cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Piet Dankert
Biografy
Dankert waard berne yn Stiens. Hy skreau him yn juny 1951 yn oan de Universiteit fan Amsterdam mei as ôfstudearrjochting Underwiis, dêr't er yn july 1953 syn Bachelor of Education helle. Dankert wurke fan febrewaris 1960 oant maaie 1963 as learaar maatskippijlear oan in Lyceum yn Gorinchem en wurke dêrnei fan maaie 1963 oant augustus 1971 as ûndersiker by it Koos Vorrink Ynstitút en wie direkteur fan septimber 1965 oant augustus 1971. Dankert siet fan septimber 1965 oant febrewaris 1968 yn it partijbestjoer fan de PvdA.
Dankert waard yn 1968 lid fan de Twadde Keamer. Dêr wie er wurdfierder foar Bûtenlânske Saken en Definsje en pleite er foar de fierdere Europeeske ienwurding yn de Europeeske Uny. Ein jierren santich stapte er oer nei it Europeesk Parlemint, wêrfan't er fan 1982 oant 1984 foarsitter wie. Yn it kabinet-Lubbers III (1989 -1994) wied er steatssekretaris foar Europeeske Saken. Neitiid waard er wer lid fan it Europeesk Parlemint.
Dankert profilearre him dêr ûnder oaren as begruttingsspesjalist en hie in sit yn de parlemintêre Assemblees fan de Ried fan Europa, de NAVO en de West-Europeeske Uny. Yn syn lêste termyn as Europeesk parlemintslid ivere er ûnder oaren foar de oansluting fan Turkije by de Europeeske Uny.
Dankert wie sûnt 1962 troud mei Paulette; tegearre hawwe sy in soan en twa dochters. Op 21 juny 2003 ferstoar Piet Dankert yn de âldens fan 69 jier yn syn twadde hûs yn it suden fan Frankryk.
Trivia
Yn 1992 spile Dankert mei yn de bernesearje Bassie & Adriaan: De Geheimzinnige Opdracht, ek bekend as Bassie en Adriaan op reis door Europa. As steatssekretaris fan Europeeske Saken lei er út wêrom't Bassie en Adriaan troch alle doetiidske lannen fan de EEG reizgen foar in heimsinnige opdracht. Dat wie om de bern mear leare te litten oer Europa. Yn elk doetiidsk EEG-lân wie in opdrachtjouwer beneamd en Dankert wie de Nederlânske opdrachtjouwer.
D'Urvillesee
thumb|Lizzing D'Urvillesee D'Urvillesee is in see fan de Súdlike Oseaan, benoarden de kust fan Adélielân, East-Antarktika. It wetter is neamd nei de Frânske admiraal en ûntdekkingsreizger Jules Dumont d'Urville.
Oere
thumb| In oere (in lienwurd op basis fan it Latynske hora), ôfkoarte as h (fan it Frânske heur), is fan âlds in underferdieling fan de dei. Hjirby is de dei opdield in tolve oeren, en de nacht ek, sadat in etmel út 24 oeren bestiet. Hjoeddedei is de oere basearre op de sekonde.
In oere is 60 minuten, gewoanlik 3.600 sekonden. 24 oeren binne in dei.
Bolwerk
Bolwerk wie it moanneblêd fan de Lânboukoöperaasje yn Fryslân.
Befet ûnder mear koarte histoaryske bydrages fan Oepke Santema en fersen fan Cees Jongsma. Bekend wie de rubryk Tuolleprakkesaesjes fan Marten Hedzers Castelein.
Kansas City (Missoery)
Kansas City, gauris ôfkoarte ta K.C., is de grutste stêd fan 'e sintraal leine Amerikaanske steat Missoery. It is ien fan 'e beide haadplakken fan Jackson County (it oare is Independence), mar it omfettet ek parten fan 'e oanswettende countys Clay, Platte en Cass. Neffens in offisjele skatting út 2012 (op grûn fan 'e gegevens fan 'e folkstelling fan 2010), hie Kansas City dat jiers krapoan 465.000 ynwenners. Boppedat is it de wichtichste stêd fan 'e stêdekloft dêr't ek Kansas City yn Kansas ta heart, dat foar Kansas City yn Missoury oer leit, oarekant de rivier de Missoery.
Skiednis
Yn 1833 waard oan it begjin fan it saneamde Santa Fe Trail, ien fan 'e rûtes dy't troch blanke kolonisten brûkt waard om nei it Westen te reizgjen, it plakje Westport stifte, dat letter in wyk fan Kansas City wurde soe. Mei't dat sa'n 5 km fan 'e rivierkant ôf lei, waard yn 1838 op it plak dêr't de Missoery mei de rivier de Kansas gearfloeide, noch in plakje stifte, dat Kansas kaam te hjitten, nei in Ingelske ferbastering fan it Frânske Cansez, in namme foar ien fan 'e Yndiaanske folken yn it gebiet. Kansas krige yn 1850 de status fan stêd. Tsjin dy tiid wiene Kansas, Westport en it deunby leine Independence plakken wurden dy't fan krúsjaal belang wiene foar de kolonisaasje fan it Wylde Westen, mei't trije fan 'e wichtichste rûtes nei it Westen (it Santa Fe Trail, it California Trail en it Oregon Trail) yn dy krite har begjinpunt hiene.
Hoewol't de steat Missoery fanwegen syn slavehâldende status ornaris ta it Amerikaanske Suden rekkene waard, krige it de kâns net om him yn 'e Amerikaanske Boargeroarloch by de Súdlike Konfederaasje oan te sluten, om't it oan it begjin fan 'e oarloch, yn 1861, beset waard troch Noardlike troepen. Dat late ta in eksplosive sitewaasje, mei't de measte ynwenners dat beskôgen as in oerhearsking troch de fijân. Guon fan 'e bloedichste en fûleindichste gefjochten fan 'e oarloch fûnen sadwaande plak yn Missoery, dêr't in soartemint guerylja-oarloch ûntstie tusken de ûngeregelde formaasjes fan 'e saneamde Jayhawkers út Kansas, dy't foar it Noarden fochten, en de Bushwackers út Missoery, dy't oan 'e kant fan it Suden stiene. Troch de geografyske posysje fan Kansas City, pal oan 'e grins mei de steat Kansas, lei dat middenyn it gebiet dêr't sokke gefjochten it slimst wiene. Boppedat fûnen der yn 'e omkriten fan 'e stêd ek ferskate fjildslaggen plak tusken geregelde Noardlike en Súdlike legers, lykas de Earste Slach by Independence, yn 1862, de Twadde Slach by Independence, yn 1864, en de Slach by Westport, datselde jiers.
Nei ôfrin fan 'e Boargeroarloch woeks Kansas City fluch ta, wat foar in grut part te tankjen wie oan 'e brêge oer de Missoery, dy't dêr yn 1869 oanlein waard. De befolkingsgroei wie sa sterk, dat Kansas yn 1889 syn namme feroare yn Kansas City. Westport waard yn 1897 troch de stêd opslokt. Tsjin 'e iuwwiksel hie Kansas City krapoan 165.000 ynwenners.
