cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Germaansk heidendom
Midsiuwen
Doe't de Germaanske Longobarden yn 'e midden fan 'e sechsde iuw Itaalje binnenfoelen, wiene der ûnder harren lju dy't de ariaanske en Eastersk-otterdokse foarmen fan it kristendom oanhongen, mar in oansjenlik part fan harren bestie doe noch altyd út heidens. Meitiid begûn de militêre balâns tusken kristenen en heidens definityf yn it foardiel fan 'e kristenen troch te slaan. In soad kontinintale Germaanske folken dy't tsjin dy tiid noch fêstholden oan harren foarâlderlike religy, waarden doe ûnder twang ta it kristendom bekeard. Dat proses sette útein mei it stjoeren fan Angelsaksyske en Frankyske sindelingen, lykas Bonifatius, Willibrord, Willibald fan Eichstätt, Ansgar, Wulfram en Gregoarius fan Utert, dy't besochten de heidens 'yn goedens' ta it kristendom te bringen. In tige ynfloedryk foarfal wie yn dat ramt it omkapjen yn 723 troch Bonifatius fan 'e Iik fan Tonger, in heidensk hillichdom by Fritzlar. Doe't de god Tonger de sindeling by dy aksje net deasloech, begûnen de Ripuaryske Franken har ta it kristendom te bekearen.
Oare folken, lykas de Saksen en de Friezen, lieten har harren heidenske leauwe troch de sindelingen lykwols net ûntprate. De Frankyske kening Karel de Grutte sette dêrop geweld yn as middel om dochs in bekearing ôf te twingen. De Friezen waarden tusken 719 en 785 yn trije etappen troch de Franken ûnderwurpen en dêrnei ûnder twang ta it kristendom bekeard. Ek de Saksyske Oarloggen wiene net inkeld in Frankyske feroveringsoarloch, mar tagelyk in godstsjinstoarloch. Nei it foarbyld fan Bonifatius fernielde Karel de Grutte de hillige beam Irminsul, dy't it himelferwulft fan 'e heidenske Saksen ûnderstipe. Dêrnei organisearre de kening in ôftwongen massadoop mei it Aldsaksysk Doopûnthjit, dy't de Saksen him nea ferjoegen. Krektoarsom, it brocht de Saksen yn opstân eltse kear dat Karel mei syn leger yn in oar diel fan it Frankyske Ryk wie, en ûnder lieding fan Widukind rûgen de Saksen sels de Frankyske misjeposten yn harren wengebiet út. De striid einige yn 782 mei it Bloedbad fan Verden, wêrby't mooglik wol 4.500 kriichsfinzen lieders fan 'e heidenske Saksen op befel fan Karel ûnthalze waarden. De duorjende krêft en ynfloed fan it Germaansk heidendom wurdt dúdlik út 'e muoite en kosten dy't de Franken meitsje moasten om it yn harren ryk út te rûgjen.
Ek yn Skandinaavje wie de oergong fan it heidendom nei it kristendom in stadich en ûngelikens ferrinnend proses. Doe't de formidabele kening Harald Blautosk yn 'e midden fan 'e tsiende iuw besocht en lis de befolking fan Denemark it kristlik leauwe op, kaam dêr in algemiene ûnfrede út fuort. Dat late derta dat Harald troch syn soan Svein Foarkburd ôfset en it it lân útjage waard, wêrnei't Denemark wer in heidensk lân waard. Yn 999 of 1000 naam it Alþing, it parlemint fan Iislân, in wet oan dy't fan dat lân in kristlike naasje makke, hoewol't heidenske earetsjinst yn priveefermidden tastien bleau.
Yn Noarwegen besocht kening Olaf II (dy't letter "Olaf de Hillige" neamd wurde soe), yn 'e alfde iuw om mei geweld it kristendom oan syn ûnderdienen op te lizzen. Syn kompromisleaze hâlding rôp lykwols safolle ferset op, dat er yn 1028 by in iepen opstân yn ballingskip dreaun waard. Yn 1030 kaam er te sneuveljen yn 'e Slach by Stiklestad. En yn 1080 waard de Sweedske kening Inge de Aldere, dy't him bekeard hie ta it kristendom, út syn haadstêd Uppsala ferballe troch syn eigen folk doe't er wegere om offers oan 'e heidenske goaden te bringen. Nettsjinsteande sokke tebeksetters krige it kristendom earst fêste grûn ûnder de foet yn Denemark, en dêrnei yn Noarwegen. Sweden hold it langst fêst oan it heidendom, mar tsjin it begjin fan 'e tolfde iuwwie hiele Skandinaavje, alteast yn namme, kristlik wurden. Adam fan Bremen joech yn 'e twadde helte fan 'e alfde iuw de lêste beskriuwing fan it doe noch wiidfersprate heidendom yn 'e Noardske lannen.
Noardsk heidendom
Dat Noardske heidendom fan 'e Iere Midsiuwen is folle better dokumintearre as de eardere en súdlikere foarmen fan it Germaanske heidendom, benammen tanksij de teksten dy't tusken 1150 en 1400 yn Iislân skreaun waarden. Persoanlike ornaminten út 'e Brûnstiid litte bylden sjen fan 'e Noardske goaden yn striidweinen, en súdlik fan 'e line fan Trøndelag yn Noarwegen nei Uppland yn Sweden binne yn rotsen ynkurven tekenings oantroffen fan goaden, preesters (goði) en oare ûnderwerpen.
De âlde offerrituëlen, wêrby't de goaden geskinken brocht waarden, wiene net mear as ien fan 'e ûnderdielen fan 'e heidenske hjeldagen. Sokke rituëlen waarden dêrnjonken ek útfierd as men besocht in profesije te meitsjen fan 'e foarfallen fan it kommende jier, of as men wat fan 'e goaden woe, lykas help yn 'e striid of genêzing fan in sike. De relaasje tusken goaden en minsken wie as de bân tusken in grutboer en komelkers: de minsken wiene selsstannich, mar se koene net om 'e goaden hinne. It wie dêrom wichtich dat de goede bannen tusken goaden en minsken geregeldwei befêstige waarden troch it jaan fan geskinken. De blót (it bloedoffer) waard brocht yn tiden fan krisis en op fêste hjeldagen. Njoggende-iuwske ferslaggen fan 'e Rûs-Wytsingen fan Novgorod (de eastlikste útrinder fan it Germaanske heidendom) hâlde út dat dêrby behalven fee ek manlju en froulju offere waarden.
Keltysk heidendom
By de oergong fan 'e Brûnstiid nei de Izertiid, omtrint 500 f.Kr., fûn der ûnder de Germaanske folken in ferskowing plak yn sawol de manear fan libjen as op it mêd fan 'e beoefening fan harren religy. Argeologyske fynsten út dy tiid litte sjen dat wylst de deaden earder simpelwei begroeven waarden, se om dy tiid hinne seremonieel kremearre waarden foar't de jiske yn 'e grûn pleatst waard. Dat deaderitueel behold syn dominante posysje yn 'e Germaanske gebieten oant de yntree fan it kristendom yn 'e Midsiuwen, dat it near lei op kremaasje. Ut lettere boarnen liket opmakke wurde te kinnen dat de Germanen leauden dat de deaden fuortlibje soene yn in himelsk hjirneimels as se kremearre wiene, wylst lju dy't inkeld begroeven waarden, yn 'e grûn lizzen bliuwe soene.
