cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
H.G. Wells
Priveelibben
Doe't Wells oan 'e ein fan syn studintetiid sûnder in reade sint op 'e dyk kaam te stean, nûge syn muoike Mary, in skoansuster fan syn heit, him út om in hoartsje by har yn te wenjen. Dêr fette er in gruttere as gewoane belangstelling op foar syn folle nicht Isabel Mary Wells, mei wa't er yn 1891 troude. Dat houlik duorre mar trije jier, en einige yn 1894 yn in skieding doe't Wells fereale waard op ien fan syn learlingen, Amy Catherine Robbins, dy't er sels fan Jane neamde, en mei wa't er yn 1895 troude. Mei har krige er twa soannen: George Philip, oftewol "Gip" (1901-1985) en Frank Richard (1903-1982). Wells syn houlik mei Jane duorre oant har ferstjerren yn 1927. Mei har goedfinen hied er ûnderwilens frijaazjes en amûrettes, en sels in pear langer duorjende relaasjes, mei in ferskaat oare froulju, wêrûnder de Amerikaanske bertebeheiningsaktiviste Margaret Sanger en de skriuwster Elizabeth von Arnim. Yn 1909 krige er in oerwûne dochter, Anna-Jane, mei de skriuwster Amber Reeves, en yn 1914 in oerwûne soan, Anthony, mei de jonge skriuwster en feministe Rebecca West, dy't seisentweintich jier mei him skeelde. Wells litte oan sûkersykte, en yn 1934 wied er ien fan 'e mei-oprjochters fan 'e belange- en goeddiedichheidsorganisaasje foar sûkersyktepasjinten yn Grut-Brittanje, dy't no Diabetes UK hjit.
Ferstjerren
Wells ferstoar op 13 augustus 1946 yn syn hûs yn Londen, yn 'e âlderdom fan 79 jier, oan ûnbekende oarsaken. Guon berjochten wolle ek wol hawwe dat er oan in hertoanfal ferstoar yn it Londenske appartemint fan in freon (of freondinne; it Ingelske friend makket datoangeande gjin ûnderskie). Yn it foarwurd fan 'e edysje út 1941 fan The War in the Air hied er oanjûn wat syn grêfskrift wêze moast: "Sei ik it jim net? Jimme ferrekte sufferts!" Hy waard kremearre, en syn jiske útstruid op 'e see.
Wurk
Wurken markearre mei in * binne beskikber op 'e webside fan Project Gutenberg.
Fiksje
thumb|right|200px|De [[Fryske oersetting fan The Time Machine.]]
Sintrale Steaten
thumb|Lannen dy't belutsen wiene by de WO I, de entente yn't grien en de sintralen yn't oranje. thumb|De militêre alliânsje yn Jeropa yn 1914. De Sintrale Steaten binne blijreade, de alliânsje tsjin de Sintrale Steaten binne griis en de neutralen binne giel. De Sintrale Steaten wienen yn de Earste Wrâldkriich: Dútslân, Eastenryk-Hongarije, it Osmaanske Ryk en Bulgarije.
De Alliearden wienen: Grut-Brittanje, Frankryk, Belgje, Ruslân en Itaalje. Ruslân hold op mei kriich yn 1917 nei de Oktoberrevolúsje. Itaalje keas foar de alliânsje tsjin de Sintrale Steaten yn 1915. Oare lannen dy't meidienen wienen Montenegro (yn 1916), Roemeenje (yn 1916) en Grikelân (yn 1917). Yn 1917 kaam de Feriene Steaten ek by de Alliearden; dat feroare de sterkteferhâlding frijwat en hat ek ta de ein bydroegen fan de Sintrale Steaten en de Earste Wrâldkriich yn 1918.
Ynstitút foar Lânboukoöperaasje
It Ynstitút foar Lânboukoöperaasje ( ILC ) wie in feriening fan 21 koöperaasjes mei as doel: Der waarden ûnder mear kursussen en gearkomsten orgainsearre om oan dizze doelstelling ynhâld te jaan.
Yn 1973 waarden gebouwen en park fan de Stichting Lânbou en Koöperaasjesintrum It Oranjewâld tsjin boekwearde ferkocht oan de Friesland Bank. Dêrby waard ek in brûklienoerienkomst sletten.
Vredegoed
thumb|Museum Vredegoed Streekmuseum Vredegoed is in buorkerijmuseum oan de Heuvellaan yn Oud-Maarsseveen yn de gemeente Stichtske Fecht. It museum sit sûnt 2010 yn in langhûs út 1906 en wol plattelâns- en boerefoarwerpen ûnder de oandacht bringe. Der wurdt boppedat omtinken jûn oan de feanterij. De objekten fan om 1900 hinne komme út de doarpen Tienhoven, Oud-Maarsseveen en omkriten.
Ferstjerren
It ferstjerren, stjerren of deagean is it proses dêr't in libben organisme troch dea rekket. It is dêrmei de lêste faze fan it libben. Ferstjerren fynt oer it algemien plak trochdat troch orgaanfalen it lichem fan in organisme de libbensfunksjes net mear ûnderstypje kin. Dy libbensfunksjes falle dêrby ien foar ien of tagelyk wei oant de dea berikt en it libben útdôve is. It ferstjerren wurdt yn 'e regel beskôge as in drôf en ûnoangenaam barren, benammen foar minsken, mar ek foar guon bistesoarten, lykas minskapen, oaljefanten en walfisken. De efterbliuwende famylje en/of neie freonen wurde sadwaande de djipdrôven neamd. De drôvens komt fuort troch it gefoel fan affeksje foar de stjerrende en/of it ferbrekken fan 'e relaasje mei him of har. Ek oare gefoelens spylje in rol, lykas jins eigen eangstme foar de dea dêr't men by in stjergefal mei konfrontearre wurdt, begrutsjen, somberens, iensumens en rou. It mooglike bestean fan in hjirneimels, sa't dat yn in protte religyen foarsteld wurdt, mei beleanning fan goede dieden dy't by it libben ferrjochte binne en bestraffing fan ferkearde dieden, kin in protte djipdrôven in beskaat soelaas biede. thumb|right|200px|Valentine Godé-Darel in dei foar har fertsjerren (Skilder [[Ferdinand Hodler)]] Hoe't it ferstjerren krekt ferrint, hinget yn hege mjitte ôf fan 'e fraach hoe't it proses yn wurking steld is en hoe fluch oft de dea ynset. It ferstjerren kin stadich of fluch gean, en der kin sprake wêze fan in bewust belibjen fan it proses troch de stjerrende, of fan in koma, dêr't de stjerrende him ûnbewust troch is fan wat der mei him bart. As it ferstjerren stadich ferrint, is der faak sprake fan in sykte of fan in natuerlik ferstjerren troch âlderdom. Men sprekt dan oerdrachtlik ek wol fan in siikbêd of stjerbêd. Yn in terminaal stadium binne in protte symptomen itselde as by in persoan dy't yn shocktastân rekke is.
