cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Fermont
Fermont (Ingelsk: Vermont; útspr.: [vəɹ'mɒnt], likernôch "wurmônt"), offisjeel de Steat Fermont (Ingelsk: State of Vermont), is ien fan 'e fyftich steaten dy't mei-inoar de Feriene Steaten fan Amearika foarmje. Fermont, byneamd de Green Mountain State, leit yn it noardeasten fan it lân, en heart ta de regio Nij-Ingelân. De haadstêd is Montpelier, mar de grutste stêd is Burlington. Neffens in skatting út 2014 hie de steat doe 627.000 ynwenners, wêrmei't it kwa befolkingsgrutte de 49e (op ien nei lytste) steat fan 'e Feriene Steaten is. Oangeande oerflak is Fermont mei krapoan 25.000 km² de 45e steat. Fermont stiet bekend om syn moaie lânskip, de prachtige hjerstkleuren fan it wâldlân en om syn idyllyske doarpkes mei wite hûskes en lytse tsjerkjes.
Etymology
De namme fan Fermont komt út it Frânsk en betsjut 'griene berch', fan vert ("grien") en mont ("berch"). De bynamme fan 'e steat is sadwaande Green Mountain State, wat in Ingelske oersetting fan 'e Frânske namme is.
Geografy
Fermont hat in oerflak fan 24.923 km², wêrfan't 4,1% út wetter bestiet. It leit yn 'e Eastlike Tiidsône (UTC –5, simmertiid –4), en grinzget yn it easten oan 'e Amerikaanske steat Nij-Hampshire, yn it suden oan 'e steat Massachusetts en yn it westen oan 'e steat New York. Mei Nij-Hampshire, Massachusetts, Konettikut, Maine en Rhode Island foarmet Fermont de regio Nij-Ingelân. De steat mjit 256 km fan noard nei súd en is yn it suden, oan 'e grins mei Massachusetts it smelst, mei in breedte fan 60 km. Yn it noarden hat de steat in 143 km lange ynternasjonale grins mei de Kanadeeske provinsje Kebek.
De Griene Bergen, in útrinner fan 'e Appalachen dêr't Fermont syn namme oan tanket, rinne fan noard nei súd justjes westlik fan 'e middenline fan 'e steat. It is ûndúdlik wêr't dy namme krekt weikomt; guon wolle hawwe dat de iere Frânske ûntdekkingsreizgers de bergen 'grien' neamden om't se mear beboske wiene as de Wite Bergen fan Nij-Hampshire of it Adirondack-berchtme fan New York, wylst oaren ferwize nei it grienige stiente fan 'e bergen.
It heechste punt yn Fermont is de Mount Mansfield, mei in hichte fan 1.340 m boppe seenivo, en it leechste punt is de Champlain-mar, op 29 m boppe seenivo. Dy mar is it grutste swietwetterlichem yn Fermont, en leit yn it noardwesten fan 'e steat op 'e grins mei New York. De wichtichste rivier yn 'e steat is de Konettikut, dy't alhiel de eastgrins mei Nij-Hampshire foarmet. Der binne yn Fermont gjin federale Yndianereservaten.
Skiednis
Fermont wurdt yn elts gefal al 10.500 jier troch de minske bewenne. Tsjin 'e Renêssânse waard it grûngebiet fan 'e steat befolke troch Algonkwynske folken, wêrûnder de Mohikanen en de Abenaky. Tusken 1500 en 1600 waarden de measte lytsere stammen út it gebiet ferdreaun troch de Irokezen út wat no New York is, dy't Fermont neitiid as jachtgebiet brûkten. Inkeld de Abenaky wjerstiene de Irokeeske oanfallen. De earste Jeropeaan dy't Fermont besocht wie nei alle gedachten de Frânsman Jacques Cartier, yn 1535. Yn 1609 makke de Frânske ûntdekkingsreizger Samuel de Champlain oanspraak op Fermont as ûnderdiel fan 'e Frânske koloanje Nij-Frankryk. Yn 1666 stifte Frânske kolonisten de earste Jeropeeske delsetting yn Fermont, dy't se Fort Lamotte neamden. In fearnsiuw letter, yn 1690, fêstigen har de earste Ingelske kolonisten yn Fermont.
Tusken 1754 en 1763 fochten de Britten en de Frânsen û.m. yn Fermont de Frânske en Yndiaanske Oarloch út, it Noardamerikaanske front fan 'e Sânjierrige Oarloch yn Jeropa. De Britten besochten tusken 1755 en 1758 ferskate kearen om 'e nocht om yn noardlik Fermont de Frânske fêstings Fort St. Frédéric en Fort Carillon yn te nimmen. Yn 1759 wist generaal Jeffery Amherst lykwols mei in leger fan 12.000 man reguliere troepen en koloniale milysjeleden de Frânsen te ferslaan yn 'e Slach by Ticonderoga, en Fort Carillon te feroverjen. Dêrnei ûntrommen de Frânsen Fort St. Frédéric en loeken se har út Fermont werom. By de Frede fan Parys stie Frankryk yn 1763 al syn grûngebiet yn Noard-Amearika oan 'e Britten ôf.
Netiid makken de Britske koloanjes Massachusetts, Nij-Hampshire en New York allegear oanspraak op it doe noch woaste en fierhinne ûnbewenne gebiet dat Fermont wie. Yn 1764 joech de Britske kening George III de krite oan New York. Doe't it Newyorkske bestjoer wegere om 'e eigendomsaktes fan perselen lân te erkennen dy't troch it bestjoer fan Nij-Hampshire ferkocht wiene, late dat ta ferset fan Fermontster kolonisten dy't út Nij-Hampshire kamen. Under lieding fan 'e bruorren Ethan en Ira Allen en harren neef Seth Warner foarmen hja in eigen milysje, dy't bekend kaam te stean as de Green Mountain Boys, om 'e belangen fan 'e Fermontster kolonisten te beskermjen tsjin nijynkommelingen út New York.
Yn 1775, koart nei it útbrekken fan 'e Amerikaanske Unôfhinklikheidsoarloch (1774-1783), holpen de Green Mountain Boys in groep Amerikaanske rebellen út Konettikut ûnder lieding fan Benedict Arnold om it Britske Fort Ticonderoga (it eardere Fort Carillon) yn te nimmen. Dêrnei oardere it Kontinintaal Kongres yn Philadelphia New York om 'e Green Mountain Boys te bewapenjen foar de striid tsjin 'e Britten. Op 15 jannewaris 1777 rôpen de oarspronklike Fermontster kolonisten út Nij-Hampshire de ûnôfhinklikheid fan 'e Fermontster Republyk út, al hiet dy it earste healjier noch de Republyk Nij-Konettikut; de namme 'Fermont' waard op 2 juny fan dat jier oannommen.
Op 16 augustus 1777 waard troch Fermontster en Amerikaanske troepen ûnder John Stark yn 'e Slach by Bennington, krekt oer de grins yn New York, in grutte oerwinning behelle op Hessyske troepen yn Britske tsjinst ûnder lieding fan generaal John Burgoyne. Dy slach wurdt wol as in kearpunt yn 'e Unôfhinklikheidsoarloch beskôge. De iennichste fjildslach dy't op it grûngebiet fan Fermont útfochten waard, wie de Slach by Hubbardton, op 7 july 1777, wêrby't de rebellen troch de Britten ferslein waarden. Nei't de Amerikanen úteinlik yn 1783 harren ûnôfhinklikheid wûn hiene, foarmen de trettjin oarspronklike koloanjes de Feriene Steaten. Fermont bleau dêr ynearsten bûten, en bestie as ûnôfhinkliklike republyk fan 1777 oant 1791. Pas op 18 febrewaris fan dat jier waard Fermont as de fjirtjinde steat yn 'e Amerikaanske Uny opnommen.
