cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rients Gratama
Tiid Tetman
Soks wie gjin garânsje foar in súksesfol bestean, mar Rients hie alle betrouwen yn it 'ynstitút' Tetman de Vries. Yn Harns hied er in tal minsken kennen leard dy’t letter it grutte rol foar him spylje soenen: syn lettere frou Jetske Bijlsma en de lettere cartoonist Cork  (Cor Hoekstra), dy’t kunde hie oan Jan J. Bijlsma (letter learaar en skriuwer). Mei syn trijen foarmen se it kabaretgroepke "De Stikelstekkers". Boppedat wie Rients aktyf as muzikant by de korpsen Penjum en Weidum, dy’t beide "Harmony" hieten. Hy spile meast bugel mar fierder ek hast alle oare blaasynstruminten. By it yn Fryslân toch de revu "De Tiid hâldt gjin skoft" ferneamde selskip "Tetman en Jarich" sieten neist de twilling De Vries ek Riek Landman, Hinke Visser-Oostra en Kor Huisman (piano). Rients kaam yn it plak fan Klaas Westra, dy’t ornaris de rol fan âldere persoanen spile.
Se spilen wol gauris trije stikken yn ien wike: "De tiid hâldt gjin skoft", "De tiid sil’t leare" en "Kleur en Fleur". It wie in treflike learskoalle (hy skreau teksten) dêr’t er de basis lein hat foar syn lettere kariêre. Der waard spile op provisoaryske poadiums en yn feesttinten.
Eigen selskip
Gratama waard yn 1962 troch it literêre tydskrift De Tsjerne al útroppen ta ‘kabaretman nûmer ien’.
Nei seis jier woe Gratama wat oars: hy begûn in eigen selskip. It earste eigen programma hiet “Se moatte it sels mar witte” en de premjêre wie yn De Lawei yn Drachten. Benammen it sketske “De sjeik fan Arum” sloech tige oan yn de mear as twahûndert foarstellings. Yn syn selskip sieten Jetske Zijlstra, Baukje Felkers, syn âlde freon Cor Hoekstra (CORK) mei as fêste ynfaller Pieter van der Veen (fan 'Barend en Martsje') en pianist/komponist Kor Huisman. Nei trije jier hie Rients lykwols syn nocht. Hy krige yn 1965 in kâns by de NCRV-telefyzje. Radio-ûnderfining hie hy al opdien by de RONO mei syn programma “Bisteboel”. Syn karjêre yn by de NCRV duorre lykwols mar twa jier, doe gie Rients Gratama op de solotoer. “Moai waar en lange dagen” hiet syn earste programma yn 1967. Hy waard begelaat troch in kombo besteande út Henk Ondersteijn, Joop Verbeke en Karst de Groot. It wie in eksperimint, it publyk wie foar de tiid wend oan ‘sketskes’ en liet it al gau ôfwitte. Nei ien jier wie it dien.
Rients makke syn earste langspylplaat en kaam dêrtroch yn kontakt mei Wim Sonneveld. Sonneveld kaam nei Raard om in foarstelling fan Gratama te sjen. It hat laat ta de earste Nederlânsktalige foarstelling “Vingertjes in de Pap” en de premjêre wie yn de lytse seal fan it Konsertgebou yn Amsterdam. Undanks de stipe fan Sonneveld is hy noait in topper wurden yn Hollân. Ien fan syn eigenskippen wie dat er himsels faak relativearre. Yn dy tiid wenne hy noch oan de Dokkumer Ie by Burdaard.
Tachtiger jierren
Sûnt midden de tachtiger jierren wenne Gratama mei syn freondinne Carla van der Heijde yn in monumintaal pân yn Elburch. Sa koe er tichter by Amsterdam wenje, dêr't er dosint oan de Akademy foar Lytse Keunsten wie, mar dochs ek wer net te fier fan Fryslân ôf. Syn soan, Geart Gratama, is grafysk ûntwerper en yllustrator, syn dochter Joukje Gratama is dêr troud.
Tegearre mei freondinne Carla van der Heijde, dy’t skilderet, tekenet en ek les jout, foarme hy in artistyk gelegenheidsduo. Se skreaunen foar Friesland Post in tweintichtal fabels.
In soad muzikanten hawwe yn de rin fan ’e tiid mei Rients wurke lykas: Cees Bijlstra (út Grou), Jaques Sambrink, John Eskes, Peter Sijbenga, Addy Scheele. Mei in soad Nederlânske kollega’s hat er optreden yn kabaret of musical, yn film of op telefyzje. Mei Gerard Cox bygelyks yn “De Grijze Plaag”. En “Beperkte Dijkbewaking’, mei Jasperina de Jong yn de musical “Fien”, mei Nelleke Burg, mei Joke Bruijs (dêr’t er teksten foar skreau, krektas foar Robert Paul). Hy spile in rol yn in film oer it libben fan dûnser en koreograaf Rudi van Danzig.
Yn Fryslân makke hy yn 1976 syn ‘comeback’ mei “Ha dy Basken’. Nei in tal oare programma’s kaam yn 1992 “Euro Super Fries”, dat etnyske minderheden as tema hat. Tsjinspylster dêryn wie Maaike Schuurmans, dy’t ek yn de musical “Mata Hary” spile. De muzyk is fan Addy Scheele en Peter Sijbenga, op ’e bân opnommen.
Driuwfear
Rients hannele net sa bot yn de sin fan it oerbringen fan in boadskip nei it publyk, mar mear út in soarte fan artistyk idealisme. Undanks syn linkse hert fûn de artyst Gratama amusemint meast wichtiger as engaazjemint. Hy hie der in soad wille fan om dingen út it ferbân te heljen en it dan letter wer yn elkoar te passen. Gratema sei ek dat it skriuwen en meitsjen fan programma’s him hieltyd liniger ôfgie, om in dei nei it applaus alles wer te relativearjen. Benammen de frijheid wie neffens eigen sizzen wichtich foar him. Hy hat op ferskillende poadia stien yn Fryslân, mar ek dêrbûten. Gratama wie ûnder oare aktyf yn de rest fan Nederlân en yn de Feriene Steaten, Afrika, yn de Golfsteaten en yn Nigearia. Bûten Fryslân wie er foaral oan it wurk as entertener by cruises, yn films en op telefyzje. Ek nei in hertoanfal pakte er it wurk fierder op. Foar al syn kulturele aktiviteiten krige er in Fryske Anjer. Yn 1998 kaam er werom yn Fryslân en sette him ta wenjen yn it âlde postkantoar fan Akkrum.
Rollen
Rients Gratama die mei yn:
Stifting Biltske Belangen
Skiednis
De Stifting Biltske Belangen ûntstie yn 1994, doe't de Bildtse Bank opgie yn 'e Friesland Bank. Dy eigensinnige pleatslik bank hie foar himsels ek in maatskiplike rol weilein sjoen, dy't ta utering kaam yn finansjele stipe foar maatskiplike organisaasjes, inisjativen en eveneminten. Om 'e leefberens op It Bilt gjin geweld oan te dwaan waard dêrom yn it stee fan 'e Bildtse Bank de Stifting Biltske Belangen oprjochte, dy't de sosjale funksje fan it bedriuw oernaam.
