cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Skiednis fan Fryslân
Besettingsbestjoer
Mei de ynfal fan it Dútske leger yn Nederlân flechten de ministerried en de keninginne. It lânsbestjoer - regear en parlemint - waard fergongen troch in tal Dútske funksjonarissen (Generalkommisare) ûnder lieding fan in Reichskommisar Seyss-Inquart. Der kaam gjin nij amtlik apparaat; de ministearjes en de legere oerheden fan foar de kriich koenen ûnder it besettingsbestjoer bestean bliuwe. It bestjoer op provinsjaal nivo foel sa goed as wei. De Rykskommisaris hie syn fertsjinwurdigers (Beauftragte) yn de provinsjes. De fertsjinwurdiger fan Fryslân wie de East-Fries Ross. De oerheidstsjinst foar oarder en feilichheid waard ûnder de lânlike General Kommisar für das Sicherheitswesen yn twa dielen splitst; de Sicherheitspolizei (SIPO) yn unifoarm en Sicherheitsdienst (SD) yn boarger. It provinsjaal kantoarke foar de beide tsjinsten siet yn Ljouwert oan it Saailân. Foar de kontakten mei de pleatslike polysje soarge de Ordnungspolizei, fanwege har unifoarm Grüne Polizei neamd. Foar it lânsbestjoer kaam der in Dútsk besettingsbestjoer. De legere oerheden bleaunen, útsein de provinsjes, yntakt. Yn 'e rin fan de tiid waarden de sittende boargemasters ferfongen troch NSB boargemasters. Fan it Dútske leger kamen ferskate lytsere ûnderdielen nei Fryslân. De Fleanbasis Ljouwert waard útboud ta in fleanbasis. Yn de earste oarlochsjierren wurkje party Friezen op de fleanbasis en krije in bêst lean.
Kultuer
Yn gjin tiid hat de fraach nei Fryske boeken sa grut west as yn de besettingsjierren. Fan 1942 ôf wie foar hast elke publikaasje tastimming nedich fan de besetter en de skriuwer moast lid wêze fan de Kultuerkeamer. Guon Fryske skriuwers dienen dat. Yn septimber 1943 koe de Fryske Bibel ferskine. Printer Jongbloed te Ljouwert hie it papier al foar de oarloch ynslein. De hiele oplage fan 5.000 eksimplaren wie yn ien dei útferkocht. De Fryske tydskriften waarden yn 1942 ferbean; it Algemien Frysk Jongereinblêd krige earst yn 1944 in publikaasjeferbod. De auteurs dy't krekt foar de oarloch nei foaren kommen wiene yn it 'Boun fen Frysk-nasjonale Jongerein' waarden dêrtroch yn har driuw om harsels te uterjen opkeard. Fedde Schurer samle wurk fan jongere dichters foar it yllegale literêre tydskrift De Rattelwacht, mar dat koe net earder as yn de simmer fan 1945 ferspraat wurde.
Ferset
De Nasjonaal-Sosjalistyske Beweging (NSB) tocht te sintralistysk en de Ljouwerter NSB wie te stedsk. It Frysk Faksistefront en de Fryske Folkspartij wiene dêrfoaroer te Frysksinnich. Sa krige de NSB in relatyf leger persintaazje stimmen as yn oare provinsjes en wie Fryslân yn 1939 de iennichste provinsje sûnder in nasjonaal-sosjalist yn Provinsjale Steaten. Yn Noard-Fryslân wienen leden fan de Foriining for nationale Friiske iepentlik tsjin it nasjonaal-sosjalistyske rezjym. De grutte mearderheid fan de Noard-Fryske befolking en fan de East-Friezen seagen harsels as Dútske folksstam en stimden foar it begjin fan de kriich massaal foar de NSDAP. Hoewol't der net safolle stipe wie foar de nasjonaal-sosjalistyske polityk, wie der seker yn de begjinjierren gjin fûl ferset. Titus Brandsma wie ien fan lytse groep minsken dy't yn de begjinjierren fan de kriich tsjin de besetter wie. As fersetsaktiviteiten út de begjintiid kinne it sammeljen fan militêre ynformaasje neamd wurde en it útjaan fan yllegale kranten. Stadichoan ûntstie der in foarm fan ferset dat him rjochte op minsken dy't op de ien of oare manier te lijen hienen fan de besetting, lykas de eardere kommunisten. Yn de rin fan de jierren krigen fersetsgroepkes kontakt mei elkoar en ûntstiene der netwurken fan fersetsgroepen. Frijwat Joadske ûnderdûkers koenen mei dêrtroch in plak krije yn Westlauwersk-Fryslân. Yn de lêste faze fan de kriich, nei de ynvaazje yn Frankryk (july 1944), kaam der in goed organisearre fersetsbeweging fan ’e grûn, dy’t sels in aktive rol spylje koe by de help oan de Kanadeeske befrijers yn april 1945. Op 8 desimber 1944 fierde dat ferset de ferneamde oerfal op it Hûs fan Bewar yn Ljouwert út, wêrby't 51 fersetslju befrijd waarden sûnder dat der in skot lost waard. De Fryske fersetsgroepen kamen troch Britske droppings boppe Fryslân oan in wapenreau foar 3000 man. Op 13 april kaam de befrijing foar Wolvegea, Dokkum in dei dêrnei, Ljouwert waard frij op 15 april, Makkum op de 18e. De Dútske soldaten op de eilannen waarden sa't it like fergetten, op 12 juny waarden de lêste soldaten fan Skiermûntseach nei Wilhelmshaven brocht.
Moderne tiid (1945-2000)
Nei de Twadde Wrâldkriich is Fryslân wer in provinsje fan Nederlân. Nei it ôfgean fan it Dútske legerbestjoer wurdt de bestjoerlike sitewaasje wer itselde as foar de Twadde Wrâldkriich. Dútslân wurdt yn ferskillende besettingssônes opdield; de Fryske gebieten yn Dútslân foelen tusken 1946-49 ûnder de Britske besettingssône.
Yn de earste jierren nei de Twadde Wrâldkriich moast alles wer opboud wurde wat troch de oarloch ferneatige wie. Under oaren tsjerken, treinspoaren en gebouwen moasten wer makke wurde. Boppedat waarden der jonge militêren mei ienheden as it saneamde Bataljon Fryslân nei Nederlânsk-Ynje stjoerd om diel te nimmen oan de polisjonele aksjes. De doetiidske minister-presidint Willem Drees prate sels fan "vier jaar nachtmerrie" as er it oer de Yndonesyske ûnôfhinklikensoarloch fan 1945-1949 hie. Neist it weropbouwen fan Nederlân en de oarloch yn Yndoneezje wie minister-presidint Willem Drees ek ferantwurdlik foar de opbou fan de fersoargingssteat. Hy hat ferskillende oansetten jûn om sosjale wetjouwing te meitsjen. Hy sette him benammen yn foar minsken sûnder wurk, de âlderen en de min betelle arbeiders.
