cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ginnum
Stinzen
thumb|260px|Roarda State Sûnt de 14e iuw of folle earder stie yn Ginnum in stins, dy't bewenne waard troch de Ginnumer Roarda's (1397 as "Rowertha to Ghenim"). Yn harren wapen komt in moar foar, neffens de oerlevering in ferwizing nei de krústochten nei Jeruzalim, dêr't ek de Roarda's oan dielnamen. Nei in oprop fan paus Innosintius III yn 1215 ta de fiifde krústocht joegen Ruerd en syn broer Jehan Roarda fan Ginnum gefolch oan de oprop en mei oare Friezen en Hollanners setten hja ûnder lieding fan Willem ôf nei it Hillige Lân. Jehan kaam om yn de striid. Mooglik ferhuzen de Roarda's yn it lêst fan de 17e iuw nei Ljouwert, yn alle gefallen wenne dêr sunt 1696 gjin Roorda mear. Ferskillende Roarda's binne begroeven yn de tsjerke; lykas Sybe fan Roarda, dy't ferstoar by de Slach by Boksum yn 1586. Roarda State is mooglik al foar 1723 ôfbrutsen om't der gjin tekening fan Jakob Stellingwerf bekend is. Op it plak waard neitiid in kop-hals-romppleats boud, dy't letter ferfongen waard troch de hjoeddeiske pleats.
Nei't Hylck fan Roarda, in dochter fan Syds fan Roarda, boaske mei Rienk fan Aylva bouden hja súdeastlik fan de tsjerke yn de jierren 1530 in state. It kin ek wêze dat hja in besteande state oernamen, om't de state ek 'Wythiema State' neamd waard en dat dy namme feroare yn Aylva State mei't Hylck en Rienk harren dêr nei wenjen setten. Nei't Wybren fan Aylva yn 1606 ferstoar waard syn soan Taco eigner. Wybren fan Aylva hie seis bern, mar liet fierder gjin erfgenamen efter. Op it plak fan de state stiet in moderne pleats mei dêromhinne in grêft.
Der bestiet in ferhaal dat der in ûnderierdske gong fan Roarda State ûnder de tsjerke troch nei Aylva State rûn, mar by de oanlis fan djiprioel yn it doarp is dêr neat fan werom fûn. thumb|260px|Stjelp oan de Harstawei
Strjitten
De Berepôle, De Houwen, Flieterpsterdyk, Harstawei, Hikkaarderdyk, Roardastrjitte.
Liza Shay
Liza Shay, echte namme: Elizaveta Voronina (4 oktober 1989), is in Russysk neakenmodel, pornografysk aktrise en prostituee. Neffens har offisjele opjefte wie se ûnder har pornokarriêre 1.57 m, mei in gewicht fan 48 kg.
Skiednis fan Drachten
thumb|300px|Noarder Drachten om 1700 hinne, mei Dwersfeart en wiken it fean yn
Yn dit artikel wurdt de skiednis fan Drachten beskreaun.
Turfdollerij
thumb| De tsjerke fan Noarder Drachten yn 1722 thumb|Tsjerke em klokkestoel fan Suder Drachten yn 1723 Om 1550 hinne wie de Hollânske feanreserve op. Turf wie in wichtige enerzjyboarne wurden foar partikulieren en yndustry en der waard ûnder oaren sjoen nei ûntginningsmooglikheden yn Fryslân. It ferlet fan it hurd waaksjende Hollân yn de 17e iuw wie lykwols grutter as dat Fryslân leverje koe.
Lange tiid bestiene allinnich de doarpkes Noarder- en Suder-Dragten dy't mei elkoar ferbûn wiene troch in slingerjende lânwei. Yn 1641 gienen de boeren fan Noarder Drachten en Suder Drachten in oerienkomst oan mei begoedige lju út De Haach, de 'Drachtster Kompanjons'. Ien fan dy jildsjitters wie sakeman Passchier Hendriks Bolleman út De Haach. Yn de oerienkomst waard fêstlein dat de turf út Smellingerlân allinne bestimd wie foar de Hollânske yndustry. Om it eastlik lizzende feangebiet ûntginne te kinnen, waard yn dy snuorje ek de Noarder- en Suderdwersfeart mei tal fan wiken groeven. Foar it ferfier per skip waard de Drachtster Kompanjonsfeart oanlein. 800 arbeiders hawwe in jier lang oan 't dollen en kroadzjen west om dat klear te krijen. Bylâns beide fearten en de âlde lânwei waarden huzen en bedriuwen boud. Op it plak dêr't de nije feart en de âlde wei fan Noard- nei Súd-Drachten elkoar krústen ûntstie Drachten. Dêr ûntstiene skipshellingen, herbergen, winkels, touslaggerijen, ensafuorthinne. It ekonomyske súkses fan de turfdollerij duorre lykwols net sa lang (it hat sels laat ta Passchier Bolleman's fallissemint). Doe't it ferfeanjen dien wie, bleaune earme arbeiders efter; guon waarden gernier, mar de measten wienen net sa gelokkich.
Sa stadichoan ûntstie der ek in saneamde 'geseten boppelaach'. Dat wienen de boargers dy't yn de 19e iuw it heft yn hannen namen, bestjoerlik, mar ek kultureel en tsjerklik. De gong fan saken waard benammen bepaald troch sa'n tsien oant fyftjin famyljes, dy't elkoar ek noch faak nei stiene yn bloed- en sibskip. It hat oant begjin 19e iuw duorre ear't de beide Drachtens offisjeel ien bestjoerlike ienheid foarmen. De turfwinning hat sa'n twa iuwen duorre. De bewenbere grûn wie sterk tanomd, mar de ûndernimmers dy't ryk wurden wiene fan de turf diene net folle mei de grûn. Se ferhuzen faak nei De Sweach en bouden dêr bûtenpleatsen. Om 1830 waard der in gemeentehûs yn Drachten setten en ferhuzen in soad notabelen fan Aldegea nei Drachten.
Philips
thumb|Satellytfoto Drachten Drachten hat nea stedsrjochten krige, dat it is hieltyd noch in flekke (allinnich troch grutte, yndustry en iepenbiere foarsjenningen wurdt Drachten faak in stêd neamd). Begjin jierren fyftich fan de 20e iuw hie it plak tsientûzen ynwenners. Drachten groeide tusken 1950 en 1991 mei trochsneed 1.000 ynwenners yn it jier. De komst fan it Philips-fabryk yn 1950 hat dêr in grutte ympuls ta jûn. Nei 1808 wie der yn Smellingerlân in ôfdieling fan de Maatskippij ta Nut fan it Algemien, dy't ek goed wurk die middels it oprjochtsjen fan in bibleteek en in sparbank en it stypjen fan ûnderwiis. Fan de nije ynwenners kaam de helte út Fryslân, de oare helte út de rest fan Nederlân en mei in lichte oerfertsjintwurdiging fan Grinslanners en Drinten. In tsjinstelling tusken âlde en nije Drachtsters hat der nea west.
The Final Cut (album fan Pink Floyd)
The Final Cut is it tsiende studioalbum fan Pink Floyd. It album waard tusken july en desimber 1981 opnaam yn ferskate studio's. It album waard op 21 maart 1983 útbrocht. The Final Cut is it lêste studio-album fan Pink Floyd mei Roger Waters yn 1985 stapte Waters mei rûzje út de band.
