cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nûmerflinter
Rûp
De rûp kin 35 mm lang wurde. Der binne grutte ferskillen yn it uterlik fan de rûpen. It liif farieart fan grien oant donkerbrún en swart, mar it kin ek giel wêze mei swarte flekken. De rûp bestiet út ferskillende segminten. Elk segmint hat fertakke toarntsjes yn de kleuren fan it liif. De rûp libbet yn in byinoar-spûn blêd. Yn Nederlân groeie de rûpen yn de simmerperioade. De measte rûpen stjerre yn 'e hjerst.
De rûp fret fan de Grutte Brânnettel en de Lytse Brânnettel.
Noardhoeksk
It Noardhoeksk, inkeld ek wolris Noardklaaifrysk neamd, is ien fan 'e fjouwer grutte Fryske dialekten. It wurdt sprutsen yn it noardeasten fan 'e provinsje Fryslân, in gebiet dat rûchwei begrinzge wurdt troch de Lauwersmar yn it easten, it Waad yn it noarden, it Bilt yn it westen en in tinkbyldige line fan Ljouwert oer Burdaard en Dokkum nei Ingwierrum yn it suden. Neffens in skatting op grûn fan gegevens út 2004 soe it Noardhoeksk yn 'e provinsje Fryslân sprutsen wurde troch likernôch 39.000 minsken; hoefolle Friezen om utens oft Noardhoeksk sprekke is net dúdlik. left|thumb|250px|De lokaasje fan it Noardhoekske dialekt yn it [[Fryske taalgebiet.]]
Taaleigenskippen
It Noardhoeksk wykt mar sa'n bytsje fan it Klaaifrysk ôf, dat it ek wol as de noardlike fariant dêrfan beskôge wurdt, ynstee fan as in selsstannich haaddialekt fan it Frysk. It grutste ferskil tusken it Noardhoeksk en it Klaaifrysk (en Standertfrysk) is dat njonken de âldere en de nijere brekking yn it Noardhoeksk noch in trêde brekkingsfoarm trochfierd is, de saneamde Dongeradielster brekking. Dêrtroch seit men yn it Noardhoekske gebiet bygelyks fan muolle foar it Standertfryske "mûle", buosse foar "bûse" en buotter foar "bûter".
Ferhâlding mei oare Fryske dialekten
Fan oarsprong is it Noardhoeksk, dat sprutsen wurdt op 'e Klaai benoarden de Wâlden, in oergongsfoarm tusken it Klaaifrysk en it Wâldfrysk. Dêrby liket paradoksaal genôch it Westnoardhoeksk, dat grinzget oan it Klaaifryske haadgebiet, minder op it Klaaifrysk as it Eastnoardhoeksk. Dat komt om't it Wâldfrysk stadichoan it Noardhoekske gebiet tusken Ljouwert en Dokkum ynkringt, mar net dat beëasten Dokkum. Sa kin it bygelyks, dat der om 'e fyfde finger oan te tsjutten bewesten Dokkum de Wâldfryske foarm tûme en beëasten Dokkum it Klaaifryske tomme brûkt wurdt. Dêrnjonken besteane der trouwens ek wol wurdfoarmen dy't ornaris foar Wâldfrysk oanmurken wurde, mar dy't yn it hiele Noardhoekske gebiet brûkt wurde, lykas riuwe (Klaaifrysk: harke).
Omgong fan Itaalje 2013
De 96ste edysje fan de Omgong fan Itaalje waard hâlden fan 4 oant en mei 26 maaie 2013.
Startplak en einstreek
De start wie yn Napels, in stêd yn Mezzogiorno (Súd-Itaalje). Napels is de haadstêd fan de Kampanje (Campania) en fan de provinsje Napels.
De einstreek lei yn Brescia in stêd yn Noard-Itaalje westlik fan de Gardamar. It is de haadstêd fan de provinsje mei deselde namme.
Minskerjochten
Minskerjochten binne rjochten foar eltsen om te wêzen, dwaan en litten as beskerming tsjin oaren. It is de basis om eltsenien yn frede libje te litten. Der binne tritich basis-minskerjochten. Ien dy't derop taseach dat dizze rjochten opskreaun waarden foar elkenien yn elts lân wie frou E. Roosevelt, de frou fan Franklin D. Roosevelt, dy't presidint fan de Feriene Steaten wie tusken 1933 - 1945.
Iman Mohammed Abdulmajid
Iman Mohammed Abdulmajid (Somalysk: Imaan Maxamed Cabdimajiid; Cabdimajiid, Arabysk: ايمان محمد عبد المجيد‎, transliteraasje: ͗Īman Muḥammad ͑Abd al-Maǧīd; Mogadisjû, 25 july 1955) is in Somalysk model, aktrise en ûndernimmer.
Biografy
Yn 1975 waard hja fulltime model en ferfarre nei de Feriene Steaten. Dêr krige hja kunde oan basketballer Spencer Haywood. Sy trouden yn 1977 en krigen in dochter, Zulekha. Yn 1987 rûn it houlik op 'e non en 24 april 1992 troude Iman mei de Britske sjonger David Bowie (1947–2016). It pear krige in dochter yn 2000, Alexandria Zahra Jones, en wennen yn Londen en New York.
Iman is direkteur fan it kosmetikabedriuw Iman Cosmetics, dat him taleit op in brune hûd.
Iman is moslim en kin har yn fiif talen rêde.
Roadeljen op de Olympyske Winterspullen 1964
It roadeljen op 'e Olympyske Winterspullen 1964 waard fan 30 jannewaris oant en mei 4 febrewaris 1964 op de Olympia-Bobbahn Igls yn it stêdsdiel Igls yn Innsbruck halden. It wie de earste kear dat it roadeljen op it programma stie fan de Olympyske Winterspullen.
Olympia-Bobbahn Igls
De Olympia-Bobbahn Igls dy't út twa aparte banen bestie, ien foar it bobslydzjen en ien foar it roadeljen. De roadelbaan bestie foar de manlju út achtjin bochten en in lingte fan 1.063,8 m foar de froulju hie de baan in lingte fan 910 meter. Nei't de Spullen fan 1976 wer oan Innsbruck tawezen waarden. Waarden de bobslyd en roadel banen yn 1974 ferfongen troch ien folslein út keunstiis besteande baan.
Medaljespegel
De top-3 fan lannen dy't by it roadeljen medaljes wûn ha tidens de Olympyske Winterspullen fan 1964.
Bôgesjitten op de Olympyske Simmerspullen 1900
180px|thumb|right|Bôgesjitten ûnder de Spullen fan 1900 De Olympyske Simmerspullen 1900, ek wol de IIe Olympiade neamd waarden yn 1900 yn Parys, Frankryk hâlden. It bôgesjitten waard hâlden yn it Bois de Vincennes. In grut park yn it easten fan Parys.
List fan presidinten fan Suriname
Dit is in list fan presidinten fan Suriname, fan 1975 oant no ta.
Nota bene: Desi Bouterse, de legerlieder, wie fan 13 augustus oant 15 augustus 1980 en fan 4 febrewaris oant 8 febrewaris 1982 ynterim-presidint fan Suriname. Yn 2010 waard er wer presidint, mar doe fia demokratyske ferkiezings.
List fan planetoïden 52701-52800
Dit is in list fan planetoïden 52701-52800.
Abortus
It foarkommen fan de ynnesteling fan in befruchte aaisel troch it ynnimmen fan de morning-afterpil wurdt troch bepaalde groepen ek beskôge as in foarm fan abortus provocatus.