Under de argeologyske fynsten fan omtrint 500 f.Kr. dy't nei alle gedachten fan religieuze betsjutting wiene, binne in oermjitte soad foarwerpen fan Keltyske oarsprong. Ek mytologyske motiven fan it Germaanske heidendom hawwe faak in dúdlike konneksje mei de Keltyske kultuer of mei de Mediterrane beskaving. As men inkeld nei argeologysk bewiismateriaal sjocht, is it neffens histoarikus Malcolm Todd frijwol ûnmooglik om 'e iere Germanen en de iere Kelten faninoar te ûnderskieden. Hoewol't der mar hiel beheind ynformaasje beskikber is oer it Germaanske heidendom yn it iere diel fan 'e Izertiid, kin út 'e kennis dy't dêroer wol bestiet, opmakke wurde dat der ferskate ferskowings op it mêd fan 'e religieuze oertsjûgings fan 'e Germanen west hawwe moatte. It tinken ûnder saakkundigen is dat de ynfloed fan it Keltyske heidendom dêr alteast foar in part debet oan wie.
Romeinsk heidendom
Oant de ynstoarting fan it Westromeinske Ryk om 400 hinne, leine de Romeinske grinzen mar op sa'n 300 km ôfstân fan súdlik Skandinaavje. It Romeinske Ryk wie yn dy tiid de dominante macht yn Jeropa, sawol polityk, ekonomysk as kultureel. Oeral yn Jeropa, mar ek yn West-Aazje en Noard-Afrika, begûnen pleatslike kultueren nei ferrin fan tiid eleminten oan 'e Romeinske beskaving te ûntlienen, en dat gou ek foar de Germaanske folken. In goed foarbyld is dat de Germanen omtrint 300 de wike begûnen yn te dielen yn sân dagen, dy't allegear nei in god neamd wiene, krekt sa't de Romeinen dat diene.
In oar foarbyld wurdt foarme troch de bylden dy't in mienskiplike tradysje yn hiel Romeinsk Jeropa, Noard-Afrika en ek Skandinaavje skeppe. Sa binne der by argeologyske opgravings op Funen, yn Denemark, en op Öland, yn Sweden, lytsere byldsjes fûn mei dúdlike oerienkomsten mei de bylden fan 'e Romeinen. Dy byldsjes datearje út 'e trêde of fjirde iuw, kinne op in tafel stean en binne makke fan metaal of hout. It is spitigernôch ûnmooglik om 'e goaden te identifisearjen dy't de byldsjes foarstelle moatte, noch kin der folle út ôflaat wurde oer de religieuze oertsjûgings dy't dermei mank gien wêze moatte. In dúdlik ferskil tusken de Germaanske bylden en de Romeinske tradysje dêr't se op basearrre binne, is lykwols it net foarkommen fan froulike byldsjes by de Germanen wylst dy krekt populêr wiene yn it Romeinske Ryk, wat wiist op in opsetlike ôfwizing fan dat diel fan 'e Romeinske tradysje. Yn 'e Romeinske kontekst waarden sokke byldsjes benammen brûkt om op hûsalters pleatst wurden by de minsken thús; it is net dúdlik oft se dêr by de Germanen ek foar brûkt waarden. Nei de fal fan it Westromeinske Ryk ferdwûnen sokke byldsjes stadichoan by de Germanen, sa blykt út argeologyske opgravings, oant se tsjin it begjin fan 'e Wytsingtiid amper mear foarkamen.
Earne tusken 400 en 500 wie der in taname fan 'e hoemannichte goud mank de Germanen, wat oantoand wurdt troch argeologyske fynsten fan dat materiaal yn hiel noardlik Jeropa. It tinken is dat soks feroarsake waard trochdat Germaanske krigers yn dy tiid massaal as hierlingen yn 'e Romeinske tsjinst giene wylst de Romeinen besochten harren ferkrommeljende ryk te behâlden. Ut dy tiid datearje rûne goudene medaljes, ynspirearre troch Romeinske munten, dêr't de bylden fan Balder, Tyr en Weda mei fersierd waarden. Dy goaden waarden fral fereare troch de keningen en adel fan 'e Germanen, en de gouden medaljes wiene bedoeld om utering te jaan oan 'e hege status fan dy goaden. Yn dat gefal wie der dus sprake fan Romeinske techniken dy't brûkt waarden om Germaanske ideeën oer te bringen.
Rituëlen
Spoaren fan it Germaanske heidendom út 'e âldste perioade binne inkeld bekend út argeologyske opgravings. Sokke fynsten besteane foar in grut diel út restanten fan rituëlen, lykas foarwerpen dy't opdjippe binne út marren en sompen, wêrfan't de âldsten troch de Brûnstiid weromrikke oant it Neolitikum, wylst de jongsten datearje út 'e Izertiid. De Germanen út dy tiden seagen sompen nei alle gedachten as hillige plakken, dêr't it kontakt mei godlike machten mooglik wie. Yn ferskate moerassen binne rûch houtene byldsjes weromfûn, dy't oer it algemien minsken foarstelle mei sterk oerdreaune geslachtsdielen. Dat suggerearret dat de iere Germaanske goaden fan 'e fruchtberens assosjearre wiene mei wetter, in leauwenselemint dat ek bekend is út lettere boarnen.
Guon fan sokke foarwerpen wiene wapens, dy't by offerrituëlen oan 'e goaden oanbean waarden. Yn Súd-Skandinaavje binne likernôch fyftich plakken ûntdutsen dêr't wapens yn in mar smiten binne om se te offerjen nei't se fernield of ûnbrûkber makke wiene. Swurden waarden tebûgd en spearen en skylden waarden tebrutsen. It meastepart fan dat soarte offers datearret út 'e perioade tusken 200 en 500. In protte fan 'e fynplakken lizze yn noardeastlik Jutlân, deunby de kust fan it Kattegat. It tinken is dat it foar in part giet om wapens dy't spesjaal foar dat doel, om se te offerjen, makke wiene, mar der binne sûnder mis ek wapens by dy't yn 'e striid bútmakke wiene op 'e fijân. It offerjen troch de Germanen fan 'e wapens fan oerwûne fijannen is bekend út ferslaggen út 'e Aldheid en makke benammen diel út fan 'e ferearing fan Weda, wêrby't it wapenoffer de bân tusken de offerbringer en de god befêstige.
