cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Edge of Tomorrow (film)
Plot
Cage skrikt wekker en ûntdekt dat er wer op Heathrow is, op itselde stuit as doe't er dêr in dei earder bykaam út bewusteleazens nei't er tasere wie. Deselde foarfallen fan 'e foarrige deis spylje har wer ôf. Cage besiket oan sersjant Farell út te lizzen dat der wat nuvers oan 'e hân is, mar wurdt negearre. Hy wurdt by Seksje J yndield, bringt de rest fan 'e dei troch mei training, nimt nei in koarte nacht diel oan 'e ynvaazje en sneuvelet wer op it strân yn Frankryk, wêrnei't er wer wekker wurdt op Heathrow. Hy makket tsientallen kearen dyselde tiidlus troch, wêrby't de lytse feroarings dy't er besiket oan te bringen by einsluten gjin oare útkomst ta gefolch hawwe. Op in kear besiket er it libben fan Rita Vrataski te rêden. As sy sjocht dat er op 'e sekonde sekuer wit wannear't wêr in mimic opdûke sil, beseft se wat der mei him oan 'e hân is en jout se him befel om har op te sykjen as er de earstfolgjende kear wer wekker wurdt.
Stedsrjocht
Hoewel't hjir faak meardere rjochten (op merken, tol en stedsmuorren) ûnder ferstien waarden, gie it yn essinsje op it rjocht fan de stêd op eigen rjochtspraak. Feitlik is der dus sprake fan stedsrjocht en net fan stedsrjochten. Yn in ôfsûnderlik privileezje koe ek it rjocht op wetjouwing (keur) jûn wurde en it rjocht om eigen skout en stedsbestjoerders te beneamen. Mei it ferdwinen fan it feodaal stelsel en it tanimmend belang fan de sintrale (rjochts-) steat kaam der ek in ein oan it stedsrjocht.
Fryske stedsrjochten
Yn 1327 waard by de gearkomste fan de Upstalbeam stedsrjochten ferliend oan Appingedam. Oare Fryske stêden hawwe troch oare lannen stedsrjochten krigen.
Edge of Tomorrow (film)
Plot
As Cage wer wekker wurdt op Heathrow, moat er earst oan Farell en Seksje J sjen te ûntkommen, wat er klearspilet troch by it opdrukken ynienen fansiden ûnder in ridende frachtwein troch te rôljen. Nei't er in kear deariden is, perfeksjonearret er syn timing. Hy siket Vrataski op en fertelt har wat sy de oare kear tsjin him sein hat. Hja is der maklik fan te oertsjûgjen dat er yn in tiidlus fêstsit, om't harsels foar Verdun itselde oerkommen is. Vrataski nimt him mei nei dr. Noah Carter, in ekspêr yn mimic-biology dy't omreden fan syn ekstreme ideeën yn ûngenede fallen is.
Syn teory is dat de mimics eins ien superorganisme foarmje, wêrfan't de tige seldsume blauwe wêzens, de "alfa's", analooch oan it senuwstelsel binne en de sljochtwei soldaten behearskje. De harsens wurde foarme troch ien inkeld wêzen, dat Carter oantsjut as de "omega". De omega hat it fermogen om 'e tiid te behearskjen; as der in alfa omkomt, set de omega de tiid in dei werom en past er syn taktyk oan oant de striid wûn wurdt. Trochdat it bloed fan 'e alfa dy't er deade mei syn eigen bloedstream fermongen rekke is, hat Cage by fersin it fermogen om 'e tiid in dei werom te setten 'kaapt'. Vrataski hie itselde fermogen en libbe mear as 300 kear deselde dei by de slach om Verdun, oant se op in kear ferwûne mar net dea rekke, in bloedtransfúzje tastjinne krige en dêrmei it fermogen om 'e tiid werom te setten ferlear. Se seit tsjin Cage dat er de fizioenen brûke moat, dy't nei ferrin fan tiid mei syn fermogen mank geane, om 'e omega te lokalisearjen en de deadzjen, om't dat de iennichste mooglikheid is om 'e bûtenierdske ferovering fan 'e hiele wrâld tsjin te kearen.
Stedsrjocht
Eftergrûn
Al ûnder de Romeinen krige Nijmegen merkerjochten. Fanôf it jier 1000 waarden privileezjes troch lânhearen oan delsettingen jûn. Somtiden bewust om stedsfoarming te befoarderjen. Sûnt it momint dat dizze privileezjes yn ien kear as totaalpakket oanbean waarden, sprekke wy fan stedsrjochten. Stedsrjochten makken fan in delsetting in oantreklike festigingsplak foar keaplju. Fan de ekonomyske bloei dy't hjirfan it resultaat wie, profitearre de hear troch it heffen fan belestingen.
Stasjon Schalkwijk
Stasjon Schalkwijk (Skw) wie in stasjon oan de Steatsline H yn it doarp Schalkwijk yn de gemeente Houten yn de provinsje Utert. It stasjon wie in standertstasjon fan de Steatsspoarwegen type Houten en is ien fan de seis stasjons dy 't ea yn dy klasse boud waard.
Edge of Tomorrow (film)
Plot
Wylst se wachtsje oant Cage fizioenen fan 'e omega begjint te krijen, wurdt er lus nei lus troch Vrataski traint, sadat er úteinlik begjint út te blinken as fjochter. Mentaal nimme de lussen lykwols har tol, en om't it dochs neat útmakket, knypt Cage der op in kear tuskenút om in frije dei yn Londen troch te bringen. Wylst de ynvaazje op it strân yn Frankryk mislearret, sit hy yn in Londenske kroech oan it bier nei de berjochten op 'e tillefyzje te sjen. As de elektrisiteit útfalt, giet er nei bûten ta en is er der tsjûge fan hoe't de mimics in tsjinynvaazje fan Londen útfiere, wêrby't de stêd ferwoastge wurdt. Mei't er no begrypt dat it mislearjen fan 'e ynvaazje de definitive nederlaach fan 'e minskheid ynliede sil, smyt Cage him mei nammenste mear oandriuw op syn training.
Stasjon Schalkwijk
Gebou
It stasjonsgebou kaam yn 1867 ree, en waard op 1 novimber 1868 foar treinreizgers iepene doe't ek Steatsline H oanlein wie. Yn 1914 krige it middelste part der in ferdjipping by. It stasjon waard yn 1935 sletten en it stasjonsgebou waard yn 1964 ôfbrútsen. It stasjon hie in swiere fundearring. By de bou yn 1867 bliek dat it oanbrochte sânlichem oan it fersakjen wie. Dêrtroch koe gjin gebrûk makke wurde fan in sânfundearring lykas by stasjon Houten. Ut tekeningen yn It Utertsk Argyf blykt dat yn de grûn bôgen fan 3 meter heech mitsele binne. Dy bôgen stiene wer op houten peallen. It stasjon waard dêrtroch mei wat fertraging yn de planning oplevere, mar al op 'e tiid foar it yn tsjinst stellen fan de spoarline. Der is hjoed-de-dei hast neat mear fan it stasjon en stasjonsgebou werom te finen. It stasjon stie oan de Spoorlaan.
