cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dick Fosbury
Richard Douglas (Dick) Fosbury (Portland, Oregon, 6 maart 1947 – Salt Lake City, 12 maart 2023) wie in Amerikaanske heechspringer, dy 't as earste in technyk populêr makke wêrby't de atleet nei in oanrin bûgd efteroer de latte gie, hjoed-de-dei bekent as de fosburyflop. Hy hat ienris meidien oan de Olympyske Simmerspullen dêr't hy Olympysk kampioen waard mei in Olympysk rekôrd fan 2,24 m.
Dick Fosbury ferstoar op 12 maart 2023, yn 'e âldens fan 76 jier oan de gefolgen fan kanker.
Jan Toorop
Oer syn wurk
Toorop hat ek ea wurke as boekbânûntwerper, ûnder oaren foar útjouwer L.J. Veen mei syn fraaie art-nouveau-banne foar de boeken fan Louis Couperus.
By de rûnte om Het kotje van Toorop hearden syn dochter Charley Toorop, Piet Mondriaan, Henri Le Fauconnier, Ferdinand Hart Nibbrig, Lodewijk Schelfhout en Jacoba van Heemskerck.
Ria Bremer
thumb|300px|Ria Bremer Ria Bremer (berne as Maria Theresia Sitskoorn, Rotterdam, 4 july 1939) is in Nederlânske sjoernaliste en presintatrise, dy't benammen ferneamd wurden is troch de telefyzjeprogramma's Stuif es in en Vinger aan de pols fan de AVRO.
Ybema's Mole
Ybema’s Mole is in wynmole en ryksmonumint by Warkum út 1899. De achtkante boppekruier is fan it type muonts en de funksje is poldermole.
De mole waard troch de earste eigener Dhr Ybema yn de jierren 1980 fan de 20e iuw foar it symboalyske bedrach fan 1 gûne ferkocht oan de gemeente mei as doel dat de mole opkapt wurde soe.
Sânpoel (mole)
thumb|right|250px|Sânpoel by Wikel De Sânpoel is in pealtsjasker by Wikel, út 1975. De wynmole hat as funksje poldermole. It hat de status fan gemeentlik monumint.
De mole kin it natuergebiet de Sânpoel fan wetter foarsjen. Eigener is Steatsboskbehear (regio Fryslân Noard). De tsjasker stiet by in parkearplak oan de N359.
Klaffo
Klaffo wie om-ende-by 490-495 kening fan de Langobarden yn it tiidrek it Grutte Folkeferfarren.
't Laam (mole)
De stellingmole ’t Laam is in stellingmûne en ryksmonumint yn Wâldsein en waard om 1740 hinne boud. De mûne wurdt brûkt as nôt- en pelmûne. Boppe de tagongsdoar hinget in skilderij fan in lamke. De mûne is hast alle wurkdagen yn bedriuw en is ien fan de âldste nôtmûnen fan Fryslân.
Switsersk bankgeheim
thumb|Switserske Nasjonale Bank It Switsersk bankgeheim, better: bankklantengeheim, is it by wet fan 1934 beskermjen fan gegevens fan rekkenhâlders en harren fermogens op banken yn Switserlân.
't Laam (mole)
Wâldsein hat mear mûnen hân en der wurdt wolris ornearre dat de mûne 17e-iuwsk is, mar út dendrochronologysk ûndersyk hat bliken dien dat it hout fan de achtkant yn 1738/1740 kapt is.
De lêste mûnder ferkocht yn 1960 't Laam oan de gemeente Wymbritseradiel. Yn 1999 kocht de gemeente ek it mûndershûs oan, dat dêrnei yn it oarspronklike oansjen werom restaurearre waard. De tsjintwurdige eigner fan de mûne is noch jimmeroan de gemeente (nei de weryndieling Súdwest Fryslân).
Sûnt it jier 2000 is yn de mûnderswenning neist 't Lam in mûne-ynformaasjesintrum en mûnewinkel foar de ferkeap fan Fryske streekprodukten ûnderbrocht. Yn 2001 is it pelwurk fan de mûne yn eare wersteld. In pear kear yn it jier wurdt der wer koarn ta grôt peld.
De stiennen ûnderbou is oant de stelling 5,10 meter heech. It achtkant is reiddutsen. De flecht fan de mûne is 20 meter en de wjukken hawwe âld-hollânsk hekwurk. Wjukferbettering is nea tapast. De oare wynmûne yn Wâldsein is De Jager.
Switsersk bankgeheim
Yn 1966 kaam Bulletin, it blêd fan de Switserske Kreditanstalt für Wiederaufbau (in ûnderdiel fan it Marshallplan, letter Credit Suisse wurden) mei it berjocht fan in anonime korrespondint dat de wet fan 1934 bedoeld wie om de yntinsive spionaazje mei Joadsk jild te kearen. It bankgeheim soe it fermogen en de libbens fan tûzenen minsken rêden hawwe. It blykte in myte te wêzen: Yn de njoggentiger jierren kaam út dat inkele Switserske banken Joadske fermogens fêsthâlden hiene sûnder de neibesteanden ynljochte te hawwen. Ek waard bekend dat de Switserske Nasjonale Bank "rôfgoud" fan de nazi's ferburgen hie,
Banking in Switzerland
Christianus Schotanus
thumb|Christianus Schotanus ([[Museum Martena, makker net bekend) ]] Christianus Schotanus à Sterringa (Skingen, 16 augustus 1603 - Frjentsjer, 12 novimber 1671) wie in Frykse heechlearaar en histoarikus. Hy is de heit fan Bernardus Schotanus à Sterringa.
Nei syn oplieding foar dûmny waard er heechlearaar oan de Universiteit fan Frjentsjer yn it Gryksk (1639) en yn de tsjerkeskiednis (1644-1664).
Tiete van Hettinga Tromp
Tromp wie abbekaat yn Ljouwert en wie 25 jier deken fan de Oarder. Rjochte in debatingklup en in lêsseal mei op.
Sette him yn foar de oprjochting fan in famkes-HBS en foar de skilderkeunst. Wie liberaal lid fan de Steaten fan Fryslân tusken 1875 en 1906.
Gododdinen
frameless|right|240px De Gododdinen (Gododdin) wienen Britsk folk fan noardeast Brittanje (noardeast Ingelân en súdeast Skotlân) yn de sub-Romeinske tiid, yn it gebiet dat bekend is as Hen Ogledd of 'it Alde Noarden'. Hja binne it ûnderwerp fan it 6e iuwske Welske gedicht Y Gododdin, dat de Slach fan Catraeth betinkt en taskreaun wurdt oan Aneirin.
De namme Gododdin is de moderne Welske foarm, fia it Ald Welske Guotodin ôflaat fan it Britonske wurd Votadini, dat foar komt yn Grykske teksten út de Romeinske tiid.
Keninkryk
It is net krekt bekend hoe fier at it keninkryk fan de Gododdinen rikte, mooglik fan de kriten om Stirling oant it keninkryk Bryneich (Bernicia), mei de Lothiaanske Skotske Borderregio fan eastlik Skotlân. It waard yn it westen begrinzge troch it Britonske Keninkryk Strathclyde en yn it noarden troch de Pikten. It folk dat yn Clackmannanshire libbe, wie bekend as de Manaw Gododdin. Neffens de tradysje wennen de pleatslike keningen út dat tiidrek yn Traprain Law en Din Eidyn (Edinboarch en faaks ek yn Din Baer (Dunbar).
