cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Stutthof (konsintraasjekamp)
Skiednis
Oant 1943 wie Stutthof gjin ferneatigingskamp. It kamp besloech yn 1942 120 hektare, mei tritich barakken foar de finzenen. It krematoarium en de gaskeamer waarden yn 1943 boud en yn juny 1944 waard Stutthof taheakke oan de list fan ferneatigingskampen fan de Endlösung. Yn de gaskeamer koenen 150 minsken tagelyk deadien wurde, mar faak waarden finzenen ek fergast mei útlitgassen yn de laadbak fan frachtweinen.
Fan septimber 1939 oant maaie 1945 sieten totaal likernôch 110.000 minsken yn it kamp fêst. Tusken de 60.000 en 85.000 fan harren waarden ombrocht, wylst dat 22.500 persoanen nei oare kampen oerbrocht waarden doe't de alliearden Stutthof der oan kamen.
Nei de kriich waarden yn Danzig 101 minsken dy't yn Stutthof wurke hienen troch de Russen en de Poalen berjochte. Mar twa fan harren waarden frijsprutsen.
Omstannigheden
De omstannichheden yn it kamp wienen striemin. In soad finzenen stoaren oan de tyfus dy't tasloech yn de winter fan 1942 en nochris yn 1944. Wa't neffens de SS-beweitsers te swak as te siik om te wurkjen wienen waarden fergast yn de lytse gaskeamer fan it kamp. Fan juny 1944 waard dêrfoar Zyklon B brûkt. Kampartsen diene sike as ferwûne finzenen yn de sikebarak ek dea middels ynjeksjes.
De Dútsers brûkten de finzenen yn Stutthof as twangarbeiders. Guon arbeiden yn bedriuwen fan de SS, lykas de Deutsche Ausrüstungswerke (DAW), tichtby it kamp. Oaren moasten bealgje yn stienfabriken, yn partikuliere ûndernimmings en yn de lânbou. Doe't 1944 twangarbeid wichtiger waard foar de wapenproduksje, waard der in Focke-Wulf fleanmasinefabryk yn Stutthof set. Uteinlik waard it Stutthofkompleks in grut netwurk fan twangarbeidskampen; der kamen 105 subkampen fan yn it noarden en midden fan Poalen. De meast wichtige wienen Thorn en Elbing.
Der wurdt tocht dat it fet fan minsklike oerbliuwsels út Strutthof fan Dr. Rudolf Spanner brûkt binne om sjippe te meitsjen.
De Litouske skriuwer Balys Sruoga, dy't ek yn it kamp fêstsitten hat, skreau it boek Dievų miskas ('De Bosk fan de Goaden') oer syn ûnderfinings en it deistich libben yn it kamp.
Subkampen fan Stutthof
Subkampen fan konsintraasjekamp Stutthof:
LTO Nederlân
LTO Nederlân (Nederlânsk en offisjeel: LTO Nederland; folút: Land- en Tuinbouw Organisatie Nederland) is in Nederlânske ûndernimmers- en wurkjouwersorganisaasje foar de agraryske sektor en de túnbousektor. It is in koepelorganisaasje foar trije regionale ferienings op it mêd fan 'e lân- en túnbou, dy't mei-inoar yn totaal krapoan 50.000 boeren en túnkers fertsjintwurdigje. Fia LTO Nederlân wurdt nau gearwurke foar de belangebehertiging fan 'e leden op it mêd fan aktuële tema's.
Organisaasje
LTO Nederlân is in lanlike koepelorganisaasje fan trije regionale lân- en túnbouferienings. Dat binne: De leden fan dy organisaasjes wurde troch LTO Nederlân sawol op nasjonaal mêd as yn 'e Jeropeeske Uny fertsjintwurdige. It haadkantoar fan LTO Nederlân is fêstige yn De Haach, mar de koepelorganisaasje ûnderhâldt ek in buro yn Brussel. It orgaan fan 'e LTO hjit Nieuwe Oogst.
Skiednis
LTO Nederlân waard yn 1995 nei jierren fan muoisume ûnderhannelings oprjochte troch in fúzje fan trije eardere Nederlânske nasjonale belangeferienings foar boeren en túnkers, dy't stammen út it tiidrek fan 'e Ferpyldering. Dat wiene it roomske Katolyk Nederlânsk Boere en Túnkers Bûn (KNBTB), it liberale Keninklik Nederlânsk Lânbou-Komitee (KNLC) en it protestantske Kristlik Boere en Túnkers Bûn (CBTB). Nei syn ûntstean naam LTO Nederlân stadichoan it foech en de ferantwurdlikheden fan it Lânbouskip oer, dat dêrom yn 2001 opheft waard.
Oarspronklik bestie LTO Nederlân út in stikmannich regionale dielorganisaasjes: de Westlike Lân- en Túnbou Organisaasje (WLTO) yn Noard- en Súd-Hollân en Seelân, de Noardlike Lân- en Túnbou-organisaasje (NLTO) yn Grinslân en Drinte, de Frysk-Flevolânske Lân- en Túnbou-organisaasje (FLTO) yn Fryslân en Flevolân, de Gewestlike Lân- en Túnbou-organsaasje (GLTO) yn Utert, Gelderlân, Oerisel en Noard-Brabân, it Noardbrabânsk Kristlik Boerebûn (NCB) yn Noard-Brabân en Seelân en it Limburchsk Lân- en Túnboubûn (LLTB) yn Limburch.