Op freed 27 septimber 2019 waard by it 25-jierrich bestean fan 'e Stifting Biltske Belangen stilstien mei in gearkomste yn 'e Van Harenstsjerke yn Sint-Anne. De presintaasje waard fersoarge troch de bruorren Anker, wêrnei't de SBB ekstra skinkings die oan ferskate organisaasjes, wêrûnder de Stichting Bildts Aigene, de ferienings foar doarpsbelang fan Sint-Anne, Sint-Jabik, Froubuorren, Aldebiltsyl en Nij Altena, en de feriening foar streekbelang fan Easthoek en Westhoek. Foarsitter Anne Vlaskamp besifere by dizze gelegenheid dat de SBB yn in fearnsiuw sa'n €2,5 miljoen weijûn hie.
Begjin oktober 2019 naam de Stifting Bildtse Belangen it gebou oan 'e Van Harenstrjitte 3 yn Sint-Anne yn besit, dat fuort njonken de Van Harenstsjerke stiet. It pân út 1929 is boud op it plak dêr't earder it gritenij- en dêrnei it âlde gemeentehûs stie. SBB wie de fjirde brûker fan it gebou nei in partikulier, de ABN-bank en in abbekatepraktyk. It pân is ynsafier mei de skiednis fan 'e SBB ferbûn, dat de earste sittings fan 'e Bildtse Bank, de foargonger fan 'e SBB, yn it âlde gemeentehûs holden waarden.
Rimen en Teltsjes
Rimen en Teltsjes is it nasjonale boek fan 'e Fryske literatuer, skreaun troch de trije bruorren Halbertsma. It is in grutte samling koarte ferhalen en gedichten, wêrfan't de earsten al yn 1822 ferskynden ûnder de titel fan De Lapekoer fan Gabe Skroar. As gehiel krige Rimen en Teltsjes lykwols pas geandewei de njoggentjinde iuw syn hjoeddeistige foarm, trochdat de Halbertsma's oanhâldend nij wurk oan har eardere útjeften tafoegen. Uteinlik ferskynde yn 1871 postúm de earste útjefte fan 'e wiere Rimen en Teltsjes, wêryn't alle eardere wurk gearbrocht wie. Hoewol't de literêre wearde fan 'e bondel neitiid troch guon resinsinten yn 'e kiif steld waard, is it net te ûntstriden dat de Rimen en Teltsjes in rol fan krúsjaal belang spilen by it ûntjaan fan in nije literêre Fryske tradysje nei't de taal trije iuwen lang suver allinnich as sprektaal brûkt wie.
Untstean
Joast Hiddes Halbertsma hat skreaun dat de earste oanstjit foar Rimen en Teltsjes jûn waard, doe't syn broer Eeltsje yn 1818 fan syn stúdzje út it Dútske Heidelberch weromkaam en him steurde oan 'e lege kwaliteit fan 'e strjitlieten yn Fryslân. Hy soe dêr doe sels betteren foar yn 't plak meitsje wollen hawwe. Philippus H. Breuker, dy't in lang en yngeand neiwurd tafoege oan 'e werprintinge fan Rimen en Teltsjes fan 1993, stelt fêst dat dy bewearing "noait mear as de heale wierheid" wêze kin, mei't Eeltsje syn iere dichtwurk no krekt net fan heech literêr gehalte wie. Earder liket it derop dat er de strjitlieten neibeare woe.
Hoe dan ek, sawol Joast as Eeltsje rekken oan it skriuwen, en om't Joast syn libben lang as besoarger fan it wurk fan Eeltsje fungearre, wiene harren proaza en poëzij fan it begjin ôf oan oaninoar keppele. Yn 1822 waard harren iere wurk bondele ûnder de titel fan De Lapekoer fan Gabe Skroar, in boekje mei 36 siden dêr't seis gedichten en ien koart ferhaal yn stiene. Dat wurk waard taskreaun oan 'e fiktive, ier stoarne skriuwer út earder tiid 'Gabe Skroar', dy't foar 't neist in skepping fan Eeltsje west hat. It jin ferskûljen efter sa'n fiktyf auteur wie doedestiden frij normaal, mar Breuker suggerearret dat in bykommende reden mooglik west hat dat de Halbertsma's it miskien wat ûnnoazel fûnen om twa nammen ûnder sa'n behindich bondeltsje te setten.
De persoan fan Gabe Skroar wie fan it begjin ôf oan wat twaslachtich, eat dat feroarsake waard troch de ferskillende skriuwstilen fan Joast en Eeltsje. Bliuw de Gabe fan Eeltsje in sljochtwei boeresoan dy't aardichheid hie om wat mei skriuwerij om te pielen, de Gabe fan Joast wie ymplisyt in mear geletterd man, dy't literêre oanstriden hie. Fierders feroare ek de rol fan Gabe Skroar meitiid: yn 1822 waard er inkeld opfierd as de skriuwer fan 'e stikjes, mar yn 1829 en 1834 groeide er út ta de haadpersoan fan 'e ferhalen. Op 'en doer waard de persoan Gabe, benammen troch Joast syn geduerige oanpassings, net mear te brûken, en yn 1839 moast ek Eeltsje tajaan dat it gjin sin mear hie en jou harren wurk noch langer út ûnder de namme fan Gabe Skroar.
Untwikkeling
De earste printinge fan De Lapekoer fan Gabe Skroar, út 1822, hie in oplaach fan 200 eksimplaren. Dy waarden lykwols net ferkocht, mar op kosten fan Joast Hiddes Halbertsma ferspraat ûnder kunde fan sines yn hiel Fryslân. Hy skreau dêroer letter: "Dy earste slach wie in trijegûne wurdich. De leafhawwers dy't gjin eksimplaar krigen, skreauden as meagere bargen, en de wei wie klearre foar alle stikjes dy't folge binne." In twadde, útwreide printinge fan De Lapekoer fan Gabe Skroar, mei 237 siden, ferskynde yn 1829, folge troch in trêde, tige útwreide printinge (de saneamde Grutte Lapekoer) yn 1834, mei krapoan 500 siden op grutter formaat. Dêrnei waarden oanfollings apart publisearre yn 1836 (De Noarger Rún oan Gabe Skroar), 1840 (Twigen út in Alde Stamme), 1854 (Leed en Wille en de Flotgerzen) en 1858 (De Jonkerboer en Teltsjes fan de Wize Mannen fan Esonstêd).
De earste werprintinge fan Rimen en Teltsjes ferskynde yn 1881, op 'e nij by fa. J. de Lange. Diskear die Gerben Colmjon de redaksje allinnich. Oer it generaal feroare er net folle oan 'e earste útjefte, hoewol't er al "in beskate ienheid [brocht] yn 'e oantsjutting fan lûden en bylûden." Neitiid ferskynde der yn 1887 mooglik in werprintinge fan 'e útjefte fan 1881, hoewol't Breuker it ek mooglik achtet dat it om it restant fan 'e oplaach fan 1881 gie. Yn elts gefal feroare der neat oan 'e tekst. Yn 1891 naam G.M. Merkelbach fan Boalsert him foar om in nije útjefte te meitsjen, mar dêr kaam neat fan 'e op 'e hispel, likemin as de werútjefte dy't Foeke Buitenrust Hettema yn 1892 foar eagen stie. Pas yn 1895 ferskynde der by de Dimter Boek- en Stiendrukkerij (foarhinne fa. J. de Lange) in nije útjefte, dy't besoarge waard troch W.P. de Vries. Dyselde sette de tekst oer yn 'e Selskipsstavering fan 1879, mar behold persiis deselde opmaak as yn 1881 en 1887, sadat der in ûnrêstich lêsbyld ûntstie om't deselde wurden op deselde regels stean bleaun wiene, mar it tal letters oanpast wie.
