cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Falentinianus II
Skiednis
Letter doe't Falentinianus folwoeksen wie, hie hy net folle macht. Feitlik wie it syn mem dy't foar him it ryk bestjoerde. Syn posysje waard fierder ûndermine doe't yn 383 Magnus Maksimus, de legerlieder fan Brittanje yn opstân kaam en Gratianus fermoardzje liet. Om Maksimus tsjin te hâlden waard biskop Ambrosius fan Milaan der op út stjoerd om oer frede te ûnderhanneljen. Yn de tuskentiid liet Magister militum Bauto de Alpenpassen fersterkje. Tusken de beide keizers waard in oerienkomst tekene, wêrtroch Maksimus akseptearre waard as legitime keizer en oer in grut part fan it westlik ryk meiregeare koe.
Yn 387 foel Maksimus lykwols Itaalje yn en moast Falentinianus de keizer fan it easten Teodosius I om help freegje. Dizze fersloech Maksiminus yn 388 en dêrmei wie Falentinianus wer allinnich keizer oer it hiele westlike ryk; yn namme wol te ferstean, want de feitlike machthawwer wie keizer Teodosius. Teodosius bleau in skoft yn it westen en sette it easten yn 391. Syn oerbefelhawwer fan it leger Arbogastes liet er efter yn it westen, fermoedlik om Falentinianus yn 'e gaten te hâlden. Dizze mocht dit net lije en bekleide him deroer by Theodosius, mar dizze hie der gjin earen nei. Op 15 maaie 392 waard Falentinianus dea fûn yn syn paleis, wierskynlik hie hy selsmoard plege.
DMX
Earl Simmons (Mount Vernon, New York, 18 desimber 1970 - New York, 9 april 2021) wie in rapper en filmstjer út de Feriene Steaten en waard bekend mei de artystenamme DMX (Dark Man X). Hy waard ferneamd mei de nûmers X Wanna Give It To Ya en Fuck All Day Fuck All Night. Miskien hat it súkses fan de film Romeo Must Die wol like wichtich foar syn bekendheid west. Teffens wie er lid fan de rapgroep Ruff Ryders.
Hy waard feroardiele foar dieverij, drugsmisdriuwen en bistemishanneling.
Tette Baukes Veltman
Tette Baukes Veltman (Haskerdiken of Aldeboarn, 18 maart 1791 - Fort Van der Capellen, Sumatra, 20 july 1833) wie in militêr. Hy waard bekend troch syn moedich gedrach op Sumatra (1821-1833) dêr't er as kapitein stoar.
Hy gie 1814 yn militêre tsjinst, die mei oan de Slach by Waterloo, gie yn 1815 as sersjant nei Nederlânsk-Ynje. Die as sersjant-majoar mei oan de Palembangske ekspedysje en ûnderskiede him sa, dat er ta ridder 4e klasse fan de M.W.O. en ta 2e luitenant fan de ynfantery beneamd waard. Yn 1823 waard er oerpleatst nei Sumartra W.K., yn 1825 beneamd ta 1e luitenant en yn 1831 ta kaptein. By in soad gelegenheden liet er yn de striid tsjin de Padri's bewizen fan moed en belied sjen. Hy hearde net ta de 'rûge' kriichslju fan dy tiid en syn tiidgenoaten, benammen syn ûndergeskikten hienen in soad respekt foar him.
Nei syn dea waard in yn it lânskip opsmiten ierden redûte Fort Veltman neamd.
92
Ferstoarn
90er
Elburch (plak)
Elburch (Nederlânsk en offisjeel: Elburg) is in stêd yn de gemeente Elburch yn de provinsje Gelderlân. It is in festingstêd en Hânzestêd en leit oan de Feluwemar en de Drontermar. Yn 2011 hie it plak sa'n 12.350 ynwenners. It gemeentehûs, dat yn de âlde stêd stie, stiet no yn it oanbuorende buorskip Oostendorp.
Skiednis
"Wij willen dat sy onze stat versetten sullen op een andere stede." thumb|left|Elburch troch [[Nicolaes van Geelkercken.]] thumb|260px|Brêge (Vischbrug) by yngong festing thumb|260px|[[Grutte Tsjerke (Elburch)|Grutte- of Sint-Nikolaastsjerke]] Dit plan koe útfierd wurde troch de wolfeart dy't Elburch as Hânzestêd yn dy tiid hie. Arend Thoe Boecop boude yn fjouwer jier tiid (1392-1396) in stêd mei in rjochthoekige plattegrûn wêryn de strjitten neffens plan oanlein waarden. Dizze planmjittichheid, mei rjocht op elkoar steande strjitten, wie in gefolch fan it feit dat de stêd op de tekentafel ûntwurpen waard. Nei de bou fan de nije stêd stie it tsjerkegebou noch altiten op it âlde stee bûten de nije stêdsmuorren. Pas yn 1397 joech de biskop syn goedkarring om de hjoeddeiske Grutte Tsjerke binnen it nije stedsje te werbouwen. Op dat stuit wie der noch in plak yn de hoeke frij en dus is Elburch ien fan de pear âlde stêden dêr't de tsjerke net sintraal mar oan de râne stiet. De bou fan dizze oarspronklik roomsk-katolike tsjerke en nei de herfoarming fan ein 16e iuw protestantsk wurden tsjerke barde yn sân hasten, want al nei fyftich jier moast de tsjerke renovearre wurde. De puntige toerspits dy't ea op de tsjerke stie, baarnde yn 1693 nei in bliksemynslach folslein ôf, wêrtroch't no allinnich noch mar de hoekige boppebou sichtber én beklimber is.
Elburch waard ein 14e iuw net allinnich fersetten, mar der waard ek in festing fan makke mei grêften, muorren en in oantal ferdigeningstuorren. Yn de 19e iuw waard in grut part fan de festing sljochte om romte te meitsjen foar nije behuzing fan de groeiende befolking. Ien fan de grêften en de Fiskpoarte (dêr't no it Fiskerijmuseum yn sit) binne noch altiten yntakt. It strjittepatroan fan Elburch datearret foar it grutste part út de 14e iuw. It feit dat Elburch neist Hânzestêd ek as festingstêd bekend stiet foarmet in wichtige reden foar toeristen om in besyk oan de stêd te bringen. thumb|left|Fiskpoarte De eardere Suderseestêd Elburch hat in lytse haven tichtby de Fiskpoarte. Dizze poarte waard ûnder de namme Visscherstoren as sletten ferdigeningswurk boud, mar waard yn 1592 omboud ta de hjoeddeiske iepen poartetoer. Yn 1992 waarden der opnij poartedorren yn oanbrocht. Yn de Jufferenstrjitte stiet mei in neoklassisistysk bakstiennen poartsje de destiidske, yn 1854 troch de Joadske mienskip boude synagoge. Se waard boud op de fûneminten fan it hûs fan greve Hindrik fan de Berch. It gebou, dat nei de Twadde Wrâldoarloch net mear yn gebrûk kaam as godshûs, is no ûnder de namme Sjoel Elburch in museum dat herinnert oan de Joadske mienskip fan de stêd en fan Nederlân.
