cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Death Proof (film)
Plot
Fjirtjin moannen letter ride trije jonge froulju troch Lebanon yn Tennessee, dêr't se binne foar de opnamen fan in film. It binne fisazjiste Abernathy "Abby" Ross, stuntfrou Kim Mathis en aktrise Lee Montgomery. Se stopje eefkes by in supermerk, dêr't Stuntman Mike harren yn 'e rekken kriget. De froulju binne ûnderweis nei it pleatslike fleanfjild om in twadde stuntfrou op te pikken, de Nijseelânse Zoë Bell, dy't mei Abby en Kim befreone is. Dyselde stiet bekend as Zoë de Kat, om't se njoggen libbens liket te hawwen en altyd de nuverste stunts en ûngemakken oerlibbet. Ut it petear fan 'e trije froulju docht fierders bliken dat de erchtinkende Kim altyd in laden pistoal by har draacht, ta argewaasje fan har freondinnen. Stuntman Mike folget de dames temûk nei it fleanfjild en makket foto's fan 'e weriening mei Zoë. Underweis werom fan it fleanfjild fertelt Zoë de oaren dat se by foarûndersyk nei Lebanon ûntdutsen hat dat der hjir yn 'e omkriten in Dodge Challenger út 1970 te keap stiet, in auto fan persiis itselde type as brûkt is yn 'e klassike autofilm Vanishing Point, út 1971. Se bepraat de oare froulju en riidt om sadat se fuortendaliks dy auto besjen kin.
Navidukt
It earste navidukt op de wrâld is boud by Inkhuzen, it Navidukt Krabbersgat. Dit waard yn april 2003 iepene.
Death Proof (film)
Plot
As it yndie om krekt sa'n Dodge Challenger blykt te gean, dy't boppedat yn treflike steat ferkeart, wol Zoë, dy't net fan doel is om 'e auto te keapjen, der in testrit yn meitsje sûnder dat de eigner derby is. Se hat it har nammentlik yn 'e holle helle dat se carsurfe moat op 'e motorkap fan krekt sa'n auto. Kim liket dat wol nei fleanen, yn oanmerking nommen wat der hàst barde de lêste kear dat Zoë soks úthelle, mar Zoë wit har op 'e nij te bepraten. Abby betinget dat sy ek mei mei, salang't se de eigner fan 'e auto, in Jasper, mar safier krije kin dat dy in testrit sûnder tafersjoch tastiet. Abby wit him dêrta te bewegen troch him wys te meitsjen dat Lee, de iennichste fan 'e fjouwer dy't efterbliuwt, in pornoaktrise is.
Ienris ûnderweis makket Zoë mulrimen fêst oan 'e beide foarportieren fan 'e auto, dêr't se har oan fêsthâldt. Dêrnei klimt se op it dak en lit har dan ûnder it riden op 'e motorkap glydzje, wylst Kim, dy't efter it stjoer sit, de auto mei hege faasje oer de ferlitten B-wegen jaget. De trije froulju genietsje fan 'e stunt, mar binne har der net bewust fan dat Stuntman Mike harren út 'e fierte wei observearret. Hy efterfolget harren en riidt de Dodge fan efteren oan. Troch de skok rekket Zoë ien fan 'e rimen kwyt. Nei't er harren noch ferskate oare kearen oanstompt hat, ferliest Zoë ek de oare rym en hâldt se har inkeld noch fêst oan 'e râne fan 'e motorkap fuort by it foarrút. Nei in lange efterfolging, wêrby't Mike derfoar besiket te soargjen dat Zoë fan 'e motorkap fljocht, wurdt se yndie lansearre, mar se bedarret yn in bosk strewelleguod en rint der neat fan op.
As Mike, dy't fuortby stoppe is, dan de froulju de gek oanstekke wol, lûkt Kim har pistoal en sjit him yn it skouder. Hy naait út yn syn auto, mar de trije froulju, dy't no troch alles hinne binne, prate ôf om him te fermoardzjen en sette de efterfolging yn. Mike is op in smel dykje ta stilstân kommen om syn wûne mei whisky te ûntsmetten. De froulju ride op him yn en Zoë, dy't in metalene stange by de kant fan 'e dyk lâns fûn hat, stapt út om Mike dêrmei te bewurkjen. Mike naait wer út en der folget in lange efterfolging, wêrby't Mike de froulju fan 'e wei riidt. Hy waant him feilich, mar de Dodge is op in ûnferhurde paralleldyk bedarre en as dy op in stuit op 'e haadwei útkomt, ride de froulju Mike fan 'e dyk ôf. Neitiid stappe se út en skuorre him út syn auto. Hy protestearret dat er in brutsen earm hat, mar de froulju begjinne om bar op him yn te slaan en geane dêrmei troch oant er dea is.
Produksje
Death Proof waard regissearre troch Quentin Tarantino nei in senario fan himsels. Dêr hied er it idee foar krigen troch syn fassinaasje foar it death-proofing fan auto's troch stuntlju yn 'e filmyndustry fan Hollywood, sadat se ferskriklike auto-ûngemakken oerlibje koene. Hy betocht dat sa'n auto ek as in moardwapen brûkt wurde kinne soe troch in psychopatyske searjemoardner, en besleat dêr in slasher-eftige film oer te meitsjen. (It wie gjin echte slasher om't de kritearia foar dat sjenre sa rigide binne dat in auto net as moardwapen brûkt wurde kin.) Neffens filmmakker Robert Rodriguez hie Tarantino syn hiele idee foar de film al klear doe't er der foar it earst mei op 'e lapen kaam. Nei't er de plot, mei as sintraal ûnderdiel in death-proofde auto, út 'e doeken dien hie, sei Rodriguez: "Dan moast de film Death Proof neame." Neffens himsels wie dy suggestje syn iennichste bydrage.
Casting
Foar de haadrol fan 'e searjemoardner besocht Tarantino John Travolta, Willem Dafoe, John Malkovich, Mickey Rourke, Ron Perlman, Bruce Willis, Kal Penn en Sylvester Stallone te casten, mar dy wiene allegear ûnbeskikber fanwegen oare ferplichtings. Uteinlik foel de kar op Kurt Russell, dy't neffens Tarantino in geweldich, mar wat yn it ferjit rekke akteur wie, mei driuwend ferlet fan in rol om syn kapasiteiten sjen te litten oan in jongere generaasje. Nei't er by de opnamen fan syn twalûk Kill Bill: Volume 1/Kill Bill: Volume 2 djip ûnder de yndruk rekke wie fan 'e Nijseelânske stuntfrou Zoë Bell, dy't yn dy films as de stunt double fan haadrolspylster Uma Thurman wurke, liet Tarantino har yn Death Proof harsels spylje. Bell ferkearde yn 't earstoan yn 'e ûnderstelling dat se inkeld in cameo taparte krigen hie, oant se har eigen namme op 'e filmposters stean seach njonken dy fan Kurt Russell en Rosario Dawson. Pas dêrtroch krige se foar it ferstân hoe grut har rol wie.
