cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Strúsfûgeleftigen
De strúsfûgeleftigen (Latynske namme: Struthioniformes) foarmje in skift fan 'e klasse fan 'e fûgels (Aves), de ûnderklasse fan 'e moderne fûgels (Neornithes) en de tuskenklasse fan 'e âldkakigen (Palaeognathae). Ta dit skift heart mar ien famylje, nammentlik dy fan 'e strúsfûgels (Struthionidae). It skift omfettet fierders mar twa libbene soarten, nammentlik de (gewoane) strúsfûgel (Struthio camelus) en de Somalyske strúsfûgel (Struthio molybdophanes). De Somalyske strúsfûgel waard lange tiid as in ûndersoarte fan 'e gewoane strúsfûgel beskôge, en pas yn 2014, op grûn fan genetysk ûndersyk, as in selsstannige bistesoarte erkend. De strúsfûgeleftigen foarmje in sustertakson fan 'e echte âldkakigen, dêr't û.m. de kasuariseftigen (Casuariiformes) en de nandoe-eftigen (Rheiformes) ta hearre.
Dido (sjongster)
Dido Florian Cloud De Bounevialle O'Malley Armstrong (Londen, 25 desimber 1971) is in Britsk sjongster, har artystenamme is Dido.
Biografy
Doe't se 16 wie, rakke se ûnder de ban fan Ella Fitzgerald. Se waard sjongster yn ferskate bands yn en om Londen, hoewol't har broer Rollo (dj en produsint by de groep Faithless) har oanrette har baan net op te jaan Se wie ûnder oare te hearren op it debútalbum fan Faithless uit 1995. De neifolgjende twa jier toerde Dido mei Faithless en alle kearen at se werom yn Londen wie, naam se ek demo's fan har eigen lietsjes op.
Sa begûn de opname fan har debútalbum No angel. De kombinaasje fan Dido's leafde foar waarme akûstyske klanken en har broer's niget oan beats en alles wat elektronysk is, makke it album tagelyk nij en klassyk. De grutte trochbraak kaam doe' Eminem in part fan har nûmer Thank you brûkte foar syn hit Stan. Dêrnei berikten ek in stikmannich singles fan No angel de hitparades. Har nûmer Here with me waard brûkt as temamuzyk foar de telefyzjerige Roswell.
Yn 2003 kaam Dido werom mei har album Life for Rent. De earste singles fan it album White Flag en Life for Rent waarden grote hits. Ek de singles Don't leave home en Sand in my shoes kamen dan dit album, mar waarden sokke grutte hits net.
Yn 2004 makke Dido bekend dat se yn 2005 in jaar kalm oan dwaan soe, mar se trede wol op op it Live 8-festival. Wilens wie se yn Los Angeles al in skoft dwaande mei it opnimmen en skriuwen fan nûmers foar har tredde album. Safe Trip Home ferskynde op 17 novimber 2008. De earste single dêrút hiet Don't Believe In Love.
Yn novimber 2010 wurke Dido tegearre mei A.R. Rahman oan de filmsoundtrack foar 127 Hours. Jannewaris 2011 waard Dido's nûmer If I rise, in duet mei A.R. Rahman, nominearre foar in Oscar.
Yn maart 2013 ferskynde it album Girl who got away. Op 7 jannewaris 2013 waard de earste single fan dat album presintearre, No freedom. Dido har fyfte studioalbum, Still on my mind, waard yn maart 2019 útbrocht.
Diskografy
De folsleine diskografy op de Ingelsktalige Wikipedy.
Opperhaad (betsjuttingsside)
"Opperhaad" of "oerhaad" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:
Himelgod
De Himelgod is yn 'e ferlykjende mytology in weromkearend type god yn polyteïstyske religyen. It giet dêrby om in god fan 'e loft, faak oantsjut as 'heit', dy't yn it oangeande panteön wat op 'e eftergrûn rekke is om't er yn figuerlike sin (en soms ek letterlik) safier fan 'e minsken ôf kommen is te stean.
Beskriuwing
In oanwizing foar de wierskynlikens fan dizze teory is te finen by guon natoerreligyen yn Afrika, de Amearika's, Aazje en Oseaanje. Guon natoerfolken dêre leauwe noch altyd yn it bestean fan in godheid dy't klassifisearre wurde kin as in himelgod. Fan sa'n god wurdt leaud dat er gebedens ferhearre, sûnden bestraffe en beskerming biede kin, mar yn it deistich libben fan 'e minsken komt er frjemdernôch net foar. Ek hat er gjin kultus, gjin preesters en wurdt er nea ôfbylde. It komt sels foar dat er sa hillich is, dat de minsken him net lestichfalle meie of wolle mei gebedens. Guon sizze dat er net beskreaun wurde kin of dat er te heech ferheft is om troch de minsken besmodzge wurde te meien; oaren leauwe dat er "fuortgien" is, of dat er syn hannen fan 'e wrâld ôflutsen hat.
De antropology hâldt it derop dat de Himelgod yn dy lêste gefallen sa fier fan 'e minsken ôf kommen is te stean, dat er ferfongen is troch legere en mear tagonklike goaden en geasten. Op dyselde wize gie neffens de teory fan Schmidt de Himelgod yn âlde heidenske religyen einlings ek op yn polyteïstyske panteöns, dêr't er nei de eftergrûn krongen waard troch 'jongere' goaden. Neitiid 'oerlibbe' er almeast as in dizenich figuer op 'e eftergrûn. Yn it bysûnder soe it plak fan 'e Himelgod as liedende godheid omtrint 30.000 f.Kr. ynnommen wêze troch de Memmegoadinne.
Foarbylden
Foarbylden fan 'e Himelgod út âlde heidenske godstsjinsten binne Uranus yn 'e Grykske mytology, Rod yn 'e Slavyske mytology, Dievas yn 'e Baltyske mytology en Ilmarinen yn 'e Finske mytology. In foarbyld út natoerreligyen is Unkulunkulu ("de Alde, Alde Man"), in god fan 'e Sûlû's fan Súd-Afrika dy't de wrâld skepen hat. De Ankole fan súdwestlik Oeganda leauwe yn 'e goede, mar ôfhâldige skepper Ruhanga, dy't yntervinsje yn it libben fan 'e minsken oerlit oan 'e geasten fan 'e foarâlden. De Australyske Aboriginals leauwe ek yn in skepper-god dy't him as Himelgod weromlutsen hat yn 'e fierste himelske hichten en roppe yn it deistich libben net him, mar de geast-foarâlden oan.
