cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Otello
Eftergrûn
Hoewol't men derfan útgiet dat Shakespeare syn personaazje Otello fierhinne basearre op Cintio syn Moar, wurdt ek wol tocht dat er foar in part ek de leden fan guon Marokkaanske (Moarske) delegaasjes nei it hof fan 'e Ingelske keninginne Elizabeth I as model naam. Mei't Cintio neat oer it plak fan hanneling fan syn ferhaal skreau, moat Shakespeare him foar syn kennis fan Feneesje en Syprus ferlitten hawwe op The Commonwealth and Government of Venice, in Ingelske fertaling út 1599 fan Lewes Lewkenor fan in orizjinele tekst fan 'e Italjaan Gasparo Contarini.
Fryske oersetting
Otello waard ûnder de titel Othello, de Moar fan Veneesje yn it Frysk oerset troch Douwe Kalma. Yn 1969 waard it publisearre troch de Fryske Shakespeare Stifting te Drachten, as ûnderdiel fan harren omnibusútjefte Shakespeare's Wurk Dl. VII, yn 'e mande mei de fertalings fan guon oare trageedzjes, lykas Antonius en Kleopatra, Kening Lear en Macbeth.
Terminator (franchise)
Terminator is in Amerikaanske mediafranchise dy't oarspronklik kreëarre waard troch regisseur James Cameron en filmprodusinte Gale Anne Hurd. De franchise heart ta de sjenres fan science fiction en aksje en begûn yn 1984 mei de tige súksesfolle film The Terminator, mei akteur Arnold Schwarzenegger yn ien fan syn bekendste rollen as de Terminator. Dat is in cyborg dy't troch de tiid weromreizge is út 'e takomst om 'e jonge frou Sarah Connor te deadzjen, om't hja meitiid mem wurde sil fan 'e man dy't de keunstmjittige yntelliginsje fan it Skynet úteinlik ôfhâlde sil fan 'e wrâldhearskippij. Anno 2021 binne yn it ramt fan Terminator fiif ferfolchfilms makke, in tillefyzjesearje, twa websearjes en ferskaat oan fideospultsjes, stripboeken, romans en oare produkten. Tsjin 2010 hie de franchise al $3 miljard opbrocht.
The Terminator
Yn The Terminator wurdt in cyborg, de Terminator (Arnold Schwarzenegger), troch it Skynet, in keunstmjittige yntelliginsje, út 'e takomst troch de tiid hinne weromstjoerd nei de hjoeddeistige wrâld. Syn opdracht is om 'e jonge Amerikaanske frou Sarah Connor (Linda Hamilton) te deadzjen, mei't hja de mem wurde sil fan John Connor, de lieder fan it minsklike ferset tsjin 'e wrâldhearskippij fan it Skynet. John Connor stjoert lykwols ien fan syn soldaten, Kyle Reese (Michael Biehn), ek werom yn 'e tiid om syn mem te beskermjen. Dyselde wit Sarah te berikken en naait mei har út, efterfolge troch de Terminator. Hja reitsje fereale en Reese wurdt de heit fan John Connor.
The Terminator waard regissearre troch James Cameron nei in senario fan himsels, Gale Anne Hurd, en William Wisher. De film gie op 26 oktober 1984 yn premiêre, en brocht $78,3 miljoen op tsjin in budget fan $6,4 miljoen. The Terminator wie de film dy't Cameron syn karriêre as regisseur fêstige en de titelrol wie (mei Conan de Barbaar yn Conan the Barbarian) ek ien fan 'e wichtichste rollen út 'e aktearkarriêre fan Arnold Schwarzenegger.
Terminator 2: Judgment Day
Yn Terminator 2: Judgment Day is John Connor (Edward Furlong) tsien jier. Syn mem Sarah (Linda Hamilton) wurdt fêstholden yn in psychiatrysk sikehûs en hysels leaut neat mear fan alles dat se him as bern ferteld hat. Dan stjoert it Skynet in twadde cyborg werom yn 'e tiid om John te deadzjen. It is de T-1000 (Robert Patrick), in ferbettere ferzje dy't út floeiber metaal bestiet en frijwol net te ferwoastgjen is. Mar de âldere John Connor stjoert út 'e takomst wei op 'e nij in beskermer werom yn 'e tiid. Diskear is it in troch himsels werprogrammearre orizjinele Terminator (Arnold Schwarzenegger). Underwilens is Sarah wisberet om tsjin eltse priis foar te kommen dat de Oardielsdei (Judgment Day) plakfine kin: de dei dat it Skynet selsbewust wurdt en beslút de minskheid út te rûgjen troch in kearnoarloch te begjinnen en sa in nukleêre holokaust te feroarsaakjen.
Terminator 2: Judgment Day waard wer regissearre troch James Cameron nei in senario fan himsels en William Wisher. De film gie op 1 july 1991 yn premiêre, en brocht $523,7 miljoen op tsjin in budget fan $102 miljoen. De special effects dy't foar Terminator 2: Judgment Day brûkt waarden, foarmen in trochbraak yn 'e filmyndustry. Sa waard yn 'e film foar it earst ea motion capture-technyk brûkt om natuerlike bewegings te jaan oan in kompjûtergenerearre personaazje. Terminator 2: Judgment Day wûn fjouwer Oscars, twa BAFTA's, fiif Saturn Awards en in Hugo Award.
Terminator 3: Rise of the Machines
Yn Terminator 3: Rise of the Machines stjoert it Skynet foar de trêde kear in cyborg werom troch de tiid. Diskear is it de T-X (Kristanna Loken), dy't as opdracht hat om kaaifigueren út it lettere minsklike ferset om te bringen, sadat de rin fan 'e skiednis feroare wurde sil. Under de doelwiten dy't de T-X op it each hat, is Kate Brewster (Claire Danes), de takomstige frou fan John Connor (Nick Stahl), mar net Connor sels, om't it Skynet gjin ynformaasje hat oer syn lokaasje. Connor syn libben komt lykwols dochs op it spul te stean as de T-X him by tafal op it spoar komt. Mar it ferset hat op 'e nij in âlde werprogrammearre Terminator (Arnold Schwarzenegger) troch de tiid hinne weromstjoerd om John en Kate te beskermjen.
Terminator 3: Rise of the Machines waard regissearre troch Jonathan Mostow nei in senario fan John Brancato en Michael Ferris. De film gie op 30 juny 2003 yn premiêre, en brocht $433,4 miljoen op tsjin in budget fan $187,3 miljoen. Terminator 3: Rise of the Machines wie doedestiden de djoerste film út 'e filmskiednis. De film einige yn in oerwinning fan it Skynet en wie foar in protte fans fan 'e franchise in teloarstelling.
