cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kioto
Skiednis
Yn 1932 berikte Kioto in befolkingsgrutte fan ien miljoen minsken. Yn 'e Twadde Wrâldoarloch stie Kioto yn 't earstoan op 'e list fan nammen fan Japanske stêden dy't troch de Feriene Steaten yn omtinken nommen waarden om te bombardearjen mei in atoombom. De reden dêrfoar wie dat de wichtigens fan Kioto grutternôch wie dat Japan troch it ferlies fan 'e stêd ta oerjefte brocht wurde koe. Oan 'e oare kant wie de stêd fan sa'n grut kultureel belang dat de ferneatiging derfan eins delkomme soe op kulturele genoside. Op oantrún fan Henry L. Stimson, dy't ûnder de Amerikaanske presidinten Franklin D. Roosevelt en Harry Truman minister fan Oarloch wie, waard Kioto fan 'e list helle en ferfongen troch Nagasaki. Omreden fan syn kultureel belang waard Kioto ek grutdiels sparre by de konvinsjele bombardeminten fan Japan troch de Alliëarden, hoewol't by lytsskalige oanfallen op 'e stêd wol deaden foelen. Fan gefolgen is Kioto ien fan 'e mar in pear Japanske stêden dy't noch altyd beskikke oer in oerfloed oan foaroarlochske gebouwen.
Dirk van der Zee
Dirk van der Zee (Ljouwert, 2 juny 1937) wie in keatser foar LKC.
Kioto
Skiednis
Nei de Kapitulaasje fan Japan yn augustus 1945 waard yn Kioto ûnder de Besetting fan Japan it haadkertier fêstige fan it Amerikaanske 6e Leger. Yn 1997 waard yn Kioto in ynternasjonale konferinsje fan 'e Feriene Naasjes holden oer it wrâldwiid werombringen fan 'e útstjit fan broeikasgassen. De oerienkomst dy't op dy konferinsje sletten waard, is it Kiotoprotokol, dêr't de stêd bûten Japan in grut diel fan syn bekendheid oan ûntlient.
Dirk van der Zee
Hy begûn by buertkeatsferiening ‘Het Noorden’. Wûn yn 1953 de Freulepartij mei Tinus Dijkhuis en Wim Hulscher. Mei deselde maten wûn er yn 1956 ek de Jong Nederland. Ein 1958 begûn er as achterynse yn de earste klasse. Spile in pear jier ôfdielingswedstriden foar Baard yn Baard. Dirk van der Zee de fjouwer klassikers, bedoeld foar it Klaverke Fjouwer. Wûn de Bûnswedstryd yn 1959 en 1963 foar LKC en in 1967 nochris, no foar de keatsferiening “Baerd” te Baard. Yn 1960 folge de PC mei de maten Jan Sijtsma en Johannes Zijlstra. Keatste úteinlik mar 7 seizoenen troch in stikkene skouder. Yn 1964 spile Van der Zee mei de Bûnswedstryd syn lêste wedstryd. Helle tusken 1958-1964 134 punten foar it Ivich keatsklassemint mei 21 earste, 24 twadde en 23 tredde of fjirde prizen.
Kioto
Ekonomy en besjensweardichheden
De ekonomy fan Kioto stipet benammen op ynformaasjetechnology en elektroanika. Ferskate produsinten út dy bedriuwssektors hawwe harren haadkertier yn 'e stêd, mei as bekendste foarbyld fideospultsjesprodusint Nintendo. Dêrnjonken is fral it toerisme ek tige wichtich foar Kioto, dat wol beskôge wurdt as de kulturele haadstêd fan Japan. De stêd omfettet 1.600 boedistyske timpels, lykas Kiyomizu-dera, Kinkaku-ji en Ginkaku-ji, en 400 sjintoïstyske hillichdommen, lykas it Heianhillichdom, it Shimogamohillichdom en it Kamigamohillichdom. Fierders binne der in stikmannich paleizen, wêrfan't it Keizerlik Paleis fan Kioto it wichtichste is. Mei in tal pronktunen binne de paleizen, timpels en hillichdommen yn Kioto opnommen op 'e Wrâlderfgoedlist fan 'e UNESCO ûnder de namme fan 'e Histoaryske Monuminten fan Ald-Kioto (Kioto, Uji en Otsu). Oare monumintale bouwurken yn 'e stêd binne û.o. it Kastiel Nijo, in fêsting dy't datearret út 1679, en de 131 meter hege Kiototoer út 1964, dy't de skyline fan 'e stêd dominearret.
Dirk van der Zee
Waard ein 2007 earelid fan de Ljouwerter Keatsklup LKC Sonnenborgh. Van der Zee wie dêr ponghâlder en die noch oar frijwilligerswurk.
Kioto
Stedsyndieling
Kioto hat 11 wiken (ku) :
Demografy
Kioto wie iuwenlang de grutste stêd fan Japan, oant de stêd op dat mêd yn 'e lette sechstjinde iuw foarbystribbe waard troch Osaka en Edo. Foarôfgeande oan 'e Twadde Wrâldoarloch stried Kioto mei Kobe en Nagoya om 'e rang fan 'e op trije nei grutste stêd. Nei de oarloch wûn it syn posysje fan op twa nei grutste stêd in skoftke werom, om't it as ien fan 'e mar pear Japanske stêden grutskalige ferwoastgings ûntrûn wie. Tsjin 1960 wie Kioto lykwols weromfallen nei it fyfde plak en anno 2023 is it de op acht nei grutste stêd fan Japan. Neffens gegevens út 2020 hie Kioto doe in befolking fan 1.463.723 minsken, wat delkomt op in befolkingstichtens fan 1.768,2 minsken de km². Under wurkoeren groeit de befolking fan 'e stêd lykwols sterk om't safolle forinzen út 'e foarstêden harren wurk yn Kioto hawwe.
Susterstêden
Kioto hat acht susterstêden, hjirûnder werjûn op folchoarder fan it oangean fan 'e stêdebân.
Klimaat
Kioto hat in fochtich subtropysk klimaat, mei hjitte simmers en relatyf kâlde winters. It dúdlike temperatuerferskil tusken de jiertiden wurdt feroarsake troch de ynlânske lizzing fan 'e stêd, omreden wêrfan't it de timperjende ynfloed fan 'e see misse moat. Yn augustus, de waarmste moanne, is de trochsneed temperatuer oerdeis 33,7 °C, en yn jannewaris, de kâldste moanne, is dat 9,1 °C. Kioto kriget jiers trochinoar 1.523 mm delslach, dy't konsintrearre is yn it reinseizoen, begjinnend yn mids juny en einigjend oan 'e ein fan july. De lêste helte fan 'e simmer is oer it algemien drûch en sinnich. Winterdeis falt der út en troch snie yn 'e stêd, mar dy bliuwt hast nea lang lizzen. Krekt as it hiele sintrale diel fan Japan leit Kioto by 't simmer en hjerstmis yn 'e baan fan tyfoanen.
Thomas Cawton
Thomas Cawton, de âldere (1605-1659) wie in Ingelske geastlike mei presbyteriaanske en royalistyske ynsichten. Nei it útkommen fan it komplot fan Christopher Love, flechte er nei Nederlân.
Noard-Hollân
Noard-Hollân (Nederlânsk: Noord-Holland, Lânwestfrysk: Noard-Holland) is in provinsje fan Nederlân, dy't as sadanich bestiet sûnt de opdieling fan 'e âlde Provinsje Hollân yn 1840. It hat ynwenners (, boarne: CBS), en in oerflak fan 5562,33 km².
