cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Huldrych Zwingli
Anabaptisten
Zwingli moast neat ha fan it opkommende radikale anabaptisme. De ried fan Zürich keas nei in iepenbier debat yn 1525 de kant fan Zwingli en feroardene dat elk, dy't wegere syn bern doopje te litten, de stêd út moast. De anabaptisten lieten de feroardening lykwols foar wat it wie en kamen by inoar yn it hûs fan de mem fan de radikale lieder Felix Manz, dêr't troch in oare radikale lieder foar it earst in folwoeksene doopt waard. Yn febrewaris 1525 drige de stêd mei it oplizzen fan straffen oan it net doopjen fan bern en guon lieders waarden oppakt. Ek op oare plakken yn de Federaasje kaam it anabaptisme op en nei meardere disputen die it bliken dat gjin fan de partijen ynskikke woene. De ried fan Zürich seach doe lang om let yn dat der gjin kompromis mooglik wie en op 7 maart 1526 makke Zürich bekend dat op de werdoperij de deastraf kaam te stean. Zwingli hie neat mei dat beslút te krijen, mar it is ek net bekend dat er him der ta ferset hat. De lieder, Felix Manz, dy't earder sward hie Zürich te ferlitten en him net mear mei de werdoperij ôf te jaan, waard troch ferdrinking yn de Limmat as earste eksekutearre op 5 jannewaris 1527. Nochris trije lieders waarden deade, wêrnei't de rest makke dat er fuort kaam.
Caspar Franssen
Caspar Jacobus Hendricus Franssen (Tegelen, 6 juny 1860 - Roermond, 2 jannewaris 1932) wie in Nederlânsk arsjitekt dy't it meast bekend waard fan syn katolike tsjerkegebouwen, wêr't er goed 50 fan ûntwurp.
thumb|175px|Tsjerke yn Neer, Limburch Franssen wie in learling fan P.J.H. Cuypers; fan 1883 oant 1888 wurke er foar him. Yn 1888 festige Franssen him yn Tegelen as selsstannich arsjitekt. Yn 1892 ferhuze er nei Roermond. Ynearsten ûntwurp er yn fan Cuypers beynfloede neogoatyske styl. Yn 1897 paste er foar it earst ek de neoromaanske styl ta. De measte fan syn tsjerken waarden boud yn de bisdommen Roermond en De Bosk. Neist tsjerken hat er ek skoallen, kleasters en oare gebouwen ûntwurpen en restaurearre. Nei syn ferstjerren yn 1932 waard syn kantoar fuortset troch syn soan Joseph Franssen.
Andrew Sachs
Andrew Sachs, berne as Andreas Siegfried Sachs (Berlyn, 7 april 1930 – Londen, 23 novimber 2016), wie in Dútsk-Britsk akteur en komyk fan Joadsk en Eastenryksk komôf.
Libben
Sachs waard berne yn Dútslân as soan fan Katharina (berne Schrott-Fiecht), in roomske bibletekaresse dy't fan heal-Eastenrykske ôfstamming wie, en Hans Emil Sachs, in Joadske fersekeringsman. Doe't er acht jier wie ferhuze er mei syn âlden nei Ingelân om te ontkomen aan de Joadefergolging door de nazy's. Sy setten har' nei wenjen yn Noard-London en Andrew wenne de rest fan syn libben yn de wyk Kilburn fan Londen.
Hy spile rollen op radio, telefyzje en yn it teäter. Sachs waard ferneamd fan syn rol as Manuel, de Spaanske ober út de telefyzjerige Fawlty Towers, dy't him in BAFTA-nominaasje oplevere. Hy wurke de lêste jierren fan syn karriêre meast as ferteller yn dokumintêres op radio en telefyzje.
Sachs wie boaske oan Melody Lang. Yn de rige Fawlty Towers spile se yn de ôflevering Basil the Rat de rol fan frou Taylor.
Sachs krige yn 2012 de diagnose faskulêre demintens. Dêrtroch koe er op in stuit net mear prate en bedarre er yn in rolstoel. Hy stoar yn de âldens fan 86 jier yn in ferpleechhûs yn Northwood, Londen.
Filmografy
In kar:
It Paradys Ferlern
It Paradys Ferlern, yn it oarspronklike Ingelsk Paradise Lost, is in epysk gedicht yn blank fers fan 'e hân fan 'e santjinde-iuwske Ingelske dichter John Milton. It epos, dat mear as tsientûzen fersregels beslacht en foar it earst útjûn waard yn 1667, beskriuwt it bibelske ferhaal fan 'e sûndefal en de ferballing fan Adam en Eva út it Hôf fan Eden. Paradise Lost wurdt algemien sjoen as ien fan 'e grutste wurken út 'e Ingelske literatuer. De Fryske oersetting fan Geart fan der Mear waard útjûn yn 2009.
Eftergrûn
Milton, dy't yn 1652 blyn wurden wie, diktearre Paradise Lost tusken 1658 en 1663 oan assistinten en freonen, mar de publikaasje rûn troch in pestepidemy en de Grutte Brân fan Londen (1666) fertraging op oant 1667. Yn 'e earste edysje wie it ferdield yn tsien boeken, mar dy yndieling waard by de twadde edysje, út 1674, oanpast nei tolve boeken, nei foarbyld fan de Aeneis fan Fergilius. Yn 1671 waard Paradise Lost folge troch it minder bekende Paradise Regained ("It Paradys Wer Wûn"), dat fjouwer boeken omfettet.
Ynhâld
It gedicht hâldt him oan 'e tradysje om in medias res te begjinnen (Latyn foar "yn 'e midden fan it spul"); de eftergrûn fan it ferhaal wurdt letter fertelt. Fierders binne der twa ferhaallinen: ien oer Satan en de oarenien oer Adam en Eva.
It ferhaal begjint nei't Satan en de oare opstannige ingels ferslein en nei de hel (of Tartarus, sa't Milton it neamt) ferballe binne. Satan brûkt dêr syn retoaryske feardichheden om syn folgelingen te organisearjen en kundiget oan dat hy de nij skepen ierde en God syn meast begeunstige skepping, de minske, bedjerre sil. Hy weaget him dêrop allinne yn 'e Kleau en wit mei in nuodlike en drege tocht de gaos dy't de hel omjout, oer te stekken. Dêrnei giet er it Hôf fan Eden yn.
De oarloch tusken de ingels wurdt op ferskate punten yn it gedicht beskreaun út ûnderskate eachpunten wei; it wurdt foarsteld as in grutskalich treffen neffens de epyske tradysje. It fjochtsjen tusken de trouwe ingels en Satan syn folgelingen duorret trije dagen. Yn 'e lêste slach wurde Satan-en-dy ferslein en ferdreaun troch de Soan fan God. Nei dy suvering fan 'e himel fynt de skepping fan 'e ierde plak, mei as hichtepunt de kreaasje Adam en Eva. Wylst God harren it folsleine foech taskikt om oer de skepping te hearskjen, ferbiedt Er harren om 'e fuchten fan 'e beam fan 'e kennis fan goed en kwea te iten, op straffe fan 'e dea.