Terminator: Salvation
Yn it post-apokalyptyske Terminator: Salvation, dat fuortborduerret op 'e ein fan Terminator 3: Rise of the Machines, hat Skynet, dat yn dizze film de foarm oannimt fan syn betinkster Serena Kogan (Helena Bonham Carter), it meastepart fan 'e minskheid útrûge troch it gebrûk fan kearnwapens. Marcus Wright (Sam Worthington), in moardner dy't yn 2003 de deastraf kriget en syn stoflik omskot donearret oan 'e wittenskip, wurdt fyftjin jier letter wekker yn in ferwoastge wrâld, dêr't in oarloch geande is tusken de keunstmjittige yntelliginsje en syn leger fan masines oan 'e iene kant en de gearklofte restanten fan 'e kriichsmachten fan 'e ûnderskate lannen fan 'e wrâld oan 'e oare kant. Marcus moetet Kyle Reese (Anton Yelchin), dy't lykwols finzennommen wurdt troch de masines. Neitiid liedt Blair Williams (Moon Bloodgood), in lid fan it ferset, him nei fersetslieder John Connor (Christian Bale) ta. Dyselde is djip behelle yn 'e planning fan in, nei't it ferset hopet, beslissende oanfal op it haadkertier fan Skynet. Alles feroaret as Marcus ûntdekt dat hysels in cyborg is.
Terminator: Salvation waard regissearre troch McG nei in senario fan John Brancato en Michael Ferris. De film gie op 21 maaie 2009 yn premiêre, en brocht $371,4 miljoen op tsjin in budget fan $200 miljoen. Oarspronklik wie it de bedoeling dat Terminator: Salvation it earste diel yn in twadde Terminator-trilogy wurde soe, mar doe't filmstudio The Halcyon Company koarte tiid nei de premiêre fallyt gie, rûn dat plan op 'e non.
Terminator: Genisys
Terminator: Genisys wie in reboot fan 'e franchise, dy't it útgongspunt en fan 'e earste film yn in oare rjochting útwurke. De film folget Kyle Reese (Jai Courtney), dy't troch John Connor (Jason Clarke) út 2029 werom yn 'e tiid stjoerd wurdt nei 1984 om syn mem Sarah (Emilia Clarke) te rêden. As er dêr arrivearret, blykt de tiidline lykwols feroare te wêzen troch yngripen fierder tebek yn it ferline. Sarah is net de helpleaze jonge frou dy't Reese ferwachtet, mar in kundige jonge striidster dy't grutbrocht is troch in werprogrammearre Terminator (Arnold Schwarzenegger) dy't se 'Pops' ("Heity") neamt.
Terminator: Genisys waard regissearre troch Alan Taylor nei in senario fan Laeta Kalogridis en Patrick Lussier. De film gie op 22 juny 2015 yn premiêre, en brocht $440,6 miljoen op tsjin in budget fan $158 miljoen.
Terminator: Dark Fate
Terminator: Dark Fate is in ferfolch op The Terminator en Terminator 2: Judgment Day, mar negearret de rest fan 'e filmsearje. Fiifentweintich jier nei de foarfallen út Terminator 2 stjoert it Skynet in nij model Terminator, Rev-9 (Gabriel Luna) werom yn 'e tiid nei 2020 om Dani Ramos (Natalia Reyes) te deadzjen, mei't har lotsbestimming ferbân hâldt mei de ûntjouwing fan 'e takomst. It minsklik ferset stjoert de sybernetysk ferbettere soldaat Grace (Mackenzie Davis) werom yn 'e tiid om Ramos te beskermjen. Grace kriget help fan Sarah Connor (Linda Hamilton) en de oarspronklike Terminator (Arnold Schwarzenegger).
Terminator: Dark Fate waard regissearre troch Tim Miller nei in senario fan David S. Goyer, Justin Rhodes en Billy Ray. De film gie op 23 oktober 2019 yn premiêre, en brocht $261,1 miljoen op tsjin in budget fan $196 miljoen. Yn Terminator: Dark Fate wiene Linda Hamilton en Arnold Schwarzenegger foar it earst yn 23 jier wer tegearre te sjen.
Terminator: The Sarah Connor Chronicles
De tillefyzjesearje Terminator: The Sarah Connor Chronicles folget Sarah Connor (Lena Headey) en har soan John (Thomas Dekker) wylst se 'ûnder de radar' besykje te libjen nei't se Cyberdyne Systems, it bedriuw dat it Skynet makket, ferneatige hawwe. Dat lêste barde yn Terminator 2: Judgment day. De searje kin dan ek as in ferfolch op dy film beskôge wurde en fertsjintwurdiget as sadanich in trêde ôfspjalting fan 'e ferhaalline njonken Terminator 3: Rise of the Machines en Terminator: Dark Fate. In Terminator-cyborg dy't Cameron neamd wurdt (Summer Glau) en Derek Reese (Brian Austin Green), de jongere broer fan Kyle Reese, wurde troch it ferset werom yn 'e tiid stjoerd om 'e Connors te beskermjen en in twadde Oardielsdei foar te kommen.
Terminator: The Sarah Connor Chronicles wie as tillefyzjesearje yn 2008 en 2009 twa seizoenen op it Amerikaanske tillefyzjenetwurk Fox te sjen. Der waarden yn totaal 31 ôfleverings fan makke. De searje waard produsearre troch Josh Friedman foar Warner Bros. Television.
Terminator Salvation: The Machinima Series
De tekenfilmsearje Terminator Salvation: The Machinima Series moat yn 'e franchise pleatst wurde nei Terminator 3:Rise of the Machines en foarôfgeande oan Terminator: Salvation. Yn 'e searje fjochtet Blair Williams (ynsprutsen troch Moon Bloodgood) yn 'e post-apokalyptyske wrâld fan nei de Oardielsdei yn 'e ruïnes fan Los Angeles tsjin 'e masines. Dêr spoart se de hacker Laz Howard (ynsprutsen troch Cam Clarke) op en besiket him oer te heljen om 'e lapen gear te smiten mei it ferset.
Terminator Salvation: The Machinima Series is in kompjûteranimearre websearje dy't produsearre waard troch Warner Premiere Digital. De rige, dy't bestie út seis ôfleverings, kaam tusken mids maaie en ein juny 2009 út fia de webside Machinima. Terminator Salvation: The Machinima Series waard ek op fideo útbrocht yn novimber 2009.
Terminator Genisys: The YouTube Chronicles
Terminator Genisys: The YouTube Chronicles is in websearje ûnder rezjy fan Charles Paek nei in senario fan Jay Bushman. De rige waard op 22 juny 2015 yn trije dielen fia YouTube publisearre om 'e film Terminator: Genisys te promoatsjen. Der wurken ferskate populêre YouTube-stjerren oan mei dy't mei Arnold Schwarzenegger oarspronklike Terminators spilen, wylst se it opnamen tsjin 'e nije T-360 (spile troch YouTube-stjer Toby Turner).
Muzyk
De folgjende soundtrackalbums binne ferskynd yn it ramt fan 'e Terminator-franchise:
Romans
Fan 2001 oant en mei 2004 waard der ûnder de titel T2, in trilogy romans publisearre dy't basearre wiene op 'e Terminator-franchise:
Strips
Der binne troch de jierren hinne in protte stripboeken basearre op 'e Terminator-franchise. Sjoch foar in folsleine en byholden opsomming dizze list op 'e Ingelske Wikipedy.
Fideospultsjes
Der binne troch de jierren hinne in protte fideospultsjes basearre op 'e Terminator-franchise. Sjoch foar in folsleine en byholden opsomming dizze list op 'e Ingelske Wikipedy.
