cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Skoppende Bear
Yn 'e Amerikaanske Yndiaanske oarloggen
Hoewol't Skoppende Bear fan berte en komôf in Oglala wie, ûntjoech er him ta in haadman fan in oare substamme fan 'e Lakota, de Minnikonzjû. Hy focht mei yn ferskate fjildslaggen dy't ûnderdiel útmakken fan 'e Grutte Sû-Oarloch fan 1876, wêrûnder de ferneamde Slach oan de Little Bighorn, wêrby't de Yndianen it Amerikaanske leger in ferpletterjende nederlaach tabrochten. Oan 'e ein fan 1880-er jierren krige de nije, synkretistyske religy fan 'e geastedûns, dy't it kristendom fermong mei eleminten fan 'e foarâlderlike natoerreligyen fan 'e Yndianen, him yn 'e besnijing. Hy reizge mei twa maten alhiel nei Nevada, om Wovoka, de Pajût-profeet dy't de geastedûns útdroech, preekjen te hearren. Nei't er by syn folk yn 'e Dakota's weromkeard wie, ûntjoech Skoppende Bear him ta sjamaan, en lei er him ta op it fersprieden fan 'e geastedûns ûnder de Lakota.
Lettere jierren
Neitiid sette er him by syn Oglala-sibben nei wenjen yn it Pine Ridge Yndianereservaat fan Súd-Dakota. Yn 1896 makke er diel út fan in Lakota-delegaasje dy't nei Washington, D.C. reizge om by it Amerikaanske regear te kleien oer it hâlden en dragen fan dronken blanke keaplju yn it reservaat. Wylst er dêr wie, stimde er deryn ta om in masker fan syn gesicht meitsje te litten om te tsjinjen as it antlit fan 'e werjefte fan in Lakota-kriger dy't yn it Nasjonaal Natuerhistoarysk Museum fan it Smithsonian Ynstitút komme soe te stean. Skoppende Bear wie ek in bejeftige keunstner, en yn 1898 skildere er op oanstean fan 'e blanke westernskilder Frederic Remington, wat him mear as tweintich jier nei dato noch bystie fan 'e Slach oan de Little Bighorn. Skoppende Bear stoar op 28 maart 1904, en waard begroeven mei in pylkpunt, by wize fan symboal foar de kultuer en libbenswize dy't er sa graach wer nij libben ynblaze wollen hie.
Baaiplak
In baaiplak of badplak is in plak dat oan see leit, of soms oan in mar, dêr't in protte toeristen op ôf komme om't der goede mooglikheden en foarsjennings binne om te sinnebaaien, te swimmen en oare strânaktiviteiten te ûntjaan, lykas draakjefleanen, kajakjen, surfen, silen, kitesurfen, ensfh. Ien fan 'e ierste baaiplakken wie Baiae, oan 'e Tyrreenske See yn Itaalje, dat yn 'e Romeinske Tiid al as fakânsjebestimming fungearre foar lju dy't foldwaande wolfarrend wiene. De measte hjoeddeistige baaiplakken krigen dy status yn 'e njoggentjinde iuw, doe't de riken in nije foarm fan rekreaasje ûntdieken yn strântoerisme. Pas fan 'e 1950-er jierren ôf, doe't der foar it earst algemiene fakânsjes ynfierd waarden, begûnen ek de middenklasse en de arbeidersklasse baaiplakken te besykjen.
Sesilia fan Grikelân en Denemark
Sesilia fan Grikelân en Denemark (berne op 22 juny 1911 yn Atene - ferstoarn op 16 novimber 1937 yn Oostende) wie fan berte in Grykske en Deenske prinsesse, dy't troch har houlik mei George Donatus, troanpretindint fan it Gruthartochdom Hessen, de titulêr erflike gruthartoginne-gemalinne fan Hessen-Darmstadt waard. Hja wie de op twa nei âldste suster fan prins Philip, hartoch fan Edinburg.
Libben
Sesilia wie de tredde fan de fiif bern fan prins Andréas fan Denemark en prinsesse Alice fan Battenberg en waard op 2 july 1911 doopt. Alhoewol't hja de Balkankrigen (1912-1913), de Earste Wrâldkriich (1914-1918) Gryksk-Turkske Kriich (1919-1922) meimakke, hie hja lokkige bernejierren. Hja woeks û.o. op yn Tatoi en yn it slot Mon Repos op it eilân Korfû. De konflikten hiene lykwols grutte gefolgen foar de noch jonge prinsesse en har famylje; nei in militêre steatsgreep yn 1922 waard de famylje it lân útwiisd. Tusken 1917 en 1920 folge de ferballing nei Switserlân en dêrnei nei Frankryk (1922-1936). Yn dy tiid wie de famylje ôfhinklik fan de rynskens fan harren bûtenlânske famyljeleden. Yn Frankryk wenne Alice mei har bern yn Parys, wylst har heit yn Monte Carlo wenne. Har mem Alice iepene in keunstsaak, dêr't hja skilderijen en borduerwurk ferkocht. Yn 1930 waard har mem troffen troch in psychyske sûnenskrisis. Op oantrunen fan har omke Louis Mountbatten waard har mem oant 1933 opnommen yn in Switsersk psychiatrysk sikehûs oant 1933.
It jier 1929 brocht in ommekear yn Sesilia's libben. Hja krige in relaasje mei har neef fan har memmekant, George Donatus, erfgenaam fan de titel Gruthartoch fan Hessen. Nei't hja yn 1931 troude mei George Donatus ferhûze hja nei Darmstadt. Dêr krigen hja trije bern:
Ynearsten hiene George Donatus en Sesilia neat mei de nazybeweging fan dwaan, fral ek om't har skoanheit Ernst Ludwig Hitler as gefaar seach, mar nei syn dea yn 1937 waarden beide lid fan de NSDAP. Yn itselde jier rekke hja swier fan in fjirde bern. Net in soad letter soene George Donatus en Sesilia mei harren twa soannen nei it Feriene Keninkryk om it houlik fan har sweager prins Louis mei Margaret Campbell Geddes by te wenjen. Underweis soe it fleantúch in lâning meitsje yn Brussel, mar dat slagge net fanwegen in swiere mist. It fleantúch besocht dêrnei yn Oostende te lânjen, mar dêr wie it sicht ek net bêst en by de lâning rekke it fleachtúch in fabrykspipe. It fleantúch rekke yn 'e brân en stoartte del, wêrby't alle ynsittenden om it libben kamen.
De lichems waarden oerbrocht nei Darmstadt, dêr't hja op 23 novimber begroeven waarden yn it gruthartogelik mausoleum fan Rosenhöhe.
Trivia
It fleantúchûngelok waard yn 2017 yn it ferfolch fan de Britske searje "The Crown" (seizoen 2, ôflevering 9) op film set, alhoewol't de ferfilming histoarysk net oeral like krekt is.