Haven fan Emden
Jierliks is der in oerslach fan ± 6,75 miljoen ton (2008). De wichtichste frachten binne auto's, hout- en wynenerzjy-ynstallaasjes. Yn it gefal fan ridend reau is Emden nei Bremerhaven en Zeebrugge de tredde haven fan Europa. thumb|left|In mei auto's beladen [[roll-on-roll-offskip ferlit de Emder bûtenhaven]]
Mar fan Bolsena
De Mar fan Bolsena (Italjaansk: Lago di Bolsena) is in mar yn de midden fan Itaalje, dy't mear as 300.000 jier foar Kristus ûntstien is mei it ynstoarten fan de fulkanen fan it Vulsiny-kompleks.
It hat in ovaalske foarm, lykas marren fan dy oarsprong mear hawwe, mei twa eilannen, en foarmet de boarne fan de rivier de Marta.
De mar leit yn it noarden fan de provinsje Viterbo, yn Heech Tuskia. By de east- en noardkant lâns rint de Via Cassia. De mar hat in soad toeristefoarsjennings, fral foar natuertoerisme, lykas kempings, kampearplakken en bêd en brochje.
Brún sâneachje
It brún sâneachje (Maniola jurtina) is in soarte yn de famylje fan de Aureliaflinters (Nymphalidae).
Foarkommen
It Brún Sâneachje komt foaral foar yn rûge greiden, by houtwâlen, hagen of sleatskanten. De soarte komt foar yn tunen en lânbougebieten. It is dan ek in tige algemiene soarte dy't ferspraat oer hiel Nederlân foarkomt.
Flinter
De wjuklingte is likernôch 21 oant 28 mm. It mantsje hat op de foarwjuk in swart eachplak. De wyfkes hawwe dat ek mar sy hawwe in opfallende oranje plak op de foarwjuk.
Fleantiid
De flinter fljocht fan ein maaie ôf oant heal septimber. Se binne foaral te sjen tusken midden juny oant begjin augustus. It Brún Sâneachje fljocht altyd yn ien generaasje.
De rûp
De rûp kin 30 mm lang wurde. De rûp is grien mei in donkergriene rêchline. De rûp is oan de ûnderkant donkergrien. De punt fan it achterliif is wyt. De rûpen oerwinterje as healwaaks rûpen. Sa gau as it waarmer wurdt, wurde de rûpen aktyf. Yn it foarjier groeie de rûpen fluch.
De rûp fret ferskillende soarten gers. thumb|500px|center|Brún Sâneachje
Rûpy
De roepy is de muntienheid yn in oantal lannen:
Diameter
In diameter is yn 'e mjitkunde in rjochte line dy't lutsen wurde kin tusken de beide punten fan in sirkel, in silinder of in bol dy't it fierste byinoar wei steane. It is teffens de lingte fan dy line. Dêrby rint de line troch it mulpunt fan 'e sirkel, silinder of bol. Elts fan 'e dielen fan 'e diameter tusken it mulpunt en it begjin- of einpunt is in straal. In diameter bestiet dus út twa stralen fan gelikense lingte.
Rûpy
Dêrneist wurdt yn Yndoneezje de rûpia en op de Maldiven de rûfiyaa brûkt.
Diameter
Etymologysk komt 'diameter' út it Gryksk, fan διάμετρος, diametros, fan δια-, dia-, dat "troch" betsjut, en μέτρον, metron, dat "(de) mjitte" betsjut.
Rûpy
Yn de fideospulrige fan The Legend of Zelda wurdt de Rûpee brûkt as offisjele muntienheid.
Diameter
Synonimen foar 'diameter' binne midstreek en middelline; dat lêste wurd is in lienfertaling fan it Nederlânske middellijn, dat oarspronklik betocht waard troch de sechstjinde-iuwske Nederlânske wiskundige Simon Stevin. Ek wurdt gauris it wurdt trochsneed brûkt as synonym foar diameter, dat as sadanich sels sa neamd wurdt yn it Van Dale Groot Woordenboek van de Nederlandse Taal. Mjitkundich doocht dat lykwols net, mei't in trochsneed eins it oerflak fan it snijflak is.
Ynternasjonaal Filmfestival fan Chicago
It Ynternasjonaal Filmfestival fan Chicago (Ingelsk: Chicago International Film Festival), soms ôfkoarte ta CIFF, is in filmfestival dat elts jier yn oktober holden wurdt yn 'e stêd Chicago, yn 'e Amerikaanske steat Illinois. Dit evenemint bestiet sûnt 1965 en is it langst rinnende kompetative filmfestival yn Noard-Amearika. Der wurde sawol lange as koarte films fertoand, sawol live-action as animaasje en sawol fiksje as dokumintêres.
Skiednis
Yn 'e earste helte fan 'e 1960-er jierren wie Michael Kutza in jongeman út Chicago dy't in grut filmleafhawwer wie. Mei't syn stêd doedestiden gjin eigen filmfestival hie, makke hy it syn misje om dat te ferhelpen. Fia de kollumnist foar de Chicago Sun-Times Irv Kupcinet kaam er yn 'e kunde mei Colleen Moore Hargrave, in komediënne út it tiidrek fan 'e stomme film, dy't foar him neitiid in protte doarren iepene, sawol mank de elite fan Chicago as yn 'e filmyndustry fan Hollywood.
Yn 1964 rjochte Kutza de organisaasje Cinema/Chicago op, mei as doel om films ûnder de oandacht fan 'e ynwenners fan Chicago te bringen, dy't se oars nea sjen soene. De earste edysje fan it Ynternasjonaal Filmfestival fan Chicago waard holden yn 1965. Der waarden doe 8 films fertoand, dy't útkeazen wiene út mear as 300 ynstjoerings út 15 lannen en territoaria. Tsjintwurdich wurde der op it filmfestival elts jier 150 films fertoand út mear as 50 lannen en territoaria.
Troch de jierren hinne wreide it Ynternasjonaal Filmfestival fan Chicago him út fan film nei tillefyzje. Dat begûn mei it idee om in priis yn te stellen foar it bêste reklamespotsje, mar groeide meitiid út ta in grutter barren dêr't ek tillefyzjefilms, tillefyzjesearjes en úteinlik streamingtillefyzje yn it sintsje set waarden. Yn 2003 waard dêrfoar binnen it Ynternasjonaal Filmfestival fan Chicago in aparte útrikkingsseremoanje optúgd en yn 2017 waard dy hielendal fan it filmfestival ôfspjalte ûnder de namme Ynternasjonaal Tillefyzjefestival fan Chicago.
Prizen
De prizen fan it Ynternasjonaal Filmfestival fan Chicago binne de Hugo's. Dy wurde yn 'e folgjende kategoryen ferjûn:
Leonard Maltin
Jonkheid en oplieding
Maltin waard yn 1950 berne yn New York as de soan fan abbekaat en letter rjochter Aaron Isaac Maltin (1915-2002) en dy syn frou, de sjongster Jacqueline Gould (1923-2012). Syn âldelju wiene allebeide fan etnysk Joadsk komôf, en Maltin waard grutbrocht yn in religieus joadsk fermidden yn Teaneck, yn 'e Amerikaanske steat Nij-Jersey. Hy folge de middelbere skoalle oan 'e Teaneck High School, dêr't er yn 1968 slagge foar syn eineksamens.