Edge of Tomorrow (film)
Plot
De fizioenen dy't er meitiid kriget, binne fan in keardaam yn Dútslân, dêr't de omega him yn 'e katakomben ûnder de daam beskûl hâldt. Netiid bringe Cage en Vrataski, mei help fan Carter, in grut tal lussen troch mei út te sykjen wêr't dat krekt is en hoe't se der komme kinne. Mei't Vrataski no al withoefolle dagen de iennichste persoan is mei wa't er echt kontakt hat, begjint Cage gefoelens foar har te krijen. Foar har leit dat hiel oars: sy ken him eltse kear mar ien dei, en se hat mei dêrtroch inkeld belangstelling foar de misje. Meitiid slagget it Cage en Vrataski einlings om by de ynvaazje fan it strân ôf te kommen. Se stelle in efterlitten auto op in útstoarne camping en ride dêrmei it Frânske binnenlân yn oant de benzine op is. Rinnende fine se in boerespultsje dêr't in helikopter stiet foar gewaaksbesproeiïng. Hoe faak oft er it ek besiket, Cage kin gjin mooglikheid fine om Vrataski foarby dat punt te loadsen: as se de helikopter start, lokket dat mimics oan en sy komt eltse kear om yn it gefjocht.
Stasjon Schalkwijk
Ungelokken
Der wiene twa ûngelokken by stasjon Schalkwijk. Op 25 maaie 1871 bedarre de flugge trein út Utert fanwegen in ferkearde wikselstân op in ferkeard spoar en ramde in lading mei fee en in loads. In meiwurker fan de spoarweimaatskippij kaam dêrby om it libben. Yn 1946 botste op 'e hichte fan it eardere stasjon in trein op de efterkant fan in frachttrein, wêrtroch't in wagon ferbrizele waard. By dat foarfal rekke net ien ferwûne.
Edge of Tomorrow (film)
Plot
Yn 'e folgjende lus leit er syn befinings foar oan Vrataski en Carter. Neffens Vrataski is der no noch mar ien mooglikheid oer. Carter hie in prototype fan in apparaat boud dat kontakt meitsje koe mei it senuwstelsel fan in alfa om sa de lokaasje fan 'e omega gewaar te wurden. It probleem is lykwols dat dat apparaat him ôfpakt is doe't er yn ûngenede foel; it leit no efter slot en skoattel yn in klûs yn it kantoar fan generaal Brigham. As Carter derop wiisd dat se mei dat apparaat noch altyd in alfa sjen moatte te fangen, antwurdet Vrataski dat it mei Cage, dy't de fermogens fan in alfa hat, ek wurkje moatte soe. It kostet tsientallen tiidlussen foar't it Cage en Vrataski slagget om mei súkses it haadkantoar fan it Britsk Ministearje fan Definsje binnen te kringen en noch mear om Brigham safier te krijen dat er harren it apparaat jout.
Stedsrjocht
Eftergrûn
Fan de 13e iuw ôf waarden bepaalde rjochten ek los fan de hear ôfkundige. Lânhearen probearren wol sizzenkip te hâlden op de gearstalling fan it stedsbestjoer. It stribjen fan de stêd wie der trochgeans op rjochte om dêr ek folslein frij yn te wurden.
Edge of Tomorrow (film)
Plot
Cage en Vrataski beseffe dat dit harren alderlêste kâns is om 'e omega út te skeakeljen: as se diskear deageane, bliuwe se gewoan dea. Se ûntsnappe út it militêr hospitaal en rekrutearje Seksje J foar in nachtlike misje nei Parys. De soldaten reitsje al heal oertsjûge fan Cage syn ferhaal om't er alderhanne dingen fan harren wit dy't se him beslist nea ferteld hawwe (ynsafier't se witte), en as blykt dat Vrataski de lieding oer de misje hat, smite se harren gewicht der folslein efter. Oankommen yn Parys offerje de soldaten fan Seksje J harren ien foar ien op om Cage en Vrataski by it Louvre te krijen. As dêr by de yngong nei de kelder in alfa de wacht hâldt, lokket Vrataski dy fuort mei fatale gefolgen foar harsels, om't Cage troch syn seare skonk net drave kin. Cage smyt himsels yn it gat nei de kelder, dêr't er yn it wetter falt en omleech swimt nei de omega. De alfa kriget him te pakken, en trochboarret him mei in tentakel, mar net foar't Cage de pinnen út in hiele gurle mei hângranaten lûkt en de gurle loslit, sadat dy yn it wetter omleech sakket nei de omega. De dêropfolgjende eksploazje deadet de omega, wat de alfa's en gewoane mimics oeral yn 'e wrâld op slach ferswakket om't se gjin sintrale lieding mear hawwe.
Stedsrjocht
Eftergrûn
Yn letter iuwen wie it faak de jildpine fan de lânhearen, dy't derta late dat de stêden útwreiding fan harren rjochten kochten. Stedsrjochten generearden dus wolfeart en wolfeart genereerde stedsrjochten. Sa wisten ferskate stêden nei ferrin fan tiid in soad autonomy te krijen. Sommige stêden groeiden sels út ta stedsteaten.
Edge of Tomorrow (film)
Plot
Wylst in stjerrende Cage deabliedend en ferdrinkend troch it wetter omleech sakket, driuwt er troch it bloed fan 'e omega hinne. Nei't er stoarn is, wurdt er wekker yn 'e helikopter nei Londen, dêr't er opwachte wurdt troch de korporaal Julie Montgomery. Hy beseft dat troch de ynfloed fan it bloed fan 'e omega de tiid twa dagen tebekset is. It Londen wêryn't er arrivearret, is lykwols net itselde Londen dêr't er oarspronklik yn oankaam: oeral liede de tsjerkklokken om 'e oerwinning te fieren, want in ûntploffing fan ûnbekende oarsprong yn it sintrum fan Parys, de jûns tefoaren, hat blykber it fermogen fan 'e mimics ferneatige om noch te fjochtsjen. Op it nijs fertelt generaal Brigham dat er ferwachtet dat de lâning op 'e Frânske kust, moarn, sûnder swierrichheden ferrinne sil. Cage bejout him nei Heathrow, dêr't er de hiele Seksje J libben en wol trainen sjocht foar't er Vrataski opsiket, lykas er ûntelbere kearen earder dien hat. As hja him as ofsier like kâld begroetet as hja yn alle foargeande lussen mei him as sljochtwei soldaat die, moat Cage laitsje.
Stedsrjocht
Rjochten
|thumb|200px|Oarkonde mei de stedsrjochten fan [[Utert (stêd)|Utert út 1122]] Stedsrjochten sloegen op saken as:
Edge of Tomorrow (film)
Produksje
Edge of Tomorrow is basearre op 'e roman All You Need is Kill (ûnder dy Ingelske titel ferskynd yn it Japansk), fan 'e Japanske skriuwer Hiroshi Sakurazaka, út 2004. Yn 2009 ferskynde dat boek yn in Ingelske oersetting ûnder deselde titel by útjouwerij Viz Media. De útjefte loek de belangstelling fan filmprodusint Erwin Stoff fan filmstudio 3 Entertainment, dy't datselde jiers noch in opsje op 'e filmrjochten naam. Om ta in ferfilming te kommen, gie 3 Arts Entertainment in joint venture oan mei Viz Productions, de filmproduksjedifyzje fan útjouwerij Viz Media, dêr't filmprodusint Jason Hoffs oan it roer stie. Ynstee dat se in pitch skreaune, in koarte útlis om it idee foar de ferfilming út te suteljen by gruttere studio's, besleaten se in spec skript skriuwe te litten (in senario wêrfan't by it skriuwen noch net bekend is oft it wol ferkocht wurde kinne sil).
