cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
William Shakespeare
Wurdearring
Yn syn eigen tiid hie Shakespeare in protte súkses, en syn wurk waard sûnder mis wurdearre, mar hy waard perfoarst net fereare as de bêste skriuwer dy't ea libbe hie. Yn 'e twadde helte fan 'e santjinde iuw, nei de Restauraasje, wiene klassike ideeën oer de toanielkeusnt yn 'e moade, en hie men net folle mei Shakespeare op, om't er, alteast yn guon fan syn stikken, it tragyske mei it komyske fermong. Yn 'e achttjinde iuw kaam der mear wurdearring foar syn wurk, en tsjin 1800 wied er in Britsk nasjonaal literêr symboal wurden. Pas yn 'e midden fan 'e njoggentjinde iuw, yn it tiidrek fan 'e Romantyk, wreide syn faam him út oer de rest fan 'e wrâld. right|thumb|250px|In stânbyld fan Shakespeare yn [[Chicago.]]
Godstsjinst
Guon Shakespeare-kenners miene dat de Shakespeare-famylje roomsk west hawwe moat, wat yn it elizabetaanske Ingelân strang ferbean wie. Shakespeare syn mem, Mary Arden, kaam yn alle gefallen út in tige fromme roomske famylje. It sterkste bewiis is ditoangeande lykwols in dokumint dat dat troch John Shakespeare, de heit fan 'e grutte toanielskriuwer, ûndertekene wie, en dêr't er yn ûnthiet om yn syn hert roomsk te bliuwen. It waard yn 1757 ûntdutsen mank de dakspjirren fan John syn hûs oan Henley Street yn Stratford-upon-Avon, en hoewol't it neitiid weirekke is, kaam der yn 'e tweintichste iuw fan 'e tekst in tige gelikense kopy oan it ljocht, dêr't út bliek dat it orizjineel hiel wierskynlik echt wie. Dizze ûntdekking hat ta in hiele nije rige spekulaasjes laat oangeande de fraach oft William fan syn heite leauwensopfettings ôfwist (wierskynlik wol) en hoe't dat spoaren yn syn wurk neilitten hat.
Seksualiteit
Oer William Shakespeare syn seksualiteit is suver neat bekend. Hoewol't er troud wie en trije bern hie, miene inkele saakkundigen út syn Sonnetten, dy't se as autobiografysk beskôgje, opmeitsje te kinnen dat er homoseksueel of biseksueel west hawwe moat. Oaren sjogge dizze gedichten as net autobiografysk, of lêze der inkeld in tigen freonskip yn, ynstee fan homoseksuële leafde. De 26 sonnetten oan 'e saneamde Dûnkere Frouwe, in troude frou, wurde ek wol as bewiis oanhelle foar Shakespeare syn ûnderstelde bûtenechtlike eskapades. It is wichtich om der op te wizen dat dit allegear teoryen binne dy't net troch objektyf bewiismateriaal ûnderstipe wurde.
Dead Horse Running
Dead Horse Running wie in Fryske rockband, en wie aktyf tusken 2005 en 2009. De band besteande út leden en eardere leden fan ûnder oaren De Hûnekop, Dead Scenestars, Remain, Spirit 84 en Aversion brocht yn 2008 it album Thirteen Bars Blues út. Yn 2007 wie Dead Horse Running de Fryske iepener op it Wâldrock festival.
Hludane
Hludane wie in goadinne dy't ûnder oaren neamd wurdt yn in ynskripsje op in stien, de Hludana-stien, dy't yn de terp fan Bitgum fûn is.
Der binne fan har in oantal ûnthjitstiennen bekend. It meastepart dêrfan is fûn yn wat yn de Romeinske tiid de provinsje Neder-Germaanje wie. De stien dy't yn 1888 fûn is yn de terp by Bitgum is de iennichste dy't yn it Fryske wengebiet fûn is. Guon wittenskippers geane der dêrom fan út dat dizze stien óf troch Friezen út súdliker streken meinaam is, of troch Germanen op in fiskersekspedysje oprjochte is.
It wêzen fan de goadinne is net dúdlik: de Bitgumer stien leit in ferbân mei it fiskjen, wat Hludana in wettergoadinne meitsje soe. Der liket lykwols in sibskip te wêzen mei de Âld-Noarske goadinne Hlodyn, in frou fan Weda. Yn oare ferhalen hjit deselde frou lykwols "Jord", oftewol "Ierde". Dat soe betsjutte dat hja in ierdgoadinne is. Mar Hlodyn wie ek de mem fan de god Tonger. De rol fan mem fan de tonger soe mear dy fan in loftgoadinne wêze. Yn dat ferbân is der wol op wiisd, dat de namme besibbe wêze koe oan dy fan Holda, de waargoadinne.
Hennie Dijk
thumb|right|200px|Simmerboeket Hennie Dijk-Stel (Aldwâld, 1953), is in byldzjend keunstner út Aldwâld. Se besiket yn har tún in balâns te finen tusken de wiidsheid fan Noard-Fryslân en de smûkere Fryske Wâlden. Se utert dat yn grutte stikken mei oaljeferve of lytsere yndrukken mei East-Yndyske inkt.
In spesjaliteit fan har is it skilderjen fan tunen. Om har eigen âlde kop-hals-romppleats leit in tún dy't besikerstún fan de Nederlânske Tunestifting is. De tún is yndield yn ôfwikseljende tunen dy't troch ferskate túnûntwerpers oanlein is.
Foar de Folksuniversiteit jout se ek kursussen en wurkshops, faak oer it skilderjen fan blommen. Se hat ûnder oare eksposearre yn Galery Pilat & Pilat yn Twizel, it Frysk Skildershûs yn Ljouwert, mar ek yn Denemark Ingelân en Dútslân.
Jan van der Zee
Jan van der Zee, (Ljouwert, 16 febrewaris 1898 - Grins, 15 desimber 1988), wie in tekener-grafikus út Grins.
Nei lessen fan Jan Mankes sette er yn 1913 út ein mei in oplieding oan de Minerva-Akademy yn Grins. Doe't er yn 1916 mobilisearre waard foar de Earste Wrâldoarloch, moete er Bart van der Leck, dy't letter yn grutte boarne fan ynspiraasje foar him wurde soe foar syn nei-oarlochske wurk. Doe't Jan van der Zee him yn 1923 oansluet by de Grinzer keunstrûnte De Ploeg, gie er wurkjen yn de konstruktivistyske styl en foarme er mei Wobbe Alkema en Hendrik Werkman de tsjinhinger fan it ekspresjonisme. Syn kompoysjes út dy tiid binne opboud út abstrakte, geometryske kleurflakken en ferbyldzje meast gebouwen en lânskippen. Van der Zee gie nei 1926 werom nei it figurative wurk.
Hy wurke yn Ljouwert, Grins, Amsterdam en yn it bûtenlân. Hy skildere lânskippen, portretten wandskilderingen, yntarsia's, glês yn beton; makke earst abstrakt wurk, letter neo-ympresjonistysk wurk.
Leister Feart
De Leister Feart is in feart yn de gemeenten Ljouwert en Waadhoeke.
De feart rint fan de Feinsumer Feart troch Alde Leie nei de Aldrij en foarmet ûnderdiel fan de Alvestêderûte.
