cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Wêr Bisto
Hitferrin
"Wêr Bisto" wie yn Nederlân en Flaanderen de earste (en oant no ta ienige) Fryske nûmer-1-hit ea. In Nije Dei fan De Kast út 1997 waard destiids fan it earste plak yn de Nederlânske Top 40 hâlden troch Barbie Girl fan Aqua. Nei in stadige start stiet Wêr Bisto yn Nederlân úteinlik seis wiken op 1 fan de Top 40. Yn de Mega Top 100 hat it nûmer in wike langer op dizze posysje stien.
Gewichtheffen op de Olympyske Simmerspullen 1932
De Olympyske Simmerspullen 1932, ek wol de Xe Olympiade neamd waarden yn 1932 yn Los Angeles, Feriene Steaten hâlden. It gewichtheffen waard hâlden yn it Olympic Auditorium.
Olympic Auditorium
It stadion waard yn 1924 boud en hie plak foar 15.300 taskôgers. Letter binne dielen út de film Rocky út 1976 filme yn dizze hal. Hjoed de dei is it stadion ek wol bekind as it Grand Olympic Auditorium.
Bath (Reimerswaal)
thumb|Bat thumb|Tsjerkje yn [[1964]] Bath is in buorskip yn de gemeente Reimerswaal, yn de Nederlânske provinsje Seelân. Bath hie yn 2004 sa’n 90 ynwenners.
John Watson (personaazje)
John Watson (útspr.: [ˈʤɔ.n ˈwɔtsən], likernôch " dzjôn ûòt -sun"), folút: John H. Watson, mar almeast oantsjut as dokter Watson, is in fiktyf personaazje út 'e Sherlock Homes-searje fan detektiveromans en -ferhalen fan 'e Britske skriuwer sir Arthur Conan Doyle. Watson is de fêste selskipsman fan 'e ferneamde privee-detektive Sherlock Holmes, en fungearret as dy syn hantlanger, klankboerd en biograaf. De ferhalen oer Holmes wurde ferteld yn it ik-perspektyf út 'e persoan fan Watson wei. As sadanich is er it alter ego fan syn geastlike heit Doyle.
Namme
Watson wurdt ornaris oantsjut as "dokter Watson", ek yn 'e Sherlock Homes-ferhalen. Syn foarnamme wurdt net mear as fjouwer kear brûkt. De earste kear is yn 'e ûndertitel fan 'e roman A Study in Scarlet, wêryn't sawol hy as Sherlock Holmes sels yntrodusearre wurde. Dy ûndertitel is: Being a reprint from the Reminiscences of John H. Watson, M.D., Late of the Army Medical Department ("In werprintinge fan 'e Oantinkens fan Dokter John H. Watson, Foarh. fan 'e Medyske Tsjinst fan it Leger"). It foarwurd fan 'e ferhalebondel His Last Bow is ûndertekene as "Dr. John H. Watson", en yn it koarte ferhaal The Problem of Thor Bridge is in pakketsje oan him adressearre as "Dr. John H. Watson". Yn The Man with the Twisted Lip neamt syn frou Mary him "James".
Dat lêste gefal is apart, mei't it yn tsjinspraak liket te wêzen mei de oare trije kearen, wêrby't de foarnamme as "John" jûn wurdt. Hoewol't de geastlike heit fan Watson, sir Arthur Conan Doyle, nea útlein hat wêr't de "H." foar stiet, spekulearre Dorothy L. Sayers dat Mary yn it lêste gefal in feringelsking fan Watson syn middelnamme bûkt hawwe kin as dy Hamish is. Dat is in Skotske namme, dy't eins al in feringelsking is fan Sheumais, de fokative foarm fan 'e Seumas, dat de Skotsk-Gaelyske foarm fan James is. David W. Merrell, dêrfoaroer, wie fan miening dat Mary mei de namme "James" hielendal net nei har man ferwiisde, mar de efternamme fan in tsjinstfeint neamde.
Ynspiraasje
Sir Arthur Conan Doyle basearre Watson nei alle gedachten op 'e ik-persoan en beskriuwer fan 'e aventoeren fan in oare privee-dektektive, C. Auguste Dupin (yntrodusearre yn 1841), waans geastlike heit de Amerikaanske auteur Edgar Allan Poe wie. Hoewol't de beskriuwer yn Poe syn ferhalen anonym bleau en benammen as trochjoulûk nei de lêzer fungearre, liet Doyle syn beskriuwer in aktive rol yn 'e ferhalen spylje en joech er him in namme. Yn 'e ierste rûge plotbeskriuwings wie dy namme "Ormond Sacker". Uteinlik keas Doyle lykwols foar "John Watson". Nei alle gedachten wie dy namme ynspirearre troch ien fan syn kollega's as dokter, dy't fan James Watson hiet.
Funksje
Dokter Watson fungearret yn alle Sherlock Homes-ferhalen op fjouwer nei as de ik-persoan en ferteller fan 'e aventoeren dêr't er him mei Sherlock Holmes yn bejout. Yn dy sin is Watson eins in alter ego foar de echte skriuwer fan 'e ferhalen, sir Arthur Conan Doyle, dy't ek dokter fan berop wie. Fia Watson kin Doyle syn eigen kommentaar jaan op 'e dingen dy't Holmes by de ein hat. Fierders is Watson fan belang as in persoan oan wa't de grutte detektive syn riddenearrings allegeduerigen útlizze moat, sadat er dêr mei-iens ek de lêzer dielgenoat fan makket. Itselde stramyn waard ek troch ferskate neifolgers fan Doyle brûkt en waard in fêst ûnderdiel fan it klassike detektiveferhaal. Dit type personaazje wurdt tsjintwurdich wol "de Watson" neamd.
Uterlik
Yn 'e Sherlock Homes-ferhalen fariëarret it uterlik fan Watson. As er yntrodusearre wurdt yn A Study in Scarlet, is er krekt werom út Afganistan en wurdt er beskreaun as "sa meager as barnhout en sa brún as in nút". Yn lettere ferhalen feroaret dat mei syn bleatstelling oan it Ingelske klimaat en syn foarderjende âldens. Yn 'e regel wurdt er ôfskildere sa't er yn lettere ferhalen foarsteld wurdt: in stevige man yn syn middeljierren, mei in grouwe hals, fjouwerkant kin en in snor. Dêrmei liket sir Arthur Conan Doyle wol in beskriuwing fan himsels te jaan.
Persoanlikheid
Dokter Watson is yntelligint, al mist er it briljante ynsjoch fan Sherlock Holmes. Hy wurdt foarsteld as it prototype fan 'e Fiktoriaanske hear en as in treflik dokter en sjirurch. As it om medyske saken giet, falt ek Holmes gauris werom op Watson syn ekspertize.
Fiktive biografy
Wannear't dokter Watson berne is, wurdt yn 'e Sherlock Homes-ferhalen net werjûn. Holmes-ekspêrs William S. Baring-Gould en Leslie S. Klinger rûze dat syn bertejier 1852 wêze moat, wylst June Thomson it hâldt op 1852 of 1953. Yn 'e roman A Study in Scarlet stelt Watson dat er "yn Ingelân kyn noch kúk" hat. Yn The Sign of the Four docht bliken dat er in âldere broer hie dy't oan 'e drank rekke en ferstoarn is. Sawol syn heit as syn broer hieten H. Watson, wêrby't de inisjaal fan 'e foarnamme deselde namme oanjout as Watson syn eigen, nea ferklearre middelnamme.
