cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
A4
Ofmjittings
A4 mjit 210 by 297 mm, oftewol 21,0 by 29,7 sm. De "4" tsjut derop dat A4 like grut is as in fel A0-papier dat fjouwer kear troch de helte dien is. A0 hat in oerflak fan persiis 1 m² en in lingte-breedteferhâlding fan √2:1. A4 hat dêrom in oerflak fan 1/2 × 1/2 × 1/2 × 1/2 = 1/16 m², mei deselde lingte-breedteferhâlding as A0. Ta ferliking: US Letter mjit 81/2 by 11 inch (21,59 by 27,94 sm). A3 is in papierformaat dat dûbel sa grut is as A4, wylst A5 in papierformaat is dat heal sa grut is as A4.
Massa
As de massa fan A4 net spesifyk oanjûn wurdt, kin men der oer it algemien fan útgean dat it giet om 80 grams papier. Dy oantsjutting is ôflaat fan 'e massa fan ien fel A0-papier. De eigentlike massa fan ien fel A4-papier is dus 80/16 = 5 g. Ek dûbeltsjûk A4-papier fan 160 g is rûnom yn kantoarboekhannels te krijen, mar oars as 80 grams A4, dat almeast yn pakken fan 500 fel ferkocht wurde, besteane pakken 160 grams A4 ornaris út 250 fellen. Dêrmei bliuwt it gewicht per pak dus gelyk.
US Letter
Skiednis
De krekte oarsprong fan US Letter is ûnbekend. Neffens de American Forest & Paper Association (AFPA) soe it formaat weromgean op 'e tiid dat papier noch hânmjittich makke waard. De lingte fan ien fel US Letter (11 inch) soe likernôch in fearn fan it berik fan 'e earms fan in papiermakker wêze, dy't dus in fel papier oanmeitsje koe dêr't yn 'e lingte fjouwer fellen US Letter út snien waarden.
US Letter falt binnen it berik fan it histoaryske quarto-papierformaat, dat al sûnt de Renêssânse yn gebrûk wie en ferwiisde nei fellen papier fan 8-9 inch (20-23 sm) breed en 10-11 inch (25-28 sm) lang. US Letter is ek frijwol persiis ien fearn fan it âlde Britske papierformaat Demy 4to, dat 171/2 by 221/2 inch (44 by 57 sm) wie, as men derfan útgiet dat by it bijsnijen fan 'e úteinlike fellen likernôch 1/2 inch ferlern gie.
It regear fan 'e Amerikaanske presidint Ronald Reagan makke US Letter oan it begjin fan 'e 1980-er jierren de noarm foar formulieren fan 'e Amerikaanske oerheid. Foartiid waard dêrfoar it lytsere Government Letter-formaat brûkt, dat 8 by 101/2 inch (20,32 by 26,67 sm) meat. Dat wie in útsûndering, want US Letter wie ek foàr de 1980-er jierren al it standertpapierformaat yn 'e kantoaren fan frijwol alle Amerikaanske bedriuwen en ynstellings en ek foar thúsgebrûk.
Westernieland
It doarp Oosternieland leit yn de gemeente Iemsmûn.
Afrikaansk
Dialekten
Yn 1875 wie S.J. du Toit de miening tadien dat der trije soarten Afrikaansk sprutsen waarden oan de kop:
Du Toit wie fan miening dat de Boeren-Afrikaanders de wiere ynwenners fan Súd-Afrika wienen, dat neffens him moast it standertafrikaansk op dat dialekt basearre wurde.
Fersprieding
Afrikaansk wurdt net allinnich yn Súd-Afrika sprutsen: bûten Súd-Afrika binne grutte Afrikaansktalige mienskippen te finen yn bygelyks Namybje, dêr’t 89.900 minsken de taal machtich binne. Oare boarnen sprekke foar Namybje oer 160.000 memmetaal sprekkers. Fierders soe dêr mear as 75% fan de minsken it Afrikaansk machtich wêze. Benammen om en yn Windhoek hinne wurdt de taal sprutsen; dêr wurdt de taal ek troch 25% fan de minsken thús sprutsen.
Yn Botswana wenje likernôch 20.000 Afrikaansktaligen, yn Sambia likernôch 41.000 en yn Swasilân 13.000. Ek yn Malawy wennet in lytse groep Afrikaansktaligen. Bûten Afrika libje grutte mannichten Afrikaanders yn it Feriene Keninkryk, 100.000 sprekkers, Nij-Seelân, 21.000 sprekkers, Austraalje, 13.000 sprekkers en Kanada, 24.000 sprekkers (neffens de folkstelling fan 1974, it tal Súd-Afrikaanske ymmigranten is nei dy tiid groeit nei 60.000).
Star Wars: Episode IV – A New Hope
Oarspronklike release
Yn Hollywood draaide Star Wars (ûnder mear) yn Mann's Chinese Theatre, in prestizjeuze bioskoop, dy't troch Fox lykwols mar foar twa wiken reservearre wie. Dêrnei waard de film omreden fan kontraktuele ferplichtings ferfongen troch Sorcerer, fan William Friedkin. Star Wars waard troch Mann Theatres ferpleatst nei in minder prestizjeuze, yn tûzen hasten opkallefatere lokaasje. Nei de flop fan Sorcerer gie Star Wars foar de twadde kear yn premiêre yn Mann's Chinese Theatre, eat dat noch nea earder foarkommen wie. Tsjin dy tiid draaide de film allinne yn 'e Feriene Steaten al yn 1.096 bioskopen. Yn likernôch 60 bioskopen draaide er in jier of langer oan ien stik troch. Doe't Star Wars op 27 desimber 1977 yn it Feriene Keninkryk yn premiêre gie, soargen de nijsferslaggen út 'e Feriene Steaten foar lange rigen foar de bioskopen.
Trettjinde Alvestêdetocht
Wedstryd
Pas foarby Warkum foel de grutte kopgroep útinoar. Yn Boalsert, dêr't yn 'e binnenstêd in hiel ein om in wjek hinne klune wurde moast op âlde flierbedekking, leine trije man foaroan: Evert van Benthem fan Sint-Jansklooster, Wim Westerveld fan Eemnes en Albert Bakker fan Grins. Folle foarsprong op harren efterfolgers hiene dy lykwols net. Op it achtste plak lei Jan Roelof Kruithof fan Havelte, de op jierren reitsjende winner fan mar leafst tsien Alternative Alvestêdetochten. Dyselde kaam by in ein klúnjen yn Kimswert lyk foar de doar fan 'e pleatslike bakkerij sa ûngelokkich te fallen, dat syn kânsen op 'e oerwinning fersjoen wiene, hoewol't er de tocht wol útried.
Star Wars: Episode IV – A New Hope
Lettere re-releases
Star Wars waard yn 'e Feriene Steaten ferskate kearen op 'e nij yn 'e bioskoop útbrocht: yn 1978, 1979, 1981 en 1982. Fan 'e ferzje fan 1981 ôf waard de titel mei weromwurkjende krêft feroare yn Star Wars: Episode IV – A New Hope, om 'e film te ûnderskieden fan 'e oare Star Wars-films. Dat wie gjin nij optinksel, om't Lucas de film altyd al Episode IV ("Oflevering IV") neame wollen hie, mar dat net die om't er net wis genôch wie fan it súkses fan 'e film. Haadrolspiler Mark Hamill sei yn in fraachpetear yn 2016 dat er Lucas noch frege hie wêrom't se net gewoan by Episode I wei begûnen, en Lucas antwurde doe dat er it publyk it gefoel jaan woe dat se wat mist hiene dêr't se foar weromkomme moasten, en dat Episode IV it maklikst te ferkeapjen diel fan it hiele epos wie.
