cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Manistee (rivier)
Skiednis
De bopperin fan 'e Manistee wie oant de 1880-er jierren ferneamd as ien fan wrâlds bêste plakken om op flachsalmen te fiskjen, wêrby't yn in wykein rom boppe de 1.000 fisken út it wetter helle waarden. Dêr kaam in ein oan doe't blanke kolonisten omtrint 1880 úteinsetten mei it roaien fan 'e bosken yn 'e krite en dêrmei it wetter bedoaren foar salm. De boskbou duorre oant likernôch 1910, doe't it meastepart fan it wâldlân by de rin fan 'e Manistee lâns kappe wie. Tsjintwurdich wurdt rivier meast brûkt yn it ramt fan rekreaasje. Behalven foar angeljen (benammen op salm en reinbôchforel), wurdt der op 'e Manistee ek in protte kanoë.
Little River Troep fan Ottawa Yndianen
De Little River Troep fan Ottawa Yndianen (Ingelsk: Little River Band of Ottawa Indians; Ottawa: Gaaching Ziibi Daawaa Anishnaabe) is in federaal erkende Yndiaanske stamme-organisaasje yn 'e Feriene Steaten, mei in eigen reservaat yn 'e steat Michigan. Dizze stamme bestiet út etnyske Ottawa, en is fêstige oan 'e westkust fan Neder-Michigan. De Little River Troep krige yn 1994 erkenning. It haadkertier stiet yn 'e stêd Manistee.
Skiednis
De Ottawa fan 'e Little River Troep stamje ôf fan leden fan beskate Ottawa-troepen dy't oarspronklik libben oan 'e Grand River, yn it súdwesten fan Neder-Michigan, en oan 'e rivieren de Manistee en de Père Marquette, yn it noardwesten fan Neder-Michigan. De earste Jeropeänen dy't dat gebiet oandiene, wiene Frânske pelsjagers, yn 'e santjinde iuw. Under it Ferdrach fan Washington, út 1836, stiene de Ottawa it meastepart fan harren foarâlderlike wengebiet ôf foar kolonisaasje. Datselde ferdrach skoep ek it oarspronklike Manistee Reservaat, oan 'e mûning fan 'e rivier de Manistee, wêrfan't it bestean nochris bekrêftige waard troch it Ferdrach fan Detroit, út 1855. Oan 'e ein fan 'e njoggentjinde iuw waard it reservaat lykwols troch it Amerikaanske regear opheft.
Nei in lange wrakseling mei Amerikaanske oerheidsynstânsjes dy't it grutste part fan 'e tweintichste iuw yn beslach naam, krige de Little River Troep op 21 septimber 1994, tagelyk mei de Little Traverse Bay Troepen fan Odawa Yndianen einlings en te'n lêsten syn federale erkenning werom, doe't presidint Bill Clinton it wetsfoarstel fan 'e Amerikaanske Senaat nû. 1357 ûndertekene en sa ta wet makke. Dêrby waard ek it nije Manistee Yndianereservaat oprjochte, dat lykwols folle lytser is as it oarspronklike reservaat. Yn 1997 krige de stamme dêrfoar troch de steat Michigan $13 miljoen oan skeafergoeding útbetelle. Mei dat jild waarden pinsjoenen en stúdzjebeurzen foar de leden fan 'e stamme betelle.
Op 3 desimber 1998 sleat it steatsregear fan Michigan (yn 'e persoan fan gûverneur John Engler) in oerienkomst mei de Little River Troep, wêrby't de steat tasei en stean kânsspullen ta op it grûngebiet fan it Manistee Reservaat, nettsjinsteande dat dêrop yn 'e rest fan 'e steat in ferbod fan krêft is. Ornaris is it sa dat reservaatlân dochs al net ûnder steatswetjouwing falt, en sokke steatsferbodden op it organisearjen fan kânsspullen dêr net jilde. Mar dat is inkeld sa by reservaten dy't al bestiene doe't yn 1988 de Wet op 'e Regulaasje fan Yndiaanske Kânsspullen oannommen waard. Jongere reservaten, lykas Manistee, falle dêr dus net ûnder. Neitiid hat de Little River Troep in eigen kasino, it Little River Casino and Resort op reservaatgrûn sette litten. De winst dy't de stamme dêrmei makket, wurdt bestege oan ekonomyske ûntwikkeling en it wolwêzen fan 'e leden.
Demografy
Neffens gegevens út july 2015 hie de Little River Troep fan Ottawa Yndianen doe 4.232 leden. Dat binne etnyske Ottawa (of Odawa), in folk dat fan âlds in Algonkwynske taal sprekt en nau besibbe is oan 'e Odjibwe (Ojibwe of Chippewa), dy't ek yn it gebiet fan 'e Grutte Marren libje.
Der binne fjouwer federaal erkende Ottawa-stammen yn 'e Feriene Steaten. Njonken de Little River Troep binne dat de Grand Traverse Troep fan Ottawa en Tsjippewa Yndianen fan Michigan, de Little Traverse Bay Troepen fan Odawa Yndianen en de Ottawa Stamme fan Oklahoma. Dêropta hawwe de Ottawa ek ferskate stamme-organisaasjes yn Kanada (dy't dêr first nations, "earste naasjes", neamd wurde).
Bestjoer
De Little River Troep hat syn eigen grûnwetlik regear, dat út in útfierende, in wetjaande en in rjochterlike macht bestiet. De wetjaande macht leit by de út njoggen leden besteande wetjaande rie en in ogimaa ("opperhaad"), dy't beide keazen wurde troch de leden fan 'e stamme by mei regelmjittige tuskenskoften holden ferkiezings. It regear fan 'e stamme bestiet út 28 ûnderskate departeminten, dy't har dwaande hâlde mei alle programma's en oare oangelegenheden dy't nedich binne om in modern stamregear te runnen. Sûnt jannewaris 1994 jout de Little River Troep ien kear yn 'e moanne ek in eigen krante út, mei as namme Currents ("Streamings").
Reservaat
De Little River Troep beskikt oer in eigen reservaat, it Manistee Yndianereservaat, dat bestiet sûnt 1994. Dat leit oan 'e noardwestkust fan Neder-Michigan, en bestiet út guon fersprate perselen yn Manistee County en it oangrinzgjende Mason County. Der binne gjin gegevens beskikber oangeande it oerflak fan it reservaat. De stamme hat syn haadkertier yn 'e stêd Manistee, bûten it eigentlike reservaat. It oarspronklike Manistee Reservaat, dat yn 1836 stifte waard, besloech sa'n 70.000 acres (283,4 km²).
Seekateftigen (fisken)
Skaaimerken
De seekateftigen hawwe beskate skaaimerken fan 'e iere kreakbienfisken út it Paleosoïkum beholden, dy't by de haaien en roggen ferlern gien binne. Yn oare opsichten foarmje se lykwol in kurieuze nuveraardichheid. Se libje deun by de seeboaiem en frette weakdieren en oare wringeleazen. Har sturt is lang en tin en se swimme troch dêr swaaiende bewegings mei te meitsjen. By guon soarten is de rjochtoppige stikel, dy't foar de rêchfin sit, giftich. Seekateftigen hawwe gjin mage, en de funksjes fan 'e mage wurde by har ferfolle troch de terms. Har bek is lyts en wurdt omjûn troch lippen.
