cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Genetyske technology
Planten
Feredelingsbedriuwen hawwe ûnderwilens in hiele rige genetysk modifisearre rassen kweekt en op de merk brocht. Sa binne maisrassen resistint makke tsjin de Jeropeeske maisboarder (Ostrinia nubilalis) en binne rassen fan mais, katoen, koalsied en sûkerbiten ûngefoelich makke foar beskate herbisiden. Hjirtroch kinne dizze planten bespuite wurde mei dy herbisiden sadat konkurrearjend túch wol, mar de te rispjen plant sels net omlizzen giet. By tomaat binne gmo-rassen mei fertrage riping en langere hâldberens. By tabak wurdt de mooglikheid ûndersocht fan produksje fan genêsmiddels tsjin kanker.
Dieren
De AquAdvantage-salm is makke troch in gen fan in iel en it groeihormoangen fan in beskate salm yn de Atlantyske salm te setten, wêrtroch dizze gmo-salm twa kear sa fluch groeit. Dat er ek seis kear sa grut wurde soe as in normale salm is in fabeltsje, de eingrutte is itselde. Lykwols, foar’t neist it wichtichste foardiel foar de yndustry is, dat de AquAdvantage-salm ek ûnder kâlde omstannichheden trochgroeit. Dat yn tsjinstelling ta net modifisearre. Hjirtroch kinne modifisearre salms twa kear jiers ‘rispe’ wurde yn stee fan mar ienkear. Se ha ek 30% minder foer nedich om op it rispgewicht te kommen. It biobedriuw Aqua Bounty Technologies Inc, dat de fisk ûntwikkele, hat de Amerikaanske Food and Drug Administration yn 2010 om tastimming frege de salm oan fiskkwekers ferkeapje te meien. Nei de sûnensrisiko’s is gjin ûndersyk dien. Mar neffens it bedriuw smakket it poerbêst.
Tsjinstanners wize ûnder oare op de kâns dat sa’n salm der útpykt. Yn in Greenpeace-rapport út 2000 wurdt in ûndersyk, dien oan de Purdue-universiteit oanhelle dêr’t yn útholden wurdt dat mar inkelde útpike transgene salms al genôch wêze kinne om de hiele pleatslike wylde fiskpopulaasje út te rûgjen. Dizze ûndersikers brûkten lykwols in wiskundich simulaasjemodel en diene gjin ûndersyk oan salms. As it bedriuw grien ljocht krijt, komt it mei in modifisearre forel en dito tilapia. Kanadeeske ûndersikers wolle goedkarring krije foar in baarch (‘enviropig') dy’t fosfor út plantefoer effisjinter fertart. Earder karde it FDA in modifisearre geit goed.
Bestriding fan ûngedierte en sykten
Amerikaanske wittenskippers hawwe in gen yn in malariamich ynbrocht dat in molekúl produsearret dat de libbenssyklus fan in malariaparasyt Plasmodium sp blokkearret. Troch dit gen kin de parasyt net mear yn de flibeklieren fan de gmo-mich komme. It probleem is no lykwols om de natuerlike mich ferkringe te litten troch de genetysk modifisearre.
Der wurdt ek oars besocht om ynsekten lykas de malariamich te bestriden troch it brûken fan genetyske modifikaasje. It idee is om mantsjes te kweken mei in dominant deadlik (letaal) gen dat allinnich yn wyfkes ta ekspresje komt. Grutte hoemannichten fan sokke mantsjes wurde dan loslitten, hja sille pearje mei de yn it wyld foarkommende wyfkes. As resultaat sille alle froulike neikommelingen fan de wylde wyfkes deagean foar’t se neiteam oansette. Dizze technyk is al lang bekend en is by ferskate soarten skealike miggen al mei súkses tapast, mar noch net as de mantsjes genetysk modifisearre wiene.
Yn 2007 waard publisearre dat it slagge is troch middel fan genetyske techniken kij te fokken dy’t it prionaaiwyt net mear hawwe wat har fetber makket foar BSE. Harren ûntwikkeling liket fierder normaal te ferrinnen.
Proefdieren
Gentechnology wurdt ek brûkt foar it oanpassen fan bisten foar ûndersyk. In soad tapaste technyk is it kreëarjen fan in knock-out stamme. Dizze technyk dy’t yn 1989 foar it earst tapast waard yn mûzen wurdt brûkt om rjocht op it doel ôf in beskaat gen út te skeakeljen. Op dy wize kin ûndersocht wurde hokker funksje dat gen hat. Dizze technyk wurdt frij algemien tapast by mûzen, mar is ek mooglik by rotten. In foarbyld fan in knock-outmûs is in stamme wêrby’t it ApoE4-gen útskeakele is. Dit gen is in wichtige risikofaktor by minsken foar it ûntwikkeljen fan de sykte fan Alzheimer. Dizze mûzen blieken in fermindere learfermogen te hawwen en oare karakteristike skaaimerken dy’t tekenjend binne foar alzheimer.
Oars
Sûnt in tal jierren binne der genetysk modifisearre akwariumfisken yn de hannel. In bekend foarbyld is de gloeifisk, in sebrafisk wêrby’t se in gen fan koraaldieren ynplante ha wêrtroch it fiskje ljochtjouwend wurden is. De ferkeap fan dat fiskje is yn Nederlân ferbean.Boarne?
Der wurdt spekulearre oer gendoping, wêrby’t op ferlykbere wize as by genterapy, sporters yn steat steld wurde bettere prestaasjes te leverjen. Mear as kleare spekulaasje is dit foarearst noch net, omdat de technyk dêrfoar noch net genôch ûntwikkele is.
Jeropeeske Uny
Neffens it Jeropeesk Oktroaiburo is it patintearjen fan planten mooglik as de technyske helberens fan de útfining net beheind is ta in spesifike fariëteit. De útfining moat mei oare wurden tapast wurde kinne yn ferskate plantesoarten. Dat ferheget de drompel foar it patintearjen fan gentechnologyen.
Feriene Steaten en Kanda
Genen dy’t troch genetyske technology oanpast binne, kinne yn Amearika en Kanada patintearre wurde. Gewaaksen dy’t in patintearre gen hawwe, kinne dêrtroch net samar fermannichfâldige wurde. Yn de saak tusken Monsanto fersus Schmeiser oardiele it Kanadeeske heechgerjochtshôf dat der ek praat wurde kin fan patintskeining as it patintearre yn in breder net-patintearre struktuer brûkt wurdt, as dat de útfiner it monopoalje ûntfytmannet wat him neffens de wet takomt. It Amerikaansk heechgerjochtshôf oardiele dat de ûntdekking fan genen dy’t yn de natuer foarkomme, net genôch is foar in patint.
Monsanto fersus Schmeiser
It biotechbedriuw Monsanto spande yn 1998 in proses oan tsjin Percy Schmeiser, in Kanadeeske boer. De oanlieding wie in fjildtest yn 1997 dêr’t út bliken die dat 95 oant 98 persint fan de 1.000 hektares koalsied-gewaaks bestie út it Roundup Ready-planten in troch Monsanto genetysk modifisearre ras. De boer hie dy planten net by Monsanto kocht, en hie der ek gjin lisinsje foar. De rjochter wie derfan oertsjûge dat Schmeiser bewust planten fan Monsanto's Roundup Ready canola siedde hie. Lang om let kediisde de Kanadeeske Hege Ried yn it foardiel fan Monsanto.