Yn 1999 folge in algemiene reorganisaasje, wêrby't de FLTO en de NLTO fúzjearren ta in nije NLTO, wylst it NCB mei de Siuwske ôfdielings fan 'e WLTO en de Brabânske en guon Súdgelderske ôfdielings fan 'e GLTO in nije Súdlike Lân- en Túnbou-organisaasje (ZLTO) foarme. Yn 2005 folge in nije reorganisaasje, wêrby't de NLTO, de WLTO en de GLTO fúzjearren ta LTO Noard.
Gerardus Willem Hendrik Esselink
thumb|175px|Boargemaster G.W.H. Esselink Gerardus Willem Hendrik Esselink (Sliedrecht, 18 augustus 1894 – Renkum, 24 septimber 1966) wie in Nederlânske politikus.
Hy wie in soan fan dûmny Gradus Willem Hendrik Esselink (1854-1916) en Aletta Maria Filippo (1859-1950). Hy wie amtner by de gemeentesekretary fan Delfsyl ear't er yn 1917 gemeentesekretaris fan Adorp waard. Yn 1923 folge dêr syn beneaming ta boargemaster en yn 1933 waard er de boargemaster fan Ferwerderadiel dêrt er Lodewijk Wezeman opfolge. Nei't er yn novimber 1944 dien krige waard de pro-Dútske Johannes Werkhoven boargemaster fan Ferwerderadiel. Nei de befrijing yn april 1945 koe Esselink weromkomme as boargemaster. Hy soe dat amt besette oant syn pensjoenearring yn septimber 1959.
Esselink stoar yn 1966 yn de âldens fan 72 jier.
Realitytelefyzje
Realitytelefyzje (reality is Ingelsk foar "reäliteit") is in sjenre fan telefyzjeprogramma's wêryn't foarfallen út 'e reäliteit (dêrfandinne de namme) werjûn wurde. Foar soksoarte programma's wurdt dus yn 't foar gjin senario skreaun. Boppedat bestiet de cast yn 'e regel út lju dy't (noch) ûnbekend binne. Dit sjenre ûnderskiedt him fan dokumintêres trochdat it him meast taleit op ynterpersoanlike relaasjes en konflikten en trochdat it poer amusemint is, dêr't de sjogger neat fan opstekt. In bekend patroan dat troch in protte realitytelefyzjeprogramma's folge wurdt, is om 'e dielnimmers yn fermiddens en sitewaasjes te pleatsen dêr't se oars nea yn bedarre wêze soene.
Eleminten en subsjenres
In oar spesifyk subsjenre fan realitytelefyzje wurdt foarme troch programma's wêrby't bekende of ûnbekende persoanen 24 oeren deis folge wurde troch in kameraploech. Sokke programma's wurde ek wol realitysoaps neamd, om't de ynhâld faak wol wat wei hat fan in soapsearje. Ynternasjonaal is Kim Kardashian mei sa'n programma (Keeping Up with the Kardashians) bekend wurden, wylst in soartgelikens programma ek makke is oer hardrocker Ozzy Osbourne en syn gesin (The Osbournes). Yn Nederlân wurken presintatrise Patty Brard (Patty's Posse) en sjongers Frans Bauer (De Bauers) en Jan Smit (Gewoon Jan Smit) oan sa'n programma mei.
Der bestiet in griis oergongsgebiet tusken realitytelefyzje en oare telefyzjesjenres. Dokumintêres, nijsprogramma's, sportferslachjouwing, praatprogramma's en kwissen wurde net ta realitytelefyzje rekkene, hoewol't ek dêryn reality-eleminten foarkomme, lykas it net bestean fan in senario en it dielnimmen fan ûnbekende lju. Oare sjenres dy't al bestiene doe't realitytelefyzje noch betocht wurde moast, lykas programma's mei de ferburgen kamera en talintejachten (lykas de Playback Show en de Soundmix Show), wurde soms mei weromwurkjende krêft by realitytelefyzje yndield.
Skiednis
Realitytelefyzje giet as sjenre werom op 'e KRO-searje Nummer 28, út 1991. Fanôf de ein fan 'e jierren njoggentich en it begjin fan 'e jierren 2000 krigen realitysearjes as Expeditie Robinson, Big Brother, Peking Express, Wie Is de Mol?, Boer Zoekt Vrouw, Idols, The X Factor, Jersy Shore, Geordie Shore, The Hills, The Valleys en The Voice grut súkses. Dêrby spile de Nederlânske telefyzjeprodusint John de Mol in grutte rol, mei't hy ferantwurdlik wie foar û.m. Big Brother, The Voice, De Gouden Kooi en Utopia.
Krityk
Sûnt syn ûntstean hat realitytelefyzje bleatstien oan in net-ôflittende weach fan krityk, dy't him konsintrearret op in stikmannich punten. Yn it foarste plak stroffelje in protte minsken oer it foyeuristyske konsept dat sjoggers achte wurde nocht te belibjen oan oarmans ûnnocht. Twad is der krityk op 'e bytiden fernederjende sitewaasjes wêryn't de dielnimmers pleatst wurde of dêr't se mei te meitsjen krije, en op 'e eksploitaasje dêr't se soms oan bleatsteane. Trêd wurdt de bewearing fan realityprogramma's dat se neat oars dogge as de reäliteit werjaan faak net leaud. Oangeande dat lêste punt wolle kritisy hawwe dat der net folle of sels neat "reëels" is oan realitytelefyzje, mei't de dielnimmers yn it foarste plak al yn in keunstmjittige sitewaasje pleatst wurde, en dat de rouwe opnames neitiid ek nochris sa bewurke en montearre wurde dat se it boadskip oerbringe dat de makkers fan it programma wolle dat dermei oerbrocht wurdt. Ta einbeslút wurdt de makkers fan realitytelefyzje gauris ferwiten dat se fulgariteit en materialisme romantisearje.
