cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Fjoertoer fan Warkum
Tsjin de wite fjouwerkante toer stiet it hûs fan de fjoertoerwachter, silger Reid de Jong, dy't yn 2004 Ridder yn de Oarder fan Oranje-Nassau waard. Hy wenne dêr oant syn ferstjerren yn novimber 2020 selsfooarsjend mei as iennige nutsoansluting in telefoanline dy't troch de Wehrmacht oanlein waard.
Strontrace
Ienris it jier hjerstmis wurdt de Strontrace fan Warkum nei Warmond syld en werom. Yn 2004 waard as ferrassing troch de lêste fjoertoerwachter in fjoer op de fjoertoer oanstutsen. De marifoan liet de skippers witte dat dat it beaken fan Warkum is. Dêrnei waard it elts jier dien.
Museum Warkums Erfskip
thumb|De waach yn Warkum Museum Warkums Erfskip sit yn de âlde Waach fan Warkum oan De Merk. It museum toant de skiednis fan Warkum en omkriten en wurdt sûnt 27 desimber 1951 beheard troch de âldheidkundige feriening "Warkums Erfskip".
Kolleksje
De fêste kolleksje giet oer de Warkumer skiednis. Op 'e souder is in tentoanstelling ynrjochte oer it libben fan de Warkumer kofskipper Huijte Fookles út de 18e iuw. It museum organisearret ek losse tentoanstellingen. Under oaren oer de folgjende ûnderwerpen:
It Pottebakkershûs tsjinoer it museum hat in útstalling oer de Warkumske pottebakkers. It museum is yn de wintermoannen ticht.
Upco fan Burmania
Upco fan Burmania, (bynamme: It Lytse Geuske) (? - Stiens, 1615) wie ien fan de earste protestanten ûnder de Fryske adel. As lid fan it Ferbûn fan Eallju waard hy troch Alva band. Mei syn broer Sybren fan Burmania († 1601) stie er tsjinoer syn noch meast roomske famylje. Upco wie deputearre yn 1601 en 1609. Fierders wie er histoarikus en genealooch.
Stasjon Zevenaar
Stasjon Zevenaar (Zv) is in spoarstasjon yn de Nederlânske stêd Zevenaar, yn de provinsje Gelderlân. It waard iepene yn 1856 oan de Rhijnspoarwei (Amsterdam Sintraal - Elten).
Gebou
200px|thumb|left|1e stasjonsgebou stasjon Zevenaar 1855
It oarspronklike stasjonsgebou fan Zevenaar wie in heech rjochthoekich stasjonsgebou mei sawol oan de strjitte- as oan de perronkant in fronton. It ûntwerp is hast gelyk oan it earste stasjonsgebou fan Arnhem oan deselde spoarline. Yn it gebou komme ûnder oare ferskate wachtromten, in restauraasje, kantoaren en inkelde tsjinstwenten. Yn it ferlingde fan it gebou komt in lege rjochthoekige seal foar de dûanefasiliteiten. Beide gebouwen binne yn 1900 oaninoar ferbûn sadat ien gebou ûntstonet. By de lange perrongevel lâns kaam in luifel. Datselde jier krige it stasjon in eilânperron, wêrmei 't de hjoeddeistige opset fan it stasjonsgebiet ûntstie.
Yn 1962 makke it earste stasjonsgebou plak foar nijbou neffens ûntwerp fan arsjitekt Koen van der Gaast. It nije lage gebou stiet min ofte mear op de fundearringen fan it âlde gebou sadat de foarm dêrfan mei it wat nei foaren steande middendiel noch te werkennen is. Oan 'e foarkant foar it middendiel befynt him in reedlik grutte luifel. Ek lâns de perrongevel en in part fan de sydgevels komt in luifel. It sobere gebou krijt troch besunigings gjin opfallende fersieringen. Yn it gebou binne neist de loketten en de wachtromte benammen tsjinstromten oanwêzich.
Yn 2015 is in part fan it gebou ôfbrútsen om plak te meitsjen foar in nij plein. It restearjende part fan it stasjonsgebou hat in glêzen put krigen mei sicht op de perrons en it busstasjon. By de ferbouwing is de yngong fan it gebou nei de glêzen sydgevel ferpleatst. De giele bestrjitting fan it nije stasjonsplein jout de plattegrûn fan it ferdwûne part fan it stasjonsgebou wer.
Kultfilm
In kultfilm is in film dy't faak allinnich troch in lytse belutsen groep fan leafhawwers wurdearre wurdt. Yn de measte gefallen hie de film net folle súkses by de orizjinele premiêre, mar folget de wurdearring yn grutter ferbân letter, as de film op video, DVD útbrocht wurdt of nei fertoaning op telefyzje.
Aksel Waldemar Johannessen
thumb|Selsportret, oaljeferve op doek, ± 1910 Aksel Waldemar Johannesen (* 1880 yn Oslo; † 25 oktober 1922 dêre) wie in noarske grafikus, byldhouwer en keunstskilder fan it ekspresjonisme.
Aksel Waldemar Johannesen waard grutbrocht yn in earme wenwyk fan Hammersborg, in wyk fan Oslo. Hy folge in keunstoplieding by Lars Utne ta byldhouwer. Yn 1907 troude Johannesen mei Anna Nilsen; sy krigen twa dochters. Yn 1910 ferfarren sy nei Gjøvik, dêr't Johannesen oan 't wurk gie as houtfiker en meubelûntwerper. Dêrnei gie er mei syn hûshâlding werom nei Oslo en sette er útein mei skilderjen. Hy makke realistyske en sosjaal-krityske keunst. Yn 1921 waard er by syn frou kanker fêststeld en Aksel Waldemar rekke hoe langer hoe mear oan de alkohol, dêr't syn sûnens net better fan waard. Aksel Waldemar Johannessen stoar oan de gefolgen fan longûntstekking.
Skettens
thumb|300px|Tsjerke fan Skettens Skettens is in doarp yn de gemeente Súdwest-Fryslân, tusken Wytmarsum en Boalsert. Oant 2011 lei Skettens yn de eardere gemeente Wûnseradiel.
It terpdoarp hie in herfoarme en in grifformearde tsjerke. Nei 1580 foarmen Skettens en Longerhou tegearre in tsjerklike gemeente. De Herfoarme tsjerke is fan 1865, mar op itselde plak stie yn de midsiuwen al in tsjerke dy't mear as ien kear ferboud en werboud is. De grifformearde tsjerke waard oprjochte op 7 desimber 1888 yn in houten skuorre. Oant de werklike bou fan it tsjerke yn 1907 waarden de tsjinsten út dizze tsjerke wei hâlden. Sûnt 2005 wurdt it gebou net mear brûkt en is de pastorije yn priveebesit.
De figueren yn it doarpswapen komme út it famyljewapen fan de Osinga's dy't east fan it doarp in stins hienen. Yn de herfoarme tsjerke lizze noch sarken fan de famylje, lykas de libbensgrutte ofbyldingen fan de ferstoarnen en wol fan Sybrand fan Osinga en Atke fan Aggema. Teffens binne de sark en grêfkelder fan Skelte fan Aysma en fjouwer famyljeleden noch oanwêzich.
