cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Auguste Comte
Libben
Yn 1825 boaske er mei Caroline Massin om har te rêden (sa't er ferklearre) fan de prostitúsje. Syn houlik wie ûngelokkich. Finansjele problemen, wurkstress en relaasjeproblemen dreaune him ta kranksinnigens. Yn 1829 wie er der wer boppe op kommen, begûn op 'e nij mei lesjaan en besocht ferskate kearen om ta heechlearaar beneamd te wurden. Yn 1833 waard er beneamd oan de École Polytechnique, mar al gau waard er wer ûntslein. Yn 1838 betocht er it begryp sosjology (sjoch Skiednis fan de sosjology).
Yn 1842 skiede er fan Massin. Comte libbe fan de jeften fan folgelingen en freonen, wêrûnder de ferneamde Ingelske tinker John Stuart Mill.
Nei twaris besocht te hawwen himsels fan kant te meitsjen en in ferbliuw yn in psychiatryske ynstelling, moete er yn 1844 de aadlike dame Clothilde de Vaux, dy't syn leafde ôfwiisde, mar troch harren korrespondinsje in djipgeande, religieus tinte ynfloed op him útoefene. Twa jier letter wie hja dea. Comte begûn har te ideälisearjen.
Yn 1849 kaam er mei in foarstel om in positivistyske religy en kalinder yn te fieren, besteande út 13 moannen fan 28 dagen, plus ien dei om de deaden te betinken. Yn 1851 ferwolkomme er de steatsgreep fan Napoleon III.
Doe't er yn 1857 stoar - syn testamint befiemet 500 siden - hie er al in kultus om syn persoan hinne foarme en waard syn positivisme, dat fral stal krigen hie yn de wet fan de trije stadia, wiidferneamd. Hy waard troch syn folgelingen, wêrûnder Willem de Constant Rebecque, dy't ree wie syn fortún yn te setten foar it altruïstyske doel, hast as hillige beskôge.
Wurken
Comte stelde him de ferbettering fan de maatskippij ta doel en basearre syn oplossing op it kredo "Oarder en foarútgong". Dy twa begripen waarden oant doe ta beskôge as net te ferienigjen. De foarútgong dêr't de tinkers fan de Ferljochting rotsfêst yn leauden, wie neffens harren nammentlik ûnskiedber ferbûn mei gaos. Comte beskôge it as syn doel om de Frânske Revolúsje ôf te sluten.
Neffens Comte wie it earste betingst foar it ferbetterjen fan de maastkippij it ûntwikkeljen fan in nije, teoretyske wittenskip oer dy maatskippij. Yn it positivisme fan Saint-Simon, dat útgong fan de wet fan de foarútgong, seach er de ideäle metoade foar dy wittenskip. Comte hat de wet fan de foarútgong werformulearre as de wet fan de trije stadia. As programferklearring foar de nije wittenskip (de sosjology), skode Comte it bedjipjen fan de wetten dy't de sosjale wurklikheid behearskje nei foarren.
Uteinlik is Comtes ideaal fan maatskiplike oarders syn wurk sa sterk begûn te behearskjen dat it religieuze skaaimerken krige. Hy ûntwurp in Religy fan de Minskheid en kroane himsels ta hegepryster. De Religy fan de Minskheid foarme in ramt om syn stribjen nei maatskiplike oarder hinne, dat op sprekkende wize útdrukt wurdt yn syn devys "Oarder en foarútgong". Neffens Comte leit de grûnslach fan alle maatskiplike oarder ommers yn in mienskiplik stelsel fan opfettings en ideeën. Hy beskôget dat stelsel as de "lym" wêrmei't de ôfsûnderlike dielen fan de maatskippij (húshâlding, tsjerke, steat) troch konsensus oan inoar fêstplakke.
Foar in soad lju wie it ferskinen fan Religy fan de Minskheid it punt wêrop't se it wurk fan Comte, dat yn akademyske fermiddens lange tiid net echt populêr west hie, skouderen. Dochs genoat Comte yn Ingelân wat bekendheid, fral tanksij syn freon en goeddogger John Stuart Mill, wat ek de reden is wêrom't Herbert Spencer letter fan syn ideeën gebrûk meitsje koe by it ûntwikkeljen fan syn sosjaal-evolutionistyske maatskippijfisy.
Dêrneist fûnen syn ideeën ek wjerklank yn inkele Latyns-Amerikaanske lannen, lykas Meksiko. De positivisten stelden dat it klassyk liberalisme yn Meksiko har histoaryske taak foltôge hie, it ferdriuwen fan de konservativen, it brekken fan de macht fan de Roomsk-Katolike Tsjerke en it ynfieren fan in grûnwetlike regear, mar murken op dat it no tiid wie it revolúsjonêre liberalisme efter harren te litten en yn stee dêrfan it omtinken te rjochtsjen op stabliliteit en groei. It devys "Oarder en Foarútgong" fan Comte pronket bygelyks noch hieltiten op de Brazyljaanske flagge. De Brazyljaanske grûnwet fan 1891 wie trochdrinze mei de positivistyske ideeën fan Auguste Comte.
Takashi Usami
(6 maaie 1992) is in Japansk fuotballer, dy't spilet foar Augsburg. Earder spile foar Gamba Osaka, Bayern München en Hoffenheim. spile ek yn it Japansk fuotbalalvetal. Hy die mei oan it Olympyske Simmerspullen 2012.
Simeon (profeet)
Simeon is in yn it Nije Testamint neamde profeet, dy't Jezus nei de berte wijde yn de timpel fan Jeruzalim.
Neffens de Wet fan Moazes moast elts earstberne jonkje oan de Heare wijd wurde en sa teagen ek Joazef en Marije nei Jeruzalim om harren bern yn de timpel suverje te litten. De Wet skreau ek foar dat dêrby in pear toartels of in pear jonge dowen offere wurde moasten.
Simeon wurdt yn de Skrift omskreaun as in fromme en rjochtfeardige man, dy't de Hillige Geast oer him hie. De Hillige Geast hie Simeon ûnthjitten dat hy net earder stjerre soe, ear't hy de foarseine Kristus sjoen hie. It wie ek de Hillige Geast dy't Simeon nei de timpel dreau, doe 't dêr Joazef en Marije mei it bern hinne gyngen. Simeon naam it bern op 'e earms en út tankberens spriek Simeon in bea út, dat bekend woarn is as it Nunc Dimittis:
Ferearing
Al yn de iere kristlike tiid waard Simeon as hillige fereare. Simeon's reliken waarden yn de 6e iuw nei Konstantinopel brocht en fan dêr wei yn 1243 nei Zadar yn Kroaasje, wêr't de reliken yn in midsiuwske skryn yn de nei de hillige ferneamde tsjerke noch jimmeroan wurde bewarre.
Kamp Schaarshoek
Kamp Schaarshoek is in plak tichteby Heino yn de gemeent Raalte, Oerisel. Schaarshoek waard fanwegen de wurkferskaffing yn 1933 boud, as wurkgelegenheidsprojekt yn de krisistiid. It kamp lei oan it spoar Enschede-Swol.
Wurkkamp
Yn 1939 gie it kamp oer nei de Rykstsjinst foar de Wurkferromming. Under tafersjoch fan dy tsjinst waard kamp Schaarshoek yn febrewaris 1942 in wurkkamp foar Joaden. De rol fan joadsk wurkkamp duorre mar koart. Yn oktober 1942 (Jom Kipoer) waard it kamp opheft en waarden de Joaden nei Kamp Westerbork brocht.