Gouden Palm
De Gouden Palm (Frânsk: Palme d'Or) is in wichtige Frânske priis op it mêd fan ynternasjonale films, dy't útrikt wurdt op it Ynternasjonaal Filmfestival fan Cannes. It is de heechste priis fan dat filmfestival. De Gouden Palm waard yn 1955 foar it earst útrikt, op 'e sânde edysje fan it Ynternasjonaal Filmfestival fan Cannes. Foartiid, fan 1946 ôf, en ek fan 1964 oant en mei 1974, waard ynstee de Grutte Priis fan it Ynternasjonaal Filmfestival (Frânsk: Grand Prix du Festival International du Film) útrikt. De Gouden Palm bestiet út in gouden palmblêd, it symboal fan Cannes, dat ek prominint op it wapen en de flagge fan dy stêd stiet. De winner fan 'e Gouden Palm wurdt útornearre troch in faksjuery dy't gearstald wurdt troch de organisaasje fan it filmfestival. Op it Ynternasjonaal Filmfestival fan Cannes wurde út en troch ek inkele oare 'Palmprizen' ferjûn: de Palm der Palmen, de Gouden Earepalm en de Spesjale Gouden Palm.
Winners
* ) De Gouden Palm foar Union Pacific waard mei weromwurkjende krêft takend yn 2002. Yn 'e hjerst fan 1939 soe de earste edysje fan it Ynternasjonaal Filmfestival fan Cannes holden wurde, mar dat gie oer fanwegen it útbrekken fan 'e Twadde Wrâldoarloch. Pas yn 1946 waard sadwaande wier de earste edysje fan it filmfestival holden.
Palm der Palmen
Yn 1997, doe't it Ynternasjonaal Filmfestival fan Cannes fyftich jier bestie, waard foar de earste en oant no (2020) ta iennichste kear de Palm der Palmen (Frânsk: Palme des Palmes) útrikt:
Reuzen yn Ljouwert
De Reuzen yn Ljouwert is de oantsjutting dy't brûkt waard foar it wykein yn mids augustus 2018, doe't de Fryske haadstêd Ljouwert besocht waard troch de 15 m hege marionetten fan it Frânske strjitteäterselskip Royal de Luxe. Dit evenemint makke ûnderdiel út en wie ien fan 'e hichtepunten fan it bredere projekt Ljouwert Kulturele Haadstêd fan Jeropa 2018.
Gouden Palm
Gouden Earepalm
Yn 2002 begûn it Ynternasjonaal Filmfestival fan Cannes dermei om op sporadyske basis in oeuvrepriis ta te kennen, de Gouden Earepalm (Frânsk: Palme d'Or Honoraire), oan tige foaroansteande regisseurs en akteurs dy't lykwols noch nea in 'gewoane' Gouden Palm wûn hiene.
Reuzen yn Ljouwert
It evenemint
It gie om trije reuseftige marionetten: de Dûker, it Famke en de hûn Xolo. Om it besyk hinne wie in ferhaaltsje betocht: de Dûker en syn dochter, it Famke, wiene inoar kwytrekke, en se teagen troch de Ljouwerter binnenstêd op 'e siik nei inoar. Op it evenemint kamen safolle minsken út hiel Nederlân ôf, dat de NS ekstra treinen ynsette moast. Om't Ljouwert yn dit wykein net foar motorisearre ferkear tagonklik wie, feroaren doarpen as Grou en Jirnsum suver yn parkearterreinen foar lju dy't de auto dêr delsetten om it lêste ein mei de trein te gean.
Gouden Palm
Spesjale Gouden Palm
Yn 2018 waard op it Ynternasjonaal Filmfestival fan Cannes foar de earste en oant no (2020) ta iennichste kear de Spesjale Gouden Palm (Frânsk: Palme d'Or Speciale) útrikt:
Reuzen yn Ljouwert
Besikersoantallen
Boargemaster Ferd Crone fan Ljouwert stelde it tal besikers oan it 'reuzewykein' op basis fan skattings troch plysje, brânwacht en ferfiersmaatskippijen Arriva en NS fêst op 425.000 minsken. Undersyksburo Locatus kaam letter mei in eigen telling dy't basearre wie op elektroanyske mjitpunten dy't yn 'e Ljouwerter binnenstêd opsteld stiene. Neffens dy telling wiene der op freed 17 augustus 51.200 besikers (tsjin 21.862 yn in normaal wykein); op sneon 18 augustus soene der 56.238 besikers west hawwe (tsjin 24.823 normaal); en op snein 19 augustus soene der 26.428 besikers west hawwe (tsjin 16.126 normaal). Yn totaal kaam dat del op 133.866 besikers yn it reuzewykein tsjin trochinoar 62.811 yn in gewoan wykein. Konfrontearre mei dy sifers bleau Crone lykwols by syn eigen oantal fan 425.000, dat neffens him basearre wie op skattings fan saakkundige lju, dy't in foutmarzje fan net mear as sa'n 10% nei boppen of nei ûnderen hawwe koene.
Utstjoering troch Omrop Fryslân
Royal de Luxe woe earst hielendal net dat der live-bylden fan it evenemint op 'e tillefyzje útstjoerd wurde soene, mar Klaas Geert Bakker, de haadredakteur fan Omrop Fryslân, wist mei de organisaasje in kompromis te berikken foar in útstjoering fan 21/2 oere. Neffens Bakker wie dêrby ek ôfsprutsen dat der maksimaal 20 minuten bylden útstjoerd wurde soene dy't mei in drone opnommen wiene. Yn 'e e-mail mei de ôfspraken stie lykwols dat de totale live-útstjoering net langer duorje mocht as 20 minuten. Neffens Bakker wie dat in wiziging dy't koart foar de útstjoering trochjûn waard. Hy soe de e-mail yn alle drokte net goed lêzen hawwe en himsels misliede litten hawwe trochdat de organisaasje fan it evenemint derby sette dat it om "in lytse wiziging" gie. Dit late letter ta in fertrouwensbrek yn 'e lieding fan Omrop Fryslân, mei't interim-direktrise Nina Hiddema Bakker syn lêzing net akseptearre. Hja stelde dat Bakker de Omrop in blamaazje besoargje kinnen hie as Royal de Luxe de foarstelling stillein hie. Boppedat ferwachte se dat Royal de Luxe samar noch in flinke skeaclaim yntsjinje koe. Ien en oar kaam oan it ljocht by de behanneling fan in koart pleit, op 17 oktober 2018, dat Bakker oanspand hie om syn ûntslach oan te fjochtsjen. Op 20 oktober joech de organisaasje fan LF2018 oan dat sy om dizze saak alteast gjin skeaclaim tsjin 'e Omrop yntsjinje soene. Royal de Luxe wie net berikber foar kommentaar.
Oer it budget hinne
Mids septimber 2018 waard bekend dat it besyk fan 'e reuzen oan Ljouwert folle djoerder útfallen wie as ferwachte. De Gemeente Ljouwert hie oarspronklik €775.000 útlutsen foar tarieding, ferkearsmaatregels, it fuortheljen fan ferkearsdrompels en ferkearsheuvels dy't yn it paad stiene en crowdmanagement. Uteinlik kamen de totale kosten dêrfoar lykwols út op €1,1 miljoen. It besyk fan 'e reuzen fan Royal de Luxe sels koste goed €3 miljoen; dat bedrach waard betelle troch de organisaasje fan LF 2018, hoewol grutdiels mei gemeentlike subsydzjes.
