cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ecser
Skiednis
Etsjer waard op 15 desimber 1315 foar it earst yn in skriftlike boarne neamd. It plak is âlder; yn 896 soe neffens in leginde de Magyaarske prins Arpad dy't syn Aziatyske folk it Donaugebiet binnenliede tsjin in iik sitten hawwe te bekommen. Doe't hy frege hoe't it plak hiet en fernom dat der gjin topografyske namme bekend wie sei hy "neam it dan iik". "Cser" is Hongaarsk foar iik.
Yn de tiid fan de iuwenlange Ottomaanske oerhearsking fan Hongarije (1526-1686) waard it doarp hielendal ferlitten mar yn 1669 fêstigen har de earste ynwenners wer yn Etsjer. Yn de ûnôfhinklikheidsstriid ûnder oanfiering fan Rákóczi, 1703-1711, levere Etsjer alve soldaten.
It Hongaarske plattelân wie oant yn de 19e iuw in feodaal strukturearre gebiet en de doarpen wienen it besit fan aadlike grutgrûnbesitters, de saneamde magnaten. Etsjer wie in it besit fan greve Antal Grassalkovich dy't yn de iere 17e iuw Slowaken nei it doarp helle. Dit is de oarsaak fan de Slowaakske minderheid.
It doarp is yn Hongarije bekend om syn monumintale katholike tsjerke út 1740 en in folksdûns, de "Ecseri lakodalmas" of Etsjerske boerebrulloft. De tsjerke, de dûns en de mytyske iik hawwwe in plak krigen yn it wapen fan Etsjer.
Krektas safolle Europeeske stêden en gemeenten is ek Etsjer in stedebân oangien. De Hongaren keazen foar Zlaté Klasy yn Slowakije en Kumbağ yn Turkije.
Bylinde
De Bylinde ek Tuskenlinde (Stellingwerfsk: Bi’j- of Tussenlende) is in wetter in de gemeente De Fryske Marren. It wetter foarme de grins tusken de gemeenten Weststellingwerf en Lemsterlân, tusken Slikenboarch en Skoattersyl. Benoarden Skoattersyl hjit it wetter de Tsjonger en eastlik fan Slikenboarch de Linde.
De namme Bylinde jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Bijlinde of Tusschenlinde.
Palmgier
thumb|Gypohierax angolensis
Foarkommen
De keale hûd om de eagen is meast wat readeftich. De snaffel en de eagen binne giel, ek de poaten binne giel as ek wol fleiskleurich. De fûgel hat swarte en wite fearren.
Iten
It iten fan de Palmgier bestiet foar it grutste part út de nuten fan de oaljepalm, mar ek wol dadels en oare fruchten. It is de iennigste rôffûgel dy't dit docht. Hy hinget by it iten fan de fruchten fan de palmbeammen faak ûnderstboppe yn de oan de takken.
Fersprieding
De Palmgier komt foar yn Afrika, súd fan de Sahara. De fûgel ferbliuwt it leafst oan de wetterkant en der moatte ek oaljepalmen foarkomme.
Fuortplanting
It nêst is meast ien yn in hege beam op 10 oant 30 meter hichte, somtiden ek wol yn in hoale. It nêst wurdt makke fan tûken fan oaljepalmen en wurdt faak alle jierren wêr brûkt. Oan de binnenkant wurdt it nêst beklaaid mei gers en dong. It wyfke leit ien wyt aai mei in protte donkerbrune oant lila plakken. It aai wurdt yn fiif wike útbret. De jongen fleane nei sa'n trije moanne út mar bliuwe meast wol yn itselde gebiet.
Levant
thumb|De Levant De Levant is in histoarysk-geografyske oantsjutting foar in part fan it fierste westen fan Aazje tusken Anatoalje en Egypte, de krite fuort beëasten de Middellânske See yn it Heine Easten.
It wurd 'Levant' komt fan it Latynske wurd levare of oars fan it Frânske lever; beide betsjutte 'rize'. Dat Levant is in oantsjutting foar 'it lân dêr't de sinne opkomt', Arabyske term Majrek. De Maghreb, of 'it lân dêr't de sinne ûndergiet', wurde faak de westlike lannen fan Noard-Afrika mei oantsjut.
Tsjintwurdich beslacht de Levant de steaten Israel, Jordanië, Libanon, de Palestynske Kriten, Syrië en in part fan Irak.
Grytmansrak
Grytmansrak is de ferbining fan de Feanhoopster Wide Ie fia de Krûme Ie of de Modderige Bol yn de rjochting fan de Sitebuorster Ie en de Peanster Ie nei Grou ta.
Wide Ie (De Feanhoop)
De Wide Ie is in mar tusken De Feanhoop en Aldegea en part fan de ferbining fan Drachten mei it Prinses Margrietkanaal. Tusken it Grytmansrak en de Headamsleat leit op de noardwâl de útspanning Ie-Sicht. Op de súdkant leit it doarp De Feanhoop.
De twadde wedstryd fan it skútsjesilen fan de SKS op de Feanhoop wurdt op de Wide Ie en it Grytmansrak syld. Oan de westkant leit it Grytmansrak. Noard fan de Wide Ie jout de Headamsleat ferbining mei Earnewâld en it Prinses Margrietkanaal. Nei it easten rjochting Drachten leit it Smeliester Sân.
Apesanahkwat
Apesanahkwat (útspr.: [a:pɛ'sa:nəkʷat], likernôch: "aa-peh- saa -neh-kwat"; berne as: Melvin Chevalier; Keshena (Wiskonsin), 19 jannewaris 1949) is in Amerikaansk politikus, akteur en tradisjoneel dûnser fan Yndiaansk komôf.
Jonkheid
Apesanahkwat waard yn 1949 as Melvin Chevalier berne yn Keshena, yn it Menominy Yndianereservaat yn 'e Amerikaanske steat Wiskonsin. Hy is in etnyske Menominy (Menominee). Under de Fjetnamoarloch wied er as marinier fan it Amerikaanske Marinierskorps by de aktive striid yn Fjetnam belutsen.
Politike karriêre
Neitiid tsjinne Apesanahkwat acht terminen as stammefoarsitter fan 'e Menominy Naasje, in Yndiaanske stamme-organisaasje mei federale erkenning yn 'e Feriene Steaten. Dat in foarsitter sân kear werkeazen waard troch de leden fan 'e stamme wie noch nea earder foarkommen. It wie ûnder syn stammefoarsitterskip fan 'e Menominy Naasje, dat Apesanahkwat yn 'e twadde helte fan 'e 1980-er jierren syn 'blanke' namme Melvin Chevalier ôflei en de Yndiaanske namme Apesanahkwat oannaam.
As stammefoarsitter toande Apesanahkwat himsels sawol in beskermer fan 'e oerâlde tradysjes fan syn folk, as in progressyf aktivist dy't stried foar de rjochten en it wolwêzen fan 'e Yndianen. Hy is in bejeftige orator, dy't doe en no mei syn taspraken oer de politike en sosjale sitewaasje fan 'e Yndianen besiket de lânseigen talen, kultuer en religyen fan 'e Yndianen te behâlden en, sa nedich, nij libben yn te blazen. As stammefoarsitter wie Apesanahkwat fierders in grut befoarderder fan ûnderwiis, en net wurch te krijen as bestrider fan bindes, smoken, drugs en alkoholisme. Ek wurdt er rûnom beskôge as ien fan 'e driuwende krêften efter de Indian Gaming Regulatory Act (IGRA), dy't gokken yn 'e Yndianereservaten tastie. Sûnt de oanname fan dy wet, yn 1988, hawwe in soad Yndianstammen harren minne ekonomyske tastân witten te ferbetterjen troch de bou fan kasino's.
