cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Boston
Skiednis
Troch it hannelsembargo dat de Britten yn 1807 ûnder de Napoleontyske Oarloggen foar de Feriene Steaten oer oannamen, en letter troch de Oarloch fan 1812, it lêste militêre treffen tusken Britten en Amerikanen, rekke de wichtigens fan Boston as havenstêd bot yn it neigean. Letter, doe't de hannel wer oanloek, hiene de rike Bostonske keaplju ûnderwilens al oare saken fûn om yn it ynvestearjen, en sadwaande ûntjoech de stêd him om 'e midden fan 'e njoggentjinde iuw hinne ta in yndustrieel sintrum, in status dy't it oant yn 'e tweintichste iuw behold. Kultureel gie it Boston yn dy snuorje ek foar de wyn, en de Bostonske hegerein hearde ta de maatskiplike elite fan 'e Feriene Steaten. Behalven dat se de keunsten finansjeel ûnderstipen, bemuoiden in protte fan harren har ek mei de politike sitewaasje fan 'e Feriene Steaten fan foar de Boargeroarloch, en Boston waard it sintrum fan 'e abolysjonistyske beweging, dy't stribbe nei it ôfskaffen fan 'e slavernij.
Underwilens wie de stêd troch de oanhâldende ymmigraasje út 'e Alde Wrâld almar trochgroeid. De nijynkommelingen wiene yn 't earstoan foar it meastepart Ieren, dy't har eigen lân, fral nei de Ierske Ierappelhongersneed, massaal ûntflechten. Tsjin 1850 wennen der likernôch 35.000 Ieren yn Boston, en oant hjoed de dei ta is Boston ien fan 'e grutste "Ierske" stêden bûten Ierlân bleaun, en ien dêr't de Ierske ynfloed noch it sterkst fielber is. (De meast ferneamde neikommeling fan dy iere Ierske ymmigranten wie fansels presidint John F. Kennedy.) Yn 'e twadde helte fan 'e njoggentjinde iuw setten har ek in protte oare ymmigranten yn 'e stêd nei wenjen, lykas Dútsers, Italjanen, Libaneeske en Syryske kristenen, Russyske en Poalske joaden en Frânsk-Kanadezen.
Underwilens hie Boston syn grûngebiet stadichoan útwreide troch it drûchlizzen fan 'e sompen yn 'e neite fan 'e stêd, dêr't fral nei de Grutte Brân fan Boston, yn 1872, flink mei opsketten waard. Teffens hie de stêd doe al in stikmannich oare stedsjes en plakken opslokt, lykas South Boston (1804), East Boston (1836), Roxbury (1868) en Dorchester (1870), wylst oaren noch folgje soene: Brighton (1874), West Roxbury (1874), Charlestown (1874) en Hyde Park (1912).
Om 'e midden fan 'e tweintichste iuw hinne gie it mei Boston berchôf, doe't de yndustry ferâldere rekke en bedriuwen nei oare kriten ta ferfearen, dêr't de arbeidskrêften goedkeaper wiene. De stêd reägearre troch in ferskaat oan stedsfernijingsprojekten op te starten. Tsjin 'e jierren santich draaide de stedsekonomy, nei tritich jier yn 'e lytse loege, wer folop.
Op 15 april 2013 fûn yn Boston in bomoanslach plak op 'e Maraton fan Boston, wêrby't 3 minsken de dea fûnen en hûnderten oaren ferwûne rekken.
Boston hjoed-de-dei
Hjoed-de-dei is Boston noch altiten in yntellektueel, technologysk en polityk sintrum foar de regio Nij-Ingelân, al hat it guon wichtige regionale ynstellings ferlern, lykas de krante The Boston Globe, dy't oernommen is troch The New York Times. Fanwegen alle hegeskoallen en universiteiten yn 'e stêd wurdt Boston wol "it Atene fan Amearika" neamd. De ekonomy is benammen basearre op it bank- en fersekeringswêzen, de tsjinstesektor en amtnerij. De rike skiednis fan 'e stêd lûkt fierders jiers grutte oantallen toeristen oan. Allinnich Faneuil Hall, it âlde beursgebou fan 'e stêd, dêr't om 'e tiid fan 'e Amerikaanske Revolúsje hinne troch ferneamde politisy ferskate wichtige taspraken holden waarden wêrby't oproppen waard ta de ûnôfhinklikens fan 'e Feriene Steaten, wurdt jiers al troch 20 miljoen toeristen besocht. De lofthaven fan 'e stêd, Logan International Airport, is ien fan 'e droksten fan 'e Feriene Steaten.
Magnentius
thumb|right|225px|Ofbylding fan Magnentius op muntFlavius Magnus Magnentius (303 - 11 augustus 353) wie in Romeinske keizer fan 18 jannewaris 350 oant 11 augustus 353. Hy hie feitlik gjin rjocht op de troan, en waard troch de oare keizers Konstâns I en Konstantius II yn 350 as sadanich net erkend. Dêrom wurdt hy in usurpator neamd.
Skiednis
Magnentius, wie net fan Romeinske komôf, hy wie berne yn Samarobriva. Hy hie in Britske heit en in Frankyske mem. Neffens de boarnen hie hy as laetus opgong makke yn it leger. Hy wie troud mei Justina, dy't letter opnij trouwe soe mei keizer Valentinianus I. Magnentius waard generaal yn it leger en wie yn Galje doe't hy by in banket op 18 jannewaris 350 troch legerofsieren as tsjin-keizer útroppen waard. Hy kaam op it goeie moment yn aksje, want Konstantius II hie yn dy tiid te meitsjen mei tsjinslaggen yn in it easten. Doe't Konstans hearde fan de opstân flechte hy nei Spanje, wêr't hy deamakke waard troch Magnentius yn febrewaris 350. De oerwinner hie al gau de kontrole oer de measte gebieten fan Konstans.
Konstantius krige pas letter, yn de winter te hearren oer de dea fan syn broer. Hy wie ûnwis wat er dwaan moast, omdat hy midden yn in fjildtocht siet tsjin de Perzen. Syn frou Konstantina lykwols helle Vetranio oer him as keizer te beneamen. Ventranio woe ûnderhandelje mei Konstantius, mar dizze seach dat net sitten. Vetranio ferbûn him ferfolgens mei Magnentius, om sa te berikken dat Konstanius him erkenne soe. Konstantsius lykwols luts tsjin Ventanio ten stride en twong Vetranio ôf te treden. Yn juny 350 wie der opnij in opstân, diskear fan Nepotianus yn Rome, mar dizze waard fuort delslein troch Magnentius. De folgjende winter beneamde Magnentius Magnus Decentius, mooglik syn broer, as Caesar om de Ryn en Galje te beskermjen. Konstantsius beneamde syn neef Flavius Claudius Constantius Gallus yn it easten as Caesar, sadat hy sels ôfrekkenje koe mei Magnentius.
Yn septimber kaam it ta in grutte slach by Mursa tusken Magnentius en Konstantsius, wêrby't Magnentius in soad soldaten ferlear. Hy luts him tebek yn Noard-Itaalje en letter yn Galje. Mar Konstantsius liet it der net by sitte en foel him fannijs oan. Magnentius syn leger waard ferslein by Mons Seleucy, en Magnentius flechte nei Lyon. Syn soldaten seagen gien heil mear yn de striid en woenen Magnentius oerdrage oan Konstantius. Mar sa fier kaam it lykwols net, om't Magnentius himsels op 11 augustus fan kant makke.