It Munthûs fan Elburch sit yn de Fiskpoartestrjitte. Lâns de stedsmuorre by de haven leit de âldste noch wurkjende toubaan fan Nederlân. Yn de Skiepestege stiet it yn goatyske styl boude Arent Thoe Boecophûs. Dat gebou hie de rintmaster foar syn opdrachtjouwer de hartoch fan Gelre bouwe litten, dy't it op syn beurt oan de rintmaster skonk. Dy syn bern ferkochten it yn 1401 oan de stêd Elburch. Fan 1401 oant 1954 siet it stedhûs fan Elburch hjiryn. Yn de Suderwâlstrjitte leit efter de griene houten doar de kleastertún fan it út de 15e iuw stamjende eardere Agnitenkleaster. Hjir siet nei 1954 it gemeentehûs yn, no jout it ûnderdak oan it Museum Elburch. De eardere refter fan it kleaster wurdt noch brûkt as ried- en trouseal.
Yn Oostendorp stiet De Tiid, in stellingmole dy't faak op sneon yn it wurk stiet. It Nasjonaal Histoarysk Oargelmuseum stiet oan de Brouwersteech yn Elburch.
Van Kinsbergen
De Nederlânske opperbefelhawwer fan de fleat en filantroop Jan Hendrik van Kinsbergen hat fan 1796 - 1799 yn Elburch yn in dûbelpandich hûs oan de Jufferenstrjitte 17 en 19 wenne, foardat hy nei Apeldoarn, nei Huzinge Weltevreden, ferfarde. Ek in diel fan syn jeugdjierren hie hy yn Elburch trochbrocht. As rike filantroop sette hy him ûnder oare yn foar it ûnderwiis en de hûsfêsting fan earmen yn Elburch. Hy wie mei-oprjochter fan in ûnderwiisynstelling, it Ynstitút van Kinsbergen.
Tichtby de tsjerke is in strjitte nei Van Kinsbergen neamd. Fanút de tsjerke sjoen is it it earste hûs oan de rjochterkant yn dizze strjitte. Oarspronklik wie it in gildehûs, dat yn 1585 in weeshûs waard. Oan de ein fan de 18e iuw waard der in Latynske skoalle fêstige, it hjirfoar neamde Ynstitút van Kinsbergen. Van Kinsbergen skonk syn nautyske ynstrumintaria en syn bibeteek oan dizze skoalle en steunde de skoalle ek finansjeel. No is it in tsjerklik sintrum fan de Nederlânske Herfoarme Tsjerke. Boppe de doar stiet yn in cartouche in gedichtsje fan Vondel, de oerseting is:
"Rjchtsje jo geast op de stúdzjes en al wat skoander en earber is."
Handley Page Hastings
De Handley Page H.P.67 Hastings wie in Britske troepe- en frachtfleanmasine, ornearre foar lange-ôfstânsflechten; ûntwurpen en boud troch Handley Page Aircraft Company foar de Royal Air Force. Doetiids it grutste transportfleantúch dat foar de RAF ûntwurpen waard. It tastel kaam yn it plak fan de Avro York.
Elburch (plak)
Berne yn Elburch
thumb|center|800px|Stedsmuorre
Provinsjehûs
thumb|Provinsjehûs Noard-Brabân In provinsjehûs is it gebou dêr't de Provinsjale Steaten harren gearkomsten hawwe. De amtners fan de provinsje, de Kommissaris fan de Keninginne en de deputearren wurkje hjir ornaris ek. It gebou is eigendom fan de provinsje.
In provinsjehûs hat ferskate ôfdielings, begelyks in ôfdieling Romtlike Oardering foar it skriuwen fan streekplannen.
Mallobaudes
Mallobaudes (ek wol Merobaudes) wie yn de 4e iuw generaal yn it Romeinske leger en kening by de Franken. Hy wie ûnder keizer Gratianus in skoftlang generaal en waard letter rex Francorum, kening oan de oare side fan de Ryn-Limes.
Skiednis
Mallobaudes stamme út in aadlik Frankysk skaai. As jongkeardel makke hy yn it Romeinske leger opgong. Hy waard oanfierder fan it leger dat yn 376 op fjildtocht moast tsjin de Allemannen. Yn de Elzas yn de slach by Argentovaria fersloech er dy by de hjoeddeiske stêd Kolmar.
Under de usurpaasje fan Magnus Maksimus yn 383 bleau Mallobaudes earst trou oan keizer Gratianus en luts mei him op tsjin de opstannelings. Doe't de keizer al by de earste skermutselings yn de omkriten fan Parys gjin ynteresse toande foar de militêre strategyen, ferlear er al syn fertrouwen yn de keizer en rûn oer nei it kamp fan Maksimus.
Under keizer Maksimus hâlde Mallobaudes syn rang fan generaal yn it leger en die mei oan dy syn kriichskampanjes. Maksimus waard lykwols yn 388 ferslein yn de slach oan de Save troch keizer Teodosius. Mallobaudes hie oan de side fan Maksimus meistriden en koe nei de nederlaach op tiid útnaaie. Hy ferliet Galje en gie werom nei syn eigen folk. Letter waard hy troch de Franken útroppen as kening.
FBTO
FBTO makke reklame mei de bekende Nederlanners Monique van de Ven en letter mei de stim fan Bennie Jolink.
Skiednis
De ûnderlinge fersekering waard yn 1956 oprjochte troch de Fryske Maatskippij fan Lânbou en it Fryske kristlike Boeren en Túnkersbûn mei de gedachte Fan elkoar en mei elkoar. Yn it earstoan koenen allinnich lânbouwers en túnkers dy't yn Fryslân wennen har oanslute. Soks omdat de wurkleazenswet út 1952 net jilde foar selsstannigen. Yn 1963 koenen ek oaren har oanslute by de ûnderlinge skeafersekering. Der waard doe el wurke mei it systeem fan 'direct writer', dus sûnder tuskenpersoanen. Sûnt de opkomst fan ynternet is it direkte kontakt mei de fersekerder noch fersterke. It pakket fersekeringen is letter útwreide nei hast alle foarmen fan fersekeringen en it gebiet waard útwreide ta hiel Nederlân en dêrbûten.
Jan Duiker
thumb|right|200px|De Iepenloftskoalle yn Amsterdam-Súd út 1929-1930. Foto: bma.amsterdam.nl.
Jan Duiker (De Haach, 1 maart 1890 - Amsterdam, 23 febrewaris 1935) wie in Nederlânsk arsjitekt mei in frijwat koarte beropskarriêre. Fan likernôch 1920 oant 1935, it jier fan syn betide ferstjerren, heart it wurk fan Duiker, neffens in soad minsken, ta it bêste fan de Nederlânske arsjitektuer. Aldo van Eyck set him by de meast fernimstige arsjitekten dy't der west binne. Duiker wie in wichtich fertsjintwurdiger fan de Nije Saaklikens of it Nije Bouwen fan de jierren '20 - '40.
Biografy
Duiker waard berne as soan fan haadûnderwizer Fokke Duiker en Frederika Rosenveldt. Hy folge de HBS en die yn 1907 ein-eksamen. Hy twifele tusken in stúdzje boukunde en muzyk. Yn 1908 sette er útein mei de stúdzje boukunde oan de Technyske Hegeskoalle Delft, dêr't er befreone rekke mei Bernard Bijvoet.
De heldere en funksjonele arsjitektuer fan Duiker is trochsichtich, strang, sa moai at kin mei hast neat.
