cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Albert Richter
Profesjonele karriêre
Op oanrieden fan syn trainer en manager Ernst Berliner operearre Richter út Parys wei, dat destiids as sintrum fan it baanhurdfytsen jilde. Yn Frankryk waard er gau populêr. It publyk joech him de bynamme "de achtsilinder Dútser". Mei ûnder oaren syn freonen Jef Scherens en Louis Gérardin makke Richter diel út fan in rûnreizgjend selskip sprinters dat foar startjild wedstriden tsjin elkoar ried. Fan 1933 ôf stie er seis jier efterinoar op it poadium by it wrâldkampioenskip sprint foar professionals. Yn 1933 waard er tredde, yn 1934 en 1935 twadde en yn 1936, 1937, 1938 en 1939 wer tredde. De earste fiif jier waard it kampioenskip wûn troch Scherens en yn 1938 troch de Nederlanner Arie van Vliet. Yn 1939 waard de finale tusken Van Vliet en Scherens fanwegen it útbrekken fan de Twadde Wrâldkriich ûnder it kampioenskip net mear ferriden.
Nij-Apostoalyske Tsjerke (Middelseeleane, Snits)
De tsjerke is boud yn 1974 en yn 1996 útwreide. It gebou is in ûntwerp fan W.C. van Asperen en hat plak foar 250 tsjerkegongers. De tsjerke hat sûnt 2007 in elektrysk oargel fan it type Monarke Bach Sonate. De tsjerke oan de Johan Willem Frisostrjitte heart ta deselde tsjerkegemeente.
Sosjaal-Demokratysk Bûn
Yn 1894 waard de namme feroare yn de Socialistenbond, en yn 1900 gie it SDB op yn de SDAP, neidat de radikale tûke fan it bûn al yn 1896 opstapt wie.
Albert Richter
Ofkear fan nazirezjym
De iepenlike antypaty tsjin it rezjym late ta ôfkear by Dútske kollegahurdfytsers. Nettsjinsteande dat hie de suksesfolle en populêre Richter lange tiid net folle te frezen fan de oerheid. Nei it útbrekken fan de oarloch yn 1939 besleat er op oanrieden fan syn manager Berliner, dy 't fanwegen syn joadske eftergrûn al in pear jier yn Nederlân ferbleau, definityf nei it bûtenlân ta te gean. Richter wie benaud dat er oproppen wurde soe foar it leger en woe net foar de nazi's fjochtsje tsjin de Frânsen.
Sosjaal-Demokratysk Bûn
Utgongspunten fan it SDB
De SDB basearre him op de ideeën fan Karl Marx, en syn wurk 'Das Kapital'. Sintraal yn dy ideeën stie de revolúsje, dy't nedich wêze soe op de kapitalistyske maatskippij te ferfangen troch in sosjalistyske steat. Yn de sosjalistyske heilsteat soenen dan gjin klassen mear bestean, priveebesit soe oerstallich wêze, alle besit soe mienskiplik wêze. Dit waard wol as net direkt helber sjoen, de doelen foar de koarte termyn wienen rjochte op it ferbetterjen fan de situaasje fan de arbeiders.
Albert Richter
Ferstjerren
Op 9 desimber 1939 ried Richter syn lêste wedstriid yn Dútslân. Hy wûn de Grutte Priis fan Berlyn. Op 31 desimber naam er de trein nei Switserlân, dêr't er nea oankomme soe. Hy hie plannen om yn Engelberg mei kunde in hotel te begjinnen. By de grinspost Weil am Rhein ferdwûn er lykwols út de trein. It Dútske hurdfytsbûn brocht in pear dagen letter it ferhaal nei bûten dat er omkaam wie by in sky-ûngelok.
Sosjaal-Demokratysk Bûn
Utgongspunten fan it SDB
De útgongspunten fan it SDB wienen:
Albert Richter
Ferstjerren
Albert Richter ferstoar yn 'e âldens fan 27 jier.
Neitins
Richter waard heal jannewaris 1940 yn Keulen op it Alten Ehrenfeldertsjerkhôf (tsjintwurdich ûnderdiel fan it Melatentsjerkhôf) begroeven. De plechtichheid waard bywenne troch famyljeleden en inkelde kollegahurdfytsers. Troch wa’t Richter ferret is, is nea dúdlik wurden. Syn manager Berliner oerlibbe de kriich en die yn de jierren dêrnei ûndersyk nei de dea fan syn pupil. Hy fertocht de Dútske hurdfytsers Werner Miethe en Peter Steffes, mar koe syn fermoedens net hurd meitsje. Miethe en Steffes soene yn 1937 Berliner weiwurkje wollen hawwe, om sels Richter begeliede te kinnen. Foar syn fuortgean nei Switserlân soe Richter oan Steffes ferklearre hawwe dat er foar kunde jild smokkelje soe. De beruchte SS-offisier Viktor Brack soe it befel jûn hawwe om Richter te eksekutearjen.
Yn West-Dútslân waard Richter lange tiid net erkend as nazi-slachtoffer. Yn 1989 waard troch twa filmmakkers in dokumintêre oer him makke; Auf der Suche nach Albert Richter - Radrennfahrer. Yn dizze film waarden ûnder oare Steffes, wilens op hege jierren, en syn frou ynterviewd, dy't beide fûl reagearren op de âlde fertinkingen fan Berliner.
Yn 1996 waard de nije Keulske velodroom nei Richter ferneamd.
Teätertsjerke Nes
De Teätertsjerke Nes (foarhinne De Hoekstien) is de eardere tsjerke fan de grifformearde gemeente yn Nes-Dongeradiel.
Skiednis
Op 22 juny 1925 waard de earste stien lein foar in nije tsjerke foar de grifformearde gemeente fan Nes. It ûntwerp fan de tsjerke is ôfkomstich fan Ane Nauta.
Nei de fúzje mei de herfoarmen yn 2012 krige de tsjerke de namme "De Hoekstien". De PKN-gemeente Nes-Wierum hie doe trije gebouwen. It die bliken dat dat tefolle wie en de grifformearde tsjerke fan Nes waard ôfstjitten. De grifformearde tsjerke fan Wierum wie al earder yn 2003 ferkocht. Op snein 19 febrewaris 2017 waard de lêste tsjinst yn De Hoekstien fierd.
Oargel
It oargel stamt út 1930 en waard troch de firma Dekker, Goes, boud. Nei de Twadde Wrâldkriich waard it yn de jierren 1980 fergrutte ta in twamanualich ynstrumint troch de firma Bak út Edam. Nei de ferkeap fan de tsjerke en de sekularisaasje fan it gebou waard it oargel net útboud.
Perioade 1 (periodyk systeem)
Perioade 1 is de earste perioade fan it periodyk systeem. Alle eleminten yn perioade 1 hawwe allinne elektroanen yn de 1s-skyl. Dizze skyl kin op syn heechst twa elektroanen hâlde, dêrom hat de earste perioade mar 2 eleminten:
Anske Hielke Kuipers
thumb|Anske Hielke Kuipers Anske Hielke Kuipers (Warkum, 11 july 1833 - Haarlim 25 july 1902) wie gesachhawwer (kaptein) fan de Gûvernemintsmarine (de wjergader op see fan it KNYL te lân). De beneaming ta gesachfierder barde by gûvernemintsbeslút fan 1 jannewaris 1861 (nr. 41). Letter dat jier, op 18 febrewaris, waard Kuipers beneamd ta ridder yn de Militêre Willems-Oarder fjirde klasse.