Ek yn 'e natoerreligyen fan in protte folken fan West-Afrika komt in Himelgod foar, wêrby't almeast in hiel dúdlike skieding tusken him en de legere, mear tagonklike godheden of geasten makke wurdt, dy't in folle gruttere rol spylje yn it deistich bestean fan 'e minsken. Sa'n ûnderskie bestiet bgl. by de Jorûba fan súdwestlik Nigearia en súdlik Benyn tusken de Himelgod Olurun en de òrìṣà; by de Edo fan súdlik Nigearia tusken Osanobuwa en de ebo; en by de Ibo fan súdeastlik Nigearia tusken Chukwu en de aalusa. De Asjanty fan sintraal Gana leauwe yn 'e heechste god Nyame, dy't nei it skeppen fan 'e wrâld flechte foar it ûnferdraachlike leven dat de froulju makken by it fynstampen fan 'e yams. Tegearre mei de ierdgoadinne Asase Yaa wurdt hy troch de Asjanty oanhâldend oanroppen, hoewol't er net drekt yn harren libben yngrypt; dat dogge nammentlik allinne de abosom (de mindere goaden), de asaman (de foarâlden), en de asuman (in ûnpersoanlike godlike krêft).
Yn 'e religy fan 'e Maya's fan Belize, Gûatemala en súdlik Meksiko wie oarspronklik de wichtichste god Itzamná, dy't ôfbylde waard as in gebou, wêrby't de tagongspoarte syn mûle wie. Yn it Inka-Ryk, yn 'e Andes fan Súd-Amearika, wie Viracocha (ek bekend as Pachacutec) de skepper-god. Hy wie in abstrakte godheid yn 'e Inka-kultuer, dy't as iennichste god bestie foar't romte en tiid skepen waarden, en wurdt dêrom faak sjoen in foarm fan 'e Himelgod.
It leauwen yn 'e Himelgod kaam ek op ferskillende oare plakken yn Súd-Amearika foar. De Ona of Selk'nam Fjoerlân, it súdlikste puntsje fan it kontinint, leauden yn 'e oppergod Temakuel, dy't him nei it skeppen fan 'e wrâld weromloek oant foarby de himelske hichten en it behear fan 'e skepping oerliet oan 'e earste Ona-foarfaar, Kenos. De Ona foelen Temakuel dêrom net lestich mei gebedens, mar offeren him wol eltse dei iten. Ek by de Mûndoerûkû, in Yndiaanske stamme út noardwestlik Brazylje, is de heechste god in foarm fan 'e Himelgod. Hy hjit Karukasaibe, en waard neffens in myte, nei it foltôgjen fan 'e skepping, troch de minsken sa freeslik misledige, dat er him weromloek yn ûnberikber fiere himels.
Fermanje fan Sappemeer
Skiednis
De tsjerke waard op 1846 yn gebrûk nommen en boud yn in ienfâldige neoklassisistyske styl. Yn 2020 waard de tsjerke restaurearre en geskikt makke foar multyfunksjoneel gebrûk.
Oargel
De tsjerke besit in monumintaal oargel fan Gerhard Willem Lohman út Grins. It waard yn 1855 as twamanualich ynstrumint mei oanhongen pedaal boud. Fjouwer jier letter waarden mooglik troch deselde oargelbouwer in pear registers tafoege. Petrus van Oeckelen feroare de disposysje fan it ynstrumint yn 1866 en wreide it út mei in frij pedaal. Dêrby waard de oargelkas in stik breder makke. Yn de jierren 1930 feroare De Koff it oargel. Sûnt 1983 restaurearre Mense Ruiter it oargel fasearre werom nei de sitewaasje fan 1866.
Pieter de Valck
Pieter Jacobs de Valck (Ljouwert, 1584 - dêre, 1625) wie in Frysk keunstskilder yn de Gouden Iuw.
Biografy
De Valck waard berne yn Ljouwert en kaam dêr ek te ferstjerren. Neffens Houbraken wie er in soan fan in sulversmid en learde er it skilderjen fan Abraham Bloemaert (wol Johannes Hilarides fan Boalsert hawwe). Hy makke in stúdzjereis nei Italië sa't in soad keunstners doedestiids diene en nei't er weromkaam wie waard er in respektearre skilder oan it hof yn Ljouwert. Hy hie twa soannen dy't er ek it skilderjen learde en dy't ek nei Italië reizgen. Sy waarden lykwols yn Genua finzen naam en ferkocht as slaven op kust fan Barbarije (Noard-Afrika), om nea werom te kommen. Jacob de Valck gie fierder as hofskilder yn Ljouwert en waard bekend fan syn portretten, lânskippen en histoaryske allegoryen. In oerpakesizzer fan him, Antje Ieppes fan Snits, hie in selsportret fan him. Sy makke in kopy en Houbraken makke dêr in gravuere fan.
Neffens de RKD wie er in portretskilder dy't yn Italië arbeide.
Gentleman Jole and the Red Queen
Gentleman Jole and the Red Queen is in roman fan 'e hân fan 'e súksesfolle en mannichfâld bekroande Amerikaanske skriuwster Lois McMaster Bujold. Dit boek, dat de sjenres fan science fiction en romantyk kombinearret, makket ûnderdiel út fan The Vorkosigan Saga, Bujold har populêrste en langst rinnende searje, mar is in ôfrûne ferhaal, dat ek los fan 'e oare dielen lêzen wurde kin. Yn Gentleman Jole and the Red Queen grypt Bujold werom op it personaazje fan Cordelia Vorkosigan, mei wa't hja de searje ea úteinsette (hoewol't har soan Miles yn it grutste part fan 'e romanrige de haadrol spilet). Bujold sels omskreau dit boek as: "gjin oarlochsferhaal. It giet oer folwoeksenen." Gentleman Jole and the Red Queen waard foar it earst (op papier) publisearre yn 2016, by de Newyorkske útjouwerij Baen Books (hoewol't it e-boek ein 2015 al beskikber wie).
Ynhâld
Cordelia Vorkosigan is de ûnderkeninginne fan 'e planeet Sergyar, ien fan 'e trije wrâlden dy't it Keizerryk Barrayar foarmje. Har man, Aral Vorkosigan, dy't trije jier lyn ferstoarn is, wie biseksueel, en ûnderhold njonken syn houlik mei har ek in homoseksuële relaasje mei syn adjudant, Oliver Jole. Yn 'e konservative Barrayareeske kultuer is homoseksualiteit net ferbean, mar is it wol wat om jin foar te skamjen. Cordelia komt lykwols fan 'e foarútstribjende planeet Bêta Koloanje; hja hat altyd witten fan sawol de seksuële oriïntaasje fan har man as fan syn relaasje mei Jole, en moedige him wat dat lêste oangie sels oan. Hja beskôge Jole as de trêde partner yn harren houlik, hoewol't hy nea as sadanich nei bûten te trede koe.
Troch de ûnlijige politike karriêre fan har man, dy't earst minister-presidint fan Barrayar wie, doe regint en neitiid ûnderkening fan Sergyar, is it der nea fan kommen om in grut gesin te stiftsjen, wat altyd Cordelia har winsk west hat. Dat is alhiel yn 'e ferdrukking kommen nei't harren iennichste soan, Miles, as gefolch fan in oanfal mei gifgas op 'e Vorkosigan-residinsje yn 'e Barrayareeske haadstêd Vorbarr Sultana slim lichaamlik beheind rekke wie. No, lykwols, nei trije jier fan rou nei de it ferstjerren fan har man, hat Cordelia de ynferzen aaisellen en siedsellen fan har beiden ophelle fan Barrayar en is se fan doel om as noch in grut gesin te stiftsjen. It docht bliken dat troch ferâldering fan it genetysk materiaal en oare omtinkens in grut part fan 'e sellen net mear libbensfetber is, mar it slagget de laboranten om seis aaisellen te befruchtsjen. Om't de fâdij fan famkes ûnder de Barrayareeske wet altyd oan 'e mem tawiisd wurdt en se gjin fâdijswierrichheden hawwe wol, beslút Cordelia om mei tuskenskoften fan in pear jier seis dochters te wrâld komme te litten út saneamde uterusreplikators (keunstmjittige limoeren).
