cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Santa Maria della Vittoria
De Basilica di Santa Maria della Vittoria (Us-Leaffrouwe fan de Oerwinning) is in tsjerkegebou yn de Italjaanske haadstêd Rome. De tsjerke stiet oan de Via del XX Septembre yn de wyk Della Vittoria.
Skiednis
Oarspronklik waard de yn de jierren 1605-1620 boude tsjerke oan de apostel Paulus wijd, mar nei de katolike oerwinning yn de Slach op de Wite Berch tsjin it protestantske Boheemske leger waard de tsjerke wijd oan de Hillige Jongfaam.
Neffens de oerlevering naam de karmelyt Dominicus a Jesu Maria in ôfbyld fan de Hillige Famylje út de Slotkapel fan Strakonice mei nei de striid. De protestanten stieken lykwols de ôfbylde persoanen (útsein it bern Jezus) de eagen út, en dat makke de katoliken sa poer dat se ûnder it razen fan "Santa Maria" de heuvel fan it Boheemske leger bestoarmen en folslein ûnder de foet rûnen. Op 8 maaie 1622 waard it ôfbyld, dat bydroech oan de oerwinning op de Wite Berch, yn de nije tsjerke droegen en nei it alter brocht.
Yn de tsjerke hingje Turkske oarlochsflaggen, dy't yn 1683 by it belis fan Wenen ynnommen waarden en fierder bydroegen oan it idee dat Marije oan de kant fan de katoliken stiet en har de oerwinning jout.
De tsjerke is it iennige bouwurk dat de ier-barokke arsjitekt Carlo Maderno ûntwurp en foltôge. De gevel waard lykwols troch Giovanni Battista Soria foarm jûn.
By in brân yn 1833 gyng in diel fan it ynterieur fan de apsis ferlern. Dêrûnder ek it oarspronklike genedebyld fan de tsjerke.
Ynterieur
It ienskippige gebou hat in leech ferwulft mei acht sydkapellen. De fersierings binne typysk foar de barokke styl: in soad stúkwurk en kleurd moarmer. It plafondfresko yn de apsis toant de yntocht fan it mirakuleuze ôfbyld yn Praach en is makke troch Luiga Serra. It fresko fan it plafond yn de tsjerke byldet de triomf fan Us-Leaffrouwe oer de ketterij út en is makke troch de bruorren Giuseppe en Andrea Orzi. Yn de kapellen binne in grut tal keunstwurken ûnderbrocht, lykas trije skilderijen fan Domenichino, de lêste keunstwurken dy't er yn Rome makke.
De meast ferneamde keunstwurken binne lykwols yn de twa lêste kapellen foar it koer te finen. Yn de Sint-Joazefkapel (Cappella San Giuseppe) stiet in byld fan Domenico Guidi dat de dream fan Joazef foarstelt. Under it alter lizze de reliken fan de Romeinske martleres Fiktoaria. De tsjerke is lykwols it meast ferneamd fanwegen de "Ekstaze fan de hillige Teresa" yn de Cornaro-kapel, dat yn 1646 makke waard troch Gian Lorenzo Bernini en as ien fan syn moaiste wurken beskôge wurdt. De kapel waard troch de Feneesjaanske kardinaal Federico Cornaro skonken. Opmerklik yn de kapel binne de teätereftige lôges oan wjerskanten fan it alter, dêr't bylden fan famyljeleden fan de kardinaal it spektakel observearje.
De ramen fan de tsjerke datearje út de jierren 1955-1956.
Yn de sakristy binne ferskillende skilderijen te sjen. Dêrûnder in skilderije fan de Slach op de Wite Berch en oare wurken dy't de kriich fan de kristlike legers tsjin de Osmanen (Lepanto, 1571; Petrovaradin, 1716) betinke.
Herman Witte
thumb|right|Herman Witte Herman Bernard Jan Witte (Harns, 18 augustus 1909 - Eindhoven, 30 maaie 1973) wie KVP-minister fan Folkshûsfesting yn de jierren fyftich. Hy wie foar syn misterskip wettersteatkundich yngenieur en direkteur fan gemeentewurken en boargemaster fan Bergen op Zoom. Yn syn amtsperioade as minister makke de bousektor in flinke groei troch. Hy naam fierder de tarieding fan de Wet op de romtlike oardering en in grutte wersjenning fan de Wenningwet ta hân. Witte waard yn 1959 wer boargemaster (yn Eindhoven) en ûnderbruts dit koarte tiid doe't hy minister waard yn it kabinet-Zijlstra. Hy hie yn de steatskommisje Cals/Donner in weardefolle ynbring as wize bestjoerder mei ûnderfining. Witte ferstoar yn 1973 nei twa harsenoperaasjes.
152
Ferstoarn
150er
Umberto Nobile
thumb|250px|left|N1 Norge
Umberto Nobile (21 jannewaris 1885, Lauro - 30 july 1978, Rome) wie in Italiaanske fleantúchyngenieur. Nobile is bekend fanwege it feit dat hy tegearre mei Roald Amundsen de earste wie dy't troch de loft de Noardpoal berikte, mar benammen ek fanwege de troch him boude loftskippen.
Loftskip Italia
Nobile kaam werom nei it noarden mei in oar loftskip, de Italia. De ekspedysje mei dat skip begûn op 22 maaie 1928, mar einige de oare deis yn in kres op it iis. It duorre twa wiken eart de radio-oproppen fan Nobile heart waarden, mar doe laten dy ta de earste poal-rêdingsaksje. Meiïnoar wienen 18 skippen, 22 fleanmasines en sa'n 1.500 man fan 6 lannen belutsen by de rêding fan Nobile.
Op 22 juny fûn in lytse fleanmasine mei mar frije romte foar ien persoan de loftskipbreklingen, en de oerlibbenden fan Nobiles bemanning oertsjûge Nobile dat hy as earste meigean moast. Nobile liet him yndie nei Spitsbergen bringe, om't er tocht dat er syn mannen dêr better helpe koe. Doe't de piloat werom fleach om de rest fan de bemanning te heljen, ferûngelokke dy sels. Earst yn july waard ek de bemanning fan Nobile rêden. Troch syn tiidgenoaten waard Nobile der fan beskuldige syn bemanning yn 'e steek litten te hawwen en hy moast him yn syn fierdere libben tsjin dy beskuldiging ferdigenje.
Al wie der ek wriuwing tusken de twa manlju, ek Amundsen die mei oan de syktocht. Op 18 juny gong er mei it Frânske fleantúch de Latham op 'e syk nei Nobile. Nei in pear oere waard lykwols it kontakt mei de Latham ferlern, en it fleantúch en de bemanning binne nea weromfûn.
It ferhaal fan de sa desastreus ferrûne ekspedysje fan de Italia wie de basis foar de film The Red Tent (De Reade Tinte).
Nei de ramp
Troch de ramp mei de Italia waard him syn rang fan ginneraal yn it Italiaanske leger ôfnaam. Fan 1931 ôf hâlde Nobile ta yn Ruslân dêr't er ferskate loftskippen ûntwurp. Yn 1936 gong er lykwols werom nei Itaalje dêr't er dosint waard oan de universiteit fan Napels. Yn 1939 gong er nei de Feriene Steaten, dêr't er bleau oant de fal fan Mussolini yn 1943. Dat jier kaam er werom nei Itaalje en krige er syn eardere ranger werom. Fan 1946 ôf siet er yn it Italjaanske parlemint, mar yn 1948 naam er syn wurk oan de universiteit fan Napels wer op. Dêr wenne er oant syn dea yn 1978.
