cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Franschhoek
Skiednis
It doarp stie earder bekend as de Olifantshoek (Oaljefantshoeke), om it grutte tal oaljefanten dy’t hjir yn de delte wienen. Yn 1688 kamen hjir de earste 176 Hugenoaten wenjen, se wienen nei it wer ynlûken fan it Edikt fan Nantes earst fan it katolike Frankryk nei Nederlân flechte. Yn Nederlân wie godstsjinstfrijheid en sadwaande kamen se yn tsjinst by de Feriene Eastyndyske Kompanjy en farden se nei de Kaapkoloanje. De Hugenoaten waarden troch it FEK-belied oer de heule Kaapkoloanje ferspraat, mar by de Oaljefantshoeke ûntstie dochs in konsintraasjegebiet.
Al gau feroare de namme fan it gebiet nei Fransche Quartier en Fransche Hoek. Yn de 18e iuw waard Franschen Hoek de amtlike namme foar it doarp. De Frânsen neamden harren nije pleatsen nei de lokaasje dêr’t se wei kamen. Nammen as La Motte, La Cotte, Cabrière, Provence, Chamonix, Bien Donné, Champagne, Dieu Donné en La Dauphiné wienen inkele nammen. De measte fan dizze pleatsen besteane hjoed de dei noch, ûnder deselde namme. Dizze pleatsen binne no faak útgroeid ta wynmakkerijen. Sa is Bien Donné tsjintwurdich in wichtich lânbou ûndersykstasjon.
By Franschhoek stiet it Hugenoaten Monumint, dat op 17 april 1948 ûntbleate waard. It museum dat dêr ek stiet ferhellet de skiednis fan de Frânske kolonisten.
De Kaapsk-Hollânske arsjitektuer is der noch hieltyd yn it doarp. It wurdt tsjintwurdich bewarre en der binne grinzen steld oan útbou, renovaasje en nijbou yn it doarp om it âlde oarspronklike foarkommen fan de delsetting te behâlden.
Hjoed de dei
Franschhoek beskikt oer inkele fan de bêste restaurants fan Súd-Afrika. Dit, tegearre mei de wynkultuer, de net-skansearre natoer en de arsjitektuer fan it doarp hawwe der ta laat dat Franschhoek ek wol de “iten en wyn haadstêd” fan Súd-Afrika neamd wurdt.
De foardielen fan Franschhoek hawwe fan it doarp in populêre toeristyske bestimming makke. Mei in grut ferskaat oan bêd en brochjes en lytse apparteminten dy’t te hier binne tsjin lege prizen. It doarp is tsjintwurdich in toeristyske attraksje dy’t tegearre mei Stellenbosch fan Kaapstêd ôf faak besocht wurdt mei ekskurzjes.
Pickwick
thumb Pickwick ® is in ferneamd merk fan Sara Lee, ien fan de grutste Nederlânske teefabrikanten, dy't ferskillende lannen fan tee foarsjocht. It merk Pickwick wurdt brûkt fanôf 1937, dêrfoar waard al tee ferkocht sûnt 1753 op De Jouwer út in lyts winkeltsje mei de namme "Douwe Egberts".
De namme Pickwick is ôflaat fan it boek 'Pickwick Papers' fan Charles Dickens. Dat boek hie de frou fan de destiidske direkteur Johannes Hessel krekt lêzen en hja stelde de namme 'Pickwick' út.
Pickwicktee wurdt tsjintwurdich makke yn it teefabryk op it terrein fan Sara Lee (earder Douwe Egberts) op De Jouwer. Der binne ferskate soarten teesmaken wêrûnder: boskfruchten, sitroen, sinesappel, ierdbei, kaktus, meloen, kersen, tropyske fruchten, súdfruchten, mango, pjisk, kaniel, fanylje, griene tee, roaibosk, easterske teesmaken, tradisjonele teesmaken, iistee en aparte teebledsjes.
Uthsmastate
thumb|Hjoeddeiske pleats Uthsmastate, of Oetsmastate wie in state oan it Suorein besúdwesten Grou, yn de eardere gemeente Boarnsterhim. Op it steed stiet no in pleats.
Joris in 't Veld
Yn 1937 folge hy Kornelis ter Laan op as boargemaster fan Saandam en waard yn dat jier lid fan de Earste Keamer foar de SDAP. As Partij fan de Arbeid-minister fan Weropbou en Folkshûsfesting yn de kabinetten-Beel I en -Drees I en -Drees II brocht hy ûnder mear de Wederopbouwet ta stân.
Hy hearde fuort nei de oarlochsjierren ta de oprjochters fan Humanitas en it Humanistysk Ferbûn. Hy wie foarsitter fan Humanitas en siet yn it haadbestjoer fan it Humanistysk Ferbûn en wie sadwaande fan grutte betsjutting foar uit humanistyske folksdiel. Op It Hearrenfean is in humanistysk wenkompleks nei him neamd. It stiet oan de P.J. Troelstrawei.
Publikaasjes
In 't Veld skreau ferskate artikels en tsientallen boeken, wêrûnder:
Poppekaartsje
In poppekaartsje is printwurk dêr't in gesin berjocht mei docht fan de berte fan in poppe.
Ynhâld
Op in poppekaartsje stiet meast de namme en ropnamme fan de nijkommeling, de nammen fan de âlden, en dy fan de oare bern yn it gesin. Fierders stiet der faak in útnûging te popbesjen te kommen. Oan dy tekst is dan meast in ôfbyld tafoege dy't eat mei in poppe te krijen hat, lykas in widze of in earrebarre. Hjoed de dei is dit ek wolris in foto fan de lytse poppe sels.
Wilster
De wilster (Pluvialis apricaria), is in 26-29 sm grutte fûgel út de famylje fan de wilsterfûgels. Krekt as de Ljip is it ien fan de soarten út dizze famylje dy't net bûn is oan it wetter. De wilster is justjes lytser as de ljip en it mantsje is yn de briedtiid goed wer te kennen oan syn swarte hals en búk. Op syn rêch hat er goudgiele flekken. It wyfke falt mei har swart-brune tekening minder op.
Fuortplanting
Beide âlden briede op de 4 aaien dy't yn in kûltsje op de grûn lein wurde. Nei sa'n 4 wike komme de jongen út. Nei noch in kear 4 wike kinne de jongen harren sels rêde.
Wilsterflappen
It wilsterflappen, it fangen fan wilsters mei in falnet, hat yn guon streken, yn Fryslân meast yn de Súdwesthoeke, lang in berop en byferstjinste west. De fûgels giene meast nei de lokale poelier. Yn 1979 is it ferbean. Oant 1993 wie de jacht mei it gewear op de wilster noch tastien. It wilsterflappen bart tsjintwurdich noch op lytse skaal om de fûgels te ringjen.
Leny Dijkstra
Leny Dijkstra-De Vries (13 juny 1943) is in spylster fan kabaret en toaniel. Se is de frou fan Leo Dijkstra en in dochter fan Tetman de Vries. Hja wurke jierren mei oan it kabaretselskip Selskip Leo Dykstra.
Woast lân
It oanmeitsjen fan woast lân ta produksjebosk en lânbougebiet, befloeiïngs- en grûnferbetteringswurken en it keare fan sânferstowingen wurdt as in wichtich doel sjoen oant ein 19e iuw en begjin fan de 20e iuw en organisaasjes as Steatsboskbehear en de Heidemij pakke it flink oan. Tsjintwurdich wurdt it measte fan wat oer is fan woast lân as natuergebiet beskermme. It is meastentiids yn behear by Steatsboskbehear of Natuermonuminten of It Fryske Gea.