Behalven foarwerpen waarden dêrby ek bisten offere, en teffens waarden minske-offers útfierd. Ut 'e argeologyske opgravings fan âlde sompen kin opmakke wurde dat de minsklike slachtoffers fan sokke rituëlen hommels en gewelddiedich oan harren ein kamen. Neitiid waarden faak ferskate metoaden brûkt om derfoar te soargjen dat it lyk op 'e boaiem fan 'e sompe lizzen bleau, bgl. troch it te ferswierjen mei stiennen of troch it oan 'e boaiem fêst te speetsen mei tûken. Yn 2002 kaam de Deenske histoarikus Allan A. Lund mei de teory op 'e lapen dat de slachtoffers fan sokke rituëlen eins net offere wiene, mar de deastraf krigen hiene om't se beskôge waarden as heksen dy't ûngelok oer harren mienskip útstoarten. Neffens Lund soe it feit dat de slachtoffers sûnder kremaasje yn in sompe pleatst waarden, dêr bewiis foar wêze, mei't se dêrtroch neffens it leauwe fan 'e âlde Germanen foar ivich finzen kamen te sitten op 'e grins fan 'e wrâld fan 'e libbenen en it hjirneimels. Dy teory is tige omstriden en hat net in soad byfal krigen fan oare saakkundigen.
Germaanske folkloare
De Germaanske folken fan it Jeropeeske fêstelân waarden tusken 500 en 800 stadichoan ta it kristendom brocht, mar ek dêrnei noch oerlibben eleminten fan it Germaanske heidendom as folkloare. Dêrby gie it om dielen fan 'e mûnlinge oerlevering fan 'e heidens, dy't yn sterk troch it kristendom beynfoede foarm geandewei de Midsiuwen as leginden, sêgen en epyske gedichten optekene waarden. Fragminten binne û.m. te finen yn histoaryske ferslaggen oer de ferskate folken, lykas de skiedskriuwing fan Paulus Diakonus oer de Longobarden en de ferhalen oer de hillige Willibrord troch Ealwyn fan York, in teolooch dy't riedsman fan Karel de Grutte wie.
Mar yn ferhâlding ta it Noardske heidendom yn 't bysûnder, en, yn mindere mjitte, ek ta it Angelsaksyske heidendom, binne de skriftlike boarnen oangeande it kontinintaal Germaansk heidendom tige krap en fragmintarysk. De Merseburger toverspreuken foarmje de iennichste pre-kristlike tekst yn it Aldheechdútsk. Dêryn wurde de goaden Weda, Frigga en Fulla neamd. Yn oare teksten, lykas kroniken en histoaryske ferslaggen, komme taspilings op it Germaanske heidendom foar, lykas yn 'e beskriuwing fan 'e fernieling troch Karel de Grutte fan 'e Irminsul, dy't foarkomt yn 'e Keninklike Frankyske Annalen. Yn hieltyd mear ferbastere foarm oerlibben dielen fan it heidenske leauwe ek yn folksferhalen dy't benammen op it plattelân troch de befolking fan âlder op âlder trochjûn waarden, oant der úteinlik guon fan 'e mearkes út fuortkamen dy't oan it begjin fan 'e njoggentjinde iuw troch de Bruorren Grimm sammele waarden.
Runen
Mear bewiis foar de religieuze kontekst fan runen en de foaroansteande posysje dy't se yn it Germaansk heidendom ynnamen, komt nei foarren yn it Aldsaksyske epos Heliand, út 'e njoggende iuw. Dêryn wurde sekuliere en heidenske omskriuwings brûkt om it kristlike evangeelje nei te fertellen. Ien fersregel seit: "gerihti us that geruni" ("lear ús de betsjutting fan 'e runen"), wat in betizing sjen lit fan it kristlike idee "lear ús te bidden" mei heidenske tradysjes. Dat is nei alle gedachten lykwols in opsetlike betizing, mei't iere kristlike sindelingen bekende ekwifalinten brûke moasten om ûnbekende kristlike ideeën oer te bringen oan 'e heidens dy't se bekeare woene.
Modern Germaansk heidendom
Sûnt 'e 1960-er jierren fan 'e tweintichste iuw belibbet it Germaanske heidendom in sterke en opmerklike weropstanning. Dy begûn yn Iislân, dêr't de oanhingers fan it moderne Germaanske heidendom, ek bekend as Ásatrú, oanfierd waarden troch de kundige allsherjagoði Sveinbjörn Beinteinsson, in dichter en skieppeboer, dy't yn 1972 de Ásatrúarfélagið ("it Genoatskip fan Dy't Trou oan 'e Goaden Binne") oprjochte. Hjoed de dei binne der lytse, mar fitale mienskippen fan it moderne Germaanske heidendom yn Iislân, de Feriene Steaten, it Feriene Keninkryk, Dútslân, Denemark, Noarwegen, Sweden, Kanada, Spanje en inkele oare lannen.
The Monuments Men
The Monuments Men is in Amerikaansk-Dútske oarlochsfilm út 2014 ûnder rezjy fan George Clooney, mei yn 'e haadrollen hysels en Matt Damon. De titel betsjut "De Monumintemannen". De film is basearre op histoaryske foarfallen beskreaun yn it non-fiksjeboek mei deselde namme fan Robert M. Edsel en Bret Witter. It ferhaal folget oan 'e ein fan 'e Twadde Wrâldoarloch in groep Alliëarde keunsthistoarisy dy't de opdracht krije om keunstwurken dy't troch de nazys rôve binne, op te spoaren, te rêden en wer te plak te bringen. The Monuments Men krige fan 'e filmkritisy mingde resinsjes, mar wie kommersjeel súksesfol yn 'e bioskopen.
Plot
Yn 1944 driuwe de Alliëarden de nazys en harren bûnsgenoaten op alle fronten werom. Keunsthistoarikus Frank Stokes oertsjûget de Amerikaanske presidint Franklin D. Roosevelt der lykwols fan dat in keale oerwinning net folle te betsjutten hawwe sil as de keunstskatten fan 'e Westerske wrâld ûnderwilens ferlern gien binne. Hy stelt foar om in ienheid gear te stallen fan jonge keunsthistoarisy om dy skatten te rêden foar't it te let is. Presidint Roosevelt wiist der lykwols op dat alle jonge keunsthistoarisy al yn it leger sitte. Hy stelt dêrom Stokes oan as lieder fan in ienheid dy't er sels gearstalle moat út âldere keunsthistoarisy. Stokes nimt dy opdracht oan en freget konservators, museumdirekteuren, keunstners en in arsjitekt foar syn ienheid, dy't al rillegau de bynamme "de Monumintemannen" kriget. Mei harren set er ôf nei Ingelân, dêr't se de basistraining ûndergeane fan alle Amerikaanske militêren.
Claire Simone, in museumkonservatrise yn it besette Frankryk, wurdt twongen om 'e Dútske kolonel Viktor Stahl te helpen by it stellen fan keunstskatten dy't bestimd binne foar it Führermuseum fan Adolf Hitler of foar de priveekolleksjes fan nazy-pommeranten lykas Hermann Göring. Alles liket ferlern as se by it neieroankommen fan 'e Alliëarde opmars nei Parys ûntdekt dat Stahl de hiele ynhâld fan har keunstgalery nei Dútslân fersleept. Claire fytst halje-trawalje nei in treinstasjon, mar kin inkeld helpeleas tasjen wylst Stahl mei in trein fol keunstskatten ûntkomt nei Dútslân.
