cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Skotlân
De fiif folken fan Skotlân
Dy Wytsingen wiene yn it gefal fan Skotlân Noaren en Denen, mar hoewol't ek de Denen mei harren ynfallen grutte skea en slim lijen oer it lân brochten, wiene de Noaren wichtiger. Dy beheinden har nammentlik net inkeld ta ynfallen, mar setten har ek nei wenjen yn it lân, benammen yn it uterste noarden fan 'e Heechlannen (it skiereilân Caithness) en op 'e Hebriden. Op 'e Orkney- en Sjetlâneilannen waard de oarspronklike Piktyske befolking folslein troch de Noarske kolonisten assimilearre, mar dy beide eilannegroepen foelen yn dy tiid ûnder de Noarske Kroan, en waarden hielendal net ta Skotlân rekkene.
It Skotske keninkryk
As de berte fan it Keninkryk Skotlân wurdt ornaris de kroaning beskôge, yn 843, fan Kenneth MacAlpin ta kening fan Piktlân. Op dat barren folge in stadige ekspânsje fan it mienskiplike keninkryk fan 'e Pikten en de Gaelen, dat tsjin 'e alfde iuw "Skotlân" kaam te hjitten. Tsjin 'e tolfde iuw hiene de Skotske kenings it Brytoanyske súdwesten en it Angelsaksyske súdeasten ferovere, en waarden se as lienhear erkend troch de hearskers fan it Gaelyske skiereilân Gallowegen, yn it uterste súdwesten, en it Noarske Caithness, yn it uterste noarden. Mei de komst fan in feriene keninkryk ûntstie ek in proses wêrby't Skotlân omtrint de tolfde iuw stadichoan begûn te feodalisearjen, in ûntwikkeling dy't allinnich mar fuortsterke waard troch de ymmigraasje fan Anglo-Normandyske ealju út Ingelân en Frankryk wei.
Frijheidsstriid
Twa jier letter, yn 1294, easke Edwert fan 'e Skotske kening en eallju dat se yn it Ingelske leger tsjinje soene, dat op it Jeropeeske fêstelân tsjin 'e Frânsen focht. Dat gie sels Jan te fier, en ynstee fan oan Edwert syn easken te foldwaan, sleaten de Skotten doe in bûnsgenoatskip mei de Frankryk, de saneamde Auld Alliance ("Alde Alliânsje"), dy't fan 1295 oant 1560 duorje soe. Edwert die dêrop in ynfal yn Skotlân, sette Jan fan Balliol ôf en griep sels de macht yn it lân. Dat late ta de saneamde Skotske Unôfhinklikheidsoarloggen, wêrby't Andréas fan Moray en William Wallace as de wichtichste lieders fan it Skotske ferset tsjin 'e Ingelske oerhearsking nei foarren kamen. Hja fersloegen de Ingelsen yn 'e Slach by Stirling, yn 1297, mar litten it jiers dêrop in slimmen nederlaach yn 'e Slach by Falkirk. Hoewol't Wallace úteinlik troch ferrie yn Ingelske hannen foel en yn 1305 op in Londensk skavot einige, wie dat net de ein fan 'e striid, sa't Edwert hope hie.
Want yn 1306 fermoarde Robert de Bruce, greve fan Carrick, ien fan 'e wichtichste Skotske troanpretendinten, yn 'e Greyfriars Kirk yn Dumfries syn foarnaamste rivaal Jan III fan Comyn, hear fan Badenoch. Minder as sân wiken letter waard er ta kening fan Skotlân kroane. As Robert I wraksele er dêrnei mear as tweintich jier lang, earst om 'e ûnôfhinklikheid fan syn heitelân werom te winnen, en dêrnei om dy ûnôfhinklikheid feilich te stellen foar de takomst. Mei de oerwinning oer de Ingelsen yn 'e Slach by Bannockburn, yn 1314, bewiisden de Skotten dat se wer baas yn eigen hûs wiene. It jiers dêrop waard Robert syn broer Edward fan Bruce ta hege kening fan Ierlân kroane ûnder de koartduorjende Skotske ynfaazje fan dat troch de Ingelsen bestjoerde eilân. Yn 1320 liet Robert de Ferklearring fan Arbroath ôfkundigje, wrâlds earste dokumintearre ûnôfhinklikheidsferklearring. Doe't dy de stipe krige fan paus Jehannes XXII, moast ek de Ingelske Kroan him úteinlik by in selsstannich Skotlân dellizze.
Nettsjinsteande dat holden de beide Britske keninkriken noch iuwenlang in muoisume en by fleagen fijannige relaasje. De oarloch mei Ingelân gie noch desennia lang troch nei de dea fan Robert I yn 1329. Boppedat late de bittere rivaliteit tusken de Bruce-dynasty en de Comyn/Balliol-famylje ta ynterne rebûlje yn Skotlân en sels ta in boargeroarloch dy't oant de midden fan 'e fjirtjinde iuw oanhold. Hoewol't de Bruce-dynasty de winner yn dy striid waard, feroarsake it brekme oan manlike erfgenamten fan kening David II yn 1371 dat mei syn omkesizzer Robert II it Hûs Stuart op 'e troan kaam. De Stuarts (eins: Stewarts) hearsken dêrnei oant de Renêssânse oer Skotlân, en ûnder harren bewâld makke it lân in gruttere woltier troch as ea tefoaren, nettsjinsteande de oanhâldende konfrontaasjes mei Ingelân en de swierrichheden dy't feroarsake waarden troch de almar djippere kulturele kleau tusken it leechlân en de Heechlannen.
De uny mei Ingelân
Yn 1502 tekene Jakobus IV fan Skotlân it Ferdrach fan Ivige Frede mei Hindrik VII fan Ingelân. Om dat te besegeljen naam er Hindrik syn dochter Margareta Tudor ta frou, in houlik dat late ta in famyljebân tusken de Tudors fan Ingelân en de Stuarts fan Skotlân. In goede tsien jier letter, yn 1513, waard Jakobus troch omstannichheden, de Auld Alliance mei Frankryk en Ingelske agresje twongen en doch in ynfal yn noardlik Ingelân, mar de ekspedysje waard in fiasko, en it Skotske leger waard ferneatigjend ferslein yn 'e Slach by Flodden, dêr't Jakobus IV by omkaam. Syn soan, Jakobus V, stoar yn 1543 sûnder manlike opfolgers, sadat syn dochter Marije Stuart op 'e troan kaam as keninginne. Yn 1560 moast Skotlân ûnder Ingelske druk mei it Ferdrach fan Edinburch de Auld Alliance mei Frankryk beëinigje.
Datselde jiers, 1560, fierde Skotlân de troch de tsjerkeherfoarmer John Knox beïvere Reformaasje troch en waard it sadwaande in kalvinistysk lân. Dat late ta nije ynterne striid, mei't de yn Frankryk goedroomsk grutbrochte Marije der neat fan witte woe om nei it protestantisme oer te gean. Yn in barbaarske boargeroarloch waarden de oanhingers fan 'e keninginne lytsman makke, en Marije sels waard yn 1567 ôfset, wêrnei't Skotlân regearre waard troch in rige reginten foar har jonge soan Jakobus VI. Nei in mislearre besykjen om 'e troan werom te winnen, flechte Marije de grins mei Ingelân oer, dêr't se troch har efternicht Elizabeth I krapoan tweintich jier lang finzen holden waard, oant har eksekúsje yn 1587.