Bibliografy
thumb|center|600px| Haadgebou Sanatoarium Zonnestraal
Boksen op de Olympyske Simmerspullen 1952
200px|thumb|right|It Olympysk Boksstadion fan Helsinki 1952
De Olympyske Simmerspullen 1952, ek wol de XVe Olympiade neamd waarden yn 1952 yn Helsinki, Finlân hâlden. It boksen waard hâlden yn it Messuhalli. It wie de earste kear dat der by it boksen twa brûnzen medaljes útdield waarden.
Medaljespegel
De top njoggen fan lannen dy't by it boksen medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen 1952.
Friedrich Wilhelm Raiffeisen
thumb|right|200px|F.W. Raiffeisen Friedrich Wilhelm Raiffeisen (Hamm (Sieg), 3 maaie 1818 - Heddesdorf, 11 maaie 1888) wie in Dútske koöperative lieder en boargemaster. Hy wie de betinker fan it idee fan koöperative selshelp.
Biografy
Yn syn libben hat er boargemaster fan in oantal plakken west. Fan 1845 oant 1848 wie hy boargemaster fan Weyerbusch/Westerwald; sûnt 1848 wie hy boargemaster fan Flammersfeld/Westerwald; en op it lêst wied er boargemaster fan Heddesdorf yn de perioade 1852 - 1865.
Wurk
Yn syn perioade as jonge boargemaster fan Flammersfeld kaam Friedrich Raiffeisen mei it idee fan koöperative selshelp. Dit idee wie ynspirearre nei it sjen fan de earmoede ûnder de boerebefolking troch it werombeteljen fan jild oan woekerders. Om yn dizze need te foarsjen, rjochte hy ûnder mear in woldiedigensferiening op. Geandewei seach hy lykwols yn dat foar duorsume ferbetterings selshelp mear fertuten die as woldiedige stipe. Dêrom foarme hy yn 1864 syn woldiedigensferiening om yn in boerelienbank. Dizze Heddesdorfer Darlehnskassen-Verein samle de sparjilden fan de ynwenners fan it plattelân yn om dêrmei te foarsjen yn de behoefte oan kredyt. Dit idee hat dêrnei yn in soad lannen neifolging krigen.
93
Ferstoarn
90er
Nieuwe atlas van de provincie Friesland
De Nieuwe atlas van de provincie Friesland is in atlas fan Fryslân troch Wopke Eekhoff fan 1849 - 1859. De atlas, dy't makke is op lêst fan Provinsjale Steaten fan Fryslân, omfiemet kaarten fan alle stêden en gritenijen. Om't de measte kaarten persys ien gritenij op ien blêd hawwe, is der net ien fêste skaal foar de hiele atlas.
Boarne foar de atlas wienen de kadasterkaarten, oanfolle mei nije waarnimmings. De atlas is 1970 werprinte troch útjouwerij Kruseman.
Busta Rhymes
thumb|Busta Rhymes (2005) thumb|Busta Rhymes by in optreding
Johannes Albert Antonides
Johannes Albert Antonides (Obdam, 29 juny 1958) is dûmny yn Froomshoop.
Busta Rhymes
Busta Rhymes ( New York City, 20 maaie 1972), berne as Trevor Tahiem Smith Junior, is in rapper út de Feriene Steaten. Yn 1996 is er ferneamd wurden troch de singel "Woo Hah!! Got You All in Check".
Johannes Albert Antonides
Johannes Albert Antonides is berne as iennichst bern fan Cristiaan Frederik Jan Antonides en Belia Kroeskamp. Hy groeide nei de hjerst fan 1961 op yn Terborg yn de Gelderske Achterhoek, en die it Gymnasium yn Winterswyk (1970-1976). Hy studearre teology oan de Universiteit fan Utert. Ek die er dêr ferskate assistintskippen.
Busta Rhymes
Yn de nacht fan 4 op 5 febrewaris 2006 waard by in fideo-opname foar de single Touch It mei Mary J. Blige, Missy Elliott, DMX, Papoose, Sean Paul, Lloyd Banks en leden fan G Unit yn in pakhûs yn Brooklyn in pistoal ôfsketten. Dêrby stoar de 29 jierrige liifwacht fan Busta, Israel „Izzy“ Ramirez, troch in deadlik skot yn it boarst. Oan it begjin fan de fideo „Touch it“ earet Busta Rhymes Ramirez mei in persoanlik boadskip. It motyf fan de dieder is net bekend.
Johannes Albert Antonides
Hy is yn 1982 boaske mei Gosina Adolphina Vink. It pear krige trije bern, Christiaan Frederik Jan (1990), Gosinus Theodorus (1992) en Quint Johannes Antonides (1996), alle trije berne yn Nymwegen.
Antonides wie, út Herveld wei, fikaris yn Elst (Gelderlân), en dûmny yn Barchem (14 april 1991). Hy is no dûmny yn Froomshoop (18 april 2004 - .....).
Cristiaan Frederik Jan Antonides
Cristiaan Frederik Jan Antonides (Amsterdam, 11 febrewaris 1924 - Terboarch, 17 novimber 2001) wie dûmny.
Biografy
Cristiaan Frederik Jan Antonides wie de soan fan Albert Antonides en Maria Onkenhout as fiifde fan sân bern. Yn de Twadde Wrâldkriich waard er twangarbeider (by Metall Borsig Berlin), en letter waard er finzen set (Lahde o.d. Weser, Kraftwerk Heyden). Nei de oarloch boaske er op 20 maaie 1955 yn Amsterdam mei Belia Kroeskamp.
Hy waard fikaris yn Felp, en doe dûmny (boupastor, fgl. Kroniek van Westfriesland) yn Hensbroek, Obdam, Opmar, Spanbroek, 1956-1961. Dêr krige it stel yn 1958 in soan, Johannes Albert Antonides. Antonides waard dêrnei noch dûmny yn Terboarch, 1961-1987. Dêr ferstoar op 8 septimber 1980 syn frou, Belia.
Antonides is ferstoarn op 17 novimber 2001 yn Terboarch. By syn libben wie er spesjaal bekend mei it wurk fan tsjerkfaar Tertullianus, it wurk fan Jan Hendrik Gerretsen, en it wurk fan Comenius.
Atlas van de Provincie Friesland
De Atlas van de Provincie Friesland is in atlas fan Fryslân fan 1861, troch Bernhard Behrns. Om't de measte kaarten persys ien gemeente op ien blêd hawwe, is der net ien fêste skaal foar de hiele atlas.
List fan planetoïden 26001-26100
Dit is in list fan planetoïden 26001-26100.
Hubert Kornelisz. Poot
thumb|Portret fan H.K. Poot
'''Hubert Kornelisz. Poot''' (Abtswoude (ûnder Delft), 29 jannewaris 1689 - Delft, 31 desimber 1733) wie in Nederlânsk dichter.
Libben
Poot wie boer, mar fielde him yn it foarste plak dichter. It súkses fan syn yn 1716 publisearre dichtbondel Mengeldichten (útjûn troch Arnold Willis yn Rotterdam, werprinte yn 1718) brocht him der yn 1723 ta om him ta wenjen te setten yn Delft en him hielendal oan de literatuer te wijen. Dat waard lykwols in teloarstelling, Poot waard depressyf, rekke oan de drank en in jier letter gie er werom nei syn doarp.