Yn Milton syn gedicht wurde Adam en Eva foar it earst yn 'e kristlike tradysje foarsteld as minners dy't tagelyk sûnder sûnde binne. Fierders hawwe se persoanlikheden dy't faninoar te ûnderskieden binne. Yn 'e foarm fan in slange slagget it Satan om Eva safier te krijen dat se fan 'e ferbeane fruchten yt. As Adam ûntdekt dat Eva sûndige hat, begiet hy mei sin deselde sûnde. Hy ferklearret dat se oaninoar bûn binne om't Eva fan syn fleis makke is, en dat as sy stjerre moat, hy ek net mear libje kin. Milton past hjirmei it oarspronklike ferhaal út it bibelboek Genesis oan om fan Adam in heldhaftich personaazje te meitsjen, mar ek in grutter sûnder as Eva, mei't hy wit wat er docht.
Nei it iten fan 'e frucht hawwe Adam en Eva foar it earst omgong út lust, en Adam rekket der dan fan oertsjûge dat Eva gelyk hie mei te tinken dat it iten fan 'e frucht goede gefolgen hawwe soe. Lykwols, hja falle al rillegau yn 'e sliep en krije freeslike nachtmerjes, en nei't se wer wekker wurden binne, fiele se foar it earst skuldgefoelens en skamte. Se beseffe dat se wat skrikliks dien hawwe en begjin inoar de skuld te jaan.
Fryske oersetting
De Fryske oersetting fan Paradise Lost ferskynde yn 2009 ûnder de titel It Paradys Ferlern by Utjouwerij Fryslân te Ljouwert. De Fryske fertaling wie fan 'e hân fan Geart fan der Mear, dy't ek ferantwurdlik wie foar û.m. de oersetting fan Tess of the d'Urbervilles yn it Frysk.
Bely Gorod
Bely Gorod (Russysk: Белый город; oerset: Wite Stêd) is in histoarysk stedsdiel fan Moskou, Ruslân. De oan de noardlike kant fan de Moskva lizzende Wite Stêd waard beskerme troch wyt kalke muorren (fandêr de namme fan it stedsdiel). It kremlyn fan Moskou en it eastlik dêrfan lizzende histoaryske stedsdiel Kitaj Gorod waarden troch de Wite Stêd omsletten.
De muorre fan de Wite Stêd foarme nei de muorren fan it kremlyn en Kitaj Gorod de tredde fortifikaasje fan Moskou en waard tusken 1585 en 1593 ûnder it regear fan Fjodor I oanlein. De muorre wie likernôch 10 kilometer lang en 4,5 meter heech en waard ôfwiksele troch 27 tuorren en 11 poarten. De nammen dêrfan bleaune bewarre yn de pleinen dy't letter op it plak oanlein binne. Njonken de muorre makke ek in grêft diel út fan it ferdigeningssysteem en fersoarge in ûndergrûnske wetterlieding ûnder de muorre troch de stêd fan wetter.
Under it regear fan Katarina de Grutte waard de muorre ôfbrutsen en ferfongen troch bûlevaars.
Grutte Priis Formule 1 fan Belgje 2013
Utslaggen fan de Grutte Priis Formule 1 fan Belgje 2013 yn Stavelot op 25 augustus. It wie de alfde race fan 19 races fan de Formule 1 yn 2013. Hy waard op it Sirkwy fan Spa-Francorchamps hâlden. De race waard hâlden oer 44 omgongen, op it 7 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 308 kilometer.
Kragujevac
Kragujevac (Servysk yn Syrillysk skrift: Крагујевац; útspr.: ['kragujeʋaʦ], likernôch: " kra -gû-juh-wats", ) is de op trije nei grutste stêd fan Servje (nei Belgrado, Novi Sad en Niš). Kragujevac leit yn sintraal Servje oan 'e igge fan 'e rivier de Lepenica, en is de haadstêd fan it distrikt Šumadija. Histoarysk wie it fan 1818 oant 1841 de earste haadstêd fan it moderne Servje. Neffens gegevens fan 'e Servyske folkstelling fan 2011 hie Kragujevac doe krapoan 151.000 ynwenners.
Etymology
De plaknamme 'Kragujevac' giet tebek op it argayske Servyske wurd kraguj (útspr.: "kragoei"), in oantsjutting foar in beskate soarte fan hauk. Yn syn gehiel betsjut 'Kragujevac' safolle as "plak dêr't sokke hauken nesselje".
Geografy
Kragujevac is sitewearre yn noardlik sintraal Servje, yn it distrikt Šumadija, dat ûnderdiel útmakket fan 'e regio Šumadija en West-Servje. De stêd leit oan 'e igge fan 'e rivier de Lepenica, op 173 m boppe seenivo, yn in delling dy't omjûn wurdt troch de skeanten fan 'e bergen de Rudnik en de Crni Vrh, en fan it Gledić-berchtme. De stêd sels hat in oerflak fan 82,83 km², wylst de gemeente Kragujevac 835 km² beslacht. Dat gebiet bestiet benammen út heuveleftich lân, hjir en dêr yn reliëf tanimmend ta wier bercheftich.
Skiednis
Kragujevac waard foar it earst neamd as it doarp 'Kragujevdza' yn in Osmaansk dokumint (de Tapu-Defter fan Smederovo) út 1476. Neffens Osmaanske belestingregisters út 1536 hie 'Kragujevdza' tsjin dy tiid 85 huzen, wêrfan't 56 bewenne waarden troch moslims en 29 troch kristenen. Neitiid groeide Kragujevac út ta in wichtich hannelsplak troch de sintrale posysje dy't it ynnaam yn 'e Osmaanske Pasjalûk Belgrado (in gebiet bestjoerd troch in pasja, dat yn dit gefal ek bekendstie as de Sandjak fan Smederovo).
Under de Grutte Turkske Oarloch foel de stêd yn 1689 yn 'e hannen fan in Eastenryksk leger ûnder Loadewyk fan Baden, mar it jiers dêrop waard it troch de Osmanen werovere. Yn 1718 waard Kragujevac fannijs ferovere troch Eastenrykske troepen, dy't diskear oanfierd waarden troch prins Eugenius fan Savoaye. De Eastenrikers wisten de stêd doe mear as tweintich jier te behâlden, oant se úteinlik yn 1739 troch de Osmanen ferdreaun waarden. Yn 'e tuskenlizzende perioade makke Kragujevac ûnderdiel út fan it Habsburchske Keninkryk Servje. Yn 1788 makke Kragujevac koarte tiid diel út fan 'e saneamde Kočina Krajina, in gebiet dat behearske waard troch Servyske rebellen, wylst de stêd yn 1789-1790 jitris in skoftke yn Eastenrykske hannen ferkearde.
Troch alle oarlochfiering waard Kragujevac ferskate kearen ferwuostge en wer op 'e nij opboud, wat mank gie mei grut lijen fan en in protte slachtoffers ûnder de ynwenners. Uteinlik waard de stêd foargoed fan 'e Osmaanske oerhearsking befrijd op 5 april 1804, ûnder de Earste Servyske Opstân. Nei't it Osmaanske regear yn Konstantinopel him yn 1815 dellein hie by de ûnôfhinklikheid fan it Foarstedom Servje, dat doe feitliks al mear as tsien jier bestie, briek foar Kragujevac in perioade fan grutte bloei oan. Op 6 maaie 1818 rôp de Servyske foarst Miloš Obrenović by in taspraak yn it Vraćevšnica-kleaster Kragujevac út ta de haadstêd fan syn lân. Yn 1820 liet Miloš yn 'e stêd de Amidža Konak bouwe, in paleis dêr't er him nei wenjen sette. Dêr waard op 15 septimber 1835 de earste Servyske grûnwet ôfkundige, wat ek de earste grûnwet op 'e Balkan wie. Yn 1841 waard de haadstêd fan it Foarstedom Servje ferpleatst nei it noardliker leine Belgrado.
