cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
God
Hongaarsk heidendom
Yn it Hongaarske heidendom libben de goaden yn Felső világ, de "Boppewrâld" (of himel), dy't ûnderskaat waard fan Középső világ, de "Middenwrâld" (oftewol de minskewrâld), en Alsó világ, de "Underwrâld". Alle goaden hiene by de âlde Hongaren deselde rang, mar Isten, waans namme ienfâldichwei "God" betsjut, wie it meast prominint. Yn 'e mande mei Ördög, de god fan it kwea, skoep er de trije wrâlden. Oare wichtige Hongaarske goaden wiene Istananya (de Memmegoadinne), Hadúr, de god fan 'e oarloch, Napkirály, de sinnegod, Szélkirály, de god fan wyn en rein, en Boldogasszony, de Keninginne fan Oerfloed en goadinne fan 'e memmesteat, dy't nei de kerstening fan 'e Hongaren lykslein waard mei de Faam Marije.
Mongoalsk heidendom
Yn it Mongoalske heidendom wie Bai-Ülgen of Esege Malan de god dy't de wrâld skepen hie. Ot wie de goadinne fan it houlik, en Tung-ak wie de beskermgod fan haadlju en stamhaden.
Turksk heidendom
De wichtichste god fan 'e Turkske folken wie Tengri (Tanrı of Kök Tanrı) de god fan 'e loft, hoewol't syn soan Kayra de eigentlike skepper fan it hielal wie. Tengri wurdt ek tsjintwurdich noch fereare yn in tûke fan it sjamanisme út Sibearje en Sintraal-Aazje dy't it tengrisme neamd wurdt. Oare wichtige Turkske goaden wiene Ak Ana, in oergoadinne fan 'e skepping; Mergen, de god fan 'e wiisheid; Kuyaş, de sinnegod; Kübey, de goadinne fan 'e berte en de memmesteat; Ulmay, de goadinne fan 'e fuchtberens; en Erlik, de god fan 'e dea en de ûnderwrâld, dy't fan deselde oarsprong kaam as de Hongaarske god Ördög.
Sineesk universalisme
It is eins net te sizzen oft it Sineesk universalisme no in foarm fan polyteïsme of panteïsme mei in Himelgod oan it haad is, of oft it in mear nei it rasjonalisme oerhingjende natoerwet is, dy't útgiet fan in skeppend, mar apersonalistysk oerbegjinsel. De hiele kosmos wurdt winliken as ien grut libben organisme beskôge, en de goaden moatte alle ûnderlinge kosmyske ferbannen dêryn hanthavenje. Dy goaden wurde faak ek net as persoanen, lykas yn Jeropa en it Midden-Easten, mar as ideeën foarsteld, sadat der in panteön ûntstiet dat tige ôfwykt fan wat yn 'e Aldheid yn it Westen wenst wie.
De wichtichste godheid fan it Sineeske panteön liket sadwaande hielendal net op 'e oppergoaden út 'e polyteïstyske Mediterrane en Jeropeeske godstsjinsten, en likemin op dy út 'e natoerreligyen. Der binne ferskate oantsjuttings foar dizze godheid, mar de bekendste en faaks ek wol de âldste is Shangti, dat "Oerste Hearsker" betsjut. Hy wurdt assosjearre mei de Poalstjer en beskôge as de skepper fan it hielal, dy't it bewâld oer de kosmyske oarder fiert. Hoewol't er omskreaun wurdt as in wied er in minske, liket er frijwol gjin minsklike eigenskippen te hawwen en wurdt er net fereare as in personifiëarre god, mar earder oanfurde as in wetmjittich oerprinsipe. Yn in protte teksten wurdt dizze frjemde oppergod ek wol Tian of T'ien neamd, dat "Himel" betsjut. Yn dizze foarm wurdt er beskôge as bringer fan sawol beleannings, lykas lok en oerfloedige rispingen, as fan bestraffings, lykas ûngelok en ferwoastgjende natoerrampen. Pas ûnder ynfloed fan it konfusianisme waard T'ien ek as in soarte fan himelske heit beskôge, dy't syn minskebern ûnderrjochtsje wol. In trêde beneaming foar de oergod is Tao, "de Wei", oarspronklik yn 'e betsjutting fan 'e baan fan 'e stjerren by de himel lâns. Tao wurdt almeast omskreaun as de mei magyske krêften bejeftige oerstof, dêr't hiel it universum út fuortkommen is. Dit begryp is letter oernommen troch it konfusianisme en it dernei ferneamde taoïsme, dêr't it noch altyd in tige wichtige rol yn spilet.
Njonken dizze en oare hast ûnberikbere himelgoaden dy't ûnpersoanlike wetmjittichheden belichemje, besteane der yn it Sineeske universalisme ek in tige grut tal fergoade mytyske en histoaryske persoanen, ornaris folkshelden, dy't yn it deistich libben fan 'e minsken in folle gruttere betsjutting hawwe. Foarbylden dêrfan binne û.o. beskate keizers, en Laozi, Konfusius en de Boeda (de stifters fan it taoïsme, resp. it konfusianisme en it boedisme), en sels ek de kommunistyske lieder Mao Zedong, de 'Grutte Roerman', al waard dy syn ferearing yn 2001 sels yn syn berteplak Shaoshan ferbean. De wichtichste goaden út dizze kategory binne lykwols sûnder mis de trije soevereinen en fiif "ferhefte keizers", allegearre mytyske figueren, dy't neffens de leginde om 3000 f.Kr. hinne ferantwurdlik west hawwe soene foar de skepping fan it Sineeske folk en harren kultuer en steat. De earste soeverein, Fuxi, dy't krekt as syn suster, de goadinne Nügua, mei it ûnderliif fan in draak foarsteld wurdt, joech de Sinezen de jeften fan 'e jacht, de fiskerij en de feehâlderij, wylst Nügua de earste Sinezen út klaai makke en it ynstitút fan it houlik ynstelde. In oare soeverein, Shennong, dy't foarsteld wurdt mei in oksekop, brocht de Sinezen de lânbou en de medisinale kennis fan krûden en oare planten. Troch Huangdi, de earste "ferhefte keizer", learden de Sinezen de kalinder, pottebakkerij en skipsbou kennen. En de lêste "ferhefte keizer", Shun, skonk de Sinezen de skriuwkwast.
Zaochun wie de saneamde kokengod. Foarhinne (en yn tradisjonele Sineeske húshâldings noch wol) hong men syn ôfbylding op yn 'e koken, boppe it stel dêr't men iten sea, sadat er eltsenien yn 'e rekken hâlde koe. Op nijjiersdei waard de ôfbylding ferbaarnd om Zaochun nei de himel te stjoeren, sadat er ferslach útbringe koe oan 'e oppergod. Dêrnei waard der dan in nije ôfbylding fan him ophongen foar it nije jier. It wie lykwols tradysje om krekt foar nijjier Zaochun syn mûle mei hunich te besmaren, sadat syn tonge kleverich wurde en hy neat tsjin 'e oppergod sizze kinne soe.