Oan de feart stiet yn 'e doarpskom fan Alde Leie in monumint foar de froulike winnaars fan Alvestêdetochten: Lenie van der Hoorn (1985), Tineke Dijkshoorn (1986) en Klasina Seinstra (1997). It monumint wurdt 'ús Klasyn' neamt om't hja yn Alde Leie wennet. De Leister Feart hat troch in daam gjin iepen ferbining mei de Hijumer Feart.
Westlik fan Alde Leie leit de nei Anita Andriesen ferneamde slús, dy't tagong ta it Bildtske diel fan de Noardlike Alvestêde Farrûte biedt.
De namme 'Leister Feart' jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme en ferfangt de eardere offisjele Nederlânsktalige namme Leistervaart.
Leonzer Opfeart
De Leonzer Opfeart is in feart yn de gemeente Ljouwert. De feart rint fan Leons nei de Boalserter Feart.
Lodovico Guicciardini
thumb|250px|Titelblêden Descrizione di tutti i Paesi Bassi, 1581 Lodovico Guicciardini, yn it Nederlânsk Lowijs Guicciardijn (Florence, 19 augustus 1521 – Antwerpen, 22 maart 1589) wie in Italiaansk-Súdnederlânsk keapman, humanist, kartograaf en skiedskriuwer.
Leonzer Opfeart
Opfearten binne foaral oanlein om de fruchtbereterp grûn of turf ferfiere te kinnen.
Fidel Castro
thumb|right|250px|Fidel Castro Fidel Alejandro Castro Ruz ( audio) (Birán, 13 augustus 1926 - Havana, 25 novimber 2016) is de eardere diktator fan de republyk Kuba. Hy wie ek de heechste militêre befelhawwer dêr't er syn titel El Comandante oan ûntlient. Ynearsten abbekaat liede hy mei súkses de guerilja tsjin it rezjym fan Batista (1956-1958). Neidat er de macht oernomd hie, fierde hy as earste yn Súd-Amearika in revolúsjonêre op marksistyske least skoeide polityk en brocht in protte wêzentlike feroarings ta stân.
Leonzer Opfeart
De namme brânsleat ferwiist nei de oare reden om sa’n wetter oan te lizzen: de beskikking ha oer genôch bluswetter yn gefal fan brân.
Lodovico Guicciardini
Biografy
Lodovico Guicciardini kaam út in âlde aadlike famylje yn Florence. In soad fan syn leden beklaaiden meardere kearen hege amten yn oerheidstsjinst, ûnder wa't syn omke Francesco Guicciardini wie. Der is neat bekend oer syn jonkheid. Doe't er 18 jier wie ferliet er Italië, reizge troch grutte parten fan West-Europa (Frankryk, Dútslân) en yn 1541 oer Lyon nei Antwerpen, dêr't er him yn augustus 1542 nei wenjen sette. Dêr skreau er in eigentiidske skiednis fan de Nederlannen (oarspronklike titel Commentarii delle cose pimorabili seguite yn Europa, specialmente in questi Paesi Bassi, della pace di Cambrai, del MDXIX, infino a tutto l'anno MDLX)
Fidel Castro
Skiednis
Castro waard op 13 augustus 1926 berne as soan fan in rike plantaazjehâlder. Al ûnder syn stúdzje rjochten yn Havana (1945-1950) rekke hy belutsen by revolúsjonêre groepearrings dy't harren fersetten tsjin de troch de Feriene Steaten stipe generaal Fulgencio Batista.
Yn 1953 organisearre Castro in wapene oerfal op in polysjekazerne dy't mislearre en dêr't Castro by finzen nomd waard. Foar syn oandiel krige er 15 jier finzenisstraf. In amnestyregeling besoarge him lykwols nei twa jier de frijheid. Under syn dêropfolgjende ballingskiptiid yn Meksiko en de Feriene Steaten wurke hy mei oan de foarming fan in revolúsjonêre beweging (Revolúsjonêre Beweging fan de 26ste july) dy't de striid mei Batista oan gean moast. Op 2 desimber 1956 lanne Fidel Castro en 81 oaren, wêrûnder syn broer Raúl Castro en Che Guevara op de súdkust fan Kuba. Nei in twa jier duorjende striid waard Batista úteinlik ferdreaun op 1 jannewaris 1959.
Op 16 febrewaris 1959 waard Castro premier fan Kuba. Syn ferhâlding mei de Feriene Steaten soe troch de prosessen dy't oanhingers fan Batista en alderhanne ûnteigeningen swier op de proef steld wurde. In besiik fan Castro oan Washington smiet allinnich fan beide kanten animositeit op. Hjirtroch kearde hy him ta de Sowjet-Uny foar help en sleat in ferdrach û.o. oer de ymport fan oalje. Foar de Feriene Steaten is dat oanlieding om alle diplomatike bannen mei Kuba te ferbrekken. De help dy't Kuba fan Moskou kriget bliuwt net ta oalje beheind, mar omfiemet ek ekonomyske en militêre stipe. Kastro sels wurdt in oanhinger fan it marksistysk-leninistyske gedachteguod.
It Bargebaai-ynsidint
Mei stipe fan de CIA fieren Kubaanske ballingen op 17 april 1961 in ynvaazje út op Bahía Cochinos (Bargebaai) mei as doel it bewâld fan Fidel Castro om te werpen. De ballingen liede lykwols in siere nederlaach en twa Amerikaanske marineskippen wurde dêrby ta sinken brocht. Castro, dy't by de gefjochten oanwêzich wie, seach hjirnei syn reputaasje as 'held fan de revolúsje’ ûnder de befolking mei sprongen foarútgean.
Doe't de Feriene Steaten yn 1962 murken dat de Sowjet-Uny stikum in geheime raketbases op Kuba bouden, besleaten hja ta in blokkade rûnom it eilân. De spanning stige, mar Moskou rop lang om let harren mei raketten laden skippen werom. In kearnoarloch wie op it lêste stuit ôfkeard.
De Feriene Steaten soenen noch ferskate kearen besykje om Kuba en harren regearing te ferswakjen en Kastro fan it libben te berôvjen. Castro, dy't him op 3 desimber 1976 ta presidint beneame lit, bleau lykwols fêst yn it seal sitten. De agressive Amerikaanske polityk waard troch him op snoade wize brûkt om by de Kubanen in ienigensgefoel te kweken. Sels de ekskommunikaasje fan Fidel Castro troch Paus Johannes XXIII wie foar de katolike Kubanen gjin oanlieding om harren fan 'El Líder Máximo' te ûntdwaan.
Mei help fan de Sowjet-Uny krigen de Kubanen huzen, ûnderwiis, medyske soarch en ferdwûn de earmoede. Nei it útinoar fallen fan de Sowjet-Uny moast Castro nije boarnen fan ynkomsten fine. Dêr slagge hy net goed yn en Kuba rekke yn in djipe ekonomyske krisis. De earder sa ferneamde kwaliteit fan ûnderwiis en sûnenssoarch rûn hurd tebek en ek de fiedselfoarsjenning hapere. En yn eigen lân nimt de opposysje tsjin syn bewâld ta. Mar nettsjinsteande alle swierrichheden dêr't er mei te krijen hat hâldt Castro de macht fêst yn hannen. Troch Amnesty International wurdt er beskuldige fan it skeinen fan minskerjochten.
