cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Yp
Yn Nederlân is meast de Hollânske Yp set yn de kustprovinsjes, om't er goed oer de hurde, sâltige seewyn kin.
Roskilde
thumb|left|125px|Wapen fan de stêd Roskilde thumb|Lizzing fan de gemeente Roskilde yn Denemark
Roskilde is in stêd yn de gemeente Roskilde yn de Deenske regio Seelân.
Yp
Op de bast fan iperenbeammen kin in grut ferskaat oan koarstmoassen foarkomme.
Ypsykte
De iep is gefoelich foar de ypsykte. Dizze ferwylgingssykte wurdt feroarsake troch de skimmel Ophiostoma ulmi. De ypsykte wurdt oerbrocht troch de ipespintkrobbe, dy't de skimmel by him hat. De skimmel groeit yn de houtfetten fan ipen, sadat dy ferstopd reitsje. De blêden wurde wilich en de beam giet dea. Fan it tige grutte ipebestân yn Nederlân fan begjin 20e iuw is tusken 1919 en 2000 grif njoggentich prosint troch de ypsykte ferdwûn, sadat it lânskip in grutte feroaring ûndergien hat. De ferkeap fan Ipesoarten yn Nederlân is fan mear as 56.000 yn 1989 tebekrûn nei mar 6.800 yn 2004, Sûnt 1928 is men ûnûnderbrutsen oant 1992 dwaande west mei it kweken fan resistinte farianten. Fergelykbere kweekprogrammas wiene der yn Noard Amerika (1937), Itaalje (1978) en Spanje (1990s).
Roskilde
It plak grinzet yn it noarden oan de Roskildefjord.
Ut de skiednis
Neffens Adam fan Bremen en Sakso Grammatius, boude Harald I fan Denemark yn de 80er jierren fan de 10e iuw in tsjerke en in keninklik ferbliuw yn Roskilde. Sakso Grammatikus brocht de namme Roskilde yn ferbân mei de legindaryske Kening Roar dy't dêr mooglik wenne yn de 6e iuw. Harald waard bedobbe yn de tsjerke op it plak fan de katedraal fan no.
Yp
Tapassings
Iperenhout waard tige wurdearre om syn fezelstruktuer dy't net sa maklik tespjaltet. It frijwat djoere hout waard brûkt foar tsjillen, stoelsittings, klompen en deakisten. De tichtens fan it hout ferskilt tusken de soarten, mar sit trochstrings om de 560kg de m³. At it hout wiet bliuwt sil it net gau ferrotsje. Yn de midsiuwen waarden holle stammen dêrom wol brûkt as wetterbuis. De wjerstân tsjin ferrotsjen is it mei dien by grûnkontakt. .
Ipeblêd hat in lange skiednis as feefoer. Yn de grutte hûngersneed fan 1812 yn Noarwegen hat de seane bast fan de Yp in soad minsken fan de hûngerdea rêden. It ipesied is ek streksum, it befettet sa'n 45% aaiwyt en < 7% rizel.
Roskilde
Ut de skiednis
Yn 1020 waard Roskilde in bisdom, sadat it de meast wichtige stêd yn Denemark waard foar de tsjerke. Absalon, de earste Deenske biskop, liet dêr yn 1170 de stiennen tsjerke sette dy't letter de katedraal wurde soe. Under Absolon syn ynfloed waarden letter mear tsjerken yn Roskilde boud.
Roskilde krige merkrjocht yn 1268. It wie yn dy tiid faaks de meast wichtige stêd fan it lân. Mei stipe fan de RK-tsjerke gie it de stêd foar de wyn oant 1443. De Reformaasje en it sluten fan de Roomsk-katolike tsjerke yn Denemark soarge der lykwols foar dat de stêd syn status ferlear. Dochs binne benei alle foarsten fan Denemark, fan de midsiuwen ôf, yn de katedraal fan Roskilde begroeven.
Roskilde hat yn syn skiednis te lijen hân fan de pest, krigen mei de Sweden en in tal ferwoastgjende brânen yn de 17e iuw, mar koe fannijs opbloeie yn de 19e iuw mei de iepening fan it spoar út Kopenhagen wei yn 1847. Oant likernôch 1400 wie Roskilde de haadstêd fan Denemarken. Letter waard Kopenhagen de haadstêd.
Roskilde hat fierders it ferneamde Wytsingeskipmuseum, iepene yn 1969, dêr't ûnder oaren fiif Wytsingeskippen (de Skuldelevskippen) út de 11e iuw te sjen binne en dêr't kultuer en libbenswize fan de Wytsingen útlein wurdt.
Yn Roskilde wurdt sûnt 1971 jierliks oan it begjin fan de simmerfakânsje ien fan de grutste popfestivals fan Europa, en it grutste fan Noard-Europa, hâlden, it Roskilde Festival. De iepening fan in universiteit yn 1972 hat sines ek dien foar de erkenning fan Roskilde as kultureel en ûnderwiissintrum yn Denemark.
Yp
Tapassings
Fan de 18e iuw oant begjin 20e iuw waard de ipebeam oeral yn Jeropa en Noard-Amearika foar de sier oanplante. Sy waarden bylâns diken, wat in soarte fan tunneleffekt joech, en om pleatsen set, yn stêden en doarpen. Yn Fryslân bestie de beambeplanting op de klaai- en feankrite meast út ipebeammen. De âlde rykswegen dêre (b.g. de Grinzer Strjitwei) wienen der mei beplante. Oare skaaimerken fan de yp binne dat se goed oer loftfersmoarging kinne en dat it ôffallen blêd hurd wei wurdt.
Soarten
Ta de ipen hearre ûnder oaren de folgjende soarten:
De yn Nederlân oanplante soarten binne faak krusings tusken de soarten Ulmus glabra, Ulmus wallichiana, Ulmus carpinifolia en Ulmus ×hollandica
List fan grytmannen fan Menameradiel
Dit is in list fan grytmannen fan de gritenij Menameradiel yn de provinsje Fryslân oant de ynfiering fan de gemeentewet yn 1851.
Diem (rivier)
thumb|260px|De Diem, rjochterûnderhoeke, op in kaart fan om 1900 ([[W.H. Hoekwater)]] De Diem is in rivierke tusken Diemen en de Diemsterseedyk de IJmar bylâns en rint beëasten it doarp Diemen, dat nei it wetter ferneamd is. It rivierke wurdt trochsnien troch it Amsterdam-Rynkanaal.
Neuwied
Neuwied is in Große kreisangehörige Stadt yn de Dútske dielsteat Rynlân-Palts. Dêrnjonkenis it ek de Kreisstadt fan de lânkring Neuwied. De stêd leit op it plak dêr't it rivierke de Wied yn de Ryn mûnet en hat likernôch 65.000 ynwenners.
Skiednis
By Neuwied groeven argeologen ien fan de grutste Romeinske castra oan de Ryn op. Der wurdt oannommen dat fanwege Caesar brêgen oer de Ryn tichteby boud binne.