Nei de Twadde Wrâldkriich kaam de ruilferkaveling goed op gong. It proses om stikken boerelân byinoar te krijen wie al foar de Twadde Wrâldkriich begûn, mei de Ballumer Mieden op It Amelân as earste gebiet dat ruilferkavele waard. Yn de jierren 1953-1956 waarden fierders mei in eksperimint yn De Rottefalle ynsichten opdien dy’t fierders yn de rest fan Nederlân tapast wurde soene en dy’t laten ta in ferbreding fan it ramt dêr’t ruilferkavelingen stal yn krigen. Yn de twadde helte fan de tweintichste iuw kriget it hiele ruilferkavelingsproses syn beslach, en feroartet it oansjen fan it Fryske plattelân binnen tsientallen jierren gâns.
Kneppelfreed en de Fryske identiteit
thumb|Fryske studint wurdt op [[Kneppelfreed fêstnommen troch de polysje.]] De Fryske beweging hat nei de Twadde Wrâldkriich syn grutste bloetiid. Sa waard yn 1946 it taboe op it Frysk sprekken yn de Steaten trochbrutsen en kamen der Frysksinnigen op wichtige posysjes yn bestjoer en parse. Ferskate Friezen kamen op foar it brûken fan harren taal. Oarsom wienen der minsken dy't foarkomme moasten by de rjochter om't se Frysk skriuwden of Frysk praten. Dêr kaam hurde krityk op fan ûnder oaren de haadredakteur fan de Hearrenfeanster Koerier, Fedde Schurer. Troch syn hurde krityk moast hy ek by de rjochter foarkomme om't er de rjochterlike macht misledige hawwe soe. By it proses tsjin Schurer wie in grutte kliber folk gearkommen foar it rjochtsgebou yn Ljouwert. Ut de drokte en foaral de aksjes fan de polysje ûntstie der in opskuor. De dei fan it proses tsjin Schurer en it opskuor dat dêrby plakfûn waard bekend as Kneppelfreed, in dei dy't fan grutte betsjutting west hat foar de rjochtlike status fan it Frysk. Yn 1955 wurde meartalige skoallen tastien en fan 1956 ôf mei der yn de rjochtseal Frysk brûkt wurde. It gefoel fan grutskens en selsstannigens yn 'e maatskippij fan nei de oarloch docht ek bliken út it troch de hiele Steaten oannommen Desintralisaasjerapport fan begjin 1951.
Ekonomyske oplibbing en sosjale feroaring
Yn 1955 wiene by it Grinslânske doarp Slochteren grutte foarrieden ierdgas ûntdutsen. Fjouwer jier letter waard dat feit bekend makke. Dêrmei wie in grutte en rike boarne fan ryksynkomsten bleatlein. Mar omdat it ierdgas eins haadsaaklik yn de grûn fan Grinslân en nei letter bliken die ek – mar dan minder as yn Grinslân – yn Fryslân en Drinte siet, waard it gas ûnderwerp fan politike en finansjele easken fan noardlike aksjegroepen, politike partijen en bestjoerders. De lobby foar it regionale ekonomyske belang yn it ramt fan de gasjilden feroare neat oan it belied fan De Haach oangeande it ierdgas. In politike organisaasje dy't him wol mei súkses foar it regionale belang ynsette is de Fryske Nasjonale Partij dy't yn 1961 oprjochten waard en letter yn ferskillende gemeenten koalysjes oangie.
Fryslân is benammen nei de Twadde Wrâldkriich feroare fan in gewest dat foar it grutste part agrarysk wie yn in regio dêr’t noch mar in hiele lytse minderheid syn bestean yn de lânbou fynt. Yn 1920 wurke sawat 44% fan de Fryske beropsbefolking yn de agraryske sektor, yn 1995 noch mar sa’n 7%. Tagelyk mei dy ûntjouwing is it demografysk swiertepunt fan de provinsje ferskood fan it westen nei it easten. De Bouhoeke, de Lege Midden en de Greidhoeke hiene oan de ein fan de iuw minder wurkgelegenheid as yn 1930. Dêrfoaroer waard de Wâldhoeke as wen- en wurkgebiet fan hieltyd mear belang.
Tanimmende mobiliteit
Troch de tanimmende mobiliteit feroare de doarpsfunksje yn de twadde helte fan de 20e iuw gâns. It boek Hoe God verdween uit Jorwerd fan skriuwer Geert Mak omskriuwt dy feroarings nei de Twadde Wrâldkriich yn roman foarm.
Ien fan de gruttere ynfrastrukturele feroaringen yn Fryslân nei de oarloch is it ferdwinen fan it skûtsje as it wichtichste transportmiddel. Yn 'e jierren fjirtich, fyftich en sechtich wurde rûnom yn Fryslân diken oanlein. Troch in bettere ynfrastruktuer koenen de minsken fierder fan hûs oan it wurk. De oanlis fan sneldiken of diken mei fjouwer rydstroken moast lykwols wachtsje, dy ynfrastrukturele projekten krigen earst yn 'e jierren tachtich en njoggentich har beslach.
Yn de jierren santich en tachtich wie der in trend dat minsken út de stêd wei in hûs sochten op it plattelân. Dêrtroch koe it wêze dat it ynwennertal fan Ljouwert sakke fan 88.668 ynwenners yn 1970 nei 84.689 ynwenners yn 1982. Yn de tachtiger en njoggentiger jierren waarden grutte wenwiken by de doarpen boud, dy't troch tsjinstanners dêrfan 'grize skimmel' neamd waarden. Earst yn 'e jierren njoggentich liket de trend 'fan de stêd nei it plattelân' ôf te nimmen. By einsluten komt Ljouwert yn 1999 wer op in ynwennertal fan 88.762 minsken, sa'n 10.000 ynwenners mear as om 1950.
Sjoch ek
20 px Tema:Skiednis fan Fryslân – Wikipedy hat ek in temaside oer de Skiednis fan Fryslân
Sky
100px|thumb||right|In alpine sky 200px|thumb|right|In mono sitsky 200px|thumb|right|In bi-unique sitsky
In sky is in lange latte om oer de snie foarútkomme te kinnen. Skys komme oarspronklik út Skandinaavje dêr’t de minsken dy brûkten om harren better ferpleatse te kinnen oer de snie dy’t op it lân lei. It wurd sky komt fan it âld-Noarske Skiða, dat 'rjochte planke' betsjut. De foarm en útfiering fan de sky is ôfhinklik fan de foarm fan skyen dêr't dy foar brûkt wurdt.
Alpine sky
De Alpine sky is in sky dêr't de skoech alhiel by oan de sky festset wurd. Dizze skys binne tarieden mei stielen ranen dy’t soargje foar in goeie fet op de snie. De foarmjouwing fan dizze skys ferskille fierder foar de ferskate foarmen fan it Alpine skyen.
Noardske skys
De sky foar it Noardsk skyen is in sky dêr’t de foet allinne mei de noas by fêst sit oan de sky. Der binne ferskate Noardske skys, De lingte fan de sky hinget ôf fan de lingte fan de brûker fan de sky en de dissipline dy’t beöefene wurdt.
Sitsky
De sitsky is in sky dy’t oarspronklik bedoelt wie foar minsken mei in beheining. Der binne ferskate soarten sitskys; hokker soarte der brûkt wurde kin, hinget ôf fan de beheinings en hokker sport dien wurdt.
