cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Synoade fan Assen
De Synoade van Assen (1926) fan de Grifformearde Tsjerken yn Nederlân waard belein om in beslút te nimmen oer de saak fan J.G. Geelkerken, predikant yn Amsterdam. Oars as Geelkerken oardielde de synoade fan Assen dat eltse oare as de letterlike opfetting fan it Bibelske ferhaal fan de sûndefal (Genesis haadstik 3 ) yn striid wie mei de Nederlânske Geloofsbelidenis. In tal predikanten, ek Geelkerken, wegere de útspraak te ûndertekenjen en waard út it amt set. Sy foarmen in nije tsjerke en giene fierder as Grifformearde Tsjerken yn Hersteld Ferbân. Dy gong yn 1946 op yn de Nederlânsk Herfoarme Tsjerke.
Jack Mitchell (fotograaf)
Jack Mitchell (Key West, Floarida, 13 septimber 1925 - New Smyrna Beach, Floarida, 7 novimber 2013) wie in Amerikaansk fotograaf, dy't ferneamd waard fan syn fotoos fan Amerikaanske dûnsers, keunstners, akteurs, muzikanten en skriuwers.
Hannelingen fan Paulus
De Hannelingen fan Paulus is in algemien as apokryf beskôge kristlike religieuze tekst, besibbe oan it Nije Testamint fan 'e Bibel. It is in yn it Gryksk steld pseudepigrafysk geskrift ûnder de namme fan 'e apostel Paulus, dat yn 'e regel datearre wurdt om it jier 160 hinne. It beskriuwt Paulus syn sindingsreizen, mar dêrby ferlit de anonime skriuwer (neffens Tertullianus in preester út Lyts-Aazje) him net op 'e kanonike Hannelingen fan de Apostels, dy't grutdiels itselde ûnderwerp behannelje, mar op mûnling oerlevere tradysjes. Tegearre mei de Hannelingen fan Barnabas wurdt dizze tekst beskôge as wichtichste fan 'e apokrife Hannelingen.
Charles Robinson (yllustrator)
Charles Robinson (Londen, oktober 1870 – 1937) wie in Britsk yllustrator fan boeken.
Hy wie in soan fan in tekener en syn bruorren Thomas Heath Robinson en William Heath Robinson waarden en ek yllustrators. Hy gie yn de lear by in útjouwer/drukker en folge keunstles yn de jûntiid. Hy wûn in lidmaatskip fan de Royal Academy yn 1892, mar dat koe net trochgean om reden fan jildkrapte.
It earste echte boek dat er yllustrearre wie A Child's Garden of Verses (1895) fan Robert Louis Stevenson, dat goed 100 pin- en inkettekenings hat. It boek wie tige populêr, waard faak op 'en nij printe en smiet in soad jild op. Hy yllustrearre in protte mearkes en berneboeken yn syn warber libben, lykas Eugene Field har Lullaby Land (1897), Child Voices fan W. E. Cule (1899), Friedrich de la Motte Fouqué syn Sintram and His Companions (1900), Alice's Adventures in Wonderland (1907), Grimm's Fairy Tales (1910), Frances Hodgson Burnett har The Secret Garden (1911) en boeken fan Walter Copeland Jerrold en himsels.
Hy wie teffens warber as skilder, benammentlik yn syn lettere libben.
Priveelibben
Robinson boaske 1897 oan Edith Mary Favatt yn Middelseks. Sy krigen fjouwer dochters en twa soannen.
Biografy
Charles Robinson fan Leo de Freitas. Londen: Academy Editions; New York: St. Martins Press, 1976. ISBN 0-85670-277-3. ISBN 0-85670-282-X (pbk.).
Hannelingen fan Paulus
Opbou
De Hannelingen fan Paulus waard ferlern waand oant der in Koptyske ferzje fan 'e weromfûn waard. Dy ûntdekking hat bewiisd wat wittenskippers al fermoeden, nammentlik dat de tekst opboud is út 'e Hannelingen fan Paulus en Tekla, it Brief fan de Korintiërs oan Paulus, it Tredde Brief oan de Korintiërs en it Martelderskip fan Paulus (wêryn't Paulus oan syn ein komt ûnder de kristenferfolgings fan 'e Romeinske keizer Nearo). Al dy dielen binne selsstannich oerlevere, mar saakkundigen binne it deroer iens dat se oarspronklik ûnderdiel foarmen fan 'e Hannelingen fan Paulus. Dêrnjonken moatte der noch in pear koartere ferhalen ta heard hawwe, dy't inkeld oerlevere binne yn 'e foarm fan fragminten út 'e trêde en de fyfde iuw, te witten: De Genêzing fan Hermokrates fan Wettersucht en De Striid fan de Efezyske Bisten.
De Rôf fan Lukresia
De Rôf fan Lukresia, yn it oarspronklike Ingelsk: The Rape of Lucrece (wat eins "De Ferkrêfting fan Lukresia" betsjut), is in lang, ferheljend gedicht fan 'e hân fan 'e wiidferneamde Ingelske toanielskriuwer en dichter William Shakespeare. It fertelt it ferhaal fan 'e legindaryske Romeinske ealfrouwe Lukresia, en waard foar it earst publisearre yn 1594. It wie in tige populêr wurk, dat oant 1641 sân kear werútjûn waard. De Fryske oersetting fan Douwe Kalma ferskynde yn 1976.
Ynhâld
Yn it gedicht wurdt Lukresia beskreaun as wie se in keunstwurk en behannele as wie se in materiële besitting. Har ferkrêfting wurdt foarsteld as wie se in kastiel dat bestoarme wurdt, wêrby't har ûnderskate lichaamlike attributen ien foar ien ferovere wurde. Hoewol't Lukresia ferkrêfte wurdt, en har dus neat oan te rekkenjen falt, toant it gedicht de noarmen en wearden fan in oare tiid troch har mei in formele ûntskuldiging fan har "skuld" ûntslaan te wollen (r. 1240-1246). Krekt as by oare ferkrêftingsslachtoffers yn Shakespeare syn wurk it gefal is, kriget Lukresia troch har ferkrêfting in symboalyske wearde: har selsmoard, dy't in direkt gefolch fan 'e ferkrêfting is, makket har ta in polityk symboal.
Keppelings om utens
● The Rape of Lucrece op 'e webside fan Project Gutenberg
Soal (lichemsdiel)
In soal is by in grut tal bisten (wêrûnder minsken) de ûnderkant fan 'e foet. It ekwifalint by evenhoevigen en ûnevenhoevigen is de hoef. In soal bestiet by minsken út in plat flak, dat yn 'e midden wat hol is. It is bedutsen troch hûd, dy't troch de konstante wriuwing (feroarsake troch rinnen) ferhurde is ta yl. Yn 'e soal befynt him in hege konsintraasje switklieren, dy't by in protte minsken ta it ferskynsel switfuotten liedt. As de holte yn 'e midden fan 'e soal him by lytse bern net ûntjout, of as er troch swierwêzen of âlderdom ynsakket, resultearret dat yn platfuotten. Oan 'e oare kant kinne soallen ek wer te hol wêze; dat neamt men holfuotten. Beide ôfwikings bringe problemen mei as men lang op 'e fuotten is.
