cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Casualties of War (film)
Plot
Letter wurdt Eriksson yn in fjildhospitaal wekker. Hy ûntslacht him sels en fynt syn maat Rowan werom, in oare soldaat, dy't er yn fertrouwen nimt oer wat der bard is. Eriksson is wisberet om 'e oarlochsmisdie, dêr't er tsjûge fan west hat, te rapportearjen, mar hy wit net krekt by wa't er foar soks wêze moat. Rowan riedt him oan en gean nei luitenant Reilly, mei't dyselde in hekel oan Meserve hawwe soe. As Eriksson dat docht, hinget Reilly, dy't negroïde is, in hiel ferhaal op fan syn persoanlike ûnderfinings fan rasisme en diskriminaasje yn it Amerikaanske Suden. Syn konklúzje is dat hy dêr neat oan feroarje kin. It is de reäliteit en dy moat men as sadanich akseptearje. Itselde jildt foar wat Eriksson belibbe hat. Soks bart no ienris yn in oarlochssitewaasje. Sadwaande stapt Eriksson nei kaptein Hill ta, de direkte oerhearrige fan Reilly. It wurdt al rillegau dúdlik dat dy ek net fan doel is wat te ûndernimmen, útsein it útinoar heljen fan 'e geweargroep fan Meserve. Krektoarsom, Hill kundiget oan dat er Eriksson oerpleatse sil nei in oare ienheid, want sa'n dwerslizzer kin er net brûke.
Underwilens krije Meserve-en-dy der lucht fan dat Eriksson besiket om harren derby te lappen, sa't sy it sjogge. Mei meiwitten fan Meserve besiket Clark en romje Eriksson út 'e wei troch in op skerp steande hângranaat nei binnen rôlje te litten as Eriksson de latrine besiket. Eriksson, dy't mar kwealk it faaie libben derôf wit te rêden, siket Meserve-en-dy neitiid op en bewissiget harren derfan dat se net bang hoege te wêzen, om't it net ien wat ynteressearret wat se útheefd hawwe. Dêrnei slacht er Clark mei in skeppe yn it gesicht om wraak te nimmen foar de moardoanslach.
As er him letter dy jûns sit te bedrinken yn 'e kantine fan 'e legerbasis, wurdt Eriksson opmurken troch legerpredikant Kirk, dy't de yndrukwekkende steapel lege bierblikjes foar him as oanwizing sjocht dat dizze soldaat psychysk yn 'e knipe sit. Kirk freget oft er by him komme mei te sitten en oft se net eefkes petearje kinne. Eriksson hellet de skouders op. Kirk wol witte oft er soms problemen yn 'e relasjonele sfear hat mei syn frou of sykte yn 'e famylje of sa. Ynstee fertelt Eriksson him dat syn geweargroep in famke ûnfierd, ferkrêfte en fermoarde hat, dat hy faald hat om harren tsjin te hâlden en dat it nimmen ek mar it lytste bytsje skele kin.
Troch dy tafallige moeting mei de legerpredikant, dy't de rang fan kaptein hat, komt einlings it baltsje oant it rôljen. Kirk rapportearret it yn syn eigen kommandostruktuer en der wurdt in formeel ûndersyk nei de saak ynsteld. Eriksson liedt de militêre autoriteiten nei it plak fan 'e moard, dêr't it stoflik omskot fan Tran Thi Oanh burgen wurdt. Meserve, Clark, Hatcher en Díaz moatte har foar de kriichsried foar ûntfiering, ferkrêfting en moard ferantwurdzje. Clark kriget libbenslang; Hatcher 15 jier mei twangarbeid; Meserve 10 jier mei twangarbeid; en Díaz 8 jier mei twangarbeid. Alle fjouwer wurde ek ûnearfol ûntslein út it Amerikaanske Leger.
Eriksson wurdt yn 'e trein wekker út 'e nachtmerje fan it werbelibjen fan 'e foarfallen yn Fjetnam. De studinte fan Fjetnameesk komôf, dy't in eintsje fan him ôf sit, mar mei it gesicht nei him ta, liket sterk op Tran Thi Oanh. As de trein stilhâldt, stapt se út, mar lit har sjaal lizze. Eriksson fandelet it kleanstik op en giet efter har oan om it werom te jaan. Hja betanket him, en as er in pear wurden yn it Fjetnameesk seit, begrypt se dat sy him oan immen tinken docht. Om't se him yn 'e trein sitten sjoen hat te sliepen, seit se dat it har wol taliket as is er wekker wurden út in boaze dream. Se bringt him yn it sin dat dy dream no foarby is. Dêrnei geane se elts har eigen paad, en Eriksson fielt him in bytsje better.
Produksje
Op 19 novimber 1966 waard by it eufemistysk neamde ynsidint op Heuvel 192 ûnder de Fjetnamoarloch in jonge Fjetnameeske frou, Phan Thi Mao, ûntfierd, ûnderwurpen oan in groepsferkrêfting en fermoarde troch fjouwer soldaten fan it Amerikaanske Leger, wylst mar ien soldaat út dy geweargroep, in Robert M. Storeby, him tsjin dat barren fersette en neitiid krewearre om 'e dieders berjochte te krijen. Oer dy kwestje skreau sjoernalist Daniel Lang yn oktober 1969 yn it tydskrift The New Yorker in lang en yngeand artikel mei as titel Casualties of War, dat er yn novimber fan dat jier yn útwreide ferzje ûnder deselde namme ek as boek útjaan liet.
De filmrjochten op it boek fan Lang waarden oankocht troch filmprodusint David Susskind, dy't it ferfilmje soe foar filmstudio Warner Bros. nei in senario fan Pete Hamill. Dat barde lykwols net. Wol makke de Westdútske regisseur Michael Verhoeven oer it ynsidint (mar net spesifyk basearre op it boek fan Lang) in eigen ferfilming, dy't útkaam ûnder titel o.k., en yn 1970 meitinge om 'e Gouden Bear op it Ynternasjonaal Filmfestival fan Berlyn. Dêr seach de Amerikaanske filmmakker Brian De Palma dy film, mei't er sels mei syn film Dionysus in '69 op it filmfestival oanwêzich wie.
Yn 1979 kaam senarioskriuwer David Rabe mei it projekt by De Palma, dy't der belangstelling foar hie om it ferhaal te ferfilmjen. Hy krige lykwols de finansiering net rûn. Nettsjinsteande dat sette Rabe troch mei syn plan om it boek fan Lang om te wurkjen ta in filmskript. Nei't dat ree kommen wie, besocht De Palma it nochris, wêrby't er diskear as safier kaam dat er Michael J. Fox en Sean Penn yn 'e haadrollen caste. It kaam op in hier nei ta in útdragende saak mei Paramount Pictures as finansier, mar in ferheging fan it budget fan $17 miljoen nei $20 miljoen gie de studio oer de meuch.
Nei it reuseftige súkses dat De Palma yn 1987 mei The Untouchables hie, krige er by Columbia Pictures lykwols it griene ljocht foar Casualties of War. As produsint wie Art Linson by it projekt belutsen. It úteinlike budget bedroech $22,5 miljoen. De kamerarezjy wie yn 'e hannen fan Stephen H. Burum, en de filmmuzyk waard fersoarge troch de ferneamde Italjaanske filmkomponist Ennio Morricone.
