cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Something Borrowed (koart ferhaal)
Ynhâld
The Dresden Files short fiction
Klokmakkerij Aleva
Klokmakkerij Aleva wie in klokmakkerij op De Jouwer.
De âldst bekende klokmakkers fan it famyljebedriuw binne de bruorren Luytjen Willem en Albert Willem Aleva. Harren wurkplak stie sûnt 1779 oan de Toerstrjitte op De Jouwer. De bekendste klokmakker wie Wiebe Lútzen Aleva. Under syn lieding makke it bedriuw yn topjier 1857 wol 1500 klokken. Der waarden doe sels klokken ferkocht nei Tunis en Algiers. De lêste klokmakker fan it bedriuw wie Wiebe Folkerts dy't in winkel hie oan de Midstrjitte, net fier fan de Jouster Toer. Yn 1908 neamt it bedriuw himsels hofleveransier fan stuolklokken. Yn 1915 ferfear er nei Amsterdam en kaam in ein oan de bedriuwsnamme Aleva. In soad klokken fan Aleva hawwe ynstee fan de letter A in omkearde V yn de namme Aleva op it oerwurkplankje.
Twa fan syn feinten, Roel Halma en Hotzwe de Jong gienen troch mei de klokmakkerij. Doe't Roel Halma yn 1942 kaam te ferstjerren naam syn soan Albert it bedriuw oer.
Yn 1963 gie de ynventaris fan it bedriuw, mei in doe al twahûndert jier âlde traapdraaibank, nei it Iepenloftmuseum yn Arnhim. Museum De Jouwer hat ek klokken fan Aleva yn de kolleksje.
Shakopee Mdewakanton Dakota Mienskip
De Shakopee Mdewakanton Dakota Mienskip (Ingelsk: Shakopee Mdewakanton Dakota Community) is in federaal erkende Yndiaanske stamme-organisaasje yn 'e Feriene Steaten, mei in eigen reservaat yn 'e steat Minnesota.
Algemien
In alternative namme is: Shakopee Mdewakanton Sû Mienskip (Shakopee Mdewakanton Sioux Community). De organisaasje, dy't oprjochte waard yn 1886, hat 330 leden, en it haadkertier is fêstige yn Prior Lake, yn Minnesota. De leden besteane út etnyske Sû (Sioux), allegearre Eastlike Dakota, foar it meastepart fan 'e Mdewakanton-stamme, mei in hantsjefol Wahpekûte.
Reservaat
It reservaat fan 'e Shakopee Mdewakanton Dakota Mienskip is it lytse Shakopee Mdewakanton Yndianereservaat (Shakopee Mdewakanton Indian Reservation) fan súdeastlik Minnesota, dat in oerflak hat fan mar justjes mear as 8 km², en dêr't yn 2010 likernôch 660 minsken wennen (sawol blanken as Yndianen).
Skiednis
De Shakopee Mdewakanton Dakota Mienskip is ien fan fjouwer lytse, federaal erkende Sû-stammen yn súdlik Minnesota, dy't de restanten foarmje fan 'e Eastlike Dakota, de oarspronklike bewenners fan dat gebiet. Nei de Dakota-Oarloch fan 1862 waarden hja lykwols foar it meastepart út har heitelân wei deportearre nei de Dakota's en Nebraska, al namen party eigener beweging de wyk nei Kanada. Yn 1886 waard foar de Shakopee Mdewakanton-mienskip foar it earst in reservaat stifte, mar it duorre noch oant 1969 ear't se ek wier-wier federale erkenning krigen.
Ferdrach fan Meerssen
Eftergrûn
Nei it ferstjerren fan keizer Loadewyk de Fromme yn 840, waard troch it Ferdrach fan Ferdun (augustus 843) it Karolingyske Ryk ferparte ûnder syn trije soannen. It middenste part, Midden-Frânsje mei Fryslân en Itaalje kaam ta Lotarius I, dy't ek de keizerstitel hold. It wie troch syn foarm in slim te bestjoeren lân. It bestie út Fryslân fan It Swin oant Weser en in part fan Austraasje begrinzge troch de rivieren Skelde, Maas en Ryn. It rûn hielendal nei de Middellânske See en hie oer de gânse lingte deselde breedte as yn it noarden. . By it Ferdrach fan Prüm yn 855 ferparte Lotarius syn keninkryk tusken syn trije soannen flak foar syn ferstjerren. Loadewyk II, de âldste soan, krige Itaalje en de keizerstitel. Lotarius II krige Fryslân, Loataringen en Opperboergonje en Karel (845-863), de jongste, krige Nederboergonje en de Provence. Nei't Karel ferstoar gie hast syn gânse keninkryk nei Loadewyk, útsein de greefskippen Lyon, Vienne en Vivarais dy't nei Lotarius gie.
It Ferdrach
Om't aartsbiskop Hinkmar fan Reims de winske skieding dy't Lotarius II woe fan syn frou Teutberga, om't hja gjin bern krije koe, blokkearde, ferstoar Lotarius yn 869 sûnder wetlike opfolgers. Syn omkes, de keningen Loadewyk de Dútser fan East-Frânsje en Karel de Keale fan West-Frânsje, easken de erfskip op. Hja hiene it lok dat de iennige wetlike erfgenamt, de Roomsk-keizer Lodewyk II fan Itaalje, warber yn in slach tsjin it Emiraat Bari ferwikkele wie. Karel de Keale foel it gebiet dalik nei it festjerren fan Lotarius II yn. Loadewyk de Dútser die dêrop itselde, mar Karel liet himsels yn Metz ta kening kroane. Loadewyk twong him lykwols ta it partsjen fan it gebiet, allyk de gebieten dy't Lotarius II krigen hie nei it ferstjerren fan Karel fan Provence. Flakby Meerssen moeten hja inoar en sleaten it Ferdrach. It Ferdrach ferfong it Ferdrach fan Ferdun út 843, doe't it Karolingyske Ryk yn trijen ferparte waard, troch de noardlike helte fan Midden-Frânsje (fan de Noardsee oant de delling fan de Rône) te ferpartsjen. Sa waard "Frânsje" winliken ferparte yn twaen yn twa gruttere eastlike en westlike gebieten. In grut part fan de Fryske kust wie lykwols ûnder it gesach fan de Wytsingen en foel der winliken bûten en wie allinne yn namme ferdield. De grins rûn lâns de rivieren de Maas, Ourthe, Moezel, Saône en Rône. Yn it noarden krige Loadewyk it grutste part fan Fryslân, it part fan Austraasje dat fan Lotarius wie, mei de stêden Aken en Metz ynbegrepen. Yn it suden krige Loadewyk it grutste part fan Opperboergonje, dat fan Lotarius wie (útsein it gebiet dat oan Itaalje jûn wie). Karel krige Lotarius syn erfenis fan Nederboergonje en in lytse westlike part fan Opperboergonje. Sa hie er frij paad nei Itaalje, dêr't er ek graach de kroan oernimme woe. Loadewyk sleat de nij krigen gebieten fan Austraasje oan de eastlike Austrasyske gebieten (Hartochdom Franken) en makke it in ûnderkeninkryk foar syn soan Loadewyk de Jongere. De ûnwettige soan fan Lotarius II, Hugo, krige it greefskip fan de Elsas.