Ekspedysje tsjin Lahei
De ekspedysje tsjin Lahei wie in reaksje op it ferlies fan de Onrust yn desimber 1859. By de ekspedysje tsjin Lahei wie Kuipers de gesachfierder oer it wapene skip Boni. Dit skip fear de rivier Barito op en wist it geskut fan de Onrust te weroverjen. De Onrust gie ferlern by in missy om de foarst Surapati fan Banjarmasin oer te heljen om in lieder fan de opstân út te leverjen yn ruil foar in slompe jild.
Trije jier letter, yn 1863, kaam in strafekspedysje werom nei dit gebiet, hjirby wienen de skippen Celebes, Motrado en Suriname. By dizze ekspedysje waarden alle kampongs fan de opstannige Dajaks lâns de rivier Barito yn 'e brân stutsen.
Tsjerk Hiddes/Cambuursterhoek
thumb|Lokaasje Tsjerk Hiddes-Cambuursterhoek yn Ljouwert Tsjerk Hiddes-Cambuursterhoek wie in wyk yn de stêd Ljouwert, en leit om de Tjerk Hiddesstrjitte, Cambuursterpaad en de Camminghastrjitte hinne. De wyk waard yn 2018 gearfoege mei de wiken Oldegalileën-Blommebuert en Flietsône ta de wyk Ald-East.
Yn de Midsiuwen wie it gebiet it terrein fan de famylje Cammingha, dy't yn in kastiel wenne. Ek it Cambuurplein en de fuotbalklup Cambuur is dêrnei neamd.
Ta de wyk hearden de buerten: Cambuursterpaad, Cambuur en Zamenhofpark.
Tsjerke oan de Fok
De Tsjerke oan de Fok is in tsjerkegebou (Fok 48) op It Hearrenfean.
De neoklassisistyske tsjerke waard yn 1867 boud foar de herfoarme gemeente yn de eardere gemeente Aenjewier. De toer waard om 1910 hinne boud en yn de jierren 1950 waard oan de sealtsjerke in porteal boud. Yn de tsjerke binne yn de jierren 1920 seis brânskildere ramen set fan it Delftske glêsatelier fan Jan Schouten dy't de deugden as motyf ha.
De tsjerke heart noch ta de Protestantske Wykgemeente It Hearrenfean, mar is mei de bou fan it nije tsjerklike sintrum Trinitas oerstallich woarn. Yn 2012 waard de tsjerke sletten en te keap set en yn 2018 ferkocht. Yn 2020 binne der yn it gebou sân hierapparteminten realisearre.
Oargel
Yn de tsjerke stiet in oargel fan L. van Dam út Ljouwert. It út 1872 datearjende ynstrumint waard yn 1961 restaurearre troch Bakker & Timmenga.
Krústsjerke (It Hearrenfean)
De Krústsjerke is in T-foarmich tsjerkegebou oan de Boargemaster Falkenawei, dat oarspronklik foar de grifformearde gemeente fan It Hearrenfean boud waard.
Skiednis
Yn de 19e iuw bleau de grifformearde tsjerke op It Hearrenfean groeien. Om't de besteande tsjerke te lyts wurden wie, waard yn it begjin fan de 20e iuw besletten ta nijbou oer te gean. Troch arsjitekt Ane Nauta, in eardere meiwurker fan Tjeerd Kuipers, waard in ûntwerp yn rasjonalistyske styl makke. Op 3 jannewaris 1921 waard troch dûmny Hummelen de earste stien lein foar de yn wapene beton oplutsen tsjerke. It bouwurk waard yn 1963 restaurearre.
Yn it ramt fan de nijbou fan it tsjerklike sintrum Trinitas yn 2011-2012 waard de Krústsjerke tegearre mei de Tsjerke oan de Fok troch de protestantske wykgemeente yn de ferkeap dien.
Op It Hearrenfean stie ek de Skoatterlânske Krústsjerke út 1637 oan de eastkant fan de Hearresleat. Dy tsjerke waard nei in brân yn 1969 sloopt.
Oargel
It oargel fan de Krústsjerke stamde út 1959 en waard troch de firma J. Reil út Heerde boud. By de bou fan it ynstrumint brûkte Reil âlder materjaal fan it earste oargel fan Rohlfing út 1921. It oargel bleau bewarre foar It Hearrenfean en is troch de bruorren Reil út de Krústsjerke ferwidere en yn de nije Trinitastsjerke nei in renovaasje wer opboud.
Amkamastins
De Amkamastins wie in eardere stins yn Berltsum yn de gemeente Menameradiel. It krekte plak is ûnbekend.
Amkamastins moat safier bekend boud wêze yn de 13 of 14e iuw, mar omdat de stins al yn de Midsiuwen ôfbrutsen is, is der net folle wis oer te sizzen. Nei oerlevering is de stins tusken 1369 en 1384 oankocht troch de abt fan kleaster Lidlum, Wibrandus II dy't it kocht út eigen middels en letter oan it kleaster skonken hat. Foardat Wibrandus abt waard, wie er pastoar yn Berltsum. De Amkamastins waard in úthof fan it kleaster Lidlum, mar de konversen dy't op de úthof sille de side fan de Fetkeapers keazen hawwe, want yn 1480 wurdt de stins troch mei de grûn lyk makke.
Johannes Heesters
Johannes Heesters (Amersfoart, 5 desimber 1903 - Starnberg, 24 desimber 2011) wie in ferneamd Nederlânsk en Dútsk operasjonger en akteur.
Doe't er 107 jier âld wie, trede er noch hieltyd op, meast yn it Dútske taalgebiet. Hy hat dêrmei it Guinness Book of Records helle as âldste artyst yn de wrâld. Heesters syn - nei't er seit twongen - besite oan it konsintraasjekamp Dachau ûnder it nazirezjym, hat yn Nederlân in soad opskuor jûn. Heesters is yn syn twadde heitelân Dútslân noch altyd tige ferneamd en is foar jong en âld in stjer. Op 16 febrewaris 2008 makke Heesters syn comeback yn Nederlân mei in konsert yn teater De Flint yn syn bertestêd Amersfoart.
Sâltnomade
thumb|275px|De [[jak wurdt in protte brûkt yn karavanen]] In sâltnomade is in nomade yn Tibet dy’t sâlt (yn de foarm fan halyt, stiensâlt) yn in karavaan fan de heger lizzende dielen yn de Himalaya nei de legere gebieten ferfiert om it troch ruilhannel te wikseljen foar koarn en oar steapelfiedsel (staple food, basisfiedsel). Sâltnomaden folgen ûnder oaren de Tee-Hynsterûtete, ek wol súdlike siderûte hjitten.
De sâltkaravanen hawwe anno 2000 konkurrinsje fan Sineeske hannelers dy’t it sâlt mei frachtweinen ferfiere. De moderne metoade fan sâltwinning feroarsaket legere prizen en dêrom binne der net safolle nomaden mear oer dy't de drege winning beoefenje en de drege tochten nei de koarnboeren meitsje.