Yn 1904 kocht útjouwer Rinse van der Velde út Ljouwert de rjochten en it restant fan 'e oplaach fan 1895 oer fan 'e erven De Lange. Nei't er yn 1916 troch de foarrie hinne wie, begûn er in nije útjefte ta te rieden, dy't yn 1918 útkomme soe. Dêrta frege er syn freon Ids Wiersma om printen by it boek te meitsjen, dy't sûnt in fêst ûnderdiel fan 'e Rimen en Teltsjes foarmje en hast like ferneamd wurden binne as de ferhalen en gedichten sels. Wiersma waard trouwens foar syn tekenwurk betelle troch de famylje Halbertsma ynstee fan troch útjouwer Van der Velde. It boek waard printe troch Jacob Hepkema, op It Hearrenfean, dy't foar de nije útjefte fyn papier brûkte. Dû. Geart Aeilco Wumkes waard frege om 'e ynlieding te skriuwen, wêrfoar't er putte koe út 'e briefkerij dy't de famylje Halbertsma ta ynsjoch beskikber stelde. Dêrmei kaam nei 37 jier de Nederlânsktalige ynlieding dy't Eekhoff oan 'e útjefte fan 1881 tafoege hie, te ferfallen. Ek de gearstalling fan 'e Rimen en Teltsjes sels waard wat oanpast, û.m. troch de yndieling te feroarjen en in stikmannich oant doe ta weilitten wurken ta te foegjen. It wichtichste dêrfan wie De Wiersizzerij fan Maaike Jakkeles, wêrmei't de ynbring fan Tsjalling Hiddes Halbertsma einlings in wat mear sichtbere foarm oannaam. De Rimen en Teltsjes waarden by dizze nije útjefte op 'e nij yn ôfleverings útbrocht, sadat it boekwurk pas yn oktober 1919 kompleet wie.
Under de Twadde Wrâldoarloch joegen de Dútske autoriteiten yn beset Nederlân ein 1943 tastimming foar in fyfde werútjefte fan 'e Rimen en Teltsjes, dy't op 'e nij yn ôfleverings tusken de simmer fan 1944 en septimber 1945 by Van der Velde yn Ljouwert ferskynde. Dizze útjefte wie printe troch Miedema & Co. te Ljouwert, en hie in oplaach fan 2.500 eksimplaren, dy't trije kear oertekene waard en dus fuortendaliks mear as útferkocht wie. Besoarger wie diskear J.P. Wiersma, dy't in eigen ynlieding mei in romantisearre libbensbeskriuwing fan 'e bruorren Halbertsma tafoege.
Doe't der yn 1958 in sechsde werútjefte ferskynde, wie Wiersma fannijs besoarger. Hy ferfong doe syn eardere ynlieding troch ien dy't dúdliker en saakliker wie, mar brocht ek fierdere feroarings ta oan 'e tekst en it wurdgebrûk fan 'e Halbertsma's, dat er by de útjefte fan 1944 al wat byskaafd en ferienfâldige hie. Dat yngripen kaam Wiersma neitiid op in protte krityk te stean. Utjouwers wiene diskear Van der Velde en Utjouwerij A.J. Osinga te Boalsert. Neitiid ferskynden yn 1969 en 1978 twa faksimileeprintingen fan 'e útjefte fan 1958, wêrby't nije edysjes gearstald waarden troch (yn 1969) de útjefte fan 1958, resp. (yn 1978) de útjefte fan 1969 te kopiëarjen. Fral de printen waarden der net better op troch it meitsjen fan in kopy fan in kopy.
Yn 1993 ferskynde fan Rimen en Teltsjes de tsiende printinge, dy't troch A.J. Osinga Utjouwerij yn Drachten útbrocht waard yn it ramt fan 'e rige Fryske Klassiken. Foar de gearstalling dêrfan griep besoarger Philippus H. Breuker werom op 'e oarspronklike útjefte fan 1871. Wol waarden fansels de printen fan Ids Wiersma en de stikken dy't fan 1918 ôf hieltyd tafoege wiene, wer opnommen, no as taheakke efteroan pleatst ûnder de titel Neirisping, mei noch inkele oare fersen fan 'e Halbertsma's dy't noch nea earder oan Rimen en Teltsjes tafoege wiene. Wat de stavering oanbelanget, dêrfoar bleau Breuker sa deun mooglik by de foarm fan 1871, salang't dat it taalgebrûk mar net alhiel ûnbegryplik makke. Tsjintwurdich binne de Rimen en Teltsjes fan 'e bruorren Halbertsma noch altyd populêr. De rom fan dit wurk giet boppedat fierder as de Fryske taalgebiet. Parten fan it boek binne ferskate kearen oerset yn it Nederlânsk en yn it Dútsk, ûnder oaren troch Theun de Vries.
Yn 2018 waard it Halbertsmajier holden, wêryn't mei in ferskaat oan aktiviteiten omtinken jûn waard oan 'e Halbertsma's en harren wurk. De edysje fan Rimen en Teltsjes fan 1918 waard yn oktober 2019 yn digitale foarm op 'e webside fan Project Gutenberg setten, dêr't er tenei foar eltsenien fergees downloadber wie. Dat wie it wurk fan Menno de Leeuw út Drachten, yn it deistich libben learaar Ingelsk oan it Bornego Kolleezje op It Hearrenfean. Hysels en oare frijwilligers fan Project Gutenberg hiene mei it digitalisearjen fan Rimen en Teltsjes fiif jier besteld west.
Ynhâld
(neffens de útjefte fan 1993; E = Eeltsje; J = Joast; T = Tsjalling)
Wurdearring
Doe't de bruorren Halbertsma mei De Lapekoer fan Gabe Skroar úteinsetten, wie der foar it lêzen fan Fryske literatuer yn Fryslân net in protte animo. De saneamde Grutte Lapekoer (de útjefte fan 1834) hie tweintich jier nedich ear't er útferkocht wie. Yn syn brieven jout Joast Hiddes Halbertsma letter yn syn libben lykwols oan dat er nearne spyt fan hat, om't hy en Eeltsje har ta doel steld hiene om 'e Friezen wer yn 'e eigen taal oan it lêzen te krijen. Tsjin 1850, 1860 wie dat skoan slagge, en hiene se in grut gefolch fan trouwe fans, sa't dy tsjintwurdich neamd wurde soene, dat benammen bestie út notabelen, lykas dûmnys, dokters, notarissen, ensfh., en út 'e boerestân. Ek by lju om utens en de boargerstân yn 'e stêden moat belangstelling west hawwe, want Colmjon fernijt yn 1881 dat de Rimen en Teltsjes tsjin dy tiid in soad lêzen waarden troch lju dy't yn it deistich libben gjin Frysk praten.
Tsjin 'e ein fan 'e njoggentjinde iuw stiene de Rimen en Teltsjes yn Fryske literêre fermiddens yn heech oansjen, as it boek dat it Frysk wer op 'e kaart setten hie. Yn it wurk fan dichters as Obe Postma en Piter Jelles Troelstra, dy't yn dy tiid opgroeiden, galmje de Rimen en Teltsjes dúdlik noch nei. Yn 1918 noch skreau G.A. Wumkes: "dit boek bliuwt it monumint fen in stik folkslibben, dat de Fryske siele opropt ta ljeafde for syn eigen aerd en wêzen."