Karriêre
Maltin sette syn karriêre as sjoernalist en filmkritikus al yn 1965 útein, doe't er mei fyftjin jier artikels begûn te skriuwen foar it moanneblêd Classic Images en in eigen fanzine oer it Gouden Tiidrek fan Hollywood útjoech ûnder de titel Film Fan Monthly. Nei't er it middelber ûnderwiis trochrûn hie, begûn Maltin in wurkpaad wêrby't er syn artikels en filmresinsjes publisearre yn in ferskaat oan kranten en tydskriften, wêrûnder Variety en TV Guide. Yn 'e 1970-er jierren wurke er ek as muzykkritikus foar it jazzblêd Downbeat.
Maltin skreau en publisearre ek Leonard Maltin's Movie Guide, in gearstalling fan plotbeskriuwings en resinsjes fan klassike en nij útkommen films. Dat wurk ferskynde foar it earst yn 1969 en waard fan 1987 oant en mei 2014 elts jier by de tiid brocht. Yn 2005 waarden alle films fan foàr 1960 ferpleatst nei Leonard Maltin's Classic Movie Guide, sadat er yn 'e nije edysjes fan 'e Movie Guide mear romte frijkaam foar nije films. Maltin publisearre ek ferskate oare non-fiksjewurken oer films en de filmyndustry, mei titels as The Whole Film Sourcebook, Leonard Maltin's Movie Encyclopedia, Our Gang: the Life and Times of the Little Rascals en Of Mice and Magic: A History of American Animated Cartoons.
Op 'e tillefyzje hie Maltin fan 1982 ôf tritich jier lang in filmrubryk yn it yn syndikaasje útstjoerde tillefyzjeprogramma Entertainment Tonight. Tegearre mei filmkritika Joyce Kulhawik út Boston makke er de filmrubryk Hot Ticket, dy't ek yn syndikaasje op 'e Amerikaanske tillefyzje útstjoerd waard. Op it keabelnetwurk ReelzChannel presintearre er syn eigen filmrubryk dy't Secret's Out hiet. Ek ferskynde er yn programma's op it tillefyzjenetwurk Starz en hied er in eigen radioprogramma, mei as namme Leonard Maltin on Video.
Fan mids 1980-er jierren oant mids 1990-er jierren hie Maltin in sit yn 'e advysrie fan it Amerikaanske Nasjonaal Studinte Filmynstitút (NSFI). Likernôch oanslutend waard er foarsitter fan 'e Feriening fan Filmkritisy fan Los Angeles (LAFCA). Ek siet er yn 'e advysrie fan it Hollywood Entertainment Museum. Fan 2016 ôf wied er fierders as 'earefoarman' fan 'e sjuery belutsen by it Filmfestival fan Coronado Island. De wichtichste priis dy't op dat filmfestival ferjûn wurdt, waard yn 2020 omneamd ta de Leonard Maltin Tribute Award. Yn 2019 organisearren Maltin en syn dochter Jessie in eigen filmfestival, MaltinFest, dat trije dagen duorre en holden waard yn Grauman's Egyptian Theatre yn Hollywood. Anno 2021 presintearje Leonard en Jessie Maltin tegearre de podcast Maltin on Movies.
Maltin wie fierders de driuwende krêft efter de publikaasje fan 'e Walt Disney Treasures, in dvd-kolleksje dêr't it iere animaasjewurk fan The Walt Disney Company op sammele is. Dêrfan kaam it earste diel yn 2001 út. Fan 2014 oant 2019 presintearre er op it tillefyzjekanaal Turner Classic Movies ienris yn it fearnsjier it programma Treasures from the Disney Vault, mei itselde soarte materiaal. Op it mêd fan ûnderwiis wie Maltin hast tsien jier lang as dosint ferbûn oan 'e Nije Skoalle foar Sosjaal Undersyk yn New York. Letter (en anno 2018 noch hieltyd) joech er yn Los Angeles les oan 'e Skoalle fan 'e Sinematografyske Keunsten fan 'e Universiteit fan Súdlik Kalifornje (USC).
Yn 2021 kaam fan Maltin in autobiografy út ûnder de titel Star Struck: My Unlikely Road to Hollywood. Yn 2022 waard er útnûge om lid te wurden fan 'e Academy of Motion Pictures and Sciences (AMPAS), de organisaasje efter de útrikking fan 'e Oscars.
Poalen
Poalen is in lân yn Midden-Europa. De haadstêd is Warsjau en de presidint fan de republyk waard yn 2015 Andrzej Duda.
Lânskip
thumb|left|200px|[[Silesyske Beskiden]] De geografy yn Poalen is yn fiif skiften te ûnderskieden. Yn it noardwesten de Baltyske seekust, dy't by de Baai fan Pommeren begjint en einiget yn 'e Golf fan Gdansk. Sintraal Poalen en noard-Poalen hearre by it Noard-Europeeske Leechlân dêr't it lânskip fan troch rivierdellings trochsnien is. Fan de see ôf komt nei de leechlannen it heuvelgea, en in gea mei marren dy't foarme is yn de Pleistoseen iistiid. Besuden it leechlân binne de regio's Silezië en Mazovië te finen, dêr't yn de iistiid grutte falleien foarme binne. Fierder nei it suden lizze de Poalske berchregio's, de Karpaten en de Sudeten.
De grutste rivieren fan Poalen binnen de Wisla (ek bekend as Weichsel) en de Oder. It grutste mar is Sniardwymar mei 13,8 km², yn it Mazurysk marregebiet. De heechste berch fan it lân is de Rysy mei 2499 meter, dy't yn de Tatra leit, in ûnderdiel fan de Karpaten. Yn it easten fan Poalen leit it grutste restant fan it Eurpeeske oerbosk, it oerbosk fan Bialowieza.
Utsein it prachtige lânskip binne Krakow, Warsjau, Wroclaw en Gdansk populêre reisdoelen.
Skiednis
right|thumb|250px|Poalsk Litouske Uny thumb|right|thumb|250px|Opskowe fan de grinzen nei de Twadde Wrâldkriich Om 500 f.Kr. waard it gebiet fan it hjoeddeiske Poalen bewenne troch Germaanske folken. Yn de 2e iuw ûntstie in lyts folkeferfarren en begûn sommige folken û.o. de Goaten en Fandalen stadichoan yn súdlike en eastlike rjochting wei te lutsen. Op de ein fan de 5e iuw wennen Slavyske folken yn it gebiet om Poznan en Gniezno. Harren earste foarst wie Miesko I dy't him yn 966 bekeare litten hat ta it Kristendom en de ferskillende Slavyske folken tusken de rivieren Oder en Wisla ûnder ien bewâld ferienige. Syn soan Boleslaw de Dappere waard ta earste kening kroand, makke Kiev ta haadstêd en ferstevige de posysje fan de jonge steat yn Midden-Europa. It wurd Poalen is ôfkomstich fan it Poalske wurd "Pole", dat fjild of flakte betsjut. Dêrnei stie Poalen bleat oan bûtenlânske oanfallen en ynlânske twisten.
Yn 1569 in Mienebest fan Poalen en Litouwen is ûndertekene yn Lublin.
Under de keningen Sigismund I en Sigismund II belibbe Poalen yn de 16e iuw in kulturele bloeitiid. Ynlânsk rûn de macht fan de keningen lykwols tebek. Poalen waard in keninkryk mei in keazen kening. Yn de twadde helte fan de iuw ûntstie de Poalske lândei, besteande út kening en Senaat. Fan 1572 ôf hie de kening gjin macht mear en wie sprake fan in 'keninklike republyk', mei meastentiids bûtenlânske foarsten as keningen.
