cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Moskovyske Hannelskompanjy
De Moskovyske Hannelskompanjy (Ingelsk: Muscovy Company, Russysk: Московская компания, Moskovskaija kompanija) (ek wol Russyske Kompanjy neamd) wie in Ingelske hannelskompanjy dy't 1551 oprjochte waard. It wie de earste grutte Ingelske hannelsmaatskippij mei de struktuer fan in namleaze fennoatskip, in opset dy't in foarbyld foar oare bedriuwen yn Ingelân waard, dêr't it systeem ta grutte bloei komme soe. De Muscovy Company is nau ferbûn mei nammen as Henry Hudson en William Baffin en hie in hannelsmonopoalje tusken Ingelân en Moskoovje oant 1698. It bedriuw bestie fuort oant de Russyske Revolúsje fan 1917 (sûnt is it inkeld noch aktyf as goeddiedichheidsynstelling).
Skiednis
thumb|Dea fan Sir Hugh Willoughby troch in ûnbekende keunstner De Moskovyske Kompanjy kaam fuort út de Company of Merchant Adventurers (folsleine namme: Mystery and Company of Merchant Adventurers for the Discovery of Regions, Dominions, Islands, and Places unknown) dy't 1551 stifte waard troch Richard Chancellor, Sebastian Cabot en Hugh Willoughby, dy't in noardeastlik paad neit Sina sochten.
Harren earste ekspedysje waard laat fan Willoughby, dy't gjin seefarder wie, mar keazen waard om reden fan syn goede liederskipskwaliteiten. Chancellor gie oer de seefeartsaken fan de float fan trije skippen, de Bona Esparanza mei Willoughby, de Edward Bonaventure mei Chancellor en de Bona Confidentia. De float sette 10 maaie 1553 ôf út Londen wei. Under Lofoten kaam har lykwols in stoarm oet it mot, dêr't Chancellor syn skip troch fan de oaren ôfsûndere rekke.
Johannes Brandsma (keatser)
Johannes Gerrit Brandsma (Seisbierrum, 23 oktober 1957 - Achlum, 31 maart 2023 ), ek wol "De Brand" neamd, wie in âld-topkeatser dy't sawol yn it Frysk spul as it peloaten syn spoaren fertsjinne hat. Nei syn aktive sportkarriêre makke Brandsma namme as trainer en coach.
Moskovyske Hannelskompanjy
Skiednis
It slagge Willoughby lang om let de Barentssee oer te stekken en Nova Zembla te berikken. Dêr farde er in skoft de kusten by del en gie dêrnei werom nei Skandinaavje. Oan de mûning fan de rivier Arzina net fier fan Moermansk kaam er lykwols fêst te sitten yn it iis. Willoughby en syn manlju wienen net taret op de kjeld en nei in tal kearen besykjen help te finen stoaren sy troch befriezing. It jier dêrnei waard it skip, mei de beferzen lichems, troch Russyske fiskers ûntdekt.
Johannes Brandsma (keatser)
Punteklassemint
Yn de 12 jier dat hy aktyf wie yn de haadklasse fan de KNKB keatse hy 659 klassemintpunten byinoar: hy keatste 216 finales, wêrfan hy 157 winnend wist ôf te sluten en helle nochris 68 lytse premys. Brandsma waard mar leafst 57 kear ta kening útroppen. De Brand wie seis kear klassemintswinner, yn 1982 mei in rekôr puntetal fan 98. Ek it tal oerwinnings wie dat jier heger as ea in oare keatser helle hie: 29. Beide rekôrs binne sûnt dy tiid noch net brutsen.
Ferrin keatskarriêre
Brandsma makke syn entree yn de haadklasse yn 1977. Syn suksesfolste jierren wiene 1982 em 1983 doe't er mei Piet Jetze Faber en Sake Saakstra in suver net te ferslaan partoer foarme. Brandsma hat syn karriêre yn it Frysk spul yn 1985 en 1986 ûnderbrutsen foar in Belgysk aventoer by it peloteteam fan Braine-le-Compte. Yn 1990 kaam Brandsma foar it lêst út yn de haadklasse en keatste dêrnei noch 4 jier yn Belgje.
Moskovyske Hannelskompanjy
Skiednis
Chancellor hie mear gelok. Hy koe de Wite See berikke, dêr't pleatslike fiskers djip ûnder de yndruk fan syn grutte Westerske skippen wienen. Hy berikte de haven fan Severodvinsk oan de Noardlike Dvina, tichtby it hjoeddeiske Argangelsk (dat sticht wurde soe yn 1584 fanwege de oanheljende hannel). De krite hearde doe krekt by Moskoovje, en doe't tsaar Ivan IV fan Chancellors hearde, nûge er de eksoatyske gast fuortendaliks út oan it keninklik hof yn Moskou. thumb|250px|Ivan de Skriklike lit [[Jerome Horsey, Ingelskman oan it Moskovysk hof, syn skatten sjen]] Chancellor makke de reis fan goed 1000 kilometer nei Moskou troch in fan snie en iis oerdutsen lân. Hy fûn Moskou grut (folle grutte as Londen), mar primityf boud, meidat de measte huzen fan hout wienen. It paleis fan de tsaar wie lykwols tige lúks, lykas ek it iten dat Chancellor foarset krige. De tsaar wie bliid dat er seehannelsrûtes mei Ingelân en oare lannen iepenje koe, omdat Ruslân op dat stuit noch gjin feilige ferbining mei de Eastsee hie, en der skeel oer de macht yn dy krite wie mei it Poalsk-Litouwske Mienebest en it Sweedske Ryk. Boppedat hie de Hânze in monopoalje op de hannel tusken Ruslân en Sintraal- en West-Europa. Chancellor wie ek optein oer de hannelsbetrekkingen, omdat hy der yn moaie ôfsetmerk foar de Ingelske wol yn seach, dy't ruile wurde koe foar bûnt en oar hannelsguod fan it Russysk kontinint. Op syn weromreis nei Ingelân yn 1554, hie er brieven fan de tsaar by him, mei útnûgings foar Ingelske keaplju en ûnthjit foar hannelsprivileezjes.
Johannes Brandsma (keatser)
De PC
De PC waard troch Brandsma 4 kear wûn: yn 1982 en 1983 as efterynse mei Sake Saakstra en Piet Jetze Faber en yn 1987 en 1988 as foarynse mei Peter Rinia en Tunno Schurer.
Oare klassikers
Oare klassikers dy't Johannes Brandsma op syn earelist stean hat binne de Bûnspartij (2x), de Jong Nederlânpartij (2x), de Rengersdei (6x) de Aldehoupartij (3x) en de Van Aismadagen (3x).
Johannes Brandsma ferstoar yn 'e nacht fan 30 op 31 maart 2023, yn 'e aldens fan 65 jier, nei in koart siik wêzen
Moskovyske Hannelskompanjy
Skiednis
De Company of Merchant Adventurers doopte harsels ta Moskovyske Kompanjy en yn 1555 ferfear Chancellor op 'en nij nei Ruslân. De kompanjy waard stadichoan ek in wichtige diplomatike ferbining tusken Moskoovje en Ingelân. It ysolearre Moskoovje hie der it measte belang by. Doe't Chancellor yn 1556, fannijs yn Ingelân kaam, waard er beselskippe fan de earste Russyske ambassadeur yn Ingelân, Osip Nepeya. By de Skotske kust waard syn skip lykwols ynienen oerfallen troch in stoarm en fergie. Chancellor fersûpte, mar Nepeya koe de kust helje, mar waard dêr troch de Skotten in tal moannen fêstholden, eardat er trochreizgje koe nei Londen.
Massachusetts
Massachusetts is in steat fan de Feriene Steaten fan Amearika. De haadstêd is Boston. De namme Massachusetts soe ôfkomstich wêze fan it Yndiaanske Massa-dchu-es-at, dat "grutte heuvel, lyts plakje" betsjut.
Skiednis
Yn 1620 stiften de Pilgrim Fathers, dy't mei de Mayflower de oertocht makken nei Amearika, in koloanje, de Plymouth Colony, wêr't tsjintwurdich Plymouth leit. Al gau soenen de Puriteinen de Massachusetts Bay Colony stifte. thumb|left|200px|Mayflower yn Plymouth Harbor fan William Halsall (1882) thumb|right|200px|Mount Greylock Massachusetts wie ien fan de trettjin koloanjes dy't yn opstân kamen tsjin it Britsk bewâld. Op 5 maart 1770 fûn by Boston in moarderij plak, doe't Britske troepen op protestearjende boargers skeaten. Op 9 febrewaris 1775 wie it Britske parlemint fan betinken dat de koloanje rebellearre en stjoerde ekstra troepen. Op 19 april 1775 begûn de Amerikaanske ûnôfhinklikheidsoarloch mei skermutseljen yn Leksington en Konkord. Op 6 febrewaris 1788 ratifisearre Massachusetts de nije grûnwet fan de Feriene Steaten en waard de 6e steat.
Op 15 maart 1820 waard Maine, dat oant dan in diel fan Massachusetts wie, in selsstannige steat.
Geografy
Massachusetts, dat oan de Atlantyske Oseaan leit, bestiet út in skiereilân Cape Cod en de eilannen Martha's Vineyard en Nantucket. Yn it noarden grinzet it oan de steaten Nij Hampshire en Fermont, yn it westen oan New York en yn it suden oan Konettikut en Rhode Island.
De wichtichste stêden binne de haadstêd Boston, Springfield, Worsjester en Lowell. Massachusetts heart ta de Eastern-tiidsône.
Nijsgjirrichheden
Yn Massachusetts lizze in soad ferneamde ûnderwiisynstellings, lykas de Harvard-universiteit en it Massachusetts Institute of Technology (MIT).
Troch in útspraak fan it Heech Gerjochtshof yn Massachusetts meie homoseksuelen yn Massachusetts sûnt 17 maaie 2004 mei inoar trouwe. Oant no ta is it dêrmei de ienige steat yn de Feriene Steaten wêr't dat mei.
Magnoliopsida
Magnoliopsida is in namme fan in planteklasse yn de taksonomy. De namme komt fan de famyljenamme Magnoliaceae mei -aceae oan 'e ein, dêrfoar is -opsida yn it plak kaam. De yndieling yn dizze taksonomyske groep is efterhelle en waard foar it lêst standert brûkt yn it Cronquist-systeem út 1981. Ta dizze groep behearre û.m.:
Sjoch ek
Çift çenekliler
Gasthûswier
thumb|230px|Gasthûswier yn 1859 út Nieuwe Atlas Van De Provincie Friesland fan [[Wopke Eekhoff]] De Gasthûswier (of: Hege Wier) is it plak fan in eardere stins of úthôf fan in kleaster, doe krekt bûten de stêd Snits. De wier of terp lei destiids in pear hûndert meter noardlik fan de lokaasje dêr't no de Tolhús-tunnel boud is.
It Kokelhûs
thumb|It Kokelhûs Museum It Kokelhûs, ek wol: It kokelhûs fan Jan en Sjut stiet middenyn it doarp. It hûs is yn 1777 boud troch in feanbaas en oant 1955 bewenne troch Jan en Sjut van der Berg. Sûnt 1957 is it in Aldheidkeamer. Jan en Sjut hienen in winkeltsje, sutelen mei molke en makken Earnewâldster kokelmatten. Sa'n matte leit no noch oer de flier fan de foarkeamer fan it museum.
Warkum
Warkum (Nederlânsk: Workum) is in stêd yn de gemeente Súdwest-Fryslân. De stêd, ien fan de Fryske alve stêden, wie oant 2011 haadplak fan de eardere gemeente Nijefurd, en oant de gemeentlike weryndieling fan 1984 wie Warkum in selsstannige gemeente.
De buorskip Lytse Wiske falt ûnder it stedsgebiet.
Skiednis
thumb|left|Alde kaart fan Warkum út 1664 fan [[Bernardus Schotanus à Sterringa]] Archeologysk ûndersiik hat bewiis sjen litten fan de bewenning fan terpen yn Warkum fan de tsiende iuw ôf. Dy terpen, Algerabuorren en Tsjerkebuorren, wiene de súdlikste op in âlde kwelderrêch tusken de doetiidske Sudersee en de marrekompleks fan de Warkumer-, Parregeaster- en Makkumermar. Yn 1297 wurdt Warkum foar it earst neamd as Woldericham of Waltercome. Nei it oanlizzen fan de Alde Dyk kamen dy delsettings yn de fjirtjinde iuw ta ûntjouwing by De Wimerts del, dy't de ferbining tusken Boalsert en de Sudersee foarme.
Yn de fjirtjinde iuw ûntstie der langhalige bebouwing tusken de twa âlde terpen Algerabuorren en Tsjerkebuorren oan wjerskanten fan de Wimerts en ûntstie der ek bebouwing by de heaks lizzende Dwersnoard, dy't dêr op oansleat. Op 13 april 1399 krige Warkum stedsrjochten fan Albrecht fan Beieren.
Yn 1515 en 1523 hie de stêd te lijen ûnder kriichsgeweld, dêr't de tsjerke by opbaarnd waard om dêrnei weropboud te wurden. Yn 1524 stelt steedhâlder Schenk fan Toutenburch it sintrale gesach yn Fryslân yn. It Gelderske skâns yn Algerabuorren en in blokhûs, dêr't hjoed-de-dei Seburch stiet, waarden sloopt. Yn 1533 lei it nije gesach de stêd it ûnderhâldsplicht fan de seediken op. Letter yn de sechstjinde iuw bloeit de hannel fannijs. De hanel krige te krijen mei konkurrinsje út Hollân en Seelân, dus waard der oergien op skipsbou. Yn de santjinde iuw waarden de Waach boud, it stedhûs útwreide en noch in oare stikmannich gebouwen boud. Tusken 1620 en 1648 waard de trekfeart nei Boalsert groeven.
Nijsgjirrich wiene de oan de Wimerts parallel lizzende bûtengrêften de Djippe Dolte oan de eastkant en de Drûge Dolte oan de westkant, en de ferskate opfearten dêr wei rjochting de Wimerts ta.
Dêrnei waard oan de súdkant in haven útgroeven en yn 1658 waard de seeslûs, de Slûs Warkum, fernijd. Lykwols begûn de Sudersee yn dy snuorje te fersânjen en waard yn it ferlingde fan de Wimerts It Soal groeven, in soal tusken De Bank en it Warkumer Nijlân troch. It Warkumer Nijlân, oan de kust tusken Warkum en Hylpen yn, waard yn 1624 bedike. Hoewol't Warkum net oan see lei, koe fia It Soal dochs de see berikt wurde. Yn it soal leit dan ek in slûs, in pear kilometer fan de seedyk ôf. By dy slûs stiet skipswerf De Hoop, dêr't al hûnderten jierren skippen boud en restaurearre wurde. Mar hjoed-de-dei lizze foar de kust de polders it Griene Strân en it Giele Strân, dêr't Warkum no net mear oan see troch leit. De Wimerts waard yn 1875 en de Dwersnoard waard yn 1920 tichtsmiten. Hjoed-de-dei is it Soal in brede feart tusken Warkum en de Iselmar.
Nijsgjirrich
Ferskate soarten hannel en yndustry hawwe in rol spile yn 'e skiednis fan Warkum. Sa wienen der ielfiskers, dy't oant yn Londen ferkochten. Warkum hie ek weverijen dy't sa'n grutte omset hienen yn Fryslân dat yn 1504 de Warkumer Jellen de standert foar gâns Fryslân waard; ek wienen der yn Warkum in soad pottebakkers, dy't it bysûndere Warkumer Kerfsnijstienwurk ûntwikkele hawwe. En der wie en is, in soad skipsbou in Warkum.
Warkum wie ek it berteplak fan Jopie Huisman en yn de stêd is sûnt 1986 it Jopie Huisman Museum festige.
De havenregistraasjekoade fan Warkum wurdt foarme troch de letters WK.
Wapen fan Warkum
260px|thumb|Wenten oan de Séburch
It wapen komt fan de fyftjinde iuw ôf op de stedsegels. It earste segel fan 1420 lit it wapen noch net sjen, mar in Goatyske nis dêr't Sint-Gertrudis yn ôfbylde is mei yn de rjochterhân in blom, yn de lofterhân in palmtûke en in wjerskanten in knibbeljende muonts. In twadde segel út de fyftjinde iuw lit it wapen mei leeljes en earn sjen. Op alle folgjende segels en ôfbyldings komt it wapen as sa foar. It is net wis wêr't it wapen weikomt. De heale earn is in figuer dy't in soad yn persoanswapens yn Fryslân foarkomt. It soe ôflaat wêze kinne fan in grytman of stedsbestjoerder fan Warkum yn de fyftjinde iuw. De leeljes kinne fan in persoanswapen of fan in Marijeferearing ôflaat wêze.
Eveneminten
Yn de hjerstfakânsje wurde jierliks de Fiskerijdagen Warkum, it Beurtfear en de Strontrace organisearre. Yn septimber is der Triatlon Warkum en de jierlikse Feekeuring, Kokedei, eventueel kombinearre mei in Gondelfeart dy jûns.
It besjen wurdich
thumb|Haadstrjitte 260px|thumb|De Buorrefeart, ien fan de oerbleaune dwersfearten
Tsjerken
Warkum hat in ferskaat oan tsjjerkegebouwen. De Grutte of Sint-Gertrudistsjerke is fan de fyftjinde iuw, mei ferbouwings yn de sechstjinde iuw. De toer stiet net oan de tsjerke fêst. De Minnistetsjerke is in skûltsjerke fan 1694. De Sint-Werenfridustsjerke is in neogoatyske krústsjerke fan 1877. De Betheltsjerke is de tsjerke fan de baptiste mienskip dy't yn 1895 yn gebrûk nommen waard.
Mûnen
Der binne trije poldermûnen om Warkum hinne: De Nijlânnermole, De Snip en Ybema's Mole.
Ferfier
260px|thumb|Stasjon Warkum
Strjitten
Alle strjitten yn Warkum.
Omgong fan Frankryk 1978
De 65ste edysje fan de Omgong fan Frankryk waard hâlden fan 29 juny oant en mei 23 july 1977.
Startplak
De start wie yn it Nederlânske Leien in stêd en gemeente yn de provinsje Súd-Hollân. It wie de tredde kear dat de omgong fan start gie yn Nederlân. Earder wie de start al ris yn Amsterdam (1954) en Skeveningen (1973).
Staking
Op 12 july stie de tolfde etappe op it programma, opsplitst yn twa dielen. Dit betsjutte dat de hurdfytsers nei de transfer fan de foarige etappe net foar 12.00 oere op bêd leine en om 5.00 oere alwer opstean moasten. Yn de betide etappe nei Valence-d'Agen holden de hurdfytsers ûnder lieding fan de Frânske hurdfytser Bernard Hinault in staking tsjin de betide start. Se rieden yn in stadich tempo fan 20 kilometer yn de oere, kamen rom achter op skema oan by de finish oan en ferwideren harren rêchnûmers om dêrnei rinnend oer de finish te kommen. De Tourofficials besletten om dit part fan de etappe net meitelle te litten en gjin winner út te roppen.
Iron Reagan
Iron Reagan is in Amerikaanske hardcorepunk/crossovermetalband oprjochte yn 2012 yn Richmond. De band brocht yn 2013 syn debútalbum Worse than Dead út. De teksten fan de band gean benammen oer maatskiplike swierrichheden, polityk en geweld. Iron Reagan hat trije studio-albums útbrocht.
Graf Zeppelin
thumb|right|250px|Graf Zeppelin It meast brûkte loftskip yn de skiednis. De Graf Zeppelin (Greve Zeppelin) wie in grutte seppelin, neamd nei de man dy't de seppelins ûntwikkele hat, greve Ferdinand von Zeppelin. De Graf Zeppelin, koade LZ-127, wie 236,6 meter lang, en hie in folume fan 105,000 m³. Doe't er 18 septimber 1928 foar it earst fleach wie er de grutste seppelin dy't ea boud wie.
Museum Drachten
thumb|260px|Foargevel museum thumb|260px|Museumplein It Museum Drachten, ek Museum Dr8888, (it eardere Museum Smellingerlân) sit yn in âld kleaster fan de Fransiskanen oan it Museumplein yn it sintrum fan Drachten. It museum mei syn galery is oansluten by de Museumfederaasje Fryslân.
It gebou
Museum Dr 8888 is fêstige yn in eardere minderbruorrekleaster yn it sintrum fan Drachten. De troch Fransiskus fan Assisi stichte tsjerkoarder (dy't him foaral dwaande hâldt mei sindingswurk) seach yn Drachten in gaadlik plak foar in Fransiskaner kleaster, omdat út de folkstelling fan 1930 bliken die dat de ûnttsjerkliking yn Fryslân tanaam. Arsjitekt H.H. de Graaf út Den Bosch ûntwurp it bouplan yn de styl fan de Delftse Skoalle.
Graf Zeppelin
Nei it ûngemak mei de Hindenburg yn 1937 waard ek de Graf Zeppelin bûten tsjinst steld, en yn in museum feroare. Yn maart 1940 waard er ôfbrutsen sa't it aluminium brûkt wurde koe foar de oarlochsyndustry.
Museum Drachten
It gebou
Oerste Augustus de Hart en de paters en bruorren namen op 1 april 1937 har yntrek yn it kleaster. Yn 'e rin fan 'e tiid waard de sielesoarch ûnder de katoliken wichtiger en meidat dat net ta de haadtaken fan de Fransiskaner muontsen heart, foel yn 1970 it beslút om it kleaster op te heffen. De gemeente Smellingerlân kocht gebou en tún en liet it arsjitekteburo Van Manen & Zwart út Drachten in plan meitsje foar ferbou ta gemeentehûs. Sa feroare yn 1972 it minderbruorrekleaster yn in gemeentehûs.
Yn 1994 -1995 waard it âlde kleaster/gemeentehûs op 'e nij ferboud, no ta museum. It bouplan wie fan de hân fan de Drachtster arsjitekt Rein de Valk. Op 1 jannewaris 1996 ferruile it museum it alâlde histoaryske gritenij- en gemeentehûs oan it Mûnein foar it - jongere mar ek histoaryske - kleaster oan it Museumplein.
Keunst
Museum Drachten toant wurk fan Fryske keunstners as Pier Pander, Ids Wiersma, Jan Planting en Sjoerd de Roos, en hat dêrneist oar wurk fan De Styl-keunstner Theo van Doesburg, syn Drachtster geastbesibben de bruorren Evert en Thijs Rinsema, en de Dada-keunstner Kurt Schwitters. Van Doesburg wies aktyf yn de sosjale wenningbou yn de Pappegaaiebuert yn it sintrum fan Drachten. De keunstners hawwe meast in bining mei Drachten.
Kultuerhistoarje
Neist keunstwurken is der in aparte kultuerhistoaryske ôfdieling mei opdolde foarwerpen út de prehistoarje en de brûnstiid. De grutste yn Nederlân fûne trachterbeker út in grêfheuvel is opnomd yn de kolleksje. In midsiuwsk grêf opboud út kleastermoppen út it kleaster fan Smelie wurdt ek toand. Ek de ûntwikkeling fan Drachten troch de tiid wurdt yn byld brocht. Ut de mear resinte tiid is der in presintaasje te sjen fan de Philishave, in produkt dat jierrenlang makke waard troch de festiging fan Philips te Drachten.
Jiddysk
It Jiddysk (ייִדיש jidisj of אידיש idisj, "Joadsk[-Dútsk]") is in Germaanske taal, mei Hebriuwske of Slavyske ynfloeden, dy't mei it Hebriuwske skrift skreaun wurdt.
It Jiddysk wurdt troch likernôch trije miljoen joaden oer de hiele wrâld praat. De namme is ôflaat fan it Middelheechdútsk Jüd, Jiddysk (Joadendútsk) yid (Joad). Der binne ferskate dialekten fan it Jiddysk. It Jiddysk is te ferlykjen mei it Sefardysk, in Joadske taal dy't nau besibbe is oan it Spaansk. Foar de holocaust wienen der sa'n 10 miljoen sprekkers fan it Jiddysk, nei de Twadde Wrâldkriich wienen der likernôch 3 miljoen fan oer.
Suffrazjette
De suffrazjettes binne in beweging út de earste feministyske weach, ein 19e- en begjin 20e iuw, yn de Angelsaksyske lannen. Emmeline Pankhurst wie de stifster fan de suffrazjettebeweging, tegearre mei har dochter Christabel Pankhurst.
Suffrazjettes waarden wol sjoen as fersoere en ûnsjogge froulju dy't gjin man krije koenen, mar it wie meast krekt oarsom. Faak wiene it jonge troude froulju dy't war dienen foar harren rjochten. Sy organisearren grutte demonstraasjes. Groepen froulju setten har mei keatlings fêst oan it stek fan bygelyks it parlemintsgebou of sloegen oan it fjurkestoken op strjitte. Belangrike brieven waarden ferbaarnd en yn de stimbussen waard soer getten sadat de stimbiljetten net mear te lêzen wiene. Om arrestaasjes út te lokjen giene hja by demonstraasje hieltyd fierder. Der waarden samar winkelruten ynsmiten of gemeente-eigendom fernield. De froulju waarden fêstset en guon waarden út protest hongerstaker. Sy woene dat it regear serieus prate soe oer rjochten fan de frou. Faak wie it rissultaat krekt oars om en waarden de finzenisbeweitsers hjitten om harren ûnder twang iten te jaan. In foaroansteande suffrazjette, Emily Wilding Davison, stoar doe't sy besocht by in hynstewedrin it hynder fan de kening te kearen.
Oedsmastate
thumb|Kaartsje mei de states om Marsum, Deinum, Boksum en Blessum hinne De Oedsmastate ek: Juckemastate of Grut Oedsma wie in state yn Boksum, gemeente Menameradiel, yn de hoeke fan de Hegedyk en de Tiltsjedyk.
Suffrazjette
In protte froulju karden sok gedrach ôf en setten har eigen groepen op, sa as de Nasjonale Uny foar it Frouljuskiesrjocht. Tûzenen froulju, meast út de middenklasse, dienen mei oan freedsume demonstraasjes mei spandoeken en sjongen. Froulju út de arbeidersklasse stie it net frij om opppakt te wurden en fêstset te wurden, dêr soe harren hûshâlding slim ûnder te lijen hân hawwe soe. Doch hiene ek dy demonstraasjes wolris te krijen mei protest fan tsjinstanner of sels fan plysjeoptreden.
Oedsmastate
Skiednis
De oarspronklike stins waard grif al fier foar 1400 boud. Yn de noardwestlike hoeke fan de Hegedyk en de Tiltsjedyk lizze noch twa lege terpkes. Dêr soe neffens de atlas fan Eekhoff de Oedsmastate stien hawwe. K.J. van den Akker skriuwt yn syn boek “Van de mond der oude Middelzee” om 1940 hinne dat Wopke Eekhoff him fersind hat mei syn oanname dat Oedsma en Scheltema ien en deselde state west hawwe. Oedsmastate soe identyk wêze oan Juckemastate dat op it noardlike diel fan de doarpsterp stie. Sjoen de bewennersskiednis fan Oedsmastate wurdt hjirûnder Van den Akker folge.
1481: Ljouwerters “hebben Werp Lyuus huys toe Buxum gecregen ende gedistraheert”. Worp wie oant dat stuit de haadling fan it doarp. Dêrnei krige hy in stins fan Bocke Feikes Harinxma yn Wâldsein en yn 1486 sit er op in stins yn Harich om dêrwei de fetkeaper Ige Galama te befjochtsjen. Dy Worp wie yn 1487, doe Juckema neamd, de oanfierder fan it leger dat Ljouwert ferovere en besette nei oanlieding fan it bieroproer yn dy stêd. In pear Skieringer oanhingers waarden yn de stêd belage troch kroechbazen en it grau omdat se Haarlimmer bier dronken. Dat it ferbod op it drinken fan bier dat bûten de stêd broud wie al in jier lyn ôfrûn wie, woene de Ljouwerters harren neat fan oanlûke. De belage bierdrinkers flechten nei it Amelânhûs fan de skieringer Fan Cammingha’s, wêrnei't it hûs belegere waard. Dat koenen de skieringer haadlingen út de regio net oer har kant gean litte. Under lieding fan Worp Juckema binne se de stêd ynfallen, ha dêr in flink kontingint Ljouwerters om sjippe holpen en de stêd bot plondere sa't soks doe wenst wie en sa't de Ljouwerters dat sels mar al te faak dienen. Worp hat dêrnei in fiiftal jierren de stêd nochal strang regeard, of sa't de stedelingen dat sels fûnen “getiranniseerd”. Hy liet him ek 400 goudgûnen troch de stêd útbetelje foar de fernieling fan Oedsmastate. Om 1505 wie hy grytman fan Ferwerderadiel. Fan dat jild hat hy Oedsmastaate mooglik werboud, want as yn 1496 in oerienkomst mei Grins sluten wurdt, binne Wytse Laes fan Boksum en Feycke Zierdsma fan Deinum twa fan de ûndertekeners. Wytse wie grytman (rjochter) fan Menameradiel.
Yn de Boksumer tsjerke leit in grêfstien fan Wytze fan Juckema ta Oedsma, ferstoarn yn 1565, en syn frou Ynth Feitsma dy't sân jier earder (1558) stoarn wie. Yn in Latynske tekst is te lêzen dat Wytze om it leauwe ferfolge flechtlingen yn syn hûs opnaam. Op dy stien stiet ûnder oaren “ende leyt in Prussen begraven”. Dat hy hat úteinlik sels ek flechtsje moatten foar de Roomske Ynkwisysje. Om 1640 wennet hjir noch in Walta Juckema. Yn it stimkohier fan dat jier wurdt syn namme skreaun by de stimmen 1, 2, 3 en 4. In bewiis dat de Juckema’s it yn Boksum lang foar it sizze hân hawwe.
