cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Krim
Twadde Wrâldkriich
Yn de Twadde Wrâldkriich waard der tige hurd fochten tusken oan ien kant de Dútsk-Roemeenske troepen en it Reade Leger oan de oare kant. De Dútskers wienen yn it begjin tige súksesfol en wisten de Krim al gau te besetten. Nei 8 moanne foel ek de havenstêd Sebastopel. Dochs yn it de maitiid fan 1944 sette it Reade Leger in grut offensyf útein en werôveren de Krim sa stadichoan werom. Op 12 maaie 1944 joegen de lêste Dútske troepen yn Sebastopel harren oer. Hjirmei wie de Krim wer hielendal ûnder kontrôle fan de Sowjet-Uny.
Op 30 juny 1945 ferlear de Krim syn autonomy. De Krimske ASSR waard omfoarme ta de Krimske Oblast
Part fan de Oekraïne
Under it bewâld fan Stalins opfolger Chroesjtsjov waard de Krim yn 1954 nei de Oekraynske Sosjalistyske Sowjetrepublyk oerbrocht. Dit wie dien saneamd om it feit dat de Oekraïne 300 jier by Ruslân hearde. Doe't de Sowjet-Uny yn 1991 útinoar foel, bleau de Krim by de Oekraïne. De oblast waard omfoarme yn in autonome Krimrepublyk. Oant 1995 wiene der gauris hurde konflikten tusken Ruslân en de Oekraïne oer it ferdielen fan de Swarte Seefloat en benammen ek de nasjonaliteit fan it skiereilân. Nei it freonskipsferdrach tusken beide lannen waarden de ferhâldings ferbettere. Ruslân pachte in part fan de militêre haven fan Sebastopel foar syn Swarte Seefloat. Mar spannings komme noch regelmjittich foar en is der ek noch gjin dúdlikens oer de rin fan de grins troch de Strjitte fan Kertsj.
Krimkrisis
Nei't de Oekraynske presidint Viktor Janûkowytsj fuorthelle waard, begûnen sawol pro-Russyske as pro-Oekraynske (foaral Tataren) groepen te protestearjen. Nei dizze protesten hawwe ûnbekende militanten, letter identifisearre as Russyske troepen troch Putin, stadichoan it skiereilân ûnder harren kontrôle brocht. It Russyske regear hat dat besletten neffens harren sizzen en beskermje de Russyske minderheid. Dit wurdt de Krimkrisis neamd. Hjirby hat ek de premier fan de Krimrepublyk ôftreedzje moatten foar de pro-Russyske Sergej Aksjonov. Op 16 maart 2014 is yn de troch pro-Russische partyen dominearre Krimrepublyk in referindum organisearre mei de fraach oft men oansluting mei de Russyske Federaasje wol. De Oekraïne erkent lykwols it referindum net en beskôget Sergej Aksjonov en syn bestjoer as ûnwettich.
Oansluting fan de Krim by Ruslân
Op 6 maart 2014 hat it Krimske parlemint ynstimd mei in dekreet dat bepaalt dat de Krim in part fan Ruslân wurdt. Ta tarieding hjirop waard op 11 maart in foarwurdlike ûnôfhinklikensferklearring tekene dat de Krim him ôf skiede sil fan de Oekraïne as de befolking foar oansluting mei Ruslân kieze sil. Op 16 maart 2014 waard in referindum oer oansluting by Ruslân hâlden, wêrby't de grutte mearderheid fan de befolking foar Ruslân stimde. De Oekraïne, de Europeeske Uny en de Feriene Steaten erkenne dit referindum lykwols net, om't sy foarôfgeande ûnderhannelings mei de Oekraïne nedich fine, en om't de Russyske militêre oanwêzigens de frijheid fan de stimming fersteure soe. It referendum waard ek yllegaal ferklearre troch de Feriene Naasjes.
Op 18 maart 2014 waard offisjeel bekend makke dat de Republyk fan de Krim him oansletten hat by Ruslân.
Dirk Piebes Sjollema
thumb|Sjollema yn [[1828 troch Berend Kunst ]] Dirk (Durk) Piebes Sjollema (Terbantsterskâns, 6 july 1760 - It Hearrenfean, 23 desimber 1840) wie in autodidaktysk keunstskilder en ferver.
Sjollema skildere benammen skippen en stedsgesichten. Hy wenne op de Harrewâl nûmer 2. Wurk fan syn hân is yn it Frysk Museum, it Frysk Skipfeart Museum yn Snits, it Museum Willem van Haren op It Hearrenfean en it riedhûs fan Skarsterlân op De Jouwer.
Wapen fan Lemsterlân
thumb|Gemeentewapen Lemsterlân It wapen fan de gemeente Lemsterlân waard fêststeld op 25 maart 1818 en beskreaun as: ''Fan sulver beladen mei in earm fan keel kommende fan de rjochter side fan it skyld, dragende op syn hân in wrâldkloat fan goud. It skyld dekt mei in kroan fan goud.'' De kroan hat trije blêden en 2x3 pearels. De hân is fan natuerlike kleur. De oarsprong fan it wapen is net bekend. Fergelykje ek Doanjewerstâl. Oant yn de sechtjinde iuw hienen beide gritenijen faak deselde grytman.
Dirk Piebes Sjollema
Op de tentoanstelling 'Hûndert jier Fryske skilderkeunst', dy't yn 1947 hâlden waard, wienen fan him te sjen 'De wetterfloed fan febrewaris 1825', 'It binnenfallen fan in haven troch twa Fryske fartugen', 'In Fryske beurtman by stilte op de Sudersee en oare skippen', 'Silende skippen op see' en 'Sylskip op see', allegear eigendom fan it Frysk Museum. Dy skilderijen binne nei de trant fan dy tiid wat swier-romantysk en plaatsjeseftich. Se binne wichtiger as tiidsbylden as út artistyk eachpunt. As keunstner wie Sjollema net fan grut formaat, mar hy hie in soad bekendheid yn Fryslân.
Durk Sjollema wie boaske oan Sieuwke Heeres Walstra (1771-1854).
Wapen fan Lemsterlân
Op de toer fan de herfoarme tsjerke stiet in wimpel mei dêryn it gemeentewapen fan Lemsterlân.
Waltastate (Hallum)
Waltastate stie oan de Meekmawei 2, te Hallum, gemeente Ferwerderadiel. Op it stee stiet no in 18e iuwske pleats.
De Waltastins waard nei alle gedachten yn de 13e iuw boud. Walta wurdt yndirekt, troch de pachtersnamme, yn 1540 neamd; mei it toponym Waltha guedt en Walthe saete yn 1543. Yn 1511 en yn 1540 wie Walta in sate dy't troch Ernst Mockema alias Unema ferpachte waard. De fjouwer preesters lutsen yn 1511 mei elkoar 1 goudgûne, yn 1543 de pastorije in heale goudgûne en de sakrista en de prebendepreester elk 7 stuorren oan rinten út dit goed. Yn 1640 wie de widdo fan kaptein Aernsma eigeneresse fan Walta. Yn 1540 mar ek yn 1700 waard it goed foar 23 floreen oanslein. Yn 1698 is it goed eigendom fan mefrou Margareta fan Walta, widdo Coenders. Yn 1700 is jonkhear Willem fan Haren, grytman fan It Bilt de eigener en yn 1728 is Breeuts Gijsberts eigener en brûker. Yn 1832 is de pleats yn besit fan de erven Gijsbert Gerrits.