Mienskip
Skettens hat mei Longerhou in feriening foar Doarpsbelang dy't har gearkomsten hat yn doarpshûs De Terp. Winterdeis is der soas. Fiadukt is it doarpskrantsje dat sûnt septimber 1983 alle moannen ek yn Longerhou ferskynt. Oan de Van Osingawei stiet basisskoalle De Trijetine.
Strjitten
Bittenserpaad, Filenserwei, Fjouwersprong, Marnedyk, Skelte van Aysmastrjitte, Van Osingawei.
Trigreppel
De Trigreppel, earder ek Trijegreppel, is in farwetterke yn de gemeente It Hearrenfean. De feart ferbynt de Polsleat mei de Meinesleat. Oer it wetter leit in flapbrechje. Eartiids blykte it in syktehurd te wêzen foar tyfus. In soad minsken waarden siik en guon binne ferstoarn. It gemeentlike Waachgebou wie doe as sikeseal ynrjochte en hjir leinen minsken mei hege koarts. Om definityf mei de sykte ôf te rekkenjen is de hiele Trigreppel mei de skeppe útgroeven. De dyk dy't in part fan de súdkant fan de feart folget hjit ek de Trigreppel.
De namme Trigreppel is 16 maart 2006 offisjeel fêststeld troch Provinsjale Steaten fan Fryslân.
William Robert Fisher
William Robert Fisher (1916 – Wurdum, 21 jannewaris 1943) wie twadde piloat fan in yn de Twadde Wrâldoarloch troch de Dútsers oansketten Britske Wellingtonbommewerper. Hy makke mei gesachfierder George Emerson in needlanning by Wurdum. It slagge him mei muoite it tastel oer de huzen hinne te krijen, wêrtroch't it doarp foar in ramp bewarre bleaun is. Fisher stoar as iennichste fan de seiskoppige bemanning by de hurde lanning en is yn Wurdum te hôf brocht. De oare mannen dy't min of mear ferwûne wiene, hawwe oant de ein fan de oarloch yn Dútske kriichsfinzenskip trochbrocht.
Yn Wurdum binne nei him en George Emerson strjitten ferneamd.
Boeing 307 Stratoliner
De Boeing Model 307 Stratoliner wie it earste kommersjele transportfleanmasine mei in drukkabine. Dizze eigenskip makke it mooglik om mei passazjiers op hichte fan 6,000m te fleanen, dat wol sizze boppe it waar. It drukdifferensjaal wie 2.5 psi (17kPa), sadat op in hichte fan 4.480 m de kabinedruk dy fan 2.440 m wie. Model 307 hie romte en foarsjennings foar in bemanning fan fiif en 33 passazjiers. De kabine wie sa'n 3.6 m trochsneed. It wie de earste fleanmasine mei in boardwurktúchkundige as bemanningslid.
It Model 307 wie in fuortsette ûntwikkeling fan it Model 299 (de lettere Boeing B-17 'Fleanend Fort'). Totaal binne der mar tsien fan makke fanwege it útbrekken fan de Twadde Wrâldoarloch. Ien tastel waard kocht troch filmprodusint en loftfeartpionier Howard Hughes om dêrmei in wrâldsnelheidsrekord te festigjeen.
Technyske feiten (Boeing 307)
Ut Jane's AWA 1942 (útsein wjukoerflak en laadfeiten) Bemanning: 5, dêrfan twa piloaten en in boardwurktúchkundige
Rinse Posthumus
thumb|Ds Rinse Posthumus Rinse Posthumus (Ternaard, 30 oktober 1790 - Waaksens, 28 septimber 1859) wie in dûmny en dichter.
Hy wie predikant te Waaksens-Brantgum, in oarspronklike, ûndogmatyske, liberale geast en romantysk dichter. Hy skreau talleaze pamfletten en brosjueres dêr't syn politike en maatskiplike belutsenens út bliken docht. Syn oersettingen fan Shakespeare binne technysk swak te neamen.
Skalterfean
thumb|200px|Turfmoas Sphagnum cuspidatum Skalterfean, ek: skalter, is moasfean dat út laachjes bestiet. It hat in tinne plaatstruktuer, feroarsake troch resten fan it feanmoas Sphagnum cuspidatum. Dit leit yn libbene tastân as in flues oer it wetter en fersinkt nei ôfstjerren. Dêrtroch krijt it skalterfean it typyske tinfluezige karakter. Horizontale krimp yn it skalterfean feroarsaket skalter. De tichte gelaachdheid fan it skalterfean steurt meastentiids de wetterbeweging.
Anna fan Bretanje
Anna fan Bretanje (Frânsk: Anne de Bretagne; Bretonsk: Anna Breizh; Nantes, 25 of 26 jannewaris 1477 – Blois, 9 jannewaris 1514) wie fan 1488 oant har dea hartoginne fan it (yn namme) doe noch ûnôfhinklike Hartochdom Bretanje. Hoewol't se der alles oan die dat yn har macht lei om 'e selsstannigens fan har heitelân te hanthavenjen, kaam Bretanje yn har tiid stevich yn 'e hannen fan it Keninkryk Frankryk, dat it hartochdom yn 1532 anneksearre. Njonken har regear suo jure oer Bretanje, wie Anna keninginne-gemalinne fan Frankryk, earst as de oarehelte fan Karel VIII en letter fan Loadewyk XII. Sy is de iennichste frou dy't twaris keninginne-gemalinne fan Frankryk west hat. Teffens wie se ûndere de Italjaanske Oarloggen keninginne-gemalinne fan Napels en hartoginne-gemalinne fan Milaan. Yn Bretanje stiet Anna noch altyd yn heech oansjen as ien dy't it lân om 'e nocht tsjin 'e Frânsen besocht te ferdigenjen. Yn it tiidrek fan 'e tweintichste iuw waard se sadwaande in boechbyld fan it Bretonske nasjonalisme.
Jonkheid
Anna waard berne op 25 of 26 jannewaris 1477 yn it Kastiel fan 'e Hartoggen fan Bretanje yn Nantes, yn wat no it Frânske departemint Loire-Atlantique is. Hja wie it âldste bern fan hartoch Frâns II fan Bretanje en dy syn twadde frou Margareta fan Foix. In âlder healbruorke, Jan, wie yn 1463 58 dagen nei de berte kommen te ferstjerren. Anna hie in jongere suster, Isabeau, dy't yn 1478 berne waard mar yn 1490 mei tolve jier ferstoar. Har mem ferstoar yn 1486, doe't Anna njoggen jier wie, en har heit kaam yn 1488 om by in fal fan syn hynder, doe't se alve jier wie.
It wurdt wierskynlik achte dat Anna lêzen en skriuwen learde yn it Frânsk en faaks ek in bytsje yn it Latyn. Oars as wat wol oer har beweard wurdt, hie se gjin kunde fan it Gryksk of Hebriuwsk en spriek noch ferstie se it Bretonsk, de nasjonale taal fan har heitelân. Mei troch it ier fuortfallen fan har âlden, mar ek neffens wat foar lju fan har stân yn dy tiid wizânsje wie, waard Anna grutbrocht troch in gûvernante, Françoise fan Dinan, frouwe fan Châteaubriant en troch har houlik grevinne fan Laval. Dêrnjonken hie Anna ferskate privee-learaars, ûnder wa har butler en hofdichter Jean Meschinot, dy't har nei alle gedachten les joech yn dûnsjen, sjongen en muzyk.
