cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sesilia fan Sweden
thumb|Sesilia fan Sweden Sesilia fan Sweden (6 novimber 1540 - 27 jannewaris 1627) wie in dochter fan kening Gustaaf I fan Sweden en syn twadde frou Margaretha Leijonhufvud. Hja troude yn 1564 mei Kristoffel II fan Baden-Rodemachern en waard de mem fan:
Fuotbal op de Olympyske Simmerspullen 1960
200px|thumb|right|It Olympysk fuotbal Stadion fan Rome 1960
De Olympyske Simmerspullen 1960, ek wol de XVIIe Olympiade neamd, waarden yn 1960 hâlden yn Rome, de haadstêd fan Itaalje. De finale fan it fuotbal waard hâlden yn it Stadio Flaminio.
Lokaasjes
De wedstriden yn de groepsfaaze fan it fuotbal tidens de Olympyske Simmerspullen 1960 waarden beoefene op de folgjende lokaasjes.
Kop as munt
De heale finale Itaalje - Joegoslaavje einige yn in lykspul, om't er yn de regleminten gjin rekken hâlden wie mei in lykspul, waard de winner oanwêzen mei behelp fan in muntstik. Joegoslaavje waard dêrtroch kwalifisearre foar de finale.
Look Who's Talking (film)
Look Who's Talking is in Amerikaanske romantyske komeedzje út 1989 ûnder rezjy fan Amy Heckerling, mei yn 'e haadrollen Kirstie Alley en John Travolta. De titel betsjut "Moatst Ris Sjen Wa't Der No Praat". It ferhaal giet oer in jonge frou dy't swier rekket fan in troude man en sadwaande in allinnichsteande mem wurdt. De sympatike taksysjauffeur dy't har nei it sikehûs riidt as se befalle moat, bliuwt neitiid ûnderdiel fan har libben, mar hja sjocht him net stean wylst se oanhâldend op 'e siik is nei in gaadlike heit foar har bern. De gimmick fan 'e film is dat de poppe allegeduerigen (mei de stim fan Bruce Willis) kommentaar jout op 'e foarfallen om him hinne. Look Who's Talking krige fan 'e filmkritisy mingde resinsjes mar wie in reuseftich kommersjeel súkses yn 'e bioskopen. Op basis fan dat súkses ûntstie de filmsearje Look Who's Talking, yn it ramt wêrfan't noch twa hieltyd minder beoardiele en opbringende ferfolchfilms makke waarden. De earste dêrfan wie Look Who's Talking Too, út 1990.
Plot
Mollie Jensen, in accountant yn New York, is de mêtresse fan ien fan har kliïnten, de rike sakeman Albert. Hy is troud en hat twa jonge dochters, mar hy bewissiget har der hieltyd fan dat er by de frou wei gean sil sadree't syn frou, Beth, dy't oan bûlimia lijt, dêrfan opbetteret. It is foar Mollie har freondinne en kollega Rona sa klear as in klûntsje dat Albert Mollie oan it lyntsje hâldt en hielendal net fan doel is om by de frou wei, mar Mollie is sa fan Albert besleifere dat se dy reäliteit net sjen kin. As se by in saaklike moeting ûnbeskerme seks hawwe, rekket Mollie swier. Albert seit dat er dat prachtich fynt en dat se grif in geweldige mem wêze sil. Mar hy kin net by Beth wei.
As Mollie har búk almar grutter wurdt, begjint se minsken te fertellen dat se har nocht hie fan it wachtsjen op 'e perfekte man, en dat se dêrom keunstmjittige ynseminaasje ûndergien hat. Har mem Rosie is yn alle steaten as se dat heart, mar Mollie bliuwt derby dat dàt is hoe't se swier rekke is. Tsjin 'e tiid dat se op alle dagen rint, fertelt Albert har dat it wat better giet mei Beth, en dat er no wier risselwearret om by har wei. Hy hat al in appartemint foar himsels hiert. Mollie is tige optein oer dat nijs. As se lykwols mei Rona te winkeljen giet, trappearret se yn in kleanwinkel Albert wylst er seks hat mei syn binnendoararsjitekte Melissa. Dan komt de moard út: Albert is al by de frou wei, mar hy wennet no gear mei Melissa.
Danich oerstjoer ferlit Mollie de winkel, en dat bringt de befalling op gong. Se hâldt in taksy oan en lit har troch de sympatike taksysjauffeur James Ubriacco mei dryste faasje nei it sikehûs ride. Dêr oankommen helpt er har nei binnen en wurdt troch it ferpleegjende personiel oansjoen foar de oansteande heit. Sadwaande wurdt er behelle yn 'e befalling en is er tsjûge fan 'e berte fan Mollie har soan Mikey. Dyselde hie al in protte praatsjes doe't er noch yn syn memme limoer siet, en dat wurdt no noch helte minder. Hy begjint kommentaar te jaan op alles dat er sjocht (en faak misbegrypt), allinnich kinne de folwoeksenen syn poppich geëamel net ferstean.
Nei de befalling sjocht Mollie de reäliteit ûnder eagen dat se no in allinnichsteande mem is. Se moetet James wer as dy har har hântaske bringt, dat se yn syn taksy lizze litten hie. Letter ûntdekt se dat er begûn is har adres te brûken as postbus foar syn briefkerij mei in heech oanskreaun steand fersoargingstehûs, dêr't er syn demintearjende pake Vincent ûnderbringe wol. Om dêr kâns op te meitsjen, moat men yn 'e stêd wenje, en hy wennet no krekt yn in foarstêd. Mollie stimt dermei yn om him yn dy kwestje te helpen, op betingst dat er foar har oppast op Mikey. Dat soed er mar trije kear dwaan, mar hy hat wol niget oan it jonkje, en ûngemurken slûpt syn oppassen der as gewoante yn. Mollie giet mei him nei it fersoargingstehûs as er syn pake dêrhinne ferhuzet, mei't er ferlet hat fan har hantekening om it ûnderbringen fan syn pake dêre rjochtsjildich te meitsjen.
Underwilens giet Mollie, holpen troch har mem Rosie, op 'e siik nei in gaadlike heit foar Mikey en man foar harsels. Se wegeret om oerflakkich te wêzen oer gadingmakkers, dat se hoege net knap te wêzen. Oan 'e oare kant is se sinnich wat harren persoanlikheid oanbelanget, want se meie gjin nuvere oanwensten hawwe dêr't Mikey lêst fan krije of dy't er oernimme kin. Ien man falt sadwaande ôf om't er neuroatyske netsjes is, in oaren om't er de ober yn it restaurant dêr't se ite skandalich behannelet en wer in oarenien om't er in sinnige iter is. Meitiid begjint James fereale op Mollie te reitsjen, mar sy sjocht him net stean. Hoewol't se him graach lije mei en goed mei him laitsje kin, is er yn 'e freonesône bedarre. James set útein mei it sabotearjen fan Mollie har ôfspraakjes, troch de mannen te fertellen dat se sa feministysk is dat se it as in mislediging opfetsje sil as se besykje de doar foar har iepen te hâlden of it iten foar har te beteljen.