Yn 1732 troude er mei de frou dêr't er sa'n tsien jier efteroan sitten hie en ferhuze er opnij nei Delft, dêr't er in jier letter stoar oan in niersykte.
Wurk
Poot wie net sa'n orizjineel dichter. Hy skreau in protte gelegenheidsgedichten, dêr't er in soad súkses mei hie, mar dy't no fergetten binne. By syn libben krige er faak besite fan pommeranten en studinten dy't wolris witte woene wa't dy dichtsjende boer wie. Dichtsjen waard ommers net dien troch minsken fan ienfâldich komôf.
Tsjintwurdich is der noch wol wurdearring foar syn eroatyske tinte minnedichten, ôfkomstich út syn 'Mengeldichten' (Mars en Venus' beddepraet, De verliefde Venus en De maen by Endymion). Dy waarden yn 1964 as Minnezangen, de titel dy't Poot al yn 'e holle hie foar de Mengeldichten) apart útjûn.
Poot syn natoergedichten (Akkerleven, Nacht) hearre ek ta syn bettere wurk.
De Schoolmeester (Gerrit van de Linde) skreau in skerp en koart grêfskrift foar him:
Wiuwert
thumb|200px|De noardside fan de tsjerke, mei de âldste muorre fan it gebou
Wiuwert is in doarp yn de Fryske gemeente Súdwest-Fryslân.
Oant de gemeentlike weryndieling yn 1984, makke Wiuwert diel út fan de gemeente Baarderadiel. Dêrnei kaam it yn de nij foarme gemeente Littenseradiel te lizzen. Op 1 jannewaris 2018 waard Littenseradiel opdield en kaam Wiuwert yn de gemeente Súdwest-Fryslân te lizzen.
Goudskat
thumb|left|200px|Goudskat fan Wiuwert thumb|Ien fan de mummys yn de grêfkelder
Yn 1866 waard by terpôfgravings in grutte goudskat fûn mei byzantynske en frankyske munten út de 7e iuw. Se waarden net brûkt yn in jildekonomy mar waarden droegen as sieraden. De skat bestiet út in fibula, ringen en earhingers. Yn de brakteaten binne Romeinske munten ferwurke. De munten binne ûnder oare fan Justinianus út de 6e iuw en wurde bewarre yn it Ryksmuseum fan Aldheden yn Leien.
Mummy's
Wat Wiuwert echt bekend makke hat is de ferneamde grêfkelder (1609) ûnder de, yn haadsaak 19e iuwske tsjerke. Yn de grêfkelder ûntdutsen timmerlju yn maart 1765 by tafal in alvetal liken dy't op natuerlike wize mummifisearre binne. De kisten stienen op skragen. Yn de kisten sieten in hast geef lichem mei moaie klean oan. De kisten wienen mei linnen beklaaid. Sân kisten binne yn de rin fan de tiid ferdwûn. Guon miene dat se wolris brûkt wêze kinne troch de universiteit fan Frjentsjer. Fjouwer fan dy iuwenâlde mummys binne noch yn de grêfkelder te besjen en foarmje sûnt jierren in toeristyske attraksje. Hoe't it kin dat de liken nea fergien binnen is net rjocht dúdlik. Der wurdt tocht oan de loftstream en fochtichheidsgraad yn de grêftombe as oarsaak, mar elk ûndersyk dat definityf útslútsel jaan kin oer de oarsaak wurdt net tastien troch de tsjerke. Dit omt men de mystike sfear dy't no om de mummifikaasje hinget sa hâlde wol (boarne?). Ek oer de identiteit fan de mummy's bestiet gjin wissichheid. It binne wierskynlik de resten fan leden fan de Walta-famylje en/of resten fan inkele Labadisten. Dizze fromme sekte kaam yn de 17e iuw ek op it Waltaslot. (De yntellektuele en artistike Anna Maria van Schuurman wie in bekende labadist). Wis is yn elk gefal de identiteit fan in freon fan de Walta's, goudsmit Stellingwerf fan Ljouwert. De smid leit links en fan him mist de rjochter ûnderearm. Neis him leit de 'ferjitten frou' mei de earms op it liif teard. Nûmer trije is de man mei it kaakabses en rjochts, ûnder in glêzen deksel, it lichem fan in famke (1610) dat nei alle gedachten tuberkuloaze hân hat. Om te demonstrearjen dat de singeliere grûngesteldheid en kâlde loftstream noch altyd har wurk dogge, is yn de rin fan de tiid in tal deade fûgels yn de romte ophong. Ek al dizze fûgels binne net fergien mar mummifisearre. It mummifisearjen hat grif net de bedoeling west, want de lichems wiene net balseme. Omdat it rêstplak yn 1609 boud waard is yn 2009 it 400-jierrich bestean betocht.
Mienskip
Mei Britswert hat Wiuwert ien feriening foar Doarpsbelang: De Twa Doarpen. De Pikeloer is de doarpsskoalle.
Gemeente-atlas van Friesland
De Gemeente-atlas van Friesland is in atlas fan Fryslân, troch Jacob Kuyper fan de twadde helte 19e iuw. It is diel 7 fan de Gemeente-atlas van Nederland, 1877-1889, dy't troch Hugo Suringar te Ljouwert útjûn waard. Om't de measte kaarten presiis ien gemeente op ien blêd hawwe, is der net ien fêste skaal foar de hiele atlas.
Dizze atlas en searje binne yn de rin fan de tiid mear as ien kear werútjûn.
94
Ferstoarn
90er
Xzibit
thumb|Xzibit (2012) Xzibit (* 18 septimber 1974 yn Detroit, Michigan as Alvin Nathaniel Joiner) is in rapper en filmstjer út de Feriene Steaten. Xzibit syn earste hit wie Paparazzi (1995).
Grutte Provinsje Atlas Fryslân
Grutte Provinsje Atlas Fryslân is in atlas fan Fryslân, fan 1989 ôf útjûn troch Wolters-Noordhoff as part fan de Grote Provincie Atlas. De fjirde edysje, yn 2000, waard yn gearwurking mei de Afûk folslein twatalich makke. De skaal fan de kaarten is 1:25.000.
De atlas is in útjefte fan de kaarten fan de Topografyske Tsjinst dy't Fryslân omfieme. De atlas hat in histoaryske tsjinhinger yn de atlas Fryslân 1853-1856.
Reddingsboatreed
thumb|Reddingsboatreed 2 De Reddingsboatreed is in strjitte mei fjouwer monumintale pânen yn Moddergat.
Skiednis
De strjitte krige syn namme troch de reddingsboat dy't hjir ± 1878 yn in loads lei. Inkele jierren dêrfoar hie dr. L.A. Buma út Makkum in legaat fan ƒ 12.000 skonken oan de Noard- en Súd-Hollânske Redding-Maatskippij om oan de Fryske kust in reddingsstasjon te fêstigjen. De reddingmaatskippij keas Moddergat út as plak fen fêstiging en kocht in terrein foar de bou fan in loads, dêr't de nij reddingsboat, de "L.A. Buma" (en letter de L.A. Buma II en L.A. Buma III) ûnderbrocht waard. De earste reddingsaksje wie yn 1881. By aksje moast de reddingsboat fanút de loads mei help fan hynders en katrollen oer de dyk sleept wurde. Yn it earstoan stie de loads by de dyk, mar dy waard letter ferset nei de ein fan de Reddingsboatreed. It stasjon is oant 1941 brûkt. De taak waard dêrnei oernomd troch de motorstrânrêdingsboat Johan de Witt fan Skiermûntseach.
