cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
SneekWeek (film)
SneekWeek is in Nederlânske komyske horrorfilm fan it subsjenre slasherfilm. Hy kaam út yn 2016 en waard regissearre troch Martijn Heijne foar de filmstudio Farmhouse TV & Film fan filmprodusint Klaas de Jong. De haadrollen waarden spile troch û.o. Carolien Spoor, Jelle de Jong, Jord Knotter en Holly Mae Brood. It ferhaal giet oer in groepke fan seis Hollânske jongeren dy't foar de Snitswike yn Fryslân komme, mar harren fakânsje yn in nachtmerje feroarjen sjogge as se efternei sitten wurde troch in mysterieuze searjemoardner.
Martlers fan Gorkum
Ferearing
thumb|250px| De skryn mei de reliken fan de martlers fan Gorkum yn de [[Brusselske Nikolaastsjerke ]] Tsjûgen hawwe de skiednis fan de martlers yn it wurk Historiae Martyrum Gorcomiensium optekene sadat der hjoeddedei in soad bekend is oer de grouwélige skiednis en syn slachtoffers. In wichtige oanfolling is Historiae Martyrum Batavicorum fan Petrus Opmeer út 1595. Goed tweintich jier letter nei de moard op de geastliken slaggen twa fransiskanen der yn om de bonken fan de martlers op te graven, dy't se nei de súdlike katolike Nederlannen brochten.
SneekWeek (film)
Plot
SneekWeek giet oer in groepke Hollânske freonen: trije jonges (Thijs, Boris en Peter) en trije famkes (Merel, Lisa en Kim). De film begjin mei in soarte fan prolooch, wêryn't te sjen is hoe't dy seis belutsen binne by in ûntgrieningsritueel dat ôfgryslik út 'e hân rint. As dêrby in deade falt, beslút it seistal de omstannichheden fan it stjergefal geheim te hâlden en it hiele foarfal te ferswijen.
Martlers fan Gorkum
Ferearing
De grûn dêr't de geastliken fermoarde binne waard yn de 19e iuw oankocht om der in kapel op te bouwen, dy't letter ferfongen is troch in grutte tsjerke. Foar yn de tsjerke stiet in skryn mei sa'n 70 reliken fan de martlers. Efter de tsjerke leit it saneamde martelfjild, dat mei in stiennen muorre mei in krúswei omklamme wurdt. Op dat plak hat eartiids de turfskuorre stien. De koepelfoarmige siboarium datearret út 1917 en stiet op it plak dêr't eartiids de turfskuorre stien hat. In betonnen râne yn it gers markearret it oarspronklike plak fan de turfskuorre. Op de plak dêr't eartiids de fiskfiver fan it kleaster lei is tsjintwurdich noch in fiver, dyt bekend is ûnder de namme "De Hillige Put". Yn it wetter fan de fiver waarden eartiids de bonken wosken en dêrom soe neffens guon it wetter heilsum wêze.
SneekWeek (film)
Plot
Twa jier letter komme deselde seis jongeren foar in fakânsje nei Snits ta, dêr't se ûnder de Snitswike yn in lúkse filla ferbliuwe. De Fryske stêd rint fol mei soartgelikense lûdroftige jongeren, dy't behalven mei silen fral dwaande binne mei drinken en seks. De relaasjes tusken de seis haadpersoanen blike noch altyd behearske te wurden troch it stjergefal by de ûntgriening, wat in protte getsier opsmyt. Stadichoan begjint op te fallen dat der yn 'e filla nuvere dingen barre. It wurdt noch ûntrêstgjender as bliken docht dat net ien fan it seistal de hier fan 'e filla regele hat.
Martlers fan Gorkum
Hillichferklearring
Paus Klemens X ferklearre op 14 novimber 1675 de martlers sillich. Twa iuwen letter folge op 29 juny 1867 de hillichferklearring troch paus Pius IX. Op it plak dêr't it ophingjen fan de geastliken plak fûn hat waard yn 1932 in kapel boud, dat tsjintwurdich in beafeartsplak is.
SneekWeek (film)
Plot
Dan dûkt der in mei doch-it-selsapparaten bewapene maskere moardner op, dy't de seis ien foar ien op grouwélige wize om hals begjint te bringen. Merel is der daliks wis fan dat immen efter harren geheim kommen is en no wraak nimme wol. Har frijer Thijs leaut dêr neat fan, en troch de manipulative Boris wurdt Merel foar gek ferklearre. Mar as ûntdutsen wurdt hoefolle Ritalin en Prozac oft Boris deis nimt, ûntstiet der by de oaren twifel oer syn oprjochtens. De freonen fertrouwe inoar dan net mear, in ûntwikkeling dy't op gong holpen wurdt troch harren eigen skuldich gewisse. Fierders soarget it gebrûk fan ferdôvjende middels yn kombinaasje mei Ritalin foar ûnferwachtse bywurkings. Peter, dy't altyd al in bûtensteander yn 'e groep wie, beslút om nei hûs te gean, mar tsjin dy tiid is it al te let.
Martlers fan Gorkum
De martlers
Under de 19e martlers wiene alve fransiskanen, ien dominikaan, twa norbertinen en fiif sekuliere preesters.
SneekWeek (film)
Plot
De fraach wa't der ûnder it masker fan 'e moardner beskûlgiet, bliuwt in hiel hoart ûnbeäntwurde. De útkomst liket lange tiid frijwat foar de hân te lizzen, mar it rint oars as ferwachte. Yn 'e twadde helte fan 'e film wurdt yn fluch tempo it iene nei it oare personaazje opfierd dat in motyf liket te hawwen. Dan rekket eltsenien fertocht.
Produksje
SneekWeek waard regissearre troch Martijn Heijne op basis fan in senario dat skreaun wie troch Alex van Galen. De film waard produsearre troch Klaas de Jong, foar syn eigen filmstudio Farmhouse TV & Film, dy't fêstige is yn Earnewâld en Ljouwert. De kamerarezjy waard dien troch Maarten van Keller, en Bas Icke wie ferantwurdlik foar de montaazje.
De opnames fan SneekWeek setten op 14 augustus 2015 útein en duorren oant 28 septimber fan dat jier. De film waard hielendal yn Snits en omkriten opnommen. Yn oktober 2015 waard bekendmakke dat de distribúsje fan 'e film nei it fajyssemint fan A-Film oernommen waard troch Dutch FilmWorks. SneekWeek gie op 18 jannewaris 2016 yn Amsterdam yn premiêre.
Untfangst
De ûntfangst fan SneekWeek wie oer it algemien tuskenbeiden posityf. Ferskate resinsinten stelden fêst dat de makkers de keunst fan 'e slasherfilm goed ôfsjoen hiene fan Amerikaanske foarbylden as Scream en I Know What You Did Last Summer De dúdlikste (en bizarste) knypeach yn dy rjochting fynt plak as ien fan 'e haadpersoanen op 'e tillefyzje by in stikmannich kanalen lâns zapt, en dêrby in yn it Frysk neisyngronisearre ferzje fan Scream tsjinkomt.
