cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
H.H. Elisabet en Laurentiuskatedraal
Oargel
It oargel waard yn 1927 boud troch de firma Elbertse út Soest. It front is in ûntwerp fan arsjitekt Buskens. Nei de oarloch moast it ynstrumint fanwegen de skea troch de bombardeminten restaurearre wurde. De firma Adema-Schreus restaurearre en fergrutte it oargel yn de jierren 1997-1998.
Obbemastate
thumb|Tibben en Obbemastate (ûnderoan) op de kaart fan Schotanus, 1718 thumb|Obbemastate yn 2010 Obbemastate wie in state oan de noardkant fan Aldterp ûnder Ie, gemeente Dongeradiel. Op it steed stiet no in stjelp.
Skiednis
Oer it ûntstean fan de state is neat bekend. Eastlik fan Tibma leit de beskerme terp Alde Terp, dy't yn de 7e iuw ûntstien wêze kin. Mooglik wennen dêr Eesk en Ulbeth Ubbema, dy't yn 1436 oanspraak makken op Siaerdagoed en -stins en earder by in fete belutsen wienen. Ek de tichtbij lizzende Kolken en Tibma wurde yn de betreffende oarkunde neamd.
Yn 1511 wienen Take Heemstra en syn soan Poppe Obbema yn de omkritem fan Oudterp gegoede. Take Obbema alias Heemstra wie troud mei Auck Feyes Heemstra. Hy sluet him yn 1495 oan by it bûn mei Grins; yn 1505 waard er neamd ûnder de Fryske "edelingen". Yn 1511 ferpachte hy 136 pûnsmiet yn 'to Older Torp'. Tagelyk brûkte syn soan Poppe Obbema 111 pûnsmiet ûnder Ie. Yn 1512 waard Obbema beset troch Saksyske troepen fanwegen it geroft dat de greve fan East-Fryslân fan plan wie dit goa oan te fallen. Benammen Dokkum rûn gefaar. Op 30 maaie 1516 waard Poppe Obbema by in gefjocht yn Rinsumageast yn syn earm sketten en ferstoar oan de gefolgen dêrfan. Hy wie troud mei Teth fan Unia.
Fia Poppe syn pakesizzer Teth fan Eminga, troud mei Lieuwe fan Wytsma fan Burdaard, fererve Obbema op de Wytsma's. Lieuwe en Teth krigen leafst 17 bern, dêr't lykwols 8 fan al tige jong stoaren. Se bleaunen Roomsk en moasten dêrom yn 1580 nei it bûtenlân flechte. Syn goed waard yn beslach nomd. Lieuwe ferstoar yn ballingskip yn 1619 yn Leuven. Teth gie werom nei Fryslân en krige de ferbeurd ferklearre eigendommen werom. Hja hâlde in soad ta yn harren hûs yn Dokkum. Se ferstoar op 15 desimber 1624 yn de âldens fan 81 jier op Obbemastate en waard begroeven yn de tsjerke fan Ie.
Harren soan Douwe Gerryt fan Wytsma troude yn 1599 mei Biuck fan Bawema. Neffens in keapakte út 1622 waard Douwe eigener en bewenner fan de state. Yn it stimkohier fan 1640 komt "Jr. Gerrolt van Wytsma" foar as eigener en bewenner. Nei harren dea yn 1652 soe it slot oan in soan komme, mar dy wie wyls stoarn en it goed waard eigendom fan syn widdo. Dochter Maria Clara fan Wytsma, nûmer 13 fan de bernerige, kocht it hûs yn 1656 fan har skoansuster en sette har yn de state nei wenjen. Yn it konsintboek (in soarte notarieel register) stiet: "Consent op de coop van sekere State en Sate Obma genaamt, groot 99 pondematen sullende het slot met het Stins, Toorn, huysinge, schuyr, schip- en wagenhuys, watermolen, zingel, gracht, zingelopreed en tuyn in de Coopsomma worden versmolten, bezwaard met agt en twintig florenen.". Fan Maria Clara is gjin houlik bekend en ek gjin bern. Fermoedlik hat se dêrom yn 1677 "Obma State te Outterp, groot 99 pondematen, soo bouw- als greidtlandt ende de Adlicke Stins, huijsinge, schuijre, poorten, gragten, zingel, bomen en plantagie sampt watermolen en swanejagt" ferkocht oan Tierck Hendricks Banga, boarger yn Ljouwert, en syn frou Antie Jans. Ien en oar lykwols ûnder it betingst dat de grêven yn de tsjerke by de state hearden yn eigendom fan de ferkeapster bliuwe soene.
Aam (ierdrykskunde)
In protte Nederlânske en Dútske wetters (rivieren, beken, marren) hawwe in namme mei aam of eem (Frysk: iem) der yn. Dat hat syn oarsprong yn it Aldgermaanske ama en it Middelnederlânske ame.
Yn Fryslân wiene der tusken Starum en Molkwar en by Nijlân Aamsleatten.
In stikmannich geografyske nammen basearre op dizze stam binne:
's-Heerenbroek
's-Heerenbroek is in doarp yn de provinsje Oerisel, dat tusken Wilsum en Swol oan de eastkant fan de Isel leit. It is part fan de gemeente Kampen. Yn de simmer is 's-Heerenbroek mei in pontsje ferbûn mei Zalk.
Yn it doarp stiet in monumintale molkfabryk, dy't net mear yn gebrûk is.
It meast eastlike part fan 's-Heerenbroek waard yn it ferline Veecaten neamd, mar dy namme wurdt tsjintwurdich net mear brûkt.
's-Heerenbroek is it berteplak fan waarman Jan Pelleboer (1924-1992).
Rostov (oblast)
De oblast Rostov (Russysk: Росто́вская о́бласть, Rostovskaja oblast) is in oblast yn it súdwesten fan Ruslân. De haadstêd is Rostov oan de Don, in stêd mei mear as in miljoen ynwenners. De stêd is tagelyk it bestjoerssintrum fan it Súdlik Federaal Distrikt.
Geografy
De oblast leit oan de See fan Azov en grinzget yn it westen oan Oekraïne, yn it noardwesten oan de oblasten Voronezj, yn it noardeasten oan de oblast Wolgograd, yn it súdeasten en it suden oan de dielrepublyk Kalmukje, yn it suden oan de kraj Stavropol en yn it súdwesten oan de kraj Krasnodar.
De oblast leit yn it suden yn de Easteuropeeske Leechflakte en yn de Foarkaukasus. Oan de benedenrin fan de Don is it reliëf fan it lânskip flak oant heuveleftich.
Troch de oblast streame de rivieren de Don en de Severski Donets. Bosk is hast net oanwêzich en foarmet mar 2,4% fan it areaal en is fral foar de wetterhûshâlding oanplante. In diel fan de Opslachmar fan Tsimljansk leit yn de oblast Rostov.
De Donbas, dy't foar in part yn Oekraïne leit, is tige ryk oan boaiemskatten en dan fral stien- en brúnkoal.
