cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Leen Pfrommer
Biografy
Leen Pfrommer is hikke en tein yn Hurderwyk as slachterssoan yn in húshâlding mei alve bern. Nei in oplieding ta sportoffisier folge er de sportakademy. Nei de sportakademy waard er ynstrukteur op de militêre sportskoalle. Dêrtroch kaam er te wenjen yn Beilen. Hy waard dêr gewestlik trener fan de reedrydploech fan Drinte. Talintfolle jonges as Jan Bols, Harm Kuipers en Piet Kleine sieten doe yn syn ploech. Doe waard er oerpleatst nei Breda. Troch yngripen fan minister Den Toom krige de fanatike trenen lykwols frijstelling fan it leger foar de perioade fan desimber oant en mei febrewaris. Sa koed er de ridersploech trene en coache neist syn wurk as sportoffisier fan de KMA. Ek syn frou, dy't sels ek goed ride koe, holp faak op de treningskampen by it itensieden foar de ploech. Pfrommer wie fan de bekendste Nederlânske riderstreners oer alle tiden. Hy waard yn 1965 trener fan it gewest Grinslân/Drinte nei in reedrydkarriêre yn de subtop. Dêr wienen ûnder oaren Piet Kleine en Jan Bols syn pupillen. Dy lêste wie hurdfytser een hâlde winterdeis op natoeriis syn kondysje op peil. Pfrommer fernom dit en helle Bols oer om reedrider te wurden. Pfrommer wie syn tiid foarút en wist al in soad fan treningsprogramma's. Bols besleat doe om in soad oan gymnastykoefeningen te dwaan en krige tips foar de simmermoannen. Yn 1967 kaam Bols yn de nasjonale kearnploech, waard tredde by it NK en mocht yn 1968 nei de Olympyske Spullen. Yn dat jier waard Pfrommer ek bûnscoach. Hy wie de ferantwurdlike coach yn de súksestiid fan Ard en Keessie (Ard Schenk en Kees Verkerk). Oant 1977 bleau Pfrommer bûnscoach, want hjirnei kamen inkele pupillen wêrûnder Kleine en Van Helden yn opstân tsjin syn oanpak.
Jierren '90
Hy bleau oant relatyf hege leeftiid aktyf as reedriderscoach, as lêste by de DSB-ploech fan Dirk Scheringa. Dy perioade einige foar de besiele Pfrommer yn mineur. Hy moast foartiids fertrekke en syn belangrykste rydster, Marianne Timmer, liet har, by har wedstriden yn har DSB-perioade, steefêst coache troch Egbert van 't Oever, de wyls ferstoarne riderscoach, dy t yn 1988 al coach wie fan de trijefâldich gouden medaillewinnaresse Yvonne van Gennip op de Olympyske Spullen 1988 fan dat jier yn Calgary. Yn 1995 waard Pfrommer lid fan de KNSB-sprintploech, mar nei spul mei sprintster Christine Aaftink waard Peter Mueller oansteld. Yn 1997 bruts Pfrommer mei de KNSB en yn 2000 kaam hy mei de nije ridersploech DSB dêr't neist Timmer de riders Ids Postma, André Zonderland en Erik Bouwman foar riden giene.
Hy wie ek inkele jierren aktyf as kommentator foar de NOS yn de jierren tachtich, en wie dêryn ien fan de earste reedryskommentators dy't de sjoggers útlei wat in goede reedrydtechnyk wie troch reedriders mei elkoar te fergelykjen.
Leen Pfrommer ferstoar op 10 maaie 2023, yn 'e aldens fan 87 jier, nei in koart siik wêzen.
Hoannestimmen
Hoannestimmen binne stimrjochten dy't los stiene fan de buorkerij fan stimhawwende boeren.
First person shooter
In first-person shooter is in sjenre fideospultsjes wêryn't de spiler mei de eagen fan syn firtuele karakter sjocht dêr't er/se mei spilet.
In protte fan dizze spultsjes binne gewelddiedich meidat der oare karakters yn it spul fermoarde wurde. Omdat dat troch de eagen fan de karakters besjoen wurdt, kin de spiler allinnich de firtuele hân en wapen sjen op it skerm.
Om in spultsje in FPS te neamen binne der de neikommende betingsten. De spiler sjocht dizze skaaimerken op syn byldskerm: |         - -           |
Mortal Kombat
Mortal Kombat wie it earste spultsje fan de Mortal Kombat-searje fan Midway. It spul kaam yn 1992 yn 'e hannel en wie doe tige provosearjend troch it hurde geweld yn it spul. It ferhaal fan it spultsje giet oer it earste Mortal kombat-toernoai en de oerwinning fan de geastlike Liu Kang op Shang Tsung.
Ferhaal
500 jier lyn waard it jierlikse Shaolin-toernoai ûnderbrutsen troch de komst fan in âlde tsjoender, mei de namme Shang Tsung, en in wêzen heal mins, heal draak, mei fjouwer earms. It wêzen, de Shokon-kriger Goro, die mei oan it toernoai en fersloech kening Kung Lao. Goro waard hjirnei 500 jier de ultime fjochtkampioen. Meiïnoar in diel fan it plan fan Shang Tsung, dêr't er it ierdske ryk mei yn gaos bringe woe, sadat de bûtenwrâld it feroverje koe.
Liu Kang docht mei oan it toernoai om it wer yn lykwicht te bringen. Johnny Cage, in kriger/filmstjer, docht ek mei en rekket befreone mei Liu Kang. Lin Kuei-kriger Sub-Zero docht ek mei, op útnûging fan Shang Tsung, mar ek de libbene deade ninja Scorpion dy't Sub-Zero dea dwaan wol, om't er tinkt dat Sub-Zero ferantwurdlik west hat foar syn dea. Raiden, de god fan tonger, is ek troch Shang Tsung persoanlik frege, en docht yn in minskefoarm mei oan it toernoai.
Kano, de wichtichste dief fan de Black Dragon Clan, wurdt achterfolge troch de spesjale ôfdieling fan it Amearikaanske leger, dy't laat waard troch Sonya Blade. Kano komt úteinlik yn in boat nei it toernoai, dêr't er Shang Tsungs paleis plonderje wol (neffens geroften binne de muorren fan goud makke). As Sonya dêr oankomt, wurdt se tsjinholden troch it leger fan Shang Tsung. Hja hat gjin kar, dat se moat meidwaan oan it toernoai. Dêrmei is it toernoai folslein en set it útein.
Port Vila
thumb|left thumb|260px|It Fanûatûaansk parlemintsgebou.
Port Vila is de haadstêd en grutste stêd fan Fanûatû. It leit oan de súdkust fan it eilân Efate, yn de provinsjein Shefa. It ynwennertak wie yn 1999 29,356, 55% mear as by de telling fan 1989. Port Vila is it ekonomyske en kommersjele sintrum fan Fanûatû.
Skiednis
It gebiet dêr't Port Vila leit hat al tûzenen jierren bewenne west troch Melanesysken folken. Yn 1606 kamen de earste Europeanen oan by it eilân, laat troch Pedro Fernández de Quirós en Luis Váez de Torres. Yn de 19e iuw stiften Frânske lânferhuzers it plak Franceville op de Nije Hebriden en ferklearren har ûnôfhinklik yn 1889. It waard de earste selsstannige steat dêr't net op geslacht of ras diskriminearre waard wat it kiesrjocht oanbelange. Hoewol't de befolking yn dy tiid út 500 lânseigen eilanners bestie en dêr mar 50 blanken sieten, mochten allinne de lêsten in publike funksje beklaaie. Ien fan de keazen presidinten wie de Amerikaan R.D. Polk.
