cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Neuengamme
Konsintraasjekamp
It kamp waard 13 desimber 1938 iepene. As dependânse fan Sachsenhausen wie it kamp yn it earstoan ornearre foar húsfesting fan arbeiders foar it pleatslike SS-stienfabryk. Juny 1940 waard Neuengamme in selsstannich kamp. It haadkamp fan 213.000 kante meter, fong de measte minsken op, mar yn Noard-Dútslân leine noch 92 saneamde bûtenkampen dy't bestjoerlik ûnder Neuengamme hearden. Sels it kanaaleilân Alderney hie in bûtenkamp. Dy bûtenkampen bestiene faak mar in koart skoft. Yn 1944 wienen der tagelyk 60 yn it wurk. De minsken yn de kampen, út sa'n 28 lannen, wienen meast kriichsfinzenen, gizelders, fersetsstriders, Joaden, sigeuners, homoseksuelen en Jehova's tsjûgen. De SS die alle war om de morele en psychyske wjerstân fan de finzenen te brekken. De barakken sieten grôtfol, sanitêre foarsjennings wiene der fierstentemin en persoanlike romte wie der net. Mei te min en min iten, moast swier arbeide wurde; in dei hie benei gjin lins. Neuengamme hie gjin gaskeamers of oare metoaden om grutte kloften minsken te deadzjen. Dochs stoaren der 55.000 minsken yn it kamp troch te min iten, tramtearring en epidemyen. Yn de oarloch sieten sa'n 106.000 lju yn Neuengamme. It heechste finzenenûmer, dat yn de deadeboeken fernijd wurdt, is 87.067.000
Boksen
thumb|right|In bokswedstriid tusken profboksers [[Ricardo Domínguez (links) en Rafael Ortíz]] Boksen is in taktyske fjochtsport dêr't ringynsjoch, de koördinaasje fan fuotten, eagen en hannen en lichaamlike kondysje sintraal yn steane. Twa tsjinstanners besykje punten te skoaren troch elkoar op de goede trefflakken te reitsjen, of te winnen op bygelyks in Knock-Out. Dat kin troch inkele stjitten of in kombinaasje fan ferskillende stjitten; de direkte stjit, de opstjit en de hoeke. Krêft is likegoed needsaaklik as kleare snelheid om in tsjinstanner gau en hurd reitsje te kinnen. Neist it tradisjonele manljusboksen wurde ek bokskampioenskippen foar froulju hâlden.
Victoria Cakes
Victoria Cakes, echte namme: Andrea Crabtree (26 septimber 1991), is in Amerikaansk neakenmodel, pornografysk aktrise en prostituee fan Afro-Amerikaansk komôf. Hja makke har debút yn in pornografyske film yn 2009. Neffens har offisjele opjefte is se 1.72 m lang, mei in gewicht fan 77 kg en kupmaat 36E.
Boksen
Wedstriidferrin
thumb|right|Twa boksers fan de [[United States Air Force|Amerikaanske loftmacht by in toernoai yn 2004]] In bokswedstriid giet oer meardere rondes fan inkele minuten. It oantal rondes hinget ôf fan it type wedstriid (amateur, profesjoneel en/of kampioenskip). Elke wedstriid wurdt lieden troch in skiedsrjochter, dy't mei de dielnimmers yn de ring stiet. In sjuery jout punten; wa't de tsjinstanner knock-out (KO) slaat of de measte punten hellet hat wûn.
Tiidsferrin by it Olympysk boksen: Der wurdt by de measte amateurbokswedstriden wurke mei de "box-pointer". De boxpointer is in kompjûtersysteem dat de punten telt as de sjuery-leden op harren kastke drukke foar in bepaalde bokser (reade of blauwe hoeke). As der meardere sjueryleden, 3 fan de 5 of mear, op itselde momint drukke wurdt der in punt takend. As it punteferskil foar de lêste ronde oprint oant boppe de 20 by de manlju of boppe de 15 by de froulju, wurdt de wedstriid staakt en is de bokser dy't efter stiet "overclassed".
Kategoryen
De amateur wedstriidboksers wurde ûnderferdield yn alve gewichtsklassen:
De froulju wedstriidboksers wurde ûnderferdield yn fjirtjin gewichtsklassen, te witten:
Dêrneist binne wedstriidboksers ek ûnderferdield yn klassen. Yndieling Seniorboksers:
Elke klasse hat yn elke gewichtskategory in eigen kampioen. Sjoch ek fieding by gewichtsklassesporten
Prof-boksers wurde ûnderferdield yn de gewichtsklassen:
Ek by de profesjonals hat elke gewichtsklasse in eigen kampioen.
Johan Sippo fan Harinxma thoe Slooten (1714-1799)
Johan Sippo fan Harinxma thoe Slooten (10 augustus 1714 - 25 septimber 1799), soan fan Pieter Ernst en Godefrida fan Molenschot, wie luitenant by de Fryske gardes du corps, letter kolonel, generaal-majoar en luitenant-generaal-kertiermaster.
Hy troude yn Ljouwert mei Margaritha Titia fan Coenders, (13 febrewaris 1721 - Ljouwert), 10 april 1793), dochter fan Albert Aemilius fan Coenders, dy't him sân bern skonk.
Syn portret troch in ûnbekend skilder is yn de samling fan Mr. Pieter Albert Vincent baron van Harinxma thoe Slooten yn Ljouwert.
Tramwei Snits-Boalsert
thumb|right|250px|Tramwei Snits-Boalsert thumb|right|250px|Goaiske Tram mei [[Henschel-stoomlokomotyf yn Stasjon Naarden-Bussum, anno 1940.]] De tramwei Snits-Boalsert bestie fan 1882 oant 1968.
Op 8 augustus 1882 waard troch de Nederlandsche Tramweg Maatschappij (NTM) de line Snits-Boalsert iepene. In ôfstân fan mear as 10 km. Yn 1886 waard de tramwei fan Snits út trochlutsen nei De Jouwer-It Hearrenfean en fan Boalsert út oer Arum nei Harns.
Snits krige de tramferbining in jier foardat de spoarline Ljouwert-Snits iepene waard. It earste trammaterieel waard oer de dyk en it wetter troch de stêd ferfierd nei it tramstasjon ta.
De fjouwerkante Henschel-tramloc's (de stoofkes yn de folksmûle) spanden harren yn foar fracht- en reizgerstrams.
Frachtferfier
Yn Snits bestie lange tiid gjin oansluting tusken de tramwei nei Boalsert en de spoarline nei Ljouwert ta. Dizze oansluting waard oan it begjin fan de tweintichste iuw winsklik achte omdat de NTM dan ek spoarfrachtwagons oer har line trochfiere koe. Sadwaande waard yn 1921 in ferbiningsbôge mei in straal fan 70° oanlein tusken it NTM-tramstasjon en it NS-emplasemint fan Snits.
In stik of wat beammen, dy't te ticht by de tramwei stienen (binnen it "profyl"), moasten kapt wurde, en de baan ferswierre foardat spoarfrachtwagons nei Boalsert ride koenen. De NTM brûkte hjir in oantal keppelwagens foar ( der stiet noch ien yn Museumsteamtram Hoarn-Medemblik yn Hoarn te sjen is), dêr't de wagons mei efter de tram hongen waarden.