Plomfee
thumb|right| Hinnen Under plomfee wurde fûgels rekkene as:
It Fryske plomfee bestiet meast út hinnen. Yn Fryslân waard yn 1974 sa'n 2,5% fan de Nederlânske lishinnen hâlden: 700.000 stiks. It oantal bedriuwen rûn doe al werom is wie ein 1994 ± 550. In jonge tûke yn de hinnehâlderij wie dy fan slachtpiken: yn 1960 100.000 piken, yn maaie 1974 wol 2,6 miljoen. (7,2 % fan it Nederlânske totaal) mei 171 bedriuwen. Begjin jierren santich fan de 20e iuw waarden de bedriuwen gemiddeld hast 150% grutter, de gemiddelde grutte wie doe 15.000 piken. De ôfset waard meast troch kontrakten regele en it hâlden fan slachthinnen betsjutte foar in soad molkriders, middenstanners, mar ek feehâlders en túnkers in aardige byfertsjinste.
Птахівництво
Kristoffel fan Sternsee
thumb|left|175px|Wapenskyld fan Von Sternsee Kristoffel fan Sternsee (Christoph von Sternsee, om 1500 hinne - † 5 febrewaris 1560) wie kolonel yn it Spaanske leger, drost en âlderman fan Harns, sûnt 1553 grytman fan Barradiel. Hy kaam út in Súddutsk laach en wie in man fan oansjen oan it hof fan keizer Karel V.
Hy boaske yn 1549 oan Kunera fan Ropta. Se krigen in soan en in dochter: Carel en Maria. Carel wie neamd nei de keizer, dy't ek syn peetheit wie. Maria wie neamd nei de suster fan de keizer, Maria fan Eastenryk, de lânfâdes fan de Nederlânnen, dy't ek har peetmuoike wie. Wigle fan Aytta droech 'Maaycke fan Sternsee' de tsjerke yn by har doop.
Fan Sternsee en de frou waarden beïerdige yn de tsjerke fan Mitselwier.
Jan Smit
thumb|right|265px|Jan Smit thumb|265px|Mei KLUBBB3 by it Muzykfeest op it plein yn Emmen thumb|265px|Jan Smit as De Toppers Johannes Hendricus Maria (Jan) Smit (Volendam, 31 desimber 1985) is in sjonger út Nederlân. Jan is de broer fan de wat minder bekende sjongster Monique Smit. Oant 2000 wie syn artistenamme Jantje Smit. Under dy namme krige er yn 1997 lanlike bekendheid troch syn nûmer 1 hit: Ik zing dit lied voor jou alleen.
Olympyske Simmerspullen 1908
De Olympyske Simmerspullen 1908, ek wol de IVe Olympiade neamd waarden yn 1908 yn Londen, Grut-Brittanje hâlden.
Jan Smit
Volendamske jongeskoar
Smit song fjouwer jier, by it Volendamske jonkjeskoar ûnder de lieding fan Evert Beumer. Hy waard op 10-jierrige leeftyd ûntdutsen, doe't de Volendamske band BZN in duet opnimme woe fan sjongster Carola Smit mei jong pleatslik talint. Jan Smit waard útkeazen om it nûmer te sjongen. It ferske, Mama, kaam te stean op de BZN-CD (“A symphonic Night”) en waard in grut súkses.
Olympyske Simmerspullen 1908
White City Stadion
thumb|200 px|rechts|It White City Stadion fan Londen, mei atletykbaan, swimbad, dûktoer, en hurdfytsbaan.
Jan Smit
1997-2004: trochbraak as Jantje Smit
Jantje Smit mocht nei oanlieding dêrfan in solosingle opnimme, produsearre troch trije BZN-leden. Dat ferske kaam te stean op harren CD (“A symphonic Night”).(Ik zing dit lied voor jou alleen) kaam op nûmer ien yn de Nederlânske hitparaden, itjinge noch nea earder foarkaam yn de Nederlânske Top 40. Yn de twa folgjende jierren skoarde Smit noch 5 hits, wêrûnder  Pappie, waar blijf je nou allegear nûmers skreaun troch de BZN-leden.
Olympyske Simmerspullen 1908
White City Stadion
De spullen hiene in tige koarte tarieding, dat kaam trochdat de Spullen earst yn Rome hâlden wurde soene. It gie net troch meidat de Vesuvius útbruts. De stêd Napels rekke dêrtroch folslein fernield. It jild dat foar de Spullen ornearre wie, moast doe brûkt wurde om Napels wer op te bouwen. Sadwaande waarden de Spullen yn Londen holden. Dêr waard yn rap it White City Stadion boud, dat njonken in Atletykbaan ek in Hurdfytspiste hie en in swimbad mei dûktoer. Ek wie de atletykbaan net 400 meter, mar 536 meter. De hurdfytspiste wie 600 meter lang. It swimbad hie in lingte fan 100 meter. Der koene sa'n 97.000 minsken yn it stadion.
Jan Smit
1997-2004: trochbraak as Jantje Smit
Yn it bûtenlân, yn Belgje, Dútslân, Frankryk, Eastenryk en Itaalje waard er ek populêr. Yn Dútslân ferkocht er tsien Dútsktalige albums.
Olympyske Simmerspullen 1908
Dielnimmende lannen
200px|thumb|Dielnimmende Lannen Olympyske Simmerspullen 1908 22 lannen diene mei oan de Olympyske Simmerspullen yn Londen
Jan Smit
2005-2007: Gewoon Jan Smit
Sûnt 2005 brûkt er de artystenamme Jan Smit en sette er útein mei nije lieteskriuwers en selsskreaune nûmers. Dêrnjonken wie it deistich libben fan Jan te folgjen yn de realitysoap Gewoon Jan Smit. Hy begûn doe ek mear telefyzjeprogramma's te presintearjen. Foar omropferiening TROS presintearre er it programma Muziekfeest op het Plein. Hy waard yn dy snuorje tige populêr en helle er hit nei hit, sa as bygelyks Als de nacht verdwijnt en Laura, dy't it earste plak fan de Single Top 100 helle. Yn 2006 helle er syn tredde en fjirde nûmer 1-hits yn de Nederlânske hitparaden. Als de morgen is gekomen stie fan septimber ôf seis wike lang op ien en yn desimber kaam ek Cupido op ien te stean. Ek yn septimber 2006 sette de twadde searje fan Gewoon Jan Smit útein.
Ek fan septimber 2006 ôf hat winkelketting C&A in klaaiïngline dy't nei Jan Smit neamd waard. Dy kolleksje hiet J-style, dêr't Smit syn persoanlike foarkar oan jûn hie.
Yn 2007 hie er syn fyfde nûmer ien-hit Op weg naar geluk. Fan ein septimber 2007 ôf wie er fannijs op telefyzje te sjen mei in oare realitysoap: Jan Smit, de zomer voorbij. Ek yn dy hjerstmis ferskynde der in nije single fan him: Dan volg je haar benen, en dy kaam yn novimber op nûmer ien yn de hitlisten te stean en wie foar Smit de sechsde nûmer ien-hit yn Nederlân. Op dy single stiet ek Calypso, yn in duet mei de Amerikaanske sjonger John Denver.