Nei 1887 waard it territoarium tagelyk troch sawol de Frânsen as de Britten bestjoerd. Dy regeling waard offisjeel fêstlein yn 1906 as in Ingelsk-Frânsk Condominium. Yn de Twadde Wrâldkriich wie Port Vila in Amerikaanske en Australyske loftmachtbasis. Yn 1987 rekke de stêd swier skansearre troch de sykloan 'Uma' en de ierdskodding fan jannewaris 2002 feroarsake ek in protte skea yn de stêd en omkriten.
Breeberch
De Breeberch (ek Breburch of Bredenburch) is in eardere skâns yn de himrik fan Donkerbroek en súdlik fan Duerswâld. De skâns waard yn 1593 boud troch greve Willem Loadewyk fan Nassau.
Boarnsweach
Boarnsweach is in doarp yn de gemeente De Fryske Marren, oan de súdkant fan de Langwarder Wielen. It is net folle mear as in samling bungalow- en karavanparken en in pear pleatsen. It doarp leit oan de súdouwer fan de Langwarder Wielen, en oan de lofterouwer fan de Skarster Rien. Der is in jachthaven. Yn de simmer kinne fytsers en fuotgongers de Skarster Rien oerstekke mei in fearpontsje.
Namme
De namme is gearstald út boarn en sweach. It earste part ferwiist nei de famyljenamme Benninga en net fan in wetter of boarne. De "r" komt yn âldere farianten fan de namme net foar. It twadde part, sweach betsjut sokssawat as "miene greide". It doarp komt yn 1275 foar as Benningaswach, yn de fyftjinde iuw as Bonswage, yn 1456 as Bonningswaech. Yn de sechtjinde iuw wurdt it earste part fan de namme ferkoarte ta bon of boen. Ek komt de namme wolris ferkoarte ta allinnich Zwaech yn 1511 of Swaeg njonken Bonswaeg. Yn 1664 komt op de kaart fan Schotanus Boonswaeg foar, dochs yn de tekst stiet Boornswaegh. Dat is de earstekear dat de "r" yn de namme foarkomt, want op kaarten mei Fryske farianten útt ein sechtjinde iuw is it noch Bonsweg. Om 1700 hinne komt Bornswaag foar en fan de njoggentjinde iuw ôf is it Boornzwaag/Boarnsweach. De "r" sil nei alle gedachten yn de namme kommen wêze troch it brûzjend wetter, lykas in syl yn de dyk.
Skiednis
It doarp is ûntstien op in sânrêch yn de streek fan feansompen. De Buorren foarmen de ûntginningsas. It doarp lei geunstich oan de Langwarder Wielen en dêrmei foar alderhande wetterferbinings. Om 1600 hinne ûntwikkele it him ta hannels– en havenplak. De skipfeart foarme in wichtige boarne fan ynkomsten.
Troch de lizzing oan de Langwarder Wielen is yn de rin fan de iuwen in diel fan it doarp yn de weagen ferdwûn. Der bestiet in âld ferske oer: Ieuwenlang hat weach op weach dy begnibb’le, lyts Boarnsweach. Noarderbuien binnen komd, ha dyn tsjerke en deaden nomd. Strider tsjin de boaze mar, ''bliuw in freon fan âld Langwar. ''
It tsjerke is ôfbrutsen yn 1693 en letter is ek de klokkestoel ôfbrutsen. Boarnsweach hat ea in earmenhûs, in skipshelling en ek fan 1887 - 1909 in bûterfabryk, dy't sette litte is troch jonkhear Van Eijsinga. Op dat stee is letter it badpaviljoen komd doe't yn Skarsterbrêge in nije bûterfabryk boud waard, it lettere Nestlé-fabryk.It bûterfabryk hat fan 1887 - 1909 yn gebrûk west.
Oant de gemeentlike weryndieling op 1 jannewaris 1984, wie Boarnsweach part fan earst de gritenij en nei 1851 de gemeente Doanjewerstâl. Fan 1984 oant 2014 hearde it doarp by de gemeente Skarsterlân, dy't yn 2014 opgie yn de nije gemeente De Fryske Marren.
Jan Hendrik van Boelens
thumb|Jan Hendrik fan Boelens Jan Hendrik fan Boelens (Lesembruch (ûnder Bremen), 16 maaie 1792 - Ljouwert, 14 desimber 1865) wie jurist en tusken 1840-1851 boargemaster fan Ljouwert.
Doe't de nije gemeentewet de boargers gruttere ynfloed joech naam er ûntslach. Jan Hendrik wie ek steatelid en administrateur fan de Ryks skatkiste.
Jan Hendrik boaske yn Ljouwert op 8 april 1812 mei Christina Medendorp. Hy studearre Romeinsk- en hjoeddeisk rjocht op de hegeskoalle fan Frjentsjer. Fanwege Jan Hendrik foarme Lucas Pieters Roodbaard yn 1821 de tunen fan de Stania State om yn de lânskipsstyl dy't doe yn de moade wie, mei fivers en in boartersgreide yn foar- en eftertún.
Hy wie in omkesizzer fan Amerozius Ayzo fan Boelens.
Ule-eftigen
Uleëftigen hawwe in rûn, plat antlit. Se hawwe grutte eagen dêr't se yn it tsjuster harren oefte mei sjen kinne. De eagen sitte fêst yn de kop, dat se kinne allinnich nei foaren sjen. Dêrom moatte se de kop draaie om in oare kant út sjen te kinnen, en dy kinne se dan ek fier draaie. Se hawwe in heaksnaffel en sterke kloeren.
Wilhelmina-oard (bosk)
Wilhelmina-oard is in bosk oan de eastkant fan Sint Nyk.
Wilhelmina-oard is yn 1845 oanlein as kuierbosk. Dat doel is dúdlik wer te kennen oan de lange rjochte ikebeammen dy't by de paden lâns steane. Jonkhear fan Beyma, boargemaster fan Lemsterlân, wie de stifter fan de bosk. Yn 1903 hat de freule fan Eijsinga hjir it bûtenferbliuw Wilhelmina-oard stifte. It gebou is yn de rin fan de jierren brûkt as sanatoarium, as rêsthûs en as in opfangsintrum foar psycho-sosjaal swakke minsken. De bosk is yn 1986 yn it besit kaam fan it Fryske Gea. It Fryske Gea hat der sûnt foar soarge dat der in ferbining kaam mei de Vegelinsbosken.
Yn de bosk libje dassen. Midden yn de bosk hat in dassefamylje in boarch makke. Dassen binne net útsûnderlik yn Fryslân, se komme ek foar yn Gaasterlân. Yn de bosk binne ek moaie dinnebeammen te sjen. Fierders falle de prachtige hulsebeammen op. Yn de bosk is in ferskaat oan fûgels te hearren.
Polderhaadkanaal
It Polderhaadkanaal, ek wol de Nij-Beetster Feart neamd, is in kanaal yn de gemeenten Opsterlân en Smellingerlân, wêrfan't de oanlis datearret fan 1875. It kanaal ferbynt Nij Beets mei De Feanhoop yn de Grutte Polder Opsterlân. By De Feanhoop stiet it wetter yn ferbining mei de Kromme Ie. Yn Nij Beets stiet it wetter yn ferbining mei de nei it súdwesten rinnende Skipsleat.