By sa'n stadich ferrinnend ferstjerren kinne ferskate fazen ûnderskaat wurde. It begjint wol mei in oplibbing fan 'e (bedrukte) stimming fan de stjerrende troch in gefoel fan eufory. Dêrby ferdwynt faak ek de pine, as men dy hie. Dêrnei begjinne de sintugen har funksje te ferliezen: it gesichtsfermogen nimt ôf, folge troch de smaak. (It gehoar bliuwt lykwols oan it lêst ta yntakt.) Dan begjinne de refleksen te ferminderjen, en kin men mar dreech mear slokke en hoastje. Dêrnei begjint in algemiene spierferslopping: de eagen en mûle slute net mear goed, en de slútspieren fan 'e blaas en it rektum geane iepen, mei as gefolch dat der mooglik ynkontininsje plakfynt. De pupillen fan 'e eagen wurde wider en de bloedsirkulaasje stûket, dêr't de hûd bleek en geizen en de lippen blauwich fan wurde. De hûd fielt tsjin dy tiid kâld en klam oan troch it brekme oan bloedstream.
Uteinlik makket it delgean fan 'e bloeddruk dat de stjerrende it bewustwêzen ferliest. Op 'e skonken ûntsteane dan gauris dûnkere plakken: eilantsjes fan bloed dat troch de swiertekrêft nei ûnderen ta sakket om't de bloeddruk dan te leech is om it noch om te pompen. Dy 'eilantsjes' wurde ek wol lykplakken neamd, mar se foarmje in oar ferskynsel as de livor mortis of lykplakken dy't nei de yntrede fan 'e dea ûntsteane. De trekken fan it antlit wurde skerper om't it bloed fuortlûkt út 'e kapillêre bloedfetten om nei organen ta te rinnen dy't fan belang binne foar de ynstânhâlding fan it libben. Yn it lêste stadium fan it ferstjerren wurdt it sykheljen fan 'e stjerrende ûnregelmjittich, sawol yn djipte as yn frekwinsje. Boppedat kin it sykheljen fan 'e stjerrende benaud oandwaan en in ruteljend leven meitsje trochdat der út 'e bloedfetten focht yn 'e longblaaskes bedarret yn in proses dat dekompinsaasje hjit.
Yn in gefal fan akút ferstjerren binne de symptomen oars. Hjirby komme de symptomen nammentlik net fuort út it stadichoan stillizzen fan 'e libbensûnderstypjende funksjes fan it lichem, mar út it falen fan ien of mear spesifike organen dy't sadanich ferwûne rekke binne dat se ophâlde mei funksjonearjen. Nei it bliuwend weifallen fan 'e hertslach en it sykheljen wurdt in persoan as dea beskôge. Men seit dan dat immen biologysk dea is. As de harsens net mear funksjonearje en der gjin mooglikheid is om 'e skea te reparearjen, mar it lichem libbet noch wol om't it klopjen fan it hert net fan harsensaktiviteit ôfhinklik is, seit men dat immen harsensdea is. Yn sa'n gefal wurdt soms it lichem noch in skoft yn libben holden mei beäzemingsapparatuer foar transplantaasje fan donearre organen. Minsken kinne ek klinysk dea wêze; dat is in sitewaasje dy't mooglik noch werom te draaien falt troch medyske behanneling, lykas mûle-op-mûlebeäzeming, hertmassaazje of it tatsjinjen fan in elektryske skok om it hert wer op gong te helpen.
Nancy Challies
Nancy Challies (Montreal, 20 oktober 1943 - Montreal, 10 maart 1965) wie in Kanadeesk famke dat bekendheid krigen hat omdat Leonard Cohen har tryste libbensferhaal yn it liet "Seems So Long Ago, Nancy" fêstlein hat.
Libben
Nancy Challies waard op 20 oktober 1943 yn Montreal berne as twadde bern fan George en Ethel Challies. Se wie al jong by riten tige depressyf en Nancy hat as jongfaam ferskate jierren yn psychiatryske ynrjochtings trochbrocht.
Yn 1961 wenne Nancy yn Kingston. Se wurke dêr as gids yn Fort Henry. Ut brieven dy't se nei hûs stjoerde, docht bliken dat se njonken har wurk in soad op stap gie mei jonge (oankommende) militêren dy't dêr har oplieding krigen oan it Keninklik Militêr Kolleezje. Se makke yn dy foar har goeie tiid ek geregeld útstapkes mei famylje en oare kunde, oant New York ta. Oan har mem skreaun se: "Don't worry about me, I know that I'm doing the right thing." Yn dy tiid kaam se fia in mienskiplike freon, de byldhouwer Morton Rosengarten yn 'e kunde mei Cohen.
Desimber 1963 moete se in Mike, dêr't se in pear moanne letter swier fan blykte te wêzen. Under druk fan de tige religieuze famylje, mei parlemintsleden en hege rjochters, moast hja it bern, in jonkje, ôfstean foar adopsje.
Se krige op 'e nij lêst fan manyske depresjes en seach op it lêst mar ien útwei mear. Op 10 maart 1965 sleat se harsels op yn de baaikeamer fan har âlderlik hûs en makke mei it gewear fan har broer in ein oan har libben.
In jiermannich letter hat ek har heit de hân oan himsels slein.
Nijewier
Nijewier is in doarp dat yn de gemeente Noardeast-Fryslân leit. Nijewier leit noardlik fan Wetsens, eastlik fan Hantumerútbuorren, westlik fan Mitselwier en besuden Easternijtsjerk. Nijewier hat  ynwenners. De doarpskearn fan it doarp leit benammen oan de Siercksmawei, Bornensisstrjitte en Bredewei.
De buorskip Lytse Wier heart ek foar in lyts diel by Nijewier.
Kleaster Sion
thumb|left|225px|Nijewier mei it plak fan kleaster Sion en [[Ypsmastate (± 1700)]] thumb|left|Oerbliuwsel fan Kleaster Sion nei in tekening fan N.A van Loon thumb|260px|Kleastertsjerke Eartiids stie yn it doarp it kleaster Sion fan de sistersjinzers; dat yn 1180 stifte wie. It kleaster wie ien fan de rykste kleasters fan Fryslân. De bewensters kamen út de hegerein. Ien fan de lêste prioressen wie Auck Donia, dêr't in strjitte nei ferneamd is. Nei de reformaasje is it kleaster yn 1580 opheft.
De namme fan it kleaster komt werom yn de namme fan it doarpshûs dat "Nij Sion" hjit.
Ypsma
Benei alle lân fan de himrik fan Nijewier wie kleasterbesit. Allinne it lân fan Ypsmastate, mei in stinswier, healwei Easternijtsjerk wie lekebesit. It aadlik hûs Ypsma wie it al yn de 15e iuw mei dien. Yn 1511 en letter wie de state troch yn pachter bewenne. Yn 1557 waard it hûs foar it earst neamd en beskreaun as "de huisstede waar het huis gestaan heeft" dat doe al ôfbrutsen wie.
Yn de 15e iuw stoar it laach Ypsma yn de manlike line út. Troch houliken mei de Stenstera's fan Foudgum en de Stania's fan Reitsum kaam it goed úteinlik yn hannen fan de famylje Fan Burmania. Nei de Ljouwerter preester Upke fan Burmania, kaam it yn hannen fan syn neef Gemme fan Burmania. Gemme liet de state nei oan syn dochter Saepck dy't boaske wie oan Watze fan Ockinga. Harren soan Douwe stoar sûnder bern yn 1666. Yn de iere 18e iuw wie Ypsma besit fan Douwes achterneef Sicco fan Goslinga, grytman fan Frjentsjeradiel.