Evakuaasjekamp
Nei 1942 waard it kamp brûkt om evakuees út De Haach en Scheveningen, waans wenten yn it ramt fan de oanlis fan de Atlantikwall sloopt waarden, ûnderkommen te jaan.
Nei de oarloch
Nei de Twadde Wrâldoarloch hie it kamp in protte funksjes. Schaarshoek wie ien fan de ryksevakuaasjekampen foar oarlochsslachtoffers. It Bureau Afvoer Burgerbevolking bepaalde wa't derhinne giene. It kritearium wie "ûnmaatskiplekens" en it doel wie weropfieding. Ek húsmannen dêr yn de jierren fyftich repatrianten út it eardere Nederlânsk-Ynje. Yn 1961 waarden der flechtlingen út East-Dútslân húsfeste ûnder de bou fan de Berlynske Muorre.<Br> Yn de jierren sechtich waard it kamp stadichoan ynrjochte as kamp foar de jongerein. Anno 2015 is Schaarshoek in fakânsjekamp. De oarspronklike bebouwing is foar it grutste part ferdwûn, mar de kantine is der noch. Teffens is de V-foarm fan it eardere wurkkamp noch werom te kennen.
Centro Federal de Educação Tecnológica Celso Suckow da Fonseca
thumb|300px|Centro Federal de Educação Tecnológica Celso Suckow da Fonseca
De Centro Federal de Educação Tecnológica Celso Suckow da Fonseca (Cefet-RJ), earder ek oantsjutten as Escola Técnica Federal do Rio de Janeiro (UTF-RJ), is in universiteit yn Rio de Janêro, Brazylje.
Viborg (gemeente)
Viborg is in gemeente yn de regio Midden-Jutlân (Deensk: Midjylland) yn Denemark. De gemeente ûntstie op 1 jannewaris 2007 yn it ramt fan de gemeentlike weryndieling troch it ferienigjen fan de âlde gemeente Viborg mei de doedestiidske gemeentes Bjerringbro, Fjends, Karup, Møldrup en Tjele en in stikje fan de gemeente Aalestrup.
Centro Federal de Educação Tecnológica Celso Suckow da Fonseca
De Cefet-RJ bestiet sûnt 1917.
Viborg (gemeente)
It gemeentebestjoer hat sit yn de grutste stêd fan de gemeente mei deselde namme.
Jan Welfing
Jan Welfing (Duerswâld, 19 maaie 1920 - Oerterp, 14 april 1945) wie in hûsskilder dy't yn de Twadde Wrâldoarloch yn it ferset siet. De BS'er Welfing sneuvele yn de fjochterij om de befrijding fan Oerterp.
Petrustsjerke (Wânswert)
De Petrustsjerke yn Wânswert is de tsjerke fan de Stifting Alde Fryske Tsjerken. De Protestanske gemeente Burdaard- Wânswert-Jislum makket noch regelmjittich gebrûk fan de tsjerke.
Skiednis
De massive toer en it skip, dat mar in bytsje breder is as de toer, datearje út de 16e iuw.
Yn 2019 wie de Petrustsjerke de 52e tsjerke dy't oerdroegen waard oan de Stifting Alde Fryske Tsjerken.
Ynterieur
thumb|left|200px|Hardorff-oargel (foar de restauraasje) It ynterieur foldocht oan de tradisjonele yndieling fan in Fryske herfoarme tsjerke. Oan de súdlike muorre stiet de preekstoel mei it doophek, dy't út de 19e iuw stamme; faaks is it rêchstik âlder en 18e iuwsk. Foar de preekstoel leit in grutte grêfsark út 1562 foar Sipt fan Goslingha en Paerk Zyaerda, de bewenners fan it eardere, súdeastlik fan de tsjerke lizzende, Goslinga State. Oare sarken binne fan 1737 en 1733. De wapens op de sarken binne der yn de Frânske tiid ôfhakke. Oan de lofter kant fan it middenpaad steane de iepen banken foar de froulju opsteld en rjochts de sletten banken foar de manlju. Yn it koer steane noch in tal ienfâldige banken mei paneelwurk.
Oargel
Al sûnt de 16e iuw hie de tsjerke fan Wânswert in oargel. Dat waard yn 1674 ferfongen troch in ynstrumint fan Harmen Jans. Dat trijemanualige oargel mei 19 registers waard ferfongen doe't Willem Hardorff út Ljouwert in nij oargel foar de herfoarme tsjerke boude mei twa manualen en oanhongen pedaal.
It oargel waard yn de perioade 2014-2015 troch de firma A. Nijsse & Zn. restaurearre en útwreide mei in frij pedaal. Op saterdei 23 augustus 2015 waard it oargel wer yn gebrûk nommen troch Peter Eilander.
Grutte Brân fan Londen
De Grutte Brân fan Londen (Ingelsk: Great Fire of London) wie in stedsbrân yn de stêd Londen dy't fan 2 oant 5 septimber 1666 duorre. De brân ferwoastge in grut part fan de stêd, ek de City of London, mei in oerflak fan sa'n oardel mile yn it fjouwerkant, mei 87 tsjerken en 13.200 huzen. In pear moanne earder wie der yn Londen in pestepedimy útbrutsen.
Cornelis Kramer
Cornelis Kramer (Rie, 16 septimber 1882 - Ljouwert, 11 juny 1955) wie privaatdosint Frânsk en learaar oan de skoalle foar talen fan de Fryske Akademy. Hy wie yn 1927 oan de Sorbonne promovearre op in stúdzje oer de achttjinde-iuwske skriuwer André Chenier.
Cornelis (Knilles) Kramer hold him neist de Frânske ek mei de Fryske literatuer dwaande. Sa gie er nei, hoe’t Gysbert Japicx Latynske en Frânske boarnen brûkte. Fierders fersoarge er de útjefte fan de lêste roman It Lân Forline fan Nyckle Haisma, mei wa’t er him neffens it neiwurd besibbe fielde yn de ferskuordens tusken twa thúslannen.
Stephen Fry
thumb|250px|Stephen Fry yn 2008
Stephen John Fry (Londen, 24 augustus 1957) is in Ingelske komyk, skriuwer, akteur en presintator. Fry studearre oan it Queens College yn Cambridge. Hy wennet op 't heden yn Norfolk, Londen en Hollywood. Hy hat in protte oparbeide mei Hugh Laurie: tegearre wiene bekend as Fry & Laurie.
Diktee
In diktee is in tekst dy't foarlêzen wurdt en opskreaun wurde moat as oefening yn it staverjen. It wurdt ek wol as test dien en der wurde wedstriden mei holden. Yn Fryslân is it Grut Frysk Diktee de bekendste dikteewedstryd en wurdt alle twa jierren holden yn de Steateseal fan it Provinsjehûs yn Ljouwert. Foar de jongerein is der it Lyts Frysk Diktee en de eardere stúdzjeferiening Skanomodu yn Grins hat ferskate kearen in diktee útskreaun dat ek de namme Grut Frysk Diktee hat.
Tsjerke fan Skettens
De Tsjerke fan Skettens is in protestantsk tsjerkegebou yn Skettens en ien fan de trije tsjerken fan de PKN-gemeente Skettens-Skraard-Longerhou.
