cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Meänder
Sadwaande wurde de bochten op natuerlike wize hieltyd wider en wurdt de rivier ek hieltyd langer. Dat proses duorret oant twa bochten yn elkoar oerrinne (meandertrochbrek); at dat bard wurdt de meänder sels in 'dea' stik fan de rivier en folget de rivier sels suver syn âlde rin wer. It deade stik hat faak de karakteristike hoefizerfoarm en wurdt dêrom hoefizermar neamd.
Bij seestreamingen is in meänder in tydlike ôfbûging fan de steaming dy't him faak ûntjout ta in twirre, in krite yn de stream dêr't it wetter konsintrysk yn de rûnte draait.
Namme
It ferskynsel is ferneamd nei de Turkske rivier de Meänder.
Meänder (rivier)
thumb|De Meänder De Meänder (Turksk: Büyük Menderes, letterlik: "grutte Meänder", om ûnderskied te meitsjen mei de Küçük Menderes ("lytse Meänder"), in rivier 30 km nei it noarden) is in djippe, smelle rivier fan 548 km langte yn it westen fan Turkije.
Hy rint troch súdwestlik Anatoalje en mûnet út yn de Egeyske See. Omdat de rivier in protte bochten hat, wurdt in omega-foarmige bocht yn in rivier ek meänder neamd.
De sydrivieren fan de Meänder binne de Orgyas, Marsyas, Kludrus, Leteüs en Gaeson, yn it noarden; yn it suden binne it de Obrimas, Lycus, Harpasus en Marsyas.
Neffens de beskriuwing yn de Hellenica Oxyrhynchia is it in rivier, "dy't har boarne hat by Kelainai, dy't de grutste stêd fan Phrygië is, en útmûnet yn de see yn de omkriten fan Priëne en ..." (XII 3.)
Hoyte Roucoma
Hoyte Stoffels Roucoma (Reduzum, 1661 - Dronryp, 1719) wie in skoalmaster, koster, oargelist en skriuwer.
Hy hat in, foar in diel printe, kurieuze kronyk (memorael) fan Dronryp skreaun (1682-1718). Dy wurdt bewarre yn it Ryksargyf yn Ljouwert. Skriuwkladden fan Roucama wurde bewarre yn it Frysk Museum.
Oar
Roucoma syn kronyk wie ek in weardefolle boarne foar Jan Buisman syn boeken oer it waar yn it ferline.
Sint-Helena (eilân)
It oerseesk gebietsdiel bestiet neist Sint Helena út it eilân Ascension en de eilannen fan Tristan da Cunha.
It eilân wurdt bestjoerd troch in Britske gûverneur en in lokaal keazen folksfertsjintwurdiging.
It eilân hie oant yn 2015 allinnich oer de see ferbining mei de rest fan de wrâld. Fan 14 oktober 2017 ôf ûnderhâldt de Súd-Afrikaanske loftfeartmaatskippij Airlink alle wiken in tsjinst nei it eilân út Jehannesburch wei.
Skiednis
It eilân waard ûntdekt op 21 maaie 1502 troch de Portegeeske seeman João da Nova en neamd nei Helena fan Konstantinopel. De Portugezen bouden dêr in kapel en in pear huzen mar it eilân bleau ûnbewenne, ek lieten se dêr geiten los as iten foar de bemanning fan skippen dy't dêr yn de takomst del komme soene.
Fan 1600 ôf wie it eilân goed bekend by kapteins út Portegal, Ingelân, Frankryk en Hollân. It eilân waard benammen brûkt om iten te sammeljen en as moetingspunt op de weromreis fan Aazje nei Jeropa. Fan 1633 oant 1651 wie it eilân yn hannen fan de Republyk fan de Sân Feriene Nederlannen. Dêrnei kaam it eilân yn 1658 yn hannen fan de Britske Eastyndyske Kompanjy, op 'e snuorje fan jannewaris oant maaie 1673 nei, doe't it beset waard troch de Republyk.
Sint-Helena is ferneamd om't Napoleon Bonaparte dêr, yn it saneamde Longwood House, fan 1815 oant 1821 de lêste jierren fan syn libben yn ballingskip sliet. It bleau oant 1981 in Britske kroankoloanje, wêrnei't it de status krige fan in ôfhinklik gebiet fan 'e Britske Kroan. Lange tiid resortearren Ascension en Tristan da Cunha, twa oare Britske eilantsjes yn 'e Atlantyske Oseaan, ûnder Sint-Helena, mar yn 2009 waard Sint-Helena, Ascension en Tristan da Cunha foarme, wêryn't de trije gebieten in gelikense status krigen.
Demografy
De ynwenners nimme harren sels 'Saints'. De befolking is ûntstien út trije befolkingskloften: Afrikaanske slaven, Sineeske arbeiders en Ingelske kolonisten.
Omdat der in protte wurkleazens hearsket en de loanen leech binne hat in part fan de eilânbewenners Sint-Helena ferlitten. It lêste desennium is de befolking mei in tredde tebekrûn nei 3500 ynwenners yn 2006.
Heemstrastate (Moarre)
thumb|Heemstrastate yn 1723 troch J. Stellingwerf thumb|Heemstra op de Schotanuskaart. Oan de Hearrewei tusken Ropta en Moarre Heemstrastate wie in state súdwestlik fan Moarre oan de Hearrewei fan Mitselwier nei Eanjum.
Sippe Heemstra wie ien fan de haadlingen út East-Dongeradiel dy't by it sluten fan de frede mei Grins yn 1449 wie. Hy hearde ta de Fetkeapers en waard yn 1474 fêstset op Jancko Douwema syn stins yn Langwar. Syn soan Sijds moast neat hawwe fan oansluting by Grins en dat hat him it libben koste. Sijds syn soan Sippe keas partij foar de Boergonjers en waard balling.
Yn 1738 en 1748 wurdt Johan Poppe Andreae van Plettenberg as eigner neamd en yn 1787 is dat oerste Sluijterman. Yn 1800 wurdt 'de Stins Scheltema met poort onder Morra' te keap oanbean en in jier letter wer, mar dan as sloopobjekt.
Fan Jacobus Stellingwerf is in tekening bekend fan in hûs mei it ûnderskrift behoort tot Metslawier aen den Hr van Plettenburg dat wierskynlik Heemstrastate foarstelt.
Filainis fan Samos
Persoan
Filainis is de bekendste fan 'e froulju út 'e Aldheid dy't in eroatysk traktaat skreaun hawwe soene, en hja waard allinnich al yn 'e Aldheid neamd yn in stik as tolve boarnen. Neffens ien fan 'e oerlibjende fragminten fan it traktaat út Oksyrynchus waard dat wurk skreaun troch "Filainis de Samioatise, dochter fan Okymenes", hoewol't de grammatikus Atenéus fan Naukratis hawwe woe dat se fan Leukadia kaam, ien fan 'e Ioanyske Eilannen. De namme fan har mem wurdt soms jûn as "Gyllina". Moderne saakkundigen nimme algemien oan dat Filainis net echt bestien hat, mar ynstee in persona wie, dy't brûkt waard troch teminsten ien, mar wierskynlik ferskate skriuwers fan erotyk dy't harren namme net ferbûn hawwe woene mei wat doedestiden in stigmatisearjend ûnderwerp wie.
