cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Shay Evans
Lichemsskaaimerken
Shay Evans is in Latina mei in blanke hûdskleur, brune eagen en brún hier. Neffens har offisjele opjefte is se 1.53 m lang, mei in gewicht fan 41 kg, en cupmaat 34D, dêr't se in boarstfergruttingsoperaasje foar ûndergien hat. Op 'e wenstige gatsjes troch de earlellen nei hat Evans gjin piercings, mar wol hat se in tatoeaazje fan in tekst op har rjochterside.
Holwert
Fermanje
thumb|260px|De Fermanje fan Holwert Yn Holwert hat al in hiel skoft in minnistegemeente west. It is no in streekgemeente mei Ternaard en Blije. De hjoeddeiske fermanje út 1850 stiet prominint midden yn it doarp. Opfallend is de gevelstien mei de dúdlike minniste boadskip: Een is uw Meester en gij zijt allen broeders.
Mei de nijbou hawwe de herfoarmen brûk makke fan de fermanje. Yn de lêste tsjinst dêr gie de minniste learaar foar. De herfoarmen joegen út tankberens seis nachtmielbekers. De wichtichste tsjerkfâd wie doe Hessel Douwe Ernst van Aylva, dy't foarstanner wie fan mear gearwurking tusken herfoarmen en minnisten.
Mûnen
thumb|260px|De Miedemûne
Holwert hat mûglik al om 1400 in mûne hân. Dy waard yn 1515 lykwols tagelyk mei de rest fan it doarp delbaarnd. Earst yn 1677 wurdt der wer skreaun fan in mûne, in roggemûne. Dy mûne hat in trochgeande skiednis mei de hjoeddeiske mûne De Hoop.
Yn 1699 waard noch in twadde mûne neamd, in pelmûne. Koart foar 1750 waard dy ek geskikt makke foar rogge. Dat waard lykwols gjin súkses en in 1751 waard fernijd dat de mûne ôfbrutsen is.
Nije konkurrinsje foar wynmûnen komt der earst yn rin fan de 20e iuw. Yn 1954 waard de mûne stilset en feroare yn in opslach. Yn 1963 waard de mûne lykwols troch de gemeente oankocht, dy't fiif jier letter mei de restauraasje begûn. Sûnt 1982 draait de mûne wer.
Besuden Holwert stiet de Miedemûne.
Stinzen
thumb|260px|Bonga State Yn Holwert hawwe ferskillende stinzen stien. Oant 1752 stie oan de súdwestlike hoeke fan de dyk en de Foarstrjitte de stins Brandstede. De stins 't Gebuirte hat yn 't lêst noch tsinst dien as jeneverstokerij en bleau oant 1804 stean. Fan beide hûzen is neat werom te finen Fan de oarspronlike Bongastins is allinne de letmidsiuwske kelder bewarre bleaun. Súdeastlik fan Holwert tsjin de grins mei Waaksens stie eartiids it hûs Tjessens.
Ferienings
thumb|De Hoop
Befolkingsferrin
Holwert heart ta it krimpgebiet. De befolking fergrizet en it tal ynwenners rint al jierren tebek. Om dat te kearen hawwe fjouwer Holwerters in plan ûntwikkele om by Holwert de dyk troch te brekken. In haven oan see soe neffens de inisjatyfnimmers fan Holwert wer in libben plak meitsje kinne. Swierrichheid dêrby is lykwols it fersânjen fan it far en de hege kosten fan it jimmeroan útbaggerjen.
Strjitten
Alle strjitten yn Holwert.
Joop Wittermans
Joop Wittermans (Burgum, 1 novimber 1946) is in Nederlânsk akteur en de heit fan Mads Wittermans.
Hy wurke mei oan iepenloftspullen yn Burgum, spile Thomas yn "Een bruid in de morgen", fan Hugo Claus by de destiidske Fryske Toanielstifting. Nei de toanielskoalle yn Arnhim siet er twa jier by Teater Wim Zomer.
Sûnt 1972 by toanielgroep Noarder Kompanjy, wurke yn 1973 ek mei oan Fryske skoalradioprogramma's en hie yn it seizoen 1974/1975 in rol yn de searje "Het Wilhelmina" fan de VARA en in toanielstik "Periander" fan de VPRO. Joop Wittermans spile tal fan rollen op it toaniel, ûnder oare foar Tryater. Hy wie op tillefyzje te sjen lykas yn Goede Tijden, Slechte Tijden. Ek spile hy yn films as De Fûke en Van God Los.
Stasjon Willemsoard
Stopplak Willemsoard ( Wo) is in eardere halte oan de Steatsline A. It stopplak Willemsoard lei tusken de hjoeddeiske stasjons Wolvegea en Stienwyk.
It stopplak waard brûkt fan 1895 oant 15 maaie 1935.
Rienk de Groot
Rienk de Groot (Ljouwert, 29 augustus 1942) wie in aktyf keatser tusken
Helle 516 punten foar it ivich keatsklassemint en waard 29 kear kening.
Lysters
thumb|right|250px|Fjildlyster De lysters (Turdus) binne in skaai fan de lysterfûgels. It binne fûgels mei relatyf lange poaten en grutte eagen. Se ite meast beien, ynsekten en wjirms. Se skarrelje harren iten bijinoar troch oar de grûn te hippen. De measte soarten binne trekfûgel. De lysters binne mei sa'n 66 soarten it grutste skaai yn de famylje fan de lysterfûgels.
Klassifikaasje
thumb|Klyster In part fan de 85 soarten:
Easterseestins
De Easterseestate of Easterseestins wie in stins yn Eastersee, gemeente De Fryske Marren. Fan de stins is neat werom te finen.
It hûs waard om 1500 boud. De grytmannen fan Lemsterlân hienen de beskikking oer in stins yn Eastersee. Dy waard om 1500 setten troch Jancke fan Eastersee. Der binne gjin tekeningen fan bewarre bleaun.
Tsjerkesleat (Drylts)
De Tsjerkesleat is in feart yn de gemeente Súdwest-Fryslân dy't fan Drylts nei de eastliker rinnende N354 rint. De feart rint bylâns de Suderwei. It ferlingde fan de Tsjerkesleat hjit Nauwe Wimerts en komt út yn de Swarte Brekken.
De namme Tsjerkesleat jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Kerksloot.
Sekularisaasje
Sekularisaasje is de ûntwikkeling wêrby't it yndividuele of maatskiplik libben him ûnttrekt oan de ynfloed fan tsjerke en leauwen. De sekularisaasje fan de Westerske maatskippij en Nederlân yn it bysûnder is al sûnt de 17e iuw oan de gong en fynt syn ynspiraasje yn it gedachteguod fan tinkers as Descartes en Spinoza. De sekularisaasje hat ûnder mear laat ta it prinsipe fan de skieding fan tsjerke en steat, dat yn Nederlân yn de 19e iuw stalte krigen hat en ynhâldt dat de tsjerken harren net mei it steatsbelang bemoeie meie.
Wytsturtprêrjehûn
De wytsturtprêrjehûn (Latynske namme: Cynomys leucurus) is in sûchdier út it skift fan 'e kjifdieren (Rodentia), de famylje fan 'e iikhoarntsjes (Sciuridae), de tûke fan 'e grûniikhoarntsjes (Mamotini) en it skaai fan 'e prêrjehûnen (Cynomys). Dizze soarte libbet yn in bercheftich diel fan 'e westlike Feriene Steaten en komt oer it algemien op gruttere hichte foar as oare soarten prêrjehûnen.