Autorisaasje
Yn Sina, de Feriene Steaten en Brazylje is op grutte skaal it brûken fan gmo-rassen akseptearre troch de oerheid. Yn oare lannen, lykas Eastenryk en Fenezuela, hielendal net. Sûnt 2004 is it ek mooglik om yn de Jeropeeske Uny en dus ek yn Nederlân genetysk modifisearre gewaaksen te ferbouwen. Yn Grikelân, Itaalje, Eastenryk, Poalen en Lúksemboarch wurde dy rassen net talitten. De Jeropeeske Kommisje stiet net ta dat lidsteaten yndividueel spesifike gmo-gewaaksen ferbiede, mar de Ried fan Ministers fan de lidsteaten blokkearje dit belied. Op basis fan in ûndersyk fan Séralini besleat Ruslân ta in moratoarium op de ymport fan genetysk modifisearre mais.
Produksje
Yn 2002 waard wrâldwiid hast 60 miljoen, yn 2003 hast 70 miljoen en yn 2005 90 miljoen ha ferboud mei gmo-rassen. Soja hie yn 2001 63%, maïs 19%, katoen 13% en koalsied 5% fan dit areaal. Yn 2004 wie dat respektivelik 60%, 23%, 11% en 6%. Yn 2001 kaam de tylt foar 99% foar yn fjouwer lannen: Feriene Steaten (68%), Argentynje (22%), Kanada (6%) en Sina (3%). Yn 2004 wie dit foar de Feriene Steaten (59%), Argentinië (20%), Kanada (6%), Brazylje (6%) en Sina (5%).
Yn 2003 waard yn de Feriene Steaten 73% fan it katoen-, 32% fan it mais- en yn it seizoen 2003/2004 13% fan it soja-areaal mei gmo-rassen tyld. Yn 2003 waard 17% fan it wrâldareaal fan katoen mei gmo-rassen ferboud, gmo-katoen waard yn 2003 yn de Feriene Steaten, Austraalje, Sina, Yndia, Yndoneezje, Meksiko, Argentinië, Kolombia en Súd-Afrika ferboud. Yn 2005 waarden yn 21 lannen gmo’s kweekt, wêrûnder no foar it earst yn Portugal, Frankryk en Tsjechië.
Yn 2006 ferboude 0,7% fan de boeren wrâldwiid gmo-gewaaksen. Dêrfan is 99% beheind ta de folgjende 8 lannen: FS 53,5%, Argentinië 17,6%, Brazylje 11,3%, Kanada 6%, Yndia 3,7%, Sina 3,4%, Paraguay 2% en Súd-Afrika 1,4%.
Maatskiplike organisaasjes
Ferskillende maatskiplike organisaasjes steane kritysk foar genetyske modifikaasje yn de fiedselproduksje oer. Hjirûnder falle net allinnich miljeu-organisaasjes lykas Greenpeace en Friends of the Earth, mar ek ûntwikkelingsorganisaasjes lykas Oxfam/Novib, ICCO en GRAIN, konsuminte-organisaasjes, boere-organisaasjes en bistebeskermers. Harren beswieren rinne útinoar. Koart nei in ûndersyk fan Séralini makke de Organic Consumers Association, in ynternasjonale organisaasje dy’t foarstanner is fan organysk iten, de keppeling gmo-itensguod en boarstkanker by minsken.
Publike opiny
De publike opiny spilet in wichtige rol yn de diskusje. Ien fan de neamde redenen dat gmo-gewaaksen net populêr binne is dat de earste gmo-gewaaksen gjin foardielen foar de konsumint hawwe, yn priis of bestândielen.
In meta-stúdzje út 2005 lit sjen dat konsuminten in legere wearde takenne oan gmo-itensguod as oan konfinsjeel iten; dit ferskil is dúdliker yn Jeropa as Noard-Amearika.
Akwatint
Akwatint is in djipdruk-technyk, en tagelyk de beneaming foar in ôfdruk dêrfan. It is in fariant op tradisjoneel etsen, wêrby’t gjin linen mar egale flakken ûntsteane. Sadwaande kinne jo in egale toan meitsje. Der ûntstiet in op wetterferve lykjend resultaat. Dy technyk waard troch François Philippe Charpentier en Jean Baptiste Leprince yn 1768 stal jûn en is ûnder oare troch Caspar Wolf en Ambroise Louis Garneray brûkt.
Metoade
Foar akwatint wurdt in koperen of sinkplaat brûkt. Dy plaat wurdt tradisjoneel (as by in line-ets) folslein oppoetst en de skerpe rânen wurde der ôf helle. Dêr wêr’t by etsen in nudle brûkt wurdt om linen yn de fernislaach op de plaat te meitsjen, brûkt akwatint de harslaach dy’t de plaat beskermet of bleat lit. Dat hars wurdt yn kerrels of poeier op de plaat brocht yn in stokast en dêrnei egaal ferwaarme, wêrtroch it hars oan de plaat fêstraant. Troch it brûken fan mear of minder hast ûntstiet de winske tsjokte fan de ôfdeklaach. De hars kin oer it soer dat brûkt wurdt om de tekening yn te biten. As alternatyf kin asfalt brûkt wurde. Op de plakken dêr’t it hars de plaat net beskermet, kin it etssoer de plaat ‘oantaaste’ of ynbite. Om folslein wite flakken te krijen, kinne jo ek stikken fan de plaat bedekke mei in materiaal (bygelyks etsfernis) dat it soer folslein tsjinhâldt.
Eigil fan Fulda
Eigil (ek Aeigil, Aegil, Aigil, Egil, Eygil, Fiegil, Figil) (Beieren, 750 - Fulda, 15 juny of 6 augustus 822) stamde út de Beierske adel en wie fan 818 oant 822 de fjirde abt fan de abdij fan Fulda.
Sekretaresse
Skiednis
It berop sekretaresse giet, sij it net ûnder dy namme, werom oant yn 'e Midsiuwen, doe't de (faak analfabete) eallju gauris in mûnts yn 'e tsjinst hiene oan wa't se harren brieven diktearren, dy't ynkommende post oan harren foarlies en dy't faak ek de boekhâlding byhold. Sokke funksjonarissen waarden wol oantsjut mei de Latynske term secretarum. As se yn 'e tsjinst fan in kening of oare machtige foarst stiene, koene se faak grutte macht fergarje.
Yn 'e santjinde iuw ûntstiene yn 'e Nederlannen troch de grutte ekonomyske bloei in soad hannelskantoaren, dêr't manlju, saneamde klerken, wurken dy't der in deitaak oan hiene om brieven en dokuminten op te stellen, ferstjoeren en argivearjen. Fan 'e njoggentjinde iuw ôf waarden op kantoaren út it eachpunt fan netheid en dissipline almar mear froulju oannommen om licht administratyf wurk te dwaan. Dêrby beholden manlju it ferantwurdlike wurk en hantlangen de froulju inkeld, foar in diel om't se net alhiel foar fol oansjoen waarden, mar ek om't der allinne jonge froulju sûnder in protte wurkûnderfining oan it wurk wiene, om't doedestiden troude froulju net wurkje mochten.
