cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Distrikt Alaska
Skiednis
It duorre oant der yn 1896 goud ûntdutsen waard yn 'e Yukon, it oangrinzgjende diel fan Kanada, foar't men yn Washington D.C. belangstelling krige foar Alaska. De dêropfolgjende Goudkoarts fan Klondike brocht nammentlik in grutte stream goudsikers nei Alaska, om't de maklikste rûte nei Klondike oer de Stille Oseaan nei Skagway yn Súdeast-Alaska gie, en dêrwei oer lân troch de bergen nei de Yukon. Foar dat lêste stik oer lân bestiene twa mooglikheden: it Chilkoot Trail, dat in âld Yndiaansk paad folge, en it Dead Horse Trail troch de Wite Pas. It Chilkoot Trail wie koarter, mar klom folle steiler, wylst it Dead Horse Trail in omwei naam oer leger terrein. Skagway en de rûte oer de Wite Pas hiene yn dy tiid ek te lijen ûnder in binde strûkrôvers dy't oanfierd waard troch Soapy Smith. Dyselde kaam yn 1898 yn Skagway om by de Sjitparij op 'e Juneau-werf.
Súdeast-Alaska hie sels ek ferskate fynplakken fan goud, en in protte goudsikers dy't it net slagge en meitsje harren fortún yn 'e Klondike, kamen letter werom om har lok dêr te prebearjen. Sa wie de stêd Juneau, yn Súdeast-Alaska, stifte op in plak dêr't earder goud fûn wie, en yn 1899 waard in nije goudier oanboarre by Nome, oan 'e kust fan 'e Beringsee op it Seward-skiereilân. Yn it Binnenlân fan Alaska fûn de goudsiker Felix Pedro yn july 1902 ek goud yn 'e neite fan 'e hannelspost fan E.T. Barnette. It plak dat dêr groeide waard Fairbanks neamd, ta eare fan senator Charles W. Fairbanks. De goudfynsten makken it yn 1903 ekonomysk rindabel om te begjinnen mei de oanlis fan in spoarline, de foarrinner fan 'e Alaska Railroad, dy't Fairbanks yn 1923 ferbine soe mei de stêd Seward, oan 'e súdkust fan it Kenai-skiereilân.
Yn 1906 waard de haadstêd en it bestjoerssintrum fan Alaska ferpleatst fan Sitka nei Juneau. Yn 1907 waard foar it earst goud fûn oan 'e Ruby Creek, mar pas troch in gruttere fynst yn 1910 waard de stêd Ruby dêr stifte. De steamboaten dy't de goudsikers dêr brochten, hiene ferlet fan ûnbidige foarrieden baarnhout, en in protte bewenners fan dy kriten koene moai oan 'e goudkoarts fertsjinje troch hout te hakjen sûnder dat se sels ea nei goud sochten. Behalven goud waarden yn Alaska ek oare metalen fûn, yn 't bysûnder koper. Yn 1910 begûn de eksploitaasje fan wrâlds rykste kopermyn by Kennicott yn it Wrangell-berchtme. Dêr wie wurk foar mear as 800 mynwurkers, en yn totaal waard der troch de jierren 591.535 ton kopererts opdold.
Oan it begjin fan 'e tweintichste iuw krong de kommersjele fiskerij yn Alaska troch, benammen op 'e Aleoeten. Dêr waarden itensferwurkjende fabriken iepene dêr't sâlte kabbeljau, hjerring en salm ynblikke waard. Ek de walfiskfeart waard yn dy tiid yn 'e seeën om Alaska hinne útwreide sûnder lykfol hokker omtinken foar oerbejaging. De Grienlânske walfisk waard oan 'e râne fan it útstjerren brocht troch de eksploitaasje fan 'e oalje yn harren fleis. Fierders waard ek de jacht op pelsdieren as de noardlike seebear en de see-otter sa opfierd, dat de lânseigen Aleoeten al rillegau yn need kamen. Net inkeld hiene sy ferlet fan dy bisten as boarne fan iten, mar ek wiene se de hûden nedich om harren kajaks en oare boaten mei de beklaaien, en sûnder dy boaten koene se hielendal net jeie.
Bestjoer
It Distrikt Alaska hie de status fan in ûnorganisearre territoarium fan 'e Feriene Steaten. It wie dêrmei in gebiet ûnder Amerikaanske soevereiniteit dat net binnen de grinzen fan in Amerikaanske steat lei en likemin in eigen regear hie dat oprjochte wie troch in wet fan it Amerikaanske Kongres. Oars as de foargeande sitewaasje ûnder it Departemint Alaska (1867-1884) hie it Distrikt Alaska in eigen regear. Dat waard lykwols net troch de befolking keazen by ferkiezings, mar streekrjocht oansteld troch de Amerikaanske presidint.
Demografy
Neffens de folkstelling fan 1910 hie it Distrikt Alaska doe 64.356 ynwenners. Ofset tsjin in oerflak fan 1.717.856 km² bedroech de befolkingstichtens dêrmei 0,037 persoanen de km².
Finster
In finster (fan it Latynske fenestra) is in iepening yn in muorre of wand fan in gebou, dy't bedoeld is om deiljocht troch te litten en om in útsjoch op bûtendoar te bieden. Yn it deistich taalgebrûk wurdt in finster yn it Frysk almeast in rút neamd, hoewol't dat, alteast fan oarsprong, ferwiist nei it glês yn it finster.
Algemiene omskriuwing
It houten ramtwurk fan in finster hjit it kezyn. Dat bestiet út 'e boppedrompel of latei, twa sydbalken en de sille of ûnderbalke. Underoan it finster hat men faak it finsterbank, dat fan oarsprong in plak wie om te sitten, sadat men mear ljocht hie by jins wurk. Tsjintwurdich is it ornaris te smel om noflik yn te sitten, en wurdt it brûkt om keamerplanten of oare dingen yn te setten. By finsters dy't iepen kinne, is de finsterslach de romte dy't nedich is foar it iepenslaan fan it finsters.
Hjoed de dei binne finsters yn Nederlân faak foarsjoen fan dûbeld glês by wize fan termyske isolaasje. Foarhinne wie it wizânsje om finsters nachts oan 'e bûtenkant ôf te sluten mei lûken dy't blinen neamd waarden, mar tsjintwurdich wurdt dat almeast fan binnen dien mei gerdinen of in rolgerdyn. Simmerdeis wurdt yn in iepensteand finster faak in gaasramt pleats om langpoaten en oar fleanend ûnrant bûten te hâlden.
Skiednis
Yn 'e Midsiuwen wie glês sa kostber dat inkeld de riken der it jild ta hiene. It gefolch wie dat de earmen gjin of mar hiele lytse rútsjes yn harren wenten hiene. Om 'e wyn en kjeld bûtendoar te hâlden, waard dêr gauris in trochlittich materiaal foar spand, lykas in bargeblaas. Yn waarmere lannen brûkte men lapen linnense stof, dy't mei oalje ynstrutsen waarden om mear ljocht troch te litten. De glêzen ruten fan 'e riken bestiene yn 'e Midsiuwen út glêsskiifkes yn in leadene matriks, eat dat men tsjintwurdich noch sjocht by brânskildere glês-yn-leadruten yn tsjerken. Pas folle letter waard ûntdutsen hoe't men flakke stikken glês meitsje koe.