Fersprieding en biotoop
De wytsturtprêrjehûn komt foar yn 'e sintrale en westlike parten fan 'e Amerikaanske steat Wyoming en fierders yn noardwestlik Kolorado, noardeastlik Utah en in lyts diel fan súdlik Montana. De grutste populaasjes libje yn Wyoming, dêr't dit bist pleatslik bekend stiet as de chiseler ("beitelder"). Wytsturtprêrjehûnen libje yn bercheftige biotopen mei drûch gerslân en in strewellige boaiemfegetaasje, yn 'e Rocky Mountains, dêr't se foarkomme op in hichte fan tusken de 1.500 en de 3.000 m, wat folle heger is as wêr't oare soarten prêrjehûnen libje.
Uterlike skaaimerken
De wytsturtprêrjehûn hat trochinoar in totale lichemslingte fan 31½-40 sm en in gewicht fan 675 g oant 1,7 kg, al weagje se yn trochsneed sa'n 1.140 g. De mantsjes binne justjes grutter as de wyfkes. De pels is ljochtbrún fan kleur, mei swartige plakken boppe en ûnder de eagen. Wytsturtprêrjehûnen kinne fan oare prêrjehûnen ûnderskaat wurde troch de wite punt fan har koarte sturtsje, mei't de swartsturtprêrjehûn (Cynomys ludovicianus) in swarte sturtpunt hat, wylst by de oare trije soarten de sturt in min ofte mear brune kleur hat.
Hâlden en dragen
Wytsturtprêrjehûnen binne útslutend oerdeis aktyf, al bliuwe se by min waar yn har eigengroeven hoalen. Dy hoalen steane ûndergrûnsk yn ferbining mei oare hoalen en foarmje sa in koloanje, dy't ûnderferdield is yn ferskate kloften of famyljeklans mei allegear in eigen territoarium. De leden fan dy kloften geane lykwols folle sosjaler mei leden fan oare kloften om as dat by oare soarten prêrjehûnen it gefal is; sa is waarnommen hoe't de jongen fan ferskillende kloften mei-inoar boarten, wat by oare prêrjehûnen ûnbesteanber is. Wytsturtprêrjehûnen hawwe in kompleks systeem fan fokalisaasjes ûntwikkele om mei-inoar te kommunisearjen en om inoar te warskôgjen yn gefal fan gefaar. De wytsturtprêrjehûn is in herbivoar, dy't benammentlik gerzen, siggen en krûden fret, en dêrnjonken blêden, sieden, nôt, nuten en blommen.
By 't winter hâlde wytsturtprêrjehûnen in wintersliep, dy't duorret oant mids of ein maart. Fuort dêrnei begjint de peartiid, dy't yn ein maart en begjin april falt, en wêrby't djoeiske wyfkes pearje mei ferskate mantsjes. Nei in draachtiid fan sa'n 30 dagen smite de wyfkes dan yn ein april of begjin maaie in nêst fan 2-8 (mar trochinoar 5) jongen, dy't nei 5-7 wiken foar it earst boppe de grûn komme. Koarte tiid letter wurde se ferlitten troch har mem en moatte se harsels rêde. De mantsjes sjogge hielendal net nei har jongen om. Wytsturtprêrjehûnen produsearje mar ien nêst jongen jiers en binne mei 1 jier geslachtsryp. It is ûnbekend wat de libbensferwachting by dizze soarte is. Har wichtichste natuerlike fijân wie foarhinne de swartpoatmurd, mar dy is no sa seldsum dat er mar amperoan mear ynfloed op 'e prêrjehûnestân hat. Wichtiger fijannen binne tsjintwurdich de sulverdas en de keningsearn, en fierders de foks, de prêrjewolf, de waskbear, it streekte stjonkdier, de Amerikaanske nerts en ferskate soarten lytse marters en rôffûgels.
Status
De wytsturtprêrjehûn beset op 't heden mar sa'n 8% fan syn oarspronklike areaal, en de populaasje is noch mar in fraksje fan wat it ienris wie. Dat is it resultaat fan ferskate programma's dy't ta doel hiene om dizze soarte út te rûgjen, mei't er doe (en no noch wol) as skealik ûngedierte sjoen waard. Sa sette yn 1915 de Amerikaanske Biological Survey útein mei in besykjen ta útrûging, wêrnei't yn 1923 in bepaling yn 'e steatswetjouwing fan Wyoming opnommen waard dy't de ynwenners ferplicht stelde om wytsturtprêrjehûnen wêr't se dy ek mar tsjinkomme mochten, út te rûgjen. Mids tweintiger jierren waarden sadwaande 95 oant 100% fan 'e wytsturtprêrjehûnen yn 'e steat ôfmakke, benammentlik troch it gebrûk fan fergif.
Lokkigernôch slagge it lykwols net om 'e soarte alhiel te ferdylgjen, en sûnt de twadde helte fan 'e tweintichste iuw is de wytsturtprêrjehûn wer by de wâl opklaud troch beskerming yn nasjonale parken en in feroare hâlding ûnder in diel fan 'e befolking. Hoewol't se tige yn oantal ôfnommen binne en noch altyd bestriden wurde mei gif en it gewear, hawwe se de IUCN-status fan "net bedrige". Dat doocht net, mei't wytsturtprêrjehûnen noch altyd tige kwetsber binne. De beskerming fan prêrjehûnen hat lykwols yn 'e Feriene Steaten in lege prioriteit, en der bestiet in ynfloedrike feehâlderslobby dy't eltse beskerme status tsjinkeare wol. Petysjes fan natoerbeskermers binne oant no ta ôfwiisd op grûn fan ûnfoldwaande wittenskiplik bewiismateriaal. Dat beslút wurdt op 't heden lykwols op 'e nij besjoen, om't ûntdutsen is dat pleatsferfangend ûnderminister Julie A. MacDonald, dy't ferantwurdlik wie foar sokke saken, mei opsetsin de resultaten fan wittenskiplike ûndersiken dy't har net oanstiene, bûten it beslútfoarmingsproses holden hat.
Wordt Kwiek
Wordt Kwiek, koartwei WK, is in kuorbal- en follybal- en gymnastykferiening út Jobbegea.
Oprjochte yn 1914 en ien fan de meast toanoanjaande klups yn Fryslân. Spile yn de santiger jierren haadklasse mikrokuorbal. Willy Bijstra-Van Dam spile yn 1961-1962 yn it nasjonale tolvetal.
Rommert de Bree
Rommert Cornelis de Bree (Dantumawâld 25 maaie 1875 - Ermelo, 24 oktober 1961) wie in boer en bestjoerder fan in soad ferienings yn Dantumawâld en omkriten. Hy wie ek diaken, tsjerkefâd en âlderling.
Bestjoerstaken
Rommert de Bree wie bestjoerslid fan:
Cormick
Cormick is in Fryske gitaar-rockband dy't yn 2000 oprjochte is.
Cormick hat optredens fersoarge op ûnder oaren Klinkslach yn Koudum, it 'Noord Nederlands liedjesfestival' yn Assen en Easterwâlde, Strandpop op De Skâns, Lytske Aaipop yn Nijlân en de Lytse priis fan Snits yn Bakhuzen ensafuorthinne.