De bebouwing oan de Reddingsboatreed komt út de perioade om ± 1800. De pânen oan de westkant mei de nûmers 2, 4, 6 en 8 binne erkend as ryksmonumint en binne neffens Stenvert [et al.] een aardig ensemble. Reddingsboatreed 2 waard omtrint 1780 boud (it jieranker "1795" is by in lettere restauraasje oanbrocht en net goed). Reddingsboatreed 4 is yn 1815 boud op in fan Reddingsboatreed 2 ôfskieden part fan it persiel. Reddingsboatreed 6 en 8 binne beide fan 1796. Reddingsboatreed 6 hie in tegeltablo mei de ôfbylding fan in kofskip makke troch Meindert Jans Vogelzang. In foarige eigener hat it tableau ferkocht, mar it is nei wat omswervingen wer werom yn Moddergat.
Gouden Fioeltsje
It Gouden Fioeltsje is in Fryske wikselpriis foar klassike muzyk. De priis wurdt meast om de trije jier útrikt, al leit de perioade net fêst. It hinget ôf fan de kandidaten.
De priis waard yn 1955 ynsteld by in grutte provinsjale ynsammelaksje foar it Frysk Orkest, steund troch de fiif Fryske deiblêden út dy tiid ûnder it biedwurd: "Iepen doekje foar it Frysk Orkest" waard it doelbedrach fan f 100.000 oertroffen mei f 20000,- De ynstelling fan in Gouden Fioeltsje foar it doarp dat wykliks it heechste gemiddelde per ynwenner hie en fan in Sulveren Fioeltsje foar wa't de meast orizjinele gedachte foar de ynsammeling hie, droegen by oan it súkses fan de opbringst. It Gouden Fioeltsje waard wûn troch Winsum. Dit doarp biede it oan it Frysk Orkest oan dat der op syn beurt in wikselpriis foar de meast opmerklike prestaasje op muzykgebiet yn Fryslân fan makke.
De priis wie bestimd foar immen dy't yn Fryslân berne is en in wichtige prestaasje levere hat op it mêd fan de klassike orkest en wurdt útrikt troch Stichting It Gouden Fioeltsje. Dizze feriening hie nauwe bannen mei de Freonen fan it Frysk orkest. Yn 1989 gie it Frysk Orkest op yn it Noard-Nederlânsk Orkest. Yn 1997 binne ek de freoneferienings fusearre.
Yn desimber 2010 waard it wurkterrein dêrom ek ferbrede en waard bepaald dat de winner berne is yn ien fan de trije noardlike provinsjes. It kritearium waard ek oanpast: hy of sy moat ynternasjonaal furoare makke hawwe. As bliuwend oantinken krije de winners in gouden draachspjelde yn de foarm fan in gouden fioeltsje en in oarkunde. Mooglik wurdt der letter ek in jildpriis oan ferbûn. Yn de sjuery sitte fertsjintwurdigers fan it Noard-Nederlânsk Orkest, it Grinzer Konservatoarium en de Ljouwerter Krante en it Dagblad van het Noorden.
Fryslân 1853-1856
Fryslân 1853-1856 (Friesland 1853-1856) is in atlas fan Fryslân, yn 1992 útjûn troch Wolters-Noordhoff as part fan de Grote historische provincie atlas, en gearstald en ynlaat troch P.W. Geudeke. De skaal fan de kaarten is 1:25.000.
De atlas is in werprinting fan de netkaarten fan it neamde tiidfak, mar dan op gruttere skaal. Dat kin om't de boarnekaarten tige persys makke binne; feitlikens mei sa folle detail dat men der in fergrutglês by hawwe moast. De atlas is opset as tsjinhinger fan de Grutte Provinsje Atlas Fryslân.
Kassel (Landkreis)
Landkreis Kassel is in bestjoerlik distrikt yn de Dútske dielsteat Hessen en hat 236.387 ynwenners. It distrikt waard oprjochte yn 1821.
Antonius Petri
Antonius Petri (Ferwert, om 1620 - Britsum, 1672) wie dûmny yn Jutryp - De Hommerts en yn Britsum.
Kassel (Landkreis)
Stêden en gemeenten
De folgjende stêden en gemeenten lizze yn it Landkreis (Ynwennertal op 30-06-2006) :
Antonius Petri
Antonius Petri is sirka 1620 berne yn Ferwert. Yn 1637 studearre er teology oan de Universiteit fan Frjentsjer.
Yn 1649 waard er dûmny yn Britsum. Dêr krige it pear seis bern: De nammen tsjutte oan dat guon fan de bern net âld wurden binne.
Antonius Petri is yn 1672 yn Britsum ferstoarn. Syn famyljewapen is yn it doarp werom te finen as gevelstien yn de gevel fan de weme, en as ien fan de wapens op de tsjerkeklok út 1664.
Robert Owen
thumb|right|300px|Robert Owen Robert Owen (Newtown, 14 maaie 1771 – dêre, 17 novimber 1858) wie in sosjale herfoarmer út Wales. Hy wurdt beskôge as de heit fan de koöperative beweging.
Biografy
Robert Owen waard berne yn 1771 as seisde bern fan in sealmakker en hoefsmid yn Newtown, Wales. Robert wie in tige yntelligint en learderich bern. Nei njoggen jier nei skoalle gien te hawwen rekke er yn in pleatslike winkel oan it wurk. Hjir hat hy in jier wurke en gie doe nei Londen. Mei syn broer dy't dêr wenne kaam er yn de kunde mei in spinner dêr't er foar wurkjen gie. Hy hat in skoftke wurke mar wie al rillegau wer fuort nei in grutte spinnerij yn Londen. Hjir hy hy it tige swier en nei in pear moanne gie er al wer fuort. Hy ferhuze nei Manchester en begûn dêr in eigen weverij mei trije wurknimmers. Dizze ûndernimming die it goed. Sa koe Robert manager wurde yn in grutte weverij en hjirnei waard hy "master katoenspinner" en úteinlik waard hy partner yn de Chorlton Twist Company.
