cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jacoba van Velde
Van Velde wenne in grut part fan har libben yn Parys, lykas har bruorren Geer en Bram van Velde, dy't nei de Twadde Wrâldkriich namme meitsje soenen as skilder. Fuort nei de Twadde Wrâldkriich wie hja ûnder de namme Tonny Clerx literêr agint foar it Frânske wurk fan de Ierske (toaniel)skriuwer en dichter Samuel Beckett, mar dêr hold se yn 1947 mei op om har op de eigen skriuwerij konsintrearje te kinnen. Van Velde's oeuvre bleau beheind; meast wie hja warber as oersetster en dramaturch. Under oaren sette sy toanielstikken fan Samuel Beckett, Eugène Ionesco en Jean Genet fan it Frânsk nei it Nederlânsk oer.
Van Velde har twadde en lêste roman, Een blad in de wind (1961), krige minder goede kritiken. Jacoba van Velde sette noch út ein mei in tredde roman, De verliezers, mar makke him nea ôf.
Bibliografy
In kar:
Tommelyske
Tommelyske, yn it oarspronklike Deensk: Tommelise (Nederlânsk: Duimelijntje; Ingelsk: Thumbelina), is in mearke fan 'e hân fan 'e grutte njoggentjinde-iuwske Deenske skriuwer en dichter Hans Christian Andersen (1805-1875). It waard foar it earst útjûn yn 1835, as ûnderdiel fan 'e samling Eventyr, Fortalte for Børn: Andet Hefte ("Mearkes, Ferteld foar Bern: Oarde Boek"), yn 'e mande mei twa oare mearkes (De Kweajonge en De Selskipsman). Tommelyske is ien fan Andersen syn bekendere mearkes, en waard yn 1943 troch Douwe Tamminga oerset yn it Frysk as ûnderdiel fan 'e bondel Andersen's Folksforhalen en Mearkes.
Ynhâld
In frou dy't o sa graach in berntsje hawwe wol, mar net rjocht wit hoe't se deroan komme moat, giet nei in âlde tsjoenster ta. Dy jout har koarnsiedsje, en as se dat plantet, komt in prachtige blom út dy't wol wat wei hat fan in tulp. Ut dy blom komt in alderoanfallichst lyts famke foar 't ljocht. Om't se net langer is as in tomme, wurdt se Tommelyske neamd. Op in nacht wurdt Tommelyske mei har bedsje (in nútdop) en al ûntfierd troch in âld podde, dy't har as wiif foar har soan hawwe wol. De podde set de gûlende Tommelyske finzen op in pompeblêd oant de wente fan it breidspear, in hoale yn 'e blauwe modder, ree wêze sil. Mar de fisken krije begrutsjen mei har en gnabje de stâle fan it pompeblêd troch, sadat it streamôf driuwt. In flinter helpt har troch it blêd mei te lûken, mar dan wurdt Tommelyske troch in toarre grepen, dy't mei har fuortfljocht nei in beam. As de oare toarren har lykwols ôfwize, ferliest har ûntfierder syn belangstelling foar har en set er Tommelyske del op in koweblomke. thumb|left|170px|In yllústraasje troch [[Vilhelm Pedersen.]]
De hiele simmer bringt se dêr yn 'e bosk troch, en dat slagget aardich, mar dan wurdt it winter. Tommelyske besiket har om 'e nocht mei toarre blêden tsjin 'e eleminten te beskermjen. Uteinlik kriget in âld fjildmûswyfke begrutsjen mei har en lit har de winter trochbringe yn har hoale. Tommelyske docht dêr de húshâlding, en yn ruil dêrfoar kriget se kost en ynwenning. De mûs bringt har yn 'e kunde mei de buorman, in mol, dy't it plan opfettet om mei Tommelyske te trouwen. Dat liket de mûs ek in goed plan ta, mar Tommelyske sjocht der neat yn, want de mol hatet de sinne, en as hja mei him trout, sil hja nea wer boppe de grûn komme. Underwilens is der in sweltsje, troch kjeld befongen, yn 'e molleril rekke. De mûs en de mol miene beide dat er dea is, mar Tommelyske ûntdekt dat er noch libbet, en fersoarget him de hiele winter. As de maityd komt, fljocht it sweltsje fuort.
Oan 'e ein fan 'e simmer wennet Tommelyske noch altyd by de fjildmûs yn, mar har brulloft mei de mol is no oansteande. Dan sjocht se op in dei it sweltsje wer, dat no nei it fiere suden fleane sil. As Tommelyske him fertelt oer har swierrichheden, biedt er oan om har mei te nimmen. Hja stimt dêrmei yn en ûntsnapt sa nei Afrika. Under it nêst fan it sweltsje groeie dêr grutte wite blommen, en dêr set it sweltsje Tommelyske ôf. Dan docht bliken dat der yn elts fan 'e blommen in lyts mantsje of wyfje wennet, dat blomme-ingeltsjes binne en dy't neat net grutter binne as Tommelyske sels. De prins fan 'e blomme-ingeltsjes rekket fereale op Tommelyske en sy op him. Hy jout har in nije namme, Maja, en trout mei har. It sweltsje, dat beseft dat hy Tommelyske no foargoed kwytrekke is, fljocht oan 'e ein fan 'e winter werom nei Denemark, dêr't er in nêst bout boppe it finster fan in man dy't mearkes fertelt (Andersen sels dus, is de ymplikaasje) en dy man mei syn sjongen ynspirearret ta it skriuwen fan dit ferhaal.
Grutte Priis Formule 1 fan Brazylje 2015
Utslaggen fan de Grutte Priis Formule 1 fan Brazylje 2015 yn São Paulo op 15 novimber. It wie de achttjinde race fan 19 races fan de Formule 1 yn 2015. Hy waard op Interlagos hâlden. De race waard hâlden oer 71 omgongen, op it 4,3 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 306 kilometer.
Tim Berners-Lee
thumb|Sir Tim Berners-Lee thumb|Syn earste webtsjinner fan de wrâld Sir Tim Berners-Lee (Londen, 8 juny 1955) is de betinker en grûnlizzer fan it World Wide Web (WWW), tegearre mei syn doetiidske manager Robert Cailliau. Dat barde yn syn tiid as consultant software engineer by CERN (Conseil Européen pour la Recherche Nucléaire) yn Switserlân fan juny oant en mei desimber 1980. As direkteur fan it World Wide Web Consortium hâldt er tafersjoch op de ûntwikkeling fan webtalen en -protokollen lykas HTML, XML, CSS en HTTP. Berners-Lee skreau de earste webbrowser en de earste webserver.
Yn 1999 publisearre hy Weaving the Web, in boek oer it ûntstean fan it Web. It waard yn it Nederlânsk oersetten as De wereld van het World Wide Web.
Berners-Lee stribbet nei it semantysk web, dat wol sizze, in wrâldwiidweb dêr't ynformaasje ynhâldlik beneamd en yndield is op in foar kompjûters te ferwurkjen wize. Hoewol't der yn de akademyske wrâld in soad omtinken foar is, is it noch net dúdlik oft it semantysk web inselde súkses wurde sil as it WWW.