The Lost World: Jurassic Park
The Lost World: Jurassic Park, soms oantsjut as Jurassic Park II, is in Amerikaanske horror- en science fiction-aksjefilm út 1997 ûnder rezjy fan Steven Spielberg, mei yn 'e haadrollen Jeff Goldblum en Julianne Moore. De film waard loskes basearre op 'e roman The Lost World, fan auteur Michael Crichton. De titel betsjut "De Ferlerne Wrâld: Sjuerapark", wêrfan't it lêste part ferwiist nei iit Sjuera, in geologysk tiidrek doe't de dinosauriërs de wrâld behearsken. The Lost World: Jurassic Park is it twadde diel út 'e Jurassic Park-filmsearje.
It ferhaal folget wittenskipper dr. Ian Malcolm, dy't jitris troch sakeman John Hammond foar syn karke spand wurdt om ûndersyk te dwaan nei in eilân dat bewenne wurdt troch wer ta libben brochte dinosauriërs. Malcolm wol net, mar as er foar it ferstân kriget dat syn freondinne Sarah Harding dêr al hinne tein is, jout er belies. Ienris op it eilân docht net inkeld bliken dat syn teenagedochter Kelly as ferstekling mei de ekspedysje dêrhinne reizge is, mar ek dat Hammond syn eardere bedriuw InGen in kliber lju stjoerd hat om dinosauriërs te fangen foar in dinosaurusdieretún op it Amerikaanske fêstelân. The Lost World: Jurassic Park krige fan 'e filmkritisy mingde resinsjes, mar wie in reuseftige kommersjeel súkses yn 'e bioskopen. De film waard nominearre in Oscar, in Grammy en in Satellite Award. In trêde diel út de Jurassic Park-rige ferskynde yn 2001 ûnder de titel Jurassic Park III.
Plot
Fjouwer jier nei de foarfallen op Isla Nublar geane de leden fan in rike Britske húshâlding mei harren jacht foar anker foar de kust fan in oar Kostarikaanske eilân, Isla Sorna. Se binne har der folslein ûnbewust fan dat op dat eilân dinosauriërs libje dy't miljoenen jierren lyn útstoarn binne, mar troch InGen, it bedriuw fan sakeman en miljonêr John Hammond, mei in kombinaasje fan kloanen en genetyske manipulaasje wer ta libben brocht binne. As it tsienjierrige dochterke fan it gesin op ferkenning út giet, wurdt se oanfallen troch in kloft Compsognathis. Se rekket lokkigernôch mar licht ferwûne, mei't har heit en de bemanning fan it jacht op har gjalpen ôf komme en har rêde ear't se opfretten wurde kin.
Yn 'e Feriene Steaten nûget in yn 'e minnichte rekke John Hammond de wiskundige dr. Ian Malcolm by him thús út. Malcolm is publyklik yn ûngenede fallen nei't er foar de media oer út 'e skoalle klapt is oangeande de foarfallen op Isla Nublar: mei't InGen it hiele fiasko behimmele hat en ûntstriidt dat der libbene dinosauriërs besteane, wurdt Malcolm nammentlik troch nimmen leaud. Fan gefolgen is syn reputaasje as serieuze wittenskipper no folslein nei de barrebysjes. It docht bliken dat de ried fan bestjoer fan InGen it nije ynsidint op Isla Sorna oangrypt hat om Hammond út 'e funksje as algemien direkteur te setten. De nije algemien direkteur is Hammond syn ynklauwerige, yntrigearjende omkesizzer Peter Ludlow.
Hammond fertelt Malcolm dat Isla Nublar inkeld "de etalaazje" fan InGen wie, in toeristyske attraksje, wylst it wiere wurk fan it kloanen en wer ta libben bringen fan 'e dinosauriërs op Isla Sorna plakfûn, in folle grutter eilân dat fierder út 'e kust fan Midden-Amearika leit. Nei't Isla Sorna lykwols troch in orkaan troffen waard, dy't de fasiliteiten dêre foar in grut part ferwoastge, ûntsnapten de dinosauriërs. Sûnt hawwe se yn 'e wyldernis witten te oerlibjen en is der op it eilân in stabyl ekosysteem ûntstien. Sûnt de jammerdearlike foarfallen op Isla Nublar is Hammond derfan oertsjûge rekke dat de minske de dinosauriërs gewurde litte moat. Mei't Ludlow lykwols fan doel is om 'e bisten op Isla Sorna te eksploitearjen om der sels better fan te wurden, wol Hammond in lyts team fan wittenskippers nei Isla Sorna stjoere om 'e dinosauriërs te bestudearjen en dokumintearjen, sadat er de publike opiny efter him krije kin yn syn krewearjen om Ludlow tsjin te hâlden.
It team dat Hammond dêrta gearstald hat, bestiet út fjouwer minsken: in net by namme neamde paleöntolooch, de profesjonele fotograaf Nick van Owen, de ekspêr op it mêd fan fjildapparatuer Eddie Carr, en, sa hopet Hammond, Malcolm sels. Malcolm wol dêr neat fan witte, en as Hammond him fertelt dat de paleöntolooch nimmen oars is as syn freondinne dr. Sarah Harding, wol er har direkt opskilje om har de dielname oan Hammond syn healwize opstigings te ûntpraten. Hammond seit lykwols dat Sarah al op it eilân is, om't se derop stie om foar it team út te reizgjen sadat se de dinosauriërs yn folslein ûnoantaaste steat observearje koe. Dan wol Malcolm ynienen wól nei Isla Sorna, en wol sa gau mooglik, mar net om te dwaan wat Hammond fan him wol, mar om Sarah te rêden. Malcolm moetet Carr en Van Owen, dy't de lêste hân lizze oan 'e tarieding fan 'e ekspedysje. Syn swarte teenagedochter Kelly komt dêr ek om ôfskie te nimmen. Malcolm hie oars op har passe moatten om't har mem op fakânsje nei Parys is, mar no hat er in oare oppas foar har regele, eat dêr't it fanke net botte entûsjast oer is.
Nei't se halje-trawalje mei in grutte harmoanikabus fol taris en in pear auto's dy't heech op 'e tsjillen lizze yn in transportfleantúch nei Kosta Rika reizjge binne, wurde se dêrwei op in fearboat oerfearn nei Isla Sorna. Der geane yn dy kontreien minne ferhalen oer it eilân, û.m. oer fiskers dy't der te deunby kamen en ferdwûn binne, dat de fearman hat gjin nocht om op it eilân te wachtsjen. Ynstee wol er in flink ein út 'e kust foar anker gean, en dan kinne de leden fan 'e ekspedysje him berikke mei harren satellyttillefoan. Op it eilân oankommen fine Malcolm, Van Owen en Carr al rillegau Sarah werom, middenmank in keppel stegosauriërs. Hja hat de tiid fan har libben en wol hielendal net rêden wurde. Werom by de bus ûntdekt Malcolm, ta syn argewaasje, dat syn dochter Kelly har yn 'e bus ferstoppe hat en as ferstekling meireizge is nei Isla Sorna. Krekt as Malcolm besiket de fearman te skiljen om alle leden fan 'e groep fan it eilân te heljen, as se dat no wolle of net, sjogge se in stikmannich helikopters oerfleanen mei swier materieel derûnder: Ludlow is op it eilân arrivearre mei in team fan hierlingen, oanfolle mei paleöntolooch dr. Robert Burke en grutwyldjagers Roland Tembo en Ajay Sidhu.