Dykhurdfytsen op de Olympyske Simmerspullen 2020
De Olympyske Simmerspullen 2020 fan de XXXIIe Olympiade waarden fan 24 july oant en mei 28 july 2021 hâlden. It tiidriden en de finish fan de dykwedstriid wie op de Fuji Speedway yn Oyama. De startplak fan de dykwedstriid wie yn it Musashinonomori Park yn Chōfu
Medaljespegel
De top-7 fan lannen dy't by it dykhurdfytsen medaljes wûn ha by de Olympyske Simmerspullen fan 2020.
Stikelflinter
De Stikelflinter (Vanessa Cardui)  is in soarte yn it skaai fan de Vanessa.
Foarkommen
De Stikelflinter is in trekflinter. Hy kin de winters yn ús lân net oerlibje. Alle jierren wurdt Europa kolonisearre fanút Súd-Spanje en Afrika. Yn geunstige trekjierren kinne de flinters rûnom sjoen wurde. Sommige jierren is er net te sjen. As der Saharasân yn Nederlân is, dan binne der faak ek Stikelflinters.
Flinter
De wjuklingte fan de flinter is 26 oant 30 mm.
Fleantiid
De flinter is te sjen fan april ôf oant begjin septimber. Foaral is er likernôch heal augustus te sjen. Der is mar ien generaasje.
Rûp
De rûp fret stikelplanten, lykas de Spierstikel en de Lytse Kladde, de Dúnstikels en de Grutte Brânnettel.
Buren (gemeente)
Buren is in gemeente yn de Nederlânske provinsje Gelderlân, mei ynwenners (, boarne: CBS) en mei in oerflak fan 142,93 km² (dêrfan 8,27 km² wetter). De gemeente komt fuort út 'e eardere gemeente mei deselde namme, dy't oant 1978 inkeld út 'e stêd Buren en de doarpen Asch en Erichem bestie. Op 1 jannewaris 1978 waard Buren lykwols gearfoege mei de buorgemeenten Beusichem en Zoelen, mei dêropta in part fan Buurmalsen. De hjoeddeistige gemeente is ûntstien op 1 jannewaris 1999, doe't Buren fúsearre mei de gemeenten Lienden en Maurik. Sûnt dy tiid stiet it gemeentehûs net mear yn Buren, mar yn Maurik.
Bôgesjitten op de Olympyske Simmerspullen 2004
200px|thumb|right|It Olympyske Bôgesjit Stadion fan Atene 2004
De Olympyske Simmerspullen 2004, ek wol de XXVIIIe Olympiade neamd, waarden yn 2004 hâlden yn Atene, de haadstêd fan Grikelân. It bôgesjitten waard hâlden yn in it Panathinaiko Stadium. It eardere Olympysk Stadion fan de Spullen fan 1896.
Eastafrikaanske dwerchgeit
De Eastafrikaanse dwerchgeit foarmet mei de Westafrikaanske dwerchgeit de twa oarspronklike soarten dwerchgeiten.
Dizze bisten hawwe koarte poatsjes, in hoekige bou en in dik liif. De Eastafrikaanske dwerchgeit is de grutste fan de beide mei in skofthichte foar de bok fan 65 sm. en foar de geit fan 60 sm. De Westafrikaanske dwerchgeit is wat lytser mei in skofthichte foar de bok fan 50 sm en foar de geit fan 40 - 45 sm. De bisten sjogge der slank en elegant út mei relatyf lange poaten.
Bamako
thumb|250px|Ynwenners Bamako (2006) thumb|250px|De nije moskee yn Bamako Bamako is de haadstêd en grutste stêd fan it Afrikaanske lân Maly. De tige hurd groeiende stêd leit oan de rivier de Niger yn it súdwestlik part fan it lân. Bamako is it regearingssintrum fan Maly, is in regionaal hannelsintrum mei in haven oan de rivier en ek in plak dêr't in soad konferinsjes hâlden wurde. De meast wichtige yndustrieën binne de tekstylyndustry, de fleisferwurkjende yndustry en de metaalyndustry. Op de Niger is fiskerij. De namme Bamako komt fan it Bambarawurd dat 'krokodillerivier' betsjut.
Ut de skiednis
Yn de tiid fan it Keninkryk Maly yn de Midsiuwen, wie it in wichtich sintrum foar moslimûnderrjocht. Tsjin de 19e iuw wie it belang fan de stêd al tige ôfnaam. Yn 1883 waard de regio ynnaam troch Frânske troepen en yn 1908 waard Bamako de haadstêd fan Frânsk Sûdan.
By it ûnôfhinklik wurden fan Maly yn April 1960, wennen sa"n 160.000 minsken yn Bomako. Yn de jierren 1960 waard Maly sosjalistysk; de gefolgen fan de ynfloed en ynvestearrings fan de Sovjet-Uny binne noch goed te fernimmen yn Bamako. Yn de lette jierre 80 fierden de minsken fan Bomako en Maly kampanje foar in frije marktekonomy en in mearpartijedemokrasy.
Op 22 maart 1991 waard in grutte protestmars tsjin it bewâld fan presidint Moussa Traoré en foar bettere libbensomstannichheden, yn Bamako mei geweld delslein, sa'n 300 deaden wie it gefolch. Fjouwer dagen letter waard Traoré oan de kant set by in militêre koep. It Comité de Transition pour le Salut du Peuple waard oprjochte, laat troch generaal Amadou Toumani Touré. Op 26 april 1992 waard Alpha Oumar Konari offisjeel presidint.
It waar
Yn parten fan it jier waait yn Bamako de skrokke harmattanwyn dy't in bulte sân en stof út de Sahara oanfiert. It reinseizoen yn Bamako is fan maaie oant oktober.
Haadstêd distrikt
Bamako heart net ta ien fan de acht regio's fan Maly mar is in apart distrikt. Dit distrikt is ferdield yn seis kommunes ( I - VI) en wurdt laat troch in boargemaster. Bamako wurdt rûnom omjûn troch de regio Koulikoro. thumb|left|250px|Pont des Martyrs
Antykonsepsje
thumb|De pil Antykonsepsje is in sammelnamme foar techniken foar it tefoaren kommen fan swangerskip nei geslachtsferkear. Der wurdt besocht foar te kommen dat de siedsel en de aaisel by elkoar komme kinne of dat it embryo him ynnêstelje kin yn de liifmoer.
Skiednis
Antykonsepsjemiddels waarden op de ein fan de 19e iuw en yn it begjin fan de 20e iuw propagearre troch neomaltusianisten as Jan Rutgers en Aletta Jacobs (cfr. de oprjochting fan it Nij-Maltusiaanse Bûn yn Nederlân yn 1882). Mei it each op de rasferbettering pleite Rutgers ek foar frijwillige en sa nedich opleine kontrasepsje of in baringsferbod foar de ferpaupere befolking.
Mei de útfining fan de pil naam it brûken fan antykonsepsjemiddels yn de jierren 1960 in hege flecht yn it Westen. Yn Nederlân wie de pil lykwols oant 1969 allinnich 'op medyske yndikaasje' beskikber. Oant dat jier wie ek de iepenlike ferkeap fan oare foarbehoedmiddels noch offisjeel ferbean.
Goutum
Goutum is in doarp dat yn de gemeente Ljouwert leit. Goutum leit noardlik fan Wurdum, westlik fan Himpens en Tearns en besuden Ljouwert. Yn 2022 hie Goutum 3.315 ynwenners. De doarpskearn fan Goutum leit om de Buorren.