Neuwied waard yn 1653 troch greve Freark III fan Wied stifte. Earder lei op de lokaasje it doarp Langendorf, dat yn de Tritichjierrige Kriich (1618–1648) ferneatige waard. Neuwied wie de nije residinsje fan it troch de kriich ferearme greefskip en moast de iennige tagong ta de Ryn fan it lytse greefskip feilich stelle. It ferfong it 4 kilometer noardliker lizzende Altwied. Fanwegen de driging fan regelmjittige oerstreamings hiene de minsken lykwols gjin nocht om harren dêr nei wenjen te setten en om dat dochs oan te trunen waard der, oars as yn de rest fan it kalvinistyske greefskip, in foarm fan selsbestjoer en in hege mjitte fan religieuze tolerânsje ynfierd. Dy frijheden late ta de migraasje fan in soad religieuze minderheden út oare Dútske gebieten, mar ek út Frankryk en Switserlân. Healwei de 18e iuw wenne der al sân ferskillende religieuze mienskippen yn Neuwied: kalvinisten, lutheranen, katoliken, mennisten, joaden, hernhutters en garismatyske kristenen. thumb|left|Neuwied (1784) Hja droegen allegear by oan de foarse ekonomyske groei fan de stêd yn de 18e en 19e iuw. It meubilêr fan de hernhutters Abraham en David Roentgen of de klokken fan de mennist Peter Kinzing waarden oan alle Europeeske hôven tusken Versailles en Sint-Petersburch oantroffen. Under it lange bestjoer fan greve Jehan Freark Aleksander (1737-1791) waard de grûnslach lein foar ien fan de earste yndustriële sintra fan Dútslân.
Heechwetter
It gebiet fan de binnenstêd foarmet it diel fan in âlde sydtak fan de Ryn, dat by heech wetter yn de Ryn tige ûngaadlik leit. Yn 1784 stie it wetter yn 'e strjitten fan de stêd wol fjouwer meter heech. Nei noch trije slimme oerstreamings yn 1920, 1924 en 1925/1926 sette de oanlis fan in dyk útein, dy't de âlde Rynearm ôfslette. Al yn 1931 waard de dyk foltôge.
Op it plak dêr't de Ryn it gebiet fan de stêd Neuwied ferlit rint er ôfhinklik fan de wetterstân op in hichte fan likernôch 53 meter boppe seenivo en dêrmei is it it leechste plak fan it gebiet. It ferfal tusken it plak dêr't de Ryn oankomt by Neuwied en it plak dêr't de rivier Neuwied ferlit bedraacht 4 meter.
Stedsdielen
Neuwied bestiet út de folgjende dielen (meastentiids oarspronkelik doarpen):
It besjen wurdich (kar-út)
thumb|260px|Hernhuttertsjerke
Omkriten: In pear kilometer noardlik fan Neuwied leit Altwied mei in skildereftige ruïne fan it kastiel. De kastielruïne Braunsberg út 1200 is te finen yn it doarpke Anhausen. Yn Heimbach, in pear kilometer noardeastlik, leit it premonstrinzerske abdij Rommersdorf (12e iuw). Súdeastlike leit oan de Ryn it slot fan Engers (1768-1762). De protestantske Feldkirche stiet yn it stedsdiel Feldkirchen en datearret út de 12e iuw.
DevilDriver
DevilDriver is in Amerikaanske metalband oprjochte yn 2003 yn Santa Barbara. De band brocht yn 2003 syn debútalbum DevilDriver út. De teksten fan de band gean benammen oer haat, gaos en wraak. DevilDriver hat njoggen studio-albums útbrocht.
Parnassius
De Parnassius is in skaai yn de ûnderfamylje fan de Apolloflinters (Parnassiinae ) 250px|thumb|Right|[[Apolloflinter]] 250px|thumb|Right|[[Parnassius mnemosyne]] 250px|thumb|Right|[[Parnassius actius]] 250px|thumb|Right|[[Parnassius nordmanni]] 250px|thumb|Right|[[Parnassius phoebus]]
2003
Dit jier makket ûnderdiel út fan it desennium fan 'e 2000-er jierren.
Hijum
Hijum is in doarp dat yn de gemeente Ljouwert leit. Hijum leit noardlik fan Feinsum, eastlik fan Alde Leie en súdwestlik fan Hallum. Yn 2022 hie Hijum 415 ynwenners. De doarpskearn fan Hijum leit om de krusing fan de Lege Hearewei en it Leijsterpaed.
Skiednis
Hijum is ûntstien op in kwelderwâl. De Hijumer Feart, de âlde namme 'Hijumermear', is de grinsskieding mei de gemeente Noardeast-Fryslân. De namme Hijum is te ferklearjen as 'hiem' of 'wenplak'. De âldste terpfynsten fan Hijum geane werom op de 1e iuw nei Kristus. Doe't yn de 12e iuw dêr in dyk oanlein waard, dêr't no de Hege Hearrewei rint, kaam Hijum yndyks te lizzen. Ut dy tiid datearret ek de Nikolaastsjerke. It kleaster Mariëngaarde hie in soad lânbesit yn Hijum.
Yn 'e twadde helte fan 18e iuw en it begjin fan de 19e iuw wenne en wurke de doe ferneamde stjerrekundige Arjen Roelofs yn Hijum. Hy is mei twa bruorren en in suster op it hôf fan Hijum begroeven.
De middenstân foar Feinsum en Hijum siet yn Hijum. Der hat ek noch in sûkereifabrykje west. Om 1900 hinne waard de Hijumer terp foar it measte ôfgroeven. Sa is it tsjerkhôf in eilân wurden mei in krâns fan beammen omfieme troch leger lân. Tusken 1901 oant 1940 hie Hijum in stasjon oan it spoar fan Ljouwert nei Anjum. It stasjonsgebou is bewarre bleaun (De Loane 5).
Sûnt 2018 leit Hijum yn de gemeente Ljouwert, dêrfoar lei it doarp yn sawol de gritenij as de gemeente Ljouwerteradiel.
Nikolaastsjerke
thumb|left|260px|Hijumer tsjerke [[Jacobus Stellingwerf]]
De tsjerke is yn de twadde helte fan 12e iuw boud. Grutte dielen fan de muorren bestean út dowestien. Oarspronklik wie de tsjerke wijd oan Sint-Nikolaas, de patroanhillige fan de seefarders. Der wurdt wol tocht dat der doe yn Hijum skippers wenne hawwe. Hja hienen oer Alde Leie in goede ferbining mei de Middelsee. Oer de lêste pastoar, út 1580, de dominikaan hear Pibo, is noch it nedige bekend. Hy beklaget him tige hoe’t er yn Hijum behannele is.
Foar de lytse herfoarme gemeente Hijum-Feinsum waarden de ûnderhâldskosten fan de tsjerke te swier en dêrom is de tsjerke oerdroegen oan de Stichting Alde Fryske Tsjerken.
Grifformearde tsjerke
thumb|250px|(Eardere) griff. tsjerke Bethel Yn 1877 waard yn Hijum in ôfskieden tsjerke stifte, dy't him letter oansletten hat by de Grifformearde Tsjerken yn Nederlân. De tsjerke hat de namme Betheltsjerke krige en waard yn it ramt fan de tsjerkefúzje fan de herfoarmen en grifformearden yn 2014 sletten.
Mariëngaarder Mûne
Oan de Hege Hearrewei by de Hijumer Feart stie de iennige mûne fan it doarp en wat lang de iennichste nôtmûne fan Ljouwerteradiel west hat. Oare nammen fan de 'Mariëngaarder Mûne' wiene de 'Menaarder-', 'Bilgarder-' of 'Bilgaarder Mûne'. Der wurdt wol tocht dat de mûne troch it kleaster stifte is. Letter kaam der in partikuliere mealder. Yn 1869 is de standermûne ôfbaarnd.
