cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Irminsul
De Irminsul wurdt wol ferlike mei Yggdrasil-beam út Noarske mytology: de wrâldbeam dy't syn woartels yn de ûnderwrâld hat en mei syn tûken it dak fan de wrâld steunt. Neffens Rudolf fan Fulda en Adam fan Bremen moat Irminsul oerset wurde as “al-pylder” (Latyn: columna univeralis), omdat it 'alles steunt', mar it wurdt ek wol yn ferbân brocht mei (net oerlevere) Germaanske god Hirmin of Irmin.
Friezen
Ek yn it leauwen fan de Friezen, dat nau besibbe wie oan dat fan de Saksen, wienen hillige beammen tige wichtich. De beammen waarden allyksa ferneatige mei de komst fan it kristendom.
Anne Huitema
Anne Huitema (Langsweagen, 9 augustus 1941) is in byldzjend keunstner (tekener, grafikus). Hy krige syn oplieding oan de Akademy Minerva yn Grins. Hy makke syn debút yn 1964 mei in útstalling yn keunstseal Van Hulzen yn Ljouwert. Hy is ynskreaun by it 'Boun fan Fryske Keunstners' en ek lid fan 'Beeldende Kunst NU' yn Grins.
Wurk
Al rillegau waard Huitema it meast boeid troch it etsen en makke er foaral kleuretsen. Hy waard altyd ynspirearre troch it (Fryske) lânskip, natuer en arsjitektuer. Fan ein 60-er jierren ôf wurde syn komposysjes komplekser en wurdt it wurk grutter. Yn syn wurk sjocht men faken stilearre plattegrûnen, boutekenings of kaarten werom, mei twa-diminsjonale arsjitektoanyske eleminten dêryn, faak mei dimmen, ierdsk, waarm kleurgebrûk. It wurk hat dêrby ek ienfâldichwei dekorative kwaliteiten.
Hy makke yn 1972 in skoalprint yn opdracht fan it Ministearje fan CRM en yn 1973 en fanwege it deiblêd NRC-Hannelsblêd de print fan de moanne. Wurk fan him waard oankocht troch it Ryk, de provinsje Fryslân en meardere gemeentes.
Herrstein-Rhaunen
thumb|left|Sicht op Herrstein thumb|left|Sicht op Rhaunen Herrstein-Rhaunen is in gemeenteferbân yn de lânkring Birkenfeld, Rynlân-Palts, Dútslân.
It gemeenteferbân ûnstie op 1 jannewaris 2020 troch de gearfoeging fan de eardere ferbânsgemeenten Herrstein en Rhaunen. It betjoer fan it gemeenteferbân hat syn sit yn Herrstein.
Geografy
It grûngebiet fan de gemeente leit benammen yn de Hunsrück tusken Idarwald en Lützelsoon. Parten fan it Nasjonaal Park Hunsrück-Hochwald lizze yn it westen fan de gemeent. In eksklave leit rjochts fan de Nahe tusken Idar-Oberstein en Kirn. Bekende hichten binne de Idarkopf of de Wildenburger Kopf.
De wat gruttere wetters binne de linker Nahe-sydrivieren Idarbach mei de Steinbach en de Steinbachdaam, de Fischbach en de Kyrbach/Hahnenbach en de rjochter sydrivier fan de Nahe de Reidenbach.
Ortsgemeinden
Herrstein-Rhaunen bestiet út de folgjende Ortsgemeinden (plakken):
Arjen Heslinga
Yn jannewaris 1945 waard Arjen mei syn bruorren Sytse en Jacob oppakt om’t hja har net hâlden oan de fertsjusteringsfoarskriften. Doe’t in evakuee by fersin nachts de ljochten in kear brâne litten hie, waard dat troch in Dútske patrûlje opmurken. Arjen, Sytse en Jacob waard oerbrocht nei Sint-Anne. Letter kamen Arjen en Sytse yn de straffinzenis fan Ljouwert wylst Jacob nei hûs ta mocht. Arjen bedarre yn Dútslân en yn 1945 kaam er siik yn Nederlân werom. Hy stoar yn in sikehûs te Delfsyl.
Yn Stiens is in strjitte nei him neamd.
Guinee
Lizzing
Guinee wurdt begrinzge troch:
Lânskip
Guinee hat de foarm fan in brede bôge. Fan de Golf fan Guinee, dêr't lân in kustline fan 320 km mei hat, strekt it lân him út nei it noarden ta en fan dêrôf nei it easten en súdeasten. By de kust is it lân sawat flak en rint dan fuort omheech nei in maksimum 1500 meter hichte, de heechflakte fan Fouta Djalon, dat it boarnegebiet is fan de rivieren Senegal, Niger en Gambia. Yn eastlike rjochting wurdt it bercheftich gebiet flakker. De heechste pyk is Mont Nimba (1752 meter).
It kustgebiet is sompich wylst yn it noardeasten de savanne oerhearsket en yn it súdeasten it tropysk reinwâld.
Skiednis
It folk fan de Fulbe, in nomadefolk fan hoeders, bea iuwenlang mei sukses tsjinstân oan de machtige riken fan Gana en Maly yn Guinee. Ein 19e iuw waard it gebiet in Frânske koloanje en makke diel út fan Frânsk West-Afrika. Nei de ûnôfhinklikens yn 1958 waard in ienpartijstelsel ynfier mei Sekou Touré as presidint, dat yn 1984 ûngedien makke waard troch in militêre kûp. Hy waard opfolge troch Lansana Conté, generaal fan it leger. De nije republikeinske grûnwet fan 1991 late yn 1993 ta de earste demokratyske ferkiezings. Sûnt 2006 waard de macht fan Conté bedrige troch stakings en opstannen.
Op 23 desimber 2008, ien dei nei de dea fan presidint Conté, naam it leger op 'e de macht troch middel fan in steatsgreep. Kapitein Moussa Dadis Camara ferkleare him de dei dernei presidint.
Befolking
thumb|200px|Nasjonale Ballet fan Guinee tidens Afrika-Wike 1962. Boarne: Deutsches Bundesarchiv, Bonn Der wenje nei skatting goed 10 miljoen minsken yn Guinee, de befolking omfiemet ûngefear 24 etnyske kloften. De grutste binne de Fulbe of Fula (40%), de Mandinka of Mandingo n it easten (30%) en de Sûsû yn it westen (20%).
Taal
De offisjele taal fan it lân is Frânsk, mar alle etnyske kloften praten harren eigen taal.
Godstsjinst
Goed 85% fan de befolking is moslim (soenniten), 10% is kristen (benammen Roomsk-katolyk) en 5% is Animist (natoergodstjinsten).
Thoe Schwartzenberg en Hohenlansberg
Thoe Schwartzenberg en Hohenlansberg is in edel geslacht út Frankenlân yn de 14e iuw. Yn 1406 wie ien fan de Thoe Schwartzenbergen baron, de roomske staach fan de famylje is yn 1670 opnomd yn de ryksfoarstestân. Troch houlik bedarre de âldere staach yn 1550 yn Fryslân. It bekendste lid fan dat laach wie baron Georg Frederik fan Schwartzenberg.
Inkele neisieten
thumb|Grut Terherne (1736)
Warboer
In warboer (Dútsk: Wehrbauer) wie yn de Midsiuwen yn benammen it Hillige Roomske Ryk in boer dy't net hearrich wie oan in hear. Warboeren komme fierhinne oerien mei eigenierden yn Fryslân, útsein dat se njonken harren boerwêzen ek in soarte fan militêre stân foarmen.