Doe't Robert seisentweintich wie boaske hy mei Caroline Dale waans heit in grutte weverij hie yn New Lanark. Robert naam nei in skoft de weverij oer en begûn alles op te knappen. Der wurken 1500 à 2000 minsken, wêrfan 500 bern. De wurkomstannichheden wienen min: de fentilaasje wie striemin wêrtroch't de minsken altyd koartamich wienen en de wurkdagen wienen lang tsjin lege leanen. De bern dy't der wurken wienen net of hast net oplieden. Dêrom betocht Robert wat nijs foar dizze bern: hy liet se learling-wever wurde en lei de ferantwurdlikheid by harren learmasters. Mar dit late yn it earstoan net ta resultaat wêrtroch't de libbensomstannichheden fan learlingen min bleaunen. Ek de omstannichheden fan de arbeiders wienen beroerd en it alkoholmisbrûk lei heech. thumb|300px| '' 280px|thumb|300px Robert woe in eksperimint begjinne, mar moast dêrfoar it betrouwen hawwe fan de arbeiders. Dit krige hy doe't de Amerikanen gjin katoenfezels mear leveren. De weverij lei 4 moannen stil, mar Robert Owen betelle syn arbeiders gewoan troch. Hjirmei hie hy in soad betrouwen wûn en no koe hy begjinne mei syn eksperimint. As earste besocht hy de wurkdagen te ferkoartsjen fan 13 nei 10 oere. Mar dit waard ûnder druk fa syn partners opkeard, de wurkdei waard krekt oarsom ferlinge nei 14 oeren deis. Mar oare herfoarmingen hienen mear súkses, want der waard in minimumleeftyd ynfierd. Dizze wie minimaal 10 jier en alle bern út de omkriten waarden oannomd. Hy liet ek de arbeidershuzen opknappe en liet de strjitten betegelje. Der waard in kosteleaze skoalle iepene. Hy betocht ek noch in systeem om it gedrach te ferbetterjen: Hy makke buordsjes (silent monitors) yn ferskillende kleuren swart= min, blau = ûnferskillich, giel = goed, en wyt = treflik. Nei in skoftke wienen der allinnich mar giele en wite buordsjes!
It eksperimint wie slagge, syn wurknimmers mochten him graach lije en wurken hurd troch. Owen hat noch twa sosjale eksperiminten dien mar dy binne mislearre. Wol stiet fêst dat Owen in soad ynfloed hân hat op it skoalsysteem, yn it fabryk en yn de maatskippij. Robert Owen ferstoar op 17 novimber 1858.
Petrus Antonides
Petrus Anthonius Antonides (Britsum, 4 augustus 1657 - Raerd, 9 maaie 1738) wie dûmny yn Ealsum en Raerd (1697-1737).
Petrus Antonides waard berne as fjirde bêrn fan Antonius Petri en Jancke Tammeri Baerdt.
Yn 1684 waard er dûmny yn Ealsum, dêr't er 2 juny 1689 boaske mei Trijntje Verhoeck (*Ljouwert, 1668). It pearke krige hjir trije bêrn:
Australyske Aborizjinals
thumb|250px|Manlju op it eilân Bathurst, 1939 thumb|250px|Ulu r u of Ayers rock
De Australyske Aborizjinals binne de âldst-bekende bewenners fan Austraalje.
Wrâldbyld
De religieuze ideeën fan 'e Aborizjinals konsintrearje har om it trochgeande bestean fan machtige geasten dy't op ierde libben yn 'e Dreamtiid, dy't bestie foar de komst fan 'e minsken. Dy geasten skoepen alle fasetten fan 'e natoer en wienen de foarâlden fan alle libbene dingen. Se namen ferskillende foarmen oan, mar holden en droegen har sa't ek minsken dat dogge en ûnder harren omswalkings lieten se op beskate plakken tekens efter dy't sjen lieten dat sy dêr lâns kommen wienen. Nettsjinsteande harren boppenatoerlikens stienen dizze geasten bleat oan ferâldering en úteinlik moasten se wer weromkeare nei de slieptastân dêr't se oan it begjin fan 'e tiden út wekker wurden wienen. Dêr bliuwe se as ivige krêften dy't de nijbernen libben ynblaze en natoerlike foarfallen beynfloedzje.
De spirituële enerzjy fan eltse geast-foarfaar floeit oer it paad dat er yn 'e Dreamtiid gongen is en is it sterkst op plakken dêr't er fysyk bewiis fan syn oanwêzigens efterlitten hat, lykas yn in beam, in heuvel of in klaaipanne. Dêrom binne sokke plakken foar de Aborizjinals hillich. Ien fan 'e grutste hillige plakken is de bekende reade rotsberch yn sintraal Austraalje dy't de Aborizjinals Uluru neame en de blanken Ayers Rock.
Elts libben wêzen, minske, bist en plant, leauwe de Aborizjinals fan dat it twa sielen hat: in stjerliken en in ûnstjerliken. De lêste makket diel út fan in beskate geast-foarfaar en keart nei de dea werom nei de hillige plakken fan dy foarfaar, wylst de stjerlike siel gewoan yn it neat weiwurdt. Eltse persoan is dus spiritueel ferbûn mei de hillige plakken dy't assosjearre wurde kinne mei syn of har geast-foarfaar. It is dêrom ek in persoanlike plicht om te helpen by it fersoargjen fan 'e hillige plakken, de needsaaklike rituëlen út te fieren en de lieten te sjongen dy't ferhelje fan 'e omswalkings fan 'e foarfaar op ierde yn 'e Dreamtiid. Troch dat te dwaan, wurdt de oarder dy't dy foarfaar skepen hat, befêstige en yn stân holden.
De hillige plakken fan 'e Aborizjinals binne net lykas kristlike tsjerken, dy't desanktifiëarre wurde kinne foar't se ôfbrutsen wurde. Ek kinne se net kocht of ferkocht wurde. Oare Austraaljers fine dat mar dreech te begripen, om't sy lân sjogge as eat dat it eigendom is fan ien persoan, wylst de Aborizjinals lân sjogge as eigendom fan 'e mienskip. Aborizjinals leauwe boppedat dat it ferneatigjen of skea tabringen oan in hillich plak net allinne de libbenen sels bedriget, mar ek de geasten dy't dat plak bewenje en de foarfaar dêr't it mei ferbûn is. It is yn harren fysje in ûnferantwurdlike en gefaarlike die dêr't elts woltinkend persoan de morele plicht om hat en ferset him der ta it uterste tsjin.
Namme
De namme Aborizjinals komt fia it Ingelske Aboriginal, lânseigen, fan it Latynske ab origine, fan it begjin.
Sealter Ie
thumb|right|300px| Sealter Ie, 1931 thumb|right|300px| Sealter Ie, 1931 thumb|180px| Marka en Oaje rinne yninoar oer ta de Sealter Ie op it wapen fan Näiskäddel De Sealter Ie (Sealtersk: Seelter Äi, Dútsk: Sagter Ems of Sater Ems) is in lyts rivierke yn Dútslân. It hat syn namme te tankjen oan it gebiet dêr’t it rivierke trochhinne streamt: Sealterlân.
Rin
Trochdat de Iems úteinlik yn de Noardsee útkomt is yn de Sealter Ie in lytse foarm fan tij te fernimmen.
Skiednis
De skiednis fan Sealterlân is nau besibbe mei de Sealter Ie. Oant de 19e iuw wie Sealterlân, dat hielendal tusken moerassen yn lei, allinnich fia dy rivier te berikken. It wie de ienichste ferbining mei it lân deromhinne. Mei trochdat de rivier de ienichste wei nei Sealterlân wie, is it Sealtersk relatyf sa goed bewarre.
Yn de midsiuwen foarme de Sealter Ie de hannelsrûte tusken de Noardseekust en it efterlân fan Westfalen.
Hjoed-de-dei is de Sealter Ie in rivier dy’t in protte troch wettersporters brûkt wurdt. By Roomelse kinne sportboaten gebrûk meitsje fan de rivier, de breedte fan de rivier leit hjir tusken de 16 en 20 meter. By Strukelje en Boukeläsk lizze lytse havens fan wettersportferienings. Yn Strukelje kinne kano’s en kajakken hierd wurde. Fan dêr ôf kinne toeristen in ferskaat oan rûten nimme.