Untwikkeling
De âldste fossilen dy't fan seekateftigen fûn binne, datearje út it Devoan. Sokke fossilen binne net rare seldsum, mar besteane foar it meastepart út net folle mear as it gebit omdat it út kreakbien opboude skelet mar selden de tosk fan 'e tiid trochstien hat. Sadwaande moat men yn 'e regel mar wat riede moat nei de lichemsfoarm. Njonken it boppeskift fan 'e seekatten (Holocephalimorpha), dat it noch libbene skift fan 'e draakfisken (Chimaeriformes) en seis fossile skiften omfiemet, wurde ornaris ek de útstoarne skiften fan 'e Debeeriiformes, Eugeneodontiformes, Helodontiformes, Iniopterygiformes, Orodontiformes en Petalodontiformes ta de seekateftigen rekkene, en dêrta yn in twadde boppeskift pleatst, dat fan 'e Paraselachimorpha. Mei't der lykwols oer gjinien soarte fan 'e Paraselachimorpha in protte bekend is, fermoedzje de measte saakkundigen dat dit boppeskift in koepelterm is dy't yn 'e takomst fan gjinderlei taksonomyske wearde blike sil te wêzen.
Romanus (gûverneur)
Romanus (twadde helte fan 'e fjirde iuw) wie praeses (gûverneur) fan Mauretaanje Sitifensis, yn' e Romeinske provinsje Afrika. Wat wy witte oer Romanus is oerlevere troch histoarikus Ammianus Marsellinus.
Libben
Romanus wie in korrupte en gjirrige amtner dy't de provinsje foar in grut part oan syn lot oerlitten hat, en de befolking net beskerme tsjin plonderjende benden. Foar Firmus, in neisiet fan in aadlike famylje, wie dat in reden om yn opstân te kommen. De rebûlje fan Firmus gie safier dat dy himsels ta tsjinkeizer útrôp.
Uteinlik waard Romanus frijsprutsen en Teodoasius beskuldige. Teodoasius waard begjin 376 ta de dea feroardiele.
Werkspoor Jumbo
De Werkspoor Jumbo wie in Nederlânske frachtfleanmasine neffens in ûntwerp fan Joop Carley en boud troch Werkspoor. Der waard mar ien fan makke (registraasje: PH-AFI) dy't wol de bynamme Carley Jumbo hie en twa jier by de KLM tsjinne.
It tastel waard yn 1931 levere en tsjinne twa jier by de KLM tusken Amsterdam, Rotterdam en Londen. Dêrnei wie it acht jier in treniningsfleantüch fan de KLM. It tastel gie ferlern by in Dútsk bombardemint op Skiphol op 10 maaie 1940.
Star Trek: Enterprise
Untstean
Nei't Star Trek: Deep Space Nine yn 1999 beëinige wie, en wylst Star Trek: Voyager noch rûn, frege it tillefyzjenetwurk UPN produsinten Rick Berman en Brannon Braga om in fyfde tillefyzjesearje fan 'e Star Trek-franchise te meitsjen, wêrfan't it earste seizoen tagelyk mei it lêste seizoen fan Voyager útstjoerd wurde moatte soe, of oars dêrop oanslutend. Berman hie earder Deep Space Nine betocht tegearre mei Michael Piller en Voyager mei Piller en Jeri Taylor, en hy woe graach mei Braga oan in konsept wurkje foar in nije searje.
Op it ynternet spekulearren fans fan Star Trek deroer dat de nije rige oer de militêre akademy fan 'e Stjerrefloat gean soe of oars oer de aventoeren fan Hikaru Sulu, in personaazje út Star Trek: The Original Series. Berman en Braga, dy't der goed foar soargen dat der neat oer harren plannen útlekte, besleaten lykwols in prequel te meitsjen fan alle foargeande Star Trek-tillefyzjesearjes, dy't spylje soe tusken de foarfallen yn dy't sjen litten wiene yn 'e film Star Trek: First Contact en yn 'e searje Star Trek: The Original Series. Hja fûnen dat dy perioade, wêryn't de minskheid foar it earst romteskippen begjint te bouwen en de Molkewei begjint te ferkennen, in ûnderbeljochte en lykwols nijsgjirrich tiidrek yn it Star Trek-hielal wie.
De bazen by UPN moasten oerhelle wurde om har efter it idee fan in prequelsearje te skaren, mei't se ferwachte hiene dat in nije searje Star Trek fierder de takomst yn bringe soe. Berman en Braga fûnen dat, om't de setting tichter by de hjoeddeistige tiid stie, de reäksjes fan 'e bemanning op harren ûnderfinings ek mear fan dizze tiid wêze moatte soene as yn 'e oare Star Trek-searjes. Dêrom giene se foar ynspiraasje te rie by leden fan 'e dûkboattsjinst fan 'e Amerikaanske Marine. Dy ynfloed die letter dúdlik bliken út it ûntwerp foar de iere unifoarmen fan 'e Stjerrefloat, dy't suver net te ûnderskieden wiene fan 'e wurkunifoarmen fan matroazen fan 'e Amerikaanske Marine.
Enterprise, sa't de nije searje te hjitten kaam, moast mear op karakterûntwikkeling stypje as de foargeande tillefyzjesearjes fan Star Trek. Sa hopen Berman en Braga sjoggers werom te winnen dy't wol nei Star Trek: The Next Generation sjoen hiene, mar dy't ôfheakke wiene by Star Trek: Deep Space Nine en Star Trek: Voyager. It wie oarspronklik ek de bedoeling om Enterprise te ferbinen mei Star Trek: The Original Series, troch fan T'Pau, in Vulcaniër dy't in rol spile hie yn 'e ôflevering Amok Time fan The Original Series, in haadpersoan fan Enterprise te meitsjen. Dat personaazje waard lykwols neitiid ûntwikkele ta in nije Vulcaniër, T'Pol.
John Collier (skilder)
thumb|John Coller, skildere troch syn earste frou Marion John Maler Collier OBE (Londen, 27 jannewaris 1850 - dêre, 11 april 1934) wie in foaroansteand Ingelsk skilder en skriuwer. Hy wurdt rekkene ta de beweging fan de Prerafaeliten.
Star Trek: Enterprise
Produksje
De opnamen foar it earste seizoen fan Enterprise begûnen yn 2000 yn 'e Paramount Studios yn Los Angeles, dêr't foar de searje gebrûk makke waard fan soundstages 8, 9 en 18. Rick Berman hie as útfierend produsint it algemien tafersjoch, wylst de deistige lieding yn 'e hannen wie fan showrunner Brannon Braga (2001-2005), letter yn gearwurking mei Manny Coto (2004-2005). Yn totaal rûn de searje fjouwer seizoenen, fan 2001 oant en mei 2005. Der waarden al mei al 98 ôfleverings makke.
