cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Justin Slayer International
Justin Slayer International produsearre neffens de Internet Adult Film Database (IAFD) 103 pornofilms. Dêrnjonken fersoarge it ek de filmdistribúsje foar inkele oare lytsere studio's, lykas C.J. Wright Productions en Josh Stone Productions. Yn totaal kaam it tal films fan Justin Slayer International dêrmei op 149. Dêrûnder wiene populêre filmsearjes as Big Booty White Girls, Black Assassin en Phuck Girl.
Geaten
Geaten en Goaten
It is in âlde kontroverse oft de Geaten en de Goaten itselde folk wiene en dêrom mei-inoar lykslein wurde kinne. Sawol Aldnoarske as Aldingelske teksten meitsje dúdlik ûnderskie tusken de beide etnyske groepen: Aldnoarsk: Gautar, resp. Gotar; Aldingelsk: Gēatas, resp. Gotenas. De histoarikus Jordanes lykwols, dy't sels in Goat wie, skreau dat de Goaten oarspronklik fan it eilân Skandza (almeast ynterpretearre as Gotlân) kamen. Hy woe ek hawwe dat der op dat eilân trije stammen libben: de 'Gautigoaten', de 'Ostrogoaten' en de 'Vagoaten'. Dy stammen binne wol identisearre as de Geaten fan Västergötland, de Geaten fan Östergötland en de Gotlanners.
It Oranjewâld
Strjitten
De strjitten fan It Oranjewâld.
Geaten
Geaten en Goaten
Uterings fan Skandinavyske deaderituëlen, lykas stiennesirkels (domarringar), dy't it measte foarkommen yn Götaland en op Gotlân, en stêlen (bautastenar), ferskynde yn 'e earste iuw n.Kr. ynienen yn wat no noardlik Poalen is. Dat wiist op in ynfluks fan Skandinavyske kolonisten yn it begjinstadium fan 'e Goatyske Wielbarkkultuer. Boppedat is der oare kant de Eastsee, yn it Sweedske Östergötland, yn dyselde snuorje in ferdwining fan in protte doarpen fêststeld. Kontemporêne boarnen begjinnend yn 'e fjirde iuw assosjearje de Goaten fierders mei de ierdere Getae fan Daasje (no Roemeenje), mar dy identifikaasje is sels noch kontroversjeler.
Justin Slayer International
Yn febrewaris 2012 gie Justin Slayer International oer de kop.
Geaten
Geaten en Goaten
It is yn 'e moderne wittenskip frij algemien akseptearre dat de Goaten oarspronklik fan Gotlân en/of út súdlik Sweden kamen. Logyskerwize hâldt dat yn dat se nau besibbe wiene oan 'e Geaten. Mar oft se no fan oarsprong itselde folk wiene of in susterstamme, yn elts gefal is it dúdlik dat se har ûntwikkelen ta in selsstannich folk nei't se ienris it lân fan harren foarâlden ferlitten hiene. It is dus hoe dan ek ûnsinnich om yn 'e Midsiuwen noch Geaten en Goaten ta ien folk lyk te slaan.
De Jutske hypoteze
Der bestiet in hypoteze, foar it earst foarsteld yn 1884 troch Pontus Fahlbeck, dat de âlde Jutten (fan Jutlân) ek Geaten wiene. Hy wiisde derop dat yn 'e (oan Alfred de Grutte taskreaune) Aldingelske oersetting fan 'e (oarspronklik yn it Latyn stelde) Historia Ecclesiastica Gentis Anglorum fan Beda de Jutten ienris oantsjut wurde as Gēata (genityf) en twaris as Gēatum (datyf). Dat binne ferbûgings dy't by Gēatas hearre, it Aldingelske wurd foar 'Geaten'.
De hypoteze fan Fahlbeck waard yn 1907 wjerlein troch Henrik Schück, dy't opmurk dat in oare Aldingelske boarne, de Angelsaksyske Kronyk, de Jutten oantsjut as Īutna, Īotum of Īutum. Boppedat wiisde Schück derop dat de oersetting fan Alfred de Grutte de Jutten yn boek IV, haadstik 14, side 16 Ēotna neamd en yn ien manuskript Ȳtena. Edwin August Björkman stelde op basis dêrfan yn 1908 foar dat yn 'e oersetting fan Alfred de Grutte de Geaten en de Jutten mei-inoar betize wurde fanwegen de Westsaksyske foarmen Geotas ("Jutten") en Gēatas ("Geaten").
De Gotlânske hypoteze
Sûnt de njoggentjinde iuw bestiet der ek in hypoteze dat de Geaten út it epos Beowulf eins Gotlanners wiene, fan it eilân Gotlân yn 'e Eastsee. It gedicht sprekt nammentlik fan "Waar-Geaten" en "See-Geaten", dy't eastlik fan 'e Denen libje, mar fan 'e Sweden skaat wurde troch brede wetters. Guon ûndersikers, lykas de argeologen Gad Rausing en Bo Gräslund, fine it fiersocht om 'e marren fan súdlik Sweden, Vänern en Vättern, as "wide wetters" te beskôgjen. De ferwizing nei it waar yn "Waar-Geaten" en nei de see yn "See-Geaten" lykje fierders te wizen nei in folk dat oan in fan stoarmen teheistere seekust libbet, wylst de Geaten fan Götaland foar it meastepart yn it binnenlân wennen. It liket sokken dan ek mear foar de hân te lizzen dat de Geaten út Beowulf eins ôfkomstich wiene fan Gotlân, dat ommers troch de Eastsee, in wiid wetter, fan it lân fan 'e Sweden skaat wurdt. As dat wier is, wol dat net sizze dat der yn Västergötland en Östergötland fan âlds gjin Geaten wennen, allinnich dat de Geaten dy't yn Beowulf neamd wurde, fan Gotlân kamen. It soe lykwols al betsjutte dat de Geaten en de Gotlanners folle nauwer besibbe wiene as dat oer it algemien tocht wurdt.
Sjoerdtsje Faber
Sjoerdtsje Faber (Wergea, 6 maaie 1915 – Aldeboarn, 29 oktober 1998) wie in Nederlânsk langeôfstânshurdrydster. Yn de Alvestêdetocht fan 1940 wie sy de iennichste frou dy't de finish helle.
Omdat froulju yn de Alvestêdetocht fan 1940 útsletten wienen fan de wedstriid, die hja mei as toerrider. Se wie ien fan de mar 27 toerriders dy't de tocht wisten út te riden. Mei har likernôch 13 oeren die sy der oardeloere langer oer as de fiif riders dy't meielkoar as earste oer de streek kamen. By de Alvestêdetocht fan 1941 ûntfâlde him yn de toertocht in striid tusken Wopkje Kooistra út Wergea en Faber om de ear de earste frou te wêzen. Faber moast úteinlik dochs njoggentjin minuten oan har doarpsgenoate tajaan. Yn de Alvestêdetocht fan 1942 dienen Kooistra en Faber der beide in heal oere langer oer as Antje Schaap.
Faber die teffens mei oan de Alvestêdetochten fan 1947 en 1956. Yn 1954 koe se net omdat sy swier roan fan in bern. Faber pleite geregeldwei foar it iepenstellen fan de wedstriid foar froulju, mar yn har aktive perioade woe it bestjoer dêr neat fan witte. Earst yn 1985 mochten froulju as wedstriidrider meidwaan.