Behalven as polityk sintrum ûntjoech Kragujevac him yn 'e njoggentjinde iuw ek ta in sintrum fan kultuer, ûnderwiis en yndustry yn Servje. De earste Servyske skoalle foar fuortset ûnderwiis waard yn Kragujevac iepene, krekt as de earste Servyske apteek, it earste Servyske fabryk en de earste Servyske boekdrukparse. Yn 1851 begûnen de Serven yn Kragujevac harren eigen kanonnen te jitten. De earste tillefoanferbining fan it lân waard yn 1858 yn 'e stêd oanlein en yn 1868 waard de earste yndustriële bierbrouwerij fan Servje yn Kragujevac iepene. De stêd koe útgroeie ta in grutte eksporteur fan bier doe't yn 1886 it spoar nei Belgrado reekaam. Yn 1891 waard de earste skoalle foar heger famkesûnderwiis iepene, folge troch de earste ôfdieling sjirurgy yn it pleatslike sikehûs yn 1894, en de earste bioskoop yn 1909.
Ein 1918 giene it Keninkryk Servje, it Keninkryk Montenegro en de Súdslavyske dielen fan it eardere Eastenryk-Hongarije op yn it nije Keninkryk fan Serven, Kroäten en Slovenen (letter koartwei Joegoslaavje neamd). Yn it Ynterbellum wie Kragujevac yn 1920 mei Belgrado ien fan 'e plakken yn Joegoslaavje dêr't de kommunisten de ferkiezings wûnen. Under de Twadde Wrâldoarloch waard Joegoslaavje yn april 1941 beset troch de Dútsers. Kragujevac kaam doe te hearren ta it saneamde Territoarium fan 'e Militêre Kommandant yn Servje, dat streekrjocht ûnder Dútske besetting kaam (yn tsjinstelling ta de measte oare dielen fan Joegoslaavje).
Under de besetting wie Kragujevac it toaniel fan in oarlochsmisdie troch de nazys, it Bloedbad fan Kragujevac, wêrby't fan 19 oant 21 oktober 1941 2.778 manlju en jonges stânrjochtlik eksekutearre waarden as represaillemaatregel foar in oanfal op Dútske soldaten dy't útfierd wie troch de (kommunistyske) Joegoslavyske Partizanen yn gearwurking mei de (royalistyske) Četniks. Foar eltse Dútske soldaat dy't omkommen wie, waarden hûndert Serven deasketten, en foar eltse Dútser dy't ferwûne rekke wie, waarden fyftich Serven deasketten. Under de lju dy't fermoarde waarden, wie in hiele klasse fan it stedsgymnasium. De dichter Desanka Maksimović skreau oer dit bloedbad it ferneamde gedicht Krvava Bajka ("In Bloedich Mearke"). Op it plak dêr't de eksekúsjes plakfûnen, waard yn 1953 in park iepene, Betinkingspark Oktober yn Kragujevac, dat wijd is oan 'e neitins fan 'e slachtoffers. By de yngong dêrfan waard yn 1976 in museum oer it barren boud. Kragujevac waard op 21 oktober 1944 fan 'e Dútske besetting befrijd troch de Joegoslavyske Partizanen fan Josip Broz Tito.
Yn 'e nei-oarlochske perioade krige Kragujevac, dat doe ûnderdiel wie fan 'e Sosjalistyske Federale Republyk Joegoslaavje, mear swiere yndustry. Sa waarden der auto's, frachtweinen, jachtgewearen, keatlings, tekstylprodukten en lear makke. It grutste bedriuw, en de wichtichste wurkjouwer yn 'e stêd, wie Zastava, dat tsientûzenen lju oan it wurk hie. De earste auto fan Zastava Automobili wie de FIAT 750, dy't ûnder lisinsje fan it Italjaanske FIAT produsearre waard. Yn 'e folgjende trije desennia produsearren de fabriken yn Kragujevac mear as fiif miljoen auto's, behalven de FIAT 750 ek de Zastava 1300, de Zastava 101, de Zastava 128, de Zastava Jugo, de Jugo Florida en de FIAT 500L. Dy auto's, benammen de Jugo's, waarden behalven yn Servje ek yn mear as santich oare lannen yn 'e wrâld ferkocht.
Ekonomy
Kragujevac is al iuwenlang in wichtich hannelssintrum, dat sûnt de midden fan 'e njoggentjinde iuw ek útwoeksen is ta in grutte yndustrystêd. It stiet bekend om syn autofabriken en syn wapenproduksje. It grutste fabryk fan 'e stêd, it eardere steatsbedriuw Zastava Automobili, waard yn 2008 oernommen troch FIAT, wêrnei't in nije dochterûndernimming fan dy Italjaanske autofabrikant ûntstie, mei as namme FCA Srbija.
De earste fjoerwapens waarden yn Kragujevac makke yn 1853, troch de histoaryske kanonnejitterij, dy't sûnt útgroeid is ta Zastava Arms. Dat is de wichtichste wapenfabrikant fan Servje, dy't syn produkten foar 95% eksportearret, nei mear as fjirtich lannen yn 'e hiele wrâld. Yn 2003 is Zastava Arms ûnderdiel wurden fan it Servyske Ministearje fan Definsje.
Oare dingen dy't troch bedriuwen yn Kragujevac makke wurde, binne: komponinten foar de skipsbou en ûnderdielen foar boarplatfoarms, medyske apparatuer, meubilêr, klean, suvelprodukten, fleis, bôle en brandewyn. De stêd is in regionaal sintrum foar it bankwêzen, en ien fan 'e Servyske banken, Direktna Banka, hat syn haadkertier yn Kragujevac.
Bestjoer
Kragujevac is njonken in stêd ek in gemeente. Fan maaie 2002 oant en mei maart 2008 wie it grûngebiet fan 'e gemeente Kragujevac opdield yn 'e gemeenten Aerodrom, Pivara, Stanovo, Stari Grad en Stragari. Yn 'e gemeente Kragujevac lizze de folgjende plakken:
Underwiis
Kragujevac telt 22 basisskoallen en 8 middelbere skoallen. Dêropta binne der in dôveskoalle, in muzykskoalle en in skoalle foar geastlik beheinde bern. De Universiteit fan Kragujevac waard op 21 maaie 1976 oprjochte út inkele lokale depindânses fan 'e Universiteit fan Belgrado, dy't yn 1960 yn Kragujevac fêstige wiene. Tsjintwurdich telt de universiteit 12 fakulteiten en twa ynstituten, dy't yn ferskate gebouwen ferspraat oer de stêd húsfêste binne. Der binne sa'n 16.000 studinten oan 'e Universiteit fan Kragujevac ynskreaun, en der wurkje likernôch 1.350 lju, wêrûnder 900 dosinten en perfesters.