2007: stimproblemen
Mid oktober waard bekend dat Smit oant ein novimber syn stim net brûke mocht. Der waard in lytse knobbe op syn stimbannen fûn. Alle optredens oant 29 novimber waarden skrast. Fan novimber ôf koe Smit fanwegen in operaasje dêroan in heal jier lang net mear sjonge. Presintaasjewurk foar de TROS en syn nije album moast dêrtroch wachtsje.
Nei acht moanne ôfwêzigens, kaam Smit werom by it konsert op it Museumplein yn Amsterdam op Keninginnedei 2008.
2008-2015: Het Bombardement en 15-jierrich jubileum
Op 14 july 2008 kaam syn single Stilte in de storm op it earste plak. It wie syn sande nûmer ien-hit. Yn 'e hjerstmis fan 2008 wie er fannijs te sjen yn in nij seizoen fan Jan Smit, de zomer voorbij. Op 8 novimber 2008 waard Als je lacht syn achtste nûmer ien-hit. Op 28 febrewaris 2009 wie Je naam in de sterren syn njoggende hit dy't op nûmer ien yn de Single Top 100 kaam.
Op 3 septimber 2009 presintearre er it TROS-programma Ik weet wa jij deed. Dêrnjonken sette er op 20 septimber 209 útein mei it tredde seizoen fan Jan Smit, de zomer voorbij, dy't datkear yn Itaalje opnaam waard. Op 6 maart 2010 kaam Leef nu het kan op it earste plak fan de hitlist. Smit waard nei The Beatles en Marco Borsato de artyst dy't yn Nederlân it langst op nûmer ien stien hat. De single Terug in de tijd fan syn album Leef kaam op 19 juny 2010 yn de hitparade en kaam in wike letter op nûmer twa, syn heechste plak, te stean. Zie wel hoe ik thuiskom kaam op 25 septimber 2010 op it earste plak yn de mega single top 100. Op 15 jannewaris 2011 stie Niemand zo trots als wij ek yn de earste wike op nûmer ien. Op 30 septimber 2011 ferskynde Hou je nog steeds van mij as single en in moanne letter de sammelplaat 15 jaar hits.
Yn 2012 waard syn fyftjinjierrich jubileum gruts fierd. Yn augustus ferskynde it album Vrienden. Ek hie er trije nûmer ien-hits yn dat jier: Echte Vrienden yn in duet mei Gerard Joling; Altijd Daar; en Sla je Armen Om Me Heen mei Roos van Erkel. Yn oktober 2012 fierde er syn fyftjinjierrich jubileum mei in fiiftal konserten yn Ahoy Rotterdam mei meiwurkjen fan Gerard Joling, Yes-R, Carola Smit en Damaru. Ein 2012 spile er de haadrol yn de kriichsfilm Het Bombardement.
Yn 2014 spile er in byrol yn Flikken Maastricht en presintearre er it grutte Gouden Televizier-Ring Gala.
Yn 2015 ferstoar syn muzykmanager Jaap Buijs. Omreden dêrfan sloech er dat jier ien seizoen fan De zomer voorbij oer, en waard de presintaasje fan it Muzykfeest op it plein op It Hearrenfean oernommen troch Frans Duijts.
2016-no
Fan 2014 ôf ûntstie 2 Kleine Kleutertjes (2 lytse beukers) nei in idee fan Jan Smit. It wiene filmkes mei ferskes foar beukers en dy krige dûbeld platinum mei in ferkeap fan mear as 800.000 stiks.
Fan septimber 2016 ôf die er syn nije toer Elfstedentour. It jubileumalbum 20 waard yn dat jier nûmer ien yn de Album Top 100. Op 20 septimber 2018 brocht er syn nije album Met andere woorden út mei meiwurkjen fan tolve bekende kollega's lykas Jan Keizer, Barry Hay, Guus Meeuwis, Bløf en Frank Boeijen. Ek treedt er yn dy snuorje op yn de schlagergroep KLUBBB3 en De Toppers mei Jeroen van der Boom, René Froger en Gerard Joling.
Priveelibben
Smit hat twa susters, ien Monique, sjongt ek Nederlânsktalige lieten.
Hy hie fan 2007 oant en mei 2009 in relaasje mei aktrise en presintatrise Yolanthe Cabau van Kasbergen. Cabau van Kasbergen en hy wennen ek in tal moannen byinoar. Sûnt 2009 hat Smit ferkearing mei Liza Plat. Sy boasken op 11 novimber 2011 op it eilân Sint Marten. Smit en Plat krigen in dochter en in soan. Plat hat ek in soan út in earder houlik.
Yn desimber 2013 waard Smit part fan it bestjoer fan FC Volendam. Hy is ferantwurdlik foar de algemiene saken yn de klup. Mei yngong fan 1 juli 2022 waard er foarsitter fan de klup.
Op 24 april 2020 waard er beneamd ta Ofsier yn de Oarder fan Oranje-Nassau.
Snitser telling
De Snitser telling is in telsysteem dat in soad brûkt wurdt by it keatsen, benammen by it keatsen yn kompetysjeferbân binnen in feriening.
By de Snitser telling is it totaal fan de foar-earsten oer in foarôf fêststeld tal keatspartijen beskiedend foar de winst. It winnend partoer krijt lykwols gjin 6 mar 7 punten takend en ferliezend partoer (meastentiids) 7 tsjinearsten. De punten wurde oan de yndividuele keatsers takend.
As by spilers it totaal tal foar-earsten gelyk is, dan telle de tsjin-earsten, binne dy ek gelyk dan telt it puntetotaal-foar yn de beskiedende earsten en binne dy ek gelyk dan telt it puntetotaal-tsjin yn de beskiedende earsten. As dy lêsten ek gelyk binne kin der noch sjoen wurde nei it tal partijen dy't wûn of ferlern binne of nei de ûnderlinge útslaggen fan gelyk einige spilers. Der binne yn de rin fan de tiid pleatslik (lytse) fariaasjes op dizze telling ûntstien.
Brandenburgh (Snits)
thumb|Brandenburgh Brandenburgh, ek wol, skreaun as Brandenburg, is de namme foar it wen- en wurkhûs op de hoeke fan it Lytssân yn de binnenstêd fan Snits.
It pân bestiet út in sealdak mei hjirfoar in wyt plastere trepgevel mei toppilaster.
It gebou dat stammet út de sechtjinde iuw, is sûnt 1968 oanmerke as ryksmonumint en krige har namme troch de eardere drukkerij en útjouwerij Brandenburgh & Co, dy't hjir oant 1975 siet. De lêste direkteur fan de ûndernimming, L. Brandenburgh, wie ek sekretaris fan it foaroer steande Frysk Skipfeart Museum.
Yn 1985 is it gebou folslein renovearre, benammen de gevel wie der min oan ta. Yn dat jier is it pân ek yn gebrûk nomd troch arsjitekteburo A. Wijbenga. Letter soe it Sneeker Nieuwsblad him hjir fêstigje.
Salwit
thumb|Lizzing Salwit ( Dútsk: Sollwitt, Deensk: Solved) is in plak yn de Dútske dielsteat Sleeswyk-Holstein en makket diel út fan it distrikt Noard-Fryslân. Salwit hat 301 ynwenners (2010).