De trochfier fan spoarfrachtwagons fertoande in opgeande line sadat ekstra ritten riden waarden. Benammen de molkfabriken yn Snits en Boalsert wienen grutte ferladers. De "Hollandia"-molkfabryk yn Boalsert hie in eigen emplasemint, en de "KNM"-molkfabryk oan de Harste yn Snits wie mei in kopspoar op de line oansluten. Dêrby waarden wagons koalen, keunstdong en oare landbouprodukten trochfierd.
Nei it stopjen fan it persoaneferfier yn 1947 waard it frachtferfier (dat benammen foar de "Hollandia"-molkfabryk yn Boalsert noch fan grut belang wie) troch de NS fuortset, al wie it mei dieseltraksje.
Persoaneferfier
It persoaneferfier hold úteinlik 5 oktober 1947 op.
Yn 1927/1928 hat in snuorje in trochgeande "tramtrein" Boalsert-Snits-Ljouwert riden. Hjirfoar brûkte de NTM har nije motorweinen fan de searje M1-M7.
Tusken 1928 en 1934 waard de motortram ferfongen troch in steamtram, lutsen troch in "grutte Henschel". Dizze die 44 minuten oer de 22 kilometer spoorline Snits-Ljouwert, wylst dan wol 7 kear ûnderweis stoppe waard.
De Spoarstaking fan 1944 fan 17 septimber 1944 ôf soarge der foar dat de 9 trams dy't alle dagen rieden tusken Boalsert en Snits ek net mear rieden. De line kaam lykwols sa goed as ûnskansearre út 'e oarloch (de Boalserter Blaupoartsbrêge wie wol opblaasd) en op 22 maaie 1945 rieden de earste trams al wer tusken Boalsert en Snits. Oan 'e lêste dei fan de persoanetsjinst ta ried de NTM noch twa kear deis tusken de beide stêden, wêrby't de motor- en steamtrams yn mingd bedriuw rieden.
Oername troch NS yn 1947
De Nederlânske Spoarwegen naam foar de eksploitaasje ek in oantal NTM-personielsleden oer. Tusken 1948 en 1959 waarden de troch NS oernommen frachttramlinen swierdere railstêven (profyl NP46) en dizze waarden op houten en bettere lokaaldwerslizzers lein. Boppedat kaam de baan no folslein yn in ballêstbêd fan grint en sân te lizzen. It ynhelspoar by Ysbrechtum en it NTM-emplasemint yn Snits oan de Bolserterdyk ferfoelen hjirby ek.
thumb|300px|right|De 'Sik' 303 yn [[Nederlânske Spoarwegen|hûsstylkleuren fan de NS. (Foto: P. Meijer)]] De traksje foar de konvoaien waard fan doe ôf foarme troch in lokomotyf út de searje 200/300, better bekend as 'Sik'. Trochdat yn it trajekt inkele tige krappe bôgen sieten, lykas by Ysbrechtum, wie it spoar ferbean foar de 450'ers, de "Hippels" (NS 500/600) of draaistellokomotiven searje 2200 en 2400.
Wer nei de NS yn 1958
Omdat hieltyd mear NTM-personiel mei pinsjoen gie ferfoel stadichoan de needsaak om de tramlinen, wêrûnder Snits-Boalsert, by de NTM yn eigendom te litten. Op 24 desimber 1958 joech de Minister fan Ferkear en Wettersteat tastimming om de line Snits-Boalsert wer oan de NS oer te dragen. Fan dy datum ôf wienen it benammen lokomotyfbestjoerder Zijlstra en 4 fêste ranzjearders út Snits dy't de frachttrams rieden.
Fluor
Fluor is in gemysk elemint mei symboal F en atoomnûmer 9. It komt faak foar as F<SUB>2</SUB>.
Tramwei Snits-Boalsert
Wer nei de NS yn 1958
It NTM-emplasemint aan de Boalserterdyk yn Snits waard yn 1947 saneard. It stasjonsgebou anneks lokloads en de wagonloads steane der noch altyd. De loads yn Boalsert waard yn 1992 ôfbrutsen. Yn it âlde NTM-stasjon fan Boalsert sit al jierren in garaazje.
Fluor
Untdekking
Oer it floei-effekt fan floeispaat wie al skreaun yn 1529 troch Gregorius Agricola. By tafoegjen fan sterk soer oan floeispaat ûntstiet floeisoer en al yn 1670 ûntdutste Schwandhard dat sa'n oplossing glês etste. Dêrnei is folle mei floeisoer eksperiminteare troch Karl Wilhelm Scheele, Humphry Davy, Joseph Louis Gay-Lussac en Antoine Lavoisier, inkeld mei aaklike gefolgen. Henri Moissan slagge er yn 1886 yn om it elemint te isolearjen. De namme fluor is ôflaat fan it Latynske fluere dat floeie of streame betsjut.
Tramwei Snits-Boalsert
Wer nei de NS yn 1958
Mei útsûndering fan de passaazjes troch Snits, Ysbrechtum, Nijlân en Boalsert lei de line 'op frije baan' yn de berm fan de âlde Rykswei Snits-Boalsert. Hjir koe de Sik noch wol wat snelheid meitsje.
De ein
It frachtferfier rûn hieltyd fierder tebek. Yn de jierren sechtich waard noch mar ien kear deis nei Boalsert riden. It slim tanimmende ferkear oer de dyk makke boppedat de passaazje fan de Boalserter binnenstêd hieltyd slimmer. Faak wie der oerlest fan binnen profyl parkearde auto's, wylst it opspoaren fan de eigner in soad tiid ferge en inkeldris wie der wat blikskea. Om ek kostbere spoarfernijings te foarkommen waard besletten om de line yn 1968 op te heffen.
Op 28 juny 1968 ried de lêste frachttram ûnder tige grutte belangstelling fuort by de Boalserter 'Hollandiafabryk'. Trettjin by Hollandia beladen wagons en fjouwer lege wagons en in Dg (frachttreinbegeliedingswein) foar de genoadigden, makke it needsaaklik dat der 2 Sikken foar de tram kamen. Bûten de Snitser NS 259 kaam de NS 223 mei de traksjeopsjenner spesjaal út Ljouwert oer. Mei begelieding fan spandoeken, flaggen en krânsen die de tram trije kertier oer de pear hûndert meters tusken it fabryk en it Boalserter stedhûs wêr't taspraken holden waarden. It gemeentebestjoer hinge de Boalserter stedsflagge op de Sik. Dizze flagge hat noch jierren as oantinken yn it stasjon fan Snits hongen. De lêste wein hie as opskrift; "Dei fûgels, dei blommen, dei Sik" mei in knypeach nei de destiids populêre TV-searje Pipo de Clown. Op 'e dyk stiein smite folk jûchhei te roppen nei de tram en de bemanning fan de tram krige ridendewei fluitsjende taarten, flessen en sigaren oanbean. In weardich ôfskied fan in tram.