Skiednis
Troch de striid mei de Krimtataren wie it gebiet yn de 16e iuw leech en ferlitten. Yn dy tiid stiften boeren yn it streamgebiet fan de Don in leger, Kozakken, en hja wiene de earste minsken dy't it gebiet kolonialisearren. Harren haadstêd wie Tsjerkassk (tsjintwurdich Starotsjerkasskaja) en letter Novotsjerkassk. Letter ûntstien der mear Kozakkegroepen yn de súdlike Oeral, Sibearje en Kaukasus. De Kozakken wurken nau gear mei it tsaristyske ryk en setten útein mei in systematyske kolonisaasje fan it gebiet. thumb|left|250px|Rostov foar de revolúsje It gebiet heart sûnt de 18e iuw offisjeel by Ruslân. Under keizerin Katarina II waard in aktive befolkings- en kolonisaasjepolityk yn de regio fierd. Yn 1760 folge de bou fan in nij fort, it tsjintwurdige Rostov oan de Don, dat letter in belangryk ekonomysk en militêr sintrum fan de Don-regio waard dat ek wol 'Poarte nei de Kaukasus' neamd wurdt. Yn 1779 waarden Armeenjers fanút de Krim nei it gebiet oerbrocht.
Under Russysk bewâld waard it gebiet agrarysk ûntwikkele, ynearsten fral troch de bou fan weet, wyn en tabak. Dy Don-tabak wie fan hege kwaliteit en fûn ek ôfset yn it bûtenlân. Ek it fokken fan hynders makke it gebiet bekend, dat dêr yn in lange tradysje stie. Troch bûtenlânske ynvestearrings ûntwikkele de yndustry him pas oan it begjin fan de 20e iuw.
De Earste Wrâldkriich, de revolúsje en de Russyske Boargerkriich waarden ek yn it Dongebiet útfochten.
Nei de Oktoberrevolúsje wegere it militêre regear fan de Don ûnder de kozakkenlieder Aleksej Kaledin it nije bosljewistyske regear te erkennen. It ferset waard brutsen en tsjin it ein fan febrewaris 1918 waard Kaledin ferslein en folge de besetting fan de belangrike plakken troch it Reade Leger. Kaladin makke himsels fan kant, waard opfolge troch de letter delsketten Nazarov. thumb|left|250px|Betsjoersgebou Rostov oblast De Kommunistyske Partij wie sûnt 1919 fêst fan doel de Kozakkenkultuer te ferneatigjen. It waard ferbean om Kozakke-unifoarmen te dragen en in soad Kozakkedoarpen krigen oare nammen en tûzenen pleatsen platbaarnd. Yn de boargerkriich waard de Donbas it sintrum fan de Wite Beweging en it toaniel fan bluodrige fjildslaggen.
Nei 1922 waard it wer wat better en sûnt 1926 begûn de grutte yndustriële ûntwikkeling fan it Dongebiet. De Twadde Wrâldkriich brocht op 'e nij in soad lijen en de stêd Rostov oan de Don waard slim skeind. It duorre oant 1954 dat it ynwennertal wer it nivo fan foar de oarloch hie en de definitive weropbou fan de stêd wie pas tsjin it ein fan 1960 foltôge.
De ferskillen yn de oblast binne grut en fral it easten is noch agrarysk en tin befolke. It westen dêrfoaroer mei de stêden Sjachty, Novosjachtinsk en Krasny Sûlin foarmje oan de grins mei de Oekraïne in tichtbefolke yndustry- en mynbougebiet. Rostov sels is ek in wichtich yndustrieel sintrum. Taranrog is in havenstêd en de omkriten binne poplêr by toeristen.
Nei it ynstoarten fan de Sovjet-Uny waard de oblast Rostov wat ekonomyske bydrage oanbelanget ynhelle troch de oanbuorjende kraj Krasnodar.
Bestjoersyndieling en stêden
De oblast Rostov is ûnderferdield yn 43 rajons en 12 stedsdistrikten. Njonken Rostov oan de Don binne belangrike stêden: Taganrog, Sjachty, Novotsjerkassk, Wolgodonsk, Novosjachtinsk, Bataisk en it histoarysk wichtige Azov. Meiïnoar lizze der yn de oblast 23 stêden en 7 plakken mei in stedsk karakter. thumb|260px|Rostov oan de Don thumb|260px|Trije-ienheidskatedraal fan Bataisk
Ekonomy
thumb|left|250px|Lânbou yn de oblast Rostov De oblast hat in heech ûntwikkele yndustry. De haadstêd foarmet it ekonomyske sintrum fan de oblast. In belangrike sektor foarmet de masinebou (elektrolokomotiven, stoomtsjettels, meanmasines, naaimasines, helikopters, fleantugen en auto's, navigaasjesystemen en ferwaarmingssystemen), dêrnjonken ek metaalferwurking, gemy en pretrogemyske yndustry. Grutte bedriuwen yn de oblast binne û.o. de lânboumasinefabriken fan Rostselmasj, de autofabryk TagAZ yn Taganrog, de helikopterfabryk Rostvertol yn Rostov oan de Don, de elektrolokomotivefabryk yn Novotsjerkassk, de aluminiumfabryk fan Belaja Kalitva en it metallurgyske bedriuw Tagmet. By Volgodonsk stiet de kearnsintrale Rostov.
Grûnstoffen fan de oblast binne fral stienkoal, gas en natuerlike boumaterialen (kalkstien, kryt, sânstien, klaai en kwartssân), dy't de basis foarmje foar in regionale boustoffenyndustry.
Gospa od Škrpjela
right|thumb|225px|Gospa od Škrpjela ('Us Frou fan de Rotsen') (lofts) en Sveti Đorđe (rjochts) Gospa od Škrpjela ('Us Frou fan de Rotsen' of Madonna dello Scarpello) is in oanlein eilân yn de Baai fan Kotor, yn Montenegro. It is ien fan de twa eilannen ûnder de kust fan Perast (it oare is Sveti Đorđe). It eilân is ûntstien troch it te sink litten fan âlde skippen laden mei rotsen. Ek no noch wurde der balstiennen yn see smiten op it feest fašinada op 22 july.
Op it eilân Gospa od Škrpjela stiet ek de Crkva Gospa od Škrpjela ('tsjerke fan Us Frou fan de Rotsen') (Italjaansk: Chiesa della Madonna dello Scarpello). De earste tsjerke op it eilân dêr't wy fan witte, waard boud yn 1452; dy fan no is fan 1632 en waard ferbettere yn 1722.
Hans Wiegel
thumb|250px|Hans Wiegel yn Fryslân (1985) Hans Wiegel (Amsterdam, 16 july 1941) is in earder Nederlânsk politikus foar de VVD. Hy wie fan 1982 - 1995 Kommissaris fan de Keninginne yn Fryslân. Fan 1995 - 2012 wie er foarsitter fan Soarchfersekerders yn Nederlân en hat dêrby noch in soad byfunksjes.
Komôf en oplieding
Hans Wiegel syn heit wie binnenhûsarsjitekt, hie in meubelmakkersbedriuw en wie ek oannimer.
Wiegel siet yn Amsterdam op de iepenbiere legere Potgieterskoalle, dêrnei fan 1953 oant 1959 op it Gemeentlik Gymnasium yn Hilversum, dêr't er de B-rjochting folge. Dêrnei studearre er fan 1959 oant 1965 oan de Universiteit fan Amsterdam in stikmannich moannen rjochten en dêrnei politike wittenskippen wêryn't er syn kandidaatseksamen behelle. Hy wie in hurtsje lid fan it Amsterdamsk Studintekorps (A.S.C.) by it doe krekt oprjochte dispútgenoatskip E.N.E.R.G.I.A. mei as dispútsnamme 'W'.