Fan 'e 1920-er jierren ôf waard it foar lju yn liedingjaande funksjes hieltyd gewoaner om in (froulike) sekretaresse yn 'e tsjinst te nimmen, dy't harren direkt ûnderstypje koe yn har deistich wurk. Pas nei de 1970-er jierren, lykwols, groeide it berop fan sekretaresse út fan poer ûnderstypjend ta (dêrnjonken) ek begeliedend en inisjearjend. Fan 'e 1980-er jierren ôf krigen sekretaresses almar mear wurdearring, mei't harren wurkjouwers begûnen te beseffen dat se in ûnmisber ûnderdiel fan it bedriuw wurden wiene. Dêr kaam yn 1989 de fiering fan sekretaressedei út fuort, dy't elts jier op 'e trêde tongersdei fan april falt, en wêrby't sekretaresses yn it sintsje set wurde.
Oplieding
Der binne gjin strikte diplomabetingsten foar it berop sekretaresse, hoewol't de measten in administrative MBO-oplieding folge hawwe. Dêrnjonken besteane der spesjalistyske opliedings dy't faak wól fereaske binne, foar juridysk sekretaresses, medysk sekretaresses en direksjesekretaresses.
Eigil fan Fulda
Eigil wie in learling fan syn omke Sturmius, in neifolger fan Bonifatius, de stifter fan de abij yn 742 as 744, en de earste abt fan de abdij fan Fulda. Eigil skreau in biografy fan Sturmius.
Paide
Paide (Estysk: Paide linn, Dútsk: Weißenstein) is in plak en gemeente yn de Estlân en haadstêd fan de provinsje Järvamaa. De gemeente hie 9.764 ynwenners yn 2011 en yn 2020 7.793.
Eigil fan Fulda
As bern waard Eigil troch syn âlden as oblaat oan de abdij fan Fulda jûn.
Sekretaresse
Taken
It wurk fan sekretaresses bestiet benammen út administrative taken:
Soarten sekretaresses
Der besteane ferskate nivo's fan sekretaresses. Fan leech nei heech binne dat: Dêrby moat oantekene wurde dat it nivo fan 'e funksje fan in sekretaresse ferbûn is mei de funksje fan har baas. Dus de sekretaresse fan in minister hat in hegere funksje as de sekretaresse fan 'e direkteur fan in middelgrut bedriuw.
Swierrichheden
Hoewol't it berop fan sekretaresse de lêste fearnsiuw in stik selsstanniger wurden is, kinne der swierrichheden ûntstean as in sekretaresse har té selsstannich begjint te hâlden en te dragen. Oare probleempunten kinne wêze as se har baas (al of net op syn fersyk) te sterk ôfskermet, as se har tefolle mei it priveelibben fan har baas ynlit, of as bliken docht dat se bekwamer is as har baas. Hiel bekend is fierders it folgjende probleemgebiet: as in sekretaresse in te nauwe relaasje kriget mei har baas. Dat is in tema dat in soad yn literatuer, films, op tillefyzje en ek yn pornografyske publikaasjes oanhelle wurdt.
Paide
Paide leit middenyn it lân, dêrfandinne it motto 'Hert fan Estlân' (Eestimaa süda).
It stedsje hat oerbliuwsels fan it kastiel dat boud waard troch de Oarder fan de Swurdbruorren. Paide is bekend as berteplak fan de komponist Arvo Pärt.
Rabanus Maurus
Rabanus Maurus (folút: Rabanus Maurus Magnentius; omtrint 780 – 4 febrewaris 856) waans namme oft ek stavere wurdt as Hrabanus of Rhabanus, wie in Frankysk benediktynsk mûnts, abt, aartsbiskop fan Mainz, teolooch, dichter en skriuwer. Hy wie de auteur fan 'e ensyklopedy De Rerum Naturis ("Oer it Aard fan de Dingen"), en hy skreau fierders ek wittenskiplike traktaten oer ûnderwiis en grammatika, en teologyske kommentaren op 'e Bibel. It bekendst is er lykwols bleaun troch syn Veni Creator Spiritus, in hymne oan 'e Hillige Geast. Rabanus wie ien fan 'e wichtichste skriuwers fan 'e Karolingyske Tiid, en oan him waard sadwaande by syn libben de bynamme jûn fan Præceptor Germaniæ ("Underwizer fan Dútslân"). Hy waard nei syn dea hillich ferklearre; syn feestdei falt op 4 febrewaris.
Staveringsalfabet
In staveringsalfabet (of telefoanalfabet) is ornearre foar it foutleas staverjen fan in boadskip mei help fan spraak; bygelyks yn gefal fan in minne telefoan- of radioferbining.
Flugger-as-ljochtreizgjen
Flugger-as-ljochtreizgjen is it ferfier fan ynformaasje, elektromagnetyske strieling of matearje mei faasje dy't heger leit as de fluggens fan it ljocht. Dit konsept komt rûnom foar yn 'e science fiction, om it reizgjen oer de ûnwitten grutte ôfstannen tusken ferskillende planetestelsels oannimlik te meitsjen. Synonimen binne it Ingelske faster-than-light, de dêroan ûntliende ôfkoarting FTL, en superluminale faasje. De faasje fan it ljocht bedraacht 299.792.458 m/sek. of 299.792,5 km/sek. of 1.079.252.848,8 km/h.
Neffens de spesjale relativiteitsteory fan Einstein is it yn prinsipe ûnmooglik dat eat in guttere fluggens berikke kin as de faasje fan it ljocht, om't in dieltsje dat úteinset mei in legere faasje ûneinige enerzjy nedich is om te fersnellen ta de faasje fan it ljocht. De teory ferbiedt lykwols net it bestean fan dieltsjes dy't altyd al in fluggens hiene dy't heger wie as de ljochtfaasje; sokke (hypotetyske) dieltsjes wurde tachyons neamd. Mar neffens de hjoeddeiske natuerkunde binne der yn begjinsel teoretysk wol deeglik mooglikheden foar oare dieltsjes as tachyons om in superluminale faasje te berikken. Dat berêst op it hypotetyske bestean fan 'ferwrongen' regio's yn it tiid-romtekontinuum dy't meitsje kinne dat matearje in fiere lokaasje earder berikt as it ljocht trochdat it in koartere wei ôflizze kin, bygelyks troch in saneamd wjirmgat (wêrfan't it bestean op dit stuit ek folslein hypotetysk is).
Staveringsalfabet
It Nederlânsk telefoanalfabet hat in apart lid foar de IJ. Ek yn oare talen komme somtiids kombinaasjeletters foar dy't troch sprekkers fan oare talen as losse letters beskôge wurde kinne, lykas it Dútske telefoanalfabet dat aparte nammen foar de kombinaasjes CH en SCH hat.
It fan de NAFO hantearre staveringsalfabet is sa makke dat wurden út it alfabet net of hast net trochelkoar helle wurde kinne, ek as bygelyks in Frânsman boadskip oan in Gryk hat. Der is safolle as kin gebrûk makke fan wurden dy't yn alle yn de NATO gongbere talen in letterassosjaasje hawwe dy't mar op ien manier útlein wurde kin. De namme Juliett waard mei in dûbele 't' skreaun omdat yn it Frânsk oars 'Julièh' sûnder t útsprutsen wurde soe. Dit NAFO-staveralfabet wurdt ek foar net-militêre doelen brûkt, sa as yn de boargerloftfeart.