Underskiedingen
Berners-Lee hat foar syn wurk ferskate prizen wûn:
List fan planetoïden 93801-93900
Dit is in list fan planetoïden 93801-93900.
Amerikaansk Natoerhistoarysk Museum
It Amerikaansk Natoerhistoarysk Museum (Ingelsk: American Museum of Natural History), soms ôfkoarte ta AMNH, is in tige foaroansteand museum yn 'e Amerikaanske stêd New York, dat yn 1869 oprjochte waard. It is húsfêste oan Central Park West, lyk foar it ferneamde park Central Park oer. It haadgebou is in monumintaal gebou dat yn 1874 yn neogoatyske styl oplutsen waard, mar it museum omfiemet tsjintwurdeich 26 ûnderling ferbûne gebouwen mei in oerflak fan yn totaal goed 190.000 m². Foar it publyk binne dêr 45 permaninte útstallingssealen, in planetarium en in bibleteek tagonklik.
It Amerikaansk Natoerhistoarysk Museum hat in kolleksje fan mear as 34 miljoen foarwerpen yn besit, wêrûnder eksimplaren fan planten, opsette bisten, fossilen, mineralen en oare stiennen, meteoriten, minsklike stoflike omskotten en minsklike kulturele artefakten. Dêrfan kin mar in fraksje tagelyk útstald wurde, dat der leit altyd folle mear opslein as dat der foar it publyk te sjen is. Dêrnjonken hat it museum in wittenskiplike stêf fan 225 man yn 'e tsjinst dy't foltiids ûndersyk nei de kolleksje dogge, en teffens finansierd it museum jiers mear 120 wittenskiplike ekspedysjes, dy't faak nije foarwerpen foar de kolleksje mei werombringe. It Amerikaansk Natoerhistoarysk Museum ferwolkommet jiers mear as 5 miljoen besikers
Skiednis
De man efter de oprjochting fan it Amerikaansk Natoerhistoarysk Museum wie natoerûndersiker Albert S. Bickmore, dy't studearre hie ûnder de Switsersk-Amerikaanske soölooch Louis Agassiz. Hy lobbyde jierrenlang sûnder wurch te kinnen foar de stifting fan in natoerhistoarysk museum yn New York. Meitiid wist er in hiele rige machtige mannen efter him te krijen, ûnder wa Theodore Roosevelt sr., de heit fan 'e lettere presidint fan 'e Feriene Steaten Theodore Roosevelt. Ek wûn Bickmore foar syn plan de stipe fan 'e John Thompson Hoffman, de gûverneur fan 'e Amerikaanske steat New York, dy't op 6 april 1869 in wetsfoarstel ûndertekene wêrmei't it Amerikaansk Natoerhistoarysk Museum formeel oprjochte waard.
Om't der noch gjin gebou spesjaal foar it museum boud wie, húsmanne it Amerikaansk Natoerhistoarysk Museum de earste jierren yn it Arsenaal yn Central Park. Yn 1874 waard de earste stien lein foar it nije museumgebou, dat troch arsjitekten Calvert Vaux en J. Wrey Mould yn neogoatyske styl oplutsen waard. Tsjintwurdich is dat gebou fan bûten net mear te sjen, om't der letter oan alle kanten oare gebouwen tsjinoan set binne. Sa foege J. Cleaveland Cady oan 'e súdkant yn 'e 1890-er jierren in neoromaansk gebou fan brune stien ta, mei tuorren fan 46 m heech op 'e hoeken. De haadyngong oan Central Park West, ûntwurpen troch John Russell Pope yn 1936, heart ta de beaux arts-styl.
Sûnt de 1930-er jierren waard net folle mear oan 'e bûtenkant fan 'e gebouwen tafoege, mar wol waarden oanbuorjende gebouwen oankocht en binnentroch tagonklik makke. Ferskate renovaasjes waard ûndernommen; de grutste oant no ta begûn yn 1991. Yn 1992 waard foar it earst yn 55 jier wer in nij gebou set, de acht ferdjippings tellende AMNH-bibleteek, dy't ûntwurpen waard troch arsjitekteburo Roche-Dinkeloo. Tsjin 2015 bestie it museum sadwaande út 25 ûnderskate oanbuorjende gebouwen, dy't ûnderling min mei-inoar ferbûn wiene. Yn 2019 waard úteinset mei de bou in 26e gebou: in depindânse fan 18.100 m² dy't it Richard Gilder Sintrum foar Wittenskip, Edukaasje en Ynnovaasje húsfêstje moast.
Astronomy
It Rose Center for Earth and Space is in diel fan it museum dat wijd is oan 'e astronomy. It is húsfêste yn in glêzen kubus ûntwurpen troch James Stewart Polshek en it gie iepen yn 2000. It âldere Hayden Planetarium makket hjir no ek diel fan út. Dat waard yn 1935 iepene nei in rynske donaasje fan filantroop Charles Hayden.
Bibleteek
De bibleteek fan it Amerikaansk Natoerhistoarysk Museum, offisjeel de Research Library, omfettet mear as 550.000 boeken, manuskripten, pamfletten, foto's, oare yllustraasjes en mikrofilms, mar ek keunstfoarwerpen. De sammele publikaasjes geane oer fakmêden as astrofysika, astronomy, botany, bryology, ekology, entomology, etology, fykology, genetika, mammalogy, herpetology, ichtyology, karsinology, konkology, malakology, mykology, mineralogy, ornitology, oseänografy, paleöntology, taksonomy, de skiednis fan 'e wittenskip en ûntdekkingsreizen. De Research Library is tagonklik foar sawol museummeiwurkers as it publyk.
Undersykslaboratoarium
It AMNH Exhibitions Lab is in diel fan it Amerikaansk Natoerhistoarysk Museum dat net foar it publyk tagonklik is. It waard yn 1869 oprjochte en is ferantwurdlik foar it betinken en ûntwerpen fan alle ynstallaasjes fan it museum. It Lab ûntwerpt ek tydlike útstallings, dy't nei har tiid yn it Amerikaansk Natoerhistoarysk Museum ornaris útliend wurde oan oare natoerhistoaryske museä yn Noard-Amearika.
Yn 'e Popkultuer
It Amerikaansk Natoerhistoarysk Museum is benammen fia de popkultuer ek bûten de Feriene Steaten bekend. Sa wurke yn 'e bekende komeedzjesearje Friends ien fan 'e haadpersoanen, Ross Geller (spile troch David Schwimmer) yn it museum. Ferskate sênes spilen dêrom yn it Amerikaansk Natoerhistoarysk Museum, lykas de earste kear dat Ross mei syn faam Rachel Green (Jennifer Aniston) op bêd giet nei in romantyske jûn yn it planetarium. Se wurde de oare moarns wekker yn 'e Neändertaler-útstalling wylst der in non en in klasse skoalbern nei harren steane te sjen. Ek de filmsearje Night at the Museum spile yn it museum. Dêryn ûntdekt de nije nachtwachter Larry Daley (Ben Stiller) dat nei tsjuster alle útstalde besjensweardichheden yn it museum ta libben komme troch de wurking fan in magysk artefakt út 'e Egyptyske Aldheid.