Aktearkarriêre
Apesanahkwat makke yn 1985 syn debút as akteur, mei in gastroltsje as tolk yn 'e ôflevering Annie Oakley fan 'e tillefyzjesearje Tall Tales & Legends. Yn 1987 wied er foar it earst op it wite doek te sjen, mei de rol fan sheriff Arnie yn 'e film Bagdad Cafe. Yn 'e 1990-er jierren hie Apesanahkwat gastrollen yn ôfleverings fan û.m. de westernsearje Harts of the West, de plysjesearje Walker, Texas Ranger, en de science fictionsearje Babylon 5. Ek wied er fan 1993 oant 1995 te sjen yn 'e weromkearende rol fan Lester Haines yn fiif ôfleverings fan 'e searje Northern Exposure, en fertolke er yn 1997 de rol fan Bloody Knife yn 'e tillefyzjefilm Stolen Women: Captured Hearts.
Fierders hie Apesanahkwat rollen as in senator yn in ôflevering fan North of 60, in kaptein yn 'e tillefyzjefilm Skinwalkers, en in plysjeman yn 'e tillefyzjefilm Helter Skelter. Hy hie gastrollen yn 'e plysjesearje Longmire en de misdiesearje Ray Donovan. Ek spile er yn films as Sioux City (1994), Lady in the Box (2001), The Reawakening (2004), The Rain Makers (2005) en Nightbeasts (2010). By dy lêste film waard er op 'e ôftiteling fernijd as "Apesanahquat". Yn 2017 fertolke Apesanahkwat de rol fan 'e skoanheit fan haadpersoan Cory Lambert (spile troch Jeremy Renner) yn 'e neo-western Wind River.
Oare aktiviteiten
Apesanahkwat is ek in tradisjoneel Yndiaansk dûnser, dy't dielnimt oan powwows yn 'e hiele Feriene Steaten en Kanada. Hy is in kriger fan 'e twadde rang fan 'e Midewiwin, it Grutte Medisyngenoatskip fan 'e Algonkwynske folken yn 'e krite fan 'e Grutte Marren.
Haskerlân
Haskerlân (Nederlânsk en offisjeel: Haskerland) is in eardere gemeente yn it suden fan Fryslân. Dizze gemeente hie op 1 jannewaris 1981 15.667 ynwenners en besloech in oerflak fan 95,94 km².
Skiednis
thumb|left|[[Schotanuskaart fan de gritenij Haskerlân]] thumb|left|Grinzen fan Haskerlân oant [[1934.]] thumb|left|Grinzen fan Haskerlân fan [[1934 oant 1984]] De namme Haskerlân ferwiist oarspronklik nei haske of heesc: in gerssoarte. In populêre ferklearring ûnder de befolking wie lykwols dat it fan it wurd hazze komme soe.
De gritenij Haskerlân waard yn 1851 in gemeente nei de ynfiering yn Nederlân fan de gemeentewet fan Thorbecke.
Yn 1934 rekke de gemeente in stik lân ten easten fan it hjoeddeiske Nijehaske kwyt oan de dan nij te foarmjen gemeente It Hearrenfean. It plakje It Hearrenfean wie nammentlik grut wurden en oer de grinzen fan trije gemeentes groeid. Haskerlânsk buorgemeente Skoatterlân gie foar it meastepart op yn dizze nije gemeente. Mar it westlike diel fan dy gemeente, mei de doarpen Dolsterhuzen, Reahel, Rotstergaast, Rotsterhaule, Rottum en Sint-Jânsgea, waard by Haskerlân foege.
Plakken (1983)
De gemeente Haskerlân hie trettjin doarpen. It haadplak wie De Jouwer.
1957
Dit jier makket ûnderdiel út fan it desennium fan 'e 1950-er jierren.
List fan Fryske sikehuzen
De List fan Fryske sikehûzen:
Brokeback Mountain (betsjuttingsside)
"Brokeback Mountain" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:
Martin Bril
Martin Bril (Utert, 21 oktober 1959 – Amsterdam, 22 april 2009) wie in Nederlânske kollumnist, skriuwer en dichter.
Libbensrin
Bril, de soan fan in handelsfertsjintwurdiger, groeide op yn Dieren, twa jier yn Drachten en 't Harde. Syn mem wie fan trettjin bern út de húshâlding Pilat yn Bûtenpost. Syn heit is berne yn Grins en waard letter plysje yn Nij Beets en Bûtenpost. Yn it âlderhûs spile it grifformearde protestantisme in grutte rol.
Sûnt 1978 studearre Bril filosofy oan de Ryksuniversiteit Grins. Hy makke syn stúdzje net ôf. Dêrnei folge hy lessen senarioskriuwen oan de Nederlânske Filmakademy yn Amsterdam. Yn syn studintetiid yn Grins skreaun hy foar it blêd Nait Soez'n fan it Grinzer Studintebûn en kaam hy yn de kunde mei Dirk van Weelden. Yn Amsterdam wie er in soad yn keunstnerfermiddens dêr't ûnder oare ek skilder Rob Scholte en de lettere skriuwer Joost Zwagerman diel fan útmakken. Van Weelden en Bril foarmen sûnt 1987 in skriuwersduo en publisearren ferskate ferhalebondels. Yn dizze perioade hie Bril in alkohol-, coke-, gok- en seksferslaving. As freelance publisist wurke hy ûnder oare foar Het Parool, Vrij Nederland, NRC Handelsblad en De Morgen.
Yn 1997 skreaun hy foar Het Parool, dêr't er op dat stuit al yn tsjinst wie, in rige kollums oer it proses tsjin drugsbaas Johan 'De Hakkelaar' Verhoek. Ek yn 1997 wûn hy de Pop Parse Priis, foar in rige artikels yn Vrij Nederland oer popmuzyk. Sûnt dizze perioade waard syn produksje hieltiten grutter, wat ek kaam troch it stopjen mei it brûken fan alkohol en kokaïne. Sûnt 1998 ferskynden der alle jierren meardere boeken fan syn hân. Yn septimber 2001 ruile hy Het Parool foar De Volkskrant en skreaun dêr hast alle dagwen in kollum foar. Yn Vrij Nederland publisearre hy fan 22 desimber 2001 ôf it wyklikse feuilleton Evelien, wêrfan letter ûnder regy fan Rita Horst de telefyzjesearje Evelien makke waard. Hy publisearre yn ferskate tydskriften en ttrede mei Ronald Giphart en Bart Chabot op yn teaters. Letter wie hy faak as tafelhear fan presintator Matthijs van Nieuwkerk yn it telefyzjeprogramma De Wereld Draait Door te sjen. Dêr liet hy syn foarleafde foar de geografy fan Nederlân sjen. Yn 2006 skreau Bril it santjinde Grut Diktee fan de Nederlânske Taal. De tekst, dy't troch Bril sels foardroegen waard, stie yn it teken fan it keppelteken en befette wurden lykas beatjuggelen, guppy en caipirinha.
In jierliks weromkommend ûnderwerp yn syn kollums wie de saneamde rokjesdei, dy iene dei yn de maitiid dat alle froulju hommels en dwers in rok oanhawwe, mei dêrûnder bleate skonken. De bekendheid dy't Bril joech oan dit begryp late ta it opnimmen fan 'rokjesdei' yn de Dikke Van Dale.
