cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hendrik Algra
Biografy
Yn 1923 waard Algra lid fan de Nederlandsche Bond van Jongelings Vereenigingen op Gereformeerden Grondslag. Hy publisearre histoaryske artikelen, fanút rjochts-kalvinistysk stânpunt, yn it Gereformeerd Jongelingsblad, dy't letter bondele waarden mei de titel Het erfdeel der vaderen.
Hy wie meidogger oan Fryske blêden en yn 1935 skreau er mei oan de begjinselferklearring fan it Kristlik Frysk Selskip. Fan 1935 oant 1970 wie er polityk haadredakteur fan it Frysk Deiblêd, dy't mei skerpe penne it polityk rjochtse stânpunt fertsjintwurdige.
Yn jannewaris 1941 joech Algra syn haadredakteurskip oer, omdat er gjin kompromissen mei de Dútske besetter slute woe. Op 4 maaie 1942 waard er arrestearre en waard er oant 20 desimber 1943 as gizeler ynternearre yn it seminaarje Beekvliet yn Sint-Michielsgestel. Dêr hold er lêzingen oer de Nederlânsk skiednis, dy't letter útjûn waarden ûnder de titel De eigen weg van het Nederlandse volk. Hy wie ien fan de foaroanmannen fan de AR en út namme fan dy partij lid fan de Earste Keamer fan 1946 oant 1969. Yn de Earste Keamer kearde hy him fûl tsjin oerheidssteun c.q. hulde foar de skriuwer Gerard Karel van het Reve en hie er krityk op de Mammoetwet fan minister Jo Cals.
Algra wie teffens lid fan it bestjoer fan de NOS en fan 1947 oant 1973 siet er yn it bestjoer fan de Wrâldomrop, fan 1968 ôf as foarsitter. Ek wie er kurator Bysûndere Learstuollen Kalvinistyske wiisbegearte.
Yn 1980 ferliende de Frije Universiteit him in earedoktoraat yn de sosjale wittenskippen.
Yn 1922 boaske er oan Eelkje Offringa, mei wa't er trije soannen en twa dochters krige. Nei har ferstjerren yn 1946 boaske er op 'en nij yn 1953 mei Janke Wijnsma. Sy krigen in dochter.
Publikaasjes
Postúm:
Oberallgäu (Landkreis)
Oberallgäu is in bestjoerlik distrikt (Landkreis) yn de Dútske dielsteat Beieren en hat 149.946 ynwenners. It distrikt waard oprjochte yn 1972.
Gios (eilân)
thumb|250px|lokaasje Gios yn de Egeyske See thumb|250px|Satelyt-ôfbyld fan Gios Gios (Χίος; sekuerdere transliteraasje Chios) is ien fan de gruttere Grykskse eilannen yn it eastlike part fan de Egeyske See. It hat in oerflak fan 842 km² en in omtrek fan 213 kilometer. Op it eilân wenje likernôch 54.000 ynwenners (2020), ferdield oer de haadstêd Gios (ek: Gora) en 64 oare plakken.
Toerisme is in wichtige boarne fan bestean. Dêrnjonken wurdt der op it eilân mastyk, oalje, figen en wyn produsearre
Lânskip
It healemoane- of nierfoarmige eilân leit sa'n sân kilometer foar de kust fan Turkije yn de Egeyske See en is fan noard nei súd maksimaal 51 kilometer lang. De breedte leit tusken 29 en de 13 kilometer. It lânskip is bercheftich en droech, mei in geberchte oer de hiele lingte fan it eilân. De heechste toppen fan it geberchte, de Pelineon (1.297 meter) en de Epos (1.188 meter), lizze yn it noarden fan it eilân. It easten en westen fan it sintrum fan it eilân wurde fan inoar skieden troch in rige minder hege toppen, bekend ûnder de namme Provatas.
Healwei de eastlike kust leit it meast bewenne diel fan it eilân, de haadstêd en Vrontados en Kambos. Gios-stêd, mei in ynwennertal fan likernôch 33.000, is om de wichtichste haven fan it eilân en it midsiuwske fort hinne boud. It tsjintwurdige fort hat in omtrek fan 1.400 meter en datearret foar it meast út de Feneesjaanske en Ottomaanske tiid, alhoewol't út ûndersyk bliken dien hat dat de delsettings dêr werom geane op 2.000 f.Kr. Noardlik fan Gios-stêd leit Vrontados mei sa'n 4.500 ynwenners. thumb|200px|left|Arsjitektuer mastykdoarp Pyrgi thumb|250px|Gios-stêd, wynmûnen Yn it súdlike diel fan it eilân lizze de mastykdoarpen (Mastichochoria) Mesta (Μεστά), Pyrgi (Πυργί), Olympi (Ολύμποι), Kalamoti (Καλαμωτń), Vessa (Βέσσα), Lithi (Λιθί) en Elata (Ελάτα), dy't sûnt de Romeinske tiid mei-inoar it monopoalje hiene oer de produksje fan mastyk-hars. De tusken de 14e en 16e iuw fortifisearre doarpen hawwe nauwe strjitten mei tagongspoarten.
Tusken de mastykdoarpen en Gios-stêd lizze in grut tal histoaryske doarpen, wêrûnder Armolia (Αρμόλια), Myrmighi (Μυρμήγκι), en Kalimassia (Καλλιμασιά). Oan de eastlike kust lizze de fiskersdoarpen Kataraktis (Καταρράκτης) en Nenita (Νένητα).
Sintraal op it eilân leit it Nea Moni-kleaster. It 11e iuwske kleaster heart ta it wrâlderfgoed fan UNESCO. It waard boud mei jild fan de Byzantynske keizer Konstantyn IX. Oant de slachting fan 1822 troch de Turken hie it in bloeiende mienskip. Nea Moni hie fierder te lijen fan de ierdskodding yn 1881.
It waar
It eilân hat in mediteraan klimaat. De gemiddelde temperatuer leit tusken de 27 °C simmerdeis en 11 °C winterdeis, alhoewol't ek temperatueren fan oer de 40 °C foarkomme. Ek binne der wol temperatueren ûnder nul metten.
Henk Prins
Henk Prins (Hurdegaryp, 8 april 1967) is in Fryske gûchelder.
Gios (eilân)
It waar
Yn 'e regel waait it altiten wol op it eilân. De wynrjochting is meastentiids noardlik of súdwestlik.
Henk Prins
Prins is in spesjalist yn it close-up gûcheljen, ek wol table-magic neamd. Dat bestiet út: Hy wurket mei humor en magy wêrby't entertainment foarop stiet.
Henk Prins wûn twa kear de earste priis by de Nederlânske kampioenskippen Gûcheljen (1999 en 2001). Mei syn bühne-act wûn hy by de Nederlânske Kampioenskippen in twadde priis (2000).
Gios (eilân)
Skiednis
Op it eilân wenje al sûnt fiiftûzen jier minsken. Argeologyske fynsten yn de grotten fan Agios Gala geane op 3000 foar Kristus werom. By de stêd Emborio binne fynsten fûn út in tiid fan 2600-2000 f.Kr. Gios ûntwikkele him om 700 f.Kr. hinne ta in seemacht en in sintrum fan kultuer en hannel. It soarge der foar dat it eilân ta de ryksten fan de Egeyske See waard. Ek de slavenhannel brocht de ynwenners wolfeart.