Fierdere skiednis
Yn de 6e iuw waard Bryneich oanfallen troch de Angelen en waard bekend as Bernicia. De Angelen lutsen fierder nei it noarden ta. Yn likernôch 600 brochten de Gododdinen in leger fan 300 man by inoar om de Angelske festing Catraeth oan te fallen, faaks gie it om Catterick yn Noard Yorkshire. De Britten ferlearen de slach dy't yn it gedicht Y Gododdin betocht waard.
Yn 638 waard Din Eidyn (dizze namme kin in anagronisme wêze   ), it (Edinboarch) fan no, belegere en ynnomd troch de Angelen, want de Gododdinen lykje yn dy snuorje ûnder it bewâld fan Bernicia te wêzen. Oft de lânseigen befolking ferdreaun is of dat hja opgien binne yn de Angelen is net dúdlik. Bernicia waard part fan Northumbria en wie yn 954 ynnaam troch it Deenske keninkryk Jorvik (York). Net folle letter kaam dit keninkryk ûnder it ferienige Ingelân en yn 1018 brocht Malcolm II de regio oant de rivier Tweed ta ûnder Skotsk bewâld.
Slach by Sondel
De Slach by Sondel hat west yn 1429 en wie in fjildslach tusken Skieringers en Fetkeapers. De slach wie in gefolch fan in fete tusken twa haadlingefamyljes yn Westerlauwersk Fryslân.
Eftergrûn en slach
Nettsjinsteande de Soen fan Grins ûntsteane nei de Grutte Fryske Oarloch wer nije feten tusken Skieringers en Fetkeapers. Neffens de kronykskriuwer Worp fan Thabor wurdt yn 1424 de stins fan it Fetkeaperske laach Eerckema yn de brân stutsen as gefolch fan in fete tusken de haadlingefamyljes Bonnema en Eerckema. Der falle deaden by en fjouwer jierren letter hat it skeel him útwreide nei Gaasterlân dêr't ek de famylje Mennema by belutsen rekke.
Evgeny Kûlikov
Evgeny Nikolajevitsj Kûlikov (Sverdlovsk, 25 maaie 1950) is in earder Russysk reedrider dy't útkaam foar de Sovjet-Uny.
Hy die seis kear mei oan it Wrâldkampioenskip sprint en twa kear oan de Olympyske Winterspullen (yn 1976 en 1980). By dizze kampioenskippen waard Kûlikov ien kear Olympysk kampioen op de 500 meter. Kûlikov waard ek twa kear sprintkampioen fan de Sovjet-Uny.
Worp fan Ropta (stoarn yn 1302)
Worp fan Ropta († 1302) wie in 13e iuwsk ealman út Mitselwier. Hy kaam yn 1297 te wenjen op Roptastate, ek wol Ropperda State neamd, yn wat doe Eastdongeradiel wie. Worp fan Ropta, syn soan Doede en syn freon Tythe Cammingha sieten om 1299 noch wolris yn tsjok waar mei Juck Helbada fan Hegebeintum. De skiedskriuwer Ocko Scharlensis skriuwt wiidweidich oer dizze fete dy't it ûnderwerp waard fan It Soenhûs fan Anders Minnes Wybenga.
It geslacht fan Ropta stoar út yn 1551 wêrnei't Ropta State oergie op it geslacht Sternsee.
Lambert Jacobsz.
thumb|right|250px|Flecht nei Egypte, 1624, Frysk Museum, Ljouwert. thumb|250px|Elisa en Gehasi
Lambert Jacobsz. (Amsterdam, ± 1598 - Ljouwert, 27 juny 1636) wie in minniste dûmny en skilder. Hy is stoarn oan de pest.
Makke yn 1618 in keunstreis nei Itaalje. Sûnt ± 1620 oan 1636 ta tsjinne hy de tsjerklike gemeente fan Ljouwert. Yn 1631 waard him it preekjen ferbean troch de oerheid, omdat er sûnder tastimming fan de stêdsmagistraat in nije Fermanje bouwe litten hie.
Oant 1918 wied er as skilder eins ûnbekend. Yn 1636 wie der in eksposysje fan syn wurk yn Ljouwert en Amsterdam. Der binne sa'n 25 skilderijen (meast bibelske figueren) fan him bekend, de doperske gemeente fan Ljouwert hat trije wurken fan him. Lambert Jacobsz. hat twa kear troud west. Yn 1620 boaske hy mei Aeghtje Theunisdochter, har heit wie flaaksferkeaper en minniste dûmny yn Ljouwert. (Vondel skreaun in gedicht foar harren brulloft). Yn 1633 troude er mei Hillegont Velius út it Noard-Hollânske Hoarn.
Fan syn memmekant wie hy in pakesizzer fan de bekende minniste lieder Lubbert Gerrits de âldste út Amsterdam. Syn broer Anthony Jacobs., mei as bynamme Roscius, wie dokter en menniste dûmny yn datselde Hoarn. De Hollânske skilder Abraham van den Tempel wie in soan fan Lambert Jacobsz. Wurk fan him hinget yn it Ryksmuseum fan Amsterdam en yn it Frysk Museum.
List fan planetoïden 7801-7900
Dit is in list fan planetoïden 7801-7900.
1961
Dit jier makket ûnderdiel út fan it desennium fan 'e 1960-er jierren.
Berne
thumb|200px|Doris Dragović, berne op 16 april
Ronin (film)
Plot
Yn in kafee yn 'e Paryske wyk Montmartre moetet in Ierse, Deirdre, twa Amerikanen, Sam en Larry, en in Frânsman, Vincent. Hja nimt harren nei in pakhûs, dêr't se opwachte wurde troch in Ingelsman, Spence, en in Dútser, Gregor. Ut petearen tusken de fiif manlju docht bliken dat se allegearre âld-militêren of âld-leden fan feilichheidstsjinsten binne, dy't no as hierling wurkje. Deirdre fertsjintwurdiget harren nije wurkjouwers, dy't anonym bliuwe wolle. Hja praat mei harren de misje troch wêrfoar't se ynhierd binne: se moatte in kolonne fan in stikmannich auto's yn in mûklaach lokje, de swierbewapene befeiligingslju útskeakelje en in metalen koffer bútmeitsje wêrfan't nea bekend wurdt wat der no eins yn sit.
Underwilens moetet Deirdre har opdrachtjouwer, IRA-kopstik Seamus O'Rourke, dy't har fertelt dat de Russyske maffia it kofferke ek hawwe wol. Har team moat dêrom sa gau mooglik yngripe om 'e ferkeap oan 'e Russen foar te kommen. It team set ôf nei Nice, oan 'e Frânske Riviêra, dêr't de ûnderhannelings tusken de mysterieuze besitters fan it kofferke en de Russen plakfine. As Deirdre mei in plan fan oanpak op 'e lapen komt, warskôget Sam har dat se dêrfoar twa man te koart komme. Deirdre seit dat dêr neat oan te dwaan is en set it plan troch. Wylst se tegearre by nacht út 'e auto wei in lânhûs yn 'e rekken hâlde dêr't de besitters fan it kofferke ferbliuwe, jouwe Sam en Deirdre ta oan harren wjerssidige seksuele oantrekking troch de leafde te bedriuwen.