Hoewol't yn Fermont de slavernij yn 1777 sterk oan bannen lein waard, duorre it noch oant 1858 ear't dat ynstitút folslein ôfskaft waard. Nettsjinsteande dat spile Fermont troch syn lizzing fuort besuden de Kanadeeske grins in wichtige rol yn it Undergrûnske Spoar, de geheime organisaasje dy't negerslaven út it Amerikaanske Suden nei frijheid yn Kanada ta smokkele. Fan 1854 ôf skaarden de Fermontsters har massaal efter de nije Republikeinske Partij, dy't de slavernij yn it hiele lân ôfskaffe woe. Under de Amerikaanske Boargeroarloch (1861-1865) tsjinnen mear as 34.000 Fermontsters yn it Noardlike leger, wêrfan't krapoan 5.200 man kamen te sneuveljen. Mei ferliezen dy't 15% bedroegen, ferlear Fermont yn ferhâlding mear soldaten as lykfol hokker oare Noardlike steat ek. De meast noardlike militêre treffen fan 'e Boargeroarloch, de Oerfal op St. Albans, fûn plak yn Fermont, mar de oerfallers waarden twongen om harren bút op te jaan doe't se oan 'e grins troch de Kanadezen finzen nommen waarden.
Fan 'e midden fan 'e njoggentjinde iuw ôf setten har in protte Ierske en Italjaanske ymmigranten yn Fermont nei wenjen, dy't ôfkamen op 'e wurkgelegenheid yn 'e stiengatten yn 'e omkriten fan Barre, dêr't granyt wûn wurdt. Yn 1880 wie Fermont ien fan 'e earste Amerikaanske steaten dy't it frouljuskiesrjocht ynfierde. Yn 1927 waard de steat troffen troch grutskalige oerstreamings, wêrby't 84 minsken de dea fûnen. Yn 'e hjerst fan 1938 blies in orkaan 61.000 km² wâldlân plat, wat delkaam op in trêdepart fan it boskgebiet fan Fermont. Hjoed de dei binne de measte âldere beammen yn 'e steat 75 jier âld, wêrmei't se datearje fan krekt nei dat barren. Yn augustus 2011 liet de tropyske stoarm Irene boppe Fermont sa'n soad rein falle, dat der op 'e nije grutskalige oerstreamings ûntstiene, dy't foar miljoenen dollars skea oanrjochten.
Bestjoer
Fermont bestiet bestjoerlik út 14 countys. De steatshaadstêd, Montpelier, leit yn Washington County, justjes benoarden it geografyske sintrum fan 'e steat. Krekt as alle Amerikaanske steaten wurdt Fermont bestjoerd troch in steatsregear mei oan it haad de gûverneur. De wetjaande macht is yn 'e hannen fan 'e Algemiene Assimblee fan Fermont, dy't bestiet út 'e Steatssenaat mei 30 sitten en it Steatshûs fan Offurdigen mei 150 sitten. Yn 'e Amerikaanske Senaat wurdt Fermont, lykas alle Amerikaanske steaten, fertsjintwurdige troch 2 senators. Yn it Amerikaanske Hûs fan Offurdigen hat Fermont fanwegen syn lytse befolking mar 1 sit.
Op lokaal en steatsnivo (en ek by guon federale ferkiezings) spylje de beide grutte partijen yn Fermont mar in beheinde rol. Fermontsters steane nammentlik bekend om harren politike ûnôfhinklikheid, en de regels dy't yn 'e oare Amerikaanske steaten de aktiviteiten fan trêde partijen oan bannen lizze, besteane yn Fermont net. Boppedat is de steat ien fan 'e progressyfste dielen fan 'e Feriene Steaten, mooglik ûnder ynfloed fan 'e noarderbuorlju yn Kebek. Sadwaande is it yn Fermont mooglik dat sosjalisten ta boargemaster en sels senator keazen wurde (lykas Bernie Sanders, dy't yn 2016 bekendheid krige as presidintskandidaat), wat yn 'e measte oare Amerikaanske steaten ûntinkber wêze soe.
Fermont is ien fan fjouwer Amerikaanske steaten dy't foar harren opname yn 'e Amerikaanske Uny ûnôfhinklike lannen wiene (de oare trije binne Kalifornje, Teksas en Hawaï). De steat hat in reputaasje fan dwerskoppichheid, en wie bygelyks (mei Maine) ien fan 'e iennichste twa steaten dy't by al syn fjouwer ferkiezings ta presidint tsjin Franklin D. Roosevelt stimde. Yn 2009 wie Fermont de fjirde Amerikaanske steat dy't it homohoulik ynfierde. Yn 2013 wie Fermont ek de fjirde Amerikaanske steat dy't in foarm fan eutanasy foar terminaal siken legalisearre. Yn Fermont hat de steat it monopoalje op 'e ferkeap fan alkohol, mei as gefolch dat der jiers $14 miljoen nei de steatskas ta floeit. Der bestiet yn Fermont in lytse politike beweging, de saneamde Twadde Fermontster Republyk, dy't him ynset foar ôfskieding fan 'e Feriene Steaten, mei as doel om fan Fermont wer in ûnôfhinklik lân te meitsjen.
Ekonomy
Yn 2010 bedroech it totale bruto steatsprodukt fan Fermont $26 miljard. De lânbou droech dêr yn 2000 foar 2,2% oan by, foar it meastepart mei suvelprodukten. Datselde jiers wie likernôch 3% fan 'e Fermontster beropbefolking yn 'e lânbou wurksum. Fierders is foar Fermont ek de boskbou fan belang. De yndustry leit him benammen ta op 'e produksje fan technology en masineryen. It bank- en fersekeringswêzen spilet fierders in almar groeiende rol yn 'e Fermontster ekonomy. Ta ein beslút moat it toerisme net fergetten wurde, mei't in protte lju nei de steat ta komme, by't winter om te skyen, hjerstmis om fan 'e natoerpracht fan 'e wâlden te genietsjen, en simmerdeis om te angeljen en te jeien.
Demografy
Neffens in offisjele rûzing troch it Amerikaanske Folkstellingsburo (op grûn fan gegevens fan 'e Amerikaanske folkstelling fan 2010) hie Fermont yn 2014 626.562 ynwenners, wat in groei fan 0,13% is yn ferhâlding ta de stân fan saken yn 2010. De befolkingstichtens wie yn 2014 26,1 minsken de km². Fermont is ien fan mar twa Amerikaanske steaten (de oare is Wyoming) dy't in lytsere befolking hawwe as it federale Distrikt Kolumbia.
De grutste stêd fan 'e steat is Burlington, mei 42.000 ynwenners yn 2010. Oare gruttere plakken binne: Essex (20.000), South Burlington (18.000), Colchester (17.000), Rutland (17.000), Bennington (16.000), Brattleboro (12.000) en Milton (10.000). De steatshaadstêd Montpelier hat mar 7.900 ynwenners. Yn 2009 wie 47,8% fan 'e befolking fan Fermont bûten de steat berne.