Oar
Yn 2000 waard troch Precedence Entertainment The Terminator Collectible Card Game op 'e merk brocht, in sammelkaartspul.
Ferskate ferdivedaasjeparken hawwe of hiene attraksjes dy't wijd binne oan 'e Terminator-franchise, wêrûnder T2-3D: Battle Across Time yn 'e Universal Studios Florida yn Orlando (Floarida). Terminator X: A Laser Battle for Survival wie fan begjin 2009 oant 2015 op ferskate lokaasjes aktyf, en Terminator Salvation: The Ride bestie yn 2009 en 2010 yn Six Flags Magic Mountain yn Valencia (Kalifornje).
Franchiserjochten
Ear't The Terminator makke waard, ferkocht regisseur James Cameron de rjochten op sawol dy film as eventuele ferfolchfilms foar it symboalyske bedrach fan ien dollar oan filmprodusinte Gale Anne Hurd. De Hemdale Film Corporation waard fia Hurd eigner fan 50% fan 'e rjochten, oant dat part yn 1990 ferkocht waard oan Carolco Pictures, in bedriuw dat oprjochte wie troch Andrew G. Vajna en Mario Kassar. Terminator 2: Judgment Day kaam it jiers dêrop út. Yn 1995 gie Carolco lykwols fallyt, wêrnei't de 50% fan 'e rjochten dy't de studio yn eigendom hie, foar $8 miljoen by opbod ferkocht waard oan Vajna persoanlik. Tegearre mei Kassar kocht dyselde neitiid foar nochris $8 miljoen ek de 50% fan 'e rjochten op dy't oant dy tiid noch yn it besit wiene fan Hurd, sadat se foar de folle 100% eigener fan 'e franchise waarden.
Nei't yn 2003 Terminator 3: Rise of the Machines útkommen wie, ferkochten Vajna en Kassar de rjochten yn 2007 foar $25 miljoen oan The Halcyon Company, dy't yn 2009 Terminator: Salvation makke. Letter datselde jiers rekke it bedriuw lykwols yn finansjeel swierwaar, en moast it in fallisemint oanfreegje. Fan gefolgen waarden de rjochten op Terminator yn 2010 op 'e nij ferkocht, diskear foar $29,5 miljoen, oan it ynvestearringsfûns Pacificor, dat de grutste skuldeasker fan Halcyon wie. Dat ferkocht se yn 2012 foar minder as $20 miljoen troch oan Megan Ellison, de eigneresse fan Annapurna Pictures. It ferskil yn priis wie it gefolch fan in nije Amerikaanske copyrightwet, dy't makke dat de rjochten yn 2019 wer yn 'e hannen fan Cameron oergean soene. Megan har broer David Ellison en syn Skydance Productions produsearren yn 2015 Terminator: Genisys.
Yn 2019 wurke Cameron, dy't doe wer foar 50% eigner fan 'e franchise wurden wie, gear mei David Ellison om Terminator: Dark Fate te meitsjen. Doe't dy film hast útkommen wie, spande Hurd in rjochtsaak oan om in ein te meitsjen oan in 35 jier âlde auteursrjochtlike skinking, wat har op 'e nij foar 50% eigner fan 'e franchise meitsje soe. Dêrtroch soe Skydance Productions it rjocht ferlieze om fierdere films yn it ramt fan 'e franchise te meitsjen, òf it moast wêze dat de studio in nije oerienkomst wist te sluten. Yn novimber 2020 makke Skydance bekend dat der mei Cameron yndie sa'n oerienkomst sletten wie, en dat de rjochten op 'e franchise foar de foarsjenbere takomst by Skydance yn brúklien bliuwe sille. De rjochten op 'e franchise binne op 't heden lykwols eigendom fan Cameron en Hurd.
Symbelinus
Symbelinus, yn it oarspronklike Ingelsk: Cymbeline (útspr: /ˈsɪmbɨli:n/; folút eins: The Tragedy of Cymbeline en ek wol bekend as Cymbeline, King of Britain), is in toanielstik fan 'e hân fan 'e wiidferneamde Ingelske skriuwer en dichter William Shakespeare. It is basearre op 'e leginden oer Kunobelinus, in iere Keltyske kening fan Brittanje, en hat benammentlik oergeunst en ûnskuld ta tema, krekt as Otello en It Winterjûnsteltsje. Hoewol't de gesachhawwende First Folio, út 1623, it klassifisearre as in trageedzje, is men tsjintwurdich eins fan tinken dat Symbelinus mear de eigenskippen fan in komeedzje hat. It is noch altiten net dúdlik wannear't it stik krekt skreaun is, al datearret de ierst bekende opfiering fan 1611. It waard foar it earst útjûn yn 'e First Folio, yn 1623. De Fryske oersetting fan Douwe Kalma ferskynde yn 1976.
Ynhâld
Imogen, de dochter fan 'e Brittannyske kening Symbelinus, is fereale rekke op Postumus Leonatus, ien fan har heite hôvelingen. Hja binne temûk troud en hawwe ta teken dêrfan geskinken útwiksele: hy hat in ring fan har krigen en sy in earmbân fan him. Lykwols, Symbelinus hat ûntdutsen wat se útheefd hawwe, en hat dêrop Postumus ferballe foar syn oanmatiging. Imogen har âldere bruorren Guidearius en Arviragus binne nammentlik as jonkjes ûntfierd en nei alle gedachten fermoarde troch de ferrieder Belarius, dat Imogen is har heite erfgenamte, en wa't mei har trout, wurdt sadwaande Symbelinus syn troanopfolger. Symbelinus is in fazal fan 'e Romeinske keizer Augustus, en de Romeinske gesant Gajus Lusius is ûnderweis om 'e skatting op te easkjen dy't Symbelinus ûnder ynfloed fan 'e keninginne wegere hat te beteljen. Dy keninginne is net de mem fan Imogen, mar Symbelinus syn twadde frou. Hja hat in foarsoan, in groubloedige en arrogante jongfeint dy't fan Klotenius hjit, en yntrigearret om dy mei Imogen trouwe te litten, sadat er Symbelinus as kening opfolgje sil. Se is ek fan doel om, sadree't Klotenius en Imogen troud binne, sawol it fanke as Symbelinus út 'e wei te romjen. Dêrta hat se fan 'e hofdokter Kornelius in deadlik gif frege, mar Kornelius, dy't har bedoelings trochseach, hat har ynstee in middel jûn dat nei ynname de dea in pear oeren simulearje sil ear't it slachtoffer wer wekker wurdt. Underwilens hat Imogen har yn har fertrekken opsletten en negearret dêr alle oantreastgings om mei Klotenius te trouwen.
Oan it hof is yn 'e tuskentiid de Romeinske gesant Lusius oankommen; as Symbelinus noch altiten wegeret en betelje skatting, warskôget dy foar de grime fan keizer Augustus. Underwilens komt Klotenius, dy't spinnidich is oer in eardere mislediging troch Imogen, efter har geheime moeting mei Postumus yn Milford Haven. Hy ferklaait himsels yn Postumus syn klean en set ôf nei Wales ta, mei as bedoeling om Postumus foar Imogen har eagen te fermoardzjen, har boppe-op syn lyk te ferkrêftsjen en har dan mei te slepen werom nei it hof om har ta in houlik te twingen.
