cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Farebuorren
Farebuorren is in buorskip yn de gemeente Noardeast-Fryslân. Farebuorren falt yn it doarpsgebiet fan it noardwestlik lizzende klaaidoarp Blije. De namme fan de buorskip komt op âlde kaarten ek foar as Oeffaerdra buren, Faned, Fared, Vaarde Buiren, Vaardeburen, Faerdt en Faurd.
Yn Farebuorren wenje likernôch 40 minsken. De buorskip bestiet út fjouwer boerepleatsen, wat ferboude pleatskes en noch in pear huzen. Yn it iepen lânskip boppe Dokkum falt de bebouwing bylâns de Blijer Feart op. Yn 'e buorskip lei in terp dy't letter ôfgroeven is. Doe't de dyk Ljouwert-Holwert oanlein waard, is it lân middenyn Farebuorren wat ophege, de iisbaan is dêrtroch fuortrekke.
Manigeïsme
thumb|200px|Manigeeske prysters oan skriuwtafels, foarsjen fan tekst yn it [[Sogdysk. Manuskript út Khocho (Tarimbekken).]] It manigeïsme is in âlde religy dy't eartiids troch de profeet Many (216-276) stifte waard yn it âlde Perzje. Many groeide op yn 'e joadsk-kristlike sekte fan de elkesaïten (dy't mooglik besibbe wie oan 'e religy fan it mandeïsme), mar ferkundige op eigen manneboet, op grûn fan eigen gewaarwurdings, syn godstsjinstige ynsichten oan 'e minsken. Dizze ynsichten holden harren benammen dwaande mei de folsleine tsjinstelling tusken ljocht en tsjuster, tusken goed en kwea, tusken siel en stof. Dizze lear waard letter nei him it manigeïsme neamd. Yn dit gnostysk dualisme seach Many himsels as de troch Jezus taseine úteinlike iepenbierder. Many frege fan syn folgelings dat sy harren oan in strange askeze en oan in fegetaryske libbenshâlding holden. Neffens Many koe de siel weromkeare nei it ljocht. It manigeïsme beskikte oer in wiidweidige mytology.
List fan grytmannen yn Fryslân
Oersjoch fan grytmannen per gritenij yn Fryslân:
Stasjon Bunnik
Gebou
It oarspronklike spoarweistasjon fan Bunnik waard iepene yn 1884, yn 1901 krige it stasjon in stasjonsgebou, in lyts stasjonsgebouke njonken in loket mei kantoarke hie it asymmetryske gebouke twa wachtromten. It stasjon waard sletten yn 1938, it gebou waard yn 1958 ôfbrutsen. It stasjon waard yn 1972 weriepene, sa'n 800 meter westliker fan it oarspronklike plak. Der kaam by de weriepening gjin nij gebou, it stasjon krige in abry, in iepen fytsestalling mei fytsklûzen, in pear parkearplakken. Yn 2016 binne der twa liften by it stasjon boud om it stasjon tagonklik te meitsjen foar reizgers mei in rolstoel.
Mark van Eeuwen
Mark van Eeuwen (folút: Mark Willem van Eeuwen; Warnsveld, 23 july 1976) is in Nederlânsk tillefyzje-, film- en toanielakteur en teffens presintator en filmprodusint. Hy waard ferneamd mei syn rol as Jack van Houten yn 'e soapsearje Goede Tijden, Slechte Tijden. Fierders hat Van Eeuwen spile yn û.m. de films Rendez-vous en Kidnapping Mr. Heineken.
Jonkheid en oplieding
Van Eeuwen waard yn 1976 berne yn Warnsveld, by Sutfen, mar brocht syn earste libbensjierren troch yn it Feluwske Beekbergen. Mei tolve jier ferhuze er mei syn âlden en jongere broer Dirk-Jan nei Schijndel, dêr't er fierder opgroeide. Nei't er de middelbere skoalle trochrûn hie oan it Elde Kolleezje yn syn wenplak, studearre er kommersjele ekonomy oan 'e Hegeskoalle fan Utert.
Under syn studintetiid yn Utert wie Van Eeuwen lid fan it Utrechtsch Studenten Corps, dêr't er û.m. aktyf belutsen wie by it Studenten Toneelgezelschap. Doe't er yn Utert syn bachelortitel behelle hie, learde er fierder foar in mastergraad oan 'e Universiteit fan Amsterdam. It wie yn dy tiid dat Van Eeuwen him oanmelde foar de London Academy of Music and Dramatic Arts, dêr't er yn 2004 ôfstudearre.
Aktearwurk
Nei wat figuraasje- en reklamewurk krige Van Eeuwen yn 2004 syn earste echte rol yn 'e dramasearje Bitches. Datselde jiers hied er in lytse byrol yn 'e troch Johan Nijenhuis regissearre spylfilm Snowfever. Yn 2005 bemachtige Van Eeuwen een gastrol yn 'e Ingelske dramarige Mike Bassett: Manager, fan tillefyzjestjoerder ITV. Foar Yorin spile er yn 2004-2005 de rol fan Matthijs van Groningen yn 'e dramasearje Kicken. Yn it foarjier fan 2005 waard er selektearre foar de rol fan Jack van Houten yn 'e RTL4-soapsearje Goede Tijden, Slechte Tijden. Mei dy rol, dy't er fan 2005 oant 2017 fertolke, briek er troch, en dêrtroch wist er ek oar wurk te krijen, lykas in gastrol yn 'e searje Voetbalvrouwen (2007) en in rol yn 'e film De Eetclub (2010). Fierders hied er yn 2015 rollen yn searjes as Dagboek van een Callgirl en Meiden van de Heerengracht.
Yn 2012 die Van Eeuwen mei oan it realitytillefyzjeprogramma Strictly Come Dancing, in dûnswedstryd foar bekende Nederlanners. Op 13 oktober dat jiers wûn er de westryd tegearre mei syn partner, dûnsynstruktrise Jessica Maybury. Yn 'e finale moast er it opnimme tsjin presintatrise Sylvana Simons, dy't doe al wiken foar de ûnbekreaude winneresse holden waard. Van Eeuwen krige lykwols úteinlik de measte stimmen fan it publyk.
Yn novimber 2013 begûnen de opnamen fan 'e histoaryske film Kidnapping Mr. Heineken, oer de ûntfiering fan Freddy Heineken. It wie de Ingelsktalige remake fan De Heineken Ontvoering, út 2011. Van Eeuwen krige yn 'e remake de rol fan ûntfierder Frans Meijer tabedield (dy't yn it Nederlânsktalige orizjineel spile wie troch Teun Kuilboer). De oare ûntfierders waarden spile troch Jim Sturgess en Sam Worthington, wylst sir Anthony Hopkins de rol fan Freddy Heineken op him naam. Yn 'e simmer fan 2014 hie Van Eeuwen fierders de haadrol yn 'e troch Antoinette Beumer regissearre film Rendez-vous, nei de roman mei deselde namme fan skriuwster Esther Verhoef.
Yn july 2015 setten de repetysjes útein foar de musical The Bodyguard, dy't op 27 septimber fan dat jier yn premiêre gie. Van Eeuwen hie dêryn de rol fan liifwacht Frank Farmer (yn 'e oarspronklike film fertolke troch Kevin Costner). Yn 2016 hie Van Eeuwen mei Peaske de rol fan 'e apostel Petrus yn 'e musical The Passion 2016. Yn 2018 spile er de rol fan Wulf yn 'e histoaryske aventoerefilm Redbad, fan regisseur Roel Reiné, oer de achtste-iuwske kening fan de Friezen mei deselde namme. Yn 2020 hie Van Eeuwen in lytse rol as fersetsman Pim den Oever yn 'e oarlochsfilm De Slag om de Schelde, oer de histoaryske Slach om 'e Skelde út 'e einfaze fan 'e Twadde Wrâldoarloch.
