cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Weißensee
Reedriden
By winterdei leit der meast sa'n 60 sm dikke iislaag op de Weißensee. Fantwege de wissichheid dat der riden wurde kin wurdt der fanôf 1989 in Alternative Alvestêdetocht organisearre. Troch de grutte belangstelling wurde der meardere Alternative Alvestêdetochten toertochten hâlden mei noch in dei as wedstryd. Ek binne der noch oare marathonwedstriiden oer in lytsere ôfstân.
Trijehuzen (Easternijtsjerk)
Trijehuzen wie in delsetting east fan Easternijtsjerk yn de gemeente Dongeradiel. Komt op in kaart fan Wopke Eekhoff yn 1855 foar mei de namme Drie Huizen. Wurdt yn oare boarnen net neamd.
Binnenste Hebriden
Tradisjoneel wurde de Binnenste Hebriden ferdield yn twa groepen:
De Binnenste Hebriden - Noardlike eilannen, dy't bestjoerlik ta it riedsgebiet Heechlân hearre :
De Binnenste Hebriden - Sudlike eilannen, dy't bestjoerlik ta it riedsgebiet Argyll en Bute hearre :
Grutste eilannen
thumb|250px|[[Sgurr Alasdair, it heechste punt yn de Binnenste Hebriden]] thumb|250px|Kastiel Kinloch Castle, Rùm
164
Ferstoarn
160er
Russyske Fiere Easten
300px|thumb|[[Federaal distrikt Fiere Easten]] 300px|thumb|It Russyske Fiere Easten op geografysk mêd
It Russyske Fiere Easten (Russysk: Дальний Восток России) is in regio yn noardeast-Aazje. It is it eastlikste part fan de Russyske Federaasje en it kontinint Aazje en leit tusken de Baikalmar yn East-Sibearje en de Grutte Oseaan. De grutste stêd fan de regio is Chabarovsk en de twadde stêd is Wladiwostok.
Terminology
260px|thumb|Oan de Amoer yn [[Chabarovsk]] Yn Ruslân wurdt de regio ornaris oantsjut as "Fiere Easten" (Дальний Восток). Itjinge yn Fryslân bekend is as Fiere Easten, is de eurosintryske oantsjutting fan East-Aazje. (Восточная Азия).
Skiednis
Ferskate bestjoerlike ienheden mei de namme "Fiere Easten" hawwe yn de earste helte fan de tweintichste iuw bestien, lykwols net mei deselde grinzen:
Oant 2000 hie it Russyske Fiere Easten gjin fêste grinzen. Mei de term "Sibearje en it Fiere Easten" (Сибирь и Дальний Восток) waard gauris ferwiisd nei de Russyske regio's eastlik fan de Oeral sûnder in fêste ûnderskaat tusken "Sibearje" en it "Fiere Easten".
Yn 2000 waarden de dielgebieten fan Ruslân yn groepn yndield yn federale distrikten. It Federaal distrikt Fiere Easten omfiemet de oblasten Amoer, Kamtsjatka, Magadan en Sachalin, de autonome distrikten Tsjûkotka en Korjakje, de krajs Chabarov en Primorje, de Joadske Autonome Oblast, en de republyk Jakûtsje. Yn 2018 waarden de kraj Transbaikal en de republyk Boerjaasje fan it Federaal distrikt Sibearje nei it Fiere Easten oerhevele.
Geografy
260px|thumb|De fulkaan Korjakski yn Kamtsjatka It Russyske Fiere Easten wurdt yn it westen fan Jakûtsje skaaimerke troch it heuveleftige Midsibearysk Berchlân. Mei útsûndering fan it Leechlân fan Kolyma yn it noardeasten fan Jakûtsje is it gebiet reedlik bercheftich. De wiichtichste berchtmen binne it Jablonovyberchtme (súdwesten), it Stanojovberchtme (suden), Sichote-Alin (kraj Primorje), Dzjûgzjoerberchtme (westlik fan de See fan Ochotsk), Verchojanskberchtme (Sintraal-Jakûtsje), Tsjerkisberchtme (eastlik Jakûtsje) en it Sintraal Berchtme (Kamtsjatka). It heechste punt is de fulkaan Kljûtsjevskaja Sopka mei in hichte fan 4.750 meter op Kamtsjatka, dêr't ek de grutste geiserdelling fan Jeraazje is.
It gebiet wurdt bedutsen troch Arktyske tûndra yn it noarden en taigabosk yn it sintrale part. Likernôch 75% is bedutsen mei permafrost. Yn it suden lizze de fruchtbere rivierdellings fan de Amoer en Ussoeri. Oare wichtige rivieren binne de Olenjok, Lena, Jana, Indigirka en Kolyma yn it noarden en de Anadyr en Kamtsjatka yn it easten.
It klimaat rint útien fan poalklimaat oant subtropysk mei temperatueren dy't útinoar rinne fan likernôch −50 °C yn de winter yn noardeastlik Jakûtsje oant 40 °C yn de simmer yn de súdlike rivierdellings fan de Amoer en Ussoeri.
Demografy
260px|thumb|Wladiwostok yn 2015 260px|thumb|Ostrogtoer fan it 17e iuwsk Russyske fort yn [[Jakûtsk]] 260px|thumb|Ien fan de [[Kûrilen]]
Befolking
Neffens de Russyske folkstelling fan 2010 telde it Federale distrikt Fiere Easten 6.293.129 ynwenners. It grutste part wennet yn de súdlike parten. It Russyske Fiere Easten hat in befolkingstichtens fan 1 ynwenner /km² dêr't er it ien fan de tin befolktste gebieten yn de wrâld mei is. De befolking fan it Fiere Easten is sûnt de ynstoarting fan de Sovjet-Uny drastyskm ôfnommen; likernôch 14% yn de lêste 15 jier. De Russyske oerheid besiket troch ferskate werbefolkingsprogramma's om it Fiere Easten op ien of oare manier te befolkjen. It grutste part fan de befolking bestiet út etnyske Russen en Oekraïners.
Stêden
75% fan de befolking wennet yn stêden. De grutste stêden binne:
Lânseigen folken
260px|thumb|Udegeyske famylje yn de iere 20e iuw De folgjende folken binne lânseigen yn it Russyske Fiere Easten neffens taalgroep:
De Dille
De Dille is in lânnamme by in ôfslútdyk tusken Raerd en Easterwierrum, de saneamde Krinserearm, yn de gemeente Súdwest-Fryslân.
De namme komt ek foar as slûs, de Dillesyl yn de Swette. De namme 'dille' soe weromgean op de betsjutting 'planke'. In planke wie de maklikste manier om oer in feart te kommen. In barte bestiet út in oantal planken oan elkoar fêst en in dealje wie in ekstra swiere planke, dat wurd sit yn 'dille'.
Yn de Dille stienen eartiids trije iisherbergen: de Dille, de Lytse Dille en de Grutte Dille. By dy lêste, dy't yn 1928 ôfbrutsen is, waarden yn de tiid fan de trekskippen de hynders wiksele. Faaks brocht de doarpsskipper foar de boeren de tsiis en bûter nei de merke doe der noch gjin molkfabriken wiene. De ferhier fan de lannen fan de tsjerke wie op de Dille.
De mole “de Goede Verwachting” boud yn 1860 en ôfbaarnd yn 1915 wie in rogge- en pelmole.