Op Imogen har reis nei Milford Haven bedarret se yn 'e Welske bergen, dêr't se swak wurdt fan 'e honger. Se fynt in grot dêr't lokkigernôch wat fiktaalje yn opslein leit. Wylst se oan it iten is, komme de bewenners fan 'e grot thús: Belarius en syn "soannen" Polydoarus en Kadwallus (dy't eins har eigen deawaande bruorren Guidearius en Arviragus binne). Hja hawwe begrutsjen mei de jonge "Fidelius" en litte "him" ite en bekomme. Sels bejouwe se har in eintsje fan 'e grot ôf, dêr't se Klotenius treffe. Nei't dy harren misledige hat, slacht Guidearius him by in gefjocht de holle ôf. Belarius, dy't de jongfeint wer ken fan syn tiid oan it hof, sit deroer yn dat Klotenius syn dea de grime fan Symbelinus op him delbringe sil. Underwilens nimt Imogen, dy't har net botte lekker fielt, it middel yn dat Pisanio har jûn hat. As Belarius en syn "soannen" nei har gefjocht mei Klotenius wer by de grot komme, fine se dêr "Fidelius" dea (of alteast, dat miene se). Se bekleie "syn" lot, en lizze it holleleaze lyk fan Klotenius njonken "him". Se sette ôf en beslute om mei te fjochtsjen tsjin 'e Romeinen, mei't keizer Augustus in leger stjoerd hat om 'e dôfhûdige Symbelinus teplak te setten. As Imogen letter wekker wurdt, mient se, fanwegen de klean, dat it lyk njonken har dat fan Postumus is. Hja flechtet nei Milford Haven, dêr't ûnderwilens it Romeinske leger oan lân kommen is, en wurdt yn tsjinst nommen troch de Romeinske gesant Lusius. Underwilens arrivearret Postumus, pleage troch skuldgefoelens oer syn befel om Imogen te fermoardzjen, yn Brittanje, dêr't er fjochtsjend tsjin 'e Romeinen stjerre wol.
De slach giet earst net goed foar de Brittanniërs, mar fjouwer fûleindige fjochters (Belarius, Guidearius, Arviragus en Postumus) keare it tij, en it treffen einiget yn in nederlaach foar de Romeinen. Nei de slach jout Postumus, dy't noch altyd dea wol, himsels ferklaaid as in Romeinsk soldaat oer oan Symbelinus. Hy wurdt mei de oare kriichsfinzenen, wêrûnder "Fidelius", Lusius en Iachimo, feroardiele ta de dea. Foar't dat fûnis útfierd wurde kin, arrivearret Kornelius, mei it berjocht dat de keninginne stoarn is, en dat se op har stjerbêd sûnder berou ferteld hat oer har moardsuchtige gearspannings. Symbelinus, dy't bot fan 'e wize brocht is troch dat nijs, risselwearret om 'e finzenen terjochtstelle te litten, mar rekket der hielendal ôf as er "Fidelius" sjocht. Dy komt him sa bekend foar dat er de jonge graasje ferlient en him in geunst tastiet. Imogen, dy't har ring oan 'e finger fan Iachimo opmurken hat, wol witte hoe't hy dêroan komt. Iachimo docht dan it ferhaal fan 'e weddenskip út 'e doeken en jout ta dat er Postumus bedragen hat om te winnen. Dan komt Postumus nei foarren, fertelt wa't er is en befêstiget Iachimo syn tsjûgenis. Alhiel oerémis dat er noch libbet, wol Imogen him oankrûpe, mar Postumus, dy't noch altyd mient dat se in jonge is, slacht har del. Dêrop leit Pisanio út dat "Fidelius" yn wurklikheid Imogen is. Mar as er har oerein helpe wol, warret se him ôf, mei't se mient dat er har mei it "gif" fan 'e keninginne fermoardzje wollen hat. Dan moat Kornelius útlizze dat it gjin gif wie en dat Pisanio gjin blaam treft. It wurd is dan oan Belarius, dy't úthâldt dat er al dy jierren lyn falsk beskuldige is fan ferrie. Dêrop fertelt er wa't syn "soannen" Polydoarus en Kadwallus eins binne. Symbelinus is alhiel feringele om 'e deawaande Guidearius en Arviragus werom te hawwen, dat hy skinkt alle kriichsfinzenen graasje. No't har bruorren der wer binne, is Imogen frij om mei Postumus te trouwen. Dat alles beteart goed en allegear binne se allike gelokkich. Symbelinus beslút om no wer skatting ôf te dragen oan keizer Augustus, en rjochtet in grut feest oan, dêr't elkenien foar útnûge is.
Fryske oersetting
Cymbeline waard ûnder deselde titel yn it Frysk oerset troch Douwe Kalma. Yn 1976 waard it publisearre troch de Fryske Shakespeare Stifting te Drachten, as ûnderdiel fan harren omnibusútjefte Shakespeare's Wurk Dl. VIII, yn 'e mande mei in pear oare minder bekende stikken fan Shakespeare (Koriolanus en Perikles, Prins fan Tyrus) en mei it grutste part fan syn poëzij (de Sonnetten, Fenus en Adoanis en De Rôf fan Lukresia).
Stedsk Muzykkorps Snits
Trije orkesten
De feriening hat in A-orkest dat ek faak oan konkoersen meidocht en dan yn de twadde difyzje spilet. On the Move is it opliedingsorkest, dêr't begjinnende spilers harren oplieding krije. Yn de blaasklasse wurdt les jûn oan bern dy't in ynstrunmint bespyljen leare.
Komeet 67P/Tsjûrjûmow-Gerasimenko
300px|right|thumb thumb|300px|67P/Tsjûrjûmow-Gerasimenko 67P/Tsjûrjûmow-Gerasimenko is de namme fan in periodike komeet mei in omlooptiid om de sinne fan 6,6 jier. De komeet is it eindoel fan de ESA romtesonde Rosetta, dy't op 2 maart 2004 yn Frânsk-Guyana lansearre waard en dêr augustus 2014 oankaam.
Untdekking
De komeet waard ûntdutsen fan Klim Tsjûrjûmov. Hy bestudearre de bylden dy't Svetlana Gerasimenko op 11 septimber 1969 op it Astrofysysk Ynstitút Alma-Ata naam hie om komeet 32P/Comas Solá te bestudearjen. Oan de râne fan dy bylden seach er in komeeteftich foarwurp, mar hy tocht yn 't earstoan dat it de komeet Comas Solá sels wie.
Werom yn syn eigen ûndersyksynstitút yn Kiev, waarden de bylden nochris yngeand besjoen. Op 22 oktober 1969, waard konkludearre dat it komeet Comas Solá wêze koe meidat dit objekt sa'n 1,8 graden fan it plak lei dêr't de komeet ferwachte wurde koe. Nochris op 'en nij besjoen fûn men Comas Solá op it ferwachte plak werom, dat sadwaande hiene Tsjûrjûmov en Gerasimenko in nije komeet ûntdutsen.
