cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Brandaris
De see friet lykwols oan Skylge en de earste Brandaris stoarte om 1570 hinne yn see. It hat oant 1592 duorre eardat men oan in konstruksje fan in twadde toer begûn, mar dizze stoarte yn foardat hy klear wie, omdat der minne boumaterialen brûkt wiene. De hjoeddeiske toer is fan 1594. Op âlde printen hat de toer noch in piramidefoarmige punt. Yn 1666, yn de Twadde Ingelske Oarloch, is de toer sparre bleaun doe't Ingelske soldaten oan lân kamen en de huzen fan West-Skylge platbaarnden. Ek it gemeentehûs en de herfoarme tsjerke bleaune besparre. Yn in perioade fan de 18e iuw wie de Brandaris gjin ljochtbeaken. Doe waard in fjoerboet brûkt, in platfoarm op in heech dún dêr't in koalefjoer op stookt waard. Yn 1837 waard de Brandaris de earste Nederlânske fjoertoer mei in draaiende Fresnellins. Elektrifikaasje folge yn 1907. Yn 1994 waard it 400-jierrich bestean fan de toer fierd. It ljocht is no folslein automatysk.
De Brandaris hat spesjale fûgelferljochting om foar te kommen dat fûgels tsjin de toer fleane. Sa wurdt de hiele toer ferljochte en binne der stekken foar it ljocht set.
Beskriuwing
Technyske bysûnderheden: Ljochtfrekwinsje: 0,3 sek. ljocht, 4,7 sek. tsjuster. thumb|left|125px|De Brandaris fan ûnderôf
Uddel
Uddel is in doarp yn de Nederlânske provinsje Gelderlân en leit op de Feluwe, yn de gemeente Apeldoarn. It doarp mei omkriten hie 4030 ynwenners (2008) en yn 2021 3.330. Uddel wurdt it earst neamd yn 792, as de delsetting Uttiloch.
It doarp leit oan de N310, dat is de wei fan de N302, oer Elspeet nei Nunspeet. Súdwestlik fan Uddel leit it Uddelermar mei De Huneskâns, in ferdigeningswurk út de Aldheid.
Uddel is in ortodoks-kristlik doarp. Dat docht ûnder oaren bliken út it pleatslik stimmen by de gemeenteriedsferkiezing fan 2006. De SGP krige 65% fan de stimmen (hast 25% fan alle stimmen op de SGP yn de gemeente Apeltoarne), de trije kristlike partijen (mei it CDA en de KristenUny) krigen hast 87%. It doarp hat in Herfoarme gemeente, in Grifformearde Gemeente en de Grifformearde Gemeenten yn Nederlân.
Der binne trije skoallen yn Uddel: in protestantsk-kristlike, in reformatoaryske skoalle foar basisûnderwiis en in reformatoryske skoalle foar fuortset ûnderwiis dy't in dependânse fan de Fruytier Skoallemienskip yn Apeldoorn is. It plak Uddel is fral keazen om't it sintraal leit op de Feluwe; de learlingen komme benammen út Nunspeet, Ermelo en Elspeet. Uddel hie ek in iepenbiere skoalle, mar dy moast yn 2007 de doarren slute fanwegen it lytse tal learlingen.
Holm (Noard-Fryslân)
thumb|Lizzing Holm is in plak yn de Dútske dielsteat Sleeswyk-Holstein en makket diel út fan it distrikt Noard-Fryslân. Holm hat 84 ynwenners (2010).
Trochdamjen
Trochdamjen is in foarm fan damjen, dy't betocht is troch Jannes van der Wal omdat hy him steurde oan it grut tal remises by it gewoane damjen. It earste trochdamtoernoai, it Jannes van der Wal Memorial, waard fan 11 oant 13 desimber 1996 hâlden yn Grins.
Kearn fan it trochdamjen is dat in materiële foarsprong liedt ta in oerwinning. As in dammer yn it einspul in foarsprong fan op syn minst trije skiven hat (in daam telt dêrby foar 2 skiven) en dy foarsprong tsien setten fêsthâldt, dan hat dy spiler de wedstriid wûn. Op it trochdamjen kaam in soad krityk, benammen omdat it ten koste gean soe fan it einspul mei einspulfarianten.
As alternatyf foar it trochdamjen waard de Delftske telling yntrodusearre. Dêrby wurdt ûnderskied makke tusken in "echte remise" en in "remise mei dúdlik foardiel". Dat lêste levert in trijekwart-oerwinning op. Dit hat minder ynfloed op it einspul, mar is feitlik folle yngripender om't it folle mear de wurdearring fan posysjes feroaret.
Pre-Code (Hollywood)
Skiednis
De Code, yn 'e folksmûle de 'Hays Code' neamd, wie in betinksel fan 'e fromme presbyteriaan Will H. Hays, in eardere postmaster-generaal en foarsitter fan it Republikeinsk Nasjonaal Komitee, dy't yn 1922, nei in stikmannich stomme films dy't derop ôf wiene en in pear skandalen yn 'e priveesfear fan bekende akteurs dy't breed útmetten wiene yn 'e media, troch de grutte filmstudio's oansteld wie om it imago fan Hollywood te rehabilitearjen. Hoewol't syn Code al yn 1930 fan krêft waard, bestie der oarspronklik gjin tafersjoch op it neilibjen derfan, en pas mei yngong fan 1 july 1934, doe't de Production Code Administration (PCA) oprjochte waard, kaam sok tafersjoch wier fan 'e grûn. Foar dy tiid waard de ynhâld fan films mear beheind troch pleatslike regeljouwing, de smaak fan 'e grutte studio's en de publike opiny, as troch de Hays Code, dy't troch de filmmakkers fierhinne negearre waard.
Filmwizânsjes yn it Pre-Code-tiidrek
It gefolch wie dat yn guon films út 'e ein fan 'e 1920-er jierren en it begjin fan 'e 1930-er jierren eleminten foarkamen lykas seksuële taspilings, froulike promiskuïteit, oerhoer, prostitúsje, abortus, yllegaal drugsgebrûk, romantyske relaasjes tusken blanken en swarten, mylde flokwurden, rou geweld en homoseksualiteit. Sokke ûnderwerpen soene nei de ynstelling fan tafersjoch op 'e Code folslein útband wurde en pas desennia letter wer oan bod komme yn Amerikaanske films.
Sterke froulike personaazjes, dy't harren seksualiteit brûke om op te klimmen yn 'e maatskippij, kamen yn it Pre-Code-tiidrek in protte foar, bgl. yn films as Female, Baby Face en Red-Headed Woman. Aktrises as Jean Harlow, Barbara Stanwyck en Joan Blondell leine de grûnslach foar harren karriêres mei sokke rollen. Yn musicalfilms oer de opfiering fan musicals koene sênes opnommen wurde fan 'e (kreaze) sjongsters fan it koar wylst se oan it repetearjen wiene yn klean dy't net bedoeld wiene om troch manlju sjoen te wurden, of wylst se har backstage oan it ferklaaien wiene.