Rânestêdprovinsje
thumb|right|300px|In mooglike yndieling fan de Rânestêdprovinsje.
Hijum
Mariëngaarder Mûne
Oer de brân is it folgjende ferhaal optekene. De lêste mealder, Palsma, woe wol fan de mûne ôf. Hy fûn in keaper foar 3.000 gûne en joech dy lok. Mar letter betocht Palsma him wer en de nije eigener woe him de mûne wol wer ferkeapje. Palsma koe de mûne foar 4.500 gûne weromkeapje. Palsma hat dat dien, mar it begrutte him wol oer dy 1.500 gûne dy’t er der op tajaan moast. Syn húshâldster wist dêr wol rie op. De mûne wie foar 5.000 gûne tsjin brân fersekere; as de reade hoanne kraaide dan sprong Palsma der noch mei winst út. Sa barde it dan de hûshâldster de mûne yn 'e brân stiek. Allinne begûn doe it gewisse fan de húshâldster te sprekken en hja joech harsels as dieder oan.
Rânestêdprovinsje
De Rânestêdprovinsje is in mooglike superprovinsje yn Nederlân, besteande út de hiele Rânestêd. De provinsje soe bestean moatte út (dielen fan) Flevolân, Noard-Hollân, Súd-Hollân en Utert. Yn dizze provinsje soene dan fjouwer of fiif grutte regiogemeenten lizze moatte.
Hijum
Mienskip
thumb|260px|Keunstwurk 'Mienskip Hans Jouta
It doarpshûs fan Hijum-Feinsum hjit "De Kampioen", dêr komt ek de feriening Doarpsbelang gear. It jierlikse doarpsfeest wurdt om bar yn Hijum en Feinsum holden.
Mariënburg (Bussum)
thumb|Mariënburg thumb|left|Kapel Mariënburg is in earder kleaster yn it sintrum fan it Noard-Hollânske plak Bussum.
De earste stien waard op 5 augustus 1878 lein. De arsjitekt wie Pierre Cuypers, dy't ek de Bussumer Sint-Fitustsjerke boude.
It gebou waard yn 2011 brûkt as kleasterfersoargingstehûs.
Yn 2018 krige it de status fan Gemeentlik monumint. Der binne fiergeande plannen om yn de takomst apparteminten yn it kleaster te realisearjen. Ek de tunen op it terrein krije foar in part in nije bestimming.
Hijum
Bynamme
Hijumers hawwe as bynamme 'kikkerts'.
Skoalle
thumb|260px|Alde Ringwei
Ferienings
Mei Feinsum hat it doarp in fanfare: Crescendo. De measte ferienings binne mienskiplik.
Strjitten
Alde Ringwei, Breedyk, De Loane, Efter de Wâl, Ekersein, Finnepaad, Hege Hearewei, Lege Hearewei, Leiesterpaad, Mieddyk, Oerd, Poaitrije, Popkereed, Skoallestrjitte, Terp, Wallinga's-trije.
Rânestêdprovinsje
De provinsje Súd-Hollân hat al oanjûn foar it foarmjen fan in Rânestêdprovinsje te wêzen. Ek Noard-Hollân is foar, mar is bang dat de provinsje, mei mear as de helte fan it Nederlânske BNP (Bruto Nasjonaal Produkt), in monopoaljeposysje yn nimme sil wêrtroch de provinsje in soarte fan 28e lân fan Jeropa wurdt.
De provinsje soe har ek as kandidaat op jaan moatte foar de Olympyske Spullen yn 2028.
Gebiet
Ek oare yndielings binne neamd. Bygelyks allinnich it súdlik part fan de provinsje Flevolân ynstee fan de hiele provinsje. Ek de yndieling wêrby't allinnich de Rânestêd yn dizze nije provinsje komme sil en net de gebieten fan de provinsjes dy’t dêr bûten lizze (bygelyks de kop fan Noard-Hollân) wurdt neamd. De gebieten dy’t dan oerbliuwe sille dan op ‘e nij yndield wurde. Yn dit lêste gefal sil bygelyks de kop fan Noard-Hollân tegearre mei in grut part fan Flevolân de nije provinsje Wetterlân wurde.
Rapport
Yn septimber 2006 waard in rapport publisearre troch in kommisje ûnder lieding fan âld Unilever topman A. Burgmans. De Rânestêdprovinsje is neffens de kommisje nedich om de posysje fan de Rânestêd ynternasjonaal wichtiger te meitsjen.
De Rânestêd hat neffens de kommisje tefolle te krijen mei saneamde bestjoerlike filefoarming. In oanhaal út it rapport seit: “De beslútfoarming ferrint traach, it berikken fan oerienstimming is tefolle in doel op himsels oan it wurden. Gebrek oan in slachfeardich bestjoer is mei oarsaak oan de ekonomyske efterútgong fan de Rânestêd. Foar it werom kearen by de Jeropeeske top is in herfoarming fan it bestjoer nedich.”
Letter waard ek troch in oare kommisje, ûnder lieding fan âld minister-presidint Wim Kok, oandrong op it foarmjen fan in Rânestêdprovinsje.
Sifers
Mocht de Rânestêdprovinsje der oait komme dan sil it in oerflak krije fan likernôch 8293 kante kilometer en in wetteroerflak fan sa’n 3702 kante kilometer. It tal ynwenners soe, op sifers basearre fan 1 jannewaris 2005, útkomme op likernôch 7,6 miljoen ynwenners, wat in befolkingstichtens fan 915 de kante kilometer ynhâldt.
Keppelings om utens
Provinciale herindeling van Nederland
Westgermaanske talen
De Westgermaanske talen binne in taalgroep fan likernôch fyftjin talen, dy't ien fan 'e beide noch libbene tûken foarmet fan 'e gruttere Germaanske taalfamylje. Hoewol't it oarsprongsgebiet fan 'e Westgermaanske talen yn Midden- en Noardwest-Jeropa leit, hawwe se har troch migraasje en kolonisaasje yn 'e lêste fiifhûndert jier oer in grut part fan 'e wrâld ferspraat, sadat se no ek yn Noard-Amearika, Austraalje, Nij-Seelân en Súdlik Afrika de dominante taalkloft foarmje. Dizze talen wurde hjoed de dei troch krapoan in heal miljard minsken as memmetaal sprutsen. Fierwei de grutste taal út dizze groep is it Ingelsk, op ôfstân folge troch it Dútsk. Metten nei sprekkersoantal is it Nederlânsk de trêde Westgermaanske taal. Ek it Frysk heart ta dizze taalkloft.
Talen en dialekten
It is dreech en jou persiis oan út hoefolle talen oft de Westgermaanske kloft no eins bestiet. Dat leit oan 'e ûnienichheid oer de skiedsline tusken taal en dialekt. It is dúdlik dat Ingelsk, Dútsk, Nederlânsk, Frysk en Jiddysk al fan âlds beskôge waarden as talen. Yn 1925 kaam dêr it Afrikaansk by en yn 1984 it Lúksemboarchsk, doe't dat offisjele erkenning yn it gruthartochdom krige. Sûnt 1996 genietsje ek it Nederdútsk/Nedersaksysk (yn Dútslân en Nederlân), en it Noardfrysk en it Sealterfrysk (beide yn Dútslân) erkenning as taal, yn in 1997 krigen ek it Limboarchsk yn Nederlân en it Skotsk yn Grut-Brittanje dy status.
