cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gjûmri
Ekonomy
Wat de yndustry oanbelanget binne de tapytweverijen en metaalferwurkjende fabriken it neamen wurdich. Nei de grutte ierdskodding fan 1988 is de wurkleazens lykwols heech. It doel is om fan de stêd it IT-sintrum fan Armeenje te meitsjen. Sûnt 2014 moat it Gyumri Technology Center de technology yn de regio fuortsterkje. Jonge minsken wurde dêr û.o. foarme yn it programearjen.
Alpay Özalan
(29 maaie 1973) is in eardere Turksk fuotballer. Earder spile foar Altay, Beşiktaş, Fenerbahçe, Aston Villa, Incheon United, Urawa Reds en Köln.
Ashtabula (rivier)
Name
Ashtabula komt út it Lenape ashte-pihële, 'altyd genôch (fisk) om troch de tiid te kommen, en fuort te jaan'.
Neffens it Geographic Names Information System, wie de Ashtabula ek bekend as:
Ingmar Bergman
Ernst Ingmar Bergman (Uppsala, 14 july 1918 - Fårö, 30 july 2007) wie in Sweedske regisseur.
Me Before You (film)
Plot
Louisa Clark, ropnamme Lou, is in lokkige en ekstroverte jonge frou fan yn 'e tweintich út 'e Ingelske arbeidersklasse. Hja wennet noch thús en ûnderhâldt mei in baantsje as servearster yn in pleatslik kafee net inkeld harsels, mar ek har wurkleaze heit, har mem, har ynwenjende pake, har jongere suster Katrina en dy har fjouwerjierrige soan. It ferhaal begjint as Lou ûntslach kriget yn it kafee as dat troch de ekonomyske resesje yn 'e finansjele swierrichheden rekket. Se giet wanhopich op 'e siik nei oar wurk, mar har gebrek oan oplieding en ûnderfining spilet har parten. Uteinlik wurdt se oannommen troch de rike famylje Traynor, as fersoarchster fan soan Will.
Will Traynor is in jongeman dy't foarhinne in súksesfol bankier en aktyf sporter wie, oant er twa jier earder yn Londen by it oerstekken fan in strjitte oanriden waard troch in motor. Hy rûn in dwersleezje op en is sûnt fan 'e nekke ôf ferlamme. Hy is tige ferbittere oer syn lot en oer de konstante pine dêr't er mei libje moat, en dat reägearret er ôf op syn fersoargers. Dat is ek de reden dat syn âlden genoegen nimme mei in fersoarchster sûnder oplieding en relevante wurkûnderfining om ferpleechkundige Nathan by te stean: Will hat alle foargeande fersoargers fuortjage mei syn haatlike hâlden en dragen. Frou Traynor, Will syn mem, hopet dat Lou, mei har fleurige ynstelling, in goede ynfloed op har soan wêze sil. Lou har wurk bestiet der benammen út om Will selskip te hâlden of alteast him yn 'e rekken te hâlden as Nathan frij is. De medyske behanneling, fysioterapy en help by it oanklaaien ensfh. is Nathan syn wurk.
Lou har earste moeting mei Will is net bemoedigjend. Hy reägearret tige kâld op har fleurigens en behannelet har mei minachting. Nei fjirtjin dagen by de Traynors wurke te hawwen, is Lou suver de wanhope neiby. Dan kriget Will besite fan syn eks-freondinne Alicia, dy't er nei syn ûngelok by him wei dreaun hat, en syn eardere bêste freon Rupert. Hja fertelle him dat se yn 'e tuskentiid fereale rekke binne en dat se fan doel binne om harren mei-inoar te ferloovjen. Neitiid reaget Will út lulkens mei syn elektryske rolstoel alle foto's fan syn freonen oer de flier. As Lou de fotolistkes de oare deis besiket te reparearjen, liedt dat ta rûzje mei Will, wat eins de earste kear is dat se wier kontakt hawwe.
Wer in dei letter nûget Will Lou út om mei him nei in Frânske film mei ûndertitels te sjen, wat se noch nea dien hat. Lou hat de ynstinktive ôfhâldige reäksje fan 'e measten Ingelsen tsjin 'e Frânske kultuer en ferwachtet der net folle fan, mar it docht bliken dat se it in prachtige film fynt. Fan dat stuit ôf groeit der in bân tusken har en Will. Yn 't earstoan besiket Will inkeld om har wrâld, dy't er sels frijwat ing en benaud fynt, grutter te meitsjen. Lou hat nammentlik net folle leafhawwerijen, noch hat se folle om utens reizge. Har frijer Patrick is in sportfanaat dy't traint om diel te nimmen oan in triatlon yn Noarwegen, dy't er kombinearje wol mei harren simmerfakânsje nei dat lân. Hy kin net begripe dat Lou neat oan sport fynt en hoe't it foar har fielt om altyd op it twadde plak te kommen. Troch har kunde oan Will begjint Lou yn te sjen dat de wrâld grutter is, en har libbensmooglikheden ûneiniger, as dat se earder ea tinke kinnen hie.
Troch syn ferlamming hat Will ek problemen krigen mei syn ymmúnstelsel, sadat er gauris siik rekket. Under ien fan dy riten falle Lou by syn fersoarging de groeden op syn polsen op fan in earder besykjen ta selsmoard. In skoft letter heart Lou by tafal in rûzje tusken Will syn âldelju. Dêrút begrypt se dat Will syn âlden in healjier jûn hat foar't er himsels opnimme litte wol by Dignitas, yn Switserlân, om eutanasy dwaan te litten. Hy wegeret nammentlik om in libben te akseptearjen dat folsleine ôfhinklikheid fan oaren en oanhâldende pine en lijen omfiemet sûnder lykfol hokker hope om ea noch op te betterjen. As se dat heart, beslút Lou dat sý him fan gedachten feroarje litte sil.
Dêrta organisearret se ferskate útstapkes en aventoeren om Will sjen te litten dat syn libben nettsjinsteande alles dochs it libjen wurdich is. It earste útstapke, nei in hurddraverij, mislearret as Will syn rolstoel fêst komt te sitten yn 'e drek fan it ûnferhurde parkearterrein. Lou set lykwols troch, en stadichoan stelt Will him mear iepen foar har plannen. In besyk oan in klassyk konsert dêr't in stik fan Mozart útfierd wurdt, hat mear súkses. Neitiid beslút Will dat er tsjin alle ferwachtings yn dochs nei de trouwerij fan Rupert en Alicia ta wol, en dat Lou mei moat. As se dêr binne, helpt Lou Will om 'e konservative brulloftsgasten te shockearjen. Se rekket ek oan 'e praat mei Mary Rawlinson, de peetmuoike fan Alicia, dy't har tafertrout dat it houlik fan Alicia mei Rupert gjin lang libben beskern wêze sil, en dat Alicia folle better by Will paste as by Rupert.
