cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dronryp
Tsjerken
De roomske Marije Bertetsjerke datearret út 1839, doe't nei iuwen fan inkeld gewissefrijheid (wêrby't de roomsen en minnisten yn skûltsjerken gearkomme moasten), wiere godstsjinstfrijheid yn Nederlân kaam. Mei't de âlde roomske (skûl)tsjerke boufallich wie, waard doe besletten dat der in nij gebou komme moast, mar de parochy wie te earm om dat sels te bekostjen. Dêrom sprong it Ryk by mei in subsydzje fan ƒ 8.000. De nije wettersteatstsjerke waard ûntwurpen troch arsjitekt A. van der Moer, en krige presiis hûndert jier letter nei de bou in oanpaste foargevel en in opfallende toer. Dy nije eleminten waarden ûntwurpen troch J.M. van Hardeveld.
Direkteurswente stienfabryk
Fierders stiet yn Dronryp oan It Tichelwurk 11-12 de wente fan 'e direkteur fan it stienfabryk, dat yn it doarp bestie fan 1736 oant 1919, en yn 1920 ôfbrutsen waard. Dat fabryk hiet d'Orebyter, de direkteurswente giet troch it libben as De Oorebyt. Op in tinkstien yn 'e direkteurswente, dy't sels datearret út 1731, steane twa fjochtsjende manlju ôfbylde mei dêrby de tekst: Neffens it ferhaal soene twa soannen fan 'e slothear fan Grut Heeremastate spul krigen hawwe om in fanke. By de slaanderij dy't dêrop folge, soe de iene by de oare in ear ôfbiten hawwe. It tichelwurk soe dêrtroch oan syn namme kommen wêze.
Schatzenburg
Bûten it doarp stiet oan 'e Eastryp it bûten Schatzenburg, dat dêr yn 1698 yn opdracht fan Harmannus Huber, de siktaris fan 'e Steaten fan Fryslân, setten waard op it stee dêr't earder Brantsmastate stie. Neffens Santema waard it bûten doe omskreaun as een nieuw woonhuys met een Vlaamse gevel. Yn 'e earste helte fan 'e achttjinde iuw wenne dêr Agnes Alida Huber, dy't it gasthûs (âldereintehûs) "Vredenhof" yn it doarp stifte. Oare bewenners fan it bûten wiene û.o. Johannes Lambertus Huber, Cornelis Martinus Haersma en dr. Assuerus Quaestius. Dy lêste makke yn 1887 Schatzenburg mei trije pleatsen oan it gasthûs ta om dat in finansjeel solide basis te ferskaffen. Sûnt mocht it bûten troch de fâden en fâdessen fan it gasthûs bewenne wurde. Om it bûten hinne stiet in kloft beammen dy't yn 'e folksmûle (alteast, foarhinne) Kwestjebosk neamd waard, neffens it ferhaal nei in net by namme neamde jonker fan Schatzenburg dy't oer alles sei: "Tsja, 't is in kwestje."
Vredenhof
It al neamde gasthûs "Vredenhof", dat yn 1745 stifte waard troch Agnes Alida Huber, bestie yn 't earstoan út seis wenten. Presiis in iuw letter, yn 1845, waarden dêr oan 'e efterkant nochris seis wenten tsjinoan boud. Dy dûbele rige fan tolve wenten waard yn 'e tweintichste iuw gearfoege en ferboud ta seis wat rommere huzen (Dûbelestreek 19-29). It gehiel is wytkalke en hat oan 'e strjitkant twa klokgevels mei oansetkrollen. Yn 'e jierren 1872-1876 is der 100 m súdliker in útwreiding kommen oan 'e trochgeande wei troch it doarp (It Heech 6-40). Dat waard in rige wenten yn neoklassisistyske styl nei in ûntwerp fan C.S. Reitsma, dat yn trije fazen set waard en yn 1980 yngeand ferboud is.
Mûnen
Yn 'e Rypster himrik steane fierders trije poldermûnen: De Puollen, Keimpetille en de Hatsumermûne. De Puollen, dy't yn 'e eardere útbuorren mei deselde namme likernôch 1 km eastlik fan it doarp stiet, is in muonts dy't yn 1850 boud waard foar it bemeallen fan 'e 365 ha grutte Easterpolder, tsjintwurdich ûnderdiel fan 'e polder De Puollen. Lang wie dy mûne brekfallich, mar yn de jierren 1984-1985 is er restaurearre. Hoewol't de mûne net mear oansletten is op 'e Fryske boezem, is er noch wol mealfeardich. De muonts Keimpetille stiet súdwestlik fan 'e Rypster buorren, oan 'e súdkant fan it Van Harinxmakanaal, foar de eigentlike útbuorren Keimpetille oer. Dy mûne datearret út 1870 en waard yn 1987 op syn hjoeddeistige lokaasje set om 'e Hatsumerpolder te bemeallen. De Hatsumermole ta einbeslút stiet súdlik fan Dronryp yn 'e útbuorren Hatsum. Dit is ek al in muonts, dy't yn 1878 boud waard foar it bemeallen fan 'e 60 ha grutte polder Sikma. De Hatsumermole waard yn de jierren 1988-1989 restaurearre en yn 2003 fan in nije kape foarsjoen. Alle trije poldermûnen binne eigendom fan 'e Stifting Moles yn Menameradiel en kinne op ôfspraak besichtige wurde.
Mienskip
Dronryp beskikt oer in iepenbiere biblioteek, in supermerk en ferskate oare winkels. Foar senioaren is der it soarchstipepunt "Drenningahof" en Stifting "It Palet". Foar de jongerein wie der earder it jeugdsintrum "Interije". It doarp hat noch ien kafee, 'de Posthoorn'.
It doarpsblêd fan Dronryp hjit De Gearfetter. Alle jierren wurdt yn ein maaie of begjin juny yn it doarp de Rypster Merke holden, de grutste doarpsmerke fan Noard-Nederlân. Yn 'e twadde helte fan augustus fynt yn Dronryp it Skots & Skeef Festival plak.
Tsjerklik libben
Dronryp stiet derom bekend dat it mei plakken as Boalsert, Reahûs, Wytgaard en Blauhûs ien fan 'e grutste roomske enklaven yn Fryslân is. De Ryp hat nei 1796 altiten de iennige parochy fan Menameradiel west. Yn 1796 wiene der 173 belidende roomsen op in totale doarpsbefolking fan 919 minsken, wat delkomt op 18,8% fan 'e befolking. Oan 'e protestantske kant wie Dronryp yn 'e njoggentjinde iuw en de earste helte fan 'e tweintichste iuw útsprutsen frijsinnich; de Rypster rjochtsinnigen tsjerkten yn Menaam. Yn 1897 waard der yn Dronryp troch bemuoienis fan 'e grifformearde klassis Frjentsjer in selsstannige grifformearde tsjerke ynstituearre en yn 1908 lieten de grifformearden de Rehobothtsjerke bouwe. Mei de foarming fan de PKN is de grifformearde tsjerke ferkocht en op snein 29 oktober 2006 waard dêr foar it lêst noch in tsjinst holden. Yn 1925 liet de Nederlânsk Herfoarme Evangelisaasje Feriening Het Mosterdzaadje bouwe oan de Puoldyk, dy tsjerke hat likernôch in heale iuw yn gebrûk west. Minnisten hawwe der yn Dronryp nea net in soad west; sels yn 1796 waarden der mar fiif teld.
