cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Frjentsjertersk
Gebrûk troch de oerheid
Nei't op 1 jannewaris 2018 de fúzjegemeente De Waadhoeke ûntstie, dêr't Frjentsjerteradiel yn opgie, waard it Frjentsjertersk ien fan 'e fjouwer lânseigen talen dy't yn dy nije gemeente sprutsen waarden, yn 'e mande mei it Frysk, it Biltsk en it Nederlânsk. De Waadhoeke rjochte in taalplatfoarm op, wêryn't fertsjintwurdigers fan 'e fjouwer taalgroepen fertsjintwurdige wiene. Dêrtroch koe it Frjentsjertersk him oplûke oan 'e bettere posysje dy't it Frysk en it Biltsk as minderheidstaal yn 'e gemeente hiene. It earste resultaat dêrfan wie dat it sluten fan it boargerlik houlik yn De Waadhoeke mei yngong fan 14 febrewaris 2020 behalven yn it Nederlânsk, Frysk of Biltsk ek yn it Frjentsjertersk mooglik waard. Der wiene yn 'e gemeente trije trou-amtners dy't it Frjentsjertersk machtich wiene. De Waadhoeke wie de earste gemeente yn Fryslân dêr't yn it Stedsk troud wurde koe, en it Frjentsjertersk wie it earste fan 'e Stedske dialekten dat foar trouplechtichheden brûkt wurde mocht.
Penninysk Berchtme
thumb|De Penninen yn Noard-Ingelân right|thumb|Topografyske kaart [[Feriene Keninkryk, mei sintraal it Penninysk Berchtme]] It Penninysk Berchtme of de Penninen is in berchkeatling fan likernôch 400 kilometer langte yn it noarden fan Ingelân. It heechste punt is de Cross Fell yn Cumbria, fan 893 m.
Geografy
It bechtme foarmet fan súd nei noard in ûnûnderbrutsen berchrige fan it Peak District yn de Midlands (by Derbyshire) ôf, troch de saneamde Yorkshire Dales, parten fan de regio Grut-Manchester, it west-Penninyske feangebiet yn Lancashire en Cumbrian Fells oant oan de hichten fan Cheviot by de Skotske gryns (de Noard Penninen).
It berchtme is de meast wichtige wetterskieding yn Noard-Ingelân en ferdielt it lân yn de westlike- en de eastlike gebieten.
Klimaat
De westkant fan it berchtme kriget fanwege de meast westlike (see)wyn folle mear rein as de eastkant. Ut by de bergen omheechgeande lucht ûnstiet orografyske stigingsrein. Sa komt it dat yn Manchester yn it westen 806 mm it jier delslach hat en yn Leeds, dat sa'n 70 km eastlik fan de bergen yn it reinskaad leit, mar 660 mm it jier falt.
Terpsicht
Terpsicht is in poldermole en in ryksmonumint út 1888 súdwestlik fan it doarp Marsum yn de gemeente Waadhoeke.
Skiednis
Terpsicht is de lytste spinnekopmole fan Fryslân en Nederlân. It mûntsje bemealle eartiids de polder Tolsma, in partikuliere polder fan ûngefear 14 ha.
Mei't in tal wetterskippen gearfoege waarden, ferlear de mole syn funksje.
De swier ferrinnewearre spinnekop waard yn 1981 restaurearre en op 27 maaie fan dat jier wer yn wurking steld. De fizel fan de mole waard yn 2004 fernijd. Terpsicht is eigendom fan de 'Stifting Mûnen yn Menameradiel' en mealree yn sirkwy.
De mûne is regelmjittich yn bedriuw.
Sint-Martinustsjerke (Reahûs)
De Sint-Martinustsjerke de oan Martinus wijde roomsk-katolike tsjerke fan Reahûs. It is ien fan de fjouwer tsjerken fan de Antonius fan Paduaparochy.
Skiednis
Yn de tiid fan de reformaasje wegere de Eastereinder pastoar Dominicus op de nije lear. Yn de Martinustsjerke fan Easterein koed er syn wurk net mear dwaan, en sa ferhûze er nei it frijwat isolearre gebiet dat no Reahûs is om dêr temûk de missen op te dragen foar de katolike befolking.
De katoliken makken earst gebrûk fan in skûltsjerken, ynearsten op Bongastate en sûnt 1708 yn it buorrentsje Slyp, wat súdlik fan it doarp. Fanwegen it reade tek fan de pastorij krige it plak de namme Reahûs. Yn 1782 waard de skûltsjerke ferfongen troch in tsjerke.
Terp Tsjitsma
De Terp Tsjitsma, tsjintwurdich ek wol bekend as de Keningsterp, is ien fan de rige terpen eastlik fan Winaam. It is in betreklik lege terp, dy't sa'n twa meter boppe de omkriten útstekt. Op de terp stjit allinne in pleats. De terp is ferneamd wurden troch opgravings dy't dêr wiene yn de njoggentiger jierren fan de 20e iuw troch meiwurkers fan de archeologyske ynstituten fan de unversiteiten út Grins en Amsterdam.
Sint-Martinustsjerke (Reahûs)
Skiednis
De neogotyske pseudobasilyk út 1892 waard boud nei't de tsjerke op de Pôlle te lyst waard en ûntwurpen troch de arsjitekt Alfred Tepe. It wie de lêste fan de fjouwer tsjerken dy't hy yn Fryslân boude. Restauraasjes wienen der yn 1968 en 1990.
Terp Tsjitsma
(175-325)
De terp ûntstie koart foar 175 n.Kr. doe't de earste bewenners in lyts dykje bouden om harren ikkers te beskermen tsjin heech bûtenwetter. Stadichoan ûntstie de terp, opboud út plaggen en klaaisjudden. De ierste bewenners kamen mooglik fan it súdliker lizzende terperige gebiet en holden harren foaral mei lânbou dwaande. Nei 325 waard de terp ferlitten. De efterútgong yn befolking hat te krijen mei it grutte tal migraasjes yn dat tiidrek dat bekend stie as de Grutte Folkeferfarren.
Sint-Martinustsjerke (Reahûs)
Skiednis
Yn 2022 waard útein set mei it ferbetterjen fan de fundearring fan de toer.
Terp Tsjitsma
(425-750)
Om 425 hinne setten har op 'e nij minsken op de terp Tsjitsma nei wenjen. Wêr't de nije bewenners weikamen is net wis. Ierdewurk lit oerienkomsten sjen mei de bewenners út Noard-Dútslân en der binne metaalfynsten dien dy't tinken dogge oan ynfloeden út Súd-Skandinaavje.
Stedhûs fan Boalsert
thumb|Stedhûs fan Boalsert It Stedhûs fan Boalsert is in gemeentehûs yn Boalsert boud tusken 1614-1617 en ferfong in gebou út 1474. It hat de status fan ryksmonumint.
Sint-Martinustsjerke (Reahûs)
Ynterieur
thumb|left|''Byld Martinus (± 1480) It neogoatyske heechalter waard boud troch Mengelberg út Utert en stamt fan 1900.
Stedhûs fan Boalsert
De ûntwerper en makker fan it houtfykwurk yn de riedseal wie Jacob Gysbert, de heit fan de Fryske dichter Gysbert Japicx. It stedhûs waard boud yn de jierren 1614 - 1617. It ferfong in gebou út 1474. It riedhûs is boud yn de styl fan it Frysk maniërisme. Boppe it trepbordes, dat yn 1768 fernijd waard, sitte boppe de haadyngong trije bylden mei gouden foarwerpen: in waachskaal, in anker en in boek. Dêrboppe noch in byld en in sinnewizer.
