cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rambo: First Blood Part II
Plot
Rambo en de befrijde kriichsfinzene wurde troch kaptein Tay-en-dy finzen nommen, wylst Co Bao fan in sideplak ôf tasjocht. De beide mannen wurde werombrocht nei it kriichsfinzenekamp, dêr't Rambo ûnderfrege wurdt troch luitenant-kolonel Sergej Podovski, in ofsier fan it Reade Leger dy't as adviseur it Folksleger fan Fjetnam bystiet. Podovski wol dat Rambo oer de radio ferbining leit mei de Amerikaanske basis yn Tailân, om Podovski syn drigeminten troch te jaan foar it gefal dat der op 'e nij besocht wurde sil om 'e kriichfinzenen te befrijen. As Rambo wegeret, wurdt er martele troch Podovski syn assistint, sersjant Jûsjin. Hy hâldt it lang fol, mar as Jûsjin dermei driget om 'e kriichsfinzene dy't Rambo befrijd hie, in each út te stekken, jout er ta.
Underwilens ynfiltrearret Co Bao it kriichsfinzenekamp ferklaaid as prostituee. Se deadet kaptein Vinh, de kampkommandant, en giet dan op 'e siik nei Rambo. Dyselde makket fia de radio kontakt mei de Amerikaanske basis en soarget dat er Murdock te praat kriget. Ynstee fan 'e drigeminten fan Podovski troch te jaan, warskôget er dyselde dat er efter him oan komt. Dêrop wurdt er mei help fan Co Bao de Russen en harren Fjetnameeske helpers oermânsk. Tegearre ûntkomme se jitris út it kamp. Tsjin 'e moarn hâlde se ho om eefkes te bekommen. Co Bao freget Rambo om har mei werom te nimmen nei de Feriene Steaten, en hy stimt dêryn ta. Se wikselje in hertstochtlike tút út, foar't se wer op 'en paad geane, mar fuort dêrnei rinne se yn in mûklaach fan 'e Fjetnamezen. Luitenant Tay trochsingelet Co Bao mei kûgels. Hoewol't Rambo de oanfallers allegear deadet of op 'e flecht jaget, kin er neat mear foar har dwaan. Se freget him om har net te ferjitten en stjert dan yn syn earms.
Nei't er Co Bao begroeven hat yn in grêf dat er mei de bleate hannen groeven hat, set in breinroere Rambo efter de Fjetnameeske kampbewekkers en har Russyske adviseurs oan. Mei inkeld syn jachtmês en syn bôge rommet er de iene nei de oare tsjinstanner út 'e wei. As er efterfolge wurdt troch in reidfjild, stekt er de begroeiïng yn 'e brân, wêrmei't er yn ien kear in hiele kloft Fjetnamezen ombringt. Luitenant Tay besjit er mei in pylk mei springstoflading, sadat der neat fan 'e man oerbliuwt. Sersjant Jûsjin komt Rambo tenei yn in helikopter en besiket him út 'e wei te romjen troch in bom nei him ta te goaien, mar Rambo wit op 'e tiid fuort te kommen troch yn in rivier te springen. As de helikopter neitiid fuort boppe it wetteroerflak sweeft sadat Jûsjin-en-dy mei harren masinegewearen it wetter besjitte kinne, swimt Rambo ûnder it tastel en klimt oan board. Nei in gefjocht efteryn 'e helikopter smyt er Jûsjin úteinlik fan grutte hichte út it tastel, sadat er te pletter falt. Rambo kaapt dan de helikopter troch ek de piloat derút te setten.
Mei de helikopter keart er werom nei it kriichsfinzenekamp, dêr't de masinegewearen fan it tastel koart wurk meitsje fan 'e efterbleauwe bewekkers. Rambo befrijt alle kriichsfinzenen, in stik as tsien manlju, en laadt se yn 'e helikopter. Podovski efterfolget harren yn in Russyske militêre helikopter en besjit harren mei raketten. Rambo beart dat syn helikopter sa'n skea oprûn hat dat er in needlâning meitsje moat, mar as Podovski deunby komt om Rambo en de kriichsfinzenen de genedeklap te jaan, blaast Rambo de helikopter fan Podovski op mei in bazooka.
Nei't er mei de kriichsfinzenen nei Tailân flein is, brûkt Rambo in masinegewear om 'e hiele ynboel fan it kontrôlesintrum fan Murdock oan grôt te sjitten. Dêrnei giet er nei it kantoar fan Murdoch sels ta, dêr't dyselde him yn eangst en beven beskûl hâldt. Rambo bedriget him mei syn jachtmês, mar docht him úteinlik neat. Wol seit er dat Murdock mar better sjen kin dat der alle oare Amerikaanske kriichsfinzenen yn Fjetnam frij kriget, oars sil Rambo hìm witte te finen. Neitiid besiket Trautman en helje Rambo oer om mei werom nei de Feriene Steaten, mar Rambo wegeret om't dêr neffens him neat mear foar him is. As Trautman freget wat er wol, antwurdet er dat er allinne mar wol dat Amearika likefolle fan syn soldaten hâlde soe as Amerikaanske soldaten fan harren heitelân hâlde. Op Trautman syn fraach hoe't er no fierder sil, antwurdet Rambo "Dei foar dei." Dêrnei rint er by de kolonel wei.
Produksje
Rambo: First Blood Part II waard regissearre troch George P. Cosmatos nei in senario fan Sylvester Stallone en James Cameron. It oarspronklike skript wie fan Cameron, mar Stallone brocht dêr ferskate wichtige feroarings yn oan. Sa soe Rambo op syn misje oarspronklik in helper mei ferstân fan technology mei hân hawwe. De produsinten fan 'e film hiene John Travolta foar dy rol op it each, mar Stallone lei dêr it near op. Fierders waard it ferhaal fan Cameron ferienfâldige en waard de aksje yn 'e film in stik nei foarren helle.
Unienichheid tusken Stallone en Cameron oer de fraach hoefolle oft Stallone oan it senario fan Rambo: First Blood Part II bydroegen hie, brocht Stallone yn 2006 ta in yngeande útlis fan syn eigen oandiel oan it skript, folge troch dizze opmerklike ferklearring: "As James Cameron dêr mear fan seit as dat, dan moat er beseffe dat er no in minne rêchslach yn in swimbad fol leagens docht."
As produsint wie Buzz Feitshans by it projekt belutsen foar de filmstudio's Carolco Pictures en Anabasis Investments en it Meksikaanske Estudios Churubusco. Rambo: First Blood Part II wie dêrmei in Amerikaansk-Meksikaanske ko-produksje. Foar de film wie in budget beskikber fan $25,5 miljoen. De kamerarezjy wie yn 'e hannen fan Jack Cardiff, en de filmmuzyk waard fersoarge troch Jerry Goldsmith. De opnamen fûnen fan juny oant en mei augustus 1984 plak op lokaasje yn 'e steat Guerrero, yn Meksiko, en yn Tailân. By it filmjen fan 'e ûntploffings yn Rambo: First Blood Part II kaam special effects-man Clifford P. Wenger jr. om by in ûngemak.