Klaaitablet
De earste klaaitabletten ûntstiene yn it suden fan Mesopotaamje. De Sûmearyske wichfoarmige karakters wurde gravearre op de tabletten troch it brûken fan in nudle. Dêrnei lieten se se drûgje yn de sinne of bakten se se yn in ûne, wêrtroch de tabletten spikerhurd waarden en folle langer meigiene. De hoemannichte tekst út it Heine Easten is troch dy duorsumens dan ek ûnbidich. Dêrmei ûnderskiede de beskavings hjir dy fan it Egypte, Rome en Grikelân dêr’t benammen papyrus en perkamint brûkt waard wat allinnich yn útsûnderlike gefallen bewarre bleau.
It tal klaaitabletten dat fûn is giet yn alle gefallen om hûndertûzenen tabletten en mooglik mear as in miljoen. Njonken de grutte hoemannchte jildt ek dat dy in grut tal ferskate ûnderwerpen behannelen, fan ekonomyske, boukundige, militêre en steatskundige aktiviteiten oant wittenskip, literatuer en religy.
Sammelwurken fan dy klaaidokuminten wurde sjoen as de allerearste argiven. Se foarmen ek it begjin fan de allearste bibleteken.
Yn de Minoyske- en Miseenske beskavings waard it skrift yn it foarste plak brûkt foar boekhâlding. Tabletten dy’t as etiketten tsjinnen, mei in yndruk fan in reidkoer oan de efterkant en tabletten dy’t jierlikse gearfettings sjen lieten, kinne tsjutte op in ferfine boekhâldsysteem. Yn dy kulturele kontreien waarden de tabletten yn prinsipe nea bakt, mar waarden se alle jierren wer brûkt. Guon klaaitabletten binne lykwols wol yn bakte foarm oan ús oerlevere, bygelyks troch in ûnferwachte brân yn it stee dêr’t se opslein wiene. De rest binne hieltyd tabletten fan net-bakte klaai en dêrtroch och sa brekber. Moderne gelearden binne no de mooglikheid oan it ûndersykjen om de tabletten dochs noch te bakken, sadat se better bewarre wurde kinne.
Inkelde wichtige fynplakken fan klaaitabletten binne ûnder oare Ebla, Mari en Oegarit.
Mary Opeloge
Mary Opeloge (Motootua, 24 jannewaris 1992) is in Samoaansk gewichthefster.
Libben en karriêre
Opeloge waard yn 1992 berne yn Motootua, op Samoä. Hja is de jongere suster fan 'e bruorren Ele Opeloge en Niusila Opeloge, dy't krekt as harsels gewichtheffers binne, en dy't beiden in goudene medalje wûnen op 'e Mienebêstspullen fan 2014. Dêropta binne der noch twa oare bruorren, dy't ek oan gewichtheffen dogge.
Mary Opeloge naam diel oan it gewichtheffen foar froulju yn 'e kategory ûnder de 75 kg op 'e Mienebêstspullen fan 2014 yn it Skotske Glasgow. Dêrby wûn se in sulverne medalje. Op 'e Oseänyske kampioenskip gewichtheffen fan 2016, yn 'e Fidzjiaanske haadstêd Suva, wûn se in gouden medalje. Letter dat jiers kaam Opeloge foar har heitelân Samoä út op 'e Olympyske Spullen yn Rio de Janeiro.
Comanche (hynder)
Comanche (yn 'e Feriene Steaten, ±1862 – Fort Riley (Kansas), 7 novimber 1891) wie in hynder fan mingd ras, dat bekend waard as de iennichste oerlibbene fan 'e fiif kompanjyen fan it Amerikaanske 7e Kavaleryrezjimint dy't yn 1876 mei luitenant-kolonel George Armstrong Custer omkamen yn 'e ferneamde Slach oan de Little Bighorn. Hoewol't dy bewearing net alhiel stekhâldend wie, groeide Comanche út ta in leginde. Hy waard as maskotte oannommen troch it 7e Kavaleryrezjimint, en krige by in formele seremoanje sels de rang fan "plakferfangend befelfierend ofsier" fan it rezjimint.
Libben
Yn Fort Leavenworth foel it each fan kaptein Myles Keogh, in ofsier fan it Amerikaanske 7e Kavaleryrezjimint, op it hynder. Dy kocht him oer om as syn persoanlike ryddier te tsjinjen. Sadwaande waard Comanche in striidhynder. Yn 1868, doe't de 7e Kavalery yn Kansas ûnder de Komantsjekampanje tsjin 'e Komantsjen (Comanche) focht, waard de rún yn 'e efterhân rekke troch in pylk, mar nettsjinsteande dy ferwûning droech er Keogh feilich troch de rest fan it gefjocht hinne. De kaptein besleat syn hynder neitiid 'Comanche' te neamen, ta oantins fan 'e moed fan it bist yn dat gefjocht.
Op 15 juny 1876, ûnder de Grutte Sû-Oarloch fan 1876, beried Keogh Comanche yn 'e ferneamde Slach oan de Little Bighorn, yn súdlik Montana, wêrby't fiif kompanjyen fan it 7e Kavaleryrezjimint, ûnder lieding fan luitenant-kolonel George Armstrong Custer, troch de Lakota, Noardlike Sjajinnen en Noardlike Arapaho ynsletten en alhiel útrûge waarden. Under de deaden wiene ek kaptein Myles Keogh en de hiele Kompanjy I, dêr't Keogh it befel oer fierde.
Waakstaffeltsje
In waakstaffeltsje - Latyn: tabula - is in rjochthoekich houten plankje mei opsteande rânen dat binnen dy rânen oan ien kant bestrutsen is mei in donkere (griene, reade, swarte) bijewaaks. Mei help fan in skerppunte metalen griffel - Latyn: stilus - koe yn dy waaks in tekst skreaun wurde, yn grutte fariearjend fan in notysje / brief (bryfke) oant in side fan in boek. It waakstaffeltsje is de foarrinner fan de moderne boekfoarm: de kodeks.
Comanche (hynder)
Libben
Nei de slach waard Comanche as iennichste hynder fan Custer syn detasjemint op it slachfjild fûn troch sersjant Milton J. DeLacey, dy't him slim ferwûne oantrof yn in ûndjip ravyn, dêr't er blykber hinne krûpt wie. Hy hie fjouwer skotwûnen efter syn lofterfoarskouder, ien troch in hoef en ien yn eltse efterpoat. Comanche waard werombrocht nei Fort Abraham Lincoln, yn 'e Dakota's, dêr't er ûnder kundige fersoarging stadichoan wer opbettere. De lêste kûgel waard him pas yn april 1877 út it lichem helle. Comanche groeide út ta in leginde, mei't men fan him sei dat er de iennichste oerlibbene wie fan Custer syn fiif kompanjyen. Dat wie nei alle gedachten trouwens net wier, mei't der grif oare hynders wiene dy't it gefjocht oerlibben, mar dy't neitiid as oarlochsbút meinommen wiene troch de Yndianen.