Om 512 f.Kr. feroveren de Perzen it eilân, dy't wer ferdreaun waarden nei't hja de Slach fan Salamis en dy fan Plataea ferlearen. In twadde perioade fan bloei makke it eilân mei yn de tiid fan it Delyske Seebûn, in perioade dy't einige mei de Peloponnezyske Kriich, doe't Gios him fan Atene loswekke en oansluting socht by Sparta. Dêrnei folge der in tiidrek fan instabiliteit. Gios sleat dan wer in bûn mei Atene, dan wer mei Aleksander de Grutte en de Romeinen.
Nei de permaninte ferdieling fan it Romeinske Ryk yn 395 nei Kristus bleau Gios seis iuwen diel útmeitsjen fan it Byzantynske Ryk. Tzachas, in Turkske bey út de omkriten fan Smyrna, makke dêr foar in koarte tiid (1090-1097) in ein oan troch it eilân te besetten yn it earste besykjen om de Turkske hearskippij oant de Egeyske kusten út te wreidzjen. De Byzantinen wist mei help fan de Earste Krústocht de besette dielen lykwols werom te feroverjen en de Byzantynske oarder op it eilân te herstellen. Mei de plondering fan Konstantinopel troch de krúsfearders yn 1204 kaam der in ein oan de ynterne rêst. Nei de Fjirde Krústocht waard it Byzantynske Ryk troch de Latynske keizers fan Konstantinopel ferdield en Gios waard it eilân besit fan de Republyk Feneesje, mar tsjinslagen yn it Latynske Ryk soargen der foar dat it eilân yn 1225 wer by it Byzantynske Ryk foege waard. Fan 1304 oant 1329 en fan 1346 oant 1566 wie Gios in koloanje fan Genua. Dêrnei waard it eilân troch de Turken ferovere en oant 1912 bleau Gios ûnder it gesach fan it Osmaanske Ryk.
1822
left|250px|thumb|Anavatos Alhoewol't de ynwenners yn mearderheid loyaal oan it Osmaanske gesach wiene, krigen Turkske troepen fan Mahmud II de opdracht om op 11 april 1822 út wraak foar de Grykske opstân de Gioten út te roegjen. De sultan easke de dea op fan alle bern ûnder de trije jier, alle manlike ynwenners fan 12 jier en âlder en alle froulju fan 40 jier en âlder. Allinne mei in twongen bekearing ta de islam koene de ynwenners harren it faaie liif rêde.
Trije moannen lang holden de Turken hûs op Gios. Trijefearn part fan de likernôch 120.000 sielen tellende befolking waard deade of as slaaf meifierd. Nochris 15.000 minsken ferstoaren oan ferwûnings of sloegen de hân oan harren sels. Om de Turkske wraak te ûntrinnen sprongen bygelyks de ynwenners fan it plak Anavatos fan de rotsen. Mar 1.800 ynwenners wisten harren skûl foar de Turken te hâlden, wêrfan de helte troch sykte en honger letter it libben liet. Yn hiel Jeropa rûn it de lju oer de grouwe en tige ferneamd waard it skilderij "De Slachting fan Gios" fan Eugène Delacroix. Letter soe de sultan ta de ûntdekking komme dat er himsels goed te pakken hân hie: mei it útroegjen fan de Giotyske befolking ferlear er ek in wichtige boarne fan ynkommen.
20 iuw
Op 17 febrewaris 1916 lannen yn de Earste Wrâldkriich de Britten op it eilân. Grikelân wie neutraal en it Ottomaanske Ryk hearde by de Sintralen en de lanning sil te krijen hân ha mei de lizzing fan Gios foar de Turkske kust en de stêd Izmir yn it bysûnder. Nei de ferballing fan de Griken út Turkije yn 1922 kamen in soad flechtlingen te wenjen yn nije delsettings súdlik fan Gios-stêd. Lokaal geweld wie der ek op it eilân ûnder de Grykske boargerkriich (1946-1949). It einige mei it opjeijen fan de lêste groep kommunisten by Kambos, dêr't se deade waarden. Yn maart 1948 waard by de stêd Gios in ynrjochte foar de opfang fan politike finzenen (kommunisten en famyljeleden fan striders). Oan de sluting fan it kamp in jier letter wennen dêr likernôch 1300 froulju en 50 bern yn minne omstannichheden.
21e iuw
thumb|250px|Peasketradysje yn Vrontados De produksje fan mastyk waard yn 2012 bedrige mei in grutte boskbrân, dy't oer de súdlike helte fan it eilân raasde.
Yn 2022 stapte Grikelân nei de Feriene Naasjes nei't Turkije de soevereiniteit fan in tal Grykske eilannen, wêrûnder ek Gios en Lesbos, foar de Turkske kust bestride. De hjoeddeiske Turkske presidint Erdoğan sei yn 2016 oer de neffens it Fredesferdrach fan Lausanne (1923) fêststelde lânsgrinzen fan Turkije en Grikelân dat dy nea frijwillich waarden akseptearre.
Tennis op de Olympyske Simmerspullen 1896
De Olympyske Simmerspullen 1896, offisjeel de Spullen fan de I Olympiade, wiene de earste moderne Olympyske Spullen en waarden yn Atene, Grikelân hâlden. It tennis waard hâlden yn in it Athens Lawn Tennis Club.
Athens Lawn Tennis Club
De Athens Lawn Tennis Club waard oprjochte yn 1895 foar de Olympyske Simmerspullen fan 1896. De tennisbanen fan de club binne te finen tsjinoer it Zappeion wêr't it skermjen hâlden waard. Hjoed-de-dei wurde de banen brûkt foar squas en tennis.
Utslaggen
{| width=100%
George Shillibeer
George Shillibeer (Londen, 11 augustus 1797 - Brighton, 21 augustus 1866) wie in Ingelske koetsemakker, dy't de earste omnibus foar it iepenbier ferfier fan Londen ûntwurp, de London Megabus.
Campbelldwerchhamster
De campbelldwerchhamster of Campbells dwerchhamster (Latynske namme: Phodopus campbelli) is in sûchdier út it skift fan de kjifdieren (Rodentia), de famylje fan 'e wrotmûseftigen (Cricetidae), de ûnderfamylje fan 'e hamsters (Cricetinae) en it skaai fan 'e dwerchhamsters (Phodopus), dat foarkomt yn Sintraal-Aazje, súdlik Sibearje en dielen fan East-Aazje. Wittenskiplike synonimen foar dizze soarte binne "Phodopus tuvinicus Orlov & Ischarova, 1974" en "Phodopus crepidatus Hollister, 1912". De campbelldwerchhamster wurdt gauris betize mei de Russyske dwerchhamster (Phodopus sungorus), mei't beide soarten wol Sibearyske of Dzjûngaarske hamsters neamd wurde. De campbelldwerchhamster is ferneamd nei W.C. Campbell, dy't op 1 july 1902 yn Mongoalje it earste eksimplaar fan dizze "nije" soarte fong.