Terp Tsjitsma
Fryske keningen
It ûndersyk fan de universiteiten fan Grins en Amsterdam krige ynternasjonaal omtinken fanwege de bysûndere fynsten dy't dêr dien waarden. De útkomsten fan it ûndersyk joegen ek oanleiding om te tinken dat Winaam it haadplak west hat fan in Fryske kening. De fynst fan in muntstimpel mei de ynskripsje (AUDWULF FRISIA) begjin 2006 docht ek bot tinken dat de Fryske kening Audulf dêr syn residinsje hie.
Ut eardere fynsten wie al dúdlik wurden dat der yn ferskate tiidrekken goudsmidden wurken. De sieraden fan de Fryske adel waarden mei wissichheid yn dit gebiet makke. It is net wis oft de Fryske keningen echt taholden op terp Tjitsma, it wie ommers wizânsje dat de Fryske keningen op ferskate plakken yn har lân wienen foar it bywenjen fan plechtichheden en seremoanjes.
Stedhûs fan Boalsert
Yn it sûterrên stie ek in waach en wie dêrtroch ien fan de  Waachgebouwen yn Fryslân dy't yn it stedhûs festige wie. Der hinget noch in grutte waachskeal. De finzenpoarte late nei de finzenis boppe yn it gebou.
Sint-Martinustsjerke (Reahûs)
Ynterieur
De kânsel is fan 1901 en is fersierd mei de houten heechreliëfs fan fjouwer biskoppen.
Stedhûs fan Boalsert
Yn de perioade 1892 oant 1895 waard it stedhûs restaurearre neffens in plan fan de Rotterdamske arsjitekt Jan Verheul.
Sint-Martinustsjerke (Reahûs)
Ynterieur
De brânskildere ramen komme út ferskillende perioades. Yn it skip binne de acht sillichsprekkings fan de biskoppen ôfbylde en by it heechalter fan de biskoppen Willibrord en Bonifatius.
Stedhûs fan Boalsert
Sûnt Boalsert yn 2011 opgie yn de gemeente Súdwest-Fryslân wurdt it gebou hast ner mear brûkt. It pân sil in nije bestimming krije.
Sint-Martinustsjerke (Reahûs)
Ynterieur
Fan Martinus binne in pear bylden oanwêzich. Yn in nis is efter glês in foar Fryslân bysûnder byld te sjen. It byld datearret fan foar de reformaasje en stelt Martinus op it hynder foar. It wurdt datearre op 1480 en waard mooglik yn 1580 foar ferneatiging sparre troch pastoar Dominicus, dy't net op de nije lear oergyng. Ut de yn 1762 boude skûltsjerke op de Pôlle is in barok byld fan Martinus as biskop ôfkomstich. Minder âld is in Martinusbyld út 1945 fan Leo Nicolaas Jongblut.
De krúsweistaasjes binne yn 1852 skildere troch Otto de Boer (1797-1856), dy't in soad bibelske foarstellings skildere. De staasjes hawwe noch yn de âlde tsjerke op de Pôlle hongen. In oar wurk fan de skilder is it eardere alterdoek út de foargonger fan de hjoeddeiske tsjerke fan de hillige Martinus dy't in sike frou segenet.
Oargel
It oargel út 1928 waard boud troch de Bruorren Adema te Ljouwert; it ferfong it eardere oargel fan Albertus fan Gruisen.
Publikaasje(s)
🇦🇹: Het Geheim van de Oude Pôlle (1987)
Kwelderwâl
De kwelderwâl is in hegerlizzend part fan in kwelder, dêr't by oerstreamings faak grouwer materiaal ôfsetten wurdt. Se ûntsteane foaral oan 'e rânen fan it kweldergebiet en by streamkes lâns. In goed foarbyld fan kwelderwâlen binne de kwelderwâlen fan de âlde Middelsee yn Fryslân. Dy binne yn it lânskip goed te sjen trochdat dêrop de terpen en doarpen ûntstienen. Bygelyks de rige fan doarpen Hijum, Hallum, Marrum, Ferwert, Blije en Holwert. De kwelderwâlen wurde fierder kenmerke troch (ikker)bou omdat de grûn lichter (sâniger) is as de oare kweldergrûnen.
Stasjon Tilburch
Stasjon Tilburch (Tb) is it wichtichste spoarweistasjon yn de Nederlânske stêd Tilburch yn de provinsje Noard-Brabân. En waard iepene yn 1863 oan de Steatsline E (Breda - Maastricht).
Gebou
200px|thumb|left 200px|thumb|left 200px|thumb|left It earste, neoklassisistyske stasjon waard yn de 19e iuw oanlein noardwestlik fan de stedske kearn; noardliker leine noch wol herdgongen, foar in part ferbûn troch lintbebouwing. It stasjon wie in Standertstasjons fan de Steatsspoarwegen type tredde klasse en wie ien fan de njoggen stasjons dy 't ea yn dizze klasse boud wie. It gebou wie ûntwurpen troch de arsjitekt Karel Hendrik van Brederode en wie iepene op 5 oktober 1863. As ûnderdiel fan steatsline E. It stasjon waard dernei noch meardere kearen yngreven ferboud.
Begjin jierren 60 moast der in heechspoar oanlein wurde, wêrtroch 't it earste stasjon yn 1961 wike moast. Direkt nei de sloop begûn de nijbou. It hjoeddeiske stasjonsgebou, nei in ûntwerp fan Koen van der Gaast, kaam ree yn 1965, fjouwer jier nei it ôfbrekken fan it âlde, is sûnt 2016 in ryksmonumint, It stiet benammen bekend om dit dat dat bekens stiet as "it kroepoekdak". Perrons, tsjinstromten, restauraasje en oare fasiliteiten lizze yn blokken ûnder dat dak, sûnder der kontakt mei te meitsjen, neffens de ûntwerpfilosofy fan Van der Gaast, dy't in stasjon beskôge as in oerkoepeling foar sosjale en logistike funksjes. Der wie noch in oare bysûnderheid dy't doedestiids de oandacht luts: nei stasjon Amersfoort Centraal wie dit it twadde Nederlânske stasjon dat roltreppen krige. Yn 2013 gie in ferbouwing fan it stasjon fan start, werby der in nij perron en nije tunnel oanlein wurde.
Us Leaffrou fan Ljouwert
thumb|right| Us Leaffrou fan Ljouwert thumb|right| Us Leaffrou fan Ljouwert Us Leaffrou fan Ljouwert is in merakelsk byld fan Marije, dat fereare wurdt yn de Sint-Dominikustsjerke yn Ljouwert.
Skiednis fan de omgong
It byld stie sûnt 1506 yn de Sint-Fitustsjerke by de Aldehou. Yn 1510 waard begûn mei in jierlikse prosesje fan it byld troch de strjitten fan Ljouwert. Yn it jier derfoar hie der in grutte wettersneed west yn Fryslân en op 12 maaie 1510 in geweldige brân yn de Tsjerkestrjitte. Mei de omgong woenen de Ljouwerters de bysûndere foarspraak fan Marije ôfsmeke. It byld krige al gau de faam merakelsk te wêzen.
