cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Fêste Boarchtsjerke
Sûnt 2004 hjit de tsjerke Fêste Boarchtsjerke. Oer it boujier fan de tsjerke bestiet ûndúdlikheid. De toer komt út de 15e iuw. Foar de werbou fan it skip wurdt it jier 1671 neamd, sa't ek oanjûn wurdt troch de jiertalankers op de toer. It kin ek wêze dat de tsjerke pas om 1695 werboud waard. De toer waard yn 1821 restaurearre.
Yn de tsjerke leit it prealgrêf fan Menno van Coehoorn (1641-1704). It waard ûntwurpen troch Daniël Marot en makke troch de byldhouwer Pieter van der Plas. Der styeane twa hearebanken. De grutste wie fan de famylje Van Coehoorn. It oargel komt út 1900 en is makke troch Bakker & Timmenga.
Ierdbeiflinter
De Ierdbeiflinter (Pyrgus malvae) is in soarte yn it skaai fan de Puzelgroukopkes (Pyrgus).
Foarkommen
thumb De ierdbeiflinter is in seldsume flinter. Yn hiel Europa is de efterútgong fan de flinter te sjen. De flinter hâldt fan fochtige drûge greiden en heidefjilden. De flinter komt foar yn it midden fan Nederlân, yn de súdlike dunen fan Noard- Hollân, Skiermûntseach en Skylge. It is in honkfêste soart.
Op de reade list stiet de flinter as bedrige.
Fleantiid
De flinter fleant fanôf heal april oant heal juny. Foaral tusken 15 maaie en 5 juny. Fleant altyd yn 1 generaasje.
Flinter
De ierdbeiflinter is in lytse groukopflinter. De wjuklingte is likernôch 11 mm. De boppekanten fan de wjukken binne donkerbrún mei in soart wite plakjes. Ek is dúdlik in rige mei grize plakjes te sjen. It wite fjouwerkante plak op de boppekant fan de efterwjuk is goed te sjen. De ûnderkant fan de efterwjuk is ljochtbrún.
De rûp.
De rûp kin 20 mm lang wurde. It liif is ljochtgrien-eftich en is bedekt mei koarte wyteftige boarsteltsjes. De kop is swartbrún mei hierkes. Hiele jonge rûpen libje yn in siden ûnderkommen ûnder in blêd. De gruttere rûpen rolje it blêd op en meitsje dat as in ûnderkommen. De rûpen ite meastel yn de jûntiid en op de betide moarn. De rûp groet yn de foarsimmer en yn de simmer. De rûp ferpopket him yn in losse kokon yn in krûdlaach. De pop oerwinteret.
De rûp fret fan wylde ierdbei planten, tormentil, daubream, hantsjeblêd.
Gelsenkirchen
thumb|Opera fan Gelsenkirchen Gelsenkirchen is in stedsdistrikt (kreisfreie Stadt) yn it Ruhrgebiet, Noardryn-Westfalen. Der wenje 259.744 minsken (2009). Gelsenkirchen is bekend wurden troch de sportferiening FC Schalke 04.
Michael Faraday
Michael Faraday, FRS (Newington Butts by Londen, 22 septimber 1791 – by Hampton Court, 25 augustus 1867) wie in Ingelsk boekbiner, natuer- en skiekundige en útfiner. De natuerkundige Sir William Bragg, winner fan de Nobelpriis yn 1915, kenmerke Faraday sa: Prometheus hat, seit men, ús minsken mei fjoer skonken; oan Faraday tanke wy de elektrisiteit.
Germanikus
thumb|right|high|In buste fan Germanikus ([[Museo Nazionale Romano#Palazzo Massimo alle Terme|Palazzo Massimo alle Terme, earste helte earste iuw n.Kr.).]]
Germanikus, folút Germanikus Julius Caesar (15 f.Kr.-19 n.Kr.) wie in soan fan Nearo Klaudius Drusus en Antonia. Hy wie de âldere broer fan de lettere keizer Klaudius, in beppesizzer fan Livia, adoptyf-pakesizzer fan keizer Augustus en adoptyf-soan fan keizer Tibearius. Hy wie ien fan Rome's bêste generaals, en heart thús yn de rige Skipio, Marius, Sulla en Julius Agrikola.
Libben
Germanikus is foaral bekend wurden as in kundige kriichshear en in bysûnder populêr politikus yn de tiid dat Tibearius keizer wie fan it Romeinske ryk. Oan him hawwe de Romeinen te tanken dat der nei it ferlies fan Farus yn it Teutoburger Wâld wer oarder en rêst weromkearde oan de grins mei Germaanje. Hy focht mei súkses tsjin de Sjatten en Sjerusken oant en mei de Noardseekust.
Germanikus wie troud mei Agrippina mei wa't hy 9 bern krige. Syn beide âldste soannen, Nearo Caesar en Drusus Caesar, waarden letter op befel fan Tibearius fermoarde. Syn jongste soan Gaius soe úteinlik wol keizer Kaligula wurde. En in dochter fan him, dy't ek Agrippina hiet, waard de mem fan de neikommende keizer Nearo.
Kodeks Mendoza
280px|right|thumb|De earste side fan de Kodeks Mendoza De Kodeks Mendoza (ek bekend as: Kodeks Mendocino en La colección Mendoza) is in Azteekske kodeks, tweintich jier nei de Spaanske ferovering fan Meksiko skreaun, mei it doel dat de Karel V fan it Hillige Roomske Ryk, ek kening fan Spanje, it lêze soe. De hânskrift jout in skiednis fan de Azteekske hearskers en har ferôverings, in list mei kontribúsjes betelle troch ferôvere stêden en in beskriuwing fan it deistich libben fan de Azteken. It is tekene yn tradisjonele Azteekse piktogrammen en jout Spaanske ferklearingen en kommintaar.
De kodeks is neamd nei Antonio de Mendoza, destiidsk ûnderkening fan Nij-Spanje, dy't faaks ek de opdracht ta it meitsjen fan de kodeks joech. Sûnt 1659 wurdt de kodeks bewarre yn de Bodleian bibleteek fan de Universiteit fan Oxford.
Skiednis
De Kodeks Mendoza waard hastich makke yn Meksiko-Stêd, om dan mei skip nei Spanje stjoerd te wurden. De fleat waard lykwols oanfallen troch Frânske seerôvers en bedarre sa yn Frankryk en waard besit fan André Thévet, de kartograaf fan Hindrik II fan Frankryk, dy't syn namme fiifris yn de kodeks skreau, twaris mei de datum 1553. Letter kocht de Ingelsman Richard Hakluyt it hânskrift foar 20 Frânske Franken. Nei 1616 kaam it dokumint oan Samuel Purchase, letter oan syn soan en noch wer letter rekke it yn hannen fan John Selden.
De kodeks kaam lang om let yn 1659 te lâne yn de Bodleian bibleteek fan de Universiteit fan Oxford, fiif jier nei de dea fan Selden. De kodeks waard fergetten oant 1831; doe werûntduts de Boarchgreve fan Kingsborough it stik en krige it omtinken fan de wittenskippers.
Heamiel
In heamiel ek margemiel en ûngetidersmiel is in feestlik miel dat de boer oan syn wurkfolk jout. It waard oan de ein fan de ûngetiid hâlden as it hea binnen wie. It bestie fanâlds út spekpankoeken.