Aktrises wiene soms sels hast neaken te sjen op it wite doek, lykas Maureen O'Sullivan (as Jane) yn Tarzan and His Mate en Dolores del Río yn Bird of Paradise. Yn dy tiid wie neakenens oer it algemien net talitber as it om 'beskaafde' (lês blanke) froulju gie, mar wol as it om 'ûnbeskaafde' (d.w.s. net-blanke) froulju gie. Regisseur Deane Dickason griep dat oan om yn septimber 1932 de kwasy-neakenfotografyske dokumintêre Virgins of Bali te publisearjen, oer in dei yn it libben fan twa Balineeske teenagefamkes. Yn 'e ynlieding ta de film waard útlein dat Balineeske froulju (doe) ornaris topless omrûnen, útsein as se seremoniële plichten útfiere moasten. Histoarikus Thomas Doherty murk letter drûchwei op dat, "lokkigernôch foar Dickason", de beide haadpersoanen fan syn dokumintêre frijwol gjin seremoniële plichten hiene. Virgins of Bali berikte in ûnbidige populariteit mank it Amerikaanske manlike filmpublyk en wie der ferantwurdilik foar dat it eilân Baly (doe noch yn Nederlânsk-Ynje) in populêre toeristyske bestimming waard.
Oare filmmotiven út it Pre-Code-tiidrek wiene snoade personaazjes dy't profyt fan harren minne dieden ûnderfûnen, ynstee fan dat se har fertsjinne lean krigen. Gewelddiedige kriminelen yn gangsterfilms as The Public Enemy, mei James Cagney, Little Caesar, mei Edward G. Robinson, en Scarface, mei Paul Muni, waarden ôfskildere as heldhaftich ynstee fan kweadaardich. Noch skandaliger waard doedestiden it idee fan ynterrasiale seks fûn, dat yn films as Africa Speaks brûkt waard om publyk te lûken. As portrettearrings fan histoaryske omstannichheden binne sokke films fan nul en gjinderlei wearde, mar as tiidsbylden dy't de hâlding fan 'e filmyndustry fan Hollywood foar dat ûnderwerp oer registrearje, binne se tige ferhelderjend. Sa draaide de film The Blonde Captive, út 1931, wêryn't in blondhierrige blanke frou ûntfierd wurdt troch in barbaarske stamme fan Australyske Aborizjinals, net om 'e ûntfiering, mar om it as skandalich beskôge feit dat se it nei ferrin fan tiid oangenaam fynt om by de stamme te libjen.
Hörnum (Sylt)
thumb|Lizzing Hörnum (Noardfrysk: Hörnem) is in plak yn de Dútske dielsteat Sleeswyk-Holstein en makket diel út fan it distrikt Noard-Fryslân. Hörnum hat 1048 ynwenners (2010).
Beabuorren
thumb|250px|De Beabuorstermole.|alt=
Beabuorren is in buorskip yn de gemeente Súdwest-Fryslân, Fryslân. Beabuorren leit yn de himrik fan Tsjerkwert.
Beabuorren leit westlik fan de N359 (Boalserterwei) en Tsjerkwert en eastlik fan Eksmoarre.
Yn Beabuorren stiet de Beabuorstermole oan de Beabuorster Opfeart, dy nei it noarden yn de Makkumer Feart by Boalsert útkomt. Der is in wynpark dat neamd is nei de âlde mole dy't earder eigendom wie fan it wetterskip Eksmoarre.
It plak waard yn 1529 oanhelle as to Baeburen, yn 1537 as Baebuiren, yn 1664 Babuyren en fan de 19e iuw ôf as Baburen.
Swamp pop
Swamp pop, Swamp rock ("somperock") of swamp music ("sompemuzyk") tsjut op in rjochting yn de rock, dy't út de súdlike steaten fan de Feriene Steaten komt - benammen út de sompige kontreien fan Louisiana. Yn dy muzyk wurde eleminten út de country, blues, folk en Kadjunmuzyk feriene. De muzyk kin ta de kategory 'Amerikaanske folk' rekkene wurde.
Fanwege de komôf fan dizze muzyk is der faak Kajun-Frânsk yn de teksten ferwurke, in taal dy't yn boppe neamde kontreiën fan Louisiana sprutsen wurdt. Der wurdt ek wol fan Roots Rock sprutsen at artysten net út Louisiana komme.
Dêr't in band as Creedence Clearwater Revival mei John Fogerty typyske rockynstruminten brûkte, makke bygelyks de Chenier-famylje de akkordeon ta haadynstrumint yn it sjenre. In oare ferneamde fertsjintwurdiger fan somperock is Tony Joe White.
Foarbylden
thumb|Swamppop-muzikant Jivin' Gene, ± 1959
Jannes van der Wal
Jannes van der Wal (Driezum, 12 novimber 1956 - Grins, 24 septimber 1996) wie in Frysk dammer.
Omdat Jannes van der Wal him ergere oan it grutte tal remises by it damjen betocht hy in fariant, it saneamde trochdamjen.
Jannes ferstoar op syn 39ste oan de gefolgen fan leukemy. Op syn stjerbêd regele hy it earste trochdamtoernoai, dat plakfûn fan 11 oant 13 desimber 1996.
Swarte panter
thumb|300px|In swarte [[jagûar.]] In swarte panter is in eksimplaar mei in melanistyske kleurfariaasje, dy't ta eltse soarte fan 'e grutte katten (Panthera) hearre kin. Yn Aazje en Afrika wurde der almeast panters of loaihoarsen (Panthera pardus) mei bedoeld, wylst it yn 'e Amearika's benammen om jagûars (Panthera onca) giet, om't sokke swartkleurige fariëteiten fral foarkomme by dy beide soarten.
Hoewol't yn Noard-Amearika de poema (Puma concolor) ek wol foar in "panter" trochgiet (benammen de súdeastlike ûndersoarte, de saneamde Floaridapanter), is melanisme by dy soarte tige seldsum, en boppedat hearre de poema's ta de lytse katten (Felinae).
Yn 'e literatuer is de meast ferneamde swarte panter nei alle gedachtn Bagheera, út it yn Britsk-Ynje spyljende Jungle Book, dat yn 1894 skreaun waard troch de Britske auteur Rudyard Kipling.
Dirge Within
Dirge Within wie in Amerikaanske metalband oprjochte yn Chicago en wie aktyf tusken 2007 en 2018. Dirge Within begûn ûnder de namme Bloodline fanôf 2017 is de band fierder gien ûnder de namme Dirge Within. Dirge Within hat twa studio-albums útbrocht.
Letitia de Jong
Johanna Letitia de Jong (Feanwâlden, 5 maart 1993) is in earder Frysk reedrydster.
Sy die trije kear mei oan it Wrâldkampioenskip sprint, ien kear oan it Europeesk kampioenskip sprint en stie tolfe kear oan de start by it Nederlânsk kampioenskip sprint. Sy waard by dizze kampioenskippen twa kear Nederlânsk kampioene sprint. Yn 2022 stopte de Jong mei reedriden op heech nivo. Letitia de Jong boaske yn 2022 mei earder reedrydster Ireen Wüst.
Antje (type rêdingsboat)
thumb|250px|De Martijn Koenraad Hof en de Alida fan de KNRM yn [[Hylpen]] De Antje is in saneamd type RIB-rêdingboat fan de Keninklike Nederlânske Rêding Maatskippij (KNRM). De Antje-klasse is ûntwurpen om fan it strân ôf yn see brocht te wurden; it type krige lykwols te krijen mei in soad technyske mankeminten. Dêrom gie de fierdere ûntjouwing fan it type net troch. De trije boaten dy't al oanskaft wienen waarden yn brûklien jûn oan susterorganisaasjes op de Nederlânske Antillen, mar fanwege min ûnderhâld dêre binne twa weromhelle troch de KNRM: de Martijn Koenraad Hof en de Jacoba Elisabeth. De earstneamde is wilens wer taheakke oan de reservefloat fan de KNRM, de Jacoba Elisabeth is ferkocht oan it MRI yn Stonehaven.