Opnamen
De opnamen foar Casualties of War fûnen plak yn april en maaie 1988, op lokaasje yn Tailân, yn 'e krite fan Kanchanaburi, dêr't ek de ferneamde oarlochsfilm The Bridge on the River Kwai (1957) filme wie. De sênes fan it ramtferhaal waarden opnommen yn San Francisco. Foar Michael J. Fox wie Casualties of War pas syn trêde haadrol yn in film. Foar sawol John C. Reilly as John Leguizamo wie har harren filmdebút.
Distribúsje
De distribúsje fan Casualties of War waard fersoarge troch Columbia Pictures. De film gie op 18 augustus 1989 yn 'e Amerikaanske bioskopen yn premiêre. Casualties of War kaam yn 2001 foar it earst út op dvd yn 'e bioskoopferzje fan 113 minuten. Yn 2006 waard de film yn in extended cut mei in spyldoer fan 119 minuten jitris útbrocht op dvd. De extended cut is fierhinne itselde; inkeld de ein fan 'e film is útwreide mei twa sênes: ien wêryn't Eriksson ûnderfrege wurdt troch twa ûndersikers en ien by it proses fan 'e fjouwer dieders foar de kriichsried, wêryn't Eriksson as tsjûge oan it wurd komt en de abbekaat fan 'e dieders syn tsjûgenis besiket te ûntkrêftsjen.
Untfangst
Fan 'e filmkritisy krige Casualties of War oer it algemien positive resinsjes. Sa joech Roger Ebert fan 'e Chicago Sun-Times de film 3 fan 4 stjerren. Hy wiisde derop dat Casualties of War stie of foel mei de aktearprestaasje fan Sean Penn as sersjant Meserve: "As hy ús net witte soe te oertsjûgjen fan syn macht, syn razernij en syn minachting foar it fanke, soe de film net wurkje. Mar dat docht er wol, mei oerweldigjende, brute krêft." Yn 'e Chicago Tribune parte Gene Siskel de film ek 3 fan 4 stjerren ta. Hy omskreau Casualties of War as "in grut krewearjen yn mineur troch de beheinings oan it ienfâldige ferhaal."
Todd McCarthy skreau yn it tydskrift Variety: "Hoewol't de film in krêftige metafoar is foar de nasjonale skande dy't de Amerikaanske orgy fan ferwoastging yn Fjetnam wie, wurdt er in bytsje bedoarn trochdat de regisseur him wat liket yn te hâlden. Nettsjinsteande dat sil der perfoarst grutte belangstelling foar komme, sels as dizze produksje fan Columbia foar in protte lju in bittere pil wêze sil." Yn The New York Times skreau Vincent Canby: "Casualties of War beweecht him sa ûntsjinkearber en wis nei syn klimaks ta, dat de kriichsriedssênes […] neat ferlieze oan oangripendheid troch de teätrale wize dêr't se op gearfette binne."
Op 'e webside Rotten Tomatoes, dy't resinsjes sammelet, hat Casualties of War in heech goedkarringspersintaazje fan 83%, basearre op 46 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: "[De film] batst op ôfgryslike wize de Fjetnamoarloch yn mei goede aktearprestaasjes fan 'e hiele cast" en: "[Casualties of War] is ien fan 'e folwoeksener films fan regisseur Brian De Palma". Neffens de foaroansteande regisseur Quentin Tarantino is Casualties of War "de bêste film oer de Fjetnamoarloch."
Opbringst
Casualties of War brocht yn 'e bioskopen wrâldwiid $18,7 miljoen op. As men dy opbringst ôfset tsjin it budget fan $22,5 miljoen, betsjut dat in ferlies fan $5,5 miljoen, dêr't de marketingkosten noch by opteld wurde moatte. Dat de film flopte, wie foar de makkers gjin ferrassing, mei't Amerikanen oer it algemien net wolle dat har eigen oarlochsmisdieden har ûnder de noas wreaun wurde. Haadrolspiler Michael J. Fox sei dêroer op 10 augustus 1989 yn in fraachpetear mei The New York Times: "Litte we earlik wêze. As dizze film oardel dollar winst makket, dan sil it foar my grut feest wêze. Mar fale om wat ûnferwachts te dwaan is gjin skande. Fale om wat gewoans te dwaan is in ramp. Dizze film giet der no krekt oer hoefolle oftst riskearje wolst ast dêr neat mei te winnen hast."
Prizen
Casualties of War waard yn 1990 nominearre foar in Golden Globe yn 'e kategory bêste orizjinele filmmuzyk (Ennio Morricone).
Baritonsaksofoan
thumb|Baritonsaksofoan De baritonsaksofoan of baritonsaks is in wat minder brûkte saksofoan as de tenoarsaksofoan of de altsaksofoan. It ynstrumint stiet meast yn Es stimd en hat gauris as ekstra noat de saneamde 'lege-A' wylst de oare saksen in berikt oant de 'lege-bes' ha.
Kurasau
Kurasau (Papiamintsk: Kòrsou) is in lân binnen it Keninkryk fan de Nederlannen. It wie it grutste eilân fan de eardere Nederlânske Antillen. It grutste plak op it eilân,en ek de haadstêd, is Willemstêd. Kurasau hie yn 2008 mear as 140.000 ynwenners.
Baritonsaksofoan
De baritonsaks hat in lege en waarme klankkleur en wurdt in inkelde kear yn in harmony- of fanfare-orkest brûkt. In saksofoankwartet hat de baritonsaks as leechste ynstrumint yn it fermidden. De bariton is ek hiel bekend wurden troch it populêre gebrûk yn in soad 'Motownlieten'.
Ek wat de foarm oangiet is de baritonsaks oars. Hat de tenoarsaks allinnich in bocht yn de hals, de baritonsaks hat in twatal ekstra 180° bochten by it mûlestik.
Kurasau
Geografy
Kurasau is in tropysk eilân, dat yn it súdlike diel fan de Karibyske see leit. It foarmet mei Bonêre en Arûba, ABC-eilannen, dy't wer part binne fan de Underwynske Antillen en dêrmei fan de Lytse Antillen. Kurasau is fan dy trije eilannen it grutste. As lân bestiet Kurasau út it eilân Kurasau en it eilân Lyts Kurasau, dat 10 kilometer fierder nei it easten leit. It heechste punt is de Sint Kristoffelberch mei 375 meter. It eilân bestiet út koraalkalk en fulkanysk stiente.
Kurasau hat seis natuerlike havens, ûntstien trochdat de see de koraalkalk útholle hat. Oan de súdwestkant leit de grutste dêrfan, it Skottegat, de haven fan Willemstêd. Der wurdt wol sein dat dit de grutste natuerlike haven fan de wrâld is. Om it Skottegat hinne lizze it grutste drûchdok en de grutste oaljeraffinaderij yn de regio, in kontenerterminal, werven foar fracht- en oanlisplakken foar toeristeskippen. It Skottegat wurdt berikt middels de Sint Annabaai.