Gryksk-Otterdokse Tsjerke fan Aleksandrië
De Gryksk-Otterdokse Tsjerke fan Aleksandrië is in autosefale (selsbestjoerende) kristlike tsjerke fan eastersk-otterdokse synjatuer, dy't teffens bekend is as it Gryksk-Otterdokse Patriargaat fan Aleksandrië, it Gryksk-Otterdokse Patriargaat fan Aleksandrië en Hiele Afrika en de Aleksandrynsk-Otterdokse Tsjerke (offisjeel, Gryksk: Πατριαρχεῖον Ἀλεξανδρείας καὶ Πάσης Ἀφρικῆς, Patriarcheion Alexandreias kaì Pasēs Afrikēs, "Patriargaat fan Aleksandrië en Hiele Afrika"). Dizze tsjerke ferkeart yn kommuny mei de oare eastersk-otterdokse tsjerken en stiet ûnder it bewâld fan 'e yn it Egyptyske Aleksandrië residearjende (Gryksk-otterdokse) paus en patriarch fan Aleksandrië en Hiele Afrika (in titel dy't de haden fan 'e Koptysk-Otterdokse Tsjerke en de Koptysk-Katolike Tsjerke ek drage). It is it op ien nei âldste fan 'e fjouwer histoaryske patriargaten fan 'e Gryksk-Otterdokse Tsjerke, al erkent it it nominale oekumenysk gesach fan 'e patriarch fan Konstantinopel. De tsjerke brûkt it Hellenistysk Gryksk, de taal fan it Nije Testamint, as tsjerketaal, en hat tusken de 1,6 en de 1,7 miljoen leden.
Skiednis
De tsjerke yn Egypte waard stifte troch Sint-Markus (te uzes better bekend as de apostel Jehannes Markus), yn it jier 42. De Gryksk-Otterdokse Tsjerke fan Aleksandrië hâldt út de opfolger-tsjerke te wêzen fan dy ier-kristlike mienskip, in bewearing dy't ek de Koptysk-Otterdokse Tsjerke en de Koptysk-Katolike Tsjerke meitsje. De brek tusken it Gryksk-Otterdokse Patriargaat en de Koptyske Tsjerke fûn plak yn it jier 451, doe't op it Konsylje fan Galsedon it dogma oannommen waard dat Jezus Kristus ien persoan wie mei twa folsleine, ûnderskate natueren, de iene minsklik, de oare godlik. De Koptyske Tsjerke (letter opspjalten yn 'e Koptysk-Otterdokse en de Koptysk-Katolike Tsjerke) en guon oare easterske tsjerken holden lykwols fêst oan 'e lear fan it Earste Konsylje fan Efeze (431), dat Jezus it godlike en it minsklike feriene yn ien wêzen (de lear fan it monofysitisme). Sa ûntstiene doe de oriïntaalsk-otterdokse tsjerken, mei dêrûnder de Koptyske Tsjerke, dêr't de grutte mearderheid fan 'e lânseigen kristlike leauwenden yn Egypte ta hearde. De Gryksk-Otterdokse Tsjerke fan Aleksandrië waard troch dit skisma in minderheidstsjerke (dy't benammen de Grykske minderheid yn Egypte betsjinne), en is dat sûnt ek altiten bleaun.
De Gryksk-Otterdokse Tsjerke fan Aleksandrië ûntstie as in selsstannige tsjerke troch it Grutte Skisma fan 1054, wêrby't de eastersk-otterdokse tsjerken harren losmakken fan 'e Westerske Tsjerke. De Roomsk-Katolike Tsjerke hat mear as 900 jier in titulêre patriarch fan Aleksandrië fan 'e Latynske liturgy beneamd, oant dy tradysje yn 1964 ôfskaft waard foarútrinnende op 'e fermoedsoening, yn 1965, tusken de Roomsk-Katolike Tsjerke en de Gryksk-otterdokse tsjerken.
Yn 'e njoggentjinde iuw begûn de Gryksk-Otterdokse Tsjerke fan Aleksandrië pas wer te groeien, benammentlik trochdat fan 'e 1840-er jierren ôf in protte Griken út Jeropa harren nei wenjen setten yn Egypte. Dat late dêr û.m. ta de oprjochting fan 'e earste Gryksk-otterdokse skoallen en Gryksktalige kranten. Teffens wie der yn dyselde snuorje sprake fan emigraasje fan Gryksk-otterdokse kristenen út Grikelân, mar ek út Syrje en Libanon, nei oare parten fan Afrika. Benammen yn Súd-Afrika, mar ek op oare plakken op it kontinint, foarmen har Gryksk-otterdokse mienskippen. In hoart lang smiet dat grutte betizing op, mei't de lju út Grikelân de bân mei it Patriargaat fan Konstantinopel besochten te bewarjen, wylst dy út Syrje en Libanon by it Patriargaat fan Antiochië hearren bliuwe woene. Einlings waard yn 'e 1920-er jierren besletten dat alle Gryksk-otterdoksen yn Afrika ûnder it Patriargaat fan Aleksandrië falle soene; dêrmei is dat wrâlddiel ûntkomd oan 'e rjochtsfoechlike strideraasjes sa't dy hjoed de dei noch altiten yn Noard- en Súd-Amearika en Oseaanje besteane.
Fan 'e iere tweintichste iuw ôf groeide de Gryksk-Otterdokse Tsjerke fan Aleksandrië behalven troch emigraasje ek troch sindingswurk ûnder de lânseigen befolking fan Afrika. Dat spile fral yn 'e Eastafrikaanske koloanjes Uganda, Britsk East-Afrika en Tanganjika. Mei't de Gryksk-Otterdokse Tsjerke minder mei de Westerske kultuer ferbûn wie en sels (op Syprus) ek mei Westersk kolonialisme te krijen hie, stie dy folle kritysker foar de blanke oerhearsking fan Afrika oer as de Roomsk-Katolike Tsjerke en protestantske denominaasjes. Yn Britsk East-Afrika, it lettere Kenia, waard de Gryksk-Otterdokse Tsjerke fan gefolgen yn 'e tiid fan 'e Mau-Mau-opstân, yn 'e 1950-er jierren, troch de Britten slim ferfolge. Geastliken waarden ynternearre yn konsintraasjekampen en tsjerken en skoallen waarden fan oerheidswegen sletten. Inkeld de katedraal, yn Nairoby, bleau iepen, en dat allinnich om't de tsjerklike gemeente dêre fierhinne út etnyske Griken bestie. Yn 1959 die aartsbiskop Makarios III, de lettere earste presidint fan it ûnôfhinklike Syprus, op 'e weromreis nei syn heitelân nei't er troch de Britten fjouwer jier lang yn ballingskip holden wie op 'e Seysjellen, Nairoby oan en stiek yn 'e katedraal in anty-koloniale preek ôf. Dit barren late ta in freonskip tusken Makarios en de lieder fan 'e Keniaanske ûnôfhinklikheidsbeweging, Jomo Kenyatta, en ta in ynformele bân dy't noch altyd bestiet tusken de Gryksk-Otterdokse Tsjerke yn Kenia en de Tsjerke fan Syprus.
Resint is der noch in grutte sindingsynspanning dien ûnder it patriargaat fan Petrus VII (1997-2004), dy't net wurch koe yn syn iver by it fersprieden fan 'e Grykske foarm fan 'e eastersk-otterdoksy troch de Arabyske lannen fan Noard-Afrika en oer de rest fan it kontinint. Dêr kaam lykwols in ein oan doe't er op 11 septimber 2004, yn 'e mande mei biskop Nektarios fan Madagaskar en ferskate oare geastliken, omkaam by in helikopterûngemak boppe de Egeyske See. De hjoeddeiske Gryksk-otterdokse patriarch fan Aleksandrië is Petrus VII syn opfolger, Teodoarus II.