Thomas Cawton
Libben
Hy waard yn 1605 berne yn Rainham yn Norfolk (Ingelân). Troch Sir Roger Townshend waard er nei it Queens College yn Cambridge stjoerd. Nei't er 7 jier yn Cambridge], studearre er yn it hûs fan Herbert Palmer, predikant fan Ashwell. teology. Hjirnei wie er fjower jier lang hûskapelaan foar Sir William Airmine fan Orton, en yn 1637 waard er fan Sir Roger Townshend yn de predikantsplak fan Wivenhoe yn Esseks, dêr't er syn gemienteleden oantrúnde om gjin fisk op snein te ferkeapje.
Noard-Hollân
Geografy
Noard-Hollân is in provinsje yn it noardwesten fan Nederlân. De haadstêd is Haarlim. Noard-Hollân bestiet foar it grutste part út in kop-foarmich skiereilân tusken de Noardsee, de Waadsee en de Iselmar.
Thomas Cawton
Libben
Hy troude mei Elizabeth, de dochter fan William Jenkin, in predikant fan Sudbury yn Suffolk, en suster fan William Jenkin, dy't yn 1663 ôfset waard. Sân jier letter waard er predikant fan de St Bartholomew-by-the-Exchange yn Londen. Hy die mei oan de ferklearring fan de predikanten fan Londen tsjin útfiering fan it fûnnis fan kening Karel en hâlde op 25 febrewaris 1649 in preek yn oanwêzigens fan de boargemaster en rie, dêr't er in gebet die foar de keninklike femylje en Karel II. Hy waard foar de Ingelske Steatsrie brocht en om't er net wêrroppe woe, waard er nei de Finzenis yn it Poartegebou stjoerd. Op 14 augustus 1649 waard er mei oare finzenen frijlitten as tankbewiis foar de oerwinning fan Michael Jones yn de slach fan Rathmines. Hy waard mei syn sweager William Jenkin der foar oansjoen yn it komplot fan Christopher Love, dy't derfoar eksekutearre waard op 22 augustus 1651, te sitten en flechtte nei Hollân, dêr't er as pastor fan de Ingelske tsjerke yn Rotterdam keazen waard.
Dêr kaam er yn de kunde mei gelearden en sette him bot yn op foar de Lexicon Heptaglotton fan Edmund Castell en de meartalige Bibel fan Brian Walton. Yn 1658 krige er in brief fan Karel II, dêr't dy him yn frege oan him by de Nederlânske predikanten te ferdigenjen. Cawton stoar op 7 augustus 1659 yn Rotterdam. Syn soan Thomas Cawton de jonger waard bekind as in orientalilst.
Noard-Hollân
Geografy
De provinsje kin ûnderferdield wurde yn in noardlik en súdlik part, mei it Noardseekanaal as grins. It súdlik part is tichtbefolke mei stêden as Amsterdam en Haarlim en de gemeente Haarlimmermar. It fleanjild Skiphol en It Goai lizze ek yn it suden. It gebiet noardlik fan it Noardseekanaal is tinner befolke. De histoaryske regio's en geakundige regio's yn dat gebiet binne Kinmerlân, Saanstreek, Wetterlân (mei it eardere eilân Marken), West-Fryslân en de Kop fan Noard-Hollân (mei it eardere eilân Wieringen en it eilân Teksel).
De lange kustline mei brede sânstrannen en dúngebieten binne byldbepalend foar it westen fan 'e provinsje. In fearnspart fan de provinsje bestiet út marren, fearten en sleatten. De wichtichste kanalen binne it Noordhollandsch Kanaal en it Amsterdam-Rynkanaal. Amsterdam is neamd nei rivier de Amstel.
Skiednis
It grûngebiet fan 'e hjoeddeistige provinsje wie yn 'e hege midsiuwen ûnderdiel fan it Fryske goa Westflinge. Yn 'e 13e iuw wienen der ferskate fjildslaggen tusken de Hollânske greven en West-Fryslân. Nei de Slach by Froanen en de dêropfolgjende genoside fan 'e Friezen waard West-Fryslân yn 1297 ûnderdiel fan Noard-Hollân. It Greefskip Hollân wreide dêrmei út nei it noarden.
Yn 1581 gong it Greefskip Hollân mei it útroppen fan 'e Nederlânske ûnôfhinklikheid oer yn it nije gewest Hollân. Hollân wie it rykste gewest fan de Republyk fan de Sân Feriene Nederlannen. Yn 1795 waard it gewest, mei de komt fan 'e Frânsen, opheven. Yn 1814 waard Hollân as Provinsje Hollân ûnderdiel fan it nije Feriene Keninkryk fan de Nederlannen. Troch minister Van Maanen waard yn de grûnwetkommisje de namme "Holland en West-Friesland" foarsteld, mar waard troch de kommisje ôfwiisd. Yn 1840 waard de provinsje Hollân opddield yn Noard-Hollân en Súd-Hollân.
Yn 1932 wie de bou de Ofslútdyk klear. De Ofslútdyk hie grutte gefolgen foar ferkear, miljeu en ekonomy. Yn 1933 koenen de earste auto's oer de Ofslútdyk nei de provinsje Fryslân ride, wat de reistiid ferkoarte. Troch de Ofslútdyk waard de Sudersee fan 'e Waadsee skieden. Ut de Isel wei kaam inkeld noch swiet wetter yn 'e Sudersee, dy't sûnt de oanlis fan 'e Ofslútdyk de namme Iselmar krigen hie. Nei sa likernôch twa jier wie it wetter fan 'e Iselmar gruttendiels swiet, wat grutte ekologyske gefolgen hie. Yn 1939 waard der in nije biologysk lykwicht. De Noard-Hollânske havendoarpen binne troch de oanlis fan de Iselmar gruttendiels opholden te bestean fan 'e fiskerij.
Gemeenten
300px|thumb|Noard-Hollân (2019) Noard-Hollân bestiet sûnt 2022 út 44 gemeenten.
Smolensk
Smolensk (Russysk: Смоленск, útsprekke as ; Wyt-Russysk: Смаленск, Smalensk; Poalsk: Smoleńsk) is in stêd yn it westen fan Ruslân (360 km súdwest fan Moskou) en leit oan de rivier Dnjepr. It is it bestjoerlik sintrum fan de Smolensk. De stêd is ferneamd nei de rivier de Smolnja, mar de oarsprong fan dy namme is net sa dúdlik. De namme soe ûntstien wêze kinne út smola dat tarre of hars betsjut. Yn de kontreien groeie in protte dinnen (Pinus), dêrom wie it fanâlds in wichtich ferwurkingssintrum fan hars. In alternative ferklearring soe it Slavyske wurd smol wêze kinne, dat 'swarte grûn' betsjut.
Ekonomysk fan belang foar Smolensk binne elektronika, tekstylyndustry, fiedselferwurking, diamantslypjen en masinebou foar de agraryske sektor.
De beskermhillige fan de stêd is de hillige Abraham fan Smolensk.
Nije skiednis
Troch syn strategyske lizzing hat Smolensk faak it toaniel fan fûle fjildslaggen west. Yn 1812 kaam Napoleon by Smolensk oan, dêr't de (Earste) Slach by Smolensk syn beslach krige, dy't wûn waard troch de Frânsken. Dy slach is letter troch Leo Tolstoj yn syn roman 'Oarloch en frede' beskreaun. Likernôch 20.000 man sneuvelen.