De jakobityske opstannen en ûnderdrukking
Oan 'e ein fan 'e santjinde en yn 'e earste helte fan 'e achttjinde iuw fûnen der yn Skotlân ferskate jakobityske opstannen plak. Dat hie dermei te krijen dat kening Jakobus VII (Jakobus II fan Ingelân) yn 1688-1689 fanwegen roomske sympatyen fan 'e troan staat wie, by wat yn Ingelân de Glorieuze Revolúsje neamd waard, troch syn dochter Marije II en har Nederlânske man Willem III fan Oranje-Nassau. Hoewol't it Hûs Stuart yn 'e persoan fan Marije II en letter yn dy fan har suster Anne (dy't Willem nei dy syn dea yn 1702 opfolge) noch oant 1714 oan 'e macht bleau, fûnen in protte Skotten dizze revolúsje hielendal net sa glorieus, en bleaune trou oan 'e ôfsette kening Jakobus en dy syn rjochtlike opfolgers: syn soan Jakobus VIII, de saneamde Alde Pretendint, en syn pakesizzers Karel III, de Jonge Pretendint, en Hindrik I, de lêste manlike Stuart, in kardinaal fan 'e Tsjerke, dy't yn 1807 sûnder bern ferstoar.
Hoewol't de jakobityske opstannen tsjintwurdich gauris beskôge wurde as in ier nasjonalistysk besykjen om 'e Skotske ûnôfhinklikheid werom te winnen, wie it eins earder in striid fan roomsen tsjin protestanten, of oars fan politike oanhingers fan it âlde rezjym tsjin dy fan it nije. Boppedat woene de Stuarts net inkeld de Skotske troan, mar ek de Ingelske weromwinne, en as dat harren slagge wie, soe der oangeande de politike status fan Skotlân nei alle gedachten gjin sprút feroare wêze. Mar hoe't it ek sij, de earste jakobityske opstân, as dy sa neamd wurde kin, fûn plak yn 1689, fuort nei de Glorieuze Revolúsje, doe't John Graham fan Claverhouse, 1e boarchgreve Dundee, dy't doedestiden de offisjele befelhawwer fan it Skotske leger wie, in striidmacht mobilisearre om Skotlân foar Jakobus VII te behâlden en de út Ingelân optsjende willemityske legers op te kearen. Behalven reguliere troepen makke er dêrby gebrûk fan in grut tal leden fan 'e Heechlânske clans, dy't de namme hiene fûleindige fjochters te wêzen (mei't se al sûnt de Midsiuwen allegeduerigen ûnderling deilis wiene). Hoewol't Bonnie Dundee, sa't er neitiid neamd waard, yn 'e Slach by Killiecrankie in grutte oerwinning behelle, sneuvele er sels op it slachfjild, wêrnei't syn leger as snie foar de sinne fuortteide en Skotlân foar de jakobityske saak ferlern gie.
Nei't Skotlân yn 1707 syn ûnôfhinklikheid kwytrekke wie en nei't yn 1714 de Dútske karfoarst fan Hannover as George I op 'e Britske troan kommen wie, fûn der yn 1715 in nije jakobityske opstân plak, dy't yn Skotlân bekend kaam te stean as the Fifteen. Dêrby brocht John Erskine, greve fan Mar de clans gear om tsjin it nije Hannoveraanske bewâld te striden, mar syn legerke waard yn 'e Slach by Sheriffmuir ferslein, wêrnei't Mar de lêste santjin jier fan syn libben as balling yn Frankryk trochbrocht.
De meast ferneamde jakobityske opstân, the Forty-Five, fûn plak yn 1745, doe't de Jonge Pretendint Karel Edwert Stuart, better bekend as Bonnie Prince Charlie, op 'e Skotske kust lâne en de Heechlânske clans oprôp ta rebûlje, en in grut diel fan 'e clans gehoar joech oan dy oprop. Hoewol't dizze opstân begûn sûnder ienige foarm fan tarieding, hiene de jakobiten diskear it elemint fan 'e ferrassing oan har kant, en boppedat wiene de measte Britske troepen op it fêstelân fan Jeropa behelle yn 'e Eastenrykske Súksesjeoarloch. Nei in flugge oerwinning yn 'e Slach by Prestonpans wisten de jakobiten grutte parten fan Skotlân, mei dêrûnder de haadstêd Edinburch, yn 'e hannen te krijen. Dêrnei begûn prins Karel mei syn Heechlânske leger oan in opmars troch Ingelân, mar wat fierder oft de Skotten fan har heitelân ôf rekken, wat minder oft it har noaske en wat mear oft desertearren. Likegoed wisten de jakobiten Derby, yn súdlik Ingelân, te berikken foar't se tsjinkeard wurde koene troch guon mei tûzen hasten fan it kontinint weromhelle Ingelske troepen. In weromtocht wie doe net oan te ûntkommen, en prins Karel moast him mei syn leger weromlûke yn 'e Skotske Heechlannen, dêr't lykwols nije troepen wûn wurde koene. De opstân einige op 't lêst yn 'e klimaktyske Slach by Culloden, dêr't de moed fan 'e Heechlânske clans op 16 april 1746 smoard waard yn it boalderjen fan Ingelske kanonnen.
Karel Edwert Stuart doarme neitiid in simmer lang troch de Heechlannen en de Hebriden fan skûlplak nei skûlplak, oant er úteinlik ûntkomme koe nei Frankryk, dêr't er oant syn dea yn 1788 neat mear út 'e wei sette. Underwilens krige Skotlân nei ôfrin fan 'e opstân slim te lijen fan Ingelske ûnderdrukking. It Britske leger hold plonderjend en brânskattend hûs yn it lân en 120 fan 'e jakobityske lieders krigen de deastraf, wylst mear as 1.100 oaren fan hûs en hiem ferballe waarden nei de koloanjes. It dragen fan 'e kilt waard oant 1782 by wet ferbean, en de befolking fan 'e Heechlannen en de Hebriden waard fierder troffen troch in miltêre besetting dy't noch jierren oanhold. De opstân fan 1745 wie in ramp dy't it clanwêzen yn Skotlân nea wer te boppe komme soe.
Achttjinde en njoggentjinde iuw
Nei de opskuor fan 'e jakobityske opstannen wist benammen it Skotske leechlân yn 'e twadde helte fan 'e achttjinde iuw al rillegau wer de tried op te pakken. De saneamde Skotske Ferljochting, mei figueren as de natuerkundigen James Clerk Maxwell en William Thomson baron Kelvin en yngenieurs as James Watt en William Murdoch, klearre it paad foar in Yndustriële Revolúsje dy't fan Skotlân in ekonomyske grutmacht makke. It wie yn dy tiid dat de yndustrystêd Glasgow foar it earst yn oansjen kaam, benammen as ien fan 'e wichtichste sintra fan skipsbou fan 'e wrâld. De yndustrialisaasje gie lykwols ek mank mei abominabele wurk- en wenomstannichheden foar de arbeiders fan 'e almar úttynjende fabriken. Yn 'e njoggentjinde iuw hie Glasgow fierwei it heechste bernestjertesifer fan Skotlân en ûnder de deun opinoar libjende arbeiderspopulaasje koene besmetlike sykten as tuberkuloaze en goalera har as diggelfjoer ferspriede.
