cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Breanne Benson
Libben
Yn juny 2009 makke Benson har comeback as pornoaktrise, yn 't earstoan op 'e nij as in saneamde LezOnly-aktrise (in aktrise dy't inkeld en allinnich lesbyske pornografy makket), mar yn novimber fan dat jier spile se yn har earste heteroseksuële pornofilm. Yn totaal hat Benson ûnderwilens yn mear as 150 pornofilms spile, wêrûnder de mammoetproduksje Bat FxXx: A Dark Night Parody, út 2010, in tige súksesfolle parody op 'e mainstream-Batman-film The Dark Knight, út 2008. Dêrby hat Benson wurke foar sokke foaroansteande porno-labels as Hustler, Digital Sin, Elegant Angel, Wicked Pictures en Red Light District. Se hat mei har wurk al fjouwer nominaasjes foar in AVN Award (de Oskar fan 'e pornowrâld) yn 'e wacht sleept. Dêrnjonken is se ek wurksum bleaun as neakenmodel; sa wie se yn 2011 de Penthouse Pet fan 'e moanne jannewaris yn 'e Amerikaanske Penthouse.
Frachtwein
In frachtwein of frachtauto is in motorisearre ferfiermiddel dat ûntwurpen is om fracht te ferfieren. Sa'n fiertúch wurdt bestjoerd troch in frachtweinsjauffeur, dy't beskikke moat oer in saneamd grut rydbewiis.
Konfiguraasjes
Frachtweinen komme yn ferskate soarten foar. De ienfâldichste konfiguraasje is in fiertúch mei in kabine foarop en dêrefter in fêste platte laadbak foar de fracht. De laadbak kin iepen wêze, mar is faker oerdutsen. Ynstee fan mei in iepen of oerdutsen laadbak kin sa'n soarte frachtwein ek tarist wêze mei: In sleepauto is in lytse frachtwein mei efterop ynstee fan in laadbak in takelynstallaasje hat, om stikkene (of fout parkearre) persoane-auto's mei te slepen.
Efteroan in fêste frachtwein kin in oanhingwein heakke wurde om mear fracht te ferfieren. Yn 'e measte lannen en territoaria, wêrûnder Nederlân, mei in frachtwein mar ien oanhingwein lûke. Yn Austraalje, lykwols, dêr't de ôfstannen troch de tinbefolke Outback (it Australyske plattelân) folle grutter binne, meie der trije oanhingweinen efter in frachtwein heakke wurde, mei in maksimale mienskiplike lingte fan 53,5 m. Sa'n lange frachtweinkombinaasje wurdt in road train ("weitrein" of "dyktrein") neamd.
In oare tige faak foarkommende konfiguraasje fan frachtweinen is dy fan in trekker dy't inkeld út in ridende kabine bestiet, dêr't in lange oplizzer oan fêst heakke wurdt. In frachtwein yn 'e foarm fan sa'n trekker wurdt yn it Frysk oantsjut as in truck, in lienwurd út it Amerikaansk-Ingelsk (yn it Ingelsk fan it Feriene Keninkryk spekt men ynstee fan in lorry). It wurd truck komt fan truckle, dat "tsjiltsje" of "katrol" betsjut, fan it Midingelske trokell, fan it Latynske trochlea, mei deselde betsjutting, of mooglik fan it Latynske trochus ("izerne hoep"). Beide Latynske wurden geane werom op it Grykske τροχός, trochos ("tsjil"), fan τρέχειν, trechein ("drave"). Yn Ingelsktalige lannen dêr't it wurd truck (en net lorry) yn gebrûk is (Feriene Steaten, Kanada, Austraalje, Nij-Seelân en Súd-Afrika) wurdt dy term brûkt foar alle soarten frachtweinen ynstee fan inkeld foar trucks mei oplizzers. Sels persoane-auto's mei in laadbak wurde 'truck' neamd (te witten: pick-uptruck).
Skaaimerken
Behalven troch grutte en foarm ûnderskiede frachtweinen har ek fan persoane-auto's op it mêd fan it remsysteem. Wylst persoane-auto's gebrûk meitsje fan hydraulyske remmen, hawwe frachtweinen in EG-folluchtremsysteem (wat de reden is dat se altyd eefkes "útazemje" moatte as se hohâlde). Fierders hawwe alle frachtweinen in diselmotor wylst de measte persoane-auto's oer in benzinemotor beskikke. Binnen de Jeropeeske Uny moatte frachtweinen mei in gewicht fan 6,5 ton of mear tarist wêze mei in faasjebegrinzger en in (digitale) tachograaf. De faasjebegrinzger twingt de sjauffeur om him oan 'e maksimumfaasje yn in lân te hâlden, wylst de tachograaf registrearret oft de sjauffeur wol op 'e tiid skoft hâldt.
Romeinen
De Romeinen wienen in folk dat libbe yn Itaalje, sawat yn it milennium om Kristus hinne. Oan it begjin fan ús jiertelling hawwe se in keizerryk opboud dat de hiele Middellânske See en grutte parten fan Europa omfieme hat.
Frachtwein
Skiednis
Hoewol't de diselmotor al yn 1890 útfûn wie, rekke it gebrûk dêrfan foar frachtweinen yn Jeropa pas yn 'e 1930-er jierren húsriem. Yn 'e Feriene Steaten duorre it noch folle langer foar't de diselmotor algemien akseptearre waard. Sels yn 'e 1970-er jierren wie it dêr noch hiel gewoan om benzinemotors yn swiere frachtweinen te stopjen.
Romeinen
Yn dy tiid hawwe se ek de Friezen moete, en yn dy tiid, doe't de grins fan harren ryk by de Ryn lâns rûn, hawwe de súdlikste stammen, dy't troch de Romeinen Frisiavones neamd waarden, part fan it Romeinske ryk west. De Romeinen hawwe ek in part fan Grut-Brittanje behearske, en guon fan de Frisiavones hawwe yn harren tsjinst dêr ek west.
De Romeinen hawwe ek de noardlikere Friezen, dy't se Frisii neamden, betwongen, mar se hawwe harren gjin fêst part fan it ryk makke. Se hienen, sa't liket, net sa folle op mei in gebiet dat, sa't sy it seagen, twa kear deis lân en twa kear deis see waard.
Yn de 3e iuw binne de Romeinen hieltyd mear gebiet kwytrekke, oant it lêste stik 476 troch de Germanen oerweldige is.
Hans de Jong
Libben
De Jong wie ûnderwizer en begûn yn 1960 syn karriêre as waarman fan de Friese Koerier, dy't letter opgie yn de Ljouwerter Krante. Al yn de oarlochsjierren sammelet hy waarynformaasje út syn belangstelling foar meteorology wei. Yn 1949 wurdt hy oansteld as reinwaarnimmer foar it KNMI en yn 1960 ferlit er it ûnderwiis. Hy waard lanlik bekend troch syn waarpraatsje foar de NCRV en de Wrâldomrop. Hy sluet altiten syn waarberjocht ôf mei: “Hans de Jong hier en nu Gorredijk”. Nei in waarrubryk yn ‘De Woudklank’ folgen al gau de blêden ‘Heerenveense Koerier’ en letter ‘De Waarheid’ en it ‘Vrije Volk’. Ek de ‘Leeuwarder Courant’, it ‘Friesch Dagblad’ en it deiblêd ‘Trouw’ (sûnt 1964) publisearren it waarberjocht fan Hans. Tegearre mei de yn 1992 ferstoarne waarman Jan Pelleboer lei hy de basis foar de popularisearring fan de meteorology yn Nederlân en joech hy in grutte ympuls oan de amateurmeteorology yn Nederlân. De Jong wie yn 1974 tegearre mei Pelleboer ien fan de inisjatyfnimmers fan de Feriening foar Waarkunde en Klimatology, de organisaasje fan waaramateurs.