James Madison DeWolf
James Madison DeWolf (Mehoopany (Pennsylvania), 14 jannewaris 1843 – oan 'e rivier de Little Bighorn (Montana), 25 juny 1876) wie in Amerikaansk militêr en legerdokter fan mingd Nederlânsk-Sweedsk etnysk komôf, dy't yn 'e Amerikaanske Boargeroarloch en de Grutte Sû-Oarloch fan 1876 focht. Hy tsjinne yn it Amerikaanske 7e Kavaleryrezjimint en sneuvele yn 'e ferneamde Slach oan de Little Bighorn.
Grutte Tsjerke (Doardt)
De Grutte Tsjerke is in tsjerke fan de herfoarme gemeente yn de Súdhollânske stêd Doardt. De herfoarme gemeente is oansletten by de Protestantske Tsjerke yn Nederlân.
Skiednis
thumb|left|Ynterieur Foar de bou fan de Grutte Tsjerke hat op it plak in romaanske foargonger stien, werfan't de fûneminten by wurk ûnder it hjoeddeiske tsjerkegebou fûn binnne. De tsjintwurdige tsjerke is in gebou yn in ienfâldige styl fan de Brabânske gotyk en is ien fan de meast noardlike fertsjintwurdigers fan dy styl. It is ek de iennige grutte stedstsjerke fan it eartiidske greefskip Hollân mei folslein stiennen ferwulften.
It âldste diel fan de tsjerke is it Marijekoer, in út 1285 datearjende kapel noardlik fan it heechkoer. Faaks wie de nije status as kapitteltsjerke de oanlieding om út 1367 útein te setten mei in grutte nijbou. De grutte stedsbrân yn 1457 skansearre ek de tsjerke, mar fjouwer jier letter wie de tsjerke wer renovearre. Om 1470 hinne krige de tsjerke syn hjoeddeiske foarm. Sûnt likernôch it begjin fan de 16e iuw waard begûn mei de bou fan de toer, dy't nea foltôge waard. Der bestiene plannen om in achthoekige bekroaning te bouwen sadat de toer in hichte krige fan 108 meter. Mar de toer begûn te fersakjen en ynstee fan ferheging wiene der noch plannen om de toer ôf te brekken. Lang om let waarden der yn 1626 grutte wizerbuorden op de toer set, dy't dêr ek tsjintwurdich noch steane.
James Madison DeWolf
Libben en karriêre
Op 5 oktober 1865 naam DeWolf fannijs tsjinst, no by it Amerikaanske 14e Ynfanteryrezjimint, dêr't er by E Kompanjy yndield wie. Wat dêrnei barde, is ûndúdlik, mar hy moat ûnearfol út tsjinst ûntslein wêze, want op 5 oktober 1868 melde er him ûnder de skûlnamme fan James DeWall oan foar tsjinst op 'e legerbasis Camp Lyon, yn Idaho, dêr't er ferpleechkundige waard. Op 5 oktober 1871 naam DeWolf wer tsjinst, mar no ûnder syn wiere namme. Hy troude op 31 oktober 1871 yn Camp Warner, yn Oregon, mei in Fannie J. Downing, mei wa't er lykwols gjin bern krije soe. Yn septimber 1873 liet er him ynskriuwe foar in stúdzje medisinen oan 'e prestizjeuze Universiteit fan Harvard, yn Massachusetts, dêr't er op 26 juny 1875 slagge foar syn eksamens en medikus waard.
Grutte Tsjerke (Doardt)
Skiednis
Yn'e jûn fan 5 oktober 1572 oerfoelen de geuzen de tsjerke; hja ûnthilligen it gebou en diene harren behoeften op de alters. Us-Leaffrouwetsjerke waard dêrnei suvere fan alle roomske oantinkens en de fresko's waarden oerkalke; tenei wie de tsjerke in protestantsk gebou.
Fan 19 novimber 1618 oant 27 novimber 1619 hat de synoade yn sân gearkomsten yn de Grutte Tsjerke praat oer de oersetting fan de Bibel.
James Madison DeWolf
Libben en karriêre
Op 23 oktober 1875 gie DeWolf wer by it leger, diskear as plakferfangend assistint-sjirurgyn mei de rang fan luitenant. Under de simmerkampanje fan 1876 tsjin 'e Lakota, Noardlike Sjajinnen en Noardlike Arapaho, dy't diel útmakke fan 'e Grutte Sû-Oarloch, waard er op 21 juny tafoege oan it Amerikaanske 7e Kavaleryrezjimint fan luitenant-kolonel George Armstrong Custer. Under de ferneamde Slach oan de Little Bighorn, yn súdlik Montana, op 25 juny, makke er diel út fan it detasjemint fan majoar Marcus Reno, dat in grut Yndiaansk doarp oan 'e igge fan 'e rivier de Little Bighorn, út it suden wei oanfoel. Dy oanfal waard lykwols troch de Yndianen rislút ôfslein, en de trije kompanjyen fan Reno moasten har yn in gaoatyske weromtocht oer de rivier út 'e fuotten meitsje. Dêrby fûnen 29 soldaten en 3 ofsieren de dea, wêrûnder DeWolf, dy't feitliks deade waard nei't er de rivier al oerstutsen wie.
Neisleep
Nei ôfrin fan 'e slach waard fêststeld dat DeWolf deade wie troch in skotwûne yn 'e ûnderbúk en seis wûnen yn 'e holle en it gesicht. Hy waard earst provisoarysk op it slachfjild begroeven, mar yn 1877 oerbrocht nei Norwalk, yn 'e steat Ohio, dêr't er werbegroeven waard op it Woodlawn Begraafplak. Syn widdo wertroude op 10 juny 1879 te Waterville mei in Elijah Dodd.
Baugulf fan Fulda
Baugulf (as Baugolf(us), Vaugulf, Bagolf, Bougolf, latinisearre Bougolfus) (stoarn 8 july 815) wie fan 779 oant 802 de twadde abt fan de abdij fan Fulda.
Baugulf stamde út de Rynfrankyske adel. Lykas syn broer biskop Erkanbert fan Minden wie er earst muonts yn Fulda.
Consolidated Commodore
thumb|275px|Kabine fan de Commodore De Consolidated Commodore wie in Amerikaanske fleanboat boud by Consolidated Aircraft dy't yn de jierren 30 foar passazjiersferfier brûkt waard, foaral yn it Karibysk Gebiet, troch loftfeartmaatskippijen lykas Pan American Airways
Skiednis
De Commodore "Clipper", in pionier fan de lange-ôfstâns fleanmasineyndustry, ûntstie út in priisfraach fan de Marine yn de tweintiger jierren om in fleantúch te ûntwerpen dat nonstop flechten tusken it fêstelân fan de FSA en Panama, Alaska en Hawaiï útfiere koe. As antwurd op dy easken kaam Consolidated yn jannewaris 1929 mei it prototype XPY-1 Admiral, in ûntwerp fan yngenieur Isaac M. Laddon. Consolidated krige it kontrakt mei de Marine lykwols net, dat gie nei de Glenn L. Martin Company. Martin makke ien prototype XP2M en boude noch njoggen P3Ms. Dy tastellen hiene wichtige feroarings ferlike mei eardere fleanboaten lykas bygelyks de Curtiss NC.