Underwilens binne de Monumintenmannen nei D-Day oerkommen nei it fêstelân fan Jeropa. Stokes ûntdekt dat de measte Alliëarde ofsieren de rêding fan keunst net botte wichtich fine. Syn wurk wurdt sadwaande kear op kear behindere troch oerhearrigen dy't wegerje de libbens fan har manskippen te weagjen foar syn misje. Om in grutter gebiet beslaan te kinnen, dielt Stokes syn ienheid op, wat ta wikseljende súkses liedt. James Granger giet nei Parys, dy't er Claire Simone moetet. Hoewol't er har út it tichthûs hellet, dêr't se yn sit op fertinking fan kollaboraasje, wegeret se har kennis oer de bestimmings fan 'e stellen keunst mei him te dielen, mei't se fermoedet dat de Amerikanen fan doel binne om de hiele brot mei te nimmen nei Noard-Amearika.
Richard Campbell en Preston Savitz binne yn Gint, dêr't se ûntdekke dat It Lam Gods, it trijelûk fan Hubert en Jan van Eyck út 'e Katedraal fan Gint, troch de preesters fuorthelle is om it te ferbergjen. Underweis is de frachtwein, dêr't it stik yn ferfierd waard, lykwols oanholden troch de Dútsers, dy't de preesters deasketten en it keunstwurk stellen hawwe. As se letter, de opmars fan 'e Alliëarden folgjend, yn Dútslân bedarje, ûntdekke se dêr troch poer tafal de eardere kolonel Viktor Stahl, dy't him no foardocht as in sljochtwei boer, mar mei in pleats wêrfan't de huzinge folhinget mei stellen skilderijen fan û.o. Renoir en Cézanne.
Tsjin desimber 1944 reitsje Walter Garfield en Jean-Claude Clermont by min waar paadbjuster op it Dútske plattelân. By fersin bedarje se yn in fjoergefjocht tusken Amerikaanske en Dútske soldaten, wêrby't Clermont swier ferwûne rekket. As Garfield gjin medyske help foar him fine kin, bliedt er dea. Underwilens hat Hitler it Nearo-dekreet útfurdige, dat oarderet ta de ferneatiging fan alles fan wearde (keunstskatten ynbegrepen) as hysels stjerre of nazy-Dútslân falle soe. Yn Parys lit Granger oan Simone in kopy fan it dekreet sjen yn 'e hope dat dat har oan it praten krije sil, mar hoewol't it har dúdlik ûntrêstget, lit se har net fermurwje. Pas as Stokes-en-dy yn in âlde kopermyn by Siegen in earste lading fan mear as 16.000 stikken rôfkeunst ûntdekke en prikken yn it wurk stelle om dy werom by de rjochtmjittige eigners te krijen, jout se ta. Se langet Granger in kasboek oer dêr't se detaillearre ynformaasje yn notearre hat fan elts stellen keunstwurk en de eigners dêrfan, dat fia Stahl nei Dútslân ta ferfierd is.
De Monumintemannen ûntdekke dat de rôfkeunst opslein is yn in netwurk fan kastielen en útdiene minen. Tagelyk komt it nijs dat ek de Sovjet-Uny in ienheid formearre hat, ûnder luitenant-kolonel Elja, om 'e rôfkeunst fan 'e nazys te sykjen yn 'e eigen besettingssône. It doel fan 'e Russen is lykwols net om 'e keunst werom te jaan oan 'e rjochtmjittige eigners, mar om it yn beslach te nimmen en nei de Sovjet-Uny te stjoeren by wize fan reparaasjebetellings. Underwilens is in SS-ienheid ûnder befel fan kolonel Wegner dwaande mei it útfieren fan it Nearo-dekreet troch it systematysk ferneatigjen fan 'e opsleine rôfkeunst. De Monumintemannen komme by de Alliëarde legerlieding yn in better boekje te stean as se yn ien fan 'e minen dy't as opslachplak fan rôfkeunst brûkt wurde, ek de folsleine goudreserve fan Dútslân oantreffe.
Koart nei de kapitulaasje fan nazy-Dútslân op 7 maaie 1945 fine de Monumintemannen yn de sâltmyn Altaussee, by Bad Aussee, yn Eastenryk, dy't skynber troch de nazys opblaasd is. By neier ûndersyk docht lykwols bliken dat inkeld de yngongen troch pleatslike mynwurkers opblaasd binne om 'e opsleine rôfkeunst te beskermjen tsjin ferneatiging troch de SS. De myn leit yn it diel fan Eastenryk dat troch de Sovjet-Uny beset wurde sil, en luitenant-kolonel Elja en syn mannen sille mei in pear oeren arrivearje. Der is de Monumintemannen alles oan gelegen om 'e rôfkeunst út 'e myn te heljen foar't de Russen arrivearje, dat se nimme it risiko om springstof yn te setten om 'e haadyngong fan 'e myn te iepenjen. Elja-en-dy kinne de ûntploffings dêr't dat mei mank giet, hearre fan it plak ôf dêr't se binne, mar se wurde opholden troch in skansearre brêge. Dat jout de Monumintemannen de tiid om 'e hiele myn leech te heljen, dêr't se û.m. ek de Madonna fan Brugge en It Lam Gods út Gint weromfine. As de Russen tsjin 'e jûn einlings arrivearje, fine se inkeld in Amerikaanske flagge werom, dy't Stokes-en-dy boppe de yngong fan 'e myn ophongen hawwe.
Letter rapportearret Stokes alle prestaasjes fan syn ienheid oan 'e Amerikaanske presidint Harry Truman. As er om tastimming fersiket om langer yn Jeropa stasjonearre te bliuwen, sadat er tafersjoch hâlde kin oer fierder sneupwurk en de weromjefte fan 'e ûnbidige kliber keunstskatten, freget Truman him oft alle súksessen yn it weromfinen fan keunstwurken no eins opweagje tsjin 'e dea fan twa fan syn mannen. Stokes fynt fan wol. Dêrop freget Truman oft mei tritich jier ek noch mar immen witte sil dat dy mannen har libben foar in keunstwurk opoffere hawwe. It byld ferspringt dan tritich jier nei de takomst, yn 1977, as Stokes op hege jierren mei syn pakesizzer in besyk bringt oan Brugge en dêr de Madonna besjocht. Hy antwurdet op dat stuit op Truman syn fraach: "Ja."
Produksje
The Monuments Men waard regissearre troch George Clooney nei in senario fan himsels en Grant Heslov. De beide mannen basearre it ferhaal (loskes) op wiere ûnderfinings út 'e Twadde Wrâldoarloch fan leden fan it Alliëarde Programma foar Monuminten, de Skiene Keunsten en Argiven, lykas fêstlein yn it non-fiksjeboek The Monuments Men: Allied Heroes, Nazi Thieves and the Greatest Treasure Hunt in History, fan Robert M. Edsel en Bret Witter, út 2007.
Clooney en Heslov wiene ek as produsinten by it projekt belutsen foar de filmstudio's Columbia Pictures, Fox 2000 Pictures, Smokehouse Pictures en Studio Babelsberg. Dêrmei wie de film in Amerikaansk-Dútske ko-produksje. Behalven fan Columbia en 20th Century Fox, de memme-ûndernimming fan Fox 2000, kaam in diel fan 'e finansiering ek út Dútske boarnen. Sa droech it Deutscher Filmförderfonds (DFFF) €8,5 miljoen by, en de Mitteldeutsche Medienförderung, de Medienboard Berlin-Brandenburg en de Medien- und Filmgesellschaft Baden-Württemberg lytsere bedraggen. Foar de film wie yn totaal in budget beskikber fan $70 miljoen. De kamerarezjy wie yn 'e hannen fan Phedon Papamichael, en de filmmuzyk waard fersoarge troch Alexandre Desplat.