Sa giet der in jier foarby. Op 't langelêst kringt by Mollie it besef troch dat Mikey al in heit hat: James. Se beslút him in kâns te jaan, dat hy nimt har mei yn 'e loft yn in fleanmasine dêr't er fljochoeren mei opbout om úteinlik beropspiloat te wurden. Dy jûns reitsje se mei-inoar op bêd, mar op it lêste momint betinkt Mollie har as se har in libben mei James besiket foar te stellen. Hy fertelt har dat er fan har hâldt, mar sy seit dat se om Mikey tinke moat en dat oerhastige beslissings no krekt binne hoe't se yn 'e swierrichheden bedarre is, dat ta syn ferbjustering set se him út 'e hûs.
Op har wurk blykt de baas fan Mollie gjin begryp te hawwen foar har persoanlike omstannichheden. Se hie regele dat in kollega fan har de boekhâlding fan Albert beävensearje koe, mar har baas giet dêr net yn mei. Hy stelt har foar de kar: òf se docht gewoan har wurk lykfolwa't har kliïnten binne, of se kriget dien. Dat, Mollie is twongen om wer mei Albert om te gean. Dyselde set fuortendaliks útein mei te besykjen om har wer te ferlieden en fertelt har dat hy en Melissa útinoar binne. Hy liket wier belangstelling foar Mikey te hawwen, dat Mollie stimt deryn ta dat er ris delkomme kin om it jonkje te sjen. Dat fertelt se lykwols net oan James, en as Albert delkomt op in jûn dat James oppast, liedt ien en oar ta slaanderij tusken de beiden mannen wêrby't James Albert derút smyt.
As Mollie letter thús komt, wol James witte oft it wier is dat Albert de biologyske heit fan Mikey is en dat Mollie net keunstmjittich ynseminearre is, en dat moat se tajaan. Dan freget er oft se fan Albert hâldt, en dat wit se net, antwurdet se. As er derop wiist dat hysels eins yn alles útsein namme Mikey syn heit is, seit se dat er sels suver noch in lyts bern is en lang net ferantwurdlik genôch om in heit te wêzen. James merkt op dat se manlju dy't te deunby komme, by har wei triuwt troch Mikey te brûken, en dat se dat no by him docht. Underwilens kriget Mikey fan 'e oare bern yn 'e boarterstún te hearren wat in "heit" is. Hy beseft dat er wol dat James syn heit wurdt, dat hy set útein mei in wisberette mar net bot effektive kampanje om syn mem romantysk oan James te keppeljen.
Mollie nimt Mikey mei nei it kantoar fan Albert, om heit en soan mei-inoar yn 'e kunde te bringen. Se ferwachtet dat Albert no einlings en te'n lêsten foar har kieze sil en sjocht in roaskleurige takomst foar harren trijen weilein. Mar Albert fertelt har dealeuk dat er op it stuit troch in "egoïstyske faze" giet, en "no ris foar himsels" kieze moat. Hy wennet no allinne en is frijfeint, en dat wol er foarearst sa hâlde. Boppedat, hy hat al ris bêrn grutbrocht (syn dochters Astrid en Priscilla, dy't njoggen en alve binne), dat dêr is er klear mei. Mollie kriget dan einlings foar it ferstân hoe'n weardeleaze fint oft dy Albert eins is en dat er har altyd al oan it lyntsje holden hat. Se fertelt him dat sysels troch in "fandalistyske faze" giet en slacht in pear fan 'e keunstwurken yn syn kantoar koart en klien foar't se fuortgiet.
As se thúskomt, kriget Mollie tillefoan fan it fersoargingstehûs dat der swierrichheden mei pake Vincent binne. Se hastiget har mei Mikey nei it tehûs, dêr't bliken docht dat de âldman yn syn deminte riten it ferpleegjende personiel útskelt en sels ien fan harren fysyk biten hat. Se wit de opsternate âldman del te bêdzjen, dy't har fertelt dat se syn favorite skoandochter is. Yn in freonlik petear wit se de direkteur fan it fersoargingstehûs te bepraten om Vincent syn hâlden en dragen troch de fingers te sjen, mei't it feroarsake is troch in oerdied oan sûkelarje. James hie in stikmannich grutte repen oan in ferpleger jûn en ôfpraat dat pake ien stikje deis hawwe mocht, wylst de rest efter slot en skoattel opburgen wurde moast, oars soed er it yn ien kear opfrette en dêr wurdt er opsternaat fan. No docht lykwols bliken dat de ferpleger mei wa't James dat ôfsprutsen tocht te hawwen, gjin Ingelsk sprekt. James fangt it sturtsje fan it petear fan Mollie mei de direkteur op en betanket har foar har ynset foar ien dy't úteinlik net hàr pake is.
Underwilens is Mikey efterbleaun by pake Vincent mei ien fan 'e ferplegers as tafersjochhâlder. Dyselde wurdt lykwols fuortroppen en as Vincent eefkes ôflaat wurdt, pykt Mikey út. Hy bedarret bûten it tehûs en yn in fout parkearre auto dy't krekt op dat stuit fuortsleept wurdt. Sadree't se foar it ferstân krije dat it jonkje poater is, begjinne Mollie en James in panikerige syktocht nei him. As se de auto mei him deryn fuortsleept wurden sjogge, sette se yn James syn taksy de efterfolging yn. James wit úteinlik de sleepauto klem te riden, mar de fuortsleepte auto is leech. Mikey is nammentlik al útstapt en kuieret deakalm in drok krúspunt op, dêr't er sûnder euvelmoed in keatlingbotsing feroarsaket. James en Mollie fleane efter him oan en skuorre him fan 'e dyk ôf, mar it jonkje sels is ûnskansearre. Hy kiest dat stuit út om syn earste wurdsje te sizzen: "Hei-ty". Mollie beseft dat Mikey James al as syn heit beskôget en beslút dêrom einlings en jou in relaasje mei James in kâns. Wylst Mollie James hertstochtlik begjint te tútsjen, nimt Mikey yn omtinken om derop te wizen dat er ferlet hat fan in skjin ruft, mar hy beslút it momint net te bedjerren.
Produksje
Look Who's Talking waard regissearre troch Amy Heckerling nei in senario fan harsels. As produsint wie Jonathan D. Krane by it projekt belutsen foar de filmstudio MCEG Productions. Foar de film wie in budget beskikber fan $7,5 miljoen. De kamerarezjy wie yn 'e hannen fan Thomas Del Ruth, en de filmmuzyk waard fersoarge troch David Kitay. De opnamen fan Look Who's Talking fûnen plak yn 'e maityd en de simmer fan 1989 yn it Kanadeeske Vancouver.
Distribúsje
De distribúsje fan Look Who's Talking waard fersoarge troch TriStar Pictures. De film gie op 13 oktober 1989 yn 'e Amerikaanske bioskopen yn premiêre.
Untfangst
Fan 'e filmkritisy krige Look Who's Talking mingde resinsjes. Op 'e webside Rotten Tomatoes, dy't resinsjes sammelet, hat Look Who's Talking in midsmjittich goedkarringspersintaazje fan 57%, basearre op 37 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: "[De film] is wol aardich tanksij de sympatike stjerren en de enerzjike rezjy fan Amy Heckerling, mar it ûnnoazele skript stiet net ta dat der wier humor oan te pas komt." Op Metacritic, de wichtichste konkurrint fan Rotten Tomatoes, behellet Look Who's Talking in goedkarringspersintaazje fan 51%, basearre op 15 resinsjes.
