cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tanganjikamar
fisken en fiskerij
De mar stiet by akwariumhâlders ek bekend om syn ferskaat oan soarten fisk, dêr't in protte fan tsjintwurdich faak hâlden wurde yn akwaria. In soad soarten sichliden (wêrûnder mûlebrieders, hoalebrieders, en, endemysk yn de mar, skulpebrieders), marfallen, iel en in inkele killyfisk wurde troch de lokale befolking fongen mei spesjale netten, sadat se net beskeadige reitsje, en wurde eksportearre nei in soad lannen yn de wrâld. De mar waard foar it earst ûntdekt troch Europeanen yn 1858 doe't de âlde ûntdekkingsreizgers Richard Burton en John Speke sochten nei de boarne fan de rivier de Nyl. Speke socht dêrnei fierder en fûn de wiere boarne, de Victoriamar.
Eastromaanske talen
framed|Kaart fan de Balkan, de kleurde regio's wurde bewenne troch folken dy't i Eastromaanske taal sprekke
De Eastroomaanske talen foarmje de eastlikste tûke fan de Romaanske talen. Op de Balkan en yn súdlik Itaalje ûntwikkele it har út de pleatslike dialekten fan it Latyn.
Skiednis
Ut it folks Latyn ûntwikkele him it Proto-Roemeensk, dat al de measte skaaimerken hie fan it moderne Roemeensk. Meastentiids wurdt oannomd dat yn it tiidrek 800-1200 troch ynfaazjes fan folken en de migraasje fan Wlachske harders, it Proto-Roemeensk yn fjouwer ôfsûnderlike talen ferdield waard: Dako-Roemeensk (it tsjintwurdige Roemeensk), Aroemeensk, Megleno-Roemeensk en Istro-Roemeensk.
Boppedat waard yn de 20e iuw, troch de Sowjet-Uny yn de Moldavyske dielsteat de Moldavyske taal offisjeel yntrodusearre, om in ûnderskied oan te bringen tusken de Roemeenske en Moldavyske naasjes.
Izertiid
De izertiid is in tiidrek yn 'e prehistoarje nei de brûnstiid.
De izertiid is de lêste perioade fan de prehistoarje. By guon kultueren hat de izertiid wat langer duorre as by oare kultueren, dat kin ek mei it plak te krijen ha. Ornaris is it yn West-Jeropa sa dat er begjint om 800 foar Kr. oant de Romeinen om it begjin fan de jiertelling hinne har gebiet útwreiden oan de súdgrins fan Fryslân ta. Mear nei it súd-easten fan Jeropa en it Midden-Easten ta begjint de stientiid om 1200 foar Kr. hinne.
It leit yn 'e reden en de namme izertiid tsjut oan dat der in soad gebrûk makke waard fan izeren ark en oare foarwerpen fan izer. Izer is op ferskâte mêden better as brûns:
It duorre hiel lang eardat de minsken fan doe wisten hoe't se metaal út erts krije koenen.
De foardielen soargen derfoar dat izer brûkt waard om wapens (benammen swurden) en ark te meitsjen. It brûns wurdt dan mear brûkt foar sieraden.
Schwabstedt
thumb|Lizzing Schwabstedt is in gemeente yn de Dútske dielsteat Sleeswyk-Holstein en makket diel út fan it distrikt Noard-Fryslân. Schwabstedt hat 1328 ynwenners (2010).
Rypkemastate
thumb|Roardastate Rypkemastate wie in state yn de buorskip Aalsum ûnder Akkrum, gemeente Boarnsterhim. Op it terrein fan de states Roarda en Rypkema stiet in pleats dy't Roardastate neamd wurdt.
Skiednis
De state is mooglik al yn de 14e iuw ûntstien. De famylje Rypkema yn Utingeradiel en har machtsbasis yn Aalsum is nijsgjirrich omdat se troch in tafallige geunstige boarnenoerlevering in foarbyld jout fan in laach fan lytse haadlingen op de grins van Utingeradiel en Idaarderadiel. De âldste fermelding fan de Rypkema's is fan 1427. Doe die Sywrd Riipkama, parochiaan yn Aalsum, ôfstân fan oanspraken op guod yn Burstum. Meardere neisieten fan him binne bekend. It byld dat him ôftekent is dat fan in famylje mei grûnbesit yn feskaat guod ûnder Aalsum, yn de oangrinzjende gritenij Idaarderadiel, yn Burstum en yn Eagmaryp. It oansjen fan de famylje blykt ek út it brûken fan eigen segels, ek op fersyk fan oaren, en út it feit dat se geastliken fuortbrocht dy't yn omlizzende doarpen benefysjes wisten te krijen.
Yn 1449 waard binnen de famylje boelguodde, wêrby't it besit yn Burstum oan Stennert Sjoerds kaam, it besit yn Eagmaryp oan syn bruorren en susters. It Burstumer besit waard dêrnei diels oan de Wiarda's yn Goutum oerdroegen, dy't it úteinlik oan it kleaster Aalsum skonken. It Eagmarypster guod is oant yn de 16e iuw diels te folgjen as Mollastate, nei in typearjende foarnamme dy't der by in staach fan de Rypkema's foarkaam. It "stamhûs" fan de famylje liket yn de 15e iuw yn Aalsum lein te hawwen. Dêr wenne de stamfaar Sywrd Riipkama yn 1427. In 1455, 1470 en 1491 hienen de Rypkema's dêr belangen yn Hottingaguod by Hottingasyl, in strategysk plak.. En yn 1455 ruilen se lân op de terp yn Aalsum en yn Gerbrandisma guod dêre. Op it lêst wie yn 1471 in pakesizzer fan Sywrd mei har man woenachtich toe Roerda by Aelsim. Oan de ein fan de 15e iuw lykje de Rypkema's "gewoane boeren" wurden te wêzen. De konkurrinsje mei de gruttere haadlingen yn de streek, lykas de Oenema's, Douwama's en Wiarda's hawwe se net folhâlden. It guod yn Burstum en Hottinga te Aalsum kamen úteinlik oan it kleaster Aalsum; Roardastate yn Aalsum oan de Jakobinen fan Ljouwert, wêrnei't it nei de Reformaasje oan it Sint Anthony Gasthûs kaam. De brûkers fan de pleats, grif gearfoege mei Roordastate, wienen yn 1640 Thomas Dirx en Rommert Dirx, en yn 1698/1700 en 1728 Claas Aukes. It guod wie doe 104 pûnsmiet grut (rom 38 hektare).
Noard-Karolina
Noard-Karolina is in steat yn de Feriene Steaten fan Amearika. It wie ien fan trettjin steaten dy't eartiids de Uny oprjochten en harren frijmakken fan it Britske koloaniale bewâld. De steat wurdt begrinze troch Firginia yn it noarden, Tennessee yn it westen oan de oare kant fan de bergen en Georgia en Súd-Karolina yn it suden.
Selmien
Selmien is in buorskip yn de gemeente Opsterlân. Selmien leit besuden Drachten bewesten Oerterp, dêr't it by heart. It wurdt yn twaen snien troch de N381, better bekend as de Opper Haudmare. De beide dielen binne hjoed-de-dei allinnich ferbûn troch in fytstunneltsje.
De buorskip komt yn 1718 al foar as Selmien. Yn 1861 waard de namme Selmie stavere. Mooglik ferwiist de namme nei in slûs (sel) by 'mieden', healân.
Fan 1944 oant 2000 wie yn Selmien de proefbuorkerij Bosma Zathe fêstige.