Dat skript waard skreaun troch Dante Harper, dy't der acht moannen mei besteld wie. Doe't it ôf wie, waard it yn april 2010 fuortendaliks oankocht troch de Amerikaanske filmstudio Warner Bros., foar de priis fan $3 miljoen. Yn juny 2011 waard Joby Harold oannommen om it senario om te wurkjen. Doug Liman, dy't oannommen waard as regisseur, ferwiisde in healjier foar't de opnamen begjinne soene, twatrêdepart fan it skript fan Harper nei de foddekoer. Jez en John-Henry Butterworth waarden ynset om it senario op 'e nij te skriuwen. Letter naam Simon Kinberg it fan harren oer, en acht wiken foar de opnamen waard Christopher McQuarrie frege om in nije ein foar de film te betinken, om't de ein fan 'e roman en it eardere skript as te somber beskôge waard. Uteinlike wiene de opnamen al begûn doe't McQuarrie noch mei de ein fan 'e film oan 'e gong wie.
Stedsrjocht
Ein fan stedsrjochten
Mei de groei fan de sintrale steat kaam der stadichoan in ein oan it fenomeen fan it stedsrjocht. Yn de noardlike lege lannen waarden de lêste stedsrjochten feitlik ferliend yn 1586 (Willemstad). Yn de perioade fan it bestean fan de Republyk krige inkeld Bloksyl (1672) noch in stedsrjocht. Nei de Bataafske Omwinteling (1795) waarden gemeentes nei Frânsk foarbyld bestjoerd en waard it stedsrjocht - by wet ¹ - ôfskaft. Hoewol't dit foar in part nei 1813 wer ynsteld waard, krigen stêden net it foech fan earder werom: rjochtspraak en wetjouwing waarden hieltyd mear in saak fan it sintraal bewâld. Nei de grûnwet fan 1848 en de Gemeentewet fan 1851 is it ferskil tusken doarpen en stêden definityf ferfallen.
Edge of Tomorrow (film)
Produksje
Warner Bros. woe oarspronklik Brad Pitt foar de haadrol hawwe, mar dy betanke foar de ear. Tom Cruise hie wol belangstelling. In grut part fan 'e oandriuw fan 'e filmmakkers om it senario wat luchtich te hâlden en de somberens derút te skriuwen, kaam eins út Cruise syn koker, dy't allegeduerigen timmere op 'e humor dy't neffens him yn 'e serieuze film ferwurke wurde moast. Foar it úteinlike senario krigen inkeld McQuarrie en de Butterworths in fermelding op 'e ôftiteling. Behalven Stoff en Hoffs wiene ek Tom Lasally en Jeffrey Silver as produsint by it projekt belutsen, foar de filmstudio's Village Roadshow Pictures en RatPac-Dune Entertainment. Foar de film wie in budget beskikber fan $178 miljoen. De kamerarezjy wie yn 'e hannen fan Dion Beebe, en de filmmuzyk waard fersoarge troch Christophe Beck.
Stedsrjocht
Ein fan stedsrjochten
Stedsrjochten dy't yn it begjin fan de 19e iuw noch jûn binne(oan Delfshaven yn 1825 foar it lêst) binne net te fergelykjen mei dy út 'e Midsiuwen en binne mear symboalysk fan aard. Troch guon wurde Den Haach en Assen net as stêd beskôge, omdat dizze plakken harren stedsrjochten krigen yn de Frânske perioade.
Edge of Tomorrow (film)
Opnamen
De opnamen foar Edge of Tomorrow setten op 1 oktober 2012 útein yn 'e Warner Bros. Studios, Leavesden yn it Ingelske greefskip Hertfordshire. Hoewol't it oarspronklik de bedoeling west hie fan regisseur Liman om 'e gefjochtssênes by de amfibyske operaasje op it strân op lokaasje op in strân te filmjen, waard der úteinlik foar keazen en doch dy opnamen yn 'e studio foar in grienskerm, dêr't troch special effects letter de eftergrûn efter plakt waard. Foar dy eftergrûn waarden bylden fan 'e Saunton Sands oan 'e kust fan Devon brûkt. Wol waard der op 24 novimber op lokaasje filme op Trafalgar Square, yn Londen, wêrfoar't 36 strjitten ôfsletten en 122 busrûtes omlaat wurde moasten. De sênes op "Heathrow" waarden eins opnommen op in eardere legerbasis by Barton Stacey, yn Hampshire.
It wie de bedoeling dat de lâningsoperaasje yn 'e film de sjoggers tinke litte soe oan soartgelikense fjildslaggen út 'e Twadde Wrâldoarloch, lykas D-Day en de Evakuaasje fan Dúntsjerk. Fierders waard ek aktyf besocht om 'e film wat it oansjen fan in fideospultsje te jaan, mei't Sakurazaka by it skriuwen fan syn roman dêrtroch beynfloede wie. Dêrby gie it benammen om it stjerren en wer wekker wurden fan 'e haadpersoan, dat lykstrekich opgiet mei it respawnen yn fideospultsjes, wêrby't in spiler op in beskaat level wer by it begjin begjinne moat as syn avatar omkomt foar't er dat level mei súkses ôfslute kinnen hat.
Untfangst
Fan 'e filmkritisy krige Edge of Tomorrow oer it algemien positive resinsjes. Sa omskreau Todd McCarthy de film yn The Hollywood Reporter as in "narratologysk ambisjeuze science fiction-aksjefilm" dy't "relatyf boartlik omgiet mei de bekende fjildslachklisjees." Hy tekene dêrby oan dat er, nettsjinsteande de humor, it útgongspunt fan in tiidlus "ferfeelsum" fûn, en ek omskreau er de klimaks by en ûnder it Louvre as "dramatysk net oertsjûgjend en fisueel troebel". De special effects yn 'e film priizge er lykwol as "spannend" en "echt lykjend". Yn 'e Los Angeles Times neamde Kenneth Turan Edge of Tomorrow "spannend en ûnferwachts". Foar him trochbriek de film in rige "út deselde mal sleine, déjà-vu-kaskreakers".
Op 'e webside Rotten Tomatoes, dy't resinsjes sammelet, hie Edge of Tomorrow in tige heech goedkarringspersintaazje fan 91%, basearre op 325 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: "[De film] is spannend, goed aktearre, grappich en fernimstich, en leveret dêrmei it bewiis dat Tom Cruise noch altyd mear as kapabel genôch is om it gewicht fan in kaskreaker […] te dragen." Op Metacritic, de wichtichste konkurrint fan Rotten Tomatoes, behelle Edge of Tomorrow in goedkarringspersintaazje fan 71%, basearre op 43 resinsjes.
Prizen
Edge of Tomorrow waard yn 2015 by de Saturn Awards nominearre foar prizen yn sân kategoryen, wêrûnder bêste science fiction-film, bêste regisseur, bêste akteur (Tom Cruise), bêste aktrise (Emily Blunt), bêste senario en bêste special effects. De film wûn de Saturn foar bêste filmmontaazje (James Herbert en Laura Jennings). Edge of Tomorrow wûn ek de Annie Award yn 'e kategory treflik animearre effekten yn in live action-produksje en de Critics' Choice Movie Award foar bêste aktrise yn in aksjefilm (Emily Blunt). Edge of Tomorrow waard fierders nominearre foar noch trije Critics' Choice Movie Awards, in Empire Award (foar Blunt), trije Teen Choice Awards en de Hugo Award foar bêste dramatyske presintaasje (lange foarm).