Oer it generaal wurdt troch moderne wittenskippers oannommen dat de persona fan Filainis in koertisane wie, in djoer soarte prostituee, dat yn 'e Grykske Aldheid bekendstie as in hetaira. Neffens Ian Michael Plant is de namme "Filainis" in ferlytsingsfoarm fan filaina, de froulike foarm fan it Aldgrykske wurd filos, dat "leafde" betsjut. De namme hat dus as betsjutting safolle as "leafke", dat neffens Plant yn it Alde Grikelân in frij algemiene skûlnamme wie dy't troch prostituees oannommen waard. De bân fan Filainis mei it eilân Samos, yn 'e Egeyske See flak foar de kust fan Lyts-Aazje, is datoangeande ek tapaslik, mei't Samos yn 'e Aldheid ferneamd wie om syn djoere hetairai.
D.W. Thomson Vessey hâldt it derop dat de persona fan Filainis eins "de prototypyske hoer" fertsjintwurdige. Oan 'e oare kant wiisde Sandra Boehringer de beskôging fan Filainis as in koertisane op ferheftige wize ôf. Hja hold út dat der gjin bewiismateriaal bestiet om it argumint te ûnderstypjen dat de namme "Filainis" in hoerenamme wie, noch dat lykfolwa yn 'e Aldheid ea miend hat dat Filainis in koertisane wie. Neffens har beskôgen de lju har yn 'e Aldheid inkeld as ferdoarn, en fertsjintwurdiget it idee dat se wat mei prostitúsje te krijen hie, it weromsjen op 'e Aldheid troch moderne eagen.
Ferwizings
Twa satiryske Aldgrykske epigrammen út 'e Anthologia Palatina, fan 'e dichters Aischrion fan Samos en Dioskorides, sizze de reputaasje fan Filainis ferdigenje te wollen troch te bewearen dat sy nèt de wiere skriuwster wie fan it oan har taskreaune traktaat oer seks. Aischrion hâldt it der ynstee op dat it traktaat it wurk wie fan 'e Ateenske ûnderwizer Polykrates. De skriuwerij fan Filainis wie yn 'e Aldheid wiid en siid bekend, en oefene dêrtroch ynfloed út op it wurk fan oare auteurs. Saakkundigen nimme tsjintwurdich oan dat bygelyks de Ars Amatoria fan Ovidius sa'n ynfloed sjen lit.
Ysbrechtum
thumb|left|De [[tsjerke fan Ysbrechtum]] thumb|300px|de [[himrik fan Ysbrechtum]] thumb|komboerd thumb|Epemastate thumb|wynmotor Ysbrechtum Ysbrechtum is in doarp yn de gemeente Súdwest-Fryslân, mei 656 ynwenners (1 jannewaris 2003). Oant 2011 hearde it doarp by de eardere gemeente Snits. Oant de gemeentlike weryndieling yn 1984 makke Ysbrechtum diel út fan de âlde gemeente Wymbritseradeel.
Ysbrechtum leit westlik fan de stêd, oan de wei fan Snits nei Boalsert. Ta it gebiet fan Ysbrechtum heart ek de buorskip Pophoarne. Ek it buorskip Bons hearde ta dit gebiet, mar hjir leit no it Snitser yndustrygebiet De Himmen.
Even ten easten fan Ysbrechtum stiet ek in Amerikaanske wynmotor.
Wapen en flagge fan Ysbrechtum
Utgongspunt foar it ûntwerp fan it doarpswapen en de doarpsflagge fan Ysbrechtum wie de namme fan it doarp.
Wapen
De gaffel doelt op de earste letter fan it doarp, mar kin ek sjoen wurde as de splitsing fan wegen yn it doarp: nei Nijlân, Snits en Skearnegoutum. Omschrijving fan it wapen: Omkeard matele: boppen fan blau, beladen mei in lizzende wassenaar fan sulver, ûnder fan read en oer alles hinne in gaffel fan goud, mei twa ôfskuorde, tadraaide reagerkoppen fan sulver, oan beide kanten fan de gaffel ien. It foarkommen fan in reagerkoloanje, dy't yn 1976 al langer as fyftich jier yn de bosk by Epemastate tahâlde, wie oanlieding it in plak yn it wapen te jaan. De reagerkoppen symbolisearje dizze koloanje.
De kleur read symbolisearret it doarp sels. Geografysk wurdt de bebouwing nammmentlik altiten foarsteld troch read. In oar útgongspunt wie Epemastate, dat it doarpsbyld bepaalt. Neffens it stimkohier wie yn 1640 de hear Gravius de eigener-bewenner. It wapen fan de famylje Gravius yn blau in lizzzende wassenaar (healve moanne) fan sulver, by trije seispuntige stjerren fan goud, twa yn it syldhaad en ien yn de foet, is as ien fan de gearstallende dielen fan it doarpswapen keazen.
De kleur blau boppe de gaffel mei de wichtichste wapenfiguer út it wapen Gravius, de lizzende wassenaar fan sulver, binne hjiroan ûntliend. It goud fan de gaffel komt út it wapen dan de Burmania's; it earste en fjirde kertier en de klaveren binne fan goud.
Flagge
It doarpswapen en de daorpsflagge fan Ysbrechtum binne yn 1976 ûntwurpen troch de Fryske Rie foar Heraldyk op fersyk fan de feriening foar doarpsbelangen, Doarpsrûnte.
De ferdieling en de kleuren fan it skyld foarmje de basis foar de flagge. De giele leelje yn de blauwe trijehoek symbolisearret de ferbûnenens fan it doarp mei de gemeente Wymbritseradiel, dêr't Ysbrechtum yn 1976 diel fan útmakke.
It wichtichste symboal fan it gemeentewapen fan Wymbritseradiel is de leelje.
De omskriuwing fan de flagge is: Read mei in blauwe broekingstrijehoek en oanslutend in giele gaffel, de boppeside nei de broeking keard, wêrfan de dikte fan de earms 1/4 fan de flaggehichte bedracht en op it blau in giele leelje.
Mienskip
Doarpshûs is It Nije Formidden. De Doarpsrounte is de feriening foar doarpsbelangen dy't sûnt 1977 ek it krantsje Bronbankpraat ferskine lit. VVV is de stifting foar doarpsfermaken. De Epemaskoalle is de basisskoalle fan it doarp.
Hellingastate
thumb|Pleats yn 2010 Hellingastate lei eastlik fan Hantum, yn de gemeente Dongeradiel. Op it stee stiet in pleats.
De oarsprong is ûnbekend, mar Hellinga by Hantumerhoeke, yn 1511 Hellingen neamd, waard troch Schotanus yn 1664 as eigenierde state oanjûn. De Hellinga's trouden yn de 16e en 17e iuw mei fergelykbere oansjenlike eigenierde familys, lykas de Peyma's út Ternaard en de Marssumse tûke fan de Unia's. It boerehûs wie yn 1621 18 fakken grut. Yn 1527 wie der in skeel tusken de Hantumers en it kleaster Klaarkamp dat hjir ek in soad besit hie. Der waard in proses fierd wêrby 't foar it doarp ûndermear de tsjerkefâd Tziemma Heling optreedt. Dat sil deselde wêze as de Tziemma Hellingen dy't yn it "Register van den Aenbrengh" fan 1511 as ien fan de grutste grûnbesitters foarkomt.