Neffens de hear W. Waldus fan de Rykstsjinst foar Aldheidkundich Boaiemûndersyk is de terp dêr't de state/stins op stiet sa'n 800 jier âld. De terp wie grif in nedersettingsterp út de (lette) midsiuwen. Om 1700 waard de stins/state al ôfbrutsen, om dêrnei ferfongen te wurden troch in pleats, dy't mooglik boud waard op de restanten fan de stins “Walta”.
Siebe Smeding
Siebe Sytzes Smeding (Reduzum, 16 oktober 1830 - Skearnegoutum, 8 oktober 1892 ) wie in ûnderwizer en skriuwer. Hy wie de soan fan Sytse Andries Smeding en Grietje Bruinsma. Sietse wie troud mei Akke Douwes Jongbloed fan Toppenhuzen.
Waltastate (Hallum)
Yn de herfoarme tsjerke fan Hallum hinget in rouboerd fan de family Walta mei dêrop it wapen fan de family: trije reade rútsjes op in wyt skyld.
Jan fan Leien
Jan fan Leien, of Jan (Johan) van Leyden, feitlik Johann Bockelson of Johan Beukelssoan (Leien, 1509 - Múnster (Westfalen), 22 jannewaris 1536) wie in omreizgjend Nederlânsk preker fan de werdopers en ien fan de oanfierders, letter kening, fan it werdoperske keninkryk yn Múnster dat mar koart bestien hat.
Libbenspaad
Jan Beukelss. fan Leien wie in bern fan Beukel Gjerrits, dy't er oanset hie by syn tsjinstfaam Alijdgen Jansdochter. Syn âlden trouden nei it ferstjerren fan it earste wiif fan syn heit. Jan fan Leiden waard in skroar dy't yn Flaanderen en Ingelân arbeide. Dêrnei ferfarre er nei Leien, dêr't er boaske oan de widdo fan in skipper. As keapman reizge er nei Lübeck en Lissabon. Yn Leien hie er ek in herberch, In den Witte Lely, wie er mastersjonger, rymdichter en toanielspiler op feesten yn dy stêd.
In 1533 krige Jan van Leiden kunde oan de werdoper Jan Matthijs en liet him troch him dope. Hy hie al earder niget krigen oan dy nije kristlike groep doe't er op in besite oan Múnster in preek fan Bernhard Rottmann heard hie.
It Werdoperskryk yn Múnster
Jan Matthijs stjoerde Jan fan Leien as apostel nei Múnster om de werdopers dêre te stypjen. Rillegau waard er njonken Matthijs oanfierder fan de Werdopers yn dy stêd. De werdopers krigen in mearderheid yn de gemeenterie en makken Múnster ta ien fan har' bolwurken. Biskop Frâns fan Waldeck, dy't út Múnster ferdreaun wie, belegere de stêd al sûnt 28 febrewaris 1534 mei help fan de troepen fan lângreve Filips fan Hessen.
Jan Matthijs ferlear 5 april 1534 it libben by in útbrek fan de belegere stêd. Jan fan Leien wie dêrnei de iennige lieder fan de werdopers yn Múnster. Septimber 1534 naam er de titel kening oan, rjochte it teokratyske “Keninkryk Sion” op, mei prachtich hof en al.
Stipe fan in rie fan "tolve apostelen", syn steedhâlder en skerprjochter Berend Knipperdolling en syn "rykskânselier" Heinrich Krechting soe Jan fan Leien in wier skrikbewâld útoefene hawwe en alle ferset in bloed fersmoard hawwe. Yn it tarieden fan de ûnderstelde tichterby kommende apokalyps liet er alle boeken útsein de Bibel ferbaarne. Jild waard ôfskaft en polygamy en gemienskap fan goed waarden ynfierd. Op oertrêding fan de Tsien Geboaden stie de deastraf.
Jan fan Leiden hie 17 froulju. Ien fan harren, Elisabeth Wandscherer, soe er yn it iepenbier sels ûnthalze hawwe omdat hja by him wei woe. Dat is lykwols net wis. De tsjerklike en wrâldske autoriteiten lieten sokke ferhalen nei harren oerwinning op de werdopers as ôfskrik ferspriede.
It doperryk fan Jan fan Leien kaam op 25 juny 1535 in ein oan, doe't de troepen fan de biskop en de lângreve fan Hessen troch ferried Múnster ynnamen. Pas nei fûleinige fjochterij yn de strjitten waarden de werdopersken ferslein. Jan fan Leien waard finzennaam en in seistak moannen as "sirkusbear" troch de omkriten fierd. Op 22 jannewaris 1536 waard er nei Berend Knipperdolling en Berend Krechting deamartele. De lichems waarden yn izeren koaien oan de toer fan Lambertitsjerke yn Múnster ophong en bleaunen dêr hingjen ta ôfskrik oant 1585. De koaien binne der noch te sjen. Haadpreker Bernhard Rotmann en Berend Krechting syn broer Hendrik koenen ûntkomme. Heinrich Krechting ferkundige it doperdom letter in Aldenboarch.
Antonius Corvinus, in Lutersk predikant dy't mei Jan fan Leiden prate oer syn oertsjûgings en de skiednis Múnster, hat in ferslach oer dy syn finzenis en dea skreun.
Fuotbalferiening Jirnsum
Fuotbalferiening Jirnsum is de fuotbalferiening fan Jirnsum. De klup is oprjochte op 28 desimber 1931 en spilet op de fjilden fan sportkompleks "De Bining" oan de Gravinnewei. Ek de keatsferiening, de tennisferiening, de muorrekeatsferiening en de jeu de boulesclub brûke de akkomodaasje.
Tenu: oranje shirt, swarte broek en oranje sokken.
Foanejacht
De Foanejacht (Nederlânsk: Voornejacht) is in feart by Suwâld tusken Skalkedjip-Langemar en it Alddjip. Eartiids wie hjir in tichtset. Oer it Prinses Margrietkanaal yn de dyk Garyp-Warten sit in hege beweechbere brêge, de Foanejachtbrêge. Dy datearret fan 2005. Yn it âlde sândepot is in swellewand makke.
Kilkenny
Kilkenny (Iersk: Cil Chainnigh) is de haadstêd fan County Kilkenny, Ierlân. Kilkenny leit oan de ouwers fan de rivier Nore yn de provinsje Leinster yn it súdeasten fan Ierlân. De stêd is ferneamd fanwege de protte midsiuwske gebouwen dy't er hat.
De skiednis fan it plak begjint yn de iere 6e iuw at de tsjerke him dêr festiget.
De wichtichste gebouwen binne Kastiel Killkenny en Sint Canice's Katedraal. Sint Canice is ek dejinge dy't de stêd syn namme jûn hat; it Ierske Cill Chainnigh betsjut Tsjerke fan Canice. It Ierske parlemint hat yn de 14e iuw ek in skoft yn de stêd húsmanne.
Killkenny hat ek in súksesfol hurlingteam, The Cats, dat sûnt 1999 al fiif kear de Ierske hurlingtitel helle hat en regearend kampioen is.
Keppeling om utens
thumb|center|730px|Panorama fan Kilkenny
Flaardingen
thumb|Topografyske gemeentekaart fan Flaardingen thumb|Flaardingen yn 1712 Flaardingen (Nederlânsk en offisjeel: Vlaardingen) is in stêd en gemeente yn de Nederlânske provinsje Súd-Hollân. Flaardingen krige yn 1273 stedsrjochten, wat beskôge wurde kin as it begjin fan it gemeentlik bestjoer.