Neffens de resinsje fan Jan Roselaar, op FilmTotaal, dy't net wei wie fan SneekWeek, is ien fan 'e grutste problemen dat de film útsmaard wurdt oer de hiele Snitswike, sadat er mar hiel stadichoan op gong komt. It "konservative begjin" (wêryn't útlein wurdt wat de searjemoardner tsjin 'e seis freonen hat) is neffens Roselaar "ferstutsen fan fernijing", en ear't de moardner syn opwachting makket, komt de film mei in oerdie oan "gefeest en ôfwaaid praat", mar bliuwt dêrby lykwols "in opfallend kekene bedoening." Dat de "oanhâldende ûnoannimlikens mank giet mei de nedige selsspot", is neffens Roselaar in goed ding, mar úteinlik, sa fynt er, lit SneekWeek fral in betiizjende yndruk efter, om't de sjogger troch de grimelgrammel fan mooglike motiven en ûnderling fingerwizen geandewei de trie kwytrekket. Boppedat wurdt it nea echt grizelich en ek op 'e bluodderige sênes út Amerikaanske slasherfilms wachtet men omdôch. ("Hoewol't," sa tekenent Roselaar oan, "de sporadysk oanwêzige bluodderige effekten dusdanich slop binne dat dêrmei neat ferlern giet.") Hy beëiniget syn resinsje mei de observaasje dat SneekWeek de dea dien wurdt troch it brekme oan ûndefining fan 'e makkers: "Allinnich sjen nei horrorklassikers is net genôch om der in slagge earbetoan oan te leverjen."
Ab Zagt skreau yn it Algemeen Dagblad dat alle ferwizings nei Amerikaanske slasherfilms SneekWeek net bjuster orizjineel meitsje. In grutter probleem foar de film wie dat de personaazjes allegear in fluestin en oerflakkich karakter hawwe. Boppedat binne de measten ek noch ûnsympatyk, mei as gefolch dat it de sjogger eins neat skele kin oft se ôfmakke wurde. Yn De Volkskrant skreau Jan Bockting dat SneekWeek wol in aardige fynst wie, mar dat de makkers harsels yn 'e foet sketten troch sa mei klam in ferliking mei Scream út te lokjen. By dy "komyske èn spannende" film stiek it "flakke" SneekWeek mei syn "muffe stereotypen" neffens him nammentlik mar skeamel ôf.
Protestantske tsjerke fan Noardburgum
De Protestantske tsjerke fan Noardburgum wie foar de fúzje fan de grifformearde en herfoarme tsjerken fan Nederlân in herfoarme tsjerke en is tsjintwurdich it tsjerklike sintrum fan de PKN-gemeente fan Noardburgum. De tsjerke hat de status fan ryksmonumint.
Skiednis
De tsjerke waard healwei de 19e iuw boud foar de earme bewenners op de Burgumerheide. De likernôch 1000 bewenners wiene tsjerklik oanwiisd op Burgum, mar sa'n 30% fan de befolking wie net doopt en fan de minsken dy't al doopt wiene seagen nea in tsjerke fan binnen. De Burgumer dûmny Nieubuur Ferf hold yn in lokaal fan it earmhûs tsjerketsjinsten en kategisaasjeles foar de jongerein, mar de sitewaasje wie fier fan optimaal. Letter waard dûmny Ferf dêrby holpen troch de lettere dûmny fan Burgerheide, Ulbo Wilhelmus Thoden van Velzen. Syn krewearjen soarge foar de bou fan in earste, herfoarme tsjerke op de heide.
Op 19 july 1850 waard de earste stien foar de nije tsjerke lein en op 19 jannewaris 1851 koe de tsjerke yn gebrûk nommen wurde. De pastorije waard al yn 1849 foltôge.
Mei de foarming fan de Protestantske Tsjerke yn Nederlân waard foar de herfoarme tsjerke keazen as it tsjerklik sintrum fan de PKN. De grifformearde tsjerke oan de Sânhústerwei waard mei dat beslút ôfstjitten.
Oargel
It acht registers tellende sleeplade-oargel waard yn 1907 boud troch de Ljouwerter oargelfirma Bakker & Timmenga.
SneekWeek (film)
Untfangst
Oare resinsjes wiene loovjender. Sa krige de film fan resinsint Frank Mulder, dy't him typearre as in "slagge" en "tige fermaaklike" slasherfilm, 31/2 fan 5 stjerren. Mulder fûn ek de eftergrûn fan 'e Snitswike tige goed keazen. Syn iennichste betinkings wiene de yn syn eagen mislearre special effects en de rol fan Diederik Ebbinge as plysjekommissaris Stienstra, dy't neffens him min fertolke wie ("ik seach allinnich in komyk yn in plysje-unifoarm") en neffens him like goed gearfoege wurde kinnen hie mei de rol fan Frank Lammers as resjersjeur Van Velzen.
Op FilmVandaag die SneekWeek resinsinte Lotte van Erp tinken oan 'e horrorfilm Amsterdamned, út 1988, fan regisseur Dick Maas. Dy ferliking foel neffens har yn it neidiel fan SneekWeek út: "It foarsisbere senario en de sloppe teksten meitsje it gjin tafoeging oan 'e al besteande films fan dit sjenre." Dochs bleau it in moaie film om nei te sjen, benammen fanwegen de "prachtige omkriten, de sylwedstriden, de moaie minsken en it gefeest". Trochdat (in diel fan) de opnammen ûnder de Snitswike makke wiene, is neffens Van Erp de sfear fan dat evenemint yn 'e film "optimaal te sjen en te fielen." SneekWeek is fierders "fluch en flitsend" en "foar in jûntsje kjel wurden sitst beslist goed." Har konklúzje is: "in ûnderhâldende film, mar perfoarst gjin klapper."
Vulkaneifel
De lânkring Vulkaneifel (oant 31 desimber 2006 "lânkring Daun") is in bestjoerlik distrikt yn it noardwesten fan de Dútske dielsteat Rynlân-Palts. De lânkring leit yn de Eifel en is wat ynwenners oanbelanget de lytste lânkring fan de dielsteat en de op trije nei lytste fan Dútslân. De lânkring wurdt fanút Daun bestjoerd, neffens ynwennertal it grutste plak fan de lânkring Vulkaneifel.
Geografy
De lânkring Vulkaneifel leit yn it westlike diel fan de Fulkaaneifel, in gebiet mei hichtes tusken 150 en 700 meter dat foarm krige troch it eardere fulkanisme en dat ryk is oan mineraalboarnen. It rivierke de Kyll streamt fan it noarden nei it suden troch de lânkring.
De lânkring grinzget mei de klok mei yn it noarden oan de kring Euskirchen yn Noardryn-Westfalen en oan Ahrweiler, Mayen-Koblenz, Cochem-Zell, Bernkastel-Wittlich en Bitburg-Prüm. It plak Ormont leit oant op likernôch 250 meter by de Belgyske grins, in lytse stripe fan Noardryn-Westfalen soarget der lykwols foar dat de lânkring Vulkaneifel net in mienskiplike grins mei Belgje hat.
Kees Fens
thumb|right|300px|Kees Fens (jannewaris 2004)
Cornelis Walterus Antonius (Kees) Fens (Amsterdam, 18 oktober 1929 – dêre, 14 juny 2008) wie in foaroansteand Nederlânsk literatuerkritikus, essayist en letterkundige.