Yn de simmer fan 2001 makke Cormick yn eigen behear har earste demo cd yn studio Btys. Dizze cd hat de namme Tessa krigen. In jier letter waard yn de Landscape studio te Gau de cd Soup-Pain-Grφt-Tin-Bray opnommen. Cormick bestiet út (âld)leden fan de Kloft, Lethargy en de band Xigatze.
Tsjerkesleat (Sythuzen)
De Tsjerkesleat is in feart yn de gemeente It Hearrenfean dy't besuden Sythuzen (by Haskerdiken) rint. De feart rint tusken it spoar Akkrum-It Hearrenfean en de A32.
Tsjerkesleat (Heech)
De Tsjerkesleat is in feart yn de gemeente Súdwest-Fryslân dy't oan de westkant fan Heech yn de rjochting noard-súd rint. De Tsjerkefeart ferbynt de Djippe Sleat en de súdliker lizzende Weisleat.
De namme Tsjerkesleat jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Kerksloot.
Omgong fan Frankryk 1985
De 72ste edysje fan de Omgong fan Frankryk waard hâlden fan 28 juny oant en mei 21 july 1985.
Startplak
De start wie yn Plumelec in plak en gemeente yn Bretanje.
Blau Hûs
thumb|right|250px|Blau Hûs (2009) Blau Hûs is in filla út 1906 yn It Hearrenfean. Foar de jierren '70 foel it ûnder It Oranjewâld. Blau Hûs stiet op de hoeke fan de Wilhelminawei (earder Grindwei) en de Marktwei nei It Hearrenfean-Súd. Blau Hûs is boud yn opdracht fan Johannes Hendrikus Taconis (†1949). Taconis wie sûnt 1882 eigner fan tabaksfabryk "De Rookende Moor". De filla is boud yn Jugendstil mei grutte raampartijen, sêres en erkers. Yn 1924 is it gebou fergrutte troch Taconis. Yn 1949 is Blau Hûs ferkocht oan de Herfoarme Gemeente fan Aldskoat, dy't der in âldereinhûs fan makke. Sûnt 1986 is it yn besit komd fan yngenieursburo "Oranjewoud".
De Zandhoeve
thumb|260px|De Zandhoeve oan de Haadstrjitte De Zandhoeve is in lânhûs ian de haadstrjitte 89 yn Beetstersweach.
De Zandhoeve is yn 1929/1930 boud yn opdracht fan de destiidske boargemaster Jacob Bleeker troch de arjitekt S.A. Veenstra. It is ien fan syn ierste bouwurken. It hûs is boud yn de ekspressjonistyske styl fan de Amsterdamse Skoalle. Yn 1961 waard it hûs ferboud en fierder útwreide foar de destiidske bewenner, in hûsarts. Yn 2007 waard it hûs renovearre foar de bedriuwen, dy't der wyls yn fêstige binne. It hûs is erkend as ryksmonumint.
Penzance
Penzance (Pensans yn it Kornysk: 'hillige lânpunt') is in stêd yn it Britske greefskip Cornwall. It is in regionaal sintrum foar de westpunt fan it skiereilân en leit sa'n 20 km eastlik fan Land's End, 120 km bewesten Plymouth en 500 km west-súdwest fan Londen. Ut Penzance wei wurde feartsjinsten en helikoptertsjinsten op de Scilly-eilannen ûnderhâlden.
Theo Baart
Theo Baart (Amsterdam, 1957) is in fotograaf dy't him benammen rjochtet op de beboude omjouwing. Hy wurket searjemjittich en wurdt dêrom ek wol in dokumintêr fotograaf neamd.
Hy makke ûnder oaren fotoreportaazjes fan it doarp Nagele en yn opdracht fan it Ryksmuseum Amsterdam in searje oer it wenjen yn nei-oarlochske wiken, de Bijlmermeer. Yn 2005 hie hy in eksposysje yn it Frysk Museum oer de ûntwikkeling fan it oansjen fan Fryslân ûnder de titel "achterland voorland". De fotosearje is yn opdracht fan it Frysk Museum makke yn febrewaris/juny 2005.
Prizen
Theo Baart wûn yn 2001 de Foto Kees Scherer Priis.
Ludwig Christoph Heinrich Hölty
thumb|Ludwig Hölty Ludwig Christoph Heinrich Hölty (Mariensee, 21 desimber 1748 – Hannover, 1 septimber 1776) wie in Dútsk dichter, meast bekend fan syn balladen. Hy hâlde fan folkslieten en de natoer. Syn namme hat ek klank krige trochdat komponisten as Franz Schubert, Mendelssohn, en Johannes Brahms gedichten fan him op muzyk set hawwe.
Priuwke
Sehnsucht nach Liebe
Tsjerkesleat (De Hommerts)
De Tsjerkesleat is in feart yn de gemeente Súdwest-Fryslân dy't it Anjewiel ferbynt mei it eastlik lizzende Aldhôf. De Tsjerkesleat rint ûnder de Krimwei troch. De sleat is langer as in kilometer.
De namme Tsjerkesleat jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Kerksloot.
De Jode (famylje)
De Jode wie in Súd-Nederlânske famylje fan ambachtslju:
Klaus Kinski
Klaus Kinski, pseudonym fan Nikolaus Günther Nakszyński, (Sopot, 18 oktober 1926 - Lagunitas, Kalifornje, 23 novimber, 1991) wie in Dútsk akteur, ferneamd om syn ynbannich spyljen en fanwege syn eksplosive temperamint. Hy aktearre yn mear as 130 films en wurdt wierskynlik it meast ûnthâlden troch syn gearwurking mei skriuwer/regisseur Werner Herzog.
Yn de Twadde Wrâldkriich wie Kinski by de paratroepen en waard finzen nommen troch it Britske leger yn Nederlân, ein 1944. Yn it kriichsfinzenekamp "Camp 186" yn Berechurch Hall yn Colchester, Essex, Ingelân, stie er foart it earst op de planken.
Yn 1950 hat Kinski trije dagen opnommen west yn in psychiatrysk sikehûs; syn medyske status sprekt dan fan in foarstadium fan skizofreny
Karriêre
Kinski ferskynde yn ferskate Dútske films fan Edgar Wallace. Syn gearwurking mei Werner Herzog brocht him ynternasjonale ferneamdens. Hja hawwe fiif films tegearre makke: Aguirre: The Wrath of God (1972), Woyzeck (1978), Nosferatu the Vampyre (1979), Fitzcarraldo (1982), en as lêste Cobra Verde (1987). Yn 1977 blonk er út as terrorist Wilfried Böse yn de Israelyske film Operation Thunderbolt, basearre op Operaasje Entebbe yn 1976. Yn Kinskis lêste film (dy't er skreau én regisearre), Kinski Paganini (1989), spile er de rol fan Niccolò Paganini, de legindaryske fioelist.
Houlik en bern
Kinski is trijeris troud west en hie trije bern, dy't ek alle trije akteur wurden binne. It bekendst is syn twadde dochter, Nastassja Kinski, dy't komselden kontakt hiene. Houliken:
Marton (Middlesbrough)
thumb|left|Captain Cook's Birthplace Museum Marton (offisjeel Marton-in-Cleveland), in eardere selsstannige parish, is no in stedsdiel fan Middlesbrough (distrik Middlesbrough) yn Ingelân.
Marton is it plak dêr't de Britske seefarder en ûntdekkingsreizger James Cook berne waard. Hy waard doopt yn de tsjerke St. Cuthbert. De tsjerke hat in glês-yn-lead rút ta oantins fan Cook.