Under de kontrareformaasje ferlear Poalen hieltyd mear lân oan de omhinne lizzende steaten Ruslân, Sweden, Prusen en it Osmaanske Ryk. Troch de Poalsk dielingen fan 1772, 1793 en 1795 gie de Poalske steat lang-om-let ten ûnder. Napoleon brocht Poalen wer te libben mei de stifting fan it grut-hartochdom Warsjau (1807-1814), mar nei de Frânske tiid rekke it lân opnij ûnder Russysk, Prusysk en Eastenryksk bewâld. Yn Russysk Poalen brutsen yn 1830 en 1863 opstannen út tsjin it Russifikaasjebelied fan Ruslân. Dy opstannen waarden hurd en bloedich ûnderdrukt.
Nei de Earste Wrâldkriich waard yn 1918 in nij Poalen stifte, dat syn ûnôfhinklikens tsjin de Sowjetuny oer súksesfol ferdigen yn de Fyfde Poalsk-Russyske Oarloch fan 1920-1921. Oan it begjin fan de Twadde Wrâldkriich waard it lân dield tusken Nazy-Dútslân en de Sowjetuny. De Twadde Wrâldkriich waard in ramp foar Poalen, wêrby 20% fan 'e befolking ferstoar en it lân swier troffen waard. Nei de oarloch waarden de east- en westgrins nei it westen ta ferskood, mei in grutte twongen folksferhuzing as gefolch. Mear noch as oare lannen dy't troch de Sowjetuny op Dútslân ferovere wienen, kaam Poalen ûnder direkte ynfloed fan 'e Sowjetuny.
Yn 1980 kaam it ta arbeidersûnrêst yn Gdansk troch de frije fakbûn Solidariteit mei Lech Wałęsa as lieder. Yn augustus 1989 wûn dit bûn de ferkiezings, de earste frije ferkiezings efter it Izeren Gerdyn. Letter stoarten alle oare kommunistyske rezjyms fan 'e oare Midden- en East-Jeropeeske lannen yn, mei as symboalysk hichtepunt de fal fan 'e Berlynske Muorre.
Bestjoerlike yndieling
right|thumb|250px|Woiwodschappen fan Poalen Yn Poalen binne 16 woiwodschappen of provinsjes dy't wer ûnderferdield binne yn 379 distrikten (powiats). Dy powiats hawwe yn totaal wer 2478 gemeentes (gmina's).
De 16 woiwodskippen of provinsjes binne:
Befolking
thumb|right|Let goatyske houten tsjerke yn de [[Karpaten Haczów]] It meastepart fan de Poalen binne Katolyk en hawwe de Poalske nasjonaliteit. By de lêst folkstelling fan 2002 waarden 36.983.700 Poalen registrearre, oftewol 96,74% fan de befolking. 471,500 minsken (1.23%) seinen dat se in oare nasjonaliteit hiene. 774,900 minsken (2.03%) hawwe har nasjonaliteit net oanjûn. Nasjonaliteiten fan oare etnyske groepen binne Sileezjers, Dútsers, Oekraïners, Letten, Russen, Joaden en Wyt-Russen.
Yn it ferline wie der in soad ymport fan oare lannen en fan in oar leauwen, it Joadendom bygelyks. Dat feroare nei 1939, omdat der troch de Nazy Holocaust in soad Joaden fermoarde wiene. Nei de Twadde Wrâldkriich is Poalen kommunistysk wurden.
Yn 'e ôfrûne jierren is it ynwennertal omleech gien troch emigraasje en in delgong fan it bertesifer. Yn 2006 hat it regear de Poalske befolking op 38,536,869 rûze, dat is in bytsje mear as mei de rûzing fan 2002 (38,230,080). Sûnt Poalen by de Jeropeeske Uny heart, hat in grut tal har nei wenjen setten yn West Jeropeeske lannen lykas Grut-Brittanje en Ierlân. Guon organisaasjes sizze dat minsken weiteagen om de hege wurkleazens (10.5%) en de kâns om in better libben te krijen.
Der binne ek lytse Poalske minderheden yn 'e buorlannen sa as de Oekraïne, Wyt-Ruslân en Letlân, en noch in stikmannich. De grutste tal fan de Poalske folkgroep bûten Poalen wennet yn 'e Feriene Steaten fan Amearika.
Taal
De offisjele taal is Poalsk. It is in West-Slavyske taal yn it Slavyske talenskift. It Russysk, Dútsk en it Ingelsk wurde it meast sprutsen as twadde taal. Ingelsk, dat sûnt inkele jierren as twadde taal op skoalle leard wurdt, mear troch de jongerein, Russysk mear troch de âlderein. It Russysk is lange jierren as twadde taal op skoallen les yn jûn en wurdt mei as gefolch fan taalbesibbens noch hieltyd troch in protte Poalen sprutsen.
Fierders hat it Kasjûbysk sûnt 2005 in offisjele status as regionale taal neffens it Jeropeesk Hânfêst foar Regionale of Minderheidstalen. Dêrneist hat Poalen njoggen talen, dy't erkend binne as nasjonale minderheidstalen (Armeensk, Dútsk, Jiddysk, Litousk, Oekraynsk, Russysk, Slowaaksk, Tsjechysk en Wytrussysk), en fjouwer talen, dy't erkend binne as etnyske minderheidstalen (Karaymsk, de Lemko-fariant fan it Roeteensk, Romany en Tataarsk).
Religy
Yn 2002 wie 89,8% Roomsk-katolyk, 1,3% wie Poalsk-orthodoks (benammen in Wytrussyske minderheid yn Podlachje), 0,3% protestantsk en 8,3% hie gjin religy opjûn. It tal Poalske katoliken nimt stadichoan ôf, yn 2008 wie 88,4 % roomsk-katolyk. It tsjerkgean nimt hurder ôf, gie yn 1998 noch mear as de helte fan de roomsk-katoliken nei tsjerke, yn 2006 rûn dat tebek nei 46 %, en yn 2007 nei 44% en 38% yn 2008.
Ynternasjonale gearwurking
Sûnt de oprjochting op 24 oktober 1945 is Poalen al lid fan de Feriene Naasjes, en fan 14 maaie 1955 oant 1991 wie Poalen ek stiftend lid fan it Warsjaupakt. Mar sûnt 1999 is it lân lid fan de Noard-Atlantyske Ferdrachsorganisaasje en sûnt 29 novimber 1991 fan de Rie fan Jeropa. Poalen is sûnt 1 maaie 2004 lid fan de Jeropeeske Uny mar it hat gjin diel oan de monetêre uny.
Ekonomy
BYP per persoan is $16,200 (2007). Gearstalling fan BYP per sektor is 4.1% lânbou, 31,6% yndustry en 64,4% tsjinsten.
Militêr
De Poalske definsje hat in lânmacht (ynklusyf marine) en loftmacht.
Yn 2008 wienen der 9.741.508 Poalske mannen fan tusken de 16-49 jier.
Dêrfan wienen 7.937.840 fit foar militêre tsjinst.
Militêr budzjet $3,5 miljard (2002).
Persintaazje fan it BYP 1,7 % (2002).
Ferfier
Wichtichste havens binne Gdansk, Gdynia, Swinoujscie en Szczecin. Der binne 10 ynternasjonale fleanfjilden yn Poalen, de grutsten binne dy fan Warsjau, Krakau, Katowice, Gdansk en Breslau. Yn Poalen is in totaalferbod op alkohol yn it ferkear. De maksimum snelheid op de autodyk is 130 km/h.