Switsersk systeem
It Switsersk systeem is in toernoaisysteem dat in soad tapast wurdt by tinksporten. As eksperiment is it systeem ek wol tapast by keatspartijen.
De basis fan it systeem is dat men in tal punten kriget (bygelyks 1 punt foar in oerwinning en in heal punt foar in remise), en dat yn eltse omloop safolle mooglik spilers dy't it selfde tal punten skoard hawwe tsjin elkoar yndield wurde, mei as restriksje dat deselde spilers net faker as ien kear tsjin elkoar spylje. Dêrtroch spylje yn de rin fan in toernoai de sterkere spilers tsjin elkoar en de mindere ek.
Oan de ein fan it toernoai wurdt troch it tal helle punten útmakke wa't ta winner útroppen wurd. As dy gelyk binne wurdt it saneamde wjerstân systeem brûkt om de útslach fêst te stellen. Dat hâldt yn dat sjoen wurdt nei it puntetal dat de ferskate tsjinstanners meiïnoar helle hawwe.
Foardiel fan it Switsersk systeem dat der gruttere kâns is dat de sterkste spilers elkoar yn de lêste omlopen tsjinkomme en dat útskeakele spilers dochs noch partijen op harren eigen nivo spylje kinne. In neidiel is dat der gjin beslissende finale spile wurdt en dat in toernoai dêrtroch minder oantreklik wêze kin foar it publyk.
Sjoch ek: MacMahon systeem
Els Vanassche
Els Vanassche (sa. 1990) is in byldzjend keunstner út Schoten yn Belgje.
Har oplieding krige se in oantal jierren oan de keunstakademy's yn Kontich, Leuven en Sint-Maria yn Antwerpen. Ek folge se ferskate workshops akwarel (by Walter Lebbe), akryl (by Elsbeth Veerman), portret en modeltekenjen. Sûnt 2008 folget se de oplieding grafyk oan de Akademy fan Merksem by Goedele Peeters. Els is lid fan de Keamer foar Plastyske Keunsten fan Schoten. Har wurk bestiet faak út abstrakt makke minsklike stalten dy't opkomme yn de abstrakte kontekst as skiere geheugenresten. Faak wurket Els yn rigen, wêrby't de ûntwikkeling fan it earste byld te folgjen is. Vanassche wurket mei akrylferve dy't yn dynamyske strepen op it doek setten wurdt. De ûnderwerpen ûntsteane skilderjendewei. De ferve wurdt faak trochskinend brûkt. Ek wurdt wol medium brûkt om mei relief wat krêftiger halen út te byldzjen. Oare kearen wurdt yn wiete ferve in figurative line ynskrast. It doek is eins nea folskildere, mar hâldt net op by de list. Wurken hawwe faak in Italjaanske titel wêrby't hja suderske okers en sienna brûkt.
Eksposysjes fan har wurken wienen faker te sjen yn Antwerpen, Berchem en by Expo KPK yn it kastiel fan Schoten.
Garyp
Garyp is in doarp yn de gemeente Tytsjerksteradiel, súdwest fan Burgum.
Garyp hat  ynwenners.
Missoery (steat)
Missoery (Ingelsk: Missouri; útspr.: [mɪ'zɜɹi], likernôch "miz zur ry", of [mə'zɜɹi ], likernôch: "m’ zur ry"), offisjeel de Steat Missoery (Ingelsk: State of Missouri), is ien fan 'e fyftich steaten dy't mei-inoar de Feriene Steaten fan Amearika foarmje. Missoery, byneamd de Show Me State, leit yn it sintrale part fan it lân, oan 'e rivieren de Missoery en de Mississippy, en wurdt no ta de regio fan it Amerikaanske Midwesten rekkene, hoewol't it histoarysk ta it Amerikaanske Suden hearde. De haadstêd is Jefferson City, mar de grutste stêd is Kansas City (Missoery) (net te betiizjen mei Kansas City yn Kansas). Neffens in skatting út 2014 hie de steat doe krapoan 6,1 miljoen ynwenners, wêrmei't it kwa befolkingsgrutte de 18e steat fan 'e Feriene Steaten is. Oangeande oerflak is Missoery mei minder as 181.000 km² de 21e steat. Missoery stiet bekend om syn rivieren en om syn skiednis as de 'springplanke' foar de kolonisaasje fan it Wylde Westen.
Etymology
De steat Missoery is ferneamd nei de rivier de Missoery (Ingelsk: Missouri), dy't wer ferneamd wie nei de Missoeria (Missouria), in lânseigen Yndiaanske stamme dy't yn 'e krite wenne doe't de earste Frânske ûntdekkingsreizgers it grûngebiet fan it lettere Missoery berikten. De Missoeria binne in Sûaansk folk, dat no yn Oklahoma wennet. De namme 'Missoeria' wie lykwols net harren autonym, mar in eksonym dat út 'e Algonkwynske talen fan 'e Majêmy (Miami) en de Illinois komt, en dat safolle betsjut as "sy dy't kano's út ien beamstam meitsje".
Garyp
Untstean
Garyp stie letter bekend as it doarp mei de fjirtjin stinzen, letter wurde der noch alve neamd: Albada, Douma, Galama, Kinnema, Sixma, Voocklama, Wiarda, Amama, Skroetsma, Galgahiem en Solcama. Schotanus neamt yn 1622 noch trije: Solcamastate, Scroetsmastins en Galkehiem. Yn de 18e en de 19e iuw binne de measten ferdwûn troch útstjerren, ferhuzing (bygelyks mei steedhâlder Willem IV nei De Haach), jildgebrek en de ôfskaffing fan it Erfrjocht yn 1811. Dertroch fersnipperen de eigendommen en rekken de stinzen yn ferfal.
Nei dat de trochgeande dyk troch de buorren al ferhurde wie, waarden der mear wegens oanlein. De Brandsmaloane nei Sumarreheide, De Loane nei de Iniaheide, mei in betonbrêge oer de Susterfeart, oanslutend op 'e strjitwei nei Aldegea. Fan de Mûnehoek ôf waard de wei ferhurde nei Sigerswâld. Ek kaam der in wei nei Earnewâld, dy 't foar de ynpoldering fan 1920 noch net altyd betrouber wie.
Baruch Bendit Dusnus
Baruch Bendit Dusnus (Den Haach, 4 april 1811 - Ljouwert, 31 jannewaris 1886) wie opperrabbyn fan Ljouwert en ressort Fryslân fan 1840-1886.
Garyp
Untstean
It KY-stasjon en it molkfabryk binne ferdwûn, krekt as de húshâldskoalle. It hat ek in iepenloftswimbad.
Missoery (steat)
Etymology
Hoewol't Missoery gjin offisjele bynamme hat, wurdt de oantsjutting Show Me State ("Lit My Sjen Steat") rûnom as sadanich brûkt. Men giet der wol fan út dat dy term ûntliend is oan in taspraak fan it Amerikaanske Kongreslid Willard Vandiver út 1899, wêryn't er sei: "Ik kom út in steat dy't stynske weet en katoen, stikelnuten en Demokraten produsearret, en frivoale wolsprekkendheid oertsjûget my net, noch lit ik my dermei ôfpoeierje. Ik kom út Missoery, en jo moatte it my sjen litte." Dizze útspraak borduerret fuort op 'e siswize "Ik kom út Missoery", dat safolle sizze wol as: "Ik bin skeptysk en lit my net maklik dingen oanprate."
