cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bit
Betiizjend
It spraakgebrûk is somtiden in bytsje betiizjend. Sawol foar de eigentlike digitale ynformaasje as foar it plak dêr't de bitten fysyk bewarre wurde kinne, skiven ensfh., wurdt de ienheid bit brûkt.
Heinze Bakker
Heinze Bakker (It Hearrenfean, 2 maart 1942 - Leusden, 16 april 2021) wie in Frysk sportferslachjouwer. Hy wie yn dy hoedanichheid aktyf fan 1966 oant 2005, en wurke yn dy tiid foar efterinoar de RONO, de NCRV, de AVRO en de NOS. Bakker waard benammen bekend as kommentator by it hurdriden, hoewol't er ek oare sporten fersloech, lykas tennis, hurdfytsen en skûtsjesilen. Syn hannelsmerk wie it praten yn moaie lange folsinnen. Hy gie eins yn 2002 mei pinsjoen, mar wurke neitiid noch trije jier lang op parttimebasis troch. Ek siet Bakker doe ferskate jierren yn it bestjoer fan it Keninklik Nederlânsk Reedrydbûn KNSB.
Jonkheid en oplieding
Bakker waard yn 1942 berne yn it sikehûs op It Hearrenfean, mar hy groeide op as boeresoan op 'e pleats Kerkzicht, in pear hûndert meter benoarden it tsjerkje fan Koartsweagen. Nei't er de HBS yn Drachten folge hie, ferhuze Bakker mei santjin jier nei Grins, dêr't er úteinsette mei in stúdzje ekonomy. Yn Grins kaam er lykwols fia studinteferiening Bernlef yn 'e kunde mei Johannes Spieksma, dy't sjef by de RONO wie, de doetiidske regionale omrop foar East- en Noard-Nederlân. Dyselde liet Bakker in stimtest dwaan. Doe't it resultaat posityf wie, briek Bakker syn oplieding ôf en kaam er op 28 july 1966 yn 'e tsjinst by de RONO.
Sjoernalistike karriêre
By de RONO fersoarge Bakker op tiisdei- en freedtejûn út Grins wei it Fryske nijs op 'e radio.[boarne nedich] Sûnt 1969 wied er einredakteur/presintator by it Frysktalige programma fan 'e RONO, dat útstjoerd waard út Ljouwert wei. Hy wie ek geregeldwei te beharkjen by it ferslach fan 'e gearkomsten fan 'e Steaten fan Fryslân, it skûtsjesilen en it wyklikse sportprogramma.[boarne nedich] Yn 1970 ynterviewde Bakker bygelyks fuotballer Abe Lenstra ta gelegenheid fan dy syn fyftichste jierdei. Hoewol't Lenstra doe al jierren yn Ynskedee wenne, woed er beslist dat it fraachpetear yn it Frysk holden waard.
Om't Fryslân him te lyts en it wurk him te foarsisber wie, stapte Bakker yn 1974, doe't er dêrfoar de kâns krige, oer fan 'e RONO nei de NCRV. Hy wie fiif jier lang sjef sport by de NCRV-radio, en teffens einredakteur by de Sportshow, op sneon, dy't er ek sels presintearre, tegearre mei Anneke van der Stroom. Dat radioprogramma gie benammen oer it Nederlânske sneonsfuotbal, en it waard al rillegau it bêst beharke programma fan it lân.
Yn deselde tiid wurke Bakker ek út en troch foar it radioprogramma Langs de Lijn, fan 'e NOS, dêr't de omroppen om bar ferslachjouwers foar oanleveren. Doe't er ris ynfoel foar in siik wurden kollega, ûntstie der grutte opskuor, want dat wie op snein, en NCRV-wurknimmers waarden achte de rêstdei yn eare te hâlden. Bakker hie net tocht dat der in hoanne nei kraaie soe, en it wie by in wedstryd fan Cambuur yn Ljouwert, sadat er it putsje moai mei famyljebesite yn Fryslân kombinearje koe, mar de moandeis stie der in artikeltsje yn it Algemeen Dagblad mei de kop "NCRV-verslaggevers Nu Ook Actief op Zondag". By de NCRV seine fuortendaliks 28 minsken har lidmaatskip op. Bakker moast fan 'e omroplieding al dy lju in brief skriuwe. Hy lei dêryn út dat er syn "kristenplicht ferfolle hie" troch in sike kollega te helpen.
Koehoal
right|thumb|300px|It momumint foar de hjerringfiskers op Koehoal Koehoal is in buorskip yn de gemeente De Waadhoeke. Eartiids lei er yn Barradiel. Koehoal leit oan 'e Waadseedyk benoarden Tsjummearum en Easterbierrum.
Heinze Bakker
Sjoernalistike karriêre
Doe't de NCRV yn 1979 by de Sportshow, nettsjinsteande it oanhâldende súkses fan dat programma, de stekker derút loek om't Hilversum 3 in radiostjoerder foar de jongerein wurde moast, gie Bakker lulk by de NCRV wei. Neitiid wurke er inkele jierren foar de AVRO, dêr't er de legindaryske Dick van Rijn opfolge as sjef sport by it programma AVRO's Sportpanorama. Yn 1981 koed er by de NOS oan it wurk, dêr't er foar Studio Sport in breed ferskaat oan sporteveneminten fersloech, yn 't earstoan allinnich op 'e radio, mar al rillegau ek op 'e tillefyzje. Neist de presintaasje fan reguliere útstjoerings die Bakker yn 'e folgjende tweintich jier foar Studio Sport ferslach fan mear as 60 ynternasjonale hurdrydkampioenskippen, 25 Grand Slam-tennistoernoaien, 11 edysjes fan 'e Olympyske Spullen en 8 edysjes fan 'e Omgong fan Frankryk. Behalven hurdriden, tennis en hurdfytsen fersloech er alderhanne oare sporten, mar hast nea fuotbal, mei't dy redaksje by Studio Sport al grôtfol siet. Bakker wurke foar it ferslach fan 'e Omgong fan Frankryk gear mei Theo Koomen en Hans Prakke, en letter by it hurdriden mei û.m. Mart Smeets. Mei sjoernalist en kenner fan it maratonriden Hylke Speerstra fersoarge Bakker fierders it kommentaar by de Trettjinde Alvestêdetocht fan 1985 en de Fjirtjinde Alvestêdetocht fan 1986. Doe't yn 1996 de Fyftjinde Alvestêdetocht holden waard, wurke Bakker ûnderwilens efter de skermen, as einredakteur en oplieder fan jong talint. Yn 2000 woe Bakker in ein breidzje oan syn karriêre as sportferslachjouwer mei it iennichste Grand Slam-toernoai dêr't er noch nea ferslach fan dien hie: it Australian Open yn Melbourne. Dat gie lykwols oer om't sawol syn dochter as syn skoandochter útrekkene wiene yn it wykein fan 'e finales. In jier letter krige er dochs noch it winske ôfskie, en koed er mei de frou ôfreizgje nei Austraalje. Neitiid gie Bakker yn 2002 formeel mei pinsjoen, mar oant en mei 2005 wied er noch op parttimebasis as oplieder fan nije meiwurkers fan Studio Sport aktyf.