De gemeente leit tusken de gemeenten Skiedam (eastlik) en Maassluis (westlik) en oan de Nije Maas. Der wenje goed 74.000 minsken yn de gemeente (2022) op in gebiet fan likernôch 27 km².
Namme
Der binne ferskate teoryen oer de komôf fan de namme. Ien teory dy't foar de hân leit is dat it foarste part fan de namme vlaar of vlaarde sompe betsjut en dingen "braaklizzend, omploege of oanmakke stik lân" betsjut. De lizzing fan Flaardingen op kwelderlân mei dêrefter in grut feangebiet stipet dy ferklearring.
Iere skiednis
Der moast al yn de lette stientiid bewenning west hawwe op it gebiet fan Flaardingen. Yn de argeology wurdt fan in Flaardingen-kultuer sprutsen. In delsetting fan 3500 oant 2500 f.Kr. is fûn, in tiid dy't de Flaardingen-tiid neamd wurdt. Fierders is der in pleats út dy tiid fûn.
Om 175 f.Kr. hinne waarden der al dammen troch boeren boud om harren lân tsjin it ynkringende wetter te ferdigenjen. Der is ek in syl yn de foarm fan in holle beamstamme fûn.
Yn de Romeinske tiid wie der in delsetting mei de namme Flenio of Flenium yn de omkriten. Flenium stiet op de Peutinger kaart oanjûn tusken Tablis (Ald-Alblas) en Forum Hadriani (Foarburch). Der binne lykwols gjin oerbliuwsel fan fûn dat it is mooglik dat de delsetting mei de oanslutende Romeinske diken troch it wetter fuortspield waarden.
Midsiuwen
Nei de Romeinske tiid hat Flaardingen foar guon iuwen ûnbewenne west. Om 700 n.Kr. moat der in tsjerkje stifte wêze en in mooglike nije delsetting. Faaks bestie dy delsetting út twa terpen: ien mei in hannels- en in oare mei in religieuze bestimming. As stifter fan de tsjerke waard de geastlike Heribaldus neamd dy't de tsjerke oan Willibrord skonken moatten hie. Willibrord hat de tsjerke op syn bar oan de Abdij fan Echternach skonken. De terp dêr't de tsjerke op stie foarme ien hiel mei de terp dêr't de hannelsdelsetting op stie en wie ien fan d egrutste fan it doetiidske Magna Frisia.
Yn 985 krige de Westfryske greve Durk II it gebiet fan de Maasgoa fan de Roomsk-dútske keizer yn eigendom. Dat oanmakke gebiet hie er al earder yn lien krigen. It gebiet is fan strategysk belang om't it oan de mûning fan de Maas lei. Dêrmei koe kontrôle op 'e hannel oer de Maas hinne útoefene wurde. De greve liet yn Flaardingen in fersterke boarch bouwe en Flaardingen waard it wichtichste plak fan it greefskip. Greve Durk III liet dêr tol heffe. In soad hannelers bekleiden harren dêroer by de Dútske keizer. Dy stjoerde, mei help fan de biskop fan Utert, yn 1018 in leger om Durk III te straffen. Durk III mei stipe fan pleatslike Friezen fersloech de keizer yn de ferneamde Slach by Flaardingen. Tusken 1046 en [[1049 wiene der fannijs fjochterijen by Flaardingen tusken de Dútske keizer en de biskop oan de iene kant en de greven oan de oare kant. Durk IV kaam dêrby om it libben. Yn 1070 ferjagen de biskop en de hartoch fan Loataringen de greven út Flaardingen en it greefskip wei, dochs yn 1076 oermastere Durk V en leit er hartoch Godfryd III fan Loataringen ombringe. Dy oanslach waard bekend as de Flaardingske húskemoard.
Flaardingen bloeide neitiids noch dêr't de bou fan in grutte romaanske tsjerke it bewiis fan is. Troch stoarmen en oerstreamings yn de tolfde en trettjinde iuw kaam oan dy bloei in ein. De hannel waard nei Doardt ta ferpleatst en de greven, dy't ûnderwilens de greven fan Hollân neamd waarden, setten harren ta yn it Hof yn Delft. Flaardingen krige lykwols al om 1273 hinne stedsrjochten troch greve Floaris V. It stedsrjocht waard yn de jierren dêrnei ferskate kearen fergrutte, dochs hat it der nea ta laat ta it bouwen fan stedsmuorren.
Moderne tiid
Oan it begjin fan de Tachtichjierrige Kriich is de "iepen stêd" Flaardingen maklik foar de Spanjerts yn te nimmen. Hja brûkten de stêd fan 1574 ôf as útfalsbasis en Willen fan Oranje oardere de stêd mei de grûn lyk te meitsjen. De stêd waard dêrnei troch skiedamske poarters plondere en opbaarnd. Flechte Flaardingers waarden by de poarten fan Skiedam wegere. Der wie letter gauris sprake fan lytse fjochterijen tusken groepen jongeren fan beide stêden, dêr't fan tocht wurdt dat dy weromgeane fan dy tiid.
Nei de kriich hie de stêd it dreech fannijs wer op te bloeien en koe it njonkenlizzende doarp Maasslûs Flaardingen foarby waakse. Yn de achttjinde iuw naam de hearringfiskerij fluch ta yn Flaardingen. Skiedam en Rotterdam wiene yn dy snuorje ek wichtige fiskersplakken, mar Skiedam joech him mear op de jeneveryndustry en Rotterdam op de hannel en sa koe Flaardingen him mear op de fiskerij talizze. De stêd woeks Maaslûs fannijs foarby. It neidiel wie dat de gânse stedske ekonomy dêrop draaide. Yn de Frânske tiid yn kriichstiid doe't it Kontinintaal Stelsel ynfierd waard, rûn de fiskerij in grutte slach op. Flaardingen feroare yn ien grutte earmoede.
Neitiids, fan 1813 ôf, koe Flaardingen him ûntjaan as wichtichste Nederlânske hearringfiskershaven, benammen nei it oanlizzen fan de Nije Wetterwei en it oanlizzen fan it spoar. Oant fier yn de tweintichste iuw wie Flaardingen de tredde fiskershaven fan Nederlân. Ta tsjinstelling fan IJmuiden en Skeveningen wiene der yn Flaardingen nei de Twadde Wrâldkriich gjin nije ynvestearrings yn de fiskerij. De yndustry naam yn it ramt fan de Haven fan Rotterdam in grutter plak yn de ekonomy fan Flaardingen. De fiskerij ferdwûn letter alhiel út de stêd wei.
Yn 1941 waard de gemeente Vlaardinger-Ambacht troch Flaardingen anneksearre en krige de stêd romte om út te wreidzjen.
Ferskate nijbouwiken waarden oanlein, dochs troch stankoerlêst en luchtfersmoarging fan de fabriken fan de Rotterdamske haven krige Flaardingen in minne namme en in groei ta in ynwennertal ta 135.000 waard lang net helle. It ynwennertal bleau justjes oer de helte dêrfan hingen. It sluten fan in middelbere skoalle omreden stankoerlêst kaam lanlik yn it ijs en wie foar de ryksoerheid reden en sanearje de regio.