Reinder Fennema
|200px|thumb|Reinder Fennema
Reinder Fennema (Snits, 21 oktober 1849 - Tentena, Selebes, 27 novimber 1897) wie in Nederlânsk mynboukundige en geolooch, haadyngenieur foar de minen yn Nederlânsk-Ynje.
Libben en wurk
Fennema wie ien fan de earste learlingen fan de krekt oprjochte H.B.S. yn Snits. Neifolgjen die er in oplieding oan de polytechnyske skoalle te Delft en waard yn 1874 ta foldwaan fan de gûverneur-generaal oansteld as yngenieur tredde klasse by it Mynwêzen yn Ynje.
Fennema krige in post yn july 1874 oan de westkust fan Sumatra; yn 1877 waard er befoardere ta yngenieur twadde klasse, yn 1885, it jier dat er troude mei E. de Bruine, ta yngenieur earste klasse en yn 1893 beneamd ta haadyngenieur by it Mynwêzen yn Nederlânsk-Ynje.
It meastepart fan syn tsjinstjierren hat er dwaande west mei de geologyske kartearing fan Sumatra en Java; oan de eastkust fan Sumatra wie Fennema belêstige mei in ûndersyk nei artesysk wetter en petroalje. Troch Fennema syn tariedende arbeid koene de Langkat-petroaljeboarnen ûntgind wurde. Op in reis nei de Posomar yn de residinsje Menado, dêr't er ierd- en mineraalûndersyk dwaan soe, is Fennema troch in wynpûster yn 't wetter rekke en ferdronken. Syn lichem is nea werom fûn.
Rienk de Haan
Rienk de Haan (Garyp, 7 juny 1943 - Burgum, 25 april 2018) fan Burgum wie in Frysk taalkundige.
Wurkpaad
De Haan wie ynearsten learaar basisûnderwiis en studearre Nederlânsk en Fryske taal- en letterkunde oan de Noardlike Hegeskoalle Ljouwert
Fan 1980 oant 2004 wurke er by de Fryske Akademy, dêr’t er ûnder oaren behelle wie by it betinken fan nije Fryske wurden foar offisjeel en wittenskiplik gebrûk. Fierder wie De Haan ien fan de redakteuren fan it twadielige Frysk Hânwurdboek dat yn 2009 útkaam.
Rienk de Haan hat ek jierrenlang meiwurke oan programma’s fan Omrop Fryslân. Sa hie er in taalrubryk yn it eardere radioprogramma De Middei fan programmamakker Gurbe Douwstra.
De Haan ferstoar hommels yn de âldens fan 74 jier.
The Monolith Deathcult
The Monolith Deathcult is in Nederlânske metalband oprjochte yn 2002 yn Kampen, Oerisel. De band brocht yn 2003 syn debútalbum The Apotheosis út. De teksten fan de band gean benammen oer kriich, skiednis en antyreligy. The Monolith Deathcult hat acht studio-albums útbrocht.
Raasay
thumb|250px|Lizzing fan Raasay Raasay (Skotsk-Gaelysk: Ratharsair) is in eilân fan de Binnenste Hebriden; it leit tusken it eilân Skye en it Skotske fêstelân. Raasay betsjut "Eilân fan de ree".
Raasay is it berteplak fan de dichter Sorley MacLean (yn Osgaig), in wichtich persoan yn Skotske literêre renêssânse. Earder wie it eilân it thús fan de Clan MacSween; de MacLeods bestjoerden it eilân fan de 16e oant 19e iuw. Sûnt wiene ferskate partikuliere lâneigners hjir de baas, mar tsjinstwurdich is de measte grûn fan de steat.
Benoarden Raasay leit Rona mei in stikmannich lytsere eilannen; Scalpay leit yn it súdeasten. Raasay is noard-súd sa'n 22 km lang en op it breedste punt 5 km. It heechste punt, Dun Caan (444 m), is in tafelberch en wurdt faak besocht troch geologystudinten.
It eilân hat in fearferbining mei Sconser (op Skye), in tocht fan sa'n 15 minuten. It eilân hat in pear lytse doarpen.
De measte besikers fan Raasay binne geologen of natuerleafhawwers.
Raasay hat teffens in mânske koloanje Europeeske otters.
Befolkingsoantal
thumb|right|250px|The Inner Sound
Veronica Guerin
Veronica Guerin (Dublin, 5 july 1958 - dêre 26 juny 1996) wie in Iersk sjoernaliste.
Op 26 juny 1996, wylst sy yn har auto siet, waard sy deasketten troch a drugsdealer op in motorfyts fanwegen har ûndersyk nei- en publikaasjes oer drugskriminaliteit yn Ierlân. De oanslach feroarsake nasjonale lilkens yn Ierlân. Undersyk nei har dea late ta in tal arrestaasjes en feroardielingen.
Yn 2003 publisearre Buena Vista Pictures de dokumintêre "Veronica Guerin" oer it libben fan Guerin; har persoan waard spile troch aktrise Cate Blanchett.
Paul Alverdes
Hy wie de soan fan de ûnderoffisier Hermann Alverdes en Paula Arnolsen. Yn syn gymnasiumtiid waard er lid fan de Dútske Jeugdbeweging. Yn de Earste Wrâldkriich gie er frijwillich ûnder tsjinst. Hy rekke oan it front by de Somme ferwûne oan de strôtbal en lei dêrnei moannen yn in hospitaal yn Berlyn. Syn kriichsûnderfinings ferwurke er yn syn boeken. Hy studearre Germanistyk en Keunstskiednis oan de Ludwig-Maximilians-Universiteit yn München en promovearre mei in dissertaasje oer it piëtisme yn 1921.
Tegearre mei Karl Benno von Mechow makke er it tydskrift Das innere Reich. Nei 1945 wurke er foar de Bayerischen Rundfunk en skreau er meast ferhalen foar bern, hoewol't er ek as senarioskriuwer behelle wie yn 'e produksje fan 'e film Nachtwache, út 1949. Yn 1961 krige Alverdes de Dútske Jugendbuchpreis.
Are
In are (ôfkoarte ta a) is in lânmjitkundige oerflaktemjitte dy't faak brûkt wurdt om 'e grutte fan perselen lân út te drukken. Dêrby giet it benammen om perselen lânbougrûn of bosk, mar ek wol om bouperselen.
In are omfettet in gebiet fan 100 m², oftewol in kante dekameter (1 dam²).
Oare oerflaktemjitten, dy't basearre binne op 'e are, binne:
Sûnt de algemiene ynfiering fan it Système International (SI) en de oerflaktemjitten dy't dêrta hearre (lykas m², dam², hm², km²), jildt de are as ferâldere en moat eins de kante meter (m²) as basisienheid brûkt wurde om oerflaktemjitten yn út te drukken. Yn 'e Jeropeeske Uny wurdt it gebrûk fan 'e are yn beskate fakgebieten, lykas kadastrale registraasjes, lykwols noch altyd tastien.
Napoleon Sarony
thumb|Napoleon Sarony, selsportret Napoleon Sarony (Kebek, 1821 – New York City, 9 novimber 1896) wie in Amerikaansk litograaf en fotograaf.