De gemeenteried fan Ljouwert wie not amused oer dizze gong fan saken, en dat de ried pas neitiid (op 18 septimber) ynformearre waard oer it tekoart, wylst yn 't foar (op 9 july) al dúdlik wie dat it budget fierstente lyts wie, makke de reäksjes der net mylder op, benammen by de opposysje. By in debat yn 'e Ljouwerter gemeenteried joech boargemaster Ferd Crone te kennen dat er him fan gjin kwea bewust wie, mei't yn 't foar ôfsprutsen wie dat de Gemeente Ljouwert him garant stelde foar de kosten, wat dy ek wêze mochten. Ek wethâlder Sjoerd Feitsma bleau derby dat it kolleezje neat ferkeards dien hie. Dêrop tsjinne gemeenteriedslid Gijs Jacobse fan Gemeentebelangen Ljouwert (GBL) in moasje yn wêryn't it kolleezje yn it ferfolch ferplichte waard om 'e rie daliks yn te ljochtsjen as der "signifikant" oer in budget hinne gien waard. Dat dy moasje op 10 oktober, nei koppich foet by stik hâlden fan it kolleezje, troch de hiele rie útsein D66 stipe waard, kaam foar alle waarnimmers as in folsleine ferrassing. Boargemaster Crone en wethâlder Feitsma krigen dêrmei in gefoelige tik op 'e fingers.
Skriller
In skriller of thriller (fan it Ingelske to thrill, "yn spanning sitte") is in breed sjenre yn 'e literatuer, film en tillefyzje dat spanning as wichtichste elemint hat. Skrillers spylje swier yn op it sin fan 'e lêzer of sjogger, en roppe by him/har in heech nivo fan ferwachting, ûnwissens, ferrassing, opwining en eangstme op. Se moatte it hawwe fan dy heech oprûne spanning by de lêzer of sjogger en besykje him/har by wize fan sprekken op it puntsje fan 'e stoel te hâlden.
It meast foarkommende subsjenre fan 'e skriller is de misdieskriller, dy't in tige grutte oerlaping hat mei it detektiveferhaal. Oare bekende subsjenres binne psychologyske skrillers (ferbyldt er it him no of net?), eroatyske skrillers en spionaazjeskrillers, dy't in fiktyf byld jouwe fan spionaazjepraktiken.
Op it mêd fan 'e literatuer wurdt de Aldgrykske Odyssee, fan Homêros, beskôge as in ier prototype fan 'e skriller, al sille de measte minsken dêr net daliks oan tinke as it oer dit ûnderwerp giet. Ek yn it hindoeïstyske Mahābhārata-epos wurdt op plakken in oan 'e skriller besibbe ferteltechnyk brûkt. It Midsiuwske mearke Readkapke is al in dúdliker foarbyld fan 'e skriller, mar it literêre sjenre sa't dat hjoed de dei bestiet, ûntjoech him pas fan 'e sechstiger jierren fan 'e tweintichste iuw ôf. The Bourne Identity, fan Robert Ludlum, út 1980, is ien fan earste skrillers dy't yn 'e moderne styl skreaun is. In hiel resint foarbyld fan it sjenre is de gearspanningsskriller Inferno, fan Dan Brown, út 2013.
Wat films oangiet, stie de ferneamde regisseur Alfred Hitchcock bekend om syn skrillers, lykas de klassiker Psycho, út 1960, oer in sûnderlinge, troch syn mem obsedearre moteleigner dy't syn froulike gasten fermoardet. In oare ferneamde film fan it skrillersjenre wie Clint Eastwood syn rezjydebút, Play Misty for Me, út 1971, oer in radio-d.j. dy't stâlkt wurdt troch in geastlik sike froulike fan. In resinter foarbyld is it mannichfâld bekroande The Silence of the Lambs, út 1991, mei Jodie Foster en sir Anthony Hopkins, oer in geastlik sike searjemoardner dy't efter de hakken sitten wurdt troch in jonge FBI-aginte.
Rocky II
Plot
Op nijjiersdei 1976 hat Apollo Creed, de wrâldkampioen boksen yn 'e swiergewichtsklasse, syn titel mei súkses ferdigene tsjin Rocky Balboa (sjoch: Rocky). De oerwinning wie foar Creed lykwols dreech te besetten, en de wedstryd is úteinlik einige mei in net-unanime beslissing fan 'e sjuery. Hy en Rocky wurde nei itselde sikehûs brocht. Hoewol't Creed ûnder it gefjocht noch úthold dat er gjin revânsgefjocht hawwe woe, betinkt er him neitiid, om't de healslachtige manear dêr't er op wûn hat, him min nei 't sin is. Hy hâldt by heech en by leech út dat it klearebare lok wie dat Rocky fyftjin omgongen tsjin him steande bleau, en om dat te bewizen, daget er Rocky fuortendaliks út ta in nije bokswedstryd. Rocky betanket lykwols foar de ear en makket bekend dat er him út it boksen weromlutsen hat. Syn faam Adrian is in grut foarstanner fan dat beslút, en ek syn dokters binne it der grif mei iens. Rocky is nammentlik sa oan syn rjochtereach ferwûne rekke, dat er yn dat each wol blyn wurde kin as er trochgiet mei boksen.
Rocky wurdt operearre oan syn rjochtereach en betteret stadichoan op. Nei't er út it sikehûs ûntslein is, freget er Adrian om mei him te trouwen. Sy jout tawurd en de brulloft fynt koarte tiid letter yn besletten fermidden plak. Rocky, dy't altyd yn earmoede libbe hat, mient dat er no it goede libben liede kin. Hy hat foar it gefjocht tsjin Creed $150.000 betelle krigen en begjint mei jild te smiten. De goede rie fan Adrian, dy't fynt dat se dat spul allegear net nedich binne, yn 'e wyn slaand, keapet er in sportauto, djoere klean en sieraden. Hy keapet ek in hûs, dêr't er mei Adrian yn lûkt. Koarte tiid letter rekket hja swier. Op 'e manear fan dwaan dy't Rocky no hat, is de $150.000 gau op, en hy moat sjen dat er wiif en bern op 'e iene of oare manear ûnderhâldt. Hy giet yn op it oanbod om mei te wurkjen oan in reklamespotsje, mar dêr blykt er folslein ûngeskikt foar te wêzen. Ferskate oare sollisitaasjes rinne ek op 'e non. Uteinlik fynt er wurk yn it slachthûs, dêr't syn sweager Paulie foarhinne wurke, mar as it bedriuw ynkrimpe moat, is hy de earste dy't ûntslach kriget om't er ek it lêste oannommen is. Dêrop giet Adrian wer oan it wurk as winkelbetsjinde yn 'e dierewinkel dêr't se earder wurke, wylst Rocky nei syn âlde trainer Mickey giet en him suver smeket oft er yn 'e sportskoalle net skjinmakker wurde mei.
Yn 't earstoan hellet Rocky de skouders op oer Creed syn spjeldeprippen yn syn rjochting, mar dat hat inkeld ta gefolch dat Creed it noch mâlder begjint te dwaan. Neigeraden dat it oankringen op in revânsgefjocht útrint op in kampanje wêryn't Creed Rocky swartmakket en foar in leffert weiset, kriget Rocky der argewaasje fan. Dêrby komt dat er beprakkesearret dat in nij gefjocht yn ien klap in ein meitsje soe oan syn finansjele swierrichheden. Op in stuit freget er Mickey oft dy him wer traine wol, mar omreden fan Rocky syn sûnens wegeret dy dat. As Creed lykwols in skoftke letter op 'e tillefyzje yn in praatprogramma Rocky yn it iepenbier mislediget, wurdt Mickey poerrazen en feroaret er fan gedachten. Rocky giet wer yn training, mar Adrian is it der net mei iens. Noch los fan it feit dat se it freeslik fynt om tasjen te moatten dat Rocky yninoar slein wurdt, sit o sa oer Rocky syn each yn. Rocky wiist har derop dat er neat oars kin en dat dit is wa't er is, mar hja wegeret om him te stypjen.