Ek wurdt der in protte oan fiskerij dien. Yn de Sealter Ie swimt in ferskaat oan fisken. Bygelyks iel, brazems, bearzen, mûdhûnen en wytfisken. Sûnt inkele jierren swimme ek forellen en de salm wer yn de stream. Dy binne útset troch de fiskersferienings yn it gebiet.
Rabobank Nederlân
Rabobank Nederlân fersoarget foar dy lokale Rabobanken ûnder oaren de produkûntwikkeling, juridyske bystân, merkstrategyen, reklame en fermerkjen, automatisearring en ynformaasje en ymplemintaasje fan wet- en regeljouwing. Fierder binne der troch de lokale banken spesjalisten op ferskate mêden by harren sintrale dochterûndernimming yn te hieren.
Medalje
It begryp 'medalje' is nau ferbûn mei in 'lintsje', in 'betinkingsmunt' en in 'earepeinje'. Dizze termen rinne yn it deistich taalgebrûk yninoar oer. In protte medaljes binne foarsjoen fan in lint dêr't men it mei om 'e hals drage kin. Oaren kinne op 'e klean spelde wurde, en wer oaren binne tinkpeinjes, wêrfan't it net de bedoeling is dat se droegen wurde.
Hûneras
In hûneras is in groep hûnen mei yn uterlik en gedrach oerienkomstige eigenskippen. In hûneras ûntstiet trochdat minsken selektyf op dizze kenmerken fokke.
thumb|250px|'Freonen' fan [[Carl Steffeck]] Earst waarden hûnen meastentiids selektearre op harren talinten om de minsken te helpen, bygelyks by it hoedjzen fan it fee, meihelpe tidens it jachtsjen, of it bewaken fan hûs en hiem. Dêrby waard sawol nei gedrachs- as op fysike eigenskippen sjoen, mar foaral nei it gedrach.
Troch de klam op it wurkvermogen hawwe de tradisjonele rassen in grutte fariaasje yn it uterlik. Alde rassen wurde dêrom ek wol oantsjut as slach of type. Fan de 19e iuw ôf ûntstiet der in gruttere oandacht foar it uterlik fan de hûnen. Der wurde hieltiten mear ferskillende hûnerassen erkend.
Dat betsjut dat de eigenskippen fan de hûnen beskreaun wurde yn in rasstandert en de ôfkomst fan de rashûnen wurdt registearre yn in stamboek. Op dizze wize waard fokt om ienheid te krijen yn it eksterieur en mei in fêste fererving. Dat wol sizze dat twa hûnen fan itselde ras allinich mar jongen krije mei itselde uterlik as de âlden.
Tsjintwurdich binne der mear as 300 hûnerassen erkend. Yn Nederlân en Belgje jildt de yndieling dy't troch de ynternasjonale federaasje fan kynologenklubs makke is (sjoch List fan hûnerassen), mar foaral yn Grut-Brittanje en de Feriene Steaten wurde oare rasyndielingen brûkt.
N.W.A.
N.W.A. (ôfkoarting foar „Niggaz Wit Attitudes“) wie in Hiphop groep út Los Angeles. Leden fan de groep wienen Dr. Dre, Ice Cube, MC Ren, Eazy-E en DJ Yella. In súksesfol nûmer wie Fuck tha Police fan it Hiphop album Straight Outta Compton (1988), dêr't hja ynternasjonaal bekend mei wurden binne. De provosearjende teksten fan har lieten late ta in brief fan de FBI oan de platenfirma Ruthless Records mei kleare krityk oer harren hâlden en dragen. N>W.A. waard oprjochte yn 1986, gie útinoar yn 1991, en kaam fan 1998 oant 2000 en fan 2015 oant 2016 wer gear.
Fryslân 1926-1934
Fryslân 1926-1934 is in atlas fan Fryslân, útjûn troch Utjouwerij Nieuwland yn 2006 as part fan de Grote historische topografische atlas, en gearstald troch Anoek van der Leest. De skaal fan de kaarten is 1:25.000.
Kelheim (Landkreis)
Kelheim is in bestjoerlik distrikt yn de Dútske dielsteat Beieren en hat goed 122.000 ynwenners. It distrikt waard yn syn hjoeddeistige foarm oprjochte yn 1972.
95
Ferstoarn
90er
Rabobank
thumb|It haadkantoar yn [[Utert (stêd)|Utert]] De Rabobank, is in konglomaraat fan lokale koperatyf-organisearre finansjele tsjinstferlieners. De measte by de Rabobank oansletten lokale koperaasjes binne oan it begjin fan de 20e iuw ûntstien. 'Rabobank' is in ôfkoarting fan 'Raiffeisen-Boerenleenbank'. De Raiffeisenbanken binne yn de 70-er jierren fan de 20e iuw fusearre mei de Boerelienbanken.
Kaap Kobbedunen
thumb|It beaken yn de Kobbedunen op Skiermûntseach thumb|Beaken Kaap Kobbedunen Kaap Kobbedunen is in houten kaap op it Waadeilân Skiermûntseach en is in deimerk foar de skipfeart. De kaap stiet yn it Nasjonaal Park Skiermûntseach.
Yn 1731 waard begûn mei it setten fan ûngefear 20 kapen/beakens by Skiermûntseach. Yn 1766 waard begûn mei de bou fan in nije grutte kaap en in lytsere kaap op it eilân.
Haiku's by it beaken
thumb|left|''De haikû's fan Loman by it beaken yn de Kobbedunen By it beaken steane twa haikû's ferwurke yn granyt (ien skreaun yn it Noarsk en ien yn it Nederlânsk) fan de byldzjend keunstner Jan Loman. Hy ferwiist nei it op deselde easterlingte lizzende palk Nesvag yn it suden fan Noarwegen.
Feanterij
thumb|Feangrûn gaadlik om turf fan te stekken thumb|Ferfeantsjen neffens de Giterske metoade Feanterij is it weiheljen fan in feanlaach, wêrby der boulân, greide of wetter oerbliuwt. It dylgjen fan fean wie oantreklik omdat it as brânstof brûkt wurde kin. Yn de Midsiuwen waard út sâltich fean (moer) ek sâlt wûn oant it om wettersteatkundige reden ferbean waard.
Foar it winnen fan dy brânstof, turf, binne yn Fryslân en dêrbûten grutte stikken feangebiet ferfeante. It oanwêzige heechfean en leechfean is op grutte skaal ôfgroeven of fuortbaggele. As de boppeste laach fan heechfean, neamd bolster, fermingd wurdt mei it sân ûnder it ôfgroeven feanpakket, ûntstiet dalgrûn. As leechfean ôfgroeven wurdt, ûntsteane der, troch de hege wetterstân, puollen en marren. Sûnt de 18e iuw binne in soad Gitersken en minsken út Drintske doarpen nei Fryslân kommen as turfgraver
Leechfean
De Grutte Feanterij wie in perioade fan leechfeanterij, fan de 11e oant de 13e iuw, yn wat ek wol de Hollânsk-Utertse Leechflakte neamd wurdt. Yn dat tiidrek is dêr it lânskip foar it grutste part foarme en oant tsjintwurdich net folle feroare.
Turf fan leechfean waard brûkt yn de húshâlding.