Noardlik Firginia
Noardlik Firginia (Ingelsk: Northern Virginia, soms ôfkoarte ta NOVA) is in gebiet yn it noarden fan 'e Amerikaanske steat Firginia dat ta de stêdekloft fan 'e Amerikaanske federale haadstêd Washington, D.C. heart. It gebiet hat sa'n 2,8 miljoen ynwenners (likernôch in trêdepart fan 'e totale befolking fan Firginia), en der lizze ferskate grutte stêden dy't foarstêden fan Washington, D.C. binne, lykas Alexandria en Arlington. Ek binne der in protte Amerikaanske federale oerheidsynstânsjes fêstige. Noardlik Firginia is it rykste en meast woltierige diel fan Firginia.
Skiednis
Under de Amerikaanske Boargeroarloch (1861-1865) besochten alve Súdlike steaten har fan 'e Amerikaanske Uny ôf te skieden, wêrûnder Firginia. Dy steaten foarmen in nij lân, dat se de Konfederearre Steaten fan Amearika neamden. As haadstêd dy Konfederaasje waard de Firginiaanske haadstêd Richmond útkeazen, wat betsjutte dat de Noardlike en Súdlike haadstêden mar 160 km útinoar leine. It gefolch wie dat it tuskenlizzende gebiet, dat fierhinne lykslein wurde kin mei Noardlik Firginia, ûnder de oarloch bleatsteld waard oan grutte ferwuostging en omraak bloedferjitten.
Yn 'e tweintichste iuw rekke Noardlik Firginia stadichoan fierhinne ferstedske, mei't de stêdekloft fan Washington, D.C. him almar fierder útwreide. Under de Kâlde Oarloch waarden ferskate wichtige oerheidsynstânsjes yn it gebiet fêstige, lykas it Amerikaanske Ministearje fan Definsje en it haadkertier fan 'e feilichheidstsjinst CIA, wylst der him ek in libbene wapenyndustry ûntjoech, mei in protte high-techbedriuwen. Op 11 septimber 2001 wie it Pentagon, de sit fan it Amerikaanske Ministearje fan Definsje, ien fan 'e doelwiten fan 'e 9/11-oanslaggen. Terroristen fan Al-Qaida boarren dêrby in ferkearsfleantúch yn it mânske gebou, wêrby't 189 minsken omkamen.
Geografy
Noardlik Firginia heart ta de stêdekloft fan 'e Amerikaanske federale haadstêd Washington, D.C., dy't krekt oer de grins, oare kant de rivier de Potomac leit, yn it federale distrikt Kolumbia. Dêropta wurdt it gebiet ek ta de gruttere agglomeraasje fan Baltimore-Washington, D.C. rekkene. Yn 'e regel wurdt ornearre dat Noardlik Firginia tolve countys omfiemet: Arlington, Clarke, Culpeper, Fairfax, Fauquier, Frederick, King George, Loudoun, Prince William, Spotsylvania, Stafford en Warren, mei dêropta noch seis ûnôfhinklike stêden: Alexandria, Fairfax, Falls Church, Fredericksburg, Manassas en Manassas Park. Yn totaal beslacht it gebiet in oerflak fan 10.393 km²
Demografy
Neffens in offisjele skatting troch it Amerikaanske Folkstellingsburo op grûn fan gegevens fan 'e folkstelling fan 2010 hie Noardlik Firginia yn july 2013 in befolking fan 2.775.354 minsken. Dat kaam del op suver persiis in trêdepart fan alle ynwenners fan 'e steat Firginia. De befolkingstichtens fan Noardlik Firginia bedroech 267,0 minsken de km². De 'binnenste ring' fan foarstêden fan Washington, D.C. (besteande út 'e countys Arlington, Fairfax, Loudoun en Prince William en de ûnôfhinklike stêden Alexandria, Fairfax, Falls Church, Manassas en Manassas Park) hie yn 2013 2.368.000 ynwenners, of 28,7% fan 'e steatsbefolking fan Firginia.
Wat de etnyske opbou fan 'e befolking fan boppeneamde 'binnenste ring' fan foarstêden yn Noardlik Firginia oangiet, dy wie neffens de Amerikaanske folkstelling fan 2010 sa: 55,4% blanken; 16,3% Latino's; 11,3% swarten; 10,5% Aziaten; 0,2% Yndianen; 0,1% Polyneziërs, Melaneziërs en Mikroneziërs; 6,2% oaren of fan mingd etnysk komôf. De Latino-mienskip bestiet foar it meastepart út Salvadoranen, Perûvianen, Portorikanen, Kubanen, Bolivianen, Meksikanen en Kolombianen. Fierders wenje der yn it gebiet oansjenlike mienskippen fan Afganen, Arabieren, Etiopiërs, Filipino's, Fjetnamezen, Ynjers, Koreänen, Oezbeken, Pakistanen, Palestinen, Perzen, Sinezen en Tai.
Ynfrastruktuer en besjensweardichheden
Yn Noardlik Firginia lizze beide grutte lofthavens fan Washington, D.C., ntl. it Dulles International Airport en it Ronald Reagan Washington National Airport. Fierders is yn Arlington it ferneamde Nasjonaal Begraafplak Arlington fêstige, mei û.m. it lêste rêstplak fan 'e fermoarde presidint John F. Kennedy. Yn datselde plak stiet ek it Pentagon, de sit fan it Amerikaanske Ministearje fan Definsje, wylst de bûtenlânske feilichheidstsjinst CIA syn haadkertier yn Langley hat, en de nasjonale resjersje FBI in grut opliedingsynstitút yn Quantico runt. It Amerikaanske Leger hat yn Noardlik Firginia de bases Fort Myer en Fort Belvoir, wylst it Amerikaanske Korps Mariniers der de Marinierskorpsbasis Quantico hat. Oare bekende plakken yn Noardlik Firginia binne de Mount Vernon-plantaazje fan George Washington en ferskate slachfjilden út 'e Amerikaanske Boargeroarloch, wêrûnder dy fan 'e Earste en Twadde Slach by Bull Run.
Ljouwerter Earstejiers Yntroduksjeperioade
De Ljouwerter Earstejiers Yntroduksjeperioade (Nederlânsk en offisjeel: Leeuwarder Eerstejaars Introductieperiode), yn 'e regel ôfkoarte ta LEIP, is de yntroduksje ta de stêd en it studintelibben fan 'e earstejiers studinten oan 'e hegeskoallen en de fêstiging fan 'e Ryksuniversiteit Grins yn 'e Fryske haadstêd Ljouwert. Dit evenemint waard yn 2006 foar it earst holden, nei foarbyld fan 'e al folle langer besteande KEI-wike yn Grins. De organisaasje is yn 'e hannen fan it Ynterbestjoerlik Oerlisorgaan Studinteferienings (IBOS), it oerkoepeljend orgaan fan 'e Ljouwerter studinteferienings, dat der yn 2018 foar it earst in spesjale kommisje, in saneamd yntroduksjebestjoer, foar oanstelde.