Yn 'e 1990-er jierren, doe't George Lucas risselwearre foar de produksje fan 'e Star Wars-prequeltrilogy, brocht er dêrop foarútrinnend yn 1997 (tweintich jier nei de premiêre fan Episode IV) folslein remastere ferzjes út fan 'e trije films fan 'e oarspronklike Star Wars-trilogy, dy't bekend kamen te stean as de special edition. Yn 'e special edition fan Star Wars: Episode IV – A New Hope waard in diel fan 'e oarspronklike special effects ferfongen troch guon fan bettere kwaliteit, wylst ek de sêne noch tafoege waard wêryn't Han Solo in moeting hat mei Jabba de Hutt (dy't Lucas altyd al yn 'e film hawwe woe, mar dêr't er earder gjin jild of tiid foar hie). In oare, folle minder goed ûntfongen, feroaring wie dat de sêne mei de konfrontaasje tusken Han Solo en de preemjejager Greedo feroare waard om Greedo op Han sjitte te litten foar't Han him dea sjit, wylst Han Greedo yn 'e oarspronklike ferzje dea sjit sûnder dat dy sels sketten hat. Dat joech oanlieding ta de Han Shot First-kontroverse. Wylst de oaspronklike film in spyldoer hie fan 121 minuten, duorre de special edition 124 minuten.
Yn 2010 kundige Lucas oan dat alle seis doe besteande Star Wars-films ynscand en omwurke wurde soene nei 3D-format om fannijs yn 'e bioskoop brocht te wurden, mar inkeld de 3D-ferzjes fan 'e prequeltrilogyfilms kamen út foar't filmstudio Lucasfilm, en dêrmei de Star Wars-franchise, yn 2012 oankocht waard troch The Walt Disney Company. Yn 2013 kaam Star Wars: Episode IV – A New Hope út yn in yn it Navaho neisyngronisearre ferzje, wêrmei't it de earste film wie dy't yn in Yndiaanske taal oerset waard.
Thúsmedia
Star Wars: Episode IV – A New Hope waard yn 'e Feriene Steaten, Frankryk, West-Dútslân, Itaalje en Japan alderearst beskikber makke op Super 8-film (hoewol yn Itaalje mar fragmintarysk). Yn 'e 1980-er jierren kaam de film út op alle doetiidske fideosystemen: Betamax, Video 2000 en VHS. Op 21 septimber 2004 kaam de film foar it earst beskikber op dvd, yn in boxset mei de oare beide dielen fan 'e oarspronklike Star Wars-trilogy, Star Wars: Episode V – The Empire Strikes Back en Star Wars: Episode VI – Return of the Jedi. Op 16 septimber 2011 waarden alle doe seis Star Wars-films foar it earst op blu-ray útbrocht.
Untfangst
Fan 'e filmkritisy krige Star Wars: Episode IV – A New Hope oer it algemien tige loovjende resinsjes. Sa omskreau Roger Ebert fan 'e Chicago Sun-Times de film as in "ûnderfining as wie ik bûten myn eigen lichem trêde". Hy fûn de special effects ferlykber mei dy yn 2001: A Space Odyssey en skreau dat it sterkste punt fan Star Wars poer it ferhaal wie. Yn The New York Times omskreau Vincent Canby de film as "de yngewikkeldste, djoerste, prachtichste searjefilm dy't ea makke is." A.D. Murphy fan it tydskrift Variety stelde fêst dat it George Lucas slagge wie en meitsje de "grutst mooglike aventoerefantasij" basearre op âldere films út syn jonkheid.
Trettjinde Alvestêdetocht
Wedstryd
Yn Harns kamen Westerveld en Bakker om 9.39 oere tegearre as earsten troch. Hja hiene doe wolteld 20 sekonden foarsprong op harren efterfolgers, ûnder wa Van Benthem, Niesten, Lubbert van der Molen fan Nuis en Henri Ruitenberg fan Oldebroek. By trochkomst yn Frjentsjer wie in oansjenlike kopgroep wer byinoar kommen; Niesten stimpele dêr as earste ôf. Op 'e Feinsumerfeart ter hichte fan Feinsum foel de kloft útinoar yn in tolvemans kopgroep en in groepke fan fjouwer efterfolgers. Sa passearren se de earste kear Bartlehiem. Op 'e Dokkumer Ie op de hichte fan Sibrandahûs rieden Van Benthem, Niesten, Ruitenberg en Jan Kooiman fan Ammerstol út 'e kopgroep wei. Dat fjouwertal kaam as earsten troch yn Dokkum en sette de weromweis oer de Dokkumer Ie yn.
Doe't se op 'e nij Bartlehiem passearren om oan 'e restearjende 9 km nei Ljouwert te begjinnen, hiene de fjouwer koprinners in foarsprong fan rom oardel minút opboud op 'e rest fan 'e âlde kopgroep, dy't oanfierd waard troch Bakker en Dries van Wijhe fan Oosterwolde (Gelderlân). Dat ferskil wie foar de efterfolgers net mear yn te rinnen. Van Benthem, Kooiman, Niesten en Ruitenberg rieden fjouweresom de Bonkefeart yn Ljouwert op, dêr't it Van Benthem wie dy't de oare trije mannen mei in ferskil fan inkele desimeters fersloech yn in einsprint nei de finish. Hy kaam binnen mei in rekôrtiid fan 6 oeren, 47 minuten en 44 sekonden. Dy flugge tiid wie net inkeld te tankjen oan it relatyf goede iis en de geunstige waarsomstannichheden, mar ek oan moderne training, redens en klean. Ruitenberg waard twadde, Niesten trêde en Kooiman kaam as fjirde binnen.
Star Wars: Episode IV – A New Hope
Untfangst
Der wiene lykwols ek resinsinten dy't net folle fan 'e film hawwe moasten, al wiene sokke minmachtich. Sa fûn Pauline Kael, fan it blêd The New Yorker, dat der yn Star Wars: Episode IV – A New Hope gjin romte siet om te sykheljen, likemin as lyryk, en dat de film gjin emosjonele gryp hie. En yn it tydskrift New York skreau John Simon: "As je Star Wars ûntdogge fan syn gauris treffende bylden en syn apegrykske wittenskiplik jargon, krije je in ferhaal, personaazjes en dialooch fan oerweldigjende banaliteit."
Op 'e webside Rotten Tomatoes, dy't resinsjes sammelet, hat Star Wars: Episode IV – A New Hope in tige heech goedkarringspersintaazje fan 92%, basearre op 132 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: "Mei in legindarysk brede opbou en in ambisjeuze start fan 'e science fiction-searje iepene George Lucas ús de eagen foar de mooglikheden fan it meitsjen fan in filmhit, en neitiid hat de wrâld nea wer itselde west." Op Metacritic, de wichtichste konkurrint fan Rotten Tomatoes, behellet Star Wars: Episode IV – A New Hope in goedkarringspersintaazje fan 90%, basearre op 24 resinsjes.
Afrikaansk
Fersprieding
Afrikaansk is de haadtaal foar twa etnyske groepen yn Súd-Afrika: De Afrikaners en de Kleurlingen.