As it Lou har jierdei is, komt Will ek by har thús op besite, dêr't er oan 'e weet komt dat har heit Bernard syn baan ferlern hat as gefolch fan 'e oername fan it bedriuw dêr't er wurke troch in oar bedriuw. Dy oername wie regele troch in jongere kollega fan Will by syn âlde bank. Koarte tiid letter fynt Bernard einlings en te'n lêsten wer wurk, no as haad ûnderhâld fan it Kastiel fan Stortfold, dat eigendom is fan Will syn famylje. Lou beseft dat Will besiket om har te helpen om frij te kommen fan 'e ferplichtings dy't se oan har famylje hat. Tsjin dy tiid is se al smoarfereale op him rekke, wylst Will, tsjin syn eigen betterwitten yn, ek sterke gefoelens foar har ûntwikkele hat. Harren neieroankommen makket Patrick jaloersk, sadat er him foar Will oer ûnfatsoenlik begjint te hâlden en dragen. Uteinlik liedt it derta dat Lou Patrick de wacht oanseit en har relaasje mei him útmakket.
Nei in nije rite fan longûntstekking betinkt Lou har meast ambisjeuze útstapke oan dan ta: in fakânsje op Mauritsius foar Will, Nathan en harsels, betelle troch Will syn âlden. Se hawwe in protte wille en Lou en Will reitsje yntimer as ea, mar op 'e lêste dei fertelt er har dat er net fan gedachten feroare is, en dat er noch altyd wisberet is om himsels eutanasearje te litten. Hy wol dat sy in fol libben liedt ynstee fan 'in heal libben' mei him. Hy fertelt har ek dat er fan har hâldt, mar dat er der net oan tinke moat om op dizze wize fierder te libjen. Hy freget har om him te beselskipjen nei Switserlân, om dêr yn syn lêste mominten by him te wêzen. Lou is ferplettere, en stegeret syn fersyk ôf. Yn izige stilte reizgje se werom nei Ingelân, dêr't Lou de útkomst oan Will syn âldelju fertelt en dan daliks de bus nei hûs nimt. Se hat dagenlang gjin kontakt mear mei Will, oant har heit en har suster Katrina har beprate om dochs nei Switserlân te gean. Mei syn âlden is se dêr by Will as dy stjert.
Antropomorfisme
Antropomorfisme is it takennen fan minsklike eigenskippen oan net-minsklike wêzens of foarwerpen. Dêrby giet it yn 'e regel om it toanen of behanneljen fan bisten of dingen as wiene se minsken. Yn 'e teology kin it ek gean om it takennen fan minsklike manearen fan tinken en hanneljen oan goaden. In dúdlik foarbyld fan dat soarte fan antropomorfisme kin men fine yn 'e ferhalen fan 'e Grykske mytology, wêryn't de goaden fierhinne beskreaun wurde as wiene se minsken, allinnich machtiger. 'Antropomorfisme' is in gearstalling fan 'e Grykske wurden ἄνϑρωπος, ánthrōpos ("minske") en μορφή, morphē ("stal"), ta de letterlike betsjutting "fan minsklik stal". Yn 'e moderne biology giet men der oer it algemien fan út dat it foar wier oannimmen fan antropomorfe eigenskippen by bisten in ferkearde (d.w.s. net-wittenskiplike) manear fan tinken is.
Me Before You (film)
Plot
In pear wiken letter sit Lou op it terraske fan Will syn favorite kafee yn Parys, dêr't se it lêste brief werlêst dat Will oan har skreaun hat. It einiget mei de wurden "Libje gewoan mar." Hy hat har genôch jild neilitten om al har dreamen wier te meitsjen.
Produksje
Me Before You wie it rezjydebút fan Thea Sharrock. De film waard produsearre troch Karen Rosenfelt en Alison Owen foar New Line Cinema, Metro-Goldwyn-Mayer en Sunswept Entertainment. It senario waard skreaun troch de Ingelske skriuwster Jojo Moyes, op basis fan har roman Me Before You, út 2012. De kamerarezjy wie yn hannen fan Remi Adefarasin, komponist Craig Armstrong makke de filmmuzyk, en de distribúsje waard fersoarge troch Warner Bros.
Antropomorfisme
Yn 'e literatuer wurdt gauris en al hiel lang gebrûk makke fan antropomorfisme as in soarte fan stylfiguer: de auteur lit dan bisten har hâlde en drage as wiene se minsken, oant en mei it dragen fan klean, almeast mei de bedoeling in komysk effekt te feroarsaakjen. Foarbylden fan soksoarte literatuer binne bygelyks it Midsiuwske dichtwurk Rein de Foks en de fabels fan 'e Esopet, dy't yn 'e Klassike Aldheid gearstald waarden troch de Grykske skriuwer Aesopus. Modernere foarbylden kin men fine yn 'e mearkes as Readkapke, De Kat op Learzens en De Wolf en de Sân Geitsjes, en yn berneboeken as Alice's Adventures in Wonderland, fan Lewis Carroll, The Jungle Book, fan Rudyard Kipling, en The Tale of Peter Rabbit, fan Beatrix Potter. Moderne antropomorfistyske literêre wurken foar folwoeksenen binne bygelyks de romans Animal Farm fan George Orwell, en Watership Down fan Richard Adams.
Me Before You (film)
Produksje
Foar Me Before You wie in budget fan $20 miljoen beskikber. Yn april 2015 waard begûn mei de opnamen, en de lêste opnamedei wie 26 juny 2015. De film spilet fierhinne yn Ingelân en waard dêr ek foar it meastepart opnommen. De binnendoarsênes waarden fierhinne filme yn 'e Pinewood Studios, yn it Ingelske greefskip Buckinghamshire. De sênes yn it kastiel waarden lykwols opnommen yn en om it Kastiel fan Pembroke, yn Wales, wylst it Spaanske eilân Majorka trochgie foar it fakânsjeoard op Mauritsius. De brulloftssêne waard opnommen yn Chenies Manor House yn Buckinghamshire. De galapremiêre fan Me Before You waard op 23 maaie 2016 holden yn New York, wêrnei't de film op 3 juny iepene yn 'e Amerikaanske en Britske bioskopen.
Antropomorfisme
Antropomorfisme mei bisten komt ek in soad foar yn strips, lykas by Disney en yn De Avonturen van Tom Poes fan Marten Toonder. In soad tekenfilmfigueren binne antropomorfe bisten, lykas Donald Duck, Mickey Mouse, Goofy, Pluto, Scooby Doo, Daffy Duck en Porky Pig. En sadwaande binne der ek in protte antropomorfistyske tekenfilms, lykas de Ice Age-, Madagascar- en Kung Fu Panda-franchises, Tom and Jerry, Sing, Finding Nemo, The Good Dinosaur, Dumbo, Bambi, One Hundred and One Dalmatians, Jungle Book, The Fox and the Hound en Zootopia. Oare bekende tekenfilms geane oer antropomorf boartersguod (de Toy Story-franchise), antropomorfe auto's (Cars), antropomorfe fleantugen (Planes), ensfh.
Wilfred Jackson
Wilfred Jackson (Chicago, 24 jannewaris 1906 – Newport Beach, 7 augustus 1988) wie in Amerikaansk animator dy't by Disney wurke.