Resultaat
Look Who's Talking brocht yn 'e bioskopen yn 'e Feriene Steaten en Kanada $140,1 miljoen op, en yn alle oare lannen en territoaria $156,9 miljoen. Wrâldwiid kaam de opbringst dêrmei út op $297,0 miljoen. Ofset tsjin it budget fan $7,5 miljoen betsjut dat in winst fan $289,5 miljoen, hoewol't dêr de marketingkosten noch wol ôf moatte. Dêrmei wie Look Who's Talking ûnferwachts in reuseftich kommersjeel súkses en de op trije nei meast opbringende film fan 1989, nei Indiana Jones and the Last Crusade, Batman en Back to the Future Part II.
Ferfolchfilms
It súkses fan Look Who's Talking soarge foar it ûntstean fan 'e filmsearje mei deselde namme. Yn it ramt dêrfan waarden twa ferfolchfilms makke: Look Who's Talking Too, út 1990, en Look Who's Talking Now, út 1993. De twadde film hie net folle súkses, wylst de trêde in regelrjochte flop wie.
Ede (plak)
thumb|Ede Noard (2003) thumb|[[Veldhuizen (Ede)|Ede Veldhuizen (2003)]] thumb|Ede Sintrum út de Concordiamûne wei thumb|Alde Tsjerke thumb|Nije en âlde plysjeburo thumb|De Merk thumb|Airborne-monumint op de Ginkelske Heide thumb|Kriichsmonumint op it ENKA-terrein Ede is in middelgrut plak yn de provinsje Gelderlân dy't oan de westkant fan de Feluwe en yn de súdlike Gelderske Fallei leit. It is ek it haadplak fan de gemeente Ede. It plak Ede hat 76.750 ynwenners (2021).
Ede is bekend om de Slach om Arnhim yn de Twadde Wrâldkriich. Doe spile Ede in wichtige rôl fanwegen de Alliearde parasjutisten dy't dêr lânen yn septimber 1944 yn it ramt fan Operaasje Market Garden. Elts jier lûke de loftlânings op de Ginkelske Heide tûzenen besikers nei Ede.
Skiednis
De greven fan Gelre bouden fan de tolfde iuw oant en mei de fjirtjinde iuw boargen by de grins mei it Stift Utert del. De boarch Kernhem by Ede is der ien fan. Yn 1426 waard Udo de Booze as lienman fan Kernhem oansteld troch de doetiidske hartoch fan Gelre, Arnold fan Egmont. Nei't it lienguod erflik waard, kaam Kernhem yn hannen fan de famyljes Van Arnhem, Van Wassenaer Obdam en letter Van Heeckeren, Van Wassenaer en Bentinck. Ut dy famyljes binne ferskate bestjoerders út it ferline fan Ede ôfkomstich. Troch de jierren hinne waard Kernhem útwreide mei in gâns lânguod.
Yn 1624 en 1629 waard Ede teheistere troch de Spanjerts.
Membranofoanen
Membranofoanen binne muzykynstruminten dêr't it lûd op makke wurdt troch in spand fel membraan ta triljen te bringen. Se foarmje ien fan de fjouwer oarspronklike groepen yn de klassifikaasje fan muzykynstruminten troch Hornbostel-Sachs. It triljen kin feroarsake wurde troch:
250px|thumb|[[Chladni-patroanen op in fjouwerkante plaat.]] De trillingspatroanen yn in membraan binne Chladni-patroanen
Ede (plak)
Skiednis
Yn de Earste Wrâldkriich wie der op de Eedske Heide fan 1915 oant 1918 in grut flechtelingekamp foar Belgyske flechtelingen. Dêrnei waard it kamp ôfbrutsen en it boumateriaal waard fannijs brûkt foar it gruttebtal skansearre gebouwen yn Belgje. Ta neitins stiet der noch it Belgemonumint.
Op 6 augustus 1925 ûntplofte der yn de ENKA-fabryk in soerstofapparaat. Trije minsken kamen by dy ûntploffing om it libben en nochris tsien rekke ferwûne.
Twadde Wrâldkriich
Yn de Twadde Wrâldkriich lânen Alliearde militêren op de Ginkelske Heide yn it ramt fan Operaasje Market Garden. Fan dêr ôf binne se, fjochtsjend tsjin de Dútsers, nei Arnhim ta lutsen. Foaroangeandee de loftlâning waard Ede op 17 septimber 1944 bombardearre dêr't 69 boargers by om it libben kamen. Elts jier yn septimber wurdt dy snuorje betocht troch parasjutespringen booppe de heide. De parasjutisten wurde út noch hieltyd út de Twadde Wrâldkriich wurkjende fleanmasinen dropt. Dat barren lûkt in grut publyk fan fier wei. Ek feteranen út Grut-Brittanje wei wiene gauris oanwêzich. Oant 2006 sprongen der ek noch feteranen, dy't doe ek al reedlik âld wiene.
Fan de Joaden dy't oan it begjin fan de kriich yn de gemeente Ede wennen wurdt der rûsd, dat 52 fan de 89 de kriich oerlibbe hiene. Dat reedlik hege persintaazje (60%) soe neffens de skriuwers fan it boek Ede 1940-1945 te ferklearjen wêze om't it yn in plattelânsgemeente makliker help te finen is, en it risiko oppakt te wurden lytser is is yn grutte stêden it gefal is. Yn it earste jier fan de kriich naam it tal Joaden fluch ta. By de registraasjeplicht yn jannewaris 1941 waarden 125 minsken as Joaden, of foar in part, registrearre. It gie foar it grutste part om hûshâldings en allinnichsteanden út it westen fan it lân wei dy't mooglik oan de tsjin harren rjochte maatregels hoopten te ûntkommen. In soad flechtelingen wiene bekend yn de omkriten en hiene kontakten. Benammen Bennekom hie yn de jierren foar de kriich de namme as fakânsjebestimming, dêr't it logysk wie en wyk dêr nei ta út. Yn april 2012 waard in monumint ûntbleate, mei de nammen fan de 50 omkommen Joaden dy't yn Ede wenne hawwe.
Untwikkeling
Foar de ûntwikkeling fan de wenkearn Ede hawwe as fêstiging fan belang west:
Grutte dielen fan Ede binne dêrtroch ûntstien en sels yn opdracht fan de nijkommers boud (it gebiet om de Klinkenbergerwei (wenningen foar militêren), túndoarp Enka). It Enka-fabryk is ûnderwilens sletten en Definsje is ek út Ede wei. It âlde sintrum is ûnderwilens opknapt. De nije Achterdoelen soarget foar in oplibbing yn it sintrumgebiet, de gemeente besiket it sintrum wat mear kleur en sfear te jaan.
Krektas by oare plakken is en yn Ede sprake fan in (wer)ûntwikkeling fan de stêd, lykas it ferbetterjen fan gedielten fan de wiken Veldhuizen en Enka/Ede-Súd en it oanpakken fan it hert by de Alde tsjerke. De gemeente wol in "Foarsjenningskluster" bouwe dat de wiken Kernhem en Veldhuizen - súdlik fan de N224 - mei elkoar ferbynt. De winkels en iepenbiere foarsjennings dy't de basis fan it kluster wurde moatte wurde op de hichte fan de N224 boud. De wei giet dan yn in tunnel ûnder dat kluster troch.