As har dokter yn it replikaasjesintrum har ferteld dat der behalven de seis befruchte aaisellen ek noch in fjouwertal sellen binne wêrfan't de selwanden beholden bleaun binne mar it eigentlike genetyske materiaal net, beslút Cordelia dy oan Oliver Jole oan te bieden. Yn it laboratoarium fan it replikaasjesintrum kin oan 'e lege sellen nammentlik genetysk materiaal fan Aral Vorkosigan tafoege wurde, wêrnei't Jole de resultearjen aaisellen mei syn eigen siedsellen befruchtsje litte kinne soe, sadat hy en Aral tegearre ek bern krije kinne. Jole is ûnderwilens opklommen ta admiraal en kommandant fan 'e Barrayareeske romtefloat yn it sinnestelsel fan Sergyar. Cordelia har oanbod komt him alhiel oer it mad en set syn hiele libben op 'e kop.
Tsjin 'e eftergrûn fan it bestjoer fan Sergyar, in planeet dy't net foar neat bekendstiet as de Gaoskoloanje, groeie de biseksuële Jole en de 76-jierrige Cordelia, dy't der fanwegen har genetyske manipulearre langere Bêtaanske libbensspanne lykwols útsjocht as in frou fan 50, stadichoan nei inoar ta. De ferhuzing fan 'e koloniale haadstêd fan 'e berchskeante fan in aktive fulkaan nei in ferstanniger oard, de frustrearjende keunsten fan op winst beluste ûnderoannimmers, de tariedings foar de fiering fan Jole syn oankommende fyftichste jierdei (dy't er dom genôch út hannen jûn hat en dy't almar healwizere proporsjes oannimme), it oanbod fan wat Jole in healjier earder as syn dreambaan beskôge hawwe soe en de oankomst fan Cordelia har nijsgjirrige, oer-enerzjike soan Miles, dy't neat fan syn heite dûbellibben ôfwit, foarmje hindernissen foar de him ûntjaande românse, mar kinne dy net tsjinkeare.
Gerrit Krol (skriuwer)
Libben en wurk
Krol wie in soan fan de learaar Nederlânsk Idzerd Krol en Tjitske Groenhof. Hy studearre wiskunde en gie al yn syn stúdzje oan it wurk by Shell as kompjûterprogrammeur (ien fan de earsten yn Nederlân). Letter wurke Krol foar de Nederlânske Ierdoalje Maatskippij as systeemûntwerper. Hy debutearre yn 1961 mei gedichten yn literêre tydskriften. Yn 1962 ferskynde syn romandebút De rokken van Joy Scheepmaker. De jierren dêrnei ûntjoech er in eigen skriuwstyl dy't fral ta utering kaam yn Het gemillimeterde hoofd dat ek yn it Italjaansk en it Ingelsk ferskynde. Krols bèta-eftergrûn komt dúdlik ta utering yn dat boek: abstraksjes dy't yn tekeningen en formules oan de lêzer presintearre wurde binne der net ûngewoan. Dy eleminten komme safolle net mear foar yn syn lettere wurk.
Krol waard 1986 ûnderskieden mei de Constantijn Huygenspriis, en ûntfong yn 2001 de P.C. Hooft-priis foar syn hiele oeuvre. Krol syn 70e jierdei waard op 18 septimber 2004 grut fierd yn it Gasunygebou yn Grins; gastsprekkers wiene Douwe Draaisma en Hugo Brandt Corstius.
Krol foel 1990 op mei it pleit foar it ynfieren fan de deastraf: ''Voor wie kwaad wil. Een bespiegeling over de doodstraf''. Maitiid 2001 wie Krol de earste gastskriuwer oan de Technyske Universiteit Delft. De titel fan syn iepeningskolleezje wie "Kunst en wiskunde"; it hannele oer de ferhâlding tusken alfa's en bèta's, mei de klam op de relaasje tusken keunst en matematika. Dêrnei joech Krol in masterclass, mei ferskate wurkkolleezjes, foar in groep oankommende yngenieurs.
Op 20 oktober 2005 waard Gerrit Krol in earedoktoraat jûn troch de Frije Universiteit yn Amsterdam by gelegenheid fan har 125ste jierdei "wegens zijn bijzondere verdiensten voor de Nederlandse cultuur door een vorm van schrijverschap die uitmuntende literaire kwaliteit paart aan theoretische reflectie en inzichten uit de wetenschappen, in het bijzonder de exacte wetenschappen en de wijsbegeerte".
Krol hie de sykte fan Parkinson. Syn lêste roman Duivelskermis út 2007 is in fiktyf ferslach oer de wederwarichheden fan syn syktproses. De lêzer krijt stadichoan yn de gaten dat it boek fan binnennút in Parkisonpasjint skreaun is.
Krol stoar yn de âldens fan 79 jier yn Grins.
Kollumn
In kollumn is in koart stikje proaza dêr de auteur spits en útdaagjend syn miening yn fentilearret. Faak wurdt in kollumn yn in krante of tydskrift publisearre, mar ek in sprutsen kollumn op radio of telefyzje, of publikaasje op ynternet komme foar.
Der jilde amper beheinings foar wat it ûnderwerp fan in kollumn wêze kin; it gamma rikt fan húslike foarfallen oant de wrâldpolityk. Dei- en wykblêden hawwe faak ien of mear fêste kollumnisten yn hûs, dy't ynspylje op de aktualiteit.
De kollumn is in mear beskôgjende fariant fan it kursyfke, dat it mear fan koartswilige observaasje of fertelling hawwe moat. Sûnt de jierren 70-80 hat de kollumn it kursyfke opfolge. It essay ûnderskiedet him fan de kollumn troch de bredere útwurking en gruttere djipgong. It is ek faak wat objektivearjender.
Oan kollumnisten wurdt troch de Nederlânske rjochter in grutte mate fan frijheid takend yn harren kollumns. Dy frijheid kin him ek útstrekke ta teksten dy't, as se bûten in kollumn skreaun wêze soene, as kwetsend of beledigjend oanmerke wurde.
Krústocht yn Spikerbroek
Krústocht yn Spikerbroek, yn it oarspronklike Nederlânsk: Kruistocht in Spijkerbroek, is in ferneamd berneboek fan 'e hân fan 'e Nederlânske skriuwster Thea Beckman (1923-2004). It is in histoaryske roman, dy't foar it earst publisearre waard yn 1973, en dy't oer de bernekrústocht fan 1212 giet. Beckman wûn der yn 1974 de Gouden Griffel en yn 1976 de ynternasjonale Prix de la Divulgation historique mei. Yn 2005-2006 waard it boek ferfilme troch regisseur Ben Sombogaart ûnder de titel Crusade in Jeans. Yn it seizoen 2008-2009 fierde it Nationaal Jeugd Musical Theater in op it boek basearre musikal op. De Fryske fertaling fan it boek, troch oersetter Jan de Jong, waard útjûn yn 1992.