Oan wjerskanten hjirfan lizze de beide stedsdielen fan Willemstêd: yn it easten it âldste part: Punda ('De Punt') mei in soad winkeltsjes en yn it westen de wyk Otrobanda (Papiamintsk: De Oare kant). Hjirtusken leit sûnt 1888 in houten pontsjebrêge, de Keninginne Emmabrêge. Oan de De Ruyterkaai is er in libbene 'driuwende merk' dêr't meast Fenezolanen út harren boatsjes wei negoasje oanbiede oan klanten op de kaai. thumb|In [[kontenerskip ferlit de haven fan Kurasau]] thumb|right|[[Keninginne Emmabrêge, pontsjebrêge fan Willemstêd]] thumb|right|Toerisme is in grutte ynkomstenboarne wurden: swimbad [[Marriott Hotel Kurasau]] thumb|right|[[Harsenskoraal]] thumb|right|[[Flamingo's yn it natoergebiet by Sint Willibordus]] thumb|right|[[dûksport|Dûke op Kurasau]] right|thumb|Handelskade yn Willemstêd, Kurasau
Plakken
De haadstêd is Willemstêd. Yn de rin fan de tiid is dy stêd útwaakst oant er de hiele kust fan Skottegat omfieme. Dêrtroch binne in soad doarpkes dy't earst los leinen oan elkoar fêstgroeid ta ien ferstêdlike gebiet. De stêd beslaat sawat in tredde fan it hiele eilân yn it easten. De bekendste wiken fan Willemstêd binne:
Oare plakken op it eilân ten westen fan Willemstêd binne:
Klimaat
It klimaat fan Kurasau is semi-aride; de gemiddelde reinfal bedraacht jierliks 553 mm. De measte rein falt tusken oktober en jannewaris, it reinseizoen. De temperatueren binne relatyf konstant mei lytse ferskillen troch it jier hinne. De passaatwinen bringe oerdei ferkuolling en deselde passaatwiden bringe nachts warmte. De jiergemiddelde temperatuer is oerdei 31.2 °C en nachts 25.6 °C. De kâldste moanne is jannewaris mei in gemiddelde temperatuer fan 26,5 °C en de warmste moanne is septimber mei in gemiddelde temperatuer fan 28,9 °C. De heechste temperatuer oait mjitten wie 38,3 °C en de leechste oait wie 20,3 °C. It orkaanseizoen rint fan juny o/m novimber. It eilân wurdt jierliks oandien troch tropyske stoarmen of orkanen. De lêste tropyske stoarmen/orkanen dy't ticht lâns it eilân kamen wienen û.o. yn 1988, Cesar yn 1996, Feliks yn 2007 en Omar yn 2008. De fegetaasje fan de kunuku bestiet benammen út ferskate soarten kaktussen, leech strewelleguod en lege beammen. De dividivi is ien fan de bekendste beammen. Aloësoarten en agaves komme yn ferwyldere foarm foar. Dêrneist groeie der ferskate krûden en kommme der ek orchideeën foar.
Skiednis
Lykas op de oare Antillen, wennen op Kurasau ynearsten Arowakken, in Yndianefolk dat earder hiel Midden-Amearika befolke hat. Yn 1499 waard it eilân troch de Spanjert Alonso de Ojeda ûntdekke. De yndianebefolking waard yn 1515 sawat folslein weifierd nei Hispanjola. De Spanjerts festigjen harren op it eilân yn 1527. Yn 1634 waarden sy troch de West-Ynjyske Kompany ferdreaun.
Kurasau waard yn 1713 koarte tiid beset troch de Frânske boekanier Jaques Cassard, dy't him ôfkeape lit. Yn 1800 waard Kurasau troch de Ingelsen oermastere, dy't yn 1803 troch de pleatslike befolking ferdreaun waarden. Yn 1807 oermasteren de Ingelsen it eilân op 'e nij. Yn 1816 kearde Kurasau ûnder Nederlânsk bewâld.
Kurasau waard, as ûnderdiel fan de Nederlânske Antillen, in autonoom ûnderdiel fan it Keninkryk fan de Nederlannen mei de ûndertekening fan it Statuut foar it Keninkryk op 15 desimber 1954. It Keninkryk bestie doe út Nederlân, de Nederlânske Antillen en Suriname. Suriname waard op 25 novimber 1975 selsstannich.
Befolking
Kurasau hat sa'n 140.000 ynwenners dy't ta ferskate befolkingsgroepen hearre. De mearderheid is Kreoal. Dêrneist binne der ek minderheden fan Europeeske Nederlanners, Sinezen, Libanezen, Portegezen, Surinamers, Fenezolanen, Britsk West-Ynjers, Dominikanen, Haïtianen en Kolombianen. Der wennen yn 2006 102 ferskillende nasjonaliteiten op it eilân.
Taal
Nederlânsk wie lang de ienige offisjele taal, mar sûnt 2007 binne Papiamintsk en Nederlânsk beide offisjele talen. Papiamintsk is ek memmetaal foar de measte lânseigen Kurasauers. Neist dizze talen sprekt men ek Spaansk en Ingelsk. Fierwei de measte Kurasauwers behearskje alle dy talen min ofte mear, mar der binne ek bûtenlanners dy't oare talen sprekke, lykas Frânsk, Arabysk, Haïtiaansk, Portegeesk en ek wol Sineesk. Neffens de folkstelling fan 2001 sprekt op Kurasau 81% Papiamintsk as hústaal, 8% sprekt thús Nederlânsk, 6% Spaansk, 3% Ingelsk en 2% in oare taal.
Religy
By de folkstelling fan 2001 wie 80,1% fan de Kurasauske befolking roomsk. Oare grutte godstsjinstige genoatskippen binne de protestantske tsjerke (3,6%), de pinkstergemeenten (3,5%), de sândedeisadvintisten (2,2%), Jehova's tsjûgen (1,7%) en de Joadske gemeente (0,8%). 4,6% fan de befolking joech oan gjin godstsjinst oan te hingjen.
Namme
Oer de oarsprong fan de namme Kurasau bestean ferskillende teoryen. In gongbere ferklearring is dat it ôflaat is fan it Portegeeske wurd foar 'hert' (coração), wat ferwize soe nei it eilân as in sintrum fan hannel. Dit waard dan troch Spanjerts oernomd as Curaçao, wat folge waard troch de Nederlanners. Nei útspraak stavere is it dan Kurasau. In oare útlis is dat Curaçao besibbe wie mei de namme dy't oarspronklike bewenners brûkten om harsels mei oan te tsjutten (Joubert en Van Buurt, 1994). Dy teory wurdt stipe troch eardere Spaanske reisferslaggen, dy't de ynlanners oantsjutten as "Indios Curaçaos".
De namme "Curaçao" hat in assosjaasje krigen mei in spesifike blautint en wurdt soms brûkt as in adjektyf. It komôf dêrfan is in djipblauwe likeur mei de namme "Blue Curaçao".
Natoer
Yn it westen fan it eilân lizze twa natoergebieten:
Ekonomy
It eilân hat in treflike ynfrastruktuer, dy't fier boppe dy fan de regio útstekt. Kurasau libbet begjin 21e iuw diels fan hannel, wêrûnder offshorehannel en de Frije Sône, oaljeraffinaazje en toerisme, dat benammen opkaam neidat de Feriene Steaten in boycot tsjin Kuba ynsteld hie. Ek aktiviteiten om de haven, lykas skipsreparaasje en konteneroerslach binne tige wichtich. It eilân hat in BNP per holle fan sa. US$ 18.000 en heart ta de wolfarrendste eilannen yn it Karrybysk gebiet. Libbensomstannichheden binne der goed, mei in sketten HDI-yndeks fan om de 0.890. De wolfeart is matich oant reedlik ferdield. Der is in tige rike en lytse toplaach, mar ek in frij grutte middenklasse en lege klasse. Nei skatting fertsjinnet de rykste 10% fan de befolking ± 30% fan it nasjonale ynkommen, wat fergelykber is mei lannen as Itaalje en de Feriene Steaten. It gemiddelde ynkommen per húshâlding op it eilân is ± ANG 3700,- yn de moanne (± 1600 EURO yn 2006).