Sportterreinen
300px|thumb|left|Topografyske kaart fan Ede
Kulturele plakken
In tal wichtige kulturele plakken en kongresintrums yn Ede binne:
Ferkear en ferfier
Ede leit oan de A12 fan Utert nei Arnhim en de A30 dy't fan de A1 oer Barneveld trochlutsen waard ta de A12 en dêrmei ta in bettere ferbining mei Amersfoart krige.
Ede leit oan it spoar fan Amsterdam nei Elten en oan de Falleiline, it spoar nei Amersfoart Sintraal. It Stasjon Ede waard yn 1845 iepene, mar de namme waard letter feroare ta Stasjon Ede-Wageningen. Ede hat in twadde stasjon oan de Falleiline, Ede-Sintrum. Earder wie der in tredde stasjon, it stasjon Ede-Gemeenteh☼s, dy't yn 1937 al opheft waard.
Mårbacka
Mårbacka is in bûtenpleats yn de gemeente Sunne yn Värmland, Sweden. De skriuwster Selma Lagerlöf wie hikke en tein op Mårbacka.
It haadgebou waard set yn 1793 en fannijs boud yn de jierren 1921-1923 neffens it ûntwerp fan arsjitekt Isak Gustaf Clason.
De bûtenpleats waard yn 1801 erfd troch de famylje Lagerlöf en doe't Selma Lagerlöf har heit Gustaf Lagerlöf yn 1885 stoar naam syn soan Johan it oer. It hûs en de pleats giene lykwols fallyt. Johan emigrearre nei Amearika en de bûtenpleats moast ferkocht wurde. De family ferlear it lânguod yn 1889. Selma Lagerlöf koe it haadgebou yn 1907 weromkeapje; de hiele pleats kocht hja yn 1910 werom fan it jild dat de Nobelpriis foar de Literatuer har opsmiet. Sy liet it hûs hielendal fannijs opmeitsje en útwreidzje.
Mårbacka is sûnt har ferstjerren yn 1940 in museum ta oantins fan Selma Lagerlöf.
Idiofoanen
thumb|300px|Idiofoanen yn in orkest: [[crotales en glockenspiel]] 'Idiofoanen binne muzykynstruminten dy't makke binne fan materiaal dat fan himsels klankryk is. De groep idiofoanen foarmet ien fan de fiif haadgroepen fan de yndieling foar muzykynstruminten basearre op de wize wêrop't it lûd makke wurdt. De term idiofoan ymplisearret dat it ynstrumint sels (idios = eigen) de klank makket trochdat it ta triljen brocht wurdt. In diel fan de idiofoanen is geskikt foar meldijspyljen; se ha in beneambere dúdlike toanhichte.
250px|thumb|[[Chladni-patronen op een vierkante plaat.]] De trillingspatroanen yn in toansuvere idiofoan binne Chladni-patroanen
Idiofonen mei in beneambere toanhichte:
Idiofoanen sûnder fêstleine toanhichte: idiofoon
Amsterdam
Amsterdam is de haadstêd fan Nederlân.
Amsterdam is yn Nederlân de stêd mei it grutste tal ynwenners (905.000 op 1 april 2022). Yn tsjinstelling ta in soad oare lannen is de residinsje net yn de haadstêd fêstige. Faak wurdt der dêrom fan in kulturele haadstêd sprutsen, al is Amsterdam ek de twadde seehaven fan Nederlân, en hawwe in protte wichtige bedriuwen yn Amsterdam harren haadfêstigings. Fierders hat Amsterdam in tige florissante toerismesektor.
Skiednis
Yn 1602 waard de Feriene Eastyndyske Kompanjy oprjochte, dêr't Amsterdam foar minstens de helte yn dielnaam en yn de 17e iuw (de Gouden Iuw) waard de stêd troch de opkomst fan de jildhannel it wrâldhannelssintrum. Hollânske hannelslju gongen mei skippen de hiele wrâld oer en stiften hannelsposten en delsettings. De stêd kaam ta grutte kulturele bloei, û.o op it mêd fan wittenskip en keunst. Yn de 18e iuw waard de rol fan Amsterdam as steapelmerk stadichoan minder wichtich, mar as finansjeel sintrum woeks de stêd noch hieltyd, oant de Fjirde Ingelske Oarloch (1780-1784) doe't it fan Ingelân ferlear en troch de ôfsluting fan de see ûnder de Frânske tiid, dat de deastek joech. De iepening fan it Noardseekanaal (1876) en it Merwedekanaal (1892) hawwe yn de 19e iuw wer foar nije ekonomyske oplibbing soarge, mar de stêd waard swier troffen troch de krisis fan de tritiger jierren.
Yn de earste jierren fan Twadde Wrâldkriich (1941-1942) waard de Joadske befolking nei Dútske konsintraasje- en ferneatigingskampen brocht. Oan de ein fan de oarloch hie Amsterdam te lijen troch de Hongerwinter (1944-1945). Healwei de jierren sechtich wie der in earnstige gesachskrisis (mei hichtepunten yn 1966: houlik prinses Beatrix, opskuor nei oanlieding fan in sosjaal konflikt ûnder de boufakarbeiders). De stêd waard yn de jierren sechtich it sintrum fan groepen en bewegingen dy't nei maatskiplike fernijingen stribben ('Provo', 'Kabouters', studinten en keunstners).
Stedsoansicht
Wat fuortendalik opfalt oan 'e Amsterdamske binnenstêd, ek yn in lân mei safolle wetter as Nederlân, binne de grêften. Neist de Amstel, dêr't de stêd syn namme fan hat, en it IJ, de twa wetterwegen fan natuerlike oarsprong fan 'e stêd, binne dat yn it foarste plak de Hearegrêft, de Keizersgrêft en de Prinsegrêft, dy't as trije ringen om de âlde binnenstêd lizze. Lytsere grêften ferbine de ringgrêften mei elkoar, en mei de grêften út de âlde binnenstêd. En oan al dy grêften stean dan de grêftehuzen.
Wichtige plakken en gebouwen
Miskien it bekendste plak fan Nederlân is de Dam, mei it Keninklik Paleis, de Nije Tsjerke, it Museum Madame Tussaud en it Nasjonaal Monumint op de Dam foar de fallenen út de Twadde Wrâldkriich. Oare wichtige gebouwen binne, wat de tsjerken oanbelanget, de Westertsjerke (mei de bekende Westertoer), de Moses- en Aärontsjerke en de Sint-Nikolaastsjerke. Wat oare gebouwen oanbelanget binne in soad âlde en nije(re) gebouwen it neamen wurdich, lykas de Beurs fan Berlage en it Sintraal Stasjon. Yn Amsterdam-Súdeast, ek as Bijlmermar bekend, binne de lêste tsien jierren in pear opfallende gebouwen delsetten, wêrûnder de Amsterdam Arena, 't stadion fan fuotbalklup Ajax. [[Ofbyld:River Amstel by Night - Frans Koppelaar.jpg|thumb|250px|Amstel Frans Koppelaar|alt=|center]]
Cloviskultuer
De Cloviskultuer is ferneamd nei it stee Clovis, yn de Amerikaanske steat Nij Meksiko, dêr't de earste resten fan dizze kultuer fûn waarden. It is nei alle gedachten de âldste Amerikaanske lânseigen kultuer, datearre op ûngefear 11.500 f.Kr., en skaaimerke troch langwerpige spearpunten. De dragers fan dizze kultuer wienen jagers op grut wyld.