Poalen hat (2006):
295.356 km ferhurde dyk.
23.072 km spoardyk.
3.997 km farwetter.
Oare plakken
🇪🇺
Alika Alba
Alika Alba, echte namme: Natasha Simonova (15 novimber 1978 ), is in Russysk neakenmodel en pornografysk aktrise. Neffens har offisjele opjefte wie se ûnder har pornokarriêre 1.67 m, mei in gewicht fan 49 kg.
Alice Miller (aktrise)
Alice Miller, echte namme: Polina Zaytseva (20 oktober 1990), is in rêstend Russysk neakenmodel en pornografysk aktrise. Neffens har offisjele opjefte wie se ûnder har pornokarriêre 1.64 m, mei in gewicht fan 60 kg.
List fan planetoïden 52401-52500
Dit is in list fan planetoïden 52401-52500.
Tailân
right|200px|Kaart fan Tailân Tailân, folút Keninkryk Tailân, is in keninkryk yn Súdeast-Aazje. De haadstêd fan it lân is Bangkok.
Namme
Oant 11 maaie 1949 wie Siam de namme fan it lân. It part tai fan de namme betsjut frij, yn de Taiske taal, mar it is ek de namme fan de grutste befolkingsgroep. Troch oare befolkingsgroepen wurdt dêrom hieltiid ek noch de namme Siam brûkt.
Lizzing
Tailân wurdt begrinzge troch:
Lânskip
Yn it noarden fan Tailân lizze bergen en bestiet foar in grut diel út bosk. De heechste berch is de Doi Inthanon op 2590 meter hichte. thumb|left|Bercheftich lânskip yn noarden fan Tailân. Yn dit gebiet rinne in protte rivierkes troch djippe falleien nei it sintrum fan it lân, in gebiet dat tige fruchtber is.
Fan it noarden út fierder eastliker, leit it Khorat Plato op in hichte fan trochstrings 250 meter boppe seenivo, dêr't it lân skrok en ûnherberchsum is. Parten dêrfan binne sa ûnfruchtber en sjogge der sa skraal út dat it gebiet ek wol de Gûlende Flakte neamd wurdt.
Fierder nei it suden leit in gebiet mei rivieren. De haadstêd fan Tailân, Bangkok, leit oan de útrin fan de Chao Phraya-rivier, dêr't dizze útmûnet yn de Golf fan Tailân.
It suden fan Tailân leit op in smel skiereilân Malakka, tusken de Golf en de Andamanske See. Dit diel fan it lân bestiet út in rige bergen dy't begroeid is mei tropyske reinwâlden. Tige nijsgjirrich binne hjir de kearsrjocht omheech rizende kalkstienrotsen.
Foar de kust lizze hûnderten lytse eilantsjes.
Skiednis
Yn de 13e iuw waard yn Tailân it keninkryk Siam stiften, dêr't Bangkok yn 1782 de nije haadstêd fan waard. Yn de 19e iuw moast it keninkryk grûnbesit ôfstean oan Ingelân en Frankryk, mar koe wol selsstannich bliuwe.
Yn 1932 liede in steatsgreep ta in konstitúsjonele monargy. Sûnt de Twadde Wrâldkriich wurdt de foarming fan in moderne steat hieltyd tsjinholden troch binnenlânske ûnrest. Yn 1978 is de nije grûnwet fan krêft dy't it twa-keamer parlemint de wetjouwende macht takend.
Befolking
De Taiske befolking bestiet foar likernôch 90% út Tai. De grutste minderheidsgroep wurdt foarme troch de Sjinezen, dy't har lykwols hiel bot mei de Tai fermongen hawwe.
De Tai lutsen yn kloften sûnt de 10e iuw stadichoan it lân yn fanút it suden fan Sina. Yn Tailân fermongen sy har mei de Kmers, de Mons en oare folken dy't dêr wennen. Yn de 13e iuw waarden sy de wichtichste befolkingsgroep en ûntstienen der ferskate Tai-riken.
Yn de noardlike provinsjes wennet in ferskaat oan etnyske minderheden û.o. Akha, Lisu, Karen en Hmong. De measten binne berchbewenners dy't sûnt foarige iuw Tailân yn kamen fanút it noarden.
Taal
De offisjele taal is it Tai, dat de memmetaal is fan likernôch 90% fan de befolking. Dêrneist hawwe de berchfolken har eigen talen.
Religy
Teravada is in foarm fan boedisme yn Tailand.
TheWrap
TheWrap (skreaun sûnder spaasje) is in Amerikaansk online-tydskrift dat ferslach docht fan 'e entertainmentsektor, yn 't bysûnder fan 'e filmyndustry fan Hollywood. It wol sawol in nijsplatfoarm foar bûtensteanders wêze as in fakblêd foar ynwijden. It waard yn 2009 oprjochte troch sjoernaliste Sharon Waxman.
TheWrap hat ferskate prizen wûn, wêrûnder guon foar syn webside, lykas de SoCal Journalism Award ("SoCal" is in ôfkoarting foar Southern California) en de National Arts and Entertainment Journalism Award. Ek de fotografy fan TheWrap en it bloch fan Waxman binne bekroane.
Equal Souls
thumb|Equal Souls op Liet Ynternasjonaal thumb|Equal Souls op Liet Ynternasjonaal Equal Souls is in band dy't yn 2009 oprjochte waard en bestie út Janneke Brakels (sjongen), Tom Luchies (gitaar/sjongen), Josine van der Splinter (basgitaar), Max van Winkelhof (drums/perkusje) en backing vocalist Susan Brakels. De band hie syn debút op it Oerol festival 2009. Yn 2010 wûn Equal Souls it Lietfestival in 2010 en helle in 3e plak op Liet Ynternasjonaal yn Bretanje.
De bandleden fan Equal Souls binne stúdzjegenoaten oan de Pop Academy fan het Rotterdamsk Konservatoarium. Janneke Brakels en Tom Luchies begûnen hjir mei it skriuwen fan it folslein Frysktalige rippertwaar fan de band. Yn 2011 is de band dwaande mei har earste EP, dy't yn juny 2011 útbrocht wurde sil.
List fan planetoïden 13601-13700
Dit is in list fan planetoïden 13601-13700.
Lucy Heart
Lucy Heart, echte namme ûnbekend (14 oktober 1990), is in Russysk neakenmodel en pornografysk aktrise. Neffens har offisjele opjefte wie se ûnder har pornokarriêre 1.70 m, mei in gewicht fan 60 kg.
Janneke Brakels
Janneke Brakels (Gau, 30 jannewaris 1986), is in sjongster en komponiste út Rotterdam. Se jout privee sjonglessen en workshops, jout sjongles op de popskoalle fan de SKVR en wurket as sjongcoach by Zangmakers.
Janneke Brakels fertsjintwurdige Fryslân twa kear by it Vara Kindersongfestival en yn har middelbere skoaltiid yn Snits wie se sjongster by de Bogerman Bigband. Mei dy band reizge se fan strjitfestival nei bedriuwsfeest en song benammen jazz, soul en funk. Yn dy tiid song hja yn top 100-band ‘Just-Aloud’ en akoestysk popduo ‘Ginger’. Ek spile se yn it stik ‘Run Rjocht’ fan teatergroep SULT.