Neffens A Study in Scarlet folget Watson syn genêskundige oplieding yn it St Bartholomew's Hospital yn Londen en ûntfangt er syn bachelorgraad as "dokter" yn 1878 fan 'e Universiteit fan Londen. Neitiid wurket Watson in skoft yn it Netley Hospital en nimt dan tsjinst as legerdokter yn it Britske Leger. Dêr tsjinnet er by it 5e Rezjimint Noardumberlânske Fuseliers en letter by it 66e (Berkshire) Rezjimint Fuotfolk yn it Britsk-Yndysk Leger. Hy fjochtet yn 'e Twadde Britsk-Afgaanske Oarloch (1878-1880) en rekket yn july 1880 ferwûne yn 'e Slach by Maiwand. Hoewol't syn wûne op himsels net botte slim is, rekket er ynfektearre, wat liedt ta koarts en slimme sykte. Nei't Watson wat opbettere is, wurdt er sadwaande weromstjoerd nei Ingelân en kriget er earfol ûntslach. Mei't syn sûnens ferrinnewearre is, ûntfangt er as oarlochsfeteraan njoggen moannen lang in deistich pinsjoen fan 11 shillings en in sixpence.
Yn 1881 moetet Watson foar it earst Sherlock Holmes, mei wa't er yn 'e kunde brocht wurdt troch syn freon Stamford. Holmes, dy't krap by kas sit, siket ien mei wa't er syn appartemint op 221B Baker Street diele kin. Mei't Watson it ek net rom hat, liket him dat goed ta. De beide mannen beslute dat se mei inoar út 'e fuotten kinne, en Watson lûkt by Holmes yn.
Wannear't Watson koarte tiid letter de bûnte staasje fan eksintrike figueren opmerkt dy't Holmes besykje, leit dy him út dat er privee-detektive is en dat syn 'gasten' eins kliïnten binne. As Watson utering jout oan syn belangstelling, nûget Holmes him út en rin ris mei by syn earstfolgjende saak. Watson is djip ûnder de yndruk fan it skerpsinnich ynsjoch dêr't Holmes de saak mei oplost, mar as neitiid bliken docht dat de plysje fan Scotland Yard mei de ear strykt, is er poer. Holmes sels wurdt der oars noch oars fan, en as Watson him oanfiteret om in ferslach fan 'e saak te skriuwen en te publisearjen om buorkundich te meitsjen hoe't it echt om en ta gien is, wegeret er dat. Dêrop beslút Watson dat sels te dwaan en sa begjinne de detektiveferhalen fan Holmes en him. Meitiid reitsje hy en Holmes goed befreone.
Yn 'e roman The Sign of the Four, dy't spilet yn 1890, ferlovet Watson him mei Mary Morstan, in gûvernante, mei wa't er letter blykber trout, om't er ferhuzet út 221B Baker Street. Yn it ferhaal The Adventure of the Empty House, dat spilet yn 1894, liket in sydlingse ferwizing fan Watson nei "myn eigen drôve ferlies" derop te wizen dat Mary dan kommen is te ferstjerren. Dat wurdt letter befêstige as er wer by Holmes op 221B Baker Street ynlûkt. It hoe en wat fan 'e dea fan Mary wurdt nea fertsjutske. Yn The Adventure of the Blanched Soldier, dat spilet yn jannewaris 1903, is Holmes sels de ferteller en merkt er op dat "Watson my op dat stuit ferlitten hie foar in [nij] wiif". Dy twadde frou fan Watson wurdt lykwols nea by namme neamd of beskreaun.
Fertolkings yn film en op 'e tillefyzje
De rol fan dokter Watson is yn 'e mear as 250 film- en tillefyzjeproduksjes oer Sherlock Holmes spile troch in grut tal akteurs. Ien fan 'e bekendsten is Nigel Bruce, dy't de rol fan 1939 oant en mei 1946 fertolke yn fjirtjin Amerikaanske films mei as tsjinspiler Basil Rathbone as Holmes. James Mason spile de rol fan dokter Watson yn 'e film Murder by Decree (1978), en Ben Kingsley hie deselde rol yn 'e parody Without a Clue (1988). Yn 'e tillefyzjefilm Sherlock Holmes and the Leading Lady (1991) waard Watson spile troch Patrick Macnee.
Yn 'e Britske tillefyzjesearje Sherlock Holmes (1984-1994), mei Jeremy Brett as Holmes, waard de rol fan Watson spile troch David Burke (de earste beide seizoenen) en dêrnei troch Edward Hardwicke. In modernere werjefte fan it personaazje waard troch Jude Law opfierd yn 'e film Sherlock Holmes, út 2009, en it ferfolch dêrop, Sherlock Holmes: A Game of Shadows, út 2011. Martin Freeman spile Watson yn 'e moderne tiid yn 'e BBC-searje Sherlock (2010-2017). En yn 'e searje Elementary (2012-2019), dat krekt-en-gelyk nei de hjoeddeistige tiid helle is, wennet Holmes yn New York en wurdt er bystien troch in froulike dokter Joan Watson, spile troch Lucy Liu.
Popke Roorda
Popke Roorda wie neisiet fan in oansjenlik laach en wie yn 1468 grytman fan Idaarderadiel. Yn dy funksje regele hy op 2 augustus fan dat jier mei Popke Bruinsma, meirjochter in akte fan yndemniteit, jûn oan it kleaster Ealsum (ûnder Akkrum), foar it skjinmeitsjen fan de Keimpema-sylroede. By in yndeminiteitsbegjinsel wurdt bepaald dat fersekerden der finansjeel net op foarútgeane troch útkearde fergoedings.
Muorrefoskes
De Muorrefoskes (Lasiommata) binne in skaai yn de famylje fan de Sâneachflinters.
Gawege (Reimerswaal)
Gawege is in buorskip mei sa’n 75 ynwenners, yn de gemeente Reimerswaal yn de Nederlânske provinsje Seelân. It leit tusken de doarpen Krabbendijke en Waarde.
Ypk fan der Fear
Ypk fan der Fear (Sondel, 15 febrewaris 1908 - Feanwâlden, 3 juny 1983) wie in Frysk skriuwster.
Libben
Ypk fan der Fear wie in skriuwersnamme fan Lipkje Post-Beuckens, dy't ek skreau ûnder de namme Ella Wassenaar en fierder hat se har, benammen by har publikaasjes yn kranten en tydskriften, ek noch ferskûle efter `Frou X', `Gelke Meintsje' en `Beitske Bûterblom'. Se skreau ferskate Fryske boeken, en krige yn 1979 foar har histoaryske romans de Gysbert Japicxpriis. Nei har oplieding oan de kweekskoalle stie hja lange jierren foar de klasse. As proazaskriuwster publisearre hja it meast ûnder de skûlnamme Ypk fan der Fear, de famkesnamme fan har mem.
