cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mealree
left|thumb|Twa moles op [[Antigua en Barbûda|Antigua dy't net mealree binne ...]] right|thumb|... en ien dy't dat al is, de Aeolus yn Flaardingen Mealree is in term dy't brûkt wurdt foar it beskriuwen fan moles. At in mole mealree is, wol dat sizze dat de mole yn in steat ferkeart dy't goed genôch is om mealle te kinnen. De konstruksje fan de mole moat hjirfoar yn goede steat wêze en de draaiende ûnderdielen, lykas in mealynrjochting, of de ynrjochting foar it ferpleatsen fan wetter (poldermole), of it slaan fan oalje (oaljemole) moatte oanwêzich wêze en wurkje kinne.
Yn sirkwy
By poldermoles dy't wol mealree binne, mar dêr't de histoaryske wetterrinnen troch it feroare lânskip of it feroare polderpeil net funksjoneel mear fan binne, wurde de wetterrinnen soms sa feroare dat de mole itselde wetter rûnpompt. Dit hjit mealree yn sirkwy. Hjirmei wurdt foarkomd dat de kondysje fan de mole troch stilstân efterút giet, wylst de omlizzende fivers en sleatten baat hawwe by wetter dat yn beweging is.
Taj Mahal Palace Hotel
It Taj Mahal Palace Hotel, histoarysk en pleatslik noch gauris koartwei "it Taj" neamd (útspr.: [taːʒ], likernôch: "taazj"), is in romroft en tige lúksueus hotel yn 'e Yndiaaske stêd Bombay (Mumbai), yn 'e dielsteat Maharashtra. It stiet deunby de súdpunt fan it skiereilân dêr't de stêd op leit, fuort njonken de Poarte ta Yndia. It is boud yn Yndo-Saraseenske styl en waard iepene yn 1903 as it Taj Mahal Hotel. It hotel is neamd nei de Taj Mahal, in tige ferheamd mausoleum en monumint yn Agra, dat likernôch 1.050 km noardnoardeastlik fan Bombay leit. It Taj Mahal Palace Hotel hat al sûnt de tiid dat Yndia noch in Britske koloanje wie de reputaasje ien fan 'e treflikste hotels yn 'e Oriïnt te wêzen. It heart no ta de hotelkeatling Taj Hotels, Resorts and Palaces. Yn 2008 wie it Taj Mahal Palace Hotel ien fan 'e plakken dy't troffen waarden troch de oanslaggen yn Bombay troch islamistyske terroristen. Dêrby foelen yn it hotel 36 deaden.
Broeresleat
Tusken Snits en Toppenhuzen leit de Broersleat.
Taj Mahal Palace Hotel
Beskriuwing
It Taj Mahal Palace Hotel waard yn 1903 boud yn Yndo-Saraseenske styl, nei in ûntwerp fan arsjitekten Sitaram Khanderao Vaidya en D.N. Mirza. De wichtichste oannimmer wie de Shapoorji Pallonji Group. It oarspronklike diel fan it hotel bestiet út in swiid foarmjûn gebou fan 6 ferdjippings mei in pear lytsere reade koepels op 'e beide hoeken en in ekstra ferdjippinkje mei in gruttere reade koepel boppe de haadyngong. Dy haadyngong wie trouwens oarspronklik oan wat no de efterkant fan it gebou is, dêr't letter it swimbad makke waard.
Yn 1972 waard it hotel útwreide mei de Taj Mahal Tower, in flatgebou yn moderne styl, ûntwurpen troch Daraius Batliwala en Rustom Patell, dat 20 ferdjippings telt. Dêrmei is it tal hotelkeamers yn it hiele Taj op 604 útkommen: 560 'gewoane' keamers en 44 ekstreem lúksueuze suites. Der binne fierders 9 ûnderskate eksklusive restaurants yn it hotel fêstige, dêr't de hotelgasten dinearje kinne. It personiel fan it Taj Mahal Palace Hotel bestiet út 1.600 man.
Heechtijdagen
Dejinge dy't opdracht ta de bou fan it Taj Mahal Palace Hotel joech, wie Jamsetji Tata, út it bekende Tata-laach fan Yndiaaske yndustriëlen. In gauris ophelle ferhaal oer de reden foar de bou fan in eigen hotel is dat Tata de tagong ûntsein wêze soe ta it Watson's Hotel, dêr't inkeld blanken talitten waarden. Dy bewearing waard lykwols yn 2008 yn twifel lutsen troch de Britske sjoernalist Charles Allen, dy't yn The Guardian skreau dat it tige ûnwierskynlik is dat sa'n skoffearring Tata genôch dwers siet om in fermogen foar de bou fan in eigen hotel út te jaan. Hy ornearret dat de wiere reden foar de bou wie dat Tata oantrune waard troch de haadredakteur fan The Times of India om in "geskink oan 'e stêd dêr't er fan hold" te jaan yn 'e foarm fan in hotel dat "Bombay wurdich" wie.
Hoe dan ek, it hotel waard op 16 desimber 1903 iepene ûnder de namme fan it Taj Mahal Hotel, ferneamd nei de Taj Mahal, in mausoleum en monumint yn Agra, mear as tûzen kilometer nei it noardnoardeasten. Dêrmei hat it hotel neat út te stean, útsein dat it bedriuw mei 'Taj Mahal' op slach in bekende merknamme hie. De kosten fan 'e bou bedroegen doe £250.000, wat yn jild fan 2008 delkomt op £127 miljoen. Yn 'e Earste Wrâldoarloch waard it Taj Mahal Hotel brûkt as in militêr hospitaal mei 600 bêden. Tusken 1915 en 1919 waard efter it hotel grûn drûchlein dêr't yn 1924 de Poarte ta Yndia boud waard.
By de iepening wie it Taj Mahal Hotel it earste hotel yn Britsk-Ynje dat elektrisiteit hie, mei dêropta Amerikaanske fentilators, Dútske liften, Turkske baden en Ingelske butlers. Letter krige it ek de earste formeel fergunde bar fan Bombay, it earste restaurant fan Britsk-Ynje dat de hiele dei iepen wie, en, noch folle letter, de earste diskoteek fan Yndia. De oarspronklike kliïntêle fan it hotel bestie út rike Jeropeänen en de maharadja's en oare ynlânske foarsten fan Britsk-Ynje.
Mank de gasten dy't it hotel troch de jierren hinne ferwolkomje mocht, wiene skriuwer W. Somerset Maugham, jazzpianist Duke Ellington, de lêste ûnderkening fan Britsk-Ynje lord Mountbatten, akteur en tillefyzjepresintator Michael Palin en presidint fan 'e Feriene Steaten Bill Clinton. Ratanbai Petit, de twadde frou fan Muhammad Ali Jinnah, de stifter fan Pakistan, wenne oan 'e ein fan har libben yn 1929 yn it hotel. De legindarysk jazzmuzikant Micky Correa, de saneamde 'Sultan of Swing', wenne fan 1936 oant 1960 yn it hotel.
