cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bredepleats (Frjentsjer)
De Bredepleats (Nederlânsk en offisjeel: Breedeplaats mei dûbel e) is in plein yn it sintrum fan 'e Fryske stêd Frjentsjer. It wurdt oan trije kanten begrinzge troch strjitten; dy oan 'e súdkant en de westkant hjitte ek fan Bredepleats, en hearre by it plein. De strjitte oan 'e noardkant is it Sint-Martinyplantsoen, dat by de súdrâne fan 'e Martinytsjerke lâns rint. Dat grutte tsjerkegebou dominearret de Bredepleats, hoewol't it der dus eins net oan stiet. Tusken de tsjerkmuorre en it Sint-Martinyplantsoen yn befynt him de Oortwolkfontein, dy't yn maaie 2018 yn it ramt fan it programûnderdiel 11Fountains fan it projekt Ljouwert/Fryslân Kulturele Haadstêd fan Jeropa 2018 oanlein waard.
Oan 'e noardwestpunt fan 'e Bredepleats is in krusing dêr't yn it ferlingde fan it Sint-Martinyplantsoen de (gruttere en bredere) Foarstrjitte begjint, dat ien fan 'e wichtichste winkelstrjitten fan Frjentsjer is. Diagonaal dêrfoaroer, oan 'e súdeastpunt fan it plein, begjint de smellere (en wetlik allinnich foar fuotgongers tagonklike) Dykstrjitte, dat ek in wichtige winkelstrjitte is. Oan 'e Bredepleats sels sitte net in soad winkels: inkeld in filiaal fan Kruidvat oan 'e súdkant en de kleanwinkel PM Mannenmode oan 'e súdeastrâne dêr't de Dykstrjitte begjint. Oan 'e eastside fan it plein sit fierders de horekagelegenheid Grand Café De Doelen.
Woeste Hoeve
Woeste Hoeve (Nedersaksysk: Weuste Hoeve) is in útbuorren in de gemeente Apeldoarn, yn de Nederlânske provinsje Gelderlân. It plak bestiet út in restaurant, in hotel en in stikmannich huzen.
Bredepleats (Frjentsjer)
Fierders wurdt de Bredepleats brûkt as plak om merk te hâlden. Omtrint 2000 binne der in pear grutte stielen mêsten op it plein pleatst, dêr't in seil oan ophyst wurdt sadat de lju ek by min (of gleonhjit) waar drûch (of koel) by de kreamkes lâns kinne.
Woeste Hoeve
Skiednis
Woeste Hoeve ûntstie op it krúspunt fan de âlde Hânzewei fan Arnhim nei Deventer en de hessewei fan Steenderen nei Barneveld.
Bredepleats (Frjentsjer)
Kwa monuminten hat de Bredepleats in soad te bieden. Behalven de Martinytsjerke hawwe Bredepleats 4, 6 en 8 oan 'e eastkant fan it plein de status fan ryksmonumint. (Yn de pannen op nû. 4 en 6 sit Grand Café De Doelen.) Itselde jildt foar it Lyts Botniahûs, in state oan 'e westkant, en it Dekemahûs, in state oan 'e súdkant by it begjin fan 'e Dykstrjitte (dêr't er eins ta heart).
Weard (buorskip)
Weard is in buorskip ûnder Moarre yn de gemeente Noardeast-Fryslân. De namme komt ek foar as Weerd, Wiert en Waerd. Dêr waard yn de 14e iuw in priorij fêstige fanút it kleaster fan Dokkum.
Woeste Hoeve
Skiednis
Op itselde plak waard al yn de Midsiuwen in útspanning set, dêr't letter in buorskip "op Woest Hoef" ûntstie. Fan dy buorskip is hast neat mear oer, mar de útspanning, fannijs boud yn 1771 nei't de âlde herberch ôfbaarnd wie, stiet der noch.
Yn 1811 wie keizer Napoleon Bonaparte yn de Woeste Hoeve mei Marie Louise. Ek kening Willem III stiek dêr geregeldwei oan, ûnderweis nei paleis it Loo. Under Woeste Hoeve wie yn de nacht fan 6 op 7 maart 1945 de oanslach op SS-generaal Hanns Albin Rauter. It wie de bedoeling fan it ferset in Dútske legerwein te bemachtigjen; se wisten net dat Rauter yn de auto siet. Rauter rekke swier ferwûne, mar oerlibbe it fjoergefjocht. De Dútsers lieten as represaille in pear hûndert finzenen eksekutearje, dêrfan 117 by Woeste Hoeve. It Monumint Woeste Hoeve waard ta oantins fan dat barren oprjochte.
Ekodukt
Tichtby Woeste Hoeve leit Wyldwiksel Woeste Hoeve, in ekodukt oer de A50.
Nij-Breunswyk
Nij-Breunswyk (Ingelsk: New Brunswick; Frânsk: Nouveau-Brunswick) is ien fan 'e tsien provinsjes fan Kanada, en de iennichste dy't offisjeel twatalich is. It leit yn it uterste súdeasten fan it lân, dêr't it mei Nij-Skotlân en Prins Edwardeilân gauris beflapt wurdt ûnder de namme fan de Kustprovinsjes (the Maritimes). Teffens heart it ta Atlantysk Kanada. Wat oerflak oanbelanget is Nij-Breunswyk ien fan 'e lytste provinsjes fan Kanada, mei mar 0,7% fan it nasjonaal grûngebiet. De haadstêd fan 'e provinsje is Fredericton. Neffens gegevens fan 'e folkstelling fan 2011 hie Nij-Breunswyk doe goed 750.000 ynwenners, wat delkomt op 2,2% fan 'e totale Kanadeeske befolking.
Geografy
Nij-Breunswyk hat in oerflak fan 72.908 km², wêrfan't 71.450 km² út lân bestiet en 1.458 km² út wetter. De provinsje grinzget yn it noardwesten oan it Gaspé-skiereilân, dat diel útmakket fan 'e Kanadeeske provinsje Kebek, en yn it súdwesten oan 'e Amerikaanske steat Maine. Yn it noarden en noardeasten leit Nij-Breunswyk oan 'e kust fan 'e Saint Lawrencebaai, en yn it suden en súdeasten oan 'e kust fan 'e Fundybaai, dat allebeide dielen fan 'e Atlantyske Oseaan binne. Yn it easten soarget de Lâningte fan Chignecto foar in smelle lânbrêge mei de provinsje Nij-Skotlân, dy't op it Nij-Skotlânskiereilân leit.
Yn 'e Fundybaai, dy't Nij-Breunswyk skiedt fan it grutste part fan it Nij-Skotlânskiereilân, fynt twa kear deis de tijbeweging mei it grutste hichteferskil fan 'e wrâld plak: trochstrings 16 m. By opkommend tij rint eltse kear 100 miljard ton seewetter yn 'e 290 kilometer lange baai.
Noardlik Nij-Breunswyk wurdt dominearre troch de noardlike útrinders fan 'e Appalachen. It noardwesten bestiet út 'e ôfhandige en wylde Miramichiheechlannen en de Nôtre Damebergen, mei it heechste punt op 817 m, op 'e top fan 'e Mount Carleton. It eastlike en sintrale diel fan 'e provinsje wurdt foar it meastepart foarme troch leechlân dat trochsnien wurdt troch rivieren, wylst har by de súdlike en súdeastlike kusten lâns de Caledoniaheechlannen en de St. Croixheechlannen útstrekke, mei in maksimale hichte fan boppe de 400 m. De grutte befolkingssintra lizze allegear yn it suden fan Nij-Breunswyk.