It hat by de archeologen in tige omstreden kwestje west oft der op it Amerikaanske kontinint al minsken wienen foardat sprake wie fan de Cloviskultuer. Ien rjochting is fan betinken dat de Clovisminsken streekrjochte ôfstammelingen binne fan de earste ymmigranten dy't yn de iistiid de drûchfallen Beringstrjitte fan Aazje nei Amearika oerstutsen (sjoch: Beringlânbrêge) en dêrnei, doe't de Laurentyske Yskap oer Kanada wat tebek begûn te wiken, troch de korridôr tusken dy iiskap en de Rocky Mountains fierder nei it suden lutsen binne. In oare rjochting tinkt dat it Amerikaanske kontinint noch folle earder (tûzenen jierren) al bewenne wie.
In oare striidkwestje is de fraach oft de Clovisminske ek ferantwurdlik west hat foar it útstjerren fan de megafauna, de grutte sûchdieren yn Noard-Amearika, flak nei de lêste iistiid. Yn in koart skoft tiid stoaren doe ûnder oaren de mammoet, de mastodont, de grûnluiaard, it Amerikaanske hynder en de reuzewolf út, sadat de bizon it ienige grutte bist wie dat op de Amerikaanske Grutte Flakten oerbleau. Op it stuit kin de wittenskip noch gjin fêst antwurd jaan op de fraach yn't hoefier dat útstjerren it gefolch wie fan klimaatsferoaringen of dat it kaam troch oerjeie fan de nije predator, de minsk.
Sabiha Gökçen
Sabiha Gökçen (Bursa, 21 maart 1913 - Ankara, 22 maart 2001) wie in Turksk gefjochtspiloat. Se wie de earste frouljuspiloat fan Turkije en de earste fouljus gefjochtsfleander fan de wrâld.
Gökçen wie in dochter fan Hafız Mustafa İzzet, in yn ûngenede rekke klerk dy't troch Sultan Abdülhamit II ferballe wie. Nei syn dea bleau de húshâlding yn grutte earmoed efter. Yn 1925, sy wie doe tolve jier, moete se Mustafa Kemal Atatürk, stifter fan it moderne Turkije en de earste presidint fan it lân, by syn besite oan de stêd Bursa. Sy fertelde him fan har grutte winsk om fierder te learen oan in kostskoalle. Atatürk besluet har te adoptearjen en liet har yn it presidinsjeel paleis yn Ankara wenje. Letter besocht se de Amerikaanske Akademy yn Üsküdar ûnder Istanbûl. Doe't yn 1934 yn Turkije in efternamme ferplicht steld waard, joech Atatürk har de namme Gökçen (Turksk foar "fan de loft").
Belang
Yn it Turkije fan Atatürk stie Gökçen symboal foar de moderne Turkske frou, dy't frij wie om elts berop te kiezen dat se woe. Yn de praktyk foel dat bot ôf. Turkske froulju koene bygelyks earst yn de jierren 90 in militêre karriêre folgje. Har ynset tsjin de Koerdyske opstannelingen fan Dersim makke har foar Koerden tagelyk in symboal fan de Turkske militêre ûnderdrukking.
Nieuwe Pekela
Skiednis
De skiednis fan it doarp begjint yn 1599 doe't in nustje Friezen en Hollanners, feriene yn de saneamde Friesche Compagnie (Fryske kompanjy), feangrûn bylâns de lytse rivier Pekel A fan eigners út it tichteby lizzende plak Wynskoat kochten. It doel fan de kompanjy wie it winnen fan turf, troch it ôfgraven fan it fean dat in grut part fan eastlik Grinslân besloech.
Yn de achttjinde iuw waard in lutherske tsjerke yn it doarp boud. Ein fan dy iuw komt de seefeart rjochting Dútslân en it Eastseegebiet op gong. Yn de njoggentjinde iuw bloeide dy seefeart en fearen Pekelder skippers oer de wrâldseeën.
Yn 1810, yn de Frânske tiid, waard Pekel yn Alde en Nije Pekel spjalte. Yn 1990 waarden beide gemeenten fannijs feriene yn de gemeente Pekela.
Sigarefabryk
Yn Nije Pekel wie in sigarefabryk fan Champ Clark & Lugano Sig.fabr. v/h R.H. Koning & Zn. fêstige. Ut it eardere personielsbestân is it kristlike manljuskoar Albatros ûntstien. De namme komt fan de fabryk Albatros. Doe't it bedriuw fan R.H. Koning in N.F. waard, waarden de merken Champ Clark en Lugano brûkt foar de nammen fan de N.F. De sigarefabryk bestiet ûnderwilens net mear, dochs hat de eardere direkteurswente, itjinge hjoed-de-dei in âldereinhûs is, de namme Champ Clark.
Soennisme
thumb|Lannen mei in moslimbefolking fan minimaal 10% (grien is soennitysk, read is [[sjiisme|sjiitysk).]] It soennisme (سونى) of de soennityske islam is de grutste haadstreaming fan de islam. De op ien nei grutste streaming is het sjiïsme. It soennisme is ferdield yn ferskate madhahib dy't neist inoar bestean sûnder opfallende ûnderlinge konflikten.
It wurd soenna is Arabysk foar 'tradysje'. Soennityske moslims folge de tradysje dy't basearre is op it libben fan de lêste profeet fan de islam, Mohammed. Dêrby hat de hadit, in samling fan de preken en hannelingen fan Mohammed, neist de Koaran, it hillige boek fan de moslims, in protte gesach ûnder de soenniten. Ek de ynstimming fan de sahaba (de earste moslims) idjma-as-Sahaba neamd oer bepaalde spesifike saken, en de qiyās (analogy) mei dizze en oare foarfallen binne boarnen binnen de soennityske streaming fan de islam.
Goed 90% fan alle moslims, ek dy't yn it westen libje, is soennitysk.
It soennisme is krekt as it sjiïsme ûntstien troch de opfolgingsstriid dy't fuort útbruts nei de dea fan Mohammed yn 632. Neffens de soenniten hie Mohammed by syn libben gien opfolger oanwiisd, en hied er ek net oanjûn op hokker wize in opfolger bepaald wurde moast. Nei syn dea gong de striid tusken de oanhingers fan Mohammed syn neef en skoansoan Aly en dy fan de kalifen. De soenniten binne folgelingen fan de lêsten. De earste kalyf wie Mohammed syn skoanheit Abû Bakr.
Nei de earste fjouwer keazen kalifen wie it grutte skisma binnen de islam in foldongen feit en kaam it kalifaat yn hannen fan opienfolgjend soennityske dynastyen, de Omajjaden en de Abbasiden. Harren ynfloed yn de wrâld strekte him fia de feroveringskrigen binnen in pear generaasjes út fan Spanje (de Pyreneeën) oant de Pûndjaab yn eastlik Ynje.