De sâltkaravanen wienen it ûnderwerp fan de Dútske-Switserske dokumintêre Die Salzmänner von Tibet út 1997 en de Nepaleesk-Frânske film Himalaya - l'enfance d'un chef út 1999. Beide films foelen mear as ien kear yn de prizen.
Fergelykbere sâltrûtes binne te finen yn Noard-Afrika, fia de Sahara troch nomaden, en yn it ferline ek yn Europa (Frankryk, Dútslân).
Andringahûs
mar ek:
Baptisme
thumb|right|250px|Peaskefiering It baptisme is in kristlike streaming binnen it protestantisme, ûntstien yn 1609 ûnder Ingelske flechtelingen yn Amsterdam. Twa Ingelske predikanten John Smyth en Thomas Helwys wurde as stifters sjoen. It baptisme kin as in Ingelske fariant fan it anabaptisme beskôge wurde dat waakst is ta in aparte beweging. It ûnderskiedende skaaimerk fan it baptisme is dat de doop troch ûnderdompelen bart. Dit bart pas by folwoeksenen.
Lear en tsjerken
Om baptist wêze te wollen moat men earst doopt wurde. Dat kin pas nei de bekearing ta it kristendom en middels in iepenbiere belidenis fan it geloof dat Jezus Kristus komd is as ferlosser. De doop bart troch ûnderdompeljen yn wetter. De foarm fan dopen wêrby't bern besprankele wurde mei wetter, de bernedoop, wurdt net leaud troch baptisten, om't bern net bewust binne fan harren dopen.
It wurd “baptist” komt fan it âld Grykske wurd βαπτίζω (sprek út as baptidzo) en betsjut 'dopen'.
Yn de Ingelsktalige wrâld hat de baptistestreaming in soad oanhing. Charles Spurgeon wie in ferneamd baptistepreker. Der binne yn it baptisteleauwe ek wer allegear streamingen dy’t óf frijsinnich binne of ortodoks. Yn de Feriene Steaten is it baptisme ien fan de grutste kristlike streamingen. Dit komt omdat in soad baptisten dy’t ferfolge waarden yn Jeropa nei de Feriene Steaten flechten. De Southern Baptist Convention is ferneamd om harren ortodoksy en harren grutte.
Yn Nederlân is in grut oantal baptistegemeenten oansluten by de Uny fan Baptistegemeenten yn Nederlân. Gemeenten dy’t net oansluten binne neame harren sels frije baptistegemeenten. thumb|right|250px|In folwoeksen doop
Oantal baptisten in de wrâld
It oantal baptisten yn de wrâld nimt bot ta. Wrâldwiid binne der likernôch 90 miljoen baptisten.
Feroaring fan Lucht
thumb|De wente oan de Sânleane, [[Beetstersweach]] Feroaring fan Lucht is in skelmeroman fan Rink van der Velde út 1971. Haadpersoan is de singeliere húshâlding fan Durk Lugtigheid, alias Durk Snoad.
Ferhaal
Durk Snoad wennet mei syn frou Foekje en harren bern yn in ûnbewenber ferklearre helte fan in dûbele wente oan’e Sânleane by it brechje oer it Alddjip by Beetstersweach. Hja krije hieltyd mear ferlet fan romte, omdat de húshâlding oanboazet ta wol tolve bern. Hja meitsje dêrom fan de âlde hoale wente. De skriuwer dy’t by it fertellen fan it ferhaal mei humor en irony oan de lêzer oan it begjin fan elk haadstik it hâlden en dragen fan Durk besiket te ferklearjen. Durk is in frij man dy’t ticht by de natuer libbet en fierders it minskdom mar rabje lit. Moarns betiid hâldt Durk appèl om wat sicht te hâlden op alle bern en harren hâlden en dragen. Dizze frijheid bestiet benammen út it fangen fan mollen (foar de feltsjes), it fangen fan skiere iel en it fangen fan wyld yn de gebieten fan minsken dy’t jachtrjochten hawwe. Tsjinstanner fan Durk is dêrom ek Feike Dam de boskwachter. Feike is in man dy’t it benypte gesach fertsjintwurdiget dat der op út om oaren harren frijheid te misgunnen. Yn tsjinst by de husaren hat Durk fan ritmaster Van Schaik in soad leard oer hoe’t de wrâld eins wêze moat. Mar de wrâld leit der wat dat oangiet yn dizze tiid hiel oars hinne. Der wurdt Durk oansein dat er net langer oan de Sânleane wenje mei omdat it hûs der ôf sil. Hy siket stipe by de boargemaster, dy’t him altyd oansprekt mei ‘Sijne Doorluchtigheid’. Al kin er goed mei boargemaster, it draait der dochs op út dat de famylje ferhuzet nei Drachten, dêr’t Durk by Philips wurkje sil. Harren net-oanpaste gedrach jout yn de stêd in soad swierrichheden. Durk hat op’t lêst sa’n langst nei syn frijheid dat er mei soan Willem, de ienige fan syn bern dy’t nei him útskaait, op in nacht wer nei de Sânleane ta giet. Bijke de hûn giet fansels ek mei. Tegearre fange se in soad iel, dat it foldocht harren poerbêst. Ien dei foardat it hûs oan de Sânleane plat sil, lade se harren húsrie op’e wein en gean wer yn de âld hoale wenjen. It foldocht sa skoan dat Foekje samar wer 'yn ’e bloei' stiet. In wûnder, mar sa’t Durk altyd seit: 'wy hawwe it altyd graach dwaan mocht en de feroaring fan lucht hat ús goed dien'.
Waadsee
right|thumb|400px|It westlike part fan de Waadsee thumb|Waadsee efter de seedyk thumb|Fearboat 'Rottum' op de Waadsee thumb|[[Waadrinnen is mooglik by eb, ûnder oare nei Skiermûntseach.]] thumb|Tusken Skylge en Harns thumb|[[Gewoane seehûn|Seehûnen op in sânbank.]] De Waadsee (Dútsk: Wattenmeer, Deensk: Vadehavet) is de binnensee dy't yn Nederlân, Dútslân en Denemark tusken de Waadeilannen en de wâl leit. De see is likernôch 450 km lang, en 5 oant 30 km breed. By leech wetter falt it grutste part fan de Waadsee drûch, wêrtroch de see in tige wichtich foerazjeargebiet foar fûgels is. It Waad stiet sûnt 2009 op de Wrâlderfgoedlist fan de UNESCO. Dat wurdt elts jier fierd op 'e Dei fan it Waad.
Natuer
De Waadsee hat bysûndere plantesoarten en bistesoarten, dy't oanpast binne oan in gebiet wat de helte fan tiid ûnder wetter stiet. Trekfûgels brûke it gebiet om iten te finen, en foar de seehûn, en in soad oare organismen, is it in plak dêr't de jongen berne wurde kinne. Yn alle trije lannen is de Waadsee in beskermd gebiet. In bedriging fan de Waadsee is de fierdere stiging fan de seespegel.
Untsteansskiednis
Sa'n 3.000 jier foar Kristus ûntstienen hjir troch de wurking fan de wyn, strânwâlen. It gebiet efter de wallen bleau sûnt dy tiid drûch en der ûntwikkele him in rike fegetaasje en lang om let fûn der feanfoarming plak. Op dizze wize is it tsjintwurdige lânskip fan Hollân ûntstean.