De oare deis oerfalt it team de kolonne auto's fan 'e besitters fan it kofferke by La Turbie. Trochdat se, sa't Sam al warskôge hie, in pear man te koart komme, slagget it harren wol om alle begeliedende auto's út te skeakeljen, mar wit de auto mei it kofferke te ûntkommen. Nei in wylde efterfolging dy't begjint oer ûnferhurde wegen en einiget yn 'e nauwe strjitsjes fan 'e binnenstêd fan Nice, witte se de flechtsjende auto klem te riden. As der in sjitpartij útbrekt, makket Gregor gebrûk fan 'e gaos om it kofferke te stellen en dermei út te naaien. Hy besiket de rest fan it team te deadzjen mei in bom dy't er yn in soartgelikens kofferke ferstoppe hat, mar Sam trochsjocht syn plan op it lêste momint en smyt it nije kofferke fuort.
Underwilens makket Sam, dy't foarhinne foar de Amerikaanske ynljochtingetsjinst CIA wurke hat, gebrûk fan syn kontakten by syn âlde wurkjouwer om Gregor op te spoaren. Wannear't Gregor foar de twadde kear it bútmakke kofferke oan 'e Russen besiket te ferkeapjen, diskear yn it Romeinske Amfiteäter fan Arles, wurdt de útwikseling fan jild en guod ûnderbrutsen troch Sam, Vincent en Deirdre. Sam efterfolget de flechtsjende Gregor, dy't him ûntkomt. Deirdre en Vincent reitsje behelle yn in sjitpartij mei de Russen. Sam, dy't weromkomt om te helpen, rêdt it libben fan Vincent, mar wurdt yn 'e side rekke troch in ferdwaalde kûgel. Underwilens dûkt ek Seamus yn Arles op. Hy fermoardet Larry, dy't as sjauffeur yn 'e flechtauto klearsit, en fettet dêrnei in foarbykommende Gregor yn 'e kraach. Hy hjit Deirdre om yn te stappen en sûnder Sam en Vincent fuort te riden, wat sy mei tsjinnichheid docht. De feralterearre Sam en Vincent kape in passearjende auto en pike út.
Yn Parys wurdt Gregor troch in gewelddiedige ûnderfreging oertsjûge om Seamus en Deirdre it kofferke te jaan, dat er ferstoppe hie troch it as in pakketsje nei himsels op te stjoeren. Wannear't se it op it postkantoar ôfhelje, wachtsje Sam en Vincent harren op, mar om't Sam gefoelens ûntwikkele hat foar Deirdre en wegeret har del te sjitten, slagget it har en Seamus om mei Gregor en it kofferke te ûntkommen. Der folget in spektakulêre efterfolging mei sjitten oer en wer, dêr't benammen ûnskuldige passanten de dupe fan wurde. Nei't se in ein as spûkriders oer in autosnelwei tusken it temjitte kommende ferkear troch slalomd hawwe, sjit Vincent lang om let in bân fan Deirdre har auto lek. Dêrtroch reitsje sy en har passazjiers fan it rjochte paad ôf en komme se telâne op in ûnôf fiadukt dêr't se mei auto en al fan ôf trûdelje. Foar Sam en Vincent binne se dêrûnder ûnberikber. Wylst Deirdre tydlik fêstsit yn it autowrak en Seamus in skoft bewusteleas rekket, wit Gregor mei it kofferke te ûntkommen.
Sam en Vincent witte net wêr't se Gregor no sykje moatte, dat se beslute it fan 'e oare kant oan te pakken. Mei't er perfoarst besykje sil it kofferke fannijs oan 'e Russen te ferkeapjen, geane se op 'e siik nei de Russen. It docht bliken dat Michi, de foaroanman fan 'e Russyske maffia, in jonge freondinne hat, de ferneamde keunstrydster Natasja Kirilova. Dyselde lit har keunsten sjen yn 'e iishal Le Zénith foar in publyk fan tûzenen. Sam en Vincent bejouwe har ûnder it publyk en hâlde Michi yn 'e rekken. As dy ûnder it optreden fan Natasja fuortroppen wurdt foar in moeting mei Gregor, folgje se him. Gregor fertelt Michi dat er in fertrouling opdracht jûn hat om boppe út 'e hal wei Natasja mei in skerpskuttersgewear ûnder skot te nimmen. As hysels dyjinge net binnen de stelde tiid opskillet om te sizzen dat er it jild ûntfongen hat en yn feilichheid is, sil de skutter Natasja deasjitte. It docht lykwols bliken dat Gregor him raar fersjoen hat op 'e relaasje tusken Michi en Natasja, want Michi kiest derfoar om Gregor dea te sjitten en de dea fan Natasja op 'e keap ta te nimmen.
As Sam en Vincent arrivearje, treffe se Gregor dea oan en is it kofferke poater. Se efterfolgje Michi nei bûten ta, wêrby't se har tusken it troch de moard op Natasja yn panyk alle kanten útspattende publyk hinne wrakselje moatte. Underwilens wurdt Michi bûtendoar opwachte troch Seamus, dy't him ûnferhoeds deasjit en it kofferke oernimt. Sam en Vincent geane útinoar. Vincent giet efter Seamus oan, mar rekket ferwûne as de efterfolging op in sjitpartij útrint. Underwilens siket Sam de flechtauto mei Deirdre efter it stjoer. As er har fynt, hjit er har om te meitsjen dat se fuortkomt. Hy bringt út dat er nea by de CIA weigien is, en dat syn hiele belutsenens by de saak in undercoveroperaasje is om Seamus op te spoaren en út te skeakeljen. As se dat heart, kiest Deirdre derfoar om harsels te riden en docht se wat Sam har oanrikkemandearre hat troch út te piken en Seamus yn syn eigen sop gearsiede te litten. Seamus wurdt dêrtroch twongen en sykje binnendoar beskûl. Sam efterfolget him nei de kelders fan 'e iishal, dêr't er yn in mûklaach rint wêrby't Seamus him yn it skouder sjit. Ear't Seamus Sam lykwols it genedeskot jaan kin, wurdt er sels fan efteren deasketten troch Vincent.
Sam en Vincent moetsje inoar noch in lêste kear yn it kafee yn Montmartre dêr't se foar it earst mei-inoar yn 'e kunde kommen binne. Sam sjocht hieltyd sykjend om him hinne, mar Vincent seit dat Deirdre wol wizer is as om werom te kommen nei in bekende lokaasje. Wylst de beide mannen as freonen ôfskie nimme en elts har wegen geane, fernijt in radiobulletên fan 'e BBC dat der in fredesakkoart sletten is tusken it Britske regear en Sinn Féin, de politike tûke fan 'e IRA. De oerienkomst is foar in wichtich part mooglik makke troch de útskeakeling troch ûnbekenden fan it eardere IRA-kopstik Seamus O'Rourke, dy't him fan 'e IRA ôfspjalten hie om't er op frede tsjin wie, en dy't it fredesproses drige te sabotearjen.
Alternative einen
Regisseur John Frankenheimer filme twa alternative einen foar de film.
