cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jan Harm Kruis
Earbewizen
Omdat der by it Nederlânske Ynstitút foar Oarlochsdokumintaasje (Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie) yn Amsterdam en ek by offisjele oarlochsargiven yn Fryslân net in soad bekend is oer Jan Kruis as fersetsstrider en minsken yn Kruis' syn fermidden dêr nea wat oan feroare hawwe, hat Kruis postúm nea it ‘Fersetsbetinkingskrús’ krigen. Doe’t op fersyk fan George de Haan, in omkesizzer fan Kruis, yn 2001 Prins Bernhard dat noch besocht hat by de Ynspekteur-Generaal fan de Kriichsmacht die bliken dat dit net mear koe, om't as definitive slutingsdatum foar oanmelden 1 april 1984 fêststeld wie.
Iktotchi
Iktotchi binne justjes grutter en swierder boud as minsken, mei in tsjûke, hierleaze hûd, wêrfan't de kleur fariëarret fan rôzich oant brún. Boppe op 'e holle is de hûd it dûnkerst kleure. De hannen binne grut en fleizich. Harren gesicht liket op dat fan minsken, mei de eagen, noas, mûle en earen op it wenstige plak, mar it eachwyt en de tosken binne by Iktotchi giel. Harren meast ûnderskiedende lichemsskaaimerk wurdt lykwols foarme troch twa mânske hoarnen, dy't fan 'e sydkant fan 'e holle rjocht omleech groeie oant de hichte fan 'e kaaibonken.
Yn it Stjerrestelsel steane Iktotchi bekend om harren talint as piloaten en teffens om har (beheinde) fermogen ta foarkennis. Mei't dy lêste eigenskip ornaris mank giet mei Krêftgefoeligens, binne relatyf in protte Iktotchi oplaat ta Jedi-ridder.
Keppelings om utens
List of Star Wars species (F–J)
Wangereach
right|thumb|300px|Lokaasje Wangereach (Dútsk: Wangerooge) is in Eastfrysk waadeilân. Fan de Eastfryske eilannen is it it eastlikste dat bewenne wurdt. Nei it westen wurdt it skieden fan it buoreilân Spikereach troch it seegat de Harle. Nei it easten wurdt it skieden fan it ûnbewenne Minsereach troch de Blauwe Balch. It eilân is om-ende-by 8,5 kilometer lang en mar ien kilometer breed. Der wenje mear as tûzen minsken. Wangereach heart ta de Dútske dielsteat Nedersaksen.
Dune-eilân
Wangereach is in dune-eilân dat it foaral hawwe moat fan it toerisme. Der komme jiers mear as 80.000 toeristen nei it eilân. It is te berikken mei de fearboat fan Harlesyl út en der wurdt ek op flein. Lykas op it Nederlânske waadeilân Skiermûntseach en de oare Eastfryske eilannen meie der op Wangereach gjin auto's ride. Tusken de haven en it dorp Wangereach leit in spoarlyntsje. Op Wangereach is it besikerssintrum "Rosenhaus" fan it Nasjonaal Park Waadsee te finen, dêr't jiers likernôch 40.000 besikers komme.
Taal
Oant sirka 1930 waard der op Wangereach in Frysk dialekt sprutsen, it Wangereagersk. Sûnt dat dialekt útstoarn is, libbet it Eastfrysk allinnich noch troch yn it Sealterfrysk op de fêstewâl. Tsjintwurdich wurdt der op Wangereach Dútsk en Plat praat.
Drôme (departemint)
thumb|Lizzing fan Drôme 250px|thumb|Wynbou by de Tain-l'Hermitage oan de [[Rhône]] Drôme (26) is in Frânsk departemint.
Skiednis
It departemint wie 1 fan de 83 departeminten dy't ynsteld waard ûnder de Frânske Revolúsje, op 4 maart 1790, as gefolch fan de wet fan 22 desimber 1789, útgeand fan in diel fan 'e provinsje Dauphiné.
De grinzen fan dit departemint binne ferskate kearen wizige û.o. troch de anneksaasje fan it Comtat Venaissin yn 1792 en it oanmeitsje fan it departemint Vaucluse yn 1793.
Geografy
It departemint Drôme makket diel út fan de regio Auvernje-Rône-Alpen (oant 2016 fan Rône-Alpen). It wurdt begrinzge troch de departeminten Ardèche, Isère, Hautes-Alpes, Alpes-de-Haute-Provence en Vaucluse. It kanton Valréas heart by it departemint Vaucluse, mar wurdt folslein omringe troch it departemint Drôme.
It departemint hat syn namme ûntliene oan de rivier de Drôme, in syrivier fan de Rhône, mei in lingte fan 110 km.
Drôme bestiet út trije arrondisseminten:
Drôme hat 36 kantons:
Drôme hat 369 gemeenten:
Demografy
De ynwenners fan Drôme wurde yn Frankryk Drômois neamd.
List fan de 10 grutste gemeenten yn it departemint Drôme:
Chris Koerts
Chris Koerts (Leien, 10 desimber 1947 - 10 novimber 2022) wie in Nederlânsk gitarist. Hy waard bekend as de gitarist en mei oprjochter fan Earth & Fire. Koerts begûn op fjirtjinjierrige leeftiid mei syn twillingbroer Gerard in duo mei de namme The Singing Twins. Mei ferskate musisy en fia The Swinging Strings en Opus Gainfull evoluearre it selskip úteinlik ta Earth & Fire. Seasons, de earste hit, wie skreaun troch George Kooymans fan de Golden Earring. Dêrnei waarden de bruorren sels de driuwende krêft efter de groep, se skreaunen alle nûmers, wêrûnder Weekend. Yn 1979 ferliet Chris Koerts Earth & Fire om Musikology te studearjen. Mei broer Gerard en Marcel van der Lans naam er yn 1988 yn de studio van, van der Lans de ML sound recording Studio yn De Haach it album Frames op. Dizze waard ûnder de namme Earth and Fire Orchestra útbrocht, lykas it album Escape út 1995.
Sopwith Camel
De Sopwith Camel Scout wie in Britsk ienpersoans jachtfleantúch út de Earste Wrâldkriich. It wie ferneamd om syn manûvrearberens. De masine waard makke troch de Sopwith Aviation Company.
Motors
Der is in ferskaat oan rotaasjemotoren brûkt foar de Camel.
Wymbritseradiel (1984-2011)
Wymbritseradiel (sûnt 1986 offisjeel Frysk; Nederlânsk: Wymbritseradeel), ynformeel ek wol Wymbrits neamd, is in eardere gemeente yn 'e Fryske Súdwesthoeke, dy't ûntstie by de gemeentlike weryndieling fan 1984. Dizze gemeente hie op 1 jannewaris 2010 16.151 ynwenners, en besloech in oerflak fan 162,74 km², wêrfan 24,41 km² wetter. Op 1 jannewaris 2011 fúzjearre Wymbritseradiel yn 'e mande mei de gemeenten Boalsert, Nijefurd, Snits en Wûnseradiel, ta de nije gemeente Súdwest-Fryslân.
Weryndieling
By de gemeentlike weryndieling fan 1984 wie men fan doel om it âlde Wymbritseradiel mei de beide stedsgemeenten Snits en Drylts, dy't der as enklaves alhiel troch omjûn waarden, ta ien gemeente gear te foegjen. Nei ferheftige protesten fan 'e ynwenners fan Snits, dat selsstannich bliuwe woe, mar ek fan Wymbritserdiel, dêr't freze waard dat Snits binnen de nije gemeente te oerhearskjend wurde soe, joech men dat plan lykwols op.