Skiednis
Warboeren ûntstiene nei it neigean fan it Romeinske Ryk yn de fyfde iuw. In grut tal Germaanske boeren joegen, om't de tastân yn Jeropa ûnfeilich wie, harren frijheid en besit oer oan wapene hearen as betingst foar beskerming. In lyts nustje boeren wist harren frijheid te hâlden en koene harren sels beskermje. Dy boeren waarden warboeren neamd. Guon warboeren slaggen der yn en keapje in hynder en harnas en stiigden yn de rangen fan de legere adel as ridder. Oare warboeren slaggen der yn en fergrutsje harren bedriuw troch it hieren fan grûn en it oannimmen fan feinten, en kamen yn tsjinst fan in hear as skout of hûsman. Ek koene warboeren harren frij meitsje litte as betingst dat hja yn grinsgebieten festigje en helpe mei de ferdigening fan it lân.
Nijsgjirrich
Yn de Twadde Wrâldkriich waarden boeren yn Noardwest-Jeropa troch de SS oproppen om mei de striid tsjin de Sowjetuny mei te dwaan. Dy boeren waard it ferovere gebiet tasein. Sokke boeren, dy't op dy propaganda yngiene en yn Ruslân frijwillich wurk foar de Wehrmacht diene, waarden ek warboeren neamd.
Maleizje
Lizzing
West-Maleizje wurdt begrinzge troch:
East-Maleizje wurdt begrinzge troch:
Lânskip
thumb|left|200px|Strân by Pulau Tioman Maleizje strekt har út oer it suden fan it skiereilân Malakka en it 600 km fierderop, oan de oare side fan de Sineeske See lizzend noardwestlik diel fan Borneo.
It foar it meastepart bercheftich lân is gruttendiels bedutsen mei altyd grien, tropysk reinwâld, dat goed bedijt yn it fochtige hjitte klimaat mei in trochstrings temperatuer fan 27 °C. De heechste berch is de Mount Kinabalu mei in hichte fan 4,095.2 meter op it eilân Borneo.
De plante- en bistewrâld is yn Maleizje goed fertsjintwurdige en ryk foarsjoen fan soarten.
Skiednis
Troch de geunstige lizzing oan de drokke hannelsrûte tusken Sina en Ynje, ûntwikkele Malakka har al yn in ier stadium ta in wichtich hannelssintrum. De islam arrivearre yn de 14e iuw, folge troch Jeropeeske hannelslju yn de 16e iuw, wêrnei de Portugezen, Nederlanners en Britten efterienfolgjend de Strjitte fan Malakka dominearren.
Yn de 19e iuw stiften de Britten in kroankoloanje yn it gebiet en krigen hieltyd mear ynfloed op it skiereilân. Nei de Japanske besetting yn de Twadde Wrâldkriich waakse it stribjen fan de befolking nei mear selsstannigens. It skiereilân waard yn 1957 ûnôfhinklik ûnder de namme 'Federaasje fan Malaya', dêr't de haven fan Singapore gjin part fan útmakke.
As steat ûntstie Maleizje yn 1963 troch in gearfoeging fan njoggen selsstannige foarstedommen op it skiereilân Malakka, de Britske gebieten Saba en Sarawak op Borneo en Singapore (dat har twa jier letter weromluts).
It lân wurdt regeare troch ien fan de njoggen foarsten dy't allegeduerigen foar in perioade fan fiif jier keazen wurdt.
Befolking
Maleizje herberget in protte etnyske kloften, wêrfan de Maleisjers mei 50.4% de mearderheid útmeitsje. Fan de Maleizyske befolking is 23.7% fan Sineeske komôf, wylst 7.1% fan Yndyske komôf is.
Taal
De offisjele taal fan Maleizje is it Maleizysk. Yn de koloniale perioade wie dat it Ingelsk dat in grut part fan de befolking goed behearsket. Ek it Sineesk wurdt troch guons behearske.
Religy
Fan de befolking is 60.4% Moslim en wurdt 19.2% ta it Boedisme rekkene, 9.1% is kristlik en 6.3% heart ta it Hindoeïsme.
Holikatsjûk (taal)
It Holikatsjûk (Ingelsk: Holikachuk; Holikatsjûk: Doogh Qinag), ek wol Innoko neamd, is de útstoarne taal fan 'e Holikatsjûk, in lyts Yndiaansk folk dat oarspronklik yn it sintrale diel fan 'e Amerikaanske steat Alaska libbe. De taal heart ta de Noardatapaskyske taalgroep en is besibbe oan 'e measte oare Yndiaanske talen út Alaska. De lêste sprekker stoar yn 2012. Nettsjinsteande dat krige it Holikatsjûk yn 2014 mei alle oare lânseigen talen fan 'e steat in offisjele status taparte yn Alaska.
Taalgebiet
It Holikatsjûk waard oarspronklik sprutsen yn it Binnenlân fan Alaska, yn in krite oan 'e boppe- en middenrin fan 'e rivier de Innoko. Dêrfandinne dat it ek wol oantsjut wurdt as Innoko. It wichtichste doarp fan 'e Holikatsjûk yn dy krite hiet ek Holikachuk (yn it Holikatsjûk: Hiyeghelinhdi). Yn 1962 ferfear de hiele etnyske groep nei Grayling, in doarp oan 'e ûnderrin fan 'e rivier de Yukon, dat krekt binnen de regio Súdwest-Alaska falt.
Skiednis
Hoewol't it Holikatsjûk troch taalkundigen al yn 'e 1840-er jierren oantsjut waard as in selsstannige taal, waard it pas yn 'e 1970-er jierren definityf as sadanich erkend. Yn 1978 stalde James Kari in beheind wurdboek fan it Holikatsjûk gear, mar nettsjinsteande dat is it noch altyd ien fan 'e minst dokumintearre en bestudearre lânseigen talen yn Alaska.
Yn april 2014 karde it Steatskongres fan Alaska lykwols mei oerweldigjende mearderheid in wetsfoarstel goed dat alle tweintich lânseigen talen fan 'e steat, wêrûnder it Holikatsjûk, in offisjele status jaan soe. Op 23 oktober 2014 ûndertekene gûverneur Sean Parnell de nije wet, sadat dy fan krêft waard. De lânseigen talen hawwe in legere offisjele status as it Ingelsk, en de oerheidsynstânsjes fan Alaska hoege har dan ek net fan 'e minderheidstalen te betsjinjen. De offisjele status is sadwaande fierhinne symboalysk.
Tal sprekkers
De Holikatsjûk binne in tige lytse etnyske groep fan 180 minsken. Fan harren sprieken yn 2007 inkeld noch fiif leden fan 'e âlderein de eigen taal floeiend. Yn maart 2012 kaam Wilson Deacon, de lêste memmetaalsprekker fan it Holikatsjûk, te ferstjerren. De taal stoar dêrmei út. It Holikatsjûk wurdt lykwols formeel oantsjut as "sliepend" (dormant), mei't men hopet om 'e taal yn 'e takomst wer nij libben ynblaze te kinnen.