Malcolm-en-dy bespionearje it team fan InGen en beseffe dat it, ûnder lieding fan Tembo, dwaande is om dinosauriërs te fangen om se oer te bringen nei in dieretún op it Amerikaanske fêstelân. Van Owen bringt út dat Hammond him foar krekt sa'n mooglikheid meistjoerd hat. Hy hie earder ferteld dat er in diel fan it jier foar de aktivistyske miljeubeskermingsorganisaasje Greenpeace wurket, mar sabeare allinne mar om't 80% fan 'e Greenpeace-leden frou is. No docht bliken dat er wol deeglik sels ek út oertsjûging aktivist is, en dat er boppedat ûnderfining hat mei sabotaazje-aksjes.
Tembo hat as betelling foar syn tsjinsten it rjocht opeaske om in Tyrannosaurus rex te bejeien en sjitten. Dy nachts geane hy en syn maat Ajay derop út en ûntdekke it nêst fan in Tyrannosaurus rex-pearke, mei in jong deryn. Se slepe it jong mei nei in plak dêr't se it oan it tsjoar sette om in mûklaach foar de âlder-bisten te foarmjen. Underwilens kringe Van Owen en Sarah ûnder dekking fan it nachtlik tsjuster it kamp fan it InGen-team binnen, dêr't se alle finzen dinosauriërs frijlitte. De bisten rjochtsje by harren ûntsnapping in ravaazje oan yn it kamp en ferniele frijwol alle fiertugen en apparatuer fan it team. Tembo en Ajay litte de mûklaach foar wat it is en geane op it leven yn it kamp ôf. Underweis werom nei de bus ûntdekke Van Owen en Sarah it Tyrannosaurus rex-jong, dat se losmeitsje en meinimme om't it troch de rûge behanneling fan Tembo-en-dy in brutsen poat oprûn hat.
By de bus hat Carr yn 'e tuskentiid in observaasjeplatfoarm yn in beam takele. As se sjogge wat Van Owen en Sarah meinommen hawwe, lûke ek Malcolm en Kelly har dêr werom. Van Owen en Sarah spalkje de brutsen poat fan it jong, mar de âlder-bisten folgje ûnderwilens it rookspoar fan harren jong nei de bus ta. Fan it observaasjeplatfoarm ôf sjogge Malcolm-en-dy de beide Tyrannosaurus rexen oankommen, dat Malcolm giet werom nei de bus om Sarah en Van Owen te warskôgjen. Hy arrivearret te let, want hoewol't se it jong oan 'e âlder-bisten weromjouwe, sette dy útein mei it ferneatigjen fan 'e bus troch dy oer in heech klif te triuwen. Nei de oanfal hinget it efterein fan 'e harmoanikabus oer de klifsrâne hinne en Sarah falt op in hier nei troch it efterrút te pletter, wylst Malcolm en Van Owen harren libbens weagje om har te rêden.
Carr hastiget him werom nei it kamp, dêr't er syn maten yn 'e bus in tou tasmyt troch it stikkene foarrút hinne, wylst er de lêste noch net ferwoastge auto mei in liere oan 'e bus ferbynt en brûkt om it bombidige ding wer by it klif op te skuorren. De Tyrannosaurus rexen komme lykwols werom, skuorre it dak fan 'e auto en frette Carr op. De bus, mei auto en al, ferdwynt oer de râne fan it klif en falt te pletter yn 'e djipte, mar sakket dêrby wûnder boppe wûnder om it tou hinne dêr't Malcolm, Sarah en Van Owen oan hingje. Neitiid wurde se by it klif op holpen troch Tembo en it InGen-team, dy't oan 'e hân fan 'e stikkene hingslotten fan 'e koaien dêr't se de fongen dinosauriërs yn opsletten hiene, konkludearre hawwe dat sy net de iennichsten op it eilân binne. Kelly, dy't troch Tembo-en-dy earder lykme-allinne op it observaasjeplatfoarm oantroffen wie, wurdt weriene mei har heit.
As de dage oan 'e loft is, wurdt dúdlik dat de beide teams gearwurkje moatte no't alle gereid en fiertugen ferneatige binne. Se moatte op 'e iene of oare manear fan it eilân sjen te kommen, mar dêrfoar moatte se earst kontakt mei de bûtenwrâld sjen te meitsjen. Ludlow fertelt dat der noch kommunikaasje-apparatuer yn 'e âlde basis fan InGen yn it binnenlân fan it eilân wêze moat, dy't it sels nei al dy jierren noch dwaan moatte soe. In probleem is wol dat yn it binnenlân krekt de gefaarlikste rôfdieren húsmanje. Om't se lykwols gjin bettere kar hawwe, beslute se as groep nei de âlde basis te rinnen. As se healwei de dei in skoftke hohâlde om te bekommen, dwaalt Tembo syn ûnderbefelhawwer Dieter Stark fan 'e groep ôf as er eefkes te pisjen giet. Hy moetet de Compsognathus wer dy't er earder út klearebare wreedaardigens mei in stroomstjitwapen gnjirde hat, mar diskear hat it 30 sm hege bistke in kliber freonen meinommen. Stark besiket út te naaien, mar bringt himsels almar djipper yn 'e swierrichheden en wurdt úteinlik troch de Compsognathus útinoar skuord en ferslynd. As syn ôfwêzigens opmurken wurdt, geane Tembo en in hierling dy't Carter hjit, nei him op 'e siik, mar se fine inkeld, yn Tembo syn wurden, "de stikjes fan him dy't se net lekker fûnen".
Nei't de groep dy jûns in provisoarysk kamp opslein hat, wurde se oerfallen troch de beide folwoeksen Tyrannosaurus rexen. (Sarah hie al foarsein dat de minsken, troch it jong te ferpleatsen, it territoarium fan 'e bisten folle grutter makke hiene.) Carter wurdt troch ien fan 'e Tyrannosaurus rex fertrape, en de measte oaren flechtsje in grot yn, dêr't de mânske bisten har net te pakken krije kinne as se by de yngong wei bliuwe. Der krûpt dr. Robert Burke lykwols in slange by de klean yn, en fan skrik tinkt er der net goed om en bliuw by de yngong wei. In Tyrannosaurus rex kriget him te pakken en fret him op. As de beide bisten har ôfjûn hawwe, jout Malcolm, dy't efterbleaun wie, him wer by de groep. Wylst it InGen-team yn panyk by nacht in fjild mei mânselheech gers yn flechtet, folgje hy, Van Owen, Sarah en Kelly harren yn in stadiger tempo. Ajay besiket de oaren te warskôgjen foar de Velociraptors,* tige gefaarlike yntelliginte dinosauriërs dy't justjes grutter binne as in folwoeksen minske en yn ridels jeie, mei't dy ek yn it gers tahâlde. Se wolle lykwols net nei him harkje, en de measten wurde troch de Velociraptors deade en opfretten. * ) De Velociraptors út 'e Jurassic Park-filmsearje komme net oerien mei de leden fan it echte skaai fan dinosauriërs mei dy namme. Dy wiene ntl. in stik lytser en dêrmei ek oansjenlik minder gefaarlik. Koart foar't de earste film útkaam, waard by paleöntologysk ûndersyk lykwols de Utahraptor ûntdutsen, dy't wol deeglik yn hege mjitte oerien kaam mei de Velociraptor út 'e film. Fierders geane paleöntologen der troch nije ûntdekkings no fan út dat Velociraptors eins oerdutsen wiene mei fearren ynstee fan dat se keal wiene mei in skobbe hûd, lykas yn 'e film.
