cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sonny Shroyer
Libben en karriêre
Ek yn 1982 brocht Shroyer in muzykalbum mei berneferskes út ûnder de titel Back in Hazzard. Dêrop song er û.m. de klassiker fan Roger Miller You Can't Rollerskate in a Buffalo Herd. Nei de beëiniging fan The Dukes of Hazzard bleau Shroyer aktyf as akteur, wêrby't er in ferkaat oan gastrollen, kameorollen en oare lytse roltsjes spile, sawol op 'e tillefyzje as yn films. Sa fertolke er de rol fan Paul "Bear" Bryant, de coach fan it footballtiim fan 'e Universiteit fan Alabama, yn Forrest Gump, dy fan Delbert Birdsong yn The Rainmaker en dy fan gûverneur Jimmie Davis yn Ray. Njonken syn aktearkarriêre wie Shroyer ek wurksum as sjonger fan country- en gospelmuzyk. Sa naam er yn 2001 it liet Children in Need op mei kollega-akteur Randall Franks, foar Franks syn cd God's Children. Ek hat er live-optredens jûn mei Franks. Sonny Shroyer is troud en hat twa soannen, Chris en Mark.
Prosper Tiro
Prosper Tiro, of (Sint) Prosper fan Akwitaanje (s. 390 – s. 455) wie in kristlik skriuwer en neifolger fan Augustinus fan Hippo. Hy wie earste dy't Hiëronymus fan Stridon syn Wrâldkronyk fuortsette.
Wurk
(ûnfolsleine list)
Keppeling
In keppeling of hyperlink, lykas brûkt op it ynternet, is in ferbining tusken twa teksten, as by útwreiding alle ferbining op it Wrâld-Wiid Web dy't te folgen wienen om op in oare tekst út te kommen.
Op it Wrâld-Wide Web binne tekstsiden troch keppelings ferbûn. Wat op it stuit fral brûkt wurdt, binne hyperteksten, dêr't part fan de ynhâld in besûndere betsjutting hat. Sa kin yn de tekst fan de side oanjûn wêze hoe't men by in oare side komt. Sa'n ferbyning fan de iene side nei de oare wurdt in keppeling neamd. Bygelyks, op dizze Wikipedy-side steane guon stikjes tekst yn it read (foar de measte lêzers). Dat binne keppelings nei Wikipedy-siden dy't der no noch net binne. At dy siden letter ek skreaun wurde, dan wurde de keppelings blau, om oan te jaan dat de lêzer wier dêr fierder gean kin.
De kleur blau hat altiid in protte brûkt west om oan te jaan dat der in keppeling is nei earne oars, al feroaret hoe keppelings wurkje mei de jierren in bytsje. De kearn bliuwt ornaris dat men der op klikken kin om de keppeling te folchjen nei in oare side.
Biniaterp
Biniaterp wie in lytse buorskip besuden Harns.
Hy wurdt op de kaart fan Eekhoff út 1852 oanjûn. Yn 1275 wurdt er Berdingadorp neamd en yn 1471 as Bengeterp en letter farianten dêrfan. It Benyeterp út 1546 liket al wat op Biniaterp.
Schulpengat (skip út 1990)
De Schulpengat wie in fearboat fan de TESO dy't in regelmjittige feartsjinst tusken De Helder en Teksel ûnderhâlde. It skip ferfong de Marsdiep en de Texelstroom dy't beide ferkocht waarden. De Schulpengat die fan 1991 oant en mei 2005 de haadtsjinstregeling. De Schulpengat is ferneamd nei it Schulpengat, de fargeul mei deselde namme dy't tusken Noarderheaks en Teksel leit.
Nei de komst fan de Molengat yn 1980 waarden pas yn 1986 de dûbele brêgen yn de havens yn gebrûk naam. Dat betsjutte in grut sukses foar TESO yn de striid tsjin de lange wachttiden foar de feartsjinst. Mei de ynset fan de reserveskippen Marsdiep en Texelstroom wie TESO lykwols noch altyd oanwiisd op skippen mei mar ien autodek. Yn 1987 begûnen se dan ek it nijbouproses foar in twadde dûbeldeksfearboat. Dêrby wie it útgongspunt 250 auto's en 1750 passazjiers ferfiere te kinnen. Om't de nije fearboat yn de besteande fûken passe moast, koe dy gruttere kapasiteit allinnich ferkrigen wurde troch in langer skip te bouwen. Uteinlik waard de fearboat 14 meter langer as de Molengat en waard de maksimale snelheid 13,6 knopen.
It skip waard boud troch de Verolme Skipswerf Heusden deselde werf dêr't tsien jier earder ek de Molengat boud waard. op 18 febrewaris 1991 kaam it skip yn tsjinst, de Molengat waard dêrrmei it reserveskip. Yn 2005 kaam de nije Dokter Wagemaker op Teksel oan. Dizze gruttere fearboat ferfong de Molengat, wêrnei't de Schulpengat it reserveskip waard. Yn de maitiid fan 2007 waard de kleurstelling fan de Schulpengat oanpast oan dy fan de nije Dokter Wagemaker. Nei de komst fan de Texelstroom yn 2015, waard de Schulpengat yn 2018 te keap set, yn jannewaris 2018 koene de eilanners noch in pear kear op 'n del mei de Schulpengat nei De Helder as ôfskied. Yn de hjerst fan 2018 waard de Schulpengat nei sloperij Galloo yn Gent brocht. Van de Schulpengat is ien fan de stjoerhutten is bewarre bleaun, dy is hjoed-de-dei te besjen op it terrein fan in jutersmuseum by De Koog. Ek in oantal fan de bankjes binne noch op Teksel oanwêzich.
Kristiansand
Kristiansand is in stêd yn Noarwegen. It is de haadstêd fan de provinsje (yn it Noarsk fylke) Agder. De stêd leit oan de kust, by de mûning fan de rivier de Otra, yn it fierste suden fan it lân.
Kristiansand is in relatyf jonge stêd, dy't yn 1641 troch de Deenske kening Kristiaan IV stifte waard. It sintrum fan de stêd, kvadraturen, wurdt skaaimerke troch in folslein rjochthoekich strjittepatroan.
As 'haadstêd fan it Suden' lûkt it plak in soad fakânsjegongers út Noarwegen. By de stêd leit in bistetún, Dyreparken, dêr't ek in attraksjepark oan keppele is. Alle jierren yn july wurdt it festival Quart holden, ien fan de grutte festivals yn Noarwegen.
Ynfrastruktuer
Ut Kristiansand wei sette fearboaten ôf fan de rederijen Color Line en Fjord Line nei Hirtshals yn Denemark. Sûnt 2022 hat de rederij Holland Norway Lines in fearferbining opset fanút de Eemshaven yn Grinslân.
Troch Kristiansand rinne twa wichtige dyken. De E18 ferbynt de stêd mei Oslo. De E39 ferbynd Kristiansund mei Stavanger
Kristiansund leit oan de spoarline fan Oslo nei Stavanger, it stasjon leit njonken de fearhaven en is der troch in kopstasjon. It fleanfjild Kjevik leit krekt bûten de stêd Kristiansand, en hat ferbiningen mei Oslo, Bergen, Stavanger, Keappenhaven en Amsterdam.
