cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Skouwersyl
thumb|Syl en sylhûs thumb|Utsjoch fan de syl ôf oer de Kromme Raken rjochting it Ryddjip'' Skouwersyl (Grinslannersk: Schouwerziel, Nederlânsk: Schouwerzijl) is in doarp yn de gemeente It Hegelân (oant 1 jannewaris 2019 gemeente De Marne) yn de provinsje Grinslân. It hat ± 100 ynwenners. It doarp hat in oanlissteiger foar farrekreanten op it Ryddjip.
Skiednis
It doarp is neamd nei de syl yn de Kromme Raken en de tichtby lizzende wierde Skouwen. Om de slûs is in doarp ûntstien, wylst op de wierde dêr't it nei neamd is mar ien pleats stiet.
It Skouwersylfest is grif earne yn de rin fan de 13e en 14e iuw foarme ta in ôfwetteringsgebiet yn it eastlike diel fan De Marne en it westlik diel fan it Halfambt. Ut 1371 datearret in sylbrief, wat der moogelik op wiist dat de eardere houten syl yn dy tiid boud is. Der wie doe lykwols noch gjin sprake fan in sylfest. Om de syl waarden yn de rin fan de tid in tal huzen setten. Yn 1616 is sprake fan in standertmûne by it doarp
Neidat it foarlâan fan de Houwersyl hieltiten fierder opslibbe wie de Houwersylfest min ofte mear twongen om fan 1717 ôf ek gebrûk te meitsjen fan de Skouwersyl foar it meastepart fan har ôfwettering, sadat de ynfloed fan it sylfest groeide. Tusken 1847 en 1853 waarden fierder ek oerienkomsten sluten oer de bûtendykse gebieten tusken Hornhuizen en Westernijlân. Yn de jierren 1840 moat de haven oanlein wêze, alteast yn 1842 wurdt yn in dokumint sprutsen oer in oan te lizzen haven bûten de syl en it havenjild dat dêrfoar betyelle wurde moast. Yn 1849 waard de houten syl ferfongen troch in stiennen slûs. Twa jier letter waard in waarhûs (sylhûs) boud njonken de syl, dêr't de sylfest fiif jier lang sitting hâlde; doe waard it sylfest mei in oantal oare sylfesten gearfoege ta it wetterskip Hunzegoa en waard it wapen dêrfan op de gevel setten. Yn 1918 is de syl fernijd (yn elk gefal de slûsdoarren) blikens in betinkstien yn de slûs. De slûs bestiet noch altiten, mar hat tsjintwurdich gjin funksje mear. It sylhûs waard letter oanmerkt as ryksmonumint. It hûs hat in opfallende gek op de skoarstien: in wite iel, hoewo't in soad minsken der in slange yn sjogge.
It doarp hat ek in tal mûnen hân. Yn 1616 wurdt in standertmûne neamd, dy't mids 19e iuw ferfongen waard troch in achtkante mûne, dy't koart dêrnei alwer ôfbrutsen waard. Yn 1841 waard noch in pelmole (achtkante boppekruier) boud; de nôtmûne "De Hoop" dy't yn 1903 ôfbrutsen waard. By ien fan beide mûnen stie in sarrieshutte, dy't letter wer ôfbrutsen waard en dêr't de strjitnamme 'Sarrieswei' syn namme troch krige.
Skouwersyl foarme lange tiid in gat, wêrfan de bewenners earst yn Lyts Maarslach en dêrnei yn Warfhuzen tsjerken. Yn de rin fan de tiid waarden trije tsjerken stifte, troch de grifformearden; ien dêrfan is yn de jierren 1950 ôfbrutsen, ien út 1902 waard mei de Frijmakking oernomd troch de frijgemakken en hat tsjintwurdich de funksje fan wenhûs en op 't lêst waard yn 1949 as ferfanging fan it ynpikte stiennen gebou in houten gebou yn gebrûk nomd, dat tsjintwurdich ek bûten tsjinst steld is. Ek hie it doarp trije skoallen (in iepenbiere, in grifformearde en in Skoalle mei de Bibel), dêr't ien fan letter ôfbrutsen waard en twa oare bûten wurking steld waarden. Njonken it gebou út 1902 stiet in pastorije út deselde perioade.
Skouwersyl hat ek in tolhûs hân, wêrfan it wapen letter in plak krige yn it destiidske gemeentehûs fan Wehe-den Hoorn. Yn it pân oan de Sylfestwei 17 siet earder it doarpskafee, op Sylfestwei 27 in smidte en oan de Sarrieswei in bakkerij. By de syl takket in dearinnende dyk ôf, de Niesternwei, wêrfan de namme ôfkomstich is fan Frans Niestern, dy't yn de 19e iuw op nûmer 12 in lytse helling hie.
Oantal ynwenners
+ = eksklusyf diel ûnder Warfhuzen
Roc Books
Skiednis
Roc Books waard oprjochte yn april 1990, nei't Penguin-foarsitter Peter Mayer opdracht jûn hie oan John Silbersack, in haadredakteur by de New American Library, om in nije ymprint te begjinnen dy't mear oandacht lûke soe foar de oanwêzigens fan 'e útjouwerij op 'e science fiction- en fantasymerk. De namme, dy't referearret oan 'e rok, de reuseftige mytyske rôffûgel fan it Arabysk Skiereilân, waard keazen fanwegen it feit dat Penguin al ferskate ymprints mei fûgelnammen hie, lykas Penguin ("pinguin"), Puffin ("seepappegaai"), Pelican ("pillekaan") ensfh.
Nei't Penguin de Amerikaanske útjouwerij G.P. Putnam's Sons oernommen hie, waard Roc Books lykstrekich opset mei de Putnam-ymprint Ace Books, dêr't boeken fan deselde sjenres ûnder útjûn wurde. It tiim redakteurs en útjouwers dat de publikaasjes ûnder de Ace-ymprint fersoarget, is itselde dat dat ek docht foar Roc, hoewol't de beide ymprints fierders folslein selsstannich bleaun binne.
Roc Books hat grutte nammen yn science fiction en fantasy útjûn, wêrûnder Isaac Asimov, Carol Berg, Anne Bishop, Jim Butcher, Diana Pharaoh Francis, Guy Gavriel Kay, E.E. Knight, Juliet Marillier en Dennis L. McKiernan.
2007
Dit jier makket ûnderdiel út fan it desennium fan 'e 2000-er jierren.
Foarfallen
120px|thumbnail|right|[[Nicolas Sarkozy]]
thumb|200px|De [[Sealterfryske Wikipedy op Wikipedia incubator.]]
Hobo
thumb|Hobo
In hobo is in reidblaasynstrumint dat by de houtblaasynstruminten heart en dat bespile wurdt as solo-ynstrumint yn hobokonserten, mar ek as ûnderdiel fan in symfony- en harmony-orkesten en fan blazersensembles.
De hobo en althobo wurde ta de houtblazers rekkene. De hobo wurdt mei dûbelreid oanblaasd. It dûbelreid wurdt foarme troch twa licht bûgde reidblêden dy't mei jern om in metalen staafke byinoar holden wurde. It wurdt daliks tusken de lippen nommen en troch it oanblazen begjinne beide reidblêden te triljen en sa ûntstiet in lûdsweach. Ek al makket de hobo gebrûk fan dûbelreid, dochs is it ynstrumint histoarysk sjoen gjin famylje fan de fagot, mar wol fan de skalmei en fan de pommer.