Percy Grainger
Wurk
Hy samle mear as 500 folk-songs, dy't de basis foarmen foar syn British Folk Music Settings sa as Country Gardens, Molly on the Shore, Sheperd's Hey! en Irish Tune from County Derry. Hy makke regelmjittich ferzjes foar oare besettings fan syn eigen wurk, foar harmoanyorkest (Wind Band of Military-Band), foar blazerkwintet (Wind-Quintet) en foar ien of twa piano's.
Afrikaansk
Skrift
It Afrikaansk wurdt meastentiids skreaun yn it Latynske alfabet, mar guon groepen brûke ek it Arabyske skrift. Yn dat gefal wurdt it Getûlysk (Afrikaansk: Getoelies) neamd. Dit wurdt komt fan it Maleiske wurdt tulis, dat "skriuwe" betsjut.
Trettjinde Alvestêdetocht
Wedstryd
De Trettjinde Alvestêdetocht wie de earste edysje fan 'e Alvestêdetocht wêrby't froulju ek meidwaan koene oan 'e wedstryd (ynstee fan inkeld oan 'e toertocht). De earste frou dy't oer de einstreek kaam, wie Lenie van der Hoorn-Langelaan fan Ter Aar, mei in tiid fan 7 oeren, 33 minuten en 58 sekonden. Efter har folgen Betty Westerveld-Van Rijn en Ineke Kooiman. Der wie yn 1985 noch gjin priis foar de fluchste frou, dat Van der Hoorn krige de M.H. Geertspriis (besteande út in sulveren tabaksdoas), dy't eins bedoeld wie foar de fluchste ynwenner fan Ljouwert.
Afrikaansk
Wurdskat fan it Afrikaansk
Tusken 1900 en de ein fan de 20e iuw is de wurdskat fan it Afrikaansk waakst fan 50.000 oant 750.000 wurden. Mei it útbouwen fan Afrikaansk as in folweardige nijmoadrige amts- en wittenskipstaal binne der hûnderttûzenen wurden by de oarspronklike kearnwurdskat, wat fan it Nederlânsk oflaat is, foege. Alhoewol't Afrikaansk leksikaal sjoen foar it meastepart de Nederlânske woartels bewarre hat, is der, lykas by oare Europeeske talen dy't nei in nij oerseesk gebiet ferspraat binne, in tal wichtige ôfwikings fan it nijmoardige Nederlânsk.
Alde Nederlânske wurden
Lykas it Amerikaansk-Ingelsk in soad wurden út it 17e en 18e-iuwske Ingelsk bewarre hat dy't yn it hjoeddeiske Britske Ingelsk al útstoarn binne (bygelyks fall, wat yn Ingelân troch it Latynske autumn ferfong is), hawwe guon âlde Nederlânske wurden dy't yn it hjoeddeiske Nederlânsk net mear brûkt wurde, of hast net mear brûkt wurde, yn it Kaapsk-Nederlânsk noch wol in funksje.
Dialektyske wurden
Guon wurden út Nederlânske en Flaamske dialekten, dy't yn Nederlân en Flaanderen net ta de standerttaal hearre, binne al opnaam yn de kearnwurdskat fan it Kaapsk-Nederlânsk en Afrikaansk.
Wurden mei in oare betsjutting
Lykas yn oare oerseeske gebieten besiken Europeeske kolonisten ek oan de Kaap om mei bekende wurden út harren eigen wurdskat nei nije bisten, planten en oare saken te ferwizen. Sadwaande krigen guon Nederlânske wurden in nije kontekst en in nije betsjutting.
In grut tal foarbylden komt út de lânbou. In dam is yn it Nederlânsk in wâl, wylst yn it Afrikaansk it ek ferwiist nei it wetter dat troch de wâl tsjinhâlden wurdt. Afrikaners sizze bygelyks dat se in die dam gaan swem, wêrmei se yn it daamwetter bedoele. De Súd-Afrikaanske taalkundige S.P.E. Boshoff skreau de betsjuttingsferskowing ta oan it ferskil tusken it wetterrike Nederlân en it drûge Súd-Afrika, alhoewol’t it deiboek fan Jan van Riebeeck, neffens J. du P. Scholtz ek bewiis levere dat de betsjuttingsferskowing al yn de Nederlânske omgongstaal oan de gong wie.
Vlei, wat út it wurdt vallei fuortkomt, hat njonken de definysje "delte tusken twa berchrigen", in spesifike Kaapske betsjutting krigen as in "sompige leechte tusken bergen" en in "dúnmar". Yn de 18e en 19e iuw ferwezen reizgers al nei dit taalgebrûk.
Dalk, dat in koarte foarm fan dadelik is, hat sels in heule nije betsjutting krigen. Wylst dadelik in bywurd foar tiid is, wurdt dalk yn it Afrikaansk as in bywurd mei modale funksje brûkt en is it in synonym foar "miskien, mooglik". De âldste dokuminten, wêryn it Kaapsk-Nederlânske dalk foarkomt, datearret út de jierren 1787 en 1789.
Persoanlik foarnamwurd
De persoanlike foarnamwurden binne:
Tiidwurden
Tiidwurden wurde dêrnjonken net ferfoege nei persoan:
Yn de literatuer wurdt de folslein tsjintwurdige tiid faak brûkt yn stee fan de ûnfolsleine ôfsluten tiid. It ôfsluten mulwurd hat, lykas yn it Nederlânsk, it foarfoegsel 'ge', of it moat wêze dat der in oar foarfoegsel is:
Trettjinde Alvestêdetocht
Wedstryd
Yn totaal kamen 224 wedstrydriders neffens de regels fan 'e wedstryd binnen twa oeren nei de winner oer de einstreek. De 52 dielnimmers dy't dat net slagge, waarden diskwalifisearre.
Afrikaansk
Tiidwurden
Yn oare gefallen wurdt yn it Afrikaansk lykas yn it Frysk, Nederlânsk en oare talen de folsleine tsjintwurdige tiid brûkt:
Syntaktyske relaasjes
De grammatika fan it Afrikaansk hat folle minder fleksje dan it Nederlânsk. Besitsrelaasjes wurde meastentiids útdrukt troch it foarnamwurd se, te fergelykjen mei it Fryske syn:
Trettjinde Alvestêdetocht
Toertocht
Oan 'e toertocht fan 'e Trettjinde Alvestêdetocht diene 16.179 riders mei. Fan harren rieden 13.066 (oftewol 80,8%) de tocht út. De âldste persoan dy't de einstreek helle, wie 75 jier. Fuotballer John Weijers fan Telstar wie de iennichste proffuotballer dy't de toertocht útried. Dêrfoar moast er wol skoaltsjeskûlje by syn klub. De oare deis waard er dêrom troch Telstar op non-aktyf set.
Afrikaansk
Ynfloeden fan en op oare talen
It Afrikaanske is yn ‘e rin fan de skiednis troch oare talen beynfloede dan it yn Nederlân sprutsen Nederlânsk. It Maleisks, ferskate Bantûtalen, it Portegeesk, it Frânsk, it Dútsk en it Ingelsk hawwe allegear dúdlike spoaren yn it Afrikaansk efter litten.
Ynfloeden út it Sûlû
It wurd moetie, "medisyn", is ôflaat fan it Sûlû-wurd umuthi. Fan dit wurd binne ek oare ôfliedingen makke, bygelyks moetieman en moetiewinkel.
