cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Likebroer
Eartiids hienen se net aktyf en net passyf stimrjocht. Yn de lêste jierren krigen se yn in protte oarders en kongregaasjes aktyf en foar guon posten ek passyf stimrjocht. Doe't de kleasters yn de 15e iuw stadichoan de eigen eksploitaasje fan lân opjoegen, naam harren oantal gau ôf.
Konversen
In konvers (meartal: konversen of yn it Latyn: conversi = bekearden) is hjoed de dei in synonym foar likebroer wurden.
Oarspronklik wienen it tsjerklike boetelingen of sy dy't op lettere leeftyd yn it kleaster kamen. By de kamaldulenzen en letter ek de oare mûntsenoarders wienen it likebruorren sûnder geloften. Nei 1200 leinen se wol geloften ôf, mar dienen net mei oan it koargebed. Ek by de biddeloarders en yn it tsjerklik rjocht waard de namme synonym mei likebroer.
Se waarden brûkt foar it wrâldske en rûge wurk. Harren seden wiene dêrmei faak yn oerienstimming (fjochtsje!), sadat by de kleasterherfoarming yn de 15e iuw de konversen meastentiids ferdwûnen.
By de mûntsenoarders bestiet hjoed noch it stribjen oan it ynstitút fan de konversy nije ynhâld te jaan.
Bekende foarbylden
Willem van Saeftinghe, dy't meifocht yn de Goudenspoareslach fan 1302 wie in likebroer fan it kleaster Ter Doest. De likebruorren fan dizze abdij wienen benammen aktyf by it ynpolderjen fan gebieten oan de Noardsee, yn it destiidske Seelân, lykas Saeftinghe, mar ek yn it greefskip Flaanderen.
Potsdam
thumb|left|Lizzing fan Potsdam yn Dútslân Potsdam is de haadstêd fan de Dútske dielsteat Brandenboarch. It is de grutste stêd yn de dielsteat Brandenboarch.
Yn it jier 1660 boude Freark Willem fan Brandenboarch syn simmerferbliuw yn Potsdam. Freark fan Prusen boude mânske bouwurken, lykas it paleis Sanssouci en it Neues Palais. Yn de twadde helte fan de 19e iuw wie Berlyn de haadstêd fan Prusen en it Dútske Keizerryk, mar de politike elite bleau yn Potsdam wenjen. Yn 1918 feroare dat, it Dútske Keizerryk hie de Earste Wrâldkriich ferlern, wêrtroch keizer Willem II flechtsje moast. Op 21 maart 1933 is de saneamde Dei fan Potsdam holden, dêr't de nije Ryksdei ûnder de nazys ynwijd waard. De stêd is fral bekend wurden troch de Konferinsje fan Potsdam fan 1945.
Sealterbûn fan 1952
It Sealterbûn fan 1952 wie de foargonger fan it hjoeddeistige Sealtersk Bûn. It bestjoer krige syn beslach yn de saneamde Tweelwerräid (Rie fan Tolve), dêr't de trije doarpen Strukelje, Roomelse en Skäddel, elk mei fjouwer minsken, yn fertsjintwurdige wienen.
Stavering fan it Sealterfrysk
It Sealterbûn fan 1952 fûn it belangryk dat it Sealtersk mear skreaun wurde soe. Ien fan de mooglikheden yn dy tiid wie it Leesebouk foar Seelterlound. Dêrtroch waard ek it belang fan in skriuwwize foar it Sealterfrysk grutter. Yn 1958 kamen ferskate minsken fan de Fryske Akademy ûnder lieding fan professor Jelle Brouwer nei it Sealterlân ta. Oer ferskillende dagen waard doe mei de Tweelwerräid yn de skoalle fan it buorskip Hollen besocht om ta in skriuwwize te kommen. Dêrút wei is in skriuwwize ûntstien, dy't letter brûkt waard foar it Seelter Woudebouk dat Pyt Kramer yn 1961 publisearre. Marron Curtis Fort brûkte ek eleminten fan de stavering fan 1958 yn syn wurk.
Hendrik Pollema
thumb|275px|Hendrik Pollema Hendrik Pollema (Makkum, 8 novimber 1851 - Heemstede, 29 maart 1932) wie haad fan de kristlike legere skoalle yn it doarp Nijlân, tusken Boalsert en Snits. Hy wie de heit fan Rommert Pollema (1890-1965)
Hy wie aktyf foar de AR en siet tritich jier yn de Provinsjale Steaten fan Fryslân en wie lid fan Deputearre Steaten. Fiif jier wie er ek Twadde Keamerlid. Hendrik Pollema wie ek boargemaster fan Lemsterlân.
Yn Nijlân is in strjitte nei him neamd.
Heidenheim (Landkreis)
Heidenheim is in bestjoerlik distrikt yn de Dútske dielsteat Baden-Wuertemberch en hat 130.719 ynwenners. It waard oprjochte yn 1938.
Stêden en gemeenten
De folgjende stêden en gemeenten lizze yn it Landkreis:
De Haukes
De Haukes leit yn it súdwesten fan it eardere eilân Wieringen. De plaknamme is ôflaat fan de beneaming foar mienskiplike grûn of it is in ferwizing nei leech lizzend sompich lân. Yn 1840 wennen der mar 20 ynwenners yn it plak, tsjintwurdich binne it der likernôch 140 (2021).
Haven
De Haukes hie de haven fan Wieringen, mar groeide troch de iuwen hinne net út ta in echt doarp. It oanbuorjende Westerlân die dat al en hat ek in eigen tsjerke. No leit de haven fan De Haukes oan de Amstelmar. Yn it begjin fan de 20e iuw, doe't de Amstelmar noch net bestie, wie De Haukes in oanlisplak foar de fearboat, dy't it stoomspoar (stoomtram) Skagen-Wieringen kompleet makke; dy ferdwûn úteinlik. Ek wie der doe noch in postboat, mar mei it oanlizzen fan de Ofslútdyk en de wei dêrhinne ferdwûn it nut fan de boat. Tsjintwurdich herinnert allinnich it biljertkafee 'De Postboat' noch oan de boat. De haven is no fral fan belang foar wettersporters en rekreanten.
Pieter Weening
Pieter Weening (De Harkema, 5 april 1981) is in earder Fryske hurdfytser.
Karriêre
Yn 2005 fytste Weening yn de keninginnerit fan de Omgong fan it Baskelân oant tichtby de oankomst foarút, mar waard flak foar de streek dochs noch ynhelle. Fierder die er in soad feintewurk foar syn ploech yn in oare ProTour-wedstryd: de Amstel Gold Race. Yn de Omgong fan Frankryk dat jier wist Weening de achtste etappe te winnen mei in fraksje fan in sekonde (0,0002) foarsprong op Andreas Klöden. Flak efter harren siet it sprintende peloton, dat yn it stik dêrfoar goed ôfstoppe wie troch Pieter syn ploechmaat Michael Boogerd. Weening waard yn 2005 ek keazen ta hurdfytser fan it jier.
Yn 2011 wûn er de fyfde etappe yn de omgong fan Itaalje hy waard ek lieder yn it klassemint, Dêrmei is er de earste Fries mei de rôze trui.