Lara Gut-Behrami
Lara Gut-Behrami (Sorengo, 27 april 1991) is in Switsersk skyster. Gut-Behrami docht as allrounder mei oan alle ûnderdielen útsein fan de slalom, mei har sterke punten yn de ôfdalingen en super-G. Gut hat acht kear in WK-medalje wûn (twa gouden, trije sulveren en trije brûnzen). By de Olympyske Winterspullen yn Peking waard se Olympysk kampioene op de super-G. Sy behelle yn 2022 ek noch in brûnzen medalje op de reuzeslalom, nei't se yn 2014 ek al ris in brûnzen medalje wûn hie op ôfdaling yn Sotsji. Gut boaske yn juny 2018 mei de Switserske fuotballer Valon Behrami.
Stienwyk
Stienwyk (Nederlânsk en offisjeel: Steenwijk) is in stêd yn de provinsje Oerisel. It is mei 17.115 ynwenners (2021) it haadplak en teffens it grutste plak yn de gemeente Stienwikerlân. Yn 1327 krige Stienwyk stedsrjochten. Fan 1814 oant 2001 wie it in selsstannige gemeente. Stienwyk is it grutste plak yn de Kop fan Oerisel.
Skiednis
thumb|left|Belis troch de greve fan Rennenberch ( 1580-1581). Fan âlds is Stienwyk in âlde fêstingstêd. De grêften en stedswâlen binne út de tiid fan de Tachtichjierrige Oarloch, doe't Stienwyk in strategysk plak wie yn de striid tusken de Republyk fan de Sân Feriene Nederlannen en Spanje.
Yn 1568 wist it stedsbestjoer de inkertiering fan Spaanske troepen troch Alva noch ôf te keapjen mei 112 goudgûnen, mar yn 1572 namen de spanningen wer ta. Diskear wie it Willem fan de Berch dy't Stienwyk foar Willem fan Oranje ferovere. Dy steatske besetting duorre lykwols mar in pear moanne. De werovering fan Sutfen troch it Spaanske leger makke dat dêr sokke grouwélige berjochten wei kamen dat it Steatske leger al gau de stêd ferliet en Stienwyk wer keningsgesind waard.
Oant maart 1577 soarge in kontingint militêren út Walloanje foar it hanthavenjen fan it Spaanske gesach. De Steaten fan Oerisel wisten lykwols troch it beteljen fan efterstallige soldij dy besettingsmacht fuort te krijen en keazen yn maart 1580 de side fan de Opstannelingen as reaksje op it oerrinnen fan greve fan Rennenberg.
De Oeriselske Steaten hienen soarge foar de oanwêzichheid fan in kompanjy soldaten ûnder lieding fan kapitein Olthof. Yn oktober kaam noch in 2e kompanjy ûnder lieding fan Johan fan de Kornput yn Stienwyk oan. De oare deis begûn de Spaanskgesinde George de Lalaing, greve fan Rennenberch, mei in leger fan mear as 7.000 man syn Belis fan Stienwyk (1580-1581). De besjittings fan novimber yn dat jier ferneatigen in 70-tal wennings en foarmen in besiking foar de ynwenners fan de stêd en de lytse ferdigeningsmacht fan mar 600 soldaten. It duorre oant desimber eardat der help kaam fan it Steatske leger ûnder lieding fan de Ingelske oerste John Norritz. 23 febrewaris 1581 joech greve Rennenberch, wyls ek slim siik wurden, syn belis op en waard Stienwyk ûntsetten. Dat Stienwyk stân hâlde yn it fjouwer moanne duorjende belis kaam troch it krêftige optreden fan hopman Johan fan de Kornput. De greve fan Rennenberch stoar in pear moannen letter en waard begroeven yn de Martinitsjerke yn Grins. De yneine Stienwikers hienen oars net folle wjerstân mear en krigen yn 1581 ek noch ris te krijen mei in pestepidemy. Fan de 2.500 ynwenners stoaren der yn in koart skoftke tiid 2.300.
thumb|left|Kaart fan it belis fan Stienwyk yn 1592. Al yn novimber 1582 slagge it de Spanjerts ûnder lieding fan Juan Baptista de Taxis Stienwyk opnij yn besit te nimmen, wêrtroch't de oerbleaune protestanten hoopstoops de stêd út flechten. Stienwyk waard in Spaansk bolwurk, mei noch mar 50 fan de oarspronklike bewenners, en foarme in konstante bedriging foar de Opstannelingen. Allinnich Fryslân, Seelân, Hollân en Utert wienen net yn Spaanske hannen. De driging fan in werovering troch steedhâlder Maurits fan Oranje yn 1591 soarge foar in wer opbouwen fan de ferdigeningswurken fan de stêd. Yn koarte tiid wisten de Spanjerts grutte ferbetterings oan te bringen en waard de legermacht útwreide oant mear as 1.000 man (benammen Walen en Boergonjers) ûnder lieding fan Anthonie de Coquel.
Dochs wie it allegearre net genôch. Op 28 maaie 1592 ferskynden prins Maurits en Willem Loadewyk foar de stêd mei in leger fan 8.000 man en sluet alle tagongswegen hermetysk ôf, wêrnei't Stienwyk fannijs in belis ûndergean moast. Op 5 july 1592 nei in fûle striid dy't 44 dagen duorre joegen de Spanjerts har oer. Ek diskear hie Johan fan de Kornput net swak by spile, by it feroverjen fan Stienwyk troch it Steatske leger. Al dy oarloggen en besettings hienen lykwols harren tol ferge; Stienwyk wie praktysk finaal yn pún sketten en de ferdigeningswurken moasten nedich opknappe wurde. It duorre lykwols oant 1597, nei in mislearre oanfal fan de Spaanskgesinde greve Freark fan de Berch, eardat de Ried fan Steat de middelen beskikber stelde foar weropbou fan de ferdigeningswurken.
Geografy
De namme hâldt ferbân mei de soad swerfstiennen dy't yn de omkriten yn de grûn sitte.
De stêd hat in regionale funksje (winkels, skoallen, wurkgelegenheid) foar in grutte regio (Kop fan Oerisel, Súdwest-Drinte).
Stienwyk fierde yn 2005 dat it 750 jier lyn stedsrjochten krige.
Wiken en yndustryterreinen
260px|thumb|Kaart fan it sintrum fan Stienwyk 260px|thumb|It sintrum fan Stienwyk De stêd Stienwyk bestiet út de wiken:
Yn Stienwyk lizze 2 gruttere yndustryterreinen:
Resinte gebietsûntwikkelingen by Stienwyk binne Tuk-Noard, Kornputkertier, De Skâns en Eeserwâld.
Iepenbier ferfier
Stienwyk hat in spoarstasjon oan it spoar fan Ljouwert nei Swol, Stasjon Stienwyk.
Buslinen yn Stienwyk:
Dyksfeart (Surch)
De Dyksfeart is in feart yn de gemeente Súdwest-Fryslân. De feart rint besuden Surch tusken de Caspar de Roblesdyk (by de Iselmar) en de A7.
De namme Dyksfeart jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Dijkvaart.
Peer Mascini
Petrus Johannes Maria (Peer) Mascini (Heemstede, 23 maart 1941 - Amsterdam, 16 maaie 2019) wie in Nederlânsk akteur dy't yn ferskate Nederlânske films spile. Teffens wie er ferbûn oan teätergroep Hauser Orkater. Fierders is Mascini ferneamd wurden mei in protte reklamefilmkes op radio en telefyzje fan de Melkunie (Al het goede komt van Melkunie-koeien), dat wylens opgien is yn Campina.