Yn de grutte feanpolder komt parswetter fan it Drintsk Plato omheech. Dat makket dat it wetter yn it kanaal in tige goede kwaliteit hat mei it gefolch in ryk ferskaat oan floara en fauna.
Der hat in soad te dwaan west om it kanaal wer iepen te meitsjen foar boaten. Natoerleafhawwers (Fryske Feriening foar Fjildbiology), boatsjeminsken, ynstânsjes en Nij Beetsters koene it dêroer ynearsten net iens wurde. Desimber 2014 wie it kanaal lykwols technysk ree en op 1 july 2015 is it iepene foar de plezierfeart, mei in maksimale djipgong fan 90 cm en trochfearthichte fan maksimaal 2 meter 70. It kanaal jout in twadde tagong ta de Turfrûte.
Rynlânsk Laaiplato
thumb|350px|Rynlânsk laaiplato, [[geologyske kaart]] It Rynlânsk Laaiplato (Dútsk: Rheinisches Schiefergebirge) is in yn de geology brûkte oantsjutting foar in leechberchtme dat oer Dútslân, Belgje en Luxemburg rint. De term wurdt fral yn Dútske literatuer brûkt, meastal wurde de aparte dielen fan it laaiplato beneamd, sa as de Eifel (yn Dútslân en Belgje), de Ardinnen (yn Belgje) en it Sauerlân fierder yn it easten.
Geografy
De fan de Moezel trochsnien westfleugel hat oan de noardkant de Eifel en de Ardennen, besuden de Moezel leit de Hunsrück.
Yukon
De Yukon, oant 2002 offisjeel it Yukonterritoarium (Ingelsk: Yukon Territory; Frânsk: Territoire du Yukon), is ien fan 'e trije territoaria fan Kanada. It leit yn it uterste noardwesten fan it lân, en heart ta de regio fan Noardlik Kanada. Mei 4,8% fan it nasjonaal grûngebiet is it territoarium wat oerflak oanbelanget ien lytsere Kanadeeske gewesten, en fierwei de lytste fan 'e trije territoaria. De haadstêd is Whitehorse. Neffens gegevens fan 'e folkstelling fan 2011 hie de Yukon doe krapoan 34.000 ynwenners, wat delkomt op 0,1% fan 'e totale Kanadeeske befolking.
Etymology
It territoarium is ferneamd nei de rivier de Yukon. De namme dêrfan is wer ôflaat fan in ferâldere wurd út 'e taal fan 'e Kûtsjin-Yndianen, dat brûkt waard om in lang of breed wetter oan te tsjutten.
Rynlânsk Laaiplato
Geology
It Rynlânsk laaiplato bestiet foar it grutste part út Devoanyske stientmen (fan sa'n 400 oant 350 miljoen jier (Ma) âld), dy't meielkoar de Paleozoyske sokkel neamd wurde. Nei ôfsetting fan dy stientmen ûntstie berchtmefoarming troch kompresje. Dat tiidrek is ferneamd as de Hersynyske orogenese. Wat nei ôfsetting skaly (of klaaistien) wie, is troch ynfloed fan druk en temperatuer metamorfosearre ta laai. Dat laai wurdt no noch wûn yn gatten en fral brûkt foar dakbedekking.
Yukon
Geografy
De Yukon hat in oerflak fan 482.443 km², wêrfan't 474.391 km² út lân bestiet en 8.052 km² út wetter. Dêrmei komt it yn folchoarder fan grutte op it njoggende plak fan 'e trettjin Kanadeeske gewesten, nei Manitoba en krekt foar Nijfûnlân en Labrador. It territoarium grinzget yn it easten oan 'e Noardwestlike Territoaria, yn it suden oan 'e provinsje Britsk-Kolumbia en yn it westen oan 'e Amerikaanske steat Alaska. Yn it noarden hat it in koarte kustline oan 'e Beaufortsee, dy't ûnderdiel útmakket fan 'e Noardlike Iissee.
Rynlânsk Laaiplato
Geology
Troch lettere ekstinsje, dêr't ek de Beneden-Rynslenk by foarme waard, binne der fulkanyske hotspots ûntstien, dy't yn de Eifel te finen binne. Dêr komme ek de ferneamde maaren, sa as it Pulvermaar, it Schalkenmehrener maar en de Laacher Mar foar.
Yukon
Geografy
De Yukon hat de foarm fan in trijehoek, mei rjochte siden yn it westen en it suden, en in krinkeljende, diagonale grins yn it easten, dy't taps tarint wat fierder oft men nei it noarden komt. Dy grins folget rûchwei de wetterskieding tusken it bekken fan 'e rivier de Yukon en it streamgebiet fan 'e rivier de Mackenzie, yn 'e Noardwestlike Territoaria. It súdlike part fan 'e Yukon is bespikkele mei in grut tal frij mânske marren, dy't fet wurde troch it teiwetter fan ferskate berchgletsjers. De wichtichsten fan dy marren binne de Teslinmar, de Atlinmar en de Tagishmar. Datselde diel fan it territoarium, it suden dus, is ek foar in grut part begroeid mei spjirrebeammen, al binne dy troch it koarte groeiseizoen faak beknotte yn har ûntwikkeling. It noarden fan it territoarium is in toendragebiet, dêr't troch de permafrost gjin beammen groeie kinne. It heechste punt fan 'e Yukon, en teffens fan hiele Kanada, is de Mount Logan, fan 5.959 m, dy't yn it súdwesten fan it territoarium leit.
Skiednis
Lang foar't de earste Jeropeänen de Yukon oandiene, waard de midden en it noarden fan it gebiet, dat yn 'e lêste iistiid net troch lâniis oerdutsen wie, al bewenne troch Yndiaanske folken. De útbarsting fan 'e Mount Churchill, yn it oanbuorjende Alaska, om it jier 800 hinne, oerdiek it suden fan 'e Yukon mei in laach jiske dy't noch altyd dúdlik werom te kennen is. Dat barren is ek ferivige wurden yn 'e mûnlinge tradysjes fan 'e stammen dy't doe al yn it territoarium taholden.
Pas yn 'e iere njoggentjinde iuw krongen de earste blanken yn it gebiet troch. Dat wiene alderearst keaplju, dy't de útwreiding fan 'e lukrative pelshannel foar eagen hiene. Dy waarden letter folge troch misjonarissen, dy't de lânseigen befolking ta it kristendom bekeare woene, en noch wer letter troch in ekspedysje dy't in tillegraafferbining tusken Russysk Alaska en de rest fan Noard-Amearika ta stân bringe woe. Tsjin 'e 1870-er en 1880-er jierren arrivearren de earste goudsikers yn 'e Yukon, dy't de befolking fan it gebiet sa úttynje lieten, dat it Kanadeeske regear besleat dat der in eigen plysjetsjinst komme moast. Dy waard krekt op 'e tiid oprjochte foar't yn 1897 de ferneamde Goudkoarts fan Klondike begûn. Tsientûzenen lju út hiel Noard-Amearika en út 'e rest fan 'e wrâld kloften doe gear yn 'e Yukon en Alaska, yn 'e hope om dêr harren fortún te meitsjen.
