cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sarah Bernhardt
Toanielkarriêre
Berhardt naam 1899 it eardere Théâtre des Nations oan de Place du Châtelet oer en neamde it Théâtre Sarah-Bernhardt. De iepening wie op 21 jannewaris mei Victorien Sardou syn La Tosca dêr't sy de titelrol yn hie. Op 20 maaie spile Sarah dêr de titelrol yn in ûnrymferzje fan Hamlet, skreaun troch Eugène Morand en Marcel Schwob. Nettsjinsteande it feit dat it stik fjouwer oeren duorre, krige it loovjende kritiken. Yn dy snuorje krige hja de bynamme "The Divine Sarah" en waard hja faaks de ferneamdste aktrise fan de 19e iuw. Bernhardt late it teater oant har dea, doe naam har soan Maurice it oer. Nei Maurice syn ferstjerren yn 1928 hold it teater de namme fan Sarah Bernhardt. Under de Dútske besetting yn de Twadde Wrâldkriich waard de namme feroare yn Théâtre de la Cité om reden fan Bernhardt har joadsk komôf.
Persoanlik libben
thumb|left|[[Jules Bastien-Lepage, Portret fan Sarah Bernhardt, 1879]] Bernhardt hie in ferhâlding mei de Belgyske ealman Charles-Joseph Eugène Henri Georges Lamoral de Ligne (1837–1914), in soan fan Eugène, 8e prins fan Ligne, dy't har ienichst bern, Maurice Bernhardt (1864–1928) oansette. Maurice wie it grutste part fan syn libben manager en agint fan ferskate teaters en artysten, faak ek fan syn mem yn de lêste jierren fan har wurkpaad, mar dat slagge net bot. Maurice en syn hûshâlding koene faak min troch de tiid komme en moast geregeldwei troch syn stipe wurde.
Ta Sarahs freonerûnte behearden tal fan keunstners; lykas Gustave Doré, Georges Clairin, de akteurs Mounet-Sully en Lou Tellegen, mar ek de ferneamde skriuwer Victor Hugo. Alphonse Mucha waard yn syn wurk troch har ynspirearre. Har freonskip mei de Frânske ympresjonistyske skilder Louise Abbéma (1853–1927), wie sa nau en fol fjoer dat der grute waard oer in leafdesferhâlding. In skilderij fan Abbéma waard 1990 fergees oan de Comédie-Française jûn; it lit beide froulju yn in boatsje op fiver yn it Bois de Boulogne sjen. Der siet in brief by dy't ferklearre dat it skilderij "Peint par Louise Abbéma, le jour anniversaire de leur liaison amoureuse" wie (frij oerset: "Skildere troch Louise Abbéma by de jierdei fan harren leafdesaffêre.")
Sarah boaske letter mei de yn Grikelân berne akteur Aristides Damala (artystenamme yn Frankryk Jacques Damala) yn Londen yn 1882, mar it houlik dat duorre hat oant de dea fan Damala's yn 1889 (hy wie doe 34 jier), wie rillegau gjin súkses fanwege Damala syn morfineferslaving. Yn de lêste jierren fan it houlik soe Bernhardt in ferhâlding hân hawwe mei de lettere kening Edward VII doe't dy noch Prins fan Wales wie.
Filmakteur
Bernhardt wie ien fan de earste aktrises yn de stomme film; sy debutearre op dat mêd as de Hamlet yn de twa minuten lange film Le Duel d'Hamlet yn 1900. (Suver technyksk besjoen wie it in soarte fan lûdsfilm) Yn totaal hat hja meidien yn acht spylfilms en twa biografyske films. By dy lêsten siet Sarah Bernhardt à Belle-Isle (1912), in film oer har deistich libben thús.
Letter jierren
thumb|200px|It grêf fan Bernhardt op [[Père Lachaise]]
Yn 1905 knoffele hja op it poadium, by in optreden yn La Tosca fan Victorien Sardou yn it Teatro Lírico do Rio de Janeiro; Bernhardt ferwûne har rjochter knibbel. De knibbel woe nea hielendal better wurde. Yn 1915 ûntstie der gangreen en moast de hiele rjochter skonk ôfset wurde en wie hja ferskate moannen oanwiisd op in rolstoel. Bernhardt wegere de $10.000,- dy har bean waard troch in showman dy't har amputearre skonk as in medyske kuriositeit útstalle woe. Sy krige in houten protese, mar brûkte die faak net. Sy makke yn 1915 in súksesfolle teateromloop troch Amearika en werom yn Frankryk spile hja suver sûnder ûnderbrekking yn har eigen produksjes oant benei har dea ta. Har stikken Daniel (1920), La Gloire (1921) en Régine Armand (1922) hie hja bot súkses mei. Neffens Arthur Croxton, direkteur fan it London's Coliseum, wie by de optredens net te sjen dat hja har protese net oan hie. Har mobiliteit op toaniel sil der wol wat ûnder te lijen hân hawwe, mar de sjarme fan har stim, dy't mei de jierren net folle minder wurden wie, fersekere har fan triomfen.
Sarah Bernhardt stoar yn 1923 oan uremy, in gefolch fan nierfalen. Sy hat in stjer op de Hollywood Walk of Fame, 1751 Vine Street.
Stikken en rollen
thumb|Sarah Bernhardt, foto [[Napoleon Sarony]] right|thumb|200px|Bernhardt as [[Hamlet, iere 80er jierren]] right|200px|thumb|Gismonda fan [[Alphonse Mucha]] thumb|Bernardt as keninginne yn Victor Hugo’s Ruy Blas thumb|Sarah Bernhardt (Foto: [[Gaspard-Félix Tournachon|Nadar)]]
Boeken
Oarspronlike útjeften (gjin fertalingen)
Flodder (film)
Flodder is in Nederlânske komeedzjefilm út 1986 ûnder rezjy fan Dick Maas, mei yn 'e haadrollen Huub Stapel, Nelly Frijda, Tatjana Šimić en René van 't Hof. It ferhaal giet oer de asosjale húshâlding Flodder, dy't ferhúzje moat út in hûs yn in efterbuert dat op fergiftige grûn blykt te stean. De gemeente beslút om harren by wize fan sosjaal eksperimint in nije wente ta te wizen yn 'e fillawyk Zonnedael. Dat liedt ta gaos as de Flodders wegerje om har oan it nije fermidden oan te passen. De titel fan 'e film ferwiist sawol nei de namme fan it gesin as nei in losse flodder, mei efterlizzende idee dat de Flodders nettsjinsteande har foarkommen eins net botte gefaarlik binne. Flodder kin mei syn absurde sitewaasjes en polityk ynkorrekte humor sjoen wurde as in satire op 'e Nederlânske wolfeartssteat. De film krige fan 'e filmkritisy mingde resinsjes, mar wie in ûnbidich súkses yn 'e bioskopen. Dat joech oanlieding ta de mediafranchise Flodder, mei't der oer deselde húshâlding noch twa ferfolchfilms en in tillefyzjesearje makke waarden.