Doe't it Marinekontrakt oer gie, kaam Consolidated mei in passazjiersferzje fan de XPY-1, dy't bekend wurde soe as de Commodore. Dat tastel, in heechdekker mei in folslein metalen romp, hie plak foar 32 passazjiers en in bemanning fan trije. It maksimale tal passazjiers, ferparte oer trije kabines, koe allinne op betreklik koarte flechten meinaam wurde. Op in flecht fan 1000 milen koe de fleanboat wierskynlik mar 14 minsken meinimme, de bemanning meirekkene. De fleugel en it sturtflak wie fan in metalen frame beklaaid mei linnen sa'doe wenst wie, útsein de foarrâne dy't wol fan metaal wiene. De Commodore hie opfallende ferskillen mei de XPY-1. Sa hie er krêftiger motors, in oare rompfoarm en strukturele ferbetteringen.
De XPY-1 en syn tsjinhinger, de Commodore, kinne beskôge wurde as de foargongers yn in rige fleanboatûntwerpen dy't laten ta de ferneamde Consolidated PBY Catalina.
It Hearrenfean fan A-Z
D
Romke van Dam - Piter Dekema - Sikke Doele - Hoito Dornseiffen - Antal van der Duim - Lida Dykstra - Dracht - Wim Duisenberg
E
Engelen - Daniël Engelen - Engelenfeart - Jan Pelletier Engelman - Bouwe van Ens - Europaleanetsjerke - European Sports for All Games
F
Feite Faber - Jochum Falkena - Feanatics - FeanFan - FeanFan Supportersklub - Feanstersk - Feanster Wettertoer - Ferdinand Domela Nieuwenhuis Museum - Flyers It Hearrenfean - De Fortún (mole) - Friese Koerier - Frysk Sportgala - Fryslân Kolleezje - Fuotbalferiening It Hearrenfean
G
Andries Gaastra - Nico Gijsbers - Jan Melles van der Goot - De Greiden - Edwin de Groot - Melchior Bernards de Grote
H
Jacob de Haan - Hainje - Ernst fan Haren - Willem fan Haren - SC It Hearrenfean (frouljusfuotbal) - It Hearrenfean (gemeente) - It Hearrenfean (plak) - SC It Hearrenfean‎ - Hearrenfeanster Boys - Hearrenfeanster Kanaal - Feyo Schelto Sixma van Heemstra - Wesselius Balster Kool van Heerens - Heerenveense Courant - Heerenveense Koerier - De Heide - Marcus van Heloma - Anna Marie Hendriks - Jan Herder - Heremawei - Teake Hoekema - Eric Hoekstra - Klaas Hoekstra - Rens Hoekstra - Hillige Geasttsjerke - Hindrik ten Hoeve - Nico-Jan Hoogma - Henk Hospes - Jesper Hospes - Jan Herder - Franciscus Hessel - Ambrosius Gellius fan Hylckama - Tineke Huizinga
I
Edo Alma van Idema - De Ikkers
J
Hindrik Linzes de Jong - Johannes Doedes de Jong - Karst de Jong - Jan Dirk de Jong - Remon de Jong - Jongbloed BV - Junior Heroes
K
Kantongerjocht It Hearrenfean - Jan Keestra - Tjeerd Annes Keikes - Eelco Nicolaas van Kleffens - Carien Kleibeuker - Janny van der Knoop - Knooppunt It Hearrenfean - De Koerier - Wesselius Balster Kool van Heerens - Krústsjerke (It Hearrenfean) - Yme Kuiper (heechlearaar) - Yme Kuiper (sportbestjoerder) - Joop W. Koopmans - Andries Kramer - Brecht Kramer - Sven Kramer - Matthijs Kuiper - Foeke Kuipers - Gerrit Hendrik Kuperus - Boris Kusmirak
M
Clement van Maasdijk - Gerben van Maanen - It Mar - Minnistetsjerke - Klaske Meijer - Onno Meijer - Iebele van der Meulen - Douwe Miedema - Feiko Mintjes - Wim Molenaar - Museum Belvedêre - Museum It Hearrenfean
N
Nederlânske Tramwei Maatskippij - Nederlânsk-Ynje Monumint - Cor Nijdam - Nijehaske - Bé Nijenhuis - Nij Noard - Ger van Norden
Bellingwedde
Bellingwedde  is in eardere gemeente yn de provinsje Grinslân. De gemeente ûntstie yn 1968 troch it gearfoegjen fan de gemeenten Bellingwolde en Wedde. Op 30 april 2017 hie Bellingwedde 8.921 ynwenners, del fan de 9.549 ynwenners dy't de gemeente yn 2000 hie. De gemeente hie in oerflak fan 110,13 km².
Doarpen
De gemeente Bellingwedde hie de folgjende offisjele kearnen:
Boarne:CBS
Oare offisjele kearnen:
Buorskippen en oare net-offisjele kearnen: De Bult, Hoorn, Hoornderveen, Koudehoek, De Lethe, Lutjeloo, Morige, Tjabbesstreek, Wedderheide, Westeind, Wynskoaterhegebrêge (foar in part).
Genetyske technology
Publike opiny
Yn Nederlân is begjin 2007 in TNS NIPO-ûndersyk holden oer de akseptaasje fan genetyske modifikaasje by itensguod. Dêr die út bliken dat 73% fan de Nederlanners genetyske modifikaasje fan itensguod akseptearret as it iten der sûner fan wurdt en dat de akseptaasje fan gmo-planten heger is as dy fan gmo-bisten. Neffens in Eurobarometer-ûndersyk út 2009 soe goed de helte fan de Jeropeanen gmo-itensguod keapje as it in sûner kar is. De fraachstelling en levere ynformaasje blykt gauris krúsjaal te wêzen foar de útkomsten. Dit giet wolris mis. Om de konsumint oer te heljen gmo-produkten te iten wurdt wurke oan gmo-gewaaksen mei foardielen foar de konsumint, lykas kalory-earm iis, allergy-frije appels en gewaaksen dy’t ekstra mineralen en/of fitaminen hawwe.
Guon geane oer ta gewelddiedige aksje: op 29 maaie 2011 waard yn Wetteren in eksperimint fan de Universiteit Gent en it Flaamsk Ynstitút foar Biotechnology nei genetyske modifikaasje fan ierdappels om resistinsje tsjin de ierdappelsykte te krijen fernield troch 250 aktivisten fan de Field liberation movement.
Regeljouwing
Yn 1990 karde de Jeropeeske Ried foar it earst in feroardering goed dy’t de yntroduksje fan gmo’s yn it miljeu regelet. It beslissingsproses wie lykwols sa yngewikkeld dat it de fakto de lidsteaten wiene dy’t it lêste wurd hiene oer it ynfieren of produsearjen fan genetysk modifisearre sied, gewaaksen en iten. Sûnt 1998 skeakele de Eurosône oer op in ‘zero-risk’-belied op it mêd fan genmodifikaasje mei in folslein moratoarium op genetysk modifisearre gewaaksen as gefolch. Hjir kaam yn 2003 feroaring yn mei de goedkarring fan de Jeropeeske rjochtline oangeande de hannel en etikettearring fan gmo-yngrediïnten brûkt yn itensguod en bistefoer.
Dizze rjochtline is fan tapassing op elk fiedingsmiddel dat ofwol mear as 0,9% oan gmo’s hat (art. 12,2) of wêrfan’t de oanwêzigens fan gmo-yngrediïnten net opspeurd wurde kin. Soartlikense easken wurde oplein oan gmo’s brûkt yn de produksje fan bistefoer. Ek waarden bepalings opnommen dy’t de tylt fan gmo’s regelje. Op’t heden is der allinnich tylt mooglik foar eksperimintele, en net foar kommersjele doeleinen. Elk lân kin fierder yndividueel útmeitsje hokker beheinings it dêroan opleit. Dit moat tefoaren kommen dat der krúsbestowings tusken klassike en genetysk modifisearre gewaaksen plakfine.