Skoallen
Dronryp hat trije basisskoallen, wêrfan't de Iepenbiere Basisskoalle "De Romte" de âldste is. De roomske Sint-Radbodusskoalle waard yn 1875 iepene, en de Protestantsk-kristlike Basisskoalle "It Anker", stifte troch rjochtsinnich herfoarmden en grifformearden, datearret fan 1908.
Ferienings
( Sjoch foar de meast aktuele ynformaasje oer ferienings op de hiemside)
Befolkingsferrin
Oant fier yn 'e 1970-er jierren wie Dronryp neffens ynwennertal it twadde doarp fan 'e gemeente Menameradiel, nei Berltsum, mar foàr it haadplak Menaam. Yn 'e twadde helte fan 'e 1970-er jierren is it doarp ek Berltsum foarby stribbe. De ynwennerstallen fan Dronryp namen dêrbei stadich ta, mei inkeld yn 'e midden fan 'e 1950-er jierren fan 'e tweintichste iuw in lytse tebekfal. De ynwenners fan Dronryp binne Rypsters. Harren tradisjonele skelnamme is "oksen"; dêrfandinne de beide oksen yn it wapen fan it doarp. Ek stiet der yn it doarp in stânbyld fan in pear oksen.
(Boarnen: 2015 en 2020: Alle Cijfers.)
Strjitten
Foar in opsomming fan alle strjitten yn Dronryp, sjoch de list op dizze side.
Bunker Busters
Bunker Busters is in Ljouwerter formaasje foarme troch Heiko H., Gilian Redlock, Dennis W. en Eduard Rekker. De band ûntstie rûn 2004 en is letter oergong yn 'Spicy Placenta' neidat drummer Dennis W. plak makke hie foar Arjen. Foarnaamste ferske fan de Busters wie 'Jerk-off Fever' en 'Em'.
Strjitten yn Hallum
De Strjitten yn Hallum:
W
Wildlandsweg -
Bronneger
thumb| It Foarste Djip by Bronneger Bronneger is in esdoarp yn de gemeente Borger-Odoorn (oant 1998 Borger) benoardeasten Borger en benoardwesten Buinen. Besuden derfan lizze de Bronnegermieden lâns it Kanaal Buinen-Schoonoord (westside). In groep fan fiif hunebêden (D21 t/m 25) leit bewesten it plak.
George Stephenson
thumb|right|George Stephenson thumb|Locomotion No. 1 George Stephenson (Wylam-on-Tyne (Newcastle-upon-Tyne), 9 juny 1781 — Chesterfield, 12 augustus 1848) wie in Britsk yngenieur dy't ferneamd is as útfiner fan de earste praktysk brûkbere stoomlokomotyf.
Wurkpaad
Stephenson syn heit arbeide as stoker by in koalemyn en George waard ek masinist yn de myn fan Killingworth. Hy hie in soad niget oan technyk, fral dy fan de stoommasine. Hy waard ûnderhâldsmonteur makke en krige fan de myndireksje tastimming om te eksperimintearjen mei de stoommasine.
De earste wie al ûntwurpen en boud yn 1804 troch Richard Trevithick, 10 jier foar Stephensons earste lokomotyf. Meidat Trevithick sines mei in soad bernesyktes te krijen hie en yn de praktyk net te brûken wie, wurdt Stephenson dochs as de earste makker fan in brûkbere lokomotyf beskôge. 250px|thumb|left|The Rocket
Yn 1823 waard út ein set mei de bou fan it Stockton en Darlington spoar. Oarspronklik wie it de bedoeling om de metalen weinen oer metalen rails troch hynders lûke te litten. Neidat de bedriuwsdirekteur Edward Pease Stephenson moete hie waarden de plannen wizige. Septimber 1825 hie Stephenson syn nije lokomotyf, ornearre foar dat spoar, klear. Dy waard ynearsten Active neamd, letter Locomotion. Op 27 septimber 1825 waard de line iepene. De Locomotion, mei Stephenson oan it stjoer, luts 80 ton koalen en lead en ien passazjierswein. De Locomotion die der 2 oeren oer, helle in snelheid fan 24 myl de oere en ried 9 myl yn ien kear.
1829 waard Stephenson winner fan in wedstriid om £ 500, útskreaun troch de direksje fan it Liverpool & Manchester spoar om fêst te stellen hokker stoomlokomotyf sy brûke soene foar har spoar. Stephenson die mei The Rocket mei. Hy wûn, waard ferneamd en krige in protte kontrakten. It jild dat er dêrfoar barde ynvestearre er yn tal fan projekten.
De earste trein op it Jeropeesk fêstelân waard lutsen troch de Pylk (la Flèche), in yn Ingelân makke stoomlokomotyf dy't 5 maaie 1835 fan Brussel nei Mechelen ried.
Ype Baukes de Graaf
Ype Baukes de Graaf (Warkum, 10 augustus 1812 of [ûnbekende datum] 1813 – Ljouwert, 23 maart 1860)   wie de lêste persoan yn Fryslân dy't de deastraf krige. Hy groeide yn earmoede op yn Warkum en rekke al as opslûpen jonge op it ferkearde paad. Hast de helte fan syn libben siet er yn it tichthûs. Hy krige in relaasje mei Aafke Monsma, mei wa't er achttjin jier skeelde. Doe't sy op in stuit fan him ôf woe, koed er dat net sette en stiek er har dea. Dêrfoar waard er ta de dea feroardiele en ophongen op it Saailân yn Ljouwert. Ype Baukes de Graaf wie de lêste yn fredestiid ta de dea feroardiele persoan yn Fryslân. In jier letter waard de lêste deastraf yn Nederlân útfierd. Op 18 maaie 1870 is de deastraf yn Nederlân ôfskaft.
Jonkheid
De Graaf waard yn 1812 of 1813 berne yn Warkum, as it fjirde bern yn 'e húshâlding fan Bauke Arjens de Graaf en dy syn frou Weltsje Jâns Timmermans. Hy groeide op yn syn berteplak, dêr't syn âldelju en harren bern wennen yn 'e Hongaresteech efter it Dwarsnoard, yn in hûs dat eigendom wie fan 'e pleatslike parochy fan 'e Roomsk-Katolike Tsjerke en dat se dielden mei trije oare húshâldings. De Graaf rekke al as opslûpen jonge op it ferkearde paad en waard mei achttjin jier foar ferskate gefallen fan dieverij feroardiele ta twa jier yn it tichthûs. Dy finzenisstraf wie de earste fan in hiele rige. Yn totaal brocht De Graaf 22 fan syn 47 libbensjierren efter de traaljes troch. Nei't er út it tichthûs kommen wie, sette er him nei wenjen yn Harns, dêr't er wurk fûn as 'sjouwerman' (havenarbeider) en dykwurker.
Lettere jierren
Yn 1847 fûn yn Harns it Jirpeloproer plak, wêrby't in kliber hongerige Harnzers in steamboat fol jirpels bestoarme. De Graaf wie dêrby belutsen en waard neitiid foar ferskate misdriuwen feroardiele. Yn in tiid dat liifstraffen noch hiel normaal wiene, waard er op it Saailân yn Ljouwert mei in strûpe om 'e hals ôfseame mei in 'bollepyst' (de drûge penis fan in slachte bolle). Ek krige er as ûnderdiel fan 'e bestraffing in brânmerk op 'e mûs fan ien fan syn hannen set mei in gleonhjit brânizer. Dat brânmerk bestie út 'e letters "TP", dat stie foar Travaux Perpétuels, "ivige twangarbeid". Doe't De Graaf neitiid wer alderhanne misdriuwen begie, waard him in selde brânmerk yn 'e mûs fan syn oare hân baarnd.