Sy helle yn 2007 it PABO-diploma foar ûnderwizeresse. Mei in selsskreaun ferske wurdt hja talitten oan de Rotterdam Pop Academy. Studearre fan 2007-2011 oan it konservatoarium yn de rjochting Sjongen oan de RPA yn Rotterdam en sil dêr op 17 juny 2011 har ôfstudearkonsert jaan. Mei in folslein eigen Frysk rippertwaar spilet se dan yn Poppoadium Romein yn Ljouwert.
Yn Rotterdam begjint se oan har eigen Fryske rippertwaar en foarmet de band Equal Souls. Hjiryn spile ek har suske Susan út Gau, bassiste Josine van der Splinter, sjonger-gitarist Tom Luchies en drummer Max van Winkelhof, stúdzjegenoaten fan Janneke op de Pop Academy fan Rotterdam. Yn 2006 wint se de publykspriis as lid fan de groep Ree. It debútoptreden fan Equal Souls is op Oerol 2009. In trochbraak is 27 novimber 2010 as Equal Souls it Fryske Lietfestival wint mei harren 'Do Swalkest'. Op Liet Ynternasjonaal yn Bretanje wurdt dêrmei in tredde plak helle, mar wol mei de measte publykssstimmen út de seal. Omrop Fryslân makket hjir in telefyzjereportaazje fan yn K-rûte. It levert ek it ambassadeurskip op fan Praat mar Frysk. Hjirfoar ferskynt ein 2010 de krystsong 'Mei Kryst'. Under de namme Loaded sjongt se mei Tom Luchies âlde en nije songs yn in nij akoestysk jaske.
Lytse PC
De Lytse PC is in keatspartij, tsjintwurdich in 1e klas frije formaasje partij foar senioaren, dy't alle jierren op de 2e sneon yn septimber hâlden wurdt yn Mantgum.
De Lytse PC waard foar it earst hâlden yn 1947. Yn earsten wie it in troch-inoar-lotters partij, doe noch foar 2e klassers, mei knappe prizen en nei ôfrin in feestjûn foar de keatsers. De pleatslike keatsferiening Jacob Klaver hie yn it begjin gjin bemuoienis mei de organisaasje, dy waard fersoarge troch in 9-tal keatsleafhawwers út Mantgum en omkriten. It prizejild waard byinoar brocht troch in tal lammen fet te weidzjen.
Yn 1977 waard de organisaasje oernommen troch KF Jacob Klaver. Troch it weromrinnend tal partoeren waard de partij yn 1997 fan troch-inoar-lotters partij feroare ta in frije formaasje partij. Dat wie in goede set: stiene yn 1996 noch mar 17 partoeren op 'e list, yn 1997 wiene dat wer 25 partoeren.
De Lytse PC is foar de 1e klassers de lêste partij fan it jier en wurdt, fanwege it feest nei de tiid, ek wol de Los fan it Wiif partij neamd.
Winners
De winners fan de Lytse PC, safier bekend (K is Kening):
Sângraverij Oostermeent
thumb|left|Sângraverij Oostermeent thumb|Sângraverij Oostermeent thumb|left|Sângraverij Oostermeent thumb|Sângraverij Oostermeent Sângraverij Oostermeent is in natoer- en rekreaasjegiet benoarden Blaricum en súd fan Huizen. De sângraverij wurdt beheard troch it Goaisk Natoerreservaat. Der rint mar ien wannelpaad (3,5 km) troch it gebiet.
It gebiet hat in oerflakte fan 18 hektare, hjir is eartiids sân ôfgroeven. Dêrtroch kaam it fiedselearme grûnwetter oan it oerflak wêrtroch't in wiete heidefegetaasje ûntstie. Nederlânske lângeiten ûnderhâlde mei in tal Skotske heechlanners it gebiet en foarkomme dat it gebiet tichtgroeit. Meast opfallend is de 400 meter lange ‘ôfgrûn’ dy't op plakken trije meter heech is. Dit snijflak fan ôfgroeven en hegere sângrûn leit 150.000 jier geologyske skiednis bleat. Bysûnder is ek de koloanje ierdswellen dy't alle jierren gongen graaft om yn te brieden. De groeve is in wichtige skeakel yn de east-westferbining tusken it Goai en de polders fan Iemlân.
Helena Fox
Helena Fox, echte namme: Elena Solovtseva (11 jannewaris 1990), is in rêstend Russysk neakenmodel en pornografysk aktrise. Neffens har offisjele opjefte wie se ûnder har pornokarriêre 1.73 m, mei in gewicht fan ? kg.
Roadeljen op de Olympyske Winterspullen 1984
Trebević Olympic Park Bob- en Rodelbaan
De baan bestie foar de manlju út trettjin bochten en in lingte fan 1.210 m, foar de froulju hie de baan alve bochten en in lingte fan 993 meter. Der wie plak foar 7.500 taskôgers. De baan waard yn 1992 brûkt as opstelling foar geskut. Benammen de lêste bocht rekke slim skansearre as gefolch fan de kriich yn it eardere Joegoslaavje.
Medaljespegel
De top-4 fan lannen dy't by it roadeljen medaljes wûn ha tidens de Olympyske Winterspullen fan 1984.
Alet Schouten
thumb|Alet Schouten (1971) Alet Schouten (Westkapelle, 1 septimber 1917 – Heemstede, 23 jannewaris 1995) wie in Nederlânske skriuwster fan benammen berneboeken.
Schouten folge in tekenoplieding oan de Kunstnijverheidsschool Quellinus yn Amsterdam. Se ûntduts dat se har tekeningen makliker publisearre krige as der in ferhaal by siet. Nei har debút yn it tydskrift Taptoe wûn se mei itselde ferhaal, Het teken van Wichart, in priisfraach foar auteurs dy 't noch net yn boekfoarm publisearre hiene.
Schouten hie in soad niget oan skiednis, archeology, myten en sêgen. In grut tal fan har ferhalen spilje dêrom yn it ferline. Se hie in foarkar foar ferhalen yn Europa oant it jier 1000 (boeken as: De zeeridder en Het vege kolkje), mar ek de 17e en de 19e iuw. Har gefoelichheid foar tekens út de natuer docht bliken út de boeken dy 't yn de takomst spylje (lykas Het Varenwoud). Sterk autobiografysk binne de ferhalen oer Yndonezië, dêr 't se in grut part fan har jonkheid trochbrocht (lykas Zoete meisjes en een tijger). Katteferhalen (lykas Het huis van Roos en Lap) nimme yn har oeuvre in apart plak yn.
Aspen Shortsfest
It Aspen Shortsfest is in filmfestival op it mêd fan koarte films dat elts jier yn april holden wurdt yn it lúksueuze wintersportoard Aspen, yn 'e Rocky Mountains fan 'e Amerikaanske steat Colorado. Dit evenemint genietet ynternasjonale erkenning en is ien fan 'e wichtichste festivals foar koarte films yn Noard-Amearika. It bestiet sûnt 1979. It Aspen Shortsfest wurdt beävensarre troch Aspen Filmfest, in organisaasje dy't yn Aspen ek it filmfestival mei deselde namme foar lange films berêdt. De winners op it Aspen Shortsfest tingje automatysk yn deselde kategoryen mei nei de Oscars.