Oan it begjin fan 'e tweintichste iuw strieden ferskate trochkorrupte politike klibers om 'e macht yn 'e stêd. De kliber fan Tom Pendergast wûn úteinlik healwei de tweintiger jierren, en regearre Kansas City sa'n fyftjin jier, oant Pendergast yn 1939 skuld bekenne moast foar belestingûntdûking. Nei de Twadde Wrâldoarloch ferlieten in protte begoedige ynwenners de binnenstêd fan Kansas City om har nei wenjen te setten yn 'e bûtenwiken en fral yn 'e foarstêden. Yn 'e binnenstêd bleaune de earmere lagen fan 'e befolking oer. In grut part dêrfan bestie út Afro-Amerikanen, dy't yn 1950 12,2% fan 'e totale stedsbefolking útmakken.
Yn 'e sechstiger jierren fûnen der ferskate slimme rasse-opskuorren yn Kansas City plak, wêrfan't de ferheftichste de Opskuor fan Kansas City fan 1968 wie, dy't yn hege mjitte in gefolch wie fan 'e moard op Martin Luther King, dat jiers. Wylst de stêd almar trochgroeide, rekken de âlde wiken fan 'e binnenstêd ferpaupere. Yn 1940 hie Kansas City 400.000 ynwenners; yn 2000 libben der yn itselde gebiet noch mar 180.000 minsken (de rest wie nei de nije bûtenwiken gien). Tusken 1940 en 1960 ferdûbele de stêd yn grutte, mar wûn it kwa ynwenners mar sa'n 75.000 man oan. Tsjin 1970 hie Kansas City in oerflak fan likernôch 820 km² krigen, wat mear as fiif kear safolle wie as dat it yn 1940 hân hie.
Demografy
Neffens in offisjele skatting troch it Amerikaanske Folkstellingsburo op grûn fan gegevens fan 'e folkstelling fan 2010 hie Kansas City yn 2012 in befolking fan 464.310 minsken. De befolkingstichtens bedroech 569,2 minsken de km². Neffens gegevens fan 'e folkstelling fan 2010 wie doe fan 'e befolking fan Kansas City 11,0% âlder as 65 jier en 24,2% jonger as 18 jier. Fierders libbe yn 2007 6,5% fan 'e befolking ûnder de earmoedegrins.
Wat de etnyske opbou fan 'e befolking oangiet, dy wie yn 2010 sa: 54,9% blanken; 29,9% swarten; 10,0% Latino's; 2,5% Aziaten; 0,5% Yndianen; 0,2% Polyneziërs, Melaneziërs en Mikroneziërs; 2,0% oaren of fan mingd etnysk komôf.
Klimaat
Kansas City hat in dampich lânklimaat, mei fjouwer dúdlik merkbere jiertiden en in evenredige delslach. De waarmste moanne is july, as de trochsneed temperatuer om 'e 33 °C hinne leit. By 't simmer falle der trochstrings fjouwer dagen jiers dat it kwik oprint oant boppe de 38 °C. Winterdeis is it kâldst yn jannewaris; oerdeis wurdt it dan yn trochsneed 3 °C en nachts –6 °C. Kansas City leit oan 'e bûtenrâne fan 'e saneamde Tornado Alley, de krite dêr't fral by 't maityd en oan it begjin fan 'e simmer geregeldwei tornado's foarkomme.
Monique Knol
Biografy
Hja bruts troch yn 1988 doe't se Nederlânsk kampioene op de dyk waard. Dochs wie hja noch in relative ûnbekende, de ferrassing en de blydskip wiene dan ek grut doe't se by de Olympyske Spullen yn Seoel de dykwedstriid wûn. Yn in lange sprint fersloech hja de Dútske Jutta Niehaus en Laima Zilpirìte út de Sowjetuny. Knol wie de earste Nederlânske medaljewinner by it hurdfytsen foar froulju, dat yn 1988 pas foar de twadde kear op it Olympysk program stie.
Twa jier letter waard Monique Knol yn Utsunomiya (Japan) wrâldkampioen mei de Nederlânske ploech op de 50 km ploegetiidrit. Fan dy ploech makke ek in nij talint diel út: Leontien van Moorsel. Dy soe yn lettere jierren Knol efter har litte en soe der in sekere rivaliteit tusken beiden ûntstean. Yn 1992 like Van Moorsel, dy't doe wrâldkampioene wie en krekt de Tour Féminin wûn hie, de favorite by de dykwedstriid fan de Spullen yn Barselona. De gearwurking yn de Nederlânske ploech woe net echt en úteinlik wie it Knol dy't der mei in brûnzen medalje derfan troch gie.
Monique Knol wûn tolve etappes yn de Tour Féminin. De koers dy't har it bêste lei wie dy fan Tjejtrampet yn Sweden, dy't hja fjouwerris wûn. Hja hâlde op mei har hurdfytskarriêre yn 1996, hja makke in koarte comeback yn 2002 en wie ûnder oare trainer fan de Najonale Junior-froulju seleksje. Tsjintwurdich beöefenet hja de dressuersport.
Op 15 july 2008 liet Knol yn it AVRO-tv-programma Vinger aan de Pols witte dat se harsels hast letterlik stikken trainde om meidwaan te kinnen oan de Olympyske Spullen.
Yn 2010 die Knol mei oan it AVRO-programma Eeuwige roem. Hja wie dêryn yn de earste ôflevering útskeakele.
Aebingastate (Huzum)
De Aebingastate, (ek: Abbemahûs of Abbinga State) is in eardere state en stie súdeast fan Huzum, yn de gemeente Ljouwerteradiel. Dêr lizze no it Aebingapark en it Drachtsterplein.
De Aebingastins wurdt foar it earst om 1400 neamd as in Abba Abbingha hjir wennet. Yn 1511 wie it yn besit fan Hessel fan Abbingha (of Abbema) dy't de state werboude nei de ferwoasting yn 1498.
De eallju dy't yn de himrik fan Huizum wennen, stienen yn de striid tusken de Skieringers en Fetkeapers meast oan de kant fan de Skieringers. Yn 1419/1420 waard Huzum platbaarnd troch de Ljouwerters. Yn 1481 slagge it de Skieringers om Ljouwert te plonderjen. Yn datselde jier waard de frede wer tekene, mar dy duorre net lang. By it Bieroproer yn 1487 foelen de Skieringers opnij de stêd binnen. De Skieringer Worp Lieuwes Juckema bestjoerde dêrnei Ljouwert oant de Saksyske hartoggen it bewâld oernamen. Dêrnei waarden yn 1498 in soad stinzen yn de omjouwing fan de stêd ôfbrutsen om mei it sloopmateriaal de wâlen fan Ljouwert te fersterkjen en der in blokhûs yn de stêd mei te bouwen.
By de wurksumheden oan it Drachtsterplein yn Ljouwert binne yn 2012 resten weromfûn fan de âlde Abbingastate. It giet om parten fan de muorren en de damwand, mar ek om bygelyks potten en pannen.
Ferskot
Ferskot is in boarchsom dy’t by ferhier fan sates of losse stikken lân troch de hierder oan de ferhierder betelle waard. It Ferskot moast de hierder behinderje om it lân mei in hûs te beswierjen – of by ferhier fan lân mei hûs - it hûs boppe de normale reparaasjes te ferbetterjen. It beswierjen fan in lân mei in hûs of it ferbetterjen fan it hûs wie neidielich foar de lânhear. Dit omt de ferhierder nei it ferstriken fan de hiertermyn neffens jildend rjocht ( sjoch ek: ôfkeap ) de wearde fan it hûs of ferbettering betelje moatte soe. Nei ôfrin fan de hiertermyn krige de hierder it Ferskot werom, al as net fermeardere mei rinte. It Ferskot wurdt faaks ten ûnrjochte ‘Foarskot’ neamd.
