ûnderdiel út fan 'e haka.
De haka kin faaks it bêste begrepen wurden as in soarte fan symfony wêryn't de ûnderskate parten fan it lichem de ynstruminten foarmje. De hannen, earms, skonken, fuotten, stim, eagen, tonge en romp wurkje gear om sokke eigenskippen en emoasjes út te byldzjen as dapperens, argewaasje, blydskip of wat dan ek mar relevant is foar it doel fan 'e oangeande gelegenheid.
Soarten haka
Fan 'e ûnderskate soarten haka is de kriichs-haka it bekendst, mar sels dêr besteane ferskillende foarmen fan. De peruperu wurdt karakterisearre troch sprongen wêrby't de skonken ûnder it lichem gearlutsen wurde. Sa't al neamd is, waard dizze dûns yn it ferline foar fjildslaggen útfierd út sawol religieuze omtinkens as om de fijân te ûntmoedigjen. Dêrta waard der in grimas lutsen, de tonge útstutsen, gnoarre, gjalpe en mei wapens swaaid. As de bewegings fan 'e peruperu net folslein tagelyk dien waarden, waard dat beskôge as in faai teken foar de kommende slach. Gauris kamen de krigers neaken op it slachfjild, ôfsjoen fan in mulrym fan weve flaaks. It doel wie om alle leden fan 'e fijannige striidgroep te deadzjen, sadat der net ien oerbleau om letter wraak te nimmen. Yn 'e tutu ngarahu, in oare kriichs-haka, komt ek springen foar, mar dan sydlings, wylst by de útfiering fan 'e whakatu waewae net sprongen wurdt.
In oare soarte haka, dêr't gjin wapens oan te pas komme, is de ngeri, wêrfan't it doel foarhinne wie om 'e krigers psychologysk te motivearjen. De bewegings binne tige frij, en eltse dielnimmer wurdt fan ferwachte dat er utering jout oan syn persoanlike gefoelens. Manawa wera-haka hawwe oer it algemien te krijen mei begraffenissen of oare gelegenheden wêrby't de dea in wichtige rol spilet. Krekt as de ngeri wurdt de manawa wera útfierd sûnder wapens of in protte goreografearre bewegings.
De bekendste haka fan allegearre is Ka Mate, dat taskreaun wurdt oan Te Rauparaha (1768-1849) fan 'e Ngāti Toa-stamme, de lêste fan 'e grutte kriichshaden fan 'e Maoary, dy't in spoar fan dea en ferdjer loek ûnder syn fijannen, sawol súdlike Maoary as blanke kolonisten, fan 'e Waikato-krite, oan 'e noardwestlike kust fan it Noardereilân, oant op it Sudereilân oan ta. Ka Mate wurdt klassifisearre as in haka taparahi, in seremoniële haka, en fertelt fan 'e mûklist dy't Te Rauparaha brûkte om út 'e hannen fan syn fijannen te bliuwen doe't er op in kear de wyk nimme moast: in pleatslike haadman ferburch him yn in ûndergrûnsk opslachplak, dêr't er yn it tsjuster wachte oant syn fijannen him fine soene, mar doe't de hoale iepenmakke waard en de sinne deryn skynde, wiene it net syn fijannen, mar de burdige pleatslike haadman, dy't kaam om him te fertellen dat se wer ôfset wiene. De haka fan Te Rauparaha giet sa:
Dielnimmers
In groep minsken dy't in haka dûnset, wurdt in kapa haka neamd (kapa is Maoary foar "rige" of "rang"). It byld dat sa'n kapa haka útslutend út manlju bestiet, strykt lykwols net mei de wurklikheid. It is wier dat de measte haka útfierd wurde troch manlju, ienfâldichwei om't der gauris konnotaasjes besteane mei oarlochfiering, wat yn it ferline ûnder de Maoary in manljusoangelegenheid wie. De rol fan froulju, as dy al bestiet, is by sokke haka in ûnderhearrigenien, dy't beheind bliuwt ta eftergrûnsang. Mar der besteane ek haka dy't dûnse wurde troch froulju of troch mingde groepen, en guon ferienfâldige haka wurde útfierd troch bern. Ien fan 'e bekendste troch froulju dûnse haka is Ka Panapana fan 'e Ngāti Porou-stamme.