Nei de Russyske Revolúsje kaam Smolensk oan Wyt-Ruslân. Op 1 jannewaris 1919 waard de sovjet-republyk Wyt-Ruslân útroppen yn Smolensk. Letter waard Smolensk oan de sovjetrepublyk fan de Russyske Federaasje tawiisd.
Under de Twadde Wrâldkriich wie Smolensk yn 1941 wer it toaniel fan in grutte fjildslach. Meidat de stêd yn dizze Twadde Slach by Smolensk sa lang hoekhâlde, koenen de Russen de ferdigeningslinys om Moskou hinne op oarder bringe. Foar de ferdediging fan de stêd, dêr't 93% fan de stêd by ferwoastge waard en it orzjinele ikoan (taskreaun oan Lukas) ferlern gie, waard Smolensk yn 1985 de status fan heldestêd takend.
Op 10 april 2010 stoarte by it militêr fleanfjild fan Smolensk in Poalsk regearingsfleanmasine del. Alle ynsittenden, ûnder oaren de Poalske presidint Lech Kaczyński, ferlearen it libben. De Poalske regearingsdelegaasje hie yn de omkriten fan Smolensk de betinking fan it bloedbad fan Katyn bywenje sillen.
Keppeling om utens
thumb|center|600px| De duvelskleau yn Smolensk
Ype Dijkstra
Ype Dijkstra (It Oranjewâld, 6 desimber 1944) wie fan 1992 oant 2004 boargemaster fan Boarnsterhim.
Full Metal Jacket
Full Metal Jacket is in Amerikaansk-Britske anty-oarlochsfilm út 1987 ûnder rezjy fan Stanley Kubrick, mei yn 'e haadrollen Matthew Modine en R. Lee Ermey. De film is basearre op 'e roman The Short-Timers, fan Gustav Hasford. De titel ferwiisd nei in type kûgel mei in patroan dat folslein fan metaal is. It ferhaal folget J.T. "Joker" Davis, in rekrút fan it Amerikaanske Marinierskorps, by syn training ûnder de ûnmeilydsume sersjant-ynstrukteur Hartman en letter by syn útstjoering nei Súd-Fjetnam yn it ramt fan 'e Fjetnamoarloch. Full Metal Jacket krige fan 'e filmkritisy rûnom lof taswaaid en waard nominearre foar de Oscar foar bêste adaptearre senario. Yn 'e bioskopen wie de film boppedat ek in kommersjeel súkses.
Ype Dijkstra
Boargemasterskippen
Dijkstra wie sûnt 1 septimber 1992 PvdA boargemaster fan Boarnsterhim. Sûnt 1 novimber 2004 is er waarnimmend boargemaster fan Zeewolde, yn it plak fan T. A. Viezee. Hy wie lykwols oant en mei 31 desimber noch boargemaster fan Boarnsterhim, dat dy twa moanne hat er boargemaster fan twa gemeenten west. Fierders wie er boargemaster fan it Kameleondoarp Lenten, oan er 27 oktober 2004 dy funksje dellei.
Full Metal Jacket
Plot
Under de Fjetnamoarloch arrivearret in groep nije rekruten fan it Amerikaanske Marinierskorps op it Marinieresrekrutedepot Parris Island, foar de kust fan 'e Amerikaanske steat Súd-Karolina. Dêr begjinne se in tige drege, moannenlange training ûnder tafersjoch fan 'e ûnmeilydsume sersjant-ynstrukteur Hartman, dy't gebrûk makket fan wrede metoaden om 'e rekruten om te turnjen ta gefjochtsreeë mariniers. Hy hat it ek foar de moade om 'e rekruten bynammen te jaan. Sa kriget J.T. Davis, nei't er in grapke makke hat, fan him de bynamme "Joker" ("Grapmakker"), wylst rekrút Evans, dy't út Teksas komt, troch him "Cowboy" neamd wurdt. Mank de rekruten is ek de te grouwe Leonard Lawrence, dy't boppedat geastlik traach is. Hy wurdt troch Hartman "Gomer Pyle" neamd, nei in bekend ûnnoazel personaazje út The Andy Griffith Show (in Amerikaanske komeedzjesearje út 'e 1960-er jierren).
Ype Dijkstra
Wikseling fan post
By syn offisjeel ôfskie fan Boarnsterhim op 17 desimber 2004 is Dijkstra troch Kommisaris fan de Keninginne Ed Nijpels riddere, as Ridder yn de Oarder fan Oranje Nassau. Hy is yn Boarnsterhim opfolge troch Ella Schadd-de Boer. Syn boargemasterstermyn yn Seewâlde rint oant de gemeenterieferkiezings fan 2006.
Full Metal Jacket
Plot
Al rillegau docht bliken dat Pyle folslein ûngeskikt is foar de marinierstraining. Hy ferjit hieltyd krúsjale dingen, kin net meikomme op 'e hindernisbaan of by it draven en wekket ek op oare manearen hieltyd wer de grime fan Hartman op. As de yntimidearjende en fernederjende bestraffings gjin effekt sortearje, beslút Hartman om Pyle oan Joker te keppeljen yn in mentorskipsrelaasje. Joker docht bot war om Pyle op te skerpjen, en ûnder syn begelieding boekt Pyle in beskate foarútgong.
Ype Dijkstra
Oare funksjes
Dijkstra wie fan 1993 oant 2002 bestjoerslid fan de Fryske Rie. Fierders wie er ûnder oaren foarsitter fan de Stifting de âlde Fryske Greidpleats. Yn 1995 wie er meioprjochter fan de Stifting Alkoholprevinsje, dêr't er sûnt dy tiid foarsitter fan is.
Full Metal Jacket
Plot
As Hartman lykwols op in jûn by in ynspeksje ûntdekt dat Pyle, dy't op dieet pleatst is om syn oergewicht kwyt te reitsjen, in doughnut út 'e kantine efteroerdrukt hat om't er honger hat, binne de rapen gear. Hartman riddenearret dan dat it him mar net slagget om fan Pyle in goede marinier te meitsjen om't de oare rekruten dêr net by helpe. Dat, tenei sil er Pyle net mear straffe foar syn oertrêdings en blunders, mar ynstee de oare rekruten. Dat docht er ek, en eltse kear as Pyle wat ferjit of wat stoms docht of net meikomme kin, krije de oare rekruten strafoefenings wylst Pyle dêr net oan mei hoecht te dwaan. De oare rekruten hawwe dêr begryplikerwize hiel gau har nocht fan, en as der gjin teken is dat Pyle him út himsels opskerpet, wurdt er op in nacht troch in pear man mei in tekken oer him hinne oan syn bêd fêstholden, wylst alle oaren him in wan bruien jouwe mei yn handoeken bewuolle stikken sjippe. Ek Joker docht dêr oan mei, sij it mei tsjinnichheid.
De pine fan dy ôfrânseling is einlik genôch om Pyle by de les te hâlden. Neitiid leit er him mear ta op 'e training en ferjit neat mear. As de rekruten lang om let sjitoefenings krije, docht boppedat bliken dat Pyle in earsten skerpskutter is. De feroaring is Hartman tige tefreden oer, mar Joker, dy't Pyle trappearret as er súntsjes tsjin syn gewear praat, makket him soargen, om't er bang is dat Pyle der geastlik oan ûndertroch giet.
