cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
John Wick (film)
Plot
John Wick, sa fertelt Viggo syn soan, is in rêstend hiermoardner, en net samar ien, mar de hiermoardner dêr't gangsters en oare hiermoardners nachtmerjes oer hawwe. Mei it wurk dat er foar Viggo dien hat ear't er Helen mette en him út 'e kriminaliteit weromloek, hat er de basis lein foar it misdiesyndikaat fan 'e Tarasovs. Iosef biedt oan om it goed te meitsjen troch derop út te gean om Wick te elemininearjen, mar Viggo seit dat er der blykber neat fan begrepen hat. Hy kin neat oars dwaan as ûnderdûke oant Wick om him komt. Underwilens is Wick dwaande om mei in foarhammer de betonnene flier fan syn kelder iepen te brekken, dêr't er in koffer fol mei pistoalen en oare wapenreau opdolt. Nei't er Iosef fuortstjoerd hat, skillet Viggo Wick tsjin betterwitten yn op, om te sjen oft it spul noch te behimmeljen falt. Wick heart him oan, mar hinget úteinlik sûnder wat sein te hawwen op.
Slieperdyk
thumb|250px|Slieper by de Hondsbossche Zeewering. De see leit goed 1 km nei it westen In slieperdyk is in reservedyk yn it lân by in seedyk, op in plak dêr't it risiko fan dyktrochbrek grut is. Faak binne slieperdiken âlde diken dêr't de primêre wetterkearende funksje fan ferfallen is troch de oanlis fan in nije dyk dêrfoar. De slieperdyk is in potinsjele seewarring, mar sliept om it sa te sizzen. Slieperdiken binne fral te finen yn it Skelde-estuarium, efter de Hondsbossche zeewering en de Waadseekust bylâns. Yn de omkriten fan de Biesbosch en it Hollandsch Diep lizze ek diken dy't as slieperdiken oantsjut wurde meie (bygelyks de Uppelsedyk en de Kildyk yn it Lân fan Heusden en Altena).
Slieperdiken hawwe teoretysk gjin seewarrende fuksje mear no't de seediken op Deltahichte brocht binne. Lykwols wurde se faak oanhâlden om it lân yn kompartiminten te ferdielen, om it ûnderstrûpen fan it hiele efterlân foar te kommen as te fertraagjen. Sokke slieperdiken wurde dan klassifisearre as regionale of sekundêre wetterkearingen. Dêrnjonken wurde slieperdiken fanwege harren kultuerhistoaryske-, natuer- en lânskiplike wearde beskerme.
John Wick (film)
Plot
Viggo lit syn rjochterhân Avi in team fan tolve hiermoardners gearbringe, dy't dy jûns nei tsjuster de wente fan Wick binnenfalle. Mar Wick is klear foar harren en yn in hommelse útbarsting fan geweld makket er se allegear dea, om dêrnei in fixer op te skiljen om 'e stoflike omskotten en oare bewizen fan moard op te himmeljen en ôf te fieren. Viggo, dy't al net folle fidúsje yn dy earste set hie, lovet dêrop in preemje fan $2 miljoen út foar wa't it ek mar slagget om John Wick te fermoardzjen. Hy siket persoanlik Marcus op, dy't foarhinne de mentor fan Wick wie, om dyselde no tsjin Wick yn te hieren. Marcus giet akkoart mei dat foarstel.
Wick reizget nei New York, dêr't de Tarasovs fêstige binne, en nimt dêr syn yntrek yn it Continental Hotel, in hotel dat him útslutend rjochtet op gasten út 'e ûnderwrâld, mar de eigen gerjochtichheid as neutrale grûn beskôget. Dat betsjut dat der yn it Continental gjin moarderij plakfine kin, sadat Wick him dêr feilich waant. Viggo ferdûbelet de preemje lykwols ta $4 miljoen foar wa't de regels fan it Continental doar te brekken troch Wick yn syn hotelkeamer om te bringen. In ûnmeilydsume hiermoardneresse dy't juffer Perkins neamd wurdt, giet dêr op yn. Underwilens spilet Winston, de hotelmanager fan it Continental, de ynformaasje oan Wick troch dat Iosef Tarasov ûnderdûkt sit yn in nachtklub mei de namme Red Circle.
Wick kringt de Red Circle binnen en bringt dêr de iene nei de oare trewant fan 'e Tarasovs om, ûnder wa Viktor, ien fan Iosef syn beide maten by de ynbraak yn syn hûs. Iosef sels wit lykwols nauwerneed te ûntkommen nei't Viggo syn foarman Kirill Wick oer it mad komt en him ferwûnet troch him mei in brutsen flesse yn 'e búk te stekken. Dat needsaket Wick om út te piken nei it Continental, dêr't er syn wûne troch de fêste dokter fan it hotel fersoargje en hechtsje lit.
As er him dêrnei op bêd deljout, kringt Perkins temûk syn keamer binnen. Wilens befynt Marcus him mei in skerpskuttersgewear op it dak fan it gebou oare kant strjitte, mei útsjoch rjocht yn Wick syn hotelkeamer en Wick sels yn it fizier. As Marcus Perkins oankommen sjocht, fjurret er in kûgel ôf yn it kjessen njonken Wick, sadat dy wekker skrikt. Wick en Perkins reitsje slaande deilis. Nei in ferbiten gefjocht komt Wick as winner út 'e bus. Hy nimt Perkins finzen en twingt har om him ynformaasje oer de organisaasje fan Viggo te jaan. Dêrnei betellet er in oare gast fan it Continental, de negroïde hiermoardner Harry, om har in skoft fêst te hâlden foar't er har frijlit. Perkins hat dêr lykwols gjin boadskip oan, dat se befrijt harsels en deadet Harry.
Underwilens bejout Wick him nei de wyk Sheepshead Bay, yn Brooklyn, dy't ek wol bekend stiet as Little Russia omreden fan it grutte tal etnyske Russen dat dêr wennet. Hy kringt dêr in Russysk-otterdoks tsjerkegebou binnen, dat Perkins identifisearre hat as in front foar it misdiesyndikaat fan 'e Tarasovs. Yn 'e kelder fynt er in ûnbidige bulte papierjild en sjantaazjemateriaal, dat er allegear ferbaarnt. As Viggo en syn trewanten op it toaniel ferskine, komt Wick harren oer it mad en deadet ytliken fan harren, ear't er troch tadwaan fan Kirill oermastere en finzen nommen wurdt. Neitiid sprekt Viggo Wick yn 'e tsjerke beskrobjend ta en hat de gek mei him om't er miende dat er syn âlde libben efter him litte koe. As er úteinlik oer Daisy seit dat it mar in hûn wie, wurdt Wick alhiel breinroer. Hy byt Viggo ta dat minsken him al dagenlang hieltyd freegje oft er "werom" is. Dy fraach hied er hieltyd gjin goed antwurd op, mar no tinkt er dat er yndie "werom" is.