ZLTO
De Súdlike Lân- en Túnbou-organisaasje (Nederlânsk en offisjeel: Zuidelijke Land- en Tuinbouworganisatie), ornaris ôfkoarte ta ZLTO, is in Nederlânske regionale ûndernimmers- en wurkjouwersorganisaasje foar de agraryske sektor en de túnbou. Dizze belangeferiening is aktyf yn 'e provinsjes Noard-Brabân en Seelân en it suden fan Gelderlân. Mei LTO Noard en it LLTB is it ien fan 'e trije regionale dielorganisaasjes fan LTO Nederlân. It haadkantoar fan 'e ZLTO is fêstige yn De Bosk, yn Noard-Brabân. Dêrnjonken ûnderhâldt de organisaasje in regiokantoar yn it Siuwske Colijnsplaat.
Aktiviteiten
De ZLTO wurket gear mei oare ekonomyske sektoaren, ynvestearret yn ynnovaasje en stiet syn leden mei ried en died by op it mêd fan it opstellen bedriuwsplannen, it plannen fan útwreiding, it oanfreegjen fan fergunnings en it omgean mei enerzjy, wetter, grûn, natoerbehear, leefberheid, biodiversiteit en rekreaasje.
Skiednis
De ZLTO ûntstie yn 1999 troch in fúzje fan it Noardbrabânsk Kristlik Boerebûn (NCB), yn Noard-Brabân en Seelân, mei de Siuwske ôfdielings fan 'e Westlike Lân- en Túnbou-organisaasje (WLTO) en de Brabânske en guon Súdgelderske ôfdielings fan 'e Gewestlike Lân- en Túnbou-organsaasje (GLTO). It NCB wie yn 1896 oprjochte. De WLTO en de GLTO datearren fan 1991, resp. 1996, mar wiene sels fúzjes fan âldere organisaasjes, lykas de Siuwske Lânboumaatskippij (ZLM), dy't al yn 1843 oprjochte waard en syn namme yn 1968 feroare yn Súdlike Lânboumaatskippij, en it lanlike, protestantske Kristlik Boere en Túnkers Bûn (CBTB), dat yn 1918 oprjochte wie.
Saludos Amigos
Saludos Amigos is in Amerikaanske koarte tekenfilm út 1942, produsearre troch Walt Disney. Dizze film fan Walt Disney Productions stie ûnder rezjy fan Norman Ferguson, Wilfred Jackson, Jack Kinney en Hamilton Luske.
Adonéïs
Adonéïs, yn it oarspronklike Ingelsk: Adonaïs (útspr.: /ˌædɵˈneɪ.ɨs/; ek wol stavere as Adonaies; folút: Adonaïs: An Elegy on the Death of John Keats, Author of Endymion, Hyperion, etc.), is in gedicht fan 'e hân fan 'e grutte njoggentjinde-iuwske Ingelske dichter Percy Bysshe Shelley (1792-1822). It is in pastoraal treurdicht foar Shelley syn tiidgenoat en mei-dichter John Keats (1795-1821), en wurdt rûnom beskôge as ien fan Shelley syn bêste en bekendste wurken. Adonéïs waard foar it earst útjûn yn 1821; de Fryske oersetting fan Douwe Kalma is út 1916.
Eftergrûn
Shelley en Keats waarden mei-inoar yn 'e kunde brocht yn ein 1816, troch harren beider freon James Henry Leigh Hunt. Shelley syn ûnbidige bewûndering foar Keats waard troch dyselde net alhiel beäntwurde. Keats karde Shelley syn lossinnich hâlden en dragen ôf en fûn in part fan Shelley syn rie feraffrontearjend (lykas it advys dat Keats syn ierste wurk mar better net publisearje koe). Dochs ûnderholden beiden in briefkerij en Shelley syn gefoelens foar Keats syn gedichten bleaune itselde oant syn eigen dea yn 1822, doe't in eksimplaar fan Keats syn wurken yn in bûse op syn ferdronken lyk oantroffen waard.
Ynhâld
De dichter skriemt om John Keats, dy't dea is en om wa't noch lang rouwe wurde sil. Oproppen troch de dichter wurdt Keats beskriemt troch Urania (de Grykske muze fan 'e astronomy, yn dit ferbân in byldspraak foar de himel), syn eigen dichtwurken, de natoer, de maityd en ferskate oare dichters, mei dêrûnder Lord Byron, Thomas More en Shelly sels. De anonime resinsint fan 'e Quarterly Review wurdt de skuld jûn fan Keats syn dea en it leksum lêzen. De dichter trunet dan de rouwenden oan om net langer te skriemen; Keats is no ûnderdiel fan it ivige wurden en sadwaande ommers frij fan 'e oanfallen fan sok ûnrant. Hý is net dea, it binne de libbenen dy't dea binne. Keats ferkeart no foar ivich yn it selskip fan Skientme en Leafde, en dêrfoaroer stelt it libben neat foar. De dichter seit tsjin himsels dat er no sels ek better it libben efter him litte kin, want hy it hat him no neat mear te bieden. Hy fielt him as wurdt er "yn dûnker en eangstme" omfierrens droegen, nei it plak dêr't Keats syn siel no gloedet as wie it in stjer, yn 'e wente dêr't de ivigen tahâlde.