Etnisiteit
Neffens gegevens fan 'e Amerikaanske folkstelling fan 2010 wie de etnyske opbou fan 'e Fermontster befolking doe sa: 94,3% blanken; 1,5% Latino's; 1,3% Aziaten; 1,0% swarten; 0,4% Yndianen; 1,5% oaren of fan mingd etnysk komôf.
Blanke Fermontsters binne fierhinne fan Noardwestjeropeeske orizjine, mei as grutste oarsprongsgroepen Frânsen en Frânsk-Kanadezen (23,9% fan 'e totale befolking fan 'e steat), Ingelsen (18,6%), Ieren (17,9%), Dútsers (10,3%), Italjanen (7,5%), Angelsaksyske Amerikanen (7,0%), Skotten (5,0%), Poalen (3,9%), Ulstersen (2,7%), Sweden (1,9%), Nederlanners (1,6%), Russen (1,4%) en Welsen (1,4%). Fermontsters fan Ingelsk komôf binne frij gelyk oer de hiele steat ferspraat, mar de lju fan Frânsk-Kanadeesk komôf binne foar in oansjenlik part gearklofte yn it noarden.
Fermont omfiemet gjin federaal erkende Yndianestammen, mar sûnt 2006 genietsje de Abenaky as folk yn Fermont wetlike erkenning as minderheid, wat ûngebrûklik is yn 'e Feriene Steaten dêr't almeast erkenning skonken wurdt oan spesifike stamme-organisaasjes ynstee fan oan hiele etnyske groepen. Yn dat ramt binne der ek noch 4 fan sokke stamme-organisaasjes fan 'e Abenaky dy't erkenning fan 'e steat, mar net fan 'e federale autoriteiten hawwe. Dat binne:
Taal
Fermont hat gjin offisjele taal dy't as sadanich by wet fêstlein is, mar de facto ferfollet it Ingelsk dy funksje. Foar de oergrutte mearderheid fan 'e Fermontster befolking is dy taal ek de memmetaal. Neffens gegevens fan 'e Amerikaanske folkstelling fan 2000 kaam op it twadde plak it Frânsk, dat troch 2,5% fan 'e befolking as memmetaal sprutsen waard, en op it trêde plak it Spaansk, dat foar 1,0% fan 'e befolking de memmetaal wie.
Godstsjinst
Op it mêd fan godstsjinst bestie yn 2008 55% fan 'e befolking fan Fermont út kristenen, wêrûnder 29% protestanten en 26% roomsen. De grutste protestantske denominaasjes wiene de Feriene Tsjerke fan Kristus mei 16.000 leden en de Feriene Metodistyske Tsjerke mei 15.000 leden. Ateïsten en agnosten foarmje 34% fan 'e befolking, wat it heechste persintaazje is yn 'e hiele Feriene Steaten. Oanhingers fan oare godstsjinsten meitsje 4% fan 'e befolking út.
Klimaat
Fermont hat in fochtich lânklimaat, mei kâlde en snieïge winters, drekkige maitiden, mylde iere simmers en hjitte simmerseinen. De steat stiet bekend om syn hjersten, as it wâldlân in ûnoertroffen kleurepracht oannimd fan read, oranje en giel. It agraryske groeiseizoen duorret yn Fermont mar 120-180 dagen. Sels yn it suden fan 'e steat leit de trochsneed temperatuer oerdeis yn jannewaris, de kâldste moanne fan it jier, om 'e –4 °C hinne. Yn it noardeastlike part fan 'e steat is it it hiele jier troch sa'n 5,6 °C kâlder as yn it suden. Rekôrtemperatueren yn Fermont wiene 41 °C, op 4 july 1911 yn Vernon, en –46 °C op 30 desimber 1933 te Bloomfield. Delslachhoemannichten lizze om 'e 710 mm hinne, wylst de steat jiers tusken de 2.000 en 2.400 oeren sinneskyn kriget.
Museum Hert fan Fryslân
Museum Hert fan Fryslân (foarhinne: Museum De Trije Gritenijen) wie in streekmuseum yn Grou.
Skiednis
It museum begûn as gemeentemuseum oan de Stasjonswei yn in diel fan de ûnderferdjipping fan it âlde riedhûs fan Idaarderadiel út 1942. Nei in grutte skinking dy't romte foar útstalling easke waard tn 1956 de Stifting Gemeentemuseum oprjochte.
Begjin 2012 gie it museum ticht om't it âlde gemeentehûs ferkocht wie oan in notariskantoar, dat it gebou restaurearje liet. De lêste tentoanstelling hie merklapen as tema ûnder de titel 'Stekje foar Stekje'. Yn 2013 waard it museum as fernijd museum Hert fan Fryslân iepene yn itselde gebou dêr't ek it notariskantoar is.
It museum moast yn 2020 de doarren foar it publyk slute nei't de hûsfêsting langer net om 'e nocht wie en der finansjele soargen ûntstiene. Der wurdt hope op in weriepening fan it museum yn in nij, takomstich multyfunksjoneel sintrum fan Grou.
Samling
De kolleksje omfieme in oersjoch fan sa'n achttjin doarpen yn Boarnsterhim. Boarnsterhim is ûntstien út de trije gritenijen Idaarderadiel, Raarderhim en Utingeradiel.
Spesjaal omtinken waard jûn oan:
Dêrneist wiene der wikseljende eksposysjes yn de Utingeradielseal en waarden der kuierrûtes foar groepen troch it doarp Grou útset. Ek de bining mei it wetter wie in weromkommend tema.
Jan Loman
Jan Loman (Boalsert, 1918 - Beetstersweach, 13 novimber 2006) wie in byldzjend keunstner, dichter en yngenieur fan it Buro Ruilferkaveling fan it Kadaster yn Ljouwert en lânmjitter foar it kadaster fan Grins.
Libben en wurk
Jan Loman waard berne yn Boalsert, gie yn De Gordyk nei de legere skoalle en op It Hearrenfean nei de HBS. Hy koe goed tekenje en woe fan jongs ôf al keunstner wurde. Hy wie goed yn de eksakte fakken, dat op oanstean fan syn âlden, dy’t mienden dat der mei keunst gjin drûch brea te fertsjinjen wie, gie er nei de Technyske Hegeskoalle yn Delft en waard sivyl lânmjitter (1941). Ien fan syn dosinten wie Willem Schermerhorn, de heechlearaar lânmjitkunde en luchtkartearing dy’t nei de Twadde Wrâldkriich minister-presidint waard. Yn 1935 sjocht er wurk fan skilders fan de Haachske Skoalle en fan leden fan De Styl yn it Haachsk Gemeentemuseum en dat rekket him tige, benammen it wurk fan Piet Mondriaan en Theo van Doesburg.
Hy hat syn hiele wurksume libben, oant 1981, by it kadaster yn Nederlânsk-Ynje (Batavia, Sumatra en Timor, fan 1945 oant begjin 1949) en Nederlân wurke. Yn 1948 troude er mei Selma Sophie van Hutten, berne yn Balikpapan op Borneo.
As keunstner wie er autodidakt en leart er him ferskillende techniken oan: skilderjen, tekenjen, etse en seefdrukke. Hy wie sterk besibbe oan De Styl (kastkes, reliëfs) en mei it Materialisme (fotografy). Jan Loman wie ien fan de oprjochters en foarsitter fan de Grinzer keunstnersgroep NU, dêr't modern oriïntearre keunstners har ferienen. Lykas Jan van der Zee, Martin Tissing en Jo van Dijk. Loman makke ûnder mear haikû's (dy’t bondele binne ûnder de titel Navigator), kollaazjes, foto's en skilderijen.