Baruch Bendit Dusnus
Libben en wurk
Baruch Bendit Dusnus waard berne as soan fan Naphtali Dusnus en Sara Salomon Straus. Dusnus stamme út in bekend laach fan learden, syn pake fan heitekant wie opperrabbyn fan Nymwegen. Nei de Talmoed-Torahskoalle yn De Haach gie er nei Ryptsjerk dêr’t er op 30 jannewaris 1837 foar de wet troude mei Esther Leeuwensteen, dochter fan David Leeuwensteen, parnas (tsjerkfâd) fan Ljouwert, en Branco Sally de Jongh.
Garyp
Doarpswapen en flagge
It doarp leit oan de râne fan De Wâlden en wetter. It grien yn de flagge is symboal foar de bosk, de reade baan foar it doarp sels, mei oan de rânen sulveren banen as symboalen foar it wetter. By de tsjerke fan Garyp leit in swerfstien út de iistiid, grif de ferhevenheid dêr't ea de doarpsrjochter op siet. De gouden ruten yn it wapen binne symboalen fan it rjocht. De Fryske famyljes Walta en Aggema fieren om deselde reden dizze ruten. It krús ûnderoan docht tinken oan it Kleaster Sinaï dat yn it buorskip Sigerswâld by Garyp stie.
Missoery (steat)
Etymology
Neffens saakkundigen dy't der ûndersyk nei dien hawwe, waard de oantsjutting Show Me State lykwols al foàr de 1890-er jierren brûkt. In oar ferhaal wol hawwe dat it in bynamme wie foar stakingsbrekkers út Missoery dy't yn 'e twadde helte fan 'e njoggentjinde iuw nei Leadville, yn Kolorado, ta helle waarden om dêr yn 'e minen te wurkjen. Om't se sok wurk noch nea earder dien hiene, moast alles har útlein wurde. Oare ynformele bynammen fan Missoery binne de Lead State ("Leadsteat"), de Bullion State ("Steat fan Unbewurke Goud"), de Ozark State (ferwizend nei it Ozarkberchtme), de Mother of the West ("Mem fan it Westen", ferwizend nei de rol dy't Missoery spile by de kolonisaasje fan it Wylde Westen) en de Cave State ("Grottesteat", om't der mear as 6.000 grotten binne).
Garyp
Mienskip
thumb|260px|Binnenrust, Easterein 19 It Geahûs is de namme fan it mienskipssintrum. Garyp hat in feriening foar Doarpsbelang, doarpskrante hjit De Rabbelskûte.
Missoery (steat)
Geografy
Missoery hat in oerflak fan 180.533 km², wêrfan't 1,2% út wetter bestiet. It is rûchwei 480 km lang fan noard nei súd en sa'n 385 km breed fan east en west. Missoery leit yn 'e Sintrale Tiidsône (UTC –6, simmertiid –5). De steat wurdt folslein omjûn troch oare Amerikaanske steaten, en grinzget yn it easten oan Illinois, yn it noarden oan Iowa, yn it uterste noardwesten oan Nebraska, yn it westen oan Kansas, yn it uterste súdwesten oan Oklahoma, yn it suden oan Arkansas, en yn it uterste súdeasten oan Tennessee en Kentucky. De eastgrins mei Illinois, Kentucky en Tennessee wurdt foarme troch de rivier de Mississippy, en yn it noardwesten foarmet de rivier de Missoery de grins mei Nebraska en it noardlike diel fan 'e grins mei Kansas. Dat binne mei-iens ek de beide grutste en langste rivieren fan 'e steat. De Missoery bûcht by Kansas City fan 'e westgrins ôf nei it easten ta en meänderet dan troch it sintrale part fan 'e steat om by St. Louis, oan 'e eastgrins, út te mûnjen yn 'e Mississippy.
Hoewol't Missoery tsjintwurdich oer it algemien beskôge wurdt as ûnderdiel fan it Amerikaanske Midwesten, hearde it histoarysk ta it Suden, benammen fanwegen de kolonisaasje fan it gebiet troch lju út oare Súdlike steaten en it feit dat Missoery foarôfgeande oan 'e Amerikaanske Boargeroarloch in slavesteat wie. De krite dy't wol Little Dixie (Dixieland is in oare namme foar it Amerikaanske Suden) neamd waard, bestie út countys by de rivier de Missoery lâns yn it sintrale diel fan 'e steat, dêr't de grutste konsintraasje fan Súdlike kolonisten mei harren slaven him fêstige hie.
Garyp
Mienskip
De ynwenners fan Garyp wurde sânmigers en ek wol klitsefretters neamd. Dy skelnammen wurde benammen brûkt as koartswilige beneaming foar Garipers dy't de hiele dei net folle dogge.
Missoery (steat)
Geografy
Benoarden en op guon plakken ek noch justjes besuden de rivier de Missoery lizze gloaiende flakten dy't har útstrekke oant yn Iowa, en dy't diel útmeitsje fan 'e Binnenlânske Flakten fan Noard-Amearika. Oan 'e iggen fan 'e Mississippy, de Missoery en de Meramec lizze withoefolle hege kliffen, wylst yn it súdlike trêdepart fan 'e Missoery it Ozarkberchtme opriist, in mei rivieren trochsnien plato dat om it âldere St. Francois-berchtme, út it Prekambrium, hinne leit. Beide berchtmen besteane út kalkstien en sitte grôtfol grotten en sinkgatten. It heechste punt yn Missoery is Taum Sauk Mountain, op 540 m boppe seenivo, en it leechste punt is de igge fan 'e rivier de St. Francis, deunby de súdlike grins mei Arkansas, mei in hichte fan 70 m boppe seenivo. Der binne yn Missoery gjin Yndianereservaten.
Garyp
Strjitten
Alle strjitten yn Garyp.
Missoery (steat)
Geografy
Yn it uterste súdeasten fan Missoery stekt in lyts diel fan it grûngebiet fan 'e steat by de igge fan 'e Mississippy lâns nei it suden ta út. Dy krite wurdt wol de Hakke fan Missoery neamd. Dat gebiet makket diel út fan 'e alluviale flakte fan 'e Mississippy, en is it leechst leine, platste, waarmste en wietste diel fan Missoery. It is ek ien fan 'e earmste parten fan 'e steat, mei in ekonomy dy't frijwol folslein agrarysk is. Wol is de grûn yn 'e Hakke fan Missoery tige fruchtber, sadat der in protte rys en katoen ferboud wurdt. De Hakke wie it episintrum fan 'e fjouwer Ierdbevings fan New Madrid (1811-1812).