Biografy
Sarony ferhuze mei syn famylje yn 1836 nei New York. Dêr wurke er yn it earstoan as yllustrator foar Currier and Ives, om 1843 in eigen litografy-saak te begjinnen yn 'e mande mei James Major, ‘Sarony & Major’, letter ‘Sarony and Company’ neamd. Yn 1867 iepene er in ferneamde fotostudio oan Union Square. Dêr ûntjoech er him ta ien fan ferneamdste portretfotografen fan syn dagen. Sa fotografearre er ûnder oaren de boargeroarloch-generaal William T. Sherman, de skriuwers Mark Twain en Oscar Wilde en ferneamde stjerren fan it Amerikaansk teäter út de twadde helte fan de 19e iuw, ûnder wa't Sarah Bernhardt wie. Faak makke er gebrûk fan stereoskopy.
In portret fan Oscar Wilde late yn 1884 ta in rjochtssaak en lang om let ta de earste wetlike omskriuwing fan it begryp copyright. Copyright hie yn dy dagen oars in wat oare lading as hjoeddeisk. It wie wenst dat fotografen de fan harren fotografearre persoanen (bot) betellen om te posearjen en dêrnei sels it rjocht hiene om de foto's te ferkeapjen. Sa betelle Sarony bygelyks oan Sarah Bernhardt $1.500 om te posearjen (dat soe no sa'n $20.000 wêze).
Famylje
Sarony troude twaris. Syn earste frou stoar yn 1858; syn twadde, Louie, is fan witten dat hja oerhinge nei eksintryk hâlden en dragen mei in foarleafde foar útwrydske klaaiïng dy't hja faak mar ien middei oanhie en dan werombrocht nei de winkel.
Oliver François Xavier Sarony, syn broer, wie ek portretfotograaf, dy't meast yn Ingelân wurke; hy stoar yn 1879. Napoleon hie in soan  Otto (1859–1903).
Sarony waard beïerdige op begraafplak Green-Wood yn Brooklyn.
Stede Grootebroek
thumb|right|Flagge thumb|right| Wapen thumb|265px|Stede Grootebroek en omkriten Stede Grootebroek of Stede Broec is in stêd yn de gemeenten Stede Broec en Drechterlân yn Noard-Hollân. De stêd is formeel allinnich in stêd yn dy sin, dat it plak stedsrjochten krigen hat.
De plakken dy't de stêd foarmje lizze tsjintwurdich yn twa gemeenten, Heechkarspel yn de gemeente Drechterlân en Boppekarspel, Grootebroek, Lutjebroek en Horn yn de gemeente Stede Broec. Dy lêste gemeentenamme is in ferwizing nei de âlde stêd. Omdat de stad bestiet út ferskate doarpen wurdt it dêrom ek wol in doarpestêd neamd.
Skiednis
Yn 1364 waarden Grootebroek en Boppekarspel ta in 'stêd' mei stedsrjochten gearfoege, mei de namme Stede Broec, al waard it earst ynskreaun as Gruttebroek, wat letter feroare waard yn Broek. Yn ferskate dokuminten troch de iuwen hinne dûkt dy namme ek op, neist Stede Broec. Grootebroek wie by it ûntstean fan de stêd ek in grutter plak as Boppekarspel.
Yn 1402 kamen ek Lutjebroek en Horn by de stêd, in jier letter folge ek Heechkarspel. Sûnt dy tiid wurdt ek wol de folle namme, Stede Grootebroek, brûkt. Noch folle letter wie der ek in koarte perioade, tusken 1786 en sirka 1800, dat it doarp Andyk ta de stêd rekkene waard. Andyk foel al langer formeel ûnder it gesach fan de stêd mar hearde net ta de stêd sels. Yn 1811 waard Andyk yndield by de gemeente Wervershoof en yn 1812 waard it in selsstannige gemeente.
Ut dokuminten blykt dat Stede Grootebroek as in echte stêd beskôge waard, ûndanks dat inkele yn it each springende kenmerken Ûntbrutsen: it hie gjin stedsmuorren, koe net as ien wenkearn beskôge wurde en hie in echt agrarysk karakter.
De stêd mei dan net mear offisjeel útdroegen wurde, mar de stedsrjochten spilen wol mei yn it omsetten fan it bestimmingplan fan it grûngebiet yn sawol nei 1970 as yn 1994 sadat de plakken fan de stêd flink útwreide wurde koenen om de groei fan bewenners út de Rânestêd oan te kinnen. Itselde barde mei de doarpenstêd Langedyk, wat krekt boppe Alkmar leit. Sa waarden Heechkarspel, Gruttebroek en Boppekarspel folle grutter. Nei 1970 wie der sprake fan tuskenstasjon. It gebiet fan de doe noch trije gemeenten (Heechkarspel, Gruttebroek en Boppekarsel) bleau in griengemeente mar der mocht folle mear boud wurde as yn de measte buorgemeentes en bepaalde stikken grûn koenen earder omsetten wurde fan grien/agraryske nei bougrûn as dêrfoar. Yn 1994 waard Stede Broec dochs noch gau as in echte groeikearn oantsjutten doe't de groei serieus heger út bliek te fallen as wat tastien wie.
De haven
De haven Broekerhaven is ûntstien doe't Stede Grootebroek yn 1415 tastimming krige in haven te bouwen yn it súdlike efterlân fan de stêd. It duorre lykwols oant 1449 eardat der werklik begûn wurde koe mei de oanlis fan de haven. De reden wie dat de neistlizzende stêd Inkhuzen faaljekant tsjin de oanlis wie. Wat de saak noch slimmer makke wie dat yn de Hoekse en Kabbeljauske twisten Stede Grootebroek foar Jakoba fan Beieren wie en Inkhuzen foar Filips fan Boergonje.
Dit late ta in oantal konfrontaasjes tusken de twa stêden. De bekendste en grutste wie dy fan 1425, doe't Hoekske soldaten ferburgen sieten yn de Broekerse heapreammen en sa it Kabbeljauske Inkhuzen besochten binnen te kommen. Mar spitigernôch foar harren waarden se ûntdekt en ferjage, wat net betsjutte dat Stede Grootebroek ynieen ophold mei it steunen fan de Hoeksen.
Stede Grootebroek ferlear de stedsrjochten neidat de Hoekse en Kabbeljauske Tsierderijen yn it foardiel fan Filips beteard wiene, wêrtroch der ek gjin haven komme koe. Stede Grootebroek krige noch in swiere boete oplein. Mar neidat de stêd steun- en oanhinklikheidsbetsjûgingen oan Filips dien hie, krige se yn 1436 de stedsrjochten werom en waard it plan ta de bou fan de haven wer fan de palnke helle. Yn 1448 karde men dat goed en sa begûn men op 30 july 1449 mei it trochgraven fan de seedyk om de haven oan te lizzen.
By de haven groeide neist de gewoane drokte ek in buorren, dat deselde namme krige as de haven. Lange tiid waard it as selsstannige kearn bskôge en de wenkearn foel ek bûten de stêd. By it útinoar fallen fan de stêd yn ferskate gemeentes yn 1807 waard Broekerhaven ûnderdiel fan de gemeente Boppekarspel en sels fan it doarp Boppekarspel.
Will van Kralingen
Willemina (Will) van Kralingen (Nymwegen, 1 oktober 1951 - 9 novimber 2012) wie in Nederlânsk aktrise.
Van Kralingen is in suster fan operasjongeres Miranda van Kralingen. Harren âlden binne Willem Frederik van Kralingen (1923-2004), learaar Frânsk, en Johanna Gozina Breimer (1924). Se hat noch twa oare susters, Mieke en Hansje.