Trâns
In trâns (fan it Frânske trance) is in tastân dêr't in minske himsels net langer gewaar yn is. De tastân fan ien dy't him yn trâns befynt is sadanich wizige dat er mooglik boppenatuerlike dingen gewaar wurdt. It is benammen in steat fan ûnderfining of geastferfiering, bygelyks as ekstaze. Yn natoerreligy's makket it ferskynsel fan yn trâns rekje of yn trâns gean faak in wichtich plak út fan de rituëlen. Guon kinne yn trâns reitsje troch te dûnsjen.
Yn trâns reitsje is net itselde as meditaasje.
Eslawâld
Eslawâld of Esselawâld is in earder tsjerkedoarp yn it súdwesten fan Dantumadiel. It doarp wurdt al neamd yn 1387, yn 1623 wurdt it noch as Iselwolde skreaun. Feriene mei Sint-Jehanneswâld yn ûngefear 1500 wurdt it ta Feanwâlden, fandêr dat de nije doarpsnamme yn it meartal stiet. It stee fan de âlde tsjerke fan Eslawâld wurdt noch wol It âld tsjerkhôf neamd.
Ambachtsskoalle
thumb|250px|Ofdieling timmerjen, ambachtsskoalle Snits De ambachtsskoalle wie oant likernôch 1968 in skoaltype yn Nederlân.
De ambachtsskoalle wie fan 1865 ôf de namme fan in groep fan skoallen foar deiûnderwiis. Der waard oplaat foar ambacht en yndustry. It skoaltype wie populêr by dejingen dy't earder nei de legere skoalle hast gjin mûglikheid hienen om fierder te learen. Mei de it ferlingen fan de learplicht hat de ambachtsskoalle in soad betsjutten foar de emansipaasje fan de arbeider en it ûnderwiisnivo yn Nederlân.
De Maatschappij voor de Werkende Stand stifte yn 1861 yn Amsterdam de earste ambachtsskoalle fan Nederlân. De ambachtsskoalle fersoarge technyske opliedingen foar jonges, wylst de húshâldskoalle op famkes rjochte wie.
Der wienen twa-, trije-, en fjouwerjierrige opliedingen. Yn gefal fan de fjouwerjierrige oplieding koe men ek nei trije jier fan skoalle ôf mei in tsjûchskrift. De ambachtsskoalle late op ta smid, timmerman, meubelmakker en hûsskilder. Der koene ek kursussen koper-, lead- en sinkbewurkjen, elektrisiteitslear, auto-, motor- en fytsmakker folge wurde. De skoalle keas de opliedingen sa dat se oanslueten by it ferlet fan de takomstige arbeiders en wurkjouwers. Ek folwoeksenenûnderwiis waard jûn.
By de ynfiering fan de Mammoetwet op 1 augustus 1968, is de namme ambachtsskoalle feroare yn Legere Technyske Skoalle (lts), meast in fjouwerjierrige oplieding. Sûnt 1999 wie dit soarte ûnderwiis part fan it vmbo, benammen de op beroppen rjochte learwegen.
Schwesing
thumb|Lizzing Schwesing is in plak yn de Dútske dielsteat Sleeswyk-Holstein en makket diel út fan it distrikt Noard-Fryslân. Schwesing hat 940 ynwenners (2010).
Vadsø
Vadsø (Samysk: Čáhcesuolu) is in gemeente yn de Noarske provinsje Troms og Finnmark. De gemeente hie 1 jannewaris 2022 5.568 ynwenners. It doarp Vadsø krige yn 1833 stedsrjochten. Yn 1838 waarden de stêd Vadsø en it hiele lanlike distrikt om de Varangerfjorden hinne gearfoege de nije gemeente Vadsø.
Stientiid
De stientiid is in tiidrek yn 'e prehistoarje dêr't de minsken fan doe ark fan stien makken (oan 'e ein fan de stientiid waarden foar it earst sieraden fan metaal makke). It leit yn 'e reden dat der doe ek al hout bewurke waard mar dêr is net folle fan bewarre bleaun. Yn Dútslân waarden lykwols yn 1994 by it plak Schöningen houten spearen fûn fan likernôch 350.000 jier lyn.
It is net altiten mei wissichheid fêst te stellen wannear't de stientiid ôfrûn is: foar guon lytse folken op Borneo en Nij-Guinea is er noch mar krekt ôfrûn.
Meast wurdt de stientiid ûnderskieden yn trije tiidrekken: Oan 'e ein fan de stientiid waard út en troch al ark fan koper makke, archeologen brûke dêrfoar it begryp kopertiid of galkolitikum, dêrnei komt de brûnstiid en de izertiid. It is mooglik dat yn Mesopotaamje en yn it Alde Egypte it skrift wilens de brûnstiid al syn gerak krige, fan datoangeande wie de prehistoarje dêr al foarby en wurdt dêr dan praat fan de izertiid.
De datearring en krekte tiid dat de stientiid duorre hat is noch ûnwis omdat der noch fûleindich praat wurdt wat de betingsten wêze moatte om net of wol fan in stientiid te praten. De âlde stientiid begjint rûchwei 2,5 miljoen jier lyn yn Afrika, doe't dêr it earste ark fan stien makke waard.
Stavanger
Stavanger is in stêd en gemeente yn it súdwesten fan Noarwegen en de haadstêd fan de provinsje Rogaland. Stavanger is it sintrum fan de oalje-yndustry yn Noarwegen en is dêrtroch bot groeid yn de jierren '70 fan de 20e iuw. Ferskate grutte oaljemaatskippijen hawwe kantoaren yn de stêd, dy't sadwaande in ynternasjonaler karakter krigen hat. Ek it Joint Warfare Center fan de NATO húsmannet yn Stavanger.
It gebiet hat in seeklimaat, mei in protte delslach en yn trochsneed in temperatuer boppe nul, it hiele jier troch.
De gemeente Stavanger hie 144.147 ynwenners yn 2021.
Tegearre mei Liverpool wie Stavanger yn 2008 Kulturele haadstêd fan Europa.
Ynfrastruktuer
Troch Stavanger rint de E39 dy't Stavanger mei Kristiansand en Bergen
Stavanger is it begjin as einpunt fan de spoarline fan Oslo nei Stavanger, it haadstasjon leit sa'n 400 meter fan de haven fan Stavanger. It fleanfjild Stavanger Sola leit op fjirtjin kilometer fan Stavanger by it plakje Sola, en hat ferbiningen mei stêden yn it binnen en bûtenlân.
Partner-stêden
Fjarðabyggð (Yslân), Esbjerg (Denemark), Jyväskylä (Finlân), Eskiltuna (Sweden), Aberdeen (Skotlân), Houston (Teksas, VS), Estelí (Nikaragûa), Netanya (Israel), Nablûs (Palestina) en Antsirabe (Madagaskar)
Seet
thumb|Lizzing Seet (Dútsk: Seeth) is in plak yn de Dútske dielsteat Sleeswyk-Holstein en makket diel út fan it distrikt Noard-Fryslân. Seet hat 680 ynwenners (2010).
Tokio
De stêd is in prefektuer yn de regio Kanto op it eilân Honsjû. Yn 'e prefektuer wenje likernôch 13,3 miljoen minsken. Grut-Tokio is de grutste stêdekloft op ierde mei sa'n 35,5 miljoen ynwenners. Tokio wurdt as ien fan de fjouwer grutste wrâldstêden beskôge njonken Parys, New York en Londen. Tokio is de grutste stêd fan Japan en in metropoal yn Aazje.