De stinswier is earne tusken 1557 en 1718 ferdwûn. Fan Ypsma binne gjin ôfbylden bekend. Sûnt der in pleats stiet hjit it stee ek wol Healwei (of Helewey).
Bestjoer
Sûnt 2019 leit Nijewier yn de gemeente Noardeast-Fryslân, dêrfoar lei it yn de gemeente Dongeradiel en foar 1984 lei it doarp yn sawol de gritenij as de gemeente East-Dongeradiel.
De Herfoarme Tsjerke
De tsjerke, sa as dy der no stiet, is boud yn 1678. (Bakstien mei opskrift: Douwe Roelofs mr. metselaar 1678. Geert Hendrik 1678). Der is brûk makke fan de stien fan de eardere tsjerke (kleastermoppen)
Yn 1811 is de westkant ferboud en it tuorke der opsetten.
De tsjerke hat in oargel út 1818 fan J.A. Hillebrand (in oargelbouwer dy't fan Dútslân kaam). Sa as it mei mear oargels fan him barde, liket it derop dat er de bou net dien makke hat. Yn 1822 hat N.A. Lohman it oargel nammentlik foltôge.
Grifformearde tsjerke
thumb|left|It Lokaal thumb|left|De eardere grifformearde tsjerke yn 2023 Fan 1860 ôf tsjerken de Nijewiersters dy't harren ôfskieden hiene fan de herfoarme tsjerke yn Ljussens by de "Christelijke Afgescheidene Gemeente". Nijewier krige letter in gebou dat bekend wie as "It Lokaal". Tegearre mei Mitselwier waard yn 1887, nei de Doleânsje fan 1886, de "Nederduitsche Gereformeerde Kerk te Metslawier en Niawier" ynstituearre. Yn 1892 folge in ôfskieding fan Mitselwier en waard de "Gereformeerde Kerk te Niawier-Wetsens" stichte. De gemeente krige in eigen tsjerke yn Nijewier yn 1893. Yn 1912 waard in oargel pleatst fan de firma Vermeulen út Woerden. Itselde jier waard de tsjerke fergrutte. Yn 1956 waard it gebou restaurearre en waard de preekstoel fuorthelle. Yn 2010 fusearre de herfoarme gemeente Mitselwier en Nijewier mei de grifformearde gemeente fan dy doarpen. De grifformearde tsjerke "De Moeting" yn Nijewier waard doe ferkocht. Hjoed-de-dei is it in wenhûs. Yn 2011 waard it doarpshûs "Nij Sion" út 1967 multyfunksjoneler, dêr wurde no ek wol tsjinsten holden.
Mienskip
thumb|260px|Doarpshûs Nij Sion It doarpshûs hjit "Nij Sion". It doarp docht in soad dingen mei Wetsens. Fierders is der in keatsfjild. De lêste winkel hat yn 2003 de doarren sletten. Yn it doarpswapen stiet in terp en in Jeruzalimkrús, dat nei it eardere kleaster Sion ferwiist.
Tsjerke
thumb|260px|Linepaad 11
Skoalle
Yn 2022 fan Nijewier waard de yn 1986 boude kristlike basisskoalle 'By de Boarne' definityf sletten. Bern geane hjoed-de-dei nei de yn 2022 nij iepene basisskoalle 'De Wrâldwizer' yn it oanbuorjende Easternijtsjerk, dêr't ek de bern fan Nes en Wetsens hinne geane.
Ferienings
thumb|260px|Bornensisstrjitte
Vierhuizen (It Hegelân)
thumb|Vierhuizen fan de slieperdyk ôf sjoen. Vierhuizen is in doarp yn Grinslân, yn de gemeente It Hegelân (oant 2019 gemeente De Marne). It leit deun oan de slieperdyk fan de eardere Lauwerssee en wie oant 1927 in fiskersdoarp, lykas Sâltkamp. Troch it oanlizzen fan de Kerkvoogdijpolder ferlear it dy betsjutting. Dizze polder sleat it "gat" tusken de mear noardlike Westpolder (1875) en de Panserpolder. Yn 2008 hie it doarp 140 ynwenners en yn 2021 120.
Nijewier
A.M. Wijbenga
thumb|Byld fan [[Anders Minnes Wijbenga|Anders Minnes fan Maria van Everdingen ]] Anders Minnes Wijbenga waard yn 1881 te Nijewier berne. Fan syn fak wie er komelker/gernier. Hy wie tige frysksinnich. Yn 1908 wie hy ien fan de oprjochters fan it Kristlik Frysk Selskip. Yn dat selskip hat hy tige warber west. Yn 1923 joech it Selskip him de opjefte om de psalmen yn it Frysk te berymjen. It doel wie om dy yn 'e tsjerke te brûken. It hat lang sa west dat der yn Fryske tsjinsten Hollânske psalms en gesangen songen waarden. De bondel fan Wijbenga is net yn de tsjerken ynfierd. De beriming fan Fedde Schurer waard better fûn. Yn 1930 kaam der in bondeltsje fan syn gedichten út mei as titel: 'Libbensgong'. Nei syn dea yn 1948 is it bêste wurk fan Wijbenga sammele yn de bondel: 'Ljocht oer it fjild'.
Strjitten
Auck Doniastrjitte (priores fan Kleaster Sion), Bartenswei, Bornensisstrjitte, Bredewei, De Singel, De Skulp, Grutte Stege, Grytmanswei, Linepaad, Mearswei, Miedwei, Siercksmawei (nei grytman Doede Siercksma), Terpstrjitte, Tsjerkepaad.
Vierhuizen (It Hegelân)
Boargen
Dy Panserpolder is neamd nei in boarch mei deselde namme dy't oant 1769 by it doarp hearde. No is it de namme fan in pleats op twa kilometer besuden it doarp.
By it doarp stie ek noch de boarch Bewsum, dy't om 1694 al sloopt waard; ek op dat stee stiet in pleats mei deselde namme. Tusken it doarp en dy pleats rint noch in tsjerkepaad.
Tsjerke
De 13e iuwske tsjerke fan Vierhuizen is oarspronklik út dowestiennen oplutsen. Yn de rin fan de iuwen hat de tsjerke in soad te lijen hân fan waar en wyn, mei sâlt stowetter. Troch it winnen fan de BankGiro Loterij Restauratie-show (AVRO) koene it doarpstsjerkje en it oargel yn 2007, foar 920.000 euro, folslein opknapt wurde.
Kuierrûte
Troch it doarp rint de Jeropeeske kuierrûte E9, ek wol North Sea Trail of Frysk Kustpaad neamd. De E9 rint bylâns de kust fan Portugal nei de Baltyske steaten.
Mûne
Oan de râne fan it doarp stiet de nôtmole De Onderneming út 1858.
Midden-Easten
thumb|right|thumb|Geografyske kaart fan it Midden-Easten It Midden-Easten (Heine Easten) is in histoaryske en politike regio dêr't de grinzen min oan te jaan binne. Ornaris giet it om de neikommende lannen:
thumb|Binnen de grinzen fan it [[Ottomaanske Ryk foel in grut part fan it Heine Easten; de Ottomanen hawwe de posysje fan de Islam yn it gebiet bot fersterke.]]