Erfdochter
Anna har heit Frâns II wie hartoch wurden as opfolger fan syn omkes Jan V en Arthur III, dy't gjinien fan beiden manlike neikommelingen hiene. Frâns II wie sadwaande de lêste manlike telch út it slachte Dreux-Montfort. Dat er sels ek gjin soannen produsearre, wie, yn in tiid dat froulju net yn tel wiene, foar it ûnôfhinklike Hartochdom Bretanje in regelrjochte ramp, temear om't it Keninkryk Frankryk Bretanje as in soarte fan ôffalige provinsje seach dy't weromwûn wurde moast. Om fia Anna de erfopfolging fan syn laach feilich te stellen, liet Frâns II syn dochter op 10 febrewaris 1486 formeel as syn erfgenamte erkenne troch de Steaten fan Bretanje. Sy waard dêrtroch offisjeel syn erfdochter, wat har ta in tige oantreklike houlikspartij makke.
Frâns II, en nei syn dea Anna har fâden, besochten dêrfan gebrûk te meitsjen troch sa'n geunstich mooglike man foar har te sykjen, dy't sterk genôch wêze soe om 'e Frânsen bûten Bretanje te hâlden. Yn 1480, doe't se trije jier wie, waard se keppele oan Edwert V fan Ingelân, de prins fan Wales en erfgenamt fan kening Edwert IV fan Ingelân. Mar koart nei de dea fan Edwert IV ferdwûn Edwert V spoarleas; men nimt oan dat er út 'e wei romme is, mooglik yn opdracht fan syn omke en regint, Richard III.
Oarloggen mei Frankryk en troansbestiging
Yn 1488 sleat Frâns II yn wat neitiid bekend kommen is te stean as de Dwaze Oarloch (la Guerre Folle) in militêr bûnsgenoatskip mei oare fijannen fan Frankryk, te witten: keizer Maksimiliaan I fan it Hillige Roomske Ryk, kening Ferdinand II fan Aragon en kening Hindrik VII fan Ingelân. Ferskate Frânske eallju, eardere bûnsgenoaten fan Frâns II út 'e Liga foar it Miene Goed, joegen har by him. It leger fan 'e Bretonnen en harren bûnsgenoaten waard lykwols op 28 july 1488 troch de Frânsen ferpletterjend ferslein yn 'e Slach by Saint-Aubin-du-Cormier. Op 10 augustus wie Frâns II sadwaande twongen om it fernederjende Ferdrach fan Verger te ûndertekenjen. Dêryn waard, njonken oare Bretonske konsesjes, fêstlein dat Frâns II fan dat stuit ôf foar in houlik fan syn dochters ferlet hie fan goedkarring fan 'e Frânske Kroan.
Minder as in moanne letter, op 9 septimber, kaam Frâns II te ferstjerren by in ûngemak, as gefoch wêrfan't Bretanje yn in nije krisis stoart waard. Dy soe útrinne op noch ien lêste Frânsk-Bretonske Oarloch. Doe't er nei syn fal fan it hynder yn it stjerren lei, liet Frâns syn dochter Anna ûnthjitte dat se har nea deljaan soe ûnder in Frânske oerhearsking fan Bretanje. Ek stelde er syn fertrouling Jan IV fan Rieux, de maarskalk fan Bretanje, oan as Anna har fâd. Nei't se de Bretonske haadstêd Nantes ûntflechte wie omreden fan 'e twaspjalt mank har riejouwers oer hoe't it no mei har houlik moast, waard Anna op 10 febrewaris 1489 yn Rennes ta hartoginne suo jure fan Bretanje kroane.
Mei trettjin jier troude Anna op 19 desimber 1490 mei keizer Maksimiliaan I fan it Hillige Roomske Ryk. De houliksplechtichheid fûn plak yn 'e Katedraal fan Rennes. Maksimiliaan wie dêr fansels net yn eigen persoan by oanwêzich, om't it foar him fierstente tiidrôvjend en gefaarlik wie en reizgje hielendal ôf nei Bretanje. Ynstee wie it in houlik by folmacht. De Frânske Kroan wie net om goedkarring frege, wat ynbrek makke op it Ferdrach fan Verger. Los dêrfan soe der ek nea goedkarring foar sa'n houlik jûn wêze om't Maksimiliaan in swarde fijân fan Frankryk wie, en it houlik mei Anna him yn 'e praktyk hearsker oer Bretanje meitsje soe. It houlik waard dêrom yn Parys beskôge as in earnstige provokaasje. Noch helte minder wie foar Bretanje it feit dat it houlik sa'n minne timing hie: Maksimiliaan wie drok beset mei in problematyske troanopfolging yn it Keninkryk Hongarije, en syn Spaanske bûnsgenoaten Ferdinand II fan Aragon en Isabella fan Kastylje hiene de hannen fol oan 'e ferovering fan it Emiraat Granada.
Hoewol't sawol it Keninkryk Kastylje as it Keninkryk Ingelân troepekontinginten nei Bretanje stjoerden om it Bretonske leger mei fuort te sterkjen, hie net ien fan beide lannen op dat stuit ferlet fan in iepen oarloch mei Frankryk. Doe't yn 'e maityd fan 1491 in Frânsk leger ûnder Loadewyk II fan La Trémoille Bretanje binnenfoel, koene de Bretonnen dan ek net folle oars dwaan as tebekwike. Oan 'e ein fan 'e simmer sloech La Trémoille belis foar Rennes, dat Anna har residinsje wie, en nei twa moannen koe de stêd it net langer hâlde. Op 15 novimber joech Rennes him oer en ried de Frânske kening Karel VIII de stêd binnen. De beide kanten yn 'e oarloch kamen it Ferdrach fan Rennes oerien, wêrmei't de oarloch einige yn wat Anna krekt besocht hie foar te kommen: de folsleine oerhearsking fan Bretanje troch de Frânsen.
Houlik mei Karel VIII
Op 8 febrewaris 1492 waard Anna by in plechtichheid yn 'e Katedraal fan Saint-Denis yn Saint-Denis, benoarden Parys, troch André d'Espinay, de aartsbiskop fan Bordeaux, kroane ta keninginne-gemalinne fan Frankryk. Dat wie lykwols mar in formaliteit, mei't se as keninginne fan Karel VIII alhiel gjin macht yn Frankryk hie. Wannear't Karel fuort wie, lykas doe't er yn 'e Italjaanske Oarloggen focht, wie net Anna fan Bretanje, mar syn âldere suster Anna fan Franryk regintesse foar him yn 't plak. Karel naam, sa't doedestiden wenst wie, ek it regear oer it gebiet fan syn frou oer, dat yn Bretanje hie Anna ek neat mear te sizzen. Karel ferbea har sels om 'e titel "hartoginne fan Bretanje" te brûken, wat ta oanhâldend en heechoprinnend spul tusken harren late. Ek yn 'e priveesfear wie de ferhâlding tusken Anna en Karel min. Dat begûn al trochdat Anna, doe't se trouwe moast, demonstratyf twa bêden meinaam: ien foar harsels en ien fan har brêgeman. Se wennen mar komselden op itselde plak, mar nettsjinsteande dat wie Anna it meastepart fan 'e tiid swier en brocht se yn harren sânjierrich houlik sân bern te wrâld, dy't lykwols allegearre deaberne waarden of mar koart libben. Anna wenne yn dy jierren yn 'e keninklike kastielen fan Amboise, Loches en Plessis, en as har man yn Itaalje focht, hold se ta yn Lyon, Grenoble of Moulins.