Plot
As ûntdutsen wurdt dat harren hûs yn in efterstânswyk op in gifbulte stiet, moat it asosjale probleemgesin Flodder ferhúzje. Op inisjatyf fan maatskiplik wurker Sjakie van Kooten beslút de ferantwurdlik wethâlder om 'e húshâlding by wize fan sosjaal eksperimint yn in leechsteande wente yn 'e fillawyk Zonnedael te pleatsen. Sjakie is der nammentlik hillich fan oertsjûge dat in better maatskiplik fermidden it hâlden en dragen fan 'e Flodders posityf beynfloedzje sil. Sadwaande ferfarre de Flodders nei Zonnedael, dêr't se har ta konsternaasje fan 'e buorlju nei wenjen sette yn 'e filla dy't harren tawiisd is.
De húshâlding bestiet út Ma Flodder, in sigaresmokend, op learzens omrinnend manwiif, en har fiif bern: de snoade sjacherer Johnnie, de gleie domkop soan Kees, de boarstige blonde dochter Kees, dy't net fiis is fan wat prostitúsje of sels ynsest mei har lyknammige broer (al leit Ma dêr gau it near op), en de yn 't wyld opgroeiende Toet en Henkie. Ta einbeslút binne der ek noch pake Flodder, in troch in oerhaal troffen âldman dy't yn in rolstoel sit en net mear prate kin, en Whiskey, in grutte swarte bouvier.
De ferwachting fan Sjakie dat de Flodders har oan harren bettere wenmiljeu oplûke sille, komt net út. De leden fan 'e húshâlding geane allegearre op 'e âlde foet fierder, al hat dat der ek mei te krijen dat se troch de buorlju en oare Zonnedaelsters no net bepaald mei jûchhei ferwolkomme wurde. Ma Flodder begjint yn 'e kelder fan 'e filla in yllegale stokerij fan eigenmakke sterke drank en kriget letter yn 'e pleatslike SRV-wein slaanderij mei in trije buorfroulju, wêrby't de SRV-man bewusteleas rekket, de wein op 'e rin giet en nei in rampsillige spûkridende rit oer de autosnelwei folslein ferrinnewearre einiget yn in wenweinkamp.
As Toet, de iennichste dy't pake ferstean kin, mei de âldman út te kuierjen is, wurde se lestichfallen troch in trijetal jonges op crossfytsen. Toet lost de konfrontaasje op troch in stiletto te lûken en dy ien fan 'e jonges op 'e kiel te setten. Henkie kringt in hûs binnen dat folstiet mei antyk, mar ferriedt himsels as er it net litte kin en spylje in rideltsje op 'e piano. Aldergeloks treft hy krekt in eksintrike buorman dy't de humor fan 'e sitewaasje wol ynsjen kin. In oare buertbewenner, de rjochtlinige fantasijleaze Wim Kruisman, dy't kolonel by de Keninklike Lânmacht is, giet op ûndersyk út om 'e Flodders yn kamûflaazjeklean te observearjen, mar Whiskey, dy't op syn noas fertrout, lit him dêrtroch net foar de gek hâlde en byt him in stik út 'e broek. Neitiid rekket Kruisman derfan oertsjûge dat de Flodders gefaarlike psychopaten binne.
Winnipegosismar
De Winnipegosismar (Ingelsk: Lake Winnipegosis; Frânsk: Lac Winnipegosis), is in grut binnenwetter yn it sintrale diel fan it Noardamerikaanske kontinint, en de op ien nei grutste fan 'e mear as 110.000 marren yn 'e Kanadeeske provinsje Manitoba (nei de Winnipegmar). It hat in oerflak fan krapoan 5.400 km² en in djipste punt op 12 m ûnder it wetteroerflak.
De Winnipegosismar hat in langwerpige foarm, wêrby't de beide úteinen rûchwei nei it noarden en suden wize. Op it langste punt mjit de mar 195 km en op it breedste 51 km. In gebiet fan hast 50.000 km² wetteret yn 'e Winnipegosismar ôf, en giet dêrwei streamôf troch de rivier de Waterhen, fia de Manitobamar en de Winnipegmar, en úteinlik troch de rivier de Nelson rjochting de Hudsonbaai.
Flodder (film)
Plot
De deis nei in wyld feest by de Flodders dat de buorlju oant djip yn 'e nacht wekker holden hat mei lûde muzyk, hat Johnnie in grouwéligen kater. Dat is der debet oan dat er in oanriding kriget mei Yolanda Kruisman, de oantreklike, ferfeelde frou fan kolonel Kruisman. Hja lost de skeakwestje op troch mei Johnnie te flirten en him út te nûgjen ris by har thús del te kommen. Letter dy deis komt Sjakie del om te sjen hoe't it de Flodders yn har nije hûs fergiet. Krekt as hy dêr is, wurdt troch de tennisjonges út in foarbyridende auto in molotovcocktail nei Johnnie syn grutte rôze Amerikaanske slide goaid, dy't yn flammen opgiet. Sjakie, pechfûgel dat er is, stiet op dat stuit fuort njonken de auto en rint brânwûnen oan syn skonken op.
Winnipegosismar
Foarhinne waard de Ingelske namme ek wol skreaun as Lake Winipigoos of Lake Winipigis, mar dy staveringsfoarmen binne no sa stadichoan útstoarn. De namme "Winnipegosis" is in ferlytsingsfoarm fan "Winnipeg", dat "dridzich wetter" betsjut; sadwaande kin "Winipegosis" dus oerset wurde as "dridzich wetterke" of "lyts dridzich wetter".
De Winnipegosismar is ferneamd om 'e kommersjele fiskerij op breedbekbears en oare soarten swietwetterfisk, lykas snoek en harder, dy't tsjintwurdich mear as 80% fan 'e fangst útmeitsje. Teffens is it in trekpleister foar trekfûgels, en sadwaande komme der by 't hjerstmis ek altyd in protte jagers op 'e mar ôf.
Flodder (film)
Plot
De oare deis giet Johnnie yn op 'e útnûging fan Yolanda Kruisman, ek al docht de skea oan syn auto der net mear ta no't dy dochs al total loss is. Hja nimt him likegoed mei yn 'e hûs om seks mei him te hawwen. Underwilens folget dochter Kees buorman Neuteboom yn 'e garaazje fan syn hûs as er dy deis thúskomt fan syn wurk as eigner fan in Citroën-autodealership. Se ferliedt him mei gemak oant er him suver boppe-op har smyt (wêrnei't sy de sabeare ûnskuldige útspraak docht: "Buurman, wat doet u nu?"). Broer Kees stiet foar it rútsje fan 'e garaazje en nimt foto's fan Neuteboom en syn suster yn aksje. De deis dêrnei bringe Johnnie en soan Kees in besyk oan Neuteboom op syn wurk, en sjantearje him mei it fotografysk bewiis fan syn oerhoer om harren fergees in nije auto te jaan.
Pake Flodder, dy't sljocht nei treinen is en altyd it unifoarm fan in stasjonssjef fan 'e NS draacht, set op in dei op eigen manneboet yn 'e rolstoel nei de neiste spoarwei-oergong. Dêr komt er lykwols mei ien fan 'e tsjillen fan 'e rolstoel fêst te sitten yn 'e rails, wêrnei't er deariden wurdt troch in passearjende trein. Ma Flodder ûntdekt letter by it fuortgoaien fan it spul dat syn boartersguodtreintsjes folsitte mei rôltsje fan bryfkes fan tûzen gûne. Alles mei-inoar blykt pake ƒ825.000 ferstoppe holden te hawwen.