By einbeslút waarden it âlde Wymbritseradiel en Drylts gearfoege, wêrby't it gemeentehûs yn 1986 yn Drylts kaam te stean (it gemeentehûs fan it âlde Wymbritseradiel hie altyd bûten de eigentlike gemeentegrinzen yn Snits stien). De gemeente Snits bleau selsstannich, mar mocht de doarpen Ysbrechtum, Loaiïngea en Offenwier anneksearje, dy't earder altyd ta it âlde Wymbritseradiel heard hiene. Fierders kaam Nijhuzum by Nijefurd te hearren. Oan de oare kant kamen Kûfurderrige fan Doanjewerstâl en Greonterp fan Wûnseradiel by it nije Wymbritseradiel.
By in nije gemeentlike weryndieling fúzjearre it nije Wymbritseradiel op 1 jannewaris 2011 yn 'e mande mei de gemeenten Boalsert, Nijefurd, Snits en Wûnseradiel, ta de nije gemeente Súdwest-Fryslân.
Gea
Yn 2010 is de lânynrjochting Wymbritseradiel ôfsletten. By dy ynrjochting fan njoggentjin jier binne maatregels foar de lânbou naam en 245 bunder natoer oanlein.
Zware Jongens
De Zware Jongens (Frysk: 'Swiere Jonges') is in feestduo dat bestiet út Fokko Dam út Snits en Arie Kuipers út Makkum. De liveoptredens fan de Zware Jongens binne ien grut doch – en sjong mei feest. It publyk wurdt útnûge om mei te dwaan mei ferskate grappige beweginkjes en wurdt traktearre op in tige fermaaklike sjo. Yn 2000 sloegen beide mannen de hannen yninoar en sa foarmje sy it feestduo De Zware Jongens. Sjoen harren gewicht in passende namme. It begûn allegear mei harren fersy fan Anton aus Tirol dy't foar in Top 20-notearing soarge. Harren feestknaller út 2007, "De Jodeljump". waard útroppen ta feesthit fan it jier en levere de Zware Jongens in priis op. Publyksfavoryt Stil aan de overkant wurdt noch alle wiken songen yn mannich fuotbalstadion.
Fokko en Arie
Fokko Dam en Arie Kuipers binne eigeners fan it artysteburo BME Bookings yn Wytmarsum. Dêr wurde de boekingen dien fan artysten as Anny Schilder, Rob Ronalds, Country Wytske en Django Wagner, fan bands as Dakkeraf, Stream en de nije band fan Koos Keus, Sytse Haima (Pigmeat) en Sipke de Boer (Beugelband): De Suskes. Ek fan ferneamde DJ’s as Robert Abigail (Mojito-song fan de Bacardi reklame) en DJ Diva wurdt de agenda fierd. Fokko waard al op syn tolfde lid fan de drumband út Snits. Hy wie drumbandynstrukteur foar in hiel soad bands en skriuwt sels muzyk. Fokko is ek in foaroansteand lid fan de Blauhúster Dakkapel. Fokko hâldt de boerdsjes mei teksten yn 'e loft. Yn 2003 fierde er it 25-jierrich jubileum as ynstrukteur fan Drumband Hallelujah Makkum. Neist in soad oare dingen wie er ek presintator fan de Haidiho-show, in programma mei foaral Hollânske muziek dat op GPTV útstjoerd waard.
Arie Kuipers skreau ferskes foar û.o. Han Peekel en it Avro tv – programma Wordt vervolgd. Hy wie komponist fan ûnder oare de reedrydhit Bonkevaart/Bonkefeart. Yn 2009 makke er in protestliet tsjin it jildfergriemen fan de gemeente Wûnseradiel. Yn in fariant op it Smurfenliet hat er de gek mei it ôfskiedskado dat de gemeente foar har ynwenners keapje wol; in boek, in stripferhaal en in cd dy’t in ton kostje moast.
Fokko en Arie makken tegearre ek de hit foar reedrider Eric Hulzebosch: Hulzebosch Hulzebosch.
Witte fan Hollân
thumb|275px|Witte fan Hollân yn 1304 op De Blinkert
Witte fan Hollân (likernôch 1280 - 1321) wie in oerwinneling fan greve Floaris V fan Hollân. Hy waard bekend as rêder fan greefskip Hollân trochdat er in Flaamsk leger yn 1304 by Haarlim fersloech. De lêste jierren binne lykwols grutte twifels rizen oft dizze slach wol iens plak fûn hat.
Skiednis
De heit fan Witte wie Floaris V fan Hollân en syn mem wie nei alle gedachten in jonkfrou fan Heusden, faaks Anna fan Heusden. Syn bertejier is net bekend, mar moat om-ende-by 1280 west hawwe. Hy moat jong erkend wêze, want hy waard "Fan Hollân" neamd.
Greve Jan I fan Hollân, syn healbroer, beliende him 13 oktober 1299 mei Haamstede (Seelân), en dêrnei neamde hy himsels Witte fan Haamstede.
Hy troude (foar 1307) mei in oare jonkfrou fan Heusden, nei alle gedachten Agnes van der Sluys. Se hienen tegearre trije jonges: Floaris, Arend en Johan.
Op 'e ein fan de 13e iuw en it begjin fan de 14e iuw spile Witte in wichtige rol yn de striid tsjin Flaanderen. Sa wie er by de Flaamske ynfal fan 1304 yn Sieriksee, mar wist oer de see nei Sânfurd te kommen. Sa koe er de Haarlimmers ûnder de wapens bringe, en dêrmei hie er in wichtich part yn it ferdriuwen fan de Flamingen. Hy waard dat jier ta ridder slein. De lêste jierren wurdt der lykwols oer twifele oft dizze saneamde Slach oan it Manpaad wol wier bard is.
M4 Sherman
De M4 Sherman, M4 medium tank, of populêre Sherman tank, ek wol koartwei Sherman neamd, wie de wichtichste tank dy't yn 'e Feriene Steaten ûntwikkele en boud waard yn 'e Twadde Wrâldoarloch.
De M4 middelgrutte tank, Sherman is in fierdere ûntwikkeling fan de M3 middelgrutte tank, de M3 Lee. Se waard neamd nei de Amerikaanske generaal William T. Sherman dy't yn 'e Amerikaanske Boargeroarloch foar de Konfederaten focht.
De Sherman waard yn oktober 1942 foar it earst ynset troch de Britten by de Earste Slach by El Alamein. Mear as 49.000 ienheden waarden produsearre. Yn'e oarloch waard de tank net allinnich brûkt troch de Amerikaanske troepen mar ek troch dy fan Frankryk, it Feriene Keninkryk en Poalen ; nei de oarloch troch dy fan folle mear lannen.