De hobo bestiet út in koanysk boarr buis mei in licht trachterfoarmich útein. De buis by del binne ferskaten gatten en fersilvere kleppen te finen. De earste hobo hie dy kleppen noch net; earst yn de 19e iuw krige de hobo it oansjen sa't er dat no (2007) hat. Foarhinne wie de basis fan de hobo fan hout, mar hjoed de dei wurdt ek keunststof brûkt.
De wize fan oanblazen is fan ynfloed op de klank en lûdsterkte. Foar it meitsjen fan in kwalitatyf goede toan is in goede embouchure needsaaklk. De Klank fan de hobo is nasaal en hiel fier dragend. Troch syn relatyf stabile en ynkringende toan wurdt de hobo brûkt om de toan te blazen (meast in A) dêr't oare ynstruminten yn in symfoany- of harmony-orkest op ôfstimme kinne.
Underhâld
Alle kearen nei it bespyljen fan it ynstrumint moat it skjinmakke wurde om it focht der út te heljen. Dat kin dien wurde mei in fear of in wisker. Docht men soks net, dan soe it hout nei ferrin fan tiid barste kinne.
Fariaasjes
frame|reid Fariaasjes op de hobo binne de althobo, ek bekend as de Ingelske hoarn, de leafdeshobo, de jachthobo en de musette (pikkolo-)hobo. De oboe d'amore is in soarte fan krusing tusken de gewoane hobo en de althobo. Der bestiet ek noch in baritonhobo. Dat ynstrumint waard yn 1904 boud troch de fagotbouwer W. Heckel en wurdt ek wol in 'heckelfoan' neamd. De heckelfoan klinkt in oktaaf leger as de hobo. De klank giet de kant fan de fagot of de baritonsaksofoan út. Literatuer: Trio für Bratsche, Heckelphon, und Klavier, P. Hindemith opus 47 (1929).
Etimology
It wurd hobo komt fan it Frânske 'hautbois', wat 'heech hout' betsjut. Dy beneaming komt oan de iene kant fan it frij hege en ynkringende lûd dat in hobo meitsje kin yn ferliking mei oare dûbelreidynstuminten, oan de oare kant fan it feitdat it in houten blaasynstrumint is.
De hobo yn de popmuzyk
Yn de popmuzyk wurdt de hobo inkeldris brûkt.
Omgong fan Frankryk foar froulju 2023
De 2e edysje fan de Omgong fan Frankryk foar froulju waard hâlden fan 23 oant en mei 30 july 2023.
Startplak en einstreek
De start wie yn Clermont-Ferrand, de haadstêd fan de Frânske regio Auvergne, en teffens haadplak fan it departemint Puy-de-Dôme.
De einstreek fan de twadde edysje lei yn Pau, de grutste stêd fan it departemint Pyrénées-Atlantiques, yn de regio Nouvelle-Aquitaine.
Amerikaanske Loftmacht
thumb|Logo thumb|Fleanmasinen fan de 379th Air Expeditionary Wing mei jachtfleanmasinen fan de koalysje boppe de Irakeeske woastyn, 14 april 2003. thumb|F-14A Tomcat boppe baarnende oaljeboarnen yn [[Koeweit ûnder Operation Desert Storm]] De Amerikaanske Loftmacht (Ingelsk: United States Air Force, ôfkoarte ta USAF) is de loftmacht fan de Feriene Steaten, ien fan de fiif haadûnderdielen fan de Amerikaanske Striidkrêften, dy't noed stiet foar kriichsfiering yn de loft. Yn 1948 wie de loftmacht net langer mear ûnderdiel fan de Amerikaanske lânmacht en waard in selsstannich ûnderdiel binnen de Amerikaanske definsje.
Huis ter Heide (Utert)
thumb|240px|''Kapel lâns N237 thumb|240px|Alexanderhof thumb|240px|De earste [[McDonald's|McDrive fan Nederlân (1987)]] Huis ter Heide is in doarp in de gemeente Seist yn de provinsje Utert). It is fêstgroeid oan Bosch en Duin en hat 3.140 ynwenners (2021, Gemeente Seist). It wurdt trochsnien troch de N237 en de N238. It stasjon Hûs ter Heide waard yn 1941 sluten.
Prins Alexander Stifting
Yn Huis ter Heide wie in ynternaat fan de Prins Alexander Stifting mei de dêrby hearrende skoalle, Piet Oost Skoalle, in ûnderwiisynstelling foar bline en min sjende bern. Prinses Marijke hat der ûnderwiis folge. De stifting wie yn 1911 oprjochte troch Piet Oost. Yn Huis ter Heide draacht noch in pân syn namme. Hjir is Oost begûn mei in skoaltsje foardat de stifting ferhuze nei de hoeke Bergweg/Prins Alexander Weg, fandêr de nammen Piet Oost Skoalle en Prins Alexander Stifting. Sûnt 1951 wie hjir ek plak foar min sjenden. Yn 1980 fierde de ynstelling syn 100-jierrich bestean. Yn 1988 binne de stifting, én it ynternaat en de skoalle opheft. Alle aktiviteiten waarden ûnderbrocht by Visio yn Huizen.
McDrive
Begjin septimber 1987 krige Huis ter Heide even lanlike bekendheid troch de iepening fan de earste McDrive-fêstiging fan fastfood-restaurantketen McDonald's fan Nederlân. In McDrive is in saneamde drive-in fêstiging dêr't men sûnder út de auto te kommen in bestelling opjaan kin om it dêrnei yn de auto op te iten op it parkearterrein.
Flevorama
thumb|right|300px|Flevorama Flevorama is in bûtenpleats oan de Flevoleane yn Naarden. De skiednis hjirfan is ferbûn mei de skiednis fan de hofsteden 'Oud Bussum' en 'Berghuizen'. It hûs is partikulier besit, is fan de dyk ôf te sjen mar net tagonklik.
Yn 1781 kocht Jacobus Hendrik Thierens it 'Oude Bos' fan de hofstede 'Oud Bussem' en luts it terrein by 'Berghuizen'. Yn 1816 waard de yn 1814 by de belegering fan de festing Naarden ruïnearre hofstee 'Berghuizen' mei it 'Oude Bos' kocht troch Joannes Petrus van Rossum. Van Rossum liet op de eastlike râne fan it 'Oude Bos' in tabaksskuorre delsette, dy't ± 1843 ferfongen waard troch in houten paviljoentsje mei útsjoch op de Sudersee (Flevomar). De belvedêre krige dêrom de namme 'Flevorama'. Nei it ferstjerren fan Van Rossum yn 1856 kamen de terreinen fan de 'Oude Bos' wer los fan 'Berghuis / Berghuizen'. Op it 'Oude Bos' ûntstie it selsstannige bûtenhûs 'Flevorama'.
Lockheed Martin F-22 Raptor
De F-22 Raptor is in stealth-fleanmasine dy't hurder as Mach 2 fleane kin. De fleanmasine is boud troch Lockheed Martin en Boeing Integrated Defense Systems. De fleanmasine wurdt sûnt 2007 brûkt troch de United States Air Force en mei net om utens ferkocht wurde.
De fleanmasine kin 6 AIM-120 AMRAAM en 2 AIM-9 Sidewinder raketten drage.