Rosetta
Op 6 augustus 2014 is de ESA-romtesonde, Rosetta by de komeet oankaam. De komeet sil fierder bestudearre en yn kaart brocht wurde. De lâner fan de sonde, Philae, sil boaiemûndersyk op de komeet dwaan. Op 12 novimber 2014, om 16:30 oere hinne, lâne de Philae, op de komeet. Nei't er in grûnboarring dien hie wie syn akku benei leech en waard it tastel op stand by set. Der wurdt ferwachte dat de sinnepanielen de akku wer oplade kin at de komeet tichter by de sinne komt.
''
REM-sliep
REM-sliep is in faze yn de sliep. De term is in ôfkoarting fan it Ingelske rapid eye movement ("flugge eachbeweging"). De REM-sliep hat in tal karakteristike skaaimerken:
Minsken hawwe trochstrings fjouwer of fiif REM-perioaden nachts, fan alle kearen goed 20 minuten. Meastentiids binne de REM-perioaden koart oan it begjin en wurde dy langer neigeraden dat de nacht foarderet; dat ferklearret ek dat in dream almeast yn it ûnthâld bliuwt as de dei daget. Wittenskippers gean derfan út dat de REM-sliep (al as net yn kombinaasje mei it dreamen) needsaaklik is om de ûnderfinings fan de foargeande dei te ferwurkjen.
Hans Frank
thumb|Hans Frank Hans Michael Frank (Karlsruhe, 23 maaie 1900 - Neurenberch, 16 oktober 1946) wie in Dútske abbekaat, nazy-politikus, generaal fan de SS (SS-Obergruppenführer), en ien fan de meast grutte oarlochsmisdiedigers fan de Twadde Wrâldkriich. Efter inoar wie er lid fan de Ryksdei, ryksminister sûnder portefeuille, rykskommissaris foar lykskeakeling fan de justysje, presidint fan de ynternasjonale Rechtskammer en fan de Akademie für deutsches Recht, haad fan it boargerlik bestjoer fan Lodz, opperste bestjoerder fan de militêre gebieten West-Prusen, Posen, Lodz en Krakau en fierders gûverneur-generaal fan de besette Poalske gebieten.
Yn it Proses fan Neurenberch bekende er lang om let skuld, as ie fan mar in pear. Ha waard op 1 oktober 1946 ta de dea feroardield fanwege oarlochsmisdieden en misdieden tsjin de minsklikens. Hy waard op 16 oktober 1946 yn Neurenberch ophong.
Shakespeariaanske apokrifa
De Shakespeariaanske apokrifa binne in espel toanielstikken en gedichten dy't wol taskreaun wurde oan 'e wiidferneamde Ingelske skriuwer en dichter William Shakespeare, mar wêrfan't net fêststiet dat er se skreaun hat. Gauris is de taskriuwing oan him om mearderlei redens twifelich. Dizze saak stiet folslein los fan 'e diskusje oer it Shakespeariaanske auteurskip (dat in strideraasje ûnder literêr histoarisy is oangeande de fraach oft Shakespeare syn oeuvre wol echt skreaun hat en oft er net in strieman wie foar in oare, anonime skriuwer).
Toanielstikken
By syn libben waard net mear as de helte fan Shakespeare syn toanielstikken publisearre. Pas sân jier nei syn dea, yn 1623, waarden troch John Heminges en Henry Condell al syn stikken sammele en útjûn as de gesachhawwende First Folio. Heminges en Condell koene dat dwaan om't se, krekt as Shakespeare, ta de King's Men hearden, in Londensk teäterselskip dat alle toanielstikken út 'e First Folio opfierd hie. (Yn it Elizabetaanske Ingelân wiene toanielstikken eigendom fan it selskip dat se opfierde, en net fan 'e toanielskriuwer.)
Fan guon toanielstikken dy't net yn 'e First Folio fêstlein binne, stiet frijwol fêst dat Shakespeare se skreaun hawwe moat. Dêrby giet it om Perikles, Prins fan Tyrus en de ferlern giene komeedzjes Kardenio en Leafde's Lêst Al Leanne. Ek oer De Twa Aadlike Neven bestiet no fierhinne in konsensus dat Shakespeare de auteur west hawwe moat. Dizze toanielstikken wurde dan ek net (mear) ta de Shakepeariaanske apokrifa rekkene. Mar der bestiet noch in hiele rige oare stikken wêrfan't it auteurskip noch yn 'e kiif stiet. Guon dêrfan, lykas Hear Thomas Cromwell, hawwe sa'n atypyske skriuwstyl dat it dreech is om te leauwen dat se wier fan 'e hân fan Shakespeare wêze soene. Mar hoe dan ek, dit is in opsomming fan 'e Shakespeariaanske apokrife toanielstikken:
Gedichten
Njonken dat espel toanielstikken binne der ek noch guon gedichten wêrfan't de taskriuwing oan Shakespeare ûnwis is. Yn it foarste plak giet it dêrby om 'e samling De Hertstochtlike Pylger (The Passionate Pilgrim). Dêryn waarden yn 1599 sûnder Shakespeare syn tastimming twa fan 'e Sonnetten publisearre en trije gedichten dy't oan 'e komeedzje Leafde's Lêst Net Leanne ûntliend wiene. Fan 'e rest fan 'e gedichten yn dy bondel kin fan in diel mei wissichheid sein wurde dat se it wurk fan oare skriuwers binne, mar fan guon is de auteur ûnbekend; dy soene mooglik fan Shakespeare wêze kinne. Ek binne der noch guon oare, losse gedichten dy't wol oan him taskreaun wurde. Dit is in opsomming fan 'e Shakespeariaanske apokrife gedichten:
Nadezjda Udaltsova
thumb|Nadezhda Udaltsova troch Aleksander Drevin Nadezhda Udaltsova, ek wol stavere as Nadejna Udaltsova (Orjol, 10 jannewaris 1886 – Moskou, 1961) wie in Russyske avant-garde keunstskilder, kubist en suprematist.
Biografy
Werom yn Ruslân wurke hja yn it atelier fan Vladimir Tatlin. Fan 1910 oant 1914 wie sy lid fan it Fakbûn fan Keunstners, Sojoes Molodjozsji, mei oaren sa as David Boerljoek, Vladimir Boerljoek, Pavel Filonov, Kazimir Malevitsj, Ivan Kliun.
Yn 1915 waard hja lid fan de beweging fan Kazimir Malevich syn neifolgers Supremus, en yn 1915-1916 wurke sy mei de suprematistyske keunstners (Kazimir Malevitsj, Aleksandra Ekster, Ljoebov Popova, Nina Genke, Olga Rozanova, Ivan Kliun, Ivan Poeni, Ksenia Bogoeslavskaja en oaren) yn it Verbovka Folks Sintrum.
Nei de Oktoberrevolúsje joech hja les oan VKhuTeMas Ynstitút foar Artistike Kultuer (InKhuK) (VKhUTEMAS-VKhUTEIN). Sy joech harsels dien by it InKhuK omdat sy har net fine koe yn it plan om it skilderjen (op ezel) te ferfangen troch yndustriële keunst/foarmjouwing (Produktivisme).