Terneuzen (gemeente)
thumb|250px|Lizzing fan de Siuwske gemeente Terneuzen Terneuzen is in stêd en gemeente yn Seelân. De stêd leit dêr't it Kanaal fan Gint nei Terneuzen op de Westerskelde útkomt en foarmet dêrmei foar in part de seehaven fan Gint. Terneuzen hat dêrtroch de op trije nei grutste haven fan Nederlân. As grutste plak yn Siuwsk-Flaanderen hat de stêd foar dat gebiet in sintrumfunksje. De gemeente Terneuzen ûntstie yn syn hjoeddeistige foarm by in gemeentlike weryndieling yn 2003. Sûnt beslacht de gemeente it hiele middelpart fan Siuwsk-Flaanderen.
It plak krige stedsrjochten yn 1584. Foar 1877 waard stêd faak Neuzen neamd.
Stêden en doarpen
Ynwennertal op 1 jannewaris 2015 :
Jan Haite Riemersma
Hy waard berne as soan fan Pieter Riemersma (1886-1974) en Janke van der Schaaf (1886-1955). J.H. Riemersma waard om septimber 1939 folontêr by de gemeente Raarderhim dêr't syn wenplak Tersoal doe ta hearde. Begjin 1940 folge syn oanstelling ta tydlik amtner by de gemeente Wûnseradiel. Hy brocht it ta referindaris en plakferfangend sekretaris fan it Openbaar Lichaam De Noordoostelijke Polder ear't er yn july 1961 beneamd waard ta boargemaster fan Havelte. Yn augustus 1970 waard Riemersma de boargemaster fan de gemeente Roan. Fanwegen swierrichheden mei syn sûnens naam er dêr ein 1979 betiid ôfskied.
Riemersma stoar dêre yn 2001 yn de âlderdom fan 81 jier.
Warendorf (Kreis)
Kreis Warendorf is in bestjoerlik distrikt yn de Dútske dielsteat Noardryn-Westfalen en hat 277.049 ynwenners. It distrikt waard yn syn hjoeddeiske foarm oprjochte yn 1975.
Waldshut (Landkreis)
Waldshut is in bestjoerlik distrikt yn de Dútske dielsteat Baden-Wuertemberch en hat 166.034 ynwenners. It waard oprjochte yn 1973.
Ontology
Fan de klassike âldheid oant en mei de midsiuwen wienen metafysika en ontology folslein synonym oan elkoar. Met Christian von Wolff (1679-1754) begûnen yn de moderne tiid meardere ôfsplitsingen fan de algemiene metafysika te komme, te begjinnen mei (destiids) kosmology, psychology en ferskate apologetyske streamingen binnen de teology (hjirby moat lykwols wol oantekene wurde dat kosmology doe breder wie as wat der tsjintwurdich ûnder ferstien wurdt: yn it begripenkader fan de 17e en 18e iuw wie it alle kennis oer de wrâld, dus al it wrâldske, yn tsjinstelling fta bygelyks it godlike).
By empirysk ûndersyk wurdt de aard fan in ûndersyksobjekt ontologysk sjoen as:
Benammen de earste term is van belang omdat sûnder in ûnferoarlike struktuer eksperiminten op it objekt gjin sin hawwe. Yn it gefal fan feroarlike objekten wurdt de ûnferoarlike wetmjittichheid dêryn socht.
De ontology stiet yn wikselwurking mei de fenomenology en de epistemology. Fan it begryp ontology út de filosofy is letter it spesifike begryp ontology binnen de ynformatika ôflaat.
Utwreiding fan de Jeropeeske Uny
[[Ofbyld:EU membership possible map.svg|thumb|270px|
]] De útwreiding fan de Jeropeeske Uny is in proses wêryn't de Jeropeeske Uny grutter wurdt troch it lid wurden fan nije lannen. It proses begûn mei de oprjochting fan de Jeropeeske Mienskip foar Koalen en Stiel troch Belgje, West-Dútslân, Frankryk, Itaalje, Lúksemboarch en Nederlân yn 1957.
Klaaistreek
De Klaaistreek, de Klaai, is in gebiet yn de provinsje Fryslân mei fanâlds in eigen kultuer. De namme komt fan de grûn dêre, fette seeklaai.
By it gebiet wurdt ornaris it gea noardlik en westlik fan Ljouwert rekkene. De grins rint likernôch by de Fryske marren yn it suden, oer Ljouwert, en Dokkum nei Dokkumer Nije Silen.
Dialekt
Op 'e Klaai wurdt ien fan de fjouwer grutte Fryske dialekten sprutsen, it Klaaifrysk. Dit dialekt ferskilt fan it Fryske dialekt dat yn de Fryske Wâlden, it Wâldfrysk, sprutsen wurdt. Under mear trochdat by it Frysk fan de Klaai it ûnderskied tusken de twa klanken yn de wurden ‘nei’ en ‘nij’ te hearren is.
Ek ûnderskiedt it Klaaifrysk him mei fan it Súdwesthoeksk troch it ferskynsel dat Nijere brekking neamd wurdt yn it Klaaifrysk foar komt en net yn it Súdwesthoeksk.
Sjoch ek
Klaaifrysk
Johannes Hanedoes
Johannes Hanedoes (Warkum, 23 oktober 1689 - Abcoude, 10 april 1774) begroeven yn de tsjerke fan Abcoude, dêr't hy op 1 juny 1716 troud wie mei Hendrina de Wilde (8 maaie 1696 - 2 febrewaris 1774).
Nei syn promoasje te Leien, 4 april 1710, op in proefskrift mei aforismen, de Cachexia, hat er nei alle gedachten earst yn Warkum praktisearre. Yn de notulen fan it Amsterdamsche collegium medicum stiet teminsten dat Dr. Bronkhorst 21 juny 1712 meidielde, dat ‘in Amsterdam sal komen praktiseren Dr. Hanedoes van Worcum; heeft toegesegt over 6 à 8 weken zijn diploma en burgerceel hier te vertoonen’, wat ek werklik bard is. Hy wie in achtenearre medikus, dy't yn 1732 ta ynspekteur, yn 1753 neffens ansienniteit ta 'praeses collegii medici' beneamd waard. Hy soe in boekje oer in badplak skreaun hawwe. Yn de lêste jierren skynt hy syklik west te hawwen ‘hij ging niet meer uit visiteeren’ en kaam net mear op 'e lapen.
Frans Kellendonk
Franciscus Gerardus Petrus (Frans) Kellendonk (Nymwegen, 7 jannewaris 1951 – Amsterdam, 15 febrewaris 1990) wie in Nederlânsk skriuwer en oersetter.
Libben
It tydskrift De Revisor wie Kellendonks literêre widze. Fan 1978 oant 1983 wie hy haadredakteur fan dit blêd. Hy debutearre yn maaie 1977 mei de ferhalebondel Bouwval dêr't er de doe krekt ynstelde Anton Wachterpriis foar krige. De roman Mystiek Lichaam (1986) is syn súksesfolste wurk. It boek krige in soad lof en waard bekroane mei de Ferdinand Bordewijk Priis en nominearre foar de AKO Literatuerpriis, mar Kellendonk waard ek beskuldige fan antisemitisme en homofoby nei oanlieding fan dit wurk. Yn homoseksuele fermiddens, Kellendonk wie ek homoseksueel, wie Kellendonks fyzje op de "sterile libbensstyl" fan homo's in striidkwestje. Kellendonk ferwarde him tsjin dy krityk mei it klassike argumint dat in skriuwer net ferantwurdlik holden wurde kin foar tinkbylden fan syn romanpersonaazjes.
