cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nittert Fox
Skiednis
Nochris ferslein wie no hast heul Fryslân needsake om de oanfierders inselde ûnderherigens te toanen as de gubernator sels, doe't dy yn Gelre stried. Nammens harren waarden 24 septimber 1498 Fox mei de greve fan Stolberg, Siegmund Pflug en de greve fan Schaumburg machtige de hulde fan Westergoa yn ûntfangst te nimmen en 9 oktober ferskynde de ‘erchlistige âlde foks’ sels mei inkelen fan harren oan it haad fan in kriichsbinde yn Frjentsjer.
Mei de Grinslanners wie men lykwols noch net klear, dy't ek noch rekken hâlde moasten mei de eastfryske greve Edzard, Albrecht syn bûnsmaat. Om dy no by te stean, dy't de striid al weriepen hei, stjoerde Schaumburg jonker Fox mei noch gjin 400 man en 3 stikken geskut (19 july 1499). Opsjende tsjin de beswieren fan in reis oer see, dêr't er him net thús fielde, hie de kapitein allinnich de langere lânwei oer Drinte keazen om it haadkertier fan de greve te beerikken yn Den Dam. Op 22 july (Maria Magdalenadei) kaam Fox by't skimer oan yn Kropswâlde en luts dêrwei op nei Kolham. Unferhoeds lutsen de Grinslanners mei oermacht tsjin him op en de Saksers hâlden stân oant Fox, dy't de striid mei syn lytse macht ûntwike kind hie, sa't hy ek wold hie, ferwûne delstoarte. Doe't syn manskippen fêrnei flechten, besicht hy haren omdoch oan te fjurjen om troch te fjochtsjen, en waard op knibbels steande en him net oerjaan wollend, stridend ôfmakke.
Syn striidmaat jonker Hans fan Grombach waard finzen nomd. De Grinslanners begroeven it lyk fan Neithard Fox, de ‘eersten kolonel van Albrechts voetvolk’ mei alle ear yn harren stêd yn it koar fan de Fransiskaner of Minderbruorretsjerke tichtby it grutte St. Marije Magdalena alter. Op de neiste pylder waard in Latynsk, op de grêfstien in Nederlânsk opskrift ta syn eare setten; beide binne letter ferdwûn. Hartoch Albrecht betreurde him as ien fan syn bêste offisieren.
Onkology
De Onkology (fan it Grykske wurd όγκος „Opswolle“ en λόγος „Lear“) is dat part fan de genêskunde dy't him dwaande hâldt mei ûndersyk en behanneling fan kanker.
In dokter dy't him spesialisearre hat yn de onkology wurdt in onkolooch neamd. It mêd dêr't er him mei dwaande hâldt is:
De onkolooch makket diel út fan in multydissiplinêr team dat bestiet út allegearre spesjalisten dy't mei inoar soargje foar adekwate en optimale diagnostyk, behanneling en soarch, en follow-up fan onkologyske pasjinten. Ofhinklik fan de type kanker kin dat wêze: patology, radiology, nukleêre genêskunde, sjirurgy, gynekology, KNO, radioterapy.
Der binne twa spesjalistyske kankersintrums yn Nederlân, de Daniël den Hoed klinyk (part fan it Erasmus MC) yn Rotterdam en it Antoni van Leeuwenhoek Sikehûs yn Amsterdam. It Nederlânsk Kanker Ynstitút en de Frije Universiteit Amsterdam hawwe tegearre de Undersykskoalle Onkology Amsterdam opset foar postdoktoraal ûnderwiis en - ûndersyk.
Ivory
Ivory is in sjippemerk, dat 1891 foar it earst ferkoft waard yn de Feriene Steaten. Der waard reklame mei makke dat de sjippe op it wetter driuwen bleau: "It floats", en dat it mear as "99 44/100%" puere sjippe wêze soe. De sjippe jildt yn Amearika noch altyd as in goede, goedkeape sjippe.
Pinkegat
It Pinkegat is in seegat tusken It Amelân en de Ingelsmanplaat.
Skraard
Skraard is in terpdoarp yn de gemeente Súdwest-Fryslân, besuden Wytmarsum. Oant 2011 lei Skraard yn de eardere gemeente Wûnseradiel. It doarp hat likernôch 180 ynwenners (2004) en hat sûnt 1988 de status fan beskerme doarpsgesicht. It is ûntstien op de súdlike ouwer fan de Marneslinke en wurdt yn de earste geskriften Scadawerth neamd.
Lange Mear
Lange Mear is in diel fan it Van Harinxmakanaal fan it Langdeel nei it easten. It stik dêrnei hjit it Skalkedjip dat op it Prinses Margrietkanaal útkomt besuden Suwâld.
It Lange Mear yn de gemeente Ljouwert, foarme earder de skieding tusken Boarnsterhim en Tytsjerksteradiel.
Skraard
Hjir stie eartiids de Aylvastate.
De protestantske tsjerke wurdt yn 1270 foar it earst neamd en is yn 1954 restaurearre. Hjir spilet in ferhaal fan in hosty-wûnder, dat twa kear troch de paus erkend waard. Dit kaam trochdat de pastoar en de fikaris yn 1414 in bliedende hosty op it alter fûnen. Der kamen letter dan ek pylgers op beafeart op ôf. Minsken dy't in ôflaat krigen koenen boete dwaan troch dêr hinne te gean en in offer te bringen. De tsjerke datearret foar in grut part út de let romaanske perioade en is fan giele friezen boud, lykas de toer. Yn de tsjerke stiet meubilêr út de 17e iuw. De renêssânse kânsel, doopstek, lessener, jildtaffeltsje en nachtmielbanken foarmje in harmonieus gehiel. Moai houtsnijwurk binne de sydwangen fan tsien tsjerkebanken fan ± 1565 mei ingelen, duvels en mûnsters.
Skraard wie yn de achttjinde en njoggentjinde iuw in sintrum foar handel yn hea. Súdeast fan de tsjerke stie tusken 1860 en ûngefear 1950 in spinnekopmûne.
Tsjerke
De eardere grifformearde tsjerke wurdt as wenhûs brûkt.
Strjitten
Doarpsstrjitte, Easterleane, Skoalstrjitte, Smidstrjitte, Wûnserwei, Suderleane.
Arnold Willem Kort
Arnold Willem Kort (Haarlim, 23 febrewaris 1881 - Grins, 2 maart 1972) wie in Nederlânsk keunstskilder, grafikus en ynterieurûntwerper.
Kort wie learling fan 1894 oant 1899 oan de Kunstnijverheidsschool yn Haarlim. Hy krige ûnderrjocht fan ûnder oaren Chris Lebeau, Hendrik Maarten Krabbé en Michel Duco Crop. Nei syn oplieding wurke Kort ûnder George Willem van Heukelom, arsjitekt fan de Spoarwegen, en dekorearre er Stasjon Hengelo en Stasjon Roosendaal. Hy wurke ek as dekorateur foar plateelfabryk De Distel yn Amsterdam.