Skiednis
thumb|Grêfsark yn de [[tsjerke fan Skettens fan Janke Osinga en Tjemk van Humalda Print út: S.n. Friesche oudheden. Afbeeldingen van merkwaardige voorwerpen van wetenschap en kunst gevonden in de archieven, kerken, kasteelen, terpen enz. van Friesland. Ljouwert: Kuipers, H., 1875. ]] De tsjerke waard yn 1865 boud as herfoarme tsjerke en ferfong doe de let-midsiuwske tsjerke fan Skettens. Nei alle gedachten hat it ôfgraven fan de terp de ferfanging fan de doe al brekfallige âlde tsjerke needsaaklik makke. De eardere sealtektoer wie al yn 1816 ôfbrutsen en ferfongen troch in diels stiennen diels houten toer. Fan dy toer bleau in stien ta oantinken oan de bou bewarre. Nei de nijbou fan de tsjerke folge efkes letter de bou fan in nije toer yn 1877. Op it skip fan de tsjerke stiet in wynwizer út 1732 mei de inisjalen fan de tsjerkfâlden, dy't noch op de âlde tsjerke stien hat. Yn 2015 waard útein set mei in grutte restauraasje fan de tsjerke. By de restauraasje fan de tsjerke, de earste yn de skiednis fan it 19e iuwske gebou, waard yn it begjin fan 2017 in grêfkelder fan trije meter by trije meter ûntdutsen mei de omskotten fan fjouwer minsken. Ien dêrfan is de ealman Skelte Hotzes fan Aysma (1578-1637), dy't fjirtich jier tsjinne hie yn it Fryske leger en ferstoar yn de striid tsjin Spanje by it belis fan Breda. De grêfkelder is restaurearre en iepen foar besichtiging. In pear jier earder die út ûndersyk al bliken dat de helm en de degen, dy't al jierren oan de muorre fan de toer hongen, fan de kolonel wiene. De mear as fiif kilo swiere helm wurdt tsjintwurdich bewarre yn it Nasjonaal Militêr Museum fan Soest. Tagelyk mei de restauraasje fan de tsjerke is der yn de toer in romte ferboud ta in gelegenheid dêr't oernachte wurde kin, om sa mear ynkommen te generearjen foar it behâld fan de tsjerke.
Ynterieur
Eartiids waarden yn de tsjerke de bewenners fan Osingastate te rêste lein. In tal sarken lizze oer de flier, wêrfan't de âldsten út de twadde helte fan de 16e iuw stamme. De moaiste sark is dy fan Sybrand fan Osinga en Atke fan Aggema út 1621, dêr't hja libbensgrut op binne ôfbylde.
Yn it ramt fan in renovaasje fan de tsjerke waard yn 1762 in dûbelsidich boerd foar boppe de tagong fan de tsjerke makke, mei oan de iene side de Tsien Geboaden en oan de oare kant de wapens fan de grytman, dûmny en tsjerkfâlden. It boerd hinget tsjintwurdich yn it koer fan de tsjerke fan Longerhou.
De klok yn de toer fan de tsjerke waard yn 1948 troch Van Bergen yn Heiligerlee getten, nei't de âlde klok yn 1943 troch de Dútsers foardere waard om dy om te ranen foar grûnstof.
Oargel
Yn de tsjerke stiet in twamanualich oargel fan Petrus van Oeckelen. It ynstrumint waard boud yn 1891. Oare oargels yn Fryslân fan Van Oeckelen binne te finen yn de tsjerken fan Akkrum, Harns, Bitgum, Wurdum en Oentsjerk. Yn de rin fan de tiid is der neat oan it ynstrumint feroare. De kleur fan it front wie oarspronklik swart.
Star Trek: Beyond
Star Trek: Beyond is in Amerikaanske science fiction-aventoerefilm út 2016 ûnder rezjy fan Justin Lin, mei yn 'e haadrollen Chris Pine, Zachary Quinto en Zoe Saldana. De titel betsjut "Stjerretocht: Fierder". It is de trettjinde film út 'e Star Trek-franchise en it trêde diel fan 'e reboot-filmsearje nei Star Trek út 2009 en Star Trek: Into Darkness út 2013. De film is basearre op 'e tillefyzjesearje Star Trek: The Original Series, út 'e 1960-er jierren, fan tillefyzjeprodusint Gene Roddenberry.
It ferhaal, dat yn 'e trijeëntweintichste iuw spilet, folget de bemanning fan it romteskip de USS Enterprise as se op in rêdingsmisje oanfallen wurde en skipbrek lije op 'e ôfhandige planeet Altamid, dêr't de ûnmeilydsume lieder fan 'e oanfallers plannen makket om in oerâld biologysk wapen yn te setten tsjin 'e Feriene Federaasje fan Planeten. Star Trek: Beyond krige oer it algemien positive resinsjes fan 'e filmkritisy, mar hoewol't er yn 'e bioskopen kommersjeel súksesfol wie, litte er ferlies omreden fan 'e withoehege marketingkosten. De film wûn in Saturn Award.
Opdracht
Star Trek: Beyond is opdroegen oan 'e neitins fan Leonard Nimoy, de oarspronklike fertolker fan it personaazje Spock, dy't yn 2015 mei 83 jier ferstoar, en fan Anton Yelchin, de 27-jierrige spiler fan Pavel Chekov yn 'e reboot-filmsearje, dy't foar de premiêre fan 'e film omkaam by in ûngemak wêrby't er beknypt rekke tusken syn eigen auto en it stek om syn hiem hinne.
Plot
De USS Enterprise, in romteskip fan 'e Stjerrefloat fan 'e Feriene Federaasje fan Planeten, is no dwaande mei it trêde jier fan syn fiifjierrige ferkenningsmisje fan 'e Molkewei, en sawol de bemanning as kaptein James T. Kirk begjinne har wat te ferfelen no't alles rûtine wurden is. Kirk besiket frede te stiftsjen tusken de knibbelhege Teenaxi en de Fiboanyske Republyk, troch oan 'e Teenaxi in diel fan in oerâld wapen oer te langjen (mei't it stikkenbrekken fan wapens en it jaan fan 'e brokstikken mank de Fiboaniërs in teken fan freonskip is). It besyk oan 'e planeet fan 'e paranoïde Teenaxi giet lykwols net sa't Kirk hope hie, dat hy komt wer mei it relyk fan it wapen werom.
Koart dêrnei besiket de USS Enterprise de Yorktown, in ûnbidich grut romtestasjon fan 'e Federaasje, foar ferlof en werbefoarrieding. Om't er dermei wrakselet om noch de sin yn te sjen fan fierdere ferkenning, hat Kirk him oppenearre as gadingmakker foar in befoardering ta fise-admiraal, en hy riedt syn earste ofsier, de Vulcaniër Spock, oan om him op te folgjen as kaptein fan 'e USS Enterprise. Underwilens jout piloat Hikaru Sulu him by syn man en dochter, dy't oerkommen binne nei de Yorktown om him te moetsjen, en docht masinist Montgomery Scott war om it romteskip operatyf te hâlden.
