cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Stasjon Susteren
Gebou
Stasjon Susteren hie eartiids in tige grut rangearterrein it waard yn 1900 oanlein en hat oant de slúting fan de koaleminen yn Limburg tsjist dien, dêrnei is it terrein yn de rin fan de jierren stikje by bytsje ûntmantele, de lêste restanten fan it rangearterrein binne tusken 2003 en 2007 fuorthelle, om ûnder oaren plak te meitsje foar in parkearterrein.
Vasili Soerikov
thumb|Vasili Soerikov, selsportret Vasili Ivanovitsj Soerikov (Russysk: Василий Иванович Суриков) (Krasnojarsk, 24 jannewaris 1848 – Berjozovo, 19 maart 1916) wie in Russysk keunstskilder fan fral grutskalige histoarjestikken. Syn bêste wurk is tige bekend yn Ruslân.
Soerikov waard berne yn Krasnojarsk yn Sibearje en hearde by it yn 1870 oprjochte keunstnerskollektyf De Swalkers (Peredvizjniki), dy't de keunst tagonglik foar de gewoane man meitsje woe.
Yn libbene en kleurige doeken bylde er it leafst mominten út it libben fan it gewoane Russyske folk út, fân de ferôvering fan Sibearje ôf oant Peter de Grutte (û.o. De eksekúsje fan de Streltsy út 1881, no yn de Tretjakovgalery). Soerikov wie ien fan de earsten dy't besochten de didaktyske idealen fan de groep te ferbinen mei de nasjonale artistike tradysje.
Niederbachheim
Niederbachheim is in plak yn de Rhein-Lahn-Kreis yn de Dútske dielsteat Rynlân-Palts. It plak makket as ortsgemeinde ûnderdiel út fan de ferbânsgemeente Nastätten, wêrfan't it riedshûs yn Nastätten stiet.
Protestantske tsjerke fan Niederbachheim
De tsjerke fan Niederbachheim stiet oan de súdlike râne fan it doarp. Sûnt de 14e iuw waard Niederbachheim in selsstannige parochy, foar dy tiid foar it plak ûnder de parochy Marienfels. Fanwegen romaanske boudielen is de tsjerke nei alle gedachten folle âlder. Tusken 1535 en 1540 waard yn Niederbachheim de reformaasje ynfierd. Yn de tsjerke is noch in diel fan in muorretabernakel út de katolike tiid oanwêzich.
Buise
Buise wie in Dútsk Waadeilân dat lykas Bosk foar it grutste part fuortspield is. It oerbleaune part fan it eilân is it Norderney fan no. Buise waard mooglik by de stoarmfloed fan 1219 út in grutter eilân foarme, in eilân dat om it jier 50 hinne troch Plinius de Alde Burgana neamd waard. Oare boarne sizze lykwols dat Buise om 1170 hinne út it eilân Bant ûntstie, krekt sa as Júst, Borkum en Memmert.
Yn 1362 briek Buise yn twaen. It eastlike part waard yn it earstoan "Osterende" neamd, en letter "Norder neye Oog" ('Norden syn nije eilân'), en foarmet no Norderney. It westlik diel ferdwûn stadichoan yn see yn de twadde helte fan de 17e iuw, al binne der ferskillen tusken de boarnen oer it krekte jiertal fan de ferdwining fan Buise (1651 of 1690).
Tuskenskift
In tuskenskift (Latyn: infraordo) is in taksonomyske rang dy't tusken in skift en in famylje yn sit. Dit is net ien fan 'e haadrangen fan 'e taksonomy, mar in takson dat brûkt wurdt as helpmiddel foar fierdere yndieling fan skiften.
Fjoertoer fan Urk
De fjoertoer fan Urk is in 18,5 m hege fjoertoer. De Urker fjoertoer waard yn de jierren 1844-1845 boud en moast yn 1901 mei goed fiif meter ferhege wurde om't de yn 1885 grutter makke Betheltsjerke it ljocht nei it easten hindere.
De fjoertoer is de iennige oan de Iselmar en Markermar, dy't in draailjocht hat (de lampe stiet stil en de lins draait).
Yn 2009 krige de fjoertoer by it ûnderhâld in nije koperen tek. De toer is regelmjittich iepen foar besikers.
Skiednis
Al sûnt 1617 baarnde der op Urk fjoer foar de Urker fiskers en de skippen dy't fan Amsterdam nei de Noardsee farden. It earste fjoerbeaken waard yn opdracht fan de Amsterdamske boargemaster Gerrit Jacob Witsen boud. Fanwegen ôfslach fan lân moast it fjoerbeaken in pear kear ferhûzje mear it lân yn.
Yn 1837 waard in nij beaken boud, dy't yn 1844 wer ôfbrutsen waard foar de bou fan de hjoeddeiske fjoertoer.
Valentin Serov
thumb|right|Valentin Serov. Selsportret. thumb|right|Portret fan de Italjaanske sjonger Angelo Masini Valentin Aleksandrovitsj Serov (Russysk: Валентин Александрович Серов) (Sint-Petersburch, 7/19 jannewaris(*) 1865 - Moskou, 22 novimber/5 desimber(*) 1911) wie in Russysk keunstskilder dy't ta it keunstnerskollektyf de Swalkers hearde.
Serov wie de soan fan komponist Aleksander Serov. Hy waard fral beynfloede troch syn learmaster Ilja Repin, syn freon Michail Vroebel en de keunstnerrûnte dy't yn Abramtsevo gearkamen. Serov lei jim ta op portrettearjen. Keunstners út syn fermidden wiene syn favorite modellen; bekende portretten binne bygelyks dy fan lânskipsskilder Isaak Levitan, de skriuwer Nikolaj Leskov en komponist Nikolaj Rimski-Korsakov (Tretjakovgalery).
Serov waard tige populêr, en krige opdrachten út de heechste fermiddens. Sjoch it skilderij fan gruthartoch Pavel Aleksandrovitsj. Tagelyk makke er lykwols ek yntime tafreeltsjes mei lytse bern dy't yn it gemoed taaste.
Fan 1900 ôf gie Serov oer fan in ympresjonistyske styl nei mear modernistyske. Ut dy tiid binne bekend de portretten fan de skriuwer Maksim Gorki, de aktrise Maria Jermolajeva en de ferneamde bas Fjodor Sjaljapin. Uit protest tegen de Bluodrige Snein (9 jannewaris 1905) ferliet er de Akademy fan Skoandere Keunsten fan Sint-Petersburch. Dêrnei makke er meast histoarjestikken. Yn syn lettere jierren makke er ek faker lânskippen.
Serov wie learaar oan de Moskouske Skoalle foar Skilderkeunst, Byldhoukeunst en Arsjitektuer fan 1897 oant 1909. Hy hat dêr lesjûn oan ûnder oaren Pavel Koeznetsov, Nikolaj Sapoenov, Koezma Petrov-Vodkin, Nikolaj Oeljanov en Konstantin Joeon. Serov is bedobbe op it Novodevitsji-begraafplak yn Moskou.
(*)Noat: de earste datum is neffens de Juliaanske kalinder, jildich oan de Oktoberrevolúsje fan 1917; de twadde datum is de datum neffens de Gregoriaanske kalinder fan no.
Bûging (grammatika)
De bûging, ferbûging of deklinaasje fan wurden kin feroarje neffens de grammatikale kategoryen namfal, oantal, of geslacht. Net eltse taal brûkt alle kategoryen. It Frysk is dêr ek wat oars yn as it Sealterfrysk of Noardfrysk. Yn dy farianten feroaret bygelyks by oantal of geslacht it lid- en haadwurd.