Kellendonks stilistyske betûftens stie bûten kiif; syn kultuerkrityk waard lykwols faak ferhune. Kellendonks fermiend neo-konservative wrâldbyld, mei in herwurdering fan tradisjonele wearden, wie net yn de moade yn de jierren 80 yn Nederlân.
Kellendonk hearde ta de generaasje fan A.F.Th. van der Heijden en Oek de Jong. Mystiek lichaam befêstige syn plak yn de Nederlânske literatuer. Al foar't it boek útkaam oppenearre de sykte Aids him by Kellendonk. In boek oer de affêre-Kerwin Duinmeijer, dat er oant tarieden wie, is dêrom nea ôfmakke.
Earste sin
De earste sin út Kellendonks debút, Bouwval:
Tusken-kapers
Tusken-kapers of koartwei Tuskens, inkeltal: Tusken (útspr.: [ˈtʌskən], likernôch: " tas -kun"), binne in fiktyf ras fan humanoïde bûtenierdske wêzens út 'e Star Wars-franchise. Tusken-kapers, dy't ek bekend steane as it Sânfolk, binne lânseigen op 'e planeet Tatooine, dêr't se in nomadysk bestean yn 'e woastyn liede. It is ûndúdlik hoe't Tusken-kapers der eins útsjogge, mei't se har yn lange mantels klaaie en it gesicht bedekke mei wynsels dy't in sykhellingsmasker en eachbeskermers op har plak hâlde. It binne yn elts gefal sûchdieren ter grutte fan minsken. Men soe fan tinken hawwe kinne dat se wat wei hawwe fan kjifdieren, mei't dat ek it gefal is mei de Jawa's, de oare soarte yntelliginte wêzens dy't Tatooine fuortbrocht hat, mei wa't de Tusken-kapers neffens saakkundigen in mienskiplike oarsprong diele.
Tusken-kapers wurde yn 'e Star Wars-franchise ôfskildere as ksenofobysk en tige agressyf yn har omgong mei yntelliginte wêzens fan oare soarten, lykas minsken of Jawa's. De oantsjutting "Tusken-kaper" (Ingelsk: Tusken Raider) komt fan 'e oerfallen dy't se geregeldwei útfiere op oare wêzens. Nettsjinsteande dat binne se soms ree om kompromissen te sluten en gear te wurkjen mei oaren. It tradisjonele wapen fan Tusken-kapers is de gaffi-stôk, in striidgnodze, mar se beskikke ek oer âlderwetske projektylgewearen dy't se by har oerfallen bútmakke hawwe op oare soarten. Se hawwe de bantha, in grut bist dat foarkomt yn 'e woastinen fan Tatooine, domestisearre, en brûke se as ryddier en lêstdier. As se op it oarlochspaad binne, ride Tusken-kapers harren bantha's yn in inkele rige, sadat de spoaren inoar útwiskje en harren oantal ferburgen bliuwt.
Yn 'e Star Wars-franchise waarden Tusken-kapers alderearst yntrodusearre yn Star Wars: From the Adventures of Luke Skywalker, de ferboeking fan 'e earste Star Wars-film, dy't yn 1976 útkaam, in jier foàr de film. Se binne lykwols it bekendst út 'e films Star Wars: Episode IV – A New Hope (1977), wêryn't se yn 'e Jundlandwoastenij de jonge Luke Skywalker oerfalle en him bewusteleas slane. De slûchslimme Jedi-master Obi-Wan Kenobi jaget harren lykwols op 'e flecht troch de pearrop fan in kraytdraak nei te bearen. Yn Star Wars: Episode I – The Phantom Menace (1999) besjitte inkele Tusken-kapers de dielnimmers oan in Boontajûnklassiker, in race troch de woastyn. En yn Star Wars: Episode II – Attack of the Clones (2002) ûntfiere se Shmi Skywalker en mishannelje har sà dat se úteinlik oan har ferwûnings beswykt. Har soan, de Jedi Anakin Skywalker, wurdt dêrtroch ta razernij dreaun en slachtet in hiele clan Tusken-kapers ôf, wat in wichtige stap is by syn ferfal ta de tsjustere kant fan de Krêft.
Yn 'e tillefyzjesearje The Mandalorian moetet de haadpersoan Din Djarin yn 'e ôflevering Chapter 5: The Gunslinger in clan Tusken-kapers as er troch harren domein komt. Hy wit lykwols in wapene konfrontaasje foar te kommen troch yn ruil foar in fierrekiker frije trochtocht troch harren lân te keapjen. Yn 'e ôflevering Chapter 9: The Marshal wurkje de minsklike doarpelingen fan Mos Pelgo gear mei in clan Tusken-kapers om in kraytdraak te deadzjen dy't in gefaar foar harren allegear foarmet. Yn 'e searje The Book of Boba Fett is yn flashbacks te sjen hoe't de Mandaloriaanske preemjejager Boba Fett nei syn ûntsnapping út 'e sarlacc ferwûne yn 'e woastyn oantroffen wurdt troch in clan Tusken-kapers, dy't him fersoargje, mar dêrnei as slaaf foar harren wurkje litte. Hy wint syn frijheid en harren respekt as er in Tuskenbern rêdt troch in grut sânmeunster te deadzjen. Neitiid leare se him harren manear fan fjochtsjen en helpt hy harren by it bestriden fan in Pyke-misdiesyndikaat dat harren geregeldwei oanfalt.
List of Star Wars species (F–J)
Teerûte
De Teerûte, of ek wol Tee-Hynsterûte, wie fan âlds in netwurk fan hannelsrûtes foar karavanen mûldieren hynders dy't troch it berchtme fan de provinsjes Yunnan en Sichuan yn Tibet en it súdwesten fan it Sineesk keizerryk rûnen. De teerûte wurdt ek wol oantsjut as de 'súdlike siderûte'.
De rûte foarme fan de klassike âldheid oant de lette midsiuwen in ferbining mei de earste teeprodusearjende regio's: fan Yndia oer Birma nei Tibet en sintraal Sina. De rûte waard ek brûkt troch sâltnomaden.
Takomst
Yn de 21e iuw is de erfenis fan de Teerûte brûkt foar it oanrekommandearjen fan in spoar dat Tsjengdu ferbine sil mei Lhasa. Dat ûntwerp-spoar, part fan it 13e 5-jierrenplan fan de Folksrepublyk Sina, wurdt de it Sitsjuan-Tibetspoar neamd. It sil de stêden oan de oarekant fan de rûte mei elkoar ferbine, Kangding meirekkene. De autoriteiten wolle hawwe dat it grutte foardielen opsmite sil foar it wolwêzen fan de minsken dêre. .
Gieser Wildeman
De Gieser Wildeman is in stienpar. It ras is kweekt troch de hear Wildeman út Gorinchem en yn de hannel brocht om 1850 hinne. Op it heden is Gieser Wildeman yn Nederlân de meast tile stienpar. Op lytsere skaal wurdt ek it stienparreras Saint Remy tile. It areaal stoofparren yn Nederlân berint sa'n 250 hektare.