Me Before You (film)
Untfangst
Me Before You krige mingde resinsjes fan 'e filmkritisy. Op 'e webside Rotten Tomatoes, dy't resinsjes sammelet, behelle de film in goedkarringspersintaazje fan 58% op basis fan 151 ûnderskate resinsjes. De resinsjekonsinsus dy't dêrby jûn wurdt, seit: "De ynnimlike gemy tuske Emilia Clarke en Sam Claflin komt Me Before You te'n goede, mar dat is net genôch om 'e knoffelige behanneling fan it gefoelige ûnderwerp fan 'e film goed te meitsjen." Op soartgelikense webside Metacritic hat Me Before You in skoare fan 51% op basis fan 36 resinsjes. Opinypeilings ûnder bioskoopbesikers op CinemaScore joegen de film in A op in skaal fan A+ (it heechste) oant F (it leechste).
Nei de premiêre ûntstie der om Me Before You hinne in kontroverse doe't in diel fan 'e beweging foar de rjochten fan lichaamlik beheinden him tsjin 'e film kearde. Reden dêrfoar wie dat de film yn 'e eagen fan dy aktivisten it ûnderlizzend boadskip hie dat lichaamlik beheinde minsken in lêst binne foar harren famyljeleden en fersoargers, en ek dat it better is om dea te wêzen as lichaamlik beheind. Bekende aktivisten dy't harren ûnder de hashtag #MeBeforeEuthanasia ("#IkkeFoarEutanasy") tsjin 'e film kearden, wiene û.o. Liz Carr, Mik Scarlett en Cherylee Houston yn Grut-Brittanje en Dominick Evans en Emily Ladau yn 'e Feriene Steaten. Yn dat lêste lân waarden demonstraasjes tsjin Me Before You organisearre yn û.m. New York, Los Angeles, San Francisco, Atlanta, Baltimore, Boston en Denver.
Resultaat
Me Before You brocht yn Noard-Amearika $56,2 miljoen op (wêrfan $18,3 miljoen yn it premiêrewykein) en yn 'e rest fan 'e wrâld $152 miljoen. Yn totaal kaam dat del op $208,3 miljoen, wat tsjin in budget fan $20 miljoen in winst opsmiet fan $188,3 miljoen. Me Before You wûn yn 2017 de People's Choice Award yn 'e kategory favorite dramafilm, en waard fierders nominearre foar de Teen Choice Award foar bêste filmtút en de MTV Movie & TV Award foar bêste triennelûker.
Sarah Leonard (sjongster)
Sarah Leonard (Winchester, 10 april 1953) is in Ingelske sopraan, ferneamd fan har fertolkings fan klassike muzyk fan dizze tiid, ûnder oaren fan komponisten lykas Harrison Birtwhistle, Pierre Boulez en Michael Nyman.
Sy studuearre oan de Guildhall School of Music and Drama. Dêrnei kaam hja by de BBC Singers en it Endymion Ensemble. Sy makke har debút yn La Scala yn Milaan, yn 1989 mei de premiêre fan Dr Foustus fan Giacomo Manzoni.
Sarah Leonard jout les oan de Universiteit fan Hull en de Central School of Speech and Drama. Sy is lid fan de Association of Teachers of Singing, de British Voice Association en ek fan it kommittee member fan de Association of English Singers and Speakers. Jannewaris 2013 krige hja in earedoktoraat (Honorary Doctor of Music) oan de Universiteit fan Hull.
Badminton op de Paralympyske Simmerspullen 2020
200px|thumb|right|200px|Yoyogi National Gymnasium
It badminton by de  XVIe Paralympyske Simmerspullen hie plak fan 1 oant en mei 5 septimber 2021 yn it Yoyogi National Gymnasium. It wie de earste kear dat badminton op it programma stie fan de Paralympyske Simmerspullen
Medaljespegel
De top-8 fan lannen dy't by it tafeltennis medaljes wûn ha by de Paralympyske Simmerspullen fan 2020.
Ivan Hašek
(6 septimber 1963) is in eardere Tsjechysk fuotballer. Earder spile foar Sparta Prague, Strasbourg, Sanfrecce Hiroshima en JEF United Ichihara.
Roy Andersson
Roy Arne Lennart Andersson (Goateboarch, 31 maart 1943) is in Sweedske regisseur.
Ivo Ulich
(5 septimber 1974) is in eardere Tsjechysk fuotballer. Earder spile foar Hradec Králové, Slavia Praga, Borussia Mönchengladbach, Vissel Kobe en Dynamo Dresden.
Wehrmacht
thumb|175px|It symboal fan de Deutsche Wehrmacht De Wehrmacht wie de namme foar de Dútske striidkrêften fan 1935 oant 1945 ûnder politike en letter streekrjochte lieding fan Adolf Hitler yn it Tredde Ryk.
De Wehrmacht waard oprjochte op 16 maart 1935. Under de Weimarrepublyk waard de Dútske striidmacht oantsjut mei Reichswehr.
Yn it tiidrek 1939-1941 wie it nei alle wierskyn it sterkste en bêst útriste leger yn 'e wrâld.
Underdielen
De Wehrmacht bestond uit de onderdelen:
Alina Devecerski
thumb|Alina Devecerski Alina Natalie Devecerski (Sundbyberg, 27 maart 1983) is in Sweedske sjongster en dûnser fan Servysk en Finsk komôf.
Altadena (Kalifornje)
Altadena is in plak (Census-designated place) en dielgebiet yn de Amerikaanske steat Kalifornje yn Los Angeles County.
Stêle
In stêle (fan it Frânske stèle) is in stiennen of houten plaat of peal, ornaris heger as dat er breed is, dy't oprjochte (rjochtop set) is as tinkteken. It oerflak is troch byldhouwurk oerdutsen mei tekst of reliëfbylden of beide. Benammen yn 'e Aldheid kaam it oprjochtsjen fan stêles in protte foar. Sokke artefakten binne bekend út Mesopotaamje, de Levant, Anatoalje, Transkaukaazje, it âlde Egypte, it âlde Grikelân en it Romeinske Ryk, mar ek û.o. út it Neolitikum fan Jeropa, fan 'e âlde Kelten, út it âlde Sina, fan 'e Maya-beskaving en oare kultueren fan Meso-Amearika en út it Aksûmityske Ryk yn 'e Hoarn fan Afrika.
Stêles waard oprjochte om in ferskaat fan redens. Grêfstêles waarden opsteld foar funerêre of kommemorative doelen. Keningen en oare hearskers rjochten gauris stêles op as tinkteken foar harren oerwinnings op it slachfjild of oare wichtige dieden. Yn it âlde Grikelân en it Romeinske Ryk waarden stêles ek brûkt as paadwizer of grinsstien. Hjoeddeistige foarmen fan stêles, hoewol't dy no oer it algemien net mear sa neamd wurde, binne grêfstiennen en obelisken. In oar foarbyld fan modern gebrûk is dat op it slachfjild fan Waterloo in stikmannich stêles oprjochte binne om 'e lokaasje fan wichtige gefjochtsaksjes ûnder de Slach by Waterloo te markearjen.
Middelbert
De namme Middelbert betsjut 'middelste buert' of 'middelste doarp'. It wie oarspronklike ien fan de kerspels fan it Goarjocht.