Yn de Súdwesthoeke bestie it miel út rys mei resinen, broadsjes en sûkerbôle mei kofje en foar de leafhawwers in brandewyntsje mei of sûnder sûker. De Heamieldagen yn Boalsert binne hjirút fuortkomd.
De lêste heaweinen waarden op It Amelân mei flaggen fersierd.
155
Ferstoarn
150er
Klaas Hendrikse
Klaas Hendrikse (Groot-Ammers, 1 jannewaris 1947- Middelburch, 26 juny 2018) wie in Nederlânske frijsinnige predikant yn de Protestantske Tsjerke yn Nederlân (PKN) yn Middelburch en Zierikzee. Hy is bekend wurden as 'de ateïstyske dûmny'.
Libben
Hendrikse waard grutbrocht yn in húshâlding dêr't net leaud waard, yn de Alblasserwaard. Syn heit wie bistedokter. Hendrikse gie fan 1961 oant 1966 nei de hbs yn Gorinchem. Dêrnei studearre er oan Nijenrode (1968-1970) en oan de Michigan State University (1971-1972).
Yn 2006 ûntfâlde er yn ferskate media, ûnder oaren yn it Algemien Deiblêd, Trouw en de Folkskrante, dat er net yn it bestean fan in persoanlike God leaude. Yn de PKN en oare tsjerken joech dat in soad opskuor. . Yn 2007 ferskynde Geloven in een God die niet bestaat. It boek helle mear as fjirtjin werprintingen en waard ek oerset yn it Dútsk en Frânsk.
Op 24 juny 2009 stie yn it "Nederlands Dagblad" dat de tsjerkeried fan Zierikzee fan betinken wie dat Hendrikse de fûneminten fan de tsjerke net oantaaste. . It kaam net ta in tuchtsaak meidat de PKN fan betinken wie dat er romte foar Hendriks opfettingen wêze moatte koe. Hendrikse wie as predikant 28 jier ferbûn oan de Koorkerkgemeente yn Middelburch, in gemeente fan fijsinnige sinjatuer. In augustus 2012 gie er mei pinsjoen, mar preke dêrnei noch wol geregeldwei.
Hy wie troud mei predikante Dea Spierings. Sy krigen twa bern. Hendrikse stoar oan de gefolgen fan termkanker yn de âldens fan 70 jier.
Sitaat
God is foar my net in wêzen, mar in wurd foar wat der tusken minsken barre kin."
Trivia
Hendrikse wurdt opfierd yn de roman Artuş və Zaur ('Artush en Zaur'), fan de Azerbeidzjaanske skriuwer Ali Akbar, dêr't er in houliksseremoanje yn útfierd foar de homoseksuele haadpersoanen.
NOF
De N.V. Noord-Oost-Friesche Autobusonderneming (NOF) is in earder bedriuw yn Dokkum dat fan 1938 oant 1971 iepenbier ferfier mei autobussen fersoarge yn de noard-eastlike hoeke fan Fryslân.
Skiednis
De oprjochting, yn 1938 yn Ealsum, wie it risseltaat fan de gearfoeging fan in grut tal lytse autobusfirma's: Jelle Jansen yn Dokkum, W. Holwerda en Van der Mei & Co. yn Eanjum, Weidenaar te Easternijtsjerk, Wid. P. Tienstra-Aalsma yn Ikkerwâld en Woudstra út Oentsjerk. Letter kaam Tadema fan Burdaard der noch by. Under druk fan de ryksoerheid, dy't konsintraasje fan it streekferfier neistribbe, seagen se yn dat harren fuortbestean yn gefaar kaam at se noch langer aparte bedriuwkes bliuwe soene. Allinnich in sterk streekferfierbedriuw koe mei súkses it ferfier oernimme fan it Spoar fan Ljouwert nei Eanjum, it Dokkumer Lokaaltsje oer Stiens, Holwert en Dokkum. Dit spoar wie yn 1935-36 foar reizgersferfier sluten. Yn it begjin fan de Twadde Wrâldoarloch kamen de treinen efkes werom, mar net foar lang, sadat de NOF ûnder hieltiten swierdere omstannichheden it ferfier geande hâlde moast. De eardere firmanten ferkochten per 1 jannewaris 1942 harren oandielen oan de ATO, de dochterûndernimming dy't de NS oprjochte hie om mear ynfloed yn it streekferfier te krijen. Yn 1944 waard oan de NOF in gedielte fan de NADO - ek in ATO-dochter - tafoege (it oare Fryske diel gie nei de NTM en it Grinslanner diel nei de GADO).
Nei de befrijing ferdwûn de ATO fan it toaniel en waard de NOF in streekrjochte dochterûndernimming fan de NS. It ferfiersgebiet besloech it noardeastlike diel fan Fryslân, begrinze troch de Waadsee, de eardere Lauwerssee en de grins mei Grinslân. Ek waarden oanslutende bustsjinsten riden nei de fearboattsjinsten nei de Waadeilannen: rjochting It Amelân oer de rûte Ljouwert - Holwert (yn 1942 oernomd fan de LAB) en rjochting Skiermûntseach oer De Skâns. Yn de jierren sechtich krige de NOF ek de autobustsjinsten op trije eilannen sels yn hannen troch de oername fan de firma's Soepboer op Skiermûntseach yn 1962, Wagenaar en Hollumer Autobus Onderneming (HABO) op It Amelân yn 1967 en Cupido op Skylge yn 1969. De NOF wie ek warber yn it touringcarferfier en hie har - mei de oare Fryske ferfierders NTM, ZWH, LAB en LABO - oansluten by de reisorganisaasjte Cebuto.
Hoewol't de NOF binnen it NS-konsern in relatyf lyts bedriuw wie, ûntstie gjin yntegraasje mei de tichtby ridende, folle gruttere NS-dochter NTM. Dat barde pas yn 1971, doe't NOF en NTM tegearre opgienen yn de nij oprjochte Fryske Autobusmaatskippij (FRAM). Dêrta krige de NOF de oandielen fan de LABO, dy't sels eigener waard fan de LAB. De namme NOF hearde nei 1 april 1971 ta it ferline.
Bedriuwskleur
Oant begjin jierren fyftich wienen de bussen fan de NOF wyt mei donkerread. Dit wie earder de bedriuwskleur fan de eardere firmant Van der Mei. Dêrnei krigen de NOF-bussen in griene kleur, mar oan de ein fan de jierren sechtich waard oergien op donkerblau. Dêrmei joech de NOF - hoewol in NS-dochter - blyk fan eigensinnichheid, want yn deselde perioade keas de grutte mearderheid fan de streekferfierbedriuwen, ynklusyf de NTM, foar de kleur giel as kenmerkend foar it iepenbier-ferfier yn Nederlân. De blauwe perioade by de NOF duorre net lang, want de nij foarme FRAM naam, hielendal yn styl mei it NS-belied, fan begjin ôf oan de giele kleur oan.
Museumbus
It Noardelik Bus Museum te Wynskoat hat it behear oer in Leyland-Verheul standerd streekbus, nûmer 1121 út 1968, yn de blaue NOF-kleuren.