PC 2012
thumb|right|300px|It winnende perk yn aksje De PC fan 2012 waard op woansdei 1 augustus ferkeatst. It wie de 159ste edysje fan de wichtichste keatspartij fan it jier. It wie in waarme simmerdei mei in protte sinne en eins gjin wyn. Fierder waarden foar it fjild foar it earst fleurige gele linen brûkt, dy't der foar soargje moatte dat útballen dúdliker te sjen binne. Der wiene dit jier net in soart spannende partijen, de stân fiif earsten kaam yn mar ien partij oan de tillegraaf. Wol waarden der oer de hiele dei in protte opslachmissers makke, wat in protte ynfloed hie op it ferrin fan de partijen.
It Lotsjen
thumb|right|300px|Taeke Triemstra wachtet op de bal Op moandei 30 july waard de lotting hâlden yn de Koarnbeurs. De haadklassepartoeren sieten net raar ferdield, wol siet it partoer fan Olijnsma yn de boppeste 8 partoeren mei op foarhân net in soad konkurrinsje. De grutte favoriten, van der Bos c.s. soene yn de heale finale de grutste konkurrint de Groot c.s. treffe kinne.
Earste List
Yn de earste omloop wiene der net in soart ferrassings. Wol wie it sa dat de partoeren van Olijnsma en Van der Bos yn harren wedstriid tsjin earste klas partoeren it harren sels muoilik makken troch in protte fouten. Beide kamen earst ek in spul om neat achter, mar woenen úteinlik maklik. Yn de partij fan Van der Bos krigen de favoriten it publyk wat tsjin om't hja by de skiedsrjochter oanmerkings makken op it flugge útkommen fan Hendrik-Jan van der Velde op de opslach fan Van der Bos. It partoer fan Van Althuis, yn 2010 noch finalist, waard wol hiel fluch fan de list ferwidere troch it partoer fan Tolsma.
Twadde List
Yn de twadde omloop sneuvele ien fan de favoriten. It partoer fan de Groot koe it net bolwurkje tsjin it partoer fan Johan van der Meulen dy't degelik stiene te keatsen. Gert Anne van der Bos hiene wer in drege start tsjin it partoer fan Michiel Scheepvaart. Troch fouten kamen se wer in spul achter te stean, mar lokkich foar harren kamen se troch fouten fan de tsjinstanner wol wer op spullen gelyk. Úteinlik woenen van der Bos mei 5-4. Olijnsma hie mei syn maten net in soad muoite. Ek it partoer fan Hendrik Tolsma gie maklik nei de heale finales, hja krigen krekt as yn de earste omloop gjin ien earst tsjin.
Finale
Foar de finale wie de ferwachting dat Van der Bos c.s. wol mei it partoer fan Tolsma rêde soe. Sels hiene se yn de heale finale de tsjinstanners alle hoeken fan it fjild sjen litten, wylst it partoer fan Tolsma in drege partij hân hie. It begûn oars, it partoer fan Tolsma stie sa goed as foutleas te keatsen en krigen ek de earste earsten oan de tillegraaf. It publyk tocht al dat it partoer Tolsma maklik winne soe doe't se ek it fjirde en fyfte boardsje yn hellen. Op de stân 3-1 en 6-2 sloech René Anema de opslach fan Van der Bos ûnderhâns boppe. Op 4-1 6-6 wie it Tolsma dy't mei in moaie tuskenynske opslach derfoar soarge dat Iseger de bal net út it perk krije koe, mar dêrnei wie it it partoer fan Van der Bos dy't weromkamen. Mei in tal boppeslaggen fan Taeke Triemstra en sitballen fan Van der Bos stiene se samar wer op 5-3. By dy stân wie it Tolsma dy't nei de kant moast foar fersoarging fanwege kramp. Doe't Tolsma, mei syn skonken hielendal yntape, wêr op it fjild kaam, koe hy dochs net mear opslaan en hat de wedstriid fierder as balkearder meidien. Partoer van der Bos hie de gong der wat út nei de ûnderbrekking, mar pakte dochs noch wol in fjirde boardsje. Dêrnei wie it René Anema dy't by 5-4 6-2 mei in keats op de boppe de bal boppe sloech en dêrmei de oerwinning feilich stelde.
Flaggefertoaning
Foar de finale waard der in Flaggefertoaning hâlden om't Fryslân fan 't jier it wrâldkampioenskip keatsen organisearret. Dêrby rûnen skoaljonges mei de flaggen fan de dielnimmende lannen oer it Sjûkelân.
Luniastins
De Luniastins stie yn Ondersmabuorren by Hallum, gemeente Ferwerderadiel. De fûneminten binne ôfdekt en net te sjen.
De oarsprong is ûnbekend, mar sil om 1200 lizze. Lunia is opnomd troch de hjir fûne fundearring fan in stins. De namme Lyonie wurdt foar it earst skreaun yn 1511, yn de namme fan de pachter Sipcke Lyonie. Mooglik is de nammejouwer Liudo, dy't om 1200 edelman yn Ondersmabuorren wie.
De 13e-iuwske fermelding giet oer dominus Waltetus de Underthum, dus "hear Waltet fan Ondersmaburen", dy't berne waard om 1170, en syn soan de edelman (vir nobilis) Liudo, berne om 1200. Lêstneamde troude mei Renniwer fan Merselum, (sjoch Marckla) dochter fan Dodo fan Merselum en Sitet, dochter fan Siard Rembrechta fan Rembrechtastins yn Marrum. Dochters fan Liudo en Renniwer wienen om 1270 non yn it kleaster Bethlehem. De neamde famyljes hienen ek yn eardere generaasjes mei Bethlehem en syn memmekleaster Mariëngaarde al yntinsive kontakten ûnderhâlden, net ferwûnderlik troch de lizzing fan Ondersmabuorren by Mariëngaarde.
Lytssân (Snits)
thumb|It Lytssân fan de Jousterkaai ôf, links it pân fan de widdo Joustra en it [[Frysk Skipfeartmuseum]] It Lytssân wurdt foarme troch de wâlskanten fan in grêft yn de binnenstêd fan Snits.
Namme
It wetter wurdt ornaris ek Lytssân neamd, mar offisjeel is dat in part fan de Stêdsgrêft. Der is lang oannaam dat de namme ôflaat is fan it Stêdske wurd saan, mar dat it hjir net it wurd foar sân wêze moast, mar it wurd foar sont, in nauwe trochgong tusken bredere wetters is. Lykwols docht bliken dat de namme âlder is as it Stêdsk, wat dy útlis ûnwis makket.
Ferbinings
It Lytssân rint fan de Bokkensbrêge (Sylsterbrêge), mei oansluting op de Singel, de Sûpemerk en de Dimpte Poartesilen, nei de Jousterpiip (Lytssânsterpiip), mei oansluting op de Jousterkaai. Op it earste stik komt op it Lytssân de Stokfiskstege út, by de Bysketoerbrêge (Byskestegebrêge) de Bysketoerstege en op it lêste stik de Brouwerstege.
Gebouwen
Oan de súdside fan it Lytssân steane in tal patrysjershuzen. Dit part fan de strjitte waard eartiids it Mennistehimeltsje neamd, nei de wolfarrende menniste hannelers dy't hjir harren wenten hienen. De bewenners joegen mei help fan woldiedige yn- en eksterieuren útdraging fan harren rykdom. De wenten oan dizze side hawwe allegear in djippe tún, dy't yn inkele gefallen oan de Botniakaai ta rinne. Bewenners hienen yn dizze eftertún faak in ferhege túnhûs, dat hja oer de stêdwâl sjen koenen, oer de greiden oant De Jouwer ta.