De Grêft (Heech)
De Grêft is in kanaal yn de gemeente Súdwest-Fryslân. It wetter leit oan de súdkant fan Heech, oan it wetter sit jeugdherberch It Beaken. De sylskoalle hjirfan sylt mei tsjotterkes.
De namme De Grêft jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Graft.
Grinspoel
De Grinspoel (Stellingwerfsk en offisjeel: Greenspoele) is in marke yn de gemeente Eaststellingwerf. It marke leit op de grins mei Drinte yn it natoergebiet de Keale Dunen, offisjeel it Aekingersân neamd, yn 'e himrik fan Appelskea. Njonken de Grinspoel is in útsjochtoer setten. De namme Greenspoele jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Grenspoel.
Earste ofsier
De term earste ofsier wurdt brûkt foar in funksje yn 'e loftfeart en de skipfeart. Yn 'e boargerskipfeart is lykwols de oantsjutting earste stjoerman gongberder, wylst men yn 'e loftfeart ornaris sprekt fan in ko-piloat.
Loftfeart
Yn 'e boargerloftfeart wurdt de earste ofsier yn 'e regel de ko-piloat neamd, of ek wol de first officer, in Ingelske term dy't "earste ofsier" betsjut, mei't it Ingelsk yn 'e loftfeart as ynternasjonale lingua franca oanholden wurdt. Oan board fan in fleantúch is de gesachfierder de piloat en de earst ferantwurdlike. De earste ofsier folget yn rang op 'e gesachfierder. Op tige lange flechten is der soms noch in trêde piloat oan board om 'e oaren ôf te lossen, dy't dan de funksje fan twadde ofsier hat. Yn in fleantúch is it sa dat de gesachfierder lofts sit en de earste ofsier rjochts (as men harren op 'e rêch sjocht). Yn helikopters is dat krektoarsom.
It eigentlike bestjoeren fan it fleantúch en it betsjinjen fan alle apparatuer yn 'e cockpit fan opstiigjen oant lânjen wurdt ornaris ferdield tusken de gesachfierder en de earste ofsier, wêrby't ien piloat de bestjoering docht (pilot flying), wylst de oare in assistearjende rol hat (pilot monitoring). Op 'e weromweis, of op 'e folgjende etappe fan in langere reis, wurde de rollen dan faak omdraaid. Op dy manear ûnderhâlde beide piloaten har kennis fan it fleanen, wylst se boppedat net oan ien wei troch op skerp hoege te stean. Dat nimt lykwols net wei dat ek as de earste ofsier fljocht, de einferantwurdlikheid foar de feilichheid fan it fleantúch en de ynsittenden by de gesachfierder berêst.
Skipfeart
By de keapfardij is de earste ofsier de earste stjoerman. By de marine is de earste ofsier de militêre ofsier oan board fan it skip, dy't it heechste yn militêre rang is nei de kommandant (gesachfierder). Yn it militêr jargon sprekt men ynstee fan earste ofsier fan EO, of, as yn it ramt fan 'e NATO Ingelsk as fiertaal oanholden wurdt, fan FO. By de marine is de earste ofsier ek de pleatsferfangend skipskommandant en is hy of sy ferantwurdlik foar it deistich riden en farren oan board fan it skip.
Space Cowboys
Space Cowboys is in Amerikaanske aventoere- en rampefilm út 2000 ûnder rezjy fan Clint Eastwood, mei yn 'e haadrollen hysels en Tommy Lee Jones. De titel betsjut "Romtecowboys", mei cowboys yn 'e betsjutting fan "rûchhouwers". It ferhaal giet oer fjouwer testpiloaten op jierren dy't troch ûnfoarsjoene omstannichheden dochs noch de kâns krije om as astronauten de romte yn te gean, eat dêr't se altyd al fan dreamd hawwe. In âlde Sovjet-satellyt driget nammentlik út syn baan te reitsjen, en de technology dêr't dy gebrûk fan makket is sa ferâldere dat jonge astronauten der net mei omgean kinne. Nettsjinsteande dat ûnreälistyske útgongspunt waard Space Cowboys troch de filmkritisy oer it algemien mei positive resinsjes ûnthelle. Yn 'e bioskopen wie de film ek kommersjeel súksesfol.
Plot
Yn 1958 fiere twa testpiloaten en aspirearjende astronauten fan 'e Amerikaanske Loftmacht, Frank Corvin en William "Hawk" Hawkins, in testflecht út fan in oanpaste Bell X-2. Hawk beslút, tsjin it advys fan Frank yn, om te besykjen it hichterekôr foar in flecht yn in fleanmasine te brekken. Hoewol't dat slagget, rekket it fleantúch oertrokken. De motor slacht ôf en wol net wer opstarte, en de beide mannen binne twongen om harren sjitstoel te brûken, wêrnei't se op in hier nei yn botsing komme mei in Boeing B-50 Superfortress dêr't harren navigator "Tank" Sullivan yn meifljocht. Se lânje oan in parasjute, wylst de Bell X-2 delstoart. Ienris feilich oan 'e grûn slacht Frank Hawk del, om't er harren testflecht ferprutst hat. De slaanderij wurdt opbrutsen troch de boardwurktúchkundige fan it team, Jerry O'Neill, dy't de beide piloaten oppikt. Werom op 'e fleanbasis moatte Frank en Hawk by harren befelfierend ofsier Bob Gerson op it matsje komme, dy't har beiden de mantel útfeecht. Dêrnei nimt er harren mei nei in parsekonferinsje, dêr't bekendmakke wurdt dat it Amerikaanske romtefeartprogramma fan no ôf oan útfierd wurde sil troch in nije boargerlike organisaasje, de NASA, en net mear troch de loftmacht. It plak as earste astronaut, dêr't Frank en Hawk sa op longerje, sil ynnommen wurde troch in sjimpansee. Fral Frank is dêr poerrazen oer.
Goed fjirtich jier letter hat Bob Gerson in liedingjaande funksje by de NASA. Yn it ramt fan 'e Amerikaansk-Russyske gearwurking nei de beëiniging fan 'e Kâlde Oarloch wurdt de NASA troch de Russyske generaal Vostov frege om 'e Ikon, in âlde kommunikaasjesatellyt út 'e tiid fan 'e Sovjet-Uny, te rêden. Dy is út syn baan om 'e Ierde rekke en sil oer 36 dagen de atmosfear binnenkomme om earne op 'e Ierde del te stoarten. Neffens Vostov is it foar de Russen in prestiizjekwestje dat de Ikon yn 'e romte bliuwt, om't it de earste Russyske kommunikaasjesatellyt wie. It probleem is lykwols dat de elektroanika folslein ferâldere is en net mear nei te kommen foar de hjoeddeistige generaasje technisy fan 'e NASA.