Geografy
De metropoal omfiemet trije grutte stedsdielen: de trijentweintich spesjale stedsdistrikten (dy't meiïnoar Tokio Stêd foarmje); Tama gebiet, en de eilannen.
Ek de twa eilannen groepen yn 'e Pasifyske Oseaan hearre by Tokio; de Izu eilannen, dy't suver parallel lizze fan de Izu Peninsula; en de Ogasawara eilannen, dy't mear as 1,000 km fan it fêstelân ôf lizze.
Bestjoerlike yndieling
Under Japânske wetjouwing is Tokio in to (都, oerset: "stêdekloft"). De bestjoersstruktuer komt oerien mei oare Japânske prefekturen. Yn Tokio lizze ferskate lytsere bestjoersienheden, dy't konvinsjoneel as stêden neamd wurde. It omfiemet de trijentweintich spesjale stedsdistrikten (特別区 -ku) dy't oant 1943 meiïnoar de stêd Tokio foarmen. Mar no binne dat in soarte gemeenten mei in eigen bestjoer, boargemaster en in ried, dy't de status fan in stêd hawwe. Boppedat hat Tokio 26 oare stêden en trettjin doarpen, dy't allegear in eigen bestjoer hawwe. It Tokio Metropolysk Regear hat in keazen gûveneur mei in fertsjinwurdiging fan de hiele Metropoal. It gebou fan dat regear stiet yn it distrikt Shinjuku. It Tokio Metropolysk Regear hat foech oer hiel Tokio, mei de marren, rivieren, dammen, boerepleatsen, eilannen en nasjonale parken.
Trije definysjes fan Tokio
It is in protte minsken net dúdlik, wêrom't der net ien bestjoerlike ienheid Tokio is. De stêd Tokio is as politike ienheid yn 1943 opheven. Tokio hat hjoed de dei trije definysjes, dy't sels yn Japan ferskate nammen hawwe.
Dizze side beslaat definysje trije.
Klimaat
Tokio leit yn fochtige subtropyske klimaat sône, dêr't it simmerdeis hiet en fochtich is en mylde winters. Troch de lokaasje oan de kust fan de Pasifyske Oseaan hat it in mylder klimaat as oare stêden dy't op 'e selde poalshichte lizze. Der falt sa'n 138 sm rein yn 't jier, mei wiete simmers en drûge winters. Der falt net folle snie, mar alle jierren wol wat.
Befolking
Op 1 july 2011 hie de prefektuer Tokio 13.190.383 ynwenners (6.547.551 manlju en 6.642.832 froulju), it tal húshâldingen wie 6.445.202. Mar 3,1 persint fan de hiele befolking (410.184) komt út it bûtenlân.
Skiednis
thumb|De stêd Tokio yn 1945 nei it fjoerbombardemint. Tokio hat syn groei te tankjen oan twa manlju: Tokugawa Ieyasu en Keizer Meiji. Tokugawa Ieyasu makke fan Edo (de foarrinner fan Tokio) syn basis. Doe't er yn 1603 shogun waard, woeks de haadstêd en groeide as nasjonaal militêr regear. It waard ien fan de grutste stêden op 'e wrâld mei al in miljoen ynwenners yn 'e 18e iuw. Winliken wie it de haadstêd, wylst de keizer yn de keizerlike haadstêd Kyoto libbe. Nei 263 jier kaam der in ein fan it shogunskip om de keizerlike macht te fuortsterkjen.
De 17-jierrige keizer Meiji ferfarre yn 1869 nei it plak Edo, dat doe syn hjoeddeistige plaknamme Tokio (Eastlike haadsted) krige. Tokio wie doe al it politike, ekonomyske en kulturele sintrum fan it lân. Meidat de keizer ferfarre nei Tokio waard dit de ienige haadstêd, mei it Edo Kastiel as syn paleis. Tokio bleau de haadstêd oant 1943, doe't it gearfoege waard mei oare stêden ta de Metropoalyske Prefektuer fan Tokio. Sintraal Tokio, lykas Osaka, is fan in ûntwerp om 1900 hinne, dêr't treinferbinings har gerak yn krigen en de befolking rinnendewei nei it stasjon koe om goedkeap te reizgjen. It iepenbier ferfier is dus bettere regele as yn oare grutte stêden lyk as Los Angeles, dêr't al in treinspoar leit, mar it basis ûntwerp oant hjoed de dei net feroare is. thumb|left|150px|Tokio yn 1933. Tokio hie twaris te lijen hân fan in ûnk en kaam der bjusterbaarlik gau boppe-op. Ien wie de Grutte Kanto Ierdskodding fan 1923, en it oare wie de Twadde Wrâldkriich. It fjoerbombardemint yn 1945, dêr't om de 75.000 oant 200.000 hinne stoaren en de helte fan de stêd ferwoastige waard, dat wie hast like slim as de atoombommen op Hiroshima en Nagasaky meiïnoar.
Nei de kriich waard Tokio renovearre, en wie it plak foar de Olympyske Simmerspullen fan 1964. De sântiger jierren brochten nij grutte ûntwikkelings sok as Sunshine 60, in nij en nuver fleanfjild by Narita (krekt bûten Tokio), en it befolkingstal woeks nei de 11 miljoen (yn 'e stêdekloft). De metro en it regionale iepenbier ferfier hiene de measte passazjiers op 'e wrâld, meidat hieltyd mear minsken har nei wenjen setten yn Tokio. Yn 'e tachtiger jierren skeaten de prizen fan hûzen omheech troch in ekonomyske dúst. Yn 'e iere njoggentiger jierren gong it like hurd omleech en banken, bedriuwen en gewoane minsken wienen klos fan dy delgong. Der kaam in resessy, en de njoggentiger jierren wiene in ferlearen desennium, dêr't Japan no wer wat fan oplibbet. Tokio hat oare plannen mei stêdsdielen dy't net al te botte folle mear opsmite. Koartlyn binne it Tokio Haadstasjon en in stikmannich oare gebouwen sljochte. Gebouwen fan belang wurde ferfange troch nijmoadrige winkelsintrums. De ôfrûne iuwen hawwe der in protte lân ûntginning projekten west. De meast foarname is dy fan it Odaiba gebiet, dat no in grut winkel- en ferdivedaasjesintrum is. Tokio hat is troffen troch machtige ierdskoddings yn 1703, 1782, 1812, 1855 en 1923. De ierdskodding fan 1923 hie in gruttens fan 8.3 (Skaal fan Richter), wêrby't 142,000 minsken stoarn binne.
Der binne ferskate plannen útsteld om regearôfdielings fan Tokio nei oare stêden yn Japan te ferplakken, om de rappe ûntwikkeling fan Tokio wat te bedimmen en oare regio's opbloeie te litten. Dizze plannen binne lykwols in striidpetear en binne noch net útfierd. Wilens de iere Meiji perioade, wie de namme fan de stêd "Tōkei". Yn gâns âlde Ingelske dokuminten skreaune hja fan "Tokei". Dy namme, wurdt skriftlik of mûnling net mear brûkt.
Fan 23 july oant 8 augustus 2021 waarden yn Tokio midden yn de koroanapandemy de Olympyske Simmerspullen 2020 holden. Dy wiene al in jier útsteld yn 'e hoop dat de pandemy dan foarby wêze soe, mar dat wie net sa.
Susterstêden
Tokio hat alve partnerstêden oer de hiele wrâld:
Boppedat hat Tokio in partnerskip oerienkomst mei de stêd Londen, en in stikmannich stêden yn Tokio hawwe sels ek partnerstêden yn oare lannen.