Oan 'e LEIP diene anno 2018 elts jier tusken de 2.000 en 3.000 earstejiers studinten mei (ta ferliking: oan 'e Grinzer KEI-wike namen yn 2017 5.360 earstejiers studinten diel). It totale tal earstejiers studinten yn Ljouwert lei noch oanmerklik heger, mei't allinne al NHL-Stenden (yn 2018) goed 4.000 earstejiers studinten ferwolkomme. De yntroduksjeperioade begûn yn 2018 foar it earst op snein (yn foargeande jierren op moandei), mei de ynskriuwing fan 'e nijynkommelingen yn Stedsskouboarch De Harmony, folge troch in mienskiplike lunch. Neitiid koene se op it Saailân yn 'e kunde komme mei Ljouwerter sportklubs of op it Aldehouster Tsjerkhôf oer in grutte opblaasstoarmbaan gean (dy't neat mei de yntroduksje te krijen hie, mar dêr troch de útbaters wol krekt yn dit wykein opset wie mei de LEIP yn 'e efterholle). Mei in barbecue op it Hofplein waard de dei ôfsletten.
Op moandei folge de echte iepening fan 'e LEIP op it Aldehouster Tsjerkhôf, yn oanwêzichheid fan boargemaster Ferd Crone fan Ljouwert en sjonger Danny Pandero. Dêr waard in filmke oer de Fryske haadstêd fertoand, wêrnei't de earstejiers har oer de hiele stêd ferspraten. Op it Saailân waard in beurs holden mei kreamkes fan bedriuwen en oare organisaasjes, yn 'e Prinsetún wie in saneamde chill-hill dêr't in live-dj muzyk draaide, en op it Aldehouster Tsjerkhôf waard in kwis oer Ljouwert organisearre. Letter op 'e dei waard (yn 2018 foar it earst) ek in ûntgriening holden, mar dan yn ludike en hiel letterlike sin. It Hearewâltsje, in smelle sydstrjitte oan 'e stille kant fan 'e Nijstêd, wie mei tinten fan studinteferienings omboud ta in soarte fan tunnel dêr't de earstejiers trochhinne drave moasten wylst se troch de âlderejiers bekûgele waarden mei colorrun-poeier; sa giene se der 'grien' yn en kamen se der kleure wer út. Oan it begjin en de ein koene se, as se dat woene, op 'e foto.
De dagen nei de moandei waarden de yntroduksjes fan 'e opliedings sels holden, sadat der dan gjin LEIP-aktiviteiten organisearre wurde koene. Dêrom woe de organisaasje yn 'e takomst in wike tefoaren begjinne, krekt sa't de KEI-wike yn Grins dat ek docht. Op freed wie der in beskieden muzykfestival op it Gûverneursplein, in wike letter (op tongersdei 6 septimber 2018) folge troch it grutte LEIP-festival op it Aldehouster Tsjerkhôf.
Duël
Oarsprong
Yn 'e Westerske kultuer ûntjoech it formele duël him út eardere, soartgelikense foarmen fan it twagefjocht, lykas de holmgang fan 'e Wytsingen en it Midsiuwske godsoardiel. By dat lêste ferskynsel waard in skeel tusken twa ridders besljochte troch in twagefjocht, wêrby't de winner achte waard de stipe fan God en dêrom de wierheid oan syn kant te hawwen. It godsoardiel waard ûnder mear tapast yn it Hillige Roomske Ryk en op de Britske Eilannen. De Roomsk-Katolike Tsjerke, lykwols, stie kritysk foar alle foarmen fan twagefjochten oer, oft it no gie om in saak fan eare of om 'e beskuldiging fan in misdriuw te besljochtsjen. Yn 1215 lei de Tsjerke op it Fjirde Lateraansk Konsylje it near op godsoardielen, mar de tradysje bliek dreech út te rûgjen, en duorre yn it Hillige Roomske Ryk fuort oant yn 'e fyftjinde iuw.
Yn 'e iere Renêssânse ûntjoech it duël him ta in akseptabele manear foar respektabele hearen om ûnderlinge skelen te besljochtsjen. Dêrta waard in formalisearre code duello, of "koade fan it duëllearjen", ûntwikkele, dy't foar it earst yn boekfoarm útbrocht waard yn it Itaalje fan 'e Renêssânse, en net lang dêrnei ek yn Frankryk. Yn it Feriene Keninkryk waard yn 1777 yn it Ierske Clonmel in koade foar duëls opsteld dy't de namme de Seisentweintich Geboaden krige. Hearen fan stân bewarren dêrfan in eksimplaar by harren pistoalen, sadat men de regels der daliks op neislaan koe as der ûniennichheid ûntstie oer in diel fan 'e te folgjen proseduere.
Untwikkeling
Tsjin 'e iere santjinde iuw wie it duël djip woartele yn 'e Jeropeeske kultuer, as in foarrjocht fan 'e adel. Kening Loadewyk XIII fan Frankryk feardige yn 1626 in wet út dy't duëls ferbea. Dy wet bleau neitiid altyd fan krêft, en ûnder it regear fan Loadewyk syn soan, Loadewyk XIV, yntinsifearre de bestriding fan duëls noch helte mear. Nettsjinsteande dat libbe de tradysje ûnfermindere fuort, en nei skatting waarden der yn Frankryk tusken 1685 en 1716 10.000 duëls útfochten, wêrby't mear as 400 deaden foelen.
Omtrint 1770 ûndergie it duël yn Ingelân in stikmannich wichtige feroarings. Yn it foarste plak giene Ingelske duëllisten, oars as harren wjergaders op it fêstelân fan Jeropa, entûsjast oer op it gebrûk fan it pistoal as ferfanging foar it swurd. Dêrta waarden spesjale sets fan twa duëllearpistoalen ûntwikkele. Fierders waarden tenei ynstee fan ien saneamde sekondant per duëllist, ferskate sekondanten of 'freonen' by in duël belutsen. Dy freonen oerleine mei de freonen fan 'e tsjinstanner om te sjen oft der net in oplossing foar it skeel te finen wie dy't it duël oerstallich makke. Pas as sokke ûnderhannelings mislearren, waard it duël útfochten.
Oanboazjende krityk
Yn it tiidrek fan 'e Ferljochting kaam it duël tsjin 'e ein fan 'e achttjinde iuw troch feroarjende noarmen en wearden yn 'e Westerske maatskippij swier ûnder fjoer te lizzen. Dat kaam trochdat der nije ideeën ûntstiene oangeande fatsoenlik hâlden en dragen en om't geweld, dat earder akseptearre wie as in normaal ûnderdiel fan it deistich bestean, yn in negatyf deiljocht steld waard. Boppedat kaam der doedestiden yn in soad lannen foar it earst in begoedige middenklasse op fan boargers dy't neat hawwe moasten fan 'e efterhelle foarrjochten fan 'e adel. Ynstee spande men in rjochtsaak oan as men belastere waard, of skreau men in ynstjoerd brief nei in krante. Ek de ynfloedrike nije evangelyske foarmen fan it kristendom dy't oan it begjin fan 'e njoggentjinde iuw opkamen, en dy't de klam op it kristlik gewisse leine, moasten neat fan it útfjochtsjen fan duëls hawwe, dat se as ûnkristlik en barbaarsk beskôgen.