Tusken Johnnie en Yolanda Kruisman bliuwt it net by ien kear. As kolonel Kruisman har oerhoer ûntdekt, bedrinkt er him en ferkeapet er har by thúskomst in klap yn it gesicht. Yolanda, dy't der dochs al oer tocht om by him wei te gean, pakt fuortendaliks har koffers en jout har noch dyselde nachts by tsjuster en stjalprein ôf om har taflecht by de Flodders te sykjen. Kruisman kin dat net ferkropje. Ma Flodder is earst ek twifeleftich oer Yolanda, mar as se sjocht dat se mishannele is, nûget se har der fuort yn. Soan Kees, dy't nei syn eigen mishanneling troch de tennisjonges neat mear fan 'e buertbewenners hawwe moat, is it iennichste gesinslid dat Yolanda wegeret te akseptearjen. As er lykwols in streek mei har úthellet, betellet se him fuortendaliks mei gelikense munt werom, wat him leart om har tenei gewurde te litten.
Under lieding fan Max Bredero, de foarsitter fan 'e tennisklub, begjinne de Zonnedaelsters harren te organisearjen om 'e Flodders út harren wyk te krijen. De measte buertbewenners hawwe skjin har nocht fan it ûnoanpaste hâlden en dragen fan it gesin, mei buorman Neuteboom foarop, no't se him yn 'e beurs rekke hawwe. Der wurdt in grutte gearkomste op 'e tennisklub belein, dêr't Sjakie en de eksintrike buorman mei de piano de iennichsten binne dy't it foar de Flodders opnimme. Underwilens hawwe Johnnie en Yolanda lucht krigen fan 'e gearkomste, hoewol net fan it ûnderwerp. Se sette dêrhinne om harren ferloving oan te kundigjen en alle buertbewenners dy jûns út te nûgjen foar in feest by de Flodders, om alles goed te meitsjen. Yn earste ynstânsje fiele de Zonnedaelsters dêr neat foar, mar as Sjakie oppenearret dat it ôfwizen fan dit besykjen ta fermoedsoening wolris konsekwinsjes hawwe kinne soe foar de gemeentlike subsydzje fan 'e tennisklub, beslute de buertbewenners dat it gjin kwea kin om eefkes harren gesichten op it feest sjen te litten.
It feest einiget yn gaos as kolonel Kruisman ferskynt yn in stellen tank, dêr't er de filla fan 'e Flodders mei yn pún sjit. De hiele húshâlding en alle feestgongers witte op 'e tiid it hûs te ûntflechtsjen, behalven fansels Sjakie wer, dy't slim ferwûne rekket. It is dúdlik dat de Flodders net yn 'e ruïne wenjen bliuwe kinne dy't harren fille no wurden is. Om't Sjakie dochs noch lange tiid yn it sikehûs bliuwe moat, lûke se foarearst yn syn fakânsjehúske yn Súd-Frankryk.
Rolferdieling
*) Fanwegen it Brabânske aksint fan Apollonia van Ravenstein waard har dialooch yn 'e postproduksje neisyngronisearre mei de stim fan Tanneke Hartzuiker.
Produksje
Flodder waard regissearre troch Dick Maas, dy't ek it senario skreau en de filmmuzyk komponearre. As produsinten wiene Maas en Laurens Geels by it projekt belutsen foar harren eigen filmstudio First Floor Features. Geels funksjonearre ek as útfierend produsint. Foar de film wie in budget beskikber fan ƒ4 miljoen. De kamerarezjy wie yn 'e hannen fan Marc Felperlaan.
Opnamen
De opnamen setten op 7 maaie 1986 útein en duorren oant ein augustus fan dat jier. Oarspronklik soe it filmjen mids july, nei fyftich dagen, al klear wêze moatten hawwe, mar it draaiskema rûn fertraging op. De wente fan 'e Flodders en de omlizzende huzen waarden spesjaal foar de film neiboud op 'e hurdfytsbaan by Spaarndam. Fierdere opnamen yn fillawyk Zonnedael waarden dien yn in echte fillawyk op 'e Kollenberch yn it Limburchske Sittard (benammen op 'e Ross van Lenneplaan). Ien fan 'e begjinsênes fan 'e film, wêryn't de Flodders nei Zonnedael ride yn in gammele âld frachtwein, waard opnommen yn Brussel (dêrby binne û.m. de Tervurentunnel en de grutte rotonde fan it Montgomeryplein te sjen).
Ferskate bekende Nederlanners hiene in cameo yn Flodder, eat wat doe in noviteit yn 'e Nederlânske sinema wie. Sa is Simon van Collem, doedestiden de bekendste filmkritikus fan Nederlân, te sjen as in man dy't by it swimbad yn syn eftertún sit as de Flodders de tennisjonges fan 'e dyk ride, dy't mei auto en al yn it swimbad telâne komme. De frou fan it personaazje fan Van Collem waard spile troch Inge Beekman, de mem fan regisseur Dick Maas. Fierders is tatoeëarder Henk Schiffmacher te sjen as ien fan 'e gasten op it feest fan 'e Flodders oan 'e ein fan 'e film, wylst sjonger Harry Slinger fan 'e band Drukwerk de sjauffeur fan 'e wethâlder spilet. Ek is de libbenspartner fan Nelly Frijda, Annemaire Grewel, yn 'e film te sjen as in reklassearringsamtner.
Distribúsje
De distribúsje fan Flodder waard fersoarge troch First Floor Features. De film gie op 17 desimber 1986 yn 'e Nederlânske bioskopen yn premiêre.
Untfangst
Fan 'e filmkritisy krige Flodder mingde resinsjes. De absurde sitewaasjes, satiryske toan en polityk ynkorrekte humor makken dat der by it útkommen fan 'e film wat kontroverse ûntstie. Tsjintwurdich wurdt Flodder yn Nederlân lykwols beskôge as in cultklassiker fan eigen boaiem.
Yn Nederlân
Flodder wie in grut kommersjeel súkses, al is ûnbekend persiis hoe grut, mei't de opbringst net bekendmakke is. De film loek yn 'e Nederlânske bioskopen goed 2.314.000 besikers, en wie dêrmei de bêst besochte Nederlânske film fan it jier en de op fiif nei bêst besochte Nederlânske film aller tiden. Yn 1987 wûn Flodder in Gouden Keal (de wichtichste Nederlânske filmpriis) yn 'e kategory bêste artdirection. Yn 2007 krige de film in plak yn 'e Filmcanon Top 16.
Om utens
Yn 'e Frânsktalige Kanadeeske provinsje Kebek, dêr't de film neisyngronisearre waard yn it Joual, in dialekt fan 'e arbeidersklasse, waard Flodder ek útbrocht, ûnder de titel Les Lavigueur Déménagent ("De Lavigueurs Ferhúzje"). De Lavigueurs wiene in echte asosjale húshâlding út Montreal dy't yn 1986 yn Kebek oanhâldend yn it nijs wie, sadat harren namme suver sprekwurdlik waard foar sokke lju (ferlykber mei de Tokkies yn Nederlân). De film die it goed yn Kebek en hat dêr noch altyd in grutte skare fans.