Ynfloeden út it Frânsk
De ynfloed fan it Frânsk op it Afrikaansk dat troch de Frânske hugenoaten sprutsen waard yn de 17e iuw dy’t nei Súd-Afrika lutsen liket grutter as dat dizze is. Dit komt trochdat de measte Frânske wurden troch it Nederlânsk yn it Afrikaansk bedarre binne. De wichtichste Afrikaanske wurden dy’t fuort út it Frânsk komme binne de nammen fan guon parren; pawee, sermyn en bermotersan.
Ynfloed fan it Afrikaansk op it Súd-Afrikaansk Ingelsk
It Afrikaansk hat in strange ynfloed hân op it Súd-Afrikaansk Ingelsk. It falt benammen Ingelsktaligen út oare parten fan de wrâld op dat it Ingelske wurd barbecue net brûkt wurdt yn Súd-Afrika. Ynstee dêrfan brûke de Ingelsktalige Afrikanen it Afrikaanske wurd braai, wat ôflaat is fan it Nederlânske wurd “braden”. Ek wurdt yn it Súd-Afrikaansk Ingelsk wurden as howzit (hoe giet it?) en issit (is dat sa?) brûkt. As immen issit? seit is it fatsoenlik om mei ja te antwurdzjen, omdat it Afrikaansk/Nederlânske wurd “ja” it Amerikaansk-Ingelske wurd yeah ferfangt.
It Afrikaanske wurd gooi is ek tige populêr ûnder de jongerein. Sa komme yn it Súd-Afrikaanske Ingelsk sinnen foar dêr't it hast wis fan is dat Ingelsken út oare parten fan de wrâld dy net begripe sille. Bygelyks: That bloke tuned my ma he’s gonna gooi a geelbek on the braai, have a dop and eat some droë wors afterwards (Dy fint sei tsjin ús mem dat hy in “geelbek” op ‘e barbecue docht, in boarrel drinken sil en dêrnei fette woarst iten sil). Der binne in soad fan sokke wurden en útdrukkings.
Feringelsking
thumb|right|200px|In twatalich (Ingelsk-Afrikaansk) boerd yn de [[Blyderivierspoort.]]
It Afrikaansk is de meast fersprate en de tred-grutste taal fan Súd-Afrika, mar stiet ûnder swiere druk. It Ingelsk wint gau terrein fan it Afrikaansk by de oerheid, mar ek yn it iepenbier. Faak wurdt it Afrikaansk sjoen as taal fan de Apartheid. It Afrikaansk wurdt troch likernôch seis miljoen minsken as memmetaal sprutsen yn Súd-Afrika; dêrnjonken brûke sa'n 200.000 minsken yn Namybje Afrikaansk as memmetaal. Yn Súd-Afrika sprekke de measte minsken (likegoed blank, swart as kleurling) it Afrikaansk as twadde of tredde taal; dêrtroch komt it tal minsken dat de taal machtich is tusken de 15 en 20 miljoen. Ek wurdt it Afrikaansk praat troch ymmigranten oer de heule wrâld; der libje in soad Afrikanersmienskippen yn Kanada, Austraalje, Nij-Seelân, de Feriene Steaten en Ingelân. Sa wenje der yn Londen 100.000 Afrikaansktaligen en yn Fankoever en Toronto 40.000.
Nei de ein fan de Twadde Frijheidskriich is in grut part fan Súd-Afrika ferstedelikt. De Witwatersrand wie in plak dêr't in soad minsken hinne lutsen. Yn dit gebiet waard it meast Ingelsk sprutsen, dêr't in soad Afrikaners troch feringelsk binne.
Yn de tweintiger jierren fan de 20e iuw waard de earste Afrikaanske hegeskoalle stifte en waarden de Afrikaners oanmoedige om harren memmetaal te brûken. Sa waard besocht de feringelsking tsjin te gean. Op it earst wie dit ek in grut súkes en waard der sels begûn mei it weren fan Anglisismes út it Afrikaansk, mar sûnt de jierren '90 fan de 20e iuw is it tij wer keard yn it foardiel fan it Ingelsk.
De measte universiteiten skeakelen nei it Apartheidsrezjym oer nei Ingelsk as ûnderwiistaal. Ek waarden ferskate nammen fan plakken en provinsjes feroare yn Bantûtalige; de Noordelike Provinsie waard Limpopo, Oos-Transvaal waard Mpumalanga en de haadstêd fan de Noordelike Provinsie, Pietersburg, waard Polokwane. It 2000 hat de nije gemeente dêr't de haadstêd Pretoria yn leit, de namme krigen fan Tshwane.
Ingelsk hat hjoed de dei in soad ynfloed op it Afrikaansk. De Afrikaanske wurdskat en sinsbou hawwe swier te lijen fan de Ingelske ynfloed. In soad Afrikaanske âlden stjoere harren bern hjoed de dei nei in Ingelsktalige skoalle. Ek wurdt der troch Afrikaanske âlden noch wol Afrikaansk mei elkoar sprutsen, mar mei harren bern kommunisearje hja yn it Ingelsk.
Erkenning
thumb|right|250px|It Afrikaanske Taalmonumint yn Paarl. thumb|right|250px|It Nederlânske taalmonumint yn Burgersdorp, Súd-Afrika.
It Afrikaansk is ien fan de alve offisjele talen fan Súd-Afrika, dy't de Uny fan Súd-Afrika op 8 maaie 1925 erkend hat as offisjele taal, njonken it Nederlânsk. Wat de amtlike status oanbelanget is it dêrmei de tred-jongste Germaanske taal fan de wrâld, allinnich it Faeröersk (amtlik erkend yn 1948) en it Lúksemboarchsk (erkend yn 1984) binne jongere Germaanske talen.
Alhoewol’t it Afrikaansk de meast sprutsen taal fan Namybje is, is it Ingelsk yn dat lân de ienichste offisjele taal. Dit is dien om foar te kommen dat Dútsktaligen harren eftersteld fiele soenen, soe it it Afrikaansk as offisjele taal yndield wurde, en oarsom. It Afrikaansk is al in erkende streektaal yn Namybje.
It Genootskap van Regte Afrikaners waard yn 1875 stifte en soarge foar it ferheffen fan it Afrikaansk as de kultuertaal dy’t letter in offisjele taal fan Súd-Afrika wurde soe. Dit wie it begjin fan de Afrikaanske Taalbeweging. Hoewol’t der earst lytsachtsjend reagearre waard op dy besykings fan in “Hottentot-taal sûnder grammatika”, hat de Afrikaanske Taalbeweging lang om let dochs súkses hân. Soartgelikense inisjativen foar it befoarderjen fan de lokale taalfariëteit binne naam yn de Feriene Steaten, Brazylje, Québec en Noarwegen, mar al dy besyksels binne mislearre.
It Afrikaansk waard troch de Uny fan Súd-Afrika yn 1925 erkend as offisjele taal njonken it Nederlânsk. Yn 1961 wienen it Ingelsk en it Afrikaansk de offisjele talen fan it lân, mar it Nederlânsk en it Afrikaansk waarden ek dizze kear wer sjoen as synonimen. Yn 1983 is dit rjocht lutsen en waard it Nederlânsk út de grûnwet fan it lân helle, der't rjocht mei dien waard oan de skieding fan it Nederlânsk en Afrikaansk yn 1925.
