cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tromp’s Huys
It museum jout in byld fan it maritime ferline, sa is der in samling (see)kaarten en skipsmodellen. Ek oer Flylân is der in soad te finen, sa wurdt omtinken jûn oan it ûntstean fan it eilân, wêrûnder ferdwûne gebouwen en it yn 1736 ferdwûne doarp West-Flylân. Der is ek oandacht foar goudskip La Lutine en de bekende Flylanners Willem de Vlamingh (ûntdekkingsreizger) en Jan Jacob Slauerhoff (dichter/skriuwer en skipsdokter)
Java (eilân)
thumb|right|200px|Java Java is in eilân yn de Republyk Yndoneezje. It eilân is 132.000 km² grut en hat mear as 114 miljoen ynwenners. Dêrmei is it meast tichtbefolke eilân fan Yndoneezje mei trochstrings 864 minsken de fjouwerkante kilometer.
De haadstêd en tagelyk residinsje fan it lân, Jakarta, leit oan de noard-westkust fan Java. Jakarta mei de foarstêden wurdt meastentiids de Jabotabek neamd, in gearfoeging fan Jakarta - Bogor - Tangerang - Bekasi. Yn dy stêdekloft wenje ûngefear 20 miljoen minsken. De stêd Jakarta sels hat in ynwennertal fan 10 miljoen.
Geografy
Java is part fan de 6000 kilometer lange Soendabôge, in eilânrige dy't fan de Andamanen ôf oant de Molukken rint.
Sumatra leit noardwestlike fan it eilân, en Baly leit eastlik dêrfan. Yn it noard-noardeasten leit Borneo, noardeastlik Selebes. Yn it suden lizze Krysteilân en de Kokoseilannen dy't by Austraalje hearre. Oan de noardkant fan Java leit de Javasee, oan de súdkant de Yndyske Oseaan.
Bestjoerlike yndieling
Java bestiet út fjouwer provinsjes:
Fierders is er in spesjaal gebiet; Jogjakarta (dat de status fan provinsje hat) en in spesjaal haadsteedlik gebiet; Jakarta, dat allyksa de status fan provinsje hat. Der bestean plannen foar de oprjochting fan noch twa nije provinsjes; Sirebon en Surakarta.
Talen
thumb|250px|Taalkundige kaart fan Java Op Java wurde in oantal talen sprutsen, Javaansk, Maleisysk, Soendaneesk, Madoereesk en Balysk (sjoch kaart), troch respektivelik Javanen, Orang Betawy, Soendanezen, Madoerezen en Balinezen.
Braderup
thumb|Lizzing Braderup (Deensk: Brarup) is in plak yn de Dútske dielsteat Sleeswyk-Holstein, en makket diel út fan it distrikt Noard-Fryslân. Braderup hat 663 ynwenners (2010).
Gordianus III
right|thumb|250px|Buste fan Gordianus III Markus Antonius Gordianus Pius (20 jannewaris 225 - 11 febrewaris 244), better bekend as Gordianus III, wie in Romeinske keizer fan 238 oant 244.
Ofkomst
Gordianus wie de soan fan Antonia Gordiana, dy't de dochter wie fan Gordianus I en suster fan Gordianus II. De namme fan syn heit is ûnbekend. Guon boarnen sizze dat syn eigen namme ek net seker is, omdat er bekend wurden is mei de namme dy't er yn 238 fan syn pake oernaam.
Op de leeftyd fan trettjen waard hy ta keizer kroand, neidat syn foargongers Balbinus en Pupienus fan kant makke wienen. Under ynfloed fan syn learaar, grutbringer en riedjouwer Timestus waard hy it Romeinske folk tige dierber. Hy koe de grinzen fan it Romeinske ryk op 'e nij feilich stelle, in opstân yn Afrika del slaan en de Goaten en Sarmaten oerwinnen. Doe Timestus kaam te ferstjerren, beneamde hy Markus Iulius Philippus Arabs ('de Arabier') as rieDsjouwer. Nei alle gedachten spile dizze in wichtige rol yn syn dea.
Bousbel
thumb|Lizzing Bousbel (Dútsk: Bosbüll) is in plak yn de Dútske dielsteat Sleeswyk-Holstein, en makket diel út fan it distrikt Noard-Fryslân. Bousbel hat 212 ynwenners (2010).
Nijskoat
thumb|right|300px|Gemeente It Hearrenfean thumb||Komboerd rjochting Rotstergaast Nijskoat is in doarp yn de gemeente It Hearrenfean yn it suden fan Fryslân.
It doarp leit by de suderein fan it flek It Hearrenfean, besuden De Heide. It doarp is ûntstien op in sânrich, dat de namme komt fan "skoat" yn de betsjutting fan "heech lân". It "Nij" is dan ta ûnderskied mei Aldskoat.
Yn it ferline lei Nijskoat tusken it spoar en de Engelenfeart. Mei de komst fan it krematoarium en de útwreiding fan it yndustryterrein Súd fan It Heaarrenfean is de eastlike grins inkele hûnderten meters opskood. Formeel binne in oantal Skoatters dêrtroch yn It Hearrenfean komd te wenjen. Op it begraafplak stiet ek ien fan de Klokkestuollen yn Fryslân. Op 26 septimber 2009 hie de liedklok fan Nijskoat nei 25 jier wer lûd.
Doarpswapen en flagge
Nijskoat hat sûnt 2006 in doarpswapen en flagge. Skoat betsjut foarútspringend stik lân en wurdt útbylde mei de griene punt yn it gouden skyld. De sulveren klaver yn de foet fan it skyld ferwiist nei it agraryske karakter fan Nijskoat. Op de kaart fan Schotanus (begjin 18e iuw) steane twa einekoaien oanjûn, op it wapen is dat it reade eintsje. De iketûken en de ikels jouwe de ikebosk by Nijskoat oan. In iik jout net allinnich timmerhout, mar waard eartiids ek in soad as bargefoer jûn en fan de bast waard loaistof makke. De gouden eftergrûn jout de sângrûn oan. De reade seam fan de griene punt op de flagge is symboal foar de lintbegbouwing fan Nijskoat.
Mienskip
In jierlikse tradysje is it boskfeest. De buorljudei is yn septimber, op 11 novimber rinne de bern mei lampions. Yn desimber is de krystfiering yn it tsjerkje mei in ôfslutend stamppotbuffet yn De Stâl. In wurkgroep soarget foar it ophingjen fan plantebakken oan de lantearnepeallen. De fuotbalklup spilet sûnt de jierren 70 net mear yn doarp mar op It Hearrenfean, de bining mei it doarp is dêrtroch minder wurden.
Allinnichsteande
In allinnichsteande of allinnesteande is in minske dy't gjin libbenspartner hat, allinne op him- of harsels wennet en yn it eigen deistich ûnderhâld foarsjocht. Dêrby kin it gean om immen dy't noch nea troud west hat en nea in oarsoartige fêste relaasje (lykas gearwenjen) hân hat. Sokken wurde gauris oantsjut as in frijfeint of frijfaam, hoewol't dy begripen eins breder binne. Mar it kin ek gean om immen fan wa't it houlik einige is yn in skieding of fan wa't de oarsoartige fêste relaasje op in soartgelikense wize beëinige is, en teffens is it mooglik dat it giet om in widner of widdo, fan wa't de oarehelte kommen is te ferstjerren. Tsjintwurdich rekket yn Nederlân de Ingelske term single ynboargere, dy't fierhinne synonym is mei it begryp 'allinnichsteande'.