Yn de jierren 20 gie sy werom nei de figurative keunst. Dat kaam troch de ynfloed fan har man, de avant-garde skilder Aleksander Drevin.
Udaltsova en Drevin wienen de stifters fan de keunstnersrûnte Trettjin (‘13’).
Yn 1929-1932 reizgen sy tegearre nei it Altaiberchtme, yn 1933-1935 wiene sy yn Armeenje oan it wurk. Aleksander Drevin waard 1938 oanholden en letter eksekutearre troch de geheime tsjinst NKVD, en Udaltsova waard persona non grata yn de wrâld fan de Sovjetkeunst. De Udaltsova-krater op Fenus is nei har ferneamd. Har soan wie de foaroansteande byldhouwer Andrej Drevin (1921-1996).
Biotoop
In biotoop is in gebiet mei in unifoarm lânskipstype dêr't beskate organismen bestean kinne. It wurd komt fan it Grykske βιος, bios, dat "libben" betsjut, en τοπος, topos, "plak", en betsjut dus letterlik "libbensplak". Dit begryp moat net betize wurde mei de besibbe term habitat, dat it spesifike plak binnen in biotoop oantsjut dêr't in organisme libbet. Yn ien biotoop komme dus ferskate habitats foar. Om in foarbyld te jaan: de reinwjirm komt û.m. foar yn it biotoop fan it wâld, dêr't de grûn syn habitat is.
UNPO
De Unrepresented Nations and Peoples Organization (UNPO), yn it Frysk de Organisaasje fan Net-Fertsjintwurdige Naasjes en Folken, is in demokratyske organisaasje dy't wurket as in alternatyf ynternasjonaal foarum foar naasjes en folken dy't harsels net fertsjintwurdige achtsje troch ien as mear oare leden fan 'e Feriene Naasjes. Op it stuit (1 augustus 2020) binne der 44 leden. Dêrûnder binne etnyske en religieuze minderheden, lânseigen folken, besette gebieten en de facto ûnôfhinklike steaten sûnder ynternasjonale erkenning. In diel fan de âld-leden hat no de status fan erkend selsstannich lân, en is no lid fan 'e Feriene Naasjes. Oaren hawwe troch it ûnderhanneljen mear selsbestjoer krigen. De UNPO, dy't eins in non-gûvernemintele organisaasje is, waard oprjochte yn 1991. De fiertaal is Ingelsk. De UNPO hat syn sit yn De Haach, Nederlân.
Foarskiednis en oprjochting
De skiednis fan 'e UNPO giet hielendal tebek nei 1960, doe't der al oerlis wie tusken foaroanlju fan 'e ûnderdrukte Oeigoerske minderheid yn Sina en fan it troch de Sinezen besette Tibet oer in mienskiplike ynternasjonale fertsjintwurdiging. De tiid wie dêr doe lykwols noch net ryp foar. Yn 'e jierren tachtich waard it idee nij libben ynblazen troch de yn Nederlân wenjende Tibetaanske Tsering Jampa, de Oeigoer Erkin Alptekin en de jurist Michael van Walt van Praag, dy't lange tiid de abbekaat fan 'e Dalai Lama wie. Der waarden kontakten lein mei oare groepen, en as sit waard De Haach útkeazen, mei't dêr ek it Ynternasjonaal Gerjochtshôf fêstige wie. De namme dy't foar de nije organisaasje betocht waard, de Unrepresented Nations and Peoples Organization (dy't mei syn earste beide letters ferwiist nei de Feriene Naasjes), wie "in boppeslach", sa't Onno Falkena sei, dy't der yn Frysk en Frij oer berjochte.
En sa waard op 11 febrewaris 1991 yn it Fredespaleis yn De Haach de UNPO oprjochte troch fyftjin leden: Armeenje; de Australyske Aboriginals; Estlân; Georgje; de Grykske minderheid yn Albaanje; de Koerden fan Irak; de Kordyljeraanske folken fan 'e Filipinen; de Krimtataren; Letlân; de Oeigoeren; Palau, Taiwan, Tatarstan, Tibet en West-Papoea. Dêrby wie der neffens Falkena ta fernuvering fan 'e Tibetaanske delegaasje frijwat strideraasje oer it prinsipe fan geweldleazens, dat de Dalai Lama al withoelang útdroech. Victor Kaseipo, de fertsjintwurdiger fan 'e Papoea-minderheid yn Yndoneezje, ferwurde it sa: "As der fleantugen mei bommen oerkomme, kin ik myn minsken net sizze dat se harren pylk en bôge dellizze moatte." Uteinlik waard der in kompromis sletten dat stelt dat elts folk it rjocht op selsferdigening hat, wylst tagelyk terrorisme skerp feroardiele waard. Sûnt syn oprjochting hat de UNPO him allegeduerigen ynset foar syn leden en foar frede en minskerjochten yn it algemien. Yn 1993 waard organisaasje nominearre foar de Nobelpriis foar de Frede.
Doelen
De fisy fan 'e UNPO is om demokrasy te bekrêftigjen as in fûneminteel ûnderdiel fan 'e minskerjochten, om boargerlike en politike rjochten fan befolkingsgroepen en minderheden oer de hiele wrâld te ymplemintearjen, om it universeel rjocht op selsbeskikking en selsbestjoer te ûnderstypjen en om federalisme út te dragen as alternatyf foar sintralistyske steatsstruktueren. De organisaasje moediget geweldleaze metoaden oan om freedsume oplossings te finen foar konflikten en ûnderdrukking. De UNPO stipet syn leden by it ôftwingen fan harren minskerjochten, respekt foar harren kultuer en it ekologysk behâld fan harren wengebieten. Dêrta fersoarget de UNPO foar de oanwiisde fertsjintwurdigers fan syn leden opliedings op it mêd fan ynternasjonale wetjouwing, ynternasjonale gearwurking, diplomasy en public relations. Boppedat biedt de organisaasje foar syn leden in foarum wêryn't se harren soargen op ynternasjonaal nivo oankaartsje kinne en dat teffens foar oerlis brûkt wurde kin mei lykstimde naasjes en folken, dy't gauris mei itselde soarte swierrichheden kampe.
De UNPO is wijd oan 'e fiif prinsipes dy't fêstlein binne yn it UNPO-konvenant: Alle UNPO-leden moatte dit konvenant ûndertekenje en neilibje. (Hjirby moat miskien opmurken wurde dat it selsbeskikkingsrjocht net automatysk it neistribjen fan in eigen ûnôfhinklike steat, of sels mar fan autonomy binnen in besteande steat ynhâldt. It ferwiist ienfâldichwei nei it rjocht fan alle folken en befolkingsgroepen om op demokratyske wize oer harren eigen politike status en harren ekonomyske, sosjale en kulturele ûntjouwing te beslissen. It útoefenjen fan dat rjocht kin in ferskaat oan útkomsten hawwe, útinoar rinnend fan folsleine ûnôfhinklikens oant folsleine yntegraasje yn in besteande steat.)