Fersprieding
Campbelldwerchhamsters komme foar yn Kazachstan, Mongoalje en dielen fan súdlik Sibearje, wêrûnder de autonome republiken Altai en Tûva. Yn Sina libje se yn dielen fan Sinkiang-Oeigoerje, Binnen-Mongoalje en Mantsjoerije, en teffens yn 'e noardeastlike provinsje Hebei.
Uterlike skaaimerken
De campbelldwerchhamster hat trochinoar in kop-romplingte fan 8-10 sm, mei in sturtlingte fan ⅓-1⅓ sm en in gewicht fan 25-80 g. Yn finzenskip wurde de bistkes grutter as yn it wyld, mei't it foer dat har minsklike eigners har foarsette, streksumer is as it kostje dat se yn frijheid sels byinoar sykje. De pels is sêft en ticht, en oerdekt it hiele lichem, de soallen fan 'e poaten ynbegrepen. Op 'e rêch is it hier griis mei in hast swarte streek dy't yn 'e lingterjochting oer de wringe rint, fan 'e nekke hast oan 'e sturt ta. It hier op 'e bealch is witich of ljochtgrizich, en de snút is wyt.
Campbelldwerchhamsters hawwe klieren efter de earen dy't "rûkersguod" produsearje dêr't se har territoarium mei ôfsette. Krekt as oare soarten hamsters hawwe campbelldwerchhamsters wangpûden dy't se fluch folloegje kinne mei fretten om dat letter op in feiliger plak te beplúzjen. As se fol sitte, rikke dy wangpûden alhiel oan 'e skouderblêden ta, wat de beweging fan 'e kop beheint. De campbelldwerchhamster kin fan 'e nau besibbe Russyske dwerchhamster (Phodopus sungorus) ûnderskaat wurde troch syn lytsere earen en trochdat de swartige wringestreek by de Russyske dwerchhamster smeller en koarter is. Ek is it hier op 'e bealch fan 'e Russyske dwerchhamster witer as by de campbelldwerchhamster.
Biotoop
Campbelldwerchhamsters libje yn drûge biotopen, lykas steppen en healwoastinen. Teffens komme se foar yn beskate bercheftige gebieten, mar net op grutte hichte.
Omnibus (ferfiermiddel)
thumb|Omnibus yn [[Kopenhagen, 1907]] In omnibus (Latyn foar: 'foar eltsenien') wie in wein foar it iepenbier ferfier fan persoanen yn in stêd of doarp. Hy waard lutsen troch ien as twa hynders. De omnibus folge in fêste rûte op fêste tiden.
De omnibus waard fral yn de 19e iuw brûkt, oant yn de iere 20e iuw, en waard doe ferfongen troch de autobus (gearlûking fan auto en omnibus), dy't troch in ferbrâningsmotor oandreaun waard.
Carrozza
Campbelldwerchhamster
Hâlden en dragen
De campbelldwerchhamster libbet yn hoalen ûnder de grûn dy't oant 1 m djip wêze kinne, mar ornaris net djipper binne as 20-30 sm. De wanden fan 'e hoalen wurde tsjin 'e winterkjeld beklaaid mei drûge gers of byinoar fandele skieppewol. Hoewol't campbelldwerchhamsters faak har eigen hoalen grave, binne se yn noardlik Mantsjoerije soms ynwenjend by de Dauryske fluithazze (Ochotona dauurica). Yn parten fan Mongoalje diele se soms in hoale mei soarten gerbilrotten fan it skaai Meriones, en yn Tûva wenje se wol yn by oare soarten hamsters, lykas de Sineeske dwerchhamster (Cricetulus griseus), de woastyndwerchhamster (Phodopus roborovskii) of de langsturtdwerchhamster (Cricetulus longicaudatus). Mei't dy in oar dieet hawwe as de campbelldwerchhamster fynt der dus gjin konkurrinsje om fretten plak. Fierders sykje campbelldwerchhamsters soms ek minsken op; sa kringe se by 't winter soms Mongoalske joerten binnen om waarm te bliuwen. Lykwols kinne de bistkes temperatueren fan hast –32° C oerlibje.
De campbelldwerchhamster is in min ofte mear monogaam libjend bistke, dat pearkes foarmet dy't yn prinsipe foar it libben byinoar bliuwe. De peartiid begjint yn Tûva yn april en yn Mongoalje om begjin maaie hinne. Dizze perioade einiget lykwols altyd om begjin oktober hinne, al kinne campbelldwerchhamsters har yn finzenskip it hiele jier rûn fuortplantsje. Yn it wyld wurde der lykwols mar 3-4 nêsten fan trochinoar 8 jongen jiers produsearre. Dat bart nei in draachtiid fan 18-20 dagen. Opmerklik is dat it mantsje gauris helpt by de befalling, troch de jongen út it bertekanaal te lûken sadree't er se by it nekfel pakke kin. Dêrnei makket er de jongen skjin en/of siket er fretten byinoar foar it wyfke. De jongen binne by de berte keal en blyn, en weagje likernôch 1½ g. Mei 1 wike binne se yn 'e regel al folslein behierre en mei 2 wiken kinne se sjen. De wyfkes binne mei 2 moannen geslachtsryp. Yn finzenskip kin de campbelldwerchhamster him fuortplantsje mei de Russyske dwerchhamster (Phodopus sungorus). De libbensferwachting fan campbelldwerchhamsters bedraacht yn finzenskip oant 2½ jier, wêrby't de wyfkes oansjenlik âlder wurde as de mantsjes. De campbelldwerchhamster hat fiif wichtige natuerlike fijannen: de oehoe, de steppe-earn, de steppefoks, de reade wikel en de sakerfalk.
Fretten
Hoewol't se yn prinsipe omnivoaren binne, libje campbelldwerchhamsters yn har natuerlike habitat suver allinnich mar fan plantaardich materiaal, mei dêropta noch wat wjirms en gravende ynsekten. Yn finzenskip krije se yn 'e regel streksumer fretten foarset, besteande út in mjuks fan drûge nôt, nuten en sied, oanfolle mei fruchten, grienten (boerekoal) en wylde planten (hynsteblommetiksels). Dêrnjonken litte se ek maitsen en wjirms net stean, dy't in heech aaiwytgehalte hawwe. As se as húsdier holden wurde, moat men campbelldwerchhamsters fierders ek noch wat hout jaan om op te gnaujen, mei't har kjiftosken, krektlyk as dy fan oare kjifdieren, nea ophâlde fan groeien, en dus allegeduerigen ôfsliten wurde moatte.
Fierders moatte guon dingen perfoarst net oan campbelldwerchhamsters opfuorre wurde, lykas sipels en knyflok, dy't giftich foar har binne, en molke, mei't folwoeksen eksimplaren laktoaze-yntolerant binne. Ek druven en rezinen kinne se net oer (fanwege it hege soergehalte), en kinne se tige siik fan wurde, sels oant de dea derop folget. Sûkelarje en oar kleverich spul, lykas nútsjesmoar (pindakaas), meie se graach oer, mar moat men se net jaan, want dat kin hurd wurde yn har wangpûden en dan ynfeksjes feroarsaakje dy't ek de dea ta gefolch hawwe kinne.