Yn juny 2008 waard sloktermkanker by Bril fêststeld. Yn 2001 wie hy alris troffen troch termkanker. Hy wie in skoft út de rûlaasje mar kaam letter yn 2008 werom as kollumnist en op telefyzje by De Wereld Draait Door. Yn 2009 krige Bril de Max Pam-oeuvrepriis, takend en útrikt troch sjoernalist en skriuwer Max Pam. Wyls wie dúdlik dat hy ûngenêslik siik wie en nei maart 2009 waard syn sûnens hurd minder. Sûnt april 2009 krige hy in fêst deistich plak rjochtsûnder op de foarside fan De Volkskrant. Op 17 april wie syn lêst ferskynde kollum mei as titel "Boosheid" dêr te lêzen. Fjouwer dagen letter waard hy ûnderskieden mei de Bob den Uyl-priis foar syn boek De kleine keizer. Martin Bril koe troch syn sykte net by de útrikking wêze. Hy stoar in dei letter op 49-jierrige leeftyd.
Bibliografy
thumb|Martin Bril-paviljoen op it gers oan it [[Amsterdam-Rynkanaal, Kanaleneiland, Utert, 2019]] thumb|Tekst: KUNST: De kunst is zo te leven Dat het je overkomt yn Martin Bril-paviljoen, Kanaleneiland, Utert, 2019 thumb|Utsjoch fan Martin Bril-paviljoen, Kanale-eilân, Utert, 2019 thumb|Ljochtfal yn it Martin Bril-paviljoen, Kanaleneiland, Utert, 2019
Holdingastate (Feinsum)
thumb|Holdingastate yn Feinsum De Holdingastate wie in state by Feinsum, gemeente Ljouwerteradiel (Noard), sa'n 200 meter bewesten de tsjerke.
Oer it boujier is neat bekend, der binne ek gjin tekeningen fa. Yn Feinsum wennen de Holdinga’s, troch abt Sibrandus Leo “Holling” neamd. Yn 1511 betrof dat Wiffka Hollingen. Om 1640 is de state eigendom fan Gratiana fan Holdinga, widdo fan Hugo Ruisch dy't riedshear wie yn it Hof fan Utert. Yn de tsjerke fan Feinsum leit in mânske sark fan 5500 kilo wêrûnder in augustus 1912 in grêfkelder fûn waard dy't letter folstoarten is. Op de sark steane in tal namen fan Holdinga’s lykas Jan fan Holdinga dy't yn 1581 op 23-jierrige leeftiid stoar, trije bern fan Fredrich van Grovesteyn en Gratiana van Holdinga syn wyf binne yn de kelder bysetten, jonker Tjaard fan Holdinga dy't yn de âldens fan 50 jier stoar yn 1569 en ek syn frou Anna van Wnnama dy't yn 1585 stoar is der op fermeld. De measten fan harren hawwe grif op Holdingastate wenne.
Yn 1723 wurdt hjir jonkhear Allard fan Boerum as eigener neamd en ek al yn it Floreenkohier fan 1700 stiet hy registrearre as eigener èn brûker. Neffens it Floreenkohier fan Stiens wie hy yn 1700 ek eigener en brûker fan it tichtbylizzende Mellingastate dat op it grûngebiet fan Stiens lei. Mar fan 1705 - 1722 wenne hy op Osingastate yn Langwar doe't hy grytman wie fan Doanjewerstâl.
Yn 1761 waard it 8 pûnsmiet grutte hôf fan Holdingastate dêr't in ferskaat oan fruchtbeammen stie, te hier oanbean. Ek yn 1764 biede de destiidske eigeneresse, douairière Fan Heemstra it hôf wer te hier oan. Op 31 oktober fan datselde jier wurde der Groot-Holdingastate en grut iantal iperenbeammen, esken, abelen, elzen en wylgen ferkocht. Op 21 augustus 1771 waard it hôf fan Holdingastate ferkocht.
Oft it hûs der doe noch stie of dat fuort dêrnei de slopershammer syn wurk dien hat is net bekend. De “Tegenwoordige Staat” fermeldt yn elk gefal om 1785 “...alhier stond weleer de heerlijkheid Holdinga,...”
Omrinner
In omrinner (Nederlânsk: landloper) is immen dy't gjin fêst berop, gjin fêst wen- of ferbliuwplak en gjin fêste besteansmiddels hat. Oare termen foar sa'nent binne omstipper, omswindeler of swabber, of as oerkoepeljende term foar al sokke lju omrinnend folk. Ek swalker komt wol foar, mar dat wurd hat net de negative toan fan 'e oare beneamings. De oantsjutting swerver wurdt almeast foar dakleazen yn 'e stêden brûkt, wylst mei 'omrinner' histoarysk fral ek sokken op it plattelân bedoeld waarden. Yn Frankryk sprekt men fan clochards, en omrinners dy't fan 'e njoggentjinde iuw ôf klandestyn meireizgen op treinen yn Noard-Amearika waarden hobo's neamd.
Skiednis
Omrinners wiene al yn 'e Midsiuwen in bekend ferskynsel op it plattelân. Faak troch earmoede dreaun swalken lju om op 'e siik nei wurk, iten en ûnderdak. Fral simmerdeis wiene sokken by in protte boeren wolkom om as losse boere-arbeiders yn 'e ûngetiid ynset te wurden. Guon fan sokke omrinners krigen kunde oan beskate boeren en kamen elts jier op itselde plak werom. Sokken waarden akseptearre yn 'e mienskip om't se as deihierarbeider nuttich wiene.
Omrinners sûnder kâns op wurk en bidlers (dat oerlaapjende kategoryen wiene), hie men it lykwols yn 'e regel net op stean. Lju dy't better ôf wiene, fertochten sokken fan dieverij en oar krimineel hâlden en dragen. Dat wie ek net sûnder reden, want troch honger dreaun joegen guon omrinners har oan dieverij oer, wylst der sûnder mis ek guon wiene dy't dat gewoan diene om't it makliker wie as om foar har lean te wurkjen. Perfoarst wiene der ek guon dy't net stielen of op oare manearen de wet oertrêden, mar dy waarden mei de oaren oer ien kaam skeard.
Tsjin 'e njoggentjinde iuw waard de oanwêzigens fan omrinners net mear dulde, en harren manear fan libjen koe op almar mear ôfkarring rekkenje fan 'e fêstige oarder. Sadwaande kaam der in wetlik ferbod op omrinnerij, en dêrnei waarden omrinners geregeldwei fuortjage of oppakt. Soms bedarren se sels yn it tichthûs of yn in wurkkamp of ynrjochting om gjin oare reden as dat se wurkleas en dakleas wiene.
Sitewaasje yn Nederlân
Yn Nederlân waard omrinnerij yn 'e earste ferzje fan it Wetboek fan Strafrjocht, dat datearret út 1809, as misdriuw opnommen. It omdoarmjen sûnder oantoanber middel fan bestean (d.w.s. in berop) waard sa strafber steld. It idee dêrefter wie dat immen dy't sterk genôch wie om geandefoets om te swalkjen ek sterk genôch wie om te wurkjen. Dêrby waard gebrek oan wurkgelegenheid lykwols negearre.