Yn al har wurk spylje froulju de haadrol en opfallend faak binne dat útsûnderlike figueren, soms miswoeksen en ferhûddûke, soms mei in ropping en besieling dy't mystike foarmen oannimt. Ypk fan der Fear skrille der net foar tebek om te rikken nei de sterkste ekstaze en de djipste fertwiveling. De kritisy priizgen de skriuwster om har moedich taasten nei wat gruts, hja hiene wurdearring foar har dryste konsepten, mar moasten wolris konstatearje, dat har macht oer taal en styl en har kompositoarysk fermogen net earlik foldwaande wiene om folslein slagge boeken ôf te leverjen. Dêrby hat hja ek wolris motiven en tema's oan wurk fan oaren ûntliend.
In tekoart oan behearsking, miskien in faai punt by har proaza, hat har as dichteresse fersen yn 'e pinne jûn fan in foar har tiid ûnbekende direktens en hertstochtlikens. As Ella Wassenaer brocht hja trije dichtbondels út. De eksperimintele dichters dy't yn Fryslân yn de jierren fyftich nei foaren kamen, beskôgen Ella Wassenaer as ien fan har en har earste bondel Reade runen is yn 1959 dan ek ferskynd as spesjaal nûmer fan it eksperimintele literêre tydskrift Quatrebras. Yn lêste bondel, dy't folle gewoaner is wat de foarmjouwing oanbelanget, publisearre Ella Wassenaer opfallend iepenhertige fersen, dêr't in sterke passy út sprekt.
Stêd-Niks
Sûnt 2018 leit Stêd-Niks yn de gemeente De Waadhoeke, dêrfoar lei de buorskip yn sawol de gritenij as de gemeente It Bilt. thumb|Alde skoalle oan de Nijebiltdyk yn Stêd-Niks thumb|Stêd-Niks fanôf de Schuringawei sjoen. De bebouwing fan Stêd-Niks leit oan de Nijebiltdyk en de Schuringawei. De buorskip bestiet út sa’n 66 adressen.
List fan planetoïden 301-400
Dit is in list fan planetoïden 301-400.
Argentynje
Argentynje of República Argentina (letterlik: "Argentynske Republyk"), is in lân yn Súd-Amearika. Argentynje is it twads grutste lân yn Súd-Amearika en it achste grutste lân fan de wrâld.
Lânskip
Argentynje is fan noard nei súd hast 3.700 km lang en likernôch 1.400 km fan east nei west. De haadstêd is Buenos Aires, ien fan de grutste stêden op 'e wrâld, oan de eastkust. It lân leit tusken de Andes berchrige yn it westen en yn it easten de súdlike Atlantyske Oseaan. It lân grinzget oan Paraguay en Bolivia yn it noarden, Brazylje en Urûguay yn it noardeasten, Sily leit west en eastlik fan Argentynje. It regear fan Argentynje hat besocht en besiket noch hieltyd de macht oer de Britske Falklâneilannen (Spaansk: Islas Malvinas) en de Súd-Geörgje en de Súdlike Sandwicheilannen te krijen.
Cerro Aconcagua, is mei in hichte fan 6960 meter de heechste berch fan noard en súd-Amearika. De wichtichste rivieren binne de Rio de la Plata, de Paraguay, Bermejo, Kolorada, Urûguay en de grutste rivier is de Parana.
Stêden en stêdekloften
right|200px|thumb|Oroño Singel, Rosario. right|200px|thumb|Salta. Yn 2005 wienen neikommende stêden en stêdekloften de fyftjin grutste yn Argentynje:
Skiednis
De namme Argentynje komt fan it Latynske argentum (sulver), neffens in Spaanske ekspedysje hie it gebiet sulver.
It âldste fynst fan oanwêzigens fan minsken is fûn yn Patagoanje (Piedra Museo, Santa Cruz), mear as 13.000 jier âld. Yn 1480 ferôvere it Inka Ryk it noardwesten fan Argentynje, dat dernei in part fan it ryk wie.
De Spanjerts ûntdutsen Argentynje yn 1502. De stêd Buenos Aires is stifte yn 1580, Viceroyalty of the Río de la Plata yn 1776. Yn 1806 en 1807 besocht Grut-Brittanje de macht fan de Spanjerts oer te nimmen, mar it folk befjochte de Britten en slagge. Op 25 maaie 1810 nei de delfal fan Napoleon, setten de pommeranten fan Buenos Aires útein mei it Earste Regear Jûnta. Op 9 july 1816 waard de ûnôfhinklikens fan Spanje útroppen. Sintralisten en federale groepen (Spaansk: Unitarios and Federales) hienen in kriich oant yn 1853 it útstel fan 'e grûnwet akseptearre waard.
Polityk
thumb|340px|Provinsjes fan Argentynje De Argentynske grûnwet fan 1853 (wersjoen yn 1994), betsjut in skieding fan machten (Trias Politika) tusken útfierende, wetjouwende en rjochtsprekkende macht, sawol lanlik as provinsjaal. De presidint en vise-presidint wurde direkt keazen foar in rite fan fjouwer jier. Beide kinne maksimaal foar twa riten tsjinje, mar harren nei in skoft fan op syn minst 1 amtsperioade werkiesber stelle foar in tredde perioade. De presidint beneamt de ministers. De grûnwet jout him aardich wat macht mei in dûbelfunksje as steats en regearslieder. Hy hat û.ô de mooglikheid yn "driuwende en needsaaklike" situaasjes presidinsjele dekreten út te feardigjen en in feto tsjin ûnderdielen út te sprekken.
It Argentynsk parlemint (Nasjonaal Kongres/Congreso Nacional) hat in Senaat (Senado) mei 72 sitten en in Keamer mei Fertsjinwurdigers (Cámara de Diputados) mei 257 sitten. Sûnt 2001 wurde de senatoaren direkt keazen, wêrby't eltse provinsje, de federale haadstêd ynbegrepen, fertsjintwurdige wurdt troch trije senatoaren. Senatoaren sitte seis jier, fertsjinwurdigers fjouwer jier. Eltse twa jier wurde der ferkiezings hâlden foar in tredde fan de senaat en de helte fan de fertsjinwurdigerssitten.
Bestjoerlike ôfdielings
Argentynje is opdield yn 23 provinsjes (provincias; singular: provincia), en ien autonome stêd (yn it generaal ferneamd as capital federal):
Befolking
Likernôch 39 miljoen minsken libje yn Argentynje. Spaansk is de wichtichste taal, mar der is likegoed in ferskaat oan talen. Guon dêr fan binne Gûarany, Mapudungum en Kuechûa en yn Patagoanje binne sels in tal Welsk praters.
Ekonomy
In grut tal natoerlike helpboarnen dogge Argentynje fertuten, elkenien kin skriuwe en ek de kombinaasje fan yndustry en lânbou soarget derfoar dat Argentynje in ekportlân is. Om 1980 hinne hie Argentynje in waaksende ynternasjonale skuld. As it regear jild nedich hie, liet hja ienfâldich nije pesos printsje. Dêrtroch skêt de ynflaasje rap omheech oant likernôch 200% en de produksje stoarte yn troch min behear en korrupsje. Om eat tsjin de ekonoamyske krisis te dwaan, kaam it regear ta it beslút him yn te setten foar de frije hannel, deregulearring en privatisearring. Yn 1991 fûn in radikale monetêre werfoarming plak, dy't de wearde fan de peso ferbûn oan de Amerikaanske dollar en de jildwaakst beheinde ta de waakst fan de nasjonale reserves.
