cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Stifting foar Kristlik Fuortset Underwiis yn Súdwest-Fryslân
Skiednis
Hoewol't de CVO ZWF al sûnt 1991 in sintrale administraasje hie dêr't de finânsjes en de personeels- en salarisboekhâlding by ûnderbrocht wie, ûntstie pas yn oktober 2000, mei de oanstelling fan in bestjoersdirekteur, in sintraal buro mei in beskieden beliedsstêf. Yn novimber 2002 waard dy útwreide mei in tsjinst systeembehear. Nei in soarchfaldich tariedingsprojekt kaam op 1 augustus 2002 ek de Snitser Kristlike Skoalle foar Praktykûnderwiis "De Zuiderpoort", fan âlds in skoalle foar dreech learende bern, by de CVO ZWF te hearren.
Veronica de la Cruz
Jonkheid
De la Cruz waard yn 1980 berne yn Modesto, in stêd yn it sintrale part fan 'e Amerikaanske steat Kalifornje, mar hja groeide op yn súdlike Kalifornje. Har heit is in Joad, waans famylje oarspronklik út Dútslân en Frankryk ôfkomstich is, en har mem is fan mingd Filipynsk-Sineesk komôf. Yn har jonkheid wie De la Cruz tsien jier lang aktyf as keunstrydster en die se mei oan withoefolle wedstriden yn dy sport.
Karriêre
De la Cruz sette har tillefyzjekarriêre mids njoggentiger jierren útein as presintatrise fan in muzykprogramma op 'e digitale stjoerder Sonic Net/Digital Planet, dêr't se ferskate ferneamde ynternasjonale artysten (lykas Eagle Eye Cherry) foar ynterviewde. Letter wurke se as presintatrise en ferslachjouster foar it programma Living Giant, fan Eruptor Entertainment, oer de ynternasjonale muzykyndustry. Se wurke ek as presintatrise en produsinte fan it programma Direct Drive, dat útstjoerd waard op it Digital Entertainment Network.
Yn 2001 waard De la Cruz oannommen as ferslachjouster en nijslêzeresse by de lokale tillefyzjestjoerder KYMA-TV yn Yuma, yn it súdwesten fan 'e steat Arizona. Dêr lies se moarns en oan it begjin fan 'e middei it nijs en makke se reportaazjes foar it jûnsnijs. In protte fan har ûnderwerpen hiene te krijen mei de Amerikaansk-Meksikaanske grins (fuortby Yuma) en mei migrantekwestjes.
Yn 2003 stapte De la Cruz oer nei de ynternasjonale nijsstjoerder CNN, wêrfoar't se oant 2007 op it haadkertier yn Atlanta wurke, en dêrnei stasjonearre wie yn New York. Hja wurke as ferslachjouster en as nijslêzeresse, en presintearre it programma American Morning op 'e iere moarn op CNN USA. Dêrnjonken wie se ek as ferslachjouster op CNN International te sjen, en lies se it nijs op 'e oan CNN liëarre stjoerder HLN. Yn har tiid by CNN die De la Cruz û.m. ferslach fan it ferstjerren fan 'e eardere Amerikaanske presidint Ronald Reagan, yn 2004, de Aziatyske tsûnamy fan 2004, en de ravaazje dy't de orkaan Katrina yn 2005 oanrjochte yn New Orleans.
De la Cruz gie yn 2009 by CNN wei, en fûn yn 2010 wurk by de Amerikaanske nasjonale stjoerder NBC, dêr't se as ferslachjouster en nijslêzeresse yn 't spier wie foar it NBC News en de programma's Early Today, op NBC, en First Look, op 'e oan NBC liëarre stjoerder MSNBC. Begjin maaie 2014 stapte De la Cruz oer nei de regionale stjoerder KPIX/KBCW, dy't San Fransisko, Oakland, San Jose en omkriten betsjinnet.
Priveelibben
De la Cruz is in praktisearjend roomsk-katolyk. Yn 2008 kaam se yn 'e Feriene Steaten yn it nijs doe't se fia sosjale media lykas Twitter en Facebook jild byinoar besocht te bringen foar in hertoperaasje foar har sike broer Eric de la Cruz, dy't gjin syktekostefersekering hie en dêrom in herttransplantaasje wegere waard. Mei de help fan Trent Reznor, de sjonger fan 'e band Nine Inch Nails, waard in grut jildbedrach byinoar brocht, mar nettsjinsteande dat kaam Eric de la Cruz yn july 2009 te ferstjerren.
Op 13 maart 2013 brocht De la Cruz har earste bern te wrâld, in jonkje dat hja Hartley Eric de la Cruz neamde, nei har ferstoarne broer. Hja is in allinnichsteande mem. Mids 2013 rjochte De la Cruz in non-profitorganisaasje op mei de namme And Then There Were Two ("En Doe Wiene Der Noch Mar Twa"), dy't wijd is oan 'e allinnichsteande memmen dy't foar har bern sawol mem as heit wêze moatte.
Oostwold (Aldamt)
By Oostwold leit it Fleanfjild Oostwold.
Tsjerken
thumb|left|[[Herfoarme tsjerke (Oostwold)|Herfoarme tsjerke fan Oostwold]]
Yn 1775 waard de hjoeddeiske herfoarme tsjerke boud, dy't in âlder gebou fan de sechtjinde iuw ferfong, dy't oan de apostel Simon wijd wie. In âldere tsjerke stie op it plak fan de pleats Kloosterheem, beëasten it hjoeddeiske doarp. Yn 1951 waarden dêr trije grêfkelders fan kleasterstiennen bleatlein. De âldste tsjerke stie fierder benoarden yn in gebiet dat hjoed-de-dei bedobbe is mei klaai fan de Dollard. Dy tsjerke waard yn 1530 sloopt en de stiennen waarden brûkt foar it bouwen fan in nij blokhûs by Delfsyl. It besit fan de tsjerke waard ûnderbrocht by it Grizefrouljuskleaster, wylst de parochianen harren by Midwolda foegen. Om 1550 hinne hie Oostwold wer in tsjerke. Nijsgjirrich is it orizjinele Freytag-oargel yn de hjoeddeiske tsjerke út 1809-1811.
De grifformearde tsjerke is in opfallend gebou en waard yn 1930 boud neffens in ûntwerp fan de arsjitekten C.H. van Wijk en D. Broos. It gebou fertsjintwurdiget de Amsterdamske Skoallen en hat in tige kleurryk ynterieur.
Gymnastykferiening CSC
Gymnastykferiening CSC is ûnderdiel fan omnysportferiening CSC fan De Jouwer. De feriening waard yn oktober 1928 oprjochte as Christelijke Sport Centrale.
De omnyferiening hie yn 2018 ûngefear 380 leden. CSC hat neist in gymnastykôfdieling ek in follybalôfdieling. Yn de fyftiger jierren waarden sportdagen hâlden op de fuotbalfjilden fan Friso oan de Uilke Boonstraleane. De jierlikse útfierings waarden hâlden yn de boppeseal fan hotel Terwisga. CSC hie eartiids ek in fuotbalôfdieling en in ôfdieling majorettes.
Theresa Lamebull
Theresa Lamebull (folút: Theresa Elizabeth Chandler White Weasel Walker Lamebull; by Hays (Montana), 19 april 1896 – Havre (Montana), 10 augustus 2007) wie in Amerikaansk ûnderwizeresse en taalaktiviste dy't ta it Yndiaanske folk fan 'e Gro Wânt (Gros Ventre) hearde. Hja wie de lêste floeiende sprekster fan 'e Gro Wânt-taal en stoar doe't se nei't it skynt 111 jier âld wie.