Polisjonele Aksjes
De Polisjonele Aksjes binne de militêre operaasjes dy't troch Nederlân útfierd waarden op de eilannen Java en Sumatra tsjin de yn augustus 1945 útroppen republyk Yndoneezje yn it tiidrek 21 july oant 5 augustus 1947 (earste aksje) en 19 desimber 1948 oant 5 jannewaris 1949 (twadde aksje). Dizze aksjes barden yn de Yndonesyske ûnôfhinklikensoarloch (1945-1949).
Eftergrûn
right|thumb|350px|Kaart fan Nederlânsk-Ynje Doe't yn maaie 1945 de Twadde Wrâldkriich foar Nederlân einige, soe dat yn Aazje noch trochduorje oant augustus dat jier. Neidat de Feriene Steaten atoombommen op Hiroshima en Nagasaky smiten hienen, joech Japan him oer en dêrmei einige ek de Japanske besetting fan Nederlânsk-Ynje. Inkele dagen foar de Japanske kapitulaasje, roppen nasjonalisten ûnder fan Soekarno en Mohammad Hatta op 17 augustus 1945 de Yndonesyske ûnôfhinklikens út.
Neidat de ûnôfhinklikens fan it lân útroppen waard wie it, formele Nederlânsk-Ynje, in gaos. De alliearden hienen Yndoneezje amperoan berikt doe't Japan har oerjoech, sadat gjin inkele macht it bewâld feitlik oernimme koe. Alle eardere Nederlânske bestjoerders wienen flechte of sieten folslein ferswakke yn de Jappekampen. De Yndonesyske nasjonalisten wienen noch net goed organisearre en it saneamde tiidrek 'bersiap' kaam. Plondering en moard wie oan de oarde fan de dei en dêrom fregen de alliearden Japan om har soldaten wat langer yn Yndoneesje te hâlden sadat hja teminsten de Nederlanners yn de kampen yn beskerming nimme koenen. It wie gjin wûnder dat it Nederlânsk regear sa gau mooglik in leger hawwe woe om nei Nederlânsk-Ynje stjoere te kinnen. Lykwols soe troch tsjinwurking fan de Ingelsken it noch oant maart 1946 doarje ear't de earste troepen út Nederlân fuot oan wâl setten koenen yn Batavia, it tsjintwurdige Jakarta.
De polisjonele aksjes
thumb|left|Nederlânske tank op wei op Surabay Op 21 july 1947 sette Nederlân útein mei de saneamde 'polisjonele askje'. It gie om in militêr optreden dêr't tûzenen tsjinstplichtigen by ynset waarden, mar de Nederlânske regearing wie fan betinken dat it hjir om in 'binnenlânske oangelegenheid gie. Doel fan de militêre aktiviteiten wie om op Java safolle mooglike gebiet ûnder Nederlânske kontrôle te krijen sadat de Yndyske befolking wer oarde en rêst krigen. De Nederlânske soldaten kamen om de minsken te helpen mei de opbou fan harren troch de Twadde Wrâldkriich ferwoaste lân.
Oars as de Nederlânske regearing oan har boargers besocht foar te ljochtsjen waard yn Yndoneezje in gueriljaoarloch útfochten dêr't it net sêftsinnich by oan ta gie. Utsein de polisjonele aksjes (koarte offinsiven fan it Nederlânske leger) hie de Yndonesyske ûnôfhinklikensoarloch meastentiids it karakter fan in guerilja.
De Nederlânske besiking om de Republyk ynfeite te ferneatigen, misleare troch yngripen fan de VN, ynternasjonale boykotaksjes fan Nederlânske skippen en fleantugen en in stiiffêste guerilja. Pas yn augustus 1949 waarden de fijannigens beëinige troch in staakt-it-fjoeren. Lang om let erkende Nederlân ûnder swier drok fan de FS de ûnôfhinklikens fan Yndoneezje.
By alle twa polisjonele aksjes wienen hieltyd 100.000 man Nederlânske troepen belutsen (mei ynbegryp fan it KNYL; Keninklik Nederlânsk-Yndysk Leger). Dizze omfang makket dúdlik dat fan in beheinde ‘polisjeaksje’, lykas de Nederlânske regearing miende, gjin sprake wie. Yn totaal skeaten sawat 5.000 Nederânske militêren it libben derby yn. Oan Yndonesyske side foel in mearfâld dêrfan: nei skatting 150.000 slachtoffers.
Keppeling om utens
Niederländisch-Indonesischer Krieg Révolution indonésienne Aksi Polisionil
Peter van der Vlag
Peter van der Vlag (Ljouwert, 5 desimber 1977) is in proffuotballer, ôfkomstich út de provinsje Fryslân dy't op it stuit by BV Veendam fuotballet as keeper.
Van der Vlag spile foar Wildervank, ear't hy by BV Veendam terjochte kaam. Sûnt it seizoen 1998/1999 stie hy foar fiif jier by Veendam ûnder de latte. Yn 2003 gong er fuort nei Go Ahead Eagles dêr't er mar ien jier fuotbalje soe. Sûnt 2004 kaam er út foar Cambuur.
Yn it seizoen 2005-2006 waard Van der Vlag troch it fuotbalblêd Voetbal International sjoen as de bêste spiler fan de Earste Difyzje. Van der Vlag stiet oant 2009 ûnder kontrakt by Cambuur en kearde doe werom nei Veendam..
Karriêre
Bywurke oant en mei 10 septimber 2010
Skiednis fan Bremen
thumb|right|200px|De Frije Hânzestêd Bremen 1815-1939 (338.846 ynwenners yn 1925) Dizze side beskriuwt de skiednis fan Bremen, sawol de stêd Bremen as ek de Dútske dielsteat Bremen.
Arsum
Arsum wie in buorskip ûnder Jorwert yn de gemeente Ljouwert.
Op moderne kaarten stiet de namme op in ferkeard plak oanjûn. Dat is komd troch in misferstân fan Eekhoff yn 1844 dy't de namme súdeast fan ynstee fan west fan Jorwert oan joech. Yn de twadde helte fan de 15e iuw komt de buorskip foar as Aersem en ek as Arssum. De fariant Aarsens Buiren (1783) kin oan ynfloed as oare buorskippen ûnder Jorwert: Fûns en Battens taskreaun wurde. It nammestikje Buiren jout oan dat er as in echt buorskip sjoen waard. It sil grif om in namme op -hiem gean. It earste stikje sil in persoansnamme wêze mei as kearn Ar dat eat as 'earn' betsjutten hat.
Skiednis fan Bremen
Yn de earste fiif iuwen foar de jiertelling ûntjoech him in tydlike folksgroep yn it gebiet yn en om Bremen hinne, dêr't hjoed de dei net sa'n protte oer bekend is, de Sjauken. Wierskynlik binne de Sjauken letter opgien yn de Fryske en it Saksyske stammen.
Yn de tiid fan de kerstening fan it noarden fan Jeropa stjoerde Karel de Grutte de misjonaris Willehad yn 780 nei it lân oan de Wezer. Yn 782 neamde Willehad de stêd Bremen yn ien fan syn skriften. Troch syn plak oan de Wezer waard Bremen al gau in omslachhaven foar Fryske hannelers. Yn it jier 787 wurdt troch Karel de Grutte it bisdom Bremen stifte. It bisdom groeit út ta in aartsbisdom en bliuwt oant 1648 bestean.
