cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Stasjon Duivendrecht
Gebou
It waard yn gebrûk naam op 23 maaie 1993. It stasjonsgebou is in ûntwerp fan arsjitekt Peter Kilsdonk. It stasjon, in oerstapstasjon, is boud op in krúspunt fan spoarwegen. It gebou hat ferskate etaazjes. Op de boppeste etaazje binne perrons foar treinen en de Amsterdamske metro. Ien ferdjipping leger is de stasjonshal mei loketten en ferskate winkels en dêrr ek wer in tal perrons foar treinen. De yngong fan it stasjon is op de ûnderste etaazje.
List fan planetoïden 40401-40500
Dit is in list fan planetoïden 40401-40500.
Helwerd
thumb|300px|De twa wierden fan Helwerd mei de tskerke fan [[Rottum (Iemsmûn)|Rottum op de eftergrûn]] Helwerd bestiet út twa no ûnbewenne wierden en leit yn de gemeente It Hegelân. De wierden lizze likernôch healweis Rottum en Uskwert, krekt westlik fan de wei. Oan de foet fan de wierden stiet in pleats.
Besuden Helwert rint it Helwerdermaar.
De gemeente rekkent Helwerd as buorskip, mar der is gjin bebouwing, wol in wyt nammeboerd.
Halte Amsterdam ArenA
Halte Amsterdam ArenA is in ienfâldich perron by de Johan Cruijff ArenA yn Amsterdam dy't yn 1996 iepene waard. It is mei in rinbrêge ferbûn oan it stadion. It stasjon bestiet út mar ien perron, oan de kant fan it stadion. De halte is allinnich berikber út stasjon Diemen Súd wei. Treinen dy ’t út de rjochting Woerden, Utert en Breukelen komme, moatte dus earst "rjochtsôf" nei Diemen Súd, en dan weromstekke nei de ArenA. Halte Amsterdam ArenA is ien fan de pear evenemintehaltes yn Nederlân dy't hjoed-de-dei noch yn gebrûk is. De halte wurd benammen brûkt by saneamde risikowedstriden.
Fleurop
Fleurop kin as betsjutting ha
Wytgatswel
De wytgatswel (Delichon urbicum) is ien fan de soarten út de famylje fan de swellen dy't yn Fryslân geregeld te sjen is.
Oare nammen
Yn 't Frysk wurdt de wytgatswel ek wol de hússwel neamd. Oare talen: Noardfrysk: Sarkswaalk; Grinslânsk: hoesswaalfke; Nederdútsk: huusswalwe; Dútsk: Mehlschwalbe; Nederlândsk: huiszwaluw; Ingelsk: House Martin.
Foarkommen
De Wytgatswel is sa'n 13 sm lang en waacht 16 oant 25 gram. De fûgel hat in blauswarte kop, rêch, wjukken en sturt. De ûnderkant is wyt en ek de stuit. De stuit hat net sa'n djippe ynsnijde swellesturt as bygelyks de boereswel mar is wol dúdlik te sjen.
Fersprieding
thumb|right|300px|Ferspriedingsgebiet: giel it briedgebiet, blau it oerwinteringsgebiet De wytgatswel libbet meast yn it kultuerlânskip, yn it iepen fjild ta oant yn de stêd. It is in briedfûgel in hiel Jeropa, oant in hichte fan 2000 m. Fierders komt er ek noch yn Aazje foar oant yn it noardwesten fan Sibearje, Japan en it noardwesten fan Afrika. De fûgels binne dêr meast fan april oant septimber. Winterdeis libje de Jeropeeske wytgatswellen súd fan de Sahara oant Súd-Afrika.
Yn Nederlân hawwe de oantallen wytgatswellen ôfnomd. Yn 1970 wiene der noch sa'n 400.000-500.000 briedpearen en yn 2013-2015 noch mar sa'n 70.000-100.000. Yn de stêden is de wytgatswel ferdwûn. Hy stiet op de Nederlânske Reade list fan fûgels as 'gefoelich'. Yn Fryslân briedt de wytgaswel foaral by Gaasterlân en om it Lauwersmar hinne.
Iten
It iten fan de wytgatswel bestiet út lytse fleanende ynsekten dy't de fûgel yn it iepen fjild yn de loft fangt.
Fuortplanting
thumb|300px|in âlde fûgel by it nêst thumb|Aaien fan de Wytgatswel De wytgatswellen bouwe harren nêst meast tsjin bûtenmuorren ûnder oerstekkende dakrânen. It bestiet út modder dy't mei spui opmitsele wurdt yn de foarm fan in heale bol mei in nauwe yngong oan de boppekant. Ien as twa kear per jier wurde trije oant fiif wite aaien lein dy't troch de beide âlden yn 12 oant 15 dagen útbret wurde. De jongen wurde dan noch sa'n trijenheale wike troch de âlden fuorre.
Undersoarten
De wytgastswel telt 2-3 ûndersoarten:
Harder (type rêdingsboat)
De Harder is in saneamd type RIB-rêdingboat fan de Keninklike Nederlânske Rêding Maatskippij (KNRM). De Harder-klasse is in RIB (Rigid Inflatable Boat) sûnder ticht stjoerhûs, te fergelykjen mei de Antje-klasse. thumb|De Johanna Margareta in De Oever
Boaten yn de rige
De trije boaten binne gjin susterskippen, sy ferskille bot fan elkoar.
Sint-Hippolytustsjerke (Olterterp)
thumb|right|250px|De Sint-Hippylytustsjerke fan Olterterp
De Sint-Hippolytustsjerke is in tsjerke dy't leit yn in boskrike omjouwing fan it Fryske doarp Olterterp, krekt eastlik fan Beetstersweach. De tsjerke is wijd oan Sint Hippolytus. De tsjerke is om 1500 hinne boud, mar nei alle gedachten letter noch wer fergrutte. De toer datearret út 1744 ek koe realisearre wurde mei troch in jefte fan Ayzo fan Boelens en syn earste frou Rinske Lycklama à Nijeholt. In tinkstien boppe de yngong is dêr it bewiis fan. De famylje Boelens bewenne it Hûs Olterterp, dat yn de buert lei en besiet in grut part fan de grûnen om Olterterp hinne.
It ynterieur fan de tsjerke, lykas de preekstoel en de doophikke, datearret út de 18e iuw. De tsjerke is eigendom fan de Stifting Alde Fryske Tsjerken en wurdt ûnder mear brûkt foar it hâlden fan eksposysjes en brulloften. Sneins wurdt de tsjerke brûkt troch in groep ôfskieden leden fan de Grifformearde Tsjerken frijmakke.
De tsjerke is erkend as in ryksmonumint.
Lilla Marras, Rêdingsboat yn Harns
Skiednis
De Lilla Marras tsjinne fan 1955-1979 noch as rêdinboat foar de kust fan Ingelân (en wie yn Ingelske hannen). Yn dy jierren wie de boat belutsen by 105 rêdingsaksjes en rêde sy 45 minsken. In leafhawwer fan rêdingsboaten helle har nei Nederlân en nei de haven fan Harns.
It skip freget in soad op it mêd fan ûnderhâld en seemanskip. Tusken 2000 en 2001 is it skip folslein restaurearre en tarist op toerisme, der kin sadwaande op oernachte wurde. Ek kin der in privee-kaptein besteld wurde en in fartocht fan twa oeren mei organisearre wurde.