Ynhâld
Dolf Wega is in jonge fan fyftjin dy't him as frijwilliger oanmeldt foar in eksperimint mei in tiidmasine. It eksperimint mislearret lykwols, en Dolf strânet yn 'e Dútske stêd Spiers, yn it jier 1212. Hy slút him oan by de bernekrústocht dy't dêr foarby komt. Dy wurdt laat troch de hoedersjonge Nikolaas, dy't nei't er sels leaut troch God útkard is om in hillich berneleger nei Jeruzalim ta te lieden. As hja by Genua oan 'e kust komme sille, sa mient er, sil de Middellânske See foar him spjalte krekt sa't de Skelfsee dat die foar Mozes, en dan sil er de bern oer de seeboaium nei it Hillige Lân ta liede, dêr't de Sarasenen foar harren ûnskuld op 'e flecht slaan sille.
Lykwols is Dolf syn posysje yn 'e krústocht tsjin dy tiid o sa wif wurden, mei't Nikolaas him as in bedriging foar syn eigen liederskip sjocht, en Anselmus en Jehannes in jonge dy't krekt wat téfolle wit en net yn harren mearke oer de befrijing fan Jeruzalim leauwe wol, leaver kwyt as ryk binne. Fral Anselmus wurdt in fijân fan Dolf. thumb|left|200px|[[Thea Beckman yn 1974.]]
As de bernekrústocht by Genua oankomt, bychtet Jehannes, dy't wroege krigen hat, úteinlik oan Dolf op hoe't it echt sit. Neffens it plan fan Anselmus en himsels sille se oan 'e teloarstelde bern, foar wa't de see him fansels net spjaltet, oanbiede om harren dan mar mei skippen nei it Hillige Lân te farren. Mar as se ienris oan board binne, sile dy streekrjocht nei Noard-Afrika ta, dêr't de bern as slaven ferkocht wurde sille. Dolf stelt de bern fan dit snoade plan op 'e hichte, en Anselmus wurdt ûntmaskere, en neitiid troch de poerrazene bern lyncht.
De fraach is dan: hoeno? In tûzenmannich fan 'e bern keare ûnder begelieding fan Jehannes nei Dútslân werom, mar it meastepart tsjocht fierder, de Lears fan Itaalje yn. Mei't dat in skiereilân is, is it in dearinnend paad. Almar mear bern ferlitte de krústocht om yn Toskane en Umbrje in nij bestean op te bouwen. Noch ien kear rêdt Dolf de oerbleaune bern fan 'e greve fan Trasimeno. Einlings berikt it slinkende berneleger de stêden Bari en Brindisi, yn 'e Hakke fan 'e Lears. Dêr ûntdekt Dolf dat syn famylje him wanhopich troch de tiid hinne oan it sykjen is, en úteinlik wit er dan werom te kearen nei syn eigen tiid.
Fryske oersetting
De 263 siden tellende Fryske oersetting fan Kruistocht in Spijkerbroek ferskynde yn 1992 ûnder de titel Krústocht yn Spikerbroek by de Afûk te Ljouwert. De Fryske fertaling wie fan 'e hân fan Jan de Jong (1921), dy't ek oare Nederlânsktalige wurken nei it Frysk ta oerbrocht hat, lykas Oarlochswinter, fan Jan Terlouw, en Styfmem Ierde, fan Theun de Vries''.
Jantien de Boer
Jantien de Boer (1965) is in sjoernalist en kollumniste. Sy hat eltse sneon in kollumn yn de Ljouwerter Krante.
De Boer folge in oplieding oan Kristlike Hegeskoalle Windesheim, in skoalle foar sjoernalistyk, fan 1983 oant 1987.
Patrick MacDougall fan Freuch
Patrick MacDougall fan Freuch (ek wol skreaun as: Patrick MacDougall fan Freugh) wie in Skotske laird út 'e santjinde iuw, dy't fan Stoneykirk kaam, op it Skiereilân fan Galloway. Hy hearde ta de Clan MacDougall, en wie fan leauwe in presbyteriaan. As sadanich sleat er him oan by it Kovenant, in ferbûn fan lyksinnigen dy't har mei geweld fersetten tsjin 'e polityk fan kening Karel II fan Ingelân en Skotlân om yn Skotlân it anglikanisme ta steatsgodstsjinst te meitsjen.
Yn 1680 waarden as straf foar MacDougall fan Freuch syn opstanningens syn besittings ûnteigene en oan in favoryt fan 'e kening jûn, John Graham fan Claverhouse, boarchgreve fan Dundee. Nei de fal fan Karel syn broer en opfolger Jakobus II en VII by de Glorieuze Revolúsje fan 1688, waard yn 1690 troch it Skotske parlemint in wet oannommen wêryn't beävensearre waard dat MacDougall fan Freuch en alle oare ûnteigene Kovenanters harren besittings weromkrigen.
Opperhaad (VOC)
In opperhaad wie yn 'e tiid fan 'e Feriene Eastyndyske Kompanjy (VOC) in bestjoerder fan in gebiet of in faktorij. It amt wie kwa funksje-omskriuwing ferlykber mei dat fan kommandeur, direkteur of gûverneur, allinne hie in opperhaad in wat legere status. Trochinoar tsjinnen opperhaden sa'n twa oant fjouwer jier op harren post. Yn 'e VOC-fertsjintwurdiging op it Japanske eilân Desjima mocht in opperhaad fan 'e Japanske oerheid lykwols net langer as ien jier tsjinje. Faak foarme it amt fan opperhaad in opstapke nei in hegere funksje. Behalven op Desjima kamen opperhaden fan 'e VOC foar yn Birma, Siam, Tonkin en op Timor. Ek de faktorij Fort Lijdzaamheid, dy't koarte tiid op 'e kust fan it hjoeddeiske Mozambyk, yn East-Afrika fêstige wie, waard laat troch in opperhaad.
Katedraal fan Salford
De Katedrale Tsjerke fan Sint-Jehannes de Evangelist (Ingelsk: Cathedral Church of St. John the Evangelist), of sljochtweihinne de katedraal fan Salford, is in katedraal oan de Chapel Street yn Salford, Ingelân en de haadtsjerke fan it roomske bisdom Salford. De monumintale tsjerke waard boud yn de decorated neogoatyske styl.
Skiednis
De tsjerke waard tusken 1844 en 1848 boud neffens it ûntwerp fan Matthew Ellison Hadfield (1812–1885). It ûntwerp foar de Jehannestsjerke, de earste krúsfoarmige katolike tsjerke yn Ingelân dy't sûnt de reformaasje boud waard, is in gearstalling fan in tal besteande midsiuwske tsjerken. Sa binne de súdlike gevel en it skip kopyen op lytsere skaal fan de Petrus en Paulusmunster yn Howden en is it koer en de krusing beynfloede troch de abdij fan Selby. Foar de toer en de spits stie de Sint-Marije Magdalenatsjerke fan Newark-on-Trent model en de dekoraasjes oan it krúsferwulft binne replika's fan de Sint-Jakobustsjerke yn it Belgyske Luik. De earste stienlizzing fan de tsjerke, dy't oars as tradisjoneel ynstee fan in eastlike in noardlike oriïntaasje hat, fûn plak yn 1844 en op 9 augustus 1848 waard de tsjerke mei in plechtige misse iepene. De Jehannestsjerke krige yn 1852 de status fan katedraal foar it yn septimber 1850 stifte bisdom Salford. Dêrmei waard de tsjerke ien fan de earste katolike katedralen yn Ingelân en Wales sûnt de Ingelske reformaasje. Tritich jier letter besoarge in fûle oktoberstoarm yn 1881 grutte skea oan de 73,2 meter hege spits. It slagge om dêrnei genôch jild byinoar te sammeljen om de spits en de tsjerke te renovearjen. En waard yn 1884 tusken it koer en it eastlike transept de nije kapel fan it Hillich Sakramint oanboud.
Mei it ôfbeteljen fan de lêste £ 1.000 fan de oarspronklike skuld foar de bou waard noch yn itselde jier de katedraal troch Herbert Vaughan, de twadde biskop fan Salford en lettere aartsbiskop fan Westminster, konsekrearre.
Yn 1924 waard oan it westlike transept en it koer ta neitins fan de slachtoffers fan de Earste Wrâldkriich in kapel tafoege. In restauraasje om de skea fan de Twadde Wrâldkriich wer te ferhelpen fûn fuort nei de oarloch plak.
Yn de jierren 1970 waard yn neifolging fan it Twadde Fatikaansk Konsylje in nij folksalter ûnder de krusing oanlein. It koer waard yn 1988 op 'e nij ynrjochte, wêrby't it stiennen alter mei it retabel út 1853-1855 ferwidere waarden.
Yn it ramt fan it 150-jierrich jubileum krige it westlike raam yn 1994 in nij glês-yn-leadraam. It stelt yn in abstrakte foarm de krusige Kristus mei Marije en Jehannes foar. It raam fan de noardlike ôfsluting fan de katedraal datearret noch út 1856 en fertelt oer de skiednis fan it katolike kristendom yn Ingelân, fan de bekearing fan Ethelbert troch Sint-Augustinus yn 597 oant it herstel fan de katolike hiërargy yn 1850.
Yn 2007 waarden de spits en de súdlike gevel restaurearre, folge troch reparaasjes yn 2018 om in ein te meitsjen oan de lekkerij yn de tsjerke.
Oargel
It earste oargel fan de katedraal wie in fjouwermanualich ynstrumint út 1887 fan W.E. Richardson yn it westlik transept. It twadde oargel wie in eksperimenteel ynstrumint fan Compton út 1938. Dat oargel hat net lang bestien en waard al yn 1951 ferfongen troch in twamanualich piipoargel fan Jardine út 1951, wêrby't in diel fan it piipwurk fan it Compton-ynstrumint op 'e nij brûkt waard.
Yn 2002 boude Makin Organs foar de tsjerke in nij fjouwermanualich oargel. De spyltafel waard levere troch it oargelbedriuw Johannus út Ede. Alhoewol't digitale oargels gjin wenst binne yn katedralen, hat it hjoeddeiske ynstrumint in mearsidige registerlist en wurdt it as in ferbettering beskôge mei lûdsprekkers yn de sintrale krusing, boppe de yngong en ûnder de ramen fan de ljochtbeuk boppe it skip om sa de koar- en gemeentesang te begelieden.
Rôlders
De rôlders (wittenskiplike namme: Coraciidae), ek rôlderfûgels of skarrelders neamd, binne in famylje fan kleurige fûgels yn it skift fan de rôldereftigen (Coraciiformes). De famylje telt 13 soarten ferdield oer 2 skaaien. De measte famyljelidden komme yn Afrika foar, inkelde yn Súd-Aazje. Allinnich de gewoane rôlder komt ek yn Jeropa foar, yn Nederlân allinnich ûnregelmjittich. De rôlders binne trochinoar sa'n 30-35 cm grut, like sa grut as in lytse krie-eftige. De oerienkomst mei de krieën komt ek werom yn de wittenskiplike nammen Coraciiformes, Coraciidae en Coracias (Lat. corax = raven), mar oars as de krie-eftigen falle de rôlders net ûnder de sjongfûgels en binne dy net swart.
East-Midlannen
It East-Midlannen (Ingelsk: East Midlands) is ien fan de njoggen offisjele bestjoerlike kriten (regio's) fan Ingelân, en is as sadanich oprjochte yn 1994. Yn 'e East-Midlannen wenje likernôch 4,6 miljoen ynwenners (2014).
Keppeling om utens
Offisjele side
Geslachtsripens
Geslachtsripens of geslachtsrypheid tsjut it begjin fan it stadium yn it ferâlderingsproses fan organismen oan wêryn't dy har foar it earst súksesfol fuorplantsje kinne. Soms wurdt dit begryp as synonym mei folwoeksenens beskôge, om't it by de measte plante- en bistesoarten yndie fierhinne op itselde delkomt. By de minske, lykwols, wurde bern oan it begjin fan 'e puberteit geslachtsryp, om 'e tolve jier hinne (foar jonges faak ien of twa jier earder, by famkes soms ien of twa jier letter). By famkes kin dat punt tige sekuer fêststeld wurde oan 'e hân fan it begjin fan 'e menstruaasje. By jonges is it dreger oan te tsjutten, mar kin sjoen wurde nei it foar it earst krijen fan in ereksje of it hawwen fan wiete dreamen. Mei tolve jier wurde bern lykwols beslist noch net as folwoeksen beskôge.
It ferskynsel geslachtsripens komt fuort út it feit dat de measte mearsellige organismen by harren berte of ûntstean noch net by steat binne om har geslachtlik fuort te plantsjen. Ofhinklik fan 'e soarte kin it dagen, wiken, moannen of jierren duorje ear't harren lichems har safier ûntjûn hawwe dat soks troch hormonale feroarings wol mooglik wurdt. Ornaris kin men dêrby de stelregel oanhâlde dat wat grutter it bist, wat langer oft it duorret foar't de geslachtsripens berikt is. Soms kinne it ek útwindige omstannichheden wêze, lykas drûchte, dy't foar it lichem in teken binne dat it tiid is om geslachtsryp te wurden en dêr sadwaande yndirekt de oarsaak fan binne.