Distribúsje
De distribúsje fan Death Proof waard fersoarge troch Dimension Films. Yn 'e Feriene Steaten en Kanada waard de film útbrocht yn 'e foarm fan in double feature (dûbele spylfilm) mei de titel Grindhouse, yn kombinaasje mei de horrorfilm Planet Terror fan regisseur Robert Rodriguez. Dêrfoar wiene beide films tige by tige bysnien en hie Death Proof in spyldoer krigen fan 86 minuten. Guon oerdúdlik ûntbrekkende sênes, lykas de lapdance, wiene ferfongen troch titelkaarten dêr't op fermeld stie dat der in spoel fan 'e film miste (sa't by orizjinele lowbudgetfilms út 'e 1970-er jierren noch wolris foarkomme koe). Death Proof gie, as ûnderdiel fan Grindhouse, yn 'e Amerikaanske bioskopen yn premiêre op 6 april 2007.
Bûten Noard-Amearika waarden Death Proof en Planet Terror apart faninoar yn langere ferzjes útbrocht, neffens Quentin Tarantino om't fral yn net-Ingelsktalige lannen gjin tradysje fan double features bestiet en men dêr net iens wit wat in grindhouse is (te witten: in suterige bioskoop dêr't inkeld lowbudgetfilms fertoand wurde). De 27 minuten langere, selsstannige ferzje fan Death Proof (mei in spyldoer fan 113 minuten) belibbe syn wrâldpremiêre op 20 augustus fan dat jier op it Ynternasjonaal Filmfestival fan Edinburgh yn 'e Skotske haadstêd Edinburgh, wêrnei't de film op 21 septimber iepene yn 'e bioskopen yn it Feriene Keninkryk. In extended cut fan Death Proof, mei in spyldoer fan 127 minuten, waard ynstjoerd nei it Ynternasjonaal Filmfestival fan Cannes, dêr't er meitinge nei de Gouden Palm.
It byhearrende soundtrackalbum fan Death Proof ferskynde op 3 april 2007 by Warner Bros. Records. De film kaam op 18 septimber 2007 út op dvd mei as bonusfeatures ferskate dokumintêres oer de casting fan 'e rollen, de auto's dy't foar de film brûkt wiene en Tarantino syn bân mei filmeditor Sally Menke. Op 16 desimber 2008 kaam de film ek op blu-ray beskikber. De double feature Grindhouse waard yn oktober 2010 útbrocht op blu-ray.
Untfangst
Fan 'e filmkritisy krige Death Proof oer it algemien positive resinsjes. It Britske tydskrift Empire joech de film 4 fan 5 stjerren en omskreau him as "Tarantino dy't wyld en ûnder ynfloed efter it stjoer sit" en as "tige fermaaklik". Anna Smith fan 'e BBC fûn dat men mei de film "wille hawwe" koe, mar murk ek op dat de "imitaasje fan in net mear besteande, lowbudgetstyl fan filmmeitsjen miskien wat té sekuer is as it oankomt op 'e flaters fan dat sjenre." Hja parte de film 3 fan 5 stjerren ta.
De Amerikaanske filmkritikus Roger Ebert, fan 'e Chicago Sun-Times, joech Death Proof mar 21/2 fan 4 stjerren, want hoewol't er it de bettere helte fan Grindhouse fûn, waard de film neffens him bedoarn troch oerlange sênes fol útlizzerige dialooch. Yn The Guardian joech Peter Bradshaw útdrukking oan syn bewûndering foar de sêne mei de frontale oanriding, dy't er omskreau as "in deadlik boalderjen fan fermaak". Hy skreau lykwols ek dat de film opfolle wie mei "lange, lange, lange stikken petear", dy't "sà net ta de saak dogge dat it bizar is".
Op 'e webside Rotten Tomatoes, dy't resinsjes sammelet, hie Death Proof in goedkarringspersintaazje fan 65%, basearre op 43 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: "[De film] fielt oan as minder wichtich yn 'e kontekst fan Tarantino syn bredere filmografy, mar los dêrfan besjoen beskikt er oer krekt genôch slachkrêft om te leverjen [wat er ûnthjitten hie]." Op Metacritic, de wichtichste konkurrint fan Rotten Tomatoes, behelle Death Proof in goedkarringspersintaazje fan 77%, basearre op 36 resinsjes.
Resultaat
Death Proof brocht yn 'e bioskopen yn alle lannen en territoaria bûten Noard-Amearika $31,1 miljoen op. Grindhouse brocht yn 'e Feriene Steaten en Kanada (en inkele oare lannen) $25,4 miljoen op. As men dat lêste bedrach foar Death Proof troch de helte docht ($12,7 miljoen) en opteld by de ynternasjonale opbringst, komt de totale opbringst fan Death Proof wrâldwiid út op $43,8 miljoen. Ofset tsjin it budget fan $30 miljoen betsjut dat in winst fan $13,8 miljoen, hoewol't dêr de marketingkosten noch wol ôf moatte.
Bûten Noard-Amearika die Death Proof it it bêste yn Dútslân ($5,0 miljoen), Frankryk ($5,0 miljoen), Itaalje ($2,3 miljoen), Ruslân ($1,7 miljoen), Spanje ($1,6 miljoen), it Feriene Keninkryk ($1,3 miljoen), Japan ($950.000) en Austraalje ($838.000). Yn Nederlân brocht de film $512.000 op.
Aldsaksysk doopûnthjit
thumb|right|230px|It doopûnthjit mei dêrûnder de opsomming fan de earste 20 brûkmen yn de [[Indiculus superstitionum et paganiarum]] It Aldsaksysk doopûnthjit, ek wol bekend as it Utertsk doopûnthjit, stammet út de ein fan de 8e iuw en is in tekst yn in âlde Westgermaanske taal, dêr't de bewenners harren leauwen yn de heidenske goaden mei ôfswarre moasten en harren leauwen yn de kristlike God, Kristus as syn soan en de Hillige Geast befêstigen.
Manuskript
It doopûnthjit befynt him yn de bibleteek fan it Fatikaan yn Rome en stiet yn in midsiuwsk manuskript út de 8e iuw, de "Codex Palatinus Latinus 577", op de siden 6 en 7. It ûnthjit wurdt folge troch de saneamde Indiculus superstitionum et paganiarum, in opsomming fan 30 heidenske brûkmen.
Taal
Oer de taal dêr't it stik yn skreaun is bestiet gjin wissichheid. In protte Nederlânske ûndersikers sjogge de tekst as in Aldnederfrankyske taalfariant, yn Dútslân wurdt sein dat it Aldsaksysk is. Likegoed soe de taal as in Aldfryske fariant beskôge wurde kinne.
Ynhâld
Der binne ferskate doopûnthjitten bekend mei ûngefear deselde tekst. Yn it Utertske doopûnthjit wurde lykwols trije goaden neamd dy't as duvels foarstelle wurde en sadwaande ôfswarre wurde moatte.
It earste part fan it ûnthjit dêr't de âlde goaden (hjir 'duvels') yn ôfswarre wurde moasten giet:
De goaden Tonger en Weda binne ek bekend fan oare boarnen. By Saksnot leit dat slimmer, mar omdat er hjir neamd wurdt (en sadwaande ôfsward wurde moat), jout wol oan dat er wichtich wie foar de Friezen en Saksen. Guon tinke dat dizze god oerienkomt mei Tiwaz en syn namme soe sokswat betsjutte kinne as "freon" (te fergelykjen mei yn it Fryske 'genoat') "fan de Saksen" (it folk), of "fan de saksen" (de wapens), mar dat is lykwols net wis.