Haadtechnika Sara Holland ûntdekt dat it systeem fan 'e satellyt eins oarspronklik yn 1969 ûntwurpen wie foar it Amerikaanske Skylab en letter troch de KGB stellen is. De ûntwerper is sadwaande in Amerikaan: nimmen oars as Frank Corwin. Gerson, dy't nei fjritich jier noch altyd net mei Frank troch ien doar kin, stimt der mei tsjinnichheid mei yn om kontakt mei him op te nimmen. Frank heart raar fan it probleem op en wiist Gerson syn boadskippers earst gau it gat fan 'e doar. Mar nei't er der in skoftke oer neiprakkesearre hat, sjocht er syn kâns skoan om himsels en syn âlde team, dat de koadenamme 'Daedalus' hie, dochs noch de romte yn te krijen. Hy sjantearret Gerson om dermei yn te stimmen dat hysels, Hawk, Tank en Jerry op in misje nei Ikon gean kinne om 'e satellyt te reparearjen, of oars wegeret er syn meiwurking. Gerson, dy't mei de rêch tsjin 'e muorre stiet, giet akkoart op it betingst dat de fjouwer âlde knarren allegear troch de medyske keuring foar astronauten hinne komme. Eins is er lykwols fan doel om Frank-en-dy troch fjouwer jonge astronauten te ferfangen sadree't Frank dyselden leard hat wat der mei de satellyt barre moat.
It docht bliken dat de jonge astronauten tefolle fertrouwe op 'e stipe fan kompjûters, wylst de âlden fan dagen it spul graach sels yn 'e hân hâlde en leaver hielendal gjin kompjûters derby hawwe. Underwilens leit Jerry it oan mei Anne Caruthers, harren keuringsdokter, wylst Hawk foarsichtich in relaasje begjint mei Sara Holland. Hoewol't Gerson de hiele misje eangstfallich geheim besiket te hâlden, lekt de boel al rillegau út. De media rûke in soppich ferhaal en smite har der boppe-op. Frank-en-dy moatte fraachpetearen dwaan en wurde sels útnûge foar it praatprogramma fan Jay Leno, op 'e Amerikaanske tillefyzje. It docht bliken dat de sympaty foar de krasse knarren de populariteit fan 'e NASA in mânske triuw yn 'e rêch jout, en dêrtroch kart it Amerikaanske Kongres foar it earst yn jierren in útwreiding fan it budget foar de romtefeartorganisaasje goed. Gerson syn plantsje kin dan net trochgean: him wurdt troch syn superieuren te ferstean jûn dat Frank-en-dy omreden fan public relations diel fan 'e misje útmeitsje moatte, sels as út 'e útkomsten fan 'e medyske keuring bliken docht dat Hawk oanhelle is mei terminale alfleisklierkanker en noch heechút acht moannen te libjen hat.
Om't flechtdirekteur Gene Davis oars wegeret tastimming te jaan foar de misje, set it kwartet feteranen mei de jonge astronauten Ethan Glance en Roger Hines as stipe ôf yn it romtefear Daedalus. Se fine de Ikon, mar as se it ding ynspektearje, docht bliken dat it net in kommunikaasjesattelyt is, mar feitliks in wapenplatfoarm mei seis kearnraketten. Dan moat Vostov wat opbychtsje dat Gerson al lang wist mar stilhâlde woe, nammentlik dat de Ikon in oerbliuwsel út 'e Kâlde Oarloch is, wêrmei't de Sovjet-Uny rjocht yngien is tsjin it Romteferdrach fan 1967. De raketten binne rjochte op seis grutte Amerikaanske stêden, en as de Ikon de atmosfear binnen komt en dêrmei alle kommunikaasje mei de satellyt ferlern giet, sil it kompjûterprogramma fan 'e Ikon derfan útgean dat dat komt troch in fijannige die fan 'e Feriene Steaten. Dêrop sil er de raketten ôffjurje. Dat wie de reden dat de Russen de satellyt tsjin eltse priis yn syn baan om 'e Ierde hâlde woene.
Wylst Frank en syn team mei de flechtlieding fan 'e NASA oerlizze oer wat se hjirmei oansille, pykt de arrogante jonge astronaut Ethan, dy't yn 't foar troch Gerson oer de sitewaasje ynljochte wie, út foar in romtewanneling. Hy fynt dat Frank net sa seure moat en gewoan de misje útfiere moat. Tsjin alle warskôgings fan Frank en syn team yn set er syn eigen ideeën troch, wêrmei't er in keatlingreäksje feroarsaket wêrby't it wapenplatfoarm op skerp set wurdt en de sydplaten ôfsmyt. De sydplaten reitsje it romtefear, dat earnstige skea oprint. Under mear de flechtkompjûter giet folslein nei gychem. De sinnepanielen fan 'e satellyt wurde ek ferneatige, mei as gefolch dat de Ikon noch flugger út syn baan falt. Sels wurdt Ethan bewusteleas huft as er rekke wurdt troch in stik romtepún. Yn it romtefear slacht de oare jonge astronaut, Roger, mei de holle earne tsjin oan en rint in harsenskodding op.
Wylst Tank en Jerry Roger fersoargje, geane Frank en Hawk op in romtewanneling nei de satellyt om dy mei de iennichst oerbleaune boosterraket wer in min ofte mear stabile baan te jaan. Dat slagget, mar wylst se Ethan opfandelje, beseffe se dat de satellyt troch de feroarsake skea no net mear te rêden is. It iennichste wat se dwaan kinne, is de motors fan 'e Ikon starte en de satellyt de iepen romte ynstjoere, by de Ierde wei. Dêrfoar moat lykwols ien fan harren mei om't de motors hânmjittich betsjinne wurde moatte, wat in wisse dea betsjut. Hawk easket dy put op, mei't er, neffens himsels, as widner mei alfleisklierkanker de logyske kar is. Hy sil de raketten ôffjurje as se fier genôch fan 'e Ierde ôf binne. Dêrnei hopet er mei it lege wapenplatfoarm de swiertekrêft fan 'e moanne te berikken, sadat er dêr lânje kin. It wie as jongemannen nammentlik altyd de dream fan Hawk en Frank om as astronaut nei de moanne te gean.
De film einiget as ûnder it lûd fan Frank Sinatra syn liet Fly Me to the Moon ynzoomd wurdt op it oerflak fan 'e moanne, dêr't tusken de brokstikken fan it wapenplatfoarm it romtepak fan Hawk leit, op 'e rêch, mei útsicht op 'e Ierde.
Produksje
Space Cowboys waard regissearre troch Clint Eastwood nei in senario fan Ken Kaufman en Howard Klausner. As produsinten wiene Eastwood sels en Andrew Lazar by it projekt belutsen foar de filmstudio's Village Roadshow Pictures, Clipsal Films, Mad Chance Productions en Eastwood syn eigen Malpaso Productions. Foar de film wie, ôfhinklik fan hokker boarne men leaut, in budget beskikber fan $60 of 65 miljoen. De kamerarezjy wie yn 'e hannen fan Jack N. Green, en de filmmuzyk waard fersoarge troch Lennie Niehaus.