Dy herfoarmings hawwe fertuten dien. De ynflaasje gie omleech en it bruto nasjonaal produkt waakste. Mar oare neikommende ekonomyske krisissen yn Meksiko, Aazje, Ruslân en Brazylje laten ta in gruttere ekonoamyske delgong nei 1999. It regear gie oer ta it ferheegjen fan de belêstings en besocht minder út te jaan mei as doel it lytser meitsjen fan it begruttingstekoart, dat woeksen wie ta in 2,5% fan it bruto nasjonaal produkt yn 1999. Ynlânske en ynternasjonale ynfestearders wienen der net wis fan oft it regear de skulden wol betelje koe en de fêste wikselkoers tusken de peso en de US-dollar wol oan koe.
Yn 2001 wie it noch minder steld mei de situaasje troch in waakst fan it tal obligaasjes, it opnimmen fan in soad jild by banken en in fierdere delgong yn it konsuminten- en produsintenbetrouwen. Pogingen fan it regear om in slútende begrutting te meitsjen om sa ta it stabilisearjen fan it banksysteem te kommen en ekonomyske waakst werom te krijen, hie net al tefolle opsmiten. De nij-keazen presidint Eduardo Duhalde wist fan it Ynternasjonale Monetêr Fûns 20 miljard dollar te lienen, mar fierdere konsekwinsjes hienen der net west. Yn jannewaris 2002 waard de peso loskeppele fan de dollar.
Ferfier
It treinnetwurk wie ien fan de grutste op 'e wrâld, mei mear as 40.000 kilometer spoar. Nei desennia fan minne tsjinsten en mei likemin ûnderhâld, kaam der in ein oan it iepenbear ferfier. Yn 1992 is de trein organisaasje privatisearre, en tûzenen kilometers spoar wurde reparearrre. Op dit stuit ride der wer treinen tusken ferskate stêden.
It lân hat likernôch 3.000 kilometer wetterrûtes, meast nijsgjirrich binne de Río de la Plata, Paraná, Urûguay en Paraguay rivieren.
Akademy Vredeman de Vries
Akademy Vredeman de Vries, of Academie voor Beeldend Kunstonderwijs "Vredeman de Vries", wie in keunstakademy yn Ljouwert.
Yn 1951 waard yn Ljouwert de Fryske keunstambachtsskoalle oprjochte dêr't amateurs tekenjen, skilderjen en keunstbeskôging folgje koenen. Dochs bestie de winsk om in profesjonele keunstoplieding te hawwen. De stifting Vredeman de Vries, ferneamd nei de Ljouwerter arsjitekt Hans Vredeman de Vries, naam dêrom de taak fan de St. Friese Kunstnijverheidsschool oer. De earste lessen fan de 'Akademy foar Byldzjend Keunstûnderwiis waarden yn 1958 jûn. In eigen gebou hiene hja noch net, lesjaan barde yn it earstoan yn de jûnsoeren yn de famkes-hbs. In jier letter setten 23 learlingen offisjeel útein mei de earste trijejierrige oplieding. Yn 1962 krige de skoalle de ryksgoedkar en sûnt waard de skoalle mei troch it ryk betelle. Yn 1972 waard de stichting opheft en kaam de skoalle op 'e noed fan de gemeente Ljouwert. Oant begjin jierren '80 waard lesjûn op trije lokaasjes (Dimpte Keizersgrêft, de Tunen en oan de Foarstreek), letter ferhuze de skoalle nei de Eastersingel.
Klaus Ebner
thumb|200px|right|Klaus Ebner (2007) Klaus Ebner (Wenen, 8 augustus 1964) is in Eastenryksk skriuwer, dichter en oersetter. Hy skriuwt poëzy yn it Dútsk en Katalaansk.
Akademy Vredeman de Vries
Yn 1986 gong de oplieding op yn de Noardlike Hegeskoalle Ljouwert en yn 1989 waard yn in hearenakkoart tusken de kommissarissen fan Fryslân en Grinslân (Wiegel en (Vonhoff) oerienkaam dat de keunstfakopliedingen ferhúzje soenen fan Ljouwert nei Grins. Dat betsjutte de ein fan de Akademy Vredeman de Vries, dy't yn 1992 tichtgie.
Die Hard (film)
Die Hard is in Amerikaanske aksjefilm út 1988 ûnder rezjy fan John McTiernan, mei yn 'e haadrollen Bruce Willis en Alan Rickman. De titel hat de letterlike betsjutting fan "ien dy't dreech stjert", wat yn dit gefal yndie sa opfet wurde kin, hoewol't der ornaris yn 'e figuerlike sin in "taaienien" mei bedoeld wurdt.
It ferhaal giet oer de New Yorkske plysjeman John McClane, dy't mei de kryst yn Los Angeles arrivearret om 'e feestdagen mei syn bern en syn fan him ferfrjemde frou Holly troch te bringen. As er Holly ôfhellet fan 'e krystfiering op har wurk, wurdt it gebou, krekt as hy dêr is, ynnommen troch in groep Dútske kriminelen û.l.f. Hans Gruber, dy't de oanwêzigen yn gizeling nimme. Inkeld McClane bliuwt op frije fuotten. Neitiid moat er sjen om Gruber-en-dy tsjin te hâlden.
Die Hard krige fan 'e filmkritisy oer it algemien positive resinsjes en wie yn 'e bioskopen in kommersjeel súkses. De film wurdt tsjintwurdich yn 'e regel beskôge as ien fan 'e bêste aksjefilms aller tiden. It súkses joech oanlieding ta it ûntstean fan 'e Die Hard-mediafranchise, mei fjouwer ferfolchfilms en adaptaasjes ta oare media. It direkte ferfolch wie Die Hard 2, dat útkaam yn 1990.
Plot
Op krystjûn arrivearret John McClane, in resjersjeur fan it New York Police Department, yn Los Angeles. Syn doel is om him te fermoedsoenjen mei syn fan him ferfrjemde rekke frou Holly en om dêrnei de kryst en âld en nij mei har en harren lytse bern Lucy en John jr. troch te bringen. Holly is in healjier earder nei Los Angeles ferfearn foar har wurk, om't se dêr promoasje meitsje koe yn it Japanske bedriuw dêr't se foar wurket, de Nakatomi Corporation. McClane gokte derop dat it neat wurde soe, mar hy wie mis, en no hat er mei syn dwersens syn houlik suver om hals brocht. Hy wurdt op 'e Ynternasjonale Lofthaven fan Los Angeles ôfhelle troch Argyle, de jonge, swarte sjauffeur fan in limûsine dy't stjoerd is troch Holly har baas, Joseph Takagi.
Argyle riidt McClane nei de Nakatomi Tower, de wolkekliuwer dy't de Nakatomi Corporation yn Los Angeles sette lit, wêrfan't de boppeste ferdjippings noch yn oanbou binne. Om't McClane net krekt wit hoe't er troch Holly ferwolkomme wurde sil, praat er mei Argyle ôf dat er syn bagaazje yn 'e limûsine efterlit, en dat Argyle neier berjocht fan him ôfwachtet yn 'e parkearkelder ûnder de wolkekliuwer. McClane wurdt nei de 30e ferdjipping ta stjoerd, dêr't in krystfiering geande is fan it management fan it bedriuw. Holly ûnthellet him ferrast mar freonlik, mar sy en McClane krije al rillegau wer rûzje. Wylst McClane him wat opfrist, docht er de skuon en de sokken út, om't er yn it fleantúch in mei-reizger troffen hat neffens wa't it ta in 'fûst' opkrôljen fan 'e teannen it bêste middel tsjin jetlag is.