Wrâldkampioenskip fuotbal froulju
It FIFA wrâldkampioenskip fuotbal froulju, meastal wrâldkampioenskip fuotbal of WK fuotbal neamd, is in toernoai dat alle fjouwer jier spile wurdt troch nasjonale frouljustiims dy't lid binne fan de FIFA. It WK is ornaris in jier nei it Wrâldkampioenskip fuotbal foar manlju.
Bosch en Duin
thumb|Steatlik hûs yn Bosch en Duin Bosch en Duin is in doarp yn de gemeente Seist, yn de provinsje Utert. It doarp sit fêst oan Huis ter Heide en hat 1.720 ynwenners (2021).
Om 1900 is Bosch en Duin yn trek rekke by rike keaplju út de stêd dy't hjir harren fakânsjehûs bouwe lieten. Fan dizze fakânsjehuzen steane noch in stik of wat hjir en dêr ferspraat ferspraat troch Bosch en Duin, de wenningen binne werom te kennen oan de klassike boustyl en de soad hout dat brûkt waard. Bosch en Duin hat in soad filla's mei grutte kavels.
Oan de Baarnsewei stiet it lângoed De Horst. It wenhûs is ûntwurpen troch arsjitekt Karel de Bazel. Willem Oltmans waard dêr opbrocht. De Horst is tsjintwurdich in Ryksmonumint.
De natuerkundige en Nobelpriiswinner Pieter Zeeman (1865-1943) liet yn 1904/1905 yn Bosch en Duin in simmerhûs bouwe, Filla Zonnehof. Yn de kelder fan dy filla die er in oantal proeven. By it hûndertjierrich bestean fan Filla Zonnehof waarden de skiednis fan Bosch en Duin en it libben fan Pieter Zeeman en syn húshâlding dêr wiidweidich fêstlein. Yn Bosch en Duin waard sjef-kok Gerard Fagel (1946–1989) fermoarde. Komponist Harry Bannink en dokter Bob Smalhout (1927–2015) wiene ynwenners fan Bosch en Duin oant harren dea.
Keunstdûken op de Olympyske Simmerspullen 1936
Olympiapark Schwimmstadion Berlin
It Olympiapark Schwimmstadion Berlin waard boud yn 1935 en hie plak foar 20.000 taskôgers. It swimbad wie 50 meter lang en 20 meter breed. Der wie in apart bad foar it keunstdûken fan 20 meter breed en 20 meter lang. It wie it earste swimbad dat op in krekte temperateur hâlden waard. It swimbad leit oan de noardkant fan it Olympysk Stadion.
Oud Valkeveen
thumb|right|300px|Yngong Oud Valkeveen Oud Valkeveen is in lyts attraksjepark yn de gemeente Naarden yn Noard-Hollân. It park sit yn de buorskip Valkeveen, dat op de fierste noardpunt fan de Utertse Heuvelrêch leit.
Histoarje
Yn 1930 waard njonken it pankoekehûs in boarterstún oanlein. Tsjintwurdich bestiet it park, neist in boarterstún, út inkele merke-eftige attraksjes, in fiver mei wetterfytsen en in restaurant. Der kin ek bivakearre wurde op in gersfjild en it strantsje oan de ûndjippe Goaimar.
Yn 1980 fêstige de bekende sirkusdirekteur Toni Boltini him yn Naarden as eigener/eksploitant fan it park.
Face It (album fan Golden Earring)
Face It is it ienentweintichste studio-album fan Golden Earring, op 4 novimber 1994 waard it album útbrocht.
Spiltiid
De Spiltiid is in lienfertaling fan 'e troch de Dútske teolooch Karl Jaspers betochte term Achsenzeit, dy't troch godstsjinstwittenskippers en teologen brûkt wurdt om 'e perioade fan likernôch 800 oant 200 f.Kr. oan te tsjutten. Dat tiidrek foel gear mei de trêde evolúsje fan de Aldheid, en foarme it begjin fan 'e Klassike Aldheid. Yn 'e Spiltiid kamen der yn alle religyen fan 'e grutte beskavings fan 'e wrâld nije systemen en ideeën op, dy't oant yn dizze tiid in krúsjale rol spylje. It ûntstean dêrfan hong gear mei de feroarjende sosjale en ekonomyske omstannichheden, mar om redens dy't hjoed de dei noch altyd net folslein begrepen wurde, makken yn dy tiid alle wichtige beskavings inselde ûntjouwing troch, sels as se gjin ûnderlinge kontakten ûnderholden, lykas Sina en Jeropa.
Elts fan dy beskavings ûntwikkele syn eigen oplossings foar de swierrichheden dy't ûntstiene doe't de hannel en dêrtroch de wolfeart en sadwaande ek it materialisme tanaam mei as gefolch dat de befolking fan 'e stêden foar it earst yn 'e skiednis fluch begûnen te groeien. En oeral bestie de oplossing út in sosjale ideology fan morele en etyske noarmen en wearden.
Sa ûntstiene yn Sina it taoïsme (±570 f.Kr.) en it konfusianisme (±510 f.Kr.). Yn Yndia ûntwikkelen har it boedisme (±525 f.Kr.), it jaïnisme (±500 f.Kr.) en it ûpanisjadyske brachmanisme (±500 f.Kr.) út it âldere, vedyske hindoeïsme. Yn it Midden-Easten ûntstie it soroästrisme (±600 f.Kr.) en kaam ek it klassike joadendom (±550 f.Kr.) ta stân út 'e jahwistyske kultus fan 'e Israelityske profeten. En yn Jeropa ûntjoech him it filosofyske rasjonalisme (±400 f.Kr.) fan Plato en Aristoteles. Lettere religieuze herfoarmers ûntlienden harren ideeën foar in tige grut part oan dizze Spiltiid-ideologyen, sadat ek de kaarten foar it kristendom, de islaam en oare lettere godstsjinsten yn dy tiid al skodde waarden.
Derwisj
thumb|250px|right|Akwarel fan Derwisj troch Preziosi, 1860 In derwisj is in islamityske geastlike dy't de gelofte dien hat fan earmoede. It wurd is ôflaat fan dar, Perzysk foar doar, en wisj, in bepaalde foarm fan it Perzyske tiidwurd foar sitte. In derwisj is dus ien dy't mar oan ien doar sitte wol, de doar fan de godlike Leafde. Neffens oaren komt de namme fan it Perzyske wurd darwich, dat earm betsjut, in "darvesh" is in bidler.
De derwisjen nimme in aparte plak yn binnen de soefy's, dy't mystike bruorskippen binnen de Islam foarmje en leauwe dat God oanwêzich is yn alles wat bestiet; minsken, dieren en dingen. De derwisjen ûntstiene yn de 8e iuw neidat de islam yn kontakt rekke wie mei de Perzyske godstsjinsten en it hindoeïsme.
De mystike lear wurdt foarôfgeand troch in ynwijing troch in autorisearre learaar op it soefy-paad. De mystike lear, dy't de soefys nei de ynwijing bybrocht wurdt, wykt op sommige punten ôf fan de offisjele foarskriften dy't de koran jout.
Derwisj-oarders
De wichtichste religieuze Derwisj-oarders (tarikwas) binne:
Yn folksferhalen
In derwisj hat yn folksferhalen meastal in magysk Godlik karakter. Hy komt foar it ljocht en ferdwynt yn it neat (meastentiids yn de stal fan in âlde man).