Yn 1698 is Trijntje Hellinga yn Ljouwert neffens it stemkohier foar 1/5 eigener en oare eigeners binne net fermelde. De brûkers binne de bruorren Jan en Wybe Oenes. Yn 1728 wurde wol alle eigeners neamd: Trijntje Hellinga foar 1/5, Foeke Jorritsma te Harns foar 1/5, Foppe Reins te Mullum foar 3/10 en Age Alles te Warkum foar 3/10. Brûker wie doe Wybe Wybes, grif in soan fan Wybe Oenes. Neffens it floreenkohier wie it goed doe 115 pûnsmiet (rom 42 ha) grut wêrfoar 25 gûne belestingjild betelle wurde moast. Dat is ûngefear wat in arbeider doe yn in jier fertsjinne, dus omrekkene nei 2010 pakwei 20.000 euro ûnreplike saakbelesting!
Yn 1832 wie it goed eigendom fan de erven A.L.B. van Harinxma thoe Slooten. Om it hiem, mei in tagongspoarte, leit noch in grêft (1985). Op de kadasterkaart fan 1832 binne de grêft en de "cingel" deromhinne markant oanjûn. Ek yn 2010 is in diel fan grêft en singel noch oanwêzich.
Noardamerikaanske reade iikhoarntsjes
De Noardamerikaanske reade iikhoarntsjes (Latynske namme: Tamiasciurus) foarmje in skaai fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (Mammalia), it skift fan 'e kjifdieren (Rodentia), it ûnderskift fan 'e iikhoarntsjes en sliepmûzen (Sciuromorpha), de famylje fan 'e iikhoarntsjes (Sciuridae), de ûnderfamylje fan 'e echte iikhoarntsjes (Sciurinae) en de tûke fan 'e echte beamiikhoarntsjes (Sciurini). Ta dit skaai hearre trije soarten iikhoarntsjes dy't foarkomme yn Noard- en Midden-Amearika. It binne sûnder útsûndering beambewenners mei plomsturten.
Otto Derk Jan Roemeling
Otto Derk Jan Roemeling (Beetstersweach, 30 novimber 1937 - Hurdegaryp, 23 april 2017) wie in histoarikus en genealooch.
Karriêre
Roemeling studearre ekonomy en waard yn Ljouwert direkteur fan in sikehûs, mar hie yn eigen tiid in soad niget oan histoarysk ûndersyk.
Al yn 'e jierren 1960 en 1970 mocht er graach ynformaasje oer de midsiuwske tsjerken yn 'e trije noardlike provinsjes ûndersykje. Benammen patroanhilligen en preesters hiene syn omtinken. Alle ynformaasje waard troch Roemeling yn Latynske, Aldfryske en Aldnederlânske boarnen neigien.
Hy skreau dêr in tal artikels oer en nei syn pensjoen wurke er it sammele materiaal út yn it proefskrift ''Heiligen en Heren. Studies over het parochiewezen in het Noorden van Nederland vóór 1600'', dêr't er ein 2013 yn Leien op promovearre.
Roemeling wurke dêrnei oan it digitalisearjen fan syn wurk. Hy slagge der yn om dat foar de provinsjes Grinslân en Drinte ôf te meitsjen, mar fanwegen syn hommels ferstjerren yn 2017 waard syn wurk foar Fryslân troch oaren ôfmakke en op 19 oktober 2019 presintearren de Fryske Akademy en de Stichting Oude Groninger Kerken it nije webstee yn 'e Hippolytustsjerke fan Middelstum mei alle sammele ynformaasje fan Roemeling.
De side ynformearret oer de patroanhilllige, de skiednis fan 'e tsjerke, jout gegevens oer de pastoars fan de doe bekende parochy's en giet nei de reformaasje noch in pear dessenia fierder mei de nammen fan de earst bekende dûmny's.
De Ljip (mole)
De Ljip is in reiddekte poldermole en ryksmonumint by it doarp Menaam yn de gemeente Waadhoeke.
Beskriuwing
De houten achtkante mûne, mei stiennen fjildmuorren hat in flecht fan 15,00 m. De wipstok fan de mûne is fersierd mei in ienhoarn. De Ljip mealt tsjintwurdich yn sirkwy. De mûne stiet op partikuliere grûn en is allinnich te besichtigjen as hy draait.
Eastergoa
Eastergoa wie ien fan de sân seelannen, ien fan de trije dy't binnen de grinzen fan de hjoeddeiske provinsje Fryslân leinen. Letter wie it ien fan de trije goaen, fan Fryslân.
Gebiet
Oan de westkant wie Eastergoa begrinze troch de Middelsee mei oan de oare kant Westergoa. Nei it suden wienen de Alde Leppedyk en de Boarn de grins mei Boarnegoa, en letter mei Sânwâlden. Nei it easten foarmen de Lauwers en de Lauwerssee de grins mei it Westerkertier fan de Ommelannen.
1200
Hiel dit gebiet hearde ta Wininge, útsein Achtkarspelen, dat doe noch net ta Eastergoa rekkene waard. Om 1200 hinne bestie Wininge út Dantumadiel, Dongeradiel en Ferwerderadiel yn it noarden, en Idaarderadiel, Ljouwerteradiel en Tytsjerksteradiel yn it suden. Om 1250 is it op dy wize yn de "noardlike njoggen" en de "súdlike njoggen" split.
1500
Om 1500 hinne wienen dy parten fierder útelkoar fallen sa't Eastergoa al split wie yn de bekende twa stêden, Ljouwert en Dokkum, en de âlve gritenijen, Achtkarspelen, Dantumadiel, East-Dongeradiel, Ferwerderadiel, Idaarderadiel, Ljouwerteradiel, Kollum en Nije Krúslân, Raerderhim, Smellingerlân, Tytsjerksteradiel en West-Dongeradiel.
left|thumb|450px|gritenijen in Eastergoa oan ein 17e iuw
De alve gritenijen fan Eastergoa:
1. Ljouwerteradiel 2. Ferwerderadiel 3. West-Dongeradiel 4. East-Dongeradiel 5. Kollumerlân 6. Achtkarspelen 7. Dantumadiel 8. Tytsjerksteradiel 9. Smellingerlân 10. Idaarderadiel 11. Raerderhim
De twa stêden:
Lw: Ljouwert D: Dokkum
Dantumadiel
Haadplak fan de gemeente is Damwâld, en de oare plakken yn de gemeente binne: Broeksterwâld, Driezum, De Falom, Feanwâlden, Feanwâldsterwâl, Rinsumageast, Readtsjerk, Sibrandahûs, Wâlterswâld en De Westereen. De gemeente brûkt Fryske plaknammen en ek alle strjit- en wetternammen binne Frysktalich.
Skiednis
Dantumadiel, Donthmadeil, wie yn it ferline in grutter gebiet as no. Om 1200 hinne wie it in part fan Wininge, en doe dat om 1250 hinne opsplitte wie Dantumadiel part fan de Noardlike Njoggen. Likernôch 1350 waard lykwols it eastlik part ôfskieden, en opdield ta Eastbroeksterlân en Kollumerlân. Yn 1389 waard ek Driezum in gebiet apart, mar yn 1404 waard it wer by Dantumadiel foege.
De gritenij Dantumadiel waard yn 1851 in gemeente nei de ynfiering yn Nederlân fan de gemeentewet fan Thorbecke. Dokkum hat yn de 20e iuw ferskate kearen grûngebiet fan Dantumadiel derby krigen en mei de gemeentlike weryndieling fan 1984 giene it doarp Jannum en in lyts diel fan Burdaard dat yn Dantumadiel lei, oer nei de gemeente Ferwerderadiel.