Geke Hoogstins
Geke Hoogstins (Kollumerlân, 1956) is in byldzjend keunstner út Eext.
Allinnichsteande
Neffens it Sintraal Buro foar de Statistyk (CBS) is in allinnichsteande immen dy't inkeld him- of harsels partikulier (d.w.s. net-bedriuwsmjittich) foarsjocht fan húsfêsting en de deistige libbensnedichheden. In allinnichsteande fiert yn dizze definysje gjin mienskiplike húshâlding, mar foarmet in ienpersoanshúshâlding. Neffens de optyk fan it CBS is in folwoeksen bern sûnder relaasje, dat by syn âlden of by ien fan syn âlden ynwennet, dus gjin allinnichsteande. Boppedat hoege allinnichsteanden net beslist net-troud te wêzen: ek troude persoanen dy't yn ôfwachting fan harren skieding al apart wenje, wurde as allinnichsteanden beskôge. Oarsom kinne allinnichsteanden wol in fêste relaasje mei in oare persoan ûnderhâlde, salang't sokken mar apart fan harren partners wenje, bgl. yn in LAT-relaasje.
Geke Hoogstins
Geke Hoogstins is hikke en tein yn Fryslân mar ferfear letter nei Grins. Se waard talitten op de Akademy Minerva, mar keas nei in pear wike foar dûns, teater en ûnderwiis. Se studearre cum laude ôf oan de PABO yn Grins. Nei jierren foar de klas stien te hawwen besluet se har yn 1996 hielendal op it keunstskilderje te rjochtsjen.
Wyls hat se in eigen atelier dêr't se har wurk eksposearret en yn opdracht wurket. Grutste ynspiraasjeboarne is de natoer yn kombinaasje mei har eigen omjouwing. Soks liedt ta wurken yn akwarellen en doeken mei bisten yn it lânskip. Se besiket dêryn de sfear wer te jaan dy't se fielt; fan oangedien oant en mei humor.
Materialen binne oaljeferve en papier dêr't se mei de techniken akryl, akwarel en oaljefreve op wurket.
Allinnichsteande
Yn Nederlân is anno 2018 al jierrenlang sprake fan in sterke taname fan it tal allinnichsteanden. Neffens it CBS wiene der yn 2015 likernôch 2,8 miljoen allinnichsteanden, en de ferwachting is dat dat tal yn 2025 oanwoeksen wêze sil ta 3 miljoen. Dy groei komt foar rekken fan 'e lju yn har middeljierren dy't allinnichsteand binne en ek foar âldere allinnichsteanden. It tal jongere allinnichsteanden bliuwt nei ferwachting oant 2035 stabyl. By de groei fan it tal allinnichsteanden spylje ferskate faktoaren in rol. Sa is it allinnichsteand bliuwen tsjintwurdich troch de gruttere fariaasje oangeande relaasjefoarmen maatskiplik sjoen mear akseptearre. Fierders is de emansipaasje fan froulju wichtich, dy't no net mear, lykas foarhinne, ekonomysk ôfhinklik binne fan in man en dy't boppedat in bettere oplieding hawwe.
Geke Hoogstins
Yn har boek Keunstlânskip, Drintske Aa en Hunze yn akwarel lit se mei har pinsiel it mystearje fan it lânskip, de idyllyske skientme fan de natoer troch it jier hinne sjen. Troch de ferhalen by de akwarellen besiket se har leafde foar de natoer wer te jaan.
Slach by Nisibis
De slach by Nisibis wie yn 217 en gie tusken it Romeinske leger ûnder befel fan keizer Makrinus en it leger fan de Parten oanfierd troch harren sjah (kening) Artabanus IV. De slach waard troch de Parten wûn en fûn plak by de stêd Nisibis yn it easten fan Anatoalje.
Eftergrûn
Under keizer Karakalla (211–217) wienen de Parten hieltyd in bedriging foar de eastgrins fan it Romeinske Ryk. Yn neifolging fan syn idoal Aleksander de Grutte (336-232 f.Kr.), gie de keizer op fjildtocht tsjin de Parten. Yn 216 luts er mei it leger de Tigris oer en ferwoaste alle stêden dêr't er by del kaam. De Romeinen profitearren fan de rivaliteit tusken twa troanpretendinten en stuts de Eufraat oer.
Oan dizze treflike fjildtocht kaam in ein doe't Karkalla yn Edessa (Turkije) op 8 april 217 fermoarde waard. De legers yn it easten Makrinus as opfolger. Markrinus makke fuortendaliks in ferkearde beslissing doe't hy besocht om ta in fergelyk te kommen mei de Parten. De Perzyske kening Artabanus IV die krekt oft er ree wie om mei te dwaan oan ûnderhandelings, mar brocht yn de tuskentiid in sterk leger op 'en bien. By Nisibis foelen de Parten it Romeinske leger oan dy't hjir net op klear wienen. Yn de slach dy't dêrop folge waarden de Romeinen ferslein en koe Markrinus him els inkeld rêde troch grutte slompen jild te skinken oan de Parten en al de oermastere gebieten werom te jaan.
Hanenburch (stins)
thumb|Hanenburch (1649) De Hanenburch wie in stins yn de binnenstêd fan Snits.
De stins stie op de kop fan de Wide Noarderhoarne.
De skiednis fan de lokaasje giet werom oant de 13e iuw. Nei oanlieding fan resint archeologysk ûndersyk yn de omjouwing kin oannomd wurde dat der yn dizze tiid in stins stien hat op dit steed. Letter waard op dit plak in stins setten dy't mooglik brûkt waard as greeflike residinsje. De eksakte bou- en sloopdata binne ûnbekend, mar der binne wol fermeldingen fan dit bouwurk. Sa stiet it gebou op in kaart út 1649 en wurdt dizze yn in kronyk út 1772 beskreaun.
Tsjintwurdich stiet op dit plak Hotel Hanenburg.
Alphonse Daudet
thumb|right|230px|Alphonse Daudet Alphonse Daudet (Nîmes, 13 maaie 1840 - Parys, 17 desimber 1897) wie in Frânsk skriuwer. Doe't er sân jier wie ferhuze er om tragyske redenen nei Noard-Frankryk. Hy hat wenne oan it Place des Vosges 8 yn Parys. Trochdat er jong twongen is om te ferhúzjen hat er wierskynlik in romantisearre byld foarme fan de Súd-Frânske Provence.
Jonge jierren
Alphonse Daudet waard berne yn Nîmes. Syn famylje fan heite en memme kant hearde ta debourgeoisie. Heit, Vincent Daudet, wie in sidefabrikant — in man dy't in soad tsjinslach en mislearrings kind hat. Alphonse wie in skûltsjemakker en hie in tryste jeugd. Yn 1856 ferliet er Lyon, dêr't er nei skoalle gie en waard skoalmaster yn Alès, Gard, yn Súd Frankryk. Hy koe der min oer. Lykas Charles Dickens, hat er letter sein dat er moannen nei syn ûntslach noch mei ôfgriis wekker waard út dreamen wêryn't er wer foar de klasse stie.