Krekt op dat stuit kringt in swierbewapene binde fan Dútske kriminelen de wolkekliuwer binnen. De groep stiet ûnder lieding fan Hans Gruber en omfiemet fierders Karl, Tony, Franco, Theo, Alexander, Marco, Kristoff, Eddie, Uli, Heinrich, Fritz en James. Se fermoardzje de portier en in befeiligingsman, slute it gebou hermetysk ôf en nimme de likernôch tritich feestfierders yn gizeling. McClane wit as iennichste oan finzennimming te ûntkommen troch op 'e tiid út te naaien, mar hy is op bleate fuotten en inkeld klaaid yn in broek en in himd. Underwilens hat Argyle, yn 'e parkearkelder, efteryn syn limûsine plaknommen om nei de ynboude tillefyzje te sjen. Hy hat boppedat de muzyk lûd oan en sjocht en heart sadwaande neat fan 'e hiele ynname fan it gebou.
Gruber nimt Takagi apart en leit him út dat hy en syn mannen gjin terroristen binne, mar dat se it ynstee foarsjoen hawwe op 'e $640 miljoen oan ferhannelbere obligaasjes dy't yn 'e klûs fan 'e Nakatomi Tower lizze. Dy klûs is beskoattele mei sân ûnderskate slotten: fjouwer digitalen, twa meganysken en in elektro-magnetysken-ien. Gruber wol fan Takagi de wachtwurden foar de digitale slotten hawwe. As Takagi antwurdet dat er dy net jaan kin om't er dy ynformaasje simpelwei net hat, sjit Gruber him dea. McClane, dy't fan in sideplak ôf it petear yn 'e rekken hâldt, makket dat er fuortkomt en ferriedt himsels dêrby op in hier nei troch leven te meitsjen.
Neitiid giet Theo, in hacker, oan 'e gong giet mei it iepenjen fan 'e klûs. McClane lûkt him werom nei de boppeste ferdjippings fan it gebou, dy't noch yn oanbou binne. Hy piniget himsels mei skuldgefoelens oer de dea fan Takagi oant er syn gedachten in brûkberder kant út twingt. Hy lit in brânalaarm ôfgean om 'e oandacht fan 'e plysje te lûken, mar Gruber lit ien fan syn mannen it alaarmnûmer opskilje om út te lizzen dat it falsk alaarm is. Gruber hat no lykwols al foar it ferstân dat der noch immen yn it gebou frij omrint. Oan 'e hân fan 'e ferdjipping dêr't it brânalaarm ôfgien is, bepaalt er McClane syn posysje en stjoert dan ien fan syn mannen, Tony, om him út 'e ljochten te helpen. By de fjochtpartij dy't folget, rûgelje McClane en Tony tegearre by in trep del en brekt Tony syn nekke. McClane nimt him syn portofoan, mitrailleur en munysje ôf, mar syn skuon binne him spitigernôch ferskate maten te lyts. Hy stjoert Tony yn 'e lift werom nei ûnderen en riidt sels op it dak fan 'e lift mei, sadat er de reäksjes fan Gruber en de oaren sjen en hearre kin. Sa kriget er in idee oer mei hoefolle oft syn tsjinstanners binne en hoe't se hjitte.
McClane set nei it dak fan 'e wolkekliuwer ta, om't er dêrwei it bêste berik hat, en besiket dan mei de bútmakke portofoan kontakt op te nimmen mei it Los Angeles Police Department (LAPD). Dat slagget, mar fanwegen it eardere falsk alaarm op deselde lokaasje, mient de pleatlike plysje dat se mei in ferfelende grapmakker te krijen hawwe. Pas as Gruber Karl, de broer fan Tony, mei twa oaren fan syn trewanten nei it dak stjoert en McClane syn wanhopige pleidoai ôfbrutsen wurdt troch skotten, beslút men yn 'e meldkeamer fan 'e plysje om immen te stjoeren om it spul te hifkjen. Mei muoite wit McClane it dak te ûntflechtsjen. Fan in legere ferdjipping ôf sjocht er letter brigadier Al Powell yn syn plysje-auto it plein foar de wolkekliuwer opriden. Powell stapt út, sjocht om him hinne en bejout him nei de lobby, dêr't er in petear hat mei de portier (eins Eddie, ien fan Gruber syn mannen). Om't er neat nuvers gewaarwurdt, giet er werom nei syn auto.
Underwilens is McClane folge troch Heinrich en Marco. Dy beiden komme him oer it mad, mar hy wit harren te deadzjen. As er sjocht dat Powell wer fuort sil, brekt er in rút en smyt it lyk fan Marco boppe-op 'e motorkap fan 'e plysje-auto. De oare kriminelen iepenje dêrop fuortendaliks it fjoer op Powell om him út te skeakeljen, mar dy wit mei in wylde rit yn 'e efterút te ûntkommen út harren skotfjild en romt de help yn fan it LAPD. De plysje tsjocht mei mannemacht út en stelt in belegering fan 'e wolkekliuwer yn. McClane treft yn 'e bútmakke tas fan Heinrich C-4-eksplosiven en ûntstekkers oan. Dêrmei bringt er Gruber in gefoelige tik ta, want dy moat de ûntstekkers noch brûke en wol se beslist weromhawwe. De egoïstyske ferslachjouwer Richard Thornburg heart op 'e plysje-radio fan 'e opskuor by de Nakatomi Tower en bejout him dêrhinne mei in kameraploech. As de normale tillefyzjeprogrammearring ûnderbrutsen wurdt troch syn nijsreportaazje, kriget Argyle, dy't noch altyd sûnder euvelmoed yn syn limûsine yn 'e parkearkelder ûnder it gebou sit, foar it earst troch dat der wat mis is.
McClane hâldt fia de portofoan kontakt mei Powell, mar se kinne net frijút prate, mei't Gruber en syn mannen al harren petearen ôfharkje. McClane hâldt dêrom syn identiteit geheim, hoewol't Powell him oan syn praat weromken as in kollega-plysjeman. De ynkompetinte ûnderkommissaris Dwayne T. Robinson nimt de lieding oer de plysje-operaasje oer en beslút in wraam op it gebou te dwaan. It spesjalistyske SWAT-arrestaasjeteam dat er derop útstjoert, wurdt lykwols delmeand troch Gruber syn mannen, en as er in pânserfiertúch foarút stjoerd, brûke James en Alexander anty-tankraketten om it op te blazen. By wize fan ferjilding smyt McClane syn bútmakke eksplosiven mei in kompjûtermonitor as provisoaryske ûntstekking yn in liftskacht. Dat resultearret yn in reuseftige eksploazje dêr't James en Alexander by omkomme. Neitiid nimt Gruber kontakt op mei Robinson en docht himsels mei opsetsin foar as terrorist troch by wize fan ôfliedingsmaneuver de frijlitting fan oare terroristen yn Noard-Ierlân, Kanada en Sry Lanka te easkjen.