Dat wie lykwols net folle mear as symboalpolityk, mei't deselde grûnbesitters yn 'e Heechlannen en op 'e Hebriden de saneamde Heechlânske Frijmakkings (Highland Clearances) trochfierden, wêrby't tsientûzenen lytse pachtboeren ûnmeilydsum fan 'e grûn ferdreaun waarden dy't harren famyljes faak al iuwenlang bewenne en bewurke hiene, inkeld en allinnich sadat dy omset wurde koe yn winstjaander weidlân foar skiep. It grutste part fan 'e ûnteigene en fan har lân ferdreaune clanleden hie gjin oare kar as om te emigrearjen, om yn in nij lân op 'e nij te begjinnen. Tusken 1841 en 1931 ferfearen nei skatting 2 miljoen Skotten nei Noard-Amearika en Austraalje, en nochris 750.000 nei Ingelân. Oan 'e oare kant wie der fan 'e 1820-er oant de 1960-er jierren oanhâldend sprake fan ymmigraasje út Ierlân, troch lju dy't ôfkamen op it wurk op 'e skipswerven fan Glasgow.
Moderne tiid
Skotlân spile in wichtige rol yn 'e Britske oarlochsynset yn 'e Earste Wrâldoarloch. Behalven dat in grut part fan 'e Britske oarlochsskippen fan Skotske makkelei wie, waarden der mear as in heal miljoen soldaten nei it front ta stjoerd (op in befolking fan 4,8 miljoen minsken), wêrfan't goed 125.000 omkamen en likernôch 150.000 swier ferwûne weromkearden. Yn dyseldichste snuorje krige de sosjalistyske Labourpartij foar it earst fêste foet oan 'e grûn yn Skotlân, benammen ûnder de arbeiders fan Glasgow.
Yn it Ynterbellum waard it lân troffen troch ekonomyske stagnaasje, folge troch de Grutte Depresje, mei as gefolch dat in protte fral jonge Skotten it heitelân ferliet, op 'e siik nei in better libben om utens. Iroanysk genôch wie it de Twadde Wrâldoarloch dy't Skotlân nije wolfeart trochdat der doe fannijs grutte fraach ûntstie nei oarlochsskippen en oar swier materieel. Nei 1945 rekke Skotlân troch in ferâlderjende yndustry stadichoan ekonomysk wer yn 'e ûnderwâl. Benammen de skipsbousektor is sûnt alhiel opdoekt, mei slimme earmoede yn Glasgow ta gefolch. Underwilens ûntstie fan 'e santiger jierren ôf oan 'e oare kant fan it lân in nije yndustry mei as sintrum Aberdeen, troch de oaljeboarrings yn 'e Noardsee.
Nei de Twadde Wrâldoarloch stiek ek it Skotske nasjonalisme foar it earst de kop op, dat polityk fertsjintwurdige waard troch de Skotske Nasjonale Partij (SNP). Yn 't earstoan waarden de nasjonalisten, dy't de ûnôfhinklikheid fan Skotlân foarstiene, troch de fêstige politike oarder yn it Feriene Keninkryk útlake, mar nei ferkiezingsoerwinnings fan 'e SNP oan 'e ein fan 'e jierren sechstich en yn 'e earste helte fan 'e jierren santich, fergie harren tsjinstanners it laitsjen al gau. Hoewol't de nasjonalisten fan 1979 ôf in soad stipe ferlearen, diene de ympopulêre en as anty-Skotsk ûnderfûne maatregels fan 'e Konservative premier Margaret Thatcher yn 'e twadde helte fan 'e tachtiger jierren in protte om 'e eardere ferliezen fan 'e nasjonalisten goed te meitsjen.
De oanwaaksende rop om selsbestjoer late yn 1997 ta it hâlden fan in referindum, wêrby't de Skotske befolking yn oerweldigjende mjitte keas foar in eigen parlemint en in eigen autonoom regear. De earste ferkiezings foar it Skotske parlemint waarden holden yn 1999, en neitiid waard in koälysjeregear gearstald fan Labour en de Liberaal-Demokraten, dat oant 2007 oan 'e macht bleau. Tsjin dy tiid wie de SNP sa groeid dat dy op eigen manneboet en mei stipe fan 'e Skotske Griene Partij in minderheidsregear foarmje koe, en nei in nije ferkiezingsoerwinning yn 2011 behellen de nasjonalisten sels in nipte mearderheid yn it Skotske parlemint. Dêrnei fielden se har sterkernôch om einlings in referindum oer ûnôfhinklikens út te skriuwen, mar doe't dat holden waard, op 19 septimber 2014, die bliken dat de Skotske befolking (noch) net ree wie om it lân fan 'e rest fan it Feriene Keninkryk los te meitsjen: de foarstanners ferlearen it fan 'e tsjinstanners mei 45% tsjin 55%.
Premier en SNP-lieder Alex Salmond besleat dêrnei om ôf te treden, en waard opfolge troch fise-premier Nicola Sturgeon. Mei't de Britske premier David Cameron út namme fan it nee-kamp de deis foar de ferkiezings de Skotske befolking alderhanne ûnthjitten op it mêd fan mear jild en mear selsbestjoer die as men mar tsjin ûnôfhinklikheid stimme soe, en de deis nei de oerwinning fan 'e nee-kampanje tebekklaude, liket it derop dat in protte Skotten har bedragen fiele. Nei it referindum groeide de SNP dan ek fan minder as 26.000 leden oant mear as 115.000 leden yn maaie 2015, doe't der lanlike Britske ferkiezings holden waarden. Dêrby boekten de nasjonalisten in meunsteroerwinning troch 56 fan 'e 59 Skotske sitten yn it Britske Legerhûs te winnen.
Bestjoer
Mei't Skotlân ûnderdiel útmakket fan it Feriene Keninkryk is it steatshaad fan Skotlân de Britske monarch, en dat is sûnt 1952 keninginne Elizabeth II. Doe't dyselde op 'e troan kaam ûntstie der yn Skotlân rebûlje oer it feit dat hja harsels net inkeld yn Ingelân, mar ek yn Skotlân Elizabeth II neamde, mei't der nea in Skotske keninginne Elizabeth I west hie. Yn 'e rjochtsaak dy't dêroer fierd waard, stelde de rjochterlike macht lykwols de Kroan yn it gelyk, en dêrby waard fêstlein dat tenei altyd de heechste nûmering oanholden wurde sil. Dus as der yn 'e takomst nochris in kening Jakobus (James) op 'e Britske troan komt, dan sil dy Jakobus VIII neamd wurde, ek al hat Ingelân mar twa Jakobussen as kening hân. De Britske troanopfolger, dy't yn Ingelân de titel "prins fan Wales" draacht, wurdt yn Skotlân de "hartoch fan Rothesay" neamd.
Skotlân is in "dielútmeitsjend lân" (constituent country) fan it Feriene Keninkryk, krekt as Ingelân, Wales en Noard-Ierlân. Oan dy oantsjutting is gjin politike status ferbûn (mei't Ingelân bgl. hielendal gjin selsbestjoer hat). Skotlân beskikt sûnt 1999, nei't de Skotske befolking dêr twa jier earder by in referindum ta besletten hiene, wól oer in foarm fan selsbestjoer, sij it in beheinden-ien. It hat in eigen Skotsk Parlemint, dat fêstige is yn 'e Edinburchske wyk Holyrood, en dêrom ek wol mei dy namme oantsjut wurdt. Dit parlemint bestiet út ien keamer en is opmakke út 129 leden, wêrfan't 73 in beskaat kiesdistrikt fertsjintwurdigje, wylst de oare 56 yn acht ferskillende regio's keazen wurde op grûn fan it kiesstelsel fan proporsjonele represintaasje (sa't bgl. Nederlân hat). Ien fan 'e leden fan it parlemint wurdt op foardracht fan datselde parlemint troch de Britske monarch beneamd ta premier fan Skotlân, en kin dan sels oare parlemintsleden ta ministers yn syn regear beneame.