Sjoerdtsje Faber wie sûnt 1953 troud mei feehâlder Theun Venema (1915-2001) út Aldeboarn. Sy stoar yn de âldens fan 83 jier yn 1998.
Hikke
In hikke is stek fan hout dat brûkt wurdt om sleatsdammen mei ôf te sluten. In hikke bestiet almeast út fiif of seis horizontale en trije oant fjouwer fertikale planken. De boppeste horizontale 'planke' is yn 'e regel eins in balkje. Soms binne der foar de stevichheid noch in pear planken diagonaal tafoege.
Hikken wurde oerdwers op 'e daam setten en oan wjerskanten mei touwen fêstbûn oan 'e daamspeallen. Oan 'e hikke wurde de touwen fêstmakke oan 'e beide uterste fertikale planken. It horizontale plankwurk stekt dan noch sa'n 30 sm út, wat faak genôch is om 'e daam hielendal ôf te sluten foar bisten, hoewol't minsken har der dan yn 'e regel noch wol boppe de sleat lâns omhinne swinge kinne troch har goed oan 'e daamspeal fêst te hâlden. By âldere dammen, dy't fansiden gjin betonplaten hawwe, moatte loft en rjochts yn 'e ûnderwâl faak noch in pear lytsere stekjes tafoege wurde tusken de sleatskant en daamspeal.
By hikken dy't op dammen oanbrocht binne dêr't relatyf in protte ferkear te ferwachtsjen is, lykas yn natoergebieten, leannet it om metalen knieren oan te bringen dêr't se op draaie kinne. De hikspeallen moatte dan wol fan in swierder kaliber wêze as dat gebrûklik is, mei't it hiele gewicht fan 'e hikke dan op ien peal rêst as de hikke iepen stiet. Ornaris wurde hikken lykwols iepene en sletten troch oan ien kant it tou los te meitsjen en se iepen te draaien troch de oare daamspeal mei touwen as knier te brûken. Om't se breder binne as de romte tusken de peallen, kinne hikken mar ien kant út iepene wurde. Boeren ergerje har faak grien en blau oan doarpslju of stedsjers dy't om 'e iene of de oare reden op har lân wêze moatte, en dan hikken wol iepen, mar net wer tichtdogge; as in hikke tichtbûn stiet, hat dat in reden.
Der binne yn Fryslân ferskate soarten hikken dy't ôfwike fan 'e standertfariant. Sa komt yn 'e Wâlden bygelyks de wringe foar. Dat is in tige ienfâldige fariant fan 'e hikke, mei't men yn 'e Wâlden seit: "In peal mei in prikke is in wâldmanshikke". Fierders wurdt in hikke om it hiem fan in boerepleats of in state mei ôf te sluten fan 'e iepenbiere dyk in homeie, hameie, homei of hamei neamd (Biltsk: hogemei, fan it Frânske hamée). De homeie komt foar yn âlde hierkontrakten; hy moast troch de pachter ûnderholden en by it ferhúzjen oan 'e opfolger oerdroegen wurde, inkeldris tsjin de rûsde wearde.
8 maart
Berne
right|thumb|100px|Willem Batavus
Jakobus Arminius
Jakobus Arminius, latinisearring fan Jacobus Hermansz(oon), (Oudewater, ± 1559 - Leien, 19 oktober 1609) wie in Nederlânske predikant en godgelearde yn it begjin fan de Tachtichjierrige oarloch.
Studint en predikant
Doe't Japik berne waard, wie syn heit, dy't wapensmid wie, al ferstoarn. Jacobus Arminius waard grutbrocht troch Theodorus Aemilius, in pryster mei protestantske sympatyen. Om 1572 hinne (it jier dat Oudewater ferôvere waard troch de opstannelingen) ferhuze Arminius mei Aemilius nei Utert. It hat alle wierskyn dat Arminius dêr oan de "Hieronymusschool" studearre. Neidat Aemilius yn 1574 of 1575 stoar, kaam Arminius yn 'e kunde mei de wiskundige Rudolphus Snellius, dy't ek fan Oudewater kaam. Snellius liet Arminius studearje yn Marburch dêr't Snellius heechlearaar wie. Yn 1576 liet Arminius him ynskriuwe as studint frije keunsten en teology oan de (krekt oprjochte) Universiteit fan Leien. Yn syn stúdzje rûn er der sa út, dat er fan it kramersgilde fan Amsterdam in beurs krige om fierder te learen yn Genêve. Arminius studearre dêr ûnder de opfolger fan Jehannes Kalvyn, Theodorus Beza. Nei syn stúdzje yn Genêve (mei in pear semesters yn Basel), reizge er yn 1586 nei Itaalje. Yn 1587 waard er beroppen as predikant yn Amsterdam.
Yn 1588 waard Arminius befêstige as predikant fan de "Oude Kerk". Yn Amsterdam troude Arminius yn 1590 mei Lijsbet Reael (1569-1648). Fan 1591 ôf waard Arminius oanfallen troch syn kollega-predikant Petrus Plancius, út reen fan Arminius' frije útlis fan de predestinaasje (godlike útferkiezing). Yn 1593 waard huarren skeel delbêde.
Paul Nowee
Libben en wurk
Nowee waard berne as soan fan de haadûnderwizer Jan Nowee en Alida Maria van der Lem. Nowee wie de achste yn in húshâlding mei fjirtjin bern. Heit wie de skriuwer fan de searje Arendsoog. Doe't dy yn 1958 weirekke liet er in net ôfmakke manuskript nei, it tweintichste diel yn de searje Arendsoog. Soan Paul - doe 22 jier - besleat dat manuskript dien te meitsjen. De útjouwerij fan de rige, Malmberg yn De Bosk, besleat mei de jonge Nowee yn see te gean. Nowee foege noch 43 dielen oan de rige ta. Ynearsten kombinearre er de skriuwerij mei syn wurk as sjoernalist fan de GPD. Nei 6 jier joech er syn baan as sjoernalist oer en wijde him hielendal oan it skriuwerwêzen. De searje waard in grut sukses. Yn desimber 1973 krige Nowee fan Malmberg in gouden boek by gelegenheid fan de 3-miljoenste Arendsoog útrikt. De boeken waarden oerset yn it Dútsk, Sweedsk, Finsk en Italjaansk. Nowee jr. skreau ek in stikmannich stripferzjes fan Arendsoog, ûnder oare foar it jeugdblêd Pep.
Nowee wie net troud. Hy stoar yn 1993 mei 57 jier yn syn wenplak De Haach, dêr't er ek beïerdige waard op begraafplak Sint Petrus Banden. Yn de wike fan syn ferstjerren ferskynde diel 63 fan de Arendsoogrige.
Strjitnammen
Yn Wageningen waard de Noweestraat nei Jan en Paul Nowee neamd. Twa oare strjitten yn Wageningen waarden nei de twa haadpersoanen fan de troch him skreaune rige ferneamd, it Pad van Arendsoog en it Pad van Witte Veder.