Limburchsk Lân- en Túnboubûn
It Limburchsk Lân- en Túnboubûn (Nederlânsk en offisjeel: Limburgse Land- en Tuinbouwbond), gauris ôfkoarte ta LLTB, is in Nederlânske regionale ûndernimmers- en wurkjouwersorganisaasje foar de agraryske sektor en de túnbou. Dizze belangeferiening is aktyf yn 'e provinsje Limburch. Mei LTO Noard en de ZLTO is it ien fan 'e trije regionale dielorganisaasjes fan LTO Nederlân. It haadkantoar fan it LLTB is fêstige yn it eardere Ursulinekleaster en it Lânbouhûs yn Roermond. Yn 2014 makke it LLTB melding fan in "frijwol stabyl" oantal fan 3.600 leden.
Skiednis
It LLTB waard oprjochte yn 1896 en is feitliks it iennichste oerbleaune provinsjale boerebûn yn Nederlân.
Aktiviteiten
It LLTB fertsjintwurdiget de hiele agraryske sektor yn Limburch, ynklusyf bou, túnbou, boskbou, melkfeehâlderij, skieppehâlderij, geitehâlderij, bargehâlderij, plomfeehâlderij en hynstehâlderij. It LLTB stiet syn leden mei ried en died by op it mêd fan û.m. bistewolwêzen, hygiêne, dongferwurking, bistefieding, arbeidsomstannichheden, lânskipsbehear en it miljeu.
Dêrnjonken is it LLTB ek aktyf op it mêd fan soarchbuorkerijen (fia de Koöperaasje Limburchske Soarchboeren) en it natoerbehear troch boeren (fia Natoerryk Limburch). It agrarysk advysburo Arvalis is in dochterûndernimming fan it LLTB mei fêstigings yn Roermond, Fenlo, Nuth en Deurne.
Súdhollânske Eilannen
thumb|350px|De Súd-Hollânske Eilannen yn 1825 De Súdhollânske Eilannen binne it part fan de Ryn-Maas-delta yn de provinsje Súd-Hollân. Yn it ferline hiet it gebiet ek wol Overmase, om't it besuden de Maas lei.
It binne de (eardere) eilannen:
Troch de oanlis fan brêgen, tunnels en damen is allinne Tiengemeten noch in echt eilân.
Reinwettersbak
thumb|Reinbak by in went, om 1920 In reinwetter(s)bak of reinbak is in opslach foar reinwetter ûnder de grûn, soms binnendoar, mar faak bûten tsjin in gebou oan. In reinwettersbak wie ornaris foar ien húshâlden bedoeld. Grutte opslachromtes, foar mear as ien húshâldingen of in heule delsetting, hjit in wetterkelder of sisterne.
Op plakken dêr't grûnwetter, bygelyks troch in te heech sâlthalte, net te brûken wie, waard foar de oanlis fan de wetterlieding reinwetter brûkt. Dat wie yn de Lege Lannen yn kontreien mei net folle bewenners noch oant om 1960 it gefal. Ek tsjerkegebouwen hiene faak in wetterkelder mei foarrie foar drûge tiden. In protte tsjerken yn Seelân en op de Súd-Hollânske Eilannen hawwe sa'n wetterkelder.
It reinwetter waard fan it dak fan in gebou opheind in goatter en troch pipen nei de reinbak laat. It wetter waard faak ear't it yn de bak bedarre filtere mei turf of kokes. Ek waarden wol mûdhûnen (in swietwetterfisk) yn de bak holden, dy't helpe moasten om it wetter skjin te hâlden. De reinwetterbak hie in stiennen of houten opbou fan sa'n meter heech mei in houten of metalen lid.
It wetter waard opdjippe mei in aker, in lytse amer, of in hânpomp.
Lezgysk
It Lezgysk (лезги чІал, lezgi tsj’al) is in taal dy't sprutsen wurdt troch de Lezgjers, in folk dat tahâld yn it suden fan de Russyske republyk Dagestan en it noarden fan Azerbeidzjan. Fierders wurdt de taal ek sprutsen yn Georgje, Kazachstan, Oekraïne, Oezbekistan, Turkmenistan en Turkije. Yn totaal sprekke skraachwurk in 800.000. minsken Lezgysk. De taal wurdt klassifisearre as "kwetsber" yn UNESCO's Atlas of the World's Languages in Danger.
Lezgysk beheart ta de Lezgy-talen yn de Nach-Dagestaanske taalfamylje.
Alfabet
Yn de 19e iuw waard op grûn fan it Kürinysk dialekt, dat de measte sprekkers hie, mei it brûken fan it Arabysk skrift in skrift foar it Lezgysk ûntwikkele. Dat waard lykwols net folle brûkt. Nei it ûntstean fan de Sovjet-Uny waard der 1928 it Latynsk alfabet ynfierd en fan 1938 ôf it Syrillysk alfabet foar it skriuwen brûkt sa't it hjirûnder ôfbyld is.