Keppelings om utens
● Offisjele webside fan it Amerikaansk Natoerhistoarysk Museum
Église Saint-Ouen (Rouen)
De Sint-Audoënustsjerke (Frânsk: Église Saint-Ouen) is in grutte goatyske tsjerke yn de Frânske stêd Rouen. It is de tsjerke fan in eardere benediktynske abdij, dy't yn de Frânske Revolúsje sletten waard. De tsjerke waard yn dy tiid in fabryk, mar is letter werom jûn oan de Roomsk-Katolike Tsjerke. De tsjerke waard lykwols gjin parochytsjerke, mar wurdt likegoed wol brûkt foar tsjerketsjinsten.
Yn de tiid nei de Twadde Wrâldkriich tsjinne de tsjerke tydlik as katedraal, oant de restauraasje fan de troch de bombardeminten skeinde Us-Leaffrouwekatedraal wer yn 1956 iepene waard.
De tsjerke is grutter dan de katedraal fan Rouen, mar ienfâldiger fersierd. Mei de katedraal en de tichtebylizzende Sint-Machutustsjerke (Église Saint-Maclou) heart de abdijtsjerke ta de belangrykste goatyske bouwurken fan de stêd. Ferneamd is it oargel fan de tsjerke, dat boud is troch Aristide Cavaillé-Coll.
Skiednis
Oan it begjin fan de skiednis fan it kleaster stiet in yn de 7e iuw boude tsjerke, dy't oan de apostel Petrus wijd wie. Yn it jier 640 waard Audoënus aartsbiskop fan Rouen. Audoënus joech ried oan de Merovingyske kening Dagobert. Nei syn dea yn Clichy by Parys yn 684 waard syn lichem nei Rouen brocht en dêr yn de Sint-Petrustsjerke begroeven. It grêf waard besocht troch in soad pylgers. Syn namme gyng op it yn it jier 750 stifte kleaster oer.
Yn 841 plonderen en ferneatigen de Wytsings de abdij, lykas hja ek diene mei de abdijen fan Jumièges en Fontenelle en ynearsten wie it wer dien mei it kleasterlibben.
Nei't de oanfierder fan de Wytsings, Rollo, him yn 911 dope liet, liet syn neiteam, de Normandyske hartoggen, de trije abdijen wer opbouwe. De abt dy't de abdij fan Sint-Audoënus wer opbouwe liet wie Hildebert (yn dokuminten "Heldebertus" of "Hildebertus" neamt). Hy wie mooglik sûnt 960 of op syn lêst sûnt 989 abt fan it kleaster en bleau dat oant syn dea yn 1006.
Yn 1660 waard de abdij oernommen troch de Kongregaasje fan Sint-Maurus. De Frânske Revolúsje makke in ein oan de abdij, de ea sa machtige kleastermienskip telde doe noch mar 24 muontsen. De measte abdijgebouwen waarden ôfbrutsen; it dormitoarium waard it stedhûs fan Rouen.
Arsjitektuer tsjerke
De hjoeddeiske tsjerke waard sûnt 1318 boud. Underbrutsen troch de Hûndertjierrige Kriich waard de tsjerke yn de 16e iuw yn de flamoboyante gotyk foltôge. Fergelike mei oare tsjerken út de lette gotyk ûnderskiedt de tsjerke him troch de bûtengewoan steile ferhâldings fan it middenskip en de hast folslein troch finsters ferfongen muorren. Ek it trifoarium hat bûtenfinsters, sadat it optysk diel útmakket fan de ljochtbeuk. Oars as oare heechgoatyske tsjerken binne de finsters breed, lykas yn de koerôfsluting en kapellen, dêr't de finsters bûtengewoan breed ynboud binne.
De westlike neogoatyske gevel waard fanwegen brek oan jild pas tusken 1846 en 1851 yn in oar soart kalkstien opboud. Keazen waard foar it âldergoedkeapste projekt fan de arsjitekt Henry Grégoire, dat yn guon eleminten beynfloede is troch de heechgoatyske arsjitektuer fan de Keulske Domtsjerke. De twa westlike tuorren (dy't al nei de earste ferdjipping achthoekig wurde), de trije portalen en de bylden datearje út dy tiid. It roasfinster is lykwols orizjineel 16e-iuwsk. De letgoatyske krusingstoer is yn Normandje net frjemd, mar wie yn dy tiid dochs in riskante ûndernimming om't de krusingspylders hast like sterk binne as de oare pylders fan de tsjerke.
Oargel
De tsjerke besit in grut oargel fan fjouwer manualen mei 64 registers. It waard yn 1890 boud troch Aristide Cavaillé-Coll. It oargel is it lêste grutte oargel fan de oargelbouwer en heart ta de belangrykste oargels fan 'e wrâld. Cavaillé-Coll paste it yn syn lêste libbensjierren ûntwikkele konsept fan it symfoanyske oargel ta oant yn de perfeksje. Charles-Marie Widor, skriuwer fan grutte oargelsymfoniën, dy't by de ynwijing yn 1890 op it oargel spile, soe it oargel de Michelangelo ûnder de oargels neamd ha.
Freedom from Religion Foundation
De Freedom from Religion Foundation ("Befrijing fan Godstsjinst Stifting") of FFRF is in Amerikaanske non-profitorganisaasje dy't fêstige is yn Madison, yn 'e steat Wiskonsin, en dy't 20.000 leden hat, ferdield oer alle fyftich Amerikaanske steaten. It is de grutste Amerikaanske nasjonale organisaasje fan ateïsten, non-teïsten en agnosten (al neame de leden harsels leaver "frijtinkers"), dy't himsels ta doel steld hat om 'e skieding tusken tsjerke en steat yn 'e Feriene Steaten te befoarderjen en de bredere befolking te ûnderrjochtsjen op it mêd fan ateïsme en oanbesibbe streamings, dy't oer it algemien yn it kristlike Amearika op in tige minne namme lizze.
Aktiviteiten
De FFRF waard oprjochte yn 1978 en kantet him fral oan tsjin 'e belestingfoardielen dy't der yn 'e Feriene Steaten besteane foar tsjerken en oare religieuze organisaasjes. It útdragen fan it eigen gedachteguod wurdt û.m. dien troch de útjefte fan in eigen krante, Freethought Today, en sûnt 2006 ek troch it programma Freethought Radio, dat op ferskate Amerikaanske radiostjoerders útstjoerd wurdt. De FFRF hat troch de jierren hinne, soms yn 'e mande mei ferskate oare lykstimde organisaasjes, rjochtsaken oanspand tsjin ûnderdielen fan 'e Amerikaanske oerheid dy't har neffens de FFRF net holden oan 'e yn 'e Amerikaanske Grûnwet fêstleine skieding tusken tsjerke en steat.
Om in pear foarbylden te jaan: yn 2000 makke de organisaasje de gong nei de rjochter om 'e beëiniging fan in religieus ôfkickprogramma foar drugsferslaafden yn 'e finzenissen fan Wiskonsin te easkjen, dêr't finzenen faak oan twongen waarden diel te nimmen en dy't delkaam in temûke yndoktrinaasje mei it kristendom. Yn 2001 stapte de FFRF nei de rjochter om in ein te meitsjen oan 'e wyklikse bibelklassen op 'e legere skoallen yn Rhea County, yn Tennessee, dy't ferplichte wiene foar alle skoalbern en dêr't har leard waard dat de Bibel de letterlike wierheid is. En yn 2003 focht de organisaasje yn Montana de steatssubsidiëarring fan ferpleechwurk op kristlike basis oan. Yn alle trije neamde gefallen waard de FFRF troch de rjochter yn it gelyk steld.