Jakobus Arminius
It skeel mei Gomarus
Yn 1603 waard Arminius heechlearaar teology te Leien. Syn kollega-heechlearaar en promotor Franciscus Gomarus tekene dêr fûl protest tsjinoan. Yn 1604, kaam it ta in konflikt, dat draaide om de rjochtfeardigenslear en it dêr ek mei te dwaan hawwende predestinaasjelear. Foar Arminius wie it leauwe fan de minske oant beskate hichte in betingst foar it fermoedsoenjend oardiel fan God, dêr't er de minske rjochtfeardich yn ferklearret. Allinne it leauwe is net genôch, mar wol in needsaaklik betingst foar God syn ferjouwing. Foar Gomarus wie de rol fan it leauwe suver ynstruminteel: it wie de troch de Geast geande makke oanfurdiging troch in minske fan Gods rjochtfeardigjend oardiel. At Gods ferjouwing yn alle opsichten oan it leauwe foarôfgiet (sa't Gomarus tocht), dan is it in logyske neifolgjende stap om dêrby te ûnderstreekjen: dit oardiel en it beslút om in mins dêryn leauwe te litten binne net iens by God opkaam, mar foarmje syn ferkiezing fan ivichheid. At men (mei Arminius) de frije kar foar it leauwe ûnderstreket, moat men Gods ivich riedsbeslút ek mei ôfhinklik fan dizze minsklike kar opfetsje. Sa komt men fan de rjochtfeardigenslear hast fansels by de predestinaasjelear. Dizze ferskowing yn de diskusje tusken arminianen en gomaristen is yndie bard. De Amsterdamske predikant Plancius bemuoide him dermei en keas foar Gomarus. Al rillegau helle it religieuske skeel oan ta in nasjonale, politike striid. Yn 1607 waard in kommisje ynsteld dy't it konflikt besljochtsje moast. Dochs duorre it oant 1618 eart de Synoade fan Doardt besleat dat Gomarus syn lear de lear fan de Grifformearde Tsjerke wie.
left|thumb|Tinkstien foar Arminius yn de Pieterstsjerke te Leien. Om in ein oan it konflikt te meitsjen waarden Arminius en Gomarus oproppen om foar it Hof fan Hollân en de Steaten fan Hollân te ferskinen. Dat slagge lykwols net. Yn 1609 besochten de Steaten fan Hollân nochris om de teologen by elkoar te krijen. Jacobus Arminius moast dizze sitting foar de tiid ferlitte om't er siik waard: hy stoar yn oktober fan dat jier en waard yn de Pieterstsjerke te Leien bedobbe. Syn neifolgers, de remonstranten, waarden nei de Synoade fan Doardt út de Grifformearde Tsjerke set en stiften yn septimber 1619 de Remonstrantse Broederschap.
Teology en polityk
Arminius syn teology wike ûnder oaren ôf op it punt fan predestinaasje, de frije wil en de erfsûnde fan it tsjerklik-kalvinistysk beliden sa't dat fêstlein wie yn de Nederlânske Belidenis en de Heidelberchske Kategismus. Hy is de grûnlizzer fan it Arminianisme, yn it earstoan in streaming yn de Nasjonaal Grifformearde tsjerke dy't stribbe nei oanpassing fan de belidenis. Nei syn dea kamen de neifolgers fan Arminius yn 1610 mei in ferwarskrift of 'remonstrantie' dat yn wêzen de faak as de mei fiif artikelen fan de remonstranten oantsjutte ferdigening befette. Nei de Synoade fan Doardt yn 1618-1619, dêr't it arminianisme feroardield en ôfwiisd waard, hawwe de neifolgers fan Arminius de Remonstrantske bruorskip stifte. Dat wie net de bedoeling fan Arminius, noch fan de remonstranten yn 't earstoan. Hja hiene yn de tsjerke geastlike romte foar Arminius' tinzen hawwe wold. It lear-konflikt tusken Arminius en Gomarus en harren respektivelike oanhingers late úteinlik ek ta in polityk konflikt wêrby't om de ferhâlding tusken tsjerke en oerheid gie, in tige gefoelige kwestje yn de 17e iuw. Yn dy relaasje (tsjerke en steat) wie Johan van Oldenbarnevelt, hoewol persoanlik gjin oanhinger fan de teologyske ideeën fan Arminius en ek gjin partijgonger fan Arminius (wat faak wol tocht wurdt), fan betinken dat der yn de tsjerke romte wêze moast foar ferskillende opfettings. Prins Maurits wie lykwols fan oardiel dat de lânstsjerke kalvinistysk hearde te wêzen. Lang om let is dit skeel oer de fyzje op de tsjerke en har ferhâlding mei de steat yn de Republyk fan de Sân Feriene Nederlannen ien fan de faktoaren west dy't laat hawwe ta de politike ûndergong en de eksekúsje fan Johan van Oldenbarnevelt. De Synoade fan Doardt hat de kalvinistyske lear ûnderstreke en fêstlein yn de Doardtske Learregels, faak noch altyd oantsjut as 'de fiif artikelen tsjin de Remonstranten'. De Doardtske Learregels foarmje sûnt in belidenisgeskrift fan de Nederlânske protestantske tsjerke; dat binne sy bleaun yn de neifolgjende iuwen, bygelyks yn it tiidrek fan skisma's, dêr't neist de Grifformearde Tsjerke ek de Nederlânsk Herfoarmde Tsjerke en noch wer letter de Kristlik Grifformearde Tsjerke út ûntstien binne. Ek by de foarming fan de Protestantske Tsjerke Nederlân (PKN) yn 2004, en de oanrin derta, bleaune de Doardske Learregels (de Fiif Artikelen tsjin de Remonstranten) as belidenisgeskrift hanthavene. Dat hat harres dien, neist oare arguminten, ta it kiezen foar selsstannich bliuwe fan de Remonstranten.
Treinramp by Larissa
De treinramp by Larissa fûn plak op 28 febrewaris 2023, besúden fan de Tempi-fallei, tichtby it doarp Evangelismos yn Tessalië, Grikelân. In Intercity-trein dy't mei fertraging fan Atene nei Tessaloniki gie, kaam frontaal yn botsing mei in frachttrein dy't op itselde stik spoar yn tsjinstelde rjochting ried, wêrtroch't beide treinen foar in part ûntspoarden. Dit ûngelok is mei 47 deaden, mear as 85 ferwûnen en likernôch 50 oant 60 minsken dy't noch fermist wurde of noch net identifisearre binne, de deadlikste spoarramp yn de Grykske skiednis.
Jan Abels
Jan Abels  wie in wettergeus fan Dokkum. Syn útfalsbasis wie Emden: hy wie in broer fan Fokke Abels.
Jan Abels is berne yn Dokkum en is ien fan de wichtichste wettergeuzen út de begjinjierren fan de Tachtichjierrige Oarloch. Tegearre mei de legerlieder Loadewyk fan Nassau, de broer fan Willem fan Oranje hienen sy ien doel foar eagen: de oermastering fan Grins. Jan Abels hie sân skippen. De Amsterdammers Jan Broeck en Hindrik Thomassoan Laers holpen him. Mar de hartoch fan Alva ferslacht in pear moanne letter it leger fan Loadewyk. De wettergeuzen kinne neat mear dwaan, se nimme de flechtsjende soldaten mei en ferlitte de stêd. Jan Abels hiert heal febrewaris 1569 yn Norden in boat. Mei dy boat rôft er in West-Frysk skip mei tsiis en nimt in skip út Delfsyl yn besit. Ek plonderet er in Amsterdamsk skip. Hy helle mear manskippen oan en feroveret noch fiif skippen. Syn soan Focke dy’t op 1 april 1572 helpt Den Briel yn te nimmen, ferkeapet de spullen dy’t plondere binne yn Emden en Norden yn East-Fryslân.