Spock en de minsklike luitenant Nyota Uhura beslute op freonskiplike wize om harren romantyske relaasje ôf te brekken, mei't Spock nei de ferneatiging fan syn thúswrâld Vulcanus (sjoch: Star Trek (film)), wêrby't de Vulcaniërs op in hier nei útrûge binne, it gefoel hat dat er syn ras helpe moat troch mei in Vulcanyske frou foar neiteam te soargjen. Koart nei oankomst fan 'e USS Enterprise by de Yorktown kriget Spock berjocht fan it ferstjerren fan syn âldere sels, de Spock dy't út 'e takomst weromkeard wie (sjoch: Star Trek (film)). It nijs grypt him bot oan, en hy beslút ôf te swaaien út 'e Stjerrefloat om it wurk fan 'e âldere Spock op Nij-Vulcanus fuort te setten.
Krall en guon fan syn oanhingers interje de USS Enterprise om mei grou geweld it relyk op te spoaren, wêrby't in grut part fan 'e Stjerrefloatbemanning omkomt. It slagget Scott om 'e Enterprise genôch enerzjy te jaan om te besykjen en ûntkom, mar Krall jout opdracht om it skip útinoar te snijen. Kirk, dy't Krall ûnderwilens yn in gefjocht de Abronath ûntnadere hat, jout syn bemanning befel om it skip te ferlitten, wêrnei't de restanten fan 'e USS Enterprise delstoarte op Altamid. De measte rêdingskapsules mei bemanningsleden fan 'e Enterprise wurde ûnderskept troch de swaarm en meinommen nei Krall syn basis op it planeetoerflak. Uhura en Sulu komme dêr mei de rest fan 'e bemanning finzen te sitten.
Kirk, Kalara en navigator Pavel Chekov berikke it planeetoerflak sûnder ûnderskept te wurden, en trijeresom bejouwe se harren nei it wrak fan 'e skûtelseksje fan 'e USS Enterprise. Kirk, dy't no beseft dat hy en syn skip yn in mûklaach lokke binne, beart dat er dêr de Abronath ophelje wol, sadat Kalara harsels úteinlik ferriedt as de spionne fan Krall dy't se wier is. Om oan 'e soldaten fan Krall te ûntkommen, brûke Kirk en Chekov de maneuvrearoandriuwing om 'e skûtelseksje as in pankoek om te kearen. Dêr komme se sels op in hier nei by om, en Kalara wurdt troch it skip ferplettere.
Op in oar plak op Altamid hawwe Spock en skipsdokter Leonard McCoy tegearre it planeetoerflak witten te berikken nei't se in skip fan 'e swaarm intere en bútmakke hiene. By de needlâning is Spock lykwols slim ferwûne rekke, en McCoy moat him ûnder provisoaryske omstannichheden operearje. Masinist Montgomery Scott hat ûnderwilens it planeetoerflak witten te berikken yn 'e húl fan in torpedo. Dêr oankommen, moetet er de bûtenierdske Jaylah, in jonge frou dy't as famke út 'e basis fan Krall ûntkommen is en sûnt in delstoart âld romteskip ta har wente makke hat. Dat blykt de USS Franklin te wêzen, in ier ferkenningsskip fan 'e Stjerrefloat dat mear as in iuw earder fermist rekke is. Kirk en Chekov rinne yn ien fan 'e fâlen dy't Jaylah opset hat, en neitiid witte Chekov en Scott de transporter fan 'e USS Franklin oan 'e praat te krijen en sa troch teleportaasje Spock en McCoy te rêden as dy besingele reitsje en op it punt steane om troch de soldaten fan Krall finzennommen te wurden.
Underwilens is op 'e basis fan Krall dúdlik wurden dat dyselde oer technology beskikt wêrmei't er libbensenerzjy oan oare wêzens ûntlûke kin oant se it bestjerre, om dêrmei syn eigen libben te ferlingjen. As er driget dat mei Sulu te dwaan, langet faandrich Syl, oan wa't Kirk de Abronath yn bewarring jûn hie, it relyk oan him oer. It blykt in diel fan in oerâld biologysk wapen te wêzen, dat libbene wêzens alhiel desyntegrearret. Krall demonstrearret oan Uhura hoe't dat wurket troch Syl as foarbyld te brûken. Hy is fan doel om mei it wapen de miljoenen bewenners fan it Yorktown-romtestasjon út te rûgjen, wêrnei't er dat as basis brûke sil foar fierdere oanfallen op 'e Federaasje. Wylst Krall mei it wapen en de swaarm ôfset nei de Yorktown, witte Spock en McCoy, mei krúsjale help fan Jailah, de finzennommen bemanningsleden fan 'e USS Enterprise te befrijen wylst Kirk op spektakulêre wize de bewekkers ôfliedt.
Mei't Scott en Chekov yn 'e tuskentiid de oandriuwing fan 'e USS Franklin wer oan 'e praat krigen hawwe, kin de bemanning fan 'e Enterprise yn it antike romteskip de efterfolging op Krall en syn swaarm ynsette. Kirk-en-dy riddenearje dat de swaarm syn bewegings koördinearje moat fia radiosinjalen. Spock en McCoy wurde oerstriele nei ien fan 'e skipkes fan 'e swaarm, dat se kape nei't se de bemanning oerweldige hawwe. Sa kinne se de radiofrekwinsje fan 'e swaarm gewaarwurde, dy't dêrnei fan 'e USS Franklin ôf steurd wurdt troch de útstjoering fan lûde muzyk, in prosedee dat letter oernommen wurdt troch de bemanning fan 'e Yorktown. Om't harren bewegings dêrtroch net mear koördinearre wurde kinne, komme de skipkes fan 'e swaarm ûnophâldlik mei-inoar yn botsing, wêrby't it meastepart fan 'e swaarm ferneatige wurdt.
Krall wit lykwols mei trije oerlibjende skipkes de reuseftige Yorktown binnen te kringen, efterfolge troch it skipke mei Spock en McCoy en de USS Franklin. De efterfolging einiget as Kirk de skipkes fan Krall de pas wit ôf snijen. Fuort by it haadkertier fan 'e Yorktown ferskynt de USS Franklin ûnferwachts yn it fleanpaad fan Krall-en-dy, sadat dy harren tsjin it âlde romteskip tepletter fleane. Krall oerlibbet dat lykwols, en yn in stellen militêr unifoarm fan 'e Stjerrefloat bejout er him mei syn wapen ûnder de befolking fan it romtestasjon.
Underwilens ûntdekt Uhura dat Krall eins nimmen oars is as Balthazar Edison, de eardere kaptein fan 'e USS Franklin. Hy wie in minsklik soldaat dy't it ûniens wie mei de prinsipes fan freedsume koëksistinsje en gearwurking mei eardere fijannen dy't de basis foar de Feriene Federaasje fan Planeten foarmen. Doe't de Ierdske kriichsmacht opheft waard, krige Edison as oarlochsheld it befel oer in romteskip fan 'e Stjerrefloat tawiisd. De USS Franklin rekke lykwols fia in wjirmgat strâne op Altamid, dêr't Edison en de beide oare oerlibjende bemanningsleden (Manas en Kalara) de technology fan in lânseigen beskaving oantrof dy't de planeet lang lyn al ferlitten hie. Se learden om dêrmei harren natuerlike libbens op ûnnatuerlike wize te ferlingjen yn it neidiel fan oare wêzens. De yn stasis efterlitten wurkerklasse fan 'e lânseigen beskaving setten se yn om 'e swaarm te meitsjen. Edison rekke, sa jout it lochboek fan 'e USS Franklin oan, meitiid obsedearre troch it idee dat de Federaasje him ferret en oan syn lot oerlitten hie, en hy begûn plannen te meitsjen om 'e Federaasje ûnder fuotten te heljen, sadat wat neffens him de natuerlike steat fan 'e Molkewei wie, ien fan oanhâldende oarlochfiering tusken de ferskillende yntelliginte rassen, wer yn 'e âlde steat werombrocht wurde soe.