Libben
Lamebull waard tichteby it plak Hays, yn 'e Amerikaanske steat Montana, berne as Theresa Elizabeth Chandler. Har Yndiaanske namme wie BeeKanHay, dat oerset wurdt yn it Ingelsk as Kills-at-Night ("Deadet-by-Nacht"). Sysels en har famylje wisten net persiis yn hokker jier oft se berne wie oant der yn 2005 in doopbewiis fan har fûn waard, dêr't yn it Latyn op fêstlein wie dat se yn 1897 mei ien jier doopt wie, wat har berte yn 1896 pleatse soe. Lamebull troude letter twa kear: earst mei in John White Weasel Walker, mei wa't se tsien bern krige, en nei't se yn 1962 widdo wurden wie, nochris mei Andrew Lamebull.
Doe't de lêste memmetaalsprekker fan it Gro Wânt yn 1981 te kaam te ferstjerren, stoar dat dêrmei út as earste taal. Lamebull, dy't it Ingelsk as memmetaal hie, wie de lêste folslein floeiende sprekster fan it Gro Wânt. Hja joech oan it Fort Belknap Kolleezje fan 'e Fort Belknap Yndianemienskip ûnderrjocht yn de taal, en wurke mei oan it gearstallen fan in wurdboek fan it Gro Wânt doe't se 109 jier âld wie. Hja kaam yn augustus 2007, yn Havre, deunby har berteplak, te ferstjerren, yn 'e ripe âlderdom fan 111 jier. Har útfeart waard holden yn it Roomsk-Katolike Sint-Paulusgymnasium yn Hays, wêrnei't se dêr beïerdige waard op it Mission Cemetery.
Lamebull wie by har ferstjerren mei ôfstân it âldste lid fan har folk, de Gro Wânt, en mooglik de âldste Yndiaanske persoan ea. It Hays Education Resource Center yn it Fort Belknap Yndianereservaat waard noch by har libben ta eare fan har omneamd ta it Kills-at-Night Center.
Lewis Hamilton
Sir Lewis Carl Davidson Hamilton MBE (Stevenage, 7 jannewaris 1985) is in Ingelsk Formule 1-koereur en sânfaldig wrâldkampioen. Hamilton is ien fan de meast suksesfolle Formule 1-koereurs ea. Op 8 maaie 2021 pakte Lewis Hamilton syn 100ste pole, as earste Formule 1-koereur ea.
Oersjoch Formule 1-karriêre
* Seizoen noch dwaande.
Trechtingshausen
Trechtingshausen is in plak yn de Dútske dielsteat Rynlân-Palts yn 'e lânkring Mainz-Bingen.
Bestjoer
Trechtingshausen is in Ortsgemeinde en heart by de Verbandsgemeinde Rhein-Nahe.
Banner (ynternet)
In banner (fan it Ingelske banner, "banier"), ek wol in ynternetbanner of in reklamebanner neamd, is in grafyske reklame-utering fan ferskate foarmen, dy't ûnderoan of midden op 'e webside stiet. Troch op sa'n banner te klikken wurdt de webside iepene dêr't yn 'e tekst op 'e banner nei ferwiisd wurdt. Deselde namme wurdt ek brûkt foar de paginabrede titel boppe-oan in webside. De earste banner, wêryn't reklame makke waard foar it Amerikaanske telekommunikaasjebedriuw AT&T, waard op 27 oktober 1994 yn gebrûk nommen op 'e webside fan it tydskrift Wired (doe noch HotWired).
In banner bestiet ornaris út in jpeg- gif- of flash-bestân mei standertôfmjittings dy't oarspronklik foar ynternetbrowsers ûntwikkele waarden. Tsjintwurdich wurdt almar mear gebrûk makke fan HTML5-banners, dy't ek sichtber binne op tabletkompjûters en mobile tillefoans. Troch it gebrûk fan kleur en animaasjes wurdt besocht de oandacht fan it publyk te lûken. In soad minsken ûnderfine banners lykwols as steurend.
Websiden dy't reklamebanners hawwe, krije almeast in finansjele fergoeding fan 'e advertearder. Sa'n fergoeding kin basearre wêze op it tal kearen dat in advertinsje toand wurdt (impressions), it tal kearen dat der op in banner klikt wurdt (clicks) of it tal transaksjes dat fuorkomt út banner (leads), bgl. troch in persintaazje fan it transaksjebedrach ôf te dragen. Reklamebanners kinne ek op in webside pleatst wurde sûnder dat dêr in finansjele fergoeding tsjinoer stiet, bgl. as it om goede doelen giet.
Malpaso Productions
Malpaso Productions, oant 1988 de Malpaso Company, is in Amerikaanske filmstudio dy't eigendom is fan 'e ferneamde akteur Clint Eastwood. It bedriuw waard yn 1967 oprjochte, en is ferneand nei in beek op Eastwood syn lân, de Malpaso Creek.
Eiji Kawashima
(20 maart 1983) is in Japansk fuotballer, dy't spilet foar Metz. Earder spile foar Omiya Ardija, Nagoya Grampus Eight, Kawasaki Frontale, Lierse, Standard Liège en Dundee United. spile ek yn it Japansk fuotbalalvetal. Hy die mei oan it Aziatysk kampioenskip 2007, it Aziatysk kampioenskip 2011, it Aziatysk kampioenskip 2015, it Wrâldkampioenskip 2010, it Wrâldkampioenskip 2014 en it Confederations Cup 2013.
Blauskiep (skaai)
De blauskiep (wittenskiplike namme: Pseudois) foarmje in skaai fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (Mammalia), it skift fan 'e evenhoevigen (Artiodactyla), it ûnderskift fan 'e wjerkôgers (Ruminantia), it tuskenskift fan 'e hoarndieren (Pecora), de famylje fan 'e holhoarnigen (Bovidae), de ûnderfamylje fan 'e geiteftigen (Caprinae) en de tûke fan 'e skiep en geiten (Caprini).
Malpaso Productions
Namme
De namme 'Malpaso' komt fan 'e Malpaso Creek, in beek dy't oer de 115 ha lân streamt dy't akteur Clint Eastwood yn 1967 oankocht besuden syn wenplak Carmel-by-the-Sea, yn 'e Amerikaanske steat Kalifornje. Eastwood fûn 'Malpaso' (Spaansk foar "misstap") in moaie iroanyske namme foar syn earste ûndernimming.
Blauskiep (skaai)
Dit skaai bestiet út twa soarten, it blauskiep, ek de bharal neamd, (Pseudois nayaur) en it dwerchblauskiep of de Sichuanbharal (Pseudois schaeferi). Beide soarten komme foar yn Aazje, it blauskiep yn 'e Himalaya en it dwerchblauskiep yn sintraal Sina. It skaai fan 'e blauskiep is nau besibbe oan û.m. de skaaien fan 'e geiten (Capra) en de skiep (Ovis).