De jierlikse omgong hat oant 1580, it jier dat de roomsk-katolike religy yn Fryslân ferbean waard, in wichtige rol spile yn it tsjerklik libben fan Ljouwert. Minsken kamen fan fier om it byld te sjen. De 'grote ommeganck' wie mei bedoeld ta beskerming fan de stêd. It waard yn 1580 ferbean as 'paepse superstitiën en stoutigheden'. It byld waard tidens en nei de reformaasje ferburgen, wêrtroch't it de byldestoarm oerlibbe en net op de brânsteapel bedarre.
Nei de offisjele erkenning fan de Roomsk-katolike tsjerke yn de 19e iuw mochten troch it prosesjeferbod de plechtige optochten allinnich op it eigen terrein hâlden wurde. Nei de Twadde Wrâldoarloch waarden wol geregeld stille omgongen hâlden, mar der mochten perfoarst gjin religieuze kenmerken yn foarkomme. It prosesjeferbod is mei de nije grûnwet fan 1983 sneuvele, mar de tradysje wie al ferdwûn, al is de Marijedovoasje by in soad minsken noch grut.
Genedebyld
It genedebyld is in 77 sintimeter heech iken byld. It hat stien yn de Fitustsjerke en waard nei de reformaasje troch inkelde dominikaner susters ferstoppe, dy't harren kleaster foar de reformaasje op de hoeke fan de Spylmanstrjitte en de Bûntepapestege hiene en yn in diel fan it sletten kleaster bleaune wenjen. Dêr moat it oant 1640 noch stien ha. Mei de stifting fan de dominikaner staasje 't Clooster op itselde plak krige Us Marije in plak yn de staasjetsjerke. It byld ferhuze nei de sakristy doe't de Dominikustsjerke oan de Spylmanstrjitte boud waard. Letter, doe't yn de jierren 1930 in gruttere tsjerke oan de Harnzerstrjitte boud waard, krige it byld in fêst plak yn de nije Dominikustsjerke. Dêr stiet it tsjintwurdich yn in spesjale Marijekapel. It raam fan dy kapel is skonken út tankberheid troch oarlochsflechtlingen út Tyl en Roermond dy't nei Ljouwert evakuearre wienen.
De werynfiering fan de tradysje
Op 3 oktober 2010 wie it neffens de Ljouwerter Titus Brandsmaparochy fiif iuwen lyn dat de prosesje foar it earst hâlden waard. Yn dat ramt waard dêrom it itinisjatyf nommen om it byld op 'e nij fan ôf de Sint-Bonifatiustsjerke yn in prosesje troch de strjitten fan de Ljouwerter binnenstêd te dragen nei de Sint-Dominikustsjerke. De prosesje waard yn de Dominikustsjerke ôfsluten mei in feestlik Marijelof. Op snein 2 oktober 2013 waard it byld foar de twadde kear sûnt de reformaasje troch de Ljouwerter binnenstêd droegen. Njonken oare earder foat katoliken wichtige plakken die de prosesje no ek it Aldehouster Tsjerkhôf oan, dêr't ea de katedraal fan it bisdom Ljouwert stien hat. De prosesje waard wer in tradysje, dy't no ienris yn de trije jierren fierd wurdt. Op 18 septimber 2016 fûn ûnder grutte belangstelling de prosesje foar de tredde kear plak. Njonken de korpsen "Ons Genoegen" út Marsum en "Euterpe" út Beetstersweach, dy't al foar de tredde kear dielnamen, rûn no ek it orkest "de Keuninklikke" út Roermond mei.
Vesuvius (mole)
De Vesuvius is in poldermole en ryksmonumint east fan de buorskip Tronde yn 'e himrik fan Elslo, gemeente Eaststellingwerf.
Beskriuwing
It mûntsje waard om 1900 hinne troch R.W. Dijksma út Giteren boud foar de feanterij yn 'e kontrijen.
De pealtsjasker lei al jierren yn in pleats opslein, ear't dy tusken 1977 en 1978 troch de Vesuviusklub op it hjoeddeiske plak by de Stobbedobbe werboud waard. Yn itselde jier krige de Stifting De Fryske Mole de mole yn eigendom.
De Vesuvius wurdt sûnt 1987 brûkt foar it mealree yn sirkwy ynmeallen fan wetter yn it natoergebiet. Winterdeis wurdt de tsjasker, lykas eartiids by de measte tsjaskers wenst wie, foar in part ôfbrutsen en opslein.
Driezumer Mar
De namme Driezumer Mar jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Driesumer meer
Goffa Adema
Goffa Adema († july 1508) wie in pastoar yn Abbegea.
By testamint bepaalde hy de bestimming fan it Sint-Geertruideslien. It jild út de ferhier fan in tal pleatsen moast ten goede komme oan de neisieten. Binne dy der net dan meie oaren dit brûke om foar predikant te learen. Yn de rin fan de tiid waarden ek oare stúdzjes en saken stipe, bygelyks goeie doelen yn it útlân.
Yn novimber 2009 waard mei in gearkomste yn Abbegea stilstien by it 500-jierrich bestean fan it lien. It fûns hat yn dy tiid ûnder oare in beurs jûn oan Tjalling Koopmans (1910-1985), dy’t yn 1975 de Nobelpriis foar de Ekonomy wûn hat. In oare studint dy’t brûk makke hat fan it fûns is Lolle Nauta, dy’t jierrenlang ideolooch west hat fan de Partij fan de Arbeid.
De gemeente is mei de tsjerkefâden it bestjoer. De stifting hat in moaie drinkhoarn yn besit.
Cornelius O'Brien
Cornelius O'Brien kin wêze:
Lâningte fan Korinte
thumb|Right|200px|Peloponnes, mei rjochtsboppe de Lâningte fan Korinte.
De Lâningte fan Korinte is in lâningte by de stêd Korinte dy’t Peloponnes mei it fêstelân fan Grikelân ferbynt. De lâningte is op it smelste punt 6,3 kilometer breed. Sûnt 1893 rint it Kanaal fan Korinte troch de lâningte, wêrtroch Peloponnes eins in eilân wurden is.
Westlik fan de lâningte leit de Golf fan Korinte, eastlik leit de Golf fan Egina. Skippen dy’t fan Attika nei de Golf fan Korinta farre woenen moasten de omwei om Peloponnes meitsje. Dizze rûte wie net allinnich lang, mar ek gefaarlik. In soad skippen hienen te lijen fan skipbrek op de rotseftige kusten fan de trije kapen yn it suden fan it skiereilân. Al yn de âldheid hie men betocht om in kanaal troch de lâningte te dollen om it probleem op te lossen. Yn de 7e iuw nei Kristus waard begûn mei it dollen fan it kanaal, mar it slagge net troch technyske problemen. Ynstee dêrfan waard in falom makke, yn it Gryksk “diolkos” neamd. De falom lei yn it westen by it plak Poseidonia (no in bûtenwyk fan Korinte), súdlik fan it hjoeddeiske kanaal, en yn it easten by Schinous, noardlik fan it kanaal. By Poseidonia binne noch hieltyd oerbliuwsels fan de falom te sjen. Ek yn de Romeinske Tiid waarden troch Julius Caesar en Tiberius besikings dien troch de lâningte te dollen. It duorre noch oant 1893 foar it Kanaal fan Korinte wier klear wie.