Distribúsje
De distribúsje fan Rambo: First Blood Part II waard fersoarge troch TriStar Pictures. De film gie op 22 maaie 1985 yn 'e Amerikaanske bioskopen yn premiêre. Yn 'e Sovjet-Uny, de Eastbloklannen, Fjetnam en ek Yndia ferbea de sensuer Rambo: First Blood Part II omreden fan 'e negative ôfskildering fan Russen en Fjetnamezen.
It byhearrende soundtrackalbum ferskynde yn maaie 1985 by platemaatskippij Varèse Sarabande. Rambo: First Blood Part II waard yn 'e 1980-er jierren útbrocht as VHS-keapfideo en kaam op 23 novimber 2004 út op dvd en op 23 maaie 2008 op blu-ray.
Untfangst
Fan 'e filmkritisy krige Rambo: First Blood Part II mingde resinsjes. De measte krityk hie te krijen mei it ûnderwerp en de toansetting fan 'e film. Sa neamd Vincent Canby de film yn The New York Times "hast like opportunistysk as de leden fan it Kongres dêr't [de film] sabeare in ôfgriis fan hat. Nettsjinsteande alles dat [de film] seit, is er folle minder ynteressearre yn 'e kwestje fan 'e fermiste soldaten as yn it finen fan in gaadlike kontekst foar it soarte aksje-aventoerefilm wêryn't dhr. Stallone – mei syn torso en syn fakante blik – dwaan kin wat er it bêste docht. En dat is it befjochtsjen, te fluch ôf wêzen en deadzjen, ornaris hielendal allinne, fan tsientallen folle better bewapene mar mindere stjerlingen."
Yn 'e Los Angeles Times skreau Michael Wilmington: "As in personaazje skynber alles wol oankin, wurdt it dreech op noch spanning te fielen of oer syn lot yn te sitten. (Superman hie teminsten noch kryptonyt.) Wat foar ús oerbliuwt, is inkeld estetyske wurdearring foar [in ferhaal dat ús] net echt rekket, [en] ta te sjen hoe't Rambo tusken eksploazjes en loftoanfallen ter wearde fan ferskate miljoenen dollars troch draaft, hoe't oeral fjoerballen opljochtsje en hoe't de liken alle kanten út fleane. Utsein foar dyjingen dy't ûnomkearber ferlern gien binne oan gewelddiedige machtsfantasijen, sil soks gau begjinne te ferfelen."
Op 'e webside Rotten Tomatoes, dy't resinsjes sammelet, hat Rambo: First Blood Part II in leech goedkarringspersintaazje fan 35%, basearre op 43 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: "[De film] leveret genôch opskuor om fans fan it sjenre te befredigjen, mar it bliuwt in tebekglydzjende ferfolchfilm, dy't syn ienris yntrigearjende protagonist omfoarmet ta in spierde aksjefilmheld dêr't ienentweintich fan yn in snies geane." Op Metacritic, de wichtichste konkurrint fan Rotten Tomatoes, behellet Rambo: First Blood Part II in goedkarringspersintaazje fan 47%, basearre op 14 resinsjes.
Opbringst
Rambo: First Blood Part II brocht yn 'e bioskopen yn 'e Feriene Steaten en Kanada $150,0 miljoen op, en yn alle oare lannen en territoaria $150,4 miljoen. Wrâldwiid kaam de opbringst dêrmei út op $300,4 miljoen. Ofset tsjin it budget fan $25,5 miljoen betsjut dat in winst fan $274,9 miljoen, hoewol't dêr de marketingkosten noch wol ôf moatte. Dêrmei wie Rambo: First Blood Part II in grut kommersjeel súkses.
Prizen
Rambo: First Blood Part II waard yn 1986 nominearre foar de Oscar foar bêste lûdsmontaazje.
Port Phillip
thumb|thumb|Lokaasje Port Phillip is in baai by de Australyske stêd Melbourne meu in oerflak fan 1930 km² en in kustline fan 264 km. It djipste gedielte is 24 meter djip; de helte fan de baai is ûnder de 8 meter.
Wetteroanfier komt fan de Yarra River, Patterson River, Werribee River, Little River, Kororoit Creek. De baai komt út yn Strjitte Bass.
Rense Jetses de Vries
Rense Jetses de Vries (Dokkum, 1760 - dêre, 1838) wie keapman yn Dokkum en ek lid fan de Dokkumer gemeenteried en fan de Provinsjale Steaten.
Hy, syn frou Tecla de Haan (It Fliet, Ljouwert - 1801) en bern wienen de stichters fan it Sint Laurentius Gasthûs yn Dokkum. Yn Dokkum is in strjitte nei him neamd.
Clemens August von Galen
thumb|Clemens August von Galen Greve Clemens August von Galen (Dinklage, 16 maart 1878 - Münster, 22 maart 1946) wie in Dútsk kardinaal. Hy waard biskop fan Münster yn 1933, krekt foar de beneaming fan Adolf Hitler ta rykskanslier. Ut reden fan syn ferset tsjin de nazi's wurdt er ek wol oantsjutten as 'De Liuw fan Münster'.
Sinkfal
De Sinkfal (yn it Latyn: Sincfala) wie eartiids in smel wetter dat lei tusken it fêstelân en it dêr noch net mei ferbûne Kadsân yn Siuwsk-Flaanderen. Lange tiid is de Sinkfal lyksteld mei It Swin, mar neffens ynsichten fan distiid hat dy namme nea oars oantsjutten as it kanaal tusken Brugge en de see, dat likernôch yn 1127 iepensteld waard. Yn de Lex Frisionum is sprake fan it wengebeit fan de Friezen dat lei tusken Weser en de Sinkfal.
Michel Ney
Michel Ney ((Saarlouis, 10 jannewaris 1769 – Parys, 7 desimber 1815), hartoch fan Elchingen, prins fan de Moskwa, wie maarskalk in het leger fan Napoleon Bonaparte.
Bloksyl
thumb|left|100px|Wapen fan de gemeente Bloksyl Bloksyl (Nederlânsk en offisjeel: Blokzijl) is fan âlds in havenstedsje oan de eardere Sudersee dat sûnt de gemeentlike weryndieling fan 2001 diel útmakket fan de gemeente Stienwikerlân. Bloksyl hat likernôch 1300 ynwenners. Foar de oanlis fan de Iselmarpolders wie de fiskerij fan grut belang foar it stedsje. Tsjintwurdich wurdt de haven drok besocht troch toeristen.
Michel Ney
Hy makke yn de Frânske Revolúsje-oarloggen fluch promoasje yn it leger en waard yn 1804 maarskalk. Hy ûnderskiede him ûnder oaren troch it oerweldigjen fan Maagdeburch yn 1806, en yn de slach by Borodino oan de Moskwa yn 1812.
Bloksyl
De namme Bloksyl betsjut fersterke slûs.
Michel Ney
Om't er de Restauraasje erkende, beneamde Loadewyk XVIII him nei de ferballing fan Napoleon ta befelhawwer fan de 6e Frânske difyzje. Doe't er útstjoerd waard om Napoleon dy't weromkaam finzen te nimmen, rûn hy by Auxerre wer oer nei Napoleon.
Bloksyl
It besjen wurdich
In part fan Bloksyl is beskerme doarpsgesicht.
Michel Ney
Yn de kampagne fan de Hûndert Dagen wie er de lieder fan de Frânske troepen yn de Slach by Quatre Bras en fan de linkerflank fan Napoleons leger yn de Slach by Waterloo.