Dêrnei waard de Yukon goed tachtich jier lang bestjoerd troch in kommissaris, dy't oansteld waard troch de Kanadeeske minister fan Yndiaanske Saken en Noardlike Untwikkeling. De kommissaris hie in rol yn it beneamen fan 'e bestjoersrie fan it territoarium en wie dêr de foarsitter fan en funksjonearre feitlik teffens as de minister-presidint fan it gebiet. De keazen Territoriale Rie hie inkeld in advisearjende rol. Pas yn 1979 krige de Yukon selsbestjoer, yn 'e foarm fan in territoriale assimblee wêrfan't de leden foar it earst keazen waarden yn 1978, en dêr't yn jannewaris 1979 it earste formele regear fan it territoarium út gearstald waard. Under de Yukonwet (Yukon Act), fan april 2003, waard it territoriaal selsbestjoer noch útwreide, sadat de Yukon no hàst (mar net alhiel) deselde rjochten hat as de tsien Kanadeeske provinsjes. Hoewol't der al witwat diskusjes fierd binne oer de fraach oft en sa ja, wannear't de Yukon de alfde provinsje fan Kanada wurde sil, liket it ûnwierskynlik dat soks yn 'e neie takomst plakfine sil, mei't de befolking fan it gebiet gewoan te lyts is. thumb|250px|left|It Yukon Hotel, yn [[Dawson City (Yukon)|Dawson City.]]
Op 27 maart 2002 wie ûnderwilens de offisjele namme fan it gebiet feroare fan Yukon Territory yn Yukon. Yn it gewoane spraakgebrûk wurdt lykwols faak de âlde namme noch oanholden, en de offisjele postale ôfkoarting fan it territoarium is noch altyd YT.
Bestjoer
De Yukon hat in territoriale assimblee mei 19 sitten. De parlemintsleden fertsjintwurdigje har eigen kiesdistrikt (riding), dêr't se by de ferkiezings op persoanlike titel de mearderheid fan 'e stimmen helle hawwe (krekt itselde systeem as yn Grut-Brittanje). It territoarium wurdt regearre troch in eigen regear mei oan it haad in minister-presidint. Yn Kanada is it trouwens wenst (mar gjin wet) dat de minister-presidinten fan 'e ûnderskate provinsjes en territoaria oantsjut wurde as premier, wylst de federale minister-presidint de prime minister is. Yn it federale Kanadeeske parlemint yn Ottawa wurdt de Yukon yn 'e Senaat fertsjintwurdige troch 1 fan 105 sitten (1,0%), en yn it Legerhûs troch 1 fan 308 sitten (0,3%).
Ekonomy
Fan âlds is yn 'e Yukon de mynbou de wichtichste sektor fan 'e ekonomy, mei't der nei lead, sink, sulver, goud, asbest en koper dold wurdt. De ridlik grutte hoemannichten goud dy't der fûn wurde, laten oan 'e ein fan 'e njoggentjinde iuw ta de Goudkoarts fan Klondike.
De oantinkens oan dy perioade en oan 'e iere dagen fan 'e RCMP (de Kanadeeske plysje, bekend fan 'e reade unifoarmjaskes), en fierders it natuerskientme fan it territoarium, hawwe it toerisme ta de op ien nei wichtichste sektor fan 'e territoriale ekonomy makke. Minsken komme der om rûnlaat te wurden troch goudsikersstedsjes as Dawson City, en om te jeien, angeljen, kanojen en kajakjen, kuierjen, berchbeklimmen, iisklimmen, skyen, snowboarden, sniemobyljen en hûneslydzjen. Der wurde jiers frijwat kultuerfestivals en sporteveneminten yn 'e Yukon organisearre dy't dielnimmers en besikers fan oer de hiele wrâld oanlûke, lykas it Yukon International Storytelling Festival, it Frostbite Music Festival, it Dawson Music Festival en de Yukon Quest''.
De yndustry yn 'e Yukon is benammentlik talein op 'e produksje fan houtene meubels en fan klean. De opwekking fan wetterkrêftenerzjy is fan tanimmend belang, mar tradisjonele aktiviteiten, lykas strikkesetten en de fiskerij, reitsje yn it neigean. De territoriale en federale oerheidstsjinsten foarmje fierwei de grutste wurkjouwer yn 'e Yukon, mei 5.000 banen op in totale wurkgelegenheid fan 12.500.
Etnyske groepen
Neffens gegevens fan 'e Kanadeeske folkstelling fan 2006 (dy't basearre binne op selsidentifikaasje) bestiet de Yukonneeske befolking foar in grut diel út lju fan Noardjeropeesk komôf, mei hege persintaazjes Ingelsen, Skotten, Ieren en Frânsen. De tsjintwurdige Frânsktalige minderheid, de Franko-Yukonnezen, foarmje mei in oantal fan likernôch 1.100 minsken sa'n 3,3% fan 'e befolking.
Alle lânseigen Yndiaanske folken en de Métis mei-inoar wiene yn 2006 goed foar likernôch 25% fan 'e befolking. Yn 1992 waard der tusken it territoriaal regear fan 'e Yukon, de Kanadeeske federale oerheid en 14 ûnderskate "earste naasjes" (sa't de stammen yn Kanada neamd wurde), dy't in befolking fan likernôch 7.000 minsken fertsjintwurdigen, in oerkoepeljende earste oerienkomst oangeande lânrjochten sletten, wêrnei't eltse "earste naasje" op himsels harren spesifike oanspraak op har foarâlderlik grûngebiet útûnderhannelje moast. Yn desimber 2005 hiene alve fan 'e fjirtjin stammen in definitive oerienkomst mei de Kanadeeske oerheden ûndertekene.
De Yukon hie foarhinne ek in Inûyt-delsetting, sitewearre op it eilân Herschel, dat foar de noardkust yn 'e Beaufortsee leit, mar dat doarp waard yn 1987 opheft doe't de bewenners ferfearen nei de oanbuorjende Noardwestlike Territoaria. As resultaat fan 'e definitive oerienkomst oer lânrjochten dy't de Inûvialûyt (de westlike Arktyske Inûyt fan Kanada) mei de Kanadeeske oerheid sletten hawwe, is it eilân in beskerme natoergebiet wurden, mei as namme it Territoriaal Park Qikiqtaruk ("Qikiqtaruk" is de namme fan it eilân yn 'e Inûvialûktûn-taal).
Godstsjinst
Op it mêd fan godstsjinst bestie neffens sifers út 2001 58,1% fan 'e befolking fan 'e Yukon út kristenen, wêrfan 36,5% protestanten, 21,0% roomsen, 0,5% eastersk-otterdoksen en 0,1% eastersk-katoliken. De grutste protestantske denominaasjes wiene de anglikanen (13,3%), de feriene protestantske United Church of Canada (7,4%), de baptisten (3,2%), pinksterkristenen (2,1%) en luteranen (2,0%). Ateïsten en agnosten foarmen 37,4% fan 'e befolking. Oare godstsjinsten wiene, yn folchoarder fan grutte: it boedisme (0,5%); it sikhisme (0,4%); it Westersk heidendom (0,4%); de islaam (0,2%); en it joadendom (0,1%). De oanhingers fan 'e lânseigen religyen fan 'e ûnderskate Yndiaanske folken foarmen mei-inoar 0,6% fan 'e befolking.