Lâns it kanaal rint in âld stienen paad, dat ea brûkt waard foar it lûken fan skippen. Der binne grutte soargen oer it yn stân hâlden fan it paad. Griken dy’t harren soargen meitsje oer de sitewaasje hawwe de Grykske oerheid frege mear te dwaan om it archeologyske paad te behâlden.
Fan 408 ôf besocht Theodosius II de lâningte ôf te sluten mei in muorre, de Hexamilion, dy’t mei tuskenstoppen ta de ferovering fan it Despotaat Morea yn 1460 fan belang bliuwe soe.
Korintski kanal
Charles Mathiesen
Hy die acht kear mei oan it Wrâldkampioenskip allround, seis kear oan it Europeesk kampioenskip en twa kear oan de Olympyske Winterspullen (yn 1936 en 1948). Hy waard by dizze kampioenskippen ien kear Europeesk kampioen en ien kear Olympysk kampioen op de 1500 meter. Krekt as by de measten fan syn generaasje waard syn karriêre fersteurd troch de Twadde Wrâldkriich. Nei de spullen fan 1948 hold Mathiesen op mei it reedriden op heech nivo.
Charles Mathiesen ferstoar op 7 novimber 1994, yn 'e âldens fan 83 jier.
Fuotbal op de Olympyske Simmerspullen 1984
De Olympyske Simmerspullen 1984, ek wol de XXIIIe Olympiade neamd, waarden yn 1984 yn Los Angeles, de Feriene Steaten hâlden. De finale fan it fuotbal waard hâlden yn it Rose Bowl Stadium. Dêr hie tidens de Spullen fan 1932 it baanhurdfytsen plak.
Kwartfinales
* 5-3 nei panalty's
Wjerljocht
thumb|250px|Wjerljocht. De wjerljocht of ek wol bliksem is in elektryske ûntlading yn de atmosfear. It is it haadferskynsel fan swierwaar en it hat tonger as byferskynsel.
In ûntlading fan wjerljocht hat in ljochtflits as gefolch. Tonger ûntstiet trochdat de wjerljocht de lucht derom hinne sa bot ferwaarmet dat de lucht útset yn de foarm fan plasma, wat skokweagen yn de atmosfear feroarsaket.
Wjerljocht is ien fan de meast gefaarlike waarsferskynselen. It is dan ek oan te rieden om beskerming te sykjen, seker as it swierwaar tichtby is en de tiid tusken wjerljocht en tonger minder as 10 sekonden is.
It gefaar om persoanlik troch de wjerljocht rekke te wurden is relatyf lyts, mar de gefolgen kinne wol slim wêze. Trochsneed wurde yn Nederlân fiif minsken it jier troch de wjerljocht rekke mei de dea as gefolch. Eartiids wie dit noch folle mear: hûndert jier lyn waarden trochstrings sa'n tweintich minsken it jier rekke mei de dea as gefolch.
Undersyk
thumb|left|250px|In wjerljocht dy't op de grûn ynslacht.
Al iuwen lang wurdt der ûndersyk dien nei wjerljochtsjen. Yn it begjin waard der gebrûk makke fan foarwerpen, wêrûnder ek de Leienske flesse. Benjamin Franklin is ferneamd as útfiner fan de wjerljochtfleander. Franklin liet sjen dat wjerljocht in ûntlading statyske elektrisiteit wie. Nei it ûndersyk fan Franklin wie it lange tiid stil om it ûndersyk fan wjerljocht. Fierder ûndersyk kaam nei it ûntstean fan de elektrotechnyk.
Untstean
Wjerljocht ûntstiet troch de ferdieling fan elektryske lading oer in swierwaarswolk. Wat de prosessen oanbelanget, dy’t de grutte parten fan de wolk in ôfwikende lading jaan kinne binne der wol tsien teoryen. De ladingsferdieling hoeft op himsels noch net ta it ûntstean fan in wjerljocht te lieden. Der binne in protte lekstreamen, dy’t de ûntsteane ladingsferskowing tsjinwurkje, sadat de wjerljocht net nedich is. Ek is net dúdlik wêrom in ûntlading tusken de ûnderkant fan in wolk en de grûn, wjerljochtynslach, foardocht. Wat dit lêste oangiet moatte we yn gedachten hâlde, dat de ierde in bêste gelieder is en dat de deselde elektryske ladings elkoar ôfstjitte. Omdat yn de measte gefallen de negatyf laden wolken ûnderoan sitte, sille ûnder de wolk de elektroanen yn de ierde ferstjitten wurde, sadat de ierde pleatslik in positive lading hat. Under de wolk hearsket dêrom in sterk elektrysk fjild, dat omheech rjochte is. De elektryske spanning yn dat fjild is wol 100 oant 1.000 kear te lyts om in ûntlading mooglik te krijen. De trochslachspanning fan lucht is net lytser as 3 miljoen folt de meter. Yn seldsume gefallen docht him ek in omkearde ladingsferdieling foar, mei in positive lading oan de ûnderkant fan de wolk en in negative lading oan it oerflak fan de ierde. Yn sa’n gefal wurdt wol sprutsen fan in positive wjerljocht as der in ûntlading ûntstiet.
As gefolch fan de ûnregelmjittige ferdieling fan de ladings yn de wolk kin pleatslik wol wat fonkfoarming ûntstean. Hjirtroch fynt dan ionisaasje plak, wêrtroch de lieding sterk tanimt. De heechste potinsjaalferskillen ferpleatse har dêrtroch nei de top fan it liedende kanaal. Dêr foarmje har wer fonken en wurdt it proses herhelle, dit wurdt wol foarûntlading neamd. Sadwaande kin de foarûntlading har ûntwikkelje fan inkele sintimeters nei inkele tsientallen meters yn de rjochting fan de grutste spanningsferskillen. Somtiden ûntsteane der groeiende fertakkings.
thumb|right|250px|Wjerljocht boppe [[Washington D.C.]]
In grutte stream rint der no noch net: de negative lading skoot sa no en dan wat fierder op yn it liedende kanaal, wêrby dat kanaal hieltyd wat opljochtet. De daalsnelheid fan de foarûntlading is ‘mar’ 1500 kilometer de sekonde.
Ien of mear takken fan de foarûntlading kinne tichtby de grûn komme, op 50 oant 100 meter hichte. It kanaal hat dan likernôch de elektryske spanning fan de wolk, en de fjildsterkste (folt de meter hichteferskil) boppe de grûn rint dan bot op. Benammen by de punten is der dan gjin rêstige ionisaasje mei Sint Elmusfjoer mear, mar earder krêftige fonkfoarming, dy’t yn de rjochting fan it foarûntladingskanaal komt. Dit wurdt ek wol de fangûntlading neamd.
As de ûntlading kontakt krijt, is der in soarte fan koartsluting ûntstien tusken de ladingskernen yn de wolk en de ierde. By it kontaktpunt geane de elektroanen dan yn grutte oantallen rapper bewege. Efkes letter follet dizze sterke stream it hiele kanaal oan. Dit wurdt wolk haadûntlading neamd. Dit ferskynsel, dat mei opljochtsjen plak fynt, ferpleatst har mei likernôch 100.000 oant 150.000 kilometer de sekonde fan de ierde nei de wolk.