Ferfal en útwreiding
Tsjin 1966 wie it Taj Mahal Hotel fertutearze rekke, wat mooglik te witen wie oan it ferlies fan Britske hotelgasten nei de ûnôfhinklikheid fan Yndia yn 1947. Yn 1972 waard it berêden fan it hotel troch de Tata-famylje útbestege (yn 'e foarm fan in franchise) oan 'e Amerikaanske hotelkeatling InterContinental, in difyzje fan 'e loftfeartmaatskippij Pan Am. It hotel kaam doe it Taj Mahal Inter-Continental te hjitten. Datselde jiers kaam de Taj Mahal Tower ree, wat in grutte útwreiding fan 'e kapasiteit betsjutte om gasten te bêdzjen.
Oanslaggen fan 2008 en weropbou
By de oanslaggen yn Bombay troch islamistyske terroristen fan 'e yn Pakistan fêstige groepearring Lashkar-e-Taiba, dy't fan 26 oant en mei 29 novimber 2008 plakfûnen, waard it Taj Mahal Hotel spesifyk yn 't foar útsocht as ien fan 'e tolve doelwiten yn 'e stêd. Yn totaal krongen fjouwer terroristen it hotel binnen, dêr't se mei mitrailleurs yn it wylde wei om har hinne skeaten, hangranaten ûntploffe lieten, brân stiften op 'e earste en fyfde (boppeste) ferdjippings fan it Palace-diel en minsken yn gizeling namen.
De minder skansearre dielen fan it Taj Mahal Palace & Tower Hotel giene al op 21 desimber 2008 wer iepen. It reparearjen fan 'e skea oan 'e rest fan it hotel duorre langer. De Amerikaanske minister fan Bûtenlânske Saken Hillary Clinton besocht Yndia yn july 2009 en keas der mei opsetsin foar om yn Bombay yn it Taj te ferbliuwen. Yn maart 2010 waard de namme fan it hotel ferkoarte ta it Taj Mahal Palace Hotel. Op 15 augustus 2010 waard it hotel feestlik weriepene nei't alle skea bymakke wie. Op 6 novimber fan dat wie de Amerikaanske presidint Barack Obama it earste bûtenlânske steatshaad dat sûnt de oanslaggen yn it hotel ferbleau.
Weksalia
It âlde Weksalia wie oan de westside troch in seegat skaat fan it kustgebiet mei de namme Tessalia. Eastlik fan Weksalia lei it eilân Ambulon, tsjintwurdich It Amelân.
Lulkens
Mylde foarmen fan lilkens wurde oantsjutten mei wurden as argewaasje, niteligens of yrritaasje. Myldere foarmen mei de termen drift, grime en mâlens. En sterkere foarmen mei driftbuien, dûmens of dwylsinnigens. As ien syn lilkens net blike lit, wylst er wol lilk is, is der sprake fan ynhâlden lilkens.
Hokker foarm fan lilkens der optreedt hinget net allinnich ôf fan de sterkte fan de prikel en fan it karakter fan de persoan, mar ek fan dy syn algehiele tastân. Tastannen dy't de niteligens fan in persoan ferheegje kinne binne: wurgens, honger, pine, sykte, seksuele frustraasje, en it brûken - of de ûnthâlding - fan drugs. Ek hormonale feroarings lykas by PMS, menopauze of in manyske episoade kinne de niteligens ferheegje. Ien dy't lilk is kin syn grime op in wylde en net-rjochte wize uterje, lykas mei razen of slaan, mar kin ek mei opsetsin in konflikt oangean en besykje de bedriging of de obstakels út de wei te romjen. De lilkens kin lykwols en ynhâlden en opkroppe wurde. Ek kin de lilkens op net-konfliktueuze wize utere wurde. As ien syn ilkens oer langere tiid op subtile wize blike lit en hjirby direkte konflikten út de wei giet, is sprake fan passyf-agressyf gedrach.
As lilkens anneks is mei agresje (fysyk of ferbaal) kin dizze rjochte wêze tsjin oare persoanen, organisaasjes of soms foarwerpen (bygelyks kompjûteragresje). Minsken besykje likens faak sa ôf te reagearjen. Ek kin de lilkens rjochte wêze op de eigen persoan, bygelyks as hy of sy mient wat ûnferstannichs of ferkeards dien te hawwen.
Yn de klassike filosofy waard al skreaun oer lilkens troch de Grykske wiisgear Aristoteles en troch de Romeinske stoïsyn Seneca, dy't dêrom syn ferhanneling 'De ira' ('Oer de lilkens') wijde.
Audulf
Audulf op munten
thumb|260px|De [[goudskat fan Wiuwert.]] De measte op dit mêd saakkundige wittenskippers geane derfan út dat der yn 'e earste helte fan de sânde iuw in kening oer de Friezen hearske dy't fan Audulf hiet. Dy namme is gearstald út 'e Aldfryske wurden foar adel en foar wolf, en soe dus oerset wurde kinne as "aadlike wolf". It grûngebiet dêr't dizze kening oer hearske hat, lei mooglik yn Middennederlânske gebiet fan 'e Grutte Rivieren, dat no fier besuden Fryslân leit, mar doe ta de Fryske Seelannen hearde.
De skreaune boarnen jouwe gjin ynformaasje oer dizze foarst, mar der binne goudene munten fûn mei it opskrift "Audulfus" en "Frisia". De Fryske lannen bestiene doedestiden út ferskate lytse politike ienheden, elts mei in eigen machtsintrum en kening. Opgravings yn noardlik Westergoa hawwe oantoand dat sa'n hearsker yn dy tiid ek bestien hat yn 'e tsjintwurdige provinsje Fryslân.
De munten mei "Audulfus" derop binne yn Nederlân fûn wurden yn Escharen en yn 'e omkriten fan Arnhim, en teffens yn Ingelân. Se binne nei alle gedachten slein tusken 600 en 630. Begjin 2006 waard yn Winaam in muntstimpel fûn mei de tekst "AUDWULF FRISIA", op it plak dêr't al earder socht wie nei in "keningshal" fan in Fryske kening.
Oerwinning op 'e Franken
In oare bysûndere fynst dy 't yn ferbân brocht wurdt mei Audulf is de goudskat fan Wiuwert. Dêr siet in munt by mei it opskrift "VICTORIA AUDUFO", dy 't wierskynlik slein waard nei it beheljen fan in wichtige oerwinning. It folk dat it meast as tsjinstanner fan kening Audulf yn 'e beneaming komt, binne de Franken, dy't de Friezen doedestiden de hearskippij oer de mûning fan de Ryn bekreauden. Neffens histoarikus K.P.H. Faber fûn der yn 605 in fjildslach plak by Keulen, dêr't de Friezen wolris yn behelle wêze hawwe kind. Dat soe dan mooglik Audulf syn oerwinning wêze kinne.
Romy Schneider
Romy Schneider, skûlnamme fan Rosemarie Magdalena Albach (Wenen, 23 septimber 1938 - Parys, 29 maaie 1982) wie in Eastenryksk aktrise, dy't trochbrutsen is mei de rol fan Elisabeth fan Eastenryk yn Ernst Marischka's filmsyklus Sissi.
Libben
thumb|left|200px|Schneider op it affysje fan Ein Engel auf Erden (1959) Se wie de dochter fan Magda Schneider en Wolf Albach-Retty, dy't beide ek akteur wiene. Omdat har mem Dútske wie en Wenen ûnder har berte by Dútslân hearde, krige Romy de Dútske nasjonaliteit. Har beppe Rosa Albach-Retty wie ek in bekende Eastenrykse aktrise.