Koehoal
De Stelling Koehool waard yn de Twadde Wrâldoarloch troch de Dútsker oanlein as part fan de Atlantikwall. Dy bestie út fjouwer bunkers. Ien bunker is bewarre bleaun en yn 2011 opknapt en waard yn 2011 in edukaasjesintrum.
Heinze Bakker
Priveelibben
Bakker troude yn 1966 mei Metsje Koldijk, de dochter fan in feekeapman en slachter út Aldeboarn. Mei har krige er twa bern: Jochem (1968) en Mariëtte (1969). De earste jierren fan syn houlik wenne Bakker mei de húshâlding yn Oentsjerk. Yn 1974 ferhuze it gesin nei Leusden, by Amersfoart, dêr't Bakker en de frou sûnt altyd wenjen bleaune. Yn 'e hûs waard lykwols altyd Frysk praat mei de bern, in feit dêr't soan Jochem, dy't letter hûsdokter yn Grou waard, noch altyd profyt fan hat. Dochter Mariëtte wurket anno 2019 as sjoernaliste by de krante De Stem, yn Noard-Brabân. Bakker en de frou hiene fjouwer pake- en beppesizzers.
Yn 2015 waard by Bakker de sykte fan Parkinson fêststeld doe't er muoite mei fytsen krige. Neitiid boaze dat stadich fierder oan. Under in fakânsje op 'e Kanaryske Eilannen koed er ynienen it kaaike fan 'e hierauto net mear omdraaie yn it slot. Yn in fraachpetear yn desimber 2019, mei de Ljouwerter Krante, fertelde Bakker dat er hieltyd mear dingen net mear koe, te begjinnen mei autoriden, mar ek it spyljen fan bridge, dat jierrenlang in leafhawwerij fan him en syn frou wie. Nei syn pinsjonearring joech Bakker noch geregeldwei lêzings oer de sportsjoernalistysk, bgl. by iisklubs. De lêste kear slagge it him lykwols net mear om yn kontakt te kommen mei it publyk, wat ek in gefolch wie fan syn Parkinson, dy't gesichtsmimyk ferdwine lit.
Ferstjerren
Bakker kaam op 16 april 2021 thús yn Leusden, yn 'e âlderdom fan 79 jier, te ferstjerren.
List fan sterke tiidwurden yn it Frysk
Dit is in list fan sterke tiidwurden yn it Frysk.
Gewoane ferbûging fan swakke tiidwurden (ta ferliking)
Ta ferliking earst de 'gewoane' ferbûging fan swakke tiidwurden yn it Frysk. Dy giet sa:
* ) 'wenne' hat ek in (minder faak brûkte) sterke ferbûging
N.B.: swakke tiidwurden op -e wêrfan't de stam einiget op -d of -t krije yn 'e doetiid yn it Frysk (oars as yn it Nederlânsk) gjin ferdûbeling fan 'e d of t. Dus de doetiid fan 'ik meld' is 'ik melde' (Ned.: ik meldde), en de doetiid fan 'ik praat' is 'ik prate' (Ned.: ik praatte). Wol sjocht men gauris dat dat it mulwurd by sokke tiidwurden in (opsjonele) ferlinging krije kin mei -en. 'Ik haw meld' en 'ik haw praat' kin dus ek sein/skreaun wurde as 'ik haw melden' en 'ik haw praten'.
Ferbûging fan sterke tiidwurden
Hjirûnder de ferbûging fan sterke tiidwurden yn it Frysk. By de ferbûging yn 'e tabel hjirûnder wurdt by de 3e persoan inkeltal allinne de foarm 'hy' jûn, mar deselde ferbûging fan it tiidwurd jildt fansels foar de foarmen 'sy' en 'it'. Krektsa wurdt allinne de 1e persoan meartal werjûn ('wy'), mar deselde foarm fan it tiidwurd jildt ek foar de 2e persoan meartal ('jimme'), de 3e persoan meartal ('sy') en de hoflikheidsfoarm ('jo').
B - D - E - F - G - H - I - J - K - L - M - N - P - R - S - T - U - W
Grinzer rjochting
thumb|150px|right|Petrus Hofstede de Groot thumb|150px|right|Joan Frederik van Oordt De Grinzer rjochting as de Grinzer Godgelearden wie in teologyske streaming yn de 19e iuw (fan 1831 ôf) yn Nederlân. Yn de tiid dat hja opgong makken wienen sy de meast Frijsinnige groep. Sy neamden harsels it leafst 'evangelyske en Nederlânske teologen'. It wurd evangelysk slacht hjir op it Nije Testamint tsjinoer konfesjoneel, de bining oan de grifformearde belidenisgeskriften. In protte oanhingers fanan de Grinzer teology wienen maatskiplik belutsen en krewearren foar ferbettering fan ûnderwiis en earmesoarch. De Grinzer Skoalle wie fan betinken dat beskate filosofyske stúdzjes út de 18e iuw (fan it Ingelske en Frânske deïsme en de learstellingen fan Lessing, Kant, Fichte, Schelling, Hegel en Schleiermacher), de ûnmooglikens fan de âld-grifformearde lear op guon kearnpunten punten bliken die hie. De Grinzer heechleararen stribben nei in ‘libjend kristendom’ dat bekate ferâldere learstellingen fersmiet en it gezach fan de bibel inkelt noch as de iepenbiering fan God tajaan woene. Sy winsken in evangelyske geloofsbelidenis yn it plak fan in tsjerklike.
De measte oanhingers fan de streaming hienen yn Grins studearre as dêr lesjûn as heechlearaar teology. Petrus Hofstede de Groot, Van Oordt, Pareau en Muurling wienen ûnder de foaroanmannen. De beweging hie in eigen tydskrift: Waarheid in Liefde.
Teology
Skaaimerken fan de Grizzer rjochting:
Dogmatyk
Yn de dogmatyk brocht de útwurking fan dy útgongspunten yn nije útlis fan in stikmannich klassike grifformearde learstikken.
Kristology
Yn de lear oer Jezus Kristus waard bot klam lein op syn minskewêzen en syn foarbyldfunksje. Dat Hy sa'n treflik en it neifolgjen wurdich libben laat hie, waard taskreaun oan syn pre-eksistinsje. Dêrtroch hie Jezus alle tiid hân om te learen hoe't er libje moast. It ierdske libben fan Jezus wie in tarieding op de gruttere treflikens fan it himelske libben.
Trije-ienheid
By de beskriuwing fan de ûnderlinge ferhâlding tusken de trije godlike persoanen de waard Jezus Kristus bot leger makke oan de Heit. Dêrom waard harren wol ferwiten dat se "moderne Arianen" wienen. De Hillige Geast waard net sjoen as in persoan, mar as in krêft.
Ferlossingslear
De sûnde wie neffens harren it gefolch fan ferfrjemding van de minsk fan God, in ferkearde ynfolling fan de minsklike selsstannigens. De plakferfanging fan Kristus waard fral sjoen as in foarm fan solidariteit mei it minsklik laach en net as de iennige wize wêrop de fermoedsoening tusken God en minske barre koe. It lijen op him sels hie gjin fersoenende betsjutting, mar wie earder eksimplarysk.
Maatskaplike belutsenens
Trou dat sy wienen oan harren opfiedingsidee, dienen de Grinzers in protte sosjaal wurk en krewarren sy foar it ûnderwiis en de sinding. It godstsjinstich klimaat fan it iepenbier ûnderwiis waard yn it noarden fan Nederlân lange tiid fan harren dominearre, omdat de measte skoalopsjenners dêr predikanten fan de Grinzer rjochting wienen.