Kulturele Ynfloed
Yn 'e oanrin ta it rugbywrâldbekertoernoai yn 2011 waarden haka útfierd troch flashmobs (fia sosjale media ynienen gearroppen minskekloften) in populêre manear om stipe oan it Nijseelânske tiim út te drukken. Party fan 'e Maoary-lieders wie it dêr net mei iens, mei't men dit in ferbastering fan 'e tradysje fûn, ek al wie soks noch sa populêr. Haka waarden troch flashmobs fan aardige grutte dûnse yn Wellington en Auckland, en ek yn Londen , dêr't in grutte Nijseelânske oerseeske mienskip tahâldt.
Yn novimber 2012 fierde in Maoary-dûnsgroep út Rotorua in ferzje út fan 'e Gangnam Style-dûns fermingt mei in tradisjonele haka yn Seoel, by de fiering fan it fyftichjierrich bestean fan dipomatike bannen tusken Nij-Seelân en Súd-Koreä.
Walter Scott
thumb|right|200px|'' Sir Walter Scott troch Sir Henry Raeburn Sir Walter Scott, 1st baronet, (Edinboarch, 14 augustus 1771 - Abbotsford, 21 septimber 1832) wie in Skotsk dichter en skriuwer fan Histoaryske romans. Syn roman Ivanhoe wie de earste populêre histoaryske roman.
Bernetiid
Walter Scott is berne yn Edinboarch, as soan fan advokaat Robert Scott, yn College Wynd, in ferfallen part fan de Old Town. It libben dêr wie net sûn, de bernestjerte dêr wie heech.
As jonkje fan 8 krige Walter polio mei as gefolch in bliuwende ferlamming fan de rjochter skonk. Foar syn opbetterjen waard er nei syn pake en beppe op Sandyknowe Farm yn Smailholm, Roxburghshire stjoerd (1773). Syn beppe fertelde spannende ferhalen út de Skotske skiednis en lies him foar út âlde Skotske balladen. Muoike Jenny ûnderwiisde him lêzen en skriuwen. Ut en troch reizge Walter nei Bath en Prestonpans foar wetterkueren.
Studint
Yn 1778 kaam Walter wer yn Edinboarch, benammen om goed ûnderwiis folgje te kinnen. Hy gie nei in privaatskoalle. Yntiid wiene syn âlden ferhuze nei de nije wyk George Square dêr't se in rom hûs kocht hienen. Dat bleaun Walter syn thús oant syn houlik.
Efkes letter studearre hy ek al rjocht oan de Universiteit fan Edinboarch en kaam as learling by syn heit yn de praktyk. Doe't er 22 jier wie waard er beëdige as advokaat.
Leafde
Walter Scott syn earste grutte leafde wie Williamine Belscher. Hja wie fan rike adel. Oft sy ek fan him hâlden hat is ûnwis. Uteinlik hat se foar Sir William Forbes fan Pitsligo keazen, al wie it mar om't se oars fier ûnder har stân trouwe moatten hie. Om dy reden ôfwiisd te wurden hat Scott lange tiid in protte fertriet fan hân en hy hat him yn dy tiid synysk útlitten oer it houlik-út-leafde.
Hy troude mei Margaret Charlotte Charpentier (Lyon, desimber 1770 - 15 maaie 1826) op 24 desimber 1797 yn St Mary's Church yn Carlisle. Al nei trije wiken ferkearing hie er om har hân frege. Hy moete har doe't er mei syn broer John troch it Lake District. (Cumberland) reisge. It wie in lokkich houlik. Se krigen twa bern: Charlotte Sophia (24 oktober 1799) en Walter (28 oktober 1801).
Op 16 desimber 1799 waard er beneamd as Sherrif Depute fan Selkirkshire. Dy funksje frege syn oanwêzigens fan july oant novimber. Yn 1804 sette hy him ta wenjen yn Selkirk.
Skriuwer
Walter hie altyd al in soad lêzen neist skoalle, mar doe't er 25 jier wie begûn er sels serieus mei de skriuwerij neist syn wurk as advokaat.
Yn 't earstoan sette hy balladen en ferhalen út it Dútsk oer. Eigen wurk lykas The Minstrelsy of the Scottish Border waard goed ûntfongen, mar The Lay of the Last Minstrel (1805) wie in grut súkses.
Yn 1811 kocht er Cartly Hole Farm oan de rivier de Tweed by Melrose. Hy moast der alle jild foar liene. Fan 1816 - 1824 realisearre hy dêr Abbotsford, in hearehûs yn Ingelske Baronian Style.