Fan de earste stedsmuorren en wâlen fan 1032 en 1157 wie om 1229 in slutende stedsmuorre – de "murus civitatis" – wurden. Yn de midsiuwen wie de stêd in hânzestêd en it gebiet letter in geastlik foarstedom dat grutte dielen fan it gebiet tusken Wezer en Elbe omklamme.
Yn de jierren 1158, 1185 en 1240 fernielden stedsbrannen grutte dielen fan de stêd. Lykwols wennen yn de earste helte fan de 13e iuw tusken de 10.000 en 15.000 minsken yn Bremen.
De stêd koe it net rjocht lykfine mei de swakke hâlding fan de Hânze foar de seerôvers oer. Dêrneist woe Bremen syn bân mei de Friezen yn Bûtjadingen goed hâlde om sa de macht oer it gebiet by de mûning fan de Wezer te krijen.
Bremen woe in frije Ryksstêd wurde, mar krige dy status pas yn 1646 (Linzer Diplom). De Wezer ferbûn de stêd Bremen mei de Noardsee en sa wie de stêd twongen om de skipfeart oer de rivier yn it gebiet Rjustringen feilich te stellen tsjin Fryske haadlingen en it greefskip Aldenboarch. Yn it jier 1424 krige Bremen in slimme tebeksetter doe't in ferbûn fan Fryske haadlingen de macht yn Rjustringen wer oernamen. Dêrop ûntstie politike ûnrêst yn de stêd. Der waard in nije stedsrie keazen en de boargemaster flechte yn 1425 út de stêd en mobilisearre de Hânze, dy't Bremen yn 1427 út it bûn smiet. Yn 1428 krige de stêd in nij stedsrjocht. thumb|left|Alde kaart fan Bremen tusken 1572 en 1618. Fan 1452 ôf hie de greve Gerd fan Aldenboarch ynfloed op de hannel troch lân- en seerôf. Yn 1464 ferlear Bremen mei syn Fryske bûnsmaten in slach tsjin Aldenboarch, wêrnei't greve Gerd besocht de stêd oan te fallen. Pas yn 1474 kaam de tsjinoanfal mei help fan oare foarsten en stêden, úteinlik waard de oarloch tsjin de greve fan Aldenboarch wûn yn it jier 1482.
Om 1500 wienen de omstannichheden gâns better foar Bremen en syn hannel. De stêd koe him yn deselde wer fierder útwreidzje nei it noarden ta. It Fryske Stedingen, Bûtjadingen, Lân Wurden en Lân Woersten waarden yn dy tiid ûnderdiel fan Bremen.
It foarstedom kaam by de Frede fan Münster yn 1658 by Sweden en waard letter ûnderdiel fan it Keninkryk Hannover. De stêd koe him as frije Ryksstêd binnen it Hillige Roomske Ryk fierder ûntjaan. Troch tichtslykjen fan de Wezer waard it ferlet fan nije havens grutter. Sa ûntstienen de havens yn it noarden fan de stêd en los dêrfan de stêd Bremerhaven.
By it Kongres fan Wenen yn 1815 waard Bremen as ûnôfhinklike steat erkend. Yn itselde jier waard Bremen lid fan it Dútske Bûn, yn 1867 fan it Noard-Dútske Bûn en yn 1871 waard Bremen ûnderdiel fan it Dútske Keizerryk. Nei de Twadde Wrâldkriich waarden Bremen en Bremerhaven brûkt as haven foar de Amerikaanske strydkrêften en foarme sa in Amerikaanske enklave yn de Britske besettingssône. Sa koe Bremen syn status as selsstannige dielsteat hâlde.
Stanley Menzo
Stanley Menzo (Paramaribo, 15 oktober 1963) is in eardere Nederlânsk proffuotballer, dy't ûnder de latte stie as keeper. Tsjintwurdich is hy trainer by de Fryske fuotbalklup SK Cambuur Ljouwert út Ljouwert.
Menzo spile yn syn fuotbaltiid mear as 350 wedstriden op it heechste nivo, dêrfan it meastepart foar Ajax en kaam seis kear út foar it Nederlânsk fuotbalalvetal.
Stanley Menzo wie yn 1989 ien fan de fuotballers dy't mei it Kleurryk Alvetal in toernoai yn Suriname spylje soene. Hy en Henny Meijer fleinen lykwols net mei de grutte groep mei, mar gongen in fleantúch earder; sa ûntsnapten beide oan de SLM-ramp.
Fan Cammingha (laach)
thumb|Famyljewapen fan Van Cammingha thumb|Portret Rienck fan Cammingha (Adriaan fan Cronenburgh) Fan Cammingha (of Fan Camminga) (Van Cammingha of Van Camminga) is in âld Nederlânsk geslacht fan Frysk komôf.
De stamrige begjint mei Rienck Cammingha, dy't tusken 1529 en 1533 stoar. Bekender is syn neisiet en nammegenoat dy't libbe fan 1517 oant 1584, omdat dy yn 1552 ôfbylde is op in skilderij fan Adriaan van Cronenburgh (Frysk Museum), dêr't ek de âlde Camminghaburg, it famyljekastiel by Ljouwert, op te sjen is. De famylje spile sûnt de iere 17e iuw in wichtige rol yn de Nederlânske skiednis en oefene benammen yn Fryslân macht út.
Yn 1814 wie de erkenning as ealman fan Fryslân by Sûverein beslút (SB) fan ien lid fan it geslacht, yn 1825 folge beneaming yn de Ridderskip fan Fryslân by Keninklik beslút. Sûnt 1814 hearre troch it SB leden fan it laach ta de Nederlânske adel mei it predikaat jonkhear en jonkfrou. Yn 2020 libbet der noch ien froulike neikommeling fan dit geslacht (1935), wêrtroch't it geslacht mei útstjerren bedrige wurdt.
It wapen fan de famylje wurdt troch fuotbalklup SC Cambuur, dy't neamd is nei de buert dêr 't it kastiel ea stie, brûkt as klupembleem.
Hendrik van Gent (astronoom)
Hendrik van Gent (Pernis, 14 septimber 1899 – Amsterdam, 29 maart 1947) wie in Nederlânsk astronoom.
Hy ferhuze yn 1928 nei Súd-Afrika mei it doel de súdlike stjerrehimel yn Johannesburch te observearjen. Hy die ûndersyk nei feroarlike stjerren en ûntduts 39 planetoïden en ferskaat oan kometen. De Krater Van Gent, dy't op de efterkant fan de Moanne leit, en de planetoïde 1666 van Gent binne nei him ferneamd.
Hy stoar oan in hertoanfal yn de âldens fan 47 doe't er mei ferlof yn Nederlân wie.
Molengat (skip út 1979)
De Molengat wie in fearboat fan de TESO dy't in regelmjittige feartsjinst tusken De Helder en Teksel ûnderhâlde.
It skip wie de earste dûbeldeksfearboat fan TESO en wie it antwurd op de hieltyd tanimmende ferfiersfraach. It skip waard boud troch de Verolme Skipswerf Heusden en it bea plak oan 188 auto's en 1250 passazjiers. De Molengat is ferneamd nei it Molengat, de fargeul mei deselde namme dy't tusken Noarderheaks en Teksel leit. De fearboat is nei de komst fan de Dokter Wagemaker yn 2005 noch in pear jier op Teksel bleaun, mar ferliet it eilân definityf yn de maitiid fan 2008.