Malpaso Productions
Skiednis
Nei't er oan ferskate grutte Hollywood-produksjes meiwurke hie, begûn akteur Clint Eastwood argewaasje te krijen oer it fergriemen fan jild dat yn syn eagen by sokke produksjes healwize foarmen oannaam. Om sawol de kreätive as finansjele kontrôle nei him ta te lûken oer films dêr't er yn spile, besleat er in eigen filmstudio te begjinnen. Dat waard de Malpaso Company, dy't yn 1967 oprjochte waard troch Eastwood en syn finansjeel adviseur Irving Leonard, mei it salaris dat Eastwood fertsjinne hie mei syn aktearjen yn 'e Dollars-trilogy fan regisseur Sergio Leone.
Leonard wie neitiid de algemien direkteur fan 'e Malpaso Company oant syn hommels ferstjerren yn desimber 1969. Yn 1988 waard de Malpaso Company omneamd ta Malpaso Productions. Yn 't earstoan makke Malpaso inkeld films dêr't Eastwood sels yn spile, mar letter wiene der ek geregeldwei produksjes dêr't Eastwood allinnich efter de skermen by belutsen wie, as regisseur en/of filmprodusint. Frijwol alle films fan Malpaso wiene ko-produksjes mei oare (gruttere) filmstudio's. Eastwood stiet bekend om tige strakke opnameskema's, wêrmei't er syn films binnen de stelde tiid en binnen it beskikbere budget ôfmakket.
Produksjes
Yn 'e opsomming hjirûnder binne films dêr't Clint Eastwood sels de haadrol yn spile, markearre mei in asterisk (*).
Candice Swanepoel
Candice Swanepoel (folút: Candice Susan Swanepoel; Mooi River, 20 oktober 1988) is in Súdafrikaansk mannekên en fotomodel fan Afrikaner komôf. Hja is bekend wurden as model foar it linzjerymerk Victoria's Secret. Yn 2013 waard har troch it Amerikaanske tydskrift Forbes it njoggende plak taparte op 'e list mei de meast fertsjinjende modellen fan 'e wrâld.
Jonkheid en komôf
Swanepoel waard yn 1988 berne yn Mooi River, yn 'e súdeastlike Súdafrikaanske provinsje Natal, yn in Afrikaner famylje fan Nederlânsk komôf. Yn 2003, doe't se fyftjin jier wie, waard se 'ûntdutsen' troch in scout fan in modelleburo, wylst se in rommelmerk yn 'e havenstêd Durban besocht.
Modellewurk
Under har karriêre as model stie Swanepoel mei fotoreportaazjes yn withoefolle tydskriften, lykas de Australyske, Brazyljaanske, Grykske, Japanske, Italjaanske, Meksikaanske, Portegeeske en Spaanske edysjes fan Vogue, de Brazyljaanske, Britske, Dútske en Súdafrikaanske edysjes fan Elle, de Britske, Meksikaanske, Roemeenske, Sineeske en Súdafrikaanske edysjes fan GQ, de Argentynske, Spaanske, Tsjechyske en Turkske edysjes fan Harper's Bazaar, en fierders yn i-D, Lush en Ocean Drive.
Ek posearre Swanepoel foar printe advertinsjes fan merken as Nike, Diesel, Tommy Hilfiger, Ralph Lauren en Versace. As mannekên showde se op 'e catwalk klean foar û.o. Tommy Hilfiger, Dolce en Gabbana, Donna Karan, Giambattista Valli, Prabal Gurung, Oscar de la Renta, Chanel, Elie Saab, Diane von Fürstenberg, Stella McCartney, Viktor en Rolf, Jean Paul Gaultier en Christian Dior. Yn 2010 wurke se yn 'e mande mei Lindsay Ellingson, Rosie Huntington-Whiteley, Behati Prinsloo en Erin Heatherton mei oan 'e SWIM-katalogus oangeande baaiklean. Datselde jiers showde se ek baaiklean út 'e kolleksje fan Kim Kardashian.
Yn 2007 posearre Swanepoel foar it earst foar it linzjerymerk Victoria's Secret, en yn 2010 waard se in fêst V.S.-model, in saneamde Victoria's Secret Angel. Op 12 augustus fan dat jier ferrjochte se yn Edmonton de feestlike iepening fan 'e earste Victoria's Secret-winkel yn Kanada. Swanepoel stie yn 2013 op 'e omslach fan 'e Victoria's Secret-baaikleankatalogus, en datselde jiers waard hja keazen om 'e mei ealstiennen ter wearde fan $10 miljoen ynleine, saneamde "fantasijbeha" te dragen by de jierlikse moadeshow fan it linzjerymerk. Yn 2014 waard Swanepoel troch de lêzers fan it manljusblêd Maxim keazen as nûmer 1 fan 'e jierlikse list fan 'e hûndert meast seksy froulju fan 'e wrâld. It Amerikaanske tydskrift Forbes pleatste har yn 2013 op it njoggende plak fan 'e list fan meast fertsjinjende modellen, mei in fermogen dat rûsd waard op $3,3 miljoen.
Priveelibben
Swanepoel har memmetaal is Afrikaansk, mar se sprekt ek floeiend Ingelsk en Portegeesk. Dy lêste taal hat se leard fan hat freon Hermann Nicoli, in Brazyljaansk model, mei wa't se in relaasje hat sûnt se him foar it earst yn Parys mette yn 2005, doe't se santjin jier wie. Swanepoel is goefreon mei it Namibyske model Behati Prinsloo en har Britske kollega Rosie Huntington-Whiteley, dy't allebeide ek Victoria's Secret Angels binne.
Ela fan Israel
Ela († 876 f.Kr., oare boarnen sizze 885 f.Kr.) wie as soan en opfolger fan Basa de fjirde kening fan it tsienstammeryk Israel.
It regear fan Ela duorre mar twa jier en wurdt datearre op 877-876 f.Kr. (ek 886-885 f.Kr.). De kening bleau de ôfgoaderij, dy't syn heit Basa net ôfskaft hie, gewoan tastean en dat brocht de kening yn konflikt mei de profeten fan de God fan Israel.
Doe't Ela him by in hofmaarskalk yn Tirza bedronken hie, waard hy troch syn kommandant Simry fermoarde. Dizze kommandant ferklearre himsels ta kening fan Israel en roege dêrnei de hiele famylje fan Ela út. Simry moast de oanspraak op de troan al nei sân dagen yn it foardiel fan Omry opjaan, om't hy gjin stipe fan it leger.
De moard wurdt yn de Tenach sjoen as de ferfolling fan de profesije fan de profeet Jehû, neffens wa it hûs fan Basa fanwegen harren ûndieden fuortreage wurde soe.
Masato Morishige
(21 maaie 1987) is in Japansk fuotballer, dy't spilet foar FC Tokyo. Earder spile foar Oita Trinita. spile ek yn it Japansk fuotbalalvetal. Hy die mei oan it Olympyske Simmerspullen 2008, it Wrâldkampioenskip 2014 en it Aziatysk kampioenskip 2015.
Joost Zwagerman
thumb|It grêf fan Joost Zwagerman yn Bergen (Noard-Hollân) Johannes Jacobus Willebrordus (Joost) Zwagerman (Alkmaar, 18 novimber 1963 – Haarlim, 8 septimber 2015) wie in Nederlânsk skriuwer, dichter, essayist en kollumnist.
Zwagerman wie jierrenlang oanhelle mei depresjes; op 8 septimber 2015 makke er in ein oan syn libben.
Jonkheid en oplieding
Johannes Jacobus Willebrordus Zwagerman waard berne yn Alkmaar as soan fan ûnderwizers.
Doe't er njoggen wie makke er it mei de hân skreaune tydskrift, De Zwagergids, gearstald út teksten en plaatsjes fan telefyzjegidsen.