De Waadsee hat nei de lêste iistiid drûch lân west, en de measte waadeilannen hawwe ek yn histoaryske tiden noch op fuotten berikber west. Stiging fan de seespegel hat dat lykwols lestiger makke, al binne alle eilannen al troch waadrinnen berikber. Yn de Midsiuwen bruts de strânwal troch in oantal grutte stoarmen yn stikken ûnder oaren troch de Grutte Stoarm. Dêrtroch koe de see hieltyd fierder it lân yn komme en sadwaande ûntstie de Waadsee. Ut de restanten fan de strânwâl ûntstienen de Waadeilannen. De bewenners koenen in part fan it lân mei diken beskermje, it oare part waard twa kear deis troch de see oerstreamd.
Stigen fan de seespegel
Yn de lêste iistiid, dy’t sawat 10.000 jier foar Kristus einige, lei de seespegel ûngefear 60 meter ûnder it hjoeddeiske nivo. Troch it ranen fan de iiskapen riisde de seespegel en oerspielde it wetter de foar it grutste part drûchfallen Noardsee. De hjoeddeiske kustline waard ûngefear 5000 jier foar Kristus berikt. Troch eb- en floedwurking en oanfier fan rivieren waard in protte sân nei de kust transportearre.
Wetter en wyn heappe it sân op by stiennen en efter begroeiing. Sa'n 3.000 jier foar Kristus ûntstienen hjir strânwâlen, in grutte en oanslutende rige dunen dy’t him útstrekte fan it tsjintwurdige Belgje oant de mûning fan de Elbe, tichtby wêr’t no Hamburch leit, mei allinnich iepenings foar de rivieren. Fan dêr moat in twadde dunerige nei it noarden rûn wêze. It gebiet efter de wallen bleau sûnt dy tiid drûch en der ûntwikkele him in rike fegetaasje en lang om let fûn der feanfoarming plak.
Om it begjin fan de jiertelling hinne fermindere de stiging fan de seespegel. De see hie lykwols al bressen slein yn de dunerige en it dêrefter lizzende legere lân omfoarme ta de waadflakte, al hie dy oan de fêstewâl noch net de hjoeddeiske foarm. De hieltyd mar hinne-ende-wer geande tijstreamen slieten hjir slinken yn út en sa ûntstienen de Waadeilannen.
Bewenningsskiednis
Al fier foar it begjin fan ús jiertelling wie der minsklike bewenning yn it waadgebiet. Oant de achtste iuw nei Kristus wenje de minsken benammen op terpen. De libbensomstannichheden wiene min, alteast yn 'e eagen fan oaren, sa’t út in sitaat fan de Romein Plinius de Aldere bliken docht:
Om it jier 1000 waard begûn mei de oanlis fan diken. In belangrike rol waard dêrby spile troch de kleasterlingen, ûnder oare dy fan it Kleaster fan Auwert. Mar ek dêrfoar waard al besocht om de see te betwingen. By Peins is in 40 meter lang stik dyk fûn dat nei alle gedachten stammet út de earste of twadde iuw foar Kristus.
Yn de lette Midsiuwen krige de bediking hieltyd mear foarm en naam de oerlêst fan it wetter ôf. Fan de santjinde iuw ôf, waarden de diken troch lânoanwinning hieltyd mear opskood. It hichtepunt dêrfan wie yn de njoggentjinde en tweintichste iuw.
Behâld fan de Westfryske/Hollânske kust
Ek de dunerige besuden de Waadsee wie bleatsteld oan de wurking fan it tij, mar de oare omstannichheden en it yngripen fan de minske kamen foar dat de protte stoarmfloeden de kust fan Hollân definityf feroaren yn losse eilannen mei in waadflakte dêrefter. In soad stoarmfloeden om 1200 hinne hiene wol ta gefolgen dat de noardlike kust fan West-Fryslân útinoar bruts yn fiif eilannen. Om 1600 hinne wienen de fjouwer oan de westkust al wer weromwûn, mar Wieringen, súdeastlik fan Tessel, bleau oant yn de 20e iuw in eilân. Troch sommigen wurdt Wieringen dêrom by de Waadeilannen rekkene, al hat it eins in oare ûntsteansskiednis: it is in driuwwâl út de Riss-iistiid.
Westlike Waadsee
Yn Nederlân binne party plannen makke om de Waadsee yn te dykjen en drûch te meitsjen. Sadwaande soenen de eilannen wer part fan de fêste wâl wurde. De measte fan dy plannen wienen yn harren tiid net te dwaan. Fan 1872 oant 1882 wie Fierders wie It Amelân troch de Amelânske Daam mei de wâl ferbûn, mar dy daam is wer opjûn. Dêrnei waard yn 1932 troch de Ofslútdyk de súdein fan de Waadsee ôfsletten, en tagelyk is Wieringen dêrmei lânfêst wurden. Nei de wettersneed yn Seelân yn 1953 waard in nij plan opsteld om hast gâns it waadgebiet yn te damjen. Yn de earste faze is tusken 1961 en 1969 de Lauwerssee ôfsletten. De oare fazes fan it plan binne nea útfierd. Natoer- en miljeubewegings hawwe de lettere plannen troch aksjefieren opkeard.
Noardlike Waadsee
Yn de noardlike Waadsee blykt it bouwen fan damen in stik ienfâldiger. Fral guon fan de halligen lizze ticht by de fêstewâl. Noardstrân is no sasear mei diken oan de wâl ferbûn dat der eins gjin sprake mear is fan in eilân, en ek Nees, Olân, Nordstrandischmoor, Hamburger Hallig, Sylt en Romeach binne allegear oer in daam te berikken. Mandeach is sels sûnder dam berikber, oer in tijdyk.
Tsjerken yn Fryslân
Tsjerken yn Fryslân jout in oersjoch fan de arsjitektuer fan de tsjerkegebouwen as kultureel erfgoed yn Fryslân.
Romanogotyk
Romanogotyske tsjerken stean û.o. yn: Burgum, Hantumhuzen en Wurdum.
Gotyk
De gotyk yn Fryslân skaaimerket him by doarpstsjerken troch it faak fêsthâlden oan it ienbeukige skip en de sealdaktoer út de romaanske perioade. Sa'n toer hat ek, as ienige stêdstsjerke, de Martinytsjerke yn Boalsert. Oare gotyske stêdstsjerken binne de Martinytsjerke yn Frjentsjer, de Grutte of Jakobinertsjerke yn Ljouwert en de Sint-Gertrudistsjerke yn Warkum. Fan belang is ek de Aldehou yn Ljouwert, de toer fan de fierder ferdûne Sint-Vitustsjerke. Der binne û.o. gotyske doarpstsjerken te finen yn Blessum, Boksum, Stynsgea, Kollum, Stiens, Ferwert en Minnertsgea.
Renêssânse
Tsjerken út de 16e iuw
Klassisisme
Tsjerken út de 18e iuw
Neoklassisisme
Tsjerken út de 18e en de earste helte fan de 19e iuw.
Neogotyk
Neogotyske tsjerken yn Fryslân binne boud yn de twadde helte fan de njoggentjinde en begjin tweintichste iuw.
Kultureel erfgoed
thumb|right|90px
Stifting Alde Fryske Tsjerken
Om de tsjerken as kultureel erfgoed te behoedzjen foar ferfal en sloop waard yn 1970 de stifting Alde Fryske Tsjerken oprjchte. Dizze stifting is no eigener fan 34 tsjerken en twa klokkestuollen yn Fryslân.