Bystien troch de twa inkeldesskippen Marsdiep en Texelstroom, ûnderhold de Molengat oant 1991 de haadtsjinstregeling. De earste seis jier koe TESO net optimaal gebrûk meitsje fan de fearboat, omdat de fearhavens op Teksel en yn De Helder noch gjin dûbele brêgen hiene. Rykswettersteat sette yn augustus 1985 útein mei de ombou fan de brêgen. Juny 1986 fear de Molengat foar it earst mei auto's op de beide autodekken. Yn 1991 kaam de nije fearboat Schulpengat oan op Teksel, wêrnei't de Molengat reserveskip waard. Yn 2005 waard de Molengat twadde reserveskip, nei de komst fan de Schulpengat. De fearboat waard noch geregeld ynset, omdat Dokter Wagemaker noch net direkt folop yn tsjinst kaam.
Troch in technysk mankemint kaam it skip op 18 jannewaris 2007 hurd yn oanfarring mei de laadbrêge fan de fearhaven yn Den Helder. Hjirtroch rekke it skip skansearre en de brêge ûntset. Net lang hjir nei kaam it skip te keap te lizzen.
Ynearsten melde har Italianen as keaper foar de fearboat Molengat, mar dizze keap gie net troch. De Molengat waard yn 2008 kocht troch in reder út Aazje. En waard omdoopt as Halani-1. Yn Singapoer waard de eardere fearboat ferboud, kompleet mei helikopterplatfoarm. Fan de oarspronklike fearboat bleaune allinnich parten fan de romp en de technyske ynstallaasje oer. Nei dizze ferbouwing die de Halani-1 tsjinst yn de Perzyske Golf, wêrnei't it skip yn 2010 ferskynde foar de kust fan Angoala. Yn oktober 2017 dûkte De Halani-1 op yn Walvisbaai, Namybje, dêr't it skip te keap stie foar 15 miljoen Amerikaanske dollar. Yn 2019 waard de eardere Molengat fia Mauritsius en Mozambyk nei it sloopstrân fan Alang yn Yndia brocht.
Kattebuorren
Kattebuorren is in buorskip súd fan Langwar en east fan Diken yn de gemeente De Fryske Marren. De namme komt ek foar as Katte Buiren, Katteburen, Kartst schaer, Katbirster scher en Cattebuirster Schar. Mooglik in ferwizing nei kat as type syl.
Beskerming Befolking
De Beskerming Befolking, koartwei BB, wie it gehiel fan net-militêre maatregels ta beskerming fan de befolking, har besittings en de besittings fan iepenbiere lichems tsjin de direkte gefolgen fan oarlochsgeweld en natoerrampen. thumb|BB-oefening yn 1954 De BB hie in kearn fan meiwurkers yn oerheidstsjinst, fierders bestie de organisaasje út frijwilligers. Yn 1956 hie de BB goed 160.000 frijwilligers. Der wiene likernôch 200.000 meiwurkers nedich om de organisaasje yn it wurk te hâlden. Nettsjinsteande in yntensive aksje slagge it net om genôch minsken te winnen.
In oare taak dy't de oerheid oan de BB jûn hie wie it foarljochtsjen fan boargers. Begjin fyftiger jierren waard noch útgien fan in oarloch mei konvinsjonele wapens, mar sûnt de twadde helte fan de fyftiger jierren waard dúdlik dat de Tredde Wrâldoarloch nei alle gedachten mei atoomwapens útfochten wurde soe. Nettsjinsteande in yntinsive wervingsaksje slagge it net om de organisaasje kompleet te krijen. Wylst wie de militêre ferûnderstelling ek feroare. Nederlân moast him tariede op de mooglikheid fan in atoomoarloch. Der waard in nij tsjinstfek oprjochte, de A-B-C tsjinst (Atomêr, Bakteriologysk en Gemysk). Dêrfoar wienen sawat 40.000 ekstra goed treende funksjonarissen nedich. Yn 1952 waard de BB wetlik regele, wizige yn 1955 en 1957. Om it doel te berikken waard yn 1958 begûn mei it ynfieren fan de needwachtplicht. Boargers waarden ferplichte om diel te nimmen oan de organisaasje BB. Stadichoan fedwûn de frijwilliger út de organisaasje. Troch it ynfieren fan de needwachtplicht kaam de organisaasje yn koarte tiid op sterkte. Oant it opheffen fan de organisaasje yn 1985 bliuwt de needwachtplicht fan krêft. Yn Fryslân binne trije rûnten: meardere gemeentes foldogge mienskiplik oan de BB-ferplichtingen. De boargemasters foarmje de rûnteried, neist de rûnteried stiet in kommando ûnder lieding fan in Haad Beskerming Befolking. Meardere gemeentes, wêrûnder faker Opsterlân, hawwe beswier makke tsjin de wetlik ferplichte útjeften foar de BB.
Yn Fryslân wienen bunkers yn Grou, It Oranjewâld en Snits. Yn de santiger jierren wienen der sawat 7000 wachten en needwachtplichtigen. Yn 1985 waard de BB opheft.
Auke Sonnega
Auke Cornelis Sonnega (Ljouwert, 9 maart 1910 - De Haach, 10 desimber 1963) wie in Frysk keunstner, dy’t foaral bekend wie fan de skilderijen dy’t er makke yn Nederlânsk-Ynje, op de eilannen Baly en Java. In grut part fan syn libben hat er tahâlden yn Ynje. Yn 1957 kaam er werom yn Nederlân. Nei syn dea yn 1963 waard er al gau fergetten. Fan kritisy ferwiten him dat syn wurk te 'kleurryk en dekoratyf' wie. It Frysk Museum hat him earje wollen mei in útstalling fan sa’n 60 tekeningen en skilderijen yn 2000.
Auke Sonnega hie in oplieding ta tapyt- en tekstylûntwerper, en gie yn 1935 nei it doetiidske Ynje. Sonnega wie yn’t earstoan warber as ûntwerper yn Batavia. Letter reizge er oer Java en Bali en makke reisferhalen foar pleatslike kranten. Troch syn kennis en ûnderfining mei lân en folk besleat Sonnega him hielendal ta te lizzen op tekenjen en skilderjen. Op Baly wiene dûnsers en portretten fan jonge manlju en jonge froulju syn wichtichste ûnderwerpen. De Jeropeanen Walter Spies en Rudolf Bonnet yntrodusearren westerske tema’s en techniken op Baly (under oaren it portret). Harren wurk wie fan grutte ynfloed op dat fan Auke Sonnega.
It Frysk Museum woe rjocht dwaan oan Sonnegea en eksposearre yn 2000 goed sechstich fan syn tekeningen en skilderijen.
Sheena Shaw
Sheena Shaw, echte namme Samantha Ann McElwain (Minneapolis, 30 septimber 1985), is in Amerikaansk neakenmodel, stripper en pornografysk aktrise fan mingd Angelsaksysk-Amerikaansk en Skotsk etnysk komôf. Neffens har offisjele opjefte is se 1.52 m, mei in gewicht fan 43 kg en kupmaat 30B.
Libben en karriêre
Sheena Shaw waard yn 1985 berne yn Minneapolis, yn 'e steat Minnesota. Op har sântjinde jierdei, yn 2002, naam se tsjinst yn it Amerikaanske Leger, dêr't se oplaat waard ta Morse-koadespesjaliste. Nei't se tsien moanne letter ôfswaaid wie, sette se útein mei in karriêre as stripper, wêrby't se yn ferskate stripklubs wurke. Dêrnjonken posearre se ek wol foar neakenblêden; sa stie se yn novimber 2012 yn 'e Penthouse.