Wylst yn Frankryk de Omgong fan Frankryk 2011 geande wie, waard bekind dat Weening nei tolve jier de Rabobank ploech ferlit. Tidens de Omgong fan Frankryk yn 2012 wie Weening de ienigste fan de fjouwer dielnimmende Friezen dy't Parys wist te beheljen.
Yn 2013 waard Weening twadde yn de Omgong fan Langkawi yn Maleizje. Yn de Omgong fan it Baskelân einige Weening as sechsde yn it einklassemint. Weening waard achtste yn de Amstel Gold Race. Begjin augustus wûn Weening it einklassemint in de Omgong fan Poalen.
Fan ôf 2016 kaam Weening út foar de Nederlânske ploech Roompot-Oranje Peloton, mei dizze ploeg wist weening yn 2016 de Omgong fan Noarwegen en in bergetappe yn de Omgong fan Switserlân op syn namme te skriuwen. Yn 2020 makke Pieter Weening bekent dat hy stopte as profesjoneel hurdfytser.
Dielname oan grutte omgongen
200px|thumb|right|200px|Pieter Weening yn 2007
Skipsleat (Nijlemmer)
De Skipsleat ferbynt De Scheene fia Wolvegea mei de Tsjonger en waard yn de 17e iuw groeven yn it leechfeangefbiet. Yn Wolvega leit it bedriuweterrein Skipsleat mei in strjitte Oan de Skipsleat dy't de N351 krúst. By Nijlemmer leit yn de Skipsleat in brêge oer it kanaal en oan de eastside leit in iisbaan mei in earder gemaal dat no brûkt wurdt troch de iisklub. It wetter út de polder wurdt no yn de Skipsleat lost troch in nij kanaal De Untginning. De namme 'Skipsleat' komt wol faker foar yn Fryslân. Sa is der bygelyks noch in 'Schipsloot' by Steggerda,
Rebekka Kadijk
Rebekka Kadijk (Wurkendam, 16 juny 1979) is in Nederlânske follybalster en strânfollybalster. Mei ferskate partners waard Kadijk njoggen ris Nederlânsk kampioen by it strânfollybal. Ek kaam hja út op de Olympyske Spullen fan 2000, 2004 en 2008.
Libben
Earst rjochte Kadijk har op it follybal, har follybalkarriêre begûn yn 1992 by Foranto Werkendam. Fierder hat hja spile foar Sliedrecht Sport, Cornix Schelle (Belgje) en AMVJ. Yn 1995 makke hja diel út fan de nasjonale jeugdseleksje. Fan 1997 ôf foarme hja mei har suster Debora in strânfollybalduo. It duo waard tusken 1997 en 2000 alle jierren Nederlânsk kampioen en helle op de Europeeske kampioenskippen in sulveren (1998) en in brûnzen medalje (2000). Op de Olympyske Spullen fan 2000 hie it duo gjin súkses, de twa wedstriden dy't spile waarden, giene beide ferlern. Debora Kadijk besleat nei de Spullen op te hâlden. Rebekka Kadijk rjochte har fan 2001 ôf allinne op it strânfollybal en gie fierder mei Marrit Leenstra.
Leenstra en Kadijk waarden yn 2001, 2002 en 2004 Nederlânsk kampioen, stiene yn 2002 yn de finale fan it Europeesk kampioenskip en wûnen yn 2003 in World Cup yn it Sineeske Lianyungang. Op de Olympyske Simmerspullen fan 2004 waard it duo lykwols sûnder in oerwinning te heljen útskeakele yn de groepsfaze. Mei har nij partner waard Kadijk yn 2005, 2006 op 'e nij Nederlânsk kampioen en waard yn deselde jierren op it Europeesk kampioenskip in twadde plak berikt. Mei Mooren pleatste Kadijk har foar de Olympyske Simmerspullen fan 2008. Ek by dy Spullen hie Kadijk gjin súkses, beide wedstriden yn de groepsfaze waarden wer ferlern.
Kadijk makke op 21 oktober 2008 bekend op te hâlden mei strânfollybal.
Persoanlik
Kadijk studearre kommersjele ekonomy en is troud mei Richard de Kogel, dy't ek aktyf is as strânfollyballer. Tegearre hawwe se in soan.
Tupac Shakur
Tupac Amaru Shakur berne as Lesane Parish Crooks (New York, 16 juny 1971 - Las Vegas, 13 septimber 1996), ek wol bekend as 2Pac en Makaveli, wie in tige ferneamd rapper út de Feriene Steaten. Hy kaam om by in drive-by shooting. Der binne oer de hiele wrâld mear as 75 miljoen fan syn cd's ferkocht. In grut part fan syn wurk is postúm ferskynd.
Diskografy
{| width="100%" align="center"
Albums
Postúm:
Grienjurkje
It Grienjurkje (Callophrys rubi) is in flintersoarte yn it skaai fan de Elfkes (Callophrys).
Foarkommen
It Grienjurkje kin lokaal yn grutte oantallen foarkomme. Mar der binne ek parten fan Nederlân dêr't er minder talryk is, benammen yn Noard- en West-Nederlân. Grienjurkjes hâlde fan skrale greiden. Ek binne se faak te finen op de heide. It is in frij honkfêste soart.
Op de reade list stiet de flinter as net bedrige.
Josef Hugo Dischner
Josef Hugo Dischner (1902-1989) wie kampkommandant fan it kamp Westerbork.
Grienjurkje
Flinter
De wjuklingte is ûngefear 14 mm. By flinters dy't oan 'e ein fan harren libben sitte is de griene kleur dy't se op de ûnderkant fan de wjuk hawwe ferdwûn.
Josef Hugo Dischner
Josef Hugo Dischner wie in SS-Obersturmführer en wie 1 septimber 1942 de ferfanger fan kampkommandant Erich Deppner. Dischner wie in kommandant dy't bekend stie om syn wredens en syn alkoholgebrûk. Dischner bleau net lang op syn post en waard al op 9 oktober 1942 ferfongen troch Polizei-Inspektor Bohrmann, dy't oars al trije dagen letter opfolge waard troch Albert Konrad Gemmeker.
Grienjurkje
Fleantiid
De flinter fleant fan ein april ôf oant heal augustus. Foaral tusken 1 en 15 juny. De flinter fleant altyd yn ien generaasje.
Ferbûn fan de trije stêden
It Ferbûn fan de trije stêden ("ferbûn fan de Tryn-stêden") wie in gearwurking tusken de Fetkeaperske stêden Ljouwert en Boalsert en it Skieringer Snits yn in tiidrek dat de partytsjinstellingen tydlik oan skerpte tebek rûnen. It ferbûn sette útein yn 1482 en waard foar fjouwer jier ôfsletten. Haaddoel fan it ferbûn wie oarder skeppe yn Eastergoa en Westergoa. Dêrta waard besletten om yn it machtsberik fan de trije stêden gjin rôf en brân en oar geweld te duldzjen.
Grienjurkje
Rûp
De rûp kin 20 mm lang wurde. It liif is heldergrien mei skeane giele streken der oerhinne. It liif is bedutsen mei lytse hierkes. De rûp groeit yn de foarsimmer. De flinter oerwinteret yn syn pop. Hy is dan al hielendal ûntwikkele mar bliuwt yn de pop oant de omstannichheden goed binne.
De rûp fret fan de hulst, blebberbei en heideplanten lykas skrobberheide.