Yn it tiidrek fan Castro hawwe om-ende-by ien miljoen Kubanen harren lân om politike of ekonomyske redenen ferlitten en binne nei de Feriene Steaten ferfearn. Dizze ekonomysk sterke kloft hat in grutte ynfloed op de Kubaansk-Amerikaanske relaasjes.
Healwei 2006 krijt Kastro problemen hie mei syn sûnens. Hy lit him troch syn broer Raúl Castro ferfange en moat yn it sikehûs swiere operaasjes ûndergean. Op 19 febrewaris 2008 lit er it folk fia in brief witte dat er gjin nije amtstermyn as presidint en oerbefelhawwer oangean sil, wêrmei't in ein kaam oan syn liederskip.
Lodovico Guicciardini
Biografy
Hy waard ferneamd fan syn masterlike beskriuwing fan de stêd Antwerpen (De idyllische Nederlanden: Antwerpen en de Nederlanden in de 16e iuw). Yn 1987 ferskynde der fan dit boek sels noch in werútjefte (De Vries Brouwers, Antwerpen; Amsterdam ).
Hy is benammen bekend troch syn skiedskriuwing oer de doetiidske Nederlannen: Descrittione di tutti Paesi Bassi, altrimenti detti Germania inferiore (1567, te Antwerpen troch Willem Silvius). Dat wurk waard 33 kear útjûn yn ien iuw. It waard oerset yn it Dútsk troch Daniël von Federmann von Hemmingen (Niderlands Beschreibung etc., Bazel 1580), yn it Frânsk (1582, útjefte Plantijn), en Overgheset in de Nederduytsche Spraecke troch Cornelius Kiliaan en P. van den Berghe (Montanus) ûnder de titel Beschryvinghe van alle Nederlanden, anderssins ghenoemt Neder-Duytslandt door M. Lowijs Guicciardyn, edelman van Florencen te Amsterdam by Willem Jansz. (Blaeu) (1612) en ek yn it Ingelsk (1593), Latyn (1613) en Spaansk (1622). De lêste útjefte wie yn 1662, in Nederlânsktalige edysje troch Jacob van Meurs. Dy wie min ofte mear gelyk oan de útjefte fan Janssonius út 1652. Yn syn beskriuwing fan de Lege Lannen fermeldt er Mayken Verhulst as ien fan de fiif wichtichste froulike keunstners.
Omdat Guicciardini krityk hie op de Tsiende Peinje fan Alva waard er yn 1569 arrestearre. Dêrop folge in finzenskip fan 16 moannen. Ek yn 1582 kaam er yn de finzenis telâne. Diskear omdat er fertocht waard fan Spaanske sympatyen.
De boeken fan Guicciardini waarden yllustrearre mei kaarten, stedsgesichten en plattegrûnen. Ferskate bekende graveurs wurken mei oan de printen, û.o. Kaerius en Visscher. De stedsgesichten en plattegrûnen lykje in soad op de printen yn 'e stêdeboeken fan Braun & Hogenberg. Dit is te ferklearjen troch it brûken fan itselde boarnemateriaal, û.o. it wurk fan Jacob van Deventer.
Joktometer
De joktometer (symboal ym, Fryske ôfkoarting jm) is in lingte-ienheid, gelyk oan 0,000.000.000.000.000.000.000.001 meter. De namme is gearstald út de SI-ienheid foar langte, "meter", en it SI-foarheaksel jokto. Om't de ynternasjonale ferzje hjirfan "yocto" is, is de ynternasjonale ôfkoarting ym. Dit is oars as de Fyske ôfkoarting jm. In joktometer is 0,001 septometer. Der is gjin lytsere SI-langte fêststeld dêr't in jokometer yn opdield wurde kin.
Leonzer Opfeart
In soad fan sokke sydtakken hawwe harren funksje ferlern en binne no tichtsmiten.
Nikita de Stylyt
Nikita de Stylyt (Russysk: Никита Столпник) is in 12e-iuwske hillige fan de Russysk-Otterdokse Tsjerke. Hy waard ferneamd as pylderhillige yn it Nikitski-kleaster noardlik fan de Russyske stêd Pereslavl-Zalesski. De hillige wurdt betocht op 24 maaie.
Libben
Doe't er ris de nijboude Transfiguraasjetsjerke besocht, hearde er yn in tsjinst de wurden fan de profeet Jesaja (1:16):
De wurden fan de profeet rekken Nikita sa bot, dat er fuort it beslút naam in ein te meitsjen oan syn wredens en syn libben tenei oan God te wijen. Hy liet syn ierdske besit en syn grutte lângoed efter him en gong nei it Nikitski-kleaster, dêr't er op in seldsume wize in libben fan ûnbaatsuchtigens yn spirituele askeze libbe. Hy achte himsels net mear wurdich om oer de wrâld te rinnen, liet himsels mei swiere keatlings mei trije krusen boeie en sette in stiennen deksel op syn holle. Sa dolle er foar himsels in gat foar in pylder, dêr't er himsels letter yn opslute om syn langstme nei wrâldsk genot te deadzjen en dei en nacht foar de sûnden fan himsels en foar in oar te bidden. Ek dolle er fanút it gat in ûnderierdske gong nei de Nikitatsjerke. Om it gat stie in houten hek en oer it gat wie in soarte fan baldakyn boud om simmerdeis it gat te beskermjen tsjin reinwetter en winterdeis tsjin snie.
Neffens de hagiografy soed er foar syn asketyske libben en it oprjochte berou fan God de jefte fan wûnderdwaan krigen ha.
Dea
De muonts waard mei geweld om it libben brocht. Doe't twa ynwenners yn 'e nacht fan 24 maaie 1186 Nikita besochten, mienden hja dat de glânzgjende fersliten keatlings fan de muonts fan sulver wiene. Hja namen it beslút de keatlings te stellen en dêrby brochten hja de muonts om it libben. Op 24 maaie wurdt Nikita de Stylyt betocht.
Genêzing fan prins Michael fan Tsjernigov
Al by it libben hie Nikita de namme dat er minsken better meitsje koe. Under de siken dy't nei de muonts kamen wie ek prins Michael Vsevolodovitsj fan Tsjernigov. Michael bleau oardel kilometer fan it Nikitakleaster stean en stjoerde ien fan syn bojaren nei de muonts om help te freegjen by it genêzen fan syn sykte. De bojaar krige fan de muonts in segene stêf mei en de opdracht dat prins Michael dy stêf fêsthâlde moast om better te wurden. Sadree't de prins de stêf beet hie, fielde hy him wer hielendal sûn. Ut tankberens liet de prins op it plak fan syn genêzing in krús sette mei it jiertal '1186'. Oant yn de 16e iuw hat it krús der stien; letter is der in stiennen kapel boud.
Tenzing Norgay
thumb|left|200px|Stânbyld fan Tenzing Norgay Tenzing Norgay (faaks kleaster Ghang La (Tibet), 15 maaie 1914 - Darjeeling (Yndia), 9 maaie 1986) wie in Nepaleeske Sjerpa, dy't tegearre mei Edmund Hillary as earste de top fan de heechste berch yn de wrâld, de Mount Everest, berikte.
It is net witten wa't as earste op de top stie, Norgay en Hillary hienen ôfsprutsen dat net te sizzen. Omdat beide stoarn binne, sil it ek nea bekend wurde.
1953 wie foar Norgay in wichtich jier. Op 29 maaie 1953 berikten Hillary en Tenzing as earste minsken it heechste punt op ierde, de Mount Everest (8848m).