Oare wichtige Sineeske godheden binne Fuxing, de god fan it lok, Luxing, de god fan 'e foarspoed, en Shouxing, de god fan 'e âlderdom. Dy trije wurde meastal mei-inoar ôfbylde, mei in protte bern om harren hinne as teken fan lok en foarspoed. De populêrste fan 'e trije is Shouxing, dy't assosjearre wurdt mei it suden, de geunstichste rjochting yn 'e Sineeske kosmology. Ek de oarlochsgod Guandi spilet noch altiten in wichtige rol. Hy is werom te fieren op 'e trêde-iuwske generaal en oarlochsheld Guan Yu. Behalven god fan 'e oarloch is er ek god fan 'e rjochtfeardichheid en oant 'e kommunistyske machtsoername fan 1949 waarden timpels dy't oan him wijd wiene, brûkt as rjochtbanken. Ien fan 'e wichtichste froulike godheden is de wetterdragende fruchtberensgoadinne Guanyin, dy't ûntstien is út in boedistyske hillige. Sy is ek de beskermster fan bern, en trochdat se faak ôfbylde wurdt mei in bern op 'e earm, is se yn it ferline wol gauris lyksteld mei de kristlike Faam Marije.
Eartiids hie fierders ek eltse himsels respektearjende delsetting in saneamde stedsgod. Meastal wie dat in fergoading fan in histoarysk persoan dy't in wichtige rol spile hie by de stifting fan 'e stêd of it doarp. Syn timpel tsjinne foar sawol religieuze gearkomsten as algemiene eveneminten, lykas merken.
Konfusianisme
It konfusianisme, dat eins mear wei hat fan in filosofy as fan in religy yn 'e gebrûklike sin fan it wurd, draait om it besykjen om te kommen ta ienheid tusken it yndividu en de Himelgod Tian of T'ien. Oars omskreaun giet it om 'e relaasje tusken de minskheid en de himel (Li of Dao). It prinsipe fan 'e Himel belichemet de oarder fan 'e skepping en de boarne fan godlike autoriteit, dy't monistysk fan karakter is. Persoanen kinne harren minsklikens beseffe en ien mei de Himel wurde troch meditaasje oer de oarder fan 'e skepping, dy't ek de wrâldoarder en dêrmei de maatskiplike oarder is. Ut dyselde oarder folget ek dat it foechsum is foar minsken om 'e goaden te ferearjen (deselden dy't ek foarkomme yn it Sineesk universalisme, it taoïsme en it Sineesk boedisme).
Taoïsme
It taoïsme kin omskreaun wurde as in panteïstyske religy, mei it each op 'e filosofyske klam dy't it leit op 'e foarmleazens fan 'e Tao ("de Wei") ynstee fan mear antropomorfe konsepten God. Hoewol't der frijwat ferskillen besteane tusken de ferskate taoïstyske streamings, is dat in kearnelemint fan it leauwe dat se allegear gemien hawwe. Yn 'e regel wurde de Trije Reine Goaden oan 'e top fan it taoïstyske panteön pleatst. Dat is in soarte fan taoïstyske Trije-ienheid besteande út de himelgod Yu-Huang, de personifikaasje fan 'e Tao T'ai-chi, en Laozi (of Lao-tse), de fergoade stifter fan it taoïsme.
Guon foarmen fan it taoïsme omfiemje de Jadekeizer, dy't ôflaat is fan Yu-Huang, as in fertsjintwurdiger fan 'e heechste God. Ferskillende tûken fan it taoïsme omfetsje faak ferskillende panteöns fan legere godheden, dy't de ûnderskate ideeën fan 'e kosmology fertsjintwurdigje. Sokke mindere goaden kinne omreden fan harren dieden ek nei in heger nivo ferheft of krekt nei in leger nivo ôffierd wurde. Persoanen út 'e taoïstyske skiednis en minsken fan wa't leaud wurdt dat se ûntstjerlik wurden binne (xian), wurde yn it taoïsme ek rûnom fereare. Nettsjinsteande it bestean fan goaden yn it taoïsme moat soks net betize wurde mei Westerske noasjes fan teïsme. Ienwurding mei de Tao kin net lykslein wurde mei it kristlike idee fan besetting troch de Hillige Geast, noch mei it opgean yn in ivige geast yn 'e hindoeïstyske sin.
Sjintoïsme
Yn it sjintoïsme, de oarspronklike godstsjinst fan Japan, wurde goaden kami, shin of (hiel argaysk) jin neamd. Al dy wurden betsjutte eins safolle as "de enerzjy dêr't dingen út fuortkomme". Mei't it Japansk gjin grammatikale ferbûging hat dy't it ferskil oanjout tusken inkeltal en meartal, kin kami behalven nei in god of goaden ek ferwize nei godlikens of nei in ûnstoflike hillige essinsje dy't himsels yn ferskate foarmen manifestearje kin. Sa kin fan rotsen, beammen, rivieren, bisten, plakken en sels minsken sein wurde dat se kami fan aard binne. Kami yn 'e sin fan dúdlik ûnderskate entiteiten (goaden) besteane neffens it sjintoïsme yn deselde wrâld as minsken. It panteön (as sa'n losse samling goaden sa neamd wurde kin) fan it sjintoïsme stiet bekend as yaoyorozu no kami, in útdrukking dy't letterlik oerset wurde kin as "acht miljoen goaden". De wiere betsjutting is lykwols net "acht miljoen", mar "myriaden" of "ûntelbere". De wichtichste godheid fan it sjintoïsme is de sinnegoadinne Amaterasu, fan wa't de Japanske keizers hjitte ôf te stamjen.
Ainû-religy
De Ainû, de lânseigen bewenners fan it noardlike Japanske eilân Hokkaido en de Koerilen, leauwe dat de goaden de minskewrâld fysyk besykje yn 'e foarm fan bisten. Njonken de bearegod namen yn harren mytology benammen de goadinnen fan 'e sinne, de moanne en it fjoer in wichtich plak yn.
Eskimo-religy
By de Eskimo's leauwe ferskate groepen yn in machtige goadinne, dy't bekendstiet as de Grutte Mem fan 'e See en dy't op 'e seeboaiem libbet. Yn Alaska hjit se Nerivik, yn Kanada Sedna of Uiniyumayuittuq en op Grienlân Arnarquagssaq.
Yndiaanske religyen fan Noard-Amearika
In protte fan 'e oarspronklike natoerreligyen fan 'e Yndiaanske folken fan Noard-Amearika omfetten it leauwen yn it bestean fan in heechste god dy't oantsjut wurdt as de Grutte Geast. De Navaho, út 'e Amerikaanske steaten Nij Meksiko en Arizona, ergerje harren deroan dat beskate antropologen, godstsjinstwittenskippers en oare ûndersikers beweare dat sy net sa'n heechste god hawwe. Want dat se him gjin namme jouwe om't er ûnkenber is, wol noch net sizze dat se net leauwe dat er bestiet. En dat se gjin earetsjinst foar him hâlde, wol noch net sizze dat se him net ferearje; dat dogge se troch respekt te hawwen foar syn skepping, want yn alle dingen dy't er skepen hat, sit in stikje fan syn geast.
Oare goaden dy't yn in protte religyen fan Noardamerikaanske Yndianefolken foarkamen, wiene de snoade trickster Coyote, de magyske godheid Raven, dy't yn guon gefallen sterk liket op Coyote of sels syn plak ynnimt, en de Tongerfûgel, in godheid yn 'e foarm fan in ûnbidich grutte rôffûgel mei boppenatuerlike macht en krêften. By de Tarahûmara fan noardlik Meksiko binne de wichtichste goaden Raiénari, de sinnegod en beskermer fan 'e manlju, en Mecha, de moannegoadinne en beskermster fan 'e froulju.