Wie fan begjin ôf oan lid fan de Waadferiening en ûntwurp it bekende logo mei reade stip. Ek makke er it omkaft fan it periodyk "Waddenbulletin" fan dizze feriening. Die mei oan miljeuhappenings en - manifesten ( "Wadnu" ) mei de keunstnersgroep NU.
Strjitten yn Tsjalbert
De Strjitten fan Tsjalbert:
Harnzer Ierdewurkmuseum
thumb|Harnzer Ierdewurkmuseum It Harnzer Ierdewurkmuseum wie oant 2015 in museum yn de stêd Harns oer ierdewurk dat tusken 1620 en 1910 makke waard yn Harns, Warkum en Boalsert. De kolleksje is ûnderferdield yn tinglazuer- en kerfsneedierdewurk.
Skiednis
Al inkelde jierren foar de iepening wie M. van den Akker dwaande de gemeenteried fan Harns te bewegen ta de oprjochting fan in Harnzer ierdewurkmuseum. De gemeenteried gie hjir net yn mei en dêrom besleat Van den Akker om sels in museum te iepenjen op de begeane grûn fan syn wenning. Yn 1992 iepene it museum syn doarren. Fan 2015 ôf bleau it museum ticht foar it publyk yn ferbân mei persoanlike omstannichheden. Yn septimber 2017 waard de kolleksje fan eigener Van den Akker feild, neidat inkelde topstikken ûnderbrocht wiene by lokale en provinsjale musea.
It museum siet oan de Sâltsleat yn in hûs mei klokgevel út 1786 dat in ryksmonumint en ûnderdiel fan it beskerme stedsgesicht fan Harns is. Yn 1967 is it pân restaurearre troch de Hein Buismanstichting.
Sperwer Groep
De Sperwer Groep, of Sperwer Holding, is in Nederlânske detailhannelsorganisaasje dy't ferantwurdlik is foar de supermerkformules PLUS en Spar. De organisaasje leveret guod en tsjinsten oan de oaniensletten selsstannige ûndernimmers fan har formules, dêr falt de kommersjele stipe op sawol lanlik as lokaal nivo ûnder. De ynkeap is, mei oare ûnôfhinklike detailhannelsorganisaasjes, konsintrearre binnen de ynkeaporganisaasje Superunie.
De Sperwer Groep waard yn 1928 oprjochte en hat in koöperative struktuer. Har aktiviteiten binne ûnderbrocht yn ôfsûnderlike wurkmaatskippijen, mei in eigen winstferantwurdlikheid.
Nei de ûndergong fan Edah en Konmar yn 2006 naam Sperwer tegearre mei Sligro Food Group de Edah-supermerken fan Laurus oer. De Edah-supermerken dy't Sperwer bemachtige hie (sa'n 80) waarden omboud ta PLUS. Yn 2002 en 2003 waarden der ek al goed 80 Laurus-supermerken oernaam troch Sperwer.
De Sperwer Groep is foar 45% eigener fan Spar, de oare oandielen binne foar 45% yn hannen fan Sligro Food Group en foar 10% yn eigendom fan de selsstannige Spar-ûndernimmers.
Kniperke
thumb|left|250px|Kniperkes thumb|right|260px|Kniperizer op in gaspit
Kniperkes of izerkoekjes binne swiete, tinne hurde waffels dy't tradisjoneel om de jierwikseling hinne bakt wurde. Se wurde iten yn Drinte, Oerisel, Grinslân (Feankoloanjes en Westerwâlde) en Gelderlân (de Achterhoek).
Kniperkes hawwe noch it meast fan oubliehoarns sa't dy brûkt waarden foar skepiis, mar it resept is oars: swieter en mei kaniel.
Presintaasje
Neffens de Nedersaksyske kultuer hearre de wafeltsjes yn desimber plat, as kniperke, presintearre te wurden en fan Nijjiersdei ôf as nijjiersrôltsje. De gedachte hjirefter is dat yn desimber it âlde jier sa hielendal útteard is. Op nijjiersdei symbolisearret it rôltsje it ûnbekende nije jier. De platte ferzje wurdt benammen yn Drinte en Oerisel iten, de oprôle ferzje, de rullekes, mear yn Grinslân en de Achterhoek.
Yn Koevorden waarden eartiids de izerkoekjes útdield oan de earmen. Yn 1770 waard besocht om dit gebrûk te ferbieden, sûnder súkses.
Ferdinand Domela Nieuwenhuis Museum
It Ferdinand Domela Nieuwenhuis Museum is sûnt 1925 in museum op It Hearrenfean en ûnderdiel fan it Museum Willem van Haren. It is wijd oan dûmny, frijtinker, anargist, anti-militarist, sosjalist en boppe-alles strider tsjin maatskiplik ûnrjocht, Ferdinand Domela Nieuwenhuis (1846-1919). Domela hie in soad oanhingers yn de súdeasthoeke fan Fryslân en krige de bynamme Us ferlosser. Hy kaam rûnom te sprekken mei ûnderwerpen as algemien kiesrjocht, ôfskaffing fan berne-arbeid en ynfiering fan de achtoerige wurkdei. Domela Nieuwenhuis wie in belêzen man en De studearkeamer yn it museum is ynrjochte mei it orizjinele ynterieur fan syn studearkeamer.
Gamal Abdel Nasser
thumb|right|300px|Nasser yn it midden (rjochts [[Nikita Chrûsjtsjov), 14 maaie 1964]] Gamal Abdel Nasser (of Djamal Abd al-Nasser; Arabysk: جمال عبد الناصر; sekuerdere transliteraasje: Ǧamāl ʿAbd al-Nāṣir) (Aleksandrië, 15 jannewaris 1918 – Kairo, 28 septimber 1970) wie de twadde presidint fan Egypte. Hy wurdt sjoen as ien fan de wichtichste Arabyske lieders fan de skiednis.
Nasser waard berne yn Aleksandrië. Doe't er 16 jier wie, waard er de lieder fan de studintendemonstraasjes tsjin de Britske ynfloed yn Egypte. Hy folge in offisiersoplieding oan de militêre akademy en promovearre yn 1938. Yn 1943 waard hy as ynstrukteur oansteld. Koart dêrnei rjochte er in geheime organisaasje op mei de namme de Frije offisieren. Yn 1948 die er mei oan de Arabysk-Israelyske Kriich fan 1948. Hy rekke yn dy kriich ferwûne.
Naguib woe politike partijen wer talitte mar Nasser woe dit net. Hy pakte op 17 april alle funksjes fan Naguib yn. Op 14 novimber 1954 waard Naguib beskuldige fan it meidwaan oan in aanslach op Nasser. Naguib waard út al syn funksjes setten. Twa jier letter waard er de twadde presidint fan Egypte nei in ferkiezing dêr’t er de iennichste kandidaat wie.