Hja wie troud mei akteur en regisseur Eric Schneider en hie in relaasje mei de Kanadeeske akteur David Pallfy. Ut har houlik hat hja twa soannen, Olivier en Beau-Benjamin.
Yn 2012 waard foar de tredde kear boarstkanker by har fêststeld; 9 novimber is hja dêroan stoarn.
TV-rollen (karút)
Yn it kostúmdrama Belle van Zuylen spile se de haadrol.
Film- en toanielrollen
Yn 2007 spile Van Kralingen yn in toanielbewurking - ûnder regy fan Ursul de Geer - fan it boek fan auteur Sándor Márai: Kentering van een huwelijk, de rol fan Ilonka. Sûnt 2007 spile hja ek mei yn de Nederlânske plysjerige Flikken Maastricht. Yn dy rige hat se mar ien seizoen spile, mar se komt yn it fiifde seizoen werom as haadynspekteur Ellis Flamand.
Olympyske Winterspullen 1960
thumb|right|260px|Wolkomsboerd foar de Spullen De Olympyske Winterspullen 1960, ek wol de VIIIe Olympiade neamd, waarden yn 1960 yn Squaw Valley (Kalifornje), de Feriene Steaten hâlden. Dat wie fan 18 oant en mei 28 febrewaris.
Sierk Coolsma
Libben en wurk
Hy wie in soan fan de arbeider Foppe Coolsma en Maaike Nauta, út in herfoarme fermidden. Al mei alve jier gie er fan skoalle en waard learling-kûper en lettersetter.
Yn 1858 sluet er him, beynfloede troch ds. J de Liefde, oan by de Frije Evangelyske Gemeente. Fan 1861 oant 1864 krige er in oplieding oan it Zendingshuis der Nederlandse Zendingsvereniging Rotterdam. Yn 1865 waard er útstjoerd as sindeling-learaar nei Cianjur yn de provinsje West-Java dêr't er de earste Sûndaneeske kristenen doopte. Fan 1869 oant 1873 wie er sindeling-learaar yn Bogor (Buitenzorg); 1873-1876 yn tsjinst fan Nederlands Bijbelgenootschap Sumedang (repatriearring).
Olympyske Winterspullen 1960
Sporten
Op de Spullen fan 1960 stiene fjouwer sporten op it programma en 27 ûnderdielen ferdield oer 8 dissiplines.
Will van Kralingen
Film- en toanielrollen
Har lêste film yn 2012 wie De Goede Dood, oer in sike man dy't net better wurde kin en dy't eutanasy dwaan lit. Sy spile syn frou.
Sierk Coolsma
Libben en wurk
Werom yn Nederlân (1876) wie Coolsma fan 1878 oant 1908 direkteur fan it Zendingshuis der Nederlandse Zendingsvereniging, wêrfan fan 1886 oant 1889 op Java. Teffens joech er yn dy tiid les oan learling-sindelingen. Ut dy lessen ûntstie in standertwurk oer de sinding: De Zendingseeuw voor Nederlandsch-Indië (1901).
Olympyske Winterspullen 1960
Medaljes
thumb|right|260px|De atleet Klas Lestander yn de snie
Sierk Coolsma
Libben en wurk
Coolsma ûntjoech him ta in grut kenner fan de Sûndaneeske taal dy't yn West-Java praat waard. Hy sette de Bibel yn it Sûndaneesk oer, stalde in Sûndaneesk wurdboek gear, in lietebondel, skoalboekjes yn dy taal, in medyske hantlieding en noch folle mear.
Krekt foar syn fersjerren waard Coolsma beneamd ta Ridder yn de Oarder fan Oranje-Nassau.
Priveelibben
Op 5 april 1866 boaske er oan Maria Johanna Gerretson (1846-1917). It pear krige njoggen bern dêr't fjouwer fan stoaren ûnder harren ferbliuw op Java. Harren soan Constant Willem (1877-1955) waard predikant yn de Nederlânsk Herfoarme Tsjerke, krekt as de soannen Herman (1), Sierk (1905-1969 en Frederik (1883-1919). De dochter Anna Louise (1878-1956) boaske an Johannes Riemens jr (1875-1974), predikant yn de Nederlânsk Herfoarme Tsjerke.
Iesterbuorren
Iesterbuorren is in eardere delsetting en pleats eastnoardeast fan Wytmarsum yn de gemeente Wûnseradiel. De namme komt ek foar as Eesterburen
Departemint fan Teksel
It Departemint fan Teksel bestie fan 1798 oant 1801. De haadstêd wie Alkmar.
It wie in part fan de Bataafske Republyk en omfieme it noardlike diel fan it eardere goa Hollân oant de Alde Ryn, útsein it gebiet om Amsterdam hinne (dat wie it Departemint fan de Amstel) en it eilân Flylân. It westlik diel fan it eardere goa Utert hearde der ek by.
Yn 1801 waard de weryndieling weromdraaid en it âlde goa omfoarme ta it Departemint Hollân; it Utertske diel waard part fan it Departemint Utert.
Grutte Tsjerke (Rynsburch)
De Grutte Tsjerke (ek: Laurentiustsjerke) is in protestanske tsjerke yn Rynsburch, gemeente Katwyk. Sûnt 1971 is it gebou ynskreaun yn it register fan ryksmonuminten. De toer fan de tsjerke hat ek de status fan ryksmonumint.
Skiednis
It âldste diel fan de tsjerke is de mei dowestien boude romaanke toer, in oerbliuwsel fan de oan de hillige Laurentius wijde kleastertsjerke fan de abdij fan Rynsburch. Dy abdijtsjerke hie oarspronklik twa tuorren en fan dy twa is allinne de súdlike toer bewarre bleaun. De lantearne is in 19e-iuwske tafoeging. De toer is fan de boargerlike gemeente. Dat is al sûnt de Frânske tiid sa, doe't in dekreet fan Napoleon hast alle tsjerketuorren ûnteigene en tawiisde oan de oerheid. Yn de jierren 1577-1578 waard achter de toer in nije tsjerke boud. Dêrnei folgen der ferskate útwreidings: yn 1633 (in noardlik sydskip), 1660 (in koeromgong), 1903 (in súdlike sydskip) en yn 1910 en 1923 de dwersskippen.
Yn de jierren 1980 waard de tsjerke sletten foar in grutte restauraasje. Yn dy tiid is û.o. it dak ferfongen. In lêste grutskalige restauraasje fan de Grutte Tsjerke hat yn 2010 plakfûn.
Frâns Faber
thumb|right|Maraton, akryl op paniel thumb|right|Grutte Pier
Grutte Tsjerke (Rynsburch)
Ynterieur
In grut diel fan de ynrjochting is 17e-iuwsk. De preekstoel hat foar de kânselbibel in 17e iuwske koperen lessener mei it wapen fan Rynsburch. Ek út de 17e iuw stamme twa tekstbuorden, in epitaaf en in rûne hearebank. Grêfstiennen fan abdissen út de kleastergong fan de eardere abdij binne yn de tsjerke oer de flier lein. De psalmbuorden datearje út it begjin fan de 19e iuw.
Frâns Faber
Frâns Faber (14 juny 1950) is in Fryske keunstskilder en dosint út Allingawier. Hy wennet op boerepleats "De Frije Wyn" yn de Parregeaster Mar. Faber krige syn oplieding oan de Keunstakademy Vredeman de Vries yn Ljouwert en spesialisearre him bynammen yn grafyk oan de ABR Minerva yn Grins.