Skiednis
thumb|left|250px|It yn 1882 ôfbrutsen Wiardastate'' Goutum wie oarspronklik in terpdoarp mei oan de westkant fan de terp de yn 1882 ôfbrutsen Wiarda State. Yn de 12e iuw waard op de terp de oan Sint-Agnes wijde tsjerke boud. De famylje Burmania hat dêr in grêfkelder. De tsjerke hat in Van Damoargel út 1864. Súdwestlik fan it doarp lei eartiids ek noch de terp Techum, dy't yn de 19e iuw ôfgroeven waard.
Sûnt 1943 leit Goutum yn de gemeente Ljouwert, dêrfoar lei it doarp yn Ljouwerteradiel (sudertrimdiel).
Yn de rin fan de tiid wreide de bebouwing him nei it westen út yn 'e rjochting fan de Oeriselskeleane. Nei it easten is it doarp útwreide oant ticht by de westlike útbuorren fan Tearns. Fral sûnt de jierren 1970 is Goutum bot fan karakter feroare. Troch de oanlis fan Goutum-Noard grinzget de bebouwing tsjintwurdich fuort oan de stêd. Allinnich it Van Harinxmakanaal leit der noch tusken. Yn de iere 21e iuw waard Goutum útwreide mei de wyk Goutum-Súd. Besuden fan it doarpsgebiet wurdt Ljouwert fierder útwreide, sadat it doarp feitlik in stedswyk fan Ljouwert is.
Súdlik fan it doarp leit it âldste krematoarium fan Fryslân, itjinge Goutum de bynamme 'Stoke-city' oplevere.
Goutum is oer it wetter troch de Wurdumer Feart nei it suden mei Wurdum ferbûn. De feart foarmet nei it noarden lykwols gjin ferbining mei it Van Harinxmakanaal. Nei it easten is de Tearnserdyk in ferbining mei Drachtsterwei en fierder nei Suderbuorren, Tearns en Himpens en Wergea.
Wapen
De trije kannen ferwize nei de trije states fan it doarp. De swan is oernommen fan it wapen fan de famylje Wiarda, wylst de kleuren fan it wapen fan Eastergoa stamme.
Mienskip
thumb|260px|It lege plak fan de eardere Wiardastate Alhoewol't Goutum feitlik in stedswyk fan Ljouwert is, hat it noch wol it doarpshûs 'Ien en Mien', in jierliks doarpsfeest en in warbere doarpsferiening mei in grut tal foarsjennings, lykas in boarterstún, in iisbaan en oan de eastlike kant it sportpark Wiarda. Foar oare foarsjennings en foar harren wurk binne de ynwenners rjochte op de stêd of oare plakken.
Tsjerke
De PKN-gemeente Goutum makket gebrûk fan de Agnestsjerke yn Goutum en de Martinustsjerke fan Himpens.
Mûnen
thumb|260px|De spinnekopmûntsjes Sawat twa kilometer west fan it doarp steane oan de Swette twa spinnekopmûntsjes; de Mûne Heechlân en de Kramersmole.
Strjitten
Alle strjitten yn Goutum.
Twasidigen
De twasidigen (Latynske namme: Bilateria) foarmje in tuskenryk fan it ryk fan 'e dieren (Animalia) en it ûnderryk fan 'e echte dieren (Metazoa). Ta dizze groep hearre bisten mei in twasidige symmetry; d.w.s. alle bisten dy't behalven in ûnder- en in boppekant ek in foar- en in efterein hawwe, yn tsjinstelling ta bygelyks kwabben, dy't wol in ûnder- en in boppekant hawwe, mar gjin foar- of efterein. Sadwaande wurde ûnder de twasidigen alle libbene bisten beflapt, útsein de radiaaldieren (Radiata), dy't de netteldieren en ribkwabben omfiemje, en fierders de spûnsdieren (Parazoa) en de sturtselligen (Choanoflagellata).
Op 'e platwjirms (Platyhelminthes) en de toskmûlwjirms (Gnathostomulida) nei hawwe alle twasidigen in folslein spiisfertarringsstelsel, mei aparte mûl- en anusiepenings. Guon groepen twasidigen, op 'e nij de platwjirms en toskmûlwjirms en ek de bûkhierrigen (Gastrotricha), hawwe gjin lichemsholten, wylst har by alle oare groepen yn gruttere of mindere mjitte lichemsholten ûntjûn hawwe. It ierst bekende fossyl fan in twasidige is de Kimberella dy't datearret fan 555 miljoen jier lyn. Men giet derfan út dat de twasidigen har as groep ûntwikkele hawwe yn it Protearosoïkum, sa'n 850 miljoen jier lyn.
Bûnte sâneachjes
thumb|Bûnt Sâneachje De Bûnte sâneachjes (Pararge) bin in skaai yn de famylje fan de Aureliaflinters (Nymphalidae). It binne flinters mei almeast brune wjukken mei in gieloranje plakkenpatroan, op de foarwjukken in swarte eachplak en op de efterwjukken in rychje eachplakken.
It skaai is yn 1819 yntrodusearre troch Jacob Hübner as Pararge. Trochdat William Evans yn 1923 it skaai mei in letter te min oantsjutte, wurdt it ek oantsjut as Parage. Oant yn de 20e iuw waarden noch trije soarten ta de Sâneachjes rekkene, mar dy wurde no beskôge as part fan de Rotsflinters ((Lasiommata).
Klassifikaasje
Soarten yn it skaai binne:
Kanofarren op de Olympyske Simmerspullen 1960
De Olympyske Simmerspullen 1960, ek wol de XVIIe Olympiade neamd waarden yn 1960 hâlden yn Rome, de haadstêd fan Itaalje. It kanofarren hie plak by Lazio op de Lago di Albano.
Utslaggen
de C stiet foar Kanadeeske kano, de K stiet foar Kajak en de sifers (1, 2, 4) jouwe it oantal persoanen yn de boat oan.
Medaljespegel
De top acht fan lannen dy't by it kanofarren medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen fan 1960.
List fan planetoïden 13901-14000
Dit is in list fan planetoïden 13901-14000.
Súdwesthoeksk
It Súdwesthoeksk, ek wol Súdhoeksk neamd, is ien fan 'e fjouwer grutte Fryske dialekten. It wurdt sprutsen yn 'e lânstreek dy't bekend stiet as de Súdwesthoeke, en dy't it súdwestlike part fan 'e provinsje Fryslân beslacht. Dat is in gebiet dat begrinzge wurdt troch de Iselmar yn suden en westen, en yn it noarden en easten rûchwei troch in tinkbyldige line fan Warkum oer De Jouwer en It Hearrenfean nei Skoattersyl ta. Neffens in skatting op grûn fan gegevens út 2004 soe it Súdwesthoeksk yn 'e provinsje Fryslân sprutsen wurde troch likernôch 58.000 minsken; hoefolle Friezen om utens oft Súdwesthoeksk sprekke, is net dúdlik.