Yn 1956 woe Nasser graach in liening hawwe fan de Feriene Steaten en it Feriene Keninkryk om de bou fan de Aswandaam op de Nyl betelje te kinne. Doe't er dat net foar mekoar krige, woe er it Suezkanaal nasjonalisearje litte. Dat wie it begjin fan de Suez-krisis. It begûn mei in wapene konflikt mei Israel, Israel besette it Sinaï-skiereilân en stjitte troch nei Gaza en it Suezkanaal. De Frânsen en de Britten, dy’t harren belangen in reek opgean seagen, rôpen op dat Egypte en Israel harren weromlûke moasten mei harren legers. Doe't dat troch Nasser net akseptearre waard, lâne op 5 novimber in leger fan in Britsk-Frânske koalysje by it kanaal. Under druk fan de Feriene Steaten en de Sowjetuny moast dy koalysje him weromlûke. It Israelyske leger, dat it Egyptyske leger ferslein hie, krige yn ruil foar it Sinaï-skiereilân de tasizzing dat aksjes út Egypte wei ophâlde soene.
Yn 1958 gienen Egypte en Syrje op yn ien steat mei de namme de Feriene Arabyske Republyk. Koart dêrnei waard ek Noard-Jemen opnaam yn dy uny. It wie net in súkses, yn 1961 ferliet Syrje de uny.
Yn 1967 woe Nasser in kriich begjinne mei Israel. Hy lokke de kriich út troch de Golf fan Akaba ôf te sluten foar Isrealyske skippen. Ek stjoerde er in soad soldaten nei de grins mei Isreal. Dy Seisdagekriich pakte net goed út foar Nasser. Nei syn delslach woe Nasser ûntslach nimme. Mar hy naam dochs syn funksje wer oan neidat er massale demonstraasjes kamen om him te stypjen. In pear dagen letter naam hy de hiele macht fan it lân oer. Mei help fan de Sowjetuny boude er syn militêre apparaat en de ekonomy wer op.
Op 28 septimber 1970 ferstoar Nasser oan in hertoanfal yn syn filla by Kairo. Hy waard as presidint opfolge troch Mohammed Anwar al-Sadat.
Bisdom Múnster
thumb|It bisdom op de kaart fan Dútslân. thumb|Sint-Paulusdom yn Múnster It Bisdom Múnster(Dútsk: Bistum Münster; Latyn: Dioecesis Monasteriensis) is in roomsk-katolyk bisdom mei de haadsit yn de Dútske stêd Münster.
Gebiet
It hjoeddeiske bisdom omklammet de neikommende gebieten:
Oant 1559 wienen Grins en Ommelannen en de gemeente Achtkarspelen ûnderdiel fan it bisdom Múnster, dy binne letter by it bisdom Grins-Ljouwert kaam. East-Fryslân leit no yn it bisdom Osnabrück. It Eastfryske Jeverlân, Sealterlân en Bûtjadingen wienen eartyds part fan it bisdom Bremen.
Skiednis
It bisdom waard yn 793 stifte troch de Fries Liudger. It besit yn Nederlân besloech likernôch it gebiet dêr’t Liudger sels preke hie, dat rûchwei oerienkaam mei de gemeente Achtkarspelen en de Ommelannen. Nei de reformaasje en tsjinreformaasje, de Tritichjierrige oarloch (1618-1648) en de Frede fan Westfalen (1648) bliuwt Múnster in prinsbisdom. Yn 1650 waard Bearend fan Galen biskop fan Múnster. Hy fierde twa kear oarloch tsjin de Nederlannen. Yn 1672 besocht er de stêd Grins te feroverjen, dêr’t er de namme “Bommen Bearend” oan oerholden hat. It prinsbisdom hâldt yn 1803 op te bestean.
Pieter Schenck (I)
thumb|Petrus Schenk, 1697 Petrus (Pieter) Schenck (Elberfeld, 26 desimber 1660 - Leipzig, 1711) wie in Dútske graveur en kaartemakker. Tegearre mei syn soan mei deselde namme, Pieter Schenk (II), wie Schenck yn de earste helte fan de 18e iuw ien fan de wichtichste figueren fan de Saksyske kartografy. Schenck publisearre goed 800 mezzotints.
Libben en wurk
Peter Schenk ferhuze yn 1675 nei Amsterdam en waard learling fan Gerard Valck dy't spesjalisearre yn mezzotint wie. Valck wie troud mei Maria Bloteling, de suster fan de Amsterdamske graveur Abraham Bloteling. Yn 1687 troude Schenk mei Gerards suster Agatha Valck. Yn 1694 kocht er tegearre mei Valck inkelde koperplaten fan de keunsthanneler en kartograaf Johannes Janssonius. Mei Valck en Bloteling makke er printen foar de Londenske merk, hoewol't it net bekend is oft er dêr ea mei hinnegong.
Oant 1700 wenne er yn de Jordaan, dêrnei ferhuze er nei de Dam of nei Leipzig, dêr't er in winkel iepene, dêr't er kaarten en keunst ferkocht. Hy wie in regelmjittige besiker fan de hannelsbeurs Leipziger Messe yn Leipzig, dêr't er ek ferstoar. Hy hie trije soannen dy 't graveur waarden. Syn âldste soan Peter Schenk de Jonge wie ek in bekend kartograaf en keunsthanneler dy 't de winkel fan syn heit yn Leipzig trochsette. Syn soannen Jan en Leonard bleaune yn Amsterdam en setten nei alle gedachten it atelier fan harren heit troch. Syn dochter Maria boaske mei Leonard Valck, de soan fan Gerard, dy 't Gerard syn atelier fuortsette.
Galery
In kar út syn wurk:
thumb|center|upright=4|[[Hamburch, 1682]]
Linton Kwesi Johnson
thumb|right|Linton Kwesi Johnson Linton Kwesi Johnson, ek wol LKJ neamd, (Chapelton, 24 augustus 1952) is in Britsk-Jamaikaansk dichter. Hy wurdt beskôge as de earste dub-dichter. Op syn alfde emigrearre er mei syn âldelju fan Jamaika nei Londen, dêr't hy namme meitsje soe, as dub-dichter én as polityk aktivist. Syn muzyk hat in soad reggae-ynfloeden.
Libben
Linton Kwesi Johnson wie al op jonge leeftyd aktyf, as skriuwer en as polityk aktivist. Noch in syn middelbere-skoalletiid sleat hy him oan by de Black Panthers. Foar dy beweging hâlde hy him dwaande mei it organisearjen fan poëzij-manifestaasjes. Hy wie yn dy tiid ek lid fan "Rasta Love", in groep dichters en drummers, dêr't er syn lettere, aparte styl fan optreden, ûntwikkele.
LKJ syn gedichten ferskynden yn it blêd Race Today, en dat joech yn 1974 ek syn earste poësy-bondel út, ûnder de titel "Voices of the Living and the Dead". In jier letter folge by Bogle-L'Ouverture de twadde: "Dread Beat An' Blood", wat ek de titel wurde soe fan syn earste LP, dy't yn 1978 troch Virgin útbrocht waard. Fan syn tredde boek, "Inglan Is a Bitch", stiene ferskate gedichten ek op syn twadde LP, "Forces of Victory", útbrocht yn 1979 troch Island. De toan yn syn boeken en de muzikale ekspresje bleaune de militante kant it neist. Syn optredens wiene minimalistysk fan opset. Mei ien as twa bandrecorders mei de begeliedende muzyk reizge LKJ it club-sirkwy ôf, dêr't er syn gedichten as in "rapper avant la lettre" oer it fuotljocht brocht. Op syn tredde LP, "Bass Culture", ek foar Island, komme der ek wat mear persoanlik tinte teksten nei foaren. Nei dizze plaat makke Johnson noch twa platen foar it Island Label: "LKJ in Dub" en "Making History".