Keppeling om utens
webside fan de Lilla Marras, rêdingboat yn Harns
Phoenix (Arizona)
Phoenix (útspr.: ['fi:nɪks]; Papago-Pima: S-ki:kigk; Javapai: Wakatehe; Westlik Apache: Fiinigis; Navaho: Hoozdoh; Mohave: Hachpa 'Anya Nyava) is de haadstêd en teffens de grutste stêd fan 'e súdwestlike Amerikaanske steat Arizona. It is ek it haadplak fan Maricopa County. Mei (neffens in offisjele skatting út 2012) krapoan 1,5 miljoen ynwenners is it fierders de op fiif nei grutste stêd fan it hiele lân, en ek de grutste steatshaadstêd fan 'e Feriene Steaten. Mei alle foarstêden derby hat it as stêdekloft in befolking fan hast 4,3 miljoen minsken. Dy stêdekloft wurdt wol de Valley of the Sun ("Delling fan 'e Sinne") neamd, mei't it yn Phoenix yn 'e regel sinnich en smoarhjit is. De stêd leit dan ek yn 'e noardeasthoeke fan 'e Sonoara-woastyn, justjes súdwestlik fan 'e midden fan Arizona. Mear as 40% fan 'e befolking bestiet út Latino's, en 27,6% is Spaansktalich. Mei't Phoenix hast 1.100 km² beslacht, is it ek kwa lânoerflak ien fan 'e grutste Amerikaanske stêden.
Skiednis
Yn 1881 krige Phoenix offisjeel de status fan stêd; it hie doe likernôch 2.100 ynwenners. Oan 'e ein fan dat desennium waard Phoenix op it spoar oansletten troch de Phoenix and Maricopa Railroad, in sydtûke fan 'e Southern Pacific Railroad. Dat hie grutte ekonomyske groei ta gefolch, en de stêd ûntjoech him ta in kommersjeel sintrum foar in grutte omlizzende krite. Yn 1911 waard beëasten de stêd de Rooseveltdaam yn 'e Sâltrivier oanlein, sadat der in grut reservoir oan drink- en yrrigaasjewetter ûntstie. Op 14 febrewaris 1912, ûnder it regear fan presidint William Howard Taft, waard Phoenix de haadstêd fan Arizona, dat doe in folweardige steat waard. Doedestiden wie Phoenix noch lytser as Tucson, mar dat feroare in jier as tweintich letter.
Under de Twadde Wrâldoarloch ûntjoech Phoenix him ta in yndustriële stêd, talein op it befoarriedzjen fan 'e Amerikaanske Striidkrêften. De befolking groeide navenant. De jûns fan Thanksgiving Day, yn it neijier fan 1942, rûn in bokswedstryd tusken in fertsjintwurdiger fan in blank rezjimint en ien fan in swart rezjimint út op in rasse-opskuor, wêrby't swarte soldaten willekeurige blanke boargers oanfoelen. De plysje koe har net de baas, en doe't de militêre plysje ynset waard, joech de rest fan it swarte rezjimint him by de oproerlingen en begûn mei skerp te sjitten. It Amerikaanske Leger liet pânserweinen en oar materieel optsjen en wist de legeropskuor mei muoite de kop yn te drukken, wêrby't tsientallen deaden foelen. Yn 'e Twadde Wrâldoarloch waard der ek in kriichsfinzenekamp oanlein op it plak dêr't no de Phoenix Zoo stiet. Fan 'e yn Jeropa finzen nommen Dútske soldaten dy't dêr opsletten waarden, brieken yn 1944 in grut tal út mei it plan om mei eigenmakke boaten de tichtbye Sâltrivier del te farren nei Meksiko. Hja wisten net dat dy rivier, troch alle yrrigaasje yn 'e omkriten, frijwol drûch stie en al yn gjin jierren mear befarber wie. Sadwaande koene se nei harren útbraak rillegau wer oppakt wurde.
Yn 2008 waard Squaw Peak, de op ien nei heechste heuvel yn Phoenix, omneamd ta Piestewa Peak, nei Lori Ann Piestewa, in frou út Arizona dy't de earste Amerikaanske soldate fan Yndiaansk komôf wie dy't ea yn 'e striid sneuvele, en teffens de earste Amerikaanske (froulike) soldate dy't omkaam yn 'e Twadde Golfoarloch.
Phoenix hjoed de dei
Fanwegen syn waarme winterklimaat hat Phoenix yn dy tiid fan 't jier in protte toerisme en ferdivedaasje. Sa wurde der dan ferskate grutte golfwedstriden organisearre. Dêrnjonken kinne toeristen it Phoenix Art Museum besykje, dat in tige komplete kolleksje fan mear as 18.000 keunstwurken fan alderhanne soarte hat, en dêrmei it grutste keunstmuseum fan it hiele Amerikaanske Súdwesten is. In oar foaroansteand museum is it Heard Museum, dat njonken klassike en moderne stikken ek in grutte kolleksje Yndiaanske keunstwurken hat.
Yn Phoenix binne fierders de Phoenix Zoo, de pleatslike dieretún, en de Steatsuniversiteit fan Arizona (ASU), de grutste universiteit fan Arizona, fêstige. Ek is de stêd de thúshaven foar it honkbalteam de Arizona Diamondbacks, it Amerikaansk fuotbalteam de Arizona Cardinals, it iishockeyteam de Phoenix Coyotes en it basketbalteam de Phoenix Suns. Op it mêd fan loftferfier wurdt Phoenix betsjinne troch it Phoenix Sky Harbor International Airport, dat bgl. yn 2007 mear as 42 miljoen reizgers te ferwurkjen krige.
Demografy
Neffens gegevens fan 'e folkstelling fan 2010 wie doe de etnyske opbou fan 'e befolking fan Phoenix sa: 46,5% blanken; 40,8% Latino's; 6,0% swarten; 3,2% Aziaten; 2,6% Yndianen; 9,0% oaren of fan mingd etnysk komôf. Fan 'e Latino's wie 88% fan Meksikaansk komôf (dat is ynklusyf de oarspronklike Meksikaanske befolking dy't al yn Arizona wenne doe't Meksiko it gebiet yn 1848 oan 'e Feriene Steaten ôfstean moast). Wat de talen oangie dy't yn Phoenix sprutsen waarden, stie it Ingelsk mei 68,8% op it earste plak, folge troch it Spaansk mei 27,6%. Under de blanke Amerikanen yn Phoenix binne in soad lju fan Dútsk, Iersk en Ingelsk komôf.
Klimaat
Phoenix suchtet ûnder it subtropyske woastynklimaat dat karakteristyk is foar de Sonoara-woastyn. De winters binne waarm en de simmers gleonhjit. De kâldste moanne is desimber, as de trochsneed temperatuer oerdeis 19 °C is. Yn july, de hjitste moanne, is dat 41,2 °C (en yn augustus en juny 40,2 °C, resp. 39,9 °C). Frieze docht it yn Phoenix yn trochsneed mar ien nacht yn 't jier. Rekôrtemperatueren wiene –9 °C op 7 jannewaris 1913 en 50 °C op 26 juny 1990. Jiers falt der trochstrings 200 mm delslach, en winterdeis kin der altemets in petiterich bytsje snie komme, dat suver daliks alwer fuortteit.