It oarspronklike plak bestiet út twa dielen: it doarp Middelbert, dêr't de tsjerke stiet oan de Middelbertsterweg en Olgersweg, en it streekje Lyts Harkstede, dat oan de Harkstederweg en Borgsloot leit en oer de Driebondsweg ferbûn is mei it oare doarpsdiel.
Mei Engelbert, Euvelgunne en Roodehaan is Middelbert ien fan de fjouwer saneamde MEER-doarpen dy't yn it gebiet lizze, dêr't de grutte Grinzer stedsútwreiding Meerstad plak fynt. Yn de plannen sil Middelbert it doarpske karakter behâlde.
Yn Middelbert stiet de 13e-iuwske Sint-Martenstsjerke.
Slach by Kassel
(alletrije útfochten by Kassel of yn it Frânsk Cassel, foarhinne in Flaamske stêd, dy't no yn noardlik Frankryk leit)
Spaanske namme
In Spaanske namme is de namme fan persoanen yn Spanje en Latynsk-Amearika (útsein Brazylje) en fan lju fan etnysk Spaansk of Latino-komôf om utens. Sokke nammen fertoane ek sterke oerienkomsten mei de nammen fan persoanen út oare eardere Spaanske koloanjes, lykas de Filipinen en Ekwatoriaal Guinee, mar dêrfoar jilde ôfwikende nasjonale wizânsjes. Spaanske nammen besteane yn 'e regel út ien of mear foarnammen (de nombre), folge troch twa efternammen (de apellidos). De earste dêrfan is ornaris de efternamme fan 'e heit fan 'e persoan yn kwestje, wylst de twadde de efternamme fan syn of har mem is. Tsjintwurdich is it lykwols ek mooglik om 'e efternamme fan 'e mem foarôf gean te litten oan 'e efternamme fan 'e heit, as dat by it oanjaan fan it bern by de boargerlike stân sa troch de âlden beslist is. Yn 'e measte gefallen wurdt de foarnamme plus de earste efternamme brûkt om in persoan te identifisearjen, en bliuwt it gebrûk fan 'e folsleine namme beheind ta rjochtsjildige dokuminten en oare formele omstannichheden.
Simpele en gearstalde foarnammen
De foarnamme (nombre) fan in bern wurdt yn Spanje keazen troch de âldelju en om wetlik jildich te wêzen registrearre yn it Registro Civil ("Boargerlik Register"), in befolkingsregister. Yn it Registro Civil wurde opnommen: ien foarnamme en twa efternammen. De foarnamme kin in inkele, "simpele", foarnamme wêze, lykas Juan of Yolanda, mar ek in gearstalde foarnamme. In gearstalde foarnamme bestiet út twa foarnammen dy't beskôge wurde as dielen fan ien gehiel, lykas Juan Fernando of Yolanda María. (Dit is ferlykber mei hoe't foarnammen dy't oaninoar keppele binne mei in keppelstreekje, lykas 'Klaas-Jan', yn it Frysk en Nederlânsk oer it algemien beskôge wurde as ien gehiel, wylst de skriuwwize 'Klaas Jan' twa ûnderskate foarnammen oanjout.) It is lykwols mooglik om in bern dope te litten mei mear foarnammen, lykas yn it gefal fan prins Felipe Juan Froilán de Todos los Santos de Marichalár y Borbón, mar dat is in wizânsje dy't oer it algemien foarbeholden is oan âlde aadlike famyljes en oan it Keninklik Hûs. Wetlik sjoen hat dit gjin inkele wearde.
Beheinings by it jaan fan foarnammen
Der binne amper beheinings foar it kiezen fan in foarnamme (simpel of gearstald) foar in nijberne poppe. Inkeld as de weardichheid fan it bern yn 'e knipe komt, grypt de oerheid yn. Aldelju kinne in bern dus gjin misledigjende namme jaan. Faak wurdt keazen foar it ferneamen fan in famyljelid, foar it ferneamen fan in hillige fan 'e Roomsk-Katolike Tsjerke of foar in oare tradisjonele Spaanske jonges- of famkesnamme. Foarhinne wiene der ek beheinings tsjin ferlytsingsfoarmen, bynammen en sprektaalfoarmen fan nammen en tsjin foarmen dy't ta betizing liede soene omtrint it geslacht fan it bern.
Yn 'e tiid dat Spanje suchte ûnder de brute diktatuer fan generaal Francisco Franco (1939-1979) wiene de foarnammen dy't oan bern jûn wurde mochten, beheind ta typysk Spaansktalige nammen (Antonio, Laura, ensfh.) en algemien kristlike nammen (Jesús, María, ensfh.). Dat gou ek foar minderheden as de Katalanen en de Basken, dy't harren bern gjin nammen yn harren eigen taal jaan mochten. Dat de Nederlânske fuotballer Johan Cruijff Franco trotsearre troch syn soan de Katalaanske foarnamme Jordi te jaan, is ien fan 'e redens wêrom't er yn Kataloanje noch altyd sa heech yn oansjen stiet.
Foarnammen en geslacht
Hoewol't it earste diel fan in Spaanske gearstalde foarnamme oer it algemien it geslacht fan it bern werjout, is dat by it twadde diel lang net altyd it gefal, benammen by jonges net. In protte jonges binne nammentlik (foar in part) ferneamd nei de Faam Marije, en hjitte dan bgl. Juan María, Jesús María of Luís María. In bekend foarbyld is de eardere premier fan Spanje, José María Aznar. Krektsa kin in famke ferneamd wurde nei Joazef fan Nazaret (de man fan Marije), en dan de foarnamme María José drage. By manlju wurdt María as diel fan 'e foarnamme by it skriuwen gauris ôfkoarte ta M. (José M. Aznar), Ma. (José Ma. Aznar) of M.a (José M.a Aznar). It is ûngebrûklik dat jonges oare famkesnammen krije as María en dat famkes oare jongesnammen krije as José.
Ofkoartings en gearlûkings
Ek famkes wurde gauris María neamd, en by harren wurdt der faak noch de namme fan in beskaat hillichdom, plak of religieus konsept oan taheakke, lykas María de los Ángeles ("Marije fan 'e Ingels"), María del Pilar ("Marije fan 'e Pylder"), María de la Luz ("Marije fan it Ljocht"), María de la Soledad of María Soledad ("Marije fan 'e Iensumens", ferwizend nei har fammesteat), María de los Dolores ("Marije fan 'e Drôvens") of María de las Mercedes ("Marije fan 'e Genede"). Froulju mei sokke nammen litte faak it María de los/las/la-diel fan harren foarnamme falle, en geane ynstee troch it libben as Ángeles (of Ángela), Pilar, Luz, Soledad, Dolores of Mercedes. Ek wurde sokke nammen wol gearlutsen ta Marian, Maripí, Mariluz, Marisol, Mariló, resp. Marimer.