Namme
Meerssen wie de palts dêr't Loadewyk de Dútser ferbleau. Karel ferbleau yn de palts Herstal by Luik. It Ferdrach waard yn in plak sletten healwei beide plakken, wierskynlik Haspide (of Aspide), dat it hjoeddeiske Eijsden oan de Maas is.
Neilittenskip
It Ferdrach hold net langer as tsien jier stân. Nei it ferstjerren fan Loadewyk de Dútser yn 876, foel Karel de Keale, dy't njonkelytsen ek kening fan Itaalje en Roomsk-keizer wurden wie, eastlik Loataringen yn, mar waard troch Loadewyk syn soan Loadewyk de Jongere ferslein yn de Slach by Andernach (876). In jier letter ferstoar Karel de Keale en ûntstie der in machtstriid yn West-Frânsje. Loadewyk de Jongere foel dêrop yn 879 westlik Loataringen oan. Karel syn pakesizzers waarden twongen en jouw gâns Loataringen oer oan East-Frânsje, dat befêstige waard yn it Ferdrach fan Ribemont yn 880.
Nij-Amsterdam (Drinte)
It besjen wurdich
thumb|left|250px|De grifformearde Noorderkerk yn 2012
Sint-Martinustsjerke (Burgum)
De Sint-Martinustsjerke is de oan de hillige Martinus wijde tsjerke fan de katolike Martinusparochy yn Burgum.
Clube de Regatas do Flamengo
Flamengo (offisjeel: Clube de Regatas do Flamengo) is in Brazyljaanske fuotbalklup dy't 17 novimber 1895 oprjochte waard en plak hat yn Rio de Janeiro.
Fertsjinsten
1981 1980, 1982, 1983, 1987, 1992, 2009 1990, 2006 1914, 1915, 1920, 1921, 1925, 1927, 1939, 1942, 1943, 1944, 1953, 1954, 1955, 1963, 1965, 1972, 1974, 1978, 1979, 1979(Special), 1981, 1986, 1991, 1996, 1999, 2000, 2001, 2004, 2007, 2008, 2009, 2011
Sint-Martinustsjerke (Burgum)
Skiednis
Nei de oarloch bleau pater Doesburg yn Burgum. De evakuees gyngen werom nei hûs, mar in lytse katolike mienskip fan 24 sielen bleau. It tal katoliken naam al gau yn tal ta en mei naam ek de needsaak foar in eigen ûnderkommen ta. Yn 1952 waard tagelyk mei de bou fan in pastorij foar pater Doesburg oan de Hillemawei in nije kapel mei plak foar likernôch 100 parochianen ynwijd.
Yn de twadde helte fan de jierren 1970 folge in útwreiding fan de kapel mei in nije fleugel.
De parochy
Mei de útwreiding fan de kapel yn 1977 bestie de kapel 25 jier. By dit lustrum waard Burgum in selsstannige parochy en fan ôf dat stuit mocht de kapel in tsjerke neamd wurde.
De Burgumer parochy beslacht foar it measte de noardlike Fryske Wâlden. Sûnt 1984 wurket Burgum nau gear mei de parochy fan Dokkum. De tsjerke fierde yn 2002 it 50-jierrich jubileum, dat iepene waard yn de eardere katolike en sûnt de reformaasje protestanske Sint-Martinustsjerke. Yn it ramt fan it jubileum ferskynde fan de hân fan Hester Dijkstra in boek oer de parochy mei de titel Een reis in geestelijke waar.
Yn 2006 waarden yn it ramt fan in parochiale reorganisaasje yn Ljouwert de doarpen fan de Trynwâlden by de Burgumer parochy foege.
Op 11 novimber, de feestdei fan de patroanhillige fan de tsjerke, waard yn 2007 it fernijde, út de jierren 1950 stammende, parochyhûs ynwijd. De kosten foar it nije parochyhûs koene benammen troch de ynset fan in soad frijwilligers beheind bliuwe ta ûnder de begrutting.
ISSN
It ISSN of folút it International Standard Serial Number ("Ynternasjonaal Standertsearjenûmer") is in unike identifikaasjekoade dy't takend wurdt oan periodike publikaasjes, lykas papierrene tydskriften en kranten, mar ek elektroanyske tydskriften (online, op diskette, cd-rom, ensfh.), en fierders periodike publikaasjes op audio- of fideokassette, op mikrofysjes en yn braille. Op papierrene blêden stiet it ISSN fermeld by de streepkeskoade op 'e omlach en/of fan binnen by it kolofon. In ISSN bestiet út twa groepen fan fjouwer sifers, dy't faninoar skaat wurde troch in keppelstreekje. It lêste sifer, dat in saneamd kontrôlesifer is, kin ek in letter X wêze (dus bgl. "ISSN 1234-1234" of "ISSN 1234-567X"). Oars as de ISBN-koade dy't boeken tawiisd krije, wurde der yn in ISSN-koade gjin bysûnderheden ynkodearre; it ISSN is inkeld in identifikaasjenûmer.
It ISSN-systeem waard fêstlein yn 'e ISO 3297-standert, dy't publisearre waard yn 1975. ISSN-koades wurde per lân útrikt troch nasjonale ynstânsjes, of, as it om ynternasjonale publikaasjes giet, streekrjocht troch it ISSN Ynternasjonaal Sintrum yn Parys. Dat sintrum hâldt in databank by wêryn't alle útrikte ISSN-koades kombinearre wurde mei de korrekte titel, útjouwer, frekwinsje fan útjefte, perioade fan ferskinen (fan hokker jier oant hokker jier) en eventuële titelwizigings. By it feroarjen fan 'e namme fan 'e publikaasje moat der nammentlik in nij ISSN oanfrege wurde, mar yn 'e ISSN-databank wurdt dan fêstlein hokker publikaasje oft in fuortsetting fan hokker oare publikaasje is. Wrâldwiid binne der mear as 1 miljoen ISSN-koades takend, en elts jier komme dêr likernôch 50.000 by. Yn Nederlân binne der sa'n 32.000 yn omrin.
Irene Bedard
Irene Bedard (Anchorage, 22 july 1967) is in Amerikaansk film-, tillefyzje- en stimaktrise fan mingd Yndiaansk en Eskimo-komôf. Hja hat sûnt it begjin fan har aktearkarriêre, yn 1994, in wiid ferskaat oan Yndiaanske froulju spile. It bekendst waard se mei har rol as Suzie Song yn 'e film Smoke Signals en trochdat se har stim liende oan it titelpersonaazje út 'e lange tekenfilm Pocahontas, fan Disney.
Jonkheid en oplieding
Bedard waard yn 1967 berne yn Anchorage, yn 'e Amerikaanske steat Alaska. Hja is fan mingd etnysk komôf, mei bloed fan trije Eskimofolken: de Injûpiat (Iñupiat) út noardlik Alaska, de Inûyt (Inuit) út noardlik Kanada en de Jûpik (Yup’ik) út súdwestlik Alaska. Dêropta stammet se ek ôf fan 'e Yndiaanske Kry (Cree) út súdlik Kanada en de noardlike 48 legere Feriene Steaten, en fan 'e Mety (Métis), in mingfolk fan blanken en Yndianen, dat yn Kanada mei Yndianen en Eskimo's as ien fan 'e trije lânseigen groepen beskôge wurdt. Bedard studearre muzikaal teäter oan The University of the Arts, yn Philadelphia.
