cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Fryslân (Nedersaksen)
Geografy
It distrikt Fryslân leit yn it easten fan 'e histoaryske regio East-Fryslân. Skiedkeundich kin it distrikt ta it histoaryske Fryske gebiet rekkene wurde, mar steatkundich hat it mar koart part west fan it greefskip East-Fryslân.
It meast foarkommende lânskip binne de sompen, ek fean hat it lânskip hjir bepaald.
Wapen
thumb|175px|Wapen fan Fryslân. De liuw komt fan it wapen fan Jever; it wie in symboal fan 'e steat Fryslân, dy't bestean hat fan 1438 oant 1575. De haadkleur fan it wapen is azuerblau. Op it wapen is in liuw ôfbylde en twa âld-Grykske krusen
Hynstesport op de Olympyske Simmerspullen 1984
200px|thumb|right|De Olympyske Hynstesportlokaasje fan Los Angeles
De Olympyske Simmerspullen 1984 ek wol de XXIIIe Olympiade neamd waarden yn 1984 yn Los Angeles, de Feriene Steaten hâlden. De hynstesport waard hâlden yn it Santa Anita Park. In drafbaan dy't oprjochte wie yn 1934.
Dressuer
{| width=100%
Eventing
{| width=100%
Springe
{| width=100%
Medaljespegel
De top sân fan lannen dy't by de hynstesport medaljes wûn ha op de Olympyske Simmerspullen fan 1984.
Ton Alberts
Anton Carel (Ton) Alberts (Antwerpen, 6 july 1927 – Amsterdam, 16 augustus 1999) wie in Nederlânske arsjitekt dy't foaral bekend is fan syn op antroposofyske ideeën basearre organyske arsjitektuer fan Rudolf Steiner. .
Doe't er noch jong wie is Ton Alberts nei Amsterdam ferhûze. Dêr gong er nei de Akademy fan Boukeunst, in stúdzje dêr't er yn 1954 klear mei wie. Oant 1974 wurket er as dosint foar de akademy en dêrneist is er arsjitekt foar it buro fan Ben Merkelbach.
Letter begjint er yn 'e mande mei Max van Huut in arsjitekteburo mei de namme 'Alberts & van Huut'. Tegearre wienen sy de promoters foar it organysk bouwen. Sy binne benammen ferneamd wurden troch it ûntwerp fan it haadkantoar fan de NMB-bank (no ING Bank) boud yn 1987 yn Amsterdam Sudeast en it kantoar fan de Gasuny yn Grins.
Alberts hat syn fergese tsjinst ek oanbean foar it ûntwerpen fan de Fredesparken yn Bosnje en Herzegovina, mar moast it litte by wat sketsen om't er koart dêrnei kaam te ferstjerren. Wol is it Fredesflam-Hûs yn Tuzla, in mienskipssintrum, neffens syn tekeningen boud. It hûs is in geskink fan de Peace Flame Foundation Netherlands.
Atoomnûmer
thumbnail|Z - Atoomnûmer It atoomnûmer jout oan hoefolle protoanen yn 'e kearn fan in atoom binne. It atoomnûmer is in wichtich begryp yn de gemy. It atoomnûmer bepaalt fan in atoom wêr't it yn it Periodyk Systeem stiet en ek hokfoar elemint it is. As in Atoom elektrysk neutraal is, is it atoomnûmer lyk oan it oantal elektroanen yn de elektroanewolk. Krekt dy elektroanen jouwe in atoom syn gemyske eigenskippen. In atoom dat net elektrysk neutraal is, is in ion.
It atoomnûmer wurdt skreaun rjochts ûnder it symboal fan it elemint. Bygelyks:
It tal neutroanen yn de kearn wurdt net bepaald troch it atoomnûmer. Per atoom kin it tal neutroanen yn 'e kearn oars wêze. Atomen mei itselde atoomnûmer en in ferskillend tal neutroanen binne isotopen fan elkoar. It oantal isotopen fan ien elemint nimt ta neigeraden't de eleminten swierder wurde. Sa binne der fan fluor (atoomnûmer 9) twa isotopen, mar fan joad (atoomnûmer 53) wol sânentritich.
Missy Elliott
thumb|Missy Elliot yn 2010 Melissa Arnette "Missy" Elliott (berne op 1 july 1971 yn Portsmouth, Firginia, Feriene Steaten) is in rapster, sjongster, lieteskriuwster en produsint út de Feriene Steaten. Hja wûn fiifris de Grammy Award.
Dykhurdfytsen op de Olympyske Simmerspullen 1928
De Olympyske Simmerspullen 1928, offisjeel de Spullen fan de IXe Olympiade, wie de achtste Spullen yn de rige fan de moderne Olympyske Spullen. De Spullen waarden organisearre yn Amsterdam, Nederlân. It dykhurdfytsen waard hâlden yn it sintrum fan Amsterdam.
Islam
De Islam is de religy basearre op it oanbidden fan Allah (de namme foar God yn it Arabysk) en it folgjen fan it wurd fan de profeet Mohammed ( صلى الله عليه و سلم; 'dat Gods segen en frede mei him wêze mei'), sawol mûnling as skriftlik festlein yn de Koaran, faak ek al Furqân neamd. Lykas it Kristendom en Joadendom, is de Islam nei alle gedachten in Abramitysk leauwen. De Islam is it twadde grutste leauwen op 'e wrâld mei likernôch 1,2 miljard minsken, 20 prosint fan de wrâldbefolking.
Moslims
De folgelingen fan de Islam hjitte Moslims of Mohammedanen. Dy lêste term wurdt lykwol troch guon Moslims as misledigjend beskôge, om't dy nei harren gedachten ynhâlde soe dat sy Mohammed oanbidde, wat net sa is.
Nije media
Nije media is in sammelnamme foar in ferskaat oan kommunikaasjetechniken dy't benammen yn de 90-er jierren fan de 20e iuw opkommen binne. Ta dy nije media wurde ûnder oaren rekkene: it ynternet, de mobile telefoan en de ekstra tapassings dêrfan lykas i-mode en sms. Mar ek al wat âldere tapassings as teletekst en tekst TV kinne ta dy nije media rekkene wurde.
Islam
Moskee
Moslims bidde yn in hillich gebouw: de moskee. De measte moskees hawwe op syn minst in koepel en guon hawwe ien as mear tuorren, mar in moskee hat gjin toer of koepel nedich om in moskee te wêzen. Moslims moatte mei bleate fuotten de moskee binnen komme. Bidde is in wichtige saak by it Moslim leauwen.
Hoe't God Ferdwûn út Jorwert
Hoe't God Ferdwûn út Jorwert, yn it oarspronklike Nederlânsk: Hoe God Verdween uit Jorwerd, is in non-fiksjeboek fan 'e hân fan 'e Nederlânske skriuwer Geert Mak. It ferhellet oer it doarp Jorwert, yn 'e Fryske Greidhoeke, en de feroarings dy't dêr plakfûnen yn it tiidrek tusken 1945 en 1995. It soe omskreaun wurde kinne as de biografy fan it doarp. Mei dit boek briek Mak troch en rekke er bekend yn hiel Nederlân, en yn 1999 wûn er der de Henriëtte Roland Holst-priis mei. Hoe God Verdween uit Jorwerd waard foar it earst publisearre yn oktober 1996, troch Uitgeverij Atlas, yn Amsterdam. De Fryske oersetting, makke troch Abe de Vries, ferskynde yn 2017 by Het Nieuwe Kanaal, yn Ljouwert.