Treinramp by Larissa
Belutsen treinen en omstannichheden
Passazjierstrein InterCity 62, dy't om 19.22 oere fan Atene nei Tessaloniki ôfreizgje soe, ferliet it stasjon in pear minuten achter op skema om likernôch 19.30 oere EET (17:30 UTC), mei likernôch 350 passazjiers. Dizze trein waard eksploitearre troch Hellenic Train, in dochterûndernimming fan Ferrovie dello Stato Italiane. De trein soe om 23.35 oere oankomme op it stasjon fan Tessaloniki. Lyktidich ried in frachttrein mei ferskate platte weinen laden mei konteners en plaatstaal fan Tessaloniki nei Larissa, lutsen troch HellasSprinter-lokomotyf.
Earder op de dei soarge in eksploazje yn it elektrisiteitsnet op it treinstasjon fan Palaiofarsalos derfoar dat de boppelieding op in oare intercitytrein foel, wat late ta ferskate fertragingen op de line.
De botsing tusken de twa treinen fûn plak op de haadline Atene-Tessaloniki, dy't eksploitearre wurdt troch OSE, de Grykske nasjonale spoarweimaatskippij. It part dêr't it ûngelok plakfûn, lei 27,3 kilometer benoarden fan Larissa, wie dûbelsporich en foarsjoen fan automatyske bestjoeringen, mar wiksels en seinen waarden noch hânmjittich betsjinne. It rampplak leit krekt njonken in fiadukt fan de sneldyk A1, op in stik line dat yn 2003 iepene waard as ûnderdiel fan in spoar werbou programma dat rjochte wie op it segmint fan Larissa nei Tessaloniki fan de haadline. Krekt foar middernacht botsten de passazjierstrein en de frachttrein frontaal opinoar yn de buert fan Evangelismos. De earste fjouwer rydtugen fan de passazjierstrein wiene ûntspoard wêrfan't de earste twa rydtugen fersplintere wiene, meardere treinwagons fleagen yn 'e brân nei de botsing.
Skoatterwâld
thumb|250px|Plak fan Skoatterwâld yn gemeente It Hearrenfean thumb|450px|wenprojekt Swannewâld yn Skoatterwâld Skoatterwâld is in diel fan de flekke It Hearrenfean. Yn 2007 wennen der sa'n 2000 ynwenners.
Geografy
Yn 1996 waard ten easten fan de A32 Sportpark Skoatterwâld oanlein. In pear jier letter, yn de 21e iuw, begûn men eastliker te bouwen oan de wenwyk Skoatterwâld. Yn it suden wurdt de wyk begrinze troch It Oranjewâld en yn it súdwesten troch de wenwyk It Oranjewâld-Noard. Ten easten stiet it Museum Belvedêre. It Slingertou (iepenbier) en De Burcht (kristlik) binne de beide basisskoallen yn de wyk
Strjitnammen yn Skoatterwâld
De postkoade fan de strjitten yn de wyk begjint mei 8448. Sintraal troch de wyk rint de Oranje Nassauleane.
Megalodon
De megalodon (wittenskiplike namme: Carcharocles megalodon of mooglik Carcharodon megalodon) is in útstoarne haai út it skift fan 'e makrielhaaien (Lamniformes), de famylje fan 'e gruttoskhaaien (Otodontidae) en wierskynlik it skaai Carcharocles. Dizze soarte libbe fan it Mid-Mioseen oant it Let-Plioseen, rûchwei fan 15,9 miljoen oant 2,6 miljoen jier lyn. De namme 'megalodon' betsjut letterlik "gruttosk" of "machtige tosk", fan it Grykske μέγας, megas ("grut" of "machtich") en ὀδoύς, odoús ("tosk"; wêrfan't de stam fan oarsprong odont- is, sa't noch te sjen is yn 'e twadde namfal ὀδόντος, odóntos). De megalodon wurdt beskôge as ien fan 'e grutste en sterkste rôfdieren út 'e skiednis fan 'e wringedieren, mei in folwoeksen lingte fan teminsten 18 m. Fossilen binne op gâns plakken fûn en tsjutte in algemiene fersprieding yn waarme seeën oan.
Untdekking
De reuseftige trijehoekige fossile tosken dy't gauris oantroffen waarden yn rotsformaasjes, waarden oarspronklik oansjoen foar de ferstienne tongen (glossopetrae) fan draken en slangen. Yn 1667 wie de Deenske natoerûndersiker Nicolaus Steno de earste dy't de dingen weromkoe as haaietosken. Hy beskreau syn konklúzjes yn in boek dat as titel hie "De Kop fan 'e Haai Untleed". De Switserske biolooch Louis Agassiz joech de megalodon yn 1843 yn syn wurk Recherches sur les Poissons Fossiles ("Undersyk nei Fossile Fisken") foar it earst in wittenskiplike namme: Carcharodon megalodon.
Taksonomy
Nei krapoan twa iuwen fan ûndersyk is it debat oer de taksonomyske yndieling fan 'e megalodon noch altyd net útiten. Der besteane datoangeande twa teoryen. Oarspronklik waard de megalodon yndield by it skaai Carcharodon (de minskehaaien) dat ta de famylje fan 'e hjerringhaaien (Lamnidae) heart. De reden dy't dêrfoar oanfierd wurdt, is dat de tosken fan 'e megalodon kwa foarm en struktuer de measte likenis fertoane (hoewol't se fansels folle grutter binne) mei de tosken fan 'e wite haai (Carcharodon carcharias). Tsjintwurdich hinget noch altyd in oansjenlik diel fan 'e saakkundigen dy teory oan. De megalodon soe op dy manear de (âldere) sustersoarte fan 'e moderne wite haai wêze, mei't de beide soarten fan in mienskiplike foarâldersoarte ôfstamje soene, de Palaeocarcharodon orientalis.
In protte oare saakkundigen sjogge de oerienkomsten op it mêd fan gebit tusken de beide soarten lykwols as it gefolch fan parallelle evolúsje: de ûntwikkeling fan net nau besibbe bistesoarten ta in oerienkomstige lichemsfoarm dy't it gefolch is fan ynfloeden fan bûtenôf. Dizze kloft wittenskippers wol dêrom dat de megalodon pleatst wurdt yn it skaai Carcharocles fan 'e famylje fan 'e gruttoskhaaien (Otodontidae), dat yn 1923 troch David Starr Jordan foarslein waard om 'e fossile haai Carcharocles auriculatus yn ûnder te bringen. Dyselde soe mei de megalodon ôfstamje fan in eardere reuseftige haai, de Otodus obliquus, dy't libbe yn it Paleoseen en it Eoseen. Neffens de Carcharocles-teory soe Otodus obliquus evoluëarre wêze ta Otodus aksuaticus, dy't him ûntjoech ta Carcharocles auriculatus, en dêrnei ta Carcharocles angustidens en doe ta Charcharocles chubutensis en úteinlik ta de megalodon.
Dizze twadde teory hat de measte oanhing en yn 'e measte taksonomyen wurdt de megalodon dêrom by Carcharocles ûnderbrocht. Dat komt om't de wite haai nauwer besibbe liket te wêzen oan 'e prehistoaryske breedtoskfinmakrielhaai (Isurus hastalis) as oan 'e megalodon. Om't dy ta it skaai fan 'e finmakrielhaaien (Isurus) heart, dat krekt as Carcharodon yn 'e famylje fan 'e makrielhaaien pleatst wurdt, moat de megalodon dus wol ta in oare famylje behearre, sa riddenearje de foarstanners fan 'e Carcharocles-teory. As Carcharocles trouwens wier út Otodus fuortkaam, binne de nammen eins synonym en moatte de Carcharocles-soarten omneamd wurde ta Otodus. Dêr wurdt no ûndersyk nei dien.