Op it filmfestival wurde sawol ferheljende koarte films fertoand as koarte dokumintêres, en sawol live-action as koarte tekenfilms. Behalven út filmfertoanings bestiet it evenemint út paneldiskusjes, workshops en oare festiviteiten dy't wijd binne oan 'e keunst fan it meitsjen fan koarte films. It Aspen Shortsfest is in kompetatyf filmfestival, dêr't de as bêste beoardiele ynstjoerings bekroand wurde mei prizen dy't takend wurde troch in faksjuery. De filmfertoanngs fine plak op trije lokaasjes yn Aspen:
Laplânske Oarloch
thumb|Finske Troepen yn de Laplânske Oarloch. De Laplânske Oarloch wie yn de Twadde Wrâldkriich it tredde en lêste gefjocht op Finske grûn, tusken it Finske leger en it part fan it Dútske leger dat yn Laplân stasjonearre wie.
Doe't 19 septimber 1944 de Foarsettingsoarloch einige yn in wapenstilstân tusken Finlân en de Sowjetuny, wie ien betingst dat Finlân it Dútske leger fan syn grûngebiet weistjoere soe. Dizze betingst late ta in oarloch mei de Dútske troepen. By dit gefjocht, dat duorre oant yn de maitiid fan 1945, paste it Dútske leger by syn weromtocht de taktyk fan de ferskroeide ierde ta. Dêrby waard hast elk hûs delbaarnd, ek yn de stêd Rovaniemi.
Skylgersk
It Skylgersk, ek wol Westersk neamd (Skylgersk: Schylgers of Westers), is it Fryske dialekt dat sprutsen wurdt op it westlike part fan it ta de provinsje Fryslân hearrende Waadeilân Skylge. It is nau besibbe oan it Aastersk, it dialekt fan it eastlike part fan Skylge. De beide Fryske susterdialekten wurde faninoar skaat troch it Midslânsk, it Hollânske dialekt dat sprutsen wurdt op 'e midden fan it eilân. It is mei it Skylgersk sûnt de midden fan 'e tweintichste iuw sterk yn it neigean rekke, om't de taal frijwol net mear trochjûn wurdt oan 'e bern. It is sadwaande fral in ûnderling kommunikaasjemiddel fan 'e âldere generaasjes wurden.
Skiednis
Hoewol't de taalkundige G.G. Kloeke al oan it begjin fan 'e tweintichste iuw riddenearre dat as West-Fryslân foarhinne Frysktalich west hie, dat de Waadeilannen dat dan perfoarst oarspronklik ek west hawwe moasten, waard dat net daliks oannommen. Noch yn 1934 oppenearre de Grinzer heechlearaar Klaas Heeroma, dy't sels fan Skylge ôfkomstich wie, dat syn eilân fan oarsprong Frankysk west hawwe moast, mei't hy grutte oerienkomsten seach tusken it Midslânsk en de dialekten fan Flylân, Teksel, Wieringen, Drechterlân (by Inkhuzen) en de Saanstreek. Nei syn idee hie dy dialektgroep neat mei it Frysk út te stean, en sels it Stedsk hie neffens him in hiel oare oarsprong. De beide ûntsjinsisber Frysktalige úteinen fan Skylge seach er as frij jonge koloanjes fan Friezen dy't oarspronklik út 'e Súdwesthoeke ôfkomstich wiene. thumb|left|250px|De lokaasje fan it Skylgerske dialekt yn it [[Fryske taalgebiet.]]
Tsjintwurdich is men fan betinken dat de oerienkomsten dy't Heeroma seach tusken it Midslânsk en de neamde Hollânske dialekten wier wol hout sniene, mar dat de ûnderlizzende oarsaak fan dy oerienkomsten no krekt it Fryske substraat is, dat it Midslânsk mei de Westfryske dialekten en it Saansk dield. Sadwaande slút de algemien oanfurde sjenswize fan hjoed de dei mear oan by Kloeke syn riddenaasje. Skylge moat oarspronklik hielendal ta it Fryske taalgebiet heard hawwe, mar waard ûnder de Midsiuwske Frysk-Hollânske Oarloggen yn 1396 troch Albrecht fan Beieren, de greve fan Hollân, beset, en kaam doe ûnder in Hollânsk bestjoer te stean dat oant 1942 duorje soe.
Dêrby fungearre Midslân iuwenlang as it bestjoerssintrum en sadwaande soe de befolking dêre en yn omlizzende doarpen en útbuorrens meitiid stadichoan ferhollânske wêze, krekt sa't dat op it Fryske fêstelân yn 'e stêden ek barde. Wat fierder oft men fan it bestjoerssintrum ôf kaam, wat lytser oft lykwols de ynfloed fan 'e Hollânske bestjoerstaal wie, dat op 'e westlike en eastlike úteinen fan Skylge beholden de pleatslike dialekten harren Fryske karakter. Wol hie it Midslânsk op it eilân de funksje fan in soarte fan lingua franca, in algemiene omgongstaal, dy't net inkeld troch de Midslanners sels, mar likegoed troch de lju fan West en de Aastersen behearske waard. Op dy manear droech it Midslânsk by oan in ferhollânskingsproses dat ek yn 'e beide oare dialekten dúdlike spoaren neilitten hat.
Status
It Skylgersk genietet op Skylge gjin offisjele status of erkenning. Ek yn 'e provinsje Fryslân beskikt it as Frysk dialekt net oer erkenning los fan 'e Fryske standerttaal, en mei't it Skylgersk frij fier fan dat Standertfrysk ôfstiet, hat de offisjele status dy't it as dialekt dêrfan yn prinsipe dielt, yn 'e praktyk net folle te betsjutten. Hoewol't men it Skylgersk ynformeel sûnder beswier as ien fan 'e streektalen fan Fryslân beskôgje kinne soe, is it mar de fraach oft dat wetlik ek ta de mooglikheden heart, yn acht nommen dat mei "streektalen" yn 'e Fryske kontekst ornaris ferwiisd wurdt nei de net-Fryske dialekten yn Fryslân. As ôfwikend dialekt fan it Frysk, mei syn offisjele status, liket it Skylgersk in bytsje tusken de wâl en it skip yn rekke te wêzen.
Hoewol't yn Fryslân sûnt 1980 ûnderwiis fan it Frysk op 'e basisskoallen ferplichte is, hat de gemeente Skylge dêr frijstelling fan, en folje de skoallen op it eilân de sa frijkommen tiid yn mei lessen "hiemkunde", oer de Skylger kultuer. Der wurdt lykwols gjin spesifyk ûnderwiis yn it Skylgerske dialekt fersoarge, ek al wurdt dat oan 'e eastkant fan it eilân foar it Aastersk wol dien.
Taalgebrûk
Fan 1931 ôf wie it fral de Westskylger Gerrit Knop (1873-1949), dy't him foar it behâld fan it Skylgersk ynsette. Dat died er mei de publikaasje fan ferskate boeken en artikels, en troch syn mei-eilanners oan te fiterjen om krekt as him koarte ferhalen en gedichten yn it eigen dialekt te skriuwen. Teffens wie hy de driuwende krêft efter de útjefte (yn 1935) fan it earste Skylger lêsboek (foar skoalbern), it saneamde Schylgerlaner Leisboek, wêryn't trouwens alle trije dialekten fan it eilân behannele waarden. Postúm ferskynde fan Knop yn 1954 it boek De Spraakkunst der Terschellinger Dialecten, wêryn't er tige sekuer de trije Skylger dialekten op taalwittenskiplike wize fêst besocht te lizzen.