Ferbûn fan de trije stêden
Yn augustus 1486 waard in nij ferbûn sletten, dêr't ek Frjentsjer har by oanslette. Lykwols hâlde dizze nije stêdenuny net lang stân.
NCD (taalkunde)
In NCD (fan it Ingelsk: 'Non-convergent discourse'), ek wol twatalich petear of asymetrysk petear) is in petear dêr't de peteargenoaten ûnderskate talen brûke. NCD binne bygelyks yn Skandinaavje wenst, dêr't de ferskillen tusken de Germaanske fariëteiten lytsernôch binne om de fersteanberens net op te kearen. De term NCD is troch de Fryske taalsoasjolooch Reitze Jonkman ynbrocht.
Skûtsje
thumb|De Gerben van Manen, fan it Hearrenfean. In skûtsje is in houten of stielen tsjalk dy't eartiids boud waard foar it ferfier fan fracht oer it wetter yn Fryslân. Ofhinklik fan it seizoen waard meastal dong, terpierde, ierdappels en oar bulkguod laden. De skipper en syn famylje wennen ornaris oan board fan it skûtsje.
Skûtsjes binne boud fan de 18e iuw ôf oant likernôch 1930. De lingte bedroech 12 oan 20 m. De breedte hie ferbân mei de ôfmjittings fan brêgen en slûzen yn it fargebiet en wie trochstrings 3.5 m, maksimaal in meter as fjouwer. De boaten wienen boud om te silen en hienen oarspronklik gjin motor. Yn de 20e iuw, yn de rin fan jierren tweintich en jierren tritich, krigen in soad skûtsjes helpmotoren, mar earst nei de Twadde Wrâldkriich waarden de silen ferfongen troch motors. De skûtsjes ferdwûnen as frachtskip fan it wetter doe't de motor-binnenfeartskippen dy't wol hûnderten tonnen lading mei nimme koenen, harren rol oernamen. In soad skûtsjes waarden dêrnei omboud ta wenten op it wetter.
thumb|Skûtsje Twee gebroeders yn 1909 In skûtsje ûnderskiedet him fan oare tsjalken omdat it:
Sûnt de jierren 1950 binne de skûtsjes, dy't destiids as wenskip foar de wâl leinen, wer yn de feart naam. Dat kaam troch partikulieren dy't mei in kajút in prachtich jacht der fan makken, mar ek troch persoanen of organisaasjes dy de skûtsjes wer yn orizjinele staat werom brochten, benammen om wedstriid te silen. Alle jierren binnen der wedstriden mei skûtsjes, it bekende skûtsjesilen.
It Skûtsjemuseum yn Earnewâld is yn 2004 begûn mei de bou fan in tradisjoneel houten skûtsje, De Æbelina. It is op 22 augustus 2009 te wetter litten.
Stabij
De stabij, ek wol stabijhûn of Fryske stabij neamd (mei as alternative stavering staby), is in hûneras dat syn oarsprong yn Fryslân fynt. It is in steande hûn dy't foarhinne fokt waard foar de jacht op lyts wyld. As sadanich binne fermeldings fan dizze hûn werom te finen yn 'e njoggentjinde-iuwske en iere tweintichste-iuwske Fryske literatuer. Hjoed de dei binne der net folle rasechte stabijen mear, û.o. om't dizze hûn gauris krúst wurdt mei oare rassen, lykas de mear foarkommende wetterhûn. Yn 2013 waard de stabij beskôge as ien fan fiif seldsumste hûnerassen yn 'e wrâld.
Skiednis
De stabij is in fan oarsprong Frysk hûneras, dat nei alle gedachten ûntstien is yn 'e Fryske Wâlden. It datearret yn elts gefal fan foàr 1800, en waard yn 'e njoggentjinde en iere tweintichste iuw gauris fermeld yn 'e Fryske literatuer. Sa spilen stabijhûnen in rol yn it wurk fan Joast Hiddes Halbertsma, Waling Dykstra en Nynke fan Hichtum. Oarspronklik waard de stabij fokt foar de jacht op lyts wyld, benammen fûgels, mar ek foksen, murden, rotten en mollen.
De stabij is in steande hûn, dy't ûnferweechlik stilstean bliuwt as er it wyld gewaar wurdt (soms mei in foarpoat omheech en mei de noas yn 'e rjochting fan it wyld) en sa syn baas der opmerksum op makke. As it wyld sketten is, hellet er it ûnskansearre en sa nedich noch libben op en bringt it by syn baas. Dêrnjonken hat de stabij in earsten noas, en is it sadwaande in treflike speurhûn. Behalven as jachthûn tsjinne de stabij ek as hiemhûn, en gruttere eksimplaren waarden foarhinne ek wol as lûkhûn brûkt, wêrby't se foar of ûnder de hûnekarre spand waarden om frachten te ferfieren.
Histoarysk waarden stabijen yn 'e regel hast útslutend troch lytse boeren, komelkers en gerniers holden, dy't it net sa rom hiene en sadwaande in hûn brek wiene dy't foar alle putsjes ynsetber wie, ynstee fan in spesjalisearre jachthûn, in aparte hiemhûn en ek noch in dêrfoar fokte lûkhûn deropta. Om 'e eigenskippen fan 'e stabij te optimalisearjen, waard er foarhinne gauris krúst mei in oar âld Frysk hûneras, de wetterhûn. Tsjin 'e Twadde Wrâldoarloch late dat der ta dat de stabij suver útstoar, mar yn 1942 waard der troch stabij-eigners in rasferiening oprjochte dy't bedoeld wie om 'e stabij fan 'e ûndergong te rêden. Krusen mei wetterhûnen waard doe grutdiels mei opholden.
Tsjintwurdich bestiet der yn Nederlân in beskieden tal fanatike stabij-leafhawwers, dy't de hûn ornaris foar selskip of sport hâlde. It stamboek fan 'e stabij wurdt beheard troch de Nederlânske Feriening foar Stabij- en Wetterhûnen (NVSW). Ek yn it Feriene Keninkryk, Noard-Amearika en Skandinaavje wint it ras oan populariteit. Wrâldwiid wurdt de stabij erkend troch de Ynternasjonale Kynologyske Federaasje (FCI) as ûnderdiel fan rasgroep 7, seksje 1, mei it rasnûmer 222. De Feriene Kennelklub (UKC) erkent de stabij (noch) net. Yn 2013 waard de stabij beskôge as ien fan fiif seldsumste hûnerassen yn 'e wrâld, mar it oantal nimt stadichoan ta. Der binne op 't heden wrâldwiid sa'n 3.500 orizjinele stabijen. Sûnt de milenniumwiksel binne guon stabij-eigners dermei úteinset om har hûnen te krusen mei Labrador-retrievers. De resultearjende hûnen lykje sterk op Labradors, mar hawwe mear it (koppiger) karakter fan 'e stabij.
Aard
De stabij is in treflike jachthûn en boppedat in poerbêste gesinshûn. Hy hat de namme tige freonlik en ynnimlik te wêzen, en ek is er yntelligint, geduldich en wol er it syn baas altyd graach nei 't sin meitsje. Mei bern en oare húsdieren kin er yn 'e regel goed oer de wei. Wol kin er fan en ta ris wat koppich wêze, mar mei in goede trening moat soks net folle swierrichheden opsmite. Hoewol't stabijen binnendoar hiel kalm binne, meie se bûtendoar graach wat enerzjy kwytreitsje troch lichaamlike aktiviteit. Ek kinne se goed swimme en hawwe se dêr grutte aardichheid oan.