Opnamen
De opnamen foar Space Cowboys setten yn july 1999 útein en duorren in fearnsjier. De sênes yn 'e flechtsimulator, it romtefear en it misjekontrôlesintrum en de measte binnendoarsênes waarden opnommen op sets yn it studiokompleks Warner Bros. Studios, Burbank yn Burbank (Kalifornje). Der waard op lokaasje filme foar bûtendoarsênes by it Johnson Space Center yn Houston (Teksas) en it Kennedy Space Center en it Loftmachtstasjon Cape Canaveral yn Floarida. De prolooch yn 1958 waard filme yn swart-wytbylden mei de jonge akteurs neisyngronisearre mei de stimmen fan harren âldere wjergaders.
Distribúsje
De distribúsje fan Space Cowboys waard fersoarge troch Warner Bros. De film gie op 4 augustus 2000 yn 'e Amerikaanske bioskopen yn premiêre.
Untfangst
Fan 'e filmkritisy krige Space Cowboys oer it algemien positive resinsjes. Sa parte Roger Ebert fan 'e Chicago Sun-Times de film 3 fan 4 stjerren ta. Hy skreau: "[De film] is te feilich ynboud yn syn tradisjonele ferhaalstruktuer om folle op it spul te setten, mar mei sa'n struktuer giet ek tradisjoneel fermaak mank."
Prizen
Yn 2001 waard Space Cowboys nominearre foar de Oscar foar bêste lûdsmontaazje.
Oranjewyk (Ljouwert)
De Oranjewyk is in buert fan Ljouwert en falt ûnder de wyk Potmargesône. Yn 2017 hie de buert 1.220 ynwenners.
De buert leit tusken it spoar Ljouwert – Grins en it Nije Kanaal. De wyk waard boud yn de jierren 1895 – 1918. In part fan de Oranjewyk wurdt ek wol Tulpeburch neamd.
De Oranjewyk bestiet benammen út partikuliere wenningbou yn de foarm fan leechbou, apparteminten en kantoargebouwen. Yn de wyk sit in boarterstún yn it Oranje Nassaupark, eksploitearre troch in boarterstúnferiening. Fierders is der in buerthûs.
Stasjon Zwijndrecht (Nederlân)
Stasjon Zwijndrecht (Zwd) is in spoarweistasjon yn Zwijndrecht en waard iepene yn 1867 oan de Steatsline I (Breda - Rotterdam Sintraal). Yn dit Súd-Hollânske doarp is yn 1965 it tredde stasjonsgebou sûnt 1872 iepene.
Gebou
200px|thumb|left|2e stasjonsgebou stasjon Zwijndrecht om en de by 1923 It earste stasjon waard ûntwurpen troch Karel Hendrik van Brederode en iepene op 1 novimber 1872 syn doarren foar treinreizgers. It is boud as in standertstasjon fan de Steatsspoarwegen, in stasjon fan it type Sâltbommel. It stie oan de de hjoeddeiske oude stationsweg.
Al yn 1894 waard stasjon fanwegen de ûngeunstige lokaasje fier bûten it doarp en fier bûten oare plakken yn de omjouwing ferhúze nei in lokaasje tichter by it doarp, it earste stasjonsgebou waard sloopt. Wa it nij stasjonsgebou ûntwurpen hie is net alhiel dúdlik mooglik dat dit ek van Brederode west hat.
It stasjonsgebou út 1894 waard yn 1965 ôfbrutsen, en ferfongen troch in ûntwerp fan arsjitekt Cees Douma. Yn 1996 waard it stasjon ferboud der kamen perronoerkapingen, en der waarden liften boud om it stasjon tagonklik te meitsjen foar reizgers mei in rolstoel.
Oldegalileën/Blommebuert
thumb|Oud-Galileën op in kaart fan de gemeente Ljouwert út 1866
Mies Bouwman
Maria Antoinette (Mies) Bouwman (Amsterdam, 31 desimber 1929 - Elst (Utert), 26 febrewaris 2018) wie in Nederlânsk telefyzjepresintatrise.
Karriêre
thumb|250px|Bouwman by [[Open het Dorp (1962)]] Nei 18-jierige de MMS hie Bouwman ferskate wurkjouwers. Se wie ûnder mear stewardess op de Europabus en kantoarjuffer. Se wie de omropster op de alderearste telefyzjejûn fan de KRO op 16 oktober 1951. Se waard oannaam nei in presintaasjetest foar de kamera, mar wie net sa mar frege: se wie de dochter fan de sekretaris fan de KRO.
Op telefyzje wie se altyd fleurich en freonlik en faak iepene se in programma mei "Dag lieve mensen".
Bouwman kaam yn opspraak mei it tf-programma Zo is het toevallig ook nog eens een keer troch yn de ôflevering fan 4 jannewaris 1964 in skets útsjoerd waard dêr't Peter Lohr yn in sabearegebed útspriek yn de foarm fan it "Us Heit" ta it byld (dêr't de telefyzje mei bedoeld waard). It foarfal late ta in protte opskuor yn it lân en fragen yn de Twadde Keamer. Foaral Bouwman, de favoryt fan Open het Dorp fan it publyk, moast it belije. Fanwegen bedrigingen oan har adres fielde se har twong om har meidwaan oan it programma te beëinigjen.
Yn 1993 hold se op mei it telefyzjewurk. Dat wie nei in slimme ynfeksje. Se ferskynde út en troch noch wol yn telefyzjeprogrammas as gast.
Mies hat foar ferskate omroppen wurke: KRO, AVRO, VARA. Bekende programma's binne:
Priveelibben
Mies Bouwman wie troud mei regisseur Leen Timp fan 1955 oant syn ferstjerren yn 2013. Timp en Bouwman krigen fjouwer bern, ûnder mear muzikant en sjonger Joost Timp, en trettjin bernsbern. Yn har omroptiid wenne Mies Bouwman mei har húshâlding yn Blaricum. Dêrnei ferhuze se nei Elst yn de provinsje Utert. Op 28 maaie 2009 waard se oan in hertklep operearre, wat goed slagge. Yn 2014 lei se lang yn 't sikehûs fanwegen in longûntstekking. Yn oktober 2017 hie se dêr wer lest fan. Bouwman stoar thús yn de âldens fan 88 jier.
Berneboeken
Bouwman skreau (op syn minst) trije berneboeken. Yn 1971 ferskynde Mies Bouwman vertelt, mei yllustraasjes fan Hans van der Linden en útjûn by De Gooise Uitgeverij. Yn 2002 seach Rambamboelie it ljocht en yn 2007 Jammerdejammer, beide yllustrearre troch Philip Hopman en ferskynt by Utjouwerij Ploegsma.
Klotarius I
thumb|250px|Kop fan Klotarius I, Musée municipal de Soissons. Klotarius I, ek Klotar neamd, (?, sa. 497 - Compiègne, 29 novimber 561) wie in soan fan Klovis I en Klotilde. Hy leit begroeven yn it troch himsels stifte Sint-Medardusabdij yn Soissons.
Ferdieling fan it ryk
Nei de dea fan syn heit waard it ryk opspliten tusken Klotarius en syn trije broers. Elkenien krige in keningstitel; Klotarius krige it oarspronklike wengebiet fan de Salyske Franken en it noardlike part fan Akwitaanje, mei Soissons as haadstêd.