De Sissi-films (1955-1958) makken Schneider wrâldwiid sa ferneamd, dat se dêrnei nea wer fan it sûkerswiete imago fan dy rol ôfkaam. Mei beide hannen naam se dan ek it oanbod oan om te aktearjen yn de frijwat swiermoedige film Christine. By de opnamen yn 1958 krige se in relaasje mei har meiakteur, de Frânsman Alain Delon en ferfear mei him nei Parys. Se wurke dêr ûnder oare mei Luchino Visconti en Orson Welles. Hoewol't se troch it publyk noch hieltyd as Sissi sjoen waard, betsjutte dizze feroaring yn har karriêre al de ûntsnapping oan har imago. Fia Frankryk kaam se yn 1963 yn Hollywood, dêr't se tegearre mei Jack Lemmon yn Good Neighbor Sam spile, har earste Amerikaanske film. It is ien fan de pear komeedzjes dêr't se in haadrol yn spile hat. Yntusken rûn yn 1964 har relaasje mei Delon op 'e non. Yn 1965 spile se mei Woody Allen yn What's New, Pussycat?. Letter spile se noch mei Alain Delon yn de broeierige misdiedfilm La Piscine en yn it histoarysk drama The Assassination of Trotsky (1971). Yn 1972 spile Schneider noch ien kear de rol fan Elisabeth fan Eastenryk, no yn de film Ludwig oer de neef fan Elisabeth, de kening fan Beieren Loadewyk II.
Yn 1981 gie it minder yn har priveelibben. Nei de skieding fan Biasini ferûngelokke har soan David: hy waard op 5 july spytse op in stek doe't er nei ûnderen foel by it boartjsen by it hûs fan de âlden fan Biasini. Net lang nei de premjêre fan La passante du Sans-Souci op 14 april 1982 yn Frankryk, waard se dea yn har wenning yn Parys oantroffen. In oerdoasis slieppillen soe de oarsaak west hawwe, mar letter waard dat tsjinsprutsen en waard sein dat in hertoanfal de oarsaak fan har iere ferstjerren is. Se waard begroeven op it begraafplak fan Boissy-sans-Avoir. Har soan David rêst yn itselde grêf.
Filmografy karút
thumb|right|200px|Romy Schneider as Sissy yn 1955
Charles Stewart Rolls
thumb|Charles Rolls
Charles Stewart Rolls (Londen, 27 augustus 1877 - Bournemouth, 12 july 1910) wie in auto- en loftfeartpionier, dy't tegearre mei Frederick Henry Royce it bedriuw Rolls-Royce Limited oprjochte hat.
Rolls wie in frijwat dryste pionier en helle as twadde yn it Feriene Keninkryk in fleanbrevet by de Royal Aero Club. As piloat fleach Rolls yn 1910 as earste yn ien kear twaris oer it Kanaal. Itselde jier wie er de earste Brit dy't dearekke by in ûngemak mei in fleanmasine. Dat wie by Bournemouth mei in Wright Flyer.
Vancouvereilânmarmot
De Vancouvereilânmarmot (Latynske namme: Marmota vancouverensis) is in sûchdier út it skift fan 'e kjifdieren (Rodentia), de famylje fan 'e iikhoarntsjes (Sciuridae) en it skaai fan 'e marmotten (Marmota), dat fan natuere inkeld foarkomt op Vancouvereilân, foar de súdwestkust fan Kanada. Dizze soarte is oan 'e grutte kant foar in marmot, en is nau besibbe oan 'e Olympyske marmot en de grize marmot, dy't deunby op dielen fan it fêstelân fan Noard-Amearika foarkomme. De Vancouvereilânmarmot is slim yn syn fuortbestean bedrige, dat der is no in fokprogramma foar eksimplaren yn finzenskip opset om him fan it útstjerren te rêden.
Fersprieding
It ferspriedingsgebiet fan 'e Vancouvereilânmarmot is fan natuere beheind ta Vancouvereilân, in grut eilân dat yn 'e Stille Oseaan leit, deun foar de Kanadeeske súdwestkust, en diel útmakket fan 'e provinsje Britsk-Kolumbia. It is de iennichste marmottesoarte dy't op Vancouvereilân foarkomt, dêr't er bedarre wêze moat yn 'e lêste iistiid yn Noard-Amearika, sa'n 10.000 jier lyn, doe't it eilân mei it fêstelân yn ferbining stie. Biologen ornearje dat de marmot him yn isolaasje op it eilân fluch ûntwikkele hawwe moat, mei't er tsjintwurdich dúdlik fan besibbe soarten ôfwykt op it mêd fan morfology, genetika, hâlden en dragen en ekology. De measte Vancouvereilânmarmotten libje op 'e westlike kant fan berchskeanten, boppe de 1.000 m hichte.
Uterlike skaaimerken
De Vancouvereilânmarmot hat trochinoar in totale lichemslingte fan 65-70 sm, mei in gewicht dat útinoar rinne kin fan 3 kg oan 'e ein fan 'e wintersliep oant 4½-7 kg oan 'e ein fan 'e simmer. Dêrmei is er likernôch sa grut as in út 'e kluten woeksen hûskat. De pels hat in rike, sûkelarjebrune kleur mei dúdlik kontrastearjende wite plakken, û.m. op 'e snút.
Hâlden en dragen
Vancouvereilânmarmotten binne herbivoaren, dy't foar it meastepart fan gerzen en krûden libje. Se lizze ûndergrûnske hoalen oan, wêryn't se fan ein septimber of begjin oktober oant ein april of begjin maaie har wintersliep trochbringe. De lingte fan 'e wintersliep hat te krijen mei it plak (hichte boppe seenivo) fan har hoale en mei de waarsomstannichheden fan dat jier. Trochinoar duorret har wintersliep 210 dagen, mar yn finzenskip is dat in stik koarter. De peartiid begjint foar de Vancouvereilânmarmot koart nei de ein fan 'e wintersliep. Nei in draachtiid fan 30-35 dagen smyt it wyfke dan in nêst fan 3-4 jongen, dy't har oer it algemien begjin july foar it earst bûten de hoale weagje. Vancouvereilânmarmotten binne mei twa jier geslachtsryp, mar nimme almeast pas mei trije of fjouwer jier oan 'e fuortplanting diel.
Status
De Vancouvereilânmarmot hat de IUCN-status fan "krityk", wat sizze wol dat er op it rântsje fan it útstjerren balansearret. De soarte is fral yn 'e tweintichste iuw dramatysk efterútbuorke as direkt gefolch fan klimaatferoaring en as yndirekt gefolch fan minsklik yngripen. Saakkundigen riddenearje no sa: de marmotten libje yn in berchgreide-habitat dat op Vancouvereilân mar krap te finen is. Jongen ferlitte nei ferrin fan tiid it territoarium fan har âlden op 'e siik nei in gaadlik plak om harsels nei wenjen te setten. Dêrfoar geane se omleech út 'e berchgreiden nei de nullewâldsône dêrûnder, om op in oar plak wer omheech te klimmen. Troch minsklike boskboupraktiken ûntstiene der yn 'e tweintichste iuw lykwols iepen plakken yn 'e nullewâldsône dy't krekt wiene wat jonge marmotten sochten; se seagen dus net mear fierder om, mar setten har dêr nei wenjen. Lykwols groeit it nullewâld sa fluch werom dat sokke habitats nei in pear marmottegeneraasjes ûngaadlik foar har fuortbestean wurde. De marmotten dy't dêr libje, komme dan om, mei't har fretten net mear foarhâns is. Sadwaande hat de boskbou soarge dat der "sinkgatten" ûntstiene dêr't in oansjenlik part fan 'e marmottepopulaasje yn ferdwûn is. Ut in ûndersyk út 2005 hat bliken dien dat ek de ynfloed fan 'e minsklike boskbou op it foarkommen en de predaasjepraktiken fan rôfdieren lykas de keningsearn, de poema en de wolf hjirby foar 't neist in rol spile hat.