Op 1 novimber 1857 hâlde er op mei lesjaan en naam er syn taflecht by syn trije jier âldere broer Ernest Daudet, dy't as sjoernalist yn Parys troch de tiid besocht te kommen. Alphonse begûn te skriuwen en syn gedichten waarden útbrocht yn in lytse bondel, Les Amoureuses (1858), dy't goed ûntfogen waard. Hy krige wurk by Le Figaro, ûnder de enerzjike redakteur Cartier de Villemessant, skreau twa of trije toanielstikken, en krige starichoan erkenning yn it literatuer leafhawwend fermidden. Hy waard sjoen as orzjineel en in belofte foar de takomst. Morny, Napoleon III syn machtige minister, beneamde him as ien fan sekretarissen — in baan dy't er oant Morny's dea yn 1865 hâlde soe— en dy't him in goed ynkommen besoarge. thumb|right|De mûne by Fontvieille
Literêre karriêre
Yn 1866 waarden de Brieven fan myn mûne, skreaun yn Clamart by Parys, tige wurdearre troch it publyk; hy ferwiisde dêryn nei in beskate mûne yn Fontvieille, Provence. De earste fan syn wat langere boeken, Le petit chose (1868), feroarsake lykwols net sa'n sensaasje by de lêzer. It is in ferhaal dêr't Daudet in protte út syn jeugd yn ferwurke, elegant ferteld, mei in soad patos. It jier 1872 brocht it ferneamde Aventures prodigieuses de Tartarin de Tarascon, en de trije-akter L'Arlésienne; mar syn Fromont jeune et Risler aîné (1874) ferôvere fuortendaliks de wrâld. Hy rekke dêrmei in gefoelige snaar, en it wie wat nijs yn de Frânske literatuer. Hy skiep libbene en dochs typyske karakters yn it stik.
Jack (1876), in roman oer in ûnecht bern en in martelaar fan syn selssuchtige mem, makke wer djippe yndruk en befêstige it byld dat men fan Daudets lêste wurk krige hie. Fan doe ôf wie er fan súkses fersekere, roman nei roman waard publisearre, Le Nabab (1877), Les Rois en exil (1879), Numa Roumestan (1881), Sapho (1884), L'Immortel (1888). Ut en troch ferskynden toanielstikken, Trente ans de Paris (1887) en Souvenirs d'un homme de lettres (1888). Dizze stikken, mei de trije Tartarin-romans, Tartarin de Tarascon, Tartarin sur les Alpes, Port-Tarascon, en de te bewûnderjen koarte ferhalen, meast noch skreaun foar't er ferneamd en begoedige rekke, foarmen syn libbenswurk, it wurk dat de tiid trochstean soe.
Daudet hat him faak ferdigenje moatten tsjin it ferwyt dat syn wurk in soad op dat fan Dickens like. Letterkundigen fine yndie in protte oerienkomsten yn de geast en wize fan skriuwen. Wat grif wol orzjineel is, is syn styl, dy't impressionistysk neamd wurde mei. In styl fol fan ljocht en kleur en libben, sûnder de drûge beskriuwings dy't de âldere literatuer faak sa eigen wie. It liket fierder dat it skriuwen Daudet maklik fallen wie, net as by bygelyks de Bruorren de Goncourts, waarns styl fan skriuwen folle dreger oerkomt en mear ynspanning tinken docht. Emile Zola fûn Daudet en syn wurk fol fan lokkige fynsten en 'sjarmant'. Daudet wie goed befreone mei Edmond de Goncourt (dy't by him yn 'e hûs stoar), mei Flaubert, en Zola. (Ivan Toergenjev hie er ek kunde oan.) Lykas syn literêre kunde kin er in naturalistysk skriuwer neamd wurde. Syn eigen ûnderfinings, syn fermidden, syn freonen, publike figueren út it Paryske libben, in rike boarne foar syn wurk, men kin se allegearre, bewurke en ferlibbene, yn syn wurk tsjinkomme. L'Immortel is in bittere oanfal op de ferheven en grutske Académie française, dêr't er nea ta beheard hat.
Daudet skreau in stikmannich aardige ferhalen foar bern, sa as "La Belle Nivernaise," it ferhaal fan in âlde boat en har bemanning.
Yn 1867 boaske Daudet mei Julia Allard, dy't bekend wie fan Impressions de nature et d'art (1879), L'Enfance d'une Parisienne (1883), en wat literêre stúdzjes ûnder de skûlnamme "Karl Steen." Daudet wie har net trou en krige ek syfilis, sa as in mear skriuwers yn dy tiid. Mei tolve jier hie er syn earste seksuele kontakt en yn syn houlik sliepte er mei de mêtresses fan syn freon. Daudet hat ferskate pynlike behannelings en operaasjes útstean moatten foar syn syfilis, dy't him úteinlik dochs ferlamje soe.
Daudet stoar yn Parys op 16 desimber 1897 en kaam te hôf op Père Lachaise.
Félibrige
Daudet rekke befreone mei de Súd-Frânske skriuwer Frédéric Mistral en gie by syn genoatskip fan skriuwers en dichters, Félibrige; meiinoar woene sy de âlde súdfrânske taal, it Oksitaansk, nij libben ynblaze.
Fontvieille
Daudet hat in pear kear by syn famylje op it lytse kastiel Montauban yn it doarp Fontvieille útfanhûs west. Dêrom stiet der yn Fontvieille ('de âlde boarne') net allinne in stânbyld, mar binne der ek ferskate winkels nei him neamd.
Bekendheid
Daudet wie by syn libben net sa bekend as syn Provinsaalske freon Mistral. Dochs wurdt Daudet wol de ambassadeur fan de Provence neamd; in protte strjitten en skoallen yn Súd-Frankryk binne nei him neamd. Wylst Mistral tsjintwurdich hast net mear lêzen wurdt, is Daudet yn 't generaal noch wol bekend. Ferskate boeken fan syn hân wurde op skoallen noch besprutsen.
Novellen
l' homme a la cervelle d or
World War Z (film)
World War Z is in Amerikaanske apokalyptyske horroraksje-aventoerefilm út 2013 ûnder rezjy fan Marc Forster, mei yn 'e haadrollen Brad Pitt en Mireille Enos. De titel betsjut "Wrâldoarloch Z". De film is basearre op 'e roman mei deselde namme fan Max Brooks. It ferhaal giet oer in pandemy fan in nij, ûnbekend firus, dat de slachtoffers binnen de koartste kearen omfoarmet ta sombys mei in ûnwjersteanbere oandriuw om oare minsken te biten en sa it firus troch te jaan. Middenmank dizze somby-apokalyps reizget Gerry Lane, in eardere ûndersiker foar de Feriene Naasjes, de wrâld ôf op 'e siik nei de boarne fan it firus, yn 'e hope dat er dêrmei ek in oplossing fine sil. World War Z krige fan 'e filmkritisy oer it algemien positive resinsjes, en wie in grut kommersjeel súkses yn 'e bioskopen. De film wûn in Saturn Award. De produksje fan in ferfolchfilm rûn lykwols yn 2019 op 'e non, nei't it skynt omreden fan budgetêre swierrichheden.