Tenzing Norgay wie drager fan in hege Britske ûnderskieding foar dapperens; de George Medalje.
Yn 1996 trêde syn soan Jamling Tenzing yn syn heite fuotleasten. By de klim, dy't ek wol de "1996 Everest disaster" neamd wurdt omdat der acht klimmers út in oar team omkamen, helle er mei twa oare klimmers de top fan de Mount Everest.
Michail Glinka
thumb|200px|Mikhail Glinka yn 1856 thumb|right|Glinka troch [[Ilja Repin, 30 jier nei syn dea.]]
Michail Ivanovitsj Glinka, Russysk: Михаил Иванович Глинка, (Novospasskoje (gûv. Smolensk), 1 juny 1804 - Berlyn, 15 febrewaris 1857) wie in Russyske komponist.
Libbensrin
Om't er net hoechde te wurkjen om troch de tiid te kommen en him hielendal oan de muzyk wije woe, naam er ûntslach. Fan 1830 oant 1833 wie er yn Itaalje, dêr't er yn Milaan by de sjonger en komponist Basili studearre. Dêrnei gie er nei Wenen en doe nei Berlyn, dêr't er learde by Siegfried Dehn, dy't him advisearre om myzyk mei in Russyske grûnslach te skriuwen. Doe't syn heit op stjerren lei gie er werom nei Sint Petersburch en dêr arbeide er oan syn opera In libben foar de Tsaar. It slagge him om de opera útfierd te krijen yn 1836. Troch famyljeomstannichheden duorre it oant 1842 eardat de bekendere opera Roeslan en Ljoedmila, nei in gedicht fan Aleksander Poesjkin, opfierd waard.
Yn 1844 besocht er Parys, Spanje en 1848 Warschau en Frankryk wer fan 1852 - 1854. It wie by in besite oan Berlyn 1856 - 1857 dat er stoarn is.
Belang
Glinka wie de earste Russyske komponist dy't besocht in nasjonaal Russyske muzykstyl te skeppen. Syn muzyk wie in ynspiraasjeboarne foar lettere komponisten lykas Tsjaikovski, Nikolaj Rimski-Korsakov en de komponisten fan It Machtige Heapke. Hy wurdt dêrom ek wol de heit fan de Russyske muzyk neamd.
Neitins
De Soviet-astronoom Ljoedmila Tsjernykh hat yn 1973 in asteroïde nei him neamd: 2205 Glinka.
Symfonyen
thumb|right|Stânbyld by it [[Mariinsky Teater yn Sint Petersburch.]]
Johan te Slaa
Johannes Hendrik Frederik te Slaa (Hilfertsom, 15 juny 1906 - Amsterdam 18 maaie 1980) wie in Nederlânsk akteur, op telefyzje, yn film en yn harkspullen.
Munnikebuorren
Munnikebuorren (Stellingwerfsk: Munnikeburen, Nederlânsk: Munnekeburen) is in doarp besuden Wolvegea en west fan de Rottige Meente yn it west fan 'e gemeente Weststellingwerf.
It doarp hat   ynwenners.
Skiednis
De namme ferwiist nei kleasterbesit, mooglik fan it Starumer Odulfuskleaster. Buorren yn plaknammen komme fral yn Fryslân foar en de oarsprong fan Munnikebuorren is dan ek Frysk.
Yn in oarkonde fan 1320 waard it plak Monnekebuer neamd. Oare ferzjes binne Munnickebuyerum, Monkebuer, Monkebuer, Moniekebueert, Munkebaerdt, Monkever, Monckebuert, Muntkebuert.
Yn 1806 waard de tsjerke boud. By de wettersneed fan 1825 waard it doarp slim troffen. Hûzen waarden ferneatige en de tsjerke drige yn te stoarten.
Mienskip
Munnekeburen hat tegearre mei oare doarpen yn 'e Grutte Feanpolder in feriening foar Pleatslik Belang. Yn Munnikebuorren stiet It Polderhûs, it doarpshûs fan de Grutte Feanpolder-doarpen. By it doarpshûs stiet ek de sporthal De Skeakel. Efter dat kompleks leit it Skeenefjild.
Skoalle
Yn 2014 fusearren de kristlike basisskoalle De Baggelaar en de iepenbiere Wethâlder Heidaskoalle ta de iepenbiere basisskoalle De Aventurijn.
Befolkingsferrin
'' (*) Oant 1964 waarden de ynwenners fan 'e Langelille meiteld. Boarnen: 1840: Plaatsengids; 2015 en 2020: Alle Cijfers. Oare jierren sûnder boarnefermelding oernommen fan de besteande ynformaasje yn it artikel'')
Strjitten
Gracht, Grindweg, Kerkeweg, Lemsterwei, Scheenepad, Voetpad.
De Liens
De Liens is in mar yn de gemeente Wymbritseradiel. De mar hat fia de Tienesleat ferbining mei it Prinses Margrietkanaal súdeastlik fan Snits en stiet middels De Dolte yn ferbining mei de Snitser Mar en de Holle Grêft.
Edmund Hillary
thumb|200px|Edmund Hillary, 2006 thumb|Hillary's rûte nei de top fan Mount Everest thumb|''Edmund Hillary op Antarktika, 1957 Edmund Percival Hillary (Auckland, 20 july 1919 - dêre, 11 jannewaris 2008) wie in Nij-Seelânske berchbeklimmer, ûntdekkingsreizger, diplomaat en publisist. Hy krige bekendheid as de earste berchbeklimmer dy’t de top fan de Mount Everest beklom, in prestaasje dy’t hy tegearre mei de Nepaleeske Sjerpa Tenzing Norgay op 29 maaie 1953 levere.
Libbensrin
Hillary begûn mei klimmen as tsiener yn de Nij-Seelânske Alpen. Nei in koarte karriêre as bijker die hy yn 1951 mei oan in mislearre ekspedysje nei de Mount Everest. Twa jier letter berikte hy as lid fan een Britske ekspedysje ûnder lieding fan John Hunt de top fan Everest; dit makke him op slach ferneamd. Nei noch itselde jier ta ridder slein te wêzen, kaam hy yn 1956, '60, '61, '63, '64 en 1965 werom nei de Himalaya.
Tusken 1955 en 1958 late Hillary de British Commonwealth Trans-Antarctic Expedition, wêrby’t op 4 jannewaris 1958 de Súdpoal berikt waard. Hy rette it twadde diel ta fan de ekspedysje fan Vivian Fuchs, dy’t as earste Antarktica oerstuts. Yn de jierren santich late Hillary de earste ekspedysje dy’t mei in motorboot de Ganges opfarde.
Nei syn aktive klimkarriêre fêstige Hillary syn oandacht op de miljeuaspekten by de klimsport en de problemen fan de Nepaleeskse befolking. Yn 1975 die hy mei oan de parlemintsferkiezingen yn syn lân, as lid fan de Citizens for Rowling-campagne. Yn it ramt hjirfan soe hy gûverneur-generaal wurde, mar dit amt waard yn 1977 oan Keith Holyoake taoegekend.
Fierder wie hy ien fan de twa libbene persoanen dy’t op in Nij-Seelânsk dollarbiljet ôfbylde stienen, nammentlik op dat fan fiif dollar. De oare persoan is keninginne Elisabeth II, dy’t op in biljet fan tweintich dollar ôfbylde stiet.
Herjuwsmastate
Herjuwsmastate, Juwsmastate of Burmaniastate wie in state of stins dy't besúdwesten Ferwert stie yn de gemeente Ferwerderadiel. Tsjintwurdich wurdt in diel fan it terrein oanjûn troch beplanting mei beammen.
Skiednis
Om 1500 wurdt de Herjuwsmastins foar it earst neamd, mar it boujier is ûnbekend. Oan de ein fan de 15e iuw wienen der twa aadlike huzen yn Ferwert: Camminghastate benoarden de tsjerke bûtendyks en Herjuwsmastate op de grutte terp súdwestlik fan it doarp binnendyks. It lân fan beide states grinze fuort oan de buorren en oan it geastlik goed om it doarp, dat de abdij Foswert yn 1298 tagelyk mei it patronaatsrjocht krigen hie fan de famylje Heslinga. De stins sil dan moai wis fan foar 1298 wêze. Neffens Upcke fan Burmania (1597) soenen de Herjuwsma's de nauwe ferbûnens mei de tsjerke ta útdrukking brocht hawwe troch it fieren fan in krús yn harren wapen.
Yn 1562 wie oan de state it rjocht ferbûn om in provenier fan de abdij Klaarkamp te beneamen. De sânstiennen sinnewizer oan de Ferwerter tsjerketoer wie in kado fan Rienck fan Burmania (1640) en waard yn 1704 fernijd troch Idzard fan Burmania, frij- en erfhear fan It Amelân. Op de kape fan de toer stiet in wynwizer mei de famyljewapens fan de Burmania’s, Schwarzenberg’s en Cammingha’s, dy't grif ek troch Rienck fan Burmania skonken waard.
De tekening fan Stellingwerf lit in grut gearstald hûs sjen mei in ferdjipping oer alles hinne. Under in selsstannich tintedak stie mooglik it midsiuwske stinsdiel, dêr't letter de fleugels omhinne boud waarden. De linker topgevel mei draaide pinakels wie mooglik ein 16e-iuwsk en soe mei de seishoekige treptoer oan de lange gevel troch Gemme fan Burmania boud wêze kinne. Ek de trepgevel fan de fleugel oan de rjochter kant lit noch de smelle finsters sjen. It ûnderste diel koe mei in lûk sletten wurde. De legere oanbou noch fierder rjochts op de tekening wie mooglik 17e iuwsk. It midsiuwske diel hie sa't it liket yn 1722 in frij resinte yngong. De útbou oan de foarkant fan it âldste diel, dat mei in laaien dak dekt like te wêzen, soe de oarspronklike treptoer west hawwe kinne.
By it ôfgraven fan de grutte terp dêr't de state op stie, de Wester- of Burmaniaterp, kamen yn 1912 de fûneminten fan it gebou foar it ljocht.
Sjoerd Zeldenthuis
Zeldenthuis waard koartebaankampioen fan Fryslân yn 1938-1939 en 1945-1946.
Yn 1949 waard hy yn Kampen Nederlânsk Kampioen koartebaan yn 1940. Doe't hy âlder waard die hy noch mei oan koartebaanwedstriden 'om priis en preemje'.
Zeldenthuis wurke op it bedriuw fan syn heit, in plante- en blommekwekerij op De Jouwer. Hy wie troud en hie seis bern. Hy stoar yn it Antoniussikehûs yn Snits op 74-jierrige leeftyd.
Ivanhoe (film út 1952)
Ivanhoe is in Amerikaansk-Britske histoaryske aventoere- en ridderfilm út 1952 yn Technicolor. De film stie ûnder rezjy fan Richard Thorpe, en hie Robert Taylor en Elizabeth Taylor (gjin famylje) yn 'e haadrollen. De titel ferwiist nei de namme fan 'e haadpersoan, de Ingelske ridder Wilfred fan Ivanhoe. De film is basearre op 'e ferneamde histoaryske roman mei deselde namme fan sir Walter Scott út 1820. It ferhaal folget Ivanhoe by syn krewearjen om kening Richard Liuwehert frij te krijen, dy't op 'e weromreis fan 'e Trêde Krústocht yn it Hartochdom Eastenryk finzen nommen is en fêstholden wurdt oant in hege lospriis betelle is. Syn ferriedlike broer Jan sûnder Lân, dy't yn ôfwêzigens fan Richard as regint oer it Keninkryk Ingelân regearret, is lykwols fan doel om Richard sitte te litten, sadat er sels kening wurde kin. Ivanhoe krige oer it algemien positive resinsjes fan 'e filmkritisy en wie in grut kommersjeel súkses yn 'e bioskopen.
Plot
Op 'e weromreis fan 'e Trêde Krústocht fan it Hillige Lân nei it Keninkryk Ingelân ferdwynt de Ingelske kening Richard Liuwehert spoarleas. Ien fan syn trouste ridders, de Sakser Wilfred fan Ivanhoe, giet op in kweeste om syn lienhear te finen en treft him lang om let oan yn in kastiel yn it Hartochdom Eastenryk, dêr't er finzen hold wurdt troch hartoch Leopold fan Eastenryk. Dyselde easket de ûnbidich hege lospriis fan 150.000 sulvermarken foar syn frijlitting. Richard syn ferriedlike jongere broer Jan sûnder Lân, dy't yn ôfwêzigens fan 'e kening as regint oer Ingelân hearsket, wit fan finzenskip en lospriis wol ôf, mar is net fan doel te beteljen, mei't er by de weromkear fan syn broer al syn macht wer ôfstean moatte soe. Ivanhoe swart dat er de lospriis op eigen manneboet gearskraabje sil, sadat de kening frijkocht wurde kin.
De kening fertelt Ivanhoe dat behalven prins Jan ek guon foaroansteande eallju diel útmeitsje fan 'e gearspanning tsjin him, eallju dy't ta de Normandyske boppelaach fan 'e Ingelske befolking hearre. Werom yn Ingelân docht Ivanhoe him foar as in omdoarmjend minstreel en wachtet it reisselskip op fan twa fan dy eallju, Brian de Bois-Guilbert en Hugh de Bracy. Dyselden binne ûnderweis nei in stekspul te Ashby-de-la-Zouch en sykje in ûnderkommen om 'e nacht troch te bringen. Ivanhoe jout him as gids by harren gefolch en liedt harren nei Rotherwood, de boarch fan syn fan him ferfrjemde heit Cedric. Hoewol't Cedric in grutske Sakser is dy't neat mei Normanjers op hat, hâldt er him oan syn plichten as gasthear en nûget de mannen deryn. As letter in oare reizger, in Isaac fan York, te Rotherwood om ûnderdak foar de nacht freget, lit Cedric ek dy deryn, ek al is it in Joad. Cedric nimt de gelegenheid te baat om Bois-Guilbert en Bracy fyntsjes yn te wriuwen dat er gjin ûnderskie makket tusken Normanjers en Joaden.
Underwilens glûpt Ivanhoe nei de keamer fan frouwe Rowena, in jonkfrou dy't ûnder syn heite fâdij stiet. Mei har wikselet er in hertstochtlike tút út, mei't se harren oaninoar fersein hawwe. Rowena freget letter dy jûns Cedric om by har te kommen, wêrnei't yn har keamer in konfrontaasje tusken Ivanhoe en syn heit folget. De âldman is noch altyd poer oer it beslút fan syn soan om op krústocht te gean, wylst der yn Ingelân genôch te fjochtsjen falt om 'e Saksyske befolking te beskermjen tsjin útrûpeling troch de Normandyske adel. Ivanhoe freget him ynmoedich om help by it ynsammeljen fan 'e lospriis foar de kening, mar Cedric seit dat de kening ek in Normanjer is, en dat it him ientûtmem is hokker Normanjer op 'e troan sit. Boppedat hat er gjin soan, sa hâldt er fol, mei't in soan fan him nea op krústocht gien wêze soe.
Ivanhoe beslút sa gau mooglik ôf te setten. Wamba, de nar fan Cedric, freget oft er meigean mei, wêrnei't Ivanhoe him beneamt ta syn skyldfeint. As de beide mannen hynders helje yn 'e stâl, binne se der tsjûge fan hoe't Isaac fan York, dy't yn 'e stâl leit te sliepen, troch twa Normandyske kriichslju út it gefolch fan Bois-Guilbert en Bracy berôve wurdt. Ivanhoe grypt yn en hy en Wamba wurde de kriichslju oermânsk en bine harren fêst. Isaac, dy't botte kjel wurden is fan it foarfal, beslút daliks fierder te reizgjen nei syn hûs yn Sheffield. Ivanhoe, dy't de âldman te neare nacht net allinnich gean litte wol, beslút him te beselskipjen en lit him op in hynder ride, sadat er net hoecht te rinnen. Nei't er thúsbrocht is, nûget Isaac Ivanhoe deryn en freget hoe't er him foar al syn help werombetelje kin. Ivanhoe sjocht dan syn kâns skoan en leit Isaac de saak fan kening Richard en de lospriis foar. Isaac, as ien fan 'e foaroanlju fan 'e Joadske mienskip yn Ingelân, seit ta dat de Joaden it bedrach dat Ivanhoe en de oare trouwe ûnderdienen fan Richard ynsammelje, oansuverje sille oant de folle 150.000 sulvermarken.
Ivanhoe seit dat er eins ek ferlet hat fan in wapenris, wapens en in hynder, sadat er meidwaan kin oan it stekspul yn Ashby-de-la-Zouch. As er dêr as Sakser de Normandyske ridders fan prins Jan ferslaan kin, sil dat de ynsammelingsaksje in oansjenlike ympuls jaan, sa mient er. Op dat stik kin Isaac, dy't net folle persoanlike rykdom besit, him lykwols net helpe. Nei't Ivanhoe mei Wamba yn yntrek nommen hat yn in herberge yn Sheffield, trappearret er dyselde nachts noch in ynkringer yn syn keamer. Hy nimt dy persoan finzen, dy't in frou blykt te wêzen. Hja seit dat hja in tsjinstfaam út 'e húshâlding fan Isaac fan York is, en dat har masteresse, Isaac syn dochter Rebecca, har hjitten hat om Ivanhoe har juwiellen te bringen, dat er dêr in hynder en wapenris fan keapje kin. Ivanhoe lit him lykwols net bedrage en ken de frou werom as Rebecca sels, fan wa't er by syn besyk oan it hûs fan Isaac in momint lang yn in spegel in glim opfongen hat. Hy nimt har geskink oan en stjoert Wamba mei om har wer feilich thús te bringen.
It stekspul te Ashby-de-la-Zouch hat gâns folk lutsen, en sels prins Jan is oanwêzich. De Normandyske ridders Brian de Bois-Guilbert, Hugh de Bracy, Reginald Front-de-Bœuf, Philip de Malvoisin en Ralph de Vipont ferslane al harren Saksyske tsjinstanners. As se miene dat se de einoerwinning behelle hawwe, ferskynt der noch ien nije Saksyske ridder, dy't tarist is yn it swart, syn gesicht efter in sletten fizier ferberget en gjin embleem fiert. Syn namme makket er likemin bekend, mar hy daget alle fiif Normandyske ridders út en ferslacht koart nei-inoar Malvoisin, Vipont en Front-de-Bœuf. Tuskentroch bringt er in salút (troch syn lâns foar har sakje te litten) oan Rebecca, dy't har mank it publyk befynt yn in segregearre seksje dy't reservearre is foar Joaden. Wannear't Bois-Guilbert Rebecca sjocht, is it foar him leafde op it earste gesicht, mar Rebecca sels is dan al folslein fereale rekke op Ivanhoe.
As de ûnbekende ridder it opnimt tsjin Bracy, ferslacht er dyselde ek, mar dêrby rint er in wûne oan it skouder op. Tsjin dy tiid hawwe de oanwêzige Saksers, ûnder wa Cedric fan Rotherwood, frouwe Rowena en Locksley, de oanfierder fan 'e in mânske binde strûkrôvers út 'e bosken, de identiteit fan 'e ridder al ret: it is nimmen oars as Ivanhoe. Yn 'e lêste wedstryd, tsjin Bois-Guilbert, wit dy lêste mei muoite yn it seal te bliuwen, wylst it Ivanhoe is dy't nei ôfrin fan syn hynder rûgelet. Hy wurdt mei in brankaar fan it fjild helle en nei syn tinte brocht, dêr't Rebecca har tsjinsten as genêzeresse oanbiedt. Cedric, dy't noch altyd folhâldt dat er gjin soan hat, stjoert nettsjinsteande dat Rowena om te sjen hoe't it mei Ivanhoe liket. Rebecca en Rowena kenne inoar fuortendaliks werom as rivalen, mar dochs wit Rebecca fan Rowena tastimming te krijen om Ivanhoe nei har heite hûs yn Sheffield te bringen, sadat se him dêr ferplege kin. Wylst Ivanhoe dêr bewusteleas op bêd leit, ferklearret Rebecca him har leafde, ek al wit se dat it tusken in joadinne en in kristen neat wurde kin.
Underwilens ûntdekke prins Jan en syn ridders de identiteit fan Ivanhoe en dat er dwaande is om 'e lospriis foar de frijlitting fan kening Richard yn te sammeljen. Prins Jan jout dêrop oan Bois-Guilbert de opdracht om Ivanhoe en eltsenien dy't him helpt op te pakken en foar him te bringen om berjochte te wurde. Jan-en-dy wurde lykwols yn 'e gaten holden troch Locksley syn mannen, en sadwaande berikt in warskôging it hûs fan Isaac ear't de Normanjers dêr arrivearje kinne. Ivanhoe, dy't ûnderwilens fierhinne opbettere is, hjit Isaac en Rebecca om har ûnder beskerming fan Cedric te stellen, dy't yn Sheffield talme hat, wachtsjend op nijs oer de tastân fan syn soan. Sels set Ivanhoe mei Locksley ôf nei de bosken. As it selskip fan Cedric fan Rotherwood letter lykwols op York oangiet, wurdt it ûnderweis oanfallen troch Bois-Guilbert, Bracy en Front-de-Bœuf en harren kriichslju, dy't de Saksers oerweldigje.
Steedhâlderlike Ynstruksje
De Steedhâlderlike Ynstruksje wie in akte fan oanstelling. Der wiene faak beperkende betingsten foar de steedhâlder.