Neptunus (planeet)
thumb|Neptunus, makke troch [[Voyager 2]] Neptunus (symboal: ) is fan de sinne ôf sjoen de achtste planeet fan ús sinnestelsel. Neptunus is it fierst fan de sinne ôf fan de acht hjoeddeiske planeten. De planeet is ferneamd nei de Romeinske god fan de see.
Untdekking fan Neptunus
De earste waarnimmings fan Neptunus waarden yn desimber 1612 en jannewaris 1613 dien troch Galileo Galilei, doe't de planeet flak neist Jupiter ferskynde. Mar omdat hy derfan útgie dat it in stjer betrof, stiet de ûntdekking net op syn namme. Yn 1821 publisearre Alexis Bouvard tabellen fan de baan fan Uranus, wêrby't hy ôfwikings (steuringen of perturbaasjes) opmerkte dy't allinnich troch in oare planeet feroarsake wurde koenen. Yn 1843 berekkenen John Couch Adams en Urbain Le Verrier ônôfhinklik fan elkoar de baan dy't dizze hypotetyske planeet beskriuwe soe, mar dizze waard troch George Airy as ûnmooglik ôfdien. Yn de simmer fan 1846 begûn James Challis skytskoarjend in nije syktocht nei de ûnbekende planeet. It wienen lykwols Johann Galle en Heinrich d'Arrest dy't de planeet op 23 septimber 1846 foar it earst seagen, mar 1° fan it plak ôf dêr't Adams en Le Verrier har foarsein hiene. Letter realisearre Challis him dat hy yn augustus de planeet al twa kear waarnomd hienen, sûnder har te werkennen as de nije planeet. Op 12 july 2011 sil Neptunus in folsleine omrin om de sinne makke hawwe sûnt de ûntdekking fan de planeet yn 1846.
Gearstallling
De opbou fan de iisreus Neptunus fertoant in soad oerienkomsten mei dy fan Uranus. De kearn bestiet út (raand) metaal en rots en dêromhinne sit in mantel fan stiente, wetter, ammoniak en metaan. Nei bûten ta wurdt de mantel hieltiten floeiberder en giet úteinlik stadichoan oer yn de atmosfear.
Atmosfear
Op gruttere hichten bestiet de atmosfear fan Neptunus hast hielendal út wetterstof en helium. Leger wurdt der ek metaan, ammoniak en wetter oantroffen. De relatyf hege konsintraasje metaan yn de legere atmosfear feroarsaket de foar Neptunus karakteristike blauwe kleur. Oars as de atmosfear fan Uranus, komme der op Neptunus wol grutte wolkeformaasjs foar. Oant 1994 kaam der in grutte donkere flek foar dy't fergelykber is mei de Grutte Reade Flek op Jupiter, mar letter is dy ferdwûn en ferskynde der in nijenien. Mei help fan de Hubble romteteleskoop binne yn de atmosfear fan Neptunus de heechste wynsnelheden fan it sinnestelsel mjitten dy't om de evener oprinne kinne nei 2000 km/o. Dizze stoarmen wurde grif feroarsake troch de waarmteútstrieling fan de planeet.
Moannen en ringen om Neptunus
thumb|Twa foto's fan [[Voyager 2 mei ringen fan Neptunus]] De langst bekende moanne fan Neptunus is Triton, wêrfan it bestean al in moanne nei de ûntdekking fan de planeet (1846) befêstige waard. Pas yn 1949 waard troch Gerard Kuiper de twadde moanne Nereïde ûntdekt. Meiïnoar bibnne der yn 2004 13 moannen om Neptunus bekend.
* Neptunus roteart, fan syn noardpoal ôf sjoen, tsjin de wizers fan de klok yn. Ek de measte moannen bewege "linksom". In negative omrintiid jout in rotaasje oan dy't hjiroan tsjinsteld is ("rjochtsom").
De earste fermoedens fan (ûnfolsleine) ringen om Neptunus ûntstienen healwei de jierren 80. Dizze fermoedens waarden yn 1989 troch waarnimmings fan de foarby fleanende romtesonde Voyager 2 befêstige. De bûtenste Adams ring bestiet út fjouwer ôfsûnderlike bôgen dy't de nammen Liberty, Equality, Fraternity en Courage drage. Under ynfloed fan de moanne Galatea groeie dizze bôgen net út ta folsleine ringen. Mei de Voyager binne ek tichter by de planeet noch inkele ringen ûntdekt. Al dizze ringen binne tige smel en grif ûntstien nei it ynslaan fan meteoriten op de moannen. Der is yn 2004 in fiiftal ringen bekend dy't har befine op ôfstannen tusken 41.900 en 62.900 km fan it sintrum fan de planeet. Nije waarnimmings fan de ierde ôf yn 2005 wize derop dat de ringen fan Neptunus folle minder stabyl binne as't earder tocht waard. De Liberté ring ferdwynt mooglik binnen in iuw.
Ferkenning
thumb|Voyager 2 Oant 2011 hat mar ien romtesonde yn de buert fan Neptunus west. De yn 1977 lansearre Voyager 2 passearde de planeet yn augustus 1989. By dizze missy hat de sonde foto's fan de planeet en de ringen nei de Ierde ta stjoerd en hat dêrnei it sinnestelsel ferlitten.
Waarnimmen
Neptunus is net mei it bleate each te sjen, troch syn grutte ôfstân fan de sinne is hy net helder genôch. Mei in fierrekiker en in sykkaartsje is Neptunus wol te finen, mar is net botte spektakulêr as "stjerke" fan de 8ste grutte. Om him as blau skiifke sjen te kinnen is in frij grutte teleskoop fereaske. Mei in teleskoop is de planeet oant 2012 yn it stjerrebyld Stienbok (Capricornus) sichtber as in blaugriene skiif dy't in soad liket op Uranus.
Santa Croce in Gerusalemme
De Basilyk fan it Hillich Krús yn Jeruzalim is in tsjerkegebou yn de wyk Esquilino fan de Italjaanske haadstêd Rome. De basilyk is ien fan de Sân Pylgertsjerken. De tsjerke hat de status fan in basilica minor.
De skiednis fan de basilyk giet werom op de 4e iuw. Om 325 hinne waard de tsjerke wijd om krúsreliken te bergjen dy't Helena, de mem fan keizer Konstantyn I fan har reis nei it Hillige Lân werom nommen hie. De tafoeging in Hierusalem krige de tsjerke om't de tsjerke stiet op grûn fan de heuvel fan Golgota yn Jeruzalim.
Yn de midsiuwen wie de basilyk in wichtich doel foar pylgers, benammen yn de fêsteltiid en foar dyjingen dy't boete dwaan woene. Op Goed Freed wie it wênst dat de paus út boetfeardigens de wei fan de San Giovanni in Laterano (dêr't de pausen eartiids wennen) nei de basilyk fan de Santa Croce in Gerusalemme rûn om dêr te bidden by de krúsreliken fan Jezus.
Skiednis
Nei't in Apostoalyske Fisitaasje yn maart 2011 ûngeregeldheden oantrof waard it kleaster troch paus Benediktus XVI per dekreet opheft. Dêrmei kaam in ein oan in 1000-jierrige monastike oanwêzigens by de tsjerke. De gebouwen en basilyk waarden oerdroegen oan it Fikariaat fan Rome.