Ynfrastruktuer
Njonken syn sit yn De Haach hat de UNPO ek in kantoar yn Brussel en in fertsjintwurdiging yn Sjenêve, en kin it him ferlitte op in netwurk fan assosjearre organisaasjes oer de hiele wrâld. De ynkomsten fan 'e UNPO besteane út 'e kontribúsje fan 'e leden en de jeften fan yndividuën en stiftings. De UNPO hat fan it begjin ôf oan syn eigen parseburoke ûnderholden, wêrmei't de organisaasje syn betrouberens fêstige hat troch, gauris as earste, nijs út 'e earste hân oer ôfhandige plakken en gebieten te fersprieden. Dêrby is de ynformaasje frijwol sûnder útsûndering objektyf bleken.
Algemien
De UNPO stiet iepen foar alle naasjes en folken dy't ûnder de folgjende omskriuwing (ôfkomstich fan 'e webside fan 'e UNPO) beflapt wurde kinne: in befolkingsgroep "dy't de wil hat om identifisearre te wurden as in naasje of folk, en dy't ferbûn wurdt troch in mienskiplik beërf dat histoarysk, rasiaal, etnysk, religieus of territoriaal wêzen kin. It kandidaat-lid kin ek in diel fan in folk wêze, besteande út in minderheid dy't op in part fan it foarâlderlik territoarium fan dat folk libbet, dat ynkorporearre is yn in oare steat as de steat dy't dat folk fertsjintwurdiget." Dêrby moat in organisaasje dy't in aspirant-lid fertsjintwurdigje wol, noch wol sjen litte dat er genôch oanhing ûnder de befolking hat dy't er represintearje wol.
Op it stuit (1 augustus 2020) hat de UNPO 44 leden. Dêrûnder binne etnyske en religieuze minderheden, lânseigen folken, besette gebieten en de facto ûnôfhinklike steaten sûnder ynternasjonale erkenning. Hoewol't UNPO-leden gauris ferskillende doelen hawwe, hawwe se ien ding mienskiplik: hja wurde op ynternasjonaal nivo (bygelyks troch de Feriene Naasjes of in soartgelikense organisaasje) net diplomatyk fertsjintwurdige (of inkeld mei in legere status, lykas Kosovo). Fan gefolgen is harren fermogen beheind om har soargen en swierrichheden foar it fuotljocht te bringen by mondiale organen dy't oanwiisd binne om de minskerjochten te beskermjen.
Guon leden wolle erkend wurde as ûnôfhinklike steaten. Yn it ferline is it de stiftsjende leden Armeenje, Estlân, Georgje en Letlân, dy't yn 1991 allegearre út 'e eardere Sovjet-Uny fuortkommen binne, slagge om dat doel te berikken. In oar stiftsjend lid, de eilannesteat Palau, yn 'e Stille Oseaan, dy't by de oprjochting fan 'e UNPO, yn 1991, noch in mandaatgebiet fan 'e Feriene Steaten foarme, en troch de strategyske belangen dy't de Amerikanen dêre yn it ramt fan 'e Kâlde Oarloch hiene fan ûnôfhinklikens wjerholden waard, koe him einlings yn oktober 1994 ta in selsstannige steat ûntjaan. En East-Timor, dat sûnt de ein fan it Portegeeske koloniaal bestjoer, yn 1975, ûnder in bloedige Yndonezyske besetting suchte, waard nei in referindum (holden yn 1999) yn 2002 ûnôfhinklik.
Oare âld-leden fan 'e UNPO hawwe troch ûnderhannelings in beskate foarm fan autonomy witten te berikken. Sa krige Atjeh yn 2006 selsbestjoer binnen it Yndonezyske steatsbestel as in "spesjale bestjoerlike regio" en sei it doe syn lidmaatskip fan 'e UNPO op (al die letter bliken dat de autonomy fral op papier bestiet, sadat Atjeh yn 2014 fannijs lid wurden is). Gagaûzje waard yn 1994 in autonome republyk binnen Moldaavje, in regeling dêr't de Gagaûzen sels earst noch harren twifels oer hiene, mar dy't nei ferrin fan hast fyftjin jier sa goed bliek te wurkjen dat se har lidmaatskip fan 'e UNPO opseine. En Bougainville, oftewol de Autonome Regio fan 'e Noardlike Solomoneilannen, sleat yn 2000 in fredesferdrach mei Papoea Nij-Guineä wêrby't selsbestjoer betongen waard, en boppedat dat der tusken 10 en 15 jier neitiid (tusken 2012 en 2017 dus) in referindum oer ûnôfhinklikens holden wurde sil.
Wer oare leden wisten har eigen doelen te ferwêzentlikjen. Sa koene de Nûhalk (of Bella Kûla), in Yndiaansk folk út 'e Kanadeeske provinsje Britsk-Kolumbia, mei har lidmaatskip fan 'e UNPO de Kanadeeske autoriteiten op 't langelêst bewege om harren soargen oer de fersmoarging en ferneatiging fan harren wengebiet serieus te nimmen. In apart gefal wie de demokratyske opposysje fan Birma (lid fan 2008 oant 2010), dy't úthold dat de Birmeeske befolking troch de militêre diktatuer fan it lân net op ynternasjonaal mêd fertsjintwurdige waard. Nei't der einlings en te'n lêsten demokratyske herfoarmings yn Birma plakfûnen, skoarre de opposysje syn lidmaatskip fan 'e UNPO op.
Wat de rest fan 'e hjoeddeistige en histoaryske leden oanbelanget, binne (of wiene) der in stikmannich net-erkende (of net algemien erkende) mar feitlik ûnôfhinklike steaten dy't ynternasjonale erkenning hawwe wolle: Abgaazje, Kosovo, Somalilân en Taiwan. Dan binne der guon leden dy't ûnôfhinklik wurde wolle, lykas Súd-Kameroen, de Súd-Molukken en Tibet. Fierders guon etnyske minderheden dy't selsbestjoer (of mear selsbestjoer) hawwe wolle, lykas de Hongaren yn Roemeenje, de Rehobot-Basters fan Namybje en de Kordyljeranen op 'e Filipinen. En ek binne der in stik as wat lânseigen folken dy't stride foar it behâld fan harren kultuer en/of wengebiet, lykas de Ogony yn Nigearia, de Batwa yn Rûanda en de Djûmma-folken fan 'e Chittagong Hill Tracts yn Banglades. De Haratin fan Mauretaanje foarmje in apart en tige skrinend gefal: dat binne de neikommelingen fan swarte slaven dy't noch altiten yn in ferhoalen foarm fan slavernij libje (Mauretaanje wie ek it lêste lân op 'e wrâld dat offisjeel de slavernij ôfskafte, yn 1981).
Leden
*) = oprjochtsjend lid
Metryk stelsel
thumb|right|Ynfiering fan it metryske stelsel yn de wrâld It metrike stelsel of metryske stelsel brûkt de meter as rekkenienheid foar lingte, oerflakte en ynhâld, yn tsjinstelling ta it âldere systeem, dat mei tommen, jelnen en fuotten wurke. Ofstân, oerflakte en ynhâld hawwe no deselde basisienheid, wêrtroch't omrekkenjen folle ienfâldiger wurdt.