Keppeling om utens
Tokio டோக்கியோ
Grutsân (Snits)
thumb|250px|It Grutsân, july 1966 It Grutsân is ien fan de wichtigste strjitten yn Snits, foarme troch de wâlskanten fan in grêft yn de binnenstêd. It rint fan de Heechein nei de Sûpemerk.
Ferbinings
It Grutsân rint fan Súdbrêge, mei oanslúting op it Heechein, nei de Aaiebrêge, mei oanslúting op it Liuweboarch, it  Skiepmerkplein en de Sûpemerk. Frijwat oan it begjin komme der oan de westkante tagelyk de Havenstrjitte en de Havensydstrjitte op út. Dan slút der by de Middelbrêge oan de westkante de Skernestrjitte op oan en oan de eastkante de Koarte Piipstege. Per slot slút der noardliker oan de eastkant noch de Lange Piipstege op oan.
Fuotbalferiening Harns
Fuotbalferiening Harns is de fuotbalklup fan Harns. De klup is oprjochte op 1 july 1954 en spilet op de fjilden oan de Sudergrêftswâl.
Hainje
thumb|Makette by gelegenheid fan 50 jier karrosseryfabryk Hainje.
Hainje wie in karrosserybedriuw op It Hearrenfean; it waard oprjochte yn 1907. Hainje waard bekend troch de reade standertbus (Kommisje Standerdisearring Autobusmaterieel). Dit bustype waard boud tusken 1966 en 1988.
Steds- en streekbussen
thumb|Bedford-bus mei Hainje-karrossery út 1953. Yn de jierren '60 boude Hainje inkele searjes stedsbussen foar de RET (Rotterdam). Ek boude it bedriuw in pear searjes bussen fan it type Bolramer yn lisinsje fan Werkspoor.
De standert-stedsbus
De reade standertbus wie gjin eigen ûntwerp fan Hainje, mar Hainje wie wol ferantwurdlik foar de bou fan de measte bussen fan dit type. Yn de jierren 1966 - 1968 waard de standertbus ek wol troch Den Oudsten, Verheul en Werkspoar boud. Yn 1982 presintearre Hainje de twadde generaasje standertbus. Dy bussen waarden produsearre oant en mei 1988.
Yn 1977 toande Hainje in gearstalde bus foar de GVB (Amsterdam) mei in standertbus-karrossery. Yn de jierren '80 ûnwikkele Hainje ek midybussen mei in standertbus-karrossery.
De standert-streekbus
Yn de jierren 1974-1984 boude Hainje ek de standert streekbus. Dizze bussen op DAF-sjassys wienen 1200-1595 nûmere. Dit type bus waard levere oan de BBA, Centraal Nederland, DVM, GADO, de NZH, de VAD en ZWN. Ek waarden der bussen op Volvo-sjassys boud, nûmere yn de 3200/3300-searje. Dizze bussen waarden benammen oanskaft troch de BBA, de VAD en de Twintske TET.
De standertbus 2000
thumb|In Hainje ST2000 as BBA T-bus Yn 1987 presintearre Hainje de standertbus 2000. Dy bus wie eigentlik de opfolger fan de standert-stedsbus, mar it prinsipe fan standaardisaasje waard ôfskaft. Dit type bus waard benammen levere oan de Zuidooster. Yn 1989 ûntwurp Duvedec in moderner front foar de standertbus 2000.
Oername troch Berkhof
Yn 1989 naam Berkhof Hainje oer en feroare de namme Hainje yn 'Berkhof It Hearrenfean'. Dit bedriuw bout noch altyd steds- en streekbussen, mar dêrneist ek touringcars.
Gangnihessou
Gangnihessou, of Ganjé Hessû (regearre sa. 1600-1625), is de earste fan de tradisjonele "tolve keningen fan Dahomey."
Komôf
Neffens de ferhalen kaam Gangnihessou út in dynasty dy't yn de 16e iuw út Tado oan de Mono, dat no yn Togo leit, nei Allada kamen, en dêr keningen waarden fan Grut Ardra. Hy wie ien fan fjouwer bruorren. Ien fan harren wie kening fan Grut Ardra, en nei syn dea waarden syn gebieten ferdield oer syn trije bruorren. Sa ûntstie, njonken Grut Ardra en Lyts Ardra ek Dahomey, al wie dat lêste doe noch net grutter as it Abomey-plato.
Kening
Ganjé Hessû soe om 1620 hinne kening west hawwe. Hy moat fan de troan stutsen wêze troch syn broer Dakodonou wylst er rûnreizge troch it keninkryk. Syn symboalen wienen it mantsje fan de gangnihessou-fûgel, in tromme en in jeistôk mei in smythout. (De fûgel wie in sprekkend symboal foar syn namme.)
Histoarysk
It is net hielendal dúdlik oft er histoarysk al kening west hat. It soe ek kinne dat er in lieder fan kwizekwânsje wie dy't troch de krêft fan syn advizen de saken fan de mienskip regele, wylst earst syn broer Dakodonou as earste de titel fan kening oannaam. Yn elts gefal waard Tako Donû dúdlik yn syn tiid as kening beskôge.
Grut Ardra
Soenen de ferhalen folge wurde, dan wiist it tal fan bruorren der op dat Gangnihessou feitlik de broer west hawwe moat dy't as kening fan Grut Ardra kening oer de trije lannen wie. Der binne yndie ek ferhalen dy't him yn dy funksje neame. Dêryn is dan Dogbagrigenu de broer dy't Dahomey krijt, en is Dakodonou de soan fan Dogbagrigenu.
Skou (buorskip)
thumb|left|[[Wyldemerk (mar)|De Wyldemerk'' (2009)]] thumb|De Skouleane by Skou (2009) Skou is in buorskip yn de gemeente De Fryske Marren yn de himrik fan Aldemardum. Skou leit yn Gaasterlân en súdwestlik fan de Wyldemerk. Hy leit yn de bosken fan Gaasterlân oan 'e súdkant fan it sângat en natoergebiet De Wyldemerk, dy't ek wol Skou neamd wurdt.
Prinses Irene Brigade
thumb|Baretembleem fan it Garde Rezjimint 'Prinses Irene' nei 1947 thumb|Betinking by it [[Irenemonumint op it Boargemaster De Monchyplein, De Haach, 8 maaie 2010]] De Keninklike Nederlânske Brigade 'Prinses Irene' wie in brigade dy't ûntstie út Nederlânske troepen dy't yn maaie 1940 út Nederlân ûtkomme koene; letter waard de brigade oanfold mei Ingelânfarders en in stikmannich Nederlanners yn it bûtenlân dy't by de brigade har tsjinstplicht ferfollen. Yn it earstoan waarde sy ynset by Ingelske leger- en marineûnderdielen.
1941-1945
Inkele moannen nei de oprjochting waard de brigade stasjonearre yn Wolverhampton. De sterkte fan de brigade skommele tusken de 1200 en 3500 man. Augustus 1944, dat in skoft nei D-Day, lâne de brigade mei 1200 Irenemannen te Arromanches yn Frankryk. De P.I.B foel doe ûnder it Kanadeeske 1e Leger oant it fierder opluts mei it Britske 2e Leger. Op 12 augustus die de Brigade mei oan gefjochten by Quistreham en Saint-Côme. Dêr, en letter ek yn Belgje, waard de striid oangien mei de Dútske troepen dy't besochten de alliearden tsjin te hâlden. Teffens die de brigade mei oan Operaasje Market Garden en fjocht sy yn it doarp Zeeland en yn Hedel.