Politike karriêre
thumb|left|[[Fraksjefoarsitters Joop den Uyl en Hans Wiegel yn petear yn de Twadde Keamer (22 juny 1972)]] Wiegel begûn syn karriêre by de Gooiske JOVD, de jongereinorganisaasje fan de VVD. Yn 1967 kaam er foar de VVD yn de Twadde Keamer. Yn 1972 wie er listlûker foar dy partij. Yn it earste kabinet Van Agt wie Wiegel minister fan Binnenlânske Saken. Fan 16 juny 1982 waard er as It orakel út Ljouwert kommissaris fan de Keninginne yn Fryslân. Fan 1995 - 2000 wie Wiegel lid fan de Earste Keamer. Yn de nacht fan 18 maaie op 19 maaie 1999 wie er yn de Nacht fan Wiegel fan grutte ynfloed op de fal fan it twadde Pearse Kabinet. Sûnt syn ôftreden as minister waard der in soad spekulearre op syn weromkommen as polityk lieder fan de VVD, mar yn 2006 joech er oan om reden fan 'persoanlike en politike aard' net werom te kommen yn de polityk.
Wiegel wurket tsjintwurdich as kolumnist fan it deiblêd "De Telegraaf". Wiegel waard op 1 augustus 2019 troffen troch in lyts harsensynfarkt.
Priveelibben
Hans Wiegel hat twaris troud west. Syn earste frou, Pien Frederiks (1954-1980), ferlear it libben by in auto-ûngemak yn 1980. Twa jier letter boaske er opnij mei Pien har âldere suster Marianne (1951-2005). Ek sy ferûngelokke troch in auto-ûngemak yn 2005.
Jack Lousma
Jack Robert Lousma (Grand Rapids, Michigan, 29 febrewaris 1936) wie in NASA-astronaut dy't by de Skylab-bemanning hearde dy't fan 28 july 1973 ôf 59 dagen, 11 oeren en 9 minuten yn de romte wie.
Syn pake Sipke Lousma emigrearre yn 1893 fan Piaam nei de Feriene Steaten. Yn juny 1974 brocht Jack Lousma in offsjele besite oan Fryslân. Hy wie doe ûnderweis nei Ruslân, omdat er reserve-astronaut wie by it mienskiplik Amerikaansk-Russysk romtefeartprojekt simmer 1975.
Houtboumuseum De Helling
Houtbouwmuseum De Helling is in museum yn Heech. It museum jout sûnt 2002 in byld fan âlde Fryske houten skippen en dan benammen fan de ielaak en de ielhannel fan Heech op Londen. Yn in loads njonken it museum bout Pier Piersma in replika fan de Korneliske Ykes II. De bou kin folge wurde út it museum wei. In de ynteraktive romte is in film oer Fryske sylskippen te sjen.
Noordhoff Uitgevers
Foar it ûnderwiis ûntwikkelt Noordhoff Uitgevers drukte en digitale learmiddels foar learlingen, studinten en dosinten. De organisaasje is aktyf yn de merksegminten basisûnderwiis, fuortset ûnderwiis, beropsûnderwiis en folwoeksenenedukaasje en heger ûnderwiis.
Sûnt 31 maart 2008 is nei 172 jier de namme Wolters ferdwûn. Noordhoff Uitgevers, by it grutte publyk benammen kekend troch De Grutte Bosatlas en De Bosatlas van Fryslân, hat neist grutte merken yn it ûnderwiis as Moderne Wiskunde, Taal op Maat en Verhage’s Grondslagen van de Marketing ek bekende útjeften foar thús yn har fûns, lykas de Lijsters, Loco en de populêre AmbraSoft software.
It bedriuw sit yn Grins en Houten en telt ûngefear 425 meiwurkers. Noordhoff Utjouwers is ûnderdiel fan in groep Europeeske edukative útjouwerijen, infinitas learning.
Snipfûgels
De snipfûgels of snippen (Scolopacidae) binne in famylje fan fûgels dy't under oaren de snippen, de tsjirken, de wylpen, de skriezen en de grillen omfiemet.
Wetterskip Deinum
It Wetterskip Deinum wie in lyts wetterskip yn de gemeenten Baarderadiel en Menameradiel yn de provinsje Fryslân. It hie in oerflak fan	631 en letter 417 ha.
LOM-ûnderwiis
LOM-ûnderwiis joech fan 1952 oant 1998 ûnderrjocht oan bern mei lear- en of opfiedingsswierrichheden, in foarrinder fan it spesjaal ûnderwiis (SBO).
Wetterskip Deinum
It wetterskip waard yn 1918 oprjochte as fuortsetting fan de partikuliere polder Deinumer Nieuwlandspolder. It doel wie it ferbetterjen fan de regulearring fan de wetterstân en it oanlizzen fan diken. Yn 1980 gie it wetterskip op yn De Middelsékrite
LOM-ûnderwiis
Yn 1974 wiene der 7 LOM-skoallen yn Fryslân: Drachten (kristlik en iepenbier), It Hearrenfean (iepenbier), Ljouwert (kristlik en iepenbier) en Snits (kristlik en iepenbier). Oan de skoallle wienen faak in logopedist, in skoaldokter en in maatskiplik wurker ferbûn. Soms wurke út in lomskoalle wei in remedial teacher yn it reguliere ûnderwiis.
Wetterskip Deinum
It gebiet fan it eardere wetterskip is sûnt 2004 part fan it Wetterskip Fryslân.
LOM-ûnderwiis
De LOM-skoalle yn Ljouwert hie ek in ôfdieling beukerûnderwiis en in ôfdieling fuortset bûtengewoan ûnderwiis. Yn 1974 hie dy skoalle 150 learlingen, de oare 6 gemiddeld sa'n 10 learlingen (60-120). Talitting ta in lomskoalle wurdt dien troch it talittingskommisje, dêr't it haad fan de skoalle, in skoalarts en in bernepsycholooch yn sitte.
Erin Jackson
Erin Jackson (Ocala, Floarida, 19 septimber 1992) is in Amerikaansk reedrydster. Jackson hat twa kear meidien oan de Olympyske Winterspullen (yn 2018 en 2022). Se waard yn 2022 Olympysk kampioen op de 500 meter. Yn earsten wie se net selektearre om mei te dwaan oan de Spullen fan 2022, as gefolch fan in misslach by it Amerikaansk kwalifikaasje toernoai. Mar tanksij har freondinne Brittany Bowe krige se dochs de kâns om fan start te gean, en dat wie net sûnder resultaat, Jackson wûn de 500 meter.
Gustaaf van der Feltz
Gustaaf Willem baron van der Feltz (Arnhim, 18 desimber 1853 - Assen, 16 jannewaris 1928) wie in Nederlânske politikus.
Wurkpaad
Van der Feltz wie in frijsinnich-demokratysk Earste Keamerlid út Assen, de earste foar dy partij. Hy wie de heit fan W.F.E. baron van der Feltz, de neef fan Twadde Keamerlid W.A. van der Feltz en de skoansoan fan Alexander de Savornin Lohman. Yn Assen wie er abbekaat en letter griffier fan de Steaten fan Drinte. Hy wie in betûft jurist, dy 't diel útmakke fan de Steatskommisje-Heemskerk oer de Grûnwetswizening. Sawol maatskiplik as yn de Senaat wie er tige aktyf op in protte terreinen. Hy sette him benammen yn foar de reklassearring fan jonge detinearden.