Franchise
It grutte kommersjele súkses fan Flodder joech oanlieding ta it ûntstean fan 'e mediafranchise Flodder, dy't fierder gie mei de ferfolchfilm Flodder in Amerika! (1992), de tillefyzjesearje Flodder (1993-1995, 1998), en de op dy searje basearre film Flodder 3 (1995). Yn 'e searje en de trêde film waarden de rollen fan Huub Stapel en René van 't Hof oernommen troch Coen van Vrijberghe de Coningh, resp. Stefan de Walle. Nei it ûntidich ferstjerren fan Van Vrijberghe de Coningh, yn novimber 1997, kaam der in ein oan 'e franchise (it lêste seizoen fan 'e searje wie doe al opnommen en waard postúm útstjoerd).
Gouden Roas-synagoge (Lviv)
De Gouden Roas-synagoge (Oekraynsk: Золотая Роза), ek bekend ûnder de nammen Nachmanowicz-synagoge of Turey Zahav-synagoge (Hebriuwsk: בית הכנסת טורי זהב‎) wie in synagoge yn Lviv yn de Oekraïne. De Goude Roas-synagoge wie eartiids de âldste synagoge fan de Oekraïne. De Gouden Roas fan Lviv waard yn de Twadde Wrâldkriich troch de nazy's ferneatige.
Skiednis
Yn 1581 mocht Yitzhak ben Nachman (alias Izak Nachmanowicz) in stik lân oankeapje om dêr ta neitins fan syn frou foar de joadske mienskip in synagoge op te bouwen. It doedestiidske stedsbestjoer woe wol fan dy grûn ôf, om't dêr earder it earste bordeel fan de stêd stean hie (stifte yn 1493) en nei't dat sletten waard hie gjin ien belangstelling om de grûn te keapjen. It beskikber stellen fan de lokaasje oan de joaden wie in subtile wize om de joadske mienskip te misledigjen. De Italjaanske arsjitekt Paolo Italus ("Paulus de Italjaan") boude op it plak de synagoge en joech it gebou de styl fan de renêssânse mei goatyske aksinten. Tsjin it ein fan de 16e iuw woene de jezuïten in kleaster yn Lviv bouwe en sochten dêrfoar it plak út dêr't de synagoge stie. Kening Sigismund III joech yn 1603 de grûn oan de Jezuïten en de rjochtbank liet beslach lizze op it gebou. De trochgong nei it gebou rûn lykwols oer it hiem fan Mordechai Nakhmanovitsj, dy't de jezuïeten de tagong oer syn besit ferbea. It waard in drege striid en lang om let krige de famylje Nachmanovitsj, nei't se in boarch fan 20.600 gûne betellen, de synagoge yn 1609 werom.
De synagoge bleau dêrnei iuwenlang it sintrum fan de joaden yn Lviv.
Yn de Twadde Wrâldkriich waard de synagoge lykas ek de joadske mienskip fan Lviv troch de Dútsers ferneatige. Yn 1941 (neffens oare boarnen yn 1942) waard it 16e iuwske monumint plondere en dêrnei opblaasd. Fan de synagoge bleau allinne de noardlike muorre oer. Yn de muorre is in plakette yn it Ingelsk, Hebriuwsk en Oekraynsk oanbrocht.
Beskriuwing
It ynterieur fan de synagoge wie in rjochthoekige hal fan 11 by 9 meter en hie in goatysk ferwulft dat droegen waard troch renêssânse pylders. Trije muorren hiene twa spitbôgige finsters. De kalkstiennen aron hakodesj wie yn de styl fan de renêssânse en stie oan de eastlike muorre. Om't de synagoge net heger wurde mocht dan de wengebouwen dêromhinne wie de flier útdjippe.
Rekonstruksje ?
De rekonstruksje fan de synagoge is hjoed-de-dei ûnderwerp fan diskusje. Neffens in artikel yn The Guardian woe de gemeente flak foar de organisaasje fan it Europeesk kampioenskip fuotbal 2012 de resten fan de synagoge slope, sadat der plak ûntstie foar in grut hotel. It plan soarge sawol yn Kiëv as ynternasjoneel foar nochal wat opskuor. De gemeente hat de plannen doe hastich wer fan tafel feegt.
Namme
De namme "Turey Zahav" ferwiist nei it wurk oer religieuze wetten fan rabby David ben Samuel ha-Levi, dy't fan 1654-1667 oan de synagoge ferbûn wie. In 19e iuwske leginde wol ha dat it bestean fan de synagoge te tankjen is oan Rosa, de skoandochter fan Nachmovitsj. Hja joech har hiele fermogen út om de boarch te beteljen dy't easke waard om de synagoge werom te krijen. De biskop soe doe sein ha dat se it jild sels mar bringe moast. Rosa wie in kreas frommis en wist wat dat te betsjutten hie, mar gong dochs nei de biskop en offere har lichem op. Doe't se út de ramen fan it paleis fan de biskop de ljochten yn de synagoge baarnen seach, wist se dat har doel slagge wie en dêrnei makke se har fan kant.
Déjà Vu (film út 2006)
Déjà Vu is in Amerikaanske science fiction-skriller út 2006 ûnder rezjy fan Tony Scott, mei yn 'e haadrollen Denzel Washington en Paula Patton. It ferhaal fan 'e film giet oer in ATF-agint dy't yn New Orleans ûndersyk docht nei in terroristyske oanslach op in fearboat en fereale wurdt op ien fan 'e slachtoffers. As er behelle wurdt yn in topgeheim projekt fan 'e FBI dat de ûndersikers yn it ferline sjen lit, kriget er in idee om mei weromwurkjende krêft har libben te rêden. Déjà Vu krige mingde resinsjes fan 'e filmkritisy, mar ûntjoech him yn 'e bioskopen ta in kommersjeel súkses. It wie de op 22 nei súksesfolste film fan 2006.
Plot
It is Mardi Gras yn New Orleans, en de fearboat de Sen. Alvin T. Stumpf set hûnderten matroazen fan 'e Amerikaanske Marine en harren gesinnen oer de Mississippi, fan harren basis nei de stêd, dêr't se it feest meifiere sille. Midden op 'e rivier fynt in reuseftige ûntploffing plak, dy't fan 'e fearboat net folle hiel lit. It wrak sakket ûnder wetter en der komme 543 passazjiers en bemanningsleden om.
Dêrnei set er ôf nei in plak dat in stik streamop oan 'e Mississippi leit, wêrfan't de sheriff him belle hat mei de meidieling dat der it heal ferbaarnde lyk fan in frou oanspield is. Carlin nimt earst oan dat it ien fan 'e slachtoffers is fan 'e oanslach op 'e fearboat, mar as de sheriff him fertelt dat it stoflik omskot acht minuten foàr de oanslach fûn is, wol er der mear fan witte. De frou wurdt identifisearre as Claire Kuchever, dy't de deis tefoaren troch har heit as fermist opjûn is. Carlin wennet har lykskôging by, en mei't har gesicht net ferbaarnd is, wurdt er troffen troch har skientme. As er better sjocht, ûntdekt er lymresten op en om har lippen hinne, wat betsjut dat har mûle ôfplakt west hat mei tape.