Oan it Lytssân steane in tal ryksmonuminten, lykas de Brandenburgh, Frysk Skipfeart Museum en it pân fan de Widdo Joustra.
Jan Flinterman
Jan Flinterman (De Haach, 2 oktober 1919 – Leien, 26 desimber 1992) wie in Nederlânsk militêr fleander en Formule 1-koereur. Tegearre mei Dries van der Lof wie er de earste Formule 1-koereur yn Nederlân. Hy ried ien Grutte Priis Formule 1, de Grutte Priis fan Nederlân fan 1952 foar it Escuderia Bandeirantesteam.
Jan Flinterman wie oan it begjin fan de Twadde Wrâldkriich ofsier by de Nederlânske Loftmacht en doe't er nei Ingelân flechte wie, waard er yn de RAF opnaam as Spitfirepiloat. Jan fleach mei it 126 Squadron op Malta en dêrnei yn de simmer fan 1943 mei it folslein Nederlânsk 322 squadron.
Flinterman fleach letter op de nije Gloster Meteor-jet foar de Keninklike Nederlânske Loftmacht, waard de kommandant fan de Fighter Pilot School en brocht in tal nasjonale snelheidsrekords op syn namme.
Waadferiening
thumb|right| thumb|Waadferiening en [[Greenpeace demonstrearje op it Binnenhôf mei neimakke boartuorren tsjin de plannen foar oaljewinning yn it Waadgebiet, novimber 1983]] De Lanlike Feriening ta Behâld fan de Waadsee (Waadferiening) is in natoerbeskermingsorganisaasje út Harns, dy't him sûnt de oprjochting yn 1965 ynset foar beskerming fan it waadgebiet, dat wol sizze de Waadsee, de Waadeilannen, dielen fan de fêste wâl dy't grinzje oan de Waadsee en dielen fan de Noardsee.
Doelen
Ynearsten wie de doelstelling dat de Waadsee as see behâlden wurde moast, om't der serieuze plannen wienen om in diel fan de Waadsee yn te polderjen. No't dit gefaar foarearst foarby is, giet de striid benammen om de natoer en it miljeu yn it waadgebiet, dit in de romste sin fan it wurd. It giet de feriening om it beskermjen fan de floara en fauna yn it gebiet lykas de seehûnen yn de Waadsee en de fegetaasje op de waadeilannen.
Aktiviteiten
De Waadferiening sjocht kritysk nei de minsklike aktiviteiten yn en om it gebiet, lykas yndustry, dylchstofwinning, fiskerij en lânbou. Lytsskalige aktiviteiten wurde ûndersteund, as it karakter fan de eilannen en de natoer gjin skea tabrocht wurdt.
De Waadferiening nimt soms inisjativen ta duorsume aktiviteit, oerleit mei bewenners en brûkers yn it gebiet en sjocht ta op neilibjen fan relevante wetjouwing. Der binne nammentlik ferskilllende nasjonale wetten en ynternasjonale ferdraggen dy't de Waadsee beskermje moatte.
Hannie Schaft
Foar de kriich
Yn 1938 sette Hannie útein mei in rjochtestúzje yn Amsterdam. Se waard lid fan de Amsterdamske froulike studinteferiening. Dêr rjochte se mei in oantal studinten in nij dispút op. Har politike oertsjûging wie dúdlik en dêr kaam se wol foar út. Se wie neffens in studint frijwat read.
It begjin fan de kriich
Doe't yn 1940 de kriich begûn gie Hannie krekt as alle oare studinten troch mei studearjen. Yn july 1940 helle se har kandidaatseksamen. Om net mear hinne en wer te reizgjen tusken har âlderlik hús yn Haarlim en Amsterdam gie se op keamers wenjen. Har joadske stúdzjegenoaten Sonja en Philine waarden troffen troch anty-joadske maatregels. Dit ergere Hannie hieltyd mear. Doe't sy in giele stjer drage moast en tige beheind waarden yn harren bewegingsfrijheid, stiel Hannie twa persoansbewizen fan net-Joadske froulju yn it swimbad. By dizze twa soe it net bliuwe.
Ferset
Har eigen libben feroare yngripend doe’t de Dútsers fan alle studinten in loyaliteitsferklearring easken. Dit betsjutte foar Hannie de ein fan har stúdzje. It wie foar har ûntinkber om te tekenjen. Yn it foarjier fan 1943 gie se mei har Joadske freondinnen Sonja en Philine nei Haarlim. Dêr woe se de beide ûnderdûke litte by har âlden. Yn Haarlim sluet se har oan by de loftse sabotaazjegroep de Ried fan Ferset (RVV). Se woe mear en aktiver ferset plege. De RVV hie der al ferskillende sabotaazje-aksjes en oanslaggen sitten. De suskes Truus- en Freddie Oversteegen makken diel út fan dizze groep lykas de Jan Bonekamp dy’t syn frou en bern ferlitte soe om tsjin de Dútsers te striden. Foaral foar Jan Bonekamp hie Hannie grutte bewûndering. Har âlden brocht se net op de hichte fan har fersetswurk. Foar harren eigen feilichheid, mar ek fan dy fan de ûnderdûkers mochten se sa min mooglik witte. Sonja, ien fan de ûnderdûkers, hâldt de frijwillige finzenskip net lang fol. Se probearre nei Switserlân te flechtsjen, mar blykt letter yn Frankryk ferret te wêzen. Se komt om yn Auschwitz.
Nei ynstruksjes oer wapens en in sjitles wie Hannie klear foar har earste aksje. Se krige de opjefte om in man fan de Sicherheitsdienst del te sjitten. Doe't se de trekker oerhelle wie der gjin knal mar in klik. Der sieten gjin kûgels yn it pistoal. Hannie hie in proeve fan betrouberens ôflein. De folgjende aksjes soenen wol wurklikheid wêze. By ien fan dizze aksjes kaam Jan Bonekamp om it libben. Dejinge dy’t hy en Hannie likwidearje moasten hie nei de oanslach noch kâns sjoen om Jan yn syn búk te sjitten. Hannie wie al fuortfytst en wachte op it ûnderdûkadres op Jan. Hy ferstoar neidat de Dútser noch inkele adressen út him krije kind hie, wêrûnder dat fan Hannie. Hannie’s âlden waarden nei oanlieding fan dit barren gizele. De Dútsers hopen dat Hannie har melde soe. Mar Hannie waard troch har maten derfan wjerhâlden om har oan te jaan. Nei in skoftke lieten de Dútsers har âlden gean. De gizeling en de dea fan Jan soarge foar in djippe ynsinking by Hannie. Se woe alles ferjitte troch noch mear dwaan te gean. Se woe de gefaarlikste dingen wol dwaan. It gefaar foar eigen libben koe har hieltyd minder skele.
Ferneamd is it ferhaal fan Hannie mei Truus Menger. Se moasten ‘foute’ Ko Langedijk likwidearje. Efterop de fyts by Truus sjitte Hannie dizze man del. In ein fjirderop gienen se in kafee binnen. Truus liet de oanwêzige klanten har pistoal sjen en makke dúdlik dat sy, wannear't de Dútsers der nei freegje soenen, al mear as in oere hjir wienen. Dêrnei makke se harren goed ordinêr op. Se gienen besnústere by in tafel sitten. Lânskommende Dútsers woenen neat witte fan dizze oanhellige dames en nei in flechtige kontrôle lieten se har dan ek gean.
