cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Time (tydskrift)
Skiednis
Oarspronklik woene Hadden en Luce it blêd Facts ("Feiten") neame, mar úteinlik foel de kar op Time. De betsjutting fan dy titel waard útlein yn 'e slachsin "Take Time – It's Brief" ("Nim [de] Tiid – It is Koart"). De ynhâld fan wat in opinyblêd wie, waard diktearre troch de persoanlikheden fan 'e beide oprjochters. Luce woe in soarte fan nijsblêd hawwe en beävensearre dat Time in protte oandacht bestege oan nasjonaal en ynternasjonaal nijs, mei dêropta koarte nekrologyen fan bekende lju. Hadden waard beskôge as in soargeleaze grapmakker. Hy hie mear belangstelling foar de entertainmentyndustry en de popkultuer, sadat ek dêroer in protte berjochtjouwing yn Time bedarre. It bliek in gouden kombinaasje, dy't in protte lêzers loek.
Earnewâld
Tradysjes
It begjin fan it nije wettersportseizoen wurdt tradisjoneel op Keninginnedei fierd mei in sylwedstryd tusken ferskeidene lokale skûtsjes. Nei de wedstryd wurdt in nije Feankeninginne keazen dy't út it doarp komt. De Feankeninginne is yn it kommende toeristyske seizoen de ambassadrise fan it doarp.
Time (tydskrift)
Skiednis
Oant yn 'e 1960-er jierren stie der altyd ien persoan ôfbylde op 'e omslach fan Time. (Fan resinter datum binne de Persoan fan it Jier-edysjes, dy't almar populêrder wurden binne.) Nei it foartidich ferstjerren fan Hadden yn 1929 kamen Time en syn útjouwerij, Time Inc., yn 'e hannen fan Luce, dy't oant syn eigen dea yn 1967 in liedende posysje beklaaide. Syn bestjoer fan it bedriuw is wol omskreaun as "autokratysk" en syn rjochterhân dêrby wie Roy Edward Larsen, dy't opklom ta de funksje fan bedriuwslieder en dy't nei Luce de measte ynfloed útoefene op Time. Larsen wie de man dy't Time al fan 1923 ôf in eigen radioprogramma besoarge, wêryn't it yn it tydskrift beskreaune nijs yn dramatisearre en ferkoarte foarm foar it fuotljocht brocht waard om lêzers te lûken. Nei de dea fan Luce kaam Time Inc. yn 'e hannen fan syn erven, wylst Larsen oant 1979 it deistich bewâld behold fan sawol de útjouwerij as it tydskrift.
Earnewâld
Tradysjes
Yn de lêste wike fan de boufakfakânsje wurdt der in bradery holden en is it 'Nasjonale Kampioenskip Parapluhingjen'. It toeristyske seizoen wurdt ein septimber ôfsluten mei in wedstryd tusken sylboaten fan it type falk dy't in sirkwy ôflizze ('Om 'e Noard').
Mienskip
Der is in gearwurkingsskoalle "Master Frankeskoalle" en in pjutteboartersplak "De Springplank". De doarpskrante hjit De Luzefeier. De tradisjonele skelnamme foar Earnewâldsters is luzeknippers of luzefeiers.
Time (tydskrift)
Skiednis
It yn 1974 oprjochte tydskrift People wie basearre op 'e bledside People ("Minsken" of "Persoanen") fan Time. Yn 1989 fusearre Time Inc. mei it mediabedriuw Warner Communications, sadat de mediagigant Time Warner ûntstie. Dêr makken û.m. ek de filmstudio Warner Bros. en nijsstjoerder CNN diel fan út. Yn 2000 waard Time Warner omneamd ta AOL Time Warner, mar yn 2003 krige it bedriuw syn oarspronklike namme wer werom. Oant 2007 hie Time in systeem wêrby't it wykblêd op moandei besoarge waard by kiosken en abonnees, mar dat waard doe feroare yn in systeem wêrby't it tydskrift freeds yn 'e kiosk kaam en sneons by abonnees thús besoarge waard.
Yn 'e twadde helte fan 2009 dûkele de ferkeap fan Time yn 'e kiosken mei 34,9% omleech. Yn 'e earste helte fan 2010 gie it mei nochris in trêdepart omleech en yn 'e twadde helte fan dat jier mei 12%. Oan it begjin fan 2011 waarden der fan Time fia de frije ferkeap noch mar 79.000 eksimplaren ferkocht. Oarsaken fan 'e tebekgong wiene net inkeld de algemiene ûntlêzing, mar ek de ekonomyske weromgong troch de doe hearskjende Bankekrisis. Yn jannewaris 2013 waarden sadwaande besunigings oankundige wêrby't 500 banen ferlern giene. (Dat kaam del op rûchwei 6% fan 'e 8.000 banen dy't Time en Time Inc. wrâldwiid hiene.)
Earnewâld
Earrebarredoarp
Yn 1980 waard It Eibertshiem iepene, dat it doel hie de earrebarre wer yn Fryslân te yntrodusearjen. De earste jierren bleaune de earrebarren by Earnewâld omhingjen. Nei 2000 is it byfuorjen opholden en moasten de fûgels harren sels rêde. Yn 1997 besocht foar it earst in pearke yn Beetstersweach te brieden. No sitte dêr mear as 50 nêsten. Ek yn Earnewâld sitte der likernôch 25 nêsten (2019). Tsjintwurdich is de earrebarre in fûgel dy't wer faak sjoen wurdt. Njonken konsintraasjes fan earrebarren yn Earnewâld, Beetstersweach, Tytsjerk/Ryptsjerk, Eagmaryp en Spangea binne der al hiel wat doarpen, dêr't earrebarren briede.
Strjitten
thumb|260px|It Wikelslân thumb|260px|Tsjerkepaed mei herfoarme konsistoarje
Time (tydskrift)
Skiednis
Yn 2014 waard Time Inc. as namme wer weromhelle foar de útjouwerij fan Time en oanbesibbe útjeften lykas Fortune, Money en Sports Illustrated. Yn novimber 2017 waard Time Inc. oernommen troch de Meredith Corporation, dy't Time yn oktober 2018 trochferkocht oan Marc Benioff, de oprjochter fan softwareprodusint Salesforce. Benioff sette foar de útjouwerij in nije memme-ûndernimming op dy't er Time USA, LLC neamde. Yn 2020 waard besletten om Time tenei net mear ienris yn 'e wike út te bringen, mar ienris yn 'e fjirtjin dagen.
Oplaach
Anno 2012 hie Time noch in oplaach 3,3 miljoen eksimplaren, wat it ta it op tsien nei meast lêzen tydskrift yn 'e Feriene Steaten makke, en it op ien nei meast lêzen wykblêd (nei People). Yn july 2017 bedroech de oplaach fan Time noch 3.028.013, mar yn oktober fan dat jier waard dy werombrocht nei 2 miljoen. Yn 2020 hie de printedysje fan it blêd noch mar in oplaach fan 1,6 miljoen, wêrfan 1 miljoen yn 'e Feriene Steaten.