De Nederlânske Taaluny ûnderhâld spesjale bannen mei Súd-Afrika, mar de saak leit polityk tige gefoelich. Oan de universiteiten fan Gent, Keulen, Wenen en Göttingen wurdt Afrikaansk as byfak jûn binnen de stúdzje fan de Neerlandistyk.
Nasjonalisme
Oanhingers fan de mei it nasjonaal-sosjalisme sympatisearjende minister Daniël François Malan besochten lykwols om in gruttere kyl te driuwen tusken it Afrikaansk fan de blanke Súd-Afrikaanske befolking en it Nederlânsk. As gefolch fan it belied fan Malan waarden úteinlik in soad Súd-Afrikaanske kleurlingen út “blanke” doarpen ferdreaun, wat laat ta in imago fan it Afrikaansk as nasjonalistyske taal en taal fan de apartheid by de net-blanke befolking fan Súd-Afrika.
Spellingswize
Yn it ferline binne der ferskate spellingsfoarmen foar it Afrikaansk brûkt, bygelyks de Patriotspelling fan it Genootskap van Regte Afrikaners (RGA) en de getoelies fan de Moslimmienskip. Sûnt 1914 is de Taalkommissie fan de Suid-Afrikaanse Akademy vir Wetenskap en Kuns ferantwurdlik foar de normearring fan it Afrikaansk. De spellingsrigels fan de Taalkommisje wurdt publisearre yn de Afrikaanse woordelys en spelreëls.
De reden foar it ynfieren fan in Afrikaanske spelling hat al krityk hân. Der waard beweard dat yn Afrikaansk it skrift de sprutsen taal folge moat – ons skryf soos ons praat (wy skriuwe sa't wy prate). Mar de Afrikaanske spelling is net ynfierd om de sprektaal te folgen. Afrikaanske en Nederlânske wurden wurde ommers op deselde manear útsprutsen, bygelyks: richting – rigting, provincie – provinsie, nationaal – nasionaal, vrouw – vrou. Dochs hat de Taalkommisje besletten de spelling te feroarjen.
Star Wars: Episode IV – A New Hope
Untfangst
Yn 1989 wie Star Wars: Episode IV – A New Hope ien fan 'e earste 25 films dy't omreden fan kulturele, histoaryske en/of estetyske wearde troch de Library of Congress foar preservearring foar de ivichheid opnommen waarden yn it National Film Registry. Star Wars: Episode IV – A New Hope wurdt tsjintwurdich beskôge as ien fan 'e bêste en ynfloedrykste films út 'e filmskiednis.
Opbringst
Star Wars: Episode IV – A New Hope brocht yn 'e bioskopen yn 'e Feriene Steaten en Kanada (letter re-releases ynbegrepen) $461,0 miljoen op, en yn alle oare lannen en territoaria $314,8 miljoen. Wrâldwiid kaam de opbringst dêrmei út op $775,8 miljoen. Ofset tsjin it budget fan $11 miljoen betsjut dat in winst fan $763,8 miljoen, hoewol't dêr de marketingkosten noch wol ôf moatte. Dêrmei wie Star Wars: Episode IV – A New Hope de meast opbringende film fan 1977 en teffens de meast opbringende film aller tiden, en mei ynflaasjekorreksje is it (anno 2022) noch altyd de op ien nei meast opbringende film yn Noard-Amearika (nei Gone with the Wind) en de op trije nei meast opbringende film wrâldwiid (nei Gone with the Wind, Avatar en Titanic).
Prizen
Star Wars: Episode IV – A New Hope waard yn 1978 nominearre foar 11 Oscars, wêrûnder de prizen yn 'e kategoryen bêste film, bêste regisseur, bêste byrol fan in akteur (sir Alec Guinness) en bêste orizjinele senario. De film wûn de Oscars foar bêste orizjinele filmmuzyk (John Williams), bêste filmmontaazje (Paul Hirsch, Richard Chew en Marcia Lucas), bêste kostúmûntwerp (John Mollo), bêste artdirection (John Barry, Norman Reynolds, Leslie Dilley en Roger Christian), bêste lûd (Don MacDougall, Ray West, Bob Minkler en Derek Ball), bêste fisuele effekten (John Dykstra, Grant McCune, John Stears, Richard Edlund en Robert Blalack) en de Special Achievement Academy Award (lûdstechnikus Ben Burtt).
De film waard ek nominearre foar 4 Golden Globes, wêrûnder de prizen foar bêste dramafilm, bêste regisseur en bêste byrol fan in akteur (sir Alec Guinness). Star Wars: Episode IV – A New Hope wûn de Golden Globe foar bêste orizjinele filmmuzyk, en is dêrmei anno 2022 de iennichste Star Wars-film dy't ea in Golden Globe wûn hat.
By de BAFTA's, de wichtichste Britske filmprizen, waard Star Wars: Episode IV – A New Hope nominearre yn 6 kategoryen, wêrûnder bêste film, bêste filmmontaazje, bêste kostúmûntwerp en bêste produksje-ûntwerp. De film wûn de BAFTA's foar bêste orizjinele filmmuzyk en bêste lûd.
Star Wars: Episode IV – A New Hope waard by de Saturn Awards nominearre foar mar leafst 17 prizen, wêrûnder twaris bêste akteur (Harrison Ford en Mark Hamill), bêste aktrise (Carrie Fisher) en bêste byrol fan in akteur (Peter Cushing). De film wûn 13 Saturn Awards, foar bêste science fiction-film, bêste regisseur, bêste byrol fan in akteur (sir Alec Guinness), bêste senario, bêste kamerarezjy, bêste filmmontaazje, bêste filmmuzyk, bêste lûd, bêste kostúmûntwerp, bêste fisazjy, bêste special effects, bêste artdirecton en bêste setdekoraasje.
Ferboeking
De ferboeking fan Star Wars: Episode IV – A New Hope waard al yn novimber 1976, in healjier foàr de film, publisearre troch útjouwerij Ballantine Books. It boek wie nammentlik basearre op it senario en net op 'e foltôge film. Der binne sadwaande guon ferskillen tusken boek en film. It boek kaam oarpronklik út as Star Wars: From the Adventures of Luke Skywalker, mar fan 1981 ôf waard it útjûn as Star Wars: A New Hope. It stie op namme fan George Lucas, mar it wie eins skreaun troch ghostwriter Alan Dean Foster. Sels al foar't de film yn 'e bioskoop útkaam, wie de ferboeking in grut súkses.
Franchise
It ûnbidige súkses fan Star Wars: Episode IV – A New Hope makke it ûntstean fan Star Wars as mediafranchise mooglik. De film krige twa direkte ferfolgen, Star Wars: Episode V – The Empire Strikes Back (1980) en Star Wars: Episode VI – Return of the Jedi (1983). De trije films foarmen mei-inoar de oarspronklike Star Wars-trilogy. Tweintich jier letter waard de Star Wars-prequeltrilogy (1999-2005) makke en fjirtich jier letter de Star Wars-ferfolchtrilogy (2015-2019). De trije filmtrilogyen foarmje mei-inoar de Skywalker Saga. Mei noch twa op harsels steande films telt de franchise anno 2022 alve live-actionfilms en ien lange tekenfilm. Yn it ramt fan 'e franchise binne njonken de filmsearje adaptaasjes ta oare media ferskynd, lykas tillefyzjefilms, live-actiontillefyzjesearjes, tekenfilmsearjes, fideospultsjes, romans, strips, soundtrackalbums, kaartspullen, boerdspullen en boartersguod.
