cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ecce Homo-basilyk
Skiednis
De tsjerke en it kleaster Notre Dame de Sion geane werom op in stifting fan de Frânske pater Alphonse Ratisbonne. Ratisbonne wie in yn 1814 yn Straasburch berne joad, dy't ynearsten ateïst wie en him letter ta it katolisisme bekearde, preester waard en de Oarder fan de Susters fan Sion stifte.
Yn 1857 kocht Ratisbonne in stik braaklân mei in soad pún by de Hadrianus- of Ecce Homo-bôge en joech de arsjitekten Honoré Daumet en Christophe Edouard Mauss (1829–1914) de opdacht om it kleaster en de tsjerke te bouwen. Ek liet Ratisbonne in weeshûs foar famkes by it kleaster bouwe. Kleaster en tsjerke waarden yn 1864 foltôge en ynwijd. De noardlike bôge fan de Hadrianusbôge waard yn de tsjerke yntegrearre en foarmet no ûnderdiel fan it koer fan de tsjerke. Om't it kleaster net grut wie kochten de nonnen letter noch in pear oangrinzgjende hûzen fan Arabieren oan om dêr in medyske apoteek yn te rjochtsen.
Doe't de oerheid de soarch foar de wezen op him naam krigen de romten in religieuze ynfolling. It kleaster jout tsjintwurdich ûnderdak oan in pylgershûs.
Sault Ste. Marie Yndianereservaat
It '''Sault Ste. Marie Yndianereservaat' (Ingelsk: Sault Ste. Marie Indian Reservation; útspr.: [su: se:nt mə'ɹi:], likernôch: "sûû seent m'rii") is it reservaat fan 'e federaal erkende Sault Ste. Marie Stamme fan Tsjippewa Yndianen fan Michigan (Sault Ste. Marie Tribe of Chippewa Indians of Michigan''). It reservaat leit yn it noarden fan 'e Amerikaanske steat Michigan, en bestiet út ferskate perselen grûn. It haadkertier is fêstige yn 'e stêd Sault Ste. Marie.
Geografy
It Sault Ste. Marie Reservaat leit yn it noarden fan 'e Amerikaanske steat Michigan. It bestiet út ferskate, net opinoar oanslutende perselen lân, ferspraat oer sân ferskillende countys yn it eastlike part fan it skiereilân Opper-Michigan. Sadwaande is it reservaat opdield yn fiif bestjoerlike parten of units, dy't fan ien oant en mei fiif nûmere binne. It meastepart fan it reservaat, 510,7 ha, leit yn Chippewa County, wêrfan 32,4 ha binnen de beboude kom fan 'e stêd Sault Ste. Marie (oan 'e grins mei de Kanadeeske provinsje Ontario), dêr't ek it haadkertier fan 'e stamme fêstige is. De oare 478,3 ha yn Chippewa County leit foar it meastepart yn it plattelânsdistrikt Sugar Island Township, eastlik fan 'e Sault Ste. Marie.
Fan restearjende grûn leit 131,1 ha yn Mackinac County; 31,6 ha yn Schoolcraft County; 15,0 ha yn Alger County; 8,9 ha yn Delta County; 6,9 ha yn Luce County; en 2,2 ha yn Marquette County. De Sault Ste. Marie Stamme hat ek in perseel fan 2,8 ha yn besit yn Wayne County, en 0,2 ha yn 'e stêd Lansing, yn Ingham County, beide yn Neder-Michigan, mar dy beide perselen hearre net ta it Sault Ste. Marie Reservaat.
Demografy
Neffens gegevens út 2013 wennen doe likernôch 20.000 leden fan 'e Sault Ste. Marie Stamme binnen de grinzen fan it reservaat. Dêrmei hat it reservaat in befolkingstichtens fan mar leafst 2.831,3 minsken de km², wat feroarsake wurdt trochdat ferskate perselen lân binnen de beboude kom fan stêden lizze. By de mei geregelde tuskenskoften holden ferkiezings fan it stammebestjoer stimme de leden fan 'e Sault Ste. Marie Stamme dy't bûten it reservaat wenje ornaris yn 'e unit dêr't hja foarâlderlike bannen mei ûnderhâlde.
Gerben Jelles Nauta
thumb|150px|Paniel mei de opstanning fan Kristus op de [[preekstoel fan de tsjerke yn Longerhou, om 1757]] Gerben Jelles Nauta (Wâldsein, 1694 - Snits, 1757) wie in Fryske houtfiker en byldhouwer.
Sault Ste. Marie Yndianereservaat
Skiednis
It grûngebiet fan 'e Sault Ste. Marie Reservaat waard yn 1973 yn behear nommen troch it Buro fan Yndiaanske Saken (BIA) fan it Amerikaanske Ministearje fan Binnenlânske Saken, nei't de Sault Ste. Marie Stamme it jiers dêrfoar federale erkenning krigen hie. Nei goedkarring fan it BIA kaam it reservaat formeel ta wêzen op 20 febrewaris 1975.
Gerben Jelles Nauta
Nauta wie master stien- en byldhouwer yn Snits en waard bekend troch de rynsk fersierde preekstoel fan De Lemmer, dy ’t hy yn 1744-1745 makke. Hy boaske yn 1743 op 49-jierrige leeftyd yn Snits mei Trijntje Clases Oldendorp, dochter fan in Snitser seemleartouwer. Ut dit houlik binne gjin bern bekend.
Yn, nei alle gedachten, 1757 is Nauta yn Snits ferstoarn, syn wurkplak waard oernomd troch de ferneamde byldhouwer Jan fan Nijs.
Inkelde wurken
Ek it yn rokoko útfierde sânstiennen bordes fan it Stedhûs fan Snits is fan syn hân.
Josef Wilhelm Bernard Cohen
Josef (Joop) Wilhelm Bernard Cohen (Amsterdam, 30 juny 1904 - Slot Hartheim (Alkoven), 3 maaie 1942) wie in kristen-pasifiskysk predikant yn Dokkum fan 1935 oant 1942 fan joadsk komôf.
Libben en wurk
Cohen wie in soan fan Barend Cohen (1870-1908) en Elisabeth Polak (1870-Dimter, 1940). Hy studearre oant 1927 teology oan de Universiteit fan Utert. Dêrnei stie er as herfoarme predikant yn Wapserfean (1930) en fan 1935 oant syn dea yn 1942 yn Dokkum.
Teology wie Cohen syn sterkste kant net, mar hy wie in emosjoneel preker. Hy wie in fûl anty-militêrist en drankbestrider. Syn anty-militêrystysk sprekken joech wolris opskuor. Op in iepenloftgearkomst fan Kerk en Vrede yn Dokkum yn 1935 trúne er oan ta tsjinstwegering. Dat kaam him te stean op 14 dagen selstraf. Yn maaie 1941 feroardiele er it nasjonaal-sosjalisme yn syn preek. Nei him ûnderfrege te hawwen liet de SD him wer gean. Nei in preek oer Hannelingen 5:29 ('Men moat mear nei God as nei de minsken harkje') waard er wer ferret en oanbrocht by de SD. Op 22 july waard er arrestearre en fia de Ljouwerter finzenis nei Dachau transportearre dêr't er op 24 septimber oankaam. Cohen syn hâlden en dragen dêr wurdt omskreaun as 'moedich en nommel'.