It ûntbrekken fan 'e nijere brekking
It Súdwesthoeksk wykt folle sterker fan it Standertfrysk ôf as de oare trije Fryske haaddialekten. Foar in grut part komt dat trochdat yn it Súdwesthoeksk de saneamde nijere brekking (of Nijfryske brekking) nea trochfierd is, wylst dy yn 'e oare trije haaddialekten in promininte posysje ynnimt. Dat taalkundich ferskynsel beslacht yn it Standerfrysk de brekking fan in seistal twaklanken, wêrby't dy yn besibbe wurdfoarmen in oare útspraak krije: right|thumb|250px|De lokaasje fan it Súdwesthoekske dialekt yn it [[Fryske taalgebiet.]] De âldere brekking (of Aldfryske brekking), yn wurden as "rjocht" en "wjek", is folle âlder en komt oer it algemien wol yn it Súdwesthoeksk foar. Troch it ûntbrekken fan 'e nijere brekking wurde lykwols de yn 'e tabel hjirboppe neamde twaklanken yn it Súdwesthoeksk útsprutsen as ienklanken of as oare twaklanken: In oar, tige bekend foarbyld fan dit ferskynsel is dat men yn it Súdwesthoeksk net fan "woartels" (['wṷɑtəls], "wûattels") sprekt, mar fan wurtels (['wœtəls], "wuttels").
Oare ôfwikings
Behalven troch it ûntbrekken fan 'e nijere brekking ûnderskiedt it Súdwesthoeksk him ek trochdat it fanwegen syn geografyske lokaasje yn 'e Súdwesthoeke in folle sterkere ynfloed fan earst de Hollânske dialekten en letter it Standertnederlânsk ûndergien hat as de oare Fryske haaddialekten. As resultaat dêrfan wurdt yn it Súdwesthoeksk de Fryske [u] (û) foar dintale bylûden (d, t, l, s, z) útsprutsen as [y] (ú): fúst ynstee fan "fûst", kút ynstee fan "kût", púd ynstee fan "pûde" en hús ynstee fan "hûs".
Ek bestiet yn it Súdwesthoeksk it ferskynsel dat taalkundigen oantsjutte as konsonanteklusterreduksje, dus it falle litten fan ien of mear bylûden út in searje konsonanten efterinoar:
Oare typysk Súdwesthoekske foarmen binne bygelyks:
Subdialekten
Der bestiet in beheinde mjitte fan taalfariaasje binnen it Súdwesthoekske dialektgebiet, dy't benammentlik delkomt op útspraakferskillen. Sokke ferskillen binne lykwols oer it algemien net bot oan beskate kriten bûn. Regionaal wykt inkeld it Lemsterlânsk frij sterk ôf, dat sprutsen wurdt yn it eastlike part fan 'e eardere gemeente Lemsterlân, en dat in frij sterke ynfloed fan 'e oanswettende Nedersaksyske dialekten fan 'e Stellingwerven en de Kop fan Oerisel ûndergien hat.
Jelle Bangma
thumb|right|300px|Jelle Bangma Jelle Bangma (Smelbrêge, 14 maart 1955) fan Deinum is bekend as keatsskriuwer.
Bangma wie de skriuwer fan de keatsbiografy fan Johannes Brandsma - Bretaalwei De Brand. Fierders wie er ek ien fan de auteurs fan de keatsbiografy oer Hotze Schuil - De Lange, keizer ûnder keatskeningen - dy't yn 2006 útkaam. Jelle Bangma wurke mei oan in oantal keatsjubileumboeken. Hy is fêste meiwurker fan it keatstydskrift KEATS!.
Stipepunt Frysk
It Stipepunt Frysk is in taaladvysburo foar it Frysk fan de Afûk. De opdracht fan de provinsje Fryslân yn de twadde taalnota 'Ramtnota taalbelied' (1991) is hjirby:
Tsjerk 328
Tsjerk 328 (1990- maart 2011) wie in Fryske tophynst Tsjerk 328 fan it Keninklik Frysk Hynste Stamboek (KFPS).
De dekhynst waard fokt troch de famylje Schuurmans út Mantgum, as soan fan de preferinte Feitse 293 en de ferneamde modelmerrje Wykje. Tsjerk die syn wurk sûnt 2002 op it hynstestasjon fan de famylje Toonen út Maren-Kessel.
Kanofarren op de Olympyske Simmerspullen 1964
De Olympyske Simmerspullen 1964, ek wol de XIXe Olympiade neamd, waarden yn 1964 yn Tokio, Japan hâlden. It kanofarren hie plak by Toda yn de Toda Rowing Course.
Toda Rowing Course
It Toda Rowing Course is oanlein yn 1939 foar de Olympyske Simmerspullen dy't lykwols ôfsein en oerdroegen waarden oan Helsinky yn ferbân mei de Japansk-Sineeske kriich. Fanwege de Japansk-Sineeske kriich en de Twadde Wrâldkriich rekke it roeistadion yn ferfal. Doe't Japan foar 1964 de Spullen noch tawiisd krige waard it roeistadion opmakke en útwreide; der wie yn it It Toda Rowing Course plak foar 8.300 taskôgers. It stadion leit sa'n 22 km benoarden it National Stadium.
Utslaggen
De C stiet foar Kanadeeske kano, de K stiet foar Kajak en de sifers (1, 2, 4) jouwe it oantal persoanen yn de boat oan.
Medaljespegel
De top njoggen fan lannen dy't by it kanofarren medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen fan 1964.
De Pompeblêden
De Pompeblêden wie in tydskrift foar Frysk yn it ûnderwiis. It waard oprjochte yn 1928 en hie yn 2001 in oplage fan 600. De Pompeblêden waard útjûn troch de Afûk yn Ljouwert. Ein juny 2009 ferskynde it lêste nûmer en hâlde it blêd nei 79 jier op te bestean. Allinnich stipers fan de Afûk krigen it blêd, dat ornaris fjouwer kear yn it jier ferskynde.
Dykhurdfytsen op de Olympyske Simmerspullen 2016
De Olympyske Simmerspullen 2016 fan de XXXIe Olympiade waarden fan 6 oant en mei 10 2016 hâlden. De start en finish fan it dykhurdfytsen wie by de Forte de Copacabana, yn Rio de Janeiro
Medaljespegel
De top-7 fan lannen dy't by it dykhurdfytsen medaljes wûn ha by de Olympyske Simmerspullen fan 2016.
Gielegou
De Gielegou (Oriolus oriolus) is in fûgel yn it skift fan de Moskeftigen, it is de ienichste soart út de meast tropyske famylje fan fûgels dy't yn Jeropa foarkomt.
Foarkommen
De Gielegou is mei sa'n 18 oant 24 sm likernôch sa grut as in Klyster mar hat wol in hiel opfallende kleur. It mantsje fan de Gielegou is fel giel mei swarte wjukken, in swarte sturt en in swarte eachstreek. De jonge wyfkes binne meast wat grieneftich en binne lang sa opfallend net. De âldere wyfkes lykje lykwols hieltyd mear op de mantsjes, sadat se op 't lêst hast net mear te ûnderskieden binne.
Fersprieding
De Gielegou is fan ein april oant ein augustus yn syn briedgebiet. Dat bestiet út grutte parten fan Jeropa en it westen fan Aazje. De fûgels oerwinterje yn de bosken yn sintraal-Afrika.
De Gielegou is in echte fûgel fan de bosken. Hy komt hast net op de grûn en is ek net maklik te sjen om't er him meast heech yn de beammen tusken de blêden ophâldt.
Iten
De Gielegou yt sawol dieren, benammen rûpen en flinters as ek plantaardich iten lykas beien en kersen.
Fuortplanting
De Gielegou makket in nêst yn de foarke fan in tûke heech yn in beam. It wyfke briedt meast allinnich yn twa wiken de 3-6 aaien út, wylst se fuorre wurdt troch it mantsje.