Blokkade fan Berlyn
300px|thumbnail|right|De besettingssônes yn Dútslân en de loftwegen nei Berlyn De Blokkade fan Berlyn wie in blokkade tusken 24 juny 1948 en 12 maaie 1949 fan wei-, spoar- en binnenfeartferbinings tusken de westlike besettingssônes fan Dútslân en West-Berlyn troch de Sowjet-Uny. De blokkade wie in reaksje fan de Sowjet-Uny op it ynfieren fan de D-Mark yn de westlike besettingssônes fan de stêd Berlyn. Yn andert op de blokkade iepenen de westlike alliearden de Berlynske loftbrêge wêr't de stêd syn foarried mei krige.
Rocky II
Plot
It gefolch is dat Rocky ûnder syn trainingssesjes de kop der net goed by hat, ta groeiende frustraasje fan 'e opljeppende Mickey. Paulie giet op in stuit nei de dierewinkel ta om syn suster yn net mis te fersteane bewurdings te fertellen wat er derfan fynt dat se Rocky sa sitte lit, mar ûnder harren rûzje falt Adrian derhinne. Se wurdt yn in ambulânse nei it sikehûs brocht, dêr't se in moanne te betiid befalt fan in sûn jonkje. Sels rekket se lykwols troch bloedferlies yn koma. Rocky jout himsels de skuld fan wat der bard is, en wegeret om 'e poppe te sjen salang't Adrian der net by is. Hy bringt dagenlang ôfwikseljend troch oan har bêd en yn 'e kapel fan it sikehûs. Mickey besiket him te bepraten om troch te gean mei trainen, mar as Rocky dat negearret, jout er him by de wake, dêr't ek Paulie him út en troch sjen lit. As Adrian úteinlik wekker wurdt, fynt se in ûnskearde, útputte Rocky oan har bêd. De ferpleechster bringt harren de poppe, dy't se de namme Robert "Rocky" jr. jouwe. Adrian, dy't oandien is troch Rocky syn wake, beseft dat se har man net ôfnimme kin wêr't er goed yn is, en jout einlings en te'n lêsten har seine oan it nije gefjocht. No't er de training syn ûnferdielde oandacht jaan kin, giet foar Rocky de fierdere tarieding op 'e bokswedstryd dat it slydjaget.
Blokkade fan Berlyn
Oanrin
Nei de ein fan de Twadde Wrâldkriich wie Dútslân ferparte yn fjouwer besettingssônes. Ek wie de stêd Berlyn dy't yn de Sowjet-besettingssône lei, yn fjouwer parten ferdield. De stêd waard bestjoerd troch de Alliearde Kontrôleried. Yn dy Kontrôleried wiene der gauris spannings benammen tusken de Sowjet-Uny en de westlike bûnsgenoaten. Op 20 maart 1948 wie de Sowjet-Uny al út de Kontrôleried stapt. Ek op de gearkomste fan 16 juny 1948 kamen de Sowjets net, wêrnei de Kontrôleried ophold te wurkjen.
De westlike besettingsmachten hawwe ferskate kearen besocht en ûnderhannelje mei de Sowjet-Uny oer in falutaherfoarming yn Dútslân, mar dat smiet neat op. Op 20 juny 1948 besleaten hja dan ek de D-Mark yn de westlike besettingssônes (it lettere West-Dútslân) yn te fieren. Neffens Stalin wie dit tsjin de makke ôfspraken fan Jalta, wêr doe ôfsprutsen wie dat de alliearden mei-inoar besluten nimme soene oer de takomst fan Dútslân. Besprekkings tusken de westlike bûnsgenoaten mei de Sowjet-Uny op 22 juny smieten ek neat op, wêrnei op 23 juny de Sowjet-Uny mei in eigen munt foar de Sowjet-besettingssône en hiel Berlyn ynfierde. De westlike machten ferklearren dat dy eastmark yn de westlike sônes fan Berlyn net jildich wiene. De Sowjet-Uny andere dêrop mei de blokkade fan West-Berlyn. De folgjende dei, op 24 juny, waard de D-Mark ek yn West-Berlyn ynfierd.
Rocky II
Plot
It gefjocht wurdt yn Philadelphia holden, mei in publyk dat foar it meastepart út fans fan Rocky bestiet. Adrian kin der net by wêze, om't se op doktersadvys thúsbliuwe moat. Sy en Paulie folgje it gefjocht foar de tillefyzje. Creed stelt himsels foarôf yn it iepenbier ta doel om Rocky yn twa omgongen te ferslaan, sadat er oan himsels en de wrâld bewize kin dat Rocky syn taaiens yn harren eardere gefjocht inkeld lok wie. Rocky, dy't fan natuere loftshandich is, hat op ynstigaasje fan Mickey traint om mei syn rjochterhân te boksen, sadat er syn swakke each better beskermje kin en yn 'e hope dat dy feroaring Creed oer it mad komme sil. Rocky wurdt al rillegau twaris tsjin it kanvas slein troch Creed, mar wegeret en bliuw lizzen. Creed is him foar it meastepart fan it gefjocht oermânsk, mar Rocky syn ynkassearringsfermogen is reuseftich, en it gefjocht duorret de folle fyftjin omgongen.
Blokkade fan Berlyn
De blokkade
thumbnail|right|Amerikaansk fleantúch nei oankomst op fleanfjild Tempelhof Yn 'e nacht fan 23 op 24 juny skeakele de Sowjet-Uny it elektrysk út, dat fan de Sowjet-besttingssône út oanfierd waard. Moarns betiid waarden de tagongswegen nei West-Berlyn sletten, sûnder dat der ek mar in inkele ôfspraak makke wie mei de westlike machten. Ek oer it elektrysk wiene gjin fêste ôfspraken makke tusken de westlike machten en de Sowjet-Uny. Oer loftbrêgen oer de besettingssône fan oaren wiene lykwols wol ôfspraken makke. Dêrom hinderen de Sowjets de westlike alliearden dan ek net. De westlike machten moasten no dus 2,2 miljoen West-Berliners en 8000 alliearde militêren en harren famylje foarsjen fan foarried troch de loft.
Rocky II
Plot
Tsjin 'e tiid dat de fyftjinde omgong begjint, stiet Creed yn punten fier foar, en it iennichste dat er hoecht te dwaan om op 'e nij mei in sjuery-útspraak te winnen, is soargje dat er oerein bliuwt. Dat is no lykwols krekt wat Creed net wol: in gefjocht dat krekt-en-gelyk einiget as it earste. Wat hy wol is Rocky knock-out slaan, of alteast sa delslaan dat er net wer oerein komme kin foar't er troch de skiedsrjochter útteld wurdt. Hy negearret dêrom de smeekbede fan Duke Evers om út 'e buert fan Rocky te bliuwen en de bel ôf te wachtsjen dy't de ein fan 'e omgong oanjout. Ynstee falt er Rocky fuortendaliks wer oan. Rocky sels begjint no ynienen wer loftshandich te fjochtsjen, en ferkeapet Creed in searje opstoppers dy't op dramatyske wize it tij fan it gefjocht keare. De beide mannen binne tsjin dy tiid folslein ynein, mar se bliuwe opinoar ynhuffen oant se inoar op in stuit tagelyk delslane.