Ynhâld
Hoe't God Ferdwûn út Jorwert ferhellet oer de feroarings dy't yn Jorwert plak hawwe nei de Twadde Wrâldoarloch. Dêrby wurdt benammen de ûndergong fan it boerelibben op it plattelân yngeand beskreaun. Iuwenlang hat it doarp suver stilstien yn 'e tiid en is der net in soad feroare. Mar nei de oarloch ûntjout Jorwert him fan in lyts boeredoarpke nei in wenplak foar forinsen dy't net yn 'e stêd wenje wolle, en in rekreaasjebestimming foar toeristen. Wêr't de minsken foar de oarloch bot oaninoar besibbe wiene, feroaret dat neitiid allegear.
Nije media
Yn it midden fan de 90-er jierren wie der in floed fan bedriuwen en bedriuwkes dy't harren op dizze nije merk stoarten. Mei in tal fallisseminten kaam der in abrupt ein oan de opteinens oer de nije media. Dochs hawwe se yn de deistige kommunikaasje yn de moderne wrâld harren plak opeaske. Ynternet, e-post en mobile telefoans binne suver net mear wei te tinken. Se meitsje benammen yn de tsjinstferliening in wichtich ûnderdiel út fan de merkbewurking.
Hoe't God Ferdwûn út Jorwert
Ynhâld
De melkmasine docht syn yntree, mei as gefolch dat de boere-arbeider gjin wurk mear hat. Boeren krije in molkkwotum taparte, en moatte har geandewei oan almar mear regeljouwing hâlde dy't har fan oerheidswegen oplein wurdt. Foar in protte fan harren kin dat net út, en sadwaande moatte guon ophâlde, wat de oerbliuwende feehâlderijbedriuwen helpt om hieltyd grutter te groeien.
Minsken fan bûten komme yn it doarp te wenjen ('ymport'), dy't de drokte fan 'e stêd ûntflechtsje en rêstiger wenje wolle. Dat binne lju dy't net groetsje, mar inoar op 'e dyk stil foarbyrinne. Fierders komt de bus net mear by Jorwert del, de plysje ken de strjitten net mear út 'e holle en de opfeart wurdt ôfdame. Yn 1951 stoart de tsjerketoer yn, en sa set de 'revolúsje' stadichoan troch. De slachter hâldt op, it postkantoar wurdt opheft en de smid kriget gjin wurk mear. Ek de winkelman moat ophâlde om't er de konkurrinsje mei de supermerken yn 'e omlizzende gruttere plakken net mear oan kin. Wêr't earder alle Jorwerters by him kamen om boadskippen, litte se har no inkeld nochris sjen as se wat by de supermerk fergetten binne.
De ferpyldering yn Nederlân, mei de ûnderskate politike en godstsjinstige streamings, hawwe de Jorwerters net in soad mei te krijen. De pear roomsen yn it doarp wurde net op har leauwe ôfrekkene. Wol kriget de stêd hieltyd mear ynfloed op 'e pleatslike jongerein. De bern wolle de bedriuwen fan harren âlden net mear oernimme; se wolle nei stêd. En troch de regels fan 'e oerheid wurdt it buorkjen de boeren almar swierder makke. De iene nei de oare hâldt op.
De doarpsbewenners fiele gjin mienskipssin mear mei-inoar. Net allinnich troch de minsken dy't fan bûten ynkommen binne, mar ek troch it ûntbrekken oan ûnderling fertrouwen. Waard de foardoar earder ornaris iepenlitten, no moat de boel ticht om't der oars ynbrutsen wurdt, en moat men de fytsen op 't slot sette tsjin 'e stellerij. Uteinlik komme de Jorwerters inkeld noch gear as der merke is en by it iepenloftspul.
Fryske oersetting
Hoe God Verdween uit Jorwerd waard yn febrewaris 2017 ûnder de titel Hoe't God Ferdwûn út Jorwert yn it Frysk útbrocht troch de útjouwerij Het Nieuwe Kanaal yn Ljouwert. De fertaling waard makke troch Abe de Vries, dy't him dêrfoar neat oanloek fan 'e staveringsferoaring fan 2015, sa't bliken docht út de ûndertitel: In Nederlânsk Doarp yn 'e Tweintichste Ieu ('ieu' moat fan 'e Fryske Akademy sûnt 2015 stavere wurde as 'iuw'). De oersetting waard publisearre mei finansjele stipe fan 'e Provinsje Fryslân, it Jacob Krol Fûns yn behear by de Stifting Frysk Akademyfûns, en de Boersma-Adema Stichting. Der wie in (ek fertaald) wiidweidich en aktueel neiwurd troch Geert Mak oan dizze útjefte tafoege.
Eve (artyst)
right|thumb|Eve op de premiêre fan Whip it yn it Ryerson Theatre, 13 septimber 2009 Eve (berne 10 novimber 1978 yn Philadelphia, Pennsylvania) is in rapster en filmstjer út de Feriene Steaten.
Eve wurke as stripper, doe't se yn 1997 troch de rapper Mase ûntdutsen waard. Hy brocht har mei DMX yn 'e kunde en wie yn dy syn fideoklip Ruff Ryders' Anthem te sjen. Yn 1999 ferskynde har earste album Let There Be Eve ... Ruff Ryders First Lady, dat fuort in nûmer ien album waard.
Keppeling om utens
Fideoklips
List fan boargemasters fan Nijefurd
Dit is in list fan boargemasters fan de eardere Fryske gemeente Nijefurd dy't per 1 jannewaris 2010 opgien is yn de nij gemeente Súdwest Fryslân.
Hero Werkman
Hero Werkman (30 septimber 1944) út Sânhuzen wie PvdA-riedslid en letter wethâlder fan Weststellingwerf.
Klemen Pisk
Syn gedichten en proaza binne oersetten yn in protte bûtenlânske talen en binne publisearre yn it Dútsk, Tsjechysk, Letsk, Poalsk en Finsk.
Hero Werkman
Hero Werkman troude yn 1974 mei de PvdA-politika Geke Faber, de lettere steatssekretaris fan Natoer yn it kabinet kabinet-Kok II (1998-2002).
Klemen Pisk
Klemen Pisk syn meast ferneamde gedicht hat as namme De Hearremyt en de Wolf, en is ek oersetten yn it Frysk troch Jikke Jansma:
In hearremyt tekene in line yn it sân en sei: “Do meist net oer dizze line komme.” Dernei tekene hy in rûnte en sei: “Do moast yn dizze rûnte bliuwe.” Do kist him kruse, mar net foarby de line. Doe kaam de stoarm en de line ferdwûn. In wolf stie yn de rûnte. De kjeld en rein ha him wurch makke, mar hy bewege net. Hy wist net of de line noch bestie, as dizze net mear yn it sân tekene stie.
Geografyske noardpoal
De geografyske noardpoal is it begjinpunt fan alle meridianen. Tegearre mei ien punt op de nulmeridiaan leit de lokaasje fan de geografyske noardpoal de koördinaten fêst foar elts plak op ierde. De geografyske noardpoal leit op it poaliis fan de Noardlike Iissee.