Susterstêden
De susterstêden fan Kragujevac op folchoarder fan oangean fan 'e stêdebân binne:
Demografy
Neffens in gegevens fan 'e Servyske folkstelling fan 2011 hie Kragujevac doe in befolking fan 150.835 minsken. De befolkingstichtens bedroech 1.821,0 minsken de km². De gemeente Kragujevac hie yn 2011 in befolking fan 179.417 minsken, en in befolkingstichtens fan 214,9 minsken de km². Fan 'e ynwenners fan 'e gemeente wie sa'n 70% (126.312) tusken de 15 en de 64 jier âld. It meastepart fan 'e lju âlder as fyftjin jier hie fuortset ûnderwiis folge (54,6%), wylst 17,7% in universitêre oplieding foltôge hie.
Wat de etnyske opbou fan 'e befolking fan 'e gemeente Kragujevac oangiet, dy wie yn 2011 sa: 95,9% Serven; 0,8% Roma; 0,4% Montenegrinen; 0,2% Masedoaniërs; 0,1% Kroäten; 0,1% "Joegoslaven"; 0,1% Goranen; 0,1% Bosnyske Moslims; 2,4% oaren of fan mingd etnysk komôf.
Klimaat
Kragujevac hat in seeklimaat dat deun tsjin in subtropysk klimaat oan sit, mei waarme simmers en oer it algemien mylde winters. Yn augustus, de waarmste moanne, is de trochsneed temperatuer oerdeis 28,8 °C, en yn jannewaris, de kâldste moanne, is dat 5,2 °C. Rekôrtemperatueren binne 43,9 °C foar july en –27,6 °C foar jannewaris. Kragujevac kriget jiers trochinoar 618,5 mm delslach. De wyn waait ornaris út it súdwesten en noardwesten, behalven yn jannewaris, febrewaris en maart, as er almeast út it súdeasten komt. Der binne yn it jier trochinoar 132 dagen dat it reint en 29 dagen dat der snie leit, wylst yn trochsneed op 173 dagen de sinne skynt.
Dollars Trilogy
De trije films wurde no rûnom beskôge as klassikers, en de Dollars Trilogy is ferneamd wurden om't dêrmei de grûnslach fan it sjenre fan 'e spagettywestern lein is. De trilogy tsjinne neitiid as ynspiraasjeboarne foar withoefolle oare regisseurs. De trije films steane wat de plot oangiet fierhinne op harsels, mar foarmje in trilogy om't se oer deselde haadpersoan geane, de Man with No Name ("Man sûnder Namme"), dy't lykwols yn eltse film in oare bynamme hat (Joe, Manco, resp. Blondie). De rol fan 'e Man with No Name wurdt yn alle trije films fertolke troch akteur Clint Eastwood. De Dollars Trilogy makke de karriêre fan regisseur Sergio Leone, haadrolspiler Clint Eastwood en filmkomponist Ennio Morricone.
Kazan-katedraal (Moskou)
De Kazan-katedraal yn Moskou, eins de Katedraal fan Us Leaffrou fan Kazan (Russysk: Казанский собор) is in Russysk-otterdokske tsjerke dy't leit yn de noardeastlike hoeke fan it Reade Plein yn de Russyske haadstêd Moskou. It hjoeddeiske gebou is in rekonstruksje fan de orizjinele tsjerke, dy't op oanwizing fan de doedestiidske diktator Josef Stalin yn 1936 ferneatige waard.
Dollars Trilogy
A Fistful of Dollars
De earste film fan 'e trilogy, A Fistful of Dollars, wie eins in ûnoffisjele remake fan 'e Japanske film Yojimbo, út 1961, fan regisseur Akira Kurosawa. Yn 'e spagettywestern ferpleatste regisseur Sergio Leone it ferhaal nei it Wylde Westen út 'e tiid fan 'e Amerikaanske Boargeroarloch (1861-1865). De plot draait om in mysterieuze frjemdling dy't in stedsje binnenriidt dat yn 'e gryp is fan in fete tusken twa famyljes, de Rojo's en de Baxters. Hy spilet harren tsjininoar út om der sels better fan te wurden.
Kazan-katedraal (Moskou)
Skiednis
De oarspronklike tsjerke waard yn de iere jierren 1630 boud ta oantinken fan de befrijing fan Moskou fan de Poalske ynvaazje yn 1612. thumb|left|200px|It úterlik fan de katedraal foar de restauraasje troch Pjotr Baranovski (1882) Nei't de Poalen ferdreaun wiene, skreau Dmitri Pozjarski it súkses ta oan de godlike help fan de Hillige Mem Gods fan Kazan, ta wa't hy him ferskate kearen keard hie foar bystân. Ut eigen middels finansierde hy de bou fan in houten tsjerke op it Reade Plein fan Moskou, dy't wijd waard oan Us Leaffrou fan Kazan.
Dollars Trilogy
A Fistful of Dollars
A Fistful of Dollars waard produsearre troch Arrigo Colombo en Giorgio Papi foar Constantin Film, Jolly Film en Ocean Films. De kamerarezjy wie yn 'e hannen fan Massimo Dallamano en de filmmuzyk waard fersoarge troch Ennio Morricone. De distribúsje bûten Itaalje waard dien troch United Artists. De haadrollen waarden fertolke troch Clint Eastwood en Gian Maria Volontè. De film gie op 16 oktober 1964 yn 'e Italjaanske bioskopen yn premiêre, en brocht $14,5 miljoen yn 't laadsje op in budget fan $225.000.
Kazan-katedraal (Moskou)
Skiednis
Doe't it lytse hilligdom yn 1632 ôfbaarnde, joech tsaar Michael I opdracht om it te ferfangen troch in stiennen tsjerke. Dy twadde tsjerke waard yn oktober 1636 ynwijd.
Dollars Trilogy
For a Few Dollars More
De twadde film, For a Few Dollars More, folget twa mei muoite gearwurkjende preemjejagers, dy't net yngripe as in binde banditen in bank oerfalt om't se sels netiid mei de bút útnaaie wolle. Dizze film spilet jierren letter as A Fistful of Dollars, mei't op in grêfstien dy't yn byld komt it jiertal 1873 stiet. For a Few Dollars More waard produsearre troch Alberto Grimaldi foar Constantin Film, Produzioni Europee Associati (PEA) en Arturo González Producciones Cinematográficas (AGPC). De kamerarezjy wie yn 'e hannen fan Massimo Dallamano en de filmmuzyk waard fersoarge troch Ennio Morricone. De distribúsje bûten Itaalje waard dien troch United Artists. De haadrollen waarden fertolke troch Clint Eastwood, Lee Van Cleef en Gian Maria Volontè. De film gie op 18 novimber 1965 yn 'e Italjaanske bioskopen yn premiêre, en brocht $15 miljoen op tsjin in budget fan $600.000.
Kazan-katedraal (Moskou)
Skiednis
Troch meardere renovaasjes en feroarings oan it gebou gyng it oarspronklike ûntwerp alhiel ferlern. De ferneamde Russyske arsjitekt Pjotr Baranovski stie yn de jierren 1929–1932 foar de útdaging om de gevel werom te bringen nei it oarspronklike ûntwerp. Guon spesjalisten hiene lykwols krityk op de krektens fan de rekonstruksje.
Yn 1936, doe't de kommunisten it Reade Plein op 'e nij ynrjochtsje woene foar it hâlden fan grutte militêre parades, ordonearre Stalin dat de romte frij makke wurde moast fan tsjerken. Ynspannings fan Baranovski om de ôfbraak fan de Kazan-katedraal tefoarren te kommen, wiene om 'e nocht. Hy krige it lykwols wol foar inoar dat de Basiliuskatedraal stean bliuwe mocht.