72
Foarfallen
thumb|right|200px|Kolosseum
Ferstoarn
70er
Animatisme
Animatisme, of fitalisme, sa’t it yn ’e Angelsaksyske lannen neamd wurdt, hâldt it leauwen yn it besiele-wêzen fan ’e hiele natoer yn. It jildt as in betider stadium fan animisme. Animisme ferûnderstelt yndividuële sielen en/of geasten yn minsken, bisten, planten en anorganyske dingen. By animatisme belibbet men de folsleine natoer as ien gehiel, dêr’t de yndividuële komponinten fan sterk ûnderling mei-inoar ferbûn binne.
In foarbyld fan animatisme is bygelyks it leauwen fan ’e Eskimo’s yn anua, in krêft of geast dy’t net allinne yn alle taastbere dingen sit, mar ek yn abstraksjes, lykas de nammen fan minsken.
De term waard introdusearre troch Robert Marret, dy besocht de alderearste foarm fan religy te finen. Yn animatism hâldt religy hast allinnich mar it ûntsach yn foar de allibbene natoer.
Feite de Jager
Yn 1931 helle Feite de Jager syn earste grutte súkses mei it winnen fan de Freulepartij mei Bauke van Seijst en Sjoerd van der Meer. Dêrnei wûn hy noch twaris de Jong Nederlânpartij yn 1935 en 1936. Hy wûn yn 1940 de PC mei Lou Seerden en Marten van der Hem. Twa jier letter wie er opnij winner, diskear mei Jan Rodenhuis en Frans Helfrich.
Nei de oarloch waard Feite yn 1946 noch in kear twadde op it Bûn. De banketbakker en lettere fiskhanneler keatste fan 1936 oant en mei 1946 en helle sadwaande 103 punten yn it ivich keatsklassemint.
Shinfield Studios
De Shinfield Studios binne in studiokompleks yn it Ingelske doarp Shinfield, yn it greefskip Berkshire. It leit yn 'e neite fan 'e stêd Reading. De Shinfield Studios waarden yn 2021 oprjochte en as de bou yn 2024 hielendal foltôge is, moat it ien fan 'e grutste studiokompleksen fan it Feriene Keninkryk wêze. Anno 2023 binne de opnamen fan al films en tillefyzjesearjes der al begûn.
Skiednis
De Shinfield Studios waard yn 2021 oprjochte troch (en binne eigendom fan) Shadowbox Studios, in ynternasjonaal bedriuw dat ek studiokompleksen by Atlanta (Georgia) en Santa Clarita (Kalifornje) besit. Shadowbox is in dochterûndernimming fan Commonwealth Asset Management en Silver Lake. Faze 1 fan 'e Shinfield Studios, besteande út fjouwer hypermoderne soundstages, kaam yn 2022 ree, wêrnei't fuortendaliks úteinset waard mei de opnamen foar de earste films en tillefyzjesearjes. Faze 2, de bou fan nochris 14 soundstages en tabehearrende produksjeromten, is anno 2023 geande en sil nei ferwachting oan 'e ein fan 'e simmer fan 2024 klear wêze.
Geografy en berikberens
De Shinfield Studios steane op it bedriuweterrein Thames Valley Science Park by it doarp Shinfield. Dat leit yn 'e neite fan 'e stêd Reading yn it Ingelske greefskip Berkshire, westlik fan 'e Britske haadstêd Londen. It studiokompleks is goed berikber om't it lyk oan 'e autosnelwei M4 leit. De reistiid fan 'e Lofthaven Londen Heathrow ôf bedraacht sadwaande 30 minuten yn 'e auto of in oere mei de trein.
Tillefyzje
In seleksje fan tillefyzjesearjes dy't alteast foar in diel yn 'e Shinfield Studios opnommen binne:
Mankske kat
thumbnail|right|300px|In Mankske kat mei in koarte sturt In Mankske kat (Manksk: Kayt Manninagh) is in opmerklik katteras dat him ûnderskiedet fan oare rassen trochdat de efterpoaten, dy’t langer binne as de foarpoaten. It ras is ûntstean op it eilân Man. De kat is tige oanhinklik.
Eurofighter Typhoon
De Eurofighter Typhoon is troch Dútslân, Itaalje, Spanje en Grut-Brittanje ûntwikkele. Frankryk luts him werom út it projekt om't it fierder woe mei har eigen Dassault Rafale.
Mankske kat
In karakteristike Mankske Kat hat gjin sturt. Der binne lykwols ek Mankske Katten mei in koarte sturt. Dat it dier gjin sturt hat komt fanwegen in natuerlike mutaasje. Sturtleazens is de dominante eigenskip fan it ras, mar dy eigenskip fan beide âlden te ervjen is deadlik; sokke katsjes stjerre almeast foar de berte.
In Mankske kat mei lang hier wurdt Cymric (Welsk) neamd.
Eurofighter Typhoon
Brûkers
De grutste brûkers fan de Eurofighter fleane binne:
AG Ems
thumb|De Groningerland fan AG Ems thumb|De Wappen von Borkum
De AG Ems is in rederij út Emden. De rederij hat in feartsjinst tusken Boarkum en Iemshaven en tusken Boarkum en Emden. Yn de simmertiid is der ek in feartsjinst nei it Hilgelân ta.
Yn 1843 is de Aktien-Gesellschaft Ems oprjochte. By de oprjochting fan it bedriuw wie der noch gjin feartsjinst nei Boarkum ta. It bedriuw fear doe inkeld op de Iemsmûning tusken Emden - Delfsyl en Emden - Lier. Dêrneist wie der doe noch in ûnregelmjittige tsjinst nei Nordeneach ta.
Yn augustus 2008 hie de katamaran Polarstern fan de rederij in ûngemak op de weromreis fan 't Hilgelân. It wie it grutste ûngemak yn 'e skiednis fan it bedriuw.
Wahabisme
It wahabisme (of wahhabbisme) is de namme fan in streaming yn de islam dy't troch Mohammed ibn Abd al-Wahhaab (1703 - 1792) stifte is. It is in fûnemintele konservative streaming dy't binnen it soennisme falt. It is de steatsgodstsjinst fan Saûdy-Araabje en har oanhingers hjitte wahabiten.
De namme is ôflaat fan de namme fan Mohammed ibn Abd al-Wahaab. De wahabiten neame harsels ek ahl al-tawhid, wat sokswat betsjut as 'minsken fan de ienheid', dêr't mei doeld wurdt op de ienheid fan God.
Besibbe rjochtingen
De takfiry-streaming fan ûnder oaren Osama bin Laden is grûnfêste yn dizze streaming. Sy wolle de Koran en religieuze wetten op 'e nij en folslein sûnder der ôfbrek oan te dwaan tapasse, dêr't sy gjin lieding by nedich hawwe fan de islamytiske gelearden. De tafsir dy't yn de rin fan iuwen troch islamytiske juristen makke is, wurdt troch harren net erkend.
Dizze takfiry-streaming is in lytse streaming, mar dy't lykwols troch har dieden in protte it nijs helle en sadwaande de wahabityske streaming yn in ferkeard deiljocht set.
Manchester City FC
Manchester City FC is in Ingelske fuotbalklup út de stêd Manchester. De klup waard yn 1880 oprjochte as West Gorton Saint Marks, mar sân jier letter, yn 1887, feroare it har namme yn Ardwick FC. Wer sân jier letter, yn 1894, waard de namme sa't er no is: Manchester City FC. De thúswedstriden wurde yn it Etihad Stadium spile.
