cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Iowa
Bestjoer
It politike lânskip fan Iowa wurdt behearske troch de beide grutte Amerikaanske politike partijen, de Demokratyske Partij en de Republikeinske Partij. Alle oare partijen wurde frjemdernôch offisjeel oantsjut as "net-partijige politike organisaasjes", en spylje mar in marzjinale rol. Oant de 1980-er jierren stimde Iowa yn mearderheid Republikeinsk, mar neitiid wie it tritich jier lang in saneamde swingsteat (dêr't it beide kanten útgean koe). Sûnt 2012 stimt Iowa yn mearderheid Demokratysk. Eltse fjouwer jier stiet Iowa ûnder de Amerikaanske presidintsferkiezings ein jannewaris, begjin febrewaris yn it mulpunt fan 'e belangstelling om't de Iowa caucus (tegearre mei de in wike letter holden New Hampshire primary) it begjinpunt is fan 'e foarferkiezings (om 'e presidintskandidaten fan 'e beide grutte partijen út te ornearjen).
Ekonomy
Hoewol't Iowa noch altyd bekendstiet as in lânbougebiet, makke de lânbousektor tsjin 2007 eins noch mar 3,7% út fan it bruto steatsprodukt fan Iowa. De wichtichste lânbouprodukten binne bargefleis, maïs, sojabeane, hjouwer, kowefleis, aaien en suvelprodukten. Iowa is de grutste produsint fan maïs en etanol fan 'e Feriene Steaten. De yndustrysektor besloech yn 2003 21% fan 'e Iowaanske ekonomy, wêrby't fral itensprodukten levere wurde, mar ek masinery, elektryske apparaten, gemyske produkten, griene enerzjy en metalen healfabrikaten. It grutste part fan 'e steatsekonomy wurdt lykwols opmakke troch de tsjinstesektor, mei as wichtichste ûnderdielen it fersekeringswêzen en de útjouwersbrâns.
Iowa is net it meast toeristyske diel fan 'e Feriene Steaten, mar in beskate plattelânske sjarme kin it net ûntsein wurde. De wichtichste attraksjes binne de haadstêd Des Moines, mei syn museä en bestjoersgebouwen, en de oerdutsen brêgen fan Madison County, dy't ferneamd makke binne troch de romantyske Hollywood-film The Bridges of Madison County, út 1995, mei Clint Eastwood en Meryl Streep yn 'e haadrollen.
Demografy
Neffens in offisjele rûzing troch it Amerikaanske Folkstellingsburo (op grûn fan gegevens fan 'e Amerikaanske folkstelling fan 2010) hie Iowa yn 2014 3.107.000 ynwenners, wat in groei fan 2,0% is yn ferhâlding ta de stân fan saken yn 2010. De befolkingstichtens wie yn 2014 21,2 minsken de km². De grutste stêd fan 'e steat is de haadstêd Des Moines, mei 209.000 ynwenners yn 2014. Oare gruttere plakken binne: Cedar Rapids (129.000), Davenport (103.000), Sioux City (83.000) en Iowa City (73.000). Fan 'e befolking fan Iowa wie yn 2010 72,2% berne yn Iowa sels, wylst 23,2% berne wie yn in oare Amerikaanske steat, 0,5% yn Porto Riko of oare Amerikaanske territoaria, en 4,1% yn it bûtenlân. Yn april 2009 besleat it Heechgerjochtshôf fan Iowa dat de steatswet dy't it pearkes fan itselde geslacht ferbea om te trouwen, tsjin 'e Amerikaanske Grûnwet yngie. Dêrmei waard Iowa (as plattelânssteat noch wol) de trêde Amerikaanske steat dêr't it homohoulik ynfierd waard.
Nick en Simon
Nick en Simon is in Folendamsk sangduo dat bestiet út Nick Schilder en Simon Keizer. Sy komme beide út ferneamde Folendammer muzykfamyljes.
Simons heit ferstoar oan maachkanker doe't er 15 jier wie. Hy kaam by Nick yn de klas en se begûnen mei sjongen. It nûmer 'Still searching' skriuwde Simon spesjaal foar syn heit. It duo waard bekend neidat se in soad te sjen wienen yn de reallifessoap fan harren freon Jan Smit. Yn 2006 soarge dat foar in trochbrek mei de singles 'Steeds weer' en 'Vaarwel verleden'.
Iowa
Etnisiteit
Neffens gegevens fan 'e Amerikaanske folkstelling fan 2010 wie de etnyske opbou fan 'e Iowaanske befolking doe sa: 88,7% blanken; 5,0% Latino's; 2,9% swarten; 1,7% Aziaten; 0,4% Yndianen; 0,1% Polyneziërs, Melaneziërs en Mikroneziërs; 1,2% oaren of fan mingd etnysk komôf. Blanke Iowanen binne fierhinne fan Noardwest-, Midden- en Noardjeropeeske orizjine, mei as grutste oarsprongsgroepen Dútsers (35,7% fan 'e totale Iowaanske befolking), Ieren (13,5%), Ingelsen (9,5%), Angelsaksyske Amerikanen (6,6%) en Noaren (5,7%).
Iowa omfiemet twa federaal erkende Yndianestammen, te witten: Dizze stammen hawwe beide har eigen reservaat. Der binne yn Iowa gjin stammen mei inkeld erkenning op steatsnivo.
Nick en Simon
It ferske De Soldaat
'De Soldaat' is spesjaal skreaun foar de Nederlânske soldaten yn Urûzgan, Afganistan, en harren famyljes thús. Fan de single is op fersyk in nij ferske makke, omdat yn de oarspronklike ferzje de soldaat dea giet. Oan de ein fan it ferske slute de soldaat en syn faam de hannen.
Ek it debútalbum 'Nick & Simon' wie in grut sukses en berikte de top 10 fan de Album Top 100. It album hat wilens de platina status berikt.
Johannes Hilarides
Johannes Hilarides (Ljouwert, ±1648 - Boalsert, 18 july 1726) wie in klassikus.
Nick en Simon
2007
Yn jannewaris 2007 wûnen sy de sulveren harp de oanmoedigingspriis foar de talintfolste artysten dy't in wichtige bydrage levere hawwe oan de Nederlânske muzyk.
Johannes Hilarides
Johannes Hilarides waard op 14 maaie 1649 yn Ljouwert doopt. Oer syn komôf en earste jierren is neat bekend, hoewol't Wopke Eekhoff in ferbân lei mei de skipstimmerman fan Drylts, Hylke Benedictus, dy 't him nei de dea fan syn frou mei syn trije âldste soannen yn Ljouwert fêstige. Singelier is grif dat Johannes Hilarides op 24 maaie 1668 yn it register fan de Akademy fan Frjentsjer ynskreaun wurdt as kommend fan Drylts, hoewol 't hy ek letter syn ôfkomst út Ljouwert ynstee fan Drylts befêstigjen bliuwt. Hy studearre oan de Universiteit fan Frjentsjer, arbeide oan de Latynske skoallen yn Frjentsjer, Hylpen, Dokkum en Boalsert.