Begjin tweintichste iuw sloech dy wurdearring lykwols om yn in ôfkear, dy't fierhinne begûn mei de oprjochting fan 'e Jongfryske Mienskip yn 1915. Dat koe ek hast net oars, want Rimen en Teltsjes wie no krekt it boek fan 'e generaasje dêr't de Jongfriezen har omraak tsjin ôfsetten. Douwe Kalma, de fertsjintwurdiger by útstek fan 'e Jongfryske Mienskip, woe hawwe dat it boek "op 'e ûntjowing fen it Fryske siele-libben net oars hawwe kin as in ûngaedlike en ûnginstige útwirking." Kalma meat (yn oerienstimming mei de opfettings fan syn tiid) de literêre wearde fan in boek ôf oan it gehalte fan libbenstragyk dat der yn beskreaun waard, en kaam ta de konklúzje dat de Rimen en Teltsjes net mear wiene as "plat bernegeniet" en in "wrede bispotting" fan sokke libbenstragyk. Sterker noch, sa skreau er, it wurk fan 'e Halbertsma's hie "tûzenen minsken geastlik formoarde." In oare Jongfries, Eeltsje Boates Folkertsma, miste yn de Rimen en Teltsjes net de libbenstragyk, mar wol de mystyk dy't hy as in ûnmisber elemint fan wiere literatuer beskôge. Feitliks ûntrinne syn miening en dy fan Kalma inoar net iens safolle.
Healwei de tweintichste iuw, doe't it Jongfryske fjoer sterk belune wie, fûnen kritisy as Anne Wadman, Jelle Hindriks Brouwer en Ype Poortinga yn 'e Rimen en Teltsjes dochs wer literêre skientme werom, wêrby't se benammen ferwiisden nei it dichtwurk fan Eeltsje Hiddes Halbertsma. Om't noch Willem Bilderdijk, noch Isaäc da Costa ek mar yn Eeltsje syn skaad stean koe, sa stelt Wadman, sil men yn 'e Nederlânsktalige literatuer út deselde perioade omdôch sykje nei immen fan itselde kaliber. Breuker, skriuwend yn 1993, slút him dêr fierhinne by oan, en fertsjutsket dat it de weemoed is nei wat west hat en de niget oan wat is, dat benammen de poëzij fan Eeltsje sa bysûnder makket. It wurk fan Joast is dêrfoaroer abstrakter, giet mear om ideeën en net sasear om it gefoel, en fielt mei dêrom ek skerper oan. Tsjintwurdich wurde de Rimen en Teltsjes fan 'e bruorren Halbertsma lykwols rûnom beskôge as "it klassike wurk fan de Fryske literatuer. It wurdt lêzen troch heech en leech, troch geleard en ûngeleard, miskien ek noch wol troch Frysk en ûnfrysk."
Aleksander Pûsjkin
right|thumb|Aleksander Pûsjkin troch [[Orest Kiprensky]] Aleksander Pûsjkin, folút Aleksander Sergejevitsj Pûsjkin (Russysk: Александр Сергеевич Пушкин; 6 juny 1799, Moskou – 10 febrewaris 1837, Sint-Petersburch, of 26 maaie 1799 – 29 jannewaris 1837 neffens de Juliaanske kalinder) wie in Russysk dichter.
Status
Pûsjkin wurdt algemien beskôge as de grutste Russyske dichter, en ek as ìèn fan de grutste dichters út de wrâldliteratuer. Mei oare grutte Russyske skriuwers, as Michail Lermontov, Nikolaj Gogol, Ivan Toergenjev, Fjodor Tjoettsjev, Fjodor Dostojevski, Lev Tolstoj en Anton Tsjechov heart Pûsjkin ta de saneamde 'gouden iuw' fan de Russyske literatuer.
Hy wurdt noch hieltyd in protte lêzen. Fan jongs ôf krije bern syn poëzij yn Russyske mearkes en letter lêze sy him om syn floeiende, skitterjende, muzikale taal. Oersetters hawwe it dreech om dat goed oer te bringen.
Neist wiidweidige lyryk mei in soad leafdes- en oare gedichten, lykas 'Ik haw' dy leaf', 'Nacht', 'Winterjûn' en 'Hjerst', hat Pûsjkin ek proaza neilitten lykas 'Skoppenfrou', 'De skiednis fan Poegatsjov' en 'De kapteinsdochter'.
Neitins
thumb|right|Rûbel mei Pûsjkin's byltenis.
Pieter Oosterhoff
thumb|Oosterhoff (1961) Pieter Theodorus Oosterhoff (Ljouwert, 30 maart 1904 - Leiden, 14 maart 1978) wie in Nederlânsk astronoom.
Hy wie mei-administrateur tegearre mei Jan Oort fan de Stjerrewacht Leien yn Nederlân.
Tusken 1951 en 1952 wie hy assistint sekretaris-generaal fan de Ynternasjonale Astronomyske Uny, en wie er sekretaris fan 1952 oant 1958. Yn 1954 wie er ien fan de tolve Europeeske astronomen dy't in memorandum skreaune dat útrinne soe op de foarming fan de ESO.
De planetoïde 1738 Oosterhoff is nei him neamd.
Willem Smink
Willem Smink (Harich, 30 maaie 1957) is in Nederlânske politikus fan Frysk komôf.
Karriêre
Fan 1992 oant 2006 wie Smink wethâlder Romtlike Oardening, Folkshúsfesting, Wykfernijing, Grûnsaken en Monuminten foar de Partij van de Arbeid yn Grins. Hy folge yn 1992 Ypke Gietema op nei't dy ôfgien wie, fanwegen de problemen yn de Grinzer Kredytbank-affêre.
Yn 1980 en 1981 wie hy foarsitter fan de Jonge Socialisten ôfdieling Grins, de jongereinorganisaasje dy't ferbûn is oan de PvdA.
Smink wie ek lokoboargemaster. Hy naam yn april 2006 ôfskied yn de Euroborg, nei't er (foar de gemeenteriedsferkiezingen fan maart 2006) witte litten hie net beskikber te wêzen foar noch in perioade. As wethâlder wie Smink troch syn ambisjeuze plannen en syn útsprutsen optreden in bekend politikus yn Grins.
Hy wie fan 2008 oant 2017 bestjoersfoarsitter fan de NHL Hegeskoalle. Yn 2018 waard Smink beneamd ta tydlik bestjoerder fan de Fryske Akademy, dêr't er earder al aktyf west hie as "prosesbegelieder".
Houtsleat
De namme Houtsleat jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Houtesloot.
Stasjon Utert Vaartsche Rijn
Stasjon Utert Vaartsche Rijn (Utvr) is in spoarweistasjon yn de stêd Utert en waard iepene yn 2016 oan de Steatsline H (Sutfen - Glanerbrug) en de Rhijnspoarwei (Amsterdam Sintraal - Elten). It stasjon is ûnderdiel fan it Rânestêdspoar, dat heechfrekwinte treinferbinings ynhâldt binnen de Utertske regio.
It stasjon leit oan it súdlike ein fan it emplasemint Utert Súdkânt. It stasjon is benammen bedoeld as oerstapstasjon foar reizgers fanút en nei it suden en easten nei universiteitssintrum De Uithof. De trams oer de Uithofline hawwe dêrfoar in halte by it stasjon. It stasjon hat twa oerkape perroneilannen foar de trein, en twa oerkape perrons foar de tram. Der binne twa ûndertrochgongen realisearre oan de Easter- en Westerkade, wêrtroch't de spoarbaan minder in barriêre foarmet tusken it sintrum en de súdlike wiken. Ut beide ûndertrochgongen wei kinne de perrons berikt wurde. By it ûntwerp is benammen de klam lein op de oerstapfoarsjenning, der is al in lytse parkeargaraazje foar auto's oanlein en in fytsestalling. Fierder is der lytsskalige hoareka en winkelromte pland, dat soe de sosjale feilichheid te goede komme moatte.