Yn 'e njoggentjinde iuw waarden lju dy't yn Nederlân as omrinners oppakt wiene, faak by de ûntginning fan 'e heechfeangebieten yn it easten en noardeasten tewurksteld as twangarbeiders, bgl. yn 'e saneamde Koloanjes fan Woldiedichheid, dat eins in soarte fan strafkampen wiene. Geandewei de tweintichste iuw rûn troch de tanimmende wolfeart it tal feroardielings foar omrinnerij sterk tebek. Sa wiene der yn 1904 noch 1.920 fan sokke feroardielings, en yn 1963 noch mar 27. Yn 2000 waard omrinnerij as misdriuw út it Wetboek fan Strafrjocht skrast.
Swimmen op de Olympyske Simmerspullen 1948
Empire Pool
It Empire Pool waard boud yn 1934 en hie plak foar 12.500 taskôgers. Nei de Spullen is it swimbad tichtmakke en it gebou omneamd ta Wembley Arena it wurd hjoed-de-dei noch altyd brûkt foar sporteveneminten.
Kristen
thumb|Kristusfoarstelling út de [[6e iuw, Ravenna]] In kristen (froulike foarm: kristinne) is in oanhinger fan it kristendom, of (wat beheind sjoen) in neifolger fan Jezus Kristus.
Swimmen op de Olympyske Simmerspullen 1948
4x200 meter Frije Slach estafette
{| width=100%
Kristen
Skiednis fan de namme
Oarspronklik wie de term 'kristen' in skelnamme foar de oanhingers fan Kristus. It soe foar it earst brûkt wurde neidat yn Jeruzalem in ferfolging útbrutsen wie, dêr't ek de lettere apostel Paulus (dy't doe noch Saulus hiet) by belutsen wie. De kristenen flechten fuort en rekken ferspraat oer it Romeinske ryk. Letter waard de skelnamme troch de nije groepearring sels oernommen om harren te ûnderskieden fan oare leauwigen lykas de Joaden.
De skiednis fan de earste kristenen is werom te finen yn it Bibelboek Hannelingen fan de Apostelen, haadstik 11.
Sjoch ek
Христианлык
William Butler Yeats
thumb|William Butler Yeats, 1903 thumb|It grêf fan Yeats William Butler Yeats (Sandymount ûnder Dublin, 13 juny 1865 – Roquebrune-Cap-Martin (Monako), 28 jannewaris 1939) wie in Ierske dichter, toanielskriuwer en mystikus. William Butler Yeats wie in soan fan de skilder John Butler Yeats.
John Ford
thumb|John Ford yn 1946 John Ford (Cape Elizabeth (Maine), 1 febrewaris 1894 - Palm Desert (Kalifornje), 31 augustus 1973) wie in Amerikaanske filmregisseur. Syn films fan de jierren '30 oant yn de jierren '60 hienen in soad súkses. Hy is fral ferneamd fan syn westerns sa as Stagecoach en The Searchers. Hy wûn fjouwer Oscars foar Bêste Regisseur, mar oars net foar syn westerns. Hy wurdt beskôge as ien fan de grutste Amerikaanske regisseurs fan alle tiden.
William Butler Yeats
Hy wûn de Nobelpriis foar de Literatuer yn 1923.
Ein winter fan 1938 ferliet in sike Yeats Ierlân. Hy stoar yn Roquebrune, mei it útsjoch op Monako en waard dêr begroeven. Septimber 1948 waard syn stoflik omskot nei Ierlân oerbrocht en kaam er te hôf yn de parochy fan syn pake yn Drumcliffe, county Sligo. Neffens Yeats syn winsk stiet op de grêfstien: ''Cast a cold Eye / On Life, on Death. / Horseman pass by!''
John Ford
Biografy
thumb|left|John Ford yn 1973 John Ford waard berne as Sean Aloysius O'Fearna (guon boarnen wolle hawwe dat syn bertenamme John Martin Feeney wie) yn Cape Elizabeth, Maine. Syn âlden wiene fan An Spidéal yn it greefskip Galway yn Ierlân. In protte fan syn films ferwize nei syn Iersk komôf.
Fan 1907 ôf brûkte syn broer Francis de namme "Ford" as artystenamme en ferfear nei Hollywood. 1914 gong Sean (dy't syn namme wilens feroare hie yn Jack) nei syn broer ta en krige dêrnei byrollen yn dy syn films en rigen. Yn 1917 regissearre hy syn earste film, Straight Shooting. Dy earste films wiene allegear westerns, dy't meast tsjinnen om westernstjerren sa as als Harry Carey en Tom Mix goed útkomme te litten.
Yn 1923 brûkt hy foar it earst de namme John Ford. In jier letter makke er de western The Iron Horse, syn earste masterstik. Yn de jierren tweintich wie hy foarsitter fan de Motion Picture Directors Association.
1939 kamen twa wichtige films fan Ford út: Young Mr. Lincoln (mei Henry Fonda as presidint Abraham Lincoln) en Stagecoach. De lêste film makke in stjer fan John Wayne en brocht Ford fannijs in Oscarnominaasje, mar is fral fan belang om't de film produksjemaatskippijen dúdlik makke hoe folle súkses in western mei in heech budzjet hawwe koe. John Wayne spile dêrnei yn mear as tweintich films fan Ford.
De jierren '40 krige Ford twaris de Academy Award foar Bêste Film, foar The Grapes of Wrath en How Green Was My Valley. De lêste fersloech Citizen Kane in de race foar dy priis. Yn de Twadde Wrâldkriich tsjinne Ford by de Marine. Hy makke dokumintêres foar it ministearje fan Definsje. Mei The Battle of Midway en June 7th wûn er twa Oscars.
Ein jierren '40 makke Ford de "kavalery trilogy" mei Fort Apache, She Wore a Yellow Ribbon en Rio Grande. Yn alle films spile John Wayne de haadrol.
Mei The Quiet Man, John Ford syn meast persoanlike film, wûn er syn fjirde Oscar. De film giet oer in Amerikaan fan Iersk komôf (spile troch John Wayne), dy't weromgiet nei syn heitelân. The Searchers út 1956 wurdt faak beskôge as syn bêste film en as ien fan de bêste westerns ea makke.
Yn 1966 waard syn lêste film, 7 Women, útbrocht. Yn 1971 makke Peter Bogdanovichin dokumintêre oer de filmmakker, mei de titel Directed by John Ford.
Stomme films
As Jack Ford: Films produsearre troch Universal Studios; at net oars fernijd wurdt. Dêrnei oer nei Fox As John Ford:
Electra (plak)
thumb|220px|De Waterwolf thumb|[[Reitdjip (rivier)|Reitdjipskant]]
Electra is de namme fan in plakje yn Grinslân dêr't it gemaal 'De Waterwolf' stiet. De eigentlike namme is Lammerburen, mar fan 1920 ôf wurdt de namme Electra hieltyd mear ferbûn oan dit buorskip. De namme Electra komt fan it wetterskip dat dit gemaal behearde. Dit wetterskip is opgien yn it wetterskip Noardersylfest.
It plak hat neist, it bekende gemaal, trije huzen (oarspronklik tsjinstwenten), in swimbad, in jachthaven, in camping en in hartekampke. Der is ek noch in skutslûs, dy't brûkt waard at it boezemwetter heech stie. Dat barde nochalris by lang oanhâldende westewyn, wêrtroch it wetter yn de eardere Lauwerssee te heech stie om by Sâltkamp genôch spuie te kinnen. Nei de ôfsluting fan de Lauwerssee is de boezum fan De Waterwolf in stik grutter wurden en kin der hast altyd wol meald wurde.