Oar wurk
Njonken syn aktearkarriêre hat Van Eeuwen ek wurke as presintator, û.m. yn Vrienden Houden Huis (2008) en Ik Kom bij Je Eten (2009-2010), en as stimakteur yn 'e Nederlânsktalige ferzje fan 'e animaasjefilm Monsters vs. Aliens (2009). Yn 'e simmer fan 2014 produsearre er tegearre mei Beau van Erven Dorens foar Veronica it tillefyzjeprogramma De Vliegende Hollanders. Fierders wie Van Eeuwen ek útfierend produsint foar de Amerikaansk-Kolombiaanske film Blunt Force Trauma (2015), mei yn de haadrol Mickey Rourke, en foar de Nederlânske histoaryske oarlochsfilm De Slag om de Schelde út 2020.
Abdij fan Sint-Vaast
Skiednis
It kleaster waard yn 667 stifte. Sint-Fedastus (Sint-Vaast, berne yn 453 en stoarn yn 540) wie de earste biskop fan Arras en letter ek biskop fan Cambrai, leit begroeven yn de âlde katedraal fan Arras. Yn 667 sette Sint-Aubertus, de sânde biskop fan Arras, mei de bou útein fan in kleaster foar Benediktynske mûntsen op it plak dêr't in lytse, troch Sint-Fedastus stifte en oan Petrus wijde kapel stie. De relikwyen fan Sint-Fedastus waarden nei it nije kleaster oerbrocht, dy't troch de opfolger fan Sint-Aubertus foltôge waard. Kening Teodoarik III fan Neustrje en syn frou lizze der ek begroeven.
Yn de tsiende iuw waarden de Annales Vedastini in it kleaster skreaun.
Yn 1578 organisearre Sarrazin, de abt fan Sint-Vaast, in katolike tsjinbeweging tsjin de kalvinisten yn Henegouwen en Arteezje. Troch syn dwaan ûntstie in jier letter de Uny fan Arras. thumb|Binnenpleats fan abdij Saint-Vaast It kleaster hat fan grut belang west foar de kleasters yn de Lege Lannen. It kleaster waard frijsteld fan biskoplike jurisdiksje en koe oant 1778 ûnôfhinklik troch gean. Yn dat jier waard it kleaster opnaam yn de oarder fan Cluny.
Yn de Frânske Revolúsje waard it kleaster opheft. De kleastergebouwen waarden earst as sikehûsen letter as kazerne brûkt. Yn 1838 waarden de gebouwen troch de gemeente Arras kocht, wêrfan't in diel dêrnei as museum en argyf brûkt waard. De rêst waard de residinsje fan de biskop. De abdijtsjerke, dy't skansearre wie, waard fannijs boud en ynwijd yn 1833. Dy tsjerke tsjinnet no as katedraal fan Arras, ynstee fan de eardere goatyske katedraal, dy't ferwoaste waard yn de Frânske Revolúsje.
Wrâldkampioenskip fuotbal 1938
It wrâldkampioenskip fuotbal 1938 waard fan 4 juny oant en mei 10 juny 1938 yn Frankryk holden. It wie it tredde wrâldkampioenskip fuotbal. It toernoai hat sa'n twa wiken duorre ferdield oer tsien stadions. Itaalje waard foar de twadde kear wrâldkampioen. Yn oanrin wie der in protte geharrewar, as gefolch fan polityke ûnrêst, sawol yn Súd-Amearika as yn Jeropa. Sa koe Eastenryk net meidwaan oan it toernooi fanwegen de Anschluss en hie Sweden yn de earste omloop gjin tsjinstanner.
Korvet
In korvet is in lyts type oarlochsskip. It is tradisjoneel de lytste klasse fan oarlochsskippen dy't de status fan skip hawwe. Yn dat ferbân wie de korvet histoarysk in slach lytser as it fregat en in slach grutter as de oarlochssloep. Hjoeddeistige skipstypen dy't lytser binne as in korvet, binne kustpatrûljeboaten, raketboaten en flugge-oanfalsboaten. Korvetten wurde hjoed de dei ornearre tusken 500 en 2.000 ton te weagjen. Guon resinte ûntwerpen fan hast 3.000 ton, dat eins fregatten binne, wurde soms om politike redens ek wol oantsjut as korvetten. Etymologysk komt it wurdt 'korvet' fan it Midfrânske corvette, in ferlytsingsfoarm fan it Nederlânske lienwurd korf ("koer"), dat oarspronklik fan it Latynske corbis (mei deselde betsjutting) komt.
Skiednis
Yn it sylfearttiidrek (16e oant 19e iuw) wie de korvet in type oarlochsskip dat mar kwealk grutter wie as de oarlochssloep, en dat mar ien geskutdek hie. Korvetten waarden yn dy tiid brûkt as patrûljeskippen en, yn oarlochssitewaasjes, foar it ûnderstypjen fan gruttere oarlochsskippen. De earste skippen dy't korvetten neamd waarden, waarden koart nei 1670 yn gebrûk nommen troch de Frânske Marine. Meitiid groeiden de Frânske korvetten út ta skippen mei tweintich kanonnen, dy't min ofte mear ekwifalint wiene oan Britske postskippen. De Britske Keninklike Marine begûn de term 'korvet' pas yn 'e 1830-er jierren te brûken.
De korvet yn syn modern foarm waard ûnder de Twadde Wrâldoarloch ûntwikkele as in maklik te bouwen oarlochsskip foar patrûljes en ek foar it begelieden fan konfoaien keapfardijskippen, ûnder mear oer de Noardlike Iissee nei de Russyske havenstêd Moermansk, op it Kola-skiereilân. Sokke skippen wiene seeweardich en manûvrearber, mar de libbensomstannichheden oan board wiene op lange reizen oer de oseaan abominabel. De skippen wiene eins net boud foar konfoaibegelieding, mei't se te lichtbewapene wiene foar beskerming tsjin loftoanfallen en te traach wiene foar beskerming tsjin dûkboaten. Oan 'e ein fan 'e oarloch waarden de Britske korvetten dan ek ferfongen troch fregatten.
Hjoeddeistige sitewaasje
Lannen dy't anno 2019 noch korvetten yn aktive marinetsjinst hawwe, binne û.m. Argentynje, Bangladesj, Brazylje, Bulgarije, Dútslân, Egypte, de Filipinen, Yndia, Yndoneezje, Iraan, Israel, Itaalje, Maleizje, Noarwegen, Pakistan, Poalen, Portegal, Roemeenje, Ruslân, Sina, Singapoer, Súd-Koreä, Sweden en Turkije. De Keninklike Marine fan Nederlân brûkte tusken 1954 en 1984 korvetten (formeel omskreaun as 'lytse fregatten') fan 'e Roofdierklasse foar patrûljetaken op 'e Noardsee. Korvetten binne benammen geskikt as patrûljeskippen yn binnenseeën, lykas de Eastsee, de Swarte See, de Adriatyske See, de Reade See, de Perzyske Golf en de seeën tusken de eilannen fan 'e Yndyske Arsjipel.