Zwagerman die de Havo oan de Ryksskoallemienskip Noord-Kennemerland yn Alkmaar. Dêrnei gie er nei de Pedagogyske Akademy. Nei syn diplomearring studearre er Nederlandse taal- en letterkunde, mar makke dy stúdzje net ôf. Yn syn studintetiid skreau er al ferskate artikelen. Nei syn stúdzje folge er in kursus kreätyf skriuwer by romanskriuwer Oek de Jong.
Wurkpaad
Zwagerman debutearre mei de roman De houdgreep yn 1986. Gimmick! (1989), syn twadde roman waard bewurke ta toanielstik en berikte in folle breder publyk. Hy skreau syn tredde boek, Vals licht, yn 1991 en krige dêrfoar de AKO Literatuerpriis. Vals Licht wie teffens de grûnslach foar in film fan Theo van Gogh (1993). Der folgen mear romans: Chaos en Rumoer, Zes Sterren en De buitenvrouw. Zwagerman syn wurk is oerset yn tolve talen, ûnder oaren yn it Dútsk, Frânsk en Japansk.
Njonken boeken publisearre Zwagerman ek gedichten en essays. Yn 1987 ferskynde syn earste dichtbondel Langs de doofpot. Hy krige de Awater poëzy priis foar de samling Roeshoofd hemelt (2005), dy't fjouris werprinte waard. Under syn essaybondels binne Pornotheek Arcadië (2001) en Het vijfde seizoen (2003).
Zwagerman wie teffens in warber kollumnist, foar de Volkskrant (1998–2002) en sûnt 2001 foar NRC Handelsblad. Fierders wie er presintator fan it VPRO-telefyzjeprogramma Zomergasten en die er in teätertour mei skriuwer Ronald Giphart. Zwagerman wie teffens geregeldwei op de Nederlânske tillefyzje te sjen; yn it VARA-programma De Wereld Draait Door, joech er geregeldwei lytse kolleezjes oer keunstûnderwerpen. Zwagerman mocht syn leafde foar de keunsten graach op een breed publyk oerbringe; dat die er op in entûsjaste, oansteklike manier.
Joost Zwagerman wenne oant syn skieding mei syn frou en trije bern yn Amsterdam. Desimber 2012 sette er him mei syn nije freondinne nei wenjen yn Haarlim.
Bibliografy
thumb|300px|Joost Zwagerman (twadde fan rjochts) mei kollega-skriuwers [[Ellen Ombre en Michiel van Kempen yn 2002]]
Gotoku Sakai
(14 maart 1991) is in Japansk fuotballer, dy't spilet foar Hamburg. Earder spile foar Albirex Niigata en Stuttgart. spile ek yn it Japansk fuotbalalvetal. Hy die mei oan it Olympyske Simmerspullen 2012, it Confederations Cup 2013, it Wrâldkampioenskip 2014 en it Aziatysk kampioenskip 2015.
Koraalrif
In koraalrif is in ekosysteem ûnder wetter, dat oanmakke wurdt troch rifbouwende soarten koraal. It bestiet út 'e gearklofte kalkstiennene eksoskeletten fan generaasjes ôfstoarne koraalpolipen. De earste polipen fan sa'n koloanje sette har fêst op 'e rotsen, wêrnei't hieltyd nije polipen boppe-op it skelet fan in genetysk identike foargonger groeie. Op dy wize wurde de measte koraalriffen opboud troch stienkoralen, wêrfan't de faak kleurrike polipen ûnderling ferbûn binne troch in stevich kalkskelet.
Koralen binne primitive dieren, dy't hearre ta de klasse fan 'e blomdieren (Anthozoa) fan 'e stamme fan 'e netteldieren (Cnidaria), dêr't ek de see-anemoanen en de kwabben ûnder falle. Koralen, dy't binnen de blomdieren in parafyletyske groep foarmje, binne de iennichste blomdieren dy't in kalkskelet foarmje en dêrmei in rif opbouwe. Se ferskynden foar it earst sa'n 485 miljoen jier lyn oan it begjin fan it geologysk tiidrek fan it Ordovisium, doe't se mei harren koraalriffen de eardere mikrobiale en spûnsriffen út it Kambrium ferfongen.
Der besteane ferskate soarten koraalriffen. In kustrif rint deun by de kust lâns. In barriêrerif is in útstrutsen rif dat ek by de kust lâns rint (en dêr in barriêre foar foarmet), mar folle fierder yn see. In platfoarmrif is in rif dat net by de kust leit en fan boppen net in râne, mar in frij plat oansjen hat. In atol of atolrif is in rûneftich rif dat him by de kust lâns om in eilân hinne foarme hat, wêrnei't it eilân sels ûnder wetter weisakke is, mei as gefolch dat der inkeld noch in sirkelfoarmich rif oerbleaun is.
Koraalriffen wurde soms wol de "reinwâlden fan 'e see" neamd, om't se in ekosysteem foarmje mei ien fan 'e grutste biodiversiteiten fan 'e wrâld. Se beslane minder as 0,1% fan it see-oerflak op 'e wrâld (yn totaal likernôch 284.300 km², wat delkomt op rûchwei de helte fan Frankryk), mar dochs biede se in wenplak oan teminsten 25% fan alle libben yn 'e seeën. Njonken koralen giet it dêrby om oare netteldieren (lykas see-anemoanen en kwabben), mar ek fisken, weakdieren (lykas slakken en inketfisken), wjirmen, kreefteftigen, stikelhûdigen, manteldieren en spûnsdieren. Koraalriffen fynt men it measte yn tropyske (en dêrom relatyf waarme) ûndjippe seeën, mar se komme ek foar yn djipper en kâlder wetter.
Behalven foar biodiversiteit yn 'e see soargje koraalriffen ek foar kustbeskerming tsjin stoarmen en orkanen, en yn 'e minsklike kontekst foar mooglikheden ta fiskerij en toerisme. De jierlikse wrâldwide ekonomyske wearde fan koraalriffen wurdt rûsd op tusken de $375 miljard en de $9,9 biljoen. It bekendste en populêrste koraalrif fan 'e wrâld is it Grutte Barriêrerif, foar de kust fan 'e Australyske dielsteat Queenslân.
Koraalriffen binne lykwols fragile dingen, foar in part om't se tige gefoelich binne foar de omstannichheden ûnder wetter. Yn 'e ienentweintichste iuw wurde se bedrige troch in oerskot oan fiedingstoffen (stikstof en fosfor), de klimaatferoaring dy't stiigjende temperatueren fan it seewetter ta gefolch hat, seefersuorring, oerbefisking (fral mei destruktive metoaden as eksploazjefiskjen en syanidefiskjen, mar ek troch spearfiskjen ûnder it snorkeljen), it rispjen fan koraal foar gebrûk yn 'e produksje fan sinnebrânoalje, en kwealike praktiken oangeande lângebrûk, lykas it yn see siperjen fan ôffloeiïng fan keunstdong en jarre.