Ekonomyske resesje yn de jierren njoggentich hat foar in grutte emigraasjeweach nei Nederlân soarge. Begin 21e iuw luts de ekonomy wer in bytsje oan en is der wat mear ymmigraasje es emigraasje. Benammen toerisme groeit sterk, mei 300.000 ferbliuwtoeristen yn 2007 (in nij rekôr). Der is in hege wurkleazens (sa. 12% yn 2007), benammen jeugdwurkleazens is in grut probleem.
Sport
Golf kin spile wurde by de Blue Bay Golf & Beach Resort (Plantaazje Blau) en by de Kurasau Golf & Squash Club. De populêrste sport op it eilân is honkbal en dêrnei fuotbal. Fierders wurdt der ek oan sporten dien lykas tennis, follybal, basketbal, hockey en in soad wettersporten.
Ferkear en ferfier
Kurasau hat in loftahven (Curaçao International Airport, ek wol bekend as Fleanfjild Hato; foarhinne Dr. Albert Plesman Lofthaven). Sjoch Hato Airport.
Kurasau is goed mei de auto te ferkennen. Der is iepenbier ferfier mei bussen, de saneamde konvoi bussen foar de langere ôfstannen en de minibussen.
Radio en Telefyzje
Inkele lokale radio-omroppen en telefyzje útstjoeringen binne yn it Nederlânsk.
Radiokanalen
TV-kanalen
Polityk
Kurasau makket as eilângebiet diel út fan de Nederlânske Antillen, dy't mei Nederlân en Arûba ta it Keninkryk fan de Nederlannen heart. Dit is fêstlein yn it Statút foar it Keninkryk fan de Nederlannen op 15 desimber 1954. It bestjoer fan it eilângebiet bestiet út in bestjoerskolleezje en in eilânsried, dy't elke fjouwer jier troch de befolking keazen wurdt.
Kurasau hat 14 sitten yn de 21 sitten tellende Steaten fan de Nederlânske Antillen.
Eilânried
* UPN die yn 2003 mei ûnder de namme ORDU
** MSL is in skuorlist fan de PLKP
* MAN-kandidaten stean op FOL-list
*** COP-kandidaten stean op NVP-list
Bestjoerrskolleezje
It hjoeddeiske bestjoerskolleezje bestiet út:
De rol fan waarnimmend gesachhawwer wurdt op Kurasau net troch in deputearre mar troch in ûnôfhinklik persoan ferfold. Hy nimt inkeld waar as de gesachhawwer ôfwêzich is of oars syn funksje net útoefenje kin.
Steatkundige herfoarmings
Yn 1993 waard in earste referindum oer de steatkundige takomst fan Kurasau hâlden. Hoewol't de regearing pleite foar in autonome status, keas de befolking doe yn oergrutte mearderheid foar fuortsetting en werstrukturearring fan de Nederlânske Antillen.
Al nei in pear jier bliek dat de werstrukturearring gjin oplossing bea foar de grutte maatskiplike en ekonomyske problemen op Kurasau. Boppedat ûnderfûnen de oare, lytsere eilannen binnen de Nederlânske Antillen ek hieltiten mear de neidielige gefolgen fan de finansjele problemen dy't soks betsjutte. Dêrom ûntstie opnij diskusje oer it fuortbestean fan de Nederlânske Antillen.
Op 8 april 2005 is in twadde referendum holden, wêryn de befolking fan Kurasau har útsprekke koe oer de winske steatkundige takomst fan it eilân.
De befolking hat mei de kar foar opsje A diskear de winsk fan de politisy op it eilân folge. Krektas by it referindum yn 1993 binne hast alle partijen foar in autonome status as lân, allinnich de lytse nije partij Pueblo Soberano pleitet foar folsleine ûnôfhinklikheid. De mienings fan it folk rinne tige útinoar en benammen de frij grutte steun foar opsje D is opmerklik, omdat dizze opsje net of kwealik fertsjintwurdige wurdt yn de polityk. De foarstanners fan dizzze opsje fine dat foar in better en feiliger Kurasau yntegraasje mei Nederlân nedich is. Se werve mei de slogan "P’e Kòrsou ku nos meresé" (foar it Kurasau dat wy fertsjinje).
By in minirûnetafelkonferinsje yn Den Haach op 11 oktober 2006 is mei Nederlân oerienkomd dat Kurasau de saneamde status aparte krije soe. Kurasau soe hjirmei in autonoom lân binnen it Keninkrijk fan de Nederlannen wurde. De Nederlânske regearing hat as ûnderdiel fan dit akkoart oanbean in grut diel fan de steatsskuld te sanearen of oer te nimmen. De ôfspraken binne gearfet yn in slotferklearring, dy't letter op Kurasau ûnderwerp fan in soad diskusje wurden is. Nei de miening fan de opposysjepartijen, wêrfan de FOL de belangrykste wie, en de lytste koalysjepartijen gienen de ôfspraken net fier genôch. De grutste koalysjepartijen, PAR en PNP, ferdigenen it akkoart. Uteinlik waard de oerienkomst troch de mearderheid yn de eilânried fan Kurasau fersmiten, wêrnei't it bestjoerskolleezje út elkoar foel en ûnder lieding fan de FOL in nije koalysje ta stân kaam dy't de tiid oant de nije ferkiezings op 20 april 2007 folmeitsje moast.
Foar de ekonomyske en politike takomst fan Kurasau soarge de ôfwizing fan de ôfspraken foar in soad ûnsekerheid. Yn de polityk én ûnder de befolking kamen foar- en tsjinstanners rjocht foar elkoar oer te stean.Tsjinstanners pleiten foar werûnderhannelings, mar sawol it kabinet Balkenende III as it nije kabinet Balkenende IV joech oan hjir meat foar te fielen, dêryn hast unanym steund troch de Twadde Keamer. Ut peilingen op Kurasau die bliken dat troch de oanhâldende politike ûnrêst de steun foar de status aparte sterk weromrûn, ten geunste fan yntegraasje yn Nederlân (opsje D). Dit komt nei alle gedachten mei troch de konkretisearring fan dizze opsje: yn de tiid fan it referindum yn april 2005 wie noch net bekend hoe't dizze opsje der út komme koe te sjen en wie dan ek foar in soad minsken gjin reël alternatyf. Pas yn oktober 2006 waard troch Nederlân en de lytse eilannen Bonêre, Saba en Sint-Eustaasjes ôfsprutsen dat foar dizze status de Nederlânske Gemeentewet as grûnslach jilde sil.
De eilânsriedferkiezings wienen dan ek krusiaal en draaiden folslein om it tema slotferklearring. As de tsjinstanners in mearderheid helje soenen, drige in ympasse te ûntstean. Yn it uterste gefal soe troch it úttreden fan de oare eilannen út de Nederlânske Antillen, Kurasau as ienige eilân fan de Nederlânske Antillen oerbliuwe, mei de facto wol in autonome status mar ek mei steatsskuld fan de Antillen sa heech as in toer.