Dykhurdfytsen op de Olympyske Simmerspullen 2012
200px|thumb|right|200px|Dykwedstriid tidens de Spullen fan Londen 2012
De Olympyske Simmerspullen 2012 fan de XXXe Olympiade waarden fan 27 july oant en mei 12 augustus 2012 hâlden yn Londen, de haadstêd fan Grut-Brittanje. Londen wie de earste stêd dy't foar de trêde kear de Spullen organisearje mocht. Earder hiene de Spullen fan 1908 en 1948 dêr ek plak. It dykhurdfytsen wie yn Box Hill yn it noard-westen fan sintraal Londen.
Bloch MB-200
thumb|300px|De Tsjechoslowaakske ferzje De Bloch MB.200 wie in Frânske middelswiere bommesmiter boud troch Bloch. De MB.200 waard ûntwurpen as antwurd op de fraach út 1932 fan it Frânsk regear nei in nije dei- en nachtbommesmiter.
Dykhurdfytsen op de Olympyske Simmerspullen 2012
Medaljespegel
De top-8 fan lannen dy't by it dykhurdfytsen medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen fan 2012.
Bloch MB-200
Skiednis
De MB.200 wie it winnend ûntwerp fan de kompetysje en waard yn 1933 yn produksje naam. Ein 1935 wiene 12 squadrons útrisd mei MB.200’s. Der waarden goed 200 tastellen makke, ferdield oer ferskate Frânske bedriuwen. Yn de jierren 30 keas Tsjechoslowakije ek foar de MB.200 yn it ramt fan de modernisearing fan har loftmacht.
Yn dy tiid gie de ûntwikkeling fan nije fleanmasines hurd en de MB.200 wie rillegau ferâldere. Dochs keas de Tsjechoslowaakske regearing foar de MB.200, omdat de eigen loftfeartyndustry gjin ûnderfining hie mei de bou fan tastellen fan dizze grutte. Nei wat opûnthâld setten Aero Vodochody en Avia har oan de lisinsjeproduksje yn 1937. Der soene 74 boud wurde.
Nei it ynnimmen fan Tsjechoslowakije kamen de tastellen geef yn hannen fan Nazy-Dútslân, in part wie noch net iens klear. Dútslân brûkte in part yn de eigen Luftwaffe en in tal waarden oan Bulgarije ferkocht. Totaal waarden 208 tastellen yn Frankryk boud en 124 yn Tsjechoslowakije.
Mars (planeet)
right|thumb|Fergelyk fan de Ierde (lofts) en Mars (rjochts)
Njonken de Ierde is Mars de ienige planeet yn it sinnestelsel dêr't wetter foarkomt.
Schwandorf (Landkreis)
Schwandorf is in bestjoerlik distrikt yn de Dútske dielsteat Beieren en hat 142.918 ynwenners. It distrikt waard oprjochte yn 1972.
Estysk
It Estysk (ek wol: Estlânsk of Estsk) is in taal sprutsen troch krekt mear as in miljoen minsken yn Estlân. De taal is nau besibbe oan it Finsk. Oare oanswettende taalgebieten falle yn it skift fan de Slavyske talen (Russysk) of Baltyske talen (Letsk).
Dialekten
De Estyske dialekten wurde ferparte yn twa groepen, elts oer it generaal assosearre mei ien fan de grutte stêden - de noardlike dialekten mei Tallinn en de súdlike dialekten mei Tartu.
Ta de noardlike groep heard it keskmurre (Estysk foar "Middeldialekt"), dat de grûn is fan de standerttaal.
Stasjon Hegesân-Sappemeer
Stasjon Hegesân-Sappemeer (Hgz) is in spoarweistasjon yn it Nederlânske doarp Hegesân yn de provinsje Grinslân. It stasjon waard iepene yn 1868 oan de Steatsline B (Harns Haven - Bad Nijeskâns).
Gebou
It oarspronklike spoarweistasjon fan Hegesân-Sappemeer wie in standertstasjon fan de Steatsspoarwegen, in stasjon fan it type Hoogezand, boud yn de jierren sechtich fan de 19e iuw. It wie ien fan de tsien stasjons dy 't ea yn dy klasse boud waard. It gebou waard ûntwurpen troch de arsjitekt Karel Hendrik van Brederode.
Hiteluchtballon
De hiteluchtballon is in loftballon, in loftfartúch, mei in koer foar passazjiers en guod, dy't lichter is as lucht. It gehiel driuwt op de wyn. It ûnderskie mei oare soarten fan loftballonnen is dat waarme lucht brûkt wurdt yn 'e ballon, dy't waarmer en dêrtroch lichter as de lucht deromhinne is.
De skiednis fan de hiteluchtballon
right|thumb|De ballon fan de [[bruorren Montgolfier.]] De alderearste ballon waard boud troch de bruorren Montgolfier. Op 21 novimber 1783 yn Parys makken Marquis D’arlandes en Pilatre de Rozier de earste tocht. Om farre te kinnen wie in fjoer nedich. Der wurdt sein dat de markys boppe Parys de rivier de Seine beseach doe't syn kollega sei: "Asto dy rivier sa sitst te besjen, dan kinne wy deryn baaie. Fjoer myn maat, wat fjoer."
De hiteluchtballon hat net lang fan de rom genietsje kind. Alve dagen nei de histoaryske feart waard der in oar soarte fan loftballon demonstrearre, in gasballon. De gasballon brûkte wetterstofgas om omheech te kommen, was folle simpeler wie. Twa iuwen lang bleau de hiteluchtballon in seldsum ferskynsel. Dat feroare yn de fyftiger jierren fan de 20e iuw, doe't yn de Feriene Steaten in hiteluchtballon boud waard as ûnderdiel fan in ûndersyksprojekt. Foar dy ballon waarden folle modernere stoffen brûkt as by de ballon fan de bruorren Montgolfier.
Op 11 augustus 1978 waard de Atlantyske Oseaan yn seis dagen mei in hiteluchtballon oerstutsen. Yn dy seis dagen waard mear as 5.000 kilometer ôflein.
De ballon.
Hiteluchtballonnen meitsje gebrûk fan hite lucht. It stigen komt trochdat de lucht waarm wurdt en útset en as gefolch dêrfan lichter wurdt as de omjouwende lucht. As't der genôch waarmte fêsthâlden wurdt giet de ballon omheech. As de lucht wer ôfkuollet dan sakket de ballon wer stadichoan nei ûnderen ta. thumb|right|De lucht wurdt waarm stookt. In hiteluchtballon is makke fan ripstof Nylon. Dy stof is spesjaal weefd mei oeral fersterke triedden om foar te kommen dat de stof skuort. De stof is licht fan gewicht en is te krijen yn alle kleuren. De stof kin temperatueren ferneare fan wol mear as 120 graden. Dat is hjitter as siedend wetter.
De ballon sels wurdt enveloppe neamd. Dizze enveloppe hat twa grutte iepeningen. Ien oan de boppekant en ien oan de ûnderkant. De iepening oan de boppekant wurdt brûkt om de hite lucht ôf te fieren wannear't in piloat lânje wol. Hy wurdt ôfsletten troch in beweechbere konstruksje dy't liket op in parasjute, en dêrom ek sa neamd wurdt.