Ferdieling Boergondyske keninkryk en it keninkryk fan Klodomer
Yn 523 / 524 foel Klotarius mei syn broers Klodomer en Gildebert I it Keninkryk Boergonje binnen, derta oansetten troch harren mem dy't noch in persoanlik skeel mei it Bourgondyske keningshûs hie. De Boergondyske kening sneuvele mar in broer fan him Godomar organisearre it ferset en slagge derby Klodomer te deadzjen. De frou fan de Boergondyske kening, Gunteuka moast twongen mei Klotarius te boasken.
Yn 534 foelen Klotarius en Gildebert op 'e nij it keninkryk Boergonje oan. Diskear slagge sy deryn by Autun de Boergonden te ferslein en it hiele keninkryk te besetten. De Boergondyske kening Godomar waard ôfsettn. Klotarius ferwurf de gebieten om Grenoble, Die, Valence en Embrun.
Oare krigen
Om 535 rekke Klotarius yn oarloch mei syn boers Teuderik en Gildebert doe't dizze him oanfoelen. Hy waard slim yn it nau brocht mar syn broers setten úteinlik net troch en beëinige de kriich.
Yn 536 beset Klotarius de gebieten om Orange, Carpentras en Gap yn de Provence as dizze troch de Ostrogoaten opjûn wurde.
Mei syn broer Gildebert falt hy yn 541 it Spanje fan de Fisigoaten oan en belegeret Saragossa, mar sy moasten belies jaan en waarden troch de Fisigoaten tebekdreaun.
Hereniging fan it Frankyske ryk
Nei in oantal jierren fan betreklike rust erft Klotarius alle Frankyske keninkriken fan syn broers as dizze sûnder bernleas ferstjerre.
Yn 556 ûnderdrukt hy in opstân fan de Saksen en de Türingers en leit dizze folken in skatting op fan 500 runderen yn it jier.
Yn 558 erft klotarius it keninkryk fan Gildebert. Klotarius kin net ferhindere dat de Italjaanske gebieten dy't Teudowald en Gildebert earder oermastere hienen doe't it ryk fan de Eastrogoaten ynstoarten, wer ferlern giene. Mei de Longobarden slút er in bûnsmaatskip.
Yn 560 lit er syn opstannige soan Chramm mei syn gesin opslute yn in pleats yn Bretanje (dêr't er hinne flecht wie) en ferfolgens ôfbaarne. Hy docht dêrnei hjirfoar boete yn Tours.
Ferstjerren en ferdieling fan it ryk
thumb|''Ferdieling fan it Frankyske ryk nei de dea fan Klotarius Yn 561 ferstoar Klotarius hommels neidat er by in jachtpartij koarts krigen hie. Syn ryk waard tusken syn fjouwer soannen ferdield: Sigebert I, Chilperic I, Charibert I en Guntramnus.
Houliken
Chlotarius I hat mear as ien kear troud west:
Nijkerkernau
300px|thumb|''It Nijkerkernau yn de winter mei yn de fierte de Nijkerkerslûs It Nijkerkernau is ien fan de Rânemarren en leit tusken Gelderlân en Flevolân. De mar grinzet yn it súdeasten op de hichte fan Nijkerk oan it Nuldernau en rint yn it noardwesten, op de hichte fan Spakenburch oer yn de Eemmar. It is tegearre mei it Nuldernau de smelste rânemar. It is ûntstien yn 1968 troch de oanlis fan Súdlik Flevolân.
It Nijkerkernau wurdt troch in daam skieden fan it Nuldernau, yn dizze daam leit de Nijkerkerslûs, hjiroer rint de N301.
De Grêft (Rengerspôle)
De Grêft is in kanaal yn de gemeente Ljouwert. It wetter leit by de Rengerspôle yn polder De Wyldlannen. De Grêft stiet yn ferbining mei de Trijehúster Sleat yn it westen en nei it easten rint de Folkertssleat
De namme De Grêft jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Graft.
Petrus van Oeckelen
Petrus van Oeckelen (Breda, 15 augustus 1792 - Glimmen, 13 augustus 1878), wie in Nederlânske oargelbouwer.
Om 1808 hinne waard er beneamd as stedsbeierdier fan Breda. Yn 1810 ferhuze er nei Grins dêr't er beneaamd wie as beiardier fan de Martinitoer. Yn 1837 festige er him as oargelbouwer yn Harendermolen, ûnder Glimmen. Dat jier naam er it bedriuw fan de ferstoarne oargelbouwer Johannes Wilhelmus Timpe oer.
Letter giene twa fan syn soannen, Cornelis Aldegundis en Antonius, mei it bedriuw fan har heit fierder.
Oargels fan Van Oeckelen
thumb|Oargel fan Petrus van Oeckelen yn de [[Terptsjerke yn Akkrum]]
De katolike Petrus van Oeckelen en syn soannen makken ferskate oargels foar tsjerken yn noard-Nederlân. Mei de firma van Dam út Ljouwert behearden sy yn de 19e iuw, by de meast produktive oargelbouwers yn it noarden fan it lân. Petrus van Oeckelen syn bedriuw hat ûnder oaren foar de neifolgjende tsjerken oargels boud: Fierders waarden al besteande oargels troch him mferboud as oerbrocht nei oare tsjerken. Nei syn dea hawwe syn soannen noch it tal tsjerkoargels makke foar tsjerken yn Noard-Nederlân, mar ek op oare palkken yn it lân.
Sniefink
Foarkommen
In folwoeksen mantsje is hiel maklik te werkennen oan syn swartwite fearren. It duorret lykwols twa jier foar dat it wyt fan de jonge fûgels sa ljocht wurden is. Dan binne de fûgels wat bruner, krekt as de âldere mantsjes ek by't winterdeis binne. It wyfke is ek wat bruner, mar hat ek wol in wite ûnderkant. De wjukken fan de Sniefink binne relatyf lang, de snaffel is lykwols koart. De Sniefinken binne sa'n 16.5 sm lang en wage tusken de 26 en 40 gram. Dêrmei binne se nei grutte te ferlykjen mei de Mosk.
Fersprieding
Yn Jeropa binne de Sniefinken allinnich yn it noarden te finen. Sy briede yn de simmer op de tûndra's fan Skandinaavje en ek yn Skotlân, meast boppe de beammegrins. Yn Yslân en ek yn it midden fan Noarwegen bliuwe se it hiele jier. By winterdeis lûke de fûgels nei it suden en binne dan by de Noardsee en Eastseekust te finen. Ek yn Nederlân en Fryslân binne se wolris yn lytse groepkes te sjen; yn 2013-2015 wiene der sa'n 1000-3000 wintergasten yn Nederlân.
Iten
It iten fan de Sniefink bestiet út lytse siedden en ynsekten.
Fuortplanting
Yn maart begjint de briedtiid. Earst komt it mantsje op it briedplak om it territoarium mei syn sjongen ôf te beakenjen. At it dan lykwols somtiden wer snijt dan sammelje se harren wer yn lytse groepkes. It wyfke komt faak in pear wike letter. It nêst leit meast tusken wat stiennen as yn rotsspleten en is makke fan plantestâlen, de beklaaiïng bestiet út hier en fearren. Meast wurde twa nêsten grutbrocht yn ien jier. It wyfke leit fjouwer oant seis aaien dy't yn sa'n 12-13 dagen útbret wurde.