Oan it begjin fan de telefyzje hat De Jong in skoft telefyzjeresinsint west, en oant 2008 hat er alle wiken de rubryk "In praetsje by in plaetsje" yn de Gerdykster streekkrante De Woudklank fersoarge, om-ende-by 1500 ôfleveringen oer de skiednis fan it eigen gea. Syn argyf oer De Gerdyk foarme dêrfoar de basis.
Dekolletee
In dekolletee (út it Frânsk → décolleté) is in lege útsnijing oan de halsiepening fan in jûpe of jurk, sadat de boarsten fan de frou foar in part te sjen binne.
Koarte skiednis
It dekolletee rekke oan de ein fan de 15e iuw yn de moade doe't guêpières en korsetten droegen waarden dy't it benedenpart fan it boppelichem en de boarsten ynsnuorren en it boppeste part fan de boarsten nei foaren útkomme lieten.
Yn it Ancien Régime wie in djip dekolletee wenstich yn de moade. Yn hjoeddeiske útfierings fan kostúmopera’s út dy tiid, fan bygelyks Mozart, is it dekolletee noch faak te sjen.
It dekolletee rekke út de moade yn de jierren 1920-1929, doe't de saneamde flappermoade in jongeseftige útstrieling fan de frou hawwe woe. De klaaiïng fan de flappers moast no krekt foarkomme dat de boarsten by it dûnsjen foar it ljocht kamen.
Yn de jierren 1940-1949 kaam it dekolletee wer yn de moade mei de sweater girl-look dy't troch aktrises as Lana Turner, Jane Russell en letter Marilyn Monroe populêr waard, en yn de jierren 1960-1969 fierder opgong makke troch it 'froubefrijend’ moadebyld dat Yves Saint Laurent foarstie.
Popstjerren sa as Madonna en Britney Spears easken frije utering fan harren seksualiteit en dekolletees waarden dan ek faak fûn yn harren garderobe.
As de klaaiïng oan de rêchkant leech útsnien is, sprekt men wol fan in rêchdekolletee.
Medyske terminology
Sulcus intermammarius is de term dy't de International Federation of Associations of Anatomists foar it froulik dekolletee brûkt.
Farianten
It sjen litten fan it ûnderste part fan de boezem troch it dragen fan in heechopsnien topke wurdt wol oantsjut mei de term Australysk dekolletee. 100px|left At minsken foaroerbûge kin it barre dat de boppekant fan harren bilspleet te sjen is. Dat wurdt wol it boufakkersdekolletee neamd.
Justus Tal
Justus Tal (Arnhim, 10 desimber 1881 - Amsterdam, 9 desimber 1954) wie in Nederlânsk opperrabbyn.
Biografy
thumb|Opperrabbyn Tal ferlit de tsjinst
Tal studearre yn Amsterdam oan it Nederlands Israëlietisch Seminarium ûnder Joseph Hirsch Dünner en oan de Universiteit fan Amsterdam. Hy die 1909 kandidaatseksamen yn de klassike taal-en letterkunde oan de universiteit. Yn 1911 sleat er syn stúdzje oan it Seminarium ôf en krige er de moré-titel. Fan 1915 oant 1918 joech er les yn klassike talen oan it gemeentlik gymnasium.
Yn 1918 waard Tal beneamd ta opperrabbyn fan de ressorten Utert en Drinte.
1935 waard er yn Drinte opfolge troch Abraham Salomon Levisson. Tal publisearre tal fan boeken en brosjueres, oan de iene kant om de joaden tichter by harren religy te belûken (hy wie tsjin it sionisme), oan de oare kant om net-joaden oer it joadendom te ynformearjen en foaroardielen te bestriden. Heechlearaar Gerard Bolland hie 1921 yn in akademyske les de ûndergong fan de westerske beskaving oankundige; hy seach it 'ynternasjonale joadendom' as ien fan de oarsaken. Tal publisearre in iepen brief dêr't er him yn warde tsjin de antisemitische beskuldigings en sjen liet dat Bolland syn sizzen oernaam hie fan de antysemityske skriuwers Theodor Fritsch en August Rohling.
Tal oerlibbe de Twadde Wrâldkriich troch ûnder te dûken by de Amsterdamske heechlearaar Semityske talen Cornelis van Gelderen. Hy gie koart nei de befrijing by it oerrabbinaat fan Amsterdam en spriek yn maaie 1945 yn de Portegeesk-Israelityske Synagoge de joaden dy't de kriich oerlibbe hienen ta. Yn 1951 waard er ta opperrabbyn fan Amsterdam beneamd. Oant syn ferstjerren wie er foarsitter fan it Opperrabbinaat foar Nederlân. Hy waard yn 1946 beneamd ta Ridder yn de Oarder fan de Nederlânske Liuw.
Pieter Stuyvesant
Pieter Stuyvesant (ek wol Peter of Petrus) (wierskynlik berne in Pepergea, Weststellingwerf, 1611/1612 – New York 1672) wie in Frysk koloniaal bestjoerder. Hy wie de lêste Nederlânske bestjoerder fan Nij-Nederlân. Stuyvesant hat in wichtige rol spile yn de skiednis fan New York. Sa soarge hy ûnder mear foar in grutte útwreiding fan de delsetting Nij Amsterdam op it súdlike part fan Manhattan. Inkele projekten fan Stuyvesant wienen de beskermingsmuorre op Wall Street, it kanaal dat letter Canal Street wurde soe en Broadway.
Libbensrin
Oer Stuyvesant syn jonge jierren is net in protte wis. Der wurdt wol sein dat er yn 1592 of 1602 berne is, mar oer it algemien wurdt oannaam dat er om 1612 berne is yn Pepergea. De heit fan Stuyvesant, Balthazar Johannes Stuyvesant, wie dûmny yn Skerpenseel dêr't hy dan ek opgroeid is. Stuyvesant syn mem wie Margaretha Hardenstein. Om 1635 hinne waard Stuyvesant direkteur by de West-Yndyske Kompanjy en hie it befel oer de ABC-eilannen. Yn 1644 ferlear er in skonke yn in gefjocht my de Spanjerts op Sint-Marten, wêrnei't hy syn fierder libben mei in houten poat troch it libben moast.
Yn 1645 troude Stuyvesant mei Judith Bayard (1610 – 1687) fan Amsterdam. Sy wie in suser fan Samuel Bayard, dy’t troude mei Anna Stuyvesant. Peter en Judith krigen yn 1648 in soan, Nikolaas Willem Stuyvesant, dy't 1698 stoar. Stuyvesant en syn famylje wienen grutgrûnbesitters yn it noardeastlike part fan Nij-Amsterdam. Syn buorkerij, dy’t bekend stie ûnder de namme ‘bouwerie’, is de nammejouwer fan de strjitte Bowery.
Stuyvesant wie de direkteur-generaal fan Nij-Nederlân oant 1664, yn dat jier waard it gebiet troch de Ingelsen bemastere. De Ingelsken wienen mei fjouwer boaten nei Nij-Nederlân ta fearn. Op 30 augustus 1664 hie de gûverneur George Cartwright in brief nei Stuyvesant stjoerd om himsels oer te jaan. Op 9 septimber fan dat jier tekene Stuyvesant op syn Bouwerij in ferdrach mei de Ingelsen.