Viggo en Avi sette ôf en litte Wick efter by Kirill en in oare Tarasov-trewant, dy't him deadzje wolle troch him te ferstikken mei in plestik pûde oer de holle. Marcus, dy't wer op 'e loer leit, sjit lykwols fan 'e oare kant fan 'e strjitte ôf Kirill syn maat troch de holle, wêrnei't Wick losbrekt en nei in hurd gefjocht Kirill ombringt. Hy ferlit de tsjerke en stekt binnentroch om 'e auto fan Viggo op te wachtsjen. Nei't er al Viggo syn restearjende liifwachten deamakke hat, seit er de maffiabaas oan dat er him gean litte sil as er de preemje ynlûkt en him fertelt wêr't Iosef is. Om it faaie libben derôf te rêden, jout Viggo dan de lokaasje fan it ûnderdûkadres fan syn soan priis. Wick hâldt wurd en lit Viggo gean, mar bejout him nei it ûnderdûkadres, dêr't er handich ôfweeft mei al Iosef syn bewekkers, foar't er Iosef sels deasjit.
Perkins ûntdekt dat Wick en Marcus ûnderling kontakt hân hawwe en bringt dat út oan Viggo. Dy beskôget dat as ferrie en kringt mei syn trewanten de wente fan Marcus binnen, dêr't er úteinset mei Marcus dea te marteljen. De âlde hiermoardner fertelt Viggo lykwols dat er sels wol útmeitsje sil hoe't er stjert, wêrnei't er hommels twa fan Viggo syn trewanten oermasteret en fermoardet, sadat Perkins en Viggo twongen binne him gau-gau dea te sjitten. Neitiid skillet Viggo Wick op om te fertellen wat er mei syn freon dien hat, mei de bedoeling om him by de wente fan Marcus opwachtsje en fermoardzje te litten troch Perkins. Dyselde wurdt lykwols fuortroppen troch in tillefoantsje fan Charon, de resepsjonist fan it Continental, dy't har fertelt dat Winston, de hotelmanager, har moetsje wol. Op it moetingsplak wurdt Perkins hommels ynsletten troch fjouwer hiermoardners. Winston seit tsjin har dat omreden fan har oanfal op Wick en de moard op Harry op wat neutraal gebiet heart te wêzen, har lidmaatskip fan it Continental opheft is, wêrnei't de fjouwer hiermoardners tagelyk fan alle kanten ôf it fjoer op har iepenje en har deadzje.
Wylst Wick by Marcus thús by it lyk fan syn âlde mentor sit, kriget er in tillefoantsje fan Winston dy't him fertelt dat in beskaat persoan syn helikopter ree meitsje lit om fan in beskaat helikopterplatfoarm ôf út te piken. Dêrop hastiget Wick him nei de haven ta, dêr't er troch gebrûk fan syn auto en syn pistoal Viggo syn restearjende trewanten deadet foar't er op deselde wize mei Avi ôfweeft en it dêrnei mei de bleate hân tsjin Viggo sels opnimt. Viggo lûkt in stiletto, mar Wick lit himsels delstekke om't dat him de mooglikheid biedt om Viggo it wapen ôf te pakken en him der dan sels mei del te stekken. Hy lit Viggo stjerrend efter en rekket neitiid út 'e tiid wylst er op syn mobile tillefoan in fideo fan syn frou Helen silger op in pier besjocht.
As Helen yn it filmke op in stuit seit: "Kom mei. We geane nei hûs," komt Wick wer by besleur en giet er mei muoite oerein. Hy brekt yn by in biste-asyl, dêr't er syn stekwûne fersoarget mei feterinêre genêsmiddels. As er in pitbullterriër sjocht dy't opskreaun stiet om ôfmakke te wurden, docht er de koai iepen en hellet it bist derút. Hy docht it in halsrym om en tegearre ferlitte Wick en de hûn it gebou om strompeljendewei op hûs oan te gean.
Produksje
John Wick waard makke nei in senario fan Derek Kolstad, dêr't dyselde yn 2012 de earste ferzje fan skreau, doe noch ûnder de wurktitel Scorn ("Ferachting"). Hy stjoerde it op nei ferskate filmstudio's en krige nei't it skynt teminsten trije ferskillende oanbiedings om it te keapjen. Op 3 desimber 2012 waard bekend dat er yngien wie op it bod fan Thunder Road Films. De film waard regissearre troch Chad Stahelski en David Leitch tegearre, mar it Directors Guild of America (it Amerikaanske fakbûn fan regisseurs) kedize letter dat allinne Stahelski yn 'e begjintitels en op 'e ôftiteling as regisseur fermeld wurde mocht; Leitch waard ynstee fermeld as produsint. Stahelski hie earder mei haadrolspiler Keanu Reeves gearwurke doe't er yn 'e Matrix-films yn 'e iere 2000-er jierren as dy syn stunt double fungearre.
Opnamen
De opnamen foar John Wick setten op 25 septimber 2003 útein en duorren oant en mei 20 desimber fan dat jier, wêrnei't de postproduksje op 10 jannewaris 2014 begûn. De sênes yn en om 'e wente hinne fan John Wick waarden filme yn Mill Neck (New York), op Long Island. Foar de rest waard de film opnommen yn New York. It monumintale gebou Delmonico's, yn Manhattan, die tsjinst foar de bûtenkant fan it Continental Hotel. Der waarden op Manhattan ek sênes opnommen op Broadway en yn û.o. it Finansjeel Distrikt by Wall Street. Fierders waard der yn Brooklyn filme by û.m. in benzinestasjon yn 'e wyk Upper Nyack en by de Sint-Fransiskus Ksaveariustsjerke oan 6th Avenue.
Distribúsje
De distribúsje fan John Wick waard fersoarge troch Lionsgate Films, de memme-ûndernimming fan Summit Entertainment. De film waard foar it earst fertoand op 19 septimber 2014 op it Fantastic Fest, in filmfestival yn 'e Teksaanske haadstêd Austin. Neitiid gie John Wick op 24 oktober 2014 yn 'e Amerikaanske bioskopen yn premiêre. It byhearrende soundtrackalbum ferskynde op 27 oktober 2014 by platemaatskippij Varèse Sarabande.
Untfangst
Fan 'e filmkritisy krige John Wick oer it algemien positive resinsjes. Sa omskreau Jeannette Catsoulis de film yn The New York Times as in knaphandich makke wraakskriller. Hoewol't John Wick neffens har "net folle ambysjes hat útsein aksjesênes wêryn't it sa mâl giet dat jins sokken derfan út fleane", wied er "slagge mei safolle styl – en sels mei wat humor – dat it folle langer duorret as moatte soe ear't it gebrek oan matearje problematysk wurdt." Wat de akteurs oanbelange, hie Catsoulis benammen lof foar Michael Nyqvist yn 'e rol fan maffiabaas Viggo Tarasov.
Yn it tydskrift Rolling Stone skreau Peter Travers: "John Wick is it soarte opfierde, woeste B-filmwille dêr't guon fan ús net genôch fan krije kinne." Richard Corliss skreau yn it tydskrift Time: "Aksjefilms draaie om beweging, en John Wick jaget dat doel nei mei ûnmeilydsume besieling." Yn The A.V. Club parte Ignatiy Vishnevetsky de film in 81/2 ta op skaal fan 1 oant 10. Hy hie fral bewûndering foar it senario fan Derek Kolstad, dat himsels, neffens him, "ûnderskiedt troch soarchfâldich de grinzen fan it eigen universum te definiëarjen." Peter Debruge fan Variety omskreau John Wick as in "glêde en befredigjende wraakskriller" en murk op "wat kin goed goreografearre aksje in kick jaan as we echt gewaarwurde kinne wat der bart."