De Vancouvereilânmarmot is noch altyd ien fan 'e seldsumste sûchdieren fan 'e wrâld. Yn 1997 wiene der noch mar sa'n bytsje fan oer, dat steatsboskbehear op Vancouvereilân besleat om party te fangen en sa in "genetyske rêdingsboat" te kreëarjen, wêrmei't yn gefal fan útstjerren yn it wyld wer in libbensfetbere populaasje fokt wurde koe. Sadwaande besteane der no groepen Vancouvereilânmarmotten yn finzenskip yn 'e dieretunen fan Toronto en Calgary en yn it Mountainview Conservation and Breeding Centre yn Langley. Teffens is op Vancouvereilân sels in foksintrum boud op 'e Mount Washington. Nei't men by in telling yn 2003 noch mar 21 wylde marmotten op it hiele eilân gewaarwurde koe, waard begûn mei it útsetten yn it wyld fan eksimplaren dy't ûnderwilens yn finzenskip fokt wiene. Tusken 2000 en 2010 waarden der 442 jongen yn finzenskip berne dy't oerlibbe hiene oant se ôfwûn wurde koene. De populaasje yn it wyld waard yn 2013 rûst op 350-400 eksimplaren.
Robert Stirling
Robert Stirling (Cloag (Perthshire), 25 oktober 1790 – Galston (East Ayrshire), 6 juny 1878) wie in Skotske dûmny, en de útfiner fan in tige ekonomyske waarmtemotor (Stirlingmotor).
List fan keningen fan de Ostrogoaten
Dit is in list fan keningen fan de Ostrogoaten.
Royaumes barbares Regni romano-barbarici
De Haan (West-Flaanderen)
De Haan (Frânsk: Le Coq) is in plak en gemeente oan 'e kust yn 'e Belgyske provinsje West-Flaanderen.
De gemeente hat goed 12.000 ynwenners (wêrfan't sa'n 5.200 yn it baaiplak De Haan-Sintrum, sa'n 3.800 yn it baaiplak Wenduine en de rest yn Klemskerke, Vosseslag, Harendijke en Vlissegem). Toerisme is in wichtige boarne fan ynkomsten yn 'e gemeente.
Skiednis
thumb|left|It tramstasjon fan De Haan De dielgemeente Klemskerke is in âld polderdoarp, dat foar it earst yn it jier 1003 as Clemeskirca neamd waard. It tsjintwurdige plak De Haan ûnstie pas yn 1889, doe't kening Leopold I syn tastimming joech om yn in diel fan de dunen te bouwen. Hy liet dêr earder al yn 1886 in tramline oanlizze, dy't de lokaasje berikber makke.
Yn it jier 1977 waarden de earder selsstannige gemeenten Wenduine, Vlissegem end Klemskerke by de gemeente De Haan weryndield. thumb|260px|Byld Eternity-Poseidon (Xu Zhen)
Yndieling gemeente
De Haan bestiet út de dielgemeenten Klemskerke, Vlissegem en Wenduine. Wenduine leit ek oan de kust, wylst de âlde polderdoarpen Klemskerke en Vlissegem in pear kilometer it binnenlân ynlizze. It noch jonge De Haan (yn 'e regel as De Haan-Sintrum oantsjut) foarmet foar in part ûnderdiel fan de dielgemeente Klemskerke en foar in oar part ûnderdiel fan de dielgemeente Vlissegem. Yn de dielgemeente Klemskerke leit fierder noch it buorskip Vosseslag (d'Heye), wêrfan't de bebouwing op dy fan de gemeente Bredene oanslút. It lytse Harendijke leit yn it easten fan de dielgemeente Wenduine en grinzget oan de buorgemeente Blankenberge.
Befolkingsferrin gemeente
Alle histoaryske ynformaasje giet oer de hjoeddeiske gemeente, lykas dy ûntstie nei de weryndieling fan 1 jannewaris 1977.
Frysk Erfskip
It projekt Frysk Erfskip wol mear gearhing oanbringe tusken foarsjennings en aktiviteiten op it mêd fan Frysk erfguod en Fryske kultuer. De Afûk hat yn septimber 2005 fan de Provinsje Fryslân opdracht krigen om earst in tal archeologyske stipepunten oan te lizzen.
Menzbiermarmot
De menzbiermarmot of Menzbiers marmot (Latynske namme: Marmota menzbieri) is in sûchdier út it skift fan 'e kjifdieren (Rodentia), de famylje fan 'e iikhoarntsjes (Sciuridae) en it skaai fan 'e marmotten (Marmota), dat foarkomt yn it Tjensjanberchtme, yn eastlik Kazachstan, Kirgyzje en Oezbekistan. It natuerlike biotoop fan 'e menzbiermarmot is tuskenbeiden greidlân op 'e berchskeanten dêre.
Dizze soarte waard foar it earst wittenskiplik beskreaun yn 1925. De namme fan it bist is in hommaazje oan 'e Russyske soölooch Michaïl Aleksandrovitsj Menzbier (1855-1935). De menzbiermarmot hat de IUCN-status fan "kwetsber", wat de leechste is fan 'e trije foarmen fan bedriigdheid (de oare beide binne "bedrige" en "krityk"). De menzbiermarmot wurdt benammen yn 'e benearing brocht troch habitatferlies.
Jiertiid
thumb|300px|In anymaasje fan de jiertiden op de ierde.
In jiertiid, of seizoen (fan it Aldfrânske seson of seison, dat "siedderstiid" betsjutte), binne fjouwer jierliks weromkommende perioades fan trije moannen. Elts fan dizze jiertiden hat har eigen skaaimerken. De jiertiden fine plak troch it draaien fan de ierde om de sinne hinne.
Yn it grutste part fan de wrâld wurdt der ûnderskied makke tusken de fjouwer jiertiden maaitiid, simmer, hjerst en winter. Net yn alle gebieten fan de wrâld wurdt der in ferdieling fan fjouwer jiertiden oanholden. Sa wurdt der op de evener sprutsen fan in wiet en in drûch seizoen, en bin der plakken yn Austraalje wêr't hja seis jiertiden kenne.
Astronomy
Yn de astronomy begjint in seizoen op it stuit dat de sinne op in kearkring of de evener komt. Dat bart op in sekuer fêststeld momint, bygelyks op 21 juny om 13:43. It tiidstip ferskilt fan jier ta jier. Yn skrikkeljierren falt it begjin fan in seizoen yn in protte gefallen in dei earder.
Meteorology
Yn de meteorology begjinne en einigje de seizoenen op fêste datums.