Betsjutting
De Grinzer Godgelearden yntrodusearren de teology fan Schleiermacher yn Nederlân. Harren ôfwykjen fan de tradisjonele grifformearde teology en it tolerearjen dêrfan troch tsjerklike bestjoerders wie ien fan de oanliedings foar it ûntstean fan de Ofskieding fan 1834. De Grinzers ferlearen fan 1850 ôf oan ynfloed troch it opgong meitsjen fan de Moderne Teology. Teffens wie der in fannijs oplibjen fan de grifformearde ortodoksy yn de Nederlânske Herfoarme Tsjerke. Sadwaande waard de Grinzer rjochting in middenstream yn de tsjerke.
Peazens-Moddergat
It oarspronklike doarp wie Peazens, wat lei oan de Peazens en wat de slinke dêrfan brûkte foar de fiskersboaten. Mar om't dy slinke yn de 17e iuw fersâne, mei troch de oanlis fan de Eanjumer - en Ljussenserpolder yn 1592, moasten de fiskers út it doarp doe opskowe nei in oar, wat westliker plak om de fisk oan wâl krije te kinnen. Sa ûntstie it doarp Moddergat. Om't it berop fan fisker it gânske libben beynfloede, wie der oant yn de 20e iuw in frij grut kultuerferskil tusken de beide doarpen.
Oant de gemeentlike weryndieling fan 1984 lei Moddergat yn West-Dongeradiel en Peazens yn East-Dongeradiel.
Radio
Radiomakker Wim Bloemendaal presintearre oant en mei 31 maaie 2006 op de radio syn programma de gezamenlijke zenders Peazens en Moddergat, mei muzyk oeral út de wrâld wei. Hy keas dy namme út reden fan it romsicht fan de dyk ôf dêre.
Opsterlânske Kompanjonsfeart
thumb|left|250px|Opsterlânske Kompanjonsfeart op De Gordyk thumb|right|280px|Slûs yn de feart by Appelskea thumb|280px|[[Himrikerferlaat ]] thumb|left|250px|Opsterlânske Kompanjonsfeart by Himrikerferlaat thumb|280px|Opsterlânsk Kompanjonsfeart by Himrikerferlaat thumb|280px|[[Appelskea oan de Opsterlânske Kompanjonsfeart'']] De Opsterlânske kompanjonsfeart is in kanaal tusken de Nije Feart by De Gordyk en de Drintske Haadfeart by Appelskea en is ûnderdiel fan de Turfrûte.
Skiednis
Foar de feanterij en it ferfier fan turf begûn men yn 1630 by De Gordyk de feanfeart te graven en nei 200 jier wie in einpunt berikt.
Fan De Gerdyk yn de (gemeente Opsterlân) rint it kanaal lâns in oantal buorskippen en doarpen: Hanebuorren, Foksebuorren, Himrikerferlaat, Weinterpferlaat, Lyts Grins (hjir makket de feart in rjochte hoeke en begjint de gemeente Eaststellingwerf, Moskou, Donkerbroek, Easterwâlde en komt út by Appelskea. Tusken De Gordyk en Appelskea lizze njoggen slûzen yn de feart. Dit komt trochdat Appelskea ûngefear 12 meter heger leit as De Gordyk. Alle slûzen wurde mei de hân betsjinne. De measte grutte brêgen binne elektrysk, mar op De Gordyk wurde de lytse brechjes mei de hân draaid. Hjir leit by de brêge ek in slûs. Yn 1974 wienen der plannen om de feart te dimpen. Pater van Ulden naam it inisjatyf om tsjin de dimping te protestearjen, wat úteinlik slagge is. Yn it sintrum fan De Gordyk is in draaibrêge nei him neamd.. Nei oanlieding fan dizze aksje is de Stifting De Nije Kompanjons oprjochte mei as doel it yn stân hâlden fan de Opsterlânske Kompanjonsfeart.
De Tsjonger
Tusken Donkerbroek en Easterwâlde giet De Tsjonger ûnder de Opsterlânske Kompanjonsfeart troch middels in dûker. Dat is om foar te kommen dat yn De Tsjonger wetter fan de Opsterlânske Kompanjonsfeart komt. Fia Slûs III is der tagong ta De Tsjonger.
Rekreaasje
De Opsterlânske Kompanjonsfeart hat har funksje foar de beropsfeart al lang ferlern. Dêrfoar yn it plak is de plezierfeart komd. Der komme ûngefear 1500 boaten jiers troch de feart.
Skippen mei in djipgong fan maksimaal 1.10 meter kinne der troch. Troch fêste brêgen yn it trajekt is de maksimale hochte 3.70 meter.
Slûzen
De feart is mei 9 skutslûzen ferdield yn 8 panden mei in djipte fan twa meter. De slûzen yn de Opsterlânske Kompanjonsfeart (streamôfwerts fan Appelskea ôf): Daamslûs, Boppestferlaat, Stokersferlaat, Fochtelerferlaat, Nanningaferlaat, Weinterpferlaat, Himrikerferlaat en Slûs Gordyk.
Yn de Opsterlânske Kompanjonsfeart binne gjin foarsjennings om it wetter oppompe te kinnen. Alle wetter dat troch de feart streamt komt fan it gebiet sels. Dy tige lege wetterstaannen kin der ekstra wetter ynlitten wurde fanút de Drintske Haadfeart.
Hilfertsom
thumb|300px|''Lizzing fan Hilfertsom yn Noard-Hollân Hilfertsom (Nederlânsk en offisjeel: Hilversum) is in stêd en gemeente yn 'e Nederlânske provinsje Noard-Hollân, yn de lânstreek it Goai, dêr't it it stedske sintrum fan is. De gemeente, dy't bestiet sûnt de Frânske Tiid, hat 83.334 ynwenners (1 juny 2005) en in oerflakte fan 26,19 km², wêrfan 0,21 km² wetter. Hilfertsom hat spoarferbinings mei Amsterdam, Skiphol, Utert en Amersfoort, en leit oan de A1 en de A27. Hilfertsom hat benammen yn de 20e iuw betsjutting krigen as de stêd fan radio en telefyzje.
Stêdsfunksjes
De media binne in grutte wurkjouwer foar de stêd en omkriten. Yn Hilfertsom-Noard leit it Nederlânsk Mediapark, dêr't ûnder mear de NOS, in pear studio's en in oantal omropferienings sitte. De oare omroppen sitte op oare plakken yn de stêd. Hilfertsom foarsjocht it Goai fan in hospitaal anneks sanatoarium (Zonnendaal), en fan ferskate ûnderwiisynstellings, wêrûnder inkele skoallemienskippen, de Media-Akademy en it konservatoarium. Oan de râne fan de stêd sit lichte yndustry, bygelyks it Nederlânsk haadkantoar fan Nike.
Stedsoansjoch
left|thumb|Gemeentehûs fan Hilfertsom, ûntwurpen troch Marinus Dudok Hilfertsom wie oant de opkomst fan de radio mear in doarpke en hat net folle âlde gebouwen bûten de doarpstsjerke. Doch is it sintrum arsjitektoanysk fan belang, benammen troch de ûntwerpen fan arsjitekt Marinus Dudok, dy't yn opdracht fan de gemeente ûnder mear it gemeentehûs boude. Fierders fynt men fan him noch in gemaal en twa begraffenisaula's. De neo-renêssânsistyske Ald-katolike tsjerke is in tradisjoneel gebou. Ek opfallend is it stasjon.