Hylpen
Nei syn stúdzje yn Frjentsjer waard Johannes Hilarides koarte tiid learaar (praeceptor) oan de Latynske skoalle fan Hylpen, oant hy yn 1671 syn broer Nicolaus Hilarides as rektor opfolgje kin. Mooglik hat dizze broer Nicolaus Hilarides de werklike skriuwer fan de Boeren Almananakken, de Hindelooper Zee-Almanak en It aade Friesche terp west en hat Johannes Hilarides dy syn teksten nei syn dea yn 1675 printe litten. Sels hat Johannes Hilarides mear belangstelling foar de taal fan de Hylpers. Yn Hylpen is hy troud en hat hy in dochter Aeltie (1675) krigen.
Dokkum
Op 13 febrewaris 1681 waard Johannes Hilarides beneamd as konrektor oan de latynske skoalle yn Dokkum. Op 7 maaie 1682 trout Johannes Hilarides yn Dokkum mei Nieske Pijtters, berne yn 1650 yn Ljouwert, dochter fan "burger ende scheijdmaecker binnen Doccum" teffens "schuitmaker" Pieter Freercx en syn frou Corneliske Cornelisdochter, beide fan Dokkum. Mei Nieske Pijtters krigt Johannes Hilarides yn Dokkum seis bern: Jetske (1682), Corneliske (1685 – 1691), Nicolaus (1686), Hilkia (1688), Corneliske II (1691) en Pijtter of Petrus (1695).
Neist syn wurk as konrektor fan de Latynske skoalle fêstiget Hilarides him yn 1694/1695 as útjouwer, printer en boekhanneler yn de Hoochstrjitte yn Dokkum. Boppedat set hy him oan it oersetten fan Nepos (1686) en de Fabels fan Aesopus yn de ferzje fan Phaedrus. Hilarides wie in iepenhertich en striidlustich mei in eigen miening. Dêrtroch rôp er noch alris ferset op. Syn boekhannel en syn oersetwurk soargje beide foar ophef. Syn oersetting fan de Fabels fan Phaedrus waard troch fakgenoaten ôfdien as broddelwurk. Hilarides wist in soad en hâlde fan de polemyk. Hy wie in geastessibbe fan Balthasar Bekker.Der ûntstiet yn 1694 in rel yn Dokkum oer it úthingboerd dat Johannes Hilarides oan syn boekhannel hat. Oan de iene kant fan it boerd stiet de bibel en oan de oare kant it ferdjerlik achte lanterlu-kaartspul, sadat hy dy kant fan it úthingboerd mei in matte ôfdekke moat. Hy reagearret op de ophef troch oan de twadde printinge fan de oersetting fan de Fabels fan Phaedrus in stikelskrift ta te heakjen: "Ujthangbord van Johannes Hilarides als Burger en Boekverkooper in de Hoochstraat te Dokkum, alwaar het caartspel en ergernisse bejde ten toon staan". It kwea is dan lykwols al bard.
Boalsert
Yn 1699 waard Johannes Hilarides weipromovearre ta rektor fan de Latynske skoalle yn Boalsert, mar ek hjir bliuwe der konflikten. De toan waard setten yn syn ynaugurele rede by it oangean fan syn wurk as rektor. Dy giet oer de troch Johannes Hilarides yn neifolging fan Jan Amos Komensky needsaaklik achte fernijing fan it taalûnderwiis. Syn grutste opponint waard dûmny Jacobus Steenwijk, dy't Johannes Hilarides yn 1703 yn in brief betichtet fan 600 misslaggen yn de oersettings fan Cornelius Nepos en Phaedrus. At Johannes Hilarides yn 1705 syn Nieuwe Taalgronden en yn 1708 syn Naader Ontdekkingen van Nieuwe Taalgronden oer it brûken fan geslachten, nammefallen en lidwurden publisearret, levert hi dat de bynamme "botterik van Friesland" op. De destiidske reakssjes dogge net ûnder foar de ophef oer hjoeddeiske herfoarming fan de stavering. Dêrnei waard it stil om Johannes Hilarides oant hy yn 1726 ferstjert en syn frou Nieske by harren soan op De Jouwer ynlûkt.
De opfiedkundige tinkbylden fan Comenius hiene in protte ynfloed op Hilarides. Hy krige in protte krityk te fernearen op syn histoaryske en taalkundige opfettings. Yn de 20e iuw waard der lykwols wer mylder oer oardield. Syn histoaryske krityk gie de apokrive kant út.
Wurk
thumb|Hilarides: kaart mei oantsjuttings yn it [[Molkwardersk.]] Hilarides sette it Onze Vader yn Fryske dialekten oer tekene kaarten fan Fryslân en Molkwar, de lêste mei toponimen yn it pleatslik dialekt.
Iowa
Taal
It Pennsylvaansk, soms beskôge as in Dútsk dialekt, mar soms ek as in aparte taal, wurdt yn Iowa sprutsen yn 'e koloanjes dy't de Amish der stifte hawwe. Om Pella hinne waard foarhinne in Nederlânsk dialekt sprutsen (it Pella-Nederlânsk) troch kolonisten fan Nederlânsk komôf. De iennichste Yndiaanske taal dy't yn Iowa geregeldwei brûkt wurdt, is it Meskwaky, de taal fan 'e Sôk en Foks.
Godstsjinst
Op it mêd fan godstsjinst bestie yn 2001 75% fan 'e befolking fan Iowa út kristenen, wêrûnder 52% protestanten en 23% (of 503.000) roomsen. De grutste protestantske denominaasjes wiene yn 2010 de Feriene Metodistyske Tsjerke mei 235.000 leden en de Evangelysk-Lutherske Tsjerke yn Amearika mei 230.000 leden. Oare wichtige protestantske tsjerkegenoatskippen wiene de Presbyteriaanske Tsjerke (FSA) mei goed 51.000 leden, de Herfoarme Tsjerke yn Amearika mei 40.000 leden en de Feriene Tsjerke fan Kristus mei 39.000 leden. Ateïsten en agnosten foarmen yn 2001 13% fan 'e befolking. Alle net-kristlike godstsjinsten besloegen mei-inoar 6% fan 'e befolking.
Klimaat
Krekt as it meastepart fan it Amerikaanske Midwesten hat Iowa in fochtich lânklimaat, mei hjitte en fochtige simmers en kâlde winters. Simmerdeis binne temperatueren oerdeis fan 32 °C net útsûnderlik, wylst it kwik by 't winter maklik sakje kin oant –28 °C. Rekôrtemperatueren wiene 48 °C, op 20 july 1934 yn Keokuk, en –44 °C op 3 febrewaris 1996 te Elkader. Delslachhoemannichten rinne útinoar; it súdeasten kriget jiers wol 970 mm, wylst it noardwesten it drûchst is, mei likernôch 710 mm. De measte rein falt simmerdeis, mar by 't winter kin der wol in protte snie delkomme. Iowa leit by 't maityd yn 'e gefaresône oangeande tornado's, wêrfan't der jiers trochinoar 47 (sawol grutten as lytsen) de steat treffe. Yn 2008 kamen dêrby tolve minsken om, wat it ta it deadlikeste tornadojier makke sûnt 1968.
