cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Richard Corliss
Richard Corliss (folút: Richard Nelson Corliss; Philadelphia, 6 maart 1944 – New York, 23 april 2015) wie in Amerikaansk sjoernalist, tydskriftredakteur, filmkritikus, filmhistoarikus en publisist. Hy waard benammen bekend as filmkritikus foar it tydskrift Time.
Jonkheid en oplieding
Corliss waard yn 1944 berne yn Philadelphia, yn 'e Amerikaanske steat Pennsylvania, as de soan fan Paul William Corliss en dy syn frou Elizabeth Brown McCluskey. Hy groeide ek op yn Philadelphia, dêr't er nei de middelbere skoalle fierder learde oan it Sint-Joazefskolleezje (no de Sint-Joazefsuniversiteit). Dêr ûntfong er in bachelortitel foar't er oan 'e Columbia Universiteit yn New York in mastergraad yn filmstúdzjes behelle.
Karriêre
Corliss begûn syn karriêre yn 'e sjoernalistyk doe't er yn 1966 yn 'e tsjinst kaam fan it tydskrift National Review, dêr't er oant 1970 bleau. Hoewol't dat blêd de namme hie konservatyf te wêzen, beskôge Corliss himsels as in progressyf. Yn 'e 1970-er jierren skreau er foar New Times, Maclean's en it SoHo Weekly News. Teffens wied er fan 1970 oant 1990 haadredakteur fan Film Comment, in blêd dat publisearre waard troch de Film Society of Lincoln Center. Yn dy hoedanichheid holp er om mear omtinken te skeppen foar de senarioskriuwer yn it filmproses.
Yn 1980 kaam Corliss as filmkritikus yn 'e tsjinst by it foaroansteande tydskrift Time. Yn dy hoedanichheid gied er elts jier nei it Ynternasjonaal Filmfestival fan Cannes, yn 'e mande mei oare foaroansteande Amerikaanske filmkritisy, lykas Roger Ebert en Todd McCarthy. Hy wie ek in fêste gast op it Ynternasjonaal Filmfestival fan Feneesje en it Ynternasjonaal Filmfestival fan Toronto. Hy siet yn it bestjoer fan it Filmfestival fan New York, mar stapte yn 1987 op nei't syn freon Richard Roud oan 'e kant set wie as direkteur.
Behalven foar Time skreau Corliss ek foar oare tydskriften en hied er û.m. in kollumn oer nostalgyske popkultuer mei as namme That Old Feeling. Yn 'e 1990-er jierren wied er út en troch te gast yn it praatprogramma fan Charlie Rose, faak yn 'e mande mei û.o. Janet Maslin. Fierders skreau Corliss ferskate non-fiksjeboeken oer de skiednis fan 'e filmyndustry, wêrûnder in biografy fan aktrise Greta Garbo en in yngeande stúdzje fan 'e film Lolita fan regisseur Stanley Kubrick en it boek fan Vladimir Nabokov dêr't dy film op basearre is.
Priveelibben
Corliss wenne nei it ôfrûnjen fan syn stúdzje altyd yn New York. Hy troude op 31 augustus 1969 mei Mary Elizabeth Yushak, dy't konservator fan it foto-argyf fan it Museum of Modern Art wie.
Ferstjerren
Richard Corliss kaam op 23 april 2015 yn syn wenplak New York ûnder palliative soarch yn in hospys te ferstjerren nei't er in oerhaal hân hie. Hy waard 71 jier.
Gouden Bul
200px|thumb|Gouden bul fan 1356 útjûn troch keizer Karel IV fan it Hillige Roomske Ryk De Gouden Bul of krysobul (Latyn:bulla aurea) wie in dekreet útjûn troch de keizers fan it Byzantynske Ryk en letter ek troch oare Jeropeeske foarsten, benammen de keizers fan it Hillige Roomske Ryk. De term wie ynearsten ornearre foar it gouden segel dat op it dekreet ôfprinte wie, mar waard letter brûkt foar it gânse dekreet. De dekreten waarden yn West-Jeropa as gouden bul ferneamd en as chrysobullos logos yn it Byzantynske Ryk (χρυσός, krysos, Gryksk foar goud). Hast 800 jier waarden hja útjûn, mar dochs net iensidich en it joech gjin ferplichtsjen oan de oare partij. Lykwols yn de rin fan de tolfde iuw foegen de Byzantinen ûnthjittingsferklearrings ta, om't hja noed hiene foar oare foarsten dy't de Byzantynske macht ûndermynje woene. De wichtichste Gouden Bul dy't útjûn is wie dy fan 1356 troch keizer Karel IV fan it Hillige Roomske Ryk, dy't sawat de grûnwet fan it Hillige Roomske Ryk bepaalde.
Fyskatsja
Fersprieding en biotoop
De fyskatsja is lânseigen op 'e pampa's fan it Argentynske Patagoanje, en fierders yn dielen fan noardlik en eastlik Argentynje, súdlik en westlik Paraguay en súdeastlik Bolivia. Hoewol't se flaktebewenners hjitte te wêzen, komme dizze bisten ek foar yn it Andesberchtme, dêr't se berchgreiden befolkje, en likernôch deselde ekologyske nys ferfolje as marmotten yn 'e Alpen.
Uterlike skaaimerken
De fyskatsja hat trochinoar in kop-romplingte fan 45-55 sm, mei in sturtlingte fan 17-23 sm en in gewicht fan 5-9 kg. Dêrmei is it fierwei it grutste kjifdier út 'e famylje fan 'e wolmûzen (Chinchillidae). De mantsjes kinne oant twa kear sa swier wurde as de wyfkes. De tichte, sêfte pels rint op 'e rêch yn kleur útinoar fan griis oant brún (wat gear liket te hingjen mei de grûnkleur fan 'e krite dêr't de bisten libje), wylst de bealch witich is. De kop is blokkich, mei wite plakken boppe en ûnder de eagen en ûnder it kin. De mantsjes hawwe in opfallende swarte 'snor' en stive, útsteande snorhierren. Oan 'e foarpoaten hawwe fyskatsja's fjouwer teannen, en oan 'e efterpoaten trije. De sturt is hat deselde kleur as de rêch, mar einiget yn in swarte punt.
Hâlden en dragen
Fyskatsja's steane der yn Súd-Amearika om bekend dat se yn koloanjes libje, dy't yngewikkelde ûndergrûnske hoalekompleksen, saneamde viscacheras, oanlizze om dy dêrnei generaasjeslang te befolkjen. Mei-inoar kinne de gongen fan sa'n viscachera wol 300 m lang wêze. Fyskatsja's foerazjearje nachts en hâlde oerdeis rêst yn harren viscachera. It binne herbivoaren, dy't fral gerzen, krûden, sied en woartels frette, mar út en troch ek wolris blêden fan strewellen beplúzje.
De koloanjes besteane út 15-50 eksimplaren, mei dêrûnder ien of mear mantsjes, ferskate wyfkes en fierders jongen en healfolwoeksen bisten. By ûnrie wurdt der benammen troch folwoeksen mantsjes in alaarmrop utere. Dy folwoeksen mantsjes binne swalkers, dy't faak mar in jier by in koloanje bliuwe en dan wer fierder tsjogge. It hert fan in fyskatsjakoloanje wurdt sadwaande foarme troch de wyfkes, dy't ûnderling gjin rangoarder hawwe.