Yn 2016 en begjin 2017 liek it derop dat Dantumadiel op 1 jannewaris 2019 mei Dongeradiel, Ferwerderadiel en Kollumerlân fúzjearje soe ta de nije gemeente Noardeast-Fryslân, mar yn maart en april 2017 waard dúdlik dat Dantumadiel him út dy plannen weromlûke soe, en dat de oare trije gemeenten sûnder Dantumadiel trochgean soene mei de fúzjeplannen.
Sadwaande bleau Dantumadiel ek nei 1 jannewaris 2019 selsstannich, mar sûnder eigen amtlike organisaasje. De gemeente behold in gemeenteried, in eigen kolleezje fan boargemaster en wethâlders en in eigen gemeentesekretaris, mar makke fierders gebrûk fan 'e amtners fan Noardeast-Fryslân. Dat wie foar net ien fan beide gemeenten in befredigjende sitewaasje. Dantumadiel woe mear sels beslisse en Noardeast-Fryslân ûnderfûn de soarch foar Dantumadiel as in bongel oan 'e foet. Yn 2020 rûn de gearwurking troch argewaasje yn Dantumadiel hast op 'e non, mar it spul waard delbêde troch foar dy gemeente binnen it amtlik apparaat fan Noardeast-Fryslân in fêst team amtners gear te stallen.
Ynstee dat soks de gearwurking flot loek, smiet it nije swierrichheden op. Yn Dantumadiel befoel it dusdanich goed, dat men útwreiding fan it team hawwe woe. Yn Noardeast-Fryslân soarge it foar in wy-sy-tsjinstelling binnen de eigen amtnerij dêr't men net bliid mei wie. Der waard in ûnôfhinklik ûndersyk útfierd troch Advysburo Van de Laar út Eindhoven, dat konkludearre dat Dantumadiel de eigen groeiende ambysjes nei ûnderen bystelle moat en dat Noardeast-Fryslân fleksibeler omgean moat mei de gearwurking. Foar beide gemeenten wie dat in brêge te fier. Ynstee waard besletten in punt te setten efter de gearwurking: nei in twajierrige oergongsperioade hat Dantumadiel fan 1 jannewaris 2024 ôf wer in eigen amtnerij.
Ferdieling gemeenteried
De gemeenteried fan Dantumadiel bestiet út 17 sitten. De útslagen fan de gemeenteriedsferkiezings binne sûnt 2018:
Mûnein
Mûnein is in doarp yn yn de Trynwâlden yn it noarden fan de gemeente Tytsjerksteradiel. It eastlik fan Oentsjerk lizzende doarp krige syn namme troch in mûne dy't der yn 1611 al stie.
Mûnein hat  ynwenners.
Skiednis
thumb|left|200px|Arbeiders yn de flaaksbewurking by Mûnein, 1900 Oant 1948 wie Mûnein in part fan Oentsjerk. Op fersyk fan Doarpsbelang kaam dêr op 8 oktober 1948 in ein oan doe't Mûnein in selsstannich doarp waard. B&W fan Tytsjerksteradiel willigen dat fersyk yn, om't Mûnein in eigen buorren, in skoalle, in kafee en ferskate ferienings hie. Oant dan wie it wenst dat de doarpsstatus jûn waard oan plakken mei in tsjerke en dy hie Mûnein net. Der wiene gjin histoaryske nammen bekend fan it doarp en dêrom waard keazen foar de namme 'Molenend'. Advisearre waard om by de namme Molenend ek 'Frl.' te skriuwen of 'by Oentsjerk', want der binne yn Nederlân 14 buorskippen of útbuorrens dy't Moleneind hjitte, wêrfan't tolve yn Noard-Brabân, ien yn Gelderlân en ien yn Noard-Hollân. Boppedat is der yn Drachten in strjitte dy't Moleneind hjit.
Flagge en wapen
Yn in grien wapenflak stiet in stellingmole fan sulver mei wjukken yn de stân fan in andréaskrús. De flagge fan Mûnenein jout troch syn flakferdieling de wjukbewegings oan mei acht griene en wite fjilden.
Flaaksfabryk
thumb|250px|[[Gosse Dam: "De Flaaksrûpelders" (1990)]] Theodorus Marius Theresius van Welderen Baron Rengers fan Heemstrastate die de oanset ta de stifting fan it flaaksfabryk. Hy wie lid fan de kommisje Door Arbeid tot Verbetering, dy't oprjochte wie troch syn heit, Wilco Julius. Op 6 maaie 1898 wurdt der by de gemeente Tytsjerksteradiel in oanfraach yntsjinne om in fabryk te bouwen yn de buert fan de Swarte Broek, in marke by Mûnein. Sa komt it earste fabryk fan de "N.V. Friesche Maatschappij van Vlasindustrie" der, de namme kaam yn kleurige dakpannen op it dak te stean en op de foargevel, dêr't er noch te lêzen is. De lokaasje Swarte Broek waard keazen omdat it flaaks earst rotte wurde moast yn it trochgeande wetter. De iepening wie op 24 novimber 1898 mei J.J. Westra as direkteur. It fabryk hat oant 24 april 1967 tsjinst dien. De restaurearre skoarstien en it byld fan Gosse Dam op it pleintsje by de klok yn de buorren ferwize noch nei de tiid fan de flaaksbewurking. Tsjintwurdich brûkt it Thomashûs, in hûs foar beheinden, yn it eardere flaaksfabryk oan de Swarte Broek. Troch de hege skoarstien is de lokaasje fan fierrens te sjen.
Siameeske twilling
Yn 1953 stie Mûnein yn it nijs troch de berte fan de siameeske twilling Folkje en Tjitske de Vries, berne op 8 novimber 1953. Doarpsdokter Wijthoff fan Frisiastaete kaam by frou de Vries, dy't har sânde bern krije soe. It die lykwols bliken dat der in twilling mei de búk oan inoar fêst berne waard. Hja waarden yn in taksy nei it Diakonessehûs yn Ljouwert riden.
De poppen groeiden goed en hiene eigen herten, longen en oare fitale organen; Wat de lichemsfunksjes oanbelange wiene hja net ôfhinklik fan inoar. Der waard oerlein mei in Ingelske dokter, dy't ûnderfining hie mei in siameeske twilling. Sân moanne nei de berte, op sneon 12 juny 1954, waard de twilling mei súkses operatyf fan inoar skieden. Hja wienen de earste siameeske twilling wêrmei't dat yn Nederlân súksesfol barde. It nijs gie de hiele wrâld oer en de sikehúspredikant dy't oan it bêd kaam wie dûmny Mak, de heit fan lettere skriuwer Geert Mak. Tjitske en Folkje bleaune lang nijs, mar der waard besletten om mar ienris yn't jier in foto te meitsjen.
Monumint
Oan de Halligen stiet in monumint fan Jan Faber, dat mei fjildstiennen de Skandinavyske lannen Noarwegen, Sweden en Finlân foarmet. De stiennen binne allegear yn it streamgebiet fan de Bouwepet fûn en sammele troch Jan Faber sels. Faber hat de stiennen neffens soarte op de lânsdielen lein, dêr't se oarspronklik wei kamen. De iepening fan it monumint betsjutte tagelyk de ôfsluting fan de ruilferkaveling.
Mienskip
thumb|250px|Kafee Mûnehoekje Doarpsbelangen Mûnein/ Readtsjerk is oprjochte op 17 april 1926, yn 1941 kaam Readtsjerk by de feriening. De Mounestien is it doarpshûs, de iepenbiere basisskoalle hjit It Kruirêd.