Mooglike ferfolchfilm
Yn in fraachpetear mei it tydskrift Collider fertelde senarioskriuwer Christopher McQuarrie al yn desimber 2015 dat Tom Cruise in idee foar in ferfolch op Edge of Tomorrow hie. Yn april 2016 liet Doug Liman him dêrfoar as regisseur fêstlizze, en yn maaie 2017 makke er bekend dat de ferfolchfilm Live, Die, Repeat and Repeat komme soe te hjitten, in ferwizing nei de slogan fan Edge of Tomorrow: Live, Die, Repeat. Yn maart 2018 sei Emily Blunt dat sysels, Cruise en Liman allegear tige entûsjast wiene oer de ferfolchfilm. Nei in protte fertragings wie Live, Die, Repeat and Repeat yn jannewaris 2020 neffens Liman noch altyd yn 'e preproduksjefaze. Dat jier soarge de koroanapandemy foar fierdere fertraging. Yn maaie 2021 sei Blunt dat in ferfolchfilm op dat stuit, mei de beheinings dy't omreden fan 'e pandemy ynsteld wiene, te djoer wêze soe om te meitsjen.
Kick Wilstra
Kick Wilstra is in fuotbaljende tekenteltsjefiguer dy't yn de 50'er jierren fan de 20e iuw tige populêr wie. De geastlike heit fan Wilstra is Henk Sprenger. De namme Kick Wilstra is in kombinaasje fan de nammen fan trije ferneamde fuotballers út dy tiid: Kick Smit, Faas Wilkes en Abe Lenstra.
Tekenteltsje
De superspits ferskynde foar it earst yn 1949 yn it aventoereboek fan Ketelbinkie. Fan 1952 ôf ferskynden de aventoeren fan Kick Wilstra yn de Rotterdamske Ketelbinkiekrant en yn it Amsterdamske blêd Robs Vrienden. De krante Het Parool soe Wilstra foargoed ferneamd meitsje. Dat joech tusken 1955 en 1960 mar leafst 18 boekjes mei de eksploaten fan Kick Wilstra út.
Koarte 'biografy'
Kick Wilstra waard berne yn it doarpke Veendorp. Syn heit, Fabe Wilstra, wie in fanatike oanhinger fan de pleatslike fuotbalklup V.V.V. (Veendorpse Voetbal Vereniging), dêr't Kick al op jonge leeftyd syn yntree makke. Syn grutte fuotbalsuksessen behelle Kick lykwols by Victoria, de Malton Roovers yn Ingelân, en noch letter by de Italiaanske club Titan. Fansels spile de wûnderspits ek in haadrol yn it Nederlânsk alvetal.
Likefolle by hokker club of yn hokker alvetal, as Kick yn it fjild kaam, wie er altyd de útblinker. Sa skoarde hy by syn debút by Victoria as ynfaller fuort de winnende goal en syn earste optreden foar Oranje levere fuortendaliks in hattrick op.
Kick Wilstra troude mei syn jeugdleafde Jannie Robijn. Se krigen trije bern, dêr't de fuotbaljende twilling Rob en Rudi de âldsten fan wiene.
Keppeling om utens
- Webstee fan Kick Wilstra
NACO
thumb|Ynformaasjeboerd fan de NACO op busstasjon yn [[Edam.]] thumb|[[British Leyland|Leyland/Werkspoor bus 5101, boujier 1956, fan de NACO op line WX yn De Helder op 11 maaie 1960]]
Nederlandsche Auto Car Onderneming (NACO) wie in iepenbier ferfierbedriuw út Alkmar en festige yn Purmerend. Hy hat as autobusûndernimming bestien fan de oprjochting yn 1924 troch de hear J.B. Post oant de fúzje mei de NZH op 1 july 1972.
Yn it earstoan wie it de bedoeling fan de NACO om dielnimmers oan de yn 1924 yn Amsterdam te hâlden Olympyske Spullen fan en nei de ferskate lokaasjes te ferfieren. Ek woe Post útstapkes troch Nederlân fersoargje.
Benammen yn de perioade 1924 – 1946 kaam in grut diel fan de autobuslinen troch oername fan bedriuwen as Geelen, Hoff, Kuip, Zeemeeuw, Stormvogels en WACO yn Noard-Hollân noard fan it Noardseekanaal yn hannen fan it bedriuw. Yn dat gebiet hat allinnich de Saanstreek, dêr't de ENHABO aktyf wie, noait ta it ferfiersgebiet fan de NACO heard.
Yn 1940 waard NACO oernomd troch de ATO - in dochterûndernimming fan de NS - en waard dêr in "twadderûntebedriuw" troch binnen it NS-konsern. Dat hold yn dat NACO in eigen bestjoer hie dat ferantwurding ôflei oan it bestjoer fan ATO. Yn 1942 waard NACO in "earsterûntebedriuw", in streekrjochte dochter fan de NS.
Yn 1946 begûn it bedriuw fannijs - yn gearwurking mei de yn Fryslân ridende NTM - yn opdracht fan de ATO dy't de line oant 1940 sels eksploitearre hie, de line Alkmar – Ljouwert oer de Ofslútdyk, dy't oan it begjin fan de oarloch staakt wie. Yn 1948 giene de rjochten oer nei NACO en NTM.
Troch lineruil mei de NZH yn Haarlim kaam de NACO yn 1949 en 1956 yn it besit fan de eardere tramlinen fan Amsterdam nei Purmerend en Foalendaam. Hy rekke hjirby de linen Haarlim – IJmuiden, respektivelik Velsen – Beverwyk kwyt. Yn 1959 waard it eilân Marken yn it linenet opnomd troch in ferbining oer de yn 1957 oanleine daam nei it fêstelân. De NACO wie ek aktyf yn it touringcarferfier en hie him oansletten by de reisorganisaasje Cebuto.
Yn 1970 naam it bedriuw noch de stedstsjinst Beverwyk oer fan de firma Gebr. Oosterom, in jier letter folge troch de alderlêste oername troch de NACO, dy fan de NHADO yn Bergen (NH). Yn 1972 fusearre it bedriuw mei de NZH, wêrby't de namme fan de lêste hanthavene waard.
De NZH hold de namme NACO en brocht dêryn har aktiviteiten op it wetter ûnder. De BV Rederij NACO, dy't ûnder mear oant 2002 mei it MS Bep Glasius de feartsjinst Inkhuzen-Starum eksploitearre, is no (2007) in ûnderdiel fan Connexxion.
Doarpstsjerke (Mitselwier)
De Doarpstsjerke oan de Tsjerkebuorren yn Mitselwier is in tsjerkegebou fan de "Stichting Doarpstsjerke". Oant 11 april 2010 wie de tsjerke fan de herfoarme gemeente, dy't op 11 april 2010 mei de herfoarme gemeente fan Nijewier en de grifformearde gemeenten fan Mitselwier en Nijewier ta de protestanske gemeente Mitselwier-Nijewier fusearre. De Doarpstsjerke wurdt noch regelmjittich brûkt troch de PKN gemeente Mitselwier-Nijewier foar spesjale tsjinsten.
Yn de tsjerke huzet de grutste koloanje wetterflearmûzen fan Nederlân.