Skiednis
left|thumb| In detailtekening fan 'e M4A4 Sherman. De M3 medium tank, M3 Lee (de farianten foar it Feriene Keninkryk ûnder de namme "M3 Grant") wie de foargonger fan 'e Sherman. De wichtichste neidielen fan de M3 wiene de grutte hichte fan 3,12 meter en de lege pleatsing fan it 75 mm-kanon, oan 'e kant fan' e tank. Yn jannewaris 1941 begûn it ûntwerp fan de opfolger. Om tiid te besparjen, waard besletten om de haadkomponinten fan 'e M3, lykas it chassis, motors en oandriuwing, ek foar de Sherman te brûken. De Sherman wie foarsjoen fan in 75mm gewear yn in turret dat koe draaie in folsleine sirkel. De needsaak foar it aparte swiere gewear ferdwûn dêrmei: de tank wie dus hast 50 sintimeter koarter as de M3. De bemanning bestie út fiif minsken; twa minder dan foar de M3 Lee. Yn septimber 1941 wie in prototype klear en begjin 1942 rôlen de earste tanks de fabriken út. De Sherman wie relatyf fluch, betrouber en maklik te meitsjen en te ûnderhâlden.
Yn totaal waarden mear as 49.000 eksimplaren makke (produksje stoppe yn 1945). Dit is mear as de helte fan alle Amerikaanske tanks produsearre yn de oarloch en mear as alle tanks produsearre foar it Dútske leger. De Chrysler Detroit Arsenal Tank Plant en it Fisher Grand Blanc Arsenal, beide spesjaal boud foar tankproduksje, produsearren mei-inoar 30.000 Sherman-tanks of in gemiddelde fan sa'n 25 tanks per dei.
Om de winske produksjenûmers te berikken, waarden ferskate motors brûkt foar de tank. Foar mear ynformaasje oer de motors, sjoch de figuer hjirûnder :
Ferzjes
De M4A2 krige de General Motors 6046 dieselmotor. Dizze tank waard ek levere oan de Sovjet-Uny en de Britten. It Amerikaanske leger hat dizze ferzje allinich brûkt foar trainingsdoelen en net yn 'e striid. Logistysk wie it makliker om allinich tank's te brûken mei benzinemotoren oan'e foarkant.
De M4A3 hie in Ford-motor en dizze ferzje wie de meast wurdearre. Yn maart 1945 waard in nije ophinging (HVSS) ûntwurpen foar de Easy Eight (M4A3E8). Dêrtroch ried de tank hurder as de tanks mei de âldere vering. Dizze ophinging is ek tapast op de M40 en M43 selsridende artillery. De tanks fan it type M4A3 binne hast allinnich brûkt yn it Amerikaanske leger, sels nei de oarloch.
De M4A4 waard oandreaun troch de Chrysler A57-motor. De A57 bestie út fiif seissilinder benzinemotoren dy't oaninoar monteare. In tige kompleks, swier en grut gehiel dat in 28 sintimeter langere tank nedich makke.
De M4A6 krige ek in dieselmotor, mar der waarden mar 75 fan boud.
De M4A5 oantsjutting wie reservearre foar de Kanadeeske Ram Tank; it waard ûntwikkele yn gearwurking mei de Britten, ek basearre op de M3 Grant.
De earste foarbylden wiene foarsjoen fan in 75 mm-kanon dat projektilen ôfsloech mei in lege mûlsnelheid, sadat de penetrearjende krêft fan it projektyl frijwat leech wie. Letter waard de Sherman foarsjoen fan in effektiver 76mm kanon. De Britten bewapene guon fan harren tanks mei it noch machtiger 17- pûner kanon: de Sherman Firefly. It hege profyl makke de Sherman noch in maklik doelwyt foar fijânske tanks en anty-tankgewearen. It pânser, benammen oan'e efterkant, wie tin wêrtroch't brânstof, motor en heech opsleine ammunysje fluch yn'e brân fleinen. De Sherman krige de bynamme de Tommy-koker, om't safolle tankbemanningen der yn ferbaarnen. Letter yn de oarloch waarden wettersekken om de munysje pleatst, in ienfâldige maatregel dy't de kâns dat in tank nei in direkte klap yn 'e brân gie fan 60% nei 15% fermindere. Ferzjes fan de Sherman mei dizze wetterblazen krigen de tafoeging fan de letter W.
De Sherman holp de Alliearden de oarloch te winnen, net sasear fanwegen syn technyske kwaliteiten, mar fanwegen syn geskiktheid foar massaproduksje, dêr't de Amerikaanske oarlochsindustry superieur wie.
Bergingstank
thumb| M32B3 bergingstank yn Overloon War Museum. De earste bergingstank fan'e Amerikaanske leger wie basearre op it chassis fan'e M3 Grant. It kaam yn tsjinst yn 1942/1943. Troch tekoarten oan chassis wie it nedich in herstel tank te meistsjen basearre op de M4 Sherman. De oanpassings wiene grut: de kanonturret ferdwûn en in pânserboarne waard ferfongen, in lier waard ynstallearre en in hefboom, it saneamde A-frame, waard oan de foarkant pleatst. As it net yn gebrûk wie, lei it werom oer de tank hinne. Yn septimber 1943 kaam dizze ferzje yn produksje as de M32. De opfolger, de M32B1 brûkte it M4A1 tankchassis, de M32B2 de M4A2 ensafuorthinne. De lêste ferzje wie de M32B4.
De bestjoerder en betsjinner fan it mitrailleur sieten foar yn de bergingstank. De rest fan de bemanning, twa minsken, siet yn it sintrum fan de tank en de motor en de fersnellingsbak sieten efteryn. De hefboom hie in lingte fan 5,5 meter en de lier hie in trekkracht fan 27 ton. De Continental R975 waard brûkt as krêftboarne. De tank hie in berik fan 165 kilometer en brânstoftanks mei in kapasiteit fan 651 liter. De maksimumsnelheid op de dyk wie 42 km/o.
Prestaasjes yn 'e oarloch
De Sherman waard boud om ynfantery-ienheden te stypjen yn har operaasjes en net om Dútske tanks lykas de Panther, Tiger I en Tiger II tsjin te gean, dy't superieur bleken yn pânser en fjoerkrêft. It wie in skriklike ûnderfining foar de bemanningen fan Sherman-tanks om yn 'e striid te gean mei in Panther of Tiger, om't se wisten dat ien of mear bemanningen grif stjerre soene. Se koenen allinnich nimme út harren tsjinstanner troch piercing de kant of efterste harnas yn in multi-Sherman manoeuvre. thumb| Sherman Firefly yn it Royal Museum of the Army and Military History yn [[Brussel (29 jannewaris 2005)]] De moetings mei de swiere Dútske tanks wiene lykwols relatyf seldsum troch de relatyf lege produksjesifers en de operasjonele reeheid fan dizze Dútske tanks. De Dútske tanks hienen grif in freze reputaasje by de alliearde tankbemanningen, mar yn 'e praktyk foarmen anty-tankgewearen en oare anty-tankwapens de grutste bedriging. It 75mm-kanon, hoewol minder effektyf tsjin de Dútske tanktypen fan letter yn'e oarloch, wie poerbêst yn it útnimmen fan anty-tankgewearen mei har bemanningen en ynfantery yn it algemien. De snelheid en betrouberens fan 'e tank lieten de Amerikanen de Dútske Blitzkrieg-taktyk neimeitsje dy't se studearre hiene.