De rekonstruksje
Nei de ynstoarting fan de Sovjet-Uny wie de Kazan-katedraal de earste tsjerke dy't wer rekonstruearre waard. Dit barde yn de jierren 1990-1993 oan de hân fan krekte ôfmjittings en ôfbylden fan de oarspronklike tsjerke, dy't Baranovki noch foar de ferneatiging yn 1936 makke hie.
Dollars Trilogy
The Good, the Bad and the Ugly
De lêste film fan 'e Dollars Trilogy, mei as titel The Good, the Bad and the Ugly, giet oer trije revolverlju dy't mei-inoar wediverje om in begroeven goudskat fan 'e Konfederearre Steaten fan Amearika te finen mank de gewelddiedige gaos fan 'e Nij-Meksikokampanje fan 'e Amerikaanske Boargeroarloch, yn 1862. Gronologysk spilet it trêde diel fan 'e Dollars Trilogy dus earder as de beide foargeande dielen.
The Good, the Bad and the Ugly waard produsearre troch Alberto Grimaldi foar Constantin Film, Produzioni Europee Associati (PEA), AGPC en United Artists (UA). De kamerarezjy wie yn 'e hannen fan Tonino Delli Colli en de filmmuzyk waard fersoarge troch Ennio Morricone. De distribúsje bûten Itaalje waard dien troch United Artists. De haadrollen waarden fertolke troch Clint Eastwood, Lee Van Cleef en Eli Wallach. De film gie op 23 desimber 1966 yn 'e Italjaanske bioskopen yn premiêre, en hie in opbringst fan $25,1 miljoen op in budget fan $1,2 miljoen.
Oersjoch
Yn totaal hawwe de trije films fan 'e Dollars Trilogy in rintiid fan 409 minuten. Der wie in budget foar beskikber ter wearde fan $2.025.000, en se brochten mei-inoar $54,6 miljoen op. Dat komt del op in skjinne winst fan $52.575.000. Behalven Clint Eastwood wiene noch fjouwer oare akteurs yn alle films fan 'e trilogy te sjen: Mario Brega, Aldo Sambrell, Benito Stefanelli en Lorenzo Robledo. Fjouwer oare akteurs spilen yn twa fan 'e trije films: Lee Van Cleef, Gian Maria Volontè, Luigi Pistilli en Joseph Egger.
Ellen Francis Mason
Ellen Francis Mason (Boston (Massachusetts), 24 juny 1846 – Newport (Rhode Island), ein april 1930) wie in Amerikaansk oersetster en filantrope. Hja wie de earste dy't de wurken fan 'e Aldgrykske wiisgear Plato fertaalde yn 'e Amerikaansk-Ingelske sprektaal, en se sa beskikber makke foar in grutte kloft minsken dy't der oars grif fan ferstutsen bleaun wiene. Mei't Mason in frou wie, hold hja har identiteit geheim (om't har wurk yn har tiid oars net serieus nommen wêze soe), en sa rekke har namme neitiid yn it ferjit.
Libben en karriêre
Mason waard yn 1846 berne yn Boston, yn 'e Amerikaanske steat Massachusetts, as de dochter fan Robert Means Mason, in soan fan 'e senator Jeremiah Mason, en dy syn frou Sarah Ellen Francis. Hja groeide op yn in tige begoedige fermidden, en wenne har hiele libben yn 'e Bostonske wyk Beacon Hill, dêr't se har opwurp as in patronesse fan 'e skiene keunsten. Mason siet yn 'e ried fan bestjoer fan it Radcliffe Kolleezje en wie befreone mei ferskate auteurs, wêrûnder de skriuwster Sarah Orne Jewett.
Har fan har eigen kanttekenings foarsjoene oersettings fan it wurk 'e Aldgrykske wiisgear Plato nei de Amerikaansk-Ingelske sprektaal fan har tiid publisearre Mason anonym by de útjouwerij Charles Scribner's Sons. Dat die se om't froulju yn har tiid net foar fol oansjoen waarden, en nimmen har wurk serieus nommen hie as se har namme derby set hie.
It earste diel fan har platoanyske fertalings kaam út yn 1879, ûnder de titel Socrates, en omfette Plato syn Apologia, de Crito en dielen fan 'e Phaedo. Oan dit boek wie ek in ynlieding tafoege dy't skreaun wie troch William Watson Goodwin, in heechlearaar Grykske taal- en letterkunde oan 'e prestizjeuze Universiteit fan Harvard. Yn 1883 folge A Day in Athens with Socrates, wêryn't oersettings fan 'e Protagoras en de Politeia gearbrocht wiene. It trêde diel, Talks with Socrates about Life, dat yn 1886 útkaam, besloech de Gorgias en in op 'e nij besjoene Politeia. En yn Talks with Athenian Youths, út 1891, wiene fertalings fan 'e Charmides, de Lysis, de Laches, de Euthydemus en de Thaeaetetus sammele. Hoewol't yn gjinien fan dizze útjeften Mason har namme fermeld stie, wie har identiteit as de oersetter tsjin 1880 bekend ûnder bibliotekarissen.
Mason troude nea. Se brocht har simmers troch yn Newport, yn 'e oanbuorjende steat Rhode Island, dêr't se yn dy moannen in filla dielde mei har suster Ida Means Mason. Dêr tsjinne se jierrenlang as foarsitter fan 'e pleatslike ôfdieling fan 'e National Civic League ("Nasjonale Boargerliga"), in organisaasje dy't transparânsje en iepenheid by de oerheid besiket oan te fiterjen. Op 2 maaie 1930 waard yn 'e pleatslike krante dêre, de Newport Mercury, oer Mason har ferstjerren berjochte, wat betsjut dat se nei alle gedachten in pear dagen earder, wierskynlik ein april stoarn wie. Sy en har suster (dy't twa jier tefoaren weirekke wie) lieten in erfskip fan hast $5 miljoen nei oan ferskate goede doelen.
Yn 'e literatuer
Mason har namme waard út yn 2014 út it ferjit opdjippe troch Alison Sinclair, in meilêzeresse fan Jo Walton har fantasyroman The Just City, dy't de skriuwster op it bestean fan Mason wiisde. Walton brûkte Mason dêrnei as in personaazje yn har boek. Dêryn wurdt Mason (dy't letter de namme Aristomache oannimt) troch de goadinne Pallas Atene mei sa'n trijehûndert oare filosofen en klassisy oerbrocht nei in eksperimintele mienskip dy't besiket om 'e 'Rjochtfeardige Stêd' (troch Plato beskreaun yn syn Politeia) ta wurklikheid te bringen. Yn har neiwurd skreau Walton dat Mason har libben "in typearjend foarbyld is fan hoe dreech oft it foar froulju yn har tiid wie om in libben fan 'e geast te lieden."
Angels Costumes
Angels Costumes is in leveransier en ferhierder fan kostúms dy't fêstige is oan 1 Garrick Road yn 'e Ingelske haadstêd Londen. It bedriuw waard 1840 oprjochte troch Morris Angel, en is dêrmei it âldste kostúmhûs fan 'e wrâld. Anno 2019 wurdt it laat troch Tim Angel, dy't diel útmakket fan 'e sechsde generaasje fan it famyljebedriuw. Angels Costumes leveret sawol kostúms oan partikulieren, bgl. foar Halloween, as oan film-, tillefyzje- en teäterproduksjes. Yn dy kontekst hat it bedriuw belutsen west by 37 films dy't de Oscar foar bêste kostúmûntwerp krigen hawwen. Angels Costumes hie yn 2014 in omset fan £11 miljoen. Der wurken yn 2016 120 minsken.