Bouskiednis
Nei de fúzje fan de herfoarmen en grifformearden fan Mitselwier en Nijewier yn 2010 waard de tsjerke oerdien oan in stifting. De Stichting Doarpstsjerke krige in breidskat fan de tsjerklike gemeente mei en krige stipe fan Provinsje en de DOM (Dorps Ontwikkeling Maatschappij), wêrmei't in restauraasje bekostige wurde koe. Ek fûnen der oanpassings fan de ynrjochting plak om de tsjerke geskikt te meitsjen foar multifunksjoneel gebrûk.
Ynrjochting
thumb|left|200px|Oargel De preekstoel mei trep en klankboerd (1776) en de hearebank (1777) stamme út de boutiid fan de tsjerke. Yn de tsjerke hinget in klassisistysk rouboerd foar Johannes Casparus Bergsma, dykgraaf fan East-Dongeradiel, dy't yn 1793 ferstoar. Yn de tsjerke leze grêfstiennen foar Focke fan Ropta, Worp fan Ropta (1504-1551) en Wick fan Abinga, in portretsark fan Christoffel fan Sternsee (†1560) en Cunera fan Ropta (†1555). Op it tsjerkhôf leit Rintie fan Aytta, de broer fan steatsman Viglius fan Aytta, mei syn frou. Rintie fan Aytta hat fan 1552 oant 1570 grytman west fan Eastdongeradiel. Yn de toer hinget in klok mei in diameter fan 100 sintimeter. De klok waard yn 1711 getten troch Petrus Overney.
Oargel
It oargel waard yn 1819 troch Jan Radersma boud foar de herfoarme tsjerke fan Spannum. Fanwegen it ferstjerren fan Radersma moast de bou foltôge wurde troch Van Dam. Yn 1913 ferhûze Bakker & Timmenga it ynstrumint nei Mitselwier. Dêrby gyng it rêchwurk ferlern. By de restauraasje fan de jierren 1980 waard it rêchwurk troch Mense Ruiter rekonstruearre.
Ofbylden
{{Boarnen|boarnefernijing=
{{reflist}} --
Antonina Houbraken
thumb|225px|De Jan Roodenpoarte te Amsterdam tekene troch Antonina Houbraken Antonina Houbraken (Doardt, doopt 31 maaie 1686 - Amsterdam, begroeven 12 desimber 1736) wie in Noardnederlânske tekeneresse.
Syllabisearring
Syllabisearring (syllabe = wurdlid) is in fonetysk proses wêrby de /ə/ yn it lêste wurdlid net mear útsprutsen wurdt. It is allinnich mooglik wannear't -en, -em, -el as -er yn it lêste sletten wurdlid stean.
Antonina Houbraken
Libben en wurk
Houbraken wie in dochter fan de Doardtske skilder Arnold Houbraken (1660-1719) en fan Sara Sasbout Souburg. Sy learde it tekenjen fan har heit, dy't sy assistearre mei syn Schouburg. Yn 1723 troude sy mei de goudsmid en tekener Jacobus Stellingwerff. Tegearre makken sy topografyske tekeningen yn opdracht. Antonia har meast wichtige opdrachtjouwers wienen heit Andries en soan Gerrit Schoemaker. Dêrnjonken makke sy ek titelprinten en portretten. Nei de dea fan har man yn 1727 gie sy troch mei syn wurk. Sy ûndertekene har wurk ôfwikseljend mei har eigen namme en dy fan har ferstoarne man.
Syllabisearring
Foarbyld:
Antonina Houbraken
Libben en wurk
Houbraken stoar yn desimber 1736 yn Amsterdam yn de âldens fan 60 jier.
Syllabisearring
Guon wurden dy't mei -ng einigje kinne ek syllabisearje. Dat kin lykwols allinnich by wurden dy't mei ing einigje lykas kening.
Noar (reed)
thumb|In pear noaren op natueriis thumb|''Zandstra komfort noaren In Noar is in reed mei ekstra lang izer. Dizze redens wurde brûkt by hurdriden, op in 400-meterbaan.
De standert noar is fan swart lear mei fitersluting, mar der binne ek modellen fan oare materialen.Der binne ek hege ferzjes fan de noar. Sokke redens wurde minder brûkt omdat se minder beweechlik binne.
Tonderdoaze
thumb| Tonderdoaze (sa. 7,5 cm lang) De tonderdoaze, tonderpôt, tûnderdoaze, tûnderpôt of fjoertontsje is eins de foarrinder fan de lúsjefer, en waard brûkt om 'fjoer' te meitsjen. Tonderdoazen waarden al yn de 14e iuw brûkt. It wie in doaske dêr't de ynhâld fan bestie út tonder, in licht ûntflamber materiaal. Dat koe bygelyks in stikje wêze of net hielendal ferkoalle linnen, katoen of de drûge hoed fan de tonderswam. Hjirneist wie der in fjoerstientsje en in metalen ring nedich, it fjoerslach. Dy bestie út koalstofhâldend izer.Mei it stientsje waard op de fjoerslach slein. As de fjoerstien ticht genôch by it katoen hâlden waard, koe besocht wurde om mei de metalen ring in fûnk op de stof falle te litten. Wannear't soks slagge, koe in handige brûker troch wat te blazen in flamke meitsje.
Begjin 20e iuw rekke de tonderdoaze yn ûnbrûk, benammen troch de opkomst fan lúsjefers, dy't folle makliker yn gebrûk wiene. Op it doaske fan Zwaluw-Säkerhets Tandstickor komt al it wurd tonderswam foar. Yn it ferhaal fan Hans Christian Andersen wurdt in âlde njirre troch in soldaat har tonderdoaze ûntnadere troch har mei syn sabel te ûnthalzjen. Mei de tonderdoaze kin hy alles winskje wat hy wol. En syn ophinging der mei foarkomme.
Universiteit fan Frjentsjer
thumb|right|250px|De Universiteit fan Frjentsjer thumb|Rekonstruksje yn 1877 fan de senaatsseal mei portretten fan heechleararen, in orrery en de Atlas Major De Universiteit fan Frjentsjer, destiids ek wol Academia Franekerensis neamd, is oprjochte yn 1585. Yn 1811 is er by dekreet fan Napoleon tagelyk mei de Universiteit fan Hurderwyk sletten.
Stifting
De universiteit is stifte troch de Steaten fan Fryslân. Al wie in wichtige reden dat dûmnys sa hjir yn de omkriten oplaat wurde koenen, dochs waard besluten net allinnich in seminarium te begjinnen, mar in universiteit. De universiteit is op 29 july 1585 iepene, en wie fêstige yn Frjentsjer, yn it eardere Krúshearekleaster. Ek de Fryske steedhâlder Willem Loadewyk hat him sterk makke foar de oprjochting. De ynwijingstaspraak waard holden troch Abel Frankena.
Tritich jier lang wie de Akademy neist de Leienske de ienige universiteit yn de Nederlannen. De start wie ynearsten ûnthjittend mei in waaksend oantal studinten – benammen dy fan de teologyske fakulteit naam bot ta – mar sûnt 1660 rûn it oantal stadichoan tebek, mei in lytse oplibbing om 1700 hinne. Yn 1774 moast in grutte besunigingsoperaasje trochsetten wurde. thumb|It eardere botanysk laboratoarium
Fakulteiten
De universiteit hie fjouwer fakulteiten:
Ynfloed
Mei om't Frjentsjer yn dy tiid in kalvinistysk bolwurk wie, groeide foaral de fakulteit fan de godgeleardens yn de 17e iuw út ta ien fan de wichtichste yntellektuele sintra fan Nederlân. Ferneamde gelearden joegen yn Frjentsjer ûnderwiis, wat in protte studinten oanluts. Ek de lettere steedhâlder Willem IV wie hjir studint.