Yn 1901 koe Kort oan 't wurk by it meubelfabryk fan J.A. Huizinga yn de stêd Grins. Hy ûntwurp gerdynstoffen, batiks en meubels foar dy fabryk. Itselde jier folge er lessen oan Akademy Minerva en waard dêr yn 1908 learaar dekoratyf skilderjen. As skilder makke Kort fral ynbannige, atmosfearysk ferstilde stillibbens. Yn 1946 gie er mei pinsjoen. Bekende learlingen fan Kort oan Minerva wiene ûnder oaren George Martens, Thees Meesters, Wladimir de Vries en Jan van der Zee.
Pikemar
De Pikemar is in marke fan 12 ha. yn de gemeente Wymbritseradiel. It leit súdwestlik fan Easthim en noardeastlik fan Aldegea by Pikesyl. It marke is troch in sleat ferbûn mei de westliker lizzende, en ek ûndjippe Hissemar.
Skyten
thumb|250px|Gebiet fan de Skyten 100 f.Kr. De Skyten wienen in Yndo-Jeropeeske nomadysk folk fan Iraanske komôf dat eartiids (7e iuw f.Kr.- 4e iuw f.Kr.) libbe op de flakten fan Sintraal-Aazje en dy't fan dêrút nei de gebieten oan de Swarte See ta setten. Sy waarden letter troch de Sarmaten ferdreaun. It gebiet dêr't sy setelen rikte oant en mei Lyts-Aazje en it suden fan Palestina.
It meastepart fan de ynformaasje oer de Skyten dêr't wy oer beskikke komt fan de Grykske histoarikus Herodotus (± 440 f.Kr.) yn syn History, en fan archeologyske fynsten dien yn Oekraïne en it suden fan Ruslân.
Anna Marie Hendriks
Anna Marie Hendriks (It Hearrenfean, 29 juny 1987) is in wittenskiplik ûndersykster, trainer en earder model.
Groeide op yn Wolvegea dêr't se nei de Doarpsskoalle en it Linde Kollezzje gie. Mei har VWO-diploma ferhuze se yn de maitiid fan 2005 nei Maastricht dêr't se oan de universiteit sûnenswittenskippen studearre.
As Miss Fryslân waard se op 10 oktober 2004 yn Studio 21 fan it Mediapark yn Hilfertsom útroppen ta fise-Miss Nederlân. Yn de maitiid fan 2005 spile se mei de skriuwer en kommentator Jan Mulder, ûnder oare bekend fan it TV-programma Barend en Van Dorp, de haadrol yn in TV-commercial foar de Postbank. Ein 2005 wie Anna Marie reportergirl yn it krystnûmer fan it manljusblêd FHM.
Yn 2006 wie se te sjen yn TV-commercials fan Center Parcs (A state of happiness) en Lactacyd. Se rydt yn in nije promoasjewein fan Friesland Holland dêr't se yn Súd-Nederlân en Belgje mei nei fytswinkels en eveneminten ta gie om Fryslân as fakânsjebestimming foar it fuotljocht te bringen.
Die letter frijwilligerswurk, joech Ingelske kursussen, treningen, toeristyske promoasje en docht maatskiplik ûndersyk oan de Universiteit fan Maastricht.
Slach by Adrianopel
thumb|right|200px De slach by Adrianopel wie op 9 augustus 378 yn Adrianopel, (tsjintwurdich Edirne) en gie tusken Romeinske en Fisigoatyske troepen. It leger fan de Romeinen stie ûnder befel fan keizer Falens en dat fan de Fisigoaten waard oanfierd troch kening Fritigern. De swiere nederlaach dy't de Romeinske leger oprûn wurdt sjoen as it begjin fan de delgong fan it West-Romeinske Ryk. It wie sadanich, dat al gauris sprutsen waard oer in twadde Cannae'. De oerwinning fan de Fisigoaten soe de earste oanset foarmje ta grutte oermasteringstochten dy't hja sûnt dy tiid troch Jeropa ûndernommen.
Oanlieding
De oanlieding foar dizze slach is dúdlik. Inkele jierren earder hienen de Fisigoaten tastimming krigen fan de Romeinen om harren yn it Romeinske Ryk te festigjen. Hja wienen troch de Hunnen út harren wengebieten ferdreaun, mar de yntegraasje yn it Ryk ferrûn lykwols min. De Fisigoaten waard swiere belestingen oplein en waarden as twadderangs boargers beskôge. De frustraasjes hjiroer late yn 378 ta de Slach by Adrianopel.
De slach
De Romeinske keizer Falens fierde sels it befel oer it Romeinske leger dat út likernôch 12.000 oant 15.000 soldaten bestie. It advys fan syn riedsmannen om te wachtsjen op fersterkings sloech hy yn de wyn. Hy miende him foarôf al oerwinner. De Goaten wienen by dizze fjildslach yn de mearderheid, alhoewol dizze mearderheid wierskynlik letter troch Romeinske skiednisskriuwers oerdreaun is. By it earste treffen wie de Goatyske (swiere) kavalery sels hielendal net oanwêzich, omdat dizze de moarns tefoaren it kamp ferlitten hie. De efterbleaune Goatyske ynfantery hie har ferskânze yn in saneamd 'Laager', in sirkel fan weinen. Doe't de Romeinen der net yn slaggen om dizze ynfantery te ferslaan kearde de striid him tsjin de Romeinen troch de komst fan de werom roppen Goatyske kavalery.
Betsjutting
De gefolgen fan de slach op lange termyn wie lykwols illendich foar it Romeinske ryk. Se soenen de slach nea wer teboppe komme. Benammen it leger soe it grutte ferlies oan mankrêft net mear op rêde.
Sportklub Makkingea
Sportklub Makkingea is in omniferiening út Makkingea. De feriening bestiet út in fuotbalferiening en in kuorbalferiening. De fuotbalploech spilet op de akkomodaasje Oosteinde oan de Oosterhuiswei, njonken it doarpshûs. Sportklub Makkingea is oprjochte op 17 maaie 1936.
De junioaren spylje op sneon, de senioaren op snein.
Sudertoer (Skiermûntseach)
De Sudertoer (Nederlânsk en offisjeel: Zuidertoren) is in 311/2 m hege toer op it Fryske Waadeilân Skiermûntseach. Dit gebou hat yn 'e rin fan 'e jierren ferskate funksjes hân. Op 20 augustus 1991 krige it de status fan ryksmonumint. thumb|left|210px|De Sudertoer.
Skiednis
De Sudertoer waard yn 'e jierren 1853-1854 tagelyk boud mei de Noardertoer, de hjoeddeistige fjoertoer fan Skiermûntseach. De toer wie in ûntwerp fan H.G. Jansen yn 'e mande mei D. van Gessel, N.J. Leijer en oannimmer L.J. Borst Verdoorn. De oarspronklike funksje fan 'e Sudertoer wie dy fan fjoertoer. Tsjintwurdich kenne seelju de ljochten fan fjoertuorren werom troch de saneamde ljochtkarakters: figueren yn it ljocht. Mids njoggentjinde iuw bestie soks noch net, en dêrom pleatste men bytiden twa fjoertuorren byinoar, sadat men se oan dy neite ta-inoar weromkoe. Boppedat koenen twa fjoertuorren in line foarmje, sadat skippen om gefaarlike ûndjipten hinne laat wurde koene.
Seeguozzen
thumb|right|250px|Readboarstgoes De Seeguozzen binne in skaai fan de Einfûgels.