Grutte Tsjerke (Rynsburch)
Oargel
It tsjintwurdige oargel yn de tsjerke waard yn 1974 troch de firma Jac. van der Linden & Co út Leiderdoarp boud. Foar de bou binne de kast en in diel fan it piipwurk fan de foargonger brûkt, dat yn 1924 troch de firma G. van Leeuwen (Leiderdoarp) ynstallearre en yn 1953 troch syn soan Willem van Leeuwen feroare waard. It neobarokke oargel krige mei in restauraasje yn 1989 troch de firma Pels & Van Leeuwen út De Bosk in mear Frânsk-romantyske opset. By de restauraasje en oanpassing fan it ynstrumint troch Adema yn 2011 waard dy ombûging nei de Frânske romantyk fierder yntegrearre.
Frâns Faber
Syn frije wurk omfettet grafyk, tekeningen en skilderijen. Hjirfoar brûkt Frâns akryl, oaljeferve, potlead, linosneed en drûge nulle. Minsk en bist steane dêryn faak sintraal. It wurk is figuratyf. Faber jout ek les, thús yn syn atelier "De Frije Wyn" en oan de byldzjende ôfdieling fan it Sintrum foar de Keunsten A7 (eartiids Kreativiteitssintrum De Cirkel) op It Hearrenfean.
Foar de gemeente Nijefurd makke er ea in karikaturale lispuzel en foar it 100-jierrich bestean fan Frico Warkum (2000) in print yn de drûgenulle-technyk. By it grutte publyk is Frâns Faber bekend troch syn karikaturale jieroersjoch op de Aldjiersbylage fan de Ljouwerter Krante. Eksposysjes fan him wienen ûnder oaren yn galery Lauswolt, meast resint by museum Mohlmann yn Appingedaam (2008)
Marleen van Iersel
Marleen van Iersel (Breda, 7 jannewaris 1988) is in Nederlânsk profesjoneel strânfollybalster en sealfollybalster. Hja is opgroeid yn Goirle en wennet no yn De Haach. Tegearre mei har hjoeddeistige partner Sanne Keizer, foarmet Van Iersel in topduo yn it projekt Beach Team Holland dat opset is troch it bûn NeVeBo.
2001-2004
Foar't Marleen van Iersel yn 2001 oergie nei it strânfollybal, hie hja al ferskate jierren yn de seal spile. Hja begûn mei it follybal yn 1995. Yn de seal hat van Iersel spile foar de klups VVC Vught en VC Weert dêrneist kaam hja út yn de jeugd fan Oranje. De earste twa jier as strânfollybalster spile hja mear foar it fertier. Yn 2003, doe't hja 15 jier wie, waard hja selektearre foar de Nederlandse Beachvolleybal School, dêr makke hja in soad yndruk op de treners. Yn 2003 spile hja mei Roos van der Hoeven ferskate wedstriden en helle it Wrâldkampioenskip ûnder de 18 jier. Op dat toernoai waard der spile mei Jennifer Waninge, it duo einige doe yn Tailân op it fiifde plak. Yn 2004 foarmje hja in duo mei Arjanne Stevens, mar hja kwalifisearre har foar it Wrâlkampioenskip ûnder de 18 mei Margo Wiltens. It duo helle yn Itaalje de heale finales, mar wist gjin medalje te heljen: it waard fjirde. Letter dat jier kwalifisearre hja har mei Stevens foar it Wrâldkampioenskip ûnder de 21 yn Portegal dêr't it duo alwer fjirde waard. Yn 2005 ûntwikkele Van Iersel har tegearre mei Marloes Wesselink rap, dat resultearre yn in súksesfol seizoen.
Ritske Jelmera
Ritske Jelmera (Ternaard, 1383 - 1450) wie in Frysk haadling, dy't it bewâld oer It Amelân fierde.
Marleen van Iersel
2005
It duo spile earst op it heechste nivo strânfollybal yn Nederlân: yn de Earedivzyje foar strânfollybal. Yn Kallantseach waard it duo twadde en yn Assen waard it tredde plak helle. Harren earste World Tour evenemint spilen hja yn Gstaad, dêr waard it duo tusken de wrâldtoppers 57e. Yn Nederlân waard yn Rotterdam en Amstelveen in tredde plak helle, yn Gouda en Grins wie der it twadde plak. It duo die mei oan it Nederlânsk kampioenskip ûnder de 20 yn Almere, dat waard wûn. Yn de Earedivzyje waard it toernoai by Skeveningen wûn en by Monster waard in brûnzen plak helle. Folgjende stap wie it Europeesk kampioenskip ûnder de 20 yn Israel dêr't it duo eins de favoryt wie. De finale waard helle en dêryn wiene hja de bêste en sa waard de earste ynternasjonale gouden medalje wûn. In pear wiken letter waard yn Frankryk by it Wrâldkampioenskip ûnder de 19 in fiifde plak helle. Doe wie Wesselink al boppe de 18, dêrom die Van Iersel mei Angelique Vergeer mei oan it Europeesk kampioenskip ûnder de 18 yn Oekraïne dêr't in fjirde plak helle waard. Letter yn it jier waard meidien oan it Nederlânsk kampioenskip foar senioaren, dêr waard in fiifde plak helle. Harren lêste toernoai yn 2005 wie it Wrâldkampioenskip ûnder de 21 jier yn Brazylje, dêr't hja as sânde einigen. Yn 2005 krigen Van Iersel/Wesselink de priis foar de strânfollybaltalinten.
Miranda van Kralingen
thumb|Miranda van Kralingen (1991) Liliane Miranda Nicolette (Miranda) van Kralingen (Oosterbeek, 5 jannewaris 1960) is in Nederlânske operasjongster. Se studearre oan it konservatoarium yn De Haach en waard operasjongster. Van Kralingen is in suster fan aktrise Will van Kralingen († 2012). Harren âlden binne Willem Frederik van Kralingen (1923-2004), learaar Frânsk, en Johanna Gozina Breimer (1924). Se hat noch twa susters, Mieke en Hansje. Miranda van Kralingen is troud mei de altfioelist Tjitte de Vries. Se wenje yn Ingwierrum.
Ritske Jelmera
Syn stins stie ûnder Ballum. De neiteam fan syn pakesizzer Pieter krige de famyljenamme Cammingha.
Marleen van Iersel
2007 oant no
thumb|left|200px|[[Sanne Keizer, sûnt 2009 de nije partner fan Marleen van Iersel]] Yn 2007 waard yn de Earedifyzje de wedstriden by St. Anthonis en Kijkduin wûn. Dêrnei folge der in perioade mei in soad ynternasjonale wedstriden, der waarden gjin top plakken helle. By de wedstriid yn Hengelo waard alwer it heechste plak helle. Doe folge it Nederlânsk kampioenskip op 16 augustus, dat waard in súkses: Van Iersel/Wesselink waarden foar it earst yn harren karriêre kampioen fan Nederlân. By it EK yn dat jier waard in 7e plak helle. It Europeesk kampioenskip waard ûnder de 20 waard krekt as yn 2005 wûn. Dêrnei kaam it WK ûnder de 21, dêr waard krekt as yn 2006 in brûnzen medalje helle.