Wer hartoginne fan Bretanje
Doe't Karel VIII fan Frankryk op 4 april 1498 in ûngemak krige en stoar, wie Anna fan Bretanje 21 jier en hie se gjin libbene bern. Se kearde werom nei Bretanje, dêr't se sels it regear oer har hartochdom opnaam. Har earste dieden wiene om 'e trouwe Filips fan Montauban wer kânselier te meitsjen, en Jan IV fan Châlon-Arlay, prins fan Oranje, oan te stellen as erflik luitenant-generaal fan Bretanje. Ek rôp se de Steaten fan Bretanje gear en joech se opdracht ta it slaan fan in gouden munt mei har eigen likenis derop. Om har hinne sammele se in ferneamd fermidden fan dichters, keunstners en muzikanten, ûnder wa Publio Fausto Andrelini, Jean Marot, Johannes Ockeghem, Antoine de Févin, Loyset Compère en Jean Mouton.
Houlik mei Loadewyk XII
Trije dagen nei it ferstjerren fan Karel VIII trêden de betingsten fan syn houlikskontrakt mei Anna yn wurking: om't er sûnder manlike erfgenamten stoarn wie, moast Anna mei syn opfolger trouwe. Dy opfolger wie syn folle neef Loadewyk fan Orléans, dy't op 'e Frânske troan kaam as Loadewyk XII. It probleem wie dat dyselde al troud wie, nammentlik mei syn nicht Jehanna fan Frankryk, hartoginne fan Berry, in dochter fan kening Loadewyk XI en in suster fan Karel VIII. Op 19 augustus 1498 prate Anna yn Étampes mei Loadewyk ôf dat se mei him trouwe soe as it him slagge en lit syn houlik mei Jehanna binnen in jier annulearje. Dêr sette er fuortendaliks mei útein.
It is net dúdlik oft Anna dy ôfspraak makke om't se net oars koe, of dat it in taktyske set fan har wie yn 'e hope dat Loadewyk it net oprêde soe om syn houlik ûntbûn te krijen. As dat lêste it gefal wie, kaam hja bedragen út. Paus Aleksander VI liet him troch Loadewyk blykber maklik oertsjûgje fan 'e needsaak fan in ûntbining, want hy annulearre it houlik tusken Loadewyk en Jehanna noch foar de ein fan it jier. It houlik fan Anna mei Loadewyk XII koe sadwaande al op 7 jannewaris 1499 yn Nantes plakfine. In nije kroaningsseremoanje as keninginne-gemalinne fan Frankryk waard lykwols pas jierren letter holden, op 18 novimber 1504, op 'e nij yn 'e Katedraal fan Saint-Denis.
It nije houlikskontrakt ferskilde radikaal fan dat fan Anna har houlik mei Karel VIII. Hja wie no langer gjin bern mear, mar in keninginne-dûairiêre, en hja wie wisberet om diskear erkenning ôf te twingen fan har rjochten as soeverein monarch fan Bretanje. Wat ek meispile wie dat Loadewyk XII nei't it skynt, oars as Karel VIII, smoarfereale op har wie, wat har folle mear macht joech yn harren relaasje. Sa koe it dat, hoewol't Loadewyk de facto de nije hearsker oer Bretanje waard, hy erkende dat sy eigentlik de hartoginne wie. De besluten dy't er naam liet er dêrom altyd útgean yn har namme. It houlikskontrakt omfette ek in klausule dat harren âldste dochter of twadde soan it Hartochdom Bretanje ervje soe. (De âldste soan soe nammentlik kening fan Frankryk wurde, dêr't froulju troch de Salyske Wet fan 'e troanopfolging útsletten wiene.) Dat wie lykwols in ôfspraak dêr't de Frânsen har nei Anna har dea net om bekroadzje soene.
Under har twadde houlik wenne Anna foar it meastepart op it Kastiel fan Blois, dêr't har oanwêzichheid as hartoginne fan Bretanje rûnom merkber wie. Loadewyk sette de Italjaanske Oarloggen fan Karel VIII fuort en wûn dêrby de kroanen fan it Keninkryk Napels en it Hartochdom Milaan, sadat Anna fan 1501 oant 1504 ek keninginne-gemalinne fan Napels wie en fan 1499 oant 1500 en fan 1500 oant 1512 ek hartoginne-gemalinne fan Milaan. Under har twadde houlik liet Anna foar har âldelju in prealgrêf bouwe yn 'e Katedraal fan Nantes, dêr't nei har eigen ferstjerren ek har hert yn byset wurde soe, neffens wat se fêstlizze liet yn har testamint.
As hartoginne ferdigene Anna de selsstannigens fan har heitelân fûleindich. Hja beävensearre in houlik foar har erfdochter Klaudia mei de jonge Karel fan Eastenryk, de lettere Karel V, sabeare om in Frânsk-Habsburchsk ferbûn te skeppen dat it Frânske súkses yn 'e Italjaanske Oarloggen bewissigje soe. It houlikskontrakt foar dy ferbyntenis waard op 10 augustus 1501 yn Lyon tekene troch Frâns fan Busleyden, aartsbiskop fan Besançon, Willem fan Croÿ, Nikolaas fan Rutter en Pierre Lesseman, de ambassadeurs fan Filips de Skiene (de heit fan Karel V). Doe't it letter wierskynlik waard dat Anna gjin manlike erfgenamt fuortbringe soe, liet Loadewyk XII de fersizzing lykwols ferbrekke om in houlik tusken Klaudia en syn eigen troanopfolger Frâns fan Angoulême te regeljen. Om't Anna wol foar it ferstân hie dat sa'n houlik de definitive deastek foar de Bretonske ûnôfhinklikens wêze soe, wegere se oan har dea ta om dermei yn te stimmen. Ynstee woe se it houlik mei Karel V dochs trochsette of oars har twadde dochter Renée mei it Hartochdom Bretanje beërvje.
Ferstjerren en begraffenis
Utput troch in grut tal kearen swier west en hast likefolle miskreammen krigen te hawwen, kaam Anne fan Bretanje op 9 jannewaris 1514 omtrint seis oere moarns oan in nierstienoanfal te ferstjerren yn it Kastiel fan Blois. Dat wie likernôch twa wiken foar wat har 37e jierdei west hawwe soe. Hja waard begroeven yn 'e Katedraal fan Saint-Denis, by in plechtichheid dy't 40 dagen duorre, sels foar in keninginne útsûnderlike lang. Har hert waard út har stoflik omskot nommen en yn in gouden relikwarium pleatst, dat oerbrocht waard de Katedraal fan Nantes om byset te wurden yn it grêf fan har âldelju.
Nei de Frânske Revolúsje waard it grêf fan Anna fan Bretanje en Loadewyk XII op 18 oktober 1793 ûntwijd, wêrby't harren stoflike omskotten yn in massagrêf smiten waarden. It prealgrêf waard foar in grut part rêden troch Alexandre Lenoir, dy't it fan 1795 ôf bewarre yn it Museum fan Frânske Monuminten foar't it ûnder de Restauraasje fan it Hûs Boerbon yn 1830 werompleatst waard yn 'e Katedraal fan Saint-Denis. It relikwarium mei it hert fan Anna fan Bretanje waard yn 1792 opgroeven as ûnderdiel fan 'e ynbeslachname fan alle ealmetalen fan 'e Roomsk-Katolike Tsjerke, dy't útfierd waard yn opdracht fan 'e Nasjonale Konvinsje. It waard lege en opstjoerd nei Parys om omsmolten te wurden, mar it bedarre ynstee yn 'e Nasjonale Bibleteek fan Frankryk, dêr't it bewarre waard om yn 1819 werombrocht te wurden nei Nantes. Sûnt hat it dêr yn ferskate museä te bewûnderjen west, fan 1896 ôf yn it Musée Dobrée.