De ynwindige hormonale feroarings dy't de direkte oarsaak fan it berikken fan geslachtsripens binne, hâlde yn 'e regel ferbân mei de ûntjouwing fan sekundêre geslachtsskaaimerken. By de minske kin men yn dat ramt tinke oan (by jonges) in gruttere lichemslingte, sichtberder spieren, gruttere hiergroei oer frijwol it hiele lichem, it groeien fan burd en snor en in leechtoaniger stim, of (by famkes) it har ûntjaan fan boarsten, in koartere lichemslingte (as by jonges), rûnere foarmen en dêrtroch minder sichtbere spieren, folle minder lichemshier en in heechtoaniger stim. Sokke ferskynsels dy't in uterlik ûnderskie tusken de manlike en de froulike foarm fan deselde biologyske soarte meitsje, kinne beflapt wurde ûnder de term seksuële dimorfy.
Nei't it stadium fan geslachtsripens berikt is, is it foar organismen fan beskate soarten mooglik om ûnfruchtber te wurden of sels om fan geslacht te feroarjen. Fierders binne guon organismen hermafroditen en kinne (mar hoege net) geslachtsskaaimerken fan beide geslachten te kombinearjen. Ek is it mooglik, nettsjinsteande de sterke bân tusken geslachtsripens en lichaamlike ûntwikkeling, dat guon organismen alle uterlike skaaimerken fan in folwoeksen eksimplaar fan harren soarte al fertoane sûnder geslachtsryp te wêzen, of oarsom, dat guon organismen noch net of net alle uterlike skaaimerken fan in folwoeksen eksimplaar fan harren soarte fertoane wylst se al wol geslachtsryp binne. Dit lêste ferskynsel, wêrby't de seksuële ûntjouwing hurder giet as de lichaamlike ûntwikkeling, wurdt progeneze neamd. In ferskynsel mei itselde resultaat is neoteny, wêrby't de lichaamlike ûntwikkeling fertrage en dêrtroch ynhelle wurdt troch de seksuële ûntjouwing.
Katedraal fan Napels
De Katedraal fan Napels (Italjaansk: Duomo di Napoli, Cattedrale di Santa Maria Assunta of Cattedrale di San Gennaro; Napolitaansk: Viscuvato 'e Napule) is in roomsk-katolike katedraal fan it aartsbisdom Napels. De katedraal stiet benammen bekend as de Cattedrale di San Gennaro en is ferneamd nei Sint-Januarius, de patroanhillige fan de stêd Napels.
Skiednis
De bou fan de hjoeddeiske katedraal barde yn opdracht fan kening Karel I fan Anjou. Under syn opfolger, Karel II (1285-1309), gyng de bou fierder en de foltôging fûn plak oan it begjin fan de 14e iuw ûnder kening Robert fan Anjou. De katedraal stiet op de fûneminten fan twa âldere kristlike basiliken, dêr't de resten fan noch altiten te sjen binne. Opgravings ûnder it gebou leine Grykske en Romeinske fynsten bleat.
De neogoatyske gevel waard yn de 19e iuw troch Enrico Alvino fernijd, mar it portaal en guon bylden stamme út de 15e iuw.
Beskriuwing
It meast it besjen wurdich fan it ynterieur is de troch barokke keunstners tige ryk fersierde Cappella di San Gennaro (Kapel fan Sint-Januarius). Yn de kapel binne fresko's fan Domenichino en Giovanni Lanfranco, alterstikken fan Domenichino, Massimo Stanzione en Jusepe de Ribera, in ryk heechalter fan Francesco Solimena en tal fan oare keunstwurken wêrûnder in troch Frânske masters makke 14e-iuwsk relikwarium.
Oare keunstwurken binne de Himelfeart fan Pietro Perugino, doeken fan Luca Giordano en de ier-kristlike doopkapel mei 4e-iuwske mozaiken. De haadkapel waard yn de 18e iuw restaurearre en hat in barok reliëf fan Pietro Bracci. De Minutolo-kapel, neamd yn Boccaccio's Decamerone, hat 14e iuwske fresko's.
De krypt (Cappella del Succorpo) waard fan 1497 oant 1506 yn opdracht fan kardinaal Oliviero Carafa yn renêssânsestyl ferboud. De kardinaal helle de reliken fan de patroanhillige fan de stêd, dy't doe sûnt 831 yn it hillichdom fan Montevergine yn Avellino bewarre waarden, nei Napels. De romte, de flier en it kassetteplafond is mei djoere dekoraasjes fan ferskillende soarten moarmer en reliëfs fersierd. Yn de apsisnis stiet de skryn fan de hillige Januarius.
Oargel
It oargel waard yn 1767 troch de oargelbouwer Filippo Cimino boud. It gie oarspronklik om twa ynstruminten, dêr't yn 1931 troch de firma Giuseppe Rotelli (Cremona) ien ynstrumint fan makke waard en elektryske traktueren oan tafoege waard. Yn 1974 waard it oargel troch Giuseppe Ruffatti restaurearre, reorganisearre en mei in pear registers fergrutte. It oargel bestiet út fjouwer aparte wurken, dy't mei ien spyltafel oanspile wurde kinne. Yn it ramt fan de lêste restauraasje waard it oarspronklike koraalwurk ferboud ta in selsstannich ynstrumint en de registers op twa manualen en pedaal ferdield en efter it haadalter opsteld.
It Mirakel fan it Bloed
De tsjerke bewarret twa fleskes bloed yn in sulveren relykhâlder fan de yn 305 ûnthalze Sint-Januarius, dy't op trije dagen yn 't jier (de earste saterdei yn maaie, op 19 septimber en 16 desimber) troch de kardinaal út de kapel en tegearre mei in búste fan de hillige yn in prosesje nei it heechalter droegen wurdt. Op dy dagen wurdt it drûge bloed floeiber. As dat lêste net it gefal sil der neffens de tradysje oer Napels slim ûnheil útbrekke. Skeptisy leauwe dat yn de gleskes ek in spesjale gel sit, dy't der foar soarget dat it drûge bloed floeiber wurdt wannear't de gleskes bewege en wer stjurret sadree't de fleskes net beroerd wurde.
De kultus fan it mirakel wurdt al sûnt it ein fan de 14e iuw fierd. Op 21 maart 2015 waard by in besite fan paus Fransiskus it bloed floeiber, itjinge as in geunstich oardiel fan de hillige oer de paus beskôge waard. It bloed waard by in besite fan paus Benediktus XVI yn 2007 net floeiber.
Softbal op de Olympyske Simmerspullen 2008
De Olympyske Spullen fan de XXIXe Olympiade waarden fan 8 oant en mei 24 augustus 2008 hâlden yn Peking, de haadstêd fan Sina. It softbal hie plak yn it Fengtai Softball Field.
Katalysator
300px|thumb|De wurking fan in katalysator yn in skema. Om't der tuskenprodukten foarme wurde, is de enerzjy foar it opwekjen leger en ferrint de reaksje hurder. In katalysator is in stof dy't in gemysk proses flugger ferrinne lit sûnder sels in gemyske feroaring te ûndergean. Yn guon gefallen is der sprake fan fertraging fan de reaksjegong. Dan wurdt der sprutsen fan in negative katalityske wurking. Bytiden is it hast net te dwaan om reaksjes sûnder katalysator dwaan te litten; de enerzjy foar it opwekjen is sa heech, om't it sûnder katalysator in ivichheid duorje kin foar der in lykwichtstastân berikt wurdt. Dat is bygelyks it gefal by it ferbaarnen fan koalwetterstoffen by keamertemperatuer. Om't it energetysk geunstich is foar sûker en reagearje mei soerstof, bart it dochs net, om't de enerzjybarriêre te heech is. Yn it minsklik lichem wurdt sûker lykwols al ferbaarnd, mei help fan biologyske katalysators: ensimen.