Rotaasje
De geografyske noardpoal is in standarisearre ferzje fan de noardpoal, it plak dêr't de ierdas it ierdopperflak snijt. It is standarisearre om't troch de Chandler skommeling de ierdas in bitsje beweegt, en koördinaten basearre op de noardpoal dêrmei ek feroarje soenen.
Koördinaten
Yn it standert koördinatenstelsel leit de geografyske noardpoal op 90° N, njoggentich graden noarderbreedte. Om't it it noardlikste punt fan de wrâld is, is elts punt, en dêrmei eltse rjochting, fan dêr út súdlik. De geografyske noardpoal is it begjinpunt fan alle meridianen, sadat de geografyske noardpoal op eltse geografyske lingte leit. Meastal wurde lykwols 0° E of 0° W brûkt.
Tiid
De geografyske noardpoal leit ek yn alle standert tiidsônes. Der is gjin ôfspraak oer de tiid dy't jildt oan de poal. Dit is ek om't der gjin dúdlik ferrin fan de dei is op de noardpoal. De iene helte fan it jier is der it ljocht fan de poaldei, de oare helte fan it jier is der it tjuster fan de poalnacht.
Pegwn y gogledd Pole der nördlichen Hemisphäre Polo Nord Biegun Północny Pólo Norte 北极
Willem Cup
thumb|Willem Cup (Museum Martena) Willem Cup (Sâltbommel, 6 july 1604 - Frjentsjer, 16 jannewaris 1667) wie in jurist.
Cup wie heechlearaar yn de Rjochten yn Hurderwyk (1634) en Frjentsjer (1647-1667).
Andries Baart sr.
Fan 1919 ôf wie er arsjitekt yn Ljouwert, oant 1937 learaar boukunde oan de MTS. Hy boude yn en bûten Fryslân in soad nije wenningen en wenningboukompleksen, ynrjochtingen, skoallen en riedhuzen. Foar Ljouwert makke er útwreidingsplannen.
Baart restaurearre tsjerken yn Hylpen, Minnertsgea en Rinsumageast, Sint Anne, Boalsert, Jistrum en Hantumhuzen.
Hy wie lid en bestjoerslid fan in soad kommisjes, earelid fan de 'Friesche Bouwkring' en lid fan fertsjinste fan de provinsjale skientmekommisje.
Baart wie ûnder mear lid fan it Bûn fan Nederlânske Arsjitekten, foarsitter en earelid fan de 'Friesche Bouwkring', lid fan de provinsjale wolstânskommissy en fan de frijmitselerslôzje "De Friesche Trouw". Hy publisearre ek oer boukeunst, ûnder oare yn it Bouwkundig Weekblad Architectura.
Klaas Bijlsma
thumb|Klaas Bijlsma Klaas Bijlsma (Frjentsjer, 27 novimber 1890 - dêre, 23 maart 1975) wie jurist en Twadde Keamerlid.
Ataulf
thumb|100px|right|Stânbyld fan Ataulf yn [[Madrid (stêd)|Madrid (F. Castro, 1750-53).]] Ataulf ek Atawulf wat 'nommele wolf' betsjut (omtrint 370 - † Barseloana, 15 augustus 415) wie kening fan de Fisigoaten tusken 410-415. Under him ferlieten de Fisigoaten Itaalje, holden in skoft ta yn it suden fan Galje en arrivearren dêrnei yn Noard-Spanje. Hy troude mei Gallia Placidia dy't as gizeler by him ferbleau.
Klaas Bijlsma
Bijlsma syn heit, Pieter Bijlsma, hie in gruthannel yn ierdappels yn Frjentsjer en wie ek gemeenteriedslid. Syn mem wie Jetske Hannema. Bijlsma troude twaris: yn 1913 mei Ytje Miedema en yn 1916 mei Klaasje Kuperus; hy hie ien dochter.
Bijlsma wie sûnt 1927 notaris en sûnt 1929 foarsitter fan de PC (bynamme 'Mr. PC'). Fan 1929 oant 1973 iepene hy de PC as "bjusterbaarlike dei".
Ataulf
Keningskip
Yn Galje arrivearre, trêde Ataulf yn ûnderhanneling mei de Romeinske keizer Honoarius. De ûnder de plondering fan Rome meisleepte suster fan de keizer, Galla Placidia, tsjinne dêrby as ruilmiddel. Der kaam in oerienkomst, wêrnei de Fisigoaten koarn en lân yn Galje tasein waard, mei as tsjinprestaasje Galla Placidia frij te litten en tsjin de usurpator Jovinus te fjochtsjen. Ataulf belegere dêrnei Jovinus yn Valentia, naam him finzen en levere him út oan de praefectus praetorio fan Honorius. Mar de oerienkomst waard net folslein neilibbe omdat Ataulf wegere Galla Placidia werom te stjoeren. De keizer hâlde it strienedige nôt tsjin, sadat de Fisigoaten twongen waarden yn Súd-Galje te bliuwen. Nettsjinsteande it feit dat Ataulf ferwûne rekke wie by it belis fan Massilia, waarden de stêden Narbo, Tolosa en Burdigala ferovere.
Klaas Bijlsma
Ferfolde teffens hûnderten sprekbeurten foar it Folksûnderwiis as bestjoerslid fan it gewest Fryslân en ferfolde fierders noch in protte maatskiplike funksjes.
Ataulf
Keningskip
Yn 414 boasket Ataulf mei Gallia Placidia en laat de Goaten nei Tarraconensis (Noard-Spanje). Galla joech him yn 415 in soan dy't lykwols al nei in moanne ferstoar. Koart dêrop waard Ataulf yn Barselona ombrocht troch in wraaksuchtige feint en opfolge troch de Goat Sigerik. Dy luts de macht oan him sûnder it beslút fan de Ding, de gearkomst fan legerlieders ôf te wachtsjen. Sigerik hie net langer as in wike alle macht, mar liet in spoar fan bloed efter. Ek alle bern fan Ataulf út in earder houlik waarden troch him fermoarde.
Menaemer Feintsjes
De Menaemer Feintsjes is in dweilorkest út Menaam. It orkest ûntstie ein 2001 út in jonge groep fan muzikanten dy't by fanfareorkest Constantia spilen.
Olympyske Winterspullen 1980
thumb|left|200px|Seremoanje op de Spullen De Olympyske Winterspullen 1980, ek wol de XIIIe Olympiade neamd, waarden yn 1980 yn Lake Placid, de Feriene Steaten hâlden. Dat wie fan 13 oant en mei 24 febrewaris.
Sporten
thumb|right|200px|Reedriden op de Spullen Op de Spullen fan 1980 stiene seis sporten op it programma en 38 ûnderdielen ferdield oer 10 dissiplines.
Medaljes
thumb|right|200px|Olympyske medaljes
Dielnimmende lannen
Sânentritich lannen diene mei oan de Spullen. Troch de oankundigde Amerikaanske boykot fan de Simmerspullen dy't letter dat jier yn Moskou hâlden waarden, wie der foarôfgeand oan de Winterspullen al in spannen situaasje tusken de Feriene Steaten en de Sowjetuny. Nettsjinsteande dat wiene de Sowjetuny en harren bûnsgenoaten oanwêzich.
It tal dielnimmers wie likefolle as by de foarige edysje. De Folksrepublyk Sina, Kosta Rika en Syprus debutearren, Bolivia en Mongoalje makken harren rentree. Sily, Iran, San Marino, Taiwan en Turkije ûntbrutsen yn ferliking mei de foarige kear.