Skiednis
De oarspronklike bewenners fan Nij-Breunswyk wiene de Mikmak (Micmac), dy't rûchwei de eastlike helte fan 'e provinsje en de noardkust behearsken, de Malisiit (Maliseet) yn it westen en de Passamakwoddy (Passamaquoddy) yn it uterste súdwesten. Hoewol't it mooglik is dat de Wytsingen yn 'e Midsiuwen oant Nij-Breunswyk trochkrongen, wie it ierst bekende besyk fan in Jeropeaan oan it grûngebiet fan 'e tsjintwurdige provinsje dat fan 'e Frânske ûntdekkingsreizger Jacques Cartier, yn 1534. Yn 1604 waard der in Frânske koloanje stifte yn Nij-Skotlân, en dêrwei wreide de kolonisaasje troch de blanken him yn 'e folgjende oardel iuw stadichoan út oer dielen fan Nij-Breunswyk. De hiele regio fan 'e Kustprovinsjes (mei dêropta noch grutte parten fan Maine) foarme doedestiden de Frânske koloanje Akadia.
Doe't Frankryk by de Frede fan Utert, yn 1713, Nij-Skotlân ôfstean moast oan 'e Britten, wennen de measte Frânske kolonisten, de Akadianen, ynienen oan 'e ferkearde kant fan 'e grins. De rest fan Akadia, dêr't Nij-Breunswyk it grutste part fan foarme, wie mar tinbefolke. Under de Frânske en Yndiaanske Oarloch (1754-1763), de Noardamerikaanske útsprantel fan 'e Jeropeeske Sânjierrige Oarloch, foltôgen de Britten harren ferovering fan Akadia. Doe't se ûntdieken dat ûngeregelde Akadiaanske boargermilysjes oan 'e Frânske kant meifochten, brûkten se dat as ferlechje om yn 1755 by de Grutte Utwizing de hiele Akadiaanske befolking út Nij-Skotlân en Nij-Breunswyk te ferbaljen, wêrby't se de lju yn gammele boatsjes de see opstjoerden, wat hûnderten deaden ta gefolch hie. Party Akadianen yn Nij-Breunswyk flechten de wyldernis yn, dêr't se noch jierrenlang in gûerylja-oarloch wei fierden tsjin 'e Britske besetters.
Nei 1763 waarden it hjoeddeistige Nij-Breunswyk en dielen fan Maine opnommen yn 'e koloanje Nij-Skotlân. Nij-Breunswyk wie nei de deportaasje fan it grutste part fan 'e Akadianen frijwol ûntfolke, en dy sitewaasje bleau foarearst sa, want it loek mar in bytsje Britske kolonisten. Under de Amerikaanske Unôfhinklikheidsoarloch waarden der yn 1776, 1777 en 1779 ferskate fjildslaggen tusken de Amerikaanske opstannelingen en Britske troepen útfochten op it grûngebiet fan Nij-Breunswyk, en eefkes liek it wol as soe de koloanje Nij-Skotlân ûnderdiel fan 'e Feriene Steaten wurde, mar dat kaam sa net. Nei de oarloch krige Nij-Breunswyk einlings wer nije ynwenners doe't 14.000 Amerikaanske loyalistyske flechtlingen, dy't oan 'e kant fan 'e Britten fochten hiene, har der nei wenjen setten. Under harren wiene heechoplate lju lykas Edward Winslow, dy't harsels as de natuerlike lieders fan 'e koloanje seagen en ferwachten dat harren trou oan 'e Britske Kroan no beleanne wurde soe. Dêr tochten de oarspronklike Britske kolonisten yn Nij-Skotlân lykwols oars oer, en der ûntstie grutte deilisskip tusken de beide groepen. Uteinlik besleaten de Britske autoriteiten dêrom en spjalt de koloanje midstwa, sadat de Amerikaanske loyalisten harsels bestjoere kinne soene. En sa ûntstie yn 1784 de koloanje Nij-Breunswyk.
Hoewol't de measte loyalisten har yn 'e omkriten fan Saint John (doe noch Parrtown) nei wenjen set hiene, besleaten de koloniale autoriteiten om 'e haadstêd fan 'e nije koloanje, dy't Fredericton kaam te hjitten, 150 km fan 'e kust ôf oan 'e rivier de Saint John oan te lizzen, mei't er dêr minder kwetsber wêze soe foar in Amerikaanske oanfal. Tagelyk mei de stêd waard yn 1785 de Universiteit fan Nij-Breunswyk stifte, dy't de âldste Ingelsktalige universiteit yn Kanada en de earste iepenbiere universiteit yn Noard-Amearika wie. Oan 'e ein fan 'e achttjinde en it begjin fan 'e njoggentjinde iuw groeide de loyalistyske befolking oan en fersprate him by de kustline fan 'e Fundybaai en de rivieren de Kennebecasis en de Saint John lâns. Yn deselde snuorje kearden frij grutte oantallen Akadianen temûk werom nei wat se beskôgen as harren heitelân, en setten har oan 'e noard- en noardeastkust nei wenjen, dêr't se lang yn relative en fierhinne selsopleine isolaasje libben. Yn 'e njoggentjinde iuw kamen der ek mear Jeropeeske ymmigranten yn Nij-Breunswyk oan, út Skotlân en westlik Ingelân wei, en, nei 1845, fral ek út Ierlân, as gefolch fan 'e Jirpelhongersneed dêre. Sawol Saint John as de Miramichi-regio hawwe sels hjoed de dei noch in ûnûntstriidber Ierske útstrieling.
De grins tusken Maine en Nij-Breunswyk wie nea sekuer fêstlein, en dat late yn 'e jierren 1838-1839 hàst ta in wapene konflikt, wêrby't sawol Nij-Breunswyk as Maine de eigen milysje mobilisearre. Dizze saneamde Aroostookoarloch waard lokkigernôch ôfkeard, mar de sitewaasje wie in pear jier tige spand. It ferrin fan 'e grins waard úteinlik fêststeld by it Webster-Ashburton-Ferdrach fan 1842.
Yn 1867 wie Nij-Breunswyk (mei Ontario, Kebek en Nij-Skotlân) ien fan 'e oprjochtsjende provinsjes fan 'e Kanadeeske Konfederaasje. Dat waard bepankoekbakt troch de liedende figueren yn 'e Nijbreunswykske polityk, mar it gewoane folk wie der hoegenamt net bliid mei, om't men bang wie dat it lytse Nij-Breunswyk weiwurde soe yn sa'n grut steatsferbân, en dat de belangen fan 'e provinsje negearre wurde soene. In protte politisy dy't de oansluting by de konfederaasje stipe hiene, rekken by de folgjende ferkiezings dan ek harren sit kwyt. Mar tsjin dy tiid wie it al sa en koe it net mear weromdraaid wurde.
