cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
William Penn
Pennsylvania
Kening Karel II skonk Penn op 4 maart 1681 in grut gebiet, it eardere Nij-Sweden, bewesten en súdlik fan New Jersey, om sadwaande in skuld oan Penn syn heit ôf te lossen. Penn joech it gebiet de namme Sylvania (fan it Latyn foar 'bosk'). Ta eare fan Wiliam Penn syn heit feroare de kening dy namme yn Pennsylvania. Faaks woe er ek dat de quakers en oare 'ûnrêstmakkers' in wenplak krigen fier fan it heitelân ôf. Penn festige him dêr sels yn 1682 en sleat der ferskate ferdraggen mei de yndianen. Yn 1684 gong er werom nei Ingelân. Nei de delfal fan Jakobus II rekke er yn ûngenede by Willem III. Hy ferlear de macht oer de koloanje, mar waard yn 1694 rehabilitearre.
Penn besocht Amearika op 'en nij yn 1699 en ûntwikkele in plan om de Ingelske koloanjes yn Amearika te ferienigjen yn in federaasje. Penn woe him nei wenjen sette yn it troch him ûntwurpen Filadelfia, mar fanwegen finansjele swierrichheden gie er werom nei Ingelân. Hy fierde dêr in protte rjochtsaken om syn rjocht te krijen en hat sels besocht om Pennsylvania wer te ferkeapjen oan de Ingelske kroan, mar ûnder de besprekkingen yn 1712 krige er in beroerte sadat er net mear prate en selsstannich funksjonearje koe. Hy koe it libben hâlde oant mids 1718.
Borneroord
Borneroard is in Nederlânsk-herfoarme sintrum foar geastlik beheinden yn Beetstersweach.
Yn maart 1972 waard begûn mei 48 pupillen, yn juny 1974 wie de offisjele iepening. Yn desimber dat jier wie de ynstelling mei 272 pupillen (fan alle leeftiden) fol. Hjirfan kamen 160 út Fryslân, 70 út Grinslân en 50 út Drinte. It persintaazje 'idioaten' sa't swaksinnigen doe noch neamd waarden wie 47%, lanlik wie dat doe 25%. Hjirtroch wie der net folle ferrin. Yn 1974 wienen der ± 260 personielsleden op Borneroard.
Borneroard gie yn 1994 earst mei ferskate organisaasjes (wêrûnder De Terp) op yn Heechhout Kaai. Op 1 jannewaris 2002 gienen Heechhout Kaai, Maartenswouden en D.A.G. Friesland op yn Talant. Talant gie yn 2022 op yn Alliade
Baaiemuoisjild
Baaiemuoisjild (jild fan Muoike Baukje) is in jierlikse útkearing oan de earmen fan Winsum út in legaat fan Baukje P. Bijlsma (1787 - 1837). De Herfoarme Gemeente hat in jûnsmielbeker fan har.
Pier Pieter Piersma
Pier folge in oplieding foar meubelmakker en waard feint op de werf fan skipsbouwer Berend de Jong yn Heech. Dêr learde hy de knepen fan 't fak. Yn 1970 begûn hy in eigen werf. Foar nijbou en opknappen wurdt in soad ikehout brûkt om de houten boeiers, tsjotters en Fryske jachten orizjineel te hâlden. Ek in Staverske jol is op dizze werf boud. Trochdat der in soad ûndjip wettter is en wie yn Fryslân binne der in protte platboaiems ûntstien. It ferfangen fan in kyl troch swurden is hjir in gefolch fan. De skippen wurde krektas eartiids boud 'op it each', der komt gjin tekening oan te pas. In soad wurk is noch krektas eartiids, al binne der wol wat moderne oanpassings. Sa wurdt it bûgen fan planken no mei in gasflam dien.
Doe't in Amerikaan kaam om in âlde tsjotter opknappe te litten woe dy yn Amearika wol op de hichte bliuwe fan it wurk. Piersma hat doe in webcam ophong en dat foarme it begjin fan in eigen webstee.
Lytse Buorren (Winaam)
Lytse Buorren is it súdlike diel fan Winaam yn de gemeente Harns.
De namme komt ek foar as Lutkeburen, Lutkebuiren. Yn folle mear plakken wurdt de it diel fan it sintrum sa oantsjutten, lykas yn Berltsum, Tsjummearum, Grou, Menaam, Berltsum, Hallum, Spannum, Wjelsryp, Garyp, Sumar en Penjum. Faak giet it dan om in strjitnamme. ...
Boeier
thumb|275px|Boeier In boeier is in Frysk rûnjacht fan hout of stiel, mei in lingte tusken 5,5 m - 12m mei de grûnfoarm fan in Frysk jacht mar mei in foardek en kajútopbou efter de mêst. It is de namme foar in hiele groep skipstypes mar ek foar it type dat heart ta de kromstjûne.
De namme soe te meitsjen hawwe mei it oanbringen, it bûgjen en fêstsetten fan hout, tink mar oan de boeisels fan in skip. It type wurdt al neamd yn boarnen út de earste helt fan de 15e iuw. Yn Fryslân binne troch in soad ûndjippe wetters mear skipstypen ûntstien mei swurden ynstee fan in skipskilen. In bekende boeierbouwer wie Eeltsje Holtrop van der Zee dy't tusken 1860-1897 in soad boeiers boude op De Jouwer. Oare bekende werven binne Lantinga en de bruorren Smit fan Kinderdijk dy't ek stielen boeiers boude.
Harich
Harich is in Frysk doarp yn 'e Súdwesthoeke en de gemeente De Fryske Marren. It leit noardwestlik fan Balk.
Skiednis
thumb|[[Idscke Popkesate]] thumb|De Wite Skuorre Harich is fan âlds in boeredoarp dat ûntstie oan de âlde trochgeande wei fan Koudum nei Wâldsein. De wei rint op de râne fan it Gaasterlânske sân wêrtroch der hichteferskil is tusken de noard- en súdkant. De namme komt ek foar as Harg(h), Horch, Haerych en Harig, en is ôflaat fan it Germaanske Harag, dat timpel betsjut en wiisd op in âlde heidensk kultusplak by de Friezen.
Harich wie eartiids it bestjoerlik sintrum fan Gaasterlân. De Wyldemerk besuden it doarp wie eartiids in bekend merkeplak. Yn de fyftiger en sechtiger jierren wie by it doarp in ambonezekamp.
Harich bestie ynearsten út fjouwer dielen: de Westerein, de Frisbuorren, de Tsjerkebuorren en de Lorbuorren. It doarp hie earder in eigen gersdrûgerij.
Oebele Schokker
Oebele Schokker (Ketlik, 11 novimber 1984) is in Fryske fuotballer dy't útkomt foar Harkemase Boys.
Harich
Skiednis
Oant de gemeentlike weryndieling fan 2014 hearde Harich ta de gemeente Gaasterlân-Sleat, en foar de weryndieling fan 1984 makke it ûnderdiel út fan 'e gemeente Gaasterlân.
Mienskip
Doarpshûs Ons Gebouw sit yn de âlde skoalle oan de Stinsenwei en wurddt as doarpshûs dield mei Rûgehûzen. Men wenne earder 'op Harich'.