Prehistoarje en koloniale skiednis
Tûzenen jierren lang waard Missoery bewenne troch Yndiaanske folken. By de rivieren de Mississippy en de Missoery lâns wie dy bewenning fan 5000 f.Kr. ôf sels ûnûnderbrutsen, sa hat argeologysk ûndersyk oantoand. Yn 'e njoggende iuw ûntstie yn it gebiet de terpebouwende Mississippiaanske kultuer, dy't syn sintrum hie yn Cahokia, dat oare kant de Mississippy yn it hjoeddeiske Illinois lei. Tusken 1000 en it ferdwinen fan 'e dy kultuer omtrint 1500 yn, leine de Yndianen grutte stêden oan yn in gebiet dat him útstriek fan 'e Grutte Marren yn it noarden oant de Golf fan Meksiko yn it suden. Benammen de dellings fan 'e rivier de Mississippy en de Ohio moatte yn dy tiid relatyf tichtbefolke west hawwe.
De ierste Jeropeeske ûntdekkingsreizgers dy't Missoery besochten, wiene Spanjerts dy't út Nij-Spanje wei kamen, in koloanje dy't letter ûnôfhinklik wurde soe ûnder de namme Meksiko. De earste blanken dy't har op it grûngebiet fan Missoery nei wenjen setten, wiene lykwols Frânsk-Kanadezen, dy't omtrint 1750 de Mississippy oerstieken út Illinois wei en in stikje besuden it hjoeddeistige St. Louis de delsetting Sainte-Geneviève stiften. Dat plak ûntjoech him al rillegau ta in bloeiend stedsje en it sintrum fan in wichtich lânbougebiet, dat genôch weet en tabak produsearre om it oerskot streamôf te ferfieren en yn New Orleans te ferhanneljen.
Doe't yn 1764 de stêd St. Louis stifte waard, wie Missoery sadwaande al fêst yn Frânske hannen en makke it ûnderdiel út fan 'e koloanje Louisiana, dy't him útstriek fan 'e mûning fan 'e Mississippy oant yn wat no Kanada is. Nei de Frânske nederlaach yn 'e Sânjierrige Oarloch kaam dat hiele gebiet yn 1763 lykwols yn 'e hannen fan Spanje, dat it by syn koloanje Nij-Spanje foege. Yn 1800 moasten de Spanjerts Louisiana by it Ferdrach fan San Ildefonso weromjaan oan Frankryk, mar Napoleon Bonaparte, dy't it doe yn Parys foar it sizzen hie, koe fanwegen de Britske oppermacht op 'e wrâldseeën net folle mei it gebiet, dat yn 1803 ferkocht er de koloanje oan in oare fijân fan 'e Britten, de Feriene Steaten, by in transaksje dy't bekendstiet as de Louisiana-oankeap. Missoery wie dêrnei njoggen jier lang in ûnorganisearre territoarium en fanôf 1812 waard it nochris njoggen jier lang bestjoerd as it Territoarium Missoery.
Missoery foar de Boargeroarloch
De iere Amerikaanske kolonisten fan Missoery sels kamen foar it meastepart út it noardlike diel fan it Amerikaanske Suden, út steaten as Arkansas, Tennessee, Kentucky en Noard-Karolina. Hja brochten har negerslaven en dêrmei it ynstitút fan 'e slavernij yn Missoery, wat in probleem opsmiet om't ôfpraat wie dat yn 'e Feriene Steaten benoarden de saneamde Mason-Dixonline gjin slavernij bestean mocht. Yn 1820 waard lykwols it Missoerykompromis sletten, dat by wize fan útsûndering op 'e regel slavernij yn Missoery tastie, yn ruil foar it opjaan fan it Súdlike protest tsjin 'e foarming fan 'e Noardlike steat Maine út gebieten dy't earder ta Massachusetts heard hiene. Sadwaande waard Missoery op 10 augustus 1821 as 24e steat (en as in slavesteat) ta de Amerikaanske Uny talitten, mei as tydlike haadstêd St. Charles. Yn 1826 waard de haadstêd ferpleatst nei it sintraal leine Jefferson City.
Underwilens hie St. Louis him ûntjûn ta in sintrum fan 'e lukrative pelshannel mei de Yndianen, dy't de regionale ekonomy oant yn 'e 1820-er jierren dominearre. Yn 'e njoggentjinde iuw waard St. Louis mei New Orleans, Minneapolis-St. Paul en Cincinnati ien fan 'e wichtichste stêden dy't behelle wiene yn 'e hannel fan alderhanne soarten waren en it ferfier fan dy waren en fan passazjiers oer de rivieren op 'e grutte mei steam oandreaune rêdboaten. Dat wie in perioade út 'e skiednis fan Missoery dy't sterk ta de ferbylding sprekt; it is ferivige is yn 'e boeken fan 'e skriuwer Mark Twain dy't yn 1835 berne waard yn Florida (Missoury) en oan 'e igge fan 'e Mississippy opgroeide. De bekendste fan Twain syn ferhalen binne The Adventures of Tom Sawyer en The Adventures of Huckleberry Finn. Lettere auteurs lieten har op dit mêd wer troch Twain ynspirearje, lykas George R.R. Martin yn syn Fevre Dream.
Yn deselde snuorje dat eastlik Missoery yn 'e ban fan 'e rivierhannel wie, foarme westlik Missoery de 'Poarte ta it Westen'. St. Charles, by St. Louis, wie yn 1804 en 1806 sawol it begjin- as it einpunt fan 'e ferneamde Ekspedysje fan Lewis en Clark, de earste oerlânske ekspedysje nei de westkust fan 'e Feriene Steaten. Letter wie Independence, yn westlik Missoery, fan 1811 ôf it begjinpunt fan it ferneamde Oregon Trail, in 3.500 km lange rûte dêr't in grut diel fan 'e Amerikaanske kolonisten oer nei in nij bestean oan 'e westkust of yn it Wylde Westen reizge. Ek it Santa Fe Trail, in soartgelikense, súdlike rûte dy't yn 1821 yn gebrûk nommen waard, begûn yn westlik Missoery, yn Franklin, om presys te wêzen. Sadwaande wurdt Missoery ek wol the Mother of the West neamd, "de Mem fan it Westen".
Oarspronklik wie de westgrins fan Missoery in rjochte line fan noard nei súd, mar yn 1826 waard der troch de saneamde Platte-oankeap fan beskate Yndiaanske folken yn it noardwesten in hoeke oan tafoege, sadat dêr de grins lyk kaam te fallen mei de rivier de Missoery. Yn 'e 1830-er jierren ûntstie der in grinskonflikt mei de noardlike buorsteat Iowa oer de saneamde Hunichlannen, dat noch oanboaze waard troch de tsjinstelling oangeande slavernij. Yn 1838 en 1839 rûnen de spannings sa heech op dat yn beide steaten de steatsmilysjes oproppen en nei de grins stjoerd waarden.
Fierders begûnen har yn 'e iere 1830-er jierren mormoanske leauwensflechtlingen út 'e noardeastlike dielen fan 'e Feriene Steaten en Kanada te fêstigjen yn 'e omkriten fan Independence, yn westlik Missoery. Konflikten mei eardere kolonisten út it Amerikaanske Suden oer religy en slavernij laten yn 1838 ta it útbrekken fan 'e Mormoanske Oarloch tusken beide groepen. Yn 1839 feardige Lilburn Boggs, de gûverneur fan Missoery, syn 'Utrûgingsbefel' út, wêrnei't alle mormoanen mei grou geweld út Missoery ferdreaun waarden en al harren lân en efterlitten besittings stellen waarden troch de Súdlike kolonisten.