Enterprise briek mei ferskate lang fêstige wizânsjes fan 'e Star Trek-franchise. Sa waard it foarheaksel "Star Trek:" út 'e titel falle litten, en ynstee fan titelmuzyk mei orkestrale filmmuzyk sûnder liettekst waarden de begjintitels beselskippe fan it rockliet Faith of the Heart, songen troch Russell Watson. De pilotôflevering Broken Bow waard op 26 septimber 2001 yn 'e Feriene Steaten útstjoerd op UPN, it tillefyzjenetwurk fan Paramount Pictures.
John Collier (skilder)
Libben en wurk
John Collier boaske yn 1879 oan Marian Huxley, in dochter fan de biolooch Thomas Huxley, Fellow of the Royal Society, de Britske Akademy foar Wittenskippen. Sy wie ek skilderes, studearre oan de Slade School en oan de Royal Academy. Sy krigen in dochter, Joyce, wêrnei't Marian in post-natale depressy krige. Sy stoar yn 1887 yn Parys oan in longûntstekking.
Yn 1889 troude Collier mei Marian har jongere suster Ethel. Mei't sa'n houlik destiids yn Ingelân net tastien wie wie de plechtichheid yn Noarwegen. Ut dit houlik waarden in soan en in dochter berne. Harren soan Laurence Collier wie de Britske ambassadeur yn Noarwegen fan 1941 oant 1951.
Star Trek: Enterprise
Produksje
De earste beide seizoenen fan 'e searje waarden karakterisearre troch op harsels steande ôfleverings dy't giene oer ûnderwerpen lykas de iere ynterstellêre relaasjes fan 'e minskheid mei de Vulcaniërs en de earste kontakten mei bûtenierdske rassen as de Klingons en de Andorianen. Foar Star Trek-fans wie dat allegear ridlik fertroude matearje. UPN, dat in breder publyk lûke woe, joech lykwols foar it trêde seizoen opdracht om feroarings troch te fieren.
John Collier (skilder)
Libben en wurk
Collier wurdt rekkene ta ien fan de bêste portretskilders fan syn tiid, mar hy keas ek faak tema's út de skiednis, de literatuer of de mytology. Hy makke teffens boekyllustraasjes, lykas 32 ôfbylden by roman The Trumpet-Major (1880) fan Thomas Hardy yn it tydskrift Good Words.
Star Trek: Enterprise
Produksje
Alle feroarings holpen lykwols de sjochsifers net bot omheech. UPN besleat dêrom en set de searje nei it fjirde seizoen stop, nettsjinsteande in kampanje fan fans om dat tsjin te kearen. Mei it ophâlden fan Enterprise yn 2005 kaam in ein oan in perioade fan achttjin jier dat der altyd teminsten ien Star Trek-searje op 'e tillefyzje wie. It soe tolve jier duorje oant der yn 2017 wer in nije tillefyzjesearje fan 'e franchise makke waard: Star Trek: Discovery.
Utgongspunt fan 'e plot
Star Trek: Enterprise folget de aventoeren fan 'e bemanning fan it earste romteskip dat de namme Enterprise draacht, mei de koade NX-01. De leden fan dy bemanning foarmje de earste minsklike ferkenners fan 'e Molkewei, dy't tarist binne mei it earste skip fan 'e Stjerrefloat dat oer it fermogen beskikt om flugger-as-ljocht te reizgjen. De Vulcaniërs, it ras fan bûtenierdske wêzens dat it earste kontakt mei de minskheid lein hat, woe de minsken dy technology nammentlik ûnthâlde om't se der net ree foar achte waarden. Dat hat de minsklike ferkenning fan 'e romte fertrage en foar spannings soarge mei de oars freonlike Vulcaniërs.
De USS Enterprise stiet ûnder befel fan kaptein Jonathan Archer (Scott Bakula), de soan fan Henry Archer, de minsklike útfiner fan it flugger-as-ljochtreizgjen. Dat dy troch Vulcanyske tsjinwurking lykwols stoar ear't er syn útfining yn 'e praktyk bringe koe, hat by Archer wrok tsjin 'e Vulcaniërs feroarsake. Geandewei de searje rekket er syn foaroardielen kwyt. Dat komt yn hege mjitte troch de ynfloed fan T'Pol (Jolene Blalock), in froulike Vulcaniër dy't troch it Vulcanyske Hege Kommando as wittenskipsofsier oan 'e bemanning fan 'e USS Enterprise tafoege wurdt om in eachje yn it seil te hâlden, mar stadichoan almar loyaler wurdt oan 'e oare bemanningsleden en úteinlik tsjinst nimt by de Stjerrefloat en in romantyske relaasje kriget mei Trip Tucker (Connor Trinneer), de masinist fan 'e Enterprise.
Tucker is in âlde freon fan kaptein Archer, dy't de searje begjint as in konservatyf persoan, mar geandewei de searje wat langer wat mear iepen komt te stean foar nije ûnderfinings. Hoshi Sato (Linda Park) is de kommunikaasje-ofsier fan 'e Enterprise. Hja is in taalkundich sjeny en kin bûtenierdske talen binnen de koartste kearen leare te ferstean en te sprekken. Sato tsjinnet sadwaande as tolk foar de bemanning, ek as de earste ferzje fan 'e universele fertaler beskikber komt. De fêste piloat fan 'e Enterprise is Travis Mayweather (Anthony Montgomery), dy't unyk is yn 'e sin dat er it iennichste bemanningslid is dat berne is yn 'e romte, as soan fan in keapfardijskipper.
Malcolm Reed (Dominic Keating) is de taktykofsier fan 'e Enterprise. Hy komt út in lange line fan marine-ofsieren by de Britske Keninklike Marine, mar hat foar in karriêre by de Stjerrefloat keazen omreden fan syn fobyske eangst om te ferdrinken. Hy is in tige by tige swijsum man, waans eigen famylje net iens sizze kinne soe wat syn leaflingsiten is (ananas). De lêste fan 'e ofsieren fan 'e Enterprise is de altyd fleurige Phlox (John Billingsley), in Denobulaansk lid fan it Yntersoartlik Medysk Utwikselingsprojekt, dy't ûnder de earste misje fan it romteskip oan board helle wurdt om in oppikte Klingon te fersoargjen en himsels neitiid as frijwilliger oanmeldt om skipsdokter te bliuwen.
Njonken de op harsels steande ôfleverings omfetsje de seizoenen 1 en 2 ek it ferhaalelemint fan 'e Temporele Kâlde Oarloch, dat yn ferskate ôfleverings weromkomt. Yn 'e pilotôflevering Broken Bow wurde de bûtenierdske Suliban troch in mysterieuze humanoïde persoan út 'e takomst manipulearre ta fijannigens foar de Stjerrefloat oer. (Wa't dy riedselige persoan wie, kaam troch it foartidich stopsetten fan 'e searje nea út 'e ferve, mar produsinten Braga en Berman seine dat it bedoeld wie as in Romulaan, hoewol't Braga tsien jier nei de ein fan 'e searje ek sei dat it kaptein Archer sels wie, dy't syn eigen tiidline besocht te feroarjen.) Yn 'e ôflevering Cold Front wurdt matroas Daniels yntrodusearre, dy't letter in geheim agint fan 900 jier yn 'e takomst blykt te wêzen dy't fjochtet tsjin in bûnsgenoatskip fan tsjinstanners, ûnder wa de Suliban. Yn 'e einfaze fan 'e Temporele Kâlde Oarloch stjoert Daniels de Enterprise werom nei de 1940-er jierren om foar te kommen dat syn fijanen nazy-Dútslân oan in oerwinning yn 'e Twadde Wrâldoarloch helpe sille.