De meast freze tsjinstanner foar de M4 Sherman tank wie it Dútske 88mm anty-fleantúchgewear. Oarspronklik brûkt yn anty-fleantúch artillery, dit gewear bliek in ferneatigjende effekt te hawwen op pânsere auto's en waard tige mei súkses brûkt troch de Dútsers foar anty-fleantúch- en anty-tankgewearen. Nei ien direkte hit waard de tank meastentiids útskeakele. De tanks moasten dêr ek op har oerweldigjende oantallen tsjin rekkenje. Dêrnjonken wie de tank kwetsber foar Dútske pânsergrenadiers bewapene mei ûnder oare panzerfausts en smytminen.
De ferliezen per ienheid wiene faak oansjenlik, mar koenen goed makke wurde út de enoarme apparatuerreserve. Belton Y. Cooper, yn'e memoires dy't er skreau fan'e 3rd Armored Division fan 'e Amerikaanske Leger, stelt dat de organyske sterkte fan Shermans yn'e divyzje 222 wie, mar dat yn'e hiele oarloch yn 'e striid 1.350 ferlern gien binne; se waarden allegear oanfolle.
Dochs wie it foar de Alliearden net perfoarst nedich om in sterkere tank te bouwen, om't harren loftoermacht al de wichtichste besitting wie tsjin de Dútske panzermacht. Tidens it Ardinnenoffinsyf bewearden Britske Typhoons eartiids 175 Dútske tanks yn ien dei te fernielen. Yn Operaasje Lüttich hienen de Typhoons yn Normandje al in ferlykber súkses helle.
Neist loftoermacht soargen de doktrines en logistyk fan it Amerikaanske leger der foar dat se hast de hiele oarloch op it gebrûk fan'e Sherman-tank rekkene. Earst, ûnder generaal Lesley McNair, wie de dominante lear dat de eliminaasje fan fijannige tanks foaral dien wurde moast troch spesjalisearre anty-tank-ienheden. Tanks, oan'e oare kant, soene neffens de troch de Amerikanen ûntwikkele lear benammen brûkt wurde om de ynfantery te stypjen en om trochbraken yn'e fijânlinen te antisipearjen. De Sherman tank wie poerbêst yn dizze taken. Twad, beheinings yn'e Amerikaanske logistyk spile in grutte rol. It feit dat de Amerikaanske fabriken bûten it berik fan 'e Asmachten wiene, hie it foardiel dat de produksje net fersteurd wurde koe troch bombardeminten. It soarge lykwols foar in logistyk probleem, nammentlik dat de tanks oer de Atlantyske en Stille Oseaan ferstjoerd wurde moasten. Oanpassingen en reparaasjes moasten dêrom ienfâldich en fluch dien wurde op it slachfjild. De Amerikanen leaver dêrom betroubere en goed beproefde apparatuer. It ûntwerp fan de Sherman-tank en de dêrmei yn de oarloch opdien fjochtsûnderfining pasten goed by dit idee. It Amerikaanske leger keas der dêrom bewust foar om de sterkere Dútske tanks mei kwantiteit en gemak fan ûnderhâld te ferslaan.
Nei de oarloch
Nei de oarloch waard de Sherman lange tiid brûkt, sawol troch de Feriene Steaten as troch har bûnsmaten.
de Feriene Steaten
Nei de oarloch waard it Amerikaanske leger gâns fermindere. De tankproduksje kaam nei 1946 stil te stean. Hoewol't in protte Shermans waarden skonken of stjoerd nei de skroot (dy't faak omboud se yn bulldozers ), it type bleau de meast brûkte tank neist de nijere M26 Pershing. By it útbrekken fan'e Koreaanske Oarloch wiene 3.102 noch yn tsjinst. Tankproduksje gie wer yn 1951 en yn 1953 waarden se yn't tal wurden troch nijere typen lykas de M26, M46, M47 en M48 en waarden doe gau útfaseare. Yn de Koreaanske Oarloch wie de M4A3E8 Sherman tige effektyf tsjin de T-34/85. De tanks wiene op harsels gelyk en koene inoar mei har kanon úthelje. De Sherman hie lykwols bettere richtapparaten, wêrtroch't it in gruttere kâns joech op it earste skot.
Nederlân
Flak nei de oarloch hie Nederlân gjin jild foar de oankeap fan tanks. Dêrom plonderen se de enoarme wapenbulten dy't troch de Alliearden op Nederlânsk grûngebiet efterlitten wiene. Earst brûkten se benammen de Kanadeeske Ramtank, mar yn 1946 wiene 57 Sherman Firefly 's "befeilige". Yn septimber 1947 begûn de training fan de earste bemanningen op de Sherman oan de Kavaleryskoalle yn Amersfoart (de opfolger fan de eardere Pantserskoalle dy't op 18 juny 1945 yn Bergen op Soom oprjochte wie). De opliedingsienheid wie de eksperimintele Proefeskadron Vechtwagens, foarme op 15 july 1947 en omdoopt yn Depot Vechtwagens op 1 novimber 1948. Begjin fyftiger jierren waarden de 3e, 4e en 5e Tankbataljons útrist mei de Sherman. Dêr hiene se net genôch Fireflies foar en sa waarden se oanfolle mei âldere typen mei minder bewapening lykas it 76 mm of sels 75 mm kanon. Yn it ramt fan in MDAP (Mutual Defense Assistance Program - eins in iensidich helpmiddel) krige Nederlân 47 "nije" M4A1's út liening fan de FS. Der waard besocht de eskaders safolle mooglik út te rusten mei tanks fan ien type. Op 17 maart 1951 stienen der 141 Shermans op'e ynventaris, in protte yn in jammerdearlike steat en eins allinnich goed genôch om dielen te skrassen. It is net dúdlik as dit totaal ek de Fireflies omfette. Dêrfan waarden 23 reparearre mei dielen, wer, levere troch de FS; fan mar leafst tweintich oaren (allegear M4A2 en M4A3's) waard it karkas bewarre foar ynstallaasje yn de Iselliny. thumb| OCC Amersfoart Sherman tanks Hast fuortdaliks, fan 1953 ôf, waard de Sherman foar 658 eksimplaren fan 'e Britske Centurion, dy't de Amerikanen kochten en útliende oan Nederlân, ôfskaft. De Sherman Fireflies waarden hjirby yn 1957 brûkt om neist de lichte M24 Chaffee it medium tank squadron yn de twa ferkenningsbataljons te foljen; dizze waarden fan 1958 ôf foar de AMX 13 ôfskaft. Op 2 jannewaris 1959 wiene noch 131 Shermans yn ynventarisaasje, wêrûnder 20 bergingstanks. In tal dêrfan wie al yn de Iselliny ynboud ; it plan om dêr ek de rest yn te skinken kaam op neat út omdat dy hiele line útskeakele wie. It Korps Mariniers naam 31 Shermans mei 105mm houwitsers oer neist seis dy't it út Nederlânsk-Ynje werombrocht hie; de rest waarden brûkt as oefendoelen. Doe't de mariniers yn'e iere jierren '70 ek dizze lêste tank's skrotten, waarden guon tanks ynformeel oernommen troch ferskate ienheden om jûns te tsjinjen as boartersguod foar ferfelende tsjinstplichtigen, mei it each op dat it altyd better is as gjin tank by de hân.