Hijken
thumb|Midden-Drinte mei Hijken Hijken is in doarp yn de provinsje Drinte, gemeente Midden-Drinte, mei ± 640 ynwenners (1 jannewaris 2004).
Hijken is in esdoarp mei noch in soad âlde pleatsen, mar hat ek beskieden nijbou. It doarp leit oan it Oranjekanaal. Utsein foar de sportfjilden bûten it doarp, in brede skoalle (wêryn sûnt 2010 de iepenbiere en de protestantsk-kristlike basiskoalle fusearre binne), en inkele horekagelegenheden is it doarp hielendal oanwiisd op Beilen.
De marke fan Hijken is tige rom. Neist essen en grienlannen oan de Hijkerleek, binne der ek twa grutte heidefjilden te finen. It Hijkerfjild (850 hektare) leit ten noarden fan it Oranjekanaal en is yn behear by It Drintske Lânskip. It Súd Hijkersân leit ten suden fan it kanaal en ten westen fan it doarp. Dit fjild fan 250 hektare is yn behear by Steatsboskbehear. Ten suden fan it doarp leit in natoergebietsje om de Hijkermar. Yn de marke fan Hijken leit ek it doarpke Oranje.
Skiednis
It doarp Hijken wurdt foar it earst neamd yn in dokumint út 1370 wêryn de bewenners fan Hijken as tsjûgen opfierd wurde by in rjochtsskeel tusken de kleasters fan Dikninge en Assen. It doarp leit midden op it Drintsk Plateau. Kenmerkend binne hjir de sânige boaiems op in ûntrochkringbere balstienliemlaach. It esdoarp waard stifte mids heidefjilden yn it noardwesten en de healannen lâns de Hijkerleek yn it súdeasten, op it plak dêr't de grûnwetterstân it meast geskikt wie foar ikkerbou.
De âldste brink is amper noch werkenber omdat in soad pleatsen hjir ôfbaarnd binne. De brink foar de grifformearde tsjerke oer is wol yn de âlde steat werombrocht.
Hijken lei troch de iuwen hinne oan in wichtige transportier. Sa rûn yn de prehistaoarje, foar in part oer in wetterskieding, in wichtige wei tusken Rolde en Diever. Fan lettere oarsprong is it Oranjekanaal dat yn de midden fan de njoggentjinde iuw groeven waard om turf ôf te fieren. Lâns dit kanaal waard yn 1913 ten westen fan Hijken jirpelfabyk "Oranje" yn gebrûk nomd, mei dêromhinne in doarpke ûntstie. It fabryk is wyls Boartersstêd Oranje wurden. (Bron: Ynformaasjeboerd yn Hijken)
Wûnseradiel
Wûnseradiel (sûnt 1987 offisjeel Frysk; Nederlânsk: Wonseradeel) is in eardere gemeente yn it westen fan Fryslân. Dizze gemeente hie op 1 jannewaris 2010 in befolking fan 11.833 minsken, en besloech in oerflak 317,68 km². Dêrfan wie 159,18 km² wetter (foar it meastepart in diel fan 'e Iselmar. Wûnseradiel hie fierders in kustline fan 27,4 km lang. It gemeentehûs stie yn Wytmarsum, mar it grutste plak wie Makkum. Ek it Fryske diel fan 'e Ofslútdyk hearde ta Wûnseradiel.
Skiednis
Wûnseradiel is ûntstien út Wildinghe, ien fan de lannen fan Westergoa, dat sels tebekgiet oant yn 'e 14e iuw of mooglik noch earder. It hjit nei Wûns, nei alle gedachten om't it it rjochtsgebiet fan de Wûnzer werstâl wie. Yn de rin fan de tiid is de stêd Boalsert fan dit gebiet ôfskieden. Letter is noch mear gebiet by Boalsert foege.
Dit gebiet is al sûnt de terpetiid bewenne; der hawwe grûnfyndsten wêst út de lêste iuwen foar Kristus. Earst wie dit terpbewenning, mar yn de 10e iuw waard begûn mei de oanlis fan diken, lykas de Penjumer halsbân. Stadichoan waarden de slinken fan de Marne ôfsletten, en foarme him it hjoeddeiske gebiet. Op de ein fan de 19e iuw binne noch de trije grutte marren yn de gemeente ynpoldere: de Makkumer Mar, de Parregeaster Mar en de Warkumer Mar. Yn 1970 waard der in marreplan foar dizze marren presintearre, mar dat is net trochgongen. Fan de dyk tusken Koarnwert en Surch is yn 1928 it earste stik fan de Ofslútdyk oanlein; by de oanlis fan de dyk ûntstienen ek de doarpen Breesândyk en Koarnwertersân.
De gritenij Wûnseradiel waard yn 1851 in gemeente nei de ynfiering yn Nederlân fan de gemeentewet fan Thorbecke. Op 1 jannewaris 2011 fúzjearre Wûnseradiel mei de gemeenten Boalsert, Nijefurd, Snits en Wymbritseradiel ta de nije gemeente Súdwest-Fryslân.
Plakken
Wûnseradiel hie 27 doarpen. It haadplak wie Wytmarsum en de oare plakken yn de gemeente wiene: Allingawier, Arum, Breesândyk, Burchwert, Dedzjum, Eksmoarre, Ferwâlde, Gaast, Hartwert, Hichtum, Hieslum, Kimswert, Koarnwert, Koarnwertersân, Lollum, Longerhou, Makkum, Parregea, Penjum, Piaam, Skettens, Skraard, Skuzum, Surch, Tsjerkwert en Wûns. In 28e doarp, Greonterp, ferlear Wûnseradiel by de gemeentlike weryndieling fan 1984, doe't it nei Wymbritseradiel oerhevele waard.
Gebiet
Wûnseradiel leit tusken yn it noarden Harns en it eardere Frjentsjerteradiel, yn it easten Littenseradiel, Boalsert en Wymbritseradiel, yn it suden Nijefurd, en yn it westen Noard-Hollân. It westlik part fan dit gebiet is it part fan de Ofslútdyk dat yn Fryslân leit en in stik fan it Iselmar súd dêrfan. Oer de Ofslútdyk, en troch it noardlik part fan de gemeente rint de A7. Súdliker ferbynt it Van Panhuyskanaal Makkum, oan de Iselmarkust, mei de Warkumer Trekfeart dy't troch it súdeasten fan de gemeente rint.
Dit Is it Jier
Dit Is it Jier, yn it oarspronklike Ingelsk: This Is the Year, is in roman fan 'e hân fan 'e Frysk-Amerikaanske skriuwer Frederick Feikema Manfred (1912-1994). It boek, oarspronklik útjûn ûnder de auteursnamme Feike Feikema, fertelt oer Pier Frixen, in Amerikaanske boer fan Frysk komôf, en hoe't syn dreamen him ta jiske op 'e tonge wurde. Manfred skreau This Is the Year tusken 1944 en 1946, en krige dêr twaris in stipendium foar fan 'e Streekliteratuerkommisje fan 'e Universiteit fan Minnesota. It boek waard foar it earst útjûn yn 1947, en wie ien fan Manfred syn grutste súksessen. It stie lange tiid boppe-oan op 'e Amerikaanske bestsellerlisten fan dy tiid. De Fryske fertaling fan This Is the Year, fan oersetter Klaas Dijkstra, kaam út yn 1966.