Taal
De offisjele talen fan 'e Yukon binne it Ingelsk en it Frânsk, dy't as sadanich by wet fêstlein binne. It Ingelsk is de memmetaal fan in grutte mearderheid fan 'e Yukonneeske befolking, 85,7%. It Frânsk is yn grutte de twadde taal, mei goed 1.100 sprekkers (3,7%). De iennichste oare taal dy't boppe de 1% útkomt, is it Dútsk, mei 2,6%. Under de Taalwet fan Yukon (Language Act of Yukon) genietsje fierders de 8 ûnderskate lânseigen Yndiaanske talen offisjele erkenning, wêrmei't se yn oanmerking komme foar finansjele stipe fan 'e oerheid, mar se kinne net brûkt wurde foar offisjele dokuminten of yn 'e rjochtseal of it territoriaal parlemint. De 8 erkende minderheidstalen yn 'e Yukon binne: it Han (Hän), Kaska, Kûtsjin (Kutchin of Gwich'in), Noardlik Tûtsjoansk (Northern Tutchone), Opper-Tanana (Upper Tanana), Súdlik Tûtsjoansk (Southern Tutchone), Tagis (Tagish) en Tlingit.
Klimaat
It súdlike diel fan 'e Yukon hat in lânklimaat, feroarsake troch de neite fan 'e Stille Oseaan, dy't in bedimjende ynfloed op it klimaat hat. As dy der net wie, soe de súdlike Yukon krekt as it sintrale part fan it territoarium in toendraklimaat hawwe. Yn it uterste noarden fan 'e Yukon, ta ein beslút, hearsket in poalklimaat.
Karel Tomeï
Karel Tomeï (Rotterdam, 1941) is in Nederlânsk fotograaf dy't spesjalisearre is yn loftfotografy. Hy publisearre ferskate boeken mei loftfot's fan Nederlân en Belgje. Fierders fotografearre er de Antillen en Súd-Afrika út de loft wei.
Yn 1988 ûntfong er de Kodak Award. In 1990 rikte kening Gustav fan Sweden him in priis foar artistike fotografy fan lânskip en miljeu út. 2003 joech TNT Post twa postsegels mei foto's fan Tomeï út. Hy hie syn earste útstalling yn 1988 en dêrnei ûnder oaren yn Moskou (1998), Japan en de wachthal fan lofthaven Skiphol (2005).
Boeken
Karút:
Teology
Teology betsjut letterlik godslear. 'Teos' is Gryksk foar 'God'; 'logos' is 'lear,' 'kennis' of 'ferhanneling'. It wurd teology komt út de kristlike tradysje en wurdt foaral brûkt foar de (stúdzje fan) de ynhâld fan it kristlike leauwen. It waard hieltyd mear neamd yn de 12e iuw om it ferskil oan te jaan mei de filosofy. De teology sprekt út it hert, de filosofy fanút de rede.
De teology bestudearret de boarnen fan it leauwen (bibelske teology, histoaryske teology), de systematyske analyze fan it leauwen (systematyske teology) en hâldt har dwaande mei it leauwen sels (praktyske teology). Ta de teology hearre dêrom ek de bredere stúdzje fan alle godstsjinstige of religieuze ûnderwerpen. Meastal wurdt teology apart beskôge fan de godstsjinstwittenskip.
Nederlânske teologen
Jacobus Arminius - Hendrikus Berkhof - Gerrit Cornelis Berkouwer - Daniel Chantepie de la Saussaye - Franciscus Gomarus - Cornelis Graafland - Cornelius Jansenius - Jaap Kamphuis - Harry Kuitert - Abraham Kuyper – Gerardus van der Leeuw - Kornelis Heiko Miskotte - Oepke Noordmans - Herman Ridderbos - Jan Ridderbos - Arnold Albert Van Ruler - Klaas Runia - Klaas Schilder - Gisbertus Voetius
Teologen út oare lannen
Tomas fan Akwino - Hans Urs von Balthasar - Karl Barth - Theodorus Beza - Dietrich Bonhoeffer - Johannes Calvijn - Anselmus fan Canterbury - Bernard van Clairvaux - Basilius de Grutte – Augustinus fan Hippo - Hans Küng - Petrus Lombardus - Henri de Lubac - Maarten Luther - Alister McGrath - Jürgen Moltmann - Gregorius fan Nazianze - Gregorius fan Nyssa – Friedrich Schleiermacher - Albert Schweitzer - Dorothee Sölle Gerhard Casimir Ubaghs - Edward Schillebeeckx - Michael Baius - Albert Descamps - Maurits Sabbe -
The Haunted
The Haunted is in Sweedske metalband oprjochte yn 1996 yn Goateboarch troch bassist Anders Björler, gitarist Jonas Björler, drummer Adrian Erlandsson alle trije earder fan At the Gates, sjonger Peter Dolving earder fan Mary Beats Jane en gitarist Patrik Jensen earder fan Satanic Slaughter. De band brocht yn 1998 syn debútalbum The Haunted út. De teksten fan de band gean benammen oer geweld, polityk en persoanlike problemen. The Haunted hat njoggen studio-albums en twa live-albums útbrocht.
Lady Gaga
Stefani Joanne Angelina Germanotta (New York, 28 maart 1986 ), better bekend as Lady Gaga, is in Amerikaansk sjongster. Gaga is bekend wurden troch har wurk yn elektropop en glamrock. Se skriuwt har eigen teksten en ûntwerpt har eigen fideoklips. Foar it nûmer Just Dance waard hja yn 2008 nominearre foar in Grammy Award.
Har debútalbum út augustus 2008, The Fame, waard nûmer ien yn FK, Kanada, Eastenryk, Dútslân en Ierlân, die it ek goed yn oare lannen, wrâldwiid. De earste twa singles fan it album, "Just Dance" en "Poker Face", waarden ynternasjonale nûmer-ien hits, ûnder oaren yn de Amerikaanske Billboard Hot 100, mar ek yn in protte oare lannen. It album smiet letter seis Grammy Awardnominaasjes op en wûn prizen foar Best Electronic/Dance Album en Best Dance Recording. Ier 2009 begûn hja oan har earste grutte omrins, The Fame Ball Tour. Ein fan itselde jier brocht hja har twadde studio-album út The Fame Monster, mei dêrop de single "Bad Romance", dy't wrâldwiid súkses hie, en sette hja útein mei har twadde omrin, The Monster Ball Tour, dy't ek oaral in soad media-omtinken krige.
Styl en uterlik
Lady Gaga sjocht harsels as in libben keunstwurk. Har artistike wize fan klaaien is neffens har in earebetoan oan keunstner Andy Warhol. Troch har útwrydske look wurdt sy wolris fergelike mei new wave-acts út de jierren '80. De styl fan Lady Gaga wurdt faak as in op 'en nij oplibjen fan de elektropop-muzyk út de jierren '90 sjoen. Yn febrewaris 2010 waard se by de Shockwaves NME Awards sawol as bêst klaaide en as minst klaaide artyst keazen.
Neist ynteresse foar avant-garde en elektroanyske dancemuzyk wurdt Gaga beynfloede troch glamrock en hat se in pop-sound mei ynfloeden fan Marc Bolan, David Bowie en de rockgroep Queen. "Marc Bolan en David Bowie hawwe tige wichtich foar my west, foar't ik harren ûntduts wie ik der skjin mei oanhelle."
Op har linkerboppe-earm hat Lady Gaga in gedicht fan Rainer Maria Rilke tatoeëarje litten. Under de tatoeaazje fan dat gedicht steane de wurden "Little Monsters". "Little Monsters" is de bynamme dy't hja har fans jout. Op har linker pols hat sy in fredesteken. Op it lege part fan de rêch hat hja in soarte tribal mei roazen. Op har linkerboppeskonk hat se de namme fan har album "Born this Way" sette litten.
Gaga hat fan natuere brún hier, mar dat blondearret hja, omdat sy oars faak oansjoen wurdt foar Amy Winehouse.