Flaainammen, ropnammen en bynammen
Oare ferbasterings fan Spaanske foarnammen komme troch it by wize fan flaainamme tapassen fan 'e ferlytsingsfoarmen -ito of -cito (foar jonges en manlju) en -ita en -cita (foar famkes en froulju). Foarbylden dêrfan binne: Carlito (fan Carlos); Carmita of Carmencita (fan Carmen); Crucita (fan Cruz); Evita (fan Eva); Jorgito (fan Jorge); Juanita (fan Juana); Juanito (fan Juan); Lucita (fan Lucía); Marita of Mariquita (fan María); Pablito (fan Pablo); Ramoncito (fan Ramón) en Tomasito (fan Tomás).
Foar it gebrûk fan sawol flaainammen en ferlytsingsfoarmen as ropnammen en bynammen moat men yn Spaansktalige kultueren de oansprutsen persoan tige goed kenne. Yn oare Westerske maatskippijen wurdt ornaris de ropnamme fan persoanen yn 'e media brûkt en sels fermelden op fisitekaartsjes en soksoarte dokuminten, lykas yn it gefal fan Wim Kok (ynstee fan Willem Kok) en Bill Gates (ynstee fan William Gates). Soks is yn Spaansktalige kultueren lykwols ûnakseptabel en wurdt as tige ûnfatsoenlik beskôge. De iennichste útsûnderings op dy regel binne bekende persoanen dy't in flaai-, rop- of bynamme oannommen hawwe foar harren artystenamme, lykas de balletdûnser en goreograaf Nacho Duato (berne Juan Ignacio Duato).
Folchoarder fan 'e efternammen
Behalven út in foarnamme bestiet in Spaanske namme út twa efternammen (apellidos). De earste efternamme fan in persoan is oer it algemien de efternamme fan syn of har heit (apellido paterno), wylst de twadde efternamme yn 'e regel de efternamme fan 'e mem (apellido materno) is. De heit en mem, dy't uteraard sels ek twa efternammen hawwe, jouwe dêrby inkeld harren earste efternamme troch oan 'e bern (oars soene efternammen mei eltse generaasje langer groeie). Dus as in man dy't Eduardo Fernández Garrido hjit mei in frou trout dy't María de los Dolores Martínez Ruiz hjit, en se krije in soan dy't José María neamd wurdt, dan sil de folsleine namme fan it jonkje neffens de Spaanske tradysje José María Fernández Martínez wêze.
Sûnt de ynfiering fan 'e Spaanske wet oangeande geslachtsgelikensens, yn 1999, is it lykwols tastien om dy folchoarder om te draaien (dus earst de apellido materno en dan pas de apellido paterno). In betingst dêrfoar is wol dat alle bern út ien húshâlding deselde efternammefolchoarder hawwe moatte. Yn 2013 gie fierders de regel yn, dat as de âldelju it net iens wurde kinne oer de efternammefolchoarder fan harren bern, in oerheidsfunksjonaris beslist wat de folchoarder wêze sil.
Yn it bûtenlân, benammen yn 'e Angelsaksyske wrâld, ferbine lju mei Spaanske nammen harren beide efternammen soms troch der in keppelstreekje tusken te setten. José María Fernández Martínez soe dan skreaun wurde as José María Fernández-Martínez. Dat besparret lju dy't net bekend binne mei Spaanske nammefoarmen in soad betizing en de drager fan 'e namme in protte útlizzerij. It is ek in maklike oplossing foar it ynfoljen fan formulieren dy't mar ien fakje hawwe foar de efternamme. Portegeeske nammen lykje sterk op Spaanske nammen en omfiemje ek twa (of mear) efternammen. Mar yn it Portegeesk is de folchoarder fan 'e efternammen krekt oarsom as yn it Spaansk: de earste efternamme is ornaris de efternamme fan 'e mem, en de twadde is yn 'e regel de efternamme fan 'e heit. Yn it gewoane spraakgebrûk wurdt by Portegeeske nammen dêrom allinnich de twadde efternamme brûkt (yn tsjinstelling ta de earste efternamme yn it Spaansk).
De folsleine namme wurdt yn 'e Spaansktalige kultuer by de measte minsken mar komselden brûkt, en dan hast noch inkeld yn rjochtsjildige dokuminten en oare tige formele omstannichheden. Normaal folstiet oer it algemien it gebrûk fan 'e earste efternamme. In man dy't José Antonio Gómez Iglesias hjit, soe dus yn 'e regel oansprutsen wurde as señor Gómez ("menear" of "de hear Gómez"). As men formeel wêze wol, kin men sa'nent ek oansprekke as señor Gómez Iglesias. Hy sil lykwols nea oansprutsen wurde as señor Iglesias, mei't de twadde efternamme nea los fan 'e earste efternamme brûkt wurdt. Dus de Kolombiaanske skriuwer Gabriel García Márquez, dy't ûnder syn beide efternammen bekendstiet, moat yn net-Spaansktalige teksten net koartwei Márquez neamd wurde, mar García of García Márquez.
It is net ûngebrûklik om, as de earste efternamme fan in persoan tige algemien is, de twadde efternamme ek yn minder formele sitewaasjes ta te foegjen, by wize fan ûnderskie. It is sels mooglik om 'e earste efternamme dan hielendal mar falle te litten (hoewol nea yn formele sitewaasjes). Dat wurdt bygelyks dien by de eardere Spaanske premier José Luis Rodríguez Zapatero, dy't yn 'e media yn 'e regel Zapatero neamd waard om't de namme Rodríguez ferlykber is mei De Jong of Jansen yn 'e Nederlânske kontekst. Itselde waard dien mei de eardere sosjalistyske foaroanman Alfredo Pérez Rubalcaba ("Rubalcaba"), mei de ferneamde toanielskriuwer Federico García Lorca ("Lorca") en mei de skilder Pablo Ruiz Picasso ("Picasso"). Dêrby moat oantekene wurde dat sok ynformeel nammegebrûk gjin ynfloed hat op it alfabetisearjen fan sokke persoanen yn bygelyks ynhâldsopjeften: Zapatero komt noch altyd ûnder de R fan Rodríguez, en Lorca ûnder de G fan García. De iennichste útsûndering op dy regel soe Picasso wêze kinne, waans namme suver as in artystenamme beskôge wurde kin. In oare reden om 'e earste efternamme yn ynformeel gebrûk falle te litten, kin wêze dat it in bûtenlânske namme is, dy't foar Spaansktaligen dreech út te sprekken is. Dat is bgl. it gefal mei de Oerûguayaanske skriuwer Eduardo Hughes Galeano, dy't bekend stiet as Eduardo Galeano.
Gearstalde efternammen
Elts fan 'e beide efternammen kin ek in gearstalde efternamme wêze, wat foar in noch langere namme soarget. Gearstalde efternammen ken men werom oan in keppelstreekje dat de beide parten mei-inoar ferbynt, of oan tuskenheaksels as de, dat "fan" betsjut, of y (of yn guon gefallen e), dat "en" betsjut. Sa kin in persoan oan in namme komme as Juan Pablo Fernández de Calderón García-Iglesias. Yn dit foarbyld is Juan Pablo de foarnamme, Fernández de Calderón de apellido paterno en García-Iglesias de apellido materno.