De iepening oan de ûnderkant is om it fjoer fan de brander tagong te jaan sûnder de stof oan te taasten. Rûnom dy iepening of mûle sitte stikken stof dy't fjoerwarrend binne. Dy stof hjit Nomex. Itselde materiaal wurdt ek brûkt by de oerstrûpers fan Formule 1 racers. De keabels binne makke fan rustfrij stiel en steane yn ferbining mei de enveloppe oan in freem op sterke rizelglêzene stokken, dêr't de brander ynsit. De stokken kinne by wynflagen de lichte bewegings fan de ballon tsjin de brânder oer kompensearje. thumb|right|It sicht is prachtich.
De flam sels ferskynt allinnich as de piloat dat wol. Om bisten net bang te meitsjen fleant men faak mei in flústersysteem. Dy branders binne stiller as de haadbrander. De koer is makke fan flochten reid en is boppe-oan de râne ôfwurke mei suède of lear. Oare materialen binne ek besocht mar dy misse de fearkrêft dy't in reiden kuorke wol hat. Minsken en piloaten fine in reiden kuorke ek moaier as bygelyks in plestik kuorke. De brânstoftanks binne fold mei floeiber propaangas. Dy tanks steane meastal yn 'e hoeke fan de koer.
Boarplatfoarm
In boarplatfoarm of boareilân is in grut bouwurk dat tarist is om yn 'e seeboaiem nei ierdoalje en/of ierdgas te sykjen en boarjen, it op te pompen, op te slaan en te ferwurkjen. It heart ta de offshoretechnyk. Der bestiet ûnderskie tusken in eigentlik boarplatfoarm, dat in ierdoalje- of ierdgasboarne siket en oanboarret, en in produksjeplatfoarm dat dêrnei ynset wurdt foar de ekploitaasje fan sa'n boarne. Lytsere boarplatfoarmen, dy't ek wol well protectors (boarnebeskermers) of satelliten neamd wurde, binne ornaris ûnbemanne. Gruttere boarplatfoarmen hawwe yn 'e regel in bemanning fan tusken de 100 en 200 man. Boarplatfoarmen komme almeast foar yn 'e ûndjippe seeën fan it kontinintaal plat foar de kust fan eilannen of fan it kontinintaal fêstelân, mar se kinne ek brûkt wurde yn marren, oarre binnenwetters en yn binnenseeën.
Hiteluchtballon
De ballon.
Balŵn Αερόστατο Aerostaat Aérostation Аэростат ബലൂണ്‍ (ആകാശനൗക) Аэростат Аеростат
Boarplatfoarm
Fersprieding
Gebieten dêr't by útstek in protte boarplatfoarmen brûkt wurde, binne:
Soarten boarplatfoarmen
Der besteane ferskate soarten boarplatfoarmen. It wichtichste ûnderskie wurdt makke tusken fêste en driuwende platfoarmen. Fêste platfoarmen rêste op 'e seeboaiem troch in konstruksje fan stiel en beton. Soks is lykwols yn djipper wetter ûnwurkber. Dêr wurde boarskippen of healôfsinkbere boarplatfoarmen brûkt, dy't mei ankers of troch gebrûk fan in dynamic positioningsysteem op har plak holden wurde.
List fan planetoïden 27401-27500
Dit is in list fan planetoïden 27401-27500.
Walther Wüst
thumb|250px|Walther Wüst (sprekker). Walther Wüst (Kaiserslautern, 7 maaie 1901 - München, 21 maart 1993) wie in foaroansteand Dútsk oriïntalist yn de earste helte fan de 20e iuw dy't rektor fan de Universiteit fan München west hat fan 1941 oant 1945. Hy wie teffens in foaroansteand Nazi-yntellektueel en fan 1937 ôf foarsitter fan it ûndersyksynstitút fan de Ahnenerbe SS. Hy wie lid fan de NSDAP en de SS en helle de rang fan Oberführer.
Lânwestfrysk
It Lânwestfrysk of Westfrysk (Westfrysk: Westfries of Westfriesk) is it Hollânske dialekt dat fan âlds sprutsen wurdt yn 'e lânstreek West-Fryslân, dy't fierhinne it noardlike part fan 'e provinsje Noard-Hollân beslacht. Dit is in taalfariant dy't dúdlik ta it Hollânsk heart, mar dêr't de oarspronklike Fryske sprektaal syn spoaren yn efterlitten hat yn 'e foarm in substraat. Mei it Eilânwestfrysk foarmet it Lânwestfrysk de bredere Westfryske dialektgroep.
Skiednis
Oant 'e ein fan 'e Midsiuwen waard der yn West-Fryslân Frysk sprutsen, mar nei't greve Floaris V yn 1289 de Westfriezen ferslein en ûnderwurpen hie, waard dy taal yn in proses fan iuwen stadichoan ferkrongen troch it Hollânsk. It útstjerren fan it Frysk yn West-Fryslân krige fierhinne syn beslach yn 'e rin fan 'e fyftjinde en de sechstjinde iuw; tsjin 1600 wie it gebiet frijwol hielendal Hollânsktalich. Yn in lytse enklave dy't Skagen en omkriten omfieme, bleau lykwols noch lange tiid de oarspronklike Fryske taal bewarre, mooglik sels oant yn 'e njoggentjinde iuw. Yn de rest fan it gebiet, en úteinlik ek yn Skagen, ûntjoegen har troch de ferminging fan it Hollânsk mei it Fryske substraat de Lânwestfryske dialekten, dy't har krekt benammentlik fan de oare Hollânske dialekten ûnderskiede troch de (dúdliker) spoaren dy't it Frysk deryn efterlitten hat.
Hjoeddeistige sitewaasje
Troch de grutte ynfloed fan it Nederlânsk is it mei it Westfrysk sûnt it begjin fan 'e njoggentjinde iuw sterk yn it neigean rekke. Op in soad plakken wurdt it dialekt no allinnich noch mar yn 'e lichtste foarm sprutsen, wêrby't men suver better sprekke kin fan in regionaal kleure Nederlânsk (in regiolekt) as fan in dialekt. Boppedat ferliest it Westfrysk ûnder de jongere generaasjes almar mear terrein. Fan 'e midden fan 'e tweintichste iuw ôf is it echte dialekt beheind rekke ta de âldere generaasjes yn 'e stêden en de befolking fan 'e bûtengebieten, de min ofte mear (fan ymport út oare kontreien wei) isolearre lytse doarpkes op it plattelân. Yn dit ferbân moat opmurken wurde dat de fêstiging yn it gebiet troch in protte (âld-)marinelju (fanwegen de marinehaven fan Den Helder) yn beskate kriten in tige neidielich effekt op it trochjaan fan it dialekt oan 'e jongere generaasjes hân hat.
Der bestiet gjin offisjele stavering foar de Lânwestfryske dialekten, wat it gebrûk as skriuwtaal net sasear yn 'e wei stiet, mar dochs dreger makket. Yn 'e jierren fjirtich fan 'e tweintichste iuw hat de nasjonalistyske organisaasje West-Frieze-Styk besocht in ienheidsstavering foar alle dialekten op te stellen, dy't sterk nei oerhong nei de Akademystavering fan it (Westerlauwersk) Frysk. Dêrmei wiek dat stelsel lykwols sa sterk ôf fan hoe't men oant doe ta it Westfrysk skreaun hie, dat dy stavering nea algemien akseptearre waard. It yn 1984 útkommen Westfries Woordenboek, fan Jan Pannekeet, biedt lykwols foar moderne Westfryskskriuwers wol in beskaat hâldfêst.