De tsjinstanners krigen gelyk doe't Kanada belied trochfierde en hannelsbarriêres opsmiet dy't de histoaryske bannen fan 'e Kustprovinsjes mei it Amerikaanske Nij-Ingelân trochsnie, wat yn Nij-Breunswyk rampsillige gefolgen hie foar de ekonomyske sitewaasje. Dat waard noch oanboaze troch de Grutte Brân fan Saint John, yn 1877, en tûzenen Nijbreunswyksters moasten ferfarre nei oare dielen fan Kanada of nei de Feriene Steaten, inkeld om itende te bliuwen. Mei de tweintichste iuw brieken bettere ekonomyske tiden oan foar de provinsje, al bleau de wurkleazens noch lange tiid heech, wylst de Grutte Depresje de Nijbreunswykse ekonomy in nije knau joech. Pas nei de Twadde Wrâldoarloch libbe de sitewaasje fierhinne op, mar fan 'e jierren santich ôf rekke de ekonomy wer yn it ûnleech, mei massale migraasje nei Ontario as gefolch.
Bestjoer
Nij-Breunswyk hat in provinsjaal parlemint mei 55 sitten. De parlemintsleden fertsjintwurdigje har eigen kiesdistrikt (riding), dêr't se by de ferkiezings op persoanlike titel de mearderheid fan 'e stimmen helle hawwe (krekt itselde kiesstelsel as yn Grut-Brittanje). De provinsje wurdt regearre troch in eigen regear mei oan it haad in minister-presidint. Yn Kanada is it trouwens wenst (mar gjin wet) dat de minister-presidinten fan 'e ûnderskate provinsjes oantsjut wurde as premier, wylst de federale minister-presidint de prime minister is. Yn it federale Kanadeeske parlemint yn Ottawa wurdt Nij-Breunswyk yn 'e Senaat fertsjintwurdige troch 10 fan 105 sitten (9,5%), en yn it Legerhûs troch 10 fan 308 sitten (3,2%).
Ekonomy
De stedske gebieten yn súdlik Nij-Breunswyk hawwe in moderne ekonomy basearre op 'e tsjinstesektor, wêrby't benammen it bank- en fersekeringswêzen, it ûnderwiis, de sûnenssoarch en de detailhannel wichtich binne. Dêrnjonken beskikt Saint John oer in grutte seehaven en swiere yndustry; wurdt Fredericton dominearre troch oerheidstsjinsten, universiteiten en it leger; en hat Moncton him ûntjûn ta in sintrum fan kommersje, transport en distribúsje, mei wichtige spoar- en loftfeartfasiliteiten.
De ekonomy op it Nijbreunswykske plattelân moat it fral hawwe fan mynbou (wêrûnder lead- en sinkminen), boskbou, de papieryndustry en de lânbou. Wat dat lêste oanbelanget, giet it benammen om mingde bedriuwen en melkfeehâlderij. It wichtichste lânbougewaaks is de jirpel. Oan 'e kust wurdt ek in protte oan fiskerij dien, mei as kostberste fangst kreeft, kaammoksels en keningskrabbe. Yn it uterste súdeasten binne fiskkwekerijen mei salm as wichtichste produkt.
Taal
thumb|right|200px|Dominante talen yn Nij-Breunswyk per distrikt. (Read en oranje jouwe in grutte en lytsere [[Ingelsktalige mearderheid oan; blau en grien in grutte en lytsere Frânsktalige mearderheid.) ]] Nij-Breunswyk rint der mank de Kanadeeske provinsjes út om't it as iennichste offisjeel twatalich is. It Ingelsk wie altyd al in offisjele taal, en dat is neffens gegevens fan 'e folkstelling fan 2011 ek de memmetaal fan in romme mearderheid (65,6%) fan 'e befolking fan 'e provinsje. Under it regear fan minister-presidint Louis Robichaud waard yn 1969 lykwols de Wet op 'e Offisjele Talen (Official Languages Act) oannommen, dy't it Frânsk yn Nij-Breunswyk in gelikense status as it Ingelsk joech. De Frânsktalige minderheid (31,9%) is konsintrearre yn it noarden fan 'e provinsje en bestiet út trije ûnderskate groepen: de Kebekanen, dy't fierwei de grutste groep foarmje, yn it noardeasten, de Akadianen yn it noarden en de Brajonnen om Edmundston hinne. Yn 'e achttjinde en njoggentjinde iuw waard der noch in trêde iere kolonistetaal yn Nij-Breunwyk sprutsen, nammentlik it Skotsk-Gaelysk, yn 'e krite fan Campbellton en Dalhousie, mar dat is dêr oan it begjin fan 'e tweintichste iuw útstoarn. De lânseigen talen yn 'e provinsje binne it Mikmak (Micmac) en it Malisiit (Maliseet).
Top 10 fan yn Nij-Breunswyk sprutsen talen yn 2011:
Klimaat
Oars as de oare Kustprovinsjes, dy't hielendal of frijwol hielendal troch de see omjûn wurde en sadwaande in evenredich seeklimaat hawwe, hat Nij-Breunswyk de see mar oan ien kant. Dêrfandinne dat it klimaat yn it grutste part fan Nij-Breunswyk mear wei hat fan in lânklimaat as fan in seeklimaat, wat betsjut dat de ferskillen tusken de jiertiden grutter binne, mei waarmere simmers en strangere winters.
Stavelot
Stavelot (Nederlânsk; Dútsk: Stablo, Waalsk: Ståvleu) is in stêd oan de Amblève yn de Belgyske provinsje Luik. De stêd telt sa’n 7.169 ynwenners. It leit 350 meter boppe de seespegel.
Fiif kilometer noardeastlik fan it stêdsje leit it sirkwy Spa-Francorchamps.
Tren Lokote
Tren Lokote (Guadalajara, Jalisco, 1986), berne as Juan Jurado) is in rapper út Meksiko.
Doarpsflagge
Doarpsflaggen wurde ûnder oare beskreaun yn Wapenboek Hesman (1708, 1975) en in 17e iuwsk Napolitaansk flaggeboek. It binne flaggen fan hanneldriuwende en seefarrende doarpen as Molkwar, Kollum, Alde Leie, Aldebiltsyl De Lemmer, Heech en De Jouwer.
Yn 1955 ferliende de gemeenteried fan Wûnseradiel alle 27 doarpen flaggen. De gemeente Kollumerlân die itselde foar har 14 doarpen yn 1970. Mei om de tanimmende wettersport en rekreaasje is yn 1973/1974 troch Warten in doarpsflagge oannomd, ôflaat fan it âlde doarpswapen. De Fryske Rie foar Heraldyk hat dokumintaasje makke fan alle besteande Fryske doarpswapens en dorpsflaggen.
Gewichtheffen op de Olympyske Simmerspullen 1920
De Olympyske Simmerspullen 1920, ek wol de VIIe Olympiade neamd waarden yn 1920 yn Antwerpen, Belgje hâlden. It gewichtheffen waard hâlden yn it Olympisch Stadion. It gewichtheffen stie wer foar it earst op it programma sûnt de Spullen fan 1904.
Olympisch Stadion
It Olympisch Stadion waard boud yn 1920 en hie doe plak foar 12.771 taskôgers.
Medaljespegel
De top-7 fan lannen dy't by it gewichtheffen medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen fan 1920.
Helen Baxendale
thumb|Helen Baxendale yn 2009 Helen Baxendale ((Pontefract, Yorkshire, 7 juny 1970) is in Ingelske aktrise.
Helen woe as bern balletdûnseres wurde, mar keas letter foar aktearjen. Hja folge oan de Old Vic teäterskoalle yn Bristol in oplieding en wurke dêrnei fan 1992 oant 1994 yn it Citizens Theatre yn Glasgow.