Nei syn rin as direkteurgeneraal libbe hy de rest fan syn libben op syn buorkerij. Dat hûs waard yn 1777 troch in brân ferwoaste. Stuyvesant boude ek noch in grut hearehûs fan stien, mei de namme Whitehall. Stuyvesant ferstoar yn augustus 1672, hy waard begroeven yn de Sint Mark’s Tsjerk yn-de-bouwerij yn Manhattan.
thumb|It stânbyld fan Stuyvesant yn Wolvegea.
Monuminten
Yn Nederlân hat Stuyvesant in trije-tal monuminten krigen. Yn Wolvegea stiet in stânbyld fan Stuyvesant mei syn houten poat. Yn Pepergea stiet in monumint mei in boat fan Stuyvesant op in stien. Ek yn Skerpenseel stiet in monumint. It byld is in meter as seis heech, ek dêrop stiet yn boat.
Crozeteilannen
De Crozeteilannen (Frânsk: Îles Crozet) binne in oantal lytse arsjipels dy't hearre ta de Frânske Súdlike en Antarktyske Lannen. De Îles Crozet besteane út seis meast fulkanische eilannen en in kloft tige lytse eilantsjes en rotsen yn de omkriten.
De Îles Crozet binne net bewenne, útsein it ûndersykssintrum Alfred Faure, dat oan de eastkust fan Île de la Possession leit en sûnt 1963 altiten bemanne west hat. De seis haadeilannen fan west nei east binne:
Meinardstsjerke
De Meinardstsjerke is in tsjerkegebou yn Minnertsgea yn de Fryske gemeente De Waadhoeke. It is de tsjerke fan de PKN-gemeente Minnertsgea.
Skiednis
thumb|left|Stiftingsstien fan de toer (1505) De ienbeukige tsjerke út de 16e iuw (mei parten út de 13e iuw) wie oarspronklik wijd oan Martinus. De toer út 1505 hie in spits dy't yn 1552 troch wjerljocht rekke waard. Om 1590 hinne krige de toer in sealtek. De hjoeddeiske sifers 1818 oan de westlike gevel fan it sealtek tsjutte op in restauraasje yn dat jier. Noardeastlik stie oan de tsjerke de sakristy, dy't yn 1669 ôfbrutsen waard. Oan de muorre is by de noarderpoarte fan de tsjerke te sjen wer't de sakristy oanboud wie.
Crozeteilannen
Nûmer 2 binne feitlik twa grutte rotsen op 10 kilometer besuden Île aux Cochons. Îles des Apôtres is in kloft fan 14 tige lytse eilannen dêr't de grutste fan 1,2 km² is. De earste fjouwer eilannen hjitte L'Occidental, de westlike groep, en de oare twa L'Oriental, de eastlike groep. De twa groepen lizze 94.5 km út elkoar.
Skiednis
thumb|left|250px|thumb|Kaart fan Crozeteilannen thumb|left|250px|De Marion Dufresne foar de 'haven' fan "port" Crozet. Easteilân op de eftergrûn. De Crozeteilannen waarden ûntdekt troch de ekspedysje fan Marc-Joseph Marion du Fresne, in Frânske ûntdekkingsreizger. Hy lanne op 24 jannewaris 1772 op Île de la Possession en easke de arsjipel op foar Frankryk. Hy neamde de eilannen nei syn ûnderbefelhawwer Jules Crozet, omdat er Marioneilân (Prins Edward-eilannen) al nei himsels ferneamd hie.
Meinardstsjerke
Skiednis
De toer fan trije lidden waard yn 1939 restaurearre.
Op 3 juny 1947 ûnstie der by in reparaasje oan de daksgoate mei in benzinebranner brân oan it tek fan de tsjerke, dy 't mei troch it waarme waar en in straffe wyn al gau feroare yn in fjoersee. De brân wie sa slim, dat ek oare bebouwing fan Minnertsgea gefaar rûn. In pleats dy't tichteby de toer stie baarnde ek ôf en hûnderten meters fierderop brochten fonken it fjoer op it reiten tek fan in pleats oan de Tilledyk, dy't ek ôfbaarnde. thumb|left|De tsjerke nei de brân fan 1947'' Guon bewenners besochten út de tsjerke noch wat te rêden, lykas in ornamint fan in hearebank of it doarke fan de preekstoel en wat bibels, mar de 16e-iuwske preekstoel gyng ferlern lykas ek it oargel út 1778. De alteraasje wie grut yn Minnertsgea en de brân duorre fiif oeren. Wat oerbleau wiene allinne de muorren fan de tsjerke en de útbaarnde toer.
Crozeteilannen
Skiednis
Begjin 19e iuw waarden de eilannen faak besocht troch seehûnejagers. Sy soargen derfoar dat de seehûnen dêr om 1835 hinne al hast útrûge wienen. Letter waard de walfiskfangst hjir wichtich.
Skipbrekken kamen faak foar by de Crozeteilannen. Yn 1821 sonk it Britske skip Princess of Wales by de eilannen. De oerlibbenen moasten twa jier op de eilannen trochbringe eart hja rêden waarden. Yn 1887 rûn it Frânske skip Tamaris yn dy kriten fêst en de bemanning strâne op Île des Cochons. Sy bûnen in brief oan de poat fan in albatros. Dy brief waard earst sân moanne letter fûn yn Fremantle. De Britske Royal Navy stjoerde om de safolle jier in skip nei de Crozeteilannen om de skipbreklingen te sykjen, mar de manlju binne nea wer fûn.
Meinardstsjerke
Skiednis
De tsjerke waard yn 1951-1955 restaurearre troch A. Baart.
Crozeteilannen
Skiednis
Yn it earstoan waarden de Crozeteilannen troch Frankryk by it gebietsdiel Madagaskar rekkene, mar yn 1955 waarden hja part fan de Franske Sudlike en Antarktyske Gebieten. Yn 1961 waard der in earste tydlike ûndersykspost opsetten. It permaninte ûndersykssintrum Albert Faure waard yn 1963 iepene en waard neamd nei it earste haad fan it sintrum. It sintrum docht meteorologysk, biologysk, en geologysk ûndersyk.
Klimaat
De eilannen hawwe in delslach fan leafst 2000 mm it jier. It reint sa'n 300 dagen fan it jier en wynsnelheden fan oer de 100 km/o komme 100 dagen fan it jier foar. De temperatuer kin simmerdeis oprinne oant 18 °C (64 °F) en komt yn de winter meast net ûnder de 5 °C.
Meinardstsjerke
Skiednis
Yn it ramt de nasjonale Moanne fan de Skiednis mei as tema Wat een ramp! hat der yn 2022 in ústalling oer de tsjerkebrân west.
Ynterieur
De preekstoel is komt út de minnistetsjerke fan Blije. De liedklok (1648) fan Jacob Noteman waard yn 1951 fannijs getten troch Van Bergen. It doopfont is makke troch Jan Meefout. In stik as wat grêfsarken komme út de ôfbrutsen Galileërtsjerke fan Ljouwert. Fierder binne der noch in pear saken dy't yn 1947 út de baarnende tsjerke helle wurde koene.
Oargel
thumb|left|Oargel (opstelling fan foar de restauraasje fan 2000-2001) De tsjerke hie oant de brân in oargel fan Albertus Antoni Hinsz út 1777. Dat wie it twadde oargel fan de tsjerke. Foar dy tiid stie sûnt 1688 in oargel yn de tsjerke, dat oarspronklik yn de nei de reformaasje ôfbrutsen Sint-Fituskatedraal fan Ljouwert stien hie.