Taalgeografy
It taalgebiet fan it Lânwestfrysk omfiemet fierhinne de Kop fan Noard-Hollân, dêrby de lânstreek West-Fryslân en de Noardseekust fan Den Helder oant Kastrikum ynbegrepen, mar útsein it eardere eilân Wieringen, oan 'e Hollânske útein fan 'e Ofslútdyk, en de havenstêd Inkhuzen. De dialekten dy't dêr sprutsen wurde, rekkenet men nammentlik mei it Tekselsk en it no útstoarne Flylânsk ta it Eilânwestfrysk. De pas yn 1930 drûchleine Wieringermarpolder wurdt yn 'e regel likemin as in ûnderdiel fan it Lânwestfryske taalgebiet beskôge. De lju dy't har dêr nei de ynpoldering nei wenjen setten, kamen út ferskate dielen fan it lân, en krekt as letter yn 'e Noardeastpolder en de Flevopolders wie gjinien dialekt der dominant, ek it oanbuorjende Westfrysk net.
Lykwols hat taalkundich ûndersyk ûnder de pleatslike befolking útwiisd dat in diel fan de ynwenners yn elts gefal Westfryskige skaaimerken yn syn útspraak fan it Standertnederlânsk ynkorporearre, benammen de konsonantekluster sk- oan it begjin fan wurden (skool, skaap, ensfh.) ynstee fan 'e Nederlânske sch- (school, schaap, ensfh.). By in yngeand ûndersyk dat duorre fan 1936 oant 1939 waard fêststeld dat sokke ferskynsels har yn 'e útspraak fan 29,5% fan 'e polderbefolking foardiene; in heale iuw letter, yn 'e tachtiger jierren, waard der nochris in ûndersyk dien dêr't út bliek dat doe noch altyd 20,3% fan 'e ynwenners fan 'e Wieringermarpolder sa'n útspraak hiene. It giet te fier om te sizzen dat in fyfde part fan 'e Wieringermarders Westfrysk praat (want in dialekt is mear as in regionaal kleure útspraak), mar men kin op grûn hjirfan wol sizze dat it Westfrysk yn 'e Wieringermarpolder nei alle gedachten noch altyd sprutsen wurdt troch in minderheid fan 'e befolking.
Besibskip mei oare Hollânske dialekten
De Westfryske dialekten binne fan 'e oare Hollânske dialekten it naust besibbe oan it Saansk fan 'e Saanstreek en oan it Wetterlânsk fan 'e Noardhollânske Iselmarkust tusken Skarwâld en Durgerdam. It is gjin tafal dat dy beide dialekten ek in (sij it minder dúdlik) Frysk substraat hawwe. Oan it Kennemerlânsk, fan Alkmaar en omkriten, wêryn't dat Fryske substraat grutdiels ûntbrekt, is it Westfrysk folle minder besibbe. Wol hat it wer in protte oerienkomsten mei de Hollânsk-Fryske mingdialekten, lykas it Stedsk en it Biltsk, dy't resinter út in ferminging fan Hollânsk en Frysk fuortkommen binnen.
Subdialekten fan it Lânwestfrysk
It Lânwestfrysk bestiet sels ek wer út ferskate subdialekten, te witten it Drechterlânsk of Eastlik Westfrysk, dat sprutsen wurdt yn 'e krite tusken Inkhuzen en Hoarn; it Midden-Westfrysk, dat in brede bân fan noard nei súd foarmet op 'e hichte fan Hoarn en Medemblik en dêrwei nei it westen; it Westlik Westfrysk, fan 'e Noardseekust oant de omkriten fan Skagen; en it isolearre Egmondsk of Derpers, fan Egmond oan See, dat súdliker oan 'e Noardseekust omjûn wurdt troch Kennemerlânsktalich gebiet. Fan dy fjouwer dialekten wykt it Drechterlânsk, dat in beskate ynfloed ûndergien hat fan it Eilânwestfryske Inkhústersk, yn lichte mjitte ôf fan 'e noarm. Mar de echte frjemde ein yn 't byt is it Egmondsk, dat him karakterisearret troch ûntrûning fan 'e fokalen, sadat in protte Westfryske klanken yn dat dialekt ferskood binne ta [ɛ] (e fan "pet") of [ɪ] (i fan "pit"), lykas it wurdt "doarp", dat yn it Lânwestfrysk durp is, mar yn it Egmondsk derp.
Ek binnen de subdialekten binne wer ferskillen op te merken. Sa kin immen út Skagen oan de útspraak fan beskate wurden daliks hearre oft in oare Westfries út Kallantseach of út Den Helder komt, ek al bringe sokke lytse aksinten op gjin inkele wize de ûnderlinge fersteanberens yn gefaar. Foar bûtensteanders binne se boppedat sa goed as ûnhearber. De dialekten fan Opperdoes en Andyk, dy't tige behâldend binne foar Lânwestfryske mjitstêven, wike wol justjes mear ôf, mar net genôch om foar swierrichheden te soargjen.
Sprekkers
It is net bekend hoefolle sprekkers oft it Lânwestfrysk krekt hat, mar in skatting op basis fan ynformaasje út 2004 kaam út op in oantal fan rûchwei 50.000, wat delkomt op rom 10% fan 'e befolking fan it Lânwestfryske dialektgebiet (484.000 minsken). Oare boarnen jouwe soms sifers dy't dêr in ein boppe of ûnder sitte. Sokke ferskillen kinne ferklearre wurde troch de kritearia dy't men steld by it tellen fan dialektsprekkers, want yn West-Fryslân wurdt in protte "licht dialekt" sprutsen, wêrby't it dialekt him inkeld noch fan it Standertnederlânsk ûnderskiedt troch klankferskillen lykas kaike en kijken. Kin men yn sokke gefallen noch sprekke fan in dialekt of is dat allinnich noch mar in regiolekt, in regionaal kleure fariant fan it Standertnederlânsk? De iene sil dêr faaks oars tsjinoan sjen as de oare.
Ferskillen mei it Eilânwestfrysk
It ûnderskie tusken it Lânwestfrysk en it Eilânwestfrysk sit him deryn dat de Eilânwestfryske dialekten oer it algemien behâldender fan aard binne as it Lânwestfrysk. Sa komme de [ʌi̭] (stavere as ui), lykas yn huis ("hûs"), en ek de typysk Lânwestfryske klanken [ai̭] (ai) en [oi̭] (oi), fan kaike of koike ("sjen"; Nederlânsk: kijken) dêr net yn foar. Yn 'e Eilânwestfryske dialekten binne de oarspronkliker klanken [y] (uu), fan huus ("hûs"), uut ("út") en ruke ("rûke"), en [i] (ie) fan kieke ("sjen"), diek" ("dyk") en tied'' ("tiid") bewarre.