Miranda van Kralingen
Karriêre
Yn binnen- én bûtenlân wurdt hja de 'sjongende aktrise' neamd en de ferneamde regisseur Harry Kupfer noadige har dêrom út by de Komische Oper Berlijn, dêr't se ûnder oare song: Fewronia yn Die Legende von der unsichtbaren Stadt Kitesch (Rimsky-Korsakov), Donna Anna (Don Giovanni) en Gräfin (Le Nozze di Figaro) en Leonore yn Beethovens Fidelio by de fiering ta eare fan it fyftichjierrich bestean fan de Komische Oper. Se song ûnder mear yn Berlyn, Parys, Bilbao, Basel en Amsterdam mar ek yn Austraalje en Sina. Miranda van Kralingen jout ek workshops en masterclasses en joech mei ûnder oare pianiste Tan Crone duo-lessen foar sang en piano op it Orlando Festival yn Rolduc te Kerkrade. Ek op it mêd fan keamermuzyk en yn it teäter is Miranda van Kralingen aktyf.
Marleen van Iersel
2007 oant no
Ek yn 2008 waarden der Earedifyzje wedstriden spile, dêr waarden ferskate earste, twadde en tredde plakken helle. Op it Europeesk kampioenskip waard, lykas it jier dêrfoar, it sânde plak helle. It grutste súkses fan it seizoen kaam by it Wrâldkampioenskip ûnder de 21: dat waard foar it earst wûn. Fierder waarden der trije njoggende plakken behelle op ynternasjonaal nivo: yn Gstaad, Klagenfurt en yn Noarwegen.
Miranda van Kralingen
Karriêre
Miranda van Kralingen trede faker op foar it Keninklik Hûs. Op 2 febrewaris 2002 song se it Ave Maria fan Schubert by de trouwerij fan prins Willem-Alexander en prinses Máxima yn de Nije Tsjerke fan Amsterdam.
Marleen van Iersel
2007 oant no
Yn 2009 kaam der in ein oan de gearwurking mei Marloes Wesselink, de nije partner fan Marleen van Iersel waard Sanne Keizer. Mei Keizer hat Van Iersel ferskate súksessen helle. Alle Earedifyzje wedstriden dy't yn 2009 troch it duo follyballe waarden, skreaunen Van Iersel/Keizer op harren namme, ek waard it duo Nederlânsk kampioen op 14 augustus. By de World Tour waard yn Japan in knappe tredde plak helle, yn Gstaad wie der in fjirde plak en yn Klagenfurt in fiifde plak. Yn 2009 die it duo foar it earst mei oan it Wrâldkampioenskip foar senioaren, dêr waard in fertsjinstlike fiifde plak berikt. Yn 2009 stie it duo op it 6e plak op de wrâldranglist, 8e op de Europeeske ranglist en earste op de Nederlânske list.
Miranda van Kralingen
Karriêre
Yn Fryslân wurke Van Kralingen mei oan Opus Exit en Katarsis fan Gerrit Breteler.
Marleen van Iersel
2007 oant no
Yn 2010 waarden der mear en mear ynternasjonale wedstriden spile. It duo spile twa Earedifyzje wedstriden yn Nederlân, yn Amsterdam waarden hja earste en yn Skeveningen wie der sulver. Op it strân fan Skeveningen waard ek de Nederlânske titel wer ferôvere. Yn de World Tour waarden in pear knappe resultaten helle: yn Noarwegen wie in fiifde plak, yn Marseille, Tailân en wer Skeveningen waard in fjirde plak helle. By it Europeesk kampioenskip fan 2010 sieten hja ticht efter de medaljes: de wedstriid om it brûns waard ferlern en sa waard it duo fjirde. It duo stie yn 2010 8e op de wrâldranglist, 5e op de Europeeske list en noch hieltyd earste op de Nederlânske ranglist.
Miranda van Kralingen
Karriêre
Fan septimber 2010 ôf presintearret hja foar de Tros op radio fjouwer (sneintemiddei fan 12.15 - 14.00) it programma 'Verzoek op vier'.
Marleen van Iersel
2007 oant no
Yn 2011 waarden de earste twa World Tour wedstriden ôfsletten mei in njoggende plak. Op 8 maaie 2011 helle it duo in grut súkses, yn Sjanghai, Sina, waard foar it earst in World Tour evenemint wûn. Yn de finale wie it duo mei 2-1 (15-21, 26-24, 15-13) te sterk foar de wrâldkampioenen Ross/Kessy út de Feriene Steaten. Dat wie pas de twadde kear yn de skiednis dat in Nederlânsk duo in World Tour evenemint wûn. De earste kear wie yn 2003 troch Marrit Leenstra en Rebekka Kadijk. Dat súkses waard twa wiken letter yn Poalen nochris oerdien. Op 22 maaie 2011 waard yn de finale waard mei 2-0 wûn fan Cicolari/Menegatti út Itaalje.
Miranda van Kralingen
Karriêre
Miranda van Kralingen wie fan 2004-2016 artistyk lieder en yntendant fan Opera Zuid.
Prizen
Foar har rol as Bianca Castafiore yn de musical Kuifje waard se yn Belgje en Nederlân nominearre foar bêste froulike haadrol fanwege har komysk talint. Ut hannen fan José Carreras krige Miranda van Kralingen de nei him neamde Diamond Tulip Award foar har fokale prestaasjes yn binnen en bûtenlân.
Donald Trump
Donald John Trump (New York City, 14 juny 1946) is in Amerikaansk ûndernimmer, telefyzjepersoanlikheid, politikus (en skriuwer) dy't fan 2017 oant 2021 de 45e presidint fan de Feriene Steaten wie. By de Amerikaanske presidintsferkiezings 2016 op 8 novimber 2016 waard er keazen nei't er Hillary Clinton fan de Demokratyske Partij fersloech. Hy beheart ta de Republikeinske Partij.
Libben
Trump gie nei de Wharton School fan de Universiteit fan Pennsylvania, wêrnei't hy yn it famyljebedriuw kaam, dat hannele yn ûnreplik guod. Op basis fan it famyljebedriuw, opboud troch syn heit, makke hy in ympearium yn ûnreplik guod, kasino's, sport en transport, wêrby't der in soarte satiryske kultus ûntstien is om syn persoan. De namme "Trump" komt werom yn gebouwen dy't er bouwe litten hat (Trump Tower, Trump Taj Mahal ensfh.) en by gelegenheden komme grutte "T"'s in soad foar yn it dekor.
Yn 2010 liet Trump it opnij yn him om gean om te besykjen presidint fan Amearika te wurden liet hy witte oan Fox News. "Dit is de earste kear dat ik der echt foar gean wol", seit de Republikein. "Ik wit it noch net seker, mar it fielt goed." "Ik moat myn stientsje bydrage. Dit lân is fallyt en dat is in feit."