Korvetkaptein
Guon marines (lykas dy fan Argentynje, Belgje, Dútslân, Frankryk, Itaalje, Kroaasje, Sily en Spanje) kenne de militêre rang fan korvetkaptein (Frânsk: capitaine de corvette; Dútsk: Korvettenkapitän; Italjaansk: capitano di corvetta). Dat is in rang dy't oerienkomt mei dy fan majoar by de lânstriidkrêften. De ekwifalinte rang by de Nederlânske Keninklike Marine is luitenant-op-see 1e klasse.
Stasjon Starum
Stasjon Starum (Stv) is it stasjon fan Starum en it einpunt fan de spoarferbining Ljouwert nei Starum ta. It leit yn de uterste súdwesthoeke fan Fryslân. It (kop)stasjon waard iepene op 8 novimber 1885 en joech oansluting op de fearboatferbining nei Inkhuzen, dy't tsjintwurdich allinnich yn de simmer foar toeristen fart. It stasjon wurdt betsjinne troch stoptreinen fan Arriva.
Op 25 july 2010 kaam it stasjon fan Starum yn it nijs doe't der in treinûngelok plak hie. Om 23:30 oere hinne, skeat in frachttrein mei fjouwer as fiif weinen troch de stjitblokken, ried dwers troch in wettersportwinkel en stoppe earst 100 meter fierder op in plein. Twa ûnderhâldspersonielsleden rekken ferwûne.
It stasjonsgebou, út 1884, is yn 1973 sloopt en ferfongen troch in abry.
Treintsjinsten
Sjoch foar it meast aktuele tsjinstroaster op de side fan Arriva.
Ferbinings
Busline 103 nei Himmelum stoopet by it Stasjon Starum. De boatferbining nei Inkhuzen fart syn 1963 allinnich simmerdeis foar toeristen.
Ewa Sonnet
Ewa Sonnet, echte namme: Beata Kornelia Dąbrowska (Rybnik, 8 maart 1985), is in Poalsk neakenmodel, glamourmodel, sjongster en tillefyzjepersoanlikheid. Hja stiet benammen bekend om, en hat har karriêre fierhinne te tankjen oan, har (natuerlike) grutte boarsten. Hja wie foarhinne wurdfierster foar de Poalske webside Busty.pl.
Libben en karriêre
Sonnet waard yn 1985 berne yn Rybnik, in stêd yn it suden fan Poalen. Op 'e middelbere skoalle wie se, nei eigen sizzen, tige populêr by de jonges fanwegen har grutte boarsten. Nei de middelbere skoalle waard se 'ûntdutsen' troch in scout fan 'e Poalske seksyndustry, dy't har oerhelle om te wurkjen as neakenmodel foar de website Busty.pl. Sonnet sette yn oktober 2003 mei dat wurk útein, doe't achttjin jier wie. Dêrby posearre se topless foar fotoshoots en fideo's, mar net folslein neaken. Foar har nije karriêre ferhuze hja nei de Poalske haadstêd Warsjau.
Yn oktober 2006 brocht Sonnet har earste album út, mei as titel Nielegalna ("Yllegaal"). Yn novimber fan dat jier posearre se op 'e nij topless yn CKM. Teffens wurke se (as neakenmodel) mei oan 'e fideo Amateur All Stars, dy't útbrocht waard troch de Amerikaanske pornografyske webside Reality Kings. Oantigings út april 2007, dat Sonnet as prostituee wurkje soe yn 'e Britske haadstêd Londen, blieken ûnwier te wêzen. Letter yn 2007 die Sonnet mei oan 'e realitytillefyzjewedstryd Gwiazdy Tańczą na Lodzie, wêryn't bekende Poalen besochten en lear om te keunstriden. Sonnet en har partner, Łukasz Jóźwiak, foelen yn 'e twadde ôflevering ôf. Yn novimber datselde jiers posearre se foar de trêde kear yn CKM.
Yn maaie 2009 begûn Sonnet nije neakenfoto's en -fideo's fan harsels te publisearjen fia Busty.pl. Har eardere beweging by erotika wei en nei de muzykyndustry ta yn acht nommen, waard dat troch in protte waarnimmers beskôge as in draai fan 180° yn 'e rjochting fan har karriêre. Yn augustus 2013 lansearre Sonnet har eigen webside 3wasonnet.com. Yn jannewaris 2014 snie se alle bannen mei Busty.pl troch. Yn 2015 posearre se op har eigen webside foar it earst hielendal neaken, sûnder dat se de hannen foar har skamstreek hold.
Olympyske Simmerspullen 1920
De Olympyske Simmerspullen 1920, ek wol de VIIe Olympiade neamd waarden yn 1920 yn Antwerpen, Belgje hâlden.
Neisleep Easte Wrâldoarloch
De foargeande Olympyske Simmerspullen soene yn 1916 hâlden wurde yn Berlyn, mar waarde ôflaske yn ferbânmei de Earste Wrâldoarloch. De neisleep fan de oarloch en de fredeskonferinsje fan Parys 1919, hie net alinne ta gefolch dat der neie lannen kreare wiene, mar ek dat der troch sanksjes tsjin de lannen dy't de oarloch verlen hiene en beskuldige waarden fan it starten fan de oarloch. Dit hâld foar de Spullen yn dat se foar de Spullen fan 1920 dy't earst oan Bûdapest takind wie no nei Antwerpen gongen, om't Hongarije in bûngenoat west hie fan Dútslân. In oantal lannen waarden ferbannen fan de Spullen, Dútslân sels oant 1925 en organisearre derom sels mar in grut sportevenemint. Yn de Simmer fan 1922 yn Berlyn.
Hurdsilerij
In unike situaasje ûntstie tidens de silwedstriden fan de 12 meter klasse, trochdat der net genôch wyn stie tidens de finale westriid en der net in winner oanwêzen wurde koe. Is de finale wedstriid nei spullen noch ris oerdien. It Belgyske Olympyske Komitee hat der foar keazen om dy wêdstiid yn Amsterdam op it IJ te hâlden, omdat de beide dielnimmers yn dizze klasse Nederlânners wiene.
Dielnimmende lannen
200px|thumb|Dielnimmende Lannen Olympyske Simmerspullen 1920 29 lannen diene mei oan de Olympyske Simmerspullen yn Antwerpen
Ychten
Ychten is in doarp yn de gemeente De Fryske Marren, oan de súdkant fan de Tsjûkemar. Oant 1 jannewaris 2014 hearde Ychten ta de gemeente Lemsterlân. It doarp hie likernôch 620 ynwenners yn 2004. Yn 2019 wiene dat der noch mar 245.
Skiednis
Yn 1511 wurdt Ychten skreaun as Echtna, lizzende yn de gritenij fan Lemster Fiifgea. Dat it doarp âld is, docht wol bliken út âlde stikken fan it jier 1200 doe't der 23 húshâldings wennen. De tsjerke hat ek in rike histoarje en is neamd nei de hillige Laurentsius anno 1597. Begjin 1825 hat de tsjerke in skûlplak en rêding west foar in soad minsken, want yn dat jier hat der in grutte oerstreaming west mei as gefolch dyktrochbraken. It wetter stie doe op in soad plakken 1.50 meter boppe it meanfjild. Fan de 182 wenten dy't doedestiids yn Ychten stienen, binne mear as 150 foar in part slim skansearre en ferdwûn. Krekt yn dy tiid wie de feanterij al drok oan 'e gong. De op it fjild steande foarrieden turf spielden fuort, fee ferdronk en dêrtroch wie de earmoedei ek tige grut.