Ajay sels rekket deadlik ferwûne, mar wit noch werom te kearen nei Tembo foar't er stjert. Tembo is as iennichste efterbleaun op it plak dêr't de groep har kamp opslein hie om syn betelling te ynkassearjen en in Tyrannosaurus rex te sjitten. It docht lykwols bliken dat Van Owen de kûgels út syn jachtgewear stellen hat, dat hy hat gjin oare kar as om it bist te sjitten mei in pylkje út in ferdôvingsgewear.
It slagget Malcolm, Sarah, Kelly en Van Owen om 'e âlde basis te berikken, al ferstapt Malcolm him op 'e flecht foar in Velociraptor, sadat er in blessuere oan 'e skonk oprint. Wylst Sarah en Kelly by him bliuwe, giet Van Owen foarút. Hy wit de kommunikaasje-apparatuer yn 'e basis oan 'e praat te krijen, makket kontakt mei InGen en freget om direkte evakuaasje fan it hiele team. Malcolm, Sarah en Kelly berikke de basis koarte tiid letter, mar wurde efterfolge troch in trio Velociraptors dy't se pas nei in grousum spultsje sideplakboartsjen witte ôf te skodzjen. Se jouwe har wer by Van Owen en wurde evakuëarre yn in helikopter fan InGen. As se oer it eilân fleane, sjogge se dat Ludlow, dy't as ien fan 'e iennichsten de flecht troch it lange gers oerlibbe hat, tasjocht op it yn in koai opsluten fan it Tyrannosaurus rex-mantsje dat Tembo ferdôve hat. It nij oankommen InGen-personiel fangt ek it Tyrannosaurus rex-jong wer. Ludlow biedt Tembo in baan oan yn syn nije dinosaurusdieretún yn San Diego, mar Tembo stegeret him ôf.
Palermo (betsjuttingsside)
"Palermo" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:
The Lost World: Jurassic Park
Plot
Werom yn 'e Feriene Steaten besykje Malcolm en Sarah yn San Diego by Ludlow te kommen, sadat se him it healwize idee ûntprate kinne om libbene dinosauriërs yn in miljoenestêd te bringen. Ear't se him te wurd kinne, arrivearret yn 'e haven it spesjaal fersterke frachtskip dêr't it Tyrannosaurus rex-mantsje op ferfierd wurdt. It docht lykwols bliken dat de dinosaurus ûnderweis losbrutsen is en de hiele bemanning ombrocht hat. De lêste oerlibbenen hawwe it oprêden en slút it bist wer yn it rom op foar't se oan har ferwûnings beswieken, mar Ludlow iepenet rimpen it rom en lit it reuseftige bist ûntsnappe. De Tyrannosaurus rex, dy't nei de lange reis ferrêde is fan toarst, tsjocht ûnder dekking fan it nachtlik tsjuster San Diego yn om drinken te sykjen, dat er fynt yn in swimbad yn in eftertún fan in wenhûs yn in begoedige wyk. Dêr fret er ek de hûn op en jaget de bewenners de stupen op it liif. Om syn honger te stiljen, giet de Tyrannosaurus rex fierder de stêd yn, dêr't grutte panyk ûntstiet ûnder it útgeand publyk. De dinosaurus fret teminsten ien minske op, in man dy't beskûl besiket te finen yn in winkel dêr't de doar fan op 't slot blykt te sitten.
Malcolm en Sarah fetsje it plan op om 'e Tyrannosaurus rex werom te lokjen nei it skip dat it bist brocht hat, mei't dat alles hat dêr't ferlet fan is om him yn te sluten. As lokkebrea binne se it Tyrannosaurus rex-jong nedich, dat se stelle út Ludlow syn dieretún. Mei it jong by har yn 'e auto ride se op it gegjalp fan minsken en it brullen fan in folwoeksen Tyrannosaurus rex ôf. Sadree't it mantsje foar it ferstân kriget dat syn jong yn 'e auto sit, giet er der efteroan. Sa lokje Malcolm en Sarah it bist werom nei it skip, dêr't se it jong yn it rom efterlitte en dan sels halje-trawalje oerboard springe. Ludlow, dy't yn 'e haven efterbleaun wie, sjocht harren mei it jong foarby kommen en beslút dat er it beslist weromhawwe moat om in fallisemint fan syn bedriuw foar te kommen. Dat ûnnoazeldernôch giet er del yn it rom om it jong op te heljen, en wurdt dan troch it Tyrannosaurus rex-mantsje trappearre wylst er efter syn jong oan sit. Untsnappe is it dan te let foar, en it mantsje fuorret Ludlow op oan it jong. Underwilens klimme Malcolm en Sarah wer oan board, dêr't Malcolm de lûken fan it rom tichtgean lit troch op in knop op in betsjinningspaniel te drukken, wylst Sarah it Tyrannosaurus rex-mantsje mei in pylkje út in ferdôvingsgewear rekket, sadat er yn it rom yninoar sakket en de lûken net mei syn grutte kop tsjinhâlde kin.
Yn 'e neisleep fan alle trelit beävensearret de Amerikaanske Marine de weromkear fan it skip mei it Tyrannosaurus rex-mantsje en syn jong nei Isla Sorna. Malcolm en Sarah sitte thús op 'e bank mei Kelly de rjochtstreekse ferslachjouwing oer it hiele spul te folgjen, mar falle allebeide yn 'e sliep. Op 'e tillefyzje wurdt in fraachpetear mei John Hammond ôfspile wêryn't dy bekendmakket dat it regear fan Kosta Rika mei stipe fan 'e Feriene Steaten Isla Sorna de status fan natoerreservaat jûn hat.
Produksje
Nei't de Amerikaanske skriuwer Michael Crichton yn 1990 de roman Jurassic Park publisearre, fregen wyld entûsjaste fans al rillegau om in ferfolch. Mei't Crichton noch nea in ferfolchroman skreaun hie, wegere er dat. Yn 1993 waard it boek troch Steven Spielberg ferfilme as Jurassic Park, wat in reuseftich súkses waard. De filmstudio Universal Pictures stie fuortendaliks al yn 'e startblokken om mei in ferfolchfilm útein, mar Spielberg woe allinne in twadde film meitsje as dy wer basearre wurde koe op in boek fan Crichton.
It senario foar de film waard skreaun troch David Koepp. Joe Johnston bea oan om 'e rezjy te dwaan, mar Universal woe Spielberg hawwe. (Johnston soe yn 2001 it trêde diel út 'e Jurassic Park-rige regissearje, Jurassic Park III.) As produsinten wiene Gerald R. Molen en Colin Wilson by it projekt belutsen foar de filmstudio's Universal Pictures en Spielberg syn Amblin Entertainment. Foar The Lost World: Jurassic Park wie in budget beskikber fan $73 miljoen. De kamerarezjy wie yn 'e hannen fan Janusz Kamiński, en de filmmuzyk waard fersoarge troch John Williams.