De ein
Fanwegen syn Joadsk komôf waard er dêr minner behannele as oare predikanten. Op 4 maaie 1942 waard er op ynvalidetransport set fan Dachau nei Slot Hartheim (Tötungsanstalt Hartheim) yn Alkoven. Dêr waard er fergast. Neffens it Biografisch lexicon voor de geschiedenis van het Nederlands protestantisme en oare boarnen wie Cohen syn stjerdatum 23 maaie en stoar er yn konsintraasjekamp Dachau.
Berlin-Charlottenburg
260px|thumbnail|right|Charlottenburg 260px|thumbnail|right|Charlottenburg Charlottenburg is in wyk yn it Berlynske distrikt (Bezirk) Charlottenburg-Wilmersdorf yn Dútslân. De hjoeddeiske wyk is ûntstien in 2004 troch it partsjen fan it grûngebiet fan de eardere distrikt Charlottenburg. De wyk hat 119.857 ynwenners (#1 desimber 2011) en in oerflak fan 10,6 km².
Oant 1920 wie Charlottenburg in selsstannige en wolwêzende stêd bewesten it âlde Berlyn. By de foarming fan Grut-Berlyn yn 1920 waard Charlottenburg in selsstannich distrikt yn Berlyn. By de gemeentlike reorganisaasje yn 2001 fúsearre it mei it distrikt Wilmersdorf. Yn 2004 folge in nije yndieling fan it fúzjedistrikt, wêrtroch't it eardere distrikt Charlottenburg yn de hjoeddeiske wiken Westend, Charlottenburg-Nord en Charlottenburg ferparte waard.
Geografy
Charlottenburg leit beëasten de Havel en foar it grutste part besuden de Spree yn in troch de rivierren foarme hoeke. Allinnich de wyk Charlottenburg-Nord leit benoarden de Spree.
Skiednis
260px|thumbnail|right|[[Slot Charlottenburg]] 260px|thumbnail|right|Rathaus Charlottenburg Yn de rin fan de midsiuwen hawwe der trije delsettings bestien op it gebiet fan Charlottenburg: Lietzow, Casow en Glienicke. De trije nammen hawwe in Slavyske oarsprong, mar hat der nei alle gedachten in mingeling fan Slavysk-Dútske minsken west. De stêd Charlottenburg is ûntstien nei't keninginne Sophie Charlotte, frou fan kening Freark I van Prusen de simmerpaleis Lietzenburg bouwe liet. Koart nei har ferstjerren krige de lytse delsetting tsjinoer it paleis op 5 april 1705 fan Freark I de namme Charlottenburg. Tagelyk krige it plakje stedsrjochten. De namme fan paleis Lietzenburg waard feroare yn Slot Charlottenburg. It paleis waard letter ien fan de residinsjes fan de Prusyske keningen en wie wynliken in residinsjestêd. De stêd ûntjoech him yn de rin fan de 18e en 19e iuw as bûtengebiet fan de befolking fan de hurd waaksende stêd Berlyn. Fanôf 1865 kaam in hynstetram en yn 1866 ûntstie bewesten Charlottenburg de fillawyk Westend. Troch de tanimmende populariteit luts de stêd rike Berliners oan dy benammen oan de ferbiningsstrjitten tusken it paleis en Berlyn festigen. De stêd groeide út ta in stêd mei wide strjitten, parken, grutte wenten, teäters, ymposante iepenbiere gebouwen ensfh. Yn 1884 wie de bou fan in technyske universiteit reekommen. Yn 1893 hie de stêd 100.000 ynwenners en yn 1910 al 306.000 ynwenners. Yn 1905 wie der in ymposant stêdhûs boud. Op 1 oktober 1920 waard de stêd de sande distrikt fan Grut-Berlyn yn it ramt fan de Groß-Berlin-Gesetz. In grut part en benammen yn it eastlike part fan Charlottenburg wie troch bombardeminten yn de Twadde Wrâldkriich ferwoaste. De Kaiser-Wilhelm-Gedächtniskirche waard yn tsjinstelling fan eardere plannen net weropboud. Nei de Twadde Wrâldkriich waard Berlyn yn 4 sektoaren ferdield troch de Alliëarden. Charlottenburg kaam yn de Britske sektor te lizzen. Om't it âlde sintrum fan Berlyn yn de Sowjetsektor lei, ûntstie rûn it Zoologischer Garten en de Kurfürstendamm in nij sintrum. Yn dizze omkriten hat him yn de 1920er jierren al in libbende wyk (Neuer Westen) mei in heech stêdlik karakter ûntjûn, dy mei de binnenstêd konkurrearje. Fanôf de 1950er jierren waard der warber boud oan heechbou, benammen flats.
It besjen wurdich
260px|thumbnail|right|Kaiser-Wilhelm-Gedächtniskirche 260px|thumbnail|right|Theater des Westens
Mokfûgels
De mokfûgels binne in grutte famylje fan seefûgels út it skift fan de mokeftigen of buissnaffeligen (Procellariiformes). It binne fûgels fan tige ferskillende grutte, fan de lytse dûkermokjes (Pelecanoides, sa’n 20 cm) oant de grutte reuzestoarmfûgels (Macronectes). De seemokjes hearre net ta dizze famylje, mar foarmje aparte famyljes (Oceanitidae, Hydrobatidae) yn itselde skift fan de mokeftigen.
Famyljeopbou
De famylje fan de mokfûgels telt de foljende skaaien, mei inkelde soarten:
Reedriden op de Olympyske Winterspullen
100px|right
Reedriden is in sport dy't al fan de earste edysje fan de Olympyske Winterspullen ôf op it Olympyske programma stiet.
Skiednis
It reedriden op de Olympyske Winterspullen foar de manlju hat plak sûnt de earste edysje fan de Winterspullen; it waard hâlden yn 1924. De riden ôfstannen wiene de 500 meter, de 1500 meter, de 5000 meter en de 10.000 meter. Tidens dy earste edysje waarden der oer alles medaljes wûn dêrnei ferdwûn it ûnderdiel fan it Olympyske programma. De 1000 meter is by de spullen fan 1976 op it programma kaam.
Sûnt de Winterspullen fan 2006 in Turyn stiet ek de ploege-êfterfolging op it programma. De Froulju ride seis rûntsjes en de manlju acht. Yn 2018 kaam de massastart derby op it programma
Medaljespegel
De top-10 fan lannen dy't by it reedriden medaljes wûn ha tidens de Olympyske Winterspullen. Bywurke oant en mei 2022. bywurke yn 2023
Utrecht Science Park
260px|thumb|De 17e iuwske pleats De Uithof Utrecht Science Park, oant 2018 en yn de folksmûle noch hieltyd bekend as De Uithof, is in ûnderwyk yn de Nederlânske stêd Utert en is part fan de wyk East. It is benammen in studintewyk dêr't de Universiteit fan Utert en in stikmannich oare kennisynstellings harren fêstigings hawwe. De Uithof is yn it uterste easten fan de stêd en leit justjes súdlik fan De Bilt, westlik fan Seist en noardlik fan Bunnik.
Skiednis
Yn de midsiuwen hie de tichteby lizzende Sint-Laurensabdij yn Oostbroek op it plak fan De Uithof grutte stikken lân yn besit. Nei it oanmeitsjen fan it woast lân kamen der úthôven en ikkerbou. De namme fan de wyk De Uithof betsjut "úthôf"/"foarwurk". Ien fan de âldste pleatsen fan de abdij lei op it plak fan de wyk. Oant yn de tweintichste iuw bleau it gebiet in agrarysk karakter hâlden.