De Brigade wie belutsen by de befrijding fan ûnder oaren de neifolgjende stêden: Eindhoven (18 septimber), Tilburch (25 oktober, mei de 51e (Highland) Infantry Division), De Haach (8 maaie)
Op 13 july 1945 waard de Keninklike Nederlânske Brigade "Prinses Irene" offisjeus ûntbûn; Prins Bernhard ûnderskiede doe it Feandel mei de Militêre Willems-Oarder 4e Klasse en rikte 29 oare dapperheidsûnderskiedingen út, in oantal postúm.
By de Prinses Irene Brigade tsjinnen fierder û.o: Sjoch ek de List fan fuseliers
Ynvaazjekoarde
Alle militêren dy't augustus 1944 yn Normandje lâne binne, hawwe in ynvaazjekoarde krigen. Dy hat de kleuren oranje en blau. De fuseliers fan it Garderezjymint meie de koarde ek drage, sadat de tradysje fuortset wurdt.
Sneuvele
Benei fyftich Irenemannen binne omkaam of sneuvele yn of krekt nei de fjildtocht, û.o. * = ûnderskieden mei it Krús fan Ferstsjinst ** = ûnderskieden mei de Brûnzen Liuw
De Iendracht (Drylts)
De Iendracht is in nijbouwyk yn Drylts. De wyk waard ein jierren njoggentich boud en bestiet foar it grutste part út frijsteande wenten. De Iendracht leit súdlik fan de wyk Cloosterkamp en yn it súdeasten fan Drylts. Fierder is de Iendracht in wyk mei in soad wetter.
Prinses Irene Brigade
Underskieding
De Prinses Irene Brigade is ien fan de alve ienheden dy't de Militêre Willems-Oarder oan har faandel draagt.
Reaklif
thumb|right|It Reaklif by Warns thumb|left|Tinkteken op it Reaklif oan de [[slach by Warns'']] It Reaklif by Skarl tusken Starum en Laaksum is in oerbliuwsel út de Saale iistiid. De namme hat it te tankjen oan de readêftige liem dy't troch dêr troch de iiskape opinoar skowt is. It Reaklif leit likernôch 10 meter boppe NAP.
Prinses Irene Brigade
Tradysje
By de opheffing fan de Brigade "Prinses Irene" op 13 july 1945 makke Prins Bernhard bekend dat de namme fan brigade fuortlibje soe yn in nij rezjymint, dat waard it 1ste Bataljon Koninklijk Nederlands Regiment Prinses Irene. Nei in pear moannen yn De Haach en gie it bataljon nei Schoonhoven. Yn 1947 waard de Feriening fan Ald Striders fan de Ken.Ned. Brigade Prinses Irene oprjochte. Eltse fiif jier wurdt de feriening troch it stedbestjoer fan De Haach útnûge foar in befrijdingsbetinking. thumb|Feteranen by it Irenemonumint De tradysjes fan de Prinses Irene Brigade libje fierder yn it 17e pantserynfanterybataljon Garderezjymint Fuseliers Prinses Irene, dy't stasjonearre is yn de Generaal Majoor de Ruyter van Steveninck Kazerne yn Oirschot, dat earder it 13e pantserynfanterybataljon Garde Fuseliers Prinses Irene (GFPI) hjitte. De rezjymintskommandant fan no is de batalonskommandant fan it 17e pantserynfantery bataljon Garderezjymint Fuseliers Prinses Irene, luitenant-kolonel Henk de Boer.
Reaklif
Tsjintwurdich leit it klif der kultivearre by: de Iselmarkant is belein mei stien en boppekant is egalisearre. Yn eardere tiden, foar it oanlizzen fan de Ofslútdyk riisde it as in echt klif rûch op oan de westkant fan de Sudersee.
Prinses Irene Brigade
Tradysje
De fuseliers binne der elts jier by op Prinsjesdei by de iepening fan de Steaten-Generaal lykas ek in pear feteranen fan de âlde Irene Brigade. Om de fiif jier wurdt de befrijding wiidweidich betocht by de plakette yn De Haach. Prinses Irene is dan ek by de krânslizzing en it defilee.
Reaklif
Oer it ûntstean fan it Reaklif diene earder ferskate mites de rûnte. Neffens guon hie op it plak fan it klif yn de oertiid in fulkaan stien, neffens oaren hie de reade kleur fan it klif te meitsjen mei in fjoerspuiende draak dy't dêr op 21 juny altyd út de grûn kaam. Yn de omkriten fan it klif giet noch altyd it sechje dat tongerbuien boppe it Reaklif yn twaen brekke.
Op it Reaklif stiet sûnt 1951 in monumint ta oantinken oan de Slach by Warns dy't yn dy omkriten yn 1345 plakfûn hat. Dat bestiet út in 14 ton swiere stien, suver in rotsblok eins, op in fuotstik. Op 'e stien stiet de tekst: 1345 - leaver dea as slaef. De stien wie skonken troch de kommunist Gerrit Roorda fan De Tynje. Op it klif fynt alle jierren op 26 septimber of dêromtrint de offisjele Betinking fan de Slach by Warns plak.
It Reaklif hat yn de rin fan de tiid troch ferskate keunstners ynspirearre. Sa hat de dôve keunstskilder Eelke Jelles Eelkema it rûge oansjen fan it klif yn 1820 ferivige. En yn 1901 naam dichter Jan Linses van der Burg in ferwizing nei Reaklif op yn syn It Heitelân, dat wol it 'alternative Fryske folksliet' neamd wurdt: Dêr't Reaklif sa swietkes lonket / yn 'e jûntiids-sinneskyn.
Rytseterp
Rytseterp (ek: Ritseburen) is in buorskip yn de gemeente Súdwest-Fryslân. Rytseterp leit besúdwesten Burchwert yn de westlike hoeke fan de krusing fan Warkumer Trekfeart en it Van Panhuyskanaal. De namme komt ek foar as Rijtseterp, Ritzeburen en Ritzeterp.
Toni Peroni
right|thumb|200px|Tony Peroni Toni Peroni, berne as Tony Claessens (Utert, 30 novimber 1959) is in Nederlânske drummer út Utert.
Peroni die mei oan ûnder mear de bands Secret Sounds en Het Goede Doel. Under de namme Tony Peroni & His All Stars hie er yn 1988 in hit mei it nûmer KNMY, in parody op YMCA fan Village People. Toni Peroni en Linda Dubbeldeman krigen in relaasje en hawwe in soan. Hja binne tegearre eigner fan de Starsound Studio te Utert. Yn oktober 2004 presintearre er op muziekzender The Box it programma Lekker Belangrijk.
Projekten
Neist Het Goede Doel spile er ek yn û. o.:
Stryp
thumb|right|200px|It byld fan it Strypster Wyfke oan de haaddyk fan Skylge.
Stryp (Midslânsk: Striep; Nederlânsk: Striep, foarh. ek Seerijp, Zeerijp, Surijp of Zurijp) is in doarp yn de gemeente Skylge. Stryp leit besúdeasten Midslân oan in waaddyk. Op 1 jannewaris 2005 wennen der 22 minsken yn it plakje. Stryp is boud by in âlde ôfwetteringsslûs yn de Waaddyk. Dy slûs is yn 1948, by de ruilferkaveling, fuort helle.