Yn it Feriene Keninkryk waard it deadzjen fan in oar by in duël foar de wet beskôge as moard, mar oer it algemien wiene de rjochtbanken tige laks om dy wet út te fieren, om't se de tradysje fan it duëllearjen noch altyd in waarm hert tadroegen. Dy hâlding hearske sels oan it Britske Hôf, dêr't keninginne Fiktoaria op in stuit hope dat James Brudenell, 7e greve fan Cardigan, dy't ferfolge waard foar it ferwûnjen fan in tsjinstanner yn in duël, "net te swier bestraft wurde soe". De Anglikaanske Tsjerke stie oer it algemien fijannich foar duëllearjen oer, mar it wiene de lytsere protestantske denominaasjes dy't aktyf kampanje fierden om 'e praktyk útband te krijen. Tsjin 1840 hie mei dêrtroch de publike opiny him tsjin it duëllearjen keard: doe't Cardigan dat jiers yn in oare saak frijsprutsen waard fan ferfolging foar moard omreden fan in wetlik detail, kamen dêr poerrazene reäksjes op. De toanoanjaande krante The Times bewearde sels dat der troch de Ingelske hegerein mei opsetsin in mêsk yn 'e wet litten wie om duëllisten te frijwarjen foar ferfolging. Ek stelde deselde krante dat der "yn Ingelân ien wet foar de riken en in oarenien foar de earmen" wie.
Yn de Feriene Steaten
Yn 'e Feriene Steaten waard duëllearjen oan 'e ein fan 'e achttjinde iuw al troch Benjamin Franklin bekritisearre as "ûnsinnich gewelddiedich", en ûnder de Amerikaanske Unôfhinklikheidsoarloch fitere George Washington, de lettere earste presidint fan 'e Feriene Steaten, syn ofsieren oan om útdagings ta duëls ôf te wizen om't er de tradysje as in bedriging foar de oarlochsynset seach. Nettsjinsteande dat wûn duëllearjen yn dy snuorje yn 'e Feriene Steaten krekt oan populariteit. Tusken 1798 en it útbrekken fan 'e Amerikaanske Boargeroarloch yn 1861 ferlear de Amerikaanske Marine bygelyks twa ofsieren trochdat se omkamen by it útfjochtsjen fan duëls foar eltse trije ofsieren dy't omkamen yn seeslaggen. It bekendste duël út 'e Amerikaanske skiednis fûn plak yn 1804, doe't de sittende fise-presidint Aaron Burr by sa'n treffen de eardere minister fan Finânsjes Alexander Hamilton deaskeat.
Presidint Andrew Jackson focht, foar't er ta syn hege amt keazen waard, twa duëls út (hoewol't folksferhalen hawwe wolle dat it der folle mear wiene). Sa wied er belutsen by in bloedleas duël mei in abbekaat, en op 30 maaie 1806 skeat er de foaroansteande duëllist Charles Dickinson dea, wêrby't er sels in boarstwûne oprûn dêr't er de rest fan syn libben lêst fan hâlde soe. Fierders late in skeel tusken Jackson en John Sevier yn 1803 op in hier nei ta in duël. De fjochtpartij yn 1813, tusken Jackson en senator Thomas Hart Benton, wurdt ek wol omskreaun as in duël, mar wie dat net. Op 22 septimber 1842 stie de lettere presidint Abraham Lincoln op it punt om in duël út te fjochtsjen mei in oare politikus út Illinois, James Shields, mar harren sekondanten wisten it skeel op it lêste momint troch ûnderhannelings út 'e wrâld te helpen.
Coert van Dalsen Fontein
Coert van Dalsen Fontein (Dronryp, 5 maaie 1842 - Ljouwert, 9 desimber 1897) wie in Nederlânsk bestjoerder.
Duël
Oare bekende gefallen
In oare persoan dy't belutsen wie by in duël, wie bgl. de Ierske politike foaroanman Daniel O'Connell, dy't yn 1815 John D'Esterre deade by in duël. Dat efterfolge him de rest fan syn libben en hy betelle oan syn dea ta eltse moanne by wize fan frijwillige boetedwaning in talage oan 'e dochter fan D'Esterre. De briljante Frânske wiskundige Évariste Galois waard yn 1832 op tweintichjierrige leeftyd deade by in duël. De ferneamde Russyske dichter Aleksander Pûsjkin rekke yn 1837 deadlik ferwûne by in duël mei de Frânske ofsier Georges d'Anthès, fan wa't grute waard dat er de minner fan Pûsjkin syn frou wie. D'Anthès waard neitiid beskuldige fan falskspyljen by it duël, mar hy troude mei Pûsjkin syn skoansuster en brocht it ta minister yn it Frânske regear. De Amerikaanske skriuwer en sjoernalist Mark Twain ûntkaam yn 1864 mar nauwerneed oan in duël mei in rivalisearjende kranteman, doe't syn sekondant it foarkomme liet as soe Twain in wiere skerpskutter wêze, wat de útdager ôfskrok.
Delgong
Duëllearjen bleau yn 'e Feriene Steaten populêr oant de Boargeroarloch, wêrby't ek meispile dat immen, troch in útdaging ta in duël ôf te wizen, himsels bleatstelde oan bespotting en hún, om't men him dan as in leffert seach. Fan 'e midden fan 'e njoggentjinde iuw ôf waarden duëls yn 'e Feriene Steaten benammen útfochten oan 'e lange tiid fierhinne wetteleaze Amerikaanske frontier yn it Wylde Westen en yn it Amerikaanske Suden, dêr't âlde ideeën oer ridderlikheid en hoe't in hear him hearde te hâlden en dragen langer fuortbestiene. Yn it Wylde Westen ûntjoech him in nije foarm fan it duël, letter gauris werjûn yn westernfilms, wêrby't de duëllisten foarinoar oer stiene op in strjitte yn in stedsje en dan op in beskaat stuit besochten sa gau mooglik harren revolvers út it holster te lûken en te sjitten. Dy foarm hjit in quick draw-duël. It earste duël fan dat soarte fûn op 21 july 1865 plak yn Springfield (Missoery) tusken Wild Bill Hickok en Davis Tutt, wêrby't dy lêste deade waard. Hickok waard oppakt op beskuldiging fan moard, mar de oanklacht waard letter ôfswakke ta deaslach, en úteinlik waard er frijsprutsen.
Coert van Dalsen Fontein
Biografy
Van Dalsen Fontein wie in soan fan mr. Augustus Goëtius van Dalsen Fontein (1811-1892), abbekaat en sekretaris fan Menameradiel, en Jantje van Calcar (1815-1883). Hy bleau frijfeint.
Duël
Delgong
Yn 1839 waard duëllearjen yn it federaal distrikt Washington, D.C. by wet ferbean, mar der kaam nea in federale wet tsjin 'e praktyk dy't gou foar de hiele Feriene Steaten. Dat waard oerlitten oan 'e ôfsûnderlike steaten. Guon dêrfan, lykas Mississippy, heften de wetten tsjin duëls yn 'e 1970-er jierren op om't it deadzjen fan immen as ûnderdiel fan in duël ek gewoan as moard berjochte wurde koe. Oaren, lykas West-Firginia, hawwe noch altyd wetten tsjin duëls. Yn Jeropa waarden duëls yn Belgje yn 1841 by wet ferbean, en yn Nederlân, dêr't de praktyk nea tige populêr wurden wie fanwegen in minmachtige adelstân en in iere opkomst fan rike keaplju, yn 1881. Yn Belgje waard de wet tsjin duëls yn 2000 opheft en yn Nederlân barde itselde yn 2006. Yn beide gefallen seach it parlemint it ferbod op duëls as in folslein efterhelle bepaling, dy't better ûnder it ferbod op moard of besykjen ta moard falle koe. De anty-duëlwet wie yn Nederlân ek mar selden tapast: tusken 1886 en 2004 waarden der acht gefallen fan duëls foar de rjochter brocht.