It Skotske parlemint en regear hawwe sizzenskip oer in soad saken, wêrûnder it ûnderwiis, de sûnenssoarch en beskate juridyske kwestjes. Sa kin it dat it heger ûnderwiis en syktekosten foar de âlderein yn Skotlân no fergees binne, wylst dy saken yn 'e rest fan Grut-Brittanje almar djoerder wurde. Fierders wie Skotlân it earste diel fan it Feriene Keninkryk dêr't it ferbean waard om yn iepenbiere gelegenheden te smoken, en sette it ek as earste lânsdiel de legalisaasje fan it homohoulik yn gong (hoewol't it op dat mêd letter ynhelle waard troch Ingelân en Wales). It Skotske parlemint hat ek it rjocht om in beskate mjitte fan belestings yn Skotlân te heffen. Mar definsje, bûtenlânsk belied, de sosjale útkearings en it meastepart fan 'e belestingheffing is noch altyd stevich yn 'e hannen fan it lanlike Britske parlemint en regear.
Skotlân telt sân offisjele stêden: Aberdeen, Dundee, Edinburch, Glasgow, Inverness, Stirling en Perth. It lân is lid fan 'e Britsk-Ierske Ried en fan 'e Britsk-Ierske Parlemintêre Assimblee. Der binne 59 Skotske kiesdistrikten fertsjintwurdige yn it Britske Legerhûs (fan yn totaal 750); en Skotlân hat seis sitten yn it Jeropeesk Parlemint.
Ekonomy
Hoewol't de skipsbou, de koaleminen en de stielyndustry, sektors dy't ienris fan krúsjaal belang wiene foar de Skotske ekonomy, nei de Twadde Wrâldoarloch alhiel yn it ûnleech rekken troch ynternasjonale konkurrinsje, ferâldere en yneffisjinte masinery en deilisskip tusken wurkjouwers en wurknimmers, is Skotlân sûnt de tachtiger jierren wer by de wâl opklaud. Ien fan 'e wichtichste pylders fan 'e Skotske ekonomy is no de oalje- en gasyndustry mei syn boarplatfoarms yn 'e Noardsee, dy't ûnderstipe wurdt troch in útwreide ynfrastruktuer fan oaljeraffinaderijen en oanleveringsbedriuwen fan spesjalisearre ark en reau op it Skotske fêstelân, benammen yn 'e krite om Aberdeen hinne. As Skotlân ûnôfhinklik wêze soe, dan soene 95% fan 'e Britske oalje- en gasfoarrieden binnen de Skotske grinzen lizze.
Troch de frij algemiene deyndustrialisaasje fan Skotlân is fierders de úttynjende tsjinstesektor fan grut belang, wêrfan't it bank- en fersekeringswêzen it wichtichste plak ynnimt, mei in stikmannich grutte bedriuwen dy't harren haadkertier yn Edinburch hawwe, lykas de Lloyds Banking Group, de Royal Bank of Scotland, de Bank of Scotland en Standard Life. De Skotske haadstêd besette yn 2007 noch it fyftjinde plak op 'e list mei de grutste finansjele sintra fan 'e wrâld, hoewol't it sûnt dy tiid in stik sakke is. Ek wichtich foar de Skotske ekonomy is de produksje fan elektroanika, dy't konsintrearre is yn en om Glasgow hinne – in krite dy't dêrom nei analogy fan it Amerikaanske Silicon Valley wol de Silicon Glen neamd wurdt.
De lânbou en fiskerij, dat ienris ek tige wichtige sektors wiene foar de Skotske ekonomy, binne geandewei de tweintichste iuw alhiel marginalisearre rekke. Oan 'e oare kant is it toerisme noch altyd groeiende, en datoangeande hat Skotlân hiel wat te bieden, mei syn natoerskientme, syn libbene kultuer en syn fassinearjende skiednis. Ien fan 'e grutste trekpleisters wurdt noch altyd foarme troch de troebele wetters fan it mysterieuze Loch Ness, dêr't wierskynlik net (of dochs al?) in meunster yn huzet. Om alle toeristen, sakelju, oaljelju en oaren tagong ta it lân te ferskaffen, beskikt Skotlân njonken ferskate feartsjinsten dy't reguliere ferbinings ûnderhâlde mei Noarwegen, Ierlân en Nederlân, oer fiif grutte ynternasjonale lofthavens, te Glasgow, Edinburch, Aberdeen, Prestwick en Inverness. thumb|left|270px|[[Loch Ness, mei op de foargrûn it Kastiel Urquhart.]]
De wichtichste eksportprodukten fan Skotlân (ynkl. hannel mei oare dielen fan it Feriene Keninkryk) binne wisky, elektroanika en finansjele tsjinsten. Yn totaal hie de Skotske eksport yn 2012 in wearde fan £26 miljard. De wichtichste net-Britske hannelspartners fan Skotlân binne Ierlân, de Feriene Steaten, Nederlân, Dútslân, Frankryk en Noarwegen. Yn oktober 2014 hie Skotlân in wurkleazens fan 5,5%, wylst it Feriene Keninkryk as gehiel in wurkleazens fan 6,0% hie.
Faluta
Skotlân hat deselde muntienheid as de rest fan it Feriene Keninkryk, te witten: it Britske pûn. Lykwols, op it mêd fan papierjild jout it fia in trijetal banken (de Bank of Scotland, de Royal Bank of Scotland en de Clydesdale Bank) noch altyd eigen biljetten út. It Skotske papierjild kin eins net foar in eigen faluta oanmurken wurde (allinnich al om't Skotlân gjin eigen muntjild hat), en is earder in regionale foarm fan it Britske pûn. De Skotske biljetten binne likefolle wurdich as Britske biljetten fan deselde denominaasje, en binne net inkeld yn Skotlân, mar yn it hiele Feriene Keninkryk jildich, krekt sa't it Britske pûn ek yn Skotlân jildich is. Ien ynteressant detail is noch dat der fan it Britske pûn biljetten fan £5, £10, £20 en £50 binne, wylst it "Skotske pûn" ek in briefke fan £1 hat. Yn 2013 wiene der foar £3,8 miljard oan Skotske bankbiljetten yn omrin, wêrfan't de wearde garandearre is troch de Bank of England, de Britske steatsbank.
Algemien
Neffens de folkstelling fan 2011 hie Skotlân doe 5.313.600 ynwenners, mei in befolkingstichtens dy't 67,5 minsken de km² bedroech. Neffens in skatting út 2013 wie de befolking doe oanwoeksen ta 5.327.700 minsken. Dêrfan wenje fierwei de measten yn 'e saneamde Sintrale Gurdle, in brede bân dy't yn it leechlân dwers troch Skotlân rint, fan Glasgow, oan 'e westkust, nei Edinburch, oan 'e eastkust. Hoewol't Edinburch de haadstêd fan it lân is, is Glasgow fierwei de grutste stêd, mei mear as 584.000 ynwenners. As alle foarstêden meirekkene wurde komt de agglomeraasje Grut-Glasgow sels út op 1,2 miljoen ynwenners. Oare wichtige stêden yn 'e Sintrale Gurdle binne Dundee en Perth. De grutste stêd dy't bûten dat gebiet falt, is Aberdeen. De Heechlannen, de Hebriden en de Orkney- en Sjetlâneilannen binne mar tige tinbefolke, en ek it Súdskotsk Berchlân is winliken in plattelânsgebiet, dat dominearre wurdt troch lânbou en boskbou.