Wykyndieling
thumb|It sintrum fan Flaardingen út de loft wei. Flaardingen bestiet út acht wyken:
Aire (Ingelân)
De Aire is mei in lingte fan 259 km de fjirde rivier fan Grut-Brittanje. De rivier ûntspringt op in hichte fan 377 meter boppe seenivo ûnder Malham. Dêrnei streamt de rivier troch it westen fan Yorkshire, it yndustrygebiet Airedale en de yndustrystêd Leeds om by Airmyn (myn is it âlde Ingelske wurd foar riviermûning) yn de Ouse út te mûnjen.
By Malham rint de Aire troch de Gordale Scar, in nauwe kleau mei ferskate wetterfallen. Castleford is it plak dêr't de Aire en de Calder gearrinne; justjes streamôf fan dy gearrin stie it ford dêr't in âlde dyk nei de stêd York, dy't al troch de Romeinen brûkt waard, de rivier kruse. In diel fan de Aire is kanalisearre en wurdt de Aire and Calder Navigation neamd.
Heinrich Aldegrever
Heinrich Aldegrever (feitlik Hinrik Trippenmäker) (Paderborn, 1502 – Soest (West-Dútslân), ± 1551-1561) wie in Dútsk keunstskilder, graveur en goudsmid fan de Noard-Dútske Renêssânse.
Libben
Aldegrever waard ynearsten goudsmid en makke sa in rige ornamintele tekeningen foar izerwurk.
Hy reizge troch de Nederlannen en rekke ûnder de yndruk fan it wurk fan Joos fan Cleve en Jan Gossaert. Om 1525 hinne festige er him yn Soest. Dêr skildere er rillegau ien fan syn meast wichtige wurken: de fleugelretabel fan it Maria-alter yn de tsjerke Sankt Maria zur Wiese. Fan 1531 ôf, ûnder ynfloed fan de Reformaasje, wijde Aldegrever, dy't him ta it nije leauwe bekeard hie, him allinne noch oan de grafyske keunst, mei fral wrâldske ûnderwerpen (sa as De Brulloftsdûnser út 1538).
Omreden fan de lytsens fan syn tekeningen wurdt Aldegrever faak rekkene ta in groep Dútske renêssânseskilders dy't de namme 'Lytse Masters' krigen hawwe. Hy makke sa'n 300 gravueres tusken 1527 en 1555, in protte dêrfan fan op wûnderlik lytse skaal.
Wurk
Karakteristyk foar Aldegrever syn wurk binne de tige slanke figueren dy't tinken dogge oan de gotyk en dy't teffens ynfloeden fan it Antwerpske maniërisme sjen litte. De figueren wurde faak skaaimerke troch in drokke drapearjen fan harren klaaiïng. De eftergrûnen mei lânskippen litte de Hollânske ynfloeden sjen. Faak hat syn wurk ek ornamintele arsjitektuereleminten en boartert er mei ljocht en skaad yn syn skilderijen.
Aldegrever waard fierder beynfloede troch Albrecht Dürer, waans monogram hy neidie. It kin sels wêze dat er by Dürer yn Neurenberch west hat.
Goaiïngahúster Sleat
thumb|280px|De Goaiïngahúster Sleat by De Kobben
De Goaiïngahúster Sleat (Offisjeel Frysk) is in feart yn de gemeente Smellingerlân. De feart leit tusken de Kromme Ie en de Modderige Bol en is dêrmei in part fan it trochgeand farwetter fan Grou nei Drachten.
De eastein fan it wetter hat in syl, dat tegearre mei in syl yn de westein fan de Janssleat, if farwetter by 't winter ôfslute kin fan it boezemwetter. Oan de Goaiïngahúster Sleat leit minikemping De Dobbe.
De namme Goaiïngahúster Sleat jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Goëngahuistersloot. Beide nammen ferwize nei it doarp Goaiïngahuzen, dat eartiids foar it grutstepart by de trijehoek fan Aldfeart, Goaisleat en de Goaiïngahúster Sleat lei, mar wêrfan de suderbuorren in de rin fan de tiid safolle wichtiger wurden binne dat de buorren him ferplakke hat nei de súdwestkante fan de Modderige Bol.
Robert Hughes (kritikus)
Robert Studley Forrest Hughes, AO (Sydney, 28 july 1938 - New York, 6 augustus 2012) wie in yn Austraalje berne keunstkritikus, skriuwer en telefyzjedokumintêremakker.
Hughes waard wrâldferneamd mei syn boek The Fatal Shore oer de skiednis fan Austraalje. Hughes ruile Austraalje foar Europa yn 1964, wenne yn skoft yn Itaalje ear't er him nei wenjen sette yn Londen (1965). Hy skreau dêr ûnder oaren foar The Spectator, The Daily Telegraph, The Times en The Observer. Fan 1970 ôf oant syn dea wenne en wurke er yn New York, dêr't er ûnder oaren tsientallen jierren keunstresensint foar Time Magazine wie.
Wapen fan Littenseradiel
thumb|Gemeentewapen Littenseradiel It gemeentewapen fan Littenseradiel waard fêststeld op 22 maart 1984 mei de beskriuwing: ''Yn azuer in skeanbalke fan sulver, beladen mei in klaverbled fan sinopel, in roas fan keel en in stjer fan sinopel, en beselskippe fan 2 stjerren fan goud. It skyld dekt mei in gouden kroan fan 3 blêden en 2x3 pearels.''
It wapen is gearstald út de wapens fan Baarderadiel en Hinnaarderadiel. De skeanbalke út it wapen fan Hinnaarderadiel waard omdraaid. Dit waard dien omdat it âlde wapen fan Westergoa soksoarte skeanbalke hie. Beide ophefte gemeentes leine yn Westergoa.
Sicco Ens
Sicco Ens (Oerterp, 14 july 1779 - Frjentsjer, 12 april 1842 wie in medikus.
Strjitten yn Reduzum
De Strjitten yn Reduzum:
Sicco Ens
Ens wie dokter yn Ljouwert en sjirurch; teffens heechlearaar ferlos- hiel- en genêskunde oan de Universiteit fan Frjentsjer fan 1809-1811 en fan 1815-1842.
Stêdekloft
thumb|right|250px|De grutste stêdekloft fan 'e wrâld, Tokio, nachts In stêdekloft, metropoal (Gryksk μήτηρ mētēr = mem, πόλις pólis = stêd) of agglomeraasje (Frânsk agglomeration) is in grutstedsk gebiet dat bestiet út in tige grutte stêd mei de omlizzende urbanisearre krite, wêrûnder foarstêden en it perifere ommelân dêromhinne dat net perfoarst stedsk is, mar wêrfan de ynwenners oan de stêd ferbûn binne troch wurk. Dat ommelân wurdt ek wol forinzegebiet neamd. Hjirtroch kin it oantal ynwenners fan in stêdekloft in stik grutter wêze as dat fan de stêd sels.
Grutste metropoalen yn Noard-Amerika
Unia Metropolii Polskich
Sicco Ens
Ens wie lid fan de Departementale Commissie van Geneeskundig Onderzoek en Toeverzicht in Friesland en korrespondearjend lid fan it Genootschap tot bevordering der Koepok Inënting yn Rotterdam.
Dave Baan
David (Dave) Baan (Rotterdam, 30 juny 1908 – Sydney, 17 july 1984) is in earder amateurbokser út Nederlân,
Baan die yn 1928 út namme fan Nederlân mei oan de Olympyske Spullen fan Amsterdam. Dêr ferlear er yn de kwartfinales fan it lichtgewicht (oant 61,24 kilogram) fan in Deenske tsjinstanner. Baan soar yn de âldens fan 76 jier nei fjirtjin beroertes yn in fersoargingshûs yn Austraalje.