Tolve maats blues
De tolve maats blues (Twelve bar blues) is lyksas de acht maats blues, in foar bluesnûmers typysk akkoarde-skema wêrby’t de nûmers opboud binne út ferzen fan tolve 4/4-maten.
B   | B    | B    | B    |
S   | S    | B    | B    |
D   | S    | B    | B    |
Hjirop binne in soad fariaasjes mooglik. Sa wurdt it septymakkoard faak brûkt as oergongsakkoard. In wat yngewikkelder foarbyld kin der dan sa út komme te sjen, wêrby’t "7" it septym akkoard oantsjut :
B   | S    | S    | B7   |
S   | S7   | B    | B7   |
D   | S    | T    | D7   |
As yn de lêste maat in dominant akkoard stiet, neamt men dy maat ek wol in oergongsmaat (turnaround). Yn it ûndersteande foarbyld stiet it patroan yn D, en hoe’t it past yn in bepaald fers. Foar eltse tel is ien akkoard werjûn wêrby’t in streekje ( “-“ ) stiet foar it kontinuearjen fan it foarrige akkoard. It foarbyldfers slút ôf mei in oergongsmaat.
D       -     -      - Woke up this morning with the
G    -   -    -   D - - - D7 - - - blues down in my soul
G       -     -      - Woke up this morning with the
G7   -   -    -   D - - - D7 - - - blues down in my soul           Saying "My
A    -        -     A7 baby gone and left me, got a
G   -    -     G7 D - - - D - A A7 heart as black as coal"
Blues
Simón Bolívar
Simón José Antonio de la Santísima Trinidad Bolívar y Palacios, of koartwei Simón Bolívar (Karakas, 24 july 1783 – Santa Marta, 17 desimber 1830) wie in Súd-Amerikaanske steatsman. Hy befrijde in grut part fan Súd-Amearika fan de Spaanske oerhearskers en wurdt dêrtroch meastentiids as "El Libertador" (de befrijer) oantsjutten. Yn de jierren 1819-1824 befrijde hy hiel Kolombia, Ekwador, Perû en Opper-Perû, dat him ûnder de namme Bolivia ta ûnôfhinklike republyk útrôp en Bolivar ta diktator beneamde (1825-1826).
Ferskaat
Yn 'e moderne tiid referearre Hugo Chávez, presidint fan Fenezuëla, faak oan Simón Bolívar en neamde syn belied de Bolivariaanske Revolúsje.
De skriuwer Gabriel García Márquez joech yn it boek De Generaal yn syn Labyrint in portret fan Bolívar. Yn dat boek oertinkt De Generaal, yn syn lêste libbensjierren, syn libben.
Enslaved (band)
Enslaved is in Noarske metalband oprjochte yn 1991 yn Haugesund, Rogaland oarspronklik begûn as blackmetalband maar yn de rin fan jierren feroare yn in vikingmetalband, en der wie in grut ferrin oan drummers. De band brocht yn 1994 syn debútalbum Vikingligr veldi út. De teksten fan de band gean benammen oer Noardske mytology, wytsingen, natoer, Spiritualiteit, en Mystyk. Enslaved hat fjirtjin studio-albums en acht live-albums útbrocht.
Sjouke van der Kooi
Sjouke van der Kooi (Hylpen, 3 july 1851 - Ljouwert, 9 july 1944), wie in Fryske ûnderwizer en kenner fan it Hylpersk.
Sjouke van der Kooi wurke as haad fan kristlike skoallen yn in tal Fryske plakken. Hy wie kenner fan it Hylperske dialekt en skreau Hinlepper Fertoltsjes. Yn Wurdum is in strjitte nei him neamd
Fersnelling (natuerkunde)
thumb||De tangentsjele fersnelling is de ôflate fan de snelheid, en yn in punt dus de rjochtingskoëffisjint fan de reitsline oan de snelheid Fersnelling of akseleraasje is in begryp út de natuerkunde dêr't de feroaring fan de snelheid fan in punt mei oanjûn wurdt.
Feroaring fan snelheid kin betsjutte dat in punt flugger giet, mar ek dat it stadiger giet (in negative fersnelling is in fertraging) of dat de bewegingsrjochting feroaret. Troch it wurd te letterlik te nimmen kin der dus betizing ûntstean.
Ienheid
De SI-ienheid fan fersnelling is meter de sekonde kwadraat.
Twadde Wet fan Newton
Neffens de twadde wet fan Newton is de fersnelling fan in objekt de krêft dield troch de massa:
F=ma
As de motor fan in auto in krêft levert fan 200N en de massa fan de auto is 100 kg, dan is de fersnelling fan de auto 200N/100kg=2 meter per sekonde kwadraat.
Eysingahûs (Ljouwert)
It hjoeddeiske gebou waard in fazes boud tusken 1777 en 1806. It hie as foargonger it Vegelinhûs, dêr't allinnich de 16e-iuwske kelder fan oer is. Dat as ienige yn dizze gevelrige dwers setten hûs foar de Kânselarij oer waard yn 1709 kocht troch Hessel Vegelin fan Claerbergen, grytman fan Haskerlân en eigener fan Heremastate op De Jouwer. Syn heit wie hofmaster fan de steedhâlder en sil it Dekemahûs njonken it Steedhâlderlik Hof bewenne hawwe. Oant 1772 waard it hûs bewenne troch de bekende skriuwer, riedshear, grytman en deputearre Johan Vegelin van Claerbergen (1690 - 1772). Syn soan Hessel, dy't al yn 1750 ferstoar op 27-jierige leeftiid, hat syn Memoires neilitten. It hûs stie rjocht foar de Kânselarij en skean foar it Lânskipshûs fan de Steaten fan Fryslân oer. De eigener bewenne it hûs benammen as de lândagen hâlden waarden en it bestjoer fergadere.
Oant 1879 bleau it hûs yn de Eysinga-famylje. Yn dat jier waard it troch jonkfrou C.A. de Beaufort, mei-erfgenamte fan jonkhear Tjalling Aedo Johan fan Eysinga (1790-1858) dy't yn it hûs berne wie én selsmoard die, foar mear as f. 15.000,= ferkocht oan it Friesch Genootschap. Koart dêrnei, yn 1881, hat dit genoatskip it Eysingahûs yn gebrûk nommen as it Frysk Museum. Yn de 90er jierren fan de 20e iuw ûndergie it museum in grutte útwreiding en yn oansluting dêrop is ek besocht it ynterieur op de belle-etaazje fan it Eysingahûs safolle mooglik wer de alluere te jaan dy't past by in foar fryske ferhâldings grutte aadlike stedswenning út dy tiid.
Nei it realisearjen yn 2012 fan it nije Frysk Museum oan it Saailân yn Ljouwert waard it Eysingahûs foar it symboalyske bedrach fan 1 euro oerdroegen oan monuminte-organisaasje Feriening Hendrick de Keyser. Der folge in restauraasje en de yndieling fan de begeane grûn waard yn de oarspronklike tastân werombrocht. De keamers en oare fertrekken waarden ynrjochte mei meubels en dingen sa't it der yn 1781 útsjoen kinnen hie. It pân mei de nije namme Museumhûs Van Eysinga waard 29 novimber 2018 foar it publyk iepensteld.