Taiwan boykotte de Spullen sjoen de problemen mei de erkenning troch de Folksrepublyk Sina.
Jan Willem de Crane
thumb|Jan Willem de Crane troch [[Willem Bartel van der Kooi]] Jan Willem de Crane (Hoarn, 11 april 1758 - Frjentsjer, 31 maart 1842) wie in letterkundige en ien fan de stifters fan it Frysk Genoatskip (1827).
De Crane wie hûsûnderwizer by de grytman fan Achtkarspelen (1776), preseptor yn Alkmar (1779) en rektor yn Dokkum (1780) en Inkhuzen (1788). Jan Willem de Crane wie heechlearaar yn de 'Literatuur, Historien en Poesie' yn Frjentsjer tusken 1788-1811 oan it Ateneum yn de klassiken (1815-1828). Boppedat wie er bibletekaris en biograaf.
Sean Combs
thumb|Sean Combs mei bern. Sean John Combs (* 4 novimber 1969, Harlem, New York City), ek wol Puff Daddy, Diddy, P. Diddy, of Puffy neamd, is in rapper, muzykprodusint, filmstjer en kleanûntwerper. Syn foarste grutste hit wie I'll be missing you yn 1997.
Albums
As 'Puff Daddy:
As Diddy:
Thomas Hooker
Thomas Hooker (Marefield, 5 july 1586 - Hartfort, 7 july 1647) wie in foaroansteand Puriteinsk religieuse en koloniale lieder, dy't de koloanje fan Konnetikut yn de Feriene Steaten stifte, nei't er him ôfskieden hie fan de Puriteinske lieders yn Massachusetts. Hy wie bekend as in grut sprekker en in lieder fan it algemiene kristlike lûd. Hooker hie ek in oandiel yn it opstellen fan de Fundearings Statuten fan Konnetikut, ien fan de earste skreaune grûnwetten.
Libben
Thomas Hooker waard berne yn Marefield, Leicestershire yn Ingelân. Hy studearre oan it Emmanuel College en slagge yn 1608 foar syn B.A. en krige letter hjir yn 1611 syn M.A. Hy bleau noch inkelde jierren as in wurdearre meiwurker op it Emmanuel College en gie hjirnei as in predikant nei de gemeente fan Esher, dêr't er in reputaasje as in betûft sprekker opdie. Lykwols ferbea aartsbisskop William Laud yn 1629 tsjerkelêsings en Hooker moast him dêrom weromlûke nei Little Baddow. Uteinlik waard er fanwege syn Puriteinsk liederskip foarroppen fan (it tsjerklike) Hôf fan de hege kommisje. Hy ferlear syn kontrakt en flechtte nei Rotterdam en dêrfandinne emigrearre er op it skip de Griffin nei de Massachusetts Baaikoloanje.
Yn de Massachusetts Baaikoloanje waard Hooker hoeder fan de tsjerke fan Newetowne, it hjoeddeiske Cambridge, dêr't syn gemeente bekind waard as de Menear Hookers kompany.
Hooker stoar yn de âldens fan 61 jier ûnder in pestepidemy.
Weesp
thumb|260px| 't Haantje thumb|260px|right|Stedhûs fan Weesp thumb|260px|right|Fort Ossenmarkt thumb|260px|right|It fort Ossenmarkt thumb|260px|right|De Fecht by Weesp thumb|260px|right|Herengracht thumb|260px|right|Kaart van Weesp 1812. Dúdlik te sjen de nea foltôge bastions oan de noard-east kant fan de stêd. Weesp is in stêd en eardere gemeente yn de provinsje Noard-Hollân en is sûnt 24 maart 2022 part fan de gemeente Amsterdam. De gemeente Weesp hie op 1 july 2021 20.546 ynwenners en in oerflakte fan 21,88 km² (wêrfan 1,21 km² wetter). Oare kearnen binne De Horn en Uitermeer. Weesp is benammen in forinzestêd fan it tichteby lizzende Amsterdam.
Nei in referindum oer de bestjoerlike takomst yn maart 2018 waard besletten dat de gemeente op 24 maart 2022 fusearje soe met de gemeente Amsterdam. Yn de gemeente Amsterdam hat Weesp de status fan bestjoerskommisjegebiet mei in status aparte.
Earste bewenning
De omjouwing moat al lange tiid bewenne west hawwe. Der binne yn Weesp resten fûn fan delsettingen út de 6e iuw foar Kristus. In de Aetsveldsche polder súdlik fan Weesp waard troch de Stichting foar Boaiemkartearring út Wageningen in fynplak ûntdutsen út de Midden- en Lette Izertiid. Ut it ûndersyk kaam de konklúzje dat ± 300-200 f.Kr. de ouwers oan de Fecht yntinsyf bewenne waarden.
De earste fermeldingen fan Weesp binne fan omtrint it jier 1150 as Wispe of Wesopa.
Festing Weesp
Foar 1355 hie Weesp al in ierden en houten omwâling. Op 20 maaie 1355 ferliende Willem fan Beieren, de greve fan Hollân, stedsrjochten oan Weesp. De stêd lei nammentlik strategysk oan de grins tusken de greven fan Hollân en de biskop fan Utert. De stêd krige mei de stedsrjochten in eigen bestjoer, eigen rjochtspraak en ek waard it poarterrjocht ynfierd, dat needsaaklik wie foar de bewenners dy't in eigen berop of bedriuw útoefenje woenen. Troch it ferlienen fan de stedsrjochten en útwreidingen dêrop troch Albrecht fan Beieren en Karel V, waard Weesp in woltierige stêd. De stedsrjochten makken it ek mooglik dat de stêd him better ferdigenje koe en sûnt 1517 waarden der stiennen stedsmuorren oanlein.
Nei de Frânske belegering yn 1627 waard de ferdigening fan Weesp flink útwreide mei fjouwer bastions, wêrfan't twa op de Ossenmarkt, it troch it graven fan in grêft ûntstiene eilân yn de Vecht. De festing waard lykwols nea foltôge. De oare fjouwer bastions dy't yn it ûntwerpplan sieten waarden net boud, nei alle gedachten fanwegen tekoart oan jild. Twa singels markearje it plak dêr't dy bastions komme sild hienen. De festing mei it toerfort oan de Ossenmarkt en de tichtby lizzende forten makken diel út fan de Hollânske Wetterliny en letter ek fan de Stelling fan Amsterdam. Eastlik fan Weesp leit Fort Uitermeer, súdeastlik it Fort by Hinderdam en noardlik de festingstêd Muiden.
Lettere ûntjouwings
De yndustry wie altyd wichtich foar Weesp: jeneverstokerijen en kakauproduksje spilen iuwenlang in rol yn de lokale ekonomy. Yn 1874 waard Stasjon Weesp iepene en krige in oansluting op de Easterspoarwei (Amsterdam-Sintraal - Sutfen).
List fan planetoïden 26101-26200
Dit is in list fan planetoïden 26101-26200.