Hy wenne yn Amsterdam dêr't er ek ferstoar yn de âldens fan 78 jier.
Prizen
Yn 1996 krige Mascini in Gouden kalf foar syn rol yn de film Blind Date. It jier dêrnei foel er fannijs yn de prizen mei in Gouden Loeki foar it Melkunie-reklamespotsje "ik had nog zo gezegd: geen bommetje!".
Transendintalisme
thumb|150px|Ralph Waldo Emerson thumb|150px|Henry David Thoreau It transendintalisme is in filosofyske en literêre beweging dy't yn de jierren 1830 en 1840 yn de regio Nij Ingelân fan de Feriene Steaten ta stân kaam en nije ideeën ferkundige op it mêd fan literatuer, religy, kultuer en filosofy.
De beweging ûntstie as reaksje op de algemiene steat fan de kultuer en de maatskippij, en benammen, it yntellektualisme fan Harvard en de doktrine fan de unitaristyske tsjerke sa't dy oan it seminary fan Harvard ferkundige waard. Ynspirearre en oantrune troch de Ingelske en Dútske romantyk, de bibelkrityk fan Herder en Schleiermacher, en it skeptisisme fan Hume, hannelen de transendintalisten út it tinken wei dat der in nij tiidrek oanbrutsen wie. Sy hiene krityk op de konformiteit sûnder neitinken fan harren maatskippij, en stiene derop oan dat eltsenien sykje soe nei wat Emerson "in oarspronklike relaasje mei it universum" noemde. Sintraal yn it transendintalisme is it leauwe yn de ynherinte goedens fan minske en natuer. Transendintalisten leauden dat de maatskippij en har ynstellingen, benammen organisearre religy en politike partijen, de ûnskuld fan it yndividu korrumpearren. De transendintalisten leauden dat it bêste yn de minske boppe kaam at er selsstannich libbe en sels yn alles foarsjen koe. In wiere mienskip kin allinne út sokke yndividuen bestean.
Wichtige figueren yn it transendintalisme wienen Ralph Waldo Emerson, dy't mei syn essay Nature de beweging min of mear op 'e gong brocht, en Henry David Thoreau, waans boek Walden in soad ynfloed hie. Oare pommeranten wienen John Muir, Margaret Fuller, Amos Bronson Alcott, Louisa May Alcott, Charles Timothy Brooks, Orestes Brownson, William Ellery Channing, William Henry Channing, James Freeman Clarke, Christopher Pearse Cranch, Walt Whitman, John Sullivan Dwight, Convers Francis, William Henry Furness, Frederic Henry Hedge, Sylvester Judd, Theodore Parker, Elizabeth Palmer Peabody, George Ripley, Thomas Treadwell Stone, Jones Very en A.E. Waite.
Transendintaal idealisme
De term transendintalisme wurdt somtiids brûkt foar "transendintaal idealisme" yn it koart, dat de filosofy fan Immanuel Kant en letter fan de Kantiaanske en Dútske Idealistyske filosofen is.
Transendintale teology
In oare alternative betsjutting fan transendintalisme komt fan de klassike filosofy dy't seit dat God de manifeste wrâld te boppe gied (transendint is). John Scotus Erigena ferdútste it de Frankyske kening Karel de Keale yn 840 AD sa: "Wy witte net wat God is. God sels wit net wa't Hy is omdat Hy gjin stal hat. Letterlik is God net, omdat Hy wêzen te boppe giet."
Cai Lun
thumb|right|Ofbyld fan Cai Lun. Cai Lun (Sineesk: 蔡倫 of 蔡伦) (48 - 121) wie in Sineeske eunuch dy't tsjintwurdich beskôge wurdt as de útfiner fan it papier.
Skiednis
Cai Lun waard berne yn Guiyang ûnder de Easterske Han-dynasty en wie sekretaris fan keizer He. Hy besocht mei materialen as beambast, hymp, side en fisknet papier te meitsjen en slagge yn 105 dêr glânsryk yn. De keizer wie tige bliid mei dizze útfining en joech him in titel en rykdom.
Yn Sina rekke it papier al gau ynboargene, mar it soe noch iuwen dourje foar it yn de rest fan de wrâld brûkt wurde soe. Yn 751 waarden in pear Sineeske papiermakkers troch de Arabieren finzen nommen en sûnt dy tiid ferspriede de technyk fan papiermeitsje him oer de wrâld.
De útfining fan Cai Lun wurdt sjoen as ien fan de wichtichste útfiningen dy't ea dien binne. Troch de útfining soe Sina har mooglik flugger ûntwikkele hawwe as it oarepart fan de wrâld, dy't har noch in skoftlang behelpe moast mei de âldere skriuwmaterialen as perkamint en papyrus.
Omgong fan Frankryk 1963
De 50ste edysje fan de Omgong fan Frankryk waard hâlden fan 23 juny oant en mei 14 july 1963.
Startplak
De start wie yn Nogent-sur-Marne, in gemeente yn it Frânske departemint Val-de-Marne (regio Île-de-France).
Dyksgrêft
De Dyksgrêft is in feart yn de gemeente Súdwest-Fryslân. De feart rint bylâns de Griene Dyk fan de Sibrandabuorster Feart nei de Tersoalster Sylroede
De namme Dyksgrêft jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Dijksgracht.
Matthias Mayer
Matthias Mayer (Sankt Veit an der Glan, Karinsje, 9 juny 1990) is in earder Eastenryksk skyer. Mayer is trijefâldich Olympysk kampioen. Mathhias Mayer is in soan fan earder skyer Helmut Mayer.
Mayer wie spesjalisearre yn de ôfdaling en de Super G. Mayer makke syn wrâldbeker debút yn Sestriere yn febrewaris 2009. Nei ferskate kearen yn de top tsien einige te wêzen, behelle er syn earste wrâldbeker poadium yn Kitzbühel op de super-G yn jannewaris 2013. Op de Olympyske Winterspelen fan 2014 yn Sotsji, Ruslân, wûn Mayer de ôfdaling. Hy waard op it poadium beselskippe troch de Italjaan Christof Innerhofer dy't it sulver wûn, en Kjetil Jansrud út Noarwegen wûn de brûnzen medalje. Daalks nei de Olympyske Spullen behelle er twa poadiumplakken yn Noarwegen en in oerwinning yn de wrâldbeker finale. Hy wûn syn twadde Olympyske gouden medalje yn 2018 op de super G.
Op de Olympyske Winterspullen fan 2022 wûn Mayer de brûnzen medalje op de ôfdaling en prolongearre hy syn titel op de super G. Mei trije olympyske titels neist in brûnzen medalje is Mayer de suksesfolste Olympyske alpineskyer fan Eastenryk. Ein desimber 2022 kundige Mayer ynienen mei direkte yngong, de ein fan syn karriêre oan, mar in pear oeren foardat er fan start gean soe op de super-G yn Bormio.
Bou (lânbou)
thumb|250px|Lânbou yn Soedan Bou is it op kommersjële basis ferbouwen fan gewaaksen dy't troch de gruthannel opkocht wurde.
Typyske bouwaaksen binne: sûkerbiten, jirpels, nôtsoarten, snijmaïs, rizelflaaks, koalsied en sûkerei.