Skiednis fan it keatsen
Alde skiednis
Keatsen is in tige âlde balsport; it wurdt somtiden sels de alderâldste balsport neamd. Der binne dan ek oanwizings dat der 4000 jier lyn al keatst waard. Yn Egypte, op ikoanen yn de tempel fan Osiris yn Thebes dy't stamme út 2000 foar Kristus, binne prysters te sjen dy't mei de hân in bal slaan. En yn Midden-Amearika binne mear as 700 âlde keatsbanen fûn. De âldste dêrfan stamt likernôch út 1500 foar Kristus. Ut bylden, reliëfs en skilderingen is op te meitsjen dat it keatsen dêr in wichtich plak yn naam yn de kultuer. Yn Meksiko wurdt yn de steaten rûn Zacatecas op sa'n 400 banen noch altyd in foarm fan muorrekeatsen spile.
Yn Europa hat Aleksander de Grutte (450 f.Kr.) it keatsspul fan Grikelân út ferspraat nei Romeinske koloanjes. Fia de Romeinen is it spul fierderop Europa ynbrocht.
Keatsen yn de Midsiuwen
Yn Frankryk wie it Jeu de Paume om it jier 1300 hinne tige populêr, sawol by de eallju as by it 'gewoane' folk. Midsiuwske boarnen beskriuwe it spul sa: "It spul bestiet út it ûntfangen fan de bal, en it werom slaan mei de iepen hân. It waard earst mei de bleate hân spile, letter mei in want en wer letter bûn men stof om de hân om de bal mei mear fearkrêft weromslaan te kinnen."
Janke Spanninga-Posthuma
thumb|J. Spanninga-Posthuma, om ende by 1910 Janke Spanninga-Posthuma (Mullum, 27 maart 1882 - Rijswijk, 6 maaie 1966) wie in Frysk skriuwster en modiste. Wenne op De Jouwer, letter yn Rijswijk. Janke Posthuma troude op 23 maaie 1919 mei goudsmid Lolle Spanninga.
East-Timor
East-Timor is in lân yn Súdeast-Aazje. De haadstêd is Dily.
Skiednis fan it keatsen
Keatsen yn de Midsiuwen
Ut it Jeu de Paume, dat feitelik in soarte fan 'hântennis' wie, binne ferskate keatsfarianten ûntstien, û.o. it Frysk spul en Jeu de Pelote, spile yn Belgje en Frankryk. Ek yn Itaalje (Pallapugno en Palla Éh), Spanje (Llargues) en Sweden (Pärk) binne der farianten dy 't op it Jeu de Paume werom te fieren binne. Om 1500 hinne ûntstie út dy foarm, mei it langer en grutter wurden fan de want, de foarrinner fan it moderne tennis. Dêrmei begûn ek de kontroverze tusken it spyljen mei de hân en it brûken fan in racket. Wittenskipper en filosoof Erasmus skreau dêr yn 1524 dit oer: "Jo switte faaks mear, mar it spul is nofliker as it mei de hân spile wurdt." Hjoed-de-dei wurdt hjir en dêr wer in miksfoarm fan tennis en keatsen spile, teatsen neamd.
Palsepoel
Oan de noardkant fan de poel leit in kampearterrein mei de namme Poelzicht.
Skiednis fan it keatsen
(Wer-) Opkomst fan it Muorrekeatsen
Mei it better wurden fan de kwaliteit fan de ballen kaam in de 15e iuw ek it muorrekeatsen (wer) yn swang. De âldste skriftlike boarne stamt út Skotlân (1427). Kening James I hat neffens dy boarne de heechste priis foar syn ferslaving oan it muorrekeatsen betelle. Hy hie in keldersrút ticht mitselje litten, omdat him dat by it keatsen hindere. Doe 't er trije dagen letter troch de kelders foar moardners flechtsje soe, waard er foar it tichtmitsele keldersrút, syn ienichste flechtrûte, deastutsen.
Fan dy tiid ôf wurdt it muorrekeatsspul yn histoaryske boarnen hieltyd mear neamd: Benammen út stikken dêr't it keatsen by (en sels yn) tsjerken ferbean wurdt. Yn it Ierske Galway waard yn 1527 it keatsen tsjin de stedsmuorren by wet ferbean. Ierlân hie destiids in soad hannelskontakten mei Baskelân dêr't ek doe al it Pelota á Mano spile waard. Oant hjoed-de-dei is net dúdlik wa fan beiden it spul by de oar yntrodusearre hat.
East-Timor
Lizzing
East-Timor wurdt begrinzge troch:
Lânskip
thumb|left|Ainaro. De eilânrepublyk bestiet út it eastlik part fan it eilân Timor, de eilannen Atauro en Jaco, en Oecussi-Ambeno, in politike eksklave, oan de westlike side fan it eilân, omringe troch West-Timor, dat by Yndoneezje heart.
Skiednis fan it keatsen
(Wer-) Opkomst fan it Muorrekeatsen
Wol is dúdlik dat it Ierske emigranten wiene dy't it muorrekeatsen yntrodusearre hawwe yn Austraalje, Súd-Afrika en Amearika. Yn Amearika is it it bêste oanslein. Dêr wurde trije farianten spile: Op bûtenbanen it ien- en trije-muorre-keatsen en yn binnen-akkomodaasjes it fjouwer-muorre-keatsen. Allinne yn New York binne al mear as 2000 keatsbanen te finen. De keatsers binne dêr feriene yn de US Handball Association.
Sudertoer (Skiermûntseach)
Skiednis
Yn juny 2018 kocht de Stifting Behâld Sudertoer (Stichting Behoud Zuidertoren) de toer fan KPN, wat de wei frijmakke foar in yngeande renovaasje. De ûnderhannelings oer de keap hiene twa jier duorre, en de stifting woe net sizze wat der betelle wie. De Sudertoer behold de funksje fan stjoermêst, mar der kaam ek in lytse eksposysjeromte ûnderyn de toer, dêr't de skiednis fan it gebou beljochte waard. Tagong ta de top fan 'e toer kaam der net, om't de wetterbak der noch altyd yn siet.
East-Timor
Klimaat
It klimaat is tropysk, meastentiids hjit en fochtich, wêrby't drûge en wiete seizoenen elkoar ôfwikselje. Haadstêd, grutste stêd en wichtichste haven is Dily, de twa-grutste stêd is Baukau.
Skiednis
East-Timor wie fan 1695 ôf in koloanje fan Portegal. It westlike part fan it eilân wie yn hannen fan de Nederlanners. Dizze situaasje bleau yn stân oant de Twadde Wrâldkriich doe't it hiele eilân troch de Japanners beset waard. Nei de oarloch kearden de Portugezen werom en kaam it westlik part yn besit fan Yndoneezje.
Yn 1974 wie yn Portegal de Anjerrevolúsje en sette de dekolanisaasje fan de Portegeeske koloanjes útein. Op East-Timor waarden foar it earst frije ferkiezings hâlden dy't lykwols tige ûnrêstich ferrûnen. De politike partijen wienen hiel bot ferdield en der folge in koarte boargerkriich, dêr't de Fretilin ûnôfhinklikens by útrôpen. Goed ien wike letter foel it Yndonezyske leger East-Timor binnen. Der folge in bloedige striid dy't troch Yndoneezje wûn waard en makke East-Timor ta har 27ste provinsje.