Sjoch ek
● List fan hûnerassen
Keppeling om utens
● Offisjele webside fan 'e Nederlânske Feriening foar Stabij- en Wetterhûnen
Anni Friesinger
Tusken 1994 en 2007 die se njoggen kear mei aan it WK Allround. Yn 1998 stie se foar it earst op it earepoadium, se einige as tredde. Se waard yn 2001, 2002 en 2005 wrâldkampioene. Op it WK fan 2005 wûn se mei fjouwer ôfstanseges, dêrmei wie se de sânde frou dy’t dy prestaasje delsette. Se behelle op WK Oer Alles toernoaien yn totaal 19 ôfstânsmedaljes: 9x goud, 5x sulver en 5x brûns.
Friesinger is op 11 augustus 2009 foar de wet troud mei de Fryske âld-reedrider Ids Postma fan Dearsum.
Breukelen
thumb|right|300px|Lizzing Breukelen Breukelen is in plak en eardere gemeente yn de provinsje Utert by it rivierke de Fecht en it Amsterdam-Rynkanaal. Breukelen is belutsen by in gemeentlike weryndieling mei de gemeentes Maarssen en Loenen ûnder de namme Stichtske Fecht.
De gemeente hat 14.610 ynwenners (2010) en hat in oerflakte fan 49,64 km² (wêrfan 2,71 km² wetter). It doarp Breukelen hat 9590 ynwenners (2004).
Wilsterflappen
It Wilsterflappen is in fangmetoade wêrby mei help fan in net Wilsters fong wurde.
It wilsterflappen mei netten is al iuwen ald. Op in skilderij fan om 1600 is it wilsterflappen al te sjen, de fangynstallaasje is yn al dy jierren hast neat feroare. In net wurd ûnder spanning op de grûn dellein. De fanger sit efter in skoele en besiket mei fluitsjen de wilsters op it lân neist it net te krijen, wêr't ek in tal lokfûgels delset wurde. Mei in line kin dit net dan omflapt wurde wêrby't de fûgels dy't neist it net sitte by it opfleanen út de loft wei skept wurde.
It Wilsterflappen, it fangen fan Wilsters mei in falnet hat yn guon streken, yn Fryslân meast yn de Súdwesthoeke, lang in berop en byferstjinste west. It waard hjir benammen dien omdat de trekrûte fan de noardlike -, de súdlike - en de lytse wilster oer it gebiet giet. De fûgels giene meast nei de lokale poelier. Yn 1979 is it ferbean, der waarden yn 1969 noch 37 lytse- of bysûndere jachtaktes útrikt. De wilsterflappers wienen sûnt 1909 feriene yn it Fryske Fûgelfangersbelang dat fêstige wie yn Ljouwert. O. Eenshuistra bestudearre omfang en skiednis fan it wilsterflappen en noatearre de fryske terminology yn Goudplevier en wilstervangst (1973).
Tsjintwurdich binne yn Fryslân, Grinslân en Noard-Hollân noch hyltiten tsientallen wilsterflappers aktyf: sy brûke de tradisjonele fangmetoade as moderne technyk by it ûndersyk nei komôf, trek en ekology fan wilsters.
Ferstienne patronym
In ferstienne patronym is in fêste efternamme dy't basearre is op in foarnamme. Sokke nammen wiene fan oarsprong wiere patronimen wêrby't se oanjoegen hoe't de heit fan 'e drager hiet en dus mei eltse generaasje feroaren. Yn Fryslân wurde sokke wiere patronimen noch wol offisjeus brûkt, lykas yn 'Piter Jelles Troelstra'.
Nederlân
De meast foarkommende ferstienne patronimen yn Nederlân binne dy op -sen (Jansen, Pietersen) en op -s (Willems, Peters). Yn Noard-Nederlân jouwe in soad útgongen as -ma of -sma dit oan (bygelyks Jansma, Broersma en Gjaltema). Dat binne ferstienne patronimen, dy't oarspronklik in ferkoarting fan it wurd man wêze kinne.
Grikelân
Yn it Gryksk ferfolje it efterheaksels -ides of -idis (Koutoufides, Stavridis) en it foarheaksel papa- (Papakostas) de funksje fan ferstienne patronym. Yn de 17e en 18e iuw waard de útgong -ides ek wol troch Nederlanners brûkt (bgl. Harmanus Oneïdes), dy't sjen litte woenen dat se harren klassiken koene, en dus studearje kind hiene en dêrmei ta de hegere sosjale klassen hearden.
Kofi Annan
thumb|Kofi Annan thumb|Annan mei Poetin, doe presidint fan Ruslân Kofi Atta Annan (Kumasy, 8 april 1938 - 18 augustus 2018) wie in diplomaat út Gana, en wie fan 1997 oant en mei 2006 de sânde sekretaris-generaal fan de Feriene Naasjes. Hy jildt as in súksesfol herfoarmer, stimulator en brêgebouwer.
Annan begûn syn wurkpaad by de Wrâldsûnensorganisaasje (WHO), in agintskip fan de Feriene Naasjes, yn 1962. Op 1 jannewaris 1997 waard hy ynstallearre as nije sekretaris-generaal Feilichheidsried fan de Feriene Naasjes. Hy folge Boutros Boutros-Ghali op, in Egyptner, en waard de earste swarte sekretaris-generaal fan de Feriene Naasjes.
Elder statesman
Nei't er by de FN wei wie krige Kofi Annan de status fan âlde wrâldlieder. Yn july 2007 waard er opnaam yn it selskip The Elders, dat foarme wie om âld-presidint Nelson Mandela fan Súd-Afrika hinne. Annan spile ek in grutte rol by de foarming fan de reagering fan nasjonale ienheid yn Kenia, dêr't begjin 2008 in boargeroarloch driigde te ûntstean. Hy hat fierder ferskate kearen besocht om in ein te meitsjen oan de oarloch om Darfur.
Underskiedingen
Op 13 july 2001 ûntfonger in earedoktoraat fan de Frije Universiteit Berlyn en yn oktober fan dat jier waard him de Nobelpriis foar de Frede útrikt.
2004: Four Freedoms Award Freedom medal
Yn 2006 waard er beneamd ta Ridder Grutkrús yn de Oarder fan de Nederlânske Liuw en ûntfong er de Olof Palme-priis.
Notre-Dame fan Parys
De Notre-Dame fan Parys is in katedraal op de Île de la Cité yn Parys, in eilân yn de Seine. Notre Dame bestjút 'Us Frouwe', yn dit gefal Marije, de mem fan Jezus Kristus. Yn Frankryk stean ferskate tsjerken mei de namme Notre Dame. De Notre-Dame fan Parys hat in lingte fan 130 meter en in hichte fan sa likernôch 70 meter. Alle jierren wer wurdt de katedraal besocht troch wol 14 miljoen toeristen.
Biskop Maurice de Sully joech ûnder Loadewyk VII opdracht ta de bou fan de katedraal. De earste stien waard yn 1163 troch paus Aleksander III dellein. Yn 1345 wie de bou fan de katedraal dien.
Yn 1804 kroande Napoleon himsels ta keizer yn de Notre Dame.