Reau en ark yn de bou binne:
Histoarje
Fanâlds wie der op de klaai ien bedriuwsfoarm (feehâlderij mei wat boulân foar eigen gebrûk). Yn De Wâlden wie doe al meast bou. Doe't it tal wurkkrêften tanaam mei it weromrinnen fan de Fryske Eastseefeart (13e iuw) rûnnen de Bouhoeke en de Greidhoeke mear útelkoar. De oanfier yn de 15e iuw barde dan ek yn Ljouwert en Frjentsjer en net yn Snits en Boalsert.
Yn de 16e iuw lei yn de Greidhoeke in soad graslandt ende dat plach saetlandt to wesen, wylst yn de Bouhoeke al boulân lei yn Mieden en Kegen, wat altyd healân of skieppe- of hokkelingegreide west hie. Ek skode men middels bou- of slatwâlen de bou foarút fan de terpen en hegere grûnen (Fjellingen, Iest en Geast) nei it doe foar bou net sa gaadlik legere fjild. In soad ferskowings gienen yn de 19e iuw troch. (sjoch ek by Flaaks)
Swarte glee
thumb| Milvus migrans
De swarte glee (Milvus migrans) is in fûgel út de famylje fan de haukfûgels.
Foarkommen
De swarte glee is 55 oant 65 sm grut en hat in wjukspanwiidte fan 140 oant 150 sm. Hy hat in gewicht fan 600 oant 1000 gram. De fûgel kin 20 jier âld wurde. De swarte glee hat ek wat in ynsnijde swellesturt, allinnich folle minder opfallend as de Reade Glee. De swarte glee is net swart, mar mear donkerbrún en griis. De punten fan de wjukken binne wol swart.
Agrarysk ûnderwiis
Agrarysk ûnderwiis is ûnderwiis yn ferskillende opsichten fan de lânbou en de dêroan besibbe ûnderwerpen, lykas boskbou, túnkerij, lânskipsbehear, en behear fan natuerlike helpboarnen. It ûnderwiis wurdt op ferskillende nivo's jûn en befettet fakken, lykas biology, boaiemkunde, plantekunde, management, bistewolwêzen, en lânboutechnyk en liedt ta foar beroppen yn de agraryske of 'griene' sektor.
Swarte glee
Fersprieding
De swarte glee komt foar yn de grutste parten fan Jeropa, Aazje, Afrika en Austraalje. Yn Jeropa en Aazje is it meastentiids in trekfûgel. Yn Afrika, Austraalje en Yndia bliuwt der it hiele jier rûn. Winterdeis binne de fûgels faak yn kloften te sjen.
Iten
De swarte flee yt deade fisken, jonge fûgels, lytse sûchdieren, amfibyen, reptilen, ynsekten, aas en ôffal.
Agrarysk ûnderwiis
Agraryske opliedinssintrum
It agraryske opliedingssintrum is in Nederlânsk middelber ûnderwiissysteem dat opliedings jout op de earste twa nivo's op it mêd fan: bist, plant, miljeu en fiedsel. It kaam fuort út fúzjes fan de legere en middelbere lânbouskoallen en túnkerskoallen yn de njoggentiger jierren fan de tweintichste iuw.
Heger agrarysk ûnderwiis
It heger agrarysk ûnderwiis wurdt jûn oan de Hegeskoalle Van Hall Larenstein yn Ljouwert. Dêr kin, njonken de opliedings lykas túnkerij, feehâlderij en ikkerbou ek opliedings lykas Food design and Innovation, miljeukunde, bistemanagement en wettermanagement folge wurde.
Swarte glee
Fuortplanting
De swarte glee briedt fan april oant juny. It nêst wurd meast heech yn âlde beammen makke, en hat in trochsnee fan 50 oant 100 sm. It nêst wurd makke fan tûken en beklaaid mei gers, blêden en hier. It wyfke leit twa of trije aaien dy't yn 30 oant 35 dagen meast troch it wyfke útbret wurde. Neidat de jonge fûgels útkaam binne bliuwe se noch 40-45 dagen op it nêst.
Agrarysk ûnderwiis
Heger agrarysk ûnderwiis
Ek is der bûten Fryslân Wageningen University & Research yn Wageningen, dêr't bachelor- en masteropliedings folge wurde kinne en men as PhD-studint taret wurde op akademyske promoasje. Bacheloropliedings binne der op it mêd fan ûnder oaren technology en fieding, biology, natuer- en wetterbehear, ekonomy, sûnens en toerisme. Masteropliedings binne der bygelyks op it mêd fan biotechnology, fiedsel, akwakultuer, organyske lânbou, miljeuwittenskippen, kommunikaasjewittenskippen en ûntwikkelingsstúdzjes.
Ferantwurdlikens
Agrarysk ûnderwiis stie oant 2010 ûnder de ferantwurdlikens fan it Ministearje fan Lânbou, Natuer en Fiedselkwaliteit. Dêrnei kaam de ferantwurdlikens oan it Ministearje fan Ekonomyske Saken, Lânbou en Ynnovaasje. Yn oktober 2017 kaam, by it oantreden fan it kabinet-Rutte III, de ferantwurdlikens by it Ministearje fan Underwiis, Kultuer en Wittenskip.
Beauvais
Beauvais is in stêd yn it noarden fan Frankryk. It is de haadstêd fan it departemint Oise yn 'e regio Opper-Frankryk en fan trije kantons. De hiele stêdekloft hat likernôch 100.000 ynwenners. Beauvais is ek de sit fan it bisdom Beauvais.
Lokaasje
Beauvais leit goed 80 kilometer noardlik fan Parys yn in delte fan in boskeftich heuvelgebiet oan de lofter kant fan de Thérain, dêr't de rivier mei de Avelon gearrint yn it kultuerlânskip Pikardje.
Skiednis
Yn de romeinske tiid hie Beauvais de namme Caesaromagus. De tsjintwurdige namme stamt fan de gallyske stamme Beilovaci. Yn de 9e iuw nei Kristus waard Beauvais in greefskip, dat om 1013 oan it bisdom Beauvais tafoel.
De stêd moast him yn 1346 ferdigenje tsjin de Ingelsen, dy't om 1433 noch ris troch de stedsmuorren brieken. Mei de slach fan 1472 tsjin Karel de Stoute, hartoch fan Boergonje, krige de stêd namme troch syn fûle ferdigening ûnder lieding fan Jeanne Hachette. Alle jierren wurdt dy slach noch jimmeroan yn it lêste wykein fan juny betocht mei it Fête Jeanne Hachette. Fan de âlde skânsen is lykwols neat mear bewarre bleaun.
Yn 1930 wie Beauvais wrâldnijs doe't op 5 oktober fan dat jier dêr, it yn dy tiid grutste ferkearsloftskip R101, by rûzich waar de grûn rekke en der brân ûnstie. Fan de 54 reizgers ferstoaren der 48.
Yn de Twadde Wrâldkriich waard de stêd troch Dútske bombardeminten slim skeind.
Bestjoer
Beauvais is it haadplak (chef-lieu) fan trije kantons. It kanton Beauvais-Nord-Est omfiemet mar in diel fan it stedsgebiet. Ta it gebiet fan de kantons Beauvais-Nord-Ouest en Beauvais-Sud-Ouest hearre njonken oare dielen fan de stêd by it kanton Beauvais-Nord-Ouest de omlizzende gemeenten Fouquenies, Herchies, Pierrefitte-en-Beauvaisis en Savignies en by it kanton Beauvais-Sud-Ouest de gemeenten Allonne, Goincourt, Saint-Martin-le-Nœud en Aux Marais.