Doe't er einings en te'n lêsten syn ferwûnings te boppe kommen wie, waard Comanche op 10 april 1878 út aktive tsjinst ûntheft troch de rezjimintskommandant, kolonel Samuel D. Sturgis. Dyselde furdige by dy gelegenheid ek oarders út dat de freonlike behanneling en goede fersoarging fan Comanche tenei in saak fan spesjale grutskens en ynset wêze soe foar elts lid fan it 7e Kavaleryrezjimint. Fierders soe nimmen him ea wer beride, en soed by eltse militêre parade dêr't it 7e Kavaleryrezjimint oan dielnaam, meifierd wurde yn militêre taris. Dy befellen ynspirearren in sjoernalist fan 'e krante de Bismarck Tribune om nei Fort Abraham Lincoln te gean foar in fraachpetear mei it hynder. Hy "stelde de gewoanlike fragen, dêr't syn petearspartner op reägearre troch de holle te skodzjen, in hoef te stampen en mei de sturt te swaaien." Syn offisjele oppasser, hoefsmid John Rivers fan Kompanjy I (Keogh syn âlde ienheid), "rêde Comanche syn reputaasje troch wat wiidweidiger te antwurdzjen."
Waakstaffeltsje
Skiednis en brûken
Foar koarte notysjes dy’t mar ienkear opskreaun hoegden te wurden brûkten se yn de âldheid faak diggels - fan stikken rekke húshâldlik diggelguod -, klaai of oar goedkeap materiaal. Foar’t neist is de waakstafel in Romeinske útfining mar dêroer is gjin wissens. Yn de Aldheid en de Midsiuwen hong it waakstaffeltsje mei de griffel yn in etui oan de gurdleriem fan elke belêzen man (en inkeld ek frou). It waakstaffeltsje is de foarrinner fan it ûnderwilens yn ûnbrûk rekke laaike mei krytsje, en wie tagelyk bedoeld om it skriuwen te learen. It waakstaffeltsje wie net bedoeld om ienkear te brûken, mar krektoarsom foar hieltyd wer brûken. Dêrfoar moast de brûker de yn waaks skraste letters wiskje troch de waaks earst wat te ranen en dan glêd te striken: tabula rasa. Foar it glêdstriken brûkten se de platte efterkant fan de griffel. Twa skernierjende waakstaffeltsjes mei de beskreaune kant nei binnen tsjininoar klapt koene mei in lint oaninoar bûn wurde en mei in segel fan waaks befeilige wurde tsjin nijsgjirrige eagen fan net-winske lêzers. Njonken lytse waakstaffeltsjes binne der yn de midsiuwen ek grutte waakstafels, dy’t troch auteurs brûkt waarden om har boeken op te skriuwen. Dat proses wurdt yn byld brocht op in miniatuer yn in sammelhânskrift fan de Brabânske teolooch en mystikus Jan van Ruusbroec.
Trivia
Al út de âldheid datearret de siswize Saepe stilum vertas!- 'Draai dyn skriuwstift gauris om!' - dêr’t mei bedoeld wurdt dat jo net tefreden wêze moatte mei wat jo skreaun hawwe, mar hieltyd weroan nei ferbetterings sykje moatte.
It hat der alle skyn fan dat de galei, dêr’t let-midsiuwske setters harren siden setsel parkearden, ôflaat is fan de sa betroude waakstafels.
Hillige Marije- en Sint-Paulus fan Tebe-tsjerke
De Hillige Marije- en Sint-Paulus fan Tebe-tsjerke yn Hilaard is de tsjerke fan de Koptyske-otterdokse mienskip yn Fryslân. De tsjerke falt ûnder it Koptysk Otterdokse Bisdom fan Nederlân.
Skiednis
It tsjerkegebou waard yn 1888 foar de grifformearde gemeente boud en rekke mei de foarming fan in SOW-gemeente oerstallich. De grifformearde tsjerke hold in tsjerklike funksje mei de oername fan it gebou yn 2000 troch de Koptysk Otterdokske Tsjerke. Foar de nije eigner is it ynterieur oanpast oan de koptyske earetsjinst. Sûnt 10 oktober 2008 foarmet de Fryske koptyske gemeente in selsstannige gemeente.
Op 4 maaie 2015 kaam de koptyske paus Tawadros II nei Hilaard om de tsjerke yn te wijen. De wijing fan de tsjerke troch de paus wurdt mei in plakette oan de rjochter kant fan de yngong betocht.
Tsjoender
In tsjoender, tovener, magus of magiër is in mytysk figuer yn 'e foarm fan in minske dy't tsjoene kin. (Sa'nent moat net betize wurde mei in gûchelder, dat in artyst is dy't mei fluchhandichheid en yllúzjes beart dat er tsjoene kin.) In tsjoender is almeast in man, mar kin ek in frou wêze; dan wurdt sprutsen fan in tsjoenster of toveneresse. Hoewol't in tsjoender sawol goed- as boasaardich wêze kin, wurdt in tsjoenster almeast lykslein mei in heks. Tsjoenders kommen in protte foar yn 'e Jeropeeske folkloare, mytology, Midsiuwske literatuer en it moderne literêre sjenre fan 'e fantasy. Yn 'e regel wurde tsjoenders ôfskildere as âlde(re) manlju mei in lang, griis patriargeburd, dy't in ankellang klaad en in punthoed drage en in stêf hawwe dêr't se harren magy mei konsintrearje kinne.
Foarbylden fan ferneamde goedaardige tsjoenders binne Merlyn, de hoftsjoender fan kening Arthur, Gandalf, de lieder fan 'e striid tsjin it kwea yn 'e Lord of the Rings-trilogy fan J.R.R. Tolkien, en Albus Dumbledore, it haad fan 'e kostskoalle yn 'e Harry Potter-rige. In foarbyld fan in boasaardige tsjoender is Saruman, de ferrieder út 'e Lord of the Rings-trilogy. Yn it Ingelsk wurdt gauris ûnderskie makke tusken goed- en boasaardige tsjoenders troch de termen wizard (foar goedaardige tsjoenders) en warlock (foar boasaardige tsjoenders) te brûken. Ursula K. Le Guin yntrodusearre yn 1968 mei har roman A Wizard of Earthsea de tsjoender as haadpersoan en held. In ferneamde moderne romanrige mei dat útgongspunt is The Dresden Files, fan skriuwer Jim Butcher, oer de tsjoender Harry Dresden, dy't de stêd Chicago tsjin alderhanne ûnheil ferdigenet.
Franceska Jaimes
Franceska Jaimes, echte namme: Silvia Romero (Medellín, 20 septimber 1985), is in Kolombiaansk model, neakenmodel en pornografysk aktrise, wa har namme oft ek wol misstavere wurdt as Franceska James, en dy't ek wol wurke hat ûnder de skûlnammen Morgana en Sweet Sugar. Neffens har offisjele opjefte is se 1.73 m, mei in gewicht fan 57 kg en kupmaat 34D.
Libben en karriêre
Franceska Jaimes waard yn 1985 berne yn 'e stêd Medellín, yn it Kolombiaanske departmint Antioquia (guon boarnen neame lykwols de Kolombiaanske haadstêd Bogotá as har berteplak). Oarspronklik wurke hja as model. Yn juny en july 2005 wie se in blaumoandei (yn totaal likernôch seis wiken) troud mei de Spaanske pornoakteur, regisseur en produsint Nacho Vidal. Nettsjinsteande harren ûnlijich houlik en flugge skieding bleau se mei him befreone.