Casting
Fan 'e cast fan 'e film Jurassic Park kroep Jeff Goldblum foar The Lost World: Jurassic Park jitris yn 'e hûd fan gaosteorist Ian Malcolm; Richard Attenborough spile in gâns belune byrol, en Joseph Mazzello en Ariana Richards hiene inkeld in cameo, hoewol't se yn 'e begjintitels en op 'e ôftiteling fan 'e film prominint neamd waarden. Julianne Moore, de froulike haadrolspiler, waard troch regisseur Steven Spielberg frege om't se him opfallen wie mei har rol yn The Fugitive (1993).
Vanessa Lee Chester, dy't de rol fan 'e dochter fan Malcolm spilet, hie Spielberg met by de premiêre fan A Little Princess (1995). Se fertelde letter dat er har neitiid om in hantekening frege hie en tsjin har sein hie dat er har ienris yn ien fan syn films spylje litte soe. De Ingelske akteur Pete Postlethwaite waard troch Spielberg cast yn 'e rol fan jager Roland Tembo op basis fan syn aktearprestaasje yn 'e dramafilm In the Name of the Father (1993).
Opnamen
De opnamen foar The Lost World: Jurassic Park setten op 5 septimber 1996 útein en duorren oant en mei 11 desimber fan dat jier. De earste film wie op it eilân Kauaï, yn Hawaï, filme, en skriuwer Michael Crichton woe dat ek The Lost World: Jurassic Park dêr opnommen wurde soe. De produsinten fan 'e film kedizen lykwols oars, mei't se de film in oar dekôr jaan woene. Porto Riko, Austraalje en Nij-Seelân waarden allegear yn omtinken nommen, mar Kosta Rika en oare dielen fan Midden-Amearika (dêr't de film eins spilet) net, om't de opnamen dêr midden yn it reinseizoen falle soene.
Der waard yn 't earstoan keazen foar it Nasjonaal Park Fiordland yn Nij-Seelân, om't men fan miening wie dat it biotoop dêre it tichtst dat fan it oarspronklike areaal fan 'e dinosauriërs benei kaam. Dat plan rûn lykwols op 'e non omreden fan 'e kosten dy't filmjen yn Nij-Seelân opleverje soe. Ynstee waard dêrom besletten om 'e sênes op Isla Sorna op te nimmen yn it Steatspark Prairie Creek Redwoods yn Kalifornje. De iepeningssêne mei de rike Britske húshâlding op it strân waard filme op Kauaï. De sêne yn 'e wente fan John Hammond waard opnommen yn Pasadena (Kalifornje). De sêne mei de Velociraptor-oanfal yn it lange gers waard filme yn in fjild mei echt lang gers dat spesjaal dêrfoar oanplante wie yn Newhall (Kalifornje). In protte oare sênes, lykas dy yn 'e fertutearze basis fan InGen op Isla Sorna, waarden opnommen yn 'e soundstages fan it studiokompleks Universal Studios Hollywood.
Distribúsje
De distribúsje fan The Lost World: Jurassic Park waard fersoarge troch Universal Pictures. De film gie op 19 maaie 1997 yn Los Angeles yn premiêre, en iepene dêrnei op 23 maaie yn 'e Amerikaanske bioskopen. It byhearrende soundtrackalbum ferskynde op 20 maaie by platemaatskippij MCA Records. The Lost World: Jurassic Park waard op 1 novimber 1998 foar it earst op 'e tillefyzje útstjoerd, nei't it Amerikaanske tillefyzjenetwurk Fox dêr $80 miljoen foar delteld hie. De film kaam op 4 novimber 1997 beskikber as VHS-keapfideo en ferskynde 10 oktober 2000 foar it earst op dvd en op 25 oktober 2011 foar it earst op blu-ray (as ûnderdiel fan in trilogyset).
Untfangst
Fan 'e filmkritisy krige The Lost World: Jurassic Park mingde resinsjes. Roger Ebert fan 'e Chicago Sun-Times, dy't de earste film noch 3 fan 4 stjerren jûn hie, parte The Lost World: Jurassic Park mar 2 fan 4 stjerren ta. Hy hie lof foar de special effects yn 'e film, dy't de dinosauriërs wier ta libben brochten, mar dêr heakke er oan ta: "[…] itselde reälisme wurdt net op 'e minsklike personaazjes tapast, dy't beheind wurde troch plotgewoanten en aksjeformules." Yn 'e Chicago Tribune joech Gene Siskel de film ek 2 fan 4 stjerren; hy sleat him grutdiels by de krityk fan Ebert oan en konkludearre: "Utsein de bettere special effects komt The Lost World oer as recycle materiaal."
Owen Gleiberman fan it tydskrift Entertainment Weekly beoardiele The Lost World: Jurassic Park mei in 8 op in skaal fan 1 oant 10. Hy fûn de film in grutte ferbettering fan Jurassic Park, fral om't de Tyrannosaurus rex diskear loslitten waard yn in stêd: "It is it âlde 'as in beam omfalt yn 'e bosk'-fraachstik: as jo reuseftige meunster gjin ûnbidige skea oanrjochtet, kin it dan wol in reuseftich meunster neamd wurde?" Yn The New York Times skreau Stephen Holden dat The Lost World: Jurassic Park de dinosauriërs humanisearre op in wize dy't yn 'e oarspronklike film net foarkaam. Kevin Thomas fan 'e Los Angeles Times, ta einbeslút, fûn de karakterûntwikkeling yn The Lost World: Jurassic Park winliken better as dy yn Jurassic Park, en murk boppedat op: "It liek sa'n flater yn Jurassic Park om it ynteressantste personaazje al ier oan 'e sydline te setten: de briljante, frijtinkende en frij-út sprekkende teorist Ian Malcolm […], mar yn in ynspirearre boppeslach bringt The Lost World Malcolm werom en jout him in sintraal plak."
Op 'e webside Rotten Tomatoes, dy't resinsjes sammelet, hat The Lost World: Jurassic Park in midsmjittich goedkarringspersintaazje fan 53%, basearre op 78 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: "[De film] lit sjen hoe'n stik oft special effects foarútgien binne yn 'e fjouwer jier sûnt Jurassic Park; spitigernôch lit er ek sjen hoe dreech oft it wêze kin om in wier meislepende ferfolchfilm gear te stallen." Op Metacritic, de wichtichste konkurrint fan Rotten Tomatoes, behellet The Lost World: Jurassic Park in goedkarringspersintaazje fan 59%, basearre op 18 resinsjes.
Opbringst
The Lost World: Jurassic Park brocht yn 'e bioskopen yn 'e Feriene Steaten en Kanada $229,1 miljoen op, en yn alle oare lannen en territoaria $389,5 miljoen. Wrâldwiid kaam de opbringst dêrmei út op $618,6 miljoen. Ofset tsjin it budget fan $73 miljoen betsjut dat in winst fan $545,6 miljoen, hoewol't dêr de marketingkosten noch wol ôf moatte. Dêrmei wie The Lost World: Jurassic Park de op ien nei meast opbringende film fan 1997, nei Titanic.