Yn Ingelân krige hja bekendheid troch har rol fan Dr. Claire Maitland yn de BBC-rige Cardiac Arrest. Yn Belgje en Nederlân is sy fral bekend as Rachel Bradley yn de telefyzjerige Cold Feet. Yn 1998 spile sy yn 14 ôfleverings fan de Amerikaanske rige Friends. Baxendale hat ek yn in stikmannich films spile en docht ek reklamewurk.
Petronella Moens
thumb|Portret fan Petronella Moens (1820/1824) fan [[Margaretha Cornelia Boellaard]] thumb|Borstbyld fan Petra Moens yn Aardenburch Petronella Moens (Kûbaard, 16 novimber 1762 - Utert, 3 jannewaris 1843) wie in bline skriuwster en dichteresse.
Weardebuorren
Weardebuorren is in delsetting noard fan Westergeast yn de gemeente Noardeast-Fryslân. De namme komt ek foar as Weerde(r)buren, Wierdeburen, Weerdebuorren en Werderbuiren.
Hungarian Rhapsody: Queen Live in Budapest
Hungarian Rhapsody: Queen Live in Budapest  is it sânde live-album fan Queen. It album waard opnommen op 27 july 1986 yn it Népstadion yn de Hongaarske haadstêd Bûdapest, doe noch efter it Izeren Gerdyn. It optreden wie ûnderdiel fan de Magic wrâldtoernee fan de band, ta promoasje fan it album A Kind of Magic. Njonken de cd is it optreden ek útkaam op film en dvd.
Nadezjda Mandelstam
Nadezjda Yakovlevna Mandelstam, famkesnamme Hazin, (Saratov, 31 oktober 1899 - Moskou, 29 desimber 1980) wie in Russysk dissidinte skriuwster en frou fan de dichter Osip Mandelstam.
Libben
Mandelstam waard grut yn in Joadske famylje yn Kiev, dêr't hja keunstskiednis studearre.
Yn 1921 troude hja mei Osip Mandelstam. Osip waard yn 1934 arrestearre en tegearre waarden sy ferballe, fanwegen syn epigram mei in foar Stalin misledigjende ynhâld.
Nei Osips twadde arrestaasje en ferstjerren yn in trochfierkamp yn 1938 liede hja in swalkjend bestean om oanhâlding foar te kommen; regelmjittich feroare hja fan adres en wurk. Hja seach it as har libbenstaak om Osip syn poëzij te bewarjen foar de neiteam.
Memoires
Nei Stalins dea koe Mandelstam werom nei Moskou (1956) en publisearre se har twadielige memoires, yn 't earstoan allinne yn it Westen. De oantinkens binne in epyske analyse fan har libben en tige kritysk oer it ferfal fan de sovjetmoraal yn de 20er jierren fan de 20e iuw en dêrnei. De boeken jouwe ynsjoch yn de wize fan libjen fan dissidinte boargers yn it Ruslân ûnder Stalin.
Yn 1979 droech Mandelstam har Osip Mandelstam-argiven oer oan de Princeton University. Se stoar mei 81 jier.
Strjitten yn Damwâld
thumb|Right|200px|Herberch [[De Krúswei (herberch)|De Krúswei oan de Haadwei 42]] De Strjitten yn Damwâld:
Ponzi systeem
In Ponzi systeem is in fraudeleus ynvestearingssysteem, namme nei Charles Ponzi.
By in Ponzi systeem wurde der ynvestearders of oare jildsjitters socht dy't in grut rendemint tasein wurdt. Dit rendemint wurdt bekostige mei de ynvestearings fan oaren. Mei elke ynvestearring wurdt de skuld dus grutter en faak stoart it systeem nei in skoftke yn. Troch it oerheljen fan ynvestearders om it útkearde jild wer op 'e nij te ynvestearjen bliuwt it jild yn it systeem. Sa lang as it jild yn it systeem bliuwt is de persoan dy't it systeem begûn is ryk.
Foarbyld
In advertinsje biedt hege rendeminten foar ynvestearings, bygelyks 20% rinte oer 40 dagen. It presise meganisme foar it beheljen fan dit rendemint kin fan alles wêze, sa lang as it mar net te spesifyk is en in protte taseit, sa as 'belizze mei heech rendemint'. Yn it begjin wannear't der noch gjin bewiis fan súkses is, binne der mar in pear ynvestearders dy't ferlaat wurde om lytse bedrachjes (bygelyks € 5000,-) te ynvestearjen. Nei 40 dagen krijt de ynvestearder de taseine € 6000,- werom. De ynvestearder rekket oertsjûge fan it súkses en stekt der mear jild yn. It súkses krijt al gau mear bekendheid en mear minsken stekke har jild deryn.
Yn it echt is it sa dat it 'rendemint' dat útkeard wurdt betelle wurdt troch oare ynvestearders en der hielendal net jild belein wurdt mei in heech rendemint. Wannear't ynvestearder D jild ynleit dan komt dat beskikber foar ynvestearders A, B en C. As ynvestearders X, Y en Z jild ynlizze dan kin it rendemint fan de ynvestearder A oant en mei W útbetelle wurde.
In reden dat it systeem sa goed wurket is dat de ynvestearders dy't betiid ynstapt binne (dyselden dy't de grutte bedraggen útkeard krije) it jild wer op 'e nij ynvestearje (yn it systeem hâlde) omdat it sa goed útbetellet. Dyselden dy't it systeem beheare hoege dus net folle jild út te beteljen, mar allinnich ferklearringen fan dizze ynvestearders rûn te stjoeren wêryn't se sizze hoe fantastysk goed as it wurket en hoe ferskuorrende ryk dat se wurden binne.
Nei in skoftke kinne der trije dingen barre: (a) de eigeners fan it systeem naaie út en nimme al it jild mei; (b) it systeem stoart yn ûnder har eigen swierte wannear't ynvestearrings ôfnimme en de eigeners problemen krije mei it útbeteljen fan de taseine rendeminten (en wannear se problemen krije rekket dat bekend en komme mear ynvestearders foar harren jild freegjen); of (c) it systeem wurdt bleatlein om’t it regear lucht fan de swindel kriget.
List fan Poalske byldhouwers
thumb|upright|Jerzy Boroń (1924-1986) thumb|upright|Henryk Burzec thumb|upright|Henryk Dmochowski thumb|upright|Xawery Dunikowski thumb|upright|Wincenty Dunikowski-Duniko thumb|upright|Tomasz Dykas thumb|upright|Czesław Dźwigaj thumb|upright|Krystyna Fałdyga-Solska thumb|upright|Józef Gosławski thumb|upright|Wojciech Gryniewicz thumb|upright|Gustaw Gwozdecki thumb|upright|Władysław Hasior thumb|upright|Maria Jarema thumb|upright|Giennadij Jerszow thumb|upright|Tadeusz Kantor thumb|upright|Janina Konarska thumb|upright|Piotr Kowalski thumb|upright|Katarzyna Kozyra thumb|upright|Antoni Kurzawa thumb|upright|Konstanty Laszczka thumb|upright|Teofil Lenartowicz thumb|upright|Ludwika Ogorzelec
thumb|upright|Józef Petruk.jpg thumb||upright|Zbigniew Pronaszko thumb|upright|Adam Przybysz thumb|upright|Stanisław Rzecki thumb|upright|Wit Stwosz thumb|upright|Jan Szczypka thumb|upright|Helena Unierzyska thumb|upright|Zbigniew Wąsiel
thumb|upright|Tadeusz Antoni Wojtasik thumb|upright|Franciszek Wyspiański thumb|upright|Ryszard Zając
List fan Poalske byldhouwers.