Yn it Lânwestfrysk kin de ui beskôge wurde as in frij resinte oanpassing oan it Standertnederlânsk, wylst ai en oi tuskenfoarmen binne yn 'e rjochting fan dy taal. Yn 1776 beskreau Johannes le Francq van Berkhey yn syn boek Natuurlyke Historie van Holland noch hoe't de Westfriezen fan seumerhuus seine ynstee fan zomerhuis, dat de oername fan 'e ui moat fan nei dy tiid datearje. It is trouwens net sa dat de klankferskowing nei de ui algemien west hat; yn alle Lânwestfryske dialekten komme noch wol reliktwurden foar as tuutje ("tute"; Ned.: tuitje) en buul ("bûdel"; Ned.: buidel).
Schwarzwald-Baar-Kreis
Schwarzwald-Baar-Kreis is in bestjoerlik distrikt yn de Dútske dielsteat Baden-Wuertemberch en hat 206.214 ynwenners. It waard oprjochte yn 1973.
Lânwestfrysk
Oerienkomsten mei it Frysk
Nettsjinsteande it plurifoarme karakter fan it Lânwestfrysk bestiet der dochs in beskate taalienheid, fral as it tige ôfwikende Egmondske dialekt bûten beskôging litten wurdt. Sa is de ûntrûning fan it lûd [œ] (u fan "put") in ferskynsel dat yn alle Lânwestfryske dialekten foarkomt, lykas yn 'e wurden breg ("brêge"; ferlykje Nederlânsk: brug); meg ("langpoat"; Ned.: mug) en kneppel ("kneppel"; Ned.: knuppel). Oan it lêste foarbyld kin sjoen wurde dat it Aldfrysk in selde ûntwikkeling trochmakke hie, wylst ek it Siuwsk en Westflaamsk dit ferskynsel kenne. In oare Westfryske klankûntwikkeling hat laat ta de ferskowing fan 'e oarspronklike [ɛ] (e fan "pet") nei de [a] (a fan "bar") yn wurden dêr't dy klank foar in r foarkomt, lykas yn karsemis ("kryst"; Ned.: kertsmis), darde ("trêde"; Ned.: derde) en harses ("harsens"; Ned.: hersens).
Schwarzwald-Baar-Kreis
Stêden en gemeenten
Stêden
Lânwestfrysk
Oerienkomsten mei it Frysk
Oare mienskiplike skaaimerken fan 'e Lânwestfryske dialekten geane streekrjocht werom op it Fryske substraat. Sa ûntbrekt by mulwurden it Hollânske foarheaksel ge-, wurdt de Hollânske konsonantekluster sch- ferfongen troch sk-, lykas yn skool ("skoalle"; Ned.: school), en bestiet yn guon dialekten de útgong fan eigenskipswurden op -sk noch: Noôrd-Hollandske ("Noardhollânske"; Ned.: Noord-Hollandse). Dy lêste útgong komt men ek noch op oare plakken tsjin, lykas yn waske ("waskje"; Ned.: wassen), al jildt dit ferskynsel yn 'e measte Lânwestfryske dialekten tsjintwurdich as argaysk. Noch in oerienkomst mei it Frysk is dat guon haadwurden yn it Westfrysk in oar grammatikaal geslacht hawwe as yn it Nederlânsk en de oare Hollânske dialekten. Sa is it de knoin ("de knyn"; Ned.: het konijn).
Schwarzwald-Baar-Kreis
Stêden en gemeenten
Oare gemeenten
Lânwestfrysk
Oerienkomsten mei it Frysk
Ek op it mêd fan 'e grammatika besteane der noch oerienkomsten tusken it Frysk en it Westfrysk. Sa sizze Westfriezen bgl. eterstaid, mei as grûnwurd "eter", ynstee fan it Nederlânske etenstijd, mei as grûnwurd eten. Ek it Frysk hat "iterstiid", al komt "itenstiid" teminsten likefolle foar. Fierders brûke Westfriezen in protte it efterheaksel -igheid as it Nederlânsk gewoan -heid efter in wurdt sette soe; ferlykje nuwigheid ("nijichheid"; Ned.: nieuwheid). Hoewol't it meartal yn it Lânwestfrysk altyd op -e foarme wurdt (dus ien peerd, twa peerde, "hynders"), krije haadwurden mei de útgong -ing krekt as yn it Frysk yn it meartal in -s: vergârings ("gearkomsten"; Ned.: vergaderingen). Yn 'e sinsbou komt fierders ek dúdlik de Fryske ynfloed oan it ljocht: ik hew moin huis skulderen leiten ("ik haw myn hûs skilderje litten"; Ned.: ik heb mijn huis laten schilderen). De tiidwurden gaan ("gean") en staan ("stean") behâlde yn 'e earste persoan inkeltal ek krekt as yn it Frysk de foarm fan it hiele tiidwurd: ik gaan en ik staan ("ik gean" en "ik stean"; Ned.: ik ga en ik sta). Wat aparter, yn ferliking mei it Frysk, is dat by de ferbûging fan tiidwurden de twadde persoan inkeltal in meartalsfoarm kriget: jai loupe ("do rinst"; Ned.: jij loopt). Mar yn 'e hoflikheidsfoarm komt ek dat ferskynsel wer yn it Frysk foar; "jo rinne".
Foarbylden út it leksikon
Ferlykje yn 'e ûndersteande tabel de Westfryske foarmen mei har Nederlânske en Fryske ekwifalinten.
Kleaster Eanjum
Kleaster Eanjum is in buorskip tusken Berltsum en Rie yn de eardere gemeente Menameradiel en sûnt 1 jannewaris 2018 yn de gemeente Waadhoeke yn it noardwesten fan de Nederlânske provinsje Fryslân.
Yn 1256 is oan de âlde ôfwettering en eardere see-earm De Riedstream nei it Waad, in kleaster stichte: Sanctea Mariënberch of Mons Sanctae Mariae. De buorskip wie oant 1963 in selsstannich doarp en bestiet út tal fan monumintale pleatsen en huzen ferspraat oer trije kante kilometer. Kleaster Eanjum hat in rike histoarje en hat sawat 50 ynwenners.
Yn 1256 waard troch de pastor Wibrandus fan Aningum bewesten Berltsum in kleaster stifte, dat diel útmakke fan de oarder fan Sint Augustinus. By de Reformaasje nimt de oerheid yn 1580 it kleaster oer en wurde de gebouwen ôfbrutsen.
Schweinfurt (Landkreis)
Landkreis Schweinfurt is in bestjoerlik distrikt yn de Dútske dielsteat Beieren en hat 112.822 ynwenners. It distrikt waard yn syn hjoeddeistige foarm oprjochte yn 1972.
Groep Lever
thumb|Oerfal op it hûs fan de famylje Lever Tekening fan [[Dick Osinga]] De Groep Lever wie in Nederlânske fersetsgroep yn de tiid fan de Twadde Wrâldoarloch. De fersetsgroep bestie út ûnder oaren:
It haadkertier fan de groep wie yn it hûs fan de famylje Lever oan it Lytssân yn Snits. De Groep Lever ferspriede yn de oarloch yllegale blêden as Vrij Nederland en Trouw. De groep holp ek joaden oan ûnderdûkadressen. Dy joaden kamen faak út de grutte stêden yn it westen fan it lân en flechten mei beurtskippen nei Fryslân. Tydlik wienen se dan by de famylje Lever, oant se in fêst skûladres fûn hiene. De Groep Lever soarge boppedat foar de finansjen fan de ûnderdûkers.