Noomi Rapace
thumb|175px|Noomi Rapace op it Toronto International Film Festival yn 2014 thumb|300px|Rapace op it San Sebastián Film Festival 2007 Noomi Rapace (Hudiksvall, 28 desimber 1979, berne as Noomi Norén) is in Sweedsk aktrise. Sy waard ynternasjonaal ferneamd troch har rol fan Lisbeth Salander yn de Millenium-trilogy basearre op it wurk fan de Sweedske skriuwer Stieg Larsson. Foat it earste diel Män som hatar kvinnor waard se yn 2009 nominearre foar de European Film Award foar bêste aktrise.
Rapace har bertenamme is Norén. Har fan Rapace hat sy te tankjen oan har houlik mei de Sweedske akteur Ola Rapace (2001), mei wa't sy soan Lev krige (2003). Sûnt 2010 wenje sy lykwols apart. Sy hat in Spaanske heit (in flamingosjonger) en in Sweedske mem (aktrise) en waard grut yn Järna (Sweden) en yn Flúðir (Yslân).
Filmografy
*Sûnder telefyzjefilms
Skagerrak
It Skagerrak is in part fan de Noardsee, begrinzge troch Denemark (Jutlân) yn it suden, Noarwegen yn it noarden en Sweden (Bohuslân) yn it easten.
Romtemacht
In romtemacht is dat diel fan 'e kriichsmacht fan in lân, dat him taleit op it fjochtsjen yn 'e romte. Dit is in nije tûke fan 'e kriichsmacht, njonken de lânmacht, marine, loftmacht en, yn guon lannen, it marinierskorps en/of de maresjesee.
Skagerrak
Súdeastlik fan it Skagerrak leit it Kattegat, dat fia de Sont ferbining jout mei de Eastsee.
Romtemacht
Wrâlds earste romtemacht waard foarme troch de Russyske Romtestriidkrêften, dy't yn 1992 oprjochte waarden as in ûnôfhinklike militêre tsjinst. Sûnt hawwe dy lykwols twaris har selsstannigens ferlern, earst doe't se fan 1997 oant 2001 yndield waarden by de Strategyske Raketstriidkrêften, en jitris yn 2015, doe't se mei de Russyske Loftmacht opgiene yn 'e Russyske Loft- en Romtestriidkrêften. Anno 2022 is de Amerikaanske Romtemacht, dy't yn 2019 oprjochte waard, de iennichste selsstannige romtemacht fan 'e wrâld. De Sineeske Strategyske Stipemacht fan it Folkbefrijingsleger wurdt soms ek oantsjut as in romtemacht, hoewol't dy tsjinst behalven oer oarloch yn 'e romte ek (fral) oer cyberoarlochfiering giet.
List fan planetoïden 9201-9300
Dit is in list fan planetoïden 9201-9300.
Toatebel
In toatebel is in kant fisknet oan twa krúste stokken. In lytse toatebel wurdt mei de hân yn 't wetter litten om sa iesfiskjes fange te kinnen. Gruttere, mei in hefearm, wurde brûkt foar de ielfangst.
Romtemacht
Lannen mei in lytsere romtemacht, of ien dy't him noch ûntwikkelje moat, foegje de romtemacht gauris gear mei of diele him yn by de loftmacht, lykas it gefal is mei de al neamde Russyske Loft- en Romtestriidkrêften, mar ek mei de Frânske Loft- en Romtemacht en de Iraanske Loft- en Romtemacht fan it Islamityske Revolúsjonêre Gardekorps. Ek komt it foar dat in romtemacht ta in gearwurkingsferbân makke wurdt alle trije grutte dielen fan 'e kriichsmacht (lânmacht, loftmacht en marine), lykas it gefal is mei it Buro foar Romtedefinsje yn Yndia.
Skagerrak
Yn de lette maitiidsmoanne fan 1916 fûn de Slach fan Skagerrak tusken de Dútske en Ingelske marine plak yn dit wetter.
Margaret Fuller
thumb|right|200px|Margaret Fuller (troch [[John Plumbe, 1846)]] Sarah Margaret Fuller Ossoli, ferneamd as Margaret Fuller (ûnder Cambridge, Massachusetts, 23 maaie 1810 – foar de kust by New York, 19 july 1850) wie in Amerikaansk sjoernaliste, kritika en aktiviste foar frouljusrjochten. Sy hearde ta de rûnte fan de Amerikaanske transendintalisten. Sy wie de earste fulltime frouljus sjoernalist en boekresinsinte yn de Feriene Steaten. Sy skreau en publisearre sels ek in stikmannich boeken, sa as Woman in the Nineteenth Century, dat beskôge wurdt as ien fan de grutste feministyske geskriften yn de Feriene Steaten. Hja kaam mei fjirtich jier om by in skipsramp foar de kust fan New York.
Bibliografy
Postúm
Marco Odermatt
Marco Odermatt (Stans, Nidwalden, 8 oktober 1997) is in Switsersk skyer. Odermatt makke yn 2016 syn debút, hy is benammen suksesfol yn de ûnderdielen reuzeslalom, super-G en ôfdaling. Syn grutste sukses oant no ta is ûnder mear it winnen fan de gouden medalje op de reuzeslalom op de Olympyske Winterspullen fan 2022 yn Peking.
Lêsplankje
In lêsplankje is in helpmiddel by it lêzen learen dat bestiet út in plankje mei ien of mear richels dêr't de letters fan it wurd dat boppe de richel ôfbylde is, lein wurde kinne. It slút oan by de ± 1800 yntrodusearre klankmetoade dêr't bern de letters efter elkoar útsprekke sa't se klinke moatte, dus aa-p, nn-oo-t, mm-ie-ss, en sa it wurd lêzen leare. It lêsplankje helpt dêrby mei't de learling de letters leit en sa it wurd ûntstean sjocht. De klankmetoade betsjutte in grutte foarútgong mei de oant dan brûkte  staveringsmetoade, dêr't de learling in wurd staveret troch de letters op te lêzen sa't se hjitte, dus aa-pee foar aap, en-oo-tee foar noot en em-ie-es foar mies. In lêsplankje wurdt sa ûntwurpen dat de wurden op it plankje de belangrykste letters en klanken befette. Yn Nederlân is it Lêsplankje fan Hoogeveen, mei de wurden aap, noot, mies ensafuorthinne wol it bekendst.
thumb|right|300px|Hoogeveen syn 2e ferzje fan syn lêsplankje
Dit lêsplankje is een houten plankje fan Nederlânske orizjine mei dêrop ôfbylden en dêrûnder it byhearrende wurd. Dêrûnder in smelle richel dêr't de bern de bypassende losse letters sette kinne. De earste ferzje fan dit lêsplankje waard betocht ± 1890 troch de haadûnderwizer M.B. Hoogeveen út Stiens (1863-1941). De plankjes en byhearrende lêsboekjes waarden útjûn neidat Hoogeveen yn 1894 skoalhaad wurden wie yn Dimter, troch de boekhannel en útjouwerij Brinkgreve dêre. Utgongspunt efter it lêsplankje fan Hoogeveen wie dat skoalbern learden wûnden te ûntleden yn klanken, mar ek learden dat troch it gearfoegjen fan klanken wurden makke wurde koenen.