Heechfean
Bekende Nederlânske heechfeanterijen wiene yn it súdeasten fan Grinslân en it easten fan Drinte. Dêr lei eartiids it Nederlânske part fan it grutste sompegebiet fan Noardwest-Europa; it Boertanger Fean. Foar de feanterij binne dêr in soad kanalen groeven en grutte feankoloanjes stifte. It fean waard drûge en brûkt as brânstof: turf. De feanmoasturf út de heechfeangebieten is mear as leechfeanturf in gaadlike brânstof. It hat in relatyf hege ferbaarningswearde, der komme net folle ruotdieltsjes frij by it ferbaarnen en oars as by de swevellucht dy't by it ferbaarnen fan leechfean frijkomt stjonkt it ek net folle. Boppedat sitte der net folle stammen en stobben yn. De ferbaarningswearde wurdt yn it algemien grutter nei't de turf út djippere feanlagen wûn wurdt. De boppeste laach is it jongere feanmosfean. Dat waard it graufean neamd (ek wol wytfean of bolster). Dêrûnder de laach swartfean wêrút de measte turf stutsen waard. De ûnderste laach waard it dargfean neamd, dat oer it algemien ta baggerturf ferwurke waard. Turf fan heechfean waard brûkt yn it bedriuwslibben en de húshâlding.
De feankoloanjes waarden, neist mei lokale arbeiders, befolke troch in soad minsken út it westen fan Nederlân, wat noch blykt út plaknammen lykas Nij-Amsterdam en Hollânskefjild. Yn Drinte leit it gebiet dat yn Nederlân it lêst ferfeante waard: It Bargerfean, noardeast fan Schoonebeek. Dêr waard foar it lêst fean masinaal ôfgroeven yn 1992. Dat barde net mear foar brânstof, mar wie bedoeld as grûnstof foar turfstruisel dat brûkt waard as grûnferbetterder, it meitsjen fan Norit en in pigmint: Drintsk Swart. It Bargerfean is net hielendal ferfeante, dat der is noch libben Heechfean.
Sjoch ek
Moorkolonisierung Veenkelonie Veenkolonie stq:Feenkultuur Fehn
Jim Morrison
thumb|Jim Morrison James Douglas (Jim) Morrison (Melbourne (Floarida), 8 desimber 1943 – Parys, 3 july 1971) wie in Amerikaansk sjonger, dichter en tekstskriuwer. Hy wie de sjonger fan de band The Doors en hat ferskate gedichtebondels skreaun. Morrison stie bekend as in yntellektueel en der waard him in IQ fan 149 taskreaun.
Gerben Colmjon
Gerben "Germ" Colmjon (Ljouwert, 27 april 1828 – dêre, 28 desimber 1884) wie in Frysk taalkundige, bibliotekaris, argivaris en oersetter.
Libben en karriêre
Colmjon wie de soan fan Pieter Colmjon en Pietje Edzerda. Yn 1855 troude er mei Marijke Groothelm, dy't foàr him stoar. Fan hûs út wied er boarstelmakker en boekferkeaper, mar yn syn frije tiid brocht er himsels troch iverige stúdzje skiednis, de klassike talen (Latyn en Gryksk) en ferskate moderne talen by. Dizze autodidakt wist in baan oan 'e Provinsjale Bibleteek te bemachtigjen, en yn 1868 waard er troch de Steaten fan Fryslân beneamd te argivaris en bibliotekaris fan Fryslân. Yn 1877 folge in beneaming ta ryksargivaris yn Fryslân mei it ferlof om it amt fan provinsjaal bibliotekaris derby te hâlden.
Priuwke út Colmjons Lukasoersetting
''Haedstik XX
1.	En it barde op ien fen dy dagen, wylst er yn’e timpel it folk learde en it ewangeelje forkindige, dat de oerprysters en skriftgelearden mei de âlderlingen dêr by kamen,
2.	en sprieken tsjin him, sizzende: Siz ús troch hwet macht jy dizze dingen dogge, ef hwa ’t hy is, dy jo dizze macht jown het.
3.	En hy andere en sei tsjin hjar: Ik scil jimme ek in wird freegje: siz my ris:
4.	De doop fen Johannes wier dy út ‘e himel ef út ‘e Minsken ?
5.	En hja mûskoppen mei enoar en seijen: As wy sizze út ‘e himel, den scil er sizze, hwêrom habbe jimme him den net leaun ?
6. En as wy sizze út ‘e minsken, den scil it folk ús stien- nigje, hwent hja hâlde ’t for wis, dat Johannes in profeet wier.
7. En hja anderen, dat hja it wisten, hwêr’t dy wei wier.
8. En Jezus sei tsjin hjar, den siz ik jimme ek net troch hwet macht as ik dizze dingen doch.''
Koöperaasje
thumb|240px|Tegeltableau CO-OP yn Roermond De koöperaasje is in foarm fan selsorganisaasje fan produsinten of ferbrûkers, rjochte op it fergrutsjen fan de ekonomyske macht en it heljen fan skaalfoardiel. De wet yn Nederlân, Belgje en oare lannen makket it bestean fan in 'koöperative feriening' mooglik.
Koöperaasjes hawwe it tige grutte rol spile yn de ekonomyske emansipaasje fan grutte groepen fan de befolking, benammen om de iuwwikseling fan de 19e nei de 20e iuw. Middels de koöperaasje koenen produsinten (benammen) en konsuminten har ferienje en sa meiïnoar doelen berikke dy't foar elk yndividu ûnberikber west hawwe soenen, benammen op it mêd fan ynvestearrings.
Fryslân hat it tige grutte koöperative skiednis, wêrby't suvelkoöperaasjes oprjochte waarden ( en noch altiten bestean, de grutte molkbedriuwen komme fuort út of binne noch koöperaasjes, lykas Frico), neist ferbrûkskoöperaasjes lykas de grutte lânboukoöperaasjes ek bûten Fryslân lykas de Avebe en de CAF en finansjele tsjinstferlieneners as boerelienbanken en ûnderlinge ferzekeringsmaatskippijen, lykas FBTO en wenningboukoöperaasjes. In tige nijsgjirrige foarm wie dy fan de boereselsorganisaasje fan de Erfgoaiers yn it Goai, dy't rjochte wie op it mienskiplik brûken fan lânbougrûnen. Begjin jierren sechtich waarden yn lytse regio’s ferienings oprjochte om by it weifallen fan de boer of túnker de kontinuïteit fan boerebedriuwen yn te stean, de Agraryske Bedriuwsfersoarging (AB). AB is der hjoeddeisk noch altiten, al is it takepakket wyls flink útwreide. Ek yn de rest fan Europa binne in soad koöperaasjes ûntstien; yn de Feriene Steaten lykwols sa goed as net.
By koöperative ûndernimmings binne de leden-eigeners tagelyk wichtige sakepartners fan de koöperaasje en binne dêrtroch nau belutsen by de strategy. Harren rol is tafersjoch hâlde en de ynvestearrings mei bepale. Yn Nederlân binne hast alle koöperative ûndernimmingen yn de lânbou en de koöperative Rabobank en ûnderlinge fersekeringsmaatskippijen lid fan de Nasjonale Koöperative Ried foar lân - en túnbou, koartwei de NCR. Dizze befoardert it koöperatyf ûndernimmerskip. Der bestiet ûnder mear in learstoel 'koöperatyf rjocht' oan de Universiteit fan Tilburg.