Letter waard begûn mei it ôfbrekken fan de mear as 10 kilometer lange ferbining. Yn 1969 koe men sadwaande noch geregeld in Sikje mei inkele iepen weinen op de line oantreffe. De frij kommende grûn waard brûkt foar dykferbreding. Tusken Nijlân en Boalsert waard om 1991 hinne in fytspaad oer it âlde trasee oanlein. Achter Nijlân (Trije Diken) waard de brêge yn it fytspaad op de lânhaden fan de eardere trambrêge boud.
Desennium
In desennium is in perioade fan tsien jier. Yn it bysûnder ien út in rige fan desennia sûnt it begjin fan in iuw, of tsien jier mei itselde tsiental.
In desennium basearre op tsiental wurdt oantsjut mei it tsiental dêr't alle nûmers op einigje as se útsprutsen wurde. Sa binne de jierren 1990-1999 de njoggentiger jierren fan de tweintichste iuw. Under de tweintich einigje net alle getallen fan in desennium op itselde tsiental, dat dêr wurdt sa'n oantsjutting net foar brûkt.
In desennium is tsien jier. Tsien desennia foarmje in iuw, hûndert desennia in milennium.
Iuw
In iuw is in perioade fan hûndert jierren. Yn 't bysûnder ien út in rige fan iuwen sûnt it begjin fan in jiertelling. Sa begûn op 1 jannewaris 2001 de ienentweintichste iuw fan de kristlike jiertelling.
By de oergong fan it 1999 op 2000, it lêste jier fan it tweintichste iuw, wie der in probleem mei kompjûters dat mei de iuwoergong te krijen hie, mar dat om de milenniumoergong it milenniumbrek neamd waard.
It liket wat nuver dat de begjinsifers fan de iuw net itselde binne as it nûmer fan de iuw, bygelyks: fan de jierren 1901, 1902 ... 1999, 2000, dy't de 20e iuw foarmje, hat allinnich it lêste jier de begjinsifers 20. Dat komt fansels trochdat de earste iuw begûn is mei 1, net mei 100. Foar it lêste jier fan de iuw is dy oerienkomst der al, om't de ein fan de 1e iuw yndie it jier 100 wie.
In iuw is hundert jierren of tsien desennia. Tsien iuwen binne in milennium.
Guernsey
Guernsey is in eilân yn It Kanaal. Guernsey is in selsbestjoerend gebiet dat ôfhinklik is fan ’e Britske Kroan, mar gjin diel útmakket fan Grut-Brittanje. De haadstêd is Saint Peter Port.
CFK
De CFK is yn 1994 fusearre mei de KNKB. De CFK bestie doe krekt 60 jier en wie út prinsipe de sneonsôfdieling fan de keatssport. Op 1 maart 1934 rjochten keatsers út Boalsert, Berltsum, Frjentsjer, Minnertsgea en Seisbierrum de CFK op.
Hunnen
De Hunnen wie in federaasje fan nomadefolken, dy't oarspronklik út Sintraal-Aazje kamen en yn de 5e iuw troch Jeropa lutsen. Sy binne foaral bekend wurden fanwege de grutte ferwoastings dy sy oanrjochten hawwe en harren grutte wredens.
Skiednis
right|thumb|400px|Ridende Hunnen, troch [[Johann Nepomuk Geiger ]] De Hunnen waarden fanâlds sjoen as it folk dat iuwen foardat sy yn Jeropa ferskynden troch de Sinezen de Xiongnu (yn âlde transkripsjes Hsiung-nu) neamd waarden en dy't it Sineeske Ryk bedrige hawwe.
Wierskynlik foarmen de Hunnen yn it begjin gjin homogene groep, mar wie in groep fan ferskate folken dy't allegearre deselde hearser hienen. De nammen fan in oantal hearskers binne bekend fan likernôch 300 f.Kr. ôf en neffens de Sineeske skriften al sûnt 1800 f.Kr.
De Swarte Hunnen
Yn 376 ferneatigen de Swarte Hunnen it Ryk fan de Ostrogoaten yn de Oekraïne, wêrtroch't sy de macht yn hannen krigen oer de steppen fan East-Jeropa. Oare folken waarden troch harren ûnderwurpen of op de flecht dreaun. Dizze ferfarre folken oefenen in swiere druk út op de grinzen fan it Romeinske Ryk dy't hjirtroch ferswakken. Under druk fan de Hunnen besochten de Fisigoaten tastimming te krijen om harren yn it Romeinske ryk te fêstigjen.
Oermachtich yn Jeropa
left|thumb|300px|It Ryk fan de Hunnen ûnder kening Attila om 450 Under kening Attila waarden de Hunnen in skoftlang it machtigste folk fan Jeropa. Attila wreide syn leger út mei ferskate ûnderwurpen folken en stifte in ryk yn Midden-Jeropa, mei as machtssintrum de Romeinske provinsje Pannoanje (no Hongarije). Syn ryk rûn fan de Kaukasus oant de Ryn. Attila stjoerde syn leger troch hiel Jeropa op rôftocht, faak yn it Romeinske Ryk en feroarsake oeral panyk. Yn 451 waard Attila lykwols yn in grutte slach ferslein troch in leger besteande út Romeinen, Franken en Fisigoaten ûnder lieding fan de Romeinske generaal Flavius Aetius. De slach wie yn Galje en wurdt de Slach op de Katalaunyske fjilden neamd. De Hunnen waarden net ferneatige en foelen út wraak Rome oan, mar wierskynlik fanwege in sykte yn syn leger moast Atilla ôfheakje.
Ein fan de Hunnen
Nei de dea fan Attila rûn de macht fan de Hunnen hurd werom. Yn de Slach oan de Nadao waarden de Hunnen ferslein troch in alliânsje fan Gepiden en Ostrogoatyske stammen. Dêrnei swalken de Hunnen troch Jeropa. Guon lutsen harren werom nei Aziatyske steppen, mar it meastepart bleau yn Jeropa hingjen, paste har oan en gie op yn de Jeropeeske befolking.
De Band
De Band is in buorskip yn it easten fan Sânfurd yn de gemeente Súdwest-Fryslân. It gebiet en de wei hearden earst by Aldegea.
De namme komt ek foar as Oldegaene band.
Sterke Yerke
De Sterke Yerke wie de namme fan in trijetal flotten dy't yn de santiger en tachtiger jierren fan de 20e iuw in soad yn it nijs west hawwe. De namme is ûntliend oan de legindaryske Sterke Jerke dy't begjin 19e iuw yn Droegeham wenne hat. Dy hiet eins Heerke Tjerks Witteveen. Hearke waard ta Jerke.
Flot
De Sterke Yerke begûn as in flot dat troch in stik of wat Ljouwerter jongelju fan oaljedrums boud wie. Earst waarden by Grou in tal proeffearten makke. Om sponsors te lûken moast in goed doel oan it aventoer febûn wurde. De Ljouwerters krigen in soad omtinken fan de parse. Alle moannen waard in "Yerke sjoernaal" hûs oan hûs besoarge yn Ljouwert en bekende artysten as Marco Bakker joegen benefytkonserten. Yn 1974 waard der nei Skylge fard en waard propaganda makke foar behâld fan de Waadsee. Yn de simmer fan 1975 waard op 1 augustus besocht om de Noardsee oer te stekken, mar dat mislearre. It flot sloech stikken en waard ferneatige omdat gefaar foar de skipfeart oplevere.