Oanhing en fersprieding
Hjoed de dei bestiet de oanhing fan 'e Gryksk-Otterdokse Tsjerke fan Aleksandrië út 250.000 oant 300.000 (fierhinne etnysk Grykske) kristenen yn Egypte, wat it heechste ledetal fan dizze tsjerke dêre is sûnt de Romeinske Tiid. Fierders libje der likernôch 150.000 etnysk Grykske leauwenden ferspraat oer it Afrikaanske kontinint (benammen konsintrearre yn Súd-Afrika). En ta einsluten binne der dan noch likernôch 1,2 miljoen lânseigen Afrikaanske Gryksk-otterdoksen, wat it totale ledetal fan 'e Gryksk-Otterdokse Tsjerke fan Aleksandrië op 1.650.000 bringt.
Toalen (gemeente)
Toalen (Nederlânsk: Tholen; Siuwsk: Tole) is in gemeente yn it noardeastlike diel fan 'e Nederlânske provinsje Seelân, dy't bestiet út 'e (eardere) eilannen Toalen en Sint-Filipslân. It gebiet wurdt troch twa brêgen en twa dammen mei de bûtenwrâld ferbûn. Syn hjoeddeistige omfang berikte de gemeente yn 1995. It haadplak hjit ek fan Toalen.
Skiednis
De namme fan Toalen (Tholen) ferwiist nei de tol dy't dêr foarhinne heft waard op 'e trochfeart fan 'e Iendracht en de Strine (dêr't no it Skelde-Rynkanaal leit).
Lysistrata
Lysistrata, yn it oarspronklike Aldgryksk: Λυσιστράτη, Lysistrata (wat "Legerûntbynster" betsjut), is in toanielstik fan 'e hân fan 'e grutte Grykske toanielskriuwer en dichter Aristofanes (±446-±386 f.Kr.). It is in komeedzje dy't ferhellet hoe't de froulju fan Grikelân harren manlju besykje te twingen om 'e skynber einleaze Peloponnezyske Oarloch te beëinigjen troch te wegerjen en haw noch seksuële omgong mei harren ear't de frede tekene is. Hoewol't it stik gauris opfet is as proto-feministysk fan aard, befêstiget it dochs in protte fan 'e doetiidske foaroardielen dy't manlju oer froulju hiene (wêrfan't it wichtichste is dat froulju slûchslimme en gleie wêzens binne dy't inkeld oan harren eigen geniet tinke en dy't in ferme mannehân brek binne om harren op it rjochte paad te hâlden). It iennichste útsûnderlike personaazje is eins Lysistrata, de liedster fan 'e froulju. Fernijende eleminten binne wol it ferdielde koar en it ûntbrekken fan 'e parabasis, de taspraak dy't it koar yn Aldgrykske komeedzjes út namme fan 'e toanielskriuwer hold. Lysistrata datearret fan 411 f.Kr. De Fryske oersetting fan Klaas Bruinsma ferskynde yn 1997.
Toalen (gemeente)
Skiednis
Yn 1971 waarden by in proses fan gemeentlike weryndieling alle gemeenten op it eilân Toalen (Ald-Foksemar, Poartfliet, Skerpenisse, Sint-Annalân, Sint-Martensdyk, Steavenisse en de âlde gemeente Toalen) gearfoege ta ien nije gemeente, dy't nei it eilân "Toalen" neamd waard. Yn 't earstoan wie it haadplak it wat sintraler leine Sint-Martensdyk, mar op 2 jannewaris 2008 waard der in nij gemeentehûs iepene yn it stedsje Toalen, dat yn it súdeasten fan 'e gemeente oan 'e oere fan it Skelde-Rynkanaal leit.
Sûnt 1994 hat de gemeente Toalen in stêdebân mei de Poalske gemeente Iława. Yn 1995 waard de gemeente Sint-Filipslân opheft en by Toalen foege.
Lysistrata
Ynhâld
It stik iepenet as de Peloponnezyske Oarloch tusken Atene en syn bûnsgenoaten oan 'e iene kant en Sparta en syn fazallen oan 'e oare kant him al jierrenlang fuortsleept. De froulju hawwe har nocht der sa stadichoan fan dat de manlju aloan en mar wer út te oarlogjen binne, en ien útsûnderlike Ateenske frou mei in bûtenwenstich gefoel fan yndividuële ferantwurdlikheid, Lysistrata, beslút om aksje te ûndernimmen. Se beävensearret in gearkomste mei froulju út alle stêdsteaten fan Grikelân (hoe't se dat oprêdt, dêr giet it stik net op yn), en mei de stipe fan har freondinne Kalonikê en de Spartaanske Lampito bepraat se de oare froulju om harren manlju seks te ûnthâlden oant se ree binne om frede te sluten. De oare froulju stimme dêr mei tsjinnichheid mei yn, en alle dielnimsters oan 'e gearkomste swarre op 't lêst in wiidweidige en plechtige eed dat se harsels elts seksueel geniet ûntsizze sille oant harren doel berikt is (dêrby wurde dingen opneamd as "de liuwinne op 'e tsiisrasp", wat ynterpretearre wurde moat as in seksuële posysje).
Toalen (gemeente)
Geografy
Toalen hat in oerflak fan 254 km², wêrfan't rom 147 km² út lân bestiet en hast 107 km² út wetter. Yn it noarden skiedt de Krammer de gemeente Toalen fan Goeree-Oerflakkee, wylst de Sipe, it Mastgat en it Keatling yn it noardwesten en westen de skieding mei Skouwen-Duvelân foarmje. De Easterskelde skiedt de gemeente yn it westen fan Noard-Bevelân en yn it súdwesten en suden fan Súd-Bevelân. Yn it uterste súdeasten grinzget Toalen deunby Bergen op Seam oan 'e Seammar, en yn it easten skiede it Skelde-Rynkanaal en fierder nei it noarden it Slaak de gemeente fan it fêstelân fan Noard-Brabân.
It wetter dat de eilannen Toalen en Sint-Filipslân skiedt, hjit de Krabbebeek, mar oan 'e eastlike útein is dêr yn 1973 de Krabbebeekdaam trochhinne oanlein, sadat Sint-Filipslân in skiereilân fan Toalen waard. Fierders wurdt de gemeente Toalen troch twa brêgen oer it Skelde-Rynkanaal mei Noard-Brabân ferbûn, troch de Filipsdaam mei Goeree-Oerflakkee en Skouwen-Duvelân, en troch de Oesterdaam mei Súd-Bevelân. De gemeente bestiet frijwol folslein út in frij tinbefolke, agrarysk gebiet. De grutste wenkearn is it haadplak Toalen.
Lysistrata
Ynhâld
Nei it ôflizzen fan 'e eed keare de froulju werom nei harren respektivelike stêden. Yn Atene hawwe de froulju ûnderwilens, op oantrún fan Lysistrata, de Akropolis beset, mei't dêr de skatkeamer fan 'e stêd fêstige is — en sûnder jild gjin oarloch, is de redenaasje. Der arrivearret in koar fan âlde manlju dy't fan doel binne en baarn de poarte fan 'e Akropolis del as de froulju wegerje om dy iepen te dwaan. Mar ear't se de die by it wurd foegje kinne, komt der teffens in koar fan âlde froulju oan mei amers wetter om it fjoer te dwêstgjen. Der wurde oer en wer drigeminten utere, mar wetter wint it fan fjoer en de âlde manlju reitsje oan 'e kont ta trochwiet.