Blauwe finfisk
De blauwe finfisk is - foar safier no bekend - it grutste bist dat ea op ierde libbe. Folwoeksen eksimplaren kinne in lingte fan ± 33 meter en in maksimaal gewicht fan 170 ton berikke. Om in idee fan de grutte te hawwen: de tonge fan de blauwe finfisk is like grut as in oaljefant en waacht ûngefear 2 ton.
East-Timor
Befolking
De befolking fan East-Timor, stiet bekend as de "Maubere", in eardere skeldnamme dy't troch de fersetbeweging oernomd is as in heldenamme, bestiet út in tal ôfsûnderlike etnyske kloften, dy't foar it grutste part ôfstamje fan it Malay folk en âldere Papoea-stammen. Der is ek in lytse Sineeske minderheid.
Religy
Fierwei de grutste religy yn East-Timor is it Roomsk Katolike leauwen (96,5%) en dêrnei Protestantske (2,2%) minderheden. Lytse Moslim (0,3%), Hindû (0,02%), Boedistyske (0,06%) en animistyske (0,8%) minderheiden foarmje de rest.
Blauwe finfisk
Nettsjinsteande de mânske ôfmjittings hat de blauwe finfisk in slank foarkommen en kin it by it swimmen in snelheid berikke fan 40 - 50 kilometer yn it oere.
East-Timor
Taal
De twa offisjele talen binne Tetum, in lokale Austronesyske taal en Portegeesk. Yn de hannel wurdt in protte Yndonesysk en Ingelsk sprutsen.
Skiednis fan it keatsen
(Wer-) Opkomst fan it Muorrekeatsen
Lyk as it tennis ûntstien is út it Jeu de Paume, is it muorrekeatsen evaluearre ta Squash en letter Racquetball. De nijste leat by it muorrekeatsen is fûstbal, yn 1989 út ferfeling troch útfallen lessen, troch studinten út Estlân betocht. It spul wurdt tsjintwurdich ien-tsjin-ien yn squashhallen spile mei in tennisbal, dy't slein, skopt en kopt wurde mei. Fierder is it ienichste ferskil mei 'gewoan' muorrekeatsen, dat de bal 2 kear stuitsje mei.
Blauwe finfisk
It gewicht fan in blauwe finfisk kin wol sterk wikselje mei it seizoen. Yn de waarme tiid frette se har hielendal fol yn de kâlde wetters by de poalen. Fjouwer moannen slokke se in ferskuorrende protte kreeftkes op: soms wol 4000 kilogram op in dei. Sa bouwe se in flinke speklaach op, dêr't se de rest fan it jier op tarre kinne. Oan de ein fan de simmer lûke se nei waarmere wetters, dêr't de wyfkes eventueel in jong krije. Se frette dan hielendal neat mear, mar fiede wol harren jong. Yn de sân moannen fan de sûchperioade kin in wyfke leafst in kwart fan har lichemsgewicht (± 25 ton) ferlieze. Har jong waacht by de berte sa'n 2 ton.
In bist fan dizze grutte kin allinnich yn wetter libje. Op it lân soe it bist smoare mei't it troch syn eigen boarstkas sakket en dus net sykhelje kin.
Skiednis
Yn de earste helte fan de tweintichste iuw wie de blauwe finfisk hast útstoarn troch de yntinsive walfiskjacht. Beskermjende maatregels yn de twadde helte fan de iuw lykje it fuortbestean fan it soarte rêden te hawwen. Oantallen wurde rûsd op 5000 - 12000, wrâldwiid.
Fiedsel
Wûnderlik genôch fret dit reuseftige bist him mei minuskule bistkes dy't as sammelnamme plankton hawwe en in maksimale grutte hawwe fan 1 à 2 sintimeter. Op in dei fret in folwoeksen bist sa'n 3500 kg krill.
Gedrach en leefwize
In blauwe finfisk kin 80 - 100 jier âld wurde. Se libje allinnich of yn groepkes fan twa of trije bisten. De blauwe finfisk stiet, lykas de bultrêch, bekend om syn gesang. By de blauwe finfisk kin syn gesang wol 180 desibel wêze.
Fuortplanting
De fuortplanting bart by't winter. As meardere mantsjes mei ien wyfke pearje wolle, swimme se der earst allegear omhinne en besykje mei har te pearjen. Singelier is hjirby dat net it earste mantsje mar it lêste mantsje neisieten ferwekt. It sperma fan it lêste mantsje spielt it sperma fan it foargeande mantsje fuort.
Fersprieding
Dizze grutte bisten libje op folle see mar bliuwe oan de oerflakte omdat harren fiedsel dêr te finen is. Simmerdeis binne se oan de rânen fan it pakiis te finen, winterdeis mear yn subtropyske wetters. De gebieten dêr't se foarkomme binne ûnderoare de Yndyske Oseaan en de iepen wetters fan de Grutte Oseaan.
|840px|It [[skelet|geramt fan in Blauwe Finfisk'']]
Skiednis fan it keatsen
(Wer-) Opkomst fan it Muorrekeatsen
Ek yn Sintraal Amearika waard troch de oarspronklike befolking in muorrekeatsfoarm spile dy't wat fjild ôfmjittings en materiaal opfallende oerienkomsten hat mei de Ierske foarm: Rebote a Mano con Pelota Dura (letterlik: hânkeatse mei in massive bal). It spul koe him dêr ûntwikkelje omdat se dêr al earder as yn Europa beskikten oer rubberen ballen. It spul wurdt noch altyd spile. By archeologyske ûndersiken yn Meksiko en de lannen súdlik dêrfan, binne in pear hûndert banen wer bleatlein.
Peteca
In bysûndere ein yn it keatsbyt is Peteca. It spul is ûntstien yn Súd-Amearika, om krekt te wêzen yn Brazylje. De Tupi-stam spile it spul, wêrby in soarte fan grut útfallen badmintonplûmke mei de hân oer in net of tou spile wurdt, by bysûndere gelegenheden. Peteca betsjut yn it Tupi 'slaan'. Yn Brazylje is it spul in de rin fan de tiid regulearre en wurde toernoaien hâlden. Mei de Olympyske Spullen fan 1928 is it spultsje nei Europa oerwaaid. Yn Frankryk en Ingelân wurdt it spul noch altyd regulearre spile. Ek yn Dútslân binne kompetysjes, mar dêr wurde sterk ôfwikende regels hantearre: 5 tsjin 5 ynstee fan inkel- of dûbelspul en yn de Dútske kompetysje mei der twa kear yn it eigen team oerspile wurde, foardat de bal oer it net spile wurdt (follybalregels). Yn Nederlân binne út en troch rekreative toernoaien, mar is it benammen in fakânsjespultsje foar op de kamping of it strân.
Fryslân
It meastentiids as "typysk Fryske sport" oantsjutten Fryske keatsspul, is yn de 16e iuw troch Hollânske dykwurkers op It Bilt yn Fryslân yntrodusearre. De Fryske fariant fan it spul wurdt tsjintwurdich op gers spile tusken twa teams fan elk trije spilers, de partoeren. Fral yn it noarden fan de provinsje yn de Fryske klaaigebieten is it spul noch hieltyd populêr. Yn de rest fan Fryslân is dat minder. Oan de ein fan de 19e iuw binne de earste keatsferienings oprjochte, dy't har feriene hawwe yn in twatal keatsbûnen: It Fryske Keatsbûn, letter werneamd ta NKB, tsjintwurdich KNKB en de Kristelike tsjinhinger, CFK. Beide bûnen binne yn 1994 fusearre. De jierlikse hichtepunten yn it Frysk spul binne de PC yn Frjentsjer en de Freulepartij yn Wommels.