Religy
It Joadendom, Kristendom en de Islam hawwe harren woartels yn it Heine Easten. De Kristenen skieden har mei de berte fan Jezus Kristus ôf fan it Joadendom. De Islam ûntstie yn de 7e iuw en waard al gau it grutste leauwen fan it Heine Easten. Mei de krústochten fan de 12e oant en mei de 14e iuw fochten Jeropeeske kristlike ridders tsjin Islamityske legers mei as doel de befrijing fan it Hillige Lân.
Term
De term Heine Easten is ûntstien doe't yn 1894-1895 yn it Easten tagelyk twa konfliktgebieten wienen. It iene wie de Sineesk-Japanske Oarloch, it Fiere Easten, it oare wie dat mei de Hamidyske Slachting de Armeenske Folkemoard begûn, it Heine Easten.
Warkumer Trekfeart
thumb|De Warkumer Trekfeart by Tsjerkwert (2009) thumb|De Warkumer Trekfeart by Parregea (2007) De Warkumer Trekfeart is in feart yn de gemeente Súdwest-Fryslân. De trekfeart rint fan Warkum nei de stêd Boalsert yn it noarden. De feart rint bylâns de N359 en giet troch Parregea en Tsjerkwert. Sydfearten binne de Nijhuzumer Feart, de Yndyk en it Van Panhuyskanaal en de Bluodderige Feart.
De namme Warkumer Trekfeart jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Workumer Trekvaart.
Easthim
thumb|Links op de eftergrûn de tsjerke thumb|Easthim Easthim (Nederlânsk en offisjeel: Oosthem) is in Frysk doarp yn 'e gemeente Súdwest-Fryslân, west fan Drylts. Foarôfgeande oan 'e gemeentlike weryndieling fan 2011 lei Easthim yn 'e (nije) gemeente Wymbritseradiel (1984-2011), wylst it foar de weryndieling fan 1984 diel útmakke fan it âlde âlde Wymbritseradiel. It doarp hie yn 2011 in ôfnimmend oantal fan krapoan 420 ynwenners. De buorskip Nijesyl wurdt ek foar in part ta Easthim rekkene, wylst it oare diel by Drylts heart. De namme fan Easthim ferwiist nei in him, in ynpoldere stik lân.
Mienskip
It yn 1989 opknapte Himsterhûs is it doarpshûs. Yn 1983 kaam der in nije basisskoalle, 'East Kime'. Der is in Frysktalich pjutteboartersplak, 'De Himsterhummels'. Alle moannen ferskynt it doarpskrantsje "Kontakt".
Gryt Witbraad
thumb|right|300px|Gryt Witbraad Gryt Witbraad-Van der Meer (Heech, 13 oktober 1944) is in Fryske dichteresse út Aldegea.
Yn 1991 wûn se de earste priis yn 'e priisfraach fan 'e Kulturele Ried Wymbritseradiel mei it fers  'k Wie trije Jier. Foar it gedicht Terptsjerke krige hja yn 1993 de Sulveren Pinne fan SLAH (Stichting Literêre Aktiviteiten It Hearrenfean) en it gedicht Gearrin waard yn 1996 bekroane mei de Rely Jorritsmapriis. Yn 2000 wûn se dizze priis mei Simmersêne.
Miranda Richardson
thumb|right|250px|Miranda Richardson Miranda Richardson (Southport, Merseyside, 3 maart 1958) is in Britske aktrise. Neist har rollen foar film en telefyzje is hja ek yn it teater te sjen. Sy spile ûnder oaren yn Sleepy Hollow, Absolutely Fabulous en in de fjirde Harry Potter-film, Harry Potter en de Fjoerbeker. Se wie ek te sjen as de bernige Queenie (Queen Elizabeth I) yn Blackadder. Sy is neamd foar twa Oscars, en hat twa Golden Globes en in BAFTA wûn.
Krakau
Krakau (Poalsk: Kraków) is nei Warsjau de grutste stêd fan Poalen; der wenje likernôch 750.000 minsken. Yn de stêdekloft wenje 1,4 miljoen minsken en is dêrmei nei dy fan Warsjau en Katowice de tredgrutste fan Poalen. It stêdssintrum stiet op de UNESCO wrâlderfgoedlist.
Geografy
Krakau leit yn it suden fan Poalen, oan de rivier de Wisla. It leit oan de foet fan de Karpaten op 219 meter boppe seenivo.
400px|thumb|De 18 stêdsdielen Sûnt 1990 is Krakau bestjoerlik yn 18 stêdsdielen yndield:
Oktoberrevolúsje
Nei't tsaar Nikolaas II fan Ruslân syn macht yn 'e Febrewarisrevolúsje al oan de liberalen ferlern hie, ferlear dy groep, dêr't Kerenski lieder fan wie, har macht oan de kommunisten. Dy machtsoername, dêr't Lenin en Trotski in wichtige rol yn spile hawwe, is it begjin fan de Sowjetuny. Earst nei 1921 belune de politike ûnfrede yn de Sowjetuny.
Omdat de Gregoriaanske kalinder de standert kalinder waard yn de Sowjetuny is de betinking jimmer op 7 novimber.
Warnzer Feart
De Warnzer Feart is in feart yn de gemeente Súdwest-Fryslân. De feart rint fan Warns nei Starum en rint by de Kruitmole út yn de Iselmar. East fan Warns hjit dit wetter it Johan Frisokanaal dat ferbûn is mei De Moarre en De Fluezen.
De namme Warnzer Feart jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Warnservaart.
Jan van der Leij
Jan van der Leij (Grou, 25 april 1952) is in Frysk skriuwer en arsjitekt út Wyns.
Biografy
Jan van der Leij is hikke en tein yn Grou, oant syn tweintichste hat er yn it plak wenne. Doe gie er nei Grins om oan de Akademy foar Boukeunst de stúdzje foar arsjitekt te folgjen. Van der Leij is no ek arsjitekt, hy is ferbûn oan it kantoar fan Abe Bonnema silger yn Hurdegaryp. Tegearre mei Bonnema ûntwurp er yn opdracht fan Achmea Fêstgoed de Achmeatoer yn Ljouwert, de 115 meter hege toer is ôflevere yn 2002.
Op fakânsje is Van der Leij begûn mei dingen op te skriuwen, koarte observaasjes waarden ferhaaltsjes dy't bedoeld wiene foar syn fakânsjeplakboek. Dêrnei begûn er ek mei it skriuwen fan langere ferhalen, hy debutearre mei trije ferhalen yn de bondel Tuskenspul. De bondel kaam yn 1997 út en bestiet út keatsferhalen en gedichten. De ferhaaltsjes fan fakânsje wiene yn it Nederlânsk skreaun, mar by de langere ferhalen skeakele er oer nei it Frysk. Om dat goed te dwaan, folge er kursussen by de Afûk. Op kursus by Akky van der Veer learde er mear oer it skriuwen fan ferhalen. Dat wie net foar neat, want yn 2003 krige er de Rely Jorritsmapriis foar it ferhaal Apart. It jier dêrop krige Van der Leij wer de priis, datkear foar it ferhaal Fertocht. Yn 2005 folge syn debút, by Utjouwerij Venus ferskynde de ferhalebondel De tiid stie even stil. De ferhalen Apart en Fertoch wiene beide opnommen yn dy bondel.
De ferhalen yn de bondel rinne nochal troch inoar, der sit ferskil yn sfear en ûnderwerp, mar dêrneist binne de ferhalen ek ferskillend fan lingte. Guon resensinten fûnen dat Van der Leij syn ferhalen ôfrinne liet sa't Roald Dahl dat docht. De resensinten Abe de Vries en Jitske Kingma priizgen it skriuwerstalint fan Van der Leij.