Persoan fan it Jier
Time stiet bekend om syn útferkiezing fan in Persoan fan it Jier (foarh. Man fan it Jier), dy't dan op 'e omslach komt en oan wa't in wiidweidich artikel wijd wurdt. It giet hjirby om immen dy't neffens it blêd de grutste ynfloed hân hat op it ferrrin fan 'e wrâldskiednis yn 'e ôfrûne tolve moannen. Om't der gjin ûnderskie makke wurdt oft dy ynfloed yn goede of ferkearde sin útoefene is, hawwe bgl. Adolf Hitler, Joazef Stalin en Vladimir Pûtin ek "Man fan it Jier" west. Yn 2001, doe't nei de Oanslaggen fan 9/11 de logyske, objektive kar de terrorist Osama bin Laden west hie, waard lykwols keazen foar boargemaster fan New York Rudy Giuliani. Yn 2006 keas Time derfoar om "do" (de lêzer) ta Persoan fan it Jier te meitsjen, in gimmick dy't mei mingde reäksjes ûnthelle waard.
Time 100
Yn resinte jierren hat Time in jierlikse list opsteld mei dêrop de 100 ynfloedrykste minsken fan it jier. Dat is begûn doe't it blêd nei de iuwwiksel in list opstelde mei de 100 ynfloedrykste minsken fan 'e tweintichste iuw. Soms wurde op dizze ranglist mear as 100 lju geartroppe, wêrby't dan guon in rangplak diele moatte. Time hat ek ranglisten opsteld mei de 100 bêste romans (2005), de 100 bêste films (2005), de 100 bêste tillefyzjesearjes (2007) en de 100 ynfloedrykske moade-ikoanen (2012). Yn febrewaris 2016 parte Time de Ingelske skriuwer Evelyn Waugh (liket in frouljusnamme mar is in man) it 97e plak ta op 'e ranglist fan 'e "100 Meast Lêzen Skriuwsters yn Kolleezjeklassen". Dy flater late ta in soad oandacht fan oare media, in protte hilariteit by lêzers en witwat argewaasje oer de ûnkunde fan sa'n foaroansteand bled by Ingelske letterkundigen.
X-omslaggen
In oare tradysje by Time is om omslaggen mei in grut skeankrús (in X) derop te printsjen. Dat barde foar it earst op 7 maaie 1945, doe't Time in omslach hie mei in kop fan Adolf Hitler derop mei dêroerhinne in grut read skeankrús om der útdrukking oan te jaan dat de Führer dea en syn skrikbewâld foarby wie. Op 20 augustus 1945 stie de flagge fan Japan op 'e omslach mei dêroerhinne in grut swart skeankrús om oan te jaan dat Japan ferslein en de Twadde Wrâldoarloch foarby wie.
Achtenfyftich jier letter, op 21 april 2003 printe Time op 'e omslach in ôfbylding ôf fan 'e Iraakske diktator Saddam Hoessein mei in read skeankrús oer syn gesicht. Dat wie twa wiken nei de Amerikaanske ynfal yn Irak, doe't it rezjym fan Saddam foargoed ûnder fuotten helle wie. Time printe op 13 juny 2006 en op 2 maaie 2011 foto's fan 'e terroristen Abû Mûsab al-Zarkawi en Osama bin Laden op 'e omslach ôf mei in read skeankrús deroerhinne ta teken fan harren dea. En begjin desimber 2020 sette Time it jiertal "2020" op 'e omslach mei in read krús dertrochhinne, mei't it neffens it tydskrift "it minste jier aller tiden" west hie (benammen yn ferbân mei de koroanafiruspandemy).
Genezareth-Kleasterpoldermûne
De Genezareth-Kleasterpoldermûne is in poldermûne oan de Trekwei, súdeastlik fan Hallum yn de gemeente Noardeast-Fryslân.
Beskriuwing
De Kleasterpoldermûne Genezareth, in mealreeë grûnsiler stiet likernôch trije kilometer súdeast fan Hallum oan de Hallumer Feart. Hy waard yn 1850 boud foar de bemealling fan de polder Genezareth, dy't ek de Kleasterpolder neamd wurdt. It is in houten achtkante mûne, mei stiennen fjildmuorren, reiddutsen en in flecht fan 15,92 m.
Yn 1976 waard de mûne eigendom fan de Stifting De Fryske Mole. Hy waard yn 2006 troch it Wetterskip Fryslân oanwiisd as reservegemaal yn gefal fan wetteroerlêst. De mûne is op ôfspraak te besichtigjen.
De mûne krige yn 2017 nije roeden.
Johan Rengers van ten Post
Johan Rengers van ten Post, ( Ten Post, 5 maart 1542 - dêre, 8 septimber 1626 ) wie in Grinslanner ealman. Fan 1580 - 1594 wie er frijheidsstrider tsjin de Spanjerts en harren oanhing. Dêrnei kaam er yn hege amten, ûnder oare kurator fan de Hegeskoalle.
Skreaun it wurk Extract uuth verscheiden historien, cronijckemn enz.(oant 1585), wêrfoar't er Eggerik Beninga, Johan Harmens van Lemego, Sybe Jarichs en Worp fan Thabor brûkte.
Groue (gemeente)
thumb|Lizzing Groue (Deensk: Grøde, Dútsk: Gröde, ek: Gröde-Appelland) is in plak en de lytste gemeente fan Dútslân yn de Dútske dielsteat Sleeswyk-Holstein en makket diel út fan it distrikt Noard-Fryslân. Groue hat 13 ynwenners (2010).
Alet van der Woude
thumb|right|110px|Untploaiïng thumb|right|110px|Aliën Alet van der Woude (Grins, 13 febrewaris 1958) is in autodidaktysk byldzjend keunstner út Grins. Fan jongs ôf oan wie se al dwaande mei it kreëaren fan dingen yn ferskate techniken. Yn 1995 begûn se bylden yn getten stien te meitsjen. In pear jier letter stapte se oer op brûns.
Van der Woude har wurk hat him mear en mear ûntwikkele ta surrealistyske en (heal) abstrakte bylden. De bylden ûntsteane dwaandewei, de iene kear by it tema passend dat Alet yn de holle hat, in oare kear samar. De linen fan de bylden binne dêrby fan grut belang. Van der Woude siket in spanningsfjild tusken abstraksje en realisme. Uteinlik is it doel om dizze spanning op harmonyske wize wer te jaan.
Har wurk wie ûnder oare te sjen op de keunstmerken yn Ootmarsum, Spaarndam en Hengelo en yn galery's Ivo de Weerd, Langeveer en Art Yard Kunstleasing yn Haarlim.
Welcome to the Village
Welcome to the Village (Ingelsk foar "Wolkom yn it Doarp"), soms ôfkoarte ta WTTV, wie in muzykfestival dat oant 2021 elts jier yn july holden waard yn it rekreaasjegebiet De Griene Stjer, oan 'e eastkant fan 'e Fryske haadstêd Ljouwert. Dit evenemint belibbe syn earste edysje yn 2012. It besloech de earste jierren altyd trije dagen (freed, sneon en snein), mar yn 2018 begûn it foar it earst al op 'e tongersdeitejûn. Dêrby gie it lykwols om in beskieden foarprogramma, dat benammen bedoeld wie foar omwenjenden. Omreden fan wjerstân fan dyselde omwenjenden en burokratyske regeldruk waard Welcome to the Village yn 2023 opdoekt.