Yn 2006 ferfear Jaimes nei de Feriene Steaten, dêr't se har nei wenjen sette yn Los Angeles, yn 'e steat Kalifornje, en úteinsette mei in karriêre as pornoaktrise. Dêrby makke se har debút yn Vidal syn film Nacho Rides Again. Neffens de Internet Adult Film Database (IAFD) hat se sûnt yn 43 pornografyske films spile, wêrfan't fierwei de measten produsearre waarden troch de foaroansteande Amerikaanske studio Evil Angel. Oare labels dêr't Jaimes foar wurke hat, binne û.o. Pure Play Media, Jules Jordan Video, Third Degree Films, West Coast Productions en Digital Playground. Ek hat se wol wurke foar pornosites as Brazzers, Reality Kings en Kink.com. Underwilens hat se acht kear in nominaasje yn 'e wacht sleept foar in prestizjeuze AVN Award (de Oskar fan 'e pornowrâld). Njonken har aktearjen wie Jaimes ek wurksum as neakenmodel; sa stie syn april 2011 yn 'e Penthouse as de Penthouse Pet of the Month.
Ynternasjonale Lofthaven O'Hare
Ynternasjonale Lofthaven O'Hare (IATA: ORD, ICAO: KORD), iepene yn 1944, is in ynternasjonale lofthaven, sa'n 27 kilometer noardwest fan de stêd Chicago yn 'e Feriene Steaten. Der leit lykwols in lofthaven tichter by de stêd, Chicago Midway, mar O'Hare is fierwei de wichtichste.
O'Hare is sûnt 2014 de drokste lofthaven fan 'e wrâld nei tal starts en lânings, en oant 1998 wie it ek de drokste lofthaven fan 'e wrâld nei tal passazjiers.
Ivar Aasen
thumb|Ivar Aasen Ivar Andreas Aasen (Ørsta yn de regio Sunnmøre, 5 augustus 1813 – Christiania, 23 septimber 1896) wie in Noarsk botanikus, dichter, toanielskriuwer, taalkundige en de makker fan de twadde Noarske skriuwtaal, it Landsmål (Nynorsk).
Ynternasjonale Lofthaven O'Hare
De lofthaven hat septimber 2014 streekrjochte ferbinings mei 210 bestimmings yn Noard-Amearika, Súd-Amearika, Aazje en Jeropa. Foar American Airlines en United Airlines is O'Hare in wichtich knooppunt.
Namme
It fleanfjild is ferneamd nei Edward O'Hare, de earste held fan de Amerikaanske marine yn de Twadde Wrâldoarloch.
Ivar Aasen
Taaljier 2013
Språkåret 2013 (it taaljier 2013) fierde Ivar Aasen syn 200e jierdei, en de hûndertste jierdei fan Det Norske Teateret. De klam yn Språkåret 2013 lei op it taalferskaat yn Noarwegen. De krante Bergens Tidende, dy't gewoanwei yn it bokmål publisearret, publisearre 5 augustus 2013 in edysje yn it nynorsk ta oantins fan Aasen.
Neder-Michigan
Neder-Michigan (Ingelsk: Lower Michigan), of it Neder-Michigan-skiereilân (Ingelsk: Lower Michigan Peninsula of Lower Peninsula of Michigan), is in grut skiereilân yn it gebiet fan 'e Grutte Marren, oan 'e Amerikaansk-Kanadeeske grins. Tegearre mei Opper-Michigan foarmet dizze kontrei de Amerikaanske steat Michigan.
Geografy
Neder-Michigan beslacht 133.161 km² en mjit 446 km fan noard nei súd en 314 km fan east nei west. It gebiet wurdt omjûn troch de Michiganmar yn it westen, de Strjitte fan Machinac yn it noarden, de Hueronmar yn it noardeasten, de Kanadeeske provinsje Ontario yn it easten, de Earymar yn it eastsúdeasten en de Amerikaanske steaten Ohio yn it súdsúdeasten en Indiana yn it súdwesten. De súdgrins bestiet út rjochte linen, wylst de lângrins mei Kanada de rivier de Detroit folget dy't de Hueronmar mei de Earymar ferbynt.
Neder-Michigan is fierhinne flak. It heechste punt is net offisjeel fêststeld, mar it is nei gedachten de top fan Briar Hill, dy't op 520 m boppe seenivo leit. It leechste punt is it wetteroerflak fan 'e Earymar. Yn it noardlike part fan it skiereilân binne noch ûnûntgûne wâlden te finen. Oan 'e westkust, by de Michiganmar lâns, lizze strannen dy't by't simmer in protte toeristen lûke. De grutste rivier is de 420 km lange Grand River, dy't by Grand Rapids yn 'e Michiganmar útmûnet.
Neder-Michigan bestiet út fjouwer fan 'e fiif offisjele regio's fan Michigan: Noard-Michigan, Midden-Michigan, Súdeast-Michigan en West-Michigan. De hiele kontrei beslacht fierwei it grutste part fan it lân fan 'e steat Michigan. De rest fan 'e steat wurdt foarme troch Opper-Michigan, in oar skiereilân, dat mear nei it noardwesten ta ynklamme leit tusken de Boppemar, de Michiganmar en de steat Wiskonsin. De beide dielen fan 'e steat steane yn kontakt troch de Mackinac Brêge oer de smelle Strjitte fan Mackinac. Sadwaande wurde de ynwenners fan Neder-Michigan troch de Yoopers fan Opper-Michigan wol 'trollen' neamd, om't se 'ûnder de brêge' wenje (it tradisjonele wenplak fan sokke mytyske wêzens).
Demografy
Yn etnysk opsjoch foarmje blanken de grutte mearderheid fan 'e befolking fan Neder-Michigan, behalven yn Detroit en guon fan syn foarstêden, dêr't de Afro-Amerikanen de oerhân hawwe. Yn Detroit en in oare yndustrystêd, Flint, hawwe har fierders ek in protte Arabieren nei wenjen set. De blanke ynwenners fan Neder-Michigan binne fierhinne fan Noardwest-, Midden- en Noardjeropeeske orizjine, mei as grutste oarsprongsgroepen Dútsers, Ieren, Ingelsen, Poalen en Angelsaksyske Amerikanen.
De oarspronklike befolking fan Neder-Michigan waard foarme troch ferskate Yndiaanske folken dy't foar it meastepart Algonkwynske talen sprieken. De wichtichsten wiene de nau besibbe Odjibwe (Ojibwe), Ottawa en Potawatomy (Potawatomi), dy't de midden, it noarden, easten, westen en súdwesten fan Neder-Michigan bewennen. Yn it súdeasten libben fierders ek oare Algonkwynske folken, te witten de Menominy (Menominee), Majêmy (Miami), Sôk (Sauk), Foks (Fox) en de no útstoarne Maskouten (Mascouten), mei dêropta de Irokeesktalige Huroanen of Wiandot.
Neder-Michigan omfiemet tsjintwurdich 7 Yndianereservaten:
Farmhouse TV & Film
Farmhouse TV & Film is in Nederlânske filmstudio, dy't oprjochte is troch filmprodusint Klaas de Jong. It bedriuw stiet by de Keamer van Keaphannel registrearre as soe it fêstige wêze yn De Jong syn wenplak Earnewâld, mar it produksjekantoar stiet eins yn 'e Fryske haadstêd Ljouwert. Op 'e eigen webside lit Farmhouse him derop foarstean dat it in bedriuw "út de provinsje" is, wat ek ta utering komme soe yn 'e "bedriuwsfilosofy". It soe Farmhouse "in sterke affiniteit" jaan mei "it 'gewoane' libben", wat liede soe ta de produksje fan "echte publyksfilms".