Alchemist
Alchemist is in earder Australyske metalband oprjochte yn 2003 yn Canberra. De band brocht yn 1993 syn debútalbum Jar of Kingdom út. Yn 2010 hold de band der mei op. Alchemist hat seis studio-albums útbrocht.
VVV Fryslân
Njonken in ûnderstypjend tsjinstesintrum yn Ljouwert, in mienskiplike webside, in webwinkel en in boekingssintrale kamen der ek 'regio-oanjagers'. Mooglike middels om 'e doelstelling te berikken binne behalven gearwurking tusken gemeenten en ûndernimmers in ynformaasjepylder, minicards, en in app foar smartphones.
VVV Fryslân moat net betize wurde mei Marketing Fryslân, in oare provinsjale organisaasje dy't toeristen nei Fryslân lûke moat. Marketing Fryslân wurdt subsidiëarre troch de provinsje, wylst de VVV's it yn prinsipe finansjeel hawwe moatte fan 'e gemeenten. In stikmannich gemeenten yn noardwestlik Fryslân docht net oan VVV Fryslân mei.
Het BrouwDOK
Havenbrouwerij Het BrouwDOK op de Nieuwe Willemskade yn Harns is miskien wol de iennichste bûtendykse brouwerij fan 'e wrâld. Der wurde eigen bieren broud dêr't eksperimintearje in ûnderdiel fan de fyzje is. Sa is der in Wadden gin makke fan it bier dat net ferkocht wurde koe yn koroanatiid. Ek is men op "ekspedysje" gien troch bieren te brouwen mei yngrediïnten út ferskate lannen. De dream is om it seewetter út de Waadsee as boarne te brûken foar de brouwerij. De brouwerij is oansletten by CRAFT.
Skiednis
Bierkarmaster Gerard Ypenga broude yn 2010 op in souderkeamer oan de Baarsjesweg yn Amsterdam bier ûnder de namme Better Wetter / Probieren. Yn 2012 waard de hannelsnamme wizige yn BrouwDOK (nei de Dokkade yn Harns) en waarden yn de nano-brouwerij fan Gerard, efter syn wenhûs, de earste kommersjele bieren broud. Troch romtegebrek ferhuze de brouwerij yn 2016 nei it Havenplein yn Harns, dêr't yn in âld Sineesk restaurant de brouwerij op 'e nij opboud waard, mei in priuwlokaal der by.
Melyssa Laya
Melyssa Laya, echte namme ûnbekend (?), is in rêstend Tunezysk neakenmodel en pornografysk aktrise. Hja makke har debút yn in pornografyske film yn 2017. Neffens har offisjele opjefte is se ? m lang, mei in gewicht fan ? kg en kupmaat 36E.
Het BrouwDOK
Skiednis
Yn 2017 is de brouwerij ferhuze nei in grutte loads, bûtendyks oan de râne fan de Waadsee. Healweis 2018 is der in folautomatyske 20 hektoliter brou-ynstallaasje ynstallearre, begjin 2019 is it priuwlokaal "Het Proefdok" offisjeel iepene foar publyk. Yn 2020 is de brouwerij útwreide mei ûnder oare 4 nije 20 hektoliter fergistingstanks.
Hjoed-de-dei
Yn 2021 waard it proeflokaal folslein ferboud; de earste ferdjipping jout in bjusterbaarlik útsjoch op it Waad en de haven mei de brune float.
By eltse brousesje wurdt der mar leafst 2000 liter bier broud, somtiden twa kear op in dei. Troch it tal fergistingstanks kin der algeduerigen broud wurde. Ek is it mooglik der bier nei eigen resept brouwe te litten.
The Passion waard yn 2023 opfierd yn Harns, wêrby it proeflokaal in haadrol spiele as lokaasje foar meardere televyzjeopnames. Spesjaal foar dizze Passion is de Passion IPA broud, dat allinnich op de taap te krijen wie.
Assortimint
Fêste bemanning
Seizoenkrêften
Opstappers
Bieren yn opdracht
Anne Bokma
thumb|Anne Bokma (1982) Anne Barteles Bokma (Langwar, 1917 - Snits, 31 augustus 1990) wie redakteur fan it Frysk Lânboublêd en bestjoerslid fan de Fryske Maatskippij fan Lânbou.
Hy wie lid fan it algemien bestjoer fan de feriening foar Folkshegeskoallewurk, fan de Nederlânske Feriening fan lânbousjoernalisten, ponghâlder fan de Fryske folkshegeskoalle, lid fan de Fryske monuminte- en molekommisje, foarsitter fan Stichting De Fryske Mole en lid fan it haadbestjoer De Hollandsche Molen.
Hot Space
Hot Space is it njoggende studio-album fan Queen. It album waard yn juny 1981 en maart 1982 yn Switserlân en Dútslân opnaam en waard twa moanne letter op 21 maaie 1982 útbrocht.
Elektrokonvulsyterapy
Elektrokonvulsyterapy (EKT), of ek wol oantsjut mei elektroshockterapy of yn 't koart elektroshock, is in behanneling fan pasjinten wêrby troch it opwekken fan in epileptysk ynsult (stûp, tafal), útlokke troch in streamstjit troch de holle, besocht wurdt sekere psychiatryske oandwanings te behanneljen. De wichtichste yndikaasje foar EKT is een slimme terapyresistinte depresje, dy't net ferholpen wurde kinne mei in psychofarmaka en psychoterapy.
In grut foardiel fan EKT is de flugge wurksemens fan de metoade yn tsjinstelling mei antydepressiva wêr't in pear wyke oerhinne gean kin. Trochsnee kriget de pasjint fiif oant tolve behannelings, om de dei ien. Yn gefal fan earnstige depresje mei de wierskynlikens fan selsmoard of een depresje mei in psychoaze kin EKT dêrom, bytiden, de earste kar yn de behanneling wêze. De wurking hâld sawat in jier oan.
Eartyds barde EKT sûnder narkoaze, mar tsjintwurdich wurdt de lêst foar de pasjint tige beheind troch it tatsjinjen fan narkoaze en spierferslopjende middels. Neitiid kin der in koartduorjende fermindering fan it ûnthâld wêze. By 30-40% fan de minsken giet it net oer.
Fryske kening
thumb|200px|right|De [[Grutte fibula fan Winaam.]] De Fryske kening wie yn in tiidrek fan de iere Midsiuwen de heechste gesachsdrager by de Friezen. Lykas by oare Germaanske folken waard de kening oarspronklik allinnich keazen yn gefal fan kriich. Mooglik wie de funksje by de lêste keningen erflik wurden.
Untstean fan it Keningskip
De macht fan de kening waard bepaald troch it tal minsken dat hy mei it jaan fan presintsjes oan him bine koe. De grinzen fan syn keninkryk wie dêrtroch fleksibel en joegen de berik oan fan it netwurk fan persoanlike relaasjes dy't de kening opboud hie. Fierder hie de kening neffens politike, ek sakrale macht. Yn de religy fan de Friezen spile hy in wichtige rol.
Yn de rin fan de 7e iuw hat it Fryske keninkryk hieltyd mear stal krigen, benammen yn de Ryndelta dêr't oan hannel en skipfeart in protte jild te fertsjinjen wie, hat sprake west fan in twatal machtige keningen: Aldgillis en Redbad. Dy twa wienen súksesfol yn de kriich en koenen harren gebiet fierder nei it suden útwreidzje. Sy wienen machtich en ryk en ûnder kening Redbad soe it Fryske ryk har grutste útwreiding krije. Oft hy ek macht útoefene hat oer it hiele Fryske kustgebiet is net wis, mooglik wienen der meardere keningen tagelyk. Sa hat yn Winaam ek sprake west fan in keningsterp.