Presidintsferkiezings 2016
Op 16 juny 2015 stelde Trump him foar de Republikeinske Partij kandidaat foar it Amerikaanske presidintskip. Yn 't earstoan wiene der net folle dy't syn kandidatuer serieus namen, mar hy wist freon en fijân te ferrassen mei de oanhing dy't er mei syn populistysk boadskip mank benammen konservative Amerikanen wist te winnen. Hy fersloech yn 'e Republikeinske foarferkiezings û.m. de âld-gûverneur fan Floarida Jeb Bush, de jonge Latino-politikus Marco Rubio en de kristlik-fûnemintalistyske senator Ted Cruz. Dat died er troch syn tsjinstanners kwetsende bynammen te jaan en op oare net-ynhâldlike manearen lytsman te meitsjen (lykas doe't er op folslein ûnfeitlike basis úthold dat de heit fan Ted Cruz belutsen west hie by de moard op presidint John F. Kennedy). Om't er mei sok dwaan de fêstige oarder fan 'e Republikeinske Partij folslein fan him ferfrjemde, hie Trump der klauwen oan om 'e partij wer op ien line te krijen nei't er op 19 juny 2016 op 'e Republikeinske Nasjonale Konvinsje yn Cleveland (Ohio) nominearre wie as de offisjele presidintskandidaat fan 'e Republikeinen. Foar in oansjenlik part slagge him dat ek net, en in grut diel fan 'e partij wegere om Trump syn kampanje te stypjen of sels om foar him te stimmen, eat dat noch nea earder foarkommen wie yn 'e Amerikaanske politike skiednis. As syn fise-presidintskandidaat keas Trump Mike Pence út, de uterst konservative gûverneur fan Indiana. thumb|left|250px|Donald Trump mei syn frou [[Melania Trump.]]
Underwilens hie de Demokratyske Partij Hillary Clinton oanwiisd as offisjele presidintskandidate. Dat wie de earste kear dat ien fan 'e beide grutte Amerikaanske partijen in frou as presidintskandidaat keas. De dêropfolgjende kampanje foar de presidintsferkiezings ûntpopte him ta in ordinêrens en in dreksmiterij, sa't sels yn 'e Amerikaanske polityk noch nea earder sjoen wie. Trump hold út dat in soad yllegale Latino's yn Noard-Amearika ferkrêfters en moardners wiene, ûnthiet syn oanhingers dat er in muorre by de grins mei Meksiko lâns bouwe soe en dêr Meksiko foar betelje litte soe, en sei fierders dat er de grinzen fan 'e Feriene Steaten slute soe foar alle moslims.
Trump betocht ek de bynamme Crooked Hillary ("Kriminele Hillary") foar Clinton, om't se neffens him skuldich wie oan machtsmisbrûk en moard (op 'e trije Amerikaanske diplomaten dy't omkommen wiene by de oanfal op de Amerikaanske ambassade yn Benghazi). Hy warskôge har dat er derfoar soargje soe dat se yn it tichthûs bedarje soe as hy de ferkiezings wûn. Ek Clinton har e-mailskandaal waard wer oprakele en Trump besocht sels it Lewinsky-skandaal, út 'e tiid fan it presidintskip fan Hillary har man Bill Clinton, tsjin har te brûken. Clinton sels sloech werom mei û.m. ferwizings nei Trump syn misse setten yn it sakelibben en syn denigrearjende útspraken oer en hâlding foar froulju oer, sa't bgl. oan it ljocht kaam troch in lûdsopname út 2005, dêr't er op swetste oer it útheljen fan ûnwinske yntimiteiten by froulju, û.m. troch se by de fagina te gripen. Neitiid kamen fyftjin froulju nei foarren dy't him fan seksuële oantaasting beskuldigen.
Neffens opinypeilings wiene beide kandidaten tige ympopulêr by de gewoane Amerikanen, mar Trump noch mear as Clinton. Nettsjinsteande dat, en tsjin 'e útslaggen fan alle opinypeilings yn, wûn Trump op 8 novimber 2016 de presidintsferkiezings fan Clinton. De reden dêrfoar wie net, sa't de Republikeinen hawwe woene, dat de Trump in nije groep kiezers foar harren oanboarre hie, want der stimden minder minsken op him as dat der yn 2012 op Mitt Romney en yn 2008 op John McCain stimd hiene. Krektoarsom, de reden dat Trump de ferkiezings wûn, wie dat in grut part fan it Demokratyske elektoraat thúsbleau. Hoewol't der goed 2,5 miljoen stimmen mear op Clinton útbrocht waarden as op Trump, krige dy lêste troch it Amerikaanske kiesstelsel (dat net per útbrochte stim rekkenet, mar steat foar steat) de mearderheid fan 'e kiesmannen yn it Electoral College efter him.
By de tige polarisearre Amerikaanske presidintsferkiezings fan 2020 waard Trump ferslein troch syn Demokratyske tsjinstanner Joe Biden.
Kom, Skepper, Geast
Kom, Skepper, Geast is in Fryske oersetting fan gesang 239. It komt fan it Latynske "Veni, Creator Spiritus", ek wol "Pinksterbea" neamd.
Geert Reinders (1737-1815)
Geert Reinders (Bedum, 19 april 1737 – Bellingeweer, 4 febrewaris 1815) wie in Grinzer keapman, boer en autodidakt, ien fan de grûnlizzers fan de ymmunology en oprjochter fan de Sociëteit van Onderlinge Bijstand, de Univé Verzekeringen fan hjoed-de-dei. Hy ûntwikkele as earste de faksinaasje tsjin de kowepest en de earste 'koöperative' fersekering yn Nederlân.
Biografy
Reinders waard berne yn Bedum as de âldste soan fan de nôtmûnder Reinder Geerts en syn frou Hylke Roelfs. Nei it beëinigjen fan de legere skoalle doe't er 10 jier wie, wied er ûnder oare mûndersfeint, kastlein, hynstekeapman en boer.
Undersiker
Neidat Geart Reinders as feehanneler belutsen rekke wie by de net sa suksesfolle proeven fan Petrus Camper om de kowepest (feepest) previntyf te bestriden, die er mei folhurding en in yntuïtyf waarnimmingsfermogen proeven op (en soms ta skea fan) syn eigen beslach om de kowepest te bestriden.
Hy ûntduts dat kij dy't better wurden wiene fan kowepest, keallen fuortbrochten dy't yn de earste libbensperioade ymmún wiene tsjin dy sykte. Dêrmei ûntduts er it fenomeen dat yn de hjoeddeistige ymmunology bekend stiet as maternale (passive) ymmuniteit. Ek murk er op dat as de keallen yn dizze tiid mei opsetsin besmet waarden troch in yninting mei firulinte kowematearje, der meastal mar lichte sykteferskynsels optreden en de bisten dêrnei beskerme blieken te wêzen tsjin lettere ynfeksjes mei de kowepest (aktive ymmunisaasje).
Troch it ynintsjen fan dy bisten in pear kear mei tuskenskoften te werheljen, koe de mjitte fan beskerming fergrutte wurde. Geert Reinders makke syn ûntdekking op in wat aparte wize bekend, nammentlik yn in brief, datearre 6 desimber 1774, skreau er oan steedhâlder Willem V fan Oranje-Nassau dat er in wichtige fining dien hie. De resultaten waarden ek koart dêrnei publisearre yn in brief oan de professoaren Petrus Camper en Wynoldus Munniks. Dy lêste sette it brief oer yn it Ingelsk en stjoerde him nei de Royal Society yn Londen. It is tige oannimlik dat Edward Jenner, dokter en faksinûndersiker, de resultaten fan dit ûndersyk brûkt hat as grûnslach foar de ûntwikkeling fan syn kowepok-yninting yn 1798.