Wrâldkampioenskip fuotbal 1986
It wrâldkampioenskip fuotbal 1986 waard fan 31 maaie oant en mei 29 juny 1986 yn Meksiko holden. It wie de twadde kear dat Meksiko it kampioenskip organisearre. Der waard spile yn 12 stadions werfan yn 5 stadions ek yn 1970 in tal wedstriden spile wiene. Argentynje waard foar de twadde kear wrâldkampioen.
Groepen
''De teams mei tsjokke letters giene fierder de knock-outfaze fan 'e lêste 16. Ek de bêste nûmmers trije giene troch.''
Apokryf
Apokryf, of ek wol deuterokanonyk, is in term dêr't bepaalde boeken mei oanstjutten wurde dy't oanspraak meitsje om as ûnderdiel beskôge te wurden fan de bibel, mar net yn de kanon fan de Bibel opnomd binne. It wurd 'apokryf' komt fan it Grykske apokruphos dat "geheim", "ferstoppe" betsjut. Sawol by it Alde Testamint as it Nije Testamint besteane der ferskate apokrive boeken. In diel dêrfan wurdt wol brûkt yn it kristendom, mar wurde as minder gesach-hawwend beskôge as de kanonike boeken. In oar part wurdt lykwols as dwaallear beskôge of skeptysk besjoen.
Ierdewurkmuseum De Waach
Skiednis
It gebou waard brûkt foar it karren en wagen fan fleis en molkprodukten as bûter en tsiis. De Waach op de hoeke fan de Waachsteech en de Prúkmakkershoeke waard mei byhearrende waachmasterswenning yn de Wachsteech yn 1698 boud. Twa gevelstienen herinnerje oan dizze bou ûnder it bewâld fan grytman Aylva en de fiif kommitearden foar de bou. It fjouwerkante gebou telt trije boulagen mei dêrboppe in tintedak en in toer. De tagongspoarten fan it gebou sitte oan de noard- en oan de westside. Oan beide kanten fan de poarten binne yn totaal acht ovale finsters yn de gevel makke. Op it tintedak stiet in iepenwurke lantearne mei oan elk fan de fjouwer siden in oerwurk. De lantearne wurdt bekroand mei in ynsnuorre spits. Dak en spits waarden yn 18e iuw fernijd. De byhearrende waachmasterswenning is oan de binnenkant hielendal betegele.
Sûnt 1985 siet yn it gebou it Fries Aardewerk Museum 'De Waag'. De kolleksje 'Van den Akker' is ferpleatst nei it Harnzer Ierdewurkmuseum. Wyls wurdt it gebou brûkt troch it toeristysk ynformaasjepunt fan de stifting Het Friese Hart (de eardere VVV) en de Stichting Ald Makkum.
Wapen fan Menameradiel
thumb|Gemeentewapen Menameradiel It gemeentewapen fan Menameradiel waard fêststeld by Keninklik Beslút fan 20 juny 1938, mei de beskriuwing ''Yn azuer, in lizzende, omsjende ienhoarn fan sulver, beselskippe yn de linker boppehoeke fan in skkulp fan goud, yn de rjochter boppehoeke fan in rút fan sulver, en oan de skyldpunt fan in blêdleaze gouden ikel, de stâle nei ûnderen ta. It skyld dekt mei in gouden kroan fan fiif blêden".
Yn de heraldyk klinke de kleurenammen Midsiuwsk, maar dat komt omdat de heraldyk krekt yn dy tiid ta grutte bloei kaam. Soks is lykwols ienfâldiger as't it liket. Azuer is de heraldyskhe beneaming foar blau, goud is giel en sulver is yn feite wyt. Trouwens, as yn in wapensomskriuwing fan links of rjochts sprutsen wurdt, wurdt dêr eins it tsjinoerstelde mei bedoeld.
De Fluezen
Skiednis
De Hegemer Mar, de Fluezen en de De Moarre binne yn de Saale-iistiid troch in gletsjer yn de ûndergrûn útsliten; se foarmje feitlik ien langhalige gletsjerdelling. Yn de midsiuwen wie it in feangebiet. Dat gebiet waard doe oanmakke troch sleatten en greppels te graven om it te ûntwetterjen sa't it gaadlik foar de lânbou makke wurde koe. Dêrtroch sakke de boaiem ta it peil fan de grûnwetter. Dêrtroch koe it lân simmerdeis allinnich brûkt wurde. Doe waard besletten it grûn foar turf ôf te graven, om't turf goed brânje foar de stienbakkerijen wie. Dêrtroch ûntstiene kûlen en dobben, dêr't der seadden hjir en dêr begûnen te driuwen, de "fluezen" dêr't de namme dus wei komt. Sa stadichoan ûntstie de mar.
Op tiisdei 30 jannewaris 1877 is it steamskip "Willem III" yn de Fluezen op it Feitesân fergien. Dêrby kamen 14 minsken om it libben.
Soal
Midden troch de mar rint in betûne skipfeartrûte 't ûnderdiel is fan it Johan Frisokanaal. By It Sân, in ûndjipte yn it suden rint it soal troch in kanaal, de Nije Feart.
Eilantsjes
Midden yn de Fluezen lizze de trije Krúspôlen: De Langehoekspôle (grutste) de Rakkenpôle en de Leiepôle. De Leiepôle is de lytste en leit yn de 'hals' fan de Fluezen Yn de Hegemer Mar leit it opspuite eilantsje de Rakkenpôle. Der sitte in soad kninen op dit eilantsje.
Natuergebiet
It natuergebiet de Fluezen, by Koudum, is yn behear by It Fryske Gea. It is goed te sjen fan it wetter ôf mar oer it fytspaad fan Himmelum nei Galamadammen binne de gebieten Fûgelhoeke en natuergebiet de Moarre. It Koudumerboskje, bylâns it Johan Frisokanaal, is bûten it briedseizoen frij tagonklik.
Friezen
De Friezen binne in folk oan de súdeastlike igge fan de Noardsee. Yn Nederlân en Dútslân binne de Friezen as nasjonale minderheid erkend. De Fryske talen binne besibbe oan it Ingelsk en foarmet dêrmei de Noardwestgermaanske taalgroep.
Skiednis
Yn de tiid fan it Grutte Folkeferfarren rekke it Fryske wengebiet foar in grut part ûntfolke. It is net wis oft de Friezen om it jier 600 hinne noch deselde Friezen wienen as yn 'e Romeinske tiid.
Op 't lêst fan de 6e iuw libbet Aldgilles, de earste Fryske kening dêr't ferskillende skriftlike boarnen fan oerlevere binne. Under syn neifolger Redbad wurdt it Fryske wengebiet ta syn hichtepunt útwreide. By syn dea yn it jier 719 lit er in grut en heidensk Fryslân nei. It Fryske gebiet dat rûchwei westlik fan de hjoeddeistige Lauwers leit waard ferovere yn it jier 734. De Fryske lannen eastlik fan de Lauwers waarden earst yn it jier 772 troch de Franken oermastere.
Om it jier 800 hinne begûnnen de earste oanfallen fan de Wytsingen yn de Fryske lannen. De Friezen waarden troch de Franken frijsteld fan militêre tsjinst om de kust tsjin de heidenske ynkringers te ferdigenjen. Nei de Slach by Norditi yn it jier 884 soe Karel de Dikke as teken fan syn tankberens de skinker wêze fan de Fryske frijheid. It feodalisme dat rûnom yn Europa yn opkommen wie holden de Friezen noch iuwenlang bûten de doar.