Beskriuwing
Om't de megalodon, krekt as alle haaien, in skelet hie dat bestie út kreakbien ynstee fan bien, is der gjin folslein fossyl weromfûn en sil dat nei alle gedachten ek nea barre. (Want kreakbien fergiet maklik en fossilisearret net of amper.) Sadwaande binne fral tosken weromfûn. De tosken fan 'e megalodon, frijwol it iennichste dat fan dizze soarte bewarre bleaun is, binne trijehoekich fan foarm, mei in robúste struktuer, fine kartelrânen en in sichtber V-foarmige toskhals. Se binne faak tige grut en kinne mear 18 sm mjitte yn diagonale hichte (dus by de toskrâne lâns fan toskhals oant punt). It binne de grutste tosken fan alle bekende haaiesoarten.
Njonken tosken binne der ek inkele fossilisearre wringebonkjes fan 'e megalodon weromfûn. It opmerklikst is datoangeande in foar in diel bewarre bleaune rêchbonke fan ien inkeld eksimplaar, dat yn 1926 by Antwerpen opdold waard troch M. Leriche. Dy fynst bestiet út 150 wringemiddens, dy't fan 5,5 sm oant 15,5 sm útinoar rinne. In oare foar in part bewarre bleaune rêchbonke fan in megalodon waard yn 1983 yn Denemark opdold troch Bendix-Almgeen. Dat eksimplaar bestiet út 20 wringemiddens, dy't yn grutte útinoar rinne fan 10 sm oant 23 sm.
Fersprieding
Fossilen fan 'e megalodon binne oer in grut part fan 'e wrâld ferspraat oantroffen. Sa binne se bekend út Noard-Amearika (Floarida, Jamaika, Kuba, Maryland, Panama, Porto Riko en Sint-Finsint en de Grenadinen), Súd-Amearika (Perû), Jeropa (Belgje, Denemark en Malta), Afrika (de Kanaryske Eilannen), Aazje (Yndia en Japan) en Oseaanje (Austraalje en Nij-Seelân). De tosken fan it bist binne ek fan 'e seeboaiem omheech brocht op plakken dy't fier fan alle kontininten ôf lizze, lykas yn 'e Marianentrôch yn 'e Stille Oseaan.
Datearring
Oarspronklik waard tocht dat de âldste fossilen fan 'e megalodon datearren út it Let-Oligoseen, fan likernôch 28 miljoen jier lyn. Tsjintwurdich hâlde de measte saakkundigen it derop dat de soarte him ûntjoech yn it Mid-Mioseen, sa'n 15,9 miljoen jier lyn. Hoewol't megalodonfossilen fierhinne ôfwêzich binne yn ôfsettings fan nei de oergong ta it Tertiêr, binne se wol weromfûn út ôfsettings dy't datearje út it dêrop folgjende Pleistoseen. It tinken is dat de megalodon útstoarn is tsjin 'e ein fan it Plioseen, wierskynlik omtrint 2,6 mijoen jier lyn. Tosken dy't út lettere geologyske tiidrekken komme soene, wurde no sjoen as saneamde "werbewurke fossilen" (oftewol opsetlike ferfalskings).
Uterlike skaaimerken
De megalodon wurdt beskôge as ien fan 'e grutste en krêftichste rôfdieren út 'e skiednis fan 'e wrâld. Saakkundigen geane derfan út dat er de lichemsfoarm hie fan in gnobsk (kompakt) boude wite haai, mar dan folle grutter. Om't der fan it lichem fan it bist sels gjin fossilen bewarre bleaun binne, moat de lingte fan 'e megalodon ekstrapolearre wurde oan 'e hân fan 'e grutte fan 'e tosken yn ferhâlding ta dy fan 'e tosken fan 'e wite haai. De earste dy't dat besocht te dwaan wie Bashford Dean yn 1909, dy't tocht dat de megalodon krapoan 30 m lang west hawwe moast.
Op it mêd fan it lichemsgewicht ûntwikkelen Gottfried-en-dy in metoade om 'e lichemsmassa fan 'e wite haai fêst te stellen oan 'e hân fan 'e grutte fan syn tosken. Troch dyselde metoade ta te passen op 'e tosken fan 'e megalodon koene se ta in wierskynlik gewicht foar dy soarte komme. Neffens harren model soe in megalodon fan 15,9 m lang 48 ton woegen hawwe; in megalodon fan 17 m lang 59 ton; en in megalodon fan 20,3 m lang 103 ton.
Biotoop
Ut 'e fynplakken fan 'e fossilen fan 'e megalodon kin ôflaat wurde dat de soarte in frijwol algemiene fersprieding yn tropyske, subtropyske en tuskenbeiden klimaatsônes hie. Mei't de seeën yn 'e geologyske perioaden wêryn't de megalodon libbe, waarmer wiene as no, wie de soarte frijwol wrâldwiid oanwêzich. De megalodon koe him maklik genôch oanpasse om in breed ferskaat oan habitats te bewenjen, wêrûnder de djipsee, ûndjippere kustwetters en sels lagunes, hoewol't de grutste, folwoeksen eksimplaren nei alle gedachten oer it algemien djipper wetter opsocht hawwe sille om't se har dêr frijer yn bewege koene.
Fretten
Wittenskippers binne fan betinken dat de megalodon mooglik it meast formidabele rôfdier wie dat ea op 'e Ierde foarkommen hat. Syn mânske grutte, fermogen om mei faasje te swimmen, krêftige kaken en fjoerskerpe tosken makken it bist ta in superrôfdier dat amper noch te ferbetterjen wie. It liket dêrom fêst te stean dat er in grutte ynfloed hân hawwe moat op 'e evolúsje fan syn proaidieren. Fossile fynsten wize derop dat megalodons jagen op dolfinen en walfisken, wêrûnder potfisken, Grienlânske walfisken en finfisken.
Dêrnjonken soene se ek seerôfdieren (seeliuwen en seehûnen) fretten hawwe, grutte fiskesoarten, brúnfisken, seekij en seeskylpodden. Ut 'e fynplakken fan fossilen docht bliken dat oare grutte rôfhaaiesoarten, lykas de wite haai, de kriten mijden dêr't in protte megalodons foarkamen. Dat wiist derop dat megalodons ek op oare haaiesoarten jagen. Krekt as in protte hjoeddeistige haaiesoarten hong de meglodon nei alle gedachten ek oer nei kannibalisme.
Utstjerren
In oare mooglike oarsaak foar it útstjerren fan 'e megalodon soe wêze kinne dat der te min grutte proaidieren kamen om sa'n reuseftich rôfdier te fieden. Baleinwalfisken berikten nammentlik harren grutste diversiteit yn it Mioseen, doe't der mear as tweintich ferskillende skaaien fan sokke bisten wiene (en tsjintwurdich noch mar seis). Tsjin 'e ein fan it Mioseen wiene in protte soarten baleinwalfisken útstoarn rekke, en it leit yn 'e reden dat de oerlibjende soarten, dy't har better oanpasse koene, krekt de fluchste swimmers wiene, dy't har mar dreech ferskalkje lieten. Doe't de seeën begûnen ôf te kuoljen, kamen alle walfiskesoarten dy't har oanpasten oan 'e kâlde poalseeën boppedat bûten berik fan 'e megalodon te libjen.