Yn 1976 wie der in nij flot, de Sterke Yerke II dat der wol yn slagge om Londen te berikken út IJmuiden wei. Op 13 augustus kamen de tolve bemanningsleden oan by de Tower Bridge yn Londen. Doel wie om út te finen hoe fier men mei in flot farre koe. Der waarden no plannen makke om oer de Atlantyske Oseaan nei Kurasau te farren. Fan de eardere bemanning bleaunen Chris en Guus Schweigmann en Leo 'Paling' van der Ploeg oer. Frits Riemersma, studint biology, waard as fjirde bemanningslid taheakke. Frits waard mei oanlutsen om him ta te lizzen op it miljeu-aspekt fan de reis fan de Sterke Yerke III. It nije en gruttere flot Sterke Yerke III bestie út fiif oan inoar laske grutte buizen. Yn de buizen waard iten en drinken opslein. It flot hat ek te sjen west op de Recreana yn Ljouwert. Earst waard in proeffeart makke op de Ryn. Ien fan de doelen wie om sjen te litten dat it rivierwetter slim fersmoarge wie.
By de oerstek nei it Karybyske gebiet waard ek besocht om de smoargens fan it wetter oan te toanen. Nei in swiere reis fia Ingelân en de Kaapverdyske Eilannen ferdwûn it radiokontakt by Bonêre. Sechtich kilometer foar Willemstêd sonk it flot op 15 desimber 1979. It flot is letter fan de seeboaiem helle. Op Bonêre waard in monumint foar de bemanning oprjochte. Fan it aventoer is ek in film makke.
Aryana Starr
Aryana Starr, echte namme: Jonell Green (8 maart 1980), is in rêstend Jamaikaansk neakenmodel en pornografysk aktrise. Hja makke har debút yn in pornografyske film yn 2008. Neffens har offisjele opjefte is se 1.73 m lang, mei in gewicht fan 75 kg en kupmaat 36E.
Wybe Adam
thumb|Tekening fan de keabelbaan yn Dantzig mei in portret fan Wybe Adam Wybe Adam, ek bekend as Adam Wiebe, Adam Wybe, Wiebe Adams en Adam Wijbe (Harns, 12 july 1584  - Dantzig, 1653) wie in yngenieur- mûnebouwer en útfiner. Wybe wie nei alle wierskyn menist om reden wêrfan't er nei it bûtenlân ferfear.
Yn 1616 festige er him yn Dantzig (Adam der Mühlenbauer), dêr't er wetterleidingen oanlizze liet en gemalen boude. Yn 1633 waard er yngenieur by de oanlis fan festingswerken. By it sljochtsjen fan de Bisschofsberg by Danzig yn 1644 brûkte er ien fan de earste keabelbanen fan de wrâld om amers mei sân nei de stedswâlen yn oanbou te ferfieren.
Hy wurke ek yn Elbing, Thorn of Riga. Yn Warsjau wie er wer belutsen by de festingbou en waard er 1623 fan de Poalske kening Sigismund III ta Keninklik Yngenieur beneamd.
Wybe wie teffens útfiner en krige 1637 fan de stêd Danzig in patint op in iisseage.
Naboo
Naboo (útspr.: [nɑˈbuː], likernôch: "na- bûû ") is in fiktive planeet út 'e Star Wars-franchise, dy't bekend waard út 'e film Star Wars: Episode I – The Phantom Menace (1999). It is in wielderige wrâld, dy't út 'e romte wei foarsteld wurdt as op 'e Ierde lykjend blau en grien. Der libje twa soarten yntelliginte wêzens: minsklike kolonisten, de Nabooanen, en in lânseigen ras fan bûtenierdske wêzens, de Gunganen. De planeet hat trije moannen: Ohma-D'un, dêr't in Gungaanske koloanje fêstige is, Rori, mei in Nabooaanske koloanje, en de iismoanne Tasia, ferneamd nei keninginne Elsinoré den Tasia fan Grizmallt, dy't de earste Nabooaanske kolonisten op 'en paad stjoerde. It planetestelsel fan Naboo bestiet út fiif planeten dy't om in 'e stjer Naboo rûntsjedraaie: Mot en Erep (allebeide teskroeiende hjit), Naboo sels, Widdo (bewenber mar libbenleas) en de gasreus Stoarm. It planetestelsel heart ta de sektor Chommell, in krite fan 'e galaktyske Midrâne.
Op it oerflak fan Naboo leit ien inkeld grut wrâlddiel, dat yn east-westrjochting midstwa dield wurdt troch de Gallobergen, it heechste berchtme fan 'e planeet. Benoarden de bergen strekke har ûnbidige flakten en savannes út, dêr't de Nabooanen libje. Dyselden hawwe in monargy fêstige, út harren haadstêd Theed wei regearre troch in kening of keninginne dy't ienris yn 'e fjouwer jier by algemiene ferkiezings keazen wurdt en net mear as twa terminen op 'e troan bliuwe mei. De monarch wurdt bystien troch in yn it sâlt fan 'e polityk bebiten gûverneur. It lân súdlik fan 'e bergen bestiet út in reuseftige sompe, dy't de Lianorm neamd wurdt. Dat is it wengebiet fan 'e Gunganen, dy't amfibysk binne en bestjoerd wurde troch stammelieders. Besuden de Lianorm leit de Paongamar, op 'e boaiem wêrfan't de wichtichste Gungaanske stêd boud is, Otoh Gunga.
Lytse Blikfeart
De Lytse Blikfeart (Biltsk en offisjeel: Klaine Blikfaart; Nederlânsk: Kleine Blikvaart) is in feart yn de gemeente De Waadhoeke. De feart rint fan de Suderwei (N393) besuden Sint-Jabik yn súdeastlike rjochting en komt út yn it Wiersylster Rak benoarden Wier.
De namme Klaine Blikfaart jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Kleine Blikvaart.
Naboo
Naboo is bysûnder om't de planeet gjin kearn fan raand stiente hat. Ynstee is de wrâld ûnder it oerflak in poreus, fan ûnderwettergrotten trochsingele labyrint, sadat men yn in ûnderseeboat fan 'e iene kant fan Naboo troch de kearn hinne nei de oare kant ta reizgje kin. Yn 'e ûnbidige djipten libje reuseftige ûnderwetterwêzens dy't nea oan it wetteroerflak komme, lykas de mear as 100 m lange opee-seeslachter, de 400 m lange colo-klaufisk en it krapoan 1.600 m mjittende sando-akwameunster. De Gunganen hawwe ferskate lânseigen bisten fan Naboo domestisearre, wêrûnder de kaadu (dy't derút sjogge as grutte fearleaze fûgels), de falumpaset (dy't wol wat wei hat in kamiel sûnder bulte) en de fambaa (in soarte fan reuzehagedis mei in skofthichte fan 4 m).