Louise fan Sweden (1851-1926)
thumb|250px|right|Louise fan Denemark Louise Josephine Eugenie fan Sweden (Stokholms slot, 31 oktober 1851 - Amalienborg (Kopenhagen), 20 maart 1926) wie keninginne fan Denemark.
Se wie de dochter fan de Sweedske kening Karel XV en syn frou Louise fan de Nederlannen. Troch yntimy waard hja Sessa neamd. Se waard troch har âlden tige strang en iensum grutbrocht, har ienige broerke ferstoar jong wêrtroch't se allinnich oer bleau.
Op 28 july 1869 op 18-jarige leeftiid boaske se yn Stokholm mei de Deenske kroanprins Freark.
Ysbrand Eelhard Harkenroth
Ysbrand Eelhard Harkenroth (Hamswerum, 3 juny 1693 - Harns, 24 febrewaris 1770/1771) wie in teolooch.
Hy kaam út in Eastfryske dûmnysfamylje en wie tige geleard. Hy stie yn Hylpen fan 1721 oant 1725, wie dêr teffens waarnimmend rektor fan de Latynske skoalle, en yn Harns fan 1725 oant 1760.
Sistersjinzer kleasters yn Nederlân
List fan Sistersjinzer kleasters yn Nederlân.
Eilhardus Folkardus Harkenroth
Eilhardus Folkardus Harkenroth (Emden, 15 maaie 1670- dêre, 28 febrewaris 1732) wie in predikant en skiedskriuwer.
Hy gie nei de latynske skoalle yn Emden en studearre dêrnei teology yn Grins, fan 1689 ôf yn Leien en lang om let yn Frjentsjer, dêr't yn 1691 mei in disputatio de Mediatore Mose ad Gal. III:19 ôfstudearre. Dêrnei waard er predikant yn Emden. Yn 1692 waard er predikant te Hamswerum, yn 1695 te Pilsum, yn 1697 yn Hinte en yn 1714 wer yn Emden.
Hy wie troud mei Maria Elizabeth de Lorie fan Leien, it pear krige twa bern.
Wurk
In kar:
Mensje van Keulen
thumb|Mensje van Keulen yn 1983 Mensje van Keulen, skûlnamme fan Mensje Francina van der Steen, (De Haach, 10 juny 1946) is in Nederlânsk skriuwster.
Libben
Van Keulen har debútroman Bleekers Zomer waard tige priizge en joech har fuortendaliks in plak ûnder de literêre auteurs. Earder wie se, fan 1970 oant 1972, redakteur fan it studintewykblêd Propria Cures, neist ferhalen skreau hja doe ek al gedichten, ûnder de skûlnamme Josien Meloen. Letter siet sy mei ûnder oaren Gerrit Komrij, Theo Sontrop en Martin Ros jierrenlang yn de redaksje fan it literêre tydskrift Maatstaf.
Mensje van Keulen hat teffens in tal berneboeken skreaun.
By de Europeeske ferkiezingen 2004, de Twadde Keamerferkiezingen 2006 en ek dy fan 2014, 2017 en 2021 wie sy listtriuwer fan de Partij voor de Dieren.
Persoanlik
Sy hat troud west mei fotograaf Lon van Keulen, mei wa't sy in soan hat. Wilens hat Van Keulen al jierren in relaasje mei Roel Hazewindus.
Van Keulen is goefreon fan skriuwer Maarten 't Hart; oer him en syn foarleafde foar travesty giet it boek Geheime dame.
Bibliografy
(b = berneboek)
Sherwood Anderson
thumb|250px|Sherwood Anderson, 29 novimber 1933, troch [[Carl van Vechten]] Sherwood Anderson (Camden (Ohio), 13 septimber 1876 – Colón, Panama, 8 maart 1941) wie in Amerikaansk skriuwer fan romans en koarte ferhalen. Yn Nederlân is er frijwat ûnbekend.
Anderson syn meast duorsume wurk is de koart-ferhaalrige Winesburg, Ohio. Skriuwers sa as Ernest Hemingway, William Faulkner, John Steinbeck, J. D. Salinger en Amos Oz, mar ek oaren, binne bot beynfloede troch Anderson.
Henk Vonhoff
thumb|right|300px|Henk Vonhoff
Hendrik (Henk) Johan Lubert Vonhoff (Amsterdam, 22 juny 1931 - Hilfertsom, 25 july 2010) wie VVD-politikus. Hy wie troud mei Louise Luijendijk en tegearre hienen se twa dochters en in soan (1957, 1958, 1961). Wie lid fan de liberale VVD sûnt de oprjochting yn 1948, dêrfoar aspirant-lid fan de Partij fan de Frijheid, ien fan de foargongers fan de VVD. Ek wied er fan 1995 - 2001 bysûnder heechlearaar arbeidsfoarweardenbelied oan de Erasmus Universiteit Rotterdam. Fanút syn oplieding wie Vonhoff, dy't yn Amsterdam de HBS en dêrnei in m.û. skiednis folge en yn de perioade 1957-1957 as skiednislearaar wurke, in autoriteit op it mêd fan de heitelânske skiednis.
Syn ûnderfinings yn de lêste oarlochsjierren, dêr't er him it lot fan ûnderfiede bern oanluts, makken datt er lid waard fan de nije Partij fan de Frijheid en letter de VVD, dêr't er him opwurke ta prominint. Fan 1967-1971 wie hy lid fan de Twadde Keamer foar de VVD. Vonhoff wie yn in kabinet-Biesheuvel dêrnei twa jier steatssekretaris fan Kultuer. Fan 1974-1980 wie hy boargemaster fan Utert. Dêrnei waard er kommissaris fan de Keninginne yn Grinslân, dêr’t hy yn 1996 wei gie.
Nei syn aktive perioade bleau hy gesachhawwend yn de VVD. Yn it konflikt tusken Rita Verdonk en de VVD spile hy in bemiddeljende rol. Yn 1999 op fakânsje yn Denemark, krige er in skuorde aorta, mar knapte wer op. Ferstoar op 25 july 2010 nei in koart siikbêd.
Hurddraverij
thumb|right|250px|Animaasje fan [[Eadweard Muybridge († 1904)]] Hurddraverij is in wedstriid yn de hynstesport. Faak wurdt der in koartebaandraverij mei bedoeld.
Hurddraverij yn Fryslân
Hurddraverijen waarden earst faak holden mei merken of oare feesten. Twa oan twa ride de dielnimmers om it hurdst op in hynder sûnder seal oer in baan fan sân. De hurddraverij yn Ljouwert wie eartiids de grutste draverij fan Fryslân. Dy waard organisearre as der merke wie, om sa mear publyk te lûken. Neidat kening Loadewyk Napoleon in kear by it evenemint útnûge waard, waard de hurddraverij populairder. Ek de keningen Willem I, Willem II en Willem III en keninginne Emma wienen fêste gasten by it evenemint. Sa wie yn 1873 kening Willem III yn Fryslân doe't der yn Ljouwert in hurddraverij hâlden waard. Doe wie de priis in gouden horloazje. left|250px|thumb|In moderne hurddraverij.
Soksoarte wedstriden binne hast hielendal út Fryslân ferdwûn. Op De Jouwer by de Boerebrulloft wurdt der noch wol in wedstryd draafd. De priiswinners krije in sulveren karwats en sulveren leppeltsjes.