Yn de 236 jier dat de Fryske universiteit bestien hat, hawwe sawat 15.000 studinten ynskreaun stien; in tredde fan de studinten kaam út it bûtenlân, wêrûnder in protte Poalen en Hongaren, in fearn út oare provinsjes fan de republyk. Yn totaal binne 2072 studinten promovearre yn Frjentsjer. By de befolking stie de universiteit ek bekend as de súpakademy.
Ein
Troch ûnder oaren de grutter wurdende konkurrinsje en de minder wurdende ekonomy, bleau de universiteit yn de rin fan de 18e iuw efter by de ûntwikkeling yn de rest fan Jeropa. It tal útlânske studinten rûn tebek, en yn de Frânske tiid wie der in dúdlike delgong fan it tal studinten. Doe't Napoleon yn 1811 it tal universiteiten ferminderje woe, wie de universiteit fan Frjentsjer net wichtich genôch mear en hâld dy iepen. Nei 226 jier, en nei 13.706 ynskreaune studinten, kaam der sa in ein oan de Universiteit fan Frjentsjer.
Neitiid
In part fan de hortus botanicus waard yn 1812 oernaam troch de Universiteit fan Grins. Fan 1815 oant 1843 hat de skoalle noch in Ryksateneum west. It behear fan de biblioteek fan de universiteit hat ien fan de redenen west ta de stifting yn 1852 fan de Provinsjale Biblioteek. De oare besittings, wêrûnder de ksylooteek, kamen yn it besit fan de stêd, en binne no part fan de kolleksje fan Museum Martena.
Hjoeddeisk
Der is al ris besocht de universiteit wer te iepenjen, mar oant no ta is dat net slagge. Sûnt 1996 is it foar promovendy oan de Universiteit fan Grins, as it ûnderwerp fan de promoasje, of de promovendus sels, in bân mei Fryslân hat, mooglik om yn Frjentsjer te promovearjen. En yn 1998 is de Universiteit Twente hjir it Kartesius-ynstitút begûn. Fierders hat Fryslân yn Ljouwert mei de Fryske Akademy in akademyske ynstelling foar stúdzje fan de Fryske Taal.
Yn it begjin fan de njoggentiger jierren is de Stifting Frjentsjerter Universiteit oprjochte mei as doel minsken te ynteressearjen foar alles wat streekrjocht of sydlings mei Fryslân te meitsjen hat.
Keunst
thumb|Keunstwurk yn Tel Aviv-Yafo Keunst is it bewust skeppen fan in effekt, fral wêr't it effekt wichtiger is as in praktyske tapassing fan dy skepping. De measte keunstners besykje dêrby de minsklike sin foar estetyk oan te sprekken. Om't net eltse keunstner dat docht, en ek om't troch ferskillen yn persoan en kultuer de sin foar estetyk net foar eltsenien itselde is, kin it wêze dat wat foar de ien wol keunst is dat foar in oar net is. Fral dêr't effekt wichtiger is as tapassing wurdt in waarnimmer twongen in oare betsjutting te finen as brûkberens, wêrtroch keunst by de waarnimmer gefoelens oproppe kin.
Henk Scheltes
Hendrik August Scheltes, ek: Henk Scheltes (Amsterdam, 25 febrewaris 1921 - Rotterdam, 10 maaie 1987) wie in Nederlânske sjoernalist en kryptograaf.
Fan 1 maaie 1946 oant 1982 wurke er by de NRC. Op 1 jannewaris 1947, waard hy beneamd ta redakteur binnenlân, dêr't er it sosjaal-ekonomysk nijs fersoarge. Op 28 oktober 1950 waard er nei it ferstjerren fan de eardere puzelmakker frege troch haadredakteur Alexander Stempels om in dreger soarte puzel te meitsjen foar 'Z', de sneonske bylage fan it NRC. It waard it nije puzelsoarte kryptogram. Hielendal nij wie dy puzel net, omdat De Groene Amsterdammer koart dêrfoar ek al begûn wie mei kryptogrammen. Yn 1958 wurdt er haadredakteur.
Scheltes stapte as ien fan de earsten of fan de gewoante om in dûbelde clou yn de omskriuwings te setten. De omskriuwings waarden dêrtroch ek koarter, wat letter de noarm waard by kryptogrammen. Se wurde dan ek wol Scrypto's neamd. Hy wie boppedat de earste dy’t gjin anagrammen mear brûkte yn syn puzels.
Bobbi Eden
Bobbi Eden, echte namme: Priscilla Hendrikse (De Haach, 4 jannewaris 1980), is in Nederlânsk neakenmodel, stripper, pornografysk aktrise en kollumniste.
Karriêre
Eden makke har debút yn in pornografyske film yn 2001. Sûnt hat se neffens de Internet Adult Film Database (IAFD) yn likernôch 100 pornofilms spile. Yn 2006 en 2007 wûn se de European X Award foar bêste Jeropeeske aktrise, resp. bêste aktrise út 'e Benelúks. Njonken har aktearwurk hat se posearre foar in stikmannich neakenblêden, wêrûnder de Nederlânske Penthouse, Club, Men Only en Soho. Fierders skreau hja yn it ferline kollums foar it neakenblêd Passie en it pornobledsje Chick. Op 't heden hat se in kollum yn 'e ''Panorama.
Eden spile yn 'e fideoklip fan it nûmer Watch Out, fan 'e Nederlânsk dj Ferry Corsten. Dêryn reest in petiterich lytse Corsten yn in radiografysk bestjoerbere reesauto om in reuseftige Bobbi Eden hinne, dy't de ôfstânsbetsjinning yn 'e hannen hat.
Under it WK fuotbal 2010 joech Eden frijwat opsjoch troch har oankundiging op Twitter dat se al har Twitterfolgers oraal befredigje soe as Nederlân kampioen waard. Dat ûnthjit hie in grutte taname fan har folgers ta gefolch. Lokkigernôch foar har liet it Nederlânske alftal it sitte.
Yn septimber 2012 krige Eden har eigen realityshow op 'e kabelstjoerder Meiden van Holland, fan Kim Holland. Har offisjele website heart ta it VNA-netwurk fan sites mei dy fan pornostjerren as Vicky Vette, Puma Swede, Julia Ann en Nikki Benz. Yn it foarjier fan 2014 brocht se in autobiografy op 'e merk wêryn't se neat efter hold. Letter datselde jiers wie Eden mei har man op 'e tillefyzje te sjen yn har eigen realitysearje Dubbel D in L.A., dêr't har freondinne Puma Swede ek oan meidie.
Universele Ferklearring fan de Rjochten fan de Minske
thumb|[[Eleanor Roosevelt mei de Ferklearring (1949)]] De Universele Ferklearring fan de Rjochten fan de Minske is in ferklearring dy't oannommen is troch de Algemiene Gearkomste fan de Feriene Naasjes (A/RES/217, 10 desimber 1948), om de grûnrjochten fan de minske te beskriuwen. It earste ûntwerp wie fan John Peters Humphrey.