Geografy
thumb|Haventsje fan Ychten Yn it gebiet fan Ychten binne yn de 19e iuw inkelde fearten groeven foar de ôffier fan turf. In foarbyld dêrfan is de yn it súdeastlike diel lizzende Klynsmafeart. Fierder de Middenfeart en de Giterske Feart, dy’t op it gebiet fan Eastersee lizze. Oarspronklik in gebiet mei in soad bosk ôfwiksele mei stikjes greidlân. Nei 1750 is dat foar in grut part fergroeven foar turfwinning en hat it gebiet yn de rin fan de tiid grutte feroarings ûndergien. Om 1840 hinne waard begûn mei de útfeante plassen drûch te meallen en yn kultuer te bringen. In pear persielen bringe dy perioade noch yn it sin en binne dêr werom te finen, ek de trije slúskes dy't foar de ôffier brûkt waarden binne noch yn it gebiet. De feanarbeiders makken romte foar de boeren. Lân wie wetter en wetter waard wer lân.
De Tsjûkemar is mei syn 2116 ha. de grutste mar fan Fryslân. Yn 1856 hawwe se drok dwaande west om de mar drûch te meitsjen. De plannen wienen hielendal rûn. Sa moasten der 6 wettermûnen boud wurde, in slûs, inkelde kilometers feart groeven en ek wegen oanlein wurde. De totale kosten waarden rûsd op fl. 459.165,00 of omrekkene fl. 218,65 per ha. Dat it plan net útfierd is, kaam trochdat der net genôch jild oanlutsen wurde koe en ek de grûnsoarte wie net fan sokke bêste kwaliteit. Sadwaande is ien fan de grutste Fryske marren bewarre bleaun.
It besjen wurdich
thumb|[[Gemaal Ychten]] Oan de Tsjûkemar stiet it restaurearre gemaal fan Ychten dat it wetter lost op de Fryske boezem. Yn 2001 is it oanwiisd as Ryksmonunint. It hat ek funksje as eksposysjerûmte mei plak foar permaninte en tydlike histoaryske útstallings, mei it gemaal en de feanpolders as tema. It gemaal hat oant 1996 de hiele feanpolder fan Ychten bemealle. Foar de wettersporter binne in pear eilantsjes opspuite yn de mar mei de tapaslike nammen fan Tsjûkepôle en Marchjepôle. De nammen binne ûntliend oan de leginde fan de Tsjûkemar. Yn Ychten stiet ek it stânbyld fan Tsjûke en Marchje. By dat stânbyld stiet in tekst dy't it ûntstean fan de Tsjûkemar ferklearret. Dy lytse leginde hjit De held en de draek. left|thumb|500px|De [[Laurenstsjerke (Ychten)|tsjerke en it hôf fan Ychten yn 2014]]
Strjitten
Kommisjepôle, Hearenwei, Haadwei, Marpaad, Middenfeart, Middenwei.
Geuzen
thumb|Tradisjoneel embleem fan de Geuzen. Geuzen wienen yn de Tachtichjierrige Oarloch striders dy't op it lân (lângeuzen) of op it wetter (wettergeuzen) de Spanjerts befochten.
Fryslân hat oan it begjin fan dy oarloch in soad te lijen hân fen ynfallen troch wettergeuzen mar ek fan lângeuzen. De geuzen foarmen ûnder lieding fan Joost fan Schauenburch, oansteld troch Willem fan Oranje as steedhâlder en legeroanfierder fan Fryslân, yn augustus 1572 in skoftke in geuzeregear. Joost fan Schauenburch stjoert de Gelderske greve Durk fan Bronckhorst mei syn mannen nei Fryslân. Dy wist Snits, Boalsert en Frjentsjer te besetten. De geuzen hawwe in soad tsjerkeskatten fernield. Yn novimber moasten se wike nei Dútslân (û.o. troch Skoatterlân) foar it regear fan Caspar de Robles, efternei sitten troch plonderende Spanjerts.
Paulus Folkertsma
thumb|right|250px|Folkertsma oan it komponearjen Paulus Folkertsma (Wommels, 15 jannewaris 1901 - Aldeboarn, 4 maaie 1972) wie ûnderwizer yn Aldeboarn, bestjoerslid fan maatskiplike en tsjerklike organisaasjes en benammen komponist.
Biografy
Yn 1906 ferfear de húshâlding út Wommels nei Berltsum. Dêr krige Folkertsma syn earste lessen fioelspyljen fan de pleatslike ûnderwizer. Doe't er 14 jier wie gie er nei de Rykskweekskoalle yn Maastricht. Dêr skreau er syn earste komposysjes. Nei tydlike oanstellings yn Ljouwert en Sondel waard er beneamd oan de iepenbiere skoalle fan Aldeboarn. Hy soe dêr 40 jier ûnderwizer wêze.
Flotsam & Jetsam
Flotsam & Jetsam is in Amerikaanske metalband oprjochte yn 1981 yn Phoenix. Flotsam & Jetsam begûn ûnder de namme Paradox. Fan 1982 ôf ha se de namme Dredlox brûkt, en yn 1983 hjitten hja Dogz mar fanôf 1984 is de band fierder gien ûnder de namme Flotsam & Jetsam. De band brocht yn 1986 syn debútalbum Doomsday for the Deceiver út. De teksten fan de band gean benammen oer sljochtsinnigens, drugs, dreamen, it libben en polityk. Flotsam & Jetsam hat trettjin studio-albums en trije live-albums útbrocht.
Efteling
De Efteling is in attraksjepark yn de Nederlânske provinsje Noard-Brabân. It park leit yn Kaatsheuvel, tusken Tilburch en Waalwyk. Wat de besikerstallen oangiet is de Efteling it grutste ferdivedaasjepark fan Nederlân en it treddegrutste fan Europa.
Mandala
De Mandala (Sanskryt: मण्डल foar sirkel) is in generike term út de Tibetaanske keunst en it Tibetaansk boeddhisme foar in plan, kaart of geometrysk patroan dat metafysysk of symboalysk de kosmos útbyldet. It konsept hat in hindoeïstyske oarsprong, mar wurdt ek in soad yn it Tibetaansk boeddhisme brûkt.
In bysûndere foarm is de sânmandala dy't, omjû mei rituele seremoanjes, wikenlang oan yn minusjeus detail makke wurdt mei lytse kerreltsjes sân, wêrnei't it letter wer seremoanjeel ferneatige wurdt en oan de natoer (streamend wetter) werom jûn wurdt.
Efteling
Opbou fan it park
It park is opboud út ferskate riken (rijken):
Mandala
De psychiater Carl Gustav Jung seach de mandala as foarstelling fan it ûnbewuste sels.
Healsuffiks
Affiksen komme ornaris net op harsels foar en dochs is der in groep selsstannige wurden dy't ek as affiks brûkt wurde, dat is de groep fan de healsuffiks.
Foarbyld fan in healsuffiks is it wurd 'ark'. Ark kin yn kombinaasje mei in soad wurden brûkt wurde as affiks:
Linda Dubbeldeman
Linda Dubbeldeman (Leien, 21 april 1964) is in Nederlânske aktrise en fotomodel.
Dubbeldeman gie nei it gymnasium en wie fanôf har 18e fotomodel; dat wurk die hja oant har 24e jier. Yn oktober 1985 posearre se foar it manljusblêd Playboy. In jier letter waard hja frege foar it telefyzjeprogramma Verona fan Henk Spaan en Harry Vermeegen. In de rubriek Noordzee TV hie se de rol fan de himmele Brenda Steunbeer, de presintatrise fan de optochte stjoerder en assistinte fan omropbaas Arie Boksbeugel (spile troch Ferry de Groot). De Groot en Dubbeldeman, troch Verona bekend wurden, treden as Arie en Brenda yn hiel Nederlân op. Yn 1987 kamen se mei de single "Doortrekken", in parody op it hitsje "Star Trekkin'" fan The Firm. Dubbeldeman wie twaris neaken te sjen yn Penthouse, yn desimber 1987 en desimber 1988. Ek spile Dubbeldeman yn de Nederlânske spylfilm De Ratelrat (1987).