Aktearkarriêre
Bedard spile har earste rol as de Lakota-aktiviste Mary Crow Dog, yn 'e tillefyzjefilm Lakota Woman: Siege at Wounded Knee, út 1994, dy't oer de Besetting fan Wounded Knee yn 1973 giet. Foar dy rol waard se nominearre foar in Golden Globe yn 'e kategory bêste rol fan in aktrise yn in minysearje of tillefyzjefilm, en se wûn der in Western Heritage Award mei. Datselde jiers makke se ek har debút op it wite doek mei in lyts roltsje yn 'e film Squanto: A Warrior's Tale. Har bekendste rol hie se as stimaktrise doe't se yn 1995 har stim liende oan it personaazje fan Pocahontas, yn 'e lange tekenfilm Pocahontas fan 'e Walt Disney Animation Studios. Se stie ek lichaamlik model foar dat personaazje. It Amerikaanske tydskrift People keas har dat jiers ta ien fan 'e fyftich moaiste minsken fan 'e wrâld.
Op 'e tillefyzje hie Bedard gastrollen yn searjes as The Marshal (1995), Adventures from the Book of Virtues (1996), Profiler (1997) en The Outer Limits (2001). Yn 1996 spile se de rol fan Swarte Bizonfrou yn 'e tillefyzjefilm Crazy Horse, oer it Lakota-opperhaad Mâl Hynder. Ek fertolke Bedard yn 1997 de rol fan Minnehaha yn 'e film Song of Hiawatha, nei it ferneamde gedicht fan Henry Wadsworth Longfellow. In oare bekende rol fan harres wie dy fan Suzy Song yn 'e film Smoke Signals, út 1998.
Datselde jiers wie se ek te sjen yn 'e tillefyzjefilm Two for Texas, dy't har in twadde Western Heritage Award opsmiet, en teffens liende se op 'e nij har stim oan Pocahontas foar it direkt-op-fideo útbrochte ferfolch Pocahontas II: Journey to a New World (wêryn't Pocahontas op reis giet nei Jeropa). Bedard hie as stimaktrise ek in weromkearende rol as generaal Miriam Redwing yn fjouwer ôfleverings fan 'e science fiction-tekenfilmsearje Roughnecks: The Starship Troopers Chronicles (1999-2001). Oare stimrollen hie se yn ôfleverings fan What's New, Scooby Doo? (2004), Higglytown Heroes (2005), The Spectacular Spider-Man (2008), Young Justice: Invasion (2012), en de film Turok: Son of the Stone (2008).
Yn 2005 wie Bedard te sjen yn 'e film The New World, fan regisseur Terence Malick, dy't it ferhaal fan Pocahontas út in hiele oare hoeke besjocht. Dêryn hie se de rol fan Nonoma, de mem fan Pocahontas. Datselde jiers spile Bedard ek de healbloedfrou Margaret Light Shines Wheeler yn it mei loovjende kritiken ûntfongen Into the West, in minysearje fan it westernsjenre. Dêrmei wûn se har trêde Western Heritage Award. Fan 2012 oant en mei 2015 hie Bedard yn trije ôfleverings fan 'e plysjesearje Longmire in weromkearende rol as May Stillwater. In oare weromkearende rol hie se yn 2017 as Kimi Lucero yn njoggen ôfleverings fan 'e tillefyzjesearje The Mist. Ek hie se yn 2018 in gastrol yn 'e searje Westworld, en liende se jitris har stim oan it personaazje Pocahontas yn 'e tekenfilm Ralph Breaks the Internet. Yn 2017 wurke Bedard fierders mei oan 'e fideoklip fan it nûmer Family Feud, fan rapper Jay-Z, wêryn't se in ko-presidint fan 'e Feriene Steaten spilet.
Oar wurk
Njonken har aktearkarriêre rjochte Bedard yn 2012, tegearre mei de Kanadeeske sakeman Thom Denomme, de ûnôfhinklike filmstudio's Sleeping Lady Films en Waking Giants Productions op, dy't fêstige binne yn Anchorage (Alaska), resp. Santa Fe (Nij-Meksiko). De studio's binne deroan wijd om positive en ynspirearjende ferhalen te ferfilmjen oer Yndianen en Yndiaanske kwestjes.
Yn 2001 presintearre Bedard de njoggende jierlikse útrikkingsseremoanje fan 'e First Americans in the Arts Awards (of FAITA Awards) yn it Beverly Hilton Hotel yn Beverly Hills. Bedard is ek tige aktyf yn organisaasjes dy't it miljeu en Yndiaanske hillige plakken besykje te beskermjen tsjin "untwikkeling" en eksploitaasje. Yn 2017 sleat se foar har studio's in kontrakt mei de Katôba Yndiaanske Naasje fan Súd-Karolina foar de ûntwikkeling fan beskate media.
Priveelibben
Bedard troude yn 1993 mei sjonger Deni Wilson. Hja hawwe in soan, Quinn Wilson, dy't berne waard yn 2003. Yn novimber 2010 kaam út dat Bedard har hiele houlik lang troch Wilson seksueel misbrûkt en lichaamlik mishannele wie. Har man hie dêrnjonken beslach lein op alle jild dat se mei har aktearwurk fertsjinne en har ferbean om in rol oan te nimmen as hy dêr net mei safolle wurden tastimming foar jûn hie. Bedard en Wilson skieden yn 2012.
Konkology
Konkology (ek wol stavere as konchology) is de tûke fan 'e biology dy't him taleit op 'e stúdzje fan skelpen. Om't skelpen oanmakke wurde troch weakdieren, wurdt dizze stúdzje as in subdissipline fan 'e malakology beskôge. It omfiemet sawol de stúdzje fan skelpen fan swietwetter- as dy fan seeweakdieren, en dêropta fan dy fan lânslakken. De namme 'konkology' komt fan it Aldgrykske κόγχος, konchos ("kokkel") en -λογία, -logia ("kunde").
Tsjintwurdich wurdt konkology soms sjoen as in efterhelle stúdzjemêd, om't it misliedend wêze kin om jin te ferlitten op ien ûnderdiel fan 'e morfology fan in organisme. It is lykwols sa dat de foarm fan 'e skelp teminsten in oanwizing jout foar de taksonomyske yndieling fan in weakdier, en histoarysk wiene skelpen ornaris it iennichste diel fan eksoatyske weakdieresoarten dat beskikber wie om te bestudearjen. Sels yn hjoeddeistige museumkolleksjes is it noch hiel normaal dat it hurde materiaal (de skelp) yn grutte fierwei de hoemannichte sêft lichemsweefsel oertreft, dat goed holden wurde moat yn alkohol.
De konkology hâldt him frijwol útslutend dwaande mei fjouwer skiften fan 'e weakdieren, ntl. de slakken (Gastropoda); de twakleppigen (Bivalvia), lykas de moksels en oesters; de toarreslakken (Polyplacophora); en de toskskelpen (Scaphopoda). De inketfisken (Cephalopoda) beskikke (mei útsûndering fan 'e útstoarne Nautiloidea) inkeld oer tige lytse ynterne skelpen, en hawwe dêrom gjin reitsflak mei de konkology.