Holly hat ûnderwilens de flater begien om oan har ûnbetroubere, kokaïnesnuvende kollega Harry Ellis te fertellen dat de keardel dy't de kriminelen sa dwers sit, har man John McClane is. Ellis beslút dat McClane harren allegearre de dea ynjeie sil as er sa trochgiet. Mei't er yn syn eigen fantasij witwat mânsk is (hoewol't eins neat foarstelt), stapt er nei Gruber ta, dy't er wysmakket dat hy wit wa't de dwersbongel is, nammentlik syn freon John McClane, en dat er him safier krije kin dat er him oerjout. McClane, dy't wol foar it ferstân hat dat Gruber him deameitsje sil as er him oerjout, wegeret mei te wurkjen oan Ellis syn plantsje en smeket de man om Gruber te fertellen dat se inoar amper kenne. Mar Ellis, dy't smoarfol mispleatst selsfertrouwen sit, hâldt oan it lêst ta fol en wurdt troch Gruber deasketten. Troch Ellis syn stunt wit Gruber no wa't er foar him hat, en Thornburg, dy't harren petearen ôfharket, wit dat ek. Syn assistinte spoart Holly har adres op, dêr't Thornburg him hinne hastiget om mar as earste de meast sensasjonele nijsreportaazje meitsje te kinnen.
Gruber moat beslist de ûntstekkers weromhawwe om't hy en syn mannen it meastepart fan harren eksplosiven oanbrocht hawwe ûnder it dak fan 'e wolkekliuwer. As er dy springstofladings ynspektearret, komt McClane him oer it mad, mar Gruber beart dat er in ûntsnapte gizelder is oant McClane him bewapenet mei syn eigen pistoal: dan besiket er McClane dea te sjitten. Mar McClane, dy't ek net gek is, hat him in leech pistoal jûn om him te hifkjen. Gruber wit te ûntkommen as Karl, Franco en Fritz arrivearje en McClane ûnder fjoer nimme. Gruber en Karl efterfolgje him dêrnei troch de kantoarromtes fan it gebou. Mei't Gruber sjoen hat dat McClane op bleate fuotten is, hjit er Karl om alle ruten stikken te sjitten, sadat de flier besiedde komt te lizzen mei glêsskerven. McClane wit te ûntkommen, mar hy snijt himsels dêrby raar yn 'e soallen. Ek ferliest er de tas mei de ûntstekkers, dy't Gruber weromfynt. Mei ferromming stelt dyselde fêst dat syn plan no wer fierder kin.
Wylst McClane him yn in wc-romte by de waskbak de stikken glês út 'e fuotten hellet en syn wûnen ferbynt mei syn smoarge himd, wurdt bûtendoar de lieding oer de belegering fan it gebou oernommen troch twa FBI-aginten, in blanken en in swartenien, dy't allebeide Johnson hjitte. Theo hat ûnderwilens de seis digitale en meganyske slotten fan 'e klûs brutsen, mar it lêste, elektro-magnetyske slot kin er neat mei wurde. Gruber, dy't op 'e hichte is fan it draaiboek fan 'e FBI yn it gefal fan in gizeling, sit der net oer yn. Krekt sa't er al tocht hie, is ien fan 'e earste dingen dy't de beide Johnsons dogge it ôfsluten fan 'e elektrisiteit nei de Nakatomi Tower. Dat stelt it elektro-magnetyske slot bûten wurking, wêrnei't Gruber en Theo de klûs binnenkuierje en de weardepapierren meinimme kinne.
Gruber nimt kontakt op mei de FBI en easket in helikopter foar him en syn mannen sadat se har mei de gizelders nei de lofthaven bejaan kinne, dêr't in fleantúch foar harren klearset wurde moat om har nei it bûtenlân te bringen. De Johnsons sizze ta sa'n helikopter te stjoeren, mar litte ynstee in gefjochtshelikopter komme. Ynstee fan 'e terroristen fan it dak fan 'e wolkekliuwer op te pikken, binne se fan doel om 'e terroristen mei grou geweld te fermoardzjen. Se ferwachtsje dat dêrby ek likernôch 20% fan 'e gizelders omkomme sil, mar dat fine se in hiel reedlik persintaazje. Gruber-en-dy binne ûnderwilens fan doel om inkeld de gizelders op it dak te setten, en as de helikopter lânet it dak mei helikopter en al op te blazen, om sa harren eigen dea yn sêne te setten. McClane, dy't weromgien is nei it dak om út te sykjen wat Gruber dêr útheefde doe't er him dêr trof, ûntdekt de eksplosiven. Underwilens is Thornburg troch Holly har húshâldster Paulina te yntimidearjen yn har hûs binnenkrongen, dêr't er har lytse bern fan bêd helle hat om harren te ynterviewen foar syn reportaazje oer John McClane. As dat stikje útstjoerd wurdt, ûntdekt Gruber foar it earst dat Holly, dy't op har wurk har famkesnamme Gennero brûkt, McClane syn frou is.
De kriminelen stjoere de gizelders, útsein Holly, dy't Gruber no by him hâldt, nei it dak ta. McClane set harren efternei, ferslacht Karl en deadet Uli. Dêrnei besiket er de gizelders te bepraten om wer nei ûnderen te gean. As dat in diskusjepunt driget te wurden, sjit er mei syn bútmakke mitrailleur yn 'e loft om 'e gizelders nei ûnderen ta te driuwen. Dat slagget, mar Johnson en Johnson, yn 'e helikopter, sjogge him no oan foar ien fan 'e terroristen, en nimme him ûnder fjoer. As Gruber heart dat de gizelders wer nei ûnderen komme, blaast er fuortendaliks it dak op. McClane ûntkomt op spektakulêre wize troch by de wolkekliuwer del te springen mei in brânslang om 'e mul bûn en in stik of tsien ferdjippings leger in rút te brekken om wer nei binnen te kommen. De helikopter fan 'e FBI-mannen, dy't te leech boppe it dak hong, wurdt troch de ûntploffing lykwols ferneatige. Underwilens set Theo yn 'e parkearkelder in ambulânse klear dy't Gruber en syn mannen as ûntsnappingsfiertúch brûke wolle. Dat is lykwols bûten Argyle rekkene, dy't mei syn limûsine op 'e ambulânse ynriidt en dêrnei in fersufte Theo bewusteleas slacht.
In wurch striden McClane treft, nei't er Kristoff bûten gefjocht steld hat, Holly as gizelster fan Gruber en Eddie oan. Op syn fraach wêrom't de gizelders no eins dea moasten, antwurdet Gruber dat men ienfâldichwei ferdwine kin as men $600 stelt. As men lykwols $600 miljoen stelt, komme der minsken efter jin oan dy't trochgeane oant se jin opspoard hawwe, òf it moat wêze dat se miene dat jin al dea binne. McClane beart dat er him oerjaan wol, lit syn mitrailleur falle, en docht de hannen omheech. Hy hat lykwols mei duct tape in pistoal tusken syn skouderblêden fêstmakke, en as Gruber ôflaat rekket, skuort er dat te foarskyn, ferwûnet Gruber en sjit Eddie dea. Gruber falt troch in finster, mar rêdt himsels troch Holly har pols beet te hâlden. McClane makket it bantsje fan har polshorloazje los, dêr't Gruber gryp op hat, wylst Gruber risselwearret om him dea te sjitten. It bantsje komt it earst los en Gruber falt te pletter. Neitiid wurde de oerlibjende kriminelen arrestearre troch de plysje, wylst de gizelders opfongen wurde.