Yn 2011, doe't se 25 jier wie, makke Shaw har debút yn in pornografyske film. Neffens de Internet Adult Film Database (IAFD) hat se sûnt yn in stik as njoggentich pornofilms spile, û.m. foar sokke foaroansteande labels as Evil Angel, Jules Jordan Video, Pure Play Media, Devil's Film, Digital Sin, Elegant Angel, Zero Tolerance, New Sensations en Adam & Eve. Ek hat Shaw in protte foar pornosites as BangBros en Kink.com wurke. Yn 2014 waard se nominearre foar fiif ûnderskate AVN Awards (de Oskars fan 'e pornowrâld).
Jobbegea
Untstean
Jobbegea is in dûbeld streekdoarp dat yn de rin fan de 17e iuw ûntstien is. Earst as agrarysk doarp oan de ferbiningswei fan Aldskoat nei Donkerbroek yn Eaststellingwerf dy‘t eartiids de Binnenwei neamd waard en no Skoatterlânskewei hjit. It wie de ûntsluting foar de ferspraat steande bebouwing. Súdlik fan dizze as leit ek noch de bûtenwei, mar dy wie healwei de 19e iuw al wer ferfallen. Oan de Berkeaperwei stiet by de in de jierren 1886-1888 kanalisearre Tsjonger in wyt ferve slûswachtershûs yn de sjaletstyl. It is ien fan de rige fan soksoarte wachtershuzen dy‘t om 1890 hinne oan de Tsjonger boud binne. It wachtershûs leit by de twadde slûs yn de Tsjonger, dy‘t wol feroarings ûndergie, mar mei wenning en in slanke, izeren flapbrêge de tiid fan doe werombringt. Noardlik fan de dyk leinen hege feanen en dêr kaam yn ‘e rin fan de 18e iuw troch de turfwinning in twadde wenkearn ta ûntwikkeling by de yn 1774 boude tredde slûs yn de Skoatterlânske Kompanjonsfeart.
Mienskip
Pleatslik belang Jobbegea/Hoarnstersweach komt op foar de belangen fan beide doarpen en hat gearkomsten yn doarpshûs 't Pipegealtsje. De stifting Ferdivedaasje Jobbegea is der om inisjativen fan de befolking op it mêd fan kulturele aktiviteiten te stimulearjen en út te fieren. Der binne seis buertferienings: "By jûn útfûn", "DEG", "De Skoatterstreek", "Tusken de Wiken", "Tjelle Boskje" en "De Lantearne". Der is ek in iepenloftswimbad oan de Leidyk.
Skoallen en winkels
Jobbegea hat trije basisskoallen: OBS De Feart, OBS Master J.B. Kanskoalle en de kr. basisskoalle Fan ’e Wiken. It doarp hat in winkelsintrum mei û.o. in supermerk (C1000), in doch-it-sels saak, in drogist (Schlecker), in elektronikasaak, twa moadesaken Moadehûs Blaauw en Eijer fashion&underwear, in meubelsintrum, in fytsspesjalist De Singel en kapsalons t Slúske, Knypeach en Ans. Sintraal yn it doarp stiet it multifunksjonele sintrum de Expansiehal mei in sporthal, in buerthûs/jongereinsintrum De Stoater en in iepenbiere bibleteek. Yn 2009 waard it sintrum "De Kompanije" útwreide mei soarchwenten en in tsjinstesintrum. Dêrneist binne dêr de kristlike basisskoalle Fan 'e wiken en IBS De Feart tegearre ûnder ien dak kommen.
Eveneminten
Ienris yn de fiif jier is der in grutte, fiif dagen duorjende konsumintenbeurs mei tsientallen standhâlders. Tagelyk wurde ferskate feesten organisearre. Ien fan de ûnderdielen fan de Ekspansje is de oanklaaiïng fan it doarp. De lêste Ekspansje, dy't tûzenen besikers luts, waard fan 13 oant en mei 17 septimber 2007 holden.
Elk jier wurdt op himelfeartsdei op de P.W. Janssenweg de Nederlânske Kampioenskippen Brommersprint holden. In wedstryd oer 150 meter wêr't maksimaal 200 dielnimmers oan meidwaan kinne en wêr't minsken út it hiele lân op ôf komme. Turfpop is in festival dat jierliks hâlden wurdt.
Stifting Ferdivedaasje Jobbegea
De stifting Ferdivedaasje Jobbegea is in der om inisjativen fan de befolking op it mêd fan kulturele aktiviteiten te stimulearjen en út te fieren. Yn neifolging fan de iepenloftspullen fan 2004 (Hurd om Hut) en 2008 (De Krytsirkel) sil yn 2011 it iepenloftspul De Skippershûn yn Jobbegea opfiert wurde. Op http://www.ferdivedaasje-jobbegea.nl kinne jo ynformaasje en foto's fine.
It Sjongfolk
't Sjongfolk (fan Folk sûnder oeren) komt út Jobbegea. It is in mingd koar fan sa'n 30 leden dat foaral lietsjes fan en út de streek sjongt. Ek sjongt it koar yn revu’s en by iepenloftspullen. It koar sjongt net allinnich yn it Frysk mar ek in oare talen, faak nûmers út bekende produksjes. De lieding fan it koar is yn hannen fan Geert van der Schoot.
Iepenbier ferfier
Line fan ferfierder Qbuzz:
Strjitten
Alle strjitten fan Jobbegea.
Keallesturt
Keallesturt is in delsetting en pleats noardwest fan Ginnum yn de gemeente Noardeast-Fryslân. De namme komt ek foar as Kelswert, Kjellstut, Kelsert en Kealve State. Mooglik ôflaat fan de Skandinavyske foarnamme Kjell.
Sinne-enerzjy
thumb|[[Sinnepaniel en sinneblommen]] Sinne-enerzjy is enerzjy fan de sinne yn de foarm fan waarmte en ljocht. Dizze enerzje, mei sekundêre foarmen as wynenerzjy, tij-enerzjy, wetterkrêft en biomassa foarmet mear as 99,9% fan alle wernijbere enerzjy op Ierde.
De sinne is een stjer dy't gemiddeld op 150 miljoen kilometer ôfstân fan de ierde stiet. De enerzjy dy't de sinne útstrielet ûntstiet troch kearnfúzje. De atmosfear en de magnetosfear (it magnetysk fjild fan de ierde) beskermje it libben op ierde tsjin it grutste diel fan de skealike strieling dy't de sinne neist ljocht en waarmte ek útstrielet. De hoemannichte enerzjy dy't de ierde berikt, is ± 9000 kear grutter as de enerzjybehoefte fan alle 6,5 miljard ierdbewenners mei elkoar. De enerzjy berikt de ierde as ljocht en waarmtestrieling, in griemmank fan elektromagnetyske strieling fan ferskate golflingten, foar 99% lizzend tusken 300 en 3000 nm. (De golflingten fan sichtber ljocht falle tusken 390 en 780 nm).
Herman van Hall
Herman van Hall (Grins 6 desimber 1830 - dêre, 11 septimber 1890) wie in Nederlânsk botanikus.
Herman van Hall, soan fan de Grinzer heechlearaar plant- en lânhúshâldkunde Herman Christiaan van Hall en Maria Anna van Schermbeek, gie yn de fuotleasten fan syn heit en waard botanikus. Hy wie ynearsten dosint oan middelbere skoallen yn Leien en Middelburch. Ek pielde er mei it kweken fan beammen. Van Hall wie yn de twadde helte fan de 19e iuw konservator fan it Ryksherbarium yn Leien.