Sy rekke yn de kunde mei muzikant Toni Peroni en begûn mei him opnamestudio Starsound Studio yn Utert. Peroni en Dubbeldeman krigen ferkearing en waarden yn oktober 1989 âlden fan in soan. Nei 23 jier kaam lykwols in ein oan it houlik. Yn augustus 2010 wie Dubbeldeman it ûnderwerp fan it programma Het mooiste meisje van de klas fan Jaap Jongbloed dat útstjoerd waard troch de TROS.
De gezamenlijke zenders Peazens en Moddergat
De gezamenlijke zenders Peazens en Moddergat wie in VPRO-radioprogramma presintearre troch Wim Bloemendaal dat útsjoerd waard fia Radio 747 en ynternet. It programma wie benammen bekend fanwege it programmearjen fan by it grutte publyk minder bekende muzykstylen en artysten.
De earste útstjoering wie yn 1992 en de lêste op 31 maaie 2006. Bloemendaal hie der gjin nocht mear oan omdat it programma op hieltyd minder gaadlike tiden útstjoerd waard.
Michail Nesterov
thumb|Michail Nesterov yn ±1900/1910 Michail Vasiljevitsj Nesterov (Russysk: Михаил Васильевич Нестеров) (Oefa, 19 maaie 1862 - Moskou, 18 oktober 1942) wie in Russysk keunstskilder.
Nesterov, dy't út in keapmanslaach kaam, troude twa kear. Sy earste frou stoar koart nei de berte fan syn dochter. Nesterov studearre fan 1877 oant 1881 en fan 1884 oant 1886 oan de Moskouske skoalle foar skilderkeunst, byldhouwkeunst en arsjitektuer by Vasili Perov, Aleksej Savrasov en Illarion Prjanisjnikov. Fan 1881 oant 1884 studearre er oan de Keizerlike Akademy fan de Skoandere Keunsten ûnder Pavel Tsjistjakov. Yn 1889 sleat er him oan by in groep keunstners, de Swalkers. Fan 1890 oant 1910 wenne en wurke Nesterov yn Kiev dêr't er arbeide oan de freskos fan de St. Vladimir Katedraal en de Tsjerke fan it Fergriemde Bloed; doe yn Moskou, dêr't er wurke oan it Martha en Mariakleaster.
Nesterovs skilderij Fisioen fan de jonge Warfolomej út 1890 wurdt algemien beskôge as it begjinpunt fan it religieus Russysk symboalisme. Nei de Russyske Revolúsje skilderde Nesterov in protte portretten fan intelektuelen, sa as Pavel Florenski, Ivan Iljin, Ivan Pavlov, Ksenia Derzhjinskaja en Sergej Boelgakov.
As devoat Ortodoksk Kristen wie er tsjin de Bolsjewistyske Revolúsje, mar hy bleau yn Ruslân oant syn dea.
Löf
Löf is in Ortsgemeinde oan de Mûzel yn 'e lânkring Mayen-Koblenz yn de Dútske dielsteat Rynlân-Palts.
De Ortsgemeinde bestiet út twa dielen, nammentlik Löf en Kattenes. Löf hat 1.456 ynwenners (2022).
Skiednis
De hjoeddeiske Ortsgemeinde ûntstie op 31 desimber 1975 troch gearfoeging fan Kattenes, Löf en Hatzenport. Hatzenport waard op 12 juny 1994 wer in aparte Ortsgemeinde.
Natoer
Yn it Kehrbachtal groeit de seldsume wylde buksusstrûk.
Dracht (strjitte)
De Dracht is de âldste strjitnamme en winkelstrjitte fan It Hearrenfean.
De Dracht rint fan it krúspunt Breedpaad/Van Harenspaad (earder de haadbrêge oer de Skoatterlânske Kompanjonsfeart) yn súdeastlike rjochting troch it sintrum oan de Koarnbeurswei ta. Eartiids rûn de Dracht oan de Van Riesenstrjitte ta en waard it ferfolch "Ferlingde Dracht" neamd, noch letter omneamd ta "Boargemaster Falkenawei". De "Dracht" waard earder ek wol Dragt en Dragte neamd en bestie al foar 1600. Der wurdt oannomd dat de namme ûntliend is oan in wetterstreamke dat hjir rûn út de feanmoerassen wei. Al om 1600 hinne wienen hjir winkels en bestie it al as lân- en wetterwei foar de stifting fan It Hearrenfean. It stik strjitte (letter "Achter de Tsjerke") fan de "Alde Komerk" ("Fleismerk") oant de "Fok" (Posthûs) hiet yn 1784 noch "De Cromme Dragte". De eardere gemeente Skoatterlân kocht op 28 april 1926 "De Dracht" (oan it súdlike diel ta) fan it Ryk foar f. 1,--. Dêrmei kaam it behear en ûnderhâld foar rekken fan de gemeente.
Yn datselde jier waard de Dracht opnij fluorre en ferdwûnen de "bernekopkes" dy't der sûnt midden 18e iuw leinen en waarden ferfongen troch kubus-eftige stiennen. In pleatslike bakker fûn hjiryn oanlieding om in gebaksoarte te meitsjen mei de namme : Feanster strjitstien". Yn 1952 binne de gewoane klinkerts yn komd ynstee fan de balstiennen dy't der al foar 1855 yn sitten hawwe moatte. Yn de 18e iuw wie der al sprake fan frijwat regelmjittige streekbebouwing. Noch oant fier yn de 20e iuw hienen in soad pannen in stoepen, stoepepeallen, beammen en stekjes. Yn 1952 waarden op it bredere súdlike gedielte inkele foartúntsjes, stoepen en sa fan partikulieren oankocht, dy't dêrnei befluorre waarden en in stoepe krigen. Yn 1963 krige de Dracht in ticht weidek enwaarden de stopen wat ferbrede. Yn 1973 folge ynrjochting as prommenade mei sierbestrating.
Hardangerjøkul
De Hardangerjøkul (Noarsk foar Hardangergletsjer; ornaris werjûn mei in lidwurdlike suffiks as Hardangerjøkulen, wat "De Hardangergletsjer" betsjut) is in gletsjer oan 'e westkant fan it Skandinavysk Heechlân yn súdlik Noarwegen.
Geografy
De Hardangerjøkul is in mânske gletsjer oan 'e westlike kant fan it Skandinavysk Heechlân, dy't yn súdlik Noarwegen leit, likernôch 5 km súdlik fan it doarp Finse, ûngefear 16 km noardeastlik fan it doarp Eidfjord en sa'n 20 km westlik fan it doarp Haugastøl. Bestjoerlik heart it gebiet fan 'e gletsjer ta de gemeenten Eidfjord en Ulvik, yn 'e provinsje Vestlandet.
Yn rang is de Hardangerjøkul de op fiif nei grutste gletsjer op it fêstelân fan Noarwegen (dus de Artktyske arsjipel fan Spitsbergen bûten beskôging litten). De Hardangerjøkul beslacht in oerflak fan 73 km². It heechste punt leit op 1.863 m boppe seenivo, wylst it leechste punt op 1.050 m leit. De tsjûkte fan it iis berikte by ien mjitting 380 m, mar de gletsjer is geandewei de twadde helte fan 'e tweintichste iuw en de earste desennia fan 'e ienentweintichste iuw stadichoan tinner wurden.