Toalen (gemeente)
Wenkearnen
Yn 'e gemeente Toalen lizze 9 wenkearnen (ynwennertallen per 1 jannewaris 2011): It haadplak Toalen en Sint-Martensdyk hiene fan âlds stedsrjochten. Fierders binne der twa útbuorrens: Botshaad (Botshoofd) en Westtsjerk (Westkerke).
Lysistrata
Ynhâld
Dêrop arrivearret der in magistraat mei in stikmannich Skytyske bôgesjitters (de Aldateenske ferzje fan plysjes). De magistraat hâldt in monolooch oer de hystearyske natuer fan froulju en harren slijens nei wyn en promiskuë seks, mar de skuld foar de besetting fan 'e Akropolis skoot er de manlju op 'e lea, dy't harren froufolk better op 'e kuer hâlde moatten hiene. Hy wol sulver út 'e skatkeamer helje om nije roeirimen foar de Ateenske galeien fan te beteljen, en oarderet syn Skyten sadwaande om 'e poarte iepen te brekken. Mar de Skyten wurde al gau oermastere troch in kliber wylde froulju.
Toalen (gemeente)
Demografy
De gemeente Toalen hie yn 2014 in befolking fan krapoan 25.500 minsken, wat delkomt op in befolkingstichtens fan 173 minsken de km². Toalen stiet bekend as in strang grifformeard gebiet, en by ferkiezings kriget de SGP der stiiffêst de measte stimmen. Dy partij is ek al sûnt minskewitten de grutste fraksje yn 'e Toalske gemeenterie. It is iroanysk dat de ynwenners oriïntearre binne op it roomske Bergen op Seam.
Lysistrata
Ynhâld
Dan ferskynt Lysistrata op it toaniel. Hja giet mei de magistraat yn diskusje en leit him út hoe grut oft de frustraasje fan 'e froulju is yn in tiid dat manlju allegeduerigen domme besluten nimme dy't de oarloch allinnich mar langer duorje litte, en dêrby wegerje om nei de ferstannige suggestjes fan harren froulju te harkjen. Lysistrata docht de magistraat in frouljusmûtse op en triuwt him in kuorfol wol yn 'e hannen en fertelt him dat oarloch tenei in saak fan 'e froulju wêze sil. Se leit út hoe dreech oft sa'n tiid is foar de jonge froulju sûnder bern, dy't thús jier nei jier ferâlderje wylst de manlju sûnder ein fuort binne te oarlogjen. As de magistraat derop wiist dat manlju likegoed âlder wurde, seit Lysistrata dat der in ferskil is, mei't manlju har hiele libben lang trouwe en bern krije kinne, wylst froulju mar in koarte tiid hawwe foar't se te âld binne, of alteast as te âld beskôge wurde. Dêrop klaait se de magistraat as in lyk dat ôflein wurdt, mei krânse en al, en fertelt him dat er dea is. Skandalisearre troch sokke misjegenings set er mei steand seil ôf om syn amtsgenoaten fan it ynsidint op 'e hichte te bringen.
Wylst Lysistrata dan de Akropolis yngiet, set it ferdielde koar syn ûnderlinge diskusje fuort. Mei gauwens komt Lysistrata lykwols werom. De froulju begjinne ûngeduerich te wurden en te desertearjen. Lysistrata sprekt harren moed yn en wit it tij te kearen. Dan ferskynt der in man dy't alhiel wanhopich wurden is troch syn gleiens. It is Kinesias, de man fan Myrrhine. Lysistrata oarderet har om him te folterjen, dat Myrrhine seit him dat se net mei him sliepe kin oant er de oarloch tsjinholden hat. Hy stimt der daliks yn ta dat er dat dwaan sil en dêrop risselwearret it pearke om op datseldichste plak de leafde te bedriuwen. Mar eltse kear as hja hast safier binne, komt Myrrhine sabeare wer wat yn 't sin dat se dêrfoar nedich hawwe. Se hellet in bêd op, dan in mattras, in kjessen, in tekken, in flesse oalje, ensafh., oant har man suver gek wurdt fan al it opûnthâld. Uteinlik stelt se him teloar troch har wer yn 'e Akropolis werom te lûken. It koar fan 'e âlde mannen libbet mei Kinesias mei troch in kleiliet foar him te sjongen. thumb|right|350px|In opfiering fan Lysistrata út [[2007.]]
Fryske oersetting
De Fryske oersetting fan Lysistrata ferskynde yn 1997 ûnder de titel Lysístrata (mei in skerpteken op 'e i) fan 'e hân fan klassyk oersetter Klaas Bruinsma, dy't letter ek ferantwurdlik wie foar de Fryske fertaling fan Homêros syn Ilias en Odyssee. Bruinsma brocht it toanielstik yn in boekje fan 35 siden yn eigen behear út. It is op te freegjen by Tresoar ûnder oanfraachnû. 10151 fr folio.
Toalen (gemeente)
Demografy
Yn 'e gemeente wurde fan âlds twa Siuwske dialekten sprutsen: it Toalsk en it Filiplânsk, dy't korrespondearje mei de beide eilannen. Mei it Skousk en it Duvelânsk fan Skouwen-Duvelân en in trijetal dialekten fan 'e Súdhollânske Eilannen wurde dy ta de Noardsiuwske dialektgroep rekkene.
Wilhelm Müller (dichter)
Johann Ludwig Wilhelm Müller (Dessau, 7 oktober 1794 – Dessau, 1 oktober 1827), wie in Dútske, romantysk dichter. Hy waard fral ferneamd fan syn faak sosjaal-krityske lieten en fan syn dichtwurk dat fan Franz Schubert toanset waard.
Fanwege syn belutsenens by de ûnôfhinklikens fan it Grykske folk, dat doe noch by Turkije hearde, krige er de bynamme de Griechen Müller, hoewol't er nea yn dat lân west hat. Dy belutsenens kaam fan it wurk fan Lord Byron, dat him bot beynfloede.
Wilhelm Müller waard al by libben (en no noch wol) ta de middenmoat fan de dichters rekkene. Letter waarden neffens guonts soksoarte ferhalen troch sensors oer de streek brocht om skriuwers dy't faaks al te populêr drigen te wurden de mûle te teamjen. Müller wie yn master yn it tusken de rigels troch úterjen fan krityk. De syklus Die Winterreise (fan Franz Schubert op muzyk set as Winterreise kin beskôge wurde as it sykjen fan de iensume minske nei himsels, mar ek as in beskriuwing fan de troch de restauraasje "beferzen" mienskip.
Müller syn syklus Die schöne Müllerin waard ek fan Schubert toanset.
Neiteam
Müller's soan, Friedrich Max Müller, wie in Ingelsk oriïntalist dy't de ferlykje stúdzje fan religys stichte. Syn pakesizzer Wilhelm Max Müller wie in Amerikaansk oriïntalist.