Doe't dy lêste plaat yn 1983 útkaam, hie Johnson al twa jier in eigen label: "LKJ Records", dat begûn mei de produksje fan twa singles fan de Jamaikaanske dichter Michael Smith. Yn de tachtiger jierren wie LKJ ek as sjoernalist aktyf by "Race Today". En yn dyselde tiid makke er foar de BBC in searje radioprogramma's oer Jamaikaanske populêre muzyk.
Syn eigen platemaatskippij brocht yn 1985 in LP út fan in konsert dat hy mei de "Dennis Bovell Dub Band" yn de Queen Elisabeth Hall yn Londen joech. Mei dy band soe er de hiele wrâld oerreizigje.
Yn de 90-er jierren makke LKJ tegearre mei Dennis Bovell it album "LKJ in Dub: Volume Two". Syn oant no ta lêste wurk as muzikant is it album "More Time", dat yn 1998 ferskynde.
Foar syn krewaerjen as dichter en muzikant hat Linton Kwesi Johnson ferskate prizen takend krigen, mar hy sil de skiednisboeken yngean as "de earste Dub-poëet" en neffens guon as de earste rapper.
Spaanske Peal
Spaanske Peal is it oanslútpunt fan de eastlike earmdyk fan de Ternaarderpolderseedyk op de seedyk fan West-Dongeradiel by It Skoar.
Amelte (lânguod)
Lânguod Amelte is in lânguod by huzinge Vredeveld by de buorskip Amelte yn de gemeente Assen. Yn 1817 oankocht troch de gûverneur fan Drinte. Hy kocht ek twa hiemen yn Amelte en alle markegrûnen yn Amelte en Vredeveld. In grut diel dêrfan waard ûntgûn en beboske.
Spaanske Peal
Neffens oerlevering dêr eartiids liifstraffen útdield wêze. De namme soe lykwols komme kinne út de Spaanske tiid (1574), doe't dêr by skeel oer de dykferlizzing arbitrale útspraken dien waarden.
Amelte (lânguod)
Nei de dea fan Hofstede yn 1839 waard it meastepart fan syn grûnbesit ferkocht. De persielen dy't letter it lânguod Amelte foarmje soenen, bleauwen ynearsten yn de famylje. Om 1880 hinne gie dat mear as 75 ha grutte gebiet, lizzend oan beide kanten fan de dyk nei Rolde en grinzjende oan de grienlannen oan it Deurzerdiep, oer yn oare hannen.
Prins Valiant
thumb|Byldmerk fan de striprige Prins Valiant (Ingelsk: Prince Valiant) is in tekenteltsjerige fan de Amerikaanske tekener Hal Foster. De strip waard doedestiids tekene foar Amerikaanske kranten. It ferhaal spilet him ôf om de Arturleginde hinne.
Skiednis
Op 13 febrewaris 1937 ferskynde de earste strip. Hal Foster wie doe 44 jier, hy soe de strip oant 16 maaie 1971 meitsje, oant side 1788. Dêrnei naam John Cullen Murphy de taak fan him oer. Yn Nederlân is Prins Valiant in tal kearen publisearre. It meast ferneamd waard de útjefte fan de Vivo-winkels dy't ienris de twa wiken ferskynde yn 1966-1968. De rige stoppe by ôflevering 55. Yn de njoggentiger jierren hat Semic Press de rige op 'e nij útjûn. Tuskentroch binne ek noch inkele losse sa goed as selsstannige ferhalen ferskynd yn grutte en lytse formaten, yn kleur of swart-wyt. Troch útjouwerij Silvester) is de rige yn it lúkse fersje as lêste útbrocht.
Hal Foster hat earst Tarzanstrips tekene foar United Features Syndicate. Omdat er net tefreden wie oer de wize dêr't sy mei dêr syn wurk omgiene en it feit dat er it slim fûn in geastesbern fan in oar tekenje te moatten, besleat er folslein oer te stappen nei in eigen kreaasje: "Prince Valiant". De strip krige as subtitel: "In the days of King Arthur" en waard troch King Features yn de kranten fan William Randolph Hearst publisearre.
Opfallend oan de striprige wie dat er gjin gebrûk makke waard fan tekstballonnen, mar fan ferheljende tekststripen ûnderoan yn it ramt fan de tekening.
Algemiene typering
De Prins Valiant-tekenteltsjes binne bekend as in goed dokumintearre en detaillearre striprige, mar it rint oer fan anagronismen. Valiant is by ferskate histoaryske foarfallen yn Jeropa belutsen: hy is tsjûge fan de ûndergong fan it Romeinske Ryk as de haadstêd Rome yn 410 troch de Fisigoaten oermastere wurdt; hy lânet mei syn striidkameraten, dy't meastentiids byfigueren binne, op de eastkust fan Noard-Amearika en de westkust fan Afrika, dêr't sy de skrik fan harren libben krije as sy gorilla's en oaljefanten sjogge. Ek it Hillige Lân wurdt oandien, dêr't er by krúsfardereftige gefjochten (12e en 13e iuw) belutsen rekket. In protte persoanen en foarfallen (Kening Arthur, de fal fan it Romeinske Ryk, de Hunnen) dogge tinke dat it ferhaal him yn de 5e iuw ôfspilet; dat is in goeie kar foar in aventoerestrip, want op dat stuit wie Jeropa in gaos nei de fal fan it West-Romeinske Ryk en it begjin fan it Grutte Folkeferfarren. Lykwols komme der ek Wytsingen yn foar, dy't pas sûnt 9e iuw yn de skiednis komme. De wapenrissings en kastielen komme út de Lette Midsiuwen. In inkelde kear moetet Valiant in algemist, dy't by fersin it buskrûd útfynt. Ek moat Valiant oer in ûnbidige kennis fan talen beskikke, want hy kin oeral yn Jeropa en sels dêrbûten mei elkenien praten. Allinnich yn Noard-Amearika moat er by de Yndianen earst mei meneuveljen dúdlik meitsje wat er wol.
De humor wurdt faak net as sterkste punt fan de strip beskôge, lykwols is de relaasje fan Valiant mei Helena út en troch komysk. De ferhalen binne yn it generaal spannend en romantysk. De gefjochten, de grutte fjildslaggen likegoed as de yndividuele swurdgefjochten, wurde meastentiids kreas stilearre en goreografysk yn byld brocht. Benammen yn de earste ôfleveringen komme in protte mearkeseftige eleminten foar, lykas in wiersizzende tsjoenster, tsjoenderskeunsten fan legindaryske figueren as Merlyn, Morgan le Fay en frjemde mûnsters.
Films
It súkses fan de strip late ta twa bioskoopfilms, dy't beide "Prince Valiant" hieten.
Yn 1991 is der ek in animaasjerige makke: "The Legend of Prince Valiant".
List fan planetoïden 3901-4000
Dit is in list fan planetoïden 3901-4000.
Formule 1 yn 2022
It Formule 1-seizoen 2022 wie it 73e Formule 1-seizoen. De "Formule 1", offisjieel het "FIA Formula One World Championship", is de heechste klasse yn de autosport, sa is bepaald troch de FIA.
Max Verstappen wie by de start fan it seizoen de ferdigenjend wrâldkampioen by de koereurs, syn team Red Bull-RBPT is de regearjend wrâldkampioen by de konstrukteurs.