Etnisiteit
Op it mêd fan etnisiteit joech by de folkstelling fan 2011 62% fan 'e befolking op "inkeld Skotsk" te wêzen, wylst 18% himsels seach as "Skotsk en Britsk" en 8% as "inkeld Britsk". Ek wie der 4% dy't in oare nasjonaliteit opjoech. Fan dy oaren hearden de measten ta de lju út it eardere Britsk-Ynje dy't har sûnt de Twadde Wrâldoarloch yn Skotlân nei wenjen set hawwe. Dizze Aziaten, sa't se yn Grut-Brittanje yn 'e regel neamd wurde, binne yn Skotlân fral konsintrearre yn Glasgow, hoewol't Edinburch en Dundee ek oansjenlike Aziatyske mienskippen hawwe. Yn 2011 waard de grutste allochtoane minderheid yn Skotlân foarme troch de likernôch 49.000 Pakistanen, folge troch krapoan 33.000 Ynjers en hast 4.000 Bingalezen.
Ek hat it lân in Sineeske mienskip fan likernôch 34.000 minsken en dêropta noch sa'n 30.000 Afrikanen, 10.000 Arabieren en 6.500 Karibiërs. Jeropeeske minderheden binne der ek, wêrûnder Ingelsen en Welsen (mei-inoar 417.000), Ieren (54.000) en fan oarsprong nomadyske groepen, lykas Skotske en Ierske Reizgers en Roma (mei-inoar 4.200). Under de frijheid fan reizgjen binnen de Jeropeeske Uny binne der ek in protte lju út East-Jeropa nei Grut-Brittanje kommen, en fan dy groepen wiene yn 2011 yn Skotlân de Poalen it talrykst, mei sa'n 61.000 minsken.
Taal
De oarspronklike taal fan it leechlân, it Súdskotsk Berchlân en de Skotske eastkust oant benoarden Aberdeen is it Skotsk, in nau oan it Ingelsk besibbe Westgermaanske taal, dy't foarhinne ek wol as in Ingelsk dialekt beskôge waard, mar sûnt 1997 yn Grut-Brittanje erkenning genietet as in selsstannige taal. Hoewol't by de Skotske folkstelling fan 2011 troch 1.540.000 minsken (oftewol 30,0% fan 'e befolking) opjûn waard dat men Skotsk sprekke koe, wie it mar foar 125.000 minsken (2,4%) de memmetaal.
Op 'e Orkney- en Sjetlâneilannen waard oarspronklik in lânseigen, út it Noarsk ûntstiene Noardgermaanske taal sprutsen, it Norn. De lêste sprekker dêrfan stoar lykwols yn 1850, en sûnt hearre de beide arsjipels ta it taalgebiet fan it Skotsk, al is it dialekt dat dêr sprutsen wurdt, it saneamde Eilânskotsk, min te ferstean foar Skotsksprekkers fan it fêstelân.
Yn 'e Noardwestlike Heechlannen en op 'e Hebriden is de lânseigen taal it Skotsk-Gaelysk, dat ta de Keltyske taalgroep heart. Oars as dat faak tocht wurdt, hat it Skotsk-Gaelysk nea de taal fan hiel Skotlân west, en hjoed de dei is it foar de oergrutte mearderheid fan 'e Skotten ûnfersteanber, mei't it al sûnt de Lette Midsiuwen stadichoan terrein priisjaan moat. Neffens de folkstelling fan 2011 binne der sa'n 87.000 lju (1,6%) dy't Skotsk-Gaelysk sprekke kinne, mei dêrûnder sa'n 57.000 memmetaalsprekkers (1,1%).
Yn Skotlân wurde sawol it Skotsk as it Skotsk-Gaelysk erkend as minderheidstaal en yn 1997 binne se allebeide troch it Britske regear as sadanich opjûn foar it Jeropeesk Hânfêst foar Regionale of Minderheidstalen. Under de Wet op 'e Skotsk-Gaelyske Taal, fan 2005, hat de Bòrd na Gàidhlig ("Skotsk-Gaelyske Taalried") de opdracht krigen om "derop ta te sjen dat it Skotsk-Gaelysk him ûntjout ta in offisjele taal fan Skotlân, dy't likefolle respekt kriget as it Ingelsk." Yn kontrast dêrmei wurd it Skotsk inkeld erkend as in "tradisjonele taal".
Godstsjinst
Neffens gegevens fan 'e folkstelling fan 2011 bestiet 54% fan 'e Skotske befolking út kristenen, wylst ateïsten en agnosten krapoan 37% fan 'e befolking útmeitsje. Sûnt de Skotske Reformaasje fan 1560 is de presbyteriaanske Tsjerke fan Skotlân, dy't bekendstiet as de Kirk (Skotsk foar "tsjerke"), de steatstsjerke fan it lân. Yn 2011 wie likernôch 12% fan 'e Skotske befolking (638.000 minsken) lid fan 'e Kirk, wylst nochris 40% gjin lid wie, mar him der wol mei ferbûn fielde.
De oare grutte kristlike denominaasje fan Skotlân is de Roomsk-Katolike Tsjerke, mei 19% fan 'e befolking oftewol sa'n 975.000 minsken, fral konsintrearre yn it westen fan it lân. Nei de Reformaasje bleau in diel fan 'e Heechlannen nammentlik roomsk, en guon fan 'e Hebriden, wêrûnder Uist en Barra, ek. Boppedat waard de Roomsk-Katolike Tsjerke dêre, mar fral ek yn Glasgow, yn njoggentjinde iuw fuortsterke troch ymmigraasje út Ierlân wei. Fan 'e oare kristlike groepearrings yn Skotlân moat fral de Frije Tsjerke fan Skotlân (ek wol bekend as de Wee Frees, de "Lytse Frijen") neamd wurde, in swiere kalvinistyske tsjerke dy't him yn 1843 fan 'e Kirk ôfspjalte. In soartgelikense denominaasje wurdt foarme troch de Frije Presbyteriaanske Tsjerke fan Skotlân, in sels noch swierdere tsjerke dy't him yn 1893 ôfskate fan 'e Wee Frees. De oanhing fan dizze beide "frije" tsjerken is benammen konsintrearre op 'e Bûtenste Hebriden, wat it foar toeristen ferfelende gefolch hat dat se (as se net goed fan 'e sitewaasje op 'e hichte binne) dêr sneins in dei fêst komme kinne te sitten om't de fearboaten op 'e "dei fan God" net farre meie. Njonken ferskate oare miniskule presbyteriaanske splintertsjerkjes is der dan fierders noch de Skotske Episkopaalske Tsjerke, de Skotske ôfdieling fan 'e Anglikaanske Tsjerke, dy't sa'n 35.000 leden hat.
Fan 'e net-kristlike religyen is de islaam tsjintwurdich it grutst, mei sa'n 40.000 oanhingers (minder as 0,9% fan 'e befolking). Der binne ek oansjenlike joadske, hindoeïstyske en sikh-mienskippen, benammen yn Glasgow. De likernôch 7.000 oanhingers fan it moderne heidendom binne mear oer it lân ferspraat. Fierders is it Samyé Ling-kleaster, by Eskdalemuir, dat yn 2007 fjirtich jier bestie, it âldste boedistyske kleaster fan West-Jeropa.