Yn 'e popkultuer
De megalodon is, omreden fan syn reuseftige grutte en ferskuorrende krêft, in populêr ûnderwerp foar moderne fiksje oer seemeunsters. De measten fan sokke wurken wolle hawwe dat der yn 'e ûnbidige djipten fan 'e djipsee teminsten noch in reliktpopulaasje fan 'e megalodon oerbleaun is, wêrfan't ien of mear eksimplaren op 'e iene of oare wize it wetteroerflak witte te berikken, itsij troch yngripen fan 'e minske, itsij troch natuerlike foarfallen. De iersten fan sokke foarmen fan fiksje geane werom op 'e ûntdekking fan in megalodontosk troch leden fan 'e bemanning fan 'e HMS Challenger yn 1872, wêrfan't guon lju oannimme dat dy net âlder is as 10.000 jier. Foarbylden fan it foarkommen fan 'e megalodon yn 'e hjoeddeistige popkultuer binne de roman Meg: A Novel of Deep Terror fan Steve Alten út 1997 en de dêrop basearre horrorfilm The Meg fan regisseur Jon Turteltaub út 2018.
Noardske kombinaasje op de Olympyske Winterspullen 2006
De Noardske Kombinaasje op de XXe Olympyske Spullen waarden fan 11 oant en mei 21 febrewaris 2006 hâlden yn Pragelato, yn Itaalje. It Noardske kombinaasje hie plak yn it Stadio del Trampolino en yn Pragelato Plan
Medaljespegel
De top-4 fan lannen dy't by de noardske kombinaasje medaljes wûn ha tidens de Olympyske Winterspullen fan 2006.
Aldenburch
thumb|left|100px|Wapen fan Aldenburch thumb|left|Plak fan Aldenburch yn Dútslân
Aldenburch (Sealterfrysk: Ooldenbuurich, Dútsk: Oldenburg) is in stêd yn de Dútske dielsteat Nedersaksen en oant 2005 de haadstêd fan de regio Weser-Iems. Aldenburch is in kreisfreie Stadt. De stêd waard foar it earst neamd yn 1108 as Aldenburg.
Aldenburger hûnehok
Under de namme Aldenburger hûnehok (Dútsk: Oldenburger Hundehütte) is it Aldenboarger gevelhûs folle bekender wurden as ûnder syn sneinske namme. De boustyl foar wenhuzen kaam op tusken 1875 en 1920 en krige benammen yn Aldenburch en omkriten in soad neifolging.
Kulturele ynstellingen
Oldenburg hat in sintrumfunksje foar de regio en hat dêrom ferskaat oan kulturele ynstellingen:
Sport
Sportclubs:
Melekeok
thumb|left|Steat Melekeok Melekeok is it haadplak fan de steat Melekeok yn de eilânsteat Palau. Melekeok hat 391 ynwenners, leit oan de eastkust fan Babeldaob en is de wichtichste delsetting fan de steat Melekeok. De steat bestiet út acht doarpen mei tusken de 5 en 38 ynwenners. De foarneamste sjef (tradisjonele lieder) fan Melekeok is Reklai Ngirmang. Melekeok hat in basisskoalle mei 41 learlingen.
By Melekeok leit de nije haadstêd fan Palau, Ngerulmud.
Keatsferiening Iendracht (Harns)
Keatsferiening Iendracht is sûnt 1900 in keatsferiening út Harns.
Laila Schou Nilsen
Laila Schou Nilsen (Kristiania, 18 maart 1919 - Oslo, 30 july 1998) wie in Noarske sportfrou. Se wie aktyf yn in ferskaat oan sporten: reedriden, alpineskyen, tennis, hânbal en autosport.
Nilsen waard trije kear wrâldkampioen by it reedriden, wûn yn 1936 in brûnzen medalje op de Olympyske Winterspullen yn Garmisch-Partenkirchen. Se wie lid fan it Noarske nasjonale team en behelle meardere nasjonale titels yn it tennisjen, en yn 1963 die se mei oan de rally fan Monte Carlo.
Keatsferiening Iendracht (Harns)
Foar 1900 waard der al omraken keatst yn Harns op ferskate plakken: it terrein fan de 'brakerij' (no it Noardergrachtswâlplein) en yn de 'kuule' by mûne De Bazuin. Nei in partij keatsen op it terrein by 'De Spieker' waard yn kafee 'De Zon' de feriening oprjochte.
De earste partij, mei troch inoar lotsjen, wie op 10 july 1900. De stedswinners sûnt 1898 lottten ôfsûnderlik. De earste priis bestie út gouden willems. De ynlis wie 50 sinten, en it winnende partoer mocht seis willems ferdiele en trije sulveren medaljes. De fjildhier wie F 20, - en as bestjoerstinte waard in fisktinte brûkt. Der kamen wol 1400 taskôgers dy't Jan Reitsma sr. (Penjum), Foeke Buwalda (Arum) en Cornelis de Vries (Mullum) winnen seagen. Yn 1905 waard it tsjintwurdige fjils oankocht foar F 1500,- en der kaam in tribune, in berchhok en in muzyktinte.
Anne de Boer
Anne de Boer (Rie, 1908 - Ljouwert, 19??) wie in assuradeur en lânboubestjoerder.
Keatsferiening Iendracht (Harns)
In soad bekende keatsers binne fuortkomd út De Iendracht: Pieter en Frans Helfrich, Hans Knol, Sikke de Vries, Johan Halbesma, Dreewes Smedinga en Hotze Schuil. Hotze Schuil, keatser fan de iuw, helle tusken 1942-1967 wol 867 punten foar it ivich keatsklassemint, wûn seis kear de PC en waard 83 kear kening fan in partij.
Benammen troch in leanenkeatsen binne der wat minder leden as it west hat, al binne der elk wykein wol keatspatijen. Benammen it spyljen mei de sêfte bal soe hjir debet oan wêze. De woansdei deipartij stiet as klassiker op de wedstrydkalinder fan de KNKB.
By it jubileum yn 2000 is de musical "Koning langs de Ried opfierd. Neist in soad aktiviteiten is doe ek it jubileumboek mei dizze namme ferskynd.
Forbidden
Forbidden is in earder Amerikaanske metalband oprjochte yn 1985 troch drummer Jim Pittman en gitarist Robb Flynn. Forbidden begûn ûnder de namme Forbidden Evil fanôf 1987 is de band fierder gien ûnder de namme Forbidden. De band brocht yn 1988 syn debútalbum Forbidden Evil út. Yn 1997 hold de band dermei op, mar makke yn 2007 in trochstart, mar stopte yn 2012 der wer mei. De teksten fan de band gean benammen oer kriich, religy, korrupsje, de dea en mentale problemen. Forbidden hat fiif studio-albums en ien live-album útbrocht.
Essen (betsjuttingsside)
"Essen" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:
Thomas Blakiston
thumb|250px|Thomas Wright Blakiston Thomas Wright Blakiston (Lymington, Hampshire, 27 desimber 1832 – San Diego, Kalifornje, 15 oktober 1891) wie in Ingelsk ûntdekkingsreizger en natuerûndersiker.