Foar it noardlik healrûn binne dizze datums:
Op it súdlik healrûn bin dit tsjinoerstelde datums:
Simon (apostel)
thumb|right|100px|Ikoan fan de apostel Simon De apostel Simon is ien fan de tolve learlingen fan Jezus út it Nije Testamint. Yn it Evangeelje fan Lukas 6:15 en de Hannelingen fan de Apostels 1:13 wurdt er Simon de Seloat neamd. Hy is ien fan de meast dizenige apostels, want der is amperoan oer him skreaun ûtsein syn namme. De namme fan Simon komt yn alle passaazjes fan de synopsis en Hannelingen foar en yn de list mei apostels, sûnder fierdere gegevens. Om Simon fan Simon Petrus te ûnderskieden, waard er Kananaios neamd yn it Evangeelje fan Matteüs 10:4 en Evangeelje fan Markus 3:18).
Syn hjeldei is yn de Roomsk-Katolike Tsjerke op 28 oktober, yn de Koptysk-Otterdokse Tsjerke en Eastersk-Otterdokse Tsjerke op 10 maaie.
Hofmeier
Hofmeier is in titel dy't foaral wichtich wie yn it begjin fan de Midsiuwen. In oare namme is Majordomo. Dy titel wie foaral yn swang yn de Frankyske keninkriken fan 'e 7e en 8e iuw.
De hofmeier wie oarspronklik de persoan dy't de hofhâlding fan de Merovingyske foarsten behearde. Troch it tanimmende tal swakke en jonge foarsten op 'e troan oan it ein fan it Merovingyske tiidrek, seagen de hofmeiers kâns harren macht te fergrutsjen. Sy namen dy sa stadichoan oer wêrtroch ferskate konflikten ûntstienen. Der wie úteinlik ien famylje fan hofmeiers dy't de macht fan de Merovingers oernaam. Dy famylje waard de Pippyniden (letter Karolingers) neamd. Dêrop folgde de foarfêste machtsoername fan Pippyn de Koarte yn 751 troch de erkenning fan de paus.
Maas van der Feen
Biografy
Maas van der Feen wie in soan fan Jan Alberthus van der Feen en Alida Harmina Attema. .
Karriêre
Van der Feen sette útein mei tennisjen doe't er 15 jier wie. Hy waard fiif kear Nederlânsk kampioen. Yn 1913, 1914, 1918 en 1924 wie er kampioen yn it inkeldspul. Yn 1913 wûn er ek it manlju dûbeldspul. Hy die mei oan de Olympyske Simmerspullen 1924, wêrop 't er yn it inkeldspul yn de twadde ronde útskeakele waard troch de Yndiër Mohammed Sleem. Yn it dûbeldspul kaam er tegearre mei Gerard Leembruggen net fierder as de earste omgong.
Yn 1925 en 1926 naam Van der Feen diel oan it tennistoernoai Wimbledon. Syn karriêre rûn fan sawat 1910 oant yn de jierren tritich, dêrnei wie er as feteraan noch op heech nivo aktyf. Hy wie ek bestjoerslid fan de Nederlandse Lawn Tennis Bond. Fanwegen syn fertsjinsten waard er by syn ôftreden yn 1931 beneamd ta earelid.
Priveelibben
Hy hat twa kear troud west. Syn earste frou wie Rimelia Wilhelmina Karsten, 27 jier, út Ljouwert. Harren houlik waard registrearre op 30 maaie 1918 yn De Haach. Yn 1919 waard in dochter, Talka Frederica, berne en yn 1924 in soan, Jan Alberthus Eylard. Yn 1929 ferstoar syn frou, doe 38 jier, yn de Switserske gemeente Kandersteg. juny 1933 troude er yn Wassenaar mei Nellie Antonia Gironima de Vries. .
Blackened (liet)
Blackened is in nûmer dat oarspronklik opnaam is troch Metallica yn 1988 en útbrocht op it fjirde album ...And Justice for All fan Metallica út 1988. Blackened is it earste nûmer op it album.
Oer it nûmer
Blackened giet oer de ein fan de wrâld feroarsake troch in nukleêre oarloch. It nûmer begjint mei in oerlay dêr't ferskate gitaarriffs foar opnommen binne, dy't oerinoar hinne lein binne, foar 't it nûmer nei in skoft fierder ôfspile wurdt. Yn novimber 2012 lansearre Metallica in eigen platelabel, dy 't neamd is nei dit nûmer.
Penjumer Halsbân
thumb|De Penjumer Gouden Halsbân súdwestlik fan Pingjum (2011) thumb|left|Penjum mei Gouden Halsbân yn de [[Schotanusatlas (1718)]] De Penjumer Halsbân of Penjumer Gouden Halsbân is in dyk om it doarp Penjum dy't it beskerme tsjin it wetter fan de see-earm de Marne. De dyk is foar it grutstepart oanlein yn de 10e iuw en foltôge om 1100 hinne mei de oanlis fan de Griend Dyk. Doe't yn de nacht fan 3 op 4 febrewaris 1825 de Fryske seediken trochbrutsen yn in fleanende westerstoarm, bleau Penjum sparre tanksij de dyk. It doarp Penjum sels, mar ek dielen fan de Halsbân lizze op in tijwâl. Dy wâlen binne ûntstien yn in tiid dat de see dêr frij tagong hie. Se waaierje, om sa te sizzen, út oer it lânskip foarby Arum, Wytmarsum en Skraard.
Yn it hert fan dat kompleks fan wâlen leit it restant fan in âlde see-eroazjeslinke, de Marne. Yn it lân fine jo dy eroazjeslinke noch werom yn it wat leger lizzend part oan wjerskanten fan de Bidlersfeart en de Harnzer- en Wytmarsumer Feart. No hat de Halsbân har wetterkearende funksje ferlern en is de dyk foar it grutstepart ôfgroeven. De Marne rûn earder yn in heale sirkel noard en east om Penjum hinne en gie foarby Wytmarsum fierder it lân yn oan Boalsert ta. Hoenear't de Marne ûntstien is, is net krekt te sizzen. Guon sizze dat er al yn de foar-Romeinske tiid ûntstien is. Der binne lykwols ek oanwizingen dat de ynfloed fan de see yn it gebiet bewesten Penjum en Kimswert yn dy tiid net grut wie. Geologysk ûndersyk hat útwiisd dat de Marne pas yn de 9e en 10e iuw op syn grutst en agressyfst wie.
Iron Man 3
Iron Man 3 is in Amerikaanske superheldefilm út 2012 ûnder rezjy fan Shane Black, mei yn 'e haadrollen Robert Downey jr. en Gwyneth Paltrow. De titel ferwiist nei de haadpersoan, de superheld Iron Man (de "Izeren Man"), oarspronklik in stripfiguer fan Marvel Comics. It ferhaal folget Iron Man as er wrakselet mei in posttraumatysk stress-syndroom, wylst er tagelyk de ynternasjonale terrorist útskeakelje moat dy't himsels 'de Mandaryn' neamt. Dêrby wurdt er efterfolge troch de gefolgen fan syn eigen minne beslissings út it ferline. Iron Man 3 krige fan 'e filmkritisy oer it algemien positive resinsjes en wie in grut kommersjeel súkses yn 'e bioskopen. De film makket diel út fan Phase 2 fan 'e Marvel Cinematic Universe-filmsearje, en folget as sadanich op The Avengers. De folgjende film fan 'e rige is Thor: The Dark World, dy't itselde jiers útkaam. Iron Man 3 wûn trije Saturn Awards en waard nominearre foar de Oscar foar bêste special effects.