Status
De campbelldwerchhamster hat de IUCN-status fan "net bedrige", mei't er yn syn romme ferspriedingsgebiet noch rûnom foarkomt en de populaasje grut en stabyl is. Der is gjin wiid fersprate bedriging bekend, al is troch de tanommen feehâlderij op 'e Sintraalaziatyske steppen it gefaar grutter wurden dat de hoalen fan campbelldwerchhamsters tichttrape wurde. Yn woastinige dielen fan it areaal is fierders ek de beskikberens fan wetter in saak in soarch. Yn Kazachstan hat de campbelldwerchhamster yn 2006 in beskerme status krigen. Sûnt de jierren sechstich is dit bist fral yn it Westen in populêr húsdier wurden.
Undersoarten
Der bestiet teminsten ien bekende ûndersoarte fan 'e campbelldwerchhamster. Dat is Phodopus campbelli crepidatus, dy't yn 1912 troch de Amerikaanske biolooch Ned Hollister ûntdutsen en beskreaun waard yn it Altaiberchtme fan súdlik Sibearje. Oarspronklik waard dit bist as in aparte soarte beskôge, mar neier ûndersyk hat útwiisd dat it hjir om in ûndersoarte fan 'e campbelldwerchhamster giet.
Omnibus (omrop)
Omnibus is de namme fan it newsroom-kompjûtersysteem fan in tal programma's fan de Nederlânske Publike Omrop (NPO).
Sûnt begjin 2006 wurkje de programma's dy't gearwurkje yn de organisaasjes NOS Nijs en NOS Sport, NOVA en Den Haag Vandaag mei Omnibus. It systeem foarsjocht yn it tegearre ynfieren fan byld- en lûdsmateriaal. Yn de earste moannen dat der mei wurke waard kamen in oantal bernesykten oan it ljocht, dy't steuringen yn de útstjoeringen feroarsaken.
Keninklike Wettersportferiening Snits
thumb|KWS De Keninklike Wettersportferiening Snits (ôfkoarte: KWS) is in sportferiening út Snits, in fúzje fan de Koninklijke Zeil Vereniging Sneek (KZVS) en de Sneeker Zeil Club (SZC). De feriening is benammen bekend fan de organisaasje fan de Snitswike.
Skiednis
De KWS is oprjochte op 1 juny 1851 as Zeil Vereniging Sneek. It clubgebou fan de KWS stie yn de begjinjierren op de Roekepôle, it startskip fan de KWS is hjirnei ferneamd. Yn de perioade 1914-1918 wie de ferhuzing fan de Roekepôle nei it Kolmarslân.
De KWS krige yn 1925 it predikaat Keninklik. Keninginne Beatrix hat it predikaat yn 2010 mei 25 jier ferlinge.
It clubgebou fan de KWS is De Kajuit yn De Domp. Op 18 april 2009 hat de KWS it Kylboat Trainingssintrum Snits yn gebrûk nomd. It clubblêd fan de KWS hjit it KWS Journaal, dat sawat om de twa moanne ferskynt.
De flagge fan de KWS bestiet út fjouwer likense flakken, rjochtsboppe giel, linksboppe swart, rjochtsûnder swart en linksûnder giel. Hjirop stiet in blau krús mei yn de midden in kroane wapenskyld mei in ôfbyld fan in sylskip.
Snitswike
De Snitswike is it grutste evenemint op binnenwetter yn Europa. De KWS is de organisator fan de snitswike, dy't sûnt 1935 hâlden wurdt. De Snitswike begjint op de freed foar de easrte sneon yn augustus en duorret oant en mei de tongersdei dêrnei.
List fan Fryske kuorbalklups
List fan Fryske kuorbalklubs:
Hânbal
thumb|300px|Hânbal
Hâdbal is in balsport dy't syn oarsprong hat yn Denemark. Dêr waard yn 1904 de earste hânbalfederaasje oprjochte.
It wie in hiel oar soarte spul dêr't noch grutte linen fan oerbleaun binne.
Yn 1906 waarden se de offisjele spulregels ôfpraten, mar de earste printe spulregels ferskynden yn 1919 en hânbal waard doe noch spile op fuotbalfjilden en mei 11 spilers. Dat waard grutfjildhânbal of ek wol 11 hânbal neamd.
Hânbalferienings yn Fryslân
De Fryske hânbalferienings spylje yn it distrikt Noard, mei ferienings út Grinslân en Drinte.
Brek
In brek yn in kompjûterprogramma, Ingelsk bug, is altiten in flater yn it programma. Faak merkbite jo de brek allinne mar, as jo it iene programma mei it oare kombinearje ta in grutter gehiel. In programmamakker siket yn de testfaze, faak de bèta-ferzje, nei de lekken en brekken fan it programma.
In tige beruchte brek wie de milenniumbrek om it jier 2000 hinne.
Tsjerke fan De Lytse Jouwer
De Tsjerke fan 'e Lytse Jouwer is in yn 1869 boude tsjerke yn De Lytse Jouwer. De tsjerke stiet op it restant fan in tsjerketerp.
Skiednis
thumb|left|De midsiuwske tsjerke yn 1722 De tsjerke fan 'e Lytse Jouwer waard yn 1869 boud as ferfanging fan in midsiuwske tsjerke fan dowestien op it steed, de tsjerketerp fan it doarp De Lytse Jouwer.
De tsjerke is sels net oanmerke as ryksmonumint, mar wol ûnderdielen dy't by de tsjerke hearre. Sa hat de tsjerke in tsjerkeklok, dy't getten is troch in anonime jitter yn de 15e iuw, mei it râneskrift Mater die momento mei. Ek inkele 16e en 17e iuwske grêfsarken hawwe in monumintaal karakter. Dy grêfsarken lizze op it tsjerkhôf tsjin de súdlike muorre fan de tsjerke oan.
Tsjerkemienskip
thumb|left|Oargel De PKN Hantum e.o. hie fjouwer tsjerken: yn Hantum, Hantumhuzen en De Lytse Jouwer herfoarme tsjerken en yn Hantumerhoeke in grifformearde tsjerke. Dêrfan is allinne de Nikolaastsjerke fan Hantum oerbleaun. De tsjerke fan Hantumerhoeke is ferkocht en krige in oare funksje. Dy fan Hantumhuzen waard oerdroegen oan de Stifting Alde Fryske Tsjerken en de tsjerke fan 'e Lytse Jouwer waard ûnderbrocht by de Stifting Freonen fan de Tsjerke fan 'e Lytse Jouwer.
De tsjerke waard foar in skoft brûkt troch de russysk-otterdokse parochy fan de hillige Liudger. Mei it hommels ferstjerren fan de preester Johan Visser (1975–2021) kaam lykwols ek in ein oan de fieringen fan de Godlike liturgy op 'e Lytse Jouwer. Yn 2022 waard foar it lêst in Godlike liturgy fierd yn 'e tsjerke fan De Lytse Jouwer.
Oargel
It oargel waard oarspronklik yn 1886 troch P. Flaes boud foar de herfoarme tsjerke fan Aarlanderveen. Yn 1908 ferhûze it oargel nei de tsjerke fan 'e Lytse Jouwer.
Jacobus Pierson Tholen
Jacobus Pierson Tholen (Ljouwert, 20 septimber 1764 - Frjentsjer, 20 septimber 1824) waard yn 1788 lektor wiskunde en yn 1797 heechlearaar yn de wis-, fêstingbou- en ierdrykskunde yn Frjentsjer. (Teffens lei er him ta op de Grykske, Romeinske en Easterske talen.)
Tholen wie ek lid fan de gemeenterie fan Frjentsjer, fan de kommisje dy't mjitten en wichten regele yn Ljouwert, en sûnt 1805 lid fan de Provinsjale Steaten.
Tennis op de Olympyske Simmerspullen 2004
200px|thumb|right|It Olympysk Tennis Stadion fan Atene 2004
De Olympyske Simmerspullen 2004, ek wol de XXVIIIe Olympiade neamd, waarden yn 2004 hâlden yn Atene, de haadstêd fan Grikelân. It tennis waard hâlden yn it Athens Olympic Tennis Centre.
Sân Pylgertsjerken fan Rome
De Sân Pylgertsjerken fan Rome binne sân tsjerken yn Rome dy't foar pylgers nei de stêd in spesjale betsjutting hawwe. De tsjerken binne foar in pylger yn ien dei rinnendewei te berikken. De pylger fertsjinne mei it ôfreizgjen fan de tsjerken eartiids it ûnthjit fan in folle ôflaat.
Oant it jier 2000 foelen ûnder de sân pylgertsjerken de folgjende fjouwer romeinske basilicae maiores en trije basilicae minores:
Nei't de tradysje troch de jierren hinne wat út de moade rekke, joech de hillige Filippus Neri it gebrûk yn de 16e iuw yn it ramt fan de fernijing fan it religieuze libben yn Rome in nije oantrún. Hy rôp de ynwenners fan Rome en pylgers nei de ivige stêd op om benammen mei Karnaval en yn de tiid nei Peaske oan de beafeart nei de sân tsjerken mei te dwaan. Ynearsten bestiene de dielnimmers út ienfâldich folk, mar letter koed er ek fertsjintwurdigers út it hegere laach fan de befolking mei krije.
In folchoarder fan de rûte wurdt net ôftwongen, mar de boppesteande folchoarder wie en is fanwegen de lokaasjes lykwols de meast brûkte.
Noardsk skyen
Noardsk skyen is in sammelnamme foar twa út Skandinaavje ôfkomstige sky dissiplines, nammentlik it skânsspringen en it langlaufen. Typearjend oan it Noardsk skyen is dat de skoech allinne oan de punt oan de sky fêstmakke is en dat de hakke frij bliuwt fan de sky, dat oars as yn it alpineskye dêr't de hiele foet fêst sit oan de sky. As yn in wedstriid beide ûnderdielen oan bar komme, wurdt fan de Noardske kombinaasje sprutsen.
Stoel
thumb|Stoel fan [[Gerrit Rietveld.]] In stoel is in meubel foar ien persoan om op te sitten, leech genôch dat men ornaris mei de fuotten by de flier kin en mei in bekling.
Ornaris stiet in stoel op fjouwer poaten, mei fierders in sitting en in bekling. Faak hat de stoel ek noch twa linings, foar de earms.
Album Amicorum
thumb|left|Album fan Michael van der Meer thumb|right|Album fan Michael van der Meer In album amicorum of Liber Amicorum (Latyn foar freoneboek) is in boekje of rôle, meast yn oblong formaat mei poezij en proaza troch freonen en kunde fan de besitter of út wurk sitearre en ûndertekene. Se waarden ek wol útrikt by in ôfskied of jubileum. Faak steane der ek wapens yn en binne dêrom foar de skiedskriuwing fan de heraldyk fan belang. Ferskate Fryske foarbylden binne beskreaun troch jhr. mr. Hobbe Baerdt fan Sminia. It Frysk Museum en de Provinsjale Bibleteek hawwe in lytse kolleksje.
It album is nau ferbûn mei studinten dy't op mear as ien universiteit studearren mar in saneamde akademyske rûnreis makken troch Europa. It album waard dan ek fold mei bydragen fan heechleararen dêr't se kolleezje rûnen en ek fan meistudinten. In bekend Album is dat fan Michael van der Meer dat oan de Universiteit fan Edinburch bewarre wurdt. It sjenre is ûntstien yn Dútslân, maar waard tusken 1560 en de 17e iuw. Nei in perioade fan ferfal komt der midden 18e iuw in oplibbing, wer yn akademyske fermiddens. Yn de rin fan de 19e iuw wurdt it populêr ûnder famkes fan de hegere komôf. It feroaret dan totaal fan karakter: bestienen yn it studintealbum de bydrage út mei soarch út de klassike of kristlike auteurs keazen sitaten, mei in opdrachtformule, yn it njoggentjinde-iuwske album steane meast gedichten yn de moderne talen alderlei foarmen fan hûsflyt: tekeningen, borduerwurkjes, prik- en knipwurkjes en sa. Ein 19e iuw wurdt it album stadichoan in saak foar legere skoalle famkes fan alle rangen en stannen en ûntstiet it 'Poesiealbum', dat troch de neiste famylje, klasselearares en skoalfreondintsjes fold wurdt mei standertferskes dy't meastentiids opgnisse wurde mei ferskate plakplaatsjes.
Oberhavel (Landkreis)
Oberhavel is in bestjoerlik distrikt yn de Dútske dielsteat Brandenboarch en hat 203.508 ynwenners. It waard oprjochte yn 1993.
Leuvenheim (Brummen)
thumb|Leuvenheim
It doarp Leuvenheim leit oan de Isel, yn de gemeente Brummen yn de provinsje Gelderlân. It doarp hie op 1 jannewaris 2021 710 ynwenners yn sawol de buorren as it bûtengebiet. Yn it doarp binne gjin winkels foar deistige boadskippen, dêrfoar moat men nei it doarp Brummen of Dieren. It doarp hat in basisskoalle, "De Rietgors".
De âldste fermelding fan Leuvenheim stamt út 1046. Yn dat jier krige biskop Bernulfus fan keizer Hindrik III de stêd Dimter en in greefskip yn Hamaland, ek wol de Pago Isola of Iselgou neamd. Leuvenheim (Louene) wurdt neamd as ien fan de grinsplakken. Oare histoaryske staveringsfarianten op de plaknamme binne Lovenen (1400), Lavenem (1440), Lovenhem (1550) Lovenem en Loivenom (1640), Löfen (1650), Loevenich (1700), Leuven (1750) en Leuvenheim sûnt 1781.
Oberbergischer Kreis
Oberbergischer Kreis is in bestjoerlik distrikt yn de Dútske dielsteat Noardryn-Westfalen en hat 279.532 ynwenners. It distrikt waard yn syn hjoeddeistige foarm oprjochte yn 1975.
Stêden en gemeenten
300px|thumb|left|Stêden en gemeenten yn Oberbergischer Kreis. De Kreis hat de folgjende stêden en gemeenten:
Dokter
thumb|[[Virginia Apgar]] thumb|In dokter belústeret it hert In dokter is meastentiids in persoan dy't de genêskunde beoefenet. Sa'n persoan wurdt yn it Nederlânsk ek wol arts neamd. In arts is lykwols in beskerme titel, dy't pas ferkrige wurdt nei in akademyske stúdzje en nei it ôflizzen fan it dokterseksamen.