Wurken
thumb|Earste útjefte fan it sammele wurk fan Wilhelm Müller
Hannelingen fan Petrus
De Hannelingen fan Petrus is in algemien as apokryf beskôge kristlike religieuze tekst, besibbe oan it Nije Testamint fan 'e Bibel, dy't it sindingswurk fan 'e apostel Petrus beskriuwt. It is in oarspronklik yn it Gryksk steld geskrift, dat foar it meastepart inkeld oerlevere is yn in Latynske oersetting. Tradisjoneel waard it taskreaun oan Leusius Charinus, dy't troch de tsjerkfaar Epifanius fan Salamis identifisearre is as in selskipsman fan 'e apostel Jehannes, mar tsjintwurdich wurdt it yn 'e regel datearre yn 'e twadde helte fan 'e twadde iuw, wat yn prinsipe eltse tiidgenoat fan Jehannes as skriuwer útslút. Men is fan tinken dat de Hannelingen fan Petrus fierhinne basearre binne op 'e Hannelingen fan Jehannes. As plak fan oarsprong wurdt oan Lyts-Aazje tocht.
De Hannelingen fan Petrus binne fral opmerklik fanwegen de beskriuwing fan in wedstryd yn it ferrjochtsjen fan wûndertekens tusken Petrus en Simon de Tsjoender, en as ierst oerlevere boarne fan 'e leginde dat Petrus ûnderstboppest krusige waard. Dat lêste ferhaal is ek apart oerlevere, ûnder de titel it Martelderskip fan Petrus, yn trije Grykske manuskripten, yn hânskriften yn it Syrysk, Armeensk, Arabysk, Aldtsjerkeslavysk en Ge'ez (de deade tsjerketaal fan Etioopje) en yn in fragmintaryske Koptyske ferzje. Sadwaande wurdt inkeld wolris beweard dat it Martelderskip de oarspronklike tekst wie, dêr't de rest fan 'e Hannelingen letter oan tafoege is.
Ynhâld
Yn 'e Hannelingen fan Petrus ferrjochtet de apostel Petrus wûndertekens as it wer ta libben bringen fan rikke fisk en it prate litten fan hûnen. Guon ferzjes omfetsje in ferhaal oer in frou of froulju of de dochter fan Petrus, dy't de foarkar jout/jouwe oan ferlamming boppe seksuële omgong. De tekst lit fierders yn it bysûnder Simon de Tsjoender ôfrinne, in figuer dy't yn 'e bibelske kanon yn 'e Hannelingen fan de Apostels 8:9-25 behannele wurdt, mar dy't yn 'e Hannelingen fan Petrus ferbûn wurdt mei it gnostisisme.
Petrus is alhiel skandalisearre as de man him útdaget ta in wedstryd yn it dwaan fan wûndertekens, mei as doel om te bewizen waans wurken oft út in godlike boarne fuortkomme en fan wa't se ienfâldichwei bedragerij binne. Dêrby fljocht Simon as in fûgel en slacht Petrus him út 'e loft wylst er bidt dat de man net omkomme sil troch syn fal, mar wol slim ferwûne reitsje sil. As Simon delkomt, brekt er ien fan syn skonken op trije plakken, wêrnei't er troch de kristlike bekearlingen stiennige wurdt. Syn oanhingers bringe him noch nei in pear hielmasters, mar hy is te slim ferwûne rekke en komt te ferstjerren. Nei dat ynsidint sil Petrus de stêd ûntflechtsje, mar hy kriget in fizioen fan Jezus, dat er opfettet as in teken dat er bliuwe moat. Dêrop wurdt er oppakt en op eigen fersyk ûnderstboppest krusige, mei't er fynt dat gjin minske it weardich is en stjer op deselde manear as Jezus Kristus.
Jenna Jameson
Jenna Jameson, echte namme: Jennifer Marie Massoli (Las Vegas, 9 april 1974), is in rêstend Amerikaansk neakenmodel, stripper, pornografysk aktrise, pornoregisseur, pornoprodusinte, mainstream-aktrise en presintatrise fan mingd Italjaansk-Ingelsk-Ulstersk-Dútsk komôf, dy't yn it begjin fan har karriêre ek wol gebrûk makke fan 'e artystenammen Jennasis, Daisy Holiday en Daisy Maze.
Jonkheid
Jenna Jameson waard berne yn Las Vegas, yn 'e steat Nevada. Har heit, Laurence Henry Massoli, wie in plysjeman by it Las Vegas Sheriff's Department, en har mem, Judith, Brooke Hunt, wie in showgirl dy't optrede yn it Tropicana Resort & Casino. Doe't Jameson twa jier wie, stoar har mem oan hûdkanker. Mei't se gjin syktekostefersekering hân hie, gie it gesin suver te sink oan 'e kosten fan har behanneling. Se ferhuzen binnen Nevada en letter nei plakken yn Arizona en Montana, ornaris tahâldend yn steancaravanparken, dy't yn 'e Feriene Steaten de taflechtsoarden fan 'e earmen binne.
Neffens har autobiografy waard Jameson yn 1990, doe't se sechstjin jier wie en doe't it gesin yn Fromberg, yn Montana, op in feeranch wenne, it slachtoffer fan in groepsferkrêfting troch fjouwer tinerjonges, doe't se nei in footballwedstryd liftsjend thús besocht te kommen. Datselde jiers waard se nochris ferkrêfte troch "Preacher", de omke fan har freon Jack (hoewol't se nea oanjefte dien hat en "Preacher" it misdriuw altiten ûntkend hat). Ynstee fan har heit of âldere broer Tony yn fertrouwen te nimmen, gie se út 'e hûs wei en loek se by Jack yn, dy't himsels ûnderhold troch tatoeaazjes te setten. Mei gauwens ferfear it pear nei Las Vegas.
Iere karriêre
Jameson besocht en folgje yn har memme fuotspoaren troch in showgirl yn Las Vegas te wurden, mar se waard ferskate kearen ôfwiisd om't se net lang genôch wie (se is 1.70 m, wylst de standertlingte foar showgirls doedestiden 1.73 m wie). By Disneyland Resort waard se al oannommen, mar har baan dêre joech se der nei in pear moanne oan fanwegen it (yn har eagen) idioate wurkskema en it lege lean.
Har freon Jack fitere har oan om wurk te sykjen as stripper, en yn 1991 sette se útein mei te strippen yn ûnderskate stripklubs yn Las Vegas, wêrby't se gebrûk makke fan in ferfalske identifikaasjebewiis, mei't se doe santjin jier en dus noch minderjierrich wie. Al rillegau fertsjinne se sa'n $ 2.000,— de jûn. Dat wie noch foar't se har middelbere skoaloplieding ôfrûne oan 'e Bonanza High School. It wie yn dyselde snuorje dat se de artystenamme "Jenna Jameson" oannaam: "Jenna" nei har eigen foarnamme Jennifer, en "Jameson" nei it whiskey-merk dat se graach dronk.
Njonken har strippen begûn se letter datselde jiers ek te wurkjen as model foar neakenblêden, lykas de Penthouse, Hustler, High Society en Chéri. Yn 't earstoan posearre hja dêrby foar de ferneamde neakenfotograaf Suze Randall, yn Los Angeles, mar nei ferrin fan tiid briek se dy gearwurking ôf, mei't se it gefoel hie dat Randall op finansjeel mêd misbrûk makke hie fan har ûnbekendheid mei de gong fan saken yn 'e neakenfotografy.