United States Marshals Service
De United States Marshals Service (USMS) is in Amerikaanske federale plysjetsjinst dy't resortearret ûnder it Amerikaanske Ministearje fan Justysje. Dizze ynstânsje waard oprjochte yn 1789 en is dêrmei de âldste Amerikaanske plysjetsjinst mei lanlik foech, hoewol't de Amerikaanske Dûanetsjinst nòch âlder is. De USMS naam yn 1969 syn hjoeddeistige namme oan. De organisaasje hat as wichtichste doel de befeiliging fan alle aspekten fan 'e Amerikaanske federale rjochtspraak, wêrûnder de befeiliging fan tsjûgen wa har libben bedrige wurdt. Fierders is de USMS ek ferantwurdlik foar it transport fan finzenen en de opspoaring fan ûntsnapte finzenen.
Skiednis
De USMS waard op 24 septimber 1789 kreëarre mei it oannimmen troch it Amerikaanske Kongres fan 'e Wet op 'e Rjochtspraak. Dêryn waard spesifyk fêstlein dat de wichtichste plicht fan U.S. marshals wêze moat om 'e Amerikaanske wet te hanthavenjen. Fan alle federale plysjetsjinsten is inkeld de Amerikaanske Dûanetsjinst âlder, dy't nammentlik yn july 1789 skepen waard. De dûane hie lykwols nea in wetshanthaveningstaak.
Oant fier yn 'e tweintichste iuw bestie der gjin sintraal tafersjoch op 'e U.S. marshals, en operearren dy sadwaande fierhinne op eigen manneboet. Fan it begjin ôf hiene U.S. Marshals it rjocht om op sels helpmarshals (Deputy U.S. Marshals) oan te stellen, itsij troch tydlik de help fan oare plysjeminsken yn te roppen, itsij troch gewoane boargers yn te swarren. Marshals hiene ek it rjocht om in posse gear te stallen, in groep gewoane boargers dy't ynset waard foar it jacht meitsjen op kriminelen. Ta de oare taken fan U.S. marshals wiene it oanbringen fan arrestaasjebefellen, deifurdings en oare befelskriften; it fergoedzjen fan kosten oan abbekaten, tsjûgen, sjueryleden en oaren as it gerjocht dêr opdracht ta joech; en it fasilitearjen fan 'e rjochtsgong troch rjochtsealen te hieren, en parketwachten, griffiers en skjinmakkers oan te nimmen. Hja soargen derfoar dat de finzenen oanwêzich, de sjueryleden beskikber en de tsjûgen op 'e tiid wiene.
Nei ferrin fan tiid begûnen de marshals ek as pleatslike fertsjintwurdigers fan 'e federale oerheid te fungearjen, benammen yn ôfhandige plakken dêr't men fierders net folle fan it regear yn Washington, D.C. murk. Sa namen se dêr oant 1870 eltse tsien jier de offisjele folkstelling op, diene se de distribúsje fan presidinsjele proklamaasjes, sammelen se in ferskaat oan statistyske gegevens oangeande hannel en yndustry, en oefenen se withoefolle lytse rûtinemjittige putsjes út dy't it rêdwurk fan 'e oerheid draaiende holden. Yn 'e tiid fan it Wylde Westen, oan 'e ein fan 'e njoggentjinde iuw, tsjinnen U.S. marshals gauris as de deistige plysje yn kriten dy't noch gjin eigen pleatslik regear hiene. Guon fan sokke marshals waarden wrâldferneamd, lykas Wyatt Earp en Bat Masterson.
U.S. marshals hellen yn 1893 de beruchte Dalton-binde ûnder fuotten, twongen yn 'e iere tweintichste iuw de neilibbing fan 'e Drûchlizzing ôf en regelen ûnder de Kâlde Oarloch de útwikseling fan spionnen mei de Sovjet-Uny. Net alle putsjes dy't de marshals op 'e lea skood waard, wiene like fris. Sa moasten se foarôfgeande oan 'e Amerikaanske Boargeroarloch útnaaide negerslaven opspoare en nei har eigners werombringe, en waarden se 1894 ynset om 'e staking yn 'e Pullman-fabriken te brekken. Oan 'e oare kant stiene se ûnder de Amerikaanske Boargerrjochtebeweging fan 'e 1950-er en 1960-er jierren yn 'e fontliny mei de beskerming fan frijwilligers en tsjûgen. Sa stjoerde presidint John F. Kennedy yn 1962 127 marshals om James Meredith te beskermjen, de earste Afro-Amerikaan dy't him ynskriuwe liet oan 'e segregearre Universiteit fan Mississippy, en dêr yn syn earste jier de klok rûn befeilige wurde moast.
Pas yn 1965 waard it Utfierend Buro foar United States Marshals oprjochte, de earste lanlike ynstânsje dy't tafersjoch hold oer de U.S. marshals. Dêrút kaam yn 1969 de United States Marshals Service fuort. Yn resinte jierren binne U.S. marshals ynset om 'e Amerikaanske dielnimmers oan 'e Olympyske Spullen te befeiligjen en om abortuskliniken yn 'e Feriene Steaten te beskermjen tsjin militante fûnemintalistyske kristenen. Teffens is de USMS sûnt 1989 ferantwurdlik foar de wetshanthavening yn Amerikaanske bases op Antarktika.
Foech
De United States Marshals Service hat fierders sizzenskip oer it ferfier fan federale finzenen (fia it JPATS), it oanbringen fan arrestaasjebefellen en oare befelskriften, en it opspoaren fan lju dy't út it tichthûs ûntsnapt binne. De USMS nimt de oanhâlding fan 55,2% fan alle ûntsnapte federale finzenen foar syn rekken. Yn 2012 allinnich al arrestearren U.S. marshals mear as 36.000 ûntsnapte finzenen. Ta einbeslút is de USMS yn it federale Distrikt Kolumbia ferantwurdlik foar it útfieren fan hûsútsettings.
Organisaasje
It haadkertier fan 'e USMS is fêstige yn Arlington, yn 'e Amerikaanske steat Firginia, ûnder de reek fan 'e federale haadstêd Washington, D.C. De tsjinst resortearret ûnder it Amerikaanske Ministearje fan Justysje. Oan it haad stiet in direkteur (director), bystien troch in pleatsferfangend direkteur (deputy director), dy't ferantwurding skuldich is oan 'e Amerikaanske minister fan Justysje. De direkteur wurdt beneamd troch de Amerikaanske presidint en yn syn funksje befêstige troch de Amerikaanske Senaat. It haadkertier fan 'e USMS soarget foar tafersjoch en koördinaasje tusken de ûnderskate eleminten fan 'e tsjinst.
Gouden Ganzenveer
De Gouden Ganzenveer is in Nederlânske literatuerpriis dy't útrikt wurdt troch de Akademy De Gouden Ganzenveer. De Akademy wol dêrmei in persoan as ynstitút lauwerje fanwege syn of har grutte betsjutting foar it skreaune wurd yn Nederlân.
De earste Gouden Ganzeveer waard 1955 takend, by it 75-jierrich bestean fan it Keninklike Nederlânske Utjouwersbûn.
Akademyleden yn 2008 wiene Gerlach Cerfontaine, Job Cohen, Bas Heijne, Francine Houben, Tom Lanoye, Geert Mak, Marita Mathijsen-Verkooijen, Atzo Nicolaï, Jeltje van Nieuwenhoven, Nelleke Noordervliet, Henk van Os, Alexander Rinnooy Kan, Paul Schnabel (foarsitter), Winnie Sorgdrager, Herman Tjeenk Willink en Bernard Wientjes.
Priiswinners
thumb|[[Herman de la Fontaine Verwey|De la Fontaine Verwey krijt Gouden Ganzenveer (1980)]]
Basa fan Israel
Basa († 877 f.Kr.) wie de tredde kening fan it keninkryk Israel. Syn regear foel tusken 900 en 877 f.Kr.