Skiednis
De earste ferzje fan it lêsplankje dat Hoogeveen betocht - oars neffens Dútsk foarbyld - bestie út twa rigen mei yn totaal 15 'normaalwurden', dat binne wurden wêryn de lûden en bylûden harren ûnferoare klank hawwe: raam, roos, neef, fik, gat, wiel, deur, zes, juk, schop, voet, bok, bijl, ei, ui. Under mear omdat de klanken "uu" en "eu" misten, wie der al gau ferlet fan in opfolger.
In jier letter kaam de twadde ferzje út (sjoch yllustraasje). Dizze hie 16 wurden: raam, roos, neef, fik, gat, wiel, zes, juk, schop, voet, neus, muur, bijl, hok, duif, ei. Fan dizze ferzje waarden ûngefear 3000 plankjes makke. Mar de ferkeap stûke en in pear jier letter kocht de útjouwerij J.B. Wolters de rjochten enfrege oan Jan Ligthart en Rieks Scheepstra in nije rige lêsboekjes te skriuwen mei in nij lêsplankje. Ligthart betocht de skiednis en Scheepstra skreau de boekjes. Boekjes en plankje waarden doe troch Cornelis Jetses foarsjoen fan nije ôfbylden: aap, noot, mies, wim, zus, jet, teun, vuur, gijs, lam, kees, bok, weide, does, hok, duif, schapen, om didaktsyke redenen skreaun as:
De byhearrende ûnderwiismetoade bleau troch Hoogeveen sels skreaun en wersjoen wurden. Yn 1909 ferskynde doe it Hoogeveen's ferbettere lêsplankje op in houten boerd fan 105 by 93,5 sm om foar de klasse setten te wurden, en yn in lytsere ferzje (fan 30 by 22,5 sm) foar de learlingen ôfsûnderlik.
Om dizze tiid hinnen ek in tal farianten fan it Lêsplankje fan Hoogeveen. De meast opmerklike (dy begûn mei de wurden geit, zeep, does, ... ) waard ûntwikkele troch J.H. Colenbrander, dy't op deselde skoalle wurke as Hoogeveen. Op Colenbrander kaam in soad krityk, omdatsyn lêsplankje tefolle op dat fan Hoogeveen lykje soe. Se hawwe tegearre op de kweekskoalle yn Dimter sitten en it fermoeden bestiet, dat dêr al sa'n plankje ûntwikkele wie. Yn 1905 ferskynde der ek in ferzje spesjaal foar katolike skoallen: aap, roos, zeef, muur, voet, neus, lam, gijs, riem, muis, ei, juk, jet, wip, does, hok, bok, kous. It waard útjûn troch it roomsk-katholyk Jongensweeshûs yn Tilburg en wie gearstald troch frater Euthymius Becker.
It "Yndyske lêsplankje" bestie út: jaap, gijs, dien, zus, boe (foar baboe), oom, waf, vuur, rook, tol, zeil, de neus, huis en schip.
Begjin jierren '30 folge in net lytse modernisearring fan it ferbettere lêsplankje fan Hoogeveen. Cornelis Jetses moast alle plaatsjes oan dy tiid oanpasse. Op de byhearrende wandplaat (dy't mei in oanbûne aap yn de dakgoate wienen dan ek in auto en in fytser te sjen. Oma waard ferfongen troch in boerinne, Wim is syn petsje kwytrekke en de bok sjocht de oare kant op.
It lêsplankje fan keninginne Juliana
Dit is it moai útfierde lêsplankje dêr't keninginne Juliana as bern mei lêzen learde. Jetses, de makker, wie fergolle mei dy opdracht. Haadûnderwizer M.B. Hoogeveen, dy't it systeem fan it lêsplankje ûntwurpen hie, soe tegearre mei Jetses nei it paleis yn Soestdyk gean om it wurkstik oan keninginne Wilhelmina oan te bieden. Tsjin de 6ofspraak yn gie Hoogeveen allinnich, dit ta teloarstelling fan Jetses.
Rome
Rome (Italjaansk: Roma) is de haadstêd fan Itaalje en tagelyk haadstêd fan de regio Latium en de provinsje mei deselde namme Rome. Yn de Aldheid wie Rome ek de haadstêd fan it Romeinske Ryk. Earder waard der leaud dat Romulus en Remus de stéd stifte hiene.
Troch Rome streame de rivieren de Tiber en de Aniene. De stêd is oarspronklik boud op sân heuvels: Palatyn, Aventyn, Capitolyn, Quirinaal, Viminaal, Esquilijn en Caelius.
Skiednis
Neffens archeologen is Rome ûntstien yn fjouwer stappen.
Yn de 10e iuw f.Kr. kamen der inkele lytse delsettings fan Latinen, op de Palatyn en op de Esquilyn, twa fan de sân heuvels fan Rome.
Yn de 8e iuw f.Kr. kamen der nije delsettings, op de Palatyn, Esquilyn en op de Caelius. Troch it foarmjen fan in bûnsgenoatskip, Roma Quadrata, tusken de twa delsettings op de Palatyn waarden dy militêr sterker. Ek kamen der wâlen rûnom de Palatyn.
De tredde stap fûn plak yn de 6e iuw f.Kr. Doe kamen der noch mear delsettings op de trije hichten en foelen de Etrusken binnen. Sy oerweldigen Rome dat doe noch mar út inkele delsettings bestie. Se ferienigen de delsettings op de trije heuvels ta ien stêd.
Yn de lêste faze, yn de 4e iuw f.Kr., wreide de stêd him út nei de oare fjouwer heuvels, dêr't gjin delsettings wiene. Trochdat der in muorre om de sân heuvels boud waard, foarme de stêd in ienheid en groeide yn koarte tiid út ta de machtichste stêd fan de Aldheid en it Romeinske Ryk.
Midsiuwen
Mei it ferfal en it ein fan it West-Romeinske Ryk rûn it tal ynwenners fan Rome bot tebek, mar trochdat de paus yn Rome syn sit hie bleau de stêd belangryk. Ek in grut gebiet om de stêd hinne waard troch de paus bestjoerd, de saneamde Tsjerklike Steat.
Nije tiid
Earst nei de Italjaanske ienwurding waard Rome wer de haadstêd fan Itaalje. De wrâldlike ynfloed fan de paus waard beheind ta de dwerchsteat Fatikaanstêd yn Rome.
Demografy
Yn 330 hie Rome likernôch 1 miljoen ynwenners. Nei de ein fan it Romeinske Ryk gong it ynwennertal hurd omleech. It duorre oant om 1936 hinne foar't de stêd wer mear as 1 miljoen ynwenners hie.
It oantal ynwenners is no ûngefear 2,6 miljoen, mar de stêdekloft hat lykwols 4 miljoen. Dêrtroch binne Rome en Milaan de grutste stêden nei befolkingsoantallen yn Itaalje
Taal
It Italjaansk is de fiertaal yn Rome. Eartiids wie dat it Latyn, útsein it Fatikaan dêr't men it Latyn as offisjele taal hat.
Metro fan Rome
De metro fan Rome hat twa lijnen, lijn A en B. De metro docht de wichtichste toeristeplakken, lykas it Fatikaan en it Kolosseum, oan. It âlde sintrum hat noch net in metrostasjon. Der binne plannen om dat te feroarjen, want der is út ein set mei de bou fan lijn C. Lijn B sil fierder útwreide wurde, en der binne plannen foar in fjirde lijn (D).