It wrâldkampioenskip waard wûn troch Max Verstappen dit waard pas al by Grutte Priis fan Japan beslist. Syn team Red Bull waard kampioen by de konstrukteurs.
Klassemint by de koereurs
De top 10 klassearre auto's, krije punten, en 1 punt foar de koereur dy't de fluchste omgong riden hat yn de wedstriid (mits finisht yn de top 10).
Punten wurde takend oan de top 8 klassearre koereurs fan de sprintkwalifikaasje.
Opmerkingen:
Sewyt
De Sewyt (Tringa erythropus) is in fûgel út de famylje fan de Snipfûgels (Scolopacidae). In oare fryske namme foar dizze fûgel is de Swarte Tsjirk.
Foarkommen
De Sewyt wurdt in 29 oant 33 sm grut, mei in wjukspanwiidte fan 47 oant 53 sm. De fûgels wage 135 oant 250 gram. It mantsje is by't simmerdei roetswart, mei lange dûnkerreade poaten. Winterdeis is de fûgel mear griisbrún mei wite flekken. Dan liket er in protte op de Tsjirk. In ferskil is wol dat de Sewyt in langere tinnere snaffel hat. Ek is allinne it begjin fan de ûndersnaffel read en net de hiele snaffel sa as by de Tsjirk.
Fersprieding
De Sewyt siket yn de briedtiid sompen en wiete gebieten yn it binnenlân op fan Laplân en Sibearje. Bûten de briedtiid ferbliuwt der meast oan de see en by marren. De measte fûgels oerwinterje yn Afrika mar ek rûnom de Middellânske See. Ek is der in lyts tal fûgels dy't oan de Noardsee yn Nederlân en Grut-Brittanje oerwinterje. Yn Nederlân binne se it meast mei de fûgeltrek te sjen, bygelyks yn de Peazemerlannen.
Formule 1 yn 2022
Klassemint by de konstrukteurs
Punten wurde takend oan de top 8 klassearre koereurs fan de sprintkwalifikaasje.
Opmerkingen:
Sewyt
Fuortplanting
De Sewyt briedet fan maaie oant july. De fjouwer aaien wurde yn in nêst op de grûn troch it mantsje útbret.
Aprilgrap
In aprilgrap of 1-aprilgrap slút oan by de tradysje om op 1 april grappen te meitsjen, dêr't men by besiket it slachtoffer foar de gek te hâlden. De oarsprong fan de tradysje is net wis. Der binne al ferhalen oer wêr't de aprilgrap weikomt, mar oant no ta blykt de tradysje âlder as alle "útlis". Nederlanners en Flamingen hawwe it oer in 1 aprilgrap (Ien Aprilgrap), Frânsen oer in poisson d'avril (Aprilfisk), yn de Angelsaksyske wrâld April Fools' Day (April narreday), Russen oer Den Doeraka (dei fan healwizens).
Lykwols jildt de tradysje net oeral krekt itselde: Yn Spanje is Día de los Santos Inocentes op 28 desimber (Dei fan de ûnskuldige Bern). Yn fral súd-east Fryslân wurde grappen gauris útfierd troch in Aldjiersploech.
McDonald's
thumb|It logo fan McDonald's. thumb|right|McDonald's Kosher yn [[Buenos Aires (Argentynje).]] McDonald's, of eins de McDonald's Corporation is in keatling fan Amerikaanske fastfoodrestaurant. Wrâldwiid binne der 31.000 filialen, dy't mei-inoar 47 miljoen klanten deis betsjinje. McDonald's hat yn it earstoan fral súksesfol west mei de ferkeap fan hamburgers, cheeseburgers en milkshakes. Nei 2000 binne dêr ek fruit en salades by kaam.
Skiednis
Yn 1937 begûn Patrick McDonald mei in hotdogkream, ûnder de namme Airdrome, op it fleanfjild fan Monrovia, yn 'e steat Kalifornje. Yn 1940 iepenen syn soannen Maurice ("Mac") en Richard ("Dick") McDonald it earste McDonald's-restaurant yn San Bernardino. Yn 1948 waard it restaurant bekend doe't se der selsbetsjinning ynfierden. Neil Fox waard yn 1953 de earste dy't ûnder franchise fan 'e bruorren McDonald in restaurant iepene (yn Phoenix). Yn 1954 oppenearre de milkshake-mikserferkeaper Ray Kroc him oer it iepenjen fan mear McDonald's-restaurants. Hy wie tige ûnder de yndruk en besocht Walt Disney, ien fan syn freonen út 'e oarlochstiid, safier te krijen om McDonald's-restaurants te iepenjen yn it ferdivedaasjpark Disneyland, dêr't se doe noch mei oan it bouwen wienen. Doe't Disney neat mei Kroc syn útstel dwaan woe, iepene Kroc syn earste eigen restaurant yn Des Plaines, yn Illinois, ûnder de reek fan Chicago. Yn 1968 wiene der al tûzen McDonald's-restaurants. Yn 1971 waard it earste restaurant yn Jeropa iepene, wêrnei't de oare kontininten folgen. Yn 1974 waard it earste Ronald McDonald Hûs iepene yn Pennsylvania, om in "thús yn 'e frjemdte" te skeppen foar de âldelju en oare famyljeleden fan bern dy't opnommen binne yn sikehuzen. thumb|left|McDonald's yn ferskate lannen.
Yn 1988 iepene McDonald's yn Belgrado (Joegoslaavje, no Servje) syn earste restaurant yn in kommunistysk lân. Yn Boedapest (Hongarije) waard letter dat jiers noch in McDonald's iepene. Op 31 jannewaris 1990 waard in restaurant iepene yn Moskou. Troch de spanningen fan 'e Kâlde Kriich waard it restaurant opset mei stipe fan McDonald's Kanada. De fêstiging yn Moskou wie hiel populêr, mei oerenlange wachtrigen yn 'e earste dagen nei de iepening. De earste McDonald's in Fryslân waard yn desimber 1988 te Ljouwert, oan 'e Wurdumerdyk iepene. Yn it begjin waarden de produkten noch twatalich oantsjutten.
Hjoed de dei sit McDonald's yn 120 lannen. De restaurantkeatling is ek it symboal fan 'e globalisaasje wurden. Sa mjit it Amerikaanske tydskrift The Economist de keapkrêft yn 'e ferskillende lannen neffens de "Big Mac Yndeks".
FFS (fuotbalklub)
FFS (Fuotbal Feriening Stobbegea) is de fuotbalferiening fan Vegelinsoard dy't oprjochte is op 11 maaie 1945. De fjilden lizze oan de Grevenwei.
Sint-Antoniuskatedraal (Breda)
De Sint-Antoniuskatedraal yn Breda is de oan Antonius fan Padua wijde katedraal fan it bisdom Breda.
Skiednis
De katedraal is in saneamde wettersteatstsjerke, in tsjerke dêr't de bou fan foar in grut diel betelle waard troch it Ryk en om dy reden ûnder tafersjoch stie fan de yngenieurs fan Wettersteat.
De neoklassistyske tsjerke waard yn 1837 neffens in ûntwerp fan de protestanske arsjitekt Pieter Huijsers boud. De trijeskepige halletsjerke wie ornearre as parochytsjerke, mar waard nei de ynfiering fan de biskoplike hiërargy yn Nederlân de earste katedraal fan it bisdom. Alhoewol't de arsjitektuer fan de Antoniustsjerke fan heech nivo is, wied er net sa grut en hied er ek net de grandeur fan in katedraal. Doe't de neogoatyske Sint-Barbaratsjerke boud waard ferlear de Antoniustsjerke de funksje fan katedraal oan de monumintalere Barbaratsjerke.