Om 1850 hinne kaam De Graaf op 'e merke yn 'e kunde mei de folle jongere Aafke Monsma, dy't ôfkomstich wie út 'e Harnzer Bargebuert. Dat wie yn dy tiid wat tsjintwurdich in efterstânswyk neamd wurde soe. Hja krigen in relaasje en wennen trije jier gear sûnder te trouwen. Hoewol't dat yn dy tiid in grut skandaal wie, kaam it nea fan in houlik, want dêr hiene se it jild net foar, en De Graaf fûn soks boppedat ek nearne foar nedich. Hy en Aafke krigen twa bern, in dochter, Tjietske, en in soan, Jan, dy't lykwols net âlder waard as njoggen moannen.
De Graaf hie oan Aafke ûnthjitten om op it rjochte paad te bliuwen. It is ûnbekend oft er dat no nea miend hie, of dat er der troch omstannichheden ta brocht waard syn wurd te brekken, mar feit is yn elts gefal dat er him der úteinlik net oan hold. Koart nei't it ferstjerren fan 'e lytse Jan waard De Graaf, yn 1854, oppakt foar it stellen fan jirpels fan boere-arbeider Oane Zeinstra út Mullum. Foar de rjochter oer ferklearre De Graaf dat er dêrta kommen wie "út grutte earmoede en gebrek." Dat joech him lykwols neat, en hy waard feroardiele ta in iepenbiere giseling op it Saailân folge troch fiif jier finzenisstraf.
Nei ferrin fan tiid betocht Aafke har lykwols en loek se mei har dochter ynstee yn by in freondinne, de breidster Popkje de Jager. De Graaf liet de moedfearren net hingje, mar socht har op om har oer te heljen en kom werom. Doe't Aafke dêr neat fan witte woe, helle er in mês foar 't ljocht, dêr't er har mei bedrige. Kjel ûnthiet Aafke doe by him werom te kommen, mar doe't er ôfset wie, makke se ynstee in ôfspraak by de plysje om oanjefte tsjin him te dwaan. Doe't De Graaf dêr lucht fan krige, besleat er har om te bringen. Neffens it offisjele arrest fan it gerjochtshôf soed er tsjin Murk Jâns, in kammeraat fan him, sein hawwe dat er gjin hope mear hie om Aafke weromwinne te kinnen, "mar dat it dan syn ûngelok of harres wurde soe." De Graaf slipe syn mês oan in sânstien, eat dat letter as bewiis oanfierd wurde soe dat er syn die willensmoeds, en net yn 'e hite hei, begien hie.
Moard op Aafke Monsma
Moarns ier op sneon 3 septimber 1859 gie De Graaf nei de jirpelmerk, dêr't Aafke doe te finen wie om't se sjouwurk die troch, as oanfolling op har haadbestean as arbeidster, sekken jirpels by de minsken thús te besoargjen. Op 'e hoeke fan 'e Spekmerk en de Skritsen konfrontearre er har op ljochtskyndei en yn it folle sicht fan ferskate tsjûgen. Hy spriek har oan, mar se woe neat mear fan him witte en joech him yn net mis te fersteane bewurdings te kennen dat er him ôfjaan moast. De Graaf sei doe neffens de tsjûgen: "Aafke tinke der goed om..." (letter foar de rjochtsaak oerset yn it Nederlânsk as: "Aafke, beraad je..."). Dêrop helle er syn mês foar 't ljocht en stiek sân kear op Aafke yn. Syn motyf wie, neffens it arrest, dat er "it tinkbyld net ferdrage koe dat in oar him mei Aafke ferbine soe."
Ien fan 'e tsjûgen wie in Jelte Doekes van der Leij, dy't de lûdroftige konfrontaasje tusken De Graaf en syn slachtoffer hearde en seach hoe't er op har ynstiek. Doe't Van der Leij op harren ta draafde, naaide De Graaf út. Van der Leij tsjûge letter dat er derby west hie doe't Aafke op 29-jierrige leeftyd har lêste siken útblies mei de wurden: "Ik leau dat ik blied. Myn earm bern, myn earm bern." De Graaf ûnflechte de stêd, mar waard in dei letter oppakt. Ut 'e ferhearren die bliken dat er ek noch fan doel west hie om harren dochterke om te bringen en himsels tekoart te dwaan. Dochter Tsjietske bedarre neitiid yn it weeshûs, wylst Aafke ûnder grutte publike belangstelling begroeven waard.
Berjochting en eksekúsje
Under de flot folgjende rjochtsaak easke de prokureur-generaal, mr. Adolph Ypeij, op 7 novimber 1859, foar de moard op Aafke Monsma de deastraf tsjin De Graaf. Fiif dagen letter, op 12 novimber, die rjochter jhr. mr. Helenus Marinus Speelman Wobma útspraak en waard De Graaf yndie ta de dea troch ophinging feroardiele. Yn it arrest fan it gerjochtshôf stie dat Speelman Wobma ta syn beslút kommen wie troch rekken te hâlden mei de earnst fan it misdriuw en ek mei De Graaf syn kriminele ferline. De Graaf gie neitiid yn kassaasje by de Hege Ried, mar dat waard op 4 jannewaris 1860 ferwurpen. Doe't in pear moanne letter ek it fersyk om graasje oan kening Willem III ôfwiisd waard, wiene der foar De Graaf gjin mooglikheden mear om it deafûnis te ûntrinnen.
Op 22 maart krige De Graaf te hearren dat er noch mar in etmiel te libjen hie. Hy bleau der, neffens de berjochten yn 'e doetiidske kranten, hiel kalm ûnder. Dy nachts sliepte er bêst en de oare moarns, op 23 maart, de deis fan syn dea, moast er sels wekker makke wurde troch in sipier. Hy smookte inkele sigaren en liet him it galgemiel fan jirpels, fleis en snijbeane goed smeitsje. Hy waard oerbrocht nei it Paleis fan Justysje, dêr't er troch de efterdoar deryn brocht waard, sadat er de galge net sjen soe dy't foar him op it Saailân boud wie. Op it plein seach it swart fan 'e minsken dy't soms fan hein en fier kommen wiene om 'e eksekúsje by te wenjen. In grutte kliber folk wie der sadwaande tsjûge fan dat De Graaf nei de galge ta laat en ophongen waard.
Reil
In reil is in Midsiuwske doek fan linnen. It reilmerk is in jildbedrach, dat yn klean útbetelle wurdt.
Waltastins (Snits)
thumb|[[Cornelis Pronk tekene it pân yn 1747]] left|thumb|De Waltastins yn 2010. thumb|Efterside Waltastins De Waltastins is in stins yn de binnenstêd fan de stêd Snits, tsjintwurdich wurdt it gebou brûkt foar ferkate gearkomsten.
De stins stiet oan de Merkstrjitte en is hjoed-de-dei part fan it stedhûs. It gebou is yn 1540 boud en waard brûkt as winterresidinsje fan it laach Walta út Boazum. Yn 1547 is it kompleks fergrutte.