Bolsjewisme
thumb|258px|Gearkomste fan Bolsjewiken, mei [[Lenin hielendal rjochts]]
It Bolsjewisme is in rjochting yn de Russyske sosjaal-demokrasy dy't letter bekend waard as Kommunisme. De namme is ûntliend oan de splitsing yn de Russyske Sosjaal-Demokratyske Arbeiderspartij yn 1903, doe't de mearderheid (Russysk: bolsjinstvó) op it Twadde Partijkongres Lenin folge. (Syn tsjinstanners krigen op dezelde manier de namme fan mensjewiky, foar mindertal.) Yn 1917, by de Russyske Revolúsje, griepen de Bolsjewiken de macht yn Ruslân. Oant en mei 1952 bleaunen oanhingers harren partij dy fan de "bolsjeviki" neamen.
Fuotbalferiening Foarút
It earste alvetal spilet yn de Fyfde klasse sneon (2016/17).
Fan it seizoen 2016/2017 ôf gie de jeugd fan VV Foarút tegearre mei de jeugd fan VV Dronryp fierder as DFC (Dronryp-Foarút kombinaasje); earder spilen sy tegearre ûnder de namme SJO Dronryp Foarút.
Jan de Hartog
thumb|Jan de Hartog yn 1984 Jan de Hartog (Haarlim, 22 april 1914 – Houston, 22 septimber 2002) wie in Nederlânsk romanskriuwer.
Libben
Jan de Hartog publisearre yn 't earstoan ûnder skûlnamme F.R. Eckmar ('ferrekmar') in tal detectiveromans. Hy waard foaral bekend mei syn boek Hollands Glorie, oer de begjinperioade fan de seesleepfeart, dat yn 1976 troch de AVRO foar telefyzje ferfilme is. Dêrneist is Schipper naast God ek in populêr boek fan De Hartog, dy't yn syn wurk faak sosjale oangedienens sjen litten hat.
De Hartog emigrearre mei syn frou nei de Feriene Steaten, wêr't er in stikmannich romans skreau, dy't troch himsels yn it Nederlânsk oerset binne. Dêr is de skiedskriuwing oer de Quakers, yn fjouwer mânske dielen, ûnder.
It boek Gods geuzen giet oer sindingswurk yn de oerwâlden fan Yndoneezje.
Nei de publikaasje fan It Sikehûs oer de misstannen yn in Amerikaansk sikehûs yn Houston, moast er út dy stêd flechtsje. In oar boek - ek ferfilme - is De Kleine Ark, giet oer de wettersneed fan 1953. Jan de Hartog hat doe sels holpen by it rêden fan de slachtoffers.
Hoewol't Den Hartog in populêr skriuwer wie, hat de literêre krityk meast op him delsjoen.
As F.R.Eckmar
Een linkerbeen gezocht; Ratten op de trap; Drie dode dwergen; De maagd en de moordenaar; Spoken te koop
FC De Fochtel
FC De Fochtel, oprjochte op 20 maaie 1977, spilet oan de Vogelrijd yn De Fochtel.
Trein
thumb|250px|In trein op it stasjon fan Starum. 250px|thumb|In Eurostar 374 yn [[Ingelân]] 250px|thumb|In frachttrein fan [[Union Pacific yn Arizona]] In trein (fan it Aldfrânsk: trahiner, dat wer fan it Latynske trahere komt, dat "lûke" of "triuwe" betsjut) is in stikmannich oaninoar keppele reauwen dy't meastentiids oer spoarwegen ride. Treinen binne ornearre foar it ferfieren fan passazjiers of fan frachten.
In trein wurdt oandreaun troch in lokomotyf, in selsstanige reau dy't de trein lûkt of triuwt, of in treinstel, dat in fêste ienheid is mei in stjoerstân op beide einen. De term "motorreau" wurdt gauris as in alternatyf brûkt foar "lokomotyf". Eartiids waard in trein troch stoom oandreaun, mar hjoed-de-dei wurde treinen oandreaun troch diselmotors, disel-elektromotors of alinne elektromotors. Elektryske treinen wurde laat troch in boppelieding. Treinen kinne ek lutsen wurde troch hynders, kabels, of troch gas oandreaun wurde.
In trein rydt almeast oer in spoarwei, mar net altyd. In foarbyld dêrfan is de road train yn Austraalje, in frachtwein mei in grut oantal oanhingweinen.
Passazjierstreinen befetsje reauwen dêr't passazjiers yn reizgje kinne en sokke treinen kinne mei in reedlik hege faasje ride. Hegefaasjetreinen waarden yn de ein fan de tweintichste iuw rap ûntwikkele, en wurde hieltyd noch fierder ûntwikkele. In tram is in soarte lytse trein en in light rail in ferfiermiddel dat tusken in trein, metro en in tram yn sit.
Yndieling
De ferskate ûnderdielen fan in trein hawwe allegear in eigen funksje:
Foar it ferfier wurdt ûnderskaat makke tusken:
Fryslân
Yn de provinsjes Fryslân en Grinslân regelje de Nederlandse Spoorwegen en Arriva it treinferkear. Yn East-Fryslân en Noard-Fryslân rydt de Deutsche Bahn.
Westerlauwersk-Fryslân en Grinslân:
East-Fryslân:
Noard-Fryslân:
Brezjnev-doktrine
Brezjnev-doktrine, is de troch Leonid Brezjnev yn novimber 1968, nei de Russyske ynfal yn Tsjechoslowakije, formulearre stelling, dy't ynhâldt dat in kommunistysk lân it rjocht hat yn te gripen yn de ûntwikkelingen fan in oar kommunistysk lân, as de ferwurvenheden fan it sosjalisme yn it geding komme en beskerme wurde moatte.
De doktrine waard oankundige om de ynfal yn Tsjechoslowakije te rjochtfeardigjen dy't in ein makke oan de Praachske Maaitiid, mar sloech ek op eardere militêre yntervinsjes fan de Sowjet-Uny lykas dy yn Hongarije yn 1956. Dizze yntervinsjes hienen as doel in ein te meitsjen oan demokratisearingsûntwikkelingen yn it Eastblok dat troch de Russen as in essinsjele en strategyske definsive buffer sjoen waard tsjin de NATO.
Paul Richer
Paul Richer (Chartres 17 jannewaris 1849 - 17 desimber 1933) wie in Frânske arts en keunstner. Hy wie learaar artistike anatomy oan de École des Beaux-Arts yn Parys en fan 1898 ôf lid fan de Frânske nasjonale artse-organisaasje, de Académie nationale de médecine.
Richer tsjinne by Jean-Martin Charcot yn it Hôpital de la Salpêtrière en fan 1882 oant 1896 wie er haad fan it laboratoarium dêre. Hy makke in protte keunstwurken mei in protte omtinken foar de anatomy. Teffens hie er in grutte interesse yn motoryk. Sa makke er stúdzje fan de lichemshâlding fan parkinsonpasjinten.
Keunstwurken
thumb|"Earste keunstner, stientiid" skulptuer fan Paul Richier, Salon des Artiste Français fan 1890.
Eysmastins
De Eysmastins, ek Benners hues of Eysema huys wie in stins ûnder Aldwâld yn de gemeente Kollumerlân. It stiet east fan de dyk yn Wygeast, krekt noardlik fan de Swartewei, op tsjerkelân; it lân fan mear as 9 pûnsmiet, rint dêrwei nei de Hautmear, de ferkavelingskieding tusken Wygeast en Aldwâld. Fan de stins is neat werom te finen.