Yn it midden fan de tweintichste iuw wie de Universiteit fan Utert fêstige yn in stikmannich pannen yn de binnenstêd fan Utert en wie der by in tal fakulteiten ferlet fan mear romte. It universiteitsbestjoer begûn yn 'e mande mei de gemeente nei moooglikheiden te ûndersykjen foar de nedige romte. Lykwols in soad plakken om de stêd hinne wiene orneare foar grutskalige wentebou. It each fan it bestjoer foel op it lanlike gebiet eastlik fan de stêd dy't op it grinsgebiet fan de gemeenten Utert, Seist, Bunnik, en De Bilt lei. Oant 1951 foel it gebiet lykwols ûnder it ferdigeningsgebiet fan de Nije Hollânske Wetterliny, mar nei't de Kringewet skrast waard, koe de universiteit bouwe. Yn 1958 waarden de bouplannen presintearre en yn 1962 waard mei de bou úteinset. De nije wyk waard nei de pleats 'De Uithof neamd. Yn it oarspronklike plan stie in strakke strjittepatroan fêst dêr't de strjiten fan noard nei súd en west nei east rûnen. De strjitten krigen de nammen fan ferneamde universiteitstêden. Yn 1967/68 ferhûze de universiteit de fakulteit Diergenêskunde fan it gebou oan de Biltstraat fan de âlde Ryksfeedoktersskoalle nei De Uithof. Ynearsten wie allinnich de fakulteit Diergenêskunde fêstige op De Uithof, dochs yn de rin fan de 1960-er jierren kammen der mear fakulteiten dêre. Yn 1975 waard it gebiet folslein ta de gemeente Utert taheakke. Yn 1987 fêstige de foarrinner fan de Hegeskoalle Utert dêre en yn 1989 ferhûze it Universitêr Medysk Sintrum Utert dêrhinne. Yn de [[1990-er jierren waarden de earste studintewenten boud. letter kammen der njonken ûnderrjochtsynstellings ek ûndersyksynstellings lykas bygelyks Danone Nutricia Research en Genmap.
Yn 2011 waard it universiteitsgebiet op De Uithof omneamd ta Utrecht Science Park en yn novimber 2018 besleat de gemeenterie de gânse wyk sa te neamen. Utrecht Science Park/Bilthoven wurket gear mei de wyk.
Gebouwen (karút)
260px|thumb|Utsicht oer De Uithof fan Cambridgelaan ôf 260px|thumb|Minnaertgebou 260px|thumb|Studintekompleks Cambridgelaan
Santos Dumont (Minas Gerais)
Santos Dumont is in gemeente en stêd yn de Braziljaanske dielsteat Minas Gerais. De gemeente hie 47.244 ynwenners (skatting 2009).
De stêd hjitte yn 't earstoan Palmira, mar waard letter ferneamd nei de loftfeartpionier Alberto Santos-Dumont, waans berteplak it wie.
Moarn (deidiel)
De moarn is it earste fan 'e trije deidielen (de oare beide binne de middei en de jûn). De moarn falt tusken midsnacht (24.00 of 0.00 oere) en it tiidpunt fan 'e middei (12.00 oere), hoewol't de tiidsperioade tusken midsnacht en 4.00 oere mar komselden as de 'moarn' oantsjut wurdt (men sprekt dan ornaris ynstee fan 'nacht'). Yn 'e tiid tusken midsnacht en middei giet de sinne op, en sadwaande omfiemet de moarn net inkeld in grut part fan 'e nacht, mar ek de moarnsdage en it earste diel fan 'e dei. Yn Flaanderen wurdt trouwens ornearre dat de moarn mar oant 9.00 à 9.30 oere ta duorret; dêrnei begjint dêr wat men de voormiddag ("foarmiddei") neamt.
Foar de measte lju stiet de (iere) moarn op troch-de-wykse dagen benammen yn it teken fan it fan bêd ôf kommen, waskjen, oanklaaien, brea-iten, toskpoetsen, ensfh. en dan nei it wurk of nei skoalle ta gean. Soms hat men foar't men fan hûs giet, noch de tiid om in moarnskrante te lêzen. Guon forinzen dy't mei it iepenbier ferfier reizgje, lêze de krante ûnderweis nei it wurk ta.
Tillefyzjeprogramma's dy't moarns útstjoerd wurde, kinne beneamd wurde ûnder de sammelnamme moarnstillefyzje. De moarn is yn 'e tillefyzjebrâns net in botte prestizjeus diel fan 'e dei, mei't de measte lju moarns de tiid net hawwe om tillefyzje te sjen. Op 'e radio, oan 'e oare kant, hearre guon moarnsútstjoerings ta de bêst beharke programma's. Dat ferskil tusken radio en tillefyzje leit der benammen oan dat in protte lju in wekkerradio hawwe en dat radio net sa ôfliedt as tillefyzje, sadat men faak de radio oan hat wylst men oare dingen docht.
Likernôch healwei de moarn (foar de measte minsken), omtrint 9.30 of 10.00 oere, is it kofjetiid. Dan nimt men even lins fan it wurk en drinkt men tradisjoneel in kopke kofje, faak mei in koek of in stikje bôle derta.
Dolly Akers
Dolly Akers (folút: Dolly Smith Cusker Akers; Wolf Point (Montana), 23 maart 1901 – Helena (Montana), 5 juny 1986) wie in Amerikaansk polityk aktiviste en politika fan mingd Iersk-Yndiaansk etnysk komôf. Hja wie de earste Yndiaan dy't yn it Steatskongres fan Montana keazen waard en teffens de earste frou dy't keazen waard as lid fan 'e Stammeried fan Bestjoer fan 'e federaal erkende Assiniboin en Sû fan it Fort Peck Yndianereservaat fan Montana.
Jonkheid en oplieding
Akers waard yn 1901 berne yn Wolf Point, yn 'e Amerikaanske steat Montana as de dochter fan Nellie Trexler, in Assiniboin-Yndiaanse, en William Smith, in blanke Amerikaan fan Iersk komôf. Akers brocht har jonkheid troch yn it Fort Peck Yndianereservaat, mank it folk fan har mem, en waard as tinerfamke nei it Sherman Ynstitút ta stjoerd, in kostskoalle yn Riverside (Kalifornje). Dêr foltôge se mei sechstjin jier har oplieding, dy't fierhinne delkaam op 'e húshâldskoalle, wêrnei't se weromkearde nei Montana.
Priveelibben
Yn 1917, itselde jiers dat se út Kalifornje weromkommen wie, troude Akers mei in Assiniboin-Yndiaan dy't fan George Cusker hiet. Hja dreaune in boerepleats yn 'e neite fan Poplar, en krigen ien dochter, Alvina. Cusker kaam yn 1941 te ferstjerren, wêrnei't Akers yn 1944 wertroude mei in John Akers. Dyselde stoar yn 1959, sadat Akers doe foar de twadde kear widdo waard.