Katalogus
Farmhouse TV & Film waard yn 2010 troch Klaas de Jong oprjochte. De Jong naam doe syn besteande fûnskatalogus (fan earder makke films dêr't hy de rjochten op hie) mei nei it nije bedriuw. De folsleine katalogus fan Farmhouse sjocht der sadwaande sa út:
Anno 2018 wiene de folgjende filmprojekten noch yn produksje:
Marienkirche (Lübeck)
De Marienkirche yn de Dútske hânzestêd Lübeck (offisjeel: St. Marien zu Lübeck; Frysk: Marijetsjerke) waard tusken 1277 oant 1351 boud. It waard in symboal fan de macht en wolstân fan de âlde hanzestêd en stiet op it heechste plak fan de âlde binnenstêd. De Marienkirche makket diel út fan it UNESCO-wrâlderfskip fan de histoaryske binnenstêd fan Lübeck. De bou fan de tsjerke stiet oan de widze fan de saneamde bakstiengotyk en is ien fan de moaiste tsjerken yn it Eastsee-gebiet.
Omskriuwing en ôfmjittings
De nije boustyl fan de Marienkirche stie model foar tal fan oare tsjerken yn it Eastsee-gebiet, lykas yn Stralsund en Wismar. Mei de tsjerke krige de goatyk út Frankryk in eigen karakteristike Noard-Dútske fariant. It ferwulft fan de tsjerke is it heechste bakstiennen ferwulft fan de wrâld (38,5 meter yn it middenskip).
De tsjerke is as in trijeskepige basilyk boud mei ynboude kapellen, in koaromgong, in kapellenkrâns en dwersskipeftige foarhallen. It westwurk fan de tsjerke wurdt foarme troch in gevel mei dûbele tuorren. Mei de wjerhoannen binnen de tuorren 124,95 en 124,75 meter heech.
The Warrior's Apprentice
The Warrior's Apprentice is in science fiction-roman fan 'e hân fan 'e súksesfolle en mannichfâld bekroande Amerikaanske skriuwster Lois McMaster Bujold. It makket ûnderdiel út fan The Vorkosigan Saga, Bujold har populêrste en omfangrykste searje, mar is in ôfrûne ferhaal, dat ek los dêrfan lêzen wurde kin. The Warrior's Apprentice waard foar it earst útjûn yn 1986. It is ûnderwilens oerset yn sechstjin talen, wêrûnder it Nederlânsk.
Marienkirche (Lübeck)
Omskriuwing en ôfmjittings
Om't de tsjerke de wichtigste parochytsjerke fan de ried en de boargers fan de stêd wie, waard hja tichteby it riedshûs en de merk boud.
The Warrior's Apprentice
Eftergrûn
The Warrior's Apprentice wie Bujold har twadde roman, dêr't se oan begûn yn 'e hjerst fan 1983, amper seis wike nei't se har earste boek, Shards of Honor, foltôge hie en sûnder dat se al in útjouwer fûn hie. De titel fan The Warrior's Apprentice, dy't oerset wurde kin as "De Krigerslearling", is in wink nei it gedicht Der Zauberlehrling ("De Tsjoenderslearling"; yn 'e Ingelske oersetting The Sorcerer's Apprentice), fan Johann Wolfgang von Goethe, út 1797, dat giet oer de learling fan in âlde tsjoender dy't it hiele spul yn 'e bulten jaget om't er mient dat er op it mêd fan 'e tsjoenderij kundiger is as dat yn wurklikheid it gefal is.
Bujold krige The Warrior's Apprentice ôf tsjin 'e hjerst fan 1984, mar se hie doe noch altyd gjin útjouwer. Se hie Shards of Honor al in pear kear weromstjoerd krigen en The Warrior's Apprentice sels waard neitiid ek twaris ôfwiisd. Doe wie it ûnderwilens de simmer fan 1985 en Bujold har âlde skoalkammeraatske Lillian Stewart Carl, sels ek in science fiction- en fantasyskriuwster, rette har doe oan om it ris by Baen Books te besykjen, dêr't sy kunde oan immen hie. Yn oktober fan dat jier kaam doe einlik it ferlossende berjocht, mei't útjouwer Jim Baen Bujold skille en sei dat er behalven The Warrior's Apprentice yn ien kear ek Shards of Honor en har trêde boek, Ethan of Athos útjaan woe, al hied er dy beide romans doe noch net iens ûnder eagen hân.
The Warrior's Apprentice waard foar it earst útjûn yn augustus 1986, mar kaam al yn 1987, tegearre mei Shards of Honor, út yn in omnibusedysje mei as titel Test of Honor. Dat boek is al lang net mear te besetten, mar yn 1997 foarme The Warrior's Apprentice ûnderdiel fan in nije omnibus, yn 'e mande mei de roman The Vor Game en de novelle The Mountains of Mourning, ûnder de titel Young Miles. Dy is sûnt teminsten al trije kear werprinte, de trêde kears yn 2008.
The Warrior's Apprentice is skreaun yn it personele perspektyf en spilet santjin jier nei Shards of Honor. De haadpersoan derfan is foar it earst yn 'e gronology fan The Vorkosigan Saga Miles Naismith Vorkosigan, Bujold har populêrste personaazje. Oan 'e ein fan Shards of Honor, dat syn mem Cordelia Naismith as haadpersoan hat, kaam Miles te wrâld mei in stikmannich lichaamlike beheinings dy't er oprûn hie as gefolch fan in moardoanslach op syn âldelju doe't hysels noch mar in foetus yn syn memme limoer wie. Sa hat er tige by tige brekbere bonken en wurdt er nea langer as 1.45 m. Mei syn ferstân is lykwols neat mis, en dat is mar goed ek, want hy libbet op 'e militaristyske planeet Barrayar, dêr't krekt rûnom slimme foaroardielen libje tsjin lju mei oanberne krupsjes.
Plot
The Warrior's Apprentice iepenet as Miles besiket om talitten te wurden ta de Barrayareeske Militêre Akademy, mar by it nimmen fan 'e hindernisbaan, as ûnderdiel fan 'e lichaamlike keuring, beide skonken brekt. Dat betsjut fansels dat er militêre tsjinst wol ûnder de skoechsoallen skriuwe kin: in blamaazje foar himsels en in teloarstelling foar syn pake, de âlde greve Piotr Vorkosigan, dy't yn syn jonge jierren de held fan 'e guerylja-oarloch tsjin 'e Cêtagandyske besetters wie. As de âldman dan koarte tiid letter komt te ferstjerren, nimt Miles it himsels nammenste mear nei. Syn âldelju stelle dan út dat er in ynterstellêre reis nei Bêta Koloanje meitsje sil, de thúsplaneet fan syn mem, om dêr syn beppe te besykjen. En sa reizget Miles mei syn liifwacht, de geastlik fragile serzjant Bothari, en Bothari syn dochter Elena (dy't mei Miles yn 'e Vorkosigan-húshâlding grutbrocht is en dêr't er temûk fereale op is) nei Bêta Koloanje.