Sansibar
Sansibar, offisjeel de Autonome Republyk Sansibar (Swahily: Jamhuri ya Watu wa Zanzibar; Ingelsk: Autonomous Republic of Zanzibar; Arabysk: زنجي بار, Zanji Bār) is in autonome republyk binnen de Feriene Republyk Tanzania. It gebiet bestiet út it grutste part fan 'e Sansibareilannen, dy't foar de kust fan East-Afrika yn 'e Yndyske Oseaan lizze. De wichtichste eilannen fan 'e autonome regio binne Sansibar en Pemba. De haadstêd hjit ek fan Sansibar, en leit op it eilân mei deselde namme. De autonome republyk Sansibar hie neffens de Tanzaniaanske folkstelling fan 2012 goed 1,3 miljoen ynwenners. Foarhinne wie Sansibar efterinoar in koloanje fan Portegal, in oerseesk gebietsdiel fan Omaan, in ûnôfhinklik sultanaat, in Britsk protektoraat, doe op 'e nij in ûnôfhinklik sultanaat dat nei in bloedige steatsgreep omfoarme waard ta in folksrepublyk, om úteinlik yn april 1964 mei de Republyk Tanganjika gearfoege te wurden ta de Feriene Republyk Tanzania.
Etymology
It wurd Sansibar is in ferfrysking fan Zanzibar, dat fia it Ingelsk út it Swahily komt. Dat hat it wer fan it Arabyske زنجي بار, Zanji Bār, útspr.: ['zanʤi ba:r], likernôch: "zandzji baar"), dat wer ôflaat is fan it Perzyske زنگبار, Zangbār, in gearstalling fan زنگ, zang, dat "swart" betsjut, en بار, bār, "kust". Etymologysk betsjut 'Sansibar' dus "swarte kust", wat mear op 'e hûdskleur fan 'e bewenners fan dy kust as op 'e kust sels slein hawwe sil.
Geografy
De autonome republyk Sansibar bestiet út it grutste part fan 'e arsjipel fan 'e Sansibareilannen, dy't foar de saneamde Swahilykust fan East-Afrika yn 'e Yndyske Oseaan leit. De wichtichste eilannen fan Sansibar binne Sansibar (Swahily: Unguja) en Pemba, dy't fan it fêstelân fan Tanzania skaat wurde troch twa seestrjitten, it Kanaal fan Pemba en it Kanaal fan Sansibar. Dat lêste wetter is op it smelste punt 36,5 km breed. It trêde grutte eilân fan 'e arsjipel, Mafia, leit mear nei it suden ta en heart net ta de autonome republyk.
It eilân Sansibar is likernôch 85 km lang fan noard nei súd, en 39 km breed fan east nei west, en hat in totaal oerflak fan 1.464 km². It hat in leechlizzend, mar gloaiend lânskip, mei as heechste punt 120 m boppe seenivo. It eilân Sansibar wurdt fierders karakterisearre troch moaie sânstrannen omjûn troch koraalriffen dy't ryk oan biodiversiteit binne. Oan in ynham oan 'e westkust leit de stêd Sansibar, dat it grutste plak en de haadstêd fan 'e autonome republyk is. De histoaryske binnenstêd, Stone Town, is opnommen op 'e wrâlderfgoedlist fan 'e UNESCO.
Pemba leit sa'n 59 km benoarden it eilân Sansibar, en likernôch 56 km fan it Tanzaniaanske fêstelân ôf. It mjit 67 km fan noard nei súd en 23 km fan east nei west, mei in totaal oerflak fan 985 km². Krekt as it eilân Sansibar is ek Pemba in relatyf plat eilân, mei in heechste punt op 95 m boppe seenivo.
Prehistoarje, Aldheid en Midsiuwen
Argeologyske fynsten tsjutte derop dat de Sansibareilannen al teminsten 20.000 jier troch de minske bewenne wurdt. Yn 'e earste iuwen nei Kristus bestie de befolking fan 'e eilannen nei alle gedachten al út etnyske Swahily, of alteast út nau besibbe Bantoe-folken. Yn 'e twadde helte fan it earste milennium soarge de tanimmende hannel derfoar dat keaplju út Araabje, Perzje en Ynje har op 'e eilannen fêstigen. It wiene de Perzen dy't de stêd Sansibar stiften op in plak dat besmoute wie tsjin stoarmen en boppedat goed te ferdigenjen wie tsjin fijannen. Dêrwei waard hannel dreaun mei de havenstedsjes op it Afrikaanske fêstelân, oan 'e saneamde Swahilykust.
Troch de ynfloed fan 'e keaplju fan bûten waard de kultuer fan 'e Swahily ferrike en naam harren taal, it Swahily, in protte lienwurden út it Arabysk oer. Teffens ferspraten de Arabieren harren godstsjinst, de islaam, ûnder de pleatslike befolking, dy't meitiid de wichtichste religy fan 'e Easafrikaanske kust waard. Trochdat se har ûntjoegen ta tuskenhannelers tusken de Arabieren en Perzen oan 'e kust en de lânseigen folken yn it binnenlân, berikte de maatskippij fan 'e Swahily grutte woltier. Sansibar wie ien fan 'e Swahily-stêdsteaten dy't geandewei de Midsiuwen de hannel oan 'e Eastafrikaanske kust kamen te behearskjen (oaren wiene Mombasa en Dar es Salaam).