Petrus Camper reagearre op it brief troch te stellen dat dizze brief him fjirtjin stuorren oan fracht koste hie. Yn it bûtenlân joech Petrus Camper wol bekendheid oan it wurk fia publikaasjes wêryn't er de namme Geert Reinders mei opsetsin net neamde en it foarkommen die as hie er sels de grutste prestaasjes op dat mêd levere. Mei dêrom sil it te witen wêze, dat men de fertsjinsten fan Geert Reinders foar de ymmunology lange tiid ûnderwurdearre hat. Sûnt 1998 krige er mear wurdearring.
It Krús
It Krús is in Frysktalich kristlik liet skreuon troch Johannes Couperus en komponearre troch Jouke Douwenga.
Geert Reinders (1737-1815)
Syktebestrider
De kowepest yn Nederlân hie oant de tiid fan Geert Reinders in epizoötysk ferrin. Yn Grinslân bruts in epizoösje út yn 1713, dy't duorre oant 1721. Binnen in jier tiid ferlear it gewest Hollân doe twa tredde fan syn fee. Nei dizze útbraak waard de sykte endemysk. Yn 1774 wie der in nije sykteweach. Dêrtroch ûntstie de mooglikheid om ûndersyk te dwaan nei it effekt fan ynintingen, ek al omdat hieltyd nije útbrekken foarkamen.
Liauckamastate
Liauckamastate of Liauckemastate wie in state benoarden de doarpen Pitersbierrum en Seisbierrum yn it eardere Barradiel.
Geert Reinders (1737-1815)
Syktebestrider
Fan 1774 ôf waarden der bisten yninte neffens de "metoade Reinders". De resultaten derfan wiene goed. Yn de jierren 1769 oant 1776 waarden yn Hollân 438.045 kij oantaast troch kowepest. Dêrfan stoaren der 311.738 (71%). Yn de perioade 1774-1784 stoaren fan 2.751 yninte kij 191 (6,9% ). Dy getallen binne neffens de hjoeddeistige wittenskiplike mjitstêven net ferlykber, mar litte wol de effektiviteit fan de yninting sjen. In dúdlik neidiel fan de yninting wie lykwols dat likernôch 10% fan de keallen nei yninting ferstoarne oan it tatsjinne firus. It wie dan ek Geert Reinders dy't oanjoech dat ynintsjen by in episusje in goede saak wie, mar better oan 'e kant bliuwe koe as de sykte net hearske. Sûnt it begjin fan de tweintichste iuw komt kowepest net mear foar yn Europa.
It Krús
Tekst
Frysk Lieteboek (1979) O, minsken, gean dochs net foarby Oan't krús dat dêr ferriist, Sjoch hoe't syn ljochtglâns wer opnij Nei heger dingen wiist. Fan ljocht omstrield en hearlikheid Is 't hill'ge troch syn bloed. Sa bliuwt it Krús yn ivichheid De stipe foar jins noed. O minsken, gean dochs net foarby. Ek yn de neare nacht, Strielt jimmer boppe hovaardij 't Krús mei ferheven pracht.
Liauckamastate
It wie ien fan 'e grutste states fan Fryslân en waard bewenne troch leden fan it ferneamde skaai Liauckama. Liauckamastate waard foar it earst yn 1420 neamd. De eigentlike state, dy't nei alle gedachten in trettjinde-iuwske kearn hie, waard yn 1824 ôfbrutsen. Dêrfan binne inkeld de grêften, in singel en de monumintale poarte út 1604 oerbleaun. Nei de ôfbraak waard it terrein yn 1838 ferkocht, wêrnei't der yn 1862 in pleats fan giele Fryske stien set waard. Fierders steane op it terrein fan 'e oarspronklike state ek in arbeidershúske út 'e njoggentjinde iuw en in modern wenhûs. Sawol de âlde poarte as de njoggentjinde-iuwske pleats binne erkend as ryksmonumint. De pleats is omboud ta in hotel-restaurant.
Pipenpoyske brulloft
thumb|left|250px|[[Pipenpoyske brulloft]] Op Liauckemastate hongen oan it begjin fan de 19e iuw skilderijen, dy't yn de literatuer Pipenpoyse bruiloft neamd wurde. Der wurdt tocht dat it foarstellingen wiene fan de boask fan Jel fan Liauckema en Ereart fan Pipenpoy yn 1616. Nei de sloop fan Liauckema ferdwûnen de skilderijen, útsein de twa doeken dy't yn 1964 oan it Frysk Museum skonken waarden. Yn 2012/2013 liet it Frysk Museum de skilderijen restaurearje troch de Stichting Restauratie Atelier Limburg (SRAL) yn Maastricht
Geert Reinders (1737-1815)
Politikus en bestjoerder
Geert Reinders ûntwikkele him fan boer-keapman ta politikus en bestjoerder. Sa wie er om 1786 hinne ien fan 'e lieders fan 'e patriottyske beweging. Yn 1795 by de komst fan de Frânsen waard er roppen om de omkear yn de Ommelannen mei ta stân te bringen. Al gau nei de revolúsje waard er lid fan de Steaten fan de Ommelannen. Fan 1798 oant 1801 makke hy diel út fan de Eerste Kamer fan it Vertegenwoordigend Lichaam des Bataafschen Volks. Hy wie oars befreone mei de patriottyske rjochter Jan van Bolhuis.
Yn 1809 waard Reinders beneamd ta korrespondint fan it krekt oprjochte Koninklijk Instituut van Wetenschappen, Letteren en Schone kunsten, de foarrinner fan de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen en yn 1814 waard hy earelid fan it Natuur- en Scheikundig Genootschap yn Grins.
Carlo de Leeuw
Carlo de Leeuw (Rotterdam, 12 desimber 1960 - dêre 13 febrewaris 2020) wie in Nederlânsk proffuotballer.
Karriêre
De Leeuw syn karriêre begûn yn it seizoen 1975-1976 by Excelsior. It seizoen dêrnei makke er de oerstap nei Feyenoord, dêr't er fjouwer seizoenen efterinoar fuotballe. Hy kaam in hurtsje werom by Excelsior en spile dêrnei tusken 1983 en 1989 seis seizoenen by de Ljouwerter fuotbalklup Cambuur. Syn bynamme by Cambuur wie it Slangeminsk út Rotterdam en hy waard trije kear útroppen as foarhoedespiler fan it jier. De Leeuw wie in tûke technysk bejeftige spiler, mar mentaal net al te sterk. Hy sette yn totaal 22 doelpunten foar Cambuur. De Leeuw spile dêrnei ien seizoen by FC Eindhoven, ien by FC Volendam en eindige syn karriêre by Eindhoven in 1993. Op in reüny fan âld-Cambuurspilers yn 2007 waard er útroppen ta bêste middenfjilder fan alle tiiden.
Skâns
thumb|Skematyske werjefte fan de skânsen by it [[Belis fan Groenlo (1597)|Belis fan Groenlo fan 1597.]] thumb|''De [[Ingelske skâns út 1627 yn Lievelde.]]
In skâns of ferskânsing is in âld militêr ferdigeningswurk meastal makke fan ôfgroeven ierde. In ferskânsing betsjut tsjintwurdich oer it generaal in (militêr) fersterke plak. Ek by it fierljeppen wurdt in skâns brûkt. Skânsen waarden in soad brûkt by de Tachtichjierrige Oarloch as ferdigening fan strategyske plakken, lykas riviermûningen, wichtige oanfierrûtes oer lân of as ekstra ferdigening fan in stêd.