Opnamen
De opnamen foar The Monuments Men setten begjin maart 2013 útein en duorren oant ein juny fan dat jier. De binnendoarsênes waarden foar it meastepart opnommen yn 'e Babelsberg Studios yn Potsdam. Der waard op lokaasje filme yn 'e Harz, by de minen yn 'e omkriten fan Bad Grund, en fierders yn 'e Dútske plakken Lautenthal, Clausthal-Zellerfeld, Goslar, Halberstadt, Merseburg en Osterwieck. Sênes mei âlde fleanmasinen waarden opnommen by it Ryksoarlochsmuseum Duxford yn it Ingelske Cambridgeshire. Yn Ingelân waard ek filme op in pleats yn Ashford (Kent), en by Rye (East-Sussex).
Distribúsje
De distribúsje fan The Monuments Men waard yn Noard-Amearika fersoarge troch Sony Pictures Releasing, de distribúsjedifyzje fan Sony Pictures, dat de memme-ûndernimming fan Columbia Pictures is. Yn it meastepart fan 'e rest fan 'e wrâld waard de distribúsje dien troch 20th Century Fox, de memme-ûndernimming fan Fox 2000 Pictures. The Monuments Men gie op 7 febrewaris 2014 yn 'e Amerikaanske bioskopen yn premiêre. Dyselde deis waard de film ek fertoand op it Ynternasjonaal Filmfestival fan Berlyn. Yn Dútslân kaam The Monuments Men op 20 febrewaris yn 'e bioskoop út. De UNESCO brûkte op 27 maart 2014 in fertoaning fan 'e film om in konferinsje oer de bestriding fan 'e yllegale hannel yn kultureel erfskip te yllustrearjen.
Untfangst
Fan 'e filmkritisy krige The Monuments Men mingde resinsjes. Peter Travers fan it tydskrift Rolling Stone joech de film 3 fan 4 stjerren. Hoewol't er opmurk dat in diel fan 'e dialooch en emoasjes forsearre wie, fûn er de fysike produksje en de kamerarezjy "sûnder lek of brek". Hy ornearre fierders dat The Monuments Men, seker as men de film ferliek mei oare kontemporêne produksjes, in "grutske, net-modieuze, ûnsynyske film" wie. Ek Richard Roeper fan 'e Chicago Sun-Times parte oan The Monuments Men 3 fan 4 stjerren ta, hoewol't er de film omskreau as "skamteleas sentiminteel". Neffens Richard Corliss fan Time hie de film "de toan fan in lêzing by in betinking, waarm en swalkjend, jûn troch ien fan 'e rju learde wittenskippers […] yn 'e film."
Histoarikus Alex von Tunzelmann, dy't foar de Britske krante The Guardian skreau, lei de finger op ferskate histoaryske ûnfolkommenheden. Oer de plot murk er op: "As jo it gefoel krije dat de de film episoadysk en min opboud is, hawwe jo spitigernôch gelyk." Ek skreau er: "Der binne fiersten tefolle personaazjes, dat it senario dielt harren op yn lytse groepkes en stjoert se derop út foar ferskate misjes. Guon dêrfan binne spannender as oaren, mar opteld foarmje se gjin befredigjende plot. Faaks dat in tillefyzjesearje in better fehikel west hie foar de aventoeren fan 'e Monumintemannen as in spylfilm."
Op 'e webside Rotten Tomatoes, dy't resinsjes sammelet, hat The Monuments Men in leech goedkarringspersintaazje fan 30%, basearre op 254 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: "De bedoelings binne rjochtskepen en de cast is yndrukwekkend, dat is net ien fan beiden genôch om te kompinsearjen foar de stive, nostalgyske toan en it nuveraardich sloppe ferhaal fan The Monuments Men." Op Metacritic, de wichtichste konkurrint fan Rotten Tomatoes, behellet The Monuments Men in goedkarringspersintaazje fan 52%, basearre op 43 resinsjes.
Historisiteit
The Monuments Men is basearre op histoaryske foarfallen, mar de nammen fan alle personaazjes waarden feroare. Ek waarden, út dramatyske omtinkens, ferskate oare dingen oanpast. Mar neffens George Clooney, dy't as regisseur en ien fan 'e senarioskriuwers, filmprodusinten en haadrolspilers foar in grut part ferantwurdlik wie foar de film, is "80% fan it ferhaal noch altyd folslein wier en akkuraat". Nigel Pollard, in heechlearaar skiednis oan 'e Universiteit fan Swansea, kende de film lykwols mar 2 fan 5 stjerren ta foar historisiteit. Hy skreau: "Der bestiet hjir in kearn fan [histoaryske akkuratens], mar The Monuments Men nimt dêr in loopke mei op in manear dy't wol nedich wêze sil om it ferhaal as film wurkje te litten."
Yn 'e film wurdt sein dat de tagongen ta de Altausseemyn yn Bad Aussee opblaasd wiene troch pleatslike mynwurkers om 'e opsleine keunstskatten te beskermjen tsjin 'e SS. Eins waarden de tagongen lykwols opblaasd troch Britske kommando's, dy't spesjaal foar dat doel yn it gebiet oan parasjutes útsmiten wiene. De kommando's, û.l.f. fan Albrecht Gaiswinkler, fierden harren opdracht út, rekrutearren doe likernôch 300 man út 'e pleatslike befolking, dy't se bewapenen mei bútmakke Dútske wapens, wêrnei't se de lêste moannen fan 'e oarloch yn it gebiet in lytse guerrilja-oarloch tsjin 'e nazys útfochten.
Yn 'e film wurdt it fierders foarsteld as wiene de Monumintemannen in Amerikaansk inisjatyf dat opkaam nei it Alliëarde bombardemint fan Monte Cassino (febrewaris 1944), mei in hast folslein Amerikaanske bemanning, oanfolle mei ien Ingelsman en ien Frânsman, dy't boppedat krekt dejingen binne dy't komme te sneuveljen. Yn it echt wie it in Britsk inisjatyf, mei in folle mingdere gearstalling, dat al yn july 1943 bestie.
Opbringst
The Monuments Men brocht yn 'e bioskopen yn 'e Feriene Steaten en Kanada $78,0 miljoen op, en yn alle oare lannen en territoaria $77,6 miljoen. Wrâldwiid kaam de opbringst dêrmei út op $155,6 miljoen. Ofset tsjin it budget fan $70 miljoen betsjut dat in winst fan $85,6 miljoen, hoewol't dêr de marketingkosten noch wol ôf moatte.
Piter Lycklama à Nijeholt
thumb|P. Lycklama à Nijeholt Piter Lycklama à Nijeholt (Boalsert, 25 augustus 1842 – Swol, 15 juny 1913) is in ôfstammeling fan de famylje Lycklama à Nijeholt. Syn heit wie arts en lid fan de Provinsjale Steaten fan Fryslân. Hy troude op 16 novimber 1866 mei Catharina Elisabeth Margaretha de Kok. Piter wie ûnder oare marine-offisier en boargemaster fan ferskate gemeenten.
Hy studearre oan it Keninklik Ynstitút foar de Marine yn Den Helder, dêrnei wurke hy yn ferskate iepenbiere funksjes. Fan 1 july 1863 oant 1 oktober 1867 wie hy marine-offisier. Dêrnei wie boargemaster fan Frjentsjer fan 20 febrewaris 1868 oant 15 oktober 1882, fan Ljouwerteradiel fan 15 oktober 1882 oant 1 novimber 1883, fan Ljouwert fan 1 novimber 1883 oant 1 desimber 1891 en fan Rotterdam fan 1 desimber 1891 oant 1 desimber 1893. Nei syn perioade as boargemaster fan Rotterdam waard hy Kommissaris fan de Keninginne yn Oerisel fan 1 desimber 1893 oant 1 augustus 1909.
Lycklama à Nijeholt waard Ridder yn de Oarder fan de Nederlânske Liuw en Kommandeur yn de Oarder fan Oranje-Nassau.
Gremlins 2: The New Batch
Gremlins 2: The New Batch is in Amerikaanske swarte komeedzje-horrorfilm út 1990 ûnder rezjy fan Joe Dante, mei yn 'e haadrollen Zach Galligan en Phoebe Cates. De film is in ferfolch op it súksesfolle Gremlins, út 1984. De titel betsjut "Gremlins 2: De Nije Kloft". It ferhaal folget de aventoeren fan 'e mogwai Gizmo, in lyts skattich pluzich wêzentsje, dêr't withoefolle lytse meunsters út fuortkomme as er wiet wurdt. Yn 'e oarspronklike film ferrinnewearje dy in doarp op it Amerikaanske plattelân, wylst se yn it ferfolch húshâlde yn in wolkekliuwer yn 'e grutte stêd. Gremlins 2: The New Batch hat in toansetting dy't folle satirysker is as de earste film, mei geweld dat mear de kant fan slapstick útskaait. De film parodiëarret boppedat de Amerikaanske filmyndustry mei ferwizings nei in grut tal oare films en tillefyzjesearjes. De oanpaste toan foel der lykwols net sa yn: hoewol't Gremlins 2: The New Batch fan 'e filmkritisy oer it algemien positive resinsjes ûntfong, flopte de film yn 'e bioskopen. Sûnt hat er lykwols de status fan cultfilm berikt.
Plot
Mogwai binne aparte, lytse, skattige, pluzige, goedaardige wêzentsjes, mar foar harren fersoarging moat men trije regels yn acht nimme. Yn it foarste plak kinne mogwai net oer fel ljocht, yn 't bysûnder fel sinneljocht, dêr't se fan deageane. Oard moat men derfoar soargje dat se nea yn kontakt komme mei wetter. Bart dat wol, dan groeie der swolms op 'e rêch, en as dy iepenknappe, springe der lytse hierbaltsjes út, dy't binnen inkele minuten útgroeie ta folwoeksen mogwai. (As se op sa'n manear ûntsteane, binne mogwai ornaris net mear goedaardich.) En trêd, en dat is it wichtichste, moat men mogwai nea nei midsnacht fuorje, ek al biddelje se dêr ek noch sa om. Docht men dat al, dan ferpoppe se har en ûntsteane der gremlins, dat aaklike, sadistyske rotsakken binne.
Billy besiket de gremlins nei de lobby fan 'e wolkekliuwer te lokjen, dêr't er harren mei sinneljocht fan bûten om hals bringe wol. Nei't er Clamp op 'e hichte brocht hat fan 'e sterke en swakke punten fan gremlins, ferlit de miljardêr it gebou fia in geheime tunnel, om 'e foarkant fan 'e lobby te oerdekken mei in reuseftich seil. Sa wol er de gremlins misliede om te tinken dat it feilich foar harren is yn 'e lobby oant yniene it seil fuortlutsen wurdt. Underwilens binne de gremlins it laboratoarium fan dr. Catheter binnenkrongen, dêr't se genetyske searums drinke, dy't ta fierdere metamorfoazes liede. Ien fan harren ûntjout him ta de yntelliginte "Harsensgremlin", wylst in oare gremlin froulik wurdt, en in trêden feroaret yn in wêzen fan poere elektrisiteit. Dy lêste deadet dr. Catheter foar't it Billy slagget om him finzen te setten yn it tillefoansysteem fan it Clamp Center.
Murray Futterman*, Billy syn buorman út Kingston Falls, dy't mei syn frou Sheila in besyk bringt oan New York, wurdt op 'e strjitte oanfallen troch in hybride 'flearmûsgremlin', dy't troch de Harsensgremlin tsjin 'e effekten fan sinneljocht yninte is mei "genetyske sinnebrânoalje". Nei't er it wêzen ôfwarre hat, set Futterman nei it Clamp Center om te helpen. Hy sjocht Clamp út syn geheime tunnel kommen en brûkt dy om sels it gebou binnen te glûpen om him by Billy en Kate te jaan. Dyselden hawwe ûnderwilens fersterking krigen fan Forster, it haad befeiliging fan it Clamp Center, mar de froulike gremlin rekket fereale op Forster, dy't útnaaie moat om oan har ûnwinske avânses te ûntkommen. Yn it laboratoarium drinkt Mohawk in spinnesearum, dat him transformearret ta in meunstereftige hybride gremlin-spin. Hy falt Kate en Marla Bloodstone oan, mar Gizmo rêdt de beide froulju troch Mohawk út 'e ljochten te helpen mei in yn 'e brân stutsen potsje Tippex. * ) Murray en Sheila Futterman waarden yn 'e earste film eins fermoarde troch de gremlins doe't se yn harren eigen hûs mei in snieploech oerriden waarden, mar dat plotpunt wurdt hjir blykber retcond.
Billy syn plan om 'e gremlins te deadzjen troch de lobby ynienen yn 'e sinne te setten rint op 'e non as it begjint te reinen en de sinne beskûl giet efter in tsjûk wolketek. Ynstee lit er de wêzens troch Futterman allegear bespuitsje mei in brânslang, wêrnei't er de elektryske gremlin út it tillefoansysteem frijlit om harren allegear te elektrokutearjen en fuortrane te litten. Clamp bestoarmet it gebou mei de plysje en de media yn syn sok, mar sjocht dat de striid al besljochte is. Hy is tige wiis mei de gong fan saken en jout promoasjes oan Billy, Kate, pake Fred en Marla, wylst er Katsuji ynhiert as fêste kameraman. Billy en Kate nimme neitiid frij om Gizmo by harren thús te bringen. As se fuort binne, skillet Forster Clamp op en seit dat er fêst sit op 'e boppeste ferdjipping fan 'e wolkekliuwer. De froulike gremlin, de iennichste oerlibbene fan 'e hiele kliber, hat him dêr yn it nau dreaun en wol mei him trouwe.