Rotsiikhoarntsje
It rotsiikhoarntsje (wittenskiplike namme: Otospermophilus variegatus), ta ûnderskie fan besibbe soarten ek wol it gewoane rotsiikhoarntsje neamd, is in sûchdier út it skift fan 'e kjifdieren (Rodentia), de famylje fan 'e iikhoarntsjes (Sciuridae), de tûke fan 'e grûniikhoarntsjes (Marmotini) en it skaai fan 'e rotsiikhoarntsjes (Otospermophilus). Dit bist is lânseigen yn grutte dielen fan sintraal en noardlik Meksiko en yn 'e súdwestlike dielen fan 'e Feriene Steaten. It is ien fan 'e grutste iikhoarntsjesoarten fan 'e hiele wrâld. Rotsiikhoarntsjes binne foar it meastepart herbivoar en kinne lange tiid sûnder wetter. De IUCN klassifisearret dizze soarte as net bedrige.
Fersprieding
It rotsiikhoarntsje komt foar yn in grut oaniensletten gebiet yn Meksiko, dat likernôch it noardlik trijefearn fan it lân beslacht, mar dan sûnder de kuststripen en it Kalifornysk Skiereilân. Yn 'e Feriene Steaten komt dizze soarte foar yn hast de hiele steaten Arizona en Nij-Meksiko, mei dêropta westlik en sintraal Teksas, it uterste noarden fan 'e Teksaanske Panhandle, hast de hiele Panhandle fan Oklahoma, it uterste súdwesten fan Kansas, dielen fan súdlik, sintraal en westlik Kolorado, de eastlik helte en de westlike grinsrâne fan Utah, sintraal en eastlik Nevada en in lyts hoekje fan it súdeasten fan Kalifornje.
Uterlike skaaimerken
It rotsiikhoarntsje is ien fan 'e grutste leden fan 'e famylje fan 'e iikhoarntsjes (Sciuridae). It hat trochinoar in kop-romplingte fan 26–29 sm, mei in sturtlingte fan 17,2–25,2 sm, oftewol likernôch 44% fan 'e totale lingte. It gewicht fan in folwoeksen eksimplaar bedraacht 600–850 g. De pels is op 'e rêch spikkelbûnt grizich brún, mar op 'e bealch giet de grizigens oer yn in brunich swarte kleur. De eagen binne grut en der sit in smelle râne omhinne dêr't de pels krêmkleurich is. De earen binne relatyf grut en puntich, en stekke rom boppe de kop út. De sturt is lang foar in grûniikhoarntsje, en skaait út nei in plomsturt.
Biotoop
It biotoop dêr't it rotsiikhoarntsje libbet, is foar it meastepart in aride gebiet, besteande út steppe, woastyn en/of rotsich berchtme.
Hâlden en dragen
It rotsiikhoarntsje is in grûniikhoartsje, wat betsjut dat er net yn 'e beammen libbet, mar ynstee in hoalestelsel ûnder de grûn graaft, dat faak hiel grut en kompleks is. Dat docht er mei de skerpe klauwen oan syn spierde foarpoaten. De hoalen jouwe de rotsiikhoarntsjes beskûl tsjin sawol de measte rôfdieren as waarsferskynsels, sadat se in plak hawwe dêr't se har mei in gerêst hert deljaan kinne. Ek brûke se it hoalestelsel as opslachplak foar fretten dat se sammele hawwe. De yngongen binne ornaris ferburgen ûnder rotsen.
Rotsiikhoarntsjes binne benammen aktyf yn 'e iere moarn en op 'e lette middei. As de temperatuer simmerdeis tige heech oprint, hâlde soms in skoft in simmersliep (estivaasje). Yn 'e noardlike dielen fan it ferspriedingsgebiet hâlde rotsiikhoarntsjes yn 'e kâldere moannen fan it winterhealjier in wintersliep (hibernaasje). Yn 'e (waarmere) súdlike dielen fan har areaal slane se de wintersliep faak oer.
It binne sosjale bistkes dy't yn koloanjes libje fan ferskate folwoeksen wyfkes en harren jongen, mei ien dominant mantsje dat syn territoarium op agressive wize ferdigenet tsjin ynkringing troch oare mantsjes. Healwoeksen mantsjes hingje soms by de râne fan sa'n groep om en wurde oer it algemien dulde salang't se gjin swierrichheden feroarsaakje foar it dominante mantsje. As der gefaar driget, warskôgje rotsiikhoarntsjes inoar mei in koarte, skerpe alaarmrop.
Rotsiikhoarntsjes bringe twa nêsten jongen yn it jier fuort, wêrby't de peartiid rint fan begjin april oant ein maaie en fan mids july oant ein augustus. De draachtiid duorret 30 dagen. It wyfke smyt sadwaande it earste nêst tusken ein april en ein juny en it twadde tusken mids augustus en ein septimber. Elts nêst omfettet 3–9 jongen, mei in gemiddelde fan 41/2. De jongen wurde mei likernôch 2 moannen ôfwûn. Se binne pas mei 1–2 jier geslachtsryp. Rotsiikhoarntsjes hawwe in libbensspanne fan trochinoar 9,8 jier, wat lang is foar kjifdieren.
Fretten
It rotsiikhoarntsje is benammentlik herbivoar, mei't er him fiedt mei blêden, stâlen en sied fan in ferskaat oan gerzen en krûden. Hy fret ek nuten, lykas ikels en dinne-apels, en de ripe fruchten fan meskiit (Prosopis), jeneverbeistrûken, agaves en kaktussen. Dat dieet folje rotsiikhoarntsjes oan mei dierlik iten, foar it measte besteande út sprinkhoannen, toarren, dauwjirms en oare wringeleazen, mar soms ek piken fan wylde kalkoenen en oar fûgelt. Ek kannibalisme is har net frjemd: soms frette rotsiikhoarntsjes har eigen jongen, en teffens romje se ies op fan deade soartgenoaten. Har drinken helje rotsiikhoarntsjes foar in oansjenlik diel út har fretten. Dêrom kinne se lange tiid, soms wol oant 100 dagen, sûnder wetter ta.
Se foerazjearje eltse dei. Dat dogge se net inkeld oer de grûn, sa't men fan grûniikhoarntsjes ferwachtsje soe, mar ek klimme se yn beammen en strûken sûnder dat se dêr muoite mei hawwe. It fretten dat se fine, ite se net allegearre daliks op. Ynstee sammelje se in oansjenlik diel om it werom te bringen nei de hoale. Dat dogge se troch it yn har wangpûden te stopjen oan wjerskanten oan 'e binnenkant fan 'e mûle, dy't tige grut binne en flink oprutsen wurde kinne. Ien ûndersiker hat ris 62 ikels fan 'e gambeliik (Quercus gambelii) út 'e wangpûden fan ien inkeld rotsiikhoarntsje helle. De foerazjeartripkes binne oer it algemien frij koart en duorje almeast net langer as 12 minuten foar't se wer op hûs oan geane. It measte foerazjearjen wurdt op 'e iere moarn dien om it hjitste part fan 'e dei te mijen.