Yn Middelburch wie Van Hall belutsen by it Natuerkundich Selskip, dêr't er as lektor kolleezjes foar fersoarge.
Stasjon Lier
Stasjon Lier is in spoarweistasjon yn de East-Fryske stêd Lier.
Skiednis
Oant yn 2015 beskikte stasjon Leer net oer roltreppen of liften, wêrtroch't it foar reizgers mei in rolstoel, bernewein, fyts, of swiere bagaazje dreech wie om de perrons te berikken. Njonken de renovaasje fan de perrons en de besteande tunnel, waard de tunnel útwreide mei liften.
Arsjitektuer
It hjoeddeistige, twa ferdjippingen symmetryske haadgebou út 1855 bestiet út fiif dielen. It gebou is ûntwurpen neffens it histoarisme, mei rûnbôgen. Op de foar- en efterkant soargje op elke ferdjipping trije rûnbôgefinsters tusken pilasters foar ljocht yn it gebou. De lege tusken gebouwen hawwe ien ferdjipping oan de strjitkant, oan de spoarkant binne der twa ferdjipingen. De haadyngong is yn in lytse útbou oan de foarkant fan it gebou.
Karin Enke
Karin Enke (Dresden, 20 juny 1961) is in earder Dútsk reedrydster. Wilens har karriêre kaam se út foar it doetiidske East-Dútslân. Se is ek wol bekend ûnder har troude nammen Karin Busch, Karin Kania en Karin Richter.
Enke begûn op jonge leeftiid as keunstridster, en waard by de Europeeske kampioenskippen fan 1977 sels njoggende. Har lingte wie lykwols in neidiel by it keunstriden, en fan 1978 ôf gie se har dêrom rjochtsjen op it langebaanriden. Mei sukses, twa jier letter waard se sawol wrâldkampioen sprint as olympysk kampioen op de 500 meter.
Enke soe yn totaal alve wrâldtitels winne, seis op it sprint kampioenskip en fiif op it allround kampioenskip. Se die trije kear mei oan de Olympyske Winterspullen (1980, 1984 en 1988)
Enke ried by har reedrydkarriêre wrâldrekôrs op de 500, 1000, 1500 en 3000 meter. Benammen de 1.59,30 op de 1500 meter, dy't se op 22 maart 1986 op Medeo de iisbaan fan Alma-Ata ried, is ferneamd. Net allinnich wie Enke de earste frou dy't ûnder de twa minuten dûkte, it rekôr soe has tolve jier oant 29 novimber 1997 stean bliuwe, doe't Catriona Le May-Doan op de Olympic Oval yn Calgary 1.57,87 ried.
De Fryske Bibleteek
De Fryske Bibleteek wie in feriening dy't útjefte mooglik makke fan boeken dy't oars net of mei muoite útjûn wurde koenen.
Karin Enke
Op 3 jannewaris 2010 die Giselher Spitzer (in Dútske sporthistoarikus en ûndersiker fan de Berlynske Humboldt-universiteit) yn it skiednisprogramma Andere Tijden op basis fan Stasi-dokuminten út de doeken dat de East-Dútske reedrydster Enke yn 1984 preparearre wie mei doping.
De Fryske Bibleteek
Oprjochte yn 1923 troch Dr. Jacob Botke. Hy wie 16 jier foarsitter. Nei in sterke stiging fan it ledetal yn de jierren 1957-1963 (ledetallen efterelkoar 650 en 1550) benammen troch de aktiviteiten fan earelid W. Th. Zwart, sakke it ledetal stadichoan nei 877 yn 1974. It útjeftebelied is sûnt de jierren '60 frijwat tradisjoneel.
De Fryske Bibleteek stipe oant 1958 mei in kollektyf abonnemint It Heitelân, dêrnei De Strikel. De leden waarden fan 1 of 2 titels per jier foarsjoen. De Fryske Bibleteek waard letter ferantwurdlik foar it Rely Jorritsma Fûns. De Fryske Bibleteek gie 1979 ticht.
Oranjewâld Festival
It Oranjewâld Festival (Nederlânsk en offisjeel: Oranjewoud Festival) is in muzykfestival dat elts jier yn 'e earste helte fan juny holden wurdt yn it Parkgebiet It Oranjewâld, tichteby it Fryske doarp It Oranjewâld, oan 'e eastkant fan It Hearrenfean. It is in evenemint wêrby't it sjenre fan 'e klassike muzyk sintraal stiet, hoewol't (soms) ek mingfoarmen mei oare muzyksjenres oan bod komme. De konserten fine plak yn 'e iepen loft yn ferskillende dielen fan it Parkgebiet, wêrûnder it terrein fan it Lângoed It Oranjewâld en de Oertún. Yn 2018 wie it Oranjewâld Festival yn it bredere ramt pleatst fan it projekt Ljouwert/Fryslân Kulturele Haadstêd fan Jeropa.
Legaat
In legaat is in erfmakking by testamint.
Yn ferskeidene Fryske doarpen waarden op fêste tiden oan earmen útkearings jûn. Begoedige lju stiften gasthuzen of weeshuzen. Wa't minder dwaan koe joech in legaat. Te neamen binne û.o.: It legaat fan arsjitekt Abe Bonnema joech in soad alteraasje. Hy hie yn syn Legaat oan Ljouwert de bepaling opnommen dat it jild brûkt wurde moast foar in nij Frysk Museum op it Saailân yn Ljouwert.
Carmina Kai
Carmina Kai, echte namme: Khanh Ngyuen (21 novimber 1989), is in rêstend Amerikaansk neakenmodel en pornografysk aktrise en prostituee fan Fjetnameesk etnysk komôf. Hja makke har debút yn in pornografyske film yn 2009. Neffens har offisjele opjefte is se 1.63 m lang, mei in gewicht fan 50 kg en kupmaat 36E.
List fan planetoïden 33401-33500
Dit is in list fan planetoïden 33401-33500.
Nikola Tesla
Prestaasjes
Nikola Tesla stiet by it grutte publyk foaral bekend as de útfiner fan de wikselstroomgenerator, de wikselstroomelektromotor en fan alle oare wichtige komponinten fan it hjoeddeiske elektrisiteitsnet. Dizze apparaten wienen yn rudimentêre foarm meastal foar Tesla syn tiid ûntwikkele troch eardere yngenieurs mar Tesla syn grutste fertsjinste wie dat hy it wikselstroomprinsipe folle earder ûntwikkele en hast alle needsaaklike ynfrastruktuer om in op wikselstroom basearre en betrouber elektrisiteitsnet op te setten sels útfûn en besteande apparaten sterk ferbettere. Tesla wie al by syn libben in bekend en ferneamd gelearde, mar ferlear in soad prestiizje troch bizarre ûnbewiisde technysk-wittenskiplike bewearings op lettere leeftiid. Hy waard yn de FS toanbyld fan de gekke gelearde. Oaren neamden him leaver idealistysk en net-kommersjeel en dêryn in tsjinpoal fan syn ek ferneamde konkurrint-útfiner Thomas Alva Edison.
Nei Tesla is yn 1960 de ienheid fan magnetyske flukstichtheid ferneamd, de tesla (symboal T).