Sylhaven
thumbnail|De haven fan Karolinensyl mei op de eftergrûn de syl In sylhaven of slûshaven is it oerhearskjende haventype oan de Noardseekust yn de Fryske lannen, benammen yn East-Fryslân. Yn in syl, dat foar de ûntwettering fan in yndike stik lân tsjinnet, spuit it trochrinnende wetter it Waad yn it spuiende wetter foarmet in soarte fan in wetterstream yn it Waad. Dizze streamen en de oanslutende befarbere wetter yn it efterlân, de djippen, bygelyks de Dokkumer Djip, makken it plak by de syl gaadlik foar in haven. Om trochfeart troch de syl mooglik te meitsjen, boude men sûnt de 15e iuw sylpoarten en tunneleftige ferwulften. Lytse platboaiemskippen koene my omhelle mêsten hjirtrochhinne farre. Sûnt de 18e iuw begûn men mei de bou fan iepene silen mei klapbrêgen. Hjirtrochhinne koene sylskippen mei steande mêsten farre.
Yn East-Fryslân binne der ferskate plakken mei de oantsjuttende namme noch hieltyd yn gebrûk, bygelyks Grytsjesyl, Dornumersyl, Karolinensyl, Horumersyl, ensfh. Yn Westerlauwersk Fryslân binne de Dokkumer Nije Silen in foarbyld. In soad plakken hawwe harren havenfunksje lykwols ferlern.
Gustav Wagner
Gustav Franz Wagner (berne op 18 july 1911 yn Wenen, Eastenryk - ferstoarn op 3 oktober 1980 yn São Paulo, Brazylje) wie in Eastenrykske SS-ofsier en plakferfangend kampkommandant yn it konsintraasjekamp Sobibór yn Poalen, dêr't likernôch 250.000 joaden fergast binne.
Nasjonaalsosjalistyske karriêre
Gustav Wagner hie in oplieding hân as monteur en waard yn 1931 lid fan de NSDAP yn Wenen, op in stuit dat it noch ferbean wie. Fanwegen it bekladderjen fan heakkekrusen en it oanplakken fan nazypropaganda waard er arrestearre. Om te ûntkommen oan mear swierrichheden mei de autoriteiten ferliet er yn 1934 Eastenryk. Ynearsten waard er yn Dútslân lid fan de SA, mar tsjin it ein fan de jierren 1930 foege er him by de SS. Fanôf likernôch 1930 naam er yn it Eutanasysintrum Hartheim by Linz diel oan de moard op minsken mei in beheining yn ramt fan it Aktion T4. Dêr wie Wagner ferantwurdlik foar it ferbaarnen fan liken. Hy learde dêr ek Franz Stangl kennen, dêr't er in goede bân mei krige.
De goede bân mei Stangl droech by oan syn beneaming yn maart 1942 as plakferfanger fan Stangl. Fanôf septimber 1942 waard Wagner beneamd ta plakferfanger fan Franz Reichleitner yn it ferneatigingskamp Sobibór. Dêr krige er de rang fan SS-Oberscharführer en koe er by de oankomst fan treinen kedieze oer wa't noch efkes trochlibje mocht en wa't fuort nei de gaskeamers koe.
Nei de Twadde Wrâldkriich
Hy wurke letter ûnder in falske namme yn de bou yn Graz en wist tegearre mei syn kammeraat Franz Stangl oer Syrje nei Brazylje te reizgjen. Dêr krige Wagner op 12 april 1950 in permaninte ferbliuwsfergunning ûnder de falske namme "Günther Mendel".
Nazy-jager Simon Wiesenthal wist him lykwols op te spoaren en op 30 maaie 1978 waard er arrestearre. Op it plysjeburo waard er troch Stanisław Szmajzner, ien fan de 47 finzenen dy't Sobibór nei de flecht oerlibben, identifisearre. Der binne útleveringsfersiken troch Israel, Eastenryk, Poalen en Dútslân yntsjinne, mar de Braziliaanske rjochterlike macht wiisde alle fersiken ôf.
Yn in fraachpetear op 18 juny 1979 by de BBC die bliken dat Wagner gjin spyt hie fan syn misdieden. Hy sei "Ik hie der gjin gefoel by.... It wie gewoan wurk foar my. Op frije jûnen praten wy nea oer it wurk, wy dronken en wiene oan it kaarten. Neffens syn advokaat makke Gustav Wagner yn oktober 1980 himsels fan kant, itjinge betwifele wurdt. Hy waard dea oantroffen mei in mes yn it boarst en is stoarn as in oertsjûge nazy.
Skiifkwabben
De skiifkwabben (Latynske namme: Scyphozoa) foarmje in klasse fan it tuskenryk fan 'e radiaaldieren (Radiata) en de stamme fan 'e netteldieren (Cnidaria). Dizze groep kwabben wurdt soms ek wol oantsjut as de 'echte kwabben', mei't se it paraplufoarmige lichem hawwe dat it meast mei kwabben assosjearre wurdt. Skiifkwabben binne nau besibbe oan ferskate oare taksonomyske klassen, dy't ek ta de kwabben rekkene wurde, nammentlik de kubuskwabben (Cubozoa), de stâlkwabeftigen (Staurozoa) en in diel fan 'e kwabpolipen (Hydrozoa). Nettsjinsteande de namme binne de ribkwabben (Ctenophora) folle minder nau oan 'e skiifkwabben besibbe, en wurdt dy groep feitliks net iens ta de kwabben rekkene.
Lichemsskaaimerken
It meast opfallende skaaimerk fan 'e skiifkwabben is de koarte doer fan it polypstadium dat se trochmeitsje yn ferhâlding ta de lingte fan it medusastadium. De medusen fan skiifkwabben hawwe foarmen dy't útinoar rinne fan in tsjerkklok oant in skûtel, dy't gearstald binne út in bûtenste hûdlaach (de ektoderm of bûtenhûd) en in binnenste hûdlaach (de endoderm of binnenhûd), mei dêrtuskenyn in sjelei-eftich lichem. Skiifkwabben binne folle grutter as bgl. de nau besibbe kwabpolipen. Hoewol't se trochinoar in diameter hawwe fan 2-40 sm, kin de giele hierkwab (Cyanea capillata) in diameter berikke fan wol 2 m.
Yn it mulpunt fan 'e klok- of skûtelfoarm befynt him in holte dy't as mage fungearret. Sintraal oan 'e ûnderkant fan it lichem sit de mûle, mei dêromhinne in krâns fan tentakels, dy't by guon soarten meterslang wêze kinne. Skiifkwabben besteane foar 95-99% út wetter. Se hawwe in ûnfolslein spiisfertarringsstelsel, wat betsjut dat der mar ien iepening is, dy't sawol foar itensopname as foar ôffalútskieding brûkt wurdt (oftewol: de mûle docht ek tsjinst as anus). Skiifkwabben kinne swimme troch spieren yn 'e klok- of skûtelfoarm gear te lûken en wer te ûntstpannen, mar by in sterke streaming reitsje se maklik yn 'e swierrichheden. Nei in stoarm kin it strân sadwaande mei dizze bisten besiedde lizze.
Libbenswize
De measte skiifkwabben binne passive driuwers dy't libje fan proaien as lytse fisken en soöplankton, dy't fongen wurde trochdat se tsjin 'e tentakels oan swimme of der troch de streaming tsjinoan dreaun wurde. Der binne sa'n twahûndert soarten skiifkwabben wittenskiplik beskreaun, en dy libje allegear yn see. Yn swiet wetter kinne skiifkwabben net oerlibje, mar yn 'e oseänen komme se yn frijwol alle biotopen foar, fan mangrovemoerassen oant de djipsee.