Yn 'e earste alternative ein beächtet Deirdre de lêste moeting tusken Sam en Vincent yn Montmartre fan 'e treppen njonken it kafee ôf. Se tinkt deroer om har by harren te jaan, mar beslút dat net te dwaan en giet de treppen op, werom nei har auto. Dêr wurdt se oermastere en yn in buske skuord troch IRA-leden dy't har beskuldigje fan ferrie. De ymplikaasje is dat se har meinimme om har op in stil plak te fermoardzjen. Sam en Vincent, dy't harren folslein ûnbewust binne fan 'e ûntfiering fan Deirdre, nimme ôfskie en gean elts har eigen wei.
De twadde alternative ein is gelyk oan 'e earste, útsein dat Deirdre diskear by har auto troch nimmen opwachte wurdt, mar ynstapt en fuortriidt.
De twadde alternative ein waard troch Frankenheimer sels ôfwiisd om't it "te Hollywood" wêze soe, troch foarút te wizen nei in mooglike ferfolchfilm. De earste alternative ein hie de foarkar fan Frankenheimer, dy't fûn dat er "echt wurke". Mar doe't de film foarset waard oan in testpublyk, die bliken dat it publyk de earste alternative ein "hate" (neffens Frankenheimer) om't men Deirdre net dea hawwe woe. Filmstudio Universal Pictures, dy't de film finansierde, skaarde him dêrnei efter de miening fan it testpublyk. Frankenheimer besleat doe ta in kompromis troch Deirdre yn 'e lêste sêne fan 'e film hielendal wei te litten.
Produksje
Senarioskriuwer J.D. Zeik krige it basisidee foar Ronin nei't er mei fyftjin jier de roman Shōgun, fan James Clavell, lêzen hie. Dêrút putte er eftergrûnynformaasje oer echte rōnin, masterleaze samoerai, dy't er letter yn syn senario ferwurke. Oer de setting foar it skript sei Zeik: "Withoefolle jierren letter yn Nice, de lokaasje fan ien fan 'e wichtichste dielen fan it ferhaal, stoarre ik yn 'e sinne op en seach ik de silhûetten fan fiif swierbewapene sjendarmes dy't de Promenade des Anglais oerstieken. Dat byld makke dat ik besefte dat ik de film yn Frankryk spylje litte woe."
Behalven Zeik wurke ek toanielskriuwer David Mamet oan it senario. Oer wa't de skriuwer wie fan it skript sa't dat úteinlik ferfilme waard, binne de mienings ferdield. Neffens Zeik waard Mamet by de film behelle koart foar't de opnamen úteinsette soene om 'e rol fan Robert De Niro wichtiger te meitsjen en in froulik personaazje ta te foegjen dêr't syn personaazje fereale op reitsje koe. De bydragen fan Mamet hiene sadwaande neffens Zeik net folle om 'e hakken. Regisseur John Frankenheimer sei lykwols dat Mamet eins it senario skreaun hie op basis fan in idee fan Zeik. Dêr heakke er oan ta: "We hawwe net ien inkele regel út it senario fan Zeik ferfilme." Yn septimber 1998 loek Frankenheimer dy ferklearring yn in iepen brief oan it tydskrift Variety wer yn. Hy skreau û.m.: "Zeik fertsjinnet erkenning foar in wichtige bydrage oan dizze film, en ik bin der grutsk op om mei him gearwurke te hawwen." Doe't Mamet te hearren krige dat er yn 'e begjintitels en op 'e ôftiteling tegearre mei Zeik neamd wurde soe as senarioskriuwer, stied er derop om it pseudonym "Richard Weisz" te brûken, mei't er him earder foarnommen hie om inkeld syn namme te ferbinen oan projekten wêrfoar't hy de iennichste senarist wie.
Opnamen
De opnamen foar Ronin setten op 3 novimber 1997 útein en duorren oant en mei 3 maart 1998. Yn totaal wiene der 78 draaidagen, mei't de produksje fan 19 desimber oant en mei 4 jannewaris stillei. De film waard op lokaasje yn Frankryk opnommen, wêrby't benammen filme waard yn Parys, Nice en Arles. Yn dat lêste plak waarden de sênes yn it Romeinske Amfiteäter fan Arles opnommen. De sênes by en yn 'e lobby fan it hotel yn Nice waarden eins filme by en yn it Hotel Barrière Le Majestic yn Cannes. Foar de klimaktyske sêne mei de yn panyk rekke minskemannichte by de iishal Le Zénith yn Parys waarden ûnder tafersjoch fan castingdirector Margot Capelier likernôch 2.000 figuranten ynset.
Foar de iepeningssêne yn in Parysk kafee en de sêne mei de operaasje yn in lânhûs op it Frânske plattelân waarden twa folsleine filmsets neiboud yn Épinay. De bûtendoarsênes by it kafee, mei de treppen, waarden opnommen by in bistro yn 'e Paryske wyk Montmartre. De iene auto-efterfolging waard filme yn La Turbie en Nice, en de oare yn Parys, by La Défense. It diel fan 'e efterfolging wêrby't de auto's spûkride op in autosnelwei waard yn fjouwer oeren tiid opnommen op in ôfsette wei. De sêne yn 'e tunnel waard by nacht filme, om't dy oerdeis net ticht koe.
Distribúsje
De distribúsje fan Ronin waard fersoarge troch Metro-Goldwyn-Mayer (MGM), de memme-ûndernimming fan United Artists. De film belibbe syn wrâldpremiêre op 12 septimber 1998, op it Ynternasjonaal Filmfestival fan Feneesje. Dêrnei iepene Ronin op 25 septimber yn 'e Amerikaanske bioskopen. It byhearrende soundtrackalbum ferskynde dyselde moanne by platemaatskippij Varèse Sarabande. Ronin waard yn febrewaris 1999 útbrocht as VHS-keapfideo en op dvd, en kaam yn febrewaris 2009 út op blu-ray.
Untfangst
Fan 'e filmkritisy krige Ronin oer it algemien positive resinsjes. Fral de cast krige in protte lof taswaaid, wêrby't in soad resinsinten benammen Robert De Niro neamden. Todd McCarthy fan it tydskrift Variety skreau bgl. dat De Niro de film geande hold. Fierders wie der ek in protte bewûndering foar de auto-efterfolgings, dy't Janet Maslin yn The New York Times kwalifisearre as "neat minder as sensasjoneel". Michael O'Sullivan fan The Washington Post fûn se lykwols te lang, en McCarthy fûn dat der tefolle sprongen fan shot nei shot yn sieten. McCarthy en O'Sullivan fûnen allebeide dat de sêne wêryn't Sam (De Niro) en Deirdre (Natascha McElhone) har yn 'e lobby fan in hotel foardogge as toeristen om 'e doelwiten fan harren operaasje fan deunby bespionearje te kinnen, ien fan 'e bêste dielen fan 'e film wie. Ronin waard in protte ferlike mei eardere films fan regisseur John Frankenheimer dêr't spektakulêre efterfolgingssênes ynsieten, fral Bullitt (1968) en The French Connection (1971).
Op 'e webside Rotten Tomatoes, dy't resinsjes sammelet, hat Ronin in goedkarringspersintaazje fan 69%, basearre op 70 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: "Ronin fertsjinnet it ferlike te wurden mei The French Connection troch sterke aksje, dynamyske efterfolgingssênes en solide aktearprestaasjes." Op Metacritic, de wichtichste konkurrint fan Rotten Tomatoes, behellet Ronin in goedkarringspersintaazje fan 67%, basearre op 23 resinsjes.