Befolkingsferrin
(* grinswiziging mei Balk)
Tsjerke
thumb|Tsjerke fan Harich It protestantske diel fan it doarp foarmet ien gemeente mei Rûgehuzen en wurket nau gear mei Aldegea/Kolderwâlde. De tsjerke is fan 1663, it ûnderste diel fan de toer mei de mitsele spits is âlder en datearret út de 12e iuw. Boppe de doar fan it tsjerke is in gevelstien oanbrocht dy't ferwiist nei it ynstoarten fan 'e tsjerke troch in stoarm yn 1662. Oan beide kanten fan de stien stiet in earn mei in iketûke yn 'e snaffel en it wapen fan Harichster Dr. Johannes Scheltinga.
Katoliken hawwe gjin eigen tsjerke yn it doarp. Hja falle ûnder de Hillige Kristoffelparochy, dy't in tsjerke hat yn it oanbuorjende Balk.
Strjitten
Bokkeleane, Frisbuorren, Harichsterdyk, Hillemastate, Houtdyk, It Heech, Keamerlânswei, Lorbuorren, Lykwei, Minnemastate, Stinsenwei, Trophernsterwei, Tsjerkepaad, Van der Feltzstrjitte, Warrensterwei, Welgelegen, Westerein, Wyldemerkwei.
Oebele Schokker
Biografy
Schokker begûn mei fuotbal by UDIROS yn Nijhoarne. Fanôf de C-junioaren spile hy by Sportklub It Hearrenfean. Om't der folle konkurrinsje is giet Schokker by Fuotbalferiening It Hearrenfean spyljen. Dêrnei giet hy by De Jouwer fuotbaljen. Nei in pear jier giet hy nei SK Cambuur Ljouwert om dêr yn de jeugd te spyljen. Nei 3 jier giet Schokker wer werom nei De Jouwer.
Yn 2007, op syn 22e, giet Oebele Schokker nei De Harkema om by Harkemase Boys te spyljen ûnder trener Henk de Jong. Mei de Harkemase Boys helje se grutte súksessen. Se wurde kampioen yn de Eerste klasse E en it jier dêrnei ek fan de Haadklasse C. Sûnt juny 2012 spilet Harkemase Boys Earste Difyzje.
Sjitsport op de Olympyske Simmerspullen 1996
De Olympyske Simmerspullen 1996, ek wol de XXVIe Olympiade neamd, waarden yn 1996 hâlden yn de Amerikaanske stêd Atlanta. De sjitsport waard hâlden yn it Wolf Creek Shooting Complex.
Medaljespegel
De top-10 fan lannen dy't by it sjitten medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen 1996.
Skrikkeljier fan snein ôf
Dit is de kalinder foar in skrikkeljier fan snein ôf.
Drint
In ynwenner fan Drinte wurdt Drint neamd.
Eartiids wie Drint in skelnamme. Foar guon Friezen fan de klaai wienen Drinten namlik noch ferachtliker as Wâldtsjers, de bewenners fan de Fryske Wâlden. Men fûn de Drinten smoarch, dêrom smoarge Drint as skelwurd.
Oare betsjuttingen foar Drint binne:
Tsjotter
thumb|Fjouweracht 'Wilhelmina' yn it Suderseemuseum In tsjotter is de lytste fan de iepen rûne Fryske sylboaten mei in lingte oer de stjûne fan heechút 5,4 m.
Oarspronklik waard de tsjotter brûkt foar lytsskealich ferfier fan fracht en persoanen yn de tiid dat der noch mar in bytsje ferbinings oer de dyk wienen. Omdat der yn Fryslân in soad ûndjip wetter is hawwe tsjotters en oare platboaiems swurden.
Murns
Murns is in doarp yn de gemeente Súdwest-Fryslân. Murns leit súd fan Bakhuzen oan de Iselmar. Oant 1955 foarme Murns mei Bakhuzen ien doarp. It doarp hat likernôch 120 ynwenners (2004).
Tsjotter
In tsjotter mei de maat 4,8 m × 2,4 m wurdt in fjouweracht neamd. De sylskoalle fan de jeugdherberch 't Beaken yn Heech jout lessen yn autentike tsjotters. Yn Heech is boppedat houtboumuseum De Helling wêr't noch tsjotters boud wurde by de werf fan Pier Pieter Piersma.
Murns
Skiednis
Yn 'e 13e iuw waard de plaknamme Midlinghe neamd. Oare nammen wiene Midlinghe of Middelingh (1325), Middelen (1399), Midlutze (1414), Mirlense (1505), Myrns (1537) en Myrlns (1544). De plaknamme soe nei alle gedachten der op tsjutte dat it in plak yn 'e midden lei en fan it âldfryske Middila stamme.
Op it begraafplak stiet ek ien fan de klokkestuollen yn Fryslân. Oant midden 18e iuw stie dêr in tsjerke. Yn de Twadde Wrâldkriich is de eardere klokkestoel fernield troch in delstoartend fleantúch.
Omkriten
thumb|250px|left|Murnzer Klif It Murnser Klif jout in moai útsjoch oer de eardere Sudersee. By moai waar is Inkhuzen te sjen. De earste kilometer foar de kust bestiet út helder ûndjip wetter. Tusken Murns en riis leit de Rysterbosk.
By de Iselmar stiet yn it natoergebiet De Mokkebank in lytse wynmotor.
Strjitten
Breelenswei, Murnserdyk, Wieldyk.
Frysk jacht
In Frysk jacht is in iepen rûn jacht mei in lingte oer de stjûnen tusken 5-7m, mei berchhouten en faak klûsboarden en bearetosken. Jachten hawwe in smel roer mei in liuw of in oar symboalysk bist der op. De term rûn jacht hat te krijen mei de horizontale omtrek dy't by in Frysk jacht aairûn is. Dit type boat is boud foar plesierfeart en hat dêrtroch ek in djoere útstrieling.
In bekende Fryske jachtbouwer wie Eeltsje Holtrop van der Zee dy't tusken 1860-1897 in tal jachten boude op De Jouwer. Tsjintwurdich wurde noch jachten boud troch Pier Pieter Piersma yn Heech. Dêr stiet ek houtboumuseum De Helling.
Teledildoanika
Teledildoanika, ek wol cyberdildoanika neamd, is in type technology dat ûntwikkele is foar seks op ôfstân (of alteast mienskiplike masturbaasje op ôfstân). Dêrby kin it gean om op ôfstân betsjinbere fibrators en oar op ôfstân bestjoerber seksboartersguod, dat brûkt wurde kin om 'e partner seksueel op te winen (lykas de produkten fan OhMiBod, Lovense en We-Vibe). It kin lykwols ek gean om in keppele dildo en masturbator, dêr't 'echte' seks mei simulearre wurde kin (lykas RealTouch).
Dêrby wurdt gefoel fia in ynternetlink oerbrocht fan in spesjaal ûntwikkele dildo dy't troch ien fan 'e sekspartners brûkt wurdt, nei in masturbator dy't troch de oare fan 'e sekspartners oer syn penis hinne pleatst is. Sokke apparatuer kin net inkeld ynset wurde foar seks tusken pearkes yn relaasje, mar ek tusken webcamgirls en harren klanten. In ienfâldiger (want net live) foarm is in yn 't foar ynladen programma yn 'e masturbator dat de wize fan it streakjen fan 'e penis syngronisearret mei de (opnommen) bylden fan in ynternetfideo fan in model.
Teledildoanysk seksboartersguod kin beskôge wurde as in ûnderdiel fan it ynternet fan de dingen. In apart soarte teledildoanika wurdt no bluedildonics neamd om't it seksboartersguod fan op ôfstân betsjinne wurde kin fia in bluetooth-link.
Spegelgroukopke
It spegelgroukopke (heteropterus Morpheus) is in soarte yn  it skaai fan de Heteropterus.