Wylst se noch op 'e middelbere skoalle siet, rekke se ferslave oan 'e drugs (se naam kokaïne, lsd en amfetaminepillen), ûnder ynfloed fan har broer Tony, dy't sels oan 'e heroïne wie. Yn 'e fjouwer jier dat se by har freon Jack ynwenne, waard har ferslaving wat langer wat slimmer, oant se te meager wie om noch as stripper of neakenmodel wurkje te kinnen. Doe't in freon har op 't langelêst op it fleantúch sette nei har heit, om ôf te kicken, weage se noch mar 35 kg; har heit koe har net werom doe't er har op it fleanfjild ôfhelle.
Pornokarriêre
Neffens Jameson sels sette se útein mei te aktearjen yn pornografyske films by wize fan wraak op har freon Jack, fanwegen syn ûntrou (hy beëinige harren relaasje yn 1994). Har earste pornografyske rol hie se yn 1993, yn in sêft-pornografyske film fan regisseur Andrew Blake, tegearre mei har freondin Nikki Tyler, dy't se kennen leard hie wylst se modellewurk die foar Suze Randall. Har debút yn in hurd pornografyske film makke se yn 1994, yn Up and Cummers 11, mei akteur Randy West. Fan har salaris fan har earste films betelle se yn july 1994 in boarstfergruttingsoperaasje. Yn 1995 tekene se in kontrakt by it label Wicked Pictures, doe noch in lytse pornografyske filmstudio, dy't sûnt mei troch har útgroeid is ta ien fan 'e grutten.
left|thumb|250px|Jenna Jameson ier yn har karriêre. Jenna Jameson hie al hiel gau grut súkses as pornoaktrise, ek al hat se nea anale pornografy of dûbele penetraasje dwaan wollen. Likemin hat se ea ynterrasiale pornografy dien, nettsjinsteande de ûnbidige populariteit fan dat subsjenre sûnt 2000. Doe't se dêrnei frege waard yn it beruchte radioprogramma fan Howard Stern, sei sa dat it nea oan 'e oarder west hie, mei't der yn har tiid net in protte swarte akteurs yn 'e pornoyndustry wiene (in bewearing fan twifelich gehalte) en dat net ien fan harren foar itselde label wurke as sysels. Tsjin 2001 fertsjinne Jameson $ 60.000,— foar oardel dei wurk (oftewol it filmjen fan ien inkele dvd), en $ 8.000,— de jûn foar optredens yn stripklubs. Se besocht har yn dy tiid te beheinen ta fiif films yn it jier en twa wiken fan optredens de moanne.
Uteinliks soe se ûnder har karriêre yn totaal yn likernôch 165 pornofilms spylje. Teffens hat se fjouwer films sels regissearre. Dêrfoar wûn se withoefolle prizen, wêrûnder mar leafst 15 AVN Awards (de Oskars fan 'e pornowrâld) en 5 Hot d'Ors, de wichtichste Jeropeeske pornografypriis. Boppedat waard se opnommen yn sawol de Hall of Fame fan 'e AVN as fan 'e XRCO. Yn augustus 2007 liet se har boarstymplantaten ferlytsje fan in D- nei in C-kup, en makke se bekend dat se net mear yn pornografyske films foar de kamera ferskine soe. Dat bliek net hielendal wier te wêzen, om't se ek neitiid noch (sporadysk) oant 2014 yn pornofilms spile. Dêrnjonken bleau se fral efter de skermen wurksum yn 'e pornoyndustry.
Njonken har rollen yn films makke se ek pornografy foar har eigen ynternetbedriuw ClubJenna, dat se yn 2000 mei har lettere man, pornoakteur Justin Sterling (echte namme: Jay Grdina), opsette. Foar de produksje fan films tekene se letter in gearwurkingsoerienkomst tusken ClubJenna en de studio Vivid Entertainment. Yn 2007 brocht ClubJenna $ 30 miljoen jiers op. Yn 2006 ferkocht se it bedriuw oan it Playboy-concern fan Hugh Hefner, hoewol't sy en Grdina wol oanbleaune yn bestjoerende funksjes. Sûnt 2005 is Jameson teffens foar in part eigner fan in stripklub yn Scottsdale, yn Arizona.
Yn 2004 kaam Jameson har autobiografy út, How to Make Love Like a Porn Star: A Cautionary Tale ("Hoe de Leafde te Bedriuwen as in Pornostjer: In Ferhaal mei in Warskôging"). It waard mei-skreaun troch Neil Strauss, in sjoernalist fan 'e krante The New York Times en it blêd Rolling Stone, en wie fuortendaliks in bestseller. It stie seis wiken yn 'e bestsellerlist fan The New York Times en waard yn 2005 oerset yn it Dútsk as Pornostar: Die Autobiographie, en yn 2006 yn it Spaansk as Cómo Hacer El Amor Igual Que Una Estrella Porno.
Mainstream-karriêre
Jameson stiet bekend as ien fan 'e Amerikaanske pornoaktrises dy't de measte crossovers (oerstappen) nei de mainstream-yndustry makke hat. Sasear sels, dat de AVN yn 2007 syn crossover-priis omneamde ta the Jenna Jameson Crossover Star of the Year Award. Jameson har oerstappen begûnen mei har optredens yn it radioprogramma fan Howard Stern, dêr't se mear as tritrich kear te gast wie. Ek spile se yn 1997 de rol fan Mandy, "de earste neakene frou op 'e radio", yn Stern syn semy-autobiografyske film Private Parts. Yn 1998 ferskynde Jameson ferskate kearen yn programma's fan it ECW-Amerikaansk wrakseljen, en yn 1999 presintearre se in pear ôfleverings fan 'e show Wild On!, op 'e betelstjoerder E!.
right|thumb|250px|Jenna Jameson op 'e útrikking fan 'e [[Xbiz Awards, yn 2005.]] Yn july 2001 spile se in animearre ferzje fan harsels yn in ôflevering fan 'e tekenfilmsearje Family Guy, en fierders wurke se mei oan 'e produksje fan twa fideospultsjes. Sa die se yn Grand Theft Auto: Vice City de stim fan in personaazje mei de namme Candy Suxxx; dêrfoar wûn se yn 2003 in G-Phoria Glow Award (de wichtichste Amerikaanske priis foar fideospultsjes) yn 'e kategory bêste froulike stim. Fierders figurearre se yn 2001 yn 'e fideoklip fan it nûmer Without Me fan rapper Eminem.
Op 'e tillefyzje wie Jameson û.m. te sjen yn twa ôfleverings fan 'e searje Mister Sterling, op 'e stjoerder NBC, yn 2003, en yn in ôflevering fan 'e realityshow The Simple Life, mei Paris Hilton en Nicole Richie. Fierders presintearre se ferskate jierren it programma Jenna's American Sex Star, op 'e betelstjoerder Playboy TV. Nei't yn 2004 har autobiografy útkommen wie, waard se teffens ynterviewd op NBC, CNBC, Fox News en CNN. As aktrise figurearre Jameson yn 'e low budget-horrorfilm Samhain, út 2002 (dy't pas yn 2005 útbrocht waard ûnder de titel Evil Breed: The Legend of Samhain) en de horrorfilm Sin-Jin Smyth, út 2006, en hie se de haadrol yn 'e horrorkomeedzje Zombie Strippers, út 2008. Yn 2006 waard Jameson de earste pornoaktrise dy't in eigen waaksen byld krige yn it waaksenbyldemuseum fan Madame Tussaud, te Las Vegas.