Blokkade fan Berlyn
De blokkade
It betrouwen oan wjerskanten waard tusken it eastlike en it westlike blok dêrtroch ek hieltyd minder. Op 26 juny setten de Amerikanen útein mei in loftbrêge nei West-Berlyn, wêrnei't de Britten folgen op 28 juny. De Amerikanen brûkten it fleanfjild Tempelhof, de Britten it fleanfjild Gatow en de Frânsken it fleanfjild Tegel. Dat fleanfjild moast reemakke wurde foar lânings ûnder de blokkade. De Frânsken beheinden de befoarrieding ta harren eigen manlju, want hja hiene harren fleantugen nedich yn de striid yn Yndo-Sina.
Rocky II
Plot
Wylst de skiedsrjochter harren allebeide begjint út te tellen, wrakselje sawol Creed as Rocky om oerein te kommen. Creed wit himsels oan 'e touwen fan 'e ring omheech te hysjen, mar sakket dan wer werom, wylst Rocky by it "Njoggen!" fan 'e skiedsrjochter wif wer op 'e skonken komt. Dat betsjut dat by 'tsien' inkeld hy oerein stiet en Creed útteld wurdt. Rocky hat sadwaande it gefjocht en de wrâldtitel wûn. Neitiid komt Creed oerein om Rocky de hân omheech te dwaan ta teken fan syn oerwinning. Rocky kriget in mikrofoan foar holden en seit in pear wurdsjes. Hy betanket Creed en it publyk en einiget mei in boadskip dat er oan syn frou rjochtet: "Jo, Adrian, it is my slagge!"
Blokkade fan Berlyn
Ein fan de blokkade
thumbnail|right|Monumint foar de Berlynske loftbrêge De loftbrêge hat omtrint in jier duorre en it waard de Sowjet-Uny no wol dúdlik dat de blokkade neat opsmiten hie oangeande de ôfspraken oer de takomst fan Dútslân. Op 12 maaie 1949 waard de blokkade dan ek einige. De Senaat fan West-Berlyn besleat doe as gefolch dat der in foarried foar 180 dagen oan primêre libbensmiddels en brânje wêze moast, de saneamde Senaatsreserve. Yn 1951 waard it monumint fan de Berlynske loftbrêge ûntbleate.
Rocky II
Produksje
Nei it ûnbidige súkses fan Rocky woene de produsinten Robert Chartoff en Irwin Winkler wol graach in ferfolch meitsje. Sylvester Stallone skreau op 'e nij it senario, mei as wurktitel Rocky II: Redemption, mar John G. Avildsen, de regisseur fan 'e earste film, sei ôf om't er te drok wie mei de preproduksje fan Saturday Night Fever. Stallone seach it wol sitten om sels ek de rezjy te dwaan, en fierde dêrfoar kampanje krekt sa't er dat by de earste film dwaan moatten hie om 'e haadrol te krijen. Filmdistributeur United Artists (UA) hie dêr net folle fertrouwen yn, mei't Stallone noch mar ien kear earder in film regissearre hie, it drama Paradise Alley, dat in flop wurden wie. Chartoff en Winkler, dy't wol foar it ferstân hiene hoefolle fan it súkses fan 'e earste Rocky te tankjen wie oan 'e bydragen fan Stallone, lobbyden lykwols foar him, en mei dêrtroch stimde UA úteinlik yn mei syn regisseurskip.
National Trust for Scotland
thumb|Craigievar Castle dat beheard wurdt troch de National Trust for Scotland De National Trust for Scotland (NTS) (Skotsk-Gaelysk: Urras Nàiseanta na h-Alba) is in woldiedichheids ynstelling yn it Feriene Keninkryk, oprjochte yn 1931, mei as doel it behâld fan "plakken fan histoarysk belang of natuerlike skientme" yn Skotlân. De National Trust docht itselde yn it Feriene Keninkryk bûten Skotlân. De National Trust for Scotland is sa'n bytsje itselde as Monumintesoarch en de Feriening Natuermonuminten yn Nederlân.
De organisaasje wurdt net stipe troch de oerheid, mar moat it hawwe fan entreejild fan de 1,7 miljoen besikers, abonneminten fan de 290.000 leden, donaasjes, legaten en de winst dy't út kommersjele aktiviteiten helle wurdt. It deistich wurk wurdt foar it grutste part dien troch goed 500 wurknimmers.
Rocky II
Produksje
De kamerarezjy fan Rocky II waard dien troch Bill Butler, wylst komponist Bill Conti, krekt as by de earste film, de filmmuzyk fersoarge. Der wie in budget fan $7 miljoen foar de film beskikber.
National Trust for Scotland
De NTS besit en beheart goed 127 lokaasjes en 760 km² grûn, histoaryske huzen, tunen en sels buorskippen.
Rocky II
Produksje
Inkele dielen fan Rocky II waarden oars filme as se yn it senario stiene. Dat Rocky Apollo Creed oer it mad komt troch te wikseljen fan loftshandigens nei rjochtshandigens wie it gefolch fan in ûngemak. Wylst Stallone oan it trainen wie foar syn rol, skuorde er nammentlik syn lofterboarstspier by in wedstryd bankdrukken mei bodybuilder Franco Colombu. Hy moast operearre wurde en koe sadwaande ûnder de opnamen net mei syn lofterhân bokse. En dat Adrian op 'e ein fan 'e film net by it gefjocht fan Rocky mei Apollo Creed oanwêzich wie, kaam om't se op it stuit dat dy sênes filme waarden, de film Old Boyfriends oan it meitsjen wie en net op twa plakken tagelyk wêze koe. Stallone loste it probleem op troch Adrian it gefjocht thús foar de tillefyzje folgje te litten om't se der fan 'e dokter net hinne mei. De sênes mei Adrian en Paulie foar de tillefyzje waarden lykwols moannen nei de gefjochtssênes opnommen.
National Trust for Scotland
Ferneamde plakken dy't beheard wurde troch de National Trust for Scotland binne ûnder oaren Sint Kilda, dat de wrâlderfgoedstatus hat, Glen Coe en Craigievar Castle
It Culzean Castle en it besikerssintrum by it slachfjild fan Culloden binne grutte publykslûkers.
Rocky II
Produksje
Rocky II iepene op 15 juny 1979 yn 'e Amerikaanske bioskopen. De soundtrack fan 'e film waard op 25 augustus 1979 yn 'e foarm fan in muzykalbum útbrocht en stie fiif wiken efterinoar yn 'e Billboard 200-albumlist.
Untfangst
Rocky II krige mingde resinsjes fan 'e filmkritisy. Janet Maslin skreau yn The New York Times dat de film foar har "waaksich" oanfielde. Ek skreau se: "hy komt nea ta libben sa't [de earste film] dat die." Yn The Washington Post skreau Gary Arnold dat de film "op slaafske wize de plot fan Rocky werhellet," mei as iennichste ferskil "omwegen sa't men dy yn soapsearjes sjocht, fertragingstaktiken en in aaklike nije sfear fan gemienens dy't om it revânsgefjocht fan 'e boksers hinne hinget."