Uteinlik slagje de rekruten foar de training en ûntfange se har yndielings by it Marinierskorps. Joker wurdt as militêr sjoernalist tawiisd oan 'e Stars and Stripes, de krante fan it Marinierskorps. De measte oaren, Pyle en Cowboy ynbegrepen, wurdt tawiisd oan 'e ynfantery. Yn harren lêste nacht op Parris Island ûntdekt Joker Pyle op it húske, dêr't er syn gewear mei skerpe munysje oan it laden is. As er himsels mei útset lûd befellen begjint ta te skreauwen, wurde alle oare rekruten wekker, en sersjant Hartman ek. Hartman oarderet de oaren wer op bêd en giet sels op ûndersyk út. Joker warskôget him dat Pyle syn gewear mei skerp laden hat. De sersjant besiket Pyle te yntimidearjen ta it oerlangjen fan it gewear, mar Pyle sjit him dea. Eefkes liket it as wol Pyle dêrnei ek Joker deasjitte, mar dan giet er sitten, nimt de loop fan it gewear yn 'e mûle en sjit himsels dea.
Hoewol't it gefal fan moard-selsmoard Joker op it stuit sels bot oangrypt, wit er it nei syn útstjoering nei Súd-Fjetnam gau efter him te litten. Yn jannewaris 1968 is er in yn 'e wol ferve oarlochskorrespondint mei de rang fan sersjant, dy't yn Đà Nẵng foar Star and Stripes wurket. Hy wurdt oeral beselskippe troch syn fêste fotograaf, de griene soldaat Rafterman. Dyselde kin net wachtsje om nei it front te gean, mar Joker hat dêr net bot ferlet fan, ek al hawwe de oare leden fan 'e redaksje soms wat de gek mei him omreden fan syn gebrek oan gefjochtsûnderfining. Syn kalme bestean wurdt lykwols fersteurd troch it Tetoffinsyf, wêrby't it Noardfjetnameeske Leger en de Vietcong besykje om 'e Amerikaanske posysjes yn Súd-Fjetnam ûnder de foet te rinnen. By in oanfal op 'e basis fan it Marinierskorps yn Đà Nẵng bedarret Joker dan ek foar it earst yn it hjitst fan 'e striid.
De oare deis wurdt de redaksje ynljochte oer de oanfallen yn hiel Súd-Fjetnam. Joker wurdt, om ferslach te dwaan fan 'e op oare plakken noch altyd oangeande striid, mei Rafterman útstjoerd nei Phú Bài. Dêr moetsje se in geweargroep dy't troch de leden it Lusthog Squad neamd wurdt. Joker wurdt weriene mei syn âlde maat Cowboy, fan it trainingskamp, dy't diel útmakket fan it Lusthog Squad. Omreden fan dy konneksje slute Joker en Rafterman har by de geweargroep oan en sa fjochtsje se mei yn 'e Slach om Huế. Dêr komt de pelotonskommandant, luitenant Walter "Touchdown' Schinoski, al rillegau te sneuveljen. Letter komt ek sersjant Crazy Earl om, de befelhawwer fan it Lusthog Squad, as er by fersin in falstrikbom ûntploffe lit. Sadwaande kriget Cowboy it befel oer de geweargroep.
Dêr is Cowboy eins net geskikt foar, mei't er te ûnwis is en net genôch oerwicht oer de oare leden fan 'e geweargroep hat. Under syn lieding rekket it Lusthog Squad paadbjuster tusken de stikken sketten gebouwen fan Huế. Hy oarderet de swarte soldaat Eightball om op ferkenning te gean, mar dy wurdt delsketten troch in slûpskutter. Hy libbet noch, en wurdt mei opsetsin ferskate bykommende kearen rekke, dat hy kjirmet it út. Mar Cowboy is derfan oertsjûge dat er in hiele peloton Noardfjetnamezen foar him oer hat en wifket oer wat er dwaan moat. Doc Jay, de hospik fan 'e geweargroep, nimt sels it inisjatyf om nei Eightball ta te gean, mar hy wurdt ek delsketten. Dan beslút Cowboy om 'e geweargroep werom te lûken. Om't dat betsjutte soe dat se de noch altyd libjende Eightball en Doc Jay efterlitte moatte, wegeret de masinegewearskutter Animal Mother dat befel oan te nimme. Ynstee giet er op eigen manneboet efter de beide delsketten soldaten oan, mar hy komt te let om harren te rêden. Wol ûntdekt er dat der gjin peloton foar harren oer leit, mar inkeld in ienlike slûpskutter.
Cowboy en de oare leden fan 'e geweargroep folgje Animal Mother nei foarren, mar wylst se efter de dekking fan in hoeke fan in gebou oer de radio foar oerlis kontakt opnimme mei it haadkertier, wurdt Cowboy troch in gat yn it gebou hinne delsketten. Hy rekket dêrby deadlik ferwûne en stjert yn Joker syn earms. Animal Mother nimt dêrop de lieding oer en giet foarop by in oanfal op 'e posysje fan 'e slûpskutter. Hy, Joker en Rafterman kringe it gebou binnen dêr't de slûpskutter him ferskânze hat, en Joker is de earste dy't de slûpskutter ûntdekt. As it lykwols in famke fan teenagejierren blykt te wêzen, rekket er derôf en wifket er eefkes te lang. De slûpskutter nimt him ûnder fjoer, en hy oerlibbet it mar nauwerneed, mar hy wurdt út syn benearing rêden troch Rafterman, dy't it fanke fan in oare kant ôf oer it mad komt en delsjit.
De oare leden fan 'e geweargroep kloftsje gear om it swierferwûne famke hinne. Rafterman is alhiel útskroeven oer syn aksje, mar Joker is suver beroerd fan 'e hiele sitewaasje. It is dúdlik dat it fanke har ferwûnings net oerlibje sil, mar ek dat se foarearst noch net deagiet. Se freget yn brutsen Ingelsk om deamakke te wurden. Animal Mother wol har krepearje litte, mar Joker seit dat se har sa net efterlitte kinne. Animal Mother nûget him út om dêr wat oan te dwaan as er dat sa graach wol. Dat Joker hellet syn pistoal foar it ljocht en nei eefkes wifele te hawwe ferlost er har út har lijen troch har dea te sjitten.
Neitiid masjearje de mariniers sjongend werom hei harren kamp. Yn in voice-over fertelt Joker dat er, nettsjinsteande it feit dat er him yn "in wrâld fan stront" befynt, dochs bliid is dat er noch libbet, en noch blider dat er sa njonkelytsen hast nei hûs kin.
Produksje
Full Metal Jacket waard regissearre troch Stanley Kubrick nei in senario fan himsels, Michael Herr en Gustav Hasford op basis fan Gasford syn roman The Short-Timers, út 1979. Kubrick wie ek de produsint fan 'e film en wurke yn dy hoedanichheid foar de filmstudio's Natant en Harrier Films. Full Metal Jacket wie dêrmei in Amerikaansk-Britske ko-produksje. Foar de film wie in budget beskikber dat ôfhinklik fan 'e boarne útienrinne soe fan $16,5 miljoen oant $30 miljoen. De kamerarezjy wie yn 'e hannen fan Douglas Milsome, en de filmmuzyk waard fersoarge troch Abigail Mead (in skûlnamme foar Vivian Kubrick, de dochter fan 'e regisseur).