Afrikaansk
Spellingswize
De reden foar it ynfieren fan de Afrikaanske spelling hat west om de twa talen fan elkoar te skiede. It skrift dat feroare waard moast de skieding sjen litte.
Alida van Houten
Biografy
Van Houten skildere portretten, lânskippen en stillibbens yn oaljeferve. Se wie lid fan it Kunstlievend Genootschap Pictura yn Grins en fan de Amsterdamske ferienings Arti et Amicitiae en Sint Lucas. Se musisearre en skreau ek, ûnder oare oer har broer Gerrit.
Se ferstoar yn de âldens fan 92 jier en waard beïerdige op it Suderbegraafplak yn Grins.
Afrikaansk
Wurdboek fan de Afrikaanske Taal
It Woordeboek van die Afrikaanse Taal, algemien bekend as de WAT, is it grutste ferklearjende Afrikaanske wurdboek. Dit ferklearjende wurdboek besiket it Afrikaanske yn syn wiidste foarm te beskriuwe. Afrikaansk is yn al syn ferskiningsfoarmen, nammentlik standerttaal, streektaal, selskipstaal en de ferskate Afrikaanske dialekten, yn it wurdboek opnaam. Op it stuit binne der trettjin dielen útkaam. It sechtjinde part, dy’t in part fan de letter S hat, is yn 2021 útbrocht. It is ek op it ynternet en op kompakt skiif beskikber.
Goud
thumb|Goud Goud is in skiekundich elemint mei symboal Au en atoomnûmer 79. It is in giel metallic oergongsmetaal. It is al sûnt de streamkultueren (Heine Easten fan 3500 f.Kr. oant 800 f.Kr.) tige wurdearre en is roastfrij, dêrom wurdt goud soms "de kening fan de metalen" neamd.
Untdekking
Yn de âldheid wie goud net allinnich bekend as weardefol, mar gie der ek magy fan út en stie it symboal foar suverheid. Algemisten hawwe lange tiid socht om de stien fan de wizen, om oare materialen om te setten yn goud. Dat it harren nea slagge is, is út de hjoeddeiske ynsichten oer de opbou fan atomen goed te ferklearjen.
Yn de 19e iuw binne der benammen yn de Feriene Steaten en Austraalje in soad goudboarnen ûntdekt, wat de goldrushes, of goudkoarts fan gefolgen hie.
It symboal fan goud Au is de ôfkoarting fan it Latynske aurum. De namme goud is ôflaat fan de Indo-Europeeske woartel ghelwa, wat yn it Sanskryt late ta jval.
Tapassings
As suver metaal is goud sa goed as ûnbrûkber foar yndustriële tapassings trochdat it sa sêft is. Dêrom wurdt it faak brûkt yn legearings omdat it elemint treflike elektryske eigenskippen hat en tige korroazjebestindich is. Sûnt de 20e iuw is goud praktysk ûnmisber yn de yndustry. Inkele tapassingen binne:
Opmerklike eigenskippen
Goud is in poerbêste elektryske en termyske gelieder en sa goed as ynert.
Schenck
Schenk (Mondschenk) is de midsiuwske titel fan de tsjinstedele dy’t de tafel fan syn hear betsjinne.
Goud
Goudgemy
Goud stiet bekend as in ynert edelmetaal dat mar in bytsje reaktiviteit fertoant. It reageart bygelyks net mei soerstof. Dochs binne der frijwat goudferbinings bekend lykas goudhalogeniden en goudgalkogeniden. It metaal is oplosber yn keningswetter êrby't it in AuCl4-ion foarmet.
Schenck
In Schenck wie lid fan de tsjinstadel en hie as (eare)funksje it betsjinjen fan syn hear. Dêrneist wie de Schenk ferantwurdlik foar it bestjoer fan in diel fan it grûngebiet (faak in buorskip of doarp) fan de hear. De titel rekke yn de lette midsiuwen yn ûnbrûk, inkele famyljes fan de Uradel heakken de earetitel dêrom ta oan harren efternamme (fgl. Schenk fan Toutenburch, Schenk von Stauffenberg).
Goud
Goudgemy
Goud foarmet yn de regel ferbinings mei in oksidaasjegetal +1 of +3. Mar der is ek in lyts oantal ferbinings wêryn it sels as oksidator optreedt en oksidaasjegetal -1 oannimt, de auriden.
Ferskining
Troch de relative ynertheid komt goud faak yn net-bûne foarm yn de natoer foar. Soms wurdt it yn grutte hoemannichten oantroffen, mar meastal komt it foar as spoare-elemint yn mineralen. Yn hast de heule ierdkoarste komt goud yn tige lytse konsintraasjes foar yn de mineralen petzyt, kalaveryt en sylvanyt. De hoeveelheden binne foar kommersjele winning perfoarst ûnrindabel. De heechste konsintraasjes wurde sûnt 1880 fûn yn Súd-Afrika en sa'n twatredde fan de wrâldproduksje komt út dat lân. Oare grutte goudminen lizze yn Nevada en Súd-Dakota yn de Feriene Steaten. By de wichtichste goudprodusearjende lannen hearre (yn 2001) ek Austraalje, Yndoneezje en Sina. Sawat twa tredde fn de winning bart yn iepen minen (deibou) en jout in soad ôffal. Foar it goud fan in ring fan 10 gram mei in halte fan 18 karaat ûntstiet 18.000 kg ôffal. Twa bekende goudwinningsmetoades brûke it fergiftige natriumsyanide en ek fergiftige kwik neffens: It fergiftige natriumsyanide hat ûnder oare in grutte miljeuramp feroarsake by de Summitville myn yn Rio Grande County, Kolorado yn de Feriene Steaten.
Benammen eartiids waard kwik brûkt omdat goud dêryn oplost (goud-kwik: amalgaam).
Ornaris komt goud foar as fine kerrels, ferspraat yn in stiente. Om sichtber te wêzen foar it bleate each moat de ferhâlding goud yn gouderts mear as 30 mg/kg (30 ppm) bedrage. Foar de measte goudminen betsjut dit dat it goud yn de erts net sichtber is.
Toksikology en feilichheid
Foar in misklik lichem is suver goud ûnskealik en de measte goudferbinings binne net sa fergiftich. Lever- en nierbeskeadigingen, dermatitis en kolitis kinne lykwols ûntstean by relatyf hege doses goudferbiningen (yn de oarder fan grutte fan wyks inkele tsienden fan in gram) lykas nedich by de behanneling fan reumatoïde artritis. Soms mei deadlike ôfrin. Kolloïdaal goud kin opnomd wurde troch saneamde makrofagen, sellen dy't in grutte rol spylje by it op gong hâlden fan ûntstekkingsprosessen (lykas by reuma), wêrnei't se deade wurde (en de ûntstekking remme wurdt). Hjirta wurdt dit goud faak ynjektearre yn pasjinten (omdat hege doses nedich binne foar effekt).
Dimter
Dimter (Nederlânsk en offisjeel: Deventer, Nedersaksysk: Deaventer, Dèventer yn IJA-stavering of Demter) is de haadstêd fan de gemeente Dimter yn de provinsje Oerisel, mei 81.545 ynwenners (1 jannewaris 2021) en in oerflak fan 110,00 km² (wêrfan't 2,58 km² wetter is). De stêd leit oan de Isel. Yn it súdwesten fan de gemeente rint de Schipbeek út yn de Isel. It haadplak fan de gemeente is de stêd Dimter; de oare plakken yn de gemeente binne: Bathmen, Colmschate, Diepenveen, Lettele, Okkenbroek en Schalkhaar.