De Lytse Jonker
De Lytse Jonker is it doarpshûs fan it Fryske doarp Jonkerslân, yn 'e gemeente Opsterlân.
Skiednis
De Lytse Jonker wie oarspronklik de legere skoalle en letter de basisskoalle fan Jonkerslân, dy't begjin tweintichste iuw boud waard. It doarp krige foar it earst in mienskipssintrum doe't yn 'e 1970-er jierren it pleatslike kafee tichtgie, en yn it gebou dêrfan in doarpshûs mei de namme Us Doarpshûs makke waard. Nei mear as tritich jier trouwe tsjinst wie dat ta oan in flinke opknapbeurt, en yn 2012 waarden dêr de earste plannen foar belein.
Doe't lykwols op 25 juny 2014 de basisskoalle, skean foar Us Doarpshûs oer, nei mear as in iuw de doarren slute moast fanwegen in weromrinnend tal learlingen, waard it roer omsmiten. Men ornearre dat it âlde skoallegebou in better (want jonger) en rommer doarpshûs wurde koe. Ek logistyk wie it handiger, mei't fuort njonken de skoalle de saneamde Smûke Hoeke leit, in fjild dêr't in protte bûtenaktiviteiten yn Jonkerslân plakfine. As de skoalle it doarpshûs waard, soene bern by sokke barrens net mear de wei hoege oer te stekken. De Gemeente Opsterlân, de eigner fan it skoalgebou, gie sûnder altefolle beswieren akkoart, en ferkocht net De Lytse Jonker, mar Us Doarpshûs, dat ferboud wurdt ta wenhûs.
De ferbouwing fan De Lytse Jonker ta doarpshûs koste omtrint €300.000, wêrfan't de mienskip fan Jonkerslân in oansjenlik part sels opbrocht mei bingojûnen, flesse-aksjes en dartskampioenskippen. Begjin 2016 waard boppedat op De Gordyk in pop-up store mei de namme Loppis iepene, dêr't it doarp ferkocht wat de ynwenners sels ynbrochten. Dy aksje allinnich al smiet €15.000 op.Underwilens kaam in bouploech fan Jonkerslanners moannen efterinoar eltse sneon yn aksje om sels de ferbouwing fergees en yn 'e frije tiid út te fieren. Al mei al kaam dat op sa'n 6.500 manoeren. It nije doarpshûs wie oan 'e ein fan 'e simmer fan 2017 klear en waard sûnt septimber fan dat jier brûkt, mar de offisjele iepening wie pas op 9 juny 2018.
Olympyske Winterspullen 1948
thumb|right|260px|De Olympyske skâns yn St. Moritz De Olympyske Winterspullen 1948, ek wol de Ve Olympiade neamd, waarden yn 1948 yn Sankt-Moritz, Switserlân hâlden. Dat wie fan 30 jannewaris oant en mei 8 febrewaris. It wiene de earste Winterspullen yn tolve jier. De edysjes fan 1940 en 1944 giene net troch fanwegen de Twadde Wrâldkriich.
Sporten
thumb|right|260px|In iishokkyploech Op de Spullen fan 1948 stiene fjouwer sporten op it programma en 22 ûnderdielen ferdield oer 9 dissiplines. De Militêre patrûlje en de Winter fiifkamp wiene demonstraasjesporten.
Dielnimmende lannen
thumb|right|280px|Dielnimmende lannen. De blau kleure lannen debutearren op dizze Spullen Achtentweintich lannen diene mei oan de Spullen, likefolle as oan de foarige edysje yn 1936. Fiif lannen debutearren: Sily, Denemark, Yslân, Libanon en Súd-Korea. Dútslân en Japan wiene net útnûge fanwegen harren rol yn de Twadde Wrâldkriich. Estlân en Letlân wiene ûnderwilens republiken fan de Sowjetuny wurden en soene pas yn 1992 wer op 'e nij meidwaan. Fierder ûntbrutsen yn ferliking mei de foarige edysje Austraalje en Lúksemboarch. Argentynje die wer mei nei't it by de twa foarige edysjes ûntbruts.
Elemint (skiekunde)
In skiekundich elemint is in atoomsoarte. In atoomsoarte wurdt bepaald troch syn atoomnûmer, dat is it oantal protoanen yn de kearn fan in atoom. Dizze definysje is abstrakt en op gjin inkele wize keppele oan de makroskopysk-sichtbere wrâld. Hy stiet boppedat heaks op it gongbere taalgebrûk. Dêrom dat it begryp elemint faak brûkt wurdt mei de folgjende definysje: In elemint is in stof opboud út ien soarte atomen.
Yn de natoer wurde 94 eleminten oantroffen. By kearnreaksjes binne noch sa’n tweintich ekstra makke. It oantal keunstmjittige nimt noch altyd ta; yn 2008 wiene it 23. De eleminten wurde op syn ienfâldichst ferdield yn metalen en net-metalen. De net-metalen binne it minste fan, 18 yn totaal. By de metalen binne 7 dy’t neffens eigenskippen wol wat útskaaie nei de net-metalen. Sy wurde dêrom faak as healmetalen oantsjut.
Skiednis fan it elemintbegryp
By de âlde Griken wie it Aristoteles dy’t in útwurke lear fan eleminten joech. Nei syn ynsjoch wie alle materarje opboud út fjouwer eleminten: wetter, lucht, ierde en fjoer. Dat betsjutte net dat yn elke stof dy fjouwer eleminten apart werom te finen wêze soene as ien mar skerp genôch seach. De oanwêzige eleminten kamen allinne tefoarskyn as in stof ûntlede waard. Yn elke stof soene alle fjouwer eleminten in bydrage leverje.
De fjouwer-elemintelear fan Aristoteles hâlde lang stân. Earst Robert Boyle melde yn syn boek The Sceptical Chemyst út 1661 dat mei eksperiminten sjen litten wurde koe dat de fjouwer eleminten fan Aristoteles te ûntleedzjen binne yn oare stoffen. En dan wiene se dus gjin eleminten, dat wol sizze ‘basisboustoffen’. Yn net-wittenskiplike ferklearringen fan de wrâld wurdt Aristoteles syn lear fan de fjouwer eleminten noch altyd tapast. Boyle definiearre in elemint as in stof dy’t net fierder ûntlede wurde koe yn oare stoffen. Hy wie tagelyk tige skeptysk oer de mooglikheid om te bepalen wat no úteinliks eleminten wiene, want miskien wiene der wol manieren om stoffen te ûntleedzjen dy’t hy noch net koe. Syn definysje fan in elemint waard lykwols oanhâlden oant it begjin fan de 20ste iuw, doe’t de moderne atoomteory opkaam. Yn de didaktyk fan de skiekunde is Boyle syn definysje noch altyd tige brûkber, omdat de definysje op in natuerlike wize in brêge slacht tusken direkt waarnimbere ferskynsels en it abstrakte atoombegryp.
Boarne fan betizing
De praktyk dat de namme fan in elemint ferwize kin nei in atoomsoarte of nei in stof kin oanlieding jaan ta misbegryp. It sizzen ‘Fluor is in gefaarlik en dreech te hantearjen gas’ wol min del yn ien dy’t de moarns noch heard hat: ‘Ferjit net dyn fluor-piltsje yn te nimmen’. De útspraak ‘Dit wetter is frij fan soerstof’ kin skoan, as bedoeld wurdt dat yn it wetter gjin soerstofgas (O2) oplost is, mar kin betiizjend wêze foar ien dy’t foar eagen hat dat wetter in ferbining is fan wetterstof en soerstof.