Manticora
Manticora is in Deenske powermetalband oprjochte yn 1996 yn Hvidovre, Haadstêd troch sjonger Lars F. Larsen en drummer Kristian H. Larsen. Manticora begûn ûnder de namme Manticore fanôf 1997 is de band fierder gien ûnder de namme Manticora. De band brocht yn 1999 syn debútalbum Roots of Eternity út. De teksten fan de band gean benammen oer literatuer, fantasy en Science fiction. Manticora hat njoggen studio-albums útbrocht.
Kingsman (franchise)
Kingsman is in Britsk-Amerikaanske mediafranchise basearre op de aventoeren fan de aginten fan Kingsman, in fiktive Britske geheime tsjinst, dy't net liëarre is oan 'e Britske oerheid, mar ynstee in partikulier inisjatyf is. De franchise sette yn 2012 útein mei de Marvel-strip The Secret Service, dy't skreaun en tekene waard troch de Britske tekstskriuwer Mark Millar en striptekener Dave Gibbons. Yn 2014 waard de earste Kingsman-film makke troch regisseur Matthew Vaughn. In twadde film kaam út yn 2017. Ferskate oare films en in tillefyzjesearje binne anno 2019 yn 'e preproduksjefaze, wylst ien film yn 'e postproduksjefaze oanbelâne is en yn 2020 yn 'e bioskoop komt.
The Secret Service
De hiele mediafranchise fan Kingsman giet werom op 'e striprige The Secret Service fan tekstskriuwer Mark Millar en striptekener Dave Gibbons, wêrfan't it earste diel yn 2012 by Marvel Comics ferskynde (en it lêste yn 2013). It giet oer Gary "Eggsy" Unwin, dy't troch syn omke, Jack London, rekrutearre wurdt om as agint te wurkjen foar de partikuliere Britske geheime tsjinst Kingsman. Eggsy ûndergiet dêrfoar in trijejierrich trainingsprogramma, wêrby't er ferskate hiermoarden útfierd en in Kolombiaanske drugsbaas finzennimt.
Wylst er ûndersyk docht nei in stikmannich ûntfierings fan bekende persoanen, komt Eggsy de oan grutheidswaansin lijende James Arnold op it spoar, in ûndernimmer op it mêd fan mobile tillefony, dy't fan doel is om in satellytsinjaal te brûken om derfoar te soargjen dat de minskheid himsels ôfslachtet, om sa it probleem fan 'e oerbefolking fan 'e wrâld op te lossen. Dan wurdt London troch Arnold fermoarde om't er mei syn freondinne sliept hat. Eggsy is skokt troch de dea fan syn omke, en as er ûntdekt dat Arnold de stipe hat fan heechpleatste persoanen binnen de Kingsman-organisaasje, set er op eigen manneboet mei in pear oare aginten yn training in oerfal op 'e geheime basis fan Arnold op, dy't fêstige is yn it binnenste fan in berch yn Switserlân.
By de oerfal nimme Eggsy-en-dy it op tsjin Arnold syn trewanten, wêrûnder de eardere Kingsman-aginte Gazelle. Se befrije de bekende persoanen, wêrûnder Pierce Brosnan, Patrick Stewart en David Beckham. As Arnold it satellytsinjaal aktivearret, wurdt der wrâldwiid in 'neurologyske weach' útstjoerd nei de mobile tillefoanen fan Arnold syn bedriuw. Hy wachtet yn spanning ôf oant de grutte slachting begjinne sil, mar om't ien fan Eggsy syn meistanners de frekwinsje feroare hat, begjinne de minsken oer de hiele wrâld seks mei-inoar te hawwen ynstee dat se inoar besykje te fermoardzjen. Wylst Arnold yn betizing efterbliuwt, wurdt er deade troch Eggsy.
Kingsman: The Big Exit
Yn 'e septimber- en oktobernûmers fan 'e Playboy waard yn 2017 in op himsels steand ferfolch op The Secret Service publisearre, mei as titel Kingsman: The Big Exit. It wie skreaun troch Rob Williams en tekene troch Ozgur Yildirim. Yn it ferhaal wurdt Eggsy ynset om 'e kontroversjele "alimintaasje"-betelling te bewekjen fan it Feriene Keninkryk oan 'e Jeropeeske Uny yn it ramt fan 'e Brexit. It giet om £100 miljard yn goudsteaven, dy't hy nei Brussel ta begeliede moat. Dêrby moat er it opnimme tsjin in terroristyske Britske pro-Brexitorganisaasje mei de namme The Union Jacks, dy't besiket it jild foar it Feriene Keninkryk werom te stellen. Uteinlik komt oan it ljocht dat Eggsy syn misje mar in ôfliedingsmaneuver wie, om Kingsman in ferlechje te jaan en weef ôf mei The Union Jacks, wylst de 100 miljard troch Kingsman sels efteroer drukt wurdt, om der neitiid yn Ingelân sikehuzen en skoallen mei te finansieren.
Kingsman: The Red Diamond
In twadde op himsels steande ferfolch, Kingsman: The Red Diamond, kaam yn 2017 by Image Comics út. Yn dat ferhaal nimt Eggsy it op tsjin Jakobus Du Preez, in Súdafrikaanske mynboumagnaat dy't oan it haad stiet fan in organisaasje dy't "The Red Diamond" hjit. Du Preez hat in snoad plan yn wurking steld om al it papierjild te ferfangen troch goud en juwiellen, wat himsels de machtichste man fan 'e wrâld meitsje soe. Om him tsjin te hâlden, moat Eggsy gearwurkje mei Kwaito, in kreaze swarte aginte fan 'e Súdafrikaanske Geheime Tsjinst (SASS), mei wa't er earst ferskate kearen yn botsing komt, mar letter in leafdesrelaasje kriget.
Kingsman: The Secret Service
Ein 2014, begjin 2015 kaam de earste film út dy't basearre wie op 'e striprige The Secret Service, mei as titel Kingsman: The Secret Service. Dêryn wurdt it ferhaal fan 'e striprige werferteld, mei as wichtichste ferskillen dat Eggsy net by Kingsman behelle wurdt troch syn omke Jack London, mar troch Harry Hart, in freon fan syn heit silger. Hart wurdt fermoarde troch de mobile-tillefonyprodusint, dy't hjir Richmond Valentine hjit, as er tefolle te witten komt oer dy syn snoade plannen. Neitiid moat Eggsy de wrâld sjen te rêden fan Valentine syn sljochtsinnige bedoelings.
Kingsman: The Secret Service waard regissearre troch Matthew Vaughn, op basis fan in senario skreaun troch himsels en Jane Goldman. Produsinten wiene Vaughn, David Reid en Adam Bohling foar Marv Films, Cloudy Productions, Shangri-La Entertainment en TSG Entertainment. De kamerarezjy wie yn 'e hannen fan George Richmond en de filmmuzyk waard fersoarge troch Henry Jackman en Matthew Margeson. De filmdistribúsje waard dien troch 20th Century Fox. De haadrollen waarden fertolke troch Taron Egerton as Eggsy, Colin Firth as Harry Hart en Samuel L. Jackson as Richmond Valentine. De film waard op 13 desimber 2014 fertoand op it filmfestival Butt-Numb-A-Thon yn Austin (Teksas), en gie op 14 jannewaris 2015 yn premiêre. Hy brocht goed $414 miljoen yn 't laadsje op in budget fan $81 oant 94 miljoen.