Yn seizoen 3 wurde de Xindi yntrodusearre, in koälysje fan seis bûtenierdske rassen dy't, mei ûnder ynfloed fan 'e Temporele Kâlde Oarloch (sa blykt letter), de Ierde oanfalle en dêrby sân miljoen minsken ombringe. De Xindi-ferhaalline rûn fan The Expanse, de slotôfeflevering fan seizoen 2 oant Zero Hour, de slotôflevering fan seizoen 3. Yn 'e tuskenlizzende ôfleverings wurdt de USS Enterprise útstjoerd om 'e ûnbekende bûtenierdske wêzens op te spoaren dy't ferantwurdlik binne foar de oanfal. Dêrta nimt it skip ek in ôfdieling soldaten oan board.
It fjirde en lêste seizoen wurke stadich ta nei de oprjochting fan 'e Feriene Federaasje fan Planeten. Dêr waard foar it earst nei foarútwiisd yn 'e ôflevering Shockwave, Part 2, dêr't seizoen 2 mei begûn. Yn seizoen 4 wurkje de minsken, Vulcaniërs, Andorianen en Tellariten foar it earst gear tsjin in mienskiplike fijân (de Romulanen) yn 'e ôflevering United. Yn Demons oppenearret him in ksenofobyske beweging mank de minskheid mei de namme Terra Prime, dy't neat witte wol fan kontakten mei lykfol hokker bûtenierdske wêzens ek. (Produsint Manny Coto ornearre dat ksenofoby it lêste elemint fan it minsklik aard wie dêr't mei ôfweefd wurde moast ear't de Federaasje oprjochte wurde koe.) De eigentlike oprjochting fan 'e Feriene Federaasje fan Planeten fynt plak yn 'e slotôflevering fan seizoen 4, These Are the Voyages…, dy't ferskate jierren nei de rest fan it seizoen spilet.
Untfangst en resultaat
De sjochsifers fan Star Trek: Enterprise wiene yn it begjin tige goed, mar rekken al rillegau yn it neigean. De tillefyzjekritisy wiene goed te sprekken oer de pilotôflevering Broken Bow, mar folgjende ôfleverings krigen in mingd ûnthaal. Hoewol't de resinsinten loovjend wiene oer it fjirde seizoen, hiene sy, de fans en ek de cast gjin goed wurd oer foar de lêste ôflevering, foar in part om't dêryn mear omtinken wie foar gastrollen fan akteurs út Star Trek: The Next Generation as foar de cast fan Star Trek: Enterprise. Ek de dea fan Trip Tucker krige in protte krityk. Brannon Braga joech letter ta dat it ôfmeitsjen fan Tucker "net in geweldich idee wie", en beneamde it beheljen fan akteurs út The Next Generation yn 'e slotôflevering fan Enterprise as de beslissing oangeande de searje dêr't er it meast spyt fan hie.
Star Trek: Enterprise waard yn syn fjouwerjierrich bestean nominearre foar santjin Emmy Awards, de wichtichste Amerikaanske priis foar tillefyzjeprogramma's. De searje wûn fjouwer Emmys, foar bêste special effects yn in tillefyzjesearje yn 'e ôfleverings Broken Bow en Countdown, foar bêste hierstyling yn in searje yn Two Days and Two Nights, en foar bêste muzyk yn in searje yn Similitude. Star Trek: Enterprise waard ek nominearre foar santjin Saturn Awards, mar wûn dêrfan mar trije, twa foar aktrise Jolene Blalock yn seizoen 1, yn 'e kategoryen bêste byrol fan in aktrise en gesicht fan 'e takomst, en yn 2005 noch in spesjale erkenningspriis.
Gerhard Dietrich Ohling
Gerhard Dietrich Ohling, soms: Gerhart D. Ohling (Suurhusen, 25 april 1884 - Auwerk, 7 febrewaris 1963) wie in Dútsk filolooch, histoarikus en geneälooch.
Ohling kaam út in âld Eastfrysk boerelaach. Hy waard berne yn Suurhusen, krekt benoarden Emden. Ohling studearre tusken 1903 en 1907 Latyn, Gryksk en Germanistyk oan de universiteiten fan Tübingen, Leipzig en Göttingen, mar wie yn dy jierren ek (al) dwaande mei folkskunde en tsjerkeskiednis. Hy wie learaar oan it gymnasium oant 1924 en letter Studienrat.
Nei syn pinsjonearring lei er him folslein ta op geneälogy, toponimy en antroponimy fan East-Fryslân en skreau dêr goed 200, meast artikelen yn Heimatbeilagen fan kranten, en boeken oer.
Teide
De Teide of El Teide (Spaansk: Pico del Teide, útspr.: ['piko ðel 'tei̯ðe], likernôch: "piko zel tee-y-ze") is in fulkaan op it eilân Teneryf, yn 'e Kanaryske Eilannen, in arsjipel foar de kust fan noardwestlik Afrika dy't bestjoerlik ta Spanje heart. Dizze fulkaan is 3.718 m heech, en is dêrmei de heechste berch fan sawol Spanje as fan alle eilannen yn 'e Atlantyske Oseaan. Metten fan 'e seeboaiem ôf is de Teide sels 7.500 m heech, en dêrmei de op twa nei heechste fulkaan yn 'e wrâld, nei de Mauna Kea en de Mauna Loa, dy't beide op it Hawaïaanske eilân Hawaï lizze.
Troch de hichte fan 'e Teide is Teneryf it op njoggen nei heechste eilân fan 'e wrâld. de Teide is noch altyd in aktive fulkaan, en de meast resinte útbarsting datearret fan 1909. Eardere histoaryske útbarstings fûnen plak yn 1798, 1706, 1705, 1704 en 1492. Hoewol't der yn 1909 net in protte skea oanrjochte waard, hat de Teide it potinsjeel om tige ferwuostgjend te wêzen. Sa waarden yn 1706 de wichtige havenstêd Garachico en ferskate doarpen yn 'e omkriten ferrinnenwearre, en de myten fan 'e Gûantsje, de oarspronklike bewenners fan 'e Kanaryske Eilannen, ferwize nei teminsten ien oare grutte útbarsting wêrby't in protte minsken omkamen. Yn 'e myte wurdt dy fulkanyske aktiviteit taskreaun oan 'e striid tusken de boasaardige fulkaangod Guayota en de skepper-god Achamán. De neite fan 'e Teide ta ferskate gruttere plakken, wêrûnder Garachico, Icod de los Vinos en Puerto de la Cruz, is sadwaande tige soarchlik.
Underwiisfilm
In ûnderwiisfilm is in film dy’t benammen brûkt wurdt as ûnderwiismiddel of om te ûnderwizen.
Nederlân
De earste film waard yn Parys yn 1895 fertoand. Se seagen ek yn Nederlân mooglikheden foar it ûnderwiis en sa waard yn de tweintiger en tritiger jierren de earste Nederlânske skoalbioskoop oprjochte (Den Haach, 1918).