Guon fan har ferskinings lieten stof opwynderje, lykas in fraachpetear dat se yn 1999 die mei it tydskrift anneks moadekatalogus A&F Quarterly, fan 'e moadekeatling Abercrombie & Fitch. Dat wie nammentlik foar Jennifer Granholm, de prokureur-generaal fan Michigan, en Corinne Wood, de fise-gûverneur fan Illinois, reden om harren út te sprekken tsjin A&F Quarterly. Nei't ek organisaasjes fan besoarge âldelju en fûnemintalistyske kristlike groepearrings har der mei bemuoiden, waard it blêd úteinlik yn 2003 opdoekt. Yn febrewaris fan datselde jier woe skuonnemerk Pony International Jameson en ferskate oare pornoaktrises ynsette yn in reklamekampanje foar sportskuon. Presintator Bill O'Reilly, fan 'e stjoerder Fox News, betitele dat as "it brûken fan kwasy-prostituees om gympys te ferkeapjen". Jameson stjoerde in e-mail nei Fox News, wêryn't se skreau: "Ik hoopje dat Bill it ferskil tusken in pornostjer en in prostituee begrypt. Ik nim oan dat er wat ûndersyk dien hat nei dat ûnderwerp, want nei't we syn fraachpetear mei my opnommen hiene, frege er my om guon fan myn fideo's. Dy sil er grif om beropsmjittige redens hawwe wollen hawwe."
Priveelibben
Oer har sekslibben hat Jameson tsjinstridige útspraken dien; se hat sawol sein dat se biseksueel is, as dat se "folslein hetero" is. Ek hat se ferteld dat har bêste relaasje ea de lesbyske relaasje wie dy't se yn 'e midden fan 'e njoggentiger jierren hie mei Nikki Tyler. Jameson hat ûnderskate relaasjes mei ferneamde manlju hân, lykas de sjongers Marilyn Manson en Tommy Lee.
left|thumb|200px|Jenna Jameson yn [[2008.]] Op 20 desimber 1996 troude se mei kollega-pornoakteur en -regisseur Brad Armstrong (echte namme: Rodney Hopkins). Harren houlik duorre mar tsien wiken, en einige yn in skieding fan tafel en bêd yn maart 1997 nei't Armstrong ûntdutsen hie dat Jameson in bûtenechtlike relaasje begûn wie mei in Jorge Araya Montoya, mei wa't se op in besyk oan Kosta Rika yn 'e kunde kommen wie.
Yn maart 2001 folge der in formele skieding, mar lang foar dy tiid wie Jameson al in relaasje begûn mei kollega-pornoakteur Justin Sterling (echte namme: Jay Grdina), dy't se yn 'e simmer fan 1998 kennen leard hie. Fan 1998 oant de ein fan har pornografyske karriêre yn 2007 wie dat Jameson har iennichste manlike tsjinspiler. Se ferloofden harren yn desimber 2000 en trouden op 22 juny 2003. Mei him sette Jameson har nei wenjen yn Arizona en besocht se fan 2004 ôf bern te krijen (se wie fan doel om har pornokarriêre te beëinigjen sa gau't dat slagge). Yn novimber fan dat jier, doe't se yn ferwachting rekke wie, waard by har hûdkanker fêststeld, de sykte dêr't har mem oan stoarn wie. Hoewol't se der op 'e tiid by wie en der hielendal fan genêzen is, krige se koart nei't de diagnoaze steld wie, in miskream. Neitiid slagge it har net mear om op 'e nij yn ferwachting te reitsjen, sels net mei reägearbuisbefruchting, en neffens har eigen sizzen late dat ta it útinoarfallen fan har houlik. Yn augustus 2006 giene Jameson en Sterling útinoar, wêrnei't Jameson yn desimber in formele skieding oanfrege.
Yn oktober datselde jiers krige Jameson in relaasje mei fjochtsportkampioen Tito Ortiz, mei wa't se yn 'e kunde kaam op it sosjale medium Myspace. Op 12 novimber sei Ortiz in optreden as earegast op it jubileumbal fan it Amerikaanske Korps Mariniers, yn San Diego, ôf doe't de korpslieding him tastimming wegere om Jameson mei te nimmen dêrhinne. Op 'e útrikking fan 'e AVN Awards, yn 2008, dy't sy presintearre, stelde Jameson Ortiz foar oan it publyk en makke se harren relaasje offisjeel buorkundich. Se sette har mei Ortiz nei wenjen yn Huntington Beach, yn Kalifornje. Op 16 maart 2009, op har 34ste, brocht Jameson de twilling Jesse Jameson en Journey Jette te wrâld.
Op 26 april 2010 waard Ortiz arrestearre foar húslik geweld, en Jameson waard letter fotografearre mei in ferbûne earm. Hy beskuldige har derfan dat se ferslave wie oan 'e drug oksykodon, en sy beskuldige him fan mishanneling. Letter loeken se beiden dy ferklearrings yn en fermoedsoenen se har mei-inoar. Op 25 maaie 2012 ried Jameson har Range Rover yn it Kalifornyske Westminster tsjin in lantearnepeal oan; se waard neitiid oppakt foar riden ûnder ynfloed en riden sûnder jildich rydbewiis, en feroardiele ta trije jier proeftiid, in boete fan $ 340,— en ferplichte terapy. Op 6 april 2013 waard Jameson op 'e nij oppakt, diskear yn Newport Beach, yn Kalifornje, foar mishandeling fan har assistinte Britney Markham mei in iPhone-hâlder.
Kalifornyske reade wrotmûs
De Kalifornyske reade wrotmûs (Latynske namme: Myodes californicus) is in sûchdier út it skift fan 'e kjifdieren (Rodentia), de famylje fan 'e wrotmûseftigen (Cricetidae) en it skaai fan 'e reade wrotmûzen (Myodes), dat foarkomt yn 'e westlike Feriene Steaten, yn 'e steaten Kalifornje en Oregon. Dizze soarte is nau besibbe oan 'e noardlike reade wrotmûs (Myodes gapperi), mar dy is readiger fan kleur, mei in dúdliker twakleurige sturt. Synonimen foar de Myodes californicus binne Clethrionomys californicus, Myodes mazama en Myodes obscurus.
Jenna Jameson
Prizen en nominaasjes
thumb|right|250px|Jenna Jameson mei har eks-man [[Justin Sterling op 'e útrikking fan 'e Xbiz Awards, yn 2005.]]
Kalifornyske reade wrotmûs
Uterlike skaaimerken
De Kalifornyske reade wrotmûs hat trochinoar in kop-romplingte fan 6½-13⅔ sm, mei in sturtlingte fan sa'n 3-6½ sm en in trochsneed gewicht fan om 'e 20 g hinne. De rêch is kastanjebrún of brunich mei frijwat swarte hierren. Dy kleur giet stadich oer yn in gielich wite bealch. Oer de wringe rint in ûndúdlike readige streek.