Portegeeske koloanje
Yn 1498 markearre de oankomst fan Vasco da Gama it begjin fan 'e Jeropeeske bemuoienis mei it gebiet. Yn 1503 of 1504 waard Sansibar ûnderdiel fan it koloniale ryk fan Portegal, en bleau dat twahûndert jier lang. Yn 't earstoan waard it yndield by de Portegeeske provinsje fan Araabje en Abessynje, en waard it bestjoerd troch in gûverneur-generaal. Omtrint 1571 waard Sansibar oerhevele nei it westlike part fan it Portegeeske Ryk en kaam it by de koloanje Mozambyk te hearren. De Portegezen hearsken lykwols inkeld yn namme oer Sansibar, want doe't it earste Ingelske skip yn 1591 it eilân oandie, wie dêr gjin Portegees te bekennen. Der waard inkeld in opslachplak foar hannelswaar ûnderholden, dêr't produkten oankocht waarden en reemakke om nei Mozambyk oerfearn te wurden. It bestjoer lieten de Portegezen oer oan islamityske sultans, dy't se as fazallen behannelen.
Yn 1635 feroare dat, doe't de Portegezen as reäksje op in rebûlje yn Mombasa in fort op it eilân Pemba bouden. Neitiid stelden de Portegezen harren eigen koloniale bestjoerders oan oer de Swahily-steatsjes, wat in misse set wie. De befolking moast nammentlik neat hawwe fan 'e kristlike bestjoerders, en frege de sultan fan Omaan om help by it ferdriuwen fan 'e útlânske oerhearskers. Fan gefolgen ferlearen de Portegezen yn 1698 al harren besittings yn East-Afrika benoarden Mozambyk oan Omaan. Meitiid rekken de Omany de Swahilykust grutdiels wer kwyt, mar Sansibar wisten se te behâlden.
Unôfhinklik sultanaat
Yn 'e iere njoggentjinde iuw makke Sansibar in perioade troch fan grutte woltier, dy't fuortkaam út it ferbouwen fan krûdnagels en oare speserijen, en fanwegen de bloeiende hannel yn ivoar en slaven. Dat late der yn 1832 ta dat Saïd bin Sûltan, de sultan fan Omaan, syn hof ferhuze fan it Arabysk Skiereilân nei Sansibar. Troch it fêstigjen fan in machtsbass op Sansibar, besocht er de ynfloed op 'e gebieten oan 'e Eastafrikaanske kust (en dêrmei op 'e hannelsrûtes oer de Yndyske Oseaan) feilich te stellen. Nei syn ferstjerren, yn juny 1856, waard er opfolge troch twa fan syn soannen, dy't it Omaanske Ryk midstwa spjalten: Tûwaini bin Saïd waard sultan fan Maskate en Omaan, wylst syn broer Madjyd bin Saïd hearsker oer it no selsstannige Sultanaat Sansibar waard. Neitiid bleau Sansibar noch seis jier lang ferbûn mei Omaan, mar nei de moard op syn broer Tûwaini wegere Madjyd yn 1862 noch langer om by te dragen oan 'e Omaanske skatkiste, en waard Sansibar folslein ûnôfhinklik.
Oant likernôch 1890 behearsken de sultans fan Sansibar in oansjenlik diel fan 'e Swahilykust, in gebiet dat bekendstie as de Sandj, en û.m. Mombasa en Dar es Salaam omfieme. Yn 1884 stiften de Dútsers lykwols harren koloanje Dútsk East-Afrika (dêr't letter Tanganjika út fuortkomme soe) en yn 1886 fêstigen de Britten har bewâld oer Britsk East-Afrika, it lettere Kenia. Tusken 1884 en 1890 giene alle Sansibareeske besittings op it fêstelân ferlern oan dy beide Jeropeeske machten. Underwilens begûnen keaplju dy't ôfkomstich wiene fan it Yndiaaske subkontinint stadichoan almar mear foar master op te slaan op it mêd fan 'e hannel yn speserijen. Saïd bin Sûltan fitere dat oan troch de Ynjers ta te stean har frij yn syn gebieten te fêstigjen.
De slavehannel rûn ûnderwilens op syn lêste skonken. Mid njoggentjinde iuw waarden der jierliks wol 50.000 slaven ferhannele op 'e slavemerken fan Sansibar. Sokken waarden djip yn it binnenlân fan Afrika finzen nommen en nei de kust ta sleept. Ien fan 'e meast beruchte Sansibareeske slavekeaplju wie Tippu Tip, dy't ûnbidich grutte ekspedysjes fan soms wol 4.000 man sterk djip Sintraal-Afrika yn late en dêrby gedoente hie mei Westerske ûntdekkingsreizgers as David Livingstone en Henry Morton Stanley. Mar tsjin 'e ein fan 'e iuw oefenen de Britten swiere druk op Sansibar út om 'e slavehannel oan bannen te lizzen, en Bargasj bin Saïd, de broer en opfolger fan Madjyd bin Saïd, lei der yn 1873 úteinlik it near op. In trêde broer, Kalifa bin Saïd, dy't Bargasj letter opfolge, makke de wei ree foar de folsleine ôfskaffing fan 'e slavernij.