Histoarje
De namme Hilfertsom ferriedt in âlde komôf, troch it Ingweoans elemint hille "heuvel"; Hilfertsom is dan ek hillashiem, "hiem tusken de heuvels". Troch syn relatyf hege lizzing is it Goai al sûnt iere tiden bewenne west, trochdat it net oarstreamde. De kearside fan it wenjen op dizze grûn wie dat de bewenners op feehâlderij oanwiisd wiene - de sângrûn koe net foar ikkerbou brûkt wurde. Hilfertsom waard dan ek it sintrum fan de wolhannel.
Yn 1919 begûnen de radio-útstjoerings, wêrnei't Hilfertsom hieltiten mear ynwenners oanluts oant it in middelgrutte stêd waard. De telefyzje-útstjoerings waarden yn it earstoan yn Bussum dien, mar kamen troch de bou fan it Mediapark tusken 1960 en 1986 ek nei Hilfertsom.
Wynlust (Boerum)
thumb|Wynlust yn 2009 Wynlust (offisjele namme Windlust) is in nôt- en pelmole yn it doarp Boerum, yn de gemeente Kollumerlân.
Fuotbalferiening Ljouwert
Fuotbalferiening Ljouwert is oprjochte op 14 augustus 1917 en spilet op de fjilden oan de Insulindestrjitte yn Ljouwert. De klup spilet op sneon en op snein. Der binne 2 teams mei dames, 6 senioaren en 20 jeugdteams. (2008)
De bynamme De Klomp krige de klup doe't by de oprjochting út earmoede wolris mei klompen fuotballe waard op it fjild by de Aldehou.
Wynlust (Boerum)
Skiednis
Al yn 1578 waard in mole yn Boerum beskreaun. De nôtmole dy't yn 1711 yn it doarp stie, waard yn 1785 troch brân ferwoaste. Om dy mole te ferfangen waard yn 1787 Wynlust boud, in stellingmole mei selsswichting. De mole waard yn 1946, 1957, 1969 en 1975 restaurearre.
Wynlust hat yn partikulier besit west oant 1997, mar waard doe ferkocht oan de gemeente Kollumerlân, dy't de mole yn 1999-2000 nochris restaurearje liet. Yn 2007 waard it reidtek fan Wynlust ferfongen. De mole is hjoed-de-dei mealree.
De houten achtkante mole, mei lege stiennen foet en houten potdeksele ûnderbou, hat in stellinghichte fan 7,05 meter. De mole is wyls eigendom fan de Monumintestifting Kollumerlân en kin op ôfspraak en as er draait besichtige wurde.
Op 8 april 2012 baarnde de mûne ôf. Jonges hiene deun neist de mûne âlde bibels yn 'e brân set dy't hja yn in kontener fûn hiene en it fjoer wie oerslein nei de mûne.
July 2012 waard bekend dat de mûne fannijs boud wurde soe. Op 6 septimber 2014 waard de mûne offisjeel iepene. Op 6 oktober brocht minister Jet Bussemaker in besite oan Boerum om persoanlik te fernijen dat de Windlust, hoewol't it in replika is, syn monumintestatus weromkrige.
It Tsiispakhûs
Suvelmuseum It Tsiispakhûs, eartiids yn it teken fan de 'Striid tsjin it wetter', sit yn in earder tsiispakhûs mei de status fan ryksmonumint oan it Ald Hiem yn Wommels, dat datearret fan 1905. Yn de 20e iuw wie der in soad tsiishannel yn Wommels. Yn dit âlde pakhûs stiet in baskule mei stimpels, in mûnsterkiste en in lessener.
De terpetiid stiet sintraal op de ûnderste ferdjipping. De earste terpen waarden om 500 foar Kristus opsmiten. Nei de komst fan de diken om 1200 hinne waarden se, benammen yn de 19e en iere 20e iuw, wer ôfgroeven. De fruchtbere grûn waard doe op de sângrûnen brocht. Yn fitrines stean fynsten opsteld dy't om Wommels hinne dien binne. De Middelsee mei syn hege en lege wetterstannen is útbylde middels in makette. Oan de muorren hingje tekeningen fan de Slachte, dy't om 1983 hinne makke binne foar in tentoanstelling yn it 't Coopmanshûs yn Frjentsjer.
Behalven it museum sit yn itselde gebou ek Ferloskundigepraktyk Swanneblom, dy't yn 2009 oprjochte waard en op 13 maart 2020 nei it Tsiispakhûs ferhuze. Dêr kaam er yn it plak fan in toskedokterspraktyk.
Coco (film út 2017)
Coco is in Amerikaanske kompjûteranimearre fantasykomeedzjedrama en coming-of-agefilm fan Pixar út 2017, ûnder rezjy fan Lee Unkrich. De haadrollen waarden ynsprutsen troch Anthony Gonzalez en Gael García Bernal. De titel ferwiist nei de oerbeppe fan 'e haadpersoan. It ferhaal giet oer in tolvejierrige Meksikaanske jonge út in famylje fan muzykhaatsjende skuonmakkers, dy't op 'e Dei fan 'e Deaden by fersin oerbrocht wurdt nei yn it Lân fan 'e Deaden. Om dêr wer wei te kommen, hat er ferlet fan 'e help fan syn (deade) betoerpake, dy't muzikant wie. Fan 'e filmkritisy krige Coco oer it algemien tige positive resinsjes en yn 'e bioskopen woeks de film út ta in grut kommersjeel súkses. Coco wûn yn 2018 de Oscar foar Bêste Lange Animaasjefilm, de Golden Globe foar Bêste Lange Animaasjefilm en in grut ta oare prizen, wêrûnder in BAFTA, in Satellite Award, twa Saturn Awards en alve Annie Awards.
Plot
Yn it Meksikaanske plakje Santa Cecilia dreamt de tolvejierrige Miguel Rivera derfan om in muzikant te wurden. It probleem is lykwols dat er heart ta de iennichste famylje yn hiel Meksiko dy't alle foarmen fan muzyk hatet. Syn betoerbeppe Mamá Imelda wie troud mei in man dy't har en har jonge dochterke Coco yn 'e steek liet om in karriêre as muzikant nei te stribjen en nea weromkaam. Dêrop ferballe Imelda alle foarmen fan muzyk út har eigen libben en dat fan Coco, learde harsels skuonmeitsjen en sette útein mei in eigen bedriuw om harsels en har dochter te ûnderhâlden. Sûnt binne de Rivera's sûnder útsûndering skuonmakkers en is muzyk by harren thús ûnbesprekber. Mar Miguel is krekt oarsom: hy hatet skuonmeitsjen en tinkt allinne mar oan muzyk.
Miguel bewennet mei fjouwer generaasjes fan syn famylje ien wente. Dêr makket Abuelita, syn bazige beppe, de tsjinst út, en hawwe syn heit en syn mem (dy't op alle dagen rint) eins net folle yn te bringen. Syn oerbeppe Coco is no tige heech op jierren en rekket stadichoan demint, sadat se amper noch praat. Fan 'e hiele famylje is sy Miguel lykwols it neist, om't se sa goed taharkje kin nei syn ferhalen. Temûk is Miguel in reuseftige fan fan 'e ferneamde muzikant Ernesto de la Cruz, dy't ek út Santa Cecilia kaam. Hy wurdt rûnom beskôge as de bêste sjonger, lietsjeskriuwer en gitarist út 'e Meksikaanske skiednis, dy't yn 1942 op relatyf jonge leeftyd omkaam doe't er ferplettere waard ûnder in losrekke tsjerkklok. Miguel hat himsels gitaarspyljen leard troch âlde tillefyzjebylden fan De la Cruz op te nimmen en yngeand te bestudearjen, mar moat dat allegear foar syn famylje geheim hâlde. Syn iennichste freon, oan wa't er alles kwyt kin, is de ûnnoazele strjithûn Dante.
Op 'e Dei fan 'e Deaden (in wichtige Meksikaanske hjeldei en betinking fan ferstoarne famyljeleden en freonen yn it ramt fan Alderheljen en Aldersielen) wurdt der op it sintrale plein fan Santa Cecilia in talintejacht holden, dêr't Miguel beslist oan meidwaan wol. Syn plantsje om temûk út te piken, mislearret lykwols en hy en Dante wurde twongen om beskûl te sykjen yn it fertrek dêr't de ofrenda stiet, it famylje-alter mei de foto's fan alle foarâlden dy't op dizze dei betocht wurde. Dante stompt de foto fan betoerbeppe Imelda en beppe Coco om, sadat it listke stikken falt. Op 'e foto stiet ek Imelda har man, de fuortrûne muzikant, mar de hoeke, mei dy syn holle derop, is fan 'e foto ôf skuord. No't Miguel de foto út 'e list hat, docht bliken dat der ek noch in stik dûbeld teard is: de muzikant blykt in gitaar yn 'e hân te hawwen. It is in tige kreas fersierde gitaar, dy't Miguel werom ken fan 'e bylden fan Ernesto de la Cruz. Hy komt ta de konklúzje dat De la Cruz syn fuortrûne betoerpake wêze moat.
As syn famylje foar it ferstân kriget dat Miguel fan doel is en doch mei oan in talintejacht foar muzikanten, pakt Abuelita syn gitaar ôf en slacht it ynstrumint oan gruzeleminten. Miguel naait poerrazen út, en besiket op it plein in gitaar fan ien fan 'e oare dielnimmende muzikanten te lienen, sadat er dochs noch meidwaan kin. Dat slagget net. Dêrop beslút Miguel de liifspreuk fan De la Cruz, "Gryp dyn kâns", yn 'e praktyk te bringen troch de fersierde gitaar fan De la Cruz sels út syn mausoleum op it tsjerkhôf fan Santa Cecilia te stellen. Sadree't er de snaren poent, wurdt er lykwols grepen troch de magy fan 'e Dei fan 'e Deaden, dy't him ûnsichtber makket foar libbene minsken, mar just sichtber foar de deaden. De iennichste út 'e libbene wrâld dy't no Miguel noch gewaarwurde kin, is de hûn Dante, dy't nei beleavjen tusken de beide wrâlden hinne en wer bewege liket te kinnen.
Mamá Imelda stelt fêst dat Miguel ferflokt is om't er op 'e Dei fan 'e Deaden fan ien fan 'e deaden stellen hat. Hy moat sjen dat de flok foar sinne-opgong opheft wurdt, want oars sil er nea mear nei it Lân fan 'e Libbenen weromkeare kinne. Dat opheffen fan 'e flok giet simpel genôch: hy moat de seine fan ien fan syn foarâlden krije. Imelda wol him har seine wol jaan, mar easket yn ruil dêrfoar dat er dan nea mear muzyk meitsje sil. Miguel stimt dêrmei yn en wurdt troch har seine weromtransportearre nei it Lân fan 'e Libbenen. Hy hat lykwols gjin inkele bedoeling om him oan syn ûnthjit te hâlden, en poent daliks de gitaar fan De la Cruz wer, mei as gefolch dat er op slach fannijs nei it Lân fan 'e Deaden oerbrocht wurdt. Syn ferstoarne famyljeleden beskrobje him en besykje him jitris deselde seine te jaan yn ruil foar itselde ûnthjit. Miguel byt harren lykwols ta dat er nea syn dream opjaan sil om muzikant te wurden en naait út om ynstee De la Cruz te sykjen, sadat dy him syn seine jaan kin.
Sûnder dat er it sels opmerkt, wurdt Miguel op syn syktocht meifierd troch de hûn Dante, dy't mooglik ien fan 'e rjukleurige beskermgeasten is dy't yn it Lân fan 'e Deaden rûnom foarkomme (hoewol't Miguel dat ûnwierskynlik achtet, it ûnnoazele hâlden en dragen fan it bist yn acht nommen). Underweis moetet Miguel de suterige Héctor, in deade dy't wanhopige graach noch in kear nei it Lân fan 'e Libbenen weromkeare soe om syn dochterke te sjen. Hy is nammentlik lang lyn stoarn en as syn dochter him ferjit, is der gjin libbene mear oer dy't noch oantinkens oan him hat. As dat bart, ferdwine de deaden yn it neat. Syn probleem is dat er op 'e Dei fan 'e Deaden gjin besyk oan it Lân fan 'e Libbenen bringe kin om't nimmen syn foto op in ofrenda set hat. It docht lykwols bliken dat Héctor kunde hat oan De la Cruz. Dat hy en Miguel prate ôf dat Héctor Miguel by syn betoerpake bringe sil, en dat Miguel dan Héctor syn foto mei werom nimme sil nei it Lân fan 'e Libbenen om dy op in ofrenda te pleatsen.
Underwilens hawwe Mamá Imelda en de oare deade Rivera-famyljeleden de efterfolging ynset, mei't se wisberet binne om Miguel fan syn eigen nuvere opstigings te rêden. Om him werom te finen, ropt Imelda de help yn fan har beskermgeast Pepita, in reuseftige, fel kleure, fleanende kat. Héctor blykt al yn gjin tiden mear gedoente mei De la Cruz hân te hawwen, dat om tagong ta de ferneamde sjonger te krijen, dy't yn it hjirneimels yn in paleis wennet en in hiele kloft befeiligingsdeaden yn 'e tsjinst hat, nimt Héctor Miguel mei nei in talintejacht wêrfan't de winner De la Cruz moetsje mei. Sadwaande is Miguel syn earste optreden foar in publyk fan deaden. Mei helpt fan Héctor wurdt it in grut súkses, mar as Mamá Imelda-en-dy by de talintejacht arrivearje, moat Miguel wer útnaaie. Hy en Héctor krije wurden, en Miguel wit op eigen manneboet it paleis fan De la Cruz yn te glûpen.