Foar it yn de hannel bringen fan gmo’s binne fergunnings brek dy’t jo krije kinne by de Jeropeeske Autoriteit foar fiedselfeiligens (EFSA). Dit kontrôle-orgaan sil allinnich in fergunning jaan as der oantoand wurdt dat de libbensmiddels dy’t gmo’s hawwe gjin negative effekten hawwe op de minsklike sûnens, bistesûnens of it miljeu. Ek moat itensguod tamakke wêze mei gmo’s dy’t lykaardich binne oan har konfinsjonele tsjinhingers sadat, as útmakke yn artikel 4, de konsumint der gjin neidiel fan hat.
Dizze strange wetjouwing kontrastearret mei eardere etikettearringsfoarskriften nommen troch Jeropa. Der is in net mis te kennen tendins nei in striktere regeljouwing. Bygefolch is it oanbod op de Jeropeeske merk oan gmo-produkten tige lyts. Dit yn tsjinstelling ta de Feriene Steaten, dêr’t wy in omkearde evolúsje sjogge. In ferklearring foar dit fenomeen fine wy yn de weromhâldendheid fan de Jeropeeske publike opiny foar gmo’s oer.
Akwatint
Metoade
As de bestode of bespuite etsplaat yn in etsbad lein wurdt, byt it etssoer om de harspuntsjes, want dy binne resistint tsjin it etssoer. Wat langer de plaat yn it bad lizzen bliuwt, wat djipper de plaat ynbiten wurdt. Troch tuskentiids stikken fan de plaat ôf te dekken mei ôfdekfernis en de oare stikken langer ynbite te litten, kinne jo ferskillende nuânses krije. By it ôfslaan fan de plaat by it preparaasjeproses en it inktsjen fan de plaat bliuwt de inket yn de ynbiting sitten en wurdt dy by it drukken oerset op it papier.
By in alvernative akwatintmetoade lizze jo de mei hars of akrylferve bespuite plaat net yn in bad, mar skilderje jo streekrjocht op de plaat mei in sterke salpetersoeroplossing of mei gloride. Sinkplaten kinne ek mei kopersulfaat beskildere wurde. De beskildere stikken wurde by it ôfdrukken donkerder as de net beskildere stikken. In bekende keunstner dy’t fan dy ‘skildermetoade’ gebrûk makket is de Antwerpske Fred Bervoets.
Fariaasjes
Under oare:
Bekende foarbylden
Francisco Goya makke rynsk gebrûk fan akwatint foar syn Los Caprichos-searje (1799); Los Desastres de la Guerra (1810–19); La Tauromaquia (1816); en Disparates (ca. 1816–23). Graveur Robert Havell brûkte akwatint foar John James Audubons boek Birds of America (1826–38).
Rabanus Maurus
Libben
Rabanus waard om 780 hinne berne te Mainz, yn in begoedige fermidden. Hy genoat syn oplieding yn it kleaster fan Fulda, yn Hessen, dêr't er yn 801 ta deken wijd waard. Op oanstean fan syn abt, Ratgar, sette er doe mei Haimon, in oare jonge mûnts, ôf nei Tours, om dêr syn stúdzje te foltôgjen. Yn Tours studearre er ûnder de ferneamde wittenskipper Alcuin fan York, dy't abt fan Tours wie, en dy't him foar syn iver en frommens de bynamme Maurus joech, nei de hillige Maurus, de leaflingsdissipel fan Benediktus fan Nursia, de stifter fan 'e benediktynske oarder.
Rabanus kearde twa jier letter nei Fulda werom, dêr't er it tafersjoch krige oer de skoalle, dy't ûnder syn lieding útgroeide ta ien fan 'e wichtichste sintra fan wittenskip en de produksje fan manuskripten yn Jeropa. Yn dyselde snuorje stalde er nei alle gedachten ek syn gearfetting fan 'e grammatika fan Prissianus gear, dy't de hiele fierdere Midsiuwen troch rûnom brûkt waard.
Yn 814 waard Rabanus ta preester wijd. Koarte tiid letter, lykwols, moast er fanwegen wat wierskynlik in skeel mei syn abt Ratgar wie, Fulda in skoft ferlitte. Lange tiid hat men tocht dat dizze ferballing foar him oanlieding wie om in pylgerreis nei Palestina te ûndernimmen, op grûn fan in obskuere ferwizing nei syn oanwêzigens yn it Hillige Lân yn syn kommentaar op it bibelboek Jozua. Mar dy passaazje is in sitaat fan 'e tsjerkfaar Origenes, en it wie Origenes dy't yn Palestina wie, ynstee fan Rabanus.
Hoe dan ek, nei't yn 817 Ratgar kommen wie te ferstjerren en as abt opfolge wie troch Eigil, kearde Rabanus nei Fulda werom. Doe't Eigil yn 822 stoar, waard er sels de nije abt fan it kleaster. Yn dy rol wied er tige súksesfol en effisjint, oant er yn 842 it abtskip opjoech om mear tiid foar literatuer en gebed te hawwen, en him weromloek yn it deunby leine kleaster Sint-Pitersberch. Fiif jier letter, yn 847, waard er lykwols as opfolger fan Otgar ta aartsbiskop fan Mainz keazen, en wied er twongen om syn klúznersbestean op te jaan. Rabanus stoar yn 856 te Winkel, oan 'e Ryn.
Grutte Tsjerke (Doardt)
Skiednis
De tsjerke ûndergyng yn de jierren 1982-1987 foar it lêst in grutte restauraasje.
Op 4 desimber 2010 fûn de offisjele presintaasje fan de Oanpaste Steatenoersetting yn de Grutte Tsjerke plak.
Ynterieur
Ut de roomske tiid fan de tsjerke binne de renêssânse koerbanken bewarre bleaun. De út 1538-1541 stammende banken hawwe op de miserikordes tige detaillearre bibelske en wrâldske foarstellings. Oan de noardlike kant fan de koeromgong is in 15e-iuwsk fresko fan Kristus as Man fan Smerten bewarre bleaun. Ek is der in muorreskildering fan Sint-Gislenus mei de roomsk-dútske kening Hinrikus I. Boppe it noarder portaal is in muorreskildering fan in cartouche mei opskrift dat flak nei de reformaasje oanbrocht waard (1579).
De preekstoel datearret fan 1756, it koperen koerhek fan 1744.
Yn de tsjerke lizze in grut tal ryk byldhoude grêven. Ien moarmeren grêf bleau goed bewarre om't de famylje de sark yn de Frânske tiid omdraaie liet, sadat de wapens net fernield waarden.
De tsjerke hat in pear brânskildere ramen, dy't yn de neogoatyske tiid ûntstiene. It raam fan Catharina van Santen (1954) toant wichtige barrens yn de skiednis fan Doardt.
Oargels
Yn de Grutte Tsjerke steane trije oargels.
It haadoargel waard yn 1859 troch Willem Hendrik Kam boud efter de yn 1671 troch Nicolaas van Hagen út Antwerpen boude oargelkas. It oargel hat 51 registers op trije manualen en pedaal. Feroarings waarden útfierd troch de firma Bätz-Witte (1869) en de firma Gerrit van Leeuwen (1939). In lange restauraasje fan it ynstrumint dy't al tsjin it ein fan de jierren 1980 útein sette waard yn maaie 2021 fasearre foltôge.