Tagonklikens
De Hardangerjøkul wurdt winterdeis brûkt om op te skyen. De gletsjer is yn dy jiertiid út it noarden wei maklik tagonklik út it doarp Finse. Dat hat in stasjon oan it spoar fan 'e Bergenline.
List fan Fryske healsuffiksen
It healsuffiks is in taalkundich foar- as efterheaksel. It Frysk hat de neikommende healsuffiksen:
Strjitte fan Denemark
Under wetter leit in drompel dêr't de sekonde 5 miljoen kubike meter kâld en sâlt wetter fan de East-Grienlânstream 3400 meter oerhinne omleech falt, fan 600 meter nei 4000 meter. Dit is de grutste ûnderseeske wetterfal fan de wrâld.
Slach yn de Strjitte fan Denemark
Op 2 maaie 1940 waard de Dútske SS Wolfsburg yn Strjitte fan Denemark ûnderskept troch de Britske kruser HMS Berwick. De Wolfsburg waard dêrnei troch de eigen bemanning te sink brocht.
Yn 1941 besocht in Dútsk eskader fia Strjitte Denemarken de Atlantyske Oseaan te berikken, om de dûkboatoarloch tsjin de konfoaien nei Grut-Brittannië te stypjen (Unternehmen Rheinübung). Op 24 maaie 1941 wie der yn Strjitte Denemarken in slach tusken de Britske slachkruser HMS Hood en it slachskip HMS Prince of Wales oan 'e iene kant en de Dútske swiere kruser Prinz Eugen en it slachskip Bismarck oan de oare kant. De Prinz Eugen wie de foarige deis waarnommen troch de Britske krusers HMS Suffolk en Norfolk. De Hood waard troch de Bismarck yn it efterste munitierom rekke, wêrnei 't it skip eksplodearre, yn twa stikken bruts en binnen trije minuten sonk. Troch de eksploazje rekke de Prince of Wales swier skansearre. Ek de Bismarck rekke yn it duel skansearre. Dizze seeslach stiet bekend as de Slach yn de Strjitte fan Denemarken.
Gabriël van Schouwen
Dokter Gabriël van Schouwen (Goudswaard, 14 oktober 1863 - Grins, 13 april 1913) wie in bekend húsdokter op It Hearrenfean.
Hy hat him tige ynsetten faor de behanneling fan Lupus-pasjinten. Hy garre in soad kennis op dit mêd en krige yn medyske fermiddens lanlike bekendheid. Hy kocht in tal lampen en oare nedichheden. Omdat de behanneling fan Lupus-pasjinten in soad tiid koste liet er huzinge "Violetta" yn Terbant bouwe. Pasjinten út de wide omkriten koenen sa ûnderdak en in effisjinte behanneling krije.
Letter hat frou Van Schouwen it gebou mei tabeahearren grûn oan de Violetta-feriening skonken. Noch letter binne de besittings oergien nei it Griene Krús foar de neisoarch fan tbc-pasjinten. Dêrnei hat der noch in opliedingssintrum foar kreamheinsters yn sitten.
Tryntsjepôle
Tryntsjepôle is in eilantsje boppe-yn de Snitser Mar. Tryntsjepôle leit by de Gauster Hoppen.
Ernst fan Haren
Ernst fan Haren (1623-1701) wie in telch út in geslacht fan grytmannen (û.o. It Bilt en Weststellingwerf), wie in hege militêr en aktyf yn de Skoatterlânske Feankompanjy.
Reinwâld
thumb|Dizewâld by Nanegal, [[Ekwador]] In reinwâld is in boskich ekosysteem mei it hiele jier troch in protte delslach. Der binne twa haadtypes reinwâld: tropysk reinwâld en tuskenbeiden reinwâld. As minimum foar in reinwâld wurdt útgien fan 1400 of sels 2500 milimeter rein, mei in beskaat minimum alle moannen: as de rein ûngelikens oer it jier ferdield is wurdt praat fan in moessonbosk. In dizewâld kin like wiet wêze as in reinwâld, mar it wetter komt yn dat gefal yn in oare foarm as rein.
Reinwâlden komme oer de hiele wrâld foar, sawol yn in tuskenbeiden klimaat as yn de tropen. Yn dat lêst gefal wurdt praat fan in tropysk reinwâld.
Ted de Braak
Ted de Braak (Arnhim, 8 april 1935) is in Nederlânske presintator, sjonger, akteur en kabaretier. De Braak wennet hjoed-de-dei mei syn frou Dirkje yn Frankryk. Hy hat twa dochters.
Reinwâld
Tropyske reinwâlden
thumb|Fersprieding fan tropysk reinwâld oer de wrâld De grutste tropyske reinwâlden komme foar yn de Amazônebekken, yn de kontreien om de evener yn de Demokratyske Republyk Kongo en yn Yndoneezje.
Ted de Braak
Wurkpaad
De Braak trede ûnder syn militêre tsjinstplicht al op mei in kabaretgroep, en neidat er ôfswaaid wie gied er oan it wurk by it toaniel en as kabaretier. Hy spile ûnder oare mei Kitty Courbois en by Tom Manders. Syn earste 'eigen' selskip wie Triple Sec mei Piet Hendriks en Hans Peters yn 1957. Yn dy snuorje learde er himsels gitaar, basgitaar en drums spyljen. As sjonger hie De Braak sukses mei it ferske 'n Glaasje madeira, m' dear?
Reinwâld
Tropyske reinwâlden
Kambodja bestiet foar ûngefear 52% út reinwâlden. It sintrale plato yn it suden fan Yndia is begroeid mei reinwâlden fan palmbeammen dy't oan de reineftige súdwestkust lizze. Dy reinwâlden beslagge sa'n 14% fan it totale lânoerflak.
Ted de Braak
Wurkpaad
As presintator begûn De Braak by de KRO, mei de radioprogramma's Draaijofdraaiik en Van twaalf tot twee. Foar de NCRV presintearre er alle wiken it radioprogramma Lunchpakket.
De Braak wie fan 1966 ôf lid fan it Farce Majeure-team, wêryn't er spile mei Alexander Pola, Jan Fillekers, Fred Benavente en Henk van der Horst. Yn dat programma imitearre er boer Hendrik Koekoek yn in persiflaazje fan in útstjoering fan de Boerepartij. Hy makke tsien jier diel út fan dit fiiftal, mar heakke ôf om tf-programma's te presintearjen. Foar de telefyzje makke De Braak de NCRV-programma's "Met liedjes het land in", "Toi, toi, toi, toi, bij Ted" en mear as fyftich Tedshows. Ek presintearre er yn 1974 it ienmalige ynsammelingsprogramma Geven voor leven.
Yn 1994/1995 presintearre Ted de Braak it deistige wurdspul Topscore foar de NCRV/KRO.
Tusken 1971 en de jierren 80 makke De Braak alle twa jier in teätershow, dêr't ûnder oaren Mieke Bos, Sylvia Alberts, Conny Vandenbos, Mini & Maxi en Joke Bruijs oan meidiene. Yn 2006 kaam De Braak werom mei it telefyzjeprogramma TV Comeback. Foar al syn wurk foar de Nederlânske telefyzje waard er yn 2006 beneamd ta Ridder yn de Oarder fan Oranje-Nassau.