Kultuer
Wa't oan Skotlân tinkt, sil al gau de kilt yn 't sin komme, de Skotske manljusrok, dy't makke is fan tartan, de ferneamde weve wollene stof yn rútsjepatroan. Oan dat patroan kin de kenner daliks weromsjen ta hokker clan oft de drager heart. De kilt wurdt û.m. noch droegen troch de dielnimmers oan 'e saneamde Highland games, in krêftsport wêrby't men û.m. mei beamstammen smite en grutte stiennen tille moat.
In symboal fan 'e Skotske identiteit dat men yn Skotlân oeral tsjinkomt, is it skeankrús fan 'e apostel Andréas (Saint Andrew), de beskermhillige fan it lân. It stiet ek op 'e flagge fan Skotlân, dy't bestiet út in blau fjild mei wyt skeankrús. As alternative flagge wurdt trouwens ek gauris de Skotske wapenbanier brûkt, dy't bestiet út in giel fjild mei in klimmende reade liuw en in dûbele reade binnenseame fersierd mei reade leeljes. It fieren fan 'e wapenbanier, dy't ûntliend is oan it wapen fan Skotlân, is feitliks by wet inkeld tastien foar it keningshûs en net foar de befolking, mar dêr litte de Skotten har neat oan gelegen lizze. Noch wer in oar Skotsk symboal is de stikel (thistle) de nasjonale plant fan Skotlân. It folle minder bekende nasjonale bist fan Skotlân is de ienhoarn.
Tige wichtich foar de Skotske kultuer is ek de lânseigen muzyk, dy't tradisjoneel makke wurdt op 'e bekende doedelsek, mar ek op 'e harpe, de tromme, de fidel en de akkordeön. It ûnoffisjele Skotske folksliet is Flower of Scotland, dat faak spile wurdt foarôfgeande oan sportwedstriden en by oare spesjale gelegenheden. In oar wichtich en tige ferneamd Skotsk liet is Scotland the Brave. De Skotske nasjonale feestdei is St. Andrew's Day, op 30 novimber, dat sûnt 2007 in by wet fêstleine frije dei is. Foar Burns' Night, wijd oan 'e ferneamde Skotsktalige dichter Robert Burns (en holden op Burns syn bertedei, 25 jannewaris), wurde lykwols mear aktiviteiten organisearre, fral yn Skotske mienskippen bûten Skotlân. Tartan Day, op 6 april (de dei dat yn 1320 de Ferklearring fan Arbroath ôfkundige waard) is in resint ferskynsel, dat syn oarsprong fynt yn Kanada.
Klimaat
Skotlân hat in tuskenbeiden seeklimaat, mei koele simmers en relatyf mylde winters. Troch de noardlike lizzing en it bercheftige terrein is it der winterdeis lykwols in stik kâlder as yn 'e rest fan Grut-Brittanje, en falt der ek folle mear snie. By 't winter is it yn it leechlân trochinoar 6 °C, en by 't simmer 18 °C. Rekôrtemperatueren wiene –27,2 °C op 11 febrewaris 1895 yn 'e Grampians, en 32,9 °C op 9 augustus 2003 deunby de Ingelske grins.
Yn it westen fan Skotlân is it yn 'e regel waarmer as yn 'e rest fan it lân, wat feroarsake wurdt troch de waarme Golfstreaming yn 'e Atlantyske Oseaan. Delslachhoemannichten rinne sterk útinoar. De westlike Heechlannen, dêr't op guon plakken mear as 3.000 mm oan reinwetter jiers falt, binne it wietst, wylst it leechlân ornaris minder as 800 mm kriget. Wat heger oft men komt, wat mear snie oft der falt. Yn 'e Grampians leit trochinoar 59 dagen yn 't jier snie, wylst dat oan 'e kust trochinoar mar 10 dagen jiers it gefal is.
Wierhuizen
Wierhuizen (Grinslannersk: Waaierhoezen/'t ol Waaier) is in buorskip yn de gemeente It Hegelân (oant 1 jannewaris 2019 gemeente De Marne) yn de provinsje Grinslân. It leit oan de dyk fan Broek nei Piterbuorren.
It doarp waaard swier troffen troch de Krystfloed fan 1717. It hie fan gefolgen dat de tsjerke ôfbrutsen waard en de restanten brûkt foar it werstel fan de seedyk. Fan it oarspronklike doarp is allinnich noch it tsjerkhôf oer.
Stasjon Goes
Stasjon Goes (Gs) is in spoarweistasjon yn de Nederlânske stêd Goes yn de provinsje Seelân. En waard iepene yn 1868 oan de Steatsline F (Roosendaal - Flissinen).
Gebou
200px|thumb|left|1e stasjonsgebou stasjon Goes om en de by 1900 200px|thumb|left|1e stasjonsgebou stasjon Goes om en de by 1980 It oarspronklike spoarweistasjon fan Goes wie in standertstasjon fan de Steatsspoarwegen, in stasjon fan it type SS fjirde Klasse, boud yn de jierren sechtich fan de 19e iuw, en wie ien fan de fyftjin stasjons dy 't ea yn dizze klasse boud wie. It gebou wie ûntwurpen troch de arsjitekt Karel Hendrik van BrederodeIt stasjon wie sûnt de iepening meardere kearen útwreide. Yn 1873 oan wjerskanten al útwreide mei twa fleugels, de fleugel oan de rjochterkânt waard yn 1902 útwreide de linkerfleugel folge yn 1914. Yn de jierren 30 waard der in leech part foar de foargevel pleatst mei in plat dak. It earste stasjongsgebou waard ôfbrutsen yn 1982.
It stasjon waard yn 1982 ferfongen troch in nij gebou fan de hân fan arsjitekt Koen van der Gaast. De oarspronklike perronoerkaping waard lykwols behâlden. It eilânperron fan stasjon Goes kin fanút de stasjonshal, dy't noardlik fan de spoaren leit, berikt wurde troch middel fan in fuotgongerstunnel. Oan de westkant fan it perron is der ek in oerwei, dy 't liedt nei it busstasjon. Yn 2002 waard de tunnel ferlinge en fan in twadde útgong oan de súdkant fan it stasjon foarsjoen. Yn 2012 waard it stasjon foarsjoen fan liften om de tagonklikens foar reizigers mei in rolstoel te ferbetterjen.
Architectura
thumb|250px|Finjet fan arsjitektuertydskrift Architectura Architectura wie in Nederlânsk arsjitektuertydskrift. It waard útjûn tusken 1893 en 1926 en wie it orgaan fan arsjitektegenoatskip Architectura et Amicitia.
Architectura stie ynearsten ûnder redaksje fan de arsjitekten H.G. Janssen, G.A. Zeeman, Willem Kromhout, M. de Jongh en Paul de Jongh. Op 1 jannewaris 1927 fusearre it tydskrift mei it Bouwkundig Weekblad.
Neutraal Moresnet
Neutraal Moresnet wie, fan 1816 oant 1919, in Jeropeeske steat fan mar 3,44 km2. It steatsje bestie allinnich om't de buorlannen Prusen en Nederlân it by it Kongres fan Wenen net iens wurde koene oer harren nije grinzen. Beide lannen woene de sinkmyn fan Kelmis hawwe, mei as gefolch dat se yn it Ferdrach fan de grinzen de gemeente Moresnet ferparten yn in Nederlânsk, in Moresnetsk, in Prusysk part Nij Moresnet en in neutraal part mei de sinkmyn, Neutraal Moresnet, dat se mei-inoar regearje soene oant se it iens wiene oer de opdieling.