Maya-religy
Yn 'e religy fan 'e Maya's fan Belize, Gûatemala en súdlik Meksiko wie oarspronklik de wichtichste god Itzamná, de Himelgod, dy't ôfbylde waard as in gebou, wêrby't de tagongspoarte syn mûle wie. Hy wie ek de god fan 'e hel, it fjoer en de genêskeunst en alle oare godheden wienen syn tsjinners. Letter gie syn posysje as lieder fan it panteön oer op Kukulkan, de Fearredragende Slange, dy't yn it Postklassike Tiidrek troch de Maya's oernommen waard út sintraal Meksiko. Hy waard beskôge as skepper fan 'e wrâld en ek as god fan reynkarnaasje, wetter, fruchtberens en de wyn. De Maya's bouden piramiden yn syn eare, dy't se op ien line setten mei de posysje fan 'e sinne op 'e maitydsevening.
Oare wichtige Maya-goaden wiene de reingod Chaac, Ixchel, de goadinne fan 'e ierde, it weevjen en it swierwêzen, Yum Kaax, de god fan 'e planten en yn 't bysûnder fan it stynske weet, en Ah Puch, de god fan 'e dea. Ek de Maya-keningen, dêr't men fan leaude dat se fan 'e goaden ôfstammen, waarden fergoade. Sa bidde de preesters fan 'e Kytsjé-Maya's fan Gûatemala ek hjoed de dei noch ta Rey Quiché ("de Kytsjé-kening"), oftewol Tecun Uman, de lêste kening fan Utatlán, dy't yn 1524 troch de Spaanske conquistadores deade waard.
Azteekske religy
De macht dy't sels noch yn 'e kristlike tiid oan 'e Azteekske goaden taskreaun waard, wurdt moai yllustrearre troch de hâlding fan 'e Meksikanen foar de ierdgoadinne Coatlicue oer, dy't plomp foarsteld waard, sûnder holle of minsklike trekken en mei as fersiersels slangen, skedels en ôfskuorde hannen. Har byld waard nammentlik yn 1790 opgroeven yn 'e Zócalo, it sintrale plein fan Meksiko-Stêd, mar hastich wer begroeven, út eangst dat de bern fan 'e stêd bleatsteld wurde soene oan har 'tsjustere' en noch altyd krêftige magy. Yn 'e earste jierren fan 'e njoggentjinde iuw waard it byld op 'e nij opgroeven en ek diskear fluch werbegroeven, want har ferskining wie foar de minsken noch altyd ûnferdraachlik. Letter waard it byld dochs út 'e grûn helle, mar jierrenlang ferburgen holden yn 'e universiteit. Hjoed de dei, lykwols, is it foar elkenien te sjen yn it Nasjonaal Museum fan Meksiko.
Taïno-religy
De Taïno, de lânseigen bewenners fan Porto Riko, leauden yn in grut tal godheden dy't se cemíes neamden. Se oanbeaen de measten fan harren troch in har symbolisearjende stien, rots, skulp, of houten of gouden byld te ferearjen. De heechste god wie Yocahú, de ûnsichtbere skepper. Nei him wie Yukiyú, de god fan positive machten, de wichtichste godheid. De god Jurakán regearre de machten fan it kwea fan 'e Lytse Antillen ôf, dêr't syn grime geregeldwei oanwoeks ta in orkaan (it Spaanske wurd huracán is fan syn namme ôflaat, en fia it Ingelske hurricane ek it Fryske "orkaan"). De Taïno leauden fierders yn in panteön fan legere geasten, wêrûnder dy fan har foarâlden en dy fan lânskipseleminten lykas beammen, streamen, bergen en marren.
Inka-religy
Yn it Inka-Ryk, yn 'e Andes fan Súd-Amearika, wie Viracocha (ek bekend as Pachacutec) de skepper-god. Hy wie in abstrakte godheid yn 'e Inka-kultuer, dy't bestie foar't romte en tiid skepen waarden, en soe dêrom sjoen wurde kinne as in foarm fan 'e Himelgod. Alle oare goaden fan 'e Inka's kamen oerien mei eleminten fan 'e natoer of de minsklike maatskippij. Yn 'e praktyk wie de wichtichste godheid Inti, de sinnegod, dy't ferantwurdlik wie foar agraryske wolfeart, en dy't mei syn oarehelte Mama Killa, de moannegoadinne, (of yn guon myten mei Mama Qucha, de goadinne fan 'e see en fan marren en rivieren) de earste Inka-kening fuortbrocht.
Oare wichtige goaden wienen de ierdgod Pachacamac; dy syn helske frou Pachamama (of Mama Pacha), dy't as Mama Allpa ek goadinne fan 'e rispinge wie; de tongergod Illapa, in soan fan Inti en Mama Killa; Mama Kuka, de goadinne fan 'e blydskip; Mama Ch'aska, de goadinne fan 'e dage; en Mama Sara, de goadinne fan it nôt.
Under en nei de oplizzing fan 'e kristlike godstsjinst as ûnderdiel fan it Spaanske kolonialisme wisten de Inka's harren oarspronklike leauwe yn 'e lânseigen goaden te behâlden troch synkretisme. Dêrby foarme de kristlike lear in tinne bedekking fan 'e oarspronklike natoerreligy en de dêrmei ferbûne ideeën en praktiken. De god Inti waard doe lykslein mei de kristlike God en de oare Inka-goaden mei de hilligen fan 'e Roomsk-Katolike Tsjerke. Nettsjinsteande it feit dat no faak oare nammen en termen brûkt wurde, hat de oarspronklike Inka-religy sadwaande oan 'e dei fan hjoed ta fierhinne witten te oerlibjen.
Yndiaanske religyen fan Súd-Amearika
It leauwen yn 'e Himelgod kaam ek op ferskillende plakken yn Súd-Amearika foar. De Ona of Selk'nam Fjoerlân, it súdlikste puntsje fan it kontinint, leauden yn 'e oppergod Temakuel, dy't him nei it skeppen fan 'e wrâld weromloek oant foarby de himelske hichten en it behear fan 'e skepping oerliet oan 'e earste Ona-foarfaar, Kenos. De Ona foelen Temakuel dêrom net lestich mei gebedens, mar offeren him wol eltse dei iten. Ek by de Mûndoerûkû, in Yndiaanske stamme út noardwestlik Brazylje, is de heechste god in foarm fan 'e Himelgod. Hy hjit Karukasaibe, en waard neffens in myte, nei it foltôgjen fan 'e skepping, troch de minsken sa freeslik misledige, dat er him weromloek yn ûnberikber fiere himels.
De Warikjana, út súdlik Guyana, oanbidde de sinnegod Pura, dy't behalven skepper ek ferwuostger is en om 'e safolle tiid de ierde ferrinnewearret. De Witoto fan noardwestlik Brazylje ferearje de moannegod Moma, dy't syn eigen lichem offere by it skeppen fan knolgewaaksen, sadat de minsken iten hawwe soene.
Polynezyske natoerreligyen
De Polyneezjers ûntwikkelen in panteön mei in grut tal ûnderskate goaden. Guon dêrfan kamen yn hiele Polyneezje foar, wylst de fersprieding fan oaren beheind wie ta ien eilannegroep. By in gruttere fersprieding bestiene der oer it algemien regionaal ûnderskate nammen foar deselde god. Ien god dy't yn frijwol it hiele gebiet foarkaam, wie de trickster Maui, dy't ferlike wurde kin mei Loki yn 'e Noardske mytology en Coyote by de Noardamerikaanske Yndianen. By de Maoary fan Nij-Seelân en op Tonga waard er Māui neamd, op Hawaï Maui, en yn Samoä Ti‘iti‘i.