Foar de de namme fan it stasjon is Utert Jeremie oerwage. Fan 1893 oant 1935 lei nammentlik by dizze lokaasje it Stopplak Jeremiebrêge. De namme Jeremie komt noch wol foar yn de Jeremiebrêge en -strjitte. Dizze Jeremiebrêge lei foarhinne op it plak fan it stasjon, mar moast ferfongen wurde. Fanwegen de histoaryske wearde is de brêge ferpleatst nei it Máximapark.
Rûgila
Rûgila (2e helte 4e iuw – 434), ek wol Rugila, Rua, Rugula, Rhuas, Ruga, ΄Ρούγας, ΄Ροϋνας, ΄Ρωίλας, wie in kriichshear dy't oan de basis stie fan de macht fan de Hunnen.
Yn 432 feriene hy alle Hunse stammen, maar koe net lang wurkje oan syn ryk. Yn 434 ferstoar hy en waard opfolge troch syn neven Attila en Bleda. Rua, de omke fan Bleda en Atilla wie in belangryk famyljelid foar harren. Troch Rua binne Atilla en Bleda oan de macht komd.
Flavius Aetius de lettere magister militum fan it Romeinske leger groeide op as gizelder oan it hof fan Rua.
Edeko
Edeko wie in Skierske haadling (hartoch). Hy is de heit fan Odoaker, dy't letter magister militum fan it Romeinske Ryk waard.
Om 450 hinne wienen de Skieren fazallen fan de Hunnen en stie Edeko yn heech oansjen oan it hof fan Attila, krekas Ardarik, de kening fan de Gepiden. Neffens de oerlevering behoede er Attila sels foar in oanslach op dy syn libben. Yn de slach op de Katalaunyske fjilden focht hy mei oan de side fan de Hunnen.
It Anker (Moddergat)
Skiednis
Moddergat lei by it ûnstean fan it doarp eartiids yn de gemeente West-Dongeradiel. Tsjerklik hearde it dêrom net by it oanbuorjende doarp Peazens, dat yn de gemeente East-Dongeradiel lei, mar ûnder de herfoarme gemeente Nes-Wierum.
Mei it oanbrekken fan de doleânsje waard de 'Dolearjende Tsjerke fan Nes-Wierum' oprjochte, dêr't ek de grifformearde Moddergatsters ûnder foelen. De grifformearden fan Moddergat tsjerkten yn dy tiid yn in skuorre oan de Achterwei. thumb|left|220px|Grifformearde tsjerke fan Moddergat Dochs foarmen de grifformearde ynwenners fan Moddergat leaver ien gemeente mei dy fan it oanbuorjende Peazens. Op 8 maart 1889 krigen hja tastimming om de Nederduitsche Gereformeerde Kerk te Paesens-Moddergat te ynstituearjen. De plannen foar de bou fan in eigen tsjerke oan de Seewei einen tige hurd, want al tsjin it ein fan itselde jier waard der in mânske grifformearde tsjerke oan de Seewei iepene.
De grifformearde tsjerke groeide yn dy tiid hurd en al yn 1924 moast de tsjerke grutter makke wurde.
Ynrjochting
De ynrjochting datearret út de tiid fan de ferbouwing fan 1924 is noch geef. Ut dy tiid datearje ek de glês-yn-leadramen fan de tsjerke. Allinne de preekstoel is letter modernisearre. Oan it ferwulft fan de tsjerke hinget in fiskersboat.
Oargel
Yn 1909 folge de bou fan in oargel troch Bakker & Timmenga. It earste liet dat op it oargel spile waard, wie psalm 68 fers 5. It oargel waard yn 1971 restaurearre.
Hermestsjerke (Twellingea)
De Hermestsjerke is de eardere herfoarme tsjerke fan Twellingea en is sûnt 1983 ien fan de tsjerken fan de Stifting Alde Fryske Tsjerken.
Skiednis
De hjoeddeiske tsjerke fan Twellingea ferfong yn 1690 de romaanske tsjerke, dy't út de twadde helte fan de 13e iuw datearre. De earste stien fan de tsjerke waard doe neffens in betinkingsstien yn de muorre lein troch Zeino fan Burmania, de soan fan de grytman. De sealtektoer bleau dêrnei noch in skoft stean en waard pas yn 1873 ferfongen. De âlde toer hat ek noch tsjinst dien as finzenis, lykas dat wol faker barde mei tsjerketuorren. By de bou fan de nije toer yn 1873 waard de tsjerke wat ynkoarte. Ut de âlde toer komt de klok, dy't yn 1787 getten waard troch L. Haverkamp fan Hoarn. 200px|thumb|left|Oargel De tsjerke bleau de herfoarme tsjerke fan Twellingea oant 1983, doe't de Stifting Alde Fryske Tsjerke de tsjerke oernaam. De tsjerke waard yn de jierren 1992-1993 restaurearre. Ut ûndersyk fan dr. Jabik van der Bij die bliken dat Hermes fan Rome de Twellingeaster patroanhillige west hat. Yn 2013 krige de tsjerke de namme fan de âlde katolike patroanhillige fan foar de reformaasje werom.
Ynrjochting
De hearebank yn de tsjerke stamt út de âlde tsjerke en waard yn it earste fearn fan de 17e iuw makke. De preekstoel is fan 1675 en stie yn de tsjerke fan Ysbrechtum oant dy yn 1966 ferhûze nei Twellingea.
Oargel
It oargel is boud troch D.G. Steenkuyl fan Amsterdam. Oarspronklik boude dy it ynstrumint yn 1875 foar de kapel fan it Bernedoarp Neerbosch. Doe't dêr it oargel ferfongen waard troch in grutter ynstrumint, ferhûze it oargel nei de grifformearde tsjerke fan Beetstersweach. Yn 1968 waard it oargel oernommen troch de herfoarme gemeente fan Twellingea, dêr't it opboud waard troch Bakker & Timmenga. Foar dy tiid brûkte de gemeente in harmoanium.
Drachten East
Drachten East is in takomstige wenwyk oan de eastkant fan Drachten. Drachten-East is in tydlike beneaming, om't dizze wyk noch yn ûntwikkeling is.
De wyk wurdt begrinzge troch de Folgeraleane oan de noardkant, de Knobben oan de súdkant, de Dammen yn Drachtster Kompenije oan de eastkant en de Wâldwei (N31) oan de westkant. Dat gebiet foarmet it dúdlikste noch-besteande foarbyld fan it wikestelsel, de drachten, dat de flekke syn namme jûn hat.
Der moatte fan 2007 ôf sa'n 2500-3500 wenten kompleet mei winkelsintrum en skoallen komme te stean. Anno 2023 is lykwols noch gjin begjin makke mei de oanlis fan de wyk.
Húnzer Feart
De Húnzer Feart is in feart yn de gemeente Ljouwert. De feart rint troch Húns en stiet yn ferbining mei de Boalserter Feart.
Houtwiel (Feanwâlden)
In wiel is in, troch in dyktrochbrek ûntstien kolkgat.