Ivanhoe (film út 1952)
Plot
Cedric, Wamba, Isaac, frouwe Rowena en Rebecca wurde finzen nommen en meifierd nei Torquilstone, it kastiel fan Front-de-Bœuf. Dêr wurde Wamba en Isaac fuortendaliks nei de tsjerkers brocht, wylst Cedric, Rowena en Rebecca yn keamers opsletten wurde. As Ivanhoe fan harren lot heart, riidt er lykme allinne nei Torquilstone, dêr't er himsels oanbiedt yn ruil foar de frijlitting fan syn heit en de oare finzenen. Bois-Guilbert nimt dat oanbod oan en Ivanhoe jout him oer. Hy wurdt koart weriene mei Cedric, dy't him no ferjeffenis skinkt foar syn ôfsetten op krústocht, en him wer as soan oannimt. As Ivanhoe Bois-Guilbert opropt om no wurd te hâlden troch Cedric en de oaren frij te litten, antwurdet dy dat er dat ek dwaan sil… nei't Ivanhoe ferteld hat wêr't it jild foar de lospriis bewarre wurdt, sadat dat yn beslach nommen wurde kin. Dêrop wurde Ivanhoe en Cedric troch Front-de-Bœuf ôffierd nei de tsjerkers. Underwilens besiket Bracy frouwe Rowena yn 'e keamer dêr't se fêstholden wurdt, en seit har oan dat er fan doel is en nim har ta frou, oft se dat no wol of net. En Bois-Guilbert siket Rebecca op, oan wa't er ûnthjit dat er har heit en Ivanhoe yn libben hâlde sil as sy syn mêtresse wurdt.
Ear't de tramtearring fan 'e finzenen begjinne kin, ferskynt Locksley foar de poarten fan Torquilstone, dy't de frijlitting fan 'e finzenen easket. As syn wurden negearre wurde, komt syn leger fan strûkrôvers en oar sljochtwei Saksysk folk út 'e omlizzende bosken foar it ljocht en slacht belis foar it kastiel. Bois-Guilbert-en-dy litte Ivanhoe út 'e tsjerker helje om him op 'e heechste toer oan 'e belegerders sjen te litten, wernei't se driigje him fan 'e muorre te smiten. Ivanhoe wit lykwols oan Front-de-Bœuf te ûntsnappen en komt op frije fuotten yn it kastiel, dêr't er inkele kriichslju út 'e wei rommet en harren wapens stelt. Hy bejout him wer nei de tsjerkers, dêr't er syn heit, Wamba en Isaac befrijt, wêrnei't se it kastiel yn 'e brân stekke. Front-de-Bœuf en in stikmannich fan syn kriichslju komme har oer it mad. Front-de-Bœuf driuwt Wamba tebek de brân yn, dat er omkomt, mar wurdt dêrnei sels deamakke troch Ivanhoe.
Steedhâlderlike Ynstruksje
Yn de Ynstruksje fan Ernst Kasimir wurdt him ferbean:
Willem IV krige yn 1748 in Ynstruksje dy't him in soad macht tekende. Willem V die yn 1766 in fersyk foar in Steedhâlderlike Ynstruksje, hoewol't syn posysje bepaald wie. Neffens dizze Ynstruksje hieten de Steaten soeverein en wie it ferbean om by it ferjaan fan amten 'ynboarlingen' te passearen; de steedhâlder mocht gjin stimhawwend goed besitte. Willem V wiisde doe op de geunstiger Steedhâlderlike Ynstruksje fan 1748.
Ivanhoe (film út 1952)
Plot
Wylst de ferdigening fan Torquilstone ynsakket en Locksley en syn mannen it kastiel binnenkringe, beslute Bois-Guilbert en Bracy om te besykjen om út te naaien troch de beide froulju as libben skyld te brûken. Bracy wurdt finzen nommen as er Rowena út har keamer helje wol, mar Bois-Guilbert ûntkomt mei Rebecca by him. Letter nimt prins Jan Rebecca fan in ferheftich tsjinakseljende Bois-Guilbert oer, om har te berjochtsjen foar hekserij. Om dêrfan ôf te sjen wol Jan in lospriis fan 100.000 sulvermarken hawwe, wat sekuer it bedrach is dat de Joaden fan Ingelân ûnder lieding fan Isaac fan York byinoar brocht hawwe foar de lospriis fan kening Richard. Ivanhoe stelt dat nimmen it Isaac kwea-ôf nimme sil as er der ynstee foar kiest syn dochter te rêden. Foar dy wrede kar steld, kiest Isaac der lykwols foar om 'e kening te befrijen, om't dat goed is foar alle Joaden yn Ingelân en net inkeld foar him persoanlik. Ivanhoe ûnthjit him dat er alles dwaan sil om Rebecca te rêden. De taak om 'e kening yn Eastenryk los te keapjen, draacht er dêrom oer oan syn heit.
In skoft letter wurdt Rebecca by har berjochting troch prins Jan feroardiele om as hekse op 'e brânsteapel terjochtsteld te wurden. Bois-Guilbert kantet him dêr ferskate kearen fûleindich tsjin oan, mar syn uterings wurde útlein as bewiis dat Rebecca him betsjoend hat. Ear't de deastraf útfierd wurde kin, ferskynt Ivanhoe lykwols, dy't it fûnis oanfjochtet troch him te beroppen op it godsgerjocht. Dat wol sizze dat er in duël útfjochtsje sil mei in kampioen dy't troch it gerjochtshôf keazen wurdt; foarôf sil God oanroppen wurde, en wa fan beide dielnimmers de twakamp wint, sil dan bepaald wurde troch de wil fan God. As Ivanhoe wint, giet Rebecca frijút, mar as syn tsjinstanner wint, komt se op 'e brânsteapel. Yn in ûnderhânske streek stelt prins Jan Bois-Guilbert oan as foarfjochter fan it gerjochtshôf.
Inkele dagen letter fynt it godsgerjocht plak op it toernoaifjild fan Ashby-de-la-Zouch. Yn 't foar docht Bois-Guilbert noch in lêste wanhopige oprop oan Rebecca: as se him har leafde ferklearret, sil er it godsgerjocht opjaan sadat Ivanhoe wint en Rebecca frijút giet. Dat soe him mei-iens ek syn aadlike titel en al syn ear kostje, mar dat is in priis dy't er foar har oer hat. Hja wegeret lykwols en seit inkeld: "Wy binne allegear yn Gods hân, myn hear de ridder." Yn it duël brûkt Bois-Guilbert in striidfleil en Ivanhoe in striidbile. It gefjocht begjint op hynders, wêrby't de beide mannen mei har wapens op inoars skylden ynbûtse. Op in stuit rekket Ivanhoe fan syn hynder ôf, wêrnei't Bois-Guilbert it hichteferskil yn syn foardiel hat om mei ekstra krêft ta te huffen. Ivanhoe syn skyld rekket alhiel ferbûgd en úteinlik wurdt it him út 'e hannen slein. Dan sil Bois-Guilbert oer himsels gear, mar Ivanhoe fangt de bal mei pjukken fan 'e striidfleil oer de stâle fan syn bile hinne op, sadat it keatling deromhinne wuollet, wêrnei't er Bois-Guilbert oan syn eigen wapen út it seal skuort. Bois-Guilbert rekket ûnder fuotten, en Ivanhoe hout op him yn mei syn bile. It is dúdlik wa't de winner fan it godsgerjocht is.