Yn 'e neisleep fan alle opwining slút kommandeur Paris, de kommandant fan 'e Yorktown, formeel de noch altyd iepensteande dossiers fan kaptein Edison en syn fermiste bemanning. Kirk hat troch syn aventoer in nije kyk op 'e ferkenning fan it hielal krigen, en sjocht ôf fan in promoasje ta fise-admiraal. Spock beslút om dochs in ofsier fan 'e Stjerrefloat te bliuwen, en nei't er har op in hier nei kwytrekke is, beseft er wat Uhura foar him betsjut. Hy en sy blaze harren relaasje nij libben yn. Op oanrikkemandearring fan Kirk wurdt Jaylah fuortendaliks talitten ta de militêre akademy fan 'e Stjerrefloat. De film einiget as de oerlibbenen fan 'e bemanning fan 'e Enterprise Kirk syn jierdei fiere yn in romte dêr't se útsicht wei hawwe op it romtedok dêr't harren nije skip boud wurdt, de USS Enterprise-A.
Produksje
Star Trek: Beyond waard regissearre troch Justin Lin nei in senario fan Simon Pegg en Doug Jung. Lin hie earder fjouwer dielen út 'e Fast and Furious-filmsearje makke. J.J. Abrams, dy't de foargeande beide dielen fan 'e Star Trek-reboot-filmsearje (Star Trek út 2009 en Star Trek: Into Darkness út 2013) regissearre hie, kearde net werom as regisseur om't er him konsintrearje woe op 'e rezjy fan Star Wars: The Force Awakens. As produsinten wiene Abrams, Lin, Roberto Orci en Lindsey Weber by Star Trek: Beyond belutsen, foar de filmstudio's Skydance Media, Bad Robot Productions, Sneaky Shark Productions en Perfect Storm Entertainment. Foar de film wie in budget beskikber fan $185 miljoen.
De kamerarezjy wie yn 'e hannen fan Stephen F. Windon, en de filmmuzyk waard fersoarge troch Michael Giacchino. De opnamen foar Star Trek: Beyond setten op 25 juny 2015 útein yn it Kanadeeske Vancouver. Der waard ek filme yn Squamish, in foarstêd fan Vancouver, en fierders yn Seoel, yn Súd-Koreä, en yn Dûbai, yn 'e Feriene Arabyske Emiraten. De lêste opnamedei foel op 15 oktober 2015, hoewol't der yn maart 2016 noch inkele reshoots dien waarden.
Distribúsje
De distribúsje fan Star Trek: Beyond waard yn Noard-Amearika en it grutste part fan 'e rest fan 'e wrâld fersoarge troch Paramount Pictures, mar yn Sina (in grutte merk foar Star Trek-films) troch Alibaba Pictures. Star Trek: Beyond gie op 7 july 2016 yn it Australyske Sydney yn premiêre en iepene dêrnei op 22 july yn 'e Amerikaanske bioskopen. It byhearrende soundtrackalbum ferskynde op 29 july 2016 by platemaatskippij Varèse Sarabande. Star Trek: Beyond kaam op 4 oktober 2016 digitaal beskikber, en waard op 1 novimber fan dat jier útbrocht op dvd en blu-ray.
Untfangst
Fan 'e filmkritisy krige Star Trek: Beyond oer it algemien positive resinsjes. Sa joech Richard Roeper fan 'e Chicago Sun-Times de film 3 fan 4 stjerren. Hy skreau: "Sels mei alle filmfjoerwurk en syn spylfilmlingte liket Star Trek: Beyond wol in útwreide ferzje fan ien fan 'e bettere ôfleverings fan 'e oarspronklike searje, en dat bedoel ik op 'e bêst mooglike manear." Yn it tydskrift Forbes neamde Mark Hugues Star Trek: Beyond de op twa nei bêste Star Trek-film nei Star Trek II: The Wrath of Khan en Star Trek: First Contact. De foaroansteande filmkritikus James Berardinelli parte Star Trek: Beyond lykwols mar 21/2 fan 4 stjerren ta. Hy stelde fêst: "[it] is in Star Trek-film, mar net in bot goedenien," eat dat er benammen wiet oan 'e "ynkoherinte" rezjy fan Justin Lin en it "maklik te ferjitten" senario fan Simon Pegg en Doug Jung.
Op 'e webside Rotten Tomatoes, dy't resinsjes sammelet, hie Star Trek: Beyond in heech goedkarringspersintaazje fan 85%, basearre op 279 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: "[De film] set it súkses fan [Star Trek] sûnt de reboot fuort mei in epysk science fiction-aventoer dat hulde bringt oan 'e woartels fan 'e searje sûnder te besunigjen op spektakulêre aksje." Op Metacritic, de wichtichste konkurrint fan Rotten Tomatoes, behelle Star Trek: Beyond in goedkarringspersintaazje fan 68%, basearre op 50 resinsjes.
Opbringst
Star Trek: Beyond brocht yn 'e bioskopen yn 'e Feriene Steaten en Kanada $158,8 miljoen op, en yn alle oare lannen en territoaria $184,6 miljoen. Wrâldwiid kaam de opbringst dêrmei út op $343,5 miljoen. Ofset tsjin it budget fan $185 miljoen betsjut dat in winst fan $158,5 miljoen, mar dêr moasten de mânske marketingkosten noch ôf, en dy bedroegen oansjenlik mear as de bruto winst. Neffens it blêd Deadline Hollywood boekte Star Trek: Beyond úteinlik in ferlies fan $50,5 miljoen. Yn 'e Amerikaanske bioskopen ûnderfûn de film fral konkurrinsje fan 'e fantasykomeedzje Ghostbusters, de spionaazjeskriller Jason Bourne en de superheldefilm Suicide Squad.
Prizen
Yn 2017 waard Star Trek: Beyond by de Oscars nominearre foar de priis yn 'e kategory bêste fisazjy en hierstilearring (Joel Harlow en Richard Alonzo). By de Saturn Awards waard de film nominearre yn fjouwer kategoryen, wêrûnder bêste science fiction-film, bêste akteur (Chris Pine) en bêste byrol fan in akteur (Zachary Quinto). Star Trek: Beyond wûn de Saturn Award foar bêste fisazjy. De film waard ek nominearre foar in Critics' Choice Award, in Empire Award, trije Kids' Choice Awards en trije Teen Choice Awards.
Jelly Keekstra
Jelly Keekstra (Brantgum, 17 juny 1948) is in Frysk dichteresse. Keekstra waard opbrocht yn Holwert, is troud mei skriuwer Rommert Tjeerdsma en wennet yn Marrum.