Politike karriêre
Yn 1923 beselskippe Akers twa fertsjintwurdigers fan 'e Assiniboin en Sû fan it Fort Peck Yndianereservaat fan Montana, Bear Hill en Dave Johnson, nei de Amerikaanske haadstêd Washington, D.C., om as harren tolk te fungearjen. De delegaasje wie útstjoerd om te lobbyen foar finansiering fan it ûnderwiis yn it Fort Peck Yndianereservaat, mar wylst se yn Washington ferbleau, sette Akers har der ek foar yn dat Yndianen de Amerikaanske nasjonaliteit krije soene (oant dy tiid wiene hja formeel steateleas). It oare jiers, 1924, waard mei troch har ynset de Yndiaanske Boargerskipswet oannommen, wêryn't dat fierhinne regele waard.
Akers har earste man George Cusker wie lid fan 'e Stammeried fan Bestjoer fan 'e Assiniboin en Sû Stammen, en Akers naam syn funksje gauris foar him waar as it him troch wurk of oare omstannichheden net paste. Uteinlik waard se as earste frou út eigen namme yn 'e Stammeried beneamd. Yn 1932 waard Akers boppedat foar de Demokratyske Partij keazen yn it Steatshûs fan Offurdigen fan Montana, dêr't se as earste Yndiaan fan 1933 oant 1934 lid fan wie. Yn dy tiid waard hja beneamd yn 'e kommisje oangeande bannen mei de federale oerheid, en teffens fungearre se as fertsjintwurdichster fan 'e gûverneur fan Montana foar de Amerikaanske minister fan Binnenlânske Saken oer.
Ferstjerren
Dolly Akers kaam op 5 juny 1986 yn Helena, de haadstêd fan Montana, te ferstjerren. Hja waard 85 jier âld.
Katyn
Katyn (Russysk: Катынь; Poalsk: Katyń) is in doarp (selo) yn de oblast Smolensk. It doarp leit likernôch 20 km westlik fan Smolensk en 60 km fan de Wyt-Russyske grins. It doarp hat in stasjon oan it ynternasjonale spoar Berlyn-Warsjau-Minsk-Moskou.
Skiednis
By it doarp leit it bosk dêr't yn it begjin fan de Twadde Wrâldkriich de Sovjets tûzenen Poalske ofsieren en boargers fermoarden. In dokumintaasjesintrum by de lokaasje betinkt it tragyske barren.
Al Gore
Al Gore (folút: Albert Arnold Gore jr.; Washington, D.C., 31 maart 1948) is in Amerikaansk âld-politikus, skriuwer, miljeu-aktivist en heechlearaar fan mingd Ulstersk en Angelsaksysk Amerikaansk etnysk komôf. Hy begûn syn karriêre as sjoernalist en oarlochskorrespondint, fertsjintwurdige syn thússteat Tennessee yn it Amerikaanske Hûs fan Offurdigen en de Amerikaanske Senaat, wie fan 1993 oant 2001 de 45ste fise-presidint fan 'e Feriene Steaten ûnder Bill Clinton, en besocht by de ferkiezings fan 2000 as kandidaat foar de Demokratyske Partij it presidintskip te bemachtigjen, mar ferlear it úteinlik fan syn Republikeinske tsjinstanner George W. Bush nei in twifelige episoade mei ferskate wertellingen yn 'e steat Floarida.
Jonkheid en oplieding
Al Gore waard yn 1948 yn 'e Amerikaanske haadstêd Washington berne as de jongste fan twa bern yn it gesin fan Albert Gore sr., op dat stuit in Demokratysk lid fan it Amerikaanske Hûs fan Offurdigen foar de steat Tennessee, dy't deselde steat letter as senator tsjinje soe, en Pauline LaFon, ien fan 'e earste froulju dy't ôfstudearre oan 'e rjochteskoalle fan 'e Vanderbilt Universiteit. Gore stammet foar in part ôf fan Ulsterske (d.w.s Noardiersk protestantske) ymmigranten dy't har mids santjinde iuw yn Firginia fêstigen en nei de Amerikaanske Unôfhinklikheidsoarloch nei Tennessee ta teagen. Syn âldere suster Nancy LaFon Gore, dy't berne waard yn 1938, stoar yn 1984 oan longkanker.
Gore groeide fierhinne op yn Washington, D.C., dêr't syn âldelju wennen fanwegen syn heite politike karriêre, en dêr't er nei de legere skoalle gie. De simmerfakânsje brocht er lykwols troch op syn heite pleats yn Carthage, dêr't kij holden en tabak ferboud waard. Fan 1956 oant 1965 gied er nei de eksklusive jongesskoalle St. Albans, yn Washington, dêr't er oanfierder wie fan it Amerikaansk footballtiim, en fierders oan diskuswerpen en basketbal die. Nei't er de middelbere skoalle trochrûn hie, sette er útein mei in stúdzje oan 'e prestizjeuze Universiteit fan Harvard, te Cambridge, yn Massachusetts, dêr't û.m. húsgenoat wie fan 'e lettere Hollywood-stjer Tommy Lee Jones. Earst wied er fan doel om Ingelske taal- en letterkunde te studearjen, mei't er it yn 'e holle hie en wurdt romanskriuwer, mar úteinlik seach er dêrfan ôf, en besleat er ynstee in oplieding bestjoerskunde te dwaan. Nei't it skynt brocht er syn earste jier oan Harvard fral troch mei tillefyzjesjen, biljerten en it smoken fan marihûana, mar it jiers dêrnei skerpe er him op en úteinlik studearre er yn 1969 cum laude ôf.
Húshâlding
Yn 1965 wie Gore op 'e prom (it bal oan 'e ein fan 'e middelbere skoalle) fan St. Albans yn 'e kunde kommen mei Mary Elizabeth Aitcheson, byneamd "Tipper", dy't op 'e deunby leine Sint-Agnesskoalle yn Alexandria siet. Se rekken fereale, en hja folge him nei Massachusetts ta, dêr't se in stúdzje folge oan 'e Boston University yn Boston. Koart nei't se dêr yn 1970 ôfstudearre wie, trouden Gore en sy yn Washington. Se krigen fjouwer bern: Karenna Gore Schiff (1973), Kristin Carlson Gore (1977), Sarah LaFon Gore (1979) en Albert Gore III (1982).
Harren jongste bern, Albert Gore III, waard yn april 1989 by it oerstekken fan in strjitte skept troch in auto, en lei in moanne lang yn kritike tastân yn it sikehûs. Begjin juny 2010 kundigen de Gores yn in e-mail oan harren freonen oan dat se nei "lange en soarchfâldige oerweaging" yn mienskiplik lykfinen besletten hiene om útinoar te gean. Hja binne lykwols befreone bleaun, en hoewol't se no mei oaren omgeane en net fan doel binne om wer byinoar te kommen, bringe noch geregeldwei tegearre fakânsjes troch mei de bern.
Militêre tsjinst en sjoernalistike karriêre
Nei't er yn 1969 ôfstudearre wie, moast Gore yn tsjinst, mei't ûnder de Fjetnamoarloch yn 'e Feriene Steaten de tsjinstplicht fan krêft wie. De measten fan syn mei-studinten oan Harvard ûntdoeken dy op in ferskaat oan manearen, en Gore sels hie der ek net folle sin oan om nei Fjetnam ta, nammentste mear om't er persoanlik in grut tsjinstanner fan 'e oarloch wie, mar hy fûn dat er it oan syn lân ferplichte wie om te gean, en fierders moast syn heit yn 1970 werkeazen wurde, en liek it him ta dat er syn heit datoangeande it bêste helpe koe troch him frijwillich by it leger te jaan.