Mei de metro kin men it maklikst by de Notre-Dame fan Parys komme troch de halte 'metro station Cité' te brûken.
Brân
Op 15 april 2019 wie der in grutte brân yn de katedraal op in momint dat de katedraal renovearre waard. De krusingstoer en it dak fan it gebou stoarten yn en der ûntstie grutte skea oan it ynterieur, de boppemuorren en de ramen fan de tsjerke, allyksa oan tal fan keunstwurken. It stiennen ferwulft ûnder it dak behindere dat it grutste part fan de brân yn it binnenste fan 'e katedraal berikke koe. Dêrtroch bleau it gebou úteinlik fierdere skea besparre.
Heilbronn (Landkreis)
Landkreis Heilbronn is in bestjoerlik distrikt yn de Dútske dielsteat Baden-Wuertemberch en hat 328.731 ynwenners. It waard oprjochte yn 1938.
Marigot
Marigot is it haadplak fan it Frânske part fan it eilân Sint Maarten. It plak is in frije haven. Yn 2006 wennen der 5700 minsken.
Marigot waard haadstêd ûnder it regear fan Loadewyk XVI. Dy liet it Fort St. Louis bouwe op in hichte by Marigot Bay. It is noch altyd it wichtichste gebou fan Marigot. thumb|left|270px|Panorama fan Marigot thumb|left|270px|Marigot út in oare hoeke wei sjoen
Poarperstreekparlemoerflinter
De Poarperstreekparlemoerflinter (Brenthis ino) is in soarte yn de famylje fan de Aureliaflinters (Nymhalidae). thumb
Foarkommen
De flinter is yn 2006 1 kear sjoen.
Flinter
De wjuklingte is 17 oant 22 mm. De boppekant is oranje krektas by de Grutte Parlemoerflinter. De Poarperstreekparlemoerflinter is lykwols in stik lytser. De ûnderkanten fan de efterwjukken binne giel mei in fiolette bân mei donkere ringen.
Fleantiid
De flinter fleant fan begjin juny ôf oant begjin augustus. De Poarperstreekparlemoerflinter fleant yn ien generaasje.
Rûp
De groeiperioade fan de rûp is yn it foarjier en yn de foarsimmer. It aaike fan de flinter oerwinteret.
De rûp fret fan de wylde geiteburd.
Henricus Antonides Nerdenus
thumb|right|400px|Henricus Antonides Nerdenus
Henricus Antonides Nerdenus, ek wol Henricus Antonii Nerdenus (Naarden, 13 febrewaris 1546 - Frjentsjer, 20 maart 1614), wie fan de stifting yn 1585 ôf heechlearaar godgeleardens oan de Universiteit fan Frjentsjer.
As heechleraar wie Henricus in praktikus, dwaande mei lêsjaan en mei de organisaasje fan de universiteit. Hy wie heechleraar yn Frjentsjer oant syn dea yn 1614.
Yn de Martinetsjerke yn Frjentsjer is noch syn grêfstien te finen, lykas it tinkboerd oanbean troch syn pakesizzer Johannes Antonides van der Linden. Grêfstien te Boalsert ?
Hendrik Michiel Martens
thumb|Boargemaster H.M. Martens iepenet in wedstriid hakjen en houtseagjen yn Nunspeet (1957) thumb|Lêste folmachtegearkomst fan Wymbritseradiels c.a. Contributie Zeedijken, 30 desimber 1937. Martens stiet tredde fan lofts.
Hendrik Michiel Martens (De Lemmer, 2 febrewaris 1900 - Amersfoart, 4 maart 1977) wie in Nederlânsk boargemaster.
Martens syn amtlike karriêre begûn as folontêr op de sekretary yn Wûnseradiel. Dêrnei wie er amtner op de sekretary fan Tytsjerksteradiel en Wûnseradiel en in tal jierren adjunkt-kommys yn Hilfertsom. Begjin jierren tweintich ferfarre er nei de gemeente Wymbritseradiel dêr't er haadamtner (1922-1924) en sekretaris (1924-1931) wie, yn 1931 waard er dêr boargemaster. Ek hie er ferskate njonkenfunksjes sa as sekretaris fan de feriening foar Kristlik ûnderwiis, regint fan it Snitser Ald Burger Weeshûs en dykgraaf.
Martens waard op 1 augustus 1938 ynstalearre as boargemaster fan Ermelo. Novimber 1942 frege er dien wat er twa moanne letter ek krige en boppedat moast er fanwege de Dútsers de provinsje Gelderlân ferlitte. Yn 1945 kaam Martens werom yn syn âlde funksje dy't er hold oan syn pinsjoen yn 1962. Martens wie lid fan de CHU.
78
Foarfallen
thumb|right|262px|In jeugdige Pakoarus II
Ferstoarn
70er
Kosovo
Kosovo is in de facto ûnôfhinklike steat yn it súdwesten fan de Balkan.
Geografy
Kosovo grinzet yn it súdwesten oan Albaanje (112 km), yn it suden oan Noard-Masedoanje (159 km), yn it noardwesten oan Montenegro (79 km) en yn it easten en noarden oan Servje (352 km). De grutste stêden binne Pristina (564.800) yn it sintrum, Gjakovë/Đakovica (153.000) yn it westen en Prizren (221.374) yn it súdwesten.
Bergen
It gea leit opsletten yn in rige fan bergen mei hichten tusken de 2.000 en 2.500 m. Dêrtusken binne de hichteferskillen tusken de 400-700 m. It heechste punt is Gjeravica/Deravica (2.565 m).
Wetter
Troch it westen fan it lân streamt de Wite Drin, dy't yn de omkriten fan Peć ûntspringt. De Drin is de wichtichste rivier en mei 122 km ek de langste rivier yn Kosovo. Yn de midden fan it lân en oan de grins mei Servje en Albaanje binne der wat lytse marren. De grutste mar fan Kosovo is de Gazivodemar, dêrnei komme de Radonjić-mar en Batlava-mar.