By it wurkjen fan in katalysator wurdt der winliken in oar paad iepene om te reagearjen. Ynstee dat der besocht wurdt de reaksje streekrjocht barre te litten, wurde der oare tuskenprodukten foarme, dêr't de yndividuele enerzjybarriêres leger binne as de oarspronklike.
Katalysators kinne yn twa typen ûnderferparte wurde: homogene en heterogene katalysators. Homogene katalysators sitte yn it reaksjemingsel en yn deslde faze as de stoffen dy't reagearje. Heterogene katalysators meitsje dêrfoaroer gjin part fan it reaksjemingsel, mar foarmje in aparte faze dy't yn kontakt brocht wurde mei it reaksjemingsel. Dat kin lykwols ek in poeier wêze, dy't yn floeistof sweeft.
Normanton (Rutland)
Normanton is in doarp oan de eastlike kust fan de opslachmar Rutland Water yn it greefskip Rutland yn de East Midlands fan Ingelân. It ynwennertal is minder as 100. Normanton Hall wie de sit fan de greven fan Ancaster. Yn de eardere stâlen fan it lângoed is no it Normanton Park-hotel ûnderbrocht. Yn de 18e iuw waard it doarp romme om in park oan te lizzen foar de bewenners fan it lângoed. De ynwenners ferhûzen foaral nei Empingham.
Yn de jierren 1970 kaam it gebiet ûnder wetter te stean troch de foarming fan de opslachmar Rutland Water.
Sint-Mattéustsjerke
De St Matthew's Church is in klassistysk monumint. De toer en de westlike portiko waarden tusken 1826 en 1826 boud troch Thomas Cundy Jr. en is basearre op it ûntwerp fan de St John's, Smith Square yn Westminster, wylst it tsjerkeskip en de apsis yn 1911 boud waarden troch J.B. Gridley út Londen.
De tsjerke waard ea boud as in priveekapel foar de bewenners fan it lângoed Normanton. Yn 1970 waard de tsjerke bûten gebrûk steld. It gebou soe foar de oanlis fan de opslachmar ôfbrutsen wurden om't de flier ûnder it wetternivo kaam te lizzen, mar de plannen feroarsaken grutte opskuor ûnder de befolking. De lilkens liede ta in feroaring fan de plannen en yn stee fan sloop waard der om de tsjerke oant de hichte fan krekt ûnder de ramen in betonnen ommanteling mei in daam fan pún en stien oanlein.
Yn de eardere tsjerke waard in museum fêstige oer de skiednis fan Rutland Water, dat no yn it besikerssintrum ûnderbrocht is. Tsjintwurdich is de tsjerke in troutsjerkje en wurde der konserten holden.
Bijefretters
De bijefretters (wittenskiplike namme: Meropidae) binne in famylje fan kleurige uynsekte-ietende fûgels yn it skift fan de rôldereftigen (Coraciiformes). De famylje telt sa'n 30 soarten ferdield oer 3 skaaien. De bijefretters binne fûgels fan waarme streken: Súd-Jeropa, Afrika, Súd-Aazje, Austraalje.
Tergast
280px|thumb|Tsjerke fan Tergast Tergast is in doarp (Ortschaft) yn de gemeente Moormerland yn de lânkring Lier yn East-Fryslân. Yn 2016 hie it doarp 457 ynwenners op in oerflak fan 9,95 km².
James Douglas (stoarn yn 1691)
Militêre karriêre
Douglas wie in jongere soan fan James Douglas, 2e greve fan Queensberry. Foar't er in militêre karriêre neistribbe, helle er syn eksamens as jurist. Oer syn iere wurkpaad is net folle bekend, mar yn 1684 waard er befoardere ta kolonel en oansteld as kommandant fan it Skotske Rezjimint Fuotwachters, dat doedestiden ta it Ingelske leger hearde.
Tergast
Geografy
It doarp leit twa kilometer noardeastlik fan Oldersum op in fiif meter hege sânkop (geest) yn it feangebiet fan East-Fryslân oan de rjochterouwer fan de Iems.
James Douglas (stoarn yn 1691)
Militêre karriêre
Yn 1688 waard Douglas yn syn heitelân Skotlân oansteld as oerbefelhawwer fan 'e alle jakobityske troepen, en oan it haad fan in Skotsk leger waard er doe nei Ingelân roppen om 'e fallende Stuart-dynasty te ûnderstypjen. Douglas rûn lykwols oer nei it kamp fan Willem III fan Oranje en dy syn frou Marije II Stuart, dy't Marije har heit Jakobus II ûnttroanen.
Tergast
Skiednis
Yn 1401 waard it doarp as "Gast" foar it earst neamd yn in skinkingsoarkonde fan it kleaster Langen. It doarp wie mooglik al âlder. It begryp "Gast", ôflaat fan "Geest" betsjut in hichte fan sângrûn yn it omlizzende flakke feanlân. It foarheaksel "Ter" betsjut sokssawat as "op 'e". Dus Tergast betsjut "op 'e geest/sânrêch".
James Douglas (stoarn yn 1691)
Militêre karriêre
Douglas syn funksje as kommandant fan 'e jakobityske Skotske troepen waard doe oernommen troch syn eardere ûnderbefelhawwer, John Graham fan Claverhouse, boarchgreve fan Dundee. Under de Willemityske Oarloch yn Ierlân fierde Douglas ûnder de Slach oan de Boyne, yn july 1690, dêr't de oanhingers fan Jakobus II foargoed ferslein waarden, it befel oer in willemityske troepemacht fan 10.000 man. Neitiid focht er yn 'e Njoggenjierrige Oarloch yn 'e Spaanske Nederlannen tsjin Frankryk. Yn 1691 sneuvele er by Namen.
Tergast
Skiednis
Yn de midsiuwen hearde it gebiet fan de ûnderrin fan de Iems ta de Fryske goa Emsigerlân. Yn 1447 waard Hoytet Tammana as in haadling yn Tergast neamd. Stikmannich jierren letter wie it karspel Tergast part fan de hearlikheid Oldersum.
It karspel Tergast hearde yn de midsiuwen ta de proasdij Lier yn it bisdom Múnster. Nei alle gedachten waard der yn de earste helte fan de trettjinde iuw de tsjerke fan Tergast boud op it heechste punt fan de doarpsheuvel. Nei de Reformaasje waard de tsjerke fan Tergast evangelysk-grifformeard. Al yn 1590 waard der in skoalle en in skoalmaster yn Tergast neamd.
Buorskippen en pleatsen om Tergast binne: Tergaster Hammrich, Hohewarf, Rothebahn, Imkehörn, Sünnenblink, Tergaster Grashaus en Sieve, in earder foarwurk fan it Johanniterkommanderij Hasselt.