Prizen
Yn 1998 waard The Lost World: Jurassic Park nominearre foar de Oscar foar bêste special effects (fersoarge troch Stan Winston, Dennis Muren, Randal M. Dutra en Michael Lantieri). De film waard ek nominearre foar de Grammy Award foar bêste ynstrumintale komposysje, de Satellite Award foar bêste animaasjefilm of film mei mingde media en de MTV Movie Award foar bêste aksjesêne (foar de oanfal fan 'e Tyrannosaurus rex op San Diego). Steven Spielberg wûn mei The Lost World: Jurassic Park de Nederlânske Rembrandt Award foar bêste regisseur.
De Beurs (Harns)
thumb|De Beurs oan de Noarderhaven De Beurs is in earder hotel oan de Noarderhaven yn Harns. It is in breed gebou út sirka 1870, oplutsen yn neoklassisistyske foarmen.
Turyn (betsjuttingsside)
"Turyn" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:
List fan grytmannen fan Skiermûntseach
Dit is in '''list fan grytmannen fan de eardere gritenij Skiermûntseach oant de ynfiering fan de gemeentewet yn 1851.
Nei de ynfiering van de gemeentewet yn 1851 hie Skiermûntseach net langer grytmannen, mar boargemasters; sjoch hjirfoar de list fan boargemasters fan Skiermûntseach.
Ierdskodding fan San Francisco (1906)
De Ierdskodding fan San Francisco yn 1906 wie in grutte ierdskodding dy't San Francisco, Kalifornje en de kust fan noardlik Kalifornje op woansdei, 18 april fan dat jier de moarns om 05:12 oere trof.
Alhoewol't de rûzings fan de ierdskodding tusken 7.7 en 8.25 op de momintmagnitudeskaal lizze, wurdt de mjitting fan 7.8 it meast akseptearre. It epysk sintrum fan de ierdskodding lei likernôch 3 kilometer út de kust en rûn by de San-Andreasbreuk lâns nei it noarden en suden ta oer in lingte fan 477 kilometer.
Gefolgen
De ierdskodding en de dêr op folgjende brannen wurde as ien fan de grutste natuerlike rampen yn de skiednis fan de Feriene Steaten beskôge. It tal deadlike slachtoffers fan de ramp wurdt op mear as 3.000 rûsd. Mear as de helte fan de ynwenners rekke dakleas en likernôch 28.000 gebouwen gyngen ferlern.
Sinaïwoastyn
thumb|right|250px|Lizzing fan de Sinaï thumb|right|250px|Sinaïwoastyn De Sinaïwoastyn is in geografyske woastyn yn Egypte op it Sinaï-skiereilân, tusken de Sahara, de Israelyske Negevwoastyn en de Grutte Arabyske Woastyn op it Arabysk Skiereilân yn.
Ferneamde (en toeristyske) plakken yn de Sinaï binne it Katarinakleaster en de berch Sinaï yn it Sinaïberchtme.
Wiere Jezustsjerke
De Wiere Jezustsjerke (Sineesk: 真耶穌教會) is in Sineeske denominaasje fan de Pinkstergemeente. De tsjerke is yn 1917 stifte yn Peking, as gefolch fan de Pinksterbeweging. De wiere Jezustsjerke beskôget Jezus as God sels, wat yn giet tsjin it dogma fan de Hillige Trije-ienheid dat troch de measte oare Kristlike groeperings akseptearre wurdt.
Yn febrewaris en maart 2006 waard troch in meidogger fan de Sineeske Wikipedy besocht de tsjerke yn alle Wikipedyen opnaam te krijen.
De tsien belangrike doktrines
De tien essinsjele doktrines fan de Wiere Jezustsjerke binne:
Maarten Tjallingii
thumb|rjochts|200px|Tjallingii yn de Omgong fan Switserlân 2008 Maarten Tjallingii (Ljouwert, 5 novimber 1977) is in earder Fryske hurdfytser.
Syn grutste triomf as hurdfytser behelle er doe't er tredde waard yn Parys-Roubaiks. In grutte oerwinning is dy fan de Omgong fan Belgje, dy't hy wûn yn 2006. Yn july fan datselde jier wûn Tjallingii ek de Omgong fan Kwinghai Lake, in 9-daagse etappekoers yn Sina. It parkoers fan dy omgong wurdt skaaimerke troch it grutte tal oan klimkilometers. Boppedat hat in grut part fan alle etappes plak op mear as 2000 meter hichte. Yn 2008 makke Tjallingii de oerstap nei de ProTour-ploech Silence - Lotto. Nei ien seizoen gie er nei de Rabobank-ploech. Foardat Tjallingii de kar makke foar in karriêre as hurdfytser op de dyk, wie er aktyf as mountainbiker. Tidens de Omgong fan Frankryk fan 2012 kaam Tjallingii al yn de tredde etappe te fallen, hy fytste de etappe noch wol út mei wat letter blykte in brutsen heup.
Sjitsport op de Olympyske Simmerspullen 2012
200px|thumb|right|200px|De Olympyske Sjitsport lokaasje fan Londen 2012
De Olympyske Simmerspullen 2012 fan de XXXe Olympiade waarden fan 27 july oant en mei 12 augustus 2012 hâlden yn Londen, de haadstêd fan Grut-Brittanje. Londen wie de earste stêd dy't foar de trêde kear de Spullen organisearje mocht. Earder hiene de Spullen fan 1908 en 1948 dêr ek plak. De sjitsport hie plak by de Royal Artillery Barracks.
Medaljespegel
De top-10 fan lannen dy't by it sjitten medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen 2012.
Doardt
Doardt (Nederlânsk en offisjeel: Dordrecht; pleatslik: Dordt) is in stêd en gemeente yn de Nederlânske provinsje Súd-Hollân, mei ynwenners (, boarne: CBS) en mei in gebiet fan 99,45 km², wêrfan't 19,92 km² wetter is. Doardt is dêrmei de fyfde grutte stêd yn Súd-Hollân nei Rotterdam, De Haach, Zoetermeer en Leien. De gemeente beslacht it gânse Eilân fan Doardt en wurdt begrinzge troch de rivieren Alde Maas, Under-Merwede, Hollânsk Djip, en Doardter Kil. Doardt is de grutste en wichtichste stêd fan de stêdekloft fan de Drechtstêden en is part fan de Rânestêd. Doardt is de âldste stêd fan Hollân.
Namme
De namme Dordrecht komt fan Thuredriht om 1120 hinne. De namme is ôflaat fan in trochfeart; in skipkanaal of -rivier dêr't skippen mei in tou fan it lân ôf fan iene nei de oare rivier lutsen waarden, dus fan de rivier de Dubbel nei de Merwede as oarsom. Earder tochten skiedkundigen dat it efterheaksel -drecht fan it Latynske trajectum, itjinge "fort" betsjut, ôfkomstich is, mar dy teory waard yn 1996 ôfwiisd. It efterheaksel moat yn dit gefal ôfkomstich wêze fan draeg, dat lûke, slepe of drage betsjut.