Gieser Wildeman kin himsels bestowe en is ryp fan heal septimber oant begjin oktober. De beam kin it iene jier folle mear frucht drage as it oare jier, sommige jierren komme der hielendal gjin parren oan. Dat kin foarkomd wurde troch úttinjen yn jierren mei in soad fruchten.
San Francisco
San Francisco, offisjeel de Stêd en County San Francisco, is in grutte stêd yn 'e Amerikaanske steat Kalifornje, dy't oan 'e westkust fan 'e Feriene Steaten leit. It is it ekonomyske en kulturele sintrum fan Noardlik Kalifornje en ien fan 'e grutste havens fan 'e westkust. San Francisco hat, neffens gegevens fan it Amerikaanske Folkstellingsburo út 2013, in befolking fan goed 825.000 minsken, wêrmei't it de op trije nei grutste stêd fan Kalifornje is (nei Los Angeles, San Diego en San Jose) en de op trettjin nei grutste fan 'e hiele Feriene Steaten. Mei alle foarstêden derby komt it ynwennertal fan 'e stêdekloft om San Francisco hinne op goed 4,3 miljoen, wylst it, as de deroan fêstgroeide stêden Oakland en San Jose meirekkene wurde, op 8,4 miljoen útkomt. Allinnich New York, Los Angeles, Chicago en Washington, D.C.-Baltimore binne grutter as dat. San Francisco leit op 'e noardlike útein fan in lântonge dy't útstiket yn 'e Stille Oseaan, en fan 'e rest fan Kalifornje skaat wurdt troch fan de Baai fan San Francisco. Sadwaande wiene de útwreidingsmooglikheden altiten beheind, en is San Francisco ien fan 'e tichtstbebefolke stêden fan 'e Feriene Steaten, mei 6.803 minsken de kante kilometer. Allinnich New York is noch tichter befolke.
Gieser Wildeman
De frucht fan Gieser Wildeman is lyts en brúngiel mei in protte brân/rust. It is in goede, wat swiete stienpar mei in protte stiensellen yn it fruchtfleis, sadat it kerrelich oanfield yn de mûle. At reade wyn of reade beiesop brûkt wurdt, siedet de par read. Sûnder dy helpmiddels wurde se op 'en doer ek read, mar dat duorret dan sa'n trije oeren.
San Francisco
Skiednis
De ierste bewizen fan minsklike bewenning om 'e Baai fan San Francisco hinne geane teminsten werom oant 3000 f.Kr., en der binne oanwizings dat it gebiet 8.000 jier lyn al bewenne waard. Doe't de earste Spaanske ûntdekkingsreizgers de krite yn 1769 besochten, libben dêr de Ohlone-Yndianen. Der bestiet noch altiten strideraasje oer oft dat streekrjochte ôfstammelingen fan 'e ierste bewenners wiene of net.
Der besteane min dokumintearre en ûnbewiisbere ferhalen dat de omkriten fan 'e Baai fan San Francisco yn 1575 oandien wêze soene troch de Portegeeske ûntdekkingsreizger Sebastião Rodrigues Soromenho, en yn 1579 troch de Ingelske ûntdekkingsreizger sir Francis Drake, dy't dêrsanne ek earne in fan 'e Spanjerts rôve goudskat bedobbe hawwe soe, dêr't noch wol nei socht wurdt. Teffens soed er it gebiet "Nova Albion" ("Nij-Ingelân") neamd hawwe. Der is lykwols fan net ien fan beide reizen in ûnbekreaud ferslach oerlevere, en it hiele spul is mei legindefoarming omjûn. Ien ding is wól dúdlik: der bestiene fan 'e ein fan 'e sechstjinde iuw ôf twa tsjinstridige territoriale oanspraken op it gebiet om 'e Baai fan San Francisco hinne (in Spaansken, want Portegal makke doe diel út fan Spanje, en in Ingelsken-ien).
It earste dokumintearre besyk fan Jeropeänen oan it gebiet fûn plak troch de al earder neamde Spaanske ekspedysje fan 1769, dy't ûnder lieding stie fan Gaspar de Portolà. Sân jier neitiid, op 28 maart 1776, waard op it puntsje fan it skiereilân troch Juan Bautista de Anza in Spaanske delsetting stifte dy't nei de hillige Fransiskus fan Assisy neamd waard.
De earste 45 jier fan syn bestean makke San Francisco diel út fan 'e Spaanske koloanje Nij-Spanje. Doe't dy yn 1821 ûnôfhinklik waard ûnder de namme Meksiko, kaam San Francisco by dat lân te hearren. Yn 1835, doe't it plak noch mar in pear hûndert ynwenners hie, waard der neffens in yn 't foar ûntwurpen plattegrûn in útwreide delsetting oanlein, dy't de namme fan Yerba Buena krige. Nei't Kalifornje yn 1846, ûnder de Meksikaansk-Amerikaanske Oarloch, yn Amerikaanske hannen fallen wie, waard it stedsje wer omneamd ta San Francisco. Yn 1848 stie Meksiko Kalifornje mei in hiele rige oare gebieten ûnder it Ferdrach fan Guadelupe Hidalgo offisjeel ôf, en kaam San Francisco foargoed by de Feriene Steaten te hearren.
Nettsjinsteande syn natuerlike haven wie San Francisco doedestiden noch mar in plakje fan goed 500 ynwenners. Mar datselde jiers noch waard der goud fûn yn noardlik Kalifornje, en fan gefolgen briek de Kalifornyske Goudkoarts út, dy't duorre fan 1849 oant 1854. Dêrtroch waard San Francisco oerspield troch goudsikers út it Easten fan 'e Feriene Steaten en alle lju dy't oan goudsikers jild fertsjinje woene, lykas keaplju, dokters, abbekaten, kroechútbaters, gokkers en prostituees. Sadwaande gie it ynwennertal omheech fan 1.000 yn ein 1848 oant 25.000 yn desimber 1849. Troch dy befolkingseksploazje slagge it Kalifornje yn 1850 al om as earste fan 'e westlike territoaria ta de Amerikaanske Uny ta te treden as in folweardige steat.
San Francisco ûntjoech him ûnderwilens ta in grutte havenstêd, beskerme troch twa forten dy't troch it Amerikaanske Leger oanlein waarden op 'e útein fan it skiereilân en op it eilantsje Alcatraz, yn 'e Baai fan San Francisco. Yn 1852 waard yn San Francisco de bank Wells Fargo & Co. oprjochte, dy't noch altiten bestiet, en dy't letter fral bekend waard trochdat se ek in postkoetsferbining mei it easten opsetten. Fan 1859 ôf waard troch de ûntdekking fan sulver deunby de stêd in nije befolkingseksploazje feroarsake. Yn 1869 kaam it Earste Transkontinintale Spoar ree, dat San Francisco mei Omaha, yn Nebraska, en dêrwei mei it hiele Easten ferbûn. Troch dy spoarferbining koe de haven fan San Francisco him ûntjaan ta in poarte fan en nei Aazje, dêr't benammen tsientûzenen Sineeske ymmigranten Amearika troch berikten. Sadwaande ûntstie ek de Sineeske wyk fan San Francisco, Chinatown, dy't hjoed de dei ien fan 'e toeristyske trekpleisters fan 'e stêd is. Yn 1870 wie 8% fan 'e 150.000 ynwenners fan San Francisco fan Aziatysk komôf. Tweintich jier letter hie de befolking fan 'e stêd him wer ferdûbele, en wennen der 300.000 minsken yn San Francisco.