Yn de tiid fan de Fryske frijheid waard Fryslân tusken Fly en Wezer bestjoerd troch redjeven (rjochtsprekkers) en de al as net keazen fertsjintwurdigers fan de autonome Fryske lannen. Fanâlds wienen de redjeven inkeld rjochters, de saneamde Asega's, dy't ûnder foarsitterskip stienen fan de skelta as fertsjintwurdiger fan de greve. Yn de tiid fan de Fryske frijheid waard ek it mûnlinge rjocht fan de Friezen op skrift steld.
De ein fan de Fryske frijheid is net foar elk gebiet itselde. Yn 'e Slach by Vronen einige de Fryske frijheid nei in rige fan Westfryske oarloggen yn West-Fryslân. Yn de hjoeddeistige provinsjes Fryslân en Grinslân einige de Fryske frijheid nei lang konflikt fan Skieringers en Fetkeapers yn it jier 1498. Yn East-Fryslân grypt de famylje Sirksena nei de macht en sa ûntstiet yn 'e twadde helte fan de 15e iuw it Greefskip Eastfryslân.
Hjoeddeistige Friezen
Sûnt likernôch 1500 hearre de Friezen ta ferskate lannen, en fertoane harren taal en kultuer hieltiid mear ûnderlinge ferskillen, en mear oerienkomsten mei dy fan dy lannen. Yn de Nederlânske provinsje Fryslân wurdt noch Westerlauwersk Frysk praat, en bestiet noch in Fryske identiteit. Yn East-Fryslân is in histoaryske bân mei de Fryske kultuer werom te finen; yn it Sealterlân wurdt noch in Eastfrysk dialekt praat. Yn Noard-Fryslân en op Helgolân binne noch Fryske dialekten en in Fryske identiteit. Yn oare gebieten, lykas West-Fryslân yn Noard-Hollân en Grinslân binne allinnich mar Fryske skiednis en wat kultuerspoaren mear. Út ûndersyk docht lykwols wol bliken dat it Eastfrysk platt en it Grinslanner dialekt noch grammatikale oerienkomsten hat mei it hjoeddeistige Frysk.
Taal
It is dreech om nei te gean hoe it Frysk him yn de Aldheid en iere midsiuwen ûntjûn hat. Fan de iere midsiuwen binne lykwols Fryske runen oerbleaun, mar lang net genôch om dêr apart in stúdzje fan te meitsjen. Yn de lette midsiuwen wurdt it Frysk skriftlik brûkt as rjochtstaal. Yn Noard-Fryslân hat de sitewaasje him wer wat oars ûntjûn, dêr teagen twa groepen fan Friezen hinne. De earste weach fan Friezen dy't har yn Noard-Fryslân nei wenjen sette wie yn de 7e iuw, de twadde yn de 11e/12e iuw. De skiednis fan it Noardfrysk is dêrom wer in oar sjapiter. It taalgebiet fan it Frysk yn East-Fryslân waard yn de 16e en 17e iuw hurd lytser. Hjoed is der allinnich mar it Sealterfrysk oerbleaun. Yn West-Fryslân (de provinsje Fryslân yn Nederlân) hat der mei Gysbert Japiks in oplibbing west foar it Midfrysk.
Identiteit
Yn Nederlân wurdt neist de taal ek de identiteit fan de Friezen ûndersocht. Yn Dútslân wurde gjin taaltellingen by minderheden dien en de grutte fan de groep is basearre op rûzingen.
Erik Satie
thumb|right|200px|Erik Satie, 1905 (foto: Bibliothèque nationale de France) thumb|right|200px|Selsportret Erik Alfred Leslie Satie (Honfleur, 17 maaie 1866 – Parys, 1 july 1925) wie in Frânsk komponist en pianist. Hy libbe as in bohemien, hearde ta de Paryske avant-garde. Hy wie maatskiplik in bûtensteander en waard sjoen as in koartswilige aparten-ien en provokateur. Syn oeuvre, dat foaral út piano- en toanielwurk bestiet, rekke nei syn dea fergetten. Dochs hie er by syn libben al ynfloed op oare komponisten, sa as Claude Debussy, Maurice Ravel, Darius Milhaud en Francis Poulenc, en letter ek op John Cage. De Amerikaan Cage wie de man dy't yn de jierren 40 wiisd hat op de moderniteit fan Satie en dêrmei joech er de oanset ta nij omtinken foar Satie en syn wurk, mar yn de jierren 70 fan de 20e iuw waard de muzyk fan earst Satie populêr.
Friezen
Identiteit
{|
Erik Satie
Satie wie de foarrinner fan lettere muzykstreamings sa as it minimalisme, repetitive music, en it 'Teater fan it absurde'.
Satie hat yn Nederlân benammen bekendheid krigen troch de komponist, musikus en dirigint Reinbert de Leeuw. Hy wie de yntepretator fan Saties pianomuzyk (" Ceuvres de jeunesse pour piano").
Friezen
DNA
Der hawwe ferskate ûndersiken west nei it Y-gromosoom by de Friezen. Neffens dy ûndersiken kin der útgean wurde fan in stifterseffekt (founder effect), wêrtroch der beskate genetyske en de (dêrmei gearhingjende) uterlike skaaimerken fan de hiele populaasje sterk ferskille fan in trochsneebefolking. It stifterseffekt is neffens ûndersyk it sterkste yn de provinsjes Fryslân en Grinslân. De Fryske substam fan R1b1b2a1 wurdt oanjûn mei it nûmer S21 (ek wol U106 of M405).
Sjoch ek
20 px Tema:Fryslân – Oersjoch fan Wikipedy siden oer de Fryslannen
Vasto
Vasto is in stêd yn de Italjaanske regio Abruzzen yn de provinsje Chieti. It stedssintrum leit op in plato boppe de Adriatyske kust. Marina di Vasto, mei in haven en brede sânstrannen heart ek by de gemeente.
Neffens de leginde is de stêd stifte troch in stam út Dalmatië, de earste namme wie Histon. De Romeinen neamden de stêd Histonium, dat in wichtich plak waard. Ut dy tiid binne ek de oerbliuwsels fan it amfiteater en de thermen dy't by de stêd lizze. Nei de delfal fan it Romeinske Ryk waard Vasto ferwoastge troch barbaarske folken. Yn de midsiuwen rekke Vasto yn hannen fan de D'Avalos dy't dêr it ûnbidige Palazzo D'Avalos bouden. Yn dat gebou sitte tsjintwurdich in tal museums, ûnder oaren it Museo Archeologico.
Berne yn Vasto
thumb|150px|Rossetti
Jan Minnema van Haersma de With
thumb|Jan Minnema van Haersma de With '''Jhr. Mr. Jan Minnema van Haersma de With''' (Ljouwert, 25 septimber 1821 - De Haach, 19 novimber 1889) wie in grytman en boargemaster.
List fan planetoïden 5101-5200
Dit is in list fan planetoïden 5101-5200.
Jan Minnema van Haersma de With
Hy liet him 22 septimber 1839 as studint ynskriuwe oan de Universiteit fan Grins en promovearre yn Utert as master yn de rjochten.