Skiifkwabben binne sels proai foar û.m. beskate soarten toninen, haaien en seeskylpodden. As der earne in kwabbepleach ûntstiet, sa't yn 'e Middellânske See foarkommen is, komt dat yn 'e regel trochdat de minske troch oerbefisking de natuerlike fijannen fan 'e kwabben weinommen hat. Yn Sina, Japan en Súdeast-Aazje wurdt op skiifkwabben fan it skift fan 'e blomkoalkwabeftigen (Rhozostomae) sels fiske, mei't dy yn 'e Easterske koken beskôge wurde as in delikatesse.
Libbenssyklus
De libbenssyklus fan skiifkwabben bestiet út twa stadia. Yn it earste dêrfan hat it organisme de foarm fan in polyp en hat it in sessile (oan it substraat fêstsittende) stâle. Yn dy foarm libbet it organisme fan foarbydriuwend soöplankton, dat mei tentakels út it wetter seeft wurdt. Nei ferrin fan tiid lit de top fan 'e polyp los en begjint as frij swimmend wêzen oan it twadde stadium, dat it medusastadium neamd wurdt. De medusa is de foarm dy't de minske fan kwabben it bêste kenne. Medusen plantsje har geslachtlik fuort troch de foarming fan gameten, dy't nei ferraning in larve foarmje. De larve set him earne op 'e ûndergrûn fêst mei in stâle, en groeit dan út ta in polyp.
Us-Leaffrouwekatedraal (Antwerpen)
De Us-Leaffrouwekatedraal (Nederlânsk: Onze Lieve Vrouwekathedraal) yn Antwerpen is de domtsjerke fan it bisdom Antwerpen. De katedraal fertsjintwurdiget in hichtepunt fan de Brabânske gotyk. Sûnt 1999 heart de toer by it wrâlderfgoed fan UNESCO.
Skiednis
Sûnt de 10e iuw stie op it plak fan de hjoeddeiske katedraal in oan Marije wijde kapel. Mei de oerdracht fan de parochytsjerke Sint-Michael oan de premonstratinzers feroare de Marijekapel yn 1124 yn in parochytsjerke en waard dêrnei ferboud ta in gruttere, romaanske tsjerke. Yn 1352 waard útein set mei de bou fan in nije tsjerke yn goatyske styl mei in middenskip en seis sydskippen, mar yn 1521 kaam der in ein oan de wurksumheden.
By in brân yn 1533 waard de tsjerke slim troffen, mar de Antwerpenaren bouden de tsjerke dêrnei wer op. De ferwulften yn de tsjerke waarden earst fan ôf 1614 ynbrocht.
thumb|left|200px| Oarspronklik ûntwerp mei twa tuorren It bisdom Antwerpen waard yn 1559 stifte en yn it ramt dêrfan waard de parochytsjerke in katedraal. Op 20 augustus 1566 ferneatigen kalvinistyske byldestoarmers in grut part fan de keunstwurken en it meubilêr fan de katedraal. Yn 1581 kaam de stêd yn protestantske hannen. Dat hie fan gefolgen dat noch mear keunstwurken foar ferneatiging of ferkeap út de tsjerken helle waarden.
De besetting fan de stêd troch Frânske troepen yn 1794 late ta nije plonderings fan de katedraal, dy't tydlik sels as skuorre foar it fee tsjinne en sa grutte skea oprûn. Yn de rin fan de tiid fûnen der ferskate feroarings oan de tsjerke plak (it timpaan fan it haadportaal ûntstie net earder as yn 1903).
1965 wie it startjier fan in grutte restauraasje yn opdracht fan de provinsje Antwerpen. De restauraasje waard yn 1993 foltôge.
Arsjitektuer
De katedraal is in sânskippich gebou mei dwersskip en omgongskoer mei in kapellekrâns. Oarspronklik wiene foar de tsjerke twa geveltuorren ûntwurpen, mar yn de 16e iuw waard allinne de noardlike toer hielendal ôfboud. Dy toer is mei in hichte fan 123 meter sûnt de sloop fan de Lambertuskatedraal yn Luik yn 1794 de heechste toer fan de Benelúks en wurdt as in hichtepunt beskôge fan de letgoatyske arsjitektuer. De krusingstoer wie as in lantearnetoer ûntwurpen, mar waard net foltôge en yn de 17e iuw nei in brân troch in houten konstruksje mei in sipel as bekroaning ferfongen.
Ynrjochting
Yn de katedraal hingje fjouwer keunstwurken fan Peter Paul Rubens:
Oargels
De katedraal hat twa grutte oargels.
Haadoargel
It grutte oargel koe mei in jefte fan in parochiaan yn 1891 troch de oargelbouwer Pierre Schyven út Brussel boud wurde. It ynstrumint hat 90 registers op fjouwer manualen en pedaal en der yn de rin fan de tiid net in soad oan it oargel feroare. It barokke front fan it oargel is âlder en waard yn 1657 makke troch Peter Verbrugghen de Alde en Michel Boursoy.
Transeptoargel
Oan de eastlike muorre fan it súdlike dwersskip, fuort by de krusing, hinget it transeptoargel as swellenêstoargel. It ynstrumint waard yn 1993 troch de Switserkse oargelboufirma Metzler boud. It hat 44 klinkende registers en in trânsmisje op trije manualen en pedaal.
Klokken
Yn de 123 meter hege noardlike toer hingje acht klokken. De grutste klok (6,434 ton) is de saneamde Karolus en datearret fan 1507.
Eartiids besiet de katedraal ek twa kariljons. Allinne it 17e-iuwske kariljon fan de bruorren Hemony út Zutfen is foar de katedraal bewarre blean. It oare kariljon, ek 17e iuwsk, rekke yn de rin fan de tiid yn ferfal en is nei de Twadde Wrâldkriich yn ynkomplete steat útliend oan de tsjerke fan Hoogstraten.
Oars
Rjochts fan de portalen by it begjin fan de Jan Blomstrjitte is oan de tsjerke in brûnzen byldegroep fan de boumasters fan de katedraal te sjen.
Meubelfabryk De Vrij
thumb|De Vrij yn 1910 Meubelfabryk De Vrij, offisjeel De Nijverheid, wie in meubelmakkerij op De Jouwer.
Yn 1880 makke Koop de Vrij (1851-1922) klokkasten en stoven yn syn hûs oan 't Sân op De Jouwer. Yn 1892 ferhuze syn wurkplak nei de Midstrjitte en noch in pear jier letter liet er op in stik grûn efter dy winkel de nieuw in te richten stoommeubelfabriek De Nijverheid bouwe. It bedriuw waard yn 1899 al útwreide en 1909 modernisearre. It bedriuw bestie út trije ôfdielings, ek wol 'winkels' neamd. Yn de earste ôfdieling waard it hânwurk dien, yn de twadde wie de masinale ôfdieling en de tredde ôfdieling wie de stoffearderij. De Vrij wie spesjalisearre yn it opknappen fan tsjerkeynterieurs. Sa waarden opdrachten dien yn Ferwert, Muiderberg en De Haach. De meiwurkers wiene dan faak wikenlang fan hûs. Museum De Jouwer hat meubels fan De Vrij yn de kolleksje.