Neffens it tydskrift Variety "slacht Rocky II [lykwols] like hurd ta as it orizjineel," mei in finale "dy't sels noch better is as [dy fan] syn foargonger." Wat it ferhaal oer Rocky syn nije bestean bûten it boksen oangie, moast it blêd lykwols tajaan dat "de plot derta oerhinget om him mar wat fuort te slepen." Gene Siskel fan 'e Chicago Tribune joech Rocky II trije en in heale fan fjouwer stjerren, en skreau dat, nettsjinsteande it feit dat de film swier stipe op 'e oarspronklike film, alles oan 'e film wurke. En yn 'e Los Angeles Times skreau Charles Champlin dat Rocky II de orizjinele film "net inkeld eksploitearret, mar him ek logysk en oangripend útwreidet."
Op 'e webside Rotten Tomatoes, dy't resinsjes sammelet, hie Rocky II in ridlik heech goedkarringspersintaazje fan 74%, basearre op 27 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: "Rocky II is in film dy't jin útdaget om te hoopjen op in oerwinning foar de ultime underdog – en in súkses wurdt fanwegen in oansteklik krêftige klimaks."
Resultaat
Rocky II brocht yn 'e Feriene Steaten yn 'e bioskopen $85,2 miljoen op, en wrâldwiid yn totaal $200,2 miljoen. Tsjin in budget fan $7 miljoen kaam de opbringst del op in winst fan $193,2 miljoen minus marketingkosten. It wie dêrmei sawol yn Noard-Amearika as yn 'e hiele wrâld de op twa nei meast opbringende film fan 1979. Yn 'e Feriene Steaten en Kanada brocht Rocky II foar United Artists 75% op fan wat de earste Rocky-film opbrocht hie, wylst de regel doedestiden wie dat in ferfolch in súkses wie as it 30% fan 'e opbringst fan it orizjineel yn 't laadsje brocht.
Rocky II wûn yn 1980 by de American Movie Awards de priis yn 'e kategory bêste film, en by de People's Choice Awards de priis foar favorite film.
Boek
Noch yn 1979 waard der troch útjouwerij Ballantine Books in roman publisearre (mei deselde titel as de film), dy't op Rocky II basearre wie. It boek is yn it ik-perspektyf skreaun fanút it eachpunt fan Rocky sels.
Patronym
In patronym (Latyn foar "heitenamme") is in ûnderdiel fan 'e namme fan in minske dat basearre is op 'e foarnamme fan jins heit, pake of in oare manlike foarfaar. Sokke nammen komme tsjintwurdich yn 'e Westerske wrâld meast yn ferstienne foarm as efternammen foar, wêrby't se dus net mei eltse generaasje mear feroarje. Wiere patronimen wurde lykwols ek noch altyd brûkt, net selden yn kombinaasje mei ferstienne foarmen. It tsjinstelde fan in patronym is in matronym, in namme dy't basearre is op 'e namme fan jins mem, beppe of in oare froulike foarmem.
Skiednis
Yn Nederlân en Fryslân wiene patronimen yn kombinaasje mei foarnammen oant de iere njoggentjinde iuw de meast foarkommende nammefoarm. Yn Fryslân waarden sokke nammen foarme troch oan 'e foarnamme de foarnamme fan 'e heit ta te foegjen, foarsjoen fan 'e genityfútgong -s oan 'e ein (lykas Minne Simens, "Minne, soan Simen"). Yn Nederlân waard genityfútgong op -s noch folge troch it tafoechsel -zoon, dat dan wer gauris ôfkoarte waard ta -z. (lykas Willem Beukelszoon of Willem Barentsz.).
Doe't ûnder de Frânske Tiid yn 1811 fan hegerhân oplein waard dat eltsenien in fêste efternamme oannimme moast, waarden sokke patronimen oerstallich en rekken se yn it grutste part fan Nederlân al gau yn ûnbrûk. Yn Fryslân hold men der lykwols noch lange tiid oan fêst, en dêr wurde se sels hjoed oan 'e dei noch wol brûkt, hoewol't dat almar fierder belunet. Bekende Friezen dy't noch folop gebrûk makken fan harren patronym wiene bgl. Joast Hiddes Halbertsma (1789-1869), Piter Jelles Troelstra (1860-1930), Piter Sjoerds Gerbrandy (1885-1961) en Sjirk Frânses van der Burg (1917-2008).
Bernemisbrûk
Bernemisbrûk is in foarm fan bernemishanneling wêrby't in folwoeksene of âldere minderjierrige in bern brûkt foar de eigen seksuële stimulaasje. Foarmen fan bernemisbrûk rinne útinoar fan it freegjen of ûnder druk setten fan in bern om seksuële hannelings te ferrjochtsjen (likefolle oft it bern dêr no oan tajout of net), it ûntbleatsjen fan 'e eigen geslachtsdielen foar in bern oer (ekshibysjonisme), it yntimidearjen ta of geastlik ree meitsjen fan in bern (child grooming) foar seksueel misbrûk, it hawwen fan seksuële omgong mei in bern en it produsearjen fan bernepornografy.
Patronym
Ferstienne patronimen
In protte fan 'e efternammen dy't yn 1811 troch de Nederlanners en Friezen oannommen waarden, wiene eins patronimen. Earder feroaren dy mei de generaasjes: as in man dy't Abe hiet bygelyks in soan krige dy't Piter hiet, dan wie dat 'Piter Abes'. Krige dy in soan dy't Sikke kaam te hjitten, dan wie dat Sikke Piters. En as dy in soan krige dy't wer Abe hiet, dan wie dat Abe Sikkes. Om't sokke feroarings mei de nije efternammen net foarkamen, sprekt men fan ferstienne patronimen. Dêrby moat men tinke oan efternammen as Willems, Peters, Jansen en Pietersen, en yn Fryslân ek Binnema ('soan fan Binne') en Jansma ('soan fan Jan').
Bernemisbrûk
Bernemisbrûk kin yn bern de folgjende problemen feroarsaakje: eangstme, in ûnfermogen om folwoeksenen te fertrouwen, depressiviteit, in posttraumatysk stress-syndroom, it derta oerhingjen om letter as folwoeksene sels bern te misbrûken, en fansels lichaamlike ferwûnings, wêrûnder (by famkes) it ûnfermogen om letter bern te krijen. Bernemisbrûk wêrby't de dieder in famyljelid is, is in foarm fan ynsest, en sok misbrûk kin troch it skeinde fertrouwen resultearje yn in noch slimmer en langer duorjend psychologysk trauma, yn it bysûnder as it giet om âlderlike ynsest.
Patronym
Ferstienne patronimen
Ferstienne patronimen komme ek yn oare lannen in protte foar. Bygelyks Ingelsk: Johnson ('soan fan John'), Williams ('soan fan William'), Fitzgerald ('soan fan Gerald'); Iersk: O'Connor (fan Ó Conchobhair, 'pakesizzer of ôfstammeling fan Conchobhar'); Noardgermaansk: Anderson ('soan fan Anders'), Jørgensen ('soan fan Jørgen'); Russysk: Iljin ('fan Ilja'), Petrov ('fan Petr'), Grigorovitsj ('soan fan Grigory'); Skotsk-Gaelysk: MacAllister ('soan fan Alistair'); Servysk en Kroätysk: Stefanović ('soan fan Stefan'), Mladić ('soan fan Mladen'); Spaansk: Fernández ('soan fan Fernando'), Rodríguez ('soan fan Rodrígo'); Welsk: Powell (fan ap Hywel, 'soan fan Hywel').