Libben en wurk
Blakiston wie de earste dy't it opfoel dat de bisten op Hokkaidō, Japansk noardlike eilân, besibbe wienen oan soarten yn noard-Aazje, wylst dy fan it súdlike eilân Honshū besibbe wienen oan soarten fan Súd-Aazje. De Strjitte fan Tsugaru tusken de beide eilannen wie dus in biogegrafyske grins en waard ferneamd as "Blakiston's Line".
Blakiston fûn in beskate ûlesoarte yn Hakodate, Japan yn 1883. De soarte waard letter beskreaun troch Henry Seebohm dy't de ûle, dy't ta de oehoes rekkene wurdt, Blakiston's Fiskûle (Bubo blakistoni) neamde.
Blakiston boaske mei Ann Mary yn 1885, dochter fan James Dunn en in suster fan Edwin Dun. Sy krigen in dochter en in soan. Ann Mary oerlibbe him 46 jier en stoar yn Ingelân yn maart 1937.
Jan Nowee
Johannes (Jan) Nowee (Arnhim, 17 july 1901 - De Haach, 9 oktober 1958) wie in Nederlânsk ûnderwizer en skriuwer fan berne- en jeugdboeken.
Libben en wurk
Nowee waard yn 1901 yn Arnhim berne as soan fan winkelman Jacobus Nowee en Jacoba Carolina Borsten. Nowee wie ûnderwizer en haad fan in skoalle. Hy skreau ferskate berneboeken, dy't fan 1926 ôf útjûn waarden troch Spaarnestad. Yn dat jier publisearre er "Lotgevallen van een straatjongen". Ek skreau er edukative boeken - ûnder oare mei de titel Gouderts - foar it leger ûnderwiis. It meast ferneamd waard Nowee lykwols fan de searje jeugdboeken oer de figueren Arendsoog en Witte Veder. Hy sette út ein mei dy rige yn 1935 doe't er ûntduts dat der ferlet wie fan aventuerlike boeken oer it saneamde "Wylde Westen". Fan dy rige ferskynden oant syn ferstjerren yn 1958 19 dielen dy't útjûn waarden troch Malmberg, de útjouwer dy't ek oar wurk fan Nowee útjoech. De Arendsoogboeken binne yn mear as ien taal oerset. Nowee brocht teffens tal fan oare berne- en jeugdboeken op syn namme.
Nowee troude op 1 juny 1927 yn De Haach mei Alida Maria van der Lem. It pear krige 14 bern, sân jongens en sân famkes. Hy stoar yn oktober 1958 yn de âldens fan 57 jier yn syn wenplak De Haach, dêr't er beïerdige waard op it begraafplak Sint Petrus Banden. Hy wie doe haad fan de Sint-Paulusskoalle yn De Haach. Nowee waard ûnderskieden mei it earekrús Pro Ecclesia et Pontifice ('Foar Tsjerke en Paus'). Paul Nowee, syn soan, makke it 20e diel fan de Arendsoogrige dien, dêr't syn heit mei út ein set wie, en heakke der dêrnei sels noch 43 dielen oan ta.
Strjitnammen
Yn Wageningen waard de Noweestraat nei Jan en Paul Nowee neamd. Twa oare strjitten yn Wageningen waarden nei de twa haadpersoanen fan de troch him skreaune rige ferneamd, it Pad van Arendsoog en it Pad van Witte Veder.
Bibliografy
In kar:
Geert Jelle de Vries
Geert Jelle de Vries (Skearnegoutum, 6 oktober 1974) is in âld Frysk proffuotballer.
De Vries fuotballe by de amateurs fan Fuotbalferiening Skearnegoutum en Hubert Snits. Yn 1992 gie hy nei SK It Hearrenfean ta. Hjir fertsjinne hy in kontrakt en op 30 april 1995 yn de wedstriid tsjin Sparta Rotterdam debutearre hy yn it betelle fuotbal. Yn dat seizoen soe it by dizze wedstriid bliuwe. Ek yn it seizoen 1995/1996 kaam hy net folle oan spyljen ta, dêrom gie hy yn de simmer fan 1996 nei SK Cambuur Ljouwert. Hjir waard hy faker ynset, mar troch in stik as wat blessueres kaam hy yn de seizoenen 1999/2000 en 2000/2001 yn totaal mar tsien kear yn aksje. Yn 2002 waard it ôfrinnende kontrakt fan De Vries net ferlinge. By Cambuur makke hy ûnder oare de twadde promoasje fan de klup yn 1998 nei de Earedifyzje mei. Ek de degradaasje yn 2000 hat hy as spiler mei krigen.
In nije profklup siet der foar De Vries net yn, dêrom gie hy foar de amateurs fan SK De Jouwer fuotbaljen. By De Jouwer waard hy in it earste jier kampioen fan de earste klasse, wêrtroch de ploech it jier dêrop yn de haadklasse útkomme soe. Sûnt it seizoen 2006/2007 spilet De Vries foar Snits Wyt Swart.
Karriêre
Hjirûnder de statistiken fan Geert Jelle de Vries yn it proffuotbal. Allinnich de kompetysjewedstriden binne hjir yn te sjen.
Flaeijelkeninginne
De Flaeijelkeninginne promovearret de Flaeijelfeesten fan Aldhoarne. By de funksje heart in hofdame. Kandidaten moatte de organisaasjekommisje oertsjûgje fan harren geskiktheid. Se ferwolkomt de gasten, de muzykgroepen en swaait sneons nei de boereoptocht dy't foarby komt. Ek is se mei har hofdames sneon op it terrein oanwêzich. Ien fan de ûnderdielen is in moadeshow fan âlderwetse klean. It muzykkorps is faak by de promoasje belutsen.
Flaeijelkeninginnen wienen oant no ta:.
Earste Brief fan Jehannes
It Earste Brief fan Jehannes, yn it oarspronklike Gryksk: Α' Επιστολή του Ιωάννου, Alfa Epistoli tou Ioannou, ek wol koartwei 1 Jehannes neamd, is it 23ste boek fan it Nije Testamint fan 'e kristlike Bibel. It is de 18de fan 'e brieven, en de fjirde fan 'e Algemiene Seinbrieven. 1 Jehannes wurdt tradisjoneel taskreaun oan 'e apostel Jehannes (±6-±100), en de tekst komt kwa taaleigen en skriuwstyl sa bot oerien mei it Evangeelje fan Jehannes en de oare beide Jehanninyske brieven, dat de grutte mearderheid fan 'e saakkundigen it deroer iens is dat se fan 'e hân fan deselde skriuwer binne (de Iepenbiering fan Jehannes wykt folle mear ôf en oer it auteurskip dêrfan besteane dan ek mear twifels). Wêr't bibelwittenskippers en teologen it lykwols net oer iens binne, is oft de evangelist Jehannes, dy't dus dizze fjouwer geskriften skreaun hawwe moat, wol deselde wie as de apostel Jehannes. 1 Jehannes wurdt yn 'e regel datearre om 98 of 99 hinne. De earste folsleine Fryske oersetting fan 1 Jehannes wie fan 'e hân fan Eeltsje Boates Folkertsma, dy't him yn 1913 publisearre yn it tydskrift Yn Us Eigen Tael.