Nettsjinsteande dat it gjin binende ferklearring is, is hy wol brûkt as basis foar twa binende FN ferdraggen foar de minskerjochten, nammentlik it Ynternasjonaal ferdrach oangeande boargerrjochten en politike rjochten en it Ynternasjonaal ferdrach oangeande ekonomyske, sosjale en kulturele rjochten. De Universele ferklearring fan de rjochten fan de minske wurdt noch altyd in soad brûkt troch wittenskippers, abbekaten en grûnwetlike rjochtbanken.
Breda
thumb|right|280px|Lizzing fan Breda thumb|280px|Kastiel fan Breda Breda is in gemeente en in âlde garnizoens- en festingstêd yn de provinsje Noard-Brabân. It is ek in Oranjestêd troch de histoaryske bân mei it hûs Nassau. Oant 1795 wienen de boargers fan Breda ûnderdienen fan de Hear fan Breda (letter Baron neamd), dy't sûnt 1403 teffens Greve fan Nassau (ek wol oantsjutten as Nassau-Breda) en sûnt 1538 de Prins fan Oranje-Nassau wie. It gebiet om en benammen besuden Breda wurdt noch as de Barony fan Breda oantsjutten.
De gemeente Breda hie op 1 jannewaris 2020 184.077 ynwenners en makket diel út fan it stêdlik netwurk BrabantStad, en is nei ynwennertal ien fan de 10 grutste gemeenten fan Nederlân. De hiele agglomeraasje Breda telt ± 314.000 minsken. Fan de Brabânske stêden komt Breda fuort nei Eindhoven en Tilburch, dy't al oer de grins fan 200.000 sitte.
Namme
Fanâlds hat Breda de bynamme: it Haachje fan it Suden. Yn dy namme wurdt it steatlike karakter fan Breda fergelike mei dy fan De Haach, te ferlykjen mei It Hearrenfean as It Fryske Haachje. Hy soe ek ferbân hâlde kinne mei de namme Princenhage, dat earder in selsstannich doarp by Breda wie. Sûnt 1942 foarme it al foar in grut diel in stedsdiel fan Breda, en sûnt 1997 wie it dat folslein.
Delsetting en boarch
Neidat der yn 1125 in delsetting neamd waard, waard der yn de 12e iuw oan de rjochterouwer fan de Mark by dy delsetting in boarch, it Kastiel fan Breda, boud. De lokaasje wie oan 'e grins fan it Hartochdom Brabân mei it Greefskip Hollân. De delsetting lei op in útrinner fan grutte sângrûnen. Op dat sângrûn leinen al oare stêden, lykas Bergen op Zoom. Ek leinen by dy delsettings al ferskate krúspunten fan wegen dy't fan it noarden nei it suden gienen en fan east nei west.
De keap fan privileezjes troch Breda fan hear Hindrik IV fan Skoat, yn 1252 wurdt yn 'e regel beskôge as de hanneling dêr't Breda stedsrjochten troch krigen hat. Dêrom kin dat jier ek beskôge wurde as it begjin fan it gemeentlik bestjoer. Lunet B is it iennige oerbleaune stik fan it ferdigeningswurk. Breda wie in militêre stêd. Der wienen seis kazernes yn Breda. De Keninklike Militêre Akademy sit noch yn Breda. thumb|250px|It [[Spanjertsgat by de âlde haven en it kastiel fan Breda]]
Bân mei de Nassaus
Fanâlds is der in bân tusken Breda en it Hûs Nassau troch de Hearen fan Breda wenjende op it Kastiel fan Breda. Ingelbrecht I fan Nassau-Dillenburg leit begroeven yn it Prealgrêf fan Ingelbrecht I fan Nassau yn de Grutte- of Us Leaffroutsjerke oan de Grutte Merk yn Breda.
Mark en Aa
De boarch dy't by de delsetting boud waard, moast de skipfeart op de Mark kontrolearje en waard al gau bewenne troch de Hearen fan Breda. Yn 1198 waard foar it earst it Castellum fan Breda neamd. De natuerlike ferbreding op it plak dêr't de Mark en de Aa gearrûnen, wie tige gaadlik foar in oanlishaven. De rivier de Mark begjint as in neatich streamke by Merksplas yn Belgje. Pas nei Breda, dêr't er gearrint mei de Aa wurdt er in ûngefear tweintich meter brede, djippe stream. De rivierdelling is lykwols inkelde hûnderten meters breed. De delling koe, benammen by floed, maklik ûnderstrûpe. De Mark stie ommers yn iepen ferbining mei de see. Iuwenlang bestie der in sterke tijwurking dy't sels oan Hoogstraten ta te fernimmen wie. Yn de Bredaaske haven wie it ferskil sa'n sechtich sintimeter.
De Mark wie yn it nijs, omdat de rin fan de âlde rivier troch de binnenstêd fan Breda foar in part fannijs útgroeven waard. Krektas yn guon oare plakken (sa as yn Utert en Drachten) waard ek yn Breda it wetter yn it sintrum werombrocht, nei't it earder foar it ferkear tichtsmiten wurde moast. Op 30 nnijs 2007 waard de moaie renovearre âlde haven, dy't oanslút op it Spanjertsgat, feestlik f iepene.
Bouwurken
Inkelde wichtige of bekende bouwurken yn Breda binne:
Monuminten
Yn Breda binne ferskate monumintale bouwurken dy't yn it ferline in oare bestimming hienen mar dy't bewarre bleaun binne, lykas:
Karnaval Breda
It Karnaval wurdt yn de hiele gemeente Breda fierd. Elke eardere gemeente hat syn eigen karnaval. Sa hjit Breda sels Kielegat, Bavel hjit Bavianelân, Prinsenbeek hjit Boemeldonck en Teteringen hjit dan Totdenringen.
Natoer
De gemeente leit yn de lânskiplike gebieten De Rith, it Liesbosk, de Mastbosk, de Teteringske Bosk, Vrachelske heide en de Lege Vuchtpolder. Breda is bekend om syn boskrike omkriten, benammen súdlik fan de stêd. In oar natoergebiet is it Markdal.
De Mastbosk is it âldste kultuerbosk fan Nederlân. De Liesbosk by Princenhage en de Ulvenhoutske bosk dogge dêr net foar ûnder. Nei it súdeasten ta rint it boskgebiet oer yn de Chaamske bosken en it bosk- en fennegebiet fan Strijbeek. Mei elkoar foarmet dat grutte gehiel fan kultuerbosken in grutte toeristyske trekpleister. thumb|right|250px|[[Havermerk (Breda)|Havermerk]]
Fertier
Breda is in bekende útgeansstêd benammen om de Havermerk en de Grutte Merk Breda. Breda hat gjin grutte diskoteken oan de râne fan de stêd, mar wol in pear lytse en middelgrutte nachtkafees (ofwol diskoteken). Lizzend tusken oare kroegen yn, binne dy oerdei dan wol ticht, mar bliuwe nachts inkelde oeren letter iepen. Ek oan de Ginnekenmerk yn it Ginneken binne fierders noch hoarekagelegenheden.
Yn it sintrum de eardere Kleasterkazerne oan de Klaudius Prinsenleane sit tsjintwurdich it Holland Casino Breda. Dat kasino is dêrhinne ferhuze en siet earst oan de Bijster. Neist it kasino sit dêr ek it troch Herman Hertzberger ûntwurpen Chassé Teater. Bioskoop MustSee Breda sit yn it Turfskip op it Chasséfjild.