Nick en Simon
2007
Begjin septimber 2007 krige it duo harren tredde top 10 notearring yn de single Top 100. De earste single Kijk omhoog fan it nije album Vandaag kaam binnen op nûmer 2. Dit wie in grut sukses. Yn de Top 40 kaam it duo binnen op nûmer 15 yn de wike dat harren debútalbum de platina status berikte komt it twadde album binnen op nûmer 1 yn de Album Top 100. Dat wie foar Nick en Simon harren earste nûmer 1 posysje
Fan septimber 2007 ôf stjoerde de TROS de aventoeren fan Nick en Simon út dy't se ôfrûne simmer belibben mei de 3js en Jan Smit. Yn it programma Jan Smit de simmer foarby. Harren eigen real-life soap is fan 25 novimber ôf te sjen op Nederlân 1. Ek ferskynt dy moanne harren nije album Vandaag. It album berikte op de dei fan útbringen al de gouden status en úteinlik yn desimber platina.
Op TMF Awards wûnen Nick en Simon de alderearste TMF Borsato Award, wêrtroch sy it evenemint ôfslute mochten. Oare nominearre minsken wienen Stevie Ann en VanVelzen.
Op 22 septimber is harren nije album Aangenaam útkaam.
Wieuwens
Mei Wieuwens kin bedoeld wurde
Peije Rasp
Peije waard grutbrocht by syn pake en beppe yn Oerterp, dêr't syn pake de herberch 'De Laatste Stuiver' hie. Peije syn heit en mem wiene Andries de Jong en Sjoukje Ras fan De Grinzer Pein. Syn heit wie turfgraver, mar ek skieppehoeder by in boer op Trimunt. Peije hat twa kear troud west en wenne yn 't lêst mei syn twadde frou yn in wenwein oan de Suderhegewei yn Drachten.
Peijedei
Yn juny lûkt de Peijedei in soad besikers. Der binne dan muzyk- en dûnsoptredens op meardere poadiums yn it sintrum fan Drachten.
Herman Vanspringel
Herman Vanspringel (Ranst, 14 augustus 1943 – Bouwel, 25 augustus 2022) wie in Belgysk hurdfytser. Herman Vanspringel wûn sân kear de eardere iendeiske wedstriid Bordeaux - Parys. Syn bynamme wie dan ek Monsieur Bordeaux-Paris. En yn 1973 wie Vanspringel winner fan it punteklassemint yn de Omgong fan Frankryk.
Herman Vanspringel ferstoar op 25 augustus 2022, yn 'e aldens fan 79 jier oan de gefolgen fan in slimme sykte.
Kleaster fan Aduard
thumb|It eardere hospitium fan it kleaster fan Aduard It kleaster fan Aduard (Ad Sanctum Bernardum) wie in abdij yn Aduard, provinsje Grinslân. De St. Bernardusabdij waard stifte yn 1192 fanút it kleaster Klaarkamp yn Rinsumageast. It kleaster hearde ta de oarder fan de Sistersjenzers en wie wijd oan de hillige Bernard fan Clairvaux. Op it hichtepunt wie it ien fan de grutste abdijen yn Jeropa. De oanset fan de ein fan it kleaster kaam yn 1580 doe't it oermastere waard troch steatske troepen. Tsjintwurdich is allinne noch de sikeseal oer, no de tsjerke fan Aduard, en in part fan it refugium yn Grins.
Westerfeart (Hylpen)
thumb|De Westerveaart by it [[badpaviljoen Hylpen]] De Westerfeart (Hylpersk en offisjeel: Westerfaart; Nederlânsk: Westervaart) is in feart yn de gemeente Súdwest-Fryslân. De feart rint by Hylpen. De namme Westerfaart jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Westervaart.
Westerfeart (Sint-Jabik)
De Westerfeart (Biltsk en offisjeel: Westerfaart; Nederlânsk: Westervaart) is in feart yn de gemeente De Waadhoeke. De feart rint yn de Súdwesterpolder fan de Griene Dyk en bûcht by de Amendyk besuden de buorskip De Westhoek yn eastlike rjochting nei de hoeke Hovensterwei/Westerwei dy't yn de rjochting fan Sint-Jabik fierder rint.
De namme Westerfaart jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Westervaart.
Kar út Twa
'Kar út Twa' wie de earste Frysktalige stomme film út 1937. It is in leafdesdrama, ferhelle yn 45 minuten. It Ljouwerter Toanielselskip levere de akteurs. Foar de film is ûnder mear filme op de Grouster merke, de Ljouwerter feemerk en it stasjon. Gerrit Aalfs wie as kameraman by de film belutsen. De regy wie yn hannen fan Willem Hielkema.
'Kar út Twa' hat nea yn de bioskoop draaid, mar hat wol yn in soad doarpshuzen en kafees te sjen west.
Skiednis
Yn 1937 makke Gerrit Aalfs tegearre mei Piet Plantinga (Pietje Pil), apteker yn Ljouwert, filmopnames foar de earste Fryske spylfilm (16mm) Kar út Twa', dy't 26 desimber 1937 yn de Harmonie yn Ljouwert yn premiêre gong. Oanlieding foar it meitsjen fan de film wie it fyftichjierrich bestean fan it Ljouwter Toaniel yn 1937. Regisseur W. Hielkema, redakteur fan it Leeuwarder Nieuwsblad, woe in film meitsje. Ien fan de grutte boerekoöperasjes, de Coöperatieve Vereniging tot Aankoop en Bewerking van Landbouwbenodigdheden voor Friesland (C.A.F.) joech tûzen gûne ta foldwaan fan de makkers. De krekt oprjochte F.Y.F. waard derby helle en de stichting 'Fryske Speelfilm' waard oprjochte.
Kar út Twa waard skreaun troch sjoernalist, dichter, toanielskriuwer en redakteur fan de Ljouwerter Krante Sybe Douwes de Jong (1897-1951). Regisseur wie redakteur fan it Leeuwarder Nieuwsblad en meihaadredakteur fan it Nieuwsblad van Friesland, Willem Hielkema (1888-1944). De filmopnames binne fan de Hârnzer tekenlearaar, fotograaf en filmer Gerrit Aalfs, de Ljouwerter apteker Piet Plantinga, de fotograaf, filmer, (foto-)sjoernalist by de Friese Koerier en dichter Johannes Doedes de Jong (1912-1996) út Aldtsjerk en sjoernalist, fotograaf en filmer Hein Faber (1904-1970) út Frjentsjer. Johannes Doedes de Jong stie ek noed foar it draaiboek. De film waard spile troch it Ljouwerter Toanielselskip, oanfold mei in tal gasten. De haadrollen yn ‘Kar út Twa’ wienen foar Hendrik Visser, de Ljouwerter ûnderwizer en lettere mei-oprjochter fan it Ynstitút Fryslân Doede Nieuwenhuis en Wietske Hoogenberg. De muzyk fan S.J. van der Molen wie los fan de film op grammofoanplaten te hearren.
Ynhâld
Anne moat kieze út twa manlju, Redmer en Murk. Rudmer liket in minnen-ien te wêzen en komt yn de finzenis. At Rudmer dêr sit besiket Murk, dy't al langer it each op Anne hân hat, har yn te palmjen. Anne wol lykwols neat fan him witte. Letter komt út dat Murk it fee stellen hat, dêr't Rudmer earder fan beskuldige waard. Rudmer komt frij en kriget Anne, in happy end.
Mikadogiel
Mikadogiel of mikadogeel is in kleur dy't yn 'e regel beskôge wurdt as in tint fan giel. It kin omskreaun wurde as in goudeftige gieltint. De kleur is neamd nei de titel mikado, in oantsjutting foar de keizer fan Japan (dy't trouwens yn Japan sels net brûkt wurdt; dêr sprekt men ynstee fan tennō).