Nei de folsleine nederlaach fan Napoleon waard Michel Ney yn Parys fanwege heechferrie fusilearre. Hy wegere blyndoeke te wurden en it waard him tastien sels it befel om te sjitten te jaan.
Michel Ney kaam te hôf op Pere Lachaise yn Parys.
Hoi
Hoi is in koarte groet. De groet wurdt brûkt by minsken dy't inoar foarbykomme, dy't inoar moetsje, of dy't ôfskie faninoar nimme. Fan âlds wie it in ynformele foarm fan begroeting, dy't mei goed fatsoen inkeld tusken freonen, famyljeleden fan deselde leeftyd en kunde fan deselde leeftyd brûkt wurde koe. It wie bgl. net de bedoeling dat bern "hoi" seine tsjin folwoeksenen, útsein mooglik heit en mem. Tsjintwurdich wurdt dizze groet ornaris foar eltse sitewaasje gaadlik achte.
Wêr't it wurd krekt fuortkomt is net dúdlik. Der wurdt wol tocht oan in ferzje fan goeie, mar it falt op dat yn bygelyks it Plat it wurd moi hast deselde betsjutting en útspraak hat.
Jordaanje
Jordaanje, offisjeel it Hasjemityske Keninkryk Jordaanje, is in lân yn Súdwest-Aazje. De haadstêd is Amman en de kening fan de monargy is sûnt 1999 Abdullah II.
Lizzing
Jordaanje wurdt begrinzge troch:
Lânskip
left|thumb|130px|De Jordaan De haadstêd fan Jordaanje is Amman dat mei 1.430.000 ynwenners ek de grutste stêd fan it lân is. Oare wichtige stêden binne Akaba, Al-Karak, Az-Zarqa, Irbid, Ma'an en Jerash.
It lân is opdield yn tolve gûverneminten.
De wichtichste rivier is de Jordaan, dy't lâns de grins mei Israel en de Westlike Jordaanoere rint en yn de Deade See útmûnet, wat yn feite in mar is. Jordaanje hat fia de Golf fan Akaba in iepen ferbining nei de Reade See en dêrtroch mei de rest fan de wrâld.
Jordaanje beskikt oer in skrok woastyneftich klimaat. Yn it easten wurdt it lân befloeid mei wetter út oases en lytse wetterstreamkes. Yn it westlik heechlân falt mear rein en lizze altyd griene Mediteraanske bosken dêr't oan boskbou dien wurdt.
Fierders bestean grutte parten fan it lân út woastyn.
Skiednis
It gebiet dêr't tsjintwurdich de steat Jordaanje festige is hat in lange en romrofte skiednis. It gebiet makke eartiids diel út fan ferskate wichtige beskavings, û.o. fan de Perzen, Griken, Romeinen, Byzantinen en sûnt 1516 de Ottomanen.
Oant 1917 makke Jordaanje ûnderdiel út fan it Ottomaanske Ryk dat yn de Earste Wrâldkriich troch de alliearde striidkrêften oerwûn waard. It gebiet waard doe diel fan it Britske mandaatgebiet Palestina. Op 1 maart 1946 waard it lân formeel ûnôfhinklik en hiet doe Transjordanië ('oer de Jordaan'). Abdullah bin Hoessein waard kening.
Daliks nei it beëinigjen fan it Britske mandaat oer Palestina yn 1948 en de opdieling yn in Joadske en Arabyske steat, oermasteren Transjordaanske troepen Judea en Samaria dy't neffens de plannen ornearre wienen foar de Arabysk-Palestynske steat. Tsjin de Joaden kaam it ta in wapene treffen om de stêd Jeruzalem.
Op 3 april 1949 tekenen Israel en Transjordaanje in bestân en op 24 april 1950 anneksearre it iensidich it besette gebiet en feroare har namme yn Jordaanje. Allinnich it Feriene Keninkryk en Pakistan erkenden dizze anneksaasje, wylst it meastepart fan de Arabyske lannen dat sterk ôfkarden.
Yn 1967 waard de Westouwer troch Israel op Jordaanje ferovere en ta beset gebiet ferklearre (allinnich East-Jeruzalem waard ynlive). In grut part fan de befolking siket in goed hinnekommen yn Jordaanje. Palestynske striders en Jordaanske regeringstroepen falle sûnt dy tiid allegeduerigen de Westlike Jordaanouwer yn. Lykwols ûndermine de Israelyske ferjildingsaksjes en oanfallen op Jordaanje de stabiliteit fan it lân.
As yn de santiger jierren de stabiliteit fan it lân yn gefaar komt, rjochtet kening Hussein bloedbaden oan ûnder de Palestynske befolking fan Jordaanje.
Demografy
thumb|200px|Befolkingstaname fan Jordaanje
Follybal op de Paralympyske Simmerspullen
Skiednis
Follybal stiet sûnt 1976 op it programma, doetiids waard der allinne steand follyballe foar de manlju. Yn 1980 waard it sittend follybal, ek allinne foar de manlju, taheakke oan it programma. Steand wurdt tsjintwurdich noch altyd beoefene, mar stiet sûnt Atene 2004 net mear op it Paralympyske programma. De froulju strieden foar it earst yn Atene 2004 mei yn it sitfollybal.
Kerstening fan de Friezen
thumb|Willibrord ferkundigt it leauwe op [[Walcheren]] De kerstening fan de Friezen wie it proses dêr't de Friezen harren âlde  heidenske leauwen loslieten en ynruilen foar it leauwen yn Jesus Kristus. Dit kerstenjen barde yn in tiidrek fan om-ende-by in iuw en begûn op 'e ein fan de 7e iuw en wie op 'e ein fan de 8e iuw sa goed as folslein.
Oer it generaal hat it proses hiel stadich ferrûn, mar der binne ek koarte perioaden west fan weromfallen nei it âlde leauwen, lykas yn de jierren fan de Frankyske Boargerkriich (714-719) doe't Willibrord flechte moast, yn 754 doe't Bonifatius mei syn maten yn Dokkum fermoarde waard en yn 782 by de opstân fan de Friezen en Saksen. De kerstening fan de Friezen gong foaral lykop mei de útwreiding fan it Frankyske Ryk.
De earste sindingsaktiviteiten
De earste missyaktiviteiten yn it Fryske gebiet barden om-ende-by 630 te noarden fan de Ryn. Troch de Frankyske Dagobert waard doe in tsjerkje boud op de restanten fan in Romeinsk kastiel yn Utert en waard wijde oan Sint Marten. Fan dat tsjerkje waard de missy ûnder de Friezen útein set.
Om 650 hinne kaam in ein oan dizze missyaktiviteiten doe't de Friezen de Franken ferdreaun en der wer in Fryske kening yn Utert hearske. Yn dy kriich waard it tsjerke troch de Friezen ferwoaste. Inkele desennia letter setelt kening Aldgilles yn Utert. Yn 678 komt Wilfryd, de biskop fan York by him oan it hof en ferbleau foar langere tiid yn Fryslân as gast fan de kening. Hy lûkt it lân yn om te preekjen en brocht, sa seit syn libbensbeskriuwing, in protte ta it leauwen.