Muzyk en teäter
left|thumb|250px|Optreden fan [[Jacco Gardner yn de Spegeltinte op 'e edysje fan Welcome to the Village fan 2019.]] Op Welcome to the Village wie popmuzyk te hearren dy't fersoarge waard troch in kar oan Nederlânske en bûtenlânske bands en artysten. Yn ien fan de earste edysjes wie Franz Ferdinand ien fan de grutte nammen. Yn 2018 spilen ûnder oare de Mark Lanegan Band, Tune-Yards, Wende, Joan As Police Woman, Mykki Blanco, Tal National en Ivo Dimchev op it festival. In jier letter kamen Joost en Claw Boys Claw nei de Griene Stjer.
It festival omfieme al fan it begjin ôf oan njonken de line-up fan muzikanten ek in mânske teäterprogrammearring. Dêr wurke yn 2018 bgl. Sien Vanmaele oan mei en ek wie de foarstelling Solo te sjen, dy't basearre wie op ferhalen fan 'e leden fan it Noard Nederlânsk Orkest.
Bewust iten
Fierders stie Welcome to the Village derom bekend dat it syn publyk bewust besocht te meitsjen fan wat der iten waard. Sa waard foar ien fan 'e iere edysjes in ko kocht op 'e feemerk fan Ljouwert, dy't slachte waard om hamburgers fan te meitsjen. It jiers dêrop waard itselde dien mei trije slachtkeallen en yn 2017 stie der ponnyfleis op it menu. Yn 2018 wiene der op it festival frikandellen te keap dy't makke wiene fan geitefleis. Ek wiene der hamburgers en hotdogs fan guozzefleis (fan guozzen dy't ôfsketten wiene fanwegen oerlêst), en fierders shoarma makke fan koal, en patat makke fan imerkes (krekels).
Skiednis
Welcome to the Village waard yn 2012 foar it earst holden. Sûnt 2015 agearre de Stifting Griene Stjer Duorsum tsjin it gebrûk fan De Griene Stjer troch grutte muzykfestivals as Welcome to the Village, Psy-Fi en Promised Land.
Yn oktober 2021 makke it bestjoer fan Welcome to the Village bekend dat it festival net mear yn De Griene Stjer weromkeare soe. Men woe ôf fan 'e ûnwissichheid dy't de rjochtsaken fan Griene Stjer Duorsum elts jier opsmieten en gie dêrom op 'e siik nei in oare, gaadlikere lokaasje yn Ljouwert en omkriten. Ljouwert bleau wol "de thúshaven" foar Welcome to the Village. Yn 2022 waard Welcome to the Village yn 'e Ljouwerter binnenstêd holden, yn en om it Mata Hariplein by Stedsskouboarch De Harmony en poppoadium Neushoorn. Dy lytsere edysje wie lykwols swier ferliesjaand.
Yn juny 2023 makke de festivalorganisaasje bekend dat besletten wie om definityf op te hâlden mei Welcome to the Village. De gemeente Ljouwert woe it festival graach weromhawwe yn 'e Griene Stjer, mar de organisaasje fûn de ûnwissichheid te grut. Oare lokaasjes binnen en bûten de gemeente wiene yn omtinken nommen, mar de burokratyske regeldruk om dêr it evenemint hâlde te kinnen, wie te grut.
Kuba
Kuba, folút de Republyk Kuba (Spaansk: República de Cuba), is in lân yn it Karibysk Gebiet dat bestiet út de eilannen Kuba, Isla de la Juventud en in grut tal lytse eilantsjes dêromhinne. Sûnt 1959 is Kuba offisjeel in sosjalistyske republyk, en wurdt sûnt 2018 bestjoerd troch Miguel Díaz-Canel. It lân is opdield yn fjirtjin provinsjes en hat ien spesjale gemiente: it eilân Isla de la Juventud.
Lizzing
Kuba wurdt begrinzge troch:
Lânskip
left|thumb|[[Alejandro de Humboldt National Park yn eastlik Kuba]] It lân Kuba bestiet út in oantal eilannen. Fierwei it grutste eilân is it haadeilân Kuba dat ek it grutste eilân yn de Karibyske see is. It haadeilân leit mids yn in soad lytsere eilantsjes dêr't it Isla de la Juventud (súd fan it haadeilân) de grutste fan is. It haadeilân is sawat oeral flak. Allinnich yn it suden leit in berchtme, de Sierra Maestra, dêr't de Pico Turquino mei 1974 meter de heechste pyk fan it lân fan is. It klimaat is benammen tropysk, mar wurdt nochal matige troch de wyn.
De grutste stêd en allyksa haadstêd is Havana (La Habana). It leit oan de noardkust fan Kuba. Oare grutte stêden binne Camagüey yn de midden fan it eilân en Santiago de Kuba, oan de súdkust.
Skiednis
Yn de Prekolumbiaanske tiid waard Kuba bewenne troch de Taíno en de Ciboney. It eilân wie ferneamd nei harren wichtichste godheid, dêr't it wurd 'cubanacan' fan ôflaat is en dat 'sintraal plak' betsjut. Yn 1492 waard it eilân troch Kolumbus ûntdekt en troch Diego Velázquez de Cuellar yn 1511 in begjin makke mei de oermastering. Yn Kuba waard in Spaanske koloanje stifte. Binnen hûndert jier wie de Yndiaanske befolking foar it measte part útstoarn, wêrnei't de Spanjerts der ta oergongen om slaven te ymportearjen út Afrika.
Yn de 19e iuw bleau Kuba Spaansk besit wylst it oare part fan Latynsk-Amearika selsstannich wurde soe. Lykwols waard it lân troch de Feriene Steaten oermastere yn 1898, tidens de Spaansk-Amerikaanske Oarloch en ûnôfhinklik yn 1902. Kuba soe wol in protektoraat fan Amearika bliuwe, want dizze grypte meardere kearen militêr yn. Neidat Fulgencio Batista yn 1952 foar de twadde kear diktator waard, kaam der in opstân ûnder lieding fan de revolúsjonêr Fidel Castro. Dizze opstân mislearre ynearsten en Castro moast flechte. Yn 1956 kaam hy werom mei in lytse groep trouwen. Diskear wie de opstân súksesfol en op 1 jannewaris 1959 koe Castro de macht oernimme.
Castro ûntpopte him ta kommunist wêrtroch de Feriene Steaten him ta fijân fan Amearika ferklearre soe en yn 1960 in embargo ynstelle. In jier letter fynt de mislearre ynvaazje yn de Bargebaai plak, dêr't tsjinstanners fan Castro mei help fan de Amerikanen besochten om him út it seal te wippen. Kuba siket dêrop kontakt mei de Sowjet-Uny, wat yn 1962 liede sil ta de Kubakrisis, as der Sowjet-raketten op Kuba delsetten wurde. Op it lêste momint berikt de Sowjet-Uny mei de Feriene Steaten in akkoard, wêrtroch de Sowjetraketten fan it eilân helle wurde. Nei de fal fan de Sowjet-Uny yn de tachtiger jierren, stoart de Kubaanske ekonomy yn inoar, wat fersterke wurdt troch it oanhâldende Amerikaanske embargo. Pas yn it begjin fan de 21e iuw komt Kuba út syn isolemint, as it goede bannen oanknoopje kin mei de ferskillende linkse regearingen yn Latynsk-Amearika, bygelyks mei it Fenezuela fan Hugo Chávez.
Befolking
Kuba is in multy-rasjale maatskippij mei in befolking dy't foar it grutste part fan Spaanske komôf is. Neffens de Kubaanske oerheid, wie de befolking fan Kuba op 31 desimber 2006 11,239,536 grut en bedroech it totale oantal berten dat jier 111,084.