De ein fan it Fryske keninkryk
It keninkryk fan de Friezen soe yn trije weagen oermastere wurde troch de Franken. Karel de Grutte makke yn 772 foargoed in ein oan de selsstannigens fan de Friezen troch it gebiet eastlik fan de Lauwers by it Frankyske ryk te foegjen.
Euklides
thumb|''Byldhouwurk fan Euklides yn it [[Palazzo ducale yn Feneetsje - Kapiteel 17]] Euclides (Aldgryksk: Eukleídēs), ek Euklides fan Aleksandrië neamd, wie in Hellenistysk wiskundige, dy't om it jier 300 f.Kr. wurke yn de bibleteek fan Aleksanderje.
Ralf Krewinkel
200px|rjochts|thumb|Ralf Krewinkel
Ralf Karel Hubert Krewinkel (Kerkrade, 12 novimber 1974) is in Nederlânsk politikus fan de Partij fan de Arbeid (PvdA).
Fan 31 augustus 2015 oant 18 maart 2019 wie er boargemaster fan de Limburchske gemeente Hearlen. Fan 2011 oant 2015 wie er boargemaster fan Beek. Fan 1998 oant 2006 wie er gemeenteriedslid en fan 2006 oant 2011 wethâlder fan Kerkrade.
Kletster Feart
De Kletsterfeart wie in feart dy't fan de Smeliester Sâning nei it âlde rivierke de Dragt (Noarder-Drait), letter de Burmaniasleat neamd, oant it buorskip De Kletten, roan. By de oanlis fan it Drachtster yndustryterrein 'De Haven' is feart tichtsmiten, op de lêste 50 meter nei de Burmaniasleat nei.
Skiednis
thumb|375px|Wetters en feanen yn Noarddrachten, sitewaasje yn 1719 Lofts fan it midden de Burmaniasleat, de Jelle Pieterssleat en De Kletten Fan der Aa skreau oer de Kletsterfeart: De feart is groeven yn it lêst fan de sechtjinde iuw, om dêr turf ôf te fieren fan Noarder-Drachten. It wie al troch de "Hoogen-weg", dêr't in fallaat as wetterkearing makke wie, oplein, doe't de ûndernimmingwangeunst en tsjinwurking fan omlissende plakken op skynde te roppen. Alteast, it ferlaat waard yn 1604 troch de opsjenners fan de Leppedyk wer dimpt, omdat, sa hjitte it, dêrtroch tefolle wetter nei bûten ôfstreame soe. Deputearre Steaten, dy't foar de feangenoaten opkamen, besochten wol te bemiddeljen, mar dit skynt net folle jûn te hawwen. Njoggen jier letter, 2 febrewaris 1615, sleaten de folmachten fan Noarder-Drachten in kontrakt mei Jelle en Goslick Pieters, boargers fan Ljouwert, dy't har ferbûnen, om, tsjin 55 roeden fean en te heffen tollen op de skipfeaart, de Kletsterfeart op te meitsjen, en ferlaten en dûkers te meitsjen. Dit plan, wêrby't de feart, lâns De Folgeren, oant yn de hege feanen fan de Drachtster Kompenije rinne soe, is ek foar in diel útfierd. De Kletsterfeart is oanlein en krige nei de namme fan ien fan de ûndernimmers, Jelle Pieterssleat. Mar it gie wer mis troch de ynfloed fan oangrinzjende soarpen. Want yn 1627 waard de grytman fan Smellingerlân feroardield troch it Hof om de trochgroevene wegen te dimpen, omdat it skerpe feanwetter (dat bûtendat sels fan heech nei leech ôfrûn), skealik wie foar de flakke lannen fan de omlizzende pleatsen. Doe't yn 1641, de Drachtster Feart groeven wie, hoegde de Kletsterfeart net trochlutsen te wurden. De feart rûn dêrnei út yn de Smeliester-Sâning net fierder as de Hegewei, en waard allinnich foar de ôf- en oanfier fan dong, hea en oare produkten brûkt.
Basketbal op de Olympyske Simmerspullen 2000
200px|thumb|right|It Olympysk Gymnastyk Stadion fan Sydney 2000
De Olympyske Simmerspullen 2000, ek wol de XXVIIe Olympiade neamd, waarden yn 2000 hâlden yn de Australyske stêd Sydney. It basketbal waard hâlden yn it Sydney SuperDome.
Jacob Duck
Jacob Duck, ek wol Duyk, (Utert, ± 1598 - dêre, jannewaris 1667) wie in Nederlânsk keunstskilder.
Duck krige in oplieding ta edelsmid en oefene dat berop ek út, mar yn 1621 naam er tekenles by Joost Cornelisz. Droochsloot. Doe waard er skilder en slute him yn 1629 oan by it Sint-Lucasgilde.
Duck lei him spesjaal ta op sekuer skildere genrestikken yn lyts formaat. Hy makke ynterieurkes en fral, yn it Nederlânsk, kortegaardjes, dit binne tafreeltsjes mei soldaten yn in wachtferbliuw.
Syn skilderijen binne yn iepenbier en partikulier besit. De Galery yn Gotha besit fiif doeken, de Sammlung Liechtenstein yn Wenen hat fjouwer. Eartiids is Duck nochalris ferwiksele mei Jan le Ducq en mei Johan le Ducq.
Sandrine Bonnaire
thumb|rechts|Sandrine Bonnaire Sandrine Bonnaire (Gannat, 31 maaie 1967) is in Frânske aktrise, dy't meispile yn mear as 40 films.
Bonnaire aktearre al doe't hja 16 jier wie (1986) en spile in rol yn de film À nos amours fan Maurice Pialat. De film giet oer in famke dy't har seksualiteit ûntdekt. Se krige der yn 1984 in César foar.
Har ynternasjonale trochbrekken kaam yn 1986, doe't hja de haadrol spile yn Sans toit ni loi (Vagabond), fan de regisseur Agnès Varda. It smiet in twadde César op. Hja is in misdiedichster dy't fysyk en moreel tekoart sjit. De film Monsieur Hire regissearre fan Patrice Leconte folge yn 1989. Yn 2004 spile se in moaie haadrol yn in oare film fan Patrice Leconte, Confidences trop intimes.
Bonnaire hat in dochter út har ferhâlding mei William Hurt, dy't hja kennen learde op de set fan de film La Peste (1991), nei in roman fan Albert Camus. Tegearre silen hja ek yn Secrets Shared with a Stranger (1994). Yn maart 2003 troude hja mei akteur en senarioskriuwer Guillaume Laurant.
Hânzeline
De Hânzeline is in fyftich kilometer lange spoarwei tusken de Nederlânske plakken Lelystêd en Swol. De spoarline rint troch de provinsjes Flevolân, Gelderlân en Oerisel en hat tusken de stasjons Lelystêd Sintrum en Swol twa nij boude stasjons, nammentlik Dronten en Kampen Súd.
De Hânzeline, dy't yn 2012 iepene waard, is te beskôgjen as in ferlinging fan de yn 1988 oanleine Flevoline, dy't rint fan stasjon Weesp fia Almere nei Lelystêd. De eksploitaasje fan beide linen foarmet ien gehiel en is yn hannen fan de NS. De eigener en behearder fan de stasjons en de spoarline is ProRail.