It kompleks bestie út in gebou mei twa ferdjippings. Foar it gebou lei in foarplein dat mei in muorre en stek ôfskieden wie fan de Merkstrjitte. Op de binnenhoeke fan it L-foarmige gebou stie in treptoer mei sipelfoarmich dak. Oan de efterside is de Rennenbergkeamer en de túnkeamer mei kelder. De túnkeamer wie bedoeld as ferbliuwslokaasje fan George fan Lalaing, greve fan Rennenberg en steedhâlder fan Fryslân, as hy de stêd besocht.
It gebou is yn de 17e iuw opnomd as ûnderdiel fan it stêdhûs fan Snits. De boppekeamer waard brûkt as fergaderromte fan de skutterij en as rjochtbank fan Wymbritseradiel. Yn 1856 is der in grutte ferbouwing wêrtroch't de stins út it stedsbyld ferdwûn. Benammen de foargevel waard oanpast en stie sûnttiids rjocht oan de Merkstrjitte, de âlde gevel waard in binnenmuorre.
Yn 2005 is it gebou renovearre en waard de âlde L-foarm wer sichtber makke. It âld foarplein is no in binnenplein wurden en op it plak fan de treptoer stiet no in draaitreppen. De iepen romte is ynrjochte as museumseal en lit de skiednis fan Snits en de Waltastins sjen. De Waltastins wurdt brûkt as romte foar gearkomsten en as stimburo.
Ut Sneeker Muurke
Op 20 maaie 2008 is Ut Sneker Muurke ûntbleate. Oan ien fan de muorren op it plein yn de Waltastins hinget in oersjoch fan de rike, resinte skiednis fan Snits. De gemeente hat in oprop dien om taastbare oantinkens oan de tweintichste iuw yn te leverjen. Fan al dizze foarwerpen is in Sneker Wall of Fame, ofwol Ut Sneeker Muurke makke. Hjir is ek in list fan Wetterpoarters (eareboargers, en winners fan de Wetterpoartespjelde ) te finen. Yn augustus 2011 is it muorke ûntmantele nei de gemeentlike weryndieling, it muorke mei Snitsers wie net langer passend yn it gemeentehûs fan de nije gemeente Súdwest-Fryslân neffens boargemaster Apotheker.
Ben Verbrugge
thumb|170px|right| thumb|170px|right| Ben Verbrugge (Rotterdam, 7 novimber 1953) is in byldzjend keunstner út De Haach.
Verbrugge die in oplieding MU-A tekenjen tusken 1973-1977 op de Keninklike Akademy foar Byldzjende Keunsten yn De Haach. Sûnt begjin 1999 wurket er alle wykeinen yn syn atelier.
Underwerpen en ynspiraasje komme fuort út wat minsken driuwt: eangsten, driften, langstme en bline flekken. Geandewei it wurkjen ûnstiet by him faak in byld of in idee. Dy syktocht jout de spanning dy't Verbrugge siket. Boeiend fynt Ben ek de algemy tusken him en de materialen en de reaksje fan materialen op inoar. Nei de Keninklike Akademy en benammen sûnt begjin 1999 wurke hy allinnich mei oaljeferve. It meast fielt er him oanlutsen ta figuratyf wurk. Verbrugge wurket mei abstrakte bylden en benammen de lêste tiid hieltiten mear figurative eleminten.
Meast brûkt er ferskate materialen as oaljeferve, grafytstift, sân en yn 2009 benammen lakferve en beits omdat dizze minder foarspelber en dus spannender binne (mear 'algemy'). Troch it abstrakte karakter fan syn wurken bliuwt der foar de taskôger altyd wat te rieden oer.
Eksposysjes fan syn wurk wienen yn it STOZ-Theater yn Scheveningen (2001), by Stichting ORION te Rotterdam (2003), Culi-Consult yn Flissingen (2007) en by Het Lab yn Middelburch (2008).
Drouwen
Drouwen is in iesdoarp op de Hûnsrich yn de gemeente Borger-Odoorn yn Drinte.
Lizzing
Oant 1998 hearde Drouwen by de doetiidske gemeente Borger, dy't doe opgie yn de gemeente Borger-Odoorn. It doarp leit tusken Borger (suden) en Gasselte (noarden). Bewesten leit it bosk Drouwenerveld mei brântoer, heidereservaat en de dobben Smitsveen, Meeuwenveen, Watermolenveen, Lunsveen en Meindersveen. Benoarden Drouwen leit it Drouwenersân, dêr't de eastlike helte fan in grutte heideflakte mei sânferstowing is; de westlike in boskgebiet mei kafee-restaurant en bungalowpark. Fjild en sân yn it gebiet om it doarp hinne lûke in soad toeristen oan.
Skiednis
Yn 1381-83 waard sprutsen fan Druwen in den kerspel to Borgheren. De namme betsjut: op of by de druw (ikker- of boulân; druwen = bebouwe). Ek boarnen út 1463 en 1482 neame Druwen, ien út 1609 jout Drouwen. Besibbe mei de manljusnamme Drouwe, Druwe en Dru wurdt nei alle gedachten net as werkikheid achte.
De hunebêden D 19 en 20 wienen de earste dy't mei moderne archeologyske techniken ûndersocht waarden yn 1912 ûnder lieding fan J.H. Holwerda. Drouwen wie ien fan de njoggen marke- en feangenoaten betreffende it Konvenant fan 1817 mei de stêd Grins oer de turfôffier oer it Stadskanaal. Yn de Drouwenerfeanen begûn de ôffier yn 1822. Yn de tiid fan de ôfskieding skate Drouwen him tsjerklik ôf fan Borger. It wie eartiids in tige earm doarp: De moezen ligt er dood veur de spinde (breakast) en die er nog bint, die staot bokkie um 't katoen oet de laamp te vreten... Skelnammen foar de ynwenners: Bontrokken, Poepen, Dikbillen, Steenkloppers, Stoetkonten en Mikken.
Alfred Rust
Alfred Rust (4 july 1900, Hamburch - 14 augustus 1983, Ahrensburg) wie in Dútske archeolooch.
Alfred Rust wie fan ienfâldich komôf, wie in gelearde Elektrikermeister, dy't troch lêzingen oan de Hamboarske Folkshegeskoalle niget oan archeology krige.
Foar in better begryp fan de oarsprong fan de Midden-Europeeske paleolityske stienen ark reizge de archeologystudint Alfred Rust 1930 op de fyts fan Hamburch oer de Balkan en Turkije nei it Heine Easten. Dêr ûntdekte hy mei de grotten fan Jabrud ien fan de wichtichste paleölityske fynplakken yn it Heine Easten. De aventoerlike ferhalen oer de ûntdekking en de resultaten dêrfan yn de jierren 1931 - 1933 yn Jabrud trochfierde opgravings waard troch Rust publisearre yn in taheaksel fan it tydskrift Offa.
Rust, dy't letter full-time wurke yn in elektrotechnysk bedriuw en yn it earstoan as amateur gou, waard troch de noarddútse prehistoarikus Gustav Schwantes oanmoedige. Hy bewiisde it bestean fan Iistiidminsken yn it Ahrensburg-Meiendorfer Tunneltal (by Hamburch) yn de 1930er jierren troch opgravings. Hy fûn ark makke fan rindiergeweien en fjoerstien en bonken fan offerbisten en koe sjen litte dat rindierjagers út de let-paleolityske Hamburchkultuer oan de ein fan de iistiid, foar ûngefear 15.000 jier, yn dizze kriten jage hienen. Yn de waarmere perioade dêrnei libben hjir sa'n 13.400 jier lyn de jagers fan de Callenhard-Magdalenien kultuer, dy't dan troch in nije kâlde perioade 12.700 jier lyn, nochris de rindierjagers yn Ahrensburchkultuer folgen.