Sadwaande gied er yn augustus 1969 yn tsjinst, mar nei't er syn basistraining trochrûn hie, duorre noch mear as in jier foar't er útstjoerd waard nei Fjetnam. Gore sjocht dêr noch altyd de hân fan 'e regearing-Nixon yn, en fermoedet dat men benaud wie dat him wat oerkomme soe, en dat syn heit dan op in tij fan meilibben de ferkiezings winne soe. Pas begjin jannewaris 1971, nei't syn heit syn sit yn 'e Senaat ferlern hie, krige er oarders om nei Fjetnam ta. Yn 'e tuskentiid hied er stasjonearre west yn Fort Rucker, yn Alabama, dêr't er as sjoernalist wurksum wie by de legerkrante The Castle Courier, en sadwaande wurke er yn Fjetnam as oarlochskorrespondint njonken syn reguliere tsjinst as lid fan 'e Amerikaanske 20ste Sjenybrigade yn Biên Hòa. Yn maaie 1971 siet syn tsjinstplicht derop en waard him earfol ûntslach ferliend.
Iere politike karriêre
Gore wie 28 jier doe't er yn 1976 foar it earst de polityk yngie en daliks de ferkiezings wûn. Hy waard werkeazen yn 1978, 1980 en 1982, dat hy siet fan 1977 oant 1985 yn it Hûs fan Offurdigen, en dêrnei fan 1985 oant 1993 yn 'e Senaat. Hy wenne en wurke yn Washington, D.C., mar de wykeinen brocht er stiiffêst yn Tennessee troch. Wat syn politike opfettings oangie, waard er beskôge as in tuskenbeiden man, dy't foar it rjocht op abortus wie, mar tsjin it útjaan fan federaal jild om abortussen te fergoedzjen. Hy stimde tsjin foarstellen dy't it wapenbesit beheine moasten, en wie in tsjinstanner fan homorjochten, mei't er yn 1981 oer homoseksualiteit sei: "Ik fyn dat it ferkeard is," en: "Ik sil net beare dat ik it begryp, mar it is net gewoan in oare normale manear fan libjen." Yn 1984 sei er dat er donaasjes foar syn kampanje wegerje soe as dy fan 'e homorjochtebeweging kamen, en foege dêr oan ta: Ik fyn dat it net gewoan in akseptabel alternatyf is dat ús maatskippij mar as sadanich befêstigje moat." Syn mienings op dit mêd ûndergiene fan 'e ein fan 'e jierren tachtich oant it begjin fan it nije milennium lykwols in stadige evolúsje ta nije ynsichten dy't lyk tsjin 'e oanhelle útspraken yngeane. Yn 2008 seid er: "Ik fyn dat homoseksuële manlju en froulju deselde rjochten hearre te hawwen as heteroseksuële manlju en froulju om kontrakten ôf te sluten, besykrjocht te hawwen yn it sikehûs en mei-inoar te trouwen."
Fise-presidintskip
Datselde jiers (1992) waard Gore troch de Demokratyske presidintskandidaat Bill Clinton frege om syn running mate te wurden, en Gore stimde dêryn ta. Hy wie in wat aparte fise-presidintskandidaat, mei't it foartiid yn 'e Amerikaanske polityk altyd wenst west hie om in running mate te kiezen dy't út in oar diel fan it lân kaam en der oare politike opfettings op nei hold as de presidintskandidaat sels. Mar Clinton en Gore kamen út oangrinzgjende steaten yn it Amerikaanske Suden, en tochten oer de measte dingen fierhinne gelyk. Likegoed waard er ien fan 'e súksesfolste fise-presidinten fan 'e lêste desennia.
Nei't se by de ferkiezings de Republikeinen George H.W. Bush en Dan Quayle en de ûnôfhinkliken Ross Perot en James Stockdale ferslein hiene, stelde Clinton en Gore in oerienkomst op fan twa siden, wêryn't se harren wurkrelaasje fêstleine. Clinton ferplichte him dêrby om geregeldwei mei Gore te oerlizzen en Gore by it beslútfoarmingsproses yn alle saken fan belang te belûken. Se ieten eltse wike in kear mei-inoar en praten eltse dei oer de tillefoan, en Gore ûntjoech him meitiid ta Clinton syn wichtichste adviseur (wat mar komselden it gefal is foar in Amerikaansk fise-presidint). Beliedsmjittich lei Gore him ûnder syn fise-presidintskip ta op it bestriden fan fergrieming, fraude en misbrûk fan oerheidsfinânsjes, wylst er teffens omtinken joech oan miljeubeskerming en ynformaasjetechnology. It wie fierhinne Gore syn ynset op dat lêste mêd dy't fan 1995 oant 2001 late ta de ynternethype.
De presidintsferkiezings fan 2000
Doe't Clinton syn beide terminen as presidint op 'e ein rûnen, wie it al ier dúdlik dat Gore by de ferkiezings fan 2000 de Demokratyske presidintskandidaat wêze soe. Hy snie himsels lykwols yn 1999 raar yn 'e fingers doe't er by in fraachpetear op CNN sei: "Under de jierren dat ik yn it Amerikaanske Kongres tsjinne haw, naam ik it inisjatyf by it skeppen fan it ynternet." Hy bedoelde fansels dat er it inisjatyf nommen hie by it skeppen fan wetjouwing dy't de tastânkomming fan it ynternet sa't dat no bestiet, mooglik makke, mar syn politike fijannen ferdraaiden syn útspraak as hied ûnrjochtlik beweard dat er it ynternet eigenhandich útfûn hie. Dat wie in ûnearlike, mar tige effektive taktyk, dy't Gore syn imago by in grut part fan 'e Amerikaanske befolking skansearre.
Likegoed wist Gore sûnder al tefolle muoite de Demokratyske nominaasje foar it presidintskip feilich te stellen. Op 'e Demokratyske Nasjonale Konvinsje waard er offisjeel nominearre troch syn âldste dochter Karenna, yn 'e mande mei syn stúdzjefreon Tommy Lee Jones. Gore frege de konservative Joadske senator Joseph Lieberman fan Konnetikut om syn running mate te wurden. Mar al wie Gore sels net opholden mei Clinton yn dy syn dûnkerste dagen, ûnder it Lewinsky-skandaal, te stypjen, ûnder de presidintskampanje besocht er dúdlik ôfstân te skeppen tusken himsels en de mei skandalen omjûne Clinton. Hy die trije tillefyzjedebatten mei syn Republikeinske tsjinstanner George W. Bush, dy't alletrije suver yn gelykspul einigen, mar Gore krige de krityk dat er òf te stiif, òf te tebekhâldend, òf te agressyf wie yn ferhâlding ta Bush.