Stasjons en gebouwen
Oan it spoar lizze hjoed-de-dei 4 stasjons:
Yn 'e Line
Yn ’e Line wie in groep ekspresjonistyske Fryske keunstskilders, âld-learlingen fan Herman Dijkstra (1904-1976): Jan van der Bij, Sjoerd Huizinga, Klaas Koopmans, Pier Feddema en Jabik Rusticus. Yn ’e Line, oprjochte yn 1949, debutearre yn 1954 mei in tentoanstelling yn Ljouwert.
Rudi Boltendal
Rudi Boltendal (Feandaam, 1924 - Ketlik, 1993) wie publisist, redakteur en bestjoerder.
Hy wie redakteur fan de Friese Koerier en nei de fúzje mei de Ljouwerter Krante (1969) oan dy krante oant oktober 1974. teffens wie er foarsitter fan it Frysk Skriuwersbûn sûnt 1971, wethâlder fan It Hearrenfean sûnt 1974.
Sekonde
thumb|right|300px|10 sekonden yn it libben fan in raap In sekonde is fan âlds in twadde ûnderferdieling fan in oere, dêr't in minút fierder troch opdield wurdt yn wer 60 parten. De namme komt fan it Latynske wurd foar twadde.
60 sekonden foarmje gewoanwei in minút, 3.600 sekonden in oere en 86.400 sekonden in dei.
Pieter Bijl
Pieter Bijl (Espel, 14 oktober 1964) is in âld Nederlânsk proffuotballer. Hy spile it meast as middenfjilder.
Nei syn fuotbalkarriêre helle hy de trenerspapieren en wie hy fan 2001 oant 2003 de assistint fan Gertjan Verbeek by Herakles Almelo. Yn it fuotbalseizoen 2003/2004 wie hy de haadtrener fan de amateurklup Flevo Boys. Nei dat seizoen wie hy fan 2004 oant 2006 op 'e nij de assistint-trener fa Gertjan Verbeek, no by SK It Hearrenfean. Nei syn perioade by It Hearrenfean hat hy noch twa jier de haadtrener west fan de Harkemase Boys.
1161
Berne
22 febrewaris paus Innocent III († 1216) 23 septimber Takakura - Keizer fan Japan († 1181)
List fan planetoïden 33701-33800
Dit is in list fan planetoïden 33701-33800.
Bornhuysterastate
Bornhuysterastate (ek: Bornhuystera of Borndahusen), wie in state dy't fier eastlik fan Boarnwert lei yn de gemeente West-Dongeradiel, yn it eardere doarp Boarnwerterhuzen, mar de krekte lizzing is ûnbekend.
Yn Boarnwerterhuzen wenne yn 1422 de haadling Azeghe to Borndahusen, dy't doe mei oare Skieringer haadlingen, wêr't in diel fan út de omkriten kaam, him oansluet by it ferbûn mei Fokko Ukena. Tagelyk soe Eteke Bornhuystera libbe hawwe, dy't de frou waard fan Feye Eysinga; har âlden hieten Liwa en Eteka. Yn 1511 wienen inkele saten te Boarnwerterhuzen eigendom fan eallju: neist it Kleaster Klaarkamp wienen de wichtichste eigeners Tialling Entes Bolta, de erfgenamten Hania-Tjessens, Bernsck Heslinga, Jeppe Stania, en Lolcke Heslinga tegearre mei Werp Donia. Der binne gjin oanknopingspunten om it hûs fan Azeghe yn 1422 mei ien fan dy saten te identifisearjen.
It hûs fan Eteke Bornhuystera soe de sate wêze kinne dêr't yn 1511 Lolcke Heslinga en Werp Donia eigner fan wienen. Se wienen nammentlik elk mei in pakesizzer fan Eteke troud (Ayl en Frau Juwsma fan Rinsumageast). Dy sate soe it âlde hûs fan de family Bornhuystera west hawwe kinne.
Angelina Johns
Angelina Johns, echte namme ûnbekend (10 febrewaris 1980), is in rêstend Tunezysk-Frânsk neakenmodel en pornografysk aktrise. Hja makke har debút yn in pornografyske film yn 2005. Neffens har offisjele opjefte is se 1.70 m lang, mei in gewicht fan ? kg en kupmaat 36E.
Echte springmûzen
De echte springmûzen of Noardamerikaanske springmûzen (wittenskiplike namme: Zapus) foarmje in skaai fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (Mammalia), it skift fan 'e kjifdieren (Rodentia), de famylje fan 'e jerboä's (Dipodidae) en de ûnderfamylje fan 'e springmûzen (Zapodinae). Ta dit skaai hearre 3 soarten lytse kjifdieren dy't sterk op mûzen lykje, mar dat gjin echte mûzen binne. Echte springmûzen hawwe in lange sturt, lange efterpoaten dy't se brûke om op te huppen en in pels dy't op 'e rêch gielbrún en op 'e bealch witich is, wêrby't de beide kleuren faninoar skaat wurde troch in giel-oranje-eftige streek oer de fangen. De echte springmûzen binne de iennichste libbene sûchdieren mei in gebit dat út 18 tosken bestiet.
De Krok
De Krok is in delsetting by Tsjom, súdwest fan Lytselollum yn de gemeente De Waadhoeke. De namme komt ek foar as Krok, Krook, de wetternamme Krukesmer en as nammen fan pleatsen: Grutte Krok en Lytse Krok. De namme 'krok' sil komme fan 'krûm', mooglik troch in bocht fan de Aldmear.
Gilderik I
thumb|Segelring fan Gilderik I Gilderik I (likernôch 440] - 481 of 482) wie in Frankyske hearsker. Hy folge syn heit Merovech op as kening of hartoch oer de Salyske Franken yn 'e omkriten fan Doornik. Gilderik tsjinne nei gedachten as generaal ûnder de Romeinske keizer Majorianus en letter ek ûnder de Gallo-Romeinske hearskers Aegidius en Paulus. Syn soan Klovis waard de earste kening oer alle Franken.
Skiednis
Nei de dea fan syn hei yn 458 ferkrige Gilderik it liederskip. Hy hie syn machtsbasis earst om de stêd Doornik en behearske fan dêr't mooglik de Romeinske provinsje Belgica.
Neffens de oerlevering soe Gilderik op in bepaald stuit him sa faak fergrepen hawwe oan jonge froulju fan aadlike komôf, dat it troch it folk net langer mear tolerearre waard. Dêrom soed er acht jier yn ballingskip yn Türingen trochbrocht hawwe oant hy weromkomme mocht en it keningskip opnij op him nimme koe. Neffens deselde skiednis soe hy keninginne fan de Türingers, Basina, ferleid hawwe en naam har mei as frou nei hûs.
Gilderik focht inkele malen oan de side fan de Romeinen, ûnder mear mei Aegidius tsjin de Fisigoaten yn de slach by Orléans fan 463 en mei Paulus tsjin de Saksen yn de slach by Angers yn 469. Dizze Saksen hienen har oan de mûning fan de Loire festige.
Der binne oanwizings fûn dat it Gallo-Romeinske Ryk fan Syagrius de hân deryn hienen dat de macht fan Gilderik stadich tebek rûn en wol sadanich dat er it lêst allinnich noch it gebietsje behearske ten noarden fan Doornik.