Plot
Yn 1999, op in Aldjiersjûnsfiering op in konvinsje yn it Switserske Bern, moetet Tony Stark wittenskipster Maya Hansen, de útfynster fan 'Extremis', in eksperimintele, regenerative behanneling dêr't planten troch opbetterje kinne fan ferwûnings. Yn 'e lift, krekt as Stark Maya oan it fersieren is, wurdt er oansprutsen troch de lichaamlik beheinde wittenskipper Aldrich Killian. Dyselde freget him om 'e lapen mei him gear te smiten, sadat er syn bedriuw Advanced Idea Mechanics (AIM) fan 'e ûndergong rêde kin. Om fan 'e opdringerige, ferfeelsume man ôf te kommen, seit Stark ta dat er him mei tweintich minuten op it dak fan it hotel moetsje sil om te bepraten hoe't se gearwurkje kinne, sûnder ea ek mar in sekonde fan doel te wêzen om dy ôfspraak nei te kommen. Ynstee slagget er mei Maya op bêd, mar as sy it de oare moarns mei Stark oer Extremis hawwe wol, wat foar har de reden wie om him op te sykjen, blykt er al útpykt te wêzen.
Yn desimber 2012, in goed healjier nei't Stark yn 'e foarm fan syn superhelde-alter ego Iron Man yn New York meifochten hat tsjin in bûtenierdske ynvaazje fan 'e Ierde (sjoch: The Avengers), wrakselet er mei in posttramatysk stress-syndroom en hat er geregeldwei panykoanfallen fanwegen syn ûnderfinings by it sluten fan it wjirmgat boppe de stêd. As er sliept, kriget er nachtmerjes, dat hy hat him oanwûn om safolle mooglik wekker te bliuwen en bringt syn nachten troch mei it ûntwerpen en bouwen fan en omnifeljen mei tsientallen nije Iron Man-harnassen. Dat liedt ta spannings mei syn freondinne Pepper Potts.
Dyselde hat ûnderwilens de deistige lieding oer Stark Industries oernommen. Op har wurk wurdt se opsocht troch Killian, dy't (neffens him tanksij jierren fan fysioterapy) no net mear lichaamlik beheind is. AIM is no dwaande mei de ûntwikkeling fan Extremis foar minsken en hy biedt oan om datoangeande gear te wurkjen mei Stark Industries. Pepper, dy't ynsjocht hoe ienfâldich oft Extremis militarisearre wurde kinne soe, stegeret him lykwols ôf. Neitiid begjint Happy Hogan, Stark syn eardere liifwacht dy't no haad befeiliging is by Stark Industries, Killian en in anonime selskipsman te folgjen om't er it net rjocht stiet wat de beide mannen by de ein hawwe.
Underwilens hawwe de Feriene Steaten te lijen ûnder in rige bomoanslaggen, opeaske troch in ynternasjonale terrorist dy't himsels de Mandaryn neamd, nei de histoaryske magistraten yn it Keizerryk Sina. De plysje- en feilichheidstsjinsten steane mei lege hannen, mei't der gjin fragminten fan 'e bommen weromfûn wurde dêr't se ûndersyk nei dwaan kinne. As Happy de selskipsman fan Killian folget nei it Grauman's Chinese Theatre, in ferneamde bioskoop yn Hollywood, rekket er sa swier ferwûne by in nije bomoanslach, dat er yn koma komt te lizzen. In breinroere Stark kundiget nei in besyk oan it sikehûs live op 'e tillefyzje oan dat er mei de Mandaryn ôfweve sil, wêrnei't er it adres fan syn filla oan see yn Malibu opjout foar it gefal dat de terrorist him thús opsykje wol.
Net folle letter komt Maya Hansen by Stark oan 'e doar om him earne foar te warskôgjen, krekt op it stuit dat Stark en Pepper in heechoprinnende rûzje hawwe oer de fraach oft se ûnderdûke moatte, ja of nee. Maya komt nea oan har warskôging ta, mei't de rûzje pas einiget as der trije gefjochtshelikopters arrivearje dy't út 'e loft wie de filla fan Stark mei raketten ûnder fjoer nimme. Pepper oerlibbet de oanfal mei Maya, mar Stark stoart mei de restanten fan 'e filla by it klif del yn 'e Stille Oseaan en wurdt dea waand.
Eins ûntkomt Stark yn in eksperiminteel nij Iron Man-harnas oan 'e dea trochdat er rêden wurdt troch syn keunstmjittige yntelliginsje J.A.R.V.I.S. As er wer by by bewustwêzen komt, docht bliken dat J.A.R.V.I.S. him nei Rose Hill flein hat, op it plattelân fan 'e Amerikaanske steat Tennessee. Dêr hat jierren lyn in opmerklike bomoanslach fan in Amerikaanske feteraan út 'e Irakoarloch op 'e pleatslike tsjerke plakfûn, en Stark en J.A.R.V.I.S. hiene earder bepraat hoe folle oft dy oanslach liek op 'e resinte oanslaggen fan 'e Mandaryn. Troch alle beproevings dêr't it eksperimintele harnas oan bleatsteld is, rekket it lykwols stikken. Stark komt fêst te sitten yn in wintersk Tennessee en moat in skûlplak foar de nacht sykje. Dat fynt er yn it skuorke anneks wurkplak fan 'e teenager Harley Keener, dy't him neitiid helpt om it Iron Man-harnas safierhinne op te kallefaterjen dat it wer opladen wurde kin.
Wylst dat syn beslach kriget, lit Stark him yn Rose Hill rûnliede troch Harley. Hy docht ûndersyk nei de oanslach dêre en hat in moeting mei frou Davis, de mem fan 'e soldaat dy't de selsmoardoanslach begien hawwe soe. Hja jout him in dossier fan har soan dêr't út blykt dat er ien fan in stikmannich lichaamlik beheinde feteranen wie dy't ûnderwurpen wiene oan terapy mei Extremis om harren amputearre lichemsdielen wer oangroeie te litten. Njonkelytsen wurdt it Stark dúdlik dat de 'bomoanslaggen' eins âld-soldaten binne by wa't it lichem de behanneling op eksplosive wize ôfstjit. Dàt is de reden dat er nea fragminten fan bommen fûn binne: de 'bom' is folslein biologysk. Stark ûnderfynt út 'e earste hân hoe't Extremis wurket as er oanfallen wurdt troch in froulike feteraan, Ellen Brandt, en troch Eric Savin, de selskipsman fan Killian dy't earder de erchtinkendheid fan Happy Hogan wekke. Stark wit lykwols Brandt te deadzjen, wylst er Savin tydlik útskeakelet.
Underwilens dûkt Killian wer yn Los Angeles op, dêr't er Pepper oermasteret en ûntfierd, holpen troch Maya, dy't dat, sa blykt no, altyd al fan doel wie. Maya wie poer tsjin op it plan fan Killian om Stark te fermoardzjen, mei't se ferlet hat fan syn technyske kennis om 'e flaters út Extremis te heljen. Dêrom besocht se him ek te warskôgjen foar de oanfal op syn filla yn Malibu. Troch Pepper yn gizeling te nimmen, hawwe Killian en Maya no in twangmiddel yn 'e hannen om Stark meiwurkje te litten. De Amerikaanske ynljochtingetsjinsten sykje wilens noch altyd fierder nei it skûlplak fan 'e Mandaryn yn 'e grinskrite fan Afganistan en Pakistan. Kolonel James Rhodes, foarhinne War Machine mar no omneamd ta de Iron Patriot, wurdt dêr troch Extremis-feteraan Taggart yn in mûklaach lokke om syn Iron Man-eftige harnas te stellen.