Yn 1997 waard, nei njoggentich jier, de Gouden Swipe foar it earst wer ynsteld by in Hurddraverij by de Boerebrulloft op De Jouwer. Dat de hurddraverijen op De Jouwer eartiids ek al hâlden waarden docht bliken út de namme Hurddraversdyk dêre. It wurdt dêr noch tradisjoneel dien: karmasters kontrolearje de hyns foar de wedstriid. It bist moat goed sjen kinne en net kreupel wêze. Nei de keuring wurde der lotsjes lutsen om hokker hynders tsjin elkoar drave moatte.
Baruch de Spinoza
Baruch de Spinoza (Amsterdam, 24 novimber 1632 – De Haach, 21 febrewaris 1677) wie in Nederlânsk filosoof fan Sefardysk-Joadsk etnysk komôf. Hy wurke as in sljochtwei linzesliper en wie de soan fan Portegeeske ymmigranten. Hy wurdt meastentiids 'Baruch de Spinoza' of Baruch Spinoza neamd, mar somtiden ek wol Benedictus de Spinoza, Bento de Espinosa of Bento d'Espiñoza. As tinker wie Spinoza in eksponint fan it rasjonalisme en yn 'e mande mei René Descartes en Gottfried Wilhelm Leibniz ien fan 'e ierste fertsjintwurdigers fan 'e Ferljochting. Hy is sûnder mis ien fan 'e wichtichste filosofen fan Nederlânske boaiem en heart ta it lytse selskip fan klassike filosofen dy't byldbepalend achte wurde foar de skiednis fan it Westerske tinken. Op religieus mêd wied er ien fan 'e grûnlizzers fan 'e moderne bibelkrityk. Syn ideeën, dy't yn syn eigen tiid tige kontroversjeel wiene, laten ta syn ferstjitting út 'e Portegeesk-Joadske mienskip fan Amsterdam. Hy kaam jong te ferstjerren, en syn magnum opus, de Ethica, waard postúm útjûn.
Jonkheid en oplieding
Oer it libben fan Spinoza is mar in bytsje bekend dat sûnder mis op wierheid berêst. De boarnen dêrfoar binne inkele dokuminten en Spinoza syn eigen briefkerij. Hy waard op 24 novimber 1632 berne yn Amsterdam as Baruch, soan fan Michael d'Espinoza en dy syn twadde frou Hanna Debora. Syn âlden makken diel út fan 'e nije mienskip yn Amsterdam fan Sefardysk-Joadske flechtlingen dy't har dêr fêstige hiene om te ûntkommen oan 'e leauwensferfolgings yn Spanje en Portegal. Spinoza syn ropnamme wie Bento, en syn memmetaal wie it Portegeesk. Dêrnjonken learde er as jong bern ek al Spaansk, Hebriuwsk en Nederlânsk te sprekken. It Latyn, de taal, dêr't er letter al syn wurken yn skriuwe soe, waard him pas folle letter bybrocht, doe't er as folwoeksene nei in priveeskoalle gie dy't Franciscus van den Enden yn 1652 yn Amsterdam iepene.
Spinoza wie al op jonge jierren nijsgjirrich nei alderhanne saken. Oer syn jonkheid is lykwols net in soad bekend. Hy soe in tradisjonele joadsk-religieuze opfieding hân hawwe, en nei de jesjiva (joadsk-religieuze skoalle) fan 'e foaroansteande rabbyn Saul Levi Morteira gien wêze. Dêrnjonken krige er ek les fan 'e folle minder tradisjonele rabbyn Menasseh ben Israel, dy't gedoente hie mei lju as Gerard Vossius, Hugo de Groot en Rembrandt van Rijn. Doe't er santjin jier wie, briek Spinoza syn nei't it skynt gâns ûnthjittende religieuze stúdzje lykwols ôf nei it hommels ferstjerren fan syn âldere broer Isaäk, wêrnei't er as keapman begûn te wurkjen om yn it plak fan syn broer syn heit op te folgjen.
It is net bekend wannear't Spinoza syn oplieding by Van den Enden begûn; neffens guon soe dat al yn 1654 west hawwe, doe't er tweintich jier wie, wylst oaren miene dat it pas yn 1657 wie. Hoe dan ek, Van den Enden, in úttreden âld-jezuyt dy't troch de Roomsk-Katolike Tsjerke beskôge waard as in ateïst en ketter, hie nei alle gedachten in grutte, miskien sels wol beslissende ynfloed op Spinoza. Troch it filter fan Van den Enden waard Spinoza bekend mei de Westerske wittenskip en filosofy, wêrûnder it wurk fan René Descartes. Dat hie fan gefolgen dat Spinoza tinkbylden begûn te ûntjaan dy't net oansleaten by en net akseptearre waarden troch syn eigen mienskip.
Ferstjitting
As jongeman rekke Spinoza al rillegau yn konflikt mei de Portegeesk-Joadske mienskip fan Amsterdam. Hy wegere him te hâlden oan 'e skreaune en ûnskreaune regels en toande in beskate ûnferskillichheid foar de joadske earetsjinst oer. Mei syn suster Rebekah krige er spul oer it beërf fan harren heit, dy't yn 1654 ferstoar. Rebekah easke dat op, mar Spinoza fûn dat hy der rjocht op hie en spande in rjochtsaak tsjin har oan. Nei't er dy wûn hie, died er frijwillich ôfstân fan it beërf en droech it oer oan Rebekah. Dy kwestje joech in protte rebûlje. Letter waard Spinoza troch in joadske fûnemintalist mei in mês oanfallen by de doar fan 'e Portegeesk-Joadske synagoge yn Amsterdam.
De Sefardyske mienskip woe net opfalle. De leden wiene foar it meastepart saneamde converso's of bern fan sokken: joaden dy't yn Spanje en Portegal ûnder twang ta it kristendom bekeard wiene en harren jierrenlang as kristenen holden en droegen hiene, oant it harren slagge om dy lannen te ûntflechtsjen. Troch oare joaden waard mei in beskate erchtinkendheid nei harren sjoen, ûnwis oft se wol 'wiere' joaden wiene, of dat se by it minste of geringste wer fan religy wikselje soene. Sadwaande woene de Sefardyske joaden fan Amsterdam har strikt oan 'e joadske lear en geboaden hâlde en net opfalle. Underlinge konflikten waarden binnenskeamers oplost en net foar de rjochtbank, en fan net ien waard ôfwiking fan 'e regels akseptearre. De mienskip koe dêrom sok oandachtlûkend hâlden en dragen lykas Spinoza sines misse as pinemûle.
It wie lykwols in religieus skeel dat úteinlik ta in brek late. Trochdat syn bibelstúdzje yn 'e jesjiva oanfolle wie mei kennis fan 'e moderne filosofy, koe Spinoza beskate dogma's fan it joadendom net mear goedkrije. Yn 't bysûnder gie it dêrby om it learstik, dat de profeet Mozes de Torah, de earste fiif boeken fan 'e Tenach, de joadske Bibel, skreaun hie. Dêropta leaude Spinoza net yn 'e ûnstjerlikens fan 'e siel en ek net yn 'e foarbeskikking fan God. Doe't dúdlik waard dat er ûnwillich wie om 'e joadske dogma's te ûnderskriuwen, waard er op 27 july 1656 as ketter út 'e Sefardyske mienskip set. Der waard in ban oer him útsprutsen, wat betsjutte dat gjin inkeld lid fan 'e mienskip noch kontakt mei him hawwe mocht, sels syn eigen famyljeleden net. De ban wie net ûnomkearber, en as er blykjûn hie fan berou en him ûnder de regels fan 'e mienskip deljaan woe, hied er wer yn goedens oannommen wurden. Dat wie foar Spinoza, dy't sels ek al in beskate ôfstân fan 'e Sefardyske mienskip nommen hie nei de rjochtsaak tsjin syn suster of de mêsoanfal bûten de synagoge, lykwols in brêge te fier. Syn wegering om te bûgen betsjutte ek de ein fan syn rol yn 'e hannelsfirma dy't er tegearre mei syn broer Gabriël dreau.