De lokale namme Striep ferwiist nei in âlde delsetting op Skylge. Dy delsetting hat oan de westkante fan Stryp lein. In oerbliuwsel fan dat plakje is it Strypstertsjerkhôf, súdwestlik fan Midslân. Neffens ûndersyk dat dien is op it tsjerkhôf, moat dêr in houten tsjerke stien hawwe om 850 hinne. Op it tsjerkhôf binne de âldste resten fan bewenning ûntdutsen fan Skylge. Letter waard op it Strypstertsjerkhôf in tsjerke fan stien boud, de Sint Martenstsjerke. Dy tsjerke is yn 1569 yn de brân stutsen troch de wettergeuzen, de toer is letter, yn 1603 ynstoarten. Sûnt dat jier is it Strypstertsjerkhôf in grêfhichte, dêr't oant 1916 ta noch yn begroeven waard. It tsjerkhôf hat ek lang it begraafplak west fan West-Skylge, omdat it âlde tsjerkhôf fan dat plak yn see ferdwûn is.
Strypster Wyfke
It tsjerkhôf fan Stryp is nau besibbe mei de sêge oer it Strypster Wyfke. It ferhaal fertelt oer de ynfal fan de Ingelske float op Skylge yn 1666. De Ingelsken stutsen doe West-Skylge yn de brân en lutsen troch nei de eastkante fan it eilân. Yn de reek en de dize fan it fjoer seagen se yn de fierte in grêfheuvel mei wat sarken. In frommeske út de buert, ferneamd ûnder de namme it Strypster Wyfke, die de útspraak "Se stiene der by hûnderten, en lizze der by tûzenen". Neffens de sêge mienden de Ingelsken dat der in fijanlik leger lei en gongen werom. It Strypster Wyfke hat sa it easten fan Skylge fan plondering en brânstifting rêden. Letter is der in stânbyld fan it wyfke set, dat stiet oan de haaddyk fan Skylge.
Simonsberg
thumb|Lizzing Simonsberg is in gemeente yn de Dútske dielsteat Sleeswyk-Holstein en makket diel út fan it distrikt Noard-Fryslân. Simonsberg hat 809 ynwenners (2010).
Salvert
De namme komt ek foar as Salverd, Tzalwirt, Swalwirt, Tzaluert en Salward en komt mooglik fan de eigennamme Tsjalle.
Bimmen
Bimmen is in doarp yn de gemeente Kleef yn de dielsteat Noardryn-Westfalen, yn it westen fan Dútslân. It doarp leit oan de rivier de Ryn en flakby Nymwegen yn de Nederlânske provinsje Gelderlân.
Jan Pelletier Engelman
thumb| Jan Pelletier Engelman Jan Pelletier Engelman (Weidum, 17 desimber 1843 - It Hearrenfean, 29 maaie 1907) wie boargemaster fan Skoatterlân en lid fan Deputearre Steaten fan Fryslân.
Engelman wie boargemaster fan Skoatterlân fan 22 jannewaris 1891 - 19 july 1901 doe't hy steatelid waard. Syn opfolger op It Hearrenfean wie Lambertus Feits Gzn. Hy hat wenne yn huzinge 'Honk' oan de Boargemaster Falkenawei op It Hearrenfean. J.P. wie presidint fan it Algemien Nederlânsk Plysje Bûn, dat in tinkteken op syn grêf sette litten hat. It begraafplak tusken de Minckelersstrjitte en it Gashâldersplein is wylst romme, mar inkele sarken, wêrûnder dy fan Engelman binne as oantinken bewarre bleaun.
Groenekan
thumb|Lokaasje yn de gemeente De Bilt thumb|Romp fan de mûne Geesina Groenekan is in doarp yn de gemeente De Bilt yn de Nederlânske provinsje Utert en leit tusken Bilthoven en Utert. It doarp hat 1.935 ynwenners (2021). Oant 2001 wie it doapr part fan de gemeente Maartensdijk.
Skiednis
Op in kaart út 1607 wurdt de herberch De Groene Kan (de griene kanne) neamd oan de dyk fan Utert nei Soest.
It doarp hat syn lanlik en agrarysk karakter holden, nettsjinsteande dat der it tal forinzen sterk woeksen is. Yn it doarp stiet de restaurearre nôtmûne Geesina. Eastlik fan it doarp leit it lângoed Beukenburg.
Hasker Konvint
It Hasker Konvint (Marije' Roazedelle of Mariën Rozendal) wie in kleaster fan Augustiner Koarhearen by Haskerdiken. In koarhear wie in geastlike dy't diel útmakke fan in kapittel. It kleaster waard ±1235 stiften op it stee fan Doda's klûs. In klûs is in kleaster foar ien muonts. Yn 1402 wie it in dûbelkleaster, der wennen dus nonnen en muontsen. Yn 1465 waard dêr de kleasterherfoarming trochfierd. Yn in rekkenboek fan 1500-20 wurdt it bedriuw al neamd. It kleaster waard al yn 1576 ferwoaste. Yn 1579 wiisde de greve fan Rennenberg it ta oan de Steaten fan Fryslân.
Spears
Spears is in buorskip yn de gemeente Súdwest-Fryslân, yn de himrik fan Sibrandabuorren. Spears leit noardeastlik fan Skearnegoutum, en westlik fan Sibrandabuorren.
De namme komt ek foar as Spaere, Spaers en Speerster Huijsen. De namme soe fan 'fersperre' komme kinne, de binnendyk stiet dêr dwers op de Middelseedyk en ferspert sa it wetter. Dat is ek by de namme Sparjeburd sa.
Olympyske Winterspullen 1932
Sporten
Op de Spullen fan 1932 stiene fjouwer sporten op it programma en 14 ûnderdielen ferdield oer 7 dissiplines. Curling, it frouljusreedriden en de hûnen sleerace wiene demonstraasjesporten.
Dielnimmende lannen
Santjin lannen diene mei oan de Spullen, acht minder as fjouwer jier earder. Dy achte wiene Argentynje, Estlân, Joegoslaavje, Letlân, Litouwen, Lúksemboarch, Meksiko en Nederlân.
Thomas Aubert
Neffens de annalen fan dy tiid brocht hy sân yndianen me werom fan syn reis, dyý er yn Frankryk tentoanstelde. Harren kostúms, wapens en kano's lutsen in soad minken yn Rouen, dêr't sy ek mei in protte fertoan doopt waarden. Dêrmei krige de Frânske tsjerke omtinken foar kristlike sinding yn de Nije Wrâld. De Frânske kening hie mear ynteresse yn de ekonomyske mooglikheden, mar brûkte de sindingskant fan de saak as rjochtfeardiging.
Fleanende iikhoarntsjes fan de Nije Wrâld
De fleanende iikhoarntsjes fan de Nije Wrâld of fleanhoarntsjes fan de Nije Wrâld (wittenskiplike namme: Glaucomys) foarmje in skaai fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (Mammalia), it skift fan 'e kjifdieren (Rodentia), it ûnderskift fan 'e iikhoarntsjes en sliepmûzen (Sciuromorpha), de famylje fan 'e iikhoarntsjes (Sciuridae), de ûnderfamylje fan 'e echte iikhoarntsjes (Sciurinae), de tûke fan 'e fleanende iikhoarntsjes (Pteromyini) en de ûndertûke fan 'e blaugrize fleanende iikhoarntsjes (Glaucomyina). Ta dit skaai hearre de beide soarten fleanende iikhoarntsjes út Noard- en Midden-Amearika, wat de iennichste fertsjintwurdigers fan dy taksonomyske tûke yn 'e Amearika's binne. Se komme foar fan Alaska oant Hondoeras. De namme Glaucomys betsjut "blaugrize mûs".