Skiednis
thumb|left Serven teagen yn de 7e iuw nei dielen fan it hjoeddeiske Kosovo mar kamen pas yn de 13e iuw ûnder Servysk bewâld. It ferlies fan de Serven tsjin it Osmaanske Ryk yn de Slach om Kosovo fan 1389 late ta 5 iuwen fan Turkske oerhearsking yn Kosovo wêrtroch in protte Turken en Albanezen har yn it gebiet nei wenjen setten. Oan ´e ein fan de 19e iuw wienen de Albanezen de dominante etnyske groep yn Kosovo ynstee fan de Servjers. Doe´t de Turken har weromlutsen nei de Earste Balkan Kriich (1912) griep Servje op ´e nij de macht yn Kosovo. Nei de Twadde Wrâldkriich krige Kosovo de status fan autonome provinsje binnen de Republyk Servje. Yn de Kâlde Kriich besochten Kosovaren hieltyd wer om mear autonomy te krijen en hiene suver deselde status as dy fan in republyk neffens de Joegoslavyske wet. Nettsjinsteande de wetlike konsesjes boaze de rebûlje fan Kosovaarske nasjonalisten oan. Serven yn Kosovo fielden har tekoart dien en Servyske nasjonalistyske foaroanmannen, lykas Slobodan Milosevic, brûkten dizze mooglikheid om mear stipe te krijen fan Servyske stimmers by de ferkiezings dy't Kosovo ta it Servyske heitelân rekkenen. Under Milosevic krige Servje yn 1989 in nije wet wêrtroch Kosovo syn autonomy kwytrekke. Der kaam ferset fan de oare kant en antwurden mei in referindum yn 1991 wêrby't Kosovo ûnôfhinklik ferklearre waard fan Servje. It Servyske regear besocht de Kosovaren ûnder de kwint te hâlden en naam maatregels wylst it Kosovaarske regear mei passive wjerstân besocht ynternasjonale stipe te krijen. Yn 1995 hienen de Albanezen har nocht fan de passive wjerstân fan it Kosovaarske regear en stiften it Kosovaarske Frijheids Leger en kamen yn ferset. Yn 1998 kaam Milosevic mei in tsjinoanfal wêrby in protte Albanzen tamtearre as fermoarde waarden. De ynternasjonale mienskip besocht it konflikt freedsum del te bêdzjen mar Milosevic woe dêr neat fan witte. Dat late yn maart 1999 ta trije moannen lang bombardearjen fan Servje troch de NAFO, de Serven joegen belies en lutsen har yn juny 2009 werom út Kosovo. Troch resolúsje 1244 fan de Feiligensried fan de Feriene Naasjes krige de 'United Nationas Interum Administration Mission' (UNMIK) it foech oer Kosovo yn ôfwachting fan de takomstige status fan Kosovo. Mei de resolúsje wie Kosovo noch hieltyd in part fan it territoariale Servje mar UNMIK wie ferantwurdlik foar it regearen. Yn 2001 krige Kosovo in tydlik regear dat in part fan de taken fan UNMIK op him naam en yn 2005 seach de Feriene Naasjes wer nei de mooglikheden foar de status fan Kosovo. Yn 2006 en 2007 wienen der ûnderhannelings oer desintralisaasje, religieus erfskip en minderheidsrjocht mar de belangen fan de Serven (dy't wol meiwurkje woenen oan mear autonomy) en Albanezen (dy't folsleine autonomy ha woenen) rûnen net lykop. Op 17 febrewaris 2008 ferklearre Kosovo himsels ûnôfhinklik fan Servje.
Ekonomy
BYP per persoan is $1.800 (2007). Gearstalling fan BYP per sektor is 20% lânbou, 20% yndustry en 60% tsjinsten.
Heinsberg (Kreis)
Heinsberg is in bestjoerlik distrikt yn de Dútske dielsteat Noardryn-Westfalen en hat 254.786 ynwenners. It distrikt waard yn syn hjoeddeistige foarm oprjochte yn 1972.
Kosovo
Demografy
thumb|250px|Etnisiteiten per regio thumb|250px|Erkenning fan de Republyk Kosovo yn de [[Jeropeeske Uny|JU Erkenne de Republyk Kosovo wol  Erkenne de Republyk Kosovo net]] Yn 2007 waard it tal Kosovaren op 2.126.708 rûsd. 88 % Albanezen
7 % Serven
5 % oar (Bosniakken, Gorany, Roma, Turken, Askaly, Egypteners) Islam (Albanezen, Boskniakken, Gorany, Turken, Egypteners)
Servysk Ortodoks (Servjers)
Roomsk Katolyk (Albanezen) Albaneesk (offisjeel)
Bosnysk
Roma
Servysk (offisjeel)
Turksk
Status ûnôfhinklikens
Servje en ferskate oare steaten (ûnder oare Ruslân) protestearje tsjin de Feriene Steaten en oare lannen dy't Kosovo erkend hawwe doe't it him yn febrewaris 2008 ûnôfhinklik ferklearre. KFOR peacekeepers (ûnder lieding fan de NAFO) en de UNMIK-missy sille fierder mei it bewarjen fan de frede tusken de Albaneeske mearderheid en Servyske minderheid. Kosovo en Massedoanje hawwe de grins tusken beide lannen yn septimber 2008 fêstlein. Guon lannen dy't Kosovo as ûnôfhinklike steat erkenne, hawwe wilens yn Pristina in ambassade.
Paul van Ostaijen
thumb|Paul van Ostaijen Leopold Andreas (Paul) van Ostaijen (Antwerpen, 22 febrewaris 1896 – Miavoye-Anthée, 18 maart 1928) wie in Belgysk dichter en proazaskriuwer.
Biografy
Van Ostaijen wie in soan fan in Nederlânske heit en in Flaamske mem. Op de middelbere skoalle waard er as in probleemgefal beskôge. Yn july 1913 waard er lang om let fan skoalle stjoerd en waard er betsjinner op it stedhûs fan Antwerpen. At de Earste Wrâldkriich útbrekt, flechtet van Ostaijen mei syn famylje nei Nederlân, mar doe't Antwerpen yn Dútske hannen kaam wie, gie er werom en pakte er syn wurk op it stedhûs wer op. Rillegau waard er in bekende figuer yn it Antwerpske útgeanslibben. De dichter krige de bynamme fan Meneer 1830, omdat er as dandy neffens de moade fan dy tiid oer de Meir en de De Keyserlei yn Antwerpen flanearre.
Paul van Ostaijen wie in warber flamingant. Yn novimber 1917 waard er feroardiele ta trije moannen finzenis omdat er de franskiljonske kardinaal Mercier dy't yn Antwerpen wie om dêr in grutte prosesje te hâlden, útfluitsje doar. It Dútske bestjoer besleat lykwols dat er de sel net yn hoechde. Nei de Earste Wrâldkriich flechte er nei Berlyn om't er benaud foar arrestaasje wie. Hy rekke dêr yn in djippe geastlike krisis. Yn Berlyn krige er ek kunde oan literators en keunstners fan it dadaïsme en ekspresjonisme. Hy begûn doe ek mear proaza te skriuwen.
Nei't er yn 1921 út ballingskip werom wie yn Belgje en yn Brussel in keunstgalery iepene hie, krige er te lijen fan tuberkuloaze. Hy stoar op 18 maart 1928 oan de gefolgen dêrfan yn it sanatoarium fan Miavoye-Anthée yn de Ardennen. Hy waard earst yn dit doarpke te hôf brocht, mar waard letter fannijs beïerdige op it Antwerpske Schoonselhof. Op 8 novimber 1972 kaam er definityf op it earepark te lizzen. Van Ostaijen's 'suvere lyryk' waard postúm útjûn ûnder de titel Nagelaten gedichten.
De Tsjechyske dichter Ivan Wernisch wie sa ûnder de Yndruk fan "it sjeny van Ostaijen" dat er Nederlânsk learde om syn wurk oersette te kinnen (titel Tanec gnómů, 'Dûns fan de gnomen', yn 1990.)
thumb|center|800px|Libben fan Paul van Ostaijen yn jiertallen
Wurk
thumb|right|Boem Paukeslag ferskynde yn Bezette Stad en is ien fan de bekendste gedichten fan Van Ostaijen
Sitaten
thumb|Bertehûs, oan de Lange Leemstrjitte, Antwerpen
Priuwke
Zelfmoord des Zeemans
hij hoort de stem der Loreley
hij ziet op zijn horloge
en springt het water in
Annet Haring
thumb|De trije toeristen op De Jouwer (1982) thumb|Boartsjende bern (Jistrum) (1985) Annet Haring (Hoarn, 1934) is in Nederlânsk keunstner.