Trivia
Ted de Braak hat in karakteristike walrussnor. Hy waard derfoar yn 1980 troch de Snorrenclub Antwerpen útroppen ta "Snor van het Jaar". Dêrmei is er de earste Nederlanner dy 't dizze titel ûntfong.
John Lee Hooker
Biografy
Syn opname-karriêre, dy't mear as 50 jier beslein hat, begûn yn 1948 doe't er in jukebox-hit hie mei syn single "Boogie Chillen", mei in sjongparty yn in heal-sprutsen styl, dy't syn hannelsmerk wurde soe. Ritmysk sjoen wie syn muzyk tige frij, in eigenskip dy't mien wie yn de betide Delta blues. Syn fokale frasearring wie ek minder bûn oan de spesifike maat-yndieling as by oare bluesspilers. Alhoewol beynfloedde troch elektroanysk fersterke Chicago blues, hold Hooker as solo-artyst syn eigen betide styl yn eare.
Lykas safolle bluesspilers, waard ek Hooker yn de 60-er jierren omearme troch de folk-leafhawwers út dy tiid, en krige sa in grut 'wyt' publyk. Hy wie it dy't de noch jonge Bob Dylan in kâns joech om namme te meitsjen. In oar hichtepunt út syn karriêre kaam yn 1989 doe't Hooker mei in tal "gast-stjerren", wêrûnder Keith Richards en Carlos Santana it album "The Healer" opnaam, dat in Grammy award opsmite.
John Lee Hooker hat meiïnoar mear as 1.000 opnames makke, dy't op mear as 100 offisjele albums te hearren binne. Dêrneist binne der tsientallen yllegale platen en CD's op 'e merke brocht. Yn syn muzikale jierren hat Hooker wat lûddragers oanbelanget de ûntwikkeling fan de 78-toere-plaat nei de LP, de CD en de earste DVD's meimakke.
De lêste jierren fan syn libben brocht Hooker troch yn San Fransisco, dêr't er in nachtclub hie mei de namme "Boom Boom Boom", nei ien fan syn hits.
Filmography
Hooker ferskynde en song yn The Blues Brothers (1980).
Rhein-Mosel
Rhein-Mosel is in gemeenteferbân yn de lânkring Mayen-Koblenz yn de Dútske dielsteat Rynlân-Palts. De ferbânsgemeente leit súdwestlik fan Koblenz oan de Mûzel. Haadplak fan de ferbânsgemeente is Kobern-Gondorf.
De ferbânsgemeente ûntstie op 1 july 2014 troch gearfoeging fan de eardere ferbânsgemeenten Untermosel en Rhens.
De ferbânsgemeente bestiet út de folgjende Ortsgemeinden:
Radio Ienhoarn
Radio Ienhoarn (Nederlânsk en offisjeel: Radio Eenhoorn) is in radiostasjon yn it noardwesten fan 'e Nederlânske provinsje Fryslân. It sette syn bestean yn 1987 útein as de lokale omrop fan Menameradiel. Yn it wapen fan dy eardere gemeente naam de ienhoarn in prominint plak yn, en dêr ûntliende it radiostasjon syn namme oan. Fan 1 jannewaris 2018 ôf is Radio Ienhoarn de offisjele lokale omrop fan 'e gemeente De Waadhoeke. It stasjon stjoert út oer de keabel en troch de eter op 107,5 FM.
Begjinjierren
Radio Ienhoarn begûn yn 1987 as de lokale omrop fan 'e eardere gemeente Menameradiel. Nei in tariedingsperioade fan twa jier fûn op 31 desimber 1987 de earste útstjoering plak oer de keabel. Mei 35 dieltiids-meiwurkers (hast allegear frijwilligers) waard yn 't earstoan fiif oeren radio yn 'e wike fersoarge. Op 11 juny 1988 waard de studio fan Radio Ienhoarn, oan 'e Mieddyk yn Menaam, offisjeel iepene troch konferansier Teake van der Meer. Nei de offisjele plichtplegings waard der in iepen dei holden, dy't in protte belangstellenden loek. Op 3 augustus 1988 fersoarge Radio Ienhoarn foar it earst in maratonútstjoering yn ferbân mei de ferslachjouwing oer de PC yn Frjentsjer. Dêrmei wie de sterke bân tusken it radiostasjon en it keatsen berne.
Fan 31 desimber 1988 ôf, persiis ien jier nei't it radiostasjon fan start gie, wie Radio Ienhoarn ek fia de eter te ûntfangen. It tal útstjoerings naam ûnderwilens stadichoan ta, oant de lokale omrop fan 1 septimber 1989 ôf alle dagen programma's fersoarge. Yn dyselde tiid moast in gat yn 'e begrutting, feroarsake troch it stilsetten fan 'e subsydzje troch de gemeente Menameradiel, opfolle wurde mei in grutte helpaksje op 'e radio, dy't likernôch tûzen partikuliere donateurs opsmiet. Yn 1990 waard Radio Ienhoarn troch de oanskaf fan in mobile radiostjoerder hieltyd profesjoneler. Tsjin 1991, doe't der ûnderwilens omtrint 80 meiwurkers wiene, waard de earste betelle foltiidskrêft oansteld.
Utwreiding nei It Bilt en Frjentsjerteradiel
Yn 1993 waard it tal stjoeroeren fan Radio Ienhoarn op 'e nij útwreide. De rige Net Ferjitte wûn yn 1995 de Media Akademypriis op it RTV Festival foar lokale omroppen. Radio Ienhoarn griep dy gelegenheid oan om 'e hiele searje nochris te werheljen. Ek yn 1995 waard foar de earste kear it muzykfestival Radio Ienhoarn Rocknacht holden, doe noch ûnder de namme 'Befrijingsfestival'. Dat evenemint, holden yn Sporthal Schatzenburg by Menaam, loek 1000 besikers. Yn 1996 mislearre it besykjen fan 'e gemeente Frjentsjerteradiel om in eigen lokale omrop op te rjochtsjen. Dêrnei keas Frjentsjerteradiel derfoar om, krekt as earder It Bilt dien hie, by Radio Ienhoarn oan te heakjen. Dêrtroch waard per 31 desimber 1996 op 'e nij it wurkgebiet fan it radiostasjon flink útwreide, sadat it hast hiel noardwestlik Fryslân omfette, fan Pitersbierrum oant Nijebiltsyl en fan Boksum oant Tsjom.
Riptemastate
thumb|Hjoeddeiske pleats op it steed yn 2010 Riptemastate of Riptastate wie in state benoarden Eanjum, gemeente Dongeradiel, efter it hjoeddeiske pân Bantswei 10. Fan de stins is neat mear werom te finen, mar op it perseel leit noch altiten in hústerp. Njonken it terrein stiet noch in wenhûs.
Radio Ienhoarn
Heechtijdagen
Yn 1997 waard in kontrakt sletten tusken Radio Ienhoarn en de regionale Omrop Fryslân, dat it radiostasjon tastie om tenei programma's fan Omrop Fryslân oer te nimmen en út te stjoeren op tiden dat der gjin eigen útstjoerings wiene. Dêrtroch koe Radio Ienhoarn tenei hast oan ien wei troch yn 'e loft bliuwe. Oare fernijings betroffen it ferfangen fan ferâldere apparatuer en it (foar it earst) opnimmen fan reklameboadskippen yn 'e programmearring. Oan 'e ein fan dat jier waard it tsienjierrich jubileum fan 'e lokale omrop fierd mei in iepen dei en in muzykjûn mei lokale artysten yn diskoteek Sans Souci yn Berltsum. Yn 1998 stjoerde Radio Ienhoarn de searje Doarpsstriid út, wêryn't yn eltse ôflevering in oar doarp yn it wurkgebiet sintraal stie. De 'striid' kaam ta utering yn in kwis. It doarp dat de measte punten behelle yn dy kwis krige in sjek fan ƒ1.000. (De úteinlike winner wie Dronryp). Op it jierlikse RTV Festival wûn Radio Ienhoarn mei dit programma de oanmoedigingspriis fan ƒ2500.