Priis
De FFRF rikt fierders sûnt 1999 ek ien kear yn it jier oan ferskate lju in priis út, de saneamde Emperor Has No Clothes Award (de "Keizer Hat Gjin Klean-priis"). Dy priis wurdt takend oan promininte Amerikanen foar "planút sizzen wêr't it op stiet" oangeande de tekoartkommings fan it ferskynsel "godstsjinst". De Emperor Has No Clothes Award is alris wûn troch û.m. âld-wrakselder, âld-akteur en âld-gûverneur fan Minnesota Jesse Ventura, tillefyzjeprodusint Ted Turner, wittenskipper Richard Dawkins, it gûcheldersduo Penn & Teller, skriuwster Ursula K. Le Guin en politika Ayaan Hirsi Ali. Foar in folsleine list mei winners, sjoch op dizze side, op 'e Ingelske Wikipedy.
Grutte Priis Formule 1 fan San Marino 2006
Utslaggen fan de Grutte Priis Formule 1 fan San Marino 2006 yn Imola op 23 april 2006. It wie de fjirde race fan 18 races fan de Formule 1 yn 2006. Hy waard op Imola hâlden. De race waard hâlden oer 62 omgongen, op it 4,9 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 305,6 kilometer. De Grutte Priis fan 2006 wie de lêste Grutte Priis Formule 1 fan San Marino.
Cassell (útjouwerij)
Cassell of Cassell & Co. wie in foaroansteande Britske útjouwerij dy't yn 1848 oprjochte waard yn Londen en him yn 'e 1880-er jierren ûntjoech ta in ynternasjonaal operearjend bedriuw. Yn 1998 waard Cassell oernommen troch de Orion Publishing Group, wêrnei't it bedriuw yn 2002 gearfoege waard mei oare ûnderdielen fan dy ûndernimming.
Skiednis
Cassell waard yn 1848 oprjochte as útjouwerij troch John Cassell (1817-1865), dy't earder timmerman, hielûnthâldend aktivist en tee- en kofjekeapman west hie. Hy lei him benammen ta op it útjaan fan kranten en tydskriften. Syn earste publikaasje wie op 1 july 1848 de wykliks ferskinende krante The Standard of Freedom, dy't religieuze, politike en kommersjele frijheid útdroech. In oare súksesfolle iere publikaasje wie The Working Man's Friend, in krante bedoeld foar de sljochtwei arbeider. Yn 1851 wreide Cassell syn útjouwerij út troch dêrfoar in diel fan 'e Bell Savage Inn te hieren, in Londenske herberge dy't yn 'e Elizabetaanske Tiid noch in teäter west hie.
Yn 1855 gie Cassell bankrot. Syn útjouwerij en skulden waarden doe opkocht troch Thomas Dixon Galpin út Dorset en George William Petter út Devon, dy't it bedriuw fuortsetten ûnder de namme fan Petter & Galpin. Yn 1858, doe't Cassell him wer ynkocht, kaam it bedriuw Cassell, Petter & Galpin te hjitten. Mei de opname fan in fjirde partner, Robert Turner, waard de namme yn 1878 feroare yn Cassell, Petter, Galpin & Co. En nei de pinsjonearring fan Petter, yn 1883, waard de namme Cassell & Co. Underwilens wie yn 1873 de Bell Savage Inn sloopt om romte te meitsjen foar in spoarfiadukt. Foar de útjouwerij waard doe dêrefter in nij gebou setten.
Yn 1888 kaam Petter te ferstjerren, wylst Galpin, dy't oan doe ta bedriuwslieder west hie, mei pinsjoen gie. Dêrop krige Turner de lieding oer de útjouwerij; hy waard letter opfolge troch sir Thomas Wemyss Reid. Tsjin 'e 1890-er jierren hie Cassell & Co. him útwreide om utens, mei fêstigings yn Parys, New York en Melbourne. Arthur Spurgeon, dy't yn 1905 it stokje fan Wemyss Reid oernaam, ferlei in diel fan 'e focus fan it bedriuw fan it útjaan fan tydskriften nei it útjaan fan boeken. Yn 1923 waard Cassell & Co. in op 'e effektebeurs ferhannele publyk bedriuw, en yn 1933 waarden alle tydskriften oerdien oan Amalgamated Press, sadat Cassell & Co. him tenei inkeld noch wijde oan it útjaan fan boeken.
Yn 1969 waard Cassell & Co. oernommen troch it Amerikaanske bedriuw Crowell, Collier & Macmillan oer (letter omneamd ta Macmillan Inc.). Mei in oare oankeap, de religieuze útjouwerij Geoffrey Chapman, waard Cassell & Co. yn 1982 troch Macmillan oerdien oan CBS, dat Cassell yn 1986 útkeapje liet, wêrnei't it wer in selsstannich bedriuw waard.
Bridgette B
Bridgette B, echte namme: Luz Abreu (Barseloana, 15 oktober 1983), is in Spaansk neakenmodel, stripper en pornografysk aktrise fan etnysk Katalaansk komôf. Har skûlnamme wurdt wol (mis)stavere as Bridgette B. (mei in punt), en se makket ek wol gebrûk fan 'e artystenamme Spanish Doll. Bridgette B sette yn 2007 útein mei in wurkpaad yn 'e Amerikaanske pornoyndustry en spile yn in grut tal films. Yn 2012 wûn se in AVN Award.
Libben en karriêre
Bridgette B waard yn 1983 berne yn Barseloana, yn 'e Spaanske autonome mienskip Kataloanje. Hja ferfear yn 2004 nei de Feriene Steaten, dêr't se studearre oan 'e Kent State University yn 'e steat Ohio. Se wie dêr lid fan 'e studinteferiening Chi Omega en behelle in bachelorstitel yn moadeferkeap (fashion merchandising). Se betelle har stúdzje mei in bybaantsje as stripper en wurke nei har ôfstudearjen koarte tiid as resepsjoniste.
Yn 2007, doe't se 24 jier wie, makke Bridgette B har debút yn in pornografyske film. Se waard al gau tige populêr en wûn in grutte skare fans. Neffens de Internet Adult Film Database (IAFD) hie se tsjin begjin 2017 yn 450 pornofilms spile, û.m. foar sokke foaroansteande labels as Elegant Angel, Digital Playground, Zero Tolerance, Jules Jordan Video, New Sensations, Evil Angel, Penthouse, Wicked Pictures, Vivid Entertainment, Hustler Video, Adam & Eve, Diabolic Video, Sin City, The Score Group, Digital Sin, Red Light District en ClubJenna.