Haring hat har oplieding hân oan de keunstakademy yn Amsterdam (Rietveldakademy) net ôfmakke omdat abstrakt wurk har net befoel. Letter folge se noch in oplieding oan de ABK Arnhim en Giacomo Manzu yn Milaan. Se wurke seis jier oan it Ynstiytút foar Byldzjende ekspresje yn Amersfoart. Yn de perioade 1978 - 1996 hat se yn Fryslân wenne en wurke, it lêst yn Oerterp. Nei alve jier reizge te hawwen is se sûnt 2008 wer werom yn Nederlân.
Se makke ûnder oare de brûnzen trofee dy't sûnt 1990 jierliks op it Festival Frouljufilms útrikt wurdt oan in frou dy't har fertsjinstlik makke hat op it mêd fan frou en film. Yn 1995 waard in gruttere útfiering hjirfan troch de organisaasje fan it festival oan de gemeente Assen oanbean.
Haring is mem fan byldzjend keunstner Marco Goldenbeld.
Oosterland (Wieringen)
Oosterland (Nederlânsk foar "Easterlân") is in doarp yn de gemeente Hollâns Kroan yn de provinsje Noard-Hollân.
Skiednis
thumb|left|Oosterland Oarspronklik wie Oosterland it meast eastlike doarp fan it eilân Wieringen. Alhoewol't it eilân nea fan plak feroare, groeide it oan de eastkant wol hieltiten oan. It tsjerkedoarp Oosterland sil oarspronklik in oanlisplak hân hawwe, mar 'de ouwer' kaam hieltiten fierder fuort te lizzen. Yn de 14e en/of 15e iuw ferhûzen de bewenners ek nei de nije kust en is it havendoarp Den Oever ûntstien.
De Michaeltsjerke
It hjoeddeiske dowestiennen tsjerkegebou komt út de 12e iuw en is in foarbyld fan de romaanske boustyl. By de restauraasje yn de jierren 1990 waarden yn it koer fan de tsjerke spoaren fan in houten tsjerkje út de 9e of 10e iuw fûn. Yn de rekonstruearre krypte fan de Michaeltsjerke binne noch in sarkofaach (10e iuw) en trije bûnstsânstiennen sarkofagen (12e en 13e iuw), ôfkomstich fan it tsjerkhôf fan de tsjerke.
Yn de eardere pastorij fan de Michaelstsjerke hat de Dútske kroanprins Friedrich Wilhelm fan Prusen (1882-1951) tusken 1918 en 1923 yn ballingskip wenne. De Dútske keizer en syn famylje krigen nei de Earste Wrâldoarloch asyl yn Nederlân. De keizer wenne yn Doarn en syn soan Friedrich Wilhelm waard ferballe nei Wieringen.
Hippolytushoef
It plak waard yn de 14e iuw neamd as 'Ypolshof'. De plaknamme soe ôflaat wêze fan in pleats dy't der eartiids stien hat. Lokaal wurdt it plak oantsjutten as Hippo of gewoan dörrep (doarp). Troch it fertier en it grutte tal kafee's stie Hippolytushoef yn de 19e en 20e iuw bekend as lyts Parys, mei as hichtepunt de merkeperioade. Yn de rin fan de jierren 1960 rûn it tal kafees werom. Tsjinwurdich binne der noch mar in pear oer. Allinnich by in merkeperioade kin men noch wat fernimme hoe't it yn doe west hawwe moat yn de 19e en 20e iuw.
It besjen wurdich
thumb|200px|left|200px|Sintrum fan Hippolythushoef De Hippolytustsjerke leit op in keunstmjittige hichte yn de midden fan it doarp. De basis fan de toer is fan dowestien en komt út de 12e iuw. De toer waard yn de 15e iuw ferhege (bakstien) en krige doe in mitsele spits. It oarspronklike romaanske of iergoatyske skip fan de tsjerke is yn 1674 troch in orkaan ferneatigee. Yn it nei dy ramp werboude skip binne brânskildere ramen set. Fan dy ramen (makke yn 1676) is allinnich dat fan it Noarderkertier oer. De tsjerke hat sûnt it begjin fan de 14e iuw wijd west oan de tsjerkfaar Hippolytus.
Yn Hippolytushoef steane fierders de doperske fermanje, in tsjerkje út 1861, de katolie tsjerke út 1868 en de protestantske Ankertsjerke fan nei de Twadde Wrâldoarloch.
Krekt bûten it doarp is it Museum 'Allerhande' ûnderbrocht yn in 100 jier âlde pleats. Yn it museum wurdt âld ark en âld guod útstald. De nôtmole 'De Undernimming' is in muonts út 1851 en stiet oan it begjin fan it doarp.
Lingua franca
Lingua franca komt fan it Latynsk en waard foar it earst brûkt foar in fariant fan it Italjaansk, it betsjut letterlik “Frankyske taal”. It wie in mingde taal, besteande út ûnferbogen Italjaansk mei in wurdskat út it Italjaansk, Turksk, Perzysk en Arabysk. Eartiids waard it brûkt foar kommunikaasje yn it Heine Easten. Tsjintwurdich wurdt de term brûkt foar eltse taal dy’t troch sprekkers fan ferskate talen brûkt wurdt om mei elkoar te kommunisearje.
Hippolytushoef
Sport en rekreaasje
Troch dit plak rint de Europeeske wannelrûte E9 ek wol North Sea Trail of Hollânsk Kustpaad neamd. De E9 rint lâns de kust fan Portegal nei de Baltyske steaten.
Lingua franca
Algemien
De oantsjutting lingua franca ferwiist meastentiids nei in taal dy’t oanleard is bûten de memmetaal fan de sprekker om, foar ynternasjonale hannel of oare útwreide ynterkulturele ynteraksjes.
Hippolytushoef
Sport en rekreaasje
Oan de Belt leit in kombinearre sportfjild mei sporthal, dêr't de fuotbalklub Succes en de hânbalklub Tonegido spylje en dêr't de tennisfjilden 'TC Hippo' by lizze.
Lingua franca
Algemien
Yn de westerske wrâld hawwe it Koinee, Latynsk en Frânsk allegear lingua francas west yn ferskate tiidrekken. Frânsk wie al yn de 17e iuw de diplomatike taal fan Jeropa en is júst dêrom de wurktaal wurden fan in soad ynternasjonale ynstellings. Ek it Dútsk hat yn de 19e en 20e iuw yn guon parten fan Jeropa de lingua franca west. Ingelsk is de hjoeddeiske ynternasjonale lingua franca fan de westerske wrâld, it Frânsk wurdt bot bedrige as lingua franca fan de diplomatike wrâld.
Yn oare wrâlddielen hawwe oare talen de funksje fan lingua franca hân of hawwe it noch hieltyd. Sa is it Swahily yn East-Afrika de lingua franca, Russysk yn gebieten fan de âlde Sowjet-Uny, Hindy (tegearre mei Ingelsk) yn Yndia, Maleisk yn Súdeast-Aazje, Bislama op de Pasifyske eilannen en ferskate oare Kreoal-Ingelske talen op oare plakken en yn oare tiden. Portegeesk wie de lingua franca yn Afrika en Aazje yn de 15e iuw en 16e iuw. It Mandarijnsk Sineesk is de lingua franca fan Sina wurden as taal dy’t sprutsen wurdt troch minsken mei Sineeske dialekten dy’t ûnderling net te ferstean binne.