Dêr hâld it noch net op. As de wjerljocht útdôvet, fynt der in rappe nijferdieling fan de lading yn de wolk plak, omdat alle berikbere lading ferpleatst is. It kanaal wurdt dan faak op ‘e nij brûkt, earst troch in nije, rappe en ûnfertakke foarûntlading, dêrnei troch in nije omheechgeande haadûntlading. Faak wurdt alles wer herhelle. Wat wy dus sjogge as ien wjerljocht, is faak in searje fan dielwjerljochten.
Feiligens
By wjerljocht is hja yn hûs wol feilich. Wol moat der omtinken wêze foar elektrysk guod. In hûs sûnder wjerljochtlieder is gjin goeie Koai fan Faraday. By in ynslach kin de elektryske stream him troch de liedings hinne sette en de oanslúte apparatuer skansearje. Ek net oanslúten elektroanika kin skansearre reitsje omdat de wjerljocht sa’n hege spanning hat.
Ek in metalen auto of karavan kin is feilich plak beskôge wurde. Metalen auto’s en karavans binne dan in goeie Koai fan Faraday en de lading wurdt fuort ôffiert. De rêstlading dy’t dan efter bliuwt is sa lyts dat it net nedich is om tsjin in pealtsje te ride, wat wolris sein wurdt.
It ljocht fan in wjerljocht is tige fel en kin dan ik wol ferblinend wêze.
Ofstân ta de wjerljocht
thumb|left|250px|Wolk-nei-wolk wjerljocht.
Om út te rekkenje hoefier ien fan de wjerljocht ôf is, kin in maklik rekkensomke útfiert wurde.
Dea
Oarsaken fan 'e dea
De meast foarkommende ferskynsels dy't de dea ta gefolch hawwe, binne ferâldering (ek wol in natuerlike dea neamd); predaasje (benammen by bisten); sykte; malnutrysje; ûnderfieding of ferhongering; útdrûging; ferdrinking (ek wol de drinkeldea neamd); fergiftiging (by fersin, by ûngemakken of selsoandien, lykas troch oermjittige ynname fan alkohol); moard; selsmoard; eutanasy; en ûngemakken wêrby't men fataal ferwûne rekket, lykas in fal, elektrokúsje, in ferkearsûngemak, in loftfeartûngemak, skipbrek of in spoarûngemak.
Wjerljocht
Ofstân ta de wjerljocht
Hja moat dan it tal sekonden tellen tusken it sjen fan de wjerljocht en it hearren fan de tonger. Dit getal moat dan dielt wurde troch trije. It getal wat der dan útkomt is rûchwei it tal kilometers tusken de wjerljocht en it plak dêr’t ien is.
Dea
Soarten dea
De dea wurdt ornaris as in ûnomkearber proses sjoen, mar dat is net alhiel wier. Yn guon spesjale omstannichheden is it tsjintwurdich foar de medyske wittenskip mooglik om in persoan werom te bringen út in tastân dy't net oars as 'dea' neamd wurde kin. Minsken dy't soks oerkomt, wurde oantsjut as klinysk dea. Dat is bygelyks sa by in hertoanfal. Troch flugge en kundige medyske behanneling, lykas mûle-op-mûlebeäzeming, hertmassaazje of it tatsjinjen fan in elektryske skok om it hert wer op gong te helpen, is it soms mooglik om in sa'n persoan werom te bringen.
Meastal binne sokke minsken mar heechút in pear minuten 'wei' west, mar guon minsken dy't yn tige kâld wetter fallen en dêr 'ferdronken' wiene, binne noch wer bybrocht nei't se mear as tweintich minuten ûnder wetter ferkeard hiene, wêrby't al harren biologyske funksjes ta stilstân kommen wiene. Yn sokke gefallen wurdt faak sprutsen fan in hast-dea-ûnderfining, hoewol't dy oantsjutting op ûneigentlike wize ek wol losser brûkt wurdt foar in barren wêrby't men mei de skrik frijkomt.
Wjerljocht
Ofstân ta de wjerljocht
''Foarbyld: Der is wjerljocht en 15 sekonden letter komt de tonger. Dan moat 15 troch 3 dielt wurde, wat betsjut dat de wjerljocht likernôch 5 kilometer fuort is''.
Dea
Untbining
Nei't de dea yntreden is, begjint it ûntbiningsproses fan it lyk of kadaver fan it oangeande organisme, dat men by minsken faak oantsjut as it stoflik omskot. Dêrby wurde ferskate stadia trochrûn. It earste stadium is dat fan 'e livor mortis of lykplakken, mei't troch it ophâlden fan 'e bloedsirkulaasje alle bloed yn it lichem troch de swiertekrêft nei de leechste lichemsdielen rint, mei as gefolch dat dy pearsblau ferkleurje, wylst de rest fan it lichem lykbleek wurdt. Likernôch 1-4 oeren nei it ferstjerren begjint de rigor mortis of lykstiifheid, wêrby't troch biogemyske prosessen de spieren fan it lyk stiif wurde en dat bliuwe oant sa'n 48 oeren nei it ferstjerren. Ungefear 12 oeren nei it fertsjerren is it lyk alle lichemswaarmte kwytrekke en begjint de algor mortis of lykkjeld, wêrby't it lyk de temperatuer fan syn om-en-by oannimt.
Wjerljocht
Ofstân ta de wjerljocht
Dit ferskil hat te krijen mei it ferskil yn snelheid fan ljocht en lûd.
Heechste punt
By swierwaar wurdt altyd sein dat de wjerljocht op it heechste punt ynslaan sil. Dit komt omdat de hast alles stream better lied dan lucht.
Dea
Untbining
De ferrotting of putrefaksje fan it lyk begjint trije dagen nei it ferstjerren. Wat heger oft de omjouwingstemperatuer is, wat flugger oft dat proses ferrinne sil. Dêrby sille ynsekten aaien lizze yn it lyk, wêrnei't in pear dagen letter de earste maitsen derút begjinne te krûpen. Tagelyk sille iesitende bisten fan it lyk begjinne te fretten ynsafier't dat foar harren tagonklik is. Nei in pear wiken sil it tsjin dy tiid troch biogemyske en bakteriële prosessen opsette lyk iepenbarste. Nei noch ferskate wiken sil it lyk amper mear as minske of bist werom te kennen wêze, en nammenste minder as der iesiters oer gear west hawwe. As de omstannichheden dêrta oanwêzich binne, kin in lyk ynstee ek útdrûgje troch in proses fan natuerlike (of keunstmjittige) mummifikaasje.
Abraham van Stolk
Abraham van Stolk (Rotterdam, 24 jannewaris 1814 - dêre, 6 febrewaris 1896), wie in Nederlânske houthanneler en samler.
Biografy
Van Stolk, telch út it geslacht Van Stolk, wie de âldste soan fan Cornelis van Stolk (1792-1848) en Anna Joanna Havelaar (1793-1874).
Wjerljocht
Heechste punt
Der wurdt fan útgien dat de wjerljocht troch in heech foarwerp oanlutsen wurdt yn in gebiet mei in straal fan 1/3e fan de hichte fan it foarwerp.
Dea
Ferskaat
Seksueel fetisjisme foar minsklike kadavers hjit nekrofily of nekromany; ien dy't dêrmei oanhelle is, wurdt in nekrofyl neamd. In eangstme foar de dea of de deaden is nekrofoby. In biografy fan in (krekt ferstoarne) deade hjit in nekrology, en dy wurdt skreaun troch in nekrolooch. In grut begraafplak wurdt ek wol in nekropolis of 'deadestêd' neamd. Yn 'e fantasy en mearkes is nekromantyk in foarm fan tsjoenderij dy't gebrûk makket fan 'e dea of fan deaden.