Gilderik stoar op 26 novimber 481 en waard opfolge troch syn soan.
Oer
Yn de 17e iuw waard it grêf fan Gilperik yntakt ûntdekt ûnder de Sint-Brixiustsjerke te Doornik, mei 21 hynsteoffers, in folslein wapenrêsting (swurd, messen, werpbyl, lans, skild), in muntskat en talrike juwielen en in gouden bollekop. it wie dúdlik gjin kristlike greve. De skatten waarden skonken oan kening Loadewyk XIV fan Frankryk (dy't er neffens de oerlevering net bliid mei wie). Yn 1831 waard de skat stellen en op inkele stikken nei binne alle juwielen doe omsmeie. De gouden bijen dy't op de mantel fan Gilderik stikt wienen, hawwe Napoleon ynspirearre as symboal foar syn keizerryk.
Doleânsje
thumb|Skema fan de ûntsteansskiednis fan de tsjerken yn Nederlân De Doleantie is de namme foar in skuorring yn de tsjerke dy't yn 1886 syn beslach krige ûnder lieding fan dûmny Abraham Kuyper. Der wie doe al sa'n tweintich jier konflikt en diskusje yn de tsjerken oan foarôf gien.
De konflikten namen benammen ta nei in grifformeard kongres yn 1883. Dêr waard besletten dat het plichtmatig was het synodale juk af te werpen.
In tal tsjerkerieden (yn Amsterdam sa'n tachtich persoanen, waarden tydlik út harren amt set; oer it hiele lân folgen sa'n 300.000 persoanen de Doleânsje) briek mei it bestjoer fan de Nederlânsk Herfoarme Tsjerke. Sy neamde harsels de Nederduits Gereformeerde Kerk (Dolerende) (1887) en joegen dêrmei oan dat hja harsels seagen as de fuortsetting fan de tsjerke dy't troch kening Willem I de namme Nederlandse Hervormde Kerk krige hie, mar heakken dêr de term 'dolerend' (Latyn foar 'kleiend') oan ta, omdat neffens har de tsjerklike organisaasje in nije reformaasje fan de tsjerke yn de wei stie, en omdat har it rjocht op it tsjerklik guod ûntstriden waard. Fierders wie der skeel oer de doop en de wize wêrop't de tsjerke bûn wie oan har belidenis (de Drie formulieren van enigheid). De tsjerklike bestjoeren waarden foarme troch, yn ferhâlding, faak net-ortodokse predikanten. Ut protest waard de Nieuwe Kerk fan Amsterdam beset.
De Doleânsje wie ien fan de twa grutte ôfskiedings fan de Nederlânske Herfoarme Tsjerke yn de 19e iuw. De oare wie de Ofskieding fan 1834, hoewol't by de Doleânsje folle mear lidmaten de Herfoarme Tsjerke ferlieten as by de Ofskieding it gefal west hie. Troch de Doleânsje ferlear de Herfoarme Tsjerke yn ien klap ±10 persint fan har leden; by de Ofskieding wie dat beheind bleaun ta rom 1 persint fan har leden.
Formeel waard Kootwijk de earste Dolearende Tsjerke, mei't op 7 febrewaris 1886 de earste ôfstudearre kandidaat fan de ortodoks-grifformearde Frije Universiteit (Jan Hendrikus Houtzagers) as dûmny befêstige waard, sûnder te wachtsjen op de fertsjintwurdigers fan it klassisbestjoer, neidat sy 17 jier sûnder predikant sitten hiene. Dizze aksje waard ûndernaam op it oanrieden fan ds. Willem van den Bergh fan Voorthuizen, dêr't it beslút ta Doleânsje al op 10 septimber 1885 naam wie, mar earst op 8 febrewaris 1886 bekend makke waard. Op 9 febrewaris folge de gemeente fan Reitsum de Doleânsje ûnder de lieding fan ds. J. J. A. Ploos van Amstel.
De dolearenden foarmen yn 1892 de saneamde Vereniging mei hast de hiele Kristlik Grifformearde Tsjerke dy't ûntstien wie nei de Ofskieding fan 1834. Sy neamden harren tenei de Grifformearde Tsjerken yn Nederlân.
Doleânsje yn Fryslân
Op 17 augustus 1886 fergaderen de earste fiif 'dolearende' tsjerken yn Reitsum. Kollum en Leiderdorp wienen de fjirde en fyfde gemeente. Op 18 augustus wie der in gearkomst yn Ljouwert dêr't 1000 minsken op ôf kamen. Foaral nei it tsjerklik kongres fan 11-14 jannewaris 1887 sette de beweging troch. Yn de jierren 1887 oant 1890 ûntstienen yn Fryslân sa'n 70 nije gemeenten en dienen 9 predikanten mei. De predikanten wiene: Ploos van Amstel, G. H. van Kasteel, W. Maan (Stynsgea), L. Wagenaar, J. Langhout (Eanjum), J. Sikkel, K. Fernhout (Tsjom), G. Wisse (Garyp) en P. Eringa (Burdaard).
De Doleânsje fûn yn Fryslân de measte neifolging yn de Súdwesthoeke, Hinnaarderadiel, Wûnseradiel en de Dongeradielen.
Kerkbuurt (Andyk)
Kerkbuurt (Westfrysk: Tjerkebuur) is in buorskip yn it westen fan de gemeente Andyk.
Ripperdastate
thumb|right|Ripperda, eardere stinswier Ripperdastate wie in state besuden de tsjerke fan Boarnwert yn de gemeente Dongeradiel. Besuden Boarnwert leinen twa states by in terp, de eastlike wie Ripperda. Op it plak fan de state stiet no in pleats.
Mooglik binne twa haadlingen Ripperda, dy't yn 1422 en 1444 yn Dongeradiel neamd wurde, hjirmei yn ferbân te bringen. Yn 1422 waarden earst Willeke Roorda (Ginnum), Gherbet Cammingha (Ferwert), Syppe Nyttynghe (Moarre?), Ryppert Rypperde, Meynold Ubbynghe, Syric Mellama (Eastrum), Focko Ropta (Mitselwier), Saspet (Stenstera) te Foudgum en dan Douwe Siuxma (Waaksens), Yweke Wybalda (Mitselwier) en Azeghe te Boarnwerterhuzen as Skieringer haadlingen neamd dy't mei Fokko Ukena in ferbûn slueten. Ostfriesisches Urkundenbuch, I, nr. 302. Yn 1444 tekene Abbo Ripperda mei oare Dongeradielster haadlingen in ferdrach mei Grins. Pax, nr. 10. Wennen Rippert en Abbo Ripperda op Ripperda by Boarnwert?
De state dy't bekend stiet as Ripperda wie yn 1640 eigendom fan jonker Aleff Aggama. It stimkohier fan 1698 boekte de kinderen en erven van Hobbe Esaias van Aylva in leven Grietman van Oostdongeradeel as mienskiplike eigener fan it goed dat yn 1700 50 pûnsmiet (rom 18 hektare) grut wie en brûkt waard troch Foecke Jouckes. Yn 1728 wie de state ferdwûn en de pleats eigendom fan Folkert Sjoerds dy't him ferhierde oan de widdo fan Boele Sipkes.