In soad steaten fan it Hillige Roomske Ryk hiene al sûnt de Tritichjierrige Oarloch (1618-1648) in wetlik ferbod op duëls. Prusen ferbea duëllearjen yn 1851, en dat ferbod waard yn 1871 fia it Reichsstrafgesetzbuch urven troch it Keizerryk Dútslân. Fan likernôch 1865 ôf rekke it mei it duëllearjen foargoed yn 'e nederklits. Yn 'e Feriene Steaten stoar de praktyk út yn it troch de Amerikaanske Boargeroarloch suver deablette Suden, en neigeraden dat it Wylde Westen minder wyld waard, kaam der ek dêr in ein oan. Keizer Karel I lei yn 1917 yn Eastenryk-Hongarije einlings it near op duëls. Tsjin dy tiid wiene duëls yn frijwol de hiele Westerske wrâld ferbean. Under it nazy-rezjym waarden yn Dútslân yn 1937 de wetten tsjin duëls sels noch oanskerpe. Fan 1921 oant 1971 wie Oerûguay it lêste Westerske lân dêr't duëllearjen noch hielendal legaal wie.
Coert van Dalsen Fontein
Biografy
Hy wie folontêr op de sekretary in Kollumerlân doe't er yn novimber 1875 beneamd waard ta werd boargemaster fan Sleat. Hy bleau dêr net lang, al yn augustus 1876 waard er boargemaster fan Barradiel. Hy wenne dêr yn Seisbierrum. Yn Barradiel bleau er oant syn ferstjerren yn 1897, hy wie doe op 55 jier.
Hy waard opfolge troch Luutzen de Vries.
Duël
Delgong
Ek yn oare dielen fan Latynsk-Amearika en yn Frankryk en Itaalje oerlibbe de praktyk fan it duëllearjen oant djip yn 'e tweintichste iuw, ek al wie it dêr doe al lang by wet ferbean. Nei de Twadde Wrâldoarloch waarden duëls sels yn Frankryk in seldsumheid, en as se noch foarkamen waarden de duëllisten yn 'e parse beskreaun as eksintrikelingen en it duël sels as in tipelsinnich anagronisme út ferfleine tiden. Hoewol't de dielnimmers sels de gefjochten noch altyd tige serieus namen, waarden duëls doe net mear oant de dea útfochten. Ynstee skermen de duëllisten út in fêste, steande posysje mei sabels, sadat se net inoars romp ferwûnje koene. It doel wie om inoars swurdearm te ferwûnjen. It lêste bekende duël yn Frankryk fûn plak yn 1967, doe't it parlemintslid Gaston Deferre syn amtsgenoat René Ribière misledige; Ribière reägearre dêrop mei in útdaging ta in duël. Dat waard útfochten mei sabels, en Ribière ferlear nei't Deferre him twaris oan 'e earm ferwûne hie. Yn Oerûguay waard yn 1971 it lêste duël mei pistoalen holden tusken Danila Sena en Enrique Erro, wêrby't allebeide dielnimmers ûnskansearre bleaune.
Duëllearjen as sport
Oan 'e ein fan 'e njoggentjinde en it begjin fan 'e tweintichste iuw wie duëllearjen as sport populêr yn Frankryk. Dêrby wiene de duëllisten bewapene mei gewoane pistoalen, mar de patroanen befetten kûgels fan waaks en hiene gjin buskrûdlading; se waarden dus inkeld fuortsketten troch it slachhuodsje fan it patroan. De dielnimmers oan 'e sport droegen beskermjende klean en in metalene helm mei in glêzen skerm dat foar de eagen hong. Dit saneamde 'pistoalduëllearjen' wie in demonstraasjesport op 'e Olympyske Simmerspullen fan 1908 yn Londen.
Mislediging en foldwaning
De tradisjonele reden foar in duël wie yn 'e regel in mislediging of alteast wat dat as sadanich opfet waard, wêrnei't de misledige partij foldwaning easke fan 'e misledigjende partij. Dy eask gie faak mank mei in gebeart dat net mis te ferstean wie, lykas it delsmiten fan in want foar de fuotten fan 'e misledigjende partij. As dy de want dan oppakte, waard dêrmei oanjûn dat de útdaging ta in duël oannommen waard. It Nederlânske sprekwurd "de handschoen opnemen" is dêrfan ôflaat. It kaam ek foar dat de misledige partij de misledigjende partij mei in (lege) want (lichtsjes) yn it gesicht sloech.
Dêrnei folge ornaris noch in útskreaune útdaging dy't besoarge waard troch ien of mear goede freonen fan de misledige partij, dy't oangeande it duël fungearren as syn sekondanten. De útdaging wie werjûn yn formeel, stilearre taalgebrûk en befette de echte of ferbylde reden(s) foar it duël en de eask om foldwaning. De útdage partij hie dan de kar tusken it akseptearjen of wegerjen fan 'e útdaging. Jildige redens foar wegering wiene dat de oanjûne oarsaak foar it duël frivoal wie, dat der in te grut leeftydsferskil tusken de útdager en de útdage bestie of dat de útdager net erkend waard as hear (mei't duëls inkeld útfochten wurde koene troch lju fan deselde maatskiplike klasse). By dat lêste moast men der lykwols om tinke dat it ferskil yn klasse foar eltsenien dúdlik wêze moast; oars koe it resultearje yn beskuldigings fan leffens of koene de sekondanten fan 'e útdager harren misledige fiele troch de ymplikaasje dat se har troch ien út in legere klasse foar it karke spanne litten hiene, wat wer ta nije útdagings liede koe.
Tariedings
As in útdaging ienris akseptearre wie, moasten beide partijen, de saneamde 'prinsipalen', formeel ien of mear sekondanten oanwize, as se dat noch net earder dien hiene. De sekondanten wiene fertroude fertsjintwurdigers dy't fierder alles foar it duël regelje soene, mei't der tusken de beide prinsipalen fan dat stuit ôf gjin direkt kontakt mear tastien wie oant nei de oplossing fan harren skeel. De wichtichste taak fan de sekondanten wie om der alles oan te dwaan om bloedferjitten foar te kommen, salang't dêrtroch de eare fan harren prinsipalen net kompromittearre waard. Dat resultearre yn 'e regel yn in briefkerij oer en wer dy't derop rjochte wie om in oare oplossing as in duël te sykjen, dy't foar beide prinsipalen akseptabel wie. Soks koe bygelyks bestean út in yn it bywêzen fan tsjûgen útsprutsen formele ûntskuldiging troch de útdage partij.
As troch bemiddeling it duël net foarkommen wurde koe, wie it de taak fan 'e sekondanten om regels foar it duël ôf te praten dy't in fatale útkomst foar ien fan beide prinsipalen tsjinkeare soe. Dêrby wiene se op 'e nij bûn oan 'e algemien akseptearre ûnskreaune wetten fan kwestjes fan eare. De krekte regels of etikette fan it duëllearjen fariëarre nei tiid en plak, mar wiene ornaris basearre op in foarm fan 'e code duello of, yn 'e Angelsaksyske wrâld, op de Seisentweintich Geboaden. Yn 'e measte gefallen wie it sa dat de útdage partij útkieze mocht mei hokker wapens oft it duël útfochten wurde soe. Utsûnderings op dy regel wiene gefallen wêrby't de útdager in folle hegere, almeast aadlike rang hie, lykas in hartoch of in prins dy't in ridder útdage hie. Op it fêstelân fan Jeropa hiene op it mêd fan 'e wapens swurden de foarkar, wylst fan omtrint 1770 ôf yn it Feriene Keninkryk en Noard-Amearika almeast foar pistoalen keazen waard.