Yn 1830/1839 waard Belgje ûnôfhinklik, en troch de Konvinsje fan Maastricht waard it trijelannepunt op de Faalserberch ta in fjouwerlannepunt, om't it no ek it begjinpunt fan de grins tusken Belgje en Nederlân wie. Moresnet lei besuden de grins en waard in part fan Belgje, en Belgje naam doe ek it regear fan Neutraal Moresnet oer. Yn 1885 rekke de sinkmyn leech, mar ek dêrnei koene Dútslân en Belgje it net iens wurde oer de opdieling. Uteinlik waard it Ferdrach fan Maastricht ferbrutsen doe't yn 1914 Neutraal Moresnet ynnaam waard troch Dútslân, en yn 1915 ta Prusysk gebiet ferklearre waard. Doe't de Earste Wrâldkriich oer wie, waard it probleem fan de opdieling oplost doe't Dútslân yn 1919 yn it Ferdrach fan Fersailles de soevereiniteit fan Belgje oer it bestriden Moresnet tajoech.
Esperantosteat
Molly wie hiel populêr en groeide stadichoan út ta de ynformele presidint fan Moresnet. It Esperantolantsje moast Amikejo hjitte (Esperanto foar 'plak fan freonskip)'. Yn 1908 waard in gearkomste holden, dêr't inkele Esperantisten en in part fan de pleatslike befolking by gearkamen. It lantsje waard entûsjast buorkundich makke en in mars fan de pleatslike komponist Willy Huppermans mei in Esperantotekst, de Amikejo-mars, wie te belústerjen. Dat folksliet waard troch Giorgio Silfer oan de ein fan de 20e iuw op 'e nij foar it ljocht helle. By eintsjebeslút kaam fan Amikejo net folle telâne. De Earste Wrâldoarloch smiet dwerse kneppels. Molly ferstoar yn 1919. Under de Twadde Wrâldoarloch waard Kelmis (earder Neutraal Moresnet) tydlik op 'e nij part fan Dútslân krekt as Eupen en Malmedy. Tsjintwurdich is Kelmis in part fan de Dútsktalige Mienskip fan Walloanje yn Belgje.
Banjul
thumb|right|260px|Arch 22 Banjul is de haadstêd fan Gambia. Mei 34.828 (2004) ynwenners is it ien fan de lytste haadstêden fan Afrika.
Geografy
Banjul leit yn it westen fan Gambia, tichtby de Atlantyske Oseaan op de súdkante fan in eilân dat yn de mûning fan de rivier de Gambia leit. De stêd is 2 kilometer westwerts ferbûn oan de fêstewâl troch de Dentonbrêge. De brêge oerspant de Oyster Creek, de wichtichste kreek troch it Tanbi Wetland Complex. Dizze wetlands soargje derfoar dat der bûten de wei, dy't oer de brêge giet, gjin oare tagongswegen nei Banjul rinne.
In fearboat fersoarget de ferbining nei Barra, dat op de noardouwer leit. Súdwestlik lizze op ôfstannen fan respektivelik 15 en 25 kilometer, Serekunda en it ynternasjonale fleanfjild. Serekunda is de grutste stêd fan Gambia.
Skiednis
Banjul waard stifte yn 1816 en waard oant 1973 Bathurst neamd. Eartiids hiene in protte strjitten de nammen fan helden út de Slach by Wetterloo. Yn 2003 binne alle strjitnammen werneamd nei helden fan út de ûnôfhinklikensstriid.
Look Who's Talking (filmsearje)
Look Who's Talking is in Amerikaanske filmsearje besteande út trije films, dy't útbrocht waarden tusken 1989 en 1993. De films binne romantyske komeedzjes mei de gimmick dat de hofmakkerij tusken de haadpersoanen, dy't spile wurde troch Kirstie Alley en John Travolta, fan kommentaar foarsjoen wurde út ûnferwachtse hoeke. Yn 'e earste film giet it dêrby om Mikey, de nijberne soan fan Mollie, it personaazje fan Kirstie Alley. Yn diel twa hat Mikey in suske krigen, Julie. En yn 'e trêde film wurdt de húshâlding kompleet makke troch in pear hûnen. De earste film krige ridlike resinsjes fan 'e filmkritisy en wie in grut kommersjeel súkses yn 'e bioskopen. De beide ferfolchfilms waarden negatyf beoardiele en behellen almar minder opbringst.
Look Who's Talking
Yn Look Who's Talking rekket accountant Mollie (Kirstie Alley) swier fan ien fan har klanten, Albert (George Segal), dy't in troude man is. Dat betsjut dat se in allinnichsteande mem wurdt. As op in minder as opportún momint har fluezzen brekke, wurdt se nei it sikehûs riden troch de sympatike taksysjauffeur James (John Travolta). Yn it sikehûs wurdt hy oansjoen foar de oansteande heit en yn 'e befalling behelle. Neitiid bliuwt er by Mollie en har soan Mikey (dy't tinkt mei de stim fan Bruce Willis) belutsen. Wylst Mollie almar wanhopiger nei in heit foar har soan siket, sjocht se oer de holle wat rjocht foar har stiet. Look Who's Talking waard regissearre troch Amy Heckerling nei in senario fan harsels. De film gie op 13 oktober 1989 yn premiêre, en brocht $297 miljoen op tsjin in budget fan $7,5 miljoen.
Alonso Duralde
Alonso Duralde (East Point (Georgia), 18 maaie 1967) is in Amerikaansk sjoernalist en publisist dy't as filmkritikus wurke hat foar ferskate media, wêrûnder The Film Verdict, TheWrap, The Advocate en MSNBC.com.
Look Who's Talking (filmsearje)
Look Who's Talking Too
Yn Look Who's Talking Too binne Mollie (Kirstie Alley) en James (John Travolta) troud en krije se in lytsenien, dy't se Julie (stim fan Roseanne Barr) neame. Nei de berte ûntstiet der wriuwing yn 'e húshâlding, sawol tusken Mikey (stim fan Bruce Willis) en syn nije suske, as tusken de beide âlden. Dat eskalearret oant James en Mollie útinoar geane. Nei frijwat wederwarichheden beseffe alle gesinsleden dat se inoar nedich hawwe en wurde de breklinen yn 'e húshâlding lime. Look Who's Talking Too waard wer regissearre troch Amy Heckerling nei in senario fan harsels en Neal Israel. De film gie op 14 desimber 1990 yn premiêre, en brocht $47,8 miljoen op tsjin in budget fan ûnbekende hichte.
Look Who's Talking Now
Yn Look Who's Talking Now wol James (John Travolta) syn styfsoan Mikey (David Gallagher) in hûn jaan. Troch in misferstân rekket it gesin mei twa hûnen opseale: in wyldeblast sûnder training út it asyl, dy't se Rocks neame (mei de stim fan Danny DeVito), en de bedoarne, snobistyske Daphne (mei de stim fan Diane Keaton). Rocks foarmet in bân mei Mikey, wylst Daphne de hûn fan syn suske Julie (Tabitha Lupien) wurdt. De hûnen kinne inoar net útstean. As de need oan 'e man komt, moatte de beide hûnen lykwols tegearre de húshâlding sjen te rêden. Look Who's Talking Now waard regissearre troch Tom Ropelewski nei in senario fan himsels en Leslie Dixon. De film gie op 5 novimber 1993 yn premiêre, en brocht $10,3 miljoen op tsjin in budget fan $22 miljoen.