Grutte Priis Formule 1 fan Abû Dabi 2022
Utslaggen fan de Grutte Priis Formule 1 fan Abû Dabi 2022 yn Abû Dabi op 20 novimber 2022. It wie de twaentweintigste race fan 22 races fan de Formule 1 yn 2022. Hy waard op it Yas Marina Circuit hâlden. De race waard hâlden oer 58 omgongen op it 5,3 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 306,2 kilometer.
Wjerljocht
Heechste punt
Yn de woastine sil de wjerljocht nei it leechste punt sykje, omdat sân tige min lied. De wjerljocht siket dan nei it plak mei it minste sân, om sa gou mooglik nei it grûnwetter te kommen.
Abraham van Stolk
Biografy
Abraham van Stolk (1814–1896), in bekende Rotterdammer yn syn tiid, kaam út de famylje Van Stolk, in famylje fan ûnder oaren houthannelers, en stie in grut part fan syn libben oan it haad fan it famyljebedriuw. Hy wie beskermhear of earelid fan ferskate Rotterdamske ferieningen en majoarkommandant fan it Korps Koninklijke Scherpschutters. Van Stolk waard yn 1869 beneamd ta offisier yn de Oarder fan de Ikekroan. Yn 1880 waard Van Stolk troch de kening fan Italië beneamd ta ridder yn de Kroanoarder fan Italië. Neist al syn njonkenfunksjes naam er ek tiid foar syn leafhawwerij: it sammeljen fan histoarjeprinten, dêr't er yn 1835 mei útein sette.
Van Stolk kocht yn 1876 ûnder oare de ambachtshearlikheid Ameide en waard dêrmei ambachtshear fan Ameide. Nei syn ferstjerren soene syn neisieten him as ambachtshear opfolgje.
RoboCop 3
RoboCop 3 is in Amerikaanske dystopyske, satiryske science fiction-aksjefilm, superheldefilm en -plysjefilm út 1993 ûnder rezjy fan Fred Dekker, mei yn 'e haadrollen Robert Burke, Remy Ryan en Jill Hennessy. It wie de trêde film út 'e RoboCop-rige en as sadanich in ferfolch op RoboCop (1987) en RoboCop 2 (1990). It ferhaal folget de cyborg-plysjeman RoboCop yn in somber takomstich Detroit, dêr't it bedriuwekonglomeraat OCP in tirannyk plan útfiert om 'e bewenners fan in hiele wyk te deportearjen om sa romte te meitsjen foar nije wolkekliuwers. As RoboCop syn partner Lewis troch de trewanten fan OCP fermoarde wurdt, jout er him by it ferset. RoboCop 3 krige oer it algemien negative resinsjes fan 'e filmkritisy, mar yn 'e bioskopen wie it in beskieden kommersjeel súkses, hoewol't fierwei it meastepart fan 'e opbringst fan bûten de Feriene Steaten kaam. Sadwaande wurdt de film dêre ornaris as in flop beskôge. Pas yn 2014 soe der wer in film yn 'e RoboCop-searje makke wurde: RoboCop, dat in reboot fan 'e mediafranchise en in remake fan 'e oarspronklike film wie.
Plot
Yn in neie, dystopyske takomst stiet it bedriuwekonglomeraat Omni Consumer Products (OCP) op it punt om bankrot te gean nei in rige grutskalige mislearre ynfrastruktuerprojekten en it kelderjen fan 'e oandieleprizen. Mei't OCP eigner is fan Detroit (sjoch: RoboCop 2) soe dat foar de stêd ek net folle goeds betsjutte. De oplossing fan 'e algemien direkteur fan OCP is om syn bedriuw oernimme te litten troch it gruttere, Japanske konglomeraat Kanemitsu Corporation.
By de ûntromming fan in buert yn Cadillac Heights rekket de achtjierrige Nikko Halloran, in heal-Japansk, heal-Amerikaansk famke dat alles fan kompjûters en ynformatika ôfwit, skaat fan har beide âlden. Letter docht bliken dat dyselden troch de Rehabs deasketten binne om't se besochten te ûntkommen. Nikko doarmet in skoft mei inkeld har laptop by har troch de buert, dy't nei de ûntromming leech efterbleaun is. As se op it punt stiet om troch de Rehabs pakt te wurden, wurdt se rêden troch Bertha, in swarte frou dy't oan it haad stiet fan it pleatslike ferset tsjin 'e Rehabs. Dy fersetslju wurde yn 'e propaganda fan OCP oantsjut as "terroristen". As troch de aksjes fan it ferset de ûntromming fan Cadillac Heights fertraging oprint, stjoert de presidint-direkteur fan 'e Kanemitsu Corporation de Otomo, in nij ûntwikkele ninja-androïde, nei Detroit ta om regaad te meitsjen.
Wannear't RoboCop en Lewis by in nachtlike patrûlje yn Cadillac Heights besykje om ûnwapene boargers, dy't beskûl socht hawwe yn in tsjerkegebou, te beskermjen tsjin 'e Rehabs, wurdt Lewis moedwillich deasketten troch Paul McDaggett, de lieder fan 'e Rehabs. (Letter wurdt har dea ferklearre troch te sizzen dat RoboCop losslein is en syn eigen partner om hals brocht hat.) RoboCop is net by steat om werom te fjochtsjen, mei't syn fjirde rjochtline him ferbiedt om it yn 'e kant te setten tsjin personiel fan OCP, wat de Rehabs úteinlik binne. McDaggett kin him sadwaande besjitte mei in raketgranaat, dy't him yn it boarst rekket. Hoewol't syn pânser de granaat tsjinkeart, rjochtet de klap in protte ynterne skea oan. RoboCop wurdt op inisjatyf fan 'e lytse Nikko rêden troch de fersetsgroep fan Bertha, dy't him nei it haadkertier fan 'e groep bringe lit.
Om 'e moard op Lewis te ferjilden, set RoboCop útein mei in ienmans fjildtocht tsjin 'e Rehabs. Hy treft McDaggett net yn it haadkertier fan 'e groep, mar hy kriget troch tapassing fan geweld de lokaasje fan McDaggett los út ien fan 'e Rehabs dy't dêr wol oanwêzich is. As RoboCop nei it hotel giet dêr't er nei trochferwiisd is, trappearret er dêr Coontz, ien fan 'e fersetslju út Bertha har groep, dy't temûk ynformaasje oan McDaggett trochspilet. Trochdat RoboCop ôflaat is troch Coontz, slagget it McDaggett om te ûntkommen. Der ûntstiet in efterfolging wêrby't McDaggett RoboCop lang om let wit ôf te skodzjen.