Fred Vaassen
Ferdinand Petrus Maria (Fred) Vaassen (De Haach, 22 maart 1942 – Krimpen oan de Isel, 13 april 2018) wie in Nederlânsk akteur en regisseur. Hy is ûnder oare bekend wurden mei de komedysearje Oppassen!!! dêr't er de rol fan Harry Stevens yn spile. Ek hie er ferskate gastrollen, lykas yn Baantjer en Vrienden voor het leven.
Wrâldkampioenskip reedriden manlju sprint
It  Wrâldkampioenskip kampioenskip sprint (meastal ôfkoarte ta WK Sprint) is in jierliks hâlden reedrydkampioenskip. De earste edysje foar de manlju waard hâlden yn 1970.
Medaljes
Medaljeferdieling nei persoan oant en mei 2022 (top-10 klassemint):
Poadiumplakken nei lân (oant en mei 2022)
Medaljeferdieling nei lân oant en mei 2022: (foar bygelyks Sovjet-Uny jildt it lân op momint fan it kampioenskip)
Drachten Súd
De wyk wurdt begrinzge troch autosneldyk A7 oan de noardkant, de bosken fan Beetstersweach oan de súdkant, yndustryterrein A7-súd oan de eastkant en de Himsterfinnen oan de westkant.
Hjir soene fan 2015 ôf sawat 3.000-4.000 wenten, kompleet mei winkelsintrum en skoallen komme te stean. Anno 2021 is lykwols noch gjin oanset makke mei de wyk.
Goa (krite)
thumb|300px|Rekonstruearre goakaart út 1898 fan it ferpartsjen fan it [[Frankyske Ryk by it Ferdrach fan Ferdun yn 843]] In goa (Latynsk: pagus, Nederlânsk: Gouw, Dútsk: Gau, Ingelsk: shire) wie in krite en ynstitúsjoneel ûnderdiel fan in Germaansk stamgebiet.
Yn it part fan Nederlân dat diel útmakke hat fan it Romeinske Ryk, (Nederlân besuden de Ryn), kamen de goaen oerien mei de eardere Romeinske civitates. Yn de Nederlânske skiednis spilen de goaen in rol fan de 4e iuw ôf oant de 11e iuw. Doe't it Frankyske Ryk yn 'e 8e iuw har gesach oer it Nederlânske gebiet útwreide, foarmen de goaen bestjoerlike ryksienheden, laat troch in greve. De greve bestjoerde it goa út namme fan de kening en hienen meastal natuerlike grinzen. Letter gongen de goaen op yn gruttere ferbânnen lykas Hollân of Fryslân.
Rjochterlike funksje yn it goa
Fan de 10e iuw ôf rekken goaen en goadingen yn ferfal troch it útwreidzjen fan de hearigens (wêrtroch it tal frije manlju minder waard) en troch de ferbrokkeling fan de goaen yn grutte ferbannen. De goanamme waard lykwols noch in skoft brûkt as oantsjutting foar it gebiet.
Goaen yn de âlde Fryske lannen
thumb|300px|Rekonstruearre goakaart út 1890 yn it gebiet fan it hjoeddeistige Nederlân
Samuel Colt
Samuel Colt (Hartford (Konnetikut), 19 july 1814 – dêre, 10 jannewaris 1862) wie in Amerikaansk útfiner, wapensmid, ûndernimmer en yndustrieel fan Skotsk komôf. Hy wie de oprjochter fan Colt's Patent Fire-Arms Manufacturing Company, no bekend as Colt's Manufacturing Company. Dêrmei makke er de massaproduksje fan 'e revolver kommersjeel libbensfetber. De troch Colt produsearre revolvers spilen in wichtige rol yn 'e Meksikaansk-Amerikaanske Oarloch, de Amerikaanske Boargeroarloch en de Amerikaanske oarloggen tsjin 'e Yndianen. Fral de namme fan 'e Colt .45 rekke ûnferbreklik ferbûn mei de ferovering en konsolidaasje fan it Wylde Westen. Ien fan 'e wichtichste ferkeappunten fan dat wapen wie, dat net ien mear ûnder hoegde te dwaan foar in oar, want de revolver makke lichaamlike kondysje en fysike krêft yrrelevant. Sadwaande wie it sizzen yn dy tiid: "God hat de minsken skepen, mar Sam Colt hat se gelyk makke." By syn ferstjerren, yn 1862, wie Colt ien fan 'e rykste lju yn 'e Feriene Steaten.
Jonkheid en oplieding
Samuel Colt waard yn 1812 berne yn Hartford, yn 'e steat Konnetikut, as de soan fan Christopher Colt (1777-1850), in boer dy't nei de stêd ferhuze wie om ûndernimmer te wurden, en dy syn frou Sarah Caldwell. Dat wie de dochter fan majoar John Caldwell, in feteraan út 'e Amerikaanske Unôfhinklikheidsoarloch, waans pistoal mei fjoerstienslot oft ien fan 'e earste besittings fan 'e jonge Samuel wie. Colt syn mem stoar oan tuberkuloaze doe't er seis jier wei, wêrnei't syn heit wertroude mei in Olivia Sargent. Fan Colt syn trije susters stoar ien as famke, beswiek de âldste, Margaret, mei njoggentjin jier oan tuberkuloaze, en makke de oare, Sarah Ann, letter sels in ein oan har libben. Fan syn bruorren waard ien, James, abbekaat, wylst in oaren, Christopher jr., in tekstylkeapman waard. De trêde broer, John C. Colt, in hantsjemuoisfeint, die yn 1841 yn New York in skuldner dea, wêrnei't er skuldich befûn waard oan moard. Foar't er eksekutearre wurde koe, sloech er lykwols yn syn sel de hân oan himsels.
Doe't er alve jier wie, waard Colt as kontraktarbeider ferhierd oan in boer yn Glastonbury, dêr't er alderhanne putsjes die, mar ek nei skoalle gie. Op dy skoalle kaam er foar it earst yn 'e kunde mei it Compendium of Knowledge, in wittenskiplike ensyklopedy dy't er leaver lies as de Bibel. De artikels dy't dêryn oer buskrûd en wapensmidderij stiene, soene him foar de rest fan syn libben motivearje. Hy besefte dat guon lju dy't yn it neislachwurk beskreaun stiene, dingen dien, ûntdutsen of útfûn hiene dy't ienris foar ûnmooglik holden waarden. Doe't er letter guon soldaten praten hearde oer it súkses fan it dûbelloops gewear en de ûnmooglikheid dat in gewear of pistoal mear as twa kear sjitte kinne soe sûnder byladen te wurden, besleat er dat hy sa'n "ûnmooglik" gewear útfine soe.
Karriêre
Werom yn 'e Feriene Steaten besocht Colt jild byinoar te krijen om syn ûntwerp te meitsjen, en doe't syn heit wegere om him dêryn te stypjen, sette er útein mei in karriêre as omdoarmjend artyst, dy't de lju yn 'e kunde brocht mei laitsgas (dat yn dy tiid bûten wittenskiplike fermiddens noch folslein ûnbekend wie), wylst er dêrnjonken ek lêzings joech. Mei it jild dat er dêrmei fertsjinne en in liening fan in freon fan syn heit hierde Colt de betûfte wapensmid John Pearson yn, yn gearwurking mei wa't er syn ûntwerp ferbettere. Yn 1835 wie it ûntwerp klear, en frege en krige Colt der yn sawol Grut-Brittanje as de Feriene Steaten in oktroai op. Hy pretendearre nea dat er de revolver útfûn hie; syn ûntwerp wie in (oansjenlike) ferbettering fan in besteand ûntwerp foar in fjoerstienrevolver.