Kleurtechnyk
By additive kleurminging (bgl. op tillefyzjes en kompjûterskermen) is mikadogiel in tertiêre kleur, dy't oanmakke wurdt troch it mingen fan alle trije primêre kleuren (read, grien en blau). By subtraktive kleurminging (bgl. yn 'e druktechnyk) is it lykwols in sekundêre kleur, dy't produsearre wurdt troch de ferminging fan 'e primêre kleuren giel en maginta.
Foarkommen
Mikadogiel is de sekuere gieltint dy't brûkt wurdt yn 'e flaggen fan Kolombia en fan Kazachstan (mei Kazachsk blau). It wie fan 1968 ôf ek in standertkleur dêr't auto's fan it Amerikaanske merk Lincoln yn útfierd waarden.
Sharon Stone
thumb|right|200px|Sharon Stone 2005 thumb|200px|Sharon Stone yn 2004 thumb|Sharon Stone by de Premiêre fan „When a man falls in the forest“ yn [[Berlyn (2007)]] Sharon Vonne Stone (Meadville (Pennsylvania), 10 maart 1958) is in Amerikaanske aktrise, filmprodusint en earder model. Hja waard tige bekend troch har rol yn Paul Verhoevens film Basic Instinct.
Libben en wurk
Stone waard berne as it twadde bern (fan de fjouwer) fan Joe en Dorothy Stone, beide út de arbeidersklasse. As bern lies hja leaver as dat se mei oare bern boarte. Mei in IQ fan 154 waard se op har fyftjinde al op de Edinboro University talitten.
Ein jierren 70 gie se oan 't wurk as model by de Ford Modeling Agency, mar dat befoel har net sa en yn 1980 begjint se mei aktearjen. Sharon Stone krige yn 1980 in lytse rol yn Woody Allens Stardust Memories, har filmdebút.
Fan 1984 - 1990 wie se troud mei telefyzjeprodusint Michael Greenburg.
Yn de jierren tachtich foel it Stone net ta om rollen te finen oars as dy fan it stereotype "domme blondje". De films dêr't sy yn de tiid yn spile (û.o. King Solomon's Mines (1985), Police Academy 4: Citizens on Patrol, Action Jackson), hienen net in protte súkses by kritisy en publyk.
Dat feroare yn 1990, doe't hja in rol krige yn Paul Verhoeven syn Total Recall, dêr't se in heak fan in frou fan Arnold Schwarzenegger yn spile. Dat jier posearre se ek foar de Playboy. Dochs duorre it noch twa jier eardat se in rol fan bestjutting krige, it waard in haadrol yn wer in film fan Verhoeven, Basic Instinct, neist Michael Douglas. Dy film makke fan Stone in wiere stjer. Sy spilet in iiskâlde biseksuele ferliedster; fral de sêne op it plysjeburo dêr't se yn sjen lit dat se gjin slipke oan hat, is wrâldferneamd wurden.
Yn de neikommende films, Sliver en The Specialist (mei Sylvester Stallone), borduerde se fierder op it eroatyske en het ferliedlike út de Verhoeven-films. Yn 1995 lit Stone har lykwols fan in earnstige kant sjen, mei rollen yn Sam Raimi's western The Quick and the Dead en Martin Scorsese syn Casino. De lêste film smiet har in Golden Globe en in Oskarnominaasje foar Bêste Aktrise op.
Yn 1998 troude sy mei redakteur Phil Bronstein. Se giene út elkoar yn 2004. Tegearre hawwe sy in adoptearre soan, Roan Joseph (2000). Stone hat noch in adoptearre soan, Laird Vonne, berne yn 2005.
Yn 2005 kaam Sharon Stone iepenlik út foar har biseksualiteit. Hja is in bekend fjochtster foar gelike rjochten fan homoseksuelen.
Brenna Sparks
Brenna Sparks, echte namme: Salina Xaysattiphone (2 febrewaris 1992), is in Amerikaansk neakenmodel, pornografysk aktrise en prostituee fan Laotiaansk etnysk komôf. Sy sette yn 2016 útein mei in wurkpaad yn 'e Amerikaanske pornoyndustry en spile yn frijwat films. Neffens har offisjele opjefte wie se ûnder har pornokarriêre 1.65 m, mei in gewicht fan 55 kg.
Sharon Tate
Sharon Tate (folút: Sharon Marie Tate; Dallas, 24 jannewaris 1943 – Los Angeles, 9 augustus 1969) wie in Amerikaansk aktrise en model. Fan it begjin fan 'e 1960-er jierren ôf ferskynde se in reklamespotsjes en hie se lytse gastroltsjes yn tillefyzjesearjes oant se úteinlik bekend waard mei rollen yn 'e films Valley of the Dols en The Fearless Vampire Killers. Tate troude mei de Poalsk-Frânske regisseur Roman Polanski en wie acht en in heale moanne swier doe't se yn 'e nacht fan 8 op 9 augustus 1969 mei fjouwer oaren fermoarde waard troch leden fan 'e Manson Family, de sekte om searjemoardner Charles Manson hinne.
Jonkheid en oplieding
Tate waard yn jannewaris 1943 berne yn Dallas, yn 'e Amerikaanske steat Teksas. Hja wie de âldste fan trije dochters yn 'e húshâlding fan kolonel Paul James Tate, in ofsier yn it Amerikaanske Leger, en dy syn frou Doris Gwendolyn Willett. Tate wie fan mingd etnysk komôf, mei Frânsk, Ingelsk en Switserdútsk bloed. Om't har heit geregeldwei oerpleatst waard, groeiden sy en har susters op ferskate plakken op; tsjin 'e tiid dat Tate sechstjin jier wie, hie se yn seis ferskillende stêden wenne, en se gie op fjouwer ûnderskate plakken nei de middelbere skoalle: yn Pasadena (Teksas), Richland (Washington), El Paso (Teksas) en Vicenza yn Itaalje. It gefolch wie dat se der muoite mei hie om freonskippen oan te hâlden. As famke wie se, neffens har neiste famyljeleden, wat bleu en ûntbriek it har oan selsfertrouwen. Doe't se folwoeksen wie, waard har bleuens faak misynterpretearre as ôfhâldichheid oant men better mei har yn 'e kunde kaam.