It metrike stelsel waard net ynfierd buy de deistige tiidmjitting. Hjir is noch altiten sprake fan 12 moannen, 365 dagen, 24 oere, 60 minuten en 60 sekonden. Mar eenheden, lytser as in sekonde, binne wol desimaal, bygelyks 1/100 fan in sekonde. Yn de meganika en wittenskip is de sekonde as ienheid fan tiid lykwols al lang de standert.
De ynfiering fan it metryk desimaal stelsel, yn 1799, kin beskôge wurde as ien fan de wêzentlikste feroarings fan de Frânske Revolúsje.
Nazy
thumb|right|Ryksflagge fan [[nazi-Dútslân|nazy-Dútslân, 1935-1945]] In nazy is on oanhinger fan it nasjonaalsosjalisme. It nasjonaalsosjalisme is de namme fan de ideology wêrop tusken 1933 en 1945 de Dútske diktatuer basearre wie. De grûnlizzer fan it nasjonaalsosjalisme wie de destiidske Dútske agitator en letter diktator Adolf Hitler, dy't ek oan it haad stie fan de Nasjonaalsosjalistyske Dútske Arbeiderspartij (NSDAP).
De term wurdt faak pejoratyf brûkt.
Underskied
Yn Spanje, dat yn de Twadde Wrâldkriich neutraal bleau, hâlde sa'n soarte bewâld fan Francisco Franco lykwols stân oant yn de jierren '70, mar dat betrof gjin nasjonaalsosjalisme. Likemin wie de Italjaanske Mussolini in nazy, mar wol in faksist.
Wurdferklearring
It wurd 'nazy' komt fan Nationalsozialist, de Dútske term foar in oanhinger fan it nasjonaalsosjalisme. De ôfkoarting 'nazy' is analooch oan it wat âldere 'sozi', wat yn it Dútslân fan it begjin fan de 20e iuw de folksnamme wie foar in oanhinger fan it sosjalisme. De term 'nazisme' is fan 'nazy' ôflaat en wurdt tsjintwurdich brûkt as ôfkoarting foar nasjonaalsosjalisme. It wurdt ek wol brûkt as pejoratyf eigenskipswurd ('dat binne nazistyske praktiken').
Sjoch ek
Nazi Náci
Polygoonsjoernaal
It Polygoonsjoernaal is in sammelnamme foar twa Nederlânske bioskoopsjoernaals, nammentlik Neerlands Nieuws en Polygoon Wereldnieuws, beide makke troch de firma Polygoon-Profilti.
Skiednis
De klam lei hieltyd op objektiviteit en betrouberens fan it nijs; oan de oare kant moast Polygoon as kommersjeel bedriuw oppasse foar it fan him ferfjemdzjen fan it bioskooppublyk. Dêrom hiene sy in foarkar foar ûnderwerpen dy't net al te moeilik wiene en dy't moaie bylden opleveren. Sa drige der yn kabinetskrisis yn 1935, dy't it sjoernaal helle middels in taspraak fan Colijn dy't de sjogger oproep om mar kalm ôf te wachtsjen: Laat uw vakantie niet in de war sturen door nieuwe zenuwachtigheid. Ek wie it benei altyd moai waar yn Nederlân neffens de bylden fan it sjoernaal. Sels de Dútske ynfal yn Nederlân yn 1940 waard brocht yn loftige bylden, sa liet men in famke sjen dy't in presintsje oan in Dútske soldaat jout.
Ek ûnder de besetting fan Nederlân yn de Twadde Wrâldkriich waarden der Polygoonsjoernaals útstjoerd. Dy joegen meast propaganda foar de Dútsers. Teffens waarden der foar en yn de oarloch propagandafilms makke foar de NSB.
Doe't de telefyzje yn Nederlân opgong makke yn de jierren 50 waarden de Polygoonsjoernaals in wolkomme boarne foar dokumintêremakkers. Der wie in Polygoonargyf ûntstien mei bylden dy't foar allerhanne produksjes brûkt wurde koene, in saneamd stock shot-argyf. Fia útwikselingskontrakten mei útlânske bioskoopsjoernaals koe boppedat in geunstich byld fan Nederlân ferspraat wurde. In protte eleminten fan de ferpyldere mienskip en oare hulten en bulten bleaune bûten de útstjoerings. Utsein by taspraken, waarden natuerlike lûden faak yn de studio neidien.
Habitat
In habitat is de oantsjutting foar it spesifike plak dêr't in organisme foarkomt, om't de bioatyske en abioatyske faktoaren fan dat plak foldogge oan 'e easken en tolerânsjes dy't sa'n organisme steld om oerlibje, groeie en him fuortplantsje te kinnen. De term komt út it Latyn, wêryn't it "it bewennet" betsjut. In habitat moat net betize wurde mei de besibbe term biotoop, dat in grutter gebiet is mei in unifoarm lânskipstype dêr't beskate organismen bestean kinne. Yn ien biotoop komme dus ferskate habitats foar. Om in foarbyld te jaan: de reinwjirm komt û.m. foar yn it biotoop fan it wâld, dêr't de grûn syn habitat is. Mar ien habitat kin ek wer foarkomme yn ferskate biotopen, lykas by it tomke, dat syn habitat hat yn biotopen as it bosk, de dunen, de sompen en tunen yn stêd en doarp.
Polygoonsjoernaal
Skiednis
It sjoernaal brocht bysûndere bylden, lykas de besite fan The Beatles oan Amsterdam en it tichtsjen fan it lêste gat fan de Ofslútdyk, it bombardemint op Rotterdam en in soad filmbylden fan it Nederlânsk keningshûs.
Dat it publyk belang fan Polygoon wie in feit. Doe't it der yn 1963 op like dat it Polygoonsjoernaal ophâlde moast fanwege jildkrapte en in oerheid dy't net stypje woe, waard it publyk lilk en de filmwrâld noaske it ek net. Dat hie súkses en de oerheid gie om: middels subsydzjes waard it sjoernaal oant 1984 yn stân holden.
It Polygoonsjoernaal bestie oant 1987. Doe wie it bioskoopsjoernaal foarfêst ynhelle troch de deistige telefyzjesjoernaals. It argyf waard yn 1984 foar fjouwer miljoen gûne oernaam troch de Nederlandse Omroep Stichting, letter it NOB en wurdt no beheard troch it Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid yn Hilfertsom. Yn it ramt fan it Open Beelden-project, jout it ynstitút geregeldwei Polygoon-sjoernaals ta foldwaan fan Wikimedia Commons.
Hippolytus (toanielstik)
Hippolytus, yn it oarspronklike Aldgryksk: Ἱππόλυτος, Hippolytos (ek wol transliterearre as Hippólutos), is in toanielstik fan 'e hân fan 'e grutte Grykske toanielskriuwer en dichter Euripides (±480-±406 f.Kr.). It is in trageedzje dy't basearre is op 'e myte oer Hippolytus, de soan Teseus, de kening fan Atene. It stik wûn yn 428 f.Kr. de earste priis by de jierlikse toanielwedstryd op it Ateenske Feest fan Dionysus. Yn 2005 waard der in fragmint fan oerset yn it Frysk troch Klaas Bruinsma.