Net eltsenien wie lykwols sa fan John Wick ûnder de yndruk. Yn 'e Britske krante The Guardian joech Peter Bradshaw de film mar 2 fan 5 stjerren. Hy skreau: "Reeves syn heal opsetlik stonede, útdrukkingsleaze styl wurket eins allinnich mar as it njonken grappige dialooch pleatst wurdt – en dit is in frijwat humorleaze en gewelddiedige film, dy't mar trochmealt wylst almar mear glimmende swarte SUV's de fernieling yn holpen wurde." Ealasaid Haad fan 'e San Jose Mercury News omskreau John Wick as in "teloarstellend gewoane wraakfilm." En yn 'e Kanadeeske krante The Globe and Mail, út Toronto, joech John Semley de film mar 1/2 fan 4 stjerren en skreau dat John Wick "de nije namme foar weardeleaze aksjesinema" wie.
Op 'e webside Rotten Tomatoes, dy't resinsjes sammelet, hat John Wick in heech goedkarringspersintaazje fan 86%, basearre op 217 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: "Mei't de film stylfol en spannend is mei in tûzelsinnich heech tempo, tsjinnet John Wick as in befredigjende weromkear nei it aksjefilmsjenre foar Keanu Reeves […]." Op Metacritic, de wichtichste konkurrint fan Rotten Tomatoes, behellet John Wick in goedkarringspersintaazje fan 68%, basearre op 40 resinsjes.
Resultaat
John Wick brocht yn 'e bioskopen yn 'e Feriene Steaten en Kanada $43,0 miljoen op, en yn alle oare lannen en territoaria $45,7 miljoen. Wrâldwiid kaam de opbringst dêrmei út op $88,8 miljoen. Ofset tsjin it budget fan $20 oant 30 miljoen betsjut dat in winst fan teminsten $58,8 miljoen, hoewol't dêr de marketingkosten noch wol ôf moatte.
Franchise
Op basis fan it súkses fan John Wick ûntstie neitiid in mediafranchise dy't ek John Wick hjit. Yn it ramt dêrfan binne anno 2022 njonken soundtrackalbums, fideospultsjes en strips twa ferfolchfilms ferskynd: John Wick: Chapter 2 yn 2017 en John Wick: Chapter 3 – Parabellum yn 2019. Teminsten twa oare ferfolchfilms en ien spin-off-film binne op 't heden yn produksje of preproduksje.
Ynfloed
De plot fan John Wick is de Westerske popkultuer binnenkrongen, yn 'e mjitte dat der no wol sein wurdt, as men wat stoms dien hat dêr't men foar boetsje sil, dat men "it hûntsje fan John Wick deamakke" hat.
Daphne du Maurier
Daphne du Maurier (Londen, 13 maaie 1907 – Par (Cornwall), 19 april 1989) wie in Britsk skriuwster fan meast histoaryske- en hjoeddeiske romans út Cornwall. Har meast ferneamde wurk Rebecca (1938) waard in klassiker en wie de basis foar de film Rebecca troch Alfred Hitchcock dy't mei in Oscar bekroane waard.
Libben en wurk
Sy waard berne yn Londen as dochter fan de akteur/toanielspiler Gerald du Maurier en bernsbern fan de skriuwer George du Maurier. Sy en har susters waarden grutbrocht yn Londen en Parys en krigen priveeûnderrjocht. Sy wie finansjeel ûnôfhinklik, dat sy hie de tiid oan harsels en sylde en reizge in protte. Doe't sy 19 jier wie besleat sy nei in fakânsje dêre, dat se yn Cornwall wenje woe. The Loving Spirit, har earste roman, waard útbrocht yn 1931.
Sy troude mei luitenant-generaal Sir Frederick Browning mei wa't sy in soan en twa dochters krige. Ien fan de pear kear dat sy bûten har romans om yn de iepenbierheid trede, wie yn 1977 as widdo fan Browning om him te ferdigenjen tsjin de krityk oer syn destiids optreden yn de slach om Arnhim dat ferfilme waard yn de film A Bridge Too Far (1976-1977).
Yn it earstoan skreau sy meast klassike histoaryske romans, hoewol't dat doe net yn de moade wie. Letter ûndersocht sy de mooglikheid fan reizgjen yn de tiid yn de tagelyk moderne en histoaryske roman The House on the Strand (1969). Sy makke de horrorferhalen The Birds(1963) en Don't look now. Ferneamd wurden is het boppe al neamde Rebecca, in goatyske roman. In tal fan har boeken binne ferfilme, sa as it yn Cornwall spyljende Jamaica Inn (1936), Frenchman's Creek (1942) en My Cousin Rachel (1951). De Alfred Hitchcock-film The Birds is basearre op ien fan har koarte ferhalen, lykas ek de film Don't Look Now. Op telefyzje hat Du Maurier in tal fan har romans en ferfilmingen dêrfan taljochte; op ynternet binne klips fan it programma tesjen.
Du Maurier skreau ek net-fiksje. Yn The Glass-Blowers beskriuwt sy har Frânske foarfaars.
Sy waard Dame of the British Empire en stoar yn har hûs yn Cornwall, dêr't in protte fan har boeken har ôfspylje en dêr't har jiske ek ferstruid waard.
Der ward grutte dat Du Maurier lesbyske gefoelens hie en yntime ferhâldingen mei froulju hân hat, ûnder oaren mei Gertrude Lawrence. Sels beskreau sy har persoan as twaliddich: frou en mem, mar mei in manlik skeppend prinsipe efter har romans.
Sake van der Ploeg
Sake van der Ploeg (Burgum, 24 maaie 1920 - Ljouwert, 23 juny 1985) wie fakbûnslieder, politikus en boargemaster.
Akwadukten yn Fryslân
Der binne njoggen Akwadukten yn Fryslân, wêrfan yn 2007 en 2008 fiif oplevere binne. Dizzen meitsje diel út fan it Fryske Marrenprojekt.
Sake van der Ploeg
Libben en wurk
Van der Ploeg, soan fan in Fryske winkelman, wie as suvelbewurker aktyf yn it fakbûn en waard stakingslieder en klom letter op ta lid fan de Earste en Twadde Keamer út namme fan de PvdA. Hy makke namme as lieder fan de súksesfolle staking dy't fan 1 augustus 1952 - 21 septimber 1953 duorre by molkfabryk 'De Ommelanden' yn Grins. Van der Ploeg wie doe distriktsbestjoerder fan it Algemiene Nederlânske Agraryske Bedriuwsbûn (ANAB). ANAB is in nammewiziging fan it yn 1945 (wer)oprjochte Algemiene Nederlânske Lânarbeidersbûn. Van der Ploeg wie fan 1965 - 1973 foarsitter; earst fan de ANAB en doe't dy mei it Algemiene Bedriuwsbûn Fieding- en genotmiddelen (ABVG) fusearre ta it Agraryske en Fiedingsbedriuwsbûn (AVB).