Foarkommen
Yn Nederlân is de flinter in seldsume soarte. Se binne tige honkfêst en tige kwetsber. Se komme noch foar yn Limburch en Brabân. Hiel lokaal komme se in soad foar. Yn 1950 kaam de flinter allinnich foar de omkriten fan Apeldoarn. Nei 1950 ek yn Brabân. Yn 1990 kaam de flinter yn fjouwer ferskillende gebieten foar: by Apeldoarn, de Weesterbosk, yn Goar flakby Soerendonk en de Grutte Peel. De populaasjes by Soerendonk en de Weesterbosk binne efterút gong. Mar de populaasje yn De Peel wurdt grutter. Fan 2002 ôf fleant der ek in populaasje by Deurne. De flinter hâldt fan heide en leafbosken. Faak binne se te finen by boskrânen.
Op de reade list stiet de flinter as bedrige.
Flinter
De wjuklingte is likernôch 15 oant 18 mm. De ûnderkant fan de efterwjuk hat grutte wite plakken. Dy lykje wol op spegels. Dêrom ek de namme Spegelgroukopke. De flinters fleane op in huppeljende wize. In stikje omheech en dan wer nei ûnderen.
Fleantiid
De flinter fleant fan begjin augustus ôf. Foaral tusken 1 oant 20 july. De flinter fljocht altyd yn ien generaasje.
De rûp
De rûp is grien mei in brún kopke. De rûp oerwinteret as in healwaaks rûp. De rûp oerwinteret allinnich tusken ynspûne blêden. De rûp groeit yn de simmer en de hjerst en it foarjier dêrop.
De rûp fret ferskillende soarten gers en reid. thumb|456px|center
Bedum (plak)
thumb|235x235px|De hervormde Walfriduskerk Bedum (Grinslânsk: Beem) leit yn de gemeente It Hegelân yn de provinsje Grinslân. Is wie it haadplak fan de eardere lykneamde gemeente. It doarp leit ûngefear 10 km noardlik fan de stêd Grins en leit oan it spoar Grins - Delfsyl en oan it Boterdiep. It doarp Bedum hie yn 2019 8.630 ynwenners en de gemeente Bedum goed 10.000.
Tsjerken
De hjoeddeiske herfoarme Walfridustsjerke waard yn de 11e iuw stichte as beafeartstsjerke fan Walfridus, dy't yn Bedum libbe hawwe soe en troch de Noarmannen fermoarde wêze soe. Opfallend oan de tsjerke is de skeane 11e iuwske toer yn romaanske styl. Dizze toer stiet skeaner as dy fan Pisa: hy hinget 4,18° út it lead versus de 3,97° fan Pisa. Hy is yn elts gefal de skeanste fan Nederlân. Yn de 15e iuw waard de tsjerke fergrutte ta in twabeukige goatyske halletsjerke, dy't yn de 16e iuw útwreide waard mei in grut koar mei omgong foar it kapittel fan de tsjerke. Nei de Reformaasje is de tsjerke swier skeind, ûnder mear troch sloop fan it koer en ferleging fan de noarderbeuk. Yn de Midsiuwen hie Bedum noch in beafeartstsjerke, wijd oan Sint Radfridus, de soan fan Walfridus. Fan dy tsjerke is boppe de grûn neat oer. De roomsk-katolike tsjerke Us Leaffrou Himelfeart is in ienbeukige krústsjerke yn neogoatyske styl, boud yn 1880-1881 nei ûntwerp fan Alfred Tepe. De grifformearde Noardertsjerke út 1938 waard ûntwurpen troch arsjitekt Egbert Reitsma yn tradisjonalistyske styl.
Badminton op de Olympyske Simmerspullen 2000
De Olympyske Simmerspullen 2000, ek wol de XXVIIe Olympiade neamd, waarden yn 2000 hâlden yn de Austraaliske stêd Sydney. It badminton hie plak yn it Sydney SuperDome.
Medaljespegel
De top fiif fan lannen dy't by it badminton medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen fan 2000.
Twadde Brief fan Klemins
It Twadde Brief fan Klemins, ek wol koartwei 2 Klemins neamd (eins: Klemins oan de Korintiërs; yn it oarspronklike Gryksk: Κλήμεντος πρὸς Κορινθίους, Klēmentos pros Korinthious), is in algemien as apokryf beskôge tekst, besibbe oan it Nije Testamint fan 'e kristlike Bibel. It is in anonym brief dat tradisjoneel oan 'e tsjerkfaar Klemins fan Rome, better bekend as paus Klemins I († 99), taskreaun waard, dy't it earne oan 'e ein fan 'e earste iuw skreaun hawwe soe. Mar yn 'e fjirde iuw skreau de tsjerkfaar en paus Eusebius dat der mar ien brief fan Klemins oerlevere wie (ntl. it Earste Brief fan Klemins), dat sels yn 'e Aldheid bestiene der al twifels oer dizze tradisjonele taskriuwing. Moderne wittenskippers binne fan tinken dat 2 Klemins it wurk is fan in anonime auteur, en datearje it brief tusken 140 en 160. It wurdt no ta de saneamde Pseudo-Klemintinen rekkene, in hiele espeltsje teksten dy't foarhinne foutyf oan Klemins taskreaun waarden.
Bring Me the Horizon
Bring Me the Horizon is in Ingelske hardrockband oprjochte yn 2004 yn Sheffield. De band brocht yn 2006 syn debútalbum Count Your Blessings út. Bring Me the Horizon hat seis studio-albums en twa live-albums útbrocht.
Ierdbeving yn Turkije en Syrje (2023)
Op 6 febrewaris 2023 wie yn de nacht (4:17 oere pleatslike tiid) in swiere ierdbeving dy't parten fan Súd-Turkije en Noard-Syrje trof. De beving hie in krêft fan Mw 7,8 -8,0 en in yntinsiteit fan X-XI op de skaal fan Mercalli Ien fan de neiskokken hie in krêft fan Mw 7,7.
Kleaster Strahov
De Keninklike Kanony fan de Premonstratinzers fan Strahov (Tsjechysk: Královská kanonie premonstrátů na Strahově) is in abdij fan de premonstratinzers yn it Praachske stedsdiel Hradčany yn Tsjechje.
Ierdbeving yn Turkije en Syrje (2023)
Neffens it United States Geological Survey waarden behalve Turkije en Syrje ek ûnder oare de lannen Syprus, Libanon, Jordaanje, Armeenje, Georgje en Irak troffen troch de ierdbeving en de neiskokken dêrfan. Yn Nederlân waard de ierdbeving ek metten yn de Heimansgroeve yn Súd-Limboarch.
Algersmastate
thumb|right|300px|States om Kollum hinne, (klik op it kaartsje om de nammen lêze te kinnen) Algersmastate of Algersmastins en Ouwe Algersma up der Treme wie in state op De Trieme yn Kollumerlân. De lizzing is ûnbekend.
Kleaster Strahov
Skiednis
De abdij giet werom op in 12e-iuwske kleasterstifting op de heuvel Strahov fan de biskop Jindřich Zdík, biskop fan Olomouc, en hartoch Vladislav II. De lokaasje lei doedestiids geunstich oan de hannelswei, dy't de stêden Krakau en Neurenberch meiïnoar ferbûn, en waard bekend ûnder de namme Berch fan Sion. De earste bewenners fan it kleaster, it âldste kleaster fan de oarder yn Bohemen, wiene premonstratinzerske koarhearen út it kleaster Steinfeld yn de Eifel. Hja bouden in kleastertsjerke en wen- en wurkferbliuwen en harren earste abt wie Gero, in koarhear út Keulen. Fanút it Strahovkleaster waard yn 1193 it kleaster fan Tepla stifte.