Yn 1980 sette Martha van Wichen-Schol op eigen inisjatyf útein mei de gearstalling fan in wurdlist fan it Skylgersk, dy't úteinlik yn 1986 troch de Fryske Akademy ûnder de titel Woddenboek fan et Westers útjûn waard. Yn it foaropwurd skreau K.F. van der Veen dat de Fryske Akademy dy wurdlist as tige foarriedich beskôget en plannen hat om op basis derfan nochris in echt wurdboek fan it Skylgersk te skriuwen.
Sprekkers
It Skylgersk wurdt fan âlds sprutsen yn 'e flekke West-Skylge en omkriten, wêrmei't it taalgebiet de westlike útein fan Skylge beslacht (dêrfandinne de alternative namme "Westersk"). Likernôch healwei tusken West en de útbuorren Hee grinzget it Skylgerske gebiet oan it Midslânske taalgebiet. Neffens in skatting út 2004 soe it Skylgersk doe noch sprutsen wêze troch sa'n 400 minsken, dy't frijwol sûnder útsûndering ta de âlderein hearden. Sadwaande nimt it tal sprekkers fan dit dialekt de lêste tsientallen jierren stadichoan fierder ôf.
Ferskillen mei it Aastersk
De beide susterdialekten Skylgersk en Aastersk lykje gâns opinoar, hoewol't der ek dúdlike ferskillen binne. Dêrby giet it benammen om oare lûden en yn mindere mjitte om ûnderskie op it mêd fan it leksikon. Wat de lûdsferskillen oangiet it folgjende foarbyld:
Ferskillen mei it Standertfrysk
It ûnderskie tusken it Skylgersk en it Standertfrysk is folle grutter as dat mei it Aastersk, hoewol ek wer net sa grut dat de ûnderlinge fersteanberens no drekt yn gefaar komt. De ferskillen lizze mar foar in lyts part op it mêd fan it leksikon, mei wurden as ta ("heit"), poeë ("beppe") en kiwyt ("ljip"). Nammenste mear ûnderskie is der op it mêd fan 'e klanklear. Sa hat Skylgersk foarmen as trea ("trije"), jeaf ("leaf"), snjong ("sneon"), hoeng ("hûn") en dir ("dêr"). Fierders is it Skylgerske ekwifalint fan 'e Fryske konsonantekluster [sk] (sk fan "skoalle") de yn it Frysk net foarkommende [sx] (sch fan school), bgl. yn schiep ("skiep"), schôd ("skaad") en schroeër ("skriuwer").
Ek de stavering fan it Skylgersk wykt frijwat ôf fan it Standertfrysk. Sa komt de letter g oan 'e ein fan wurden foar, dêr't dy yn it Frysk yn wurdeinige posysjes ferfongen wurdt troch de ch; ferlykje borg ("berch") en trog ("troch"). Fierders wurde de stomme r en l net stavere; sa skriuwt it Skylgersk east ("earst") en sôt ("sâlt"). Ek wurdt it yn 'e Fryske stavering beholden ûnderskie tusken de â en de ô net werjûn; it Skylgersk skriuwt foar beiden ô, lykas yn ôd ("âld") en sôn ("sân"). De â wurdt dan reservearre foar de a-eftige klank yn bgl. mâlheid ("mâlheid"). Boppedat komt de letter û net foar; dy klank wurdt altyd stavere as "oe". Oarsom wurde der seis letters brûkt dy't it Standertfrysk net ken:
Oarstalige ynfloeden
Behalven de ynfloed fan it Hollânsk-Fryske Midslânske dialekt en letter fan it Standertnederlânsk hat it Skylgersk ek oarstalige ynfloeden ûndergien. Sa stie it, benammen yn 'e santjinde en achttjinde iuw, de tiid dat in der op 'e Waadeilannen in protte oan 'e walfiskfeart dien waard, ek ûnder ynfloed fan Skandinavyske talen, lykas it Sweedsk, it Deensk en it Noarsk. Ek de iuwenlange Eastseehannel spile yn dat ramt in grutte rol.
Priuwke
Hjirnei in priuwke fan it Skylgersk, in fragmint út it foaropwurd fan it Woddenboek fan et Westers, troch K.F. van der Veen: ''Dut is et easte woddenboek fan et Westers, de Fryse tongslag fan et dorp West op Schylge. Et Westers is ien fan de trea tongslaggen fan et eilôn. De oaren binne et Meslônzers, un Frys-Nederlands mingdialekt, en et Aasters, dat wer un Frys dialekt is en et meeste op et Westers liket, al binne der wol feschillen. Et woddenboek besteet út twae delen: un Nederlands-Westers woddenlijst, alfabetys op et Nederlands, en un Westers-Nederlandse woddenlijst, alfabetys op et Westers. Yn et woddenboek binne un lytse fiifduzend Wester wodden ferworket, yn wezen mar un lyts deel fan de folsleine woddenschat.
Et woddenboek is schrouwn trog Martha van Wichen-Schol. Yn maart 1980 stjoerde ja mi et easte begin fan et woddenboek tò. Dat bestong út un lijst mei de Nederlandse wodden yn dut woddenboek di mei de letter A beginne en dirachter et fertaalde yn et Westers. Ja schrouw dirbi dat se de lijst op oanwizingen fan C. Roggen gestalte jouwn hi. Ik doog har te witten dat de Fryske Akademy bli mei har ynbring waar en wi hoopten op et ferfolg. Yn de maanden en jieren dirnei komen op deselde wiize alle letters klear. De leste letter koom yn oktober 1983 op et Coulonhús, dus so'n trea en un half jier nei de easte letter.''
Dodoma
thumb|left|Dodoma leit sintraal yn Tanzania Dodoma is sûnt 1973 de offisjele haadstêd fan Tanzania. De stêd leit sintraal yn it lân, bewesten fan de eardere haadstêd Dar es Salaam, en hat 180.551 ynwenners (1 jannewaris 2005).
A Momentary Lapse of Reason
A Momentary Lapse of Reason is it alfde studioalbum fan Pink Floyd. It album waard tusken july en desimber 1981 opnaam yn ferskate studio's. It album waard op 21 maart 1983 útbrocht. It wie it earste Pink Floyd album sûnder Roger Waters. Der bruts foarôfgeande oan dit album in perioade oan fan rjochtsaken en allerhanne juristerij, mei as ynset it rjocht om de namme Pink Floyd te brûken. Waters claimde it artistike brein fan de groep te wêzen, mar Nick Mason en benammen David Gilmour fierden oan dat sy ek gesichtsbepalend wiene. De rjochter stelde Waters yn it ûngelyk.
Muzikanten
De yn 1979 ûntsleine Richard Wright wurdt neamd as bandlid mar wie in gastmuzikant.
Dodoma
Dodoma is ek haadstêd fan de regio Dodoma. It is in agrarysk hannelssintrum (û.o. wyn) en spoarknooppunt, dat ek oer de dyk en oer rivieren te berikken is. Mids de stêd leit in fleanfjild. In plan foar in yntersnasjonaal fleanfjild stiet op priemmen.
Dodoma is yn 1907 ûnder Dútske koloniale hearskippij stifte. Yn de jierren 70 ûntstiene der plannen om de haadstêd nei Dodoma te ferpleatsen. It parlemint ferhuze febrewaris 1996 nei de nije haadstêd, mar in protte oerheidstsjinsten binne noch yn Dar es Salaam festige.