Tusken 1900 en 1904 waard de stêd troffen troch de earste Noardamerikaanske pestepidemy, dy't hûnderten minsken it libben koste. Op 18 april 1906 fûn de Ierdbeving fan San Francisco plak (noch nammenste slimmer makke troch de grutte brannen dy't as gefolch dêrfan útbrieken), wêrby't neffens kontemporêne boarnen 498 Sanfransiskanen de dea fûnen, hoewol't neffens moderne rûzings dat tal yn 'e tûzenen lein hawwe moat. Mear as trijefearns fan 'e stêd waard ferrinnewearre, en mear as de helte fan 'e 400.000 ynwenners rekke dakleas, fan wa't in grut part foargoed de baai oerstiek om him yn Oakland nei wenjen te setten. Neitiid waard San Francisco yn in razend tempo en op grutte skaal wer opboud, wêrby't in grut part fan 'e wichtichste ûnderdielen fan 'e ynfrastruktuer oanlein waarden, lykas ferskate tunnels, in nij rioelstelsel en it kabeltramsysteem.
Yn 'e jierren nei de weropbou ûntjoech San Francisco him ta in solide finansjeel sintrum, dêr't nei de Wall Street-krach fan 1929 gjin inkele bank omfoel. Yn 'e Krisisjierren liet it stedsbestjoer mei foar de wurkgelegenheid de Golden Gate Bridge en de San Francisco-Oakland Bay Bridge oanlizze, dy't yn 1936, resp. 1937 reekamen. Under de Twadde Wrâldoarloch wie de stêd in sintrum fan marineskipsbou, en op dat wurk kamen in protte Afro-Amerikanen út it Amerikaanske Suden ôf. Yn 1951 waard mei it Ferdrach fan San Francisco offisjeel de oarloch tusken de Feriene Steaten en Japan beëinige.
Tusken 1933 en 1963 wie op it eilân Alcatraz in federaal tichthûs fêstige, de Federale Finzenis Alcatraz, dêr't de slimste en flechtgefaarlikste misdiedigers fan 'e Feriene Steaten opsletten waarden, wêrûnder bgl. maffiabaas Al Capone. Fan Alcatraz gie de rop dat nimmen dêrwei ûntsnappe koe, wat net lei oan 'e swiere bewekking, mar oan 'e sterke ôflânige streaming yn it omlizzende wetter. Lju dy't besochten en swim dat stik, soene perfoarst ferdrinke. Trije finzenen binne der lykwols yn slagge om dochs te ûntsnappen. Oft sy libben de fêste wâl berikt hawwe of nei see fuortspield binne, is ûnbekend. De legindaryske reputaasje fan Alcatraz makke dat der de film Escape from Alcatraz oer makke waard, en dat it tichthûs nei de sluting in drokbesocht museum waard.
Yn 'e twadde helte fan 'e tweintichste iuw ûntwikkele de stêd him ta in sintrum foar alternative kultueren. Yn 'e sechstiger jierren waard San Francisco sjoen as de hippyhaadstêd fan 'e wrâld; benammen de buert Haight-Ashbury wie in sintrum fan dy folksbeweging, dy't syn hichtepunt berikte yn 1967, yn 'e Simmer fan 'e Leafde. Fan 'e santiger jierren ôf waard San Francisco ek it sintrum fan 'e Amerikaanske homorjochtebeweging. Doedestiden wie it Sanfransiskaanske gemeenteriedslid Harvey Milk ien fan 'e earste publike figueren dy't der iepentlik foar útkaam dat er homo wie. Doe't er yn 1978, tegearre mei boargemaster George Moscone, fermoarde waard, hie dat it tsjinstelde effekt fan wat syn moardners berikke woene, en waard de homolobby yn San Francisco nammenste aktiver. Ek tsjintwurdich noch is San Francisco dé homostêd fan 'e Feriene Steaten, dy't him ek op oare mêden tige tolerant opstelt.
Ierdbevings
San Francisco leit persiis op 'e San Andréasbrek en de Haywardbrek, dêr't twa tektoanyske platen byninoar lâns skuorre, wat allegeduerigen soarget foar lytse ierdbevings en út en troch foar in grutten. De grutte ierdbeving fan 1906 is al earder oan 'e oarder kommen. Dat wie fierwei de meast ferneatigjende. De meast akseptearre skatting fan 'e swierte fan dy skodding is 7,8 op de Skaal fan Richter. Oare rûzings fariëarje tusken de 7,7 en 8,3 op 'e Skaal fan Richter. De measte skea waard lykwols oanrjochte troch de grutte brân dy't it gefolch fan 'e ierdbeving wie.
Yn 1989 waard San Francisco op 'e nij troch in grutte ierdbeving troffen, de Loma Pietra-ierdbeving, wêrby't û.m. in dûbeldeks autowei ynstoarte en likernôch 60 minsken om it libben kamen. De kâns dat sa'n ramp de stêd wer treffe sil, is 100%. It kin noch jierren duorje, mar it kin by wize fan sprekken ek moarn safier al wêze; soks falt net te foarsizzen. Mar troch de lokaasje fan San Francisco is it wis dat it ienris barre sil. In protte gebouwen yn 'e stêd binne dêrom ynsafier't dat mooglik is ierdbevingbestindich makke, mar nettsjinsteande dat kin in swiere ierdbeving noch altyd grutte gefolgen hawwe en ûnbidige skea oanrjochtsje.
Toerisme
San Francisco nimt tsjintwurdich it 44ste plak yn op 'e list fan wichtichste toeristyske bestimmings fan 'e wrâld, en it 6de plak op in soartgelikense list fan meast besochte toeristyske bestimmings yn 'e Feriene Steaten. De stêd stiet bekend om syn koele simmers, syn seedize en de karakteristike steile heuvels (mar leafst 43 stiks). Fan 'e besjensweardichheden moat yn it foarste plak de Golden Gate Bridge neamd wurde, dy't it symboal fan 'e stêd is. Dy brêge, dy't trouwens net goudkleurich, mar read is, ferbynt San Francisco mei it noarden, en is hegernôch dat grutte seeskippen derûndertroch farre kinne.
Fierders binne der it beruchte en sinistere eardere tichthûs, op it eilân Alcatraz; de tradisjonele kabeltrams (streetcars); de Transamerica Pyramid, de heechste wolkekliuwer fan 'e stêd; de Sineeske wyk Chinatown; de homowyk The Castro; de havenbuert Fisherman's Wharf; en de pleinen Union Square en Alamo Square, wêrfan't it lêste bekend stiet om 'e ferneamde "Painted Ladies".
Demografy
Oant 1970 groeide de befolking fan San Francisco ta 716.000 minsken. Dêrnei sette in weromgong yn, nei 679.000 minsken yn 1980, foar't it ynwennertal wer begûn oan te winnen, ta 724.000 yn 1990, en 777.000 yn 2000. De befolkingsgroei fertoande healwei de jierren 2000 in dipke, mei in weromgong nei 744.000 minsken yn 2004 en 739.000 yn 2005, ear't it ynwennertal wer begûn te groeien oant 805.000 yn 2010 en 825.000 yn 2013.