De Nabooaanske minsken stamje ôf fan 'e opfarrenden fan in kolonisaasjeskip fan 'e planeet Grizmallt, dat likernôch 3.900 jier foar de foarfallen yn 'e films fan 'e Skywalker Saga skipbrek litte op Naboo. Mei't de planeet tige gaadlik liek foar minsklike bewenning, besleaten de skipbreklingen har der foargoed nei wenjen te setten en net nei rêding en evakuaasje te stribjen. Binnen inkele wiken nei harren oankomst op 'e planeet fûn it earste kontakt plak tusken minsken en Gunganen, mar hoewol't beide groepen wantrouwich foarinoar oer stiene, waard der gjin geweld brûkt. De beide befolkingsgroepen berikten in min ofte mear freedsume koëksistinsje om't de minsken har nei wenjen setten yn it drûgere heechlân en op 'e útstrutsen flakten, gebieten dy't foar de amfibyske Gunganen ûnbewenber wiene. De spannings bleaune lykwols heech, mei't de Gunganen de minsken beskôgen as arrogante lefferts, wylst de minsken de Gunganen seagen as ûnbeskaafde barbaren. Pas ûnder de Nabookrisis, doe't keninginne Padmé Amidala in út need berne militêr bûnsgenoatskip mei de Gunganen beävensearre tsjin in mienskiplike fijân, de Hannelsfederaasje, kaam der foar it earst neieroankommen tusken de beide groepen.
Wielenpôle
thumb|Lizzing Wielenpôle De Wielenpôle is in buert yn de wyk Potmargesône yn de stêd Ljouwert.
Wielenpôle leit súdeastlik fan de binnenstêd fan Ljouwert, besuden de Skipsbuert. De wyk wurdt omjûn troch wetter en wegen. Wielenpôle is foar it grutste diel fuort nei de Twadde Wrâldkriich boud. It is in folksbuert mei lege ynkommensgroepen en der wenje in soad bern en ienâlderhúshâldings. De wyk is boud oan in Ljouwerter útfalsdyk tusken de Tynjedyk en de Aldlânsdyk. De stjitten binne neamd nei Fryske wetters. It wyksintrum hjit 'De Kobbekoai'.
Albert Jans Wybenga
Albert Jans Wybenga (Warten, 7 augustus 1887 - Wolvegea, 5 jannewaris 1954) wie in gemeente-amtner en Frysk skriuwer.
Sûnt 1931 yn Wolvegea. Skreau folkspoëzij ( Maitiidsgrien, 1911), gedichten, kritiken en artikels yn tydskriften; postúm de roman De striid om Keulen (1956).
Petrus- en Pauluskatedraal (Moskou)
Skiednis
Yn de jierren 1694-1695 waard der foar de Dútske luteranen njonken de Michaeltsjerke, dy't yn 1928 ferneatige waard, in twadde tsjerke foar de luteranen. Dy tsjerke krige ynearsten de namme Nije Tsjerke, mar hiet offisjeel Sint-Petrus en Paulus. Yn 1711, 1737 en 1748 baarnde de tsjerke út, mar jimmeroan folge wer in weropbou. Lang om let gyng de tsjerke yn 1812 mei de brân fan Moskou folslein ferlern. Yn 1817 ferboude de gemeente in hûs yn de Starosadskystege ta in tsjerke, dy't yn 1819 ynwijd waard. Fanwegen de grutte oanwaaks fan de luterske gemeente waard dy tsjerke yn de jierren 1860-1861 ferboud en yn 1903-1905 ferfongen troch nijbou, de hjoeddeiske tsjerke. De arsjitekt wie Viktor Kossov en nei't dy him werom loek waard de tsjerke ûnder lieding fan Artur Loleit foltôge.
Fanôf de jierren 1990 krige de gemeente wer stadichoan tagong ta it gebou en koe earst in kapel yn gebrûk nommen wurde. Yn 2004 waard de ynrjochting wer yn oarder makke. Op de 1e advintssnein fan it jier 2008 krige it gebou nei santich jier wer de oarspronklike funksje werom. Ek waard yn dat jier útein set mei de weropbou fan de spits. Yn it ramt fan it 500-jierrich jubileum fan de reformaasje waard de tsjerke offisjeel wer oerdroegen. By de weromjefte wiene ek ôffurdigen fan de Evangelyske Tsjerke yn Dútslân en de Dútske bûnspresidint Frank-Walter Steinmeier oanwêzich. Yn de oangrinzgjende gebouwen, dêr't ea de pastorij en in skoalle yn ûnderbrocht wiene, wurde noch jimmeroan troch oerheidsorganisaasjes brûkt.
Oargel
It oarspronklike Walcker-oargel gyng nei de ûnteigening ferlern. It tsjintwurdige oargel is ôfkomstich út de Michaeltsjerke, dat nei it sluten fan de tsjerke yn in begraffenisgebou opslein waard. It oargel waard yn 1898 troch de firma Sauer yn Frankfurt/Oder as Opus 755 boud en yn 2005 troch Orgelbau Reinhard Hüfken restaurearre. It ynstrumint hat 33 registers op 3 manualen en pedaal op pneumatyske kegelladen.
Klokken
De klokken binne ôfkomstich út de toer fan de Friedenskirche yn it Dútske Rheydt, dy't yn 1999 foar de earetsjinst sletten waard en omboud ta apparteminten. Se datearje út 1957 en binne yn 2005 yn Moskou telâne kommen.
Aldegea (Smellingerlân)
Aldegea is ien fan de 13 doarpen yn de gemeente Smellingerlân. Under it doarp falle ek de buorskippen De Geasten, De Koai, Headammen, It Utein, Opperbuorren en Sitebuorren.
Aldegea hat  ynwenners.
Skiednis
Aldegea is in midsiuwske doarp op in krusing fan wegen, dat boppedat oer it wetter te berikken wie. Yn de 17e en 18e iuw wie Aldegea it haadplak fan de gemeente Smellingerlân. 'It Rjochthús' oan de buorren komt út dy tiid. It is boud yn 1738 nei't it âlde rjochthús opbaarnde ûnder in grutte brân yn it doarp. thumb|left|250px|Grut Haersma State De famylje Fan Haersma spile in grutte rol yn de skiednis fan Aldegea, dy't op Haersma State east fan de Herfoarme Tsjerke wenne. Yn 1646 kocht Alle fan Haersma in stik grûn by Aldegea fan de Steaten fan Fryslân, dy't dat yn 1580 krigen hie doe't alle it kleasterbesit oan de Steaten foel. It wie oarspronklik fan it kleaster fan Smelle Ie.
Syn soan Aulus fan Haersma (1611-1669) hat Grut Haersmastate boud, de state hat oant it lêst ta famyljebesit west. Mei Hector Livius Haersma fan Vierssen, ek grytman fan Smellingerlân yn 1839, stoar de famyljeline fan Haersma út. De grûn waard yn parten ferkocht en Great Haersma waard sloopt.
Op de grins fan Aldegea/Nijegea leit oan de súdkant fan de Hege Dyk in swerfstien mei de namme Blauwe stien. De gletsjerkrassen op 'e stien waarden earder ferklearre as swurdhouwen fan de Munsterske soldaten tusken 1672-1674 (sjoch ek: Biskopsgrêven).