Ekonomy
Om 1850 hinne wiene der ferskate yndustryen yn Breda lykas bierbrouwerijen, lusifersfabriken en izerjitterijen. Sa sieten dêr ûnder mear Etna, Bredasche Beetwortel Sûkerfabryk (CSM), de De Faam, Kwatta in sûkelarjefabryk, Hero en Van Melle. Tsjintwurdich is Breda benammen in tsjinstferliende stêd. Nije inisjativen binne ûnder oare de Triple O Campus.
Underwiis
Yn Breda binne in soad skoallesoarten, foar Basisûnderwiis, fuortset ûnderwiis, spesjaal ûnderwiis, Middelber beropsûnderwiis en Heger beropsûnderwiis. Te neamen binne ûnder oare:
Ferkear en Ferfier
Breda hat twa spoarstasjons: Stasjon Breda yn it sintrum en Stasjon Breda-Prinsenbeek tusken Haagse Beemden en Prinsenbeek. Tusken 2000 en 2009 waard der hurd wurke oan de HSL-Súd en de ferbreding fan de A16 om Breda hinne. De berikberens fan Breda waard dêrtroch sterk ferbettere. Troch de flugge shuttleferbining dy't yn 2008 ree kaam, waard Breda ferbûn mei de Noard-Súd-line fan de HSL-Súd nei Rotterdam, Schiphol en Amsterdam en rjochting it suden nei Antwerpen en Brussel.
Stasjon 's-Heer Arendskerke
Stasjon 's-Heer Arendskerke (Ha) wie in stasjon oan de Steatsline F yn it doarp 's-Heer Arendskerke yn de gemeente Goes yn de provinsje Seelân. It stasjon wie in standertstasjon fan de Steatsspoarwegen type Houten en is ien fan de seis stasjons dy 't ea yn dizze klasse boud is.
Gebou
It stasjonsgebou kaam yn 1866 ree, en waard iepene op 1 maart 1872 foar treinreizgers ek doe't dit part Steatsline F oanlein wie. Njonken it stasjon ûnstie in buorskip dat de namme Eindewege krige It stasjon waard sletten yn 1935 en it stasjonsgebou waard yn 1963 ôfbrútsen, it middenpart en de westlike fleugel fan it stasjonsbou fan stasjon 's-Heer Arendskerke wiene doe al ferdwûn.. Der is hjoed-de-dei hast neat mear fan is stasjon en stasjonsgebou werom te finen. It stasjon stie oan de Spoorstraat.
Adzer de Vries
Adzer H. de Vries, (Menaam, 2 oktober 1878 - Snits, 11 desimber 1961), wie in Frysk bibliotekaris, skriuwer en oersetter. Hy wie bibliotekaris fan 'e iepenbiere lêsseal fan Snits, en skreau mei dû. Geart Aeilco Wumkes sawol in Frysk wurdboek as ferskate fragminten fan in Fryske oersetting fan 'e Bibel (mei dêrûnder de earste Fryske oersetting fan it boek Ruth). Ek makke hy yn 1929 in oersetting fan De Imitatione Christi (It Neifolgjen fan Kristus) fan Tomas fan Kempen.
Wiltsje fan Peazens
Wiltsje fan Peazens is in trio dat Frysktalige folkmuzyk spilet. De foaroanman fan it trio, Hylke Tromp, spilet fioele en fersoarget it grutste part fan de sang. Jan Willem Bleijswijk spilet gitaar en Joop de Jong akkordeon.
It trio jout geregeld kofjekonserten. De leden sjogge Wiltsje fan Peazens as leafhawwerij en wolle dêrom gjin muzyk op kompaktskiif útbringe, binne sunich mei publisiteit en sinnich yn it kiezen fan harren optredens. Ien fan harren fêste optredens is altiten op de boekemerk yn Drachten, de ôfsluting fan de jierlikse sutelaksje fan de stifting It Fryske Boek.<BR>
De namme "Wiltsje fan Peazens" komt fan in personaazje út it boek Siderius de Granaet fan Abe Brouwer.
Johann Baptist Zimmermann
thumb|right| Allegorie auf die Gründung von Nymphenburg (foar 1756) Johann Baptist Zimmermann (Wessobrunn, 3 jannewaris 1680 – begroeven München, 2 maart 1758) wie in Dútske skilder en stúkwurker út de stylperioade fan de Barok en Rokoko. In protte fan syn iere wurk is ferneatige, mar in foarbyld fan wurk út dy perioade, 1707-1709, is te sjen yn de pylgertsjerke yn Maria Schnee en de beafearttsjerke fan Wies.
Keninkryk Hannover
thumb|Kaart fan it Keninkryk Hannover. It Keninkryk Hannover wie in lân dat tusken 1814 en 1866 bestien hat. It is in fuortsetting fan it Karfoarstedom Braunschweig-Lüneburg. Oant 1837 waard Hannover yn in personiele uny mei it Feriene Keninkryk regearre en wie lidsteat fan it Dútske Bûn. It lân ûntstie by it Kongres fan Wenen yn 1814. Yn 1866 waard Hannover nei de Prusysk-Eastenrykske Kriich troch Prusen anneksearre en waard in provinsje binnen Prusen. It greeflike Eastfryslân en it Lân Woersten wienen ûnderdiel fan it Keninkryk Hannover.
Moderne fiifkamp op de Olympyske Simmerspullen 2012
De Olympyske Simmerspullen 2012 fan de XXXe Olympiade waarden fan 27 july oant en mei 12 augustus 2012 hâlden yn Londen, de haadstêd fan Grut-Brittanje. Londen wie de earste stêd dy't foar de trêde kear de Spullen organisearje mei. Earder hiene de Spullen fan 1908 en 1948 dêr ek plak.
Lokaasjes
De sporten fan de moderne fiifkamp waarden beoefene op de folgjende lokaasjes.
Claas Thijse de Vries
Claas Thijse de Vries, (Ljouwert, ± 1662 - Amsterdam, 1730), wie in kartograaf en wiskundelearaar. Hy arbeide yn Amsterdam as timmerman en lânmjitter en joech ferbettere seekaarten út foar de see-atlas Schatkamer ofte konst der stuurluyden (1702).
Anne Frank Stichting
thumb|rjochts|200px|Anne Frankhûs De Anne Frank Stichting is in stichting dy't oarspronklik oprjochte is om it Anne Frankhûs te behâlden. De stichting set har ek yn tsjin antysemitisme en rasisme en jout om it jier de Monitor Rasisme en Ekstreem-rjochts út dêr't aktiviteiten fan hjoeddeiske rasisten yn bestudearre wurdt. Yn it bûtenlân fersoarget de Anne Frank Stichting útstallings en jout foarljochting oer Anne Frank.
De Anne Frank Stichting is oprjochte op 3 maaie 1957 om foar te kommen dat it hûs dêr't Anne Frank yn de oarloch ûnderdûkt siet, sloopt wurde soe. Yn 1960 waard it Anne Frank Hûs in museum. It is no ien fan de meast besochte museums fan Amsterdam.
Louis Tocqué
thumb|right|250px|Keninginne Maria Leszczyńska Louis Tocqué (1696-1772) wie in Frânske barokschilder út de Frânske Skoalle.