Belgje
left|thumb|305x305px| In Sherman yn Normandje Nei de oarloch wie it definsjebudzjet yn Belgje wat minder krap as yn Nederlân (der wie gjin grutte koloniale oarloch te fjochtsjen) en sa waarden yn 1948 mear as 200 Firefly's kocht fan van Loo yn Antwerpen. Dizze skroothanneler hie op in stoart by Sint-Anna in grutte mannichte oan apparatuer dy't er foar in keisje priis fan de Britten oernommen hie. De Belgyske steat betelle elk 35.000 frank, net folle mear as de skrootwearde. De tanks waarden opknapt by it arsenaal fan Rocourt. De Britske Firefly's wiene basearre op ferskate soarten: de M4A1's waarden op 6 april 1949 brûkt om de 2e Lanciers te meitsjen; earst mei mar 29 tanks, ferhege ta 58 yn juny. De M4A4's gongen nei de 1e Guides, foarme op 4 augustus 1950, en, 72 yn getal, nei de 1e Lancers doe't it op 1 juny 1951 in medium tankbataljon waard. Ek oan de 2e Jagers te Paard waard op 15 maaie 1952 in eskader tawiisd.
De squadrons fan dizze ienheden hienen yn 't earstoan elk ek twa Shermans mei 105 mm houwitsers, foar fjoerstipe tsjin "sêfte" doelen. Letter waarden se per seis bondele yn in apart "stoarmpeloton".
Fan 1952 ôf hie Belgje in enoarme ynstream fan mar leafst 1215 moderne tanks (M26, M46A1, M47) dy't ûnder ferskate MDAP's útliend waarden; hoewol't dêrtroch it leger 21 rezjiminten en bataljons pânsertroepen folje koe (ter ferliking hie Nederlân op dat stuit njoggen tankbataljons), waard de Sherman noch yn reservestatus hâlden. Op dizze tank wiene ommers ferskate batches tsjinstplichtigen oplaat en fuortdaliks mei in primêre mobilisaasje fjouwer ienheden mei Shermans aktivearre wurde, hoewol't deselde ienheden ek in tawizing fan M26's hiene. Oant ein 1959 waarden der werhellingsoefeningen mei hâlden. Om't de legers fan it Warsjaupakt syn hjoeddeiske T-34/85 noch yn tsjinst hiene, behâlde de Sherman wat nut.
Israel
Nei 1948 socht Israel wanhopich mear militêre apparatuer. Der koene gjin nije tanks kocht wurde fanwege embargo's. Dêrom, legaal en yllegaal, in protte hûnderten Shermans waarden oanskaft út allerhanne wapen dumps om 'e wrâld. Dizze tanks waarden yn 't earstoan allinnich oerbrocht en brûkt tsjin Egypte yn 1956 ; troch 1967, tidens de Seisdeiske Oarloch, de mearderheid wie al bekeard mei Frânske help mei in machtiger 75mm (M50 "Isherman") of 105mm (M51 "Super Sherman") gun. Se tsjinnen mei relatyf súkses yn 1973 tidens de Yom Kippur-oarloch. Se bewiisden effektyf tsjin in protte nijere Russyske makke tanks lykas de T-54, T-55 en T-62. Doe waarden se oerlevere oan de grinstroepen en noch letter jûn oan de milysjes fan it "Súd-Libaneeske leger" of ferkocht oan Sily.
It lêste lân dat mei wissichheid bekend is om de Sherman noch yn operasjonele tsjinst te hawwen is Paraguay oernommen fan Argentynje mei tsien ienheden; fiif fan dizze, levere yn 1983, binne foarsjoen fan de Frânske 105mm Lange 44-kanon. De lêste fjouwer foarbylden waarden mei pensjoen yn april 2018, en einigje it operasjonele tiidrek fan dizze tank.
Otto de Boer
Otto de Boer (Wâldsein, 11 july 1797 - Ljouwert, 14 augustus 1856) wie in keunstskilder.
List fan planetoïden 1501-1600
Dit is in list fan planetoïden 1501-1600.
Otto de Boer
Hy wie de wichtichste learling fan Willem Bartel van der Kooi en learmaster fan Wytse de Haan, Jurjen de Jong (Harns) en Gosling Posthuma (Dokkum, 1800-1832).
Hy makke yn 1823 in keunstreis nei Itaalje mei Gosling Posthuma. Nei syn weromkomst libbe er fan profane opdrachten en joech er tekenles. Lanlik hat syn namme net folle klank krigen.
Syn wurk bestiet benammen út portretten en alterstikken. Wurk fan him hinget yn it Frysk Museum en yn roomske tsjerken. Syn alter stikken yn Reahûs en Wâldsein binne bekend.
Direct-to-video
Direct-to-video (Ingelsk foar "direkt-op-fideo") is in term út 'e filmyndustry dy't dernei ferwiist as in film net yn 'e bioskopen draait, mar dy stap oerslacht en fuortendaliks op fideo útbrocht wurdt. Synonimen binne straight-to-video (mei deselde betsjutting) en direct-to-dvd of straight-to-dvd (om't dvd in foarm fan fideo is).
Filmstudio's kinne ferskate redens hawwe om in film net yn 'e bioskopen út te bringen. Sa kin der in te lyts budget wêze om in marketingkampanje te beteljen dy't it publyk nei de bioskoop bringe moat; sûnder sa'n kampanje hat men wol de kosten fan bioskoopfertoanings, mar net de baten. Ek kin it wêze dat ornearre wurdt dat de film gewoan net fan in goed genôge kwaliteit is om yn 'e bioskopen te draaien, dat der yn 't foar al in soad negative resinsjes komme, of dat de film op in oare wize kontroversjeel (wurden) is. Oare redens kinne wêze dat der gjin stipe is fan in grut tillefyzjenetwurk (benammen wichtich yn 'e Feriene Steaten), dat de film inkeld ynteressant is foar in lyts part fan it filmpublyk, of dat der gewoan hielendal gjin belangstelling foar bestiet. Dêrby moat ek yn 'e rekken holden wurde dat filmstudio's mar in beheind tal bioskoopreleases yn 't jier fersoargje kinne, en dat se dêr de meast ûnthjittende films foar útsykje.
Direct-to-video-films binne faak kwalitatyf minne ferfolgen of prequels fan grutte bioskoopfilms. Sadwaande wurdt der oer soksoarte films faak wat delbûgend praten. Mar direct-to-video-films foarmje ek in winstjaande merk foar lytsere filmstudio's en makkers fan ûnôfhinklike films. It is net ûngewoan dat in direct-to-video-film, benammen as der in bekende filmstjer oan meiwurke hat, wrâldwiid in opbringst generearret fan mear as $50 miljoen.
Swartslús
Skiednis
thumb|Zwartsluis yn 1649 troch [[Joan Blaeu|J. Blaeu]] Swartslús is ûntstien op it plak dêr't it Meppelerdjip yn it Swarte Wetter útrint. It plak wurdt yn 1398 foar it earst neamd, doe't it djip ôfdamme waard mei in dûkerslús. Swartslús hat in trochfierhaven west foar turf út Drinte nei Hollân. Tusken 1765 en 1798 wie Swartslús it plak dêr't in protte Joadske húshâldings út de omkriten harren nijberne jonkjes besnije lieten. It besnijenisregister dat bewarre bleaun is neamt de plaknamen Dwingeloo, De Lemmer, Kampen, Bloksyl en oaren. Der hat in synagoge west, mar dêr is neat mear fan te sjen as it tsjerkhôf dat efter de synagoge lei.