Bouskiednis
De tsjerke stiet minder as 1 kilometer eastlik fan it Lateraan oan de Aureliaanske Muorre en ûntstie út it yn de 3e iuw boude Palazzo Sessoriano. In 36,5 meter lange en 21,8 brede seal fan dat paleis waard om 330 hinne ferboud ta in tsjerke. Neffens it Liber Pontificalis wie it paleis yn it besit fan keizerin Helena. Fynsten fan trije ynskriften dy't by de tsjerke ûntdutsen waarden leverje it bewiis dat hja it paleis bewenne hat. Sa ferwiist ien fan dy ynskriften nei de weropbou fan de troch brân ferneatige publike baden by it paleis, dy't al foar it jier 325 Thermae Helenae neamd waarden.
Under it pontifikaat fan paus Lucius II waard de tsjerke yn romaanske styl ferboud. Ek waard der in acht ferdjippings hege klokketoer tafoege, wêrfan't de earste fjouwer ferdjippings opnommen binne yn de bebouwing. Yn de toer hinge trije klokken; twa út 1631 en ien út 1957. De tsjerke waard yn de 12e iuw ferboud en fan in toer foarsjoen. Yn dy tiid waard ek de helte fan it Latynske opskrift INRI (Iesus Nazarenus, Rex Iudaeorum) op it krús fan Jezus yn in nis boppe de triomfbôge fan de Helenakapel ynmitsele en fersegele. By in renovaasje yn de tsjerke waard it segel op 1 febrewaris 1492 mei it ynskrift Titulus Crucis wer ûntdutsen. Yn de tiid fan de renêssânse en de barok (15e oant 18e iuw) ferlear de tsjerke troch ferbouwings it oarspronklike oansjen. Dochs binne fan de âlde tsjerke yn in museum noch fresko's bewarre bleaun.
De gevel fan de tsjerke, mei ynfloeden fan de rokoko, datearret út de 18e iuw en is in ûntwerp fan Domenico Gregorini en Pietro Passalacqua. Op de daksrâne steane de bylden fan keizerin Helena mei it krús (hielendal lofts) en har soan Konstantyn (hielendal rjochts).
De tsjerke waard by de Napoleontyske ynfaazje yn 1798 troch Frânske soldaten plondere. De kostbere gouden relykhâlders dy't doe stellen waarden, binne yn 1804 ferfongen troch it wurk fan Giuseppe Valadier.
Yn 1870, nei de ynname fan Rome en de fal fan de tsjerklikse steat, waarden it hiele kompleks fan de Santa Croce in Gerusalemme en de dêrby hearren besittings yn beslach nommen troch de Italjaanske steat en nea werom jûn oan de Hillige Stoel. De muontsen mochten wenje bliuwe, mar in diel fan it kleaster waard desinnialang as kazerne brûkt.
Reliken
De ferbou fan de seal fan it paleis yn in tsjerke hie as doel om in tal reliken fan de passy fan Jezus ûnder te bringen. Under de reliken hearre lytse dieltsjes fan it krús fan Kristus (it grutte houten stik fan it krús yn it Fatikaan waard yn 1629 út de Santa Croce nei de Sint-Piter oerbrocht), in stik hout dat ôfkomstich is fan it krús fan de "goede misdiediger", twa stikels fan de kroan dy't Jezus droech en in spiker fan it krús. Yn in oar relikwarium wurde stikjes bewarre fan de krêbe, de martelpeal en it grêf fan Jezus. Fan de apostel Tomas wurdt in finger bewarre. It woe de apostel ynearsten net oan dat Jezus út de dea opstien wie en lei doe op útnoeging fan Jezus de finger op de wûne yn de side. It is bekend dat dy reliken al fanôf it begjin yn de tsjerke bewarre wurde. In oar relyk is de Titulus Crucis, in 25 × 14 × 2.6 sintimeter grut diel fan it opskrift INRI (dat eartiids yn in bôge fan de Helenakapel ynmitsele wie) dat by de krusiging fan Kristus op it krús oanbrocht waard. Yn 1997 krige de Dútser Michael Hesemann tastimming om it relyk te ûndersykjen en tegearre mei Israelyske eksperts fan ferskate universiteiten waard fêststeld dat spoaren fan in midsiuwske of let-antike ferfalsking ûntbrieken. Allegear datearren se op basis fan paleografysk ûndersyk it stik hout tusken de 1e uw en de 3e-4e iuw nei Kristus. Hesemann konkludearre dat it hiele goed mooglik wêze koe dat it om in autentyk relyk fan it krús gyng dêr't Jezus oan krusige waard. Yn 2002 liet de Hillige Stoel meunsters nimme fan it hout en in koalstofdatearring útfiere. It risseltaat fan it ûndersyk wiisde út dat it hout datearre fan it tiidrek tusken 980 en 1150. Nei alle gedachten giet it dus om in midsiuwske ferfalsking, al is it ek mooglik dat it in replika fan in net mear besteand orizjineel is.
Ek it neamen wurdich is in 14e-iuwsk mozayk dat tsjintwurdich yn it museum bewarre wurdt. Paus Gregoarius de Grutte soe nei in ferskining fan Kristus opdracht jûn hawwe it te meitsjen. De houten list om it mozayk hat in tige grut tal lytse fakjes foar reliken. Yn 1999 waarden de oerbliuwsels fan de yn de âldens fan seis jier ferstoarne Antonietta Meo (Nennolina; berne op 15 december 1930, ferstoarn op 3 juli 1937) nei de tsjerke brocht om se dêr yn in eigen kapel by te setten.
Ynterieur
Fan de antike graniten pylders yn de tsjerke binne noch acht sichtber, de oaren ferdwûnen efter in barok omklaaisel. Bewarre bleau de flier út de 12e iuw en it yn 1490 oanbrochte fresko yn 'e apsis, dat taskreaun wurdt oan Antoniazzo Romano en it finen fan it Wiere Krús mei in seinigjende Kristus foarstelt. It siboarium yn it presbitearium is 18e iuwsk.
Follybal op de Olympyske Simmerspullen 2012
thumb|right|250px|Follybal lokaasje tidens de Spullen fan Londen 2012
De Olympyske Simmerspullen 2012 fan de XXXe Olympiade waarden fan 27 july oant en mei 12 augustus 2012 hâlden yn Londen, de haadstêd fan Grut-Brittanje. Londen wie de earste stêd dy't foar de trêde kear de Spullen organisearje mocht. Earder hiene de Spullen fan 1908 en 1948 dêr ek plak. It follybal hat plak in it Earls Court Exhibition Centre.
Manlju
De 12 dielnimmende lannen wiene ferdield yn 2 groepen.
Groep A
Groep B
De earste fjouwer lannen fan eltse groep giene nei de kwartfinales. By de manlju waard de Ruslân Olympysk kampioen troch Brazylje yn de finale mei 3-2 te ferslaan. Itaalje krige de brûnzen medalje troch te winnen fan de Bulgarije mei 1-3.