Neisleep
Yn har testamint hie Anna fan Bretanje fêstlizze litten dat se it Hartochdom Bretanje neiliet oan har twadde dochter Renée, mar dat waard negearre troch har man Loadewyk XII, dy't it hartochdom taparte oan harren âldste dochter Klaudia. Dyselde waard úthylke oan Frâns fan Angoulême, dy't yn 1515, in jier nei Anna har dea, op 'e Frânske troan kaam as Frâns I. By it ferstjerren fan Klaudia yn 1524, krige Frâns I sadwaande Bretanje yn 'e hannen, en yn 1532 fierde er formeel de Frânske anneksaasje fan Bretanje troch.
Bern en fierdere neiteam
Ut it earste houlik fan Anna fan Bretanje, mei Karel VIII fan Frankryk, kamen sân bern fuort:
Under har twadde houlik mei Loadewyk XII fan Frankryk rekke Anna nochris njoggen kear swier:
Fia har beppesizzer Margareta fan Frankryk, hartoginne fan Berry (de jongste dochter fan har dochter Klaudia) is Anna fan Bretanje de foarmem fan Fiktor Emanuël, prins fan Napels, de hjoeddeistige troanpretindint fan Itaalje. Fia har oerbeppesizzer Klaudia fan Frankryk, hartoginne fan Loataringen (in dochter fan Hindrik II fan Frankryk) is Anna ek de foarmem fan Karl von Habsburg, de hjoeddeistige troanpretindint fan Eastenryk.
Marten Hepkes Bakker
thumb|Marten Bakker Marten Hepkes Bakker (Langwar, 23 maart 1848 - Huzum, 25 jannewaris 1927) wie in kastlein en bakker dy't ek mei de Fryske skriuwerij pielde. Hy die teffens mei oan it winterjûnenocht.
Libben en wurk
Bakker kaam út in frijsinnich-protestanske bakkers- en timmermanshúshâlding yn Langwar. Hy wie boaske oan Trijntje Hayes Sipma. Hy wie oant 1879 kastlein. Dêrnei wie er bakker op ferskate plakken en yn 1898 stie er regisrearre as fabryksarbeider yn Huzum, by it kartonfabryk oan de Potmarge. Hy skreau foardrachten en folkspoëzy mei in sosjale ynslach. Der binne sa'n 200 ferzen fan him bekend út de perioade 1877-1925. Syn wurk hat skaaimerken fan it 19e iuwsk naturalisme, mar is ek lyrysk en al rjochte op it uterjen fan in persoanlik fielen.
Bakker syn krityske hâlding en wurk foar maatskippij en tsjerke oer brocht him yn 1885 oant 1888 yn konflikt mei de dûmnys yn De Hommerts en Langwar. Yn dy jierren om de Doleânsje hinne wie der in soad te dwaan oer it leauwe.
Bakker stoar yn Huzum en kaam dêr ek te hôf. Syn ferstjerren krige ek omtinken bûten Fryslân. Bygelyks it Algemeen Dagblad makke it buorkundich.
Op syn grêfstien yn Huzum stiet:
Saakstra's Brêge
Saakstra's Brêge (de offisjele namme is Frysktalich) is in brêge yn 'e Fryske stêd Frjentsjer oer de Alde Trekfeart. It wie foarhinne in hânbetsjinne ophelbrêge, mar no is it in fêste brêge. Dêrûndertroch hat de lytse rekreaasjefeart tagong fan 'e noard-súd-oriïntearre Easterstedsgrêft ta de nei it easten rinnende Alde Trekfeart. De strjitte dy't oer de brêge hinne rint, hjit it Ald Keatsfjild. Oan 'e súdkant fan Saakstra's Brêge liedt dy strjitte oan 'e eastlike side fan hotel-restaurant De Stedsherberge lâns yn 'e rjochting fan 'e folle gruttere Stasjonsbrêge oer it Van Harinxmakanaal. Oan 'e noardkant fan 'e brêge giet it Ald Keatsfjild al rillegau oer nei de yn eastlike rjochting ôfbûgende Ljouwerterwei, dy't by Bloemketerp en de Wettertoer lâns giet om út te kommen op 'e âlde strjitwei nei Dronryp.
Skiednis
De âlde Saakstra's Brêge wie in ophelbrêge dy't mids tweintichste iuw oanlein waard. Hy waard mei de hân betsjinne, de lêste 37 jier troch deselde brêgewachter, Eelco Bootsma fan De Stedsherberge. Yn 2016 begûn de fernijing fan 'e brêge, dy't foel ûnder it projekt Waadpoarte (Waddenpoort), dêr't de gemeente Frjentsjerteradiel €20 miljoen oan bestege. Ek de fernijing fan 'e Stasjonsbrêge en de oanlis fan 'e Easterpoartsbrêge makken dêr ûnderdiel fan út. Op 14 novimber 2016 draaiden Bootsma en wethâlder Caroline de Pee tegearre de âlde brêge foar de lêste kear iepen, wêrnei't ein novimber de sloop folge.
De nije Saakstra's Brêge waard in hegere mar fêste brêge, sadat de wachttiden yn it ferfolch ta it ferline hearden. De nije brêge waard boud troch DVJ Infra en Milieu fan De Jouwer. Tagelyk mei de fernijing fan 'e brêge waard ek it noardlike part fan it Ald Keatsfjild hielendal werynrjochte. Op 18 april 2017 waard de nije brêge troch wurklju fan Westra B.V. út Frjentsjer op syn plak hyst. Oarspronklik hie it de bedoeling west dat de brêge op 1 april al klear wêze soe, mar dy datum waard net helle, om't der mear tiid nedich wie foar ûndersyk en boukundich wurk as dat yn 't foar ynskat wie. Der waard keazen foar in alternative konstruksjewize dy't binnen it budget bleau en dêr't de gemeente mei ynstimde.
Kystersyl
Kystersyl is in buorskip yn de gemeente De Waadhoeke. Kiestersyl leit yn de himrik fan Frjentsjer oan it Van Harinxmakanaal tusken Frjentsjer en Hjerbeam. Ek de heechlizzende draaibrêge mei ôfslútbere iepeningen yn de wei oer de Slachte oer it Van Harinxmakanaal by Kie waard Kystersyl neamd. thumb|Brêge oer it Van Harinxmakanaal yn Kystersyl De namme komt ek foar as Kiesterzijl, Kiestersyl, Keesterzyl en Kiesterzyl. De betsjuttings is dus 'slûs by Kie'.