Status
De fyskatsja hat de IUCN-status fan "net bedrige", mei't er yn syn ferspriedingsgebiet noch rûnom foarkomt en om't de populaasje stabyl liket te wêzen. Dat is nettsjinsteande it feit dat fyskatsja's yn in soad gebieten frij fûleindich troch de minske bejage wurdt, net inkeld om it fleis en de pels, mar ek om't se mei fee konkurrearje om fretten, mei har soere urine lânbougrûn ferrinnewearje, en ûndergrûnske gongen grave dy't in gefaar binne foar minsken, mar fral foar fee en hynders.
Kastiel fan O
It Kastiel van O (Frânsk: Chateau d'Ô) is in wetterboarch yn Mortrée, noardlik fan Alençon yn it departemint Orne (Normandje), Frankryk.
Sûnt septimber 1964 is it in histoarysk monumint. Yn maaie 2002 waard ek it grutte park, dat fan de gemeente is, oan de moumintelist tafoege.
Skiednis
It kastiel waard boud op de grûn dat de widze wie fan in tige âlde Normandyske famylje, werfan't de earst bekend telch Robert d'Ô wie, dy't yn 1035 mei de hartoch fan Normandje Robert I nei it Hillige Lân op pylgertocht gyng. Mei de bou fan it hjoeddeiske kastiel waard yn de 15e uiw útein set; it waard foltôge yn de 16e iuw troch François d'O. Hy wie de lêste fan it laach en libbe sa rynsk, dat it kastiel yn in faillissemint telâne kaam.
Op it besit waard troch de Kroan beslach lein en it waard yn 1611 ferkocht oan Alexandre de la Guesle. Yn 1647 kocht de famylje Montagu it kastiel, foardat it yn 1795 yn eigendom oergyng op Charles Valentin Roques. Syn famylje brocht ek feroarings oan it kastiel oan. Sa lieten hja bygelyks de oranzjery yn de tún bouwe.
Sûnt 1841 wie de famylje Albon eigner dy't de grêften grutter makken. Under de lêste erfgenaam fan dy famylje rekke it yn ferfal en droege de grêft op. It kastiel kaam yn 1878 yn hannen fan in spekulant en it lângoed waard ferdield en los fan inoar ferkocht. Ek it meubilêr en de bibleteek waarden ferkocht.
It kastiel waard ek noch in skoft brûkt as fekânsjehûs foar bern fan marinepersoniel. Foar dat doel waard it ynterieur ferboud, werby't it kastiel in soad fan it histoaryske karakter ferlear. Doe't de skriuwer Jacques de Lacretelle it slot mei syn frou Yolande kocht setten hja útein mei in restauraasje. Hja lieten de âlde ringmuorre restaurearje, de fresko's restaurearje en de grêften wer mei wetter folrinne. It kastiel krige wer passend meubilêr en it waard iepene foar it publyk.
Ad van Luyn
thumb| Ad van Luyn (2009)
Adrianus Herman (Ad) van Luyn (Grins, 10 augustus 1935) is in Nederlânsk Roomsk-katolyk geastlike. Hy wie fan 1994 oant 2011 biskop fan Rotterdam en dêrnei biskop-emeritus.
Libbensrin
Van Luyn ûntfong syn prysterwijing op 9 febrewaris 1964 troch Giuseppe Beltrami, titulêr aartsbiskop fan Damaskus. Hy waard 27 novimber 1993 ta biskop fan Rotterdam beneamd. 12 febrewaris 1994 waard er ta biskop wijd troch Adrianus Johannes Simonis, aartsbiskop fan Utert, mei Hubertus Cornelis Antonius Ernst, biskop-emeritus fan Breda, en Tarcisio Pietro Evasio Bertone, aartsbiskop fan Vercelli, as ko-konsekrators. 11 jannewaris 2011 gong er mei emeritaat.
Konsekrator
Hy wie konsekrator fan:
Gen
In gen is yn de biology in diskrete ienheid fan erflik materiaal, wêrmei’t organismen erflike eigenskippen trochjouwe oan har neiteam. Genen binne ûnderdiel fan gromosomen en besteane út stikken DNA. Alle genen meiïnoar bepale it funksjonearjen fan de sellen dêr’t it organisme út opboud is.
Funksje
Yn de klassike genetika neffens Mendel kin it allel fan in gen dominant wêze, resessyf of yntermediêr. It dominante allel is sichtber as it yn it organisme oanwêzich is troch bygelyks in oare hierkleur of kleur fan de eagen; it resessive allel wurdt allinnich sichtber as it dominante allel ûntbrekt.
In gen bestiet yn guon organismen út yntrons en eksons. Eksons binne de kodearjende parten, de ynformaasje yn yntrons komt net werom yn it úteinlike genprodukt.
De ûntdekking fan it bestean fan alternative-splicingfaktors soarget foar in wizige definysje fan in gen. De hjoeddeistige definysje wêrby’t in gen by eukaryoaten kodearret foar in aaiwyt is net langer hâldber. Guon hawwe útsteld dat in gen as in twafâldige ynformaasjestruktuer sjoen wurde moat:
Yn de sel kinne yndividuele genen fan it DNA ôflêzen wurde en omset yn saneamd messenger RNA (mRNA). Dit proses hjit transkripsje. Oan de hân fan in kompleks regelmeganisme dat oanjout hoenear’t de sel ferlet hat fan aaiwyt dat troch it gen kodearre wurdt, wurdt útmakke hoenear’t dit mRNA makke wurde moat. Alderearst wurdt pre-mRNA oanmakke dat troch splicing omset wurdt yn mRNA. It mRNA wurdt yn de sel ôflêzen troch ribosomen mei help fan transfer RNA (tRNA molekulen dy’t helpe om de aminosoeren yn de krekte folchoarder oan te dragen. It ribosoom keppelet dizze aminosoeren oan elkoar ta in polypeptide. Dit proses hjit translaasje.
In inkel mRNA kin in grut tal kearen ôflêzen wurde, wêrby’t hieltyd in polypetidekeatling makke wurdt. Sa wurde de aaiwytkeatlings stik foar stik opboud. Meardere ribosomen kinne tagelyk oer it mRNA kuierje om aawytkeatlings te bouwen. As in aaiwytkeatling folslein is wurdt it aaiwytmolekúl (út himsels, of mei help fan in sjapperonne) teard ta in aktive foarm. Guon aaiwiten besteane út in ien inkeld polypeptide, oare út in stikmannich. Hemoglobine bestiet bygelyks út fjouwer polypeptidekeatlings.
De ynformaasjetichtens fan it DNA is troch superposysje oanmerklik grutter. In ekstreem foarbyld hjirfan is it DSCAM-gen fan de fruitmich, dat de rjochting fan de groei fan neuronen útmakket. Dit gen hat meardere kassette-eksons (exon cassette mode splicing), wêrtroch’t dit gen rekkenkundich mear as 38.016 ferskillende proteïnen jaan kin. Dêrtsjinoer sjoen is it tal fan sawat 18.000 genen fan de fruitmich ferhâldingswize lyts. It tal ferskillende proteïnen wurdt dus folle mear útmakke troch de alternative splicing fan it pre-mRNA.
De folsleine set genen fan in organisme neame jo it genoom.