Fierders hat Bridgette B ek wol wurke foar minder bekende studio's, lykas Pure Play Media, West Coast Productions, Girlfriends Films, Mile High Media en Third Degree Films. En teffens hat se in protte yn 't spier west foar pornowebsiden op it ynternet, wêrûnder BangBros, Reality Kings, Brazzers, Naughty America en Blacks on Blondes. Yn 2012 wûn se de AVN Award (de Oscar fan 'e pornowrâld) yn 'e kategory meast ûnderwurdearre stjer fan it jier. Bridgette B wennet tsjintwurdich yn Los Angeles. Njonken har aktearwurk is se ek aktyf as neakenmodel en hat se as sadanich posearre foar in grut tal neakenblêden. Fierders reizget se as feature dancer by stripklubs yn 'e hiele Feriene Steaten lâns.
Lichemsskaaimerken
Bridgette B is blank, mei griene eagen en blûn hier. Neffens har offisjele opjefte is se 1.73 m lang, mei in gewicht fan 59 kg, en kupmaat 34DD, dêr't se in boarstfergruttingsoperaasje foar ûndergien hat. Behalven troch har earlellen hat se gjin piercings, mar wol hat se in pear tatoeaazjes: de tekst la jalousie est une maladie (Frânsk foar "jaloerskens is in sykte") op har rjochterside; en de tekst Spanish Doll yn har nekke.
Katedraal fan Rouen
De Katedraal fan Us-Leaffrouwe fan Rouen (Frânsk: Cathédrale Notre-Dame de Rouen) is ien fan de grutste goatyske katedralen fan Frankryk. Mei de bou waard yn de 12e iuw begûn en einige yn de 16e iuw. Yn de 19e iuw fûn in restauraasje plak. Yn dy tiid krige de katedraal ek syn 151 meter hege smei-izeren spits, de heechste tsjerketoer fan it lân. De katedraal is de sit fan de aarstbiskop fan Rouen.
Foargonger
De hjoeddeiske katedraal stiet op de fûneminten fan de 11e-iuwske romaanske tsjerke. Fan dy tsjerke binne de trije ûnderste ferdjippings fan de noardlike Tour Saint-Romain, de sydportalen fan de gevel en in diel fan it skip bewarre bleaun. Rouen waard yn de 3e iuw de sit fan it bisdom en om 390 hinne waard der in basilyk foar de stêd boud.
Goatyske nijbou
Hugo fan Amiens begûn mei de ferbouwing fan de romaanske tsjerke mei it ferheegjen fan de Tour Saint-Romain. Doe wie de toer noch in frijsteande klokketoer, dy't los fan it romaanske tsjerkeskip stie. Op dat stuit waard der noch net oan de tsjerke wurke, sa't it liket wiene der noch gjin plannen om de tsjerke te fernijen.
Om 1180 waard úteinset mei de iergoatyske nijbou fan de katedraal, oars as wenst begûnen se net mei it koer mar mei it tsjerkeskip. De earste boufaze bestie út de bou fan de ûnderste dielen fan de westlike gevel mei de portalen, nei alle gedachten westlik fan de doe noch besteande romaanske foargonger. Mei it ûnstean fan de earste westlike traveeën yn de twadde boufaze ûntstie in ferbining mei de toer. Nei de stedsbrân yn de Peaskenacht fan 1200, dy't fierder net in soad skea oan de nijbou brocht, sette de tredde faze oant it fiifde pylderpear (út it westen wei teld) útein. Ek de boppedielen fan earste traveeën út de eardere boufaze, ynklusyf it trifoarium mei de wide segmintbôgen, waarden no foltôge. Yn de jierren 1206-1207 waard it skip foltôge mei de bou fan nochris fiif traveeën.
Pas nei de foltôging fan it skip waard fan 1210 ôf boud oan it dwersskip en de krusing en dêrop folgjend nei 1220 it koer. Sûnt 1230 waard der wurke oan de opbou fan de krusingstoer en de hegere dielen fan de westlike gevel. De kapellen oan de sydskippen waarden yn de jierren 1260 en 1270 tafoege en dêrnei waarden de gevels fan it dwersskip mei it Portail des Libraires (ferneamd nei de boekehandlers dy't dêr harren wurk ferkochten) fan it noardlike dwersskip en it Portail de la Calende (ferneamd nei de liturgyske kalinder dy't dêr hong) fan it súdlike dwersskip yn heechgoatyske styl fernijd. It Portail de la Calende is oerdiedich fersierd mei foarstellings fan de lijensskiednis fan Jezus en de kristlike heechfeesten, wylst it Portail des Libraires dekoraasjes sjen lit fan it Skeppingsferhaal, it Jongste Gerjocht en fantasyfigueren lykas in baarch dy't op de fioele spilet en in man mei in bokkekop mei in klokje. Oan it begjin fan de 14e iuw ûntstie de eastlike, op it koer oanslutende, Marijekapel. De Marijekapel is trije traveeën lang en hat in fiifsidige absis. It barokke alter fan fergulde hout waard makke troch Jean Racine (1643-1645) en hat in skilderij fan Philippe de Champaigne dat de Oanbidding fan de Hoeders (1629) foarsteld. De ramen fan û.o. it berteferhaal, de kroaning fan Marije en in rige biskoppen binne foar in grut part 14e- en 15e-iuwsk, dy't oarspronklik út de yn 1944 ferneatige Sint-Finsintiustsjerke (Eglise Saint-Vincent) komme en 19e-iuwske ramen ferfongen. Ek is dêr it yndrukwekkende grêfmonumint fan de kardinalen fan Amboise.
Fan de jierren 1370 ôf waard foar de westlike gevel in skermgevel mei in grut tal bylden boud, dy't yn 1450 foltôge wie. De Tour Saint-Romain waard yn de jierren 1460 mei in ferdjipping ferhege en nei 1480 waard der boud oan de toer oan de súdlike kant fan de gevel, de Tour de Beurre. De toer krige dy namme om't de boukosten betelle waarden út in ekstra heffing op bûter yn de fêsteltiid. Nei de foltôging fan de Tour de Beurre die bliken dat der skea wie oan de westlike gevel, sadat yn de jierren 1508-1511 in renovaasje fan it sintrale portaal plakfûn. Nei in brân fan de krusingstoer yn 1514 waard dy yn de jierren 1548-1557 troch in nije en hegere krusingstoer fan 128 meter.
De katedraal waard yn 1562 plondere troch de hugenoaten. De ûntbrekkende bylden tsjûgje noch fan dy tiid. De tomben fan de hartoch fan Bedford en kardinaal d'Estouteville waarden fernield en de koppen fan de gevelbylden fan de aartsbiskoppen dêr ôf slein.
Yn 1683 ferneatige in orkaan it roasfinster. Ek trije tuorkes stoarten del troch it ferwulft, wat it oargel ferneatige.
De âlde krusingstoer waard yn 1822 troch de bliksem troffen. De hjoeddeiske 151,5 meter hege krusingstoer datearret út 1884 en waard fan smei-izer makke. Oant de foltôging fan de Keulske domtsjerke wie de katedraal it heechste bouwurk fan 'e wrâld. De krusingstoer is in ûntwerp fan de arsjitekt Jean-Antoine Alavoine, dat lang nei syn dea útfierd waard. Sûnt 2018 wurdt de toer restaurearre.
Twadde Wrâldkriich
Yn de wiken foar de ynvaazje fan Normandje fierde de Royal Air Force loftoanfallen út om transportknooppunten te ferneatigjen, sadat it befoarriedzjen fan de Wehrmacht hindere waard en der minder Dútsk fermogen wie om wjerstân te bieden.