Keppens
Keppens wie in delsetting noardwest fan de âlde kearn fan de stêd Boalsert yn de gemeente Súdwest-Fryslân.
Hy lei binnen de klokslach fan de stêd. De namme komt ek foar as Keppensera laen, Keppense en Kempenesse en komt mooglik fan de eigennamme Kempa.
Église Saint-Eustache (Parys)
De Église Saint-Eustache of Sint-Eustachiustsjerke is in tsjerkegebou yn Parys. De tsjerke stiet yn de 146 rue Rambuteau yn it earste arrondissement yn it sintrum fan Quartier des Halles.
Skiednis
De tsjerke giet werom op de 13e iuw, doe't yn 1213 in oan Sint-Agnes wijde kapel boud waard. In krypte mei dy namme grinzget noch jimmeroan oan de eastlike kant fan de tsjerke. Dy kapel waard skonken troch in keapman, Jean Alais, as tank foar it rjocht in belesting op de ferkeap fan fiskkuorren te heffen, wêrmei't in liening fan kening Filips II werom betelle wurde koe. De kapel waard yn 1223 de parochytsjerke fan it Les Halles-distrikt en waard yn 1303 wijd oan Sint-Eustachius, in 2e iuwske romeinske generaal dy't mei syn famylje op de brânsteapel kaam om't se harren ta it kristendom bekeard hiene. Dy nije wijing fûn plak nei't de tsjerke fan de Abdij fan Saint-Denis reliken fan de romeinske martler krige hie.
De tsjerke waard fanwegen it tanimmen fan it ynwennertal fan de parochy ferskate kearen ferboud en fergrutte.
Foar 1582 hie de tsjerke al in oargel, mar de bou gyng noch folle langer troch oant 1632. Op 26 april 1637 waard de tsjerke ynwijd troch Jean-François de Gondi, de aarstbiskop fan Parys. Oan de westlike gevel stiene oan wjerskanten tuorren, dy't net foltôge wienen. Doe't yn 1665 yn opdracht fan de politikus en parochiaan Jean-Baptiste Colbert twa kapellen oanboud waarden, fersoarsake dat grutte strukturele swierrichheden. Besletten waard om de gevel mei it earste travee fan it skip en de sydskippen ôf te brekken en dêrnei wer op te bouwen. In nij ûntwerp waard makke troch Louis Le Vau, wêrfan't de útfiering troch Colbert betelle wurde moast. It duorre dochs noch oant 22 maaie 1754 doe't de earste stien lein waard foar de nije gevel. De bou stie ynearsten ûnder lieding fan de arsjitekt Jean Hardouin-Mansart de Jouy en eine stadich troch brekme oan jild. Fan it oarspronklike plan mei in swiere gevel tusken twa tuorren fan twa ferdjippings waard de súdlike toer nea foltôge. By de Frânske Revolúsje waard de tsjerke, lykas hast alle oare tsjerken fan Parys, ûntwijd en plondere. De tsjerke waard yn 1793 sletten foar de earetsjinst en yn gebrûk nommen as in skuorre. In pear jier letter koe de tsjerke wer iepene wurde, mar de skea oan it gebou en it meubilêr wie grut. In brân yn 1844 feroarsake noch mear skea. In grutte restauraasje fan it gebou folge yn de jierren 1846-1854. Yn dy jierren krige de tsjerke in nij oargelfront, in nije preekstoel en in nij heechalter. Ek waarden de skilderijen fan de tsjerke restaurearre.
De tsjerke waard yn 1871 ûnder it bestjoer fan de Commune yn 'e brân stutsen, sadat reparaasjes oan it plafond, de loftbôgen en de súdlike gevel nedich wiene. Fan 1928 oant 1929 waard de gevel renovearre.
Doe't op 15 april 2019 de Notre-Dame troch in grutte brân troffen waard, ferhûzen de grutte religieuze eveneminten, lykas de missen fan Peaske en Kryst, nei de Eustachiustsjerke.
Arsjitektuer en keunst
It krúsfoarmige grûnplan fan de fiifskippige tsjerke is goatysk. Ek goatysk binne it trifoarium en it netferwulft. De goatyske struktuer fan it bouwurk wurdt oanklaaid mei renêssânsistyske en klassisistyske eleminten. De loftse toer is foltôge yn de styl fan de renêssânse, wylst de rjochter toer as in stomp ûnfoltôge bleau. De tsjerke hat in lingte fan 105 meter, in breedte fan 44 meter en in hichte fan 34 meter.
De Kapel fan de Jongfaam (Chapelle de la Vierge) leit hielendal eastlik yn de tsjerke. Eartiids hie de kapel in dûbele rige ramen, mar yn de 18e iuw waard de ûnderste rige tichtmitsele fanwegen in súdlike oanbou. De rike ynrjochting fan de kapel fan houtwurk, moarmer en skilderijen ferdwûn mei de Frânske Revolúsje, mar yn 1802 waard de kapel wer op 'e nij ynrjochte mei in tige moai byld fan de Jongfaam, makke troch de byldhouwer Jean-Baptiste Pigalle. Under de 19e iuwske brânskildere ramen fan kenings en hilligen binne trije grutte fresko's oanbrocht mei foarstellings út it libben fan Marije.
Ien fan de belangrykste Frânske byldhouwurken út de 18e iuw is it troch Le Brun makke grêfmonumint fan Colbert. Tichteby it grêfmonumint yn de folgjende kapel hinget it skilderij fan de "Reizgers nei Emmaus", in wurk fan Rubens of syn skoalle. Yn de Magdalenakapel (Chapelle de la Sainte-Madeleine) hinget de "Ekstaze fan Magdalena" fan Rutilio Manetti (1571–1636). Oare wichtige skilderijen binne "De Oanbidding" fan Ménageot (1744-1816) en it troch Richelieu bestelde skilderij "Martlerskip fan Sint-Eustachius" fan Simon Vouet.
Ek is der gjin brek oan moderne keunst yn de tsjerke. Yn in sydkapel fan de tsjerke hinget û.o. in brûnzen triptyk fan Keith Haring.
Oargel
It oargel is mei 101 registers op fiif manualen en pedaal ien fan de grutste oargels fan Frankryk. De Nederlânske firma Van den Heuvel út Doardt boude it ynstrumint neffens in ûntwerp fan Jean Guillou. It ferfong in oargel fan Ducroquet-Gonzalez, dat net mear te bespyljen wie. De spyltafel hat in mechanyske traktuer.
Oars
Kardinaal Richelieu (1585), Molière (1622), Jean-François Regnard (1655), Eugenius fan Savoye (1668), Louis Armand de Brichanteau (1683) en Madame de Pompadour (1721) waarden yn de tsjerke doopt.
Loadewyk XIV die yn de tsjerke syn earste kommuny yn 1649.
It houlik fan de hartoch fan Sully (1583) mei Anne de Courtenay, Simon Arnauld de Pomponne (1660) mei Catherine Ladvocat en Jean-Baptiste Lully (1662) mei Madeleine Lambertet waard yn de tsjerke ynsegene.
Berlioz dirigearre de earste útfiering fan syn "Te Deum"op 30 april 1855 en Liszt die dat mei syn "Messe solennelle" op 15 maart 1856.
Yn de tsjerke lizze in grut tal minsken begroeven dy't de kultuer fan it lân ferriken of in wichtige rol yn 'e skiednis spilen.