Riptemastate
Oer it ûntstean is neat bekend. Gabbe Riptema, de eigener yn 1511, ûntliende grif syn namme oan dizze state/stins. Mooglik wie it ea troch syn famylje bewenne; hy sels wenne yn Dokkum. Hy waard yn 1505 ûnder de eallju fan Dongeradiel neamd. Gabbe wie eigener fan mear guod yn de omkriten. Sa ûnder mear fan Bottemastate yn Moarre, fan in rinte fan 14 stuorren út in oar guod dêre, en fan de helt fan in sate yn Berchhuzen yn Easternijtsjkerk. Gabbe feroare op syn stjerbêd yn 1514 syn testamint: hy bepaalde dat in rinte út in guod yn Nijewier nei de dea fan syn beide susters Frouck en Oede yn it kleaster Sion, ynstee fan oan de earmen fan Dokkum, foar de iene helte oan Sion en foar de oare helte oan Gerkeskleaster, dêr't syn broer Sypke wenne, komme moast. Rents Bottema yn Moarre wie grif in dochter fan Gabbe Riptema; yn elk gefal wie se ien fan syn erfgenamten. Alle hjirboppe neamde stikken lân dy't yn 1511 eigendom fan Gabbe wiene, komme nammentlik ek yn har testamint foar. Ynkomsten út Riptema fererven om 1550 op de bern fan Rents syn soan Gabbe fan Aesgema, yn 1574 brocht ien fan harren, Catharina fan Aesgema dy yn yn har houlik mei Hessel Aysma. Yn 1640 en letter waard Riptasate troch aadlike eigeners (1640 Meckema widdo fan Diepholt, 1700 Burmania widdo. Humalda) ferpachte.
Radio Ienhoarn
Heechtijdagen
Yn 2000 waard it fiifjierrich bestean fierd fan 'e Radio Ienhoarn Rocknacht, mei û.m. in oant it lêst geheim holden optreden fan sjongster Bonnie St. Claire. Itselde jiers krige Radio Ienhoarn in eigen webside, en de moanne july stie hielendal yn it teken fan 'e grutte Friezereüny fan Simmer 2000. Yn 2001 krige de lokale omrop in nije, hegere stjoermêst. Dat jiers moast de Rocknacht oergean fanwegen de tongblierepidemy. Mei om dat goed te meitsjen waard dat jiers yn it Pinksterwykein foar it earst it Fryske Muzyk Wykein holden.
Bestjoerlike swierrichheden
Nei de fiering fan it fyftjinjierrich bestean, yn 2002, en it tweintichjierrich bestean, yn 2007, briek der foar Radio Ienhoarn in minne tiid oan. Fan 2010 oant 2013 waard de organisaasje teheistere troch oanhâldende bestjoerswikslings, foar it meastepart feroarsake troch sykte en eksterne omballingen. Hoewol't it radiostasjon der sels gjin skuld oan hie, moast it him wol mei de resultaten rêde, wat betsjutte dat de organisaasje mei in protte keunst en fljochwurk draaiende holden wurde moast. Yn 2012 waard it gebou dêr't de studio yn fêstige wie, troch Palet ferkocht oan F.A.B. Dêrnei koe de hier foar fiif jier feilichsteld wurde. Doe't yn 2013 suver it foltallige bestjoer fan Radio Ienhoarn ferfongen waard, koe de blik wer op 'e takomst rjochte wurde. Sa waard der in protte tiid bestege oan it ferbetterjen fan 'e bân tusken de organisaasje en de frijwilligers. Ek waard der wer foarsichtichoan ynvestearre yn nije apparatuer, en dêropta setten de earste petearen oer gearwurking útein mei Radio Stêd Harns.
Fierdere útwreiding
Op 31 desimber 2017 waard it tritichjierrich bestean fan Radio Ienhoarn grut fierd mei in twa dagen duorjende lokaasje-útstjoering út Frjentsjer. Op 1 jannewaris 2018 fûn de fúzje fan 'e gemeenten Menameradiel, It Bilt en Frjentsjerteradiel plak en ûntstie de nije gemeente De Waadhoeke, wêrfan't Radio Ienhoarn de offisjele lokale omrop waard. Dêrmei waard it wurkgebiet fan 'e omrop op 'e nij útwreide, want ek fjouwer doarpen út it noarden fan it âlde Littenseradiel giene mei oer nei de nije gemeente. Mids 2018 sette Radio Ienhoarn útein mei in sjarme-offinsyf om ek fan 'e bewenners fan Baaium, Spannum, Winsum en Wjelsryp trouwe harkers te meitsjen, û.m. mei lokaasje-útstjoerings út Winsum, op 14 july, en út Wjelsryp, op 28 july.
Organisaasje
It kantoar fan Radio Ienhoarn is fêstige yn Sint-Anne. De studio stiet oan 'e Mieddyk yn Menaam. Radio Ienhoarn is eigendom fan Stifting Lokale Radio- en Telefyzje-omrop Menameradiel/It Bilt/Frjentsjerteradiel "De Ienhoarn". It bewâld oer de organisaasje is yn 'e hannen fan in fjouwerkoppich bestjoer
Keninkryk Esseks
thumb|115px|Wapen Esseks
It Keninkryk Esseks (Est Seaxna) wie ien fan de sân tradisjonele Angelsaksyske keninkriken (Heptargy) fan Ingelân en waard om it jier 500 hinne stifte. It keninkryk Esseks bestie likernôch út it Esseks fan no, Hertfordshire en Middelseks. In grut stik skiednis fan Esseks leit yn it tsjuster. . It langste skoft fan syn bestean, wie de kening fan Esseks ûnderhearrich oan in hear, de ferskate keningen fan Kent, Anglia of Mersia..
It keninkryk waard yn it noarden begrinzge troch de rivier de Stour en it Keninkryk East-Anglia, yn it suden troch de rivier de Teems en it Keninkryk Kent, yn het westen troch it Keninkryk Mersia, en yn it easten waard de grins foarme troch de Noardsee.
It keninkryk Esseks wurdt foar it earst neamd yn in beskriuwing yn Beda syn Historia ecclesiastica gentis Anglorum oer de oankomst fan biskop (en letter hillige) Mellitus yn Londen yn 604. It boppeneamde gebiet hie teffens de twa eardere provinsjale Romeinske haadstêden Colchester en Londen. Foar in koart skoft tiid yn de 8e iuw omfieme it keninkryk Esseks ek it keninkryk Kent, mar yn 812 kaam it grutste part fan it keninkryk -mei Londen- sels ûnder de hearskippij fan it keninkryk Mersia, en waard it in hartochdom. Nei de nederlaach fan kening Beornwulf om 825 hinne kaam Esseks under hearskippij fan kening Egbert fan Wesseks. Yn 870 waard Esseks wer ôfstien troch Wesseks, by it Ferdrach fan Wedmore, oan it Keninkryk East-Anglia yn 'e Danelaw.
List fan keningen fan Esseks
It keningshûs fan Esseks woe hawwe dat sy ôfstammelingen wienen fan de god Seaksneat, de oare saksen beskôgen harren as ôfstammelingen fan de god Weda.