Maoary-religy
De Maoary fan Nij-Seelân leauden yn in oppergod dy't bekend stie as Io Matua Te Kore (ek bekend as Io, Io Nui, Io-Mataaho, Iho-Iho, en Te Io Ora). Hy waard fereare as de almachtige en begjinleaze (want sels net-skepen) skepper fan it hielal en de wrâld. Oare wichtige goaden wiene Tangaloa, dy't de minsken skoep; La‘a Maomao, de god fan 'e wyn; Kū (of Tūmatauenga), de god fan 'e oarloch; Tu-Metua, de Memmegoadinne; Kāne, de god fan 'e fuortplanting; en Rangi, de god fan 'e loft.
Hawaïaanske religy
Lono wie de god fan 'e eleminten. As reingod wie hy ferantwurdlik foar it wolslagjen fan 'e rispinge. Dêrom wied er ek god fan 'e fruchtberens en de frede. Kane skoep de earste minske út it stof fan 'e ierde en blies him libben yn (it Hawaiaanske wurd foar "man" is kane). Neffens de leginde soene de Hawaïaanske keningen fan him ôfstamme wêze. Yn 'e mande mei Ku en Lono skoep Kane ek de ierde, de moanne, de stjerren en de oseaan. De fjirde grutte god wie Kanaloa, dy't faak yn oarloch wie mei de oare trije. Hy waard oan it haad fan 'e geasten fan 'e ierde steld doe't de himel fan 'e ierde skaat waarden. Om't dy geasten gjin kava, ryswyn, drinke mochten, kamen se yn opstân, mar se waarden ferslein en ferdreaun nei de ûnderwrâld, dêr't Kanaloa de hearsker oer de deaden waard.
Njonken de fjouwer wichtichste goaden hiene de Hawaïanen fjirtich mindere goaden en goadinnen. Dêrûnder wienen û.m. Pele, de goadinne fan 'e fulkanen, en har susters Poliahu, de goadinne fan 'e snie en Laka, de goadinne fan 'e hula (in lânseigen Hawaïaanske dûns mei spirituele konnotaasjes). Fierders wiene der berchgoaden, haaiegoaden en goaden foar beskate natoerferskynsels en beropsgroepen.
Súdeastaziatyske natoerreligyen
It anitisme, dat gearstald is út in grut ferskaat oan lânseigen natoerreligyen yn 'e Filipinen, omfettet ferskillende panteöns, mei't eltse etnyske groep syn eigen goaden hat. Dêrby binne de opmerklikste godheden hast altyd de goaden dy't oan it haad fan in beskaat panteön steane. De heechste god fan 'e Tagaloganen is Bathala, dy fan 'e Kapampanganen hjit Mangechay, dy fan 'e Sambal is Mayari, dy fan 'e Blaan hjit Melu, en dy fan 'e Bisaya is Kaptan. By de Palawan, út 'e súdwestlike Filipinen, is de heechste god Ampo, fan wa't men leaut dat er de ferantwurdlikens foar saken dy't de minsken oanbelangje, oerdraacht oan 'e diwats, de legere goaden.
De Badjau, fan 'e súdlike Filipinen en noardlik Borneo, beskôgje harrensels as in ûnderdiel fan 'e wrâld dy't regearre wurdt troch de grutte god Tuhan. De Niassers, fan it eilân Nias, foar de súdwestkust fan Sumatra, yn Yndoneezje, leauwe dat se ôfstamje fan seis goaden dy't nei de ierde delkamen en harren yn 'e sintrale heechlannen fan Nias fêstigen.
De Toradja fan sintraal Selebes, yn Yndoneezje, leauwe yn in grut tal ûnderskate goaden en geasten, mar ferearje yn it bysûnder de godheid fan harren eigen famylje, clan of stamme. Puang Matua is de wichtichste god fan it hiele folk en kaam it tichtst by de foar de Toradja frjemde noasje fan in oppergod. Hy hat sûnt 1900 lykwols dúdlik risselwearre om oppergod te wurden, iroanyskernôch útslutend troch de ynfloed fan kristlike sindelingen, dy't by brekme oan better syn namme brûkten as oersetting yn it Toradja foar "God", sadat Puang Matua no assosjearre wurdt mei in almachtige skepper-god.
Australyske natoerreligyen
De Australyske Aboriginals leauwe ek yn in skepper-god dy't him as Himelgod weromlutsen hat yn 'e fierste himelske hichten en roppe yn it deistich libben net him, mar de geast-foarâlden oan, godlike wêzens dy't yn 'e foarminsklike Dreamtiid (alchera of alcheringa) oer de wrâld swalken en der troch in twadde skepping in bewenber en bewenne plak fan makken. In grut tal Australyske Aboriginal-folken leaut dat se geheime kennis krigen hawwe fan in boppenatuerlik wêzen dat se de Grutte Slange neame, en dat dy kennis, dy't bewarre wurdt troch it geheime Kunapipi-genoatskip, de grûnslach foarmet foar harren kultuer.
Soroästrisme
Ahoera Mazda is de Avestaanske namme foar de skepper en iennichste God fan it soroästrisme, de pre-islamityske godstsjinst fan 'e Iraanske folken. De letterlike betsjutting fan dy namme is "Hear Wiisheid", fan ahura ("hear") en mazda ("wiisheid"). Soroäster (ek bekend as Saratûstra), de stifter fan it soroästrisme, learde dat Ahoera Mazda it machtichste wêzen is dat der bestiet, en de iennichste godheid dy't it wurdich is om fereare te wurden. It soroästrisme wurdt dêrom ornaris klassifisearre as in monoteïstyske ynstee fan polyteïstyske godstsjinst.
Dochs is Ahoera Mazda net almachtich, om't syn kweadaardige wjergader en broer Angra Mainjû hast like machtich is as hy. Neffens Soroäster wiene de daeva's demoanen dy't troch Angra Mainjû skepen wiene om it kwea yn 'e wrâld te bringen. Hy learde dat alle minsken kieze moatte tusken de goedheid fan Ahoera Mazda en it kwea fan Angra Mainjû, wat it soroästrisme eins ta in dualistyske religy makket. Neffens de lear fan Soroäster sille Ahoera Mazda en it goede úteinlik Angra Mainjû en it kwea ferslaan, wêrnei't it kwea foargoed út 'e wrâld útband wurde sil.
Ahoera Mazda de wichtichste god yn it Achaimenidyske Ryk fan 'e Perzen, en teffens yn it Partyske Ryk en it Sassanidyske Ryk. Oarspronklik waard er antropomorf ôfbylde, mar tsjin 'e ein fan it Partyske Ryk, oan it begjin fan 'e trêde iuw, ûntstie der in byldestoarm, wêrby't it ôfbyldzjen fan Ahoera Mazda út 'e graasje rekke. Tsjin 'e ein fan it Sassanidyske Ryk, mids sânde iuw, wie it soroästrisme alhiel anikoanysk wurden.