Ynhâld
left|thumb|160px|De [[apostel Jehannes, op in skilderij fan Hans Memling (±1433-1494).]] 1 Jehannes is eins in preek of in traktaat ynstee fan in brief, en opskrift, adressearring en groetnis ûntbrekke dan ek. Men is fan tinken dat er rjochte is oan 'e kristenen yn it algemien. De tekst fettet in stikmannich wichtige saken op it mêd fan it kristlik leauwe gear, wêrby't de tematyk draait om leafde foar en mienskip mei God. Jehannes omskriuwt in ferskaat oan selsbeproevings dy't leauwenden dwaan kinne om te sjen oft harren leauwe oprjocht is, en leart dat it bewiis fan spirituële groei in libben fan aktive frommens is. Hy makket ek ûnderskie tusken de wrâld (dy't fol fan kwea is en regearre wurdt troch de duvel) en de bern fan God, de wiere leauwenden (dy't har fan 'e wrâld losmakke hawwe).
It is klear te sjen oan 'e opbou fan it brief dat de skriuwer in oplieding yn 'e retoarika folge hat, mei't de betingsten dy't yn 'e Aldheid oan 'e retoarika ferbûn waarden (doel, struktuer, styl en ûnthâld) der dúdlik út nei foarren komme. 1 Jehannes iepenet mei in tsjûgenis dat God ljocht is, mei dêrby in fermoanning oan 'e leauwenden om "yn syn ljocht" te libjen (1 Jeh. 1:1-2:14). Dan folget der in oprop om net fan 'e wrâld te hâlden mei ierdske redens en op ierdske manearen (1 Jeh. 2:15-3:10). It lykwicht dêrmei hâldt it trêde diel fan it brief, dat beklammet dat men ynstee fan jins neiste hâlde moat (1 Jeh. 3:11-4:13). It brief einiget mei in nij tsjûgenis, diskear fan God dy't leafde is: it ivige libben is fan harren dy't har libben liede mei fan God te hâlden (1 Jeh. 4:14-5:20).
Fryske oersetting
Gerben Colmjon sette yn 1863 1 Jeh. 1:8-9 oer yn it Frysk, dat útjûn waard as taheakke by dy syn Beknopte Friesche Spraakkunst. Yn 1913 sette Eeltsje Boates Folkertsma alle trije brieven fan Jehannes yn har gehiel oer en publisearre se yn it tydskrift Yn Us Eigen Tael. Dû. Geart Aeilco Wumkes joech yn 1919 yn syn Ut 'e Heilige Dobbe û.m. oersettingsfragminten fan 1 Jeh. 1:8-10 en 2:1-6 út.
Felland
Felland is in buorskip yn de gemeente Haren yn Grinslân. Hy leit tusken Haren en Onnen, direkt beëasten it spoar Grins - Assen en besuden de wei tusken Haren en Waterhuizen.
Felland leit op de sânrêch by de Hûnsrêech lâns, dêr't ek Onnen leit. De rêch foarmet de westgrins fan de Hunzedelling. Yn dy delling by Felland leit it natoergebiet de Harenske Wyldernis dat beheard wurdt troch Feriening Natuermonuminten.
By Felland hat de gemeente Haren in bedriuweterrein oanlein, dêr't de buorskip benei yn opgien is. De namme Felland kin ferwize nei Fenland (lân dat beweide wurdt, mar net haaid) of komt fan de eigennamme Felle.
Antoninus Pius
right|thumb|250px|Búste fan Antoninus Pius Antoninus Pius (19 septimber 86 — 7 maart 161) wie keizer fan it Romeinske Ryk fan 138 oant 161. Hy wurdt beskôge as ien fan de betûftste keizers út de Romeinske skiednis. Syn lange bewâld wie in tiidrek fan frede en wolfeart dêr't it keizerryk ta grutte bloei yn kaam.
Antoninus Pius as keizer
thumb|left|Byld fan Antoninus Pius yn Nimes De titel Pius hat Antoninus te tankjen oan syn loyaliteit en myldens. Krekt nei syn beneaming as keizer kaam hy yn konflikt mei de senaat. De oanlieding dêrta wie syn takenning fan de earetitel Divu (god) oan de ferstoarne keizer Hadrianus. Omdat de senaat de lêste jierren op minne foet stien hie mei Hadrianus, ynearsten dat foarstel ôfwize woene, drige in konstitúsjonele krisis. Antoninus drige mei ôftreden as de Senaat syn foarstel net oannimme soe. Under de yndruk fan dizze loyaliteit oan de foargonger en syn adoptyf heit joech de Senaat lang om let ta. Om dy reden joech de Senaat him de titel Pius (de "Fromme").
Noch letter stelde de Senaat foar om de moanne septimber nei Antoninus Pius te ferneamen (de moanne july wie al neamd nei Julius Caesar en de moanne augustus nei keizer Augustus Oktavianus) fanwege syn treflik liederskip. Mar dy eare wegere hy perfoarst.
Antoninus Pius wie lokkich troud mei Faustina (Faustina de Aldere om har te ûnderskieden fan harren dochter Faustina de Jongere dy't letter mei Markus Aurelius troude). Sy hienen fjouwer bern dêr't trije net âld fan wurde soene. Allinne syn dochter Faustina bleau yn libben. En ek de frou fan Antoninus Pias stoar rillegau, al yn it tredde jier dat er keizer wurden wie. Antoninus eare har troch de byltenis fan syn frou op in protte munten slaan te litten.
Oer it generaal is der net folle skreaun oer it tiidrek fan Antoninus, omdat er sawat gjin oarloggen fierd waarden, útsein inkelde opstannen yn Noard-Brittanje. As gefolch dêrfan liet Antoninus de nei him ferneamde muorre fan Antoninus bouwe op sa'n 120 km noardliker fan de muorre fan Hadrianus. right|thumb|200px|De muorre fan Antoninius
It wichtichste barren út dy tiid is wol de fiering fan de 900e jierdei fan de stêd Rome. Op grutske wize waard dat fierd mei ferskate aktiviteiten dy't plakhiene tusken de jierren 147 en 148. It hichtepunt foel op 21 april 147. Der waarden in protte spektakels organisearre dêr't in soad wylde bisten meidiene wêrûnder oaljefanten dy't sels as symboal foar de fiering brûkt wurde soene.
Yn 161 stoar Antoninus Pius in natuerlike dea op 74-jierrige leeftyd yn syn paleis yn Etruria. Hy waard opfolge troch de adoptyfsoannen Markus Aurelius en Lusius Aurelius Kommodus.
Kuorbal
thumb|right|Kuorbalwedstryd tusken 'Trekvogels' en 'OZC' Kuorbal is in balsport foar mingde partoeren. It is in doelsport foar twa partoeren fan elts fjouwer froulju en fjouwer manlju. If fjild is opdield yn twa fakken, mei yn elts fak fan elts partoer twa froulju en twa manlju. It doel is in koer, 3,5 meter heech oan in peal yn it fak fan de tsjinstanners. De spilers meie net mei de bal rinne, en meie net yn it oare fak komme. Foar 1991 wie it fjild opdield yn trije fakken, sadat in partoer doe 12 spilers hie.
Skiednis
Kuorbal waard yn 1902 betocht troch Nico Broekhuysen, in ûnderwizer út Amsterdam. Hy hie yn Sweden it spul Ringbal leard, en ûntwikkele dêr in ferzje út dy't dúdlik genôch wie om it syn learlingen te learen. De sport waard al gau populêr op skoallen, net allinnich by de bern, mar ek by de grutte minsken. Mei trochdat it in mingde sport wie, sadat it makliker wie genôch spilers te finen, waard de sport yn hast elk doarp spile. Hjoeddedei wurdt kuorbal yn organisearre foarm spile yn 35 lannen.