Neffens it Alde Testamint wie Basa in soan fan Achía út de stam Issakar. Hy waard kening troch syn foargonger Nadab te deadzjen, op in momint dat Israel de Filistynske stêd Gibbeton belegere. Nei't Basa de macht grypt hie, liet hy de hiele famylje fan syn foargonger útroegje.
Basa hie oanhâldend kriich mei kening Asa fan Juda en tidens syn 23-jierrich regear ferbûn Basa Israel mei Syrje. Hy foel it súdlike keninkryk Juda oan en boude de stêd Rama yn Benjamin út ta in fêsting om sa de ôf- en oanfierwegen fan Juda ôf te snijen. Kening Asa fan Juda helle doe al it goud en sulver út syn paleis en de timpel en wist hjirmei de Syryske kening Benhadad om te keapjen en oan syn kant te krijen.
No't de kening fan Syrje it bûn mei Israel ferbriek en de side fan Juda keas, feroaren de ferhâldings. Juda en Syrje foelen de stêden fan Israel oan en feroveren grutte gebieten yn it noardwestlike diel fan it Mar fan Galileä. Ek de stêd Rama moast Basa opjaan. Asa liet de fersterkings fan Rama ôfbrekke en mei it frijkommen boumaterjaal de stêden Geba-yn-Benjamin en Mispa befêstigje.
Thijs Terpstra
Thijs Terpstra (Grou?, 10 july 1916 – Ljouwert, 7 septimber 2006) wie in Frysk ûndernimmer en politikus út Grou. Hy runde jierrenlang in boek- en kantoarboekhannel oan 'e Parkstrjitte. Teffens wied er de oprjochter fan Utjouwerij Fryslân, in útjouwerij dy't him talei op it publisearjen fan Frysktalige literatuer, en dy't lange tiid oan 'e Lytse Buorren fêstige wie, mar letter troch de Afûk oernomd waard.
Basa fan Israel
De profeet Jehû foarsei dat de dynasty fan Basa net bliuwend wie. De opfolger fan Basa wie syn soan Ela. Ela waard fermoarde troch Simry, dy't nei it gripen fan de macht it hiele neiteam fan Basa útroege.
Kening Basa waard nei syn ferstjerren by syn foarfaars yn de residinsjestêd Tirza begroeven.
Thijs Terpstra
Terpstra bejoech him ek yn 'e pleatslike polityk, en siet fan 1974 oant 1985 foar de VVD yn 'e gemeenterie, earst yn dy fan Idaerderadiel, en nei de gemeentlike weryndieling fan 1984 yn dy fan Boarnsterhim. Fierders wied er ek ferskate jierren wethâlder fan Idaerderadiel, en fan 1938 oant 1954 wied er foarsitter fan 'e Grouster gymnastykferiening Sport Staalt Spieren (SSS), wêrfan't er nei syn ôftreden earelid waard. Yn it ferlingde fan dy lêste funksje stie Terpstra oan 'e widze fan it Sportcentrum Grou, dêr't er jierrenlang siktaris fan wie.
List fan boeken oer De Jouwer
Dit is in alfabetyske list fan boeken oer De Jouwer.
Wjuk
In wjuk, wjok, flerk of (mei in hollanistyske ynterferinsje) fleugel is in lichemsdiel dat fûgels, ynsekten, flearmûzen, de útstoarne pterosauriërs en mytyske wêzens lykas ingels en draken brûke of brûkten om mei te fleanen. Der bestiet in oansjenlik ferskil tusken in fûgelwjuk, in flearmûswjuk en in ynsektewjuk. By fûgels en flearmûzen is de wjuk in lid dat oarspronklik ûntstien is út in foarpoat, en dat oanstjoerd wurdt troch sterk ûntwikkele boarstspieren. By fûgels makket de wjuk fleanen mooglik troch de begroeiïng mei stive fearren, dy't slachpinnen neamd wurde. By flearmûzen bestiet de wjuk út in hûdflap tusken de fingers en de romp. By ynsekten besteane de wjukken út tinne fluezzen mei dêrtrochhinne rinnend ieren dy't ta fersteviging folpompt wurde mei bloed.
Domestisearre fûgels, lykas einen of guozzen, wurde wol koartwjukke om fuortfleanen ûnmooglik te meitsjen. Dêrby wurdt dan in stik fan 'e slachpinnen ôfknipt sadat de wjuk minder draachfermogen hat. De fûgel kin dan noch wol fleane, mar moat dêr folle mear muoite foar dwaan. Lykwols kinne koarwjukke fûgels yn guon gefallen noch flinke ôfstannen ôflizze. Guon fûgels hawwe wol wjukken, mar kinne fan natuere net fleane, de saneamde flechtleaze fûgels. Guon dêrfan, lykas strúsfûgels, binne te grut om te fleanen, wylst oaren it fljochfermogen troch evolúsje kwytrekke binne, bgl. om't se om in eilân libben dêr't se gjin natuerlike fijannen hiene, lykas de dodo, of om't se har oanleard hawwe om ûnder wetter te 'fleanen', lykas pinguins.
Theresiahûs
Soarchsintrum Sint Theresia is in soarchsintrum oan de Titus Brandsmawei 62 op De Jouwer.
Kleaster
thumb|250px|It Theresiahûs yn 1934 Oan de ein fan de jierren '20 fan de tweintichste iuw ûntstie yn de H. Mattheüsparochy de winsk om in thús de bouwen foar âlde parochyleden. Nei in grutte skinking fan jild en grûn troch de widdo Wytske Tadema waard yn 1930 it ‘St. Theresiahûs’ iepene mei Wietske Tadema as earste bewenster. Yn dat jier kamen achttjin susters fan kongregaasje fan Sint Jozef út Amersfoort nei De Jouwer. It tehûs wie tagelyk in kleaster foar de susters.
De susters joegen beukerûnderwiis en rjochten in roomske húshâldskoalle en naaiskoalle op. Fan 1949 ôf joegen se foarmingskursussen oan famkes dy't by Douwe Egberts wurken. Yn 1958 kaam der ek in oplieding foar âldereinhelpsters en - fersoarchsters.
Utwreidings
Yn 1956 waard it ‘Sint Theresiahûs’ ferboud en útwreide. Der kamen keamers foar âlderein en in kapel en in refter foar de susters. Yn 1959 waard oan de Wietske Tademaleanen nije fleugel oanboud mei in tuskengong as ferbining mei it âlde gebou. Tagelyk waarden 19 âldereinwenningen boud. Mei elkoar ha der mear as tachtich susters oan it tehûs ferbûn west. Yn 1964 wennen noch fyftjin susters yn it Theresiahûs.
Nijbou
Tusken 1975 en 1979 waard in nij Theresiahûs boud. De susters wiene oant jannewaris ferbûn oan it âldereintehûs en wurken oant juny 1989 yn it ûnderwiis. De lêste susters giene yn maaie 2006 werom nei Amersfoort.
Yn 2012 waard it hiele kompleks platsmiten en kaam der in nij gebou dat yn 2014 iepene waard as 'Soarchsintrum St. Theresia’. It bestiet út twa gebouwen dy't mei in glêzen hal mei elkoar ferbûn binne. It haadgebou hat 52 soarchunits. Dêrfan binne 24 bedoeld foar groepswenjen. By it Theresiahûs steane fjouwer oare gebouwen mei 48 romme senioare-apparteminten dy't ferhierd wurde troch Soarchgroep St. Maarten en wenningboufeiening Accolade.