Fierdersoan beskôgje in protte taalkundigen ek it troch neikommelingen fan Dútske migranten sprutsen Minnistedútsk, Pennsylvaansk, Hutteristedútsk en Wilamowytsersk ornaris as ôfsûnderlike talen. Fierders binne der dan noch in stikmannich taalfoarmen dy't dernei stribje om as taal erkend te wurden. Men kin dan bygelyks tinke oan it Siuwsk/Westflaamsk yn Nederlân en Belgje en it Biltsk yn Fryslân. En ta einbeslút binne der noch talen as it Jenysk (benammen yn Dútslân), dat sprutsen wurdt troch wenweinbewenners, en it Anglo-Romany, in Roma-taal yn Ingelân.
Underferdieling
De Westgermaanske talen wurde ûnderferdield yn twa taalkloften, dy't sels ek wer út ûnderskate taalgroepkes besteane: Der bestiet ek in alternative teory, wêrneffens oft de Westgermaanske talen opdield wurde moatte soene yn trije subgroepen: de Ingveoanske talen (yn boppesteande yndieling de Noardwestgermaanske en Nedersaksyske talen); de Istveoanske talen (de Nederfrankyske talen) en de Irminoanske talen (de Heechdútske talen).
Skiednis
Taalkundigen achtsje it net botte wierskynlik dat de Westgermaanske talen weromgeane op ien mienskiplike oertaal, it Westgermaansk. Ynstee is men fan tinken dat dizze taalkloft by it ûntstean fuort al út ferskate talen bestie. Dat ûntstean fûn om 'e fyfde iuw hinne plak, doe't de taalienheid fan 'e Noard- en Westgermaanske folken útinoar foel yn in Noardgermaanske ienheidstaal (it Oernoardsk) en dus in stikmannich ûnderskate Westgermaanske talen. Neitiid spjalten de Westgermaanske talen har wer op yn twa subgroepen: de Noardwestgermaanske talen (dêr't it Ingelsk en it Frysk út fuortkomme) en de Súdwestgermaanske talen (dêr't it Dútsk en it Nederlânsk út fuortkomme).
It Aldingelsk is oerlevere fan it begjin fan 'e achtste iuw ôf en it Aldheechdútsk fan 'e ein fan 'e achtste iuw ôf. It Aldsaksysk, dêr't de Nederdútske en Nedersaksyske dialekten fan ôfstamje, is oerlevere fan 'e njoggende iuw ôf (it Aldsaksysk doopûnthjit út 'e achtste iuw net meirekkene). It Aldnederfrankysk (of Aldnederlânsk) is oerlevere fan 'e njoggende of tsiende iuw ôf en it Aldfrysk fan 'e trettjinde iuw ôf (útsein in fragmintaryske psalmoersetting út 'e tolfde iuw).
De ferskillen tusken de Noardwest- en Súdwestgermaanske taalkloften waarden yn en sûnt de Midsiuwen noch fergrutte troch de ynsulêre ûntwikkeling fan it Ingelsk oan 'e iene kant en de Twadde of Heechdútske Klankferskowing yn 'e Heechdútske talen oan 'e oare kant.
Ingveonismen
De ferskillen tusken de Noardwest- en Súdwestgermaanske talen lizze foar in grut part oan in stikmannich saneamd ingveonismen, taalkundige fernijings dy't har oer it algemien pas yn 'e twadde helte fan it earste milennium yn 'e Noardwestgermaanske talen foardiene. Ek yn 'e Nederfrankysk-Nedersaksyske subgroep fan 'e Súdwestgermaanske talen hawwe dy fernijings har foar in part oppenearre, mar yn 'e Heechdútske talen alhiel net.
De wichtichste ingveonismen binne:
Taalferliking
Ferlykje yn 'e ûndersteande tabel de telwurden fan ien oant en mei tsien yn 'e Westgermaanske talen.
Stasjon Haren (Grinslân)
Stasjon Haren (Hrn) is in spoarweistasjon yn it Nederlânske doarp Haren yn de provinsje Grinslân. It waard iepene yn 1868 oan de Steatsline C (Meppel - Grins). It stasjon waard yn 1936 sletten, mar op 29 septimber 1968 fannijs iepene, net op it eardere plak mar tichter by it doarp.
Gebou
It oarspronklike spoarweistasjon fan Haren wie in lyts langwerpig gebouke, mei in wening foar de stationsjef. It stie by de oerwei yn de Oude Middelhorst, sa'n 200 meter súdliker as it hjoeddeiske stasjon.
Nikolaastsjerke (Mullum)
De Nikolaastsjerke oan de Tsjerkstrjitte is de 13e iuwske tsjerke fan Mullum. De Protestanske gemeente Harns-Mullum is eigner fan it gebou.
Gemeente
Oant 1967 bleau de herfoarme gemeente fan Mullum in selsstannige gemeente. Sûnt foarme de gemeente mei Harns ien gemeente. Yn 2018 fusearren de herfoarmen en grifformearden fan Harns en Mullum ta de Protestanske gemeente Harns-Mullum.
Skiednis gebou
Oarspronklik waard de op in terp lizzende tsjerke wijd oan Nikolaas fan Myra. Dy terp waard neffens boaiumfynsten al sûnt de 1e-3e iuw bewenne. Ek binne der resten fûn fan in houten tsjerkje. De hjoeddeiske sealtsjerke mei in fiifsidich koer stamt út likernôch 1200 en ferfong mooglik in foargonger fan dowestien, al is dat lêste net mei wissichheid te sizzen. Yn de rin fan de tiid waard de fan oarsprong romaansk tsjerke ferskillende kearen ferboud. Op in 17e iuwsk doarpssicht fan Mullum fan de skilder Abraham van Beerstraten is in goatyske krústsjerke te sjen mei in toer dy't ôfsletten wurdt fan in lantearne. Healwei de 15e iuw waard de tsjerke gotisearre en ek oan it ein fan de 19e en it begjin fan de 20e iuw fûnen der wichtige feroarings oan it gebou plak. Yn 1810 waard de lantearne fan de toer ôfbrutsen en ferfongen troch in spits. Ek waard de toer yn dy tiid ommitsele. Oan de noardlike kant fan de yn de 19e iuw wyt pleistere tsjerke waard yn 1912 in konsistoarje oanboud.
Ynrjochting
It ynterieur fan de tsjerke wurdt oerkape mei in houten tonferwulft. Yn it koer stiet in ienfâldige preekstoel mei doophek. De banken binne 19e iuwsk. Oer de flier lizze in tal sarken, û.o. fan de famylje Hannema.
Yn de toer fan de tsjerke hingje twa âlde klokken. Ien klok mei in diameter fan 81 sintimeter stamt út 1464 en waard troch Reinerus getten. Unbekend is de jitter fan de twadde klok, dy't nei alle gedachten ek yn de 15e iuw getten waard. Ek it oerwurk fan de tsjerke is tige âld.
Tsjin de toer stiet in geve âlde sark mei in ôfbyld fan in houtseachmûne.
Oargel
It hjoeddeiske oargel waard yn 1811 troch Lambertus fan Dam boud. It ferfong doe in âlder oargel út de 18e iuw. Yn de jierren 1980 waard it ynstrumint foar it lêst troch Bakker & Timmenga restaurearre. Bysûnder is de klok yn it oargelfront.