Dool
Dool is in Nederlânske doommetalband oprjochte yn 2015 yn Rotterdam troch gitaris Raven van Dorst. De band brocht yn 2017 syn debútalbum Here Now, There Then út. Dool hat trije studio-albums útbrocht.
World War Z (film)
Plot
Gerry Lane, in eardere ûndersiker foar de Feriene Naasjes, en syn frou Karin en dochters Rachel, fan alve, en Connie, fan acht, sitte fêst yn in file yn it sintrum fan harren wenplak Philadelphia, wannear't de stêd ûnder de foet rûn wurdt troch in oanwaaksende kliber sombys. Lane ûntdekt dat it mar tolve sekonden duorret foar't immen dy't troch in somby biten is, sels yn in somby feroare is. Lane en syn gesin ûntsnappe yn in efterlitten camper út 'e yn gaos ferkearende stêd en ride nei Newark ta, dêr't se nei in besyk oan in supermerk om foarrieden yn te slaan, besykje it plat dak fan in oanbuorjende appartemintekompleks te berikken. Lane hat nammentlik tillefoanysk kontakt hân mei syn eardere baas, ûndersekretaris-generaal fan 'e Feriene Naasjes Thierry Umutoni. Dyselde hat ferlet fan immen mei Lane syn feardichheden en ûnthjit om in helikopter te stjoeren om Lane en syn húshâlding op te pikken.
As ek Newark troch de sombys ûnder de foet rûn wurdt, slagget it harren lykwols net om it dak te berikken. Ynstee sykje se beskûl by in Latino-húshâlding dy't yn ien fan 'e apparteminten yn it gebou wennet. Dêr bringe se de nacht troch. De oare moarns ier risselwearje se om fuort. Se biede harren gastgesin oan om harren mei te nimmen, mar dy slane dat oanbod ôf. Yn it treppehûs ûnderweis nei it dak wurde Lane en syn húshâlding oanfallen troch sombys, mar hy wit de oanfal ôf te slaan. Underwilens brekke de sombys yn it appartemint fan it Latino-gesin yn en deadzje de heit en mem. Inkeld Tomás, in jonkje fan Rachel har jierren, wit te ûntkommen en jout him yn it treppehûs by Lane. Hy en Karin beslute neitiid dat se no trije bern hawwe. De sombys besykje it dak fan it appartemintekompleks te berikken, mar Lane wit harren tsjin te kearen oant de ûnthjitten helikopter arrivearret, wêryn't hy en syn gesin ûntkomme.
Umutoni bringt Lane yn 'e kunde mei Andrew Fassbach, in briljante jonge firolooch fan 'e Universiteit fan Harvard, dy't de lieding hat oer it ûndersyk nei de oarsprong fan 'e útbraak fan it firus. Fassbach hâldt út dat de ûntwikkeling fan in faksên ôfhinget fan it finen fan in swak plak yn it firus. Dêrom moat útsocht wurde wêr't it weikomt. Om't de term 'sombys' foar it earst brûkt is yn in memo dat ôfkomstich wie fan Camp Humphreys, in grutte Amerikaanske legerbasis yn Súd-Koreä, wurde Fassbach en Lane dêr mei in eskorte fan Navy SEALs (kommando's fan 'e Amerikaanske Marine) hinne stjoerd yn in Lockheed C-130 Hercules-transportfleantúch. Fassbach kriget in pistoal tastoppe, mar Lane warskôget him dat er de finger fan 'e trekker ôf hâlde moat, om net by fersin te sjitten.
As de Hercules by nacht yn 'e rein yn Camp Humphreys lânet en Lane-en-dy útstappe, wurde se oanfallen troch sombys. Fassbach rekket yn panyk en besiket werom te gean, it fleantúch yn, mar glidet út op 'e laadklep dy't glysterich wurden is troch de rein. Hy knoffelet del en sjit himsels by it delkommen by fersin troch de holle om't er net nei Lane harke hat doe't dy him fertelde dat er de finger fan 'e trekker ôf helje moast. Lane en de oerlibbene Navy SEALs wurde rêden troch in groep ûnynfektearre Army Rangers (kommando's fan it Amerikaanske Leger), dy't ûnder befel steane fan kaptein Speke. Dyselde fertelt Lane dat it firus yn Camp Humphreys yntrodusearre wie troch in legerdokter dy't earder nei in needgefal yn in doarp yn 'e neite fan 'e basis west hie. It docht bliken dat de ynkubaasjetiid doe noch folle langer wie. Om't Speke en syn mannen de sikeboech, dy't op 'e basis de boarne fan it firus wie, platbaarnd hawwe, werby't alle papierwurk fan 'e dokter ferlern gien is, rint it spoar nei de oarsprong fan it firus dea.
By tafal komt Lane der lykwols efter dat op 'e basis in âld spesjaal agint fan 'e Amerikaanske ynljochtingetsjinst CIA finzen holden wurdt, dy't trapearre is op it dwaan fan wapenleverânsjes oan Noard-Koreä. As er de man befreget, fertelt dy him dat Noard-Koreä in probate, sij it brute metoade fûn hat om it firus tsjin te kearen: by alle 23 miljoen ynwenners fan it lân binne yn 24 oeren alle tosken lutsen. Dat hâldt de fersprieding fan it firus tsjin, want sûnder tosken kin men net bite. De CIA-man rikkemandearret Lane lykwols oan om nei Israel te gean, dat fiif dagen foar't it firus him oer de wrâld begûn te fersprieden de bou fan in fyftich meter hege muorre om it hiele lân hinne foltôge en alle grinzen tichtdien hat. Hy jout him de namme fan Jurgen Warmbrunn, in heechpleatste funksjonaris by de Israelyske feilichheidstsjinst Mossad.
It skynt dat de sombys oanlutsen wurde troch leven, dat Lane-en-dy besykje sa súntsjes mooglik de Hercules by te tanken om wer fuort te kinnen. Krekt op dat stuit wurdt Lane op syn satellyttillefoan opskille troch syn oer him yn noed sittende frou Karin. Dêrmei stjoert se him ûnbedoeld de sombys op 'e hûd, en Lane en syn piloat kinne inkeld fan Camp Humphreys fuortkomme troch de selsopoffering fan kaptein Speke en ferskate oare Rangers en SEALs.
Yn Jeruzalim oankommen lit Lane de piloat yn 'e Hercules efter en giet er sels de stêd yn foar in moeting mei Warmbrunn. Dyselde fertelt dat it firus nei alle gedachten yn Yndia ûntstien is. Hy leit út dat de Mossad radioboadskippen opfongen hie fan Yndiaaske troepen dy't útholden dat se tsjin rakshasa's ("demoanen") fochten, wat de Mossad as sombys ynterpretearre. Alle middels dy't de Israelyske steat ta syn foldwaan hie, waarden doe ynset foar it ôfbouwen fan 'e muorren dêr't se dochs al mei oan 'e gong wiene, sadat it lân himsels yn karantêne pleatse koe. Warmbrunn lit Lane sjin dat de Israelyske Definsjemacht mei autobussen flechtlingen út 'e omlizzende lannen hellet. As de ferromme flechtlingen lûd begjinne te sjongen, wurde de sombys dêr lykwols troch oanlutsen. Se klimme oerinoar hinne om by de muorre op te kommen en foarmje sa úteinlik in reuseftige bulte dy't oaren as in trep nei boppen brûke. Sa komme se oer de hege muorren hinne, en as se binnen de muorre de earste minsken begjinne te ynfektearjen is der gjin hâlden mear oan en is it noch mar in kwestje fan tiid foar't ek Israel ûnder de foet rûn wurdt.