Carlin konkludearret dat de brânwûnen har opsetlik tabrocht binne om it lykje te litten as is se ien fan 'e slachtoffers fan 'e oanslach op 'e fearboat, wylst se dat dúdlik net is. Hy rekket derfan oertsjûge dat er de dieder fan 'e oanslach fine kin troch de moard op Claire op te lossen. As er letter har appartemint tochsiket, spilet er har antwurdapparaat ôf. It lêste berjocht dat dêrop efterlitten is, komt fan himsels: it is syn tillefoantsje fan earder dy moarn, doe't er syn mobile tillefoannûmer trochjoech oan 'e frou dy't foar him belle hie. Letter freget in lid fan it ATF-team dat neier ûndersyk docht yn it appartemint oft er soms hielendal fergetten is hoe't er mei in plak delikt omgean moat, want syn fingerôfdrukken sitte oeral. Dat is frjemd, want Carlin hat by syn eardere ynspeksje foarsichtich west om neat mei bleate hannen oan te reitsjen.
Pryzwarra en McCready binne ûnderwilens ûnder de yndruk fan 'e ekspertize fan Carlin, en mei goedkarring fan McCready freget Pryzwarra him om him by in nij foarme ienheid te jaan, dy't ûndersyk nei de oanslach docht. It giet om in team wittenskippers ûnder lieding fan dr. Alexander Denny, dat in kompjûterprogramma ûntwikkele hawwe (dat se 'Sniewytsje' neame), dat bylden fan alle beskikbere boarnen brûkt, lykas satelliten en befeiligingskamera's, om 'e oanslach te bestudearjen. Carlin beseft lykwols al rillegau dat it ferhaal fan Denny en Pryzwarra net opgiet, want de bylden dy't se hawwe binne fan persiis 4 dagen, 6 oeren, 3 minuten, 45 sekonden en 14,5 nanosekonden lyn, en kinne net foarút- of weromspile wurde. Ek sit der lûd by, wat fansels mei bylden fan satelliten en befeiligingskamera's net sa is. As er fragen begjint te stellen, komt úteinlik it hege wurd derút: wylst se ûndersyk diene nei hiel wat oars, hawwe Denny en syn team by tafal in manear ûntdutsen om yn it ferline te sjen.
Carlin is by it topgeheime projekt belutsen om't de wittenskippers de know-how net hawwe om te witten wêr't se nei sjen moatte yn it ûndersyk nei de oanslach. As him frege wurdt wêr't se begjinne moatte, makket Carlin fan 'e nij beane mooglikheden fan Sniewytsje gebrûk om fjouwer dagen en seis oeren lyn Claire te folgjen, mei't er wis is dat sy harren nei de oanslachdogger liede sil. Weromsjend yn it ferline binne Carlin en it Sniewytsje-team der tsjûge fan dat de oanslachdogger Claire opskillet yn reäksje op har auto, dy't se te keap oanbean hat. Hy keapet de auto net, mar se jout him har adres al. De rest fan it team rekket dêrtroch oertsjûge fan it gelyk fan Carlin. Om't er út in tillefoansel wei belle, witte se no persiis wêr't de oanslachdogger wie op it stuit fan it tillefoantsje, en mei de bylden fan echte befeiligingskamera's folgje se him wylst er (goed fjouwer dagen lyn) by de oanlisstiger fan 'e fearboat it plak fan 'e oanslach beseach.
As Carlin mear oer Sniewytsje komt te witten, begrypt er dat it eins in 'tiidfinster' nei it ferline is. Om't Denny en syn wittenskippers it by tafal ûntdutsen hawwe, begripe se sels net goed hoe't it wurket, en binne se skruten om der tefolle mei te eksperimintearjen. Carlin dielt harren foarsichtigens net, en as er mei in laserpin nei it byld fan Claire skynt, kringt de laserstriel har hûs binnen en sjocht sy it reade ljocht. Hoewol't er dêrmei it tiidfinster fersteurd hat en it systeem hielendal op 'e nij opstarten wurde moat, leaut Carlin dat as ljocht it ferline binnenkringe kin, foarwerpen dat ek kinne moatte. Denny leit him út dat soks eins tiidreizgjen is, en dat it yn teory mooglik wêze moatte soe. It team hat der sels in apparaat foar boud, mar it is noch nea útprebearre. Carlin bepraat harren om dat no te dwaan, en skriuwt in bryfke oan himsels dat der in gefaarlike fertochte fan terrorisme omstrúnt by de oanlisstiger fan 'e fearboat.
It bryfke wurdt mei súkses nei fjouwer dagen en seis oeren lyn oerbrocht (hoewol't as gefolch fan 'e enerzjy dy't dêrfoar nedich is yn hiel New Orleans de elektrisiteit útfalt). It bryfke ferskynt op Carlin syn eigen buro yn it ATF-kantoar, mar arrivearret krekt nei't er lulk fuortrûn is nei in rúzje mei syn kollega Larry Minuti. It spul rint ferskriklike mis as it net Carlin, mar Minuti is dy't it bryfke fynt, wêrnei't dyselde op eigen manneboet op ûndersyk útgiet by de oanlisstiger. Dêr wurdt er troch de oanslachdogger delsketten en efteryn syn auto smiten. It team besiket mei Sniewytsje de oanslachdogger te folgjen, mar it projekt hat mar in beheind berik, en de auto fan 'e oanslachdogger riidt dêr al rillegau ta'n út. It team hat lykwols ek in mobile ienheid fan Sniewytsje ûntwikkele, en dêrmei kin Carlin him, mei muoite, ek bûten it berik fan 'e haadienheid folgje. De oanslachdogger riidt nei in skuorre ta, earne yn 'e bayou's bûten New Orleans, dêr't er Minuti út 'e auto skuort, deasjit, syn lyk yn 'e brân stekt en de restanten opfuorret oan 'e alligators.
Carlin beseft dat it ferstjoeren fan it bryfke neat oan it ferline feroare hat; krekt oarsom: dêrmei hawwe hy en it team derfoar soarge dat it mei de oanslach krekt sa komt as it kommen is. De oanslachdogger, dy't ûnderwilens mei gesichtswerkenningssoftware identifisearre is as in Carroll Oerstadt, hat no syn eigen auto ûnder it bloed fan Minuti sitten, en teffens in kûgelgat yn it foarrút fan doe't Minuti weromskeat. Dat betsjut dat er dy auto no net mear brûke kin foar de oanslach, en dat er Claire harres nedich hat. Fjouwer dagen lyn riidt Oerstadt dêrom nei Claire har adres, dêr't er har ûntfiert en har auto stelt.
Yn it hjoed wurdt Oerstadt opspoard en arrestearre. Hy blykt in geastlik steurde wapenfanaat te wêzen dy't tsjin 'e Amerikaanske Striidkrêften wrokket om't er sawol by it Amerikaanske Leger as by it Amerikaanske Marinierskorps ôfwiisd is omreden fan geastlike labilens. FBI-agint McCready leit it near op fierdere belutsenens fan it Sniewytsje-projekt by de saak. Hy beskôget de oanslach mei de arrestaasje fan 'e dieder as ôfsletten, en boppedat is er min te sprekken oer it ferstjoeren fan it bryfke, dat er in ûnferantwurdlike 'stunt' fynt dy't resultearre hat yn 'e dea fan in federaal agint (Minuti). De saak lit Carlin lykwols net los, temear mei't er de ôfrûne dagen stadichoan fereale rekke is op Claire. Hy besiket noch in lêste kear Claire har appartemint, dêr't mei magnetyske letters op 'e kuolkastdoar de tekst "U can save her" ("kinst har rêde") stiet. Hy hie dat by syn eardere ûndersyk ek al opmurken, mar no nimt it foar him in nije betsjutting oan. Hy rekket derfan oertsjûge dat er de rin fan 'e skiednis feroarje kin.