UEFA Euro 2016
Utwreiding oantal teams
Eartiids namen by in Europeesk kampioenskip fuotbal 16 nasjonale teams diel oan it toernoai. By it Europeesk kampioenskip fuotbal 2016 waard it oantal ploegen troch de UEFA fan 16 nei 24 útwreide. Ut de seis groepen (A oant en mei F) geane de bêste twa fan elke groep plus fjouwer ploegen dy't as bêste tredde einigen troch nei de achtste finales. Ynstee fan 31 by in 16 ploegen-toernoai, wurde der mei-inoar 51 wedstriden spile.
Groepsfaze
thumb|300px|right|Resultaten dielnimmers Euro 2016 {{legend|#2B42A3|winner}} {{legend|#34B0BE|twadde}}{{legend|#81C846|heale finale}} {{Legend|#e4e454|kwartfinale}} {{legend|#ff9f40|achtste finale}} {{legend|#b94954|groepsfase}} De tiims mei tsjokke letters gongen fierder nei de lêste 16 knock-outfase.
Geiten
De geiten (wittenskiplike namme: Capra) foarmje in skaai fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (Mammalia), it skift fan 'e evenhoevigen (Artiodactyla), it ûnderskift fan 'e wjerkôgers (Ruminantia), it tuskenskift fan 'e hoarndieren (Pecora), de famylje fan 'e holhoarnigen (Bovidae), de ûnderfamylje fan 'e geiteftigen (Caprinae) en de tûke fan 'e skiep en geiten (Caprini).
Beskriuwing
Dit skaai bestiet út acht ferskillende libbene soarten mei ferskate ûndersoarten. De bekendste fertsjintwurdiger is de gewoane, domestisearre geit of hûsgeit (Capra aegagrus hircus), dy't eins in ûndersoarte is fan 'e wylde geit (Capra aegagrus). De ierste bewizen foar de domestikaasje fan 'e wylde geit geane mear 8.500 jier tebek. Fierders hearre ta dizze groep ferskate soarten dy't stienbok neamd wurde. De sniegeit (Oreamnos americanus) heart nettsjinsteande syn namme net ta de it skaai fan 'e geiten, mar ta it skaai fan 'e berchgeiten (Oreamnos), dat nauwer besibbe is oan 'e gimzen (Rupicapra).
De geiten binne bisten dy't fan natuere foarkomme yn bercheftige kriten. Se binne tige linich, fluch en wisfuottich, en hawwe in grut fermogen om op keale steile rotsgrûn te klimmen. It binne herbivoaren dy't fierders alhiel net sinnich binne oangeande har menu, en se kinne oerlibje sels as der mar krappe fegetaasje foarhâns is. Geiten binne te ûnderskieden fan 'e nau besibbe skiep trochdat se beskikke oer rûkstofôfskiedende klieren deunby de hoeven, de geslachtsdielen en oan 'e noaskant fan 'e eagen. Fierders misse se oare gesichtsklieren, mar hawwe de mantsjes in sik en beskikke sawol mantsjes as wyfkes oer ûnbehierre ylplakken op 'e knibbels fan 'e foarpoaten.
Pieter Jan Willem Teding van Berkhout
Jonkhear Pieter Jan Willem Teding van Berkhout (Hûs Hoenlo, Hoenderlo-Olst, 6 augustus 1825 - Dimter, 6 jannewaris 1895) wie in jurist.
Hy hat nei 1867 tige war dien foar it oanlizzen fan in daam nei It Amelân.
Tsiis (novelle)
Tsiis, yn it oarspronklike Nederlânsk: Kaas, is in novelle fan 'e hân fan 'e Flaamske skriuwer en dichter Willem Elsschot (1882-1960). It ferhellet oer in sljochtwei klerk dy't him beprate lit om keapman yn tsiis te wurden, in produkt dêr't er sels fan walget. It docht al gaueftich bliken dat er hoegenamt gjin oanlis hat foar syn nije berop. Kaas waard foar it earst publisearre yn 1933, en yn 1999 troch Orlow Seunke ferfilme. Fierders waard it yn 2008 troch Dick Matena bewurke ta in stripferhaal. De Fryske oersetting, fan Frank Dijkstra, ferskynde yn 2007.
Ynhâld
De haadpersoan fan it ferhaal is Frans Laarmans (in alter ego fan Elsschot dat ek de haadrol spilet yn syn romansyklus Lijmen/Het Been), dy't as klerk by in skipswerf yn Antwerpen wurket. In Van Schoonbeke, in rike freon fan syn broer Jan, biedt him de mooglikheid om in gruthannel yn Nederlânske tsiis te begjinnen, en Laarmans lit him dêrta ferliede, ek al hat er sels in grutte ôfkear fan it stjonkende giele spul. Syn motivaasje dêrby is dat er it respekt fertsjinje wol fan 'e snobistyske lju yn it hegere sosjale fermidden dêr't er by fersin yn fersyld rekke is. Mei de help fan syn frou en syn broer Jan (dy't húsdokter is), makket er syn baas by de skipswerf wiis dat er in hoart mei ûnbetelle ferlof moat, om't er lije soe oan in senuwsykte.
Neitiid wijt Laarmans him folslein oan syn nije wurk, mar ynstee fan him op hannel ta te lizzen, lit er him sa meislepe troch it oansjen fan syn posysje as gruthanneler dat er him inkeld dwaande hâldt mei de ynrjochting fan syn kantoar, it betinken fan in gaadlike namme foar syn bedriuw, it ûntwerpen fan offisjeel briefpapier en it oanlûken fan ûnderhearrige aginten foar syn distrikt, dat hiele Belgje omfiemet en it gruthartochdom Lúksemboarch der noch op ta. As de earste fracht folfette Edammer tsiis arrivearret, wit er net goed wat er dermei oan moat, mar ûnderwilens hat syn nije posysje him wol it respekt fan syn om-en-by besoarge dat er sa graach hawwe woe.
Yn 'e praktyk blykt lykwols dat Laarmans folslein ûngeskikt is foar syn nije wurk. Hy is net by steat en ferkeapje ek mar de lytste hoemannichte tsiis. Fierders docht bliken dan de aginten dy't er oannommen hat (op oare beropseasken as harren fermogen om produkten oan 'e man te bringen), foar it meastepart liddichgongers binne dêr't er neat oan hat. Sa minderet de ûnbidige berch tsiis yn syn pakhús mar amperoan. Njonken syn falen as keapman hat Laarmans ek noch oare soargen, want syn kollega's fan 'e skipswerf sykje him oates en toates op om te sjen hoe't it mei him is, en hy moat der sadwaande allegeduerigen om tinke dat er harren ûntrint as er mei syn tsiis oan it suteljen is. Syn frou en bern besykje him by te stean, mar hawwe dúdlik ûnder de hiele sitewaasje te lijen.
Ta einbeslút jout Laarmans syn keapmanskip deroan, nei mar in pear tsizen ferkocht te hawwen. Hy keart werom nei de skipswerf, dêr't er syn wurk as sljochtwei klerk wer opnimt, en mei iepen earms ûntfongen wurdt troch syn kollega's. Syn frou soarget derfoar dat der foarearst by harren gjin tsiis mear yn 'e hûs komt.