Uteinlik hellen by de eilânsredferkiezings sels de foar- noch de tsjinstaners in dúdlike mearderheid. De twa politike partijen dy't foar de slotferklearring pleiten, PAR en PNP, wisten lykwols in akkoard te sluten mei de grutte ferliezer FOL oer de foarming fan in nije oalysje. Ofsprutsen waard opnij oer de slotferklearring te stimmen. Nei in lange gearkomst stimde de Kurasauske eilânried yn de nacht fan 6 op 7 july 2007 dochs noch ûnder betingsten yn mei de slotferklearring: PAR, PNP, FOL en DP stimden no foar (12 fan de 21 sitten). Op 28 augustus waard dêrnei in akkoart ûndertekene mei Nederlân oer it steatkundige proses, wêrnei de eilânsried in dei letter dit akkoort mei 13 stimmen bekrêftige (PAR, PNP, FOL, DP én FK). It lei yn de bedoeling om op 15 desimber 2008 de autonome status fan "lân binnen it Keninkryk" te krijen. Yn maaie 2008 is yn de Regiegroep troch Sint Maarten, Kurasau en Nederlân op Kurasau definityf fêststeld dat de streefdatum fan 15 desimber as ynfierdatum foar de nije steatkundige ferhâldings net helber is. Wol is it mooglik op dy datum alle needsaaklike wetjouwing klear te hawwen sadat dy yntsjinne wurde kin by it Nederlânske parlemint, de Steaten fan de Nederlânske Antillen en de Eilânsrieden fan Kurasau en Sint Maarten. Dêrom sil op 15 desimber 2008 in rûnetafelkonferinsje organisearre wurde om it totale pakket oan wetjouwing te toetsen oan de earder oerienkomde kritearia út de slotferklearring.
Sjende nei de planning hawwe partijen besluten advys te freegjen oan de Ried fan Steat fan it Keninkryk hoe't in fersnelling nei de autonome status realisearre wurde kin en hoe't it wetjouwingsproses ferkoarten wurde kin nei 20 jannewaris 2010, as nije Steatenferkiezings hâlden wurde moatte.
De Ried fan Steat hat yn in saneamd 'foarljochtingadvys' oan de Nederlânske en Antiljaanse regearingen advisearre om de gûverneur fan de Nederlânske Antillen, de fertsjintwurdiger fan de keninginne, tydlik in spilfunksje te jaan mei eigen bestjoerlik foech en in eigen amtlike organisaasje. De gûverneur kin de spilfunksje tydkik ferfolje tanksij in útsûnderingsartikel yn it Keninkryksstatút (artikel 51). Dat artikel makket it mooglik om bestjoerlik yn te gripen by wanbestjoer. Dêr is neffens de Ried fan State lykwols gjin sprake fan, mar it is dochs mooglik omdat it giet om in bysûndere situaasje, nammentlik de oergong nei in nij steatkundich model.
Opfolging fan dat advys set yn de praktyk de Nederlânske en Antiljaanske parleminten bûtenspul. De gûverneur leit allinnich direkte ferantwurding ôf oan de Ryksministerried. De Ried fan Steat seit him fan dy situaasje bewust te wêzen. Mar it giet om „in tydlike situaasje” wêrby't op termyn „de normale ferantwurding wer plakfine kin”.
Op 15 maaie 2009 gean de ynwenners fan Kurasau nei de stimbus om harren yn in referindum út te sprekken oer de steatkundige takomst fan it eilân. Hast 120.000 minsken meie oanjaan oft Kurasau mear autonomy krije moat.
Fulda (rivier)
thumb|Rin fan de Fulda De Fulda is in 218 km lange rivier yn de Dútske dielsteaten Hessen en Nedersaksen en ien fan de twa boarnerivieren fan de Weser.
De Fulda ûntspringt op de Wasserkuppe, de heechste berch fan de Rhön. De Fulda rint nei it noarden troch Fulda en Kassel. By Hann. Münden komt de Fulda út yn de Werra, de eastlike boarnerivier fan de Weser.
65
Ferstoarn
60er
Chorzów
Chorzów (sis:, likernôch chozjoef) (Dútsk: Königshütte, eartiids yn 't Poalsk: Huta Krolewska) is in stêd yn Poalen. Chorzów foarmet in konurbaasje mei Katowice en is part fan de grutste agglomeraasje fan Poalen. Bestjoerlik is Chorzów part fan it selsstannige stedsdistrikt Chorzów yn de Poalske provinsje Sileezje.
Tenoarsaksofoan
thumb|right|Tenoarsaksofoan De tenoarsaksofoan of tenoarsaks is nei de altsaksofoan de meast foarkommende saksofoan. It ynstrumint is meast yn Bes stimd, inkeld yn C, en hat in S-foarm mei swannehals.
De tenoarsaks hat in rike klank en wurdt yn harmony- en fanfare-korsten en yn de big band brûkt. It is in wichtich ynstrumint yn de jazz en hat in berik fan Bes-lyts oant G3.
Lûd
Bekende merken binne King, Selmer en Martin. It hjoeddeistige (2007) lûd fan de tenoarsaks wurdt dominearre troch de Selmer. It liket der op dat dat standert wurden is. Der binne lykwols saksen dy't in orizjineler lûd produsearje lykas de King Zephyr, Buescher Top Hat and Cane en Martin The Martin.
Maarssen
thumb|260px|right|Lokaasje Maarssen thumb|260px|right|Skippersgrêft, Maarssen-doarp thumb|260px|right|''Langegrêft, Maarssen-doarp thumb|260px|right|Slûs tusken de Fecht en de leger lizende plassen thumb|260px|right|Vechtestein Maarssen is in eardere gemeente benoarden fan de stêd Utert, yn de provinsje Utert. Maarssen hat 39.647 ynwenners (2009) en in oerflakte fan 30,86 km², wêrfan 3,65 km² wetter. It doarp Maarssen bestiet út twa dielen, skieden troch it Amsterdam-Rynkanaal. Ten easten dêrfan leit it oarspronklike doarp, ek wol oantsjutten as Maarssen-Doarp; ten westen leit de wyk Maarssenbroek, dêr't ek it stasjon is. Maarssen-Doarp leit oan it kanaal, mar ek oan de rivier de Fecht. Yn ynwenner fan Maarssen wurdt in Maarssenaar neamd.
Oare kearnen
Maarssefean, Molenpolder, Ald-Maarssefean, Ald-Zuilen en Tienhoven.
Loenen oan de Fecht
thumb|right|250px|''Gemeente Loenen thumb|right|250px|''Loenen oan de Fecht Loenen oan de Fecht of Loenen (Nederlânsk en offisjeel: Loenen aan de Vecht, of ek wol Loenen) is in doarp yn de eardere gemeente Loenen, yn de Fechtstreek yn de provinsje Utert. Yn Loenen stiet ek it gemeentehûs fan de gemeente Loenen. It doarp hat 3210 ynwenners (2004).
Fan 1937 oant de Twadde Wrâldoarloch gou yn Nederlân offisjeel de Loenense Tiid.
Ryksmonuminten
Loenen oan de Fecht telt mear as 130 ryksmonuminten.
Jelle Dam
Jelle Durks Dam, (Surhuzum, 2 maart 1857 - Boelensloane, 15 febrewaris 1935) wie in timmerman, oannimmer en sosjalistysk foaroanman.
Jelle Dam waard berne yn it diel fan De Harkema dat doe by Surhuzum hearde. Hy wie de soan fan Durk Dam en Hinke Pama en Jelle wie de jongste fan sân jonges. De húshâlding libbe yn in tiid fan grutte earmoede yn in spitkeet. Jelle moast al jong meihelpe by it flaaksbraken. Troch syn haadmaster Dykstra krige er de mooglikheid om troch te learen en nei de normaalskoalle yn Bûtenpost te gean. Hy hat de skoalle lykwols net ôfmakke omdat de bern him net as in gelikense akseptearje woenen. Yn 1884 troude er mei Neeltsje Veenstra dy't krektas hast alle heidsjers fan De Harkema net folle leard hie.
Ein 19e iuw ferfear Jelle Dam fan Surhústerfean nei de Parken yn De Pein. Mei syn soannen hat er dêr in eigen hûs setten. Nei lang siik west te hawwen stoar hy yn Boelensleane dêr't er ek begroeven leit. Yn it Iepenloftmuseum De Spitkeet wurdt ekstra omtinken jûn oan dizze sosjalistyske foarman.
66
Ferstoarn
60er
Normaalskoalle
Oant yn de fyftiger jierren wie de normaalskoalle in stúdzjekar nei de acht-jierrige legere skoalle (basisûnderwiis). Foar in soad arbeidersbern wie de normaalskoalle ein 19e iuw en begjin 20e iuw in kâns om troch te learen en sa hegerop te kommen.
Altsaksofoan
thumb|200px|Altsaksofoan In altsaksofoan of altsaks is de meast foarkommende útfiering fan de saksofoan. It ynstrumint stietstimd yn Es hoewol't der ek eksimplaren yn C foarkomme. De altsax is goed wer te kennen oan de rjochte hals (boppeste stik dêr't it mûlestik op set wurdt), dy't boppe it middenstik (de rest fan it ynstrumint oant de beker) ynienen nei ûnderen knikt. De hals fan de ek in soad brûkte tenoarsaksofoan is dêrfoaroer bochtich.
Tapassing
De altsaksofoan wurdt in soad brûkt by jazz en funk. Troch de lytsere omfang yn ferliking mei de tenoar, klinkt de alt heger en 'jubeljender', sadat de alt by útstek as solo-ynstrumint brûkt wurde kin, tige geskikt foar flugge stikken en it meitsjen fan 'muzikale statements'.
In echte altsaks-klassiker is Take Five mei Paul Desmond op de alt yn The Dave Brubeck Quartet. Foar Nederlanners is Candy Dulfer sûnder mis de bekendste altsaksofoanist(e).
Yn de klassike muzyk wurdt de altsax mar inkeld brûkt, lykas yn de Bolero fan Maurice Ravel. De altsaks wurdt wol in soad brûkt yn it fanfare- en harmony-orkest en is fêst ûnderdiel fan de besetting fan in big band.
Dodo (sillige)
De Sillige Dodo of Dodo fan Haska (? - De Haske, 30 maart 1231 ) wie in norbertiner muonts fan Mariëngaarde. Hy fêstige him yn in klûs by Bakkefean en krige troch syn frommens en genêzingen in soad oanrin en trede nei alle gedachten ek op tsjin de bloedwraak.
Yn 1225 luts Dodo (ek: Doda) him werom yn De Haske. Hy kaam om trochdat syn kapel ynstoarte. In skoft letter ûntstie op dat stee it Hasker Konvint. It dêr boude tsjerkje stiet fan de A32 ôf midden yn de lannen en it is út de trein wei goed te sjen. Yn 2012 wurdt it tsjerkje hierd troch in keunstner en by gelegenheden wurdt der noch wolris in tsjinst hâlden.
Yn 2012 waard bekend dat de ynwenners kuierpaden oanlizze sille sadat ut de loft wei, en mei Google Earth, de namme "Dodo" te lêzen is. It paad sil út Haskerdiken wei fia in boskje nei tsjerkje "De Kapelle" rinne. It paad moat ynpast wurde yn it Jabikspaad nei Santiago de Compostela.
KNVB-beker
De KNVB Beker is in fuotbaltoernoai fan it Keninklike Nederlânske Fuotbalbûn. Fuotbalklups út de Earedifyzje, Earste Difyzje, de kampioenen en de perioadekampioenen fan de Haadklasse amateurfuotbal, de fjouwer finalisten fan alle seis distriktbekers, de kampioen fan de beloften Eredifyzje en de winner fan de KNVB beker beloften. De finale fan it toernoai wurdt sûnt 1989 spile yn Stadion Feijenoord. De bekerwinner mei it oare seizoen dielnimme oan de tradisjonele seizoensiepening, de Johan Cruijf Skaal.
Skiednis
It Nederlânske bekertoernoai kaam foar it earst op it aljemint by yn in bûnsgearkomste yn De Haach op 15 jannewaris 1898. Yn dy tiid besleat it bestjoer fan it Nederlânske Fuotbalbûn in toernoai foar oansletten ferienings fan it bûn te organisearjen.
Troch ûndernimmer Hak Holdert waard in beker beskikber steld. Yn it seizoen 1898-1899 waard foar de earste kear de nei him ferneamde Holdertbeker útrikt. HFC-spiler Hisgen skreau op 7 maaie 1899 skiednis troch it earste doelpunt yn in bekerfinale te meitsjen. Troch syn doelpunt yn it duel mei HVV út De Haach krige syn klup ek noch de beker.
Earst yn 1946 krige it bekertoernoai foar it earst in oare namme en waard ek foar it earste silver brûkt foar de beker. Nei de Twadde Wrâldkriich wie der net safolle edelmetaal mear, dat it wie in djoer geskink.
KNVB en Europeesk fuotbal
De winner fan de KNVB beker mei it oare seizoen meidwaan oan in Europeesk toernoai. Oant 1998 wie dat foar it Europakup II-toernoai, kwalifisearret de winner him foar it UEFA-Kup toernoai. As de winner him al kwalifisearre hat foar de UEFA Champions League, dan mei de finalist dy't ferlern hat meidwaan oant it UEFA-Kup toernoai. Yn 1998 waard in ekstra wedstryd spule tusken de ferliezers fan de heale finale, omdat de finalisten Ajax en PSV har beide kwalifisearre hienen foar de UEFA Champions League. Dy wedstryd waard yn Swol spile troch SK It Hearrenfean en FK Twinte en einige mei in 3-1 oerwinning, dat SK It Hearrenfean mocht meidwaan oan it Europakup II-toernoai. As de finalist en de winner fan it toernoai hjoed de dei by de top-5 binne, dan mei ien fan de nûmers 2 oant en mei 5 út de Earedifyzje meispylje, dy't yn de play-offs spylje om it twadde Champions-Leagueplak.
Namme
Yn 1995 waard bierbrouwer Amstel sponsor fan it bekertoernoai. Feyenoord en FC Volendam spilen de earste finale foar de Amstel Kup, Feyenoord Rotterdam wûn dy wedstryd.
Yn augustus 2005 waard de namme wer feroare. Sûnt dy tiid waard der striden om de Gatoride Kup, ferneamd nei de sportdrankefabrikant Gatorade. Yn it seizoen 2006/2007 hite it toernoai wer KNVB beker mar Gatorade bleau sponsor fan de beker.
Giteren
thumb|Giteren Giteren (Nederlânsk en offisjeel: Giethoorn; Stellingwerfsk: Gietern) is in doarp yn de kop fan Oerisel, yn de gemeente Stienwikerlân. Oant 1973 wie it in selsstannige gemeente. Giteren leit tusken Stienwyk en Meppel.
It doarp hat 2.620 ynwenners en is bekend troch syn brechjes, wetter en punters. It wurdt wol it Feneesje fan it noarden neamd.
Troch de feanterij ûntstienen plassen en marren. Om de turf te ferfieren groef men fearten en sleatten. In soad huzen binne om samar te sizzen op eilantsjes boud, dy't allinnich troch brechjes te berikken binne. De measte fan de mear as 176 brêgen binne privee-eigendom.
De ienige trochgeande ferbining oer lân is in fyts- anneks kuierpaad dat dwers troch it doarp rint; it measte ferkear giet oer wetter. Dêrfoar wurde faak punters brûkt, foarút skood mei in punterboom, krektas de gondels yn it echte Feneesje.
Skiednis
Om it jier 1200 fêstigen leden fan de sekte fan de Flagelanten har yn it grutte feangebiet dêr't no Giteren leit. Sy makken fan it gebiet de earste feankoloanje fan Nederlân.
Yn de 14e iuw waard de earste tsjerke yn Giteren boud. Yn de twadde helte fan de 16e iuw festigen har de dopersken yn Giteren. Om dy tiid hinne begûn ek de wiete ferfeanting, dêr't foar it tanimmende turfferfier ûnder mear de Doarpsgrêft foar groeven waard. By dizze wetterwei lâns setten har hieltiid mear minsken ta wenjen, wêrûnder in soad boeren.
Giteren wie oant 1973 in selsstannige gemeente. Giteren gie doe mei Wanperfean, Bloksyl en Follehove op yn de gemeente Brederwide. Op 1 jannewaris 2001 is Brederwiede tegearre mei de eardere gemeenten Stienwyk en Iselham opgien yn de nije gemeente Stienwikerlân. thumb|left|Doopsgesinde tsjerke fan Giteren
Namme
De Flagelanten, dy't as muontsen yn it Fransiskanenkleaster teagen dat yn in buorskip yn Giteren-Noard stie, fûnen in soad hoarns fan geiten dy't troch de stoarmfloed fan 1170 út de Sudersee wei omkomd wiene. Se neamden dizze delsetting dan ek Geytenhorn, letter waard dat Geythorn, en troch de lokale taal is dat Giethoorn wurden. De Fryske nammen is foarme troch it de klank fan it klamleas wurdlid wei te litten. De geitehoarn is werom te finen yn de Giterske flagge.
Ferneamde ynwenners
Giteren hat ferskate skilders oanlutsen. Sy keazen Giterske tafrielen as ûnderwerp. In soad fan dizze skilders hearden ta de Haachske of Larenske Skoalle, lykas Cornelis Vreedenburgh, W.B. Tholen en G.F. van Schagen. Dy útfanhuzen hjirfoar dan bygelyks by kafee Sloothaak yn it doarp om nei in pear wike wer ôf te setten. Se útfanhuzen dan oan de Súdein. In skilder dy't him festige hat yn Giteren wie Piet Zwiers. De skilder Hendrik Broer is berne yn Giteren.
Fan 1912 oant 1929 wie Tjeerd Hylkema ferbûn oan de Meniste gemeente fan Giteren. Nei him waard de ds. T.O. Hylkemawei neamd, dy't yn de folksmûle lykwols ek as it "Peerdepad" bekend stiet. Sûnt de jierren santich fan de 20e iuw rekke Giteren yn trek as wenplak foar bekende Nederlanners. Akteur Rijk de Gooyer wie dêryn de trendsetter. Nei him folgen ûnder oaren de skriuwers Herman Pieter de Boer en Eelke de Jong en striptekener Peter van Straaten.
De langebaan-rider Tim Roelofsen komt ek út Giteren.
Fanfare
Bert Haanstra naam yn Giteren yn 1958 syn spylfilmdebút Fanfare op, in film oer twa rivalisearjende fanfares yn it fiktive doarpke Lagerwide.
Wynmûnen
By Giteren stiet in trijetal ienfâldige poldermooltsjes fan it type tsjasker, te witten: Molegat, Noard, Súd. Súd fan it doarp stiet in lytse wynmotor.
Hebriden
thumb|right|250px|De [[Bûten-Hebriden en de Binnen-Hebriden.]] De Hebriden (Ingelsk: Hebrides, Skotsk-Gaelysk: Na h-Innse Gall) binne in groep fan likernôch 500 eilannen W en NW fan Skotlân, wêrfan 100 bewenne binne. De wichtichste binne Lewis en Skye. De Hebriden wurde ûnderferdield yn de Bûten-Hebriden en de Binnen-Hebriden. Der wurdt ek wol oan referearre mei Western Islands of Western Isles.
Skiednis
De Hebriden wiene oarspronklik bewenne troch Kelten. Yn de 6de iuw waarden se ta it Kristendom bekeard troch St Kolumba. Wytsingen út Súd-Noarwegen feroveren de eilannen fan de 8ste iuw ôf. Sy sprieken fan de Súdlike Eilannen. It ferdrach fan Perth fan 1266 makke in ein oan de Noarsk-Skotske oorlogen. Doe kamen de Hebriden ûnder de Skotske Kroan, mar feitlik sloegen ferskate Skotske clanhaden dêr foar master op. Yn 1346 krige de McDonalds-clan de absolute hearskippij as Lords oer de eilannen. Midst 18de iuw waarden de Hebriden ien mei Skotlân. De ferhalen fan de Skotske skriuwer Sir Walter Scott hawwe de bekendheid fan de eilannen by it grutte publyk fergrutte. Oerbefolking en earmoed hawwe yn de 20ste iuw laat ta emgraasje, foaral nei Kanada.
Aailânpolder
Aailânpolder is in polder op Teksel.
De Kraai (mole)
thumb|right|140px|De Kraai thumb|right|140px|De Kraai De Kraai is in nôtmole yn Westbroek yn de provinsje Utert.
De mole waard yn 1880 boud. Dat as ferfanging fan in wipnôtmole. Dy wipmole wie eigendom fan de famylje Schuurman sûnt 1877. By de bou fan de mole waard gebrûk makke fan in mole út 1839 út Amsterdam. Yn 1958 krige by in grutte restauraasje de mole selsswichting en waard geskikt makke foar elektrisiteitsopwekking. Dêrtroch is it oarspronklike gongwurk fan de mole foar it grutstepart ferlern gien. Botte súksesfol wie it systeem net en de mole kaam dan ek stil te stean. Yn 1995 waard it wjukekrús yn âlde steat werombrocht nei it âldhollânsk systeem mei seilen en kaam de mole wer sa no en dan op frijwillige basis yn bedriuw. Sûnt ± 2004 stiet de mole troch efterstallich ûnderhâld stil. Ein juny 2008 waard bekend dat de mole in subsydzje krijt om restaurearre te wurden. Mids 2011 waard mei de restauraasje út ein set. Op 25 juny 2012 wie it proefmeallen.