Mei troch sokke foarmen, mar ek troch oare omstannichheden, kin it soms ûnmooglik wêze om sûnder foarkennis fêst te stellen wêr't krekt de skiedslinen tusken de ferskillende ûnderdielen fan in Spaanske namme lizze. De skriuwer Sebastián Juan Arbó, bygelyks, waard troch de Amerikaanske Library of Congress (net de minste organisaasje) desennialang alfabetisearre ûnder de A fan Arbó, mei't men oannaam dat Sebastián Juan de foarnamme fan 'e man wie. It die lykwols bliken dat Juan eins syn earste efternamme wie, de apellido paterno. It wie in begryplike flater om te meitsjen, want Juan is in tige algemiene foarnamme en komt mar hiel selden foar as efternamme.
Famkesnammen fan troude froulju
Yn Spaansktalige kultueren feroarje froulju by it trouwen net fan efternamme, mar hâlde se harren famkesnamme. Yn beskate sitewaasjes, lykas tige formele gelegenheden (bals, banketten, soirées, ensfh.) kin de earste efternamme fan 'e man taheakke wurde efter de beide efternammen fan 'e frou mei it gebrûk fan it tuskenheaksel de ("fan"): María Carmen Álvarez Iglesias, dy't troud is mei in Juan Pedro Pérez Montilla, soe dan oantsjut wurde kinne as María Carmen Álvarez Iglesias de Pérez. Sokke foarmen komme yn it aldendeiske libben net foar en hawwe ek gjin inkele rjochtsjildige wearde.
Normale oerdracht fan efternammen
Patrilineêre nammetrochjouwing hat lykwols yn Spaansktalige maatskippijen net altyd de noarm west. Feitliks binne de hjoeddeistige nammetradysjes pas yn 'e midden fan 'e njoggentjinde iuw ûntstien. Earder wie it sa dat gauris de apellido materno as earste efternamme trochjûn waard. Ek kaam it wol foar dat bern in earste efternamme jûn waard dy't fan net ien fan beide âlden kaam, mar fan in pake of beppe. Reden dêrfoar koe wêze dat it in namme wie dêr't in hegere maatskiplike status oan ferbûn wie, bgl. fan 'e adel of de eigenierde stân (yn 'e Fryske kontekst soe men dan tinke kinne oan efternammen as Harinxma of Sminia). In oare reden koe wêze om 'e pake of beppe te flaaikjen en sa gruttere kâns op in beërf te meitsjen.
By oerwûne bern
As it om oerwûne bern giet, wêrby't de heit ûnbekend is of wegeret om it bern foar de wet te erkennen, wurde beide efternammen fan 'e mem trochjûn. Ornaris wurde se dêrby lykwols omwiksele, sadat it liket as is de mem troud mei immen dy't deselde efternamme hat as har eigen mem. Foarhinne, doe't der noch in slim stigma oan klibbe om bûten it houlik berne te wêzen, soarge dat derfoar dat 'de skande' net daliks foar eltsenien dúdlik wie.
By fûnlingen
By bern dy't te fûnling lein wiene, smiet it tapartsjen fan efternammen problemen op foar de amtners dy't dêrmei belêstge waarden, om't de efternammen fan 'e âldelju fansels net bekend wiene. Dat waard gauris oplost troch se efternammen te jaan as Iglesia ("tsjerke"), Iglesias ("tsjerken") of Cruz ("krús"), om't se grutbrocht waarden yn weeshuzen fan 'e Roomsk-Katolike Tsjerke. Ek waarden se faak ferneamd nei it doarp of de stêd dêr't se fûn wiene. De twadde efternamme koe dan Iglesia of Cruz wurde. Yn Aragon wie it in regionaal gebrûk om fûnlingen de efternamme Gracia of de Gracia ("graasje") te jaan, mei't it bern it yn 'e steek litten troch de âlden by de graasje Gods oerlibbe hie.
In oare opsje wie Blanco, dat ornaris "wyt" betsjut, mar dat yn dit gefal lêzen wurde moast as "blanko", yn 'e sin fan "ûnbekend". Om't Blanco yn 'e betsjutting fan "wyt" in hiel algemiene efternamme is, foel soks net op. Oars wie it mei de efternamme Expósito of Expósita (fan it Latynske expositus, letterlik: "bleatstelde", mei as betsjutting "fûnling"). Dy efternamme liet neat oan 'e ferbylding oer, en stigmatisearre fûnlingen en harren neikommelingen as lju út 'e leechste maatskiplike klasse, sûnder bekend komôf. Yn 1921 waard dêrom yn Spanje in wet oannommen dy't it mooglik makke om 'e efternamme Exposito/Exposita kosteleas feroarje te litten.
It tuskenheaksel "de" by efternammen
It foarsetsel de ("fan") wurdt by Spaanske efternammen soms as tuskenheaksel brûkt. Dêrby komme ek de foarmen de la, del (in gearlûking fan de el), de las en de los foar, allegear mei de betsjutting "fan de" (yn froulik inkeltal, manlik inkeltal, froulik meartal, resp. manlik meartal). As de foarnamme weilitten wurdt en de efternamme mei de begjint, mei dy sawol mei in haadletter as in lytse letter skreaun wurde, dus de staverings De la Torre en de la Torre binne beide tastien. Der binne twa redens dat 'de' en oanbesibbe foarmen yn Spaanske efternammen brûkt wurde.
Oard wurdt de brûkt as identifikator fan in aadlike namme, dy't ornaris op deselde wize foarme binne út in patronym en in toponym, útsein by de Spaanske keninklike famylje, dy't fan Frânsk komôf is en koartwei de Borbón hjit (fan it Frânske de Bourbon). It hawwen fan it tuskenheaksel de yn 'e efternamme betsjut yn Spaanske nammen (oars as yn Frânske nammen) lykwols net beslist dat men fan adel is, benammen net yn Kastylje en Baskelân, dêr't foarmen mei de tradisjoneel brûkt waarden om te ferwizen nei jins wenplak of berteplak.
Yn 'e sechstjinde en de santjinde iuw fersprate it gebrûk fan de him lykwols ek rûnom mei as bedoeling om (troch de aadlike konnotaasjes fan it tuskenheaksel) eltse mooglikheid foar te kommen dat men oansjoen wurde soe foar in Joad of in Moar. Sadwaande wiene der yn dy tiid withoefolle lju dy't har in namme mei de oanmeaten, lykas de skilder Miguel de Cervantes en de skriuwer Lope de Vega.
Neffens de hjoeddeistige Spaanske wetjouwing omtrint dit ûnderwerp, dy't datearret fan 1958, mei net ien dy't net al it tuskenheaksel de as ûnderdiel fan syn of har efternammen hat, it tuskenheaksel de noch oan 'e efternammen tafoegje. De iennichste útsûndering op dy regel is as in efternamme sûnder de foar in foarnamme oansjoen wurde soe. Dus by in bern dat Pedro Miguel Jiménez hjit, soe Pedro Miguel as in gearstalde foarnamme beskôge wurde kinne. As Miguel yn dit gefal eins de earste efternamme is, mei it tuskenheaksel de tafoege wurde om misbegryp foar te kommen, sadat de namme Pedro de Miguel Jiménez wurdt.