De buorskip Kiestersyl kaam earst ta ûntwikkeling doe't der yn 1857 in stienbakkerij boud waard. Op dat stuit stiene der fjouwer huzen tichtby de syl. Ien dêrfan wie de brêgewipperswenning, yn de oare huzen wennen lytse túnkers, gerniers. Foar it personiel fan de stienbakkerij waarden fuort al fiif huzen boud wêrûnder dat fan de masterfeint. De útwreiding gie fierder mei yn 1904 in betonfabryk en om 1917 hinne twa kalkovens. De stienbakkerij waard yn 1920 ôfbrutsen. Wenten en bedriuwsgebouwen leine oarspronklik oan beide kanten fan it kanaal. By de ferbettering fan it kanaal waard de bocht by Kiestersyl ôfsnien (1942) en kaam de buorskip hielendal benoarden it Van Harinxmakanaal te lizzen. Tsjintwurdich is de buorskip ûnderdiel fan it yndustryterrein West Kystersyl. Yn 2017 bestie de buorskip út likernôch fyftjin wenhuzen en in pear bedriuwsgebouwen. It tal ynwenners waard doe rûsd op 35. Der stiet gjin plaknammeboerd mear, allinnich de strjitnamme docht noch tinken oan de buorskip en de syl.
Johannes Spannenburg
Johannes Spannenburg (Harns 17?? - dêre, nei 1785) wie in sulversmid. Hy waard master yn 1746; wurk fan him wurdt bewarre yn it Frysk Skipfeart Museum en it Frysk Museum.
Hoendjip
thumb|300px|Gabrêge, de lêste brêge fan it Hoendjip (op de foargrûn it Van Starkenborghkanaal) thumb|300px|It Hoendjip by Heechtsjerk It Hoendiep (Grinslânsk: Houndaip) is in kanaal tusken de stêd Grins en Súdhorn (Noardhornergea). Foar 1938 hiet it hjoeddeiske stik fan it Van Starkenborghkanaal fan Súdhorn oant de Fryske grins ek Hoendjip.
It Hoendjip rûn oarspronklik fan in punt bewesten de Grinzer Aapoarte nei De Poffert. Dêrwei farde men, om yn Fryslân te kommen, oer de Gave (no foar it grutste part ferdwûn) nei it Lettelberterdjip. Dêrwei gie men fierder oant Briltil en dan nei it Niekersterdjip en it yn 1572-1576 yn opdracht fan de Spaanske steedhâlder Caspar de Robles groeven kanaal, it Knillesdjip, nei de Burgumer Mar. Oan it Hoendjip lizze Grins, Heechtsjerk, De Poffert, Enumatil, Súdhorn en Briltil.
Siercksmahûs
thumb|Sierckmahûs yn 1603 thumb|Sierckmahûs yn 19053 thumb|Sierckmahûs yn 2005 Sierckmahûs, Siercksmahûs, of Sierckmastins (ek: Syerxmastins, It Stedhûs fan Amsterdam, Repelsteeltje ) wie in stins yn Ljouwert op de hoeke fan de grutte Heechstrjitte en de Iewâl (no Grutte Heechstrjitte 44). Yn it pân sit yn 2011 in coffeeshop, Repelsteeltje.
Skiednis
De stedsstins soe boud wêze yn of omtrint 1450. De Siercksma’s wiene net de earste de bêsten. Se hearden by it stedspatrisiaat, stienen yn heech oansjen en hienen yn de 15e en 16e iuw hege posysjes yn it stêdlik regear en it Hof fan Fryslân. De Siercksma’s hienen, neist de state yn Deinum, ek in state krekt bewesten Ljouwert op it Nijlân oan de Hegedyk en noch in hûs yn de Beginestrjitte. Yn de roerige 14e iuw en 15e iuw, mei de almar oplôgjende striid tusken de Skieringers en Fetkeapers, fûnen in soad eallju it wiis om yn de stêd in fersterke hûs te hawwen. Dat wie net allinnich gaadlik yn tiden fan need, mar ek yn ferbân mei it bestjoerlike wurk yn de stêd. Neffens histoarikus Wopke Eekhoff stie it destiidske riedhûs fan de stêd oant 1594 njonken de Siercksmastins. Dat moat dan oan de oare side fan de Sierksmasteech (1599, Syercxmasteeg) stien hawwe, want de Siercksmastins stie hielendal frij fan de oare bebouwing. It komt yn âlde stikken faak as in oansjenlik hûs foar.
Begjin santjinde iuw soe it stedsbestjoer har mei it oansjen fan de Iewâl bemuoie. Kenlik wie it yn besit komd fan it Siercksmahûs, want it hoekepersiel waard yn 1619 ferkocht oan de lettere boargemaster Joaris Gjerrits Camp ûnder de betingst dat in diel fan it hûs ôfbrutsen wurde moast foar nijbou. By dy nijbou waarden yn de kapekonstruksje dielen fan de iken kape fan it Siercksmahûs brûkt, in foarm fan recycling dy't eartiids hiel gewoan wie.
Op de plattegrûn fan Ljouwert dy't yn 1603 tekene is troch Johannes Sems is in mânske sealstins te sjen mei trije ferdjippings mei in sealdak der op. Hielendal efter yn de hof stiet noch in hûs fan de Siercksma’s oan de Minnemastrjitte. It hjoeddeiske pân op de hoeke fan de Minnemastrjitte en de Iewâl is dúdlik âlder as de neistlizzende pânen dy't om 1619 boud binne. It hûs dat Sems tekene hat bestiet dus noch. Fan it hoekpân op it plak fan it Siercksmahûs is frij resint it dak, fan de bûnte knaachkever oanfretten iken kape restaurearre. Troch de feroaring fan kleurstelling hat it pân in metamorfoaze ûndergien. Dêrby is it giel sauze mitselwurk oerskildere yn in bakstienreade kleur en it houtwurk yn rjemmewyt. Troch dy kleurstelling stiet it pân prominint op de strjithoeke. Alle huzen tusken Grutte Heechstrjitte en Minnemastrjitte steane yn de eardere hôf fan Siercksmastins.
De Swemmer
thumb|De Nije Swemmer benoarden Westergeast De Swemmer is in kanaal dat fan de Burgumer Mar oant Dokkumer Nije Silen rint; it wetter fiert in grut part fan it oerstallige wetter fan de Fryske Boezem ôf nei it Lauwersmar.
It wetter bestiet út de parten: de Kûkhernster Feart, de Nije Feart, de Petsleat en de Nije Swemmer.
Yn it ramt fan it Fryske Marren Projekt is De Swemmer yn 2003 en 2004 bot oanpakt. De Swemmer is dêryn in part fan de Lits-Lauwersmar Rûte. It kanaal is útbaggere, mei de bagger binne de kades ferhege sadat de wetterlossing fan de Fryske boezem ferbettere is. Fierders binne der foar de rekreaasje ekstra oanlisplakken oanlein en binne der fytspaden kaam. De Swemmer is ek in ûnderdiel fan de Ekologyske ferbiningssône tusken de Lauwersmar en de Fryske Marren. Hjirfoar binne binnen it projekt ek in oantal natoergebieten oanlein yn de Sweagermieden dy't tagelyk ek wer soarge hawwe foar in fergrutsjen fan de Fryske boezem.