Tennis
thumb|Goran Ivanisevic op Wimbledon 2004 Tennis is een symmetriske slachsport yn it fjild, foar twa spilers (inkeldspul) of fjouwer spilers (dûbelspul), dêr't in lytse bal mei rackets oer in net nei de side fan de tsjinstanders slein wurde moat. De sport is yn Ingelân fourtkaam út it hoftennis, en wurdt dêrom ta ûnderskied ek wol fjildtennis neamd.
Skiednis
Fjildtennis is nei alle gedachten útfûn troch Majoar Walter Clopton Wingfield, yn 1873. Wingfield woe hawwe dat er it spul betocht hie nei it foarbyld fan in âld Gryksk spul, en hy neamde it dan ek Sphairistiké (Gryksk foar "spyljen mei in bal"). Mar yn alle gefallen wie it spul in fariaasje op hoftennis, mei regels út it skwasj en it badminton, en dan bûtendoar spile. Fansels wie de namme gjin sukses, dat de spilers neamden it fjildtennis, en doe't it bekender waard as hoftennis waard it gewoan tennis. Yn 1874 frege Wingfield patint oan op syn útfining, om't it sa'n sukses wie, mar om't it allinnich om spulregels gong hat er neat mei syn patint dwaan kinnen.
Spulregels
thumb|ôfmjittings fan in tennisfjild.
It fjild
It fjild wurdt troch it net yn twa helten dield. Yn elts fan de helten binne tsjin it net oan twa fakken oanjûn. De grinzen fan de fakken, meast brede wite linen, hearre noch by de fakken dêr't se omhinne lizze. Sa is in bal pas bûten as dy sels de line net mear rekket.
De opslach
Wylst de spiler foarby de efterline stiet goait er de bal, meast omheech, en rekket er dy mei it racket. De bal mei dan it net net reitsje, mar moat yn it fak skean oan de oare kant de grûn reitsje. Slagget de opslach net, dan mei dy ien kear op 'e nij.
Spul
As dat slagge is, spylje de spilers om bar de bal oer it net. De bal mei dan mar ien kear stuiterje eart se dy spylje, mar mei nei gâns de oare helte spile wurde. Dit giet troch oant de bal in kear net goed spile wurdt. De oare partij krijt dan in punt.
Punten
De punten wurde, om histoaryske reden, telt as fiftsjin, tritich, fjirtich, spul. It is net earder spul as dat der twa punten ferskil tusken de punten fan de twa partijen is, dat in spul kin langer trochgean. De fierdere punten wurde dan net mear apart telt, der wurdt allinnich byhâlden of it lykstân is, of foardiel foar ien fan beide partijen. Mei elts nij spul begjint ek de telling op 'e nij.
De earste dy't seis spullen hat, wint in set. Ek hjir moat it ferskil twa wêze. As der mar ien spul ferskil is, soe de set gewoan troch spile wurde moatte, mar meastal wurdt er dan as de stân wer gelyk komt in spesjaal lykstân-spul spile, dat wat langer duoret, mar dêr't dan ek daalks de set mei wûn wurde kin.
Romtestasjon
In Romtestasjon is in romtefartúch, faak yn in baan om in planeet (oant no ta allinne de Ierde), dêr't it foar in mins mooglik is om langere tiid te wêzen. Minsken moatte mei in oar romtefartúch dêrhinne en werom.
Oant no ta binne der alve romtestasjons yn in baan om de ierde brocht, dêr't njoggen fan bemanne west ha.
Arnold Toynbee
thumb|Arnold Toynbee Arnold Toynbee (23 augustus 1852 – 9 maart 1883) wie in Ingelsk histoarikus-ekonoom, dy't ek bekend is út reden fan syn winsk en ynset om it libben fan de arbeiders te ferbetterjen.
Biografy
Toynbee wie in soan fan dokter Joseph Toynbee, in pionier op it mêd fan otorinolaryngology.
Arnold Toynbee wie, troch syn broer Harry Valpy Toynbee, de omke fan Arnold Joseph Toynbee (1889–1975) mei wa't er faak betize wurdt.
Toynbee gie nei iepenbiere skoallen yn Blackheath en Woolwich. Yn 1873 sette er útein mei in stúdzje politike ekonomy oan de Universiteit fan Oxford, earst oan it Pembroke College fan 1875 ôf oan it Balliol College, dêr't er nei syn ôfstudearjen yn 1878 ek dosint waard. Toynbee syn lessen oer de skiednis fan de Yndustriële Revolúsje yn de 18e en 19te iuw yn Brittanje hienen in soad ynfloed; feitlik munte Toynbee de term Yndustriële Revolúsje, of makke dy yn alle gafallen populêr yn de Ingelsktalige wrâld. ;yn Dútslân en op oare plakken hie Friedrich Engels de term earder al brûkt.
Hy troude mei Charlotte Atwood, dy't 12 jier âlder as him wie. Hja wie in nicht fan Harold F. Davidson, de ferneamde rektor fan Stiffkey.
Toynbee stoar 1883, yn de âldens fan mar 30 jier, nei't syn sûnens hurd minder wurden wie.
De Schouw
Utjouwerij De Schouw wie tusken 1941 en 1945 in nasjonaalsosjalistyske Nederlânske útjouwerij yn De Haach, folslein yn tsjinst fan it ein 1940 oprjochte nasjonaalsosjalistyske Departement van Volksvoorlichting en Kunsten (DVK), dat it Nederlânske folk it paad wize moast nei de nije Nasjonaal-sosjalistyske takomst. It departemint soe sa minder ôfhinklik wêze fan de besteande útjouwers en boekhannel, dy't meast net folle hawwe moasten fan it nasjonaalsosjalisme.
Op 7 maaie 1941 gie it los. De ûndernimming waard ûnderbrocht yn in stichting, omdat sa it liedersbegjinsel it bêst ta syn rjocht komme soe. As stifter waard Meyer Schwencke oanwiisd; as direkteur waard A. Storm van Leeuwen beneamd. Oosterbaan wie de kommissaris dy't út namme fan it DVK tafersjoch hâlde. It doel fan de stifting wie "bevordering van de studie van vraagstukken van cultuur en kunst door uitgave van boeken en tijdschriften en andere geschriften betreffende het culturele leven en voorts het bevorderen van de voorlichting". It DVK wie gjin fêste finansjele ferplichting mei útjouwerij De Schouw oangien, de útjouwerij moast it hawwe fan út en troch-opdrachten. Neffens de stichtingsakte moast it DVK wol tafersjoch hâlde op de ynhâld fan de útjeftes en ek op de gong fan saken by de opdrachten fawege it departemint. De drukoarders fan de útjouwerij gienen nei de Vereenigde Grafische Bedrijven (VGB) fan Meyer Schwencke, dy't as in spin yn it Schouw-webbe krûpt wie.
Wartenster Wiid
It Wartenster Wiid is in feart yn de gemeente Ljouwert. De feart rint fan Warten nei it easten en bûgt ter hichte fan Wergea by Tsjallehiem nei it noarden en giet dêr oer yn it Langdeel.
De namme Wartenster Wiid jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Wartenasterwijd.