Arabysk
Arabysk is mei de tiid de lingua franca fan it Islamityske Ryk wurden, dat fan Yndia oant Spanje rûn. Yn de midsiuwen wie it Arabysk de taal fan de gelearden en der waarden in soad boeken skreaun yn de taal. It hat in soad ynfloed hân op talen as it Perzysk, Turksk, Spaansk en Portegeesk.
Sineesk
It Sineesk hat lange tiid de lingua franca west yn it easten fan Aazje. It waard yn Sina, Mongoalje, Taiwan, Korea, Japan en Fietnam brûkt yn de ynteroerheids kommunikaasje.
Frânsk
It Frânsk is de âlde lingua franca fan Jeropa. It ûntwikkele harren as lingua franca fan de 17e iuw ôf en wurdt ek op it stuit noch wol brûkt by ynternasjonale ynstituten. Tsjintwurdich wurdt de taal noch hieltyd as lingua franca brûkt yn parten fan West- en Sintraal-Afrika.
Simy Sevenster
Simy Sevenster-de Jong  (Wier, 15 desimber 1944) is in Fryske skriuwster en oersetter fan ferhalen, blijspullen, boeken en toanielstikken. Hja skriuwt yn it Frysk en somtiden yn it Biltsk.
Lingua franca
Ingelsk
Op it stuit is it Ingelsk oer de hiele wrâld de lingua franca. De taal hat dizze posysje ferkrige trochdat Ingelân yn de 19e iuw it machtichste lân op ierde waard en dat bleau oant en mei de earste helt fan de 20e iuw. Dizze foaroansteande posysje waard dêrnei oernommen troch it allyksa Ingelsktalige Amearika. It brûken fan Frânsk rûn yn dy tiid stadich tebek. Letter hat it brûken fan de Ingelske taal him noch fierder útwreide troch de globalisearring.
Simy Sevenster
Libben
Simy Sevenster folge ûnder oaren in oplieding ta ferpleechster. Dat wurk hat hja fjouwer jier dien. Doe troude hja mei boer Anton Sevenster en buorke mei him yn Wier. Nei't it bedriuw oernaam wie troch in soan ferfearen Simy en har man nei Minnertsgea.
Lingua franca
Afrikaansk
It Afrikaansk is in taal dy’t troch in miljoenen Súd-Afrikanen as memmetaal sprutsen wurdt. De status fan de taal yn Súd-Afrika hat te lijen fan politike en etnyske tsjinstellingen troch de apartheid. Yn de tiid fan de apartheid wie it Afrikaansk de offisjele taal fan it lân en de oerheid woe de taal as lingua franca ûntwikkelje. Nei de apartheid waard it Ingelsk rûnom akseptearre. It Afrikaansk wurdt hjoed de dei noch wol yn Namybje brûkt as lingua franca.
Simy Sevenster
Libben
Sy helle by de Afûk de akte Frysk en hat sels ek les yn 't Frysk jûn. Simy hie altyd al niget oan toaniel. Simy spile by de toanielferiening fan Wier. By Pyt van der Zee folge se aktear- en rezjylessen en folge letter ek in kursus toanielskriuwen dy’t organisearre waard troch it Frysk Letterkundich Museum en Dokumintaasjesintrum (FLMD); har dosint wie Bouke Oldenhof. Har earste stikken skreau se foar in nijjiersrevue yn Frjentsjer (1984) en in revue foar it 75- jierrich bestean fan de Fryske Maatskippij fan Lânbou (1983). Sûnt hat hja in soad toanielstikken skreaun.
Lingua franca
Keunstmjittige talen
Troch de tiid hinne hawwe ferskate minsken besocht in keunstmjittige wrâldwide lingua franca op te setten, bygelyks it Esperanto, Ido, Mondlango en Interlingua. Foarstanners fan dizze plannen binne fan miening dat in lingua franca sa sljocht mooglik wêze moat. Se sizze dat Ingelsk en oare natuerlike talen, trochdat se etnysk grûnfêste binne, net gaadlik binne foar in mienskiplike taal, omdat natuerlike talen swierrichheden en eigenskippen hawwe dy’t de talen lêstich meitsje om oan te leare. Ek jout in natuerlike taal in foarsprong oan natuerlike sprekkers, wurdt it assosjearre mei polityk, ekonomy en kulturele oerhearsking troch de oarspronklike naasje fan de taal. Oant de dei fan hjoed is gjin ien fan de keunstmjittige talen der yn slagge de lingua franca te wurden. Sels it ferkrije fan in grut tal sprekkers blykt lêstich. De grutste keunstmjittige taal, it Esperanto, hat nei alle gedachten 100.000 oant 2 miljoen minsken dy’t de taal folslein machtich binne.
Simy Sevenster
Libben
Simmy Sevenster hat teffens gedichten en proaza skreaun. Hja publisearre fierders yn 'Frysk en Frij', it Frysk Deiblêd, de Ljouwerter Krante en hat ynterviews dien foar it Friesch Landbouwblad.
Kristlike Muzykferiening De Bazuin (De Tynje)
De Kristlike Muzykferiening De Bazuin is it muzykkorps fan De Tynje, dat by alle gelegenheden fan belang foar 'it muzyk' soarget. It korps hat in lange skiednis, dy't foar in part beskreaun is troch Andrys Idzerda yn it jubileumboek út 2005: 'It muzyk giet troch De Tynje'.
It earste begjin
De Tynjester grifformearden kamen fier foar 1900 alle sneinen twa kear gear, net allinnich om nei de preek fan in dûmny te harkjen mar ek om te sjongen. Oant 1866 ta dienen sy dat yn in turfskuorre fan Jochem Dragstra en doe yn it tsjerkje dat efteryn by it winkelpand fan Hindrik Bok (no Wagenaar?) ynboud wie. It fine folk fan De Tynje hie de namme dat it song as klysters, en dat sûnder begelieding. In oargel koe it net lije, dat tsjin 1900 kaam de gedachte op fan in keppeltsje blazers op in hoarn. Der siet ek efter dat it jongfolk ferlet hie fan in fersetsje en in marske op 'e tiid. Der wienen in pear dy't alle wiken mei in hoarn nei De Gordyk op en del rûnen. Mar dat wie gjin dwaan gelyk, alhiel net foar wa't efter yn de Warren of de Ripen wenne.
Hielendal te efterheljen is it net, mar der moat al yn de alderearste jierren nei 1900 in Christelijke Muziekvereniging 'De Bazuin' west hawwe, mei Jan Dam as earste foarsitter. Dat hat er net lang west, want hy rekke siik en stoar yn it begjin fan 1907, ferslope en noch mar 32 jier jong. Syn kammeraden en in stikmannich muzikale jongfeinten setten har derfoar. Bygelyks de trije bruorren Reitsma, de Ruters, de Akkermannen en de Dragstra's.
Mei help fan master J.Roorda kochten sy in stealtsje hoarns yn Súdhorn. Wiebe Reitsma betelle út 'e eigen bûse in klarinet. Sa wie it ynienen in harmonykorpske, dat sneins begelieding joech oan it psalmsjongen. Mar mei harren tolven koenen sy ek al gau de Breewei op mei in o sa fleurige mars: Le Val Fleuri ('De delling ûnder de blommen').