Jûns let skillet er Denny op, dy't syn tillefoantsje eins al ferwachte hie. Carlin wol dat Denny him weromstjoerd yn 'e tiid, krekt sa't er earder mei it bryfke dien hat. Denny warskôget him dat soks syn hert stilsette sil, mar Carlin wol it dochs besykje. Pryzwarra, de iennichste oare persoan dy't noch yn it kantoar fan Sniewytsje-projekt oanwêzich is as it tillefoantsje fan Carlin binnenkomt, beart dat er neat heard hat, giet fuort foar't Carlin arrivearret en seit tsjin Denny dat er ôfslute moat as er klear is. Denny stjoert Carlin fjouwer dagen en seis oeren werom yn 'e tiid, en om 'e massa dêrby sa lyts mooglik te hâlden, giet Carlin yn syn ûnderguod en sûnder pistoal of lykfol hokker oar foarwerp. Denny soarget dat er op 'e operaasjekeamer fan in sikehûs ferskynt, dêr't fuortendaliks medyske help beskikber is om syn stilfallen hert te reänimearjen. As er letter wekker wurdt, stelt Carlin de klean fan in oare pasjint, it pistoal fan in befeiligingsman en in ambulânse dêr noch op ta, wêrnei't er halje-trawalje nei de skuorre fan Oerstadt yn 'e bayou riidt, dêr't er krekt op 'e tiid oankomt om Claire te rêden fan Oerstadt, dy't har libben ferbrâne wol. Hy befrijt Claire, mar de terrorist wit yn Claire har auto mei de bom te ûntkommen.
It is no noch mar koart foar de oanslach, en Carlin beseft dat er gjin tiid hat om nei de plysje ta om út te lizzen wat der oan 'e hân is. Dat soe fragen oproppe dy't er net beäntwurdzje kin, of alteast, dêr't er antwurden foar hat dy't net leaud wurde sille. Hy sil Oerstadt eigenhandich tsjinhâlde moatte. By de befrijing fan Claire is er lykwols troch Oerstadt yn it skouder sketten en de skotwûne bliedt as wat. Hy beslút dêrom by Claire thús oan te gean; har wente leit oan 'e rûte nei de fearboat, en hy moat har dêr dochs ôfsette. Underwilens jout er der sûnder euvelmoed blyk fan dat er dingen oer har wit dy't er net witte kin. Sy begjint him te wantrouwen, en hellet thús in revolver foar't ljocht dêr't se him mei bedriget. Carlin, dy't har syn ATF-ynsinje net sjen litte kin om't er dat ommers net meinimme koe werom yn 'e tiid, lit har syn kantoar belje, dêr't syn kollega har op har fersyk in beskriuwing fan him trochjout, en dan har tillefoannûmer notearret sadat er har letter weromskilje kin.
Claire freget har om har út te lizzen wat der no eins wier oan 'e hân is, mar Carlin antwurdet mei de tsjinfraach wat sy dwaan soe as se wat útlizze moast wêrfan't se wist dat it nea leaud wurde soe. Se antwurdet dat se it likegoed besykje soe. Carlin feroaret de folchoarder fan 'e magnetyske letters op Claire har kuolkastdoar yn 'e tekst "U can save her", mar as er nochris om him hinne sjocht, falt him it beblette doekje yn 'e waskbak op dêr't er krekt syn skouder mei skjinmakke hat. Dat lei dêr krekt sa doe't er fjouwer dagen lyn (of oer in pear oeren, ôfhinklik fan hoe't je it sjen wolle) Claire har appartemint foar it earst trochsocht. Carlin beseft dat der noch hieltyd neat oan 'e rin fan 'e skiednis feroare is, dat hy beslút Claire by him te hâlden sadat er har beskermje kin.
Op it autodek fynt Claire har eigen auto mei de bom, mar Carlin is dêr net om't er fuortstjoerd is troch de befeiligingslju. Oerstadt is der lykwols al, en hy nimt Claire wer finzen, en bynt har fêst efter it stjoer fan 'e bomauto mei in stik tape oer har mûle plakt. As de befeiligingslju weromkomme en Oerstadt sommearje om it autodek te ferlitten, sjit er harren dea. Mear befeligingspersoneel en guon bewapene marineminsken komme op it lûd fan 'e skotten ôf, en der folget in wylde sjitpartij. Om't er ferskate mitrailleurs by him hat, wylst syn tsjinstanners inkeld bewapene binne mei pistoalen, kin Oerstadt harren de tagong ta it autodek belette. Underwilens keart Carlin fia in omwei nei it autodek werom, dêr't er Claire in wink jout om har auto te starten. Hy besiket te ûnderhanneljen mei Oerstadt troch de man syn eigen wurden, út it ferhear fan in pear dagen lyn (of in pear dagen yn 'e takomst), tsjin him te brûken. Hy bringt dêrmei Oerstadt yn betizing, dy't de flater makket om foar de bomauto stean te gean. Claire jout gas en riidt him om, wêrnei't Carlin him deasjit.
Carlin klimt yn 'e bomauto en besiket Claire te befrijen, mar befeiligingslju en plysjeminsken dy't ûnderwilens mei plysjeboaten oanfierd binne, kringe it autodek op en nimme de auto ûnder skot om't miene dat Carlin de dieder is. Hy seit tsjin Claire dat eltsenien stjerre sil as se harren no oerjouwe, want de bom stiet op it punt om te ûntploffen. Dêr heakket er oan ta dat se gas jaan moat. Claire docht dat en riidt de bomauto troch in rein fan plysjekûgels fan 'e fearboat ôf de rivier yn. Under wetter helpt Carlin har om los te kommen en troch it lostrape foarrút te ûntsnappen, mar de auto is oan 'e foarkant fan 'e fearboat riden, en as de fearboat dan oer de auto hinne fart, rekket dy sa yndûke dat Carlin sels der net mear út komme kin. De bom giet ôf mei Carlin as iennichste slachtoffer.
Letter sit Claire op 'e oanlisstiger mei in tekken oer de skouders te roujen om Carlin, as ynienen in identike Doug Carlin foar har ferskynt, dy't har treastget, mar gjin idee hat wa't se is. Claire is ferbjustere dat er har net ken, mar it is in logysk gefolch fan feit dat Carlin de rin fan 'e skiednis feroare hat: de ûntploffing fan 'e fearboat hat nea plakfûn en Claire libbet noch, dus sil er nea har dea ûndersykje en ek gjin reden hawwe om werom te reizgjen yn 'e tiid. As se yn Carlin syn auto stappe, freget se him wat hy dwaan soe as er wat útlizze moast wêrfan't er wist dat it nea leaud wurde soe. Hy antwurdet dat er it likegoed besykje soe. Se wikselje in glimk út wêrby't dúdlik in fonk oerslacht.