Taksonomy
De sniefink hat trije ûndersoarten:
Idscke Popkesate
thumb|left|Tegeltableau fan de Idscke Popkesate (1811) De monumintale Idscke Popkesate is in pleats fan it kop-hals-romptype. It foarhûs - de kop - is hielendal ûnderkeldere troch in molkenkelder. De natuerstienen oansetkrollen yn de foargevel drage de teksten "ANNO" en "1811". Yn it ynterieur fan it foarhûs binne betimmeringen yn de Loadewyk XVI-styl oanbrocht. Yn de wenning sitte of sieten in pear tegeltablo's mei foarstellingen fan it boerebedriuw, wêrûnder ien mei de ôfbylding fan de pleats. It buorkerijgedielte - de romp - hat twa ûlebuorden mei swannen oan beide siden fan in makelder yn de foarm fan in harp. De pleats is erkend as ryksmonumint.
Jeroen Willems
thumb| Jeroen Willems, augustus 2012 Jeroen Willems (Maastricht, 15 novimber 1962 – Amsterdam, 3 desimber 2012 ) wie in Nederlânsk akteur en sjonger.
Biografy
Willems waard berne as it tredde bern fan dramadosint en regisseur Kees Willems en foardrachtskeunstneres Rieneke Willems-Reuten. It gesin ferhuze rillegau nei Heerlen. Heit Willems ferstoar yn 1978, doe 't Jeroen 15 jier wie.
Karriêre
Hy trochrûn de Toanielakademy Maastricht, begûn syn karriêre by Teätergroep Hollandia en wie dêr ûnder mear te sjen yn La Musica (1991), it bekroande Twee Stemmen (1997 en 2004) en La Musica Twee (2003).
Hy spile ek by oare selskippen, wêrûnder Het Zuidelijk Toneel/Hollandia, it Nationale Toneel en it Flaamske selskip De Tijd. Mei Oostpool spile er yn de muzikale teäterproduksje Brel, de zoete oorlog. Yn de foarstelling song er ek in tal ferskes fan Jacques Brel, oerset yn it Nederlânsk. Hy spile yn in soad film- en tillefyzjeproduksjes, wêrûnder de rol fan David Grobben (nei de persoan fan Enno Endt) yn de telefyzjesearje Bij nader inzien (1991) neffens de roman fan J.J. Voskuil, Tijd van leven (1996), Wij Alexander (1998 ), as Wim Sonneveld yn de VPRO-dramasearje Bij ons in de Jordaan (2000), De passievrucht (2003), Ocean's Twelve (2004) en in Simon (2004), dêr't er Simon syn húsdokter yn spile. Fierder spile er in haadrol yn de foar in part yn Súd-Afrika spyljende Nederlânske dramasearje Stellenbosch (2007). Ek spile Willems in rol yn de film Zomerhitte (2008) nei it boek mei deselde namme fan Jan Wolkers. Ein 2009 hie er in grutte rol yn Komt een vrouw bij de dokter. Yn april 2010 hie er de haadrol yn in útfiering fan Louis Andriessen syn opera La Commedia yn Carnegie Hall yn New York.
Begjin 2012 spile er in rol yn de telefyzjedramasearje Lijn 32 en itselde jier hied er de rol fan krimineel Mirko Narain yn de tf-film Cop vs Killer. Dêrneist spile er de rol fan Van Uytrecht yn de spylfilm Tula.
Dea
Op 3 desimber 2012 waard Willems net goed by de repetysjes foar in programma ta gelegenheid fan it 125 - jierrich bestean fan Koninklijk Theater Carré yn Amsterdam. Hy ferstoar letter yn it Onze Lieve Vrouwe Gasthuis oan de gefolgen fan in hertstilstân, Willems waard 50 jier âld. De galajûn, dêr't keninginne Beatrix by wêze soe, waard yn ferbân mei syn ferstjerren skrast.
Op 8 desimber waard yn de Amsterdamske tsjerke De Duif ôfskied naam fan Jeroen Willems. De AVRO stjoerde jûns in spesjale ôflevering út fan it keunstprogramma Opium, mei fragminten út de karriêre fan Willems, ynklusyf rollen dy't er spile yn noch te ferskinen produksjes. Op moandei 10 desimber waard Willems nei in gearkomste yn de Amsterdamske Stedsskouboarch begroeven op Zorgvlied.
Priveelibben
Willems wie iepenlik homoseksueel en hy hie in relaasje mei de akteur Marcel Musters.
Prizen
Willems ûntfong yn 1994 de Mary Dresselhuys Priis foar bêste Nederlânske toanielakteur. Yn 2004 krige er de Louis d'Or, de meast prestizjeuze Nederlânske toanielpriis, foar syn rollen yn La Musica Twee en as Jacques Brel yn Brel, de zoete oorlog by toanielselskip Oostpool. Yn 1999 waard er nominearre foar it Gouden Kalf foar bêste akteur foar syn rol yn de koarte film Zaanse Nachten (1998). Yn 2001 waard er in twadde kear nominearre foar syn rol as Pieter Jelles Troelstra yn Nynke. Yn 2010 wûn er it Gouden Kalf foar bêste akteur yn in byrol as Prins Claus yn Majesteit. Yn 2012 krige er it Gouden Keal foar bêste akteur yn in haadrol foar de tf-film Cop vs Killer.
Yn 2012 wie er Gast fan it Jier op it Nederlands Film Festival te Utert.
Grevensfeart
De Grevensfeart is in wetter yn de gemeente De Fryske Marren. De feart rint yn de Haskerfeanpolder en rint fan Vegelinsoard, it eardere Stobbegat nei de Deelsbrêge. It wetter rint njonken de Grevenwei en de Deelswâl. De polder oan de noardkant hjit de Bûtengreven en oan de súdkant Binnengreven.
De namme Grevensfeart jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Grevenvaart.
Draafsport
Yn de draafsport wurdt in hynder net beriden, mar sit de pikeur op in sulky efter it hynder. It hynder dat foar de sulky rint, is in draver.
Der binne ek draafwedstriden wêrby't it hynder wol beriden wurdt, dit wurdt "Monté" neamd.
Ut Romeinske skilderijen docht bliken dat de draafsport al iuwen bestiet. Op dy skilderijen sjogge wy ek al sulky's yn de draafsport.
Draafbanen
De draafsport wurdt hâlden op draaf- en hurddraversbanen. Der binne yn Nederlân fjouwer banen wêr't op sân rûn wurdt. Dizze banen binne te finen yn Grins, Wolvegea, De Haach (Duindigt) en Alkmar. De measte profesjonele wedstriden wêr't gokt wurde kin, wurde yn Wolvegea en op Duindigt hâlden. Der binne yn Nederlân ek fiif rekreative banen: yn Aduard, Eenrum, De Jouwer, Emmeloard en yn De Like. Hjir wurde de koersen hâlden op gers, sadat der allinnich simmerdeis draafd wurde kin.
Wedzje op hynders
As ien fan de ienichste sporten kin der yn Nederlân op de draafsport ek kommersjeel wedde wurde. Dit kin dien wurde op de draafbanen en wedlokaasjes yn de rest fan Nederlân.