Men men hat yn dit doarp in tal tsjerken: De Herfoarme tsjerke, Grifformearde tsjerken, in Mennistetsjerke en in Kristlike Grifformearde tsjerke.
Oant 2001 wie Swartslús in selsstannige gemeente, it is doe mei Hasselt en Genemuiden opgien yn de gemeente Swartewetterlân.
Underwiis
Swartslús hat twa basisskoallen. De Wijngaard is in protestantsk-kristlike skoalle en De Aremberg jout iepenbier ûnderwiis. It Agnieten College foar fuortset ûnderwiis hat dêr ek in festiging.
Sint-Pitersbasilyk
thumb|right|300px|De Sint-Pitersbasilyk De Sint-Pitersbasilyk of San Pietro in Vaticano is in katolike tsjerke yn Fatikaanstêd.
Skiednis
Rafael makke it Grykske krús langer en op dizze manear wurde it in Latynsk krús. Baldassare Peruzzi en Antonia da Sangallo hawwe doe't se de lieding krigen, it Latynske krús wer feroare nei it Grykske krús. Yn 1547 wurdt Michelangelo di Buonarroti troch Paus Paulus III oansteld as haad arsjitekt. Hy feroare it krús opnij yn it Latynske krús. Doe't hy op 21 jannewaris 1564 ferstoar wienen de tamboer en de twa dwersbeuken krekt klear. Pirro Ligorio, Domenci Fontana en Giaciomo Della Porta dy’t de koepel fan Michelangelo’s ûntwerp ôfmakke ha, hawwe ek de rest fan syn ûntwerp ôfmakke.
Paus Paulus V joech yn 1605 Calo Maderna de opdracht om de tsjerke ôf te bouwen neffens it Latynske krús. Sa kaam der mear romte foar de leauwigen en ek it plak dêr't de Basilyk fan Konstantyn stien hie moast fol boud wurde. Maderna boude it middenskip mei oan twa kanten trije kappen en in gevel. Trochdat it skip langer makke is leit de koepel no fierder nei efteren dan dat einliks de bedoeling wie. De koepel is no net mear goed fan it plein ôf te sjen. Yn 1626 is de tsjerke ynwijd. It plein foar de tsjerke is it Sint-Pitersplein. Gianlorenzo Bernini hat tusken 1656 en 1667 twa kolonnades makke. Links stiet in byld fan Karel de Grutte de stifter fan de âlde basilyk. |thumb|left|200px| De Sint-Pitersbasilyk fan binnen thumb|right|220px|De haadyngong
Kanadeeske bever
De Kanadeeske bever (Latynske namme: Castor canadensis), inkeld ek wol de Noardamerikaanske bever neamd, is in sûchdier út it skift fan 'e kjifdieren (Rodentia), de famylje fan 'e bevereftigen (Castoridae) en it skaai fan 'e bevers (Castor), dat nau besibbe is oan 'e Jeraziatyske bever (Castor fiber), de iennichste oare libbene beversoarte. De Kanadeeske bever is lânseigen is yn Noard-Amearika, mar libbet no ek yn dielen fan Jeropa en Súd-Amearika. Yn 'e Benelúks komt er lykwols net foar. Men is fan tinken dat de Kanadeeske bever ôfstammet fan 'e Jeraziatyske bever, en Noard-Amearika fia de Beringstrjitte berikt hawwe moat. De ierste fossilen fan bevers yn Noard-Amearika, dy't yn Oregon fûn binne, datearje fan 7 miljoen jier tebek. De Kanadeeske bever is ien fan 'e nasjonale symboalen (it nasjonale sûchdier) fan Kanada.
Lânseigen fersprieding
De Kanadeeske bever is lânseigen yn hast hiel Noard-Amearika, útsein Floarida, de drûgere dielen fan Nij-Meksiko, Arizona, Nevada en Kalifornje, en it Arktyske noarden fan Kanada en Alaska. Yn it suden fan syn ferspriedingsgebiet komt er oant yn Meksiko foar. Hy is drok dwaande om dielen fan syn areaal dêr't er yn it ferline útrûge is, op 'e nij te kolonisearjen, en skrillet dêrby net tebek om him yn grutte stêden te weagjen. Sa kearde er yn 2007 foar it earst yn mear as twahûndert jier werom yn New York, dêr't er him nei wenjen sette yn 'e rivier de Bronx.
Yn Chicago waard yn maart 2009 in bevergesin fongen yn it Lincoln Park om fier bûten de stêd wer loslitten te wurden, mei't it stedsbestjoer yn noed siet oer de beammen yn it park. Dêr kaam grutte krityk op, net inkeld om't it wyfke by fersin deade waard by it fangen, mar ek om't Lincoln Park yn 1994, 2003, 2004 en 2008 al earder troch bevers kolonisearre wie, en de bisten har dus net ôfskrikke litte. Tsjinstanners fan 'e aksje fan it stedsbestjoer hiene hiel wat wille doe't der yn 'e hjerst fan 2009 alwer in nije beverboarch yn 'e fiver fan Lincoln Park ferriisde.
Yn Martinez, in foarstêd fan San Fransisko, arrivearre it earste pearke bevers yn 2006 yn 'e Alhambra Creek, dêr't se in daam bouden fan krapoan 10 m breed, dy't op in stuit mear as 1.80 m heech wie. Om dy oan te lizzen, gnauwen se de helte fan 'e wylgen en oar beamkeguod om dat yn 1999 foar $9,7 miljoen oan 'e streamsigge oanplante wie. It stedsbestjoer woe de bevers derwei helje, mar seach dêrfan ôf doe't bliek dat dêr ûnder de befolking gjin draachflak foar bestie. Mei't it fernielen fan 'e beverdaam gjin sin hie (want de bevers giene fuort oan it reparearjen) waard der úteinlik in streamtastel of beaver deceiver ("beverbedrager") yn 'e daam pleatst, dat ûnder it wetteroerflak wetter trochliet, sadat it wetterpeil yn 'e beverpoel net te heech komme koe te stean. Underwilens hawwe de bevers, dy't dêr no beskerme binne, de Alhambra Creek feroare fan in streamke fan neat yn in opienfolging fan fivers en dammen, wat laat hat ta de weromkear yn dy krite fan 'e reinbôgeforel en rivierotter yn 2008 en de Amerikaanske nerts yn 2009.
Fersprieding as eksoat
Yn Finlân, dêr't de (Jeraziatyske) bever yn 'e njoggentjinde iuw útstoarn wie, waarden yn 1937 bevers út Noard-Amearika útset yn it wyld yn it ramt fan in reyntroduksjeprogramma. Men hie doe noch net foar it ferstân dat de Kanadeeske bever in oare soarte foarmet as de Jeraziatyske bever, dat it wie eins in fersin. Mar sadwaande libbet de Kanadeeske bever sûnt as eksoat yn Finlân, dêr't er him wei ferspraat hat nei Noarwegen, Sweden, it Russyske Kola-skiereilân, de autonome republyk Kareelje en de rest fan noardlik Jeropeesk Ruslân.