Mar oarsoartige wapens kamen ek foar. By in healwiis en dêrtroch ferneamd gefal yn 1808 soene twa Frânsen boppe Parys in duël útfochten hawwe yn hjitteluchtballonnen, wêrby't it doel wie en besykje om 'e ballon fan 'e tsjinpartij lek te sjitten. De ballon fan 'e iene duëllist skynt dêrby delsketten te wêzen, mei as gefolch dat er tepletter foel. En omtrint 1865 soe de Prusyske kânselier Otto von Bismarck de wittenskipper Rudolf Virchow útdage hawwe ta in duël. Neffens dy (mooglik apokrife) anekdoate soe Virchow, doe't er frege waard de wapens út te kiezen, keazen hawwe foar twa woarsten fan bargefleis, wêrfan't ien ynfektearre wie mei de ringwjirm Trichinella. It duël bestie derút dat de duëllisten elts, sûnder te witten hokker ynfektearre wie, in woarst útkieze en opite soene. Konfrontearre mei dat foarstel seach Bismarck fan it duël ôf.
Behalven hokker wapens oft brûkt wurde soene, leine de sekondanten ek fêst hoe lang oft it duël duorje soe en wêr't it mei einigje soe. Benammen by swurdduëls waard nammentlik faak fochten "oant it earste bloed"; d.w.s. oant de iene duëllist de oare sa ferwûne dat dy blette. As dêrta besletten waard, wie it ûnwierskynlik dat ien fan 'e beide prinsipalen omkomme soe, mei't dan in lyts skramke al genôch wie om it duël te besljochtsjen. As it om in pistoalduël gie, waard yn 't foar fêstlein hoefolle kear oft der sketten wurde mocht en fan hokker ôfstân ôf. Ek waard derfoar soarge dat it plak dat foar it duël útkeazen wie gjin ûnearlik foardiel oan ien fan beide prinsipalen joech. Fierders waard in dokter of sirurgyn besteld, dy't by it duël oanwêzich wie om daliks nei ôfrin de eventuële wûnen fan 'e dielnimmers te behanneljen. Oare saken dy't troch sekondanten beävensearre waarden, koene dingen wêze dy't tsjintwurdich ûnbelangrike details lykje, lykas it soarte klean dat de oanwêzigen drage moasten (duëls wiene faak tige formele oangelegenheden), it tal en de nammen fan eventuële oare tsjûgen as de sekondanten, en oft der al of net iten en/of drinken optsjinne wurde soe.
In soad histoaryske duëls waarden foarkommen trochdat der gjin oerienstimming berikt wurde koe oer de te folgjen regels, it plak of de tiid. Yn it gefal fan 'e Ingelske dokter Richard Brocklesby koe men it net iens wurde oer it tal passen dat de beide prinsipalen by it pistoalduël útinoar stean moasten. En yn it skeel tusken de Ingelske dichter Mark Akenside en in Ballow hie ien fan beiden in eed dien dat er nea op 'e moarn fjochtsje soe, wylst de oare sward hie om nea op 'e middei te fjochtsjen.
Earefjild
It plak dêr't it duël holden waard, waard oantsjut as it earefjild. De wichtichste kritearia foar it útsykjen fan sa'n lokaasje wie de isolaasje, om ûntdekking en ûnderbrekking troch de autoriteiten foar te kommen, en jurisdiksjonele ambiguïteit, om gerjochtlike ferfolging dreech te meitsjen. Eilantsjes yn rivieren dy't de grins foarmen fan twa gerjochtlike jurisdiksjegebieten wiene dêrom populêr as lokaasjes foar duëls, om't it faak ûndúdlik wa't de ferfolging dan op him nimme moast. Sa wiene ek de kliffen ûnder Weehawken oan 'e rivier de Hudson, dêr't û.m. it Hamilton-Burr-duël útfochten waard, in populêr duëllearringsplak om't ûnwis wie oft dêr de wet fan New York of dy fan Nij-Jersey gou. Fierders fûnen duëls tradisjoneel by moarnsdage plak, as de dielnimmers troch it iere tiidstip en it skimerige deiljocht minder kâns rûnen om opmurken te wurden.
It gefjocht
It duël koe op elts momint stillein en beëinige wurde as de útdager dat winske. Dyselde hie ek de kar út de yn 't foar ôfsprutsen ein fan it duël. Rûchwei wiene dêrfoar trije mooglikheden:
Swurdduëls
By swurdduëls waard faak oant it earste bloed fochten, wat de oerlibbingskâns fan 'e beide duëllisten oansjenlik grutter makke as by pistoalduëls. It wie by swurdduëls ek faak mooglik dat de sekondant yn it eigentlike gefjocht it plak fan syn prinsipaal ynnaam, benammen as de prinsipaal net beleard wie yn it skermjen. Soms waard in duël dan útfochten tusken twa sekondanten wylst de prinsipalen taseagen. Sadree't in sekondant it plak fan 'e prinsipaal ynnaam, koe der inkeld oant it earste bloed fochten wurde.
Pistoalduëls
By pistoalduëls namen sekondanten nea it plak fan 'e prinsipaal yn; dat wie ek net nedich, want eltsenien kin ommers in pistoal ôfsjitte. Pistoalduëls begûnen faak as de duëllisten mei de rêgen tsjininoar oan stiene. Op kommando fan ien fan 'e sekondanten of mooglik fan in ûnpartijige skiedsrjochter setten se dan in gelikens oantal passen byinoar wei, oant se de yn 't foar ôfsprutsen ôfstân berikt hiene. Dan draaiden se har om en besochten inoar del te sjitten. Dêrby waard it as falskspyljen en in teken fan leffens beskôge om foar in kûgel wei te dûken. In probleem by dat systeem wie wol dat elts fan 'e beide prinsipalen derop fertrouwe moast dat de oare him net te betiid omdraaie en syn tsjinstanner yn 'e rêch sjitte soe, wat ek wer as in foarm fan falskspyljen beskôge waard. Dêrom waard de ôfstân ek wol ôfmetten troch de sekondanten, wêrnei't de prinsipalen har op de fêststelde plakken mei de gesichten nei-inoar ta opstelden. By in ôfsprutsen sinjaal, lykas it falle litten fan in bûsdoek, mochten se dan begjinne te sjitten. Wer in oar systeem liet de beide prinsipalen om bar sjitte, te begjinnen mei dejinge dy't ta it duël útdage wie.