Ryk (steatkundige ienheid)
Histoarysk waarden riken yn 'e regel bestjoerd troch in monarch (bgl. in kening, hege kening of keizer), of troch in oligargy, in klyk fan machtige en rike famyljes út 'e maatskiplike hegerein (sa't it gefal wie by de Romeinske Republyk). It geografyske oerflak fan in ryk is almeast grutter as dat fan oare steaten. In protte fan 'e grutste histoaryske riken, lykas it Romeinske Ryk, it Mongoalske Ryk en it Britske Ryk, waarden karakterisearre troch oanhâldende oarlochfiering, feroverings, kolonisaasje, plonderings en ûnderwerping fan grutte oantallen lytsere steaten en folken, allegearre yn it foardiel fan hearsker en ekonomyske elite fan it ryk.
Spaanske namme
It tuskenheaksel "y" by efternammen
Yn 'e sechstjinde iuw begûnen de Spanjerts harren earste en twadde efternammen te skieden mei it tuskenheaksel y, dat "en" betsjut. Foarbylden fan dat soarte nammen binne de Andalûsyske skriuwer Luis de Góngora y Argote (1561-1627), de Aragoneeske skilder Franciso José de Goya y Lucientes (1746-1828), de Andalûsyske skilder Pablo Diego Ruiz y Picasso (1881-1973) en de Madrileenske filosoof José Ortega y Gasset (1883-1955). Yn Latynsk-Amearika brûkten benammen geastliken soksoarte nammefoarmen, lykas de Salvadoraanske biskop Óscar Arnulfo Romero y Galdámez.
De nammefoarmen mei y waarden offisjeel makke troch de Ley de Registro Civil (de Wet op it Befolkingsregister) út 1870, dy't it gebrûk fan y ferplichte om 'e beide efternammen faninoar te skieden. De wiere nammen fan politisy as Felipe González Márquez en José María Aznar López binne sadwaande Felipe González y Márquez, resp. José María Aznar y López. Nettsjinsteande de wetlike ferankering wurde sokke foarmen yn it Spaansk mar sporadysk brûkt, oars as yn it Katalaansk, dêr't it oerienkomstige tuskenheaksel i yn algemien gebrûk is.
Krekt as de tafoeging fan de soarget de tafoeging fan y derfoar dat der dúdlikheid komt oer in earste efternamme dy't op it earste gesicht in foarnamme liket te wêzen. De namme fan 'e fysiolooch Santiago Ramón y Cajal, bygelyks, hie sûnder y skreaun wurden as Santiago Ramón Cajal, wêrby't Ramón in foarnamme liket te wêzen. De fuotballer Rafael Martín Vázquez (foarnamme: Rafael; efternammen: Martín Vázquez), dy't gjin y yn 'e namme brûkt, waard foar't er bekendheid krige gauris by fersin Vázquez neamd.
As de twadde efternamme begjint mei in I- (lykas Ibarra), in Y- (lykas de argayske foarm Ybarra) of de kombinaasje Hi- + in konsonant (lykas Higueras), wurdt it tuskenheaksel y automatysk ferfongen troch e (mei deselde betsjutting), om twa i-klanken efterinoar foar te kommen. In foarbyld fan sa'n namme hat bgl. de politikus Eduardo Dato e Iradier (1856-1921). It tafoegjen fan y of e is benammen handich om efternammen te skieden dy't gearstalde foarmen hawwe. In foarbyld is de politikus José María Álvarez del Manzano y López del Hierro, mei as foarnamme José María, as earste efternamme Álvarez del Manzano en as twadde efternamme López del Hierro.
It taheaksel h.
Soms wurdt oan 'e nammen fan manlju it taheaksel h. tafoege. Dat is in ôfkoarting fan it wurd hijo, dat "soan" betsjut. It taheaksel h. hat dêrmei deselde betsjutting as "jr." yn it Frysk: it jout oan dat in man de soan is yn gefallen dat heit en soan persiis deselde namme hawwe. It Spaansk hat gjin foarm dy't korrespondearret mei it Fryske taheaksel "sr." Dus yn it gefal dat in heit en in soan deselde namme hawwe, bgl. Juan Gómez Marcos, sil de heit dy namme drage sûnder taheaksel, wylst de soan himsels Juan Gómez Marcos, h. neame sil.
Efternammen op -ez
Spaanske efternammen dy't einigje op -ez binne fan oarsprong patronimen, mei't -ez safolle betsjut as "soan fan" (ferlykber mei -s yn Nederlânske efternammen as Willems en Peters). Der besteane in protte fan sokke nammen, mei as meast foarkommende: Lykas te sjen is yn it boppesteande rychje is de foarm op -ez yn guon gefallen (Díaz, Ruiz) wat ferbastere rekke. Fierders moat hjirby oantekene wurde dat net eltse Spaanske namme dy't einiget op -ez in (ferstienne) patronym is. Om't yn in protte dialekten fan it Spaansk, benammen yn Latynsk-Amearika, de letters s en z itselde útsprutsen wurde, binne dêr staveringsfoarmen ûntstien op -ez dy't yn Spanje sels stavere wurde as -es. Foarbylden binne nammen lykas Chávez (Hugo Chávez), Cortez (Alexandria Ocasio-Cortez) en Valdez (Jeremy Ray Valdez), dy't yn Spanje stavere wurde as Chaves (Manuel Chaves González), Cortés (Hernán Cortés) en Valdés (Víctor Valdés).
Efternammen fan bûtenlanners
Yn Spanje brûke legal en yllegale ymmigranten gewoan harren eigen nammefoarmen. As se lykwols de Spaanske nasjonaliteit oannimme wolle, binne se wetlik ferplichte om tagelyk dêrmei in namme yn 'e Spaanske nammestyl oan te nimmen, d.w.s. mei ien (simpele of gearstalde) foarnamme en twa efternammen. As de persoan yn kwestje ôfkomstich is út in kultuer dêr't men mar ien efternamme hat, lykas Nederlân, is it wenst om 'e besteande efternamme te duplisearjen. In persoan dy't Jan Jansen hjit, soe dan dus Jan Jansen Jansen komme te hjitten. De Spaanske wet stiet lykwols ta dat de persoan yn kwestje de famkesnamme fan syn of har mem oannimt as twadde efternamme as hy of sy dat graach wol. Dus as de mem fan Jan Jansen berne wie as Sytske Klinkhamer, dan soe Jansen by it oannimmen fan 'e Spaanske nasjonaliteit dus Jan Jansen Klinkhamer komme kinne te hjitten.
Wat foarnammen oangeane, jilde by it oannimmen fan 'e Spaanske nasjonaliteit de normale regels dy't ek foar Spaanske poppen jilde. Dus as de persoan yn kwestje Jan Bernard Jansen hjit, sille de foarnammen Jan en Bernard as in gearstalde foarnamme opfet wurde en ek as sadanich wetlike jildichheid krije. Hat de persoan yn kwestje mear as twa foarnammen, dan sille alle ekstra foarnammen nei de twadde by it oannimmen fan 'e Spaanske nasjonaliteit harren wetlike jildichheid ferlieze, want Spanjerts kinne mar ien (gearstalde) foarnamme hawwe.