Yn 'e nacht fan 18 op 19 april foelen de bommesmiters Rouen oan mei as doel it ranzjearstasjon yn Sotteville-lès-Rouen en de tichteby lizzende spoarbrêge oer de Seine te reitsjen. It âlde sintrum fan Rouen waard slim troch de bombardeminten troffen en fiif bommen foelen op de katedraal. It skilde net folle of ien fan de pylders fan de sintrale toer waard rekke; dielen fan it súdlike sydskip en twa roasfinsters waarden fernield.
De loftoanfallen troch de bommewerpers fan de Amerikaanske loftmacht feroarsaken brannen yn de katedraal. Op 1 juny 1944 baarnde de noardlike toer út.
Brânskildere ramen
It finster "Sân Sliepers fan Efeze" yn de Petrus- en Pauluskapel waard om 1204 makke troch in ûnbekende glesker en hiene yn 1832 noch it âlde plak yn it sydskip. Om 1870 hinne binne de ramen der úthelle fanwegen de minne steat en in kwalitatyf minne restauraasje. Yn de rin fan de tiid waarden fjouwer dielen ferkocht oan Amerikaanske musea. Yn de jierren 1980-1981 waarden de oare acht dielen restaurearre en oanfolle mei nije dielen op 'e nij ynbrocht yn de Petrus- en Pauluskapel. Fiif foarstellings stelle de leginde fan de Sân sliepers fan Efeze foar. De Marijekapel hat noch ramen dy't werom geane op de 14e iuw. Ek yn oare dielen fan de katedraal is noch âld glêswurk bewarre bleaun.
Haadoargel
De katedraal fan Rouen wie ien fan de earste katedralen dy't in oargel hie. It earste ynstrumint datearre noch foar it jier 1380. It stie ynearsten yn it noardlike dwersskip en ferhûze sûnt 1493 nei de westlike galerij. By in stoarm fan 1683 rekke it ynstrumint skansearre en yn 1686 boude de oargelbouwer Robert Clicquot wer in oargel op.
It grutte oargel op de westlike galerij ûnder it goatyske roasfinster giet foar in part werom op dat ein 17e-iuwsk ynstrumint. De oargelkas waard makke troch Joseph Pilon. Yn de rin fan de tiid hawwe ferskillende oargelbouwers it Clicquot-Instrument restaurearre en feroare, mar yn de Twadde Wrâldkriich gyng it ynstrumint folslein ferlern.
It hjoeddeiske oargel waard boud troch Jacquot-Lavergne neffens ûntwerpen fan de organisten Marcel Dupré en Marcelen yn 1956 ynwijd. It hat 68 registers op fjouwer manualen en pedaal.
Koeroargel
It koeroargel is fan de ferneamde oargelbouwer Cavaillé-Coll en waard oarspronklik boud foar Albert Dupré, de heit fan de organist Marcel Dupré. It út 1896 datearjende ynstrumint waard troch Marcel Dupré skonken oan de katedraal, dêr't it sûnt as koeroargel tsjinnet. It besit alve registers op twa manualen en pedaal.
Claude Monet
De Frânske ympresjonist Claude Monet makke yn de jierren 1890 in rige fan hast 30 skilderijen fan de katedraal. De katedraal is mei ferskillende ljochtynfloeden skildere en in diel dêrfan is te sjen yn it Musée d'Orsay yn Parys.
Sû (folk)
De Sû (Ingelsk: Sioux; útspr.: ['su:]) binne in lânseigen Yndiaansk folk fan 'e Grutte Flakten fan Noard-Amearika. De term is fan tapassing op 'e hiele etnyske groep fan 'e saneamde Grutte Sû Naasje, mar likegoed op elts fan 'e etnyske subgroepen dêrfan en op 'e ûnderskate talen en dialekten dy't troch de leden dêrfan sprutsen wurde. De Sû as folk falle útinoar yn trije grutte etnyske en linguïstyske kloften, nammentlik de Lakota en de Eastlike en Westlike Dakota. Foarhinne spriek men gauris fan 'e Lakota, de Dakota (d.w.s. de Eastlike Dakota) en de Nakota, wêrby't dy lêste beneaming dan op 'e Westlike Dakota sloech, mar resint taalûndersyk hat útwiisd dat de Eastlike en Westlike Dakota eins nau besibbe binne, sadat de namme "Nakota" no inkeld noch mar brûkt wurdt foar twa besibbe folken (de Assiniboin en de Stony), dy't net ta de Sû rekkene wurde. De Sû kinne fierders neffens tradisjonele etnyske en dialektyske breklinen opdield wurde yn sân grutte stammen, wêrby't benammen de Titon (Lakota) dan noch wer fierder opspjalten wurde kinne yn wichtige substammen.
De Sû libje hjoed oan 'e dei benammentlik yn 'e Amerikaanske steaten Noard- en Súd-Dakota, Montana, Nebraska en Minnesota, wylst der fierders lytse groepen yn it suden fan 'e Kanadeeske provinsjes Manitoba en Saskatchewan tahâlde. De helte fan harren wennet yn Yndianereservaten. Hja binne ien fan 'e bekendste Yndiaanske folken fan Noard-Amearika, om't se yn njoggentjinde iuw in grut part fan 'e noardlike Grutte Flakten behearsken, wat harren allegeduerigen yn konflikt brocht mei blanke kolonisten en it Amerikaanske leger. De rop fan guon foarfallen, lykas de Slach oan de Little Bighorn, en de reputaasje fan party Sû-lieders, lykas Sittende Bolle en Mâl Hynder, hawwe meitiid wol hast legindaryske foarmen oannommen. Sels no noch, al hoe ûnder fuotten brocht oft harren kultuer en identiteit ek wêze mei, binne se mei likernôch 170.000 minsken op 'e Flakten noch altiten fierwei it grutste Yndiaanske folk.
Etymology
De namme "Sû" komt fan it op deselde manear útsprutsen Ingelske Sioux, wat in ôfkoarte foarm is fan it Kanadeesk-Frânske Nadouessioux, in ferbastering fan Nadoüessioüak, dat wer ôflaat is fan Naadowesiwag, in beneaming foar de Sû út 'e taal fan 'e Ottawa-Yndianen. It gebrûk fan dy beneaming ûnder de Ottawa waard al 1640 fêstlein troch de Frânske pelskeapman Jean Nicolet. Mei't der ferskate foarmen fan dit wurd yn 'e Algonkwynske talen (dêr't ek it Ottawa ta heart) foarkomme, wêrfan't ferskaten ferwize nei in lyts soarte fan rattelslange (de massassauga), is dizze beneaming foar de Sû yn it ferline wol ynterpretearre wurden as in mislediging. Nij taalûndersyk hat lykwols oan it ljocht brocht dat it wurd nei alle gedachten weromgiet op it Proto-Algonkwynske *na•towe•wa, en dat it safolle betsjut as "Noardlike Irokezen", wat útkomme kin, want der binne yndie teoryen dat de Sûaanske talen yn 'e fierte besibbe wêze soene oan 'e Irokeeske talen. It wichtichste diel fan 'e namme is *-a•towe•, dat "in frjemde taal sprekke" betsjut (datoangeande komt dizze namme dus oerien mei de etymology fan it fan oarsprong Grykske wurd "barbaar", dat krektlyk betsjut "dyjingen dy't in frjemde taal sprekke").