Opnamen
Bassingbourn Barracks, in eardere fleanbasis fan 'e Britske Keninklike Loftmacht (RAF), giet yn 'e film troch foar it trainingskamp fan it Amerikaanske Marinierskamp op Parris Island. Dêr ûndergiene de akteurs dy't de rekruten spilen in frij reälistyske marinierstraining, oant se der by delfoelen. R. Lee Ermey fertolke de rol fan sersjant-ynstrukteur Hartman. Hy hie ûnder de Fjetnamoarloch echt sersjant-ynstrukteur by it Amerikaanske Marinierskorps west, dat Kubrick liet him fierhinne syn eigen dialooch optinke. De akteurs dy't de rekruten spilen, waarden troch him tsien oeren deis taraasd. Under de opnamen krige Ermey in ferkearsûngemak wêrby't er alle ribben oan ien kant briek, mei as gefolch dat de produksje fjouwer en in heale moanne stil kaam te lizzen.
Distribúsje
De distribúsje fan Full Metal Jacket waard yn 'e Feriene Steaten fersoarge troch Warner Bros. en yn it Feriene Keninkryk troch Columbia-Cannon-Warner Distributors. De film gie op 17 juny 1987 yn Beverly Hills yn premiêre, en iepene dêrnei op 26 juny yn 'e Amerikaanske en op 11 septimber yn 'e Britske bioskopen. Full Metal Jacket waard op 23 oktober 2007 foar it earst útbrocht op blu-ray.
Untfangst
Fan 'e filmkritisy krige Full Metal Jacket oer it algemien positive resinsjes. Richard Corliss fan it tydskrift Time neamde de film "in technyske knock-out" en priizge benammen "de wylde, wanhopige humor yn 'e dialooch". Yn The New York Times omskreau Vincent Canby de film as "oangripend, prachtich en karakteristyk eksintryk". Yn it blêd Variety waard Full Metal Jacket omskreaun as "yntins" en "treflik makke".
Ian Nathan fan it Britske tydskrift Empire joech de film lykwols mar 3 fan 5 stjerren. Hy wie fan miening dat Full Metal Jacket "ynkonsekwint" wie en "sawol meislepend as op frustrearjende wize op in distânsje bliuwend". Nei it earste diel, oer de training, fûn er dat de film yn it stik oer Fjetnam "gjin doel mear" hie. Ek Roger Ebert fan 'e Chicago Sun-Times hie krityk op Full Metal Jacket, dat neffens him negatyf ôfstiek neffens oare grutte oarlochsfilms oer de Fjetnamoarloch, lykas Apocalypse Now, The Deer Hunter en Platoon. Hy neamde Full Metal Jacket "nuveraardige foarmleas" en fûn dat de film yn it twadde diel, oer Fjetnam "desyntegrearre ta in rige selsstannige stikjes, dy't net ien fan allegearre bot befredigje."
Op 'e webside Rotten Tomatoes, dy't resinsjes sammelet, hat Full Metal Jacket in tige heech goedkarringspersintaazje fan 92%, basearre op 83 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: "Stanley Kubrick syn Full Metal Jacket is yntins, kompakt fan opbou en bytiden dûnkere komysk. De film mei dan net de orizjineelste tema's hawwe, mar is wol tige by tige effektyf yn it oerbringen dêrfan." Op Metacritic, de wichtichste konkurrint fan Rotten Tomatoes, behellet Full Metal Jacket in goedkarringspersintaazje fan 76%, basearre op 19 resinsjes.
Opbringst
Full Metal Jacket brocht yn 'e bioskopen yn 'e Feriene Steaten en Kanada $46,4 miljoen op, en yn alle oare lannen en territoaria $73,6 miljoen. Wrâldwiid kaam de opbringst dêrmei út op $120,0 miljoen. Ofset tsjin it budget fan $16,5 oant 30 miljoen betsjut dat in winst fan teminsten $90 miljoen, hoewol't dêr de marketingkosten noch wol ôf moatte.
Prizen
Yn 1987 waard Full Metal Jacket by de BAFTA's, de wichtichste Britske filmprizen, nominearre yn twa kategoryen: bêste lûd en bêste special effects. Yn 1988 waard de film fierders nominearre foar de Oscar foar bêste adaptearre senario en de Golden Globe foar bêste byrol fan in akteur yn in spylfilm (R. Lee Ermey). Full Metal Jacket wûn de Japanske Kinema Junpo foar bêste rezjy fan in bûtenlânske film en de Italjaanske David di Donatello foar bêste filmprodusint fan in bûtenlânske film.
Kaap
thumb|right|250px|Kaap Hoarn. thumb|right|250px|De Noardkaap.
In kaap is in yn in see of in mar útstekkend lânpart, it uterste punt fan in berchtme. Inkele fan de measte ferneamde kapen binne Kaap de Goeie Hope en Kaap Hoarn.
Kapen hawwe oer it algemien ynfloed op streamingen yn it omfiemjende wetter, en de rûning fan guon kapen kin foar skippen tige gefaarlik wêze.
Organisme
In organisme, fan it Grykske ὀργανισμός, organismos (fan ὄργανον, organon, "ynstrumint" of "ark"), is yn 'e biology in libben wêzen mei in eigen stofwikseling. In minder wittenskiplik synonym foar 'organisme' is wêzen. Yn 'e taksonomy wurde organismen tsjintwurdich ferdield yn twa soarten: de prokaryoaten (Prokaryota) en de eukaryoaten (Eukaryota). De prokaryoaten wurde fertsjintwurdige troch twa ûnderskate domeinen: de baktearjes (Bacteria) en de oerbaktearjes (Archaea). De eukaryoaten foarmje ien domein, dat fierder opdield wurde kin yn in stikmannich riken, wêrfan't dy fan 'e dieren (Animalia), de planten (Plantae), de skimmels (Fungi) en de protisten (Protista) de grutsten en wichtichsten binne. Firussen en prioanen wurde yn 'e regel net as organismen beskôge.
Alle bekende foarmen fan organismen binne by steat om yn in beskate mjitte te reägearjen op prikels, har fuort te plantsjen, te groeien en har te ûntwikkeljen en harsels te regulearjen. In organisme kin in iensellige wêze (dus út ien inkele sel bestean), mar it kin ek, lykas dat by de minske it gefal is, út biljoenen en nochris biljoenen ferskillende sellen bestean, dy't groepearre binne om spesjalisearre weefsels en organen te foarmjen. Mei de term mearselligen wurde alle organismen oantsjutten dy't út mear as ien sel besteane.
Súdlike Oseaan
thumb|right|250px|Lokaasje fan de Súdlike Oseaan.
De Súdlike Oseaan, ek wol de Antarktyske Oseaan, Súdpoalsee of Súdlike Iissee, is de wettermassa dy’t neffens guon geografyske en hydrografyske boarnen Antarktika omfiemet. De oseaan leit súdlik fan de 60 graden súderbreedtegraad. It is de fjird grutste oseaan fan de wrâld en de jongst definiearre nei dat dit yn 2000 nei in beslút fan de Ynternasjonale Hydrografyske Organisaasje (IHO) oanfurde waard. De term is lykwols al lange tiid yn gebrûk yn de skipfeart. Geografen binne it noch net oer de noardlike grins fan de oseaan iens, guon beskôgje de oseaan sels as parten fan de Yndyske Oseaan, de Atlantyske Oseaan en de Stille Oseaan.
Geografy
thumb|right|200px|Dizze ôfbylding lit it ferskil yn pakiis (wyt) sjen troch it jier hinne.
De Súdlike Oseaan is oseanografysk foarme doe’t Antarktika en Súd-Amearika út mekoar rekken, wêrtroch de Drakestrjitte ûntstie, sadwaande koe de Antarktyske Sirkumpolêre Stream rûchwei 30 miljoen jierre lyn op gong komme, wat betsjut dat de oseaan in stik jonger is as de oare oseanen.
Seeën dy’t yn de oseaan lizze binne de Amundsensee, de Bellinghausensee, in part fan de Drakestrjitte, de Ross See, in part fan de Skotiasee en de Weddellsee. It totale oerflak is 20.327.000 kante kilometer, de totale kustline is 17.968 kilometer lang.
It pakiis fan de Antarktyske Oseaan touteret fan in minimum fan 2,6 miljoen kante kilometer yn maart oant 18,8 miljoen kante kilometer yn septimber, in mear as fersânfâldiging yn oerflak.
De Súdlike Oseaan ferskilt fan oare oseanen dat it net omfieme wurdt troch lân, wat de oare oseanen al hawwe, mar dat it sels lân omfiemet. De noardlike grins fan de oseaan is net lân, mar in breedtegraad, en giet oer yn de trije oare oseanen. In reden dat de Súdlike Oseaan al as aparte oseaan sjoen wurdt is de wetterstream, de Antarktyske Sirkumpolêre Stream dy’t om Antarktika hinne streamt in yn flinke gong, dat it wetter yn de Súdlike Oseaan oan de iene kant fan Antarktika komt bygelyks mear oerien mei it wetter oan de oare kant fan it wrâlddiel dan dat it oerien komt mei it wetter yn de oseaan dy’t dêr noardlik fan leit.
Yn in soad gefallen is de Súdlike Oseaan it tsjinoerstelde fan de Noardlike Iissee, dy’t oan de oare kant fan de wrâld leit.
Grins
thumb|left|250px|In soad kaarten fan Austraalje lûke de Súdlike Oseaan troch oant Austraalje.
By de twadde gearkomste fan de IHO yn 1937 oer de grinzen fan oseanen en seeën waard ek de Súdlike Oseaan besprutsen, mar it kaam lykwols by de tredde edysje yn 1953 net mear ter sprake. Dat kaam fanwegen de feroarjende hydrografyske grinzen fan de oseaan troch it jier hinne, ek fûnen wittenskippers dat in oseaan omfieme wurde moat troch lân en net krekt oarsom. Letter hawwe lannen sels in grins oantsjutten.
De IHO kaam werom op it ûnderwerp yn 2000. Fan de 68 lidsteaten, reagearren der 28, wêrfan allinnich Argentynje tsjin it foarstel wie in nije oseaan te definiearjen. It foarstel foar de namme Súdlike Oseaan krige 18 stimmen, wêrmei it alternatyf, Antarktyske Oseaan, ferslein waard. De helte fan de stimmen wie foar it lizzen fan de grins op 60 graden suderbreedte, de oare fjirtsjin stimmen wienen foar oare definysjes.
De definysje is lykwols net universeel. Oare organisaasjes, bygelyks de National Geographic Society, lûkt de Atlantyske Oseaan, de Stille Oseaan en de Yndyske Oseaan noch hieltyd troch nei Antarktika. Alhoewol’t artikels op harren hiemside al de Súdlike Oseaan neame.
Yn Austraalje wurdt de Súdlike Oseaan op deselde manear definiearre as de IHO dat docht, mar wurdt al it wetter tusken Antarktika en Austraalje en Nij-Seelân ek as Súdlike Oseaan oantsjutten, sa wurdt it ek op kaarten setten. Kustkaarten fan Tasmaanje en Súd-Austraalje yn it bysûnder tsjutte de gebieten altiden oan as de Súdlike Oseaan en nea as de Yndyske Oseaan.
Klimaat
De seetemperatuer wikselt fan -2 °C oant 10 °C. Sykloanen lûke eastlik om it kontinint hinne waakse út en troch ta swiere stoarmen troch it temperatuerferskil tusken iis en de iepen see. It see-oerflak fan likernôch de 40e suderbreedtegraad ôf oant de Antarktyske Sirkel hat de sterkste trochsneed wyn op Ierde. Yn de winter befriest de oseaan oant foarby de 65 graden súderbreedte yn de Stille Oseaan en 55 graden súderbreedte yn de Atlantyske Oseaan, wêrtroch de temperatuer oan it oerflak fier ûnder de 0 graden Celsius komt. Op guon plakken hâlde winen út it binnenlân de kustline it heule jier troch frij fan iis.
Natuerlike gefaren
thumb|right|200px|In iisberch yn de Amundsensee.
Iisbergen kinne it heule jier troch yn de oseaan foarkomme, guon kinne inkele hûnderten meters heech wêze. Lytsere iisbergen, meastentiids fan 0,5 oant 1 meter dik, soargje ek al foar problemen yn de skipfeart. It djippe kontinintale plat hat in flier fan glasiale ôfsettings.
Yn de skipfeart steane de breedtegraden 40, 50 en 60 bekend as de “Roaring Fourties”, de “Furious Fifties” en de “Shrieking Sixties”, fanwegen de hurde winen en grutte weagen dy’t ûntsteane trochdat de wyn frij spul hat en net ôfremme wurdt troch lân.
In gefaar is ek dat it gebiet fier fan syk- en rêdingsfasiliteiten ferwidere is.
Hjoeddeiske saken
Gefaren foar it miljeu binne:
Ynternasjonale oerienkomsten
Alle ynternasjonale oerienkomsten dy’t de oseanen fan de wrâld oanbelangje jilde ek foar de Súdlike Oseaan. Fierders binne der noch in stik as wat oerienkomsten makke dy’t spesjaal foar dizze oseaan opgean:
In soad lannen ferbiidzje it sykjen en it eksploitearjen fan minerale boarnen súdlik fan it Polêre Front, dat yn de midden fan de Antarktyske Sirkumpolêre Stream leit.
It Antarktysk Ferdrach omfiemet it part fan de wrâld dat súdlik fan de 60 graden suderbreedtegraad leit, it ferbied alle oanspraak dy’t lannen dogge op Antarktika en de eilannen yn de Súdlike Oseaan skrapt.
Ekonomy
Fan 1 july 1998 oant 30 juny 1999 hat de fiskerije 119.898 ton fong, wêrfan 85% planktonkreeft wie en 14% Patagonyske Toskefisk. Ynternasjonale oerienkomsten gienen fan start oan de ein fan 1999, om sa de yllegale, netmelde en netregulearre fiskerij tsjin te gean. Dizze lêste foarmen fan fiskerij hawwe yn 1998-1999 fiif oant seis kear mear Patagonyske Toskefisk fong dan legale fiskerij.
Yn de simmer fan 1998-1999 hawwe 10.013 toeristen de Súdlike Oseaan en Antarktika besike.
Havens
thumb|right|250px|In skip komt oan op Antarktika yn 1983.
Der binne net in soad havens oan de súdkante fan de Súdlike Oseaan, it iis beheind it gebrûk fan havens ta in lytse perioade midden yn de simmer, sels dan hawwe guon havens iisbrekkers nedich om de haven iisfrij te krijen. De measte haven op Antarktika wurde bewâlde troch ûndersykstasjons fan oerheden en bliuwe, útsein foar needgefallen, ticht foar kommersjele skipfeart of priveeskippen. Skippen yn in haven súdlik fan de 60 graden suderbreedtegraad wurde ynspektearre troch waarnimmers fan it Antarktyske Ferdrach.
Masiela Lusha
thumb|right|Masiela Lusha 2010 thumb|Masiela moetet fans, 2010 Masiela Lusha (Tirana, Albaanje, 23 oktober 1985) is in Amerikaansk aktrise, dichteresse, berneboeke- en romanskriuwster.
PC 2010
It Lotsjen
Op moandeitejûn waard der wêr lotte yn de Koarnbeurs. Dit kear sieten de beste haadklassepartoeren allegear by de earste acht. En dit like foar it dit jier noch net sa súksesfolle partoer fan Johan van der Meulen de ideale lotting om de finale te heljen. It partoer fan Gert Anne van der Bos wie de grutte favoryt, sy wûnen fan te foarren sân fan de njoggen partijen.
Earste List
Foardat de keatsers los koene, kaam de earste reinbui oer it Sjûkelân. Hjirtroch wie it gers wiet en glêd, en dat hie fuortendalik gefolgen. Ale Jan Anema glide út by it besykjen in bal by de sydline te kearen en skansearre syn knibbel sa bot dat dêr útskeakele wie, dit wie in grutte tebeksetter foar it partoer dat op foarhân de grutste kâns hie om fan Van der Bos te winnen. Syn maten Martijn Olijnsma en Hylke Bruinsma moasten dêrtroch hast de hiele partij tegearre keatse. Olijnsma naam neist de foarbêst ek plak yn it perk as foarynse. It waard in spannend partij wêr't Olijnsma en dy earst noch hieltiten it inisjatyf hâlden. Mar op it lêst bruts it ûntbrekken fan in tredde man harren op en by 5-5 en 6-6 gie it partoer fan Marten van der Leest troch. Neidat Ale Jan Anema útfallen wie, waard it beslút wat moandeitejûn trochjûn wie dat de keatsers net op fuotbalskuon as saneamde blades keatse mochten feroare en waard it tastien mei oare skuon te keatsen. In grut part fan de partijen fan de earste list waard ferkeatst wylst it reinde, it fjild waard ek hieltiten minder, foaral fansels by de opslachline en yn de perken. Mar trochdat it hiele fjild sompe wie, stuite der gjin bal. Neist de partij fan Olijnsma tsjin Van der Leest einige ek de wedstriid tusken Hendrik Tolsma en Dirk-Yde Sjaarda mei alles oan de hang. Nei earst in foarsprong te nimmen keatste Tolsma c.s. folle minder, Tolsma fungearre op it lêst sels as balkearder. Mar yn it lêstoan koene Tolsma c.s. harren achterstân wêr goed meitsje en op 5-5 6-6 makke Herman Sprik de partij út mei in sitbal.
Twadde List
thumb|right|300px|Nei de pauze wie de sinne der efkes by Under de earste partijen fan de twadde list kaam der wêr sa'n wetter nei ûnderen dat de partij stillein waard. It partoer fan Rutmer van der Meer wie der doe al ôf tsjin Marten van der Leest. De perken wiene yntusken feroare yn modderpoelen, de útslaggers glibberen alle kanten op. Earst waard der in pauze fan tweintich minuten oankundige, mar it fjild wie sa min dat it oardel oere duorre foardat de keatsers wêr it fjild opkamen, de perken wiene ferlein nei de bûtenkant, mar fierder wie it fjild noch hiel min. Dit hie gefolgen foar it partoer fan Arnold Zijlstra, by ien fan de earste opslaggen ferstapte Zijlstra him by de opslachline en moast eins belies jaan. Nei in blessuerebehanneling koe der fierder as balkearder, mar hy wol sa'n lest dat syn maten eins tegearre de partij tsjin Hendrik Tolsma spylje moasten. Dit gie harren tige goed ôf. Foaral Thomas van Zuiden wie op de stuit goed dwaande en sa giene Arnold Zijlstra mei syn maten nei de tredde list. Partoer Johan van der Meulen moast it earste klas partoer fan Pieter van Althuis foarby om de finale te heljen. Mar de opslach rûn min. Marten Veenstra die it al wat better as foarbest, mar miste ek faak op belangrike punten it perk. It partoer fan de drok pratende opslagger út Peins gie dêrtroch ek maklik troch.
Heale Finale
Troch alle ferrassings yn meiname de twadde list stiene der yn de heale finales neist it favorite partoer fan Van der Bos, trije earste klas partoeren. Van der Bos c.s. hiene net in protte moaite om de finale te heljen, sy wiene gewoan te sterk. De partij tusken Arnold Zijlstra en Pieter van Althuis wie in hiel stik dreger. Mar úteinlik wie it Pieter van Althuis c.s. die nei in 5-3 achterstân dochs noch wûnen mei 5-5 6-4
Kening PC 2010
Lykas yn 2009 waard Gert-Anne van der Bos keazen ta kening, dizze kear mei it maksimale tal punten.
1 Makkabeeërs
1 Makkabeeërs (Hebriuwsk: ספר מקבים א) is in deuterokanonyk of apokryf boek fan 'e Bibel. Gjin inkele streaming fan it joadendom erkent it as kanonyk, en it heart dus net ta de joadske Tenach (al wurdt it wol fan grut histoarysk belang achte). Wat it kristendom oanbelanget, wurdt 1 Makkabeeërs troch alle protestantske tsjerken as apokryf beskôge. Allinne de Anglikaanske Tsjerke lit it as regel ôfprintsje yn syn bibels, mar ûnder it betingst dat it net bedoeld is om 'e tsjerklike lear op te basearjen (dus inkeld foar de nijsgjirrigens). Yn 'e bibels fan oare protestantske denominaasjes wurdt it soms (mar lang net altyd) ek wol werjûn as nuttige mar opsjonele taheakke oan it Alde Testamint. Dat is bgl. it gefal yn 'e Nije Fryske Bibeloersetting fan 1978, wêryn't it as sânde fan tolve apokrife bylagen tafoege is. De Roomsk-Katolike Tsjerke, lykwols, rekkenet 1 Makkabeeërs wol deeglik ta de kanon. Yn roomske bibels makket it sadwaande gewoan ûnderdiel út fan it Alde Testamint, dêr’t it daliks folget op it boek Ester. Itselde is it gefal yn 'e kanons fan 'e eastersk-otterdokse en oriïntaalsk-otterdokse tsjerken.
1 Makkabeeërs is in histoarysk ferslach oer de Makkabeeske Opstân (167-160 f.Kr.) en de dêropfolgjende jierren fan Joadsk selsbestjoer yn Palestina, oant de troansbestiging fan Jehannes Hyrkanus I yn 134 f.Kr. It boek is skreaun troch in anonime skriuwer yn it lêst fan 'e twadde iuw f.Kr. 1 Makkabeeërs wie oarspronklik sûnder mis skreaun yn it Hebriuwsk (dat kin sjoen wurde oan beskate Hebriuwske lienwurden yn 'e tekst), mar is inkeld oerlevere yn in tal Aldgrykske ferzjes, wêrfan't dy dy't yn 'e Septuaginta stiet de wichtichste is.