Portegal
Portegal, offisjeel de Portegeeske Republyk, is in lân yn Súd-Jeropa. De haadstêd is Lissabon en de presidint fan de republyk is sûnt 2016 Marcelo Rebelo de Sousa.
Lizzing
Portegal wurdt begrinzge troch:
Lânskip
thumb|left|[[Nôt enn weet fjilden, yn de regio Alentejo]] It totale oerflak fan Portegal is 92.391 km² grut. Mei Spanje hat it in lange mienskiplike grins fan 1214 km en de kustline mei de Atlantyske Oseaan is 832 km. By Portegal hearre ek de eilannengroep de Azoaren en it eilân Madeira, mei de eilannengroep fan de Ilhas Selvagens, allegearre lizzend yn de Atlantyske Oseaan.
De wichtichste rivier is de Taach, dy't by de haadstêd Lisabon yn de Atlantyske Oseaan útmunet en it lân midstroch snijt. Oare rivieren binne de Minho, dy't foar in de part de grins foarmet mei Spanje yn it noarden, de Duoro, de Guadiana, Mondego en de Sado. It grutste mar fan Portegal is de Alqueva, in stowmar fan 250 km².
It heechste punt fan Portegal is de Ponta do Pico op de Azoaren, mei 2351 meter hichte. Op de fêstewâl is it heechste punt de Serra da Estrela mei 1993 meter.
It binnenlân yn it noarden is bercheftich mei platoën en rivierfalleien. It suden, tusken de Taach en de Algavere (de Alentejo), ûnderskiede him troch grutte flakten en in klimaat dat waarmer en drûger is dan it koele en reinich noarden. De Algarve, skieden fan de Alentejo troch bergen, beskikt oer in Mediterraan klimaat dat in soad wei hat fan Súd-Spanje.
Klimaat
It klimaat fan Portegal kin omskreaun wurde as hearende ta it Mediteraanske type en is ien fan de waarmste fan Jeropa. Oer it hiele jier mjitten is de temperatuur trochstrings 13 °C yn it noarden en 18 °C yn it suden, de maaitiid en simmer binne sinnich en hiet, de hjerst en winter reinich en winich.
Distrikten
Portegal hat 18 distrikten (distritos):
Dêrnjonken binne der twa autonome regio's (regiões autónomas): Açorerne og Madeira.
Skiednis
De skiednis fan Portegal is dat fan in âld Jeropeesk lân, wêr't de oarsprong tebek giet oant de iere Aldheid. It makke opgong ta in wrâldmacht yn de tiid fan de ûntdekkingsreizen en hie oeral grutte koloanjes. It hichtpunt lei yn de 15e en 16e iuw. Dêrnei ferlear Portegal in protte fan har macht, rykdom en status en soe stadichoan yn in spiraal nei ûnderen telâne komme, mei as djiptepunten de ferneatiging fan Lissabon tidens de ierdskodding fan 1755, de besetting troch Napoleon yn 1807, en it ferlies fan de Brazyljaanske koloanje yn 1822.
In revolúsje yn 1910 makke in ein oan de monargy. Portegal waard in republyk, wêr't nei korrupsjeperikelen en in grutte steatsskuld troch in militêre kûp in diktatuer festige waard, dy't oant en mei 1974 duorje soe, doe't in linkse militêre kûp demokratyske werfoarmingen trochfierde. It jier derop waarden de lêste Afrikaanske koloanjes ûnôfhinklik.
De nasjonale feestdei is alle jierren op 5 oktober ta eare fan de oprjochting fan de republyk yn 1910.
Befolking
Portegal is sawol etnysk, taalkundich as religieus in homogeen lân. It Portegeesk wurdt rûnom praat útsein it noarden dêr't it Mirandeesk, in fariant fan it Asturysk, praten. Goed 97% fan de ynwenners neamt him Roomsk-Katolyk.
Yn 'e rin fan de histoarje binne in soad Portegezen nei oare lannen tein. Brazylje, dat in kolony wie, is in lân dêr't no noch in soad Portegezen wenje en dêr't fan âlds de Portegeeske taal praten wurdt. Frankryk hat ek grutte Portegeeske mienskippen, dêr wenje der wol 600.000.
Yn Portegal libje 250.000 minsken mei in oare nasjonaliteit as de Portegeeske. Mear as de helte fan de bûtenlanners yn Portegal komt út de âlde Portegeeske koloanjes. Likernôch in fearnspart fan de bûtenlanners binne minsken dy't mei pensioen binne en yn Portegal wenje.
Mear as de helte fan de bûtenlanners wennet yn Lissabon, en in oar grut part yn 'e stêdsgebieten by de kust lâns. Op it plattelân wennet minder as 0,5 % fan de bûtenlânske befolking.
Gearwurking
Portegal is in stiftend lid fan de Noard-Atlantyske Ferdrachsorganisaasje (1949). It lân is sûnt 1955 lid fan de Feriene Naasjes, sûnt 1976 fan de Rie fan Jeropa en sûnt 1986 fan de Jeropeeske Uny.
Ekonomy
BYP per persoan is $21.800 (2007). Gearstalling fan BYP per sektor is 8,2% lânbou, 25,4% yndustry en 66,4% tsjinsten.
Militêr
De Portugeeske definsje hat in lânmacht, loftmacht en marine.
Yn 2008 wienen der 2.573.913 Portugeeske mannen fan tusken de 16-49 jier.
Dêrfan wienen 2.099.647 fit foar militêre tsjinst.
Dy groep wurdt alle jierren oanfold mei manlju dy't sechtjin jier wurde, yn 2008 wienen dat der 64.910.
Militêr budzjet $3,5 miljard (2003).
Persintaazje fan it BYP 2,3 % (2003).
Transport
Wichtichste havens binne Leixoes, Lissabon, Setubal en Sines. Lissabon hat it grutste fleanfjild fan Portegal. De maksimum snelheid op de autodyk is 120 km/h.
Portegal hat (2006):
82.900 km ferhurde dyk.
2.786 km spoardyk.
210 km farwetter.
🇪🇺
Teodoasius de Aldere
Teodoasius de Aldere (Latynsk: Flavius Theodosius) wie in senior militêre ofsier dy't tsjinne yn it Westlik-Romeinske leger. Hy helle de rang fan comes en betiids ek oantsjut as Comes (Graaf) Teodoasius. Hy wurdt beskôge as stifter fan de Teodosjaanske dynasty.
Hy troude Termantia en hie by har in soan, dy't ek Teodoasius neamd waard, yn Cauca (hjoeddeisk Coca, Segovia) yn Spanje om 346 hinne. Alletrije wienen Kristenen.
Yn 368 waard Teodoasius nei Brittanje stjoerd, om op te treden tsjin barbaarske ynfallers. Dat die hy mei in protte sukses en as beleanning krige hy de funksje fan magister equitum praesentalis, oan it hof fan keizer Falentinianus I.
Yn 373 wie Teodoasius oanfierder fan de militêre ekspedysje tsjin Firmus, in opstanneling yn Mauretaanje. Teodoasius oerwûn Firmus mar waard lykwols finzen set yn Kartago. Begjin 375 liet de keizer him terjochtstelle. De reden hjirta is net wis, nei alle gedachten waard hy troch him as gefaarlik beskôge.