Op dat stuit riidt in swiid útdoste rutertroep it terrein op, mei oan it haad nimmen oars as kening Richard Liuwehert, dy't foar de troan mei syn broer Jan derop hohâldt. Mei tsjinnichheid komt Jan fan syn plak om foar de kening te bûgen. Underwilens leit Bois-Guilbert yn 't stjerren en freget om Rebecca. Tsjin har fersuchtet er dat it wrede lot ornearre hat dat hy it wie en net Ivanhoe, dy't fan har hold. Hy ropt Gods beskerming oer har ôf en stjert. Neitiid jout Rebecca de wierheid fan syn wurden ta oan frouwe Rowena, dy't fan Rebecca nea wat te eangjen hie om't Ivanhoe altyd al fan Rowena hold en net fan Rebecca. Richard Liuwehert oarderet it omsteand laach om oerein te kommen fan har bûging oan him, mar net as Normanjers of Saksers, mar as Ingelsen.
Produksje
Ivanhoe waard regissearre troch Richard Thorpe nei in senario op basis fan fan 'e ferneamde histoaryske roman Ivanhoe, fan 'e Skotske skriuwer sir Walter Scott. It senario waard skreaun troch Æneas MacKenzie en Noel Langley, mar yn haadsaak troch Marguerite Roberts.
Roberts moast lykwols yn 1951, yn it ramt fan 'e Twadde Reade Panyk dy't doe de Feriene Steaten yn 'e besnijing hie, ferskine foar de Kommisje oangeande Un-Amerikaanske Aktiviteiten fan it Hûs fan Offurdigen. Sy en har man John Sanford berôpen har dêr op har swijrjocht en wegeren te antwurdzjen op 'e fraach oft se lid wiene of west hiene fan 'e Amerikaanske Kommunistyske Partij. Dêrnei waarden se allebeide op 'e Swarte List fan Hollywood set, wat betsjutte dat se net mear yn 'e Amerikaanske filmyndustry wurkje mochten. Filmstudio Metro-Goldwyn-Mayer (MGM) krige fan it Screen Writers Guild, it fakbûn fan senarioskriuwers, tastimming om 'e namme fan Roberts út 'e begjintitels fan Ivanhoe te ferwiderjen. It soe njoggen jier duorje ear't se wer yn Hollywood oan it wurk koe.
As produsint wie Pandro S. Berman by Ivanhoe belutsen foar de filmstudio MGM. Foar de film, dy't in Amerikaansk-Britske ko-produksje wie, waard in budget beskikber steld dat $3.842.000 bedroech. De kamerarezjy wie yn 'e hannen fan Freddie Young, en de filmmuzyk waard fersoarge troch Milós Rózsa.
Opnamen
De opnamen foar Ivanhoe fûnen foar it meastepart plak yn 'e studio's fan MGM-British Studios yn Borehamwood yn it Ingelske greefskip Hertfordshire, en by it Kastiel Doune yn Skotlân. Sawol it stekspul te Ashby-de-la-Zouch as it belis fan it kastiel Torquilstone waarden filme yn it grutte bûtengebiet fan Borehamwood. De sênes yn 'e bosk waarden opnommen yn it Wâld fan Ashridge, op 'e grins fan Hertfordshire mei Buckinghamshire.
Distribúsje
De distribúsje fan Ivanhoe waard fersoarge troch Metro-Goldwyn-Mayer. De film gie op 31 july 1952 yn New York yn premiêre, en iepene fuort dêrnei yn 'e Amerikaanske bioskopen.
Ferskillen tusken film en roman
Tusken de histoaryske roman Ivanhoe fan sir Walter Scott en de film besteane frijwat ferskillen. Sa ûntbrekke yn 'e film de personaazjes fan 'e bargehoeder Gurth, de ôfstammeling fan 'e Angelsaksyske keningen fan Ingelân Athelstane fan Coningsburgh, de jonkfrou op jierren Ulrica fan Torquilstone, grutmaster fan 'e Tempeliers Lucas Beaumanoir en prior Aymer fan Jorvaulx. (Yn 'e film binne de personaazjes fan Wamba en Gurth mei-inoar ferraand.) Boppedat wurdt yn 'e film net ien kear ferwiisd nei de ridderoarders fan 'e Timpeliers en de Hospitaalridders, dy't yn it boek in tige promininte rol spylje. De film draait fierhinne om it gearbringen fan in lospriis om kening Richard Liuwehert frij te krijen, wylst dyselde oan it begjin fan it boek al frijkocht en yn momkape nei Ingelân weromkeard is.
Yn it boek docht Ivanhoe him foar as in pylger, net as in minstreel. Yn 'e film nimt Ivanhoe by it stekspul de rol fan 'e swarte ridder oan, wylst dat yn it boek kening Richard sels is. Yn 'e film sneuvelet Wamba by de belegering fan Torquilstone, wylst er yn it boek yn libben bliuwt. Yn 'e film fermoardet Ivanhoe by de belegering fan Torquilstone twa kriichslju fan Front-de-Bœuf troch harren fan efteren oan te fallen; yn it boek bliuwt er oan 'e ein ta in echte hear, in toanbyld fan hoaskens, dy't soks nea dwaan soe. Yn it boek wurdt Rebecca foar hekserij feroardiele troch de Timpeliers, net troch prins Jan. Yn it boek wurdt, ta ein beslút, geandewei it ferhaal dúdlik dat Locksley en de klúzner fan Copmanhurst eins Robin Hood en Broer Tuck binne. Yn 'e film wurde dy nammen net neamd, hoewol't oan akteur Sebastian Cabot mei opsetsin wol it uterlik jûn wie fan 'e bekend Broer Tuck spile troch Willard Louis yn Robin Hood (1922).
Untfangst
Fan 'e filmkritisy krige Ivanhoe oer it algemien positive resinsjes. Sa skreau Bosley Crowther yn The New York Times dat "produsint Pandro S. Berman en Metro-Goldwyn-Mayer in film makke hawwe dêr't sy grutsk op wêze kinne en dy't Scott en de Ingelske skiednis rjocht docht."
Op 'e webside Rotten Tomatoes, dy't resinsjes sammelet, hat Ivanhoe in goedkarringspersintaazje fan 79%, basearre op 19 ûnderskate resinsjes. Op Metacritic, de wichtichste konkurrint fan Rotten Tomatoes, behellet Ivanhoe in goedkarringspersintaazje fan 75%, basearre op 6 resinsjes.
Wytze Kooistra
Wytze Kooistra (Westerbork, 3 juny 1982) is in Nederlânsk follybalspiler.
Ivanhoe (film út 1952)
Opbringst
Ivanhoe brocht yn 'e bioskopen yn 'e Feriene Steaten en Kanada $5.810.000 op, en yn alle oare lannen en territoaria $5.086.000. Wrâldwiid kaam de opbringst dêrmei út op $10.878.000. Ofset tsjin it budget fan $3.842.000 betsjut dat in winst fan $7.036.000 miljoen, hoewol't dêr de marketingkosten noch wol ôf moatte. Foar 1952 wie dat in reuseftich heech bedrach. Ivanhoe wie dan ek de op fjouwer nei meast opbringende film fan dat jier en teffens de meast opbringende MGM-produksje fan it jier.
Prizen
Ivanhoe waard yn 1953 by de Oscars nominearre foar prizen yn trije kategoryen, te witten: bêste film, bêste kamerarezjy yn in kleurefilm en bêste filmmuzyk. De film waard ek nominearre foar twa Golden Globes, foar bêste filmmuzyk en foar bêste film dy't ynternasjonaal begryp promoatet.