Warmbrunn jout in geweargroep Israelyske soldaten befel om Lane feilich werom te bringen nei syn fleantúch. Yn 'e nauwe strjitsjes fan Jeruzalim wurde se lykwols middenmank de yn panyk fuortflechtsjende boargers oanfallen troch de sombys. Ferskate soldaten komme om en in jonge froulike soldaat wurdt yn 'e lofterhân biten. Lane brûkt in grut mês út har taris om har fluch de hân ôf te slaan, foar't it firus him fia har bloed nei oare dielen fan har lichem ferspriede kin. Mei de ferwûne soldate, dy't Segen hjit, berikt er de lofthaven, dêr't lykwols blykt dat syn senuweftige piloat al útpykt is mei de Hercules. Lane en Segen ferskaffe harrensels tagong ta in Wytrussysk ferkearsfleantúch dat op it punt stiet om fuort en ûntkomme sa út it ferlerne Jeruzalim.
As Umutoni 48 oeren lang neat mear Lane heart, giet admiraal Mullenaro derfan út dat Lane omkommen is. Hy lit Karin en de trije bern oerpleatse fan syn fleandekskip nei in folle minder feilige "feilige sône" yn 'e omkriten fan Freeport, yn 'e Kanadeeske provinsje Nij-Skotlân. Lane en Segen oerlibje lykwols de fleanramp, mar Lane hat in stik metaal dwers troch syn búk krigen. Se witte mei muoite it laboratoarium te berikken, dêr't Lane by de tagongsdoar bewusteleas yninoar sakket. Hy en Segen krije medyske help, en trije dagen letter komt er wer by en fertelt er de dokters fan 'e WHO dy't yn it laboratoarium wurkje oere syn teory. Hy is der min oer te sprekken as er fan Umutoni heart wat admiraal Mullenaro dien hat, mar tagelyk beseft er dat er syn gesin it bêste helpe kin troch syn teory te testen.
Dêrfoar moat er himsels ynjektearje mei in deadlike mar genêsbere sykte om as "kamûflaazje" te tsjinjen tsjin 'e sombys. Probleem is allinnich dat al sokke patogenen opslein binne yn in kuolromte yn Fleugel B fan it laboratoarium. En lit dêr no krekt in útbraak fan it sombyfirus plakfûn hawwe wêrby't tachtich wurknimmers fan 'e WHO besmet rekke binne. Lane, Segen en de direkteur fan it laboratoarium weagje harren yn dat diel fan it gebouwekompleks, mar as se efterfolge wurde troch de sombys, reitsje se inoar kwyt. Segen en de direkteur wurde weromjage nei it oare diel fan it gebou, mar as alle sombys efter harren oan geane, slagget it Lane om 'e kuolromte te berikken. Wannear't er mei alle patogenen yn in trompke wer fuort sil, stiet der lykwols foar de doar fan 'e kuolromte ien somby te wachtsjen. Lane hat gjin oare kar as om himsels fuortendaliks mei in deadlike sykte te ynjektearjen. As Lane de mei in koade befeilige doar iependocht, blykt syn teory korrekt te wêzen: de somby negearret him. Dêrtroch kin er rêstich mei it trompke by him tusken de oare sombys troch nei it barrikadearre diel fan it laboratoarium kuierje, wêrnei't er troch de WHO-dokters ynjektearre wurdt mei in faksên tsjin 'e sykte dêr't er himsels mei besmet hat.
Lane en Segen reizgje nei de feilige sône by Freeport, dêr't Lane weriene wurdt mei wiif en bern. Troch syn wurk wurdt no in faksên ûntwikkele dat minsken kamûflearje kin tsjin 'e sombys. Oerlibbenen kinne dêrtroch evakuëarre wurde út ferlerne gebieten en troepen kinne yn it offinsyf gean. It is net de ein fan 'e striid, mar it begjin fan in nij stadium yn 'e pandemy.
Produksje
World War Z waard basearre op 'e roman World War Z fan Max Brooks, út 2006. Nei in biedoarloch mei Appian Way Productions, de filmstudio fan Leonardo DiCaprio, wist Brad Pitt syn Plan B Entertainment dêr yn 2007 de filmrjochten op te bemachtigjen. De earste ferzje fan it senario waard skreaun troch J. Michael Straczynski, mar letter waard it hielendal werskreaun troch Matthew Michael Carnahan, en dêrnei eiden Drew Goddard en Damon Lindelof it ek nochris oer.
De film waard regissearre troch Marc Forster. As produsinten wiene Pitt, Dede Gardner, Jeremy Kleiner en Ian Bryce by it projekt belutsen foar de filmstudio's Skydance Media, Hemisphere Media Capital, GK Films, Plan B Entertainment en 2DUX². Foar de film wie in budget beskikber fan $190 oant 269 miljoen, ôfhinklik fan hokker boarne men leauwe wol. De filmmuzyk waard fersoarge troch Marco Beltrami.
De kamerarezjy wie oarspronklik yn 'e hannen fan Robert Richardson, mar dy ferliet de produksje tsjin 'e ein fan 'e opnamen abrupt om oan Django Unchained fan Quentin Tarantino te wurkjen. Syn assistint Newton Thomas Sigel makke de opnamen ôf. By lettere reshoots wie Ben Seresin de kameraregisseur. It wie eins de bedoeling om Richardson yn 'e begjintitels en op 'e ôftiteling as kameraregisseur te neamen, mar doe't hy hearde dat de kleurgradaasje fan World War Z oansjenlik feroare wie, tsjinne er in fersyk yn om net neamd te wurden.
Opnamen
De opnamen foar World War Z setten yn july 2011 útein en duorren oant en mei 4 novimber fan dat jier. Reshoots fûnen plak yn septimber en oktober 2012. Der waard filme op lokaasje yn Malta, Súd-Koreä, Hongarije en yn Londen en Glasgow yn it Feriene Keninkryk. De sênes dy't yn Philadelphia spylje, waarden eins opnommen yn Glasgow. De sênes oan board fan it fleandekskip waarden filme oan board fan it befoarriedingsskip fan 'e Britske Keninklike Marine de RFA Argus.
It wie oarspronklik de bedoeling dat World War Z einigje soe mei in klimaktysk treffen tusken sombys en soldaten yn 'e Russyske haadstêd Moskou. Dat soe opnommen wurde yn 'e Hongaarske haadstêd Boedapest. De opnamen fan dy sênesekwinsje soe begjinne op 10 oktober 2011. Dy moarns foel de terrorismebestridingsienheid fan 'e Hongaarske plysje lykwols it pakhûs binnen dêr't de fjoerwapens ôflevere wiene dy't foar de sênes as rekwisiten brûkt wurde soene. It die bliken dat de 85 mitrailleurs, pistoalen en skerpskuttergewearen troch de filmprodusinten yn in priveefleantúch nei Boedapest ta flein wiene en nea oanjûn wiene by de Hongaarske dûane. It bygeande papierwurk sei dat se ûnbrûkber makke wiene, mar se blieken allegearre noch folslein funksjoneel te wêzen. De Hongaarske autoriteiten namen de hele boel dêrom yn beslach. Om't net útmakke wurde koe wa't de eigner fan it wapenreau wie, kaam it lykwols net ta in rjochtsaak. De opnamen foar striid yn Moskou koene neitiid lykwols net trochgean.