Gabriella Blicq
Gabriella Blicq, echte namme: Szilvia Forian (27 juny 1976), is in rêstend Hongaarsk fotomodel, neakenmodel en pornografysk aktrise, dy't ek wol gebrûk makke fan 'e artystenammen Gabriella Blick, Gabriella Bliq, Gaby, Gaby Wolf, Gabriella Wolf, Jacqueline Roget en Carmen. Neffens har offisjele opjefte is se 1.75 m, mei in gewicht fan 63 kg.
Karriêre
Blicq begûn har karriêre as fotomodel en wie Miss Hongarije yn 'e Miss Universe-ferkiezing yn 1994. Datselde jiers noch, op har achttjinde, makke se har debút yn har earste pornografyske film, in produksje fan it Sweedske Private-label. Pas twa jier letter, yn 1996, spile se op 'e nij yn in pornofilm. Yn totaal die se mei oan likernôch tweintich films, de measten fan Private. Yn 2000 loek se har út 'e pornoyndustry werom.
De Takkebienders
De Takkebienders is de Aldjiersferiening fan Nijeholtpea.
Se sette aksjes op om Ald en Nij te fieren mar ek simmerdeis binne der aktiviteiten as sint Pankoek en it gersfollybaltoernooi. Yn de earste jierren waard ek in Peaskebult makke. De Takkebienders kamen yn 1991 foar de earste kear byinoar. De fyftjin leden betochten ek de namme. Destiids wie der al sprake fan dat der in byld yn it doarp komme soe dat it berop fan in soad âldere manlju, takkebynder útbyldzje moast. Letter die lykwols bliken dat dit byld de Takkemeaker as namme krige.
Dharius
thumb|175px|Logo Dharius Dharius (Monterrey, Nuevo León, 24 septimber 1984), berne as Alan Alejandro Maldonado Tamez) is in rapper út Meksiko. Neamd as DHA en El Tirano.
Cornwall
thumb|Lizzing fan Cornwall yn Ingelân
thumb|
Cornwall ( Kornysk: Kernow) is de namme fan it bestjoerlike greefskip en it hartochdom yn it uterste súdwesten fan Ingelân, dat fan it greefskip Devon skieden wurdt troch de rivier de Tamar. Cornwall beslacht in oerflak fan 3.563 km², tegearre mei de Scilly-eilannen dy't 45 km fan de kust lizze, en telt 513.528 ynwenners mei in befolkingstichtheid fan 144 mensen/km². De haadstêd is Truro. Foar april 2009 hie Cornwall seis distrikten: Penwith, Kerrier, Carrick, Restormel, Caradon en Noard-Cornwall, en de Scilly-eilannen.
Cornwall hat in rûch en faak noch ûnoantaaste lânskip, wêrfan Bodmin Moor in wichtich diel útmakket. It hat in seeklimaat mei relatyf sêfte winters. Meidat it der selden of nea friest binne in soad (ymportearre) subtropyske planten as palmen en keamerplanten dêr ynboargere. Troch de frij grutte reinfal groeit feanmoas der tige wilich wat dan ek te merkbiten is oan de soad moerassen dy't der binne. It toerisme is de grutste boarne fan ynkomsten, neist fiskerij, lânbou en blommetylt. De yndustry hat him konsintrearre yn de kuststêden Falmouth, Fowey en Penzance. Cornwall is ek in gaadlik plak foar it opnimmen fan films wêrûnder Wycliffe, in Ingelske plysjerige dy't begûn is yn 1994 en dêr't 28 ôfleverings fan makke waarden.
It meast westlike punt hjit Land's End (Penn an Wlas) en is in belangrike toeristyske trekpleister, krektas St Michael's Mount. Ek hat it greefskip in grut oantal prehistoaryske oerbliuwsels wêrûnder tige âlde tinminen dy't út de brûnstiid stamje. Yn de 18e en 19e iuw wie Cornwall ferantwurdlik foar 40% fan de wrâldproduksje fan tin. In kastielruïne tichtby Tintagel wurdt troch de Cornish (ynwenners fan Cornwall) beskôge as it plak dêr't King Arthur berne is (sjoch de King Arthur-leginde). In bekende attraksje is ek Eden Project, in botanyske tún mei twa kassekompleksen dy't foarme wurde troch meardere geodetyske koepels. Dizze botanyske tún leit yn Bodelva, 5 km bûten St Austell.
Yn Cornwall waard it Kornysk sprutsen; der wurdt besocht om dizze útstoarne taal nij libben yn te blazen, sa is der bygelyks in Wikipedia yn it "Kernewek" en in regionalistyske politike partij Mebyon Kernow, dy't lid is fan de Europeeske Frije Alliânsje.
Prins William, de Britske kroanprins, en syn frou Catherine binne hartoch en hartoginne fan Cornwall.
Asjchabad
Asjchabad is in relatyf jonge stêd: de earste delsetting ferskynde om 1818 op de ruïnes fan de âlde siderûtestêd Konjikala, dêr't yn de 2e iuw fan sein waard dat dêr wyn makke waard. De namme soe fan it Perzyske Ashk-abad komme wat soksawat 'de stêd fan Arsaces' betsjut. De namme wurdt ek wol ferklearre út in ferbûging fan it Perzyske Eshq (leafde) en abad (plak).
Keunstdûken op de Olympyske Simmerspullen 2020
De Olympyske Simmerspullen 2020 fan de XXXIIe Olympiade waarden fan 25 july oant en mei 7 augustus 2021 hâlden yn Tokio, de haadstêd fan Japan. It Keunstdûken hie plak yn it Tokyo Aquatics Centre.
Medaljespegel
De top-6 fan lannen dy't by it Keunstdûken medaljes wûn ha by de Olympyske Simmerspullen fan 2020.
Eelke van der Wal
Eelke van der Wal (Holwert, 15 jannewaris 1981) is in eardere Fryske hurdfytser. Nei't er te hearren krige dat er net oan de Olympyske Spullen fan 2008 yn Peking meidwaan mocht, besleat er op te hâlden mei syn hurdfytskarriêre. sûnt 2009 is van der Wal bûnscoach oanpast hurdfytsen by de KNWU.
Wichtichste oerwinnings
2003 2004
Tourdielnimmings
gjin
Amsterdam-Rynkanaal
thumb|Rin fan it Amsterdam-Rynkanaal thumb|Amsterdam-Rynkanaal fan de Nieuwegeinse Brêge ôf sjoen It Amsterdam-Rynkanaal is in 72 km lang kanaal yn Nederlân, tusken Amsterdam en Tiel (fan it IJ nei de Waal). It kanaal ferbynt de haven fan Amsterdam mei it Ruhrgebiet yn Dútslân en is it drokst befearne kanaal fan de wrâld.
It kanaal waard iepene op 21 maaie 1952 en tusken 1965 en 1981 ferbrede oant 100 à 120 meter. It hat in djipte fan seis meter.
Atletyk op de Paralympyske Simmerspullen 2012
200px|thumb|right|200px|It Paralympysk Stadion fan Londen 2012
De XIVe Paralympyske Simmerspullen waarden fan 29 augustus oant en mei 9 septimber 2012 hâlden yn Londen. It atletyk hie plak yn it Olympic Stadium.
Estafette
{| width=60%
4x100 m T42-46
{| width=60%
Medaljespegel
De top-10 fan lannen dy't by it atletyk medaljes wûn ha tidens de Paralympyske Simmerspullen fan 2012.