De komst fan de Wytsingen en har oanhâldende ynfallen yn de 9e en 10e iuw hie as gefolch dat de maatskippij út de foegen skuorde en ûntregele dêrmei de ûntwikkeling fan it kristendom yn Frisia. Dochs ferrize mei help fanút grutte Frankyske kleasters en biskoplike sintra wol oeral houten tsjerkjes. Lykwols soe it oant de twadde helte fan de 12e iuw duorje ear't yn Frisia sprake wie fan in yntinsyf geastlik libben. Pas dan wurde de earste kleasters yn Fryslân stifte.
Roekmole
thumb|Kriekemole De Roekmole is in spinnekopmole dy't oarspronklik yn 1832 yn Warniahuzen (by Aldeboarn) boud waard om de polder Krieke te bemeallen. It is de grutste spinnekopmole fan Fryslân. De lytse poldermole hat in fizel. Nei in ferpleatsing nei natoergebiet It Eilân, by Goaiïngahuzen, yn Smellingerlân, yn 2009, is hy mealree restaurearre. Yn novimber 2010 is hy oplevere op syn nije plak, dêr't hy foar bemealing brûkt wurde sil. De mole is in ryksmonumint.
Departemint Oerisel
It departemint Oerisel wie in Nederlânsk departemint fan 1802 oant 1810. De haadstêd wie Swol.
Nei it oprjochtsje fan it Bataafsk Mienebest yn 1801 waard by wet fan 21 juny 1802 de yndieling afn it ryk fêstlein. De grinzen fan it eardere goa Oerisel fan de Bataafske Republyk waarden weromdraaid. It eardere Lânskip Drinte waard by it departemint tafoege.
Nei it oprjochtsjen fan it keninkryk Hollân yn 1806 waard by wet fan 13 april 1807 de yndieling fan it ryk fêstlein. Dêrby waard it departemint Drinte ôfspjalte fan Oerisel. De namme fan it departemint bleau itselde.
280px|thumb|left|Departemint Oerisel yn it keninkryk Hollân
Lândrost fan Oerisel yn it keninkryk Hollân wiene:
Nei de anneksaasje fan it keninkryk Hollân op 9 july 1810 waard Oerisel op 1 jannewaris 1811 in departemint fan it Earste Frânske Keizerryk ûnder de namme Mûnings fan de Isel (Frânsk: Bouches-de-l'Yssel).
Sint-Ludgerustsjerke (Balk)
De Sint-Ludgerustsjerke is een trijeskippige roomske pseudobasilyk yn Balk. Patroanhillige is Sint Ludger (Ludgerus, Liudger).
Skiednis
It neogoatyske bouwurk út 1883 waard ûntwurpen troch de arsjitekt Alfred Tepe, dy't fjouwer tsjerken yn Fryslân boude. It is ien fan de tsjerken fan de Hillige Kristoffelparochy, dêr't roomsk Bakhuzen, De Jouwer, De Lemmer, Sint-Nyk, Sleat en Wâldsein by oansletten binne.
Lykas de tsjerke is ek de oanbuorjende pastorij in ryksmonumint. De pastorij wurdt tsjintwurdich brûkt foar de opfang fan pjutten.
Ynterieur
Jacob Michiel Ydema skildere de krúswei yn 'e Twadde Wrâldkriich. Ek yn de kapel is wurk fan de skilder te sjen (de doop fan Jezus en de úttocht yn Egypte).
Yn de toer hingje twa klokken útt 1947 en út 1995.
Oargel
It oargel út 1910 is fan Adema en is boud mei ien manuaal en oanhongen pedaal. Yn de rin fan de tiid binne der in pear feroarings útfierd oan de disposysje. Adema restaurearre it oargel yn 1985, dat sân registers teld. In skilderij fan Sint-Sesilia, beskermhillige fan de tsjerkemuzyk, fersierd de oargelkas.
Augustinus Lycklama à Nijeholt (1842-1906)
thumb|Augustinus Lycklema á Nijeholt Jonkhear Augustinus Lycklama à Nijeholt, (Beetstersweach, 7 july 1842 - Doorn, huzinge Schoonoord, 26 oktober 1906), wie Frysk Steatelid en boargemaster fan Opsterlân.
Soan fan jonkhear Jan Anne Lycklama à Nijeholt en jonkfrou Y.H. van Eysinga. Hy wie âld-boargemaster fan Opsterlân en âld-lid fan de Provinsjale Steaten fan Fryslân en die oan genealogy en heraldyk. Under syn redaksje ferskynden yn 1883 en folgjende jierren in tal jiergongen fan De Friesche Adelaar en fan it "Jaarboekje van den Frieschen adel in verband tot de ridderschap in Friesland. Opgedragen aan Z.M. den Koning" (1883, 1e jiergong). Hy die in wichtige skinking oan it Frysk Genoatskip, wêrûnder ek it troch C. Bisschop skildere portret fan syn frou yn de âldens fan 20 jier.
Hy boaske yn Aldwâld op 10 july 1872 mei Anna Adriana Cornelia Sixma baronesse van Heemstra (dêre, 21 july 1853 - Apeldoarn, 5 jannewaris 1903 ), dochter fan Mr. Cornelis Schelte en fan jonkfrou Tjallinga Aedonia van Eysinga. Se krigen twa dochters en in soan, dêrfan't de âldste dochter, jonkfrou Ypckjen Hillegonda (1873-1916), yn 1892 boaske oan de Dútske majoar fan de ynfantery Carl Friedrich Max Grundtmann (1860-1909). In dochter út dat lêste houlik wennet mei har man jonkhear J. de Jonge van Zwijnsbergen op Lycklamastate op De Sweach.
Súdwâlfulkaan
De Súdwâlfulkaan is in (deade) fulkaan yn Fryslân dy't him op mear as 2 km ûnder it ierdoerflak befynt, ûnder de Waadsee tusken Harns en Flylân, wat ten súdwesten fan it eilantsjje It Gryn. De fulkaan wie aktyf yn it lette Jura (± 160 - 145 Ma ferlyn) en is letter dedekt ûnder sirka 2000 meter sedimentêr stiente, benammen skaalje en sânstien út it Kryt.
Untdekking
De fulkaan is ûntdekt yn 1970 doe 't de Frânske oaljemaatskippij Elf Petroland (tsjintwurdich ûnderdiel fan Total) in boaring sette yn de Waadsee, mei as doel in mooglik gasfjild dat him dêr neffens seismysk ûndersyk siet. De maatskippij stuitte ta syn fernuvering ûnder it reservoirstiente op stiente yn it boargat, dat fan fulkanyske oarsprong wie. It bliek in fulkaan te wêzen dy't foarme wie yn de faze fan orogeneze yn it destiidske Jeropeeske kontinint fan ûngefear 160 miljoen jier (Ma) ferlyn. It Súdwâlgasfjild, dat him fuort boppe de fulkaan befynt, waard yn 1988 yn produksje nomd en produsearret noch altyd gas. Neist de stientefragminten (boaorgrús neamd), wie der noch in oare yndikaasje foar de oanwêzichheid fan in waarmteboarne yn de foarm fan in fulkaan; de temperatuer op in djipte fan 2 kilometer is gewoanwei 100 graden Celsius, in dit gefal wie dit 130 graden.