Nei it ferstjerren fan Koop de Vrij yn 1922 waarden der noch in soad meubels makke ûnder de namme Meubelmakerij De Vrij & Zn. By gelegenheid fan it 70-jierrich bestean waard in stripboekje útjûn mei as titel Gerben Schaaf. It boekje beskreau in soad nijsgjirrichheden oer de skiednis en groei fan it fabryk. Direkteur wie doe Rinke de Vrij. Nei de oarloch gie it bedriuw nei in oantal jierren ticht.
Yn de tweintichste iuw wiene der in soad meubelmakkers op De Jouwer lykas Zijlstra's Meubelfabryk, Meubelfabryk Van der Veer, Drost, Oom en Stroosma. By De Vrij waarden benammen swierdere meubels mei bolpoaten makke. By Zijlstra's Meubelfabryk op De Jouwer waarden lichtere meubels makke lykas ledikanten, stuollen, tafels en kasten.
Fykology
Fykology of algology is de tûke fan 'e biology dy't him taleit op 'e stúdzje fan algen, wêrmei't it in subdissipline fan 'e botany is. De namme komt fan it Grykske φῦκος, fykos ("seewier") en -λογία, -logia ("kunde").
Algen binne wichtige organismen, mei't se de grutste produsinten fan soerstof en opnimmers fan koalstofdiokside yn wetter-ekosystemen binne. Hoewol't de stúdzjerjochting fan 'e fykology fan âlds ta de plantkunde rekkene wurdt, beskôget men tsjintwurdich de measte algen as eukaryoaten, in groep dy besibbe is oan 'e planten, mar der eins gjin diel fan útmakket. Sokke organismen ûnderskiede har fan wiere planten trochdat se gjin echte woartels, stâle of blêden hawwe, en ek net bloeie. In soad algesoarten binne mikroskopysk lytse iensellige organismen (lykas fytoplankton), wylst guon oare soarten, lykas kelp, 30 oant wol 80 m lang wurde kinne.
Parlefinker
thumb|Parlefinker. Molkboer Gerrit út Oude Wetering bringt flessen mei molke oan board fan in skip. Foto út 1930. thumb|Time is money In parlefinker is in ûndernimmer dy't mei de boot syn negoasje, meastal iten en drinken, ferkeapet. De namme parlefinker of zoetelaar waard op de rivier brûkt, yn havens waard praat fan kadraaie of kaaidraaier.
Parlefinkers wienen op de grutte rivieren, op de (Fryske) marren en yn havens yn Nederlân te finen. Yn Fryslân smiet it simmerdeis in protte op fanwege de toeristen.
It berop is praktysk útstoarn. De lêste Nederlânske parlefinker - Wim van Hooren út Belfeld, dy't 44 jier mei syn heite skip Time is money op de Maas farre, hâlde dêrmei op yn 2008. It havenmuseum Rotterdam krige syn boat yn brûklien yn april 2008.
Blomkoalkwabeftigen
Befisking
Alle kwabben dy't as delikatesse iten wurde yn 'e Easterske koken yn East- en Súdeast-Aazje binne blomkoalkwabeftigen. Guon leden fan dizze groep wurde dêrsanne ek brûkt foar de makkelei fan tradisjonele medisinen. Sadwaande wurdt der benammen yn 'e Súdsineeske See en de Eastsineeske See kommersjeel op sokke kwabben fiske. De kwabben wurde ornaris drûge en/of sâlte. Yn Sina, dat ditoangeande de langste tradysje hat, waard it foar it earst dokumintearre yn it jier 300 (n.Kr.), mar tsjintwurdich stiet fral Japan om 'e praktyk fan it iten fan kwabben bekend. Lykwols komt it ek foar yn Koreä en Súdeast-Aazje.
Skiftopbou
Der binne (stân fan saken yn 2007) 92 wittenskiplik beskreaune soarten blomkoalkwabeftigen. Dy binne sa ûnderferdield:
Bollehaadman
Bollehaadman (Ingelsk: Bull Chief; Montana, 1825 – dêre, nei 1908) wie in opperhaad fan 'e Krieën (Crow), in Yndiaansk folk fan 'e Grutte Flakten fan Noard-Amearika.
Libben
Bollehaadman waard yn 1825 berne yn wat no de Amerikaanske steat Montana is. As jonge kriger gied er tsjin 'e tradisjonele noarmen en wearden fan syn folk yn troch te wegerjen en besykje troch fêstjen en it sykjen nei fizioenen súkses yn 'e striid te bewissigjen. Yn 't earstoan liek it as hiene syn kritikasters gelyk, want hy kearde ornaris mei lege hannen werom fan in jachtpartij of oerfal op in oare stamme. Uteinlik wist er lykwols troch klearebare koppigens en trochsettingsfermogen in reputaasje as jager en kriger te winnen.
Oars as de measte Krieën, dy't freonlik omgiene mei de blanke kolonisten, hie Bollehaadman it grou op harren. Yn 'e 1870-er jierren late er ferskate oanfallen op blanke delsettings op lân dat tradisjoneel ta it domein fan 'e Krie-Yndianen hearde. Nei't de Lakota en de Noardlike Sjajinnen troch it Amerikaanske Leger definityf ferslein waarden yn 'e Grutte Sû-Oarloch fan 1876, wie it spul lykwols dien. Hoewol't de Lakota en de Sjajinnen tradisjonele fijannen wiene fan 'e Krieën, hiene dyselden harren ek lange tiid ûnbedoeld beskerme troch de kolonisaasje fan 'e Grutte Flakten tsjin te kearen. Nei't hja as hinderpeal weinommen wiene, wie der gjin hâlden mear oan. Sadwaande moast ek Bollehaadman doe belies jaan.
Neitiid sette er him nei wenjen yn it Krieë Yndianereservaat fan súdlik Montana. Dêr mette er yn 1908 de fotograaf Edward S. Curtis, dy't him op 'e foto sette as in âldere feteraan waans oarlochsjierren lang foarby wiene. It is net bekend wannear't Bollehaadman stoarn is. Hy wie troud mei Biedt-Har-Reade-Doek-Oan. Syn soan wie de ferkenner yn 'e tsjinst fan it Amerikaanske Leger Blanke-Man-Regearret-Him, en syn oerpakesizzer wie Pauline Small, dy't yn 1966 as earste frou yn it bestjoer fan 'e federaal erkende Krieë Stamme keazen wurde soe.
Isabella Yndianereservaat
It Isabella Yndianereservaat (Ingelsk: Isabella Indian Reservation) is it reservaat fan 'e federaal erkende Saginaw Tsjippewa Yndianestamme fan Michigan (Saginaw Chippewa Indian Tribe of Michigan). Dit reservaat waard oprjochte as útfloeisel fan it Ferdrach fan Detroit, dat yn 1855 sletten waard tusken de Odjibwe-Yndianen en it Amerikaanske regear. It leit midden yn Neder-Michigan, it súdlike diel fan 'e Amerikaanske steat Michigan, en beslacht in oerflak fan krapoan 564 km². Yn 2010 wennen der goed 26.000 minsken, wêrfan't mar in lytse minderheid út Yndianen bestie.