Weesp
Lettere ûntjouwings
Op 13 septimber 1918 wie der in treinramp by Weesp en yn op 19 juny 1953 wie der fannijs in treinûngelok by Weesp
It besjen wurdich
Weesp hat in histoaryske binnenstêd mei:
Fúzje gemeenten
De gemeenteried fan Weesp hat earder al ris de winsk útsprutsen en fusearje mei de gemeenten Bussum, Muiden en Naarden. Gemeente Bussum seach mear yn in fúzje mei allinnich de gemeente Naarden. Nei in fúzje fan Weesp en Muiden waard ek nei sjoen. Lang om let fusearre Weesp mei Amsterdam.
Ferskaat
Weesp is lid van de Nederlânske Feriening fan Festingstêden.
Hinderdam
thumb|right|300px|slûs Hinderdam (2010)
Hinderdam is in buorskip yn de gemeente Widemarren, yn de provinsje Noard-Hollân. It leit oan de rivier de Fecht ûngefear 2 kilometer ten noarden fan Nederhorst den Berg. It telde yn 2007 70 ynwenners. De namme Hinderdam is ûntliend oan in daam mei sluizen dy't hjir yn 1437 op de grins fan Utert en Hollân troch de biskop fan Utert oanlein is.
Kattegat
250px|thumb|right|It Kattegat It Kattegat (Sweedsk: Kattegatt, Deensk: Kattegat) is de brede seestrjitte tusken Denemark en Sweden. It wetter hat in oerflakte fan 22.000 km².
Ferbining tusken Noardsee en Eastsee
It Kattegat is it middelste part fan de ferbining tusken de Noardsee en de Eastsee. Dy ferbining rint troch it Skagerrak, it Kattegat en dêrnei de trije ferbinings om de Deenske eilannen hinne: de Sont, de Grutte Belt en de Lytse Belt.
List fan boargemasters fan Eaststellingwerf
Dit is de list fan boargemasters fan Eaststellingwerf (provinsje Fryslân) sûnt 1851.
Atol
In atol is in eilânsoart yn de foarm fan in ring dy’t in lagune folslein of foar in part omklammet.
De measte atollen binne te finen yn de waarmere parten fan de Stille Oseaan (mei konsintraasje yn de omkriten fan de Tuamotu Eilannen, de Karoline Eilannen, de Marshall Eilannen, de Koraalsee Eilannen en de eilannegroepen Kiribaty, Tûvalû en Tokelau) en de Yndyske Oseaan (de atollen fan de Maldiven, de Lakkadive Eilannen, de Chagos Arsjipel en de Outer Eilannen fan de Sesjellen). Yn de Atlantyske Oseaan komme gjin grutte groepen atollen foar, útsein de acht atollen eastlik fan Nikaragûa, dy’t fan Kolombia binne yn de Karibyske See.
Etymology
It wurd atol komt fan it Dhivehi, in taal dy’t op de Maldiven praten wurdt. Yn dy taal komt it wurd atolhu foar. It wurd waard foar it earst yn it Ingelsk brûkt yn 1625 as atollon. Letter waard de term ferspraat troch Charles Darwin, dy’t atollen beskreau as it lêste stadium yn de ûntwikkeling fan in eilân yn in oseaan.
Untstean
Charles Darwin, wrâldferneamd om syn evolúsjeteory, wie de earste persoan dy’t úttocht hoe’t atollen ûntsteane. Hy dy’t syn befiningen nei syn reis oan board fan de HMS Beagle (1831-1836)opskreau. Syn omskriuwing wurdt noch hieltyd algemien akseptearre. Syn teory seit dat ferskate soarten fan tropyske eilannen - fan heech fulkanysk eilân nei eilân mei in barriêrerif oant atol – in sekwinsje foarmje fan trepsgewize boaiemfersakkings fan in fulkaan yn see. Hy betocht dat in koraalrif om in fulkanysk eilân heger wurde sil neigeraden dat it eilân fierder fuort sakket (of de seespegel stiget) en úteinlik liede sil ta in eilân mei in barriêrerif. It omfiemjende rif wurdt in barriêrerif omdat de úterste parten derfan oant krekt ûnder it seenivo stekken bliuwe troch it oanwaaksen fan libbene koralen, wylst de nei de binnen lizzende parten efterbliuwe omdat de groei-omstannichheden dêr minder binne. Nei't dy fuortsakking eroazje of seespegelstiging de fulkaan ûnder wetter ferdwine litten hat bliuwt it barriêrerif bestean. No is der in atol ûntstien. Omdat atollen ûntsteane út koraal, kinne se allinne foarkomme yn tropyske oseanen. Fulkanyske eilannen dy’t bûten de geskikte temperatuersônes lizze wurde ûnderseeske bergen neigeraden se fuort erodearre wurde.
Ferhege atollen
Troch letter ûntwikkelingen, as bygelyks de wurking fan de ierdkoarste of it sakjen fan de seespegel, kin it barre dat in atol him ferheft en de fan de koraalring omfieme lagune wer drûch komt te lizzen. Dan wurdt der sprutsen fan in “ferhege atol”. Foarbylden hjirfan binne Naurû, Niue en Henderson Eilân.
Klimaatferoarings
De bewenners fan atollen wurde op grûn fan de stiging fan de seespegel as gefolch fan it opwaarmjen fan de ierde bedrige yn harren fuortbestean. Troch it gat yn de oasonlaach en de tanimmende UV-strielen dêrtroch wurdt nei alle gedachten it koraal fersteurt yn syn waaksdom. De grutter wurden CO2-konsintraasje yn de atmosfear komt dêr ek noch boppe op, omdat CO2 it oerflaktewetter fan fersuorret.. De koalstofdiokside lost op yn it seewetter troch wetterstofkarbonaat te foarmjen, dat wer kalk oantaastet, wat net goed is foar de stabiliteit fan it rif.
Rakim
thumb|200px|Rakim thumb|Rakim 2008 Rakim (28 jannewaris 1968 Long Island, New York as William Michael Griffin), ek wol Rakim Allah of The Fiend of the Microphone neamd is in East coast rapper út de Feriene Steaten. It nûmer Guess Who's Back is ûnderwilens in klassiker yn de rapsêne.
Albums
1997: The 18th Letter (Universal Records)
1997: The Book Of Life (Universal Records)
1997: The 18th Letter / The Book Of Life (2xCD) (Universal Rercords)
1999: The Master (Universal Records)
Keppeling om utens
Fideoklips
Grêfkelder
thumb|Grêfkelder fan baron Fan Ittersum, Swol In grêfkelder is in kelder ûnder in tsjerke of ûnder in lyts spesjaal dêrfoar bestimd kapeltsje of monumint op it tsjerkhôf of yn de bosk fan in lângoed. It bart ek wol, dat de kelder ûnder in plaat sit dy't fuorttakele wurde moat eardat de kelder tagonklik is.
Grêfkelders binne meastal bedoeld foar leden fan in bepaalde foaroansteande of rike famylje. Keninklike famyljes hawwe faak in eigen grêfkelder, lykas leden fan it keninklik hûs, dy't begroeven wurde yn de grêfkelder fan it prielgrêf Willem fan Oranje mei de spesjale grêfkelder fan de Oranjes yn de Nije Tsjerke te Delft. Yn Nederlân meie sûnt 1829 allinnich leden fan dizze famylje yn in tsjerkegebou byset wurde.
Boksen op de Olympyske Simmerspullen 1956
De Olympyske Simmerspullen 1956, ek wol de XIXe Olympiade neamd, waarden yn 1956 yn Melbourne, Austraalje hâlden. It boksen waard hâlden yn it West Melbourne Stadium.