Tillefyzje
It súkses fan 'e earste beide films ynspirearre de komeedzjesearje Baby Talk, mei in gelikense opset fan in poppe dy't de foarfallen om him hinne bekommentarisearret (mei de stim fan Tony Danza). Dy searje waard fan 1991 oant 1992 útstjoerd troch it Amerikaanske tillefyzjenetwurk ABC.
Alonso Duralde
Karriêre
Duralde begûn syn sjoernalistike karriêre yn 'e twadde helte fan 'e 1980-er jierren. Hy wie ferskate jierren redakteur keunst en entertainment by The Advocate, in Amerikaansk nasjonaal tydskrift foar homo's en lesbiënnes. Ek tsjinne er fiif jier lang as artistyk direkteur fan it lytse USA Film Festival yn Dallas. Yn 2007 waard er by MSNBC.com, de webside fan nijsstjoerder MSNBC, oansteld as filmkritikus. Duralde is in aktyf lid fan 'e Los Angeles Film Critics Association en de National Society of Film Critics. Syn resinsjes ferskynden ek yn publikaasjes as The Village Voice, Movieline en Detour.
Look Who's Talking (filmsearje)
Mooglike reboot
Yn 2010 wie der sprake fan dat der in reboot fan 'e Look Who's Talking-filmsearje makke wurde soe, diskear mei it personaazje fan Mikey as folwoeksene, dy't sels in lytsenien kriget. Filmprodusint Neal H. Moritz soe it projekt beävensearje. Dêrnei wie it in jierrenlang stil oant yn 2019 bekendmakke waard dat regisseur Jeremy Garelick dwaande wie it senario foar de reboot te skriuwen. Anno 2022 is der fierders neat mear fan fernommen.
Alonso Duralde
Karriêre
Fan 2011 oant 2023 wie Duralde de haadfilmkritikus foar it online tydskrift TheWrap, dat syn resinsjes ek trochferkocht oan parseburo Reuters. Yn 'e mande mei Ben Mankiewicz fan Turner Classic Movies, Christy Lemire fan Associated Press en Matt Atchity fan Rotten Tomatoes presintearre Duralde fan 2010 oant en mei 2018 ek de filmrubryk What the Flick?! op it tillefyzjenetwurk The Young Turks. Doe't dat programma stopset waard, begûnen hy en Lemire mei de filmpodcast Breakfast All Day. Yn 2023 waard Duralde de nije haadfilmkritikus fan 'e webside The Film Verdict.
Priveelibben
Duralde waard yn 'e Roomsk-Katolike Tsjerke grutbrocht, mar beskôget himsels no as in ateïst. Op polityk mêd is er in sosjalist. Hy wennet yn West Hollywood, yn 'e Amerikaanske steat Kalifornje, en is troud mei Dave White, dy't ek publisist en filmkritikus is. Tegearre presintearren se yn it ferline in podcast dy't Linoleum Knife hiet. Yn jannewaris 2010 wie Duralde in kandidaat yn 'e langrinnende tillefyzjekwis Jeopardy.
Twilight Zone (liet fan Golden Earring)
Twilight Zone is in nûmer dat oarspronklik opnaam is troch Golden Earring en útbrocht op Cut. Twilight Zone wie it sechsde nûmer op it album en waard op 23 augustus 1982 útbrocht as earste single fan it album.
Oer it nûmer
George Kooymans hie Twilight Zone eins skreaun foar syn solo-album mar it nûmer bedarre dochs op it album fan de Golden Earring. It is in liet dat yn wêzen giet oer it toeren yn de Feriene Steaten, fan de iene ûnbekende konsertseal nei de oare, sûnder te witten wat harren te wachtsjen stiet. Oan ’e oare kant is it liet fan tapassing op de militêre situaasje yn Jeropa. De driging fan de Tredde Wrâldkriich of in kearnoarloch hong boppe de wrâld. Yn dy situaasje kamen Kooymans en Hay mei in ferhaal oer in spion dy 't tinkt dat er fermoarde wurde sil.
Oer de fideoklip
De fideoklip fan Twilight Zone waard makke troch regisseur Dick Maas. It is ien fan de earste echte fideoklips dêr 't ek in ferhaal yn ferteld wurdt.
Pleun Strik
Pleun Strik (Rotterdam, 27 maaie 1944 – 14 july 2022) wie in Nederlânske fuotballer dy't as ferdigener spile. Pleun Strik wie goed tweintich jier yn it betelle fuotbal aktyf. Hy spile foar ûnder oare Go Ahead, PSV, Eindhoven, N.E.C. en FC VVV en kaam acht kear út foar it Nederlânsk fuotbalalvetal. Yn 1974 siet er yn de seleksje foar it WK yn West-Dútslân, mar by it toernoai kaam er net yn aksje.
Karriêre
De top fan syn karriêre belibbe er yn Eindhoven by PSV dêr 't er 270 kompetysjewedstriden foar spile. Strik wie lange tiid oanfierder fan PSV en miste fan desimber 1967 oant maart 1975 mar twa kompetysjewedstriden. Nei PSV gie Strik nei Eindhoven wêrmei't er yn 1977 nei de earste difyzje degradearre. In jier letter kaam Strik werom yn de Earedifyzje by N.E.C. Dêr fuotballe er oant doe't er 38 jier waard, wêrnei't syn karriêre ta in ein like. De rûtinier liet him lykwols troch âld-ploechmaat Peter Ressel oerhelje om noch twa jier yn de earste difyzje by FC VVV te spyljen. Dêr beëinige syn karriêre, hy wie doe 40 jier.
Strik ferstoar yn 2022 yn de âldens fan 78 jier.
Neder-Germaanje
250px|thumb|De Romeinske provinsje Germania Inferior yn it jier 120 Neder-Germaanje (Latynsk: Germania Inferior) wie in Romeinske provinsje dy' oan de linkerside fan de Ryn lei. De provinsje omklamme it gebiet dat tsjintwurdich diel útmakket fan Sud-Nederlân en it westen fan Dutslân. De haadstêd wie Colonia Agrippinensis (ek folút Colonia Claudia Ara Agrippinensium), tsjintwurdich Keulen. Oare wichtige plakken wienen Bona (Bonn), Castra Vetera (Xanten), Noviomagus (Nymwegen) en Trajectum ad Rhenum (Utert).
De ynwenners fan it gebiet kamen foar it earst yn oanrekking mei de Romeinen tidens de Galyske oarloggen fan Julius Caesar. Yn 57 f.Kr. waard de regio beset troch de troepen fan Caesar en fanôf 50 f.Kr. waarden de earste Romeinske delsettings boud. It gebiet wie doe part fan de provinsje Belgica.
De namme Neder-Germaanje is ûntstean neidat keizer Domitianus yn it jier 90 de twa militêre gewesten lâns de Ryn ta folweardige provinsjes makke, te witten: Neder-Germaanje (mei as haadstêd Colonia Agrippina) en Boppe-Germaanje (mei as haadstêd Moguntiacum, tsjintwurdich Mainz). Tt taheaksel Neder ferwiist nei de lizzing fan de provinsje neffens dat fan it heger lizzende Opper-Germaanje.
De provinsje wie Romeinsk grinsgebiet en makke as sadanich diel út fan de limes. De provinsje hie in soad fersterke pleatsen en der wienen in protte soldaten oanwêzich.