Tim Lobinger
Tim Lobinger (Rheinbach, 3 septimber 1972 – München, 16 febrewaris 2023) wie in Dútsk heechljepper. Hy die fjouwer kear mei oan de Olympyske Winterspullen (yn 1996, 2000, 2004 en 2008). Hy waard ien kear Wrâldkampioen heechljeppen yndoar en twa kear Europeesk kampioen heechljeppen yndoar.
Karriêre
Lobinger hearde sûnt de jierren njoggentich ta de top yn syn sport en helle syn bêste resultaten yn 1997 en 1999, doe't er yn beide jierren oer 6 meter hinne sprong. De Olympyske Spullen ferrûnen teloarstellend foar Lobinger. Yn Atlanta 1996 waard er sânde, yn Sydney 2000 trettjinde en yn Atene 2004 alfde. Ek de wrâldkampioenskippen fan 2005 ferrûnen teloarstellend, trochdat er mei 5,50 fier ûnder syn mooglikheden bleau.
Lobinger krige nei de wrâldatletykfinale yn Monako yn 2003 in straf, om't er nei it goud ferovere te hawwen út blidens in eareronde mei in ûntbleate boppeliif rûn. De taskôgers en de kamera's seagen syn bleate rêch, dêr't er him letter foar it atletykbûn ferûntskuldigje moast. Dêrfoar waard 5000 dollar prizejild ynhâlden.
Priveelibben
Lobinger had boaske west mei de hast seis jier âldere hink-stap-springster Petra Lobinger, dy't fan 1997 oant 2011 it Dútske yndoarrekôr hie. It pear hat twa bêrn, de soan fan Lobinger is proffuotballer Lex-Tyger Lobinger. Letter hat Lobinger in relaasje hân mei in Dútske sjoernaliste.
Krante
thumb|300px|Rak mei grutte bûtenlânske kranten In krante (earder courant), nijsblêd of gazet is in printe útjefte dy't evenredich ferskynt en meastentiids nijs befet.
Tim Lobinger
Priveelibben
Tim Lobinger ferstoar op 16 febrewaris 2023, yn 'e âldens fan 50 jier oan de gefolgen fan kanker.
Krante
Faak wurdt it begryp krante brûkt as synonym foar deiblêd. Mar dat kloppet feitlik net, want in deiblêd ferskynt alle dagen (útsein op snein), wylst guon kranten mar ien kear yn de wike ferskine of yn de moanne. Dêrom is elk deiblêd in krante, mar net elke krante in deiblêd.
Der wurdt ornaris ûnderskied makke tusken algemiene kranten en spesjalisearre kranten. De spesjalistyske krante heart faaks by de kategory dy't ien kear yn de wike of moanne útkomt.
Fan de tsjintwurdige deiblêden binne der guons as krante begûn. Yn de namme is dat somtiids noch wol werom te finen, bygelyks de Ljouwerter Krante; op 29 july 1752 foar it earst ferskynd as Leeuwarder Saturdagse Courant.
De Telegraaf en deiblêd De Twentsche Courant Tubantia komme wol op snein út.
In Nederlân binne seis kranten dy't moarns ferskine:
Der binne trije kranten dy't jûns ferskine:
Keppelings om utens
വര്‍ത്തമാനപ്പത്രം
Dineke van As-Kleijwegt
Dineke van As-Kleijwegt (Nij Beets?, 16 juny 1942) is in Nederlandsk âld-politika en earder boargemaster fan Assen.
Van As stamt út in polityk warbere famylje. Har suster Hannie Bruinsma-Kleijwegt (1936-2021) wie ûnder mear boargemaster fan Zaanstad, broer Corstiaan Kleijwegt is boargemaster fan Hellevoetsluis. Van As hat tal fan jierren yn it leger- en fuortset ûnderwiis oan 't wurk west. Dêrnjonken hie hja ferskate bestjoersfunksjes yn de Partij fan de Arbeid. Sy wie fan 1974 oant 1990 út namme fan de PvdA lid fan de Provinsjale Steaten fan de provinsje Drinte. Fan 1982 oant en mei 1990 wie hja teffens deputearre.
Yn 1990 waard Van As boargemaster fan de gemeente Assen, se folge dêr Jan Masman op. Yn 1996 waard se fannijs beneamd en yn 1998 waard se, nei in gemeentlik weryndieling, boargemaster fan de nije gemeente Assen. Yn 2004 waard se op 'en nij beneamd. Op 1 juny 2007 gie se mei pinsjoen. Maaie 2007 waard hja eareboarger fan de Súd-Afrikaanske stêd Naledi en ek Offisier yn de Oarder fan Oranje-Nassau.
Twanatoerelear
De twanatoerelear giet oer de ferhâlding fan it godlike en minsklike yn de Persoan fan Jezus Kristus, dy't troch de Kristenen as de Soan fan God beskôge wurdt. Dizze kwestje hinget hiel krekt gear mei de lear fan trije-ienheid en makket dêr feitlik part fan út.
Op hokker wize de ferhâlding fan de Soan ta de Heit omskreaun wurde moat, hâlde de kristlike mienskip harren eartiids in skoftlang dwaande. Oan 'e iene kant wie der de Grykske term homoiousios (gelyk yn wêzen, gelike substânsje), oan 'e oare kant de term homoousios (itselde wêzen, deselde substânsje). Mei "gelyk yn wêzen" wie der romte foar spekulaasje oer de ferhâlding tusken Heit en de Soan, mei "itselde wêzen" wie dat der net. Yn de twa-natoerenlear is de Soan sawol minsk as God en dat kaam it beste ta utering yn de twadde Gryske term homoousios, "itselde wêzen".
Op it Konsily fan Kalsedon (451), dêr't de lear fan de trije-ienheid en de twa-natoerenlear foarfêst fêststeld wurde soe, waard dêrom keazen foar itselde wêzen yn stee fan gelyk yn wêzen.
Ychtenerfeanpolder
De Ychtenerfeanpolder is in feanpolder by Ychten fan 88 hektare. It natoergebiet bestiet reidlân yn de Hynsteputten, de Kamper- en Koepeinsepolder, de Lange Halen en de Skoatteruterdiken. De polder wurdt beheard troch It Fryske Gea.
De Hynsteputten lizze oan de Ringfeart, de Koepeinse- en de Kamperpolder tusken de Kamperwei en Middenwei, de Lange Halen oan de Koaisleat en de Skoatteruterdiken yn it Ychetenerfjild oan de Skoatterwei. Apart leit noch in reidpoel mei broekboskje oan it Wiid fan de Tsjonger, tusken Tsjonger en Pier Christiaanssleat. Yn de Lange Halen is in stik grûn ea as einekoai brûkt.
Anne Abrahami
Anne Abrahami (Grou, 26 july 1696 - Kollum, 1 febrewaris 1787) wie in predikant.
Op 23 augustus 1724, waard er beroppen te Kollum, dêr't er 24 septimber syn yntree die. Hy tsjinne de Herfoarme gemeente fan Kollum 63 jier. Hy waard 15 febrewaris 1787 yn Kollum begroeven.
Lytse Griene
thumb|600px|right|De Fryske marren. De Lytse Griene is it T-foarmige eilân tusken de [[Snitser Mar(11) en de Goaiïngarypster Puollen(12).]] De Lytse Griene is in ûnbewenne eilantsje dat de Snitser Mar skiedet fan de Goaiïngarypster Puollen. It eilân is T-foarmich en wurdt beheard troch Steatsboskbehear.