It tredde oargel is in kammenetoargeltsje út 1785, dat troch P.J. Geerkens boud waard en fiif registers telt.
It Hearrenfean fan A-Z
O
Oarlochsmonumint It Hearrenfean - Amel fan Oenema - Tinco fan Oenema - Thijsje Oenema - Oenemastate - Rinne Oost - Anton Oud
P
Hendrik Pasma - Hendrik Frânses Pasma - Anne Jan Portijk - Klaas Rienks Post - Pieter-Jan Postma - Tineke Postma - Posthûs Teater
R
Rykswei 32 - Evert Rinsema - Geertje Roelinga-De Groot - Geert Arend Roorda
S
Johan Bernard Schepers - Doke Schmidt - Gabriël van Schouwen - Ad van Seijen - Anne Sybesma - Rintsje Piters Sybesma - Cornelis Speelman - Skiednis fan It Hearrenfean - Skoatterwâld - Franke Sloothaak - Bernard Smilde - Cornelis Speelman - Sportpark Noard - Sportpark Skoatterwâld - Sportstêd It Hearrenfean - Stasjon It Hearrenfean - Stasjon It Hearrenfean Iisstadion - Strjitten op It Hearrenfean
T
Terbantsterskâns - Thialf - Jacques Tichelaar - Tramwei It Hearrenfean - De Jouwer - Trinitas (It Hearrenfean) - Tsjerke oan de Fok - De Tsjongerskâns - Harm Tuin - Turfrûte
U
Antoon Reinard Uhl
V
Tieme Veenstra - Renske Vellinga - Pompejus Onno van Vierssen - Huzinge Voormeer - Geerhardus Vos - Cornelia de Vos van Steenwijk - Rianne de Vries - Sjoerd de Vries (byldzjend keunstner)
W
Lútzen Wagenaar - Wapen fan It Hearrenfean - Watse Watses - Welgelegen - WIK-FTC - Willem Winters - Sikke Wolters
Z
Falko Zandstra - Dick van Zanten - Dirk de Zee - Margriet Zegers - Rindert van Zinderen Bakker - Servaas Zwarts
Ratgar fan Fulda
Ratgar (as Ratger, Radgar, Raitger, latinisearring: Ratgarius) (stoarn 835) wie fan 802 oant 817 de tredde abt fan de abdij fan Fulda.
Bellingwedde
Skiednis
Yn 2006 wie it fuortbestean fan de gemeente net wis. Der wiene stimmen dat de gemeente ta de nij te foarmjen gemeente Aldamt foege wurde soe. It gemeentebestjoer makke doe lykwols buorkundich dat as der in weryndieling komme soe, de foarkar nei it gearfoegjen mei Vlagtwedde wie. Yn 2010 sprutsen Bellingwedde, Vlagtwedde en Stedskanaal út foarstanners te wêzen foar fiergeande yntergemeentlike gearwurkjen, dêr't as einbeslút de trije gemeenten ûnôfhinklik bliuwe soene.
Ratgar fan Fulda
Yn de amtsperioade fan Ratgar kaam de Karolingyske Renêssânse yn Fulda ta folle bloei. Under syn lieding, waard de nei him ferneamde Ratgar-basilyk, dêr't syn foargonger Baugulf al mei útein set wie, útboud ta de grutste tsjerke benoarden de Alpen. De tsjerke waard útwreide mei in grut dwersskip mei in westlike apsis boppe it grêf fan de hillige Bonifatius. De ynwijing wie yn 819 ûnder syn opfolger, Eigil. Ratgar wie doe al ôfset.
Bellingwedde
Nijsgjirrich
Boargemaster Engbert Drenth wie by syn ôftreden op 1 maart 2007 de langstsittende boargemaster fan Nederlân (sûnt 1979). thumb|left|Topografyske gemeentekaart fan Bellingwedde
Ratgar fan Fulda
Op de biskopsberch liet er yn 809 de houten kapel troch in stiennen tsjerke ferfange, it lettere kleaster Frauenberg.
Gromolitografy
Gromolitografy is in druktechnyk bedoeld foar it meitsjen fan mearkleurige ôfdrukken. De metoade is foar it meastepart stal jûn troch Gudefroy Engelmann dy’t hjir yn 1837 in oktroai op krige. Yn de 19e iuw waarden wol mear kleuredrukemetoades stal jûn mar de gromolitografy wie it populêrst.
Allerearst waard in basistekening makke. Dêrnei waard deselde ôfbylding mei waakskryt op de drukplaten tekene mei dát ferskil dat allinnich it stik fan de tekening dat de oanbelangjende kleur hie, tekene waard. Dêrnei waarden de drukplaten bewurke mei Arabyske gom dêr’t in soere stof oan tafoege wie. Dêrtroch waard de drukplaat útbiten, útsein dat stik dêr’t de waaksen tekening op stie. Hjirnei wie de drukplaat klear. Dan koe it papier mei de ferskillend kleure drukplaten bedrukt wurde. Om de ôfbyldings sekuer passe te litten waarden de tekeningen foarsjoen fan referinsjekruzen.
Gromolito’s wiene der yn ferskillende kwaliteiten. Foar de djoerdere eksimplaren waarden bytiden mear as tweintich ferskillende kleuren brûkt. It wie in slim bewurklik proses dat ein tritiger jierren wat langer wat mear ferkrongen waard troch de offsetdruk. De yndustriële litografy of stiendruk ferdwûn definityf yn de sechstiger jierren fan de 20e iuw út de drukkerijen om it eksklusive domein fan de keunstner te wurden.
De gromolito as sammelobjekt
De wrâld fan printen útjûn yn gromolitografy is ûnbidich. Tûzenen gromo’s waarden oer de hiele wrâld útjûn. Se binne socht troch samlers. Yn Nederlân en België sammelje se in beskaat merk en samlers besykje dan ek harren samling sa folslein mooglik te meitsjen. De katalogy fan de ferskate merken foarmje in wichtige neislachboarne. Yn Frankryk sammelje se benammen tematysk. De ûnderwerpen hawwe in ferskaat sûnder ein; hjir inkelde tema’s: sykprinten, bern, topografy, bernespultsjes, poppen, planten en bisten, biljert en fuotbaljen. Ek yn de Feriene Steaten binne samlers fan gromo’s, dêr hat men it oer trade cards.
Echte kamielen
De echte kamielen ûntjoegen har foar it earst yn it Let Eoseen, sa'n 37 miljoen jier lyn, yn Noard-Amearika. Sûnt 2 oant 3 miljoen jier lyn binne de echte kamielen ek lânseigen yn Aazje en Noard-Afrika, dêr't se har hinne ferspraten oer de Beringlânbrêge. Yn deselde snuorje berikte teminsten ien skaai fan dizze tûke, ntl. Eulamaops, Súd-Amearika as ûnderdiel fan 'e Grutte Amerikaanske Utwikseling, nei de foarming fan 'e Lâningte fan Panama. Dat skaai is letter lykwols weiwurden, en omtrint 10.000 jier ferlyn binne de echte kamielen yn Noard-Amearika ek útstoarn.