It Fryske spul is útsoarte in Jeu de Paume-foarm. It Fryske spul hat bûten it Belgysk/Frânske Jeu de pelote en it Spaanske Llargues ek in soad oerienkomsten mei Palla Éh dat yn de Italjaanske regio Toskaanje hjir en dêr noch spile wurdt.
Deademars (Twadde Wrâldoarloch)
Deademarsen (Todesmärsche yn it Dútsk) wiene de marsen fan finzenen út Nazy-Dútslân tusken nazy-kampen mei it gefaar fan de dea ûnder de Twadde Wrâldkriich. Se barden op ferskate plakken ûnder de holokaust, ûnder mear yn 1939 yn de provinsje Lublin yn Poalen, yn 1942 yn it Reichskommissariat Oekraïne en in gebieten ûnder Dútsk bewâld yn 't algemien. Tusken it neijier fan 1944 en ein april 1945 fûne se op gruttere skaal plak oan it Sovjetfront, fan de nazy-konsintraasjekampen en kriichfinzenekampen yn de nije Reichsgaue, nei kampen yn it eigenlike Dútslân, bûten it berik fan de alliearden. It doel wie bewizen fan misdieden tsjin de minskheid yn de kampen te ferwiderjen en de befrijding fan kriichsfinzenen foar te kommen. Troch de strieminne omstannichheden en de gewelddiedige hannelwize fan bewakers ferlearen alinne al oan de ein fan de oarloch sa'n 250.000 minsken it libben.
Bûtan
Bûtan is in keninkryk yn Súd-Aazje. Thimphu is de haadstêd en de grutste stêd. De kening fan de monargy is sûnt 2006 Jigme Namgya.
Lânskip
It lytse keninkryk Bûtan op de súdlike helling fan de Himalaya is slim tagonklik. Geweldige toppen omfiemje it plato, dat stadich ôfrint súdlike foarberchtme fan oan de Yndyske grins. It hiele lân is bercheftich útsein in lyts gebiet fan subtropyske flakten yn it suden dat trochsnien wurdt fan delten dy't Duars hjitte. Tusken de subtropyske flakten en it mei snie bedutsen Himalaja-berchte is in hichteferskil fan mear as 7.000 meter.
Klimaat
It lân hat in grut ferskaat oan klimaten. Wylst der yn it suden foaral in tropysk oant subtropysk klimaat hearsket, ha de delten fan sintraal Bûtan in tuskenbeiden klimaat mei koele winters en waarme simmers. Yn de bergen binne de winters ekstreem strang en de simmers koel. Foaral yn de súdlike gebieten fan it lân hat men in yn de reintiid faken te krijen mei oerstreamings.
Skiednis
De namme Bûtan is mooglik ôflaat fan it Sanskryt wurd Bhu-Utthan dat “heech lân” betsjut. In oare útlis yn it Sankrit kin Bhots-ant dat “Ein fan Tibet” of “súdlik fan Tibet” betsjut, wêze. Lykwols neame guon Bûtanezen har lân Druk Yul en har ynwenners Drukpa. De Dzongkha (en Tibetaanske) namme foar it lân is Druk Yul (“Lân fan de draak”). Fanwegen syn útstrielen fan rêst en net oantaast wêzen wurdt it bytiden oantsjut as “It lêste Shangri-La” (ferburgen paradys).
Stiennen ark, wapens en oerbliuwsels fan grutte stiennen bousels jouwe oan dat Bûtan al 2.000 jier foar Kristus bewenne wie. Skiedkundigen ha úttocht dat de steat Lhomon (letterlik: “súdlik tsjuster”) of Monyul (“Tsjuster lân, in referinsje nei de Monpa, de oarspronklike bewenners fan Bûtan) bestien hat fan 500 f.Kr. oant 600 n.Kr. De namme Lhomon Tsendenjong (Sandelbosk-gebiet) en Lhomon Khashi of súdlik Mon (gebiet fan de fjouwer wegen) binne oantroffen yn âlde Bûtaneeske en Tibetaanske kroniken.
It earste barren yn Bûtan dat delskreaun is, is dat de Bûdistyske hillige Padma Sambhava (ek wol Goeroe Rinpoche neamd) troch it lân reizge yn 747 n.Kr. De âldste skiednis fan Bûtan is ûnwis om’t de measte bestannen ferneatige waarden doe’t yn 1827 in brân Punakha, de âlde haadstêd ferwoaste. Fan de 10e iuw ôf waard Bûtan syn politike ferrin sterk beynfloede fan syn religieuze skiednis. Ferskate sekten fan it Bûdisme kamen nei foarren trochdat hja stipe waarden fan de ferskate Mongoalske en Tibetaanske oerhearen. Nei it tebekrinnen fan de Mongoalen yn de 14e iuw bestriden dy sekten inoar fûl op polityk en religieus mêd, wat der mei einige dat de Drukpa-sekte oerhearskjend waard.
Oant yn it begjin fan de 17e iuw bestie Bûtan út in los patroan fan lytse inoar befjochtsjende rjochtsgebieten, mar doe waard it gebiet troch de Tibetaanske lama en militêre lieder Shabdrung Ngawang Namgyal feriene. Om it lân te beskermjen tsjin sa no en dan plondertochten fan Tibetanen, boude Namgyal in netwurk fan dzong (forten) en fierde wetten yn dy’t der foar soargen dat de lokale hearskers ûnder it bewâld fan it sintrale regear kamen. In soad fan dy dzong besteane noch hieltiten. Nei de dea fan Namgyal yn 1651 ûntstie der gaos yn Bûtan. Dat wie foar de Tibetanen grûn om Bûtan yn 1710 oan te fallen, en nochris yn 1730 mei de help fan de Mongoalen. Dy twa oanfallen waarden lykwols opkeard en yn 1739 waard der in wapenstilstân tekene.
Ynwennertal
Organisaasjes yn it bûtenlân rûze it befolkingstal ornaris op likernôch twa miljoen ynwenners, bygelyks 2.163.000 ynwenners yn 2005, neffens de Feriene Naasjes. By in grutte folkstelling dy't yn april 2006 yn it lân hâlden waard kaam men lykwols op in befolkingstal fan 672.425 út.
Polityk
Op 24 maart 2008 waarden op inisjatyf fan de kening ferkiezings hâlden. Hy woe in ein meitsje oan de absolute monargy. Der dienen twa partijen oan de ferkiezings mei. De partij foar frede en wolfeart fan âld-premier Jigmi Thinley krige 44 fan de 47 sitten yn it parlemint.
Bestjoerlike yndieling
Bûtan is ferparte yn fjower dzongdey (administrative gebieten). Eltse dzongdey is wer ferparte yn dzongkhag (distrikten). Der binne twintich dzongkhag yn Bûtan. Gruttere dzongkhag binne fierder ferparte yn dungkhag (ûnderdistrikten).