Wilens wie er in begoedige man troch it súkses fan syn earste wurken, benammen The Lady of the Lake (1820). Hy waard in grut samler fan histoaryske boeken, âlde Skotske balladen, wapens, harnassen en oare histoaryske reliken. Op de ein fan syn libben hie er mear as 9000 boeken op Abbotsford. thumb|Abbotsford House Mei it ferskinen fan de histoaryske roman Waverly (1814) bruts in nije faze fan syn skriuwerskip oan. Scott wie yn 't earst tige benaud foar ôfwizing troch lêzers en kritisy, dat hy publisearre ûnder pseudonym. Hy hat ferskate skûlnammen brûkt, mar as Skriuwer fan Waverly waard er ferneamd. It hat oant 1827 duorre ear't h er ûnder eigen namme publisearre doarde, wylst de measte minsken doe al lang op de hichte fan syn identiteit wiene.
Walter Scott wurdt wol ien fan de earste ynternasjonale auteurs neamd. Hy hie lêzers yn Grut Brittanje, Kanada, Austraalje, West- en East Jeropa en ûnderhâlde kontakten mei bûtenlânske kollegas. Syn ynfloed op bûtenlânske skriuwers stiet net yn 'e kiif en men moat sizze dat troch him de skiednis fan Skotlân 'op de kaart' set is yn 19e-iuwsk Jeropa.
Ivanhoe
Benammen Scott's roman Ivanhoe (1820) wie de oanset ta in hiel nij sjênre yn de literatuer: de histoaryske roman. Earst dêrnei ferskynde De Schaapsherder fan Jan Frederik Oltmans, De Leeuw van Vlaanderen fan Hendrik Consciënce, Robin Hood le Proscit en Les Trois Mousquetaires fan Alexandre Dumas de Aldere. Ivanhoe is ferskate kearen ferfilme en der binne tillefyzjesearjes fan makke. U.o.:
Neitins
thumb|right|Scott monumint út it easten wei sjoen Nei syn ferstjerren hat Sir Walter Scott in tombe krigen op it terrein fan Dryburgh Abbey (ek oan de Tweed) yn de Scottish Borders dêr't er sa fan hâlden hie.
In blyk fan populêrens wie it iepenstellen fan Abbotsford foar it publyk mar trije jier nei syn dea. It museum wurdt jierliks troch tûzenen besocht. Yn Edinboarch stiet it mânske Scott Monument ta syn eare. It is boud tusken 1841 en 1845. In 64 nissen steane stânbylden fan personaazjes út syn wurk. De ferfilmingen fan Ivanhoe yn de 20e iuw hawwe der och sa foar soarge dat de namme Walter Scott bekend bleaun is by in grut publyk.
Moderne lêzers fine syn wurk faak dreech en wiidweidich, in lot dat er dielt mei mear 19e-iuwske skriuwers, lykas Charles Dickens en Anthony Trollope yn Ingelân en Jacob van Lennep, Bosboom-Toussaint en Willem Bilderdijk yn Nederlân. De measte lêzers fan Walter Scott moatte tsjintwurdich socht wurde oan de universiteiten.
Sitaat
Breathes there the man, with soul so dead,
Who never to himself hath said,
This is my own, my native land!
út The Lay of the Last Minstrel troch Walter Scott
Oh! what a tangled web we weave
út Marmion, Canto VI. Stanza 17. troch Walter Scott
List fan wurken
(P. = poëzij)
Moraal
De moraal is it stelsel fan wearden en noarmen dat feitlikens foar in bepaalde groep jildt.
De moraal soe werspegele wêze moatte yn de wet en yn de godstsjinst. Lykwols binne dy ôfspegelings net folslein en ek kin de moraal fan parten fan in groep, feitlikens wer lytsere groepen, wer ôfwike fan dy fan de hiele groep. Hjirtroch binne seden, de brûkmen dy't bassearre binne op de moraal, neffens de moraal goed, of soms sels easke, wylst se neffens de wet dochs strafber of neffens de godtsjinst dochs sûndich wêze kinne.