Produksje
It idee foar Déjà Vu kaam fan senarioskriuwers Bill Marsilii en Terry Rossio, dy't befreone wiene. Tegearre ûntwikkelen se it idee fierder, mar it projekt kaam stil te lizzen troch de oanslaggen fan 11 septimber 2001, dy't it libben fan New Yorker Marsilii op 'e kop setten. Mear fertraging waard feroarsake trochdat Rossio neitiid foltiids belutsen wie by de film Pirates of the Caribbean: The Curse of the Black Pearl. Tsjin 2004 wie it senario foar Déjà Vu lykwols ôf. Natuerkundige Brian Greene fan 'e Columbia Universiteit waard oanlutsen as adviseur, om derfoar te soargjen dat de teory foar tiidreizgjen dy't yn 'e film brûkt wurdt, wittenskiplik ûnderboud wie.
It senario fan Marsilii en Rossio waard foar in rekôrbedrach fan $4,5 miljoen ferkocht oan filmprodusint Jerry Bruckheimer. Dyselde helle stjerakteur Denzel Washington oer om 'e haadrol fan Doug Carlin te spyljen, en hy loek Tony Scott oan om 'e film te regissearjen. Dat soarge foar opskuor yn 't hinnehok, want neffens Rossio wie Scott "totaal de ferkearde kar". Scott hie nammentlik gjin belangstelling om in science fiction-film te meitsjen, en suggerearre ier yn it produksjeproses om it idee fan tiidreizgjen dêr't de hiele film om draaide, mar oerboard te kiperjen. Hy woe in skrillerfilm meitsje, en naam úteinlik ûnder druk fan Bruckheimer en Washington it science fiction-aspekt op 'e keap ta.
Foar Déjà Vu wie in budget beskikber fan $75 miljoen. De opnamen yn New Orleans rûnen fertraging op troch de gefolgen fan 'e ramp dy't de stêd yn 2005 oerkaam doe't de orkaan Katrina der in spoar fan ferwoastging efterliet. Doe't úteinlik mei de opnamen úteinset wurde koe, waard de kamerarezjy fersoarge troch Paul Cameron. By it filmjen fan Déjà Vu wiene de filmstudio's Touchstone Pictures, Jerry Bruckheimer Films en Scott Free Productions belutsen. De filmmuzyk wie fan 'e hân fan Harry Gregson-Williams. Déjà Vu waard distribuëarre troch Buena Vista Pictures, en gie op 22 novimber 2006 yn 'e Amerikaanske bioskopen yn premiêre. De film waard op 24 april 2007 útbrocht op dvd.
Untfangst
Déjà Vu krige mingde resinsjes fan 'e filmkritisy. Joel Siegel fan ABC News neamde de film "technysk goed makke", mar hy hie krityk op it besykjen om in wittenskiplike basis foar tiidreizgjen te beskriuwen, dat er sawol "flau" as "saai" fûn. Mei Manohla Dargis fan The New York Times wie dat net oars, en hja naam boppedat oanstjit oan inkele passaazjes yn 'e film dêr't de spoaren fan 'e ferwoastgings yn te sjen wiene dy't yn New Orleans oanrjochte wiene troch de orkaan Katrina. Sy neamde it opnimmen fan sokke bylden yn 'e film "fulgêr". Todd Gilchrist fan IGN joech de film in acht op in skaal fan ien oant tsien. Hy hie lykwols krityk op it happy end fan 'e film, dat neffens him "ûnfoechsum fielt mei it each op 'e urginsje (en skynbere ûnûntkomberens) fan 'e ûntknoping fan it ferhaal."
Op 'e webside Rotten Tomatoes, dy't resinsjes sammelet, hie Déjà Vu in midsmjittich goedkarringspersintaazje fan 55%, basearre op 160 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: "Tony Scott besiket om aksje, science fiction, romantyk en ûntploffings te kombinearjen ta ien film, mar it fiersochte idee fan tiidreizgjen soe wolris te healwiis wêze kinne, en de aksje falt útinoar as men der sekuer nei sjocht." Op Metacritic, de wichtichste konkurrint fan Rotten Tomatoes, behelle Déjà Vu in goedkarringspersintaazje fan 59%, basearre op 32 resinsjes.
Resultaat
Déjà Vu brocht yn 'e Feriene Steaten en Kanada $64 miljoen op en yn alle oare lannen en territoaria $116,5 miljoen. Yn totaal wie dat in wrâldwide opbringst fan $180,6 miljoen. Ofset tsjin it budget fan $75 miljoen komt dat del op in winst fan $105,6 miljoen. Dêrmei wie Déjà Vu de op 22 nei kommersjeel súksesfolste film fan 2006. De film waard nominearre foar in Saturn Award yn 'e kategory bêste science fiction-film, mar ferlear fan Children of Men.
Aartswâld
Aartswâld (Nederlânsk en offisjeel: Aartswoud) is in doarp yn de West-Fryske gemeente Opmeer yn de provinsje Noard-Hollân. Aartswâld hat likernôch 500 ynwenners (2021). Fuort by it doarp leit it natoergebiet Weelpolder.
Skiednis
De plaknamme komt yn 1319 foar as Edaertswoud, de namme soe ferwize dat dit it wâld wie fan de famylje of persoan Edaert, in Fryske namme. Letter waard de namme ferbastere nei ûnder mear Aertswoud (1450) en Aertzwoude (1573) oant de hjoeddeiske stavering.
Yn de midsiuwen en oant de droechlizzing fan earst it Alderlannetocht en de lettere Wieringermar lei Aartswâld noch oan see, de Sudersee. It leit noch wol altyd oan de Westfryske Omringdyk, mar de haven is ferdwûn. In diel fan de Wieringermar is ferneamd nei it doarp, dat diel hjit Aartswâlderhaadwyk en leit tusken it doarp Middenmeer en Alderlannetocht.
Gebouwen
In bekend bouwurk yn it doarp is de herfoarme tsjerke út 1884 mei syn 16e-iuwske toer. De ryk fike hearebank komt út 1641 en wie neffens it ôfbylde wapen fan de Sieuske famylje Soete fan Laecken. It oargel waard yn 1885 boud troch de Dútske oargelbouwer Richard Paul Ibach.
Ien fan de âldste gebouwen is in earder kafee út de 15e iuw, letter brûkt as wenhûs. It kafee rûn goed yn de perioade dat Aartswâld in doarp mei in soad walfiskfarders wie.
Bij Aartswâld stiet ek de poldermûne Westuit Nr. 7. Nei derdrochronologysk ûndersyk yn 2010 waard fêststeld dat de mûne yn 1541 boud waard. Dêrmei is it moglik de âldste mûne fan Noard-Hollân.
Eugene A. Carr
Eugene A. Carr (folút: Eugene Asa Carr; Hamburg (New York), 20 maart 1830 – Washington, D.C., 2 desimber 1910) wie in Amerikaansk militêr dy't namme makke ûnder de Amerikaanske Boargeroarloch en foar syn optreden yn 'e Slach by Pea Ridge, yn 1862, letter de Medal of Honor taparte krige, de heechste Amerikaanske militêre ûnderskieding. Hy focht ek yn 'e Sû-Oarloggen, de Apache-Oarloggen, de Komantsje-Oarloggen en de Lytse Boargeroarloch tsjin 'e mormoanen. Yn 1869 skeakele er yn 'e Slach by Summit Springs de Sjajinske Hûnskrigers út as militêre macht fan betsjutting. Carr syn bynamme wie the Black-Bearded Cossack ("de Swartburdige Kosak").