Geografy
It Isabella Yndianereservaat leit yn 'e krite fan 'e Grutte Marren, yn it sintrale diel fan Neder-Michigan. It eigentlike reservaat beslacht in grut diel fan Isabella County, en omfiemet de doarpen Beal City, Loomis en Rosebush hielendal, en dêropta in diel fan it doarp Weidman en in flink stik fan 'e stêd Mount Pleasant. It plattelânsgebiet fan it reservaat beslacht fiif townships hielendal en fjouwer foar in part. Ta it reservaat wurde ek guon perselen bûtenreservaatsk trustgebiet yn Standish Township rekkene. Al mei al omfiemet it reservaat 563,8 km², wêrmei't it ien fan 'e gruttere Amerikaanske Yndianereservaten eastlik fan 'e Mississippy is. It haadplak is Mount Pleasant.
Demografy
It Isabella Yndianereservaat is in reservaat fan 'e Odjibwe (Ojibwe), ek wol Tsjippewa (Chippewa) neamd. Dat is in grut Yndiaansk folk út it gebiet fan 'e Grutte Marren en fan 'e prêrje westlik dêrfan, wêrfan't it grutste part yn Kanada libbet. Harren organisaasje yn Isabella is de Saginaw Tsjippewa Yndianestamme fan Michigan, in federaal erkende stamme yn 'e Feriene Steaten. De leden fan dizze organisaasje stamje fierhinne ôf fan 'e tradisjonele Saginaw-, Black River- en Swan Creek-troepen fan it Odjibwe-folk.
Neffens offisjele gegevens fan it Amerikaanske Folkstellingsburo dy't datearje fan 2010, wennen der doe 26.274 minsken yn it reservaat, wêrfan't 1.844 persoanen (oftewol 7%) Yndianen wiene. Behalven Odjibwe binne dêr ek guon Ottawa ûnder, in nau besibbe folk. De grutste etnyske groep waard foarme troch de blanken, dy't mei 21.957 persoanen 83,6% fan 'e befolking útmakken. Fierders wiene der 915 Latino's (3,5%), 330 Afro-Amerikanen (1,3%) en 205 Aziaten (0,8%). De rest fan 'e ynwenners fan it reservaat (3,8%) bestie út oare etnisiteiten en lju fan mingd etnysk komôf. In oansjenlik part fan 'e Odjibwe fan it Isabella Yndianereservaat sprekt noch de eigen taal, it Odjibwe, itsij as memmetaal, itsij as oanlearde twadde taal.
Ekonomy en foarsjennings
As foarsjennings hat it Isabella Reservaat in eigen klinyk en teffens in fasiliteit op it mêd fan ferlavingssoarch. Fierders binne der in fersoargingstehûs foar âlderen en in benzinestasjon, en wat it ûnderwiis oanbelanget, besteane der ferskate iepenbiere legere skoallen en ek in bysûndere Yndiaanske legere skoalle, de Saginaw Chippewa Academy. Elts jier yn it earste folle wykein fan augustus organisearret de stamme in pow-wow, wêrby't wedstriden en kultuerele aktiviteiten plakfine.
Maria Emma Gray
Maria Emma Gray (famkesnamme: Maria Emma Smith; Londen, 1787 – dêre, 9 desimber 1876) wie in Ingelsk biologe, keunstneresse en publisiste. As biologe hja lei har benammen ta op it mêd fan 'e konkology en de fykology. Foar in grut part fan it wurk fan har man, de soölooch John Edward Gray, fersoarge sy de byhearrende tekenings.
Libben en karriêre
Gray waard yn 1787 berne as Maria Emma Smith yn it Greenwhich Hospital yn Londen, in sikehûs fan 'e Britske Royal Navy, dêr't har heit, luitenant Henry Smith, doedestiden dokter wie. Yn 1810 troude hja mei in Francis Edward Gray, mei wa't se twa dochters krige dy't har allebeide oerlibben. Har man kaam lykwols yn 1814 al te ferstjerren, wêrnei't se yn 1826 wertroude mei syn efterneef John Edward Gray (1800-1875), mei wa't se trettjin jier skeelde.
Prior Lake (Minnesota)
Prior Lake (útspr.: ['pɹɑ:iǝɹ le:k]) is in stêd yn Scott County, yn it súdlike part fan 'e Amerikaanske steat Minnesota. It leit besuden de rivier de Minnesota oan 'e iggen fan twa marren, Upper en Lower Prior Lake, 32 km súdwestlik fan Minneapolis. Neffens in offisjele skatting út 2012 (op grûn fan 'e gegevens fan 'e folkstelling fan 2010) lei it ynwennertal fan Prior Lake doe op krapoan 24.000 minsken. Mei buorstêden foarmet it it súdwestlike part fan 'e agglomeraasje fan Minneapolis-Sint-Paul, in stêdekloft dy't goed 3,4 miljoen ynwenners hat.
Skiednis
De delsetting Prior Lake waard stifte yn 1875, en krige yn 1891 formeel de status fan doarp. Yn 'e twadde helte fan 'e tweintichste iuw woeks de befolking fluch oan fanwegen de maklike berikberens fan it sintrum fan Minneapolis fanút Prior Lake.
Maria Emma Gray
Libben en karriêre
Foar it Britsk Museum organisearre Gray de tentoanstelling fan 'e skelpekolleksje fan Hugh Cuming, wêrby't se net inkeld efter de skermen aktyf wie, mar teffens de útstalling sels bewurkmastere. Fierders regele se op it mêd fan 'e fykology in grut tal tentoanstellings op skoallen yn hiele Ingelân, mei as doel om 'e belangstelling foar dy tûke fan 'e wittenskip oan te fiterjen. Har eigen skelpekolleksje en algeherbarium skonk se oan it museum fan 'e Universiteit fan Cambridge.
Prior Lake (Minnesota)
Demografy
Neffens gegevens fan 'e folkstelling fan 2010 wie doe fan 'e befolking fan Shakopee 9,3% âlder as 65 jier en 28,6% jonger as 18 jier. Fierders bestie 26,5% fan 'e húshâldings út ien persoan, wylst neffens âldere gegevens, fan 'e folkstelling fan 2000, doe 12,4% fan 'e befolking ûnder de earmoedegrins libbe. Wat de etnyske opbou fan 'e befolking oangiet, dy wie yn 2010 sa: 88,9% blanken; 3,0% Aziaten; 2,1% Latino's; 1,6% Yndianen; 1,5% swarten; 2,9% oaren of fan mingd etnysk komôf.
Maria Emma Gray
Libben en karriêre
Gray har oantins wurdt libben holden troch it algeskaai Grayemma, dat yn 1866 troch har man nei har ferneamd waard. Hy liet ek in brûnzene medalje slaan mei harren beider portretten derop, wêrfan't in kopy noch altyd yn it besit is fan 'e Linnean Society of London. Gray oerlibbe har man likernôch in jier en ferstoar yn 1876 yn Londen yn 'e hege âlderdom fan 89 jier.