Stasjon Utert-Sintraal
thumb|Skematyske werjefte fan de yndieling fan it treinstasjon thumb|It stasjonshal fan de earste ferdjipping ôf sjoen thumb|Yngong fan de Jierbeurs ôf thumb|Undergrûnske tramhalte oan de eastkant (iepene yn 2019) It Stasjon Utert-Sintraal (Ut) (Nederlânsk: Station Utrecht Centraal as ek wol Utrecht Centraal) is it sintraal stasjon fan de Nederlânske stêd Utert, de haadstêd fan de provinsje Utert. It stasjon is it knooppunt fan de Nederlânske spoarwegen en dêrom ek it grutste en drokste stasjon fan Nederlân mei mear as 200.000 passazjiers deis en likernôch 1.000 treinôfreizgings. It busstasjon leit njonken it treinstasjon en is ek it grutste en drokste busstasjon fan Nederlân. It stasjon hat 16 perronspoaren, dus trochgongspoaren en 4 kopspoaren, dus it einpunt.
Beskriuwing
It stasjon leit westlik fan de Utertske binnenstêd. It stasjon betsjinne yn 2019 207.360 passazjiers deis. Mei in 57 miljoen reizgers jiers is it stasjon it drokste fan Nederlân. Tichteby it stasjon binne de Haadgebouwen I, II, III (De Inktpot) en IV fan de Nederlânske Spoarwegen en ProRail. It stasjon waard oant desimber 2016 yngeand ferboud en útwreide ta OV-terminal. De spoaren wurde yn it midden oerdutsen troch de grutte stasjonshal dêrboppe. De spoaren 4 en 5 wurde foar in part oerdutsen troch de Katreinetoren en it rayongebou fan NS-Reizgers (Laag Katreine). De kopspoaren 1 oant en mei 3 wurde oerdutsen troch it Paviljoen, dêr't hoareka yn fêstige is en eigendom is fan de eigener fan Hoog Catharijne
Skiednis
It earste treinstasjon iepene dêre op 18 desimber 1843 doe't de Nederlandsche Rhijnspoorweg-Maatschappij it earste stasjon fan Utert iepene. Yn 1938 waard it stasjon in sintraal stasjon doe't it Stasjon Maliebaan oan oare kant de stêd ticht gie en de spoarline fan Hilfertsom nei it sintraal stasjon laat waard. It oarspronklike stasjonsgebou fan 1865 waard yn 1936 yngeand ferboud. Twa jier letter rekke it stasjon slim skeind troch in brân, dochs waard weropboud.
It stasjonsgebou waard yn de 1970-er jierren sloopt om plak te meitsjen foar Hoog Catharijne, dy't doe it grutste oerdutsen winkelsintrum fan Jeropa wie. Dy waard op 17 desimber 1973 iepene. Fan dat stuit ôf hie it stasjon gjin eigen yngong mear, mar moasten passazjiers troch it winkelsintrum hinne om yn it stasjon te kommen. Yn 1989 waard de stasjonshal fergrutte. Yn 1995 waard de stasjonshal fannijs fergrutte mei de bou fan in nij perron.
Tusken 2011 en 2016 waard it gânse stasjonsgebiet fannijs alhiel op 'e kop helle. De stasjonshal waard ferfongen troch in nijenien dy't folle grutter is, dêr't njonken it treinstasjon ek de bus- en tramstasjons oerdutsen waarden. It nije ûntwerp mei in bûgd dak waard ûntwurpen troch Benthem Crouwel Architekten. It dak hat trije bûgings: ien gruttenien yn it midden foar it treinstasjon en twa lytseren foar de bus- en tramstasjons oan wjerskanten. Nije oerdekkings waarden foar alle perrons boud en it stasjon waard skaat fan Hoog Catharijne.
Tram- en busstasjons
In lightrail-tsjinst mei in flugge tram sette yn 1983 útein yn Utert mei tsjinsten nei Nieuwegein en Iselstein, de "SUNIJ-line". De tramhalte op Utert-Sintraal wie ynearsten oan de eastkant fan it stasjon. By it ferbouwen fan it stasjonsgebiet waard de tramhalte ferfongen troch in tydlike halte oan it Jierbeursplein oan de westkant fan it stasjon. Dy tydlike halte hie trije spoaren.
Yn july 2016 waard it busstasjon oan de eastkant ek ferpleatst nei de kant fan de jierbeurs. Dat makke it plak oan de eastkant frij foar it bouwen fan in nije bus-en tramstasjon Centrumzijde (oan de kant fan it sintrum), allyk foar it bouwen fan in nij tramspoar nei de Uithof, in nij stasjonsplein, in nije fytsestalling en de Moreelse-brêge.
Op 9 desimber 2019 waard it bus- en tramstasjon oan de eastkant Centrumzijde iepene. It is fêstige yn it haadgebou oan de eastkant fan it spoarstasjon, en kin berikt wurde út it haadgebou wei. Op 16 desimber 2019 waard de Uithofline iepene, dy't fan de Centrumzijde nei de Uithof yn it easten fan de stêd rint.
Op 4 july 2020 waard de SUNIJ-line tydlik sletten om it Jierbeursplein op te kaltefaterjen. Nije perrons dêrfan waarden njonken de trochgongspoaren boud. Op 3 jannewaris 2021 waard it tramstasjon oan it Jierbeursplein iepene. De nije perrons waarden ûndergrûns boud. Op 2 july 2022 waard de ûndergrûnske trochgong fan it stasjon oan it Jierbeursplein nei Centrumzijde iepene, sa't der net mear 500 meter rûn hoegd te wurden fan de iene kant nei de oare kant. Trams kinne no fan Nieuwegein en Iselstein ûnder it Sintraal Stasjon nei de Uithof ta ride.
Yndieling
It stasjon hat acht perrons en sechtjin perronspoaren, dêr't der fjouwer kopspoaren fan binne. Fansiden de treinperrons binne der twa grutte busperrons oan de kant fan de Jierbeurs. Oan de kant fan it sintrum (Centrumzijde) is in bus-tramstasjon ûnderferparte yn in busperron en twa tramperrons. De stasjonshal is boppe de spoaren. Oan de eastkant fan de hal einiget oan in ferhege stasjonsplein dêr't ek de haadyngong fan winkelsintrum Hoog Catharijne is en einiget oan de kant fan de Jierbeurs (westlik) oan in plato dêr't de yngong fan it stedskantoar is en yn sydtagong ta it Beatrixgebouw fan de Jierbeurs en de haadtagong ta ien fan de WTC's fan Utert. It plato giet dêrnei oer yn in nust treppen nei it Jierbeursplein, in hotel en ferskate kantoaren.
Treinferbinings
Ynternasjonale, nasjonale en pleatslike treintsjinsten brûke it stasjon. It opmerklikste is dy fan de Intercity-Express en NightJet-treinen nei Dútslân, Switserlân en Eastenryk, de nasjonale intercity-tsjinsten nei alle parten fan Nederlân, en de pleatslike Sprinter-tsjinsten dy't nei plakken yn de omkriten fan Utert. Frachtferfier komt ek by it stasjon del, sa as de rûte Amsterdam - Betuwerûte - Ruhrgebiet, en de rûte Antwerpen - Noard-Dútslân.