Tsjerkepaad
thumb|right|90px Sûnt in oantal jierren organisearret de Rie fan Tsjerken en it Protestantsk Tsjinstensintrum yn Fryslân Tsjerkepaad. Yn de moannen july, augustus en septimber wurden op sneonen hûndert tsjerken iepensteld. De dielnimmende tsjerken binne werom te kennen oan de Tsjerkepaadflagge.
Heale earn
In heale earn is in stik út de wapenkunde. It is de (wapenkundich) rjochterhelte fan in heraldyske earn.
1444
Foarfallen
thumb|right|150px|De resten fan de Heksamilion
Heale earn
In spesifike ferzje fan de heale earn is de Fryske earn: in swarte heale earn op in gouden fjild.
Carel fan Roarda
Dr. Carel fan Roarda, ek Carel van Roorda (om 1609 hinne - Idaerd, 6 maart 1670) wie grytman fan Idaarderadiel, rekkenmaster fan de provinsje Fryslân en deputearre dêre.
Libben en wurk
thumb|left|175px|Friesmastate yn 1721 Fan Roorda wie in soan fan de heechlearaar Andries van Roorda en fan Anna Epesdr fan Juckema. Hy wie fan 1635 oant syn ferstjerren yn 1670 grytman fan Idaarderadiel. Ien fan syn fertsjinsten wie it ynstellen fan in beurtfeart op Ljouwert en Snits. By it wurk fan de grytmannen fan Idaerderadiel hearde ek it tafersjoch op de wetterkearings. Sadwaande wie er dykgraaf fan de Leppedyk. thumb|Gebodsboerd yn de tsjerke fan Grou Hy wie er trije kear deputearre fan Fryslân foar Eastergoa fan 1648-1652, fan 1656-1660 en fan 1664-1667. Hy wenne op de Friesmastate yn Idaerd dy't er sels bouwe litten hie. Hy troude op 3 desimber 1648 yn Ljouwert mei Lisck van Wissema en hy ferstoar yn maart 1670. Yn de Gertrudistsjerke fan Idaerd is syn grêfsark te finen.
Van Roorda skonk in gebodsboerd oan de Sint-Pitertsjerke fan Grou. Op dat boerd stiet, oars as wenst wie mei de measte gebodsbuorden, net de tekst fan de Tsien Geboaden, mar de gearfetting út it evangeelje fan Matteüs en in tekst út it evangeelje fan Johannes. Syn neef Andries Roorda skonk, tegearre mei syn frou, in sulveren nachtmielskaal oan dy tsjerke.
Skipsbuert
thumb|Skipsbuert De Skipsbuert is in buert yn it easten fan de stêd Ljouwert en falt ûnder de wyk Potmargesône, súdlik fan de wyk Heechterp-Skieringen en noardlik fan de buert de Wielenpôle.
It is in reedlik rêstige folksbuert dy't út in grut tal flats en lytsere senioarewenten bestiet. Hoewol't it earder in echte folksbuert wie, wenje der tsjintwurdich reedlik soad studinten en âlderen. De Skipsbuert bestiet út acht strjitten en leit deunby it kofjemolkefabryk, by de measte Ljouwerters noch altiten bekend as de Condens.
Eigen oan de Skipsbuert is dat dy oan de âlde stêdsrivier de Potmarge leit. Ek grinzget de buert oan de Pieter Stuyvesantwei en de Ljouwerter Jachthaven. De Ljouwerter Jachthaven is de grutste oerdekte jachthaven fanWest-Europa. De haven hat mear as 500 oerdekte lisplakken en 150 iepen lisplakken. Ek is der plak foar rom 50 passanten.
The Help (film)
The Help is in Amerikaansk-Yndiaask-Emiratyske histoaryske dramafilm út 2011 ûnder rezjy fan Tate Taylor. De haadrollen waarden fertolke troch Emma Stone, Viola Davis en Octavia L. Spencer, wylst Bryce Dallas Howard, Jessica Chastain en Allison Janney de wichtichste byrollen spilen. De film waard basearre op 'e roman mei deselde namme fan Kathryn Stockett. De titel betsjut "De Help", yn 'e sin fan "De Húshâldster".
It ferhaal folget Eugenia "Skeeter" Phelan, in jonge blanke frou mei progressive ideeën, dy't yn it segregearre Amerikaanske Suden fan 'e iere 1960-er jierren in karriêre begjinne wol as sjoernaliste en skriuwster. Om har eigen dream te kombinearjen mei har maatskiplike belutsenens, wit Skeeter Aibileen Clark en Minnie Jackson, twa swarte húshâldsters, safier te krijen dat se harren libbensferhaal troch har optekenje litte. It resultearjende boek stelt it rasisme en de minne behanneling oan 'e kaak, dy't it swarte tsjinstfolk him fan 'e rike blanke wurkjouwers wolgefalle litte moat.
The Help krige fan 'e filmkritisy oer it algemien positive resinsjes en wie ek in kommersjeel súkses yn 'e bioskopen. De film waard nominearre foar 4 Oscars en 5 Golden Globes, wêrûnder dy foar Oscar foar Bêste Film en de Golden Globe foar Bêste Film – Drama. Spencer wûn sawol de Oscar as de Golden Globe foar bêste byrol fan in aktrise.
Plot
Yn 1963 is Aibileen Clark in swarte húshâldster yn Jackson (Mississippy), yn it Amerikaanske Suden, dêr't de rasseskieding noch strang hanthavene wurdt. Hja wurket foar de rike blanke húsfrou Elizabeth Leefolt. Behalven dat se de húshâlding berêdt, fersoarget se ek de opfieding fan Elizabeth har dochterke Mae Mobley, dy't troch har mem ferwaarleazge wurdt. Aibileen har bêste freondinne is Minny Jackson, de ûnder húslik geweld fan har man Leroy lijende húshâldster fan 'e op jierren reitsjende frou Walters. Dy lêste is by har dochter Hilly Holbrook ynlutsen en sadwaande wurket Minny no eins foar Hilly, dy't foarsitter is fan 'e pleatslike ôfdieling fan 'e Junior League en ek op oare manearen in liedende posysje hat binnen it fermidden fan rike jonge blanke froulju yn Jackson.
Eugenia Phelan, dy't troch eltsenien 'Skeeter' neamd wurdt, is in skoalfreondinne fan Hilly en Elizabeth, dy't koartby ôfstudearre is oan 'Ole Miss', de Universiteit fan Mississippy. As iennichste yn it fermidden fan Hilly-en-dy hat sy progressive opfettings en wol se net sa gau mooglik trouwe en bern krije. Ynstee dreamt se fan in karriêre as sjoernaliste en skriuwster. Behalven dat se in feministe is, hat se ek folslein tsjinstelde ideeën oan dy fan har freondinnen oer de behanneling fan swarten. Wylst Hilly, Elizabeth en de oaren op it swarte tsjinstfolk en de Afro-Amerikanen yn it algemien delsjogge, beskôget Skeeter dyselden as har gelikensen en fynt se it freeslik ûnrjochtfeardich hoe't se behannele wurde. Se is sadwaande hieltyd ûnnofliker mei de rasistyske opfettings fan Hilly, dy't bgl. net wol dat it swarte tsjinstfolk nei itselde húske giet as sysels, om't se dêrmei gefaarlike sykten ferspriede soene.