Van der Ploeg wie boargemaster fan de destiidske gemeente Alde Pekela fan 1974 - 1978; trede ûnferwachts ôf nei konflikten yn de pleatslike polityk en nei spanningen mei inkele boargers, dat it gefolch wie fan minder flaaikjende útspraken oer de Pekelder befolking. Syn hûs waard mei stiennen bekûgele en der moast foar de feilichheid fan it pear Van der Ploeg sels in muorre foar de glêzen boud wurde. Van der Ploeg sette yn maaie 1978 mei syn frou hommels ôf nei in fakânsjehûs yn Drinte. Letter die bliken dat doe al in waarnimmende boargemaster beneamd wie. De befolking fan Alde Pekela hat ôfskied nomd fan Sake van der Ploeg, lykas selden fan in boargemaster yn East-Grinslân ôfskied nomd is. Op de resepsje, dy't troch hûnderten Pekelders besocht waard, ûntbrutsen de gemeentebestjoerders dy't soksoarte ôfskied net woenen.
Van der Ploeg krige yn 1978 de Fryske Parsepriis.
Blimp
In blimp is in slop loftskip. Yn tsjinstelling ta de stive seppelin hat in blimp gjin skelet. De foarm fan in blimp ûntstiet troch oerdruk fan it gas dêr't er mei fold is. Neist dit slappe type bestiet der ek in healstiif type, dat gjin folslein skelet hat, mar wol in stevige kyl ûnder in grut part fan de ûnderside fan de ballon, dêr't de gondel oan fêst sit.
De term blimp komt wierskynlik fan Lt. A.D. Conningham fan de Britske Keninklike Marine yn 1915.
Lanniks
Lanniks (inkeltal: Lannik) binne in fiktyf ras fan bûtenierdske wêzens út 'e Star Wars-franchise, dy't yntrodusearre waarden yn 'e film Star Wars: Episode I – The Phantom Menace. Hja komme fan 'e planeet dy't ek Lannik hjit, yn 'e Midrâne fan it Stjerrestelsel, dy't in lange skiednis fan oarloch hat. Lanniks binne sadwaande tige kriichshaftich en faak ek moedich.
Lanniks binne humanoïde twafuotters, mei in lingte fan trochinoar 1.50 m. Harren meast opfallende lichemsskaaimerk wurdt foarme troch harren tige lange, spits tarinnende earen, dy't fan 'e sydkant fan 'e holle wol 20 sm útstekke. Harren gehoar is treflik en folle skerper as dat fan minsken. Harren hûdskleur is fleiskleurich. Lanniks hawwe twa geslachten: manlik en froulik. De manlju skeare de holle ornaris keal op in lok hier op 'e krún nei, dy't se yn in hynstesturt drage.
Keppelings om utens
List of Star Wars species (K–O)
Jane Seymour (aktrise)
Seymour krige har toanieloplieding oan de ûnôfhinklike Arts Educational School, Tring Park yn it Ingelske greefskip Hertfordshire.
Privee
Seymour waard yn Ingelân berne as dochter fan John Frankenberg en Mieke Frankenberg-van Trigt, in Nederlânske út Dimter. Sadwaande kin sy har ek yn it Nederlânsk rêde.
Jane Seymour hat trijeris earder troud west: Sy hat fjouwer bern, twa út it tredde en in twaling út it lêste houlik.
Focke-Wulf Fw 200
thumb|right|thumb|275px|In Deenske Fw 200 Dania op it fleanfjild Oslo, 1939 De Focke-Wulf Fw 200 'Kondor' wie in (strategyske) bommesmiter en ferkenningsfleanmasine (foar lange ôfstannen), ûntwurpen en makke troch de Dútske fleanmasinefabrikant Focke-Wulf. De Kondor waard ûntwikkele as passasjierstastel, mar operearre yn de Twadde Wrâldkriich yn tsjinst fan nazi-Dútslân.
Ynset
De earste ienheid dy't de Kondor yn gebrûk naam wie it Kampfgeschwader KG40 yn april 1940. Dit eskader soe it tastel it meast ynsette yn de oarloch. De Kondor gie foar it earst op paad op 8 april 1940, út Denemark wei, tsjin Britske skippen. Twa moanne letter gie it KG40-eskader nei Frankryk, dêr't it oant ein 1944 bleaun. Ein septimber 1940 hiene de Kondors al in protte alliearde skippen ta sinken brocht, yn totaal sa'n 900.000 ton.
Yn desimber 1940 waarden 36 Kondors operasjoneel. Yn 1941 kamen der 58 C-2's, dy't bomrekken yn de wjukken en motergondels hiene. Rillegau kamen der lykwols swierrichheden mei it efterste part fan de romp oan it ljocht: guon tastellen brutsen by de lanning. Healwei 1941 waard der dêrom in krêftiger ferzje, mei swierdere moters produsearre, de Fw 200C-3.
Doe't der hieltyd mear Kondors operasjoneel waarden en de fleanders mear betûft rekken, foarme de Kondor in hieltyd gruttere bedriging foar de alliearde skipfeart. Allinne al yn april 1941 brochten se 116 alliearde skippen te sink. Mei help fan spesjale brânstoftanks waard it fleanberik tige fergrutte; it tastel koe doe 18 oeren yn de loft bliuwe ynstee fan 9 oere en 45 minuten de.
De lêste operasjonele ferzje fan de Kondor wie de Fw 200C-6, dy't twa Henschel Hs 293B raketten ûnder de wjukken hie. Yn de oarloch waarden 252 Fw 200's makke.
Provinsjale Steaten fan Fryslân
thumb|right|200px|Wapen fan Fryslân
Focke-Wulf Fw 200
Ynset
Nettsjinsteande dat wat lege oantal, sieten de alliearden wol oer de Kondor yn. Hja foarmen in grutte bedriging foar skippen en ûnderseeërs. Ein 1944 wie it lykwols dien mei de Kondordriging : de Alliearden feroveren doe de Dútske fleanfjilden yn Frankryk. De oerbliuwende Fw 200's waarden as transportfleanmasine ynset.
Provinsjale Steaten fan Fryslân
De Provinsjale Steaten fan Fryslân foarmje de folksfertsjintwurdigers fan de provinsje Fryslân. Dy folksfertsjinwurdiging is fêstige in it Provinsjehûs yn Ljouwert. Ek de oare provinsjes fan Nederlân hawwe sa’n folksried.
De haadtaak fan de Steaten is it kontrolearjen fan de Deputearre Steaten fan Fryslân, dy't it deistich bestjoer fan de provinsje yn hannen hawwe.
De foarsitter fan de Steaten is de Kommissaris fan de Kening fan Fryslân. Sûnt 1 maart 2017 is dat Arno Brok.
Sitferdieling
Oant de Steaten-ferkiezings fan 2007 wienen der 55 sitten te ferdielen yn de Provinsjale Steaten fan Fryslân. Sûnt dat jier is dat werom brocht ta 43 sitten.
De lêste ferkiezings wiene op 15 maart 2023. De sitferdieling fan de Provinsjale Steaten fan Fryslân sjocht der sûnt 1991 sa út:
Opwaaiïng
In opwaaiïng is it opstowen fan it wetter troch de wyn. It hinget fan de wyn ôf hoefolle opwaaiïng der ûntstiet en fan de stryklingte, dat wol sizze de lingte fan it frije wynoerflak, metten yn de rjochting fan de wyn.
Op de Fryske marren is by stoarm in opwaaiïng metten fan 7 sm/km. Troch opwaaiïng kin it ferskil yn wetterstân tusken Starum en Sâltkamp mear as oardel meter wêze.
T-34
thumb| T-34/76 brûkt troch Poalen De T-34 wie in middelswiere tank dy't brûkt waard troch it Reade Leger yn 'e Twadde Wrâldoarloch. Yn dy oarloch wie it de meast produsearre tank yn 'e wrâld.