De folgjende passazjierstsjinsten dogge Utert-Sintraal oan, mei in trochsneed fan 70 ôfreizgings deis (skema fan 2023):
Warfhuzen
thumb|[[Klús fan Us Leaffrou fan de Besletten Tún|Tsjerke fan Warfhuzen]] thumb|Strjitte Burum yn Warfhuzen Warfhuzen (Grinslânsk: Waarfhoezen)is in doarp yn it noardwesten fan de provinsje Grinslân. Der wenje 210 minsken (2008). Sûnt 2019 is Warfhuzen part fan de gemeente It Hegelân (Foarhinne gemeente De Marne). Warfhuzen leit op twa terpen, in grutte mei de tsjerke en buorren en in lytsere dy't Burum neamd wurdt.
Makkumer Mar
De Makkumer Mar of Kâlde Mar wie in mar oan de eastkant fan Makkum. De mar waard drûchmakke tusken 1876-1879, tagelyk mei de Parregeaster Mar en de Warkumer Marren dy't súdliker leinen. By Keninklik Beslút 1874 krige L.C. Ledeboer fan Makkum de konsesje ta drûchmeitsjen. Yn 1967 Fryske Lânoanwinningsmaatskippij.
Ien fan de betingsten wie it 'graven' fan in skipfeartkanaal (sjoch Van Panhuyskanaal) dwers troch de mar tusken de Grutte Sylroede en Kakeshoek. De sa ûntstiene Noarder- en Sudermarpolders binne mei in grûndûker mei elkoar ferbûn. Yn 1876 naam de steat de trije marren oer. It drûchmeitsjen barde ûnder stoom. It gemaal yn de noardwesthoeke Sudermarpolder fan 1881 is yn 1926 elektrifisearre en bemealt Makkumer- en Parregeaster Marpolders. Nei beslút ta likwidaasje Lânoanwinningsmaatskippij waarden de margrûnen 1882/1883 ferkocht oan F.A. van Hall yn Utert. Dy stifte pleatsen, eksploitearre de grûnen sa'n 30 jier en ferkocht doe syn eigendommen yn de marpolders by gedieltes. De oerflakte fan de Makkumer Marpolder is ± 260 ha., en de leechste terreinhichte -2,2 m. NAP.
Warfhuzen
Skiednis
Warfhuzen hie eartiids twa boargen, de Gaykingaboarch en de Lulemaboarch. De Gaykingaboarch wie yn de 15e en iere 16e iuw bewenne fan haadlingen en rjochters. Yn de Tachtichjierrige oarloch holden Spaanske troepen yn de Gaykingaboarch ta. Nei de Tachtichjierrige oarloch bleaune de ynwenners fan Warfhuzen roomsk. De Gaykingaboarch rekke nei 1717 yn it neigean. Op it plak dêr't foarhinne de boarch stie waard yn 1789 in boerepleats boud.
Makkumer Mar
Der hawwe plannen west om de polder, dy't as lânbougebiet brûkt wurdt, wer ûnder wetter te setten fanwege it toerisme, mar dy plannen binne en wurde net útfierd.
Sjoch ek
Ynpolderingen yn Súdwest-Fryslân
Warfhuzen
Skiednis
Warfhuzen wie yn de 18e en 19e iuw in frij grut doarp mei ferskate winkels en kroegen. Yn de tweintichste iuw rekke it ynwennertal yn it neigean en sakke nei 210 ynwenners yn 2008. Warfhuzen is sûnt 2003 ferneamd wurden as roomsk beafeartsplak.
Selma Lagerlöf
thumb|Selma Lagerlof Selma Ottilia Lovisa Lagerlöf (bûtenpleats Mårbacka, gemeente Sunne (Värmlands län), 20 novimber 1858 – dêre, 16 maart 1940) wie in Sweedsk skriuwster, dy't it meast bekend wurden is troch har berneboek Nils Holgerssons wûnderlike reis.
Yn 1909 ûntfong hja as earste frou yn de wrâld de Nobelpriis foar de Literatuer en yn 1914 waard se lid fan it komitee dat de Nobelpriis foar de Literatuer takend: de Sweedske Akademy.
Sûnt 1991 stiet har portret op it bankbiljet fan 20 Sweedske kroanen.
Bibliografy
Karút.
Altklarinet
thumb|75px|Altklarinet bis C, deutsches System De altklarinet is in legere fariant fan de klarinet en wurdt inkeldris by fersin ek bassethoarn neamd.
De altklarinet wurdt in transponearjend ynstrumint neamd en stiet stimd yn Es, wat betsjut dat in Es klinkt op de piano as it ynstrumint in C spilet en is dêrmei in kwint leger as de gewoane Bes-klarinet. De altklarinet bestiet út 4 of 5 stikken (al nei geraden it merk). Hy hat altyd in kromme metalen hals mei dêrop in mûlestik en hat in kromme metalen beker (fernikkele of fersilvere) dy't omheech stiet. It middenstik kin út ien of twa stikken bestean. De goedkeapere altklarinetten fan Amerikaanske merken, lykas Selmer Bundy, binne fan keunststof, ek wol resonite neamd. De djoerdere, meast Frânske merken, lykas Noblet, Buffet Crampon en Selmer Paris, meitsje houten altklarinetten, dêr't it middenstik fan meastentiids út twa stikken bestiet.
De altklarinet wurdt brûkt yn klarinetensembles en yn harmony-orkesten. De measte altklarinettisten yn in harmony spylje neist de altklarinet meast ek in besklarinet of basklarinet, omdat foaral âdere muzyk gjin altklarinet-partijen hat.
Johan Philip Koelman
Johan Philip Koelman (De Haach, 11 maart 1818 – dêre, 16 jannewaris 1893) wie in Nederlânske keunstskilder, byldhouwer, skriuwer en ûnderwizer. Ek wied er jierrenlang direkteur fan de Akademy fan Byldzjende Keunsten yn Den Haach.
Libben en wurk
Koelman wie ynearsten ornearre om syn heit as timmerman op te folgjen, mar hy toande safolle ynteresse foar it tekenjen, dat er teken- en skilderlessen naam by de skilder Cornelis Kruseman; hy wie doe 20 jier. In pear jier letter sette er ôf nei Itaalje om him dêr fan 1844 oant 1857 alhiel op de keunst te rjochtsjen. Hy rekke dêr lykwols belutsen by de revolúsjonêre Romeinske Republyk fan 1849 en sleat him lang om let oan by Garibaldi syn ferdigening fan Rome tsjin it Frânske leger. Koelmans memoires oer dy perioade wurde brûkt as boarne foar skiedkundigen dy't Garibaldi's libben ûndersykje en de striid dy't úteinlik late ta de Ienwurding fan Italië, en jouwe inkelde details dy't op in oar plak net te finen binne. thumb|left|150px|It Fan der Werff-monumint yn Leien (1884) Werom yn Nederlân waard er earst haadûnderwizer en letter direkteur fan de Haachske Akademy fan Byldzjende Keunsten. Yn dy tiid ûntwurp er ferskate monuminten, lykas it mei in priis bekroande ûntwerp foar in nasjonaal monumint 1813, it monumint foar de hartoch fan Saksen-Weimar oan it Haachske Lange Voorhout, it monumint fan de Wetternimf yn Brielle en it Fan der Werff-monumint yn Leiden ta oantins fan it Untset fan Leien. By inkelde fan dy ûntwerpen wurke er op mei de arsjitekten W.C. van der Waeyen Pieterszen en H.P. Vogel.