Predaasje
Sels steane rotsiikhoarntsjes op it menu foar in grut ferskaat oan rôfdieren, wêrûnder de prêrjewolf, reade lynks, grize foks, waskbear, sulverdas en in protte ferskillende soarten slangen, rôffûgels en ûlen. Foar gruttere rôfdieren en fûgels sykje rotsiikhoarntsjes beskûl yn harren hoalen. Foar slangen, dy't gjin swierrichheden ûnderfine by it binnenkringen fan 'e hoalen, is dat gjin sinfolle strategy. Dêrom pakke de rotsiikhoarntsjes oanfallen troch slangen oars oan, troch te besykjen de slange mei skynoanfallen te yntimidearjen en fuort te jeien, en sels troch him te bekûgeljen mei stientsjeguod.
Rotsiikhoarntsjes ite, rêste en sinnebaaie faak op hegere plakken, lykas yn beamstrampels, op beamstobben of op rotsblokken. Sa kinne se ûnderwilens har om-en-by yn 'e rekken hâlde foar it gefal dat der in rôfdier op 'e loer leit.
Yn gebieten dêr't minsken wenje, foarmje ek húskatten (húsdieren en ferwyldere soartgenoaten) en hûnen in gefaar. De minske sels sjocht rotsiikhoarntsjes troch harren gegraaf en it oanfretten fan griente en fruit yn kokentunen en op ikkers faak as in pleachdier. Dat resultearret yn deadlike en net-deadlike foarmen fan opromming fan 'e bisten as skealik ûngedierte.
Status
It rotsiikhoarntsje hat de IUCN-status fan "net bedrige", mei't er yn syn ferspriedingsgebiet noch rûnom foarkomt en om't de populaasje stabyl liket te wêzen.
Obi-Wan Kenobi
Obi-Wan Kenobi, byneamd Ben Kenobi, is in ferneamd fiktyf personaazje út 'e Star Wars-franchise, dat mids 1970-er jierren betocht waard troch de Amerikaanske filmmakker George Lucas. Hy is in Jedi-master "lang ferlyn yn in stjerrestelsel fier, fier fuort". Obi-Wan Kenobi makke it alderearst syn opwachting yn Star Wars: From the Adventures of Luke Skywalker, de ferboeking fan 'e earste Star Wars-film, dy't yn 1976 útkaam, in jier foàr de film. Hy is lykwols it bekendst út 'e oarspronklike Star Wars-filmtrilogy (1977-1983), wêryn't er spile waard troch sir Alec Guinness en de Star Wars-prequeltrilogy (1999-2005), wêryn't er spile waard troch Ewan McGregor. Guinness wûn foar de rol in Saturn Award en waard nominearre foar de Oscar foar bêste byrol fan in akteur.
Aldegea (Súdwest-Fryslân)
thumb|250px|left|Oudega yn 2017 thumb|250px|left|Plankjesile op de Aldegeaster Brekken thumb|250px|De [[Ankertsjerke (Aldegea)|Ankertsjerke]] Aldegea (Nederlânsk: Oudega) is in doarp mei likernôch 690 ynwenners (2006) yn de gemeente Súdwest-Fryslân. It doarp leit oan de Aldegeaster Brekken. Oant 2011 lei Aldegea yn de eardere gemeente Wymbritseradiel. Aldegea, Idzegea en Sânfurd foarmje mei-inoar wer in soarte fan buorskip. Alle trije doarpen lizze oan it wetter, oan respektivelik de Aldegeaster Brekken de Idzegeaster Poel en it Ringwiel. Foar de foarsjennings binne de oare beide doarpen op Aldegea oanwiisd.
Gebouwen
thumb|right|250px|[[Dorismooltsje]]
Tsjerke
Midden yn it doarp stiet de krekt restaurearre Ankertsjerke út 1755 dy't op de monumintelist stiet. Yn de toer hinget in klok út 1623. Yn 1961/1962 hat der aksje yn it doarp west foar de tsjerke, dy't ƒ 40.000 opbrocht.
Doris Mooltsje
Oan de noardkant fan de Aldegeaster Brekken stiet de poldermûne it Dorusmooltsje fan rûn 1790. Dizze mûne is nei restauraasje yn 1998 wer yn eare hersteld. It is de grutste spinnekopmole fan Nederlân.
Freemwurk
Freemwurk is in taalmetoade Frysk foar it earste en twadde jier fan de ûnderbou yn it fuortset ûnderwiis. Auteurs binne Jitske Brünner, Linda Boersma en Luuk Klazenga. It wurdt sûnt 2007 útjûn troch de Afûk yn Ljouwert en is de opfolger fan de metoade "Flotwei Frysk"..
Aldegea (Súdwest-Fryslân)
Ynwenners
1954 - 680, 1959 - 670, - 1964 - 593, 1969 - 544, 1973 - 702, 2006 - 690.
Freemwurk
De metoade is rjochte op it mûnling en skriftlik brûken fan it Frysk op meardere nivo's.
Freemwurk bestiet út: Foar de jierren dêrnei yn de boppebou en de twadde faze binne moduleboeken ferskynd.
Obi-Wan Kenobi
Ynspiraasje
Star Wars-betinker George Lucas liet him foar de kreaasje fan it personaazje fan Obi-Wan Kenobi ynspirearje troch generaal Makabe Rokurōta, in personaazje út 'e Japanske samoeraifilm Kakushi Toride no San Akunin (ek bekend ûnder de ynternasjonale titel The Hidden Fortress), fan regisseur Akira Kurosawa. De earste moeting fan 'e jonge Luke Skywalker mei Obi-Wan waard troch Lucas streekrjocht oernommen út The Hobbit, fan J.R.R. Tolkien, mei Luke yn 'e rol fan 'e hobbit Bilbo Baggins en Obi-Wan as de tsjoender Gandalf.
Oarspronklike Star Wars-trilogy
Yn 'e oarspronklike Star Wars-filmtrilogy (1977-1983) wurdt Obi-Wan Kenobi yntrodusearre as de eksintrike âlde klúzner Ben Kenobi (spile troch sir Alec Guinness) dy't wennet yn 'e woastyn fan 'e planeet Tatooine. Yn Star Wars: Episode IV – A New Hope (1977) keapet de omke en pleechheit fan 'e jonge Luke Skywalker in pear androïden, R2-D2 en C-3PO. Luke ûntdekt dat R2-D2 in boadskip befettet foar Obi-Wan, dy't ôfkomstich is fan prinsesse Leia Organa. As R2-D2 útnaait, giet Luke him mei C-3PO efternei en sa bedarje se trijeresom by Obi-Wan. As dêr it hiele boadskip ôfspile wurdt sprekt Leia Obi-Wan ta Luke syn ferheardens oan as "generaal Kenobi" en leit se út dat se yn R2-D2 de stellen blaudrukken ferstoppe hat fan 'e Deadsstjer, in reuseftich romtestasjon en massaferneatigingswapen dat troch de boasaardige keizer Palpatine boud wurdt. Se freget Obi-Wan om 'e ynformaasje feilich op har thúsplaneet Alderaan te besoargjen om sa it Rebelleferbûn te helpen, dat de wapens opnommen hat tsjin it Galaktysk Keizerryk.
Luke helpt de androïden om 'e Obi-Wan te berikken, dy't him fertelt dat er syn heit silger, Anakin Skywalker, goed kennen hat, mei't hysels in Jedi is en Anakin foarhinne syn learling wie. Hy seit dat it Luke syn lotsbestimming is om yn syn heite fuotleasten te folgjen en ek Jedi te wurden. As neitiid bliken docht dat Luke syn omke en muoike fermoarde binne troch Keizerlike stoarmtroepers dy't op 'e siik wiene nei de beide androïden, jout er him by Obi-Wan. Dyselde nimt syn nije learling en de beide androïden mei nei de delsetting Mos Eisley, dêr't er de smokkelders Han Solo en Chewbacca ynhiert om him en syn selskipslju yn harren romteskip de Millennium Falcon nei Alderaan te bringen.