Dit probleem jildt fral foar nijkommers yn in groep, lykas ymmigranten en bekearlingen. Undersyk hat oantoant dat der al wearden binne dy't foar hast alle minsken itselde binne, mar de noarmen dy't dêrop bassearre binne, ferskille tusken kultueren. Dy ferskillen komme fuort út ferskillen yn de rangoarder fan dy wearden tusken ferskillende kultueren en troch ferskillen yn de libbensomstannichheden fan de groep. Dêrtroch kin de moraal fan in ymmigrant út in oare kultuer bot ôfwyke fan de moraal dy't yn syn nije lân yn de wet dellein is. En op deselde wize kin de moraal fan de bekearling dochs fier ôfstean fan syn nije leauwen.
In foarbyld fan dat lêste ferskil is werom te finen yn de leginde fan it kerstenjen fan Redbad. At Redbad doopt wurde sil, freget er, wêr neffens de Kristenen syn âldfaars wêze sille wylst hy yn de himel komt. It docht bliken dat dy dêr neffens de kristenen net by him wêze sille, om't hja gjin kristenen wienen. Neffens it Kristendom is de rêding dy't Redbad bean wurdt de heechste wearde, mar Redbad folget de Germaanske moraal, dy't de famylje as de heechste wearde beskôget. Dat hy wiist it Kristendom ôf om't er dêryn net mei syn âldfaars feriene wurde sil.
Montaazje (film)
Montaazje, of yn it Ingelsk film editing, is yn it ramt fan 'e filmkeunst in sawol kreätyf as technysk ûnderdiel fan 'e postproduksje. De term giet tebek op it tradisjonele 'knip- en plakwurk' fan 'e filmrol, dat tsjintwurdich almar mear dien wurd mei digitale elektroanika. Immen dy't de montaazje foar in film docht, wurdt in filmeditor neamd. It wurk fan sa'nent begjint as de opnamen ôfrûne binne. De filmeditor kriget dan alle rouwe byldmateriaal en stalt dêrút shot foar shot en sêne foar sêne de úteinlike film gear. Filmmontaazje is in tige sekuer wurkje en nimt almeast moannen yn beslach. Soms komt men geandewei ta de konklúzje dat der noch guon krúsjale bylden misse, sadat de akteurs weromroppen wurde moatte foar in reshoot of in pick-up. Behalven dat soks ûnpraktysk is, is it ek tige djoer, dat filmmakkers besykje soks safolle mooglik foar te kommen.
De montaazje fan films wurdt wol omskreaun as in keunstfoarm of feardichheid. Behalven by it meitsjen fan films wurdt dizze technyk ek tapast foar it meitsjen fan tillefyzjeprogramma's. It ûnderskiedt de filmkeunst fan eardere keunstfoarmen, lykas skilderjen of it skriuwen fan poëzij. It wurdt ek wol omskreaun as "de ûnsichtbere keunst", om't it film- of tillefyzjepublyk him oer it algemien folslein ûnbewust is fan it wurk fan 'e (film)editors.
Wêr't it by montaazje fan film- en tillefyzjebylden eins om giet, is it gearstallen fan it rouwe byldmateriaal ta in gearhingjende opienfolging fan bylden, dêr't de sjoggers út folgje kinne wat der bart. Dêr komt mear by te sjen as simpelwei it begjin en de ein fan in shot of sêne derôf te snijen en de shots en sênes oaninoar te plakken. Faak wurdt ien shot troch ferskate kamera's út ferskillende hoeken wei opnommen; de filmeditor moat dan letter bepale hokker bylden brûkt wurde. Dêrby moat rekken holden wurde mei de beskikbere bylden, de plot, dialooch en romte tusken dialooch, filmmuzyk, en de gesichtsútdrukkings, gebearten en oar hâlden en dragen fan 'e akteurs. Op dy wize werferbyldt de filmeditor it ferhaal. By it meitsjen fan in film spilet de filmeditor sadwaande in dynamyske rol, en wurket hy of sy nau gear mei de regisseur. Oan 'e oare kant komt it ek foar dat regisseurs sels de montaazje fan harren films dogge, lykas Akira Kurosawa of de Bruorren Coen wol dien hawwe.
Pelmole
thumb|200px|right|De Pelmûne yn [[Rijssen]] In pelmûne is in type mole wêryn eartiids garst ta grôt en letter rys peld waard. In pelmûne kin pas wurkje by op syn minst in wynkrêft fan 6 Bft. De earste pelmûne waard yn Nederlân boud yn 1639. De bloeitiid fan de pelmûne wie om 1750 hinne.