Johannes Jurres
Johannes Hendricus Jurres (Ljouwert, 17 jannewaris 1875 – Amsterdam, 2 augustus 1946) wie in romantysk keunstskilder.
Biografy
Fan syn 15e ôf oan wenne en wurke Jurres yn Amsterdam. Hy reizge nei Italië, Switserlân en Spanje. Hy besocht it Prado yn Madrid en reizge fierder nei Granada dêr't er in skoft wenne en wurke. Syn earste oplieding krige er oan de Rijksschool voor Kunstnijverheid te Amsterdam en dêrnei de Ryksakademy dêr't er les krige fan ferneamde skilders as August Allebé, Carel Dake en Nicolaas van der Waay. Jurres syn oeuvre befette oaljeferven, akwarellen, tekeningen, etsen en litografyen.
Yn 1921 waard er heechlearaar oan de Ryksakademy te Amsterdam. Hy wie dêr lid en sûnt 1944 ek foarsitter fan Arti et Amicitiae. Wurk fan him sit yn de kolleksje fan it Frysk Museum, it Dordrechts Museum, it Singer Museum te Laren (Noard-Hollân) en it Ryksmuseum Van Bilderbeek-Lamaison te Dordrecht.
Begjin 20e iuw wie der in opkommend histoarysk bewustwêzen en wie Jurres in wurdearre keunstner. Benammen nei de oarloch, yn in tiid fan fernijing en eksperimint, waard Jurres lang as net nijsgierrich en âlderwets beskôge. Mei troch in tal útstallingen ein 20e iuw wurdt Jurres wer mear wurdearre en yn 2010 hat it Frysk Museum fiif skilderijen fan him oankocht.
Jurres grypte werom op bibelske foarstellings of hichtepunten út de wrâldliteratuer, lykas de "Don Quichot" fan Miguel de Cervantes. Hy keas foar syn histoarjeskilderijen de meast dramatyske mominten en fersterke de dramatyk troch donkere kleuren te brûken en te wurkjen mei wat losse fervestreken.
Hy troude yn 1911 yn Nice mei Madeleine Guillouard. Ien fan harren soannen, André Jurres, waard pianist en bestjoerder yn de muzykwrâld.
Johannes Hendricus Jurres stoar yn de âlderdom fan 71 jier yn Amsterdam.
Learlingen
By de learlingen fan wienen:
Jennifer Tilly
thumb|Jennifer Tilly, 2006 thumb|275px|Jennifer (The Unabombshell) Tilly nei har oerwinning yn de 2005 WSOP
Jennifer Tilly (Los Angeles (Kalifornje), 16 septimber 1958) is in Amerikaansk aktrise en pokerspylster. Har wiere namme is Jennifer E. Chan. Tilly is de efternamme fan har mem. Tilly is bekend fan har rollen yn de Child's Play-rige. Har suster, Meg Tilly, is ek aktrise.
Sy is in fûl oanhinger fan de homobeweging.
Tilly troude yn 1984 mei The Simpsons-produsint Sam Simon. Yn 1991 binne se út elkoar gien. Letter hie hja ferkearing mei berops pokerspiler Phil Unabomber Laak.
Drachtster Lyseum
It Drachtster Lyseum yn Drachten is yn 1919 oprjochte as Ryks Hegere Boargerskoalle en hat dêrom jierrenlang bekend stien as “de HBS”. It skoalgebou oan de Torenstraat waard yn 1920 iepene en wie jierrenlang fierwei it grutste gebou fan Drachten, dat doe noch mar in doarp fan 6000 ynwenners wie.
Yn 1947 krijt de skoalle der in gymnasiumôfdieling by en hjit dan Drachtster Lyceum, mei in rektor ynstee fan in direkteur. Doe 't yn 1963 de Mammoetwet oannommen waard, waard de opset wer oars: der kamen ôfdielingen foar Hafû en Twû ( splitst yn Ateneum en Gymnasium )
Doe't Drachten yn de jierren ’50 en ’60 hurd groeide, benammen troch de komst fan de Philips-fabriken, groeide it Lyceum likehurd mei. Dat levere úteinlik in frijwat grut kompleks op (fanâlds mei in sportfjild dernjonken) dat jierrenlang goed funksjonearre hat mar oan 'e ein fan de 20e iuw dochs oan in face-lift ta wie.
Yn 2002 waard yn goed oerlis tusken de gemeente Smellingerlân en de OSG Singelland (wêr't it lyseum sûnt 1996 diel fan is) besletten dat efter it âlde gebou (dat fan binnen renovearre wurde sil ) alles sloopt wurde soe en ferfongen troch moderne, kompakte nijbou. Dy waard nei twa jier arbeid yn augustus 2007 oplevere. Op 1 febrewaris 2008 naam frou G.J. van de Stouwe it rektoraat oer fan J.J. Hallers, dy't sûnt 1986 de skoalle laat hie. Yn 2013 waard de skoalle útwreide mei in mediateek mei wurkromte foar de learlingen anneks.
Elma
Elma is in froulike foarnamme, fan Germaansk komôf, dy't fral yn gebrûk is yn 'e Dútsktalige lannen en yn it Nederlânske taalgebiet. It is in froulike ferkoarting fan Helmer.
De namme wurdt ek wol brûkt as ropnamme foar Elizabeth.
Titikakamar
thumb|250px|Titikakamar út Bolivia wei sjoen De Titikakamar is de grutste mar fan Súd-Amearika, mei in oerflak fan 8.340 km². It leit yn de Andes tusken Perû en Bolivia op 3.812 meter boppe de seespegel, en is de heechste kommersjeel befarbere mar fan de wrâld. Der rinne 25 rivieren yn de Titikakamar út, mar binne net fan bysûndere betsjutting. Yn de mar lizze 41 eilannen. Guon hjirfan binne tichtbefolke. De bekendste eilannen binne Isla del Sol, Amantany en Taquile.
De mar is yn twaen ferdield, in lytser mar ten súdeasten fan de haadmar is fia de Strjitte fan Tikwina mei de rest fan de mar ferbûn. Net fier fan de mar lizze de ruïnes fan de stêd Tiwanaku, dy't yn syn bloeitiid tusken 500 en 1000 n.Kr. Eigentlik leit in diel fan de stêd sels ûnder de wetterspegel.
Bekend binne de reideilannen fan de Uros-yndianen. Dizze eilannen binne makke fan reid (totorareid) dat oan de ouwers fan de Titikakamar groeit. Sa'n 40 eilannen wurde bewenne. De bewenners meitsje alles fan reid: huzen, húsrie, boaten ensfh. As de wetterstân heeech is, driuwe dizze eilannen. Sadree't it reid oan de ûnderkant fergiet, wurdt in nije laach oanbrocht. Oarspronklik wienen dizze eilannen de taflechtsoarde fan de Uros-yndianen foar de oplûkende Inka's. Tsjintwurdich libje de Uros fan de toeristen, dy't út Puno wei de eilannen besykje.
Sûnt Bolivia yn 1884 syn kuststrook oan Sily ferlear (sjoch: Salpeteroarloch), oefenet de Boliviaanske Marine yn de Titikakamar. It wetter fan de Titikakamar is licht sâlt. It measte wetter dat mei de rivieren de mar ynkomt, ferdwynt troch ferdamping. Mar in lyts part fan it wetter ferlit de mar fia de rivier Desaguadero om oer de Poopomar (dat folle sâlter is) út te rinnen op de sâltflaktes fan Uyuny (Salar de Uyuny en Salar de Coipasa), dêr't it wetter hielendal ferdampt en it sâlt efter bliuwt. Dit ferklearret wêrtroch't it westen fan Bolivia en it súdeasten fan Perû op in grutte heechflakte (Heechlân fan Bolivia) lizze: it wetter streamt nearne ôf nei de oseaan, sadat de rivieren har nea djip ynslite kind hawwe.