Lettere jierren
Nei syn ferstjitting út 'e Sefardyske mienskip neamde Spinoza himsels tenei Benedictus. Hy gie lykwols nea oer nei it kristendom. Ynstee bewarre er in feilige ôfstân fan eltse foarm fan organisearre religy. Koart nei syn ferstjitting út 'e Sefardyske mienskip waard Spinoza op lêst fan it Amsterdamske gemeentebestjoer, dat goede kontakten mei de Joadske mienskip ûnderhold, út 'e stêd set. Hy ferbleau doe in skoft yn of by Ouderkerk oan de Amstel, mar doe't it trelit wat delbêde wie, koed er weromkomme yn Amsterdam, dêr't er noch oant 1660 of 1661 tahold. Neitiid ferfear er nei Rynsburch, by Leien. Dêr wenne er twa jier, wêrnei't er 1663 yn Foarburch kaam te wenjen en yn 1670 yn De Haach. Wêrom't er sa faak ferhuze is net alhiel dúdlik. Men tinkt dat er benammen rêst socht. Ek al hied er noch neat publisearre, dochs wie syn namme al wol bekend. Hy woe net hieltyd steurd wurde troch besite. Nei bûten ta died er him foar as in sljochtwei sliper fan linzen foar mikroskopen en tilleskopen, wat it berop wie dêr't er mei yn syn libbensûnderhâld foarseach.
Amsterdam
Yn syn lêste jierren yn Amsterdam skreau Spinoza syn Koarte Ferhanneling, offisjeel de Tractatus de Deo et Homine Ejusque Felicitate, dy't er by syn libben nea publisearre. Hy naam oan (en mei goede reden) dat sa'n publikaasje ferbean wurde soe, mei't de ideeën dy't er deryn utere foar dy tiid tige radikaal wiene. Pas omtrint 1810 waard dit wurk werûntdutsen yn twa Nederlânsktalige oersettings fan it Latynsktalige orizjinele manuskript. It waard pas yn 1867 foar it earst publisearre. Ek skreau Spinoza yn deselde snuorje, om 1660 hinne, de ûnfoltôge bleaune Tractatus de Intellectus Emendatione, oer de foarmen fan persepsje. Dat wurk waard postúm yn 1677 publisearre.
Rynsburch
Ut 'e perioade dat Spinoza te Rynsburch wenne, komme de earste taastbere spoaren fan syn wurk. De earste brieven fan en oan him datearje út 1661. Tsjintwurdich is it hûs dêr't Spinoza yn Rynsburch wenne, in museum dat oan him wijd is. Ut 'e briefkerij is dúdlik wurden dat Spinoza yn Rynsburch in begjin makke mei de systematyske útinoarsetting fan syn eigen wiisgearige stelsel, dy't úteinlik liede soe ta syn meast ferneamde en ynfloedrykste wurk, de Ethica. Yn Rynsburch skreau er ek it earste wurk fan sines dat publisearre is. Dat wie Renati Des Cartes Principia Philosophiae, in bewurking fan in boek fan René Descartes. In studint, in Johannes Caesarius, hie him frege om ûnderrjocht yn 'e cartesiaanske wiisbegearte, en Spinoza bewurke syn lessen op fersyk fan syn Amsterdamske freonefermidden ta in ferklearjende publikaasje oer de tinkbylden fan Descartes. Hy wie doe noch net safier dat syn eigen ideeën al ryp wiene foar publikaasje.
Foarburch
De Principia ferskynde yn 1663, doe't Spinoza al ferhuze wie nei Foarburch. Yn 1664 folge in Nederlânsktalige oersetting. Yn Foarburch wurke Spinoza fierder oan syn Ethica, in aktiviteit dy't er inkeld ûnderbriek foar it skriuwen fan in oar grut wurk fan sines, de Tractatus Theologico-Politicus (oftewol it "Teologysk-Polityk Traktaat"). Dêrmei woed er oantoane dat de frijheid fan tinken en dus fan filosofearjen in ûnmisber ûnderdiel is foar it slagjen fan eltse steat. Oanlieding foar dat wurk wiene ûnderfinings út Spinoza syn priveesfear.
Yn 'e Republyk fan 'e Feriene Nederlannen bestie yn 'e santjinde iuw grutte frijheid, fral yn ferliking mei de sitewaasje yn oare Jeropeeske lannen út dy tiid, mar dy frijheid hie wol grinzen. Dat ûntdiek Spinoza trochdat syn freon en folgeling Adraan Koerbagh yn 1668 yn it tichthûs kaam. Reden dêrfoar wie dat er opstokeljende teksten skreaun hawwe soe. In jier letter kaam Koerbagh te ferstjerren. Syn dea moat Spinoza djip rekke hawwe, mar der is gjin reäksje fan bewarre bleaun. Wol waard Spinoza yn 'e rin fan 'e jierren foarsichtiger. Hy naam as biedwurd caute ("hoedenens") oan, in wurd dat er yn syn segelring gravearje liet.
De Haach
Wierskynlik yn 1670, mar yn elts gefal earne tusken septimber 1669 en febrewaris 1671, ferfear Spinoza nei De Haach. Hy wenne dêr earst oan 'e Stille Veerkade, mar yn maaie 1671 kaam er by de famylje Van Spijk oan 'e Paviljoensgrêft te wenjen, dêr't er oan syn dea ta bliuwe soe. Yn De Haach libbe er fan in lyts pinsjoen dat him takend wie troch de Hollânske riedpinsjonaris Johan de Witt en in lyts jierjild fan 'e broer fan syn ferstoarne freon Simon de Vries. Hy wurke oan 'e Ethica, skreau in ûnfoltôge grammatika fan it Hebriuwsk, sette útein mei syn, krektlyk ûnfoltôge bleaune, Tractatus Politicus ("Polityk Traktaat") en skreau twa koarte wittenskiplike essays ("Oer de Reinbôge" en "Oer de Kânsberekkening"). Ek prebearre er in Nederlânsktalige oersetting fan 'e Bibel te meitsjen, mar it wurk dat er dêroan die, ferneatige er letter sels.
Doe't in breinroere kliber folk op 20 augustus 1672 de bruorren De Witt lynchte, makke Spinoza dat fan tichteby mei. It skokte him sa, dat er in plakkaat by it plak dêr't it bard wie ophingje woe. Dat soe him nei alle gedachten djip yn 'e swierrichheden brocht hawwe, it politike klimaat yn acht nommen, mar syn hûsbaas wist it him te ûntpraten.