Distribúsje
De distribúsje fan World War Z waard fersoarge troch Paramount Pictures. De film gie op 2 juny 2013 yn Londen yn premiêre, en wie op 20 juny ek te sjen op it Ynternasjonaal Filmfestival fan Moskou. Yn 'e Feriene Steaten waarden op 14 juny premiêres holden yn sawol New York as Los Angeles, wêrnei't de film op 21 juny yn 'e Amerikaanske bioskopen iepene. It byhearrende soundtrackalbum ferskynde op 18 juny by platemaatskippij Warner Bros. Records. World War Z waard op 24 septimber 2013 útbrocht op dvd en blu-ray.
Untfangst
Fan 'e filmkritisy krige World War Z oer it algemien positive resinsjes. Sa joech Richard Roeper de film yn 'e Chicago Sun-Times 31/2 fan 4 stjerren. Hy omskreau World War Z as "sa fermaaklik as wat" en woe hawwe dat de film "frijwol oan ien wei troch aksje leveret". Yn it tydskrift Rolling Stone parte Peter Travers de film 3 fan 4 stjerren ta; hy skreau: "de spanning is om yn te bliuwen". Scott Foundas fan Variety fûn de film "ferrassend fernimstich" en "in ynbyldingsrike tafoeging oan 'e kanon fan sombyfilms".
In protte resinsinten hiene lof foar it aktearjen fan Brad Pitt en foar de film as in reälistyske kyk op in somby-apokalyps, mar der wie ek krityk, benammen op 'e as antyklimaktysk beskôge ein, de efter de tiid rekke special effects en it gebrek oan trou oan it boarnemateriaal, te witten: de roman fan Max Brooks. Neffens A.O. Scott fan The New York Times besocht de film net de grinzen fan kommersjeel fermaak op te sykjen, mar "docht er wat er kin om ynteressante manearen te finen om 'e tiid troch te bringen binnen dy grinzen." Kenneth Turan fan 'e Los Angeles Times fûn dat World War Z "in bytsje rint as wie it in searje fan ferskillende films".
Op 'e webside Rotten Tomatoes, dy't resinsjes sammelet, hat World War Z in goedkarringspersintaazje fan 66%, basearre op 279 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: "Hoewol't [de film] ûnlykmjittich is en ôfwykt fan 'e boarne foeget World War Z op fernimstige wize en yn in heech tempo spanning en in solide aktearprestaasje fan Brad Pitt ta oan it sombysjenre." Op Metacritic, de wichtichste konkurrint fan Rotten Tomatoes, behellet World War Z in goedkarringspersintaazje fan 63%, basearre op 46 resinsjes.
Opbringst
World War Z brocht yn 'e bioskopen yn 'e Feriene Steaten en Kanada $202,4 miljoen op, en yn alle oare lannen en territoaria $337,6 miljoen. Wrâldwiid kaam de opbringst dêrmei út op $540,0 miljoen. Ofset tsjin it budget fan $190 oant 269 miljoen betsjut dat in winst fan $271 oant 350 miljoen, hoewol't dêr de marketingkosten noch wol ôf moatte.
Bramstedtlund
thumb|Lizzing Bramstedtlund (Deensk: Bramstedlund) is in plak yn de Dútske dielsteat Sleeswyk-Holstein, en makket diel út fan it distrikt Noard-Fryslân. Bramstedtlund telt 252 ynwenners (2010).
World War Z (film)
Prizen
World War Z wûn de Saturn Award foar bêste skrillerfilm. De film waard fierders ek nominearre foar de Satellite Award foar favorite simmerfilm (aksje-aventoer) en foar de Young Artist Award foar bêste jonge aktrise yn in spylfilm (Abigail Hargrove).
Juttersmuseum (Flylân)
It Juttersmuseum fan Flylân sit yn in drinkelingehúske op de Flyhors. In besite oan it dit partikuliere museum is allinnich mooglik yn kombinaasje mei in rûnrit oer natoergebiet de Flyhors.
It drinkelingehúske wie eartiids bedoeld as feilich plak foar drinkelingen. Dy koenen drûge klean en iten fine en ek belje mei it Posthuys. De Flyhors Express makket ek jûntochten fan it Posthuys nei it museum. Der wurdt boud oan in juttersskutting fan oanspield hout dy't lijte jout op it winige Waad.
Sing-Sang
Sing-Sang is in syddyk fan de Langewyksewei eastlik fan Bontebok en besuden Jonkerslân. De namme 'Sing-Sang' soe in oanwizing wêze kinne foar de fûgelrykdom yn de omkriten. De Sing-Sang-brêge leit oer de Skoatterlânske Kompanjonsfeart tsjinoer de achtste wyk.
De Zingzang, Sinck sang of Sing Sang wie in stik minne feangrûn yn de Kompanjy. It lei op de grins fan Opsterlân en Skoatterlân tichtby de brêge. De oanlizzende stikken lân waarden ôfgroeven foar turfwinning. De Kompanjons kochten yn 1697 it rjocht om dêr de bonkierde fan de stikken lân derneist op te stoarten. Se kochten it fan Bondina Brugts, húsfrou fan Adolphus Alsem, dy't op Veenenburg wenne. Dit bûten Veenenburg stiet op de kaart fan Schotanus (1718) oan de noardlike bocht fan de Eilewyk.
Babsk
Babsk is in doarp yn it midden fan Poalen yn it woiwodskip Lodz, mei 690 ynwenners (2002).
It plak waard faaks yn de 14e iuw stichte.
SOS (liet fan ABBA)
SOS is in nûmer dat oarspronklik opnaam is troch ABBA op 22–23 augustus 1974 yn de Glen Studios yn Långängen en útbrocht op it album ABBA út 1975. SOS wie it fjirde nûmer op it album en waard yn juny 1975 útbrocht as fiifde single fan it album.
Oer it nûmer
SOS is skreaun troch Benny Andersson, Björn Ulvaeus en Stig Anderson en is opnaam yn de Glen Studio yn Långängen. Manager Stig Anderson keas de titel, de teksten dy't er oanbean hie, waarden werskreaun troch Ulvaeus.
Sweedsktalige ferzje Agnetha Fältskog
Yn 1975 brocht Agnetha Fältskog har fiifde solo-album út, op 22–23 augustus 1974 yn de Glen Studios yn Långängen naam se tegelyk mei de Ingelkse ferzje welke útbrocht waard troch har band ABBA, in Sweedske ferzje op van SOS. It nûmer waard útbrocht op it album Elva kvinnor i ett hus. SOS wie it earste nûmer op it album en waard yn juny 1975 yn Sweden útbrocht as twadde single fan it album. Nettsjinsteande it feit dat Fältskog de single nea yn Sweden promoatet, waard it Fältskog's tredde nûmer 1 op radio hitlist Svensktoppen, it nûmer kaam op 22 novimber 1975 de list binen en bleau yn totaal alve wiken yn de list.