Ek makke er namme as skriuwer, ûnder oare mei syn wurk In Rome. Koelman waard beneamd ta Ridder yn de Oarder fan de Nederlânske Liuw en yn de Oarder fan de Ikekroan. Hy waard op 20 jannewaris 1893 begroeven op it begraafplak Oud Eik en Duinen yn it bywêzen fan bestjoersleden, dosinten en learlingen fan de Akademy en fertsjintwurdigers fan Pulchri Studio, Arti et Industriae en Architectura.
It Far
It Far, earder ek wol Koudumer Far, is in wetter yn de gemeente Súdwest-Fryslân. De feart rint fan it krúspunt De Grûnzen, de Krúsfeart en de Yndyk oan de noardkant fan Koudum lâns nei de Swarte Wâlde en De Fluezen. De namme It Far jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Koudumervar.
1805
Foarfallen
thumb|250px|Slach by Trafalgar skildere troch [[Nicolas Pocock]]
Douwe de Hoop
Libben en wurk
De Hoop waard yn 1800 te Warkum berne as soan fan de houtmûnder Jan de Hoop en Gelida Pieters Hessling. Neffens Kramm woenen syn heit en mem dat er yn 'e hannel gean soe, mar hy woe keunstner wurde. Yn Warkum krige er les fan 'e skilder Joost Zeeman dy't him talei op stillibbens. Dêrnei gong er yn de lear by Cornelis Kruseman yn Amsterdam. Hy krige syn fierdere oplieding oan de âlde Amsterdamske Keunstakadeemje. Al sûnt syn oplieding waard syn wurk mear as ien kear bekroand. De Hoop skildere sjenre- en figuerfoarstellingen, mar ek portretten en stillibbens. Hy hearde ta de lytse groep fan keunstskilders dy't har taleinen op it skilderjen fan foarstellingen by kjersljocht. Hy wie de learmaster fan Petrus Kiers, dy't him ek spesjalisearje soe op it mêd fan kjersljochtfoarstellingen. De Hoop lei yn syn wurk ek de gefolgen fan de stoarmfloed fan 1825 fêst; dêrby wiene ek de diken by syn bertedoarp Warkum trochbrutsen. Fan syn ôfbyldingen fan de ramp waarden in pear printsjes makke.
It wurk fan De Hoop is frij beheind bleaun. Hy stoar al jong yn 1830, 30 jier âld, oan de tarring yn Amsterdam. Wurk fan De Hoop sit ûnder mear de kolleksjes fan it Ryksmuseum Amsterdam, it Frysk Museum en it Frysk Skipfeart Museum yn Snits.
Feanhoopster Feart
De Feanhoopster Feart is in feart yn de gemeente Smellingerlân. De feart rint besuden de Kraanlannen, bylâns de Gearen yn noardlike rjochting nei De Feanhoop.
De namme Feanhoopster Feart jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Veenhoopstervaart.
Paradise in Distress (album)
Paradise in Distress is it twaentweintichste studio-album fan Golden Earring, op 12 april 1999 waard it album útbrocht.
Bêd en brochje
thumb|Bêd en brochje yn trije talen
Bêd en brochje (Ingelsk: Bed and Breakfast) is in oernachting yn in hotel of wenhûs wêr't it moarnsiten foar de oare dei by ynbegrepen is. It is in oantreklik alternatyf foar hotelkeamers. In hûseigener kin derfoar kieze om Bed and Breakfast as primêre mar ek sekundêre boarne fan ynkomsten brûke. It personiel bestiet meastentiids út de hûseigener sels en minsken dy't ek yn it hûs wenje. De badkeamer kin privee of dield (mei oare gasten of mei de bewenners fan it hûs) wêze.
Skiednis Bed and Breakfast
Bûten Fryslân it bêd en brochje-prinsipe is eigentlik al tige âld; al foar de 20e iuw wie it best wizânsje foar reizgers om te sliepen by partikulieren ynstee fan yn in herberch. It wie wol sa dat de sosjale bân fan dejinge dy't ûnderdak socht oerien komme moast mei dy fan syn gasthear. Bêd en brochje bestiet sûnt ein jierren santich. Sûnt koart (2008) is it in feriening fan sa'n 80 partikulieren wurden. Yn Ingelân en Nederlân wurdt B&B Bed and Breakfast neamd. Yn Frankryk wurdt de beneaming "Chambres d’Hôtes" en yn it Dútsk "Gästezimmer" brûkt.
Kwelder
thumb|''Kwelder yn de [[Waadsee, noardlik fan Warffum]] thumb|[[Paugoes|Pauguozzen yn de kwelder]] In kwelder (ek: skoar, keech of foarlân of bûtendyks, de ferskate nammen binne regionaal) is in begroeide bûtendykse lânoanwaaks dy't by in gemiddeld heechwetter net mear ûnderrint. Allinnich by tige hege wetterstannen komt in kwelder blank te stean. De term wurdt ek wol brûkt foar in ûnbedike oanslibbe klaaibank.
By it ûnderrinnen fan in slyk by floed, bliuwt der alle kearen as it wetter weirint wat nije modder lizzen. Hjirtroch ûntstiet de kwelder, dy't stadichoan drûger wurdt. De leechste stikken fan de kwelder wurde foarme troch geulen, slinken en kreken. De kwelderwâl is in heger lizzend stik fan de kwelder, dêr't by oerstreamings faak grouwer materiaal ôfsetten waard. In goed foarbyld hjirfan binne de kwelderwâlen fan de âlde Middelsee. De kwelderwâlen binne goed te werkenen meidat hjirop doarpen ûntstienen. Bygelyks de gurle fan doarpen Hijum, Hallum, Marrum, Ferwert, Blije en Holwert. De kwelderwâlen wurde fierder skaaimerke troch ikkerbou omdat de grûn lichter (sâniger) is as de oare kweldergrûnen.
Ekologysk belang
Kwelders binne in wichtich fiedsel-, rêst- en briedterreinen fan in protte soarten waad- en seefûgels. Ek in soad fisk paait oan de rânen fan de kwelders. De sâltwettermoerassen binne in kreamkeamer foar in soad fisk. Op de heger lizzende stikken dy't noch komselden ûnder wetter steane libje yn it supralittoraal twa foar dit biotoop tige karakteristike slakkesoarten: it mûze-earke en gray's kustslak. Se hawwe leavver fochtige klaaiboaiems mei algengroei en in fegetaasje fan bygelyks hongerskraal, benammen op ouwerwâllen lâns slinken. Beide soarten libbje dan wol op it lân mar hawwe seewetter foar harren fuortplanting nedich omdat dêr de aaien yn lein wurde. Hjirfoar is lykwols in plaske fan inkele sintimeters djip al genôch. Yn legere stikken dy't by floed wol ûnderrrinne binne yn de klaïge stikken fan de slinken de Brakwetterkokkel en de platte slykgapper te finen wyslst yn noch legere dielen mei ûnrêstiger wetter dêr it nontsjje, de kokkel en de teare dúnskeal by komme.
Typsyske kwelderplanten binne kwelderkrûd, skieppe-ear, slykgers, kweldergers, sâlte rusk, swinkgers, sultsje, skoarkrûd, strânfiter en sudden.