Skeeter wennet mei har âldelju en broer op Longleaf, de katoenplantaazje fan har famylje op it plattelân bûten de stêd. Se sollisitearret by de Jackson Journal nei wurk as sjoernaliste en wurdt oannommen om in advyskollumn oer te nimmen dy't giet oer himmeljen. Dat is net de dreambaan dy't Skeeter siket, mar se nimt it oan om't se der fertrouwen yn hat dat it iene ta it oare liede kin. Mei't se sels lykwols neat fan himmeljen wit, freget se Elizabeth oft se de fragen dy't se fan lêzeressen kriget, foarlizze mei oan Aibileen. Sels hawwe de Phelans nammentlik gijin húshâldster mear: doe't Skeeter weromkaam fan har stúdzje fertelde har mem Charlotte har dat harren âlde húshâldster Constantine, dy't foar Skeeter mear in mem wie as Charlotte sels, yn 'e tuskentiid ûntslach nommen hie om by har dochter Rachel yn Chicago yn te lûken.
As se dat yn in petear mei Aibileen neamt, merkt se oan dy har reäksje dat der wat mei is. Skeeter wurdt erchtinkend en giet in konfrontaasje oan mei har bazige mem, dy't tajout dat Constantine net ûntslach nommen hat, mar ûntslein is. Skeeter is poer en beslút in boek te skriuwen oer de minne behanneling fan swarte húshâldsters troch harren rike blanke wurkjouwers. Se leit har idee foar oan Elaine Stein, in redaktrise by útjouwerij Harper & Row yn New York, dêr't Skeeter earder ôfwiisd wie foar in sollisitaasje. Frou Stein is foarsichtich posityf oer it útgongspunt, mar wol earst it resultaat sjen ear't se har fêstleit. Skeeter beseft dat se sels te min wit fan har ûnderwerp, dat se beslút it boek de foarm te jaan fan in rige fraachpetearen mei swarte húshâldsters.
As in orkaan oer Jackson tsjocht en Minny net it húshâldstershúske brûke kin om't dat in ein bûtendoar is, giet se mei goedkarring fan frou Walters nei de gaste-wc yn it hûs. As Hilly dat ûntdekt, is se lykwols sa nidich as in spin en jout se Minny dien. No is Minny in treflik itensiedster, eat dêr't se rûnom om bekend stiet, dat se ferwachtet wol rillegau in oare betrekking te finen, mar Hilly bringt de leagen yn omrin dat se stellen hat, sadat nimmen har mear oannimme wol. Aibileen helpt har lykwols oan in nije baan, want se wit dat Celia Rae Foote, de tsjeppe jonge frou fan Hilly har eks-freon Johnny Foote, om in swarte húshâldster ferlegen sit. No wol Hilly neat te krijen hawwe mei Celia Rae, net inkeld om't Celia Rae fan earmoedich komôf is, mar ek om't Hilly fermoedet dat Johnny al mei Celia Rae omsloech doe't er noch ferkearing mei har (Hilly) hie. Sadwaande kin Celia Rae noch neat heard hawwe fan Hilly har leagens oer Minny. It docht bliken dat Celia Rae in ferskriklike kok is, dy't skriemend ferlet hat fan Minny har help. Se wol it lykwols geheim hâlde dat se in húshâldster oannommen hat, om't se it foar Johnny oer net wêze wol dat se harsels yn 'e koken net rêde kin.
GNU/FDL
GNU Free Documentation License
The Help (film)
Plot
Skeeter freget Aibileen as earste om in fraachpetear ôfnimme te meien foar har boek. Aibileen hâldt earst de boat ôf, om't se net wis is oft Skeeter de earnst fan 'e sitewaasje wol ynsjocht. Mei't ferset tsjin segregaasje yn Mississippy tsjin 'e wet is, kinne se allebeide foar jierren it tichthûs yn draaie. As Aibileen der úteinlik yn tastimt om mei te wurkjen, moatte se alles yn it djipste geheim dwaan. Underwilens reitsje Minny en har nije wurkjouster Celia Rae, dy't har as in gelikens behannelet, mei-inoar befreone. Minny helpt har as Celia Rae in miskream kriget. Celia Rae, dy't bitter graach bern hawwe wol, fertelt har dat it har fjirde al is, en dat har man Johnny fan 'e beide foargeande neat ôfwit. Se bedobbet letter it lykje fan 'e foetus yn in skuondoaze ûnder in roazestrûk yn 'e tún.
GNU/FDL
Version 1.2, November 2002
The Help (film)
Plot
Aibileen freget Minny om ek mei te wurkjen oan it boek, en hoewol't it har earst wol nei fleanen liket, docht se letter dochs mei. Elaine Stein fertelt Skeeter lykwols dat twa húshâldsters net genôch binne, en dat se teminsten fyftjin of tweintich ynterviewe moat om in goed boek te krijen. Aibileen en Minny besykje oare húshâldsters safier te krijen dat se de stap ek weagje, mar eangst foar ferjilding troch harren wurkjouwers wjerhâldt harren dêrfan. Aibileen lit Skeeter einlings it efterste fan har tonge sjen en fertelt oer de dea fan har ienlingssoan, dy't yn in houtseagerij wurke en dêr by in ûngemak swierferwûne rekke. Hy kaam dêrnei om trochdat him troch de blanke foarman medyske soarch ûntholden waard. Se hopet dat se dat freeslike ferlies troch har meiwurking oan it boek fan Skeeter in plak jaan kinne sil.
De moard op 'e swarte aktivist Medgar Evers en de moard op John F. Kennedy bringt Skeeter, Aibileen en Minny yn 't sin hoe gewelddiedich it yn it Suden om en ta gean kin. Hoewol't Skeeter alle nammen yn 'e ferhalen fan 'e húshâldsters feroare hat, binne se dochs noch benaud dat de ferhalen werkend wurde sille, mei mooglik alderaaklikste gefolgen foar de húshâldsters dy't út 'e skoalle klapt binne. Minny stiet der dan op dat der noch in ferhaal fan harres oan it boek tafoege wurde sil, eat dat se nea oan immen fertelle wollen hie, mar dat sa ferskriklik is dat it as in soarte fan fersekering tsjin wraak fan 'e wurkjouwers fungearje kin. Nei't Minny troch Hilly ûntslein wie en net mear oan it wurk koe om't Hilly omtromme hie dat Minny fan har stellen hie, brocht Hilly har ien fan har ferneamde sûkelarjetaarten. Hilly tocht dat se dêrmei besykje woe har âlde baan werom te krijen, mar eins wie it Minny om wraak te dwaan. Nei't Hilly twa stikken lytsman makke hie, fertelde se har dat se der in geheim yngrediïnt oan tafoege hie: har eigen trochgong. Hilly wist net hoe't se it hie, mar har mem, frou Walters, dy't earst kwetst wie om't se fan Minny net fan 'e taart ite mocht, rôle suver oer de grûn fan it laitsjen. Ut ferjilding stoppe Hilly har letter yn in fersoargingstehûs. Minny is der wis fan dat as se dat ferhaal yn it boek sette, Hilly oan har dea ta ûntstride sil dat yn it boek ferhalen út Jackson steane.