Trijeperioadesysteem
Krityk
De krityk op dit systeem barste al gau los doe't de Dútske archeolooch Ludwig Lindenschmit derop wiisde dat de brûnstiid yn Noard-Dútslân letter begûn as yn Súd-Dútslân. Ek waard letter de gedachte dat de oergong tusken de perioades net hookstrooks mar gradueel ferrûn wie algemien akseptearre en it systeem waard útwreide mei de kopertiid. Al yn de 19e iuw blykte it systeem sa groumazich dat de Deen Jens Jacob Asmussen Worsaae yn 1859 in oantal ferfinings publisearre, wêrby't elke perioade (en benammen de stientiid) fierder ûnderferdield is. Tsjintwurdich wurdt in ûnderferdieling brûkt yn inkele tsientallen perioades.
Ronin (film)
Resultaat
Ronin brocht yn 'e bioskopen yn 'e Feriene Steaten en Kanada $41,6 miljoen op, en yn alle oare lannen en territoaria $29,1 miljoen. Wrâldwiid kaam de opbringst dêrmei út op $70,7 miljoen. Ofset tsjin it budget fan $55 miljoen betsjut dat in tige beskieden winst fan $15,7 miljoen, dêr't de marketingkosten noch ôf moatte.
Trijeperioadesysteem
Krityk
It systeem is ûntwikkele foar de Europeeske prehistoarje, mar is ek yn Aazje en it Midden-Easten goed brûkber. Yn Afrika faalt it lykwols, meidat der fan in brûnstiid gjin sprake is. Ek yn Amearika is der in likense situaasje, dus dit model is beslist net universeel tapasber.
Anne Koopmans
thumb|right|300px| Anne Koopmans Anne Koopmans (Hallum, 30 oktober 1933 - Drachten, 28 novimber 2004) wie in Frysk skriuwer en learaar.
Libben
Syn heit wie bakker. Nei de MULO gyng er nei de Rykskweekskoalle yn Ljouwert, hy krige dêr les fan minsken dy’t letter namme meitsje soene as Frysk dichter of cartoonist lykas Jan J. Bijlsma, Reinder Rienk van der Leest en Cor Hoekstra (Cork). Earst stie er twa jier oan in skoalle yn it Twentske Rijssen. Echt goed foldie it him dêr net, nei twa jier wie er werom yn Fryslân en kaam er ek werom yn de skoallebanken; op syn 24ste folge er noch de lêste twa klassen fan de HBS oan it Saailân yn Ljouwert. Dêrnei waard er learaar Frânsk, wiskunde en tekenjen oan de mafû op De Gordyk. In pear jier letter krige er in beneaming yn it Gelderske Brummen, mar wist al ridlik gau dat syn takomst yn Fryslân lei. Sûnt 1965 fertsjinne er as learaar de kost yn Drachten. Om’t it mei syn sûnens net goed gie, moast Koopmans yn 1988 syn baan yn it ûnderwiis opjaan. Yn 1987 joech Anne Koopmans him op foar in skriuwkursus by it FLMD (Frysk Letterkundich Museum en Dokumintaasjesintrum). Oant dan ta hie er kwalik wat skreaun, mar hy blykte talint te hawwen en op oanrieden fan syn dosint Bouke Oldenhof stjoerde er in ferhaal yn foar de Rely Jorritsma-priisfraach. Yn 1992 krige er in Rely Jorritsmapriis foar it ferhaal Sipke syn lêste reis en yn 1993 wûn er deselde priis foar syn fers Dimpte haven en waard syn ferhaal ‘Apparaten’ datselde jier bekroand mei in priis yn de dialektewedstriid fan de Nederlandse dialektendag yn ’s Hertogenbosch.
Hy debutearre mei it ferhaal ‘Gesellich’ yn moanneblêd De Strikel yn 1992. De Strikel pleatste, oant it blêd ophold te bestean begjin 1996, sawat alle moannen in ferhaal fan syn hân. Dêrnjonken ferskynden ferhalen fan him yn Hjir, Frysk & Frij en De Holder. Yn 1995 waard in seleksje fan syn ferhalen bondele, se kamen yn boekfoarm út ûnder de titel Fryslân boppe. De bondel wie in grut súkses, yn 2005 kaam de 4e printinge op de merk. It titelferhaal Fryslân boppe is tagelyk ek it langste, de lingte fan de ferhalen fariearret tusken de 5 en de 25 siden. De ûndertitel, Humoristyske ferhalen giet net op foar elk ferhaal, guon binne absurdistysk en oaren hawwe in tryste ûndertoan. Anne Koopmans hat nei it útkommen fan syn boek noch inkelde ferhalen publisearre yn ûnder oaren de beide Strikelboeken dy’t ferskynden neidat it blêd net mear útkaam. Fan skriuwen kaam net folle mear, wol wie er noch aktyf as skilder en muzikant, hy hat jierren fioele en akkordeon spile yn de dixielandband ‘De Jasbeskermers’.
Henk Neuman
thumb|Henk J. Neuman (1981) Hendericus Johannes (Henk) Neuman (Ljouwert, 21 april 1926 – De Haach, 14 jannewaris 2010) wie in Nederlânske sjoernalist, bûtenlânkommintator en direkteur fan ûnder oare it Ynstitút Clingendael.
Libben
Nei de hbs doek Neuman oan de ein fan de Twadde Wrâldoarloch ûnder yn Gytsjerk. Nei de oarloch begûn hy syn sjoernalistike karriêre yn 1945 by it Ljouwerter kantoar fan Het Parool. Koart dêrnei moast hy yn tsjinst en kaam by de Dienst voor Legercontacten yn Batavia yn it doestiidske Nederlânsk-Ynje. Nei de twadde polisjonele aksje waard hy yn 1948 oansteld as ferbiningsoffisier by de United Nations Commission for Indonesia (UNCI) dy't tafersjoch hâlde op it bestân dat folge op dy polisjionele aksjes.
Yn 1950 kaam hy werom yn Nederlân en wurke er in skoftke foar de Leeuwarder Courant. Dêrnei studearre Neuman politike en sosjale wittenskippen oan de Universiteit fan Amsterdam (UvA) en wurke hy ek by Radio Nederland Wereldomroep. Dat blykte min te kombinearjen omdat syn wurk meast deis wie en hy sa gauris kolleezjes miste. Yn 1953 kaam er as redakteur bûtenlân by de katolike krante De Tijd (letter De Tijd-Maasbode) dêr't hy nachts wurkje koe. Hy makke de stúdzje net dien, mar bleau oant 1965 by de krante. Om 1960 hinne begûn hy dêrneist te wurkjen foar de Katholieke Radio Omroep (KRO) wat hy oant 1976 dwaan soe. Yn dy perioade wie hy ûnder mear KRO-bûtenlânkommentator, as in soarte tsjinhinger fan G.B.J. Hiltermann fan de AVRO. Desimber 1970 waard it Nederlands Instituut voor Vredesvraagstukken (NIVV) oprjochte dêr't Neuman doe direkteur fan waard. Yn 1983 fusearre it NIVV mei ûnder oare it Nederlânsk Genoatskip foar Ynternasjonale Saken (NGIZ) ta it Ynstitút Clingendael wêrfan Neuman de direkteur waard oant syn pinsjoen yn 1990. Dêrneist waard hy haadredakteur fan de Internationale Spectator wat earder troch de NGIZ útjûn waard. Boppedat wie Neuman fan 1984 - 1987 bysûnder heechlearaar yn de skiednis fan it ynternasjonale feilichheidsbelied en fan 1945 ôf oan de Katolike Universiteit Nymwegen dêr't hy de L.J. Rogier-learstoel besette.