Yn 1942 waard Hendrik Jakob Lever sr., mei syn soannen, arrestearre troch de besetter. Nei in moanne finzenisstraf yn de Amsterdamske Euterpestrjitte kamen se frij.
As direkteur fan de Radiosintrale reizge Jan Lever it hiele lân troch en hold sa kontakt mei it ferset yn oare dielen fan Nederlân. Nei de april-maaiestaking waarden radio's ferbean. De Groep stifte de fersetskrante BBC-Nieuws om sa de minsken dochs fan nijs op de hichte te hâlden.
Yn de nacht fan 16 op 17 novimber 1943 die de Sicherheitsdienst in ynfal yn it haadkertier an de Groep Lever. Inkele leden koenen ûntkomme oer de dakken fan oanswettende huzen. Hendrik Jakob Lever sr. en it Joadske famke Rosa IJzerman, dy't ûnderdûkt siet by de famylje, waarden arrestearre. Se ferstoaren yn in konsintraasjekamp.
Jan Lever flechte nei Grinslân, mar kaam by in fjoergefjocht nei in mislearre oerfal op in distribúsjekantoar om it libben. Syn broer Hendrik Jacob Lever jr. dûkte nei de oerfal yn it haadkertier ûnder by feehâlder Pieter Reitsma yn Leons. By in ynfal op de pleats waard er tegearre mei Reitsma arrestearre. Se stoareen foar it fjoerpeloton yn Kamp Vught.
Op it Algemiene Begraafplak yn Snits is in monumint oprjochte foar de famylje Lever. Yn de Sudertsjerke en yn harren eardere wenhûs oan it Lytssân, no ûnderdiel fan it Frysk Skipfeartmuseum, hinget in herinneringsplakette. De Famylje Leverstrjitte is nei him ferneamd.
Brutsen wyt
De wichtichste kleuren brutsen wyt binne:
Samnityske Oarloggen
De Samnityske Oarloggen of Samnityske Krigen wienen in trijetal oarloggen tusken 343 f.Kr. en 290 f.Kr., dy't útfochten waarden troch de iere Romeinske Republyk en de stammen fan Samnium, en einigen mei de ûnderwurping fan de Samniten troch de Romeinen.
Boarne
Livius is ús ienige primêre boarne foar it hiele konflikt mei Samnium.
Bisjkek
Bisjkek (Kirgizysk: Бишкек), tusken 1926 en 1991 bekend as Frûnze, is de haadstêd fan it Sintraal-Aziatyske lân Kirgyzje. De stêd is it ekonomyske, kultuerele, politike, en wittenskiplike sintrum fan it lân. Teffens is it it meast wichtige ferkearsknooppunt fan it lân en it rûnom lizzende oblast Chü. De stêd heart lykwols net ta dy oblast, mar is in selsstannige politike stedsienheid (shaary) yn it lân. thumb|260px|left|Bisjkek thumb|260px|Bisjkek – sicht op berchtme
Skiednis
Rotstekeningen yn de omkriten fan de stêd wize op bewenning yn - wierskynlik - de 5e oan de 4e iuw f.Kr. Fan de 7e iuw oant begjin 13e iuw waard dêr it earste fort boud, mei in foar dy tiid grutte stêd (25-30 km²) dêromhinne. Fan de 13e iuw ôf rekke de stêd yn de nederklits troch de ynvaazje fan it Mogoelryk. De stêd groeide letter wol wer, mar waard nea wer sa grut as earder. Yn de 15e iuw ferdwûn de stêd dochs. De iuwen dêrnei wennen meast nomaden op dat plak.
De stêd fan no ûntstie yn 1825 út in rêstplak foar hannelskaravanen oan ien fan de wegen fan de Siderûte dy't troch it Tiensjan-berchtme rûn. Yn dat jier stifte de Oezbeekske Kan Modali Lashkor Kumbeli fan Tasjkent út it Kanaat fan Fergana (Kokand) op dit plak in liemen fort, mei de namme Pishpek, ferneamd nei in fort dat dêr fan de 7de oant de 12e iuw stien hie.
Op 24 oktober 1862 waard it fort ferovere en ferwoastge troch Russyske troepen, stipe troch de lokale Kirgizen, dy't fan it feodale systeem fan de kan ôf woenen. Yn it fort húsmannen nammentlik ek de belêstingamtners fan de kan. De Russen bouden yn 1864 in nij fort en dat sy nei Pisjpek neamden. Rillegau begûn de festiging by it fort fan Kozakken en Russen út oare regio's yn de nije provinsje. Sy kamen foaral ôf op de fruchtbere lânbougrûn (swarte ierde) dy't sy ta har foldwaan krigen.
Yn 1878 waard de stêd stifte. It bestjoer fan it distrikt dêr't de stêd doe byhearde, fûn Pisjpek ekononomysk en geografysk in better bestjoersplak as it eastliker lizzend Tokmok, dêr't it gebiet oant dan ta wei bestjoerd waard. Op 31 augustus 1878 waard in plan foar in nij planologyske yndieling fan de stêd goedkard. It wie de earste stêd nei Europeesk model yn it lettere Kirgyzje. Yn 1882, hie de stêd 2135 ynwenners en yn 1913 wienen dat al 18.468 ynwenners. Nei de Russyske Revolúsje fan oktober 1917 waard de stêd it sintrum fan de striid om Noard-Kirgyzje. Op 1 jannewaris 1918 waard it kommunistysk bestjoer dêr festige. yn 1924 kaam de stêd oan it spoar te lizzen sadat se ferbûn rekke mei oare (ekonomyske) regio's fan Ruslân. Op 28 desimber fan dat jier waard Pisjpek de haadstêd fan it nije autonome oblast Kirgyzje.
Yn 1926 waard de oblast omfoarme ta ASSR en waard de stêd, lykas in protte stêden yn de Sovjet-Uny ferneamd nei in bolsjewyk. Bisjkek waard doe Frûnze, ta eare fan Michail Frûnze dy'dêr yn 1885 berne wie en in wichtige rol spile yn de Russyske Revolúsje fan 1905, 1917 en de Russyske Boargeroarloch.
De stêd ûntjoech him dêrnei hurd ta in yndustiëel en kultuereel sintrum; fral fan 1941 ôf, doe't in grut part fan de yndustry út de besette gebieten fan Europeesk Ruslân oerhevele waard nei oere plakken, dy't bûten it berik fan de Dútsers foelen. De grutste groei wie yn de jierren '60. Meast masinebou en metaalbewurkingsyndustry koene doe ta bloei komme. Bisjkek hie ek in fleanskoalle foar militêre piloaten; ien fan de learlingen dêr wie Hosni Moebarak, dy't it letter ta presidint fan Egypte brocht.
By it ûnôfhinklik wurden fan Kirgyzje yn 1991 waard Frûnze wer omdoopt ta Bisjkek. Hjoeddedei is de stêd in libbene en relatyf moderne stêd. It regear besiket op 't heden de stêd in bettere ferbining te jaan mei de stêd Osj troch de histoaryske wei tusken de stêden fannijs oan te lizzen.
Bisjkek hat in ynternasjonale lofthaven, Manas, dêr't de nasjonale loftfeart Kyrgizstan airlines har túsbasis hat. Op de lofthaven is sûnt 2002 de Amerikaanske loftmachtbasis Ganci fêstige (mei it each op de oarloch yn Afganistan en Irak). As reaksje dêrop hat Ruslân, nei oerlis mei Akajev, op 20 kilometer be-easten de stêd by it plak Kant ek in loftmachtbasis iepe.