Foarwedstriden
Yn groep A giene de folgjende lannen nei de kwartfinales: de Bulgarije, Poalen, Argentynje en Itaalje. Yn groep B wiene dat Amearika, Brazylje, Ruslân en Dútslân.
Abruzzen
thumb|right|270px|[[Gran Sasso|Gran Sasso d'Italia]] Abruzzen (Italjaansk: Abruzzi of Abruzzo) is in regio yn súdlik sintraal Itaalje, oprjochte yn 1963. De namme is ôflaat fan it Latynske Aprutium dat safolle betsjut as Lân fan de swinen. Foarhinne makke de regio tegearre mei Molise diel út fan de regio Abruzzen en Molise (oant 1963). Yn it noardwesten grinzet de regio oan Marche, yn it westen oan Umbrje, yn it suden oan Latium, yn it súdeasten oan Molise en yn it easten oan de Adriatyske See.
It Lânskip
De regio beskikt oer in soad moaie natuergebieten en der binne trije grutte nasjonale parken: Gran Sasso-Laga, Maiella en Abruzzo. Yn it lêste park libbe noch brune bearen. De twa heechste toppen fan de Apeninen lizze ek yn Abruzzo, it binne de Gran Sasso (2912 meter) en de Majella (2795 meter). Oare natuerlike nijsgjirrichheden binne de Salanchi fan Atri en it uterste suden fan de Abruzzyske kust: de Punta Penna en Kosta dei trabossi. De regio is ek ryk oan marren dy't al dan net stood binne krektas it Mar fan Barrea, Mar fan Kampotosto en Mar fan Bomba.
Nijsgjirrichheden
De meast nijsgjirrichste stêden fan de regio binne L'Akwila, Teramo, Sulmona, Lansiano, Sity, Fasto en Atri. De grutste stêd is Peskara, it ekonomyske hert fan de regio. Lykwols hat dizze stêd de toerist net folle te bieden (útsein de moaie strânbûlevaar). De berchdoarpen fan Abruzzo binne yn it meastepart fan de gefallen, benammen yn 'e provinsje L'Akwila, tige moai en net oantaasten troch de tiid. In prachtich foarbyld hjirfan is bygelyks Pasentro.
Oan de kust is it toerisme reedlik ûntwikkele. De wichtichste plakken hjir binne Roseto degli Abruzzi, Pineto, Giulianova en Montesilvano
Natuerparken
Yn de Abruzzen binne fjouwer grutte natuerparken te finen. De bysûnder rike berchfloara en fauna fan de omjouwing is beskerme. Neist de earder ferneamde brune bear libje der yn it gebiet ek Apenynske wolven en stienbokken.
Gerrit Vredeman
Gerrit Vredeman (Ljouwert, 1590/1591 - dêre, 16??) wie in glêsskriuwer.
Hy wie de soan fan Jaques Vredeman en Maycke Gerrits. Hy wie master glêzemakker en glêsskriuwer. Yn it freone-album fan Wybrand de Geest ûndertekenet er mei ‘Gerart Vredaman Frison vitterier’. Yn 1617 boaske er Geeske Arendsdr. It Frysk Museum hat ferskate brânskildere wapens út ± 1620. Dy binne lykwols net sinjearre, sadat it wurk net sûnder mis oan Gerrit Vredeman taskreaun wurde kin. Sa't bliken docht út in proses oer de betelling, dat dêr yn 1623 oer fierd waard, waard him opdroegen de nammen fan de leden fan it Collegium Musicorum fan Ljouwert yn glês te skriuwen; dy beide glêzen binne ferlern gien.
Roelant Roghman
Roelant Roghman (Amsterdam, 1627 - dêre, 1692) wie in Nederlâns keunstskilder en etser.
Roghman waard 14 maart 1627 doopt yn de Nije Tsjerke (Amsterdam) as zsoan fan de graveur Henrick Lambertsz Roghman en Maria Jacobs Savery, dy’t út de keunstenersfamylje Savery kaam. Roghman waard learling fan syn âldomke, hofskilder Roelant Savery. Hy soe ek ûnderrjocht fan Rembrandt hân hawwe, mar wis is dat net. Neffens Arnold Houbraken wie Roghman blyn oan ien each.
Roghman makke tegearre mei syn suster Geertruydt in rige lânskipsprinten (ca. 1645-1648), dy’t ûnder de titel Plaisante Landschappen ofte vermakelijcke Gesichten na 't Leven geteekent door Roelant Rogman útjûn waard troch Claes Jansz. Visscher. Ek syn suster Magdalena wie gravearster. Hy waard populêr troch in rige fan sa'n 200 prenten fan kastielen en bûtenpleatsen yn Hollân en Utert (1646-1647).
Roghman troude net en stoar yn syn berteplak dêr’t er op 3 jannewaris 1692 te hof kaam.
Herfoarme tsjerke (Eastersee)
De Herfoarme tsjerke fan Eastersee is in neoklassisistysk tsjerkegebou oan de Buorren 29 yn Eastersee. It gebou waard fanwegen de weromrinnende tsjerkegong ôfstjitten en ferkocht. De tsjerke is in ryksmonumint.
Skiednis en beskriuwing
thumb|left|De toerkoepel fan de tsjerke fan Eastersee De herfoarme tsjerke fan Eastersee waard yn 1860as wettersteatstsjerke boud en ferfong in tsjerke út de 12e- of de 13e iuw. De tsjerke stiet oan de eastside fan it doarp mei in wat heger lizzend tsjerkhôf der by, dat oan trije siden begrinze wurdt troch sleatten. Oan de foarkant is in tagongsstek fan smei- en getten izer, wêrfan't de stekpeallen dekorearre binne mei pynappels. De foarside fan de tsjerke hat in kenmerkende neoklassisistyske foarm, mei fjouwer pylders, in kapiteel en bekroand mei in fronton mei in healrûn finster. Oan beide kanten fan de tagongsdoar steane twa pylders mei in fronton der boppe-op. Boppe de doar sit in rûn finster. Oan wjersiden fan de doar twa spitsbôgige finsters. Alle finsters hawwe in trasearring fan getten izer. Rjochtboppe it fronton fan de foargevel is in klokketoer mei spitsbôgige galmgatten. Yn de toer hinget in klok, dy't yn 1498 getten waard troch Gerardus van Wou. It oerwurk yn de toer is fan 1602. Op de wizerplaten stiet it boujier fan de tsjerke, 1860. De toer wurdt bekroane mei in achtkantige, iepenwurke houten koepel op acht pylders.
It ynterieur komt foar it meastepart út de bouperioade van de tsjerke.
De tsjerke mei tsjerkhôf en tagongsstek binne erkend as ryksmonumint ûnder mear om de âlderdom, de arsjitektoanyske foarmjouwing, weardefolle ûnderdielen fan it ynterieur en de markante lizzing.
Iuwenlang hat Eastersee in eigen tsjerke hân. Dêr kaam fanwegen it ôfnimmende tal tsjerkegongers yn 2011 in ein oan. De gemeente moast de tsjerke foar € 285.000,00 yn de ferkeap dwaan. It gebou waard ferkocht oan immen út Amsterdam, dy't it ferbouwe sil ta wenhûs. Tsjerklik meitsje de protestanten fan Eastersee no diel út fan de PKN-gemeente Ychtenbrêge-Eastersee.