Wiere patronimen yn it bûtenlân
Fral yn Ruslân en guon oare Eastslavyske gebieten wurde patronimen noch in protte brûkt. Dêrsanne makket de saneamde отчество (otsjestvo), sa't it patronym dêr neamd wurdt, noch altyd diel út fan de offisjele namme, yn 'e mande mei foar- en efternamme. Yn Ruslân wurdt it patronym yn alle offisjele dokuminten fermelden, mar net yn 'e reispas en oare dokuminten dy't foar it gebrûk yn it bûtelân bedoeld binne. Yn it Russysk wurdt Vladimir Uljanov, de soan fan Ilja, oantsjut as Vladimir Iljitsj Uljanov (-jevitsj of -ovitsj betsjut "soan fan", -jevna of -ovna betsjut "dochter fan"). Om't yn Ruslân frijwol nea mear as ien foarnamme jûn wurdt, helpe patronimen dêr om ferskillende persoanen mei deselde foar- en efternamme útinoar te hâlden. It oansprekken mei fan in persoan mei foarnamme en patronym wurdt yn Ruslân as de meast fatsoenlike en offisjele oansprekfoarm beskôge; it oansprekken mei allinnich it patronym wurdt lykwols as utering fan minachting sjoen, hoewol't it ek sympaty útdrukke kin by familiêr gebrûk, bygelyks yn it petear tusken in kastlein mei in stamgast.
Fierders binne Iislânske nammen noch poere patronimen, mei't yn Iislân nea wiere efternammen ynfierd binne. De 'efternammen' fan Iislânske manlju wurde sadwaande opboud út 'e foarnamme fan harren heit, in genityf-s en it wurd -son ("soan"), bgl. Sveinbjörn Beinteinsson, 'Sveinbjörn Beintein syn soan'). By Iislânske froulju wurdt de foarnamme fan 'e heit mei in genityf-s keppele oan it wurd -dóttir ("dochter"), lykas by Auður Jónsdóttir, 'Auður Jón syn dochter'. Dat hat as gefolch dat Iislanners yn alfabetyske listen wol by bruorren en susters steane, mar net by oare famyljeleden, om't dy allegear in oar patronym hawwe.
Ek yn Semityske talen komme patronimen noch in protte foar. Yn it Arabysk giet it dêrby om 'e namme fan 'e heit dy't foarôfgien wurdt troch it tuskenheaksel "ibn" (of yn 'e sprektaal "bin"). It Hebriuwsk hat de besibbe foarm "ben". Sawol ibn as ben betsjut "soan fan", mar yn it moderne Hebriuwsk wurdt dizze oantsjutting net folle mear as wier patronym brûkt; as ferstienne patronym komt it noch wol foar. Yn it Arabysk is it gebrûk fan ibn noch tige algemien, en dêrby wurde faak wol fjouwer of fiif generaasjes opneamd, lykas by Abdûlazyz ibn Abdûl Rachman ibn Faisal ibn Toerki ibn Abdûlla ibn Mohammed al-Saûd.
The Kinslayer
The Kinslayer is in nûmer dat oarspronklik opnaam is troch Nightwish yn 2000 en útbrocht op it album Wishmaster fan Nightwish út 2000. The Kinslayer wie it twadde nûmer op it album en waard op 20 april 2000 útbrocht as tredde en earste single fan it album.
Oer it nûmer
The Kinslayer is skreaun troch Tuomas Holopainen en is in duet dat giet oer it bloedbad op Columbine High School. Sjongeres Tarja Turunen sjongt it nûmer tegearre mei Ike Vil fan Babylon Whores. It nûmner hat ek in regel yn dy't troch William Shakespeare yn syn wurk De Stoarm skreaun is; "Good wombs hath borne bad sons".
Karel I Loadewyk fan de Palts
thumb| Karel I Loadewyk fan de Palts (Heidelberg, 22 desimber 1617 – Edingen-Neckarhausen, 28 augustus 1680) wie fan 1648 oant syn dea karfoarst fan it Paltsgreefskip oan de Ryn. Hy hearde ta it laach Hûs Palts-Simmern.
Libbensrin
Karel I Loadewyk wie de twadde soan fan karfoarst Freark V fan de Palts en syn frou Elizabeth Stuart, dochter fan kening Jabik I fan Ingelân. Neidat it lân fan syn heit yn 1620 konfiskearre waard troch keizer Ferdinand II, gie hy mei syn famylje yn ballingskip nei de Republyk fan de Sân Feriene Nederlannen. Syn âldere broer Hindrik Freark stoar yn 1629 yn de Nederlannen. Sa waard Karel Loadewyk dat jier de erfopfolger fan syn heit. Nei it ferstjerren fan syn heit yn 1632 waarden Karel I Loadewyk en syn bruorren en susters ûnder de fâdij pleatst fan syn omke Loadewyk Filips fan Palts-Simmern.
Tegearre mei syn broer Ruprecht fan de Palts (1619-1682) brocht hy in soad tiid troch oan it hof fan kening Karel I fan Ingelân, syn omke fan memmekant. Karel Loadewyk hope sa stipe te krijen foar it werom feroverjen fan de Palts. Hy waard lykwols troch syn omke wantroud, omdat dy bang wie dat Karel Loadewyk de opposysjekrêften stypje soe. Dat wie net ûnterjochte, want yn de krisis dy 't ta de Ingelske Boargeroarloch late soe hie hy wol wat sympaty foar de parlemintêre opposysjelieders. Karel Loadewyk hy boppedat it gefoel dat it parlemint geunstiger foar him oer stie yn syn besykjen de Palts werom te krijen. Yn it begjin fan de Ingelske Boargeroarloch stried Karel Loadewyk wol oan de kant fan syn omke, mar om syn parlemintêre ideeën waard hy wantroud. Hy gie dêrom werom nei syn syn mem yn De Haach en naam ôfstân fan de keninklike partij. Yn 1644 gie hy op útnoeging fan it parlemint werom nei Londen. Hy residearre yn it Paleis fan Whitehall en steunde it akkoard dat de parlemintêre lieders sluten hiene mei de Skotske Covenanters. Fermoede waard dat Karel Loadewyk it parlemint steunde om sels op de Ingelske troan te kommen. Uteinlijk waard de Ingelske Boargeroarloch troch it parlemint wûn en waard syn omke Karel yn jannewaris 1649 eksekutearre. Dat wie nei 't sein waard in grutte skok foar Karel Loadewyk.
Yn 1648 krige hy troch de Frede fan Westfalen opnij de Palts yn besit. Hy moast lykwols tsjin syn sin akseptearje dat de Opper-Palts yn hannen fan karfoarst Maksimiliaan I fan Beieren bleau. Yn de hjerst fan 1649 wie hy werom yn de Palts, dat yn de Tritichjierrige Oarloch in slim te lijen hân hie. Hy wie drok mei de weropbou fan syn foarstendom en fierde in absolutistyske machtspolityk. Omdat de befolking fan de Palts troch de Tritichjierrige Oarloch bot werom rûn wie, besocht hy ymmigranten oan te lûken mei belestingfrijheden en preemjes en lokke hy religieuze minderheden troch in strange tolerânsjepolityk te fieren. Troch effisjint te bestjoeren wist hy de oerheidsútjeften sa leech mooglik te hâlden om sa de hege skulden te sanearjen. Boppedat fierde hy in absolutistyske machtspolityk.