Miguel kriget úteinlik De la Cruz sels te wurd, oan wa't er fertelt dat er syn betoerpakesizzer is. De sjonger is bliid ferrast en hjit him freonlik wolkom. Ear't er lykwols Miguel syn seine jaan kin, sadat dy nei it Lân fan 'e Libbenen weromkeare kin om in wurkpaad as muzikant te folgjen, wurdt harren moeting ûnderbrutsen troch Héctor, dy't noch altyd wanhopige graach wol dat Miguel syn foto mei weromnimt en op in ofrenda pleatst. Der blykt âldsear tusken Héctor en De la Cruz te bestean oer in partnerskip dy't se by it libben hiene. Héctor is nammentlik dejinge dy't alle lieten skreaun hat dêr't De la Cruz ferneamd mei wurden is, en dyselde hat altyd beart dat hy se sels skreaun hie. Dan komt út dat De la Cruz Héctor fermoarde hat troch him te fergiftigjen doe't Héctor harren partnerskip beëinigje woe om werom te kearen nei syn wiif en bern. Héctor hie altyd tocht dat it itensfergiftiging of sokssawat wie, mar as Miguel fertelt dat De la Cruz letter yn in film krekt sa'n sitewaasje brûkt hat, mar omdraaid, wêrby't immen it personaazje fan De la Cruz besiket te fergiftigjen en dêrby sekuer deselde wurden tsjin him sprekt as dy't De la Cruz by Héctor syn dea tsjin Héctor spriek, komt de moard (letterlik) út. Om foar te kommen dat syn misdie bekend wurde sil, lit De la Cruz sawol Héctor as Miguel oppakke troch syn befeilingslju en yn in djippe cenote (in natuerlike kalkstiennen saad) smite.
As Héctor foeteret dat De la Cruz him nei syn ferskes en syn gitaar no ek noch syn kâns op in weromsjen mei syn dochter ûntstelle sil, kriget Miguel foar it ferstân dat net De la Cruz, mar Héctor syn betoerpake is. It sjocht der min út foar harren, mei't der gjin kâns bestiet dat se eigenhandich út 'e cenote ûntsnappe kinne. Dante liedt lykwols de beskermgeast Pepita nei de cenota ta, en de fleanende kat hat gjin muoite om Miguel en Héctor derút te krijen. Mamá Imelda is der net wiis mei om har fan har ferfrjemde man Héctor werom te sjen, mar as Miguel har útleit dat Héctor al ûnderweis werom nei har en Coco wie doe't er troch De la Cruz fermoarde waard, begjint se (hiel stadich) te ûntteien. Neitiid lit Dante einlings syn wiere foarm sjen as in rjukleurige beskermgeast.
Om 'e foto fan Héctor werom te krijen, dy't De la Cruz ôfpakt hat, ynfiltrearje Miguel en syn deade famyljeleden in konsert fan 'e grutte muzikant, dat holden wurdt yn in stadion op 'e top fan in steile heuvel. Dêr wurdt Imelda troch omstannichheden twongen om foar it publyk in liet te sjongen, wylst se op 'e gitaar begelaat wurdt troch Héctor. Efter de skermen fan it konsert smyt De la Cruz Miguel by it klif fan 'e heuvel del, net wittende dat Miguel syn famyljeleden in kamera oanset hawwe, sadat wat er docht live te folgjen is foar it hiele publyk. Miguel wurdt rêden troch Pepita, mar ferliest de foto fan Héctor, dy't foargoed ferlern giet. As De la Cruz neitiid syn optreden ferfetsje wol, wurdt er ta syn ferbjustering útgeid troch it publyk en bekûgele mei tomaten. Dêrnei wurdt er troch Pepita it stadion út smiten, dat er delkomt yn in tsjerketoer dêr't er (op 'e nij) ferplettere wurdt ûnder in fallende tsjerkklok.
Wylst de dage al oan 'e loft is, wol Mamá Imelda Miguel mei har seine weromstjoere nei it Lân fan 'e Libbenen, mar Miguel is syn rie te'n ein no't er de foto fan Héctor net mei weromnimme kin. Coco har oantinkens oan Héctor binne oan it ferdizenjen, dat it sil net lang mear duorje ear't er foargoed yn it neat weiwurdt. Héctor oanfurdet lykwols moedich syn lot, en dat bringt Miguel derta itselde te dwaan: hy is no ree om te ûnthjitten dat er nea wer muzyk spylje sil en om him dêroan te hâlden. Mar Mamá Imelda ferbynt diskear gjin betingsten oan 'e seine dy't se him tegearre mei Héctor jout.
Werom yn it Lân fan 'e Libbenen hastiget Miguel him nei hûs, dêr't er it liet Remember Me foar syn no folslein deminte oerbeppe Coco spilet. Dat is it bekendste liet fan Ernesto de la Cruz, mar oarspronklik wie it in ferske dat Héctor foar de lytse Coco skreaun hie. As se dat liet heart, begjint Coco, dy't al yn tiden gjin wurd útbrocht hat, ta ferbjustering fan hiel har tasjende neiteam, stadichoan mei te sjongen, wylst de oantinkens út har iere jonkheid har wer tebinnen komme. Har gesicht ljochtet op en as it ferske út is, begjint se ynienen oer har heit te fertellen, wêrmei't se it fuortlibjen fan Héctor yn it Lân fan 'e Deaden bewissiget. It docht bliken dat Coco it ôfskuorde stik fan 'e foto op 'e ofrenda mei it gesicht fan har heit bewarre hat, sadat de foto wer folslein makke wurde kin. Teffens hat se alle brieven bewarre dy't har heit oan har skreaun hie. Dit ûnferwachtse barren liedt ta in folsleine fermoedsoening fan 'e famylje Rivera ûnderling, mar ek mei muzyk.
In jier letter, op 'e Dei fan 'e Deaden, lit Miguel oan syn nije, ien jier âlde suske de ofrenda fan 'e famylje Rivera sjen, dêr't no de hiel makke foto fan Mamá Imelda en Héctor mei de lytse Coco boppe-oan stiet. Der stiet ek in foto op fan 'e âlde Coco, dy't it ôfrûne jier kommen is te ferstjerren. De iepenbier makke brieven fan Héctor, dêr't er al syn lietteksten yn optekene hie, hawwe bewiisd dat Ernesto de la Cruz neat oars as in dief en in oplichter wie, sadat er alhiel yn ûngenede fallen is. Tillefyzjeploegen besykje no it berteplak fan 'e grutte sjonger en muzikant Héctor Rivera, dy't sa tragysk oan syn ein kommen is. Yn it Lân fan 'e Deaden binne Mamá Imelda en Héctor, tusken wa't it wer hielendal goedkommen is, no weriene mei Coco. Op 'e Dei fan 'e Deaden bringe se in besyk oan harren libbene, musisearjende neikommelingen, hoewol't allinne de hûn Dante en in sipertske kat (nimmen oars as Pepita) foar de libbenen te sjen binne.
Produksje
Coco waard regissearre troch Lee Unkrich mei Adrian Molina as ko-regisseur. Hja wurken nei in senario fan Molina en Matthew Aldrich op basis fan in idee fan Unkrich. Dêr kaam dyselde yn 2010 foar it earst mei by Pixar oan, fuort nei de premiêre fan in oare film fan him, Toy Story 3. Yn earste ynstânsje soe de nije film gean oer in Amerikaanske jonge dy't him ferdjippe yn syn Meksikaansk komôf. Yn in fraachpetear yn 2017 murk Unkrich oer de útwurking fan syn oarspronklike idee op dat dy "it feit beljochte dat net ien fan ús op dat stuit sels út Meksiko kaam." Meitiid besleaten hy en syn team dat it útgongspunt foar it ferhaal ferkeard wie, en dat se fan it begjin ôf oan út Meksiko wei begjinne moasten. Om't de film oer in besteande kultuer gie, fielde Unkrich nei eigen sizzen in swiere lêst op syn skouders weagjen "om it goed te dwaan".