De soennityske teology wykt op guon punten ôf fan dat fan de sjiïten: ûnder mear oer de mahdi dêr't de soenniten noch wol leauwen dat de Mady komme sil. Fierders is de posysje fan de imam foar de soenniten net folle mear as foargonger fan it gebed op freed yn de moskee.
Jehan II fan Eastfryslân
Jehan II fan Eastfryslân (Auwerk, 29 septimber 1538 - Stickhausen, 29 septimber 1591) wie de jongste soan fan Enno II fan Eastfryslân en Anna fan Aldenboarch. Meidat syn mem yn 1558 de primogenituer ôfskaft hie, waard hy mei-greve fan Eastfryslân.
By it houlik fan syn broer Edzard mei Katarina fan Sweden yn 1559 wie hy meireizge nei Stockholm en hie in affêre mei de suster fan de breid, Sesilia. Dit soe him min foldwaan, want hy waard dêrfoar ta de dea feroardield. It wie mar troch de tuskenkomst fan kening Elisabeth I fan Ingelân, dat it fûnnis net útfierd waard. Jehan soe dêrnei de rest fan syn libben frijfeint bliuwe. Nei de dea fan harren broer Kristoffel gie de machtsstriid tusken de twa oerbliuwende broers troch. De striid late ta in feitlike twadieling fan it greefskip, temear omdat Edzard lutersk wie, en Jehan, krektas syn mem, oanhinger wie fan it kalvinisme. Nei de dea fan Jehan yn 1591, doe't Edzard allinnich hearske, blykte it gesach fan de greven fan Eastfryslân ferswakke.
Gijs Groenteman
thumb|thumbtime=00:16|Groenteman (2022) Gijs Groenteman (Amsterdam, 29 jannewaris 1974) is in Nederlânsk skriuwer, presintator en sjoernalist.
Hy presintearret alle wiken it radioprogramma Cantina foar de VPRO op Radio 6. Hy skreau trije boeken: De Willem Ruis Show oer Willem Ruis, Ischa, verhalen van vrienden, verwanten en vrouwen oer Ischa Meijer en Veertig jaar topamusement door de ogen van Guus Verstraete oer Guus Verstraete.
Hy is de soan fan Hanneke Groenteman. Nei it Barlaeus Gymnasium yn Amsterdam gie er oan it wurk as redakteur foar Laat de Leeuw (in show fan Paul de Leeuw), dêrnei as als programmamakker by de VPRO-radio, dêr't er gearwurke mei Teun van de Keuken. Anno 2007 is Groenteman, njonken presintator fan Cantina, fêste meiwurker fan VARA TV Magazine, Desmet Live mei Theodor Holman en einredakteur fan Šimek 's nachts.
Groenteman hat in relaasje mei Aaf Brandt Corstius, mei wa't hy sûnt 12 desimber 2009 in soan en sûnt 5 jannewaris 2011 in dochter hat.
Wetterpolo op de Olympyske Simmerspullen 2004
200px|thumb|right|In Wetterpolo wedstriid tidens de Olympyske Spullen fan Atene 2004
De Olympyske Simmerspullen 2004, ek wol de XXVIIIe Olympiade neamd, waarden yn 2004 hâlden yn Atene, de haadstêd fan Grikelân. De wetterpolokompetysje wie yn it Athens Olympic Aquatic Centre, dat yn 1991 boud waard foar de Meditiraanske Spullen.
Goarik
thumb|Sint-Goarik oan it stedhûs fan Brussel Sint-Goarik of Sint-Gaugerik (Latyn: Gaugericus; Flaamsk: Gorik, Frânsk: Géry; Waalsk: Djèri, berne yn ± 550 yn Carignan, ferstoarn op 11 augustus yn ± 626 yn Cambrai) wie in katolike en letter as hillige fereare biskop yn Cambrai.
Libben
Neffens de tradysje wie Goarik in soan fan Gaudentius en Austadiola. Hy waard berne yn Carignan yn 'e Frânske Ardinnen, dat doe yn it bisdom Trier lei. Goarik waard diaken fan Trier en waard om it jier 585 hinne mei de seine fan de Merovingyske foarst Gildebert II troch biskop Egidius fan Reims wijd as biskop fan Cambrai en Arras.
Goarik focht tsjin it heidendom en hy stifte ferskillende tsjerken. Sint-Goarik stifte as biskop ek in tsjerke ta eare fan de aartsingel Michael, dy't it begjin fan de ûntwikkeling fan de stêd Brussel betsjutte en op it plak fan de hjoeddeiske katedraal stie. Sint-Michael is noch jimmeroan de patroanhillige fan de stêd Brussel.
Hy hie in soad kontakt mei kening Klothar II en wie op it konsylje fan Parys yn 614. Nei syn ferstjerren om 626 hinne waard Goarik byset yn 'e Sint-Menardustsjerke fan Cambrai.
Ferearing
Fuort nei syn ferstjerren sette de ferearing fan Goarik útein. Syn feestdei is op 11 augustus en stiet yn it martyrologium fan Hrabanus Maurus.
Al gau waarden syn reliken oan in soad tsjerken jûn, sadat yn it noarden fan Frankryk en Belgje ferskillende tsjerken syn namme drage.
Ivoarkust
Lizzing
It lân wurdt begrinze troch:
Lânskip
De kuststripe wurdt yn it easten omjaan troch in goardel fan langunes. Fan de kust ôf rint it lân stadich omheech nei in hichte fan likernôch 300-400 meter. Dizze heechflakte beslagget om-ende-by de helte fan it lân út en is bedekt mei fochtige savannen.
Klimaat
Ivoarkust hat in tropysk klimaat.
Skiednis
Felix Houphouët-Boigny wie de earste presidint fan de republyk. Hy makke fan Ivoarkust in ienpartijsteat dêr't allinnich de PDCI/RDA tastien wie. Syn bewâld wie net echt demokratysk. Hy bleau oant 1993 yn it seal. thumb|290px|right|Côte d'Ivoire Ekonomysk sjoen line Ivoarkust sterk op Frankryk en it Ynternasjonaal Monetêr Fûns. Doe't oan it begjin fan de tachtiger jierren de opposysje him begûn te roeren moast Houphouët-Boigny stadichoan mear frijheden tastean. Yn 1990 waard it mearpartijestelsel ynfierd. Houphouët-Boigny ferstoar yn 1993 en waard opfolge troch partijmaat Henri Conan Bédié. Yn 1996 berjochte Amnesty International dat yn de 3 jier dat troch Bédié regeard waard der mear minsken finzen nomd wiene as ûnder de 33 jier fan Houphouët-Boigny. Bédié waard troch in militêre kûp yn 1999 oan de kant skood en op 26 oktober 2000 waard Laurent Gbagbo presidint.
Yn 2001 wie der op 'e nij in kûp dy't lykwols mislearre en yn 2002 makke it leger oproer. As gefolch hjirfan ûntstie in boargerkriich tusken de regeringstroepen út it kristlike suden en ferskate rebelske-groepen út it islamytske noarden. Yn 2003 kaam nei fredesûnderhannelingen in regearing fan nasjonale ienheid. Troepen fan de Feriene Naasjes hâlden dêrby tafersjoch. Lykwols is de situaasje dêrnei al wer ferskate kearen út de hân rûn. Op 6 septimber 2006 gong de regearing tydlik ôf, mar kearde koarte tiid letter al tebek yn sawat ûnferoare gearstalling.