Syn bûtenlânske polityk wie rjochte op goede bannen mei Frankryk. Doe't Karel Loadwyk lykwols wegere om in bûnsgenoatskip oan te gean yn de Hollânske Oarloch tsjin de Repyblyk fan de Sân Feriene Nederlannen, waard de Palts yn july 1674 troch in Frânsk leger ferwoaste. Nei de Frede fan Nimwegen waard Karel Loadwyk yn 1678 twongen om 150.000 gûne oarlochsbelesting te beteljen oan Frankryk en liet de Frânske kening Loadewyk XIV fan Frankryk de gebieten fan de Palts oan de westkant fan de Ryn besette.
Yn augustus 1680 stoar Karel Loadewyk op 62-jierrige leeftyd. Hy waard bysetten yn de Hillige Geasttsjerke fan Heidelberg.
Lavindel
Lavindel (Latynske namme: Lavandula) is in skaai fan it ryk fan 'e planten (Plantae), de stamme fan 'e blêdplanten (Euphyllophyta), de klasse fan 'e blomplanten (Anthophyta), it skift fan 'e lippeblomeftigen (Lamiales), de famylje fan 'e lippeblommen (Lamiaceae) en de tûke fan 'e lavindeleftigen (Lavanduleae). Dit skaai bestiet út 39 bekende soarten bloeiende planten dy't lânseigen binne yn 'e Alde Wrâld en foarkomme yn súdlik Jeropa, op 'e Kanaryske Eilannen en de Kaapverdyske Eilannen, yn Noard- en East-Afrika, it Heine Easten en it suden fan it Yndiaaske subkontinint. (Yn Nederlân komt lavindel fan oarsprong net foar.)
In protte soarten lavindel wurde op kommersjele wize ferboud om as sierplanten yn tunen oanplante te wurden, of as krûden foar kulinêr of medisinaal gebrûk (foar lavindeloalje). Fral de Frânske Provâns stiet bekend om 'e lavindeltylt. De meast ferboude soarte fan it skaai, echte lavindel (Lavandula angustifolia), wurdt faak sûnder mear oantsjut as 'lavindel' en hat sadwaande dy namme jûn oan 'e kleur lavindel, wêrmei't in nuânse pears omskreaun wurdt dy't oerienkomt mei de kleur fan 'e blommen fan dizze soarte.
Uterlike skaaimerken
It lavindelskaai omfiemet sawol ienjierrige planten, oerjierrige krûden mei in koarte libbensspanne, as streweleftige oerjierrige planten. De foarm fan 'e blêden rint fan soarte ta soarte útinoar. De blommen groeie deun byinoar op pjukken dy't boppe de rest fan 'e plant útstykje, en binne blau, fiolet of lila fan kleur yn wylde soarten, mar yn kultivearre soarten soms ek dûnkerpears tsjin it swarte oan of sels gielich.
Gebrûk
De kwaliteiten fan lavindel wiene al yn 'e Aldheid bekend. By de Griken waard lavindel 'nardus' neamd, nei de Syryske stêd Naarda (mooglik it hjoeddeiske Dohuk, yn noardlik Irak). Lavindeloalje stiet sadwaande ûnder de namme 'nardusoalje' fermelden yn it Nije Testamint fan 'e Bibel. Hjoed de dei stiet benammen de Súdfrânske Provâns bekend om 'e lavindeltylt. Meastal giet it dêrby om ûnderlinge krusings fan lavindelsoarten mei in sa heech mooglik konsintraasje etearyske oaljen.
De lavindeloalje wurdt út 'e pearse blommen wûn, en wurdt as geurstof brûkt foar de produksje fan kosmetika, sjippe en parfum. Dêrnjonken wurdt it ek brûkt foar aromaterapy. Fierders kinne lavindelkerlen yn pûdsjes yn kleankasten lein wurde, mei as resultaat dat de klean dernei begjinne te rûken. Neffens guon lju stjit de rook ek motten ôf. Grou mealde lavindelblommen wurde ek wol as potpoerry ferkocht.
Fierders wurdt lavindel ek yn 'e koken brûkt. Sa binne de blommen in yngrediïnt fan 'e Provansaalske krûden. Ek kinne se, al of net drûge, brûkt wurde om alderhanne produkten mei op smaak te bringen, lykas Frânske tsiis en beskate grienten. Oare produkten op basis fan lavindel binne lavindeltee en lavindelsjerp. Sokke sjerp wurdt û.m. ferwurke yn gebak en pralines. Ek bestiet der lavindelhunich, wêrby't derfoar soarge wurdt dat de bijen dy't de hunich produsearje inkeld mei lavindelplanten yn oanrekking komme.
Op medisinaal mêd kin lavindel tapast wurde as tee-ôftreksel foar ynwindich gebrûk, en as bestândiel fan aromaterapy foar útwindich gebrûk. Lavindel hat in kalmearjende en ferlichtsjende wurking. De etearyske oalje fan lavindel kin ek brûkt wurde as ûntsmettingsmiddel.
By gebrûk as sierplant moat men lavindelplanten 30 sm útinoar plantsje. Om ferhouting tsjin te gean, wêrby't de lavindel útgroeit ta in massive strûk mei grouwe tûken, moatte lavindelplanten twaris jiers bysnoeid wurde. As men dat net docht, produsearret de plant oan 'e ûnderkant gjin blommen mear. De earste snoei moat útfierd wurde yn 'e twadde helte fan maart; dêrby kin de plant oant 15 sm boppe de grûn ferwidere wurde. Neitiid sille dan fluch wer nije twigen útgroeie dêr't wer blommen oan komme. Yn augustus oant oktober moat men in twadde kear oan it snoeien, wêrby't inkeld de blommen ôfsnien wurde. Om dy tiid fan it jier is fierdere besnoeiïng taboe om't de lavindelplant dan de winter net oerlibje sil.
Meloidogyne fallax
Meloidogyne fallax is in woartelknobbelieltsje dat in soad op Meloidogyne chitwoodi liket, mar dizze soarte fermearderet him net op mais. De skea dy’t feroarsake wurdt is meast kwalitatyf (kosmetysk) fan aard, allinnich by slimme oantaasting wurdt de opbringst minder. De ierdappel is in wichtige gasthear foar Meloidogyne fallax (mar ek dahlia’s en gladioalen). Dêrom is dizze rûnwjirm troch de Jeropeeske Uny op de karantênelist set.
De knobbefoarm is hiel oars as dy fan de Meloidogyne hapla. Hy is net opfallend, lang útrutsen en sûnder sydwoartels. Oan de knobbel is Meloidogyne fallax net te ûnderskieden fan M. chitwoodi.
Swarte braak jout goede mooglikheden de besmetting op te kearen mar dat is lang net rûnom mooglik. As griendong is blêdrammenas geskikt. Troch letter plantsjen en setten kin begjinbesmetting troch hegere de dan temperatueren goed opkeard wurde.
Eksterne link
http://www.aaltjesschema.nl/Basiskennis/Soortenaaltjes/Meloidogynespp(wortelknobbelaaltjes)/Meloidogynefallax.aspx
Hans de Boer (bestjoerder)
Hans de Boer (Dokkumer Nije Silen, 17 jannewaris 1955 - 18 jannewaris 2021) wie in Nederlânske ûndernimmer, bestjoerder en earder foarsitter fan MKB-Nederlân. Op 1 july 2014 is er foarsitter fan VNO-NCW wurden. Hy wie lid fan it CDA.