Konstruktivisme (keunst)
Skiednis
Yn de skilderkeunst spile, koart foar de Earste Wrâldoarloch, de Russyske avant-garde in opfallend wichtige rol yn de ûntwikkeling fan de abstrakte keunst. Ut it rayonisme fan Mikhaïl Larionov en it suprematisme fan Kazimir Malevitsj helle Vladimir Tatlin it bekende konstrutivisme.
Utgeande fan de kollaazje-technyk fan Pablo Picasso brocht er it reliëf yn de ûnderwerploze keunst en esposearre er sels 'sweevjende konstruksjes'. Neffens sabearre matematysk-technyske begjinselen waarden troch de konstruktivisten foaral geometryske foarmen yn de komposysje brocht en waard witten ôfsjoen fan alle subjektive ekspresje. De konstuktivisten waarden foaral meislepe troch harren ûntsach foar masjines, de arsjitekt en tapaste technyske bousels; sy seagen dêr fêstichheid yn foar harren stribjen nei dúdlikens en presisens en tsjin subjektyf yndividualisme. Skilderjen wie yn it foarste plak in objektive stúdzje, in stiif trochsetten fan de strangste ferienfâldiging fan de skilderkeunstige middels, oant der úteinlik neat oars oerbleau as it ferneamde fjouwerkante swarte flak fan Malevitsj.
Fia it Bauhaus yn Weimar, mei El Lissitzky, en De Styl fan Theo van Doesburg en Piet Mondriaan in Leiden krong it konstruktivisme nei de oarloch (WK II) West-Europa yn. Wylst Mondriaan syn horizontaal-fertikale komposysje kreëarre, brocht Van Doesburg mei diagonalen in mear dynamysk konstruktivisme.
Naum Gabo en Antoine Pevsner wiene doe al útwaakst ta de wichtichste Russyske eksponinten fan de beweging.
Steatskeunst
It konstruktivisme wie fan 1917 oant 1921 de offisjele keunst fan de Russyske revolúsje. Tal fan moderne keunstners, ek Kandinski en Tatlin, besetten wichtige offisjele posten, sa as learaar oan de keunstakademy fan Moskou. Mar nei 1920 waarden de nijmoadrige úteringen fan keunst feroardiele troch it regear as ûnbegryplik foar de gewoane man en yn striid mei it algemien belang. Om 1922 hinne, wiene de konstruktivistyske aktiviteiten al hast beheind ta tapaste keunst. Begjin jierren '30 waard dizze keunstfoarm lykwols bestimpele as te 'bourgeois' en waarden keunstners oantrune ta 'herfoarming'. Neffens guon sovjetwittenskippers wie der fan 1932 oant 1936 noch in soart fan 'oergongsstyl', dy't oantsjut wurdt as it postkonstruktivisme. Yn de jierren 60 komt der wer omtinken foar it wurk fan de konstruktivisten en fanôf de 90er jierren binne wer in oantal gebouwen set yn de styl fan it konstruktivisme fan de jierren 20; ûnder oaren it winkelkompleks 'Tri kita' oan de Minskoje sjosse (de dyk fan Moskou nei Minsk).
Besibbe design streamings en stilen
Konstruktivistysk design is famylje fan ûnder oare de folgjende design streamingen en stilen:
Bouwurk
In bouwurk is it resultaat fan bouwen, in minsklike aktiviteit, wêrby't boumaterialen lykas hout, stien, bakstien, beton, stiel en glês gearfoege wurde ta ien solide gehiel. It bouwen fan in bouwurk bart yn 'e regel bedriuwsmjittich troch de bousektor. Men tinkt by in bouwurk almeast oan in gebou, lykas in hûs, kastiel, paleis, tsjerke, toer, fabryk, mole of wolkekliuwer. In gebou is in bouwurk mei wanden en in dak, dêr't men ta'n yn gean kin, mar dat in grut ferskaat oan foarmen en funksjes hawwe kin. De term "bouwurk" is lykwols breder en omfettet ek oare dingen dy't boud binne, lykas in brêge, akwadukt, keardaam, seedyk, strjitte, spoarline, fontein, poarte, muorre, stek, slûs of kanaal. Sokke bouwurken dy't gjin gebouwen binne, komme foar yn in noch folle grutter ferskaat as gebouwen, mei teminsten likefolle ûnderskate funksjes. It ferskil tusken wat in gebou is en wat net, is dat in gebou fan binnen in holte hat dy't bedoeld is om tagonklik te wêzen foar minsken, wylst bouwurken dy't gjin gebou binne dat net hawwe.
Tsjintwurdich is it wichtichste doel fan gebouwen noch altyd om minsken te beskermjen tsjin min waar, lykas wyn, rein en oare foarmen fan delslach en kjeld. Dêrby binne ferskillende gebouwen lykwols bedoeld foar ferskillende aktiviteiten: wenten om yn te wenjen, kantoargebouwen en fabriken om yn te wurkjen, hotel en motels om yn te oernachtsjen, kafees, nachtklubs, kasino's, ensfh. om yn te ferdivedearjen. Bouwurken dy't gjin gebouwen binne, hawwe ornaris spesifikere funksjes. Men kin dan tinke oan brêgen en fiadukten om in oerwei oer in oerflaktewetter resp. in wei te bieden, akwadukten om wetter te ferfieren nei in plak dêr't der ferlet fan is, seediken en oare wetterkearings om wetter wei te hâlden fan plakken dêr't men it net brûke kin, muorren en stekken om wat bûten of binnen te hâlden.
Troelstrabeweging
De Troelstrabeweging Nederlân wie in sosjalistyske politike partij, dy't benammen aktyf wie yn Fryslân. Inisjatyfnimmer en partijlieder wie SDAP-er Paul Kiès. De partij wie bedoeld om de wiere idealen fan Pieter Jelles Troelstra heech te hâlden neidat der ûnrêst west hie ûnder de SDAP-oanhingers.
It Fryske sosjalisme yn de SDAP wie diels- gefoels-, diels ferstânssosjalisme. Doe't de SDAP nei 1930 mear en mear oergie nei wat field waard as ûnprinsipieel reformisme en oanpassen, kamen der yn Fryslân in soad spannings. Guon fûnen dat de partij ferwettere. Benammen yn it súdeasten, de kontreien fan Geart van der Zwaag en Domela Nieuwenhuis waard it ûnrêstich. De wurdfierder fan dizze ûntefredenen waard Paul Kiès, earder offisier, letter antymilitarist dy't as propagandist fan de SDAP yn Fryslân súkses hie. Yn de rin fan de tritiger jierren foarme him hjir in bepaalde oanhing. Yn 1937 kaam it ta in konflikt. Men begûn de figuer fan Kiès en syn aksje skerper te sjen (Kiès soe him yn 1940 by de NSB oanslute). Hy kaam doe op de stimlisten op in ûnferkiesber plak, dy't ferkiezing útsluet. Fûle protestaksjes folgen. Der kamen aksjekommitees. In eigen orgaan 'Het Vrije Woord' ferskynde. Novimber 1937 waard Kiès mei in tal oanhingers troch it partijbestjoer fan de SDAP royearre. Dat wie oanlieding foar it oprjochtsjen fan de Troelstrabeweging om 'de wiere idealen' heech te hâlden. De oanhing bleau lykwols mar lyts. By de Provinsjale steateferkiezings yn 1939 krige de beweging 4,2% fan de stimmen yn Fryslân.