Oer it algemien waard der earst troch beide prinsipalen ien skot lost. As net ien fan beiden rekke waard en de útdager ferklearre dat er dêrmei tefredensteld wie, dan wie it duël oer. Wie de útdager net tefredensteld, dan gie it duël troch oant ien fan beiden ferwûne of dea rekke. Om mear as trije kear te sjitten, waard lykwols beskôge as barbaarsk, en as net ien fan beide prinsipalen dêrby wat rekke, waard it ek in wat bespotlike bedoening. It wie ek mooglik dat de iene prinsipaal miste en dat de oare dêrnei mei sin mis skeat, bygelyks troch yn 'e grûn of yn 'e loft te sjitten. Soms diene beide prinsipalen dat. Dêrmei wie oan 'e betingsten fan it duël foldien en wie dochs nimmen ferwûne rekke. Dy praktyk waard lykwols spesifyk ferbean troch de Seisentweintich Geboaden fan 1777, en as mar ien fan 'e prinsipalen it die, koe it skeel der noch troch oanboazje, om't it opfette wurde koe as wie de tsjinstanner it deasjitten net wurdich.
Grûndûker
thumb|In skets fan in ûnderlieder In grûndûker, ek sifon, grûnpomp of ûnderlieder is in dûker wêrtroch 't wetter fan de iene wetterrin (meastal) ûnder in oar wetter trochrint. It ûnderskied mei in akwadukt is dat beide wettergongen yn de grûn lizze. Yn Fryslân lizze grûndûkers yn de Tsjonger en Boppe Tsjonger ûnder de Opsterlânske Kompanjonsfeart tusken Easterwâlde en Makkingea.
Dit type dûkers wurdt bygelyks oanlein at in gebiet mei inselde peil trochsnien wurdt troch in wettergong mei in oar, ôfwikend peil.
Dizze konstruksjes wurde ek makke om it wetter fan de iene wetterrin yn it gebiet fêst te hâlden, bygelyks at it wetter fan in rivierke fan in bettere gearstalling hat as it water fan in kanaal.
Houten grûndûkers waarden al brûkt yn de 16e en 17e iuw. De konstruksje wurdt tsjintwurdich meastal fan beton makke. It kin gean oer in koonstruksje fan in meter yn trochsneed en in lingte fan fyftich meter. Fan de sydkant sjoen hat sa'n dûker in U-foarm. Sa'n konstruksje hat as neidiel dat der maklik in ferstopping komme kin at swierder materiaal dat mei it wetter meifierd wurdt op it leechste punt yn de dûker lizzen bliuwt.
Svensk uppslagsbok
Svensk uppslagsbok wie in Sweedske ensyklopedy dy't tusken 1929 en 1955, yn twa edysjes ferskynde.
William S. Hofstra
William S. Hofstra (folút: William Sake Hofstra; Holland (Michigan), 31 maaie 1861 – Hempstead (New York), 11 maaie 1932) wie in Amerikaansk ûndernimmer fan mingd Frysk-Nederlânsk etnysk komôf, dy't syn fortún makke yn 'e houthannel. Nei syn dea liet syn twadde frou yn syn namme grûn en jild nei wêrmei't de ferneamde Hofstra Universiteit stifte wurde koe.
Libben en karriêre
Hofstra waard yn 1861 berne yn Holland, yn in krite fan 'e steat Michigan dêr't har in protte Nederlânske ymmigranten nei wenjen set hiene. Syn heit wie Sake Antons Hofstra (1830-1897), dy't fan Frjentsjer kaam, en dy't op 13 jannewaris 1860 te Grand Rapids troude mei Wilhelmina Lageweg (1838-1880), út Nieuwenhoorn, op Foarne-Putten. Behalven in soan krigen Sake en Wilhelmina ek in dochter, Irene Wilhelmina (1880-1953). It gesin wenne earst yn Holland, mar ferfear yn 1863 nei Grand Rapids, dêr't Sake Hofstra mooglik bakker wie. Yn 1867 ferhuzen se op 'e nij, diskear nei Muskegon, dêr't Sake Hofstra in hotel runde oan East 8th Street. Yn 1880 stoar Wilhelmina Hofstra oan tyfus.
In jier letter, yn 1881, troude William Hofstra mei in Anna Laura Morton, mei wa't er twa dochters krige, Laura (1882-1896), dy't mei 14 jier kaam te ferstjerren oan búkfluesûntstekking, en Margaret (1883), dy't letter nei New York ferfear, troude en twa soannen krige. Underwilens klom Hofstra op ta bedriuwslieder fan in houtseagerij yn Saginaw. Letter wied er behelle yn ferskate ûndernimmings yn 'e hout- en papieryndustry yn Michigan, de westlike Feriene Steaten en New York. Mei syn sakepartner Howard Brower rjochte er de Nassau Lumber Company op, en teffens wurke er foar de Price Brothers Company, in Kanadeesk hout- en papierbedriuw.
Earne tusken 1884 en 1895 moatte hy en syn earste frou skieden wêze. William Hofstra krige neitiid yn Leadville, yn Kolorado, kunde oan Kate Mason Williams (1854-1933), in rike widdo dy't oarspronklik fan Boston kaam. Hoewol't se sân jier âlder wie as him (nochal in ferskil yn in tiid dat it in ûnskreaune regel wie dat de man âlder hearde te wêzen as de frou) wertroude er yn 1895 mei har yn New Orleans. Yn 1903 kochten Hofstra en de frou it Van Vranken Estate, in bûten fan 15 acres yn Hempstead, op Long Island, dat se omneamden ta The Netherlands, by wize fan earbetoan oan Hofstra syn Nederlânske woartels. Hja lieten dêr in nij hûs sette dat ûntwurpen wie troch arsjitekt H. Craig Severance, en loeken der yn 1904 yn. Tsjintwurdich stiet dit hûs bekend as Hofstra Hall, en is it it haadgebou fan 'e Hofstra Universiteit.
William Hofstra kaam yn 1932, tweintich dagen foar syn 71ste jierdei, yn Hempstead te ferstjerren, en doe't syn frou it jiers dêrop ek stoar, liet se it hûs mei alle grûn en in grutte som jild nei oan in stifting dy't der de namme fan har man mei yn oantins hâlde moast. De rest fan it beërf gie nei de pleatslike gemeente fan 'e Amerikaanske Episkopaalske Tsjerke en nei ferskate famyljeleden en freonen. Yn 1935 rjochten de behearders fan 'e stifting op it bûten fan 'e Hofstra's in tûke fan 'e New York-universiteit op, dy't yn 1937 selsstannich waard ûnder de namme fan Hofstra College en 1963 omneamd waard ta de Hofstra Universiteit. Tsjintwurdich wurkje der oan dy ûnderwiisynstelling krapoan 1.200 minsken en binne der 12.400 studinten, wêrmei't it de grutste universiteit fan Long Island is.
Gerrit van Houten
thumb|200px|Gerrit van Houten thumb|300px|Binnen-Damsterdjip yn Grins (1886) Gerrit van Houten (Grins, 29 augustus 1866 - Santpoort, 18 jannewaris 1934) wie in Nederlânsk keunstskilder en tekener.
Libben
Van Houten kaam út in ferneamde Grinzer houthannelersfamylje. Mear as ien famyljelid wiene ek dwaande mei keunst: heit Hindrik van Houten (1833-1883) wie amateurtekener, muoike Sientje Mesdag-van Houten, suster Alida en nicht Barbara wiene skilderessen. Van Houten krige tekenlessen fan Egenberger oan de Akademy Minerva (1882) en studearre in skoft oan de Keninklike Akademy fan Byldzjende Keunsten yn De Haach (1884-1885). Al yn 1882, hy wie doe 15 jier, eksposearre Van Houten in akwarel by it Kunstlievend Genootschap Pictura yn Grins.