Oer de jierren hinne kin it peil fan de mar sterk skommelje. Yn 1986 stie it wetter sa heech dat der in soad oerstreamings wiene. Yn drûgere riten stiet it wetter bytiden wol seis meter leger.
Ashley Argota
thumb|220px|Ashley Argotta
Ashley Alyssa Argota (Redlands (Kalifornje), 9 jannewaris 1993) is in Amerikaansk aktrise en sjongster.
Fan har fjirde jier ôf hie hja al rollen yn teaterstikken, in musical en reklamefimkes. Sy is it meast bekend fan har rol as Lulu yn de rige True Jackson, VP. Har filmkarriêre krige faasje yn 2007 mei de film Schooled.
Eelke Jelles Eelkema
Eelke Jelles Eelkema (ek: Eelkama) (Ljouwert, 8 july 1788 - Ljouwert, 27 novimber 1839) wie in dôve Ljouwerter keunstskilder en tekener dy't benammen bekend is fanwege syn stillibbens.
Fanwegen syn dôvens, feroarsake troch in sykte doe't er sân jier wie, waard er fan syn alfde oant syn 19e jier oplaat oan it Dôfstommeynstitút yn Grins, dêr't er tekenjen learde fan G. de San en skilderles krige fan J.N. Schoonbeek.
Hoewol't Eelkema bekend stie as blommeskilder, hat hy ek in soad lânskippen skildere. Hy joech teken- en skilderles, ûnder oaren oan Cornelis Bernardus Buijs dy't op syn beurt wer les joech oan Jozef Israëls, lid fan de saneamde Haachske Skoalle. Yn 1818 makke Eelkema in fuotreis fia Frankryk en oer de Alpen oant yn Turyn. Hy wurke ûnder oaren yn Amsterdam, Haarlim en Parys, dêr't er op kosten fan de kening Willem I, dy't ek wurk fan him kocht, hinne reizge. Op lettere leeftyd waard Eelkema blyn.
It Ryksmuseum Amsterdam hat sân wurken yn de kolleksje.
Ierde
thumbnail|right|De ierde fanút de Apollo 17 De Ierde (symboal: ) is, fan de sinne ôf, de tredde planeet fan ús sinnestelsel, yn in baan tusken Fenus en Mars yn. De Ierde is de planeet dêr't wy op libje.
Ofstannen
De Ierde stiet likernôch 149.600.000 kilometer fan de sinne, dêr't er yn 365,2425 dagen omhinne draait. De Ierde hat in trochsnee fan 12.756,3 kilometer, en draait yn likernôch 24,3 oeren om syn as. De draaiïngsas fan de Ierde stiet net rjocht op de baan fan de Ierde, wat de oarsaak is fan de jiertiden. Om de Ierde draait de Moanne.
Eigenskippen
De Ierde is de ienige planeet yn ús sinnestelsel mei in oerflak dat foar in part wetter is. It wetter is mear as 70% fan de oerflakte, en de grutte fjilden lân en wetter foarmje de sân wrâlddielen en de fiif oseanen. De atmosfear fan de Ierde is foar it grutste part stikstof, mar ek noch foar mear as in fiifde soerstof. Der is ek in lyts part koalsoer, mar troch fotosynteze wurdt dat ôfbrutsen, en komt de soerstof wer frij.
Sjoch ek
बँग्वारा
Grafyske technyk
De Grafyske Technyk omfettet alle tapassings dy't it doel hawwe in ôfbyld te meitsjen. Dit kinne techniken wêze dy't ien inkeld eksemplaar opleverje, lykas skildertechnyk. Mar it kinne ek techniken wêze dy't grutte oplagen fan in ôfbyld oanmeitsje, lykas de printtechnyk.
Tine (famkesnamme)
Tine is in froulike foarnamme, ornaris in ferkoarting fan Katarina, Martine, Albertine as Konstantine.
Jan Stroosma
Jan Stroosma (Ljouwert, 16 novimber 1928 - dêre, 1983) wie in Frysk grafikus, byldhouwer, fotograaf en keunstskilder
Libben en wurk
Jan Stroosma wenne en arbeide oant 1956 yn syn bertestêd, dêr't er begjin jierren '50 syn earste atelier op it adres Zuidvliet 261 hie. Fan 1957 oant 1961 hâlde er ta yn Amsterdam dêr't er studearre oan de Ryksakademy fan Byldzjende Keunsten. Dêrnei wenne en wurke er yn Ljouwert, dêr't er 1962 yn in atelier luts oan de Kruisstraat 25, dat er oant syn hommels ferstjerren yn 1983 brûkt hat.
Om troch de tiid te kommen, joech Stroosma les oan de keunstakademys Akademy Vredeman de Vries yn Ljouwert en letter ek oan Akademy Minerva te Grins. Dêrmei kocht er, sa't er sels sei, in part fan syn frijheid.
Museums
It Frysk Skipfeart Museum hat twa etsen en in houtskoaltekening fan Skûtsjes fan Jan Stroosma.
Wrâldkampioenskip fuotbal 1966
It wrâldkampioenskip fuotbal 1966 waard fan 11 july oant en mei 30 juny 1966 yn Ingelân holden. It toernoai waard wûn troch it gastlân Ingelân.
Groepen
De teams mei tsjokke letters giene fierder nei de knock-outfaze fan 'e lêste 8.
Angela Postma
Angela Postma (Ede, 6 augustus 1971) is in earder topswimster fan DZ&PC út Drachten. Yn har jeugd ferfear se nei Ossensyl en waard lid fan de swimklub yn Stienwyk.
Se makke yn 1994 diel út fan de Olympyske kearnploech fan de KNZB. By dat toernoai kaam Postma, lid fan swimferiening DZ&PC út Drachten, net fierder as it tsiende plak (25,82) op de 50 meter frije slach, tanksij it twadde plak yn de B-finale. Mear súkses hie de sprintster op de koartebaan (25 meter). Sa wûn se de gouden medalje op de 50 meter flinderslach by de Jeropeeske kampioenskippen yn Stavanger. By datselde toermoai helle Postma ek in sulveren (50 frij) en in brûnzen (4x50 frij) medalje.
Angela Postma waard Nederlânsk kampioene op har spesjaliteit, 50 meter frije slach. Se waard yn 1994 swimster fan it jier.
Op de olympyske langebaan (50 meter) ferraste Postma by de wrâldkampioenskippen fan 1994 yn Rome mei in finaleplak (sânde) en in Nederlânsk rekord (25,55). In jier letter, by de Jeropeeske kampioenskippen yn Wenen, wûn de pupil fan trener-coach Henk Tempelman de brûnzen medalje op har favorite ôfstân, de 50 frij, yn in tiid fan 25,86.
Franschhoek
thumb|left|230px|West Kaap mei de wynlannen Franschhoek is in doarp dat sûnt 2000 yn de gemeente Stellenbosch leit. De gemeente leit yn de Súd-Afrikaanske provinsje West-Kaap. It doarp leit op likernôch 75 kilometer fan Kaapstêd, der wenje likernôch 18.000 minsken. It is ien fan de âldste delsettings fan Súd-Afrika.