Hy wie grytman en letter boargemaster fan East-Dongeradiel en Ljouwerteradiel, teffens lid fan de Provinsjale Steaten fan Fryslân.
De With wie in telch út it skaai De With en in soan fan de militêr en bestjoerder Daniël de Blocq van Haersma de With (1797-1857) en Adriana Heringa (1764-1828). Hy troude yn 1847 mei Jacoba Cecilia Coenradina van Boelens (1822-1864). Sy krigen sân bern, ûnder oare:
Grûniikhoarntsjes
De grûniikhoarntsjes (Latynske namme: Marmotini) foarmje in tûke fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (Mammalia), it skift fan 'e kjifdieren (Rodentia), it ûnderskift fan 'e iikhoarntsjes en sliepmûzen (Sciuromorpha), de famylje fan 'e iikhoarntsjes (Sciuridae) en de ûnderfamylje fan 'e grûniikhoarntsjes en Afrikaanske beamiikhoarntsjes (Xerinae). Ta dizze tûke hearre û.m. de marmotten, de prêrjehûnen, de wangsekiikhoarntsjes (chipmunks) en de echte grûniikhoarntsjes. Yn totaal binne der 99 libbene soarten, ferdield oer 3 ûndertûken.
Grûniikhoarntsjes libje, sa't de namme al seit, op en/of ûnder de grûn, yn tsjinstelling ta de beamiikhoarntsjes, dy't it grutste part fan 'e tiid yn 'e beammen tahâlde. In oar ferskil tusken dy beide groepen is dat grûniikhoarntsjes oer it algemien sosjaler binne, en in protte soarten binne feitliks koloanjedieren, dy't maatskippijen mei yngewikkelde sosjale regels ûntjûn hawwe. It grutste grûniikhoarntsje (en trouwens it grutste fan alle iikhoarntsjes) is de Alpenmarmot (Marmota marmota), dy't 53-73 sm lang en 5-8 kg swier is.
Aldheidkeamer fan Molkwar
De Aldheidkeamer fan Molkwar of Bakkerswinkeltsje Molkwar yn Molkwar sit yn in autentyk bakkerswinkeltsje út 1916. Yn 1916 begûn Cornelis de Boer mei it bakken fan syn spesjaliteit: de Molkwarder koeke. De koeke gie sels mei de Staverske boat nei Noard-Hollân ta. As reklame die hy der in âlde doarpsprint by mei it 17e iuwske Fryske Doalhôf Molkwar. In soad bakkersmaterialen is bewarre bleaun en te sjen op de souder fan it museum. Op de rimmen stean koekeblikken, spekulaasplanken en der is in soad bakkersmateriaal, timmerark en fiskerijmateriaal út Molkwar. Hjir is ek noch in "fammenkeamer" út de tritiger jierren te sjen. Yn de keamer sit in bedsteed mei beskildere doar út 1722. Molkwar stie yn de 16e en 17e iuw bekend as it Fryske doalhôf op 8 eilantsjes. Meidat de manlju in soad fan hûs wienen troch de seefeart mei de Eastsee wienen in soad froulju faak allinnich thús en krige it doarp de namme fan Heksehoale. Foar de jeugd is der in “Heksehoale” yn in ûnderdûkersplak yn de Twadde Wrâldoarloch. In it winkeltsje wurdt snobberij ferkocht út beppes tiid en de hjir bakte Molkwarder Koeke.
Museum 't Fiskershúske
Yn 1962 kocht streekmuseum "It Admiraliteitshûs" yn Dokkum it pân Fiskerspaad 4, liet it restaurearje. Dat âldste húske fan 1794 waard ynrjochte as in fiskershúske fan om 1850 hinne.
It iepenloftmuseum bestiet út trije restaurearre fiskershuzen mei de nammen 'It Fiskershûske', 'De Aeck', 'De Blaes'. Teffens is dêr it boethúske. Yn 2003 waard de eardere garnalefabryk fan Moddergat oankocht. Nei restauraasje is it pân yn 2004 yn gebrûk naam. Der is sûnt 1987 in eksposysjeromte, 'De Logger', foar wikseljende tentoanstellings. Yn 2008 waard omtinken jûn oan de ramp fan 1883 doe't yn de nacht fan 5 op 6 maart 83 fiskers út Peazens-Moddergat ferdronken.
Museum 't Fiskershúske is ûnderbrocht yn de stichting Musea Noardeast Fryslân (Museum Dokkum en 't Fiskershúske).
Trivia
Yn augustus 2018 ferwolkomme 't Fiskershúske syn tsientûzenste besiker: in lid it Dútske gesin Thorsten út Karlsruhe, dy't yn in fakânsjewente yn Wierum ferbleaune. Hja krigen in taart en in eksimplaar fan it boek De Ramp van Moddergat oanbean.
Syds Lieuwes Sijtsma
Syds Lieuwes Sijtsma (Eanjum, 27 maart 1868 – Dokkum, 9 novimber 1939) wie in Nederlânsk antirevolúsjonêr politikus.
Sijtsma wie lykas syn heit Lieuwe Sijtsma boer te Eanjum (14 jier), mar keas doe foar de polityk. Yn 1893 waard er gemeenteriedslid yn East-Dongeradiel; fan 1897 ôf wie er dêr ek wethâlder en fan 1904 oant 1934 wie Sijtsma boargemaster fan dy gemeente. Dêrneist wie er lange tiid lid fan de Provinsjale Steaten fan Fryslân (1903-1922 en 1929-1939) en fanôf july 1922 siet er oardeljier yn de Earste Keamer foar de ARP.
Sijtsma hie ek ferskate bestjoersfunksjes. Hy wie ûnder oaren bestjoerslid fan de Kristlike Kweekskoalle te Dokkum.
Op 16 maaie 1895 boaske er yn Mitselwier oan Sidonia Catharina Miedema. Hja krigen fjouwer soannen en twa dochters. Yn 1934 waard syn soan Frans Sijtsma boargemaster op it plak fan syn heit. Syn skoansoan Sybren van Tuinen wie ek boargemaster en Earste Keamerlid.
Sijtsma kaam te hôf yn Eanjum op 11 novimber 1939.
Helomafeart
thumb|left|De Helomafeart by Nijetrine (2006) thumb|Aldlemmerbrêge oer de Helomafeart Helomafeart of Jonkersfeart (Stellingwerfsk en offisjeel: Jonkers- of Helomavaort) is in diel fan de wetterferbining Oerisel-Prinses Margrietkanaal, en rint tusken de Tsjonger en de Linde, yn it noarden yn 'e himrik fan Aldlemmer en yn it suden op 'e grins fan 'e himrikken fan Aldetrine en Nijetrine. By de Driewegsluis rint de feart yn de Linde. De feart is neamd nei de famylje Heloma dy't de feart yn 1774 grave liet. Tusken 1920-1930 wie it yn behear by de provinsje. Nei 1930 ferbrede en ferdjippe oant -1,7 m. Oan de Helomafeart stean noch twa mûnen. De Oldelamersbrêge giet iepen of ticht troch sensoaren.Yn de feart leit noch de koartlyn restaurearre âlde houten feanslûs, as tagong foar de turfskippen dy't eartiids fan de Linde ôf de feanpolder ynfearen.
Pieter Smeding
Pieter Koumans Smeding (Ljouwert, 15 novimber 1791 - dêre, 6 maart 1854) wie in útjouwer en deputearre út Ljouwert.