Wannear't Stark wer bykomt, wurdt er fêstholden troch Maya, dy't him besiket te ferlieden om har mei har fierdere ûndersyk foar Extremis te helpen. Ynstee bepraat Stark har om hìm te helpen tsjin Killian. As dyselde opdaagjen komt, jout er ta dat er himsels Maya har ûndersyk yn earste ynstânsje ta-eigene hat om syn eigen lichaamlike beheining te oerwinnen, en dat er letter it programma útwreide hat om oarlochsfeteranen te genêzen. De ûntploffings hat er taskreaun oan in terroristysk komplot om 'e flaters yn 'e wurking fan Extremis op minsken te fertsjustermoanjen. Want as dy bekend waarden, soe dat fuortendaliks de ein fan it programma en dêrmei fan AIM betsjutte. Killian lit Stark ek live-bylden sjen fan in pinige Pepper, dy't ûnderwurpen wurdt oan Ekstremis-terapy. Dêrmei wol er net iens sasear Stark syn meiwurking ôftwinge, as wol wraak nimme foar Stark syn achteleas negearjen fan him, trettjin jier lyn. Dat is foar Maya de drip dêr't de amer fan oerrint. Mei't se sels ek Extremis-terapy ûndergien hat, driget se harsels op te blazen, en dêrmei it haadkertier fan AIM, as Killian Stark en Pepper net gean lit. Killian sjit har lykwols dea foar't se dat drigemint útfiere kin.
Yn 'e tuskentiid is it eksperimintele Iron Man-harnas yn it skuorke fan Harley yn Rose Hill einlings en te'n lêsten sa goed as folslein weropladen. Stark ropt it nei him ta, en de ûnderdielen fleane mei kûgelsfaasje de pear tûzen kilometer nei Miami, dêr't se har om syn lichem hinne foarmje. Hy wit te ûntsnappen en jout him by Rhodes, dy't ûnderwilens syn Iron Patriot-harnas oan Killian kwytrekke is. Op basis fan dingen dy't Slattery Killian sizzen heard hat, krije de beide mannen foar it ferstân dat Killian fan doel om 'e presidint fan 'e Feriene Steaten Ellis oan te fallen oan board fan it presidinsjele fleantúch Air Force One. Se warskôgje fise-presidint Rodriguez, dy't seit dat er alaarm slaan sil. Dat docht er lykwols net, om't er ûnder ien tekken skûlet mei Killian, dy't tasein hat it lichaamlik beheinde dochterke fan Rodriguez te genêzen.
Savin kringt Air Force One binnen troch him yn it Iron Patriot-harnas foar te dwaan as Rhodes, wêrnei't er, as it tastel ienris yn 'e loft is, de presidinsjele liifwachten fan 'e Secret Service deadet en de presidint sels ûntfiert troch him bewusteleas yn it Iron Patriot-harnas te stopjen en fuortfleane te litten. De oare ynsittenden lit er út it fleantúch falle, dat er dêrnei sabotearret om it delstoarte te litten. Stark kringt it tastel binnen en deadet Savin, wêrnei't er weardefolle tiid fergrieme moat om 'e út it fleantúch fallen bemanningsleden en passazjiers te rêden ear't se op it ierdoerflak te pletter falle. Dat slagget, en hy lit de hiele kloft sêft delkomme yn it oerflaktewetter fan in ynham fan 'e Atlantyske Oseaan, mar dêrnei wurdt er, as er leech oer in brêge fljocht, hommels skept troch in passearjende frachtwein. Stark oerlibbet dat tanksij syn harnas, mar it harnas is nei syn groatsje.
As Stark en Rhodes yn it nau reitsje om't Killian syn supersoldaten tsjin harren ynset, arrivearje tsientallen lege Iron Man-harnassen krekt op 'e tiid om 'e striid mei de feteranen oan te binen. Dêrtroch slagget it Rhodes en berik de presidint, dy't er befrijt út it Iron Patriot-harnas, wêrnei't er it harnas sels oandocht en de presidint yn feilichheid bringt. Stark ûntdekt lang om let Pepper, dy't de Extremis-proseduere oerlibbe hat. It platfoarm dêr't se har op befynt, driget lykwols yn te stoarten. Stark, dy't op 'e nij sûnder Iron Man-harnas is, seit dat se har falle litte moat en dat er har fange sil as se by him lâns falt. Sy lit har los, mar de ôfstân tusken harren is te grut en Pepper falt by him lâns yn 'e djipte, dêr't de ierdoalje yn ljochte lôge stiet. Mei Pepper dea bynt Stark de striid oan mei Killian, wêrby't er it iene nei it oare Iron Man-harnas oandocht en ôftanket as it troch syn fijân ferrinnewearre wurdt. Uteinlik hat Killian him yn 'e hoeke dreaun en is der neat mear dat Stark noch rêde kin, mar dan ferskynt Pepper, dy't troch har Extremis-krêften har fal oerlibbe hat, en rêdt Stark troch Killian yn in hommelse útbarsting fan geweld te deadzjen.
Om oan Pepper te bewizen dat er inkeld ferlet hat fan har en net fan in Iron Man-harnas (in weromkearend striidpunt út harren rûzjes), jout Stark opdracht oan J.A.R.V.I.S. om alle restearjende Iron Man-harnassen yn 'e loft ta ûntploffing te bringen. Fise-presidint Rodriguez wurdt oppakt foar lânferrie. Trevor Slattery wurdt ek arrestearre, mar hy liket noch altyd net de earnst fan 'e sitewaasje te beseffen. Happy ûntwekket út syn koma. Mei help fan Stark wit Pepper de effekten fan har bleatstelling oan Extremis te stabilisearjen. Stark ûnthjit har dat er syn dûbellibben as Iron Man werombringe sil ta wat echt nedich is. Hy ûndergiet sels einlings in operaasje om 'e granaatdiggels dy't er al sa lang yn syn boarstkas hat, deunby syn hert, ferwiderje te litten. Neitiid beprakkesearret er dat er, sels sûnder it harnas en de technology, altyd Iron Man wêze sil.
Produksje
Nei de premiêre fan Iron Man 2, yn 2010, waard de termyn foar de makkelei fan in trêde film oer de superheld Iron Man fertroebele en fertrage troch in konflikt tusken filmstudio Paramount Pictures, dat de filmdistribúsjerjochten hie op beskate produksjes fan 'e Marvel Studios, en The Walt Disney Company, dat de nije eigner fan 'e Marvel Studios wie. It spul waard yn oktober 2010 bylein, doe't Disney tasei oan Paramount in bedrach fan teminsten $115 miljoen betelje te sillen foar de wrâldwide distribúsjerjochten op Iron Man 3. Neitiid waard troch Disney, Marvel en Paramount yn mienriedigens in premiêre foar de nije film yn maaie 2013 oankundige.