Aailânpolder
Skiednis
Aailân siet yn de Midsiuwen, oant de ein fan de 13e iuw, fêst oan Flylân. Letter bruts it wetter der trochhinne en waard "Eierland" in apart eilân. It tilde der op fan de fûgels en de minsken gongen der hinne te aaisykjen; dêr komt de namme wei. Yn 1835 waard, ûnder lieding fan Nicolas Joseph De Cock út Antwerpen, útein set mei it ynpolderjen fan it waad tusken Teksel en Aailân. Yn de nije polder Eierland waard yn 1836 in doarp stifte dat yn it earstoan Nieuwdorp hjitte, mar dat letter nei De Cock neamd waard: De Cocksdorp. De boeren dy't har dêr ta wenjen setten kamen út hiel Nederlân, wat je no noch sjen kinne oan de nammen fan de pleatsen. In soad fan dy pleatsen lykwols binne yn de Russenoarloch ôfbaarnd troch de Wehrmacht.
67
Ferstoarn
60er
Westbroek
thumb|right|260px|Lokaasje De Bilt 260px|thumb|Lokaasje yn de gemeente De Bilt thumb|right|260px|Tsjerke fan Westbroek Westbroek is in eardere gemeente en dorp yn de gemeente De Bilt, yn de Utert. It doarp leit yn in lanlik gebiet noardlik fan de stêd Utert en westlik fan Maartensdijk. Westbroek hat 1.165 ynwenners (2004).
De lintbebouwing fan Westbroek grinzget oan de polders; Polder Achtienhoven, Kerkeindse Polder en Polder Westbroek yn it noarden, en Polder de Koai en natoerreservaat de Molepolder yn it suden. It uterste easten fan Westbroek is it eardere doarp Achtienhoven en wat fierder rjochting Maartensdyk leit it buorskip Achterwetering.
Westbroek hat in beskerme doarpsgesicht. De bou fan de tsjerke begûn yn 1467. Yn 1481 fochten de legers fan Utert en Hollân hjir yn de Slach by Westbroek. By it doarp stiet de wat ferfallen nôtmole De Kraai.
By de foarming fan de gemeenten waard Westbroek in eigen gemeente. Op 1 jannewaris 1812 waarden de gemeenten Westbroek en Achtiennhoven gearfoege ta de gemeente Westbroek, itjinge duorre oant 1 jannewaris 1818 doe't de gemeente fannijs opspjalte waard. Yn 1954 waard Westbroek fergrutte mei it noardlik part fa Achtienhoven. Yn 1957 waard Westbroek gearfoege mei Maartensdijk. Op 1 jannewaris 2001 waard dy by De Bilt foege.
Denemark
Denemark, offisjeel Keninkryk Denemark (Deensk: Kongeriget Danmark), is in Skandinavysk lân yn Noard-Jeropa. De haadstêd is Kopenhagen (København) en de keninginne fan de konstitúsjonele monargy is sûnt 1972 Margrete II. Grienlân en de Faeröer binne autonoame gebieten yn it Deenske keninkryk. Oant 1944 hearde ek Yslân by Denemark. Denemark is lid fan de Feriene Naasjes, de Jeropeeske Uny en de NAFO. Denemark hat net de euro mar de Deenske Kroan as nasjonale munt. De nasjonale taal, it Deensk, is nau besibbe oan it Sweedsk en Noarsk. Mei de oare Skandinavyske lannen hat Denemark in sterke histoaryske en kultuerele bân, mar ek organisatoarysk is Denemark lid fan de Noardske Ried.
Skiednis
thumb|left|Runestien Gorm by de tsjerke yn Jelling De Denen teagen yn de 6e iuw út Skâne wei nei Jutlân en de westlike Eastsee-eilannen, dêr't hja oare Germaanske stammen út it stee krongen hawwe. Yn de 10e iuw ferienige Gorm de Alde († 950) in stikmannich lytse keninkrykjes ûnder syn bewâld. Syn soan Harald Blautosk naam om 960 hinne it kristendom as leauwen oan. Doe't yn 1035 de Ingelske kening Knût de Grutte stoar, koe de Deenske kening fierder mei it feroverjen fan parten fan de Britske eilannen, Noarwegen en Súd-Jutlân. Oant 1100 ta waarden de folken yn Denemark, Noarwegen en Sweden Wytsingen neamd. Nei in minne rite koe Waldemar I it lân fierder útwreidzje. Grutte parten fan de kustregio besuden de Eastsee waarden ferovere, yn 1219 oant Estlân oan ta. It besit fan dy gebieten hat lykwols net lang duorre; yn 1227 waarden de Denen yn de Slach by Bornhöved ferslein troch de Dútsers. Estlân waard yn 1346 oan de Dútske gebieten ferkocht en Denemark erkende yn 1370 de hearskippij fan de Hânze oer de Eastsee. De Deenske hearskers rjochten har doe mear op it noarden: yn 1397 waarden Denemark, Noarwegen, Yslân, Sweden en Finlân feriene yn 'e Kalmaruny, mei Denemark as oanfierder. Dat ferbûn hat oant 1523 bestien, doe't Sweden syn ûnôfhinklikens werom hawwe woe.
Oant de 17e iuw bleaunen de ferhâldings mei Sweden beskiedend, dêr't de beide keninkriken om de hearskippij oer Skandinaavje en it Baltyske gebiet striden. Skâne, Blekinge un Hallân wienen eigentlik de gebieten dêr't de Denen weikamen, mar dy gebieten waarden yn 1658 Sweedsk, en ek hjoed hearre dy gebieten by Sweden. It geastlike libben fan dy tiid wie beskaat troch de Reformaasje, dy't yn 1536 troch Christian III. ynfierd waard. De Reformminister Johann Hartwig Ernst von Bernstorff, Johann Friedrich Struensee en Andreas Peter von Bernstorff modernisearren it lân twiske 1751 en 1797 yn de sin fan de ferljochting, wêrby't de boerebefrijding fan 1788 tige wichtich wie. Yn 'e Napoleonistyske tiid besocht Denemark, yn in bûn mei de oare Eastseelannen, om in neutrale tredde macht te foarmjen. De Ingelske oanfal yn de Twadde Seeslach fan Kopenhagen twong it lân gear te wurkjen mei Frankryk, en it moast dêrom nei de delgong fan Frankryk al yn 1814 by Frede fan Kiel Hilgelân oan Grut-Brittanje jaan en Noarwegen oan Sweden. De Faeröer eilannen, Yslân, Grienlân en Deensk-Westynje bleaunen by Denemark.
Nei jierren fan ekonomyske ûnrêst ûnder de Napoleonistyske Oarloggen wie it kulturele klimaat tige geunstich. De tiid tusken 1800 en 1850 waard letter ek wol de Gouden Iuw fan Denemarken neamd. De wichtichste minsken út dy Gouden Iuw waarden wiid ferneamd yn binnen- en bûtenlân. De grutste keunstners út dy tiid binne byldhouwer Bertel Thorvaldsen, skilder Christoffer Wilhelm Eckersberg en de romantyske dichter Adam Oehlenschlåger. Noch bekender waarden skriuwer Hans Christian Andersen en de filosoof Søren Kierkegaard.