West Melbourne Stadium
It West Melbourne Stadium waard boud yn 1915 maar waard troch in brân yn 1955 ferneatige it wie krekt op 'e tiid werboud foar de Olympyske Simmerspullen fan 1956 der wie plak foar 7.000 taskôgers. Nei de Spullen waard it stadion ferboud ta konsertseal en tillevizje studio's it West Melbourne Stadium hjit hjoed de dei Festival Hall.
Medaljespegel
De top tsien fan lannen dy't by it boksen medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen 1956.
Geke Faber
thumb|Geke Faber yn 1985 Geesje Hendrika (Geke) Faber ('s-Graveland, 5 augustus 1952) is in Nederlânsk PvdA-politikus, dy't yn Sânhuzen wennet.
Faber wie sjoernaliste foar in bedriuwsblêd, foardat hja yn 1978 bestjoerslid waard fan de Reade Froulju yn de Partij fan de Arbeid en lid fan de Provinsjale Steaten fan Fryslân. Yn de jierren 1990-1998 wie hja boargemaster fan Seewâld.
Yn 1998 waard Faber steatssekretaris fan Lânbou, Natoerbehear en Fiskerij yn it kabinet Kok II.
Dêrnei wie hja waarnimmend boargemaster fan Wageningen en sûnt 18 oktober 2005 oant juny 2007 fan De Helder. Op 1 oktober 2007 waard hja boargemaster fan Saanstêd. Geke Faber makke op 1 maart 2016 bekend as boargemaster fan Saanstêd te stoppen. Oant 1 oktober dat jier bleau hja noch yn funksje.
Yn 2022 krige hja it fersyk om ûndersyk te dwaan nei de politike swierrichheden tusken de gemeenteried fan Skylge en boargemaster Caroline van de Pol.
Geke Faber is troud mei âld-politikus Hero Werkman.
Vredenhof (Skiermûntseach)
thumb|260px|Begraafplak Vredenhof op Skiermûntseach thumb|260px|Gedicht fan Lammert Wiersma oer Vredenhof'' Vredenhof is in begraafplak op it eilân Skiermûntseach, oanlein foar de dêr oanspielde drinkelingen.
Skiednis
Yn it earstoan waarden oanspielde drinkelingen op Skiermûntseach begroeven yn de dunen. Yn de 19e iuw waard dat ferbean. Yn 1863 waarden sân bemanningsleden fan in strâne Sweedsk skip begroeven op in plak yn de buert fan it lettere Vredenhof. Ek letter waard der noch in drinkeldeade yn dizze omkriten begroeven. Yn 1917 namen inkele ynwenners fan Skiermûntseach it inisjatyf foar de stichting fan Vredenhof, in begraafplak foar oanspielde drinkelingen yn de Earste Wrâldoarloch. Ek drinkelingen út de Twadde Wrâldoarloch lizze hjir begroeven. It begraafplak leit benoardeasten it doarp oan de Reddingswei, ferskûle yn de bosken. It bierhúske is fan 1925 en is ûntwurpen troch K. Kuiper. Ien fan de stichters fan it tsjerkhôf, de hotelhâlder Sake van der Werff, waard der sels op 6 maaie 1955 begroeven. Nei syn ferstjerren kaam it behear fan it tsjerkhôf yn hannen fan de stichting "Vredenhof".
De âld-direkteur fan it loadswêzen yn Rotterdam, Lammert Wiersma skreau it gedicht Fredenhaf, in gedicht dat skreaun is yn it Skiermûntseachsk en dat opnomd is yn de taalrûte fan it eilân (sjoch ôfbyld).
Huzum
thumb|De Huzumer [[Doarpstsjerke (Huzum)|doarpstsjerke]] Huzum wie in doarp en is in gebiet fan de stêd Ljouwert. Huzum leit noardlik fan Goutum en besuden de binnenstêd fan Ljouwert. Huzum (Huzum-Doarp, Huzum-Badwei, Huzum-Bornia en Huzum-Siksma) hat ynwenners (, boarne: CBS). De kearn fan Huzum leit om de alde doarpstsjerke.
Skiednis
It âlde doarp Huzum is boud op in terp. Likernôch 1000 nei Kristus waard dy foar it earst bewenne. De earste skriftlike boarne dêr't Huzum yn neamd waard, is in brief fan Wibald fan Stablo, de abt fan de Abdij fan Corvey. Dy skreau syn brief út namme fan de "Khristenen van de Parochie Lieuward ten jaren 1149" oan de biskop fan Utert. Neist foarstellen oer de tsjerke fan Ljouwert, joech dy abt yn syn brief advizen om de oanlis en de bewenning fan Huzum opgean te litten yn dy fan Ljouwert.
Geografy
Huzum wurdt ûnderskaat yn trije parten: Huzum-West, Huzum-East en Huzum-Doarp. De ôfskieding tusken east en west wurdt foarme troch de Skrâns en Ferlingde Skrâns. De ôfskieding tusken east en it âlde doarp Huzum wurdt foarme troch de Wurdumerfeart, dy't yn De Potmarge útmûnet.
Huzum-Doarp is in âlde doarpswyk dêr't de rêst noch hieltyd bewarre bleaun is. Midden yn it doarp, oan de râne fan it Abbingapark, stiet de doarpstsjerke Huzum, it âldste monumint (12e iuw) fan de stêd Ljouwert. De tsjerke hat ien fan de meast represintative ynterieurs fan de Gouden Iuw, dêr't de Stifting Alde Fryske Tsjerken de tsjerke, mei de âldste preekstoel, troch sûnt 2013 ûnder behâld te nimmen. Yn de tsjerke is in warber kultureel libben, dêr't konserten, útstallings en lêzings troch foaroansteande Nederlanners holden en organisearre wurde. Om de tsjerke hinne leit in monumintaal tesjerkhôf dêr't ferskate ferneamde Friezen begroeven lizze.
Oan de Tynjedyk, ien fan de strjitten dy't troch it doarp rint, is in fêstiging fan Intratuin. Ofrûne jierren waard der boud op it eardere Faber-Haardenterrein, dêr't hjoed-de-dei nijbouwyk Suderplantaazje boud waard. De huzen dy't yn de styl fan de 1930-er jierren boud waarden, wiene fuortendaliks útferkocht. Ek hat de nije wyk yn it doarp in 52 meter hege wentoer mei dêrnjonken noch twa appartemintekompleksen.
Tusken east en west is der noch in stripe dat ynsletten wurdt troc de Eastergoawei en de Skrâns. De Huzumerleane rint troch dat gebiet hinne as in lint dy't Huzum-Doarp mei Huzum-West ferbynt. Yn dat gebiet binne in tal kantoarpannen en de Alde Badwei, dêr't eartiids oan in soad folkstunen stiene. Dy tunen hawwe njonkelytsen plakmakke foar it Medysk Sintrum Ljouwert. Der is noch in lyts stikje fan de Alde Badwei oer.
Huzum-West is in grage wenwyk dy't justjes nei it begjin fan de tweintichste iuw ûntstie. Huzum-West is ferparte yn trije buerten: Hollanderwyk, Skilderswyk en de Letterkundigewyk. De Hollanderwyk is in beskerme stedsgesicht en hat de pree omreden fan de arbeiderhûskes. Yn dy buert is mar in bytsje nijbou, en de huzen steane lykwols net lang te keap.