It begjin fan de T-34
Yn har earste generaasje tanks hienen de Sowjets in strange wurkferdieling tapast tusken ynfantery- en kavalerytanks en produsearren benammen lichtere typen: respektivelik de T-26 en de BT-searje. De BT's wiene dêrom tige fluch en koenen sels sûnder spoaren betrouber funksjonearje as in pânserauto. De motor koe wurde keppele oan de efterste rinnende tsjillen.
Yn 'e midden fan'e jierren '30 leaude it Reade Leger fêst dat it ien fan'e bêste tanks yn 'e wrâld hie. Dêr soene lykwols gau twifels oer ûntstean. Under de Spaanske Boargeroarloch levere de Sovjet-Uny in protte tanks oan it Republikeinske regearingsleger foar in grutte fergoeding. Sa't in protte westerske saakkundigen foarsein hiene, bliken dy benammen kwetsber foar sels lichte anty-tankwapens, dy't goedkeap wiene en dus yn grutte oantallen beskikber wiene. Licht pânsere tanks hiene gjin kâns mear om te oerlibjen op it moderne slachfjild. Dútslân konkludearre dêrút dat it trochbrekken fan fersterke stellingen oan de ynfantery oerlitten wurde moast; Frankryk dat tanks moatte wurde mear swier pânsere. De Sovjet-Uny besleat it Frânske foarbyld te folgjen, mar net de Frânske flater om dy tanks sa lyts mooglik te hâlden troch se út te rusten mei in ienmanskuorren. Der moast in folslein nije generaasje fan swierdere tanks ûntwikkele wurde; net allinnich ynfanterytanks, mar ek kavalerytanks dy't superieur wêze moasten oan harren fijânske tsjinhingers.
In earste stap waard set mei de ûntwikkeling fan de BT-SV, in BT dêr't it chamferprinsipe radikaal yn trochfierd waard. Troch it rebound-effekt biedt in hoeke pânserplaat gruttere beskerming foar itselde gewicht. Dêrnei waard de A-20 ûntwikkele troch A. Firsow by de Kharkov Locomotive Factory. Dizze auto hie in blêddikte fan 20 mm. Doe't Firsow it slachtoffer waard fan'e Grutte Suvering, waard hy yn juny 1937 ferfongen troch de jonge Mikhail I. Koshkin, in Russyske yngenieur fan it Leningrader swiere tankûntwerpteam. It tryste lot fan syn foargonger ynspirearre him ta it ûntwikkeljen fan de meast perfekte tank mooglik, it ûntwerpen fan in twadde model op eigen inisjatyf. Koshkins die fjoertests mei it pânser fan'e A-20, dy't oantoand dat it skansearre waard troch de lêste 45mm munysje koe wurde slein. Dêrop besleat hy it pânser fan 'e nije tank op 32mm te bringen. Tagelyk brocht er in (koarte foar: Long 10) 76.2 kanon út gun ynstee fan in 45mm kanon en tafoege in fyfde running tsjil. In oermjittige gewichtsferheging waard foarkommen troch it weilitten fan 'e pânserauto-opsje, dy't net nedich waard beskôge. It projekt krige de namme A-32, dat letter T-32 waard.
Doe't op 4 maaie 1938 de T-32 tegearre mei de A-20 presintearre waard oan in kommisje fan it Ministearje fan Definsje ûnder lieding fan generaal Kliment Voroshilov, waard it ûntwerp ynearsten ôfwiisd; it kaam net oerien mei de orizjinele specs en waard sein djoerder en minder betrouber as syn rivaal. Dat feroare doe't Jozef Stalin, dy't by de gearkomste oanwêzich wie, ûnder de yndruk wie fan persoanlike tsjûgenissen fan generaals dy't yn Spanje fochten hiene en klage oer de gefaren fan te lichte harnas. Nei in "suggestje" fan Stalin besleat it Folkskommissariaat yn augustus 1938 prototypen fan sawol de A-20 as de T-32 te bouwen. Beide weinen waarden yn de simmer fan 1939 klear. Doe't fan 17 july oant 23 augustus 1939 in fjildproef mei de T-32 en de A-20 op de testbasis Kubinka útfierd waard en it mei de ûnbetrouberens fan de earste net al te min bleek, keas de Ried fan Definsje foar foar de yn augustus T-32, dat beslút waard ratifisearre troch Stalin op 19 desimber 1939. It pânser waard yntusken dikke ta 45mm. De tank waard troch Koshkin sels neamd nei it Plan fan 1934 (foar fierdere meganisaasje) om foar te kommen dat er de namme fan Voroshilov drage en sadwaande omneamd ta A-34 en letter T-34.
Yn jannewaris 1940 waarden twa testmodellen mei in nije dieselmotor foltôge, dy't wiidweidige en suksesfolle rydtests útfierden, werby sy fan maart ôf. 5 op eigen krêft fan Kharkov fia Moskou (foar in besite oan Stalin) nei Leningrad en werom fia Minsk en Kiev rieden. Dêrby moat opmurken wurde dat dizze modellen waarden boud mei dielen fan in hegere kwaliteit dan de produksje modellen, ynklusyf djoere ymportearre kûgellager. Yn juny 1940, massa produksje fan de T-34 model 1940 begûn yn oktober yn Stalingrad, foarearst fiifhûndert en hûndert ienheden respektivelik. Underwilens, op 26 septimber, wie Koshkin stoarn oan longûntstekking dy't ûnder de proefrit krige en waard opfolge troch Aleksandr Morozow, dy't ien fan 'e meast súksesfolle tankûntwerpers fan 'e tweintichste ieu wurde soe en dy't fan it begjin ôf belutsen west hie by it projekt.
Tarieding foar de oarloch
Underwilens wie it belang fan de T-34 enoarm groeid. Yn earste ynstânsje wie it plan west om de measte tanks oan de ynfanterydifyzjes te jaan - it Reade Leger wie de iennichste dy't elke divyzje in eigen organysk tankbataljon jaan koe - en dêrfoar wie de T-50 ûntwikkele, dy't nau op de Dútske Panzerkampfwagen III yn funksjes lieke, hoewol it neffens Sovjet-standerts mar in lichte tank wie. Doe kaam de skok fan de Frânske nederlaach yn maaie 1940 by de eksekúsje fan Fall Gelb. Skrok troch de rappe Dútske oerwinning besleaten se de Blitzkrieg-taktyk oan te nimmen en konsintrearren alle tanks yn 31 enoarme meganisearre korpsen. De nije T-34, nei alle gedachten tige geskikt foar agressyf gefjocht, wie bedoeld om in wichtich part fan dy ienheden te wurden: 420 per korps. Om dit te dwaan, moast it yn grutte oantallen produsearre wurde. Op 15 septimber 1940 wiene lykwols mar trije tanks ôflevere, en op 1 jannewaris 1941 115 fan de plande 600. Foar 1941 waard in nije jierlikse bestelling pleatst foar 2.800 te bouwen ienheden, wêrfan 1.800 yn Kharkov en tûzen yn Stalingrad. Yn maaie 1941 bestelde it Folkskommissariaat dat 500 fan harren fan in ferbettere type wiene: of de A-41 of de A-43 (T-34M) mei 60mm harnas, in hexagonale turret en torsionbar-ophinging. It soe noait wer barre; lykwols, in ekstra 52. waard cast mm dikke turret kaam yn produksje en fan febrewaris ôf waarden in tanimmend oantal tanks makke as T-34 model 1941 mei in langere F34 Lang 42 gun ynstee fan de oarspronklike L-11 76.2 mm wapen.