Nei de Twadde Wrâldkriich wie Rust wittenskiplik meiwurker pre- en iere skiednis. Rust bestudearre ûnder oare de wurktúchfoarmen fan it Paleolitikum, guon fan syn útkomsten binne fersmiten troch modern ûndersyk.
Syn lidmaatskip fan Ahnenerbe is Rust op in protte krityk kaam te stean, de feestlikheden by syn hûndertste jierdei yn Ahrensburg waarden ôfsein. Syn eareboargerskip bleau bestean, yn septimber 2005 waard dit Alfred-Rust-kuierpaad ynwijd.
Earedoktor
Rust waard 1940 troch de Universiteit fan Kiel in earedoktoraat ferliend. Yn 1965 beneamde de stêd Ahrensburg him ta eareboarger.
Douwengakoai
thumb|Baggerjen yn de koai thumb|Baggerjen
De Douwengakoai is in rêstende einekoai, oan de râne fan de Louwsmarpolder yn Suwâld. De koai is yn 2011 wer op de winske djipte baggere. De fangearm fan de koaiplasse is opskjinne en der is in nije daam mei ynlit komt.
De einekoai foldocht dêrmei wer oan de easken fan registraasje.
Piersmastins
Piersmastins wie in stins yn Flânsum by Raerd, gemeente Boarnsterhim, mar de krekte lokaasje is (noch) net bekend. Fan stins en stinswier is neat werom te finen.
Suffridus Petrus skreau yn 1593 dat Rixt Feickes fan Piersma de mem fan Joachim Hoppers wie. Har heit Feicke en har pake Tarquinius (Tierck) wienen stedsbestjoerders yn Snits, har oerpake wie Aeltse Piersma. Tierck wie troud mei Rixt Tierxma, in dochter fan Douwe Sickes Tierxma, dy't ek yn it stedsbestjoer fan Snits siet. It stamgoed fan dizze Piersma's lei yn Raerd, dêr't se yn de tsjerke harren grêfmonuminten hiene en dêr't yn 1593 Piersmastins (Piersmana arx) noch oanwêzich wie. Ek de sate Tierxma, it stamgoed fan de Tierxma's lei ûnder Raerd, nammentlik op Flansum.
Bauke Mollema
Bauke Mollema (Grins, 26 novimber 1986) is in Grinslânsk hurdfytser fan etnysk Frysk komôf. Mollema, dy't berne is yn de stêd Grins en grutbrocht is yn Súdhorn, hat Fryske âlden en ried fan 2008 oant 2012 by de Rabobank. Sûnt 2015 rydt Mollema foar de Amerikaanske ploech Trek.
Karriêre
Mollema begûn yn 2006, as hurdfytser by Team Löwik Meubelen. Mar al oan de ein fan it jier gie er oer hy nei de opliedingsploech fan Rabobank. Yn 2008 hat Bauke Mollema in kontrakt by it Rabobank ProTeam. Mollema makke syn debút yn de Omgong fan Romandië, dy't er troch in fal net útfytse koe. Syn folgjende koers wie pas yn augustus, de Omgong fan Burgos; hy waard dêr 15e. Yn de Omgong fan Dútslân helle er it sânde plak yn it algemien klassemint. Yn de maitiid fan 2009 waard Mollema noch 16e yn de Omgong fan Kalifornje. mar it fierdere foarseizoen wie foar Mollema net wat er der fan ferwachte hie en yn april die bliken dat Mollema de sykte fan Pfeiffer hie. En kaam dêrtoch yn 2009 fierder net mear yn aksje. Yn 2010 die Bauke foar it earst mei oan in grutte omgong, de Omgong fan Itaalje, hy einige op it 12e plak yn it einklassemint. Yn 2011 ried Mollema foar it earst de Omgong fan Frankryk en de Omgong fan Spanje, yn de Omgong fan Frankryk einige er noch as 70ste mar yn de Omgong fan Spanje waard er 3e yn it einklassemint en mei 122 punten winner fan it punteklassemint. De Omgong fan Frankryk 2012 ried Mollema ta gefolch fan in tal falpartijen net út. It jier dêrop kaam Mollema sterk werom en waard kreas 6de yn it einklassemint. Tidens de Omgong fan Spanje wûn mollema foar it earst in etappe yn in grutte omgong, de 17de etappe, in flakke rit oer in ôfstân fan 189 km fan Calahorra nei Burgos. Yn 2014 behelle Bauke Mollema foar it earst in poadiumplak yn in hurdfytsklassiker hy waard twadde yn de Clásica San Sebastián, yn 2016 wist er dizze klassiker sels te winnen. Ek die Mollema yn 2016 mei oan de Olymyske Simmerspullen yn Rio de Janeiro hy waard hjir yn de dykwedstriid 17e. Yn 2017 wûn Mollema foar it earst in etappe yn de Omgong fan Frankryk yn de 15e etappe in heuveleftige rit oer in ôfstân fan 189,5 km fan Laissac nei Le Puy-en-Velay wie er syn konkurinsje te fluch ôf. Omgong fan Frankryk fan 2020 wie de twadde kear dat Mollema der net yn slagge de omgong út te fytsen mar yn de Omgong fan Frankryk 2021 wie er nei in solo fan 42,7 kilometer. de winner fan de 14e etappe, in heuveleftige mar oer in ôfstân fan 183,7 km mei de finish yn Quillan. Nei de Omgong fan Frankryk gie Mollema fan start by de dykwedstriid op de Olympyske Simmerspullen yn Tokio. Bauke Mollema einige efter Tadej Pogačar krekt neist it poadium. Yn 2022 waard Bauke Mollema yn Emmen Nederlânsk Kampioen tiidriden.
Los Angeles Times
De Los Angeles Times, ek wol ôfkoarte ta L.A. Times, is in deistich ferskinende krante yn 'e Amerikaanske stêd Los Angeles, dy't sûnt 1881 bestiet. It is de wichtichste krante fan 'e Amerikaanske westkust, mei de op fjouwer nei grutste sirkulaasje fan it hiele lân (nei USA Today, The Wall Street Journal, The New York Times en de New York Post). De oplaach bedroech yn 2013 krapoan 654.000 eksimplaren op wurkdagen en 954.000 op snein.
Skiednis
De earste edysje fan 'e Los Angeles Times ferskynde op 4 desimber 1881 as de Los Angeles Daily Times, ûnder it liederskip fan Nathan Cole jr. en Thomas Gardiner. De krante waard printe troch Jesse Yarnell en T.J. Caystile fan 'e drukkerij Mirror Company. Doe't begjin 1882 bliken die dat Cole en Gardiner de drukkosten net opbringe koene, diene se de krante oer oan Mirror. S.J. Mathes, dy't dêr ûnderwilens kompanjon wurden wie, stie derop dat it bedriuw trochgie mei it útbringen fan 'e Times. Mar pas yn july 1992, doe't Harrison Gray Otis as haadredakteur oansteld waard, begûn de krante winst te meitsjen. Letter naam Otis de Mirror Company oer, sadat er sels eigner fan 'e krante waard.