Firginia
Firginia (Ingelsk: Virginia; útspr.: [vəɹ'ʤɪɲə], likernôch "w'r dzjin je"), offisjeel it Mienebêst Firginia (Ingelsk: Commonwealth of Virginia), is ien fan 'e fyftich steaten dy't mei-inoar de Feriene Steaten fan Amearika foarmje. Firginia, byneamd de Old Dominion State of koartwei it Old Dominion, leit yn it easten fan it lân oan 'e kust fan 'e Atlantyske Oseaan, en heart ta de regio fan it Amerikaanske Suden. De haadstêd is Richmond, mar de grutste stêd is Virginia Beach. Neffens in skatting út 2014 hie de steat doe goed 8,3 miljoen ynwenners, wêrmei't it kwa befolkingsgrutte de 12e steat fan 'e Feriene Steaten is. Oangeande oerflak is Firginia mei krapoan 111.000 km² de 35e steat. Firginia stiet bekend om syn (foar Amerikaanske begripen) lange skiednis, om syn neite ta de Amerikaanske federale haadstêd Washington, D.C., om it Pentagon en it Nasjonaal Begraafplak Arlington, en om 'e liedende rol dy't de steat spile yn 'e Konfederearre Steaten fan Amearika ûnder de Amerikaanske Boargeroarloch.
Etymology
Firginia kaam oan syn namme doe't it yn 1584 troch Ingelske ûntdekkingsreizgers foar de Ingelske Kroan yn besit nommen waard. It is net alhiel dúdlik wêr't de namme op basearre wie. Der wurdt faak foar wier ferteld dat it ôflaat wie fan 'e bynamme fan keninginne Elizabeth I fan Ingelân, dy't har the Virgin Queen ("de Keninginne yn Fammesteat") neame liet, in ferwizing nei de myte dat hja har hiele libben faam bleaun wêze soe. In oare teory is dat de earste Ingelske ûntdekkingsreizgers fûnen dat it sa'n ûnoantaast gebiet wie, as in faam, yn it Latyn virgina. Noch wer in oare teory is dat de namme ôflaat is fan in namme of oantsjutting yn in lânseigen taal: Wingandoacoa of Wingina.
Yn elts gefal is Firginia mei Kentucky, Massachusetts en Pennsylvania ien fan fjouwer Amerikaanske steaten dy't harsels "mienebêst" neame. Lykwols hat dat gjin inkele juridyske betsjutting, mar komt it allinnich fuort út in histoaryske ûntwikkeling. De bynamme the Old Dominion krige de steat yn 'e koloniale tiid fan kening Karel II fan Ingelân, om't de koloanje Firginia ûnder de Ingelske Boargeroarloch de monargy trou bleaun wie.
Geografy
Firginia hat in oerflak fan 110.785,7 km², wêrfan't 7,4% út wetter bestiet. It leit yn 'e Eastlike Tiidsône (UTC –5, simmertiid –4), en grinzget oan 'e steat Noard-Karolina yn it suden; de steat Tennessee yn it uterste súdwesten; de steat Kentucky yn it uterste westen, de steat West-Firginia yn it westen en noardwesten; en de steat Marylân en it federale Distrikt Kolumbia, dêr't de Amearikaanske haadstêd Washington, D.C. leit, yn it noarden. De súdgrins fan 'e Firginia is in rjochte line dy't eins persiis op 36°30′ noarderbreedte lizze moatte soe, hoewol't er dêr troch flaters makke troch de oarspronklike lânmjitter soms in hiel stik fan ôfwykt. It ferrin fan 'e grins mei Tennessee waard pas yn 1893 fêstlein, doe't dy kwestje beslist waard troch it Amerikaansk Heechgerjochtshôf. De noardgrins mei Marylân en it Distrikt Kolumbia folget de leechwetterline oan 'e súdlike igge fan 'e rivier de Potomac.
Yn it easten wurdt Firginia begrinzge troch de Atlantyske Oseaan, en it leechste punt fan 'e steat is it strân oan 'e Atlantyske kust. It noardlike twatrêde part fan 'e kustline leit eins oan 'e Chesapeakebaai, dat in see-earm fan 'e oseaan is dy't nei it noarden en noardwesten ta Noard-Amearika ynkringt en it fêstelân skiedt fan it Delmarva-skiereilân. Op 'e súdpunt fan dat skiereilân, dat fierders ta it grûngebiet fan 'e steaten Marylân en Delaware heart, lizze twa countys fan Firginia, dy't de saneamde Eastkust fan Firginia foarmje. Mei't in grut part fan 'e rivieren fan Firginia yn 'e Chesapeakebaai útmûnje, wêrûnder de Potomac, de James, de Susquehanna, de Rappahannock en de York, bestiet de Firginiaanske kustline dêre út trije grutte skiereilannen, dy't nei it súdeasten ta útstekke yn 'e baai. Fan noard nei súd binne dat de Northern Neck, it Middelskiereilân en it Firginia-skiereilân.
Geografysk en geologysk kin Firginia opdield wurde yn fiif regio's, dy't fan east nei west troch de steat rinne. De Tidewaterflakte is in leechlân dat in brede stripe grûn by de Atlantyske kust lâns beslacht en dêr't ek de Eastkust fan Firginia ta heart. Westlik dêrfan leit it heuvelige foarlân fan 'e Appalachen, dat yn it Ingelsk de Piedmont neamd wurdt. Dêrta hearre ek de Súdwestlike Bergen yn 'e krite om Charlottesville hinne. Noch fierder nei it westen rint yn in smelle line it Blue Ridge-berchtme, de eastlike berchrige fan 'e Appalachen, fan it súdwesten nei it noarden dwers troch de steat. Yn dy krite leit it heechste punt fan Firginia, de berchtop fan 'e Mount Rogers, dy't 1.746 m boppe seenivo útstiket. Efter dy berchkaam lizze de legere bergen en dellingen fan 'e binnenste Appalachen, en it uterste westen fan 'e steat omfiemet noch in stikje fan it Cumberlandplato. Der is yn Firginia ien federaal Yndianereservaat, te witten it Pamunky Yndianereservaat.
Prehistoarje
De ierste Yndiaanske bewenners setten har omtrint 10.000 f.Kr. op it grûngebiet fan it tsjintwurdige Firginia nei wenjen. Tsjin 3000 f.Kr. ûntstiene der de earste permaninte delsettings, en omtrint 900 nei Kr. begûn men der gewaaksen te ferbouwen. Tsjin 1500 hiene Algonkwynske folken op 'e Tidewaterflakte lytse stedsjes stifte, lykas Werowocomoco. Yn dyselde tiid waard it westen fan Firginia bewenne troch Sûaanske folken, en it uterste noarden en it suden troch Irokeeske folken. Nei 1570 ferienen de Algonkwinen út 'e midden en it eastlike part fan Firginia har ûnder lieding fan it opperhaad Powhatan fierhinne yn 'e Pouhattan-konfederaasje. Dat steatsferbân bestie út stammenn dy't in mienskiplike taal dielden, it Firginiaansk-Algonkwynsk, en omfette mear as 150 delsettings. Yn 1607 moat it in befolking fan 13.000 oant 14.000 minsken hân hawwe.
Koloniale tiid
De earste Jeropeeske ûntdekkingsreizgers dy't Firginia oandiene, wiene de leden fan ferskate ekspedysjes dy't yn 'e sechstjinde iuw de kusten fan 'e Chesapeakebaai ferkenden, wêrûnder in groep Spaanske jezuïten. Yn 1583 skonk keninginne Elizabeth I fan Ingelân oan admiraal Walter Raleigh by oarkunde it rjocht om noardlik fan Spaansk-Floarida in koloanje te stiftsjen. It jiers dêrop stjoerde Raleigh in ekspedysje nei de eastkust fan Noard-Amearika, dy't ûnder de namme 'Virginia' dat hiele gebiet, fan Súd-Karolina oant Maine plus it eilân Bermuda, foar de Ingelske Kroan yn besit naam. Nei't de iere koloanje te Roanoke, yn Noard-Karolina, op mysterieuze wize ferdwûn, kaam de kolonisaasje fan it gebiet lykwols suver in fearnsiuw stil te lizzen.