Súdwâl
thumb|Ofwikingen fan it ierdmagnetysk fjild op de Noardsee. De Súdwâlfulkaan is it readbrune plak yn de Waadsee, de deade fulkaan [[Mulciber (fulkaan)|Mulciber it readbrune plak yn it noardwesten]] De fulkaan hat in hichte fan ûngefear 1 km en wie sa'n 12 miljoen jier aktyf. De erupsjes fan de fulkaan wienen fûle en koart mei in soad eksploazjes. Dit, mei de mineraalgearstalling, tsjut op fulkanisme dat barde as gefolch fan subduksje dy't net tichtby de fulkaan bart. De Kimmeryske orogeneze, lykas de perioade fan berchtmefoarming dy't destiids barde neamd wurdt, wie in faze fan kompresje wêrby't de destiidske mikroplaten Turkije en Iran noardwerts skooden en yn botsing kamen mei it Euraziatyske kontinint. Dizze orogeneze soe troch de Euraziatyske plaat skokweagen teweech bringe kind hawwe, dy't laten ta fulkanisme. Dit proses soe him yn de Alpine orogeneze werhelle kind hawwe, doe't destiids it Eoseen yn de Eifel grutskalich eksplosyf fulkanisme ûntstie as mooglik gefolch fan de botsing en subduksje fan de Adriatyske plaat.
De fulkaan yn de ûndergrûn is bedekt troch sânstienlagen út it ûnder-Kryt, dy't in reservoirstiente foarmje foar gas. It ôfslutingsstiente is in dik pakket klaaistien dat ôfsetten is yn de transgressive faze nei de foarming fan de Súdwâlfulkaan, yn it ûnder-Kryt.
Ofwikend ierdmagnetysk fjild
De steuring fan it ierdmagnetysk fjild yn de Waadsee wat súdwestlik fan it eilantsje It Gryn, wurdt feroarsake troch de Súdwâl-fulkaan. Yn de ûndergrûn dêr, op in djipte fan sirka twaenheale kilometer, komt fulkanysk stiente foar dat de Súdwâlfulkaan útspijd hawwe moat. Dit fulkanyske stiente is sterk magnetysk wêrtroch't it ierdmagnetysk fjild dêr ôfwykt.
Kevin
"Kevin" is in foarnamme fan Keltysk komôf. Caoimhín yn it Iersk, fan Caoimhghín or Caemgen yn it Aldiersk is nei alle gedachten in kombinaasje fan coem, eat as "freonlik, nommel, knap fan oansjen" en gein, "berte". Dêrmei is de betsjutting dus eat as goed bern.
Kastiel De Vanenburch
thumb|Kastiel De vanenburch Kastiel De Vanenburch is in 19e-iuwsk bûten yn Putten yn de provinsje Gelderlân.
De namme Vanenburg, of yn dy tiid Vaenborch, wurdt foar it earste neamd yn 1389 doe't it as besitting fan de abdij Abdinghof yn Paderborn oan Wolf fan Putten te lien yn waard. De measte ynformaasje út de iere midsiuwen dy't fan it kastiel beskikber is, komt út de argiven fan trije kleasters: it kleaster te Werden, it Sint-Vituskleaster yn Elten en Abdinghof te Paderborn. De kleastyers krigen fan grutgrûnbesitters stikken lân as geskink. Omdat de ôfstân tyusken de kleasters en de kado dienen stikken grûn sa grut wie, waard it deiske behar fan de lannen oerdroegen oan de bewenner fan de wichtichste pleats fan it goed. Yn 1559 kocht it kleaster yn Paderborn de lannen yn Putten fan it kleaster yn Werden derby. Hjirby hearde ek it "gut tho Nulde", dat letter de Vanenburch wurde soe.
Neidat it lângoed yn de tiid dêrop ferskate kearen ferhierd is en trochferkocht, wie it yn 1622 kompleet yn hannen fan Jan fan Angeren. Nei syn dea waard it lângoed ferdield ûnder syn bern, en út ien fan de dokuminten út dy tiid is fêststeld dat der in hûs op it lângoed stie. Dit hûs soe net op itselde steed stien hawwe as it hjoeddeiske hûs fan de Vanenburch, mar neffens de oerlevering "een kwart uur gaans westelijk van de nieuwe". Yn 1637 waard it lângoed ferkocht oan Peter fan Appeltoorn wêrnei't it nei syn dea yn it iepenbier ferkocht waard. De heechste bieder wie Hendrick fan Essen dy't it lângoed kocht. Yn 1664 joegen Hendrik fan Essen en syn twadde frou Geertruid Margarethe fan Varick de Amsterdamse arsjitekt Philips Vingboons opdracht in lânhûs te ûntwerpen op het lângoed Vanenburg. Dit hûs wie lykas Vingboons skreau 'soo sterck gebouwt van dicke Muuren, swaer van balcken en andersints, als een sterck Landt-huys soude kunnen gemaeckt worden'. It wapen fan de opdrachtjouwers mei it jiertal 1665 waard boppe de yngong setten. Dizze stien mei it alliânsjewapen Fan Essen-Fan Varick sit no noch yn it fronton fan it hjoeddeiske lânhûs. De foarm dy't hy oan it gebou joech is noch altiten de basis fan uit hjoeddeiske Kastiel De Vanenburg.
thumb|''Foarterrein fan De Vanenburch nei 1924 Fan 1389 -1645 hie it kastiel in agraryske funksje. Hendrick fan Essen wreide it hûs flink út en joech it mear it karakter fan in bûtenpleats, mei behâld fan de agraryske funksje. Syn neisieten hâlden it oant it begjin fan de achttjinde iuw yn stân. It is net ienfâldich om efterôf in goede skieding oan te bringen tusken de ekonomyske en de rekreatieve funksje fan De Vanenburch yn dizze perioade. It kastiel wie oan de iene kant in plak dêr’t ‘de heeren’ zich even konden ‘vermeyen’, har 6untspanne koenen yn in natoerlike omjouwing.Oan de oare kant hie de bûtenpleats dochs ek in soad wei fan in agrarysk bedriuw.
n 1868 waarden Anne Frederika van Pallandt-van Goltstein en har man eigener fan De Vanenburg. Se joegen opdracht om in nij hûs te ûntwerpen en te bouwen. Mooglik ynspirearden twa filla’s dy’t yn 1860 oan it Willemspark yn De Haach boud waarden de tekener. De basis fan iet kastiel bleau mei de nijbou yntakt; de bygebouwen waarden ôfbrutsen en ferfongen.
Yn de tweintichste iuw waard it kastiel brûkt as fakânsjekoloanje en als opliedingsskoalle Beskerming Boargerbefolking fan de oerheid. Troch ferfal en modernisearrings drige it kompleks ferlern te gean. Yn 1996 nom de Vanenburg Group har yntrek yn it pân en brocht it yn de oarspronklike steat. It lângoed wurdt tsjintwurdich brûkt as kongres-, gearkomst- en hotelakkommodaasje.