Bangladesj
Bangladesj is in lân yn Súd-Aazje. De haadstêd is Dhaka en de presidint fan de republyk is sûnt 12 febrewaris 2009 Zillur Rahman.
Lizzing
Bangladesj wurdt begrinzge troch:
Lânskip
Hiel Bangladesj bestiet út fruchtber leechlân en leit yn it moessongebiet, dêr't in protte rein falle kin. De kuststripe wurdt net beskerme troch diken en hat betiden bot te leien fan oerstreamings mei somtiids rampsillige gefolgen. It súdwesten, oan de Yndiaske grins, makket diel út fan de slykflakte fan Ganges en Bramaputra.
Skiednis
De earste 15 jier waard it selsstannige Bangladesj regeard troch in autoritêr presidinsjeel rezjym. Tusken 1986 en 1991 folge in oantal steatsgrepen efterinoar. Tsjintwurdich hat it lân in demokratysk keazen regearing.
Befolking
Bangladesj is sawat it tichtst befolke lân fan de wrâld. Yn it begjin fan de 20e iuw telde it gebiet tritich miljoen ynwenners; dat oantal is no ferfiiffâldige. De befolking is frij homogeen gearstald: 98% is etnysk Bengaly. It oare part 2% bestiet út net-Bengaly-moslims en ferskate folken dy't yn de Sittagong-heuvels wenje.
Religy
De grutste religy is de islam dêr't 83% fan de befolking ta rekkene wurdt, de oare wichtige godstsjinst is it hindoeïsme mei 16% leauwigen. Ek binne der noch wat lytse groepen, boedisten, kristenen en animisten.
Kristiansund
Kristiansund is in stêd en gemeente yn de Noarske provinsje Møre og Romsdal. De gemeente, mei 24.013 ynwenners (2022), bestiet út de stêd Kristiansund en it eilân Frei.
Bangladesj
Taal
De Bengaly sprekke it Bingaalsk (ek wol Bangla) dat skreaun wurdt yn in skrift dat liket op it Devanagary. It Bengaalsk is ek de offisjele taal fan it lân. Ek Ingelsk wurdt noch hieltyd brûkt, benammen op skoallen en troch de regearing. Fierders sprekt it meastepart fan dejingen dy't net moslim binne it Urdu.
Kristiansund
Skiednis
De stêd Kristiansund leit oan de kust fan Nordmøre en bestiet út meardere eilannen; Kirkelandet, Nordlandet en Innlandet.
It plakje Fosna wie yn 1520 bekend as in strânplakje, en is yn 1631 in wichtige haven. Yn 1742 krige Fosna stedrjochten ûnder de namme Christiansund (nei kening Kristiaan VI fan Denemark) De groei fan de stêd kaam doe mei troch de houteksport, en dêrnei fiskerij. Mar doe't dat net mear út koe, begûnen de ynwenners fisk te keapjen fan Lofaten, en dy waarden op 'e rotsen fan Kristiansund drûge. Sokke fisk, bekend as "klipfisk" (fisk fan de rotsen), waard letter it wichtichste eksportprodukt fan de stêd.
Swevelkopke
It Gewoane Swevelkopke (Hypholoma fasciculare, earder ek Psilocybe fascicularis) heart ta de plaatsjesswammen en groeit yn tichte groepen oan de foet fan leaf- of nuddelbeammen yn bosken of plantsoenen. De poddestoel is yn Fryslân tige algemien.
De kleur fan it Gewoane Swevelkopke is swevelgiel mei oranjebrún sintrum en faak mei skiergiele oant donkerbrune flues stikjes (velumresten) oan de râne. De plaatsjes dy't oan de ûnderkant fan de hoed sitte binne gielgrienich en by it âlder wurden donkerbrún. De oant 10 sm lange en kwalik 1 sm. brede stâle fan de poddestoel is swevelgiel mei in swakke ringsône en oan de foet oranjebrún. De hoed hat in trochsneed fan 2-6 sm. De spoaren binne poarperbrún fan kleur.
Kristiansund
Skiednis
Nei in gemeentlike weryndieling kaam it Eilân Frei by de gemeente Kristiansund.
Ynfrastruktuer
De stêd wurdt oandien troch de fearboaten fan de Hurtigruten (in mear as hûndert jier âlde Noarske passazjiers- en transporttsjinst). It fleanfjild Kvernberget hat ynlânske ferbiningen mei Oslo, Bergen, Trondheim, Haugesund en Kristiansand. Sûnt 1992 ferbynt in 5,2 kilometer lange tunnel en twa brêgen Kristiansund mei it fêstelân fia de dyk RV 70. Dêrneist giet der in fearboat nei Trondheim. Tusken de 4 dielen fan de stêd fart, in lytsskalige feartsjinst. Dizze feartsjinst sette op 18 novimber 1867 útein en wurdt beskôge as de âldste transportmiddel fan de wrâld yn ûnôfbrutsen tsjinst.
Swevelkopke
Giftichheid
It Gewoane Swevelkopke smakket tige bitter en is slim fergiftich  en kin maklik ferwiksele wurde mei de ytbere Dinneswevelkop (Hypholoma capnoides) en it Stobbeswamke (Kuehneromyces mutabilis).
Bûtenlânske nammen
Ingelsk: Sulphur tuft
Dútsk: Grünblättriger Schwefelkopf
Frânsk: Hypholome en touffe, Agaric doré
Italjaansk: Ifoloma fasiculato
Nederlânsk: Gewoon Zwavelkopje
Bevereftigen (ûnderfamylje)
De bevereftigen (wittenskiplike namme: Castorinae) foarmje in ûnderfamylje fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (Mammalia), it skift fan 'e kjifdieren (Rodentia), it ûnderskift fan 'e bevers en goffers (Castorimorpha), de boppefamylje fan 'e bevereftigen (Castoroidea) en de famylje fan 'e bevereftigen (Castoridae). De ûnderfamylje fan 'e bevereftigen omfettet beide libbene soarten bevers. Dizze ûnderfamylje moat net betize wurde mei de bekendere famylje fan 'e bevereftigen (Castoridae), noch mei de boppefamylje fan 'e bevereftigen (Castoroidea).
De Wearen
De Wearen is in buorskip en gebietsnamme súd fan Wûns yn de gemeente Súdwest-Fryslân. De namme komt ek foar as De Weeren, Weerstertille, Wearsterwei, Wonser weren, Wonsera wieren en Werren. Mooglik in ferwizing nei in wier (terp) oan It Nau. Yn dit gebiet, súd fan Skraard, leit ek it plak Wonserweerstal dêr't rjochtsprutsen waard.
Petrus Boele Jacobus Ferf
thumb| Petrus Boele Jacobus Ferf ca. 1914 Petrus Boele Jacobus Ferf (Burgum, 9 jannewaris 1854 - De Haach, 29 april 1916) wie in Nederlânsk politikus.
Ferf wie in progressive liberaal, dy't nei in oplieding ta notaris al mei 25 jier boargemaster waard fan de gemeente Westzaan en in jier letter teffens fan Koog aan de Zaan. Dêrnei wie er 25 jier deputearre fan de provinsje Noard-Hollân en 21 jier lid fan de Twadde Keamer as ôffurdige fan Hoarn foar de Liberale Uny. Hy wie in oanhinger fan Tak van Poortvliet, dy't dochs foar de Kieswet-Van Houten stimde. Ferf wie fierders wurdfierder oer lânbou en fiskerij en yn de Earste Keamer oer binnenlânsk bestjoer.