List fan planetoïden 7901-8000
Dit is in list fan planetoïden 7901-8000.
Paralympyske Simmerspullen 1964
De IIe Paralympyske Simmerspullen waarden yn 1964 hâlden yn it Japanske Tokio, dêr't dat jier ek de Olympyske Simmerspullen hâlden waarden. Dit wie de lêste kear dat de Paralympyske Spullen yn itselde lân organisearre waarden as de Olympyske Spullen. It soe noch oant 1988 duorje foardat de Olympyske Spullen en de Paralympyske Spullen wer yn itselde lân organisearre waarden.
Konsily fan Kalsedon
It Konsily fan Kalsedon waard hâlden yn 451 n.Kr. en wie in tige wichtige gearkomst fan biskoppen út de destiidske kristlike wrâld en dêr't in oantal bekende besluten (dogma's) fêststeld waarden.
Op dat konsily waard û.o. de posysje fan de Patriarch fan Konstantinopel fersterke ten koste fan de Paus fan Rome en soenen de Monofisiten, dy't foaral yn Syrje in soad oanhingers hienen, feroardiele wurde. In oar wichtich beslút dat op it konsily nommen waard wie it foarfêst besljochtsjen fan de kontroverse oer de lear fan de godlike trije-ienheid en dat fan de twa-natoerenlear fan Jezus Kristus.
J.L. Hooglandgemaal
thumb|left|Skroefpomp thumb|left|Sicht fan it kanaal ôf
It J.L. Hooglandgemaal is in elektrysk gemaal yn Starum dat ree kaam yn 1966. It bouwurk mei in bûgd tek is fan de arsjitekt P. de Vries en is neamd nei J.L. Hoogland, deputearre fan Wettersteatsoangelegenheden.
Yn de hal stean fjouwer skroefpompen. It gemaal lost it wetter út de Fryske boezem wei op de Iselmar. It naam de taak oer fan it oare gemaal yn Fryslân dat wetter lost op de Iselmar, it yr. D.F. Woudagemaal op De Lemmer. Dy hoecht allinnich mar by tige hege wetterstannen by te springen. De ôffierkapasiteit fan it J.L. Hooglandgemaal is mei goed 7.000 m3 yn 'e minút oardel kear grutter as dy fan it Woudagemaal. Op 10 maaie 1967 waard it gemaal offisjeel iepene. It leit besuden de Johan Frisoslûs.
It gemaal waard fenamd nei PvdA-politikus Jan Hoogland.
Taconisbosk
De Taconisbosk, is in ike- en bjirkebosk fan 12 hektare op de flank fan de Tsjongerdelling, tusken de Tsjonger en Nijskoat. It leit midsk agrarysk gebiet en wurdt beheard troch It Fryske Gea. De bosk is te berikken oer it histoaryske tsjerke- en klompepaad. Eartiids wienen de tsjerken fan Aldskoat, Nijskoat en Rotstergaast troch dit tsjerkepaad mei elkoar ferbûn. De tsjerken hienen ien dûmny, dy't alle sneinen seis kilometer rinne moast om yn alle trije tsjerken it Wurd te ferkundigjen. In diel fan it paad bestiet noch. Dit rint oer begraafplak de Skoatterhof en lâns in monumintaal goatysk tsjerkje mei in klokkestoel. De muorren fan it tsjerkje bestiet út âlde kleastermoppen, de klok is út de 14e iuw. It paad rint fierder dwers troch it kultuerlânskip mei houtwâlen lâns de Taconisbosk oan de Van Engelenfeart ta. Eartiids lei dêr in pontsje. Nei it oerstekken fan de feart koe men oer it paad trochrinne nei Rotstergaast.
De bosk is neamd nei Johannes Hendrik Taconis (It Hearrenfean, 17 april 1863 -It Oranjewâld, 29 oktober 1949 ), eigener fan tabaksfabryk "De Rookende Moor" oan de Dimpte Molewyk op It Hearrenfean. Letter waard dat fabryk ferpleatst nei Ljouwert. De famylje Taconis hie by Nijskoat ek lannerijen mei pleatsen dy't ferpachte waarden. It gebiet leit op in sânrêch, in oerâlde ouwerwâl fan de Tsjonger, de natoerlike grins fan It Hearrenfean mei Weststtellingwerf. Dit 'woaste' terrein waard foar in diel ûntgûn en diels mei bosk beplante. Oan de protte saneamde 'rabatten' is te sjen dat de bosk yn it earstoan brûkt waard foar houtwinning. Yn de westkant fan de bosk leit, in bytsje ferskûle, in fiver mei wat heuveltsjes. Neffens oerlevering soe hjir eartiids in bouwurk stien hawwe dat brûkt waard as jachthutte of simmerhûs. Fan de soan fan Johannes Hendrik (Jan Gelinde) is bekend dat er in libbensgenieter wie dy't graach jeie mocht.
De bosk bestiet meast út iken en bjirken, mar ek hulst, hop en kamperfoelje groeit hjir. De Taconisbosk fan no is folle tichter begroeid as eartiids. Troch it rjochta-rjochtoan bosk rint in breed paad dat op de ein útsjoch jout op de eardere healannen by de Tsjonger.
Bird of Prey
"Bird of Prey" of "Birds of Prey" " hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:
Rick van Daalen
Ricky van Daalen (Ljouwert, 24 maart 1966) is in Nederlânske sjonger.
Doanjewerstâl
Doanjewerstâl (Nederlânsk en offisjeel: Doniawerstal) is in eardere gemeente yn it suden fan Fryslân. Dizze gemeente hie op 1 jannewaris 1980 6.284 ynwenners en besloech in oerflak fan 126,00 km².
Skiednis
De gritenij waard om 1350 stiften, dêrfoar wie dizze gryt mei Lemsterlân ferbûn. De gritenij Doanjewestâl waard yn 1851 in gemeente nei de ynfiering yn Nederlân fan de gemeentewet fan Thorbecke.
By de gemeentlike weryndieling fan 1984 is it grutste part opgongen yn in de nije gemeente Skarsterlân. Allinnich it stik westlik fan de Kûfurd is by Wymbritseradiel kaam.
Plakken
It haadplak wie Langwar, mei 856 ynwenners yn 1980, mar it grutste plak wie Sint-Nyk, mei in befolking fan 2.790 minsken. De oare doarpen yn de gemeente wienen: Boarnsweach, De Broek, Diken, Dunegea, Goaiïngaryp, Jiskenhuzen, Kûfurderrige, Legemar, Aldeouwer, Ousterhaule, Ousternijegea, Skarsterbrêge, Teroele en Tsjerkgaast.
Emiraat Transjordaanje
thumb It Emiraat Transjordaanje (Arabysk: إمارة شرق الأردن ʾImārat Sharq al-ʾUrdun, Ingelsk: Emirate of Transjordan), ek wol it Eastjordaanlân neamd, wie it eastlike part fan it Britske mandaatgebiet Palestina, dat troch it Folkebûn makke wie nei de Earste Wrâldkriich. Winston Churchill stelde 1921 op de konferinsje fan Kaïro út om it mandaatgebiet yn twaen te brekken de rivier de Jordaan en de Golf fan Akaba bylâns. July 1922 doe't de mandaattekst fêststeld waard hearde de krite beästen de Jordaan ek by it Palestynske mandaat.