San Francisco is opdield yn tsien distrikten en om-ende-by hûndert ûnderskate wiken. Fan 'e befolking wie neffens de folkstelling fan 2010 13,6% âlder as 65 jier en 13,4% jonger as 18 jier. De befolking bestiet foar 38,6% út ienpersoanshúshâldings. De wurkleazens bedroech yn jannewaris 2013 6,8%. De etnyske opbou fan 'e befolking wie yn 2010 sa: 41,9% blanken; 33,3% Aziaten; 15% Latino's; en 6,1% swarten.
Fanwegen de grutte etnyske mienskippen fan Aziatysk komôf (fral Sinezen, mar ek Japanners, Koreänen, Fjetnamezen, Tai en oaren) binne de kulturele bannen tusken San Francisco en de ûnderskate Aziatyske lannen tige wichtich. Chinatown, de Sineeske wyk fan 'e stêd, is de grutste Sineeske wyk yn 'e Feriene Steaten op dy fan New York nei.
Wartburgkreis
Wartburgkreis is in bestjoerlik distrikt yn de Dútske dielsteat Tueringen en hat 129.484 ynwenners. It distrikt waard oprjochte yn 1994.
Gosse Dam
Dam folge in oplieding oan Akademy Minerva yn Grins, dêr't hy les krige fan ûnder oare Johan Sterenberg en Jentsje Popma. Yn 1979 fêstige hy him as byldhouwer yn Fryslân. Yn syn wurk binne ynfloeden werom te kennen fan Maillol en Brâncuşi.
Stephen Hawking
Stephen Hawking (Oxford, 8 jannewaris 1942 – Cambridge, 14 maart 2018) wie in Britsk (teoretysk) natuerkundige, kosmolooch en wiskundige.
Hawking waard by in grut publyk bekind om syn populêr-wittenskiplik wurk 'A Brief History of Time' dat wol 237 wiken in best-seller wie neffens de Britske Sunday Times.
Boeken
Science fiction-boeken foar bern, skreaun tegearre mei dochter Lucy:
Fryske Goaen
De Fryske Goaen wienen:
It grinsgebiet tusken Fryslân en Grinslân wurdt op de kaart ûnderferdield yn meardere lytse gebieten. Humsterlân, Langewâld en Fredewâld, yn Grinslân, waarden mei syn trijen oanjûn as it Westerkertier. Humsterlân hat mooglik in selsstannich goa west, wêr't Achtkarspelen wierskynlik ek by heard hat. Fan Smellingerlân is bekend dat it yn de Midsiuwen optrede as in ienheid. Lykas Kollumerlân, hoewol it letter ek ta Eastergoa heard hat.
It Sealterlân hat nea in Frysk goa west. It waard troch de Friezen kolonisearre, lykas Noard-Fryslân. Ek hjir hawwe nea Fryske goaen west. De Friezen dy’t hjir wennen binne wierskynlik fan de Fryske gebieten út nei it westen lutsen.
Klavesimbel
right|300px|thumb|Klavesimbel yn Flaamske styl De klavesimbel is in toetsynstrumint dêr't troch it yndrukken fan in toets in snaar by poand wurdt.
Toanfoarming
It klavesimbel is yn fleugelfoarm boud. Oan de koarte kant sitte de toetsen. Wurdt in toets yndrukt, dan komt der in houten dokje omheech, dêryn sit in hulsthouten tonkje dat mar ien kant út kin. Yn dit tonkje sit in plektrum fan fûgelfear (eartiids fan in raaf), hjoeddeis meastentiids fan delrin, in keunststof, dy't de snaar poent. Oan it dokje sit ek in demperke fan lekken of sêft lear, dat by it loslitten fan de toets de snaar dempt. In speciaal klavesimbeltechnykje is it yndrukt hâlden fan bepaalde parten fan in akkoard om dizze toanen trochklinke te litten. Dizze technyk is noch famylje fan it luitspyljen.
De âldste Flaamske klavesimbels hiene twa registers, dat wol sizze, eltse toets hie twa snaren, ien op gewoane toanhichte, de saneamde acht-foet, en in register dat in oktaaf heger klonk, mei snaren dy't heal sa lang wiene as it acht-foetsregister, dit register neamt men de fjouwer-foet. Ek makke men klavesimbels mei twa acht-foets registers. Om't men yn 'e 17e iuw maklik transponearje woe, boude men yn Flaanderen ek klavesimbels mei twa klavieren, wêrby't elts klavier in eigen toanhichte hie. Letter, likernôch om 1650 hinne, waarden de Flaamske klavesimbels boud mei twa klavieren mei likense toanhichte en koe men de klavieren koppelje, wat de mooglikheden foar de registraasje tige fergrutte.
De Frânske bouwers namen nei 1680 de Flaamske bouwizen oer, wreiden de klaviergrutte út fan fjouwer nei fiif oktaven (grande ravalement) en makken de Frânske ynstruminten ta de moaiste fan de 18e iuw, mei bouwers as François-Étienne Blanchet en syn learling Pascal Taskin. Hjoeddeise bouwers brûke harren ynstruminten faken as foarbyld.
Skiednis
It klavesimbel is nei alle gedachten om 1500 hinne ûntwikkele yn Itaalje, mar ek yn Frankryk waarden al yn de 15e iuw ynstruminten boud mei in tokkelmeganyk. Yn de 17e iuw wie Antwerpen, en ek fierder de Súdlike Nederlannen, ferneamd om de klavesimbels dy't dêr boud waarden. Dizze ynstruminten waarden fral foar keamermuzyk brûkt. Yn Frankryk boude men earst op de Italjaanske manier, mar letter namen de Frânsken de Flaamske bouwize oer. Yn Dútslân boude men om 1700 hinne yn in mingstyl tusken Italjaanske en Frânske ynstruminten. It klavesimbel waard yn orkesten brûkt as dirigear-ynstrumint, mei de lieder fan it orkest, de maestro al cembalo, achter it klavesimbel, mei de oare ynstruminten der yn in heale sirkel omhinne. De fine heldere klank joech dúdlik it tempo oan!
It klavesimbel en it klavichord wienen de foarrinners fan de fortepiano, dy't oan de ein fan 'e 18e iuw stadichoan it plak fan klavesimbel en klavichord oernaam. Mar ek Mozart spile syn grutte klavierkonserten noch faken op klavesimbel.
Sûnt yn de 19e iuw de Barokmuzyk wer spile waard, wurde der ek wer klavesimbels boud en bespile. Ien fan de earsten dy't dêr mei begûn, wie de Ingelsman fan Frânske komôf Arnold Dolmetsch (1858-1940). Yn it begjin fan de 20e iuw bouden de firma's Erard, Pleyel en Neupert  dizze ynstruminten noch fuortbouwend op de fierder ûntwikkele pianobouwize, mei dikke kastwanden en sûnder boaiem ûnder de kast, Fierders waarden dizze ynstruminten foarsjoen fan tal fan registers om klankferoaringen mooglik te meitsjen. It folume fan dizze ynstruminten wie swak, de klank keal en net botte sjongend.