Muorrekeatsen
thumb|300px|Muorrekeatsers út Ingelân en Baskelân op it Iepen Italjaansk 1-Wall Kampioenskip 2007Muorrekeatsen is in foarm fan keatsen dêr't in bal mei de hân of de fûst, sûnder earst de grûn te reitsjen, by tsjin in muorre slein wurde moat. Doel is om de bal sa te slaan dat de tsjinstander de bal dêrnei net jildich retoernearje kin. Muorrekeatsen wurdt sawol binnen- as bûtendoar spile. Der binne yn it muorrekeatsen ferskate farianten. De meast-spile dêrfan, binne de farianten dy't ûntliend binne oan it tradisjonele Ierske "one-wall handball". Yn Frankryk, mar benammen ek yn Spanje en Itaalje besteane in tal farianten dy't in mjuks binne fan it muorrekeatsen en it plein- en fjildkeatsen. By de farianten dy't tsjintwurdich yn Amearika spile wurde, wêrby't ôfhinklik fan de akkommodaasje ien, trije of fjouwer muorren brûkt wurde, binne de banen lytser (40x20 foet) as earder it gefal wie (60x30 foet). Ek yn Ierlân binne de lytsere banen om finansjele redenen mear en mear yn swang rekke. By it muorrekeatsen wurde tsjintwurdich rubberen ballen brûkt.
Muorrekeatsen mei ien muorre
thumb|Muorrekeatsbaan
Akkommodaasje
De frontmuorre is 6,10 meter breed en 4,785 meter heech. It spylfjild is lykas de muorre 6,10 meter breed, en is 10,35 meter lang. Der wurdt spile op in hurde ûndergrûn. Behalve de sydlinen en de efterline wurdt, parallel oan de muorre, op 4,785 fan de muorre in line oanbrocht, dy't de koarte line neamd wurdt. Healwei de efterline en de koarte line wurdt de opslachmarkearing oanbrocht yn de foarm fan in ûnderbrutsen line. De romte tusken de koarte line en de opslach-markearing wurdt de opslachsône neamd. De romte tusken de koarte line en de efterline is de perksône.
Spulregels
Muorrekeatsen wurdt gewoanwei ien-tsjin-ien of twa-tsjin-twa spile. It is de bedoeling de bal mei de hân of fûst fanút de opslachsône fia de muorre yn de perksône te bringen. De tsjinpartij moat dan besykje de bal fóar de twadde stuit op 'e nij tsjin de muorre te slaan, wêrnei't de bal wer yn it spylfjild stuitsje moat. En sa fierder. As ien fan beide partijen der net yn slagget in jildige bal te slaan, dan is de relly troch de tsjinstanner wûn.
De opslach
Oars as by it Frysk spul, is it ferplichte de opslach yn stilstand yn it opslachfak te begjinnen. De bal wurdt mei de hân of fûst opslein neidat de opslagger de bal ien kear yn de opslachsône stuitsje litten hat. Neidat de bal slein is moat er fia de muorre werom komme yn de perksône (spylfjild éfter de koarte line). De opslagger mei pas oer de koarte line komme, as de bal fan de muorre werom komt en de koarte line foarby is. As de opslagger it punt ferliest giet de opslach oer nei de tsjinpartij.
De opslach by it dûbeljen
De opslach ferrint gelyk as by ien-tsjin-ien mei in pear oanfollingen. Foar de wedstriid moat in dûbel-partoer oanjaan wa't de earste opslach fersoarget. Fan dat partoer begjint de earste opslagger de hiele wedstriid as earste yn in opslachbeurt op te slaan. As de earste opslagger in relly ferliest, dan nimt de twadde de opslach oer. As dy ek in relly ferliest, dan giet de opslach nei de tsjinpartij. Yn de earste opslachbeurt yn in set komt allinne de earste opslagger oan bar.
De posysje fan de maat fan de opslagger
As der opslein wurdt by it dûbeljen, dan moat de maat fan de opslagger him bûten it spylfjild opstelle mei ien foet links en ien foet rjochts fan de opslachmarkearing. Hy mei it fjild pas ynkomme as de opsleine bal, fan de muorre weromkommend, him foarby is.
De earste retoerslach
De ûntfangende party moat him efter de opslachmarkearing opstelle en mei dy net passearje foardat in opsleine bal fan de muorre weromkommend, de koarte line foarby is. De ûntfanger mei de bal yn 'e flecht of nei ien stuit werom slaan.
De telling
Der wurdt, lykas earder by follybal, telt neffens it opslach-punt-systeem. Der moatte twa sets wûn wurde om in wedstriid te winnen. In set rint oant 21 punten. As dat nedich is wurdt der in beskiedende tredde set spile oant 11 punten. Op iendeiske toernoaien wurdt gauris om 1 set spile. It tal te spyljen punten hinget dan âf fan de beskikberens fan baantiid: 11, 21 of 25 punten.
De tos
By ien-tsjin-ien: De spiler dy't de tos wint, begjint as earste mei de opslach yn it earste earst. De oare spiler begjint yn it twadde earst mei de opslach. As der in tredde, beslissend earst nedich is, dan begjint dy spiler mei de opslach, dy't yn de earste twa earsten de measte punten makke hat. As beide spilers yn de earste beide earsten likefolle punten makke hawwe, dan wurdt der opnij tost om út te meitsjen wa't as earste opslaan mei.
It materiaal
De bal dy't brûkt wurdt is by it spyljen fan de 4-muorre fariant meast in lytse, sawat massive en dus hurde rubberen bal. By de trije en ien muorre farianten wurdt meastentiids in gruttere, lichtere rubberen bal brûkt, de saneamde "Big Blue". It Amerikaanske keatsbûn hat by kampioenskippen yn de ien muorre fariant oant 2008 fêsthâlden oan it spyljen mei de lytse bal. Omdat op ynternasjonale toernoaien frijwol allinne mei de grutte bal spile wurdt, binne der sûnt 2008 aparte Amerikaanske kampioenskippen mei de "Big Blue". De Ieren brûke yn guon toernoaien boppedat noch in hurde tradisjonele bal, makke fan koark, wol en lear. By it spyljen mei de lytse bal wurde sêfte learen wanten brûkt en is it dragen fan eachbeskerming ferplicht.
Wichtige wedstriden en bekende spilers
De iepen kampioenskippen fan de USHA (United States Handball Association) is it jierlikse hichtepunt op de wedstriidaginda. De wedstriid wurdt yn ferskate klassen hâlden:
Muorrekeatsen yn Jeropa
De Italianen hawwe yn 2005 foar it earst in Nasjonaal kampioenskip organisearre. Yn 2006 waard dit evenemint útwreide mei in Iepen Italiaansk kampioenskip, dêr't ek teams út Ierlân en Frankryk meidielnamen. Oan de twadde ferzje fan de iepen Italiaanske kampioenskippen namen yn 2007 21 teams út 9 lannen diel. Yn 2008 krigen de iepen Italiaanske kampioenskippen in ferfolch ûnder de namme One Wall Federation Cup. Oan de earste ferzje fan dizze cup diene op 29 en 30 novimber 10 lannen mei yn it hearetoernoai en 6 yn it frouljustoernoai. Lykas de beide ferzjes fan it Iepen Italiaansk kampioenskip waard it earste toernoai hâlden yn Nizza Monferrato.