Op 25 maaie 1923 waard Abdûllah fan Jordaanje ynearsten ta emir fan Transjordanië beneamd. De oerienkomst hâlde ek yn dat Abdoellah ek emir wurde mocht yn Syrje at it Feriene Keninkryk Frankryk oerhelje koe om Syrje op te jaan. It earder ûnthjit oer ûnôfhinklikens foar de Arabieren waard lykwols troch it Feriene Keninkryk net neikaam. De Palestynske mandaatkrite waard bestjoerlik spjalte.
Op 25 maaie 1946 waard Transjordanië ûnôfhinklik ûnder de namme Hasjemitysk Keninkryk.
Heddy Lester
Heddy Affolter (Ljouwert, 18 juny 1950 - Amsterdam, 29 jannewaris 2023), better bekend ûnder de artystenamme Heddy Lester, wie in Nederlânsk sjongster en aktrise dy't bekendheid krige troch har meidwaan oan it Eurofyzjesongfestival yn 1977 mei it nûmer "De Mallemolen" (skreaun troch har jongere broer Frank Affolter), dêr't se fan achttjin dielnimmers mei 35 punten as tolfte einige.
Karriêre
thumb|left|150px|Heddy Lester op it Nasjonaal Sjongfestival 1977 Nei in ôfbrutsen stúdzje op de Amsterdamse Kleinkunstacademie foarmet se yn 1969 mei Gert Balke it duo April Shower, dêr't se yn 1971 mei it Ingelsktalige nûmer Railroad song in lytse hit hawwe. Yn it restaurant fan har heit yn Amsterdam moetet se Ramses Shaffy, mei wa't se yn de jierren '70 geregeld optreedt. Mei har broer Frank en tekstskriuwer Wim Hogenkamp makket se tusken 1979 en 1987 meardere programma's. Foar har earste soloprogramma krige Lester yn 1979 - mei har broer Frank - as alderearste de Pall Mall Exportpriis. Se treedt ek wer op mei Ramses Shaffy yn in rige foarstellings yn de Brakke Grond yn Amsterdam.
Sûnt 1987 wurket se ek as freelance aktrise yn it teäter. Se spile in grutte rol yn it stik Ghetto fan Joshua Sobol by Toanielgroep De Appel (premiêre febrewaris 1988 yn regy fan Erik Vos, as tsjinspylster fan Eric Schneider. Fierders spile se yn de film De tranen van Maria Machita (1991) fan regisseur Paul Ruven. Se spile ek 3 seizoenen yn Trojaanse Vrouwen fan Euripides (2000-2002).
Yn 2005 stie se yn de frije produksje Bloedbruiloft fan García Lorca; yn it seizoen 2006-2007 yn De Stille Kracht nei Louis Couperus. Fierders spile se rollen yn de klucht Potasch en Perlemoer mei Hans Boskamp en musicals Anatevka, Sinatra - That's Life, Alleen Op De Wereld (muzyk fan Frank Affolter) en Life Is A Cabaret (gjin remake fan Cabaret (musical), mar in foarstelling oer Judy Garland en har dochter Liza Minnelli).
Op 18 maart 2007 gie 10 Duizend Zakdoeken yn premiêre, in earebetoan oan har âlden (beiden konsintraasjekamp-oerlibbenen). Fan septimber 2007 ôf makket se diel út fan de musical Fame (Ingelstalige ferzje) en yn seizoen 2008/2009 yn de foarstelling Nesjomme fan Internationaal Danstheater.
Op 18 oktober 2009 gie de musicalkomeedzje Dromen... Zijn Bedrog yn premiêre. De cast bestie neist Heddy Lester út ûnder oaren Jelka van Houten, Vera Mann, Remko Vrijdag (Vliegende Panters) en Joël de Tombe (Idols). It ferhaal is troch Dick van den Heuvel en Sjoerd Kuyper skreaun om ferskes hinne út de Nederlânske popskiednis. De rezjy wie yn hannen fan akteur Frank Lammers.
Yn 2020 wie se wer efkes op telefyzje by Even tot hier. Dêrneist spile se de mem fan Gerri van Vlokhoven (Frank Lammers) yn de film Groeten van Gerri.
Lester stoar yn de âldens fan 72 jier oan de gefolgen fan blaaskanker.
Breidmasine
thumb|Detail yndustriële breidmasine In breidmasine is in meganyske of automatyske masine dy't brûkt wurdt om stoffen en klean te meitsjen.
Dé earste breidmasine soe útfûn wêze troch Willam Lee yn 1589. Hy wie dêrmei syn tiid te fier foarút, want syn fining waard net akseptearre sadat er yn earmoede stoar. Dochs hawwe de prinsipes dy't er ûntwikkele hat de grûnslach foarme ofan lettere ferzjes fan de breidmasine.
Belgysk wytblau
thumb|250px|Belgysk Wytblauwe ko mei in groede fan in keizerssneed thumb|250px|Belgysk Wytblau It Belgysk wytblau is in koweras dat yn Belgje yn it begjin fan de 19e iuw út krusingen tusken Shorthorns of Durhams en lokale kowerassen ûntstien is.
Wrâldkampioenskip fuotbal froulju 2023
It Wrâldkampioenskip fuotbal froulju 2023 waard fan 20 july oant en mei 20 augustus 2023 yn Austraalje en Nij-Seelân holden.
Dekemastate
Sjoch ek:
Wrâldkampioenskip fuotbal froulju 2023
Groepen
De teams mei tsjokke letters giene fierder nei de knock-outfaze fan 'e lêste 16.
Knock-outfase
* tusken heakjes de útslach nei strafskoppen
Margo Dames
Margo Dames (Ljouwert, 1 septimber 1963) is in Nederlânske aktrise. Se spile yn riges as Kees & Co en Madelief.
Sûnt 1981 studearre se oan de Toanielakademy Maastricht dêr't se yn 1985 ôfstudearre. Dêrnei waard se oannomd by it Publiekstheater, dat no "Toneelgroep Amsterdam" hjit.
Se is troud en hat trije bern. Har dochter Liv Stig spile Polleke yn de lyknammige film út 2003.
Joadetsjerkhôf Noardwâlde
It Joadetsjerkhôf Noardwâlde of Jeudse Karkhof Noordwoolde is in natoergebiet fan 0,3 hektare dat beheard wurdt troch It Fryske Gea. It tsjerkhôf stamt út 1770 en is it lêste oantinken oan de lytse joadske mienskip dy't sûnt 1750 yn Noardwâlde wie.
Popke Pieter Agter
Popke Pieter Agter (Utert, 18 septimber 1903 – It Hearrefean, 15 novimber 1969) wie in Nederlânsk boargemaster fan Assen. Hy wie lid fan de PvdA.
Joadetsjerkhôf Noardwâlde
Om it âlde tsjerkhôf dat boppe-oan de Skieppedrift oan de noardkant fan Noardwâlde steane iken op de beamwâl. It tsjerkhôf leit heger as de ôfgroeven omjouwing. It net mear brûkte begraafplak 'Israel' is eigendom fan de Israelyske Gemeente yn Ljouwert. De joadske mienskip hat it hôf yn 1989 opknapt: der is in monumintsje komd en by de tagong stiet in poarte. It monumintsje bestiet út in glêsplaat yn twa izeren peallen, op de plaat steane 38 joadske oarlochsslachtoffers.