De ein
Op 21 maart 1945 waard Hannie by dykkontrôle oanhâlden omdat se yn it besit wie fan yllegale krantsjes. Op it buro brocht in Dútske offisier har yn ferbân mei ‘it famke mei it reade hier’ dat by safolle oanslaggen en sabotaazje-aksjes belutsen wie hie. Har arrestaasje krige hjirtroch in grutter omtinken. De ôfspraak dy’t de Dútsers hiene oan de ein fan de kriich mei de binnenlânske striidkrêften om gjin minsken mear te eksekutearjen lieten se om Hannie stop sette. Har freonen út it ferset pesochten noch efter har ferbliuwplak te kommen om har te befrijen. Mar doe’t se efter it plak kamen wie har namme al trochstreke.
Hannie waard neffens in opjefte fan Willy Lages fusilearre yn de dunen fan Bloemendaal. Hjirby soe se nei in skampskot, koelbloedich sein hawwe: “ik sjit better”, wêrnei de SD-er Maarten Kuiper syn masinepistoal op har leech skeat.
Op nij te hof brocht
thumb|[[Earebegraafplak Bloemendaal te Overveen]]
Op 27 novimber 1945 waard har stoflik omskot op nij te hof brocht op it earebegraafplak Bloemendaal te Overveen. Keninginne Wilhelmina, Keninginne Juliana en prins Bernhard wienen hjirby oanwêzich. Foar har striid tsjin de Nazys krige Hannie it Fersetskrús en in spesjale Amerikaanske ûnderskieding.
Neilittenskip
Ferskillende skoallen en strjitten binne nei har ferneamd. Ta eare fan har en in soad oare fersetstriidsters is de stifting nasjonale Hannie Schaft betinking oprjochte.Der binne in oantal boeken oer har sreaun. Theun de Vries skreau oer har libben de roman Het meisje met het rode haar, dat letter troch Ben Verbong ferfilme is mei Renée Soutendijk yn de haadrol.
De Ynternasjonale Astronomyske Uny makke 22 jannewaris 2008 bekend dat in lytse planeet, nummer 85119 de namme Hannie Schaft krijt.
Mossad
De Mossad, oprjochte yn 1949, is de Israelyske ynljochtingetsjinst. De Mossad is benammen bûten de lângrinzen fan Israel aktyf. Mei de Aman (militêre ynljochtingen) en Shin Bet (ynlânske ynljochtingen) is it ien fan de wichtichste ynljochtingetsjinsten fan Israel.
De Mossad hat ta doel ynformaasje te sammeljen, dy't foar it regear, leger of de nasjonale feiligens fan Israel relevant binne. Dêrby makket de tsjinst gebrûk fan sawol minsklike ynljochten (HUMINT) as ek elektroanyske ynljochtingen (SIGINT).
De ynljochtingetsjinst hat sa likernôch 1.200 meiwurkers.
De Rylst
De Rylst is in buorskip yn de gemeente De Fryske Marren. De Rylst leit oan de dyk tusken Sint-Nyk en Skarsterbrêge. De namme komt ek foar as De Ryl en De Rijlst. 'Ril' hat hjir de betsjutting fan 'stripe ferfeante grûn lâns ferfeante lân'.
Roarda- en Mingiastate
thumb|Hjoeddeiske pleats Roarda- en Mingiastate wienen states benoard westen fan Grou, gemeente Boarnsterhim, oan it Hôflân. Fan de states is neat werom te finen, op it terrein stiet no in pleats.It guod wurdt foar it earst neamd yn 1436. Als famyljenamme komt Rowarda yn 1436 foar it earst foar yn relaasje ta dit guod. As toponym komt Meynnye gued ... daer Popko Roerdtsz (Roorda) op woent yn 1543 foar; yn 1640 wurdt de state as de trije-ienheid Grut Roarda, Clein Roarda, Minia omskreaun.
De namme Roarda is âld yn Idaarderadiel. Elingus Roarda de Popingha wie yn 1369 grytman fan Idaarderadeel; yn Wargea lei Oldt Roorda state. De âldst attestearde famylje Roarda yn dizze gritenij is lykwols dy fan Grou. Neffens in 17de-iuwske tradysje soenen se ôfstamme fan de Roarda's fan Tzummearum, mar dat is net sa. Dit is lykwols ferkeard.
Yn 1436 wie Thiarck Rowerda grytman fan Idaarderadiel; hy jout mei oaren ferdban op de ferkeap fan in stins yn Swichum en brûkt dêrby in eigen segel (sjoch stins yn Swichum). In soan fan Thiarck wie grif Popka Rorda wth Ydaerderadeel; dy segele yn 1477 de oarkunde oer de fjouwer Leppasilen (sjoch by Uthsma yn Grou en Haringa yn Aegum). Ek yn 1468 en 1479 trede hy, earst as grytman en letter as meirjochter, op yn Leppa-saken. Popcke liet trije bern nei: Tjerck, Lieuwe en Ruurt. Tjerck wie yn 1502 grytman fan Idaarderadiel en yn 1506 dykgraaf fan de Leppa. Syn broer Lieuwe wie yn 1485 'hooftman op de Spycker', it stienhûs by it kleaster fan Himmelum, dat as Skierings steunpunt tsjin de Fetkeaperse Galama's yn Koudum en Bakhuzen fungearde. Lieuwe Roarda hie letter in opmerklike karriêre as sjonger by de Romeinske kuery.
Hjerbeam
Hjerbeam is in doarp dat yn de gemeente De Waadhoeke leit. Hjerbeam leit eastlik fan Mullum, noardeastlik fan Harns en westlik fan Frjentsjer. De doarpskearn leit noardlik fan de Rykswei rûn de Niklaastsjerke. De buorskip Kystersyl heart foar in part ek by Hjerbeam.
Op hie Hjerbeam  ynwenners.
Skiednis
It doarp ûntstie op in terp. Yn de 13e iuw waard it 'Herbadingum' neamd, yn 1400 'Heerbadigim', yn 1417 'Herbaynghum', yn 1433 'Herbadeghum' en yn 1505 'Herbaeyum'. De plaknamme soe it wenplak (hiem/um) fan de famylje Herbadinga betsjutte.
It doarp krige fral yn 'e rin fan de 20e iuw wat útwreiding oan de noardlike kant, wylst de iepen romte tusken de twa stêden oan it begjin fan de 21e iuw troch de oanlis fan nije yndustryterreinen yn Harns en fral Frjentsjer lytser waard.
Tegearre mei Mullum hie Hjerbeam oan it spoar Stiens-Harns fan 1 oktober 1903 oant 15 maaie 1935 de halte Mullum-Hjerbeam.
Oant 31 desimber 2017 hearde it doarp by Frjentsjerteradiel. Sûnt 1 jannewaris 2018 falt Hjerbeam ûnder de doe nije gemeente Waadhoeke. Yn itselde jier krige Hjerbeam as earste doarp fan Nederlân in buertmûne.