De ferkiezings, op 7 novimber 2000, rûnen út op in pynlike fertoaning, wêrby't de Feriene Steaten foar it each fan 'e wrâld foar gek stiene. De marzje tusken Gore en Bush wie yn 'e útslach nammentlik sa lyts, dat eltse stim telde. Dêrby naam de súdlike steat Floarida it wichtichste plak yn. Op 'e jûn fan 'e ferkiezings foarseine de Amerikaanske tillefyzjestjoerders earst dat Gore Floarida winne soe, wêrnei't se dy foarsizzing ynloeken en foarseine dat Bush de steat winne soe, foar't se dy foarsizzing ek wer ynloeken. It tellen fan 'e stimmen duorre noch ferskate dagen, oant de Republikeinske steatssiktaris fan Floarida, Katherine Harris, de útslach úteinlik sertifisearre. Neffens dy útslach hie Bush de ferkiezings yn Floarida wûn mei 537 stimmen (mear as Gore), wat him alle 25 kiesmannen fan Floarida yn it Electoral College joech. Sadwaande soe Bush de ferkiezings winne mei 271 kiesmannen tsjin 266, hoewol't Gore yn absolute stimmen oer it hiele lân ferdield rom 500.000 mear behelle hie as Bush. (Opmerklik detail hjirby wie dat Bush syn jongere broer Jeb doedestiden de gûverneur fan Floarida wie.)
Gore focht dizze gong fan saken oan en frege yn ferskate Florideeske countys in wertelling fan 'e stimmen oan. It die bliken dat troch de betiizjende stimbiljetten en de ûndeugdlike stimapparatuer in grut tal stimmen foar Gore ferlern gien wiene. Bush stapte nei it Heechgerjochtshôf fan Floarida om 'e wertellings tsjin te hâlden, mar dat stelde Gore yn it gelyk. Dêrop gie Bush yn heger berop by it Amerikaansk Heechgerjochtshôf, dat úteinlik ta it fûnis kaam dat de standerts dy't foar de wertelling opsteld wiene, yn tsjinspraak wiene mei de Amerikaanske Grûnwet en dat der foar de uterste wetlike datum fan 12 desimber gjin wertelling mear holden wurde koe dy't grûnwetlik doogde. Dêrmei waard yn 'e praktyk de oarspronklike, troch Harris sertifisearre útslach de iennichst jildige, en hie Bush de ferkiezings wûn. Op 13 desimber joech Gore syn wjerstân dêrtsjin op, ta grutte teloarstelling fan in grut part fan syn efterban, dy't fan miening wie dat de Republikeinen de ferkiezings stellen hiene.
Neitiid die it Nasjonaal Opiny-ûndersykssintrum fan 'e Universiteit fan Chicago ûndersyk nei de ferkiezings yn Floarida, wêrby't alle stimbiljetten op 'e nij en yngeand besjoen waarden; dit op fersyk fan in groep grutte Amerikaanske nijsmedia, mei dêrûnder CNN, Associated Press, de New York Times, de Wall Street Journal, de Washington Post, de Los Angeles Times, de Chicago Tribune en de Baltimore Sun. Dêrby die bliken dat Gore eins de ferkiezings yn Floarida wûn hie mei in marzje fan 60 oant 171 stimmen (ôfhinklik fan wat as jildige stim akseptearre waard). In fierder ûndersyk fan 'e New York Times allinnich levere de útkomst op dat ûndúdlike en betiizjende stimbiljetten (dy't by fersin ta ûnjildige stimmen laat hiene) Gore allinne al yn Palm Beach County en Duval County 6.286, resp. 1.999 stimmen koste hiene.
De ôfrin fan 'e ferkiezings wie in bittere pil foar Gore, mar meitiid learde er om derom te laitsjen. Doe't er yn 2005 de oeuvrepriis fan 'e Webby Awards takend krige foar tritich jier ynset foar it ynternet, en in ûntfangstrede hâlde moast dy't neffens de regels fan 'e Webby Awards mar út fiif wurden bestean mocht, seid er: "Hâld hjir asjebleaft gjin wertelling."
Lettere jierren
Nei de ferkiezings fan 2000 ferliet Gore de polityk, hoewol't er fan ein 2002 ôf ferskate kearen fûleindige krityk levere op it belied fan presidint George W. Bush. Dêrby rjochte er him op de Twadde Golfoarloch, it misbrûk fan 'e oanslaggen op 9/11 foar Bush syn eigen politike doelen, de misjegening fan Arabieren yn 'e Feriene Steaten en it ûnwetlik ôflústerjen fan minsken, allegear ûnder it mom fan nasjonale feilichheid. Yn 2005, nei't de orkaan Katrina New Orleans troffen hie, fage er de flier oan mei Bush syn trage reäksje op 'e ramp. Dêrby neamde er net (mar it kaam dochs út) dat er sels op eigen kosten twa fleantugen sjartere hie, wêrmei't er 270 sikehûspasjinten út 'e stêd evakuëarre hie. Yn it ferkiezingsjier 2004 wie de ferwachting dat Gore him ferkiesber stelle soe foar it presidintskip. In soad Demokraten rieden al mei bumperstikkers om mei de tekst "Werkies Gore as Presidint!" Mar Gore betanke foar de ear, en stipe ynstee de Demokratyske kandidaat John Kerry.
Underwilens wie Gore in karriêre as sakeman begûn, wêrby't er û.m. yn 2004 it bedriuw General Investment Management stifte en letter in eigen tillefyzjestasjon oprjochte, Current TV. Teffens fûn er himsels op 'e nij út as klimaatgoeroe en rjochte er de organisaasje Alliance for Climate Protection ("Alliânsje foar Klimaatbeskerming") op. Hy skreau ferskate tige ynfloedrike bestsellers oer it broeikaseffekt en klimaatferoaring, wêrfan't An Inconvenient Truth ("In Ferfelende Wierheid"), út 2006, fierwei it bekendst wurden is, benammentlik om't dêr datselde jiers noch, en ûnder deselde titel, in ferfilming fan makke waard, regissearre troch Davis Guggenheim, dy't yn 2007 in Oscar foar bêste dokumintêre wûn.
Gore reizge hiele Amearika troch, en letter ek om utens, om lêzings te jaan oer klimaatferoaring, dat ûnder de Bush-jierren in non-ûnderwerp wie yn 'e Amerikaanske polityk. Dêrmei besocht er de Amerikanen by te bringen dat hja mei harren fergriemende libbensstyl dûnsje op 'e râne fan 'e fulkaan. Fansels wiene der in protte lju, de oaljeyndustry foarop, dy't dat boadskip net hearre woene, en syn ynset op dit mêd kaam Gore dan ek op in hûdfol krityk te stean. Mar teffens krige er krityk út it kamp fan 'e fanatike miljeubeskermers, dy't fûnen dat er net fier genôch gie. Hoe dan ek, foar syn krewearjen yn dizze saak waard Gore yn 2007, yn 'e mande mei it Yntergûvernemintele Panel foar Klimaatferoaring fan 'e Feriene Naasjes, de Nobelpriis foar de Frede takend.
Sint-Annatsjerke (Jeruzalim)
De Sint-Annatsjerke (Hebriuwsk: כנסיית סנטה אנה; Frânsk: Église Sainte-Anne) is in roomske krúsfarderstsjerke út de 12e iuw yn de âlde stêd fan Jeruzalim, Israel. De tusken 1131 en 1138 boude tsjerke ferfong eartiids in byzantynske tsjerke en hat noch jimmeroan foar it measte de oarspronklike foarm. De tsjerke stiet oan it begjin fan de Via Dolorosa tichteby de Liuwepoarte, de Giselingstsjerke en de Feroardielingskapel. Neffens Jehannes 5:1-15 hat Jezus op it plak in lamme sûn makke.
It ienfâldige stiennen ynterieur en de tige goede akûstyk meitsje fan de tsjerke in moai foarbyld fan midsiuwske arsjitektuer.