Tekenfilmsegminten
De live-actionbylden fan Gremlins 2: The New Batch waarden oanfolle mei tekenfilmsegminten oan it begjin en de ein fan 'e film, mei de Looney Tunes-personaazjes Bugs Bunny, Daffy Duck en Porky Pig. By de iepening troch Bugs Bunny ûnderbrekt Daffy Duck him en besiket de iepening oer te nimmen, mei jammerdearlike gefolgen. De ôftiteling oan 'e ein fan 'e film wurdt út en troch begelaat troch sarkastysk kommentaar fan Daffy, en as Porky Pig oan 'e ein fan 'e ôftiteling syn gebrûklike ôfsluting besiket te dwaan mei de stammere wurden "Th-th-th-that's all, folks!", wurdt de boel wer yn 'e bulten jage troch Daffy, diskear mei aaklike gefolgen foar himsels. (Op 'e dvd-útjefte fan Gremlins 2: The New Batch is it animaasjesegmint oan it begjin in stik langer.)
Produksje
Gremlins 2: The New Batch waard, krekt as de oarspronklike film Gremlins (1984) regissearre troch Joe Dante. Dyselde stie net bot te springen om in ferfolchfilm te meitsjen, mar liet him beprate doe't him it yn 'e filmyndustry fan Hollywood seldsume ûnthjit dien waard dat er folsleine kreätive kontrôle oer de produksje krije soe. Dante wurke nei in senario fan Charles S. Haas. As produsint wie Michael Finnell by it projekt belutsen foar de filmstudio Amblin Entertainment. Steven Spielberg, de oprjochter en eigner fan Amblin, hie as útfierend produsint it tafersjoch oer de hiele produksje. Foar Gremlins 2: The New Batch wie in budget beskikber fan $30 oant 50 miljoen, trije kear safolle as foar de oarspronklike film. De kamerarezjy wie yn 'e hannen fan John Hora, en de filmmuzyk waard fersoarge troch Jerry Goldsmith. De tekenfilmsegminten waarden skreaun en regissearre troch Chuck Jones. De opnamen foar Gremlins 2: The New Batch fûnen yn juny 1989 plak yn New York.
Distribúsje
De distribúsje fan Gremlins 2: The New Batch waard fersoarge troch Warner Bros. De film gie op 15 juny 1990 yn 'e Amerikaanske bioskopen yn premiêre. It byhearrende soundtrackalbum ferskynde op 31 augustus 1990 by platemaatskippij Varèse Sarabande en waard werútjûn op 22 juny 2015.
Untfangst
Fan 'e filmkritisy krige Gremlins 2: The New Batch oer it algemien positive resinsjes. Sa priizge Desson Howe fan The Washington Post yn 't bysûnder de special effects en de parodyen op miljonêr Donald Trump, tillefyzjeprodusint Ted Turner, genetikalaboratoaria, keabeltillefyzje en de film Marathon Man. In protte resinsinten fûnen dat Gremlins 2: The New Batch kwaliteiten hie dy't de oarspronklike film miste, lykas humor. Sa neamde John Simon yn in resinsje foar de National Review Gremlins 2: The New Batch "folle frijer en grappiger as de earste [film]", hoewol't er dêrby oantekene dat de ferfolchfilm derfoar tebekskrillet om "in echt wichtich wurk fan satire te wurden".
Yn Entertainment Weekly woe Tim Appelo ek hawwe dat Gremlins 2: The New Batch "grappiger, better en subversiver" wie as de oarspronklike film. Leonard Maltin, dy't neat fan 'e earste film hawwe moast, waard troch de produsinten bepraat om as himsels in cameo yn 'e nije film te hawwen, wêrby't er troch de gremlins om hals brocht wurdt as er syn krityk op 'e oarspronklike film werhellet. Oan Gremlins 2: The New Batch joech Maltin neitiid 3 fan 4 stjerren. Hy priizge fral de ferwizings nei oare films en de popkultuer yn it algemien, de parodyen fan Trump en Turner en it aktearjen fan Christopher Lee as in ûnmeilydsume wittenskipper.
In hiel oar lûd kaam fan Hal Hinson fan The Washington Post, dy't Gremlins 2: The New Batch tefolle op 'e oarspronklike film lykjen fûn. Hy begriep dat de makkers mei de animearre segminten oan it begjin en de ein fan 'e film "anargistyske humor" oantsjutte woene, mar wie fan miening dat sawol de tekenfilmkes as de haadfilm mislearre wiene. Wol koed er de karakterisearring fan 'e gremlins wurdearje en harren ferzje fan it liet New York, New York. Yn 'e Chicago Sun-Times skreau Roger Ebert, dy't fan 'e foargeande film genoaten hie, dat Gremlins 2: The New Batch net genôch fan it orizjineel ferskilde om op eigen fuotten stean te kinnen. Ek fûn er it ferfolch minder goed, mei in plot, dy't neffens him nei it ferskinen fan 'e gremlins útmûne yn in rige grappen sûnder folle ûnderling ferbân. Phoebe Cates fûn er lykwols "op streksume wize betsjoenend" en Zach Galligan "in foechsum naïve oanjouwer foar de skobbige duveltsjes". Ebert parte Gremlins 2: The New Batch 21/2 fan 4 stjerren ta.
Op 'e webside Rotten Tomatoes, dy't resinsjes sammelet, hat Gremlins 2: The New Batch in goedkarringspersintaazje fan 71%, basearre op 65 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: "[De film] ruilet de skerpe spanning fan syn foargonger foar healwize satire, wat in opienfolging fan sporadysk fernimstige grappen opleveret, dy't wat smaak tafoegje oan 'e recycle plot." Op Metacritic, de wichtichste konkurrint fan Rotten Tomatoes, behellet Gremlins 2: The New Batch in goedkarringspersintaazje fan 69%, basearre op 28 resinsjes.
Opbringst
Gremlins 2: The New Batch brocht yn 'e bioskopen yn 'e Feriene Steaten en Kanada $41,5 miljoen op. Sifers út oare lannen en territoaria binne net beskikber, útsein it Feriene Keninkryk, dêr't de film £7,4 miljoen opbrocht. As de Noardamerikaanske opbringst ôfset wurdt tsjin it budget fan $30 oant 50 miljoen betsjut dat in winst fan mooglik $8,5 miljoen oant in ferlies fan $11,5 miljoen. It is wichtich om derom te tinken dat dêr de opbringst om utens noch by opteld en de marketingkosten noch fan ôflutsen wurde moatte. Yn elts gefal waard de film troch filmstudio Warner Bros. as in flop beskôge. Neitiid soene der gjin nije ferfolchfilms yn 'e Gremlins-franchise mear makke wurde.
Prizen
Gremlins 2: The New Batch waard nominearre foar de Saturn Awards foar bêste fantasyfilm, bêste rezjy, bêste byrol fan in akteur (twaris: John Glover en Robert Picardo), bêste filmmuzyk en bêste special effects.
Krookje
Krookjes binne in slachte fan bolgewaaksen út de famylje fan de Iridaceae. Twa soarten wurde wol ta de stinzeplanten rekkene: it Krookje (Crocus vernus) en it Boerekrookje (Crocus tommasinianus).
In protte Krookjes steane by 't maitiid te bloeien op Epemastate te Ysbrechtum.