Ferrin fan ynwennertal
thumb|right|Demografy fan Kuba, Gegevens fan [[FAO, jier 2005; Oantal ynwenners yn tûzenen.]]
Taal
De offisjele taal yn Kuba is it Spaansk. It Spaansk dat yn Kuba sprutsen wurdt, wurdt ta it Karibysk-Spaansk rekken en hat grutte oerienkomsten mei it Spaansk dat sprutsen wurdt op Puerto Riko en de Dominikaanske Republyk. Krekts sa as yn it Spaansktalich Amearika, brûke de Kubanen it Spaanske persoanlik foarneamwurd vosotros (jimme) net, dêrfoaroer wurdt ustedes brûkt (Jo meartal). Neffens it standert Spaansk, binne der fierder ek dúdlike ferskillen yn útspraak en wurdskat.
Religy
Alhoewol't de steat sûnt de revolúsje offisjeel ateïstysk is, binne de measte ynwenners fan roomsk-katolyk. Utsein it katolisisme wurdt de Santería praktisearre troch foaral de Afro-Kubaanske befolking en komt ek it protestantisme foar op Kuba. De protestantske streaming waard yn de 18e iuw ynfierd út de Feriene Steaten. Fierders binne der lytse Joodske mienskippen en wat Moslims en Baha'i.
Shazam! (film)
Shazam! (útspr.: [ʃəˈæːm], likernôch: "sjuh- zêm ") is in Amerikaanske superheldekomeedzjefilm út 2019 ûnder rezjy fan David F. Sandberg, mei yn 'e haadrollen Asher Angel, Zachary Levi en Mark Strong. It ferhaal giet oer de teenager Billy Batson, dy't troch de oerâlde tsjoender Shazam útkard wurdt om syn nije foarfjochter te wurden yn 'e striid tsjin 'e krêften fan it kwea, spesifyk de demoanen dy't de Sân Haadsûnden fertsjintwurdigje. Tenei kin Billy himsels feroarje yn in folwoeksen superheld troch de namme "Shazam!" út te roppen. Shazam! makket diel út fan 'e filmsearje fan it DC Extended Universe. It folget as sadanich op Aquaman en giet foarôf oan Birds of Prey (and the Fantabulous Emancipation of One Harley Quinn). De film krige oer it algemien positive resinsjes fan 'e filmkritisy en wie in kommersjeel súkses yn 'e bioskopen. De ferhaalline út Shazam! gie fierder yn 'e spin-off-film Black Adam (2022) en de ferfolchfilm Shazam! Fury of the Gods (2023).
Plot
Yn 1974 wurdt de tsienjierrige Thaddeus Sivana, wylst er op it plattelân fan noardlik New York mei syn heit en âldere broer Sid by nacht en glêde diken yn 'e auto ûnderweis is nei syn pake en beppe, hommels transportearre nei de Rots der Ivichheid, in mystike timpel yn in oare diminsje. Dêr is de oerâlde tsjoender Shazam al iuwenlang op 'e siik nei immen dy't "suver fan hert" is om syn nije foarfjochter te wurden, oan wa't er foar syn dea syn boppenatuerlike krêften oerdrage kin. In eardere foarfjochter hat de demoanen dy't de Sân Haadsûnden fertsjintwurdigje (heechmoed, ynklauwerigens, gleiens, oergeunstigens, roppigens, grime en loaiens), loslitten op 'e Ierde, en dy binne inkeld mei de grutste muoite lytsman makke troch Shazam en syn al earder ferstoarne bruorren en susters fan 'e Ried fan Tsjoenders. Trochdat it libben fan Shazam op 'e ein rint en syn krêften swakker wurde, driigje de Sân Haadsûnden fannijs los te brekken.
De jonge Thaddeus moat in test ûndergean om himsels weardich te bewizen foar it foarfjochterskip, mar de jonge lit him yn ferlieding bringe troch de Haadsûnden, dy't him ûnbeheinde macht ûnthjitte as er harren befrijt. De tsjoender beslút dêrom dat Thaddeus ûnweardich is en stjoert him mei magy werom nei syn heite auto. Dêr komt er oan op itselde stuit dat er ferdwûn is, sadat it liket as hat er nea fuort west. Yn syn betizing en frustraasje liedt Thaddeus syn heit op in krúsjaal momint ôf fan it ferkear, wêrmei't er in ferkearsûngemak feroarsaket. Syn heit, dy't it dochs al net op him stean hie, rekket dêrby fan 'e mul ôf ferlamme en kriget in noch gruttere hekel oan it jonkje. Itselde jildt foar Sid. Mar de Haadsûnden stjoere Thaddeus in berjocht om harren te finen fia syn Magic 8 Ball, in stik boartersguod.
Yn 'e hjoeddeistige tiid groeit de fjirtjinjierrige Billy Batson yn Philadelphia yn it wyld op nei't er tsien jier earder yn it gedrang op in merke syn mem kwytrekke is. Hja is nea weromfûn, mar Billy wegeret de moed op te jaan. Hoewol't er yn it iene nei it oare pleechgesin pleatst wurdt, is er al 23 kear fuortrûn om syn syktocht nei syn biologyske mem fuort te setten. Nei't in safolste besykjen op in teloarstelling útdraaid is, wurdt er yn 'e húshâlding pleatst fan Victor en Rosa Vásquez, dy't sels ek as pleechbern grutbrocht binne. Hja hawwe al fjouwer oare pleechbern: de boekige blanke Mary fan 16 jier, de noartske Latino Pedro fan 15, de blanke superheldefan Freddy fan 14, de Aziatyske kompjûternerd Eugene fan 9 en de praatske swarte Darla fan 6. Billy nimt it allegear foar kennisjouwing oan, mei't er fan doel is sa gau mooglik wer út te naaien.
Underwilens hat de no 55-jierrige Thaddeus Sivana syn libben wijd oan syn syktocht om 'e Rots der Ivichheid wer te berikken. Hy is opgroeid ta in ferbittere man, sawol om't er troch Shazam ûnweardich befûn waard as fanwegen de folslein fersykte relaasje mei syn heit en âldere broer. Lang om let wit er in poarte nei de Rots der Ivichheid te iepenjen, dêr't er de ferswakte Shazam oermasteret en de Haadsûnden befrijt. Hy wurdt harren drager as de bol dêr't se mei ferbûn binne, it "Each", him yn it plak fan ien fan syn eigen eagen yn 'e holle plante wurdt. Werom op 'e Ierde brûkt Sivana syn nij wûne boppenatuerlike krêften om wraak op syn heit en Sid te nimmen troch in gearkomste fan 'e ried fan bestjoer fan syn heite bedriuw Sivana Industries binnen te gean en alle oanwêzigen oan 'e Haadsûnden op te fuorjen.