Yn har teenagejierren begûn Tate har yn te skriuwen foar skientmewedstriden. Sa wûn se yn 1959 de Miss Richland-ferkiezing. Se spriek doe har bedoeling út om yn 1960 mei te dwaan oan 'e Miss Washington-wedstryd foar fammen út 'e hiele steat Washington, mar ear't dat syn beslach krije koe, waard har heit oerpleatst nei in Amerikaanske legerbasis yn Itaalje en ferfear de húshâlding nei Verona. Dêr kaam Tate foar it earst yn kontakt mei de filmyndustry doe't fuortby de film Hemingway's Adventures of a Young Man opnommen waard, mei Paul Newman yn 'e haadrol. Tate gie mei in tal freonen nei de filmset om te sjen wat der te sjen wie en de hiele groep waard sjartere as figuranten. Ien fan 'e akteurs, de jonge Richard Beymer, liet syn each op Tate falle en makke in praatsje mei har. Sy beiden krigen in skoft ferkearing en Beymer fitere Tate oan om in karriêre as aktrise nei te stribjen
Iere jierren
Yn 1960 waard Tate troch sjonger Pat Boone oannommen om mei him te ferskinen yn in ôflevering fan it tillefyzjeprogramma The Pat Boone Chevy Showroom, dy't opnommen waard yn Feneesje. Letter dat jiers, doe't de sandalefilm Barabbas, mei Anthony Quinn, yn 'e neite fan Verona filme waard, makke Tate har filmdebút yn in hiel lyts roltsje. Dêrmei makke se yndruk op akteur Jack Palance, al wie har roltsje te lyts om wier har talint te hifkjen. Hy beävensearre in audysje yn Rome foar har, dy't lykwols nearne ta late. Dêrop kearde de doe santjinjierrige Tate allinne werom nei de Feriene Steaten, sabeare om fierder te learen, mar eins seach se om nei wurk as aktrise. Doe't har mem Doris, út noed om it wolwêzen fan har dochter, der psychysk suver oan ûndertroch gie, kearde Tate werom nei Itaalje.
Nei't de de hiele húshâlding yn 1962 wer nei de Feriene Steaten weromkeard wie, gie Tate út 'e hûs en sette se har nei wenjen yn Los Angeles. Dêr naam se kontakt op mei Harold Gefsky, de ympressario fan Richard Beymer, dy't har wol fertsjintwurdigje woe. Hy besoarge har wurk as model yn advertinsjes en reklamespotsjes en yn 1963 brocht er har yn 'e kunde mei Martin Ransohoff, de direkteur fan tillefyzjestudio Filmways, dy't har in kontrakt foar sân jier oanbea. Hy joech har yn 'e folgjende jierren gastrollen yn tillefyzjesearjes as Mister Ed en The Man from U.N.C.L.E. en in weromkearende rol yn fyftjin ôfleverings fan The Beverly Hillbillies.
Yn dy tiid gie Tate om mei de Frânske akteur Philippe Forquet, mei wa't se har yn 1963 ferloofde. Harren relaasje, dy't stoarmeftich wie, rûn lykwols yn 1964 op 'e klippen. Dat jiers mette se Jay Sebring, in eardere matroas, dy't himsels fêstige hie as ien fan 'e liedende hierstylisten fan Hollywood. Se krigen in relaasje en hy die har in houliksoansiik, mar dat sloech se ôf.
Nei't Tate yn 1964 om 'e nocht audysje dien hie foar rollen yn The Cincinnati Kid (as tsjinspylster fan Steve McQueen) en yn The Sound of Music (foar de fertolking fan 'Liesl'), besoarge Ransohoff har lytse roltsjes yn twa films dy't er sels produsearre: The Americanization of Emily en The Sandpiper. Yn it neijier fan 1965 krige se einlings in haadrol: yn 'e film Eye of the Devil, mei as tsjinspilers û.o. David Niven en Deborah Kerr. Nei de opnamen, dy't yn Londen plakfûnen, omskreau Niven har as "in grutte ûntdekking".
Moeting en relaasje mei Polanski
Tate bleau neitiid yn Londen omhingjen, dêr't se yn 'e kunde kaam mei de Poalsk-Frânske regisseur Roman Polanski. Letter wiene se it der beide oer iens dat it bepaald gjin leafde op it earste gesicht west hie. Polanski risselwearre om 'e film The Fearless Vampire Killers te meitsjen, dêr't Ransohoff as ko-produsint by belutsen wie. Polanski woe de readhierrige Ingelske aktrise Jill St. John foar de haadrol hawwe, mar Ransohoff stie derop dat er earst Tate in kâns joech. Polanski joech ta dat sy akseptabel wie as se in reade prúk droech. De opnamen fûnen plak yn Itaalje, dêr't Tate har nuttich makke as tolk, om't se fanwegen de jierren dy't se yn dat lân wenne hie, floeiend Italjaansk spriek. As perfeksjonistyske regisseur hie Polanski net folle geduld mei de net bot ûnderfûne Tate. Sels spile er ek in rol yn 'e film, dy fan in naïve jongeman dy't in relaasje krige mei Sarah Shagal, it personaazje fan Tate.
Geandewei de opnamen rekke Polanski fan Tate yn 'e besnijing. Se krigen in relaasje en nei't de opnamen dien wiene, loek Tate yn syn Londenske appartemint by him yn. Jay Sebring reizge nei Londen, dêr't er bûge of barste Polanski moetsje woe. Hoewol't syn freonen letter seine dat er der stikken fan wie dat Tate him foar in oare man oan 'e dyk set hie, rekke er befreone mei Polanski en bleau er oant syn dea Tate har nauste fertrouling. Polanski sei letter dat Sebring eins in iensume en isolearre siel wie, dy't him en Tate as syn iennichste famylje beskôge.
Tate kearde yn 1966 werom nei de Feriene Steaten foar de rol fan Malibu yn 'e film Don't Make Waves, mei Tony Curtis. Dy film wie bedoeld om te profitearjen fan 'e populariteit dy't strânfilms doedestiden hiene, yn kombinaasje mei muzyk fan bands as The Beach Boys. Tate har personaazje, dat troch filmstudio Metro-Goldwyn-Mayer oanpriizge waard as "Malibu, Keninginne fan 'e Brâning", droech de hiele film net folle mear as in bikiny. Tate wie teloarsteld oer de rol en fertroude oan in ferslachjouwer ta dat Don't Make Waves "in ferskriklike film" wie. Noch de filmkritisy, noch de bioskoopbesikers moasten der folle fan hawwe.
Polanski kaam oer nei de Feriene Steaten, dêr't er foar Paramount Pictures de film Rosemary's Baby meitsje soe, basearre op 'e roman fan Ira Levin mei deselde namme. Hy sei letter dat er eins Tate yn 'e haadrol fan Rosemary hawwe wollen hie, mar om't er in relaasje mei har hie, fûn er it net fatsoenlik om har sels foar dy rol foar te stellen. Hy hope mar dat in oar har namme neame soe, mar dat barde net. Ynstee waard Mia Farrow yn dy rol cast. Tate besocht de set fan Rosemary's Baby gauris en waard dêr fotografearre troch it tydskrift Esquire. De resultearjende fotoreportaazje smiet sawol foar harsels as foar de film in protte fergese publisiteit op. Noch mear opsjen joech it artikel dat yn maart 1967 oer har yn it neakenblêd Playboy ferskynde, mei dêrby seis foar in part neakene foto's fan har dy't Polanski nommen hie.
Trochbraak en erkenning
Tate har trochbraak kaam doe't se ien fan 'e haadrollen spile yn Valley of the Dolls, de ferfilming fan 'e bestseller mei deselde namme fan Jacqueline Susann. Har tsjinspylsters yn 'e film wiene Patty Duke, Barbara Parkins en Susan Hayward. Der bestiene hege ferwachtings om 'e film hinne dy't in protte publisiteit opsmieten, en Tate wie bliid mei in promininte rol dy't har karriêre fierder helpe koe. Mar oan Polanski bychte hja op dat hja noch oer it boek, noch oer it skript mocht. Op 'e set waard Tate, neffens har biograaf Greg King, oanhâldend "as in ymbesyl" behannele troch regisseur Mark Robson, mar tsjin Polanski soe Robson letter sein hawwe dat se "in geweldige takomst" as aktrise hie. By fraachpetearen joech Tate sels oan dat se har wol wat identifisearje koe mei har personaazje yn 'e film, Jennifer North, in aspirearjend aktrise dy't inkeld om har lichaamlike skientme bewûndere wurdt.