Oankommen by Alderaan blykt dy planeet lykwols ferneatige te wêzen troch de Deadsstjer. De Millennium Falcon komt fêst te sitten yn in lûkstriel fan it romtestasjon, mar Obi-Wan-en-dy witte oan finzenskip te ûntkommen en de Deadsstjer te ynfiltrearjen. Wylst de oaren prinsesse Leia befrije, dy't op 'e Deadsstjer fêstholden wurdt, offeret Obi-Wan himsels op om 'e oaren de kâns te jaan om te ûntsnappen. Hy siket Darth Vader op, de sinistere neiste hantlanger fan 'e keizer, dy't er blykber noch ken út it ferline. De beide mannen fjochtsje in duël mei de ljochtsabels út, wêrby't Obi-Wan úteinlik troch Vader deade wurdt. Troch it opûnthâld en de ôflieding dêr't it duël foar soarge hat, witte Luke, Han en de oaren lykwols yn 'e Millennium Falcon fan 'e Deadsstjer te ûntkommen, en nei't se de blaudrukken by it Rebelleferbûn ôflevere hawwe, nimme se diel oan in oanfal op 'e Deadsstjer, wêrby't it romtestasjon ferneatige wurdt.
Yn 'e oare films fan 'e oarspronklike Star Wars-trilogy, Star Wars: Episode V – The Empire Strikes Back (1980) en Star Wars: Episode VI – Return of the Jedi (1983), ferskynt Obi-Wan Kenobi ferskate kearen as in 'geast yn 'e Krêft' om Luke goerie te jaan, mar spilet er gjin rol fan betsjutting mear. Syn wichtichste bydrage oan it ferhaal is wannear't er oan Luke útbringt dat Leia syn twillingsuster is.
Star Wars-prequeltrilogy
Mei de help en yn it selskip fan Padmé Amidala, de fjirtjinjierrige keninginne fan Naboo, en in knoffelige Gungaanske ferstjitling dy't Jar Jar Binks hjit, witte Qui-Gon en Obi-Wan fan Naboo te ûntsnappen. Mei't harren romteskip averij oprûn hat, meitsje se ûnderweis nei de Galaktyske haadstêd op 'e planeet Coruscant in tuskenstop op 'e woastynplaneet Tatooine. Dêr moetsje de beide Jedi de njoggenjierrige slaaf Anakin Skywalker. Mei't er derfan oertsjûge is dat er yn Anakin de "Utkarde" út 'e profesijen fûn hat, nimt Qui-Gon de jonge oan as learling, ek al wurdt him dat ûntret troch oare Jedi-ridders, ûnder wa Yoda.
As bliken docht dat de Galaktyske Senaat op Coruscant net folle foar Naboo dwaan kin, keart Padmé mei Qui-Gon, Obi-Wan, Anakin en Jar Jar werom nei Naboo, dêr't se mei de help fan Jar Jar in bûnsgenoatskip mei de Gunganen wit te sluten, de oare yntelliginte soarte op 'e planeet. Wylst de Nabooanen en Gunganen de striid oanbine mei de Hannelsfederaasje, treffe Qui-Gon en Obi-Wan op Naboo Darth Maul, de learling fan Darth Sidious. Yn in gefjocht mei ljochtsabels wit dyselde Qui-Gon deadlik wit te ferwûnjen ear't er sels ferslein wurdt. Neitiid nimt Obi-Wan de taak oer om Anakin op te lieden ta Jedi-ridder.
Yn Star Wars: Episode II – Attack of the Clones (2002), dat tsien jier letter spilet, wurdt der in oanslach dien op it libben Padmé Amidala, dy't nei de ein fan har termyn as keninginne no de senator foar Naboo is. Obi-Wan en syn learling Anakin krije opdracht om har te beskermjen. Wylst Anakin by Padmé bliuwt as har liifwacht, set Obi-Wan ôf om út te finen wa't der foar de oanslach ferantwurdlik is. It spoar liedt nei de planeet Geonosis ta, dêr't er finzen nommen wurdt troch greve Dooku, de opfolger fan Darth Maul. Anakin en Padmé komme efter him oan om him te rêden, mar rinne ek yn 'e fâle. Mei syn trijen wurde se troch Dooku ta de deastraf feroardiele dy't útfierd wurde sil troch in gefjocht foar publyk tsjin ferskuorrende wylde bisten yn in arena. It trio wurdt rêden troch in bataljon kloansoldaten, oanfierd troch Yoda, Mace Windu en oare masters fan 'e Jedi-Ried. Yn it gefjocht ferwûnet Dooku Obi-Wan en slacht er Anakin de rjochterhân ôf, mar Yoda jaget him op 'e flecht.
Yn Star Wars: Episode III – Revenge of the Sith (2005), dat noch wer trije jier letter spilet, binne de Kloane-oarloggen yn folle gong, tusken in leger fan kloande soldaten fan 'e Galaktyske Republyk, oanfierd troch de Jedi, en de androïdestriidkrêften fan 'e Konfederaasje fan Unôfhinklike Stelsels. Obi-Wan is no in Jedi-master en in lid fan 'e Hege Jedi Ried, en dêrnjonken in generaal yn it Republikeinske leger. Hy en Anakin rêde kânselier Palpatine, dy't ûntfierd is troch de separatistyske generaal Grievous. Se fine net inkeld de kânselier, mar ek greve Dooku, wat ta in nije ljochtsabelgefjocht liedt. Dêrby rekket Obi-Wan bewusteleas en wylst hy út 'e tiid is, ferslacht Anakin Dooku en fermoardet him op oantrúnjen fan Palpatine dêrnei koelbloedich.
Neitiid set Obi-Wan efter Grievous oan, dy't er opspoart op 'e planeet Utapau en by in gefjocht deadet. Wannear't Palpatine de tiid ryp achtet om út te bringen dat er de Sith-master Darth Sidious is en Oarder 66 útgean lit, wêrmei't er de kloansoldaten opdracht jout ta de útrûging fan 'e Jedi, oerlibbet Obi-Wan de oanslach op syn libben en ûntsnapt. Letter jout er him by Yoda, dy't ek ûntkommen is, en senator Bail Organa fan Alderaan. As se weromkeare nei Coruscant, ûntdekke se dat eltsenien yn it Jedi-haadkertier dêre fermoarde is. Obi-Wan ferstjoert in berjocht oan alle noch libbene Jedi dat se harsels oer it hiele Stjerrestelsel fersilje moatte en ûnderdûke. As er op bylden fan befeiligingskamera's sjocht dat it Anakin wie dy't de lieding hie oer it útmoardzjen fan it Jedi-haadkertier, wurdt er der raar fan. Anakin hat him troch Palpatine ferliede litten nei de tsjustere kant fan 'e Krêft en is no ûnder de namme Darth Vader de opfolger fan greve Dooku as de learling fan Darth Sidious.