Pavel Horváth
(22 april 1975) is in eardere Tsjechysk fuotballer. Earder spile foar Sparta Prague, Jablonec, Slavia Prague, Sporting Portugal, Galatasaray, Teplice, Vissel Kobe en Viktoria Plzeň.
Komarr
Komarr is in science fiction-roman fan 'e hân fan 'e súksesfolle en mannichfâld bekroande Amerikaanske skriuwster Lois McMaster Bujold. It makket ûnderdiel út fan The Vorkosigan Saga, Bujold har populêrste en omfangrykste searje, mar is in ôfrûne ferhaal, dat ek los dêrfan lêzen wurde kin. Komarr, dêr't Bujold in Minnesota Book Award mei wûn, waard foar it earst útjûn yn 1998. It is ûnderwilens oerset yn tsien talen.
Eftergrûn
Yn Komar belibbet Miles Vorkosigan, de lichaamlik beheinde ealman fan 'e planeet Barrayar, dy't de haadrol spilet yn it grutste part fan Bujold har Vorkosigan Saga, einlik in serieuze românse. Eins is Komarr it earste part fan in twalûk wêrfan't A Civil Campaign it twadde diel is; Bujold woe it hiele ferhaal oarspronklik yn ien boek behannelje, mar seach dêr fanôf fanwegen de toansetting. Komarr is nammentlik in romantysk drama, dat him û.m. konsintrearret op 'e net altyd like fleurige reäliteiten fan in frouljuslibben, wylst A Civil Campaign krekt in romantyske komeedzje is. Yn it neiwurd fan 'e omnibus Miles in Love hâldt Bujold út dat sels sy net skizofrenernôch is om sokke ûnderwerpen yn ien en deselde roman gear te tropjen.
Komarr brocht in grut part fan syn tariedingsfaze troch ûnder de wurktitel Ekaterin. Nei eksperiminten mei in stikmannich kneukelhouwerige alternativen keas Bujold derfoar om it boek mar nei de planeet te neamen dêr't it ferhaal spilet, mei't dat yn alle gefallen konsekwint wie mei de rest fan The Vorkosigan Saga: de searje befette nammentlik al twa eardere boeken dy't nei planeten neamd wiene (Barrayar en Cetaganda).
Plot
Op 'e planeet Komarr kinne minsken net oerlibje sûnder beäzemingsapparatuer en is bewenning beheind ta oerkoepele stêden, saneamde "biosfearen". Men is der dwaande mei terrafoarming, dy't útgiet fan it opwaarmjen fan 'e atmosfear, sadat ierdske planten der oerlibje kinne en sadat dy soerstof yn 'e lucht pompe kinne. It is in projekt op 'e tige lange termyn; men hopet dat minsken oer twa of trije iuwen de fruchten dêrfan plôkje kinne.
Yn Komarr reizget Miles Vorkosigan, yn syn nije hoedanichheid fan ryksauditeur (in soarte fan ûndersiker en/of ynspekteur dy't mei de stim fan 'e keizer sels sprekt), nei Komarr ta, dat ien fan 'e trije planeten fan it Barrayareeske Ryk is. Komarr is goed tritich jier lyn troch de Barrayarezen út polityk-strategyske omtinkens ferovere, wêrby't Miles syn heit in liedende rol spile. No hat er de net te fergunnen taak om as hate besetter te ûndersykjen hoe't in ertsfrachtskip de solêre spegel rame kinnen hat, dy't ûnmisber is foar it Komarraanske terrafoarmingsproses.
It boek iepenet as Miles syn mei-ryksauditeur, perfester Georg Vorthys, him meitroaid by in meardeisk besyk oan syn omkesizzer Ekaterin en har gesin, dy't yn 'e biosfear Serifosa wenje, dêr't Ekaterin har man, Etienne "Tien" Vorsoisson, in direksjefunksje by de terrafoarmingsorganisaasje beklaait. Ekaterin sit finzen yn in leafdeleas houlik; sy en de ympulsive en oerhearskjende Tien, in man fan tsien ambachten en tolve ûngelokken, binne al lang lyn útinoar groeid, mar wurde byinoar holden troch Ekaterin har besef fan ferplichting. Sawol Tien as harren ienlingsbern Nikolai (dy't Nikki neamd wurdt) hat de dystrofy fan Vorzohn, in genetyske spiersykte dy't fataal is as er net behannele wurdt. Tien is lykwols as de dea dat immen op it fan mutaasjes grizende Barrayar ûntdekke sil dat hy dêroan lijt; it wie mei it ûnthjit om medyske behanneling foar himsels en harren soan te sykjen, dat er Ekaterin safier krigen hat dat se mei him nei Komarr gien is. Mar Komarr is noch altiten yn it Barrayareeske Ryk, en Tien wol no mei syn gesin op in galaktyske fakânsje gean om him om utens behannelje te litten. De ûnthjitten fakânsje wurdt lykwols almar wer útsteld.
Amfibyske oarlochfiering
Amfibyske oarlochfiering is in type oanfallende militêre operaasje wêrby't troepen dy't oanfierd binne op oarlochsskippen oan lân geane op in kust dy't yn 'e hannen fan 'e fijân is. De namme komt fan 'e amfibyen, wêzens dy't heal yn it wetter en heal op it drûge libje. Sa'n foarm fan oarlochfiering bestiet al sûnt de Aldheid. Iuwenlang waarden sokke troepen dêrby ornaris oan lân set troch it gebrûk fan roeiboaten, mei't it foar gruttere skippen deunby de kust te ûndjip is. As de kust al ferdigene waard, bestie dy ferdigening út de ynset fan bôgesjitters of it opwachtsjen troch kriichslju dy't tarist wiene mei spearen of swurden. Yn 'e moderne tiid wurde foar it ôfsetten fan lâningstroepen lâningsfartugen brûkt dy't spesjaal foar dat doel ûntwurpen binne. Teffens wurde sokke amfibyske operaasjes noch ûnderstipe mei it geskut fan 'e oarlochsskippen en troch de loftmacht. Oan 'e oare kant binne de ferdigeners no tarist mei kanonnen en swiere masinegewearen en kinne ek sy stipe wurde troch jachtfleanmasinen en dûkbommesmiters.
Komarr
Plot
Tien rekket dêrop yn panyk en beswart har dat er it allegear wer ynoarder meitsje sil; dan hastiget er him werom nei syn wurk, dêr't Miles noch altiten oan it ompielen is. Hy besiket Miles wiis te meitsjen dat er koartby fertsjusteringspraktiken ûnder syn ûnderhearrigen ûntdutsen hat en hâldt út dat er der sels neat mei te krijen hat. Om syn bewearings te ûnderbouwen, nimt er Miles mei nei it eksperimintearringsstasjon fan Rioelwaarmteferwurking, dat op in beskate ôfstân fan 'e eigentlike biosfear fan Serifosa yn 'e bûtenlucht fan Komarr stiet.