By in lêste restauraasje yn 2000-2001 waard de ûnderbou fan 1955 ferwidere en it oargel yn in opstelling yn de balustrade set, da't dat ek oarspronklik west hat. In grut part fan it piipwurk datearret noch út 1785.
Stasjon Ynskedee De Eschmarke
Stasjon Ynskedee De Eschmarke (Ese) is in spoarweistasjon yn de stêd Ynskedee yn de provinsje Oerisel en waard iepene yn 2001 oan de Steatsline D (Sutfen - Glanerbrug). It stasjon leit by de Vinex-wyk De Eschmarke. It hat gjin stasjonsgebou allinnich in tal abry's en is in echt forinzestasjon. It stasjon wie yn 2019 ien fan de minst brûkte stasjon fan Nederlân.
Markomanne-oarloch
right|thumb|225px|Kolom fan Aurelius mei derop tafrielen út de Markomanne-oarloch De Markomanne-oarloch wie in oarloch dy't fierd waard yn de twadde helte fan de 2e iuw, likernôch tusken 166 en 180. De wichtichste tsjinstanners wienen de kening fan de Markomannen Ballomar en de Romeinske keizer Markus Aurelius. De oarloch wie it earste teken dat de Romeinske macht oer har hichtepunt hinne wie. Sûnt iuwen krige it te meitsjen mei serieuze tsjinstân en waard it sintrum fan de Romeinske macht Rome fan tichtby bedrige.
Oanlieding
Sûnt de oermastering fan Galje wie it ferdigeningssysteem fan it Romeinske ryk basearre op twa strategyen. Oan de iene kant hienen de Romeinen in paraat leger fan inkele hûnderttûzenen soldaten dy't de noardgrins (de Ryn en de Donau) fleksibel yn de gaten hâlde koenen. Harren twadde strategy wie it opsetten fan fazalsteaten. Foaral de Germaanske stammen krekt bûten de Romeinske grinzen wienen hjirby belutsen. Yn ruil foar militêre stipe krigen sy in finansjele fergoeding út Rome wei. Dizze taktyk hie yn de 1e en 2e iuw goed funksjonearre, mar begûn ûnder it regear fan Markus Aurelius te stûkjen, doe de fazalsteaten oan de Ryn en de Donau harren tsjin Rome kearden. De Markomanne-oarloch wie in grut ûnderdiel fan dizze opstân.
It ferrin fan de oarloch
left|thumb|250px|Ferrin tusken 171-175 Foar it earst sûnt iuwen waard Rome wer fan hiel tichtby slim bedrige doe't de Markomannen yn 166 Noard-Itaalje ynfoelen. De striid fan de Romeinen tsjin de ynfallers gong moedsum. Dat kaam benammen troch it útbrekken fan de pest ûnder de befolking dêr't ek in grut part fan it leger slachtoffer fan waard. Fierders spile mei dat Markus Aurelius tagelyk te krijen hie mei de Kwaden en oare stammen lykas de Fandalen, de Sarmaten en de Sueben dy't harren by de Markomannen oansluten hienen. Markus Aurelius koe lykwols de Germaanse stammen tebek driuwe en besleat de ferskate stammen ien foar ien oan te fallen om sa it front fan de tsjinstander te spliten. It wie in fûle striid dêr't de Romeinen hurde klappen krigen, mar de Markomannen harren suksessen net fersulverje koenen.
Yn 171 laten de Markomannen in swiere nederlaach, en yn de derop folgjende jierren slagge Markus Aurelius deryn folslein ôf te rekkenjen mei de Kwaden (174). Lykwols koe der hjir net in ferfolch offinsyf oan keppelje fanwege in ynlânske opstân yn Rome. Pas nei it ûnderdrukken fan dizze opstân koe Markus Aurelius syn oandacht wer rjochtsje op de Donaugrins, mar hy wie lang om let net by steat om syn kampanje troch te setten. Hy stoar yn 180, wêrtroch de Markomanne-oarloch feitlik ûnbeslist einige. Syn opfolger Kommodus, woe de striid net trochsette en sleat frede mei de Markomannen en harren bûnsmaten.
Boarne
Yn de Historia Augusta wurdt wiidweidich oandacht skonken oan Markus Aurelius en de kriich tsjin de Markomannen. Neffens dy boarne wie de oarloch de grutste dy't ea fierd waard yn de skiednis.
Theodor Fritsch
Theodor Fritsch, oarspronklik Emil Theodor Fritsche, (Wiedemar, 28 oktober 1852 - Markkleeberg, 8 septimber 1933), wie in Dútsk útjouwer, publisist en polemist. Hy skreau antysemityske geskriften dy't in protte ynfloed hân hawwe op de Dútske publike opiny tsjin de joaden yn de lette 19e en iere 20e iuw. Hy skreau ek ûnder de nammen Thomas Frey, Fritz Thor en Ferdinand Roderich-Stoltheim. Fritsch leaude yn de absolute superioriteit fan it Aryske ras.
Theodor Fritsch (1895–1946) syn soan, wie ek boekferkeaper en lid fan de SA.
List fan bylden yn Dongeradiel
Dit is in (ûnfolsleine) groanologyske list fan bylden yn Dongeradiel. Under in byld wurdt hjir ferstien elk trijediminsjonaal keunstwurk yn de iepenbiere romte fan de gemeente Dongeradiel, wêrby't byld brûkt wurdt ss sammelbegryp foar skulptueren, stânbylden, ynstallaasjes, tinktekens en oare byldhouwurken.
Armeenske kalinder
De Armeenske kalinder begjint yn jier 552 n.Kr. De jiertallen wurde mei ien oant fjouwer letters út it Armeenske alfabet wei skreaun, en begjint mei "՟ԹՎ" foar թվին (t‘vin = jier). Omdat de Armeenske kalinder allyk oprint mei de westerske Gregoariaanske kalinder kinst in ienfâldige rekkensom meitsje.
Wannear't skreaun is: ԹՎ ՈՀԳ moatst mei help fan de ûndersteande tabel de neikommende rekkensom meitsje.
Dan krijst dizze rekkensom 600+70+3+551= it jier 1224.
Naarden
thumb|rjochts|300px|Lizzing fan Naarden thumb|300px|Utsicht op Naarden. thumb|300px|Utsicht op Naarden. Naarden is in stêd en eardere gemeente yn It Goai yn de provinsje Noard-Hollân. De gemeente hat in oerflakte fan 32,89 km² (wêrfan 11,47 km² wetter) wêryn 17.038 minsken wenje (2010). Naarden is in festingstêd en is lid fan de Feriening Nederlânske festingstêden.