Ienris dêre, rinne de saken al gau út 'e hân. Miles is noch net iens de romtehaven út of hy bemuoit him al mei saken dy't him neat oangeane. Hy wit in ynterstellêre piloat, Arde Mayhew, dy't him nei syn ûntslach mei in wapen yn syn troch syn wurkjouwer foar de sloop ferkochte romteskip ferskânze hat, derút te praten troch it skip foar him te keapjen de piloat sels ta in lienman fan him te meitsjen, sadat de Bêtaanske plysje him frijút gean litte moat. Dyselde deis noch rekket er belutsen by Baz Jesek, in Barrayareeske deserteur, dy't op Bêta Koloanje ûnderdûkt is en dy't er letter ek ta syn lienman makket. Dan tinkt er in manear op om winst te meitsjen mei it ferâldere romteskip dêr't er no eigner fan is, om't er oars it jild net hat en betelje de oankeap derfan. As doel fan syn earste reis kiest er Tau Verde IV út, in planeet mei twa regionale regearings dy't mei-inoar yn oarloch binne. De Pelianen hawwe de Oseraanske Hierlingefloat oannommen om in wapenblokkade yn te stellen tsjin harren fijannen, de Felisiërs. Miles lit him ynhiere troch de Felisiërs om te besykjen mei in lading wapens troch dy blokkade hinne te kommen. Mei Mayhew as piloat en Jesek as skipsmasinist set er ôf mei Bothari, Elena en harren Felisyske opdrachtjouwer.
By de blokkade oankommen wurdt it skip trochsocht, mar de hierlingen kinne neat fine, want de wapens binne goed ferstoppe. De hierlingen beslute lykwols Elena te gizeljen oant Miles-en-dy har wer oppikke op 'e weromreis. Dat is foar Miles ûnakseptabel en hy sjocht gjin oare útwei as om serzjant Bothari los te litten op it groepke hierlingen dat de trochsiking ferrjochte hat. Dy hierlingen binne dan hiel gau oermastere, mar dêrnei binne Miles-en-dy fansels twongen om ek it skip dêr't de mannen weikomme te oerweldigjen. Lokkigernôch ferwachtet nimmen dêre swierrichheden fan 'e opfarrenden fan in âld keapfarder, dat se komme de hierlingen folslein oer it mad. De bemanning fan it hierlingeskip, de Ariel, wurdt útskeakele mei ferdôvers en opsletten yn it rom, wylst Miles-en-dy besit nimme fan harren skip.
Miles nimt dan út 'e gong wei ien fan 'e hommelse besluten dy't him sa eigen binne, en wit kaptein Auson en earste stjoerman Bel Thorne, in hermafrodyt dat ôfkomstich is fan Bêta Koloanje, derfan te oertsjûgjen dat hy en syn maten in ynspeksjetiim binne fan in oare hierlingefloat, de Frije Dendarii Hierlingen (neamd nei in berchtme op Barrayar), dat stjoerd is om sawol wapens nei de Felisiërs te slûkjen, as om te rekrutearjen ûnder de konkurrinsje. Mei't er net it risiko rinne wol dat syn heit, de minister-presidint fan Barrayar, yn opspraak rekket en er sadwaande syn efternamme net brûke kin, is dit it punt wêrop't Miles syn alter ego "admiraal Naismith" optinkt. Mei in hiel ferskaat oan suggestjes, bedragerij, planute leagens en oare wipwap kriget er earst Auson en Thorne en dan mei harren stipe de bemanning fan 'e Ariel safier dat se oerrinne fan 'e Oseranen nei de Dendarii.
As Miles mei syn beide skippen by it romtestasjon oankomt dêr't de wapens ôflevere wurde moatte, blykt dat lykwols ûnderwilens yn Peliaanske hannen fallen te wêzen. Miles beslút it te weroverjen en lit dêrby Bel Thorne (by wize fan evaluaasje fan it taktysk ynsjoch fan in rekrút) it grutste part fan it wurk opknappe. Behalven it romtestasjon wurdt der ek noch in twadde Oseraansk skip bútmakke, mar de kaptein dêrfan, de ierdling Ky Tung, dy't in stik snoader is as Auson en Thorne, wit te ûntkommen. Nei't der noch in Peliaanske oanfal ôfslein is, komme de Felisiërs einlik om harren wapens op te heljen, mar dan blykt dat se allinne mar betelje kinne yn harren eigen faluta (de millifenig), dy't bûten Tau Verde neat mear wurdich is. As de Felisiërs dan de Dendarii, dêr't se ûnderwilens hiel wat oer heard hawwe fan 'e bemanning fan 'e Ariel, ynhiere wolle om 'e blokkade te brekken, is Miles troch de kosten dy't er al makke hat, min of mear twongen om in nij kontrakt mei harren oan te gean, wêrby't er betelling yn Bêtaanske dollars spesifisearret.
Miles hat gjin idee hoe't er it brekken fan 'e blokkade klearspylje sil mei sa'n bytsje troepen, mar dan keart Ky Tung werom en fersiket om him oanslute te meien by de Dendarii, nei't er troch syn befelhawwer, admiraal Oser, misjegene is fanwegen it ferlies fan syn skip. Fan 'e planeet komme ek fersterkings, hierlingen en eks-soldaten fan bûten it sinnestelsel dy't hjir troch de blokkade fêstkommen binne te sitten. Under harren is in froulike Escobareeske âld-ofsier dy't tsjinne hat yn 'e oarloch mei Barrayar (sjoch: Shards of Honor). Har namme is Elena Visconti en sy blykt de mem te wêzen fan Elena Bothari; hja is as kriichfinzene troch de geastlik labile serzjant Bothari, doe't dy ûnder ynfloed stie fan 'e sadistyske admiraal Vorrutyer, ferkrêfte. No werkent se Bothari en wreket har troch him dea te sjitten. Foar Miles, dy't oant dan ta altiten rekkenje kinnen hat op Bothari syn kwasy-heitige stipe, is dat in krúsjaal kearpunt yn syn libben.
Hy beseft dat er dizze hiele sitewaasje allinne mar oan himsels te witen hat en dat weaget swier op syn skouders. Hy lit it yn him omgean om út te naaien, mar beslút úteinlik om syn ferantwurdlikheid te nimmen. Om 'e blokkade te brekken, soarget er derfoar dat de twawyklikse betellings fan 'e Pelianen oan 'e Oseraanske Hierlingen net mear arrivearje, troch se ûnderweis te ûnderskeppen of te ferneatigjen. Der ûntstiet dan ûnienichheid tusken de Pelianen en harren hierlingen, en as se net mear betelle wurde, spylje de earste hierlingen al rillegau fan ruten. Uteinlik komt admiraal Oser mei alle skippen dy't er noch hat by it romtestasjon opdaagjen en fersiket om him by de Dendarii oanslute te meien. Sa hat Miles oan syn kontrakt foldien (de blokkade is opheft) en no beskikt er mei-iens oer in float fan njoggentjin skippen.