De Stichting Nederlandse Onderwijs Film (NOF) (letter feroare de namme yn Stichting Nederlands Instituut voor Audiovisuele Media voor het Onderwijs of NIAM) wie yn de perioade tusken 1941 en 1953 de foarnaamste fersprieder fan ûnderwiisfilms. Earst om Dútske nasjonaalsosjalistyske propagandafilms út it ûnderwiis te kearen. Se ynstruearre ûnderwizers oer it brûken fan de eigen ûnderwiisfilms en hoe’t se ferskilden fan gewoane films. . Yn it Nasjonaal Argyf yn Den Haach binne stikken te finen oer de organisaasje, de skiednis en oare dokumintaasje. . Yn 1965 rjochte de NOF de NOT (Nederlandse Onderwijs Televisie) op, ûnder oare om mear jild foar audiofisuele helpmiddels te bemachtigjen.
Yn de santiger jierren is der njonken film ek faker telefyzje yn de skoalle en nimt ek de belangstelling foar media út it ûnderwiis wei ta. Dat set troch yn de tachtiger jierren as de kompjûter en de fideorekôrder der yn komme. Omdat it ûnderwiis yn dy perioade yn alle opsichten feroaret, tinke se oer de mooglikheden fan de film yn it ûnderwiis nei. Dy ûntjouwings liede yn de njoggentiger jierren ta ûnderwiismaterialen dêr’t de ûnderwiisfilm yn yntegrearre is of ynteraktyf te beneierjen.
Wrâldwiid
Yn de tiid fan de 16 mm ûnderwiisfilm dy’t sawat fan healwei de tritiger jierren oant healwei de tachtiger jierren fan de foarige iuw rûn, wiene der ferskate produsinten. Hjirûnder stiet in list mei wrâldwiid de bekendste produdusinten út dy tiid:
Skaaimerken
In ûnderwiisfilm hat as skaaimerk in sterke fokus op de ynhâld en de didaktyk en minder op de foarmjouwing. Dat lêste liket net hielendal terjochte omdat foarm en ynhâld och sa oaninoar keppele binne. . Dat betsjut oars net de boel samar wat opgnjisse, mar de ynhâld trochtocht, dat wol sizze útgeande fan ûnderwiiskundige oerwagings, troch foarmjouwing te fersterkjen.
In goede ûnderwiisfilms skaaimerkt him troch
Soarten
Omdat de sjogger by in spylfilm, reklamefilm of foarljochtingsfilm ek besocht wurdt wat by te bringen, soene jo op grûn fan de definysje dizze type films ek ûnderbringe kinne by ûnderwiisfilms. Dochs wurdt dat yn de praktyk net dien. Underwiis wurdt nammentlik net alinnich assosjearre mei it oanbieden en ferwurkjen fan nije kennis, feardigens en ynsjoch mar ek mei in sektor dy’t dat as primêr doel hat. Dat is net it gefal foar de makkers fan spylfilms, reklamefilms of foarljochtingfilms. De sjogger nei dy filmsjenres ha it beheljen fan in leardoel ek net foar eagen.
Edutainmint(film)
Edutainmint(film), Ynfotainmint(film) of Entertainmint-Underwiisfilm is in foarm fan de ûnderwiisfilm mei as doel sawol te ferdivedearjen as te ûnderwizen.
Kanaryske dogge
De Kanaryske dogge, ek wol bekend as de dogo Canario, de perro de presa Canario, de Kanaryske Molosser of de Kanaryske mastyf, is in grut hûneras dat ôfkomstich is fan 'e Kanaryske Eilannen en oarspronklik fokt waard om fee te beskermjen. It is in hûn fan it type Molosser, en wurdt klassifisearre as in hiem- en ferdigeningshûn. Op 'e Kanaryske Eilannen en mank fokkers fan it ras wurdt de namme faak ferkoarte ta presa Canario of koartwei presa. Kanaryske doggen wurdt gauris misbrûkt foar it hâlden fan hûnegefjochten. Dit hûneras kin gefaarlik wêze as eigners net witte hoe't se der mei omgean moatte. Dat hat yn it ferline ta ferskate deadlike oanfallen op minsken laat.
Underwiisfilm
Dokumentêre
In dokumintêre is in ûnderwiisfilm dy’t op feiten basearre is en oer dingen giet dy’t wier bard binne. De films jouwe in byld fan in ûnderwerp of registrearje in evenemint. Se besykje meast ynformatyf en objektyf te wêzen, hoewol’t betiden de miening fan de filmmakker ek op de foargrûn stiet.
Marije Magdalenatsjerke (Jeruzalim)
De Marije Magdalenatsjerek (Russysk: Храм Марии Магдалины) is in russysk-otterdokse tsjerke op de Oliveberch by de hôf fan Getsémané yn it eastlike diel fan Jeruzalim.
Skiednis
De tsjerke waard boud yn opdracht fan tsaar Aleksander III en syn bruorren ta oantinken fan syn mem keizerin Maria Aleksandrovna. De tsjerke waard boud yn de styl fan de russyske barok fan de 16e en 17e iuw en hat sân fergulde sipels. By de konsekraasje fan de tsjerke yn 1988 wiene út namme fan de tsaar gruthartoch Sergej Aleksandrovitsj en syn frou gruthartogin Elizabeth oanwêzich. De gruthartogin joech de russyske skilder Sergej Ivanov (1864-1910) opdracht om de grutte skilderijen foar de tsjerke te meitsjen oer it libben fan Marije Magdalena. Yn de ikonostase fan brûns mei wyt moarmer binne ikoanen fan de ferneamde keunstner Vasili Veresjtsjagin (1842-1904) ferwurke.
It oan de tsjerke ferbûne otterdokske kleaster leit yn de delte fan de Kidron. Yn it kleaster wennet in ynternasjonale mienskip fan otterdokske nonnen.
Kanaryske dogge
Skiednis
De Kanaryske dogge komt as hûneras fuort út 'e hûnen fan 'e oarspronklike bewenners fan 'e Kanaryske Eilannen, de Gûantsje. Neffens de histoarikus Agustín Millares Torres soene de hûnen in wichtige rol spile hawwe by de deaderituëlen fan 'e Gûantsje, wêrby't se bytiden mei harren eigners mummifisearre waarden. Teffens soene se soms in boarne fan farsk fleis foarme hawwe. De Kanaryske dogge foarme nei alle gedachten ek de ynspiraasje foar beskate myten út 'e natoerreligy fan 'e Gûantsje, dêr't grutte demoanyske hûnen yn foarkamen dy't tibicena's, guacancha's of irnenes neamd waarden.
Underwiisfilm
Underwijsfideo
In ûnderwiisfideo is in ûnderwiisfilm dy’t mei help fan in ûnderwiisarsjitekt en in fideo-arsjitekt makke wurdt. De ûnderwiisarsjitekt begjint as earste mei in dosint te ûndersykjen hokker ûnderwerpen geskikt binne om op in ûnderwiisfideo út te bringen en hoe’t dat it bêste kinne soe. Dan slút de fideo-arsjitekt oan om de ûnderwiisarsjitekt te helpen mei in fideoskript en in draaiboek. De produksje is yn hannen fan de fideo-arsjitekt ûnder tasjend each fan de ûnderwiisarsjitekt en de dosint.