De festing
thumb|left|Naarden besjoen út de loft wei, de stjerfoarm is hjirby goed te sjen Naarden is ien fan de best bewarre festingstêden yn Europa en foaral ferneamd om syn unike stjerfoarm. De festing hat seis bastions, in dûbele omwâling en dûbele greftengurdle. Der is goed te wanneljen oer de ferdigeningswurken. Ek in rûnfeart om de wurken is mooglik. De grutte, treflik restaurearre festing, wêrfan de measte dielen út de 17e iuw komme, is foar it grutste diel frij tagonklik. De festing biedt ek ûnderdak oan it Nederlânsk Festingmuseum yn it bastion Turfpoarte. Hjir kin de besiker sjen hoe't in festing der yn it gebrûk der út seach, en fierder de kolleksje foarwerpen fan 1350 - 1945 besjen. By de frekwinte aktiviteiten yn it museum, binnen én bûten, kinne besikers ek ûnderfine hoe't it der yn in festing om en ta gie. It Wetterlynjepaad rint om de festing hinne wêrtroch't de grutte fan de wurken goed sichtber wurdt. Teffens biedt de festing ûnderdak oan it twajierlikse, lanlike FotoFestival Naarden. De komplete festing is noch altiten eigendom fan de Steat. Nei opheffing fan de militêre funksje binne de dielen derfan earst nei Definsje oerhevele en dêrnei nei de portefúlje fan de Ryksgebouwetsjinst.
Grutte of Sint-Fitustsjerke
thumb|250px|Grutte of Sint-Fitustsjerke De Sint-Fitustsjerke is in grutte, goatyske basilyk út de 14e en 15e iuw. Ein 15e iuw waard de tsjerke beafeartsoarde troch it ferkrijen fan reliken fan Sint-Fitus. Sûnt 1576 is de tsjerke herfoarme. Fan grut belang binne de houten ferwulften mei dêrop skilderingen út de 16e iuw. De Grutte Tsjerke is jierliks op Goed Freed it dekor fan in fameuze, de hiele dei duorjende útfiering fan de Mattheuspassy fan Johann Sebastian Bach, organisearre troch de Nederlânske Bachferiening, tradisjoneel besocht troch ûnder mear leden fan it regear. Elk simmerseizoen binne der oargelkonserten yn de tsjerke, meastal op de twa oargels (Bätz-Witte en it lytse fan Flentrop). Op 22 oktober 2005 trouden hjir prins Floris en Aimée Söhngen.
Stedspoarten
Naarden hie fan it jier 1673 oant 1915 twa stedspoarten, nammentlik de Utertske Poarte en de Amsterdamske Poarte. Ut definsje-oerwegings waard der njonken de Utertske poarte in wei (Kapitein Meyerwei) troch de omwâling oanlein. De poarte bleau behâlden en stiet no bekend as de Utertske Poarte. De Amsterdamke Poarte mei it wetterpoartsje waard sloopt. Yn 1939 waard der rjochting Bussum in tredde ferbiningswei troch de omwâling oanlein. Yn de Naardenske folksmûle stiet dizze wei bekend as De Doorbraak.
Bastions en ravelinen
De festing hat 6 bastions en 6 ravelinen. De bastions binne:
It Spaanske Hûs
thumb|150px|Gevelsteen dy't herinnert oan it [[Bloedbad fan Naarden'' in 1572]] It Spaanske Hûs is ien fan de lêst oerbleaune midsiuwske gebouwen yn de stêd. Nei alle gedachten wie it ea in gasthûs of de kapel fan in gasthûs. By de ferovering fan Naarden troch de Spanjerts waard it gebou brûkt as stedhûs. Op de foargevel sitte noch altiten twa gevelstiennen as oantinken oan de 'Spaanske Moard'. Letter is it gebou ek noch brûkt as waach, militêre bakkerij en Comenius museum.
Stedhûs
It Stadhuis komt út 1601 en is in dúdlik en fraai foarbyld fan de Hollânske renêssânsestyl. Kenmerkend oan dit gebou is de dûbele trepgevel. Yn it stedhûs wurde gemeentefergaderingen, houliken en kulturele aktiviteiten hâlden. Yn de hal fan it Stedhûs stiet in makette, dy't yn ien eachopslach in dúdlik oersjoch fan de festing jout.
Naarderbosk
De Naarderbosk leit oan de Goaimar tusken Muiderberg, Naarden en de A1. It bestiet út in rekreaasjegebiet, golfbaan, jachthaven, wenwyk en een bedriuweterrein. De wenwyk en de jachthaven binne yn de jierren tachtich oanlein. It rekreaasjegebiet fan honderd hektare leit tusken it wengebiet en de Hollânske Brêge. It boskgebiet is yn de jierren 70 oanlein en yn 2002 op 'en nij ynrjochte.
Ynternasjonaal Teosofysk Sintrum
It Ynternasjonaal Teosofysk Sintrum leit op in lângoed yn Naarden, yn de bosken tichtby de Goaimar. It wurdt besocht troch minsken út alle lannen fan de wrâld.
Comenius
thumb|150px|Stânbyld fan Comenius by de Sint-Fitustsjerke fan Naarden De ferneamde Tsjechyske wiisgear, didaktikus en teolooch Jan Amos Comenius is nei syn ferstjerren yn 1670 yn Naarden begroeven. Eigentlik hie Comenius yn Amsterdam begroeven wurde moatten, mar dêr wie gjin jild foar. De alternative lokaasje wie yn de Waalske tsjerke, in eardere kleastertsjerke yn Naarden. Dit Comeniusmausoleum is foar het publyk tagonklik. De bysûndere glês-yn-lead-ramen binne yn de simmer fan 2007 yn opdracht fan de Ryksgebouwetsjinst restaurearre.
Yn 1933 is dit mausoleum yn erfpacht jûn oan de Tsjechoslowaakske republyk. Alles tsjin in bedrach fan fl. 1,-- per jier. Doe't de Dútsers yn 1939 de restanten fan Tsjechoslowakije as Protectorat Böhmen und Mähren (= it hjoeddeiske Tsjechje sûnder Sudetenlân) feitlik ynliivden (Slowakije wie al yn 1938 ôfsplitst en ferdield), hat it Nederlânske regear de oerienkomsten út de iepenbiere registers skrasse litten. Nei de oarloch is de Tsjechoslowaakske republyk wersteld, mar is troch de politike omstannichheden de saak sa litten. Uteinlik is yn juny 1959 oan de Tsjechoslowaken meidield dat "út oerwegingen fan courtoisie" de nei 1939 ûntstiene tastân mei betrekking ta de tagong en ûnderhâld fan it mausoleum hanthavene bliuwe soe. Wyls binne Tsjechje (=Bohemen en Moraavje) en Slowakije wer skieden en is it Tsjechyske regear nau belutsen by it mausoleum, it Slowaakske regear minder: Comenius wie nammentlik in Moraavjer. No noch lûkt it Comenius Mausoleum in soad besikers út Tsjechje. Troch de link tusken Comenius en Naarden, stiet de plattegrûn fan Naarden ôfbylde op it bryfke fan 200 Tsjechyske kroanen.
Neist it mausoleum stiet in lyts mar nijsgjirrich 'Comenius Museum' [1]; foar in diel ynrjochte mei in fêste kolleksje oer Comenius en syn wurkgebiet. Foar in oar diel binne der wikseljende tentoanstellingen. Fanwege 350 jier Opera Didactica Omnia (it boek fan Comenius wêryn hy noch altiten belangwekkende gedachten oer byldzjend ûnderwiis útienset), 80 jier Comeniusmuseum yn Naarden, 70 jier Comeniusmausoleum en 50 jier it grutte Comeniusstânbyld yn Naarden wie der fan 8 septimber 2007 oant en mei 12 jannewaris 2008 yn dit museum de tentoanstelling 'Comenius yn meartal'.