Cornelis Wester
Cornelis Wester (Burgum, 7 febrewaris 1809 - Ljouwert, 15 april 1870) wie in skilder.
Learling fan Tjeert Eernstman en Willem Bartel van der Kooi. Skildere benammen portretten en sjenrestikken.
Boris- en Glebkleaster (Dmitrov)
Het Boris- en Glebkleaster (Russysk: Борисоглебский монастырь; transl. Borisoglebski-kleaster) yn de Russyske stêd Dmitrov is in kleaster fan it Russysk-otterdokse bisdom Sergiev Posad. De earste skriftlike boarne fan it kleaster is út 1472, mar de stifting fan it kleaster is mei wissens folle âlder en giet werom op de groeiende ynfloed fan it foarstendom Dmitrov. Neffens de oerlevering soe it kleaster stifte wêze troch Joeri Dolgorûki, dy't ek Dmitrov yn 1154 stifte.
Skiednis
thumb|left|250px|Boris- en Glebkatedraal Oant yn de 17e iuw wie it Boris- en Glebkleaster in prinslik kleaster. Foar it behear en ûnderhâld wie it ôfhinklik fan syn beskermhearen, de prinsen fan Dmitrov en Moskou. Mooglik dat de abt fan it kleaster al sûnt de 15e iuw de status fan argimandryt hie.
Oktoberrevolúsje
Nei de revolúsje waarden de muontsen nei in oar kleaster stjoerd. Hja waarden ferfongen troch ferballe religieuzen út de Oekraïne. Yn 1926 waard it kleaster sletten troch de autoriteiten om tenei as museum te tsjinjen. Yn de jierren 1930 waard it kleaster oerdroegen oan it wurkkamp Dmitlag, dy't it brûkte foar de sintrale administraasje. Yn de Twadde Wrâldkriich oant de jierren 1970 brûkten militêren de gebouwen en letter sieten der oant de weromjefte oan de Russysk-Otterdokse Tsjerke noch ferskillende ynstellings yn.
It kleaster waard yn 1993 restaurearre en sûnt 2003 wennet der yn it Boris- en Glebkleaster wer in lytse kleastermienskip. thumb|left|250px|De yn 2004 yn it ramt fan it 850-jierrich bestean fan de stêd boude Kapel fan de Hillige Geast
Gebouwen
De stiennen 16e-iuwske Boris- en Glebkatedraal waard yn deselde styl en nei alle gedachten tagelyk boud mei de Marije-Himelfeartkatedraal yn it kremlyn fan Dmitrov. Yn de Tiid fan Unrêst ferneatigen Poalsk-Litouske bendes yn 1610 Dmitrov en stieken it kleaster yn 'e brân. Mei de brân gyng it hiele kleasterargyf ferlern en it duorre tsien jier ear't der wer útein set wurde koe mei de weropbou. In nije brân yn 1672 soarge wer foar in soad skea, mar no waarden de oarspronklik houten kleastermuorren en it gebou foar de muontsen yn stien werboud. Yn 1685-1687 folge de bou fan de stiennen Poartetsjerke fan Sint-Nikolaas. Dêrmei wy it kompleks sa't dat hjoeddedei noch bestiet foltôge. Yn 1702 waard noch in kapel tafoege, dy't tsjintwurdich net mear bestiet, en yn 2004 folge de bou fan in foarse kapel yn neo-russyske styl.
Sint-Fitustsjerke (Bussum)
thumb|Sint-Fitustsjerke De Sint-Fitustsjerke yn Bussum is in tsjerkegebou dat oant 1982 de funksje fan katolike tsjerke hie.
De tsjerke waard nei de sluting as tsjerkegebou brûkt as seal foar eveneminten. Yn 1988 bruts der in brân út wêrtroch't it ynterieur diels skansearre waard. Dêrnei stie it gebou jierrenlang leech. Ein jierren njoggentich fan de 20e iuw waarden der mei behâld fan de status as ryksmonumint apparteminten yn it gebou realisearre.
Titia Brongersma
thumb|Titelside fan De Bron-swaan. thumb|350px|De opgraving yn Borger troch Titia Brongersma (links) (1685). Yn: [[Ludolph Smids, Schatkamer der Nederlandse Oudheden (1711). Gravuere fan J. Schijnvoet.]]
Titia Brongersma (± 1650, Dokkum - ±1700, Grins) wie in Frysk-Grinzer dichteresse oan de ein fan de 17e iuw. Yn 1686 ferskynde fan har in printe bondel, De Bron-swaan.
Tita Brongersma wie in dochter fan Bronger Wytses, sjirurgyn, en Aeltien Koertsdochter. Hja hat nei alle wierskyn nea troud west. Sy hie in soad kunde oan lju út de maatskiplike en kulturele elites fan Fryslân en Grinslân, dat it liket der op dat se út in foansteand Frysk laach kaam (de Brongersmas).
Ynhâld
Brongersma stiet bekend om har húslike ûnderwerpen (borduerje, blomskikke, boetsearje) en har leafdesgedichten oan Elise (Elisabeth Joly). Sy skreaun lofdichten op ûnder oare de Fryske dichter Adriaan Tymens, de Grinslanner dokter Ludolph Smids, de Fryske dichteresse Eelkje fan Bouricius en de Amsterdamse dichteresse Katharyne Lescailje. Ek steane yn har bondel fjouwer gedichten yn it Frysk en in stikmannich oersettings fan de Frânske dichter Ronsard
It hunebêdeûndersyk
Neist har dichtwurk waard Titia Brongersma bekend fanwege har ûndersyk nei Hunebêden; yn juny 1685 liet hja in grut hunebêd yn Borger (Drinte) opgrave. De oanlieding dêrta wie in besite oan Jan Laurens (Lentinck), "schulte" fan Borger yn Drinte op Pinkster 1685. It wie it earste fjildûndersyk fan in Nederlânsk hunebêd. It fernuvere har al doe't bliken die dat it in âld begraafplak wie en net in fan reuzen "opgestapelde steenhoop". Sy skreau doe it gedicht Loflied op 't hunebed.
'':Neen, 't is veeleer Natura's marmeren tempel, '':Niets anders dan een lofgezang begeert.
Gedicht fan Titia Brongersma yn 't Frysk
Sibrich sis, wêr fyn ik dy?
(Yn: De Bron-swaan)
Publikaasjes
De Bron-swaan of mengeldigten van Titia Brongersma. Grins, 1686.
Mooglik hat der noch in twadde dichtbondel west: Hemelse Orgeltoonen (gjin eksemplaar bekend).
Peter I-eilân
thumb|200px|Lizzing Peter I-eiland Peter I-eilân (Noarsk: Peter 1.s øy) is in eilân by Antarktika. It eilân waard troch Fabian Gottlieb von Bellingshausen ûntdekt op 21 jannewaris 1821. It eilân waard neamd nei de tsaar fan Ruslân, Peter I. Ola Olstad lâne as earste op it eilân op 2 febrewaris 1929, en easke it eilân op foar Noarwegen.
It eilân hat in oerflak fan 243 km², en it heechste punt is Lars Christensen Pyk, mei 1755 meter. It is in fulkaan, mar oft er it noch docht is net wis. It is omjûn fan pakiis en it hiele jier troch foar 93% bedutsen mei iis.
Peter I-eilân wurdt ta de Sub-Antarktyske eilannen rekkene.