Diskografy
thumb thumb|Lady Gaga (rjochts) en Lady Starlight op Lollapalooza, 2007. thumb|Gaga yn in brobbeljurk by The Fame Ball Tour.
Philishave
thumb|Philishave model HQ-5426 De Philishave is in merknamme fan de skearapparaten fan Philips, de wrâldmerklieder op it mêd fan elektrysk skearen. De produksje fan de Philishave bart benammen yn Drachten, mar de lêste jierren is ek in diel fan de produksje oerpleatst nei Sina.
Koarte skiednis
Philips' earste produkten wienen gloeilampen. Yn de jierren tweintich fan de tweintichste iuw begûn it fabryk ek oare produkten te meitsjen. Sa kaam men yn 1939 mei it earste elektryske Philips-skearapparaat, de Philishave. Sûnttiid binne der mear as 400 miljoen eksimplaren fan it skearapparaat ferkocht.
Yn 2006 hat it elektronikakonsern besluten om de merknamme Philishave ferdwine te litten. Tenei sil it elektronikabedriuw de skearapparaten allinnich noch mar ûnder de mear bekende merknamme Philips útbringe as 'Philips shaver'.
Der wurdt net ferwachte dat Philips ferlies lije sil troch it loslitten fan Philishave, omdat Philips grutte bekendheid hat. Dêrneist liket de namme Philips in soad op Philishave.
De Broek
De Broek is in doarp yn de gemeente De Fryske Marren, krekt west fan De Jouwer. Oant 1 jannewaris 2014 hearde De Broek by de gemeente Skarsterlân.
De Broek hat ynwenners (, boarne: CBS).
Skiednis
thumb|left|250px|Sicht op Noard-Broeksterfeart mei ryksmonuminten oan de Plústerdyk Broek betsjut 'leech lizzend, wetterich stik lân'. It doarp lei eartiids hielendal lâns de Skiensleat. De Broek is wierskynlik om it jier 1250 stifte, nei alle gedachten troch minsken út de omkriten fan Snits. Der waard wol sein dat de koloanje opset waard om de groei fan De Jouwer yn de rjochting fan Snits te beheinen. De Skiensleat wêroan't de kolonisten harren nei wenjen setten is fan oarsprong in feanstreamke, dat troch de bewenners útdjippe waard ta in kanaal.
It doarp leit oan beide kanten oan fan 'e feart, wêrtroch it langhalich is en net yn in rjochte line leit. It doarp bestiet tsjintwurdich eins út twa dielen: Broek-Noard en Broek-Súd. It doarp wurdt skieden troch de Sylroede, dy't De Jouwer oansluting jout op de Fryske marren. Der is ek gjin streekrjochte ferbining tusken beide parten, oars as oer it wetter. Om fan Broek-Noard nei Broek-Súd te kommen moat men oer De Jouwer. De diken yn De Broek hjitte ek gewoanwei It Súd en It Noard. Yn Broek-Noard leit oan de oare kant fan de Noardbroekster Feart noch de Plústerdyk.
Nei de Twadde Wrâldkriich bleau it doarpke wakker itselde en waard der net in hiel soad nij by boud.
Nijbou Broek-Súd
Healwei de jierren 1990 fersette it doarp him tsjin de nije útwreidingsplannen fan de gemeente Skarsterlân. De brûkte slogan wie: Wij gaan over de rooie als Joure met Broek gaat klooien. Troch de protesten gie de útwreiding net troch. In goede twintich jier letter waard der ûnder de namme 'Broek-Súd' in lúks nijbouprojekt foar minsken út it hegere ynkommenssegmint ûntwikkele om minsken út de Rânestêd nei it Fryske plattelân te lûken. Yn de brosjuere fan it boubedriuw wurde de royale kavels fan mear as 1000 m² oan it wetter mei iepen ferbining yn Broek-Súd oanpriizge as 'it wenjen yn in see fan romte midden yn 'e natoer op noch gjin 60 minuten ôfstân fan Amsterdam'.
Tsjerke
thumb|left|250px|Broekster tsjerke
Goudûlefûgels
250px|right|Goudûle De goudûlefûgels (Tytonidae) foarmje in famylje yn it skift fan de ûle-eftigen.
Pieter de Clercq
thumb|Pieter de Clercq Pieter de Clercq (Amsterdam, 21 jannewaris 1849 - Zeist, 9 maaie 1934) wie in bankier út Amsterdam dy't him ynsette foar it Frysk op skoalle en yn 'e tsjerke. Hy fêstige him as grutlâneigner yn Feanwâlden, dêr't er in filla sette liet, it lettere Talmahûs, doe't er 50 jier wie. Hy hie ûnder mear grûn by Mullum, Wytmarsum en Skettens, en gie as in patriargaal hearsker mei syn pachtboeren om.
Goudûlefûgels
De goudûlefûgels binne nachtjagers en ite fral lytse sûchdieren, lykas mûzen, en lytse fûgels. In skaaimerk fan de goudûlenfûgels is harren maskereftige hartfoarmige antlit. Dit wurdt foarme troch stive fearren dy't de lûden foar de ûle fersterkje. Ek de fearren fan de wjukken hawwe oanpaste foarmen, dy't it sûzjen fan de lucht oer de wjukken tsjin gean. Dit makket dat goudûlefûgels ûnhearber fleane kinne.
Pieter de Clercq
De Clercq wie in soan fan Pieter de Clercq Gsn en Aaltje Stinstra (fan Frjentsjer). Hy troude yn Krefeld (Noardryn-Westfalen) op 23 juny 1874 mei Maria Catharina Müller (1854 - Zeist, 1931); hja krigen fiif bern.
De Broek
Tsjerke
De tsjerke is sûnt 2014 troch de PKN-gemeente oerdroegen oan de Stifting Behear Broekster Tsjerke, dy't nei in renovaasjes en modernisearing it gebou as doarpshûs eksploitearret. De tsjerke is boud yn 1913 en ferfong doe in folle âldere tsjerke. Foar de reformaasje wie de tsjerke wijd oan Sint-Kristoffel. Sûnt de ôfbraak fan de toer fan de foargonger hinget de klok yn in klokkestoel op it tsjerkhôf efter de tsjerke.
Strjitten
thumb|260px|''Sicht op Noardbroeksterfeart rjochting de Sylroede thumb|260px|Amerikaansk wynmûntsje oan de Plústerdyk
Pieter de Clercq
De Noardfriezen waarden fan de Clercq oantrune harren te organisearjen ta behâld fan it Noardfrysk. Yn 1928 ferfear er nei Zeist doe't de gemeente Dantumadiel de grûnbelesting fiks omheech brocht.
Kakuro
In Kakuro is in Puzel dy't yn 2006 trochbrutsen is yn Nederlân. In Kakuro bestiet út in reaster mei hokjes dêr't guon hokjes troch in diagonaal yn twa trijehoeken ferdield binne. Yn dy trijehoekjes stiet óf in getal óf neat. At der in getal yn stiet, dan is dat getal de optelsom fan de getallen dêromhinne. Se steane der dus njonken, boppe of ûnder, fertikaal of horizontaal. Allinnich de getallen 1 o/m 9 binne tastien, en binnen in optelling mei in getal net twa kear brûkt wurde.
links
thumb|left|200px|In Kakuro dy ôf is
Henk van Brussel
Henk van Brussel (Rijssen, 12 juny 1936 - Turkije, 7 oktober 2007) wie in Nederlânske proffuotballer en fuotbaltrainer.