Galeryen en horeka
Naarden hat binnen de festing seis galeryen, ûnder mear foar moderne en Afrikaanske keunst, neist fiif antyk- en snústerijwinkels. Der binne sa'n fyftjin restaurants binnen de festing, plus inkele kafees. Faaks de bekendste attraksje fan De Festing is It Arsenaal, in yn it eardere arsenaal fêstige en troch ûntwerper Jan des Bouvrie opsette meubelzaak anneks restaurant. Ek nijsgjirrich binne it by Pint oansluten bierkafee 'Demmers' op de hoeke fan de Merkstrjitte en de Kleasterstrjitte. Fierders is der ûnder de namme De Samaritaan in wynkafee (vinoteek) yn de Merkstrjitte, dêr't yn searjes fan trije winne preaun wurde kinne, dy't drúf of streekbûn binne.
Wolkjimmer
In wolkjimmer is in âld ambacht. Lju dy't dat útoefenen, brûkten in wolkaam om de fizels fan wol út te raffeljen en lykop rinnend te lizzen, sadat der in tried fan spûn wurde koe. Ik bekende wolkjimmer wie Eise Eisinga, dy't yn 'e achttjinde iuw bekendheid krige as amateur-astronoom.
Yn de meganyske spinderij is de wolkjimmer in masine dy't de fizels út de tiis hellet en tariedt. Fan de fizels wurdt in fel foarme dat dêrnei ta in tsjokke bundel fizels, de lont, gearfoege wurdt.
Janine van Wely
Janine van Wely (Breda, 12 novimber 1937 - 29 july 2022) wie in Nederlânsk aktrise en kabaretiêre. Sy is it meast bekend fan de rollen dy't hja oant 1980 spile yn de rige Pipo de Clown. Teffens ferfong se Jasperina de Jong yn de jierren 60 by it ferneamde Lurelei-kabaret. Van Wely wenne yn Amsterdam en wie keunstneresse.
Gerrit van der Wielen
Gerrit van der Wielen (Tytsjerk, 11 jannewaris 1767 - Ljouwert, 5 maaie 1858) wie in arsjitekt.
Hy wie stedsarsjitekt fan Ljouwert fan 1813 oant 1843); boude dêr it plysjeburo (1806), de sealen Van der Wielen (letter Sealen Schaaf) (1808), it hjoeddeiske gebou fan de frijsinnich herfoarmen yn de Weerd (± 1810-1820), de synagoge fan Ljouwert út 1805 en de kazerne (nei de brân fan 1860 neffens plan wer opboud)
Kollumeroard
thumb|300px|Kollumeroard. Op de kaart steane alle fakânsjewenten al yntekene. Allinnich it noardlik part is lykwols werklik boud Kollumeroard is in rekreaasjegebiet fan sa'n 200 bunder yn de Kollumerwaard op de eardere Blikplaat (yn de Lauwerssee) yn it súdlike en Fryske part fan it natuergebiet Lauwersmar. It gebiet wurdt beheard troch Steatsboskbehear.
Skiednis
thumb|left|Blikplaatgat fan it Zomerhuisbos út sjoen thumb|250px|Haventsje oan it Dokkumerdjip It terrein fan Kollumeroard waard by de sluting fan de Lauwerssee oanwiisd as rekreaasjegebiet. Yn 1972 waard in begjin makke mei de oanlis fan de Kwelderwei om it súdlike part fan it Lauwersmargebiet te ûntsluten, wêrûnder Kollumeroard. Yn 1975 waard it gebiet klearmakke foar rekreaasje troch ûntwettering, de oanlis fan diken en kaden by de mar del. Tusken 1978 en 1981 waarden de bosken oanlein.
Yn 1972 waarden de earste plannen foar it gebiet bekend: Der moast in camping mei 3000 sliepplakken komme en 150 oant 200 fakânsjehúskes. Yn 'e rin fan 'e tiid waard dúdlik dat sokke oantallen nea helle wurde soene. Yn 1978 waard in bestimmingsplan opsteld foar it gebiet, wêryn't it tal kampearplakken werombrocht wie nei 300, wêrfan't 120 op in toeristysk kampearterrein, 120 plakken foar steankaravans bestimd wiene en 60 plakken komme soene op in ekstinsyf kampearterrein. Dêrby waard lykwols noch rekken hâlden mei likernôch 2500 rekreanten op de camping yn it heechseizoen. Uteinlik waarden allinnich de 60 ekstinsive plakken realisearre yn it begjin fan de jierren 1980. Dy foarmje sûnt dy tiid natuerkampearterrein De Pomp. thumb|250px|Fillapark Lauwerssee thumb|250px|Djipsterbosk Yn it bestimmingsplan fan 1978 wie ek 10 bunder reservearre foar 100 oant 150 fakânsjewenten. Yn 1985 waard lykwols in folle grutter plan lansearre: it saneamde 'Bungotel Kollumeroord' dat foarseach yn 260 fakânsjehuzen om in kompleks hinne mei in swimbad, bowling- en/of kegelbanen, sauna- en fitnesssintrum, restaurant, bar, sealesintrum, 4 tennisbanen, midgetgolfbaan, bernebuorkerij, iepenloftteäter, spylfiver mei wetterfytsen, boateferhier, fytscrossbaan en boartersplakken. In part fan de 20 miljoen gûne dy't it kostje soe om dit te realisearjen waard tasein troch it doetiidske kabinet. Al yn 1986 waard dit plan lykwols alwer ferlitten om't der gjin ynteressearre belizzer wie. Begjin jierren 1990 waard in nij en lytsskaliger plan makke foar 100 oant 175 saneamde 'waadwenten' nei ûntwerp fan Pieter de Bruin fan Bûtenpost. Ek dêr kaam lykwols net folle fan telâne. De provinsje Fryslân begûn him om de iuwwiksel hinne yn ferbân mei de enoarme groei fan it tal fakânsjeparken binnen de provinsje ek tsjin de bou fan nije grutskalige parken mei fakânsjewenten te kearen, wêrby't ek Kollumeroard neamd waard. Uteinlik waard yn 2005 dan dochs úteinset mei de bou fan in lyts tal fakânsjehuzen troch projektûntwikkeler Jan Smeeing; it begjin fan Fillapark Lauwerssee. Smeeing woe 175 huzen bouwe, mar foarearst is it by 15 huzen bleaun en lizze de boukavels dy't oer binne braak.
Begjin jierren 1990 waard troch de kristlike jongereinorganisaasje YMCA Nederlân in plan presintearre foar de bou fan in wettersportsintrum foar kânsearme jongeren mei logysromten. Dit 'YMCA wettersport-en natuersintrum Het Kollumeroord' waard úteinlik nei in soad fertraging boud tusken 1998 en 1999. Dêrnei gie it wettersportsintrum mei troch de ôfsluting fan it gebiet yn de MKZ-krisis lykwols yn 2002 fallyt. It wettersportsintrum waard dêrnei oernaam troch in ûndernimmer, dy't it omdoopte ta Vakantiecentrum Kollumeroord en der restaurant Het Roode Hoofd iepene. Yn 2005 gie dy ûndernimmer lykwols ek fallyt, wêrop't de hjoeddeiske eksploitant Natuurlijk Kollumeroord deryn luts. Dy rjochte yn 2011 Logeerhuis Krollefier op yn it wettersportsintrum foar bern en jongerein mei in ferstanlike beheining.
Harlingerlân
thumb|right|300px|Harlingerlân op de kaart fan de Fryske Seelannen.
It Harlingerlân is in histoaryske krite yn East-Fryslân by de Waadsee del. Tsjintwurdich wurdt mei it Harlingerlân meastal it hiele distrikt Wittmund bedoeld. It histoaryske Harlingerlân komt meastepart oerien mei it noarden fan it distrikt.