Britsk protektoraat
Underwilens wie Sansibar binnen de Britske ynfloedssfear kommen. Ek de Dútsers makken oanspraak op it sultanaat, mar dy striidkwestje waard yn 1890 regele mei it Hilgelân-Sansibar-ferdrach wêrby't de Britten it eilân Hilgelân, yn 'e Dútske Bocht, ôfstiene yn ruil foar it opjaan troch de Dútsers fan al harren oanspraken op Sansibar. Dat makke de wei frij foar de stifting fan in Britsk protektoraat oer Sansibar, dat yn 1890 ek wier fêstige waard. Dêrby behold it sultanaat, alteast yn namme, yntern selsbestjoer ûnder Britsk tafersjoch, mar it ferlear syn ûnôfhinklikheid en waard diel fan it Britske Ryk. Fan 1890 oant 1913 waard it lân regearre troch de sultans, dy't begelaat waarden troch Britske 'adviseurs' yn 'e foarm fan tradisjonele fiziers. Fan 1913 ôf stelden de Britten lykwols residinten oan om harsels en harren belangen te fertsjintwurdigjen, dy't yn 'e praktyk neat minder as gûverneurs wiene.
Doe't de pro-Britske sultan Hamid bin Tûwaini nei syn dea, op 25 augustus 1896, opfolge waard troch Kalyd bin Bargasj, fan wa't de Britten neat hawwe moasten, late dat ta de saneamde Sansibaroarloch, wêrby't de Britten eefkes sjen lieten wa't it yn it sultanaat echt foar it sizzen hie. De oarloch briek út op 'e moarn fan 27 augustus, doe't Britske oarlochskippen mei in bombardemint it Beit al-Hukum-paleis ferrinnewearren. Net mear as 38 minuten letter, doe't de Sansibarezen wol omlyk woene, waard der in wapenstilstân sletten, en de Sansibaroarloch wurdt noch altyd beskôge as de koartste oarloch út 'e skiednis fan 'e wrâld.
Mids 1950-er jierren waarden der, foarútrinnende op 'e dekolonisaasje, demokratyske herfoarmings yn it sultanaat trochfierd. Der waarden ferskate politike partijen oprjochte, wêrfan't de Sansibareeske Nasjonale Partij (ZNP), dy't de etnyske Arabieren fertsjintwurdige, en de Folkspartij fan Sansibar en Pemba (ZPPP), dy't in mingde oanhing fan Arabieren en Swahily hie, de wichtichsten wiene. Fierders wiene der ek de lytse radikale Afro-Sjirazy Partij (ASP) en de Ummapartij (UP, "Partij fan it Folk"), in op it maoïsme ynspirearre ôfspjalting fan 'e ZNP.
Unôfhinklikheid
Yn 1961 waard Tanganjika ûnôfhinklik, dat sûnt de ein fan 'e Earste Wrâldoarloch as in mandaatgebiet fan it Folkebûn en letter as in trustgebiet fan 'e Feriene Naasjes troch de Britten bestjoerd wie. Twa jier letter, op 10 desimber 1963, waard Sansibar sels ek ûnôfhinklik as in konstitúsjonele monargy. Der waarden ferkiezings holden, dy't wûn waarden troch de ZNP en de ZPPP; neitiid waard in regear foarme troch de ZNP. Dêr leine de leden fan 'e ASP har net by del, dat op 'e jûn fan 'e 12 jannewaris 1964 diene se ûnder lieding fan in John Okello, dy't oarspronklik út Oeganda kaam, in greep nei de macht. Djamsjyd bin Abdûlla, de lêste sultan fan Sansibar, waard ôfset mank in protte bloedferjitten, wêrby't de tûzenen slachtoffers oer it algemien Sansibarezen fan Arabysk en Yndiaask komôf wiene. Neitiid fûn der in etnyske suvering plak, wêrby't frijwol alle Arabieren en teffens Swahily dy't foar in part Arabyske foarâlden hiene, it lân ûntflechten en beskûl sochten yn Omaan.
Nei't de ASP it op 'e Sansibareilannen foar it sizzen krigen hie, waard ûnder lieding fan Okello de Folksrepublyk Sansibar en Pemba útroppen. Abeid Karume, de lieder fan 'e ASP, dy't net by de revolúsje belutsen west hie, waard útnûge om út ballingskip yn Tanganjika werom te kearen en it amt fan presidint fan 'e nije republyk op te nimmen. Ek de marxistyske politikus Abdulrahman Mohammad Babu, de lieder fan 'e UP, kearde werom, en waard beneamd yn 'e Revolúsjonêre Ried, it hegerhûs fan 'e nije republyk. Foar himsels reservearre Okello de titel fan fjildmaarskalk, sûnder dy fierder te definiëarjen. Neitiid folge in trije moannen lange ynterne machtsstriid, wêrby't de betûfte Karume sawol Okello as Babu op in sydspoar wist te ranzjearjen. Sadree't Okello op reis gie en Sansibar ferliet, ferklearre Karume him ta in 'fijân fan 'e steat' en ta persona non grata. Troch it ferlies fan harren lieder en de oanwêzigens fan 'e Tanganjikaanske plysje, dy't Karume útnûge om yn Sansibar ta te sjen op 'e wetshanthavening, waarden Okello syn oanhingers bûtenspul setten.