Popke Pieter Agter
Agter studearre rjochten en waard yn 1946 lid fan de Deputearre Steaten yn Utert. Yn 1956 waard er direkteur fan de straffinzenis yn Grins. Op 16 april 1958 folge er Hugo Jozias de Dreu op as boargemaster fan Assen. Hy krewearre dêr foar in imago- en mentaliteitsferoaring fan Assen. De stêd moast mei de tiid mei en better foar himsels op doare te kommen. Hy nûge ûnder oaren it tydskrift Panorama út om Assen sels te ûnderfinen. Ier jierren 60 makke er him sterk foar it Plan Uitleg Kern, dat winkelkeatlings sa as HEMA en C&A oerhelle harren yn it sintrum te festigjen. Hy die teffens syn bêst om in MTS yn Assen te krijen, mar dat slagge him (en ek syn opfolger Grolleman) net. Fierder wie Agter meiferantwurdlik foar de komst fan it kantoar fan de NAM nei Assen (1967).
Yn 1968 gong Agter mei pinsjoen. Hy stoar in jier letter en waard beïerdige yn Nijskoat. Yn Assen waard de Burgemeester Agterstraat nei him ferneamd.
Hein Faber
Hein Faber (Boalsert, 23 oktober 1904 - Mullum, 25 septimber 1970) wie in Frysk skriuwer, dichter, sjoernalist, fotograaf en filmer, mar ek masjinist, konservator fan museum Frjentsjer en letter antikêr yn Harns.
Biografy
It Frysk Fotoargyf/Filmargyf by Tresoar hat wurk fan him. Mei filmmakker Yr. Piet Suir út Harns makke er ûnder oaren de film Het lied van de Bird. en yn 1951 In Friesland staat een huis nei oanlieding fan it 50-jierrich bestean fan de wenningwet fan 1901.
Potestaat
Potestaat (fan it Italjaanske podestá) betsjut haad fan guon stêden en wie in titel dy't yn Fryslân earder brûkt waard om in gûverneur (bestjoerder) mei oan te tsjutten. Yn it tiidrek tusken 1345 en 1498, dat bekend stiet as de Fryske frijheid, hie Mid-Fryslân gjin erfhear, mar keazen de Friezen harren lieders sels. Dat dienen sy benammen yn tiden fan swierrigens en de keazene krige titel fan potestaat.
Wilhelm Gustloff
thumb|260px|Wilhelm-Gustloff Wilhelm Gustloff (berne op 30 jannewaris 1895 yn Schwerin, ferstoarn op 4 febrewaris 1936 yn Davos) wie in Landesgruppenleiter fan de NSDAP-Auslandsorganisation yn Switserlân.
Potestaat
Neffens it saneamde Karelsprivileezje hienen de Friezen in rjocht, dêr't yn stie dat de Friezen harren eigen haad kieze mochten. It docht lykwols bliken dat dat Karelsprivileezje falsk wie, mar it hat dochs inkele iuwen jilden. 150px|thumb|right|Maximiliaan I fan it Hillige Roomske ryk De meast neamde potestaten ha inkeld legindaryske figueren west en it amt hat nea folle foarsteld. De potestaat hie as bystân in rie. Dy waard keazen op in lândei, wêr't Eastergoa en Westergoa tegearre in potestaat en in rie keazen. Foaral yn de tiid fan Skieringers en Fetkeapers wie it foar de keizer hast ûnmooglik om in lândei byinoar te krijen. Yn Eastergoa hienen de Fetkeapers it foar it sizzen en yn Westergoa spilen de Skieringers de earste fioele. As it safier kaam, betsjutte it dat de keizerlike gesant al syn politike jeften brûke moast om de hearen om de tafel te krijen en te hâlden. Der hat sels in trijemanskip west as potestaat, dat wienen in Skieringer en in Fetkeaper en in net-polityk persoan. Sy hawwe der ek net folle fan makke. De Skieringers en de Fetkeapers wienen net fan doel om gear te wurkjen. Keizer Maksimiliaan I hat der op 'en doer in ein oan makke troch yn 1498 Albrecht fan Saksen ta erfpotestaat te beneamen.
Wilhelm Gustloff
Libben
Gustloff wie eartiids oplaat as bankman. Syn sûnens wie net te bêst en de man hie lêst fan groanyske longkwalen en ûntstekkings oan 'e halsknoarre. Dêrfandinne hoechde Gustloff yn de Earste Wrâldkriich net yn tsjinst. Yn 1917 ferhuze er nei Switserlân om yn Davos fan syn longkwalen better te wurden. Dêrnei bleau er yn Switserlân en yn 1923 troude er yn Schwerin mei Hedwig Schoknecht. Tegearre krigen hja gjin bern.
Potestaat
Sjoch ek
Podestà Potestaat
Wilhelm Gustloff
NSDAP-er
Gustloff waard yn 1921 lid fan de Deutschvölkischer Schutz- und Trutzbund en yn 1929 waard er lid fan de NSDAP. Sûnt 1932 wie Gustloff Landesgruppenleiter fan de NSDAP/AO yn Switserlân. Nei de nasjonaalsosjalistyske machtsoername yn jannewaris 1933 boude Gustloff in net fan nasjonaalsosjalistyske sintra op yn Bern, Glarus, Lausanne en Zuoz. Ek waarden Ortsgruppen yn Davos, Lugano, Zürich en Basel stifte. Healwei 1934 wiene der al 27 sintra, 14 Ortsgruppen en op sân plakken wiene der Hitler Jugend- en Bund Deutsche Mädel-, groepen. Hy slagge der yn fjouwer jier tiid yn om ûnder de 100.000 Dútske ynwenners yn Switserlân mear as 5000 minsken lid te meitsjen fan de NSDAP.
De oanslach
Nei't Gustloff yn Davos werom kaam út Berlyn, dêr't er syn jierdei fierde op de datum dat Adolf Hitler yn 1933 ta rykskânsler beneamd waard, skeat de joadske studint David Frankfurter him op 4 febrewaris 1936 dea yn syn appartemint. Nei Frankfurter's frijlitteng yn de simmer fan 1945 sei dy dat er eins net Gustloff ombringe woe, mar Adolf Hitler: 'Dat wie myn earste plan, mar it wie net te dwaan".
De nasjonaalsosjalityske propaganda makke fan Wilhelm Gustloff in 'martler fan de beweging'. Syn kiste waard mei in spesjale trein nei it Reich helle. Tagelyk woene de nasjonaalsosjalisten fanwegen de spande sitewaasje op it mêd fan bûtenlânsk belied en it útein setten fan de Olympyske Winterspullen yn Garmisch-Partenkirchen op 6 febrewaris gjin gedoch yn it Reich. Op 5 febrewaris 1936 ferbea Wilhelm Frick yndividuele aksjes tsjin joaden en hy feroardene de iepenbiere feiligens en oarder te hanthavenjen. Ek Adolf Hitler hold him yn syn taspraak op de begraffenis fan Gustloff yn Schwerin yn en bleau neffens wat men fan him wend wie relatyf reservearre. Wol easke Hitler al gau in wetsfoarstel foar in spesjale joadenbelesting en dêrmei op te sjitten, sadat de wet nei it ôfsluten fan it Gustloff-proses fuort oankundige wurde koe. Neffens de Britske histoarikus Ian Kershaw levere it útbliuwen fan in weach fan anty-joadsk geweld it bewiis dat it rezjym hiel goed yn steat wie om, as dat sa útkaam, de radikale partijleden yn de stokken te hâlden.