Colts syn earste bedriuw, Patent Arms Manufacturing, fêstige yn Paterson, yn 'e steat Nij-Jersey, hie allegeduerigen te lijen fan jildkrapte en produksjeswierrichheden, en gie yn 1843 fajyt. Underwilens wie Colt ek begûn mei it meitsjen en ferkeapjen fan ferskate oare útfinings fan sines, lykas elektryske keabels dy't net troch wetter oantaast wurde koene (foar it oanlizzen fan tillegraaflinen ûnder rivieren en marren troch) en elektryske ûntstekkingsmeganismen foar ûnder wetter. Mei dy lêste útfining wist Colt in seemyn te meitsjen dêr't de Amerikaanske Marine tige fan ûnder de yndruk wie, mar dy't it Amerikaanske Kongres ûnder lieding fan âld-presidint John Quincy Adams ôfwiisde as "in ûnkristlik ûnding". Nei dy tebeksetter kosnintrearre Colt him op it ferbetterjen en produsearjen fan patroanen fan tinfoalje, dy't oars as de kartonnen patroanen dy't oant doe ta brûkt waarden, wól oer kontakt mei wetter koene.
Corbin Bleu
thumb|right|200px|Corbin Bleu yn Florida Corbin Bleu, berne as Corbin Reivers, (Brooklyn, 21 febrewaris 1989) is in Amerikaansk akteur, model, dûnser en sjonger.
Sint-Marsellusfloed (1219)
De Sint Marsellusfloed op 16 jannewaris 1219 wie in desastreuze stoarmfloed dêr't grutte parten fan Noard-Nederlân en de gebieten om de Sudersee hinne by oerstreamd waarden. By dizze ramp foelen nei alle gedachten 36.000 slachtoffers. De stoarmfloed krige syn namme fan de hillige Marsellus dy't alle jierren op dizze dei betocht wurdt.
Corbin Bleu
Hy waard berne yn Brooklyn as soan fan de Jamaikaansk-Amerikaanske akteur David Reivers en in Italjaansk-Amerikaanske mem.
Bleu is ûnder mear bekend fan syn rollen yn Catch That Kid, High School Musical, Jump In!, High School Musical 2 en de tillefyzjesearje Flight 29 Down. Dêrneist spile hy ek yn Hannah Montana mei, en ek yn High School Musical 3.
Sint-Marsellusfloed (1219)
De stoarm wie fral sa desastreus, omdat nei de stoarm by eb it wetter net folle sakje koe en boppedat mei de dêropfolgjende floed de stoarm noch fierder oanboaze. Hjirtroch brutsen de diken troch dy't de earste stoarm oerlibbe hienen en waarden no noch foar it grutste part wei slein.
Corbin Bleu
Yn de film High School Musical spilet hy Chad Danforth. Yn dizze musical-film sjongt hy:
Yn High School Musical 2 spilet hy Chad Danforth, en sjongt hy:
Sint-Marsellusfloed (1219)
De kombinaasje fan dit feit en dat it de fjirde grutte stoarmfloed wie mei oerstreamings yn in tiidrek fan 50 jier, late derta dat yn Nederlân twa grutte binnenseeën ûntstienen, te witten: de Sudersee en de Waadsee.
Samuel Colt
Karriêre
Troch de superieure prestaasje fan syn revolvers yn 'e Meksikaansk-Amerikaanske Oarloch slagge Colt syn ûndernimming diskear wol. Behalven yn 'e oarloch waarden syn wapens ek troch sawol soldaten as boargers brûkt by de útwreiding fan 'e Feriene Steaten nei it westen. Begjin 1848 brocht Colt in ferbettere ferzje fan syn revolver op 'e merk, de Colt Dragoon Revolver, letter dat jiers folge troch de hânsumer Colt Pocket Percussion Revolver, byneamde de Baby Dragoon, dy't spesjaal bedoeld wie foar gebrûk troch boargers. In tuskenbeiden ferzje, de Colt 1851 Navy Revolver, waard yn 1852 it standertwapen foar ofsieren yn it Amerikaanske Leger. Sadree't de oarloch mei Meksiko foarby wie, hie de opportunistyske Colt ûnderwilens ek al aginten dêrhinne stjoerd om oarders fan 'e eardere fijân te bemachtigjen. Yn 'e 1850-er jierren wist er ek grutte oarders út Jeropa te krijen, dêr't de spannings oanwoeksen dy't úteinlik ta de Frânsk-Dútske Oarloch liede soene. Dêrby liet er syn aginten oan it regear fan elts lân fertelle dat de fijân in grutte oarder by him pleatst hie (oft dat no al of net wier wie), wat it oangeande regear dan bang makke om efterop te reitsjen yn 'e wapenwedrin, sadat dy ek in oarder pleatste.
Troch syn oktroai hie Colt yn dy tiid sa'n bytsje it monopoalje op 'e produksje fan moderne revolvers, en dat ferdigene er fûleindich troch syn abbekaat Edward N. Dickerson ôf te stjoeren op eltsenien dy't ynbrek makke op it oktroai. Mei't der in fortún te fertsjinjen foel mei de ferkeap fan revolvers, barde dat allegeduerigen, en Dickerson twong it iene nei it oare bedriuw om 'e doarren te sluten. Hoewol't dizze konsintraasje op it besteande patint by Colt ta in stagnaasje fan it ûntwerp late, twong it syn konkurrinten ta gruttere ynnovaasje, mei't dy nije meganismen betinke moasten om Colt syn patintearre ûntwerp te omsilen. Colt syn obsesje mei it besteande oktroai bliek ek wer doe't ien fan syn wapensmidden, Rollin White, it idee krige foar in "trochboarre" revolversylinder, dy't laden wurde kinne soe mei metalene patroanen (oant doe wie dat by hânfjoerwapens net mooglik en waard de sylinder boppedat oan 'e foarkant laden). Nei't Colt White ûntslein hie om't dy mei it patintearre ûntwerp ompiele woe, gie White mei syn idee nei konkurrint Smith & Wesson, dy't op 'e útfining oktroai oanfrege en hast 20 jier lang tsjinhold dat Colt der gebrûk fan meitsje koe.
Yn 'e oanrin nei de Amerikaanske Boargeroarloch ferkocht Colt sawol wapens oan it Noarden as oan it Suden. Hy hie yn Jeropa beide partijen yn konflikten bewapene en seach gjin inkele reden om dat yn syn heitelân net te dwaan. Sels noch yn 1861, doe't de oarloch al hast útbrutsen wie, levere er noch 2.000 revolvers oan 'e Konfederearre agint John Forsyth. Doe't de oarloch ien kear oan 'e gong wie, die Colt allinnich noch saken mei it Noarden, mar dat hie mear te krijen mei de praktyske ûnmooglikheid om út it Noarden wei it Suden te befoarriedzjen as mei morele prinsipes. Likegoed wie syn hâlden en dragen oant op 'e falreep fan 'e oarloch net ûnopmurken foarbygien, en ferskate Noardlike kranten, lykas de New York Daily Tribune, de New York Times en de Hartford Daily Courant beskuldigen him der iepentlik fan Súdlike sympatyen te hawwen en in ferrieder te wêzen. Om sokke beskuldigings wei te nimmen, naam Colt as kolonel tsjinst yn it Noardlike leger, mei it saneamde 1e Rezjimint Revolverfusiliers fan Konnetikut. De formaasje fan dy ienheid rûn lykwols op 'e non, en Colt waard noch foar it begjin fan 'e fijannichheden wer út it leger ûntslein.