Under Otis syn haadredakteurskip fitere de Los Angeles Times de útwreiding fan 'e stêd Los Angeles och sa oan en stipe de krante it krewearjen fan 'e gemeenteried om 'e drinkwetterfoarrie yn 'e ôfhandige Owensdelling yn besit te krijen. De Los Angeles Times kearde him ek bot tsjin 'e foarming fan fakbûnen, wat late ta de bomoanslach op 'e redaksje op 1 oktober 1910. Twa foaroanmannen fan in fakbûn, de bruorren James en Joseph McNamara, bekenden dêr úteinlik skuld oan.
Nei it ferstjerren fan Otis, yn 1917, gie de Los Angeles Times oer yn 'e hannen fan syn skoansoan Harry Chandler, dy't sels yn 1944 wer opfolge waard troch syn soan Norman Chandler. Dyselde hie sadwaande de lieding oer de krante doe't Los Angeles nei de Twadde Wrâldoarloch oan in flugge groei ta ien fan wrâlds grutste metropoalen begûn. Mei de stêd woeks ek it tal lêzers fan 'e Los Angeles Times bot oan. Ien fan 'e fjirde generaasje fan 'e útjouwersfamylje, Otis Chandler, wie fan 1960 oant 1980 eigner fan 'e krante. Hy besocht erkenning te krijen foar de Los Angeles Times, dy't as in krante fan 'e westkust yn 'e machtssintra yn it noardeasten fan 'e Feriene Steaten net folle omtinken krige. Om dat te feroarjen, foarme er de krante om nei foarbyld fan The New York Times en The Washington Post. Dat die fertuten, want yn 'e 1960-er jierren allinne al wûn de Los Angeles Times fjouwer prestizjeuze Pulitzerprizen, mear as yn 'e foargeande njoggen desennia byinoar.
Drugskartel
In drugskartel is in kriminele organisaasje dy't de bedoeling hat om drugs fan it iene lân nei it oare te smokkeljen om se yn it lân fan bestimming te ferkeapjen oan brûkers of oan oare drugsdealers. Sokke organisaasjes rinne útinoar fan loskes ûnderholden priisôfspraken tusken yndividuële drugshannelers oant formalisearre kommersjele ûndernimmings. As sadanich binne drugskartels in foarm fan organisearre misdie. De term komt út 'e tiid dat de grutste organisaasjes yn dizze sektor fan 'e kriminele ûnderwrâld in oerienkomst sleaten oer de ûnderlinge koördinaasje fan 'e produksje en distribúsje fan kokaïne. Sûnt dy oerienkomst net mear funksjonearret, binne drugskartels yn ekonomyske sin eins gjin echte kartels mear, mar de term wie tsjin dy tiid ynboargere rekke en wurdt no rûnom brûkt foar eltse drugsrelatearre kriminele organisaasje.
Los Angeles Times
Prizen
De Los Angeles Times rikt op jierlikse basis yn ferskate kategoryen prizen út foar literatuer, de Los Angeles Times Book Prizes. Dy besteane sûnt 1980 en der is in jildbedrach fan $1.000 it stik oan ferbûn.
Drugskartel
De machtichste drugskartels op it mêd fan kokaïne wiene foarhinne it Medellínkartel en it Calikartel út Kolombia, oant dy har macht yn 'e 1990-er jierren yn it neigean rekke. Tsjintwurdich is de hannel yn kokaïne sterk fersnipele. De Kolombiaanske drugskartels binne noch altyd machtich, mar ek de Meksikaanske drugskartels hawwe in ûnbidige soad ynfloed. De hannel yn heroïne wurdt foar in grut part behearske troch de Afgaanske drugskartels yn 'e saneamde Goudene Healmoanne en de Birmeeske drugskartels yn 'e saneamde Gouden Trijehoek.
De struktuer fan in drugskartel yn Latynsk-Amearika, dat benammen hannelet yn kokaïne, is sa: In oare groep, dy't mar marzjinaal belutsen is by it drugskartel, mar dochs fan krúsjaal belang is, wurdt foarme troch de drugsprodusinten. Yn it gefal fan 'e Latynsk-Amerikaanske drugskartels giet it dêrby om (faak earme) boeren dy't de kokaplant ferbouwe en de blêden oan it kartel ferkeapje. Oare groepen dy't mei ien foet bûten it kartel steane, binne finansiers en wytwaskers, en ek de leveransiers fan 'e wapens dy't de leden fan it kartel brûke.
It Amelân
It Amelân (Nederlânsk: Ameland) is ien fan de fiif Westfryske eilannen. It is in gemeente, dy't in oerflak fan 268,5 km² beslacht (wêrfan 209,67 km² wetter), en in kustline fan 55,2 km hat. De gemeente hat ynwenners.
Plakken
It haadplak fan it eilân is Nes, en de oare plakken op it eilân binne: Ballum, Bueren en Hollum.
Skiednis
Krekt hoe lang at it Amelân al bewenne wurdt, is net wis. It begjin fan de skiedskriuwing oer it Amelân is lykwols de stifting fan it kleaster Foswert yn 889. Oant 1405 hearde it eilân by Ferwerderadiel. Nei 1405 stribben de hearren fan it Amelân, it geslacht Van Cammingha ta in ûnôfhinklike steat, wat it eilân oant 1795 west hat. Nei de Frânske tiid waard it Amelân in gritenij fan Fryslân en by de ynfiering fan de gemeentewet, yn 1851, in gemeente.
It eilân hat yn de rin fan de tiid ferskate doarpen ferlern, oan de see en oan it sân. Yn de 18e iuw drige de Slinke it eilân sels yn twaen te brekken, mar minsk en natoer hawwe dit net barre litten. Fan 1872 oant 1882 hat It Amelân fia de Amelânske Daam mei de wâl ferbûn west. Om't de see machtiger wie as de minsk, hat men de daam opjaan moatten, mar by leech wetter kin men der hieltiid noch parten fan lizzen sjen. 300px|thumb|Kaart fan gemeente Amelân
Ferdieling gemeenteried
De gemeenteried fan It Amelân bestiet út 11 sitten. De útslaggen fan de gemeenteriedsferkiezings binne sûnt 2018:
Taal
Op it Amelân wurdt Amelânsk sprutsen, ien fan de dialekten fan it Stedsk. Al is dit fan oarsprong in mingtaal tusken Frysk en Hollânsk, it Amelânsk stiet no sa fier fan it Frysk ôf dat de measte ynwenners gjin Frysk ferstean kinne.
Fear
Oftocht fan de daam, hat de ferbining fan it Amelân mei de wâl altyd in fear west. Dat fear giet fan Nes nei Holwert yn Dongeradiel. Oant likernõch 1940 hie West-Amelân in eigen fear, dat fan de Ballumer Bocht nei Swarte Harne gie.
Champs-Élysées
thumb|right|300px|De Champs-Élysées yn de simmer De Champs-Élysées (folút Avenue des Champs-Élysées) is de meast djoere en breedste strjitte fan Parys, dy't ferneamd is nei de Elysyske Fjilden (letterlik: "Leane fan de Elysyske Fjilden"). Troch de bioskopen, kafees en winkels is it ien fan de ferneamdste strjitten fan de wrâld. Mei in hier fan trochstrings mear as €900.000,- per jier per 100m² is it ek noch ien fan de djoerste strjitten fan de wrâld. De namme is ôfkomstich út de Grykske mytology, wêryn de Elyseeske fjilden it ferbliuwplak is fan de gelokkigen.