Op in galajûn dy't ûnder lieding fan Hilly organisearre is troch de Junior League om jild yn te sammeljen foar hongerjend Afrika, besiket Celia Rae op 'e nij om yn in goed bledsje te kommen by Hilly, ek al hat Minny har dat ûntret. By deselde gelegenheid nimt frou Walters foar har ferballing nei it fersoargingstehûs op subtile wize wraak op har dochter troch derfoar te soargjen dat Hilly by de ferlotting in sûkelarjetaart wint. Hilly giet derfan út dat it in stek ûnder wetter fan Celia Rae is, om't Minny no foar har wurket en har blykber oer de sûkelarjetaart ferteld hat. Dêrtroch, en troch in te seksy galajurk en tefolle drank op 'e lege mage, rint it neieroankommen dat Celia Rae sa graach wol, út op in debakel, wêrby't Celia Rae Hilly yn it iepenbier yn ferlegenheid bringt en dan de hiele boel derút jeit op 'e dûnsflier. De oare deis fertelt Minny oan Celia Rae hokfoar streek se Hilly lapt hat en wêrom. Celia Rae, dy't sa goed as bôle is en mient dat eltsenien is as sysels, begjint dan einlings en te'n lêsten foar it ferstân te krijen hoe'n aaklik kring Hilly eins is.
Elaine Stein is tefreden oer hoefolle húshâldsters no oan it boek meiwurkje, mar se wol dat Skeeter noch ien lêste ferhaal oan it boek tafoeget: dat fan harsels en har húshâldster Constantine. Dat, Skeeter stapt op 'e nij nei har mem Charlotte ta en easket dat dy har fertelt hoe't it mei it ûntslach fan Constantine krekt om en ta gien is. Charlotte bychtet op dat se op Longleaf in gearkomste fan 'e Daughters of America organisearre hie, wêrby't de steatsfoarsitter fan dy prestizjeuze frouljusferiening yn Mississippy, frou Higginbotham, Charlotte in ûnderskieding útrikte. Doe't se neitiid oan it miel sieten, kaam Constantine har dochter Rachel deryn, dy't op besite woe by har mem. De rasistyske frou Higginbotham dage Charlotte út om der wat oan te dwaan dat swarten samar it hûs ynrûnen, en Charlotte ûntsloech doe de op jierren reitsjende Constantine om har eigen gesicht te rêden. Skeeter wol nei Chicago ta om Constantine op te sykjen, mar Charlotte hat noch mear op te bychtsjen. Nei't se Constantine ûntslein hie, fielde se har freeslik en waard se tramtearre troch skuldgefoelens. Dat de oare deis sette se nei Constantine har wente om har ûntskuldigings oan te bieden en har te freegjen en kom werom. Doe't se dêr oan 'e doar kaam, die lykwols bliken dat Constantine deselde deis fan har ûntslach noch mei Rachel ôfset wie nei Chicago. Charlotte en Skeeter har heit, Robert Phelan, stjoerden Skeeter har broer nei Chicago om Constantine werom te heljen, mar tsjin 'e tiid dat dy Constantine dêr opspoard hie, wie it âldminske kommen te ferstjerren. As se dat ferhaal heart, feecht Skeeter har mem de mantel út en seit dat Constantine stoarn wêze moat oan in brutsen hert.
It boek fan Skeeter, dat de titel The Help kriget, wurdt anonym publisearre troch Harper & Row en ûntjout him ta in bestseller. Skeeter ferdielt it jild dat se dêrmei fertsjinnet ûnder de húshâldsters dy't oan it boek meiwurke hawwe. Sels kriget se fan Elaine Stein in baan by de útjouwerij oanbean. It boek wurdt net inkeld lêzen troch swarten, mar ek troch blanken, ûnder wa Hilly, dy't it op oanrieden fan har mem keapet. As se it ferhaal oer harsels en de sûkelarjetaart weromlêst, rekket se troch alles hinne breinroer. Se jaget yn har auto nei de Longleaf-plantaazje, dêr't se Skeeter bedriget mei in rjochtsaak foar kwealaster. As Skeeter derop wiist dat se dan ûnder de eed ferklearje moatte soe dat sysels de frou yn it taartferhaal is, falt it har yn dat dat dochs net sa'n goed idee is. Dêrop stapt se nei Skeeter har mem Charlotte om ferhaal te heljen, mar Charlotte, dy't it boek ek lêzen hat, seit tsjin har dat se better ris wat minder sûkelarjetaart ite kin en dat se opsokkebalje moat. Nei't Hilly ôfdript is, fertelt Charlotte oan Skeeter hoe grutsk se op har is en hoe bliid oft se is dat se dapperens, dy't soms in generaasje oerslacht, wer yn 'e famylje werombrocht hat. Dat liedt ta in fermoedsoening tusken mem en dochter.
Underwilens wurdt Minny, as se nei har wurk giet, oansprutsen troch Johnny, de man fan Celia Rae. Se is earst bang dat er har wat oandwaan wol om't er ûntdutsen hat dat syn frou temûk in húshâldster oannommen hat, mar hy bewissiget har derfan dat dat net sa is. Hy hat fan it begjin ôf oan al witten dat der in húshâldster wie, om't it iten fan 'e iene dei op 'e oare sà alderûntychlist opbettere dat der gjin oare ferklearring foar wie. Johnny seit tsjin Minny dat Celia Rae him einlings oer alle miskreamen ferteld hat, en dat er sa tankber is foar Minny har freonskip mei Celia Rae, om't er bang is dat syn frou harsels oars nei de lêste miskream tekoart dien hie. Hy nimt har mei yn 'e hûs, dêr't bliken docht dat Celia Rae de hiele nacht oan it itensieden west hat: der is in wier feestmiel oanrjochte fan alle gerjochten dy't Minny har leard hat te meitsjen. It miel is ta eare fan Minny, dy't, sa fertelt Johnny har, by him en Celia Rae in baan foar it libben hat. Troch dizze waarme freonlikens fan har wurkjouwers wit Minny de moed gear te skraabjen om har mishanneljende man Leroy de wacht oan te sizzen en fan him te skieden.
Om dochs op 'e iene of oare manear wraak te nimmen op Skeeter, set Hilly Elizabeth ûnder druk om Aibileen te ûntslaan, wêrby't fannijs tsjeafte as reden opjûn wurdt. Aibileen, dy't dan neat mear te ferliezen hat, seit Hilly it mannewaar op oant dy lulk ta de keamer út stoarmet. Aibileen nimt ôfskie fan 'e lytse Mae Mobley en freget Elizabeth om har dochterke noris in kâns te jaan. As se sjocht hoe oerstjoer it fanke is dat Aibileen fuortgiet, wurdt Elizabeth ta triennen brocht. Aibileen beslút har bestean as húshâldster deroan te jaan en in karriêre as skriuwster te begjinnen.
Produksje
The Help waard regissearre troch Tate Taylor nei in senario fan himsels. Dat wie basearre op 'e roman The Help fan Kathryn Stockett út 2009. As produsinten wiene Chris Columbus, Michael Barnathan en Brunson Green by it projekt belutsen foar de filmstudio's DreamWork Pictures, 1492 Pictures, Reliance Entertainment, Participant Media, Image Nation en Harbinger Pictures. Dêrmei wie de film in Amerikaansk-Yndiaask-Emiratyske ko-produksje. Foar The Help wie in budget beskikber fan $25 miljoen. De kamerarezjy wie yn 'e hannen fan Stephen Goldblatt, en de filmmuzyk waard fersoarge troch Thomas Newman.