Hjitteweach
In hjitteweach is in perioade dy 't karakterisearre wurdt troch útsûnderlik hege temperatueren. Wat der krekt ûnder in hjitteweach ferstien wurdt, hinget sterk ôf fan wêr 't men op ierde is. It KNMI hantearret de neikommende offisjele definysje: op syn minst fiif dagen efterinoar dêr't de maksimumtemperatuer 25,0°C of mear bedraacht (simmerske dagen); wêrby't op syn minst op trije dagen de maksimumtemperatuer 30,0°C of mear bedraacht (tropyske dagen). Dizze temperatueren wurde op oardel meter boppe it meanfjild metten yn in saneamde waarhutte. Der steane op it stuit (2022) fjouwer offisjele KNMI-waarstasjons yn Fryslân dêr't ek de temperatuer metten wurd. Ljouwert (1951), Flylân (1980), Starum (1990),en Skylge (1994).
Robert E. Howard
Robert E. Howard (folút: Robert Ervin Howard, troch syn fans soms REH neamd; Peaster (Teksas), 22 jannewaris 1906 – Cross Plains (Teksas), 11 juny 1936) wie in Amerikaansk skriuwer fan pulpfiksje yn in ferskaat oan sjenres. Hy is bekend wurden as de geastlike heit fan 'e ferneamde held Conan de Barbaar, hoewol't er folle mear personaazjes betocht, lykas Solomon Kane en Kull fan Atlantis. Howard skreau benammen koarte ferhalen, en njonken syn proaza dichte er ek. Hy wurdt rûnom beskôge as de grûnlizzer fan sword and sorcery, in subsjenre fan 'e fantasyliteratuer, mar hy skreau ek aventoere-, eroatyske, histoaryske, horror-, komyske, misdie-, sport- en westernferhalen. Howard wie hikke en tein yn Teksas en begûn al op jonge leeftyd syn ferhalen te publisearjen. Doe't er tritich jier wie, makke er himsels fan kant nei it ferstjerren fan syn mem. Syn grutste súkses en ynfloed hied er sadwaande postúm.
Iere jierren
Howard waard yn 1906 berne yn Peaster, yn 'e Amerikaanske steat Teksas, as de soan fan in omreizgjende plattelânske húsdokter fan etnysk Iersk komôf, Isaac Mordecai Howard, en dy syn frou Hester Jane Ervin. Syn iere jonkheid brocht er al omdoarmjend troch mei syn âldelju yn in ferskaat oan feehâlderij- en oaljestedsjes, wêrûnder Dark Valley (1906), Seminole (1908), Bronte (1909), Poteet (1910), Oran (1912), Wichita Falls (1913), Bagwell (1913), Cross Cut (1915) en Burkett (1917).
Yn dy jierren begûn it houlik fan Howard syn âlden stadichoan yn it neigean te reitsjen. Der wiene in protte soargen oer jild, en dy setten Isaac Howard oan om te ynvestearjen yn it iene wurd-fluch-ryk-plantsje nei it oare, ta wanhope fan Hester. Sy kaam op in stuit ta it besef dat se harsels fergoaid hie oan har man. Boppedat beskôge se Isaac as in minne ynfloed op har soan en woe se dat er neat mei de jonge te krijen hie. Hester hie in tige sterke ynfloed op 'e emosjonele en yntellektuele ûntwikkeling fan Robert E. Howard. Hja hie yn har jonkheid foar in hiele rige sike famyljeleden soarge, wêrby't se sels tuberkuloaze oprûn hie. Se brocht har soan in djippe leafde foar poëzij en literatuer by, ûnder mear troch him op deistige basis gedichten foar te lêzen. Ek stipe se letter sûnder ein syn krewearjen om skriuwer te wurden.
Earste skriuwwurk
Howard wie in roppich lêzer en yn 'e mande mei in natuerlik talint foar it skriuwen fan proaza en de oanmoediging fan syn mem en syn leararen skoep dat yn him de winsk om profesjoneel auteur te wurden. Fan njoggenjierrige âldens ôf begûn er koarte ferhalen te skriuwen, foar it meastepart oer Wytsingen, Arabieren, fjildslaggen en bloedferjitten. Ien foar ien ûntdiek er de skriuwers dy't syn lettere wurk beynfloedzje soen: Jack London en syn ferhalen oer reynkarnaasje en eardere libbens, yn 't bysûnder The Star Rover (1915); Rudyard Kipling mei syn ferhalen oer aventoeren yn Britsk-Ynje; en de klassike myten dy't sammele waarden troch Thomas Bulfinch. Syn freonen wiene fan miening dat Howard in fotografysk ûnthâld hie, mei't er harren kear op kear fersteld stean liet mei syn fermogen om mei gemak lange stikken poëzij út 'e holle te learen troch se ien of twa kear oer te lêzen.
Yn 1919, doe't Howard trettjin jier wie, sette Isaac Howard him mei syn húshâlding nei wenjen yn it doarp Cross Plains, yn sintraal Teksas, en dêr soene se de rest fan Howard syn libben bliuwe. Op 17 febrewaris 1920 waard dêr oalje fûn, mei as gefolch dat Cross Plains fan 'e iene op 'e oare dei in boomtown waard, dêr't minsken út alle wynrjochtings op ta kamen. Yn inkele moannen tiid woeks de befolking oan fan 1.500 minsken ta mear as 10.000, wat resultearre yn oerbefolking fan 'e besteande gebouwen, wylst de taname fan it ferkear de ûnferhurde wegen ferrinnewearre en de misdiesifers omheech skeaten. Oan 'e oare kant late de nije rykdom meitiid ek ta gruttere wolfeart, dy't foar de mienskip ta utering kaam yn 'e bou fan in nije skoalle, in iisfabryk en ferskate hotels. Howard hie lykwols in grouwéligen hekel oan 'e oalje-boom en alle folk dat dêrtroch syn om-en-by binnenkrong. Dat kaam net inkeld troch de negative effekten op it doarp, mar ek trochdat oalje-booms de wichtichste reden west hiene foar syn iere swalkersbestean, dêr't er net bliid mei west hie.
Mei fyftjin jier, yn 1921, lies Howard syn earste pulpblêden, yn 't bysûnder Adventure, dêr't de ferhalen fan sokken as Talbot Mundy en Harold Lamb yn ôfprinte waarden. De folgjende jierren skoep Howard it iene nije personaazje nei it oare, en al rillegau bea er sels ferhalen oan om publisearre te wurden yn blêden as Adventure en Argosy. Doe't de ôfwizings har opsteapelen, en hy gjin leararen hie dy't him de kneepkes fan it skriuwersfak bybringe koene, ûntjoech Howard him ta in autodidakt, dy't stelselmjittich de populêre ferhalen fan bekende skriuwers bestudearre en harren neibearde sadat er mear súkses krige.
Yn 'e hjerst fan 1922, doe't er sechstjin jier wie, namen Howard en syn mem tydlik har yntrek yn in hotel yn 'e oan Cross Plains buorjende stêd Brownwood, sadat er oan 'e Brownwood High School syn lêste jier fan fuortset ûnderwiis folgje koe. It wie dêre dat Howard foar it earst leeftydsgenoaten trof dy't deselde belangstellings hiene as hy. De wichtichsten dêrfan wiene Tevis Clyde Smith en Truett Vinson, mei wa't er amateurtydskriften útjoech en lange brieven útwiksele mei poëzij en filosofyske beprakkesaasjes. Fia Vinson rekke Howard belutsen by de skoalkrante, The Tattler ("De Klikspaan"), en yn dat bledsje waarden Howard syn earste wurken ôfprinte. De edysje fan desimber 1922 omfette twa fan syn ferhalen: it westernferhaal Golden Hope Christmas en it komyske West is West.