Tsjerke
De oarspronklik oan Sint-Agatha wijde doarpstsjerke datearret út 1200 en waard yn 1975 restaurearre. De tsjerke is mitsele fan dowestien en besit brânskildere ramen en wapenboerden. Yn de toer hinget nei alle gedachten de âldste liedklok fan Nederlân, getten yn ± 1200. De klok weget 760 kg en hat in trochsnit fan 99 sm.
Rjochtshûs
Yn 'e 16e en 17e iuw spruts de grytman fan Smellingerlân tiisdeis rjocht yn Aldegea. De iene wike die er dat yn Smelle Ie, de oare wyks yn Aldegea. Sûnt 1663 einige de rjochtspraak yn Smelle Ie.
Mûnen
Ten súdwesten fan it doarp stean twa Amerikaanske wynmotors, de Wynmotor Barfjild en de Wynmotor Aldegea. Fan de nôtmûne 'De Hoop' noardeastlik fan it doarp is de ûnderbou noch oanwêzich. Doe't dy nôtmûne boud waard stie tichteby dy mûne ien fan de lêste Fryske standermûnen. Yn 1922 waard De Hoop foar in part ôfbrutsen en sûnt is allinne de ûnderbou noch oanwêzich.
Molkfabryk
thumb|right|250px|Alde haven Eartiids brochten en hellen skippers minsken en fracht nei en fan Ljouwert en Snits. Yn 1900 krige Aldegea in molkfabryk en krige de haven in nije funksje, de suvel moast oan- en ôffierd wurde. Yn 1966 sleat it fabryk en wie der net folle drokte mear yn de haven, nammerste mear omdat hast alle ferkear dêrnei oer de wei gie. De grifformearde tsjerke hat it molkfabryk doe kocht en noch in skoft brûkt foar aktiviteiten, mar nei 't de tsjerke in oar gebou kocht slagge it net mear om de begrutting slutend te krijen. In plan om it fabryk te ferbouwen yn wentes gyng net troch en lang om let hat de gemeente Smellingerlân it gebou kocht en yn 2020 opdracht jûn om it ôf te brekken.
Mienskip
De doarpskrante hjit 'De Bakbrogge', neffens de skelnamme fan Aldegeasters. De bewenners krigen de skelnamme troch in boer dy't rjochting Earnewâld in stik lân hie. It wie net mear as ûnlân dêr't er neat mei die, mar de bakker fan it doarp hie wat jild oer en wol nocht oan dy grûn. Hy mocht it oernimme ûnder betingst dat de bakker alle wiken de boer in roggebrea en in pak bakken levere, sadat er alle dagen bakbrogge ite koe.
Tsjerken
thumb|right|250px|PKN-tsjerke [[It Ljochtbeaken (Aldegea)|It Ljochtbeaken (eardere grifformearde tsjerke)]]
Ferienings
thumb|250px|Eardere nôtmûne 'De Hoop' ( De list is yn 2023 bywurke. Sjoch foar de meast aktuele ynformaasje oer ferienings op de hiemside fan it doarp)
Befolkingsferrin
thumb|Aldegea-S., Alddjip en Gealânswei (2022)|250px|Alddjip en Gealânswei
Haven, rekréaasjegebiet en nije mar
thumb|left|Untwikkeling rekréaasjegebiet (2022) Yn de jierren 1970 waard by de âlde haven in rekréaasjehaven oanlein, dy't yn 2003 útdjippe waard.
Om Aldegea oantrekliker te meitsjen foar it toerisme wurdt yn it ramt fan 'Wetterfront Aldega' súdlik fan it doarp in rekréaasjegebiet oanlein. De haven wurdt grutter makke en der komt in strân mei in wettergebiet. Ek sille der nije wentes boud wurde. thumb|right|250px|It Rjochtshûs As ûnderdiel fan 'Aldegea oan it Wetter' waard der ein 2022 súdliker fan it rekréaasjegebiet útein set mei de oanlis fan in grutte mar mei seis eilannen.
Strjitten yn Aldegea
Alle strjitten yn Aldegea (Smellingerlân).
Europeesk kampioenskip reedriden froulju sprint
It  Europeesk kampioenskip reedriden sprint (meastal ôfkoarte ta EK Sprint) is ien kear yn de twa jier hâlden reedrydkampioenskip. De earste edysje foar de froulju waard hâlden yn 2017.
Medaljes
Medaljeferdieling nei persoan oant en mei 2023 (top-3 klassemint):
Poadiumplakken nei lân (oant en mei 2023)
Medaljeferdieling nei lân oant en mei 2023:
Herstal
thumb|left|150px|Plak Herstal yn de provinsje Luik Herstal (Waalsk: Hesta) is in stêd yn de provinsje Luik yn Belgje. It plak hat goed 38.000 ynwenners en is feitlik in foarstêd fan Luik.
Benoarden Herstal leit fort Pontisse, in part fan de fortegurdle om Luik hinne.
Etymology
It plak waard al yn de 8e iuw neamd, as Cheristalius of Haristalio. De namme is fan Frankysk komôf, út soarte mear ier Middelfrankysk. De namme bestiet út de wurden hari (leger) en stal (plak, rêstplak), dat 'rêstplak fan it leger'.
Jeppemastate (Kollum)
thumb|right|300px|Jeppemastate Jeppemastate of Scheltingastate stie ten westen fan Kollum, yn de gemeente Kollumerlân. Fan de state dy't al bestie yn de earste helte fan de 16e iuw is neat werom te finen.
In eintsje westlik fan Tademastins stie eartiids Jeppemastate of Jeppema-huijs dat yn 1543 neamd wurdt en yn 1560 fermoedlik bewenne waard troch Aebe Jeppema, dy't alteast yn Kollum wenne en troud wie mei Sjuw fan Beijma. Reijdt Jeppema wie yn 1555 eigener fan dizze state of “heert opt west van Colmerbuyren”. Mooglik wie hy de heit fan Aebo Jeppema en de pake fan Reijdt Jeppema of Ipema dy't yn 1623 te Westergeast wenne. Dizze lêste ferkocht yn dat jier in sate dy't er erfd hie fan syn âlden en lei “ter Laen” oan Aett Gaetzedr., widdo fan Sjoerd an Boelens. Harren bern hienen it goed noch yn 1700.
Sa'n tachtich jier letter wie it stee fan de eardere Jeppemastate it eigendom fan Willem Livius fan Bouricius, dy't hjir in bûtenferbliuw stichte mei de namme Nijenburgh. Bouricius wie kaptein-ter-see by de Admiraliteit fan Fryslân en kommandant fan in kompanjy mariniers. Hy boaske Cecilia, suster fan grytman Martinus fan Scheltinga. Yn maart 1793 kaam hy om it libben by in brân oan board fan syn skip, de hulk “de Dwinger”, op de ree fan Flylân. Hjirby kamen 67 fan de 140 opfarrenden om it libben, wêrûnder Willem. Syn widdo bewenne de state oant ± 1840 doe't L.G.A. greve van Limburg Stirum en syn frou Cecilia Johanna fan Scheltinga harren bûten Feartsicht yn Aldwâld foar Nijenburg ferruilen. Cecilia erfde Nijenburg fan har muoike doe't dy yn 1848 yn Ljouwert ferstoar. Letter waard it bewenne troch Bonifacius Hendrik van der Haer en dêrnei troch mr. Bernhardus Hopperus Buma (sjoch ek Buma (laach)) dy't boargemaster fan Kollumerlân wie. Yn it neijier fan 1875 waard it hûs op ôfbraak ferkocht en sloopt. De singels en it park waarden rûge en slochte.