Yn 1674 foltôge Spinoza syn Ethica. It manuskript wie it jiers dêrop klear om printe te wurden, en Spinoza gie dermei nei Amsterdam om dêr de útjefte te besoargjen. Doe't er dêrmei dwaande wie, waard der al rabbe oer it boek. Spinoza soe mei it wurk oantoane wolle dat God net bestie. Hy waard útmakke foar ateïst (doedestiden in slimme mislediging) en guon predikanten stapten al nei de oerheid om har beklach te dwaan, ek al hie nimmen it boek noch lêzen. De sfear waard sa fijannich dat Spinoza besleat om foarearst ôf te sjen fan publikaasje. Ynstee burch er it manuskript op, yn ôfwachting fan bettere tiden.
Ferstjerren
Yn 1677 rekke Spinoza slim siik. Wêr't er krekt mei oanhelle rekke, is net alhiel dúdlik, mar it wie in longsykte, en syn moderne biografen geane ornaris út fan tuberkuloaze of silikoaze, in oandwaning dy't sûnder mis oanboaze troch syn jierrenlange ynhalaasje fan glêsstof troch it slypjen fan linzen. Spinoza ferstoar op 21 febrewaris 1677 yn 'e âlderdom fan 44 jier. Hy waard begroeven op it (kristlike) tsjerkhôf fan 'e Nije Tsjerke yn De Haach, dêr't syn grêf noch altyd leit.
Los Angeles (rivier)
De Los Angeles is in 82 kilometer lange rivier yn Kalifornje, dy't ek troch de stêd Los Angeles rint. De rivier ûntspringt yn it westen fan de San Fernandodelling yn Canoga Park en einiget by Long Beach yn de Stille Oseaan. De meast wichtige sydrivieren binne de Browns Canyon Wash, de Aliso Canyon Wash, Tujunga Wash, Burbank Western Channel, Verdugo Wash, de Arroyo Seco en de Rio Hondo. De rivier is kanalisearre en it bêd is foar in grut part fêstlein yn beton.
Baruch de Spinoza
Ferstjerren
Doe't er de ein neieroan kommen fielde, joech Spinoza syn hûsbaas Van Spijk opdracht it manuskript fan 'e Ethica yn it gefal fan syn ferstjerren daliks nei de útjouwer yn Amsterdam te stjoeren. Van Spijk die sa't him frege wie, en ferstjoerde Spinoza syn lessener mei ynhald daliks mei it lûkskip nei Amsterdam. Binnen it jier ferskynde doe de Opera Posthuma ("Postume Wurken"), mei as Nederlânske ûndertitel De Nagelate Schriften van BdS. Njonken de Ethica befette it boek ek noch brieven en in trijetal ûnfoltôge ferhannelings.
Los Angeles (rivier)
Foar de iepening fan it the Los Angelesakwadukt, wie de rivier de foarnaamste boarne foar fask wetter fan Los Angeles. Hoewol't Los Angeles en omkriten noch wol wetter út de rivier en oare pleatslike boarnen kriget, wurdt it measte wetter oer de ferskate akwadukten oanfierd. De rivier hat slim te lijen fan fersmoarging troch lânbou en rioelwetter fan de stêden.
Baruch de Spinoza
Leafdeslibben
Om't de ideeën fan Spinoza yn syn tiid as ateïstysk beskôge waarden (in kwalifikaasje dy't hysels trouwens altyd bestriden hie), fernuveren syn tiidgenoaten harren oer syn libben. Dat wie nammentlik net lossinnich sa't men fan in ateïst ferwachtsje soe. Ut tsjûgenissen komt nei foarren dat Spinoza in beskieden, rêstich en sêftmoedich persoan wie. Krekt dy kombinaasje hat frijwat ta de ferbylding sprutsen.
Los Angeles (rivier)
Skiednis
De rivier wie al hûnderten jierren in boarne fan iten en drinken foar de Gabrielino-yndianen foardat de Spanjerts dêr kamen. De Gabrielinos wienen jager-samlers dy't meast fan fisk, lytse sûchdieren en ikels fan de oerfloedige ikebosken oan de rivier libben. Der wiene teminsten 45 Gabrielino-doarpen oan de Los Angeles, de measten yn de San Fernando Valley en Elysian Valley, yn wat no Glendale is. Gaspar de Portolà ferkende yn 1769 Alta California en neamde it El Río de Nuestra Señora La Reina de Los Ángeles de Porciúncula, dat betsjut: 'De Rivier fan Us Frou Keninginne fan de Ingelen fan Porciuncula.' Der waard nei ferwiisd as de Porciuncula.
Baruch de Spinoza
Leafdeslibben
Spinoza troude nea. Der is mar ien ferhaal bekend dêr't syn belangstelling foar it oare slachte út blike soe, in anekdoate út in iere biografy troch Johannes Colerus. Neffens dat ferhaal soe de 23-jierrige Spinoza yn 1656, doe't er yn 'e lear wie by Franciscus van den Enden, smoarfereale rekke wêze op dy syn dochter Clara Maria, mar it famke soe him ôfwiisd hawwe yn it foardiel fan in mear begoedige learling fan har heit. Dit ferhaal wurdt troch de measte moderne Spinoza-biografen net serieus nommen, om't Clara yn 1643 berne wie en dus yn 1656 noch mar trettjin jier west hawwe soe. Fan har is fierders bekend dat se yn 1671 troude mei Dirck Kerckring.
Los Angeles (rivier)
Skiednis
De river wie oarspronklik in alluviale stream dy't frij streamde oer de flakte dêr't no Los Angeles, Long Beach, en oare plakken yn Súd Kalifornje lizze. De rin fan de rivier wie dreech te foarsizzen en de mûning feroare geregeldwei fan plak tusken Long Beach en Ballona Creek. Begjin 19e iuw draaide de rivier nei it súdwesten nei it ferlitten fan de Glendale Narrows, dêr't er by de Ballona Creek kaam en dêrnei yn de Santa Monicabaai mûne, yn it hjoeddeiske Marina del Rey. By de katastrovale floed fan 1825, feroare de rin yn dy fan no, pal nei it suden justjes east fan it sintrum fan hjoeddeisk Los Angeles om út te kommen yn deSan Pedrobaai. (Foar de Grutte floed fan 1862 kaam de San Gabriel by Long Beach út yn de Los Angeles, mar dat jier foarme de San Gabriel in nij bêd, 6 km eastliker en mûnet sûnttiid yn de Alamitosbaai.)
Foar de iepening fan it the Los Angelesakwadukt, wie de rivier de foarnaamste boarne foar fask wetter fan Los Angeles, mar hie faak in lege wetterstân, útsein nei de winterrein. Net te foarsizzen en ferneatigjende oerstreamings pleagen de kontrei oan yn de jierren 30 fan de 20e iuw (de slimste wie dy fan 1938, dêrnei kaam de rop om maatregels om de rivier te bedimjen. De sjenytroepen setten útein mei in ambisjeus projekt om bêd en ouwers yn beton fêst te lizzen. Sûnt is it dien mei oersteamings nei swiere stjalprein. De iennichste parten fan de rivier dy't net folslein befluorre binne is it basin efter de Sepulvedadaam ûnder Van Nuys; in 5 km stik east fan Griffith Park, de saneamde Glendale Narrows en de lêste kilometers yn Long Beach.
Baruch de Spinoza
Leafdeslibben
Yn in gedicht út 1683 liket Joachim Oudaen te suggerearjen dat Spinoza homoseksueel wie (yn dy tiid in skandaal fan it slimste soarte). Dêr binne lykwols út gjin inkele oare boarne oanwizings, lit stean bewizen foar. De histoarisy Jan en Annie Romein hawwe suggerearre dat Spinoza aseksueel wurden wêze soe as gefolch fan tuberkuloaze.