Yn april 1941 gyng de TBN op yn de NSNAP fan Ernst van Rappard.
Vladimir Tatlin
thumb| De toer fan Tatlin, op de 3e ynternasjonale, 1919 Vladimir Jevgrafovitsj Tatlin (Russysk: Владимир Евграфович Татлин) (Charkov, 28 desimber 1885 (âlde styl: 16 desimber) – Moskou, 31 maaie 1953) wie in Russysk keunstner. Kasimir Malewitsj en hy wiene de twa wichtichste persoanen yn de Russyske avant-gardebeweging fan de jierren 1920, doe't de Bolsjewisten noch in beskate frijheid tastiene.
Tatlin waard berne yn de Oekraynske stêd Charkov as soan fan in yngenieur by it spoar en in dichteresse. Hy begûn syn keunstnerskarriêre as ikoaneskilder yn Moskou, dêr't er ek de skoalle foar skilderkeunst, byldhoukeunst en arsjitektuer folge. Hy wie ek beropsmuzikant, en joech in optreden op de Wrâldútstalling yn Parys yn 1906.
De toer
Tatlin waard ferneamd troch syn ûntwerp fan it Monumint foar de Tredde Ynternasjonale, ek wol bekend as de Tatlintoer. It ûntwerp út 1920 bestie út in toer fan izer, glês en metaal en moast in tredde part grutter wurde as de Eiffeltoer. It gebou lit de dynamyk fan de technologyske utopy sjen sa't de kommunisten him foar eagen hienen. It is in dûbele heliks, lykas by it DNA-molekúl, mei trije ûnderskiedende dielen. Dizze blokken, beklaaid mei glêsruten, moasten mei ferskillende faasje draaie. It ûnderste ien kear it jier, it middelste part ienris de moanne en de boppeste moast ien kear deis in rûntsje meitsje. Yn de toer soene ûnder oaren de kantoaren fan de kommunistyske partij komme moatte. It plan wie lykwols tige ûnpraktysk en djoer en waard nea útfierd.
thumb|Monumint foar de Tredde Ynternasjonale op postsegel
Konstruktivist
Tatlin en Malewitsj wiene freonen, mar rekken dochs ferdield oer wêr't it hinne moast mei it Konstruktivisme. Wylst Tatlin fierder gie mei konstruktivistyske ûntwerpen ûntwikkele Malewitsj yn Vitebsk it suprematisme.
Tatlin lei him ek ta op it bestudearjen fan klean en oare foarwerpen. Op de ein fan syn libben sette er noch út ein mei ûndersyk nei it fleanen fan fûgels; syn bedoeling wie om fleanreau te ûntwerpen sadat minske op eigen krêft fleane koene.
Tatlin waard begroeven op it Novodevitsji-begraafplak yn Moskou.
Tsjoech
In tsjoech is in lânnamme út it Aldfryske gebiet. It betsjutte in grut stik mienskiplik greidlân. It soe in stik lân wêze kinne dêr't oer lotte waard. It Aldfryske tia betsjut lûke. 'Útsjuch' tusken Ginnum en Hegebeintum soe dan betsjutte kinne: de uterste tsjoech, it fierste stik fan de Ginnumer mienskar.
Ocko Scharlensis
De wurklikheid wurdt troch Joke van der Wiel yn it neiwurd by de troch har besoarge útjefte fan Jacob van Lennep syn boek De roos van Dekama út 1836 sa omskreaun:
Utsmiter (berop)
In útsmiter is immen dy't foar in part portier is en foar in part befeiligingsman. It is in berop dat fral in protte foarkomt yn it útgeanslibben, by nachtklubs, diskoteken, stripklubs, kasino's, ensfh., mar ek wol by publykstagonklike bedriuwen en eveneminten yn oare sektoaren, lykas lommerts en konserten.
It is de taak fan in útsmiter om persoanen dy't net winske binne, bûtendoar te hâlden. Dêrby giet it alderearst om minderjierrigen (ynsafier't dy net nei binnen meie), lju dy't al dronken binne en lju dy't har by in earder besyk ferfelend holden en droegen hawwe en dêrom op 'e sprekwurdlike 'swarte list' kommen binne. Mar it kin ek gean om lju dy't net de juste klean of skuon oan hawwe en dêrmei net oan 'e dresscode fan 'e saak foldogge. Fierders komt it soms foar dat der rasisme of in oare foarm fan diskriminaasje yn it spul is en dat útsmiters lju de tagong wegerje op basis fan har hûdskleur, etnisiteit of seksuele oriïntaasje, al sil dat yn sokke gefallen net mei safolle wurden sein wurde om't dat strafber is.
Om foar te kommen dat ferfelende klanten de kâns krije om amok te meitsjen en dêrby skea oan te rjochtsjen of de wille fan goedwollende klanten te bedjerren, patrûljearje útsmiters faak ek troch de saak. Dêrmei besykje se ûnwinske eleminten mank de kliïntêle ier te sinjalearjen, sadat se sa betiid mooglik yngripe kinne as it spul driget te eskalearjen. Op dy wize besykje se de sitewaasje sa feilich mooglik te hâlden foar alle besikers en ek foar harrensels. Troch har wurk binne útsmiters gauris belutsen by slaanderij. Lju dy't út in saak set wurde, of dy't oan 'e doar wegere wurde, fetsje dat no ienris net altyd goed op. Ek as der binnendoar of fuort foar de doar fan in útgeansgelegenheid slaanderij tusken klanten of potinsjele klanten ûnderling útbrekt, reitsje útsmiters dêr gauris yn behelle om't it harren taak is om it gefjocht te beëinigjen.
Utsmiters binne faak grutte, gewante manlju. Dat helpt net inkeld om fluch en beslissend fanwegen te kommen as it gebrûk fan geweld net te mijen is, mar sa'n uterlik helpt ek om troch yntimidaasje in protte potinsjele swierrichheden al yn 't foar yn 'e kym te smoaren. It gebrûk fan yntimidaasje helpt lykwols net om fan 'e útsmiter in berop mei oansjen te meitsjen. Nettsjinsteande dat is it sa dat útsmiters yn 'e Nederlânske hoareka sûnt de ynfiering fan 'e Wet Partikuliere Befeiligingsbedriuwen en Resjerzjeburo's (WPBR), yn 1999, yn it besit wêze moatte fan in diploma, it op namme stelde SVH Diploma Horecaportier, dat ôfjûn wurdt troch de Stichting Vakbekwaamheid Horeca (SVH). Om dat diploma te beheljen, moat men sawol teoretyske as praktyske training ûndergien hawwe. Yn guon útgeansgebieten wurkje útsmiters nau gear mei de plysje.
Ocko Scharlensis
''De kroniek (Croniicke, ende warachtige beschryvinghe van Vrieslant) van Scarlensis zou omstreeks 970 samengesteld zijn uit stukken van nog ouder datum. In de veertiende eeuw zou Johannes Vlijtarp (Vlie-terp) de geschiedenis hebben voortgezet, terwijl tegen het einde van de zestiende eeuw Andreas Cornelius van Staveren het werk voltooide en uitgaf. In 1597 werd de kroniek voor het eerst gedrukt, maar er zijn tevens diverse handschriften in omloop. In werkelijkheid was zij geheel van de hand van deze Andreas Cornelius, een Harlings organist: een ‘typisch humanistische vervalsing’, die door Waterbolk een staaltje van ‘geleerde razernij’ wordt genoemd.''