Afrikaanske mûzen en rotten
De Afrikaanske mûzen en rotten (wittenskiplike namme: Nesomyidae) foarmje in famylje fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (Mammalia), it skift fan 'e kjifdieren (Rodentia), it ûnderskift fan 'e mûzen en jerboä's (Myomorpha) en de boppefamylje fan 'e mûzen en rotten (Muroidea). Dizze famylje omfiemet ferskate ûnderfamyljes, dy't allegear lânseigen binne op it fêstelân fan Afrika of op Madagaskar. De grutste groepen wurde foarme troch de hamsterrotten, de Madagaskarrotten, de klimmûzen en de rotsmûzen. Yn totaal binne der 68 soarten. Se meitsje diel út fan 'e mûzen en rotten, in kompleks takson dat 1/4 fan alle sûchdieresoarten fan 'e wrâld beslacht.
Skaaimerken
Afrikaanske mûzen en rotten binne foar it meastepart lytse oant middelgrutte kjifdieren, mar de grutsten binne sa grut is as in knyn. Ofhinklik fan 'e ûnderfamylje en de soarte kinne se op mûzen, rotten, wrotmûzen of hamsters lykje. Op it mêd fan harren dieet rinne se útinoar fan strang fegetarysk oant folslein ynsektivoar. Ek harren hâlden en dragen ferskilt, mei't guon soarten yn 'e beammen libje, wylst oaren ûndergrûnske hoalen grave. Se smite oer it algemien nei in draachtiid fan likernôch seis wiken in nêst fan maksimaal fjouwer jongen.
Taksonomy
In protte soarten Afrikaanske mûzen en rotten wiene foarhinne by oare taksonomyske kjifdierefamyljes yndield, mar binne op grûn fan genetysk ûndersyk mei-inoar gearbrocht yn ien famylje. Sa tocht men earder dat de hamsterrotten by de mûseftigen (Muridae) thúshearden, wylst men ornearre dat de wytsturtmûzen teplak brocht wiene by de wrotmûseftigen (Cricetidae).
Klaarkampster Mar
De Klaarkampster Mar is in marke en natoerreservaat dat benei 4 kilometer besuden Dokkum leit, tusken Sibrandahûs en Rinsumageast. It gebiet is neamd nei it eartiidske Kleaster Klaarkamp en wurdt beheard troch Steatsboskbehear. De namme Klaarkampster Mar jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Klaarkampermeer.
It meastepart fan de Klaarkampster Mar bestiet út heal natuerlike greiden en dêrbinnen moeras mei brak wetter. Op it plak fan de eartiids folle gruttere mar leit noch in ûndjip feanplaske. De plasse is fuortkomd út in âlde seeslinke en troch it ôfgraven fan klaai dêr't mûntsen fan Klaarkamp ûnder mear âlde friezen fan bakten. De eartiidse mar is yn 1893 droechmeald troch de Klaarkampstermûne. It wetter yn it marke is brak oant sâlt. By simmerske droechte komme stobben boppe wetter dy’t wyt útslane troch in tin laachje sâlt.
Kleaster
De Klaarkampermar is in restant fan âlde klaaiputten. De mûntsen fan kleaster Klaarkamp holpen eartiids by de droechlizzing fan de polder, it bedykjen en de lânbou. Ek wûnen se turf út it fean fan de Klaarkampster Mar.
De dykjes dêr’t it fean oer ôffierd waar binne noch werom te finen. Fan dat kleaster binne noch grêften en wâlen werom te finen yn it lânskip. Fierders is der noch pún werom te finen op it terrein.
Floara
It grûnwetter is noch altyd brak al leit de Waaddyk hast 15 km noardliker. Om it marke is in brakke fegetaasje ûntstien dy’t liket op de fegetaasje op de kwelders oan de Waadsee. Om it reidmoeras groeie plantesoarten as kwelderkrûd, sultsje, wetterpunge, heinebal en molkkrûdframboasklaver.
Fauna
It reservaat is ryk oan greidefûgels. Sa briede der fûgelsoarten as ljip, skries, tsjirk, hoants en strânljip, mar der binne ek soarten as slobein, ljurk, giel boumantsje, piipljurk en skiertsjilling. Bysûndere fûgelsoarten dy’t yn it gebiet foarkomme binne kluten en wytstirns. Yn de trektiid binne der tsjirken, snippen, einen en gies. Leppelbekken sykje yn it gebiet om fretten. Yn de briedtiid, fan 15 april-15 juny, is it reservaat sluten. De rêst yn it gebiet wurdt fersterke troch pealrjocht fan de tichtby lizzende einekoai oan de westkant, dat der mei net jage wurde.
Behear
Oant ein sechtiger jierren wie it gebiet reidlân. Omdat it sâlt en brak wie waard besletten om de sâltige fegetaasje mear kâns te jaan. Sûnttiids wurdt it reid betiid meand en ôffierd. It marke wurdt aktyf beheard om it wetter iepen te hâlden. Dat wurdt berikt troch meanen en it op peil hâlden fan de wetterhichte. In gemaal fan it wetterskip pompt it wetter op de boezem. Troch de lege lizzing is der in hege kweldruk dy’t sâlt oanfiert út de Waadsee of út sâltrestanten yn de grûn. Doel fan it behear is om sa min mooglik fiedselryk lânbouwetter yn it gebiet komme te litten, mar ek moat foarkomd wurde dat it oanwêzige sâlte wetter fuortspielt troch it bemeallen. Troch meanen en ferskralen is de sâltige fegetaasje weromkomd. It gebiet kin ferdield wurde yn twa stikken. It sintraal lizzende sâltmarke, dêr’t ek de measte sâltige planten steane, wurdt beheard troch Steatsboskbehear, dy’t mei oanpaste masines haait. It behear fan de omlizzende, wat heger lizzende lannen is rjochte op beskerming fan de briedende greidefûgels. It lân wurdt ûnder restriksjes ferpachte oan boeren. It lân mei pas nei 1 july meand wurde en der mei net bedonge wurde. Soms is rûge strândong tastien. It lân wurdt ekstinsyf beweide mei jongfee.
Kleasterfeart
De Kleasterfeart is in feart yn de gemeente Súdwest-Fryslân. De kleasterfeart rint nei in kleasterterp fan Aldekleaster by Hartwert nei de omkriten fan Boazum. Tsjintwurdich is de feart it westlike ferlingde fan de Hidaarder Feart by Hidaard nei de Boalserter Feart. Oan de Alde Kleasterfeart stiet de wynmotor Hartwert.
De namme Kleasterfeart jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Oude Kloostervaart.
Falinsia (autonome mienskip)
Klimaat
De regio leit oan de Middellânske See. Troch de ynfloed fan de see is it klimaat ek frij myld neffens regio's as Madrid dy't fierder it lân yn lizze. De lange strannen en de sinne lûke alle jierren dan ek in soad toeristen.