Ynfloed
Spinoza wie in evenredich man en publisearre net in soad, mar dochs wied er al by syn libben ferneamd en sels (yn guon fermiddens) berucht. Hy ûntfong besite dy't spesjaal om him te moetsjen fan fierrens reizge, en ek waard him in learstoel oanbean oan 'e Ruprecht-Karls-Universität yn Heidelberch, yn it Dútske Karfoarstedom fan 'e Palts. Dat oanbod sloech er op hoaske wize ôf, om't er ferwachte bûten de Republyk syn frijheid fan tinken opjaan te moatten.
Al ier krige Spinoza de reputaasje in ateïst te wêzen. Doe't nei syn dea de Ethica ferskynde, waard dat boek ek sjoen as it wurk fan in ateïst. Al rillegau dêrnei ferwaard it etiket 'spinozist' ta in ynhâldleas skelwurd, brûkt om lju fertocht te meitsjen fan ateïsme.
De tweintichste iuw waard karakterisearre troch in grutte ynfloed fan wittenskiplike Spinoza-literatuer. Noch altyd is der in grutte fassinaasje foar projekten wêryn't alles fan fysika en kenteory oant libbenslear en politike filosofy stap foar stap ûntwikkele wurdt fanút in beheind tal metafysyske begjinsels oer it aard fan God of de natoer. Dat hat derfoar soarge dat sûnt de ein fan 'e njoggentjinde iuw rûnom heech by Spinoza opsjoen wurdt.
Wurken
(op folchoarder fan datum fan skriuwen, net fan útjefte)
Wright Flyer
250px|thumb|Earste flecht fan de [[bruorren Wright]] Yn 1903 makken de bruorren Wright harren Wright Flyer, it earste fleantúch mei in motor, dat wier fan de grûn kaam. Dat barde by it doarp Kitty Hawk, yn de Amerikaanske steat Noard-Karolina. It tastel bleau de earste kear 12 sekonden yn de loft en fleach 36,5 meter. Letter op deselde dei kaam it fleantúchje oant 260 meter yn 59 sekonden (boarne: it Smithsonian Institution). Dat de 260 meter binne mei in faasje fan hast 16 km/o ôflein. De motor, in 4 silinder fan 25 hk, wie in ûntwerp fan Charles Taylor.
Skalmei
thumb||Alde foarmen fan skalmeien In skalmei is in blaasynstrumint mei in rjochte koanyske boarring. De toan wurdt mei in dûbeld reid makke. Yn Aziatyske kultueren komme ferskate foarmen foar dy't meast bûtendoar brûkt wurde foar dûnsmuzyk. Ek yn bygelyks Bretanje wurdt noch in skalmei brûkt yn de lokale folksmuzyk, de bombarde. Op de Balkan is de Zurla noch altyd yn gebrûk.
Yn de Jeropeeske tradysje wie de skalmei mei de gruttere famyljeleden fan de pommer in populêr ynstrumint yn de renêssânse. De bas-foarmen wiene gauris swier en ûnhânsum yn gebrûk en waarden dêrom ferfongen troch in optearde ferzje fan de dulciaan, dêr't de moderne fagot út fuortkommen is.
Ek de spylpiip fan in doedelsek wurdt wol -in bytsje ûnterjochte- skalmei neamd hoewol't dêr meastentiids opbûne dûbeldreiden brûkt wurde. Ut sa'n spylpiip is de hobo fuortkommen.
List fan Fryske basketbalklubs
List fan Fryske basketbalklubs:
Klaas Hanzen Heeroma
thumb|250px|Heeroma (1966) Klaas Hanzen Heeroma (Hoarn (Skylge), 13 septimber 1909 - Grins, 21 novimber 1972) wie in Nederlânsk dichter en taalkundige. Heeroma skreau ûnder it pseudonym Muus Jacobse, de namme fan ien fan syn foarâlden fan memmekant, dy't fisker op it eilân Marken west hie. .
Libben
Klaas Hanzen Heeroma waard berne op Skylge. Yn 1928 gong Heeroma yn Leien Nederlânsk studearjen. Yn 1935 promovearre er by G. Kloeke mei Hollandse dialekstudies dat ûnder oaren oer it Frysk gie. Nei't er in skoftke learaar yn Wassenaar en Leien west hie, waard er yn 1936 beneamd ta meidogger oan it Woordenboek der Nederlandsche taal te Leien, dêr't oan 't wurk bleau oant syn beneaming yn 1948 ta heechlearaar yn de Nederlânske taal- en letterkunde oan de Universiteit fan Yndoneezje te Djakarta. Yn 1953 waard er de earste heechlearaar yn de Nedersaksyske taal- en letterkunde te Grins.
Heeroma hat yn ferskate artikels oer de Fryske taal skreaun; ûnder oaren yn de Nieuwe Taalgids en yn de Vrije Fries (VF XXXVI, 1941, 79-101).
Yn 1952/1953 wie er ien fan de dichter dy't op de Pietersberg yn Oosterbeek wurke oan de nije psalmberiming. Dizze dichters skreaunen en fertaalden ek in grut ta gesangen om sadwaande in nij lieteboek gear te stallen. Dat waard it Lieteboek foar de Tsjerken dat yn 1973 ferskynde en yn in protte tsjerkegenoatskippen en tsjerken ynfierd waard. It nije lieteboek befette twa oersettings út it Deensk, fiif út it Dútsk en 29 eigen gesangen. Fan de psalmen binne 22 berimingen yn it lieteboek fan Heeroma's hân en njoggen berimingen hat er yn 'e mande mei in oar dien. In teologysk boek fan him is: Nader tot een taaltheologie.
Stasjon Súdhorn
Stasjon Súdhorn (Zh) is in spoarweistasjon tusken yn it Nederlânske doarp Súdhorn yn de provinsje Grinslân. En waard iepene yn 1865 oan de Steatsline B (Harns Haven - Bad Nijeskâns). It stasjon leit hjoed-de-dei oan it part fan it spoar dat eksploitearre wurdt troch Arriva.
Gebou
It stasjon waard yn 1975 ôfbrútsen en yn 1976 ferfongen troch in nij gebou bekend as Standerttype Beilen fan de hân fan arsjitekt Cees Douma. It 2e stasjonsgebou is hjoed-de-dei yn gebrûk as hoarekagelegenheid.
Klimaat
thumb|right|350px|Wrâldkaart mei klimaatgebieten In klimaat is yn in beskaat gebiet it waarpatroan foar in lange tiid. It klimaat wurdt benammen bepale troch de breedtegraad en de ôfstân fan de see. Gebieten ticht by de evener hawwe in waarm klimaat, mear nei de poalen ta wurdt it hieltyd kâlder. Ek de gebieten dy't heech lizze binne kâlder.
Hendrik Pyttersen Tzn.
Pyttersen wie in liberale predikantssoan dy't yn 1891 fia it reade distrikt Skoatterlân yn de Twadde Keamer kaam. Foar dat er de polityk yngie wie er boekhanneler en útjouwer yn Snits (ûnder oaren joech er in bekende almenak út, Pyttersen's Nederlandse Almanak). As Keamerlid pleite er foar bettere arbeidsomstannichheden. Hy tsjinne in inisjatyffoarstel yn dat ferbettering fan de arbeidstastannen yn bakkerijen foarstie. Hy late yn 1896-1897 de Club-Pyttersen fan foarútstribjende liberalen dy't de Kieswet fan Van Houten steunden, hoewol't dy gjin algemien manljuskiesrjocht brocht.