Omgong fan Frankryk 2001
De 88ste edysje fan de Omgong fan Frankryk waard hâlden fan 7 oant en mei 29 july 2001.
Startplak
De start hie plak yn Dúntsjerk, is in stêd yn de regio Opper-Frankryk (Hauts-de-France), oan de grins mei Belgje, en it haadplak fan it arrondissemint Dúntsjerk
Wearhûs
Wearhûs (Nederlânsk: Weerhuis) is in delsetting fan twa pleatsen beëasten Aldskou by Akkrum yn de gemeente It Hearrenfean. De namme komt ek foar as Weerhuys en Wyardahusem. Hy ferwiist mooglik nei de famyljenamme 'Wiarda'.
Aalst
Ferskate soarten fan dit skaai komme yn Nederlân en Belgje foar:
Dêrneist wurde Sitroenkrûd (Artemisia abrotanum) en dragon (Artemisia drancunculus) kweekt. Aalst wurdt ek wol Aals, Alsem of Alst neamd.
De namme Aalst ferwiist yn it bysûnder nei de Absintaalst (Artemisia absinthium). Oan de knoppen fan dizze plant wurdt fanâlds in genêskrêftige wurking taskreaun. It bittere ôftreksel fan dizze knoppen foarmet in wichtich bestândiel fan de dranken Vermout en (klassike) Absint. De smaakstof dy't dêrby in rol spilet is it nei Mentol rûkende Terpeen Thujon.
Promised Land Festival
Promised Land waard foar it earst organisearre yn 2014. It wie fan oarsprong in twadeisk dancefestival dat holden waard op in sneon en in snein yn begjin of mids juny. Foar de fyfde edysje, yn 2018, gie it eigentlike Promised Land lykwols werom fan twa dagen nei ien dei (de sneon). Foar de ferlerne snein yn 't plak kamen lykwols trije oare dagen: op tongersdei in "buorljudei" foar omwenjenden; op freed Groene Ster Open Air mei Ingelsktalige popmuzyk, en op snein Helemaal Hollandsch mei Nederlânsktalige popmuzyk.
It idee efter dy feroarings wie om in breder en mingder publyk te lûken, en dêrmei it fuortbestean fan Promised Land te bewissigjen. De organisaasje hie nammentlik de foargeande jierren opmurken dat mar in bytsje besikers twa dagen bleaune; de measten kamen òf de sneons, òf de sneins, ôfhinklik fan harren foarkar foar de artysten dy't op dy dagen optreden. It haad fan 'e organisaasje fan Promised Land, Bobby Veenstra, spriek foarôfgeande oan 'e edysje fan 2018 yn 'e Ljouwerter Krante de hope út dat der ferspraat oer de fjouwer dagen 20.000 besikers op it festival ôfkomme soene.
Yn 2018 waarden ek foar it earst tagongskaartsjes ferkocht oan minderjierrigen, benammen om't guon fan 'e grutste artysten dy't op 'e sneon optreden, lykas Jebroer en Kraantje Pappie, in jonger publyk loeken. Op de grutste namme dy't yn 2018 op it program stie, De Jeugd van Tegenwoordig, kamen nettsjinsteande de namme fral tritigers ôf, neffens de organisaasje fan it festival.
Willem fan Brandenburch
Willem fan Brandenburch († 10 septimber 1056) wie in soan fan Bernard II fan Brandenburch. Hy folge syn heit yn 1046 op as markgreve fan Brandenburch. It wie de earste dy't Noardmarkgreve neamd waard. Willem sneuvele yn in treffen mei de Lausitsers by it kastiel fan Prentzlow oan de Elbe. Syn healbroer Otto woe him opfolgje, mar dy state op it ferset fan Bruno II fan Breunswyk. Beiden kamen om yn itselde gefjocht.
No tankje allegear
No tankje allegear of Nou tankje God de Hear is in Fryske oersetting fan it Dútske kristlike liet "Nun danket alle Gott" dat yn 1636 skreaun waard troch Martin Rinkart (1586–1649).
Cornelis Douwes
Cornelis Douwes (Skylge, 27 augustus 1712 - Amsterdam, 1773) wie in skipperssoan en ûntwerper fan de "Douwes-formule": in praktyske en betroubere sifermetoade foar de breedtebepaling bûten de meridiaan, dy't oant 1940 yn gebrûk bleaun is op alle skippen dy't op astronomyske plakbepalings oanwiisd wiene. Joech yn Amsterdam seefeartkundige lessen, wêrnei't er it brocht ta lieder fan it Algemien Seemans Kolleezje dêre.
Nei Cornelis Douwes is neamd it orgaan fan de yn 1961 oprjochte Feriening fan Ald-learlingen fan de Seefeartskoalle op Skylge. It earste nûmer ferskynde yn jannewaris 1962. De ferskining is net regelmjittich. Redakteur wie Jo Smit.
Earsmaits
De earsmaits (Enterobius vermicularis) is in lyts wjirm (~ 5–10 mm) dy't parasitêr foarkomt yn de termen fan de mins. It bistke is gielwyt fan kleur. Yn 1983 is in twadde soarte beskreaun, de Enterobius gregorii. Dit soe lykwols ek in ier stadium fan de Enterobius vermicularis wêze kinne.
De earsmaits heart ta de rûnwjirms, en is yn Nederlân de feroarsaker fan de measte wjirme-ynfeksjes. 60% fan de bern en 20% fan de folwoeksenen is mei de wjirm besmet. Benammen bern rinne se gauris op, bygelyks op 'e kres of de beukerskoalle. Se binne in typysk minsklike parasyt: besmetting bart allinnich fan mins op mins, yn hûsdieren kinne se net oerlibje. thumb|left|250px|Aikes fan de earsmaits Earsmaitsjen sitte yn it ûnderste diel fan de dikke term en yn de bline term (de ileocaecale regio). Se libje ûngefear 8 wiken, binne kommafoarmich, en lizze harren aikes op de hûd om de anus. Troch klauwen wurde se faak ferspriede. Bûten it lichem kinne de aikes lang yn libben bliuwe, sadat se fia ûnder oare boartersguod, meubels of klean oan de fingers of yn fiedsel terjochte komme om immen oars te besmetten. Ek kin men himsels sa opnij besmette. De aikes komme út yn de tolvefingerige term en de larven sakje noch fierder ôf, en sa is de sirkel rûn.
Earsmaitsen komme faak nachts nei bûten ta en feroarsaakje dan jokte om de anus en skamlippen. Se kinne ek yn de ûntlêsting oantroffen wurde. By heftige ynfeksjes komme se ek yn de fagina foar, dêr't se har lykwols net fuortplantsje kinne. De wjirmkes binne lykwols frij ûnskuldich en feroarsaakje heechút jokte en wat ûndúdlike term- en búkklachten. Wol kin de jokte guon minsken út de sliep hâlde, wat ta wurgens en niteligens liedt. It klauwen kin ûntstekkings en in stikkene hûd feroarsaakje. Besmetting mei Enterobius vermicularis wurdt enterobiasis neamd.