Distribúsje
De distribúsje fan Coco waard fersoarge troch Walt Disney Studios Motion Pictures, de distribúsjepoat fan The Walt Disney Company, dêr't Pixar ûnder falt. De film waard foar it earst fertoand op 20 oktober 2017 op it Ynternasjonaal Filmfestival fan Morelia, yn Meksiko. Coco iepene dêrnei op 27 oktober (de dei foar de Dei fan 'e Deaden) yn 'e Meksikaanske bioskopen. Yn 'e Feriene Steaten kaam de film op 22 novimber út. By de fertoaning yn bioskopen waard Coco foarôfgien troch in koarte film fan 'e Walt Disney Animation Studios: Olaf's Frozen Adventure, út 'e Frozen-franchise.
It soundtrackalbum fan Coco ferskynde op 10 novimber 2017 by platemaatskippij Walt Disney Records. Coco sels kaam op 13 febrewaris 2018 beskikber as digitale download, en waard op 27 febrewaris fan dat jier útbrocht op dvd en blu-ray. Fan 29 maaie ôf koe de film fierders streamd wurde op Netflix, foar't er op 29 novimber 2019 oerbrocht waard nei Disney+, de eigen streamingtsjinst fan The Walt Disney Company.
Untfangst
Fan 'e filmkritisy krige Coco oer it algemien tige positive resinsjes. Sa omskreau Richard Roeper fan 'e Chicago Sun-Times de film as "fol fan libben" en as "in útskroeven en oangripend aventoer" mei "fantastysk" en "earsteklas" wurk fan 'e stimakteurs. Brian Truitt fan USA Today neamde de film "ien fan Pixars prachtichste animearre útstapkes" en "de muzikaalste fan alle Pixar-films, mei in ferskaat oan oanstekkende deuntsjes." Yn The New York Times priizge A.O. Scott de "betsjoenende orizjinaliteit" fan 'e film, dy't er fierders omskreau as "kultureel ynklusyf" en "in 21e-iuwske Disney-klassiker".
Matt Zoller Seitz fan 'e webside RogerEbert.com joech de film 4 fan 4 stjerren. Hy skreau: "Ik hie wat lytse oanmerkings op Coco doe't ik der nei siet te sjen, mar ik kin my net mear tebinnenbringe wat dat wiene. Dizze film is in klassiker." Yn it tydskrift Rolling Stone parte Peter Travers de film 31/2 fan 4 stjerren ta. Hy omskreau Coco as "in leafdefolle hulde oan 'e Meksikaanske kultuer". Michael Phillips fan 'e Chicago Tribune neamde de film "prachtich animearre" en ferliek him kwa emosjonele toansetting mei Inside Out.
Op 'e webside Rotten Tomatoes, dy't resinsjes sammelet, hat Coco in tige heech goedkarringspersintaazje fan 97%, basearre op 341 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: "It rike fisuele genot fan [de film] wurdt belike troch in betochtsum ferhaal, dat kwestjes as kultuer, famylje, it libben en de dea op in famyljefreonlike – en djip oangripende – manear yn byld bringt." Op Metacritic, de wichtichste konkurrint fan Rotten Tomatoes, behellet Coco in goedkarringspersintaazje fan 81%, basearre op 48 resinsjes.
Opbringst
Coco brocht yn 'e bioskopen yn 'e Feriene Steaten en Kanada $210,5 miljoen op, en yn alle oare lannen en territoaria $597,4 miljoen (wêrfan yn Meksiko $41,4 miljoen). Wrâldwiid kaam de opbringst dêrmei út op $807,8 miljoen. Ofset tsjin it budget fan $175 miljoen betsjut dat in winst fan $632,8 miljoen, hoewol't dêr de marketingkosten noch wol ôf moatte. Dêrmei wie Coco in grut kommersjeel súkses en de op fyftjin nei meast opbringende animaasjefilm aller tiden.
Prizen
Yn 2018 wûn Coco by de Oscars beide prizen dêr't de film foar nominearre wie, yn 'e kategoryen bêste lange animaasjefilm en bêste orizjinele liet (Remember Me fan Robert Lopez en Kristen Anderson-Lopez). By de Golden Globes wie Coco yn deselde kategoryen nominearre, mar wûn de film 'allinne mar' de priis foar bêste lange animaasjefilm. Coco wûn ek de BAFTA foar bêste lange animaasjefilm, de Satellite Award foar bêste lange film mei animaasje of mingde media, en de Saturn Awards foar bêste animaasjefilm en bêste filmmuzyk (Michael Giacchino).
By de Annie Awards, de wichtichste Amerikaanske prizen spesjaal foar animaasjefilms, waard Coco yn 2018 nominearre foar 13 prizen, en wûn de film dêrfan 11: bêste animaasjefilm, bêste rezjy fan in lange animaasjefilm, bêste stimakteur yn in lange animaasjefilm (Anthony Gonzalez), bêste senario fan in lange animaasjefilm, bêste filmmontaazje yn in lange animaasjefilm, bêste animearre effekten yn in animaasjeproduksje, bêste personaazje-animaasje yn in lange animaasjefilm, bêste personaazje-ûntwerp yn in lange animaasjefilm, bêste filmmuzyk yn lange animaasjefilm, bêste produksje-ûntwerp yn in lange animaasjefilm, en bêste storyboarding yn in lange animaasjefilm.
Fierders wûn Coco de Empire Award foar bêste animaasjefilm, de Critics' Choice Movie Awards foar bêste lange animaasjefilm en bêste liet (Remember Me), de Kids' Choice Award foar favorite animaasjefilm, en de Teen Choice Awards foar favorite fantasyfilm en favorite akteur yn in fantasyfilm (Anthony Gonzalez). Coco waard ek nominearre foar twa Grammy Awards.
Trademarkkontroverse
Yn 2013, doe't Coco yn preproduksje wie, besocht The Walt Disney Company de fraze "Día de los Muertos", de Spaansktalige namme fan 'e Dei fan 'e Deaden, fêst te lizzen as in trademark, sadat it bedriuw dêrop it auteursrjocht yn 'e hannen krije soe foar merchandisingdoelen. Dat brocht de Latino-mienskip yn 'e Feriene Steaten yn ferset. Mear 21.000 minsken ûndertekenen in online-petysje wêryn't soks omskreaun waard as "kulturele dieverij en eksploitaasje op syn alderslimst". In wike nei't it bekend wurden wie, loek Disney syn oanfraach yn. Yn in ferklearring sei it bedriuw dat it altyd besocht it auteursrjocht op alle mooglike titels foar oankommende films fêst te lizzen, mar dat no besletten wie dat de film net sa kaam te hjitten, sadat in trademark op "Día de los Muertos" net mear nedich wie.