Geografy
De stêdleit yn it middenpart fan de Chuy-delling, oan de foet fan it Ala-Too-berchtme op in hichte fan 700 oant 850 meter. It Ala-Too-berchtme is in útrinner fan it Tiensjan-berchtme. Benoarden de stêd lizze toppen fan dat berchtme, dy't oant boppe de 4800 meter rikke. Noardlik dêrfan leit in grut steppegebiet dat trochrint oant fier yn Kazachstan. Bisjkek leit oan de rivieren de Ala-Artsja en de Alamedin en yn de omkriten rint ek de rivier de Chuy.
Siegen-Wittgenstein
Siegen-Wittgenstein is in bestjoerlik distrikt yn de Dútske dielsteat Noardryn-Westfalen en hat 281.585 ynwenners. It distrikt waard oprjochte yn 1975.
Kim Feenstra
Kim Feenstra (23 augustus 1985, Grins) is in model en aktrise.
Feenstra waard ferneamd as model nei't hja yn 2007 de haadpriis wûn yn de sjo Holland's Next Top Model. Sûnt hat hja modellewurk dien foar ferneamde opdrachtjouwers. Ut en troch docht hja ek wurk as aktrise foar de film of foar de tillefyzje.
List fan ryksmonuminten yn Snits
De stêd Snits hat 103 ynskriuwings yn it ryksmonumintenregister. Hjirûnder in oersjoch. Foar in oersjoch fan alle beskikbere ôfbylden sjoch de Kategory Ryksmonuminten yn Snits op Wikimedia Commons. Sjoch ek de List fan gemeentlike monuminten yn Snits.
Marijetsjerke (Wierum)
De Marijetsjerke fan Wierum is de tsjerke fan de PKN-gemeente Nes-Wierum. Fan de oarspronklike tsjerke is allinnich de sealtektoer en it redusearre westwurk oerbleaun. It skip en it koer waarden yn 1912 ferfongen troch nijbou.
Skiednis
Fan de midsiuwske tsjerke binne de âlde toer en it redusearre westwurk bewarre bleaun. Yn de toer hinget in yn 1611 getten klok mei it opskrift Gregorius gregorii van Hall in Saxen goth mi int jaer ons Hern MDCXI. De klok is fersierd mei in rânereliëf fan fûgels. thumb|thumb|left|Oargel De gedieltlik fan dowestien boude toer hat in wynwizer yn de foarm fan in aak, in skip dat troch fiskers yn noardeast Fryslân eartiids in soad brûkt waard. De geveltoppen fan de toer binne yn 1819 boud. Tichtby de tsjerke stiet ek in stânbyld fan in wjirmdolster, makke troch Hans Jouta. It byld bringt de tiid fan de seefiskerij te binnen, doe't froulju fan it doarp seewjirms sochten op it waad foar de fiskfangst.
De tsjerketoer is erkend as in ryksmonumint.
Oargel
It oargel waard yn 1821 troch de bruorren Van Dam boud foar de herfoarme tsjerke fan Tsjummearum. Yn 1877 ferkocht de herfoarme gemeente it oargel oan de grifformearde tsjerke fan Goes. De firma Dekker joech it oargel yn 1930-1931 in plak yn 'e herfoarme tsjerke fan Wierum. De oargelbylden koene fanwegen brek oan romte tusken it houten ferwulft net mear op de tuorren set wurde en soene neffens mûnlinge oerlevering noch in skoft by in partikulier yn 'e tún stien ha.
Hans Heerschop
Hans Heerschop (Akkrum?, 1986?) is in Frysk akteur en filmprodusint. Hy waard grutbrocht yn in húshâlding mei trije bern oan de Rakswâl yn Akkrum. Hy waard ûntdekt troch Pieter Verhoeff op in skoallefestival.
Wilhuff Tarkin
Wilhuff Tarkin, better bekend as grut-moff Tarkin, is in fiktyf personaazje fan minder belang út 'e Star Wars-franchise fan George Lucas. Hy is in gûverneur, admiraal en fertrouling fan 'e boasaardige keizer Palpatine, dy't spile waard troch Peter Cushing yn 'e film Star Wars: Episode IV – A New Hope (1977). It personaazje fan Tarkin waard eins yntrodusearre yn Star Wars: From the Adventures of Luke Skywalker, de ferboeking fan 'e earste Star Wars-film, dy't yn 1976 útkaam, in jier foàr de film. Yn 2014 waard de roman Star Wars: Tarkin publisearre, skreaun troch James Luceno, dy't spesifyk yngiet op 'e eftergrûn fan it personaazje.
Fertolkings
De rol fan grut-moff Tarkin waard yn 'e earste Star Wars-film, Star Wars: Episode IV – A New Hope (1977), spile troch de Ingelske akteur Peter Cushing. Jierren letter joech dyselde yn in fraachpetear ta dat er winliken noch net iens wist wat in "grut-moff" no eins wie (in oppersektorgûverneur), mar dat it klonk as "eat dat út in kleankast fleanen komt". Nettsjinsteande dat besleat er Tarkin te spyljen as "in tige lulk en ûnoangenaam hearskip".
Yn 'e film Star Wars: Episode III – Revenge of the Sith (2005), it trêde diel fan 'e Star Wars-prequeltrilogy, waard de rol oernommen troch Wayne Pygram, dy't troch it brûken fan gesichtsprotezes fertsjustermoanne mei fisazjy op Cushing kaam te lykjen. Yn 'e film Rogue One: A Star Wars Story (2016) waard de rol spile troch Guy Henry, dy't war die om safolle mooglik de lichemsbeweging en manierkes fan 'e ûnderwilens ferstoarne Cushing nei te bearen. Yn 'e postproduksje waard troch special effects it gesicht fan Cushing oer sines hinne plakt. By dat proses wiene de erven Cushing yngeand belutsen. Nettsjinsteande dat waarden der nei it útkommen fan 'e film fragen steld oer de etyk fan it brûken fan 'e likenis fan in ferstoarne akteur.
Fiktive biografy
Grut-moff Tarkin is benammen bekend út 'e film Star Wars: Episode IV – A New Hope. Dêryn is er de kommandant fan 'e earste Deadsstjer. Hy en Darth Vader krije fan keizer Palpatine de opdracht en weef ôf mei it Rebelleferbûn. Vader bringt de finzen nommen senator en prinsesse Leia Organa oan board fan 'e Deadsstjer en lit har martelje om har oer de lokaasje fan it haadkertier fan 'e rebellen oan it praten te krijen. As dat net helpt, driget Tarkin om 'e Deadsstjer, dy't behalven in reuseftich romtestasjon ek in massaferneatigingswapen is, yn te setten tsjin har thúswrâld Alderaan. Leia neamt dan in lokaasje op 'e planeet Dantooine. Nettsjinsteande dat lit Tarkin Alderaan likegoed ferneatigje, mei as bedoeling om in foarbyld te stellen fan wat stipe oan 'e rebellen te wei bringt. As er letter heart dat op Dantooine inkeld in ferlitten rebellebasis oantroffen is, jout er opdracht om Leia te eksekutearjen.