Yn 1543 wurdt Eysmahûs net mear neamd. Andreae tinkt dan ek dat de stins net wer opboud is. Eysma-hiem wurdt yn 1571 en 1617 noch wol neamd. Neffens Andreae syn beskriuwing wie dat it kadastrale perseel Westergeast C157, of mooglik it direkt noard dêrfan lizzende perseel (C153).
Beate Uhse
thumb|Beate Uhse yn 1971 thumb|Uhse-winkel yn Hamburch Beate Uhse-Köstlin (25 oktober 1919 yn Wargenau by Cranz, East-Prusen; † 16 july 2001 yn St. Gallen, Switserlân; hja hjitte feitlik Beate Rotermund-Uhse, famkesnamme Köstlin) wie in Dútske piloate en ûndernimster.
Sy wie Dútslâns earste en iennichste stunt-fleander en stichte nei de Twadde Wrâldkriich de earste sekssjop yn de wrâld. Tsjintwurdich is de beursnotearre Beate Uhse AG de Dútske merklieder yn de eroatysk-'ark'hannel. It erotykkanaal Beate-Uhse.TV fan Sky Deutschland is nei har neamd.
Nederlân
Yn 1971 waard yn Nederlân yn de Amsterdamske Kalverstraat de earste selsbetsjinnings sekswinkel mei videokabines fan Beate Uhse iepene, wat yndertiid frijwat opskuor joech. De festiging sit tsjintwurdich op it Spui ûnder de namme Christine le Duc, in fan oarsprong Nederlânsk bedriuw dat sûnt desimber 2003 ik diel fan it bedriuw is.
Nederlân hat 20 filialen ûnder de namme Beate Uhse.
Poptastins
thumb|Popta (± 1980) thumb|Popta (2010) thumb|Popta (2010) De Poptastins is in eardere stins eastlik fan Hantumhuzen, yn de eardere gemeente Westdongeradiel, no gemeente Noardeast-Fryslân. Op it stee mei dielen fan singel en grêft stiet tsjintwurdich in pleats. De stins komt yn de argiven foar it earst yn 1617 foar, mar hat grif in Midsiuwske oarsprong. Beëasten de kom fan Hantumhuzen stiet in pleats mei de namme Popta Zate. Yn 1832 wurdt dy by it Kadaster neamd ûnder Ternaard B155.
It stimkohier fan 1640 jout as eigeners “Jacob Hendrix cum sociis” en fermeldt as brûker Jancke Wigbolts. Yn 1698 is it goed yn hannen fan twa mei namme neamde eigeners. Adriaen Wittert van der Aa te Leien is dan eigener fan 55 pûnsmiet en Allardus Buytenpost te Harns fan 38 pûnsmiet. De brûker fan it gehiel wie Abe Hiddes. De fermelding yn HisGis oangeande it floreenkohier fan 1700 jout de fermelding “dr. Eelcama in qual.”. Dat sil net de hiele orizjinele tekst wêze en kin betsjutte dat dizze doktor (grif yn de rjochten) troch boppeneamde hearen as rintmaster oansteld wie of as ‘makelaar’ om in diel fan it goed te ferkeapjen. Koart dêrnei moat dr. Henricus Popta te Marsum (sjoch Poptaslot) it grutste diel fan de pleats yn besit krigen hawwe, nei alle gedachten om te besykjen in - fiktyf - stamhûs te skeppen. Yn 1728 wienen 55 pûnsmiet yn eigendom fan it Poptagasthûs yn Marssum en de oare 38 pûnsmiet noch altiten fan Allardus Buytenpost. No is de Poptastichting eigener fan de pleats: dat is te sjen oan de sânrinners op de skuorredoarren.
Yn 1965 wie de family Koopmans hierder fan de pleats en op harren fersyk waard it wenstik modernisearre.
Tsjin de skiedingsmuorre tusken it wengedielte en de skuorre stie in kastewand mei weitimmere bedsteden. By de renovaasje waard besluten dy kastewand te slopen. Ien fan de timmerlju gie oan de slach mei dizze kastewand. Hy stuite lykwols net op bedsteden, mar op in âlde muorre fan ûngefear 4,5 m heech en 6 m breed besteande út kleastermoppen fan 32x16x8 sm. Fia de arsjitekten en de hear G. Elzinga dy't oan it Frysk Museum ferbûn wie, waard it Biologysk Archeologysk Ynstitút út Grins ynskeakele. Dat ynstitút konstatearre dat it om in 14e of 15e iuwske muorre giet, mooglik sels út de 13e iuw. De muorre hat diel útmakke fan de eardere stins.
Pitié-Salpêtrière Hospital
thumb| thumb|200px|1857 litografy fan [[Armand Gautier, persoanifikaasjes fan demintsy, megalomany, akute many, melangoly, idioatsy, hallusinaasje, eroatyske many en paralysis yn de tún fan it Hospice de la Salpêtrière.]] It Pitié-Salpêtrière Hospital (Groupe hospitalier Pitié-Salpêtrière) is in akademysk sikehûs yn Parys. It is ien fan de grutste hospitalen fan Europo, ûntstien út in fúzje tusken it Hôpital de la Salpêtrière en in Hôpital Pitié yn 1964.
Skiednis
thumb|left|Pinel befrijde geastlik siken fan harren keatlings
De Salpêtrière wie oarspronklik in buskrûdfabryk ("salpeter" wurdt brûkt foar it meitsjen fan buskrûd), mar waard omfoarme ta in soarte fan stoart foar de earmelju yn Parys. It tsjinne as in finzenis foar prostituees, en in bewarplak foar geastlik beheinden, ûnberekkenbere misdiedigers, epileptisy en earmelju, dêr sieten allinne froulju.
Yn 1656 krige arsjitekt Libéral Bruant fan Loadewyk XIV opdroegen om in sikehûs op it plak fan it fabryk te bouwen, it waard it Hospice de la Salpêtrière, dat útwreide waard yn 1684.
Yn de tiid fan de Revolúsje, wie it it grutste hospitaal fan de wrâld mei in kapasiteit fan 10.000 pasjinten plus 300 finzenen, meast prostituees dy't fan de strjitten yn Parys helle wienen. Fan La Salpêtrière ut wie waarden sy mei feroardielden twong ta ferhúzjen nei de koloanje Nij Frankryk yn Noard-Amearika.
By de septimber moarden fan 1792, waard it Salpêtrière yn de nacht fan 3/4 Septimber bestoarme troch in mannichte opstannelingen út it arbeidersdistrikt Faubourg Saint-Marcel, mei de bedoeling de strjitfamkes te befrijen; 134 fan de prostituees waarden frijlitten; 25 psychysk-sike froulju hiene safolle gelok net en waarden de strjitte opsleept en fermoarde.
Yn de earste helte fan de 19e iuw waarden de earste humanitêre ferbetterings yn de behanneling fan de geastlik siken ynfierd. Dat barde op inisjatyf fan direkteur Philippe Pinel, besibbe oan de Ensyklopedisten. Letter, doe't Dr. Jean-Martin Charcot direkteur waard en de ôfdieling mei geastlik siken oernaam, waard it Salpêtrière in ferneamd psychiatrysk sintrum. Charcot (de 'Napoleon fan de Hystery') wurdt faak beskôge as de stifter fan de moderne neurology. Neist behanneling joech er ek ûnderrjocht yn it Salpêtrière dat holpen hat by it ferklearjen fan it ûntstean en de patofysjology fan tal fan sykten, sa as neurosyfilis, epilepsy, multiple sklerose en oerhalen. Fierders die Charcot ûndersyk nei de tapassing fan hypnoaze en wie er ferneamd fan syn ûndersyk nei- en demonstraasjes fan 'hystery' by froulju. Studinten út hiel Europa kamen op Charcot's kolleezjes ôf. Dêr wie ek in jonge Sigmund Freud ûnder. Charcot soe in ferhâlding hân hawwe mei ien fan syn pasjinten, Jane Avril, dy't letter in ferneamd dûnseresse en model fan de skilder Henri de Toulouse-Lautrec wurde soe.