Demografy
It wurd "Sû" is as in etnografyske term mar frijwat betiizjend, mei't der it in grut ferskaat oan folken en etnyske groepen ûnder beflapt wurde kin. Yn 'e alderbreedste sin stiet "Sû" foar de Sûaanske folken, in grut tal stammen yn 'e midden, it noarden en it súdeasten fan 'e Feriene Steaten (en in lyts, middensúdlik diel fan Kanada) dy't de Sûaanske talen sprekke (of sprieken, mei't ferskaten dêrfan no útstoarn binne). Ta de Sûaanske folken hearre net inkeld dy groepen dy't ornaris mei de namme "Sû" oantsjut wurde, mar ek stammen as de Krieën (Crow), Mandan, Hidatsa, Iowa, Oto (Otoe), Katôba (Catawba), Omaha, Ponka (Ponca), Osadzje (Osage), Kwapou (Quapaw) en Winnebago.
Mei't dit grif allegear wakker betiizjend is hjirûnder nochris in oersichtlike opbou fan 'e Sû as folk, mei útlis wat de nammen yn 'e eigen taal fan 'e Sû betsjutte.
Hjoed oan 'e dei libje de Sû benammentlik yn 'e Amerikaanske steaten Noard- en Súd-Dakota, mei oansjenlike groepen yn 'e steaten Montana en Nebraska, en lytsere tropkes yn 'e steat Minnesota en de Kanadeeske provinsjes Manitoba en Saskatchewan. Der wurdt rûsd dat der op 't heden likernôch 170.000 Sû binne, wêrfan goed 163.000 yn 'e Feriene Steaten en sa'n 6.700 yn Kanada. Likernôch de helte dêrfan wennet noch altyd yn 'e Yndianereservaten dy't harren oan 'e ein fan 'e njoggentjinde iuw tawiisd binne. Yn 'e Feriene Steaten binne der 16 federaal erkende Sû-stammen en dêropta ien federaal erkende stamme fan mingde etnisiteit (Sû-Assiniboin), dy't alle santjin in eigen reservaat hawwe. Yn Kanada binne der 9 "earste naasjes" (sa't stammen dêr neamd wurde), dy't folslein fan Sû-etnisiteit binne, en teminsten ien oaren dy't foar in part Sû is, ek wer allegear mei harren eigen reservaten. De stammen rinne útinoar fan 'e Oglala Sû Stamme fan it Pine Ridge Reservaat fan Súd-Dakota, mei 47.000 leden, oant de Wood Mountain Earste Naasje út súdlik Saskatchewan, mei mar 210 leden. (Sjoch foar in opsomming ûnder it kopke "Stamme-organisaasjes", leger op dizze side.) De alve Sû-stammen yn Noard- en Súd-Dakota en Nebraska (mei in mienskiplik ledetal fan likernôch 144.000) foarmje mei-inoar de Feriene Sû Stammen, in koepelorganisaasje dy't lykwols troch de Amerikaanske oerheid net erkend wurdt. Net alle etnyske Sû binne lid fan in stamme, en om lid te wurden fan ien fan 'e federaal erkende Sû-stammen yn 'e Feriene Steaten moat men oantoane kinne dat men teminsten foar in fearn fan Sû-komôf is (ien fan jins pakes en beppes moat dus in folbloed-Sû west hawwe).
Iere kontakten en de pelshannel
It earste kontakt fan 'e Sû mei Jeropeänen fûn plak yn 'e rin fan 'e santjinde iuw, doe't de Sû yn 'e neite fan 'e boarnen fan 'e rivier de Mississippy taholden, yn in krite dy't no diel útmakket fan 'e Amerikaanske steaten Minnesota, Iowa en Wiskonsin. De Frânske ûntdekkingsreizgers Pierre-Esprit Radisson en Médard des Groseilliers besochten harren dêre yn 'e winter fan 1659 op 1660. Frânske en Frânsk-Kanadeeske pelskeaplju en misjonarissen, lykas Claude-Jean Allouez en Daniel Greysolon Duluth, diene letter itselde, en Pierre-Charles Le Sueur oerwintere yn 1700 sels by de Dakota.
Ut dizze iere assosjaasje mei de Frânsen, dy't yn Noard-Amearika allegeduerigen yn oarloch ferkearden mei de Britten, komt de hiele lettere skiednis fan 'e Sû en harren fijânskip mei yn 't earstoan de Britten en letter de Amerikanen fuort, soe men sizze kinne. Der wie nammentlik grou jild te fertsjinjen mei de pelshannel, en om dêr optimaal fan te profitearjen, rjochten de Britten yn 1670 de Hudsonbaaikompanjy op, dy't in ferbûn oangie mei de Assiniboin, de Flakte-Kry en de Flakte-Odjibwe. Mei't dy trije stammen erffijannen fan 'e Sû wiene, waarden hja dêrtroch fierder yn 'e earms fan Frânsen dreaun, mei wa't de Dakota oan 'e ein fan 'e santjinde iuw in formeel bûnsgenoatskip sleaten. Nettsjinsteande dat har tydlingswei gewelddiedige ûnderlinge ynsidinten tusken de Frânsen en Sû foardiene, bleaune sy inoars bûnsgenoaten tsjin 'e Britten, sels noch nei't de Frânsen yn 1763 al harren koloniale besittings op it fêstelân fan Noard-Amearika opjaan moasten.
Op 'e flakten
Nei't harren bûnsgenoaten de Sjajinnen om 1720 hinne by harren it hynder yntrodusearre hiene, teagen de Lakota al rillegau út it eastlike wâldgebiet wei, om 'e Mississippy en de Missoury oer te stekken nei de Grutte Flakten. Dêr namen se krekt as de Sjajinnen in hynstekultuer oan, en fêstigen se in nomadyske libbenswize yn wat no Noard- en Súd-Dakota, Montana, Nebraska en Wyoming is. Harren kultuer stipe fierhinne op twa bisten, de mustang, dy't harren faasje ferskafte, en de Amerikaanske bizon, dêr't se op jagen. De Dakota bleaune langer beëasten de grutte rivieren, en guon fan 'e Eastlike Dakota libje noch altiten yn Minnesota, al folgen alle Westlike Dakota en in diel fan 'e Eastlike Dakota úteinlik de Lakota nei it westen ta. Ienris oare kant de grutte rivieren ferkrongen de Sû harren Sjajinske bûnsgenoaten fierder nei it westen en dominearren se oardel iuw lang de noardlike flakten.