Ynhâld
Dit Is it Jier lit him noch it bêst ferlykje mei in Fryske boereroman, allinnich spilet it hjir net yn Fryslân. It dekôr is de krite dy't wol fan Siouxlân neamd wurdt (wat trouwens in term is dy't Manfred sels optocht en mei dit boek bekendheid skonken hat), it gebiet oan 'e rivier de Missoury en de Grutte Siouxrivier, dêr't de grinzen fan 'e Amerikaanske steaten Iowa, Minnesota, Súd-Dakota en Nebraska gearkomme. Op 'e prêrje dêr hiene har yn 'e twadde helte fan 'e njoggentjinde iuw withoefolle Jeropeeske ymmigranten nei wenjen set, mei dêrûnder ek Friezen. Manfred jout mei syn boek in ynkringend byld fan sa'n ymmigrantemienskip, mei in kleau tusken de earste generaasje, dy't him fêstklammet oan 'e taal en de siden en pligen fan it âlde lân, de twadde generaasje, dy't him dêrtsjin ôfset om't de dingen dy't foar de âlderein sa wichtich binne, foar harren neat te betsjutten hawwe, en de trêde generaasje, dy't net better wit as dat se allegear Amerikanen binne.
De haadpersoan is Pier Frixen, in boeresoan en in Frysk ymmigrant fan 'e twadde generaasje, dy't ûnder de Earste Wrâldoarloch tsjin 'e wil fan syn âldelju yn troud mei Nertha Andringa. Nertha is fan Frysk-Noarsk komôf, en Pier syn âlden woene in breid fan suver Frysk bloed foar harren soan hawwe. Pier is lykwols sa koppich as ien, en set syn sin troch. Tagelyk mei it houlik nimt er de pleats fan syn heit Romke oer. Yn 't earstoan húsmanje de beide gesinnen dêr tegearre om, mar dat is fansels freegjen om bargebiten, dat úteinlik twingt Pier syn âlden om nei in bungalow yn it tichtbye stedsje Starum te ferhúzjen.
Mei it buorkjen giet it Pier in pear jier foar de wyn, mar dan begjint syn lân stadichoan minder op te bringen. Foar in part leit dat oan natuerrampen dêr't er sels gjin ynfloed op hat, mar foar in part leit it ek oan himsels. De lânboukonsulint Pederson hie him warskôge om syn lân lykstrekich mei de rivier te ploegjen, mei't oars by in flinke reinbui eltse kear in soad fan 'e fruchtbere boppelaach fan löss de rivier yn spiele soe. Mar Pier en de oare boeren út dy krite hawwe de gek mei Pederson, en litte har neat oan syn praat gelegen lizze. Se wegerje te leauwen dat de drekkige Missoury ea in kleare stream west hat en inkeld troch harren eigen soargeleas buorkjen ta syn hjoeddeiske steat fertroebele is. It gefolch is fansels dat se har eigen lân stadichoan ûnfruchtber meitsje.
In stikmannich minne jierren efterinoar, yn 'e mande mei guon ûnferstannige ynvestearrings, bringe it gesin finansjeel suver yn 'e ûnderwâl. Hoewol't Nertha wer swier rekket, slacht de oarspronklike leafde tusken har en Pier om yn hate. Nei in needlottich ûngemak mei in seachmasine, dêr't de âlde Romke by omkomt, einiget it ferhaal frij abrupt as Nertha besiket it nije bern te abortearjen en, sa wurdt suggerearre (mar net planút sein) dêrby sels ek it libben lit.
Fryske oersetting
De Fryske oersetting fan This Is the Year ferskynde yn 1966 ûnder de titel Dit Is it Jier, yn in fertaling fan 'e hân fan taalkundige Klaas Dijkstra. It waard útjûn troch de Utjowerij Laverman te Drachten, mei in omslachûntwerp fan Meinte Walta.
Swannerjocht
thumb|De bedrige swan Jan Asselijn It swannerjocht wie in rjocht út de 16e, 17e en 18e iuw dat foarbehâlden wie oan greven en oare eallju. It rjocht makke it mooglik om swannen te hâlden en ôf te sjitten. Swannefleis gou foarhinne as in delikatesse. Lykas it fangen fan einen yn einekoaien wie it iten fan swannen heul gewoan. It swannerjocht waard sjoen as in weardefol en begeard beist. Der wie letter minder fraach meidat swannefleis swier fertarber is.
Der gouwen strange regels foar it hâlden fan swannen. Der is in Frysk swanneboek bewarre bleaun út 1529 fan plomgreve Nicolai dy't fêstlei hokker famyljes it swannerjocht hienen. thumb|Swannen
Swannerjocht yn Fryslân
Yn de Midsiuwen wienen it yn Hollân de greven dy't it swannerjocht hienen. Yn Fryslân mochten eallju mar ek de frije boeren it rjocht hawwe om swannen te hâlden. Yn 1399 waard yn it soen fan Albrecht fan Beieren mei de Friezen fêstlein dat 'elc man zwanen ende Vogelen te houden nae synre genuechte'. Om 1500 stelde Albrecht fan Saksen de eask dat 'alle die swaenen den hertog zouden worden toegewezen' mar dêr gienen de friezen net mei akkoard. Wol wurdt foar it earst in plomgreve oansteld ta tafersjoch hâlde moast op de swannehâlderij. Oer it rjocht op swannerjocht waarden sels rjochtssaken hâlden. Yn 1740 waard der in konflikt foar it Hof yn Ljouwert tusken Jacob Tjallings en de famylje Nijdam, de eigeners fan Douma- of Ludringastate ûnder Akkrum. Jacob Tjallings hie as meier fan de Beslingastate yn Friens de soarch foar de swannen yn dat jachtgebiet. Trije jonge swannen wienen ôfdreaun en Jacob dreau se dêrom werom nei de slotgrêft fan Beslinga. De famylje Nijdam (Claes, Nenke en Sibbeltie) betwiste Jacob it eigendom fan de swannen, mar de rjochter stelde Jacob Tjallings yn it gelyk. De grinzen fan de swannejachtenwienen ek net skerp ôftekene.
Yn de Súdwesthoeke wie de swannehâlderij wat fan de gewoane man mar yn Eastergoa hienen allinnich de eallju it rjocht. De jurist Botte fan Holdinga út Eanjum skreau tusken 1564 en 1570 yn syn 'De origine antiquitate et situ Phrisiae' dat de famyljs Cammingha, Eisinga, Tjaerda en Holdinga de rjochten dêr yn hannen hienen. . Yn Noardeast Fryslân wienen folle minder foarbylden:
De famylje Kingma hat troch it swannerjocht en in swan yn it famyljewapen en is ferbûn mei de famylje Fogelsangh. De famylje Fogelsangh yn Boerum (op Eisingastate) en yn Feankleaster op Fogelsanghstate hienen ek it swannerjocht. Yn it Frysk Museum is noch in orizjinele sulveren swannering mei it wapen Fogelsangh (1647). Dêrop stie ek noch in swan ôfbylde. .
Swannerjocht yn Grut-Brittanje
Yn Grut-Brittanje wurdt alom oannomd dat alle swannen it eigendom binne fan de regearjend foarst. Yn werklikheid is dit tradisjonele eigendomsrjocht beheind ta knobbelswannen yn iepen wetter en wurdt it allinnich yn acht nomd op bepaalde dielen fan de Teems en de wetters tusken Windsor en Abingdon.
Literatuer
By Tresoar binne noch mearder swanneboeken, mei dêryn ôfbylden fan de merken op de swannepoaten en snaffels dy't elke eigener op syn eigen manier, as in soarte húsmerk der op sette. Hjirmei koe fêststeld wurde wa't de eigener wie. In foarbyld stiet ek yn it swanneboek út 1529 fan plomgreve.