Skiednis
thumb|left|Doardt yn 1575 troch [[Jabik fan Dimter]] thumb|Doardt yn 1873 troch Edmond de Schampheleer Doardt ûntstie oan it rivierke de Thure yn it midden fan in feansompe. It rivierke we in ôfspjalting fan de Dubbel. Doardt waard foar it earst neamd yn in tekst út de 12e iuw, doe't de stêd noch oantsjut waard mei Thuredrech, en krige yn 1220 stedsrjochten fan greve Willem I fan Hollân, dêr't it de âldste stêd fan Hollân troch is. Eins hie Geertruidenberg al earder stedsrjochten fan in Hollânske greve krigen, mar dy stêd leit hjoed-de-dei yn Noard-Brabân. Yn de Midsiuwen waard Doardt in wichtich hannelsplak fan produkten lykas wyn, hout en nôt. Yn 1299 krige de stêd steapelrjochten en wie it ien fan de seis grutte stêden fan Hollân.
Yn 1253 waard der in Latynske skoalle stifte, en dy bestiet hjoed-de-dei noch hieltyd as it Johan de Witt Gymnasium en is it âldste gymnasium yn Nederlân.
Op 18/19 novimber 1421 waarden grutte parten fan it suden fan Hollân troffen troch de Sint-Elisabetsfloed, dêr't Doardt in eilân troch waard.
Op 29 juny 1457 waard de stêd troch in grutte stedsbrân troffen, dy't in soad gebouwen, lykas de Grutte Tsjerke, swier skansearre.
Yn 1572, fjouwer jier nei it begjin fan de Nederlânske Opstân, kamen fertsjintwurdigers fan alle stêden yn Hollân, útsein Amsterdam, de Wettergeuzen, fertsjintwurdige troch Willem II de la Marck, byinoar yn Doardt en hâldt de Earste Frije Steategearkomste, dy't bekend waard as de Uny fan Doardt. Dy temûke gearkomste, dy't troch de stêd Doardt byinoar roppen waard, wie de earste opstannige gearkomste fan de Steaten fan Hollân tsjin kening Filips II en syn steedhâlder, de hartoch fan Alva.
Yn dy gearkomste, waard de organisaasje en de finansiering fan de opstân tsjin Spanje besprutsen. Willem fan Oranje waard as steedhâlder útroppen en erkend as de lieder fan de opstannelingen. Dy gearkomste wurdt sjoen as it begjin fan in rige gearkomsten sa as de Uny fan Brussel (1577) en de Uny fan Utert dy't der ta laten dat de Republyk fan de Feriene Nederlannen útroppen waard.
Fan 13 novimber 1618 oant 9 maaie 1619 waard de ferneamde Synoade fan Doardt holden. De Synoade besocht teologyske ferskillen yn it kalvinisme del te bêdzjen. By de Synoade wiene fertsjintwurdigers út Dútslân, Switserlân en Ingelân oanwêzich om iennichheid yn alle grifformearde tsjerken te krijen. Yn de praktyk kaam it derop del dat de Synoade fan Doardt besoarge foar problemen oangeande de Nederlânsk Herfoarme Tsjerke, doe noch de Nederdútsk Grifformearde Tsjerke, en de politike aspekten dy't de jonge Republyk oanbelangen. Ek waard úteinset mei de Steatefertaling fan de Bibel.
Fan 1780 oant 1787 wiene de patriotten warber yn Doardt. Dêrnei folgen mear stêden dy't keazen foar de patriotten en steedhâlder Willem V moast flechtsje. Syn sweager, kening Freark Willem II fan Prusen, kaam ta syn help en op 18 septimber 1787 joech Doardt him oer oan de Prusyske troepen. De patriotten waarden ferslein en Willem V kearde werom.
Yn de achttjinde iuw waard Doardt minder fan belang en waard Rotterdam de wichtichste stêd yn de omkriten. Doardt wie lykwols ferskate iuwen lang fan belang foar de ferdigening fan Hollân. It hie in legerdifyzje oant yn de tweintichste iuw. By de mobilisaasje yn augustus 1939 waarden der ynfantery- en artillery-ienheden nei Doardt ta stjoerd en ferdigenje it eilân. Doe't Nazy-Dútslân Nederlân op 10 maaie 1940 ynfoel, lânen der Dútske parasjuten by Doardt. Nei swiere fjochterijen namen se de brêgen Doardt-Moerdijk en Doardt-Zwijndrecht yn. In soad gebouwen rekken skansearre.
Sybrant Hanssen
Sybrant Hanssen, folút '''Sybrandt Hansz. Cardinael''', (Harns, 1578 - Amsterdam, 1647) wie in Fryske wiskundige, lânmjitter, rekkenmaster en skriuwer fan wiskundige (lear)boeken.
Libben
Cardinael waard berne yn in minniste húshâlding as soan fan Hans Sybrandsz Cardinael en Ymcke Emesdr. Op 28 augustus 1607 troude er yn Amsterdam mei Levijntje Panten (Harns, 1586/87 - Amsterdam, 1664). Se krigen seis dochters, dêr't ien fan, Cathalyntie, yn 1651 troude mei de oersetter Jan Hendriksz Glazemaker. Cardinael waard ynternasjonaal bekend troch syn orizjinele Hondert geometrische questien met hare solutien. Dat boek waard troch Christiaan Huygens bestudearre op oanrieden fan syn learaar Jan Stampioen. Hy makke diel út fan de Eerste Nederduytsche Academie fan Samuel Coster en advisearre de Admiraliteit fan Amsterdam oer it plak op see (it lingteprobleem, sjoch lingtebepaling en lingtegraad).
Skermjen op de Olympyske Simmerspullen 2008
200px|thumb|right|200px|It Olympysk Skerm stadion fan Peking 2008
Sybrant Hanssen
Lânmjitter
Cardinael helle in akte fan admisje as lânmjitter foar it Hof fan Fryslân.
Saints Peter and Paul Church (San Francisco)
Skiednis
De earste Petrus- en Paulustsjerke waard yn 1884 boud op de hoeke fan de Filbert Street en Grant Avenue en waard ferneatige by de grutte ierdskodding fan 1906. De bou fan de hjoeddeiske tsjerke waard yn 1924 foltôge. Yn de jierren 1926-1927 waard de tsjerke ferskate kearen oanfallen troch radikale anargisten. Yn in jier tiid bedreaune de anti-katolike anargisten fiif bomoanslagen. Op 6 maart 1927 skeat in plysjeman ien fan de dieders dea, wylst in oare slim ferwûne rekke, doe't se besochten it lont fan in grutte dynamytbom foar de tsjerke oan te stekken. De deade man, allinne bekend as "Ricca", waard nea folslein identifisearre, wylst de oare, Celsten Eklund, letter troch de gefolgen fan syn ferwûnings ferstoar.
Sybrant Hanssen
Tsjinstanner
Tsjin it heliosintrisme fan Copernicus fersette hy him yn in wiskundich boek. Hy wie ek tsjinstanner fan it brûken fan algebra, doe de Regel fan Coss neamd, yn de mjitkunde.
Reputaasje
Vondel neamde Cardinael de Fryske Euklides fan Aleksandrje yn it ûndersteande gedicht:
Lyfwacht voor Meester Sybrant Hanssen
Kardinael, Den Vrieschen Euklides