Bus
Rome hat in wiidweidich busnetwurk, laat troch Trambus SpA. Dêrmei is it histoaryske sintrum goed te berikken, bygelyks fan it sintraal stasjon Roma Termini ôf.
Waar
Rome hat in Middellânske see klimaat. De siswize Roman ottobrate (ottobrata kinst oersette as "moaie oktober dei") is ferneamd om har waarme dagen mei in protte sinne.
Keppeling om utens
thumb|right|30px|''[[Kwissipedy|>]]
Mearterm
In mearterm, of polynoom, is in wiskundige fariabele útdrukking skreaun as de som fan in rige fan termen dy't allegear oare koëffisjinten hawwe foar de fariabele of fariabelen.
Bygelyks, in mearterm yn ien fariabele kin skreaun wurde as mei n, de graad, in natuerlik getal.
Meartermfunksje
In funskje fan disse foarm hjit in meartermfunksje. De definysje fan sa'n funksje op ien fariabele wurdt skreaun as.
Meartermferliking
In wiskundige ferliking dy't skreaun wurde kin as in mearterm hjit in meartermferliking. De oplossings, woartels, fan sa'n ferliking binne feitlikens de nulwaarden fan de meartermfunksje. Maksimaal binne der likefolle oplossings as de graad fan de funksje. As allinnich de reëele getallen besjoen wurde is it minimum by in ûneven graad ien oplossing, en by in even graad hielendal gjin oplossing.
Troch de yntroduksje fan de komplekse getallen kin lykwols steld wurde dat alle meartermen omskreaun wurde kin as in produkt fan faktoren:. Dêrmei krije de meartermferlikings altyd likefolle woartels as de graad fan de mearterm. It kin dêrby al sa wêze dat guont woartels itselde binne.
Foarbyld
De mearterm kin skreaun wurde as. De meartermfunksje hat twa nulwaarden, \, x = 1 en \, x = 2. De meartermferliking is fan de tredde graad, en hat dêrmei trije woartels. Dy woartels binne lykwols 1, 1, 2, dêr't twa itselde fan binne. Der binne dêrom mar twa oplossings: 1, 2.
Dagblad van het Noorden
thumb|De redaksje yn [[Emmen]] It Dagblad van het Noorden is in deiblêd dat ferskynt yn de provinsjes Grinslân en Drinte.
De haadredaksje fan de krante sit yn de stêd Grins, de útjouwer is NDC Mediagroep, ûnderdiel fan de NDC VBK, dy't ek de Leeuwarder Courant útjout en sûnt 2013 it Frysk Deiblêd.
Gearfoeging
Op 9 maart 2001 makke útjouwerij Hazewinkel Pers bekend dat it Nieuwsblad van het Noorden, it Groninger Dagblad en de Drentse Courant gearfoege wurde soenen ta ien moarnskrante. De reorganisaasje soe rom 80 arbeidsplakken kostje, wêrfan 60 op de redaksjes. De gearfoeging kaam mei troch de hurd weromrinnende oplage fan Nieuwsblad van het Noorden. Yn fjouwer jier tiid wie dizze mei 10% weromrûn. Nei in protte diskusje waard Dagblad van het Noorden de nije namme foar de gearfoeging fan de trije kranten. Op 2 april 2002 ferskynde de nije krante foar it earste yn de foarm fan in moarnskrante, en dat wie foar de lêzers fan it eardere Nieuwsblad van het Noorden in noviteit.
Sport
It Dagblad van het Noorden is de fêste folger fan de noardlike fuotbalklups FC Emmen, FC Groningen en BV Veendam. De krante beoardielt de spilers fan de clubs nei wedstriden oan de hân fan sifers.
Tabloid
Sûnt 1 april 2010 wurdt de krante op wurkdagen op tabloidformaat drukt. Dêrneist is ek it lettertype feroare fan Swift (skreef) nei spesjaal foar Dagblad van het Noorden troch Jelmar Geertsma ûntwikkele Chaton (skreef) foar tekst en fan Argo (skreefleas) nei Avenir (skreefleas) foar koppen.
Dagblad van het Noorden hat it tabloidformaat 415 mm × 285 mm (sideformaat), de sneonskrante komt út op 830 mm × 570 mm (útklapformaat).
Gearwurking mei de Ljouwerter Krante
Mei yngong fan 2014 binne it Dagblad van it Noarden en de Ljouwerter Krante ûnder ien haadredaksje brocht. De haadredakteur is Evert van Dijk. De haadredakteur fan it Dagblad van het Noorden is Erik Wijnholds. Dêrmei binne de beide redaksjes foar de haadkaternen ynelkoar skood en binne de artikels oer binnenlân, bûtenlân, media en ekonomy yn beide kranten te finen. De regionale artikels binne yn de beide kranten wol fan in eigen redaksje ôfkomstich.
Winter-Harvest
Winter-Harvest is it twadde album fan Golden Earring doe noch The Golden Earrings hjitten. It album waard opnommen yn de winter fan 1966 en waard op 27 jannewaris 1967 útbrocht. It wie it lêste Golden Earring studio-album mei Frans Krassenburg as sjonger.
Harmen Sytstra
thumb|Harmen Sytstra Harmen Sytses Sytstra (Mullum, 14 jannewaris 1817 - Baard, 4 april 1862) wie in Fryske skriuwer en skoalmaster.
Libben
Harmen ferlear al jong syn beide âlden en groeide op by syn beppe. Letter learde hy it bakkersfak by syn omke. Syn earste literêr wurk bestie út in tal gedichtsjes. Yn syn frije tiid studearre er talen en wiskunde. Yn 1842 helle er in ûnderwizersgraad. Yn 1843 krijt er wurk as ûnderwizer yn Seisbierrum. Letter stie er foar de klasse yn Arum, Frjentsjer, Burgum en Baard.
Hy wie yn 1844 mei Tiede Roelofs Dykstra ien fan de oprjochters fan it Ald Selskip, it 'Selscip foar Frysce Tael in Scriftekinnisse'. Yn neifolging fan de Halbertsma's joech er in ferskaat oan rimen en teltsjes, oan natoerlyryk en oan sjongsume lieten. It bekende liet 'De Wâldsang' ('Moai sûnder wjergea binne de Wâlden...') is fan him, op in wize út de opera Le nozze di Figaro fan Mozart. Yn 1845 ferskynde it tydskrift Iduna. Dat orgaan fan it Selskip ferskynde foar rekken fan Sytstra. Hy wie besiele fan it ideaal om Fryslân op 'e nij ferrize te litten, sa't hy him foarstelde dat it ea west hie: grut en frij.
Harmen Sytstra ûntwurp in eigen stavering foar it Frysk, de Idunastavering, nei in idee fan De Haan Hettema. Dy stavering die bot tinken oan dy fan de midsiuwske Fryske wetsteksten. Dat kaam him op in protte krityk te stean en fûn gjin neifolging. It soe te fier fan it deistich Frysk ôfstean, dêr't bygelyks Halbertsma syn stavering op basearre.
Yn 1851 waard Iduna it tydskrift fan it Selskip, dat yn dy snuorje ek begûn mei in jierboekje. Harmen Sytstra hat ek in protte bydroegen oan jierboekjes, almanakken ensfh. Ek skreau er gedichten, mearkes, leginden en beskôgings. Harmen stoar mei 45 jier oan tyfus. Hy leit begroeven yn Baard, achter it skip fan 'e tsjerke. Syn wurk is werom te finen by Tresoar.