Cher cover
Yn 2018 brocht Cher har seisentweintichste-album út, mei dêrop in allegear covers fan ABBA nûmers. SOS wie it fjirde nûmer op it album en waard op 23 augustus 2018 útbrocht as twadde single fan it album. Al is de single nea fysyk op in single útkaam en allinne online útbrocht.
Iikhoarntsje
It iikhoarntsje (Latynske namme: Sciurus vulgaris), ta ûnderskie fan besibbe soarten ek wol it reade iikhoarntsje of it gewoane iikhoarntsje neamd, is in sûchdier út it skift fan 'e kjifdieren (Rodentia), de famylje fan 'e iikhoarntsjes (Sciuridae) en it skaai fan 'e beamiikhoarntsjes (Sciurus), dat foarkomt yn grutte dielen fan Jeropa (wêrûnder ek Fryslân) en noardlik Aazje. It is in beweechlik bistke dat yn 'e beammen libbet en him benammen ûnderskiedt troch syn rodzige kleur en syn grutte plomsturt. Hoewol't er te boek stiet as "net bedrige", is er op 'e Britske Eilannen slim yn 'e benearing brocht troch de yntroduksje fan it besibbe grize iikhoarntsje (Sciurus carolinensis), út Noard-Amearika.
Algemien foarkommen
It iikhoarntsje komt yn hast hiel Jeropa foar, mar ûntbrekt op 'e Mediterrane eilannen, yn it súdwestlike diel fan it Ibearysk Skiereilân en yn it grutste (súdlike) part fan Grikelân. Likemin komt er foar op 'e lytsere Britske Eilannen, Iislân en de Fêreu-eilannen, en yn it uterste noarden fan Skandinaavje, it Russyske Kola-skiereilân en Jeropeesk Ruslân. Yn Grut-Brittanje en Ierlân, en yn mindere mjitte yn it Noarditaljaanske Piëmont, is it iikhoarntsje yn 'e tweintichste iuw foar in grut part ferkrongen troch it gruttere grize iikhoarntsje (Sciurus carolinensis), dat in eksoat is dy't ôfkomstich is út Noard-Amearika. Yn it easten ûntbrekt it (gewoane) iikhoarntsje fierders yn it suden fan 'e Oekraïne, it Oekraynske skiereilân de Krim en yn súdlik Ruslân.
Yn Aazje komt it iikhoarntsje foar by de hiele noardkust fan Lyts-Aazje lâns en yn it grutste part fan Sibearje, it eilân Sachalin ynbegrepen, mar útsein it gebiet boppe de Arktyske beamgrins, it uterste súdwesten en de westlike helte fan it skiereilân Kamtsjatka. Dêrnjonken libbet er ek yn dielen fan noardlik en eastlik Kazachstan en noardlik en westlik Mongoalje, eastlik Kirgyzje en westlik en noardlik Sinkiang-Oeigoerje. Yn East-Aazje omfettet it ferspriedingsgebiet fan 'e it iikhoarntsje fierders noch it noarden en easten fan Mantsjoerije, hiel Koreä, it Japanske eilân Hokkaido en in diel fan 'e kust fan noardeastlik Sina.
Växjö
Växjö is in stêd yn it lânskip Småland yn Sweden. It is it haadplak fan de gemeente Växjö en ek de haadstêd fan de provinsje Kronobergs län. Der is in fleanfjild en de Universiteit fan Växjö.
Iikhoarntsje
Foarkommen yn Nederlân en Fryslân
Yn Nederlân komt it iikhoarntsje frijwol oeral foar dêr't der in gaadlik biotoop foar him is, d.w.s. benammen yn boskrike gebieten. Syn areaal beslacht Drinte, súdlik en súdeastlik Grinslân, Sallân, Twinte, de Feluwe, de Achterhoeke, Limburch, de eastlike helte fan 'e provinsje Utert en frijwol hiel Noard-Brabân. Yn it gebiet fan 'e Grutte Rivieren ûntbrekt er lykwols. Fieders libbet er ek yn 'e Hollânske dunerige, fan likernôch de hichte fan Alkmaar oant Foarne-Putten, en komt er hjir en dêr yn Siuwsk-Flaanderen en de Noardeastpolder foar en by Den Helder.
Yn Fryslân is it iikhoarntsje frij algemien yn 'e súdeasthoeke: de Stellingwerven, it eardere Skoatterlân (it eastlike útsteksel fan 'e gemeente It Hearrenfean), Opsterlân, Smellingerlân en Tytsjerksteradiel. Ek libbet er yn 'e bosken fan Gaasterlân en de Trynwâlden. Yn 'e rest fan 'e noardlike Wâlden en op 'e Klaai is er tige seldsum, al is it ûntbrekken fan gaadlik bosklân it iennichste dat tsjinkeart dat it iikhoarntsje dy kontreien kolonisearret. De Waadeilannen waarden foarhinne beskôge as it iennichste diel fan Nederlân dêr't it iikhoarntsje perfoarst net foarkaam, mar resint hat der in (noch ûnbefêstige) waarnimming west fan in iikhoarntsje op Flylân.
Uterlike skaaimerken
It iikhoarntsje hat trochinoar in kop-romplingte fan 21-25 sm, mei in sturtlingte fan 14-22 sm en in gewicht fan 230-415 g. Op 'e Britske Eilannen is er trochinoar wat lytser, mei in kop-romplingte fan 18-22 sm. Ornaris is der gjin ferskil yn lichemsgrutte tusken de geslachten, mar soms binne de wyfkes wat mânsker. De pels is op 'e rêch, sturt, kop en de poaten rodzich, fariëarjend fan fel readbrún of ljochtoranje fia kastanje- en dûnkerbrún oant hast swart. Der bestiet in skerpe demarkaasjeline mei de wytkleurige bealch. Jongere eksimplaren binne faak wat reader. De winterpels is wat dûnkerder en griziger as it simmerhier, mar de sturtkleur bliuwt gelyk.
Växjö
Op 1 febrewaris 2007 ûntfong Växjö de Sustainable Energy Europe Award 2007 foar syn krewearjen om de stêd frij te meitsjen fan fossile brânstoffen. Dat doel wurdt berikt troch in enerzjy- en waarmtesintrale dy't mei ôffal fan de houtyndustry oanmakke wurdt. Yn tsien jier tiid slagge it om de CO2-útstjit mei 25% te ferleegjen. Dy leit no op 3,5% de man (de Sweedske trochsneed is 5%)
Iikhoarntsje
Uterlike skaaimerken
Dy sturt, dy't troch it útsteande hier de foarm hat fan in plomsturt, kin soms hast like lang as de rest fan it liif wêze, en wurdt meastal beskôge as ien fan 'e meast ûnderskiedende skaaimerken fan it iikhoarntsje (al hawwe besibbe soarten krekt sa'n sturt). De eagen binne grut en de earen hawwe opfallende hierplomkes oan 'e úteinen (behalven simmerdeis en hjerstmis en by de jongen). Iikhoarntsjes hawwe frij lange klauwen oan 'e poatsjes, dy't se ynsette by it klimmen.