Hâlden en dragen
De Kalifornyske reade wrotmûs libbet benammentlik yn nullewâlden, dêr't ûnder de grûn in yngewikkeld gongestelsel oanleit. Syn fretten bestiet hast útslutend út 'e fruchtdielen fan 'e Mycorrhiza-skimmels. Dit is in foarbyld fan in trijefâldige symbioatyske relaasje: de skimmel kin bestean troch de produkten fan fotosynteze dy't er ûntlûkt oan 'e nullebeam; de nullebeammen hawwe baat by de fiedingsstoffen dy't produsearre wurde troch de skimmel en biede beskutting oan 'e wrotmûs; de wrotmûs yt de fruchtdielen fan 'e skimmel; de skimmel ferspriedt syn ûndergrûnsk groeiende spoaren fia de kjitte fan 'e wrotmûs. By ûndersyk is fêststeld dat yn kappe bosklân dêr't al it deade hout ferwidere wurdt, de Mycorrhiza net mear fruchtdraacht, de Kalifornyske reade wrotmûs útstjert en nije nullebeammen net mear goed groeie wolle.
Foar Kalifornyske reade wrotmûzen falt de peartiid heger yn 'e Cascades fan febrewaris oant novimber, wylst se har bewesten dat berchtme it hiele jier rûn fuortplantsje. De draachtiid duorret likernôch 18 dagen, wêrnei't der 2-7 jonger per nêst smiten wurde.
Hindrik VI, Diel 1
Hindrik VI, Diel 1, yn it oarspronklike Ingelsk: Henry VI, Part 1 (folút eins: The First Part of Henry VI), is in toanielstik fan 'e hân fan 'e wiidferneamde Ingelske skriuwer en dichter William Shakespeare, mooglik yn gearwurking mei syn kollega-toanielskriuwer Thomas Nashe. It is yn prinsipe in trageedzje, hoewol't it yn 'e tradisjonele yndieling fan Shakespeare syn wurk ûnder de Shakespeariaanske histoaryske stikken falt. Sa't de titel al oanjout, is dit stik it earste diel fan 'e toanieltrilogy dy't basearre is op it tumultueuze libben en bewâld fan kening Hindrik VI fan Ingelân, dy't regearre fan 1422 oant 1461. It wurdt gauris mei Hindrik VI, Diel 2 en Diel 3 en mei Richard III gearfoege ta in tetralogy (rige fan fjouwer stikken) dy't de hiele perioade fan 'e Roaze-oarloggen beslacht, fan 1455 oant 1485. It wie it súkses fan dizze opienfolging fan toanielstikken wêrmei't Shakespeare syn namme as toanielskriuwer fêstige.
Hindrik VI, Diel 1 set útein mei de ûnferwachtse dea fan 'e noch jonge kening Hindrik V, yn 1422, en einiget mei it houlik fan dy syn soan Hindrik VI mei de Frânske ealfrouwe Margareta fan Anzjû, yn 1445 (al wurde dy rom tweintich jier yn it stik gearparse ta in folle lytsere tiidsspanne). It toanielstik giet benammentlik yn op it definitive ferlies fan 'e Ingelske besittings yn Frankryk oan 'e ein fan 'e Hûndertjierrige Oarloch en op 'e (hjir sterk ferienfâldige foarstelde) oarsaken fan 'e Roaze-oarloggen, de boargeroarloch tusken de beide tûken fan it Ingelske keningshûs. Hoewol't Hindrik VI, Diel 1 basearre is op histoaryske feiten, stie Shakespeare himsels aardich wat frijheden ta mei de stof, dat it ferhaal moat net foar wier oannommen wurde. It stik is nei gedachten yn 1591 skreaun, mar waard pas foar it earst útjûn yn 1623, as ûnderdiel fan 'e First Folio. Mei Titus Androanikus wurdt dit wurk ornaris beskôge as ien fan 'e Shakespeare syn swakste stikken. De Fryske oersetting fan Douwe Kalma ferskynde yn 1963.
Ynhâld
Hindrik VI, Diel 1 set útein mei de begraffenis fan kening Hindrik V, dy't ûnferwachts en op jonge jierren stoarn is. Wylst syn bruorren, de hartoggen fan Bedford en Gloucester, en syn omke, de hartoch fan Ekseter, der noch oer diskusjearje oft syn erfgenamt, de jonge Hindrik VI wol by steat wêze sil en lied it lân yn sokke ûnlijige tiden, arrivearret der berjocht út Frankryk wei (dat ûnder Hindrik V einlings en te'n lêsten troch de Ingelsen ferovere wie), dat dêr in opstân tsjin it Ingelske bewâld útbrutsen is ûnder lieding fan 'e dauphin Karel. Ferskate stêden binne al ferlern gien, en de Ingelske konstabel fan Frankryk, Lord Talbot, is finzen nommen troch de rebellen. Bedford hastiget him daliks nei Frankryk ta om him oan it haad fan it Ingelske leger dêre te stellen, wylst Gloucester it bestjoer fan Ingelân opfettet en Ekseter de oankommende kroaning fan Hindrik VI tariedt. (Hjir wykt Shakespeare daliks al danich fan 'e wurklikheid ôf, want Hindrik VI wie noch mar krekt berne doe't syn heit stoar, en wie doedestiden dus in lytse poppe, wylst de toanielskriuwer him foarstelt as in jongfolwoeksene.)
Underwilens wurdt Orléans belegere troch Ingelske troepen. Yn 'e stêd wurdt in jong frommeske, Jeanne d'Arc (troch Shakespeare Jeanne la Pucelle neamd), by prins Karel brocht. Hja beweart dat hja yn fizioenen sjoen hat hoe't de Ingelsen ferslein wurde kinne. Om har te beproevjen, daget Karel har út ta in twagefjocht, en as sy him dêrby ferslacht, jout er har it befel oer syn leger yn 'e hannen. Bûten de stêd arrivearret dan Bedford, dy't troch ûnderhannelings de frijlitting fan Talbot wit te berikken, mar fuort dêrnei falle de Frânsen, ûnder lieding fan Jeanne d'Arc, oan en ferdriuwe it Ingelske leger. Talbot en Bedford witte lykwols mei in mûklist in brêgehaad binnen de stedsmuorren te feroverjen, wat makket dat prins Karel en syn entoeraazje útnaaie.
Yn Ingelân rint ûnderwilens in ûnnoazele rûzje tusken Richard Plantagenet en de hartoch fan Somerset út op in iepentlike deilisskip dêr't it hiele hof yn behelle rekket. Se freegje harren oanhingers om trou oan harren te swarren, en sokke folgelingen nimme it teken fan in wite of in reade roas oan om harren bân mei Richard, resp. Somerset oan te jaan. As Richard syn omke, Edmund Mortimer, besiket, dy't finzen holden wurdt yn 'e Toer fan Londen, fertelt dy him syn eigen famyljeskiednis: hoe't de Plantagenets fan York Hindrik IV oan 'e macht holpen, mar doe troch him oan 'e kant skood waarden, en hoe't Hindrik V Richard syn heit terjochtstelle litten hat en syn famylje alle titels en besittings ûntnadere hat. Mortimer seit ek dat Richard no de wiere erfgenamt fan it Ingelske keningskip is. Oanfitere troch dy ferhalen swart er in eed dat er alles weromwinne sil dat syn famylje ûntstellen is. Nei Mortimer syn dea biedt er de noch mar krekt kroane Hindrik VI in petysje oan wêryn't er fersiket om it weromjaan fan syn rjochtlike titel. Hindrik stimt dêryn ta, en beneamt him ta hartoch fan York. Koart dêrnei set de kening ôf nei Frankryk, yn it selskip fan û.o. Gloucester, Ekseter, York en Somerset.