Yn 'e 1940-er jierren waarden fierders 25 pearkes Kanadeeske bevers útset op it eilân Fjoerlân, yn súdlik Sily (oan 'e súdpunt fan Súd-Amearika). It wie de bedoeling om dêr in kommersjele beverpelzeproduksje op poaten te setten, mar dat mislearre en de bevers, dy't dy kusten út gjin natuerlike fijannen hiene, fermannichfâldigen har yn fyftich jier fan 'e oarspronklike 50 eksimplaren ta in populaasje fan 100.000 bisten. Se ferspraten har oer hiel Fjoerlân (it Argentynske diel ynbegrepen), stieken doe sâlt wetter oer om oanbuorjende, lytsere eilannen te kolonisearjen, en berikten yn 'e 1990-er jierren it Sileenske fêstelân en Argentynsk Patagoanje.
John Locke
thumb|right|200px|John Locke John Locke (Wrington ûnder Bristol, 1632 - Oates, Epping Forest, Esseks 28 oktober 1704 ), wie in Ingelske filosoof dy't as de grûnlizzer sjoen wurdt fan it empirisme. Locke ferdigene in konstitúsjoneel monargy, basearre op in saneamd maatskiplik ferdrach. Syn wurken hawwe in djipgeande ynfloed hân yn Ingelân en Amearika, mar ek yn Frankryk, dêr't syn skriften mei holpen hawwe it geastlik klimaat fan de revolúsje fan 1789 te skeppen. Om politike redenen ferbleau Locke fan 1683 oant 1689 yn de Nederlânske Republyk.
Kanadeeske bever
Fersprieding as eksoat
Hoewol't de Kanadeeske bever yn Súd-Amearika in eksoat is, moat opmurken wurde dat syn oanwêzigens net alhiel negatyf is foar de pleatslike ekology. Sa hat er yn in grut gebiet koarte metten makke mei de dominante Lengaboek (Nothofagus pumilio), wat kânsen biedt oan 'e seldsume Antarktyske boek (Nothofagus antarctica). Fierdersoan profitearje guon lânseigen fiskesoarten fan 'e beverfivers, wylst eksoatyske fiskesoarten der just net folle oan hawwe. Likegoed binne de measte biologen foarstanner fan 'e ferwidering fan 'e bevers.
John Locke
Keppeling om utens
ജോണ്‍ ലോക്ക്
Kanadeeske bever
Uterlike skaaimerken
De Kanadeeske bever hat trochinoar in kop-romplingte fan 74-88 sm, mei in sturtlingte fan 23-35 sm en in gewicht fan 11-32 kg (mei in gemiddelde fan 20 kg en útsjitters oant 45 kg). It is it grutste kjifdier fan Noard-Amearika, en it op trije nei grutste kjifdier fan 'e wrâld (nei de beide Súdamerikaanske kapibarasoarten en de Jeraziatyske bever, dy't justjes grutter is). Kanadeeske bevers hawwe in tichte pels, dy't oer it algemien oer it hiele lichem dûnkerbrún fan kleur is, al bestiet der frijwat kleurfariaasje, fan griisbrún oant swart. By westlike populaasjes is de ûnderpels rodzich.
De snút is stomp, de earen lyts en rûn en de peddelfoarmige sturt breed, plat en foar it grutste part ûnbehierre, mar ynstee oerdutsen fan skobben. De efterpoaten binne folle grutter as de foarpoaten, en hawwe swimfluezzen tusken de teannen. De foarpoaten hawwe dan wer klauwen. De lytseftige eagen beskikke oer in trêde eachlid, dat se ûnder wetter beskermje moat, wylst de earen en noas by it dûken ôfsletten wurde troch hûdflappen. De twa pear kjiftosken fan 'e Kanadeeske bever steane prominint foaroan yn 'e bek en binne oerdutsen mei in dûnkeroranje-eftich glazuer. Om't se altyd trochgroeie, moatte bevers op deistige basis hout gnauje om se ôf te sliten.
De Kanadeeske bever ferskilt fan 'e nau besibbe Jeraziatyske bever (Castor fiber) op in stikmannich subtile punten. Yn it foarste plak is er oer it algemien dûnkerder fan kleur en hat er in lytsere, rûnere kop. Fierders is de snút fan 'e Kanadeeske bever justjes breder, de sturt wat breder en ovaler, de noasbonke koarter en de skynbonken langer (sadat er him makliker op allinnich de efterpoaten fuortbewege kin). Ta einsluten binne de noasters fan 'e Kanadeeske bever fjouwerkant, wylst dy by de Jeraziatyske bever trijehoekich binne.
Biotoop
Foar't syn fersprieding troch oerbejaging beheind waard, kaam de Kanadeeske bever praktysk yn hiel Noard-Amearika foar, fan 'e Arktyske toendra oant de woastinen fan noardlik Meksiko, en fan 'e Atlantyske oant de Pasifyske kust. De Kanadeeske bever kinne dus oeral libje, salang't der mar in oerflaktewetter en genôch fretten oanwêzich is. Hy hat lykwols in foarkar foar puollen, drekkige marren en meänderjende beekjes. Yn 'e Rocky Mountains is er oant op 3.400 m hichte oantroffen.
Hâlden en dragen
Kanadeeske bevers binne benammentlik nachts aktyf, al binne it strikt nommen gjin echte nachtdieren. Se libje in grut part fan 'e tiid yn it wetter en binne dan ek treflike swimmers. Se kinne in kertier ûnder wetter bliuwe en dêrby grutte ôfstannen dûkend ôflizze. Foar it swimmen brûke se allinne de efterpoaten, wylst de sturt as roer tsjinnet. Ek brûke se de sturt om mei op it wetter te slaan as alaarmsynjaal of om agresje mei oan te jaan. De Kanadeeske bever leit yn it wetter in boarch oan fan stammen, tûken, twigen en blauwe drek, mar soms grave se ek wol hoalen yn riviersiggen. De yngong leit altyd ûnder de wetterline, wylst der boppe-yn in boarch in lyts luchtgat sit. Sa't yn 'e ferneamde dokumintêresearje The Life of Mammals, fan 'e bekende Britske natoerfilmer sir David Attenborough, te sjen wie, wurde dielen fan sa'n beverboarch geregeldwei kreake troch (folle lytsere) muskusrotten, dy't dan foar de winter by de bevers ynlûke. Bevers lykje sokke muskusrotten te negearjen, al is net dúdlik oft en sa ja, hokker foardiel oft se dêrfan ûnderfine.
As it wetterpeil om 'e boarch hinne te leech is of tefolle wikselet, leit de Kanadeeske bever in stikje streamôf in daam oan fan stammen, planteresten en drek (of soms sels fan stiennen). Sa wurdt der in keunstmjittich marke om 'e boarch hinne skepen. De grutste daam dy't (foarsafier bekend) ea troch bevers oanlein is, waard yn 2007 op satellytfoto's fan noardlik Alberta ûntdutsen, en hie in lingte fan likernôch 850 m. Foar de oanlis fan har boarch en har daam gnauje bevers beammen mei in trochsneed oant wol 60 sm om. De lytsere tûken sette se yn har fiver mei de ôfgnaude ein yn 'e blauwe drek, sadat se goedbliuwe oant de winter en dan as fretten tsjinje kinne. Bevers ferdigenje sokke itensfoarrieden fûleindich, en soms tsjin folle gruttere bisten. Sa wie yn The Life of Mammals te sjen hoe't in Kanadeeske bever in eland dy't de fiver ynwâde wie om fan 'e ûnder wetter opsleine tûken te fretten, ferjage troch op him ta te swimmen en mei de platte sturt op it wetter te slaan.