Kingsman: The Golden Circle
De twadde film, Kingsman: The Golden Circle, kaam út yn 2017. Dêryn wurdt it Londenske haadkertier fan Kingsman ferwoastge troch in raketoanfal fan Poppy Adams, dy't oan it haad stiet fan it machtichste drugskartel fan 'e wrâld. Sy hat har drugs fermongen mei in stadich wurkjend gif, sadat hûnderten miljoenen minsken mei de dea bedrige wurde. Adams hat it tsjingif, mar yn ruil dêrfoar easket se dat yn 'e Feriene Steaten alle drugs legalisearre wurde. By de raketoanfal binne alle Kingsman-aginten omkommen útsein Eggsy en syn maat Merlin, mar troch in needprotokol te folgjen, komme dy beide yn kontakt mei Statesman, de Amerikaanske susterorganisaasje fan Kingsman. Dêr moetet Eggsy ek syn âlde mentor Harry Hart wer, dy't dochs net deasketten blykt te wêzen, mar troch aginten fan Statesman mei avansearre technology rêden is. Mei feriene krêften moatte Kingsman en Statesman dan Poppy Adams tsjinhâlde.
Tillefyzjesearje
Yn juny 2018 makke Matthew Vaughn bekend dat in achtdielige tillefyzjesearje oer Kingsman yn 'e preproduksjefaze wie.
Fideospultsjes
Tagelyk mei de film Kingsman: The Golden Circle waard yn septimber 2017 in fideospultsje mei deselde titel útbrocht troch de Súdkoreaanske produsint NHN Entertainment. Yn it spultsje, foar op 'e mobile tillefoan, kamen ek personaazjes foar út Kingsman: The Secret Service. Oars as de films hie it fideospultsje gjin grou taalgebrûk, en kaam der inkeld "myld reälistysk geweld" yn foar. Fanwegen de ôffallende belangstelling waarden de servers fan it spultsje op 24 april 2018 ôfsletten. Der wie doe noch in oar fideospultsje foar de mobile tillefoan, mei as titel Kingsman: The Secret Service, yn ûntwikkeling.
Literatuer
Fan 'e film Kingsman: The Golden Circle ferskynde op 22 septimber 2017 in 'ferboeking' yn 'e foarm fan 'e roman Kingsman: The Golden Circle: The Official Movie Novelization, skreaun troch Tim Waggoner.
Marketing
Der binne fan 2015 ôf, doe't de earste film yn 'e bioskopen kaam, withoefolle produkten op 'e merk brocht dy't besykje mei te liftsjen op it súkses fan 'e Kingsman-franchise. Dêrby giet it om strikken, boesgroentsjes, sinnebrillen, paraplu's, skuon, horloazjes, whiskey en sa mear. Foarbylden fan merken dy't sokke artikels produsearje, binne kleanprodusinten Cutler and Gross, Mackintosh en Adidas, horloazjemakkers TAG Heuer en de Bremont Watch Company, en distillearderijen Old Forester en GlenDronach.
Fridhuistra
thumb|265px|It terpke yn 2010
Fridhuistra is in (hûs)terp sa'n 400 meter noardeastlik fan Mitselwier, mar dy't ta de himrik fan Moarre heart. It perseel is pleatslik bekend as it ‘âld heech’. Der is suggerearre dat op dat plak in stins stien hawwe kin.
Skiednis
Yn 1511 wurdt sprutsen fan in Aeltie to Frijtze Hustma dy’t lân yn gebrûk hat dat fan Kleaster Weert (ûnder Moarre) wie. Reijmer to Fridshuijs, wiere namme Entshuys, is pachter yn 1578 neffens it Register Personele impositie. Hy wie troud mei in Barbara fan Scheltema. Yn de boedelbeskriuwing fan it spantsje wurdt sprutsen fan ‘een eecken kast’ dy’t nei’t Barbara seit ‘van de convente Weert van de Priorinne geschoncken is’. Der wurdt wol tocht dat Fridhuistra op seker stuit oan kleaster Weert skonken is.
Agge Reynalda
Agge Jelles Reynalda (Frjentsjer? - dêre, nei 1681) wie in sulversmid. Reynalda waard master yn 1658. Wurk fan him wurdt bewarre yn it Frysk Museum.
Fridhuistra
Skiednis
De Schotanuskaart lit bebouwing sjen, sûnder in greft, en in reed nei Mitselwier. Fridhuistra sate wurdt wer neamd yn 1738, 1782, 1798 en yn de earste helte 19e iuw is it in sate fan 137 pûnsmiet. Yn 1885 is de sate der net mear en is it perseel greide wurden.
Yn de jierren 1970 wie de hichte mei in greft rûnom dúdlik yn it lânskip werom te finen. Anno 2010 is de grêft fierhinne ticht en liket it terrein wat oersljochte. Ein 90er jierren hat Archeologysk Advysburo RAAP it terrein troch middel fan proefboarrings ûndersocht. It boarsel befette houtskoal, pún, ferbaarnde liem en fosfaatplakken, allegear oanwizings foar (midsiuwske) bewenning. It terpke wurdt fan grutte archeologyske bestjutting achte en hat de status fan beskerme terrein.
Dellebuorsterheide
thumb|Dellebuorsterheide De Dellebuorsterheide (Stellingwerfsk: Delleboersterheide; Nederlânsk: Dellebuursterheide) is in beekdellinglânskip fan 195 hektare bylâns it Tsjongerkanaal by Aldeberkeap. Yn it gebiet leit it heidemarke de Catspoele. De Hoarn jout in byld fan de rivierdúntsjes, sa't dy eartiids folle mear lâns de rin fan de Tsjonger leinen. It gebiet wurdt beheard troch It Fryske Gea.
Skiednis
Sûnt de earste oankeap yn 1951 is it gebiet sterk útwreide, in proses dat noch altiten trochgiet. Om it karakter fan it oarspronklike beekdellinglânskip werom te krijen en te behâlden, hawwe der yngripende behearsmaatregels west. De heide is ôfstutsen en frijmakke fan beamopslach, puollen en âlde meänders fan de Tsjonger binne opskjinne en sleatten binne tichtmakke. Troch in stikmannich wetterkearings te meitsjen is de wetterstân yn it gebiet ferhege en stiet der wer wetter yn de puollen. As resultaat fan de yngrepen binne de skerpe grinzen tusken de ferskate terreingedielte ferdizene, binne in soad lytse miljeugradiïnten ûntstien en is der in ôfwikseljende fegetaasje ûntstien. Ek de eardere kultuergrûn is oanpakt. De toplaach fan fiedselrike grûn is ôfgroeven en ôffierd, wylst it oarspronklike reliëf wersteld is. Dêrtroch binne heuvelige lânskippen mei plassen ûntstien, ferlykber mei de eardere situaasje.
Floara en Fauna
Op de Dellebuorren sitte noch party amfibyen en reptilen. Heidekikkert, libbenbernjende hagedis en njirre libje hjir en ek de seldsume glêde slang oantroffen. Grutte stikken fan de Dellebuorsterheide binne drûch en begroeid mei biezemheide. Beikeheide foarmet der fraaie mozaïken. Mar ek wiete heide, mei in protte skrobberheide en seadsigge, groeit hjir. Bûtergers, in seldsum wurdende plant, bliuwt stânhâlden oan de foet fan de heuveltsjes. Oan de wat fochtige paden groeit it skieppeklokje, in waardplant foar it frij seldsume en hjir foarkommende gintsiaanblautsje. Dêrneist komme op de heide brune fjoerflinter, grientsje en heideblautsje foar.