26 desimber
26 desimber is Twadde Krystdei, de twadde dei fan it krystfeest
In Wrâldreis yn Tachtich Dagen
In Wrâldreis yn Tachtich Dagen, yn it oarspronklike Frânsk: Le Tour du monde en quatre-vingts jours, is in aventoereroman fan 'e hân fan 'e ferneamde Frânske skriuwer, toanielskriuwer, dichter, essayist en publisist Jules Verne (1828-1905). Dit boek waard foar it earst publisearre yn 1872, as fúljeton yn it Frânske tydskrift Le Temps. It ferhaal giet oer de eksintrike Ingelske hear fan stân Phileas Fogg en dy syn noch mar krekt oannommen Frânske liiffeint Passepartout, dy't om in weddenskip te winnen besykje om yn tachtich dagen om 'e wrâld te reizgjen.
Le Tour du monde en quatre-vingts jours is Verne syn meast ferneamde wurk en wurdt rûnom beskôge as in klassiker fan 'e Frânske en bredere njoggentjinde-iuwske literatuer. It is troch de jierren hinne adaptearre ta in ferskaat oan oare sjenres, wêrûnder film, tillefyzje, harkspul, toaniel en musical. Ek is der in boerdspultsje op basearre en sels in ferdivedaasjepark (Worlds of Fun, yn Kansas City, yn 'e Amerikaanske steat Missoery). De Fryske oersetting fan Syt Palma, útjûn troch it Jules Verne Genoatskip, kaam út yn 2010.
Ynhâld
It ferhaal begjint op tiisdei 1 oktober 1872, as Fogg op 'e Reform Club in mieningsferskil kriget mei guon oare leden oer in krante-artikel yn 'e Daily Telegraph, wêryn't steld wurdt dat men, troch de yngebrûknimming fan in nij stik spoar yn Britsk-Ynje, no yn tachtich dagen om 'e wrâld reizgje kin. Fogg is it mei de skriuwer fan dat stik iens, mar de oare leden fan 'e klub fine it in healwize bewearing. Uteinlik slút Fogg in weddenskip mei harren om £20.000 (yn hjoeddeistich jild sa'n £1,6 miljoen) dat hy yn tachtich dagen om 'e wrâld reizgje kin.
Alsa set Fogg de oare deis, op woansdei 2 oktober 1872, de jûns om kertier foar njoggenen, yn it selskip fan Passepartout út Londen ôf. Om 'e weddenskip te winnen, moat er him op sneon 21 desimber 1872, jûns foàr kertier foar njoggenen wer op 'e klub melde. Se reizgje mei de trein nei de kust ta, stekke it Kanaal oer mei in fear, reizgje op 'e nij mei it spoar troch Frankryk en nimme in steamskip oer de Middellânske See nei Suëz, yn Egypte, dêr't se nei 7 dagen oankomme. Wylst se dêr oan lân geane, wurde se opmurken troch in resjersjeur fan Scotland Yard mei de namme Fix, dy't út Londen wei útstjoerd is op 'e siik nei in bankrôver. Om't Fogg as twa drippen wetter op 'e sochte misdiediger liket, sjocht Fix him dêrfoar oan. Hy besiket om in arrestaasjebefel tsjin Fogg te krijen, mar rêdt dat yn 'e beskikbere tiid net op, en boekt dan ek mar in reis op it steamskip dat Fogg en Passepartout fan Egypte fia de Reade See en de Arabyske See nei Bombay yn Britsk-Ynje bringt, dêr't se 13 dagen letter oankomme. Underweis soarget Fix derfoar dat er mei Passepartout yn 'e kunde komt sûnder dat er syn eigen missy oan 'e Frânsman ferret.
Fogg is tige optimistysk, om't se by har oankomst yn Ynje al twa dagen foarlizze op it skema dat er yn 't foar útwurke hie. Yn Bombay nimme se de trein dwers troch it Yndiaaske subkontinint nei Kalkutta, oan 'e eastkust, mar ûnderweis docht bliken dat it artikel yn 'e Daily Telegraph it by it ferkearde ein hie: it spoar is noch net ôf, en healwei ûntbrekt der in stik fan 50 myl tusken Kholby en Allahabad. Unferfeard keapet Fogg in oaljefant, hiert er in gids yn en set sa ôf nei Allahabad, fol selsfertrouwen dat er mei de earder wûne tiid syn wrâldreis dochs noch yn tachtich dagen folbringe kin.
Underweis komme se in prosesje tsjin dy't in jonge Yndiaaske frou, Aouda, nei de kremaasje fan har man ta bringt om as ûnderdiel fan 'e ferbeane praktyk fan sûttiïsme of widdoferbrâning op 'e brânsteapel fan har man libben meikremearre te wurden. Om't hja bedwelme is mei opium en dúdlik net frijwillich oan dat ritueel meiwurket, beslute Fogg en Passepartout om har te rêden. Se folgje de prosesje nei it plak fan 'e kremaasje, dêr't Passepartout it plak ynnimt fan Aouda har ferstoarne man. As de deade healwei de seremoanje oereinkomt, wurde de brachmaanske preesters en it roufolk dêr rare kjel fan, wat Passepartout by steat steld om mei Aouda yn 'e earms fan ruten te spyljen. Hoewol't se mei dit útstapke frijwat tiid ferlern hawwe, spyt it Fogg en Passepartout neat.
De reizgers hastigje har nei Allahabad ta, dêr't se de trein nei Kalkutta nimme mei Aouda by har. It docht bliken dat it fanke in fier famyljelid yn Hongkong hat, en sadwaande beslute se har mei te nimmen dêrhinne. Yn 'e haven fan Kalkutta, dêr't se 3 dagen nei har oankomst yn Bombay arrivearje, boeke se in reis op steamskip, mar foar't dat ôfsette kin, wit Fix in arrestaasjebefel te bemachtigjen en lit er Fogg en Passepartout oppakke. Nei't se op boarchtocht frijkommen binne, naaie se út troch har daliks yn te skypjen op it steamskip, dat har yn 13 dagen oer de Golf fan Bingalen nei it suden, troch de Strjitte fan Singapoer en om it skiereilân Malakka hinne, en dan oer de Súdsineeske See nei it noarden nei Hongkong ta bringt. Fix kin net oars as harren wer folgje, dat hy boekt in reis op itselde skip, dêr't Passepartout alhiel feringele is om syn maat fan 'e reis fan Egypte nei Bombay wer te treffen.
Yn Hongkong komt oan it ljocht dat Aouda har famyljelid dêrwei emigrearre is, mooglik nei Nederlân, dat Fogg beslút om it fanke mei te nimmen nei Jeropa. Hoewol't er op 'e nij sûnder arrestaasjebefel sit, sjocht Fix Hongkong as syn lêste kâns om Fogg op Britsk grûngebiet op te pakken. Underwilens is Passepartout derfan oertsjûge rekke dat Fix in spion is dy't troch de oare leden fan 'e Reform Club stjoerd is om Fogg yn 'e tsjillen te riden. As Fix him dan einlings yn fertrouwen nimt en ferteld oer syn jacht op 'e bankrôver, leaut Passepartout der neat fan. Om foar te kommen dat Passepartout syn master oer de foarútskode ôffeart fan harren folgjende skip fertelle kin, soarget Fix derfoar dat er de feint dronken kriget, en tsjinnet er him dan dêropta ek nochris opium ta. Likegoed slagget it Passepartout dochs noch om sels it steamskip nei Yokohama te heljen.