Marije Magdalenatsjerke (Jeruzalim)
Bysettings
Nei't har man Sergej Aleksandrovitsj by in oanslach yn 1905 fermoarde waard stifte gruthartogin Elizabeth in kleaster en waard non. Yn 1918 waard se tegearre mei oare leden fan de keizerlike famylje troch de bolsjewiken yn in skacht smiten om dêr te stjerren. Har oerbliuwsels en dy fan suster Varvara Jakovleva waarden nei Jeruzalim brocht en yn 'e krypte ûnder de Marije Magdalenatsjerke byset. Beide nonnen waarden yn 1981 hillich ferklearre troch de Russysk-Otterdokske Tsjerke yn it Bûtelân, folge troch de Russysk-Otterdokske Tsjerke yn 1992. Yn it ramt fan dy hillichferklearring binne de reliken fan de nonnen út de krypte nei de boppe-tsjerke ferhûze. Yn 1988 waard op har fersyk prinses Alice fan Battenberg (1885-1969), de mem fan de hartoch fan Edinburgh en troch syn houlik de skoanmem fan Elisabeth II, njonken har muoike Elisabeth begroeven.
Kanaryske dogge
Skiednis
Nei de Spaanske ferovering fan de Kanaryske Eilannen, yn 'e fyftjinde iuw, is de oanwêzigens fan 'e hûnen goed dokumintearre, wêrby't de ierste ferwizing út 1501 datearret. Hja waarden holden troch bargeboeren om harren keppels te ferdigenjen tsjin troepen ferwyldere hûnen dy't op 'e eilannen omdoarmen. Tusken de sechstjinde en de achttjinde iuw wie it oan eltsenien ferbean dy't gjin feehâlder of jager wie om 'e hûnen te hâlden, fanwegen de skea dy't se oanrjochtsje koene as se ferwylderen.
Behalven foar bewekking fan 'e feekeppels waarden Kanaryske doggen op 'e eilannen ek lange tiid brûkt foar hûnegefjochten, in praktyk dy't oant yn 'e 1950-er jierren hiel gewoan wie. Sokke gefjochten waarden iepentlik organisearre en wiene publyk tagonklik, oant it frankwistyske rezjym der mids 1940-er jierren it near op lei. Neitiid rekke it mei de Kanaryske dogge yn it neigean, om't der foar de measte bewenners fan 'e Kanaryske Eilannen gjin reden bestie om in hûn te hâlden as der gjin hûngefjochten mei holden wurde koene. Boppedat wiene tsjin dy tiid de ferwyldere hûnen útrûge, sadat ek de feehâlders gjin ferlet mear fan 'e bisten hiene. It is oan in hantsjefol hobbyisten en fokkers te tankjen dat de Kanaryske dogge yn 'e 1960-er en 1970-er jierren net útstoar.
Underwiisfilm
Sosjale ûnderwiisfilm
De sosjale ûnderwiisfilm of foarljochtingsfilm is in sjenre fan de ûnderwiisfilm dêr’t se bern en folwoeksenen yn besykje te learen meiïnoar om te gean. Typyske ûnderwerpen binne drugs, hoflikens, houlik, húshâlding, seksualiteit, alkohol, feiligens en it nimmen fan de eigen ferantwurdlikens. Dy films wurde gewoanwei yn it publike domein publisearre. Foarbylden hjirfan binne Postbus 51 en Sire.
Kanaryske dogge
Skiednis
Bûten Spanje wie de Kanaryske dogge lange tiid in frij ûnbekend hûneras. Yn 2000 waard yn it Amerikaanske San Francisco in man oppakt foar it hâlden fan hûnegefjochten mei syn twa Kanaryske doggen. De beide hûnen waarden doe oan 'e soargen fan syn abbekaten tafertroud, dy't gjin besef hiene hoe't se mei de bisten omgean moasten. Yn jannewaris 2001 bieten de hûnen Diane Whipple, de 33-jierrige buorfrou fan 'e abbekaten, dea yn 'e gong fan harren appartemintekompleks. Fan gefolgen, en om dwersferkearde redens, waarden Kanaryske doggen doe yn 'e Feriene Steaten ynienen populêr. Sûnt binne der noch teminsten trije minsken dearekke by oanfallen troch folbloed- of healbloed-Kanaryske doggen: yn augustus 2006 in 30-jierrige frou yn Coral Spring, yn Floarida; yn augustus 2012 in 23-jierrige frou yn Decatur, yn Georgia; en yn maaie 2013 in 79-jierrige man yn it Ingelske Liverpool. Yn Austraalje en Nij-Seelân is it ymportearjen en ferkeapjen fan Kanaryske doggen ferbean.
Underwiisfilm
Flip
Flipped classroom is in foarm fan blended learning, wêrby’t studinten nije learstof oanbean krije troch te sjen nei online fideo’s. Dat dogge se meast thús. Wat foarhinne dus húswurk wie, bart no yn de klasse mei de learkrêften wylst de ynstruksje krekt thús bart.
Kanaryske dogge
Lichemsskaaimerken
De Kanaryske dogge in mânske hûn, mei in grou en spierd lichem. Rikels hawwe in skofthichte fan 58-66 sm, mei in gewicht fan 45-65 kg, wylst teven in skofthichte fan 56-64 sm en in gewicht fan 39-55 kg hawwe. De kop is massyf, fjouwerkantich en breed. De earen binne yn 'e regel kûpearre, wat oarspronklik dien waard om skansearrings foar te kommen as de hûnen mei fee omgiene, mar dat tsjintwurdich inkeld noch tsjinnet om 'e hûn in ôfskrikwekkender uterlik te jaan. Yn lannen dêr't kûpearjen ferbean is, hingje de earen deun by de sydkanten fan 'e kop lâns omleech. De rêch rint stadichoan omheech om't de efterein fan 'e Kanaryske dogge justjes heger is as de skouders.
De pels is koart en fielt wat rûch oan. Akseptabele kleuren binne witich of grizich (silver fawn), readbrún (red fawn), ljochtbêzje (fawn), dûnkerstreekt oer ljochtbrún (red brindle), dûnkerstreekt oer brún (brown brindle), dûnkerstreekt oer ljochtbêzje (fawn brindle), dûnkerstreekt oer witich of grizich (verdino) en brúnstreekt oer swart (reverse brindle). De akseptaasje fan in folslein swarte pels is omstriden ûnder de leafhawwers fan dit ras, om't dat tastien wurdt troch ferskate kynologyske ferienings, mar net troch de Ynternasjonale Kynologyske Federaasje (FCI), dy't de gesachhawwende kynologyske organisaasje yn Jeropa is. Yn it keninklik beslút wêrmei't it ras erkend waard troch de Spaanske steat, datearjend fan 2001 (Real Decreto 558/2001), wurdt lykwols spesifyk ek it hawwen fan in swarte pels neamd.