Poelsicht
thumb|Poelsicht foar 1833 De state Poelzicht stie yn de tsjintwurdige hoeke fan de Rinia van Nautawei en de Dr. E. Wassenberghstrjitte yn Gytsjerk, gemeente Tytsjerksteradiel.
Skiednis
It hûs waard foar 1700 boud, oer it ûntstean is neat bekend. Yn 1700 is it lânhûs eigendom fan de erven Rhala. Yn 1708 wennet hjir dr. Petrus Johannes (fan) Poutsma Abbekaat foar it Hof fan Fryslân, kommys finânsjen fan de provinsje Fryslân en fan 1705 oant syn dea yn 1713 rintmaster fan it Sint Anthony Gasthûs yn Ljouwert. Hy wie troud mei Saepcke Meyerts fan Haersma, kommend út Eastermar. Petrus wie ek eigener fan Poutsmastate yn Eastdongeradiel, mar dy wie fierstente fier fan syn wurk yn Ljouwert om der ek te wenjen. Yn 1713 erft syn soan Johannes Petrus Poutsma, ritmaster, Poelsicht. Hy wie troud mei Ida Recalf. De mem fan dizze Ida wie Anna Cornelia Rhala, wêrtroch't Poelsicht dochs wer tydlik yn de famylje kaam. Dochs bleaune se yn Eastermar wenjen en waard Poelsicht ferhierd oan mr. Schulting, dy't "Raed-Ordinaris in het Hof van Friesland" wie.
Yn 1738 wurdt Dr. Franciscus Frisius troch 'neisten' eigener fan Poelsicht, dy't sûnt 1722 ek eigener wie fan it "buitengoed" Buitenrust, in hûs dat bewesten Poelsicht stie. "Neisten" of it "rjocht fan niaer" sa't it yn Fryslân neamd waard, wie it rjocht fan in famyljelid of oangrinzjende grûneigener om by ferkeap fan ûnreplik guod de ferkeap oan frjemden te kearen. Hy moast it hûs dan wol keapje foar de troch dy frjemde beane priis. Dêrfandinne de Fryske termen "earne it near op lizze" en "immen eat ûntnaderje". Dr. Franciscus Frisius wie Aldste Abbekaat foar it Hof fan Fryslân en Kommittearde op de Lândei. Yn 1744 is mr. Cornelis Franciscus Frisius, soan fan dr. Franciscus, de nije eigener. Hy wie ek oant syn dea yn 1772, "Advocaat in Den Hove van Frieslandt".
Om 1772 hinne waard C.F. fan Meijers eigener fan Poelsicht en fan Buitenrust. Hy wenne grif op Poelsicht, want yn 1780 bea hy Buitenrust te hier oan. Yn 1830 waard mr. Cornelis Franciscus Rinia van Nauta (1800-1872), kantonrjochter yn Burgum en abbekaat foar it Hof fan Fryslân, eigener fan Poelsicht en Buitenrust. Hy wie troud mei Willemina Hendrika barones van Heemstra (1803-1881) út Oentsjerk. Harren tolve bern waarden allegear yn Gytsjerk berne, de measten grif op Poelsicht.
Yn 1883, twa jier nei de dea fan harren mem, lieten de susters Rinia van Nauta it âlde hûs ôfbrekke. Ien fan de susters, Petronella Anthonia Johanna Rinia van Nauta, bliuwt noch oant 1899 eigener fan de grûn, mar dan beslút se dy te ferkeapjen oan Hendrikus Posthumus, kandidaat-notaris yn Aldtsjerk, dy't daliks in wenhûs yn "Het Buiten Poelzicht" oanbestege. It hûs moast op 30 april 1900 klear wêze en kaam wat tichter oan de dyk te stean as it âlde hûs. It hûs waard ‘modern’ boud, want by de ôfbraak yn novimber 1978 blykte dat dit hûs reedlik goed isolearre wie: nammentlik mei turf!
Yn 1920 waard Poelsicht (en de notarispraktyk) ferkocht oan Sytse Terpstra, notaris, kommend fan Burgum. It bûten hie doe in oerflakte fan 4.93.15 hektare. Op 24 maart 1947 folget W.J. Nijenhuis him op as notaris en eigener fan Poelsicht. It bûtengoed wie doe lykwols ‘krompen‘ ta 2.23.20 hektare. Yn 1978 wurdt it nije Poelsicht ferkocht oan Jelle Bijlsma, eigener/direkteur fan it lykneamde leanbedriuw yn Gytsjerk. Opnij wurdt it hûs ôfbrutsen, om romte te meitsjen foar in tredde hûs Poelsicht: in hielendal nij 20e-iuwske filla. De tún waard opnij oanlein en de ta smelle sleatsjes wurden fivers wer útgroeven, no wat grutter as eartiids. Inkele jierren letter waard it ferkocht oan Hans Wiegel, Kommissaris fan de Keninginne yn Fryslân. Foardat it hûs as tsjinstwenning brûkt wurde koe, waard der op lêst fan de lanlike oerheid in ‘keninginnekeamer’ oan it hûs setten om de keninginne eventueel passend ûnderdak biede te kinnen.
Kassius Dio
thumb|17e iuwske gravuere fan Kassius Dio Lusius Kassius Dio (±155 – ±235) wie in Romeinsk senator en skiednisskriuwer út de 2e en 3e iuw nei Kr. Hy wie de lêste dy't in algemiene skiedskriuwing makke fan it Imperium Romanum. Syn wurk soe yn it Byzantynske Ryk noch lang de standert bliuwe foar Romeinske skiednis. Hy wie ek tûk yn de keunst fan de prodigmata (foartekens).
Libben
Lusius Kassius Dio waard as Gryk en soan fan Kassius Apronianus, lid fan in wichtige lokale famylje én senator, berne te Nicaea yn Bithynia (± 155 n.Kr.). Hy folget yn Nicaea in retoarenoplieding, dêr't hy ynteressearre rekke foar û.o. Thucydides. Mei syn heit ferfarde hy nei Rome en foltôge dêr syn oplieding.
Neidat syn heit him yntrodusearre hie yn de Romeinske senaat wurket hy in skoft as amtner en makket opgong sa om 190 hinne ta senator. Wannear't yn 192 Kommodus fermoarde wurdt en Septimius Severus as oerwinner út de striid komt, stjoert Dio in wurkje nei Severus oer dreamen en foartekens en dêr't er syn troansbestiging yn foarseit. Op dy wize komt Dio yn de rûnten terjochte fan de keizer en rekket mei him befreone. Oan dat kontakt hat er ek syn beneaming as praetor (195) en gûverneur fan in provinsje te tankjen. Yn 204 wurdt er beneamd ta konsul.
Dio makket fan tichteby de útspattings mei fan de soan fan Septimius, Karakalla dêr't er letter oer skriuwe sil. Hy beselskippet him op in reis troch Lyts-Aazje. Sûnt 218 reizget Dio faak rûn bûten Itaalje yn ferskate funksjes. Nei 222 begjint in nije faze yn syn karriêre. Dio wurdt efterinoar gûverneur fan Afrika (223), Dalmaasje (224 - 226) en úteinlik Pannoonje (226 - 228). Yn 229 is hy foar de twadde kear konsul tegearre mei keizer Severus, in útsûnderlike prestaasje foar in net-Romein. Lang om let keart hy werom nei Nicaea dêr't er him dwaande hâlde sil mei it ôfmeitsjen fan syn grutte histoaryske wurk.