Yn San Fransisko nimme de fjouwer reizgers de trein oer it transkontinintale spoar nei New York, mar ûnderweis komme se ferskate obstakels tsjin. Earst belet in ûnbidige keppel bizons de trein de trochgong, dan komme se foar in ynsakke spoarbrêge te stean, en úteinlik wurde se oanfallen troch Sû-krigers. Passepartout wurdt troch de Yndianen finzen nommen, mar Fogg wit him te rêden mei help fan 'e Amerikaanske kavalery. Se reizgje mei in slide dy't tarist is mei in seil fierder nei Omaha, dêr't se in oare trein nei de eastkust nimme. Se arrivearje yn New York 7 dagen nei't se yn San Fransisko oan lân kommen binne.
It selskip lânet te Queenstown, it hjoeddeistige Cobh, yn Ierlân, wêrwei't se har nei Liverpool bejouwe. Fix bemachtiget in nij arrestaasjebefel en lit Fogg yn 'e hechten sette, mar de betizing is dan gau opklearre, mei't de echte bankrôver trije dagen earder al yn Edinburch oppakt is. Troch it opûnthâld hawwe Fogg-en-dy lykwols de trein nei Londen mist, sadat Fogg úteinlik 9 dagen nei't er yn New York skipgien is, yn syn wenplak weromkeard, fiif minuten te let, sa mient er, om 'e weddenskip te winnen.
Fogg ûntskuldiget him foar Aouda oer, om't er syn hiele fortún oan 'e wrâldreis ferpankoekbakt hat, sadat er no yn earmoede libje moatte sil en har net ûnderhâlde kin. Dêrop bekent Aouda lykwols dat se fereale op him wurden is, en freget se him om mei har te trouwen. As Passepartout der de oare deis op út stjoerd wurdt om in dûmny te sykjen, kriget er dêrby foar it ferstân dat it net snein 22 desimber is, sa't Fogg en hy mienden, mar sneon 21 desimber: om't se nei it easten ta reizge binne, tsjin 'e tiid yn, hawwe se in dei wûn (wylst se as se westoan gien wiene in dei ferlern hawwe soene). Dit betsjut dat de weddenskip noch altyd wûn wurde kin, mar dan moat der wol oanmakke wurde. Passepartout hastiget him nei hûs ta om Fogg te warskôgjen, dy't dan halje-trawalje nei de Reform Club jachtet, dêr't er op it nipperke oankomt en de weddenskip wint. It boek einiget mei de trouwerij fan Fogg en Aouda.
Nederlânsk Griffoarmearde Tsjerken
De Nederlânsk Grifformearde Tsjerken (NGK) is in grifformeard tsjerkegenoatskip dat yn 1967 ûntstien is út de Grifformearde Tsjerken frijmakke (GKV). Der binne nauwe bannen mei de Kristlike Grifformearde Tsjerken (CGK) en der wurdt ek al wer in hiel skoft kontakt socht mei de frijmakke grifformearde tsjerke.
Utapau
Utapau is in fiktive planeet út 'e Star Wars-franchise. De planeet waard yntrodusearre yn 'e film Star Wars: Episode III – Revenge of the Sith (2005), it lêste diel fan 'e Star Wars-prequeltrilogy. Utapau is in ôfhandige wrâld yn it planetestelsel mei deselde namme, yn 'e sektor Tarabba yn 'e Bûtenrâne fan it Stjerrestelsel. It is in terrestryske planeet mei in diameter fan 12.900 km, dy't him befynt op in ôfstân fan 51.000 ljochtjier fan 'e haadstêd fan 'e Galaktyske Republyk op 'e planeet Coruscant. In dei duorret op Utapau 17 oeren en in jier 351 dagen. It terrein is foar in grut part tige rotseftich, mei in protte berchtmen en withoefolle reuseftige sinkgatten, mar ek mei flakten en woastinen. Oerflaktewetter is tige krap en makket mar 0,9% fan it planeetoerflak út. Under it planeetoerflak befynt him lykwols in reuseftige ûndergrûnske oseaan, dy't tagonklik is fia de boaiemleaze sinkgatten.
De befolking fan Utapau telt 95 miljoen sielen, dy't foar it meastepart libje yn sydgrotten yn 'e âldere sinkgatten. Fan 'e bewenners fan 'e planeet bestiet 65% út Utai, 30% út Pau'anen en 5% út oaren, meast Amani en Sugi. De Utai en Pau'anen binne yntelliginte rassen fan bûtenierdske wêzens dy't lânseigen binne op Utapau; de Amani en Sugi binne ymmigranten fan oare wrâlden. Pau'anen binne lange, meagere humanoïden mei hege foarhollen en in grize hûdskleur dy't troch de Utai de "Oerâlden" neamd wurde, mei't se wol 700 jier âld wurde kinne. Hja hawwe it bestjoer oer de planeet yn 'e hannen. De Utai binne koarte, gnobsk boude humanoïden mei ferdraaide eagen, dy't de arbeidersklasse foarmje. It tinken is dat de beide rassen har ûntjûn hawwe út ien mienskiplike oarsprong, dy't foarme wurde soe troch in útlânsk ras fan bûtenierdske wêzens dat de planeet likernôch 57.000 jier lyn kolonisearre hat. Mei't der op Utapau gjin beammen groeie en der sadwaande dus gjin hout as boumateriaal foarhâns is, hawwe de Pau'anen en de Utai in unike arsjitektuer ûntwikkele dy't gebrûk makket fan 'e bonken fan deade bisten.
Yn Star Wars: Episode III – Revenge of the Sith wurdt Utapau yn it lêst fan 'e Kloane-oarloggen beset troch de separatistyske Konfederaasje fan Unôfhinklike Stelsels, dy't der in geheime legerbasis fêstiget. Generaal Grievous, de separatistyske opperbefelhawwer, flechtet nei Utapau as syn domdryste wraam op 'e Galaktyske haadstêd yn 'e Slach om Coruscant útrint op in fiasko. As de Hege Jedi Ried ûntdekt wêr't er beskûl socht hat, wurdt Jedi-master Obi-Wan Kenobi stjoerd om mei Grievous ôf te weven. Dat slagget, mar fuort letter furdiget kânselier Palpatine, dy't yn it geheim de boasaardige Sith-master Darth Sidious is, Oarder 66 út, it foarprogrammearre befel oan 'e kloansoldaten fan it Grutte Leger fan 'e Republyk om harren Jedi-ofsieren te fermoardzjen by wat bekend komt te stean as de Grutte Suvering fan 'e Jedi. As de kloansoldaten dêr't er it befel oer fiert, har tsjin him keare, oerlibbet Obi-Wan dat troch himsels nei de boaiem fan in sinkgat falle te litten en ûndergrûnsk nei in oar sinkgat ta te swimmen.
Waskemar (mar)
De Waskemar is in marke yn de gemeente Opsterlân. De mar leit op de Duerswâldster Heide tusken Waskemar en Wynjewâld oan de Leidyk (N917).
Eastersee-Giterskebrêge
Alhoewol de atlas it oars oanjout wurdt Giterskebrêge troch de ynwenners sels gewoan Eastersee neamd. De namme hâldt ferbân mei de aktiviteiten fan Giteren yn dit gebiet. Sûnt de 18e iuw binne in soad Gitersken en minsken út Drintske doarpen nei Fryslân kommen as turfgraver.