Sassenpoarte
Skiednis
De namme "Sassenpoarte" ferwiist nei de Saksen dy't eartiids yn de omkriten wennen. Yn 1409 moast de bou fan de poarte ree wêze, want Swol waard yn 1407 lid fan de Hânze, in hannelsbûn fan Noarddútske stêden mei as gefolch woltierigens en rykdom. De Sassenpoarte liet de rykdom fan de stêd Swol yn de fyftjinde iuw, de Swolske Gouden Iuw, sjen. De poarte wie winliken in binnenpoarte, wylst de bûtenpoarte mei in ophelbrêge likernôch op it plak stie fan de hjoeddeistige Sassenpoartebrêge stie. Dy bûtenpoarte wie ferbûn mei de Sassenpoarte troch in rûn plein. Dat plein wie it plak dêr't ynfierd guod ynspektearre waard ear't it talitten waard yn de stêd. Dat plein wie fan grut belang doe't hartoch Karel fan Gelre yn 1524 Swol ynnimme woe. De Swolsters betochten in snoad pla en lieten d ehartoch ta op it plein en sleaten de bûtenpoarte. Sa wie er finzen dêr en skaat fan syn leger dy't oan oare kant de bûtenpoarte legere wie. Karel die de tasizzing dat er him weromlûke soe. Dêrnei lieten de Swolsters him gean, dochs kaam er syn tasizzing net nei. In moanne letter, op 4 april dat jiers kaam er werom en belegere er de stêd fjouwer wike lang. Hy koe de stêd lykwols net ynnimme en luts him dêrnei werom.
Nei't it fêstingwurk yn de santjinde iuw modernisearre waard, ferlear de poarte syn ferdigeningsfunksje. De poarte tsjinne doe as finzenis, dêr't de grûnferdjipping as wente fan de finzenishâlder tsjinne. Yn 1739 waard it ynterieur yngeand feroare en waard de poarte ynrjochte as hûsfêsting foar earme hûshâldings. Doe waard ek de dakruter ferfongen troch in klassisistysk koepeltuorke mei in oerwurk.
Jan Sipkema
Libbensrin
Nei in karriêre by de wegenbouwer Heijmans kaam Yr. Jan Sipkema werom nei Fryslân en waard hy yn 1982 beneamd ta haadyngenieurdirekteur fan de Provinsjale Wettersteat. Hy bleau dat oant 1 jannewaris 1993. Under syn lieding fierde hy in reorganisaasje troch, wat him net like maklik ôfgie. Mar yn syn funksje koe hy ek farferbodden foar de alvestêdetoch ôfkundigje as de iisgong dêr reden ta joech. En as dat barde dan wienen alle rydleafhawwers yn Nederlân oeremis.
As rider
Jan Sipkema ried de Alvestêdetocht sels twa kear út as wedstriidrider. Yn 1954, op 3 febrewaris, kaam hy as 51e oer de einstreek en krige syn krúske. Ek oan de Tolfde Alvestêdetocht, op 18 jannewaris 1963, die hy mei. Hy ried de ekstreem swiere tocht út, mar hy krige gjin krúske, omt hy mear as oardel oere nei de winner, Reinier Paping, binnenkaam.
As foarsitter
Under syn foarsitterskip waard de Tocht der tochten ek ferriden op 26 febrewaris 1986. Der ûntstie dat jier in konflikt, doe't kroanprins Willem Alexander sûnder meiwitten fan Jan Sipkema útnûge waard om de tocht ek te riden.
By syn ôfskied as foarsitter fan de feriening op 9 desimber 1994 waard hy beneamd ta offisier yn de Oarder fan Oranje-Nassau en ta earelid fan de feriening. Hy waard opfolge troch Henk Kroes.
De lêste jierren fan syn libben lijde hy oan de sykte fan Parkinson. Hy wie yn syn lêste libbensmoannen opnomd yn in ferpleechtehûs yn Noard-Hollân. Jan Sipkema ferstoar op 75-jierige leeftiid. Hy waard kremeard yn it Krematoarium Velsen yn Driehuis
Sassenpoarte
De poarte
De Sassenpoarte is in fjouwerkante bakstiennen gebou mei fjouwer hoektuorren. De tuorren oan de lânkant binne fan ûnderen rûn boud en gean oer nei in achtkantige foarm. Dy beide tuorren flankearje in útbou mei smytgatten yn de flier. Ut dy smytgatten wei koe de ynfallende fijan mei gleonhjitte oalje of pik bestookt wurde. De tuorren oan de stedskant binne erkertuorren op pylders.
Foar de bou fan de poarte is natoerstien brûkt, lykas trachyt, dowestien en Bentheimer sânstien. 101.000 stiennen binne yn de poarte ferwurke.
De poarte wie part fan de stedsmuorre fan Swol. Bûten de poarte wie in rûnen ommuorre plein dy't mei de bûtenpoarte ferbûn. De bûtenpoarte waard yn 1839 ôfbrutsen.
Frije Fryske Grûn
De Frije Fryske Grûn (ôfkoarte FFG) is in Fryske aksjegroep dy't stribbet foar mear autonomy foar Fryslân. De FFG is oprjochte yn 2008 troch Pier Schuurstra en bestiet neffens harren sels út tweintich minsken fan Snits, fyftjin fan It Hearrenfean en sympatisanten fan bûten ôf.
Aksjes
thumb|Twadde aksje fan de FFG De earste kear dat de Frije Fryske Grûn yn it nijs kaam wie op 25 septimber 2009. De FFG helle doe mei de Groep fan Auwerk de Nederlânske plaknammen yn Wymbritseradiel fan de buorden. De gemeente hie al besletten dat de offisjele plaknammen Frysk wurde soenen, mar makken neffens de FFG en de Groep fan Auwerk gjin 'dien wurk'.
Op 15 jannewaris 2010 makket de groep bekend dat se alle ferkiezingsposters fuorthelje sil as de foarsitter fan de politike partij 'Trots op Nederland' fan de ôfdieling It Hearrenfean gjin ôfstân docht fan de útspraken fan de politike lieder fan TON Rita Verdonk. Sy sei yn 2008 op in sprekbeurt yn Ljouwert dat se alle provinsjes opheffe wol, ek Fryslân. Dêrop hat Rita Verdonk sein dat at de FFG dy aksje útfiere sil, der oanjefte dien wurdt tsjin de ploech. Yn 'e nacht fan freed 22 jannewaris 2010 hat de groep op It Hearrenfean as in ludike aksje in stikmannich affysjes delhongen mei in cartoon fan Verdonk. Neffens de FFG moasten Friezen bestjoerd wurde troch demokratysk keazen Friezen.
Op 6 maart 2010 kaam de groep yn aksje by it boekefeest Boeke-BOLsert. Ut protest tsjin de te grutte ynfloed fan Nederlânsktalige skriuwers stode in groep manlju fan de FFG mei bivakmûtsen ta de seal yn en struide pamfletten rûn. De groep fûn it Boeke-BOLsert op himsels wol in goed inisjatyf, mar fûn it befoarderjen fan de Fryske kultuer mei sa'n grutte Nederlânske ynfloed net fan tapassing.