Sûnens
De Kanaryske dogge is fetber foar oandwanings lykas heupdysplasy, dêr't ek oare grutte hûnerassen lêst fan hawwe. Oare krupsjes dy't nochal ris by dit ras foarkomme, binne hertproblemen, kanker, epilepsy en rude. Kanaryske doggen hawwe in libbensferwachting fan trochinoar tusken de 8 en 12 jier.
Aard
Kanaryske doggen moatte in hearrigens-trening ûndergean en ier leare om mei minsken om te gean. It binne tige goede hiemhûnen, dy't agressyf foar oare hûnen oer binne en wantrouwich foar frjemde minsken oer. Foar de eigen baas binne se lykwols tige trou. Men moat wol witte hoe't men baas oer dizze hûn bliuwe moat, want as dizze mânske hûn mient dat hy it thús foar it sizzen hat, dan kin dat in earnstich probleem opsmite.
Lângoed
In lângoed (ek lânguod), bûtenpleats of bûten is in grut lânhûs mei bygebouwen en tunen en teffens greid- en boulân, mei mooglik ek in stik wyldernis, lykas bosklân of heide derby. Yn 'e folksmûle wurdt tusken lângoed en bûtenpleats fierders gjin ûnderskie makke, en wurde de beide foarmen trochinoar brûkt.
As men lykwols sekuer wêze wol, is in lângoed in oanienslutend stik grûnbesit fan teminsten 5 ha, dat in ynkommen generearret dêr't de eigner út bestean kin. Op sa'n lângoed stiet yn 'e regel in lânhûs, mar dat hoecht net. In bûtenpleats is, sekuer nommen, in lúkse, twadde wente op it plattelân; dêr kinne lânerijen by hearre, mar dat hoecht net. Winliken binne de begripen 'lângoed' en 'bûtenpleats' yn dit ferbân inoars tsjinstelde, mei't it iene útgiet fan it lânbesit en it oare fan it lânhûs.
Sawol lângoed as bûtenpleatsen hawwe yn Nederlân yn 'e regel in lânskiplike, kultuerhistoaryske wearde. Oangeande lângoed is boppedat faak sprake fan in ferraning fan ekonomyske en natoerbeskermjende aspekten, mei't der faak sawol oan lânbou en eventueel boskbou dien wurdt, as oan rekreaasje.
Aleksej Bogoljûbov
Aleksej Petrovitsj Bogoljûbov (Russysk: Алексей Петрович Боголюбов; ûnder Veliki Novgorod, 16 maart 1824 – Parys, 3 febrewaris 1896) wie in Russysk keunstskilder fan meast lânskippen en seegesichten. Bogoljûbovs wurk wurdt rekkene ta it realisme en de Romantyk.
Biografy
Bogoljûbov wie in pakesizzer fan de ferneamde Russyske filosoof en skriuwer Aleksander Radistjev. Hy krige in militêre oplieding en tsjinne ynearsten in skoft by de marine. Yn 1949 sette er lykwols út ein mei in stúdzje oan de keunsthegeskoalle fan Sint-Petersburch, dêr't er ûnderrjochte waard troch Maksim Vorovief en ûnder ynfloed kaam fan Ivan Aivazovsky. Fan 1853 ôf oan wijde er him hielendal oan it skilderjen.
Yn 1854 reiszge er nei Europa en krige er kunde oan foaroansteande skilders lykas Aleksandr Ivanov en naam er les by Andreas Achenbach. Yn Parys rekke er ûnder de yndruk fan de Skoalle fan Barbizon en waard er in freon fan Camille Corot en Charles-François Daubigny.
Yn 1860 gie Bogoljûbov werom nei Ruslân en reizge er troch de Wolga-regio. Yn 1870 sleat er him oan by de keunstnersgroep De Swalkers en yn 1871 waard er learaar oan de Russyske keunstakademy. Twa jier letter, yn 1873, ferfear er lykwols wer nei Parys, dêr't er yn 1896 weirekke.
Abidjan
Abidjan is de grutste stêd fan Ivoarkust. Der wenje sa'n 4,4 miljoen minsken yn de stêd. Abidjan is it ekonomyske en yndustriële sintrum fan Ivoarkust en ek de belangrykste havenstêd. Nei Lagos is it de twad-grutste stêd yn West-Afrika.
Yn 1931 waard der in nije skipswerf boud en yn 1933 waard Abidjan de haadstêd fan de doetiidske Frânske koloanje. Dêrnei groeide it ynwennertal fan Abidjan hurd nei 65.000 ynwenners yn 1950 nei in miljoenestêd hjoed de dei. Yn 1983 waard Yamoussoukro de nije haadstêd fan Ivoarkust, mar de measte politike ynstituten en ambassades bleaunen yn Abidjan.
Yn de stêd libje ek nei de ûnôfhinklikheid fan Ivoarkust noch in protte Frânsen. De mearderheid fan de ynwenners hat it Frânsk as memmetaal. Abidjan is mei Parys, Kinshasa en Libreville ien fan de grutste Frânsktalige stêden op 'e wrâld.
Stedsdielen
Abidjan bestiet út de stedsdielen:
Western (sjenre)
De western is in sjenre yn 'e literatuer, byldzjende keunst, film en op 'e tillefyzje, dat wijd is oan romantisearre beskriuwings fan en ferhalen oer it Wylde Westen, de beneaming foar rûchwei de westlike helte fan 'e Feriene Steaten tusken likernôch 1850 en 1900. Yn dy perioade ferkearde dat gebiet noch yn it begjinstadium fan 'e kolonisaasje, en waard der striid levere tusken de lânseigen Yndiaanske folken oan 'e iene kant en de Amerikaanske kolonisten en it Amerikaanske leger oan 'e oare kant, wylst de cowboy, dat ikoanyske symboal fan it Alde Westen, it fee fan syn baas oer de iepen prêrjes dreau, en op oare plakken legindaryske banditen lykas Jesse James en Billy the Kid harren snoade plannen smeiden en dêrby soms yn 'e tsjillen riden waarden troch allike legindaryske wetstsjinners as Wild Bill Hickok en Wyatt Earp.
Hoewol't westerns oer it algemien net botte reälistysk binne (it wurk fan cowboys wie yn it echt net heldhaftich en aventoerlik, mar earder ientoanich en lichaamlik slopend, om mar wat te neamen), kinne se o sa ta de ferbylding sprekke. It sjenre sette útein mei de kontemporêne pulpromantsjes út 'e lêste helte fan 'e njoggentjinde iuw, en ûntjoech him koart nei de iuwwiksel, tusken 1902 en 1912, ta in wier literêr sjenre. It wie benammen tige populêr tusken 1930 en 1980, mei in hichtepunt yn 'e earste helte fan 'e sechstiger jierren. Yn dy heale iuw ûntstie ek westernfilm, en waarden er in grut tal westernsearjes makke foar op 'e tillefyzje. Sûnt de twadde helte fan 'e santiger jierren is de populariteit fan it sjenre yn it neigean rekke, en nei 2000 hat dy in nij djiptepunt berikt, al wurde der noch altiten wol westernromans skreaun en westernfilms produsearre.
Tematyk
De western skilderet in maatskippij ôf dy't organisearre is om beskate earekoades hinne, wêrby't de mei geweld útfochten en besljochte fete, en persoanlik, direkt en eigen gerjocht troch geweld in grutte rol spylje. Sawol de tradisjonele westernroman as de westernfilm draaie ornaris om it libben fan in semy-nomadyske swalker, gauris mei in twifelich ferline of in persoanlikheid dy't skeind is troch in jeugdtrauma of oarlochsûnderfinings. Hy is yn 'e regel in cowboy of in revolverman (gunslinger) dy't sels it kontakt mei de minsklike maatskippij fierhinne ôfwiisd of ferlern is, en de western set útein as er as frjemdling in foar him ûnbekend stedsje binnenriidt dêr't fan alles mis is of dêr't banditen of in korrupte feeboer (rancher) de gewoane minsken terrorisearje. Om redens dy't útienrinne kinne fan syn rjochtsgefoel, klearebare ferfeling of tsjin wil en tank, lost de frjemdling de swierrichheden op troch mei geweld mei de smjunt en dy syn trewanten ôf te weven, gauris yn in revolverduël ûnder de middeissinne op 'e haadstrjitte fan it stedsje. Hoewol't er dêrnei faak troch de ferromme ynwenners frege wurdt om sheriff te wurden, einiget de western as er it stedsje efterlit en de ûndergeande sinne temjitte riidt. Dizze tradisjonele westernheld, de ienlike frjemdling, wurdt wol beskôge as de literêre erfgenamt fan 'e doalende ridder út 'e Midsiuwske Jeropeeske romans, en is ek besibbe oan 'e ronin, de masterleaze samûrai út 'e Japanske kultuer.
De western (benammen de westernfilm, mar westernliteratuer faak ek) nimt yn prinsipe de eleminten fan sokke ferhalen en foarmet se om ta ienfâldige moraliteiten, hoewol't guon útsûnderings op moreel mêd folle dûbelsinniger binne, lykas de mei fjouwer Oskars bekroande film Unforgiven, fan Clint Eastwood. De western mei graach de klam lizze op 'e wredens fan 'e wyldernis, en fynt sadwaande faak plak yn in ûnfruchtber, desolaat lânskip. Spesifike dekôrs binne isolearre forten, feepleatsen (ranches) en boerespultsjes (farms of homesteads), it Yndiaanske doarp of kamp, en benammen it lytse, stoffige stedsje oan 'e foargrins fan 'e beskaving, mei in kroech (saloon), winkel (general store), hierstâl (livery stable) en sheriffskantoar mei selleblok (jailhouse), dêr't de wyn wite amaranten (tumbleweeds) oer de haadstrjitte blaast.
Literatuer
De western as literêr sjenre is eins in fuortsetting op 'e romans dy't yn 'e earste helte fan 'e njoggentjinde iuw begûnen te ferskinen oer de Amerikaanske frontier beëasten de rivier de Mississippy. Dêryn waard it libben oan 'e foargrins fan 'e beskaving beskreaun (yn romantisearre foarm, fansels), sa't dat west hie yn 'e koloniale tiid (±1700-1776). It bekendste foarbyld fan dy literatuer is de fiifdielige romanrige The Leatherstocking Tales, fan 'e skriuwer James Fenimore Cooper, mei as meast ferneamde diel The Last of the Mohicans (1826).
Doe't om 1840 hinne de kolonisaasje fan Noard-Amearika bewesten de Mississippy úteinsette, begûnen der fan likernôch 1850 ôf goedkeape, tinnige pulpromantsjes te ferskinen, dy't penny dreadfuls neamd waarden, om't se mar in peinje (penny) kosten en ferskriklik (dreadful) skreaun wiene. Meitiid giene dy oer yn 'e saneamde dime novels, dy't mei in stoer (dime) justjes djoerder wiene, mar ek folle better skreaun wiene (dêrfandinne novel, "roman"). De earste dime novel wie Malaeska; The Indian Wife of the White Hunter, dy't yn juny 1860 útjûn waard. Beide soarten pulpromans wiene tige populêr yn it Easten fan 'e Feriene Steaten, al waarden se nei it lêzen yn 'e regel fuortsmiten. Se fertelden ferhalen dy't gauris basearre wiene op 'e (romantisearre) libbens fan wiere persoanen, lykas Buffalo Bill, Wild Bill Hickok, Jesse James. Wyatt Earp en Billy the Kid. Tsjin 1900 ûntstiene der ek tydskriften dy't har yn dit soarte ferhalen spesjalisearren.
Behalven yn it Easten fan Amearika wiene de ferhalen oer it Wylde Westen ek yn Jeropa tige populêr. Om 1880 hinne sette de Dútser Karl May útein mei it skriuwen fan romans fan folle lingte oer syn ikoanysk wurden helden Old Shatterhand en Winnetou. Hoewol't er dêr op it fêstelân fan Jeropa in ûnbidich grut súkses mei hie, waarden syn aventoereferhalen troch literatuerkritisy ôfdien as lektuer fan in triviaal soarte, en dat is oardel iuw letter noch net feroare. Likegoed binne generaasjes bern opgroeid mei May syn boeken en de ferfilmings dêrfan, en hat er yn Jeropa in grutte ynfloed hân. Dêrby moat trouwens wol oantekene wurde dat er in grutte fantast wie, dy't bearde dat syn ferhalen op syn eigen ûnderfinings basearre wiene wylst er noch nea yn Amearika west hie. Dat is ek de reden dat syn boeken optille fan 'e histoaryske flaters, lykas Yndiaanske stammen dy't by May noch fleurich oer de prêrje fjouweren wylst se yn wurklikheid allang troch de Amerikaanske oerheid opburgen wiene yn reservaten. Fierders moat ek opmurken wêze dat May syn alter ego Old Shatterhand en dy syn Yndiaanske bloedbroer Winnetou yn Amearika sa goed as ûnbekend bleaun binne.
Yn 'e Feriene Steaten ûntjoech de western him ûnderwilens ta echte literatuer mei de útjefte, yn 1902, fan Owen Wister syn roman The Virginian. As grûnlizzer fan 'e literêre western wurdt lykwols Zane Grey beskôge, dy't yn 1912 syn ferneamde Riders of the Purple Sage publisearre. Letter folgen dêr noch tsientallen oare romans op, lykas Knights of the Range, Code of the West en it masterlike Desert Gold. Grey waard neifolge troch oare bekende westernauteurs, lykas Walter Noble Burns, dy't yn 1927 mei syn roman Tombstone de reputaasje fan Wyatt Earp makke. Max Brand is in oare grutte namme út 'e westernliteratuer, mei titels as Striking Eagle, Blood on the Trail, The Seventh Man, Danger Trail en The Long Chase. Brand blonk fierders ek út yn it skriuwen fan koarte ferhalen fan it westernsjenre, dy't er publisearre yn 'e withoefolle westerntydskriften dy't yn 'e tweintiger jierren ûntstiene, lykas Western Story Magazine, Star Western, Ranch Romances, Cowboy Stories en West. Clarence E. Mulford skreau ek koarte ferhalen, mar dan allegear oer deselde held, Hopalong Cassidy; de earste út dy rige ferskynde al yn 1904.