Op de Dellebuorren binne wol 27 soarten libellen oantroffen, dy't ûnder oare gebrûk meitsje fan heidefintsjes, lykas bygelyks de seldsume fine pânserjuffer. De boaiem fan de boskjes mei simmeriik, bjirk en grouwe din is benammen begroeid mei bjint. De boskgebieten kenne de gewoane sjongerkes, mar ek mûzefalk en hauk briede der, krektas de beampiper en de beamljurk. Oan de boskrânen en yn it strewel binne gielfink, swartkieltsje en paapke te sjen. Ek de das wennet yn it boskgebiet, op de heechlizzende flank fan de Tsjonger.
Behear
It behear bart meast mei de hjir gerskjende Skotske Heechlanners, Exmoorponys en Drintske heideskiep. Dêrneist wurde de beekdellinggerslantsjes yn augustus meand en wurde pleatslik stikken sterk fergerske heide ôfstutsen.
Haselund
thumb|Lizzing Haselund is in gemeente yn de Dútske dielsteat Sleeswyk-Holstein en makket diel út fan it distrikt Noard-Fryslân. Grothusenkoog hat 899 ynwenners (2010).
Lucas Poppinga
thumb|Lucas Poppinga Lucas Poppinga (Koudum, 4 april 1895 - Noarch, 27 oktober 1979) wie in Nederlânsk politikus fan de Anti-Revolúsjonêre Partij.
Poppinga waard berne yn Koudum as soan fan Jan Poppinga en Dieuwke Hoogeboom. Hy is benammen bekend as boargemaster fan in oantal Fryske stêden. Hy wie efterinoar boargemaster fan Starum (1921-1930), It Bilt (1930-1937) en Snits (1937-1945). Ien fan de meast taastbere foarfallen út it ûnthâld oan syn boargemastserskip yn Snits is it Frysk Skipfeart Museum, dat op oanstean fan Poppinga stifte waard. Syn amt yn Snits waard lykwols tusken 1941 en 1945 útoefene troch Jacob Schut, dy't nammens Seyss-Inquart oansteld wie as boargemaster.
It grêf fan Lucas Poppinga is op it Algemiene Begraafplak fan Heemstede.
Overruled
Overruled is in Nederlânske metalband oprjochte yn 2012 yn Hoogeveen. Yn 2018 brocht de band it album Hybris út.
Ohio
Ohio is in steat fan de Feriene Steaten fan Amearika en haadstêd is Kolumbus. De namme Ohio betsjut yn de taal fan de Irokys-Yndianen, "grutte rivier". De rivier de Ohio foarmet de grins tusken de steat Ohio en de steaten West Firginia en Kentucky.
Skiednis
Op 1 maart 1803 waard Ohio de 17e steat fan de Feriene Steaten. Yn 1835 wie tusken Ohio en Michigan in skeel om it besit fan in stik grûn dat bekend stiet as de Toledo Strip.
Yn de Amerikaanske Boargeroarloch stie Ohio oan de side fan de Uny.
Geografy
It oerflakte fan Ohio is 116.090 km² grut. Ohio is dêrmei 2,8 kear sa grut as Nederlân,
In grut part fan de eastlike en súdlike grins wurdt foarme troch de rivier de Ohio. De noardlikste helte fan de steat is frij flak, it suden is wat heuveleftiger. It heechste punt is de pyk fan de Campbell Hill (472 m). Yn Ohio lizze mear as 2500 marren.
Sint-Kristoffelkatedraal (Roermond)
De Sint-Kristoffelkatedraal oan de Grote Kerkstraat yn Roermond is de biskopstsjerke fan it bisdom Roermond, dat de katolike provinsje Limburch omfiemet.
Skiednis
Troch de oanlis fan nije ferdigeningswâlen om de stêd hinne kaam de âlde parochytsjerke dêrbûten te lizzen. Dat makke om likernôch 1410 de bou fan in nije tsjerke binne de omwâling needsaaklik, de hjoeddeiske Sint-Kristoffelkatedraal. Noch yn de 15e iuw feroaren se it plan fan de tsjerke, dat yn in de foarm fan in Gryksk krús boud wie: it koer waard as in trijeskepige hal foltôge en de tsjerke waard fiifskepich útfierd.
Yn de rin fan de 16e iuw kaam it bouwurk ree. It oarsprinklik as parochytsjerke boude godshûs krige yn 1661 de status fan katedraal foar it yn 1559 stifte bisdom Roermond.
Fan 2005 oant 2007 ûndergyng de katedraal in grutte renovaasje.
Ynrjochting
De ynrjochting fan de tsjerke stamt út ferskate tiidrekken. Ut de 13e iuw datearret it saneamde Dalheimer Krús, dat nei de sekularisaasje fan it sistjersjinzerke kleaster yn Dalheim (Noardryn-Westfalen) yn 1804 yn de hannen fan de katedraal oergyng. It renêssânse Sakramintsalter (1593) en koerbanken binne 16e iuwsk, wylst de rokoko preekstoel en de bychtstuollen (Petrus Vinck) 18e iuwsk binne. Dêrnjonken hingje der in tal skilderijen fan kultuer-histoaryske wearde.
Yn de mei in 3,57 meter heech byld fan de patroanhillige bekroande toer hingje fiif klokken.
Oargel
It oargel waard yn 1957 troch de oargelboufirma L. Verschueren út Heythuysen boud en ferfong it yn de kriich ferneatige ynstrumint. It ynstrumint besit 51 klinkende registers. Yn 2014 waard útein set mei de fernijing fan it oargel, dat 37 registers telt. Yn july 2018 kaam der in ein oan de wurksumheden, dy't likernôch in heal miljoen euro koste hawwe, en koe it wer yn gebrûk nommen wurde.
Toerbyld Sint-Kristoffel
It oarspronklike toerbyld fan Kristoffel waard troch Theodorus Cox getten en yn 1894 op de spits set. In stoarm ferneatige it byld yn 1921 en it moast dêrnei ferskate ferfongen wurde troch stoarmen, brannen en kriichgeweld. It hjoeddeiske byld waard makke troch Jac Claessens, dy't it byld ek makke hie dat yn de Twadde Wrâldkriich fan de toer sketten waard.
Fleurop (hynders)
Fleurop is in frouljussealklup út de omkriten fan Wytmarsum. De groep fan bestiet sûnt 1991 út sawat acht froulju.
De ruters ride yn amasônesit op Fryske hynders en drage lange himelblauwe klaaiinge mei sleep en in huodsje. De klean binne basearre op âld-Ingelske rydklean. Piety Hofstra hat as dressuerrydster it inisjatyf naam. Nei in âld foarbyld binne in tal frouljussealen makke. Om yn amasônesit ride te kinnen, mei beide skonken oan deselde kant fan it hynder, moast earst tige wenne. Omdat dde amasônes de rjochter skonk net brûke kinne om it hynder te driuwen wurdt in rydstok ("cane") brûkt. Om op it hynder te kommen is in opstapke nedich. Yn it earstoan feroare de gearstalling fan de groep gauris. Der waard oefene yn de maneezje fan Koarnwert.