Operaasje Barbarossa
Doe't nazy-Dútslân de Sovjet-Uny ynfoel mei 3.000 tanks by Operaasje Barbarossa op 22 juny 1941, wiene 1.225 T-34's produsearre en 967 ôflevere. Allinnich in lyts part fan de 19.221 tanks yn it meganisearre korps wie dus fan it nije type; mar fiif hiene hielendal T-34's. De produksje T-34's waarden hastich fermoarde, sadat in protte nij produsearre T-34's brutsen foardat se de fijân bestride koenen. T-34's waarden oer it generaal slimmer produsearre as harren Dútske tsjinhingers.
Dochs bliek de T-34 ûnferwachts goed te wêzen. Syn skuorre pânser liet granaten stuiterje sûnder probleem. De Dútske standert 37mm PAHs hie gjin effekt. De Dútsers koenen allinnich mar tagelyk mei ferskate tanks of artillery in T-34 útnimme. It ienige wapen dat eins effektyf is tsjin de T-34 wie it 88mm FLAK-gewear, oarspronklik bedoeld foar anty-fleantúch gebrûk. Der wurdt sein datde komst fan'e T-34 dêrom as in grutte skok foar de Dútsers kaam. Dit is lykwols foar in grut part in myte. Om te begjinnen, de Dútske ynljochtingetsjinsten wiene folslein bewust fan de ûntwikkeling fan de nije tank. De Sowjets makken der ek net folle geheim fan: de T-34 hie op 1 maaie fan dat jier al meidien oan de parade. Nei it earste gefjochtskontakt, al op 22 juny by Lvov mei de Sovjet 32nd Panzer Division, makke it type by de Dútske tankienheden hielendal gjin yndruk, yn tsjinstelling ta syn swiere bruorren de KV-1 en KV-2, de al gau beruchte Sovjet Riesenpanzer. De reden dêrfoar wie net allinnich it hege útfalsifer troch meganyske flaters (sawat twatredde fan de tanks gie op dizze wize ferlern), mar ek it feit dat der in grut gebrek wie oan pânsergranaten: in protte T-34's gienen yn 'e striid mei allinnich hege eksplosive skulpen.
Al yn juny en july ferlear it meganisearre Sovjetkorps it measte fan har krêft. Kharkov waard oerfallen en Leningrad isolearre. De Dútsers wiene de nije tank hast fergetten doe't de oerwinning it Dútske leger ûntsloech en se yn 'e oktobermodder fêstrûnen. Ynienen ferskynden oer de hiele foarkant lytse ienheden fan gloednije Stalingrad-boude T-34's. Dizze pânserbrigaden waarden in echte plaag foar de fersûpe Dútske troepen, benammen fanwegen it sterkste punt fan 'e T-34: har ferrassende taktyske mobiliteit. Dêr't Dútse tanks of sels ynfantery hopeleas fêstsitten yn modderbanen en sompebosken, wist de Russyske tank mei syn grutte rupsspoaren en lege grûndruk der troch te kommen, ûnferwachts te slaan en him straffeleas werom te lûken.
Yn novimber kaam it besef oan dat de oarloch noch jierren trochslepe soe. Yn it foarste plak betsjutte dat dat de Dútske tankproduksje, oant no ta tige leech, fluch tanimme moast. Dit waard it bêste dien troch te konsintrearjen op de produksje fan besteande modellen. Mar dat wie ûnmooglik: de driging fan de T-34 makke dat net allinnich de kwantiteit, mar ek de kwaliteit ferhege wurde moast. De Dútske standert medium tank, de Panzerkampfwagen III, mei syn 50mm gun ( 5-cm-KwK L/42 ) sil net knock troch de T-34 syn chamfered front pânser, sels op 0 meter mei wolfraam kearn munysje (de PzGr 40 ). It oanpassen fan in langer gewear blykte net genôch te wêzen, lykas ferwachte, en de turretring bea gjin romte foar in swierder gewear. It die bliken dat it nedich wie om de hiele Dútske produksje fan pânsere auto's te feroarjen. Alle lichte auto's waarden tankfernielings ; produksje fan de Pzkpfw III waard beëinige en de hiele kapasiteit brûkt foar it produsearjen fan de Sturmgeschutz III dy't ek tsjinje soe as tankfernietiger en de Panzerkampfwagen IV naam de rol fan haadtank oer, no útrist mei in sterke 75 mm anty-tank gun (Panzer IV F2 mei in 7,5-cm KwK L/43). Mar ek dat waard net genôch achte: it fatale beslút waard nommen om midden yn de oarloch de folgjende generaasje tanks te ûntwikkeljen. Dizze nije tank's, de Tiger I en de Panther, moasten ek swierder bewapene en bewapene wêze as de T-34. As gefolch, it wie ûnmooglik om te bouwen se yn in foldwaande grut oantal.
De T-34 wint de produksjeslach
thumb| Uralvagonzavod yn Nizhny Tagil. Yn de oarloch waarden hjir mear as 35.000 T34-tanks boud De swiere yndustry fan 'e Sovjet-Uny wie sawat like grut as dy fan Dútslân foar de oarloch; en in wichtich part derfan wie ferlern gien foar de Dútske opmars. It ferlies fan de wapenyndustry fan Leningrad wie in swiere klap. Wylst 1121 T-34's waarden produsearre yn it tredde fearnsjier fan 1941, foel dit yn it fjirde fearnsjier nei 765. Yn 1942 soe der lykwols, nettsjinsteande it ferlies fan it fabryk yn Stalingrad, in echte produksje-eksploazje wêze: 12.553 ienheden. Dit hie twa haadoarsaken. Om te begjinnen wiene de masines op 'e tiid evakuearre fan Leningrad bûten de Oeral nei it Uralvagonzavod-fabryk fan Nizhny Tagil. De Omsk tankfabryk begûn mei de produksje fan de T-34 ynstee fan de T-50 en it Tsjeljabinsk fabryk, "Tankograd", skeakele ek oer op de T-34. Net minder wichtich, Morozov slagge te ferminderjen produksje kosten fan 269.500 nei 193.000 roebel troch ferienfâldigjen fan it ûntwerp nei T-34 model 1942, dat as de wichtichste kwaliteit ferbettering wie in ferheging fan de sydpânser fan fjirtich nei 45 mm hie. Dêrnjonken waard ek in ekstra 60. cast koepel tafoege mm dik makke. Yn 1942 wie de Sovjet-tankproduksje fiif kear de Dútske.