Fuort letter dogge McDaggett en syn Rehabs in ynfal yn it haadkertier fan it ferset, wêrby't Coontz harren it paad wiist. De measte fersetsleden wurdt koelbloedich fermoarde, ûnder wa ek Bertha. In minderheid wit te ûntkommen. Lazarus rekket ynsletten mei de lytse Nikko, dy't se rêdt troch har in fentilaasjekanaal yn te stjoeren dat te lyts is foar harsels. Lazarus en inkele oare oerlibbenen wurde finzen nommen en opsletten yn it haadkertier fan OCP. As RoboCop nei it haadkertier fan it ferset weromkeart, is dêr nimmen fan syn freonen mear te bekennen. Hy wurdt opwachte troch Otomo, dy't him oanfalt en him mei syn katana de lofterearm ôfslacht. Dy skea makket dat de enerzjy fuortlekt út it systeem fan RoboCop. Foar't er amper noch bewege kin, wit er lykwols mei in masinegewear dat yn it plak fan syn ûnderearm op 'e earmtakke montearre wurde kin, Otomo de holle ôf te sjitten.
Nikko ynfiltrearret it haadkertier fan OCP, dêr't se mei har technologyske kennis it kompjûtersysteem hackt en Lazarus helpt om út har sel wei yn te brekken yn in tillefyzje-útstjoering mei it berjocht dat OCP ferantwurdlik is foar de oanboazjende kriminaliteit yn Detroit en dat de Rehabs hiermoardners binne dy't de deportearre ynwenners fan Cadillac Heights stânrjochtlik eksekutearje ynstee dat se earne oars húsfêste wurde. Se ropt eltsenien op om oan 'e ein ta troch te fjochtsjen tsjin OCP en de Rehabs. Troch dat nijs kelderet de priis fan oandielen OCP alhiel, mei de folsleine finansjele ferrinnewearring fan it bedriuw as gefolch.
Underwilens set McDaggett útein mei in grutte wraam op Cadillac Heights om 'e lêste oerbleaune bewenners dêrwei te krijen en de wyk yn te nimmen. Hy wol dêrfoar de help fan 'e plysje fan Detroit hawwe en de algemien direkteur fan OCP jout dêr opdracht foar. De plysjeminsken, oanfierd troch RoboCop syn direkte oerhearrige, brigadier Reed, wegeret lykwols mei te wurkjen en nimt massaal ûntslach. Reed en de oare plysjes jouwe harren ynstee by de oerbleaune fersetslju yn Cadillac Heights, sadat de gueriljastriid tsjin OCP feroaret yn in iepen oarloch. Om oan genôch minsken te kommen om Cadillac Heights dochs yn te nimmen, rekrutearret McDaggett de Splatterpunks om oan 'e kant fan 'e Rehabs mei te fjochtsjen.
De oprop fan Lazarus, dy't yn it eardere haadkertier fan it ferset op in oan steande tillefyzje te hearren is, makket dat RoboCop him mei syn lêste krêften nei syn jetpack ta sleept. Troch it systeem fan it jetpack as back-up te brûken, slagget it him om himsels wer op te laden. De Rehabs en de Splatterpunks falle mei swier materieel Cadillac Heights binnen, en de plysje en it ferset lije ferliezen. Dan ferskynt de fleanende RoboCop op it toaniel, dy't handich ôfweeft mei de pânserfiertugen en it swiere geskut fan 'e fijân, wêrnei't de plysje en it ferset de Splatterpunks en de sljochtwei ynfantery fan 'e Rehabs op 'e flecht jeie.
RoboCop fljocht troch nei it haadkertier fan OCP om in rekken te fereffenjen mei McDaggett, dy't út 'e direksjekeamer wei, boppe-yn 'e wolkekliuwer, lieding jout oan 'e oanfal op Cadillac Heights. Dêr oankommen docht lykwols bliken dat McDaggett oer noch twa oare Otomo's beskikt, dy't RoboCop oermânsk wurde. Yn 'e algemiene gaos, wêrby't alle rotten it sinkende skip fan OCP ferlitte, hat Lazarus ûnderwilens witten te ûntsnappen út har sel. Mei Nikko bejout se har nei de direksjekeamer, dêr't Nikko mei har laptopke fia in triedleaze ferbining de Otomo's krekt op 'e tiid wit te hacken, wêrnei't se de beide androïdes inoar ferneatigje lit. In poerrazene McDaggett fertelt har dat se harren no allegear fermoarde hat, om't de Otomo's oer in selsferneatigingssysteem beskikke, dat troch har bemuoienis aktivearre is. RoboCop aktivearret syn jetpack, wêrfan't de flamjende útstjit en passant McDaggett syn ûnderskonken ferbrânt. Mei Lazarus ûnder de iene earm en Nikko ûnder de oare springt er út it finster en fljocht fuort, wylst efter him de direksjekeamer mei de ymmobilisearre McDaggett der noch yn eksplodearret.
Yn 'e neisleep fan alle trelit wurdt alle skea yn Cadillac Heights opromme. Kanemitsu, it haad fan 'e Kanemitsu Corporation, arrivearret út Japan wei mei yn syn sok de algemien direkteur fan OCP, dy't wer by him yn it geflaai besiket te kommen. Fia syn tolk lit Kanemitsu him lykwols witte dat er ûntslein is. De Japanners hawwe nammentlik besletten dat OCP foargoed opheft wurdt foarútrinnende op 'e weromlûking fan 'e Kanemitsu Corporation út Detroit. Kanemitsu moetet RoboCop op 'e strjitte en bûcht him ta, in teken fan respekt dat RoboCop beäntwurdet. Wylst de Japanners har wer ôfjouwe, wurdt RoboCop ek komplimintearre troch de âlde algemien direkteur fan OCP, dy't him dêrnei freget hoe't er eins ek al wer hjit. RoboCop antwurdet: "Myn freonen neame my Murphy. Jo meie wol RoboCop sizze."
Produksje
RoboCop 3 waard regissearre troch Fred Dekker, dy't foartiid inkeld horrorfilms makke hie. Hy wurke nei in senario fan Frank Miller, dat er sels bot oanpaste. Miller hie syn meiwurking oan dizze twadde ferfolchfilm út 'e RoboCop-franchise tasein yn 'e hoop dat guon fan syn ideeën dy't út it skript foar RoboCop 2 snien wiene, no dochs noch brûkt wurde soene, mar hy kaam bedragen út. Hy ferliet nei RoboCop 3 Hollywood en soe dêr pas yn 2005 weromkeare mei de ferfilming fan syn wurk Sin City. Syn oarspronklike senario foar RoboCop 2 wurke er letter om ta de achtdielige stripsearje Frank Miller's RoboCop, dy't útjûn waard troch Boom! Studios.
As produsint wie Patrick Crowley by RoboCop 3 belutsen foar de filmstudio Orion Pictures. Foar de film wie in budget beskikber fan $22 miljoen, oansjenlik leger as de $30 miljoen dy't trije jier earder útjûn waard foar RoboCop 2. De kamerarezjy wie yn 'e hannen fan Gary B. Kibbe, en de filmmuzyk waard fersoarge troch Basil Poledouris. De opnamen foar RoboCop 3 fûnen plak yn Atlanta, yn 'e Amerikaanske steat Georgia, dêr't de measte gebouwen dy't yn 'e film te sjen binne, doe al ûntromme wiene foarútrinnend op har sloop om romte te meitsjen foar fasiliteiten foar de Olympyske Simmerspullen fan 1996.