Ekonomy
De tradisjonele ekonomy bestiet út boskbou, feehâlderij en lânbou foar eigen gebrûk, mar dit leveret no minder as 50 persint fan it bruto nasjonaal produkt op, no't Bûtan in útfierder fan wetterelektrisiteit wurden is. Toerisme en ûntjouwingshelp, meastentiids út Yndia, binne ek wichtich.
Kultuer
Bûtan is ien fan de meast-isoleare lannen op de wrâld. Utlânske ynfloeden en toerisme wurde troch it regear regele om der sa foar te soargjen dat de tradisjonele Bûdiskyske kultuer bestean bliuwt. De measte minsken yn Bûtan folgje of de Drukpa Kagyu- of de Nyingmapa-skoalle fan it Tibitaansk Bûdisme. De offisjele taal is it Dzongkha (letterlik "de taal fan de dzong"). Bûtan wurdt faak beskreaun as it ienichste oerbleaune flechtplak foar de tradisjonele Himalayske-Bûdistyske kultuer. Bûtan is histoarysk en kultureel ferbûn mei syn noardlik buorgebiet Tibet, mar polityk en ekonomysk besjoen is it hjoeddeiske keninkryk tichter by Yndia kommen te stean.
Bûtan is sûnt 1907 in monargy. Under lieding fan de Trongsa Penlop waarden de ferskiedene dzongkhags feriene. Kening Jigme Singye Wangchuck, dy't stappen nei in konstitúsjonele monargy setten hat, joech yn desimber 2005 oan dat er yn 2008 ôfstân fan de troan dwaan woe ta geunst fan syn âldste soan. Op 14 desimber 2006 makke hy bekend dat er fuortendaliks ôfstân die en doe folge syn soan Jigme Namgyal him op.
Star Wars: Episode VII – The Force Awakens
Star Wars: Episode VII – The Force Awakens is in Amerikaanske science fiction-film út 2015 mei eleminten fan fantasy, oarlochsfiksje en aventoerefiksje. It is it earste diel fan 'e Star Wars-ferfolchtrilogy en it sânde diel fan 'e Skywalker Saga-filmsearje. De film heart as sadanich ta de Star Wars-mediafranchise en is gronologysk it ferfolch op Star Wars: Episode VI – Return of the Jedi út 1983, hoewol't de lêst makke foargeande film Star Wars: Episode III – Revenge of the Sith (2005) wie, it lêste diel fan 'e Star Wars-prequeltrilogy. Star Wars: Episode VII – The Foce Awakens wie de earste Star Wars-film dêr't Star Wars-betinker George Lucas net by belutsen wie. De film waard regissearre troch J.J. Abrams mei yn 'e haadrollen Daisy Ridley, John Boyega en Adam Driver. De titel betsjut "Stjerre-oarloggen: Oflevering VII – De Krêft Untwekket".
De film spilet tritich jier nei de foarfallen yn Star Wars: Episode VI – Return of the Jedi. Ut 'e restanten fan it Galaktysk Keizerryk is de Earste Oarder opstien, dy't in nije diktatuer besiket te fêstigjen yn it Stjerrestelsel. Ferskate helden út 'e Galaktyske Boargeroarloch en lieders fan it âlde Rebelleferbûn hawwe it Ferset oprjochte om dat tsjin te kearen. Luke Skywalker, de lêste Jedi, is lykwols weiwurden, en it Ferset is iverich nei him op 'e siik om him foar de nije striid te rekrutearjen. De Earste Oarder is dêrfan op 'e hichte en wol dy syktocht dwerseidzje. Op 'e planeet Jakku reitsje de rommelsykster Rey, de fersetspiloat Poe Dameron en syn robot BB-8 en de desertearre stoarmtroeper Finn behelle yn 'e syktocht en de nije boargeroarloch.
Star Wars: Episode VII – The Force Awakens krige fan 'e filmkritisy oer it algemien positive resinsjes, hoewol't in protte resinsinten en bioskoopgongers it beskôgen as in remake fan Star Wars: Episode IV – A New Hope (1977). De film ûntjoech him yn 'e bioskopen lykwols ta in aldertreflikst kommersjeel súkses. It wie de meast opbringende film fan 2015. Star Wars: Episode VII – The Force Awakens waard nominearre foar fiif Oscars, mar wûn net ien. De film wûn wol in Grammy Award, in BAFTA, acht Saturn Awards, fiif Empire Awards en ferskate oare prizen. It twadde diel fan 'e Star Wars-ferfolchtrilogy kaam yn 2017 yn 'e bioskoop ûnder de titel Star Wars: Episode VIII – The Last Jedi.
Plot
Hast tritich jier nei't it Rebelleferbûn de Galaktyske Boargeroarloch wûn en it Galaktysk Keizerryk ûnder fuotten helle, is út 'e restanten fan it Keizerryk de Earste Oarder gearklofte. Hoewol't dat in ekstremistyske organisaasje is dy't nearne foar tebekskrillet, mei as doel om 'e Nije Republyk te beëinigjen, wegeret de Galaktyske Senaat it as in serieuze bedriging te sjen. Ferskate âlde lieders fan it Rebelleferbûn en helden út 'e Galaktyske Boargeroarloch, ûnder wa generaal Leia Organa, hawwe dêrom it Ferset oprjochte, dat de striid mei de Earste Oarder oanbynt. Underwilens is Leia har twillingbroer Luke Skywalker, de lêste Jedi, weiwurden. It Ferset is der alles oan gelegen om Luke te finen, mei't it ferlet hat fan syn stipe om 'e Earste Oarder te ferslaan.
Op 'e woastynplaneet Jakku ûntfangt Poe Dameron, de bêste piloat fan it Ferset, in stjerrekaart fan ûntdekkingsreizger Lor San Tekka, dêr't de lokaasje fan Luke Skywalker op fermeld stiet. De Earste Oarder sit Dameron lykwols op 'e hakken, en foar't er mei de stjerrekaart fuortkomme kin, wurdt de delsetting dêr't Tekka wennet, oerfallen troch in ienheid stoarmtroepers ûnder lieding fan kaptein Phasma en de Sith-ridder Kylo Ren. Wylst Kylo persoanlik Tekka deadet en de stoarmtroepers befel jout it hiele doarp ôf te slachtsjen, ferberget Dameron de ynformaasjedrager mei de stjerrekaart yn syn bolfoarmige robot BB-8, wêrnei't er dy fuortstjoert ear't er sels finzen nommen en ôffierd wurdt.
By in tsjerkhôf fan romteskippen midden yn 'e woastyn, in oerbliuwsel is fan 'e Slach by Jakku, it lêste grutte treffen tusken it Galaktysk Keizerryk en it Rebelleferbûn út 'e Galaktyske Boargeroarloch, moetet BB-8 de rommelsykster Rey. Dyselde is op Jakku opgroeid en wegeret de planeet te ferlitten om't se tsjin betterwitten yn hopet op 'e weromkear fan har âlden, dy't yn in romteskip ôfset binne doe't se noch in lyts famke wie, en har dêrby efterlitten hawwe. Werom op in stjerreslachskip fan 'e Earste Oarder wurdt Dameron martele om te witten te kommen wêr't de ynformaasje oer de lokaasje fan Luke Skywalker bedarre is. Hy wegeret en doch de mûle iepen, mar troch de Krêft te brûken wit Kylo Ren neitiid dochs oan 'e weet te kommen dat er de ynformaasje oan BB-8 jûn hat.