Koersk
thumb| T-34/85 De T-34 hie al in wichtige rol spile yn de Slach by Stalingrad, mar soe syn wiere wearde foar oerwinning sjen litte tidens en nei de Slach by Koersk, it beslissende kearpunt fan de Twadde Wrâldoarloch. Yn 1943 berikte de produksje fan T-34 in hichtepunt mei 15.712 ienheden, benammen fan in hexagonaal turrettype, it T-34 Model 1943, dat nettsjinsteande syn namme al yn 1942 ferskynde. Lykwols, Dútske tank produksje bleau te groeien en benadere de Sovjet produksje, wylst de kwalitative efterstân feroare yn in foardiel mei de ynfiering fan de Tiger en Panther. Iroanysk genôch late dit ta de Dútske ûndergong. It ferliet Hitler om te besykjen it strategyske inisjatyf werom te krijen. Hoewol't de Sovjet-ferlies by Koersk enoarm wiene, koste de slijtage fan'e Dútske tanks Hitler syn ynsetbere pânserreserve. Stalin lansearre doe in trochgeande rige offensiven dy't it Dútske leger foarkamen om te herstellen. Dat koe allinnich omdat de produksje fan de T-34 gelyk bleau, nettsjinsteande it feit dat de kwaliteit fan de tank flink ferbettere waard troch oer te skeakeljen nei de T-34/85 (faak oantsjutten yn it westen as T-34/85) mei trije-man-turret en in folle machtiger 85mm-kanon, wêrfan 100 oan'e ein fan 1943 boud wiene, mar noch net levere. Yn 1944 waarden 10.663 levere, plus 3.723 fan wat no de T-34-76 neamd waard foar in totale produksje fan 35.120 fan'e lêste grutte ferzje; yn 1945 soene yn de oarloch noch 8830 T34-85's boud wurde (oant de Japanske oerjefte) foar yn totaal 54.213 T-34's. De totale produksje foar hiel 1945 wie 12.551; oer 1946, doe't massa produksje fan tanks oer it lân waard stoppe foar fiif jier, 2.701 foar in totaal fan 25.915 T-34/85s. De totale Russyske produksje fan 'e wichtichste slachtank bedroech sadwaande 61.135 stikken. Dêrneist waarden in oantal chassis boud; rûzings foar chassis produksje net bedoeld foar selsridende gewearen fariearje fan 61.293 oan 61.382. De ferskillen binne te tankjen oan diskrepânsjes tusken sifers foar fabrykproduksje en de gaststeaten fan it leger.
Oflate modellen
Al boude T-34's waarden omboud ta modellen binnen de OT-searje bewapene mei in flammewerper ; letter waarden se sa boud. De flamethrowers binne yn 'e boppesteande sifers rekkene. Genietanks waarden ek makke. Sa'n fjirtich tank's waarden yn 1941 ek omboud ta de T-34-57 mei in lang 57 mm kanon (ZiS-4) dat in bettere ôfbraakkapasiteit hie as de 76,2 mm. Letter, doe't de Panther en Tiger tanks kamen op it toaniel, de ZiS-4M waard brûkt, mar nea makke it ta produksje fanwege de bettere T-34/85. Ut de T-34 waard de SU-122 (636 stikken) ûntwikkele, in meganisearre gewear, tegearre mei de SU-85 (2659) en SU-100 (2355 stikken oant ein 1945), beide tankjagers. De T-34/85 waard yn 1944 fierder ûntwikkele ta de T-34/100, in eksperimintele foarrinner mei 100 mm gewear fan de T-44.
Nei de oarloch
thumb| Poalsk makke T34-85 yn Pozna De T-34/85 soe it Reade Leger noch lang tsjinje: in protte âlde T-34-76's waarden omboud ta dizze ferzje, neffens in skatting fan it Amerikaanske Leger doedestiids sa'n 12.000. Doe't syn neiteam, de T-54 ôflaat fan 'e T-44, begjin 1950's yn massaproduksje gie, waarden de T34-85's stadichoan opslein as oarlochsreserve: yn 1960 bestie bygelyks de helte fan 'e krêft nei mobilisaasje út T-34/85s. Dizze oandielen waarden dat jier modernisearre nei de T-34/85 m.1960 mei in nije motor en yn 1969 (ynklusyf tsjillen fan it type T-55 ) folslein opknapt nei de T-34/85 m.1969. Troch it brûken fan nije subkaliber-munysje bleau it in frij gefaarlike tank, mar waard it hieltyd kwetsberer foar moderne anty-tankwapens. Pas oan'e ein fan'e jierren '70 waard er troch it Warsjaupakt folslein ôfskaft. Alteast mei it leger: de protte paramilitêre organisaasjes lykas grinsplysje, folks- en fabryksmilysjes, studintekorpsen en feteranenferienings bleauwen it net al te komplekse wein ynformeler brûke.
Yn Poalen en Tsjechoslowakije waard de produksje fan de T-34/85 yn 1951 wer opstarten. Stalin woe syn bûnsmaten foarearst net útrist mei de modernste tanks; lykwols, de oarlochstiid Russyske T-34s waarden net boud mei fredetime longevity yn gedachten. Harren dielen waarden al gau folslein fersliten. Sa begûnen beide lannen folle betrouberere auto's te bouwen, foar harsels, foar oare bûnsmaten en ek foar eksport nei it Midden-Easten, benammen Egypte en Syrië. Tsjechoslowakije, al in wichtige tankprodusint foar de oarloch, makke 3185 auto's oant 1956, Poalen 1380. Dit brocht de totale wrâldproduksje fan T-34/85's op 30.480, fan'e T-34 nei 65.700 haadslachtanks en miskien 65.947 chassis. Dit makket de T-34 de twadde meast produsearre tank yn 'e wrâldskiednis, nei de T-54/55-searje wêrfan mear as hûnderttûzen makke waarden.
Yn 'e Jemenityske Boargeroarloch wurde neffens foto's de T34-85 en de SU-100 noch brûkt.
Bekende brûkers
It súkses fan 'e T-34 liet him ek sjen yn oare dielen fan 'e wrâld: njonken de Sovjet-Uny tsjinne of tsjinne de tank ek yn (ynklusyf lannen dy't de T-34's ferovere):
De Paltz
thumb|280px|De Paltz De Paltz is in bûtenpleats mei lângoed fan 77 hektare boppe-op de Soesterberch benoarden Soesterberch yn de gemeente Soest yn de provinsje Utert.
Eigeners
Andries de Wilde (1781 - 1865) kocht op 18 desimber 1823 foar ƒ 24.800,-- it lângoed Pijnenburg. Dêr hearden ek inkele stikken fan it gebiet De Paltz yn Soesterberch by. Fan de hear Van Bern, boargemaster fan Zeist, kocht hy op 11 novimber 1836 noch in pear stikken grûn yn dit gebiet. Andries De Wilde liet op 15 juny 1860 syn lângoed by opbod ferkeapje. Sels sette er him ta wenjen op it súdlike diel fan Pijnenburg. It diel noardlik fan de Biltsewei waard kocht troch mr. Herman Albert Insinger (1827 - 1911) en de goederen fan De Paltz waarden kocht foar ƒ 8.950,-- troch jhr. mr. Jacob Philip Albert Leonard Ram (1826 - 1890), boargemaster fan Breukelen. Jonkhear Ram kocht it lângoed foar f. 8950,- en liet der yn 1867 in hearehûs, túnmanshûs, stâl en koetshús bouwe. Hy liet op syn grûn it lângoed De Paltz oanlizze. De besteande pleats waard nei in brân yn 1861 werboud. Dêrnei folge yn 1863 de bou fan trije arbeiderswenningen. Yn 1867 waard it hearehûs boud en dêrnei folge de oanlis fan it park, grif nei ûntwerp fan túnarsjitekt en beamkweker Hendrik Copijn (1842 - 1923).