Kanadeeske bevers binne monogame bisten, dy't yn 'e regel har hiele libben by har partner bliuwe. De peartiid duorret fan ein desimber oant maaie, mei in hichtepunt yn jannewaris. Oars as de measte soarten kjifdieren produsearje bevers mar ien nêst jongen jiers. It wyfke fan 'e Kanadeeske bever is boppedat mar foar in perioade fan 12-24 oeren djoeisk, dat it komt nochal krekt. Nei in draachtiid fan trochinoar 128 dagen smyt it wyfke dan in nêst fan 2-6 jongen, dy't meastal twa jier by de âlden bliuwe. Kanadeeske bevers binne faak mei twa jier geslachtsryp, mar ornaris nimme se pas yn har trêde jier diel oan 'e fuortplanting. Natuerlike fijannen binne foar de Kanadeeske bever fral de wolf, de prêrjewolf en de poema, mar soms wurdt der ek wolris in bever snipt troch de Amerikaanske swarte bear, de Kanadeeske lynks, de reade lynks, de foks, de Amerikaanske alligator, de keningsearn en de see-earn. Nettsjinsteande oanhâldende bewearings fan it tsjindiel is noch nea oantoand dat rivierotters op Kanadeeske bevers jeie.
Fretten
De Kanadeeske bever is in folsleine herbivoar, dy't fral houtige planten fret, lykas (dielen fan) wylgen, bjirken, popelieren en eskdoarns. Ek bepluzet er wol klimplanten en simmerdeis wetterplanten, lykas de wetterleelje en de tuorrebout, en fierders gerzen en krûden.
Status
De Kanadeeske bever hat de IUCN-status fan "net bedrige", om't er tsjintwurdich yn syn lânseigen ferspriedingsgebiet (en derbûten) wer frij algemien foarkomt. Fan 'e santjinde iuw ôf waard de Kanadeeske bever it slachtoffer fan 'e lukrative pelshannel yn Noard-Amearika, dêr't û.m. de bekende Hudsonbaaikompanjy jild as wetter mei fertsjinne. Beverpelzen waarden brûkt om klean en bevermûtsen fan te meitsjen. Tusken 1620 en 1630 waarden allinnich al yn 'e lettere Amerikaanske steaten Konnetikut en Massachusetts 10.000 bevers fongen, en fan 1630 oant 1640 waarden der elts jier 80.000 fongen yn 'e rivier de Hudson en yn westlik New York. De grutte Jeropeeske fraach nei pelzen en de dêrút fuortkommende konkurrinsje oangeande de jacht op bevers feroarsake yn 'e twadde helte fan 'e santjinde iuw yn Ontario de saneamde Beveroarloggen tusken de Algonkwynske folken en de Huroanen oan 'e iene kant en de Irokeeske Konfederaasje oan 'e oare kant.
Doe't de bevers yn it eastlike part fan Noard-Amearika njonkelytsen sa krap rekken dat de jacht net mear rindabel wie, ûntjoech de pelshannel him ta in wichtige ympuls foar de fierdere kolonisaasje fan it kontinint. As se fan har pelzen ûntdien wiene, waarden bevers gauris slachte en opiten; har fleis skynt meager kowefleis net wanlyk te wêzen. Bevers wiene in wichtige boarne fan iten foar de oarspronklike Yndiaanske befolking fan Noard-Amearika, en foarhinne waarden se troch roomske Frânsk-Kanadezen klassifisearre as "fjouwerpoatige fisken", dy't iten wurde koene op dagen dat men gjin fleis mar wol fisk ite mocht. Op it hichtepunt fan 'e beverjacht, tusken 1806 en 1838, waard de Kanadeeske bever op it rântsje fan it útstjerren brocht. Oan 'e ein fan 'e njoggentjinde iuw kaam der einlings en te'n lêsten beskerming, sadat de populaasje stadichoan wer wat oanwinne koe. Op 't heden binne der nei skatting yn Noard-Amearika wer sa'n 10-15 miljoen Kanadeeske bevers, wat lykwols mar in fraksje is fan 'e 200 miljoen dy't yn it prekoloniale Noard-Amearika libbe hawwe moatte.
Undersoarten
Foarhinne waarden der 25 ûndersoarten fan 'e Kanadeeske bever erkend, mar dy wiene basearre op ferskillen yn morfology. Mei't men soks tsjintwurdich op genetysk ûnderskie basearret, wurdt der op 't heden gjin inkele ûndersoarte erkend, al moat dêrby opmurken wurde dat der ek noch gjin yngeand ûndersyk nei dien is. De eardere ûndersoarten, dy't men no miskien it bêste beskôgje kin as dielpopulaasjes mei justjes ôfwikende lichaamlike skaaimerken, wiene:
De Fûke
De Fûke is in roman fan Rink van der Velde út 1966 dat him ôfspilet yn de Twadde Wrâldkriich. Yn 1995 hat de skriuwer it boek omstavere en ek de ynhâld op 'e nij besjoen. Yn 2000 makke Steven de Jong de film De Fûke, op basis fan dit boek.
Ynhâld
Krekt as yn hiel Nederlân dûke der ek Joaden ûnder yn Fryslân. Ek by in ielfisker dy’t mei syn frou Gryt en soan Germ efterôf yn in húske oan de Tsjûkemar wennet. Op in nacht komt Germ net thús fan syn nachtlike tochten op ’e mar. De oare deis hellet de plysje mei de Dútsers Germ syn heit op om him te ûnderfreegjen. De anargistyske ielfisker siet al faker foar ferhoar en is gjin maklik mantsje. Hy hâldt him stil as’t se him ûnderfreegje. Under it ferhoar rekket er hieltyd fierder yn de 'fûke'. Letter docht him bliken dat Germ oppakt is by syn wurk foar it ferset. As syn heit dat trochkrijt slaan by him de stoppen troch en dat is it begjin fan de ein.
Ark
right|thumb|200px|In klauhammer In stik ark is in helpmiddel dêr't in minsk (of bist) bewurkings mei útfiere kin dy't er mei syn lichem sels net dwaan kin of dy't te dreech binne.
Oare termen dy't brûkt wurde foar beskate soarten ark binne reau en ynstrumint (oer it generaal in mear avansearre of tige spesjalistysk stik ark). Foar grutter en swierder ark wurdt meastentiids de term wurktúch brûkt.
David Gemmell
David Gemmell (folút: David Andrew Gemmell; Londen, 1 augustus 1948 – Hastings, 28 july 2006), wie in Britsk skriuwer fan bestsellers, sjoernalist en redakteur fan etnysk Ingelsk komôf. Sûnt syn debút yn 1984 boude er in oeuvre fan mear as tritich romans op, dy't foar it meastepart ta it sjenre fan 'e fantasy hearre, al kinne guon ek as histoaryske romans beskôge wurde, sa't it gefal is mei syn trilogy oer de Trojaanske Oarloch. Syn bekendste wurk bleau lykwols syn debútroman Legend. Hoewol't Gemmell syn boeken altyd geweld en/of oarloch omfetsje, binne syn wiere motiven stiiffêst eare, trou en ferlossing, dy't er tsjin in ferskaat oan eftergrûnen útwurket. Fan syn boeken, dy't yn ferskillende talen oerset binne en dy't noch altyd grif ferkocht wurde, binne ûnderwilens al mear as in miljoen oer de toanbank gien.