Yn 1967 kaam einlings The Fearless Vampire Killers út yn in troch de studio montearre ferzje dêr't Polanski fan walge. De film flopte yn 'e bioskopen, en Tate har oandiel yn 'e film waard fierhinne negearre, of it moast wêze dat der wat oer har neakensênes opmurken waard.
Eye of the Devil kaam koarte tiid letter út, en krige in lauwe ûntfangst fan 'e filmkritisy. Ek dy film die it min yn 'e bioskopen. Neffens The New York Times wie Tate har "om kâld fan te wurden prachtige mar útdrukkingsleaze optreden" ien fan 'e mar in pear hichtepunten fan 'e film. Om Eye of the Devil oan te priizgjen waard in koarte dokumintêre mei in spyldoer fan fjirtjin minuten oer Tate makke, dy't All Eyes on Sharon Tate hiet. Dêryn wie se te sjen yn ferskate sênes út 'e film, mar ek dûnsjend yn nachtklubs en by it besykjen fan ferskate besjensweardichheden yn Londen. Der siet ek in koart fraachpetear mei har yn, wêryn't se oer har ambysjes as aktrise sei: "Ik hâld mysels net foar de gek. Ik kin my sels net yn in toanielstik fan Shakespeare sjen." As har ynfloeden neamde se Faye Dunaway en Catherine Deneuve.
Letter yn 1967 kaam Valley of the Dolls út, en de resinsjes wiene frijwol allegearre negatyf. Ferskaten, wêrûnder dy yn The Hollywood Reporter en it artikel fan Roger Ebert yn 'e Chicago Sun-Times wiene posityf oer Tate (Ebert neamde har "in wûnder om te oanskôgjen), mar koene neat mei de film as gehiel.
Ein 1967 giene Tate en Polanski werom nei Londen, dêr't se bot yn 'e publisiteit fan 'e Britske rabbersblêden stiene. Se trouden yn Londen op 20 jannewaris 1968. Neffens in artikel yn The Sunday Times woe Tate graach in tradisjeel houlik hawwe, mar Polanski wie in grut foarstanner fan in iepen relaasje en woe syn omslaan mei oare froulju net opjaan. Hy kwalifisearre Tate har hâlding dêrfoaroer as "Sharon har grutte frustraasje", mar brocht har yn 't sin dat se ûnthjitten hie om net te besykjen him te feroarjen. Tsjin 'e skriuwer fan it artikel, Peter Evans, sei Tate: "We hawwe in goede regeling. Roman liicht my foar en ik bear dat ik him leau." Oan 'e oare kant stimulearre Polanski Tate o sa yn it hawwen fan in eigen karriêre.
Yn 1968 gie it stel nei Los Angeles, dêr't se al rillegau ûnderdiel waarden fan in maatskiplik fermidden fan súksesfolle jongerein út 'e filmyndustry, dêr't ek Warren Beatty, Jacqueline Bisset, Joan Collins, Mia Farrow, Jane Fonda, Peter Fonda, Steve McQueen, Joanna Pettet en Peter Sellers ta hearden. Guon âldere filmstjerren, lykas Yul Brynner, Kirk Douglas, Henry Fonda en Danny Kaye, muzikanten as Jim Morrison en Michelle Phillips en Mama Cass Elliot fan The Mamas & the Papas, en muzykprodusint Terry Melcher en syn freondinne Candice Bergen makken der ek diel fan út. Jay Sebring wie suver net by Polanski en Tate wei te slaan, en oare freonen dêr't se gauris mei oploeken, wiene Polanski syn jeugdmaat Wojciech Frykowski en dy syn freondinne Abigail Folger, de dochter en erfgenamte fan kofjemagnaat Peter Folger.
De Polanski's ferbleaune earst in pear moannen yn it hotel Chateau Marmont, oan Sunset Boulevard, foar't se ein 1968 in hûs oan Summit Ridge Drive yn Beverly Hills betrieken, dat se fan Patty Duke hierden. Harren wente siet faak smoarfol wyldfrjemden en Tate beskôge dat as in utering fan 'e "frije tiidgeast" fan 'e 1960-er jierren. Har goede freondinne Leslie Caron sei dat se de Polanski's te goed fan fertrouwen fûn "op it domdryste ôf", en dat se derfan skrokken wie dat alderhanne slach folk samar by harren yn en út rinne koe.
Yn 'e simmer fan 1968 spile Tate by de opnamen fan 'e komeedzjefilm The Wrecking Crew de rol fan Freya Carlson, in knoffelige spionne dy't in romantyske relaasje kriget mei haadrolspiler Dean Martin. Se die har eigen stunts en learde dêrfoar fjochtsport fan 'e Hongkongske akteur en fjochtsportekspêr Bruce Lee. De film wie in súkses en brocht Tate einlings en te'n lêsten erkenning. Martin woe in ferfolchfilm meitsje mei himsels en Tate yn 'e haadrollen. Om dyselde snuorje hinne waard Tate foar har rol yn Valley of the Dolls nominearre foar de Golden Globe foar nije stjer fan it jier. Ferskate oare prizen griep se krekt nêst. Foar har folgjende film twong se in salaris fan $150.000 ôf.
Op 't lêst fan 1968 rekke Tate yn ferwachting. Op 15 febrewaris 1969 kochten Polanski en sy de filla op 10050 Cielo Drive yn Hollywood, dêr't earder Terry Melcher en Candice Bergen wenne hiene. Se hiene dêr sadwaande ferskate kearen west en Tate beskôge it as har "leafdeshûs". Yn harren nije wente giene de Polanski's troch mei it jaan fan feesten foar grutte groepen freonen, dêr't bytiden ek wer wyldfrjemden op ôfkamen. Tate fleure op fan 'e geunstige publisiteit dy't se krige troch it súkses fan The Wrecking Crew en se keas The Thirteen Chairs út as har folgjende filmprojekt, benammen om't har dat de kâns bea om mei Orson Welles te wurkjen, dy't har tsjinspiler wêze soe. Yn maart 1969 reizge Tate nei Itaalje foar de opnamen fan dy film, wylst Polanski weromgei nei Londen foar syn nije film The Day of the Dolphin. Wylst sy beiden fuort wiene, trieken Frykowski en Folger yn it hûs oan Cielo Drive.
Denejild
thumb|In stien in Väsby, Sweden, dêr't op te lêzen stiet dat de wytsingen denejild bard hawwe yn Ingelân. Denejild wie twangbetelling of belesting dy't heft waard om plonderingen en ferwoastingen trochde Wytsingen te foarkommen, of om in belis fan de Wytsingen ôf te keapjen.