Biotoop
Iikhoarntsjes jouwe de foarkar oan nullewâlden of mingd wâld, mar komme ek wol foar yn leafwâld, sij it dêr benammen oan 'e boskrânen. Fierders libje se ek wol yn houtwâlen, tunen en parken, salang't der mar genôch bosklân is. Fanwegen de ôfhinklikheid fan it iikhoarntsje fan ripe beamsiedden is de âldens fan in bosk wichtiger as de gearstalling. Foar nullewâld leit de grins by minimaal 20 jier, by iken op 40 jier en bûken op 80 jier.
Hâlden en dragen
It iikhoarntsje is benammen oerdeis yn 't spier, mei aktiviteitspiken op 'e moarn en betiid op 'e jûn. Hy hâldt gjin wintersliep, mar is midden yn 'e winter deis mar in pear oeren warber. Iikhoarntsjes libje fierhinne solitêr; inkeld winterdeis en by 't maityd wurde der mienskiplike nêsten oanlein. Sawol sokke mienskiplike as de mear foarkommende yndividuële nêsten binne bolfoarmich en wurde yn beamstrampels boud fan twiichjes, blêdeguod en moas. Se binne yn 'e regel mear as 6 m boppe de grûn sitewearre, en hawwe in ynterne trochsneed fan 12-16 sm. Faak hat in iikhoarntsje njonken syn haadnêst noch ferskate "reservenêsten" yn syn territoarium, wêrfan't de grutte útinoar rinne kin fan 2 oant wol 50 ha. Sawol by mantsjes as wyfkes bestiet der in hierargy, en frjemde soartgenoaten wurde mei it krassen fan 'e klauwen, geswaai mei de sturt en drigende lûden ferjage, wylst bekende buorlju no net daliks mei jûchhei ûnthelle wurde, mar ek wer net grutte agresje oproppe.
Iikhoarntsjes binne tige beweechlike bistkes, dy't net inkeld treflike klimmers binne, mar ek goed swimme kinne en dat frijwillich dogge. Se bringe lykwols it grutste part fan 'e tiid yn 'e beammen troch, en hoewol't se geregeldwei op 'e boskflier foerazjearje, fiele se har dêr net rjocht feilich, en sykje se by de minste of geringste fersteuring beskûl yn in beam, dêr't se dan soms har bedriger fan in feilige hichte ôf lulk tatsjotterje. It omleechklimmen út 'e beammen dogge iikhoarntsjes opmerklikernôch mei de kop nei ûnderen ta. As men yn in bosk op 'e sneup giet nei iikhoarntsjes, moat men faak sûnder wat bedijd te hawwen wer op hûs oan, want it binne ornaris skouwe bistkes, dy't minsken al fan fierrens ôf oankommen hearre, en de ferfelende mar effektive gewoante hawwe om oan 'e efterkant fan in beamstam mei te draaien as men om 'e beam hinne rint.
De peartiid falt by it iikhoarntsje meastal fan desimber oant febrewaris en nochris yn maaie/juny. Dêrby wurdt in wyfke faak hjitfolge troch ferskate mantsjes dy't derop út binne om te pearjen. Nei in draachtiid fan 36-42 dagen wurdt der in nêst fan 2-5 jongen smiten. Tige sûne wyfkes kinne soms sawol yn 'e perioade fan febrewaris oant april, as yn july oant augustus jongje. It kreamnêst dat it wyfke dêrby yn 't foar oanleit, is fan in deegliker konstruksje as de gewoane sliepnêsten. De jongen wurde mei likernôch 10 wiken ôfwûn, wêrnei't se rillegau selsstannich binne. As se in fearnsjier âld binne, wurde se troch de mem fuortjage, mar se binne pas mei 9-10 moannen geslachtsryp. De populaasjetichtheid leit by iikhoarntsjes yn sawol nulle- as leafwâlden op 1-3 per 2 ha, mar yn tunen en parken, dêr't de bisten byfuorre wurde, komme soms ûnnatuerlik hege tichtheden foar. Ofhinklik fan it biotoop oerlibbet mar 15-50% fan 'e bisten it earste libbensjier. Op syn heechsten kinne iikhoarntsjes yn it wyld 7 jier wurde. Natuerlike fijannen binne de hauk, de beamotter en soms de foks, as dy der ien op 'e grûn snippe kin.
Fretten
Iikhoarntsjes binne omnivoaren, mar libje benammentlik fan knoppen en siedden fan nullebeammen (lykas dinne-apels), al frette se ek wol hazzenuten, bûkenuten, ikels, eskdoarnsieden, kastanjes, blêden, boskfruchten en poddestuollen. Dêrnjonken folje se dat fegetaryske dieet (fral yn it foarjier) oan mei ynsekten (fral rûpen), fûgelaaien en jonge pykjes.
Iikhoarntsjes steane derom bekend dat se hjerstmis itensfoarrieden foar de winter oanlizze, fral besteande út nuten, dy't se yn 'e wâldboaiem bedobje. Soms ferjitte se wêr't se it spul begroeven hawwe, en groeit de nút yn 'e maityd út ta in nije beam. Iikhoarntsjes hawwe lykwols in ûntstellend goed ûnthâld foar sokke dingen, dat sa faak komt dat net foar. As se witte dat se yn 'e rekken holden wurde troch soartgenoaten (dy't de bedobbe nuten letter opgrave wolle en om se by har eigen winterfoarrie te foegjen), beare iikhoarntsjes soms dat se har nútsje op in beskaat plak begrave, wylst se it temûk by har hâlde om it pas (op in hiel oar plak) te bedobjen as se der wis fan binne dat se net begluorke wurde.
Status
It iikhoarntsje hat de IUCN-status fan "net bedrige", mei't er yn it grutste part fan syn ferspriedingsgebiet noch rûnom foarkomt en de populaasje stabyl is. Yn Sibearje wurdt it iikhoarntsje wol bejage fanwegen syn pels. Op 'e Britske Eilannen en yn it Noarditaljaanske Piëmont is it mei de soarte lykwols yn it neigean rekke nei't dêr troch de minske it grize iikhoarntsje (Sciurus carolinensis), in eksoat út Noard-Amearika, yntrodusearre waard. Yn Grut-Brittanje en Ierlân barde dat mei opsetsin, yn ferskate stadia tusken 1876 en 1921, wylst yn Piëmont yn 1948 twa pearkes út finzenskip ûntsnapten.
Tsjintwurdich libje der yn Grut-Brittanje minder as 140.000 (gewoane) iikhoarntsjes, wêrfan 85% yn 'e nullewâlden fan 'e Skotske Heechlannen. De leafwâlden fan súdlik Skotlân en fan Ingelân en Wales binne no frijwol hielendal kolonisearre troch it grize iikhoarntsje, dat grutter en sterker is as it gewoane iikhoarntsje, en oars as it gewoane iikhoarntsje ikels sûnder swierrichheden fertarre kin en der dus folle mear fiedingsstoffen út hellet. Fierders binne grize iikhoarntsjes faak dragers fan it iikhoarntsjes-parapokkefirus, in sykte dêr't se sels fierhinne ymmún foar binne, mar dêr't gewoane iikhoarntsjes oan deagean kinne.