Klimaat
Kustgebieten hawwe trochstrings in mylder en wieter klimaat (seeklimaat) dan gebieten dy't mear lân yn waardst lizze (lânklimaat).
Barokmuzyk
Barokmuzyk is in foarm fan westerske klassike muzyk, ûntstien yn de Barok.
As styl wie it de opfolger fan de renêssânsemuzyk. De perioade dêr't benammen barokmuzyk yn komponearre waard wurdt pleatst tusken sawat 1600 (it opkommen fan de monody, ûnder oare troch Monteverdi) en 1750, it jier fan ferstjerren fan Johann Sebastian Bach.
Jacob Burckhardt brûkte yn 1855 as earste de term barok om in beskate stylperioade yn de keunst oan te tsjutten. In goed heale iuw letter wurke Alois Riegl de stylskaaimerken fierder út yn syn boek Die Entstehung der Barockkunst in Rom.
De barokmuzyk koe yn it bysûnder bedije troch de bloeiende muzykkultuer by ferskate Jeropeeske foarstehôven. In soad rike lju fan oansjen hiene muzisy/komponisten yn tsjinst en/of fungearren as har mecenas. In soad heechtijdagen en festiviteiten waarden opfleure troch spesjaal foar dy gelegenheid yn opdracht komponearre stikken. Ek foar tsjerklike earetsjinsten waarden yn it tiidrek fan de barok nije muzykfoarmen stal jûn.
Skaaimerken fan barokmuzyk
Skaaimerken fan barokmuzyk binne ûnder oare:
Komponisten fan barokmuzyk
(neffens bertejier)
Pitersyl
Pitersyl (Nederlânsk en offisjeel: Pieterzijl) is in lyts doarp yn de gemeente Westerkertier yn de provinsje Grinslân (Nederlân). It leit oan it Syldjip yn it westen fan de gemeente. Pitersyl hie 175 ynwenners op (1 jannewaris 2020).
Algemien
Pitersyl is ûntstien by in seeslûs, in syl. Dy slûs waard boud troch muontsen út Gerkeskleaster, dy't de slûs nei Sint Petrus neamden en lei op it plak dêr't no de brêge oer it Syldjip is. It Syldjip, dat in ferbining mei de Lauwers hat, is troch de muontsen oanlein.
Oant 1637 hearde it dorp by Fryslân. Yn dat jier waard it tagelyk mei Fiskflyt oerdroegen oan it goa Stad en Lande. It doarp hat lang in sterk agrarysk karakter hân en wie goed oer it wetter te berikken. De hannel bloeide en der stie in nôtmûne oan it Diepswal. Doe't yn de twadde helte fan de 20e iuw it belang fan de ikkerbou en feeteelt ôfnaam, slonk ek de aktiviteit yn Pitersyl en moast de lêste winkel ein jierren 80 de doarren slute. It doarp waard letter hieltyd mear ûntdutsen troch minsken fan bûten, dy't rêstich en goedkeap wenje wolle. Sa is der in grienmank fan 'Westerlingen', 'Stadjers', âld-Pitersylsters en oare bewenners ûntstien.
Yn de jierren 80 en 90 wie Pitersyl it earste en iennichste plak yn Nederlân mei in frouljuskemping, dêrneist wie it ek in sintrum foar Harley-Davidson-leafhawwers, omdat it doarp in HD-smidterij hie.
Pitersyl is foarsjoen fan in doarpshûs en in tsjerkegebou. De bern gean meast nei de basisskoalle yn Fiskflyt, de pjutten komme by-inoar yn it doarpshûs.
Meniste gemeente
Pietersyl wie sûnt 1664 it sintrum foar de menisten yn it Westerkertier. Dat jier waard dêr in fermanje iepene. Dat kaam de pleatslike klassis fan de Nederlânske Herfoarme Tsjerke op it gefoel. De earste fermanje waard dêrom al rillegau wer sluten. In twadde fermaanhûs waard yn 1733 boud. Dat liet men gewurde. De doopsgesinde gemeente hat oant 1892 in fermanje yn Pitersyl hân. It waard nei 1800 lykwols hieltyd dreger om noch in predikant nei Pietersyl te krijen, dat de gemeente is doe mei pastory en tsjerkegebou ferhuze nei Gryptsjerk.
Olympyske Winterspullen 1976
thumb|left|200px|Postsegel oer de Spullen De Olympyske Winterspullen 1976, ek wol de XIIe Olympiade neamd, waarden yn 1976 yn Innsbruck, Eastenryk hâlden. Dat wie fan 4 oant en mei 15 febrewaris. De Spullen wiene eins oarspronklik oan Denver, yn 'e Feriene Steaten, ferjûn, mar dy stêd loek him yn 1972 werom. Innsbruck, dêr't in protte akkomodaasjes fan 'e Olympyske Winterspullen 1964 werbrûkt wurde koene, sprong doe yn it gat.
Sporten
thumb|right|200px|It reedriden fan de Spullen op in postsegel Op de Spullen fan 1976 stiene seis sporten op it programma en 37 ûnderdielen ferdield oer 10 dissiplines.
Dielnimmende lannen
Sânentritich lannen diene mei oan de Spullen. Andorra en San Marino makken harren debút. Sily, Yslân en Turkije makken harren rentree. Yn ferliking mei fjouwer jier lyn ûntbrutsen de Filipinen, Mongoalje en Noard-Korea.
List fan Fryske badmintonklubs
List fan Fryske badmintonklubs:
Blaujurkjes
thumb|right|Ikarusblaujurkje De Blaujurkjes (Polyommatus) is in skaai yn de ûnderfamylje fan de Blaujurkflinters (Polyommatinae).
List fan Fryske follybalklubs
List fan Fryske follybalklubs:
Juwielblaujurkjes
thumb|right|Heideblaujurkje De Juwielblaujurkjes (Plebejus) binne in skaai yn de ûnderfamylje fan de Blaujurkflinters (Polyommatinae).
De Juwielblaujurkjes binne lytse flinters. Hja libje yn blomrike omjouwings, fral yn de sônes mei in tuskenbeiden klimaat yn Noard-Amearika en Jeropa.
Karakteristyk foar it skaai binne de metaaleftige skobben yn of om plakken op ûnderkant fan de efterwjukken. It mantsje en it wyfke binne by de Juwielblaujurkjes dúdlik ferskillend.
Klassifikaasje
It skaai hat mear as fyftich soarten, wêrûnder de neikommende:
List fan Fryske dûksportferienings
List fan Fryske dûksportferienings:
Tennis op de Olympyske Simmerspullen 1912
De Olympyske Simmerspullen 1912, ek wol de Ve Olympiade neamd waarden yn 1912 yn Stokholm, Sweden hâlden. It tennis waard hâlden yn de Östermalms idrottsplats.
Östermalms idrottsplats
De Östermalms idrottsplats is yn 1906 boud en wie oant de bou fan it Olympysk Stadion yn Stokholm it wichtigste Atletykbaan fan Sweden. Yn de wintermoannen is de atletykbaan in 400 meter iisbaan. It oantal taskôgers wat der yn it stadion kin is ûnbekind
Orkest
thumb|300px|Orkest In orkest is in groep muzikanten en muzykynstruminten fan allerhande soarten.