Sharon Tate
Trochbraak en erkenning
Nei't de opnamen fan The Thirteen Chairs klear wiene, joech Tate har yn Londen by Polanski. Yn harren appartemint yn Belgravia posearre se foar fotograaf Terry O'Neill foar in kasuele, húshâldlike fotoreportaazje, lykas by it iepenjen fan kado's foar har oankommende poppe. Ek posearre se foar in glamourfotoreportaazje yn it tydskrift Queen. Ein july fear se op it lúkse passazjiersskip de Queen Elizabeth 2 fan Southampton nei New York, om dêr it fleantúch nei Los Angeles te nimmen. Polanski soe dêr op 12 augustus ek komme, rom op 'e tiid foar de datum dat Tate útrekkene wie. Hy hie Frykowski en Folger frege om oant syn komst by har yn 'e filla oan Cielo Drive te bliuwen.
Denejild
De earste Ingelske betelling, yn 856, wie 10.000 pûnen (3.732 kg) sulver, dizze waard dien nei de oerwinning fan Wytsingen yn Esseks. De kening waard rieden troch aartsbiskop Sigeric fan Canterbury om it geweld fan de Wytsingen ôf te keapjen, en net de bewapene striid fuort te setten.
Sharon Tate
Moard
De oare moarns waarden de libbenleaze lichems fan Tate, Sebring, Frykowski, Folger en in Steven Parent ûntdutsen troch de húshâldster Winifred Chapman. Tate en Sebring waarden oantroffen yn 'e wenkeamer, mei in lang tou om 'e hals dêr't se mei oaninoar fêstsieten. Frykowski en Folger leine op it gazon oan 'e foarkant fan it hûs. Parent siet yn syn auto op 'e oprit. Allegearre wiene se ombrocht mei in grut tal messtekken, útsein Parent, dy't deasketten wie. Tate wie 16 kear delstutsen, en de patolooch-anatoom stelde fêst dat fiif fan 'e stekwûnen elts allinnich al deadlik west hiene.
Denejild
Kening Etelred II (± 968 - Londen, 23 april 1016) kocht twa jier frede fan de Denen mei 36.000 pûnen (13.436 kg) sulver.
Nei skatting is it totaal betelle bedrach troch de Ingelsken sa'n sechtich miljoen pence. Der binne mear Angelsaksyske munten fan dizze perioade fûn yn Denemark as yn Ingelân.
Sharon Tate
Neisleep
De plysje naam de iennichste oerlibbene yn 't ferhear. Dat wie William Garretson, de hûswarder, dy't yn it gasteferbliuw wenne, op in koarte ôfstân fan 'e eigentlike filla. Hy ferklearre dat Parent him de foargeande jûns om 23.30 oere hinne besocht hie, en koarte tiid letter wer ôfset wie. Sels hied er neat fan alle trelit murken. Mei't der neat wie dat op syn belutsenens wiisde, waard er troch de plysje frijlitten. Pas yn septimber waarden guon leden fan 'e Manson Family arrestearre foar misdriuwen dy't neat mei de Tate-moarden te krijen hiene, wêrnei't de plysje úteinlik ûntdiek dat sy skuldich wiene oan 'e moarden. Neffens de dieders wiene de identiteit fan Tate en har freonen net it motyf, mar it adres; Manson hie nammentlik kunde oan muzykprodusint Terry Melcher, dy't earder yn itselde hûs wenne hie. De trije dieders fan 'e moarden op Tate-en-dy ferdwûnen libbenslang yn 'e sel.
Yn in bekentenis oan in selgenoate yn it Sybil Brand Ynstitút, dêr't se wie foar psychologyske beoardieling, sei Susan Atkins dat sy dejinge wie dy't Sharon Tate fermoarde hie. Yn lettere ferklearrings oan har abbekaat, ofsier fan justysje Vincent Bugliosi en foar de sjuery joech Atkins lykwols oan dat Tate fermoarde wurden wie troch Tex Watson. Dyselde hold lykwols út dat Atkins wol deeglik de moardneresse fan Tate wie en Bugliosi en de sjuery leauden him. Yn syn autobiografy út 1978 skreau Watson lykwols dat hysels Tate deastutsen hie en dat Atkins har nea oanrekke hie. Om't er wist dat Atkins dochs net leaud waard troch de sjuery, hied er by syn berjochting besocht in legere straf te krijen troch har de skuld foar de dea fan Tate op 'e lea te skowen.
Polanski waard fan it grousum barren op 'e hichte steld en hy reizge halje-trawalje nei Los Angeles. Tate waard op woansdei 13 augustus beïerdige op it Holy Cross Cemetery yn Culver City, mei har ûnberne soan Paul Richard Polanski yn har earms. Sebring waard dyselde deis begroeven, koart nei Tate, sadat de djipdrôven beide útfearten besykje koene. Yn itselde grêf as Tate waard yn 1992 ek har mem Doris begroeven, dy't oan in harsenstumor beswiek nei't se jierrenlang kampanje fierd hie tsjin 'e frijlitting foar goed gedrach fan 'e moardners fan har dochter. Neitiid naam har jongste dochter Patti Tate dat wurk oer, en doe't dy yn 2000 oan boarstkanker stoar, kaam ek sy yn itselde grêf te rêsten. Dêrnei waard it aktivisme foar de rjochten fan Tate en fan slachtoffers yn it algemien oernommen troch de trêde suster, Debra Tate.
Denejild
Runeynskripsjes op runestien U344 út Bårresta, jouwe oan dat ek de Sweden profitearren fan it Denejild. Yn dizze stien stiet te lêzen dat der trije kear Denejild helle is ûnder ferskate lieders:
in furstaÞis tursti * Þa van ulfr hafir onklati * Þru kialtakat Þit uas - Þurktil * Þa kalt knutr
Oersetting: "Mar Ulf hat trije denejilden yn Ingelân nomd. Earste wie mei Toste, twadde mei Thorkel en tredde mei Knoet".
Yn in konflikt oer de betelling fan dat "beskermjild", hawwe Friezen yn 873 Rodulf yn Eastergoa ferslein, wêrby't mear as 500 Denen op it slachfjild sneuvelen (Slach by Dokkum).
Cees Bijl
Cees Bijl (Inkhuzen, 27 juny 1955) is in Nederlânske politikus út namme fan de Partij van de Arbeid (PvdA). Sûnt 1 desimber 2021 is er waarnimmend boargemaster fan de gemeente Midden-Drinte.
Libbensrin
Cees Bijl studearre fiskaal rjocht oan de Ryksuniversiteit Leien en wurke dêrnei as belestingynspekteur. Hy sette mei syn politike wurkpaad yn 1978 útein as gemeenteriedslid yn Inkhuzen en yn 1982 waard er dêr wethâlder. Yn oktober 1990 waard er boargemaster fan Ljouwerteradiel en yn 1998 waard er beneamd ta boargemaster fan Meppel. Yn 2001 stapte er oer nei Emmen, dêr't er oant 2016 bliuwe soe. Dêr waard er opfolge troch Eric van Oosterhout. Yn maaie dat jiers waard er deputearre fan de provinsje Drinte as opfolger fan Ard van der Tuuk. Op 1 desimber 2021 gie er mei pensioen en dyselde deis noch waard er waarnimmend boargemaster fan Midden-Drinte as opfolger fan Mieke Damsma dy't opstapt hie.
Nijsgjirrich
Cees Bijl die ûnder oare mei oan de tillefyzjekwis De Zwakste Schakel, dêr't er it tsjin acht oare boargemasters opnimme moast.