Nei in grutte brân yn 1258 waard it kleasterkompleks yn in pear jier tiid wer opboud. Fierdere skea folge yn de 15e iuw troch de Hussitekrigen, de Tritichjierrige Kriich en de Eastenrykske Súksesjekriich fan 1741.
Algersmastate
Oer it ûntstean is neat bekend, mar yn 1467 hearde er ta de hearskippen dy't har tsjin in it ferdrach mei Grins fersetten. Faaks is syn hûs identyk mei dat thoe Algersma, neamd troch Andreae, dêr't yn 1488 Tyaerck thoe Algersma en syn frou Bauck Wybetsma wennen. Andreae fermoede dat dizze stins wolris deselde wêze koe as Alckemasaete of –heerd ûnder Feankleaster wêrfan't yn 1562 Tyardt Alckema eigener wie en yn 1591 nei alle gedachten dy syn pakesizzer Tyardt Alckes Alckema.
Kleaster Strahov
Kleastertsjerke
Nei de brân fan 1258 waard de trijeskippige romaanske Marije-Himelfearttsjerke (Kostel Nanebevzeti Panny Marie) ferboud en fan in iergoatysk ferwulft, in dwersskip en twa sydkapellen foarsjoen. Under de lettere aartsbiskop fan Praach en doedestiidske abt Jan Lohelius waard de tsjerke yn renêssânsestyl ferboud en krige de tsjerke twa tuorren. Yn de Tritichjierrige Kriich waarden de reliken fan de stifter fan de oarder, Norbertus fan Gennep, fan Magdeburg nei Strahov oerbrocht en byset yn it noardlike sydskip.
Wallenstein liet yn Strahov yn 1632 syn by de Slach by Lützen ferwûne generaal Pappenheim begrave. Syn epitaaf is yn ien fan de sydkapellen te sjen. Oan it ein fan de 17e iuw folge in barokke ferbouwing neffens ûntwerpen fan Jean Baptiste Mathey.
Ynrjochting
Ignaz Palliardi ferdielde troch stúk-kartûsjen it ferwulft yn 1743 yn fjirtich fjilden, dy't troch Ignác Raab en Josef Kramolín mei foarstellings út it libben fan de Jongfaam Marije beskildere waarden. De fresko's yn de tsjerke binne makke troch Georg Wilhelm Neunherz, it byldhouwurk fan de sydalters is fan Johann Anton Quittainer. It haadalter waard boud troch Ignaz Franz Platzer en Josef Lauermann, de skilderijen fan de alters binne skildere troch Johann Christoph Lischka en Michael Willmann.
De bychtstuollen yn de sydskippen binne út 1768 en boud troch Šimon Truska. De kleurrike art nouveau krúswei is út 1910. De banken fan it sintrale en noardlike skip stamme út 1706 en binne snien troch Melichar Elglass.
De tsjerke waard yn 1991 troch paus Jehannes Paulus II de status fan basilica minor ferliend.
Rochustsjerke
Under abt Jan Lohelius joech keizer Rudolf II opdracht om de oan de pesthillige Rochus wijde tsjerke te bouwen. De bou fûn plak yn de jierren 1603-1612 út tankberens foar it yn 1599 sparjen fan de stêd foar de pest. De tsjerke tsjinne oant 1784 as parochytsjerke fan Strahov en waard yn de 20e iuw ferboud om tentoanstellings te hâlden.
Bibleteek
Eartiids wie de hiele bibleteek yn de saneamde Teologyske Seal ûnderbrocht. Sûnt 1790 wurde dêr allinne de teologyske wurken bewarre. De bou derfan fûn tusken 1671 en 1679 plak neffens it ûntwerp fan Giovanni Domenico Orsi de Orsini. Yn 1721 waard de seal nochris fergrutte en de freskos fan Franz Siard Nosecký waarden yn 1723 oant 1727 oanbrocht.
De wichtichste skat fan de bibleteek fan Strahov is it Evangeliarium fan Strahov, in hânskrift út de 9e/10e iuw dat oarspronklik út Steinfeld komt.
De Filosofyske Seal waard yn de jierren 1783–1790 neffens de plannen fan Ignaz Johann Palliardi boud. De seal wie ornearre foar de samling fan it sekularisearre kleaster Louka (Loucký klášter) by Znaim. It plafondfresko is fan Franz Anton Maulbertsch en stamt út 1794. De geveldekoraasje is fan Ignaz Michael Platzer, in soan fan Ignaz Franz Platzer.
Birmingham
Birmingham is de op ien nei grutste stêd fan Ingelân, mei likernôch 1.000.000 ynwenners. Yn de stêdekloft wenje likernôch 2,6 miljoen. De stêd leit yn it noardwesten fan Ingelân.
Skiednis
Yn de omkriten fan Birmingham binne fynsten fûn út de Brûnstiid. Yn de iere 7e iuw wie it in Angelsaksyske boeredoarpke oan de iggen fan it rivierke Rea. De namme Birmingham komt fan "Beorma inga ham", dat 'buorkerij fan de soannen (of neisieten) fan Beorma' betsjut. Birmingham wurdt foar it earst neamd yn it Domesday Book fan 1086 as in lyts doarp dat mar 20 shillings wurdich is. Farianten fan de namme binne ûnder oaren Brummagem en Bermingeham.
Birmingham wie yn de midsiuwen in middelgrut merkplak, mar yn de 18e iuw groeide de stêd út ta in ynternasjonaal wichtich plak. Birmingham waard doe it sintrum fan de Britske metaalyndustry en fan de "Black Country", sa neamd nei de altyd rikjende skoarstiens du't dêr konsintrearre wienen yn de tiid fan de Yndustriële Revolúsje. Birmingham roan ek foarop op it mêd fan wittenskip en organisaasje fan de yndustry en stie sa oan de widze fan de moderne yndustrieële maatskippij. Yn 1791 waard de stêd priizge as "the first manufacturing town in the world".
Lykas oare stêden yn de regio, sa as Wolverhampton, Dudley en Coventry, is Birmingham no in sintrum foar de tsjinstferlienende sektor, mei futuristyske heechboukantoaren. Hoe't it gbiet der eartiids hinne lei is noch in bytsje nei te gean yn it Black Country Museum, dat in oantal autentike huzen en ambachtlike bedriuwkes, dêr't it eartiids fan op tilde, sjen lit.
Ekonomy
Yn 1836 waard it earste filiaal fan de Midland Bank iepene. Dat waard ien fan de grutste banken fan it lân. Tsjintwurdich is de Midland Bank in part fan it HSBC-konsern. Oant 2003 waarden yn de Birmingham Mint munten slein; it is de âldste ûnôfhinklike Munt yn de wrâld. Birmingham is in sintrum fan de bieryndustry en de sûkelarjeyndustry. Teffens wurde dêr auto's fan de MG Rover Group boud.
Hoewol't de yndustry noch altyd fan belang is, wurdt dy stadichoan troch de tsjinstesektor foarby stribbe. De finansjele sektor en it toerisme wurde ek hieltyd wichtiger foar Birmingham. De stêd wurdt jierliks troch miljoenen toeristen besocht, en hat nei West End yn Londen de bêste winkelsintrums fan it lân. It stedsbyld, ea behearske troch mânske grauwe yndustrykompleksen, is yn de lêste jierren tige opknapt.