Biografy
Van Brussel spile jierrenlang foar Go Ahead Eagles. Mei dizze ploech debutearre hy yn de jierren fyftich yn de Twadde difyzje. Yn 1959 promovearre hy nei de Earste difyzje en yn 1963 promovearre hy mei Go Ahead nei de Earedifyzje. In jier letter gong hy foar de Zwolsche Boys spyljen. Letter wie hy noch spiler fan De Greefskip, mei die ploech degradearre hy fan de Earste difyzje nei de Twadde difyzje.
Nei syn rin as fuotballer waard Van Brussel trainer. Hy begûn syn trainersrin by de amateurklup Koninklijke UD. Dêrnei waard hy trainer by de amateurs fan Daventria út Dimter. Fan 1971 oant 1979 wie hy assistint-trainer fan Go Ahead Eagles, ek wy hy inkele kearen de haadtrainer fan de klup as der in trainer ûntslein wie. Sa wist hy derfoar te soargjen dat yn 1978 de klup yn de Earedifyzje bleau. Yn jierren 1979-1980 trainde hy de amateurs fan Rohda Raalte, wêr’t hy twa kear kampioen mei waard.
Fan 1980 oant 1985 wie hy trainer fan SK It Hearrenfean. De perioade fan Van Brussel as trainer by It Hearrenfean waard ferneamd as de 'Brusselske Kermis'. Oanfallend fuotbal en hurd wurkje wie wat Van Brussel fan syn ploech ferwachte. Net sûnder súkses. Yn de seizoenen 1980-1981 en 1981-1982 behelle hy mei It Hearrenfean de neikompetysje, mar ta promoasje liede dit beide kearen net. Mei syn wurk stie hy oan it begjin fan de weropstanning fan SK It Hearrenfean.
Nei syn perioade by It Fean gie hy oan de slach by De Greefskip (1985-1987). Yn it seizoen 1987-1988 wie hy de trainer fan FK Grins. Hjir folge hy nei fjouwer wedstriden Rob Jacobs op dy't ûntslein wie. Tegearre mei Martin Koeman waard fia de neikompetysje in plak yn de UEFA Kup behelle. Nei de lêste wedstriid, in 1-1 lykspul út tsjin FK Twinte, waard Van Brussel troch syn spilers op de skouders naam. Doch waard syn kontrakt net ferlingd, it seizoen derop waard Hans Westerhof de nije trainer fan Grins.
Fan 1988 oant 1990 wie hy trainer fan SK Herakles. Hjir moast hy ophâlde as trainer omdat hy op in training syn achillespees ôfskuorde.
Van Brussel wie in leafhawwer fan oanfallend fuotbal. Hy wie fan miening dat fuotbal foar it publyk spile wurde moast en net foar bestjoersleden.
De lêste jierren fan syn libben wie hy aktyf as skout fan Go Ahead Eagles. Hy ferstoarn op 7 oktober 2007 op in fakânsje yn Turkije oan de gefolgen fan in hertoanfal.
Psychiatrysk Sikehûs Frjentsjer
It Psychiatrysk Sikehûs Frjentsjer (Nederlânsk en offisjeel: Psychiatrisch Ziekenhuis Franeker) wie in psychiatrysk sikehûs yn 'e Fryske stêd Frjentsjer. De haadfêstiging wie yn 'e state Grut-Lankum, in namme dy't meitiid suver synonym waard mei it psychiatrysk sikehûs. Ek Frjentsjer sels kaam om 'e ynstelling bekend te stean, en yn hiel noardwestlik Fryslân wurde der noch altyd grappen oer makke, bgl. troch te sizzen (oer immen dy't 'net doge' soe): "No, dy komt seker út Frjentsjer" of (tsjin sa'nien): "Moatsto net nei Frjentsjer?"
Skiednis
It Psychiatrysk Sikehûs Frjentsjer kaam yn 1848 ta stân op inisjatyf fan it Provinsjaal Bestjoer fan Fryslân. Doe waard besletten om sechtich psychiatryske pasjinten oer te bringen nei de leechsteande eardere akademygebouwen fan de Universiteit fan Frjentsjer. Op 31 maart 1851 kaam de earste lichting fan 27 pasjinten oan út Dimter, dêr't se oant doe ta opfongen wiene.
Yn 1901 kocht it psychiatrysk sikehûs de bûtenpleats Grut-Lankum oan, mei as bedoeling dat pasjinten dêr yn 'e frisse bûtenlucht wurkje en ferdivedearje koene. Doe't de gebouwen binnen de beboude kom fan Frjentsjer geandewei de earste helte fan 'e tweintichste iuw te lyts waarden foar it sikehûs, waard tusken 1928 en 1930 op it plak fan dy bûtenpleats in nij, rom haadgebou set, dat ek de namme Grut-Lankum krige, mar tsjintwurdich Kening State hjit.
It psychiatrysk sikehûs waard yn 1973 útwreide mei in polyklinyk, en iepene yn 1974 it "doarp Lankwert". Dizze feroarings barden yn it ramt fan oanpassings oan moderne opfettings yn 'e psychiatry. Al earder wiene dêrta nije terapy-ôfdielings ferriisd, wêrûnder it A. Zondaggebou (1970), en wenhuzen oan 'e Foarstrjitte yngripend restaurearre. Op 'e hoeke fan 'e Foarstrjitte mei de Fiverstrjitte waard in ôfdieling geronto-psychiatry boud (1972). Om dy tiid hinne hie it psychiatrysk sikehûs sa'n 600 pasjinten.
Fan 1995 oant ein 2007 wie de soarch fan GGZ Fryslân regionaal yndield yn fjouwer distrikten. Yn 2008 feroare de struktuer fan 'e organisaasje. Yn 2005 waarden de aktiviteiten fan GGZ Fryslân yn Frjentsjer foar in diel oerhevele nei Ljouwert, en kaam Grut-Lankum leech te stean.
Goudûlen
right|260px|Goudûle De goudûlen (Tyto) foarmje in skaai yn de famylje fan de goudûlefûgels.
In ferskil mei it skaai fan de maskerûlen, út deselde famylje, is dat goudûlen wat grutter binne, en dat it antlit net dield is.
Diken
Diken is in doarp yn de gemeente De Fryske Marren oan de eastkant fan De Kûfurd. It leit west fan Langwar en eastlik fan De Kûfurd.
Diken hat ynwenners (, boarne: CBS).
Skiednis
It doarpke is oarspronklik in boerestreek oan de eastkant fan De Kûfurd, mei in stik of wat opfearten en liket oerflakkich besjoen in útbuorren fan Langwar. Alde kaarten litte lykwols sjen dat de histoarje fan it âlde streekdoarpke ‘binnen de diken’ wol wat yngewikkelder west hawwe moat. ‘Inde Dycken’ (1664), in heale iuw letter ‘De Dyken’ neamd en no dus Diken, hie har eigen himrik, dy 't neffens W.T. van der Leij rûn oant de westkant fan De Kûfurd. Dat wiist op de ûntginningsskiednis en in relaasje mei Smelbrêge tichtby Wâldsein. De Kûfurd wie trouwens wol sa ûndjip dat fee en feedriuwers der trochhinne wâdzje koenen. No farre in soad boaten fan De Lemmer oer De Kûfurd nei de Fryske marren. De bebouwing oan de westkant fan De Kûfurd krige nei de oarloch in nije doarpsnamme: Koufurderrige.
Oant de gemeentlike weryndieling yn 1984 wie Diken part fan ynearsten de gritenij en nei 1851 de gemeente Doanjewerstâl. Dêrnei wie it part fan de gemeente Skarsterlân dy't yn 2014 wer opgie yn de nije gemeente De Fryske Marren.