Ynhâld
It boek iepenet mei in koarte ynlieding (1 Makk. 1), wêryn't ferhelle wurdt fan 'e ferovering fan Judeä troch de Griken ûnder Aleksander de Grutte, hast in iuw foàr de barrens dêr't de tekst oer giet. Nei syn dea waard Aleksander syn ryk ferdield ûnder syn generaals, de saneamde diadochen, dy't elkmis in eigen dynasty stiften. Dêrby kaam Judeä yn 't earstoan ûnder de Ptolemiden, dy't ek oer Egypte regearren. Mar yn it twadde fearn fan 'e twadde iuw f.Kr. foel de Seleusidyske kening Antiochus IV Epifanes (reg. 175-164 f.Kr.) it Ptolemidyske Ryk oan en ferovere mei in protte bloedferjitten Jeruzalim en hiele Judeä. Dêrnei besocht er de Joaden te assimilearjen yn 'e gruttere hellenistyske kultuer, en om dat doel te berikken gied er grou geweld net út 'e wei. Hy ferbea de Joaden om har religieuze wetten nei te libjen, de sabbat te fieren en har soannen te besnijen, ûntwijde de Timpel en sette sels de deastraf op it besit fan joadske religieuze literatuer. Boppedat twong er de foaroanmannen fan 'e Joaden om útlânske goaden te ferearjen. En dêrnjonken yntrodusearre er yn Jeruzalim de hellenistyske Grykske kultuer, û.o. troch der de earste gymnasia bouwe te litten, dêr't manlju neaken mei-inoar oan sport diene (en besnijenis dus net te ferbergjen wie). Net alle Joaden wiene tsjin op it hellenisme; guon wiene der sels grutte foarstanners fan. Mar in grut part fan 'e Joaden wearzge fan 'e útlânske oerhearsking, dy't boppedat ek nochris mank gie mei swiere belestings.
Dit is de sitewaasje dêr't 1 Makk. 2 mei iepenet. Uteinlik is it de preester Mattatias, út it plakje Modeïn, dy't opropt ta ferset. Der brekt in opstân út dy't laat wurdt troch Mattatias syn soan Judas de Makkabeeër (reg. 167-160 f.Kr.). De bynamme fan "Makkabeeër" is in ferbastering fan in Hebriuwsk wurd dat "hammer" of "kriichshammer" betsjut, en it rebûlje wurdt nei him de Makkabeeske Opstân neamd. Sân jier lang wurdt der fûleindich fochten, en Judas feslacht de iene nei de oare fijân. Yn 165 f.Kr. wurdt Jeruzalim befrijd en kin de Timpel op 'e nij ynwijd wurde; om dat heuchlike feit te betinken stelle Judas en syn bruorren it joadske feest Chanoeka yn. Judas slút ek in ferbûn mei de Romeinske Republyk (dy't yn dy tiid noch beheind is ta Itaalje en oangrinzgjende lannen). Uteinlik sneuvelet er yn 160 f.Kr. en nimt syn broer Jonatan Affus (ek wol fan Jonatan de Makkabeeër neamd) de lieding oer de Joaden en harren striid oer.
Jonatan Affus (reg. 160-143 f.Kr.) is in earsten diplomaat, en wit njonken syn oerwinnings op it slachfjild ek troch slûchslimme ûnderhannelings witwat te winnen. Hy is behalven wrâldsk lieder ek hegepreester en set de polityk fan syn broer Judas fuort. Sa fernijt er de alliânsje mei Rome, dêr't er ek kening Areüs I fan 'e Grykske stêdsteat Sparta by belûkt. Uteinlik wurdt Jonatan troch ferrie deade en folget syn broer Simon Tassis of Simon de Makkabeeër (reg. 142-135 f.Kr.) him op. Krekt as Jonatan foar him is Simon tagelyk hegepreester en wrâldsk lieder, mar hy is de earste dy't dat wrâldske liederskip omset yn in formeel keningskip. Dêrby stiftet er de dynasty fan 'e Hasmoneeërs, dy't regearren fan 140 oant 37 f.Kr. (sij it fan 63 f.Kr. ôf as fazallen fan it Romeinske Ryk). Dêr moat trouwens by oantekene wurde dat de Joaden de Hasmoneeërs net altyd as in jildige keningsline beskôgje, mei't se net ôfstamje fan kening David. Simon regearret Judeä in stikmannich jierren yn frede en woltier, oant er fermoarde wurdt troch trewanten fan Ptoleméus, de soan fan Abibus, dy't troch de Seleusiden ta steedhâlder Judeä beneamd is. Mar it jout him neat, want Simon wurdt opfolge troch syn soan Jehannes Hyrkanus I. Dat is it punt dêr't 1 Makkabeeërs nochal abrupt einiget.
Fryske oersetting
Yn 'e Nije Fryske Bibeloersetting, dy't yn 1978 mei stipe fan 'e provinsje Fryslân, it Nederlands Bijbelgenootschap te Haarlim en de Katholieke Bijbelstichting te Bokstel útjûn waard, is 1 Makkabeeërs yndield ûnder de apokrife of deuterokanonike boeken, oan 'e ein fan it Alde Testamint. Dy oersetting fan 1 Makkebeeërs waard makke troch drs. H. Dijkstra, dy't op taalkundich mêd ûnderstipe waard troch Hendrik Twerda.
Polabysk
thumb|Wengebiet fan de Polabyske stammen It Polabysk is in útstoarne Westslavyske taal dy't yn it noardeasten fan it moderne Dútslân tusken de Elbe en de Oder sprutsen waard. Yn it suden, sa likernôch op 'e line Wittenberg-Berlyn grinze it Polabyske taalgebiet oan it Sorbyske taalgebiet.
De lêste sprekster fan it Polabysk, Emerentz Schultze, stoar yn 1756 op in leeftyd fan 88 jier yn Dolgow. Troch de Dútske eastkolonisaasje waard it Leechdútsk de taal fan de streek. Om 1700 hinne kaam der in bytsje omtinken foar de taal. Gottfried Wilhelm Leibniz publisearre yn syn Collectanea Etymologica (1717) in wurdlist en tekst yn it Polabysk. De omfangrykste tekstsamling is de Vocabularium Venedicum (1705) fan dûmny Christian Hennig von Jessen.
Taalpriuwke
Aita nos, tâ toi jis wâ nebesai, sjętü wordoj tüji jaimą; tüji rik komaj; tüja wüľa mo są ťüńot kok wâ nebesai tok no zemi; nosę wisedanesnę sťaibę doj nam dâns; a wütâdoj nam nose greche, kok moi wütâdojeme nosim gresnarem; ni bringoj nos wâ warsükongę; toi losoj nos wüt wisokag chaudag. Pritü tüje ją tü ťenądztwü un müc un câst, warchni Büzac, nekąda in nekędisa. Amen.
Tuskenryk
In tuskenryk (Latyn: infraregnum) is in taksonomyske rang dy't tusken in ryk en in stamme yn sit. Dit is net ien fan 'e haadrangen fan 'e taksonomy, mar in takson dat brûkt wurdt as helpmiddel foar fierdere yndieling fan riken.
Prostitúsje yn Ljouwert
Der wurkje benammen froulju út it eardere Eastblok en Súd-Amearika, en mar inkeldris Nederlânske froulje. De froulje sitte efter de glêzen yn ferskillende gebouwen yn de steechjes. Tagang ta de measte gebouwen is fergees.
Yn fergeliking mei de rest fan Nederlân is it taryf wat leger.
Wetterpolo op de Olympyske Simmerspullen 2012
200px|thumb|right|200px|It Olympysk Wetterpolo Swimbad fan Londen 2012