Underwilens is ien fan 'e stoarmtroepers, FN-2187, ûntset oer it bloedbad dat syn maten yn it doarp op Jakku oanrjochte hawwe. Hy beslút te desertearjen, mar hat dêrfoar ferlet fan in piloat. Dêrom befrijt er Dameron, dy't him de namme 'Finn' jout. Se stelle in TIE-jager en naaie tegearre út, mar harren tastel rekket skansearre as se mei grou geskut besketten wurde, dat se moatte in needlâning yn 'e woastyn fan Jakku meitsje. Finn, dy't út 'e TIE-jager slingere wurdt, mient dat Dameron omkomt as it tastel yn driuwsân weisakket en ûnder de grûn ûntploft. Hy ûntdocht him fan syn wite stoarmtroeperwapenris en klaait him yn in jas fan Dameron, wêrnei't er in paad troch de woastyn siket om úteinlik út te kommen by de Foarpost Niima, deunby it romteskiptsjerkhôf.
Dêre komt Finn Rey en BB-8 tsjin. De robot ken syn jas werom as Dameron sines, en Finn leit út dat Dameron dea is. Hy hâldt út dat er sels in lid fan it Ferset is. Mei't er de wyt-mei-oranje bolfoarmige robot weromken út 'e ferhalen fan Dameron, beseft er dat BB-8 de ynformaasje oer de lokaasje fan Luke Skywalker befetsje moat. Hy biedt oan om BB-8 werom te bringen nei it Ferset, benammen om't er sels in manear siket om fan 'e planeet ôf te kommen. As de Foarpost Niima út 'e loft wei besketten wurdt troch in twatal TIE-jagers dy't Finn syn oanwêzigens dêr fêststeld hawwe, stelle hy, Rey en BB-8 in âld romteskip fan it pleatslike ûnderwrâldfiguer Unkar Plutt. Dat skip blykt de Millennium Falcon te wêzen, it legindaryske romteskip fan smokkelder en held fan it Rebelleferbûn Han Solo.
Rey is in earsten piloat en wit mei Finn as boardskutter nei in spektakulêre efterfolging mei de TIE-jagers ôf te weven. Dêrnei ferlitte se de planeet Jakku om BB-8 werom te bringen by it Ferset, dat in basis hat op 'e planeet D'Qar, yn it planetestelsel Ileenium. Se binne lykwols noch mar kwealk fan Jakku ôf as de Millennium Falcon útskeakele en opslokt wurdt troch in grutter romteskip. Rey en Finn freezje dat it de Earste Oarder is, mar it blike Han Solo en syn ko-piloat, de Wookiee Chewbacca, te wêzen. De Millennium Falcon is fan harren stellen om dêrnei troch ferskate hannen te gean en úteinlik by Unkar Plutt te bedarjen. Solo is fan doel om Rey, Finn en BB-8 yn in rêdingskapsule fan board te setten, oant se him fertelle oer de ynformaasje dy't de robot befettet.
Ear't Solo beslute kin wat er no sil, wurdt it frachtskip intere troch twa ûnderskate groepen kriminelen, de Guavyske Deadsbinde fan Bala-Tik en de Kanjiklub fan Tasu Leech. Solo is jild skuldich oan allebeide, en se wolle dat er no ôfbetellet. Solo hat it jild lykwols stutsen yn 'e oankeap fan trije seldsume rathtars, gefaarlike, meunsterlike wêzens dy't er ôfleverje sil by kening Prana. As se foar it ferstân krije dat er it jild net beskikber hat, beslute de kriminelen der genoegen mei te nimmen om Solo dea te meitsjen. Rey besiket te helpen troch koartsluting te feroarsaakjen, mei as doel om 'e needdoarren tichtgean te litten en de kriminelen sa bûten te sluten. Ynstee geane lykwols de doarren iepen dêr't de rathtars efter finzen holden wurde. De meunsters falle de kriminelen oan en lûke dêrby in spoar fan dea en ferdjer troch it frachtskip. Solo, Chewbacca, Rey, Finn en BB-8 pike ûnderwilens út yn 'e Millennium Falcon.
Kylo Ren en syn manskippen binne yn 'e tuskentiid weromkeard nei de Stjerredeaderbasis fan 'e Earste Oarder. Dat is in planeet dy't omboud is ta in Deadsstjer-eftich massaferneatigingswapen, mar dan op folle gruttere skaal. As generaal Hux, de kommandant fan 'e basis, en Kylo foar in yn holografyske foarm oanwêzige opperste lieder Snoke komme moatte, de stifter fan 'e Earste Oarder, jout dyselde oan Hux befel om te risselwearjen foar it earste ynsetten fan 'e Stjerredeaderbasis tsjin 'e Nije Republyk. Snoke befreget it fermogen fan Kylo om syn gefoelens oangeande syn heit lytsman te krijen, mar Kylo hâldt út dat Han Solo neat foar him betsjut.
Oan board fan 'e Millennium Falcon lit BB-8 de oaren foar it earst de stjerrekaart sjen dy't Dameron him jûn hat. Solo stelt fêst dat it mar in diel fan in gruttere kaart is en dêrom op himsels nutteleas. Oan Rey en Finn leit er út dat Luke Skywalker nei de oerwinning op it Galaktysk Keizerryk úteinset wie mei it wer opbouwen fan 'e Jedi Oarder. Mar doe't ien fan syn learlingen himsels ferliede liet ta de tsjustere kant fan de Krêft, de nije timpel ferneatige en syn mei-learlingen ôfslachte, rekkene Luke himsels dat bot oan en gied er yn selsopleine ballingskip.
Solo nimt Rey, Finn en BB-8 mei nei de planeet Takodana, dêr't er harren yn 'e kunde bringt mei Maz Kanata, in mear as tûzen jier âlde, bûtenierdske útbaatster fan in kroech yn 'e ruïne fan in âld kastiel. Hja hat konneksjes mei it Ferset en biedt oan om BB-8 te helpen en kear werom nei de fersetsbasis op D'Qar. Finn bychtet oan Rey op dat er gjin fersetsman is mar inkeld in deserteur. Hy makket plannen om op it skip fan guon besikers fan 'e kroech nei de Bûtenrâne fan it Stjerrestelsel te reizgjen om dêr wei te wurden. Rey wurdt ûnderwilens troch de Krêft nei de kelder fan it gebou lutsen, dêr't se yn in berging de ljochtsabel fynt dy't foarhinne fan Luke wie, en noch earder fan Luke syn heit, Anakin Skywalker. Se ûndergiet ûntrêstgjende fizioenen út it ferline en de takomst, en as Maz har neitiid de ljochtsabel kado dwaan wol, rekket se yn panyk en flechtet se it omlizzende wâld yn. Maz jout it wapen dan ynstee oan Finn, om it troch te jaan oan Rey as hja der klear foar is.
Underwilens wurdt de skriklike ferneatigjende macht fan 'e Stjerredeaderbasis foar it earst yn 'e praktyk brocht as de Earste Oarder it hiele planetestelsel fan Hosnian-Primus ferdylget, dat op dat stuit de (rûlearjende) sit is fan it regear fan 'e Nije Republyk en de Galaktyske Senaat. Dêrmei wurdt ek de float fan 'e Nije Republyk ferneatige, sadat it iennichste dat noch tusken de Earste Oarder en folsleine oerhearsking fan it Stjerrestelsle yn stiet, it Ferset is.