Manigeïsme
It manigeïsme, in no net mear neifolge religy dy't yn 'e trêde iuw troch de profeet Mani stifte waard, brocht eleminten út it soroästrisme gear mei guons út it kristendom, it gnostisisme en it boedisme. De manigeyske lear gie út fan 'e grûnstelling dat der twa prinsipes binne: God en de matearje. Dy beide prinsipes komme oerien mei goed, resp. kwea; ljocht, resp. tsjuster; en wierheid, resp. leagen. Fanwegen it pessimistyske dogma dat de matearje lykstelde oan it kwea, trune de lear fan Mani oan ta in fegetaryske libbenshâlding, de ôfwizing fan geslachtsferkear en it jin ôfkearen fan 'e materiële wrâld yn it algemien.
Wicca
De goadinne belichemet it froulike, emosjonele, kreätive, yrrasjonele en yntuïtive en it tinken. Har symboal is de moanne, ferbûn as dy is mei de syklus fan it froulik lichem. De goadinne stiet ek wol bekend as de Trijefâld Goadinne, fanwegen har trije, sterk mei de skynfoarmen fan 'e moanne ferbûne manifestaasjes. De earste dêrfan is de Faam, dy't ferlike wurde kin mei de opgeande moanne. Sy stiet oan it begjin fan 'e froulike ûntwikkeling en belichemet dêrmei de soargeleazens fan 'e jonkheid en de skeppende krêften fan 'e natoer. De twadde is de Mem, te ferlykjen mei de folle moanne, dy't ferbûn is mei fuortplanting en fersoarging en dy't it hichtepunt belichemet fan sawol de froulike seksualiteit, as de bloei fan 'e natoer. De trêde is de Wize Frou (of it Aldwiif), dy't ferlike wurde kin mei de ôfnimmende moanne; sy is oan 'e ein fan 'e froulike ûntwikkeling kommen en belichemet de wiisheid en mearwearde fan 'e âlderdom en de ferwoastgjende krêften fan 'e natoer.
Foar de goadinne oer yn in dualistyske relaasje stiet de god. Hy fertsjintwurdiget it manlike, it yntellekt, de rede, de logika en it dwaan en wurdt foarsteld mei hoarnen. Hy wurdt dêrom ek wol de Hoarnde God neamd. Mooglik is syn stal basearre op 'e Germaanske tongergod Thor (Donar), dy't ek wol mei bokkehoarnen ôfbylde waard, of op 'e Keltyske god fan 'e ûnderwrâld en oerfloed Sernûnnos, dy't hartehoarnen hie. Yn elts gefal is dat stal de oarsprong fan it tradisjonele kristlike byld fan 'e duvel, dy't ommers ek mei hoarnen en bokkepoaten ôfbylde wurdt. It symboal fan 'e Hoarnde God is de sinne, it tsjinstelde fan 'e moanne.
Tegearre belichemje de god en de goadinne de seksuële polariteit fan it manlike en it froulike begjinsel, de saneamde logos en eros, dy't ek yn guon oare godstsjinsten foarkomt, bygelyks yn it Sineeske universalisme as de yin-yang-symbolyk. De wicca beskôget dy beide prinsipes as ivich en lykweardich, ek al nimt de goadinne faak it wichtichste plak yn, wierskynlik as reäksje op it manlike godsbyld fan it kristendom. Fan 'e fjouwer eleminten binne fjoer en lucht manlik en ferbûn mei de god, en wetter en ierde froulik en ferbûn mei de goadinne. Mei-inoar en ferbûn mei de noch manlike, noch froulike geast, it fyfde elemint, meitsje se al it libben op ierde mooglik. Hoewol't de wicca gjin dogmatyske religy is, dy't gjin regels opsteld hat en syn leauwenden neat foarskriuwe wol, is it leauwen yn 'e seksuële polariteit fan 'e god en de goadinne in absolút betingst foar oanhingers.
Joadendom
It joadendom is in monoteïstyske godstsjinst, en de âldste fan 'e abrahamityske religyen. Dizze foarm fan it monoteïsme ûntjoech him stadichoan fia monolatry en henoteïsme en troch it wurk fan profeten as Mozes, Elía, Jesaja en Jeremía út it Kanaänityske heidendom, dat in polyteïstyske godstsjinst wie. De ierste foarm fan it joadendom wurdt it jahwisme neamd. Tsjin 'e midden fan 'e sechsde iuw f.Kr. hie it fierhinne syn moderne foarm berikt, hoewol mei in timpelkultus fan offerpraktiken dy't yn 'e earste iuw fan 'e Westerske jiertelling abrupt beëinige waard nei de ferwoastging fan 'e Timpel fan Jeruzalim troch Romeinen nei de mislearre Grutte Joadske Opstân fan 66-70.
It joadendom leart dat der mar ien God bestiet, dy't net de belicheming is fan in abstrakt oerbegjinsel, lykas yn 'e monoteïstyske foarmen fan it hindoeïsme, mar in personalistysk Opperwêzen, dat almachtich, ivich, alwittend, rûnombywêzich en goed is. Dy God, dy't Jahweh hjit (yn 'e Tenach skreaun as "YHWH"), hat himsels geandewei de skiednis oan 'e Joaden iepenbiere, yn 't bysûnder yn 'e tiid fan 'e Uttocht út Egypte en de Babyloanyske Ballingskip. God wurdt yn it joadendom altyd nei ferwiisd as "Hy", mar dêrmei wolle de rabbinen net suggerearje dat it minsklike konsept fan geslacht fan tapassing is op it Opperwêzen. Ynstee komt it inkeld troch it feit dat it Hebriuwsk gjin ûnsidich geslacht hat, en it feit dat it Hebriuwske wurd foar "godheid" manlik is. Mei in ferwizing nei de minsklike fuortplanting wurdt dat útlein trochdat God op it mêd fan 'e skepping in aktive (d.w.s. manlike) krêft is ynstee fan in passive (froulike) krêft.
Samaritanisme
It samaritanisme, de nasjonale godstsjinst fan 'e ferskate hûnderten oerbleaune Samaritanen (dy't tsjintwurdich ta de Palestinen rekkene wurde), hat him yn 'e achtste iuw f.Kr., ûnder de Assyryske Ballingskip (net te betiizjen mei de lettere Babyloanyske Ballingskip), ûntjûn út 'e joadske of jahwistyske religy. De Samaritanen leauwe yn deselde God (Jahweh) as de joaden en erkenne de joadske profeten. It leauwen fan 'e Samaritanen yn 'e ienheid fan God is absolút.
Kristendom
It kristendom ûntwikkele him yn 'e earste iuw fan 'e Westerske jiertelling út it joadendom troch de lear fan benammen de apostel Paulus, dy't weromgie op it wurk fan Jezus fan Nazaret. De measten en grutsten fan 'e withoefolle kristlike streamings leauwe oangeande it aard fan God yn it dogma fan 'e Hillige Trije-ienheid, dat hawwe wol dat God bestiet út trije ûnderskate mar gelikense, godlike Persoanen, werby't elts fan dy Persoanen God sels is. De Trije-ienheid omfettet God de Heit (God), God de Soan (dy't Jezus Kristus is) en de Hillige Geast. De krekte ûnderlinge relaasjes fan 'e trije Persoanen fan 'e Trije-ienheid hawwe yn 'e skiednis fan it kristendom oanlieding jûn ta frijwat striid. Sa hongen de measte iere kristlike teologen it subordinasjonisme oan, dat stelde dat God de Heit superieur wie oan God de Soan, en God de Soan oan 'e Hillige Geast. Dat leauwe waard lykwols yn 'e fjirde iuw op it Earste Konsylje fan Niseä ta ketterij ferklearre. Ek tsjintwurdich noch binne der kristenen (de saneamde unitaarjers of anty-trinitaarjers) dy't de Trije-ienheid ôfwize en inkeld in ûnopdielde God akseptearje.