Foargongers
Yn it Romeinske Tiidrek stie op in plak njonken de Baden fan Bethesda in heidensk hillichdom foar de Egyptyske god Serapis of de romeinske god Hepius, beide goaden fan de genêskunde. Oer de resten fan dat heidenske hillichdom waard yn de 5e iuw in byzantynske basilyk boud. Nei't de Perzen de basilyk ferneatigen yn 614, waard de tsjerke wer opboud. Boudewyn I, de earste krúsfarder mei de titel kening fan Jerusalim, ferballe syn frou Arda nei it âlde benediktynske kleaster dat hjir yn 1104 noch jimmeroan stie.
Skiednis
De bou fan de hjoeddeiske Sint-Annatsjerke folge tusken 1131 en 1138 ûnder it bewâld fan keninginne Melisende. De tsjerke waard boud by de resten fan de byzantynske basilyk oer in grot wêrfan't de krúsfarders tochten dat dêr Marije, de mem fan Jezus, berne wie. De tsjerke waard opdroegen oan de âlden fan Marije, Anna en Joachim, dy't neffens de oerlevering dêr wennen. Oars as de measte oare krúsfarderstsjerken waard de Sint-Annetsjerke net ferneatige nei't Saladin yn 1187 Jeruzalim ferovere. It nije islamityske bewâld liet de tsjerke fanwegen de goede akûstyk ferbouwe ta in koranskoalle. De eardere tsjerke waard bekend ûnder de namme al-Madrasa as-Salahiyya (fan Saladin) lykas dat noch jimmeroan te lêzen falt oan de Arabyske ynskripsje boppe de yngong. Yn de 15e iuw waard de madrassa beskôge as de meast foaroansteande universiteit fan de stêd.
Under it islamitysk bewâld fan Palestina mochten kristlike pylgers allinne yn de grot tsjin it beteljen fan in fergoeding. De madrassa kaam letter leech te stean en it gebou rekke yn ferfal. Yn 1856, út tankberens foar de Frânske stipe yn de Krimkriich, joech de ottomaanske sultan Abdülmecit it ferfallen gebou oan Napoleon III. In restauraasje folge, mar it grutste diel fan it gebou is ek hjoeddedei noch oarspronklik. De tsjerke is yn besit fan Frankryk en it behear fan it gebou is tabetroud oan de kongregaasje fan de Wite Paters.
Nei de skea fan de Seisdeiske Kriich fan 1967 waard de tsjerke troch de Frânske oerheid restaurearre.
Arsjitektuer
De tusken 1131 en 113 boude en al rille gau dêrnei mei in tal meters ferlinge tsjerke is in geweldich moai foarbyld fan romaanske arsjitektuer. De trijeskippige basilyk hat krúsgewelven, strakke linen en in ienfâldich ynterieur.
Kleasterkapel Sibrandahûs
De Kleasterkapel fan Sibrandahûs is in romano-goatysk tsjerkje út likernôch 1300. It ryksmonumint is eigendom fan de Stifting Alde Fryske Tsjerken; de protestantske bewenners fan Sibrandahûs falle tsjerklik ûnder Rinsumageast.
Skiednis
Sibrandahûs wie yn de midsiuwen in úthôf fan it kleaster Klaarkamp, dat yn de 16e iuw foar ûngefear de helte fan de grûn fan Sibrandahûs besiet. Deun by de tsjerke stie ea de stins Sterkenburch.
It oan de eastlike kant fiifsidich ôfsletten tsjerkje wie oan de westlike kant oarspronklik wat langer. Yn de 16e iuw waard it gebou ynkoarte en nei alle gedachten waard doe ek it stiennen ferwulft ferfongen troch in houten ferwulft en de ramen fan de noardlike muorre tichtmitsele. De steunberen dy't it tsjerke op syn plak hâlde moasten waarden dêrmei oerstallich en ferwidere.
Sint-Annatsjerke (Jeruzalim)
Arsjitektuer
De tagong nei de krypte is te finen yn it súdlike sydskip. Dêr is de grot dêr't Marije neffens de oerlevering berne is.
Akûstyk
De tsjerke stiet bekend om de geweldige akûstyk, dy't perfekt is foar de gregoriaanske sang. It makket fan de tsjerke in beafeartsplak fan koaren en solisten.
Kleasterkapel Sibrandahûs
Skiednis
Under lieding fan de arsjitekt R. Kijlstra út Beetstersweach fûn yn 1977 in restauraasje plak.
Ynterieur
Fan it midsiuwske tsjerkemeubilêr bleau neat bewarre. Banken, preekstoel en doophek datearje út de 19e iuw. Yn it koer is de grêfkelder fan de famylje Tjarda fan Starkenborch. De fynsten dy't ûntdutsen binne tidens de restauraasje wurde yn in pear fitrines útstald. It oargel is in Vulpen-ynstrumint en waard yn 1957 oarspronklik foar de herfoarme tsjerke fan Nijverdal boud. Yn 1982 kaam it oargel yn Sibrandahûs telâne.
Gebrûk
De tsjerke is sûnt 1993 eigendom fan de Stifting Alde Fryske Tsjerken en docht tsjintwurdich benammen tsjinst as poadium foar it hâlden fan konserten. Ek kin de tsjerke hierd wurde foar brulloften en begraffenissen of oare gearkomsten. Ienris yn it jier wurdt der in tsjerketsjinst yn it Grinzersk fierd foar Grinslanners om utens. Sûnt 1994 krige de eardere herfoarme tsjerke ek de namme "Kleasterkapel".
John Christmas Møller
John Christmas Møller (folút: Guido Leo John Christmas Møller; Kopenhagen, 3 april 1894 – dêre, 13 april 1948) wie in Deensk politikus, dy't ûnder de Twadde Wrâldoarloch belutsen wie by it Deenske ferset en letter de wyk nimme moast nei Ingelân. Fuort nei de oarloch beklaaide er de post minister fan Bûtenlânske Saken yn it earste Deenske regear fan nei Dútske besetting.
Jonkheid en oplieding
Møller waard yn 1894 berne yn 'e Deenske haadstêd Kopenhagen, as de soan fan effektemakeler Hans Christian Møller (1866-1938) en dy syn frou Anna Cathinca Christmas (1868-1919). Hy brûkte de famkesnamme fan syn mem as syn middelnamme. Hy studearre rjochten oan 'e Universiteit fan Kopenhagen en waard yn 1922 master yn de rjochten.
Priveelibben
Møller troude twa kear. Syn earste houlik gied er yn 1919 yn 'e Sint-Paulustsjerke yn Kopenhagen oan mei Carmen Elisabeth Signe Munthe Riis (1890-1962), dy't berne wie yn 'e Oerûguayaanske haadstêd Montevideo. Dit houlik einige lykwols yn in skieding, wêrnei't Møller yn 1923 wertroude mei Gertrud Jessen (1894-1974), in doktor yn 'e filosofy dy't letter as filmsinsor wurke. Møller hie in soan dy't yn april 1945 omkaam yn 'e striid tsjin 'e Dútsers, as lid fan it Grenadier Guards-rezjimint fan it Britske Leger.