Iron Man 3 waard regissearre troch Shane Black nei in senario fan himsels en Drew Pearce. Dêryn waard it personaazje Iron Man fan Stan Lee, Don Heck, Larry Lieber en Jack Kirby út 'e strips fan Marvel Comics kombinearre mei de Extremis-ferhaalline fan Warren Ellis. As produsint wie Kevin Feige by it projekt belutsen foar de Marvel Studios, Paramount en DMG Entertainment. Jon Favreau, dy't Iron Man (2008) en Iron Man 2 (2010) regissearre hie, wie ien fan 'e útfierende produsinten fan Iron Man 3, en hie ek in lyts roltsje yn 'e film as Happy Hogan, de eardere liifwacht en it haad befeiliging fan Tony Stark. Foar de film wie in budget beskikber fan $200 miljoen. De kamerarezjy wie yn 'e hannen fan John Toll, en de filmmuzyk waard fersoarge troch Brian Tyler.
Opnamen
De opnamen foar Iron Man 3 setten op 23 maaie 2012 útein en duorren oant en mei 17 desimber fan dat jier. De mei opsetsin ferrifeljende wurktitel fan 'e film wie Caged Heat. Der waard benammen filme yn 'e EUE/Screen Gems Studios yn Wilmington (Noard-Karolina) en op lokaasje op ferskate plakken yn Wilmington, wêrûnder de haven en de Ynternasjonale Lofthaven Wilmington. Der waarden yn Noard-Karolina ek sênes opnommen yn it haadkertier fan Epic Games en it SAS Ynstitút yn Cary en op Oak Island, oan 'e kust fan 'e Atlantyske Oseaan (de sêne mei de fallende lju út Air Force One, sabeare boppe see by Miami). De sênes yn it fiktive Rose Hill yn Tennessee waarden eins opnommen yn it echte Rose Hill yn Noard-Karolina. Behalven yn Noard-Karolina waard der foar Iron Man 3 ek filme yn Miami Beach (Floarida), yn 'e Sineeske haadstêd Peking en op ferskate plakken yn Kalifornje, wêrûnder yn it echte Grauman's Chinese Theatre yn Hollywood.
Distribúsje
De distribúsje fan Iron Man 3 waard fersoarge troch Walt Disney Studios Motion Pictures, de filmdistribúsjepoat fan The Walt Disney Company, dat de memme-ûndernimming fan 'e Marvel Studios is. De film gie op 14 april 2013 yn Parys yn premiêre, en iepene dêrnei op 3 maaie yn 'e Amerikaanske bioskopen. It byhearrende soundtrackalbum ferskynde op 30 april by platemaatskippijen Hollywood Records en Marvel Music. Iron Man 3 kaam op 3 septimber 2013 beskikber as digitale download en waard op 24 septimber fan dat jier útbrocht op dvd en blu-ray.
Untfangst
Fan 'e filmkritisy krige Iron Man 3 oer it algemien positive resinsjes. Sa priizgen Todd McCarthy fan The Hollywood Reporter en Kenneth Turan fan 'e Los Angeles Times regisseur Shane Black om't er neffens harren de toan fan 'e filmrige oer Iron Man in hiel stik witten hie te ferbetterjen yn ferhâlding mei de foargeande film oer de superheld, wylst er dochs deselde cast beholden hie. Yn it Britske tydskrift Empire joech Nick De Semlyen de film 4 fan 5 stjerren, mei't er it in "aventoerefilm mei humor, lef, oprjochtens en ûntploffende dingen" fûn. Syn krityk wie lykwols dat er, hoewol't de "supersoldaten dy't lichemsdielen regenerearje kinne […] fisueel ynteressant" wiene, "harren motivaasje troebel en net oertsjûgjend" fûn.
Michael Phillips fan 'e Chicago Tribune wie net fan 'e film ûnder de yndruk, dy't er kwalifisearre as "op in distânsje bliuwend en dizenich twaddehâns". Neffens him foege Black, "útsein flitsen fan swarte humor", net folle ta: "[…] de masinery rint sa njonkelytsen wol út himsels, en biedt dêrby rûchwei heal de oansprekkende humor en it geniet fan 'e earste Iron Man." Yn The Star-Ledger fûn Stephen Whitty de special effects yn Iron Man 3 feardich makke. Mar, sa skreau er: "[D]er is wat leechs oan 'e film. Krekt as de harnassen fan [Stark] is er glimmend en oppoetst. Mar […] der sit net ien yn." Ek stipte er ferskate oare kritykpunten oan: "De relaasje fan [Stark] mei syn freondinne Pepper Potts is op in ûnútlisbere wize yn gefaar – mar dat komt samar út himsels wer goed. In sabeare ynnimlike sidekick yn 'e foarm fan in bern – it wiere teken fan skriuwerlike wanhoop – wurdt yntrodusearre en dan samar wer ôftanke."
Op 'e webside Rotten Tomatoes, dy't resinsjes sammelet, hat Iron Man 3 in goedkarringspersintaazje fan 79%, basearre op 325 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: "Mei help fan 'e garismatyske haadrolspiler, guon yndrukwekkende aksjesênes en sels in pear ferrassings is [dizze film] in humoristysk, fermaaklik aventoer en in sterke oanfolling op 'e Marvel-kanon." Op Metacritic, de wichtichste konkurrint fan Rotten Tomatoes, behellet Iron Man 3 in goedkarringspersintaazje fan 62%, basearre op 44 resinsjes.
Opbringst
Iron Man 3 brocht yn 'e bioskopen yn 'e Feriene Steaten en Kanada $409,0 miljoen op, en yn alle oare lannen en territoaria $805,8 miljoen. Wrâldwiid kaam de opbringst dêrmei út op $1.214,8 miljoen. Ofset tsjin it budget fan $200 miljoen betsjut dat in winst fan $1014,8 miljoen, hoewol't dêr de marketingkosten noch wol ôf moatte. Dêrmei wie Iron Man 3 de op ien nei meast opbringende film fan 2013 (nei Frozen) en de (doe) op fiif nei meast opbringende film aller tiden (nei Avatar, Titanic, The Avengers, Harry Potter and the Deathly Hallows – Part 2 en Frozen). De webside Deadline Hollywood berekkene de skjinne winst foar Iron Man 3 op $391,8 miljoen. Dêrfan ûntfong Paramount Pictures troch in oerienkomst mei Disney 9%.
Prizen
Iron Man 3 waard yn 2014 by de Oscars nominearre foar de priis yn 'e kategory bêste fisuele effekten. By de Saturn Awards waard Iron Man 3 nominearre yn 5 kategoryen, wêrûnder bêste aktearprestaasje fan in jongere akteur (Ty Simpkins) en bêste filmmuzyk. De film wûn 3 Saturn Awards, foar bêste ferfilming fan in strip, bêste akteur (Robert Downey jr.) en bêste byrol fan in akteur (Ben Kingsley). Fierders waard Iron Man 3 nominearre foar 4 Critics' Choice Awards (0 wûn); 6 People's Choice Awards (3 wûn); 8 Teen Choice Awards (2 wûn); en 3 Kids' Choice Awards (1 wûn). Ek wûn Brian Tyler de BMI Film & TV Award foar syn soundtrack.
Geweldleasheid
Geweldleasheid is in opfetting oer moraal, macht en konflikten dêr't it brûken fan geweld om sosjale of politike doelen te beriken yn ôfkard wurdt. Hoewol't de term geweldleasheid faak as synonym brûkt wurdt fan pasifisme, hat it healwei de 20e iuw dochs syn eigen betsjutting krige.