Kristenen sjogge it hielal as in elemint yn 'e aktualisearring fan God, en de Hillige Geast as de godlike essinsje dy't de ienheid tusken Heit en Soan bekrêftiget. Neffens teolooch George Hunsinger rjochtfeardiget de doktrine fan 'e Hillige Trije-ienheid de kristlike earetsjinst yn 'e tsjerke, dêr't Jezus Kristus behannele wurdt as in god op himsels mei it kristlike krús as syn symboal. Krekt as de opbou fan 'e Trije-ienheid is ek de krekte natuer fan Jezus Kristus in dreech ûnderwerp yn it kristendom, dat yn it ferline gauris laat hat ta rûzje en leauwensferfolging. It heikele punt wie dêrby de fraach oft Jezus in minsklike natuer hat, in godliken-ien of ien dy't sawol minsklik as godlik is. It Konsylje fan Galsedon ferklearre yn 451 dat "yn ien persoan, Jezus Kristus, de folsleinens fan godlikens en de folsleinens fan minsklikens feriene binne, mei't de feriening fan 'e natueren sa wie dat se noch ferdield, noch betize wurde kinne." Neffens it Nije Testamint fan 'e kristlike Bibel is Jezus Kristus de selsiepenbiering oan 'e minskheid fan 'e iene, wiere God, sawol yn syn lear as yn syn persoan.
Mandeïsme
It mandeïsme is de nasjonale godstsjinst fan 'e Mandeeërs, in etnyske groep út it suden fan Irak. It ûnstie yn 'e earste iuwen fan 'e Westerske jiertelling yn Mesopotaamje en giet nei alle gedachten fierhinne werom op 'e lear fan 'e profeet Jehannes de Doper, dy't yn it kristendom sjoen wurdt as paadtarieder fan Jezus Kristus. It mandeïsme is in gnostyske religy mei in sterk dualistyske ynslach.
Hoewol't de Mandeeërs sels der nea net folle oer sizze wollen hawwe, wurdt harren godstsjinst neffens de Britske kultureel antropologe lady E.S. Drower karakterisearre troch it leauwe yn in foarmleas en almachtich Opperwêzen, dat deselde is as de God fan it joadendom en it kristendom. God wurdt yn tiid en romte útdrukt troch de skepping fan spirituele en materiële wrâlden en wêzens. De fysike skeppingsdie wurdt troch God oerlitten oan legere skeppers dy't út God fuortkomme. Dat liedt ta in dualistysk leauwe yn in kosmyske Heit en Mem, dy't foar ljocht en tsjuster, rjochts en lofts, ensfh. steane.
Jazdânisme
It jazdânisme is in koepelnamme foar wat faak sjoen wurdt as de pre-islamityske godstsjinsten fan 'e Koerden. Njonken it jarsanisme en isjikisme giet it dêrby fral om it jezidisme, de monoteïstyske religy fan 'e Jezidys, in etnyske en religieuze minderheid yn noardlik Irak. Hja leauwe yn ien God, dy't de wrâld skepen hat en dêrnei tabetroud oan in 'heptade' fan sân hillige wêzens, dy't faak ingels neamd wurde of oars omskreaun wurde as heft sirr ("de Sân Mystearjes"). De nammen fan dy wêzens of ingels binne: Azaz’il, Ǧabra’il, Micha’il, Rafa’il (of Israfil), Dadra’il, Azrafil en Šamkil (of Šemna’il). De wichtichste fan harren is Tawûsê Melek (yn Westerske publikaasjes faak "Melek Taûs" neamd), de 'Pau-Ingel', dy't mei ien fan 'e sân wêzens identifisearre wurdt.
Tawûsê Melek wurdt troch de Jezidys sjoen as in soarte fan steedhâlder fan God, dy't assistearre troch de oare seis ingels of wêzens de wrâld regearret. Troch kristenen en moslims wurdt er faak lykslein mei Satan, de duvel. Fûnemintalistyske moslims sjogge de Jezidys sadwaande as duveloanbidders, wat ta in protte pogroms en oare foarmen fan leauwensferfolging laat hat, lykas de Jezidyske Genoside fan 2014. Jezidys leauwe lykwols net dat Tawûsê Melek de boarne fan it kwea is en beskôgje him as in lieder fan 'e aartsingels ynstee fan as in fallen ingel. Se nimme der dan ek djippe oanstjit oan om omskreaun te wurden as 'duveloanbidders'.
Bahaïsme
It bahaïsme, dat yn 'e njoggentjinde iuw yn Perzje ûntstie út 'e islaam, erkent krekt as de oare abrahamityske religyen mar ien God, dy't krekt as yn 'e islaam ûndielber is. Dy God is de skepper fan alles yn it hielal. It hielal sels en it bestean fan God wurde beskôge as ivich, sûnder begjin of ein. God is te grut en swiid om troch it minsklik ferstân befieme wurde te kinnen. Hoewol't er yn it bahaïsme beskôge wurdt as net direkt tagonklik foar de leauwenden, leart it bahaïsme ek dat er him likegoed bewust is fan en bekroadet om syn skepping, wat ta utering komt yn it stjoeren fan boadskippers: de profeten.
Wittenskiplike ynterpretaasje
Al fan 'e Grykske Aldheid ôf hawwe filosofen besocht om it minsklik leauwe yn goaden rasjoneel út te lizzen. De Grykske filosoof Demokritus riddenearre yn 'e fjirde iuw f.Kr. dat godheden betocht waarden doe't de primitive minsken natoerferskynsels lykas tonger, wjerljocht, sinnefertsjusterings en de seizoenewiksel seagen en dy besochten te ferklearjen. Yn 'e trêde iuw f.Kr. hold de Grykske wittenskipper Euhemearus út dat alle goaden fan oarsprong minsklike, stjerlike keningen west hiene, dy't postúm fergoade wiene. Neffens him wie it ferskynsel 'religy' sadwaande neat oars as de fuortsetting fan it stjerlike regear fan sokke keningen, in teory dy't sûnt bekend stiet as it euhemerisme. Yn 'e tweintichste iuw woe de psychiater Sigmund Freud hawwe dat jins godsbyld eins in psychyske projeksje fan jins heit is.
Lykwols soe it skoan kinne dat in niging ta it leauwen yn goaden en oare boppenatuerlike wêzens in yntegraal ûnderdiel útmakket fan it minsklik bewustwêzen. Neffens ûndersyk fan 'e Amerikaanske psycholooch Justin L. Barrett út 2012 hingje bern der fan natuere ta oer om te leauwen yn boppenatuerlike wêzens, lykas goaden, geasten en demoanen, sels as se grutbrocht wurde frij fan lykfol hokker yndoktrinaasje yn in beskate religieuze tradysje.
De minske hat in oeraktyf systeem foar it waarnimmen fan oarsaken fan foarfallen, wêrby't de niging bestiet om te konkludearjen dat foarfallen feroarsake binne troch yntelliginte entiteiten sels as dat net sa is. Dat is in systeem dat evoluëarre wêze kin as ferdigeningsmeganisme tsjin bedrigings yn in tiid dat de primitive foarâlden fan 'e moderne minske noch 'yn it wyld' libben en bejage waarden troch gefaarlike rôfdieren. Immen dy't yn sa'n sitewaasje oeral yntelliginte en potinsjeel gefaarlike wêzens seach, libbe grif langer as immen dy't gjin acht sloech op 'e eventuele oanwêzigens fan sokke wêzens.