It Pitié-Salpêtrière is no in algemien Unversiteitsskikehûs.
Ferneamde dokters
Under oaren:
Twisk
Twisk is in doarp yn 'e Noard-Hollânske gemeente Medemblik. It likernôch 5 kilometer lange doarp leit súdwestlik fan de stêd Medemblik. Eartiids wie Twisk in lintdoarp, mar sûnt it ein fan de 20e iuw hat nijbou dat karakter wat feroare.
Twisk hat in beskerme doarpsgesicht mei twa tsjerken en in soad stjelppleatsen, meiïnoar sa'n 100, lâns in grêft. It doarp hat 51 ryksmonuminten en in ryk ferieningslibben.
Etymology
Twisk waard yn 1245 neamd as 'Twisca' en yn 1696 as 'Twiscke'. De namme is ôflaat fan it Aldfryske 'twisca', itjinge 'tusken' bestjut. Twisk sil in buorskip oan 'e dyk west ha tusken twa doarpen. De namme hat deselde bestjutting as It Twiske, in natoergebiet tusken Landsmeer en Oostzaan.
Skiednis
Tegearre mei Abbekerk, Midwoud en Lambertschaag krige Twisk op 2 febrewaris 1414 fan Willem VI stedsrjochten. Letter soe Abbekerk mei Lambertschaag hiele stedsrjochten krije, mar Twisk bleau ferbûn mei de 'stede Abbekerk'. Sa bleau Twisk in ûnderdiel fan de ambtshearlikheid Abbekerk-Twisk-Midwoud-Lambertschagen. Dy ambtsheaerlikheid waard yn 1742 foar 5.000,00 troch de Steaten fan Hollân en West-Fryslân ferkocht oan de reginten.
Grutte earmoede en rampen binne it doarp besparre bleaun. It doarp hat yn de 18e en it ein fan de 19e iuw in tiidrek fan wolfeart hân. Fan dy wolfeart tsjûgje de fersierings fan de wentes en pleatsen út dat tiidrek. De goede greide om it doarp hinne hat altiten fan grutte ynfloed west op de wolstân fan it doarp.
It besjen wurdich
De eardere goatyske herfoarme tsjerke is hjoed-de-dei in teäter. De eklektyske mennistetsjerke is in wettersteatstsjerke út 1867. Beide tsjerken binne ryksmonuminten.
Natoergebiet
Yn it doarpsgebiet leit noardlik fan 'e bebouwing oan de Omringdyk it wetteropslachgebiet Twisk-Oostermare. It 38 hektare grutte gebiet kin by swiere rein likernôch 100.000 m³ wetter opslaan. Rûsd wurdt dat soks ienris yn de 5 oant 10 jier bart. Tagelyk is it in natoergebiet dat tige ryk is oan fûgels. Te sjen binne û.o. greidefûgels, ferskillende soarten einen (bercheinen, slobeinen, kareinen, pylksturten, túfeintsjes en easteinen) en oare wetterfûgels lykas guozzen, kluten, swannen, ielguozzen, seefûgels en yn it reit burdmantsjes en blauboarstkes.
Sekswinkel
In sekssjop of sekswinkel is in winkel dêr't eroatyske dingen ferkocht wurde, sa as seksboartersguod, pornografysk materiaal, eroatyske linzjery, eroatyske boeken en foarbehoedmiddels, bygelyks kondooms.
Yn de measte westerske jurisdiksjes binne sekssjops legaal, teminsten at der gjin minderjierrigen talitten wurde. Wa't ta minderjierrich rekkene wurdt is ôfhinklik fan de wet fan it lân. Guon steaten steane sekswinkels hielendal net ta, sa as in protte islamityske lannen.
Doeke Sijens
Doeke Sijens (Hantum, 9 maart 1955) is in Frysk skriuwer en biblioteekhaad yn Grins. Hy publisearre oer leden fan de keunstnersferiening De Ploeg en is redakteur fan it Ploegjaarboek. Ek redaksjelid fan it Histoarysk Tydskrift Fryslân fan útjouwerij Waanders.
Libben en wurk
Dêrfoar hie er al wol ferhalen publisearre yn it biblioteekblêd en foar it blêd fan it COC. Dy ferhalen hiene almeast in satiryske, humoristyske ynslach. Sijens debutearre mei it ferhaal Nei it lân fan palmerûzjen yn Trotwaer 1986. Dêrnei skreau er mear ferhalen foar Trotwaer. De measte kamen út yn de bondel dy't ek Nei it lân fan palmerûzjen hiet. Doeke Sijens wie de earste Fryske auteur dy’t it tema fan de homoseksualiteit ‘fan binnen út’ beskreau. Fan 1993 - 2003 makke Sijens diel út fan de redaksje fan Trotwaer, dat yn 2002 opgie yn tydskrift De Moanne. Foar Trotwaer skreau er troch de jierren hinne in grut tal skôgings en essays op it mêd fan literatuer. In seleksje fan syn essays ferskynde as Douwe Kalma yn piama : en oare stikken oer de Fryske literatuer yn 2004. Sijens beljochtet yn syn skôgings minder bekende kanten fan soms kontroversjele auteurs as Reinder Brolsma, Douwe Kiestra en Douwe Kalma. Yn it libben fan skriuwer Reinder Brolsma (1882-1953) hie Doeke Sijens him al earder ferdjippe, dat resultearre yn Sa’n tûzen blauwe skriften: biografy fan Reinder Brolsma. Hjirfoar krige er yn 2002 de troch de provinsje ynstelde priis foar debutanten, de Fedde Schurerpriis. Yn 1994/1995 folge in betinkingsboek oer de Koperative útjouwerij In útjouwerij fan QuizeQuânsje : tinkboek by it 25-jierrich bestean fan de Koperative Utjouwerij.
Sijens skriuwt njonken proaza yn it Frysk ek yn it Nederlânsk, tegearre mei Coen Peppelenbos skreau er de roman Tavenier, in komyske gay-soap. Twa jier letter ferskynde it ferfolch ûnder de titel Harde actie : Tavenier 2. Syn ferhalebondel Nei it lân fan palmerûzjen ferskynde yn 2007 yn de Nederlânsktalige oersetting Friese jongens en andere verhalen. Yn oktober 2011 waard Sijens fêste kritikus fan de Fryske literatuer foar de Ljouwerter Krante, hy folge dêryn Jetske Bilker op.
Walloanje
200px|right|thumb|Walloanje Walloanje is it súdlike lânsdiel fan Belgje dêr't benammen Frânsk (en Dútsk) sprutsen wurdt, wylst de fiertaal yn it noardlike part Flaanderen Nederlânsk is. De offisjele namme is it Waalsk Gewest (Frânsk: Région wallonne). De haadstêd is Namen (Namur). right|thumb|200px|Belgje right|thumb|200px|Waalske provinsjes Walloanje omklammet de provinsjes:
Lânskip
Yn it easten lizze de Ardennen, in berchtme.