Goud
Toksikology en feilichheid
Fierders kin goud (as sa hjitten spoare-elemint) in belangrike rol spylje foar ferskate enzymatyske prosessen; en dit kin grif optrede by lege hoemannichten yn lichem. It minsklik lichem ( by in gewicht fan 70 kg) befet fan natuere ± 0,2 mg goud.
Hannel en belizzing
thumb|left|Goudstêf fan 1 kg thumb|right|Goudpriis per ounce fan 1960 - 2009 yn dollars De goudpriis wurdt bepaald per troy ounce, dat stiet ûngefear lyk mei 31,1 gram. Dizze wurdt útdrukt yn in bepaald bedrach oan Amerikaanske dollars, te bepalen op de goudmerk. Yn 2010 kaam de goudpriis op in rekordstân te stean.
Dimter
Dimter is ien fan de fiif âldste stêden fan Nederlân en hat in lange skiednis. It plak wurdt al yn 9e-iuwske boarnen fan it bisdom Utert neamd. Yn in oarkonde út 877 wurdt skreaun oer sân pleatsen yn Daventre (de haven Dimter). Yn 952 wurdt Dimter yn in skinkingsoarkonde fan keizer Otto I oan it Mauritskleaster yn Maagdeburg as stêd fermelden as urbs. Neidat it plak yn de rin fan de tiid geandewei mear rjochten en privileezjes krige, waard yn 1123 troch keizer Hindrik V de beskikking oer de gemeentlike grûnen ferliend. Dat wurdt troch historisy beskôge as it ferlienen fan stedsrjochten. De stêd hat it âldste stiennen hûs, it âldste kuierpark en de âldste wittenskiplike bibleteek (Stedsargyf en Athenaeumbibleteek) fan Nederlân.
Namme
De namme Dimter wurdt etymologysk taskreaun oan dat it yn de 8e iuw of noch earder ûntstien is as gearlûking fan twa Aldsaksyske foarmen. De namme soe dan ûntstien wêze út deve-treo, wat soks betsjutte as "oan in wetterrin lizzend beamte". Dêrbûten stiet wolris ferhelle dat Dimter syn namme krige troch it stedsje Daventry yn Ingelân, dêr't de kristlike misjonaris Lebuïnus (Liafwin) weikomd wêze soe, of nei in mei opreizge befreone muonts mei de namme Davo.
Om de polityk meast links oriïntearre befolking waard Dimter eartiids wol oantsjutten as 'Moskou oan de Isel'. Ek wurdt it wol 'Koekestêd' neamd om de bekende Dimter koeke.
Skiednis
Op it hjoeddeiske grûngebiet fan de gemeente Dimter binne restanten fûn út de Romeinske tiid. Yn it stedsdiel Colmschate lei yn de Romeinske tiid in Germaanske delsetting. By opgravingen binne Romeinske munten út de 3e- en 4e iuw fûn, krektas in byldsje fan de Romeinske goadinne Victoria.
thumb|left|200px|De [[Proasdij (Deimer)|Proasdij út 1130 is it âldste stiennen wenhûs fan Nederlân]] Sûnt de 8e iuw is it plak dêr’t Dimter no leit hast kontinu bewenne west. De Isel spile in grutte rol foar jagers, fiskers, boeren en feehâlders, dy’t har fêstigen op de ouwer. Nei alle gedachten is de stêd stifte troch de letter hillich ferklearre Angelsaksyske misjonaris Lebuïnus (Liafwin), dy’t yn 768 de Isel oerstuts, en in houten tsjerkje stifte op it plak dêr’t no de nei him neamde Grutte of Lebuïnustsjerke stiet. It is sels mooglik dat Dimter syn namme krige troch it stedsje Daventry yn Ingelân, dêr’t St. Lebuïnus wei komme soe, of nei in mei him meireizge befreone mûnts mei de namme Davo. Dimter bleau in religieus sintrum binnen it bisdom Utert en ûntjoech him ta it haadplak fan it Oersticht.
Tusken 1000 en 1500 waard Dimter in bloeiende hannelsstêd, dy’t diel útmakke fan it Hânzeferbûn. De stêd wie doe in havenstêd, grutte skippen koenen oan de kaai oanlizze. De Schipbeekmûning earder út oan de súdkant fan it sintrum en foarme in natuerlike haven. Ek waarden der fan dy tiid ôf festingwurken boud. Yn 1123 krige Dimter stedsrjochten. Yn 1559 waard de stêd foar inkele desennia sit fan in roomsk-katolyk bisdom.
De stêd wie in wichtich sintrum foar religieuze herfoarming, benammen trochdat it de bertestêd wie fan frater Geert Grote, grûnlizzer fan de beweging fan de Moderne devoasje dy’t fan grutte ynfloed wie op Thomas à Kempis en letter op Desiderius Erasmus. Alexander Hegius, de belangrykste learling fan Rudolf Agricola, wie rektor fan de Latynske skoalle yn Dimter fan 1483 oant 1498. Oant ± 1500 wie de stêd it wichtichste humanistyske boekdruksintrum fan Noard-Europa.
Al sûnt de Midsiuwen gou it bestjoer fan Dimter net allinnich binnen de grinzen fan de festing sels, mar ek in grut gebiet dêrbûten. Yn dy saneamde wigbold, in plattelânsgebiet fan greiden en túnkerijen, jilde it stedsrjocht.
thumb|left|250px|It strjittepatroan fan Dimter op dizze kaart út 1652 is no noch sa Yn de Tachtichjierrige Oarloch waard Dimter ferovere troch prins Maurits. Dat barde yn 1597, yn de perioade dy't letter de namme 'Maurits syn Tsien Jierren' krige. Omdat de stêd ynnomd waard troch Steatske troepen kaam it bestjoer derfan yn hannen fan protestanten.
Yn 1783 waard der yn Dimter in frijkorps oprjochte mei radikaal-liberale ideeën: it folk moast mear ynfloed krijge op it bestjoer. Yn 1795 waarden yn hiel Nederlân de begjinselen fan frijheid, gelykheid en bruorskip ynfierd.
thumb|links|200px|De eardere Binnen-Fiskpoarte yn de 19e iuw Yn de Frânske tiid, op 4 maaie 1809, kaam kening Loadewyk Napoleon nei Dimter. Hy waard rûnlieden by in oantal bedriuwen, ûnder oare by Bussink, de bakkerij op de Brink. Hy krige de koeke te priuwen en die fuort in bestelling. Doe't er ôfsette fergeat er te beteljen, lykas keningen wenst is, mar dêr waard er troch de frou fan de bakker op wiisd. Loadewyk Napoleon stie posityf foar Nederlân oer, en besocht hoewol't er sels uteraard Frânsktalich we, dochs Nederlânsk te praten. Yn Dimter sei er by fersin: "Ik, jo knyn" ynstee fan "Ik, jo kening". Dimter waard yn 1851 in gemeente yn de sin fan de gemeentewet út 1848. Nei de ynfiering fan de festingwet (1874) waarden de Nederlânske stêden frijsteld fan de plicht om harren festingwurken te ûnderhâlden en mocht ek it oant dy tiid direkt bûten de festing frij te hâlden skoatsfjild beboud wurde. De earste wiken dy’t hjir ein 19e iuw ûntstienen wienen de Molenbelt en de Ossenweerd. De earste yndustry kaam oan de súdeastkant fan de âlde festing, it spoar en de âlde haven bylâns en wat letter ek oan de noardwestside oan de Isel.