Nei de Twadde Wrâldkriich begûn men kopyen te meitsjen fan ynstruminten út de 17e en 18e iuw. Dizze kopyen hiene tinne kastwanden en in boaiem, sadat dizze sletten klankkast soarge foar in folle grutter folume! Yn deselde perioade begûn men ek wer âlde stimmingen te brûken. Omdat klavesimbels fanwege alle hânwurk djoer wiene, waarden der nei 1960 ek klavesimbels yn de foarm fan boupakketten op de merk brocht, dizze boupakketten kinne tige goed klinkende ynstruminten opleverje, al moat men fansels wol krekt wurkje kinne.
Team IKO
thumb|Team IKO (2020) Team IKO is in Nederlânske reedridersploech fan Erwin en Martin ten Hove.
Team IKO is ûntstien yn juni 2017.
Science fiction
thumb|right|200px|Earste Amerikaanske science fiction tydskrift Science fiction (SF) is in sjenre dat benammen foarkomt yn literatuer en film. Letterlik oersetten yn it Frysk betsjut de term "wittenskiplike betinksel" en dêrmei is it eartiids ek begûn, nammentlik as in besykjen om yn 'e takomst foarút te sjen troch natuerwittenskiplike ûntdekkings te ekstrapolearjen en dat by de minske ûnder de oandacht te bringen.
Byles
Byles is bykommend (d.w.s. ekstra) ûnderwiis oer it iene of oare ûnderwerp. It kin jûn wurde op skoalle, mar it kin ek partikulier dien wurde. Faak wurdt byles jûn troch minsken út it ûnderwiis, mar ek âlden jouwe harren bern somtiden byles, en it komt ek foar dat in mei-learling, dy't better meikomme kin, it docht.
Bart byles op skoalle, dan wurdt it faak dien troch in remedial teacher. Dit binne learkrêften dy’t mei stipe fan de skoallieding meastentiids ûnder de gewoane lestiden learlingen stypje en ûndersteune. De remedial teacher heart dan by de skoalle en wurdt betelle út de formaasje.
Science fiction
Ien fan 'e earste science fiction-skriuwers yn de moderne sin wie Jules Verne. Ynearsten lei de klam hiel bot op nije ynsjoggen en ûntdekkings, grutte technologyske ûndernimmings en wûnderlike útfinings; letter kaam in tiidrek dêr't "aliens" (yntelliginte bûtenierdske wêzens) yn 'e belangstelling stiene.
Byles
Der wurdt ek priveeles jûn. Dan wurde de fakken stavering, rekkenjen en lêzen byspikere. Alden betelje dit faak. Dizze minsken hawwe faak in learareoplieding folge of jouwe les en jouwe yn de jûntiden byles.
Smeerenburch
thumbnail|300px|De traansiederij fan de Amsterdamske keamer fan de [[Noardske Kompanjy op Smerenburg. Skilderij fan Cornelis de Man (1639) neffens in skilderij fan Abraham Speeck: Deense traankokerij op Spitsbergen (1634).]] right|thumb|300px|Oerbliuwsels fan grutte blabberûnen yn Smeerenburch Smeerenburch is in eardere delsetting fan Nederlânske walfiskfarders (fan de Noardske Kompanjy) op it eilân Amsterdam (Noarsk: Amsterdamøya) by Spitsbergen. Smeerenburg leit yn de poalsirkel op sa'n 1000 kilometer fan de Noardpoal.
Byles
Ferrin fan in byles
De learling skoart op skoalle leger as it gemiddelde. Hoe leger de prestaasjes hoe flugger der byles jûn wurdt. Is it dúdlik wat it probleem is, dan wurdt der in hannelingsplan makke. Yn dit hannelingsplan stean de doelen en wannear't dit doel helle wurde moat. Ek stiet yn it hannelingsplan wa't dit docht en hoe en wannear it hannelingsplan útfierd wurdt. Sa bart it faak op skoallen mar ek by guon bylesburo’s. De bedoeling is dat de learling neidat it hannelingsplan útfierd is, werom kin nei de eigen groep. Somtiden kin dit net en wurdt it hannelingsplan langrinnend en komt de learling op in eigen learline. Net alle learkrêften kinne alle hannelingsplannen oan dy’t somstiden nedich binne yn in klasse.
Science fiction
Yn 'e science fiction is faak in tendins waar te nimmen om oare mooglike maatskippijen te beskriuwen, dêr't de skriuwer foar himsels de frijheid nimt troch oare yntelliginte soarten of oare planten sà del te setten en de dingen sà yn te rjochtsjen dat it risseltaat plausibel is. Goede science fiction is meastentiids konsistint, it ferhaal stekt logysk yninoar.
Byles
Ferrin fan in byles
Dêrom binne der klasse-assistinten. En dan noch bart it dat bern net alle oandacht krije dy’t se nedich hawwe. Sy geane dan nei it spesjaal ûnderwiis of krije les fan partikuliere bylesburo’s.
Smeerenburch
Skiednis
It stee dêr't Smeerenburch komme soe, waard foar it earst fan Hollanners besocht yn 1614, doe't skippen fan de Amsterdamske keamer fan de Noordsche Compagnie in tydlik walfiskstasjon mei tinten en ymprovisearre ûnen oprjochten. Yn 1619 waard in 500-tons skip mei hout en oare materialen nei Spitsbergen stjoerd en krige de delsetting in mear permanint karakter. Yn it plak stienen pakhuzen, wenten en in smidterij.
Science fiction
Yn 'e tsjintwurdige literatuer is der ek grutte oerlaping mei oare sjenres en dan benammentlik fantasy. Ek komt oerlaping mei it horror- en it thriller- of detektivesjenre foar.
Smeerenburch
Skiednis
De walfiskjacht waard mei lytse sloepen ûndernaam. De relatyf stadich swimmende en lang boppe wetter bliuwende Grienlânske walfisk wie de favorite proai. Yn de wetteren om Spitsbergen waarden dizze yn grutte tallen fongen en de fangsten yn Smeerenburch ferwurke ta traan. Tusken 1614 en sirka 1660 behearden ferskillende Nederlânske stêden harren eigen traansiederij op Smeerenburch. Amsterdam hie twa, fierders wiene dêr guonts fan Rotterdam, Hoarn, Middelburch, Inkhuzen, Delft; faaks hiene ek Veere en Zaanland dêr in traansiederij. Ut it spek (blabber) fan deade walfisken waard walfisktraan wûn yn hoefizerfoarmige ûnen. Dizze oalje wie ûnder oaren gaadlike lampeoalje.
Fan 1614 oant 1625 wienen der ek in kloft Denen op it eilân mei itselde doel. Lykwols waard harren stasjon yn 1625 troch Nederlanners en Ingelsken fernield en soe harren plak ynnaam wurde troch de keamers fan Hoarn, Inkhuzen, en Flissingen.
Der is nochal wat mytefoarming om - de grutte fan - Smeerenbuch hinne ûntstien. Ferskate boarnen hawwe, yn de rin fan de tiid, it tal minsken dat yn it jachtseizoen (simmer) op Smeerenburch wenne en wurke, rûsd op sa'n 1.000 oant 10.000. . Archeologysk ûndersyk hat lykwols bliken dien dat der 16 à 17 huzen stien hawwe en in soarte fan fort, dan soe it om in delsetting fan inkelde hûnderten persoanen gean hawwe kind.