Mar dat smyt wer oare swierrichheden op, want nettsjinsteande al syn foarsoarchsmaatregels om soks krekt foar te kommen, hawwe geroften oer syn eksploaten (of alteast oer de eksploaten fan immen dy't in opmerklik soad op him liket) Barrayar berikt. Fijannen fan syn heit sjogge der in tarieding ta in steatsgreep yn (hokfoar oare reden soe de soan fan 'e minister-presidint hawwe kinne om in priveeleger gear te stallen?) en hawwe in arrestaasjebefel tsjin him útfeardige. Lju dy't sels de macht nei harren talûke wolle en him, syn heit en syn neef Ivan kwyt sjen moatte te reitsjen om dat te berikken, hawwe derfoar soarge dat dat arrestaasjebefel him nea berikte, sadat Miles, him ûnbewust fan alle trelit op Barrayar, fleurich fierder gie op 'e ynsleine wei. It soe wurke hawwe, as Ivan, dy't meistjoerd wie op it sabotearre koeriersskip, net troch syn sleauwens op Bêta Koloanje letterlik de boat mist hie en dêrnei op eigen gelegenheid fierder reizge wie nei Tau Verde. Nei't Miles út Ivan syn ferhaal opmakke hat wat der oan 'e hân is, draacht er it befel oer de Dendarii oer oan 'e kundige Ky Tung, en reizget dan sels halje-trawalje nei hûs. Miles en Ivan komme krekt op 'e tiid op Barrayar oan om alle beskuldigings te ûntkrêftsjen, en as Miles dan yn it iepenbier suggerearret dat er bewize kin wa't efter de sabotaazje op it koeriersskip sit, falt de gearspanning útinoar yn lju dy't mei de finger nei inoar begjinne te wizen.
Marienkirche (Lübeck)
Skiednis
Mei it ferhûzjen fan it bisdom fan Oldenburg nei Lübeck yn 1150 troch Hindrik de Liuw waard ynLübeck in domkapittel en in houten tsjerke oprjochte. Dizze houten tsjerke waard om 1173 hinne troch in romaanske bakstiennen tsjerke ferfongen. Fan dizze tsjerke binne noch romaanske bylden fan it ynterieur bewarre bleaun, dy't hjoeddedei yn it St.-Annen-Museum toant wurde.
De romaanske tsjerke foldie lykwols net mear oan de easken fan de opkommende en selsbewuste boargerij en dus liet de stêd in nije tsjerke bouwe, dy't de romaanske biskopstsjerke fier te boppe gyng. It ambisjeuze projekt yn de sûnt 1226 ryksfrije stêd waard ynjûn troch de minne relaasje fan de stêd mei de biskoppen fan it bisdom. It wie dus saak om de âlde domtsjerke fan Hindrik de Liuw yn alles te oertreffen en dat die hja: de tsjerke waard grutter as de romaanske domtsjerke en nea earder waard in bakstiennen tsjerke boud, dy't sa heech wie en ek nochris mei in ferwulft waard foarsjoen.
Om 1310 hinne waard eastlik fan de súdlike toer de saneamde Briefkapelle boud. It wie tagelyk in foarhal en kapel en foarme mei it portaal in twadde haadyngong fan de tsjerke. De namme datearret fan nei de reformaasje, doe't hjir skriuwers harren wurkromte krigen. De kapel (12 meter lang, 8 meter djip en 12 meter heech) krige in stjerferwulft en wurdt sjoen as in masterwurk fan de heechgoatyk. Fan jannewaris oant maart tsjinnet dizze kapel hjoeddedei as wintertsjerke.
Oan de súdeasthoeke fan de koaromgong boude de stedsried yn 1390 in eigen kapel: de Bürgermeisterkapelle. De muorren binnen ôfwikseljend mei glazuere en net-glazuere stiennen boud. Hjir waard foar in nije ambtperioade de nij keazen ried beëdige. Op de boppeferdjipping fan de kapel is in romte wêr't wichtige dokuminten lykas oarkunden en ferdraggen bewarre wurde. Dit diel is ek hjoeddedei noch yn it besit fan de sted.
De lêste goatyske útwreiding fan de tsjerke fûn plak yn 1444 mei de bou fan in kapel mei in 5/8 ôfsluting oan de eastlike kant fan de koaromgong. Yn dizze kapel waarden alle dagen op fêste tiden gebeden as part fan de Marijeferearing songen en krige dêrom de namme Marientidenkapelle of Sängerkapelle.
De Marienkirche telt meiïnoar njoggen gruttere sydkapellen en nochris tsien lytsere, dy't yn 'e regel nei de Lübecker riedsfamyljes ferneamd waarden dy't de kapelle brûkten en finansierden.
Ferneatiging en restauraasje
By in loftoanfal op 28-29 maart 1942, yn de nacht fan Palmpeaske, waard de tsjerke hast folslein ferwoastge troch brân. Mei de Marienkirche gyng ek in fyfde part fan it sintrum fan de stêd (wêrûnder ek de domtsjerke en de St. Petrikirche) ûnder. Tal fan keunstwurken gyngen foar ivich ferlern. Hjirûnder it ferneamde Totentanz-oargel, in instrumint dat ea bespile wie troch Dieterich Buxtehude en mûlk ek Johann Sebastian Bach. Oare keunstwurken dy't troch it fjoer fertard waarden wiene de "Mis fan Sint-Gergorius" fan Bernt Notke, de "Lübecker Deadendûns" (oarsponklik fan Bernt Notke mar yn 1701 ferfongen troch in kopy), de houten bylden fan it doksaal, in alterstuk fan Jacob fan Utrecht (earder ek taskreaun oan Bernard fan Orley) en it skilderij "Yntocht fan Kristus yn Jeruzalim" fan Friedrich Overbeck. Fan de bylden fan de houtsnijer Benedikt Dreyer ferbaarnden de hilligenbylden oan de westlike kant fan it doksaal, de oargelbylden fan it grutte oargel út 1516-1518 en de "Man mei it Telramt". Fieders gyngen de fan ôf 1840 yn de Marienkirche ynboude midsiuwske ramen ferlern, dy't oarspronklik út de yn 1819 ôfbrutsen Maria-Magdalenen-Kirche ôfkomstich wiene. Hoe ryk it ynterieur fan de tsjerke wie yn de foaroarlochse tiid is hjoeddedei allinnich noch te sjen op âlde ôfbylden fan bygelyks de fotograaf Wilhelm Castelli.
Noch yn de oarloch waarden de tsjerke wer fan in needdak foarsjoen en it ferwulft fan it koar yn oarder makke. De echte weropbou begûn lykwols yn 1947 en waard tolve jier letter foar it measte ôfsletten. De draachkonstruksje fan it dak en de spitsen fan de beide tuorren waarden net mear fan hout mar fan minder brânber materjaal boud. Yn 1951 koe yn de tsjerke al wer it 700-jierrich bestean fierd wurde. Bûnskânsler Konrad Adenauer skonk yn dit ramt in nije klok en yn de súdlike toer waard in kapel ta oantinken fan de oarloch mei dêryn de brokstikken fan de delstoartte klokken ynwijd. Hjir is ek in raam mei de nammen fan de gruttere stêden yn de nei de kriich ferlerne eastlike gebieten fan Dútslân ynset. Yn tal fan troch de kriich ferwoastge tsjerken hinget it saneamde "spikerkrús" en ek de Marienkirche heart fanwegen de ferwoastgingen by dizze mienskip fan tsjerken.