Keekstra wie in warber lid fan toanielklup ‘Pro Rege’ en die ek gauris mei yn revu’s en kabaret. Nei in tiid fan siikwêzen skeakele se oer op it dichtsjen. Healwei de njoggentiger jierren stjoerde se in fers op nei de Nieuwe Dockumer Courant. Letter publisearre se ek yn oare blêden lykas 'De fleanende Krie' fan de KFFB.
Oldekerk
Oldekerk (Grinslânsk: Ollekèrk; Frysk: Aldtsjerk) is in doarp yn de gemeente Westerkertier yn de provinsje Grinslân. Oant 1990 wie Oldekerk in selsstannige gemeente. It doarp telt 1.331 ynwenners.
Skiednis
Oars as de namme jin docht tinken is Oldekerk ien fan de jongere plakken fan it Westerkertier. Mei de bou fan in grifformearde tsjerke yn 1856 en de stifting fan in kristlike skoalle yn it wat eastliker lizzende buorskip Eekeburen (Ikebuorren) ûnstie dêr mear bewenning. Yn dy snoarje lei Oldekerk westlik fan Eekeburen en bestie it út net mear as in pear hûzen oan it paad nei Sebaldebuorren. Stadichoan waard yn de rin fan de 20e iuw ek de bebouwing fan it buorskip Eekeburen oantsjut mei Oldekerk. Fral nei 1950 hat it doarp him bot útwreide. De grifformearde tsjerke waard yn 1966 ferfongen troch de hjoeddeiske tsjerke oan de Eekebuursterweg 9, tsjintwurdich in gebou fan de PKN-gemeente.
Yn de jierren 1980 waard súdwestlik fan it doarp in bosk plante mei in fiver en in einekoai (Kuzemerkoai). De namme fan de einekoai ferwiist nei de einekoai fan it eartiidske kleaster "Marije's Poarte". It kleaster dat û.o. lân oanmakke, bewurke en de wetterôffier fersoarge, waard bewenne troch premonstratinzeressen. It waard nei de reduksje fan Grins yn 1594 plondere en ôfbrutsen. Resten fûneminten fan it kleaster en in diel fan de kleastergrêft binne bewarre bleaun.
Tsjerke fan Oldekerk
De namme fan it doarp ferwiist nei in tsjerke dy't dêr yn it ferline stie. De fûneminten fan dy tsjerke en de toer binne by opgravings yn 1998 werom fûn. Nei alle gedachten gyng it om in fan bakstien en resten dowestien boude sealtsjerke mei in smeller rjochthoekich ôfsletten koer út likernôch 1200. De tsjerke waard tusken 1670 en 1680 ôfbrutsen. It plak fan de tsjerke wurdt mei balstiennen op it begraafplak markearre.
Yn 1680 foarmen Oldekerk en Nijtsjerk tegearre in tsjerklike gemeente. Op it plak fan de ôfbrutsen tsjerke kaam in klokkestoel. De klok út 1630 waard troch de besetters yn de Twadde Wrâldkriich foardere en omraand. Nei de kriich waard in nije klok ophongen. De klokketstoel waard yn 1837, 1939 en 2000 fernijd.
Jan Bulthuis
thumb|Jan Bulthuis (akwarel fan [[Hendrik Willem Caspari]] Jan Bulthuis (Grins, doopt 30 oktober 1750 - Amsterdam, 29 maaie 1801 wie in Nederlânsk tekener en keunstskilder.
Biografy
Bulthuis wie in soan fan Claas Bulthuis en Wemeltien Huising. De húshâlding wenne yn de Stoeldraaierstrjitte yn Grins. Hy krige skilderûnderrjocht fan Jurriaen Andriessen en learde tekenjen by Johannes Wieringa. Yn 't earstoan skildere er lânskippen op behang. Letter lei er him ta op it tekenjen fan steds- en doarpsgesichten. Hy arbeide yn Grins en fan 1780 ôf yn Amsterdam, dêr't er him yn 1785 ynskriuwe liet by de Stedstekenakademy en dêr in gouden medalje wûn. Hy makke de tekeningen foar de "Tegenwoordigen staat der Vereenigde Nederlanden"; Carel Frederik Bendorp makke de gravueres. Teffens makke er in rige tekeningen foar de Beschrijving van de Zaanlandsche dorpen fan Adriaan Loosjes, dat 1794 útjûn waard. Bulthuis syn tekeningen binne ek opnaam yn de "Friese "Vaderlandsche gezichten"" (1968).
De Kievit (Grypskerk)
De Kievit is in nôtmûne yn Grypskerk yn de provinsje Grinslân.
De mûne waard yn 1899 boud mei gebrûk fan it materiaal fan in ôfbrutsen oaljemûne út Nijesyl. De foargonger, in lytsere mûne dy't letter "De Leeuw" neamd waard, ferhûze nei Echt, dêr't de mûne ôfbaarnde. By de weropbou bleau de fjouwerkante ûnderbou yntakt. De mûne hat sadwaande in tige grutte bedriuwsromte ûnder de stelling. Eartiids wie de mûne ek as pelmûne ynrjochte, mar de hjoeddeiske mûne hat allinne noch in koppel mealstiennen.
Yn 1989 krige de mûne de namme De Kievit. Ynearsten wie de namme "De Leeuw" foardrogen, mar yn Oldehove stie ek al in mûne mei dy namme. De wjukken hawwe in flecht fan 21,08 meter en binne âldhollânsk fan foarm.
De mûne is eigendom fan de gemeente Westerkertier.
Tsjerke fan Midwolde
De Tsjerke fan Midwolde yn de Grinslânske gemeente Westerkertier is ien fan de âldste bakstiennen tsjerken fan Grinslân. De tsjerke waard oarspronklik boud yn de 12e iuw. De tsjerke is yn it besit fan de Stifting Alde Grinslânske Tsjerken en is sûnt 1973 in ryksmonumint.
De Kievit (Grypskerk)
Súdlik fan it doarp stiet noch De Westerhorner, in poldermûne. Yn 2003 waard eastliker dêrfan oan it Van Starkenborghkanaal de Zwakkenburgermûne boud.
Tsjerke fan Midwolde
Skiednis
De âldste dielen fan de tsjerke, it tsjerkeskip en it krekt wat smellere koer, datearje út it begjin fan de 13e iuw. Oan in tal finsters is it oarspronklik romaanske karakter fan de tsjerke noch goed te werkennen, mar de measten finsters binne letter gotisearre. It koer hat in rjochte sluting en ferfong yn likernôch 1400 in âldere koersluting.
It ûnderste diel fan de toer is 13e-iuwsk. Yn de 15e iuw waard de toer ferhege.
Om't de toer fan de tsjerke yn de foarige iuw gefaarlik út it lead hong, waard yn 1986 yn de fundearring in konstruksje fan wapene beton oanbrocht.
Ynterieur
De tsjerke is ferneamd fanwegen it grêfmonumint út 1664-1669. It monumint is makke yn opdracht fan de widdo Anna fan Ewsum troch Rombout Verhulst foar har man Carel Hieronymus von Innhausen und Kniphausen, bewenners fan Nienoard. Hja leit wat heger efter har earste man. It byld fan har twadde man Georg Wilhelm von Innhausen und Kniphausen waard makke troch Bartholomeus Eggers en ferhûze yn 1709 (of 1714) van Nienoard nei it grêfmonumint. Foar it grêfmonumint stiet in barokke nachtmielstafel.