Op 'e earste dei dat Billy mei syn nije pleechbruorren en -susters nei skoalle giet, wurdt Freddy bûtendoar narre en mishannele troch in pear klasgenoaten fan him en Billy, de bruorren Brett en Burke Breyer. Tsjin betterwitten yn ferdigenet Billy syn nije pleechbroer, wêrnei't Brett en Burke efter him oan geane. Hy ûntkomt troch de metro te nimmen, en wylst er ûnderweis is nei it folgjende metrostasjon wurdt er, krekt lykas Thaddeus Sivana en oaren foar him, op magyske wize transportearre nei de Rots der Ivichheid. Dêr oankommen wurdt him troch de stjerrende Shazam oansein dat Billy syn nije foarfjochter is. Hy hjit Billy syn toverstêf fêst te pakken, wêrnei't er him bejeftiget mei "de wiisheid fan Salomo, de krêft fan Hearakles, it úthâldingsfermogen fan Atlas, de macht fan Seus, de moed fan Achilles en de faasje fan Hermes". Troch de namme "Shazam!" út te roppen, kin Billy himsels fan no ôf oan transformearje ta in folwoeksen superheld. Dêrnei stjert de tsjoender en lit inkeld syn toverstêf efter. Billy yn syn nije foarm as superheld wurdt weromtransportearre nei de metro, dêr't de oare passazjiers de gek hawwe mei syn reade pak mei mullange wite cape.
Billy wit frijwol neat oer syn nije krêften en kin himsels net weromferoarje yn syn fjirtjinjierrige sels. Hy makket temûk kontakt mei Freddy en freget him om help. Nei't er Freddy derfan oertsjûge hat dat er echt Billy is, fynt dy it geweldich om in echte superheld te moetsjen. Tegearre fiere se in rige eksperiminten út om te ûntdekken hokker superkrêften Billy no oer beskikt. It docht bliken dat er elektrisiteit manipulearje en wjerljochtslaggen smite kin, en dat er boppenatuerlike sterk en fluch is, en dat er frijwol ûnkwetsber is foar alles, kûgels en fjoer ynbegrepen. Neitiid glûpe se it hûs fan Victor en Rosa binnen, dêr't se trappearre wurde troch de lytse Darla. Se binne sadwaande twongen om it famke yn fertrouwen te nimmen, mar drukke har op it hert dat se hjir nimmen eat oer fertelle moat, om't "goede susters harren bruorren net ferriede". Aldergeloks ûntdekt Billy dat er himsels weromferoarje kin troch op 'e nij "Shazam!" te sizzen foar't syn superhelde-alter ego sjoen wurdt troch Victor of Rosa.
De dagen dêrnei geane Billy en Freddy troch mei harren eksperiminten, dy't Freddy mei syn mobile tillefoan opnimt om 'e fideo's op it ynternet te uploaden, dêr't se viral geane. De ynwenners fan Philadelphia binne der bot mei ynnommen dat harren stêd no in eigen superheld hat. Op in stuit beseft Billy dat er him as folwoeksene net mear hoecht te hâlden oan 'e regels wêroan't er as minderjierrige bûn is. Dat, hy begjint te skoaltsjeskûljen, keapet bier en besiket in stripklub. Ek tsjocht er ûnder skoaltiid de stêd yn om yn ruil foar jild op te treden en mei frjemden foar foto's te posearjen. Dat soarget foar ferwidering yn syn begjinnende freonskip mei Freddy, dy't him noch wol oan alle regels hâlde moat en dy't boppedat jaloersk op Billy is. Troch syn pronksucht elektrokutearret Billy op in stuit by fersin in bus fan it iepenbier ferfier, dy't dêrtroch ûnbestjoerber wurdt. Fan gefolgen stoart de bus, dy't fol passazjiers sit, fan in fiadukt ôf. Billy wit him op te fangen en it libben fan alle ynsittenden te rêden, dêr't er bot optein oer is, mar Freddy wiist him der fyntsjes op dat er it ûngemak sels feroarsake hat.
Underwilens hawwe de Haadsûnden oan Sivana ferteld dat de tsjoender Shazam einlings en te'n lêsten in nije foarfjochter fûn hat. Se fiterje him oan om dyselde te ferneatigjen ear't er it folle potinsjeel fan syn nije krêften beseft. Dêrom spoart Sivana Billy op, dy't op dat stuit syn superheldefoarm hat, en easket dat dy syn krêften oan him ôfstiet. Ien en oar liedt ta slaanderij tusken de beide boppenatuerlik bejeftige mannen. Dêrby wurdt Sivana Billy oermânsk om't er syn nije krêften noch mar amper behearsket. Pas as er út alle macht foar Sivana besiket út te naaien, ûntdekt Billy dat er ek fleane kin. Mar dat blykt Sivana ek te kinnen. Uteinlik ûntkomt Billy troch himsels werom te feroarjen yn in fjirtjinjierrige jonge en mei de rest fan 'e yn panyk rekke omstanners fuort te flechtsjen.
As Billy letter thúskomt, hat Pedro syn notysjeboek fûn (dat er earder yn 'e foddekoer smiten hie) mei alle Batsons deryn dy't mooglik syn mem wêze koene. Eugene hat dêrop in database fan it Amerikaanske regear hackt en Billy syn biologyske mem foar him opspoard. Hja hjit Marilyn en Billy koe har al dy jierren net fine om't se nei de skieding fan Billy syn heit har famkesnamme wer begûn is te brûken. Se blykt mar inkele stedsblokken fierderop te wenjen. Billy set fuortendaliks ôf, mar as er by Marilyn oan 'e doar komt, docht bliken dat sy him as lyts jonkje mei opsetsin op 'e merke efterlitten hat, om't syn opfieding har as santjinjierrige allinnichsteande mem tefolle waard. Ek no noch is der gjin romte foar him yn har libben. It is in ûntdekking dy't Billy syn hert brekt, mar hy hâldt him grut en jout him mei ophefte holle wer ôf nei wat er no syn "wiere famylje" neamt.
Yn 'e tuskentiid sjogge Mary, Pedro en Eugene op bylden dy't útstjoerd wurde troch in pleatslik tillefyzjestasjon Billy as folwoeksen superheld redendielen mei Freddy, krekt sa't Billy de teenager oan 'e itenstafel altyd mei Freddy redendielt. Se beseffe dat ferskate riedseleftige foarfallen út 'e lêste dagen ynienen logysk wurde as de superheld en Billy ien en deselde persoan binne. Darla is ekstatysk dat de oaren dat hielendal sels ûntdutsen hawwe, mei't se no sawol in goede suster is as oer Billy syn geheim prate kin. Fuort letter wurdt it hûs lykwols binnenfallen troch Sivana, dy't ta deselde konklúzje kommen is en Freddy finzen nommen hat. Hy skillet Billy op en dielt him mei dat er syn pleechbruorren en -susters deameitsje sil as Billy syn krêften net oan him oerdraacht.
Billy hastiget him nei hûs ta en stimt yn mei Sivana syn easken yn ruil foar de feilichheid fan Freddy, Mary, Pedro, Eugene en Darla. Sivana nimt Billy mei nei de Rots der Ivichheid, dêr't er de efterbleaune toverstêf fan Shazam brûke wol om 'e oerdracht fan 'e magyske krêften fan Billy nei himsels te beävensearjen. Freddy, Mary, Pedro, Eugene en Darla komme harren lykwols efternei en falle Sivana oan. Billy sjocht dan dat Sivana kwetsber wurdt as alle Sân Haadsûnden syn Each ferlitten hawwe om fêste foarm oan te nimmen. Mei syn seizen ûntkomme se út 'e Rots der Ivichheid en bedarje se yn Philadelphia op in wintermerke. Sivana komt harren efternei en lit de Haadsûnden los op it publyk. Mar Billy komt, troch Sivana syn gebrûk fan 'e toverstêf en de earder ûnbeächte bleaune wurden dy't Shazam tsjin him sprutsen hie, ta it besef dat er in diel fan syn krêften oan oaren ôfstean kin. Shazam wie ommers net altyd allinnich, mar hie earder bruorren en susters dy't syn gelikensen as tsjoenders wiene. Dat, troch de toverstêf te brûken, dielt Billy syn krêften mei Freddy, Mary, Pedro, Eugene en Darla. Dêrnei tebrekt er de stêf oer syn knibbel, om fierdere oerdrachten ûnmooglik te meitsjen.
Billy akseptearret no syn plak yn it pleechgesin fan Victor en Rosa (dy't noch altyd yn loksillige ûnwittendheid ferkeare oer de krêften fan harren pleechbern). Freddy wurdt op skoalle noch altyd narre troch Brett en Burke Breyer, mar Billy-as-superheld makket dêr in ein oan troch yn 'e middeispauze de kantine fan 'e skoalle te besykjen en dêr oan alle oanwêzigen buorkundich te meitsjen dat Freddy syn freon is. Om dat punt beklibje te litten (en om Freddy te ferrassen), hat er ek in oare freon meinommen; dêrop stapt Superman de kantine binnen.
Yn in sêne dy't healwei de ôftiteling folget, wurde Thaddeus Sivana yn it tichthûs besocht troch in pratende rûp*, dy't foarsteld om in ferbûn te foarmjen. * ) Yn in fraachpetear mei de makkers fan 'e film waard dizze rûp identifisearre as de bûtenierdske libbensfoarm Mister Mind
Produksje
Shazam! giet eins oer de superheld Captain Marvel fan 'e stripútjouwerij DC Comics, hoewol't dy namme yn 'e hiele film net neamd wurdt om't it om in oarsprongsferhaal giet. De ûntwikkeling fan in live-actionfilm oer dit personaazje begûn yn 'e earste helte fan 'e 2000-er jierren by filmstudio New Line Cinema, mar rûn suver fuort al jierren fertraging op. Yn 2009 waard de film einlings yn preproduksje nommen mei Peter Segal as regisseur. Hollywoodstjer Dwayne Johnson rekke yn dy snuorje by it projekt behelle om't er de rol fan 'e supersmjunt Black Adam spylje soe. It spul rûn lykwols op 'e non en Black Adam helle letter de úteinlike ferzje fan 'e film net, hoewol't der yn 2022 al in spin-off-film oer him makke waard mei Johnson yn 'e titelrol.
John August, William Goldman, Alec Sokolow, Joel Cohen, Bill Birch en Geoff Johns wiene allegearre op in stuit as senarioskriuwer by Shazam! belutsen, mar it úteinlike skript waard skreaun troch Henry Gayden op basis fan in ferhaal dat er mei Darren Lemke betocht hie. De produksje fan Shazam! waard yn 2014 oankundige. Yn febrewaris 2017 waard David F. Sandberg oanlutsen as regisseur. As produsint wie Peter Safran by it projekt belutsen foar de filmstudio's New Line Cinema, DC Films, The Safran Company en Seven Bucks Productions. Dwayne Johnson, de eigner fan dy lêste studio, spile net yn 'e film, mar hie wol as útfierend produsint it tafersjoch oer de hiele produksje. Foar de film wie in budget beskikber fan $100 miljoen. De kamerarezjy wie yn 'e hannen fan Maxime Alexandre, en de filmmuzyk waard fersoarge troch Benjamin Wallfisch.
Distribúsje
De distribúsje fan Shazam! waard fersoarge troch Warner Bros. De film gie op 28 maart 2019 yn Grauman's Chinese Theatre yn Hollywood yn premiêre, en iepene dêrnei op 5 april yn 'e Amerikaanske bioskopen. It byhearrende soundtrackalbum ferskynde dyselde deis by platemaatskippij WaterTower Music. Shazam! kaam op 2 july 2019 beskikber as digitale download en waard op 16 july útbrocht op dvd en blu-ray.
Untfangst
Fan 'e filmkritisy krige Shazam! oer it algemien positive resinsjes. Se wiene benammen goed te sprekken oer de toansetting fan 'e film, dy't folle minder serieus en nearzich wie as by eardere films út it DC Extended Universe it gefal wie. Sa skreau Alonso Duralde yn TheWrap: "As Wonder Woman en Aquaman de earste stappen op it wite doek fertsjintwurdigen dy't DC Comics by it sombere kleurepalet fan 'e films fan Zack Snyder wei set, dan nimt Shazam! ús yn ien sprong mei djip de primêre kleuren yn. […] Dizze nije DC-film hat in leaflike lichthertigens, sawol wat byld as toan oanbelanget."
Yn 'e Britske krante The Guardian parte Benjamin Lee de film 31/2 fan 5 stjerren ta. Hy wie lykwols kritysk oer de ein, dy't er kwalifisearre as "bewûnderensweardige selsbeheinend en lytsskalich", mar dêr't er ek oer skreau: "[it] sleept him fierstente lang fuort, in ferfeelsume eskalaasje fan antyklimaksen dy't mei-inoar de bedoelde emosjonele impact ôfstompe. It is in film mei ferlet fan in strakkere montaazje, mei in senario mei ferlet fan in skerpere redigearring, koartom in ymperfekte franchiselansearring dy't likegoed in oansjenlike foarútgong foar DC Comics fertsjintwurdiget."
Op 'e webside Rotten Tomatoes, dy't resinsjes sammelet, hat Shazam! in tige heech goedkarringspersintaazje fan 90%, basearre op 415 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: "Mei in muoiteleas fermaaklik mingsel fan humor en moed is Shazam! in superheldefilm dy't nea de wiere krêft fan it sjenre ferjit: bliere winskeferfolling." Op Metacritic, de wichtichste konkurrint fan Rotten Tomatoes, behellet Shazam! in goedkarringspersintaazje fan 71%, basearre op 53 resinsjes.
Opbringst
Shazam! brocht yn 'e bioskopen yn 'e Feriene Steaten en Kanada $140,5 miljoen op, en yn alle oare lannen en territoaria $225,6 miljoen. Wrâldwiid kaam de opbringst dêrmei út op $366,1 miljoen. Ofset tsjin it budget fan $100 miljoen betsjut dat in winst fan $261,1 miljoen, hoewol't dêr de marketingkosten noch wol ôf moatte. It tydskrift Forbes hold it derop dat Shazam! in winst fan $235 oant 250 miljoen nedich wie om kyt te spyljen. Neffens Deadline Hollywood levere de film úteinlik in skjinne winst fan $74 miljoen op.
Prizen
Shazam! waard nominearre foar de Saturn Awards foar bêste stripferfilming, bêste aktearprestaasje fan in jongere akteur (sawol Asher Angel as Jack Dylan Grazer) en bêste kostúmûntwerp. De film waard ek nominearre foar de MTV Movie Awards foar bêste komyske aktearprestaasje en bêste held (beide foar Zachary Levi), de People's Choice Award foar favorite aksjefilm en de Teen Choice Awards foar favorite science fiction- of fantasyfilm, favorite akteur yn in science fiction- of fantasyfilm (Zachary Levi) en favorite filmsmjunt (Mark Strong).
Frans Mallan
Frans Mallan (Rotterdam-Kralingen, 18 april 1925 - Alblasserdam, 8 july 2010) wie in Nederlânsk predikant fan de Grifformearde Gemeenten yn Nederlân (GGN). Nei it fersjerren yn 1966 fan de stichter fan it tsjerkgenoatskip, dr. Cornelis Steenblok, wie Mallan lange jierren foaroanman fan dy tsjerke.
Mallan waard al mei tweintich jier talitten ta de predikanteoplieding fan de Grifformearde Gemeenten. Dêr krige er ûnderrjocht fan Gerrit Hendrik Kersten, A. van Bochove en Steenblok. Yn 1948 waard er troch Jozias Fraanje befestige yn de gemeente Bruinisse. Dêr makke er de Wettersneed fan 1953 mei. Doe't itselde jier Steenblok om reden fan "eenzijdigheden in zijn onderwijs" skrast waard as dosint fan de Teologyske Skoalle, gong Mallan mei syn gemeente mei nei de fan dr. Steenblok oprjochte Grifformearde Gemeenten yn Nederlân. Nei Bruinisse stie er efterelkoar yn Feanendaal (1960), Gouda (1968), Flaardingen (1972), Rhenen (1976) en Alblasserdam (1984). Yn it lêste plak gie er 1996 mei emeritaat.
Doe't dr. Steenblok desimber 1966 ferstoar, waard Mallan de nije lieder fan de Grifformearde Gemeenten yn Nederlân. Hy wie haadredakteur fan it tsjerkeblêd De Wachter Sions en wie fan 1964 oant 2008 dosint oan de teologyske oplieding fan de tsjerken, dy't lykwols net safolle studinten hie. Under Mallan ûntstie om de GGN hinne in mini-pylder yn de reformatoaryske pylder mei ûnder oaren in eigen âldereinhûs, eigen basisûnderwiis en in eigen organisaasje foar heger oplate lju, it KLS. Steenblok yn it foarste plak in akademysk tinker dy't sosjaal minder bejeftige wie, Mallan wie mear in man dy't minsken byelkoar bringe koe en dy't brede lagen fan it tsjerkefolk oanspruts. Hy koe lykwols ner foarkomme dat yn 1980 it tsjerkgenoatskip fannijs skuorde en de Grifformearde Gemeenten yn Nederlân (bûten ferbân) ûntstienen.
Mallan publisearre in grut tal boeken, fral prekebondels en oare stichtlike lektuer. Yn 'e mande mei L.M.P. Scholten publisearre er in ferantwurding fan it ûntstean fan de Grifformearde Gemeenten yn Nederlân, Uit ons uitgegaan, dêr't de titel fan frijwat opskuor joech meidat dy net allinne suggerearre dat de folle gruttere Grifformearde Gemeenten it tsjerkeferbân ferlitten hie, mar ek ferwiisde nei in bibeltekst oer dwaallearaars yn de iere kristlike tsjerke.
Frans Mallan yn de âldens fan 85 jier yn Alblasserdam, dêr't er en nei syn emeritaat wenjen bleaun wie. Syn begraffenis, laat troch ds. J. Roos, kamen tûzenen minsken op ôf.
Kleine Huisjes
Kleine Huisjes (Grinslânsk: Lutje Hoeskes) is in plak yn de gemeente It Hegelân (oant 1 jannewaris 2019 gemeente De Marne) yn Grinslân. Kleine Huisjes hat goed 100 ynwenners (2014).
thumb|left|Kûmboerd Kleine Huisjes. It doarpke, likernôch oardel kilometer benoardeasten fan Kleasterbuorren, is yn de 19e iuw ûntstien. De húskes waarden bewenne fan boerearbeiders dy't harren wurk hienen yn de doe oanleine (kwelder)polders, de Bokumerpolder, de Ikemapolder en de Negenboerenpolder, allegearre benoarden it doarp.
De by de polders hearrende pleatsen binne: Oud Bokum, Nieuw Bokum, Ikema en Feddemaheerd.
Jochem Roos
Biografy
Ds J. Roos waard 15 oktober 1987 predikant yn Chilliwack (Kanada). 1994 gie er werom nei Nederlân fanwege in berop yn de grutte gemeente fan Opheusden. Yn dy tiid (1999) waard de tsjerke fan dy gemeente útwreide, der kamen 2.642 sitplakken (earder wienen it 1.760). In 2004 gie ds. Roos yn op in berop nei Barneveld, ek in grutte gemeente.
Yn 2008 folget hy ds. F. Mallan op as dosint op de Teologyske Skoalle fan de Grifformearde Gemeenten yn Nederlân.
Sânbuorren (Smellingerlân)
Sânbuorren is in delsetting yn de gemeente Smellingerlân, besuden Boarnburgum, op de himrik fan Koartehimmen, westlik fan de A7. De delsetting leit hjoed de dei deun tsjin de Drachster wenwyk 'Himsterhout' oan. De namme komt ek foar as Zandburen, Sand Buiren, Sandbuyren en Zandeburen.
Ynwreiding
Ynwreiding is it bouwen yn de al besteande beboude kom. It tsjinoerstelde is útwreiding, dy't oan de grinzen fan besteande bebouwing bard. Ynwreiding is soms in kontroversjele wize fan bouwen, omdat der faak earst archeologyske en grûnsanearringsûndersiken dien wurde moatte.
Ynwreiding kin in lytse kavel oanbelangje, mar ek op in stik grûn dat al beboud is, wêrby't de besteande bebouwing sloopt wurdt en it terrein dêrnei op 'en nij beboud wurdt. Ynwreiding is ek it gebrûk fan oant dan ta ûnbeboude grûn dy't frij komt foar it setten fan wenten. Ynwreiding moat yn de besteande bestimmingsplannen syn beslach krije, of dy plannen moatte op de ynwreiding oanpast wurde.
Olympyske Simmerspullen 1952
De Olympyske Simmerspullen 1952, ek wol de XVe Olympiade neamd waarden yn 1952 yn Helsinki, Finlân hâlden.
Akkomodaasjes
thumb|200 px|rechts|It Olympysk stadion fan Helsinki, mei it Olympysk Swimbad op de eftergrûn
De Spullen soene earder al yn Helsinki hâlden wurde, mar troch de Twadde Wrâldoarloch gongen dizze Spullen yn 1940 net troch. Trije fan de 24 sportlokaasjes wiene dan ek al bedoeld foar de spullen fan 1940 en wiene dêrtroch rom op 'e tiid oanpast oan de nije easken klear foar de Spullen fan 1952. Oan de bou foar it Olympysk Stadion waard yn 1934 begûn en wie yn 1938 klear, De bou fan it swimbad begûn yn 1939 en waard ûnderbrutsen troch de oarloch en waard yn 1947 ôfboud. Lykas it fytstadion dêr't yn 1940 oan begûn waard, dat waard pas yn 1946 ôfmakke. It Tennisstadion wie al yn 1940 klear.
Sânbulten
Sânbulten is in buorskip yn de gemeente Noardeast-Fryslân. Sânbulten heart ta de súdlike himrik fan Kollumersweach. Foar 1971 foel it ûnder Westergeast.
Ubbo Emmius
Ubbo Emmius (Greetsiel, 5 desimber 1547 - Grins, 9 desimber 1625) wie in ferneamd East-Frysk histoarikus, teolooch, pedagooch en stifter fan de Grinzer Universiteit dêr't er de earste rektor fan wie.