De âlde Steatebibel fan de tsjerke waard nei de sluting oan de Friezetsjerke yn Rome oanbean.
Oargel
It oargel waard yn 1891 troch de Ljouwerter oargelbouwer, de firma L. van Dam en Soannen. Oarspronklik wie dit oargel bedoeld foar de herfoarme tsjerke yn it Siuwske Biezelinge. Yn 1909 waard it oargel oerbrocht nei Eastersee.
Easteriems
thumb|360px|De Easteriems tusken Borkum en [[Júst, mei de Kachelotplate en Memmert]] De Easteriems (Dútsk: Osterems) is de eastlike ûnderrin fan de rivier de Iems yn de Iemsmûning, op it plak dêr't dy tusken de East-Fryske waadeilannen Júst en Borkum in seis kilometer brede see-earm foarmet om it eilân Memmert hinne. De Iems rint troch de Doalert en spjalt him op de hichte fan de Iemshaven yn de Westeriems en de Easteriems en komt sa yn de Noardsee út.
Fan 1810 oant 1814, yn de Frânske tiid, bestie der in departemint fan de Easteriems (Ems-Oriental).
Burmaniastate (Stiens)
thumb|225px|Burmaniastate, 1723 De Burmaniastate of Haijemastate wie in state yn Stiens, gemeente Ljouwerteradiel. De state stie noardwest deunby de tsjerke, op de hoeke fan it hjoeddeiske Smelbrêge en Lege Hearewei. Der is neat fan werom te finen.
Yn de midden fan de 16e iuw, om 1550, waard dizze state bewenne troch Hero fan Burmania. De belangrykste bewenner fan dizze state wie dy syn soan Upco (Oepke) fan Burmania, troud mei Rinsck fan Roorda út Tsjummearum. Hy wie ien fan de earste Fryske eallju dy't him iepentlik útspruts foar de Herfoarming en him tsjin it bewâld fan de Hartoch fan Alva kearden. Dêrom flechte hy nei Emden. Dêr stie hy bekend as ‘it lytse geuske’ dat er krige troch syn stal, de Fryske humor kennende sil hy grif in mânske keardel west hawwe. Hy wie de ienige fan syn staach dy't yn ballingskip nei Emden gien is. Syn heit Hero bleau yn Stiens wenjen as trou oanhinger fan it âlde gesach.
Trije soannen fan Upco wurde neamd as bewenner fan de state. Earst soe syn soan Jurjen op de state wenne hawwe en letter wurdt syn soan Hero fermelden. Dizze lêste sneuvele yn 1632 by it belis fan Maastricht. Syn frou Anna fan Eysinga wertroude mei ‘buorman’ Philips fan Boschhuysen dy't op Juckemastate wenne (sjoch ek: Juckema). Dy state stie wat ten noarden fan wat tsjintwurdich de Hege Hearewei hjit. Anna is by har trouwen ferfard nei de moaiere state fan har nije man, want ek de tredde soan fan Oepke en Anna, Sybrand fan Burmania, wurdt fermelde as eigener/bewenner.
Sybrand ferstoar yn 1639. Neffens it stimkohier fan 1640 wie it hûs yn dat jier eigendom fan “juffer Wick fan Ockinga”. Nei har kaam de state oan Watze fan Burmania. Ek dy wie militêr en kaam om op see yn 1691. Yn 1700 is de Burmaniastate eigendom fan “juffer Rins fan Burmania” en yn gebrûk by Palle Douwes. Letter is de state ferkocht en yn 1722 wie Frans Julius Johan fan Heringa fan Eysinga de eigener. Net lang neidat Jacobus Stellingwerf yn 1723 in tekening fan it hûs makke hat is Burmaniastate ôfbrutsen. Yn 1757 waard noch adverteard mei de ferkeap fan swiere beammen: "Op het hornleger van het voormalige Burmania State". Dêrmei is dus it doek definityf fallen.
Allinnich troch in skets út 1723 fan de warbere ‘snapshot’-tekener Jacob Stellingwerf kin in byld krigen wurde fan Burmaniastate. It bestiet dan út in haadgebou fan mar ien hege ferdjipping dy't foar in part ûnderkeldere is. Yn de muorren binne krúsfinsters mei ûnder lûken en boppe glês-yn-lead oanbrocht. De hege kape hat allinnich oan de foarkant in tútgevel en op it dak steane twa skoarstiens, dy't derop wize dat de romte yn frij lytse salons ferdield west hawwe moat. Yn it ferlingde fan it haadgebou, mar in bytsje út de as ferskood, is der in lytsere fleugel tsjinoan boud. In fleugel dy't grif it foarplein ôfgrinzet. Fan in dwerssteande fleugel is noch krekt de geveltop te sjen. De state is omgrêfte en de tagong ta it terrein is ôfsluten troch in poartegebou mei tútgevels.
Bewenners
thumb|Lettere pleats yn 1950
Kentucky (rivier)
De rivier is net befarber boppe Slûs 4 (Lock 4) by Frankfort. De rivier hat yn totaal 14 damen dy't yn it wurk holden wurde troch en ûnder tafersjoch steane fan de 'Kentucky River Authority', in steatsynstelling. De sluzen tsjinje tsjintwurdich fral foar it yn stân hâlden fan in drinkwetterfoarried foar de stêden Lexington. Hoewol't de Lexingtonregio goed 100 mm delslach it jier hat, makket de geologyske struktuer fan it gebiet (kalkstien, karst) dat dêr relatyf in bytsje oerflaktewetter foarkomt.
Beattyville, Irvine, Richmond, Lancaster, Nicholasville, Harrodsburg, Wilmore, Versailles, Lawrenceburg en Frankfort helje harren wetter ek út de Kentucky. Der wurdt rûsd dat sa'n 700.000 minsken fan de rivier ôfhinklik binne wat wetter oanbelanget.
Westereindersk
It Westereindersk of Westereinsk (Westereindersk: Westereendersk) is de foarm fan it Wâldfrysk, sa't dat sprutsen wurdt yn it doarp De Westerein en omkriten, op 'e grins fan 'e gemeenten Dantumadiel, Kollumerlân en Achtkarspelen. By it ferfryskjen fan 'e plaknammen hat de gemeente Dantumadiel, dêr't De Westerein ta heart, derfoar keazen om fan 'e dialektyske ferzje De Westereen de offisjele doarpsnamme te meitsjen. Dêrút blykt in de facto offisjele status fan it Westereindersk yn De Westerein.
Taaleigenskippen
Fierders wurdt de [ɪ] (i fan "pit") yn 'e tiidwurden "lizze" en "sizze" yn 'e meartalsfoarmen en yn 'e earste persoan inkeltal ferruile foar in [e:] (ee fan "reek"). Dat ferskynsel dielt it Westereindersk mei guon oare Wâldfryske streken en mei it hiele Klaaifryske gebiet:
Lân Woersten
thumb|De Fryske Seelannen om 1300 mei Lân Woersten rjochts. 150px|thumbnail|left|Wapen fan Lân Woersten thumbnail|Lizzing fan de Samtgemeinde Lân Woersten yn Landkreis Cuxhaven
It Lân Woersten is in histoarysk gebiet tusken Bremerhaven en Cuxhaven. Yn it jier 1517 ferlear it Lân Woersten syn Fryske frijheid. Yn de Slach by it Wremer Djip fan dat jier sneuvele flaggedraachster Tjede Peckes. Sawat oant 1700 ta hawwe de Woerstfriezen dêr noch (foar in part) Woerstfrysk praat. Dêrnei waarden it Platdútsk en foaral it Heechdútsk de talen yn it Lân Woersten.