Westermûne (De Pomp)
thumb|De Westermûne by Kollumerpomp De Westermûne is een poldermole by it doarp De Pomp yn de gemeente Kollumerlân. De Westermûne, in grûnsiler, waard yn 1845 boud foar it bemeallen fan de 300 ha grutte polder Easter- en Westerkrúslân. Yn it earstoan hie de mûne twa fizels, mar ien dêrfan waard fuorthelle. Yn 1959 bruts by in stoarm ien fan de roeden. It wetterskip woe de mûne doe slope litte, mar krige dêrfoar gjin tastimming. De oerbleaune fizel waard op in diselmotor oansluten. De Westermûne rekke dêrnei sterk yngroeid troch beplanting. Yn 1961 waard hy oankocht troch de gemeente Kollumerlân, dy't him yn 1984 restaurearje liet. Dêrby waard de diselmotor wer fuorthelle en waarden de beammen tichtby de mûne kapt. Yn 1988 wie de Westermûne wer mealree. Nei in nije restauraasje yn 1996 waard de mûne eigendom fan de Monumintestifting Kollumerlân. De Westermûne is in greinen achtkante mûne mei stiennen fjildmuorren, is reiddekt en hat in flecht fan 17,96 m. De mûne, wêrfan de fizel wyls ek troch in elektromotor oandreaun wurde kin, kin op freed- en sneontemiddei besichtige wurde.
Brûnei
Brûnei, offisjeel Negara Brunei Darussalam: de "Naasje Brûnei, de Wente fan 'e Frede", is in lân yn Súdeast-Aazje. De haadstêd is Bandar Seri Begawan en de sultan fan de absolute monargy is sûnt 1967 Hassanal Bolkiah.
Geografy
It sultanaat Brûnei bestiet út twa net oanienslettende stikken lân oan de noardwestkust fan Borneo en wurdt begrinzge troch de Súd-Sineeske See yn it noarden en it Maleizyske Sarawakgeberchte yn it easten, suden en westen. It grut part fan it lân wurdt bedekt troch tropysk reinwâld dêr't in protte dieresoarten libje. De kuststripe dy't tichtbefolke is, bestiet út mangroven ûnderbrutsen troch koraalsânstrannen.
Klimaat
Der hearsket in tropysk reinklimaat.
Skiednis
thumb|left|140px|[[Hassanal Bolkiah, Sultan fan Brûnei]] Yn de 15e iuw waard troch Islamityske Maleizjers it sultanaat Brûnei stifte dat yn 1888 ûnder Britsk protektoraat kaam. Yn de Twadde Wrâldkriich wie it tusken 1941 en 1945 beset troch de Japanners. Nei de kriich waard it in Britske koloanje oant en mei 1959 doe't it in eigen grûnwet krige en autonomy. Folsleine ûnôfhinklikens folge foarfêst yn 1984. De sultan dy't yn 1967 op de troan kaam, regearret lykwols sûnt dy tiid it lân as absolút foarst.
Befolking
Likernôch twatredde fan de befolking is fan Maleizyske komôf. De Sinezen foarmje de wichtichste etnyske minderheid (15 prosint fan de befolking).
Taal
De offisjele taal is it Maleisk; dêrneist is Sineesk in wichtige taal. Ek wurdt yn Brûnei in soad Ingelsk sprutsen.
Religy
De Islam is de offisjele religy fan Brûnei, en de sultan stiet oan it haad fan de islam yn syn lân. Oare religys yn Brûnei binne Boedisme (benammen ûnder de Sinezen), en it Kristendom.
Post (brêge)
In post is in âlde namme foar in brechje. Yn Boalsert waarden posten brûkt foar de binnegrêften, De Trije Posten. Yn Ljouwert wurdt yn 1466 al skreaun oer 'by de Post in die Hagastreta'. Smellingerlân hat de Postleane tusken Drachten en De Wylgen en tusken Beetstersweach en Weinterp rint De Posten en leit de Postbrêge. Tink hjirby ek oan Bûtenpost en Lytsepost.
Achilles
thumb|260px|De grime fan Achilles, skildere troch François-Léon Benouville (Musée Fabre). Achilles (Latyn) of Achilleus (Aldgryksk: Ἀχιλλεύς is in figuer út de Grykske mytology. Hy is de belangrykste held út de Trojaanske Oarloch en haadpersoan fan Homêros syn boek, Ilias. Homêros beskriuwt him as de kreaste, de dapperste, sterkste en ferhevenste fan alle helden. Yn lettere leginden fan Statius wurdt beskreaun dat Achilles syn hakke allinne kwetsber wie. Dat soe ek syn dea wurde, doe't hy troch in giftige pylk yn syn hakke rekke waard. De term 'Achilles hakke' hat sadwaande de betsjutting krigen fan immen syn swakke punt.
Achilles wie de soan fan Peleus, kening fan de Myrmidonen yn it Grykske Tessaalje, en de Nereïde Thetis, de dochter fan Nereus, de pakesizzer fan Aiakos (Aeacus) dat in neisiet fan Seus.
Achilles wie stjerlik, mar troch syn mem ûnkwetsber makke, útsein syn hakke dêr't syn mem him fêsthâlde doe't sy him ûnderdompele yn de Styks (rivier yn Hades, de ûnderwrâld). De Styks makke elkenien dy't dêryn baaie ûnkwetsber. Hy rekke belutsen yn de Trojaanske oarloch troch in rúzje mei Agamemnon, foaroanman fan de Griken, oer in faam Briseis. Ut wrok frege hy syn mem om de goden te bewegen de Trojanen stipe te jaan, mar dat late úteinlik ta de dea fan syn bêste freon Patroklus. Dêrop deade hy de Trojaanske held Hektor mar syn hiel soe him needlottige wurde doe hy dêr troffen waard troch in pyl fan de held Paris en stoar.
Wite Brekken
De Wite Brekken is in mar súdlik fan Snits yn de eardere gemeente Wymbritseradiel, no yn de gemeente Súdwest-Fryslân.
Goa
Yn it noardwesten giet de mar oer yn de Swarte Brekken. Yn it noarden fan de mar komme de Wâldfeart en de Broersleat út. Troch de Modderige Ryd stiet de eastkant yn ferbining mei de Easterwimerts en fia It Nau yn it suden mei it marke de Aldhôf. De Wite Brekken meitsje ûnderdiel út fan it natuergebiet Wite en Swarte Brekken en Aldhôf, dêr't ek de omlizzende boezemlannen en de simmerpolders ûnder falle. De behearder is Steatsboskbehear. It gebiet is oanwiisd as Fûgelrjochtlinegebiet omdat winterdeis 17% fan de wrâldpopulaasje oan Wink hjir sliept, benammen yn de polder De Lange Warren. Yn it ferline wie it gebiet in bolwurk foar de Ljippeblom, mar dy is hjir al lang útstoarn. thumb|left|250px|Wite Brekken, Schotanus-atlas li.1718
Parten
right|thumb|300px|''Ryk fan de Parten (60 f.Kr.) De Parten wienen in Yndo-Iraansk folk yn de Aldheid.
Foarskiednis
Nei de roerige tiden fan de brânkatastrofe krong in oantal Yndo-Europeeske folken it hjoeddeiske Iran binnen lykas de Meden en de Perzen. De Iraanse Partava bleauwen lykwols yn Sintraal-Aazje wenjen, mar krongen letter troch yn it noardeasten fan it hjoeddeiske Iran.
Om 585 f.Kr. ferklearre de foarst fan Partsje him ta fazal fan Syaksares fan Medië en letter wienen de foarsten fan Partsje fazallen fan Syrus en syn opfolgers en fan Aleksander de Grutte en syn opfolger Seleukus.