Underwiis
Birmingham syn trije universiteiten en twa universiteitskolleezjes meitsje dat it ek it twadde sintrum fan belang foar it heger ûnderwiis yn dit FK is, nei Londen. Kulturele ynstituten sa as it City of Birmingham Symphony Orchestra, it Birmingham Royal Ballet en it Barber Institute of Fine Arts, drage harres by oan de ynternasjonale reputaasje fan de stêd.
Sport
Birmingham hat twa fan de âldste en meast foaroansteande fuotbalklups fan de Premier League, nammentlik Aston Villa (oprjochte yn 1874) en Birmingham City (oprjochte yn 1875). De klup West Bromwich Albion komt út ien fan de foarstêden. It earste profesjonele fuotbalbûn fan Ingelân waard op 22 maart 1885 oprjochte yn Aston.
Birmingham is ek it sintrum fan de Britske atletyk. Yn 2003 waarden dêr de wrâldkampioenskippen indoor atletyk holden en yn 2007 wiene dêr de Europeeske kampioenskippen indoor atletyk. Oare sporten mei in soad leafhawwers binne golf, rugby, basketbal, boksen, cricket, hockey en badminton.
Demografy
thumb|250px||Apparteminte oan it kanaal, sintrum Birmingham City Birmingham wurdt faak Brum neamd (ôflaat fan de âlde namme Brummagem), en de ynwenners, dy't in karakteristyk Ingelsk dialekt prate, hjitte Brummies. It is ien fan de meast multikulturele stêden fan it Feriene Keninkryk. In grut part fan de befolking komt út it Karibysk Gebiet, fan it Yndiaaske subkontinint of út Ierlân. Neffens de folkstelling an 2001 heart 29,7% fan de ynwenners ta in etnyske minderheid. Yn Birmingham wenje nei Jamaika de measte rastafarys fan de wrâld, en de stêd hat ek de op twa nei grutste optocht fan Sint-Patricksdei, nei dy yn Dublin en New York.
Religy
thumb|center|600px|Wolkekliuwers yn it sintrum.
Van Wad tot Stad
Van Wad tot Stad (stilearre as van Wad tot Stad, mei de earste letter lyts) is in streekblêd dat fergees hûs oan hûs besoarge wurdt yn 'e noardwesthoeke fan Fryslân. It krantsje waard yn 1997 oprjochte en affisjearret him op 'e foarside ûnder de titel as "de krante fan Frjentsjer, Harns, Sint-Anne, Stiens, Boalsert en omkriten". It blêd hat trochinoar sa'n tritich siden en berjochtet oer nijs, kultuer en sport yn it ferspriedingsgebiet.
Foarhinne beheinde de fersprieding fan van Wad tot Stad him ta de kuststripe fan It Bilt yn it noardeasten oant it noardlike part fan it âlde Wûnseradiel yn it súdwesten. Sûnt de oprjochting fan 'e nije gemeente De Waadhoeke wurde ek it âlde Menameradiel en guon doarpen yn it âlde Littenseradiel meinommen. Neffens van Wad tot Stad sels wie it yn 2018 "al 21 jier it bêst lêzen blêd fan Noardwest-Fryslân!"
Kurobe
Kurobe (黒部市;  Kurobe-shi) is in Japanske stêd yn de prefektuer Toyama, yn it noardwesten fan Honsjû, oan de Japanske See. Op 1 april 2008 hie Kurobe 42.505 ynwenners.
De namme komt fan de rivier Kurobe, dy't ûntspringt op de berch Ushiro Tateyama (3000 meter) yn de Japanske Alpen. Letterlik betsjut Kurobe tsjustere dielen. De oarsprong fan het wurd Kurobe is net dúdlik. De namme soe te meitsjen hawwe mei dellingen yn it skaad fan bergen, of fan it Japanske wurd ikurohi foar Swarte sipres (Taxodium distichum) of fan it Ainu-wurd kurubetsu, dat "Duvelsberch" betsjut, ôfstamme kinne.
Kurobe krige op 1 april 1954 de status fan stêd (shi) nei in fúzje fan de gemeentes Sakurai (桜井町, Sakurai-machi) en Ikuji (生地町, Ikuji-machi).
Op 31 maart 2006 waard de gemeente Unazuki (宇奈月町, Unazuki-machi, 6.114 ynwenners, 341,20 km²) fan it District Shimoniikawa oan Kurobe taheakke.
Ekonomy
Kurobe moast it yn it ferline hawwe fan de fiskerij en it bouwen fan rys. Tsjintwurdich hat de stêd in protte yndustry. De grutste fabrikant fan ritsslutingen fan de wrâld, YKK, hat der syn haadfestiging. Fierder wurde yn Kurobe aluminium konstruksjematerialen makke, en rubber- en plestikprodukten. De fiedingsmiddelenyndustry makket ûnder oaren sakee, miso en soajasaus.
It besjen wurdich
thumb|left|Unazuki onsen
Partnerstêden
Sûnt 10 septimber 1970 hat Kurobe in jumelaazje mei Snits dêr't in fabryk foar ritsslutingen fêstige is. Kurobe hat sûnt 2000 in Snitsplein, en in troch de Nederlânse arsjitekt Herman Hertzberger ûntwurpen moetingssintrum foar East en West.
Oare stêdenbannen:
Lúksterhoeke
Lúksterhoeke is in delsetting en fjildnamme benoarden Gersleat en Lúkswâld yn de gemeente Opsterlân. Op dat plak grinzje de gritenijen Aenjewier en Opsterlân oan elkoar.
De namme komt ek foar as Luxterhoek en Luxter Horne.
Flaggeskip
thumb|It pânserskip Admiral Graf Spee, it flaggeskip fan de floatkommandant fan de [[Kriegsmarine fan 1936 oant de yn gebrûk nimmen fan it slachskip Gneisenau]] thumb|[[Fleandekskip Cavour, it flaggeskip fan de italjaanske Marina Militare]] In flaggeskip is binnen in float it marineskip dêr't de befelfierend ofsier fan dy float op meifart. Yn 'e Twadde Ingelske Oarloch (1665-1667) en de Trêde Ingelske Oarloch (1672-1674) wie it flaggeskip fan 'e seemacht fan 'e Republyk fan 'e Feriene Nederlannen bgl. de De Zeven Provinciën, om't op dat skip admiraal Michiel de Ruyter meifear. De term 'flaggeskip' komt fan it feit dat sa'n skip yn it ferline it rjocht hie de kommandoflagge te fieren. It waard foarhinne ek wol it admiraalsskip neamd, om't de befelhawwer fan in float faak in admiraal is. Mei't in marine út ferskate floaten bestean kin, is it sadwaande ek mooglik dat ien marine ferskate flaggeskippen omfiemet. De term 'flaggeskip' wurdt ek wol brûkt yn 'e keapfardij, en ferwiist dan nei it meast toanoanjaande skip fan in rederij of in konfoai. Yn 'e oerdrachtlike sin kin mei 'flaggeskip' fierders it meast toanoanjaande ûnderdiel of produkt fan in organisaasje of bedriuw oantsjut wurde.
Piksjitten
Piksjitten is in âld balspultsje dat faak yn de doarpen spile waard. Winterdeis waard it ek wol op it iis spile, it hie ek in sosjale funksje.
RealTouch
De RealTouch is in teledildoanyske masturbator foar manlju, dy't bestiet út in keunstfagina tarist mei rimen, streamingsmeganismen foar glydmiddel, ferwaarmingseleminten en oare technologyske snufkes. Dy wurdt oer de penis hinne pleatst en syngronisearret it feroarsake gefoel mei bylden fan in spesjaal foar dit doel produsearre ynternetfideo, sadat de brûker fan 'e RealTouch him foarstelle kin dat de aktrise yn 'e fideo seksuële omgong mei him hat.
Piksjitten
It wurdt spile mei twatallen dy't elk ien jeu-de-boulesbal hawwe. Dêrmei moat de bal fan de tsjinstander rekke wurde. Midden op it fjild stiet de "pik", wêr't op smiten wurde moat. De pik is in silinderfoarmich stik hout fan 30 sintimeter. Op de pik lizze fjouwer skiifkes dy't oan ien kant wyt binne en oan de oare kant read (liuw). Wa't mei de bal de skiifkes fan de pik falle litte kin krijt de skiifkes dy't mei de reade kant nei boppe lizze. De skiifkes dy't mei de wite kant boppe-oan lizze, wurde wer op de pik lein. De bal fan dejinge dy't it lêste skiifke paktt wurdt it ferplichte doel foar de oare dielnimmers. Elts mei dan ien kear besykje om dy bal te reitsjen. 'Mis' betsjut ôf, 'Raak' betsjut dat de bal fan dy dielnimmer it doelwyt wurdt.
RealTouch
De RealTouch (de namme betsjut letterlik "EchteOanrekking") waard yn 2008 ûntwikkele troch AEBN, in Amerikaansk bedriuw op it mêd fan ynternetpornografy. Meiwurkers fan AEBN demonstrearren it apparaat op it AVN Adult Entertainment Expo fan jannewaris 2009 yn Las Vegas, wêrnei't it yn novimber fan dat jier op 'e merk brocht waard. Yn desimber 2008 waard de ferneamde pornoaktrise Lisa Ann oanlutsen om as wurdfierster foar RealTouch op te treden.
AEBN ûntwikkele ek in dildo mei in kapasitive oanrekkingssensor, dy't de JoyStick neamd waard. Troch de RealTouch yn kombinaasje mei de JoyStick te brûken, woe it bedriuw ynteraktive teledildoanyske tsjinsten oer it ynternet oanbiede, wêrby't in webcamgirl live de JoyStick brûkte en har klanten op ôfstân oan harren penis fiele koene wat sy dermei die. Dy tsjinsten brocht AEBN ûnder by syn RealTouch Interactive-difyzje. Mei it op 'e merk bringen fan 'e RealTouch giene lykwols oansjenlike lisinsjekosten mank. Yn 2015 koe it produsearjen fan 'e RealTouch foar AEBN finansjeel net mear út en hold it bedriuw op mei sawol de produksje as it ûnderstypjen fan 'e byhearrende tsjinsten.
Piksjitten
Ynstee fan keunstof skiifkes waarden eartiids ek wol sinten brûkt. Dy wiene lykwols net sa goed werom te finen yn it sân, dêrom waarden de skiifkes brûkt. De winner krige op 't lêst fan alle dielnimmers in stoer as priis. Ynstee fan in jeu-de-boulesbal waard ek wol in rûnkapte stien brûkt.
Kleaster Ingwert
Kleaster Ingwert wie in kleaster ûnder Poppenwier. It kleaster waard yn 1478 stifte troch Fransiskanen. Yn 1484 waard it lykwols oerlitten oan Tertsiaressen fan Ealsum en yn 1580 úteinlik opheft. De lêste resten fan it kleaster binne sloopt yn 1875; de terp dêr't it op stie is fergroeven.
Gerrit Bosch
Gerrit Bosch (Ljouwert, 15 maaie 1893 - dêre, 20 juny 1981) wie in fûgeltsjeman, natoerbeskermer en kantoarman by de Frico.
Algemien bestjoerslid fan It Fryske Gea, ôffurdige fan de Feriening ta behâld fan Natoermonuminten yn Nederlân foar Fryslân en haadbestjoerslid fan it Bûn fan Fryske Fûgelbeskermingswachten. Oprjochting fan it Frysk Natoerhistoarysk Museum op syn inisjatyf (1923). Yn 1963 krige Bosch in lispeinje fan de Fryske Akademy foar tsjinst oan Fryslân. Hy samle in grutte dokumintaasje oer de Avifauna fan Fryslân.
Publisearre geregeldwei oer fûgels en de fûgelstân yn de Ljouwerter Krante, Frysk Deiblêd Drachtster Krante en Vanellus. Skreau  Earrebarren yn Fryslân (1970).
Lytse Leard
Lytse Leard is in delsetting besuden Hantum yn de gemeente Noardeast-Fryslân.
Lytse Leard leit súdlik fan Hantum en noardwestlik fan De Lytse Jouwer, dêr't it ek ûnder falt. De bebouwing fan de buorskip leit oan de Lytse Leasterdyk en bestiet út in kluster fan in pear huzen en boerepleatsen.
Lytse Wier
Lytse Wier is in buorskip tusken Wetsens en Nijewier yn de gemeente Noardeast-Fryslân.
Lytse Leard
Skiednis
Lytse Leard waard nei alle gedachten foar it earst yn de njoggende iuw neamd (fia in kopy út de tolfde iuw), doe't it neamd waard as Lanfurt. Dy namme waard opskreaun troch in muonts fan it Dútske kleaster Fulda, doe't it kleaster it gebiet bemachtige. Der wurdt ek wol tocht dat it ferwiisde nei it plak Laerd, dat letter de twillingsbuorskip Laad en Saad by Boalsert waard.
Lytse Wier
Lytsewier hie yndertiid twa sates. Ien wie kleastergoed fan Sion. De oare sate wie eigenierd besit fan in famylje dy't soms as Tammama oantsjut waard.
Moard
De skriuwer Anders Minnes Wybenga (1881-1948) ferhelle fan in moard. In boer út de buorskip hie spul mei in konkurrint op de pleats Germerhûs. It rûn út de hân en de iene boer sloech de oare dea en bedobbe syn lichem yn 'fiven'. It lichem soe inkele jierren letter weromfûn wêze.
Lytse Leard
Skiednis
De hjoeddeistige plaknamme ferwiist der mooglik nei dat it om in lyts (lutke) stik lân gie, mar it soe ek op in lytse terp (furth → werth) ferwize kinne. Mar wat it earste part fan de namme (lan) yn de namme fan de ierste ferwizing betsjut, is net dúdlik, wêrtroch't de plaknamme feitlik gjin echte dúdlike betsjutting hat, útsein dat er lyts is.
Noardlik fan it plak soe noch in oare terp lein hawwe, dy't net bewenne waard. Lytse Leard lei oant de gemeentlike weryndieling fan 1984 by de eardere gemeente Westdongeradiel. Fan 1984 oant 2019 lei er yn de gemeente Dongeradiel, wêrnei't dy opgie yn de nije gemeente Noardeast-Fryslân.
Friezen om utens
Friezen om utens binne bûten Fryslân wenjende Friezen. Yn it bysûnder in oantsjutting fan dejingen dy't harren yn in Selskip organisearren yn binnen- of bûtenlân (Londen, Feriene Steaten en Kanada).
Troch de sterke emigraasje út Fryslân is it tal Friezen-om-utens grut. It earste geslacht hâldt meastentiids yn taal en leefstyl de bân mei Fryslân fêst. Dêrnei geane de Fiezen-om-utens meastal yn de nije mienskip op. It orgaan fan it 'Bûn fan Fryske Selskippen bûten Fryslân dat fan 1933 ôf ferskynde hjit De Fries om utens.
Geldermalsen
Geldermalsen is in doarp en grutste kearn yn de gemeente West Betuwe yn de Nederlânske provinsje Gelderlân. Op 1 jannewaris 2021 hie Geldermalsen 10.860 ynwenners. It gemeentehûs fan West Betuwe stiet yn Geldermalsen.
Lokaasje
Geldermalsen leit yn de westlike hoeke fan de provinsje Gelderlân en leit sintraal yn it part fan de Betuwe dat de Tielerwaard hjit. De hiele noardkant fan Geldermalsen grinzet oan de rivier de Linge; oan de oare kant fan it wetter lizze de lytsere doarpen Tricht en Buurmalsen. Yn it suden grinzet Geldermalsen oan it doarp Meteren.
In grut part fan it sintrum fan Geldermalsen leit bûten de diken oan de kant fan de rivier.
Wichtige plakken yn de omkriten fan Geldermalsen binne Tiel, Buren, Culemborg, Leerdam en Zaltbommel.
Skiednis
thumb| De Sintrum- of Suitbertustsjerke yn it sintrum fan Geldermalsen. (foto: 2014) thumb| De Watermolen út 1772. (foto: 2008) Geldermalsen wurdt foar it earst neamd yn in oarkonde fan 12 augustus 850. It neamt Uberan Malsna (letter Bovenmalsen/Malsen Superior neamd), wêrmei't it hjoeddeiske Buurmalsen bedoeld wurdt. Dêrmei kin dêrfan útgean wurde dat der ek in Nedermalsen/Malsen Inferior wie. Yn lettere argyfdokuminten wurdt Geldermalsen ûnder oaren neamd ûnder de nammen Burchmalsen, 's-Hertogenmalsen, Gelremalsen, Geldermalssum, Geldermalssen en Geldermalsem. It ferskil tusken de nammen Buurmalsen en Geldermalsen is te ferklearjen omdat Buurmalsen ta it greefskip Buren hearde en Geldermalsen ta it hartochdom Gelre.
Yn it sintrum stiet de letgoatyske tsjerke út de 15e iuw, ek wol Sintrum- of Suitbertustsjerke neamd. De toer fan de tsjerke komt út de twadde helte fan de 13e iuw en is yn de 15e iuw ferhege mei in flier foar klokken fersierd mei spitsbôge nissen. De klokkestoel en klok komme út 1460 en yn de tsjerke stiet in doopfont dy't út 15e-iuw komt.
Yn de 17e iuw kamen lju fan de aadlike famylje út Seelân mei de namme Van Borssele nei Geldermalsen. Dy famylje hat ferskate generaasjes lang it bestjoerlik oerwicht hân. Jacob van Borssele wie de earste hear fan Geldermalsen en krige in wyt moarmeren grêf yn de Sintrum- of Suitbertustsjerke.
Jan van Borssele waard direkteur fan de VOC, en neamde in spegelretoerskip nei Geldermalsen. De Geldermalsen sonk yn 1752 mei in ekstreem weardefolle lading yn de Súdsineeske See en waard yn 1984 rêden.
Yn 1772 waard bûten it doarp poldermûne De Watermolen boud.
Fan 1838 oant 1934 wie der yn Geldermalsen in kantongerjocht. It hof krige yn 1883 in eigen gebou, ûntwurpen troch J.F. Metzelaar en syn soan W.C. Metzelaar.
Yn 1949 waard de Roomsk-Katolike Sint-Suitbertustsjerke boud nei in behindich ûntwerp fan arsjitekt C.H.B. Dionisius. Yn 1955 waard de Herfoarme Tsjerke boud nei in achthoekich ûntwerp fan arsjitekt Egbert Reitsma.
Op 31 jannewaris 1995 moasten de ynwenners 5 dagen it doarp út fanwegen it hege wetterpeil fan de Maas en de Waal.
Op 16 desimber 2015 bruts der in rebûlje út yn it doarp omreden it bouwen fan in asylsikerssintrum. De rebûlje begûn as in protest tsjin it asylsikerssintrum en feroare al rillegau yn in rebûlje, dêr't besocht waard it gemeentehûs te bestoarmjem.
Gemeentlikbestjoer
Geldermalsen is it haadplak fan de gemeente West Betuwe. It gemeentebestjoer sit yn it gemeentehûs fan de eardere gemeente Geldermalsen.
Heraldyk
thumb| Wapen fan Geldermalsen It wapen fan Geldermalsen waard op 24 desimber 1918 yn gebrûk nommen. De offisjele beskriuwing lêst: "In keel 19 besanten van goud, geplaatst 4,4,4,4,3. Het schild gedekt meteen gouden kroon fan 3 bladeren en 2 parelpunten." De besanten binne oernommen út it wapen fan Bentheim.
Bedriuwichheid
Troch de sintrale lizzing is Geldermalsen in lokaasje foar bedriuwen, dy't in soad bedriuwen oanlûkt. Yn Geldermalsen sitte ûnder oaren it lanlik distribúsjesintrum fan de Blokker en in sintrum fan de Albert Heijn.
De Chamotte Unie wie fan 1919 oant 1982 fêstige yn Geldermalsen. It bedriuw wie lange tiid de grutste fabrikant fan fjoerwurkmateriaal yn Nederlân.
Winkeljen
Der binne ferskate winkels yn it sintrum. Der is elke freed oant 21.00 oere keapjûn. De wyklikse merk is freedtemoarn fan 8.00 oere oant 13.30 oere.
Toerisme
thumb| De Linge by Geldermalsen (foto: 2004) Yn de maitiid binne de fruithôven bylâns de Lingediken in grutte attraksje foar deitoeristen. Alle jierren wurde de Nasjonale Reade Krús Blommetocht en de Betuwske Maitiidstocht organisearre út Geldermalsen wei.
Basisûnderwiis
Yn Geldermalsen binne fiif basisskoallen:
Middelbere skoalle
Yn Geldermalsen binne twa middelbere skoallen:
Autoferkear
De N833 ferbynt Geldermalsen mei Buurmalsen en Culemborg.
Spoarwegen
thumb| Stasjon Geldermalsen (foto: 2004) Yn Geldermalsen is sûnt 1868 in spoarstasjon. It stasjon leit oan de spoarlinen Utert - De Bosk en oan de Betuweline.
Sûdlik fan Geldermalsen rint parallel oan de A15, de Betuwerûte.
Rivier ferbinings
thumb| De Lingebrêge yn Geldermalsen (foto: 2007). Der lizze trije brêgen oer de Linge yn Geldermalsen. De Lingebrêge, de Julianabrêge en de Spoarbrêge oer de Linge.
Tichteby it sintrum fan it doarp leit de Lingebrêge, de dyk oer dy brêge ferbynt Geldermalsen mei Buurmalsen en Culemborg.
Eastlik fan it doarp leit de Julianabrêge, dy't Geldermalsen ferbynt mei Erichem en Buren.
Ek is der de Spoarbrêge oer de Linge, dy't Geldermalsen mei Tricht ferbynt.
Leauwe
Geldermalsen hat ferskate tsjerklike gemeenten, wêrfan't trije grifformearde tsjerken, in roomsk-katolike tsjerke en twa protestantske tsjerken wêrfan't der ien in grifformearde tsjerke is en ien in herfoarme tsjerke is.
Geldermalsen leit yn de saneamde Bibelgurdle. Opmerklik binne de grutte tsjerke fan de Grifformearde Gemeente (Betheltsjerke) en de saneamde tsjerkepleats fan de Ald-Grifformearde Gemeente.
Oan de Meersteech leit in lyts joadsk begraafplak.
Nikolaastsjerke (Hijum)
De Nikolaastsjerke is in tsjerkegebou oan de Lege Hearewei yn Hijum
Skiednis
De ienbeukige tsjerke hat in ynboude sealtektoer yn de foarm fan in redusearre westwurk. Yn de toer hinget in klok fan Petrus Overney (1670). It skip hat in mei rûnbôgefriezen ôfsluten sparfjilden tusken de lisenen. Yn de 15e iuw waard it koer fernijd.
De tsjerke is in ryksmonumint en is sûnt 1975 eigendom fan Stifting Alde Fryske Tsjerken.
Ynterieur
De preekstoel datearret mei it doopstek út de 17e iuw.
Sibetsboarch
thumb|It plak fan de Sibetsboarch
Loppem
Loppem is in doarp yn de Belgyske provinsje West-Flaanderen. It doarp is sûnt 1977 de eastlike dielgemeente fan Zedelgem en leit krekt súdlik fan de agglomeraasje Brugge.
Sibetsboarch
thumb|Rekonstruksje fan de Sibetsburch. De Sibetsboarch wie yn de lette midsiuwen in boarch yn Rjustringen, East-Fryslân, dy't brûkt waard troch seerôvers. Hjoed de dei is de Siebethsburg (hjoeddeistige Dútske skriuwwize) in stedsdiel fan Wilhelmshaven.
De boarch waard as haadlingeboarch mei de namme Edenburg boud troch Edo Wiemken yn 1383. Syn bernsbern Sibet Lubbenson feroare de namme fan de boarch yn Sibetsburch. De Fiktaaljebruorren brûkten de boarch in skoftlang as skûlplak. Yn dy tiid lei de boarch oan in see-earm, en wie mei muorren en wetter beskerme tsjin fijannen. Yn it jier 1430 waard de boarch belegere troch de Woertfriezen. Yn 1435 waard de boarch ôfbrutsen troch de Hânze omdat it seerôversnêst in bedriging wie foar de skipfeart. De see-earm slike stadichoan ticht, sadat de boarch hjoed de dei kilometers fan see ôf leit.
Ellerhuizen
thumb|De brêgen by Ellerhuizen - foaroan de (fernijde) âlde, dêrefter de nije Ellerhuizen (Grinslânsk: Ellerhoezen) is in buorskip yn de gemeente It Hegelân yn de provinsje Grinslân.
Cornelis Boschma
Cornelis Boschma (Oegstgeest, 11 maart 1928) wie direkteur fan it Frysk Museum sûnt 1963 as opfolger fan dr. A. Wassenbergh.
Ellerhuizen
It buorskip bestiet út pleatsen en huzen dy't oer sa'n 2½ km lingte oan de Ellerhuizerweg lizze. De wei begjint by it Boterdiep, rint dan 1½ km sa goed as nei it easten en dan noch 1 km nei it noardeasten.
Cornelis Boschma
Studearre Keunstskiednis yn Amsterdam en Utert. Wurke sûnt 1960 by de rykstsjinst foar de Monumintesoarch yn De Haach. Publisearre ûnder oare oer de arsjitekt Thomas Romein (Opus Musivum 1964) en J.S. Mancadan (Oud-Holland LXXXI, 1966).
Ellerhuizen
Oer it Boterdiep lizze twa brêgen dy't de Ellerhuizerbrêge (of -klap) en de Alde Ellerhuizerbrêge hjitte. De "Alde" brêge, lizzend yn it fytspaad, is yn werklikheid de nijste, mar hjit sa omdat er op de lânhaden fan de ôfbrutsen brêge boud is. Dy bleaune bestean doe't der, by de oanlis fan in rûnwei om Zuidwolde, krekt súdlik fan de brêge in ferfangende oanlein waard. De brêge blykte lykwols in gefaarlik punt te wêzen, omdat fytsers dêr efkes fan de parallelwei ôf moasten, om it kanaal oer te stekken. Yn de jierren 80 is doe in brêge op de âlde lokaasje weromkomd.
Eroaten
thumb|300px|Eroaten op in Relieffries, 2e iuw f.Kr. thumb|150px|Anteros as Eros, troch Alfred Gilbert, 1885 De Eroaten binne goaden en healgoaden mei wjukken út de Grykske en Romeinske mytology, dy't meast assosjearre wurde mei leafde en seks. Yn de Romeinske keunst wurdt sprutsen fan Amoretten, analooch oan Amor. De Eroaten komme faak werom yn klassike keunst, sy symboalisearje ferskate kanten fan de leafde (sa as leafde dêr't net op andere wurdt, leafde en langstme fan beide kanten). Sy wurde meast ôfbylde as neakene jonges.
Cornelis Boschma
Hy troude yn 1954 mei de keunstneresse Suze Boschma-Berkhout en waard heit fan fiif bern.
Ellerhuizen
De namme Ellershûzen (en Eller(t)sfjld) hat yn it Grinzersk de betsjutting efterútlizzend plak of ûnbekend plak, grif omdat it earste diel elders liket.
Eroaten
De meast ferneamde fan de fjouwer Eroaten binne de bern fan Ares en Afrodite: Eros, Anteros, Himeros en Potos. Yn guon wurk wurde Eroten beskôge as manifestaasjes fan ien en deselde god: Eros. Ferhalen oer de Eroaten, benammen oer harren fiten en streken, wienen populêr yn de Hellenistyske kultuer út de 2e iuw foar Kristus.
Yn de barokke keunst ferskine de Eroaten as Pûttos.
E-mail
E-mail of mail is digitale post fia ûnder oare it ynternet, dat wol sizze it gehiel fan it ferstjoeren en ûntfangen fan digitale brieven of boadskippen. Foar dy Ingelske/ynternasjonale begripen wurde yn it Frysk faak de begripen e-post of elektroanyske post brûkt. Tagelyk kin it wurd ek it digitale brief of it boadskip sels betsjutte. Foar dy betsjutting wurdt yn it Frysk e-brief, elektroanyske brief of e-berjocht brûkt. De earste e-mail oer in kompjûternetwurk waard yn 1971 troch Ray Tomlinson ferstjoerd. Om 1995 hinne waard soks populêr by it grutte publyk, tegearre mei it wrâld-wide-web.
E-mail wurdt faak brûkt foar koarte, ynformele berjochten. Oars as in brief op papier wurdt it by e-mail akseptearre om koarte en kompakte sinnen te brûken. Troch it meistjoeren fan taheakken (attachments, mooglik sûnt de Multipurpose Internet Mail Extensions, MIME, ynfierd binne) is it ek mooglik om de ynhâld yn in oare foarm as tekst te ferstjoeren.
Resintlik hat kommunikaasje oer de e-mail deselde wetlike status krigen as dy fan in brief. De mailtsjes moatte dan wol oan in tal betingsten foldwaan. De autentisiteit moat boarge wêze; der moat sekerheid bestean oer de ôfstjoerder, en der moat net efterôf oan knoeid wurde kinne. De saneamde "elektroanyske hantekening" biedt hjir útkomst. De foardielen fan sa'n brûken fan e-mail fergelike mei oare foarmen fan kommunikaasje binne: