cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Julius Nepos
Opkomst
Yn namme wie Nepos keizer oer it hiele grûngebiet fan it eardere West-Romeinske ryk, mar feitlik hied er inkeld it bewâld oer de provinsjes Itaalje, Dalmaasje en parten fan it suden fan Galje. Hy besocht syn grûngebiet byinoar te hâlden en slagge dêr foar in part yn troch frede te sluten mei de Fisigoaten en harren kening Eurik. Hjirmei kearde Súd-Galje werom ûnder Romeinske kontrôle yn ruil foar inkele gebieten, dêr't Nepos toch al gjin sizzenskip mear oer hie. Underhannelings mei Geiserik, de kening fan it Fandaalske ryk mislearre lykwols. De Fandalen bleauwen Itaalje oanfallen mei piratenskippen.
Nepos wie yn alle opsichten de meast bekwame fan de lêste West-Romeinske keizers, mar hy wie net bjuster populêr by de Senaat. De Senatoren hienen in hekel oan him, omdat er goeie relaasjes ûnderhâlde mei it East-Romeinske Ryk. Nepos makke ien grutte flater dy't syn ûndergong wurde soe, hy beneamde de net betroubere Orestes as oerbefelhawwer fan it leger.
Delgong
Op 28 augustus 475 griep Orestes de macht yn Ravenna en twong Julius Nepos op 'e flecht. Nepos koe in goed hinnekommen fine yn Dalmaasje en krige stipe fan it East-Romeinske Ryk. Sadwaande koed er him hanthavenje tsjinoer Orestes, dy't syn soan Romulus ferheft as nije keizer yn it Westen.
Al gau hawwe Orestes en keizer Romulus Augustulus sels te krijen mei opposysje as it Romeinske leger dat foar it grutste part út Germaanse fouderaty bestiet ûnder lieding fan Odoaker yn opstân komt. As Odoaker op 4 septimber 476 de haadstêd Ravenna ynnimt (en dêrby Orestes deadet en Romulus ôfset) ferklearret hy himsels ta kening fan Itaalje en siket kontakt mei de East-Romeinske keizer Zeno dêr't er in fredesferdrach mei slút. Hy giet der mei akkoard dat Nepos keizer fan it West-Romeinske ryk is.
Lêste jierren
Dat akkoard hâlde lykwols net lang stân. Nepos makke plannen om de kontrôle oer Itaalje werom te krijen, mar noch foar't er syn plannen útfiere koe, waard er op 25 april 480 fermoarde troch syn eigen soldaten. Fuort dêrnei falt Odoaker Dalmaasje binnen en ferslaat it lêste offisjele West-Romeinske leger, dat ûnder leiding stie fan generaal Ovida op de 9e desimber. Sadwaande waard Dalmaasje in part fan it keninkryk fan Odoaker.
Brattahlíð
thumb|Ruïnes fan Brattahlíð thumb|Neimakke tsjerkje fan Thjodhild, mei Eriksfjord op de eftergrûn Brattahlíð (Brattahlid) wie de pleats fan Erik de Reade yn de Eastlike delsetting yn Súd-Grienlân en teffens de namme fan it plakje dat dêrút ûntstie. Op itselde plak leit no Qassiarsuk, oan de oare kant fan it fjord foar it ynternasjonale fleanfjild fan Narsarsuaq oer. De ruïnes fan Brattahlíð hawwe sadwaande in protte oanrin fan toeristen.
Skiednis
Brattahlíð waard ein 10e iuw stichte en wie de earste buorkerij foarfêst op Grienlân; de pleats lei oan de útein fan in fjord op sa'n 60 km fan de oseaan. Brattahlíð waard bewenne oant ein 15e iuw, dêrnei waard it klimaat kâlder en wie it yn alle gefallen dien mei de lânbou op Grienlân. De delgong fan de koloanje kinne eroazje, kompetysje fan de Inuit, makliker manieren om oan bistehûden te kommen en it opgong meitsjen fan de Hânze harres dien hawwe.
Under Brattahlíð waard it earste Grienlânske Þing hâlden. It krekte plak witte wy net.
Andy Warhol
thumb|right|Andy Warhol (lofts) en [[Tennessee Williams (rjochts)]] Andrew Warhola (Pittsburch, 6 augustus 1928- New York, 22 febrewaris 1987), better bekend as Andy Warhol, wie in Amerikaanske keunstner dy’t de ferneamdste figuer is yn de streaming fan Pop Art. Nei in súksesfolle karriêre as kommersjeel tekener, is Warhole ferneamd wurden troch syn wurk as skilder, as filmmakker, as plateprodjûser en as auteur, en is er as publyk figuer bekend omdat hy mei tige ferskillende minsken om gie. Yn syn libben is er altyd beskôge as in wat frjemd figuer (syn wurk is faak troch kritisy útskolden as in grap). Nei syn dea is Warhol yn ferskillende boeken, films de sintrale figuer. Oer it algemien wurdt Andy Warhol sjoen as ien fan de meast ynfloedrike artysten fan de tweintichste iuw.
Jonkheid
Andy Warhol is berne yn Pittsburch, Pennsylvania yn de Feriene Steaten. Syn âlden, Andrej en Julia Warholo, wienen ymmigranten út Mikova, yn it hjoeddeistige Slowakije. Andrej Warhol wurke yn in koalemyn. De famylje wenne yn Oakland, op Beelenstrjitte 55 en letter op Dawsonstrjitte 3252. Hja wienen Otterdoks Kristlik en gongen nei de John Chrysostom-tsjerke. Andy Warhol hie twa bruorren: John en Paul.
Op syn sechste jier krige Warhol Gorea, in sykte dy’t soarget dat it senuwstelsel prikkels krijt wêrtroch spieren samar bewege. Dizze sykte soarge by Warhol ek foar pigmintplakken. Fanwegen dy sykte moast er faak nei it sikehûs, mar dêrtroch hat er in foarm fan hypogondry ûntwikkele. OM't er ek faak op bêd lizze moast, hearde hy der op skoalle net echt by. Hy wie dan ek ekstra wiis mei syn mem. Op bêd tekene hy, harke nei de radio en sammele foto’s fan filmstjerren. Doe't Andy Warhol letter dy tiid beskreau, sei er dat dy perioade wichtich wie foar de foarming fan syn karakter en ek foar de foarming fan syn ynteresses.
Warhol liet al gau sjen dat er talint hie foar tekenjen. Hy gie dan ek kommersjele keunst studearjen op it Carnegie Mellon-kolleezje yn Pittsburgh. Yn 1949 ferhuze er nei New York en begûn dêr in súksesfolle karriêre yn it tekenjen fan advertinsjes foar tydskriften. Hy waard ferneamd om syn inkettekenings.
De sechtiger jierren
It wie 1960 doe't Warhol begûn mei it meitsjen fan in skilderijen fan ferneamde Amerikaanske produkten lykas Cambell’s sopblikken en Coca-Cola. Ek skildere hy ferneamde minsken lykas Marilyn Monroe, Troy Donahue en Elizabeth Taylor. Hy begûn syn studio mei de namme It Fabryk. Yn It Fabryk makke hy syn earste seefdrukken. Hy makke se yn searje. Hy woe net tefolle mei de produksje fan syn wurk te krijen hawwe. Warhole soarge foar in revolúsje. Syn wurk waard al gau ferneamd en hy waard populêr.
Hy skildere dollar-biljetten, ferneamde minsken, merknammen en plaatsjes dy’t út it nijs kamen. In soad fan it lettere wurk wie wurk wat op dat stuit in haadrol spile yn it nijs, lykas foto’s fan de poddestoelwolken nei it testen fan in atoombom, de plysjehûnen dy’t boargerrjochtdemonstranten oanfoelen. Syn ûnderwerpen wienen direkt wer te kennen.
Yn New York waard yn desimber 1962 in sympoasium organisearre oer Pop Art. Artysten lykas Warhol wurde dêr feroardield omdat se de keunst foar in habbekrats ferkochten. It waard echt konsuminteguod. In protte lju fûnen dat soks net koe. Yn de jierren dy’t folgen waard dúdlik dat de hiele keunstwrâld oars wurkjen gie. En Warhol wie it sintrum fan it feroarjen. thumb|right|De blikken mei Cambells sop. Yn 1964 waard der in eksposysje hâlden mei de namme “The American Supermarket”. De show waard presintearre as in lytse supermerk; der wienen produkten lykas blikken, fleis en posters oan de muorre. Mar alles wie makke troch seis keunstners. Warhol die ek mei oan de eksposysje; hy hie bygelyks it skilderij makke dêr't in blik Cambell’s sop op stie. Dat skilderij koste 1.500 dollar. Ek ferkochten se de echte blikken mei hantekeningen, dy kosten seis dollar. De eksposysje wie makke foar it massapublyk en guon minsken frege harren ôf: “Wat is keunst en hoefolle moatte jo derfoar betelje?”.
As in advertinsjetekener brûkte Wahol assistinten om noch produktiver te wêzen. Hy socht hieltyd mear minsken om him hinne om him te helpen. Ien fan syn belangrykste helpers wie yn de jierren sechtich Gerard Malanga. Malanga holp him by it meitsjen fan seefdrukken, films, bylden en oar wurk yn “The Factory”. Oare helpers yn de wurkpleats wienen ûnder oaren Freddie Herko, Ondine, Ronald Tavel, Mary Woronov, Pietro Psaier, Billy Name, and Brigid Berlin. Warhol socht yn de jierren sechtich minsken út dy’t hy brûke koe yn syn films. Hy neamde dy minsken "Superstars". Under oaren wienen dit Edie Sedgwick, VivaViva, en Ultra Violet. Wichtige figueren yn New York dy’t yn de film- en skriuwerswrâld sieten, spilen yn Warhol-films. Oan de ein fan de jierren sechtich wie Andy Warhol sels ferneamd; hy ferskynde sa út en troch yn de kranten en tydskriften.
Delsketten
Op 3 juny 1968, hat Valerie Solanes sketten op Warhol en Maria Amaya by Warhols studio. Foar it sjitten wie Solanes in minimaal figuer. Se hie in groep oprjochte mei de namme S.C.U.M. en se wie de auteur fan it S.C.U.M.-manifest, in feministyske oanfal op de maatskippij fan doe. Yn de rin fan de jierren hie Solanes in groep minsken om har hinne krigen. Solanes ferskynde yn 1968 yn in Warhol-film. Hja besocht al in skoftke in skript werom te krijen dat se yn 1967 oan Warhol jûn hie, mar dat Warhol net mear hie. Ierder op de dei fan it sjitten wie se fuortstjoerd út it Fabryk sûnder dat hja har skript werom krigen hie.
Warhol wie slim ferwûne en hat it sjitten mar krekt oerlibbe. Syn hert stie stil; dokters hawwe him iepen helle en syn hert mei de hân wer oan de gong krigen. It sjitten hat dêrnei nea wer út syn holle wei west en hat grutte ynfloed hân op al syn lettere wurk. Jûns noch hat Solanes har melde op it plysjeburo. As ferklearring joech se dat Warhol in te grutte behearsking hie oer har libben. Nei it sjitten is de Factory better befeilige. In soad minsken binne nei it sjitten út de wrâld fan de Factory stapt.
De santiger jierren
Yn ferliking mei alle súkses en alle skandalen dy’t Warhols wurk yn de sechtiger jierren hân hie, fergongen de santiger jierren tige rêstich. Warhol wie saakliker wurden. Hy wie in soad dwaande om rike minsken te portrettearjen lykas Mick Jagger, Liza Minnelli, John Lennon, Diana Ross, Brigitte Bardot en Michael Jackson.
Warhols ferneamde portret fan de Sineeske kommunistyske diktator Mao Tse-toeng is makke yn 1973. Hy rjochte ek in tydskrift op tegearre mei Gerard Malanga: “Interview magazine. En hy publisearre in boek mei de namme The philosophy of Andy Warhol (De filosofy fan Andy Warhol). Yn dat boek presintearre er syn ideeën oer keunst. It fertsjinjen fan jild is keunst, wurkjen is keunst mar goeie saken dwaan is de bêste keunst.
De tachtiger jierren
Warhol kaam werom yn de jierren tachtich. Hy hie finansjele súksessen mar ek debakels. Dit kaam benammen troch it sammeljen fan wurk en troch freonskippen mei jongere artysten. Hy fûn it allegear prachtich. Hy hâlde fan de glimker en glitter. Hy sei: ik hâld fan Los Angelas. Ik hâld fan Hollywood. Sy binne prachtich. Alles is fan plestik, mar ik hâld fan plestik ik woe dat ik plestik wie.
Seksualiteit
Andy Warhol wie ien fan de earste grutte Amerikaanske keunstners dy’t iepen wie oer syn homoseksualiteit. In soad minsken tinke dat Warhol in aseksueel wie. Hy wie in flirter mar mear net. Syn autobiografen hawwe dit altyd tsjinsprutsen. De fraach oft seksualiteit ek syn wurk beynfloede is grut ûnderwerp by in soad gelearden en oare artysten. Ek wie it in ûnderwerp dat Andy Warhol sels oansnie by ynterviews.
Yn syn hiele karriêre hat Warhol eroatyske foto’s en tekeningen útjûn fan neakene manlju. In soad fan syn ferneamdste wurk, lykas portretten fan Liza Minnelli, Judy Garland en Elizabeth Taylor litte de kompleksens sjen fan seksualiteit en langstme. Hy wie der dus bot mei dwaande. In soad fan syn films binne yn premiêre gien yn homo-teaters. Yn it begjin fan syn karriêre makke hy in soad tekeningen fan neakene manlju. Dizze binne foaral yn it begjin net in soad tentoansteld. Men fûn se te iepen.
Leauwen
Warhole wie in Byzantynske Katolyk. Hy wie sa no en dan frijwilliger om dakleazen te helpen yn New York. Hy beskreau himsels as religieusk. In soad fan syn lettere wurken hienen religieuze tema’s. Net eltsenien koe it fine. Hy ferstoppe faak in symboal sa dat it net opfoel. Warhol wie ek geregeld te finen by tsjerketsjinsten. Hy gie hast alle dagen. Syn wurk is beynfloede troch de ikonografy fan de Easterske tradysje.
Hy woe net dat de wrâld wist dat er sa religieusk wie. Hy wie op himsels en oare minsken moasten harren net bemuoie mei syn libben.
Dea
Warhol ferstoar yn New York om 6.32 op 22 febrewaris 1987. Neffens it nijs makke Warhol it oant doe goed nei in rûtine-operaasje oan syn galblaas, mar hy krige in hertoanfal. De minsken fan it sikehûs fernamen net dat er fierstenste folle focht yn syn lichem krige. Warhols advokaten hawwe it sikehûs dan ek oanklage foar efterlittichheid. Warhol hie in soad lêst fan syn galblaas. Hy hie der te lang mei omrûn trochdat hy bang wie foar sikehuzen en dokters.
Warhols lichem is werom brocht nei Pittsburgh foar de begraffenis. In wake is hâlden yn it Thomas P. Kunsak Funeral Home en der wie in iepen-kiste-seremoanje. De kiste wie fan brûns mei gouden hânsels. Warhole hie in swart kasmieren pak oan, mei in sinnebril op. Yn syn hân hie er in lyts bibeltsje en in reade roas.
Nelore
thumb|Nelorebolle, [[Avaré, Brazylje]] thumb|Nelore yn [[Bahia, Brazylje.]] De Nelore of Nellore is in fleiskoweras dat ôfstammet fan de Ongole (Sebû as Bos indicus) út Yndia, dy't yn de 19e iuw ynfierd waard yn Brazylje. It ras is neamd nei it distrikt Nellore yn Andra Pradesj. De Nelore hat in opfallend grutte bulte op skouders en nekke. Sy steane heech op de poaten sadat sy maklik troch wetter rinne kinne by it foerazjearjen. De Nelore kin him oan alle klimaten oanpasse, útsein de meast kâlde. Sy kinne in soad waarmte ferneare en hawwe in natuerlike wjerstân tsjin in protte parasiten en syktes. Brazylje is de grutste fokker fan de Nelore. Der is in natuerlike line fan it ras dat gjin hoarnen krijt.
Skiednis
It earste pear Ongolekij kaam yn 1868 yn Brazylje oan. Yn 1878 kamen der noch twa út de bistetún fan Hamburg wei. It koarste lyn waarden hûndert bisten út Yndia ymportearre yn de jierren 60 (20e iuw). It Nelorestamboek waard oprjochte yn 1875.
Yn de earste tsientallen jierren fan de 20e iuw wie de Yndo-Brazyljaan it favorite sebûras yn Brazylje. Fan de jierren 1960 ôf waard de Nelore it foarneamste fleiskoweras dêre, omdat sy hurd binne, goed oer hjitte kinne, mei lege kwaliteit fiedsel ta kinne, de fokkerij maklik giet en minsklik yngripen foar it oerlibjen fan de keallen suver nea nedich is. Op it heden binne goed 80% fan de fleiskij yn Brazylje (sa'n 100.000.000 bisten) as folbloed- as Nelorehybride. Nelorebollen binne nei in protte oare lannen eksportearre yn de lêste desinniums, sa as nei de Feriene Steaten en Fenezuela.
Meast wichtige foklinen yn Brazylje
Fierwei it grutste part fan de Nelores dy't hjoededei fokt wurde, skaaie út fan de linen dy't ynfierd binne yn Brazylje yn de jierren 50 en 60. Dy foklinen binne: Karvardy, Taj Mahal, Golias, Godhavary, Rastan, Akasamu en Padhu.
Kelten
thumb|right|300px|De fersprieding fan de Kelten Mei Kelten wurdt in samling folken en stammen oantsjutten dy't yn it millennium foar it begjin fan ús jiertelling en de iuwen dêrnei in Keltyske taal sprutsen. It is benammen in linguïstyk begryp.
De foarâlden fan dat folk fersprate harren fanút in kerngebiet yn Sintraal-Jeropa (it hjoeddeistige Súd- Dútslân en Eastenryk) yn westlike en eastlike rjochting. Om it begjin fan ús jiertelling befolke Keltyske stammen de Britske Eilannen, Frankryk, it Ibearysk Skiereilân en parten fan Midden-Jeropa en de Balkan. Fan komôf wie it in Yndogermaanske ras, ôfkomstich út it suden fan Sintraal- Aazje.
De Keltyske taal heart by de Yndo-Jeropeeske talen. Troch de ynfloeden fan bûtenôf hie de Keltyske beskaving in heterogeen karakter.
Kenmerkjend foar de opelkoar folgjende Keltyske kultueren binne de Hallstatt-kultuer, de La Tène-perioade folge troch de Gallo-Romeinske perioade (sjoch op it kaartsje hjirneist).
Hannel
Der rûnen in soad hannelsrûtes dwers troch Jeropa. Sa waard bygelyks it hiele kontinint foarsjoen fan produkten dy’t om de Middellânske See hinne makke wienen. Ta de folken wêrmei't de Kelten hannelen hearden de Griken, Romeinen en Sinezen. De Kelten hienen in ûntwikkele beskaving. Se bouden doarpen, diken en brêgen.
Stammen
De Keltyske stammen kamen op seker stuit yn oarloch mei de Romeinen. It wie in ûngelikense striid. De Keltyske stammen wienen mei-inoar ferbûn troch bloedbannen, sy foarmen in los ferbân fan stammen, dêr't in politike ienheid ûntbruts. It wienen ek goeie krigers mar se wienen net goed organisearre. It Romeinske Ryk wie dêr tsjinoar tige goed organisearre. It folk fan de Kelten is opgien yn it Romeinske Ryk.
Krigers
Neffens skriftlike ferslaggen fan Romeinske skriuwers wienen de Kelten tige kriichshaftich. Se strieden faak neaken en mei kalk en liem opstive hierren ta in soart punkkapsel. Faak wurken de striders har op ta in steat fan razernij wêrtroch't se yn de striid gjin wurgens of eangst fielden. Se gienen dan troch oant se dea wienen of wûn hienen. right|200px|thumb|Keltysk symboal
Religy
Yn de Keltyske kultuer spilen miten en leginden mei natuergoaden, hillige boarnen en wijde beammen in wichtige rol. By feesten waard in soad alkohol brûkt en der wie in bard by dy't ferhalen fertelde of song.
Hjoed de dei.
Dat de Kelten harren oer in grut gebiet ferspraat hawwe is noch yn in soad wurden te hearren. Lykas de eigennamme te werkennen is oan it wurd “Gal” foar Kelt.
thumb|right|200px|In boerd mei dêrop in Keltyske taal, it Welsk
Master of Puppets (liet)
Master of Puppets is in nûmer dat oarspronklik opnaam is troch Metallica yn 1985 en útbrocht op it album mei deselde namme fan Metallica út 1986. Master of Puppets wie it twadde nûmer op it album en waard op 2 july 1986 útbrocht as iennichste nûmer fan it album as single útbrocht.
Oer it nûmer
De teksten yn it nûmer geane foaral oer drugsgebrûk, ek ynstrumintaal is dúdlik ferskil te hearren, wêrmei 't de ferskate mentale tastannen dy 't ûntstean kinne ûnder ynfloed fan in drug, of dêrnei, werjûn wurde fia de muzyk.
Jan Jan Brouwer
Jan Jan Brouwer (It Hearrenfean, 23 maaie 1971), wie in reedrider út It Hearrenfean. Hy waard yn 1992 Nederlânsk Kampioen koartebaan foar Andries Kramer en Tjerk Terpstra.
George Knobel
thumb|George Knobel yn 1977 George Knobel (Roosendaal, 10 desimber 1922 - dêre, 5 maaie 2012) wie in Nederlânsk fuotbaltrener.
Knobel wie 2 jier bûnscoach fan it Nederlânsk alvetal. Under syn lieding pleatste Oranje him foar it EK yn 1976. Hy wie yn 1973 coach fan Ajax en wurke as scout en manager by RBC Roosendaal en MVV. Fierder wurke hy by it Belgyske Beerschot.
List fan planetoïden 45401-45500
Dit is in list fan planetoïden 45401-45500.
Koen van der Gaast
Koenraad (Koen) van der Gaast (Utrecht, 10 augustus 1923 - dêre, 7 febrewaris 1993) wie in Nederlânske arsjitekt dy 't him foaral dwaande hold mei stasjonsgebouwen en ûnder oare bekend is fan it stasjon fan Tilburch. Hy wie troud mei Utertske politika en aktiviste Sonja van der Gaast.
Biografy
Yn 1950 kaam Van der Gaast yn tsjinst by it arsjitekteburo fan P.J. Koster yn Zeist, mar yntusken wurke er ek al as meiwurkjend arsjitekt op it arsjitekteburo fan de Nederlandse Spoorwegen (Ofdieling Gebouwen), dat doe bestjoerd waard troch Schelling en Van Ravesteyn. Dêr bemiddele er foaral yn it skeel tusken Schelling en Van Ravesteyn. Yn 1953 naam Van der Gaast de lieding fan it arsjitekteburo oer. Syn earste grutte projekt wie it stasjon fan Eindhoven, dat yn 1956 klear wie. Stasjon Eindhoven waard op de list Top 100 Nederlânske monuminten 1940-1958 set en yn maart 2010 ynskreaun as ryksmonumint. De stasjons yn Almelo en Tilburch bedarren op de list 90 topmonuminten út it tiidrek 1959-1965.
Van der Gaast wie lange tiid it gesichtsbepalende ôfdielingshaad Gebouwen en bleau oant syn pensjonearring haad fan it arsjitekteburo, dat er yn 1978 en 1983 fersterke mei i oantal jonge arsjitekten, dy 't in bydrage leveren oan de opkommende renêssânse fan spoarwei-arsjitektuer yn Europa. Nederlân spile dêryn in foaroansteande rol, mei troch de oanlis fan inkelde nije linen en útwreidings fan it spoarnetwurk, dat resultearre yn in rige nije stasjons, dy 't ynternasjonaal omtinken lutsen.
Lykdoar
In lykdoar is in opfallende monumintale mar ek ienfâldige doar yn âlde pleatsen, benammen yn de Bouhoeke.
Neffens oerlevering waarden se eartiids by begraffenissen brûkt, mar ek wol by houliken as (breidsdoar). De lykdoar is frij nij, mar hâldt nei alle gedachten ferbân mei de gewoante om deaden troch in gat yn de muorre út te dragen. Der wie eangst foar de weromkommende deade, oer it generaal foar minsken dy't taboe wienen.
Fred Anton Maier
Fred Anton Maier (Nøtterøy, 15 desimber 1938 - Nøtterøy, 9 juny 2015) wie in Noarsk reedrider.
Hy die tsien kear mei oan it Wrâldkampioenskip allround, acht kear oan it Europeesk kampioenskip en twa kear oan de Olympyske Winterspullen (yn 1964 en 1968). Hy waard by dizze kampioenskippen ien kear wrâldkampioen en Europeesk kampioen allround en ien kear Olympysk kampioen. Hy waard ek ien kear Noarsk allround kampioen. Yn 1969 hold Maier op mei reedriden op heech nivo, en waard sportynstrukteur by it Noarske seemanssintrum yn de Rotterdamske haven en wenne derom mei syn húshâlding in oantal jier yn Nederlân. Fred Anton Maier ferstoar op 9 juny 2015, yn 'e âldens fan 76 jier, oan de gefolgen fan kanker.
Begraffenisgebrûk
De begraffenisgebrûken binne troch de jierren frijwat feroare.
Wylst de foarname lju yn de Republyk en dêrfoar yn de tsjerke begroeven waarden - leafst jûns by fakkelljocht of op snein en dan sa ticht mooglik by it alter of de kânsel - waarden boargers en earme lju faak op it tsjerkhôf begroeven. De âlde grêfstiennen yn de tsjerke - somtiden yn it middenpaad, ek ûnder de flier of tsjin de syd- of koarmuorre opsteld (fgl. Deinum en Friens) bringe dy tiid yn it ûnthâld.
Sûnt 1828, doe't it begraven yn de tsjerke ferbean waard, barde it begraven op it tsjerkhôf yn de rige en op it nûmer dat de famylje takomt. De nûmers oan de tsjerkemuorre of op pealtsjes moatte betizing foarkomme. Eartiids kamen de deaden yn it grêf dat oan de beurt wie. Riken en earmen, in hear en syn feint kamen njonken elkoar te lizzen. Fgl. it opskrift (1591) oan de noardmuorre fan de tsjerke yn Wommels dat oerienkomt mei it opskrift yn Pilsum yn East-Fryslân.
Teater De Koornbeurs
Teater De Koornbeurs stiet oan de Noard yn it sintrum fan Frjentsjer.
Begraffenisgebrûk
Yn de 20e iuw fersoarget in feriening mear en mear de begraffenis. Hjir en dêr foel it noch ûnder de buorreplicht. Nearne bestiet dan mear de situaasje lykas bygelyks yn 1811 op It Amelân dat buorlju de oansizzing dogge en ek 'hâlden binne it lyk te ûntklaaien en te kistjen, it lieden te dwaan, it grêf te meitsjen en it lyk te begraven'. De begraffenisgebrûken ferlieze hurd harren karakter en grutte. It kloklieden, de gong nei it tsjerkhôf en it beïerdigjen moatte neamd wurde. Hjir en dêr wurde de klokken let om in stjergefal te melden (it belieden) mar wol op in fêste tiid fan de dei en nei geslacht of leeftyd ferskillend wat doer en folchoarder fan de klokken oanbelanget. It lieden by de begraffenis, dat begjint sa gau at de staasje yn it sicht fan de toer is of sa gau (as men yn in lokaal gearkomt) de bier mei de kiste opnomd wurdt, is algemien. De klokken swije faak by it beïerdigjen, mar wurde wer let as de roustaasje oan de weromreis begjint. As de lêste begraffenisgonger fan it tsjerkhôf ôf is (resp. is de lêste frou -de froulju rinne efteroan- út it sicht fan de kloklieders) dan stoppet it lieden foargoed.
Faak bestie de lykstaasje út de lykkoets en 'it leedfolk' rinnend efter de wein. Meastentiids rinne de manlju foarop en komme de froulju yn de twadde groep. Ek de skieding troud en net-troud waard wol oanholden. It âlde 'reinkleed' wurdt net mear droegen en ek de wale is ferdwûn. Yn gruttere plakken folgen op de koets de auto's mei famylje en lju dy't útnûge wiene wylst oare belangstellenden rinnende folgen yn de wenstige folchoarder. Allinnich yn de grutte stêden sammelen alle lju dy't nûge waarden, en belangstellenden har op it hôf. Nei de oarloch wie de begraffenis meastentiids om 1 of 2 oere middeis, mar deaberne of jonge bern wurde om 4 oere of jûns (6 of 7 oere) begroeven, wêrby't dan allinnich de manlju meigeane. Faak wurdt der trije kear om it tsjerkhôf rûn. Nei de plechtichheid komt men gear yn it stjerhûs of in lokaal, mar net mear foar it leedmiel (yn de 17e iuw faak in bealgerij), mar om tee te drinken, wêrby't faak soeskreakels presintearre wurde.
Earik de Reade
thumb|Gravuere fan Earik de Reade, fan Arngrímur Jónsson, 1668 thumb|It Grienlân fan Earik de Reade Earik de Reade (Yslânsk: Eiríkr Rauði, Noarsk: Eirik Raude) (Jæren [yn Sola?] Noarwegen, ±950 - Grienlân, 1003) wie de stichter fan de earste Skaninavyske delsetting op it eilân dat hjoeddedei Grienlân hjit. Grienlân waard doe al bewenne troch Inuit (eskimo's). Neffens de Yslânske tradysje waard Earik berne yn Noarwegen as soan fan Thorvald Asvaldsson (Þórvaldur Ásvaldsson) en waard dêrom ek wol Earik Thorvaldsson (Eiríkur Þórvaldsson) neamd. Hy wurdt Earik de Reade neamd fanwege syn reade hier.
Biografy
Om 960 hinne waard Earik syn heit twongen om Noarwegen te ferlitten fanwege in tal moarden. De famylje sette him nei wenjen yn it noardwesten fan Yslân. Earik boaske mei de rike Thjodhild en ferhuze nei de Haukadelling by de Breiðafjörður (fjord), oant er yn 982 foar trije jier ferballe waard fanwege it deadwaan fan in buorman dy't earder in tal fan Earik syn slaven ombrocht hie. Hy besleat om te sykjen nei in lân bewesten Yslân, dat earder alris sjoen wie troch in Gunnbjörn Úlfsson, dy't it "Gunnbjarnarsker" ("Gunnbjörns riffen") neamd hie.
Neffens de Eiríks saga rauða '(Sêge fan Earik de Reade)' ferkende er yn de trije jier fan syn ferballing de Grienlânske kust en dêrnei gie er werom nei Yslân en ferhelle oer dat nije lân. Yn 985 gie er mei in mannichte kolonisten (op 25 skippen (dêr't fjirtjin fan oankamen; de oare alve giene guonts werom en it oare part fergie op see), nei Grienlân en stichte dêr twa koloanjes oan de westkust; de Eastlike Delsetting (by de súdkaap) neamde er Eystribygð en de Westlike Delsetting (by it Nuuk fan no) Vestribygð. Yn Eystribygð boude er de bûtenpleats Brattahlíð foar himsels, tichteby wat no Narsarsuaq is. Syn titel wie "heechste haadman" fan Grienlân. Hy waard tige begoedige en bot respektearre.
De koloanje bloeide en waakste ta goed 5000 ynwenners. Letter foegen har ymmigranten dy't it oerbefolke Yslân ûntflechten by de oarspronklike groep. De groep ymmigranten dy't yn 1002 oankaam brocht in (ûnbekende) sykte mei. De epidemy desimearre it tal kolonisten. In protte foaroanmannen stoaren, ek Earik sels yn de winter fan 1003. De koloanje kaam der lykwols wer boppe-op en bleau bestien oant de lytse iistiid har úteinlik fuorfage yn de 15e iuw, in koart skoft foardat Christoffel Columbus de definitive ûntdekking fan Amearika yn 1492 op syn namme brocht.
Neisieten
Earik soe fjouwer bern hân hawwe: in dochter, Freydís Eiríksdóttir en trije soannen, Leif Eriksson (ek wol: Leifur Eiríksson, de ûntdekkingsreizger dy't op de eastkust fan Kanada bedarre, sjoch L'Anse aux Meadows), Thorvald Eriksson (Þorvald Eiríksson) en Thorstein Eriksson (Þorsteinn Eiríksson). Earik wie in heiden; syn soan Leif hat it kristlike leauwen oannaam.
Leif hie syn heit ek útnûge foar de reis, mar neffens de leginde foel Earik ûnderweis nei it skip fan it hynder, wat er as in min teken beskôge en dêrom bleau er thús. Earik stoar yn de winter nei't syn soan ôfset wie. Oft Leif fan syn heite dea witten hat foar't er werom yn Grienlân wie is gjin bewiis foar.
Louis-Ferdinand Céline
thumb|right|250px|Céline right|100px|Frânske Militêre Medalje fan Céline Louis-Ferdinand Céline, skûlnamme fan Louis Ferdinand Destouches, (Courbevoie, 27 maaie 1894 - Meudon, 1 july 1961) wie in Frânsk skriuwer en arts.
Céline wie de famkesnamme fan syn mem. Yn syn libben publisearre er acht romans, fjouwer pamfletten, in toanielstik en in stikmannich balletten. Nei Marcel Proust is er de meast oersette Frânske auteur fan de 20e iuw. Yn syn literêre wurk bringt er it nihilisme en pasifisme by elkoar. Hy skreau yn in libbene (koartswillich-iroanyske) styl. Céline is striderij oer, meidat er tusken 1937 en 1941 in tal antisemityske wurken publisearre (Bagatelles pour un massacre, yn 1938 L'École des cadavres), dy't yn de Twadde Wrâldkriich en yn oktober 2008 fannijs printe waarden.
Clan
Clans wurde foar it gemak ek wol omskreaun as subgroepen fan stammen, wat net altyd kloppet. Meastentiids besteane klans út 7.000 oant 10.000 minsken. It wurd "clan" komt fan it Skotsk-Gaelyske wurd "clann", wat "famylje" of "bern" betsjut.
Begangel
In begangel is in fizioen fan immens lykstaasje. Yn 'e Fryske folkloare wie it byleauwe fan âlds dat as men de begangel fan in bekende seach, dy persoan mei koarten komme soe te ferstjerren. Yn âlde folksferhalen oer foartsjirmerij nimt de begangel sadwaande in foaroansteand plak yn. In synonym foar begangel is lykskune. Ek lykstaasje en lykprekaasje waarden wol brûkt, mar dy oantsjuttings ferwize yn it foarste plak nei in wiere lykstaasje.
Romtefear
In romtefear of romtefleantúch is in werbrûkber romtefartúch dat behalven yn it fakuum fan 'e romte ek út 'e fuotten kin yn 'e atmosfear fan 'e Ierde, en dat lânje kin sa't in fleanmasine dat docht. Om dat foarinoar te krijen, moatte romtefearen eleminten fan sawol romtefartugen as fleanmasinen hawwe. Sa'n ferfiermiddel wurdt ek wol in spaceshuttle neamd, hoewol't de spaceshuttle eins in spesifyk (Amerikaansk) type romtefear is. Orbitale romtefearen, dy't persoanen en materieel ferfiere fan 'e Ierde nei in baan om 'e Ierde en wer werom, sjogge der oer it generaal mear út as romtefartugen, wylst suborbitale romtefearen, dy't de romte oantippe, mar net heech genôch geane om in baan om 'e Ierde te berikken, yn 'e regel mear op fleantugen lykje. By romtefearen fan dat lêste type kin men sadwaande ek sprekke fan in romtefleantúch of romtefleanmasine.
Orbitale romtefearen
Oant no (2022) ta hawwe alle orbitale romtefearen gebrûk makke fan in draachraket om oan 'e swiertekrêft fan 'e Ierde te ûntkommen en in baan om 'e Ierde te berikken. Op 'e weromweis funksjonearje se dan as sweeffleanmasines sûnder eigen oandriuwing. De Amerikaanske romtefeartorganisaasje NASA boude yn 1981 yn it ramt fan it Spaceshuttleprogramma it earste (orbitale) romtefear. Yn totaal hie de NASA trije testspaceshuttles en fiif spaceshuttles, wêrfan't twa ferûngelokken. It Spaceshuttleprogramma waard yn 2011 beëinige.
Fierders hat de Amerikaanske Romtemacht, in tûke fan 'e Amerikaanske Striidkrêften, twa ûnbemanne orbitale romtefearen. De Sovjet-Uny boude ien orbitaal romtefear, de Boeran, mar dat makke mar ien ûnbemanne testflecht, wêrnei't it programma ôflast waard. De bou fan in twadde romtefear, de Ptitsjka, waard nea foltôge. De Folksrepublyk Sina fierde op 4 septimber 2020 in earste testflecht mei in eigen orbitaal romtefear út, de Kě Chóngfù Shǐyòng Shìyàn Hángtiān Qì, wat "Werbrûkber Eksperiminteel Romtefartúch" betsjut. Ferskate oare orbitale romtefearen binne yn ûntwikkeling, wêrûnder de Amerikaanske Dream Chaser, de Sineeske Shénlóng, de Space Rider fan 'e Jeropeeske romtefeartorganisaasje ESA en it Yndiaaske "Werbrûkber Lansearfehikel".
Suborbitale romtefearen
Yn 'e earste helte fan 'e 2000-er jierren ûntjoech him foar it earst kommersjele romtefeart, wêrby't ek suborbitale romtefearen foar it earst rindabel waarden om te ûntwikkeljen, mei't der lju binne dy't grou jild betelje wolle om in suborbitale flecht mei te meitsjen. De earste súksesfolle suborbitale flecht fan in romtefear fûn plak op 21 juny 2004 en waard útfierd troch de SpaceShipOne fan Scaled Composites. Dat bedriuw smiet neitiid de lapen gear mei Virgin Galactic fan miljardêr sir Richard Branson om as iennichsten troch te gean mei suborbitale romtefeartechnology en de SpaceShipTwo te ûntwikkeljen, dy't yn 2009 presintearre waard. It SpaceShipTwo VSS Unity gie op 13 desimber 2018 mei súkses oer de grins fan wêr't de romte neffens Amerikaanske (yn tsjinstelling ta ynternasjonale) definysjes begjint. Op 11 july 2021 lei de VSS Unity de earste súksesfolle bemanne flecht ôf mei Branson oan board. Earder dat jier waard in nij prototype presintearre, de SpaceShipThree.
Hüsem
thumb|260px|Lokaasje Hüsem thumb|260px|Hüsem yn 1598 thumb|left|150px|Twatalich boerd ([[Dútsk - Noard-Frysk) fan de plysjedireksje yn Hüsem]] Hüsem (Dútsk: Husum) is de haadstêd fan Noard-Fryslân yn Sleeswyk-Holstein. Yn Hüsem wennen 22.338 minsken yn 2007 en yn 2020 23.249.
Skiednis
De âldste stedskronyk giet werom nei it jier 1252. De Kening Abel fan Denemark besocht in nije belesting yn Noard-Fryslân yn te fieren mar de Friezen wegeren dat. Abel besleat om de Friezen oan te pakken, en stoar yn de striid by Husembro (Hüsembrêge).
Tusken 1372 en 1398 groeide de befolking fan Hüsem bot en waarden twa doarpen stifte, Oster-Husum (East-Hüsem) and Wester-Husum (West-Hüsem).
Twadde Wrâldoarloch
Yn 1940 waarden ferskate ûnderdielen fan de kriichsmacht fan nazy-Dútslân yn en om Hüsem legere; der wie ûnder oare in militêr fleanfjild (in Fliegerhorst), in kazerne fan de Kriegsmarine en in offisiersoplieding (Kriegsschule).
It 5 km noardeastlik fan de stêd lizzend kamp Husum-Schwesing (Dútsk: Konzentrationslager Husum-Schwesing), yn de gemeente Schwesing, wie fan septimber oant ein desimber 1944 in bûtenkamp (Aussenlager) fan it konsintraasjekamp Neuengamme] ]. De finzenen moasten ûnder tige swiere omstannichheden en faak slein troch sadistyske kampbewakers yn taaie klaaigrûn allinne mei de skeppe in 4 meter brede en 3 meter djippe [[tankgrêft, de "Friesengraben", oanlizze. Doe 't ein 1944 dizze tankgrêft militêr-strategysk nutteleas bliken dien hie, waard it Aussenlager sletten en waarden de finzenen werombrocht nei Neuengamme. Yn Husum-Schwesing binne nei skatting 297 finzenen om it libben kaam. Op it plak is in betinkingsgebou oanwêzich (' Haus der Gegenwart ' ). Yn maaie 1945 waard de kazerne oan de Britske besettingstroepen oerdroegen.
Geografy
Hüsem leit oan de Noardsee, 43 km súdeastlik fan Flensboarch.
Stedsdielen
De wichtichste stedsdielen fan Hüsem binne:
Middelbere skoallen
thumb|260px|Deenske skoalle, Hüsem
1934
Dit jier makket ûnderdiel út fan it desennium fan 'e 1930-er jierren.
Marcel Proust
thumb|Marcel Proust Valentin-Louis-Georges-Eugène-Marcel Proust (Auteuil (distiid part fan Parys), 10 july 1871 – Parys, 18 novimber 1922) wie in Frânsk yntellektueel, romanskriuwer, essayist en kritikus. Syn heit wie in bekende heechlearaar medisinen. Syn mem wie fan rike Joadsk komôf. Fan syn njoggende jier ôf hie Proust te lijen fan astma. Mei 51 jier stoar hy oan in longûntstekking.
As earbetoan oan Proust hjit Illiers no offisjeel Illiers-Combray.
Lykpredikaasje
In lykpredikaasje is in preek oer in deade. Yn de grifformearde tsjerke wie it hiel lang net tastien om oer de deaden te preekjen. Soks wie besprutsen yn de Synoade fan Middelburch yn 1581 en de Synoade fan De Haach yn 1586. It soe roomsk byleauwe wêze krektas it lieden oer de deaden en it drinken by it bekleien. (Sjoch:Begraffenisgebrûk). Balthasar Becker hat om 1664 hinne meiholpen hjir feroaring yn te bringen. De begraffenis heart noch net ta de amtsplichten fan de predikant.
Fagernes
Fagernes is in plak yn de gemeente Nord-Aurdal yn de provinsje Innlandet yn de streek Valdres yn Noarwegen. It is it bestjoerssintrum fan de gemeente Nord-Aurdal. Oanswettende gemeenten binne Øystre Slidre, Etnedal, Vestre Slidre, Hemsedal en Gol.
Fagernes hat in fleanfjild, Fagernes lufthavn, Leirin. Yn Fagernes sit ek it Valdres Folkemuseum mei sa'n 95 gebouwen en 20.000 foarwerpen út de omkriten. Yn 2007 hie it plak 1762 ynwenners, it bestie doe 150 jier.
17 Kêsten en 24 Lânrjochten
De 17 Kêsten en 24 Lânsrjochten is in samling âldfryske teksten dêr't parten fan it rjocht en de frijheden fan Fresia yn fêstlein waarden. De teksten, dy't oerlevere binne yn meardere hânskriften, komme út de midsiuwen en jilde as de âldste teksten yn de Fryske taal. De âldste eksimplaren binne skreaun yn it Aldfrysk, lettere edysjes binne oersettings yn it Latyn en Nederdútsk. Der binne net folle oerienkomsten mei de Lex Frisionum, de âldste boarne fan Frysk rjocht, útsein de 16e kêst dy't wol mei de Lex yn ferbân brocht wurde kin.
De santjin kêsten jouwe in opsomming op hokker wize de Friezen har relaasje mei de oerheid regelje moasten en hokker rjocht sy hienen op eigendom, frijheid en frede. De fjouwerentweintich lânsrjochten stelle benammen de rjochten en plichten fêst fan lânbesitters.
Lantearne (boukunde)
thumb|Lantearne op de waach fan [[Makkum]] In lantearne is in iepenwurke bekroaning fan in grutte koepel of in toer en hat faak in achthoekige foarm.
In kape fan glês yn/op it dak fan in wenhûs as op it dek fan in skip wurdt ek 'lantearne' neamd.
Troch de lantearne falt deiljocht yn in gebou. Dêrom kriget in lantearne yn de wenningbou faak in prominint plak: boppe de trep of it atrium, of yn in spesjaal oanbrochte fide om ljocht yn te litten.
Grut-Londen
thumb|260px|It bestjoer fan Grut-Lonen húsmannet yn it stedhûs fan Londen Grut-Londen (Ingelsk: Greater London), oprjochte yn 1965, is in greefskip en ien fan de njoggen regio's fan Ingelân. It is it heechste nivo yn de bestjoerlike yndieling fan de agglomeraasje om Londen hinne.
De distrikten fan grut-Londen (London Boroughs)
thumb|center|950px| Londen fan de Tolworthtoer ôf sjoen
Grutte Priis Formule 1 fan Nederlân 2022
Utslaggen fan de Grutte Priis Formule 1 fan Nederlân 2022 yn Zandvoort op 4 septimber. It wie de fyftjinde race fan 22 races fan de Formule 1 yn 2022. Hy waard op it Sirkwy Zandvoort hâlden. De race waard hâlden oer 72 omgongen, op it 4,2 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 306,6 kilometer.
Dave Mustaine
David Scott Mustaine (La Mesa, 13 septimber 1961) is in Amerikaansk sjonger en gitarist. Hy is bekend as de oprjochter fan Megadeth.
Panic
Panic wie de earste band fan Mustaine. Mar nei it twadde optreden fan band rekken hja belútsen by in auto-ûngelok sawol de drummer en in lûdsman kamen hjirby om it libben. Dit wie it ein fan Mustaine syn earste band.
Metallica (1981-1983)
Dave Mustaine wie yn 1981 de orzjinele gitarist fan Metallica. Mustaine had mei Metallica yn 1982 de demo No Life 'til Leather opnaam. Yn 1983 reizge Metallica nei de eastkust om har debútalbum Kill 'Em All op te nimmen. Fanwegen syn ferslaving oan drugs en alkohol waard gitarist Dave Mustaine, koart nei harren oankomst by de studio's ûntslein. Mustaine is al ien fan de skriuwers fan in tal Metallica nûmers op de earste twa albums fan Metallica. Bekende nûmers op it albums fan Metallica dy't Mustaine mei-skreaun hat, binne Jump in the Fire, Phantom Lord, Metal Militia, The Four Horsemen en Ride the Lightning.
Priveelibben
Mustaine waard berne yn La Mesa, Kalifornje, Amearika, as de tredde yn in gesin fan trije, syn heit hie in jierrenlang drankprobleem en syn alden giene dêrtroch ek út inoar doe't Dave fjouwer jier âld wie. Ek Dave Mustaine had problemen mei ferslavingen neffens eigen sizzen had er mear as santjin kear opnaam west yn in ôfkicksintra. Mustaine boaske yn 1991 mei Pamela Anne Casselberry mei har hat er twa bêrn. Dave Mustaine waard grutbrocht as Jehova's Tsjûge, tsjintwurdich is er in oertsjoege Wederberte Kristen, dit had grutte ynfloed op syn priveelibben mar ek op syn band Megadeth.
Qilin
In qilin (stavering neffens it offisjele pinyinsysteem; Sineesk: 麒麟; Mandarynske útspr.: [tɕʰǐ.lǐn], likernôch: "tsjy-lyn") is in mytysk wêzen út 'e Sineeske folkloare en mytology. It is in hoefdier dat yn 'e regel foarsteld wurdt as op in hynder lykjend, en dat beskate oerienkomsten fertoand mei de Jeropeeske ienhoarn. De ferskining fan in qilin soe wize op it nei-oan wêzend ferstjerren fan in wize of romrofte hearsker. In froulike qilin soe in lin (麟) wêze, wylst in mantsje in qi (麒) neamd wurdt. Qilin is de namme foar de hiele soarte.
Oarsprong
De ierst oerlevere ferwizing nei in qilin komt foar yn 'e tekst Zuo Zhuan, dy't datearret út 'e fyfde iuw f.Kr. Neitiid waard fan sokke bisten gewach makke yn alderhanne dokuminten fan sawol fiksje as historiografy. Keizer Han Wudi fong neffens in kronyk yn 122 f.Kr. in libbene qilin, mar de tige foaroansteande histoarikus Sima Qian, in tiidgenoat fan 'e keizer, wie skeptysk oer dat ferhaal.
Taalkundige Axel Schlüssler hat de útspraak fan it wurd qilin yn it Aldsineesk rekonstruëarre as *gərin (likernôch: "guh-ryn"). De Finske taalkundige Juha Janhunen sjocht mooglik oerienkomsten tusken *gərin en beskate wurden yn Sibearyske talen, lykas хирс (chirs) foar "noashoarn" yn it Mongoalsk, *kalvyə foar "mammoet" yn it Enets en it Nganasaansk en *kalay (ə)ng foar "walfisk" yn it Nenets.
It wurdt mooglik achte dat de sjiraffe bydroegen hat ta it moderne Sineeske byld fan 'e qilin. De identifikaasje fan sokke mytyske wêzens mei sjiraffen begûn yn 'e fyftjinde iuw, doe't de Sineeske ûntdekkingsreizger op see Zheng He û.o. twa libbene sjiraffen mei weromnaam fan syn ûntdekkingsreis nei East-Afrika. Hy hie de bisten oanskaft yn wat no Somaalje is, dêr't er ek sebra's en ferskate oare eksoatyske bisten oankocht.
Beskriuwing
Qilin wurde yn Sina tradisjoneel foarsteld as hoefdieren wêrfan't de lichemsbou fierhinne útskaaid nei hynste-eftigen. De kop hat in protte wei fan hoe't draken yn 'e Sineeske kultuer foarsteld wurde, mei in inkeld gewei, swiere eachteisters, moanjes en in sik. It lichem is hielendal of foar in diel oerdutsen mei skobben en de hoeven binne altyd spjalten, lykas by kij of geiten (mar net by hynders). Qilin kinne yn prinsipe eltse kleur hawwe, mar wurde it faakst ôfbylde as goudkleurich.
Fersprieding nei oare lannen
Yn Japan en Koreä is de qilin oernommen út Sina. It mytyske bist wurdt yn Japan in kirin (Japansk: 麒麟) neamd. Kirin is ek it moderne Japanske wurd foar "sjiraffe". It bist wurdt yn 'e Japanske tradysje net sasear mei hynste-eftige skaaimerken ôfbylde, mar liket dêr mear op in hart. Yn Koreä hjit it bist in girin of kirin (Koreaansk: 기린). Girin is ek de Koreaanske oantsjutting foar "sjiraffe". Krekt as yn Japan hat it bist yn Koreä mear de foarm fan in hart as fan in hynder. Ek yn 'e kultueren fan Tailân (gilen; Taisk: กิเลน) en Fjetnam (kỳ lân) is de Sineeske qilin trochkrongen.
Andreas Grendel
Adreas Grendel(s) (Ljouwert, 12 augustus 1753 - dêre, 6 desimber 1812) wie in skilder fan sjenre- en histoarjestikken.
Grendel wurke yn Ljouwert fan ûngefear 1768 oant 1794; dêrnei wie er nearne mear te finen. Der binne mar in hantsjefol skilderijen fan him bekend.
Stasjon Wynskoat
Stasjon Wynskoat (Ws) iepene op 1 maaie 1868, is in stasjon yn de Nederlânske stêd Wynskoat yn de provinsje Grinslân. Oan de Steatsline B (Harns Haven - Bad Nijeskâns).
Gebou
It waard yn gebrûk naam op 1 maaie 1868 mei de iepening fan Steatsline B. Dy line wurdt tsjintwurdich eksploitearre troch Arriva. It stasjon heart ta de Standertstasjons fan de Steatsspoarwegen, boud yn de jierren sechtich fan de 19e iuw. Fan de fiif noch oanwêzige stasjons fan it Type SS tredde klasse binne der trije bylâns Steatsline B, It giet dêrby om Stasjon Harns (1863), Ljouwert (1863) en Wynskoat (1865). De fjirde stiet oan Steatsline F en dat is stasjon Middelburch (1870) en de fiifde noch besteande stasjon is stasjon Alkmar (1865). Yn tsjinstelling ta de stasjons fan Ljouwert en Alkmar, dy't letter yngeand ferboud waarden, en dy fan Alkaar sels net mear te werom te kennen is as in stasjon fan it type tredde klasse, is it stasjon fan Wynskoat noch foar in grut part yn de âlde steat. It gebou is ûntwurpen troch de yngenieur Karel Hendrik van Brederode.
Keympe fan Donia
Keympe fan Donia (Ljouwert ?, 1554 - De Haach, 3 novimber 1622 ) wie in foaroansteand man yn de tiid fan Willem Loadewyk. Hy wie riedshear yn it Hof fan Fryslân (14 maaie 1616), lid fan de Steaten-Generaal. Hy is de soan fan Frans fan Donia en Trijn fan Gerbranda. Ek neamde hy him wol Harinxma fan Donia troch syn ôfstamming fan Sierx Harinxma, dy't de namme fan Donia oannaam.
Hy neamde him yn De Haach krektas oaren mei in dûbelde namme (meastal nei harren goed of doarp), Hear ta Jelsum. Mei dizze nammen ûndertekene er sels steatsstikken, wat him lykwols strang ferbean waard troch de Steaten fan Fryslan, dy't bewearden dat dat soks net koe foar in Frysk ealman. Yn dizze tsjinst wurke er ek mei oan de fredehannelingen dy't yn 1609 it Tolverjierrich Bestân as gefolch hiene. Hy wie fan 1594-1616 grytman fan Ljouwerteradiel, in funksje dy't hy op 15 maart 1616 oerdroech op syn soan Ernst fan Donia. Yn 1620 waard him as kommitearre fan de Ried fan Steat opdroegen de lykstaasje fan de Fryske steedhâlder te folgjen. Yn 1621 wenne hy yn Menaam. Syn frou Frouck fan Goslinga skonk him alve bern. Derbinne ferskate gedichten oan him wijd, en oare troch Johannes Fungerus en Lieuwe fan Aitzema oan him opdroegen. Syn namme komt foar yn it album amicorum fan Kunera fan Douma mei de spreuk: ‘Si Deus pro nobis, quis contra nos’.
Syn troch in ûnbekende keunstner skildere portret is yn besit fan J.J. Wierts te Kampen.
P.C. Hooft-priis
thumb|250px|De nammejouwer fan de priis: [[Pieter Corneliszoon Hooft.]] thumb|[[Ferdinand Bordewijk|F. Bordewijk (1953) ]] thumb|Anna Blaman (1956) thumb|Anton van Duinkerken (1966) thumb|[[Gerard Reve (1968)]] thumb|[[Hugo Brandt Corstius (1987)]]
De P.C. Hooft-priis is ien fan de wichtichste literatuerprizen yn it Nederlânsk taalgebiet. De oeuvrepriis wurdt alle jierren ôfwikseljend takend oan Nederlanners foar proaza, essays en poëzij. De priis wurdt útrikt yn it Literatuermuseum yn De Haach.
Johan Valckenaer
thumb|Johan Valckenaer
Johan Valckenaer, (Frjentsjer, 12 jannewaris 1759 - Bennebroek, 25 jannewaris 1821) wie in jurist en patriot.
Valckenaer promoverre yn 1781 en wie dêrnei heechlearaar oan de Hegeskoalle fan Frjentsjer tusken 1781-1787. Hy stie ûnder ynfloed fan Voltaire en Rousseau. Om syn aktykf patriottisme waard er op 16 maaie 1787 ûntslein, tagelyk mei Samuel Manger, Gadso Coopmans en Theodorus van Kooten. Waard lieder fan de ballingen yn Frankryk en Belgje, dêr't er spul krige mei syn freon Court Lambertus fan Beyma. Spile in grutte rol yn de Bataafske Republyk (oant 1823). Yn 1795 sluet er him oan by de jakobinen, wie 1795-1796 noch heechlearaar yn Leien.
Tsjerkhôf
right|thumb|250px|Tsjerkhôf om de tsjerke fan [[Vladslo hinne]] thumb|250px|Tsjerke mei hôf yn Bedekaspel, [[East-Fryslân]]
In tsjerkhôf, hôf of hou is it begraafplak yn de hôf (tún of hiem) by in tsjerke dêr't de lichems fan ferstoarne persoanen begroeven wurde. Eartiids waarden alle deaden op it tsjerkhôf begroeven. Tsjintwurdich binne der grutte begraafplakken dêr't ek de urnen mei jiske fan kremearde lichems begroeven wurde.
Skiednis
In moai tsjerkhôf hawwe bygelyks Stiens en Rinsumageast. Mooglik wie hjir eartiids in heidensk begraafplak, al as net by in timpel. Yn de midsiuwen krige it troch it begraven in grut plak. Ferskate wegen rûnen der hinne, tsjerke- en lykwegen. Op it tsjerkhôf jilde asylrjocht. It wie in wijd plak: ûnbekenden, net-doopte bern en selsmoardners mochten hjir net begroeven wurde. It tsjerkhôf wie 'befrijd' troch in wâl, letter muorre, in grêft of in stikelhage. Sa krige it in festingkarakter. Om it tsjerkhôf, binnen de ôfskieding, rûn in ringwei, in âld prosesjepaad fan 2-2,5 meter ('lykpaad', 'wanneling') dêr't de deaden oer droegen waarden. It tsjerkhôf wie lang ferlyn ek gearkomstplak en rjochtplak, dêr't dikke balstiennen in oantinken fan hâlde; letter noch boartersplak foar bern en blikke foar de froulju. Ek jiermerken waarden der hâlden.
Tsjerkhôfruster
Oer de kûle dêr't it tsjerkepaad de ôfskieding fan it tsjerke krúste lei faak in houten ruster mei in draaikrús (tourniquet). Yn Stiens wienen der yn de 20e iuw noch oerbliuwsels fan te sjen. Yn de 16e iuw en letter wienen der noch tsjerkhôfrusters yn Grou, Jirnsum, Akkrum en Rinsumageast. Op dit tsjerkhôfruster waarden eden ôflein. It tsjerkhôfruster soe de duvel keare (en de bargen, en de slimste modder fan de skuon).