It plak hat ek it beskerme natuergebiet 'Stewart Park', wêr't ek it "Cook Birthplace Museum" húsmannet.
Geert Jonkman
Geert Jonkman (Aldskoat, 28 jannewaris 1910 - Ljouwert, 12 septimber 1970) wie skriuwer en haad fan de abonneminteneksploitaasje by de Ljouwerter Krante. Ek wie hy redakteur fan de Stiennen Man tusken 1950-1957. Neist gedichten en ferhalen hie Geert Jonkman er in foarkar foar it kriminele en foar abnormale sielsprosessen.
Jonkman brocht in diel fan syn libben bûten Fryslân troch. Yn de Twadde Wrâldoarloch siet er yn it ferset en nei de befrijing wie er in skoftlang kommandant fan Crackstate op It Hearrenfean dêr't doe politike delinkwinten finzen sieten. Yn de fyftiger jierren begûn er koarte Fryske ferhalen te skriuwen. Hy sette ek toanielstikken oer yn it Frysk en wie redakteur fan in tal tydskriften. Syn novellen wienen frijwat "realistysk". Makke toanielbewurkingen foar iepenloftfoarstellings yn Jorwert en de Fryske krite fan Snits en stripferhalen yn de Ljouwerter Krante.
Hy stoar yn it Bonifatiussikehûs yn Ljouwert oan in hertoanfal en leit op it hou fan de herfoarme tsjerke fan Raerd.
Baarnsk Lyseum
It Baarnsk Lyseum is in middelbere skoalle yn Baarn, oprjochte op 4 april 1919. De skoalle bestiet yn 2010 út in hafû-, in ateneum- en in gymnasiumôfdieling. De sinspreuk fan de skoalle is It paad fan de rjochtfeardigen is as de moarnsgloede. thumb|right|300px| Baarnsk Lyseum (2010)
Histoarje
Nei de oanlis fan it spoar Amsterdam – Amersfoort yn 1874 en it spoar Baarn – Utert yn 1898, ûntwikkele Baarn him hurd ta in lúkse forinzegemeente. Yn de jierren ’10 fan de 20e iuw ûntstie der behoefte oan in skoalle yn it doarp. It Baarnsk Lyseum waard as in bysûnder neutrale school oprjochte troch in groep âlden, ûnder oare de Baarnske bankiersfamylje Pierson, neidat in fersyk om subsydzje foar de oprjochting fan in gemeentlik lyseum ôfwiisd wie.
Foar 70.000 gûne waard de Filla Waldheim, neist it stasjon kocht. 'Waldheim’ wie de filla fan de famylje Teixeira de Mattos en is om 1875 boud. Yn septimber 1919 begûn it earste skoaljier, mei as earste rektor dr. J.A. Vor der Hake, nei wa't noch altiten in learlingefûns neamd is.
Ynterlyseales
Mei trije oare âldere lysea (it Amsterdamsk Lyceum, it Kennemer Lyseum yn Overveen en it Lorentz Casimir Lyceum yn Eindhoven) organisearret it Baarnsk Lyseum sûnt 1938 jierliks twa Ynterlyseales, wedstriden op sportyf en artistyk mêd. Oant inkele jierren ferlyn wie der in fiifde Lyseum dat meidie, it Nederlânsk Lyseum yn De Haach. Neidat dizze skoalle opholden wie te bestean waard dat plak ynnomd troch it Frijsinnich-Kristlik Lyseum, ek út De Haach. Ek dizze skoalle nimt no net mear diel oan de Lanlike ynterlyseale. De foarronde foar de Artistike Ynterlyseale op it Baarnsk Lyseum hjit Grandi Art (wat stiet foar Grandioas Artistyk).
Incrementum
Yn 1950 waard it "Incrementum" fan it Baarnsk Lyseum oprjochte, in aparte filla dêr't prinsesse Beatrix les yn krige mei lytse groepkes selektearre meilearlingen. Doe't alle prinsessen it Incrementum trochrûn hiene waard it yn 1964 dan ek wer sluten.
Earste nijbou
thumb|left|105px| Escherpylder thumb|right|100px| Escherpylder thumb|right|100px| Eschermonumint thumb|right|100px| De mafû der by
De âlde skoalle oan de Vondelleane wie wyls útwreide mei needgebouwen, mar de grutte groei oan learlingen, ek út omlizzende plakken, brocht de needsaak om te ferhúzjen.
Yn 1969 ferhuze de skoalle nei de Torenlaan, dêr't in grut, rom opsetten nijboukompleks komd wie. It nije skoalgebou waard feestlik iepene troch Keninginne Juliana. Letter soe har beppesizzer Prins Willem Alexander nei it Baarnsk Lyceum as learling gean. Yn de hal fan de skoalle steane twa pylders wêrfan de bekende keunstner Escher de tegels ûntwurp. De pylders binne spesjaal boud troch Escher dy't doe yn Baarn wenne. Syn bern gienen nei it BL en hy joech dêr geregeld gastlessen. Hy ûntwurp de unike pylders oan 'e ein fan syn libben. De iene pylder is dekorearre mei têgels mei motiven fan fûgels en fisken der op, dy't lykas wenst by Escher yn elkoar ferweefd binne. De oare pylder is fersierd mei tegels mei blommotiven yn in komplekse fiifhoeke. De tegels binne bakt troch De Porceleyne Fles yn Delft. Escher hie earder wol mear tegels foar pylders ûntwurpen, mar wie allinnich oer dizze pylders tefreden. By de ferhuzing driigje de pylders te sneuveljen, der is dêrom yn juny 2010 in aksje op tou setten om se te rêden. De tegels kinne dan adoptearre wurde, wêrnei't se losbikke wurde om se yn it nije gebou wer te brûken. Yn deselde hal hinget ek in tinkplaat foar de âld-learlingen dy't yn de Twadde Wrâldoarloch harren libben foar de frijheid joegen.
Twadde nijbou
Op 4 juny 2009 waard begûn oan de bou fan in nij skoalgebou, yn gearwurking mei de Waldheim-mafû. Yn maaie 2010 rûn de bou efterstân op troch in ferkearde planning yn de eineksamenperioade. Dêrtroch moast de bou stillein wurde moast yn ferbân mei lûdoerlêst en kaam it Baarnsk Lyseum lanlik yn it nijs. Nettsjinsteande dat koe it earste part fan 'e nijbou yn septimber 2010 yn gebrûk nommen wurde en de rest neffens planning yn 2011.
Foto Kees Scherer Priis
De Foto Kees Scherer Priis wie in twajierlikse fotografypriis dy't ynsteld waard troch de Stifting FotoArgyf Kees Scherer. De priis bestie út in bedrach fan EUR 5.000,-- en wie bedoeld foar de fotograaf én útjouwer fan it bêste Nederlânske fotoboek dat yn de twa jier foarôfgeand oan de takenning fan de priis ferskynde.
Mei it ferskinen fan it boek Bekroond – 12 winnaars van de Foto Kees Scherer Prijs voor het beste Nederlandse fotoboek yn 2015 waard de priis foar de tolfde en lêste kear útrikt op it Fotofestival Naarden.
Flânsumerstins
De Flânsumerstins wie in stins by de buorskip Flânsum by Raerd, gemeente Boarnsterhim. De stinswier lei foar de pleats op Flânsum 1. Fan de stins en stinswier is neat werom te finen.