Yn it Harlingerlân wurdt troch in protte minsken in dialekt fan it Eastfryske Nederdútsk sprutsen mei in wat ôfwikende útspraak. Yn it gebiet waard noch relatyf lang Frysk sprutsen yn fergeliking mei de oare Fryske goaen.
Skiednis
Neidat Sibet Attena, de foaroanman fan it gebiet, yn de jierren 1454-1455 de hearskippen fan Easens, Wittmund en Stedesdorf feriene hie, bewarre hy mei dy lannen lange tiid nei it einigjen fan de Fryske Frijheid en it tiidrek fan de Haadlingen harren selsstannigens. Lange tiid gie dit goed en libben de lannen neist- en mei-inoar, mar nei ferrin fan tiid kamen der konflikten mei de famylje Sirksena, de lânshearen fan East-Fryslân. Yn it bysûnder wienen Harlinger haadling Hero Omken en syn soan Balthasar fan Easens striidber.
Yn 1530 naam Greve Enno II Harlingerlân mei syn leger yn. Balthasar flechte nei it Greefskip Rietberch, mei de lânshearen fan dy krite wie er nau besibbe. Dêr wei gie er nei Hartoch Karel fan Gelre. Dy holp Balthasar om yn 1531, yn it Gelderske Skeel, Harlingerlân werom te winnen. Dêrop stelde Balthasar syn lân ûnder it regear fan Karel fan Gelre, as hearlikheid. Dêrmei ferlear Harlingerlân syn selsstannigens.
Nei de dea fan Balthasar yn 1540 kaam it lân yn hannen fan de greve fan Rietberch, omdat Balthasar sels gjin bern hie. Balthasar syn suster, Ona, wie ek greve yn Rietberch. Har soan, greve Johann II fan Rietberch, makke, doe't er it lân yn hannen krige noch ien kear oarloch mei East-Fryslân, sûnder inkele oanlieding. Dêrtroch krige er de namme Gekke Johann. It konflikt belune stadichoan. Greve Enno III fan East-Fryslân troude sels mei in dochter fan de greve fan Rietberch. De relaasje bleau net lang yn stân, mar dochs waarden der twa dochters berne, dy’t yn de takomst Harlingerlân erve koenen. Neidat de manlike line fan de Rietbergers útstoarn wie, bleaunen Enno en syn dochter oer. Enno krige it Harlingerlân, syn dochter it greefskip Rietberch.
Sûnt 1600 heart it Harlingerlân by East-Fryslân, al naam Harlingerlân wol in bysûndere posysje yn binnen East-Fryslân. Sa hienen de East-Fryske Stannen gjin ynfloed op Harlingerlân. Tsintwurdich komt dat noch werom yn it tsjerkerjocht. Ek fierden de hearen fan Rietberch, ek sûnder yn it besit te wêzen fan lân yn de krite, de titel ‘Hear fan Esens, Stedesdorf en Wittmund’.
Galileërtsjerke
De Galileërtsjerke is in earder tsjerkegebou yn Ljouwert yn de Nederlânske provinsje Fryslân.
Beskriuwing
It kleaster Galilea fan de fransiskanen (minderbruorren) ferhuze yn 1498 nei de Twibaksmerk (efterkant oan de Galileër Tsjerkestrjitte). Monumintale gebouwen wiene it Kapittelhûs (sloopt yn 1849) en de kapel. De kapel waard yn 1580 in herfoarme tsjerke. De Galileërtsjerke waard yn 1940 sloopt.
Dielen fan it ynterieur waarden oerbrocht nei oare tsjerken. De preekstoel bedarre yn de Hobbe fan Baerdt Tsjerke (De Jouwer), it Van Dam-oargel yn de Grote Kerk (Toalen) en in stikmannich grêfsarken lizze yn de Meinardstsjerke (Minnertsgea). It Frysk Museum krige in stikmannich boufragminten.
Jan Linses van der Burg
thumb|Jan Linses van der Burg Jan Linses van der Burg (De Pein 23 july 1864 - Jelsum, 11 maart 1905) wie in boer en dichter.
Jan Linses van der Burg waard berne yn de De Pein as soan fan Linze Sjirks van der Burg en Baukje Jans de Boer, mar is grutbrocht op wat no de Van der Burgpleats yn Jelsum is. Hy wie in broer fan Sjirk Linses van der Burg. Van der Burg wie dichter fan ienfâldige folkspoëzij dy't foaral bekend is as skriuwer fan it liet It Heitelân. It liet waard muzikaal ûndersteund troch J. Lindeman.
Van der Burg syn wurk ferskynde in de tydskriften Forjit my net en Swanneblommen.
Meerenstein
thumb|Meerenstein thumb|Tagong eardere Meerenstein Meerenstein is de eardere state fan baron en festingbouwer Menno fan Coehoorn (1641-1702) yn Wikel. It stie yn de Menno fan Coehoornbosk, ek wol de "Du Toursbosk" neamd, fan ûngefear 1680 oant 1811. Yn de bosk steane in soad stinzeplanten. Fan it hûs is neat werom te finen. It omlizzende park is bewarre bleaun en hjit no de Coehoornbosksen.
Kiednis
Yn 1641 wurdt Menno, baron fan Coehoorn berne, as soan fan Gozewijn fan Coehoorn en Aeltje Hinckema fan Hinckenborg. Gozewijn en Aeltje wennen de Lettingastate yn Britsum. Letter ferhuze de famylje nei it Hooghuis yn Burgum. Menno fan Coehoorn studearre oan de Frjentsjerter Akademy en tsjinne yn 1673 as kapitein yn de belegering fan Maastricht troch de Frânske Kening Loadewyk XIV fan Frankryk. Hy waard bekend troch de útfining fan lytse mortieren, saneamde 'Coehoornmortieren', dy't brûkt waarden by de Slach by Grave yn 1674. Datselde jier waard hy noch befoardere ta kolonel. Troch de keizer waard hy ferheft ta Ryks Baron. Menno fan Coehoorn liet yn 1678 de bûtenpleats Meerestein bouwe en luts him werom fanwegen tsjinstellings binnen it leger. Dêr skreau hy "De Nieuwe Vestingbouw", dat yn 1685 útjûn waard. Dat boek waard beskôge as in masterwurk op it mêd fan de festingbou en waard dan ek oersetten yn Dútsk, Ingelsk, Frânsk en Russysk.
Syn folgjende wurkjouwer wie Kening-Steedhâlder Willem III, foar wa't hy forten ûntwurp, lykas it fort fan Namen, en ferdigeningswurken oanlei om Grins, Nymwegen en Bergen op Zoom. Yn 1695 waard hy befoardere ta luitenant-generaal en opperfestingbouwer fan de Republyk. Op it lêst tsjinne hy op hege leeftiid noch yn de Spaanske Suksesje-oarloch en hy stoar oan in oerhaal yn 1704. Hy waard begroeven yn de tsjerke fan Wikel en yn de tsjerke is noch altiten it prealgrêf dat oan him herinnert.
Nei de dea fan Menno waard it hûs bewenne troch syn soan Gosewijn Theodoor fan Coehoorn, dat dêrnei ferkocht waard oan de famylje Patras. Yn 1811 waard it hûs foar ôfbraak ferkocht. Allinnich de omlizzende bosken, de Coehoornbosken, bleaune sparre en binne yn 1950 oankocht troch It Fryske Gea.