Karriêre
Al as studint wie Møller polityk aktyf. Nei ôfrin fan 'e Earste Wrâldoarloch wied er warber yn 'e striid om Sleeswyk, dat Denemark yn 'e Twadde Dútsk-Deenske Oarloch fan 1864 oan 'e Dútsers ferlern hie, werom te krijen. Dat slagge mar foar in diel, mei't Noard-Sleeswyk nei in folksriedplachting wer by Denemark kaam te hearren, mar Súd-Sleeswyk by Dútslân bleau. Yn 1928 waard Møller yn it Folketing, it Deenske parlemint, keazen as lieder fan 'e Konservative Folkeparti ("Konservative Folkspartij"), in rol dy't er behold oant yn 'e Twadde Wrâldoarloch.
Yn 1942 moasten Møller en syn gesin de wyk nimme nei Ingelân, dêr't er om 'e nocht besocht om in ministerspost te bemachtigjen yn it Deenske regear-yn-ballingskip. Lykwols ferrjochte er wichtich wurk as radiopresintator foar de Deensktalige útstjoerings fan 'e BBC dy't rjochte wiene op beset Denemark. Dêrby kante er him oan tsjin 'e kollaborative opstelling fan it Deenske regear yn Kopenhagen, en fitere er syn taharkers oan om sabotaazje-aksjes en oare fersetsaktiviteiten te ûndernimmen. Møller waard fan gefolgen tige populêr yn syn heitelân. Op 2 oktober 1943 publisearre er in artikel yn Frit Danmark wêryn't er alle Denen oprôp en doch wat se koene om 'e Deenske Joaden te helpen oan 'e deportaasje nei de Dútske konsintraasjekampen te ûntkommen.
Mike Shepherd
Mike Shepherd (pseudonym fan Mike Moscoe; Philadelphia (Pennsylvania), 2 augustus 1947), is in Amerikaansk skriuwer fan science fiction-boeken, dy't al jierren yn Vancouver, yn 'e steat Washington wennet. Hy komt út in marinefamylje en wurke lang foar de Amerikaanske oerheid. Pas djip yn syn middeljierren sette Shepherd útein mei in karriêre as skriuwer, en nei in falske start doe't er ûnder syn eigen namme skreau, briek er yn 2004 troch ûnder in pseudonym, mei de Kris Longknife-rige.
Libben en karriêre
Mike Shepherd waard yn 1947 berne yn Philadelphia, yn 'e steat Pennsylvania. Hy komt út in famylje dy't nauwe bannen hat mei de Amerikaanske Marine, en ferhuze en reizge sadwaande as bern al in soad. Pas op 'e middelbere skoalle makke er foar it earst in skoaljier ôf op deselde skoalle dêr't er it begûn wie. As folwoeksene wurke Shepherd as barkeeper, taksysjauffeur, personielsadviseur en fakbûnsûnderhanneler. Uteinlik krige er in baan by de Amerikaanske oerheid, as kompjûterekspêr en ûntwerper fan databases oangeande bedrige bistesoarten yn it Amerikaanske Noardwesten.
John Christmas Møller
Karriêre
Nei de Dútske nederlaach kearde Møller yn 1945 werom nei syn heitelân, dêr't er op 7 maaie minister fan Bûtenlânske Saken waard yn it Deenske oergongsregear, in funksje dy't er oant 7 novimber fan datselde jier beklaaide. Dêrnei naam er syn âlde wurk as parlemintslid en lieder fan 'e Konservative Folkeparti wer op. Hy ferlear de ferkiezings fan 1947 en stapte dêrnei op as partijlieder, foar in diel om't er him nei de nije Dútske nederlaach op 'e nij, mar om 'e nocht sterk makke hie foar de weropname fan Súd-Sleeswyk yn Denemark.
Mike Shepherd
Libben en karriêre
Yn maart 1991 publisearre er syn earste proaza, in koart ferhaal mei de titel Summer Hopes, Winter Dreams, yn it tydskrift Analog Magazine. Fiif jier letter, yn 1996, kaam syn earste roman First Dawn út, folge troch Second Fire yn 1997 en Lost Days yn 1998. Fan dy trije boeken, dy't mei-inoar de Lost Millennium-trilogy foarmje, waarden yn totaal justjes mear as 20.000 eksimplaren ferkocht, wat tige teloarstellende ferkeapsifers binne foar de Ingelsktalige merk. Syn útjouwer rette him doe oan om fan (sub)sjenre te feroarjen, en tenei militêre science fiction te skriuwen. Shepherd syn folgjende trilogy, The First Casualty (1999), The Price of Peace (2000) en They Also Serve (2001), die it better, mei 10.000 ferkochte eksimplaren per boek, mar noch altyd minder goed as dat er hope hie. Wol waard Shepherd yn 2000 nominearre foar in prestizjeuze Nebula Award foar syn ferhaal A Day's Work on the Moon.
Om mei syn folgjende rige mei in skjinne lei te begjinnen, naam er doe, op 'e nij op oanrieden fan syn útjouwer, it pseudonym Mike Shepherd oan. Under dy namme kaam yn 2004 it earste diel fan 'e Kris Longknife-searje út, Kris Longknife: Mutineer. Dêrmei hie Shepherd fuortendaliks folle grutter súkses as mei syn eardere boeken. De searje rint noch altyd, en der wiene begjin 2020 njoggentjin romans yn ferskynd. De Kris Longknife-boeken binne science fiction-wurken dy't yn 'e fiere takomst spylje, as de minskheid him nei de stjerren ta ferspraat hat. Se ferhelje oer de aventoeren fan de jonge (romte)marinekadet Kris Longknife, de dochter fan ien fan 'e rykste en meast foaroansteande famyljes út it hiele minsklike hielal, oer har persoanlike wrakseling mei de ferwachtings fan har famylje en oer har striid tsjin in ferskaat oan fijannen, fan minsklike ymperialisten en piraten oant bûtenierdske smjunten. Resinsinte Liz Bourke kwalifisearre de Kris Longknife-rige yn in boekbesprek op 'e webside fan Tor Books as "yntellektueel lichtgewicht", mar "kleverich fermaaklik". Njonken de romans ferskynden yn 'e foarm fan e-boeken in stikmannich novelles en koarte ferhalen oer Kris Longknife, dêr't Shepherd ferskate lytse leechtes yn 'e ferhaalstruktuer fan 'e rige mei opfolle. Yn 2014 gie boppedat in spin-off-rige fan start dy't draait om in oare miljardêrsdochter, Kris Longknife har rivale Vicky Peterwald.
Mike Shepherd, dy't no mei pinsjoen is, wennet mei syn frou Ellen yn 'e stêd Vancouver, yn it suden fan 'e Amerikaanske steat Washington, dat in foarstêd fan Portland, yn Oregon is. Dêr is er deunby syn dochter en pakesizzers, en besteget er syn tiid oan lêzen, skriuwen, deidreamen, boartsjen mei syn pakesizzers en ompielen mei syn kompjûter. Syn boeken binne ûnderwilens útkommen yn oersettings yn it Japansk, Dútsk, Poalsk en Spaansk.
John Christmas Møller
Ferstjerren
Møller kaam op 13 april 1948 te ferstjerren, tsien dagen nei syn 54ste jierdei. Syn âldomkesizzer Pia Christmas-Møller wie fan 1987 oant 2011 ek aktyf yn 'e Deenske polityk.
Santos-Dumont nûmer 6
thumb|225px|N° 6 by de [[Eiffeltoer]] De N° 6 wie in loftskip boud yn 1901, ornearre om de Deutsch de la Meurthe-priis te winnen (op 19 oktober 1901). Alberto Santos-Dumont wie de makker.