McClane en Holly ferlitte tegearre de wolkekliuwer en wurde bûtendoar opwachte troch ûnderkommissaris Robinson, dy't McClane ferwiten begjint te meitsjen. In konfrontaasje tusken de beide mannen wurdt lykwols foarkomd as Karl, dy't him foardocht as ien fan 'e gizelders, ynienen in fjoerwapen foar it ljocht hellet en McClane deasjitte wol út wraak foar de dea fan syn broer Tony. McClane wurdt rêden troch Powell, dy't Karl deasjit. Fuort dêrnei stapt Thornburg mei in mikrofoan op McClane en Holly ta, mar Holly, dy't him weromken as de ferslachjouwer dy't har hûs ynkrongen en har bern foar syn eigen gewin misbrûkt hat, huft him yn it gesicht en slacht him dêrby twa tosken út 'e mûle. Neitiid nimme McClane en Holly alhiel mei-inoar fermoedsoene plak yn 'e limûsine fan Argyle, dy't harren nei hûs ta bringe sil.
Produksje
Die Hard waard basearre op 'e roman Nothing Lasts Forever, fan Roderick Thorp, út 1979. Dat boek wie in ferfolch op The Detective, út 1966, dêr't yn 1968 in ferfilming fan útkaam mei deselde titel. Yn dy súksesfolle film waard de haadrol spile troch Frank Sinatra. Dêrfandinne dat de makkers fan Die Hard kontraktueel ferplichte wiene om 'e haadrol yn harren film earst oan Sinatra oan te bieden. Mei't dy begjin 1980-er jierren al yn 'e santich wie, sloech er it oanbod ôf.
Neitiid waard it senario dat Jeb Stuart en Steven E. de Souza op basis fan Nothing Lasts Forever skreaun hiene, foarlein oan ferskate akteurs, ûnder wa Sylvester Stallone, Harrison Ford, Don Johnson, Richard Gere, Clint Eastwood en Burt Reynolds, dy't de rol fan John McClane lykwols allegear ôfsloegen. Uteinlik waard de rol, fierhinne op basis fan syn populariteit as haadpersoan yn 'e detektivesearje Moonlighting, oanbean oan Bruce Willis. Hoewol't dy mar ien ridlik súksesfolle eardere film op syn konto hie, betong er in salaris fan $5 miljoen, in bedrach dat normaal inkeld oan 'e grutste filmstjerren taparte waard.
Die Hard waard regissearre troch John McTiernan, foar wa't it de trêde film wie, nei Nomads (1986) en Predator (1987). As produsinten wiene Lawrence Gordon en Joel Silver by it projekt belutsen foar de filmstudio's Gordon Company en Silver Pictures. Foar de film wie in budget beskikber fan $28 miljoen. De kamerarezjy wie yn 'e hannen fan 'e Nederlânske sinematograaf Jan de Bont, wylst de filmmuzyk fersoarge waard troch Michael Kamen.
Yn it oarspronklike skript fûn de gizeling yn 'e wolkekliuwer plak oer in tiidsspanne fan trije dagen, mar McTiernan waard ynspirearre troch it toanielstik A Midsummer Night's Dream fan William Shakespeare om it hiele ferhaal plakfine te litten yn ien nacht. It personaazje fan John McClane waard pas healwei de produksje hielendal útwurke, doe't McTiernan en Willis besleaten dat de plysjeman ien is dy't himsels net bot lije mei. Oarspronklik soene de gizelnimmers terroristen mei in politike aginda wêze, mar McTiernan besleat om der sljochtwei dieven fan te meitsjen dy't harren foardogge as terroristen om 'e autoriteiten op in dwaalspoar te setten. As der oer Die Hard sprutsen of skreaun wurdt, sjocht men gauris dat Hans Gruber en syn mannen oantsjut wurde as Eastdútsers, hoewol't yn 'e film dúdlik neamd wurdt dat Gruber in Westdútser is.
Opnamen
De opnamen foar Die Hard fûnen plak yn 'e winter fan 1987 op 1988. It haadkertier fan filmstudio 20th Century Fox, oan Fox Plaza yn Century City, in wyk fan Los Angeles, die tsjinst as de Nakatomi Tower. Dat gebou wie op dat stuit echt noch yn oanbou, en it wie it idee fan produksje-ûntwerper Jackson De Govia om it te brûken foar de opnamen fan Die Hard. De sêne wêryn't in pânserfiertúch fan 'e plysje de reling fan in trep foar de yngong fan 'e wolkekliuwer stikken riidt, wie it resultaat fan ûnderhannelings mei de direksje fan 20th Century Fox dy't moannen duorre hiene. De sêne wêryn't McClane yn in liftskacht by in fentilaasjekanaal lâns falt dêr't er nei rikt en him dan oan in legere iepening fêstgrypt om syn fal te brekken, wie eins in echte misgryp fan 'e stunt double fan Bruce Willis, dy't regisseur John McTiernan en filmeditor Frank J. Urioste yn 'e film besleaten op te nimmen.
Foar Alan Rickman, dy't Hans Gruber spile, wie it syn earste filmrol. De sêne wêryn't Gruber en McClane inoar moetsje en Gruber beart in ûntsnapte gizelder te wêzen, siet earst hielendal net yn 'e film, en waard der pas ynskreaun doe't bliken die dat de Ingelsman Rickman yn in suver net fan echt te ûnderskieden Amerikaansk-Ingelsk aksint prate koe. Foar syn stjersêne foel Rickman 21 m omleech op in sêft oerflak mei in green screen, dêr't letter de eftergrûn fan it útsjoch út in wolkekliuwer ûnder plakt waard. It shot dat foar de film brûkt waard, wie de earste take; om't Rickman mei opsetsin earder falle litten waard as mei him ôfpraat wie, is de útdrukking fan eangst op syn gesicht echt.
Distribúsje
De distribúsje fan Die Hard waard fersoarge troch 20th Century Fox. De film gie op 12 july 1988 yn Los Angeles yn premiêre, en iepene dêrnei op 15 july yn 'e Amerikaanske bioskopen.
It byhearrende soundtrackalbum ferskynde pas yn febrewaris 2002 by platemaatskippij Varèse Sarabande, mar inkeld yn in beheinde oplaach fan 3.000 eksimplaren. Yn novimber 2011 waard it op 'e nij útbrocht by La-La Land Records, diskear yn in oplaach fan 3.500 eksimplaren.
Untfangst
Op 'e webside Rotten Tomatoes, dy't resinsjes sammelet, hat Die Hard in heech goedkarringspersintaazje fan 92%, basearre op 64 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: "[De] withoefolle imitaasjes (en ferfolchfilms) binne nea sels mar yn 'e buert kommen fan 'e strak lutsen spanning fan [dizze] ultime krystaksjeklassiker." Op Metacritic, de wichtichste konkurrint fan Rotten Tomatoes, behellet Die Hard in goedkarringspersintaazje fan 70%, basearre op 13 resinsjes.