Skiednis
Angel Costumes waard yn 1840 oprjochte troch Morris Angel. It bedriuw wie yn 't earstoan fêstige yn 'e Seven Dials-buert fan Londen, deunby Covent Garden, en ferkocht twaddehâns klean en âlde stalen fan 'e skroarren fan Savile Row. De winkel fan Angel rekke populêr by akteurs, dy't doedestiden op eigen kosten kostúms meitsje litte en oanskaffe moasten foar audysjes en foarstellings. Doe't Angel yngie op it fersyk om klean hiere te meien ynstee fan te keapjen, wie dat it begjin fan it hjoeddeistige bedriuw. Yn 1870 kaam Morris syn soan Daniel der yn it bedriuw by en waard de namme feroare yn Morris Angel & Son Ltd. Yn 1877 iepenen de Angels in winkel op it adres 119 Shaftesbury Avenue, dêr't se hast oardel iuw letter noch altyd in saak hawwe.
Angel Costumes levere ek de kostúms foar ferneamde tillefyzjesearjes as Downton Abbey en Game of Thrones, en yn 2018 helle de organisaasje efter it Fryske hynsteteäterspektakel De Stormruiter der de kostúms wei. Yn 2016 wûn Angels Costumes in BAFTA Award, de heechste Britske filmpriis, yn 'e kategory treflike Britske bydrage oan 'e sinema.
Tsjintwurdich hat Angels Costumes twa difyzjes: Angels The Costumiers, fêstige oan Garrick Road yn Noard-Londen, dat kostúms oan film-, tillefyzje- en teäterproduksjes leveret, en Angels Fancy Dress, oan Shaftesbury Avenue yn 'e Londenske binnenstêd, dêr't partikulieren kostúms foar bgl. Halloween keapje en hiere kinne. It pakhús fan Angels Costumes yn Noard-Londen, dêr't de grutte mearderheid fan 'e kostúms opslein is, befettet nei skatting fiif miljoen kleanstikken oan 15 km kleanrekken. Twaris yn 'e moanne wurde dêr no rûnliedings holden foar belangstellenden. Angels Fancy Dress hat sûnt 2001 ek in webside dêr't klanten kostúms yn in webshop keapje kinne.
Trivia
Yn septimber 2005 waard it orizjinele klaad, dat yn 1977 yn 'e film Star Wars droegen wie troch sir Alec Guiness yn syn rol fan Obi-Wan Kenobi, werûntdutsen oan in kleanrek by Angels. It kleanstik hie sûnder erch al jierrenlang beskikber west foar ferhier oan Jan en alleman as in mûntsepij, en wie yn 1999 ek brûkt yn in massasêne yn 'e film The Mummy. De oarsprong fan it klaad waard mei wissichheid fêststeld troch John Mollo, dy't it oarspronklik foar de film út 1977 eigenhandich makke hie. It klaad fan Obi-Wan Kenobi waard op 6 maart 2007 by opbod ferkocht yn it Londenske feilinghûs Bonhams, en brocht £55.000 op.
Steat (boek fan Plato)
Steat, yn it oarspronklike Aldgryksk: Πολιτεία (Politeia), en ek wol oerset as Republyk (nei de Latynske foarm De Republica), is in non-fiksjewurk op it mêd fan filosofy fan 'e hân fan 'e ferneamde Grykske wiisgear en skriuwer Plato (428/427 of 424/423 – 348/347 f.Kr.). It wurk hat de foarm fan in sokratyske dialooch en behannelet de definysje fan rjocht, de oardering en it karakter fan 'e rjochtfeardige stêdsteat en de fraach hoe't men ta in rjochtfeardige minske komme kin. Dêrfandinne dat dit wurk yn 'e Aldheid ek wol Oangeande Rjochtfeardichheid neamd waard. Plato skreau Steat nei alle gedachten om 380 f.Kr. hinne, en it is noch altyd syn meast ferneamde wurk.
Dialooch
Plato syn Steat hat lykas al syn wurken de struktuer fan in dialooch, wêrby't ferskillende petearspartners in diskusje hâlde. De dielnimmers binne yn dit gefal de wiisgear Sokrates, de âldman Kefalos (inkeld yn it earste boek), dy syn soan Polemarchos, de sofist Trasymachos, en Plato syn eigen bruorren Adeimantus en Glaukon. Fierders wurde as (swijende) taharkers noch neamd Lysias en Eutydemos (soannen fan Kefalos), Kleitofon, Nikeratos en Charmantides.
Opbou
Steat bestiet út tsien 'boeken' (of haadstikken), dy't neffens de Welske histoarikus en filosoof Bertrand Russell yn syn History of Western Philosophy (1945) sa yndield wurde kinne:
Rjochtfeardichheid en de rjochtfeardige stêd
By Plato syn opfetting fan wat de ideäle steat is, stiet it idee sintraal dat minsken ynherint ûngelikens binne. Plato ferklearret dat mei syn teory fan 'e trije sielsdielen: Eltse minske hat neffens Plato dizze trije sielsdielen, mar net yn gelikense mjitte. Hokker fan 'e trije oft oerhearsket, bepaalt ta hokker maatskiplike klasse oft de lju hearre sille: It begryp 'rjochtfeardichheid' hâldt foar Plato yn dat alle ynwenners fan 'e steat it wurk dogge dêr't sy it bêst geskikt foar binne. Syn konsept fan 'e ideäle steat is dus beslist gjin demokrasy, fanwegen syn foarûnderstelling fan 'e ûngelikensens fan 'e minsken. De trije klassen yn Plato syn utopyske maatskippij foarmje getalsmjittich in piramidestruktuer, mei't neffens him by fierwei de measte minsken it begearjende sielsdiel oerhearsket, wylst it kennende sielsdiel mar by in bytsje lju it wichtichst is. Elts fan 'e trije klassen hat in eigen funksje, dy't allegear fan likegrut belang binne foar it hanthavenjen fan 'e steat: Selsbehearsking is in deugd dy't de trije klassen diele, sadat eltsenien tefreden is mei de rol him of har taparte is. Elts fan 'e trije klassen moat dêrby wurkje foar it wolwêzen fan 'e oare klassen. Neffens Plato is dit rjochtfeardich om't eltsenien docht wêrfoar't er it meast geskikt is, en, sterker noch, soene de ynwenners fan dizze steat dat dêrom ek as sadanich oanfiele.
Plato syn idee fan 'rjochtfeardichheid' wykt dus dúdlik sterk ôf fan wat dêr hjoed oan 'e dei ûnder ferstien wurdt. Mei 'rjochtfeardichheid' doelt hy earder op in tastân fan oarder en lykwicht yn 'e steat, dy't ûntstiet en hanthavene bliuwt trochdat alle trije klassen yn harmony mei-inoar gearwurkje. Dizze yndieling fan 'e stêd yn trije dielen komt trouwens net tafallich oerien mei Plato syn idee fan 'e trije sielsdielen; hy hie in mystike opfetting dat de siel fan 'e minske en de stêd as sintrum fan 'e steat sterk mei-inoar oerienkamen.