Sjaka Sûlû
thumb|right|''Portret fan Sjaka Sûlû (1824) Sjaka Sûlû (juny 1786 - 22 septimber 1828), ek Chaka, Tsjaka of Shaka, wurdt oer it generaal beskôge as dejinge dy't syn relatyf lytse Sûlûclan feroare yn in keninkryk dat in grut diel fan Súd-Afrika tusken de Fonogolo- en Mzimkhulu-rivieren besloech. Oer Shaka besteane in soad legindes en sa ek oer syn militêre macht, al hat er dochs ek in grut steatsman west dy't mei in protte moed syn buorstammen feriene en op ôfstân in grut ryk behearske.
Biografy
Sjaka waard berne as soan fan Nandi en kening Senzangakhona, mar it wie in bûtenechtlike relaasje en hy waard dêrom grutbroch troch Dingiswayo, de kening fan de Mthethwa en net troch syn eigen heit. Doe't syn heit ferstoar holp Dingiswayo him om syn healbroer Siguyana te ferslaan en ± 1812 waard hy kening. Syn earste aksje wie wraak op de fijannen út syn jeugd dêr't er in soad fan speetse liet. Yn 1816 begûn syn feroveringstocht mei it ferslaan fan oare Sûlûclans en sluet in alliânsje mei de Mthethwa-clan, omt dy gjin lieder hiene.
Eartiids waard der oarloch fierd tusken de ferskillende Sûlûfolken, mar dan op in tradisjonele, hast freonskiplike wize. Men stie nammentlik op in spearwoarp ôfstân foar elkoar oer smiet sa de spearen nei elkoar ta. Mei harren skylden warden se de spearen ôf en sa no en dan sneuvele der in kriger. Sjaka Sûlû fûn dit in achterhelle manier fan oarlochfieren en ûntwurp de koartere stekspearen mei gruttere limmets foar in mear direkte oanfal. Mei dizze wapens koe hy stekke mar ek slaan en ôfwarre, krektas by it skermjen en boppedat ek smite. Syn krigers moasten op bleate fuotten stride en gjin sandalen of oare skoaiing drage. Hy woe syn leger hurdzje op elk gebiet. Sa soe hy ris, as bewiis, in lyts fjurke mei bleate fuotten útmakke hawwe. De oare deis tochten de oare folken wer te fjochtsjen op tradisjonele wize, mar Shaka foel har oan yn in striid fan man tsjin man en deade alle tsjinstanners mei syn sterk ferbettere wapens. Fan doe ôf wie der in nije manier fan oarlochsfiering begûn, dêr't it leger fan Sjaka foar master opsloech.
It wichtichste gefjocht wie tsjin Swide oer it besit fan de Ndwandwe. Neffens de leginde fersloech hy de stam, mar der binne oanwizings, dat Swide útnaaid wie en dat der ûnder it bewâld fan Sjaka faak ris wat rebûlje wie mei it leger fan Swide. Dochs hie Sjaka in grut diel fan Natal en it súdeasten fan Súd-Afrika yn hannen.
Yn 1824 sluet Sjaka in febûn mei de Europeanen om mienskiplik it keninkryk fan Sjaka út te wreidzjen. Letter die bliken dat de Europeanen troch dit ferbûn in grut diel fan it lân fan de Sûlûs yn hannen krije soenen.
Dingane en Mhlangana, twa healbruorren fan Sjaka, hawwe twarris besocht om Sjaka te likwidearjen, dit barde nei alle gedachten yn septimber 1828 by in boargeroarloch. Oft dit troch ien fan syn healbruorren barde en wat de krekte (dûbel)rol fan de Europeanen wie bliuwt ûndúdlik.
De Sûlû is ferneamd wurden meidat hy yn de 19e iuw it Britske leger fersloech yn de histoaryske Slach by Isandlwana ûnder lieding fan kening Cetswayo.
156
Ferstoarn
150er
Hessel Posthuma jr.
Hessel Posthuma jr. (Ljouwert, 3 oktober 1920 – Dimter, 7 febrewaris 2003) wie in Nederlânsk politikus fan de PvdA.
Hy waard berne as soan fan de assurânsje-agint en lettere politikus Hessel Posthuma sr. Hy begûn yn 1939 by de gemeentesekretary fan Ljouwerteradiel en wurke oant 1945 by ferskate oare gemeentesekretariën. Yn dat lêste jier gie er oan 'e gong by de Feriening fan Nederlânske Gemeenten (VNG) yn De Haach dêr't er it ta sjef ôfdieling Underwiis skopte. Yn septimber 1966 waard Posthuma beneamd ta boargemaster fan Opsterlân, as opfolger fan Willem Harmsma, en yn 1975 folge syn beneaming yn itselde amt yn Dimter. Ier yn 1984 gie er dêr mei betiid pinsjoen.
Yn 2003 rekke er wei yn de âldens fan 82 jier.
Westeriems
thumb|350px||De Westeriems súdwestlik fan Borkum De Westeriems (Dútsk: Westerems) is de westlike ûnderrin fan de rivier de Iems yn de Iemsmûn. De Iems streamt fia de Doalert; op likernôch de hichte fan de Iemshaven splitst er yn de Westeriems en de Easteriems. De Iems mûnet fia de Westeriems tusken de waadeilannen Borkum en Rottumereach út yn de Noardsee. De rin foarmet de grins tusken Dútslân en Nederlân.
Fan 1810 oant 1814, yn de Frânske tiid, bestie der in Frânsk Departemint Westeriems.
Hiphop
Hiphop is in libbenstyl, benammen bekend as in muzykstreaming. It is yn 'e jierren '70 fan de tweintichste iuw ûntstien yn it New Yorkske stêdsdiel de Bronx, dêr't doe in soad Afro-Amerikanen en Latinos wennen. Ornaris wurdt it begryp rap muzyk brûkt as in synonym fan Hiphop, alhoewol't rappen in tiidwurd is, ferwiisd it ek nei it oefenjen fan Hiphopsjongers en -sjongsters.
Skiednis
Hiphop is in kultuer. It is net allinnich it begryp fan in muzykfoarm. Yn 'e jierren santich wie der in groep Afro-Amerikanen dy't it net iens wiene mei de maatskippij. Hiphopteksten binne gauris teksten oer saken dy't neffens de Hiphoppers net yn oarder binne, of oer it libben fan de Hiphopper sels. Hiphop is in kultuer dêr't de swarte bewenners yn stêdelike gebieten in eigen stim mei krigen.