thumb|rechts|250px|’’It [[tarwemoalfabryk fan Noury & van der Lande]] Yn de Twadde Wrâldoarloch hie de stêd bot te lijen, se is meardere kearen troch Alliearden bombardearre, mei hûnderten boargerslachtoffers as gefolch. Fan de sirka 11.000 wenningen bleaune mar 2500 ûnskansearre. Benammen de omkriten fan de strategysk wichtige brêgen waard troch bommen rekke; ek it histoarysk stedssintrum rekke dêrfan bot skansearre. Flak foar de werklike befrijing op 10 april 1945 barde yn de stêd it Twentol-drama, wêrby’t sân fersetsstriders om it libben kamen. Nei de Twadde Wrâldoarloch waard hurd wurke oan de weropbou. Neist de brêgen foar it wei- en spoarferfier waard in slûs oanlein, de Prins Bernhardslûs, om sa de binnenfeart te befoarderjen. Sûnt 1951 ferbynt dy de Isel mei it basiskanaal.
Troch de politike ferhâldings waard Dimter yn de 20e iuw “Moskou oan de Isel” neamd. De befolking bestie oant yn de jierren santich foar in grut part út arbeiders dy’t wurken yn de grutte tekstyl-, metaal-, en oare fabriken.
Ein jierren fyftich hie de bebouwing de grinzen fan de gemeente berikt. Yn 1960 waard foar fierdere útwreiding dêrfan in part fan de gemeente Diepenveen anneksearre dat no de wiken Keizerslanden, Borgele en de Platvoet, alle trije realisearre yn de jierren sechtich, beslacht; alles by elkoar rûchwei it gebiet oant (bewesten) de Zandwetering.
Rinke Reitsma
Rinke Reitsma (Drylts, 21 desimber 1893 – Ljouwert, 19 febrewaris 1954) wie in Fryske politikus.
Dimter
Skiednis
Neidat ein jierren sechtich in plan om de stêd út te wreidzjen oer de Isel net helber achte waard, it saneamde Dûbelstêdplan, rjochte Dimter him wer op it easten: yn 1974 waard wer in diel fan Diepenveen ynlive. By gemeentlike weryndielingen yn 1999 en 2005 waard earst de heule gemeente Diepenveen en dêrnei de hiele gemeente Bathmen oan Dimter tafoege.
Topografy
thumb|rechts|250px|’’Satellytfoto fan Dimter’’ Dimter leit yn it súdwesten fan Oerisel oan de eastlike side fan de Isel. It leit yn in goa Salland, dat neist Dimter ûnder mear de plakken Swol, Kampen en Ommen beslaat.
De gemeente Dimter hat in oerflakte fan 134,37 km² mei as haadplak Dimter mei sa. 80.000 ynwenners. Oare grutte kearnen binnen de gemeentegrinzen binne Bathmen (± 5.500 ynwennners), Schalkhaar (± 4.700) en Diepenveen (± 4.300). De gemeente grinzet yn it noardwesten oan de gemeente Olst-Wijhe, yn it noardeasten oan Raalte, yn it easten oan Rijssen-Holten, yn it suden oan Lochem (Gelderlân) en yn t westen oan Voorst (Gelderlân).
Stedsparken
thumb|250px|links|’’It [[Rijsterborgherpark, ek wol bekend as it "Alde Plantsoen"]] Dimter telt meardere parken. It bûtendyks oan de Isel lizzende Worpplantsoen is it âldste stedswannelpark fan Nederlân. It gebiet oan de oare kant fan de rivier wie al yn 1578 lâns paden en wegen beplante mei beammen. Yn de 17e iuw ûntstienen der geandewei mear hôvingen, kompleet mei túnhúskes. Yn 1699 waard foar it earst melding makke fan in plantaazje (park) oan de Iselouwer. Ek wienen hjir herbergen en útspannings. Neidat de frânsen it park en de bebouwing yn 1813 weihelle hienen, waard in nij park oanlein. Yn it túngebiet wat fierder fan de rivier ferriisde stadichoan in wenwyk mei de namme De Hoven.
Feriene Arabyske Emiraten
De Feriene Arabyske Emiraten is in lân yn Súdwest-Aazje. De haadstêd is Abû Dabi en de presidint fan de federaasje is sûnt 2004 Sjeik Khalifa bin Zayed Al Nahayan.
Dimter
Stedsparken
In oar park is it 'Alde Plantsoen', dat offisjeel it Rijsterborgherpark hjit en oan de eardere bûtengrêft tusken it spoar en de binnenstêd leit. It is oanlein neidat yn de 19e iuw de Dimter festingwurken ûntmantele wienen. It park waard ±1880 ûntwurpen troch de bekende lânskipsarsjitekt Leonard Springer. Tusken it grien steane op in aantal plakken keunstwurken, in Fûgeleilân mei allerhande plomfee, in paviljoen en in muzykkoepel. It Rijsterborgherpark is een ryksmonumint.
Rinke Reitsma
Under dat amt ferstoar er yn 1954 yn de âldens fan 60 jierop yn it Diakonessehûs yn Ljouwert.
Dimter
Stedsparken
It Nije Plantsoen is nei 1893 by de oanlis fan de Dimter wetterlieding ûntstien as wetterwingebiet. Ek dizze parkoanlis waard ûntwurpen troch L. Springer. It park herberget in drinkwetterpompstasjon en troch it park ferspraat lizze pompkelders mei de iepening in meter boppe it meanfjild, de saneamde 'molshopen'. Fan in djipte fan 80-125 meter wurdt hjir jierliks 1,5 miljoen kubike meter tige suver wetter oppompt. Ek stiet der sûnt 1893 in karakteristike út bakstien oplutsen wettertoer. Yn de jierren sechtich fan de foarrige iuw waard it park útwreide mei in hartekamp. De parkbosk hie lang te lijen fan achterstallich ûnderhâld mar begjin 21e iuw is hjirfan in soaf goedmakke. Sûnt 2009 is der troch it plantsoen in 'gedichtenrûte'; op transparante panielen steane teksten ôfprinte.
Goud
Hannel en belizzing
Mar goud hat sûnt 1980 yn in saneamde ‘bear-market’ sitten. Nei de grutte ynflaasje fan ein jierren santich en begjin jierren tachtich rûn de goudpriis op nei in rekordhichte fan wol $887 it ounce ($2400 it ounce as ynflaasjekorreksje tapast wurdt). Doe't dizze perioade efter de rêch wie sakke de goudpriis nei in djiptepunt fan $254 it ounce yn 2001, om dêrnei nei in grutte klim te begjinnen. Deze klim is komd trochdat wrâldwiid dúdlik waard by de grutte ynvestearders en ekonomen dat de Feriene Steaten har djip yn de skulden stutsen en dizze finansierde mei harren eigen faluta fia de FED. Hjirtroch is te fernimmen dat der in taflecht is nei fysyk goud. Belizzingsgoud wurdt levere yn munten; lykas de Krugerrand, of yn bierfoarm.
Feriene Arabyske Emiraten
Lizzing
De steat fan Feriene Emiraten leit oan de eastlike kust fan de Arabyske skiereilân, oan de Persyske Golf. It wurdt begrinze troch: