cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Slach by Laaksum
De slach
It Saksyske leger giet dan oer in paad rjochting Warns en kin by in brêge oer de Potsleat komme. Schaumberch lit ek noch trije skippen mei artillery oanfiere oer it wetter. Opnij stelt er syn leger op yn slachoarde, de kanonnen wurde rjochte en de huzen fan it doarp yn brân stutsen om de Friezen út te daagjen. By de Friezen wie net sprake fan in dúdlik liederskip. De mieningen wienen ferdield, in mannichte woe fuort fjochtsje en in oare kloft woe wachtsje op de fersterkings. Guon woenen net langer wachtsje en rûnen eigenmachtich nei foaren, de fijân temjitte en net yn sletten formaasje, mar "voerstroeijt int velt 'hijr en daer lopende". De oaren bleaunen stean, mei as gefolch dat der twa kloften ûntstienen. Ear't de earste kloft fan de Friezen mei strekte spizen de foarste liny fan de Dútsers berikte, waard mei grutte en lytse bussen sketten. De Friezen rjochtsje te heech en mar ien Dútske soldaat wurdt rekke. Lykwols hawwe de mei hagel laden fjoerwapens fan de Dútsers wol in tige grutte útwurking, want de foarste Friezen rinne op de flecht. En de foarsten nimme de eftersten mei, sadat elkenien foar syn libben begûn te rinnen. Peter fan Thabor neamd it in skande dat hja sûnder "hantwerinhe" op de flecht slaan.
Ta beslút
De slach by Laaksum rûn út op in beskamjende en ferpletterjende nederlaach foar de Wâldfriezen, mei as resultaat dat Schaumberch syn feroveringstocht foar Albrecht ûnbehindere trochsette koe en Fryslân ûnder de Saksyske kwint brocht. Allinnich de stêd Ljouwert moast noch pasifisearre wurde. Hie Schaumberch ferlern dan hie it noch mar de fraach west oft Albrecht syn ambysje om Hear fan Fryslân te wurden ferwêzentlike kind hie. Dan hie Grins tegearre mei de Fetkeapers harren frede wer oan Fryslân oplein kinnen. Lykwols is dat net bard en kaam der foarfêst in ein oan de Fryske frijheid. Nei de Slach by Laaksum koenen oare lânstreken yn Westerlauwersk Fryslân ûnder de nije machthawwer brocht wurde. Yn it súdeasten fan Westerlauwersk Fryslân wie der noch ferset fan de Ferkeapers. Yn it jier 1500 waard Frjentsjer belegere, it plak dêr't de soan fan Albrecht fan Saksen, Hindrik fan Saksen, tahold. De Stellingwerven waarden yn 1500 as lêste lânstreek ûnder it sintrale bestjoer brocht, dêr't Hindrik fan Saksen doe potestaat fan wie.
Takson
In Takson, meartal taksa, is in groep yn in taksonomy. It hannelet dêrby net allinnich om de fierste ûnderferdieling, in groep dy't allinnich mar spesimen omfet, mar ek om hegere groepen; in takson kin ek wer oare taksa omfette. De taksanomy stribbet nei in yndieling mei taksa mei in sa grut mooglike betsjutting.
Biology
Yn de biology gean de taksa werom op Linnaeus. Dy taksa hawwe, nei it nivo yn de taksanomy, aparte oantsjuttings:
Dêr't ferlet is fan mear nivo's fan taksa, wurde de foarheaksels boppe, ûnder- en tusken- brûkt om it tal fan nivo's út te wreidzjen.
It stribjen yn de hjoeddeiske biologyske taksonomy is nei taksa dy't lyksteld wurde kinne mei in foarâlden-soarte: alle spesimen yn it takson hawwe dy soarte as foarâlden, en oarsom hearre alle spesimen mei dy foarâlden ta dat takson.
Wolfgang Amadeus Mozart
thumb|right|Wolfgang Amadeus Mozart 1789, Sulverstifttekening fan Doris Stock
Wolfgang Amadeus Mozart, folút Joannes Chrisostomos Wolfgang Gottlieb Mozart, (Salzburch, 27 jannewaris 1756 - Wenen, 3 desimber 1791) wie in Eastenryksk komponist.
Mozart wurdt beskôge as in muzikaal wûnderbern en ien fan de aldergrutste komponisten. Syn wurk hat in soad ynfloed hân op lettere komponisten lykas Johannes Brahms, Arnold Schönberg, Anton Bruckner, Johann Strauss jr., Gustav Mahler en Max Reger en miskyn ek wol op Richard Wagner.
Mozart waard berne yn it Eastenrykske Salzburch. Op 5-jierrige leeftyd joech Mozart syn earste konsert mei in pianokomposysje fan Eberlin. Op syn achtste waarden syn earste eigen komposysjes publisearre troch syn heit, wêrûnder ek inkele symfonyen. Mozart syn heit, Leopold Mozart, dy’t de jonge Wolfgang yntinsyf begeliede hat him syn sus Nannerl fan jongs ôf oan meinaam op lange reizen lâns ferskillende foarstenhuzen. Ek lâns steedhâlder Willem V fan Oranje-Nassau yn De Haach yn 1768. Yn 1769 waard Mozart beneamd ta konsertmaster oan it hof fan de aartsbiskop Hyronimous Colloredo fan Salzburch.
In mindere tiid
Nei in oantal wiken wurdt syn earste soan siik en ferstjert. Mozart wurdt sels ek siik. Op 21 septimber wurdt syn twadde soan berne mei de namme Carl Thomas. Trije moannen letter jout Mozart him op as lid fan de frijmitselers. Inkele wiken letter moetet hy komponist Joseph Haydn dy heech opjout oer de muzikale kwaliteiten fan Mozart. De heit fan Mozart meldt him ek by de frijmitselers. Koart dêrnei ferstoar syn soan Johannes Thomas en op 28 maaie syn heit.
Yn desimber fan dat jier krijt Mozart in oanstelling as keamersmuzikus oan it hof fan keizer Jozef II. Mar it wie mar in meager salaris, it wie net genôch om syn skulden ôf te lossen. Syn opera Don Giovanni, dy’t hy nei de dea fan syn komponearre, krige in soad krityk. Op 29 juny 1788 ferstjert syn seis moannen âlde dochter Theresia. En ek syn krekt berne Anna ferstjert lyk by de berte. Op 4 maart 1791 jout hy noch in konsert, it soe syn lêste publike konsert wurde. Yn syn stribjen om úteinlik kapelmaster te wurden sollisitearret hy mei súkses foar in baan as ûnbetelle assistint fan de kapelmaster fan de Sint Stehphansdom yn Wenen. Op 26 juny wurdt syn tredde soan berne, Frans Xaver Wolfang.
De ein fan syn libben
Mozart waard oerspand en rekket siik. Wylst wurke er troch oan de opdracht fan Greve Walsegg zu stupagg. Dy woe graach in rekwiëm. Efterfolge troch wanen en depresjes ferstoar er yn de iere moarn fan 5 desimber. Hy waard mar 35 jier. Mozart waard te hôf brocht as in earme.
Julio Jiménez
Julio Jiménez Muñoz (Ávila, 28 oktober 1934 - dêre, 8 juny 2022) wie in Spaansk hurdfytser.
Karriêre
Jiménez wie profhurdfytser fan 1961 oant en mei 1969. Hy wûn trije kear, yn 1965, 1966 en 1967, it berchklassemint yn de Omgong fan Frankryk. Hy wûn ek trije kear, yn 1963, 1964 en 1965, it berchklassemint yn de Omgong fan Spanje. Yn 1964 waard er Spaansk kampioen op 'e dyk.
Oer-alles
Oer-alles of mei in lienwurd út it Ingelsk allround, is in term dy't ferwiisd nei immen of eat dat op alle mêden de bêste is. Dizze oantsjutting kin yn prinsipe foar fan alles en noch wat brûkt wurde, mar ornaris wurdt der lykwols mei ferwiisd nei in kampioenskipstitel by it reedriden.
Winner
Bij Oer-alles ride reedriders fjouwer ôfstannen, en harren resultaat wurdt berekenne út de fjouwer tiden dy't se helje. Hjirta wurde de tiiden fan alle ôfstannen weromrekkene nei de koartste ôfstân; foar de punten fan in ôfstân jildt dan: punten = ( (tiid yn sekonden) * (koartste ôfstân) ) / (dizze ôfstân). Bygelyks: 1.500 meter yn 1:47 (107 sekonden) jout: (107 * 500) / 1500 = 35,666 (de punten wurde nei it tredde syfer efter de komma ôfkapt). De punten foar de fjouwer ôfstannen wurde opteld, en de winner is dejinge mei de minste punten.
Kombinaasjes
Resultaten Oer-alles kinne fansels oer eltse kombinaasje fan ôfstannen útrekkene wurde, mar foar de titel wurde fêste fjouwerkampen brûkt:
Untwikkeling
De titel Oer-alles is ien fan de âldste yn it reedriden. It joech oan dat immen yn in toernoai dêr't koarte en lange ôfstannen yn riden waarden alles ride koe. Mar foar de tiid fan de rekkenmasines en de presyse tiidwaarnimming wie de titel Oer-alles mear in earetitel, dy't allinnich jûn waard oan ien dy't trije fan de fjouwer ôfstannen wûn hie.
Mei it puntensysteem feroare dat, en waard it mooglik en win in titel sûnder ek ôfstannen te winnen. Hjirtroch waard de titel Oer-alles sa'n wichtich part fan de toernoaien dat op it lêst aparte toernoaien foar ôfstannen organisearre waarden.
Mooglik komt der yn de takomst in Olympyske titel Oer-alles. Foarstanners hjirfan binne al jierren dwaande dit regele te krijen. Sa't it no liket wurdt dat dan in Olympysk nûmer wat op de lytse fjouwerkamp basearre wêze sil.
Grutte Stoarm
De Grutte Stoarm, of de Sint-Lusiafloed, wie in wettersneed dy't plakfûn yn de nacht fan 13 desimber op 14 desimber 1287 op de feestdei fan de hillige Lusia.
De ramp trof foaral de súdlike kust fan de Noardsee, Fryslân, Grinslân en East-Fryslân, mar ek East-Anglia. De gefolgen wienen ôfgryslik. It westlike bekken fan de Waadsee waard foarme, dêr't it eilân Gryn hast hielendal by ferdwûn. Dizze nij ûntstiene see krong hielendal troch oant de Flevomar, wêrtroch't West-Fryslân foargoed skieden waard fan it hjoeddeiske Fryslân, en de Flevomar ta Sudersee waard. Ek yn East-Fryslân kringt de see yn it lân en ferdwynt lân. Hiele doarpen ferdwine foar altiten yn de weagen, en noch mear moatte ferlitten wurde yn gebieten dêr't it feanlân troch de feroarings te slim bedrige rekket troch de see.
It krekte oantal slachtoffers is net dúdlik; skattings rinne fan 50 tûzen oant 80 tûzen minsken. Dat wie yn dy tiid in ûnfoarstelber grut ferlies fan minskelibben. Ta fergelyk: binnen de hjoeddeiske grinzen fan Nederlân libben yn dy tiid likernôch in heal miljoen minsken.
Namme
De stoarm hjit de Grutte Stoarm om't it de slimste wettersneed is dy't Fryslân ea troffen hat, mûglik de stoarm dy't it meast bydroegen hat ta it ûntstean fan de Waadsee.
Magnus Maksimus
thumb|Magnus Maximus op in solidus Magnus Maksimus (Latyn: Magnus Maximus, (sa. 335 – 28 augustus 388) wie keizer oer it westlik diel fan it Romeinske Ryk fan 383 oant syn dea yn 388. Yn de skiednis wurdt er sjoen as de lêste keizer fan it westen dy't oer in soad macht beskikte.
Eftergrûn
Maksimus wie berne yn Spanje, mooglik yn it jier 335. Oer syn iere libben witte wy neat, hy ferskynt yn de skiednis likernôch 369, as hy ofsier is ûnder Teodosius de âldere. Yn dat jier waard Teodosius der op útstjoerd troch keizer Falentinianus I om in opstân yn Brittanje del te slaan. Fierder giet hy mei Teodosius op fjildtocht nei Raatsje en Afrika om tsjinstanners fan de keizer te befjochtsjen. Yn 376 wie hy yn it Donaugebiet om ta te sjen op it ferrin fan it folkeferfarren fan de Goaten, dat folk waard fuortjage troch Atilla de Hun en hie by keizer Falens om asyl frege. Mooglik wie Maksimus ek oanwêzich by de Slach by Adrianopel, dêr't keizer Falens en in grut part fan it East-Romeinske leger ôfslachte waard.
Om 380 hinne waard Maksimus beneamd as "comes Britanniae" (militêre bestjoerder) fan de provinsje Brittanje. Yn de kriich tsjin de ynfallende Skotten en Pikten is er tige suksesfol en makket yn 381 in ein oan harren ynfallen. Twa jier letter, yn 383 komt it leger yn Brittanje yn opstân en waard Maksimus ta keizer útroppen. Maksimus sette fuort ôf nei Galje om tsjin keizer Gratianus op te lûken. Bûten Parys kaam it ta in fjildslach dy't troch Maksimus wûn waard. Gratianus waard fiif dagen letter troch syn soldaten ferret (û.o. troch generaal Mallobaudes) en flechte. Maksimus syn magister equitum Andragatius efterfolge Gratianus en deade him op 25 augustus dat jier.
Bewâld (383-388)
Maksimus makke Augusta Treverorum (Trier) ta syn haadstêd yn Galje. Hy woe lykwols mear en sammele in leger om Itaalje yn te fallen. Safier kaam it net, want biskop Ambrosius koe him hjirfan ôfhâlde, en magister militum Bauto hie de alpenpassen ûndertusken fersterkje litten. Dêrnei waard der in oerienkomst sletten wêryn Falentinianus II en Teodosius, Maksimus erkenden as mei-keizer en wêrby Maksimus Falentinianus gewurde litte soe. Yn 384 beneamde Maksimus syn pakesizzer Flavius Fiktor as mei-keizer.
It regear fan Maksimus ferrûn rêstich. Hy wie frij populêr by it folk, wylst hy tsjin ketters hurd optrede.
Yn 387 foel Maksimus jit Itaalje yn en ferjage keizer Falentinianus II nei it easten. It jier dêrop kaam Teodosius mei in leger om him fuort krijen en yn de simmer fan 388 waard Maksimus ferslein yn de slach oan de Sava. Hy waard finzen nommen en deamakke.
Maksimus' hearskippij soe de foarboade wurde foar wat letter it West-Romeinske ryk te wachtsjen stie. In protte gedoch tusken de tsjerke en de keizer, generaals dy't it foar it sizzen hienen en barbaarske folken dy in grut part fan de legers útmakken. Magnus Maksimus wie feitlik de lêste keizer yn it westen mei in soad macht. Falentinianus II, dy't nei Maksimus' dea weromkaam as keizer yn it westen, hie net folle te sizzen, de generaals fan it leger treden hieltyd faker op de foargrûn.
Willem-Alexander fan de Nederlannen
Willem-Alexander fan de Nederlannen (Utert, 27 april 1967), folút Willem-Alexander Claus George Ferdinand van Oranje-Nassau, Kening fan de Nederlannen, Prins fan Oranje-Nassau, Jonker fan Amsberch, is de âldste soan fan Prinsesse Beatrix en sûnt 30 april 2013 de kening fan Nederlân.
Fuotbal op de Olympyske Simmerspullen 1956
200px|thumb|right|It Stadion wêr't de finale fan it fuotbal hâlden waard yn Melbourne 1956
Willem-Alexander fan de Nederlannen
Komôf
Willem-Alexander wie it earste bern fan Prinsesse Beatrix en Prins Claus. Hjirmei wie er, nei syn mem, de troanopfolger. Doe't syn mem yn 1980 keninginne waard, krige er, as kroanprins, de titel fan 'Prins fan Oranje'. By syn famylje hjit er Alexander.
Fuotbal op de Olympyske Simmerspullen 1956
De Olympyske Simmerspullen 1956, ek wol de XIXe Olympiade neamd, waarden yn 1956 yn Melbourne, Austraalje hâlden. De finale fan it fuotbal waard hâlden yn it Melbourne Cricket Ground.
Willem-Alexander fan de Nederlannen
Oplieding
De kening gong nei de middelbere skoalle yn Baarn en yn De Haach. Syn tsjinstplicht die er by de Marine. Hy studearre oan it Atlantic College yn Llantwit Major yn Wales, dêr't er it ynternasjonaal bakkelaureaat helle. Doe gong er nei de Universiteit fan Leien dêr't er skiednis studearre; hy studearre dêr yn 1993 ôf. Yn syn oplieding foar it keningskip folgen doe noch kursussen by de oare parten fan it leger: de Loftmacht en de Lânmacht.
Kroanprins
As kroanprins ferskynde Willem-Alexander likernôch fyftich kear jiers by offisjele gelegenheden. Hy hat him dwaande hâlden op it mêd fan de rjochterlike macht, fan it binnenlânsk bestjoer en fan it bedriuwslibben. Fierders hat er him, op útstel fan syn heit, spesjalisearre op it mêd fan wetterbehear.
Kening
Op 28 jannewaris 2013 makke doe noch Keninginne Beatrix bekend dat hja op 30 april fan dat jier ôftrede soe. Op 30 april 2013 is hy yn Amsterdam ynhuldige as kening fan de Nederlannen.
Húshâlding
Op 2 febrewaris 2002 boaske de prins mei Máxima Zorreguieta. De twa wienen dúdlik fereale, mar foar in soad minsken wie it in probleem dat de heit fan Máxima, Jorge Zorreguieta, part west hie fan de diktatuer yn Argentynje. Uteinlik waard dochs tastimming jûn foar de boask. Hjirút is op 7 desimber 2003 in famke berne, Prinsesse Catharina-Amalia. Op 26 juny 2005 waard in twadde famke berne, Prinsesse Alexia. In tredde famke, Prinsesse Ariane, waard berne op 10 april 2007.
Laaksum
Untwikkeling
Yn 1325 hiet er  Laxnum en yn 1487 wurdt er Laexum neamd. Yn 1345 komt de greve fan Hollan yn Laaksum oan lân om Fryslân oan te fallen. Yn 1718 wienen der acht huzen yn Laaxum. Yn 1851 wienen dat seis. Laaksum telde oan it begjin fan de tweintichste iuw sechtjin huzen en twa pleatsen. Der wennen mear as hûndert minsken. Neikommende famyljes wennen der doe: Visser (10), Vogelzang (2), de Vries (3), Heijes, Bakker en Boersma. Tsjintwurdich steane noch alve huzen en in pleats yn Laaksum.
Fiskerij
Yn 1500 wie Laaksum al bekend troch de botfiskerij op it Frouwesân. Yn 1680 wurdt melding makke fan ielfiskers yn Laaksum. Fan de fiskerij is yn Laaksum nei it ôfsluten fan de Sudersee suver neat mear oer. Allinne it gebou dêr't earder de hjerring sâlte en rikke waard, de Hang neamd, is noch as boufal oanwêzich. Oant krekt nei de Twadde Wrâldkriich waard dêr alle dagen skrept om de moarns oanfierde hjerring jûns op 'e tiid op de trein yn Starum te krijen. De fisk waard as Lemster bokken meast ferkocht nei Dútslân.
right|thumb|600px|It rekreaasjeterreintsje by it haventsje fan Laaksum (2008) De Laaksumers hawwe net altyd hjerringfiskers west: om 1500 hinne stie Laaksum bekend fanwege de botfiskerij en yn de 17e iuw fanwege de ielfiskerij. Nei it oanlizzen fan de Ofslútdyk hawwe guon fiskers it noch in skoft besocht mei de ielfiskerij, mar dat wie gjin fetpot. Sa stadichoan binne se ien foar ien opholden.
It haventsje fan Laaksum spilet tsjintwurdich in beskieden rol yn it wettertoerisme, al hawwe de Laaksumers it leafst hurde wyn fan see: dan is der rêst yn it haventsje fan Laaksum.
Ferbinings
Behalve oer it wetter is Laaksum oer 't Sou te berikken fan Warns út en oer de Laaksumerdyk en de Suderwei is der fia it Reaklif nei it noardwesten ferbining mei Skarl en Starum en nei it easten oer de Wieldyk mei Murns.
Kalefeld
Geografy
Kalefeld hat in oerflakte fan 84 km² en leit yn it noarden fan Dútslân.
Skiednis
De Gemeente Kalefeld waard op 1 maart 1974 troch gemeentlike weryndieling herfoarme út de eartiids selsstannige gemeenten fan de eardere Alten Amtes Westerhof. Sy bestiet út 11 doarpen Dögerode, Düderode, Eboldshausen, Echte, Kalefeld, Oldenrode, Oldershausen, Sebexen, Westerhof, Wiershausen und Willershausen.
Romeinsk slachfjild Wiershausen
Yn 2000 waard der in fynplak ûntdutsen. De archeologyske opgravings dy't sûnt ein simmer 2008 plakfûn hawwe op de lokaasje Wiershausen tsjutte derop, dat it gebiet fan Kalefeld begjin 3e iuw it striidperk west hat fan in fjildslach.
Yn desimber 2008 is it noch net hielendal dúdlik oft de fûne Romeinske artefakten fuort tawiisd wurde kinne oan Romeinske soldaten. Net útsletten wurde kin, dat it om botsingen tusken Germaanske groepen gien hat, mei wapens fan Romeinske komôf. Lykwols tsjûge de talrike sjitprojektilen ûnder de fynsten dat it him feitlik om in Romeinske ienheid hannelt. Oant no ta hat de fêststelling dat it om Romeinke militêre aktiviteiten eastlik fan de Ryn gien hat (yn it gebiet Germaanje) al in protte media oandacht opsmiten.
Dave Steensma
Dave Steensma (Amsterdam, 20 novimber 1967 - As-Samawa, 10 maaie 2004), sersjant 1e klasse, wie de earste Nederlânske oarlochsdeade sûnt 1995.
Steensma wie troud (mei Jennie) en heit fan twa jonge bern. Hy wie in betûft marinier. Nei in koarte tiid as boarger wie er werom kaam by it leger yn tsjinst fan de loftmobile brigade. Hy waard útstjoerd nei Bosnje, Syprus en Afganistan. Doe't er nei Irak stjoerd waard tocht dat dat te betiid wie, om't it lân noch te gefaarlik wie. Op 10 maaie 2004 rekken Steensma en ien fan syn kollega's slim ferwûne by in hângranaatoanfal, op in brêge oer de Eufraat yn de stêd As Samawa yn Irak. Dy jûn ferstoar er yn it fjildhospitaal op de Nederlânske basis Kamp Smitty.
Acid house
Acid House is in muzykstreaming dy't yn de jierren '80 yn Chicago furoare makke, en oan de basis leit fan frijwol alle ûnderstreamings fan de housemuzyk.
Dave Steensma
Sneon 15 maaie waard er yn syn wenplak Frjentsjer mei militêre eare begroeven. By de begraffenis wienen in soad minsken. Njonken famylje, freonen en kollega's wie ek Henk Kamp, de minister fan Definsje, yn de tsjerke. Hûnderten minsken stienen oan de rûte nei it begraafplak. In protte huzen yn Frjentsjer hienen de flagge healstok. Dave Steensma wie de earste oarlochsdeade sûnt yn 1995 Raviv van Renssen om it libben kaam.
Acid house
DJ Pierre ûntdekte earder tafallich dat syn Roland TB-303 synthesizer frjemde lûden produsearre at de batterij leech wie. Mei deselde lûden makke hy de earste Acid House tracks, dat wie yn 1985. De namme "Acid" ferwiist nei de slang-beneaming foar LSD, omdat de muzyk hiel frjemd en ferfoarme klonk, krekt lyk as je oan 't trippen binne. It sjenre pikte in jier letter stadichoan oan. De sjenrenamme wie op dat momint noch allinne Acid, mar yn Jeropa wie dizze beneamming al bekend as sammelnamme foar de Techno, Electro, Electronic Body Music en House muzyk. thumb|240px|De Smiley Letter makke it sjenre de oerstek nei Grut-Brittanje, dêr't yn 1988 de twadde 'Summer of love' plakfûn, mei grutske iepenloft 'raves'. De smiley waard it symboal foar de Acid House, en yn dy tiid krige it sjenre ek de fêste namme "Acid House". Yn Dútslân ûntstie ûndertusken in fariant mei Technolûden: de Rave. Rûn dy tiid waard dat lykwols noch gewoan Acid House neamd.
Belangrike artysten
The Acid House is ek de titel fan in roman fan Irvine Welsh, en is letter ek noch ferfilme.
Strjitten yn Aldebiltsyl
De Strjitten yn Aldebiltsyl:
Kosmology fan natoerreligys
De kosmology fan by natoerreligys is faak tige grut en yngewikkeld. Sa leaude men foarhinne op ’e Cookeilannen, yn ’e Stille Súdsee, dat der tolve himels wienen: sân ûnder de sinne en fiif derboppe, en in ûnderwrâld ûnder de ierde. Elts fan dy nivo’s wie ferbûn mei goaden en geasten dy’t dêr taholden. It hielal fan ’e Dajak-folken fan Borneo is ferdield yn trije lagen: in boppewrâld, dy’t behearske wurdt troch in manlike god dy’t faak identifisearre wurdt mei de hillige noashoarnfûgel; in middenwrâld, dêr’t de minsken wenje; en in ûnderwrâld, dy’t behearske wurdt troch in goadinne dy’t almeast ferienselvige wurdt mei de wetterslange. De Hmong (Miao of Meo), fan súdlik Sina en noardlik Fietnam, Laos en Tailân, leauwe dat it himelferwulft op tolve sulveren pylders rêst.
Kosmyske syklus
Yn ’e kosmology fan ’e Súdamerikaanske Inka’s stie de twa- en trijedieling sintraal. De soan út it kosmyske houlik fan ’e sinnegod Inti mei de moannegoadinne Mamaquilla (twadieling) wie Illapa, de tongergod (trijedieling). Yn ’e relaasje tusken Inti en de skepper-god Viracocha, dy’t beiden yn trijefâldich stal bekend wienen, kaam ek de twadieling boppe-ûnder ta utering. Fierders wie de keizerin de dochter fan ’e moanne en de Inka, de keizer, de soan fan ’e sinne en de gelikense fan him dy’t gjin gelikense ken, Viracocha. Se waarden dan ek as libbene goaden beskôge en fereare. Yn Midden-Amearika, fan ’e Maya’s yn Gûatemala, fia de Tolteken, de Azteken en oare folken yn sintraal Meksiko, oan ’e folken fan ’e Pueblo-kultuer fan ’e Amerikaanske steaten Nij-Meksiko en Arizona (Tiwa, Tewa, Towa, Kerresan, Hopy en Sûny) ta, leaude men yn ’e periodike ferneatiging en werskepping fan ’e wrâld, yn in ivige kosmyske syklus.
Tongerfûgels
De kosmology fan ’e Noardamerikaanske flaktestammen (Sû, Sjajinnen, Arapaho, Swartfuotten, Krieën, Assiniboin, Mandan, Hidatsa, Arikara, Kajowa, Pâny, Flakte-Odjibwe, Flakte-Kry, Komantsjen, Osadzje, ensfh.) is fierhinne om dierlike fermogens hinne konsintrearre, lykas de krêft fan ’e bizon en de faasje fan ’e antilope. Rûnomferspraat is fierders ek it leauwen yn trije parallelle wrâlden. Under it oerflak fan ’e mar dêr’t de ierde op dreaut, wenje machtige geasten dy’t oer bisten en planten op ’e ierde en yn it wetter hearskje. Boppe de wrâld, yn ’e loft, leit de boppewrâld, dêr’t ferlykbere geasten tahâlde. Ta de machtichsten dêrfan wurde de saneamde Tongerfûgels rekkene, dy’t it mei de loaits fan har eagen en de klap fan har wjukken wjerljochtsje en tongerje litte kinne. De ierd- en loftgeasten binne allegeduerigen mei-inoar yn oarloch. De sinne is almeast nau ferbûn mei de Tongerfûgels.
Geastewale
Neffens de Jûpik (Westlike Inuit) fan Alaska en eastlik Sibearje binne der twa wrâlden, dy fan ’e minsken en dy fan ’e geasten, dy’t tagelyk itselde plak yn tiid en romte ynnimme, hoewol’t de geastewrâld hast nea sichtber is foar de minskewrâld. De grins tusken de beide wrâlden wurdt op guon mominten, lykas by berte, dea of it berikken fan ’e puberteit, ferbrutsen en dan is it fan essinsjeel belang dat de krekte rituelen útfierd wurde. Oars kinne de tunghat, de kweageasten, mei oerkomme út ’e oare wrâld.
Reingod
De Azteken, fan sintraal Meksiko, leauden dat harren hielal in sintrum, fjouwer rjochtings, trettjin himels en njoggen hellen hie. Wa’t stoar oan ferdrinking, lepra, in wjerljochtynslach, jicht, wettersucht of in longsykte gong nei de paradyslike tunen fan Tlalok, de reingod, dy’t him of har deade hie. Krigers dy’t offere waarden of sneuvelen yn ’e striid, keaplju dy’t ûnderweis omkamen en froulju dy’t stoaren by de berte fan har earste bern gongen allegearre nei de himel fan ’e sinne. Alle oaren reizgen nei harren dea earst fjouwer jier ûnder de noardlike woastinen, yn it ûndergrûnske ferwulft fan Mictlantecuhtli, de god fan ’e dea, foar’t se de njoggende hel berikten, dêr’t se folslein ferdwûnen.
Geastame
De Jorûba, fan súdwestlik Nigearia en súdlik Benyn, leauwe yn ’e ile, de yn steat fan gaos ferkearende oerwrâld, dy’t oan ’e iene kant foar de orun, de himel, oer stiet en oan ’e oare kant foar de aiye, de troch yngripen fan ’e orun yn ’e ile ûntstiene oardere wrâld oer. It minsklik lichem wurdt skepen troch de god Orishala en dêrnei wurdt der in emi, in geast, ynblaasd troch de god Olodumare. Men leaut dat nei de dea de bestândielen fan ’e minsken weromkeare nei de goaden, om op ’e nij ferdield te wurden oer nijberne poppen. Der bliuwt lykwols altyd wat fan ’e deade oer, in geasteftich eat, dat nei de ierde weromkeare kin en fia sjamanistyske rituëlen of it yn besit nimmen fan dûnsers fan ’e Egungun-dûns boadskippen oerbringe kin oan ’e libbenen.
Kleurwrâld
De Maya’s, fan Belize, Gûtamala en súdlik Meksiko, bewennen, en bewenje, in hielal mei in sintrum en fjouwer rjochtings, dy’t elk oerienkamen mei in kleur: it sintrum, de wrâldbeam, wie grien; it noarden wie wyt, want dêrwei kaam yn maaie de wichtige rein; it westen wie swart, om’t de sinne dêr ferdwûn; it suden wie giel, want dêr wie de sinne op syn hichtepunt; en it easten, de wichtichste rjochting, wie read, want dêr waard de sinne eltse dei wer op ’e nij berne. Fierders leauden de Maya’s yn trettjin ûnderskate boppe-inoar lizzende himels en njoggen ûnderskate ûnderinoar lizzende hellen. De hiele ûnderwrâld mei-inoar waard Xibalba neamd. De hege ceiba-beam waard beskôge as hillich, om’t er de Wack Chan, de krúsfoarmige wrâldbeam, symbolisearre, dy’t de trettjin himels, de wrâld en de njoggen hellen feriene. De ierde sels wie de rêch fan in reuseftich reptyl dat yn in fiver dreau.
Ie-Akwadukt
thumb|right|It Ie-Akwadukt.
It Ie-Akwadukt is in akwadukt yn De Ie by Wâldsein, oer de N928 hinne. It is op 15 septimber 2007, troch deputearre Jannewietske de Vries fan Fryslân en buorgemaster Jacob Reitsma fan Wymbritseradiel, foar ferkear op de súdlike rûnwei by Wâldsein iepene. It akwadukt is boud troch it boubedriuw Strukton en is ien fan de fiif akwadukten dy't ûnderdiel út meitsje fan it Fryske Marrenprojekt.
Doel
It akwadukt is oanlein, tegearre mei de rûnwei om Wâldsein hinne, om in grut part fan de ferkearsproblemen by it plak ferhelpe. Foar de bou fan it akwadukt moast al it ferkear troch it sintrum fan Wâldsein oer in smelle brêge. Dizze brêge wie in grut probleem foar de wettersporters omdat de kapasiteit fan it farwetter dêr te min wie.
Skeel
De iepening fan it Ie-Akwadukt moast hast útsteld wurde trochdat it boubedriuw harren berôp op it retinsjerjocht. Dit wie troch in skeel tusken Strukton en de Provinsje Fryslân oer it beteljen fan it mearwurk binnen it projekt. In koart pleit op 10 septimber 2007 makke in ein oan it skeel: de provinsje krige gelyk en Strukton waard presse om it akwadukt op 14 septimber oan de provinsje te jaan.
Himelfearttsjerke (Josjkar-Ola)
De Himelfearttsjerke (Russysk: Церковь Вознесения; tsjerkov Voznesenija) is in otterdokse parochytsjerke yn de stêd Josjkar-Ola (Mari El) yn de Russyske Federaasje De tsjerke falt ûnder it bisdom Josjkar-Ola en wie fan 1993 oant 2016 de katedraal fan it bisdom.
Skiednis
De tsjerke bleau yn de tiid fan de Sovjet-Uny noch relatyf lang iepen, ek al hiene de oan de Himelfearttsjerke tsjinjende geastliken slim te lijen ûnder it nije bewâld. Op 23 maaie 1935 waard de biskop arrestearre op beskuldiging fan kontrarevolúsjonêre aktiviteiten, feroardiele ta trije jier ferballe nei Archangelsk, dêr't er yn 1938 deasketten waard. Ek de lêste preester foar de Twadde Wrâldkriich waard arrestearre, ferballe en yn 1937 deasketten.
Op 9 desimber 1937 waard de tsjerke, op dat stuit noch de iennige aktive tsjerke fan de stêd, sletten. It gebou waard oan in radio-útstjoerder oerdroegen en letter oan in brouwerij, wylst de klokketoer en de poarte mei it stiennen stek ôfbrutsen waarden. Fierder waard in galerij ôfbrutsen en oan de tsjerke in twa ferdjippings hege fabryk boud. Alle muorreskilderingen yn de tsjerke ferdwûnen en de tsjerke rekke yn it neigean.
Yn 1992 waard de tsjerke werom jûn en op 24 april dat jier waard it haadalter wer ynwijd. Healwei de jierren 1990 waard nei de restauraasje ek de rest fan de tsjerke wer yn gebrûk nommen. Yn de jierren 2008-2009 waard de klokketoer wer opboud yn wat oare foarmen as de oarspronklike toer.
Nei de foltôging fan de Ferkundigingskatedraal fan Josjkar-Ola yn 2016 rekke de Himelfeartkatedraal de status fan katedraal kwyt. It is tsjintwurdich in gewoane parochytsjerke.
Wilhelmus
It Wilhelmus is it folksliet fan Nederlân. It liet is skreaun tusken 1568 en 1572, en it is it âldste folksliet fan 'e wrâld. De skriuwer is wierskynlik Petrus Datheen, mar lange tiid waard tocht dat it Marnix fan Sint Allegonde of miskien Coornhert west hat. It folksliet is skreaun foar Willem I, Prins fan Oranje, ek wol bekend as Willem fan Nassau. It folksliet is sûnt 1932 it offisjele folksliet fan Nederlân. It liet hat 15 kûpletten, mar meastal wurdt allinnich it 1e kûplet songen en soms ek wolris it 6e. Wannear't de earste letters fan alle kûpletten efterinoar set wurde, krije jo Willem van Nassov. Troch it oersetten fan 'e tekst yn mear hjoeddeisk Nederlânsk is it Willem van Nazzov wurden.
Tekst
Wilhelmus van Nassouwe
ben ik, van Duitsen bloed,
den vaderland getrouwe
blijf ik tot in den dood.
Een Prinse van Oranje
ben ik, vrij onverveerd,
den Koning van Hispanje
heb ik altijd geëerd.
In Godes vrees te leven
heb ik altijd betracht,
daarom ben ik verdreven,
om land, om luid gebracht.
Maar God zal mij regeren
als een goed instrument,
dat ik zal wederkeren
in mijnen regiment.
Lijdt u, mijn onderzaten
die oprecht zijt van aard,
God zal u niet verlaten,
al zijt gij nu bezwaard.
Die vroom begeert te leven,
bidt God nacht ende dag,
dat Hij mij kracht zal geven,
dat ik u helpen mag.
Lijf en goed al te samen
heb ik u niet verschoond,
mijn broeders hoog van namen
hebben 't u ook vertoond:
Graaf Adolf is gebleven
in Friesland in den slag,
zijn ziel in 't eeuwig leven
verwacht den jongsten dag.
van keizerlijken stam,
een vorst des rijks verkoren,
als een vroom christenman,
voor Godes woord geprezen,
heb ik, vrij onversaagd,
als een held zonder vreden
mijn edel bloed gewaagd.
Mijn schild ende betrouwen
zijt Gij, o God mijn Heer,
op U zo wil ik bouwen,
Verlaat mij nimmermeer.
Dat ik doch vroom mag blijven,
de tirannie verdrijven
die mij mijn hart doorwondt.
Van al die mij bezwaren
mijn God, wil doch bewaren
den trouwen dienaar dijn,
dat zij mij niet verassen
in hunnen bozen moed,
hun handen niet en wassen
in mijn onschuldig bloed.
Als David moeste vluchten
voor Sauel den tiran,
zo heb ik moeten zuchten
als menig edelman.
Maar God heeft hem verheven,
verlost uit alder nood,
een koninkrijk gegeven
in Israël zeer groot.
Na 't zuur zal ik ontvangen
van God mijn Heer dat zoet,
daarna zo doet verlangen
mijn vorstelijk gemoed:
dat is, dat ik mag sterven
met eren in dat veld,
een eeuwig rijk verwerven
als een getrouwen held.
Niet doet mij meer erbarmen
in mijnen wederspoed
dan dat men ziet verarmen
des Konings landen goed.
Dat u de Spanjaards krenken,
als ik daaraan gedenke,
mijn edel hart dat bloedt.
Als een prins opgezeten
met mijner heires-kracht,
van den tiran vermeten
heb ik den slag verwacht,
die, bij Maastricht begraven,
bevreesde mijn geweld;
mijn ruiters zag men draven
De posysje fan de frou yn natoerreligys
Trochdat natoerreligys oer de hiele wrâld troch withoefolle ferskillende folken en stammen beliden wurde, ferskilt de posysje fan de frou yn natoerreligys tige by tige. Troch ferskillen yn kultuer en maatskiplike ûntwikkeling kinne froulju by it iene natoerfolk in hege en tige respektearre posysje ynnimme, wylst se by it oare beskôge wurde as in needsaaklik kwea.
Wilhelmus
Tekst
Zo het den wil des Heren
De posysje fan de frou yn natoerreligys
Matriargy en matrilineêrens
By de Yndiaanske folken fan Noard-Amearika wie de posysje fan ’e frou ornaris heech. By de noardeastlike Irokeeske folken, bygelyks, hienen de frouljusrieën, ta spotternij fan ’e blanke kolonisten, in tige grutte ynfloed op ’e beslútfoarming oangeande it bestjoer en alle oare saken fan belang. Ek op guon plakken yn Aazje is de posysje fan ’e frou tige heech. By ferskate folken is de maatskippij dêr martriargaal, of is de fererving matrilineêr, fia de mem, of beide. Foarbylden dêrfan binne de Naksi fan súdwestlik Sina en de Minangkabauwers fan westlik Sumatra, al binne dy lêste al sûnt iuwen islamitysk.
De frouljusbesnijenis
Yn Afrika besuden de Sahara, bygelyks by de Maasai fan súdlik Kenia en noardlik Tanzania, de Igbo fan súdeastlik Nigearia en de Kosa en Sûloes fan Súd-Afrika, is de posysje fan ’e frou lykwols ornaris leech en ûnderhearrich oan har heit of man. In útwaaks fan dy ûnderhearrigens is de frouljusbesnijenis, dêr’t de klitoris by fuortsnijd wurdt. De grûnslach foar dizze ôfgryslike praktyk is it leauwen dat in frou folchsumer wurdt as se gjin seksuële gewaarwurdings mear hat. By natoerfolken fynt de frouljusbesnijenis almeast plak as in oergongsritueel.
Wilhelmus
Tekst
op dien tijd had geweest,
De posysje fan de frou yn natoerreligys
Froulju as njoer mystearje
By de Jorûba, fan súdwestlik Nigearia en súdlik Benyn, binne de posysje en status fan ’e frou beladen mei it njoere mystearje fan ’e froulike ambifalinsje, dat sawol respekt as ferachting opropt. De grûnslach dêrfan leit yn ’e Jorûba-mytology, dy’t ferhellet hoe’t de goadinne Jemoja, de beskermfrouwe fan ’e Jorûba-heksen, mei har eigen soan Orungan sliepte en dêrnei it libben skonk oan ’e rest fan it panteon. Oare goadinnen dy’t mei hekserij assosjearre wurde, binne Olukun, de goadinne fan ’e ûnfruchtberens, en Osun, de goadinne fan ’e leafde, skiedings en skandalen. Ek kenne de Yorûba dûnsen, seremoanjes en oare rituëlen om ’e froulike foarâlden, dy’t beskôge wurde as ysbaarlike goadinnen, myld te stimmen.
Wilhelmus
Tekst
had ik geern willen keren
De posysje fan de frou yn natoerreligys
Froulju as njoer mystearje
De Bambara, fan súdlik Maly, hawwe krekt sa’n dûbelweardige hâlding foar froulju en it froulike oer as de Yoruba. Sy leauwe yn ’e sûndefal, dy’t symbolisearre wurdt troch de wanzo, de disoarderlike, ta hekserij oerhingjende, froulike kant fan ’e yn syn folsleinens twaslachtige minske. Dy wanzo is by manlju sichtber as de foarhûd. By it earste oergongsritueel dat Bambara-jonges ûndergean moatte, de n’domo, wurde se dan ek besnijd, om it froulike elemint oan harren te ûntlûken, sadat se nei in frou sykje sille om wer kompleet te wurden. De Bambara leauwe dat dit de basis fan ’e minsklike mienskip is. It sechsde en lêste oergongsritueel, de kore, hat ta doel om ’e man syn froulike elemint wer werom te jaan, sadat er yn syn folsleine foarm nei de goaden weromkeare kin.
Wilhelmus
Tekst
van u dit zwaar tempeest.
Rowwen Hèze
Rowwen Hèze is in Nederlânske Folkband oprjochte yn 1985 yn America, Limburch. De band brocht yn 1987 syn debútalbum Rowwen Hèze út. De teksten fan de band gean benammen oer deistige libben, dronkenskip, de fanfare, de natoer en de Peel. Rowwen Hèze hat achttjin studio-albums en fjouwer live-albums útbrocht.
Wilhelmus
Tekst
Maar de Heer van hierboven,
Rowwen Hèze
Skiednis
De band waard yn 1985 oprjochte troch gitarist Theo Joosten, bassist Jan Philipsen en drummer Mart Deckers, earder fan The Legendary Texas Four. By de syktocht nei in sjonger bliek Jack Poels earder fan Bad Edge in geskikte kandidaat. Poels stelde wol as betingst dat er ien ferske yn it Limburchsk sjonge mocht.
Wilhelmus
Tekst
die alle ding regeert,
Rowwen Hèze
Skiednis
Yn de earste jierren fan harren bestean spile Rowwen Hèze noch benammen Ingelsktalige covers fan ûnder oaren Thin Lizzy. In jierliks weromkommend fenomeen foar Rowwen Hèze en in soad oare Limburchsk bands wie om om de karnaval hinne in karnavalsnûmer te skriuwen. Yn 1987 skreau Rowwen Hèze it nûmer Niks stront niks, dat de lanlike media helle yn ferbân mei de nochal kontroversjele tekst. Dit nûmer yn kombinaasje mei de lanlike opskuor deromhinne betsjutte de earste lanlike bekendheid foar Rowwen Hèze. Yn desimber fan datselde jier ferskynde harren earste eigen album, Rowwen Hèze. Fan doe ôf lei de band him foar in grut part ta op teksten yn it Limburchsk, yn stee fan it Ingelsktalige (cover)repertoire.
Wilhelmus
Tekst
die men altijd moet loven,
De posysje fan de frou yn natoerreligys
Houliksriten
Guon folken hâlde der lykwols ôfwikende tradysjes oangeande froulju op nei. Sa hat neffens de adat, of folkswet, fan ’e Minangkabauwers, in man neat te sizzen oer syn frou en mei er neat fan har ferwachtsje útsein dat se net mei oare manlju sliept. By de Santal, út ’e Yndiaaske steat Orissa, hawwe froulju ek in hege status. De Santal hawwe in tige nijsgjirrich houlikssysteem mei ûnderskate manearen foar froulju om oan ’e man te kommen. Ien dêrfan is nir balak bapla, oftewol “houlik troch ynkringing”: as in frou der troch mear otterdokse metoaden net yn slagget en krij de man dy’t se hawwe wol, kin se gewoan by him ynlûke. As hy en syn famylje har der dan binnen in wike as twa net wer út krije kinne, moat er mei har trouwe. By de Naksi is it troch it konsept fan azhu ("freon”) foar manlju en froulju mooglik om in relaasje te hawwen sûnder te trouwen. Bern dy’t út sokke relaasjes fuortkomme, hearre by de mem, en de heit hoecht harren allinne mar te stypjen salang’t de relaasje duorret. De Naksi hechtsje dan ek gjin wêzentlike betsjutting oan heit-wêzen. De Lahula fan noardlik Yndia, ta einbeslút, bedriuwe tradisjoneel polyandry, it trouwen fan ien frou mei mear as ien man. It húshâlden wurdt dêrby laat troch de âldste man, dy’t de jûnda neamd wurdt.
Wilhelmus
Tekst
Zeer christlijk was gedreven
mijn prinselijk gemoed,
standvastig is gebleven
Den Heer heb ik gebeden
uit mijnes harten grond,
dat Hij mijn zaak wil redden,
Christy Lemire
Christy Lemire (berne as: Christy Nemetz; Los Angeles, 30 augustus 1972) is in Amerikaansk sjoernaliste dy't bekend wurden is as filmkritika, podcaster en presintatrise. Yn it ferline wurke se foar parseburo Associated Press en die se in skoft de presintaasje fan 'e filmrubryk Ebert Presents: At the Movies.
Wilhelmus
Tekst
Oorlof, mijn arme schapen
die zijt in groten nood,
Christy Lemire
Jonkheid en oplieding
Lemire waard yn 1972 as Christy Nemetz berne yn it Cedars of Lebanon Hospital yn Los Angeles, dat anno 2023 it haadkertier oan 'e Amerikaanske westkust is fan 'e Scientologysekte. Se groeide op yn 'e Los Angelynske wyk Woodland Hills en studearre yn 1993 ôf oan 'e Súdlike Metodistyske Universiteit yn University Park (Teksas) mei in bachelorgraad yn sjoernalistyk
Wilhelmus
Tekst
uw herder zal niet slapen,
al zijt gij nu verstrooid.
Christy Lemire
Karriêre
Yn 2003 wie Lemire yn 'e mande mei Meredith Vieira presintatrise fan 'e filmrubryk The View. Dêr soarge se foar opsjen doe't se op 'e tillefyzje mei Vieira in tongtút útwiksele yn reäksje op 'e tút fan Madonna en Britney Spears by de útrikking fan 'e MTV Video Music Awards.
Fierders foel Lemire yn 'e 2000-er jierren trije kear yn foar de mei kanker oanhelle filmkritikus Roger Ebert yn 'e filmrubryk At the Movies. Dêrby wurke se gear mei Ebert syn ko-presintator Richard Roeper. Doe't Ebert yn 2010 in nij programma begûn, mei as titel Ebert Presents: At the Movies, keas er Lemire en Ignatiy Vishnevetsky út as presintators, mei't er dat wurk doe sels net mear dwaan koe. Ebert Presents: At the Movies bestie lykwols mar ien seizoen (51 ôfleverings), dat rûn fan 2010 oant en mei 2011.
Wilhelmus
Tekst
Tot God wilt u begeven,
zijn heilzaam woord neemt aan,
Christy Lemire
Karriêre
Fan 2010 oant en mei 2018 presintearre Lemire yn 'e mande mei Ben Mankiewicz fan Turner Classic Movies, Alonso Duralde fan TheWrap en Matt Atchity fan Rotten Tomatoes de filmrubryk What the Flick?! op it tillefyzjenetwurk The Young Turks, útstjoerd fia YouTube. Yn augustus 2018 waard dat fierders súksesfolle programma troch The Young Turks stopset om't it netwurk him útslutend talizze woe op it ferslaan fan serieus nijs. Mei Duralde sette Lemire de rubryk doe fuort yn 'e foarm fan in podcast, mei as titel Breakfast All Day. Dy wie te beharkjen fia Lemire har persoanlike webside.
Priveelibben
Christy Lemire wenne anno 2013 yn Palos Verdes Estates yn Kalifornje. Hja is troud mei tillefyzjeprodusint Chris Lemire, en se hawwe in soan, Nicolas, dy't berne waard yn novimber 2008. Lemire hat harsels omskreaun as in katolyk dy't fan har leauwe fallen is.
Wilhelmus
Tekst
als vrome christen leven,
't zal hier haast zijn gedaan.
Voor God wil ik belijden
en zijner groten macht,
dat ik tot genen tijden
den Koning heb veracht,
dan dat ik God den Heere,
der hoogsten Majesteit,
heb moeten obediëren
in der gerechtigheid.
Beskerme stedsgesicht
Yn hiel Nederlân binne der likernôch 350 beskerme steds- en doarpsgesichten. In beskerme stedsgesicht wurdt ynskreaun yn it Monuminteregister en in ryksmonumint.
Alle âlve stêden fan Fryslân binne in beskerme stedsgesicht.
Volzjsk
Volzjsk (Russysk: Волжск) is in stêd yn de autonome republyk Mari El yn Ruslân. Eartiids hiet it plak Lopatino (Russysk: Лопатино), mar by de ferliening fan de stedsstatus yn 1940 krige Volzjsk de hjoeddeiske namme.
Skiednis
Op de lokaasje lei eartiids in plak mei de namme Lopatin of Lopatino. Yn 1940 krige Volzjsk de tsjintwurdige namme en stedsrjochten.,
Geografy
De stêd leit likernôch 100 km súdeastlik fan Josjkar-Ola oan de kant fan de Wolga en 5 km fan de mûning fan de Ilet. De ôfstân ta Kazan is 40 km. Volzsjk leit oan it ein fan in ôftakking fan it spoar dat fan Moskou oer Kazan nei Jekaterineburch rint; de autowei fan Moskou oer Tsjeboksary nei Kazan en Jekaterineburch (M-7) leit likernôch 30 km súdlik fan de stêd. Volzjsk is it bestjoerssintrum fan it rajon mei deselde namme.
Paulus Potter
thumb|300px|Paulus Potter, troch [[Bartholomeus van der Helst]] Paulus Potter (Inkhuzen, doopt 20 novimber 1625 - Amsterdam, begroeven 17 jannewaris 1654) wie in Nederlânsk keunstskilder út de Gouden Iuw.
Libben
Hy waard berne yn Inkhuzen en learde it skildersvak fan syn heit Pieter Symons. Potter. Syn mem hiet Aechtie Pouwels en wie in telch út in rike famylje. Har broer wie ek keunstskilder. Neidat syn mem stoarn wie luts de eks-frou fan Pieter Codde by harren yn. Syn heit makke in skoftke goudlear yn in pân oan de ein fan de Sint Antoniesbreestrjitte, mar rekke yn finansjele problemen.
Yn 1646 waard Potter lid fan it Amsterdamske Gilde. Hy wenne ek in tal jierren yn De Haach yn in atelier oan de Dunne Bierkade 17, njonken Jan van Goyen. Potter waard yn 1649 lid fan it pleatslike gilde. Yn De Haach learde hy syn frou kennen, de dochter fan in arsjitekt. Troch syn kreaze foarkommen waard Potter yntrodusearre by de bopperein. Under oaren leden fan it Hûs fan Oranje kochten wurk fan him.
Wurk
right|thumb|300px|De Bolle. ± 1647. Oaljeferve op doek. 235,5 x 339 sm Potter hat sa'n 100 skilderijen neilitten, de measte op lyts formaat. Neist skilderijen makke hy ek in lyts oantal etsen. Oarspronklik skildere hy histoarjestikken, lykas syn heit. Hy waard lykwols ferneamd as bisteskilder, want hy skildere benammen it fee yn it Nederlânske lânskip. Hy skildere realistysk, mei in soad omtinken foar de hûd, de útdrukking en de hâlding fan de bisten. Hy bylde de bisten bytiden ôf fanút in leech stânpunt, wêrtroch't se goed útkamen tsjin de loft. Potters ferneamdste skilderij is De bolle út 1647. Dit mânske skilderij (2,25 by 3,40 meter) hinget yn it Mauritshûs yn De Haach. Potter brûkte meardere foarstúdzjes foar dit wurk. It liket oft de bolle út trije ferkillende stânpunten wei skildere is.
Neist fee (kij, hynders en bargen hat hy in ienhoarn skildere, mar ek in liuw en in kamiel. Dizzze hat er nei alle gedachten sjoen yn in bistetún fan de Oranjes. Der is ek in oantal portretten fan hûnen bekend.
Skilderstyl
thumb|300px|Hynders yn it lân De wurken fan Paulus Potter hearre ta de Barokke skilderkeunst. Hy is ien fan de âlde Hollânske masters.
Musea
De wurken fan Potter binne yn ferskate musea, ûnder oare yn:
Paulus Potterstrjitten
Bûten Potters berteplak Inkhuzen binne der ek yn Amersfoart, Arnhim, Amsterdam, Bunschoten, De Haach, Dimter, Ede, Eindhoven, Ynskedee, Grins, Heemstede, Horst (Limburch), IJmuiden, Ljouwert, Nymwegen, Nijverdal, Rijssen, Rotterdam, Schiedam, Utert, Woerden, Wolvegea, Zoetermeer en Sutfen strjitten nei Paulus Potter neamd. Nieuwegein hat in Paulus Potterhage.
Duerswâld (krite)
300px|thumb|Duerswâlderadiel yn Stêd en Lân yn 1789 Duerswâld (Nederlânsk: Duurswold of Woldstreek) is in krite yn it midden fan Grinslân. De krite wie oant 1798 in ûnderkertier fan Fivelgoa. De omfieming fan de krite komt foar it grutste part oerien mei de eardere gemeente Slochteren (1826-2018). Troch it graven fan it Iemskanaal om 1870 hinne en de letter ûntjouwings fan de gemeenten Grins en Hegesân-Sappemar hawwe der in pear grinskorreksjes west.
Geografy
thumb|300px|De Paauwen fan it Ofwetteringskanaal ôf thumb|300px|Gea fan Duerswâld by de Paauwen It gea wurdt foarme troch in bôchfoarmige rêch fan balstien en deksân dêr't acht lintdoarpen op fêstige binne: Harkstede, Scharmer, Kolham, Froombosch, Slochteren, Schildwolde, Hellum en Siddebuorren. Sân fan dy doarpen wiene selsstannige karspels, wylst de achtste, Froombosch, dat net wie. Duerswâld waard bytiden ek wol ris Sânwâlden (Zevenwolden) neamd.
Yn de leger lizzende bûtengebieten binne njoggentjinde iuwske doarpen Lageland, Overschild, Steendam, Tjuchem en Woudbloem, fierder de buorskippen en útbuorrens Bokhörn, Borgweg (foar in part), Denemarken, Eelshuis, Foxham, Gaarland, Graauwedijk, De Hammen, Heidenschap, Klein Harkstede, Langewijk, Leentjer, De Paauwen, Roeksweer, Ruiten, Schaaphok, Veendijk en Wilderhof. De wierde fan Blokum en it klaaidoarpke Luddeweer waarden pas nei it graven fan it Iemskanaal om 1870 hinne by Duerswâld foege.