De Champs-Élysées stiet bekend as de moaiste strjitte fan de wrâld. It lûkt dan ek in soad rike en ferneamde minsken oan. De komst fan ynternasjonale winkels lykas McDonalds en Starbucks soarge foar in feroaring yn it oansjen fan de strjitte. De gemeente hat besletten om dizze banalisearring tsjin te gean. Sa hat de gemeente de Sweedske winkel H&M ferbean om in filiaal te iepenjen yn de strjitte.
Skiednis
De Champs-Elysées wie earst in leane mei fjilden en merkepleinen. Oant yn 1616 Maria de Medici der de lange tún fan de Tuilerieën út te wreidzjen. In iuw letter yn 1716 is op de kaart fan Parys noch hieltyd sichtber dat de strjitte noch net ien lang gehiel is. Yn 1724 waard it ien gehiel en waard de strjitte ferlingd.
Oan 'e ein fan de 18e iuw wie de Champs-Elysées in populêre strjitte. De beammen wienen sa dik wurden dat der rjochthoekige gersfjilden kamen. De tunen fan de huzen lâns de Fauborg St honore, fergroeiden mei de beplanting lâns de Champs-Elysées. De grutste fan dizze huzen wie it Elysée, in heale sirkel fan huzen dy’t no de noardside fan de rotonde om de Place de la Concorde foarmet. Keninginnen Marie Antoinette folge muzyklessen yn it grutte Hotel de Crillon oan it plein. De Champs-Elysées waard eigendom fan de stêd yn 1828. Dêrnei waarden der stoepen, fonteinen en gaslantearns oanlein. Troch de jierren hinne is de strjitte ferskillende kearen ferboud. De lêste kear wie yn 1994, doe binne de stoepen breder makke. thumb|250px|De befrijing fan Parys troch de [[Feriene Steaten|Amerikanen yn 1944]] De Champs-Elysées hat faak it toaniel west fan grutte militêre paraden lykas de yntocht fan de Dútsers nei de slach om Frankryk op 14 juny 1940. Mar ek de yntocht fan de Amerikanen nei de befrijing fan Parys op 25 augustus 1944.
De Boarn
De Boarn is in rivier yn Fryslân, dy't rint fan Bakkefean oant Jirnsum. Eartiids rûn De Boarn foarby Raerd dêr't er útkaam yn de Middelsee. De Boarn waard eartiids ek wol Borne, Bornde, Bordine en Burdine neamd. De namme komt wierskynlik fan it wurd 'boarne'.
Rin fan De Boarn
De middenrin rûn earder oer Warniahuzen en Easterboarn nei Aldeboarn. De âlde rin fan de rivier giet, mei underbrekkings, fierder oant er by Nij Beets in oare Skipsleat krúst. Yn in kanalisearre foarm, en mei in ûnderbrekking, rint De Boarn as it 'Alddjip' fierder oant de rivier tegearre komt mei it Nije Djip, de ferlinging fan de Nije Feart.
Fan dêr rint de rivier as de "De Boarn" fierder nei it westen, troch Aldeboarn, nei Nes en Akkrum. Tusken dizze twa doarpen is De Boarn yn 1993 yn in nij bêd lein, dat fia it Leppe-akwadukt oer de A32 giet.
Yn Akkrum hat de rivier twa earms: de Alde Boarn, dy't troch de binnenbuorren rint, en de Nije Boarn, dy't dêr oan de noardkante omhinne lein is. Oan de westkant fan it doarp komme de earms wer byelkoar en fan dêr giet de rivier as de Krûme Knilles nei Aldskou. Hjir krúst de âlde rin fan de rivier it Prinsesse Margrietkanaal en giet as it Rak fan Ungemak by Jirnsum lâns, nei de Jirnsummersyl. Mar hjir rint it wetter al sûnt de oanlis fan de Alde Wjittering krekt de oare kant út.
Foarby de syl hjit de âlde rin fan De Boarn de Mûzel, en giet sa fierder nei Raerd.
Foarby Raerd kaam de Boarn út yn de Middelsee. Faak wurdt oannaam dat De Boarn hjir oarspronklik nei it noarden draaide, en dat de Middelsee fan oarsprong de slenk wie dêr't De Boarn troch nei it noarden rûn, nei de Waadsee. It soe ek kinne dat doe't de Middelsee noch net sa grut wie, De Boarn fierder gong nei it westen, en fia de Marneslinke yn de Waadsee út kaam. Yn dat gefal is de Middelsee earst de ûnderrin fan De Boarn wurden doe't de ferbining tusken dy twa ta stân kaam.
Yn alle gefallen lizze tusken Skylge en it Amelân it Borndjip en it Bornrif, dat der hat dúdlik in tiid west dat De Boarn hjir yn de Noardsee út kaam.
Skiednis
Oan de hân fan de geologyske kaarten fan de Ryks Geologyske Tsjinst en de Bosatlas fan 1939 hjirûnder de skiednis fan De Boarn:
Ungefear 10.500 jier lyn kaam de see oant it hjoeddeiske Beetstersweach. De Boarn streamde besuden Beetstersweach de see yn.
Ungefear 7000 jier lyn wie der in ynham tusken Skylge en Flylân, mei besuden de strânwâl in lytser waad mei in strook fean de iggen bylâns. Dy ynholte rûn, rjochting Beetstersweach, by heechwetter ûnder. Op it súdlikste punt fan dy ynham mûne de Boarn út.
Ungefear 4.300 jier lyn wie dy útholte ferbrede en útdjippe oant de Middelsee, mei klaai bylâns it wetter en in feanstrook oan de lânside, tusken Aldeboarn en Beetstersweach. By Akkrum rûn dy klaaistrook yn noardlike rjochting. Dêrom bûcht De Boarn hjir no noch nei it noarden ta ôf. Doe kaam de Boarn oer Jirnsum, by Raard yn de Middelsee út.
Om 1200 hinne wie de Middelsee safier tichtslike dat der foar De Boarn in ôfwetteringskanaal nei de Snitser Mar groeven wurde moast.
Slach oan de Boarn
Yn de iere Midsiuwen hat oan De Boarn by Jirnsum in fjildslach west tusken de Friezen en de Franken, de Slach oan de Boarn.
Boarnster Ie
Eastlik fan Bakkefean (bûten de Fryske grins) moat earder ek noch de Boarnster Ie rûn ha. Dat wie fan de 16e oant de 19e iuw. Dat rivierke waard doe ek wol Swarte Ryt neamd.
Kirchspiel Garding
thumb|Lizzing Garding, Kirchspiel  is in plak yn de Dútske dielsteat Sleeswyk-Holstein en makket diel út fan it distrikt Noard-Fryslân. Kirchspiel Garding hat 350 ynwenners (2010).
Ekonomy
Lânbou is it wichtichst foar de ekonomy fan de gemeente.
Suderseemuseum
thumb|Kalkûnen út [[Akersloot]] thumb|Huzen It Suderseemuseum is in museum yn Inkhuzen dat oprjochte is yn 1949. It waard yn 't earstoan oprjochte om de fiskerijkultuer fan de plakken om de Sudersee út de perioade 1880-1932 fêst te lizzen, mar men hat no as doelstelling om Nederlânske keunst, kultuer en erfgoed, op de grins fan lân en wetter, sjen te litten. It museum bestiet út in gebou en in museumpark. Fan it parkearplak is it museum mei in boat te berikken.
Bûtendoar is it Suderseemuseum in kuierpark mei autentike âlde pânnen út it eardere Suderseegebiet. Sa binne der in mûne, in kalkûne, tsjerkje, in klompmakkerij, in skoalle, in kapper, in ielrikkerij, in snobbersguodwinkelsje, haventsje, dêr't wat âlde boaten lizze, sa as in botter.
Omtinken Fryslân
Foar it struktuerplan fan it museum hawwe ek dielen fan Hylpen en Starum (± 1830) model stien nei gegevens fan it primitive kadaster. Der steane in fiskerswente út Koehoal, in dykhûs út Hylpen, in "skipmakkershûs" út Harns, in ieshok út Moddergat, twa fiskershúskes út Peazens-Moddergat, in poldermûne út de Fûgelhoeke ûnder Himmelum en in ophelbrêge út Jorwert.
Kröller-Müller Museum
thumb|right|Yngong fan it museum It Kröller-Müller Museum is in museum foar moderne keunst, yn it Nasjonaal Park De Hege Feluwe te Otterlo yn de Nederlânske provinsje Gelderlân. It museum en it neistlizzende byldenpark, mei-inoar sa'n 25 ha, hawwe ynternasjonale bekendheid. Jierliks komme der mear as 250.000 besikers út binnen- en bûtenlân.
It museum is neamd nei Helene Kröller-Müller, dy't, advisearre troch keunstpedagooch H.P. Bremmer, in grut part fan de samling gearfandele. thumb|Helene Müller en [[Anton Kröller, om 1888]]
It museum is yn opdracht fan de Kröllers ûntwurpen troch de Belgyske arsjitekt Henry Van de Velde. It waard yn 1938 iepene. It gebou is tsjintwurdich eigendom fan de Steat (Ryksgebouwetsjinst), dy't it yn 1977 útwreidzje liet mei ûnder oaren eksposysjesealen, depots en in nije yngongshal, nei ûntwerp fan arsjitekt Wim Quist.
Yn 1961 liet de doetiidske direkteur Bram Hammacher it museum útwreidzje mei in byldepark. Yn 1963 folge Rudi Oxenaar Hammacher op en fan 1990 oant 2011 wie Evert van Straaten de direkteur. Hy waard opfolge troch Lisette Pelsers.
Samling
It museum hat yn wrâldferneamde kolleksje skilderijen en tekeningen fan de keunstskilder Vincent van Gogh op 'e noed. Dêrneist is der in rike samling moderne en hjoeddeiske keunst dêr't mear as 400 wurken (ynternasjonale avant-garde út de jierren '60 oant no) út de eardere kolleksje Visser ûnder binne; sa as wurk fan Anselm Kiefer, Richard Long en Ellsworth Kelly. Yn 2005 waard in legaat, besteande út 28 wurken en korrespondinsje, út de neilittenskip fan Rudi van Deventer (soan fan de museumdirekteur yn de oarlochsjierren) oangien.
Der is wurk fan ûnder oaren:
Keatsmuseum
It Keatsmuseum (brûkt ek de Nederlânske foarm Kaatsmuseum) is in museum yn 'e Fryske stêd Frjentsjer, dat folslein wijd is oan it keatsen. Dat in museum op it mêd fan dy sport yn Frjentsjer stiet, is net tafallich, mei't Frjentsjer troch de dêr eltse simmer organisearre PC (de wichtichste keatswedstryd fan it jier) it sintrum fan it keatsen is.
Utstallings
It Keatsmuseum waard yn 1972 iepene, en is dêrmei (nei eigen sizzen) it âldste sportsmuseum fan Nederlân. It wurdt beheard troch it Keninklike Nederlânske Keatsbûn (KNKB), en omfettet fêste tentoanstellings dy't de skiednis en ûntwikkeling fan 'e keatssport en syn kulturele betsjutting sjen litte. Fierders hat it museum wikseljende útstallings dy't wijd binne oan beskate bysûndere keatsers, ferienings of oare tema's. Sa wie der yn 2003 in tentoanstelling oer "150 jier PC". Ek binne der orizjinele keatsprizen en earetekens útstald. Op it keatsfjild by it museum kin in keatstrening folge wurde.
De Goes (mole)
De Goes (ek De Guos) is in poldermûne tichtby de buorskip Iezumasyl yn de gemeente Noardeast-Fryslân.
Keatsmuseum
Adres
Fan 1995 oant 2014 siet it Keatsmuseum op 'e boppeferdjipping fan it histoaryske Camminghahûs, in âlde stêdstins op it adres Foarstrjitte 2, deunby de Bredepleats en de Martinytsjerke. Op 'e ûnderferdjipping fan it gebou siet yn dy jierren in filiaal fan 'e Friesland Bank. Doe't de bank yn 2013 fallyt gie, waard it gebou ferkocht (sûnt sit der in bakkerij mei in eigen ythoeke). It Keatsmuseum is sadwaande yn 2014 ferfearn nei de oare ein fan 'e Foarstrjitte, dêr't it no fêstige is op nûmer 76, deunby it Sjûkelân, dêr't de PC ferkeatst wurdt.
De Goes (mole)
Skiednis
De Goes, in mealreeë muonts, dy't sawat in kilometer súdwestlik fan Iesumasyl oan de Suder Ie stiet, waard om 1850 hinne yn opdracht fan in pleatslike boer foar it bemeallen fan de Guozzepolder binnendyks boud. De houten achtkante mûne mei lege stiennen fjildmuorren is dekt mei fertikale houten dielen en hat in flecht fan 10,60 m.
De mûne ferlear syn funksje yn 1962 nei de ruilferkaveling fan dit gebiet. Trije jier letter waard de Goes oankocht troch de eardere gemeente East-Dongeradiel, dy't him yn 1970 restaurearje liet. Dêrby ferdwûn de selsswichting, dy't de mole foarhinne op beide roeden hie. Yn 1988 krige De Goes in nije as fan getten izer.
De mûne, yntiids eigendom fan de Stifting Monumintebehâld Noardeast-Fryslân, is net te besichtigjen.
Eilert Reinalda
Elardus Augustini Reinalda (? - Langwar, 27 oktober 1610) wie in klassikus.
It wie de soan fan Auke Reinalda. By syn twadde houlik troude er mei Saek, dochter Sake fan Rinia, grytman fan West-Dongeradiel, en widdo fan Gale Hania. Yn 1584 wie er op de lândei yn Frjentsjer oanwêzich en tekene dêr de lêste ôfswarring fan Filips II. Hy wie deputearre dy't mei syn freonen Gellius Snecanus en Henricus Schotanus de Stichting fan de Fryske Hegeskoale befoardere. Wie heechlearaar Latyn en wolsprekkendheid yn Frjentsjer (1587 ), grytman fan Doanjewerstâl (1591) en kurator fan de Hegeskoalle (1604).
Somerton (Norfolk)
De tsjerke West Somerton St Mary is ien fan de 124 rûnetoertsjerken yn Norfolk.
Reus fan Norfolk
Op it tsjerkhôf leit Robert Hales, de 'Reus fan Norfolk'. Hy waard dêr yn 1820 berne as ien fan njoggen bern. Hales waard 2,35 m lang en goed 200 kilo swier, wurke yn it sirkus en moete keninginne Victoria. Letter hie er in pub yn Londen. Doe't syn sûnens minder waard gie er werom nei Norfolk, dêr't er yn 1863 stoar.
Suderbuorren
Suderbuorren is in buorskip yn de gemeente Ljouwert. Suderbuorren leit besuden Himpens by de Nauwe Greuns. De namme komt ek foar as Zuiderburen, Suiderbuurt en Zuyder Buiren.