Behalven mei de Sjajinnen hiene de Sû ek in langjierrich bûnsgenoatskip mei de Arapaho. Noardlik en noardeastlik fan harren libben harren fijannen fan 'e Izeren Konfederaasje: de Assiniboin, Flakte-Kry en Flakte-Odjibwe. Op nei it noardwesten wennen oare fijannen, lykas de Krieën, de Sjosjoanen en de Swartfuotten. De grutste deilisskip hiene de Sû lykwols mei de Pâny (Pawnee), dy't besuden harren libben, yn it gebiet dat no Kansas en Nebraska beslacht. De Sû en de Pâny ferkearden sûnder ûnderbrekking yn oarloch, en dat wie in folsleine oarloch, wêrby't nimmen sparre waard, froulju noch bern noch âlden fan dagen. Yn dit ljocht moat ek de freonskiplike relaasje sjoen wurde dy't der altyd tusken de Pâny en de Amerikanen bestien hat, en it wie de reden dat safolle Pâny-krigers as ferkenner tsjinst namen by de Amerikaanske kavalery. De lêste grutte slach tusken Pâny en de Sû wie de Slach by Massacre Canyon, dy't op 5 augustus 1873 útfochten waard.
De Dakota-Oarloch fan 1862
It earste grutskalige wapene konflikt tusken de Sû en de blanken fûn plak yn 1862, midden ûnder de Amerikaanske Boargeroarloch (1861-1865). Mei't de measte Amerikaanske legertroepen doe yn it Easten nedich wiene om 'e Konfederaasje te befjochtsjen, waarden de kolonisten yn it Westen yn dy snuorje ornaris inkeld beskerme troch in faak min trainde territoriale milysje. Ferskate stammen besochten dêrfan gebrûk te meitsjen om it almar fierder opkringende tij fan 'e kolonisaasje werom te rôljen.
De meast dramatyske ûntjouwing út dy jierren wie de Dakota-Oarloch fan 1862, wêrby't de Eastlike Dakota yn Minnesota systematysk de boerespultsjes fan Dútske kolonisten platbaarnden, dêrta dreaun troch in mislearre rispinge nei in winter wêryn't in protte fan harren al de hongerdea stoarn wiene. Yn in pear dagen tiid waarden der by oanfallen yn 'e omkriten fan Lower Sioux Agency, New Ulm en Hutchinson 300 oant 400 blanken deade. De Minnesotaanske steatsmilysje waard mobilisearre en der folge in seis wiken duorjende oarloch mei fjildslaggen by Fort Ridgeley, Birch Coulee, Fort Abercrombie en Wood Lake. Uteinlik waarden de Dakota ferslein.
Neitiid waarden 425 fan harren foar moard foar de kriichsrie sleept; nei in showproses wêrby't harren abbekaat en it opfieren fan eigen tsjûgen willensmoeds ûntholden waard, waarden 303 fan harren skuldich befûn en ta de dea feroardiele. Presidint Lincoln sette foar it grutste part fan harren de deastraf om yn in finzenisstraf, mar 38 lieders fan 'e Dakota waarden op 26 desimber 1862 ophongen te Mankato. Nei it delslaan fan 'e opstân flechten hûnderten Dakota de grins oer nei Kanada, dêr't harren neikommelingen noch altiten wenje.
De Oarloch fan Reade Wolk
Fuort nei ôfrin fan 'e Amerikaanske Boargeroarloch begûnen de Flakte-Yndiaanske Oarloggen, guon fan 'e bekendste konflikten tusken de Yndianen en de blanken yn Noard-Amearika. Dêrby besochten de blanken earst rjocht fan reed troch it lân fan 'e Yndiaanske folken fan 'e Grutte Flakten te krijen nei de nije steaten oan 'e kust fan 'e Stille Oseaan, en letter de Flakten sels te kolonisearjen, wylst de Yndianen fochten om har selsstannigens en lân te behâlden. Yn 1866 briek de saneamde Oarloch fan Reade Wolk út (neamd nei it Sû-opperhaad Reade Wolk), dy't ek wol bekendstiet as de Bozeman-Oarloch. Dêrby rekken de Sû en it Amerikaanske leger slaande deilis oer de behearsking fan 'e krite fan 'e rivier de Powder, yn noardlik Wyoming en súdlik Montana. De Sû (benammentlik de Lakota) waarden yn dizze oarloch stipe troch de Noardlike Sjajinnen en de Noardlike Arapaho, en it wie feitlik de súksesfolste kampanje fan 'e Flakte-Yndianen tsjin 'e blanken, dêr't se mei wisten foar te kommen dat it Amerikaanske leger in rige forten stifte by it Bozeman Trail lâns, dat troch harren lân rûn. De oarloch einige yn 1868 mei it twadde Ferdrach fan Fort Laramie, wêrby't it Amerikaanske regear it Grutte Sû Reservaat taparte oan 'e Lakota, dat it hillige lân fan 'e Sû, de Black Hills, folslein omfette.
De Grutte Sû-Oarloch fan 1876
De folle bekendere Grutte Sû-oarloch fan 1876 briek út doe't de Amerikanen almar wer de bepalings fan it Ferdrach fan Fort Laramie skeinden, benammen nei't der goud fûn wie yn 'e Black Hills. De Sû stiene yn dizze nije oarloch ûnder lieding fan harren opperhaden Sittende Bolle en Mâl Hynder, en waarden fannijs stipe troch de Noardlike Sjajinnen en party Noardlike Arapaho, wylst it Amerikaanske leger gebrûk makke fan Yndiaanske ferkenners fan 'e Krieën, Sjosjoanen en Arikara.
Slaggen waarden útfochten oan 'e Powder en de Rosebud, en by Warbonnet Creek, Slim Buttes, Cedar Creek en Wolf Mountain. It hichtepunt fan 'e oarloch wie de ferneamde Slach oan de Little Bighorn. Dêrby tocht it Amerikaanske 7e Kavaleryrezjimint fan luitenant-kolonel George Armstrong Custer in mar amper ferdigene Yndiaansk kamp oer it mad te kommen, mar die bliken dat dêr troch klearebare tafal krekt de hiele krigermacht fan 'e feriene Sû- en Sjajinne-stammen oanwêzich wie. De Amerikanen litten in tepletterjende nederlaach, en in grut part fan it 7e Kavaleryrezjimint kaam om, de drystmoedige generaal Custer ynbegrepen. Dat wie fansels in fernedering dy't de Amerikanen net oer harren kant gean litte koene, en de oarloch waard fûleindiger fuortset as ea tefoaren. Uteinlik moasten de Sû yn 1877 belies jaan en waarden se weromstjoerd nei harren ynkrompen reservaten.
It Bloedbad fan Wounded Knee
De ein fan 'e Flakte-Yndiaanske Oarloggen kaam yn 1890, doe't ûnder de Sû de nije religy fan 'e geastedûns begûn op te kommen. De oanhingers dêrfan leauden dat se de tiid werom en de bizons wer ta libben dûnsje koene. It Amerikaanske regear seach it as in opstannige beweging dy't daliks de kop yndrukt wurde moast, en griep it boppedat oan om Sittende Bolle op te pakken, dy't noch altiten as in gefaarlike fijân sjoen waard. Dy arrestaasje rûn lykwols út op in sjitpartij wêrby't de âldman omkaam. Trettjin dagen letter, op 29 desimber 1890, waard by it Bloedbad fan Wounded Knee de lêste groep fan likernôch 350 foartiid ûntwapene geastedûnsers fan 'e Minnikonzjû- en Hûnkpapa-stammen, besteande út manlju, froulju en bern, ôfslachte.