Lyts-Reinaldastate
Lyts-Reinaldastate lei noardeast fan Westernijtsjerk yn de gemeente Ferwerderadiel op de súdlike punt fan de langhalige terp fan Terstêd. Tichtby stie Grut-Reinaldastate. Oer de relaasje tusken Grut- en Lyts-Reinalda kinne ferskate hypotezes opsteld wurde. Sjoch hjirfoar by Grut-Reinaldastate
De state wie ôfkomstich fan Auck Markla en hearde eartiids oan de neibuorjende Jeppema's. Yn 1558 kamen Lyts- en Grut-Reinalda tydlik yn ien hân: Saepck Itsma, dy't eigner wie fan Grut-Reinalda, kocht doe ek Lyts-Reinalda. Fjouwer jier letter liet se Clein Regnaldae nei oan har soan Gemme fan Burmania. Yn de 16e iuw en letter wiene beide states pachtgoed.
Claes Hillebrants
Claes Hillebrants, ek wol: Danswycker, ( Akkrum - Ljouwert, febrewaris 1572 ), wie in wettergeus.
Omt hy him yn maaie 1568 oansluet by it leger fan greve Loadewyk fan Nassau yn Grinslân, waard hy troch Alva op 18 maaie 1569 ferband, it fûnis waard op 21 maaie fan dat jier ôfkundige.
Letter gie hy by de wettergeuzen, die mei oan harren lângongen yn Fryslân. Waard yn jannewaris 1572 finzen nomd en nei Ljouwert ta brocht. Der wie in priis fan 50 karolusgûnen op syn holle setten, dy't oan Focco Teyes, grytman fan Opsterlân útbetelle waard. Hy siet 55 dagen finzen. By fûnis fan 12 febrewaris 1572 fan it Hof fan Fryslân waard hy feroardield om rêdbrake te wurden mei ferbeurdferklearring fan syn guod.
Shakey Sam
Simon Vlietstra, alias Shakey Sam, (Frjentsjer, 17 maaie 1950 - Sint-Jabik, 16 maaie 1981), wie in Frysk bluessjonger en -gitarist. Neist syn one-man-band, hie Shakey Sam ek de Shakey Sam Blues Band, in fjouwerman formaasje.
Hy skreau him yn 1972 yn foar it Larensk Jazzfestival (3e priis) en yn datselde jier die er mei oan it Bilzenfestival. Yn 1974 spilet er yn it foarprogramma fan it 'American Blues Legends-Konsert'. Datselde jier slút er him oan by de Amsterdamske formaasje Barrelhouse. Novimber 1974 nimt hy mei Barrelhouse in lp op, mar ferlit yn 1975 de groep om persoanlike redenen en foarmet de 'Shakey Sam Blues Band'. De earste besetting bestiet út: Shakey Sam, Apple Rammers, David Gardeur & Jan Dijkstra (Ubrabaya). Mei dy besetting waarden ûnder oare konserten joen mei Big John Wrencher, Cousin Joe, Eddie ‘Guitar’ Burns. Yn 1976 wurdt Appie Rammers ferfongen troch Jan de Jong. Yn maaie folget dan de earste soloplaat fan 'Shakey Sam'. It wie de reden foar de útnûging om in Ingelske toernee te dwaan. Ein 1976 folgen live radio-optredens yn “Sesjun”. Yn 1977 ferfong Leo Roodhof ( Nancy and the Sinatras) Jan Dijkstra en yn 1978 ferskynde wer in lp. Maart 1979 wie de groep opnij te hearren yn Sesjun (tegearre mei Eddie Boyd). Der kaam in drummerswikseling –der stiene twa lp’s op steapel– en oer in single waard ûnderhannele. Op 16 maaie 1981, in dei foar syn 31e jierdei, naam Shakey Sam (Simon Vlietstra) in drastysk beslút en die himsels te koart.
Yn it Frjentsjerter Teater De Koornbeurs waard yn 2006 en 2011 in 'Shakey Sam Tribute festival' oer de ‘Frjentsjerter Old Shatterhand‘ organisearre.
Hindrik de Fette
Skiednis
Nei it tiidrek fan de Brunoanen dy't einige mei it fuortjeien fan Egbert II yn 1088 beliende de keizer fan it Hillige Roomske ryk it gewest Mid-Fryslân op 'e nij oan Hindrik de Fette yn 1101. Hy wie troud mei in suster Egbert II, dy't sûnder bern wie. Hindrik soe lykwols yn itselde jier al by Nagel fermoarde wurde troch de Friezen, omdat it jok fan syn hearskippij harren swier foel.
Neffens de skreaune boarnen waard er op de flecht jage en koe hy mar krekt mei in skip ûntkomme. De Friezen setten de achterfolging yn en by Nagel waard hy ynhelle. Sy stutsen him mei in spear, wêrnei't er oerboard foel en ferdronk. It libben fan syn frou bleau besparre.
De deaslach op de greve Hindrik de Fette wurdt wol sjoen as it feitlik begjin fan de libertas (Fryske frijheid) fan de Friezen tusken Flie en Lauwers.
Mokeftigen
De Mokeftigen (Procellariiformes) binne in skift yn de klasse fan de fûgels (Aves).
De measte soarten fan de mokeftigen kinne net op lân rinne en in protte soarten komme ek allinich by nacht op harren eilannen om te brieden. De mokeftigen lizze mar ien aai en útsein de albatrossen meitsje hja gjin nêst mar brûke se in kûle yn de grûn.
Fierder is opfallend oan dizze fûgels dat sy yn harren mage in soarte fan oalje hawwe, dy't se brûke om harren jongen iten te jaan. Dizze floeistof spuie se ek wol út foar harren ferdigening, at se harren bedrige fiele.
Klassifikaasje
Der binne 93 soarten yn 4 famyljes. De 'Súdlike' en 'Noardlike' seemokjes waarden fuorhinne as ien famylje sjoen. Oan 'e oare kant wurde de dûkermokfûgels tsjinwûrdich net mear as aparte famylje (Pelecanoididae) behandele, mar as skaai binnen de mokfûgels.
Hollandia (Skarsterbrêge)
thumb|It eardere Hollandia thumb|Markante skoarstien De N.V. Hollandia wie in suvelfabryk yn Skarsterbrêge. It fabryk hat nea yn boerehannen west. Yn 2011 hjit it bedriuw Vreugdenhil.
Ea wienen der 173 suvelfabriken yn Fryslân. Dêrfan binne der yn 2011 troch skaalfergrutting noch mar seis molkeferwurkjende oer: FrieslandCampina mei fêstigingen yn Ljouwert, Gerkeskleaster, Drachten, Warkum en Hochwald mei in fêstiging yn Boalsert en Henri Willig op It Hearrenfean. It Hollânske famyljebedriuw Hollandia iepene it fabryk oan de Skarster Rien op 30 maaie 1911. Oars as oare Fryske fabriken lei it bedriuw him nea ta op tradisjonele produkten as bûter, tsiis, molke en jochert. Hollandia makke sûkere kondinsprodukten en benammen foar de eksport. Dêrom waard sûnt 1929 gearwurke mei it Switserske Nestlé dat in wrâldwiid bûtenlânsk netwurk hie. Sûnt de midden fan de fyftiger jierren lei it bedriuw him ta op it meitsjen fan molkpoeiers en poppefieding. De molkpoeiers waarden troch Nestlé brûkt foar de kakaoprodukten en oar iten. Op it hichtepunt, begjin tachtiger jierren, wurken der mear as 300 meiwurkers yn Skarsterbrêge. Om de milenniumwikseling hinne luts Nestlé him werom út it meitsjen fan agraryske basisprodukten. Koart dêrfoar hie twatredde fan de wurknimmers al dien krigen by in reorganisaasje.