Demografy
Goed 76% fan de befolking wurdt as Ivoariaansk beskôge. Sy hearre ta ferskate taalgroepen, û.o. de Kwa, Kru, Mande, en Gur. De offisjele taal is it Frânsk. Allinnich yn de ekonomysk wichtige havenstêd Abidjan praat de mearderheid fan de minsken it Frânsk as memmetaal.
Neffens oare lannen yn West-Afrika is Ivoarkust ekonomysk fierder ûntwikkele as de omlizzende lannen en as gefolch dêrfan is sawat 20% fan de befolking út arbeiders ôfkomstich út Libearje, Burkina Faso en Guinee. Yn de ôfrûne perioade kamen hjirtroch mear spanningen yn it lân, omdat it meastepart fan dizze arbeiders moslims binne wylst it ekonomysk sterkere suden benammen kristlik (katolyk) en animist is. Goed 4% fan de befolking is net fan Afrikaanske komôf, it giet benammen om Frânske, Ingelske, en Spaanske boargers. Yn novimber 2004 hawwe om-ende-by 10 000 Frânske en oare bûtenlanners as gefolch fan de tanimmende ûnfeiligens Ivoarkust ferlitten.
Bestjoerlike yndieling
Ivoarkust is ûnderferdield yn 19 regio's, dy't mei-inoar út 58 departeminten besteane:
Piet Soer
Ungemak mei de "Leeuwerik"
Op 6 april 1935 stoarte Piet Soer mei de Fokker F.XII "Leeuwerik" del by de Burgberg by Brilon yn it Sauerland. Net ien fan de ynsittenden oerlibbe de ramp, ûnder de ynsittenden wie ek de soan fan de Amsterdamske boargemaster Willem de Vlugt.
Op sneon 6 april 1935 sette de Fokker F.XII mei fleantúchregistraasje "PH-AFL" fan it fleanfjild fan Praach ôf foar de reis nei Rotterdam. Nei de tuskenlâning yn Halle-Leipzig set it tastel ôffoar it nei Essen, mar komt dan yn striemin waar telâne. Der is in swiere sniestoarm, it sicht is maksimaal 200 meter. It offisjele ûndersyk konkludearre: Er moet een ernstige oorzaak zijn geweest, welke de vlieger met grondzicht deed vliegen. Der waarden in tal mooglike oarsaken neamd foar dat leechfleanen, lykas perblemen mei de motoaren en de eangst foar iisôfsetting op de fleugels. De wiere oarsaak waard net fêststeld, mar de gearstallers fan it rapport neame as meast wierskynlike oarsaak it te leech fleanen om sicht op de grûn te krijen.
Steedhâlderlik Hof
thumb|250px|De Iewâl mei it Steedhâlderlik Hof oan it Hofplein yn Ljouwert om 1785 hinne. It Steedhâlderlik Hof yn Ljouwert is in earder ferbliuw fan de Keninklike famylje en wie yn har besit oant 1971. It is in ryksmonumint.
Skiednis
Doe't Willem Loadewyk fan Nassau-Dillenburg, de soan fan Jan fan Nassau, steedhâlder yn Fryslân waard, sochten de Steaten fan Hollân in hûs op stân yn Ljouwert foar him. De Steaten kochten de yn 1564 boude residinsje fan de Fryske rintmaster fan Filips II fan Spanje, Boudewijn van Loo. Yn 1603 koe it oanbuorjende Dekemahûs by it Steedhâlderlik Hof lutsen wurde. Dêrtroch krige it gebou har opfallende u-foarm sadat tusken de fleugels in pleintsje foar de hofyngong ûntstie. thumb|250px|It Steedhâlderlik Hof yn 1930-40, mei stânbyld fan greve en steedhâlder [[Willem Loadewyk.]] It Steedhâlderlik Hof waard faak ferboud en opknapt. De graveur en arsjitekt Daniël Marot (1661-1752) wurke hjiroan. Hy die ek de ferbouwings fan Hûs De Bosk en it ynterieur fan de fergaderseal fan de Steaten Generaal en Trêvesseal op it Binnenhof yn De Haach. By gelegenheid fan it houlik yn maart 1734 fan Willem Karel Hindrik Friso, de lettere Willem IV, mei Anna fan Hannover waard oan de efterkant fan it paleis in fleugel oanboud, dêr't de balseal ynrjochte waard. Willem IV wie de lêste steedhâlder dy't yn it Steedhâlderlik Hof wenne. Hy ferfarde yn 1747 nei De Haach, dêr't hy nei it Twadde Steedhâlderleaze Tiidrek ynhuldige waard troch de Republyk fan de Feriene Provinsjes. Prins Willem IV wie de earste erfsteedhâlder. Yn 1795 kaam mei de ynfal fan Frankryk in ein oan it tiidrek fan de steedhâlders. Neidat Napoleon ferslein wie waard Nederlân in keninkryk. De earste Nederlânske kening, Willem I, kocht yn 1814 it Hof yn Ljouwert. As Willem de noardlike provinsjes fan syn keninkryk besocht, sliepte er hjir.
Oan de ein fan de 19e iuw aard it Hof de amtwente fan de Kommissaris fan de Kening(inne) yn Fryslân. It keningshûs hâlde tastimming om it gebou as tydlik wenplak te brûken. Uteinlik waard it gebou yn 1971 troch Keninginne Juliana ferkocht. Yn it gebou sit sûnt 1996 in hotel, dat it 18e-iuwsk dekor bewarre hat.
Redbad
Redbad (yn it tiidrek 679-719 oan it bewâld) wie in Fryske kening. Under syn regear berikte it Fryske Ryk syn grutste útwreiding. Der binne net in soad skriftlike boarnen oerlevere oer Redbad sadat der yn de rin fan de skiednis plak wie foar ryk ferskaat oan leginden. Redbad stried by syn libben foar it yn stân hâlden fan it heidendom en tsjin de kerstening fan de misjonarissen dy't ferbûn wie mei de ekspânsje fan it Frankyske Ryk.
Kening fan Fryslân
thumb|left|Fryslân ûnder Redbad Redbad syn bewâld begûn oan 'e ein fan de 7e iuw as kening fan in selsstannich Fryslân. Hy wie kening oant syn dea yn it jier 719. Syn Fryske Ryk rûn fan It Swin by Brugge oant de Wezer ta. It kearngebiet fan de Friezen lei tusken de hjoeddeistige Iselmar en de Iems. Redbad hearske yn syn residinsjes yn Utert en Dorestêd.
Troch it besit fan de Ryndelta koene de Friezen ien fan de grutste hannelsfolken fan Europa wurde, wat bliken docht út ferskillende muntfynsten. Fryske hannelslju wienen yn de tiid fan Redbad te finen yn Londen en yn de Skandinavyske lannen, neist de munten binne der ek noch oarkonden en oare archeologyske fynsten dêr't soks út bliken docht. De namme Redbad waard ferbûn mei it súkses fan de Friezen om it jier 700 hinne. Dêrtroch is er yn de oerlevering in soarte fan heidenske tsjinhinger fan de lettere Frankyske kening Karel de Grutte.