De Amerikaanske Boargeroarloch
Oan 'e foarjûn fan 'e Amerikaanske Boargeroarloch (1861-1865) skaten alve Súdlike steaten har fan 'e Feriene Steaten ôf om 'e Konfederearre Steaten fan Amearika te foarmjen. Dêrûnder wiene twa buorsteaten fan Missoery: Arkansas en Tennessee, wylst ek it Yndiaanske Territoarium (it lettere Oklahoma) ta de Konfederaasje hearde. De Algemiene Assimblee fan Missoery rôp koart nei de oprjochting fan 'e Konfederaasje, yn begjin 1861, in spesjale kovinsje gear, dy't tsjin 'e ôfskieding fan Missoery fan 'e Feriene Steaten stimde. De pro-Súdlike gûverneur Claiborne F. Jackson rôp dêrop de mobilisaasje fan 'e steatsmilysje fan Missoery út, wêrfan't in pear hûndert leden op dat stuit yn in treningskamp by St. Louis legere wiene.
Noardlike troepen ûnder generaal Nathaniel Lyon besingelen dat kamp en twongen de Missoerianen ta oerjefte. Dêrnei liet Lyon syn soldaten, dat foar it meastepart Dútske ymmigranten wiene dy't gjin Ingelsk sprieken, harren kriichsfinzenen yn in soarte fan triomftocht troch St. Louis marsjearje. It spul rûn hielendal mis doe't de soldaten, dy't har bedrige fielden troch de lulke kliber folk dy't gearkaam, it fjoer iepenen op ûnwapene boargers en kriichsfinzenen. By dat Bloedbad fan St. Louis kamen net inkeld manlju, mar ek froulju en bern om, en dêrtroch waard de anty-Noardlike hâlding yn 'e súdlike helte fan Missoery konsolidearre.
Nei it útbrekken fan 'e Boargeroarloch stelde gûverneur Jackson Sterling Price, dy't earder de konvinsje oer ôfskieding foarsitten hie, oan as kommandant fan 'e nije Steatsgarde fan Missoery. Hoewol't hy en syn oanhingers fanwegen de flugge opmars fan Lyon op 14 juny 1861 de steatshaadstêd Jefferson City ûntflechtsje moasten, sette er in nij regear op yn Neosho, yn súdlik Missoery. De pro-Súdlike leden fan 'e Algemiene Assimblee fan Missoery stimden dêr foar ôfskieding fan 'e Feriene Steaten, hoewol't allinnich in steatskonvinsje dêrta it rjocht hie. Dizze ôfskieding wurdt dan ek net as rjochtmjittich sjoen, hoewol't de Konfederaasje him op 30 oktober 1861 erkende.
Underwilens rôp Lyon yn Jefferson City de steatskonvinsje wer gear, dy't it amt fan gûverneur en alle sitten fan 'e Algemiene Assimblee fakant ferklearre en Hamilton Gamble as nije gûverneur ynstallearre. Dyselde waard as sadanich prompt erkend troch presidint Abraham Lincoln. It Amerikaanske federale regear makke fierders ek de wei frij om yn Missoery frijwilligers foar sawol de nije steatsmilysje as foar it Noardlike Leger oan te nimmen. Yn súdlik Missoery focht de mei nije troepen fuortsterke legermacht fan generaal Lyon neitiid inkele moannenlang mei de Steatsgarde fan Missoery ûnder Price en in Konfederearre leger besteande út Arkansanen en Teksanen ûnder lieding fan generaal Ben McCulloch. Nei iere oerwinnings yn 'e Slach by Wilson's Creek en it belis fan Lexington, litten de Súdliken ferskate nederlagen, dy't har twongen ta in weromtocht oer de grins nei Arkansas.
Yn 'e folgjende trije oarlochsjierren diene Konfederearre troepen út en troch grutskalige ynfallen yn Missoery, mar it grutste part fan 'e striid dêre bestie út in guerrilja-oarloch dy't útfochten waard troch ûngeregelde formaasjes fan 'e pro-Súdlike Bushwackers út Missoery tsjin in Noardlike besettingsmacht, stipe troch de pro-Noardlike Jayhawkers út Kansas. In kweaferneamde lieder fan 'e Bushwackers wie William Quantrill, dy't op 21 augustus 1863 in wraam op Lawrence (Kansas) die, wêrby't dat stedsje yn it Bloedbad fan Lawrence fierhinne mei de grûn lyk makke waard en sa'n 200 boargers de dea fûnen. Foar dy die waard Quantrill sels troch de Konfederaasje oan 'e kant set as in oarlochsmisdiediger. In oare oanfierder fan 'e Bushwackers wie William T. Anderson. Guon Bushwackers ferfoelen oan 'e ein fan 'e oarloch ûnder druk fan ferfolging troch it Noarden ta iepentlik banditisme, lykas de ferneamde Frank en Jesse James en de bruorren Younger. Benammen Jesse James ûntjoech him ta in folksheld, in soarte fan Amerikaanske Robin Hood, en de rebûljementaliteit hold yn súdlik Missoery noch oan doe't de Boargeroaloch al lang en breed ôfrûn wie, op guon plakken sels oant yn 'e 1880-er jierren.
Tweintichste iuw
Yn it saneamde Progressive Tiidrek, dat fan 'e 1890-er oant de 1920-er jierren rûn, besochten ferskate foaroansteande politisy út Missoery in ein te meitsjen oan 'e rûnom foarkommende korrupsje, en de polityk, it bestjoer en de maatskippij fan 'e steat te modernisearjen. Joseph Folk, byneamd 'Holy Joe', wie in wichtige foaroanman yn dat stribjen. Hy waard yn 1904 ta gûverneur keazen en pakte de grutte bedriuwen oan troch anty-trustwetjouwing yn te fieren. Fierders makke er in ein oan it gebrûk dat politisy en amtners fergees mei de trein reizgje koene, pakte omkeapingspraktiken oan, ferbettere de ferkiezingswetten, makke it gokken op hynstekoersen yllegaal en twong it neilibjen fan 'e sneinsrêst op it mêd fan 'e detailhannel ôf. Ek ferbettere er it ûnderwiis en beheinde er de ynset fan berne-arbeid.
Yn it Ynterbellum feroare Missoery fan in frijwol folslein agrarysk plattelânsgebiet nei in tuskenbeiden foarm mei sawol lânbou as yndustry en tsjinsten. De útwreiding fan it spoarwegenet soarge der yn dy snuorje foar dat Kansas City (Missoery) útwoeks ta ien fan 'e grutste transportknooppunten fan it lân, en ek St. Louis groeide yn dy snuorje as koal. In grut part fan 'e lju dy't har dêr nei wenjen setten, wiene swarten, dy't ûnder de Afro-Amerikaanske Folksferhuzing de earmoede en diskriminaasje yn it Amerikaanske Suden ûntflechten.
Yn 1956 sette men by St. Charles útein mei de oanlis fan it Interstate Highway-stelsel, in netwurk fan autosnelwegen dat meitiid de hiele Feriene Steaten omspanne soe. Fan 'e midden fan 'e 1950-er jierren oant likernôch 1970 hiene St. Louis en Kansas City (Missoery) te lijen ûnder deyndustrialisaasje en baneferlies yn 'e spoar- en yndustrysektors, krekt as oare grutte stêden yn it Amerikaanske Midwesten. Yn dyselde tiid begûnen de rikere, blanke bewenners har út 'e binnenstêden werom te lûken om har nei wenjen te setten yn 'e nijere bûtenwiken en yn foarstêden. Dêrtroch bleau it earmere, faak swarte diel fan 'e befolking efter yn 'e stedssintra, dy't tsientallen jierren yn in spiraal fan oanboazjende ferpaupering en tanimmende kriminaliteit telâne kamen, foar't se geandewei de 1980-er jierren renovearre waarden.