Opbringst
Die Hard brocht yn 'e bioskopen yn 'e Feriene Steaten en Kanada $83,0 miljoen op, en yn alle oare lannen en territoaria $57,7 miljoen. Wrâldwiid kaam de opbringst dêrmei út op $140,7 miljoen. Ofset tsjin it budget fan $28 miljoen betsjut dat in winst fan $112,7 miljoen, hoewol't dêr de marketingkosten noch wol ôf moatte.
Prizen
Die Hard waard yn 1989 nominearre foar fjouwer Oscars, te witten: yn 'e kategoryen bêste filmmontaazje, bêste lûdsmontaazje, bêste lûdsmixing en bêste special effects. Michael Kamen wûn foar syn filmmuzyk fan Die Hard yn 1989 in BMI Film Music Award.
Franchise
It súkses fan Die Hard late ta it ûntstean fan 'e Die Hard-mediafranchise, dy't anno 2021 fjouwer ferfolchfilms omfettet: Die Hard 2 (1990), Die Hard with a Vengeance (1995), Live Free or Die Hard (2007) en A Good Day to Die Hard (2013). De franchise omfiemet fierders ferskate fideospultsjes en strips.
Ynfloed
Tekenjend foar it plak dat Die Hard yn 'e filmskiednis ynnimt, is it feit dat it stadichoan smoarger wurdende himd fan John McClane (dat oan it begjin fan 'e film wyt is), yn july 2007 troch Bruce Willis skonken waard oan it Nasjonaal Museum fan 'e Amerikaanske Skiednis, in ûnderdiel fan it Smithsonian Ynstitút yn Washington, D.C. It gekoanstekkerige sitaat fan John McClane tsjin Hans Gruber, Yippee ki yay, motherfucker! is legindarysk wurden en makket no diel út fan 'e Westerske popkultuer. Oare aksjefilms wurde gauris beoardiele mei Die Hard as mjitstêf; se wurde dan omskreaun as "Die Hard op/yn …" Foarbylden binne Under Siege ("Die Hard op in slachskip"); Passenger 57 ("Die Hard yn in fleantúch"); The Rock ("Die Hard op in eilân"); en Olympus Has Fallen en White House Down ("Die Hard yn it Wite Hûs").
Roelshoek
Roelshoek is in buorskip yn de gemeente Reimerswaal yn de Nederlânske provinsje Seelân. Roelshoek leit by it doarp Krabbendijke.
Abraham Fock
thumb|175px Abraham Fock (Amsterdam, 2 augustus 1793 – dêre, 24 septimber 1858) wie presidint fan De Nederlandsche Bank (DNB) dy't yn 1814 oprjochte waard.
Fock wie in soan fan de eardere DNB-topman Jacob Fock. Hy beklaaide it presidintskip fan DNB fan 1844 oant 1858. Hy wie de lêste presidint dy't fuortkaam út de Amsterdamske finansjele elite. Hy late de Nederlânske Bank yn in tiid fan herfoarmingen, sanearring fan it muntjild, ynfiering fan de sulveren standert, heakjende ekonomyske groei en in dreech 'Den Haach'. Fock seach de ekonomy oan de ein fan syn presidintwêzen oplibjen nei jierren fan stagnaasje.
Fock wie teffens meioprjochter fan de Koninklijke Noord- en Zuid-Hollandsche Redding Maatschappij. It Maritym Sintrum Abraham Fock yn Hollum op It Amelân waard nei him ferneamd.
Vlake
Vlake is in buorskip yn de gemeente Reimerswaal yn de Nederlânske provinsje Seelân.
Vlake leit oan it Kanaal troch Súd-Bevelân.
De Vlaketunnel is nei dit buorskip ferneamd.
Golf fan Campeche
De Golf fan Campeche (Spaansk: Bahía de Campeche) is it súdlik part fan de Golf fan Meksiko. De Mexikaanse dielsteaten Veracruz, Tabasco en Campeche grinzje oan de Golf.
De earste Europeaan dy’t de Golf fan Campeche befear wie Francisco Hernández de Córdoba yn 1517.
It Cantarellcomplex is in grut oaljefjild ûnder de Golf fan Campeche. Twatredde fan Meksiko’s oaljeprodyksje hat hjir plak. Yn 1979 wie hjir in grutte oaljelekkaazje doe’t it platfoarm Ixtoc I nei in blow out beswike.
Noardlike Aralmar
thumb|Ferskil yn omfang fan de Noardlike Aralmar tusken 2000 en 2011. De Noardlike Aralmar of Lytse Aralmar is in diel fan de eardere Aralmar yn Kazachstan dy’t troch de rivier Syr Darja syn wetteroanfier kriget.
Untstean
Nei’t de Aralmar hieltyd drûger waard, kaam der in plan om it noardlike diel fan de Aralmar te rêden en it súdlike diel gewurde te litten. Yn de 1990er jierren joech Kazachstan de opdracht om it noardlike diel yn te dykjen en sadat it net trochstreame koe nei de hieltyd drûger wurdende súdlike Aralmar. Mei de dyk waard it wetternivo yn de Noardlike Aralmar heger, it klimaat ferbettere en der wie mear fisk. Om’t de dyk net stevich genôch wie, bruts er in jiermannich letter.
Yn it ramt fan it projekt SYNAS-I (Syr Darya Control and Northern Aral Sea Project Phase I) waard der yn 2003 begûn mei de bou fan de Kokaraldaam. Foar de bou fan dy daam joech de Wrâldbank ek in finansjele ympuls en sa koe der beton as boumateriaal brûkt wurde. Boppedat waarden der ek maatregelen nommen om it wetteroanfiersyteem fan de Syr Darja te ferbetterjen, de rivier dy’t de Noardlike Aralmar yn streamt. De besteande kanalen yn de Syr Darja waarden wersteld en diels waarden der betonnen bakken oanlein. Dêrtroch soe noch mear wetter de mar ynstreame kinne. Yn 2005 wie de bou fan de Kokaraldaam klear.
Untwikkeling
Yn 2003 wie lei de Noardlike Aralmar op 30 meter boppe seenivo en hie in omfang fan 2.550 km².
Yn 2006 wie it wetternivo al trije meter heger, it oerflak naam 900 km² ta, it folume naam 11 km³ ta en it wetter waard minder sâlt. Yn 2008 wie it wetterpeil 42 meter en besloech de mar in oerflak fan 3.300 km². Troch de groeiende mar ferskode de kust op guon plakken mear as 75 kilometer. It regear fan Kazachstan hopet dat mear ferbetteringen yn de wetteroanfier liede sille ta in fiergeand werstel fan it noardlike diel fan de eardere Aralmar. Om’t de mar ek in ôffier hat, naam de konsintraasje fan gifstoffen ôf. Dêrtroch naam de fisk ta en naam it stof yn ’e lucht ôf. Yn 2005 lei de fiskstân by sa’n 3.500 ton, yn 2012 wie dat sa likernôch 18.000 ton. Mei in duorsum fiskerijbelied soe de fiskstân yn de Noardlike Aralmar nei sawat 40.000 ton gean moatte. Troch de ôfnimmende fersâlting kinne der wer fisksoarten wer weromkomme yn de Noardlike Aralmar. It útsetten fan makreel yn de Syr Darjadelta wie in súkses, it útsetten fan tonijn mislearre yn 2009.