De Barbaratsjerke waard yn it begjin fan de jierren 1970 sletten en ôfbrutsen en as katedraal fungearre doe de letter ek ôfbrutsen Sint-Michaeltsjerke. Sûnt it begjin fan it nije millenium is op oanwizing fan biskop Muskens de Antoniustsjerke wer de katedraal fan it bisdom Breda. Fan 2001 oant 2005 is de katedraal restaurearre.
Ynterieur
Yn de tsjerke stiet in moaie houten preekstoel fan de Flaamske keunstner Hendrik Peeters-Divoort mei foarstellings út it libben fan de hillige Antonius. Ek it besjen wurdich is it Antonius-alter út 1899, it haadalter út 1888 en de brânskildere ramen.
Oargels
It oargel waard troch de Belgyske oargelfamylje Loret boud en yn 1910 yngrypend ferboud troch Michaël Maarschalkerweerd, dy't û.o. in pneumatyske traktuer oanbrocht. Om 1950 hinne feroare de firma Verschueren it ynstrumint. It oargel hat twa manualen, fjirtjin registers en in frij pedaal.
Sûnt 2005 hat de tsjerke in út Londen ôfkomstich twamanualich koeroargel, dat yn 1905 boud waard troch William Hill & Sons. It hat sân registers, in oanhongen pedaal en in mechanyske traktuer.
SC Flamingo
SC Flamingo is in fuotbalklup fan Ljouwert. De klup is oprjochte op 9 maart 1991 en spilet oan it Kealledykje. It earste alvetal spilet yn de 3e klasse A (2008-2009)
Roel Cazemier
Roelf Sikkes (Roel) Cazemier (Oldebroek, 12 april 1959) is in Nederlânsk politikus en bestjoerder. Hy is lid fan de Volkspartij voor Vrijheid en Democratie (VVD).
Cazemier studearre rjochten en wie fan 1984 oant en mei 1991 amtner by de Provinsje Fryslân. Fan 1991 oant 1994 wie hy boargemaster fan Ruinerwold yn Drinte, fan 1994 oant 2000 wie er boargemaster fan It Amelân en fan 2000 oant 2008 boargemaster fan Dongeradiel. Yn dy funksje wûn er yn 2001 de Fryske Parsepriis en krewearre er foar de oanlis fan de Sintrale As. Fan 2004 oant 2008 wie hy ek foarsitter fan de Rie foar it Waad. Ek is er de foarsitter fan it Sint Anthonie Gasthuis.
Fan 1 april 2008 oant 1 septimber 2009 wie Cazemier algemien direkteur fan Omrop Fryslân. Yn maaie 2009 kundige hy syn fertrek oan, omdat it iepenbier bestjoer him better lei as de mediawrâld.
Persoanlik
Op 9 septimber 1988 is er troud mei Ineke Boskma. Sy hawwe twa bern.
Fernando (liet)
Fernando is in nûmer dat oarspronklik opnaam is troch Anni-Frid Lyngstad yn 1975 yn de Metronome Studios yn Stockholm en útbrocht op it album Frida ensam út 1975. Fernando wie it earste nûmer op it album en waard op 10 novimber 1975 útbrocht as single.
Oer it nûmer
De tekst fan Fernando is skreaun troch Stig Anderson; it liet waard yn Noarwegen as single útbrocht mar helle dêr de hitlisten net. Wa't yn Sweden it nûmer ha woe moast it folsleine album keapje. Fernando giet oer ien dy't de djipdrôve Fernando besiket te treasten, dy't syn grutte leafde ferlern hat.
John Shepherd-Barron
Hy studearre oan de Universiteit fan Edinburgh en de Universiteit fan Cambridge. Yn de jierren sechtich gie er oan it wurk foar De La Rue Instruments. Doe't Shepherd-Barron yn de jierren 60 in sûkelarjeautomaat foarby rûn, frege hy him ôf wêrom't der net soksoarte apparaat bestie om jild út te heljen nei kantoaroeren. Yn 1967 ynstallearre de bank Barclays yn Londen de earste 'Automated Teller Machine'. Dêr koe de kears maksimaal 10 pûn ôfhelle wurde. Omdat der destiids noch gjin sprake wie fan bankkaarten, waard der wurke mei spesjale cheques. Dy wiene gemysk bewurke en hienen in geheime koade. Dy masine waard yn Ingelsktalige lannen bekend as de ATM (Automated Teller Machine) en yn Nederlânskstalige lannen as pinautomaat of flappetap (bargoens). Barron hie in pinkoade fan seis sifers útsteld, mar omdat syn frou dy net ûnthâlde koe, waarden it úteinlik fjouwer sifers. Tsjintwurdich binne der wrâldwiid mear as 1,7 miljoen pinautomaten beskikber.
Fernando (liet)
Ingelsktalige ferzje ABBA
Nei it sukses fan Anni-Frid Lyngstad mei it nûmer yn 1975, brocht ABBA yn 1976 in Ingelsktalige ferzje út fan Fernando. De Ingelske ferzje, mei folslein oare tekst skreaun troch Björn Ulvaeus, giet oer twa feteranen dy't op hege jierren oantinkens ophelje oan in gefjocht, dêr't se lang lyn oan meidiene. It nûmer is ien fan de grutste hits fan ABBA, mar hat nea op in studio-album fan de popgroep stien. Wol is it nûmer opnommen op it kompilaasje-album Greatest Hits út 1976.
H.H. Elisabet en Laurentiuskatedraal
Skiednis
De bou fan de tsjerke fûn plak yn twa perioades: tusken 1906 en 1908 waarden it koer, it dwersskip en it skip fan de tsjerke boud, folge troch de bou fan it westlike diel en de tuorren tusken 1920 en 1922. Yn de Twadde Wrâldkriich rekke by in Britsk bombardemint op 3 oktober 1941 de yngong, it dak en de koepel fan de tsjerke slim skansearre. By in loftoanfal op it gebou fan de Sicherheitsdienst oan de Heemraadssingel op 29 novimber 1944 waard in sydskip slim rekke. Nei de befrijing waard de skea wer ferholpen.
Ynearsten waard de tsjerke wijd oan Elisabet fan Thüringen en ornearre as parochytsjerke. Doe't Rotterdam yn 1955 in fan bisdom Haarlim ôfsplitst bisdom waard krige de Sint-Ignatiustsjerke oan de Westzeedijk de status fan katedraal, dy't yn it ramt dêrfan ferneamd waard nei de patroanhillige fan Rotterdam Sint-Laurentius. Ek de midsiuwske, oarspronklik as roomske en sûnt de reformaasje protestanske, Laurentsjerke ferwiisd nei dy hillige.
Yn 1967 waard de Sint-Elisabettsjerke de katedraal fan it bisdom Rotterdam en krige it gebou ek de hjoeddeiske namme. It ynterieur waard modernisearre, wêrby't guon eleminten yn it wyt oerkalke waarden. De restauraasje fan 2010-2011 brocht it ynterieur safolle mooglik werom nei de oarspronklike steat. Dy restauraasje koste likernôch 7 miljoen euro.