It rûsde tal genen yn it minsklik genoom is nei ûnderen bysteld. De foarige rûzing wie 27.000 oant 40.000 genen, de nije rûzing is 20.000 oant 25.000 genen.
Keunstmjittich gen
In keunstmjittich gen is in troch de minske makke gen en wurdt brûkt by genetyske modifikaasje.
Genkonstruct
In genkonstrukt is in troch de minske makke kombinaasje fan in gen mei in promotor. Hjirtroch kin de genekspresje nei ferlet regulearre wurde of kinne se der bygelyks foar kieze dat it gen net mear útskeakele wurde kin, wêrtroch’t de gasthearsel in beskaat aaiwyt trochgeand meitsjen bliuwt.
Begripsskiednis
De betsjutting fan it wurd gen is sûnt de earste yntroduksje derfan, fier foar de Twadde Wrâldkriich, nochal feroare. Yn ’t earstoan wie it benammen in teoretyske konstruksje wêrfan’t it bestean ponearre waard op grûn fan observaasjes fan in tal genetyske eksperiminten, lykas foar it earst publisearre troch Gregor Mendel.
It konsept fan in gen, de lytste ienheid dy’t in erflike fariant fertsjintwurdiget, waard betocht troch Hugo de Vries dy’t doe foar’t neist noch net op ‘e hichte wie fan Mendel syn wurk. Hy neamde dizze ienheid ‘pangen’ (ferwizend nei Darwin syn hypoteze fan pangeneze). De Vries ûnderstelde dat de drager fan erflike eigenskippen yn de praktyk op molekulêre skaal te finen wêze soe. De Vries syn pangen waarden letter troch Wilhelm Johannsen ôfkoarte ta gen. Johannsen yntrodusearre ek de term mutaasje, in ûnderstelde hommelse feroaring yn de eigenskippen fan in pangen. Letter blieken de hommelse ôfwikings yn syn eksperiminten mei de grutte nachtpit (Oenothera glazioviana) lykwols gjin mutaasjes fan in pangen.
Nei de ûntdekking fan de struktuer fan it DNA waard ‘gen’ it wurd foar in part fan it DNA-molekúl dêr’t in gromosoom út bestiet. Hjoededei leit dit noch wer komplisearder. Gen is faaks noch it bêste op te fetsjen as in natuerlike ienheid fan erflike ynformaasje.
Richard Francis Burton
thumb|Sir Richard Francis Burton Richard Francis Burton (Torquay (Devonshire, Ingelân), 19 maart 1821 – Triëst, 19 oktober 1890) wie in Britsk konsul, ûntdekkingsreizger, oersetter, polyglot en oriïntalist. Hy wie ferneamd, lykwols neffens tiidgenoaten 'wreed ferneamd', om syn koppigens en syn nonkonformisme mei de Fiktoriaanske moraal.
Hy fertaalde ûnder oaren Tûzen-en-ien-nacht (The Arabian Nights yn 't Ingelsk), de Kamasûtra en The Perfumed Garden.
Om reden fan grutte talekennis en syn donker úterlik koe Burton sûnder út de toan fallen by ynlanders him bewege yn de foar Jeropeanen eksoatyske wrâlden fan it Midden-Easten en Yndia. Sadwaande wie er ien fan de earste as moslim ferklaaide westerlingen dy't Mekka besocht.
Burton wurdt faak yn ien siken wei neamd mei de Ingelske ûntdekkingreizger John Hanning Speke. Yn 1857 giene sy tegearre út Sansibar wei it East-Afrikaanske ynlân yn mei it doel om de boarnen fan de Nyl te finen. In jier lettter kamen sy by de Tanganjikamar oan. Speke ûntduts de Fiktoriamar. De freonskip tusken de manne bekuolle lykwols, ûnder mear troch skeel oer wat de wiere boarne fan de Nyl wie.
Yn 1861 waard Burton diplomaat, konsul, yn Fernando Po. Hy tsjinne letter ek yn Santos (Brazylje), Damaskus en in Triëst dêr't er yn 1890 stoar.
Burton in de literatuer
Yn it sciencefictionboek Riverworld fan Philip José Farmer, dat oer in soarte hjirneimels giet, is Richard Burton ien fan de haadpersoanen; lykwols makke dat persoanaazje hiele oare dingen mei as de wiere Burton. Oare ferneamde figueren yn it boek binne Hermann Göring en Mark Twain. De roman 'De wereldverzamelaar' (Ilija Trojanow, 2006) folget it libben en de reizen fan Burton mear sa't it wie.
Ring Ljouwert
De Ring Ljouwert of de rûnwei fan Ljouwert is de ringwei fan Ljouwert. De rûnwei bestiet út twa parten, de oarspronklike rûnwei út de 1950-er en 1960-er jierren en in part dat yn de 1980-er jierren oanlein waard as de nije eastlike rûnwei. De rûnwei leit njonkelytsen net mear 'om', mar yn Ljouwert. Om de nije neikriichske wenwiken goed oanslute te litten, waard de rûnwei doe oanlein.
De Ringwei bestiet út twa nûmere wegen:
Strjitnammen
De dyk is bekend ûnder de nammen (mei de klok mei):
De oarspronklike eastlike rûwei hat de nammen: Archipelwei, Pieter Stuyvesantwei en Drachtsterwei. Dy part wurdt lykwols offisjeel net mear as part fan de rûnwei sjoen.
Oanslutings
De Ring Ljouwert hat mei de klok mei de folgjende wichtige oanslutings:
Maksimumfaasje
De Ring Ljouwert is gjin autodyk of -wei en leit alhiel yn de beboude kom, en der jilde de maksimumfaasjes fan 50 km/o (foar de parten Noard en West) en 70 km/o (foar de parten Súd en East). By de ring del waarden der twa reade ljochtkamera's pleatst, dy't tagelyk ek kontrolearje op faasje.
Breedte fan de dyk
It part Julianaleane en Faleariusstrjitte is in 1 rydbaan mei 1 rydstripe de rjochting. Op dat part is it meastentiids tige drok, mar omreden brekme oan romteis it net mooglik him út te wreidzjen ta 2 x 2 rydstripen. Dat part fan de ring befettet trije minirotondes en ien grutte rotonde (Jeropaplein). It grutste part fan de ring (Dammeleane, Grinzerstrjitwei, Anne Vondelingwei en Aldlansdyk) is útgfierd as 2 x 2 rydstripen.
Op it Drachtsterplein komme bredere diken foar om de trochstream by ferkearsljochten fuort te sterkjen. Ek op it drokke Eastergoaplein binne der plannen foar in koarte tredde rydstripe fan de Van Harinxmabrêge ôf rjochting Aldlansdyk om de trochstream by de ferkearsljochten fuort te sterkjen, lykas op ringwegen fan oare (middel)grutte stêden ek gauris foarkomt.
Heak om Ljouwert
De Heak om Ljouwert is in nije wichtige rûnwei om Ljouwert. It kin suver as in soarte bûtenring sjoen wurde, wylst de besteande rûnwei as binnenring. De diken A31 (Harns-Ljouwert), A32 (It Hearrenfean-Ljouwert) en N31 (Drachten-Ljouwert) einigen foarhine op besteande ring op it Jeropaplein, Eastergoaplein en it Drachtsterplein. Om de drokte op de hjoeddeistige ring fuort te nimmen, waard de Heak om Ljouwert boud. De trije rykswegen slute streekrjocht op de nije dyk oan. Fan de Heak ôf waarden der nije ôfritten nei de hjoeddeistige ring boud.
Wabe (hynder)
Wabe (1991 – 2015) wie in Fryske hynst dy't bekendheid krige troch syn rol yn ferskate films en tillefyzjesearjes.
Libben
Wabe waard yn 1991 yn Nederlân smiten, mar waard letter nei Skotlân ta ferkocht, dêr't er ferskate jierren lang dekhynst wie. Yn 2004 waard er kocht troch de mem fan 'e Nijseelânske amazône Hayley Moore, dy't him beried by dressuerwedstriden. Wabe wie de earste Fries dy't dêr yn Nij-Seelân oan meidie, en loek gâns besjoch.
Under ien fan dy wedstriden foel er op by de makkers fan 'e film The Chronicles of Narnia, dy't in grut swart hynder mei folle moanjes sochten. Sadwaande rekke Wabe belutsen by it meitsjen fan dy film, en letter wied er ek te sjen yn û.m. de film Underworld, en de tillefyzjesearje Legend of the Seeker. Wabe sels genoat fan alle oandacht dy't er krige. Neffens Moore wied er in útslover, dy't krekt ekstra syn bêst die as er wist dat der nei him sjoen waard.
Wabe gie mids july 2015 dea, doe't er 24 jier wie. De Moores begroeven him op harren eigen lân yn Nij-Seelân, njonken in foege beek. Boppe-op it grêf planten se in magnoaljebeam.
Merlin Unwin Books
Merlin Unwin Books is Britske útjouwerij dy't him benammen taleit op it publisearjen fan non-fiksje oer de natoer en oer angelderij. It bedriuw is fêstige yn it stedsje Ludlow, yn it greefskip Shropshire.
Skiednis
Merlin Unwin Books is it bedriuw fan útjouwer Merlin Unwin, in soan fan Rayner Unwin en in pakesizzer fan Stanley Unwin, de útjouwers fan bekende berneboeken as Charlie and the Chocolate Factory, fan Roald Dahl, en ferneamde literêre wurken as The Lord of the Rings, fan J.R.R. Tolkien.
Merlin Unwin wurke earst ek jierren yn syn heite bedriuw, George Allen & Unwin, oant dat yn 1990 oernommen waard troch HarperCollins. Datselde jiers noch begûn er foar himsels en rjochte dêrta Merlin Unwin Books op. Dy útjouwerij hat him spesjalisearre yn non-fiksje-útjeften op it mêd fan de natoer, it plattelân, floara en fauna, fjildsporten en angelderij.
San Antonio (Teksas)
San Antonio is in stêd yn it midsuden fan 'e Amerikaanske steat Teksas, dy't neffens in offisjele skatting út 2012 doe krapoan 1,4 miljoen ynwenners hie. Dêrmei is it de op ien nei grutste stêd fan Teksas en de op seis nei grutste stêd fan 'e hiele Feriene Steaten. San Antonio wie de fluchst groeiende fan allegear yn 'e Amerikaanske top tsien fan grutste stêden tusken 2000 en 2010, en de op ien nei fluchst groeiende tusken 1990 en 2000. As de foarstêden en de omlizzende ferstedske krite meirekkene wurde, hat it as stêdekloft in befolking fan hast 2,2 miljoen minsken. San Antonio is it haadplak fan Bexar County, hoewol't de bûtenwiken foar in part yn it oanswettende Medina County en Comal County lizze.
Skiednis
San Antonio, dat Spaansk is foar "Sint-Antonius", waard yn 1691 stifte doe't in Spaanske ekspedysje, besteande út ûntdekkingsreizgers en roomske misjonarissen, der by in delsetting fan 'e Payaya-Yndianen hohold, en dat plak ferneamde nei de hillige Antonius fan Padua (om't it doe 13 juny wie en om't dat de feestdei fan dy hillige is). Al rillegau setten Spaanske kolonisten har yn San Antonio nei wenjen, en stiften dêr de fersterke Missy fan San Antonio de Valero (wat letter de Alamo waard). San Antonio ûntjoech him ta de wichtichste stêd fan Spaansk Teksas, en waard de haadstêd fan Teksas doe't dat earst in Spaanske en fan 1821 ôf in Meksikaanske provinsje wie.
Om harren gryp op 'e tinbefolke noardlike provinsje fuort te sterkjen, makken earst de Spaanske en letter de Meksikaanske regearings de fatale flater om mei belestingfoardielen Amerikaanske kolonisten oan te lûken. Al rillegau begûnen de Amerikanen yn Teksas, dy't kwa leauwe, taal en kultuer frijwol neat gemien hiene mei Meksiko, mar nammenste mear mei de Feriene Steaten, harren ôf te setten tsjin it Meksikaanske regear, dat se stadichoan as in útlânske oerhearsking begûnen te beskôgjen. Fan 'e Meksikaanske Teksanen, de Tejanos, dy't yn Meksiko eins neat yn 'e molke te krommeljen hiene om't se yn Teksas alhiel oan it fuottenein sieten, stipen in protte krekt dat stribjen. Yn 1835 briek de Teksaanske Unôfhinklikheidsoarloch út, doe't de Teksanen, Amerikaanske kolonisten en Tejanos beide, yn iepen opstân kamen en it Meksikaanske leger út 'e provinsje ferdreaune. Under lieding fan Ben Milam waard yn 'e Slach om Béxar, yn desimber 1835, San Antonio ferovere, wêrnei't de Teksanen in garnizoen legeren yn 'e eardere missy, de Alamo.
It garnizoen fan 189 man ûnder lieding fan William Barrett Travis en James Bowie, dat bestie út sawol Amerikaanske kolonisten as Tejanos en dêr't ek de ferneamde Tennesseeske frontiersman Davy Crockett ta hearde, focht fan 23 febrewaris oant 6 maart 1836 de saneamde Slach om de Alamo út tsjin it leger fan 'e Meksikaanske presidint en generaal Antonio López de Santa Anna, dat de âlde missy belegere. It wie in ûngelikense striid, en einlings waarden de ferdigeners ûnder de foet rûn en kamen se oan 'e lêste man ta om. Hja waarden lykwols sjoen as martelders foar de Teksaanske saak, en doe't "Remember the Alamo!" de striidgjalp fan 'e Teksanen waard, die bliken dat Santa Anna syn saak mei de ferovering fan 'e âlde missy mear kwea as goed dien hie. Uteinlik waarden de Meksikanen ferslein yn 'e Slach oan de San Jacinto, wêrnei't Teksas fan 1836 oant 1845 in ûnôfhinklike republyk wie.
Juan Seguín wie doedestiden boargemaster fan San Antonio. Hy organisearre de kompanjy Tejanos dy't mei de Amerikanen yn 'e Alamo focht en sneuvele, en focht sels yn 'e Slach by Concepcion, it Belis fan Bexar en de Slach oan de San Jacinto. Yn 1842 waard er om't er roomsk en Meksikaan wie, mei deadsbedrigings út it boargemastersamt twongen troch fûnemintalistyske protestantske nijynkommelingen út 'e Feriene Steaten. Hy wie de lêste Tejano-boargemaster fan San Antonio yn hast oardel iuw.
Doe't Teksas úteinlik yn 1845 troch de Feriene Steaten anneksearre waard, wie dat oanlieding foar it útbrekken fan 'e Meksikaansk-Amerikaanske Oarloch. Hoewol't de Amerikaanske oerwinning yn 't foar al fêststie, waard San Antonio yn 'e striid foar in grut part ferrinnewearre. Fan 'e oarspronklike 1.200 ynwenners wiene der oan 'e ein fan 'e oarloch noch mar 800 oer. Yn 'e jierren dêrnei begûn de stêd lykwols fluch te groeien, en oan 'e foarjûn fan 'e Amerikaanske Boargeroarloch, yn 1860, hie it in befolking fan 15.000 minsken.
Nei de Boargeroarloch ûntjoech San Antonio him ta in sintrum fan 'e feeweiderij. Yn 'e tiid fan it Wylde Westen bleau it in stêd oan 'e foargrins fan 'e beskaving, al wie it sa grut dat der gjin "wyldwesttafrielen" plakfûnen. Yn 1877 waard der foar it earst in spoar by San Antonio lâns oanlein, sadat de stêd út syn relative isolemint helle waard.
San Antonio hjoed de dei
Sûnt 1970, doe't der noch mar 650.000 minsken yn San Antonio wennen, is ynwennertal mei goed 112% tanomd. Neffens de Amerikaanske folkstelling fan 1990 bestie de befolking fan 'e stêd yn dat jier út 55,6% Latino's, 36,2% blanken en 7% swarten. Hjoed de dei stiet San Antonio bekend om 'e Alamo; de Tower of the Americas (in wolkekliuwer); it top-basketbalteam de San Antonio Spurs; de jierlikse San Antonio Stock Show & Rodeo (ien fan 'e grutste rodeo's fan 'e Feriene Steaten); en ferskate universiteiten, lykas de Universiteit fan Teksas te San Antonio (University of Texas at San Antonio). San Antonio hat ek in sterke militêre oanwêzigens, mei't der ferskate bases fan it Amerikaanske Leger en de Amerikaanske Loftmacht yn en om 'e stêd lizze, lykas Fort Sam Houston, de Loftmachtbasis Lackland en de Loftmachtbasis Randolph.
Demografy
Neffens in offisjele skatting troch it Amerikaanske Folkstellingsburo op grûn fan gegevens fan 'e folkstelling fan 2010 hie San Antonio yn 2012 in befolking fan 1.382.951 minsken. De befolkingstichtens bedroech 1.147,3 minsken de km². Neffens gegevens fan 'e folkstelling fan 2000 wie doe fan 'e befolking fan San Antonio 10,4% âlder as 65 jier en 28,5% jonger as 18 jier. Fierders libbe doe 24,3% fan 'e befolking ûnder de earmoedegrins. Wat de etnyske opbou fan 'e befolking oangiet, dy wie yn 2010 sa: 63,2% Latino's; 26,6% blanken; 6,5% swarten; 2,4% Aziaten; 0,9% Yndianen; 0,1% Polyneziërs, Melaneziërs en Mikroneziërs; 0,3% oaren of fan mingd etnysk komôf.
Klimaat
San Antonio hat in fochtich subtropysk klimaat, mei gleonhjitte simmers en mylde oant waarme winters. Yn augustus, de waarmste moanne, is de trochsneed temperatuer oerdeis 35,6 °C, en yn jannewaris, de kâldste moanne, is dat 17,2 °C. Rekôrtemperatueren wiene 44 °C op 5 septimber 2000 en –18 °C op 31 jannewaris 1949. San Antonio kriget jiers trochinoar 819,8 mm delslach, mei dêrûnder oer it hiele winterhealjier ferdield 1,8 sm snie.
Oergongskalinder foar 1710 (Sweden)
Dit is de oergongskalinder foar 1710 fan Sweden (ynkl. Finlân).
Grutte Earn
Grutte Earn (Dakota: Waŋbdí Tháŋka, útspr.: [wãb'di: 'tʰã:ka]; Ingelske oersetting: Big Eagle; ±1827 – 1906), wie in opperhaad fan 'e Mdewakanton-substamme fan 'e Eastlike Dakota-Sû (Sioux), in Yndiaansk folk út it gebiet bewesten de Grutte Marren en fan it easten fan 'e Grutte Flakten fan Noard-Amearika. Hy waard benammen bekend troch syn belutsenens by de Dakota-Oarloch fan 1862, doe't er ien fan 'e oanfierders fan syn folk wie.
Libben
Grutte Earn waard berne yn 'e omkriten fan it hjoeddeistige plak Eagan, yn 'e Amerikaanske steat Minnesota. Yn 1857 folge er syn heit Griis Izer (Máza Ȟóta; útspr.: ['ma:za 'χo:ta]) op as opperhaad fan harren Mdewakanton-troep. Mei oare lieders fan 'e Eastlike Dakota reizge er yn 1858 alhiel nei it fiere Washington, D.C., foar ûnderhannelings mei de Amerikanen.
Yn 1862 kamen de Eastlike Dakota yn Minnesota ûnder lieding fan Lytse Krie yn opstân, dêrta dreaun troch in mislearre rispinge nei in winter wêryn't in protte fan harren al de hongerdea stoarn wiene. Yn dy needsitewaasje lieten de jierlikse betellings mar op har wachtsje (dy't it Amerikaanske regear de Dakota neffens de ferdraggen skuldich wie), en de pleatslike keaplju wegeren kâldwei om harren op 'e pof iten te ferkeapjen. Grutte Earn joech him mei syn krigers by de opstannelingen en focht mei yn 'e fjildslaggen by New Ulm, Fort Ridgeley, Birch Coulee en Wood Lake.
Uteinlik moast Grutte Earn him oan 'e Amerikanen oerjaan, wêrnei't er foar de Amerikaanske kriichsrie sleept en mei 302 oare Dakota ta de deastraf feroardiele waard. Op lêst fan presidint Abraham Lincoln waard syn deafûnis lykwols mei dat fan 264 oaren omset yn in finzenisstraf. Rom twa jier siet er fêst yn it tichthûs te Davenport, yn Iowa, oant er yn novimber 1864 amnesty krige en op 3 desimber fan dat jier frijlitten waard. Letter feroare er syn namme yn Jerome Big Eagle, en waard syn ferslach fan 'e Dakota-Oarloch optekene yn A Sioux Story of the War, út 1894. Grutte Earn ferstoar yn 1906, likernôch 79 jier âld.
Cold Comfort (album)
Cold Comfort is it fiifde studio-album fan Autumn. It album waard opnommen yn de D&T Audio Productions studios yn Tilburg en waard op 8 novimber 2011 útbrocht.
Ynferno (roman)
Ynferno, yn it oarspronklike Ingelsk: Inferno, is in roman fan 'e hân fan 'e tige súksesfolle Amerikaanske skriuwer Dan Brown (1964). It is in skriller yn 'e foarm fan in detektiveferhaal mei yn 'e haadrol Robert Langdon, in heechlearaar keunstskiednis en symbolyk, dy't ek al de haadpersoan wie yn Brown syn eardere boeken Angels & Demons (2000), The Da Vinci Code (2003) en The Lost Symbol (2009). Diskear wurdt Langdon wekker yn in sikehûs yn it Italjaanske Florâns, sûnder dat er in idee hat hoe't er dêr bedarre is. As er op 'e sneup giet om antwurden te krijen, komt er yn in dûzeljend aventoer telâne. Krekt as Brown syn foargeande boeken wie ek Inferno wer in daverjend súkses, en kaam it binnen de koartste kearen boppe-oan op 'e ynternasjonale bestsellerlisten te stean. It waard op 14 maaie 2013 tagelyk yn it Ingelsk en it Nederlânsk (en oare talen) publisearre. Utjouwerij Luitingh-Sijthoff naam it inisjatyf om in Fryske oersetting op 'e merk te bringen, makke troch Abe de vries, dy't ein 2013 ferskynde.
Ynhâld
Robert Langdon, in perfester keunstskiednis en symbolyk fan 'e Universiteit fan Harvard, wurdt mei in wûn oan 'e holle wekker yn in Florentynsk sikehûs. Hy wit neat mear fan 'e ôfrûne pear dagen; syn lêste oantinken is fan doe't er noch op 'e kampus fan Harvard wie. Sienna Brooks, ien fan 'e dokters dy't him fersoargje, fertelt him dat er in harsensskodding oprûn hat doe't er skampe waard troch in kûgel, en dat er yn dy tastân de poliklinyk fan it sikehûs binnen knoffele is. Tegearre moatte se flechtsje as in moardneresse dy't harsels Vayentha neamt ien fan 'e dokters deasjit en op Langdon syn keamer takomt. Se ferskûlje har yn it appartemint fan 'e stoïsynske Sienna, dêr't Langdon in sylinder mei biologysk gefaarsteken yn 'e bûse fan syn jaske fynt. Se beslute it Amerikaanske konsulaat te skiljen, mar jouwe as ferbliuwplak in lokaasje foar Sienna har appartemintegebou oer op, om har safolle mooglik bûten de saak te hâlden. As se dan út it appartemint wei sjogge hoe't dêr ynstee fan help in wapene Vayentha arrivearret, begjinne se te fermoedzjen dat it Amerikaanske regear Langdon út 'e wei romje wol.
Langdon beslút dan om it te aventoerjen en iepenje de sylinder. It docht bliken dat dêr in lytsere, Midsiuwske, biennene sylinder yn sit, dêr't immen in hi-tech projektor yn ferwurke hat dy't in ferzje fan Botticelli syn Plattegrûn fan de Hel sjen lit. De plattegrûn is lykwols alhiel trochinoar griemd, en as Langdon him letter wer yn 'e âlde steat werombringt, kommen de wurden CERCA TROVA te foarskyn. Langdon wit dat dy wurden op it skilderij De Slach by Marciano fan Giorgio Vasari steane, dat tentoansteld wurdt yn it Palazzo Vecchio. Sadwaande sette hy en Sienna, nei't har appartemintegebou ynienen binnenfallen wurdt troch militêren en se mar op it nipperke witte te ûntkommen, nei de Alde Stêd fan Florâns ta.
Nettsjinsteande it feit dat de brêgen ôfset binne troch militêren, witte se op slûchslimme wize dochs it Palazzo Vecchio te berikken, dêr't se opmurken wurde troch Marta Alvarez, de direktrise fan it museum, dy't Langdon fertelt dat se juster noch mei-inoar praat hawwe doe't er it Palazzo Vecchio besocht yn it selskip fan Ignazio Busoni, de kurator fan 'e Florentynske Dom. Alvarez seit ek dat Busoni en hy it deamasker fan Dante sjen woene, mar as hja him en Sienna meinimt dêrhinne, blykt dat te missen. Op bylden fan befeiligingskamera's is dúdlik te sjen hoe't Langdon sels en Busoni de foargeande nachts weromkamen en it deamasker stielen. As er dan kontakt besiket op te nimmen mei Busoni, kriget er te hearren dat dy de foargeande nachts oan in hertoanfal stoarn is, mar foar syn dea noch in boadskip foar Langdon opnommen hat. Yn dat boadskip fertelt Busoni op esotearyske wize wêr't it masker ferburgen is, ferwizend nei "Paradys 25".
Langdon en Sienna witte oan 'e museumbewekkers te ûntkommen, en teffens de arrivearjende militêren te ûntglûpen. Vayentha dûkt ek wer op, mar komt om as Sienna har fan in grutte hichte ôf omleech triuwt. Mei syn beiden bejouwe se har dan nei it Florentynske Baptistearium, dêr't "Paradys 25" nei ferwiist, en dêr't hy en Sienna yndie it masker fan Dante fine mei dêrby in riedsel opsteld troch de miljardêr en genetikus Bertrand Zobrist. In man dy't fan Jonathan Ferris hjit en úthâldt foar de Wrâldsûnensorganisaasje (WHO) fan 'e Feriene Naasjes te wurkjen, helpt harren om op 'e nij oan 'e soldaten te ûntkommen. Trijeresom folgje se Zobrist syn riedsel nei Feneesje ta, dêr't Ferris, dy't siik blykt te wêzen, der ynienen hinne falt, en Langdon frijwol op it stuit dat er it riedsel oplost, finzen nommen wurdt troch in espel militêren, wylst Sienna wit te ûntkommen.
Langdon wurdt dan by Elizabeth Sinskey brocht, de direkteur-generaal fan 'e WHO, dy't him útleit wat der allegear oan 'e hân is. Zobrist, dy't himsels in wike earder tekoart dien hat, wie net goed by de holle, en hie in nij biologysk wapen yn 'e foarm fan in firus ûntwikkele dat er op 'e minskheid loslitte woe om it driigjende probleem fan oerbefolking op te lossen. Mar de WHO krige lucht fan 'e saak en fûn de sylinder mei it biologysk gefaarsteken derop. Doe't Sinskey seach wat dêryn siet, gie se dermei nei Langdon, dy't de oanwizingen folge nei Florâns ta. Nei't er Busoni en Alvarez met hie, hearde Sinskey lykwols neat mear fan Langdon, dat hja wie bang dat er oerrûn wie en gearwurke mei Zobrist syn folgelingen om 'e biologyske oanfal op 'e minskheid yn wurking te setten. De militêren dy't Langdon oeral efterfolgen, wiene de mobile ienheid fan 'e WHO, en wiene nea fan doel west en doch him kwea.
Zobrist hie in lûs advysbedriuw, dat himsels It Konsortium neamt, yn 'e earm nommen om 'e sylinder oant in beskate datum te hoedzjen en noedzjen. Doe't de WHO it ding yn beslach naam, wiene sy neffens harren kontrakt mei Zobrist ferplichte om te beskermjen wat it dan ek mar wie dêr't de biennen sylinder nei ferwiisde. Nei de moeting mei Busoni en Alvarez ûntfierden se Langdon om út te finen wat dat wie, mar tsjin dy tiid hie Langdon it riedsel noch net ûntsifere. Dat hja pompten him fol mei benzodiazepine middels dy't syn koarte-termynûnthâld útwisken, joegen him in falske hollewûn, en setten alle foarfallen yn sêne oant Langdon yn Feneesje oppakt waard troch de WHO, om him mar te motivearjen en los Zobrist syn riedsel op. Sienna, Vayentha en Jonathan Ferris wiene allegear akteurs yn 'e tsjinst fan It Konsortium. Sinskey wit dit, om't de lieder fan It Konsortium, doe't er einlings en te'n lêsten besefte dat er behelle rekke wie yn in bioterroristyske gearspanning, deryn tastimde om mei de WHO gear te wurkjen.
Underwilens is Sienna op eigen manneboet fierder gien, en no beseft It Konsortium dat sy eins in geheime folgelinge en de minneresse fan Zobrist wie. Doe't Langdon it riedsel oploste, is sy mei in priveefleantúch nei it plak ta flein dêr't it biologysk wapen ferburgen is: de Hagia Sofia yn Istanbûl, dêr't de Fenesiaanske doge Enrico Dandolo begroeven leit. Langdon, de WHO en It Konsortium sette har hommels efternei, mar as hja oankomme by de Basilika Sisterne, it wetterreservoir yn 'e Hagia Sofia, is Sienna dêr al. It docht lykwols bliken dat sy it omhulsel net stikken makke hat, mar dat it makke wie fan in materiaal dat stadichoan oplost yn wetter, en dat it firus himsels sadwaande al in wike lang ûnder de minskheid oan it fersprieden is, dêrby gebrûk meitsjend fan 'e tûzenen toeristen út withoefolle lannen dy't eltse dei de Hagia Sofia besykje.
Undersyk wiist ek út dat Sienna net in folgelinge fan Zobrist wie, mar krekt besocht om 'e fersprieding fan it firus tsjin te kearen. Hja woe allinnich net gearwurkje mei de WHO, om't hja hoegenamt gjin fertrouwen hie yn 'e ûnderskate nasjonale regearings dy't fia de WHO meunsters fan it firus yn 'e hannen krije soene. Underwilens besiket de lieder fan It Konsortium om út te piken, mar hy wurdt letter troch de Turkske plysje wer oppakt. It wurdt ymplisearre dat foar It Konsortium troch syn oandiel yn dizze saak it doek falle sil. Sienna, oan 'e oare kant, kriget amnesty yn ruil foar har gearwurking mei WHO. By ûndersyk wurdt fêststeld dat Zobrist syn firus likernôch in trêdepart fan 'e minskheid ûnfruchtber meitsje sil. In nij tiidrek is sadwaande oanbrutsen (sûnder mis sil Brown dêr yn in folgjend boek op weromkomme).
Fryske oersetting
De konneksje tusken skriuwer Dan Brown en Fryslân is flintertin, en berêst inkeld op syn foarleafde foar it Fryske hynder, dy't yn in hiel koart fragmint yn Inferno ta utering komt. Yn it foarjier fan 2013 kundige Brown op 'e Nederlânske tillefyzje, yn it programma Netwerk, oan dat er noadich ris yn Nederlân sjen moast. Uteinlik waard dy winsk wurklikheid troch in e-mail dy't Brown stjoerde oan Ids Hellinga, de direkteur stamboeksaken fan it Frysk Hynste Stamboek, wêryn't er syn wurdearring útspriek foar de ynset fan 'e organisaasje foar it behâld fan it Fryske hynder. Hellinga mailde him dêrop werom mei in útnûging om 'e jierlikse hynstekeuring ris in kear by te wenjen. Sadwaande kaam Brown mids jannewaris 2014 oer út Amearika. Earst besocht er yn Amsterdam û.m. it Ryksmuseum, dêr't er nei slutingstiid in priveerûnlieding krige en tweintich minuten lang sûnder steurd te wurden nei de Nachtwacht fan Rembrandt stoarje koe. Yn Fryslân wenne er de hynstekeuring fan it Frysk Hynste Stamboek by, en teffens died er in synjearsesje by Boekhannel Van der Velde, oan 'e Ljouwerter Nijstêd. Goed hûndert fans dy't faak fan witwêrsanne kamen, hiene har dêr foartiid foar opjûn, en brochten gauris ek noch in aardichheidsje foar harren idoal mei.
Guon fan 'e boeken dêr't Brown syn hantekening yn sette, wiene Frysktalich. Nei't op 14 maaie 2013 de Nederlânske oersetting fan Inferno tagelyk mei it Ingelsktalige orizjineel (en de fertalings yn it Deensk, Dútsk, Finsk, Frânsk, Italjaansk, Katalaansk, Noarsk, Portegeesk, Spaansk, Sweedsk en Turksk) ferskynd wie, en koarte tiid letter bekend waard dat Brown nei Fryslân ta soe, fette men by syn Nederlânske útjouwer Luitingh-Sijthoff nammentlik it idee op om ek in Fryske oersetting fan Inferno meitsje te litten. De útjouwerij naam dêrta ein july kontakt op mei skriuwer en dichter Abe de Vries, dy't deryn tastimde om it boek oer te setten. Hy begûn yn augustus, en op 7 novimber moast er de kladferzje fan 'e fertaling fan it mânske boek, dat yn it Frysk Ynferno kaam te hjitten. klear hawwe. Om't er dat nea oprêde soe as er út it Ingelsk oersette, fertaalde er ynstee de Nederlânske oersetting fan Frans van Dooren, Marion Drolsbach, Erica Feberwee en Yolande Ligterink. Luitingh-Sijthoff wie earst fan doel om it boek yn in oplaach fan 10.000 eksimplaren út te bringen, wat in ûnbidich grut tal is foar in Frysktalich boek (al giene der fan It Wrede Paradys, fan Hylke Speerstra, it bêst ferkeapjende Fryske boek ea, 27.000 stiks oer de toanbank). Mar úteinlik waard de oplaach ferlege ta in reälistysker 3.000 eksimplaren. It 446 siden tellende Ynferno kaam om 10 desimber 2013 hinne út.
Wat de eigentlike oersetting oanbelanget, dêr hat De Vries, nei eigen sizzen, nochal wat wurk oan hân, om't er mei dit boek ek minsken oansprekke woe dy't noch nea in Frysk boek lêzen hiene. "Literêr oersette is sa dreech net," seid er op 23 oktober yn in fraachpetear mei Asing Walthaus yn 'e Ljouwerter Krante, "want dêr kinst it Frysk folle breder brûke." De Vries besocht him by Ynferno safolle mooglik te beheinen ta de Fryske sprektaal; dêrta brûkte er "foaral" ynstee fan "benammen" en "watfoar" ynstee fan "hokker". Wurden as "barre" besocht er ôfhinklik fan 'e kontekst eltse kear mei oare wurden te omskriuwen, want "gebeure" brûke gie him te fier. Soks foel De Vries swier, nammenste mear om't er as dichter it hiele Fryske taaleigen ta syn foldwaan hat. Sels joech er op 13 desimber yn in fraachpetear mei Sietse de Vries, yn 'e Ljouwerter Krante ta dat er ek net alhiel konsekwint west hat yn syn stribjen ta it brûken fan Frysk "dat minsken net ôfskrikt." Ut en troch hat er tajûn oan syn oanstriid om in "hiel moai, minder bekend Frysk wurd as 'besjestere' te brûken." Mar al mei al wie syn hope dochs dat er mei dizze oersetting ek lju oan it Frysk lêzen krije soe dy't dat oars nea diene.
Filmadaptaasje
Yn 2016 kaam in Amerikaanske ferfilming fan 'e roman fan Dan Brown út ûnder de titel Inferno. De film stie ûnder rezjy fan Ron Howard, en de haadrollen waarden spile troch Tom Hanks (Robert Langdon) en Felicity Jones (Sienna Brooks). Inferno wie it trêde diel yn 'e Robert Langdon-filmsearje, nei The Da Vinci Code (2006) en Angels & Demons (2009). De film krige tige negative resinsjes fan 'e filmkritisy, mar wie kommersjeel súksesfol yn 'e bioskopen.
Total loss
Total loss is in ynformele term dy't brûkt wurdt om oan te jaan wanear't oprûne skea sa grut is dat reparaasje ekonomysk sjoen net sinfol mear is, om't it lak dan djoerder wurdt as it brief. Oer it algemien wurdt hjirmei ferwiisd nei auto's dy't skansearre rekke binne by in oanriding of in oar ûngelok. De oantsjutting 'total loss' komt út it Ingelsk en betsjut letterlik "totaal ferlies". Mar hoewol't it dus eins in haadwurd is, wurdt it yn it Frysk en it Nederlânsk brûkt as in bywurd: "Myn auto is total loss." Yn 'e polisbetingsten fan 'e autofersekering sil lykwols ynstee fan 'total loss' sprutsen wurde fan "in totaal ferlies".
Fersekeringsmaatskippijen meie sels de kritearia bepale oangeande wannear't in auto total loss is. Ornaris wurdt dêrby de regel oanholden dat in auto as totaal ferlern beskôge wurde moat, as de deiwearde fan 'e auto nei de skea opteld by de reparaasjekosten heger útkomt as de deiwearde fan 'e auto foarôfgeande oan 'e skea. Dat hâldt ferbân mei it feit dat in skansearre auto (fansels) minder wurdich is as in ûnskansearre auto. As der dan mear yn ynvestearre wurde moat om 'e skea te reparearjen as dat it kostet om in ferlykbere auto oan te skaffen, wurdt de skansearre auto ôfskreaun.
Mortrée
Mortrée is in gemeente yn it Frânske departemint Orne yn de regio Normandje. De gemeente makket diel út fan it arrondissemint Argentan.
Skiednis
Mortrée ûnstie earder troch in fúzje fan de trije gemeenten Bray, Marigny en O.
De hjoeddeiske gemeente Mortrée ûnstie as in commune nouvelle op 1 jannewaris 2019 troch gearfoeging fan de eardere gemeenten Mortrée en Saint-Hilaire-la-Gérard. Haadplak fan de gemeente is Mortrée.
Yndieling
De gemeente bestiet út Mortrée en Saint-Hilaire-la-Gérard, dy't de status fan commune deleguée hawwe.
Johannes Lützen Bouma
Johannes Lützen Bouma (Twizelerheide, 9 juny 1934) is in Nederlânsk ekonoom en earder heechlearaar bedriuwshúshâldkunde oan de Ryksuniversiteit Grins (RUG) fan Frysk komôf
Wurkpaad
Bouma promovearre op 31 maaie 1966 oan de RUG by Jacob Louis Meij op it proefskrift "Ondernemingsdoel en winst : een confrontatie van enkele theorieën van het ondernemingsgedrag".
Twa wiken letter, op 16 juny 1966, waard er oansteld as heechlearaar bedriuwshúshâldkunde oan de RUG. Op 14 febrewaris 1967 gie er dit amt oan mei it útsprekken fan de ynaugurele rede mei de titel "De toepassing van intern-gedragsmodellen in de bedrijfseconomie". Under Bouma promovearre ûnder oare Aart Bosman yn 1996, dy't letter heechlearaar en ien fan de grûnlizzer fan de bestjoerlike ynformaasjekunde yn Nederlân wurde soe. Mids 1999 gie Bouma mei emeritaat.
Yn 2010 waard der oan de RUG by de Fakulteit Ekonomy en Bedriuwskunde in learstoel nei Bouma ferneamd, de "J.L. Bouma leerstoel Economics of Sustainability", stipe troch de SNS REAAL bank.
SNS Bank / Lips Vastgoed kontroverze
Jannewaris 2014 die út ûndersyk fan Follow The Money (Mark Koster) en EénVandaag bliken dat Bouma in twifelige rol spile hie by it takennen fan lieningen foar ûnreplikggoedprojekten. Hy wie tagelyk presidint-kommissaris fan SNS as kommissaris fan Burgfonds fan de wilens fallite ûndernimmer Roger Lips, de grutste klant fan SNS Property Finance. Bouma wie ek foarsitter fan de kredytkommissy, en karde tsientallen miljoenen euro’s oan kredyt foar Roger Lips goed, wat mei late ta de ûndergong fan SNS. Yn it earstoan ûntkende Bouma dat er ek lid west hie fan dy kredytkommissy, mar nei konfrontaasje mei de jierferslaggen dêr't út bliken die dat er wol beide funksjes tagelyk beklaaide, woe er hawwe dat er ôfsidich bleaun wie.
Nonhelema
Nonhelema of Non-hel-e-ma (yn Pennsylvania, ±1720 – yn Ohio, desimber 1786) wie in froulik opperhaad fan 'e Sjâny (Shawnee), in Yndiaansk folk út it gebiet fan 'e Grutte Marren fan Noard-Amearika. Hja wie de suster fan it ferneamde Sjâny-opperhaad Maïsstâle. Mids achttjinde iuw wie hja in foaroansteand lieder fan har folk.
Libben
Histoarisy geane derfan út dat Nonhelema omtrint 1720 berne waard yn wat no it westlike part fan 'e Amerikaanske steat Pennsylvania is. Mank de blanken stie hja bekend om har lingte fan hast seis foet en seis tommen (omrint 1.98 m). Om't de Britten doedestiden de leden fan harren grenadiersrezjiminten útsochten om harren lingte, waard Nonhelema wol the Grenadier of the Grenadier Squaw neamd. Hja wie de suster fan it Sjâny-opperhaad Maïsstâle, mei wa't hja nei it tsjintwurdige Ohio ferfear doe't de druk fan 'e optsjende kolonisaasje troch de blanken yn harren oarspronklike heitelân te swier waard. Yn Ohio stiften sy en Maïsstâle oanbuorjende doarpen oan wjerskanten fan it beekje de Scippo Creek.
Nonhelema troude trije kear. It is ûnbekend wa't har middelste man wie, mar de earste wie in Sjâny-kriger, en de trêde wie it Sjâny-opperhaad Moluntha. Hja hie ek in soan, in Thomas McKee, út har relaasje mei de Yndiaanske agint Alexander McKee, en in oare soan, in Tamanatha, út har relaasje mei kolonel Richard Butler.
Yn 1764 focht Nonhelema mei yn 'e Slach by Bushy Run tusken in koälysje fan Sjâny, Mingo, Delawêr en Huroanen oan 'e ien kant en in kolône Britske troepen oan 'e oare kant. Doe't yn 1774 de Amerikaanske Unôfhinklikheidsoarloch útbriek en de Feriene Steaten harren ûnôfhinklik ferklearren fan Grut-Brittanje, stipen Nonhelema en Maïsstâle de Amerikanen. Sa warskôge se dyselden yn 'e simmer fan 1777 dat in diel fan 'e Sjâny-krigers ôfreizge wie nei Fort Detroit om har by de Britten te jaan.