Yn 1670 is “Vrouwe Lucia van Walta, wed. van de Heere van Sommelsdijk”, eigenaresse. It hûs is dan ôfbrutsen en it terrein fan 5 pûnsmiet wurdt yn meardere stikjes ferhierd. Yn it stimkohier fan 1698 wurdt by stim 1 te Boksum de namme “Juckema-state” neamd, dat doe eigendom fan Assuerus fan Groustins wie. Dêrby stiet ek de oantekening “zijnde de huysinge afgebrooken”.
Yn syn eigen eksimplaar fan syn “Geographisch Woordenboek” hat Van Burmania oantekene: ”''De overblijfselen v. de gragt, die weleer Juckema-State omvangen heeft, vind me bezijden ’t kerkhof. Het slot is in de 17e eeuw afgebroken. 1757 was ’t hoornleger een stuk greide”''. In iuw letter leit it der noch krektlyk hinne neffens master Radelaar (1857). De drûge grêften binne der noch en de boaiem siet grôtfol stiennen.
Michigan
Michigan (Ingelsk: Michigan; útspr.: [ˈmɪʃɪɡən], likernôch " mis -sjuh-gun")), offisjeel de Steat Michigan (Ingelsk: State of Michigan), is ien fan 'e fyftich steaten dy't mei-inoar de Feriene Steaten fan Amearika foarmje. Michigan, byneamd de Great Lakes State (of ek wol de Wolverine State), leit yn it noarden fan it lân, dêr't de Grutte Marren de grins mei Kanada foarmje, en heart ta de regio fan it Amerikaanske Midwesten. De haadstêd is Lansing, mar de grutste stêd is Detroit. Neffens in skatting út 2014 hie de steat doe goed 9,9 miljoen ynwenners, wêrmei't it kwa befolkingsgrutte de 10de steat fan 'e Feriene Steaten is. Oangeande oerflak is Michigan mei rom 250.000 km² de 11de steat. Michigan bestiet út twa skiereilannen: Opper-Michigan en Neder-Michigan, dy't faninoar skaat wurde troch de Strjitte fan Mackinac. De steat stiet bekend om syn natoerskientme en om 'e autoyndustry fan Detroit.
Etymology
Michigan is eins ferneamd nei de Michiganmar (en net oarsom, sa't faak tocht wurdt). De namme fan 'e steat is ôflaat fan in Frânske ferbastering fan it Odjibwe-wurd mashigamaa, dat "grut wetter" of "grutte mar" betsjut.
Geografy
Michigan hat in oerflak fan 250.493 km², wêrfan't mar leafst 41,5% út wetter bestiet. De steat is opmakke út twa skiereilannen, Neder-Michigan, dat nei it noarden ta útstekt yn 'e Grutte Marren, en Opper-Michigan, dat nei it easten ta útstekt. Dêr't de beide skiereilannen inoar krekt net reitsje, wurde se ferbûn troch de Mackinac Brêge oer de Strjitte fan Mackinac. It grutste part fan 'e steat falt yn 'e Eastlike Tiidsône (UTC–5, simmertiid –4), mar de fjouwer westlikste countys fan Opper-Michigan (Gogebic, Iron, Dickinson en Menominee) hearre ta de Sintrale Tiidsône (UTC –6, simmertiid –5).
Neder-Michigan beslacht fierwei it grutste part fan it lân fan 'e steat. It wurdt omjûn troch de Michiganmar yn it westen, de Strjitte fan Mackinac yn it noarden, de Hueronmar yn it noardeasten, de Kanadeeske provinsje Ontario yn it easten, de Earymar yn it eastsúdeasten en de Amerikaanske steaten Ohio yn it súdsúdeasten en Indiana yn it súdwesten. De súdgrins bestiet út rjochte linen, wylst de lângrins mei Kanada de rivier de Detroit folget, dy't de Hueronmar mei de Earymar ferbynt. Neder-Michigan mjit 446 km fan noard nei súd en 314 km fan east nei west.
It foar in grut diel mei ûnûntgûne wâlden oerdutsen Opper-Michigan leit noardliker as Neder-Michigan. It sit yn it súdwesten fêst oan 'e Amerikaanske steat Wiskonsin, wêrmei't de grins fierhinne foarme wurdt troch de rivieren de Menominee en de Montreal. Yn it noarden wurdt Opper-Michigan begrinzge troch de Boppemar, yn it noardeasten troch de rivier de St. Mary's (dy't de Boppemar mei de Hueronmar ferbynt), yn it easten troch de Hueronmar, yn it súdeasten troch de Strjitte fan Mackinac en yn it suden troch de Michiganmar.
It heechste punt yn 'e steat is de Mount Arvon, mei in hichte fan 603 m boppe seenivo, yn it Hueronberchtme fan westlik Opper-Michigan. Neder-Michigan is dêrfoaroer frij flak. It leechste punt fan 'e steat wurdt foarme troch de Earymar, op 174 m boppe seenivo. De Grand River is mei 420 km lingte de grutste rivier fan Michigan. Der binne yn 'e steat 13 federale Yndianereservaten:
Skiednis
Omtrint de tiid dat Michigan foar it earst besocht waard troch Jeropeeske ûntdekkingsreizgers, waard it grûngebiet fan 'e steat bewenne troch ferskate Yndiaanske folken, dy't foar it meastepart Algonkwynske talen sprieken. De wichtichsten wiene de nau besibbe Odjibwe (Ojibwe), Ottawa en Potawatomy (Potawatomi), dy't freedsum gearlibben yn in konfederaasje mei as namme de Ried fan Trije Fjurren.
De Odjibwe libben yn Opper-Michigan en de noardlike en sintrale dielen fan Neder-Michigan, en fierders teffens yn gebieten dy't no ta Ontario, Wiskonsin, Minnesota en Manitoba hearre. De Ottawa libben foar it meastepart besuden de Strjitte fan Mackinac, yn it noarden en westen fan Neder-Michigan, mar ek yn Ontario, noardlik Ohio en eastlik Wiskonsin. De Potawatomy libben noch súdliker, yn súdlik en súdwestlik Neder-Michigan en fierders yn Indiana, Illinoais en Wiskonsin. Oare Algonkwynske folken, lykas de Menominy (Menominee), Majêmy (Miami), Sôk (Sauk), Foks (Fox) en de no útstoarne Maskouten (Mascouten) bewennen it easten en súdeasten fan Neder-Michigan, dêr't ek de Irokeesktalige Huroanen (Wyandot) taholden.
De earste blanken dy't har yn Michigan weagen, wiene de leden fan 'e Frânske ekspedysje fan Étienne Brûlé, yn 1622. De earste permaninte Jeropeeske delsetting yn 'e krite waard yn 1668 troch de roomske misjonaris père Jacques Marquette stifte, op it uterste eastlikste puntsje fan Opper-Michigan, op it plak dêr't no Sault Ste. Marie leit. Neitiid waarden ferskate oare sindingsposten troch Frânske jezuïten stifte, en yn 1679 boude Robert Cavelier, hear fan La Salle op it plak fan it hjoeddeiske St. Joseph it Frânske Fort Miami, de earste fersterke hannelspost. In oare Frânske ûntdekkingsreizger en legerofsier, Antoine de la Mothe Cadillac, stifte yn 1701 oan 'e rivier de Detroit de hannelspost Fort Pontchartrain du Détroit, dy't letter útgroeie soe ta de stêd Detroit.
It besykjen fan 'e Frânsen om harren ynfloed op 'e lukrative pelshannel yn Michigan te konsolidearjen, late oan it begjin fan 'e achttjinde iuw ta de saneamde Foks-Oarloggen, fan 'e Foks en harren bûnsgenoaten tsjin 'e Frânsen en dy har Yndiaanske bûnsgenoaten. Fan 1660 ôf makke Michigan diel út fan 'e Frânske koloanje Nij-Frankryk, dy't út Montreal wei regearre waard. Under de Frânske en Yndiaanske Oarloch waarden de Frânsen lykwols nei iuwen fan rivaliteit troch de Britten út Noard-Amearika ferdreaun. By de Frede fan Parys kamen Michigan en alle oare Frânske gebieten beëasten de Mississippy yn 1763 sadwaande yn Britske hannen.
Dêrnei makke Michigan fan 1774 oant 1791 diel út fan 'e Britske provinsje Kebek. Under de Amerikaanske Unôfhinklikheidsoarloch tsjinne Detroit as in wichtich befoarriedingssintrum foar de Britten. Hoewol't dy de oarloch ferlearen, wisten se Michigan te behâlden troch de ûnsekuere kartografy dêr't de Frede fan Parys fan 1783 (tusken de Britten en de Amerikanen) op basearre wie, en de ûndúdlike formulearrings dy't yn it fredesferdrach brûkt wiene. Doe't de provinsje Kebek yn 1791 opspjalte waard yn Neder-Kanada (de steatkundige foarrinner fan it hjoeddeistige Kebek) en Opper-Kanada (it lettere Ontario), kaam Michigan diel út te meitsjen fan Opper-Kanada.
Under de betingsten fan it Ferdrach fan Jay (1794) stiene de Britten yn 1796 Neder-Michigan oan 'e Amerikanen ôf, mar oan it begjin fan 'e saneamde Oarloch fan 1812 (tusken Grut-Brittanje en de Feriene Steaten) namen de Britten Neder-Michigan wer werom, wêrby't se nei in frijwol bloedleaze belegering Detroit feroveren. Doe't de Amerikanen de tsjinoanfal ynsetten, late dat ta in swiere nederlaach foar harren yn it Bloedbad oan de Rivier de Raisin. Uteinlik wisten de Amerikanen Neder-Michigan lykwols yn 1813 te weroverjen nei de Slach oan de Earymar. Dêrnei foelen se fia Detroit súdlik Ontario binnen, dêr't de Britten foargoed ferslein waarden yn 'e Slach oan de Thames. By de dêropfolgjende frede krigen de Feriene Steaten hiele Michigan taparte, hoewol't Opper-Michigan oant 1818 en it eilân Drummond (foar de eastkust fan Opper-Michigan yn 'e Hueronmar) sels noch oant 1847 omstriden gebiet bleau. Offisjeel foarme Michigan bestjoerlik lykwols al sûnt 1796 it Amerikaanske Michigan-territoarium.
Yn 1835, doe't Michigan sa'n 80.000 (blanke) ynwenners hie, waard it bestjoer fan it gebiet omfoarme ta dat fan in steat. De opnimming fan dy steat yn 'e Amerikaanske Uny, liet lykwols noch oant 26 jannewaris 1837 op him wachtsje fanwegen in grinskonflikt mei Ohio dat bekend kaam te stean as de Toledo-oarloch. Dêrby waard yn it súdeasten fan Neder-Michigan in stripe grûn (mei dêrop de stêd Toledo) oerhevele nei Ohio, wylst Michigan ta kompinsaasje yn it westen fan Opper-Michigan in ekstra stik lân taparte krige. Yn 1847 waard de stêd Lansing de haadstêd fan Michigan. Under de Amerikaanske Boargeroarloch (1861-1865) focht Michigan oan 'e kant fan it Noarden en levere mear as fjirtich rezjiminten frijwilligers oan it Noardlike leger.
Yn it lêste fearn fan 'e njoggentjinde iuw naam de kolonisaasje, fral yn Neder-Michigan, in grutte flecht. Omtrint de iuwwiksel ûndergie de ekonomy dêr in grutte feroaring, doe't in protte yndustriëlen, wêrûnder Henry Ford, Ransom E. Olds, de bruorren John en Horace Dodge, Henry Leland, Henry Bourne Joy en David Dunbar Buick, yn Detroit gearkloften om dêr harren autofabriken te begjinnen. Yn 'e tweintichste iuw ûntjoech dy sektor him ta de wichtichste pylder fan 'e Michigaanske ekonomy. It wurk dat de autofabriken beaen loek ek in protte nijynkommelingen oan, mei dêrûnder net yn it lêste plak in grutte kloft Afro-Amerikanen út it Amerikaanske Suden. Sawol de Afro-Amerikanen as ymmigranten út it bûtenlân droegen yn hege mjitte by oan 'e kultuer fan eastlik Michigan, dêr't yn 'e 1960-er jierren de ferneamde Motown-muzyk ûntstie.
Under de Twadde Wrâldoarloch produsearre Michigan 10,9% fan alle munysje en materieel foar de Amerikaanske Striidkrêften (wêrmei't it inkeld de steat New York foargean litte moast). Op 1 novimber 1957 waard de 8 km lange Mackinac Brêge iepene, dy't Neder- en Opper-Michigan mei-inoar ferbûn. Nei de oarloch sette de yndustriële ûntwikkeling fan Neder-Michigan him yn 't earstoan gewoan troch, mar hoewol't Michigan noch altyd de grutste autoprodusint fan 'e Feriene Steaten is, rekke de swiere yndustry fan Neder-Michigan fanôf de 1970-er jierren yn it neigean, wat dêr in slimme ekonomyske krisis ta gefolch hie. Mids 2013 gie de stêd Detroit sels fajyt, eat dat noch nea sa'n grutte Amerikaanske stêd oerkommen wie.
Bestjoer
Michigan bestiet bestjoerlik út 83 countys. De steatshaadstêd, Lansing, leit yn Ingham County, yn 'e midden fan súdlik Neder-Michigan. Krekt as alle Amerikaanske steaten wurdt Michigan bestjoerd troch in steatsregear mei oan it haad de gûverneur. De wetjaande macht is yn 'e hannen fan it Steatskongres fan Michigan, dat bestiet út 'e 38 leden tellende Steatssenaat en in Steatshûs fan Offurdigen mei 110 leden. Yn 'e Amerikaanske Senaat wurdt Michigan, lykas alle Amerikaanske steaten, fertsjintwurdige troch 2 senators. Yn it Amerikaanske Hûs fan Offurdigen hat Michigan 14 sitten.
Ekonomy
Michigan hat lang bekendstien as in yndustrysteat, mar dat wie eins inkeld wier foar it súdeasten fan Neder-Michigan, mei yndustrystêden as Detroit, Ann Arbor en Flint. It westen en fral it noarden fan Neder-Michigan wurdt foarme troch útstrutsen plattelânsgebieten dêr't foarhinne fral oan lânbou dien waard. Opper-Michigan is foar in grut diel noch altyd oerdutsen mei nullewâlden, mar is ryk oan boaiemskatten as izer, sulver en koper, mei lytsere hoemannichten goud en uranium.