De widdo fan syn omke Doeke Ritskes Smeding droech him de Leeuwarder Courant oer yn 1817. Hy waard opfolge troch syn skoansoan H.G. Knorre, dy't yn 1857 Willem Sprenger yn de lieding opnaam. Hy is de grûnlizzer fan de firma Koumans Smeding.
Hearresleat
thumb|right|250px| Hearresleat thumb|right|250px| Hearresleat tusken 1816-1827, troch [[Dirk Piebes Sjollema ]] De Hearresleat is in kanaal dat begjint yn It Hearrenfean en yn noardlike rjochting oan de eastkant fan it spoar bylâns Nijbrêge, Haskerdiken en Vegelinsoard rint. Ungefear by de Grevensmole komme de Hearresleat, Mûntsjerak, Nije Hearrenfeanster Kanaal en It Deel by inoar. Djipte oant -1,7 m.
Skiednis
De Hearresleat is in feanfeart en waard yn 1555 yn opdracht fan Piter fan Dekema, ien fan de hearen fan it fean, groeven foar it ferfier fan turf. Yn eastlike rjochting begûn men mei it graven fan de Skoatterlânske Kompanjonsfeart. Beide kanalen binne no net mear mei inoar ferbûn. Dêrfoar yn 't plak kaam de Lindegracht. Hjir lei eartiids ek in brêge, mar dy is ek ferfongen troch in oerklûzing. Yn it sintrum fan It Hearrenfean slút de Hearresleat by de Hearrenwâlsterbrêge oan op de Engelenfeart. De westkant fan de Hearresleat is de Hearrewâl en de eastkant de Fok.
Brêgen yn de Hearresleat
Yn de Hearresleat lizze fjouwer beweechbere brêgen (sintrum It Hearrenfean fan súd nei noard).
Edo van Tetterode
thumb|upright|left|Zandvoort, 1 april 1962: in byld fan [[Peaske-eilân is oanspield.]] Edo van Tetterode (3 maaie 1929 - 18 jannewaris 1996) wie in akteur en ek in byldhouwer. Hy wie ien fan de Tetterodes, mar hy woe net yn it famyljebedriuw. Yn stee derfan waard er akteur. Sa wied er aktyf by de Nederlandse komedie. Lykwols, it bloed krûpt dêr't it net gean kin, en hy kaam docht te wurkjen by Tetterode Steen. Yn 1974 begûn er eigen saak yn Zandvoort. Hy hat dêr in protte gevelstiennen makke. Yn 1986 hat er foar de fermoarde Michael Poyé it byld Verdraagzaamheid makke, wat yn Hilfertsom stiet.
Loeres
Nei oanlieding fan dat sukses har er it Nasjonaal 1-april Genoatskip stifte, wat alle jierren in lytse ferzje van de Loeres útrikte oan de suksesfolste grap - Joke sei Van Tesselrode - fan it ôfrûne jier. It genoatskip hat dit dien oant er ferstoar yn 1996.
Op syn grêf yn Zandvoort stiet in lytse Loeres.
Maurice Ravel
Maurice (of Joseph-Maurice) Ravel (Ciboure, 7 maart 1875 – Parys, 28 desimber 1937) wie in Fransk komponist, dy't oan syn memmekant fan Baskysk en oan heitekant fan Frânsk-Switsersk en Savoaisk komôf wie. Hy jildt as ien fan de wichtichste komponisten fan de 20e iuw en, mei syn âldere lânsman Claude Debussy, as de wichtichste ympresjonist yn de klassike muzyk, en as foarrinner/inisjator fan it ekspresjonisme yn de muzyk.
Mauthausen
Mauthausen is in lytse merkstêd yn Boppe-Eastenryk yn Eastenryk. It plak leit sa'n 20 kilometer be-easten de stêd Linz en hie yn 2001 in ynwennertal fan 4.850.
Yn de Twadde Wrâldkriich wie dêr it konsintraasjekamp Mauthausen-Gusen
Skiednis
Yn de omkriten fan Mauthausen wenje al tûzenen jierren minsken. Yn it tiidrek fan it Romeinske Ryk lei it op in krúspunt fan twa wichtige hannelsrûtes.
Ein 10e iuw wie dêr in tolstasjon foar skippen (Maut yn it Dútsk). De namme "Muthusen" wurdt foar it earst fernijd yn 1007.
Under de Earste Wrâldkriich wie dêr in kriichsfinzenekamp eastlik fan Mauthausen. Russen, Serven, mar meast Italjaanske soldaten (soms wol 40.000 man) sieten dêr fêst. Om de 9000 stoaren yn it kamp. Sy wurde yn oantins holden op in oarlochsbegraafplak.
Yn de Twadde Wrâldkriich, fan 1938 oant 1945, wie der in konsintraasjekamp westlik fan de stêd. Begjin 1940 waard in grut tal Poalen oerbrocht nei it kampkompleks Mauthausen-Gusen. Der wurdt rûsd dat sa'n 30.000 Poalen stoaren yn Mauthausen-Gusen. De finzenen waarden bleatsteld oan barbaarske omstannichheden; it wreedferneamdst wie de stiengroeve. Finzenen moasten swiere rotsblokken in trep fan 186 treden op tôgje. De trep wie bekend as de 'Trep fan de dea'.
Mauthausen krige yn 1954 en 2002 te meitsjem mei oersteaming fan de rivier de Danube.
Toerisme
It besjen wurdich, û.o.:
Museum Oud Nijkerk
Oant 2013 hat it museum in eksposysje gearstald dêr't de besiker yn 12 stappen kennis makket mei de skiednis fan Nijkerk. Yn dat jier foarmet de feestlike betinking fan 600 jier stedsrjochten oanlieding ta in nije tentoanstelling. Jierliks binne der twa of trije eksposysjes dy't te krijen hawwe mei de histoaryske ûntwikkeling fan Nijekrk.
Stichting Oud Nijkerk eksploitearret it museum en stelt him ten doel de kultuerhistoaryske skiednis libben en tagonklik te hâlden foar in breed publyk. Neist it garjen fan foarwerpen en gegevens wurdt ek histoarysk ûndersyk dien.
Eareboarger
thumb|Oarkonde eareboargerskip fan [[Wyk by Duurstede.]] It eareboargerskip is yn in protte lannen in ûnderskieding dy't troch in lân, stêd of gemeente jûn wurde kin, fanwege bysûndere fertsjinsten. It is yn Nederlân en Belgje en ek oare Europeeske lannen in bekend ferskynsel.
Nederlân en Belgje beneame gjin bûtenlanners ta eareboarger, yn Amearika wurdt dat wol dien.
Hagedoarn
thumb|right|Ienstilige hagedoarn. Hagedoarn (Crataegus) is in skaai fan strûken út famylje fan 'e roazen (Rosaceae) en it skift fan 'e roaseftigen (Rosales), dy't fan natuere yn Europa, Noard-Amearika, Aazje en Noard-Afrika foarkomme. Guon soarten komme ek as beam foar. De hagedoarn waard troch de toarnen op de tûken in soad brûkt yn hagen. Alde hagen trochsniene hiel Ingelân, parten fan Skandinaavje en Frankryk en bepaalden foar in grut part de lânskipsfoarm. It hout is hurd en fyn fan struktuer en tsjinne wol foar houtfykwurk.
Doeke Ritskes Smeding
Doeke Ritskes Smeding (Ljouwert, doopt op 3 jannewaris 1753 - 1 april 1814) wie in Ljouwerter útjouwer.