Oer it ûntstean fan de stins is neat bekend. By Flânsum wurdt yn 1718 neist dy fan Piersmastins noch in stinswier oanjûn. Hjir wurdt yn de 15e iuw ek in adelshûs neamd. In oare suster fan Onne van der Cappelle/Oenema (sjoch ek: Inhimrenstins) soe hjir oan it begjin fan de 15e iuw yntroud wêze. Letter hearde it hûs yn Flânsum oan de Albada's. Der wurdt wol suggerearre dat in suster fan Onne Oenema de mem fan Renick Albada thoe Flansum wie.
Feike fan Inthiema
Hy boaske yn Ljouwert mei de ûnechte Griet (Margaretha) fan Heslinga († 1606), by wa't er fiif soannen en twa dochters hie, wêrûnder Hero van Inthiema.
Hy wie in soan fan Reyn en Sibbel fan Hanckema, út in oansjenlik haadlingelaach, dat op de stins fan Warkum wenne. Hy studearre tsjin it sin fan syn heit yn Leuven en promovearre dêr yn de rjochten. Liet de âlde stins yn Warkum ferfange troch in grut hûs. Inthiema wie abbekaat by it Hof en lid fan it Ferbûn fan Eallju. As herfoarmingsgesinde wykte hy út nei Emden. As wettergeus tsjinne hy ûnder Joost van Schouwenburg en Lumey. Yn East-Fryslân kaam er yn tsjinst by Edzard II en Johan. Letter kaam er werom nei Ljouwert.
Almenum (doarp)
thumb|Lokaasje fan Almenum súdeastlik fan Harns op in âlde kaart
Almenum wie in doarp dat yn de gemeente Harns lei. Almenum lei súdeastlik fan Harns.
De buorskip Almenum lei yn de alde himrik fan Almenum.
Sûnt 1971 leit Almenum yn de gemeente Harns, dêrfoar lei it doarp yn sawol de gritenij as de gemeente Barradiel.
Iere skiednis
thumb|De dom fan Almenum op in kaart fan Harns út 1664 thumb|De dom fan Almenum binnen de stedswâlen fan Harns op in kaart út 1649 Almenum ûntstie op in terp dêr't de skiednis fan tebek giet ta de achtste iuw n.Kr. Der wurdt foar it earst oer Almenum skreaun as skiedskriuwer Winsemius (1586-1644) de reis fan Bonifatius fan Starum oer Almenum rjochting Dokkum yn 754 beskriuwt.
It doarp soe stifte wêze troch sindeling Magnus Forteman dy't yn 777 ek de dom fan Almenum boud hawwe soe. It wie de earste Kristentsjerke yn Fryslân. Yn de midsiuwen stiene yn Almenum de stinzen Bolta, Harlinga, Harns en Gratinga. Yn 1157 waard tichteby Almenum it kleaster Lúntsjerk stifte, dat ien fan de rykste kleasters fan Fryslân wurde soe. Muontsen fan it kleaster groeven fearten fan Almenum nei de Fly en Marne om skipfeart nei it doarp mooglik te meitsjen. De houten tsjerke waard yn dy snuorje ferfongen troch in stiennen ien, de dom fan Almenum. Ek yn dy snuorje waard it gebiet westlik fan Almenum hieltyd wichtiger en dêr ûntstie de stêd Harns, dy't yn 1234 stedsrjochten krige. Op 14 desimber 1287 waard it gea slim troffen troch de Grutte Stoarm, of Sint-Lusiafloed, dy't late ta it ûntstean fan de Waadsee en Sudersee. Harns kaam oan see te lizzen en koe him sadwaande ûntjaan ta in seehaven. Tichteby lizzende doarpen Berdingaterp, Medumwart, Dikesherna en parten fan it lân fan de Gerbrandastate rekken ferlern oan it wetter. De tsjerke fan Berdingaterp fusearre mei dy fan Almenum.
Yn de tsjerke fan Almenum waarden de Harnzer drosten Kristoffel fan Sternsee (1560) en Joaris fan Espelbach (1575), grytman fan Barradiel, begroeven, beide ûnder monumintale grêfplaten.
Yn 1563 krige Harns tastimming fan kening Filips II fan Spanje om Almenum binnen de wâlen te lûken. Fan dat momint ôf kreauwen Harns en Barradiel oan 1684 ta oer de byhearrende rjochten en ferplichtings oant de doetiidske Fryske steedhâlder (Hindrik Kasimir II fan Nassau-Dietz) besliste dat Almenum definityf oan Harns kaam. Neidat it doarp opnommen wie binnen de wâlen fan Harns is de St. Michaelsdom ferfongen troch in nije tsjerke.
Der is in Fryske sêge oer de Sint Michaelsdom. Hjiryn soe in reade wûnderdwaande banier ynmitsele wêze, de Magnusfane, dy't ferneamd is nei Magnus Forteman, dy't om 800 libbe hawwe soe.
Tsjerkesleat (Tersoal)
De namme Tsjerkesleat jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Kerkevaart.
811
Ferstoarn
thumb|right|150px|Niseforus I en syn soan [[Staurakus]]
Almenum (doarp)
Lettere ûntjouwings
It oerbliuwende grûngebiet fa Almenum lei noch hieltyd om Harns hinne. Fan 1812 oant 1816, yn de Frânske tiid, wie Almenum in selsstannige gemeente, dy't njonken it doarp ek de plakken Mullum, Achlum en Keningsbuert omfieme. Yn 1863 hie Harns it plan en anneksearje Almenum alhiel, itjinge net trochgie. It doarp bleau dêrnei trochlibjen as it bewenne gebiet bûten de stêd, mei de buorskip Gratingabuert. Yn april 1933 waard der by wet in grinswiziging regele dêr't in grut part fan Almenum by Harns kaam. Nei de twadde Wrâldkriich ûntjoech him súdlik fan Gratingabuert de wyk Easterpark. Gratingabuert en Easterpark waarden part fan de stêd Harns en dêrmei ferdûn it doarp Almenum foargoed.
In buorskip noardlik fan it Van Harinxmakanaal oan de Harnzerstrjitwei dat yn it âlde himrik fan Almenum foel, hat de namme fan it doarp krigen en dêrmei oerlibbet de namme. Oan de noardwestkant fan de buorskip ûntjoech him in yndustryhaven dy't part is fan Harns. It wetter Ried skiedt de buorskip fan de yndustryhaven.
State
Yn of by it doarp stie de Gerbrandastate.
Gévisme
In gévisme is in Frysk neologisme (in nij foarme wurd) dat wat al te geef is omreden fan it mar net Hollânsk of Ingelsk lykjen en dat yn syn geefheid de begryplikens frijwat opkeart. It is makke om in wurd te mijen dat op in Hollânsk, Ingelsk of Dútsk wurd liket. Troch Anne Popkema waard in priisfraach opsetten om it moaiste gévisme op te stoeren (mei boarnefernijing). In tal foarbylden mei wjergader:
Sjoddy dat brûkt wurdt troch haadpersoan Berber yn De lêste brief fan Hanneke de Jong waard winner fan de priisfraach.
Gottfried August Bürger
thumb|Gottfried August Bürger
Gottfried August Bürger (Molmerswende, 31 desimber 1747 — Göttingen, 8 juny 1794) wie in Dútsk dichter út de Sturm und Drang, en grûnlizzer fan de keunstballade.
Johan Okkinga
thumb|Johan Okkinga, [[Auke van der Graaf en Sake Porte op de PC fan 1999]] Johan Okkinga (Arum, 19 maaie 1970) wie in aktyf keatser tusken 1989 en 2001. Wenne ek yn Makkum. Waard 46 kear kening en helle 506 punten foar it ivich keatsklassemint.
Inhimrenstins
De Inhimrenstins of Stins by Inhimren wie in stins yn de buorskip Inhimren by Raerd yn de gemeente Boarnsterhim. De stins stie yn oan de hjoeddeiske súdeastrâne fan Raerd. Fan de stins en stinswier is neat oer.
De stins soe foar 1400 boud wêze. By Inhemren, krekt besuden it doarp, wurdt yn 1718 en yn 1850 in stinswier oanjûn. Dat hjir in stins stien hat komt oerien mei de fermelding troch Jancko Douwama oan it begjin fan de 16de iuw dat hjir in schoen huis was, ende oock wal genoech starck. Ien fan de susters fan âlde Onne van der Cappelle, de stamfaar fan de Oenema's wie dêr yntroud. It hûs soe troch Albrecht fan Beieren om 1400 ynnomd wêze. Upcke fan Burmania fernijdt yn syn genealogyske hânskrift dat yn it begjin fan de 15de iuw Hapke yn Hem troude mei Epe NN; harren dochter Iouk soe Inhemren troch har houlik mei Ulke Douma oan de Douwema's brocht hawwe. Harren soan Sicke neamde him wol Douma mar ek wol Inhem(st)ra.
1984
Dit jier makket ûnderdiel út fan it desennium fan 'e 1980-er jierren.
Ljoubjr
LJOUBJR is in Fryske folkband oprjochte yn 2003.
LJOUBJR waard yn 2003 oprjochte is troch Eelke Wiegersma út Ljouwert en Hedser Jan Tijtsma fan Winsum. Ljoubjr makket mei de akoestyske gitaar ferskes dy't lizze tusken de folk en rock oant mankelike harkferskes.
As earste optreden joech Ljoubjr glâns oan de iepening fan in tentoanstelling yn it Frysk Museum. Fierder waard der spile op Aaipop yn 2004 en op ferskate strjittefestivals. Yn de simmer fan 2007 sette Ljoubjr de Tsjerketour op tou. Dy tournee besloech santjin optredens yn âlde Fryske tsjerken, yn it selskip fan de band Novelle en dichters Eeltsje Hettinga en Arjan Hut.
Yn 2005 kaam Ljoubjr mei de kompaktskiif Streamingen en yn oktober 2006 de opfolger De Sinne Giet Ûnder.
Op 17 maaie 2008 wûn Ljoubjr de Steven Sterkpriis mei de tekst 'Skreau'op it sjongfestival Liet 2008.
Theodorus van Gogh
thumb|350px|De húshâlding van Gogh Fan boppe nei ûnderen en fan l. nei rj.: De âlden: Theodorus van Gogh (1822-1885) Anna Cornelia van Gogh-Carbentus (1819-1907). Harren bern: Vincent Willem, de skilder (30 maart 1853-29 july 1890) Anna Cornelia (1855-1930) Theo (1857-1891) Elisabeth Huberta (1859-1936) Willemina Jacoba (1862-1941) Cornelis Vincent (1867-1900) Theodorus van Gogh (Benschop, 8 febrewaris 1822 – Nuenen, 26 maart 1885) wie in Nederlânske predikant yn de Nederlânske Herfoarme Tsjerke te Zundert en Nuenen. Hy wie de heit fan de keunstskilder Vincent van Gogh (1853-1890).
Biografy
Van Gogh wie in telch út it geslacht Van Gogh. Syn heit wie Vincent van Gogh (1789-1874) dy't ûnder mear dûmny wie yn de Grutte Tsjerke fan Breda en fan 1825 oant 1866 funksjes besette by de Maatschappij van Welstand, dy't in protte earme húshâldingen stipe.
Yn 1849 waard Theodorus van Gogh predikant te Zundert en yn 1851 troude er mei Anna Cornelia Carbentus (1819-1907), dy't in dochter wie fan in boekhanneler. Har suster Cornelia wie yn 1850 mei Vincent, in broer fan Theodorus fan Gogh troud. It pear krige de neifolgjende bern:
De dûmny wie yn oansjen yn it roomsk-katolike Zundert, om't er gjin skerpsliper wie en ek earme katolike gesinnen stipe, mar moai preekje koe er net. Dêrneist wie er befreone mei de katolike boargemaster Van Beckhoven. Hy wie distriktsbestjoerder fan de Maatschappij van Welstand.
Yn 1871 ferhuze de húshâlding nei Helvoirt, om yn 1878, mei de bern Wil en Cor, nei Etten yn Noard-Brabân te ferhúzjen, dêr 't Theodorus as dûmny beroppen waard. Ek Nuenen frege Theodorus om de fakante dûmnysposysje te ferfoljen. Yn 1878 kaam Vincent wer thús, mar hy gie in pear moanne letter nei de Borinage. Yn 1881 kaam Vincent wer by syn âlden te wenjen en rjochte in atelier yn yn de pastorij fan Etten. Hy krige spul mei syn heit en gie nei De Haach.
Yn 1882 ferhuze it pear, tegearre mei Cor, nei Nuenen. Ein 1883 heakke Vincent him by harren. Sy wennen yn it 18 e-iuwske Domineeshuis, dat noch altyd yn orizjinele steat yn Nuenen te finen is en dêr't ek hjoed-de-dei noch dûmny wennet. Vincent wie meast yn syn atelier, dat yn de wenning fan de katolike koster Johannes Schafrath siet.
Foar it wurk foar Welstand moast er lange einen rinne nei ôfhandige pleatsen, en yn 1884 woe Theodorus, fanwege syn ôfnimmende sûnens, dêrmei ophâlde, mar hy gie dochs troch.
Theodorus van Gogh ferstoar op 26 maart 1885: van een verre tocht over de hei thuiskomend, viel hij op de drempel zijner woning neer en werd levenloos het huis binnengedragen.
Willem van Haren (dichter)
thumb|Willem fan Haren Jhr. Willem fan Haren (Ljouwert, 21 febrewaris 1710 – Sint-Oedenrode, 4 july 1768), broer fan Onno Zwier fan Haren, wie in Nederlânsk dichter, diplomaat en kritikus fan it koloniale bewâld.
Biografy
Willem fan Haren studearre yn Frjentsjer, letter yn Grins. Nei it ferstjerren fan syn pake Willem fan Haren (grytman) yn 1728 folge hy him op as grytman fan It Bilt. Op syn lângoed waarden jirpels ferboud, dy't iten waarden troch Amsterdamske weesbern. Eltsenien waard siik omdat se ferkeard tamakke wienen. Yn desimber 1752 fernielde in brân yn syn hûs by Sint Anne syn boekerij, en dêrmei it Deiferhaal fan Daam van Haren, de wettergeus. Mei syn frou, Marianne Charles, dy't yn it gefolch fan prinsesse Anna yn de Nederlannen komd wie, bewenne er it hûs yn Sint Anne, oant syn beneaming yn de Steaten-Generaal (1740) dêr't hy al gau mei syn oprop om mei te dwaan oan de Eastenrykske Suksesjeoarloch, ek as dichter optrede. Fan Haren skreau in lilk gedicht oer de Bataviaaske Fury, wêrby't teminsten 5.000 Sinezen de dea fûnen. Yn 1744 stelde in Fryske ôffurdige út dat de Sosjeteit fan Suriname no wol genôch fertsjinne hie oan de koloanje en oft it sels foar de definsje opdraaie moast of de koloanje oerdrage moast.
Doe't Nederlân yn oarloch wie, waard hy deputearre yn it fjild, oant febrewaris 1748. As skout fan Peellân wenne er by Sint-Oedenrode, dêr't er Henkeshage kocht hie en hie yn syn ôfwêzichheid ûnwerstelbare ferliezen yn syn Fryske goederen. Hy waard folmachtige oan it hof te Brussel, mar rekke troch in twadde houlik yn 1659 mei syn húshâldster, Catharina Louise Natalis, út de geunst fan prinsesse Anna. Syn sitewaasje waard hieltyd niteliger en yn 1767 bruts hy syn bilbonke. Willem van Haren makke op 4 july 1768 op Henkeshage in ein oan syn libben.
Ien fan syn bastertdochters, Henriette Amalia de Nerha, wie de leafste fan Mirabeau, in Frânsk revolúsjonêr.
Westenesch
Westenesch is in buorskip en earder doarp by de Drintske stêd Emmen. De buorskip wie eartiids in selsstannich doarp, mar is hjoed-de-dei winliken in wenwyk fan Emmen. It doarp hat 155 ynwenners (2017) en is in beskerme doarpsgesicht.
Geografy
Westenesch leit westlik fan Emmen en leit yn in iepen lânbougebiet. Tusken Emmen en Westenesch is in iezekompleks. Westenesch leit yn it suden fan de Hûnsrich.
Skiednis
Westenesch waard yn 1362 foar it earst neamd as Westenesche, yn 1510 as Westenessche en yn 1867 as Westenesch. De namme betsjut "by de westlike lizzende ies" ("boulân dat byinoar leit")
It besjen wurdich
By Westenesch binne der twa hunebêden, D42 en D44, wêrfan de lêste op in boerehiem leit en de iennige hunebêd yn Nederlân dy't yn priveebesit is.
Mearke
thumb|right|[[Hans Christian Andersen]] In Mearke is in soarte fan folksferhaal dat faak oan bern ferteld wurdt en meastentiids giet oer hekse, kabouters, elfkes, trollen, dwergen, reuzen en oare fantasijwêzens. Ek geane sy faak oer prinsen, prinsessen en keningen.
Yn mearkes kin ek in moraal ferstoppe sitte. Dat lêste is faak it gefal mei de ferhalen fan de bruorren Grimm en in soad ferhalen fan Hans Christian Andersen. In mearke hat almeast in goed ein, mar soms rint it min ôf mei de haadpersoan, fral mei wa't him earder yn it ferhaal min holden en droegen hat.
De ferhalen fan de bruorren Grimm binne optekene út de mûle fan de fertellers. It giet hjir om mearkes dy't fan generaasje op generaasje oerlevere binne. De measte mearkes fan Andersen en oare moderne skriuwers binne troch harren sels optocht. Yn Fryslân hawwen de bruorren Joast en Eeltsje Halbertsma mearkes, sêgen en teltsjes by inoar sammelje, dy't publisearre binne yn Rimen en Teltsjes.
Eddy Merckx
Baron Edouard Louis Joseph (Eddy) Merckx (Meensel-Kiezegem, 17 juny 1945) is in eardere Belgysk hurdfytser en fiif kear winner fan sawol de Omgong fan Frankryk as de Omgong fan Itaalje. Dêrneist wûn er ien kear de Omgong fan Spanje en waard er trije kear wrâldkampioen. Fierder wûn er hast alle klassikers en bruts er it wrâldoererekôr. Hy wurdt mei 525 oerwinningen algemien beskôge as de bêste hurdfytser fan alle tiden. Nei syn karriêre rjochte er in fytsefabryk op mei de namme Eddy Merckx Cycles.
karriêre
Eddy Merckx begûn syn hurdfytskarriêre by de nijelingen yn july 1961. Op 1 oktober 1961 wûn er syn earste hurdfytswedstriid, in merkekoers dy't yn Lettelingen, in doarp yn de Belgyske provinsje Henegouwen, organisearre waard. Trije jier letter waard er yn it Frânske Sallanches wrâldkampioen by de leafhawwers.
1965 - 1967
Syn prof debút makke Merckx yn 1965 doe't er yn it shirt fan Solo-Superia meidie oan de Waalse Pijl. Omwille fan de rivaliteit mei kopman Rik Van Looy stapte de ambisjeuze Merckx al nei ien jier oer nei Peugeot-BP. Yn 1966 wûn er syn earste fan sân Milaan-San Remo's, in rekôr dat noch altyd net ferbrútsen is. In jier letter waard er yn Heerlen wrâldkampioen hurdfytsen op 'e dyk, syn earste fan trije wrâldtitels.
1968 - 1969
Yn 1968 sleat Merckx him tegearre mei Martin Van Den Bossche en de Westflaamske sprinter Guido Reybrouck oan by de hurdfytsploech Faema. Mei tank oan it kopwurk fan masterfeint Van Den Bossche, lykas by de ferneamde snie-etappe nei de Drei Zinnen, wûn Merckx as earste Belch de Omgong fan Itaalje, syn earste grutte Omgong. Doe't er in jier letter opnij oan de Giro meidien hie, waard er út de wedstriid helle nei opskuor fanwegen in positive dopingtest. Merckx hat lykwols altyd folholden dat der knoeid wie mei de test. Yn septimber 1968 etalearde Merckx syn kwaliteiten as tiidrider yn de Omgong fan Kataloanje. Hy wûn it einklassemint en stuts dêrmei syn konkurrint Felice Gimondi nei de kroan. Dochs wie Merckx syn earste jier by Faema gjin ûnferdield sukses. De Italjaanske hurdfytsers yn de ploech wiene net echt ree om Merckx te helpen en rieden leaver yn funksje fan Vittorio Adorni. Dêr kaam feroaring yn doe't Lomme Driessens yn 1969 op foarsizzen fan Merckx syn manager en saakwaarnimmer Jean Van Buggenhout de nije ploechlieder by Faema waard.
Yn 1969 wûn er foar it earst de Omgong fan Frankryk. Hy wûn seis ritten, it einklassemint, it punteklassemint én it berchklassemint. Merckx koe rekkenje op in tige sterke Faema-ploech, dy 't yn tsjinstelling ta it foargeande jier hast allinnich út Belgyske hurdfytsers bestie. De sterkte fan de ploech bliek ûnder mear út de oerwinning yn de ploegetiidrit yn Sint-Pieters-Woluwe oan it begjin fan de Omgong. Hy soe dêrnei de Omgong fan Frankryk noch fjouwer kear winne, yn 1970, 1971, 1972 en 1974.
1972 - 1978
Yn 1972 bruts er yn Meksiko-Stêd op it Velódromo Olímpico Agustín Melgar it wrâldoerekôr, dat pas tolve jier letter troch Francesco Moser op in spesjaal ûntwurpen fyts op'e nij brutsen wurde soe. Yn 2000 besleat de UCI om dit rekôr net langer te erkennen. It rekôr fan Merckx waard yn eare hersteld en sûnt dy tiid wurde ferbetteringen allinnich erkend as se helle wurde op in fyts dy't troch de UCI goedkard is.
Yn 1973 die Merckx net mei oan de Omgong fan Frankryk, mar yn stee dêrfan die er mei oan de Omgong fan Spanje. Yn dy Vuelta skreau er seis etappes en it einklassemint op syn namme.
Yn 1975 wûn Merckx yn Meerbeke foar de twadde en lêste kear de Omgong fan Flaanderen mei in heale minút foarsprong op syn meifluchter Frans Verbeeck en mear as fiif minuten foarsprong op de rest fan it peloton.
Yn jannewaris 1978 tekene Merckx in nij sponsorkontrakt by it spesjaal foar him oprjochte hurdfytsploech C&A. Op 19 maart 1978 ried Merckx yn Kemzeke mei de Omgong fan it Waaslân syn lêste offisjele wedstriid.
Nei it hurdfytsen
Maaie 1978 kundige Merckx op in parsekonferinsje de definitive ein fan syn sportive karriêre oan. Nei in koart skoft as ploechlieder fan C&A rjochte hy begjin 1980 it fytsfabryk Eddy Merckx Cycles op. Nei syn hurdfytskarriêre trede er ek geregeld op as kommentator by wedstriden yn it hurdfytsen.
Fan 1986 oant 1997 wie Eddy Merckx aktyf as bûnscoach fan it Keninklike Belgyske Hurdfytsbûn. Dêr stie er yn foar it bepalen fan de seleksjes en de taktyk foar alle wrâldkampioenskippen, Jeropeeske kampioenskippen en Olympyske kampioenskippen dêr't Belgyske dykhurdfytsers yn die tiid oan meidiene.
Yn 2017 kundige it ASO oan dat de Omgong fan Frankryk 2019 yn Brussel fan start gie en der twa dagen bliuwe soe om Merckx ' fyftichjierrich jubileum fan de earste fan syn fiif Omgong oerwinningen te fieren. De earste etappe die ek Sint-Pieters-Woluwe oan, it plak dêr't Merckx syn earste giele trui ferovere. Ek waard it hûndertjierrich bestean fan de giele liederstrui fierd.
Dielnimming oan grutte omgongen
200px|thumb|right|200px|Eddy Merckx yn 1970
Alice Springs
Alice Springs is in plak yn Sintraal-Austraalje; it leit yn it saneamde Reade Sintrum, it skrokke midden fan it lân. It is nei Darwin it grutste befolkingssintrum fan it Noardlik Territoarium. De lânseigen befolking, de Arrente, neamt de kriten dêr't Alice Springs no leit Mparntwe.
Alice Springs leit bot isolearre: de iennige stêden fan belang yn de fiere omkriten binne Port Augusta yn Súd-Austraalje (1007 km) en Darwin (1305 km). Westlik en eastlik fan it plak leit it MacDonnellberchtme. De rivier de Todd, dy't meastentiids drûch stiet, rint troch de stêd.
Alice Springs hat temperatuerferskillen dy't oprinne kinne oant sa'n 28 °C en de mannichte delslach ferskilt bot it jier. Simmerdeis leit de trochsneed temperatuer op 36.6 °C, wylst it by de winter trochstrings sa'n 7.5 °C is.
De stêd is ûntstien om in telegraafstasjon hinne, by in permaninte wel yn de Toddrivier, en groeide benammen troch de fynst fan goud yn 1887, sa'n 100 kilometer fierderop. Oant 1933 hjitte de delsetting Stuard, nei John McDouall Stuart dy't yn 1861-62 yn ekspedysje late troch Sintraal-Austraalje dy't de oanset wie fan de súd-noard rûte dy't oer Alice Springs rint.
Goslick fan Juwenga
Goslick fan Juwenga of Goslick fan Jongema (± 1500) wie in Skieringer ealman. Nei it ferstjerren faan syn heit Tjaert waard syn neef Juw regint oer Boalsert. Fan 1491-1496 strieden Goslick en Juw om de hearskippij.
Troch frjemde soldaten helle Goslick de oerwinning, mar krige doe te meitsjen mei muiterij fan dizze bûnsgenoaten. Mei in oare troep, ta syn beskikking steld troch Albrecht fan Saksen, ferovere hy Boalsert. Hy leanne him mei rôfde tsjerkesieraden en fermoarde mei eigen hannen syn neef. Goslick waard grytman fan Wûnseradiel (1499) dat troch him as earste gritenij yn 1504 de Saksyske hartoggen ynhuldige. Hy waard dêrom troch dizzen riddere. Herovere de Boalsert op de Geldersken (1514) mei help fan de Swarte Heap dy't de stêd yn de brân stuts. Hjirby baarnde ek Goslick syn hûs ôf. Waard Ried yn it Hof fan Fryslân.
Petrus Camper
Petrus Camper of Petrus van Campen (Leien, 11 maaie 1722 - De Haach, 7 april 1789) wie in Nederlânske soölooch, fysiolooch, anatoom, paleontolooch en arts út de twadde helte fan de 18e iuw. Hy die ûndersyk nei de oerienkomsten yn skeletten fan wringedieren, sawol minsk as bist, dêr't hy de basis mei lei fan de soölogy. Syn ûndersyk nei de rinoserus, orang oetang, de sang fan de kikkert en nei de plasse fan in walfisk en syn publikaasjes en reizen makken him yn gâns Europa ferneamd. Hy waard as lid beneamd fan de Frânske Akademy fan Wittenskippen (Académie des sciences) en de Ingelske Royal Society. Camper wûn safolle priisfragen dat him in fersyk dien waard net langer mei te dwaan. Thomas Rosenboom brûkte in soad materiaal út it libben fan Camper foar syn roman Gewassen vlees.
Dyk fan Offa
thumb|250px|It plak fan Offa's Dyke. 250px|thumb|left|Stik fan Offa's Dyke. De Dyk fan Offa (Ingelsk: Offa's Dyke) is een mânske ierden wâl tusken Ingelân en Wales dy't fan de mûning fan de rivier de Dee yn it noarden oant de rivier de Wye yn it suden (sa'n 240 km lang) rint. De dyk wurdt ûnderbrutsen op plakken dêr't al natuerlike barriêres binne, sadat de 'wiere' lingte mar 130 km. is. Op guon plakken is de dyk 20 m breed (mei de groppen dy't der lâns rinne) en 2,5 m heech.
De wâl wurdt taskreaun oan Offa, kening fan Mercia yn de 8e iuw. It is net witten oft kening Offa yndie ferantwurdlik wie foar it bouwen fan de dyk. Wichtige parten soenen al earder oanlein wêze.
Petrus Camper
Biografy
Camper wie de soan fan in begoedige predikant yn Leien. Hy wie ynteressearre yn arsjitektuer, tekenjen, wiskunde, meubelmeitsjen en byldhoukeunst. Camper studearre yn syn wenplak en promovearre op deselde dei yn de filosofy en medisinen. Op wiisgearich mêd is Camper, tegearre mei Frans Hemsterhuis, in libbenslange freon, in fertsjintwurdiger fan de proefûnderfynlike wiisbegearte fan Sir Isaac Newton, yn Nederlân ferbreide troch Willem Jacob 's Gravesande en Petrus van Musschenbroek. Camper waard yn 1749 heechlearaar oan de universiteit fan Frjentsjer en krige as opdracht wiisbegearte, anatomy en sjirurgy te dosearen. Hy boaske mei de widdo fan in boargemaster út Harns, foarhinne syn pasjint.
Dyk fan Offa
De dyk kin boud wêze om Welske plondertochten te behinderjen, mar liket fral bedoeld as grins tusken Mercia en Powys.