Jonkheid en oplieding
Carr waard yn 1830 berne yn Hamburg, yn 'e Amerikaanske steat New York. Hy studearre yn 1850 ôf oan 'e Amerikaanske Militêre Akademy te West Point, as de op achttjin nei bêste yn in klasse fan 44 kadetten. Hy waard mei de rang fan twadde luitenant tafoege oan it Amerikaanske Rezjimint Beriden Skerpskutters, wêrmei't er legere waard oan 'e frontier, yn it Amerikaanske Súdwesten.
Iere jierren yn it leger
Dêr naam Carr op 3 oktober 1854, ûnder de Jikarylla-Oarloch (in ûnderdiel fan 'e Apache-Oarloggen), foar it earst diel oan 'e striid, yn 'e Slach yn it Diablo-berchtme tsjin 'e Jikarylla-Apachen. Letter wie Carr belutsen by de striid tsjin 'e Lakota, yn 'e Earste Sû-Oarloch (1854-1856) nei it Grattan-bloedbad, mar ek by de Lytse Boargeroarloch tsjin 'e mormoanen (1857-1858), en de rebûlje yn Kansas tusken lju dy't mei it Noarden sympatisearren en oanhingers fan it Suden, dy't bekend kaam te stean as de Grinsoarloch. Yn 1858 waard Carr befoardere ta kaptein yn it Amerikaanske 1e Kavaleryrezjimint, mei it befel oer Fort Washita, yn it Yndiaanske Territoarium (it lettere Oklahoma).
Yn 'e Amerikaanske Boargeroarloch
Yn april 1862 waard Carr befoardere ta brigadegeneraal. Hy fierde fan 7 oktober oant 12 novimber 1863 koart it befel oer it hiele Leger fan it Súdwesten, mar krige dêrnei it kommando oer de 2e Difyzje fan it Leger fan Súdeastlik Missoury foar't er mei syn difyzje oerpleatst waard nei it Leger fan de Tennessee, as de 14e Difyzje fan it Amerikaanske XIIIe Korps. Under de Vicksburg-kampanje, yn Mississippy, fierde Carr it befel oer de Noardlike oanfallen op 'e Konfederearre troepen yn 'e Slach by Port Gibson. Neitiid naam er diel oan 'e Slach by Champion's Hill en it Belis fan Vicksburg.
Skerpskutter
In skerpskutter is in militêr of plysjeman dy't spesjalisearre is yn it fan grutte ôfstân ôf reitsjen fan syn of har doel mei in projektylwapen. Dêrby giet it yn 'e regel om in gewear, en faak om in spesjaal oanpast skerpskuttersgewear. De termen 'skerpskutter' en 'slûpskutter' wurde gauris trochinoar brûkt, hoewol't se in danich ferskillende betsjutting hawwe. Skerpskutters operearje ornaris yn groepsferbân mei oare skerpskutters en/of mei oare troepen. Slûpskutters, oan 'e oare kant, wurkje folslein selsstannich en dogge alle war om ferburgen te bliuwen. Boppedat leverje skerpskutters inkeld presyzjefjoer oer lange ôfstannen, wylst slûpskutters ek geregeldwei ynset wurde foar militêre ferkenning en om koördinaten troch te jaan foar artilleryfjoer of bombardeminten troch de loftmacht.
Yn it leger
Yn it leger makket in skerpskutter diel út fan in seksje mei oare soldaten. Syn taak is om doelen op 'e lange ôfstân út te skeakeljen; dêrfoar is hy yn syn seksje de spesjalist. Militêre skerpskutters meitsje yn 'e regel gebrûk fan in repeteargewear, wêrby't eltse patroan hânmjittich laden wurde moat. Sokke wapens hawwe de foarkar om't se stabiler binne by it oerheljen fan 'e trekker. Semy-automatyske wapens foar skerpskutters besteane wol, mar wurde net folle brûkt om't se minder akkuraat binne. Foar 'gewoane' soldaten makket dat net safolle út, om't it ferskil op 'e koartere ôfstân minym is, mar by de ôfstannen dy't skerpskutters oerbrêgje moatte, komt it der op oan.
By de plysje
Skerpskutters by de plysje meitsje meastal diel út fan in tiim mei oare skerpskutters. It is harren taak om, as dat nedich achte wurdt, gefaarlike misdiedigers dy't har middenmank oare minsken befine, mei ien skot bûten gefjocht te stellen. Soks komt bygelyks foar by ûntfierings en gizelings. It útskeakeljen fan misdiedigers troch it ynsetten fan skerpskutters is foar de plysje de alderlêste opsje, dêr't inkeld gebrûk fan makke wurdt as der akkút gefaar driget foar ûnskuldige omstanners en as alle oare mooglikheden, lykas ûnderhannelings, op 'e non rûn binne. De ynset fan plysjeskerpskutters bestiet der sadwaande út om lange tiid efterinoar op strategyske plakken (lykas dakken) postearre te wurden en de sitewaasje fanút dy, faak ferburgen, posysje te observearjen en op oarders te wachtsjen.
As artyst
Ek bûten de kriichsmacht en de plysje sjocht men soms wol skerpskutters, dy't dan faak as artyst aktyf binne yn in sirkus of in soartgelikens fermidden. Foarhinne kaam soks mear foar as hjoed de dei. In ferneamde skerpskutter út it ferline wie Annie Oakley, dy't oan 'e ein fan 'e njoggentjinde iuw mei de Wyldwestshow fan Buffalo Bill Cody troch de hiele Feriene Steaten en teffens troch Jeropa toerde.
Eugene A. Carr
Lettere jierren en dea
Nei ôfrin fan 'e Boargeroarloch waard Carr fanwegen in oerskot oan ofsieren, trochdat it Amerikaanske Leger yn fredestiid ôfslanke waard, yn rang weromset ta luitenant-kolonel. Op 11 july 1869 skeakele er ûnder de Komantsjekampanje yn 'e Slach by Summit Springs, yn 'e neite fan it hjoeddeiske Sterling, yn Kolorado, de fanatike Sjajinske Hûnskrigers út as in militêre macht fan betsjutting.
Yn 1876 wie Carr behelle yn 'e simmerkampanje tsjin 'e Lakota, de Noardlike Sjajinnen en de Noardlike Arapaho yn it ramt fan 'e Grutte Sû-Oarloch. Dêrby naam er ûnder brigadegeneraal George Crook diel oan 'e saneamde Hynstefleismars, dy't dy namme krige om't de rantsoenen oprekken en de kavaleristen har eigen hynders opite moasten. Tffens focht Carr op 9 septimber yn 'e Slach by Slim Buttes tsjin 'e krigers fan it Lakota-opperhaad Amerikaansk Hynder de Aldere. Neitiid wied er op 'e nij aktyf yn 'e Apache-Oarloggen yn it Amerikaanske Súdwesten, dêr't er yn 1881, ûnder de Oarloch fan Geronimo, de Amerikaanske troepen oanfierde yn 'e Slach by Cibecue Creek en de Slach by Fort Apache.