Natoer
Huzum hat in reedlik soad natoer en hat trije parken:
It Huzumersk
It stedsk dat in echte Huzumer praat is wat ôfwikend fan de it stedsk dat yn oare parten fan de stêd foarkomt. It komt wat sêfter, formeler oer: oantsjuttings as 'dou' of 'stou' sil in echte Huzumer net brûke; hy sil altyd foar 'jou' kieze.
Johan Andreas Dèr Mouw
thumb|right|Johan Andreas Dèr Mouw Johan Andreas Dèr Mouw (Westervoort, 24 july 1863 - Den Haach, 8 july 1919) wie in taalkundige, letterkundige en filosoof. As dichter is er ek bekend ûnder it pseudonym Adwaita ('twaheidsleaze'). Hy dichte de ferneamde rigels Ik ben Brahman, maar we zitten zonder meid. Dêrmei joech er yn ien sin de problematyk fan syn libben wer: dy tusken De Idee en de deistige wurklikheid.
Dèr Mouw studearre en promovearre te Leien yn de klassike letteren, en wie learaar oan it gymnasium te Doetinchem, oant in skeel oer syn antikristlike teoryen, nei in fûle lasterkampanje, in dûbele selsmoardpoging en in rjochtsaak dêr in ein oan makken yn 1902. Doe waard er priveelearaar yn Den Haach.
As fin-de-siècledichter is Dèr Mouw in betreklik ûnbekende neikommer. Syn poëzij waard earst yn 1919, inkelde wiken nei syn dea, foar it earst, útsein in stikmannich publikaasjes yn tydskriften, útjûn yn de dichtbondel Brahman I. It like in soad op it wurk fan syn foargongers. Albert Verwey fertolke ek al de Al-gedachte yn syn poëzij en Dèr Mouws styl is foar in part fergelykber mei dy fan Gorters syn Maaie, en dan wie er ek noch lykas Boutens en Leopold in klassius mei niget oan easterske mystyk. Al dy dichters binne in stik bekender wurden as Dèr Mouw. Sa as faak yn dy tiid liket er hast obsedearre troch de idee fan it dualisme yn de wrâld. Alles wurdt skôge yn tsjinstellings: goed en kwea, natuer en kultuer, keunst en wittenskip, fielen en ferstân of lichem en geast. Ynstee fan harren del te jaan by it dualisme, besochten in protte keunstners om in wize te finen om de harmony te ‘werôverjen’. Foar guon wie dit allinne in spul mei filosofy en literatuer as bestândielen.
Oaren namen it tige earnstich, dêr wie Dèr Mouw ek by, en seagen harren sykjen as in opdracht dêr't sy harren libben ûnderhearrich oan makken. Hy gie dêrby alle dogmatyk út de wei en dat late ta in hieltyd fûler ferset tsjin de Leidske heechlearaar Gerard Bolland, dy't in hegeliaan wie.
Harmony wie foar Der Mouw ynderlike needsaak; somtiden makke it gemis dêroan him wanhopich, mar oan de ein fan syn libben kaam er ta de slotsom dat de wiere wysheid te finen is yn de mystike geskriften fan it brahmanisme, in fier fan unyk stânpunt, dêr't er faaks ta kaam wie ûnder ynfloed fan it wurk fan Arthur Schopenhauer. Foar Der Mouw wie it lykwols in befrijing.
Haukfûgels
De haukfûgels (Accipitridae) binne in famylje yn it skift fan de rôffûgels of haukeftigen (Accipitriformes). De famylje omfet alle fûgels út it skift, útsein de sân gieren fan de Nije Wrâld (Cathartidae), de siktarisfûgel (Sagittariidae) en de twa fiskearnen (Pandionidae).
De fûgels yn dizze famylje hawwe heakbekken en kinne ornaris op de kop de fearren oerein sette. Oars as by de measte oare fûgelfamyljes is it wyfke ornaris grutter as it mantsje.
Swarte steltklút
De swarte steltklút Himantopus novaezelandiae is in slim bedrige soart út de famylje fan de klútfûgels. De 40 sm grutte fûgel, dy't yn Nij-Seelân ek bekend is ûnder de Maoary-namme kakï, is hielendal swart yn de fearren, mei lange reade skonken en in fine swarte snaffel. De jonge fûgels hawwe in tal fan swarte en wite perioaden eart se hielendal swart wurde at se sa'n 18 moanne âld binne.
Haukfûgels
Klassifikaasje
De opdieling fan de haukfûgels is net hielendal wis, mar der kinne likernôch 10-15 ûnderfamyljes ûnderskaat wurde. De famylje omfiemet sa'n 68 skaaien. Lykwols binne der ek ûndersyksrisseltaten dy't oantsjutte dat de famylje mûglik in apart skift, de haukeftigen wêze moat.
Swarte steltklút
Fersprieding
Dizze fûgelsoart fan Nij-Seelân kaam eartiids foar op it Noardereilân sawol as op it Sudereilân. Hjoed de dei komt er allinnich mar foar yn it streamgebiet fan de Waikiki-rivier op it Sûdereilân. Yn 1999 wie de populaasje ta sa'n 40 fûgels tebekrûn.
Bedrigings
De efterútgong fan de swarte steltklút hat ferskate redenen. De belangrykste is it ynfieren fan nije rôfdieren, lykas wylde katten, troch de Jeropeanen. De omwrâld fan de fûgels wurdt troch de minsk ek nochris feroare troch de oanlis fan wetterkrêft-sintrales. En in lêste grutte bedriging foar de soart is de ferminging mei de gewoane steltklút dy't tsjinwurdich grutter yn tal is as de swarte steltklút. Om't it dreger wurdt foar de Swarte Steltklút om in partner te finen, wurdt de kâns hieltyd grutter dat se mei yn eksimplaar fan de Steltklút in pearke foarmje, wêrtroch it tal fan de swarte steltklút noch fierder werom rint.
It regear fan Nij-Seelân is dwaande in plan út te fieren om earst it tal fan swarte steltkluten yn de natuer te ferheegjen, en dan de kâns fan oerlibjen fan de fûgels te ferbetterjen.
Dykhurdfytsen op de Olympyske Simmerspullen 1988
De Olympyske Simmerspullen 1988 ek wol de XXIVe Olympiade neamd, waarden yn 1988 yn Seoul, Súd-Korea hâlden, It dykhurdfytsen waard hâlden op it Tongillo Road Course.
Game (rapper)
thumb|250px|Game by in fotoshoot yn New York (2006) Game (berne 29 novimber 1979 yn Compton, Kalifornje as Jayceon Terrell Taylor), wurdt ek wol Hurricane Game, Chuck Taylor of Murda Game neamd. Game is in rapper út de Feriene Steaten en hat in kontrakt mei Geffen Records. Game wie lid fan de G Unit Crew dêr't 50 Cent ek lid fan wie.
Doede Veeman
thumb|right|Doede Veeman thumb|right|Doede Veeman Doede Veeman (de útbuorren Franjumbuorren by Marsum, 1943) is in Frysk sjonger.
Biografy
Neidat er al jong op akkordeon learde te spyljen stapt hy op syn fjirtjinde oer op gitaar. Hy studearre fan 1960 ôf yn Grins en waard learaar biology en natuerwittenskippen. Veeman wenne earst in tiid yn Eastermar en letter yn Sumar.