Stasjon Almeare Parkwyk
Stasjon Almeare Parkwyk (Almp) is in stasjon oan de Flevoline yn Almeare yn it stedsdiel Almeare Parkwyk yn de provinsje Flevolân.
Gebou
It stasjon waard iepene yn 1996 oan de Flevoline (Weesp - Lelystêd Sintrum). It stasjonsgebou wie in ûntwerp fan arsjitekt Harry Reijnders en lyk as alle stasjons oan de Flevoline in fiadukstasjon. Wylst de stasjons Muzykwyk en Bûten gelyk mei de line yn 1987 yn gebrûk naam wurde, is de rûchbou fan stasjon Almere Parkwyk pas njoggen jier letter ôfwurke. Nei oanlieding fan de ûnderfiningen mei de twa earder neamde haltes binne de beide sydperrons foar it grutste part mei glês omsluten en foarsjoen fan romme, op de oerdutsen kuierrûtes yn de keizerlike tunen fan Peking ynspirearre, paviljoeneftige perronoerkapingen. Ek de treppehuzen krigen glêzen wanden. Op it plein ûnder it stasjon kaam yn stee fan it plande loket in kafetaria.
Diana, prinsesse fan Wales
thumb|Diana, Prinses fan Wales dûnsjend yn it [[Wite Hûs (Washington D.C.)|Wite Hûs mei John Travolta, 1985]] thumb|[[Piccadilly Circus, 6 septimber 1997]] thumb|De Almatunnel yn Parys koart nei it ûngemak
Diana, prinsesse fan Wales, Lady Diana Spencer, berne as Diana Frances Spencer, (Sandringham (Norfolk), 1 july 1961 — Parys, 31 augustus 1997) wie de earste frou fan de Britske kroanprins Charles en de mem fan de prinsen William (1982) en Harry (1984). Hja rekke úteinlik by har man wei, en kaam yn 1997 om by in ferkearsûngemak yn Parys, mei har frijer, Egyptyske ûndernimmer Dodi al-Fayed.
Biografy
Diana wie de jongste dochter fan de Frances Roche, grevinne Spenser (dochter fan de 4de baron Fermoy) en John Spencer, 8ste greve Spencer burggraaf Althorp, wêrtroch Diana ôfstamde fan in soad keningen fan Ingelân Diana hie twa susters, Sarah en Jane, en in broer, Charles.
Nei de dea fan har pake oan heit syn side, de sânde graaf Spencer yn 1975, waard lord Althorp de achtste graaf Spencer en syn dochter krige de titel Lady Diana Spencer, faak ferkoarte ta Lady Di.
Prinsesse fan Wales
Yn 1980, doe't se 19 jier âld wie, waard se opmurken troch de prins fan Wales, prins Charles, dy 't har útnûge foar in polowedstriid. In romance begûn en it stel ferloofde him op 24 febrewaris 1981. Sy trouden op 29 july itselde jier ûnder grutte publike belangstelling yn de St Paul's Cathedral yn Londen. De nije prinsesse waard beskermfrou fan in protte projekten. It pear krige twa soannen William en Harry.
Oan it begjin fan 'e njoggentiger jierren rûn it houlik op 'e non, dy skieding waard breed útmetten yn 'e Britske en ynternasjonale parse en brocht it Britske hôf yn ferlegenheid. Yn in ynterview fertelde de prinses dat har man, al foar it houlik mei Camilla Parker Bowles hâlde. De prins koe Camilla al lang foar syn houlik. Op harren houliksreis droech prins Charles mansjetknopen mei dêryn de inisjalen fan Camilla Parker Bowles gravearre.
Wrâldkampioenskip fuotbal
It FIFA wrâldkampioenskip fuotbal, meastal wrâldkampioenskip fuotbal of WK fuotbal neamd, is in toernoai dat alle fjouwer jier spile wurdt troch nasjonale tiims dy't lid binne fan de FIFA.
Diana, prinsesse fan Wales
Ferstjerren
Diana ferstoar yn 'e âldens fan 36 jier, op 31 augustus 1997 yn de betide moarntiid yn in sikehûs yn Parys. Krekt nei middernacht dy dei wie sy as passazjiere belutsen by in autoûngelok yn de Almatunnel by de Pont de l'Alma yn Parys. Tegearre mei har freon Dodi Al-Fayed, de bestjoerder fan de auto Henri Paul en liifwacht Trevor Rees-Jones. Rees-Jones oerlibbe as ienichste it ûngelok. Se wiene yn de tiid fan it ûngelok op de flecht foar de britske rabberijparse, en ûnderweis nei it appartemint fan Al-Fayed. Mei in snelheid fan sa 'n 105 km/o ried de auto tsjin de trettjinde pylder yn de tunnel. Paul en Al-Fayed wiene op slach dea. Gjinien fan 'e passazjiers hie in autogurdle om. As skuldige waard de sjauffeur oanwiisd, dy't in heger alkoholpromillaazje hie as wetlik tastien wie, en dêrby ûnfoarsichtich en te hurd riden hie.
Wrâldkampioenskip fuotbal
Skiednis
Yn 1930 waard it earste wrâldkampioenskip fuotbal yn Oerûguay holden. De iennige stêd dy't doe de stadions foar de wedstriden hie wie Montevideo der waard dat toernoai spile yn tije stadions. Dit wie twa jier earder, op moandei 28 maaie 1928, yn Amsterdam besletten. Oerûguay krige it earste WK tawiisd om te fieren dat it lân hûndert jier bestie en om't Oerûguay yn 1924 en 1928 goud wûn hie op de Olympyske Spullen en dus ien fan de bettere fuotballannen wie.
De teams waarden foar it earste wrâldkampioenskip útnûge troch de FIFA om mei te dwaan. De animo fan Jeropeeske lannen om mei te dwaan oan dit kampioenskip wie lykwols beheind. De lange reis en hege reiskosten wiene hjir de oarsaak fan. Uteinlik wist Jules Rimet, mei help fan it regear fan Oerûguay, fjouwer Jeropeeske lannen sa fier te krijen om de oerstek te meitsjen. Fanôf it twadde kampioenskip yn 1934 moatte de lannen har kwalifisearje foar it toernoai.
As trofee foar it winnende lân waard de "Victoire aux Ailes d'Or" ûntwurpen: in beker droegen troch Nikè, de Grykske goadinne fan de oerwinning. Dizze wikselbeker waard yn 1946 as earbetoan oan de inisjatyfnimmer fan it WK fuotbal omdoopt nei "Jules Rimet-beker". Yn 1970 gie dizze trofee definityf nei Brazylje: dat wie it tredde WK dat troch Brazylje wûn waard, en de regel wie doe noch dat as ien lân trije kear wrâldkampioen waard, it de trofee hâlde mocht. Yn 1983 waard de orizjinele beker stellen en nea wer weromfûn, wêrnei't it Braziliaanske fuotbalbûn in replika meitsje liet. De hjoeddeiske trofee, de "FIFA World Cup", bestiet út twa figueren op in sokkel dy't in ierdbol omheech hâlde, en is ek wer in wikseltrofee. Dizze beker waard foar it earst útrikt yn 1974 oan it doetiidske West-Dútslân.