Niklaastsjerke
De tsjerke komt út de midsiuwen, nei alle gedachten út de twadde helte fan de 13e iuw. It gebou waard ûnder begelieding fan arsjitekt P.J. Jaarsma yn 1872 fernijd. De noardmuorre bleau by de fernijing sparre en bestiet foar it meast út giele kleastermoppen, hjir en dêr reparearre en oanfold mei lytse giele Fryske trijeling-stientsjes. De toer is nei alle gedachten yn de jierren 1920 op de westgevel boud en hat in ynsnuorre, achtkante mei laaien dutsen spitske.
Sickemastate
thumb|left|Sickemastate yn 1722 Yn it doarp stie de Sickemastate, dy stins bestie al yn de 15e iuw. Sicco van Goslinga waard dêr berne. De state bestie út twa efter en oan elkoar boude steatlike huzen. Dy waarden om 1749 hinne ôfbrutsen. Op it stee waard letter in pleats boud. De poarte is wol bewarre bleaun en is in ryksmonumint.
Mienskip
thumb|260px|Oant Moarn Kafee It doarpshûs fan Hjerbeam hjit 'De Punt', it doarpskrantsje hjit 'Alledeisk'. De Feestkommisje Hjerbeam organisearret alle jierren it doarpsfeest 'Merke'.
Tsjerke
thumb|260px|Niklaastsjerke
Skoalle
De iepenbiere basisskoalle 'De Moskflapper' waard fanwegen te min bern yn 2011 sletten.
Ferienings
thumb|260px|Pleats Rykswei 11
Strjitten
Buorren, Feringastrjitte, Jan Zeinstrastrjitte, Kiestersyl, Leane, Miedleane, Paradyske, Rykswei, Siccamastrjitte, Tsjerkestrjitte.
Frânske Revolúsje
thumb|right|350px|De bestoarming fan de Bastille De Frânske Revolúsje (1789-1799) wie in rûzige rite yn 'e politike histoarje fan Frankryk wêrby't de republyk de monargy út it stee krong. It wie in striid fan it folk tsjin de machthawwers. Yn Jeropa sette de revolúsje in tiidrek fan oarloch yn 'e gong dat likernôch 23 jier duorje soe, omdat oare útlânske machthawwers fanwege de politike ûntjouwings yn Frankryk har slim bedrige fielden.
Oarsaak
Histoarisy kinne it net altiten meiïnoar lykfine oer de oarsaak fan de revolúsje. Der binne twa ynterpretaasjes, foarst, dat de âlde aristrokratyske oarde fan it Regime Ancien beswike troch de woeksene boergeoisy, de grutboeren en hannelaren. Neffens de twadde ynterpretaasje soene herfoarmingsbewegingen fan de boergeoisy en it Regime Ancien in wyld omslein ha. Neffens de twadde ynterpretaasje soenen dy nij bewegingen mei populêre groepen fan de Regime Ancien en boergeoisy gearwurke ha, mar in alliânsje fan de twa maatskiplike klassen leit net yn 'e reden en at dat al sa west hat wie dat ynsidenteel.
Kening Loadewyk XV hie mei Frankryk in stikmannich oarloggen fochten en dêrtroch hie de steat in skuld fan hast twa biljoen livres. Omdat de steatskuld sa heech wie moasten de minsken mear belesting betelje. Fierders wienen der grutte militêre flaters dêr't de monargy skuld oan hie, en minne soarch foar de feteranen fan de kriich. Boppedat waard it folk hieltyd lulker omdat de keninklike famylje bêst jild betelle foar eigen foarsjennings en paleizen. Fieders wie it folk lulk om de maatskiplike ferskillen. De kening hie alle macht en oaren mochten net meitinke oer beslissings. De minsken fan de trije maatskiplike klassen woenen dat der gjin ferskil mear wie tusken har en de tsjerke (earste klasse) en de adel (twadde klasse).
Koartsein komt it der op del dat it Frânske folk net tefreden wie mei de poltike en sosjaal-ekonomyske sitewaasje.
Cornelis Bernardus Buijs
Cornelis Bernardus Buijs (Ljouwert, 25 maart 1808 - Grins, 27 febrewaris 1872) wie in 19e iuwske keunstskilder. Buijs wie in learling fan Eelke Jelles Eelkema, Otto de Boer en Willem Bartel van der Kooi. Hy skildere benammen yn Grins en Amsterdam. Yn Grins joech Buijs priveeles oan de jonge Jozef Israëls, dy't letter in foaroansteand lid fan de Haachske Skoalle wurde soe.
Buijs stie bekend as in saneamde sjenre-skilder mar makke ek wol portretten en stillibbens.
Frânske Revolúsje
Bestoarming fan de Bastille
De bestoarming fan de Bastille finzenis op 14 july 1789 is miskien it meast bekende en wichtige foarfal fan de revolúsje. Yn 'e Bastille sieten steatsfijannen fan de keninklike famylje, dy't faak de deastraf krigen. Nei't de kening it leger sammele om de stêd Parys hinne wurdt it folk fan de tredde klasse (98% fan it folk) lulk en komt it ta in opskuor dy't late ta de bestoarming fan de Bastille.
De Assemblée nationale
Yn 1789 roppe de tredde klasse ta "Assemblée Nationale" (soart parlemint) út. Ek de adel en de tsjerke wurde letter fertsjinwurdige yn 'e Assemblée Nationale. De twa wichtichste saken dy't it Assemblée Nationale foar har noed nommen hat binne:
De Frânske grûnwet fan 1791 makke neffens de Trias Politica, dat betsjut dat der dan trije machten binne. Yn de grûnwet fan 1791 wurdt dy macht sa ferdield:
Yn augustus 1792 wurdt it Assemblée ûntbûn en komme der ferkiezings foar in Nasjonale Konfinsje. Ien fan de earste dieden fan de Nasjonale Konfinsje is it ôfskaffen fan it keningskip op 21 septimber 1792. Dat wie it begjin fan de Frânske Republyk.
De ein
It motto fan de nije Frânske Republyk wie 'Frijheid, Lykberjochting en Bruorskip'. Mar de nije lieders fermoarden likegoed 40,000 minsken, ek harren kening Loadewyk XVI. Der wie noch gjin feiligens yn Frankryk en it leger waard brûkt om opskuorren en kontrarevolusjonêre aktiviteiten del te houwen. Yn dy tiid krijt generaal Napoleon Bonaparte hieltyd mear macht.
Säänebel
thumb|Lizzing Säänebel ( Dútsk: Sönnebüll ) is in plak yn de Dútske dielsteat Sleeswyk-Holstein en makket diel út fan it distrikt Noard-Fryslân. Säänebel hat 227 ynwenners (2010).
Oaxaca (steat)
thumb|left|110px|It wapen fan Oaxaca Oaxaca (Sapoteeksk: La’a, Miksteeksk: Nunduva, Nahuatl: Huaxyacac, Triqui: Yacuej) is de op fiif nei grutste steat fan Meksiko. Oaxaca leit yn it suden fan Meksiko en grinzget oan Guerrero, Puebla, Veracruz en Chiapas. De Grutte Oseaan leit súdlik fan Oaxaca. Oaxaca hat in oerflak fan 93.952 km² en telt 3,801,962 ynwenners (2005). De haadstêd fan de steat is Oaxaca de Juárez. Oaxaca is oer it algemien bercheftich; it leit yn it Sierra Madre del Sur-berchtme.