It earste optreden wie yn Penjum. Doe folgen mkear sjo's en konkoersen lykas Indoor Fryslân mar ek bûten de provinsje. By it dressuerriden wurde gauris marsen spile. De sjo bestiet út in kür dy't riden wurdt op muzyk fan “De swarte pearel”. Treenster Swaentsje Brink makke hjirfoar de goreografy.
Sebeare
Sebeare is in Frysktalige band út Easterein, oprjochte yn 1992.
Geau's Mole
De Geau's Mole is in poldermole beëasten Top en Twel yn de gemeente Súdwest Fryslân.
Beskriuwing
De Geau's Mole is in mealreeë spinnekopsmole út de earste helte fan de 19e iuw dy't oan it Prinses Margrietkanaal stiet. It is net bekend yn hokker jier de spinnekop krekt boud waard: yn boarnen wurde de jiertallen 1832 en 1841 neamd.
De mole waard setten foar it bemeallen fan de Geaupolder, in simmerpolder beëasten Toppenhuzen, tsjintwurdich in natoergebiet fan it Steatsboskbehear. De Geau's Mole hat in flecht fan 12,20 meter en is it ienige oerbleaune eksimplaar fan de eartiids ûngefear tweintich poldermoles dy't ea om Toppenhuzen/Twellingea stien hawwe.
Yn 1954 en 1965 waard de Geau's Mole restaurearre. Hy waard yn 1981 eigendom fan de Stifting De Fryske Mole. De mole wie doe yn minne steat, sadat hy fan de ryksmonumintelist helle waard en de destiidske Rykstsjinst foar de Monumintesoarch tastimming joech de mole te slopen. Dêr kaam in soad ferset tsjin, wat der ta late dat dochs wer alle jierren in bedrach foar it ûnderhâld fan de mole beskikber steld waard. De kosten fan in restauraasje woe it Ryk lykwols net foar har rekken nimme. Uteinlik barde dat yn 1987 op kosten fan de doetiidske gemeente Wymbritseradiel, de provinsje Fryslân en it Prins Bernhardfûns.
De Geau's Mole, dy't allinnich oer it wetter berikt wurde kin, is op ôfspraak te besichtigjen.
James Paget
Sir James Paget, 1st Baronet (Great Yarmouth, 11 jannewaris 1814 - Londen, 30 desimber 1899) wie in Britsk sjirurch en patolooch dy't meast te binnen brocht wurdt troch de Sykte fan Paget en dy't mei Rudolf Virchow beskôge wurdt as ien fan de grûlizzers fan de wittenskiplike medyske patology. De measte minsken tinke by de Sykte fan Paget oan de foarm dêr't de bonken by oandien binne, mar der binne lykwols trije syktes nei him neamd: de sykte fan Paget fan de bonken (osteitis deformans), de sykte fan Paget fan de tit (in foarm fan boarstkanker dy't him útwreidet yn de hûd om de tit hinne), en ek noch Extramammary Paget's disease (in selsume foarm fan kanker oan it boarst, de penis of de fulva). Fierders is it abses fan Paget nei him neamd.
Libben en wurk
Yn 1834 ûntduts er dat de parasyt Trichina spiralis de feroarsaker is fan Trichinoase. Yn 1837 krige er in oanstelling dy't him £100 yn it jier opsmiet en begûn er oan syn earste wittenskiplike artikel. Syn libben skeat er benei by yn doe't er fan in lyk tyfus skipe. Yn 1844 troude er mei Lydia. Paget hie jierren de grutste sjirurgypraktyk fan Londen dêr't er ek de dreechste gefallen krige. Hy wurke faak 16 of 17 oeren op in dei. At net ien it mear wist, waard Paget faak rieplachte by sykten fan de bonken en knieren, by kanker en neurologyske oandwanings dy't yn de beneaming fan in operaasje komme koene. Syn grutste fertsjinste wie lykwols syn wittenskiplik ûndersyk, hoewol't er ek wol sjirurgyske ferbetteringen betocht hat.
Under syn ferneamde wurk binne de Lectures on Tumours (1851) en Lectures on Surgical Pathology (1853). Yn 1858 waard er as Surgeon-in-Ordinary fan keninginne Victoria yn konsult frege by de Prins fan Wales en yn 1875 wurdt er foarsitter fan it Royal College of Surgeons.
De begraffenis yn Westminster Abbey waard laat troch syn soan, de biskop fan Oxford. De James Paget Healthcare NHS Trust en it James Paget Hospital yn Norfolk binne nei Paget ferneamd.
Everhard van Reyd
thumb|Everhard van Reyd
Everhard van Reyd (Dimter, 1550 - Ljouwert, 25 febrewaris 1602) wie in skiedskriuwer.
Sûnt 1567 is er yn ballingskip foarme. Hy studearre yn Heidelberch, komt yn 1570 werom yn Dimter en komt as sekretaris fan Jan de Alde nei Gelderlân. Yn 1584 komt er yn de Ried fan Willem Loadewyk, foar Gelderlân yn de Steaten-Generaal.
By de wichtichste foarfallen belutsen, beskriuwt er benammen Fryske en Gelderske saken mei gesach ( 1566-1601, foar 1583 beknopt ). J.G. v.d. Sande ferfolget syn wurk.
Wurk
Dit is in werprintinge fan 1, mei in oare titel. Werútjefte fan 2, folge troch: II. ''deel van de oorspronck en voortgangh der Nederlantsche oorlogen. Ofte waerachtige historie van de voornaemste geschiedenissen in de Nederlanden ende elders voorgevallen, zedert den jare 1601 daer het Everard Reyd salig. gelaten heeft, tot het jaer 1644 incluys, verdeylt in 13 boecken, noyt voor desen gedruckt''. Amsterdam 1644 [158 sd. aparte paginearing; f°]
Tony Joe White
thumb|Tony Joe White op it Jazzaldia Festival yn San Sebastián, 2005 Tony Joe White (Oak Grove, Louisiana, 23 july 1943 - Franklin (Tennessee), 24 oktober 2018) wie in Amerikaanske sjonger, lietsjesskriuwer en gitarist dy't it meast ferneamd waard fan syn hits út 1969 Polk Salad Annie en Rainy Night in Georgia. Hy wie de skriuwer fan "Steamy Windows", in hit foar Tina Turner yn 1989. "Polk Salad Annie" waard ek opnaam troch Elvis Presley en Tom Jones. White waard wurdearre fanwege syn typyske lege stimlûd. Hy wie in fertsjintwurdiger fan de saneamde Swamp Music ('Sompemuzyk'). White hie in eigen muzyklabel: Swamp Records.
Karriêre
White syn earste album, Black And White, waard opnaam mei David Briggs, Norbert Putnam en Jerry Carrigan; op dat album stiet it wrâldferneamde nûmer Polk Salad Annie en de cover Wichita Lineman fan Jimmy Webb. Soul Francisco wurdt in hit yn Frankryk. Ein septimber 1973 waard White troch produsint Huey P. Meaux frege om mei te dwaan oan de Memphis sessys (dy't trije dagen duorre) en sa ûntstie it ferneamde album Southern Roots fan Jerry Lee Lewis. Carl Perkins, Mark Lindsay (dy fan Paul Revere and the Raiders, Wayne Jackson en de Memphis Horns dienen ek mei oan de sessys, lykas ek Booker T. & the M.G.'s nei trije jier wer meiïoar spilen.