Wurken
Dio skreau allinnich lytse wurkjes en einige mei syn magnum opus.
Biografy fan Arrianus
Nei alle gedachten in jeugdwurk dat Dio skreau oer syn streekgenoat Arrianus.
Foarfallen nei de dea fan Kommodus
Doe hy dit wurkje klear hie, hied er de smaak te pakken, en skreau hy ek noch in ferslach oer de boargerkriich fan 193 oant 197. Dit wie tige nei it sin fan it Romeinske lêzerspublyk, sa lit er ús witte.
Romeinske skiednis
Omdat syn wurk sa goed ûntfongen waard, beslút Dio om de Romeinske skiednis te beskriuwen fan har stifting yn 753 f.Kr. ôf. Oan dit wurk soe er him mear as tweintich jier wije, wêrfan tsien jier allinnich mei it byinoar sykjen fan boarnemateriaal. Mei dit wurk fêstige Dio syn namme ûnder de grutten fan de historici. It is in wiidweidich skiedniswurk yn it Gryksk dat mar foar in part bewarre bleaun is. Syn oersjoch fan de Romeinske skiednis einiget mei it bewâld fan keizer Aleksander Severus.
Heptargy
thumb|300px|Angelsaksyske stammen en steaten Heptargy is de term dy't troch histoarisy wol brûkt waard om de sân Angelsaksyske keninkriken yn Ingelân oan te tsjutten: Wesseks, Esseks, Susseks, Kent, East-Anglia, Mersia en Noarumbrje. De beneaming Heptargy, in kombinaasje fan de Grykske wurden foar sân en ryk (steat), wurdt al fan it begjin fan de tweintichste iuw ôf as in te ienfâldich begryp sjoen foar in mear komplekse situaasje. De term wurdt noch wol brûkt as algemiene oantsjutting fan dy perioade yn de Ingelske skiednis.
De term slacht oer it generaal op de perioade fan de ferovering fan Ingelân troch de Germaanske stammen (Angelen, Saksen en Jutten) oant de ynfallen fan de Noarmannen. Dat tiidrek rint rûchwei fan 500 oant 850. It konsept fan de sân keninkriken waard al yn de 12e iuw troch de Ingelske histoarikus Henry fan Huntingdon brûkt, mar de term ‘heptargy’ kaam yn de 16e iuw yn gebrûk.
Undersyk hat útwiisd dat de machsferhâldingen der net sa ienfâldich hinne leinen. Sa wienen benammen Esseks en Susseks faak in mindere machtsfaktor as oare riken. Kent hie yn it begjin fan it tiidrek wol in soad ynfloed, mar hie ek rillegau deselde status as Esseks en Susseks.
Ek die bliken dat oare gebieten in wichtiger rol spilen as earder wol tocht wie, sa as de keninkriken Lindsey, Hwicce, Surrey en Midden-Anglia. De wiere lieding foel lykwols sa njonkelytsen yn hannen fan Noardumbrje, Mersia en Wesseks.
Fan de boppeneamde sân keninkriken binne der trije dy't no noch sa'n bytsje itselde territoarium beslagge en noch deselde naam drage as greefskip fan Ingelân: Kent, Susseks en Esseks.
De namme Kent ferwiist nei de oarspronklike Keltyske bewenners, dy't Kentii of Cantiaci neamd waarden. De namme Susseks ferwiist nei de Súd-Saksen, Esseks nei de East-Saksen.
East Anglia wie it gebiet fan de East-Angelen. Ek dy namme wurdt noch hieltyd brûkt foar it gebiet dat no yn de greefskippen Norfolk en Suffolk leit.
Noardumbrje en Mersia wienen teffens keninkriken fan de Angelen. De namme Noardumbrje tsjut it gebiet benoarden de rivier de Humber oan. It is ûntstien troch in gearfoeging fan de eardere riken Bernicia en Deira.
It keninkryk Mersia lei oarspronklik yn de Trentfallei, mar wist it gebiet út te wreidzjen nei dat fan de Midden-Angelen, de Magonsaete en de Hwicce. Ta einbeslút wie it gebiet sa grut dat it rikte oant de Humber yn het noarden, de Teems yn it suden en Wales yn it westen, dêr't kening Offa fan Mersia syn ferneamde dyk boude.
It Wesseks (fan de West-Saksen) krige lang om let de oerhân en wist Ingelân te ferienigjen ûnder kening Egbert. Krekt as Mersia wisten sy har gebiet, oarspronklik yn de greefskippen Hampshire en Wiltshire fan hjoeddendei, út te wreidzjen ta de hiele kontrei besuden de Teems (útsein Cornwall).
Oersjoch heptargy Angelsaksysk Ingelân
De fjouwer haadkeninkriken yn Angelsaksysk Ingelân:
De oare gruttere keninkriken dy't ferovere waarden op seker stuit yn de skiednis binne:
Man of Steel (film)
Man of Steel is in Amerikaanske superheldefilm út 2013 ûnder rezjy fan Zack Snyder, mei yn 'e haadrollen Henry Cavill en Amy Adams. De titel betsjut "Man fan Stiel", wat in bynamme is fan 'e superheld Superman. De film is in reboot fan 'e filmsearje oer Superman en teffens it earste diel út 'e DC Extended Universe-searje. De plot jout it oarsprongsferhaal fan Superman wer en lit sjen hoe't er as poppe troch troch syn bûtenierdske âlden nei de Ierde stjoerd wurdt, krekt foar't harren eigen planeet, Krypton, ferneatige wurdt. Op 'e Ierde komt er del op it plattelân fan Kansas, dêr't er fûn en grutbrocht wurdt troch minsklike pleechâlden, dy't him de namme Clark Kent jouwe. As er folwoeksen wurden is, nimt er de mantel op fan beskermer fan 'e Ierde, wannear't de Kryptoanyske generaal Zod it fuortbestean fan 'e minskheid bedriget. Man of Steel krige fan 'e filmkritisy mingde resinsjes, mar wie kommersjeel súksesfol yn 'e bioskopen. In ferfolchfilm mei de titel Batman v Superman: Dawn of Justice kaam út yn 2016.
Plot
Wannear't de lieder fan 'e striidkrêften, generaal Zod, besiket om in steatsgreep út te fieren, makket Jor-El fan 'e dêrút fuortkommende gaos gebrûk om 'e Kodeks te stellen, in digitalisearre list fan alle mooglik fariaasjes op it Kryptoanyske genoom. Om 'e Kryptoanjers as soarte te rêden, foeget er de ynhâld fan 'e Kodeks ta oan 'e genetyske koade fan Kal-El. Dêrnei lizze hy en Lara de poppe yn in lyts romteskip, dat se lansearje mei as bestimming in jonge wrâld dêr't al in yntelliginte soarte wêzens libbet: de Ierde. Zod besiket de lansearring fan it romteskip tsjin te kearen, mar dat slagget net. Ut wrok stekt er Jor-El dea. Nei't syn steatsgreep mislearre en hysels en syn meistanners finzen nommen binne, wurde se ynferzen en yn in romteskip nei de Fantoomsône stjoerd, in soarte fan parallelle diminsje. Dêrtroch ûntkomme se lykwols oan 'e ferneatiging wannear't de planeet Krypton him net folle letter folslein útinoar skuort, sadat alle libben op dy wrâld omkomt.