Wetterkundich belang
As wetter oer kwelders streamt eardat it by in dyk oankomt, ferliest it ûnderweis in soad fan syn krêft. Dêrom is om 2004 yn Ingelân in dyk net ferhege mar trochstutsen wêrtroch't de kreken en kwelders har werstelle koenen. Hjir moast keazen wurde tysken miljoenen pûnen útjaan foar fersterking fan de dyk, of in beperkte hoemannichte lânweromjaan oan de natoer.
Coba de Groot
Jacoba (Coba) Elisabeth de Groot (Oldehove, 21 april 1922 - Harns, 21 oktober 2005) wie direktrise fan in húshâldskoalle yn Frjentsjer mei in passy foar keunst.
Coba wie frijfaam en hat nea in fêste relaasje hân. De lêste tweintich jier fan har wurksume libben wie se direktrise fan de húshâldskoalle yn Frjentsjer, de stêd dêr't se de langste tiid fan har libben, oan it Schapendijkje nr. 5, wenne hat. Nei har pensjoen wijde se har oan de keunst. Se naam les en folge meardere kursussen wêrby't se besocht om har in soad techniken eigen te meitsjen. Se wie te beskieden om har wurken te eksposearjen mar liet wol in soad eigen skilderwurken ynlistje.
Stichting Coba de Groot
Coba de Groot gie nei in soad eksposysjes en galerys yn de regio en kocht ek in soad wurken oan. Noch foar har ferstjerren hie se testamintêr fêstlein dat al har besittings, op in oantal legaten nei, ten goede komme moasten oan it stypjen fan byldzjende keunst by jonge minsken yn Fryslân. De sa ûntstiene Stichting Coba de Groot wie troch de erfenis by steat om bygelyks beurzen te jaan, opliedingsprojekten op te setten en tentoanstellings op te setten. Direkt nei har ferstjerren waard dat by de notaris bekrêftige en koe Jenny Schoute it Stichtingsbestjoer fan fiif minsken foarmje. Bartle Laverman waard kontaktpersoan mei Keunstakademy Minerva. Nei tolve jier wie de neilittenskip op en waard de stifting yn 2017 opheft.
Utwurking
It Stichtingsbestjoer fan fiif minsken hat doe in tal bestimmings oanjûn:
Normaal Amsterdamsk Peil
thumb|right|250px|De hichtereferinsje yn it gemeentehûs fan Amsterdam thumb|right|250px|NAP-nivo yn gemeentehûs Amsterdam thumb|250px|right|Peilskaal by Woerden, wetterstân 188 sm ûnder (-) NAP thumb|250px|right|Peilskaal by 's-Hertogenbosch, wetterstân 274 sm boppe (+) NAP thumb|250px|right|Kustline neffens NAP It Normaal Amsterdamsk Peil (meastal ôfkoarten ta NAP) is de referinsjehichte dêr't hichtemjittingen yn Fryslân en Nederlân oan relatearre wurde. Foar it gemak wurdt it NAP lyksteld oan it gemiddelde seenivo, yn werklikheid is it heger (sjoch hjirûnder). Fan oarsprong kaam it NAP oerien mei de geoïde, mar tsjintwurdich komt dit net mear hielendal oerien.
Peilmerken
It NAP-net bestiet út ûngefear 50.000 sichtbere peilmerken, meastal brûnzen boutjes mei it opskrift NAP, oanbrocht yn kaden, muorren, bouwurken of op peallen en boppedat 250 ûndergrûnse peilmerken. De ûnderlinge hichteferskillen tusken de peilmerken wurdt sekuer fêstlein.
Troch boaiembewegingen binne der hieltiten feroarings. Iens yn de tsien jier bepaalt Rykswettersteat opnij de hichte fan de measte peilmerken. De gegevens fan de peilmerken wurde bekend makke yn in NAP-peilmerkelist, dêr't de mjitten hichte t.o.f. it NAP-flak yn oanjûn stiet en de gegevens dêr't it merk te finen is.
Yn 1818 waard it Amsterdams Peil (AP) as fergelikingsflak foarskreaun. Yn 1829 waard it AP foarskreaun nulpunt foar alle peilskalen yn Nederlân. Nei de earste presizenswetterpassing (1875-1885) waard de namme Normaal Amsterdamsk Peil, N.A.P. ynfierd. De ferantwurdlikheid foar de ynstânhâlding fan it NAP-net yn Nederlân is opdroegen oan Rykswettersteat (RWS).
Skiednis
It NAP is it normalisearre Amsterdamsk Peil (AP).
Dit AP wie it Stads Peijl dat yn 1684 bepaald wie en ôflaat wie fan it gemiddelde simmerfloednivo fan it IJ en dus it heechwetternivo. Dit peil waard fêststeld op njoggen foet 5 duym (= 2,67689 meter) ûnder de Zeedijks Hooghte dy't oanjûn wie middels in groef yn in merkstien. De stiennen waarden yn opdracht fan boargemaster Hudde oanbrocht yn de Ienhoarnslûs, Nije Haarleimmerslûs, Alde Haarlimmerslûs, Nije Brêgeslûs, Kolkslûs, Kraanslûs, West-Yndyske slûs en de Scharrebierslûs yn Amsterdam. Fan dizzze stiennen is allinnich dy yn de Ienhoarnslûs (Koarte Prinsegrêft ter hichte fan de Haarlimmerdyk) noch oer. De stien en de slûs binne yn 2005 ta monumint ferklearre.
Yn 1860 waard as fergeliking it AP oerbrocht nei oare brûkte peilen. Hjirby bliek lykwols in fout ûntstien te wêzen. Dat waard fan 1885 oant 1894 korrizjearre (normalisearre). Ter ûnderskied waard it ferbettere peil NAP neamd. AP en NAP binne dus itselde. De oantsjutting 'Normaal' joech yn de tuskenlizzende perioade allinnich oan dat it om in korrizjearre (normalisearre, fandêr de 'N') hichte gie. In (noch) net korrizjearre hichte bleau, oant it momint fan korrizjearjen oantsjutten mei AP. Neidat alle punten normalisearre wienen bleau de oantsjutting NAP hanthavene.
Yn it earstoan waard de betsjutting fan de taheakke letter 'N' net neamd, dêr't minsken troch't spekulearjen gienen oer de betsjutting der fan. De betsjutting 'nij 'of nauwkeurig lei foar de hân, mar yn de notulen fan de 46e gearkomst fan de Rykskommisje foar Graadmjitting en Waetterpassing wurdt sprutsen fan Normaal Amsterdamsk Peil.
Yn 1879 waard Prusen oansluten op it NAP. Het peil hjit dêr Normalnull (NN = NAP). Yn 1973 folgen oare Jeropeeske lannen.
As fersekering fan it NAP is in brûnzen bout op in 22 meter lange heipeal ûnder de Dam yn Amsterdam oanbrocht. Dat punt jildt as 1,43 meter boppe NAP.
Opmerklike ferskillen
Binnen 1 kilometer fan elkoar ôf lizze de ENCI-groeve NAP + 5 meter (djipste punt), de Maas streamt op NAP + 45 meter en d'n Observant stekt 170,8 meter boppe NAP út.
It kaartsje hjirneist mei de kustline fan Nederlân is net hielendal goed werjûn. It eilân Goeree-Overflakkee leit foar it grutste part ûnder NAP mei útsûndering fan in gedielte fan de Kop fan Goeree. Dêrneist is it eilân IJsselmonde ek gedeeltlik ûnder NAP.