Troch it besykjen fan Redbad om Fryslân nei it suden ta út te wreidzjen ûntstie der in konflikt mei de Franken dy't harren ryk nei it noarden ta útwreidzje woenen. Redbads foargonger kening Aldgilles wie de earste Fryske kening dêr't genôch skriftlike boarnen fan oerlevere binne om suver mei wissichheid fêst te stellen dat er ek echt as kening fan de Friezen bestien hat. Aldgilles hie in freedsume ferhâlding mei de Franken dy't ûnder Dagobert I al begûn wienen mei it kerstenjen fan Austraasje en it suden fan Fryslân (benammen om Utert hinne). Yn oerienstimming mei Dagobert II fan de Franken mocht de Ingelske biskop Wilfried fan kening Aldgilles frij preekje yn de Fryske lannen en de misjonaris waard freonlik ûntfongen troch kening Aldgillis. Redbad ferbruts de bining tusken de heidenske Friezen en de kristlike Franken en foel yn it jier 689 by de iggen fan de Ryn Dorestêd oan.
Bewâld
Almeast wurdt oannaam dat Redbad yn 679 of 680 Aldgillis opfolge hat. Oars as syn foargonger kening Aldgilles wol Redbad it kerstenjen fan de Angelsaksyske en Frankyske misjonarissen net lije. It begjin fan syn bewâld ferrûn lykwols min. Hy kaam al gau yn konflikt mei it Frankyske ryk en ferlear in grut part fan it Fryske gebiet yn de Ryndelta oan de fijân.
Redbad wie in machtich hearsker mei grutte kwaliteiten, mar it wie ek ien dy't de konflikten brûkte om oan nije besittingen te kommen. Sa waarden lânslju somtiden beskuldige fan lânferrie sadat se har eigendom kwyt wienen oan de kening. Yn 708 joech er opdracht om Wurssing, in ealman en asega dy't bekend stie om syn ûnpartidige fonnissen, fêst te nimmen. It slagge Wurssing (de pake fan de lettere misjonaris Liudger) lykwols om út te naaien.
Yn it jier 714 waard Grimoald fermoarde. De lettere oerlevering woe in heidenske Fries ferantwurdlik meitsje foar de moard, dy't dêrfoar opdracht krige fan Redbad, mar mei de hjoeddeistige ynformaasje kin net mear fêstholden wurde oan dy fertinking. Doe't Pippyn letter yn it jier 714 weirekke kamen de Franken mei de opfolging yn de problemen. De striid tusken Karel Martel en syn styfmem Plektrudis waard troch Redbad brûkt om de Ryndelta en it gebiet súdlik dêrfan yn Fryske hannen te krijen. Hy makke in nij Frysk leger, sette dêrmei nei it suden, en focht dêr krekt salang dat alle Fryske lannen wer ûnderdiel waarden fan syn bewâld. Hy sluet in ferbûn mei de Frankyske hofmeier Ragenfrid en Redbad syn leger koe yn 716 oan Keulen ta it gebiet fan de Franken ynkringe. De Slach by Keulen wie de iennichste kear dat de Franken ûnder Karel Martel in slach ferlearen. Yn de lannen dy't Redbad ferovere hie, waarden de tsjerken ôfbrutsen of ôfbaarnd en de prysters en misjonarissen waarden fuortreage, de heidenske alters en timpels krigen har âlde plak werom. De stêd Keulen waard úteinlik mei in bulte jild frijkocht. De Fryske legers gongen werom nei it noarden mei in grutte bút en in soad kriichsfinzenen. Redbad makke plannen om it Frankeryk foar in twadde kear binnen te fallen en socht dêrfoar in grutte kriichsmacht. Troch it ferstjerren fan Redbad yn it jier 719 wurde de plannen net mear útfierd.
John Shakespeare
John Shakespeare (±1531 – 7 septimber 1601) wie de heit fan 'e ferneamde Ingelske toanielskriuwer en dichter William Shakespeare, en in foaroansteand boarger fan Stratford-upon-Avon, yn it greefskip Warwickshire, dêr't er ferskate iepenbiere amten ferfolle. Yn 'e achttjinde iuw doek der in dokumint op dêr't út bliek dat er nei alle gedachten temûk roomsk wie, wat yn 'e Elizabetaanske Tiid strang ferbean wie.
Redbad
Dea
Redbad stoar yn de neisimmer of iere hjerst fan it jier 719. By syn dea hie Redbad in grut en heidensk Fryslân neilitten. It is net dúdlik hoe't Redbad weirekke is, it begraafplak is ek net bekend. Neffens de leginden soe Redbad syn grêf oan of ûnder de Redbadsberch yn it Eastfryske Dunum lizze. Oaren hâlde út dat er ûnder in grutte stien yn Bearumerfean leit. Yn de âlde ferhalen wienen der Redbadsbergen op Helgolân en it ûnderstrûpte eilân Bant. In oare mooglikheid is dat it lichem fan Redbad ferbrând is yn de heidenske tradysje.
Feinsumer Feart
thumb|De Feisumer Feart mei de [[Balkeneinstermûne en Slachdykstermûne]] De Feinsumer feart is in wetter yn de gemeente Ljouwert, wêrfan't it eastlike trêdepart de grins mei De Waadhoeke foarmet. De feart rint fan 't Korenhofje noardeastlik fan Alde Leie oer Feinsum nei it easten en komt út yn de Dokkumer Ie by Bartlehiem. It ferlingde fan de feart is de Aldtsjerkster Feart. Oan de Feinsumer Feart stiet de Balkeneinstermûne út 1844. De Finkumer Feart is ûnderdiel fan de Alvestêdetocht-rûte.
De namme Feinsumer Feart jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Finkumervaart.
John Shakespeare
Libben
John Shakespeare besette yn Stratford ferskate iepenbiere amten. Hy wie ûnder mear wethâlder en letter ek baljuw (de haadmagistraat yn 'e tsjinst fan it stedsbestjoer). Der wie dan ek neat nuvers oan dat sa'n súksesfolle en foaroansteande boarger fan Stratford yn 1570 in famyljewapen oanfrege. Dat wapen krige er lykwols pas goed tweintich jier letter, want yn 'e tuskentiid rekke er troch ûnbekende oarsaak yn 'e skulden en ferlear er syn posysje fan wethâlder. Earst op 'e ein fan syn libben gie it op maatskiplik en ekonomysk mêd wer better mei him, nei alle gedachten troch en mei help fan syn soan William, dy't doe ûnderwilens in súksesfol toanielskriuwer wurden wie. Yn 1596, nei't William de oanfraach nochris op 'e nij yntsjinne hie, krige John dan einlings it felbegeare famyljewapen, dêr't in sulverne spear op stie as ferwizing nei de famyljenamme "Shakespeare". It motto fan it famyljewapen wie Non sanz droict ("Net sûnder rjocht"). Dat wapen is ek yn William Shakespeare syn sarkstien yn 'e Stratforder tsjerke kurven. Yn 1599 wist John wer in plakje yn 'e gemeenterie te bemachtigjen, dat er hold oant syn dea, twa jier letter, yn 1601.