Priveelibben
Colt troude yn 1838 yn Skotlân mei in Caroline Henshaw, fan wa't er neitiid (blykber) wer skiede, mei't er it bestean fan dat houlik letter altyd ûntkende. Caroline wertroude yn 1841 mei Colt syn broer John. Neffens guon histoarisy wie dat in manear foar har om har soan, berne nei't Colt de relaasje beëinige hie, te legitimearjen. Nei't John yn 'e sel oan syn ein kommen wie, soarge Colt fierder foar de jonge, dy't Samuel Caldwell Colt hiet. Sa waard dy oplaat oan 'e bêste priveeskoallen en krige er altyd in slompe bûsjild. Colt neamde him "myn omkesizzer", wat neffens histoarisy yn dy tiid koade wie foar "myn oerwûne soan".
Op 5 juny 1856 troude Colt mei Elizabeth Jarvis, in dûmnysdochter út 'e omkriten fan Hartford. Hja krigen fjouwer bern: twa dochters en in soan dy't yn har iere bernejierren kamen te ferstjerren en ien oerlibjende soan, Caldwell Hart Colt, dy't yn 1858 berne waard. Nei Colt syn ferstjerren liet er oan syn "omkesizzer" Samuel Caldwell Colt in bedrach oan jild nei fan (omrekkene nei ús tiid) $2 miljoen. Doe't dat diel fan it testamint bekreaud waard troch Colt syn widdo Elizabeth en har famylje, kaam Samuel Caldwell Colt op 'e proppen mei in jildige en ûndertekene troufergunning dy't bewiisde dat Colt en Caroline Henshaw yn 1838 yn Skotlân troud wiene.
Ferstjerren
Colt stoar op 10 jannewaris 1862 oan jicht, en waard begroeven op it Cedar Hill Cemetery yn Hartford. Tsjin dy tiid wied er ien fan 'e rykste mannen yn 'e Feriene Steaten. Hy liet syn widdo en trijejierrige soan likernôch $15 miljoen nei (yn hjoeddeisk jild $350 miljoen). Syn sakebelangen waarden oernommen troch syn sweager Richard Jarvis.
Corbin Bleu
Foar de film Jump In hat Corbin in eigen fideoklip makke dy't Push It To The Limit hjit.
Kantaabrje
Kantaabrje (Spaansk: Cantabria) is in provinsje en autonome mienskip yn it noarden fan Spanje, dy't as sadanich oprjochte is yn 1982. De regio leit eastlik fan Astuerje en westlik fan Baskyske provinsje Biskaje (Vizcaya). De haadstêd van Kantaabrje is Santander.
Kantaabrje is sawol in selsstannige regio as provinsje, en dêrom net fierder ûnderferparte yn ferskate provinsjes. Dat is krektsa mei de regio's Astuerje, La Rioga, Navarra, Mursia en de Comunidad de Madrid.
Geografy
Yn de regio is ek berchtme, dêr't ien punt, it Pico de tres Mares (pyk fan de trije seeën) bysûnder is, omdat trije rivieren hjir fieden wurde: de Duero, de Nansa en de Ebro, dy't yn trije ferskate seeën útmûnje, te witten de Atlantyske Oseaan, de Golf fan Biskaje en de Middellânske See.
Skiednis
Archeologyske opgravings toane oan, dat der al yn de prehistoarje minsken libbe hawwe yn Kataabrje. De grotbeskilderings fan Altamira binne wrâldferneamd. Oant yn de Romeinske tiid wennen yn it gebiet de Kantabry, wêr't it gebiet nei ferneamd is. Sûnttiid wie it gebiet in part fan it Romeinske ryk. Nei de Romeinen makke it diel út fan it Fisigoatyske ryk. Yn de midsiuwen hearde it by Kastylje en Leon.
Michail Lomonosov
thumb|right|200px|Michail Lomonosov Michail Vasilevitsj Lomonosov (Russysk: Михаил Васильевич Ломоносов) (Denisovka (Gûvernemint Archangelsk), 19 novimber 1711 – Sint-Petersburch, 15 april 1765) wie in Russyske skiekundige, astronoom, geolooch, wiskundige, skriuwer, histoarikus en taalkundige.
As bern fan in liifeigene rûn er 1.000 kilometer om te studearjen yn Moskou. Fanwege syn universele ûntjouwing en it nimmen fan de foarstap op ferskate wittenskiplike mêden, jildt er as heit fan de moderne wittenskip yn Ruslân. Fan 1736 oant 1741 wie er yn Marburch. Yn 1744 stifte er de keizerlike porseleinfabryk yn Ruslân. Yn 1745 waard er de earste professor yn de gemy oan de akadeemje foar wittenskippen yn Sint-Petersburch. Lomonosov rjochte it earste gemy-laboratorium fan Ruslân op yn 1748. Yn 1755 wie er mei-oprjochter fan de Universiteit fan Moskou.
Jan Hendriks Popping
Jan Hendriks Popping (9 july 1852, Easterwâlde - 22 maart 1927) wie in boekhanneler en -printer dy't ek yn it Stellingwerfsk skreaun hat. Hy hie ek in soad niget oan de skiednis fan de Stellingwerven.
Michail Lomonosov
Syn wittenskiplik mêd wie: natuerkunde, gemy, mineralogy, skiednis, optyske apparaten, keunst en letterkunde.
Jan Hendriks Popping
Popping is yn 1852 yn Easterwâlde berne as soan fan Hendrik Jan Popping en Antje Cornelis Kleisma. Ynearsten wied er wolhanneler en wolferver. Popping hat syn boeken oer de skiednis fan de Stellingwerven yn syn eigen printerij útjûn. Teffens waard it wykblêd De Ooststellingwerver fan him útjûn. Syn boek Uut het leven fan 1918 is it earste wat gruttere wurk dat yn it Stellingwerfsk ferskynd is. Uut het leven is yn 1918 ek as toanielstik opfierd yn Easterwâlde en Appelskea.
Patti Hansen
Patricia "Patti" Elvina Hansen (New York, 17 maart 1956) is in Amerikaansk model en aktrise. Hansen har famylje is fan Noarsk komôf.
Hansen troude mei Rolling Stones gitarist, Keith Richards, op 18 desimber 1983 (syn fjirtichste jierdei) yn Cabo San Lucas, Meksiko. It pear hat twa dochters, Theodora Richards en Alexandra Richards.
Arjen Harmens Witteveen
Hy wie in foarman fan it Roomsk Frysk Boun, pleiter foar ferantwurde buorkerijbou en lânskipsbeskerming. Boude ûnder oaren it Karmelkleaster yn Drachten en tsjerken yn Sleat en Huzum.
Sûnt 1969 bestiet it Arjen Witteveen-Fûns dat ta doel hat it befoarderjen fan it gebrûk fan de Fryske taal op kultureel, godstsjinstich, maatskiplik en tsjerklik terrein.
Hurdegarypster Opfeart
De Hurdegarypster Opfeart is in feart yn de gemeente Tytsjerksteradiel. De feart rint oan de eardere eastkant fan Hurdegaryp nei de N355. Nei de oanlis fan nijbouplan Súd leit de feart binnen de beboude kom.