Befolking
De befolking bestiet foar in grut part út yndianen, dy't ta sechstjin ûnderskate etnyske groepen rekkene wurden. Getalsmjittich de wichtichste groepen binne de Sapoteken, de Miksteken en de Mazateken. Fierwei de grutste stêd fan de steat is it haadplak Oaxaca de Juárez, de grutste oare plakken binne San Juan Bautista Tuxtepec, Salina Cruz en Juchitán de Zaragoza. Bekend as Sapoteeksk sintrum is fierder it plak Santo Domingo Tehuantepec.
Skiednis
Ear't it gebiet yn 1436 troch de Azteken ferôvere waard, wie Oaxaca it sintrum fan ûnder oare de Sapoteekske, Miksteekske en Mikse-Zoque beskavingen. Bekende archeologyske fynplakken binne Monte Albán en Mitla. De Azteken neamden it gebiet Huaxyacac ("plak fan de guajebeammen"), dêr't de namme Oaxaca fan ôflaat is. De Spanjerts ûnderwurpen it gebiet yn 1521, en stiften Segura de la Frontera op it plak dêr't him tsjintwurdich Oaxaca de Juárez befynt.
Yn 2006 bruts yn Oaksaka in folksopstân út nei in leararestaking yn de haadstêd. De opstân wie rjochte tsjin de gûverneur Ulises Ruiz en waard laat troch de Folksassemblee fan de Folken fan Oaksaka (APPO). Yn desimber 2006 waard de APPO ferslein troch de federale plysje, mar de situaaasje bliuwt spand.
Klaas de Jong Ozn.
thumb|230px|right|Klaas de Jong'' Klaas de Jong Ozn. (Drachten, 27 febrewaris 1926 - Snits, 28 febrewaris 2011) wie in âld-politikus en bestjoerder. De oantsjutting Ozn. is de ôfkoarting foar "Oebeles soan" en is om ûnderskied te meitsjen mei oare minsken dy 't "Klaas de Jong" hjitte.
De Jong studearre Nederlânsk en skiednis oan de Frije Universiteit Amsterdam. Hy wie fan 1953 ôf learaar yn Dokkum en Goes, foardat hy yn 1972 rektor waard fan it Farel Kolleezje yn Amersfoart. Yn 1975 folge hy Antoon Veerman op en waard hy foar de ARP steatssekretaris fan it Ministearje fan Underwiis, Kultuer en Wittenskippen yn it kabinet-Den Uyl.
Yn 1978 hold er dy funksje yn it kabinet-Van Agt/Wiegel foar it CDA.
Hy wie lid fan de kommisje fan redaksje fan it Frysk Deiblêd en skreau in boek oer de skiednis fan dy krante:
Klaas de Jong Ozn is de heit fan de skriuwer Oek de Jong.
Gerrit Bennerpriis
De Gerrit Bennerpriis is in twajierlikse priis foar byldzjende keunst dy't op 17 desimber 2003 ynsteld is troch de Provinsjale Steaten fan Fryslân. Neffens tradysje neamt de provinsje har prizen nei histoaryske persoanen fan in dissipline: Gerrit Benner wie in ferneamd 20e-iuwske Fryske lânskipsskilder. De priis is foar yn Fryslân wenjende en wurkjende keunstners en betreft de iene kear in oeuvrepriis en de oare kear in priis foar in wichtige ûntwikkeling yn de foarôfgeande twa jierren yn it wurk dat foarop rint yn it keunstoanbod fan de provinsje.
De priis is ynsteld om it byldzjende-keunstklimaat in ympuls te jaan en de oandacht foar de byldzjende keunst ûnder it publyk te fergrutsjen. De priiswinner krijt in oarkunde, in jildbedrach en in eksposysje yn it Frysk Museum yn Ljouwert. Earfolle fermeldingen wurde beleanne mei in oarkunde en in jildbedrach.
Babyloanje
thumb|right|400px|Babyloanje lei yn it súdeasten fan Mesopotaamje (mei grien oantsjut) Babyloanje of it Babyloanyske Ryk wie yn 'e Aldheid in monargy yn it súdeasten fan Mesopotaamje. Dizze naasje wie ferneamd nei syn haadstêd, Babylon. Yn 'e regel wurde it twa aparte riken ûnderskaat, te witten it Aldbabyloanyske Ryk (1830-1531 f.Kr.) en it Nijbabyloanyske Ryk (626-539 f.Kr., ek wol it Galdeeske Ryk neamd. Yn 'e tuskenlizzende perioade waard Babyloanje oerhearske troch de Kassiten en de Assyrjers.
Gerrit Bennerpriis
Priiswinners
Yn 2005 waard de priis foar it earst útrikt.
Babyloanje
Op hjoeddeiske kaarten soe it gebiet fan Babyloanje rûchwei sa oantsjut wêze moatte:
Skiednis
Babylon waard yn 1894/1830/1806 foar Kr. - de gronology hinget noch - stifte troch de Amoriten. Doe't Hammûraby (1795/1728/1704 1750/1686/1664) de 6e kening fan Babyloanje waard feroare der gâns. Hammûraby wist dat de stêd Babylon op in tige gaadlik plak lei, omdat de hannelsrûtes fan de Eufraat en de Tigris deun by de stêd leine en dat wie ek fan militêr belang. Under it bewâld fan Hammûraby woeks de stêd en ferovere hy oare keninkrykjes yn Mesopotaamje. Sa waard it Ald-Babyloanyske Ryk tige machtich yn Mesopotaamje.
Yn 1595 foar Kr. (of 1531 foar Kr. neffens in oare boarne) feroverden de Kassiten Babyloanje. Der is út dy tiid net folle oerlevere, mar it is wis dat healwei de 12e iuw foar Kr. de macht fan de Kassiten ferdwûn en it Ryk fan Elam en it Assyryske Ryk de nije machthawwers wienen. Yn 'e neikommende iuwen sloech it Assiryske Ryk foar master op.
Prix de Joke
thumb|De Prix de Joke De Prix de Joke wie in beleaning fan de bêste grap fan it ôfrûne jier, útrikt op 1 april fan it nije jier. De priis op himsels wie in 31sm brûnzen kopy fan de Loeres fan Zandvoort, op in sokkel fan marmer.
De priis waard útrikt troch it Nasjonaal 1-april Genoatskip, fan 1963 ôf. De earst kear wie dit om half alve op it stêdhûs fan Zandvoort. Dêrnei wie der in krânslizzing by de Loeres. Op de ein fan de dei wie der dan in diner mei de winner(s). Yn de rin fan de tiid is lykwols net alles itselde bleaun. Nei de dea fan Van Tetterode yn 1996, kaam it per slot ta in ein.
Betinksten
Foar grappen dy't faaks prix-wurdich binne, moast in tal fan betinksten jilde:
Takinning
Winners fan de Prix de Joke wienen, ûnder oaren:
Bilthoven
260px|thumb|Sintrum Bilthoven 260px|thumb|Lokaasje gemeente De Bilt 260px|thumb|Lokaasje Bilthoven yn de gemeente De Bilt Bilthoven is in doarp yn de gemeente De Bilt yn de Nederlânske provinsje Utert. It is ien fan de seis doarpen fan dy gemeente en hat 22.885 ynwenners (2021).
Yn it doarp is it Ryksynstitút foar Folkssûnens en Milieu (RIVM) fêstige.
Skiednis
De skiednis fan it doarp giet werom oant 20 augustus 1863 doe't de spoarline Utert - Amersfoart iepene waard en by de krusing fan de spoarline mei de Soestdykskewei in stasjon boud waard.