Ek de mei wapens fersierde houten lôzje (1660) noardlik fan it grêfmonumint waard makke yn opdracht fan de bewenners fan Nienoard. Njonken de trep nei de lôzje is in siichportaal. Fanút de lôzje seagen de bewenners fan Nienoard del op de preekstoel, dy't yn 1711 ek troch Anna fan Ewsum skonken waard. De kânsel is tige ryk fersierd mei deugden en symbolyk, dy't ferwize nei de fergonklikens fan it libben.
Yn it skip hingje 17e- en 18e-iuwske roubuorden, de grutste samling fan de provinsje Grinslân.
In brânskilderd raam betinkt it ûngemakt fan 1907, doe't Johan Æmilius Abraham van Panhuys en syn folk, de lêste aadlike bewenners fan Nienoard, ferdronken yn it Hoendjip.
Oargel
De bewenners fan Nienoard joegen opdracht om yn de jierren 1657-1660 in oargel yn de tsjerke te setten. It oargel waard troch Andreas de Mare boud. Dêrby brûkte de oargelbouwer materjaal fan in hûsoargel út Nienoard, dat Levinus Eekman yn 1630 boud hie. Tusken 1911-1913 feroare de firma Van Oeckelen it oargel, mar yn de jierren 1984-1986 waard it ynstrumint werom brocht yn de sitewaasje fan 1660. Twa registers binne fan De Marem, de rest is fan Eekman. De oargellûken binne beskildere mei kening David (lofts) en Mozes mei de Wet (rjochts).
De oargelgalerij is beskildere mei wapens en de tekst ''O Heer wanneer ick U hebbe soo vraghe ick niet nae Hemel ende Aerde. Wanneer my oock lyf en ziel versmachte, soo syt doch Godt altydt myns herten troost ende myn deel''.
Ana de Mendoza, prinsesse fan Éboli
Libben
Doña Ana waard yn 1540 berne as ienlingsdochter fan Diego Hurtado de Mendoza y de la Cerda, prins fan Mélito, hartoch fan Francavilla, greve fan Aliano en ûnderkening fan Perû, en dy syn frou Catalina de Silva. Yn 1552, doe't se tolve jier wie, liet de doe 36-jierrige en tige ynfloedrike don Ruy Gómez de Silva, prins fan Éboli, him mei har ferloovje, op advys fan syn freon prins Filips, de lettere kening fan Spanje. It houlik waard yn 1553 sletten, doe't doña Ana trettjin jier wie. De folgjende jierren ferkearde Éboli lykwols oanhâldend om utens, dêr't er earst mei Filips II de Nederlannen besocht en doe lange tiid yn Ingelân ferbleau fanwegen it houlik fan Filips mei de Ingelske keninginne Marije de Bloedige. Sadwaande waard it houlik pas 'konsumearre' yn 1559, doe't doña Ana achttjin of njoggentjin jier âld wie.
Ut 'e beskriuwings fan har dy't oerlevere binne, is dúdlik dat doña Ana in tige tsjeppe frou wie, ek al droech hja in lapke oer har rjochtereach. It is ûndúdlik wat dêr mei wie; der wurdt wol spekulearre dat se troch in ûngemak oan dy kant blyn wurden wie. Hja wie in tige enerzjyk persoan, en hja late in prominint bestean oan it Spaanske Keninklik Hof, dêr't hja befreone wie mei Isabella fan Falois, de frou fan Filips II en keninginne fan Spanje. Der wurdt wol grute dat hja op in stuit de mêtresse fan Filips II wie, mar wat dêr fan oan is, is net dúdlik.
Neiteam
Ut it houlik fan doña Ana mei de prins fan Éboli waarden njoggen bern berne:
Yn fiksje
It libbensferhaal fan doña Ana hat de minsken neitiid altyd fassinearre, mei har betide houlik, har politike yntriizjes en har tryste ein. Ek har opfallende eachlapke, dat har in wat seerôvereftich uterlik joech, sil datoangeande grif meispile hawwe. Doña Ana ferskynde as it personaazje Prinsesse Eboli yn Schiller syn toanielstik fan Don Carlos, Infant von Spanien en teffens yn Verdi syn opera Don Carlos. Fierders wie se it titelpersonaazje yn 'e roman That Lady, fan Kate O'Brien, en yn 'e dêrop basearre filmadaptaasje út 1955. Hja waard spile troch Julia Ormond yn 'e film La Conjura de El Escorial (2008) en troch Belén Rueda yn 'e tillefyzjefilm La Princesa de Éboli (2010).
Oregon Trail
It Oregon Trail (útspr.: ['ɔɹəɡən tɹe:l]) is in 3.500 km lange histoaryske east-westrûte yn 'e westlike Feriene Steaten. It rikt fan Independence, yn 'e steat Missoery oant Oregon City, yn 'e delling fan 'e rivier de Willamette, yn noardlik Oregon. It rint troch de steaten Missoery, Kansas, Nebraska, Wyoming, Idaho en Oregon, en wie yn 'e twadde helte fan 'e njoggentjinde iuw de wichtichste rûte foar de kolonisaasje fan it saneamde Wylde Westen troch migranten út it Easten.
Skiednis
It Oregon Trail waard tusken 1811 en 1840 foar it earst brûkt troch pelsjagers en pelskeapju, en koe doe yn syn gehiel inkeld geandefoets of op in hynder bereizge wurde. Tsjin 1836, doe't de earste karafaan kapweinen út Independence wei oer it paad nei it Westen ta ôfsette, wie it safierhinne ferbrede dat men mei sokke weinen oant Fort Hall, yn Idaho, ta komme koe. Neitiid waard it Oregon Trail hielendal oant yn 'e delling fan 'e Willamette ferbrede, wêrnei't it him ûntjoech ta it wichtichste paad nei it Westen, mei't men sa de deadlike woastinen fan it Súdwesten (letterlik) lofts lizze litte koe. Neigeraden dat de tiid (en dêrmei it tij fan 'e kolonisaasje) fierder gie, waard de rûte noch mear ferbettere, mei fearen en brêgen oer wat earder gefaarlike rivierfurden west hiene.
Yn it easten, op 'e prêrje fan wat no de steaten Kansas en Nebraska binne, koene de kolonisten ferskate rûtes folgje, al nei't harren foarkar wie, mar yn 'e delling fan 'e rivier de Platte kamen al dy paden byinoar om troch de leechste passen fan 'e Rocky Mountains en de Cascades te gean. Uteinlik waarden dan nei in lange gefaarlike tocht de rike lânbougrûnen oan 'e westkust berikt. De eastlike helte fan it Oregon Trail, oant likernôch Wyoming ta, waard ek brûkt troch de reizgers op oare rûtes, lykas it California Trail (fan 1843 ôf), it Mormon Trail (fan 1847 ôf) en it Bozeman Trail (fan 1863 ôf), foar't dy ôfsloegen nei harren ûnderskate bestimmings. Der wurdt rûsd dat it Oregon Trail yn 'e 33 jier nei 1836 troch 400.000 kolonisten brûkt waard om nei it westen te reizgjen.
Doe't yn 1869 it Earste Transkontinintale Spoar reekaam, wat de reis nei it westen flugger, goedkeaper en fral in stik feiliger makke, rekke it Oregon Trail frij gau yn ûnbrûk. Tsjintwurdich folgje wichtige autodiken lykas de Interstate 80 deselde rûte nei westen as it âlde Oregon Trail, en komme dêrby troch de stedsjes dy't oarspronklik stifte waarden om 'e reizgers op it Trail te ûnderstypjen.