Vader reizget nei de planeet Mustafar om dêre de lieders fan 'e Konfederaasje fan Unôfhinklike Stelsels (dy't Palpatine no fierder net mear brûke kin), út te moardzjen. Obi-Wan moetet him dêre, en de beide mannen fjochtsje in duël út, dat einiget as Obi-Wan syn eardere learling foar dea efterlit. Underwilens befalt Padmé, dy't temûk in romantyske relaasje mei Anakin begûn wie, fan in twilling, in jonkje en in famke, dy't se Luke en Leia neamt. Se ferstjert koarte tiid letter, mei't se troch it ferrie fan Anakin de wil om te libjen ferlern hat. Neitiid helje Obi-Wan en Yoda de twillingen foar har eigen feilichheid útinoar om se apart te ferskûljen. Obi-Wan nimt Luke mei nei Tatooine en jout him oan Anakin syn styfbroer Owen Lars en dy syn frou Beru Whitesun om grut te bringen. Sels set er him as as in ferbittere klúzner nei wenjen yn 'e woastyn fan Tatooine, om in eachje yn it seil te hâlden.
Oare films
Obi-Wan Kenobi is ien fan 'e haadpersoanen yn 'e lange tekenfilm Star Wars: The Clone Wars (2008), wêryn't er ynsprutsen waard troch James Arnold Taylor. Yn 'e film wurdt de jonge soan fan 'e machtige gangster Jabba de Hutt ûntfierd, en krije de Jedi dêrfoar de skuld op 'e lea skood. Wylst Anakin en dy syn learling Ahsoka Tano it bern opspoare en thúsbringe, begjint Obi-Wan in ûndersyk om út te finen wa't de wiere dieders binne.
Tillefyzjesearjes
Op 'e tillefyzje wie Obi-Wan Kenobi ien fan 'e haadpersoanen fan 'e tekenfilmsearjes Star Wars: Clone Wars (2003-2005) en Star Wars: The Clone Wars (2008-2014 en 2020). Yn beide searjes waard de dialooch fan Obi-Wan ynsprutsen troch James Arnold Taylor. De ferhalen folgje Obi-Wan en Anakin, en yn it gefal fan 'e twadde searje ek Anakin syn learling Ahsoka Tano, by harren aventoeren ûnder de Kloane-oarloggen. Yn 'e ynterne gronology fan Star Wars falle se sadwaande tusken de foarfallen yn Star Wars: Episode II – Attack of the Clones en dy yn Star Wars: Episode III – Revenge of the Sith yn. De twadde searje giet ek yn op Obi-Wan syn nije fijânskip mei de tsjustere Jedi Asajj Ventress, syn românse mei hartoginne Satine Kryze fan Mandalore en de weromkear fan syn âlde fijân Darth Maul.
Yn 'e tekenfilmsearje Star Wars: Rebels, dy't fiif jier foar de foarfallen yn Star Wars: Episode IV – A New Hope spilet, ferskynt Obi-Wan Kenobi yn 'e pilotôflevering, Spark of Rebellion, as in hologram. Yn 'e seizoen 3 ûntdekt Ezra Bridger, de protagonist fan 'e searje, dat Obi-Wan noch libbet en him op Tatooine befynt. Syn âlde fijân Darth Maul komt him ek op it spoar. Yn 'e ôflevering Twin Suns rêdt Obi-Wan (ynsprutsen troch Stephen Stanton) Ezra as dy yn 'e woastyn ferdwaald fan Tatooine rekke is. Darth Maul falt him oan, mar yn in ljochtsabelduël ferwûnet Obi-Wan him fataal. Mei syn lêste siken freget Maul him oft er de Utkarde beskermet, en Obi-Wan antwurdet befêstigjend. Letter wurdt Obi-Wan toand wylst er út 'e fierte wei de jonge Luke Skywalker beächtet.
Yn augustus 2020 waard de live-actionminysearje Obi-Wan Kenobi oankundige, dy't yn maaie 2022 op 'e streamingtsjinst Disney+ beskikber kaam. Dêryn waard djipper yngien op it lot fan Obi-Wan as er him ferbûke oer it ferrie fan Anakin en de hast folsleine útrûging fan 'e Jedi-oarder yn ballingskip op Tatooine weromlutsen hat. De rol fan Obi-Wan waard op 'e nij fertolke troch Ewan McGregor, en Hayden Christensen kearde werom as Darth Vader.
Sitaten
Guon útspraken fan Alec Guinness yn syn rol as Obi-Wan Kenobi yn 'e earste Star Wars-film binne sa ferneamd wurden dat se ûnderdiel fan 'e popkultuer wurden binne en gauris as sitaat oanhelle wurde, benammen yn it Ingelsk, mar ek wol yn oare talen. Dêrby giet it yn it foarste plak om "These are not the droids you're looking for," en "I sense a disturbance in the Force."
Yellowstone (Amerikaanske telefyzjesearje)
Yellowstone is in Amerikaanske tillefyzjesearje dy't ûntwikkele is troch Taylor Sheridan en John Linson. It is in drama- en misdiesearje dy't yn 2018 úteinsette en anno 2023 fiif seizoenen rint. De titel ferwiisd nei (it streamgebiet fan) de rivier de Yellowstone yn 'e Amerikaanske steat Montana. Yellowstone is in dramasearje dy't ta it sjenre fan 'e neo-western rekkene wurde kin. De rige folget de feehâlder en grutgrûnbesitter John Dutton, eigner fan 'e Yellowstone Ranch, en syn bern wylst se harren ranch besykje te ferdigenjen tsjin wa't har dy ek mar ûnnaderje wol, fan 'e slûchslimme foarsitter fan 'e pleatslike Yndianestamme oant rike projektûntwikkelers út 'e grutte stêd en ûnmeilydsume kasinohâlders. De haadrol fan John Dutton wurdt fertolke troch filmakteur Kevin Costner; oare wichtige rollen wurde spile troch Luke Grimes, Kelly Reilly, Wes Bentley, Cole Hauser, Kelsey Asbille en Gil Birmingham. It súkses fan Yellowstone hat laat ta it ûntstean fan in hiele rige spin-offsearjes.
Untstean
Yellowstone wie fan it begjin ôf oan in projekt fan akteur, senarioskriuwer en regisseur Taylor Sheridan. Dyselde sette al yn 2013 útein mei wurk oan in neo-westernsearje. Hy hie sels op ferskate plakken op it plattelân yn 'e Amerikaanske steaten Teksas en Wyoming wenne, dat hy koe putte út eigen ûnderfinings. Hy pleatste de tillefyzjesearje yn it suden fan Montana. Yn it foarjier fan 2017 ferkocht er it projekt oan it Amerikaanske tillefyzjenetwurk Paramount Network, de tillefyzjepoat fan filmstudio Paramount Pictures.
Produksje
Op 3 maaie 2017 makke Paramount Network bekend dat it griene ljocht jûn wie om Yellowstone yn produksje te nimmen. Njonken Taylor Sheridan soene John Linson, Art Linson, Harvey Weinstein en David C. Glasser as útfierende produsinten by de searje belutsen wêze foar de tillefyzjestudio's Linson Entertainment en The Weinstein Company. Op 12 oktober 2017 waard lykwols oankundige dat alle bannen mei Weinstein en syn bedriuw ferbrutsen waarden en dat de nammen fan Weinstein en The Weinstein Company út 'e begjintitels en ôftiteling fan 'e doe al opnommen ôfleverings ferwidere wurde soene. Dat hie te krijen mei de beskuldigings fan fiergeand seksueel oer de grins geand hâlden en dragen dy't troch ferskate froulju tsjin Harvey Weinstein ynbrocht wiene yn it ramt fan it #Me Too-skandaal.