Behanneling
Behanneling bart troch medisinen te nimmen, bygelyks mebendazol, dat sûnder resept by de apteek of de drogist te krijen is. Goede hygiëne is fansels út previntyf eachpunt fan it grutste belang. Wannear't ien gesinslid de wjirm hat, sil lykwols dôchs de hiele húshâlding behannele wurde moatte om foar te kommen dat men inoar allegeduerigen opnij besmet. Earsmaitsen binne op himsels ûnskuldich mar kinne yn kombinaasje mei oare saken wol foar serieuzere problemen soargje lykas ûntstekkings en ynfeksjes. Wa’t faak lêst hat kin de hûsdokter rieplachtsje.
Bavo fan Gint
Bavo fan Gint (berne ± 589 yn Haspengoa Allowin of Adlowinus; ferstoarn ± 654 yn Gint), wurdt as hillige yn de Roomsk-Katolike Tsjerke fereare.
Oerlevering
Neffens leginden hat Bavo in soan west fan Pepyn de Aldere en dus ek in broer fan de hillige Gertrudis fan Nijvel en de hillige Begga. De dochter fan Bavo soe de hillige Adeltrudis fan Wintershoven west ha, ien fan de hilligegroep fan Wintershoven. thumb|left|250px|De bekearing fan Sint-Bavo Peter Paul Rubens Allowin stamde dus út in skaai fan kwizekwânsje en as ridder naam er it net sa krekt yn it libben. Troch de iere dea fan syn frou begûn oer it libben nei te tinken. Hy krige kontakt mei biskop Amandus fan Maastricht dy't ek riedsman west hie fan syn mem Ida fan Nijvel en ferkocht alles wat er hie. De skilder Rubens makke yn 1612 foar de Sint-Baafskatedraal fan Gint (tsjintwurdich National Gallery, Londen).
Doe't Allowin it kleaster yngie naam er de kleasternamme Bavo oan. Bavo waard in hearremyt; hy wenne yn in holle beam en letter yn it bosk tichteby de Sint-Pitersabdij fan Gint.
Mooglik bleau Bavo ek foar in skoft yn Mendonk by Gint, dêr't er troch it bidden fan in noveen tusken 1 en 9 oktober noch jimmeroan fereare wurdt. Op it plak dêr't er as hearremyt libbe hawwe soe stiet hjoeddedei in oan de hillige wijde beafeartskapel, dy't yn de tiid fan de Frânske Revolúsje ôfbrutsen mar neitiid wer opboud waard. Dêr wurdt yn de Sint-Bavotsjerke ek de stien bewarre dy't er brûkte as boetestien.
Ferearing
Nei syn dea waard it lichem oerbrocht nei in tsjerke fan Gint. Der binne noch jimmeroan strideraasjes oer de fraach oft er him al of net earst by de kleastermienskip fan de tichtebylizzende Sint-Pitersabdij joech en dat de Sint-Baafsabdij letter stifte waard. Fan de hillige wurdt in relikwy bewarre yn de Sint-Amandustsjerke fan it Belgyske doarp Wezeren.
Sint-Bavo wurdt oanroppen foar in goede rispinge en tsjin kinkhoast. It Belgyske Sint-Baafs-Vijve waard nei de hillige ferneamd. Yn Nederlân is Bavo de patroanhillige fan Haarlim en Nuth, yn Belgje fan Gint, Wilrijk en Zingem.
De hjeldei fan Bavo falt op 1 oktober.
Attributen
De hillige is te werkennen troch in falk of swurd. Oare attributen binne in holle beam of in stien.
Noard (Israel)
It distrikt Noard (Hebriuwsk: מחוז הצפון, Mechoz haTzafon) is ien fan de seis distrikten fan Israel. De haadstêd is Nazaret. It distrikt Noard hat likernôch 1.401.300 ynwenners.
Distrikt noard grinzget oan Libanon, Syrje, Jordaanje en it Westjordaanlân. De Mar fan Tibearias heart ek by it distrikt en ek it grutste diel fan Galileä. Yn it noardwesten leit de kustline fan de Middellânske See mei de alde havenstêd Akko. De Golanhichte, in beset gebiet dat ta Syrje heart, wurdt sûnt 1981 bestjoerd as in soarte fan subdistrikt fan it distrikt Noard. De Israelyske anneksaasje fan it gebiet wurdt lykwols allinne mar troch de Feriene Steaten erkend en troch gjin inkeld oar lân.
Fan de ynwenners is 44,2% joadsk, 37,4% moslim, 7,8% druzysk en 7,4% kristlik.
Weibuorren
Weibuorren is in weinamme en eardere delsetting east fan it âlde Oerterp (mei de tsjerke) yn de gemeente Opsterlân. De namme komt ek foar as Wegburen en Wey buirte.
Olterterp
Olterterp is in doarp yn de gemeente Opsterlân, krekt eastlik fan Beetstersweach. It is it lytste doarp fan de gemeente, ûnder it doarp falt ek it buorskip Heidehuzen.
Olterterp hat  ynwenners.
Etymology
Olterterp komt yn 1315 foar as Utrathorp. Utrathorp mei Urathorp (Oerterp) binne nammen dy't de lizzing fan beide doarpen foar de rivier de Boarn oer oanjouwe. It Aldfryske ûtere betsjut "bûtenste" of "oan de bûtenkant lizzend" en ûr "oer" of "boppe". Dat Olterterp is it streamôf lizzende doarp. De foarmen Otter- en Olter- hawwe lange tiid neist elkoar bestien, mar alinne de fariant Olterterp is oerbleaun.
Skiednis
thumb|left|It Boelens-wapen oan de tsjerketoer De famylje Fan Boelens wie eartiids eigner fan fierwei it measte lân en opstallen yn Olterterp. Amerozius Ayzo fan Boelens sette oan it begjin fan de 19e iuw útein it ûnlân te beplantsjen mei beammen.
Yn 1793 waard Boelensstate stifte troch Ambrosius Ayso fan Boelens, dy't yn 1907 ferfongen waard troch Huzinge Olterterp dêr't earder de famylje Fan Boelens wenne. It is no it haadkantoar fan It Fryske Gea. By Beetstersweach stiet hearehûs De Horst, dat yn 1907 boud is troch de Beetstersweachster arsjitekt Luitje de Goed (1853-1926).
Bûten Olterterp leit yn 'e rjochting fan it Selmien it Aldhôf, oanlein yn 1830, is it famyljebegraafplak fan de famylje Fan Boelens. Ambrosius Ayzo fan Boelens (1766-1834) liet de heuvel opsmite, dêr't tsjintwurdich 12 stiennen lizze fan syn neiteam, ôffrede troch in smei-izeren hekke. It famyljewapen stiet op it grêf fan Boelardus Augustinus (1791-1830) ôfbylde.
Tsjerke
Yn Olterterp stiet in tsjerke út 1415 mei in toer út de 18e iuw. It tsjerkegebou is oplutsen út kleastermoppen yn goatyske styl. De tsjerke wie wijd oan Sint Hippolytus. Op de tsjerkeflier lizze sarken út de 17e en 18e iuw. Oan de muorren hingje rouboerden út dy tiid fan belangrike famyljes út dy tiid: Boelens, Lycklama à Nijeholt en Hemminga. Foar de tsjerke is yn 1744 in toer boud, de liedklok is wierskynlik fan 1444. Yn 1974 is it gebou restaurearre. De tsjerke is yn behear by de Stifting Alde Fryske Tsjerken en der wurde geregeld konserten jûn.