Neil Campbell (frijheidsstrider)
Neil Campbell (foàr 1282 – 1316), ek wol bekend ûnder syn Skotsk-Gaelyske namme Niall mac Cailein ("Neil, soan fan Colin"), wie in Midsiuwsk Skotsk ealman, dy't yn 'e Skotske Unôfhinklikheidsoarloggen tsjin 'e Ingelsen focht. Hy wie in fertrouling fan 'e ferneamd Skotske kening en frijheidsstrider Robert de Bruce, mei waans suster oft er troude. Troch Campbell yn tsjinsten oan it Hûs Bruce waard syn famylje ferheft ta de rangen fan 'e hegere Skotske adel, dêr't de Campbells tsjinstwurdich noch altyd ta hearre.
Iere jierren
Neffens de lettere mûnlinge oerlevering fan 'e Clan Campbell wie Neil Campbell de âldste soan fan Colin Campbell, dy't bekendstie as Cailean Mór ("Grutte Colin"), mar kontemporêne boarnen lykje te suggerearjen dat syn broer Donald de âldste wie. De earste kears dat Campbell yn histoaryske boarnen foarkomt, datearret út 1282, doe't er neamd waard as tsjûge op 'e keninklike oarkunde oan 'e Abdij fan Cambuskenneth. Dêrnei ferdwynt er tweintich jier, of it moat wêze dat er deselde wie as de 'master Niall', dy't yn 'e 1290-er jierren aktyf wie yn 'e tsjinst fan Robert fan Bruce, dy't doedestiden noch greve fan Carrick wie. Dat liket wierksynlik, om't ien offisjele boarne dy persoan oantsjut as Mestre Neel Cambell.
In oare boarne wol hawwe dat dizze 'master Niall' út Ayrshire kaam, en dat komt oerien mei de geografyske oarsprong fan it Campbell-skaai, en liket teffens de bân mei it Hûs Bruce te ferklearjen, mei't dat út dyselde kontreien kaam. Yn 1293 waard 'master Niall' nei Noarwegen ta stjoerd om persoanlike besittings te besoargjen by de âldere suster fan Robert, Isabella fan Bruce, de keninginne fan Noarwegen. En yn 1296 wie 'master Niall' ûnder de likernôch 1.500 Skotske eallju dy't te Berwick-upon-Tweed grutdiels ûnder twang in eed fan trou swarden oan 'e Ingelske kening Edwert I.
Ingelsk fazal
De Neil Campbell dy't yn in boarne út 1302 wer foar 't ljocht komt, wie noch altyd (of wer) in fazal fan 'e Ingelske Kroan yn 'e tsjinst fan Robert fan Bruce. Krekt as Robert sels bleau er Edwert I trou oant 1306, al waard syn relaasje mei de Ingelske kening wat langer wat muoisumer. Yn 1302 tsjinne er yn it Ingelske leger ûnder Richard fan Burgh, 2e greve fan Ulster, dy't datselde jiers de skoanheit fan Robert fan Bruce waard. Campbell naam ek diel oan it belis fan it Kastiel fan Stirling, yn 1305. Hy en syn broer Donald waarden beleanne foar harren tsjinst oan 'e Ingelske Kroan; sa krige Campbell sels yn 1302 lânerijen taparte yn it Ingelske greefskip Kumberlân, en datselde jiers waarden de erfdochters fan Andréas fan Crawford, de baron fan Loudoun, Lochmartnaham en Draffan, ûnder de fâdij pleatst fan him en syn broer.
Neigeraden dat Campbell lykwols yn it sok fan Robert fan Bruce yn 'e rjochting fan aktive dielname oan 'e Skotske rebûlje opskode, foel er oan it Ingelske Hof yn ûngenede. Sa waarden de dochters fan Crawford yn 'e maityd fan 1305 oan 'e fâdij fan him en syn broer ûntskuord, yn it foardiel fan in ridder dy't Robert fan Keith hiet. Datselde jiers naam Edwert I Campbell guon fan syn lânerijen ôf en joech dy oan in Ingelske ridder, Jan fan Dovedale.
Skotsk opstanneling
Op 25 maart 1306 wie Campbell oanwêzich by de kroaning fan Robert fan Bruce ta kening fan Skotlân te Scone. Dat wie it begjin fan syn aktive belutsenens by de Skotske opstân, wêrby't er him ûntjoech ta ien fan 'e neiste fertroulingen fan 'e nije kening. Ek syn broer Donald rekke neitiid oan 'e Skotske kant yn 'e oarloch behelle. Nei de Skotske nederlagen yn 'e Slach by Methven en de Slach by Dalrigh wie Campbell ien fan 'e eallju dy't wegeren om Robert fan Bruce yn 'e steek te litten, sa't de dichter John Barbour yn 'e twadde helte fan 'e fjirtjinde iuw beskriuwe soe yn syn ferneamde epos Brus.
Hoewol't er yn histoaryske boarnen net faak neamd wurdt, wiist alles derop dat Campbell oan ien wei troch lid fan Bruce syn opstannelingelegerke bleau, wêrby't er sawol stried tsjin 'e Ingelsen as tsjin 'e Clan MacDougall yn it westen fan Skotlân, dy't troch syn bûnsgenoatskip mei it Hûs Comyn ek ta de fijannen fan Robert fan Bruce hearde. Yn 1309, en nochris yn 1314, liet Robert himsels by offisjele ûnderhannelings mei de Ingelske Kroan troch Campbell fertsjintwurdigje.
Houlik, neiteam en dea
As beleanning foar Campbell syn trouwe tsjinst oan him, hylke Robert fan Bruce syn suster Marije oan him út. It is net dúdlik wannear't dat houlik sletten waard, mar it moat grif foàr 1306 west hawwe, mei't Marije fan 1306 oant 1314 troch de Ingelsen finzen holden waard, wêrfan de earste fjouwer jier yn in koai yn 'e iepen loft op it binnenplak fan it Kastiel fan Roxburgh.
Campbell hie earder troud west mei in Alyse fan Crawford, en út dat houlik hied er teminsten twa soannen, Colin Og Campbell fan Lochdawe en in Dubhghall. Ut syn houlik mei Marije fan Bruce waard noch in trêde soan berne, Jan Campbell, greve fan Atholl († 1333). Robert fan Bruce skonk Campbell en Marije de konfiskearre lânerijen fan David II fan Strathbogie, greve fan Atholl, nei alle gedachten mei as bedoeling dat syn omkesizzer Jan letter greve fan Atholl wurde soe, wat ek barde.
Yn 1315 joech Robert fierders ek noch de baronyen fan Lochawe en Ardscotnish oan Campbell yn lien, yn ruil foar de tsjinst fan in fjirtichryms-galei foar fjirtich dagen yn 't jier. Dat lien gie letter oer op Campbell syn âldste soan Colin, en sa sette de hearlikheid fan 'e Campbells fan Lochawe útein, dêr't letter de hartoggen fan Argyll út fuortkomme soene. Neil Campbell kaam yn 1316 te ferstjerren en liet in sterk erfskip fan heldhaftigens en keninklike geunst nei, dêr't syn neiteam op fuortbouwe soe.