Hopy-wangpûdiikhoarntsje
It Hopy-wangpûdiikhoarntsje (Latynske namme: Neotamias rufus, foarhinne: Tamias rufus), ek wol de Hopy-chipmunk neamd, is in sûchdier út it skift fan 'e kjifdieren (Rodentia), de famylje fan 'e iikhoarntsjes (Sciuridae), de tûke fan 'e grûniikhoarntsjes (Marmotini), it boppeskaai fan 'e wangpûdiikhoarntsjes (Tamias) en it skaai fan 'e Amerikaanske wangpûdiikhoarntsjes (Neotamias). Dit bist libbet yn it súdwesten fan 'e Feriene Steaten. It Hopy-wangpûdiikhoarntsje waard foarhinne beskôge as in ûndersoarte fan it Koloradowangpûdiikhoarntsje (Neotamias quadrivittatus), mar nij ûndersyk hat útwiisd dat it om in aparte soarte giet.
Fersprieding en biotoop
It Hopy-wangpûdiikhoarntsje komt foar yn it westlike part fan 'e Amerikaanske steat Kolorado, besuden de rivier de Yampa en yn 'e dellingen fan 'e rivieren de Kolorado en de Gunnison. Ek libbet dit bist yn lytsere dielen fan 'e oanbuorjende steaten Utah en Arizona. Kwa biotoop jouwe Hopy-wangpûdiikhoarntsjes de foarkar oan rotsige gebieten mei pinjondinen en jeneverbeibeammen.
Uterlike skaaimerken
It Hopy-wangpûdiikhoarntsje hat trochinoar in kop-romplingte fan 10½-12½ sm, mei in sturtlingte fan 8½-9½ sm en in gewicht fan 52-62 g. Hy is wat lytser fan stal as de measte Amerikaanske wangpûdiikhoarntsjes, al binne de wyfkes justjes grutter as de mantsjes. Fierders ûnderskiedt it Hopy-wangpûdiikhoarntsje him troch it ûntbrekken fan swart hier yn 'e rêchstreken. De pels is op 'e rêch brún oant oranjebrún mei twa ljochtere streken yn 'e lingterjochting oan wjerskanten fan 'e wringe. Op 'e bealch en de kop is er ljochter fan kleur, mei twa witige streken dy't boppe en ûnder de eagen lâns rinne fan 'e snút nei de earen ta. It Hopy-wangpûdiikhoarntsje beskikt lykas alle wangpûdiikhoarntsjes oer grutte wangpûden, dy't brûkt wurde om fluch-fluch iten yn op te slaan dat letter op in feiliger plak yn alle rêst bepluze wurde kin.
Status
It Hopy-wangpûdiikhoarntsje hat de IUCN-status fan "net bedrige", mei't er yn syn ferspriedingsgebiet noch rûnom foarkomt en om't de populaasje stabyl liket te wêzen.
Simon Abbes Gabbema
thumb|Simon Abbes Gabbema troch [[Arnoud van Halen]] Simon Abbes Gabbema (Ljouwert, 1628 - dêre, 1688) wie in skied- en letterkundige.
Nei syn stúdzje oan Nederlânske universiteiten, mear letteren as rjochten, wekte hy grutte ferwachtings. Sa waard er yn 1659 histoarjeskriuwer fan Fryslân. Gabbema samle net allinnich wurk mar joech it ek út, bygelyks brieven fan Viglius oan Hopperus.
Hy hie belangstelling foar it Frysk en stimulearre Gysbert Japicx.
De Gooyer (Wolvegea)
thumb|right|250px|De Gooyer by Wolvegea thumb|right|250px|De Gooyer De Gooyer waard boud yn 1775. De mole is fan it type grûnsiler en hat as funksje poldermole. De mole stiet by Wolvegea oan it rivierke De Linde.
Oarspronklijk stie de mole by Blesdike. Nei sa'n sechtich jier waard de mole ± 1835 foar de earste kear fersetten nei Noardwâlde, wêr't er sawat tachtich jier wurke as nôtmole.
Om 1916 hinne waard de mole foar de twadde kear fersetten. De mole wie foar de restauraasje yn 1991 bekend as De Wâlden. Eigener is de Stifting It Fryske Gea.
Tsjûgenis (tydskrift)
Tsjûgenis wie in tydskrift dat útjûn waard troch Eeltsje Boates Folkertsma nei syn brekken mei de Jongfryske Mienskip. Hy skreau de measte bydragen. Ynsidindeel wurken mei: Fedde Schurer, Gerben Brouwer en Rintsje Piters Sybesma.
It blêd hat fan 1920 oant yn 1922 bestien.
Tjitte Bonnema
Tjitte Bonnema (Frjentsjer, 23 maart 1975) wie in aktyf keatser fan 1993 oant 2008 út Tsjummearum. Omt er út kaam foar de CFK hat er nea de Freuepartij keatst. Nei de fúzje mei de KNKB kaam hy út foar Tsjummearum op dit junioarebûn. Mei Reinoud Monsma en Peter Zuidema wûn er de partij yn 1993 en 1994. Spile letter ûnder oare mei Johan Abma, Daniël Iseger, Simon Minnesma en Folkert van der Wei.Waard ien kear kening en helle 206 punten yn it ivich keatsklassemint.
Alex Pama
Alex Pama (Bethesda (Marylân), 23 novimber 1972), is in Amerikaansk fuotbalbestjoerder.
Hy hat mei syn frou Karen twa bern. Ferhuze op 4-jierrige leeftiid út de Feriene Steaten, mar wie 13 doe't syn famylje echt nei de Rijnstraat yn Den Helder ferhuze. Yn de tuskentiid hat er op in soad lokaasjes wenne, ûnder mear twa jier op Arûba. Dit fanwegen it wurk fan syn heit dy't marineofsier wie. Spile by fuotbalferiening HCSC. Op 23-jierrige leeftiid ferhuze er nei Idaho om fan syn fuotbalhobby syn berop te meitsjen en waard letter bûnscoach fan Arkansas. Letter bedarre er yn Atlanta dêr't er seis jier lang in fuotbalskoalle hie. Wurke ek foar in tal bedriuwen op it mêd fan marketing en ferkeap.
Doe't de bern opgroeiden ferhuze de famylje nei Nederlân, dêr't er frege waard foar de funksje fan algemien direkteur by SC Cambuur. Under syn lieding wurke Cambuur him op ta in top 5-club yn de Jupiler League. Yn 2009 promovearre de club hast nei de earedifyzje. Roda JC blykte sterker nei it nimmen fan strafskoppen. Yn jannewaris 2011 naam er ûntslach nei in spul mei nije jildsjitter Ype Smid. It mislearjen fan in nij stadion en de minne finansjele situaasje by de klup wienen dêr ek mei debet oan.
Primož Roglič
Primož Roglič (Trbovlje, 29 oktober 1989) is in Sloveensk hurdfytser en in earder skânsspringer en wie trije kear winner fan de Omgong fan Spanje.