Flaaksbewurkingsmuseum
thumb|300px|Flaakslint It Flaaksbewurkingsmuseum of It Braakhok sit oan de Foeke Sjoerdsstrjitte yn Ie.
Yn dit âlde braakhok waard oant 1900 flaaks mei de hân ferwurke ta linnen.
Guon âldere ynwenners fan Ie litte op fêste tiden sjen hoe't dat gie. In soad fan it âlde ark is der noch: flaakskamen, rûpelbanken, bûkers, gaffels en in âlde skeal. De frijwilligers hawwe by de rûnliedings faak âlde boereklean oan.
Strjitten yn Mildaam
De Strjitten yn Mildaam:
Taksonomy
Taksonomy is de wittenskip fan it yndielen. Taksonomy ferwiist sawol nei de klassifikaasje fan dingen as nei de metoade dy't oan de basis fan dizze klassifikaasje leit. Hast alles kin taksonomysk yndield wurde: libbene wêzens, dingen, plakken, foarfallen en gean sa mar troch.
Biologyske taksonomy
Yn de biology giet it benammen om it yndielen fan bisten en planten yn groepen op grûn fan harren natuerlike ferwantskip. Ek de termen systematyk en kladistyk wurde hjir wol foar brûkt.
Anatomy
De biologyske taksonomy giet werom op Linnaeus yn de 18e iuw en wie yn earste ynstânsje basearre op anatomyske fergeliking fan libbene wêzens, bisten, planten ensfh. Dit oarspronklike systeem dielde de wêzens yn yn soarten (species), skaaien (genus), famyljes ( familia), skiften (ordo), klassen (classis), stammen (phylum) en riken (regnum), mar der waard oannommen dat soarten ûnferoarlik wiene.
Fossilen
Oer dizze yndieling ûntstie yn de 19e iuw in soad diskusje, omdat troch de evolúsjeteory fan Darwin oan dizze yndieling in nije diminsje tafoege waard, nammentlik dy fan stamferwantskip. Ek de stúdzje fan fossilen kaam yn dy tiid op. De faktor tiid en wannear der sprake is fan ferskillende soarten waarden belangrike ûnderwerpen fan diskusje. De klassike yndieling blykte op in soad punten net krekt te wêzen.
DNA
Yn de lêste jierren fan de 20e iuw kaam der in tredde boarne fan ynformaasje beskikber, DNA-besibbens, meast fan libbene wêzens, mar ek fan in tal noch net al te lang lyn útstoarne soarten. De gefolgen fan dizze nije revolúsje binne no (2004) noch mar foar in part te oersjen.
Tapassing
Yn de moderne taksonomy wurdt besocht út dizze trije haadboarnen fan ynformaasje (anatomy, fossile foarmen en genetika) in sadanige systematyk op te setten, dat der allinne groepen (taksa, inkelfâld takson) binne dy't monofyletysk binne, dat wol sizze dat:
In takson dat net oan de earste eask foldocht wurdt polyfyletysk neamd, en in takson dat wol oan de earste mar net oan de twadde eask foldocht wurdt parafyletysk neamd. Fierder hat men yn guon foarmen fan taksonomy de organisaasjelagen heger as skaai mar ôfskaft, omdat der geandewei mear tuskenlagen en laachjes by kamen (boppeskift, ûnderskift, boppefamylje, ûnderfamylje, ensf.).
Probleem is lykwols dat guon taksa, dy't noch stamme út de tiid fan Linnaeus, sa ynboargere binne dat se diel útmeitsje fan de deistige taal en dêrom beswierlik ôf te skaffen binne. In foarbyld dêrfan is de Klasse Reptilen, Reptilia. binne in sa ynboargere begryp dat se in diel fan it gewoane spraakgebrûk wurden binne. Taksonomysk is de Klasse Reptilia net akseptabel omdat bygelyks de fûgels dêryn misse, hoewol ek dy ôfstamme fan de lêste mienskiplike foarâlden dy't de tsjintwurdige slangen, krokodillen skylpodden ensf. mien hawwe. Reptilia is dêrmei in parafyletyske takson.
Dit lêste probleem wie al bekend foardat it DNA-ûndersyk de stambeam fan it libben trochelkoar begûn te skodzjen. Sa die út it DNA ûndersyk fan de sûchdieren bygelyks bliken dat sterk ynboargere taksa as de Insectivora yn werklikheid polyfyletysk wiene. De Afrikaanske en Madagaskyske leden fan dit no fersmiten takson, blykten mear ferwantskip te hawwen mei de oaljefant as mei de spitsmûzen.
De taksonomy is dêrom anno 2003, ûndanks in histoarje fan 300 jier, in libben gebiet fan ûndersyk en stúdzje.
Kompjûterstjoerde taksonomyen
De lêste jierren wurdt der yn de fakgebieten ynformatika en kunstmjittige yntelliginsje besocht in kompjûter automatysk in taksonomy meitsje te litten fan in samling objekten. In bekend foarbyld is it automatysk klassifisearjen fan in groep dokuminten, bygelyks foar digitale biblioteken.
Opfallend is dat yn dy fakgebieten ûnderskied makke wurdt tusken in taksonomy en in typology. It ferskil sit benammen yn de wizze wêrop de yndieling ta stân komt (yn de ynformatika: it klassifikaasje-algoritme). By in taksonomy giet men út fan in groep foarbyld-objekten dy't men besiket te ferdielen. By in typology begjint men fan it konsept út: hokker eigenskippen soe in objekt normaliter hawwe kinne en dielt se dan neffens dy regels yn. Men soe sizze kinne dat taksonomyen empyrysk (ynduktyf) ta stân komme en typologyen konseptueel (deduktyf).
Omgong fan Frankryk 1979
De 66ste edysje fan de Omgong fan Frankryk waard hâlden fan 27 juny oant en mei 22 july 1979.
Startplak
De start wie yn Fleurance yn it departemint Gers (regio Oktaanje). It wie de twadde kear dat de omgong fan 'e miet gie yn Fleurance, de earste kear wie yn 1977.
Marit Bouwmeester
Bouwmeester har karriêre begûn doe't se nei eigen sizzen per ûngelok yn de jeugd kearnploech fan it hurdsilen bedarre mei har boat de optimist. Doe't se te âld waard foar de optimist, is se oerstapt op de Laser radiaal klasse hokker no in Olympyske klasse is. Bouwmeester is nomineare om mei te dwaan oan de Olympyske Simmerspullen fan 2012 yn Londen.
Yn it Australyske Perth waard de sylster wrâldkampioen. De olympyske wedstriden wurde syld op it wetter by Weymouth. Dêr wûn Marit earder dit jier de wrâldbekerwedstriid en ek it pre-olympysk toernoai. Boppedat waard se winner fan de wrâldbeker yn Medemblik. As de nûmer ien op de wrâldranglist en winner fan it algemien klassemint om de wrâldbeker 2011 wie de 23-jierrige sylster ien fan de grutte favoriten foar it WK fan Perth. Tidens it Wrâldkampioenskip yn it Spaanske Cadiz, wist Bouwmeester har te kwalifisearjen foar de Olympyske Simmerspullen 2012 yn Londen. Under dy Spullen wûn Bouwmeester in sulveren medalje.