Minsken hingje der fierders ek ta oer om teleologysk te tinken troch betsjutting ta te kennen oan harren om-en-by. Dat is in karaktertrek dy't liede kin ta it leauwen yn in skepper-god. Psychologen hawwe it derop dat dy niging ûnwikkele is as byprodukt fan 'e minsklike sosjale yntelliginsje, it fermorgen om gewaar te wurden wat oare minsken tinke.
It is in stik wierskynliker dat ferhalen oer moetings mei boppenatuerlike wêzens ûntholden, trochferteld en moaier makke wurde, as ferhalen oer gewoane moetings mei oare minsken, dêr't neat bysûnders oan is. Sokke ferhalen bliuwe jin by fanwegen de beskriuwing fan gewoane ontologyske kategoryen (persoan, bist, plant, foarwerp, ensfh.) mei anty-yntuïtive eigenskippen (minsken dy't ûnsichtber binne, bisten dy't prate, ensfh.). Doe't it leauwe yn it bestean fan godheden him fersprate, kinne minsken antropomorfe gedachteprosessen oan harren takend hawwe: "as ik dizze god wie, wat soe ik dan wolle dat lju dogge dy't yn my leauwe?" Soks kin laat hawwe ta it idee om goaden te ferearjen troch offers oan harren te bringen en gebedens oan harren te rjochtsjen.
Ivan Krylov
thumb|right|170px|Ivan Krylov Ivan Andrejevitsj Krylov (Russysk: Иван Андреевич Крылов) (Moskou, 13 septimber 1769 — Sint-Petersburch, 21 novimber 1844) wie een Russysk fabelskriuwer.
Tusken 1809 en 1843 skreau Krylov mear as 200 fabels. Santich dêrfan ûntliende er oan wurk fan Lafontaine en Aesopus. Krylov makke gebrûk fan de Russyske sprektaal en makke syn wurk dêrmei tagonklik foar de gewoane man. Ek wurdt hy faak om de hege kwaliteit fan syn Russysk priizge. Yn 1823 is er ûnderskiede mei in gouden medalje troch de 'Russyske Akadeemje foar Literêre wurken'. Al yn 1842 ferskynde in Dútske oersetting fan in oantal fabels. Dat Krylov populêr wie, docht bliken út it oantal ferkochte bondels: doe't er yn 1844 stoar, wiene der 77.000 eksemplaren fan syn sammele fabels ferkocht, dat wie net earder sjoen yn dy tiid. Oant de dei fan hjoed stiet Krylov bekend as dè Russyske fabelskriuwer.
Neffens ynhâld kin men trije groepen fabels ûnderskiede.
5247 Krylov is in asteroide ûntdutsen op 20 oktober, 1982 en neamd nei dizze skriuwer.
Tsjil (betsjuttingsside)
"Tsjil" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:
Famyljetoertocht Raerderhim
thumb|right|200px|Famyljetoertocht op 17-2-2010 De Famyljetoertocht Raerderhim is in reedriderstocht yn de gemeente Boarnsterhim oer 15-20-25 km, ôfhinklik fan de rûte en de doarpen dy't oandien wurde kinne. De toertocht wurdt organisearre troch IJ.W.C. Rauwerderhem en giet gruttendiels oer de Snitser Aldfeart nei de doarpen dy't mei fearten dêrmei ferbûn binne (û.o. Dearsum, Tersoal, Sibrandabuorren, Raerd, Poppenwier en Tersoalstersyl. De tocht waard hâlden op 17 febrewaris 2010 oer 15 kilometer en op 8 febrewaris 2012 oer 20 kilometer.
Zwaanwijck
It hjoeddeiske hûs komt út 1897 en stiet op it steed fan in earder hûs. Neidat it 65 jier eigendom wie fan de famylje Brants, wikselt it dêrnei troch ferkeap faak fan eigener.
Skermjen op de Olympyske Simmerspullen 1992
De Olympyske Simmerspullen 1992, ek wol de XXVe Olympiade neamd, waarden yn 1992 hâlden yn Spanje yn de Katalaanske haadstêd Barcelona. It skermjen waard hâlden yn it Palau de la Metal-lúrgia.
Medaljespegel
De top-8 fan lannen dy't by it skermjen medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen 1996.
William Phelps
William Phelps (± 1593 - 14 july 1672) wie in Ingelske puritein, dy't yn 1630 emigrearre nei de Amerikaanske koloanjes. Hy wie ien fan de stifters fan sawol Dorchester yn Massachusetts as Windsor yn Konnetikut, foarsitter fan de grand jury yn Nij-Ingelân, tsjinne in grutste part fan syn libben yn it iere koloniale regear en spile in wichtige rol yn it foarmjen fan it earste demokratyske stêdsregear yn de Amerikaanske koloanjes.
Stasjon Akkrum
(Akm) Spoarstasjon Akkrum leit oan it spoar fan Swol nei Ljouwert. It stasjonsgebou waard set yn 1867 en it stasjon waard iepene op 1 septimber 1868. It earste stasjonsgebou wie fan it type "Wettersteat". It twadde en hjoeddeistich stasjonsgebou waard yn 1973 boud en waard ûntwurpen troch NS-arsjitekt yr. Cees Douma.
Yn septimber 2006 waard troch NS Vastgoed oankundige dat it hjoeddeiske gebou (út 1973) troch in feiling by iepenbiere ynskriuwing ferkocht wurde sil.
Netflix Albuquerque Studios
De Netflix Albuquerque Studios, foarhinne de Albuquerque Studios, binne in studiokompleks yn 'e stêd Albuquerque, yn 'e Amerikaanske steat Nij-Meksiko. It bedriuw waard yn 2007 oprjochte en kaam yn 2018 yn 'e hannen fan streamingtsjinst Netflix.
Skiednis
De Albuquerque Studios waarden yn 2007 oprjochte. It bedriuw fêstige him yn in nij, foar $91 miljoen boud kompleks yn 'e wyk Mesa del Sol fan 'e Amerikaanske sted Albuquerque (Nij-Meksiko), op 5650 University Bouevard SE. It studiokompleks krige bekendheid doe't it fan 2008 ôf brûkt waard foar de opnamen fan 'e súksesfolle misdiesearje Breaking Bad. De geografyske koördinaten dêr't Walter White, de haadpersoan út dy searje, yn 'e ôflevering Buried fan seizoen 5 syn jild bedobbet, ferwize eins, by wize fan inside joke, nei de lokaasje fan it studiokompleks.
Yn oktober 2018 waard bekendmakke dat de streamingtsjinst Netflix ûnderhannelings fierde oer de oername Albuquerque Studios. Dy oankeap waard op 15 oktober in feit. Neffens it Amerikaanske tydskrift Variety betelle Netflix foar it kompleks, dat neitiid omneamd waard ta de Netflix Albuquerque Studios, likernôch $30 miljoen. Neitiid waard fan it studiokompleks de haadlokaasje makke foar de opnamen fan 'e eigen film- en tillefyzjeproduksjes fan Netflix, de saneamde Netflix Originals.