Doede Veeman spile yn in dûnsband en yn ferskate studinte-kabaret-groepkes. Ek skreau er doe al ferskes. Yn 1967 die hy mei Oene Spoelstra mei oan in kabaretwedstryd foar de RONO. De priis bestie út tweintich minuten radio-optreden betsjutte it begjin fan syn optreden foar publyk. Hy sjongt Fryske, faak humoristyske ferskes en begeliedt himsels meast mei gitaar of akkordeon mar ek wol mei oare ynstruminten. Hy learde himsels boppedat ek wat te spyljen op tinwhistles, dwersfluit, klarinet, piano, banjo, balalaika en lillepipen.
Syn nûmer De begraffenis fan Omke Wopke stie tusken 2001 en 2007 alle jierren yn de top tsien fan de Fryske Top 100 fan Omrop Fryslân.
Yn de santiger jierren wenne hy yn Eastermar en spile in bult mei Jappie van der Leest op festivals en oare optredens. Yn 1978 naam hy de LP Frustraasjebloes, yn 1987 folge troch de LP Húske. Yn 1992 ferskynden in tal nûmers fan him út op de sammel-CD’s fan Aaipop en fan Tsjoch.
Doede makket net allinnich ferskes, mar is ek aktyf yn kabaret en by revuen. Sa die hy fan 1994 oant 1997 mei oan twa programma's fan de kabaretploech Ratatette en fan of 2000 oant 2016 op e twajierliikse revue fan  t heidefeest op e Sumarreheide wer,t der no noch wennet. Earste De Skeane Ein & co en letter In heale maraton op platfuotten, dêr 't hy neit it skriuwen fan lietsjes foaral de muzikale begelieding die.
Mei Piter Wilkens tegearre joech Veeman in tsiental lietskriuwkursussen foar it FLMD (letter Tresoar). Mei dyselde Piter Wilkens, Gurbe Douwstra en Jaap Louwes die hy in tal programma’s fan Trûbadoersjûnen. Yn 2004 ferskynde dêrfan de cd Der tuskenút. It meiïnoar lieten skriuwe en meiïnoar elkoars lieten spylje befoel sa goed dat sy dêr oant ein 2009 noch mei trochgiene. Yn 2007 ferskynde de life yn Arum opnommen De âlde púndyk bydel.
Yn maaie 2016 gie it program Wâldfrysk yn premiêre. Dit program makke Veeman mei Herman Peenstra, Carel van Leeuwen en Marcel Prins fan de groep RemoliNo. It bestie út in kombinaasje fan Fryske lieten en ynstrumintale wrâldmuzyk. Mei de muzikanten fan RemoliNo makke er yn 2009 de cd It is in spul. Op dy cd stiene santjin lieten. Mei RemoliNo die er mei oan it projekt De Misa Criolla en Navidad Nuestra op syn Frysk. De muzyk fan dy mis en dy krystkantate wie fan Ariel Ramírez en waard útfierd troch Anneke Douma as soliste mei it koar Con Amore Musica, ûnder lieding fan Gerben van der Veen. Veeman soarge mei Marleen Engelenburg foar de oersetting fan de teksten yn it Frysk. Yn 2013 begûn er mei syn nije programma WrâldWiis, besteande út wrâldmuzyk mei Fryske teksten.
Nei in lange karriêre yn 'e muzyk hat Veeman op 13 oktober 2018 yn Balk syn lêste optreden jûn. Hy moast stopje my it optreden om't er, nei eigen sizzen, hieltyd minder fertrouwe koe op syn unthâld.
Diskografy
In kar:
Anthony Trollope
thumb|180px|Anthony Trollope Anthony Trollope (Londen, 24 april 1815 - Londen, 6 desimber 1882) wie ien fan de meast súksesfolle en respektearre 19e-iuwske Ingelstalige skriuwers. Hy wie ek amtner by de posterijen en útfiner fan de brievebus.
Biografy
thumb|left|100px|Rose Heseltine Trollope Trollope waard berne yn Londen as soan fan de bekende reisferhaleskriuwster Frances Trollope en Thomas Trollope, in abbekaat. Hy moast nei ferskate kostskoallen oant de hûshâlding nei Belgje ferhuze. Syn ûnderfinings dêr wiene sa min dat er doe wol oan selsmoard tocht hat. thumb|180px|De ferneamde reade brievebus
Yn syn funksje as postbeamte wurdt Trollope ferantwurdlik achte foar it ynbringen fan de bekende reade brievebussen dy't noch hieltyd tsjinst dogge yn it Feriene Keninkryk. Troch it súkses fan syn romans koe er yn 1867 syn baan by de post opjaan en nei it fergees besykjen om yn it parlemint keazen te wurden, joech er him folslein oer oan de skriuwerij.
Hy hat 47 romans skreaun. De 6-dielige romanrige oer it fiktive greefskip Barsetshire is it bekendste wurden. Syn wurk is komysk-realistysk fan karakter en jout in moai byld fan de deltwongen konflikten fan de (hegere) middenklasse. De ek populêre Palliser-rige giet oer de politike aspiraasjes fan Plantagenet Palliser. Neist de romans hat er ek in stikmannich reisboeken en koarter wurk makke.
Ferlike mei tiidgenoat Charles Dickens is syn wurk minder sentiminteel en binne syn persoanaazjes minder karikatueren. Trollope stoar yn 1882 en waard byset op it begraafplak Kensal Green, dêr't ek skriuwer Wilkie Collins leit.
Heinkel He 111
De Heinkel He 111 wie in bommesmiter dy't troch de Dútske Luftwaffe yn de Spaanske boargeroarloch en de Twadde Wrâldkriich ynset waard en oan alle fronten tsjinst die. It wie de rêchbonke fan de Dútske bommesmiterfloat. It prototype fleach foar it earst yn febrewaris 1935.
De He 111 waard ek brûkt as transportfleanmasine en as sleepfleanmasine foar sweeffleanmasinen. Hoewol't it tastel tsjin de ein fan WOII slim ferâldere wie, moast it tsjinst dwaan bliuwe fanwege swierrichheden by de ûntwikkeling fan syn opfolger, de Heinkel He 177. It wie útrisd nei it navigaasjesysteem Knickebein.
Yn de Slach om Ingelân die bliken hoe kwetsber it tastel wie mei de Hawker Hurricane en de Supermarine Spitfire fan de RAF as tsjinstanner. Yn 1940 die it tastel mei oan de bombardeminten op Ingelske stêden sa as Coventry. Yn 1941 wie de RAF technysk safier dat ek har nachtjagers (Bristol Beaufighter) de Heinkel 111 delhelje koenen.
De Heinkel tsjinne teffens as lansearynrjochting foar de V-1 (fleanende bom). De meast nuveraardige ferzje wie faaks de Heinkel He 111Z dy't twa rompen oan ien wjuk hie en in fyfde motor yn de midden. Dit type wie bedoeld om de reuzesweeffleanmasine, de Messerschmitt Me 321 te slepen.
De Heinkel He 111 bleau oant 1965 by de Spaanske loftmacht yn gebrûk. De Heinkel He 111 waard ek oankocht troch Bulgarije, Sjina, Hongarije, Roemeenje en Slowakije