Bestjoer
Missoery bestiet bestjoerlik út 114 countys plus de ûnôfhinklike stêd St. Louis. De steatshaadstêd, Jefferson City, leit yn Cole County, yn it sintrale diel fan 'e steat oan 'e igge fan 'e rivier de Missoery. Krekt as alle Amerikaanske steaten wurdt Missoery bestjoerd troch in steatsregear mei oan it haad de gûverneur. De wetjaande macht is yn 'e hannen fan 'e Algemiene Assimblee fan Missoery, dy't bestiet út 'e Steatssenaat mei 34 sitten en it Steatshûs fan Offurdigen mei 163 sitten. Yn 'e Amerikaanske Senaat wurdt Missoery, lykas alle Amerikaanske steaten, fertsjintwurdige troch 2 senators. Yn it Amerikaanske Hûs fan Offurdigen hat Missoery 8 sitten.
It politike lânskip fan Missoery wurdt behearske troch de beide grutte Amerikaanske politike partijen, de Demokratyske Partij en de Republikeinske Partij. Alle oare partijen spylje mar in tige marzjinale rol. Hoewol't it fan âlds in suver poer Demokratyske steat wie, is Missoery yn 'e 1950-er en 1960-er jierren, doe't de Demokraten almar progressiver waarden en de (oarspronklik progressive) Republikeinen hieltyd konservativer, opskood nei de Republikeinske Partij. Dy hat it bestjoer fan 'e steat anno 2017 noch stevich yn 'e hannen, mei't der op steatsnivo mar ien keazen post is dy't beset wurdt troch in Demokraat. Under de tsien fertsjintwurdigers fan Missoery yn it Amerikaanske Kongres binne 8 Republikeinen en 2 Demokraten (1 yn 'e Senaat en 1 yn it Hûs fan Offurdigen).
Ekonomy
De lânbou fan Missoery is benammen rjochte op 'e produksje fan kowefleis, soajabeane, bargefleis, suvelprodukten, maïs, plomfee, sorgum, katoen, rys en aaien. Yn 2001 wiene der yn Missoery 108.000 agraryske bedriuwen, want it op ien nei heechste oantal fan alle Amerikaanske steaten is, nei dat fan Teksas. Missoery hat ek in groeiende wynyndustry. Ek it toerisme is tige wichtich foar de ekonomy fan Missoery. Yn totaal omfiemet de steat 820 km² oan nasjonale parken en oare gebieten dy't oan rekreaasje wijd binne. Yn 2005 mocht Missoery 16.695.000 toeristen út oare Amerikaanske steaten of it bûtenlân ferwolkomje. Behalven St. Louis, mei syn histoaryske binnenstêd, is ek fral Branson, yn it Ozarkberchtme fan súdwestlik Missoery, in grutte toeristyske trekpleister fanwegen alle muzykteäters dy't dêr fêstige binne.
Etnisiteit
Neffens gegevens fan 'e Amerikaanske folkstelling fan 2010 wie de etnyske opbou fan 'e befolking fan Missoery doe sa: 81,0% blanken; 11,7% swarten; 3,0% Latino's; 1,7% Aziaten; 0,5% Yndianen; 0,1% Polyneziërs, Melaneziërs en Mikroneziërs; 2,0% oaren of fan mingd etnysk komôf.
Blanke Missoerianen binne fierhinne fan Noardwest- en Middenjeropeeske orizjine, mei as grutste oarsprongsgroepen Dútsers (27,4% fan 'e totale steatsbefolking), Ieren (14,8%), Ingelsen (10,2%), Angelsaksyske Amerikanen (8,5%) en Frânsen (3,7%). It meastepart fan 'e Afro-Amerikanen yn Missoery (56,6% fan dy befolkingsgroep) is konsintrearre yn 'e stêd St. Louis. Ek yn Kansas City (Missoery), de Delling fan 'e Missoery en de Hakke fan Missoery wenje in protte Afro-Amerikanen. Lju fan Frânsk komôf binne benammen konsintrearre yn 'e Delling fan 'e Mississippy besuden St. Louis. Benammen yn Kansas City (Missoery), mar ek wol St. Louis, libje ek mienskippen fan Meksikanen, Súdsûdanezen, Somaliërs, Nigerianen, Bosnyske Moslims, Sinezen en Filipino's.
In grut part fan 'e Yndiaanske befolkingsgroep yn Missoery bestiet út etnyske Sjeroky (Cherokee). Missoery hat gjin federaal erkende Yndianestammen. Oangeande de erkenning fan stammen op steatsnivo yn Missoery sprekke de boarnen inoar tsjin. De stammen dy't as sadanich neamd wurde, binne: ● de Noardlike Sjeroky Naasje fan it Alde Louisianaterritoarium ● de Tsjikkamauga Sjeroky Naasje
Taal
De offisjele taal fan Missoery is it Ingelsk, dat yn 1998 as sadanich by wet fêstlein waard. Neffens gegevens fan 'e Amerikaanske folkstelling fan 2000 wie dy taal doe foar 94,9% fan 'e befolking de memmetaal. Op it twadde plak, rekkene nei oantallen memmetaalsprekkers, komt it Spaansk, wêrfan't de fersprieding lykwols fierhinne beheind is ta de Latino-mienskippen fan St. Louis en Kansas City. Yn Missoery wurdt fierders in sterk yn syn fuortbestean bedrige foarm fan it Frânsk sprutsen, it Missoeryfrânsk, wêrfan't de sprekkers harsels as 'Kreoalen' oantsjutte. Dy taalfoarm giet werom op it santjinde-iuwske Frânsk fan 'e iere pelskeaplju en kolonisten, en ûntjoech him troch geografyske isolaasje fan oare Frânsktalige gebieten yn Noard-Amearika, lykas Kebek en Louisiana, op in folslein eigen manear.
Godstsjinst
Op it mêd fan godstsjinst bestie yn 2014 77% fan 'e befolking fan Missoery út kristenen, wêrûnder rom 60% protestanten,16% roomsen en minder as 1% eastersk-otterdoksen. De grutste protestantske denominaasjes wiene yn 2010 de Súdlike Baptistekonvinsje mei krapoan 750.000 leden en de Feriene Metodistyske Tsjerke mei krapoan 227.000 leden. De (mormoanske) Tsjerke fan Jezus Kristus fan de Hilligen fan de Lêste Dagen hie yn Missoery 93.000 leden.
Klimaat
Missoery hat foar it meastepart in fochtich lânklimaat, mei hjitte, neare simmers en kâlde, snieïge winters. Mei't de steat likernôch yn 'e midden fan 'e legere 48 Feriene Steaten leit, is der gjin moderearjende ynfloed fan 'e see, en likemin is der beskutting troch hege bergen. Sadwaande wurdt it waar yn Missoery ôfwikseljend behearske troch kâlde lucht út it Noardpoalgebiet en hjitte lucht dy't ôfkomstich is fan 'e Golf fan Meksiko. Yn it súdlike part fan 'e steat, benammen yn 'e Hakke fan Missoery, hearsket in ôfwikend, subtropysk klimaat. Rekôrtemperatueren yn Missoery wiene 48 °C, op 14 july 1954 yn Warsaw en Union, en –40 °C op 13 febrewaris 1905, ek yn Warsaw.