Ferskate orkesten kinne yndield wurde nei:
ഓര്‍കെസ്ട്ര
List fan Fryske skaakferienings
List fan Fryske skaakferienings:
List fan Fryske fjochtsportferienings
List fan Fryske fjochtsportferienings:
Ostprignitz-Ruppin
Geografy
De noardwestlik fan Berlyn lizzende lânkring bestiet fral út plattelân mei in soad bosk. Yn it westlik, sintrale en noardeastlike diel fan de lânkring binne in soad marren en rivieren te finen. De belangrykste rivier fan de lânkring is de Dosse.
List fan Fryske rugbyklubs
List fan Fryske rugbyklubs :
Bonke
right|thumb|Kop fan it [[femur (part fan heupknier).]]
In bonke is it hurde materiaal fan it lichem fan in minsk of bist. Bonken hawwe as funksje it beskermjen fan de yngewanten en it stypjen fan de lea en tegearre mei de spieren meitsje hja beweging mooglik. It gehiel fan alle bonken wurdt in skelet of bonkerak neamd. By fisken 'graat' of 'bonkje'.
Bonken binne makke fan kristallen fan kalsiumfosfaat en oare mineralen, en bestean út rizels fan it aaiwyt kollageen. De mineralen meitsje de bonke hurd, wylst de rizels soargje dat de bonke ek bûchsum is.
Dobbelje
thumb|Twa dobbeljende manlju (út: Libro de los juegos út [[1283.]] thumb|Pokerdobbelstiennen mei beker. Dobbelje is it spyljen mei dobbelstiennen. It spul sels wurdt ek wol dobbelspul'' neamd.
It wurd komt út it âld-Frânske doble = "dûbel".
Dobbelje wurdt as in ienfâldich kânsspul beskôge. Earne om dobbelje is dan ek de ienfâldichste manier om in ûnoplosber lykjend skeel op te lossen.
Neffens de oerlevering wienen de âlde Germanen tige betûft yn it dobbeljen. Dizze ferlieding om de eigen ferantwurdlikheden fuort te wuiven en jins lot yn hannen fan de dobbelstien te lizzen, is bygelyks it ûnderwerp fan it album De nerveuze Nervjers fan Suske en Wiske. Mar ek de Romeinen wienen net ûngefoelich foar de ferlokkings fan de dobbelstien. Neffens de Romeinen wienen tafal en gelok it domein fan de goadinne Fortuna. Neidat se Jezus Kristus krusige hienen, dobbelden Romeinske soldaten om syn klean. It wie in serieuze beuzichheid wêrby't in soad op it spul stean koe. Faaks wie it ek wichtiger as wachtrinnen.
It wurd dobbelje wurdt ek oerdrachtlik brûkt foar it dwaan fan jildlike transaksjes wêrby't sprake is fan in kâns op winst en in risiko fan ferlies, it spekulearjen.
Inkele dobbelspullen binne:
Pommer
right In pommer is in blaasynstrumint út de renêssânse. It is in (los) dûbeldreidynstrumint mei in rjochte koanyske boarring. Yn de renêssânse waarden pommers meast yn koar spile, dat wol sizze in sopraan-, in alt-, in tenoar- en in basynstrumint. De sopraan waard meast spile troch in skalmei. Der wiene lykwols ek grutbaspommers, like grut as in flinke beamtakke. De legere leden fan de famylje binne nochal swier en ûnhandich. Omdat dy in soad (eal)hout fergje binne se ek net goedkeap.
Michael Praetorius beskriuwt in skalmei yn D, altpommer yn G, tenoarpommer yn C, baspommer yn F en grutbaspommer yn Bes of C. Hjoeddedei (2007) wurdt ek gauris in skalmei yn C en in altpommer yn F brûkt. De gruttere pommers ha in útwreiding fan in kwart nei ûnderen, de leechste toan fan de baspommer is C en fan de grutbas is F of G. De tenoarpommer bestie yn twa foarmen, ien sûnder de útwreiding mei as leechste toan C (de Nicolo) en ien mei útwreiding mei as leechste toan G (de Basset).
De baspommer is letter troch de folle hânsumer dulciaan en noch wer letter troch dy syn opfolger de fagot ferkrongen. Yn de rin fan de 17e iuw is de (barok)hobo stal jûn, neffens guon foar 't neist fuortkommen út de skalmei en de altpommer.
Oer orizjinele pommerreiden is net folle bekend. Tsjintwurdich wurde pommerreiden, krekt as fagotreiden op in pypke stutsen. Skalmeireiden wurde tsjintwurdich of los opstutsen, of lykas by de hobo op in stift fêstbûn.
List fan hynsterassen
Fan it hynder en de pony binne yn ús streken in soad rassen erkend. Boppedat wurde der per ras soms meardere kleurslaggen en tekeningen erkend.
Der is ek in list fan hynstestamboeken dêr't de ferkillende stamboekorganisaasjes fan inkele erkende rassen weromfûn wurde kinne.
thumb|250px|[[Fjord (hynder)|Fjord]] thumb||250px|[[Frysk Hynder]]
thumb|right|250px|[[Holsteiner]] thumb|250px|[[IJslânsk Hynder]] thumb| 250px|[[Jutlanner]] thumb|250px|[[Konik]] thumb|right|250px|[[Lippizaner]] thumb| 250px|[[Mangalarga Marchador (hynder)]] thumb|right|250px|[[Marmemmano]] thumb|right|250px|thumb|[[Oldenburger]] thumb| 250px|[[Percheron ]] thumb|right|250px|[[Przewalskishynder]] thumb|250px| [[Shetlandpony]] thumb|right|250px|[[Selle Francais (Fransk rydhynder/Anglo-Normand) ]] thumb| 250px|[[Wielkopolsky ]]
Passau (Landkreis)
Landkreis Passau is in bestjoerlik distrikt yn de Dútske dielsteat Beieren en hat 187.610 ynwenners. It distrikt waard oprjochte yn 1972.
Loenen (Apeldoarn)
Loenen (Nedersaksysk: Loen) is in doarp yn de gemeente Apeldoarn yn de provinsje Gelderlân.
Paderborn (Kreis)
Kreis Paderborn is in bestjoerlik distrikt yn de Dútske dielsteat Noardryn-Westfalen en hat 301.092 ynwenners. It distrikt waard yn syn hjoeddeistige foarm oprjochte yn 1975.
Loenen (Apeldoarn)
Loenen bestiet út twa dielen, dy't yn it ferline ûnder de nammen Lona en Sulvalda (de tsjintwurdige wyk Zilven) bekend wienen. Dy namme stammet al út 838.
Paderborn (Kreis)
Stêden en gemeenten
De folgjende stêden en gemeenten lizze yn de Kreis: thumb|left|Stêden en gemeenten yn de Kreis Paderborn
Loenen (Apeldoarn)
Loenen wie oant 1818 in selsstannige gemeente, wêrnei't it taheakke waard by de gemeente Apeldoarn.
Fan 2 july 1887 oant 1 augustus 1950 hie Loenen in stasjon oan it spoar fan Dieren nei Apeldoarn. Tsjintwurdich is dêr in halte fan de Veluwsche Stoomtrein Maatschappij.
Grutte Tsjerke (Ternaard)
thumb|Grutte Tsjerke fan Ternaard anno 2010 De Grutte Tsjerke fan Ternaard is in monumintale goatyske tsjerke yn Ternaard.
De letgoatyske tsjerke waard boud yn of omtrint 1540. It skip hat njoggen traveeën, dêr't de steunbearen fan yn 1792 fernije waarden. De toer waard yn 1871 boud yn neoklassistyske styl as ferfanging fan de âlde sealtektoer.