Oer de wize hoe't it nije ynterieur fan de tsjerke stâl jûn wurde moast is in lange diskusje fierd. Uteinliks waard nei in wedstriid it ûntwerp fan Denis Boniver gruttendiels oernommen. Yn de jierren 1958-1959 waarden de wurksumheden útfierd en dêrby waarden de kalkstiennen grêfsarken yn ferbân mei de oanlis fan flierferwaarming út de flier helle en foar it ferheegjen fan de koarromte brûkt. De noardlike oerbliuwsels fan de stiennen ûnderbou fan it doksaal waarden ôfbrutsen. Tusken it koar en de koaromgong waard in trije meter hege wytkalke muorre oplutsen en it swier skeinde 18 meter hege barokke Fredenhagen-alter waard ôfbrutsen om plak te meisjen foar in ienfâldige kalkstiennen altertafel mei dêr boppe in grut brûnzen krúsbyld. De krúsigingsgroep fan it Fredenhagen-alter krige in nij plak yn de koaromgong. Op 20 septimber 1959 waard it nije koar ynwijd.
Tusken de beide tuorren waard in skatkeamer ynrjochte foar de út de Marienkirche fan Danzig ôfkomstige tsjerkeskat. Dizze tsjerkeskat krige yn 1993 in plak yn it St.-Annenmuseum. Boppe de skatkeamer waard in grutte oargelgalerij ynrjochte. It oargel sels waard net earder as yn 1968 ynboud.
Oan de hân fan âlde ôfbylden en tekeningen waard yn 1980 de 30 meter hege dakruter wer rekonstruearre.
Fresko's
Lothar Malskat krige mei de roman "Die Rättin" fan Günter Grass ek in plakje yn de literatuer.
Ynterieur
De tsjerke waard ryklik mei jeften fan de stedsried, de gilden en foaroansteande famyljes begeunstige en oan it ein fan de midsiuwen telde de tsjerke 38 alters. Fan de âlde keunstwurken bleaune bewarre:
Antwerper retabel
Foar 1869 waarden de fleugels fan de predella mei leginden fan de persoanen út de stambeam fan Kristus ferwidere, yn stikken sage en ferkocht. Fjouwer dielen binne tsjintwurdich te finen yn it St. Annen-Museum, oare dielen kamen yn de Staatsgalerie Stuttgart en yn in partikuliere samling yn Stockholm telâne.
Grêfmonuminten
Yn de renêssânse en de barokke tiid kamen der jimmeroan mear epitafen yn de tsjerke. De grêfmonuminten yn it middenskip wiene benammen fan hout, dy yn de sydskepen koene ek fan marmer wêze. Oant yn de 20e iuw bleaune der 84 epitafen bewarre. Hast alle houten epitafen gyngen mei de brân yn 1942 ferlern. Fan de stienen grêfmonuminten yn de sydskepen bleaune der 17 bewarre, guon dêrfan lykwols yn in swier skansearre steat.
Fredenhagen-alter
It barokke 18 meter hege heechalter, dat troch de keapman Thomas Fredenhagen jûn en troch de Anterwerper byldhouwer Thomas Fredenhagen makke waard, rekke by de bombardeminten yn 1942 slim skeind. It koe lykwols noch restaurearre wurde, mar nei in lange diskusje fan 1951 oant 1959 waard op oantrunen fan biskop Heinrich Meyer besletten it heechalter ôf te brekken en te ferfangen troch in ienfâldige altertafel. Inkelde stikken fan it heechalter steane hjoeddedei yn de koaromgong: de krúsigingsgroep, de marmeren predella mei in reliëf fan it Lêste Jûnsmiel, de twa allegoaryske bylden fan it Leauwen en de Hope en it byld fan de opstiene Hear. Oare dielen binne opslein en de diskusje oer de winsklikens oft it alter, dat troch guon sjoen wurdt as in haadwurk fan barokke keunst, wer restaurearre wurde moat, is noch jimmeroan geande.
Oargels
Op it plak fan it yn 1942 op Palmpeakse ferbaarnde grutte oargel waard yn 1968 troch it oargelbedriuw Kemper & Sohn it doedestiids grutste oargel fan de wrâld mei mechanyske spyltraktuer boud. It hat op fiif manualen en pedaal 100 registers mei 8.512 pipen; de langste piip mjit alve meter, de lytste is net grutter as in sigaret. De registertraktuer wurket elektrysk.
It oarspronklik út 1477 datearjende Totentanz-oargel oan de eastlike kant fan it noardlike dwersskip waard ek yn 1942 ferneatige. Neffens de ôfmjittings fan 1937 boude Kemper & Sohn yn de jierren 1950 yn de noardlike koaromgong rjochting heechkoar in oargel, dat lykwols yn 1986 wer ferfongen wurde moast troch in instrumint fan de firma Führer út Wilhelmshaven. Dit oargel besit 56 registers (likernôch 5.000 pipen) op fjouwer manualen en pedaal.
In tredde oargel dat ferneatige waard stie oant de brân op it eardere doksaal. Tsjintwurdich is in tredde oargel sûnt 1948 te finen yn de Briefkapelle. Dit hûsoargel waard yn 1723 troch Johannes Schwarz boud en stamt oarspronklik út de Slotkapel fan it East-Prusyske Dönhoffstädt (tsjintwurdich it Poalske Drogosze). It barokke oargel docht tsjinst as de kapel yn de perioade fan jannewaris oant maart as wintertsjerke yn gebrûk is.
Kategory (betsjuttingsside)
fan it Aldgrykske κατηγορία, katēgoría (in term foar in yndieling út 'e filosofy, mar letterlik: "beskuldiging"), fia it Latynske categoria en it Midfrânske categorie.
Elektrogemy
thumb|De [[elektrolyze fan wetter]] Elektrogemy is de takke fan de fysyske gemy dat de relaasje tusken elektryske en gemyske prosessen bestudearret. Dy prosessen barre altyd op it grinsflak tusken twa elektryske lieders. Ien fan de lieders is altyd in ioanelieder, de elektrolyt. Faak is dat in floeistof (wetter) dêr't ioanen yn oplost binne. De oare lieder is in elektroanelieder, dy't elektroade neamd wurdt. Dat is faak in fêste metaal, mar kin, sa as bygelyks kwik ek floeiber wêze, wylst grafyt bytiden ek as elektroade wurkje kin.
It ferneamdste elektrogemyske systeem is in wetterige oplossing dêr't mei de help fan twa elektroaden in stroom liedt. It wurd elektroade komt fan it Aldgrykske ἤλεκτρον (ēlektron, barnstien) en ὁδός (hodos, paad, wei). Der wurdt ûnderskaat makke fan de twa elektroaden nei de rôl dy't se spylje. It paad dêr't de elektroanen de oplossing ynlaat wurde, hjit de katoade (κατά ὁδός kata hodos, paad nei ûnderen). It paad dêr't se de oplossing ferlitte, hjit anoade (ἀνά ὁδός ana hodos, paad omheech). Oan in katoade fynt troch it taheakjen fan elektroanen oan in ion of molekule yn de oplossing reduksje plak. Oan de anoade bart just it omkearde. Dêr fynt in oksidaasje plak. In foarbyld fan sa'n proses is de elektrolyze fan wetter.