1999 gie White werom nei syn woartels en makke yn Louisiana One Hot July. De cd waard wer goed ferkocht. In omgong troch Austraalje en Jeropa folge. Yn 2008 spile White, hy wie doe 65 jier, yn wer in Europeeske toernee, yn Paradiso yn Amsterdam en die ek mei oan in cd fan Susan Tedeschi.
Tony Joe White stoar yn de âldens fan 75 jier oan in hertoanfal yn Leiper's Fork krekt bûten Franklin, Tennessee.
Geaupolder
De Geaupolder is in natoergebiet oan de súdwestside fan de Snitser Mar. De Geaupolder, dat in eilân foarmet, leit yn de gemeente Súdwest-Fryslân, beëasten it twillingdoarp Toppenhuzen/Twellingea. It is in simmerpolder, dy't winterdeis ûnder wetter stiet en yn de simmer wurdt bemeald troch de Geau's Mole, in út de earste helte fan de njoggentjinde iuw kommende spinnekopmole. Dêrmei is it ien fan de pear polders yn Nederlân dêr't de wetterstân allinnich mei wynkrêft regele wurdt. It gebiet is eigendom fan Steatsboskbehear, dat it behear fan dielen derfan spesjaal rjochtet op greidefûgels. Yn de polder komme de hoants en de wettersnip foar. De ouwers fan de polder, dy't te lijen hawwe fan de ôfslach troch de weagen op de Snitser Mar, binne fersterke mei basaltblokken. Dêrop binne by tiden wipsturtgrillen te sjen.
Högel
thumb|Lizzing Högel is in plak yn de Dútske dielsteat Sleeswyk-Holstein en makket diel út fan it distrikt Noard-Fryslân. Högel hat 446 ynwenners (2010).
Sânbuert
thumb|Sicht op Sânbuert yn 2011 thumb|Pier Christiaansleat Sânbuert (Nederlânsk: Zevenbuurt) is in buorskip yn de gemeente De Fryske Marren. Sânbuert leit twa kilometer eastlik fan Dolsterhuzen oan it Tsjongerpaad lâns de noardside fan de Tsjonger. De foarm Zevenbuurt of Sevenbuurtis ferkeard oerset, want de namme slacht op 'e grûnsoart sân.
De buorskip is te berikken fia de noardliker rinnende N924 by de Tsjûkemar. It gebiet wurdt yn it easten begrinze troch de Broeresleat en yn it westen troch de Pier Christiaanssleat. Sânbuert lei oant 1934 yn Skoatterlân en dêrnei oant 1984 yn Haskerlân.
Johannes Frederik (type rêdingsboat)
thumb|250px|De Graaf van Bylandt by it strân fan Flylân De Johannes Frederik is in saneamd type RIB-rêdingboat fan de Keninklike Nederlânske Rêding Maatskippij (KNRM). De Johannes Frederik klasse is de op ien nei grutste klasse fan de KNRM. It skip dêr't it type nei ferneamd is, de Johannes Frederik, hat tusken 1988 en 2004 tsjinne op it stasjon Ballumerbocht (It Amelân) en is wilens ferkocht.
Hattstedtermarsch
thumb|Lizzing Hattstedtermarsch is in plak yn de Dútske dielsteat Sleeswyk-Holstein yn it distrikt Noard-Fryslân. Hattstedtermarsch hat 333 ynwenners (2010).
Aaksens
thumb|Aaksens (2009) Aaksens is in buorskip yn de gemeente Súdwest-Fryslân. Aaksens leit yn de himrik fan Tsjerkwert. Der steane no twa pleatsen (2007). By Aaksens stienen eartiids twa spinnekopmoles. Doe’t it nije gemaal yn 1926 klear wie, binne se ôfbrutsen.
Ealsum
De buorskippen Tiltsjebuorren, Swarte Mosk en Sibrandahûs (gruttendiels) hearre ek by Ealsum.
Ealsum hat  ynwenners.
Dokkum en Ealsum
Ealsum hat in aardich grutte himrik, mar dy hat yn it ferline noch grutter west. Dokkum hie gjin klokslach en de stedsgrêft wie ek de grins mei Ealsum. Tsjerklik is dat sa bleaun. In tal Dokkumers hearde tsjerklik by Ealsum en oare doarpen. Yn 2005 binne de herfoarme gemeenten fan Dokkum en Ealsum/Wetsens ien wurden. Dêr is it nedige oer praat. De Ealsumers hienen gjin nocht om troch in efterdoar Dokkumers te wurden.
Dokkum hie sels net in stasjon fan de Noord Friesche Lokale Spoorweg. Om't it stasjon oan it spoar fan Ljouwert nei Eanjum bûten de stêd lei, stie it Dokkumer Lokaaltsje yn Ealsum. Ek de doetiidske kristlike kweekskoalle stie op Ealsumer grûn. Troch de útwreiding fan Dokkum moasten der om de safolle tiid grinskorreksjes komme. In grinskorreksje joech faak spul tusken Dokkum en East-Dongeradiel. Der is sels in grinskorreksje net hielendal trochgien, om't de boargemaster fan East-Dongeradiel dan yn Dokkum kaam te wenjen.
De Tsjerke
Ealsum hat in romaanske tsjerke út omtrint 1200. De tsjerke wie foar de reformaasje wijd oan Katarina. Yn 1843 is de toer ôfbrutsen en it klokhûs op de nije westgevel set.
De terp
thumb|left|Ofgraving terp Ealsum om 1884 De terp is om 1880 hinne foar it grutste part ôfgroeven. Der binne doe wichtige archeologyske fynsten út de 7e iuw dien, dy't ek yn it bûtenlân omtinken krigen. De tsjerke stiet op in restant fan de terp, dy't in hichte fan 5,3 meter hat.
Twadde Wrâldoarloch
Yn de Twadde Wrâldoarloch wiene der sûnt de hjerst fan 1944 wapendroppings yn it fjild benoarden Ealsum by Tiltsjebuorren. Op 5 maaie 1965 is der in tichtby lizzende pleats nei ferneamd, 'Droppinghiem'. Net fier fan it âlde droppingsplak stiet it oarlochsmonumint 'Droppinghiem'.
De mûne
thumb|left|Houtseachmole Eben Haëzer Oan de Ealsumer Feart stie sûnt sawat 1750 de houtseachmûne 'Eben Haëzer'. Yn de Earste Wrâldoarloch hat der ek noch in mokselpelderij yn sitten. Yn 1927 is de mûne sloopt.
Mockema State
Mockema state stie besuden de doarpsterp oan de Mockemawei.
De earste kear dat Mockema State neamd waard wie yn 1492, doe't skreaun waard dat Mockema State fernield wie troch minsken út de stêd Grins. It gebou bleau wol stean en waard yn 1611 ferkocht. Yn 1695 waard de state opnij ferkocht en yn 1811 waard der skreaun dat it stategebou yn pún lei en dat der fan de poarte noch in diel stie.
Stinstera State
Tsjin de grins fan de himrik fan Wetsens en eastlik fan de terp fan Sibrandahûs stiet de pleats Stinsterastate. De pleats stiet op in stik grûn mei in grêft der om hinne.
De earste kear dat Stinstrastate neamd waard is yn 1583. De pleats waard doe yn in weesboek omskreaun as in aldfrysk langhûs.
Op it terrein fan de state stiet noch hieltyd in kop-hals-romppleats.
Miedema Sathe
Neist de terp Sibrandahûs stiet in wichtige pleats mei de namme Miedema Sathe. De kop-hals-romppleats hat in hûs dat dwers op de skuorre boud is.