Mei't Missoery ûnderdiel útmakket fan Tornado Alley, in gebiet dêr't gauris tornado's foarkomme, hat de steat geregeldwei ûnder dat natoerferskynsel te lijen. Yn 2011 makke de Tornado fan Joplin in trêdepart fan it stedsje Joplin mei de grûn lyk. Dêrby fûnen 159 lju de dea, rekken mear as 1.000 minsken ferwûne en waard foar hast $3 miljard skea oanrjochte. Dat wie de slimste tornado yn Missoery sûnt 1957 en de deadlikste yn 'e hiele Feriene Steaten sûnt 1947. Ien fan 'e slimste tornado's ea wie de Tornado fan St. Louis, dy't op 27 maaie 1896 de stêd St. Louis trof.
Oak Grove (Louisiana)
thumb|Lizzing fan Oak grove yn Louisiana thumb|Haadstrjitte yn Oak Grove Oak Grove is in plak (town) yn de Amerikaanske steat Louisiana, dat bestjoerlik ûnder West Carroll Parish falt.
Demografy
By de folkstelling yn 2000 waard it tal ynwenners fêststeld op 2174. Yn 2006 waard it ynwennertal troch it United States Census Bureau rûsd op 2020, in ferleging fan 7.1%.
Geografy
Neffens it United States Census Bureau beslacht it plak 4,5 km², 4,4 km² lân en 0,1 km² oerflaktewetter. Oak Grove leit op sa'n 38 m boppe seenivo.
Festivals
It The North Louisiana Gospel Weekend wurdt eltse maart yn Oak Grove holden yn it Thomas Jason Lingo Community Center. In Bluegrassfestival wurdt yn april en oktober organisearre.
De Jessie James Trade Days binne alle jierren yn septimber.
Fuotbalferiening EBC
Fuotbalferiening EBC (Eastersee-Bantega Combinatie) is de fuotbalklup fan Eastersee en Bantegea en spilet op sportkompleks De Jister.
De klup is foar it earst oprjochte yn 1946, mar doe't der yn 1953 gjin fjild mear wie is de klup opheft. Op 10 novimber 1966 waard de feriening opnij oprjochte.
Hude
thumb|Lizzing Hude is in plak yn de Dútske dielsteat Sleeswyk-Holstein en makket diel út fan it distrikt Noard-Fryslân. Hude hat 190 ynwenners (2010).
Fuotbalferiening EBC
Tenu: wyt shirt, blauwe broek en blauwe sokken.
Jonkershuzen
Jonkershuzen ( ek: Buwaldabuorren ) is in buorskip yn de gemeente Súdwest-Fryslân en foel oant 2011 ûnder Wûnseradiel. Jonkershuzen leit yn de eastlike himrik fan Tsjerkwert.
It is net de namme foar in pleats of in famylje, mar foar in hiel buorskip dy't út teminsten fjouwer pleatsen bestie. De bewenners waarden faak as 'toe Buualda' of 'te Bualdabuiren' oantsjutten. De pleatsen leinen op of njonken de terp oan de Hillebrandsfeart. Net ien fan de pleatsen hat eigendom fan in jonker of haadling west. Yn Jonkershuzen stie ek de stins Hoytema State. Homme Hoytema, dy't sels gjin eigendom op Buwaldabuorren hie, wie de ienige aadlike bewenner. Troch de houlikspolityk yn de sechtjinde en de iere santjinde iuw wienen lykwols alle eigeners-brûkers fan de saten fan Buwaldabuorren yn 1640 nau mei 'jonkers' besibbe. Gearstalde famyljenammen, kertierwapens op grêfstiennen en alliânsjewapens op gevelstiennen beneidrukten dy sibskip. De oantsjutting 'jonkers' krige faak in hunende ûndertoan en sil wol stimulearre wêze trochdat se troch oaren as klyk sjoen waaarden. Se hearden lykwols ta ferskillende famyljes, mar bleauen allegear katolyk en wienen ûnderling op mear as ien manier besibbe.
thumb|right|250px|In print fan de Hoytema State út 1722, tekene troch Stellingwerf De tekening is yn it Printekabinet fan it [[Frysk Museum]].
Petrus de Hoop
thumb|De Hoop efter it buro yn Snits Petrus Jacobus de Hoop (Frjentsjer, 6 febrewaris 1862- Amersfoort, 14 desimber 1952) wie in poltikus en tritich jier boargemaster fan Snits. It Boargemaster De Hooppark tusken de Houkesleat en de Snitser Aldfeart is yn 1937 nei him neamd.
De Hoop begûn as folontêr op de sekretary fan Loosdrecht. Dêrnei wurke er op de sekretary fan Kollum, dêr't hy yn 1886 it diploma gemeenteadministraasje helle. Syn earste boargemasterspost wie Finsterwâlde (13 april 1891 - 19 maart 1892). Dêrnei wie hy fan 20 maart 1892 oant 15 febrewaris 1907 boargemaster fan Veendam. Oanslutend waard hy yn Snits ynstallearre en soe dêr bliuwe oant 16 febrewaris 1937.
Yn syn tiid waard de wetterlieding oanlein en ferdwûnen in tal kades, kaam der in elektryske brêge oer de stedsgrêft en kaam der in nije feemerk. Der kamen in oantal plantsoenen en wannelwegen, in sportpark en in nije iisbaaan. It leger ûnderwiis waard reorganisearre en der kamen in mulo, in kristike kweekskoalle en de gemeentlike HBS gie oer nei it Ryk.
Yn syn Grinslanner tiid wie Petrus Jacobus de Hoop fan 31 oktober 1904 ôf lid fan de Provinsjale Steaten fan Grinslân, wêryn hy de liberale partij foar it kiesdistrikt Oude Pekela fertsjintwurdige. Yn syn Snitser perioade wie hy amtshalve foarsitter fan it Kolleezje fan Setters en wie hy lid fan it Kolleezje fan Reginten fan de finzenis fan Snits oant de tiid dat de finzenis opheft waard. Fierders wie De Hoop bestjoerslid fan de Feriening fan Boargemasters yn Fryslân en folmacht fan it Wetterskip 'Wymbritseradeel c.a. Contributie Zeedijken'. Nei 4 jannewaris 1921 wie hy Dyksdeputearde fan dit wetterskip. Fanwege syn fertsjinsten waard boargemaster De Hoop op 10 febrewaris 1914 beneamd as Ridder yn de Oarder fan Oranje Nassau; op 4 septimber 1925 waard hy befoardere ta Offisier yn de Oarder fan Oranje Nassau.
Delftske telling
De Delftske telling is in fariant yn de puntetelling fan it damjen, dy't betocht is om it grutte tal remises te ferminderjen.
De Delftske telling is foar it earst brûkt op it Volmac-toernoai yn de jierren 80 fan de 20e iuw. Oarspronklik hjitte it dan ek de "Volmac-telling". Letter waard dy telling ynfierd by in damclub yn Delft en krige sa de namme "Delftske telling".
By de Delftske telling kriget in spiler dy't wint 4 punten (by de gewoane telling is dat 2). In remise laadt ta in 2-2 einstân, behalve ien fan beide spilers in dúdlik foardiel hat. Yn dat lêste gefal is de útslach 3-1.