Kai Nobel
Libben en karriêre
De bekendste films fan Nobel wiene Money for Nothing, Sex for Free; Forbidden Desires; en Château de Passion, allegear fan Private. Dêrnjonken spile se ek yn trije ôfleverings fan it Private Video Magazine. Nobel wurke gear mei manlike tsjinspilers lykas Frank Gun, Jean-Yves Lecastel, David Perry, Alberto Rey en Frank Versace. Yn 1995 loek se har út 'e pornoyndustry werom.
Lichemsskaaimerken
Kai Nobel is blank, mei blauwe eagen en read hier. Neffens har offisjele opjefte is se 1.65 m lang, mei (alteast ûnder har karriêre as pornoaktrise) in gewicht fan 50 kg, en in natuerlike kupmaat 34B. Behalven troch har earlellen hat se gjin piercings. Wol hat se in tatoeaazje fan in blom oan 'e lofterkant fan har skamstreek.
Zorgvlied (Drinte)
Zorgvlied is in doarp yn de gemeente Westerfjild (Westerveld) yn Drinte. It leit falkby de grins mei Fryslân. It doarp krige syn namme troch de - no ferdwûne - filla "Zorgvlied". Yn 2004 hie it 160 ynwenners.
Skiednis
Yn 1859 waarden de grûnen en de skoalle ferkocht oan J.F.de Ruyter de Wildt, in fier famyljelid fan de ferneamde admiraal. De Ruyter de Wildt boude û.o. de filla "Castera Vetera", dy't foltôge waard yn 1862.
Verwer ferstoar yn 1910. Hy liet 250 ha lân nei mei filla's en pleatsen. "Huize Zorgvlied" waard yn 1930 sloopt, mar de namme bleau bestean as namme fan in doarp dat no in toeristysk sintrum is.
Kilogram
thumb|It ynternasjonale prototype fan it kilogram thumb|In gewicht fan 1 kilogram foar gebrûk op in merk njonken in kredytkaart It kilogram is sûnt 1901 de ynternasjonale standertienheid foar massa en dêrmei ien fan de sân basisienheden fan it SI.
In kilogram is lyk oan tûzen gram; kilo is it foarheaksel foar 1000.
It SI-systeem definiearret dit kilogram as lyk oan de massa fan it ynternasjonale prototype, dat fan in platina-iridiumlegearing makke is en bewarre wurdt op it 'Bureau International des Poids et Mesures' (it ynternasjonale buro fan gewichten en maten) yn it Frânske Sèvres. It ynternasjonale prototype is in silinder fan 90 massa% platina en 10 massa% iridium, mei in hichte en diameter fan 39,0 mm. It kilogram is de ienige SI-ienheid dy't relatearre is oan in troch minsken makke foarwerp ynstee fan in natuerkundige eigenskip. It is ek de ienige basisienheid yn it SI dy't in SI-prefiks (kilo) yn de namme stean hat. Dit is om histoaryske en praktyske redenen sa hâlden; logysker soe wêze it 'gram' as basisienheid te kiezen.
Offisjele kopyen fan it standertkilogram binne as nasjonale prototypen beskikber. De hjoeddeiske standert fan Nederlân, kopy nûmer 53, leit yn it Van Swinden laboratoarium fan it NMI yn Delft. In foarige massastandert fan Nederlân te sjen yn it Ryksmuseum yn Amsterdam.
It ynternasjonale prototype fan it kilogram waard yn gebrûk nomd yn 1889.
De massa fan de standertsilinder is lykwols net fêst. Dit wurdt konstatearre trch de massa fan de referinsje-silinder te fergelykjen mei de massa fan kopyen fan dy silinder. Der is ûnder oare fersmoarging fan de silinder yn de oarder fan 1 µg per jier. Der binne spesjale skjinmakprosedueres om dizze fersmoarging fuort te heljen. Mar it blykt dat yn de rin fan de tsientallen jierren de massa dochs net konstant bliuwt, mar wat ôfnimt.
Dêrom wurdt der socht nei in oare definysje fan it kilogram, ien dy't net ôfhinklik is fan in fysyk foarwerp. Hjirby wurdt ûnder oare sjoen nei it tellen fan it oantal silisium atomen yn in bol fan monokristallyn silisium, of nei it ôflieden fan it kilogram fan natuerkundige konstanten.
Engeberchje
thumb|right|Engeberchje op de Soester Eng thumb|right|Ynformaasjepeal by it Engeberchje It Engeberchje is in grêfhichte en archeologysk monumint op de Soester Eng yn Soest. It is in grêf út de Jonge Stientiid (sirka 2.500 – 2.000 f.Kr.). It berchje is opsmiten oer in grêfkûle. De deaden waarden altyd begroeven op hege, en dus drûge, plakken.
Yn it grêf leit nimmen mear. Neffens de ynformaasjepeal lei der ien mei de holle nei it noarden op de rjochterside yn de hoksen. It begraafplak is 2.10 m lang, 1.00 m breed en 1.00 m djip.
De heuvel is yngeand ûndersocht yn 1930 en as archeologysk monumint yn 1985 restaurearre. Yn Soest binne noch 12 grêfheuvels; noch 9 op De Stompert en 2 yn de Monnikenbosch by Amersfoart.
Chief Keef
thumb|250px|Logo Chief Keef Chief Keef (Chicago, Illinois, 15 augustus 1995), berne as Keith Farrelle Cozart) is in rapper út de Feriene Steaten. Hy wurket ek ûnder de nammen Sosa, Chief Sosa, Father of New Generation en Almighty Sosa.
Elisabeth Versluys
Elizabeth Catharina Versluijs (Rotterdam, 27 desimber 1923 – Amsterdam, 18 novimber 2011, bekend as Elisabeth Versluys, wie in Nederlânske aktrise. Se wurke yn it teäter, wie te sjen op telefyzje en yn films en die mei oan harkspullen.
Libben en wurk
Elisabeth Versluys wie in dochter fan Leunis David Versluijs en de aktrise Stine Lerou. Se gie yn Rotterdam nei it gymnasium en folge yn de jierren 1943-1946 de toanielskoalle yn Amsterdam. Yn it seizoen 1946/1947 debutearre se by Comedia yn De hemel komt later wel fan Harry Sega. Se wurke de jierren dêrnei ôfwikseljend foar Comedia en it Rotterdamsk Toaniel. Yn 1948 troude se mei de akteur en toanielregisseur Joan Remmelts, dy 't destiids ek oan it Rotterdamsk Toaniel ferbûn wie, mei wa 't se twa soannen krige.
Fan de midden fan de jierren fyftich ôf wie Versluys in protte te sjen op telefyzje, ûnder oare yn de searjes Maigret, De fabryk en as Tante Tip yn Oppassen!!! Har lêste grutte rol op telefyzje wie yn Toen was geluk heel gewoon. Se spile dêryn de rol fan Lea van Vliet, de mem fan Nel Kooiman (Joke Bruijs) en skoanmem fan Jaap Kooiman (Gerard Cox).
Aa en Hunze
Aa en Hunze is in gemeente yn de provinsje Drinte, mei 25.772 ynwenners (1 april 2011), en mei in oerflak fan 278,16 km² (wêrfan 0,18 km² wetter).