Op 1 jannewaris 1973 waard Tergast yn it ramt fan de gemeentlike weryndieling yn Nedersaksen in part fan de gemeente Moormerland.
Cricket op de Olympyske Simmerspullen
100px|right
Cricket is in sport dy't tidens de Spullen fan Parys 1900 it Olympyske programma stie.
Skiednis
Tidens de Spullen fan 1900 stie Cricket foar it earst op it Olympyske programma. Dit toernoai waard wûn troch Grut Brittanje.
Rolstoelkurling op de Paralympyske Winterspullen 2022
200px|thumb|200px|De Olympyske Kurling-lokaasje fan Peking, 2022 It Rolstoelkurling op 'e Olympyske Winterspullen 2022 wurdt fan 5 oant en mei 12 maart holden. It kurling is yn it Beijing National Aquatics Center.
Beijing National Aquatics Center
It Beijing National Aquatics Center waard yn 2007 boud foar de Olympyske en Paralympyske Simmerspullen fan 2008. Doe waard it swimmen hjir hâlden. Nei't Peking de Winterspullen fan 2022 tawiisd krigen hie is it swimbad omboud ta iisbaan foar it kurling.
Nandoe-eftigen
De nandoe-eftigen (Latynske namme: Rheiformes) foarmje in skift fan 'e klasse fan 'e fûgels (Aves), de ûnderklasse fan 'e moderne fûgels (Neornithes), de tuskenklasse fan 'e âldkakigen (Palaeognathae) en de rangleaze groep fan 'e echte âldkakigen (Notopalaeognathae).
Dit út Súd-Amearika ôfkomstige skift omfiemet twa famyljes, de nandoefûgels (Rheidae) en de fossile Opisthodactylidae. Ta de nandoefûgels hearre 2 libbene soarten, nammentlik de nandoe (Rhea americana) en de darwinnandoe of Darwins nandoe (Rhea pennata). De nandoe-eftigen binne nau besibbe oan tinamû-eftigen (Tinamiformes), dy't ek út Súd-Amearika komme, oan 'e útstoarne moä-eftigen (Dinornithiformes) fan Nij-Seelân en oan 'e nije rinfûgels (Novaeratitae), in groep dy't noch trije oare skiften fan flechtleaze fûgels omfettet.
Bosley Crowther
Bosley Crowther (folút: Francis Bosley Crowther jr.; Lutherville (Marylân), 13 july 1905 – Mount Kisco (New York), 7 maart 1981) wie in Amerikaansk sjoernalist en publisist. Hy wie tige ynfloedryk en freze as filmkritikus, in funksje dy't er in goed fearnsiuw lang útoefene foar The New York Times. Mei syn wurk hied er in wichtich oandiel yn it foarmjen fan 'e karriêres fan in protte akteurs, regisseurs en senarioskriuwers, hoewol't syn resinsjes bytiden as ûnnedige wreed beskôge waarden. Crowther wie yn 'e 1950-er en 1960-er jierren yn 'e Feriene Steaten ien fan 'e wichtichste foarfjochters fan net-Ingelsktalige films.
Jonkheid en oplieding
Crowther waard yn 1905 berne yn Lutherville yn 'e Amerikaanske steat Marylân. Hy wie de soan fan Francis Bosley Crowther sr. (1874-1950) en dy syn frou Eliza Hay Leisenring (1877-1960), dy't fan etnysk Dútsk komôf wie. Doe't er noch hiel jong wie, ferhuzen syn âlden mei him nei Winston-Salem yn Noard-Karolina, dêr't er fierhinne opgroeide en as teenager ûnder de namme The Evening Star in buertkrantsje skreau. Letter ferfear de húshâlding op 'e nij, diskear nei Washington, D.C. Crowther slagge dêr yn 1922 foar de eineksamens fan it fuortset ûnderwiis oan 'e Western High School.
Neitiid folge Crowther twa jier lang ûnderwiis oan 'e tariedingsskoalle Woodberry Forest School, foar't er yn 1924 in stúdzje skiednis begûn oan 'e Universiteit fan Princeton yn Nij-Jersey. Omreden fan syn talint foar it skriuwen fan krante-artikels bea Adolph S. Ochs, de útjouwer fan 'e foaroansteande krante The New York Times, Crowther in baan oan foar in salaris fan $30 yn 'e wike. Om't er eins leaver foar in lytsere krante yn it Amerikaanske Suden skriuwe woe, sloech er dat oanbod ôf, mar doe't er ûntdiek dat Súdlike kranten net heal it salaris betelje koene dat The New York Times jaan woe, kaam er op syn beslissing werom.
Karriêre
By The New York Times waard Crowther de earste nachtklubferslachjouwer. Yn 1933 waard er troch Brooks Atkinson, it haad fan 'e ôfdieling teäterkrityk, frege om ûnder him te wurkjen. Dêrnei wie Crowther fiif jier lang aktyf as teäterkritikus. Ek skreau er sels inkele toanielstikken, eat dêr't er net folle súkses mei hie.
Fan 1940 ôf wurke Crowther as filmkritikus foar The New York Times. Dêrby karde er konsekwint it fertoan fan oerdreaune heitelânsleafde yn films ôf. Fierders wied er op sensuer tsjin, mar net op it doel fan sensuer: hy fûn er dat filmmakkers 'gewoan' mear ferantwurdlikheidsgefoel toane moasten by it meitsjen fan harren produksjes. Yn 'e 1950-er jierren wie Crowther ûnder de Twadde Reade Panyk in útsprutsen tsjinstanner fan senator Joe McCarthy, de fanatike foarsitter fan it anty-kommunistyske Komitee fan it Hûs fan Offurdigen oangeande Un-Amerikaanske Aktiviteiten, mei syn Hollywood Blacklist.
Crowther wie tige ynfloedryk en hie it foar de moade om frijwat skerpe omskriuwings te brûken as er in film net lije mocht. Syn oardiel waard dêrom freze, en syn resinsjes waarden bytiden as ûnnedige wreed beskôge. Sa stiek er syn hekel oan aktrise Joan Crawford net ûnder stuollen of banken. Films dy't er graach lije mocht, wiene bgl. Gone with the Wind (1939), The Grapes of Wrath (1940), Citizen Kane (1941), All the King's Men (1949) en High Noon (1952). Ek wied er in grut foarfjochter fan net-Ingelsktalige films, yn 't bysûnder dy fan Roberto Rossellini, Vittorio de Sica, Ingmar Bergman en Federico Fellini.
Yn dyselde snuorje wie Crowther ek aktyf as publisist fan non-fiksjeboeken oer de filmyndustry. Sa skreau er yn 1957 The Lion's Share: The Story of an Entertainment Empire, wêryn't er de skiednis fan 'e grutte filmstudio Metro-Goldwyn-Mayer (MGM) fêstlei. En yn 1960 kaam fan him út: Hollywood Rajah: The Life and Times of Louis B. Mayer, in biografy fan Louis B. Mayer, de oprjochter fan MGM.