Jacques Schreurs
Jacobus Hubertus Schreurs (Sittard, 9 febrewaris 1893 – Weert, 31 jannewaris 1966) wie in Nederlânsk auteur dy't fral bekend waard fan syn boek "Kroniek Eener Parochie" dêr't de ferneamde telefyzjerige út de jierren 70 "Dagboek van een herdershond" op basearre is.
Schreurs wenne yn it kleaster fan Stein, ûnder Geleen.
De 3-dielige roman "Kroniek Eener Parochie" is skreaun tusken 1941 en 1948 en giet oer de ûnderfinings fan Schreurs as kapelaan yn de mynkrite fan Limburch.
Jacques Schreurs is yn Stein beïerdige, op begraafplak yn it patersbosk tichteby Kastiel Stein.
Sturmius
Sturmius (ek Sturmio, Sturmi, Sturmis, soms Styrmi, Styrme en yn âlde sekundêre literatuer ek wol Storm) (Beieren, nei 700 - Fulda, om 17 desimber 779) wie misjonaris, disipel fan Bonifatius, stichter en earste abt fan de benediktynske abdij fan Fulda.
Sturmius kaam fan in West-Beierske aadlike famylje út de omkriten fan Freising.
Mary Dresselhuys Priis
De Mary Dresselhuys Priis is yn 1992 yn it libben roppen troch Joop van den Ende, dy't mei dy priis it wurk fan aktrise Mary Dresselhuys earje woe. Op 5 septimber fan dat jier waard de priis foar it earst útrikt oan Dresselhuys sels. Sûnt wurdt de priis alle twa jierren takend.
De priis bestiet út 12.500 euro, dy't bestege wurde moat oan it foarúthelpen fan alle foarmen fan toanielspyljen.
Isabella fan Bruce
Isabella fan Bruce (Ingelsk: Isabel Bruce, Normandysk-Frânsk: Isabelle de Brus; Kastiel fan Turnberry (Skotlân), 1272 – Bergen (Noarwegen), 1358) wie in Skotsk ealfrouwe dy't oan heitekant ek fan Normandysk en Iersk etnysk komôf wie. Hja troude yn 1293 mei kening Earik II fan Noarwegen en wie letter hast sechstich jier lang keninginne-dûairiêre fan Noarwegen. Isabella wie in suster fan 'e Skotske kening Robert I. Hoewol't se nea weromkearde nei Skotlân, sette hja har fanút har machtsposysje oan it Noarske Keninklik Hof oanhâldend foar har heitelân yn.
Jonkheid en komôf
Isabella waard yn 1272 berne yn Carrick, yn súdwestlik Skotlân, wierskynlik op it Kastiel fan Turnberry, dat de residinsje fan 'e greven fan Carrick wie. Hja wie it âldste bern út it gesin fan Robert fan Bruce, 6e hear fan Annandale en dy syn frou Marjorie, grevinne fan Carrick. Dêrmei wie hja de âldere suster fan kening Robert I fan Skotlân, dy't yn 1306, ûnder de Skotske Unôfhinklikheidsoarloggen tsjin Ingelân op 'e troan kaam.
Houlik mei Earik II fan Noarwegen
Yn 1293, doe't se 21 jier wie, reizge Isabella mei har heit nei Noarwegen ta, dêr't se úthylke waard oan 'e folle âldere kening Earik II fan Noarwegen. Har breidsskat waard by dy gelegenheid beskreaun troch de Noarske ealman Audun Hugleiksson, dy't optekene dat se djoere kledaazje, goudguod, 24 sulveren itensboarden, 4 sulveren sâlthâlders en 12 dûbelhânselige sopskalen by har hie.
Marijetsjerke (Bûtenpost)
De Marijetsjerke of Mariatsjerke is in monumintale tsjerke fan de protestanske gemeente fan Bûtenpost. De goatyske tsjerke datearret út it ein fan de 15e iuw, dielen fan de toer binne lykwols âlder. De eardere herfoarme gemeente foarmt mei de grifformearde gemeente fan Bûtenpost sûnt 1 jannewaris 2010 in PKN-gemeente.
Isabella fan Bruce
As keninginne-dûairiêre
Doedestiden hearden de Orkney- en Sjetlâneilannen noch ta Noarwegen, en leine Noarwegen en Skotlân dus folle tichter byinoar as tsjintwurdich. Under de Skotske Unôfhinklikheidsoarloggen die Isabella foar har heitelân en famylje wat se koe. Sa wurdt wol spekulearre dat har broer Robert, yn 'e tiid dat er noch as opstanneling troch de Ingelsen opjage waard, de winter fan 1306 op 1307 trochbrocht op 'e Orkney-eilannen, ûnder Isabella har beskerming (om't er dat winterskoft bûten it each fan 'e skiedskriuwing bleau). Doe't de Skotske frijheidsstrider William Wallace yn 1305 troch de Ingelsen oppakt (en letter terjochtsteld) waard, trof men mank syn persoanlike besittings û.m. in brief fan frije trochtocht oan, dy't tekene wie troch Haakon V fan Noarwegen. It hat wol kâns dat Isabella dêr ek de hân yn hie.
Marijetsjerke (Bûtenpost)
Skiednis
thumb|left|200px|Gevelstiennen It letgoatyske tsjerkeskip waard oan it ein fan de 15e iuw boud. De tsjerke ferfong doe in âlder en nei alle gedachten lytser gebou. De tsjerke baarnde yn 1594 út, doe't Spaanske soldaten de tsjerke brûkten as ûnderkommen en waard tusken 1611 en 1613 wer opboud. It skip hat hege spitsbôgige finsters en steunberen foar de stabiliteit fan it gebou. By de restauraasje fan 1976-1978 waard de 19e iuwske wite stúklaach, dy't de tsjerke de bynamme "Alde Wite" joech, ferwidere. Fan de oarspronklike noardlike en súdlike tagong waard de noardlike mei giele stien tichtmitsele.
Isabella fan Bruce
As keninginne-dûairiêre
Yn lettere jierren naam Isabella yn Noarwegen diel oan withoefolle offisjele foarfallen en plechtichheden. Sa is oerlevere dat se yn 1305 oanwêzich wie by de wijinge fan Arne Sigurdsson ta biskop fan Bergen. Ek is dokumintearre dat se in poerbêste ferhâlding mei de Roomsk-Katolike Tsjerke hie en geregeldwei jeften oan tsjerklike doelen die. Guon histoarisy hawwe suggerearre dat Isabella fierders yn 1312 as midsman belutsen wie by de ûnderhannelings tusken Skotlân en Noarwegen oangeande de status fan Orkney en Sjetlân, dy't derta laten dat de status quo, fêstlein yn it Ferdrach fan Perth út 1266, fan krêft bleau. Yn 1339 skonk kening Magnus VII op har fersyk graasje oan in finzene. Isabella ûnderhold in briefkerij mei har suster Kristina fan Bruce, dy't yn 1335, ûnder de Twadde Skotske Unôfhinklikheidsoarloch, yn it Kastiel fan Kildrummy belegere waard troch David III fan Strathbogie, in Skotske ealman dy't it mei de Ingelsen hold. By dy gelegenheid stjoerde Isabella Noarske troepen om it kastiel te ûntsetten.
Ferstjerren
Yn 1357 wie Isabella noch ien fan 'e erfgenamten nei de dea fan har dochter Ingeboarch, de hartoginne fan Upplân, Ölân en Finlân. Sels stoar se yn 1358 te Bergen, yn 'e âlderdom fan 86 jier.