Libben en wurk
Emmius waard yn it East-Fryske Greetsiel berne as soan fan de luterske predikant Emme Dyken (Emmius is in latinisearre patronym) en syn frou Elke Tjarda, in dochter fan de boargemaster fan Norden. Hy besocht earst de Latynske skoalle yn Emden, dêrnei it 'Gymnasium illustre' yn Bremen en as lêste de Latynske skoalle yn Norden. Yn 1570 studearre er oan de universiteit fan Rostock dêr 't de histoarikus Nathan Chythraeus in soad ynfloed op him hie.
Yn 1574 stoar syn heit en gied er werom nei Greetsiel. Yn 1576 ferliet er dat doarp te foet en kuiere nei it suden, wêrby't er Heidelberch en Freiburg im Breisgau oandie. Yn Bazel besocht er it grêf fan de troch him bewûndere Desiderius Erasmus. Op it lêst berikte er syn nij stúdzjeplak Genève dêr't er teology studearje soe. Dêr ûnderhold er nauwe bannen mei rjochtsgelearde en teolooch Theodorus Beza. Hy wie der ek tsjûge fan de ferwidering dy't mear en mear ûntstie tusken Lutheranen en Kalvinisten. Dêrby keas er sels foar it Kalvinistyske stânpunt.
Emmius studearre Teology yn Gent en waard yn 1579 rektor fan de Latynske skoalle yn Norden, dêr't er sels learling west hie. Troch him is de skoalle grut wurden, mar troch syn Kalvinistyske leauwen koe er dêr net bliuwe. Yn 1587 moast der fan de Lutherske Eastfryske haadlingen oar wurk sykje.
Dan ferfart er nei Leer, dêr't er wurk krijt as rektor fan in Latynske skoalle. Yn 1595 teach er nei Grins, dêr't er op 'en nij rektor wurde koe by in Latynske skoalle.
Yn 1614 wurdt de Latynske skoalle fan Grins in universiteit. Emmius hat der tige foar krewearre dat der in Fryske universiteit komme soe, en waard troch de Provinsjale Steaten fan Grinslân beneamd as rektor. Tagelyk wie er heechlearaar Gryksk en skiednis.
Emmius hat twaris troud west en hat in soan en dochter hân. Hy stoar yn 1625. Hy waard begroeven yn de Broertsjerke yn Grins. Op syn grêfstien kaam te stean: "Voor de onsterfelijke nagedachtenis aan de vermaarde en vrome grijsaard Ubbo Emmius, een Fries uit Greetseil, eerste rector van de academie, theoloog der zuivere leer, uitnemend filoloog, volmaakt geschiedschrijver". De stien bedarre yn 1909 yn de kelder fan it Akademygebou yn Grins. Yn 2007 waard er werom fûn, mar it die bliken dat de stien swier tamtearre wie. Nei restauraasje hat er yn augustus 2009 in plak krigen yn de hal fan it Akademygebou.
Wurk
In wichtich part fan syn wittenskiplik wurk hat te krijen mei religy en politike saken fan syn tiid. Ut Nederlân wei ferset er him tsjin Lutherske hôfpartij yn Auwerk en de abslute hearskippij fan it East-Fryske bewâld. Syn boeken en skriuwsels wurde iepenbier ferbaarnd. Syn ferneamdste wurken (wol bewarre bleaun) binne de "Rerum Frisicarum historiae libri 60", ek wol de sechtich boeken fan de Fryske skiednis.
Bob Dylan
Dylan syn poëtysk en maatskippij-kritysk wurk is troch in soad oare artysten útfierd. Ferskate grutte nammen út 'e muzykyndustry tankje har súkses foar in grut part oan 'e nûmers fan Dylan, lykas The Birds mei Dylans Tambourine Man en Joan Baez (Dylans earste frou) mei û.o. Knockin' On Heavens Door. Yn Fryslân hawwe Ernst Langhout en Johan Keus twa cd's makke mei Dylan-lieten yn oersetting fan Harmen Wind, en teffens ferskynde in sammel-cd fan alve artysten mei lieten fan Dylan ûnder de titel Earder as Letter.
Bob Dylan syn typyske nasale stim brocht guon kritisy derta om te sizzen dat de minste fertolker fan Dylan syn oeuvre Bob Dylan sels is. Dochs hat er mei syn eigen styl en hast einleas repertwaar in soad fans. Oant hjoed de dei ta bringt Dylan nij wurk út en jout er geregeldwei rûnom yn 'e wrâld konserten.
Luleå
thumb|left|100px|Wapen Luleå thumb|250px|It ertsspoar Luleå - Narvik Luleå (Finsk: Luulaja; Samysk: Luleju; Lule-Samysk: Julevu) is in Sweedske stêd yn de provinsje Norrbottens län en yn it Sweedske lânskip Norrbotten. Luleå is fierwei de grutste stêd fan de provinsje mei in befolking fan sa'n 46.000; de gemeente hat likernôch 75.000 ynwenners. Stêden as Kiruna en Boden komme net boppe de 20.00 ynwenners út. Luleå is it bestjoerssintrum fan provinsje, lânskip en gemeente, mar bygelyks it spoar yn Noard Sweden wurdt ek út Luleå wei regele.
De stêd leit op it plak dêr't de rivier Lule (Luleälv) yn de Botnyske Golf útmûnet. It is in wichtige haven. Izererts wurdt troch LKAB yn Kiruna en Gällivare út de grûn helle en dêrnei yn Narvik en Luleå skip(p)e. Op Svartö stiet in izerfabryk. Ek hout wurdt fia de havens ferfierd. De haven is yn de rin fan de tiid in pear kear ferlein, omdat it noardlik part fan it gebiet rûnom de Botnyske Golf omheech giet wat de seespegel oangiet. De Botnyske Golf is in grut part fan it jier beferzen, dat Luleå kin net optimaal profitearje fan de oerslach fan izererts.
Skiednis
As haven wie Luleå al bekend fan de 13e iuw ôf. De stêd waard lykwols offisjeel stifte ûnder Gustaf II Adolf fan Sweden yn 1621, net op it plak fan no, mar op it plak dêr't tsjintwurdich Gammelstad (âlde stêd) leit. Troch it omheech gean fan de omkriten fan de stêd wie it al yn 1649 nedich om de kearn te ferlizzen nei it hjoeddeiske plak.
Luleå wurdt earst wier in wichtige stêd at ein 18e iuw izererts fûn wurdt yn de omkriten fan Kiruna en Malmberget. Der is mar ien manier om it erts te skypjen en dat is fia de haven fan Luleå. Foar de nedige tsjinsten anneks, waard de wyk Bergviken oanlein.
Yn 1887 ferbaarnd in diel fan de stêd mei syn protte houten huzen. Belangrike gebouwen, sa as de tsjerke, wurde neitiid fannijs boud. Fanwege it hieltyd grutter wurden fan de ertsproduksje en - tanimmend ferfier yn it generaal - krijt de stêd yn 1907 in spoarferbining. It spoar wurdt trochlutsen nei Narvik yn Noarwegen. Luleå is noch altyd in spoarweiknooppunt yn it gebiet. Fan it begjin fan de Twadde Wrâldkriich ôf is Luleå ien fan de hurdst waaksende stêden fan it lân.
Luleå is de grutste oerslachhaven fan Sweden wurden; hy hat de earste Technyske Universiteit fan it lân, in drok fleanfjild en is in leger- en marinestêd.