Neidat jhr. Ram ûnder kuratele steld wie, waard op 5 july 1872 it lângoed by opbod ferkocht. It waard foar ƒ 25.000,-- eigendom fan jhr. Louis Rutgers van Rozenburg (1826 - 1908), assuradeur te Amsterdam. Yn 1874, 1882 en 1897 kocht hy fan de gemeente inkele stikken grûn. Hy brûkte it earst as bûtenhûs, mar yn 1860 kaam er dêr fêst te wenjen. Hy liet yn 1876 it lângoed troch túnarsjitekt Leonard A. Springer (1855 - 1940) opnij oanlizze.
Nei de dea fan Louis Rutgers van Rozenburg yn 1908 festige syn âldste soan David Louis him op it lângoed. Nei syn ferhuzing yn 1922 nei Utert waard it lângoed ferkocht oan de bruorren Van der Krol. Dizze houthannelers, dy't it 110 hektare grutte lângoed nea bewenne hawwe, kapten grutte stikken bosk en ferfongen it troch produksjebosk foar de mynbou. De gebouwen waarden ferhierd. Yn de 20e iuw waarden dielen fan it lângoed brûkt as sânôfgraving. Ek wurdt der 70 hektare ferkocht oan de Nederlânske Steat foar de definsje. Yn 1984 waard it kocht troch E.S. Raatjes. It koetshús waard renovearre en der waard in begjin makke mei de restauraasje fan it lânskipspark.
Bosk en Hûs
thumb|280px Yn de Midsiuwen hjitte dit grûngebiet "de Eng fan Hees" en wurdt yn de argiven "Grote Eng" en "Hoog Hees" neamd. It wytbeplastere gebou hat in feranda, in symmetryske foargevel en is boud yn in Frânsk-eklektyske styl. De foargevel hat in foarútstykjende middenpartij en hat op de hoeken panielpilasters. De yngong sit yn de eftergevel yn in portyk mei achthoekige panielpylders. It hûs hat fjouwer ferdjippings: in kelder, in begeane grûn, in ferdjipping en in souder, dy't dekt wurdt troch in skyldtek. De oanlis fan de tún giet diels werom op de 15e-iuwske ûntginning ta boulân. Nei 1872 wurde in pear stikken grûn tafoege oan it lângoed en wurdt it besteande bûkedoalhôf opnij beplante en fergrutte troch detúnarsjitekt Leonard A. Springer.
Stasjon
Stasjon De Paltz is in earder stopplak oan it spoar Den Dolder-Baarn. It stopplak waard op 27 juny 1898 iepene en op 15 maaie 1933 sluten. De oanlis fan it stopplak wie in inisjatyf fan jonkhear L. Rutgers van Rozenburg, destiids eigener fan it lângoed. Omdat hy eigener fan de grûn wie dêr't it trasee oer rûn krige hy gedaan dat der ek in leantsje nei syn lângoed oanlein waard, it hjoeddeiske Berkenlaantje.
20e iuw
Yn 1922 wurdt it lângoed ferkocht oan de houthannelers Van der Kroll, dy't grutte stikken fan de bebosking kappe en ferfange troch produskjebosken foar de mynbou. Yn de jierren 60 en 70 fan de foarrige iuw binne der grutte sânôfgravings, wêrtroch't it lângoed tige wizige wurdt. Sûnt ± 2006 is der in begjin makke mei de restauraasje fan it lânskipspark. It lângoed wie in skoft eigendom fan de firma J. van der Kroll, dy't it hûs ferhierde as oan in Evangelyske Stichting dy't it as in opfanghûs brûkte. Yn 2007 is in lângoed oankocht troch de provinsje Utert. Dit yn it ramt fan it programma Hert fan de Heuvelrêch wêryn lângoed De Paltz in wichtige skeakel foarmet yn de natoer op de Utertske Heuvelrêch.
Stasjon Naarden-Bussum
Stasjon Naarden-Bussum (Ndb) is in spoarstasjon yn de Nederlânske stêd Bussum, yn de gemeente Goaiske Marren yn de provinsje Noard-Hollân. It waard iepene yn 1874 oan de Easterspoarwei (Amsterdam Sintraal - Sutfen).
Gebou
200px|thumb|left|1e stasjonsgebou stasjon Naarden-Bussum om en de by 1900 It oarspronklike spoarstasjon fan Naarden-Bussum wie in grut gebou fan itselde ûntwerp as Weesp. It hege gebou hat in middenpart mei oan beide siden in wat nei foaren steand eingebou. It symmetryske gebou biedt romte oan de ferskate stasjonsfoarsjenningen wêrûnder in grutte restauraasje. Boppedat binne yn it stasjonsgebou mar leafst trije wenningen foar spoarwei-personiel. Oan de kant fan it perron en de rjochter sydgevel komt in perronkape. yn 1883 waard it stasjonsgebiet útwreide mei in tramstasjon foar de Tramwei Bussum - Huizen. It earste stasjonsgebou waard ôfbrutsen yn 1914.
As gefolch fan materiaal krapte troch de Earste Wrâldkriich komt it nije stasjonsgebou pas yn 1925 ree. It nije gebou is fan de hân fan arsjitekt Schelling.
It strakke asymmetryske gebou hat parten yn ferskillende hichten en allinnich platte dakken. Ek de ferskate oanbouwen binne yn deselde styl útfierd. Wylst de lange lege linker fleugel mei fytsestalling tsjin it sydperron oanboud is, is de hegeare rjochterfleugel dy't benammen foar opslach fan fracht yn gebrûk is, om it doetiidske hinne tramstasjon situearre. Hjirtroch hat it gebou in Z-foarmige plattegrûn. It bakstiennen gebou hat allinnich mar rjochte foarmen en gjin inkelde bûgde line. Yn stee fan in healrûn finster dat desennialang de yngongen fan de gruttere stasjonsgebouwen markearret, krige Naarden-Bussum in grut fjouwerkant finster mei 36 fjouwerkante rútsjes. Om ruten en doarren hinne binne ôfwikende mitselferbannen tapast.
Nei it sluten fan 'e tramwei yn 1958 bliuwe yn it stasjonsgebiet de spoaren, perrons en oerkaping bewarre. Yn de simmer fan 2019 is it terrein fan Naarden-Bussum sadanich sanearre dat mar twa spoaren oerbliuwe en it brede eilânperron in gewoan perron wurden is. De haadyngong is nei de westkant fan it middenpart fan it stasjonsgebou ferpleatst sadat alle reizgers gebrûk meitsje fan deselde yngong.
Jong Famme Partij
De Jong Famme Partij is in keatswedstryd foar famkes en froulju fan 17 oant 21 jier (junioaren). Dizze partij wurdt elts jier op 'e lêste sneon fan juny of de earste sneon fan july holden yn it Fryske doarp Mantgum. It is in saneamde ôfdielingswedstryd, wat betsjut dat alle by de KNKB oansletten keatsferienings it rjocht hawwe om ien of mear partoeren foar de Jong Famme Partij yn te skriuwen. De wedstryd waard yn 2004 foar de earste kear ferkeatst op inisjatyf fan de Keatsferiening Jacob Klaver fan Mantgum. De organisaasje is yn 'e hannen fan 'e KNKB. Yn 2020 fûn de Jong Famme Partij fanwegen de pandemy fan it koroanfirus plak yn augustus.