Yn 2002 waard Hollandia oernommen troch de suvelûndernimming Vreugdenhil út Voorthuizen. Dat bedriuw kocht molkpoeiers dy't it bewurke ta spesjaalprodukten út de fiedings- en feefoeryndustry. It bedriuw woe net ôfhinklik wêze fan oaren en kocht middels it bedriuwsûnderdiel Nemelco sels molke yn by melkfeehâlders. It oantal meiwurkers groeide fan 10 nei 50 en yn 2010 waard der 150 miljoen liter molke ferwurke ta ferskate soarten molkpoeier yn grutte ferpakkingen. De poeiers wurde yn Aazje en Afrika brûkt yn kofje, tee en op taarten of om der wer molke en jochert fan te meitsjen.
By gelegenheid fan it 100-jierrich bestean ferskynde in jubileumboek. De markante âlde skoarstien sil yn it ramt fan it jubileum in opknapbeurt krije.
1915
Dit jier makket ûnderdiel út fan it desennium fan 'e 1910-er jierren.
Baarn
thumb|right|260px|Topografyske gemeentekaart fan Baarn thumb|260px|Paleis Soestdyk thumb|260px|De Generaal thumb|260px|Stasjon Baarn thumb|260px|[[Heech Baarn]] thumb|260px|Filla Amalia thumb|260px|Nieuwstraat 1 thumb|260px|Paulustsjerke thumb|260px|Peasketsjerke Baarn is in gemeente en plak yn de provinsje Utert oan de rivier de Iem. De totale gemeente hat 24.870 (2022) ynwenners en in oerflak fan 33,03 km² (wêrfan 0,46 km² wetter). In ynwenner fan Baarn wurdt in Baarnaar neamd, en immen dy't berne en sibbe is yn Baarn wurdt in Barinees neamd.. Sûnt 6 septimber 1948 oant 30 april 1980 wie Baarn in keninklike residinsje trochdat Keninginne Juliana dêr residearde, omdat hja folslein wenne op Paleis Soestdyk dat yn de Gemeente Baarn leit.
Geografy
De gemeente leit yn it noarden fan de provinsje Utert tsjin de grins fan Noard-Hollân oan en oan de rivier de Eem. De gemeente grinzget yn it noarden oan Eemnes, yn it noardeasten oan Bunschoten, yn it easten oan Amersfoart, yn it súdeasten oan Soest, yn it suden oan Seist, yn it súdwesten oan De Bilt, yn it westen oan Hilfertsom (NH) en yn it noardwesten oan Laren (NH).
Wiken en buerten
Kearnen Wiken
Skiednis
Baarn leit yn it midden fan Nederlân oan de grins fan de provinsjes Utert en Noard-Hollân, oan de ienige rivier dy't fan boarne oant mûning op Nederlânsk gebiet leit, de Iem. Al sûnt 8000 - 4500 f.Kr. hat de mins him yn de omkriten fan de rivier ophâlden. It bewiid hjirfoar is levere troch inkele tûzenen stikken fjoerstien dy't by in fjouwertal ûndersiken fûn binne.
De oarsprong fan it doarp Baarn leit yn de 12e iuw. Destiids waarden de besteande doarpen te lyts, mei trochr de krústochten, de hannelsbetrekkingen mei oare regio's en de groei fan de befolking. Trochdat elk doarp yn syn eigen behoeften foarseach, moast it omlizzende gebiet grut genôch wêze foar branje en om it fee weidzje te kinnen. Om de 12e iuw ûntstienen nije delsettings, wêrûnder nei alle gedachten ek Baarn. De earste delsetting, dy't yn de omkriten fan de Leestrjitte lei, sil út heechút in tweintichtal pleatsen bestien hawwe. Pas yn de 14e iuw ferskoot de kearn fan it doarp rjochting de Brink, wêr't yn de earste helte fan dy iuw de Paulustsjerke boud is.
De oarsprong fan de namme 'Baarn' is wat ûnwis. Meast oannimlik is dat in nei in plak ferwiist mei in soad branje. Fergelykje Barneveld: 'in fjild dêr't in soad branje te heljen is'. Klinkermetatesis soarget foar omdraaiing fan de r en de a: brânen wurdt baarnen.
± 1350 ferlient de biskop fan Utert de ynwenners fan Baarn stêdsrjochten, it rjocht fan selsbestjoer oan it doarp. It rjocht fan poarterij haft Baarn nea krigen. Baarn hat dêrom nea in muorre of wâl om it doarp hinne hân. Om 1500 hie Baarn njoggenhûndert ynwenners. In daling is te sjen yn 1633 doe't der by de telling ûngefear 650 minsken wennen. Dizze daling hie te krijen mei oarloggen. In echte groei ûntstie tusken ein 1780 - 1830. Doe telde Baarn sa'n 1800 ynwenners. Der kamen fabriken en boude der arbeidershuzen by. Sa fêstige him yn 1802, oan de Haadstrjitte, it tapytfabryk fan Scherenberg. Yn 1807 hie it fabryk sa'n trijehûndert wurknimmers yn tsjinst. Ek fêstigen har spinskoallen yn Baarn en Soest. Yn in lettere periade begûn patissery De Ruyter oan de Brinkstrjitte 25-27 mei de fabrikaazje fan stampte mûskes.
Yn de Gouden Iuw, fan 1600 - 1672, stie Amsterdam sintraal yn de ûntwikkeling fan Baarn. Baarn wie fegelike mei it grutte Amsterdam mar in doarp, mar wol in oantreklik doarp foar haadstêdlike keaplju en patrysjers. Se lieten oant fier yn de achttjinde iuw wylderige simmerferbliuwen en jachthuzen bouwe op grutte stikken lân yn Baaarn. Lykas it lustslot 'Soestdyk', tusken 1674 en 1678 boud troch de Amsterdamske boargemaster Cornelis de Graeff, de bûtepleats Groeneveld en ek hofstee 'De Eult', omtrint 1640 boud troch de Amsterdamske boargemaster Johan Bicker op in stik grûn oan de dyk nei Soest. It neamen wurdich is ek de bûtenpleats Pijnenburg, in ûntwerp fan arsjitekt Philips Vingboons, boud yn 1647 foar de rike widdo Sara de Wael. De pleatslike middenstân wreide tige út middels winkellju, meubelmakkers, blommisten, klean- en skuonmakkers. Se eatlearden harren produkten en sa ûntstie in nij ferskynsel: de winkelstrjitte. Alde wenstrjitten as de Laanstrjitte, Brinkstrjitte, Nijstrjitte en Nij Baarnstrjitte krigen in winkelfunksje. De Laanstrjitte is yn 1876 neamd nei de earste boargemaster fan Baarn, mr. J.C.G.C. Laan.