Yn de genêskunde binne ferskillende soarten dokters:
Oplieding
De doktersoplieding duorret yn Nederlân en Blegië seis jier. De earste jierren binne, fral yn België, teoretysk. De lêste 2 à 3 jierren bringt de studint wat er leard hat yn prakyk yn ferskate sikehuzen en rint staazje yn ferskate spesjalismen; Nederlânske studinten wurde yn dy perioade 'ko-assistint' neamd. De studint mei dan, altyd ûnder tafersjoch fan in medysk spesjalist, diagnoses stelle en behannelingen tapasse. Nei dy staazjes kin it dokterseksamen ôflein wurde en binne jin basisdokter. Sy kinne dan oan it wurk as dokter, al as net yn oplieding ta spesjalist (AIOS/ANIOS). De measte basisdokters studearje fierder foar medysk spesjalist, sa as hûsdokter, ynternist of sjirurch.
Nederlânske universiteiten mei doktersoplieding binne:
Meridiaan
Dit systeem is yn de 2e iuw betocht troch Ptolemaeus. Om't hy útgong fan mjttings fan de dei, definiearre hy de meridiaan as in line fan de punten dêr't it tagelyk middei waard. Meridies is Latyn foar middei. Om't dit stelsel op de Middellânske See tapast waard, dy't fan east nei west rint, waard it ferskil mei de nulmeridiaan de lingte neamd. Ptolemaios hie syn nulmeridiaan sa fier yn it westen dat gâns syn wrâld oan ien kant lei. Hjoed de dei kin in punt east of west fan de nulmeridiaan lizze, en de ordinaat hiet dan easterlingte of westerlingte.
Boeremoes
thumb|right|250px|Board boeremoes.
Boeremoes is in stamppotgerjocht dat makke wurdt fan boerekoal. It resept is sa Nederlânsk dat wol sein wurdt dat it it nasjonale gerjocht is. De boeremoes is it lekkers as der in nacht froast oerhinne gien is. De koal wurdt dan ek faak nei de earste froast rispe, sels wol de dei dat it iten wurdt.
De boeremoes wurdt tradisjoneel iten mei in gatsje yn ‘e midden mei sjú, woarst, moster en bakken spekjes. Soere tafoegings as sulversipels, augurk of jittik wurde tsjintwurdich ek brûkt.
It tameitsjen
De boerekoal yn 3 desiliter wetter siere litte foar tsien minuten. Dan de skilen en yn fjouweren snieden jirpels derby, lykas de siepels en de blokjes drûch spek. It moat op de boeremoes lein wurde en yn likernôch 25 minuten gear koaitsje wurde. Yn de tiid moatte de speklappen en de kowesausizen yn bûter brún makke wurde. Goai dan 2 desiliter jittik troch it fet en lit it koaitsje.
As alles ree is de boeremoes en de jirpels troch elkoar stampe, en mei de speklappen en de sausizen op tafel sette. Ek de sjú kin derby.
Renêssânse
thumb|250px|De katedraal [[Santa Maria del Fiore yn Florence. Florence wie it spiritueel sintrum fan de Renêssânse]] De Renêssânse (letterlik werberte) wie yn de skiednis fan Jeropa in tiidrek fan it opbloeien fan keunst, wittenskip en letterkunde dy't har grûnslach hie yn de werberte fan de ferwurvenheden fan de Klassike Aldheid. De Renêssânse begûn yn Itaalje yn de 13e of 14e iuw en fersprate him yn de folgjende iuwen oer de rest fan Jeropa. De term wurdt yn algemiene sin ek brûkt foar oare perioaden fan kultureel weroplibjen yn de skiednis, lykas de Karolingyske Renêssânse.
Untstean fan de Renêssânse yn Itaalje
Yn 1860 kaam it wichtige "Die Kultur der Renaissance in Italien" fan de keunsthistoarikus Jacob Burckhardt út. Burckhardt definiearret de Renêssânse as in nea-sjoene weroplibbing en bloei yn de fyftjinde en sechstjinde iuw yn Itaalje fan de keunsten en wittenskippen, wêrby't it wrâldske en realistyske aard fan dy keunsten en it tanimmend yndividualisme sjen litte dat de Midsiuwen oer binne en de Moderne Tiid kommen is.
Yn Itaalje kamen wichtige stêden ta stân. Troch politike misledigings rjochten hja har op in idealisearre ferline, dêr't it klassike Rome de wrâld behearske yn in tiid dat adel en geastlikheid noch net bestiene. Op dy wize kaam it ta it fannijs ûntdekken fan de klassike beskaving: rjocht, dichtkeunst en arsjitektuer. De keizer hie al net in soad macht en de paus sette ôf nei Avignon. De stêden beskôgen harsels as selsstannich. Ekonomyske fleur joech de boppelaach fan de befolking de mooglikheid fan it libben te genietsjen.
De stêden stipen keunst en wittenskip. It beoefenjen fan de wittenskip bûten de tsjerke om smiet befrijende ûntdekkings op: de Skinking fan Constantijn waard yn 1440 troch Lorenzo Valla ûntmaskere as ferfalsking. De Renêssânse wie dus in beweging fan de stêd, mooglik makke troch wolstân. Se leauden yn dy tiid dat der wiswier in nij tiidrek kommen wie.
Meast wurdt de keunstner Giotto di Bondone (1266/7-1337) út Florence as it begjin fan de Renêssânse sjoen. Giotto makke fresko's dy't in yllúzje toanden dy't al iuwen net mear makke wie, de yllúzje fan de romte op in plat oerflak. As wy nei ien fan syn fresko's yn de Cappella degli Scrovegni yn Padua (Noard-Itaalje) sjogge, fides makke om 1306 hinne, dan liket it krekt as sjogge wy nei in byldhouwurk, in Goatysk byldhouwurk. Dy yllúzje waard ûnder oare fuortsterke troch it tapaste ferkoarte yn de earm en de modellearring fan it antlit en it gewaad.
Giotto paste net samar in beskate technyk ta. It wie syn doel om in hiel nije en eigen foarstelling te skilderjen, lykas hy foar eagen hie hoe't it bard wêze moast. Hy trochbriek de tradysje fan oernimmen, fan skilderjen as Bibel foar de ûnbelêzen lju.
In oar unyk elemint fan Giotto is it feit dat syn namme bekend is. Oant fier yn syn tiid wiene keunstners net by namme bekend. It wie in ambacht, dat as deistich wurk foaral anonym beoefene waard.
Fersprieding fan de Renêssânse
thumb|Portret fan Giovanni Arnolfini en syn frou, troch [[Jan van Eyck, skildere yn 1434]] De Renêssânse begûn yn Itaalje en dêrnei fersprate de beweging him stadichoan oer West-Europa. Fan 1300 oant 1450 bleau de Renêssânse foaral yn Itaalje, dêrnei oant 1600 beynfloede de Renêssânse hiel West- en Midden-Europa. Lang om let berikte de Renêssânse ek de koloanjes yn Noard-Amearika en Súd-Amearika, sadat de hiele Westerske wrâld der troch beynfloede waard. Sjoch ek Quattrocento.
De keunst ûndergie grutte feroarings: realisme waard as tige wichtich beskôge. Sadwaande rjochten minsken har ek mear op har eigen 'realiteit'. Ek nijsgjirrich oan de Renêssânse binne de ferskillende uteringen derfan yn it Noarden en it Suden (wêrby't de Alpen meast as skieding nommen wurde kin).
Rûchwei is it ienfâldichst ûnderskie te sjen yn de ferskillen hoe't de keunstners korrekt skilderje woene. Yn it suden waard dat dien nei it ûntdekken fan Giotto neffens it perspektyf, ek wol matematysk korrekt neamd. Yn it noarden seagen se mear yn it detaillearre neiskilderjen, dêr't it skilderwurk yn kwestje ek korrekt troch waard. Dêrby moatte wy wol betinke dat de skildertechniken rûnom oars wiene. Yn it suden wurken se net allinnich op doek, mar makken se ek fresko's, wylst yn it noarden op doeken skildere waard. Fresko's binne yn it noarden, mei it fochtige klimaat, net sa goed te bewarjen as yn de súdliker lannen.
Skilderkeunst
Yn de tiid fan de Renêssânsekeunst wiene in soad keunstskilders aktyf mei it meitsjen fan skilderijen.
De skilderkeunst fan wichtige keunstskilders út de Renêssânse is ûnder te ferdielen yn:
Foaral yn Itaalje is in tiidrek fan artistike hichtepunten. It binne tiden fan opfallende technyske ynfentiviteit;de oaljefervetechnyk wurdt útwurke nei in ultime ferfining, houtfyk en kopergravuere binne in soad brûkte nije techniken, de boekdrukkeunst is der en it wiskundich en estetysk útwurkjen fan it lineêr perspektyf.
Yn de Lege Lannen, benammen yn Brussel feroaren de ûnderwerpen nei aldendeiske.
Bekende keunstskilders en byldhouwers út de Renêssânse wiene:
Wat ek in dúdlik skaaimerk fan de Renêssânse is wie it feit dat troch it opkommend yndividualisme de wurken synjearre waarden. Yn de Romaanske en Goatyske keunst waard soks nea dien, mei't se fûnen dat de keunstner it wurk die út namme fan God en net út namme fan himsels.
Byldhoukeunst
Yn de byldhoukeunst komme in tal ynnovaasjes foar, types as de buste en it ruterstânbyld dy't streekrjocht oernommen wurden fan de klassike âldheid. Bekend wiene foaral Donatello, Michelangelo en Leonardo da Vinci. Te ûnderskieden binne de Iere Renêssânse en de Heech-Renêssânse.
Museums
Museums mei in soad keunst út de Renêssânse binne:
Arsjitektuer
De gebouwen fan de iuwen dy't west hiene moasten ferdwine: Konstantijn syn haadtsjerke boppe Petrus syn grêf moatst plak meitsje foar in nije tsjerke. It weroplibjen fan de âldheid springt benammen yn de arsjitektuer yn it each. Se bestudearren de ferhanneling fan de Romein Vitruvius en namen de mjitte fan antike gebouwen om har de 'taal' fan dy arsjitektuer eigen te meitsjen (mei foarmen lykas Frontons, aailisten, Doryske, Ionyske, Korintyskee pylders; mei de 'grammatika', de regels fan it byinoar foegjen fan de ûnderdielen). Italjaanske arsjitekten wiene ûnder oare Filippo Brunelleschi, Palladio en Donato Bramante.
Ek yn oare lannen is de Renêssânse-arsjitektuer werom te sjen yn in soad Frânske kastielen yn de Loiredelte. It bekendste Renêssânse-kastiel yn Frankryk is it kastiel fan Fontainebleau. thumb|250px|right|[[Poznań]]
Renêssânse en Aldheid
De Renêssânse seach him as in werberte fan de kultuer fan de antiken. Giorgio Vasari (1511-1574) sjocht sûnt de tiid fan de 'barbaren' in opgong fan de moderne styl yn trije etappes, dêr't er minachtsjend by ferwiist nei de Grykske (Byzantynske) en nei de Dútske Goatyske styl.
De Renêssânse liket gauris foaral in brek mei de midsiuwske tradysje dy't legitimearre wurdt troch te suggerearjen dat se tebek geane nei in noch âlder tradysje, dy fan de âldheid. De midsiuwskers wurdt ferwiten dat krekt sy mei de tradysje brutsen ha. Dêrmei kin de Renêssânse as histoarisearjende foarmjouwing sjoen wurde.
It entûsjasme foar de antike kultuer bliuwt ien fan de wichtichste skaaimerken fan de Renêssânse. Dy feroaring hat dan foaral politike fasetten: in bewûndering foar de polityk fan it âlde Rome groeit út ta in 'neidwaan' fan dy kultuer.
Boppedat lei it de Italjaanske keunstners net swier op 'e mage om de Goatyske tradysje ôf te wizen: dy wie dêr dochs al amper woartele. Ek bliuwe der mear resten fan it kristendom efter as se tajaan wolle soene. Kristlike motiven siere noch oant fier yn de moderniteit de tsjerken en privee-kapellen, en yn de filosofy is it humanisme noch lange jierren net tsjin it bastion fan de skolastyk wapene.
Renêssânse en boetepreekjen
De stedsrenêssânse en it boetepreekjen fan de biddeloarders botsten mei elkoar. De prior fan in dominikanekleaster, Girolamo Savonarola (1452-1498) hie mei syn preekjen safolle ynfloed op de befolking dat se alle tekens fan wrâldsk libben ferneatige: de hearskersfamylje fan de Medisy moast de stêd út.
Wittenskip
thumb|250px|right|[[Leonardo da Vinci's Vitruvische Minske, in foarbyld fan de synteze fan keunst en wittenskip yn de Renêssânse]] Foar de Renêssânse wie de wittenskip sa goed as hielendal basearre op in relatyf lyts tal tradisjonele boeken en skriuwers. Dat wie yn it foarste plak (fansels) de bibel, mar dêrneist ek in tal Grykske en Romeinske skriuwers lykas Plato, Aristoteles en Galenus. It wurk fan dy wittenskippers wie it jaan fan kommentaren op dy boeken en it tapassen fan dy wurken op aktuele situaasjes.
De humanisten wiene de earste groep dy't har tsjin dat strakke korpus fersetten. Se brieken net mei de tradysje fan it jin basearjen op klassike wurken, mar stelden dat der op beskate punten flaters yn de oersetting út it Gryksk wei (of foar it Alde Testamint út it Hebriuwsk wei) nei it Latyn sieten. Om dat foar te kommen, moasten boarnen sa ticht mooglik by it orizjinele wurk rieplachte wurde. Lettere tafoegings en útlizzerij wiene lang sa wichtich net. Dêrneist woene de humanisten ek mear skriuwers en learde lju oan it standertwurk tafoegje.
Dêr hold de fernijing yn de wittenskip net op. Andreas Vesalius snie sels yn liken foar ûndersyk fan de anatomy en kaam ta de konklúzje dat Galenus op beskate punten mis west hie. Copernicus yntrodusearre it heliosintrysk wrâldbyld. Galilei brûkte de teleskoop om mear oer de himel oan de weet te kommen. Kartograven makken kaarten sekuerder as dy fan Ptolemaeus en lieten it yn de âldheid ûnbekende wrâlddiel Amearika sjen.
Stadichoan kaam it besef dat de lju de kennis út de Aldheid dêr't se sa mei bewûndering by opsjoen hiene oan it ynheljen wiene. Dat stimulearre it selsbetrouwen en de selsbewustens fan de ûndersikers fiks en se begûnen entûsjast hieltyd faker de sa as foarfêst leaude 'wierheden' fan de autoriteiten út de antike kultuer yn twifel te lûken en op wierheid nei te gean. En sa groeide ein 16e iuw, begjin 17e iuw it besef by de wittenskippers dat net kontemplaasje op de histoaryske grutheden fan it fakgebiet, mar eigen observaasje en ekspearimint de kaai wiene ta kennis. De moderne wittenskip wie berne.
Renêssânse en reformaasje
Tusken Renêssânse en reformaasje siet in ferbân: deselde krityske hâlding foar de betinklike tastannen yn de tsjerke oer, en itselde omtinken foar de boarnen fan de bibel. Al foar de Renêssânse wiene der by no en by dan kritisy fan de libbensstyl fan in soad prelaten fan de tsjerke. Mar doe waarden dy net bot heard of wie it sels libbensgefaarlik om soks al te lûd te ferkundigjen. Yn de rin fan de 13e-15e iuw kamen der lykwols hieltyd mear fan dy dissidinten en se krigen ek hieltyd mear in harkjend ear fan opkommende nije yntellektuelen. Dy gongen werom nei de boarnen fan it evangeelje en seagen dat dochs in soad fan de deistige tsjerklike praktyk net strookte mei de foarskriften en libbenswize dy't yn de evangeeljes en brieven fan de apostels beskreaun stiene. Doe koe in grutte konklúzje net lang mear útbliuwe. De reformaasje soe begjinne.
Keppelings om utens
Αναγεννησιακή τέχνη Renaissance artistique
Katmandû
De stêd leit yn in delling oan de rivier de Vishnumati op 1350 meter boppe seenivo.
De stêd is bekend om syn protte Boedistyske timpels en paleizen, dêr't de measte fan út de 17e iuw binne. De grutste timpel is Bouddhanath yn de wyk Bouddah; de measte paleizen steane oan it Durbarplein. Yn de fallei binne sân monuminten dy't op de Wrâlderfgoedlist steane.
Katmandû hat ek it paleis fan de Nepaleeske keninklike famylje en is populêr by westerske toeristen, dy't har fral konsintrearje yn de wyk Thamel. It plak lûkt benammen kultuer- en rêchsektoeristen. Teffens is it in foarstasjon foar berchbeklimmers fan de Himalaya.
Op 25 april 2015 waard de stêd rekke troch in swiere ierdskodding mei in krêft fan 7,8 op de skaal fan Richter. De ierdskodding ferwoastge in protte gebouwen yn it histoarysk sintrum. Bygelyks stoarte de Dharahara, in toer fan 62 meter heech út 1832, yn. Op dat stuit wiene der 200 besikers yn it gebou. Katmandû is troch de skodding goed in meter nei it suden opskood en is ek heger kommen te lizzen.
Marten Jans van Houten
Van Houten wie boerearbeider, troude yn 1826 mei Grietje Pieters de Bij; it pear krige acht bern. Sy wennen yn De Houtigehage, Aldegea, Drachtster Kompenije en nei 1843 yn De Wylp. Van Houten wie sykjende nei wiere rjochtsinnigens dy't er net fine koe yn de Herfoarme Tsjerke en de Ofskiedenen. Dan wurdt er oanstutsen troch mystike skriuwers, earst troch de Siuwske Jakob Brill, en letter lêst er wurk fan Boehme, Tauler, Poiret, De Bourignon, Lodensteyn en Everhard en wurdt er troch harren beynfloede.
Van Houten spriek neffens wat de 'Geast' him ynjoech. It wie in nofteren man, dogmatyk moast er neat fan ha', ek net fan geleardens en eigenleafde; úterlik sei him ek neat. Driuw ta evangelisaasje hied er net safolle. Mei syn mystyk fundearre ôfwizing fan ierdske wetten en it de klam lizzen op de geast fan Kristus liket Van Houten de kant fan it Kristlik anargisme út te gean.
"Secte"
Yn it súdeasten fan Fryslân, en it oanswettende Frysktalige stikje fan Grinslân, sjocht Waling Dykstra yn syn Uit Friesland's Volksleven (diel II, s. 149) in “secte” fan de Kinderen Gods, dy't oprjochte wêze soe troch in Van Houten. 'De groep lit him liede troch de Geast, troch it Ynderlik Ljocht. De bibel wurdt wol as ynspiraasjeboarne wurdearre, mar net allinne as paadwizer foar de wiere leauwige. God oppenearet him oan dejinge dy't der iepen foar stiet'. Waling-om tocht dat de groep in eigen eskatology hie en dat hja har útferkeazen achten.
G.A. Wumkes is ien fan mar in pear ûndersikers dy't omtinken joech oan dit selskip yn ien fan de earmste kriten fan Nederlân.
Nei syn dea waard er opfolge troch Eabele Gaukes Veenstra, dy't yn De Wylp in tsjerkje bouwe liet dêr't er syn 'oefeningen' yn hâlde.
Stasjon Nuenen-Tongelre
Stasjon Nuenen-Tongelre (Ne) wie in stasjon oan de Steatsline E yn 'e buorskip Eeneind ûnder Neunen yn de gemeente Nuenen, Gerwen en Nederwetten yn de provinsje Noard-Brabân. It stasjon wie in standertstasjon fan de Steatsspoarwegen type SS fiifde klasse en is ien fan de achtentritich stasjons dy 't ea yn dizze klasse boud is.
Fyftjinde Wyk
De Fyftjinde Wyk is in wyk yn de gemeente It Hearrenfean. De wyk is in sydfeart fan de Skoatterlânske Kompanjonsfeart eastlik fan Jobbegea yn Hoarnstersweach. Der binne wol 23 wiken eastlik fan Jobbegea, dy't oanlein binne yn de tiid fan de feanterij.
Stasjon Nuenen-Tongelre
Gebou
It stasjonsgebou kaam yn 1864 ree, en waard iepene op 1 oktober 1866 foar treinreizgers doe't ek dit part fan it spoar fan Steatsline E oanlein wie. Yn 1906 waard der oan de linkerkant in koarte fleugel oanboud en krige it middenpart der in ferdjipping by. Doe't yn 1913 de spoarline Eindhoven - Weert yn gebrûk naam waard, waard de namme fan Station Nuenen-Tongelre wizige yn Stasjon Nuenen. It stasjon waard sletten yn 1938 Oant 1972 waard der noch guod laden en lost, û.o. waard der de sûkerbiten foar de sûkeryndustry yn West-Brabân laden. Mar yn dat jier wie dat ek ôfrûn en fuort dêrnei waard it stasjon ôfbrutsen. Der is hjoed-de-dei neat mear fan is stasjon en stasjonsgebou werom te finen. Op it plak fan it eardere stasjon oan de Stationsweg stiet in lyts ynformaasjebuordsje oer it stasjon.