Fuort letter arrivearret Kylo Ren mei syn stoarmtroepers op Takodana, mei't de oankomst fan 'e Millennium Falcon dêre oan harren rapportearre is troch in spion, Bazine Netal, dy't as klant yn 'e kroech fan Maz Kanata tahâldt. De TIE-jagers fan 'e Earste Oarder meitsje de kastielruïne frijwol mei de grûn lyk, en nei in fjoergefjocht mei de Stoarmtroepers moatte Solo, Chewbacca, Finn en BB-8 harren oerjaan. Underwilens hat Kylo yn it wâld Rey opspoard en oermastere. Mei de Krêft wurdt er út har geast gewaar dat se de stjerrekaart sjoen hat dy't de Earste Oarder siket. Hy beslút dêrop dat se de robot net mear nedich binne. Poe Dameron, dy't by de needlâning op Jakku dochs net omkommen wie, liedt in oanfal fan X-wjukjagers fan it Ferset, dêr't de stoarmtroepers troch op 'e flecht jage wurde. Solo en de oaren witte frij te kommen, mar de bewusteleaze Rey wurdt troch Kylo yn syn romtefear ûntfierd, ta grutte argewaasje fan Finn, dy't it barren sjocht, mar net tsjinhâlde kin. As de kust feilich is, arrivearret op Takodana in frachtskip fan it Ferset, mei û.o. de androïde C-3PO en generaal Leia Organa. Solo en Leia wurde nei jierren fan ferfrjemding weriene en út harren petear komt oan it ljocht dat de ta it kwea ferfallen learling fan Luke Skywalker harren soan Ben Solo is, dy't himsels neitiid Kylo Ren begûn is te neamen.
As Rey by bewustwêzen komt, blykt se in finzene te wêzen yn 'e Stjerredeaderbasis. Kylo besiket troch telepaty de ynformaasje fan 'e stjerrekaart út har ûnthâld te heljen, mar oars as Poe Dameron earder wjerstiet Rey him. Krektoarsom, se begjint sýn tinzen te lêzen, wat him bot ûntrêstget en boppedat ta it besef bringt dat Rey tige sterk yn 'e Krêft is. Kylo rapportearret syn befinings oan Snoke, dy't him opdracht jout it fanke by him te bringen. Underwilens hat Rey krektlyk ûntdutsen dat se de Krêft brûke kin. Se ûntsnapt út har sel troch in ferstânstrúk yn te setten tsjin in stoarmtroeper dy't op wacht stiet.
Yn 'e fersetsbasis op D'Qar stjit BB-8 op in ynaktive R2-D2. C-3PO fertelt dat R2-D2 himsels yn 'e sliepstân set hat nei't Luke ferdwûn is. De lieders fan it Ferset riede ûnderwilens in militêre operaasje ta om 'e Stjerredeaderbasis te ferneatigjen foar't dy tsjin harren ynset wurde kin. Finn, dy't as stoarmtroeper yn 'e Stjerredeaderbasis tsjinne hat, wiist harren derop dat de termale ossilator it swakste punt fan 'e basis is. As se dy witte op te blazen, sil der in keatlingreäksje begjinne dy't de hiele planeet ferdylget. It probleem is allinnich dat de Stjerredeaderbasis omjûn wurdt troch in enerzjyskyld, sadat er foar de fersetslju ûnberikber is. Finn oppenearret dat er wit hoe't er it skyld útsette moat, mar dêrfoar moat er der earst trochhinne sjen te kommen. Han Solo seit dat er dêr wol in foefke foar hat, mar wol dêr fierder net oer útwreidzje. Leia, admiraal Ackbar, admiraal Statura en de oare lieders fan it Ferset, beslute ta it plan om Finn der mei Solo yn 'e Millennium Falcon op út te stjoeren om it enerzjyskyld út te setten, wêrnei't Dameron en de oare piloaten fan it Ferset de termale ossilator bombardearje sille.
Solo syn 'foefke' blykt te wêzen dat it enerzjyskyld fan 'e Stjerredeaderbasis inkeld foarwerpen tsjinkeart dy't har fuortbewege mei in legere faasje as dy fan it ljocht. Hy brûkt dus flugger-as-ljochtreizgjen om troch it skyld te kommen, wêrby't er de Millennium Falcon op in hier nei tsjin it oerflak fan 'e Stjerredeaderbasis oan pankoeket. Hy, Chewbacca en Finn oerlibje it nauwerneed, mar witte harren skip oan 'e grûn te setten. Se ynfiltrearje de eigentlike basis, dy't yn it binnenste fan 'e planeet boud is. Dêr docht bliken dat Finn liigd hat: hy wit net hoe't er it skyld útsette moat en hat inkeld sein fan al om't er Rey rêde woe. Solo beslút syn taflecht te nimmen ta brute krêft om it skyld út te krijen, dat hy en Chewbacca begjinne oeral eksplosiven te pleatsen. De finingrike Rey is ûnderwilens al hast by it oerflak fan 'e planeet, dat Solo-en-dy treffe har al gaueftich. Finn en Solo nimme kaptein Phasma finzen en twinge har om it enerzjyskyld út te setten; dêrnei kinne Dameron en de oare piloaten fan it Ferset de Stjerredeaderbasis oanfalle. It slagget harren lykwols net de termale ossilator slim genôch te skansearjen. Underwilens is de Earste Oarder noch mar minuten ferwidere fan it ynsetten fan it massaferneatigingswapen tsjin D'Qar.
Foar't er op dizze misje ôfsette, hat Leia tsjin Solo sein dat er harren soan, as er dy sjen mocht, mei werom nei hûs nimme moast. As Solo Kylo yndie rinnen sjocht, giet er him efternei en sprekt him oan op in brêge boppe in grutte, djippe skacht. Hy besiket him oer te heljen de tsjustere kant fan 'e Krêft yn 'e steek te litten en mei him te gean. Kylo seit dat er yn in freeslike twastriid stiet en freget syn heit om him te helpen ta in beslút te kommen. Solo seit dat er alles wol foar him dwaan wol. Dêrop trochboarret Kylo him mei syn ljochtsabel en betanket him foar syn help. Solo stekt de hân út en aait syn soan oer it gesicht foar't er dea fan 'e brêge trûdelet en yn 'e djipte falt. Chewbacca, dy't it hiele spul út 'e fierte wei sjoen hat, ûntstekt by de dea fan syn freon yn in skriklike razernij. Hy sjit Kylo yn 'e heup, deadet ferskate stoarmtroepers en bringt dan de eksplosiven ta ûntploffing, wêrmei't er in grut part fan 'e basis ferneatiget. Hysels en Finn en Rey witte mar nauwerneed nei it oerflak fan 'e planeet te ûntkommen. Troch de skea dy't Chewbacca oan 'e basis tabrocht hat, slagget it Dameron om mei syn X-wjukjager yn 'e termale ossilator troch te kringen en dy fan binnenút op te blazen, wêrmei't de totale ferneatiging fan 'e Stjerredeaderbasis yn gong set wurdt.