Op it begraafplak stiet ek ien fan de klokkestuollen yn Fryslân.
Tsjerke
Diken wie eartiids in doarp mei in tsjerke dy't om 1650 hinne al ferrinnewearre wie en yn 1720 net mear as in ruïne wie. De oerbliuwsels fan de tsjerke waarden sjoen dat se neat mear wurdich wiene dat er net op ôfbraak ferkocht waard, dat in gelikense sitewaasjes yn dy tiid gauris al it gefal wie.
By de tsjerke stie de klokkestoel dy't nei it ôfbrekken fan de tsjerke op it tsjerkhôf stean bleaun wie. Yn de Twadde Wrâldkriich waard de klok jatten en omraand yn Dútslân. De klokkestoel waard dêrnei ôfbrutsen en yn 1984 fannijs opboud mei in nije klok. Yn 2002 waard it tsjerkhôf renovearre.
Maskerûlen
De maskerûlen (Phodilinae) foarmje in skaai yn de famylje fan de goudûlefûgels.
In ferskil mei it skaai fan de goudûlen, út deselde famylje, is dat maskerûlen wat lytser binne, en dat it antlit dield is.
Strjitten yn Noardwâlde
De Strjitten yn Noardwâlde:
Vātsyāyana
Vātsyāyana (útspr.: [vɑːʦˈjɑːjənə], likernôch: "waats- jaa -juh-nuh") wie in Aldyndyske wiisgear dy't nei alle gedachten libbe yn 'e trêde iuw f.Kr. Hy stiet bekend as de skriuwer fan 'e hindoeïstyske hillige tekst de Kāmasūtra. Hy moat net betize wurde mei Pakṣilasvāmin Vātsyāyana, de skriuwer fan Nyāya Sutra Bhāshya, it ierst oerlevere kommentaar op 'e Nyāya Sutra's fan Akṣapāda Gotama.
Libben
Der is amper wat bekend oer Vātsyāyana, útsein dat er de Kāmasūtra skreaun hat. Dat lêste is wis om't de skriuwer fan dat wurk syn eigen identiteit dêryn fêstlein hat. Der binne lykwols frijwol gjin oare boarnen oer Vātsyāyana. It tinken is dat er yn 'e trêde iuw f.Kr. libbe hat, mar it soe ek de twadde iuw f.Kr. west hawwe kinne. Hy wie in wiisgear en omskreau himsels yn 'e Kāmasūtra as ien dy't "it libben late fan in religieus studint yn Benares" (no Vārāṇasī). Hy kaam lykwols nei alle gedachten fan Pāṭaliputra (it hjoeddeistige Patna yn 'e Yndiaaske dielsteat Bihar).
Vātsyāyana skreau de Kāmasūtra net as in ordinêre sekshânlieding (sa't it wurk yn 'e Westerske wrâld yn 'e regel misbegrepen wurdt), mar as religieus geskrift, ferlykber mei in bibelboek, dat rie jout oangeande de deugdsume libbenswize dy't it hindoeïsme foarstiet. Sa'n libbenswize heart in sûn sekslibben no ienris by. Sels ferwurde Vātsyāyana dat yn 'e Kāmasūtra sa: "'Dit wurk is net bedoeld om inkeld brûkt te wurden as in ynstrumint foar it befredigjen fan begearten. Immen dy't kennis hat fan 'e wiere grûnbegjinsels fan dizze wittenskip, dy't syn dharma [deugd of religieuze fertsjinste], syn artha [wrâldske rykdom] en syn kāma [seksueel geniet] behâldt en dy't de tradysjes fan syn folk yn eare hâldt, sil sûnder mis master wurde fan syn sinnen. Koartsein: in yntelligint en mei kennis bejeftige persoan, dy't om syn dharma en artha tinkt en ek om syn kāma, sûnder dat er de slaaf fan syn eigen hertstochten wurdt, sil súksesfol wêze yn alles dat er by de ein hat.'"
In minderheid fan 'e saakkundigen op it mêd fan Vātsyāyana is fan tinken dat er net foar Kristus libbe hat, mar rûchwei yn 'e earste helte fan it earste milennium nei Kristus, earne tusken de earste en de sechsde iuw yn. Dy begrinzgings fan syn libben basearje se op 'e neikommende ûnderbouwing. Yn 'e Kāmasūtra neamt Vātsyāyana in Sātakarnī út 'e Sātavāhana-dynasty, dy't kening fan Kuntal wie. Dyselde soe syn frou Malayevati deaslein hawwe wylst er seks mei har hie, om't er him te fier meiskuorre liet troch syn hertstocht. Dat ferhaal wurdt oanhelle as warskôging tsjin guon âlde gewoanten om froulju ûnder it hawwen fan seks te slaan.
Party saakkundigen binne fan miening, dizze kening fan Kuntal wie Sātakarnī I, dy't regearre yn 'e twadde helte fan 'e earste iuw fan 'e Westerske jiertelling. Om him neame te kinnen, moat Vātsyāyana dan dus wol letter libbe hawwe. De ein fan it ynterfal wêryn't Vātsyāyana libbe hawwe kin, basearje dizze saakkundigen op in oare skriuwer, Varāhamihira. Yn it achttjinde haadstik fan syn Brihatsanhita hat dyselde it oer de "wittenskip fan 'e leafde", wêrfoar't er frijmoedich út it wurk fan Vātsyāyana liend liket te hawwen. Mei't Varāhamihira yn 'e sechsde iuw libbe, moat Vātsyāyana dan dus wol foar dy tiid libbe hawwe.
Wytstirns
De Wytstirns (Sterna hirundo) is in fûgel út de famylje fan de stirnzen (Sternidae).
Oare Nammen
De wytstirns wurdt yn it Frysk ek wol fiskedief, fiskefanger, skotstirns as tiereliertsje neamd.
Foarkommen
De Wytstirns hat in protte fan de Noardske Stirns, mar is in bytsje lytser. Hy wurdt sa'n 35 sm grut en hat in wjukspanwiidte fan sa'n 70 oant 80 sm. De fine wytstirns hat in swellesturt en in reade snaffel mei in swarte punt. De fearren binne wyt oant ljochtgriis en boppe op de kop is de fûgel swart. Syn poaten binne read.
Fersprieding
De Wytstirns komt foar oan de kust fan seeën en by it binnenwetter yn sawat hiel Jeropa. Yn de winter lûke se nei it suden en westen fan Afrika.
Iten
De Wytstirns dûkt by it iten sykjen yn it wetter. Sa pakt er meast lytse fiskjes. Mar hy yt ek weakdieren en ynsekten.
Hindoeïsme
thumb|120px|right|It Om-teken Hindoeïsme is de oerhearskjende religy op it Yndiaaske subkontinint en is mei om-ende-by 900 miljoen oanhingers de (nei it Kristendom en de Islam) tredgrutste religy op de wrâld en komt oarspronklik út Yndia. It Hindoe leauwen is tige wiid en diversk en rint útien fan ideeën oer God en/of goaden fariearjend fan Panenteïsme, Monoteïsme en Ateïsme, mei Fisnû en Siva as de meast populêre goaden. Fierders komt yn it Hindoeïstyske leauwen oertsjûgingen foar as reynkarnaasje en karma, en ek persoanlike ferplichtings of darma.
List fan planetoïden 601-700
Dit is in list fan planetoïden 601-700.