In soad minsken tinke dat hiphop begûn yn 'e Feriene Steaten fan Amearika, mar dat is net sa: yn Brazylje binne se mei Hip hop begûn; dêrnei waard it populêr op Jamaika en dêrnei kaam it pas yn 'e Feriene Steaten, dêr't artysten lykas Run DMC mei op 'e tillefyzje kamen. Dat hat grutte ynfloed hân op 'e rapmuzyk, tinke oan Cypress Hill, Beastie Boys, Wu-Tang Clan en Ice T (bodycount) bygelyks. mini|600px|center|Amerikaanske graffity
Tachtiger en njoggentiger jierren
Oant de tachtiger jierren ta wie Hiphop net bekend bûten de Feriene Steaten. Wilens de tachtiger jierren kamen minsken op oare kontinenten foar it earst yn 'e kunde mei de muzyk. Oan it begjin fan de tachtiger jierren wie earst breakdancing bekend wurden.
Doe't Dr. Dre yn 1992 mei it album The Chronic ferskynde, waard gansta rap in aparte streaming. Oan 'e ein fan it desennium krige hiphop troch sjongers lykas Eminem, mear omtinken. Om 2000 hinne hie suver alle ferneamde popmuzyk wat komponinten fan hiphop.
Swartteistergroukopke
It Swartteistergroukopke (Thymelicus lineola) is in soarte yn it skaai fan de Lytse Groukopkes (Thymelicus).
Foarkommen
It Swartteistergroukopke kin oeral sjoen wurde. Op de klaaigrûnen is de flinter in bytsje seldsumer. Hy libbet yn greiden en rûchten.
right|thumb|Flinter.
Flinter
De wjuklingte is 12 oant 14 mm. De wjukken binne ljochtbrún; it liket wol giel. De ûnderkant fan de flinters is swart. De geurstreek fan it mantsje rint oer de ieren fan de foarwjukken.
Fleantiid
De flinter fljocht fan heal juny ôf oant begjin septimber, foaral tusken 10 july en 10 augustus. It Swartteistergroukopke fljocht altyd yn ien generaasje.
Rûp
De rûp komt yn april út it aai. Aaien wurde yn groepkes troch it wyfke ôfsetten. De aaikes binne plat en wyt. Fanút in selsmakke kokerke geane se op syk nei iten. De rûp kin 25 mm wurde. It liif is gersgrien mei wyteftige griene linen. De groeiperioade fan de rûp is yn it foarjier en/of yn de foarsimmer. Foar it ferpopkjen makket de rûp in blêdekokon.
De rûp fret ferskillende soarten gers lykas: Knopgers, Weetgers, Fiter, Finnige Koartstâle en Raaigers.
thumb|center|400px|Swartteistergroukopke.
Io (moanne)
thumb|Io
FC Schalke 04
FC Gelsenkirchen-Schalke 04 e.V. (koartwei FC Schalke 04) is in sportferiening út it stedsdiel Schalke yn Gelsenkirchen. De feriening hat 84.082 leden (stân 10 maaie 2010) en is de twadgrutste sportferiening fan Dútslân. De feriening waard op 4 maaie 1904 oprjochte.
Yn de feriening wurdt oan basketbal, tafeltennis, hânbal en atletyk dien. Lykwols is de feriening yn ’t foarste plak ferneamd om syn fuotbaltiim. Schalke spilet yn de Veltins-Arena, dêr’t 61.673 man yn kinne, 54.142 by ynternasjonale wedstriden.
It fuotbaltiim hat yn syn bestean de neikommende prizen wûn:
Edge of Tomorrow (film)
Edge of Tomorrow is in Amerikaanske science fiction-oarlochsfilm út 2014 ûnder rezjy fan Doug Liman, mei yn 'e haadrollen Tom Cruise en Emily Blunt. De titel betsjut "[Op 'e] Râne fan Moarn". De byhearrende slogan Live, Die, Repeat betsjut "Libje, Stjer, Werhelje". De film spilet yn in apokalyptyske, dystopyske takomst wêryn't it meastepart fan Jeropa ferlern gien is by in ynvaazje fan bûtenierdske wêzens. It ferhaal folget majoar William Cage, en p.r.-man fan it Amerikaanske Leger sûnder ûnderfining mei eigentlike gefjochten, dy't troch syn oerhearrigen twongen wurdt om mei te dwaan oan in amfibyske operaasje op 'e Frânske kust. As er dêr sneuvelet, wurdt er lykwols wer wekker op 'e foargeande deis en beseft er (úteinlik) dat er yn in tiidlus belâne is. Edge of Tomorrow krige fan 'e filmkritisy oer it algemien positive resinsjes en wie kommersjeel súksesfol yn 'e bioskopen. In mooglike ferfolchfilm, mei as titel Live, Die, Repeat and Repeat, sit anno 2022 fêst yn 'e preproduksjefaze.
Plot
Yn 'e neie takomst arrivearje bûtenierdske wêzens dy't troch de minsken mimics neamd wurde, fia in asteroïde-ynslach yn Jeropa. Nei in stadich begjin feroverje se yn 'e jierren dêrnei it hiele fêstelân fan it kontinint. Fiif jier letter behellet de Feriene Ferdigeningsmacht (UDF), in wrâldwide militêre alliânsje dy't oprjochte is om 'e bûtenierdske ynvaazje tsjin te kearen, by Verdun einlings in oerwinning oer de mimics troch de ynset fan troepen yn nij ûntwikkele meganyske eksoskeletten. Heldinne fan dy striid is de Britske sersjant Rita Vrataski, dy't troch de media de "Ingel fan Verdun" neamd wurdt, hoewol't se mank de sljochtwei soldaten bekend stiet as de "Izeren Teef".
Brigham lit soks lykwols net oer syn kant gean. Hy lit Cage arrestearje troch de militêre plysje, en as de majoar besiket út te naaien, wurdt er tasere en rekket er bewusteleas. As Cage wer bykomt, befynt er him op 'e Ynternasjonale Lofthaven Heathrow, dat no in militêre basis is. Hy ûntdekt dat Brigham him yn rang weromset hat nei soldaat, en dat er as deserteur oerlevere is oan 'e net sa sêftsinnige soargen fan sersjant-ynstrukteur Farell. Dyselde dielt him yn by Seksje J, in militêre ienheid dy't dochs al foltroppe is mei aparte figueren. De oare soldaten sitte der net op te wachtsjen om op in deserteur passe te moatten en litte dat dúdlik blike. De rest fan 'e dei bringt Cage mei de oare leden fan Seksje J yn training troch en nei in koarte nacht fynt de oare moarns de ynvaazje plak.
Stedsrjocht
Stedsrjochten binne yn de Midsiuwen in faze yn de ûntwikkeling fan it juridysk systeem yn Europa.
Edge of Tomorrow (film)
Plot
De amfibyske operaasje op it Frânske strân rint út op in folslein fiasko, mei't bliken docht dat de mimics der ree foar binne en de UDF opwachtsje. Farell en de rest Seksje J sneuvelje al rillegau. Cage is der tsjûge fan hoe't ek Rita Vrataski omkomt. Neitiid brûkt er in M18 Claymore-myn om in ûngewoan grutte, blauwe mimic, en by fersin ek himsels, op te blazen. Hy rekket deadlik ferwûne, mar wylst er yn it stjerren leit, rekket er oerdutsen troch de bloed fan it bûtenierdske wêzen, dat fia syn wûnen syn lichem yn kringt. Hy stjert en alles wurdt swart.