Yn novimber 2020 kundige Netflix oan dat it backlot fan 'e Netflix Albuquerque Studios útwreide wurde soene mei 120 ha grûn. Ek soe it gebouwekompleks sels útwreide wurde. De nijbou sette yn maaie 2022 útein en sil nei ferwachting yn 2024 hielendal klear wêze. Tagelyk reservearre Netflix $1 miljard foar produksjes dy't yn it kompleks opnommen wurde soene.
Fasiliteiten
De Netflix Albuquerque Studios bestiene yn 2018 út acht mânske soundstages: fjouwer fan 1.650 m² en fjouwer fan 2.230 m²). In njoggende soundstage, dat tarist is mei in greenscreen, is lytser, mei in oerflak fan 280 m². Fierders omfetsje de Netflix Albuquerque Studios produksjeromten foar postproduksje, kantoaren foar film- en tillefyzjemakkers en in backlot foar opnamen yn 'e iepen loft.
Grutte Priis Formule 1 fan Sina 2011
Utslaggen fan de Grutte Priis Formule 1 fan Sina 2011 yn Shanghai op 17 april. It wie de tredde race fan 19 races fan de Formule 1 yn 2011. Hy waard op it Sirkwy fan Shanghai hâlden. De race waard hâlden oer 56 omgongen, op it 5,5 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 305 kilometer.
Netflix Albuquerque Studios
Films
In seleksje fan films dy't alteast foar in diel yn 'e Netflix Albuquerque Studios opnommen binne:
Hans Sebald Beham
thumb|Sebald Beham Hans Sebald Beham (Neurenberch, 1500 - Frankfurt am Main, 22 novimber 1550) wie in Dútsk keunstner dy't it bêst ta syn rjocht kaam as grafikus, mar ek houtfiker, skilder (fan miniaturen) wie. Hy heart ta de meast wichtige fan de saneamde "Lytse Masters", de groep fan Dútske printmakkers fan de generaasje nei Albrecht Dürer.
Netflix Albuquerque Studios
Tillefyzje
In seleksje fan tillefyzjesearjes dy't alteast foar in diel yn 'e Netflix Albuquerque Studios opnommen binne:
Tsjil
200px|thumb|right|Tsjil mei speaken
It Machtige Heapke
It Machtige Heapke (Russysk: Могучая Кучка, Mogoetsjaja koetsjka) ek wol De Fiif en It machtige Hanfol wie in selskip fan fiif wichtige Russyske komponisten om 1870 hinne:
De komponisten rjochten harren benammen op de Russyske folksmuzyk, dy't gaadlik wie út reden fan har tagonklikens (it selskip hie ommers mar in bytsje muzikale kennis) en troch it feit dat it tige oansleat by it nasjonalistysk tinken. Vooral Balakirev ferwurke in protte melodieën fan folkssankjes yn syn wurk.
De nuveraardige namme fan de groep ûntstie sa: yn 1867 wie der in konsert ûnder lieding fan Balakirev. In Vladimir Stassov brûkte de folgjende wurden yn syn resinsje:
"God jout, dat ús Slavyske gasten dit konsert noait ferjitte. Mei God jaan, dat hja foar altyd ûnthâlde, hoefolle poëzij, gefoel, talint en fakmanskip it lytse, mar machtige heapke fan Russyske komponisten ta harren foldwaan hat.
Ljochtread
Ljochtread is in kleur dy't yn 'e regel beskôge wurdt as in tint fan read, hoewol't it ek skoan trochgean kin foar in tint fan rôze. It kin omskreaun wurde as in nei salm niigjende kleur rôze. Ljochtread is likernôch 50% ljochter as (standert)read.
Sjoch ek
Shades of red
Mon Calamari
Mon Calamari (inkeltal idem) binne in fiktyf ras fan bûtenierdske wêzens út 'e Star Wars-franchise. Hja binne amfibysk, mei hannen dy't swimfluezzen tusken de fingers hawwe. De holle is grut yn ferhâlding ta it lichem, mei in hege foarholle en grutte fiskeftige eagen dy't leech oan 'e sydkanten fan 'e holle steane. Fanwegen dy posisjonearring fan 'e eagen moatte se har in bytsje fansiden draaie om dingen of persoanen te bestudearjen dy't rjocht foar harren steane. Mon Calamari geane op twa fuotten en hawwe in lingte fan likernôch 1.70 m. Harren hûdskleur is ornaris salmkleurich, mar der binne ek guon mei hûd mei in oare kleur, wêrûnder grien, dûnkerblau, ljochter blau en pears.
Mon Calamari binne fan natuere bewenners fan iggen en kusten, dy't it leafst deunby oerflaktewetter bliuwe. Se kinne ûnder wetter sykhelje en hawwe it fermogen om sûnder dûkerstaris oant in djipte fan likernôch 30 m te dûken. Se binne lânseigen op 'e planeet Mon Cala, dy't foar fierwei it grutste part út oseaan bestiet, en dy't se diele mei in oare yntelligint ras fan amfibyske bûtenierdske wêzens: de Quarren.
In jier nei't de boasaardige keizer Palpatine de Galaktyske Republyk ûnder fuotten helle, en it Galaktysk Keizerryk útrôp mei himsels as steatshaad, waard Mon Cala oanfallen troch Keizerlike troepen. Nettsjinsteande it besykjen fan 'e Mon Calamari om 'e frede te bewarjen, ferneatigen de Keizerlike troepen ferskaten fan harren driuwende stêden en waard de hiele befolking ta slaaf makke. Yn 'e Galaktyske Boargeroarloch keazen de ûntkommen ballingen dy't gearklofte wiene ta de Mon Calamari-Eksodusfloat de kant fan it Rebelleferbûn. Mei harren grutte Mon Calamari-krusers (eins omboude keapfardijskippen) wiene hja in grutte fersterking foar de rebellefloat. Ien fan harren, admiraal Gial Ackbar, waard neitiid ien fan 'e meast foaroansteande militêre lieders fan 'e rebellen en spile in wichtige rol yn 'e beslissende Slach by Endor. In oaren, admiraal Raddus, kaam foartiid om by it bemachtigjen fan 'e blaudrukken fan 'e Deadsstjer by de wraam op 'e planeet Scarif.
Keppelings om utens
List of Star Wars species (K–O)
De Haach-timpel
De De Haach-timpel (Ingelsk: The Hague Netherlands Temple) is de 114e timpel fan de Tsjerke fan Jezus Kristus fan de Hilligen fan de Lêste Dagen. De timpel stiet oan de Olijlaan yn Zoetermeer en wurdt brûkt troch it timpeldistrikt, dat Nederlân, Belgje en dielen fan Frankryk omfiemet. Under de timpel binne noch oare fasiliteiten lykas in parkeargaraazje en in distribúsjesintrum.
Skiednis Momoanen yn Nederlân
Yn 1841 kaam Orson Hyde, in lid fan it Kolleezje fan de Tolve Apostels, yn it ramt fan in tsjerkemissy nei Nederlân. Underweis nei Jeruzalim bleau er in lytse wike om hjir it evangeelje te bringen. It duorre lykwols noch oant 1861, doe't de earste sindelingen fan de Hilligen fan de Lêste Dagen nei Nederlân stjoerd waarden. Op 1 oktober 1861 waarden by Broeksterwâld de earste bekearlingen fan ús lân doopt. Dat wurdt dêr oan de Schwarzenbergloane mei it saneamde Bekearlingenmonumint betocht.