Nei de oanlis fan it spoar Amsterdam-Amersfoart (Goailine) yn 1874, krige Baarn in spoarstasjon, it Stasjon Baarn, en dêrtroch naam de hannel en yndustry ta en waard Baarn fan in agrarysk doarp in filladoarp. In soad begoedige minsken, meast út Amsterdanm wei, kamen hjir simmerdeis of it hiele jier troch wenjenb en lieten grutte huzen op grutte kavels sette, krektas yn oare plakken fan It Goai. In soad famyljes dy't yn it bûtenlân (Ynje) ryk wurden wienen, keazen Baarn as harren lêste ierdske wenoarde. Hjir koenen se yn alle rêst, midden tusken de greiden en heidefjilden, genietsje fan harren lêste libbensjierren. Dat joech Baarn de makabere bynamme “it griene grêf”. Baarn krige sels in drok besocht badhotel, dat troch de ferneamde arsjitekt Berlage yn 1887 boud waard (útsein it yn 1984 wer sloppte tuorke).
Nei 1945: Nei de Twadde Wrâldoarloch kamen foar in oantal filla's, flats en bungalows yn it plak. Mar noch altyd is, wanneljend troch de doarpskearn en de leanen fan 'Heech Baarn' te sjen dat Baarn in soad fan syn alde sjarmes bewarre hat en minsken der graach wenje.
It gemeentewapen fan Baarn is yn heraldyske termen: 'in gouden biskop op in fjild fan azuer (giel op blau)'. It is in foarstelling fan Sint Nikolaas, de patroan fan de midsiuwske leauwensmienskip, it kerspel of parochy. De skiednis fan dit wapen giet werom oant de 14e iuw, doe't Baarn stêdsrjochten krige. Men fynt it wapen op de âldste stedssegels. It wapen waard yn 1818 by Keninklik beslút offisjeel fêststeld.
It oarspronklike wapen wie mear as hûndert jier ferfongen troch in oar wapen, dat in man mei in stegerjend hynder oan de leie foarstelde. Dit wapen waard yn 1867 oannomd, by de gearfoeging fan Baarn en de Vuursche ta ien gemeente. It duorre oant 1969 foar't it Baarnse gemeentebestjoer besleat it âlde wapen yn eare te werstellen, wat dêrnei offisjeel fêststeld waad troch de Hege Ried fan Adel, dy't oer ditsoarte saken beslist.
Earder wenjend
Keninklik hûs:
Ljurk
thumb|right|ljurk thumb|right|ljurkelûd De ljurk, ek: Liuwerik of Ljurts (Alauda arvensis) is in fûgel út it skaai fan de ljurken (Alaudidae).
Ljurken komme yn West- en Súd-Europa it hiele jier foar. Yn East-Europa komme se allinnich yn it briedseizoen.
It bysûndere oan de ljurk is dat hy al sjongend stiicht nei grutte hichte en dêr in skoftsje sjongend omfljocht om dan yn stilte wer te dalen. Dit docht hy om syn territoarium ôf te beakenjen.
Pinguïns
De pinguïns binne fûgels dy't net fleane kinne. Ynstee binne se oanpast oan it libben yn it wetter, en binne it bêste swimmers en dûkers.
De ferskate soarten fan de famylje komme op ferskillende breedten fan it súdlik healrûn foar, fan it súdpoalgebiet oant en mei de evener. De Galapagospinguïn, dy't libbet op de Galapagoseilannen, is de ienige soarte dy't in lyts part fan syn libbensgebiet op it noardlik healrûn hat.
Kaptein Phasma
Kaptein Phasma (Ingelske útspr.: [ˈfæzmə], likernôch: " fêz -muh) is in fiktyf personaazje fan minder belang út 'e Star Wars-franchise. Hja is ien fan 'e antagonisten yn 'e earste beide films fan 'e Star Wars-ferfolchtrilogy, dy't tusken 2015 en 2017 makke waarden. It personaazje fan Phasma waard betocht troch J.J. Abrams, de regisseur en mei-senarioskriuwer fan it earste diel, Star Wars: Episode VII – The Force Awakens. Kaptein Phasma is in minsklike frou dy't fungearret as kommandante fan 'e stoarmtroepers fan 'e faksistoïde Earste Oarder. Se is folslein ûnmeilydsum en draacht altyd in sulverkleurige stoarmtroeperwapenris, kompleet mei gesichtsbedekkende helm. De rol fan Phasma waard yn beide films fertolke troch aktrise Gwendoline Christie.
Eftergrûn
It personaazje kaptein Phasma waard betocht troch J.J. Abrams, de regisseur en ien fan 'e trije senarioskriuwers fan 'e film Star Wars: Episode VII – The Force Awakens (2015), it earste diel fan 'e Star Wars-ferfolchtrilogy. Hy recycle foar har uterlik in ôfwiisd konsept dat optocht wie foar in oar personaazje, Kylo Ren. Har namme wie in ferbastering fan 'e titel fan 'e horrorfilm Phantasm, út 1979.
Yn The Force Awakens
Yn Star Wars: Episode VII – The Force Awakens wurdt kaptein Phasma yntrodusearre as se de stoarmtroepers fan 'e diktatoriale en faksistoïde Earste Oarder oanfiert dy't de Sith-ridder Kylo Ren assistearje by de oerfal op 'e delsetting Tuanul, op 'e woastynplaneet Jakku. Nei't se it doarp yn 'e macht hawwe, fiere Phasma en har manskippen sûnder wifkjen it befel fan Ren út om alle ynwenners te deadzjen. Inkeld stoarmtroeper FN-2187 kriget gewisseneed en kin him der net ta bringen om mei te dwaan oan it bloedbad.
Werom oan board fan it stjerreslachskip de Finalizer, yn in baan om Jakku, sprekt Phasma FN-2187 oan om't er sûnder tastimming syn helm ôfdien hat. It docht bliken dat se syn falen yn 'e delsetting wol opmurken hat, en se jout him opdracht om himsels oan te melden foar werkondisjonearring. Ynstee beslút FN-2187 te desertearjen en ûntkomt fan it stjerreslachskip tegearre mei de finzennommen piloat Poe Dameron fan it Ferset, dy't him de namme 'Finn' jout. Phasma is oanwêzich as de desersje fan Finn ûntdutsen wurdt en merkt dan op dat er de regels nea earder brutsen hat.
Tsjin 'e ein fan 'e film, as Finn mei Han Solo en Chewbacca de Stjerredeaderbasis fan 'e Earste Oarder ynfiltrearre is, nimme hy en syn maten kaptein Phasma yn gizeling en sette har ûnder druk om it enerzjyskyld fan 'e basis út te skeakeljen. Der is praat fan dat se har dêrnei yn in ôffalpletter smite sille om fan har ôf te kommen, mar dat wurdt net yn byld brocht.
Yn The Last Jedi
Yn Star Wars: Episode VIII – The Last Jedi (2017) komt kaptein Phasma pas wer yn byld as Finn yn 'e mande mei de monteur Rose Tico, de hacker DJ en de robot BB-8 it reuseftige flaggeskip fan 'e Earste Oarder ynfiltrearre is mei as doel om it apparaat te sabotearjen dat de Earste Oarder brûkt om 'e flechtsjende float fan it Ferset te folgjen by sprongen troch de hyperromte. Finn liedt harren nei de lokaasje fan it apparaat ta en DJ wit mei syn hackersfeardichheden de doar iepen te krijen, mar ear't Rose de sabotaazje útfiere kin, wurde se finzen nommen troch Phasma en har stoarmtroepers. Inkeld BB-8 ûntkomt mei't er kamûflearre is mei in omkeard swart jiskefet oer him hinne.