Oer keunst
Oer de Grykske mytology wie Plato sa mooglik noch koartkriemiger. Yn 'e myten besmoargje de goaden en healgoaden har ommers mei alderhanne wangedrach: se komme yn opstân tsjin harren âlden, fermoardzje as it nypt har eigen famyljeleden om dêr yn materiële sin better fan te wurden, begeane yn oarlochstiid barbaarske wreedheden en jouwe harsels sûnder moderaasje oer oan emoasjes as fertriet, leafde, wanhoop en lulkens. Dat binne allegear dingen dy't neffens Plato hoegenamt net passe binnen it ramt fan 'e ideäle steat.
Yn Plato syn lear fertsjintwurdiget keunst it trêde en leechste stadium fan kennis. Njonken de abstraksje fan 'e godlike wrâld en de konkretens fan 'e ierdske wrâld is de ôfbylding dy't de keunstner dêrfan makket in soarte fan trêderangs ding, in 'kopy fan in kopy' soe men sizze kinne. It is nei Plato syn miening in imitaasje dy't fier fan 'e wierheid ôfstiet en dêrom in skynwierheid foarspegelet oan 'e minsklike sintugen. Keunst omfettet sadwaande gjin wierheid, en dus gjin kennis, en dus gjin minsklike kwaliteiten, en dêrom alhiel neat fan wearde. Literatuer mei dêrom neffens him yn 'e ideäle steat inkeld talitten wurde yn 'e foarm fan hymnen oan 'e goaden en lofredes op goede en weardefolle persoanen. In minske heart him mar yn ien karakter yn te libjen (syn eigen) en mei dêrom net leare om him mei oare minsken te identifisearjen, en yn gjin gefal om dat te dwaan mei lju fan leech alloai. De keunst, ynsafier't dy troch Plato yn syn ideäle steat talitten wurdt, mei útslutend goede minsken sjen litte, dy't goede dingen dogge. Muzyk nimt dan wol wer in wichtich plak yn 'e ideäle steat yn, al binne inkeld snaarynstruminten tastien; blaasynstruminten meitsje de minsken weak. De muzyksoarte moat wol lykmjittich wêze, mei't fariaasje, ekstaze en weemoedige meldijen op 'e emoasjes wurkje.
Fierdere oplieding
It libben fan 'e boargers fan 'e ideäle steat moat neffens Plato yn folsleine mienskip plakfine. In revolúsjonêr idee, dêr't er syn tiid 2400 jier mei foarút wie, wie dat froulju filosofen wurde koene en dêrmei liedende funksjes krije koene. Om't yn Plato syn tiid in protte stêdsteaten ferskuord waarden troch fetes tusken machtige famyljes, seach er de famylje of it gesin as ynstitút as in min ding. Dêrom skreau er yn Steat dat yn 'e ideäle steat relaasjes tusken manlju en froulju beheind bliuwe moatte ta in 'houlik fan ien nacht' tusken twa partners dy't inoar troch it lot tawiisd wurde by in lotterij dy't op fêste tiden holden wurdt. De iennichste reden foar sa'n one night stand (sa't we soks tsjintwurdich neame soene) is de fuortplanting, mei't de ynwenners fan 'e stêd oars útstjerre soene. By de lotterij moatte de lieders fan 'e stêd neffens Plato lykwols de boel bedrage, om sa de bêste manlju oan 'e bêste froulju te keppeljen, sadat út it folgjende geslachtsferkear treflike bern fuortkomme sille. Underlinge seksuële relaasjes tusken boargers bûten it lotterijsysteem om binne dwersferkeard en moatte ferbean wurde, hoewol't agape (platoanyske leafde, it leafst tusken twa manlju) wol tastien is.
De bern dy't út de 'houliken foar ien nacht' fuortkomme, moatte daliks nei de berte by de mem weihelle wurde om foar te kommen dat de mem har eigen bern boppe de oare bern fan 'e stêd befoardielje sil. Alle bern moatte yn mienskip grutbrocht wurde troch alle ynwenners fan 'e stêd. Dêrby moat harren benammen wiskunde bybrocht wurde, om't wiskunde, en abstrakt tinken yn it algemien, in treflike grûnslach is foar filosofy. Dêrnjonken moatte se ek allegear gymnastyk en wrakseljen leare en in militêre oplieding krije. Uteinlik wurdt op grûn fan 'e behelle resultaten bepaald wa't hokker kwaliteiten hat en dêrom ta hokker klasse heart. Fanôf tritich jier wurde de leden fan 'e heechste klasse dan ynwijd yn 'e filosofy, en fanôf fyftich jier komme de bêsten fan dy groep yn oanmerking om yn it steatsbestjoer opnommen te wurden. Sokken wurde dan de saneamde 'filosofen-keningen', dy't neffens Plato de ultime bestjoerders binne.
Oer de filosoof
Yn it twadde diel fan syn Steat, fan 'e ein fan it Boek V oant de ein fan Boek VII, behannelet Plato fragen fan lotter filosofysk aard. Dêrby stiet de fraach "wat is in filosoof" sintraal. Neffens Plato is in filosoof net gewoan in persoan dy't nijsgjirrich is nei de wierheid efter de dingen, mear immen dy't "it sjen fan 'e wierheid leafhat". Sa'nent moat ek leare om 'miening' fan 'kennis' te ûnderskieden. In wiere filosoof sil inkeld belangstelling toane foar it ideaal fan 'e wierheid, en dêrmei sil er him fan syn leeftydsgenoaten ûnderskiede, sadat er oplaat wurde kin ta filosoof en bestjoerder.
Steatsfoarmen
Yn syn Steat makket Plato ûnderskie tusken fiif steatsfoarmen en oarderet er dy yn wat neffens him de folchoarder fan degeneraasje is, dus fan ideaal nei ûnwinsklik. Yn dizze opfetting is de aristokrasy de meast ideäle steatsfoarm en komme yn 'e fjouwer oare steatsfoarmen almar mear brekmen foar.
Aggregaasjetastân
De aggregaasjetastân, of tastân fan matearje, is de foarm dêr't in matearje (stof) yn ferskynt. De oergong fan de iene nei de oare aggregaasjetastân fan matearje is in natuerkundich proses, ûnder ynfloed fan temperatuer en druk, dêr't der gemyske feroarings troch plakfine.
Tradisjoneel wurde der trije aggregaasjeetastannen ûnderskaat:
By ekstreme temperatueren en drukken komme dêrby:
It begryp aggregaasjetoastân is nau besibbe oan it (bredere) begryp faze.
Beskriuwing
In soad suvere stoffen komme foar yn de earste trije tastannen. By in lege temperatuer wurdt der ornaris in fêste stof foarme, by in hegere temperatuer in floeistof en by noch hegere temperatueren in gas. Minderjierrige fêste stof wurdt ornaris in kristalline fêste stof neamd.
By feroarings yn de tastân wurde de gemyske ferbinings yn it molekule fan de stof net perfoarst feroare. Wetter yn floeibere tastân kin by legere temperatueren oergean yn iis en by hegere temperatueren oergean yn wetterdamp, dat ûnder guon omstannichheden stoom neamd wurdt. Alle trije tastannen binne opboud út deselde H2O molekule.