Hoewol't de yndustrysektor op syn retoer is, moat de wichtigens dêrfan foar de Michigaanske ekonomy net ûnderskat wurde. De trije grutte automakkers General Motors, Ford en Chrysler binne noch altyd de grutste wurkjouwers fan 'e steat. Op it mêd fan 'e lânbou produsearret Michigan fral suvelprodukten, maïs, sojabeane, weet, sûkerbiten, jirpels, beien en bargefleis. Yn 'e steat libje 1 miljoen kij, 1 miljoen bargen, 78.000 skiep en goed 3 miljoen hinnen. Ek de túnbou is foar Michigan wichtich, en produsearret benammen snijblommen. Yn Opper-Michigan draait de ekonomy fierhinne om boskbou en toerisme. Ek yn Neder-Michigan is toerisme wichtich, wêrby't men tinke kin oan it Tulpetiidfestival yn Holland en it strântoerisme oan 'e kust fan 'e Michiganmar.
De grutste stêden fan Michigan
Net ien fan 'e tweintich grutste stêden fan Michigan leit yn Opper-Michigan. It grutste plak is dêr Marquette (22.000 ynwenners yn 2012), dat de ûnoffisjele haadstêd fan it gebiet is. Op it twadde plak komt dêr Sault Ste. Marie (14.000), op 'e uterste eastlike punt fan it skiereilân, tsjin 'e Kanadeeske grins oan. Om't de bewenners fan Opper-Michigan, dy't ek wol Yoopers neamd wurde (in ferbastering fan it foarheaksel Upper), har yn Michigan gauris foarbyparte fiele, bestiet der ûnder harren in sterke ôfskiedingsbeweging dy't dernei stribbet om Opper-Michigan as selsstannige steat lid wurde te litten fan 'e Feriene Steaten, ûnder de namme Superior (ôflaat fan Lake Superior, de Boppemar).
Strjitten yn Boalsert (stêd)
thumb|right|200px|Appelmarkt De Strjitten fan de stêd Boalsert:
Michigan
Etnisiteit
Fan 'e befolking fan Michigan wie yn 2010 6,0% berne yn it bûtenlân. Neffens gegevens fan 'e Amerikaanske folkstelling fan 2010 wie de etnyske opbou fan 'e Michigaanske befolking doe sa: 76,6% blanken; 13,1% swarten; 4,4% Latino's; 2,4% Aziaten; 0,6% Yndianen; <0,1% Polyneziërs, Melaneziërs en Mikroneziërs; 2,9% oaren of fan mingd etnysk komôf. Fan 'e befolking fan Michigan bestiet 1,8% út Arabieren, dy't har fral yn 'e yndustrystêden Detroit en Flint nei wenjen set hawwe.
Michigan hat de heechste befolkingspersintaazjes fan alle Amerikaanske steaten fan minsken dy't fan Nederlânsk, Finsk en Masedoanysk etnysk komôf binne. De Yoopers fan Opper-Michigan besteane foar in grut part út 'e neikommelingen fan Frânsk-Kanadeeske, Finske, Sweedske, Kornyske en Italjaanske ymmigranten, dy't oanlutsen waarden troch it wurk yn 'e izer- en koperminen en de boskbou.
Michigan omfiemet 12 federaal erkende Yndianestammen: Dizze stammen hawwe allegear har eigen reservaat, en de Keweenaw Bay Yndianemienskip hat twa reservaten. Fierders binne der yn Michigan ek noch 6 stammen dy't erkenning fan 'e steat, mar net fan 'e federale autoriteiten hawwe. Dat binne:
Taal
Michigan hat gjin offisjele taal as sadanich by wet fêstlein, mar de facto ferfollet it Ingelsk dy funksje. Yn 2010 hie fan 'e befolking fan 'e steat 91,1% it Ingelsk as memmetaal, wylst 8,9% fan hûs út in oare taal spriek. Yn it frij isolearre Opper-Michigan is de Amerikaansk-Ingelske sprektaal sterk beynfloede troch it Frânsk en de Skandinavyske talen, mei as gefolch dat him dêr in eigen Yooper-dialekt ûntjûn hat.
Nei it Ingelsk wie de grutste taal fan Michigan y 2010 it Spaansk, dat foar 274.000 (2,9%) de memmetaal wie. Dêrnei folgen it Arabysk, mei krapoan 98.000 sprekkers (1,0%); it Dútsk, mei goed 41.000 sprekkers (0,4%), it Sineesk, mei krapoan 34.000 sprekkers (0,4%); it Frânsk, mei 29.000 sprekkers (0,3%), it Poalsk, mei 27.000 sprekkers (0,3%) en it Arameesk en Assyrysk mei mei-inoar rom 24.000 sprekkers (0,3%).
Godstsjinst
Op it mêd fan godstsjinst bestie yn 2007 79% fan 'e befolking fan Michigan út kristenen, wêrûnder 55% protestanten, 23% roomsen en 0,5% eastersk-otterdoksen. It grutste kristlike tsjerkegenoatskip wie yn 2010 de Roomsk-Katolike Tsjerke, mei 1.717.000 leden. De grutste protestantske denominaasjes wiene dat jiers de Feriene Metodistyske Tsjerke mei 229.000 leden, de Evangelysk-Lutherske Tsjerke yn Amearika mei 121.000 leden, en de Lutherske Tsjerke-Synoade fan Missoury mei 220.000 leden.
De oarspronklike troch Nederlânske ymmigranten stifte Herfoarme Tsjerke yn Amearika hie yn 2010 76.000 leden yn Michigan, en in iere ôfspjalting dêrfan, de Kristlik Herfoarme Tsjerke yn Noard-Amearika, hie yn 'e steat hast 100.000 leden. Ateïsten en agnosten foarmen yn 2007 17% fan 'e befolking. Oare godstsjinsten wiene yn 2010: de islaam, mei 120.000 leauwenden, en it joadendom mei goed 44.000 leauwenden. Alle oare religyen makken mei-inoar 3% fan 'e befolking fan Michigan út.
Klimaat
Der binne yn Michigan twa klimaatsônes. It súdlike trêdepart fan Neder-Michigan hat in lânklimaat mei hjitte simmers en kâlde winters. Yn Opper-Michigan en it noarden fan Neder-Michigan hearsket ek in lânklimaat, mar dan mei waarme, koarte simmers en kâlde oant ekstreem kâlde winters. It grutste part fan 'e steat hat fan begjin desimber oant yn maart te krijen mei temperatueren dy't trochinoar fier ûnder it friespunt lizze. Boppedat falt der yn dy perioade troch de ynfloed fan 'e omlizzende Grutte Marren in protte snie. Hoewol't it grutste part fan 'e steat jiers tusken de 760 en 1.020 mm delslach kriget, kin der yn Opper-Michigan by 't winter allinnich al oant 640 sm snie falle.
Hans Lesterhuis
thumb|J.H. Lesterhuis (1981) Johannes Herman (Hans) Lesterhuis (Grins, 29 maart 1944 – Hilfertsom, 26 febrewaris 2009) wie in Nederlânsk bestjoerder binnen de KNVB, ek wie er boargemaster.
As berne Grinzer fuotballe er by Velociatas. Dêrnei hie er in tal fan bestjoersfunksjes yn de fuotbalwrâld. Sa wie er bestjoerslid fan SK Cambuur Ljouwert en acht jier lang foarsitter fan de KNVB-ôfdieling Fryslân. Fan 1996 ôf is er lanlik foarsitter fan de ôfdieling amateurfuotbal fan de KNVB. Yn novimber 2008 naam er nei trije terminen ôfskie. By syn ôfskie waard hy beneamd ta bûnsridder.
Hy wie njoggen jier boargemaster fan It Amelân en tweintich jier boargemaster fan Eaststellingwerf. Hans Lesterhuis wie lid fan de PvdA.
De Marrekrite
thumb|Boerd by in Marrekrite-oanlisplak De Marrekrite is in gearwurkingsorgaan fan de Provinsje Fryslân en 20 Fryske gemeenten, mei as doel it Fryske wetterlân rekreatyf/toeristysk sa goed mooglik funksjonearje te litten, dêrby ek omtinken jaand oan de belangen fan goa en gea.
Yn de jierren fyftich waard it drokker op it Fryske wetter. In soad boatsjes waarden mei de kop yn de reiden lein at der oanlein waard en dan waarden wâlen, reiden en polderdiken wolris fernield. Sûnt de oprjochting yn 1957 hat it meitsjen fan oanlisfoarsjennings yn it bûtengebiet en it behear en ûnderhâld derfan altyd de haadaktiviteit west. Wa't oanleit op in Marrekriteplak mei der net langer as 3x24 oeren lizzen bliuwe om elkenien in plakje te gunnen. It útbaggerjen fan it wetter foar rekreaasjefeart heart ek by de taken fan de Marrekrite, lykas it leegjen fan ôffalkonteners. Yn 1994 wiene der sa'n 240 Marrekriteplakken yn de provinsje. Foarsitter wie in skoftlang Jetze van der Goot.
Njonken stipe fan de provinsje en de gemeenten, komt in part fan de ynkomsten fan de krite ek út de ferkeap fan de jierlikse Marrekrite-wimpel, dêr't de minsken mei sjen litte kinne dat hja it wurk van De Marrekrite stypje.
Jan Brens
thumb|Jan Brens thumb|Koraalorkest Hymne Jan Brens (Snits, 17 july 1947) is in ûnderwizer en dirigint/saksofonist.
Libben en wurk
Nei de H.B.S. folge hy de oplieding oan de kristlike kweekskoalle yn Snits. Yn 1968/1969 helle hy de ûndersiis-en haadakte. Dêrnei folge hy lessen oan de Muzyk Pedagogyske Akademy yn Ljouwert. Brens wie ûnderwizer yn Lollum De Gerdyk en Drachten. Hy studearre yn de santiger jierren MU-Pedagogyk oan de Noardlike Hegeskoale. Untwurp ein santiger en begjin tachtiger jierren materiaal en lesmetoades foar it basisûnderwiis, sa as kopiearsystemen foar rekkenjen, taal, skriuwen en muzyk. Fan syn hobby muzyk makke er syn berop. Hy late ferskate koaren en muzykensembles yn en bûten Fryslân.
Muzyk
Syn earste stappen op dirigearterrein wienen drumbands yn de regio Snits, ûnder oare Heech en Toppenhuzen. It earste koor dat hy late wie it Snitser Jongeskoar, destiids in ûnderdiel fan manljuskoar Edoza. Dêrnei folgen ferskate Fryske koaren en korpsen. Yn 2012 is hy de muzikaal lieder fan koraalorkest Hymne, it Warkumer Manljuskoar, it Súdwestkoar, it Stellingwerfkoar en it Frysk Manlju Ensemble. By konkoersen hie Brens súksessen op provinsjaal en lanlik terrein. Treedt ek op as saksofoansolist (op altsaks en sakssello). Hy wurke mei Nederlânske artysten as Thijs van Leer, Marco Bakker, Jan Vayne en Klaas Jan Mulder. Sûnt 2005 is hy sjuerylid by koarfestivals. Makke yn de lêste desinnia in 1000-tal lietteksten en arranzjminten foar koaren en muzykensembles (û.o. de Stellingwarf Cantate mei Johan Veenstra, de Kantate Antyk, de Fryslân Kantate ensfh.)
Harry Oosterman
Harry Oosterman (Drachten, 13 augustus 1957) is in Nederlânsk politikus fan it CDA.
Hy studearre skiednis oan de Ryksuniversiteit Grins. Nei't er dêr ôfstudearre wie, wie hy in jier dosint skiednis oan it Bogerman Kolleezje yn Snits. Dêrnei wie Oosterman fan 1984 oant 1989 sjoernalist by it Frysk Deiblêd en dêrnei wie er trettsjin jier de direkteur fan it Instituut voor Landbouwcoöperaties. Fan 2001 ôf wie Oosterman senior adviseur by Netherlands Institute for Co-operative Entrepreneurship.
Dêrneist is er ek polityk aktyf. Yn 1995 waard hy gemeenteriedslid yn Littenseradiel, fjouwer jier letter waard er lid fan de Provinsjale Steaten fan Fryslân. Yn oktober 2005 waard Oosterman de boargemaster fan Eaststellingwerf. Yn 2011 en 2017 waard er fannijs beneamd as boargemaster fan Eaststellingwerf. Hy besette dat amt oant 1 augustus 2021.
Stepney
thumb|Winterton House yn Stepney thumb|Metrostasjon Stepney Green
Stepney is yn wyk yn de Londenske bestjoerlike krite Tower Hamlets, yn de regio Grut-Londen. Stepney leit 5,8 km east-noardeast fan Charing Cross.
Stepney ûntstie út in midsiuwsk doarp om de Sint Dunstantsjerke hinne en de 15e iuwske bebouwing oan Mile End Road. Yn de 19e iuw waard der in soad boud yn de krite, benammen om ymmigrante-arbeiders ûnder te bringen en ek om earme Londeners dy't út harren wenten moasten in nij ûnderkommen te besoargjen. De wyk kaam op in minne namme te stean fanwege earmoed, oerbefolking, geweld en politike striderij. Stepney rekke swier skansearre yn the Blitz, in tredde part fan de wenten waard ferneatige. Yn de jierren '60 waarden de âlde huzen sloopt en ferfongen troch moderne huzen en moderne heechbou. Op plakken binne Georgjaanske en Viktoariaanske huzen oerbleaun, bygelyks oan Arbour Square, de eastkant fan Stepney Green en yn de strjitten om Matlock Street hinne.
Dette Glashouwer
Dette Glashouwer (Hylpen, 1960?), is in Fryske aktrise, mime-spylster en teätermakster út Amsterdam. Hja is famylje fan dûmny Willem Glashouwer sr., ien fan de oprjochters fan de Evangelyske Omrop.
Hja foarme mei Peer van den Berg en Henk Zwart Suver Nuver fan 1987 oant en mei 2008. Se makke ûnder oare de foarstellingen J.C. Superman (2003) skreaun troch Tom de Ket, Extase (2005/2006), Triple Bill (2006) en Zum wohl (2008). Suver Nuver spile in oantal lokaasjeprojekten op festivals lykas de Parade en Oerol. Moniek Merkx regissearre Dette yn in oantal produksjes fan Suver Nuver. Dêrneist spile hja yn de ko-produksje Bloedverwanten fan Max en Suver Nuver. Dette makke dêrnei solo-optredens. Troch de besunigings op keunst waard Glashouwer twongen har relaasje mei jild te ûndersykjen. Dêrom toerde se yn 2010 troch Amearika mei de ultra-low budgetfoarstelling ''Yes! To live and Love'', wêrby't se by minsken útfanhúzjend en apparatuer by elkoar skarreljend yn sealtsjes en by minsken thús optrede. Hja wûn dêrmei de Media-matic-award.
Pieter Verhoeff makke yn 1999 in portret fan har yn "Dette's Memmetaal" en benammen har relaasje mei Fryslân (Hylpen) en it Frysk.