Fryske oersetting
Kaas waard yn 2007 ûnder de titel Tsiis yn it Frysk oerset troch Frank Dijkstra, dy't de fertaling útbrocht by útjouwerij Athenaeum-Polak & Van Gennep, te Amsterdam. Yn syn neiwurd fertelt de oersetter dat syn leafde foar Elsschot him bybrocht is troch Anne Wadman, syn learaar Nederlânsk op it gymnasium yn Snits. Op in stuit waard er as lid fan it Willem Elsschot Genoatskip útnûge foar in sympoasium op 'e Lessius Hegeskoalle yn Antwerpen, dêr't û.m. de oersettings fan Kaas yn it Ingelsk, Spaansk, Italjaansk en Dútsk (en nei't men oannimme mei ek yn it Frânsk, al seit er dat der net by) yngeand beljochte waarden. Sa kaam Dijkstra op it idee om Kaas yn it Frysk oer te setten, in projekt dat er úteinlik mei de help fan û.o. Ernst Bruinsma, de einredakteur fan it tydskrift De Moanne, en Mirjam Vellinga en Ytsje Steen fan 'e Afûk ta in goed ein brocht.
Loa
Loa of lwa (fan it Frânske lois, "wetten") binne de geasten fan 'e voodoo fan Haïty en Louisiana. Hja wurde ek wol mystères ("mystearjes") of invisables ("ûnsichtberen") neamd. Loa funksjonearje as tuskenpersoanen tusken de minskheid en Bondye, de almachtige skepper (fan it Frânske bon Dieu, "de goede God"). Oars as ingels en hilligen wurde loa lykwols troch de oanhingers fan voodoo net inkeld oanbean, mar tsjinne. Se wurdt allegearre foarsteld as ûnderskate wêzens mei har eigen foarkarren en ôfkearen, eigen hillige ritmes, lieten, dûnsen, rituële symboalen en ferearing. Oars as dat wol tocht wurdt, binne loa sels lykwols net godheden; se binne ôfhinklik fan 'e ôfhâldige, fiere himelgod Bondye.
Synkretisme
It leauwe yn loa komt fuort út it synkretisme fan 'e natoerreligyen fan 'e Fon, Éwé, Jorûba en oare folken út West-Afrika en Sintraal-Afrika, dy't as slaaf nei Haïty brocht waarden, mei it roomsk-katolisisme fan harren blanke, Frânske eigners. Oarspronklik wiene de loa wierskynlik natoergeasten of foarâlden dy't fereare waarden, mar yn 'e tiid fan 'e slavernij waarden se lykslein mei beskate kristlike hilligen. Sa hat Legba, ek bekend as Papa Legba, skaaimerken fan sawol de apostel Petrus as Lazarus fan Betanië oannommen. It synkretisme wurke ek de oare kant út, en sa kin it dat yn 'e Haïtiaanske voodoo beskate roomske hilligen ta loa wurden binne. Foarbylden dêrfan binne Filomena, de aartsingel Michael, de apostel Judas en Jehannes de Doper.
Ingrid van Houten-Groeneveld
Mei har man Kees van Houten en Tom Gehrels is se bekend as de ûntdekker fan 4000 oant 6000 nije planetoïden yn it sinnestelsel yn de jierren '50, 60 en 70. Gjin inkelde oare astronoom yn de wrâld hat ea eigenhandich safolle planetoïden ûntdutsen. . De Belgyske stjerrekundige Eric W. Elst komt mei 3.861 nûmere ûntdekkingen op 5 jannewaris 2015 dêr noch it tichst by.
Loa
Rituëlen
Yn rituëlen wurde de loa oproppen troch in houngan (preester), mambo (preesteresse) of bokor (tsjoender of heks) om offers te ûnfangen en fersiken yn te willigjen. De loa arrivearje op it plak fan ferearing troch in 'hynder' (leauwende) te 'bestiigjen' (besetten). De leauwende dy't troch de geast beset wurdt, hjit yn it Haïtiaansk-Kreoalsk in chwal (útspr.: "sjwal"), fan it Frânske cheval ("hynder"). De chwal wurdt dan "beriden" troch de loa, wat útmûnje kin yn in gewelddiedich barren wêrby't de chwal yn it wylde wei om him hinne slacht of op 'e grûn falt en stupen kriget. Guon loa, lykas Ayizan, steane derom bekend dat se harren 'hynders' tige kalm 'bestiigje'.
Ingrid van Houten-Groeneveld
De planetoïde 1674 Groeneveld is nei har ferneamd.
Sy stoar yn 2015 yn de âlderdom fan 93 jier.
Loa
Rituëlen
Guon loa fertoane, as se in chwal 'beride', troch de dieden fan 'e chwal tige opmerklik hâlden en dragen, dêr't se oan weromkennen wurde kinne. Dêrby kin it gean om it uterjen fan spesifike wurden of it dwaan fan spesifike dieden. Sadree't men wit hokker loa oft men foar jin hat, kinne de juste symboalen oerlange wurde. Sa kriget Erzulie Fréda bgl. in glês rôze sjampanje, wurdt se besprinzge mei it juste rûkersguod en wurde har chwal har juwiellen omdien; Legba kriget syn gongelstôk, strieën hoed en piip; en Baron Samedi, dy't oer it algemien plat oer de flier falt, wurdt troch de leauwenden klaaid as foar in begraffenis.
As de loa iten krigen hawwe en tsjinne binne, en mooglik help of rie oan 'e leauwenden jûn hawwe, ferlitte se it plak fan ritueel. Guon loa kinne yn dat stadium fan it ritueel tsjinnich wurde; de guédé steande der bgl. om bekend dat se altyd noch ien kear smoke of noch ien ekstra drankje hawwe wolle. It is de taak fan 'e houngan of mambo om 'e geasten yn sokke gefallen yn 'e stringen te hâlden, en harren fuort te bonsjoeren as se genôch hân hawwe.
Goär (hillige)
De hillige Goär (om 585 - ûnder Oberwesel, 6 july 649) wie in Frankysk hearremyt ut Akwitaanje en wurdt sawol yn de katolike as yn de orthodokse tsjerken fereare.
Libben
Goär waard berne yn in aadlike famylje yn Akwitaanje (súdwestlik Frankryk) en al yn syn jongerein wie er tige from. Nei't er preester waard makke hy namme mei syn preken. Goär woe lykwols God op in oare wize tsjinje en dêrom reizge hy yn it jier 618 ôf nei it bisdom Trier om him as hearremyt del te setten by Oberwesel oan de Ryn. Nettsjinsteande syn foarnimmen om yn ôfsûndering te libjen, lei er op in poerbêste namme en waard syn hilligens bekend yn it hiele lân.
Foar skippers op de Ryn wie Goär gastfrij en hy waard besocht troch mannich reizger dy't him frege om advys. Ienris beskuldigden twa pylgers Goär dat hy net libje soe neffens it ûnthjit fan earmoede en keinens. Goär moast foar de biskop Rusticus fan Trier ferskine om syn saak te ferdigenjen. Doe't Goär dêr stie barde der neffens de leginde in grut wûnder wêrmei't Goär syn ûnskuld bewiisde. En net allinnich dat: it wûnder wiisde ek de biskop sels oan foar it lieden fan in lossinnich en domdryst libben. De útkomst wie dat de kening fan Austraasje, Sigebert III, Goär by him yn Metz rôp en him fersocht om de sit fan biskop Rusticus oer te nimmen.