De oergong fan de fêste tastân ta de floeibere tastân is ranen, dy fan floeibere ta in gas wurdt ferdamping neamd. Oarsom wurdt de oergong fan in gas nei in floeibere stof kondinssaasje neamd en fan in floeistof sturjen neamd.
It is mooglik dat guon stoffen ûnder guon omstannichheden fuortendaliks fan de fêste tastân nei gas oergean en de floeibere oerslaan. Dy oergong wurdt sublimaasje of fefrfluchtigjen neamd. Fan gas nei fêste stof wurdt ripen neamd. It befriezen fan wetterdamp nei bygelyks nachtfroast wurdt rûchfriezen of rou-izeljen neamd.
By in tige hege druk en temperatuer is de floeistof- en gasfaze net mear te ûnderskieden. De druk en temperatuer dêr't dat by bart wurdt it kritike punt neamd; in stof dy't dat punt foarby gien is, wurdt superkritysk neamd.
Twa oare minder bekende tastannen fan matearje binne plasma, dat bytiden ek wol de fjirde aggregaasjetastân neamd wurdt, en it bose-einsteinkondinsaat. Plasma is de faze dêr't in stof tige hjitte wurdt, wol tûzenen graden Selsius, dat it elektrysk liedend wurdt. Yn dat stadium draaie de elektroanen net langer mear om de kearn fan it atoom hinne. Plasma komt yn de natoer foar yn de kearnen fan stjerren. Wittenskippers binne der yn slagge en foarmje plasma om yn it laboratoarium, dêr't it ûnder kontrôle holden wurdt troch in elektromagnetysk fjild. It oergean nei plasma wurdt ionisaasje neamd.
Bose-Einsteinkondinsaat is it tsjinoerstelde fan plasma. It wurdt foarme as in stof ôfkuolle wurdt ta it absolute nulpunt (0 Kelvin of -273,15°S). As it nulpunt hast berikt wurdt, falle de atomen fan de stof allegear yn deselde kwantumfisyske faze, dêr't se ien grut superatoom foarmje. Soks bart ek yn it ljocht fan in laser. Dy komt lykwols allinnich yn in laboratoarium foar en komt safier bekend nearne yn de natoer foar.
Thijs Meester
Thijs Meester is in Fryske akteur, sjonger, poppespiler en presintator út Ljouwert.
Horeka en dinnershows
Thijs Meester wurke jierren yn de hoareka. As akteur is er in selfmade man dy’t op syn achttjinde al op it toaniel stie. Yn 2013 wie hy foar Taptoe Frjentsjer presintator fan de Agrarische dagen. Yn 2012 en 2013 presintearre hy de dinershow Spoonk up your live. Ferskate rollen spile hy destiids ek yn dinnershows lykas De Bruiloft, de Butler Academie en Drie Decadente Dames. Sûnt 2010 rjochtet Thijs Meester him hielendal op muzyk en teäter meitsjen.
Akteur
Mei Gonneke van Hoesen Korndorfer spile Thijs Meester yn de foarstelling Hubert en Betty. Fan 2017 oant 2019 spile hy mei Wybe Koldyk yn De Grins. It stik gie oer de takomst fan Fryslân, it Frysk en de kultuer.
Rjocht yn ’t hert wie in swarte en muzikale Fryske komeedzje mei Inez Timmer. It wie in bewurking fan it stik Midden in’s Herz fan Angelika Bartram. De oersetting en rezjy wiene fan Hans Brans.
Yn 2020 wiene foarmen fan argewaasje it tema fan syn programma Mens erger je niet. Troch de coronapandemy is dy foarstelling ynearst útsteld. Yn de foarstelling mei lietsjes en ferhalen giet it ek oer de dea fan syn mem dy’t harsels tekoart dien hat. It stik is diels Frysk en diel Nederlânsk. Piter Wilkens, Marcel Smit en Sander Stienstra skreaunen spesjaal foar de foarstelling nij repertoire. De muzikale begelieding wie fan instrumentalist en komponist Tseard Nauta.
Poppespiler
Yn 2017 wûn Meester de Europeeske telefyzjepriis Prix Circom Regional Award. Hy krige dit foar syn rol as Kening Hert yn de poppespulrige Kening Hert & Harry Hazze fan Omrop Fryslân. Kening Hert wie frijwat arrogant en nayf en docht benammen dingen dy’t er sels aardich fynt. Dochs kin hy net sûnder de ûndogenske lakei Harry Hazze dy’t in ‘gebrekje’ hat omdat er in bytsje brijket. De akteurs dy't poppespylje binne tagelyk ek sels yn byld.
Ursem
Ursem is in plak yn de gemeente Koggelân en foar in lyts part yn 'e gemeente Alkmar yn de provinsje Noard-Hollân.
Thijs Meester
Sjonger
Sûnt 2010 treedt Thijs Meester op as sjonger. Sa wie hy yn 2010 en 2011 te hearren yn it programma No more Tears fan it duo 2mansion. Mei Rene Soethout foarme hy de twamansformaasje Idea. Yn harren programma Spicks&Specks jouwe se sûnt 2016 in muzikale foarstelling oer de Bee Gees, oanfold mei eigen wurk en hits út de santiger en tachtiger jierren fan de tweintichste iuw. Yn 2012 sjongde hy yn de rockopera Einde van de wereld. Fan 2015 oant 2017 spile er yn Nico en Tine oer it motto De Leafde. Sûnt 2016 wie Meester te sjen en te hearren yn de meartalige musicalfoarstellings Master Gysbert In inkele reis Sabeare en ‘’De pompeblêd Spion’’ foar Fryske basisskoallen.
Ursem
Oant 1 jannewaris 1979 wie Ursem in selsstannige gemeente, dêr't ek it doarp Rustenburg ûnder foel en fierder de buorskippen Noorddijk, de Mijzen (sûnder it diel fan Oostmijzen) en in diel fan de eardere gemeente Skermer. De gemeente fusearre mei de gemeenten Avenhorn, Berkhout en Oudendijk ta de gemeente Wester-Koggelân, dy't op 1 jannewaris 2007 wer fusearre ta de gemeente Koggelân.
Skiednis
Yn 1083 waard Ursem 'Urisheim' neamd yn de dokuminten fan de abdij fan Egmond. Yn 1420 wie it 'Uresheim'. Oarspronklik lei it doarp wat noardliker, dêr't hjoeddedei de protestantske tsjerke stiet.
Oant de jierren 1960 wie Ursem net sa'n grut doarp mei in agrarysk karakter. Dêrnei woeks Ursem stadichoan út ta in grutter doarp. It doarp hat lykwols de âlde bebouwing wol beholden en yn it doarp en yn de polder binne noch in soad West-Fryske pleatsen te sjen.
Sûnt 1980 falt de polder Ursem net mear hielendal ûnder it doarp.
Oant en mei 31 desimber 2014 wie in lyts part fan it doarpsgebiet fan Ursem ûnderdiel fan de gemeente Skermer. Op 1 jannewaris 2015 gyng dat diel op yn de gemeente Alkmar.
Demetrice Nguyen
right|thumb|150px|Demetrice Nguyen Demetrice Nguyen (Compton (Kalifornje), 9 juny 1994) is in Amerikaansk akteur. Hy hat benammen lytse en figuranterollen hân, en is mooglik noch it bekendst fan syn rol as Mark yn 'e film Stolen, út 2012, mei Nicolas Cage.