Pas yn 1607 waard it op 'e nij besocht, doe't de Londenske Kompanjy de koloanje Jamestown op 'e kust fan Firginia stifte. Dy nije koloanje wie ferneamd nei kening Jakobus I "James" fan Ingelân, en de oanfierder fan 'e kolonisten wie in Christopher Newport. Ut 'e iere dagen fan 'e nije koloanje komt it (sterk romantisearre) ferhaal fan Pocahontas, de dochter fan it opperhaad Powhatan, dy't út leafde it libben rêden hawwe soe fan 'e Ingelske kolonist John Smith. Yn 1619 waard it Hûs fan de Boargers oprjochte, in parlemint dat noch altyd bestiet (no as de steatssenaat fan Firginia), en dat dêrmei de âldste wetjaande macht fan it westlik healrûn is. Doe't de Londenske Kompanjy yn 1634 fajyt gie, waard de koloanje oernommen troch de Ingelske Kroan.
It libben yn 'e koloanje wie nuodlik, en mannich in kolonist kaam om yn 'e Hongertiid fan 1609 en ûnder de Pouhattan-oarloggen, yn 't bysûnder by it Yndiaanske Bloedbad fan 1622, dat de kolonisten in negative miening oer alle Yndianen joech. Tsjin 1624 wiene der fan 'e oarspronklike 6.000 kolonisten noch mar 3.400 oer. De koloanje waard lykwols rêden troch de almar fierder oanwaaksende Jeropeeske fraach nei tabak, in plant dy't fan natuere yn Firginia foarkaam en dêre ûnder it hearskjende klimaat florearre. Oan 'e ein fan 'e achttjinde iuw begûn ek katoen hieltyd wichtiger te wurden as eksportprodukt.
It gefolch wie de oankomst fan nije groepen kolonisten en harren tsjinstfolk. It arbeidstekoart waard oplost troch de ynfiering fan in systeem wêrby't kolonisten foar eltse kontraktarbeider dy't se op eigen kosten oerkomme lieten út Jeropa, der in stik lân op ta krigen. Sokke kontraktarbeiders hiene it amper better as slaven, mar as se mei sân jier harren kontrakt úttsjinne hiene, wiene se wer folslein frij, en koene se in nij bestean opbouwe yn Firginia. Se wiene lykwols te earm om sels de oertocht nei Amearika betelje te kinnen, wat de reden wie dat se ynstimd hiene mei harren kontraktearring. De earste Afrikanen arrivearren yn 1619 ek as kontrakarbeiders yn 'e koloanje Firginia. Pas folle letter ferskode it systeem fan kontraktarbeid nei slavernij, in ûntwikkeling dy't sterk yn 'e hân wurke waard troch de feroardieling, yn 1640, fan John Punch, in kontraktarbeider dy't besocht hy út te naaien, ta libbenslange slavernij. Neitiid kamen sokke feroardielings faker foar, wêrnei't yn 1661-1662 de wet feroare waard om derfoar te soargjen dat slavernij fia de mem fan âlder op bern oerdroegen waard.
Spannings en geografyske ferskillen tusken de arbeiders en plantaazje-eigners laten yn 1676 ta Bacons Rebûlje. Tsjin dy tiid makken kontraktarbeiders en eardere kontraktarbeiders sa'n 80% fan 'e befolking fan 'e koloanje út. De opstannelingen, dy't foar in grut part fan 'e westlike foargrins fan Firginia kamen, kanten har ek oan tsjin gearwurking mei Yndiaanske folken. Sadwaande resultearre de opstân yn 'e ûndertekening te Middle Plantation fan it Ferdrach fan 1677, dat fan 'e Yndiaanske stammen dy't har derby oansleaten fazallen fan 'e koloniale oerheid makke. Dy ûntwikkeling makke diel út fan in groeiend patroan fan it ôfnimmen fan lân fan 'e Yndianen troch ferdraggen en as dat net slagge, troch geweld. Yn 1693, doe't it de status fan haadstêd fan 'e koloanje Firginia krige, waard Middle Plantation omnamme ta Williamsburg, nei de kening-steedhâlder Willem III fan Oranje-Nassau.
Yn 1747 foarme in groep lânspekulators út Firginia de Ohiokompanjy, dy't mei stipe fan 'e Britske Kroan úteinsette mei de Ingelske kolonisaasje fan it Ohiolân bewesten de Appalachen. Mei't dy krite ûnderdiel wie fan 'e Frânske koloanje Nij-Frankryk, late dat ta de Frânske en Yndiaanske Oarloch, dy't it Noardamerikaanske front fan 'e Sânjierrige Oarloch (1756-1763) yn Jeropa waard. In koloniale milysje gearstald út ferskate Britske koloanjes focht ûnder de namme fan it Firginiarezjimint mei tsjin 'e Frânsen. Dat rezjimint waard oanfierd troch in Firginiaanske plantaazje-eiger dy't George Washington hiet.
Unôfhinklikheidsoarloch
It besykjen fan it Britske Parlemint om nei ôfrin fan 'e Frânske en Yndiaanske Oarloch nije belestings te heffen, wie yn 'e Amerikaanske koloanjes tige ympopulêr. Yn Firginia waard de opposysje tsjin sokke belesting sûnder fertsjintwurdiging (de koloanjes wiene net fertsjintwurdige yn it Britske Parlemint) yn it Hûs fan de Boargers oanfierd troch Patrick Henry en Richard Henry Lee. Fia it Komitee fan Briefkerij begûnen hja yn 1773 harren aksjes te koördinearjen mei de politike lieders yn 'e oare koloanjes, en it jiers dêrop waard it Kontinintaal Kongres oprjochte, dêr't fertsjintwurdigers út trettjin Britske koloanjes yn Noard-Amearika sit yn hiene. Nei't it Hûs fan de Boargers yn 1774 troch de keninklike gûverneur ûntbûn waard, beholden de revolúsjonêre lieders it bestjoer oer Firginia fia yllegale gearkomsten dy't de Firginiaanske Konvinsjes neamd waarden.
Op 15 maaie 1776 rôp de Konvinsje de ûnôfhinklikheid fan Firginia út, en waard de Firginiaanske Rjochteferklearring oannommen, dy't opsteld wie troch George Mason. In oare Firginiaan, Thomas Jefferson, borduerre op Mason syn wurk fuort by it opstellen fan 'e nasjonale Amerikaanske Unôfhinklikheidsferklearring. Doe't yn 1774 de Amerikaanske Unôfhinklikheidsoarloch begûn, waard de Firginiaan George Washington oansteld as haad fan it opstannige Kontinintale Leger, dat gearstald wie út 'e milysjes fan 'e trettjin koloanjes. Under de oarloch waard op oantrún fan gûverneur Thomas Jefferson de haadstêd fan Firginia ferpleatst fan Williamsburg nei Richmond, mei't Williamsburg, troch syn lizzing oan 'e kust, kwetsber wie foar oanfallen troch de Britske marine.