Keimpewier
Keimpewier is in buorskip ûnder Jannum yn de gemeente Noardeast-Fryslân.
De namme komt ek foar as Kempa weer, Kijmpen weer, Keimpewiert, Kempama wier en Keympo Wier. De betsjutting is 'de wier fan Keimpe'.
Sake Lieuwe Tiemersma
Sake Lieuwe Tiemersma (Wommels, 16 maart 1912 – Ljouwert, 13 juny 1987) wie in Fryske komponist, oargelist en dirigint. Foar guon wurken brûkte er de skûlnamme Selté en Emil Kas.
Biografy
Tiemersma wie mei 18 jier al dirigint fan ferskate harmony- en fanfareorkesten yn de omkriten fan Wommels. Ek wie er organist. Yn 1947 kaam er yn de kunde mei de ferneamde muzykútjouwer Jan Molenaar út Wormerveer, dy't him frege om bewurkingen fan klassike muzyk foar blaasorkesten te skriuwen. Letter binne ek eigen komposysjes foar harmony- en fanfareorkesten ûntstien.
Stepanakert
Stepanakert (Armeensk: Ստեփանակերտ; Azerbeidzjaansk: Stepanakert) is de haadstêd fan de republyk Nagorno-Karabach, dy't de jure ta Azerbeidzjan rekkene wurdt, mar hjoed de dei de facto ûnôfhinklik is. Dêr wenje goed 50.000 minsken. By de lêste Sowjetfolkstelling fan 1989 waard in befolkingstal fan 56.700 registrearre. Yn de Oarloch yn Nagorno-Karabach waard de stêd swier skansearre troch bombardeminten en doe binne in soad minsken de stêd útflechte. De stêd is wilens foar it grutste part fannijs opboud. Stepanakert is it wichtichste kulturele en yndustriële sintrum yn Nagorno-Karabach.
Jouke Annes Bakker
Jouke Annes Bakker (Menaam, 3 juny 1873 - dêre, 26 septimber 1956) wie in Fryske arbeiderssoan dy't him opwurke ta Twadde Keamerlid foar de CHU. Dêrnjonken wied er op alle mooglike manieren belutsen by it ferieningslibben yn Menaam, en beklaaide er bestjoersfunksjes yn ferskate provinsjale en lanlike organisaasjes. Nei him waard yn syn bertedoarp Menaam postúm de Jouke Bakkerstrjitte ferneamd.
Libben en karriêre
Bakker wie de soan fan boere-arbeider Anne Joukes Bakker (1846-1937) en dy syn frou Tetje de Swart (1850-1931). Hy groeide op yn Menaam, op it Fryske plattelân, yn in húshâlding mei acht bern dy't it faak neat te rom hie. Bakker hie allinnich mar de legere skoalle, mar wist him dochs oan syn earmoedich komôf te ûnwrakseljen. Doe't er fjouwer jier wie, koed er al lêze, en hy koe mei acht jier al fan skoalle. Sadwaande kaam er al jong by de boer te wurkjen om jild te fertsjinjen. Doe't er wat âlder wie, gie er de hannel yn, wylst er safolle learde en lies as er koe. Dêrby spile syn lidmaatskip fan 'e Menamer kristlike jongelingsferiening in wichtige rol. Fierders waard er ek tige holpen troch dûmny H.W.M. Hupkes, predikant te Menaam, dy't him oanfitere om him op te wurkjen.
Mei troch syn eftergrûn wie Bakker in sosjaal beflein man. Hy bejoech him yn 'e polityk, en waard úteinlik as lid fan 'e CHU yn 'e Twadde Keamer keazen. It amt fan folksfertsjintwurdiger beklaaide er 27 jier lang, fan 1918 oant 1945. Dêrnjonken siet er ek 36 jier yn 'e gemeenterie fan Menameradiel (1909-1941) en wurke er 25 jier lang mei oan it ferskinen fan it blêd De Banier, letter Land en Volk. Bakker hat ek in fearnsiuw oan 'e redaksje fan 'e Kristlik Histoaryske Nederlander meiwurke en hat jierren yn it haadbestjoer fan de Unie sitten. left|thumb|230px|It grêf fan Jouke Annes Bakker en de frou op it tsjerkhôf fan [[Menaam.]]
Fierders wie Bakker jierrenlang tsjerkfâd, en yn 'e Nederlânske Feriening fan Tsjerkfâdijen wie hy 29 jier bestjoerslid, wêrfan 25 jier foarsitter, wylst de Fryske Feriening fan Tsjerkfâdijen him ek 25 jier yn dy funksje meimakke hat. Ek wied er lid fan it haadbestjoer fan 'e Christelijke Nationale Werkmansbond en foarsitter fan ’e Fryske ôfdieling en fan ’e redaksje fan it orgaan fan ’e CNW. Hy siet yn it bestjoer fan it Griene Krús, it Sikefûns (54 jier) en de Boerelienbank te Menaam en yn it haadbestjoer fan 'e Kristlike Hielûnthâldersferiening. Fan it kristlike Menamer muzykkorps Halleluja wie Bakker ien fan 'e oprjochters. Yn 'e oarlochsjierren wied er lid fan de Kommisje foar Tsjerklik Oerlis.
Bakker wie ek behelle yn 'e skoalstriid yn Menaam (foar it rjocht op kristlik ûnderwiis), oan it begjin fan 'e tweintichste iuw. Neitiid skreau er dêr ûnder it pseudonym Jan Oukenes in ferslach yn romanfoarm oer, dat er as titel meijoech Kerkelijke Strijd in Menaldum ±1880-±1917. It giet benammen oer de yntratsjerklike rebûlje ûnder de Menamer herfoarmen tusken de frijsinnigen en de otterdoksen. It waard nei gedachten yn 'e jierren tweintich of tritich troch him skreaun en dêrby brûkte er skûlnammen om alle neamde persoanen oan te tsjutten (wêrfan't de measten doe noch libben). It boekwurk waard nea útjûn, mar sirkulearret noch yn 'e Bakker-famylje. In omkesizzer fan Bakker, Jouke Klazes Bakker, hat yn 1985 útsocht wa't der efter de brûkte pseudonimen beskûl giene.
Jouke Annes Bakker wie troud mei Stijntje Alberda (1873-1942), mei wa't er fjouwer bern hie, wêrûnder in twilling, Jacob (Jappy) en Janke. Jacob Joukes Bakker brocht it letter ta boargemaster, earst fan Sleat en dêrnei fan Bleiswyk, yn Súd-Hollân. Jouke Bakker waard foar al syn krewearjen yn 1927 ûnderskaat as Ridder yn de Oarder fan de Nederlânske Liuw. Hy kaam yn 1956 yn syn berteplak Menaam te ferstjerren yn 'e âlderdom fan 83 jier. Nei syn dea waard yn Menaam de Jouke Bakkerstrjitte nei him ferneamd.
Wesselius Marcus Houwing
Wesselius Marcus Houwing (Aldlemmer, 1 maart 1831 - Hoarn, 4 febrewaris 1907) wie in Nederlânsk politikus.
Houwing wie in herfoarme predikant fan de moderne rjochting, dy't tsien jier liberaal Twadde Keamerlid foar it Frysk-Drintske distrikt Wolvegea (Weststellingwerf) wie. Hy sluet him oan by de foarútstribjende liberalen. Hy spruts yn de Keamer allinnich oer ûnderwerpen mei in beheind belang.