Smeerenburch’s ferfal begûn yn de betide jierren 1640. . De keamer fan Hoarn is der noch warber oant yn 1657. Om 1660 hinne waard it eilân ferlitten nei't de jacht wilens oergien wie op oare walfisksoarten. Yn 1973 waarden de oerbliuwsels fan Smeerenburch diel fan it Noarske nasjonale park fan Noardwest-Spitsbergen.
De namme
De namme Smeerenburg ferwiist wierskynlik nei it fet (smeer) fan in walfisk, en faaks ek nei it smoarge wurk dat it walfiskslachtsjen en it sieden fan de walfiskblabs no ien kear wie.
Smeerenburchkolleksje
By opdollings troch Nederlânske archeologen yn 1970-1979 en 1980-1989 binne tal fan gebrûksfoarwerpen fûn út de Nederlânske perioade. Dizze fynsten waarden earst yn Nederlân bewarre, ûnder oaren yn it Ryksmuseum Amsterdam. Op 19 novimber 2005 waard de saneamde Smeerenburchsamling oerdroegen oan de Noarske tsjinst foar Monumintesoarch yn Oslo. De kolleksje sil op Spitsbergen opslein wurde en dêr ek foar in part útstald wurde. In oar part fan de kolleksje is yn it Ryksmuseum Amsterdam efterbleaun.
Rokoko
thumb|300px|right|Rokoko-ynterieur (Ottobeuren)
Rokoko is in Europeeske stylperioade dy't duorre fan ±1720 oant ±1775. De namme is in gearfoeging fan it Frânske rocaille, in asymmetrysk skulpmotyf dat yn de 18e iuw fûn wurdt yn benammen tapaste keunst, en it Italjaanske barocco, dat barok betsjut.
Rokoko ûntstie yn Frankryk en wreide him foaral út nei Súd-Dútslân. Om 1760 hinne krijt men syn nocht fan dizze frivoale styl dy't dan wer plak meitsje moat foar in ta nij libben kommend klassisisme.
Dekoraasje
Asymmetry is in wichtich Rokoko-skaaimerk, de klam leit op sierlikens en it leaflike- loftige karakter. It kleurgebrûk is út soarte sêft, faak yn pasteltinten.
Wat dekoraasje oanbelanget wurdt de Barok fuortset yn de Rokoko, mar it wurdt fragmintarysker en lytsskaliger. Monumintaliteit makket plak foar lossere foarmen, fleurigens en frivoliteit; de ûnderwerpen wurde minder earnstich. Dit falt tagelyk mei in minder strange sosjale en morele koade yn de doetiidske mienskip, alteast yn de boppelaach.
Muzyk
Yn de muzykskiednis is Rokoko de styl dy't fuortkaam út de Barokmuzyk. Rokoko hat yntime keamermuzyk, tige ferfine opkreaze. Bekende rokoko-komponisten wienen:
Oaljeramp yn de Golf fan Meksiko (2010)
De oaljeramp yn 'e Golf fan Meksiko wie in oaljeramp foar de kust fan 'e Amerikaanske steat Louisiana, yn 'e Golf fan Meksiko, dy't begûn op 20 april 2010. Oarsaak wie de ûntploffing fan 'e Deepwater Horizon, in boarplatfoarm dat wurke yn opdracht fan 'e Amerikaansk-Britske oaljemaatskippij BP. By de ramp streamde 780.000 m³ rouwe oalje yn see, wat it ta de grutste oaljeramp út 'e Amerikaanske skiednis makke. It barren koste hûnderttûzenen bisten de dea en brocht ûnbidige en duorjende skea ta oan 'e ekonomy fan 'e Amerikaanske Golfkust. It duorre teminsten oant ein 2013 ear't alle oalje opromme wie.
Ramp
De ramp begûn op 20 april 2010 om 21.56 oere jûns, doe't yn 'e noardlike Golf fan Meksiko, likernôch 64 km út 'e kust fan Louisiana, by fersin in bûl metaangas opboarre waard troch de Deepwater Horizon. Dat wie in boarplatfoarm dat eigendom wie fan Transocean, in bedriuw dat yn dizzen yn opdracht wurke fan 'e Amerikaansk-Britske oaljemaatskippij BP. Troch slordich wurk en it besunigjen op feilichheidsmaatregels late dat ta in ûntploffing wêrby't 11 minsken de dea fûnen en 17 oaren ferwûne rekken. It boarplatfoarm kaam neitiid yn ljochte lôge te stean en sonk oardel etmiel letter, om likernôch 10.21 oere op 'e moarn fan 22 april.
De Amerikaanske federale oerheid rûsde neitiid dat dêrtroch yn 'e folgjende moannen yn totaal 4,9 miljoen fetten rouwe oalje yn see streamden, oftewol 780.000 m³. Dêrmei wie de oaljeramp yn 'e Golf fan Meksiko de grutste út 'e Amerikaanske skiednis en nei skatting 8% oant 31% grutter as de op ien nei grutste yn deselde see, de oaljeramp fan Ixtoc I út 1979-1980. Nei't BP ferskate kearen om 'e noch besocht hie om 'e oaljeboarne op 'e seeboaiem te tichtsjen, waard de boarskacht op 19 septimber 2010 einlings foar tichte ferklearre. Lykwols wiisden rapporten út begjin 2012 derop dat er doe noch altyd lekte.
Gefolgen en himmeloperaasje
Der kaam mei gauwens in reuseftige operaasje op gong om 'e oalje op te romjen en strannen, kustmoerassen en tijmûnings te beskermjen. Dêrfoar waarden skippen ynset dy't spesjalisearre wiene yn it 'ôfrjemjen' fan 'e oalje fan it wetteroerflak, mar ek waard der gebrûk makke fan it behearske ôfbrânen fan 'e oalje fan it wetter en waard der 7.000 m³ oaljedispersant ynset, in middel dat ierdoalje oplost. Nettsjinsteande dat rjochte de oaljeramp, benammen om't it moannen duorre om 'e oaljeboarne ôf te sluten, in ûnbidige protte skea oan. Hûnderttûzenen bisten kamen om of rûnen sokke sûnensswierrichheden op dat har libbensspanne oansjenlik bekoarte waard. Dêrûnder wiene seefûgels, lykas miuwen en pillekanen, mar ek fisken, weakdieren, skylpodden en dolfinen. De ekonomy fan 'e Amerikaanske Golfkust stoarte fierhinne yn, mei't fiskerij en toerisme ûnmooglik waarden.
De miljeufersmoarging fan 'e Amerikaanske kustline striek him út fan Teksas yn it westen fia Louisiana, Mississippy en Alabama oant yn 'e Florida Panhandle en de Tampabaai oan 'e eastkust fan it Floarida-skiereilân. Allinne yn Louisana al waard yn 2013 2.200 ton oan oalje en troch oalje fersmoarge materiaal lykas sân en plantegroei fan 'e kust ferwidere. Dat wie twaris safolle as yn 2012. Himmelteams wurken yn Lousiana hiel 2013 fjouwer dagen yn 'e wike troch. Dat jiers giene dolfinen en oare seedieren yn 'e noardlike Golf fan Meksiko dea yn rekôroantallen dy't seis kear sa heech wiene as normaal. In wittenskiplik ûndersyk út 2014 brocht oan it ljocht dat tonyn en gielsturt, dy't bleatstien west hiene oan 'e oalje, misfoarmings oan it hert en oare organen ûntwikkelen, dy't fataal of alteast libbensbekoartsjend wiene.