Bestjoerlike yndieling
De regio Falinsia is ûnderferparte yn trije provinsjes:
150px|thumb|right|Flagge fan Falinsia op in wachttoer
Kletsefeart
De Kletsefeart is in feart yn Stiens yn de gemeente Ljouwert. De feart is in ôftakking fan de Stienzer Feart en in befarbere ferbining tusken de Stienzer wenwyk Aldlân mei de Dokkumer Ie.
AstroDomina
AstroDomina, echte namme ûnbekend (1 jannewaris 1993), is in Filipynsk dominatriks, fetysjmodel, neakenmodel en pornografysk aktrise. Neffens har offisjele opjefte wie se ûnder har pornokarriêre 1.65 m, mei in gewicht fan 59 kg.
Amerikaanske dwerchmûzen
De Amerikaanske dwerchmûzen (wittenskiplike namme: Baiomys) foarmje in skaai fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (Mammalia), it skift fan 'e kjifdieren (Rodentia), de famylje fan 'e wrotmûseftigen (Cricetidae), de ûnderfamylje fan 'e Noardamerikaanske mûzen en rotten (Neotominae) en de (lyknammige) tûke fan 'e Amerikaanske dwerchmûzen (Baiomyini). Ta dit skaai hearre 2 soarten mûzen dy't foarkomme yn Noard- en Midden-Amearika.
Jier
In jier is de perioade dêr't in planeet yn om syn stjerre draait. Yn 't bysûnder de rotaasjeperioade fan de ierde om de sinne.
In jier duorret likernôch 365,25 dagen. Dêrom is in jier neffens de Gregoriaanske kalinder 365 dagen, útsein dat elts fjierde jier in skrikkeljier is fan 366 dagen. Dit jier yn de Gregoriaanske kalinder wurdt opdield in tolve moannen, of yn 52 wiken mei ien dei of twa dagen oer.
Njokken in jier fan 1 jannewaris oant 31 desimber fan de Gregoriaanske kalinder, wurde jierren ek teld neffens it foarkommen fan deselde datum, fral de jierdei fan in bertedei of ek wol de nammedei.
Tsien jierren binne in desennium, hundert jierren binne in iuw en tûzen jierren binne in milennium.
Pier Steensma
Pier Steensma (Harns, 1890 - Amsterdam, 1969) wie in Fryske archeolooch en akwarellist.
Nei it gymnasium studearre er filology oan de Sorbonne yn Parys. Dêrnei hie er ferskaten banen yn binnen- en bûtenlân op it mêd fan de klassike archeology, de numismatyk yn it bysûnder. Op syn reizen lei Steensma âlde monuminten yn akwarellen fêst. Dizze akwarellen makken him ek bûten de akademyske wrâld wol in bytsje bekend. Syn wittenskiplik oeuvre bestiet út in oantal artikels en in stikmannich monografyen.
Madrid (betsjuttingsside)
"Madrid" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:
Flietsône
thumb|Lokaasje fan de Flietsône yn Ljouwert thumb|Kaart fan Ljouwert, 1866 De Flietsône wie oant 2018 in wyk fan de stêd Ljouwert. De wyk waard yn 2018 mei de wiken Oldegalileën-Blommebuert en Tsjerk Hiddes-Cambuursterhoek gearfoege ta de wyk Ald-East Yn de wyk wenje in soad studinten en starters. De wyk 't Vliet leit om it tichtsmiten wetter It Fliet. Sûnt 1840 waarden de earste wenten boud. It is in fariearde wyk mei lytsere huzen oan de kaai fan it Noardfliet. Yn begjin 1900 waarden oan de bûtengrêften en in nij groeven kanaal prachtige hearenhuzen mei dêryn faak praktykromten boud. Bylâns it eastlike diel fan It Fliet steane ferskate soarten huzen en bedriuwsgebouwen. Oan it Súdfliet steane in soad nije wenkompleksen. It Fliet is in kleurrike strjitte mei in soad twaddehâns winkels.
De omkriten fan it Mûnepaad is in buertsje op himsels. Der binne smelle stjitsjes mei âlde gevels.
Skiednis fan de Flietwiken
Dêr't foar 1200 de wetterkes It Fliet, De Potmarge en Ie yn de Middelsee útkamen, groeide op twa terpen om de Ie hinne de hannelsbuert Nijehou. Mei de terp Aldehou (mei de âldste Ljouwerter tsjerke, wijd oan Sint Fitus) en it hannelsbuertsje Hoek dêr't It Fliet yn de Ie útrûn, waard dit de stêd Ljouwert. Krekt foar 1500 waard de grêft om dy stêd folslein reemakke; dat wie ek nedich: yn 1487 koenen fijannen noch frij maklik Ljouwert ynkomme en hat de stêd in pear jier beset west.
Alde kaarten
De âldst bekende kaart fan Ljouwert is fan ± 1560. Doe hie de stêd ien dúdlike bûtenbuert: om It Fliet hinne; foaral oan de noardkant dêr't al bebouwing in ein foarby de wei nei Cambuur/ Oranjewâltsje. (Letter groeide ek sa’n buert om de Ie hinne, Camstrabuorren en Aldegaleien; mar yn 1560 wie dêr noch net folle te finen)
It is net mear te sjen, mar It Fliet wie dus yn oarsprong in wetterwei. De tsjintwurdige strjitnammen Noardfliet en It Súdfliet jouwe dat ek noch oan. ‘Pas’ yn 1970 waard dy wetterwei tichtsmiten. Benammen it stik tichtst by de stêd wie te smel foar de grutter wurdende skippen, yn 1895 wie as modernere farwei al it Nije Kanaal (‘Emmakade’) groeven fan de Stedsgrêft nei de Greuns by Skilkampen. Mar oant nei 1945 waard Koopmans Moalfabryk oan It Noardfliet oer wetter befoarriede.
Bedriuwen
thumb|Mûne De Jonge Fenix om 1800 hinne thumb|Pakhuzen Koningsbergen en Friesland oan it Fliet, 1930 Al yn 1560 sieten om It Fliet al bedriuwen; op de al neamde kaart is de nôtmûne te sjen, dêr't fan de stedsgrêft ôf in paad en in opfeart hinne rûnen; de wyk Mûnepaad hat dêr syn namme troch krigen. Ek oan It Noardfliet stie yn 1560 sa’n mole (op dat plak al frij gau wer ferdwûn). De Flietsters wienen fan âlds gjin stedsjers, foelen foar in part ek bûten de stedswetten. It stedsbestjoer wie dêr net sa wiis mei. It hat noch wol sa’n 100 jier duorre eardat der in brêge kaam tusken It Fliet en de stêd (neffens it boerd by de Flietster brêge 1656?); dêrfoar moasten je oer it wetter, of óm troch de Hoeksterpoarte.
Yn grutte linen wie it doe noch meast bylâns It Fliet; dêrefter wie it yn 1832 noch meast greide. Efter de grêftswâlen lizze ferskate ‘plaisirtuinen’ mei ‘simmerhuis’ fan begoedigen út de stêd.