Yn de maaitiid fan 2006 hawwe de Basken foar it earst Baskyske kampioenskippen hâlden. Lykas de 2e ferzje yn oktober 2007, gie de winst nei Egoitz Amantegi.
thumb|right|300|Jonge muorrekeatserkes yn aksje op it eardere fronton op Bloemketerp yn [[Frjentsjer. It fronton is yn 2010 sloopt fanwege efterstallich ûnderhâld]] Yn Londen rint sûnt 2005 in skoalleprojekt, opsetten troch fertsjintwurdigers fan de Eton Fives en Rugby Fives organisaasjes, wêrby it spul yntrodusearre is by in lytse tûzen learlingen fan iepenbiere skoallen. Yn july 2007 waarden yn Londen de earste Britske kampioenskippen foar manlju en froulju hâlden. De muorrekeatsers binne feriene in England Handball en oer it algemien rojaal fertjintwurdige op ynternasjonale toernoaien.
Yn Noard Frankryk keatse beoefeners fan it Jeu de Paume winterdeis op in 7-tal ien-muorre banen yn Hautmont, Hasnon, Le Quesnoy, Maubeuge, en Solre-le-Château. De Frânske muorrekeatsers wûnen yn septimber 2007 yn it Flaamske Buizingen it Europeesk kampioenskip fan de CJIB.
Yn Belchje wie al langer in tradysje yn it muorrekeatsen, mar oant 2009 waard dêr benammen in eigen fariant spile. Mei yngong fan it seisoen 2009/2010 sette de Belgen folop yn op de ynternasjonale fariant, wêrby de kommende jierren 200 Belgyske banen omboud wurde nei banen mei de ynternasjonale ôfmjittings. It Belgysk keatsbûn sil dêr fia in skoalleprogramma it muorrekeatsen promote.
Yn Fryslân, dêr't de KNKB it muorrekeatsen as twadde fariant omearme hat, binne ein 2005 yn de sporthal fan Tsjummearum in twatal ien-muorre banen oanlein en yn oktober 2006 fjouwer yn sporthal De Trije yn Frjentsjer. Oare plakken mei muorrekeatsfasiliteiten binne Jirnsum (1 en 4 minibanen, 1 bûtenbaan op sportpark De Bining), Kimswert (1), Easterein (3) Marssum (1 bûtenbaan) en Ljouwert (1 bûtenbaan op Sonnenborgh). De KNKB biedt har leden yn it winterskoft in folslein programma oan mei trainingen, toernoaien en kompetysje. Op 10 july 2008 is yn Jirnsum de earste muorrekeatsferiening oprjochte: MKF De Wide Stege.
Muorrekeatsen yn Sintraal Amearika
De oarspronklike bewenners fan Meksiko en de lannen súdlik dêrfan spilen al iuwen foardat Europeanen dêr foet oan lân setten, in muorrekeatsfoarm, Rebote a Mano con Pelota Dura dy't wat materiaal en fjildôfmjittings oangiet in soad oerienkomsten hawwe mei it Ierske spul. Omdat se dêr folle earder as yn Europa beskikten oer rubber, koe it spul him dêr earder ûntwikkelje. Rebote a Mano is in foarm fan ien-muorrekeatsen, dy't spile wurdt op in gravel-eftige ûndergrûn. De frijwat hurde bal wurdt mei gewoane wurkwanten oan tsjin de muorre slein. It spul wurdt regulearre troch de Federación Mexicana de Juegos y Deportes Autóctonos y Tradicionales, A.C. dy't jierliks in Meksikaansk kampioenskip organisearret. Fierder is it in demonstraasjesport, dy't meast yn kombinaasje mei oare tradisjonele sporten en spullen ten bêste jûn wurdt. Yn Meksiko is muorrekeatsen, lykas yn de Feriene Steaten ek in bekende foarm fan tiidkoarting in finzenissen. De romme oanwêzigens fan hege muorren sil dêr grif mei te krijen hawwe.
Sjoch ek
20 px Tema:Keatsen – Wikipedy hat ek in temaside oer Keatsen
Utgong
Utgong is de namme fan in earder plakje dat by Berltsum lein hawwe moat. Lang waard tocht dat Utgong de namme wie fan in âld stedsje oan de Middelsee, dêr't no Berltsum leit. Men fermoede by de útgong fan de binnensee in seehaven. Nei alle gedachten moat lykwols wurde oan Tutingum út Tutingahiem, it 'hiem fan it Tutingafolk'. It plakje lei neist Berltsum (Berlingum).
LSC 1890
Snitser fuotbalferiening LSC 1890 (Lycurgus Sparta Combinatie 1890) is oprjochte op 4 maart 1890.
Tenu: blau shirt, wite broek en blauwe sportsokken.
De feriening hat sa'n 700 leden (2008) en spilet yn it seizoen 2008/2009 mei 42 teams yn de kompetysje: Sûnt 2006 hat de feriening in fjild fan keunstgers.
Nittert Fox
Skiednis
Nittert Fox út Würtzburg yn Frankenlân, hearde frij wis ta it oansjenlike laach Füchs of Fux, besibbe oan dat fan Grombach, dêr't jonker Hans, mei Willebrord fan Schaumburg, as kapitein yn Saksyske tsjinst, yn Fryslân komd wie. Al foar de Fryske oarloggen hie Fox yn Nederlân al optreden, benammen yn de Gelderske oarloch, diels ûnder Maksimiliaan I sels, diels ûnder hartoch Albrecht, diels ûnder Freark fan Iselstein. Dêr hie him om 1495 hinne in Dútske binde fan lânsfeinten foarme, berucht ûnder de namme fan de ‘Swarte Wacht’, dêr't Nittert it befel oer hie. Mar net allinnich yn it Gelderske, mar ek yn it Sticht hâlde er strooptochten, dêr't koart dêrfoar in nije biskop, Freark fan Baden, tsjin optreden wie. Doe't dy him ferbûn mei Karel fan Gelre, waard de wacht wol ferslein, mar dizze fûn wer in feilich steunpunt in it krekt troch de keizerliken ferovere en befêstige Woerden. Foarnamer wie de rol troch Fox yn de Fryske oarloch. Doe't de Skieringers hartoch Albrecht om help fregen, stjoerde dy ‘jonker Fox’ mei 800 manskippen nei Fryslân ta (1496). Se gienen hjir net minder rûch tekear as harren Grinslanner tsjinstanners. De condottiere, dy't it betrouwen hie fan hartoch Albrecht (dy't him eartiids ris befrijd hie út de finzenskip fan Willem fan Gulik), wist him dit fannijs weardich te betoanen. Al rillegau ûnderwurp Westergoa him oan de betingsten fan Albrecht, mar wylst dy syn plakferfanger Wilwolt fan Schaumburg dit goa organisearre, gie Fox, nei syn lingte "de grutte kapitein" neamd, fierder mei syn ferwoastingtochten oan de oare kant fan de Lauwers. Hjir twong hy fanút in steling by it kleaster Aduard de Grinslanners dy't harren rie ten ein wienen, ta in ôfkeapsom fan 32000 gûne. Doe't dêrnei de measte Dútske bindes ûntslein waarden foar de oarloch yn Gelre, bleau hy mei noch gjin 1000 man by Schaumburg werom, om ek de Sânwâldsters te betwingen. Skytskoarjend om dizzen yn harren sterke stelling by Akkrum oan te fallen, luts hy him werom op Snits, Fan wêrút hy al gau in beweging makke yn de rjochting fan Starum. By Starum fûnen de troepen fan Schaumburg en Fox de Friezen foar harren oer, dy't ûndanks harren tsienfâldige oermacht ferslein waarden (slach by Laaksum).