Mienskip
thumb|260px|[[Tsjerke fan Ealsum]] thumb|260px|[[Kop-hals-romppleats yn Ealsum]] Yn Ealsum is in Feriening foar Doarpsbelangen.
Befolkingsferrin
(* nei grinswiziging mei ûnder oaren Dokkum) (Boarnen: 1840: Plaatsengids; 2015 en 2020: Alle Cijfers)
Tori Amos
Tori Amos (Newton, 22 augustus 1963) is in Amerikaansk sjongster en pianospylster dy't har eigen ferskes skriuwt en produsearret. Amosh har foarteam bestiet út Cherokee-yndianen fan har memmekant en Skotten en Ieren oan har heitekant.
Har earste album smiet neat op, mar doe't se ûnder tafersjoch fan har platemaatskippij noch in kâns krige en har nei wenjen sette yn Ingelân, is se ferneamd wurden mei har album Little Earthquakes. Dat wie yn 1991 of 1992.
Har twadde album Under the Pink fersekere har fan eternal stardom, lokkich hie se nea safolle lêst fan stjerallures. By har tredde album mislearre it mei de platemaatskippij en dêrom ferbruts se har kontrakt. De maatskippij joech har bygelyks net de kâns om in earste en twadde miskream te ferwurkjen. Hja moast de dei dêrnei al wer oan it wurk mei de promoasje fan har produkt. Har sânde album Scarlet's walk kaam út op in nij lebel, lykas har albums The Beekeeper en American Doll Posse.
Tori Amos hat de organisaazje RAINN mei oprjochte en stipet dy organisaasje, "rape and incest national network", noch altiten.
Imhotep
thumb|right|250px|Imhotep Imhotep (fl. 2650-2600 f.Kr.) wie fizier fan farao Djoser, de twadde farao fan de tredde dynasty fan it Alde Keninkryk yn it Alde Egypte. Neist fizier wie hy ek arsjitekt, skriuwer fan medyske wurken, hegepryster fan Ptah en Ra en hy wie riedsman fan de farao.
Imhotep de man
Imhotep is it meast ferneamd as fizier fan farao Djoser. Hy hat it ûntwerp fan de treppepiramide fan Djozer betocht. In grut kompleks mei dêryn allegear ferskillende religieuze en keninklike bouwurken en dat foar it earst yn stien. Imhotep is berne yn in gewoane boargersfamylje, mar troch syn yntelliginsje koe er hegerop komme. Hy tsjinne ûnder oare as hegepryster fan de god Ptah. Neffens in myte, dy't jierren letter nei syn dea optocht is, soe hy de soan wêze fan de god Ptah mei in minsklike frou as mem. Yn guon fermiddens wurdt Imhotep beskôge as it earste sjeny yn de wrâld wêr't in beskriuwing fan is.
Imhotep as god
Imhotep is ek nei syn dea ferneamd en syn rom waard grutter yn ferrin fan iuwen. Nei twatûzen jier waard er ta in god ferklearre. Hy soe in soan wêze fan de god Ptah. Imhotep waard de skutspatroan fan de genêskunde, de hegere kennis en it skriuwen. Fanwege syn kennis fan de genêskunde waard hy troch de Griken fergelike mei de god Asklepios. Omdat hy ek ferbûn wie mei it skriuwen waard hy ek wol ôfbylde mei de god Thoth.
Op ôfbylden is Imhotep in gewoane man, mei in muldoek en in bleat boppelichem. Hy wurdt ôfbyld mei keale holle of in plassekape en hat de tekenen fan de god by him.
Skelwurd
In skelwurd is in wurd om in persoan of in groep út te skellen of bespotlik te meitsjen. Yn Fryslân krigen de ynwenners fan kriten en doarpen faak in skelnamme. Hast elk doarp krige sa'n skelnamme of bynamme. Guon hawwe in histoaryske eftergrûn, fan oaren is it ûntstean ûnbekend. Waling Dykstra hat der in hiel soad sammele yn syn 'Uit Frieslands Volkleven".
Foarbylden binne de ynwenners fan: Akkrum - skytstuollen Aldeboarn - tuorkemjitters Baard - katten Burgum - kowesturten Dokkum - granaten Drachten - bôlen De Jouwer - keallepoaten Foudgum - deaden Frjentsjer - klokkedieven Grou - tsiisferdûnsers, tsyskedûnsers Harns - tobbedûnsers Hurdegaryp - oaljekoeken Jirnsum - katten De Lemmer - bokkings Mantgum - Kaäniten Nijewier - Woartelstêd Snits - dúmkefretters Terherne - poasken Tsjom - lyntsjesnijers Wergea - brêgebidler Wurdum - tuorkefretters
Haarlim
Haarlim (Nederlânsk en offisjeel: Haarlem) is in stêd en gemeente yn de regio Súd-Kinmerlân en de haadstêd fan de Nederlânske provinsje Noard-Hollân. Yn 2009 wennen der likernôch 148.000 minsken yn de gemeente en is dêrmei de twadgrutste stêd fan Noard-Hollân nei Amsterdam. De stêd leit oan de rivier de Spaarne.
Skiednis
thumbnail|Stêdsbyld fan Haarlim (2e helte 17e iuw). De stêd is ûntstien om 900 hinne en krige stedsrjochten yn 1245. Yn de 15e iuw hie de ekonomy fan Haarlim leien fan de frijheidsstriid fan West-Fryslân tsjin de greven fan Hollân. Yn 1572 keas de stêd yn de Tachtichjierrige Kriich de kant fan Willem fan Oranje en tsjin de Spaanske kening. Op 11 desimber 1572 begûn in Spaansk leger ûnder don Freark it Belis fan Haarlim, dat sân moannen duorre, oant de úthongere stêd him op 13 july 1573 oerjoech. As straf fermoaden de Spanjerts 1.700 leden fan it garnizoen en 300 foaroansteande boargers. Yn 1577 lutsen de Spanjerts har werom en dêrnei gong it stadichoan wer better mei de ekonomy. Dat hie ek te krijen mei de trekfearten nei Amsterdam en Leien. Oan de ein fan de 17e iuw wennen der 55.000 minsken yn Haarlim en wie ien fan de grutste stêden fan Hollân. Nei 1680 gong it lykwols minder mei de tekstylniverheid. Yn 1815 wennen der krapoan 20.000 minsken. It earste treinspoar yn Nederlân rûn fan Amsterdam nei Haarlim en waard op 1839 iepene. Yn 1843 waard dat spoar ferlinge nei Leien.
Brandaris
thumb|250px|right|De Brandaris thumb|250px|right| thumb|250px|right|De brandaris fan fierôf
De Brandaris is in fjoertoer op Skylge, de âldste fjoertoer fan Nederlân. De namme is ôflaat fan Sint Brandarius, in hillige wêrnei't it hjoeddeiske doarp West-Skylge yn de Midsiuwen nei neamd wie. Guon miene dat de namme ôflaat is fan Sint-Brandaan, in seefarrende hillige, mar dat is nea bewiisd. De earste Brandaristoer waard yn 1323 boud, om foar skippen, op wei nei Amsterdam, oer de Sudersee, de neare iepening tusken Flylân en Skylge oan te jaan. In goede markearring wie needsaaklik omdat de waadeilannen in soad op inoar lykje fan de Noardsee ôf besjoen.