Distribúsje
De distribúsje fan RoboCop 3 waard yn Noard-Amearika fersoarge troch Orion Pictures en dêrbûten troch Columbia TriStar Film Distributors International. Yn 1999, nei de oername fan Orion, kaam de distribúsje fan RoboCop 3 yn 'e hannen fan Metro-Goldwyn-Mayer, dat syn eigen logo mei de âljende liuw oan it begjin fan 'e film pleatste. De film gie op 18 april 1993 yn 'e Amerikaanske bioskopen yn premiêre. Spitigernôch wie de ynhâld doe al fierhinne bekend: troch fertraging mei it útbringen fan 'e film, dy't feroarsake waarden troch it bankrot en de trochstart fan Orion Pictures yn 'e simmer fan 1992, waard it fideospultsje dat by de film hearde al fier foar de premiêre útbrocht, en dêr wie de plot fan 'e film út op te meitsjen.
Untfangst
Fan 'e filmkritisy krige RoboCop 3 oer it algemien negative resinsjes. Sa joech Roger Ebert de film yn 'e Chicago Sun-Times 11/2 fan 4 stjerren. Neffens him wie de RoboCop-franchise al lang oer de uterste hâldberheidsdatum hinne, mar gie Orion Pictures troch mei it meitsjen fan ferfolchfilms om't it no ienris in merknamme wurden wie. Dêr heakke er by túltsjes oan ta, ferwizend nei de autoyndustry dêr't Detroit om bekend stiet: "It is yn Detroit in âlde tradysje om in âld ûntwerp te nimmen en dêr wat nije groom oerhinne te smaren" om it dan as "it nije model fan dit jier" oan 'e man te bringen.
Yn The Washington Post skreau Richard Harrington dat RoboCop 3 "net bepaald meislepend [is] en gauris flau". Ek stelde er fêst dat it omleech skroeve budget (yn ferhâlding mei RoboCop 2) sichtber wie yn 'e sets en special effects. David Nusair fan Reel Film Reviews parte oan 'e film 21/2 fan 4 stjerren ta. Hy skreau: "It bêste dêr't jin [ûnder dizze omstannichheden] op hoopje kinne, is in film dy't net in beproeving is om út te sitten. Op dat nivo blinkt RoboCop 3 beslist út. Hy kin it orizjineel net alhiel belykje. Mar op it minst wurket RoboCop 3 as in poere fermaaksfilm, eat dat diel twa net iens oprêde koe."
Op 'e webside Rotten Tomatoes, dy't resinsjes sammelet, hat RoboCop 3 in tige leech goedkarringspersintaazje fan 6%, basearre op 31 ûnderskate resinsjes. Op Metacritic, de wichtichste konkurrint fan Rotten Tomatoes, behellet RoboCop 3 in goedkarringspersintaazje fan 40%, basearre op 15 resinsjes.
Resultaat
RoboCop 3 brocht yn 'e bioskopen yn 'e Feriene Steaten en Kanada $10,6 miljoen op, en yn alle oare lannen en territoaria $36,3 miljoen. Wrâldwiid kaam de opbringst dêrmei út op $46,9 miljoen. Ofset tsjin it budget fan $22 miljoen betsjut dat in winst fan $24,9 miljoen, hoewol't dêr de marketingkosten noch wol ôf moatte. Dêrmei boekte RoboCop 3 in beskieden kommersjeel súkses, mar om't it meastepart fan 'e winst út it bûtenlân kaam en de Amerikaanske filmyndustry yn 'e regel benammen sjocht nei de opbringst yn eigen lân, dy't yn dit gefal frijwat leech wie, wurdt de film dochs as in flop beskôge.
Soasiael-Demokratysk Frysk Forbân
It Frysk Folksblêd ferskynde yn 1931-1932 en krige in fuortsetting yn 'It Forbân' dat tusken 1932-1939 ferskynde mei as redakteur M.K. Scholten.
Lima
Lima is de haadstêd fan Perû. It is ek de grutste stêd fan it lân en hat mear as fjouwer miljoen ynwenners (2006). De stêd, spesifiker neamd as Lima Metropolitana en troch de Spanjerts stifte as Ciudad de los Reyes, is teffens haadstêd fan de provinsje Lima. Tegearre mei it yn de omkrite lizzende Callao is it de grutste stêdekloft fan it lân mei ûngefear acht miljoen ynwenners (yn 2004).
Sulky (hynstesport)
250px|thumb|Twa sulky's by in treningsrit In sulky is in lichte twatsjillige karre dy't yn de draafsport brûkt wurdt. It hynder, meastal in spesjaal foar dat doel fokte draver, wurdt foar de sulky spand.
Offenhuzen
Offenhuzen wie in state by Achlum fan de aadlike famylje Offenhuzen. De famylje wenne dêr yn de 16e en 17e iuw. Feddrick fan Offenhuzen waard yn 1567 grytman fan Frjentsjerteradiel. Mei dy syn dochters is it geslacht útstoarn.
Harinxmabrêge
thumb|Harinxmabrêge De Harinxmabrêge, foarhinne: Elektryske Brêge, yn de folksmûle: Sperkhimbrêge, Wouda's brêge, is in ophelbrêge yn Snits. Hy leit oer de súrdin fan de Stedsgrêft, dy't de haadfarrûte fan de stêd is.
De brêge is boud yn 1920 en is yn 1985 restaurearre. By de restauraasje binne parten fan de izerene konstruksje werbrûkt; oare bysûndere meganyske komponinten binne folslein ferfongen. De nije parten binne dêrby sa yn it byld fan de brêgeyn ynpast dat it oansjen fan de brêge hast net feroare is.
De brêge is part fan it ryksmonumint Stedsgrêft Snits. Dêrtroch mochten fuortdaliks oan de brêge gjin kamera's, spegels ensafuorthinne pleatst wurde.
Sinteklaas
It Sinteklaasfeest (sinteklaazjen) is basearre op ferskate tradysjes dy’t om de nammedei, 6 desimber, fan biskop Niklaas fan Myra hinne ûntstien binne. Niklaas libbe yn de tredde iuw n.Kr. yn Lyts-Aazje. Yn Nederlân wurdt benammen de Pakjejûn op 5 desimber en yn Belgje de nammedei fan 6 desimber fierd. Doe’t it Sinteklaasfeest yn Nederlân foaral in bernefeest wie, fûnen de bern op 6 desimber snobbersguod of kadokes yn harren skoech of klompe. Dy waarden op de foarjûn by de hurd setten. De ûnderwizer Jan Schenkman skreau yn 1850 in lêsboekje mei de titel “Sint Nikolaas en de Knecht”. Dat boekje hat grutte ynfloed hân op de hjoeddeiske tradysje. Schenkman kaam mei trije nije eleminten: in feint foar Sinteklaas, in yntocht en de stoomboat.
Feint foar Sinteklaas
Foar 1850 koe it Nederlânske Sinteklaazjen net in fêste helper foar Sinteklaas. Mei troch dat boek fan Schenkman waard Sinteklaas hieltiten faker beselskippe troch Swarte Pyt en letter gauris troch in tal Swarte Piten. Yn guon oare lannen hie Sinteklaas al wol in fêste helper. Sa hat Sinteklaas yn parten fan Dútslân Ruprecht ta feint en benammen yn de Alpestreken de feint Krampus. Fan beide karakters kin men tige kjel wurde.
Broer fan Sinteklaas
Yn it doarp Grou fiere se it feest fan Sint Piter, de broer fan Sinteklaas. Sint Piter komt op de sneon foar 21 febrewaris, syn nammedei, nei Grou ta.
Fryske ferskes
By it sykjen op it ynternet nei Frysktalige Sinteklaasferskes út it ferline, komme der mar in stikmannich foar it ljocht.