Menno fan Coehoorn, liet it hûs koart nei syn houlik mei Magdalena fan Scheltinga bouwe. Minsken dy't by him op besite kamen, wienen altyd feralterearre fan de beskieden ôfmjittings fan it bûten: soks ferwachte men net by sa'n bekend fjildhear as Fan Coehoorn. It hûs lei op in rom omgrêfte terrein en wie sa goed as rjochthoekich. It gebou wie mar twa boulagen heech en waard dekt troch in skylddak, mei yn de nok trije sierfazen en yn 'e midden in mânske skoarstien mei sierlike koer. Bysûnder oan it hûs wie wol in fraaie pyldergevel, dy't grif de fraaiste fan dit type yn Fryslân wie. Dy pylders hienen korintyske kapitelen. It hûs wie sân ramen breed, wêrfan de middelste trije ramen, as tagongspartij, nei foaren sprongen. Boppe de doar siet in aairûn finster omkrânse troch in guirlande. Meerestein wie boud yn in barokke styl, wylst it omlizzende terrein in strakke tún- en parkoanlis hie.
De Klassiken
De klassiken bestjut yn de klassike sin fan it wurd, de stúdzje fan de taal, literatuer, skiednis, keunstfoarmen en oare aspekten fan de âlde Griken en it âlde Rome yn de Klassike âldheid.
Grutte Priis Formule 1 fan Monako 2011
Utslaggen fan de Grutte Priis Formule 1 fan Monako 2011 yn Monte Carlo op 29 maaie. It wie de sechsde race fan 19 races fan de Formule 1 yn 2011. Hy waard op it Circuit de Monaco hâlden. De race waard hâlden oer 78 omgongen, op it 3,3 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 260,5 kilometer.
Swarte Heap
De Swarte Heap wie in hierlingeleger fan mear as fiiftûzen man dy't begjin 16e iuw by ferskate Hearen yn tsjinst wienen, guons dêrfan besochten harren bewâld oer Fryslân te fêstigjen.
Saksen
De Swarte Heap hie om 1500 hinne al in soad skea dien yn Fryslân, mar it waard noch slimmer yn 1514 doe't Karel fan Gelre yn it suden fan Fryslân ynfloed begûn te krijen. Joaris mei it Burd stjoerde de 5.000 man fan de Swarte Heap nei it gebiet, dy't ûnder oaren de stêden Boalsert, Koudum en Warkum plonderen.
Boergonje
thumb|right|100px|Skildering fan Pier Gerlofs Donia, út in skiednisboek út 1622. Om't Harns, Frjentsjer en Ljouwert it yn de rin fan 1514 net iens wienen mei de betingsten fan de oerdracht fan Fryslân oan Maksimiliaan, stjoerde Floaris fan Yselstein de Swarte Heap om Berltsum yn te nimmen, mar betelle de hierlingen mei sin net, dat dy hieltiid in slimmere bedriging foar de stêden dêromhinne waarden. De trije stêden waarden oanfallen, en ek in grut tal doarpen, wêrûnder Kimswert, wêrby de pleats fan Pier Gerlofs Donia oerfallen waard. De stêden joegen ta, en yn 1515 waard Fryslân oerdroegen oan de Boergonjers, en waard de Swarte Heap betelle.
Gelre
Yn 1517 waard de Swarte Heap lykwols troch Karel fan Gelre yn tsjinst naam, en werom stjoerd nei Fryslân. Diskear focht de Swarte Heap foar Gelre en tsjin Saksen en Boergonjers. De Friezen en de hierlingen namen nei in belis begjin juny 1517 Dokkum yn, en gongen doe nei De Kúnder. Fan dêr gongen beide groepen mei skip nei Medemblik, dat ynnaam en delbaarnd waard. Grutte Pier en syn troepen lieten it dêrby, mar de Swarte Heap gong fierder Hollân yn. Plonderjend gong it nei Alkmar en fan dêr fierder nei it suden. Perslot waarden hja troch Hindrik fan Nassau ferdreaun.
Balleny-eilannen
thumb|250px|Lizzing yn de [[Súdlike Oseaan]] thumb|right|Kaart fan de Ballenyeilannen thumb|right|De Ballenyeilannen en Antarktyske kust op satellytfoto, desimber 2007 De Balleny-eilannen is in string fan fulkanyske eilannen yn de Súdlike Oseaan. De groep bestiet út trije haadeilannen, Young, Buckle en Sturge-eilân. De lytsen binne de Row, Borradaile, Sabrina, en Monolith Eilannen. De Ingelske walfiskfarders John Balleny en Thomas Freeman krigen de eilannekloft yn 1839 yn 't sicht. Freeman wie de earste persoan dy't dêr oan lân gie, op 9 febrewaris 1839. It totale oerflak fan de eilannen is likernôch 780 km², en it heechste punt is de noch net beklommen Brown Pyk (1524 m) op Sturge-eilân.
De eilannen wurde sûnt 1923 opeaske troch Nij-Seelân as diel fan it Ross-ôfhinklikheidsgebiet.
De eilannen en rotspunten fan noard nei súd:
Peter Tuinman
Biografy
Peter Tuinman is berne yn Twizel as soan fan in skoalhaad. Heit Anne Tuinman sette toanielstikken oer, tekene, en skreaun revu’s. Mem Albertha Bloembergen wie djipleauwich en song yn it tsjerkekoar fan Oerterp. Syn âlden namen him faak mei nei it teäter yn Drachten.
As tsiener woe Tuinman lykwols sporter wurde. Op de middelbere skoalle blykt Peter as atleet en as basketballer by de bêsten fan de skoalle te hearren. Hy makket diel út fan it basketbalskoalteam. Hy wurdt ek lid fan atletykferiening AV’55 op It Hearrenfean, mar neidat in lytse hertôfwiking fêststeld wurdt moat hy him syn dreamde karrière as atleet út’e holle sette. Peter Tuinman giet dochs it toaniel op en troch it selskip Tryater waard hy bekend. Op it Drachtster Lyseum makket er de hbs-a ôf en giet sosjology studearjen. Hy brekt syn stúdzje lykwols ôf en wurdt frachtweinsjauffeur, diskjockey en barkeeper. Dêrnei wurdt hy manager by in bank. Syn hobby bliuwt toanielspyljen. Op advys fan de lieder fan Tryater wurdt hy beropsakteur. Tuinman spile yn de telefyzjesearjes Tusken wâl en skip (1977) en De Kris Pusaka út itelde jier, mar bruts troch mei syn rol yn de film Spetters as Jaap, de homoseksuele broer fan Fientje. Hjirnei folgen rollen yn ferskate oare Nederlânske spylfims. Tuinman is dêrneist aktyf as toanielspiler en as telefyzje-akteur.
Tuinman is ek yn ferskate Fryske films te sjen, ûnder oaren yn De Dream - in ferfilming fan de Hogerhuis-saak út 1985 - en De Fûke (2000). Yn de dramasearje Dankert & Dankert fan Omrop Fryslân, ynspirearre op de twilling Willem en Hans Anker, spilet Tuinman de dûbele haadrol.<BR> Yn 1985 krijt hy in Gouden Keal foar syn rol as Wybren Hogerhuis yn De Dream.
Tuinman is skieden fan Froukje Oostra. Ut syn eardere relaasje mei Patricia Bleeker hat hy in soan, Frank Tuinman. Yn 2005 wenne hy yn Oerterp.
Laas Glins
Laas Glins (Dronryp?, ±1500 – dêre?, ?) waard yn 1545 grytman van Menameradiel en wenne op state Glinstra yn Dronryp.