Teodoasius syn famylje wie dernei in skoftsje net mear yn oansjen by de keizer en hâlde har rêstich yn Spanje. Mar op Teodoasius syn soan waard al gauris in berop dien doe it ryk yn 378 mei swierrichheden te krijen hie.
Ljouwert-Binnenstêd
thumb|260px|De Binnenstêd fan de [[Achmeatoer ôf sjoen]] Ljouwert-Binnenstêd is de wyk fan Ljouwert dy't bestiet út it winkelsintrum en it Stasjonskertier dat krekt bûten de âlde stêdswâlen leit. De binnenstêd hat ynwenners (, boarne: CBS).
Karakteristiken
De binnenstêd wurdt karakterisearre troch in griemmank fan âlde en nije bebouwing. Under de âlde gebouwen binne in soad monuminten. Skyline-bepalende gebouwen binne de kantoargebouwen Achmeatoer, de Averotoer, it markante koepelgebou fan de Friesland Bank en de âlde, skeansakke Aldehou. De Prinsetún is it stêdspark dat oan de noardside fan de wyk leit.
Yn it útgeanssintrum stiet skouboarch, 'De Harmonie', bioskopen, restaurants, kafees en winkels. Prostitúsje yn Ljouwert sit sawat yn it hert fan it sintrum, oan de Weaze.
It ekonomysk belang foar Ljouwert hat syn swiertepunt yn de binnenstêd.
Kriminaliteit
De Ljouwerter binnenstêd hat in hege ûnfeiligensgraad. Der wurdt sûnt 2004 dan ek preventyf fûljearre. Boppedat jildt in saneamd 'messeferbod' dat him benammen rjochtet op junks en alkoholisten. Alle wapens dy't yn de gemeente ynnommen binne, waarden oantroffen yn de binnenstêd.
Wenje
Yn de 1970-er jierren waarden inkelde kompleksen mei goedkeape huzen boud. Der binne ek in soad lytse wenten en keamers foar studinten. Mar der binne om de iuwwikseling hinne lúksere wenten kommen mei bygelyks priveeparkeargelegenheid om oanbod te kreëaren foar de midden- en hege ynkommens.
De gemeente hat him rjochte op it kreëarjen fan in nofliker libbensklimaat dêr't it winkelsintrum nij libben by ynblaasd wurde moat. Der wurdt ek omtinken jûn oan de histoaryske kant fan de grêftegurdle troch werynrjochting mei nije strjitstiennen, restauraasje fan de kaaien, oanplantsjen fan beammen en stedsbankjes.
AIDS
thumb|100px|AIDS-symboal thumb|180px|Dwerstrochsneed HIV-firus AIDS is in ôfkoarting fan Acquired Immune Deficiency Syndrome ofwol 'krigen ymmún defisjinsje syndroam' en is ien fan de meast deadlike ynfeksjesyktes as it net behannele wurdt. It ôfwarsysteem fan minsken wurdt troch de besmetting oantaasten. It lichem wurdt dan tige fetber foar in soad ynfeksjes. De pasjint sil dan faak nei tige lang siik west te hawwen stjerre oan de besmettings fan ferskate syktes.
Nijkerkerslûs
thumb|right|Nijkerkerslûs rjochting Ermelo De Nijkerkerslûs is in slûs tusken it Nuldernau en it Nijkerkernau. Oan de noardkant is it wetter mei skuven ôfsluten, skippen moatte troch de lange smelle slûs oan de kant fan Nijkerk. Oer de slûs rint de N301 fan Nijkerk nei Flevolân.
AIDS
HIV
AIDS begjint mei in besmetting mei it Aids-firus HIV (Humaan Ymmunodefisjinsje Firus) : Humaan, omdat it firus allinnich minsken ynfektearje kin en ymmunodefisjinsje meidat it ôfwarsysteem oantaaste wurdt.
Der binne twa soarten HIV, HIV1 en HIV2. HIV1 komt rûnom foar, HIV2 meast yn West-Afrikaanske lannen. Wa't besmetten is mei HIV is seroposityf. Nei besmetting siket it HIV-virus om in gasthearsel, omdat it firus net selsstannich oerlibje kin. It HIV-firus brûkt as gasthearsel in T-sel dy't ûnderdiel is fan it ôfwarsysteem. It DNA fan dy sel wurdt dan ferfongen troch stikjes DNA fan himsels. De ûnbrûkber woarn ynfektearre T-sel ferspriedet dan it HIV-firus fia it bloed. Sa wurde alle sellen oernomd en wurket it ôfwarsysteem net mear goed en de drager wurdt gefoelich foar opportunistyske ynfeksjes.
De steurde ôfwar ferheget ek de kâns op bepaalde tumors as it Kaposi-sarkoom. Dizze foarm fan hûdkanker jout de bekende hûdplakken fan in soad AIDS pasjinten. Sadree't dy opportunistyske ynfeksjes konstatearre wurde, wurdt de diagnoaze AIDS steld.
AIDS
Fan Acquired Immune Deficiency Syndrome stiet Acquired foar it feit dat it fan oare persoanen krigen is, en Immune Deficiency omdat it ôfwarsysteem fan it lichem oantaaste is. Syndrome stiet foar in samling fan meardere sykteferskynsels, opportunistyske ynfeksjes en bepaalde tumors.
AIDS hat in lange ynkubaasjetiid fan seis moanne oant mear as sân jier. Yn dat skoft tiid is de pasjint dus allinnich besmetten mei it HIV-firus. De drager kin dan noch gewoan libje en fielt him net siik. Nei de diagnoaze AIDS kin in persoan noch mar in pear jier libje (sûnder medikaasje).
Betinking
In betinking is de fiering, almeast op in plechtige, sombere en ynteine wize, fan 'e neitins oan in persoan of foarfal. Soks wurdt ornaris dien troch in gearkomste te hâlden. Sa kin in rouplechtichheid nei in stjergefal ek as in betinking beskôge wurde. Almeast sprekt men lykwols fan in betinking as der in grutter tiidsskoft sit tusken de plechtichheid en itjinge dat dêrmei betocht wurdt. Guon betinkings wurde elts jier holden, mar it komt ek foar dat se mar ienris holden wurde, faak as itjinge dat betocht wurdt fiif, tsien, fiifentweintich, fyftich of hûndert jier lyn is.
De bekendste betinking is de Nasjonale Deadebetinking, dy't yn Nederlân elts jier op 4 maaie holden wurdt. Dêrby wurde de minsken betocht dy't sneuvele binne ûnder de Dútske besetting fan Nederlân yn de Twadde Wrâldoarloch en teffens by de befrijing en yn alle wapene konflikten dêr't Nederlân sûnt de Twadde Wrâldoarloch oan dielnommen hat. In oar bekend foarbyld is de Betinking fan de Slach by Warns, dy't elts jier op in sneon oan 'e ein fan septimber op Reaklif holden wurdt. Dêrby wurdt de oerwinning betocht fan 'e Westerlauwerske Friezen op greve Willem IV fan Hollân yn 'e Slach by Warns, yn 1345.