Denewet
thumb|Ingelân yn 878. It Denewet-gebiet is yn giel. De Denewet wie in troch Deenske Wytsingen kolonisearre gebiet yn Noard-Ingelân yn de 9e en 10e iuw.
Nei de Slach by Edington yn 878 hie kening Alfred de Grutte fan Wesseks yn Ingelân de oprukkende Denen witten te ferslaan. De slach twong de Denen, dy't har yn hieliten gruttere oantallen yn Ingelân fêstigen, ta de ûnderhannelingstafel.
Uteinlik waard de Denen in eigen gebiet yn Ingelân tawiisd, dêr't se harren eigen wetten jilde litte koenen: de Denewet. Dit ferdrach brocht lykwols gjin frede. Fanút see en de Denewet bleaunen de Deenske Wytsingen Ingelân en Wesseks oanfallen, oant kening Aetelstan de Denen begjin 10e iuw fersloech.
Tineke Steenmeijer-Wielenga
thumb|right|300px|Tineke Steenmeijer-Wielenga mei har man Frâns Trijntje Johanna Wielenga, letter Tineke Steenmeijer-Wielenga (Assen, 12 juny 1946) is in konservator, learares en Fryske skriuwster.
Sy groeide op yn Dordrecht. Yn 1964 begûn se mei de stúdzje Nederlânsk oan de universiteit fan Utert mei Frysk as byfak. Nei it kandidaats Nederlânsk gie se fierder mei Fryske taal en letterkunde. Har doktoraal helle se yn 1970 mei de literatuerskiednis as wichtichste fak.
Foar har doktoraal-skripsje ''Ds. J.S. Bakker en het Westterschellingers'' oer it West-Skylger dialekt krige se yn 1970 de Lutine-priis. Rillegau joech se kursussen Frysk foar net-Frysktaligen by de Afûk en waard se frijwillichster by it FLMD yn Ljouwert. Yn 1986 folge se Freark Dam op as konservator (letter direkteur) fan it ynstitút en bleau dat oant 2003. Nei har ôfskie ferhuze it echtpear Steenmeijer nei it Frânske Vensac.
Skriuwen
As dichterresse debutearre hja mei de bondel Toudûnsje. Se besoarge de útjeften fan it Samle Wurk fan Fedde Schurer, Obe Postma, Piter Jelles Troelstra en Sjoerd Spanninga. By de útjeften it samle fersewurk fan Sjoerd Spanninga, Tiny Mulder en Tsjits Peanstra hat se de ynlieding skreaun. Se rekke yn it FLMD boeid troch it libben fan sosjalistyske foaroanman en dichter Piter Jelles Troelstra en syn frou Sjoukje Bokma de Boer (Nynke van Hichtum). Steenmeijer fielde har mei dêrtroch tige belutsen by libben en wurk fan it echtpear Troelstra. Dêrom sette se begjin jierren njoggentich útein mei it skriuwen fan de roman De oare helte oer Nynke van Hichtum. (1997, oersetting 1999). Filmer Pieter Verhoeff brûkte it boek yn 2001 mei as útgongspunt foar syn film oer Nynke van Hichtum (2001). Se krige hjirfoar yn 2002 de Piter Jellespriis fan de gemeente Ljouwert. Tegearre mei har man, Frans Steenmeijer skreau se yn 2001 de speurdersroman Moard yn it Provinsjehûs (2001). Frans Steenmeijer wie deputearre fan de provinsje Fryslân (1981 - 1987) en hold sadwaande in soad ta yn it provinsjehûs. Letter folgen Moord in Slot Zeist en Moord bij het hunebed, ek mei speurder Deschesne yn de haadrol.
Mei Baukje Wytsma stalde se it boek, Leave deade gear yn 2003. Yn de bondel binne hûndert fersen opnommen fan Fryske dichters oer de dea.
Steenmeijer wie redaksjelid fan de Spiegel van de Friese Poëzie (1994) en fan de yn 2004 ferskynde Hollânsktalige standert útjefte oer de Fryske literatuer, Zolang de wind van de wolken waait : geschiedenis van de Friese literatuur. Se skreau dêryn it haadstik: ‘Meer literatuur voor mensen. Van 1822 tot 1915’. Ek wurke hja mei oan de gearstalling fan de skriuwersprinteboeken oer Douwe Tamminga (1989), Obe Postma (1997) en de werútjefte fan it dieltsje oer Gysbert Japiks (2003).
Mustafa Kemal Atatürk
thumb|Atatürk jout les yn it nije Turkske alfabet, [[Sinop (stêd)|Sinop 1928]] Mustafa Kemal Atatürk (Salonika, 19 maaie 1881 - Istanbûl, 10 novimber 1938), berne ûnder de namme Mustafa, wie de grûnlizzer fan it moderne Turkije. De tafoeging Atatürk betsjut heit fan de Turken.
Biografy
Nei de Earste Wrâldkriich waard it Ottomaanske Ryk gruttendiels troch de alliearden beset. Mustafa Kemal kaam yn 1919 mei in part fan it leger yn opstân en ferwarde him sawol tsjin de alliearde besetters as de Ottomaanske sultan Mehmet VI Vahideddin. Tusken 1919 en 1923 stride de troepen fan Kemal sawol tsjin de Jeropeeske as de sultan gesinde troepen. Yn 1920 akseptearre Mehmet it Ferdrach fan Sèvres, wat troch in protte Turken as tige fernederjend beskôge waard. Hjirtroch krige de beweging fan Kemal in protte stipe ûnder de Turkske befolking. Op 23 april 1920 waard it nije Turkske Parlemint oprjochte, dat it rezjym fan Mehmet noch fierder ferswakke. Yn novimber 1922 waard Mehmet offisjeel ôfsetten en waard Mustafa Kemal as de nije lieder fan Turkije erkend. Nei de fredespetearen mei de allieerden waard it Ferdrach fan Lausanne sletten (1923), hokker ferdrach foar de measte Turken folle akseptabeler wie.
Turkije waard ûnder Mustafa Kemal in sekuliere republyk dêr't Mustafa Kemal de earste presidint en partijfoarsitter fan de CHP (Cumhuriyet Halk Partisi = Republikeinske FolksPartij) (1923-1938). Syn politike ideeën wurde it kemalisme neamd. Hy soarge foar in nije grûnwet en makke Ankara ta nije haadstêd fan Turkije. Ek fierde hy fiergeande sosjale en politike herfoarmings troch. Syn grutste herfoarming is de skieding fan tsjerke en steat, yn Turkije de skieding fan de islam en steat. Ek liet er it Arabyske alfabet troch it Latynske alfabet ferfange.
Yn 1934 krige Mustafa Kemal fan it Turkske folk de earenamme Atatürk (foar)heit fan de Turken. Nei syn dea waard hy opfolge troch Ismet Inönü, dy't sûnt 1923 premier west hie ûnder Atatürk en dy syn bewâld fuortsette.
Atatürk ferstoar yn 1938 op 57-jierrige leeftyd oan leversirrose. Hy rûn dat op omdat er sa'n soad fan de alkohoalyske raky dronk, in destillaat fan anys. Yn it hjoeddeiske Turkije genietet hy noch hieltyd in hast mytyske status en iepenbiere krityk op him is yn de media net tastien. Syn portret hinget noch hieltyd yn alle iepenbiere gebouwen en op Turkske lira stiet syn ôfbylding.