Plakken
Achter 't Hout, Amen, Anderen, Anloo, Annen, Annerveenschekanaal, Balloërveld, Balloo, Bareveld, Bonnen, Bonnerveen, Bosje, Broek, Cortenoever, De Hilte, Deurze, Eext, Eexterveen, Eexterveenschekanaal, Eexterzandvoort, Ekehaar, Eldersloo, Eleveld, Gasselte, Gasselterboerveen, Gasselterboerveenschemond, Gasselternijveen, Gasselternijveenschemond 1e Dwarsdiep, Gasselternijveenschemond 2e Dwarsdiep, Gasteren, Geelbroek, Gieten (gemeentehûs), Gieterveen, Gieterzandvoort, Grolloo, Kostvlies, Marwijksoord, Nieuw-Annerveen, Nieuwediep, Nijlande, Nooitgedacht, Oud-Annerveen, Papenvoort, Rolde, Schipborg, Schoonloo, Spijkerboor, Veenhof en Vredenheim.
Akademyprekers
Ferskate heechlearen fan de Universiteit fan Frjentsjer wiene akademyprekers. harren tsjinsten yn de Grutte Tsjerke fan Frjentsjer mocht eltsenien hinne. Om frjemdlingen yn 'e mjitte te kommen waard ek yn it Latyn preke, bygelyks troch M. Schotanus en H. Venema.
De Frjentsjerter dûmny's seagen de heechleararen as konkurrint en dat joech somtiden swierrichheden. Johannes Cloppenburgh hat him dêroer beklage.
Hartford (Konettikut)
Hartford is de haadstêd fan de Amerikaanske steat Konettikut. It plak leit oan de rivier de Konettikut yn it midden fan de steat.
Hartford is de "fersekeringshaadstêd" fan de Feriene Steaten - in oantal grutte fersekeringsmaatskippijen hawwe der harren haadkantoar.
Skiednis
De earste Ingelske kolonisten kamen yn 1636
Klimaat
Jannewaris hat in trochsneed temperatuer fan -4,1 °C, yn july is dat 23,2 °C. Jierliks falt der trochstrings 1121,2 mm delslach (op basis fan de mjitperioade 1961-1990).
Mahoanjeread
Mahoanjeread is in kleur dy't yn 'e regel beskôge wurdt as in tint fan read. It kin omskreaun wurde as feale kleur brunich read. Mahoanjeread is ferneamd nei de houtsoarte mahoanje en moat net betize wurde mei de kleur mahoanje, dat in tint fan brún is. It ierste dokumintearre gebrûk fan 'e namme 'mahoanjeread' as kleuroantsjutting (yn 'e foarm fan it Ingelske mahogany red) datearret fan 1843.
Yn 'e wiidweidige kolleksje waakskryt fan 'e bekende Amerikaanske fabrikant Crayola wurdt de kleur mahoanjeread oantsjut as 'mahoanje' (mahogany). Dy kleur Crayola-waakskryt bestiet sûnt 1949.
Kleurtechnyk
By additive kleurminging (bgl. op tillefyzjes en kompjûterskermen) is it in tertiêre kleur, dy't oanmakke wurdt troch de trije primêre kleuren (read, grien en blau) te mingen. By subtraktive kleurminging (bgl. yn 'e druktechnyk) is it ek in tertiêre kleur, dy't yn teory produsearre wurdt troch ferminging fan 'e primêre kleuren syaan, maginta en giel. Yn 'e praktyk wurdt lykwols ynstee fan syaan swart tafoege, om't dat bettere resultaten jout.
Sjoch ek
Mahogany (color)
De Trappenberg
thumb|De Trappenberg Refalidaasjesintrum De Trappenberg is in regionaal sintrum foar refalidaasje foar bern en (jong)folwoeksenen oan de Crailoseweg yn Huizen. Refalidanten leare hjir om in selsstannich libben te lieden, sawol fysyk, sosjaal as maatskiplik, mei sa min mooglik beheinings. Der binne fêstigings yn Huizen, Almere en Lelystêd. Foar de regio Noard-Hollân is De Trappenberg it ienige sintrum dat klinyske refalidaasje foar bern yn de leeftiidsgroep fan 0 oant 16 jier.
Skiednis
Yn 1912 wurdt it Amsterdamsch Kindersanatorium Hoog Blaricum iepene yn Huizen. It wie bedoeld foar de opfang en ferpleging fan tuberkuloaze-pasjinten. Yn 1955 is it tal tbc-pasjinten in ein hinne weromrûn mar wie der in eksploazje fan berneferlam­ming en waard de namme feroare yn Gooisch Kinderzieken­huis. Yn 1956 kaam de neidruk op refalidaasje te lizzen. It sikehûs waard nei in priisfraach omneamd yn De Trappenberg, nei in heuvel yn it Gooisch Natuur­reservaat efter it sintrum. Der kaam yn 1976 ek in mytylskoalle by.
Sûnt 1 oktober 2010 foarmet Refalidaasjesintrum De Trappenberg mei it Nederlânsk Astmasintrum Davos en Behannelsintrum Heideheuvel yn Hilfertsom de holding Merem Behannelsintra.
Ilse Starkenburg
Ilse Starkenburg (Dieren, 26 april 1963 - Amsterdam, 11 novimber 2019) wie in Nederlânsk skriuwster. Se groeide op yn Holwert, studearre filosofy yn Grins, en debutearre as dichteres yn 1987.
Fermin IV
thumb|Fermin IV (2003)
Ilse Starkenburg
Starkenburg krige yn 1996 it Charlotte Kohler stipendium fan in sjuery besteande út Neeltje Maria Min, Rob Schouten en Ed Leeflang. Wurk fan har waard oerset yn it Dútsk en Spaansk. Yn 2000 waard se foar in Dútske oersetting nominearre foar de Nord Rhein Westfalen Literaturpreis (in priis foar Dútske, Nederlânske en Flaamske dichters fan ûnder de fjirtich jier).
Starkenburg hearde ek by de Poule des Doods, in groep dichters yn Amsterdam dy't mei in gedicht de lêste eare bewize oan minsken dy't iensum en allinne stoarn binne.
Stasjon Roosendaal
Stasjon Roosendaal (Rsd) is it haadstasjon fan de Nederlânske stêd Roosendaal, en waard iepene yn 1854, oan it spoar fan Antwerpen nei Lage Zwaluwe.
Ilse Starkenburg
Ilse Starkenburg ferstoar hommels thús yn Amsterdam yn de âldens fan 56 jier.
Stasjon Roosendaal
Skiednis
Stasjon Roosendaal waard iepene mei it yn gebrûk nimmen fan de spoarline Antwerpen – Lege Zwaluwe op 23 juny 1854. It wie sa earder mei Belgje ferbûn as mei de doe besteande spoarlinen yn Nederlân. Hy hearde bûten de stêden yn it westen en midden fan Nederlân oant de earste plakken dy 't in spoarferbining krigen en wie de earste stêd fan Noard-Brabân mei in stasjon. Yn 1863 kaam de ferbining mei Bergen op Soom ta stân, yn 1872 kaam de gehiele Steatsline F ree.
Gebou
200px|thumb|left|1e stasjonsgebou stasjon Roosendaal yn 1900 200px|thumb|left|2e stasjonsgebou stasjon Roosendaal om en de by 1905 It earste stasjon yn Roosendaal wie in heech gebou, en kin besjoud wurde as in fergrutte ferzje fan Oudenbosch. Yn 1866 waarden der oan wjerkanten in koarte fleugel oanboud, yn 1887 waarden dizze fleugels ferfongen troch langere fleugels.