Opnamen
De opnamen foar The Help setten yn july 2010 útein en duorren oant yn oktober fan dat jier. Se fûnen hielendal plak yn 'e Amerikaanske steat Mississippy. It wie de earste kear dat dêr in grutte Hollywood-produksje filme waard sûnt O Brother, Where Art Thou? (2000). It stedsje Greenwood waard útkeazen om troch te gean foar it Jackson út 'e iere 1960-er jierren. Dêr waard neffens produsint Brunson Green 95% fan 'e sênes filme. In diel fan 'e film waard opnommen yn it echte Jackson, en ek yn Clarksdale en Greenville. De sênes op 'e redaksje fan 'e Jackson Journal waarden filme yn it gebou yn Clarksdale, dêr't oant april 2010 fjirtich jier lang de redaksje fan 'e Clarksdale Press Register sitten hie.
Distribúsje
De distribúsje fan The Help waard fersoarge troch Touchstone Pictures, in dochterûndernimming fan Walt Disney Studios Motion Pictures, de distribúsjepoat fan The Walt Disney Company. De film gie op 9 augustus 2011 yn Beverly Hills yn premiêre, en iepene dêrnei op 10 augustus yn 'e Amerikaanske bioskopen. It byhearrende soundtrackalbum ferskynde op 26 july 2011 by platemaatskippij Geffen Records. The Help kaam op 6 desimber 2011 beskikber as digitale download en ek op dvd en blu-ray.
Untfangst
Fan 'e filmkritisy krige The Help oer it algemien positive resinsjes. Sa omskreau Tom Long fan The Detroit News de film as: "oantreklik, fermaaklik, oangripend en miskien sels in bytsje hieljend", en as: "in âlderwetsk grut filmferhaal, fan it soarte dat men tsjintwurdich mar komselden mear sjocht". Yn 'e Miami Herald joech Connie Ogle de film 3 fan 4 stjerren. Se skreau dat The Help "jin oan it laitsjen krije kin, mar [de film] kin jins hert ek brekke. Yn 'e hûnsdagen fan bioskoopbesyk yn augustus is dat in krêftige oanrikkemandearring."
Yn 'e krante út New York The Village Voice wie Karina Longworth in stik minder posityf oer The Help: "We krije in frij typearjende ôfsljochting fan 'e skiednis troch Hollywood, mei machtige smjunten en fertrape helden." Party negative resinsjes hiene fral krityk op it ûnfermogen fan 'e film om 'e kwaliteit fan 'e roman dêr't er op basearre is, te belykjen. Sa skreau Chris Hewitt fan 'e St. Paul Pioneer Press: "Guon ferfilmings fine in frisse, sinematyske manear om 'e geast fan in boek oer te bringen, mar The Help is net sa'n film."
Op 'e webside Rotten Tomatoes, dy't resinsjes sammelet, hat The Help in goedkarringspersintaazje fan 76%, basearre op 230 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: "Hoewol't der in saak foar te meitsjen is dat de rasiale tematyk wat oerhimmele wurdt, ferheft The Help him troch de krêft fan syn cast – benammen Viola Davis, wa har aktearprestaasje sterkernôch is om 'e film eigenhandich te dragen." Op Metacritic, de wichtichste konkurrint fan Rotten Tomatoes, behellet The Help in goedkarringspersintaazje fan 62%, basearre op 41 resinsjes.
Opbringst
The Help brocht yn 'e bioskopen yn 'e Feriene Steaten en Kanada $46,9 miljoen op, en yn alle oare lannen en territoaria $169,7 miljoen. Wrâldwiid kaam de opbringst dêrmei út op $216,6 miljoen. Ofset tsjin it budget fan $25 miljoen betsjut dat in winst fan $191,6 miljoen, hoewol't dêr de marketingkosten noch wol ôf moatte.
Prizen
By de BAFTA's, de wichtichste Britske filmprizen, waard The Help nominarre yn 5 kategoryen en wûn de film ien priis, ek wer foar bêste froulike byrol fan Octavia L. Spencer. By de Satellite Awards waard The Help nominearre foar 6 prizen en wûn de film yn 'e kategoryen bêste aktrise (Viola Davis) en bêste cast. Ek waard The Help nominearre foar 4 Screen Actors Guild Awards en wûn de prizen foar bêste aktrise (Viola Davis), bêste froulike byrol (Octavia L. Spencer) en bêste cast. The Help nominearre foar 4 People's Choice Awards, wêrfan't wûn waard yn 'e kategory favorite filmaktrise (Emma Stone).
Fierders wiene der nominaasjes foar 4 MTV Movie Awards (0 wûn), 3 Teen Choice Awards (1 wûn: favorite aktrise yn in dramafilm foar Emma Stone) en 2 BET Awards (2 wûn). De soundtrack fan Thomas Newman waard bekroane mei in BMI Film & TV Award. Op it Filmfestival fan Hollywood wûn The Help de prizen foar cast fan it jier en bêste trochbraakrol (Jessica Chastain), en op it Ynternasjonaal Filmfestival fan Palm Springs wie de priis foar bêste trochbraakrol foar Octavia L. Spencer.
Sint-Piter
thumb|260px|Sint-Piter op in [[Frysk hynder]] Sint-Piter is in feest dat alle jierren op 21 febrewaris yn Grou fierd wurdt. It feest wurdt faak mei Sinteklaas fergelike, mar it feest is oars wat datum, opset en patroanhillige oanbelanget.
Oarsprong fan Sint-Piter
Neffens in optocht ferhaal út 1900 kamen de bruorren Sint-Niklaas en Sint-Piter alle jierren op 5 desimber tegearre nei Nederlân mei presintsjes, oant in kear dat se de sek foar Grou ferjitten wienen. Sint-Piter moast werom en sa kaam er einlings earst yn febrewaris in Grou oan. De oarsprong fan it feest is lywols oars.
Foardat Fryslân kerstene waard fierden de minsken yn Fryslân it maitiidsfeest. Om't de tsjerke heidenske feesten ferfong troch kristlike feesten waard it maitiidsfeest feroare ta it feest fan Sint-Petrus (Sint-Piter).
Mei de iuwen is it Sint-Piterfeest hast oeral út de moade rekke, mar yn Grou is it bleaun. Wêrom't dat sa wie is net dúdlik. Faaks om't Sint-Petrus, de patroanhillige fan Grou wie en ek tsjintwurdich hat Grou noch altiten in Sint-Pitertsjerke. Faaks ek wie Grou sa isolearre troch it wetter dat âlde brûken dêr net sa maklik ferfongen waarden.
Feroarjend Sint-Piterfeest
Oant 1941 kaam Sint-Piter yn 'e belslide oan, mar sûnt komt er mei de boat. Dêrnei rydt er op in Frysk hynder troch it doarp. Yn it ferline wie dy oankomst op 21 febrewaris, de nammedei fan Sint-Piter, mar sûnt 1971 komt Sint-Piter op de sneon foar dy dei oan.