Ynternasjonaal bestie mank de Westerske lannen yn it ramt fan 'e Kâlde Oarloch grutte noed oer de ynfloed fan Babu yn 'e nije folksrepublyk. Men freze dat dy de Sovjet-Uny de mooglikheid biede soe en fêstigje in brêgehaad op 'e Eastafrikaanske kust. Dêrom waard der druk útoefene om it lytse Sansibar gear te foegjen mei it gruttere en polityk stabilere Tanganjika. Yn april 1964 sleat Karume dêrta in oerienkomst mei de Tanganjikaanske presidint Julius Nyerere, sadat der op 26 april in nij lân ûntstie, de Feriene Republyk Tanzania, wêrfan't de namme opmakke wie út 'e earste wurdlidden fan 'e beide steaten dy't der yn opgiene. Yn it nije lân waard Nyerere presidint en Karume presidint fan 'e autonome republyk Sansibar, in amt dêr't it fise-presidintskip fan Tanzania oan ferbûn wie. Troch de uny mei Tanganjika wûn Karume de ynternasjonale legitimiteit foar syn regear dy't er earder net krije kinnen hie, mei as gefolch dat it him slagge om Babu en dy syn kommunistyske oanhingers folslein te marginalisearjen.
Autonome republyk
Nei de uny mei Tanganjika gie de ASP op yn 'e Chama cha Mapinduzi (CCM), de Tanganjikaanske regearingspartij. Alle oare politike partijen waarden ferbean. Begjin jierren santich wie in ûnlijige tiid yn 'e skiednis fan Sansibar. Yn 1972 waard Abeid Karume yn Sansibar-Stêd fermoarde. Geandewei de twadde helte fan it desennium rekke Sansibar ûnder Karume syn opfolger, presidint Aboud Jumbe, yn rêstiger farwetter. Nei't yn Tanzania yn 1992 in mearpartijestelsel ynfierd hie, krige in nije opposysjepartij, it Civic United Front (CUF), fan Seif Sharif Hamad, benammen op Pemba grutte oanhing. It CUF stribbe foar Sansibar iepentlik nei ôfskieding fan Tanzania, wat de partij oanhâldend yn botsing brocht mei de CCM.
By ferkiezings ferlear it CUF eltse kear op 'e nij fan 'e CCM, mar ynternasjonale waarnimmers hiene gjin goed wurd oer foar it ferrin fan 'e Sansibareeske ferkiezings fan 1995, 2000 en 2005, dy't bol stiene fan 'e stimbusfraude, yntimidaasje fan kiezers en oare ûngeregeldheden. By de folksprotesten nei de ferkiezings fan 2000 kamen yn jannewaris 2001 35 minsken om it libben en rekken 600 oaren ferwûne doe't oerheidstroepen it fjoer iepenen op demonstranten. Neitiid ûntflechten in protte Sansibarezen op fiskersboaten Tanzania en sochten beskûl yn 'e buorlannen. Nei't ferskate ûnder ynternasjonale druk ta stân kommen ûnderhannelings tusken de CCM en it CUF op 'e non rûn wiene, gie de Sansibareeske presidint Amani Abeid Karume yn 2009 in dialooch oan mei CUF-lieder Hamad, dy't late ta in fermoedsoening fan 'e beide partijen. Nei de ferkiezings fan 2010 waard der in koälysjeregear foarme, mei de CCM-kandidaat Ali Mohamed Shein as presidint, wylst foar Hamad it nije amt fan fise-presidint fan Sânsbar kreëarre waard.
Bestjoer
Bestjoerlik is de republyk Sansibar opdield yn fiif regio's: Sansibar-Midden/Súd, Sansibar-Noard, Sansibar-Stêd/West, Pemba-Noard en Pemba-Súd. As in autonoom gebiet binnen de Feriene Republyk Tanzania hat de republyk Sansibar fierhinne yntern selsbestjoer. It hat syn eigen regear, dat it Revolúsjonêr Regear fan Sansibar hjit. Sansibar hat ek in eigen parlemint, dat bestiet út 'e Revolúsjonêre Ried en it Hûs fan Offurdigen.
Oangeande de soevereiniteit fan Sansibar sei de Tanzaniaanske premier Mizengo Pinda op 3 july 2008 dat dy soevereiniteit in dreambyld is dat net bestiet. It hiele parlemint fan Sansibar, wêrûnder sawol leden fan Pinda syn eigen Chama cha Mapinduzi as fan it opposysjonele Civic United Front, spriek him dêrop tsjin en hold út dat Sansibar in folslein autonome steat binnen Tanzania is.
Ekonomy
Agraryske aktiviteiten, yn 'e foarm fan it ferbouwen fan krûdnagels en oare speserijen (wêrûnder nútmuskaat, kaniel en piper), foarmet noch altyd ien fan 'e pylders fan 'e Sansibareeske ekonomy. Fanwegen dy lânbouprodukten waarden de Sansibareilannen yn it ferline ek wol oantsjut as de Speserij-eilannen, hoewol't dy namme yn 'e regel brûkt waard foar de Molukken, yn Nederlânsk-Ynje. Fierders is it eilân Sansibar it iennichste fan 'e Sansibareilannen dat in ûntwikkele toeristyske sektor hat, en de ynkomsten dy't dat fersoarget, foarmje de oare pylder fan 'e pleatslike ekonomy. Dêrnjonken binne ek fiskerij en it ferbouwen fan seewier rillevante ekonomyske aktiviteiten.
Demografy
Neffens de folkstelling fan 2012 hie de autonome republyk Sansibar doe 1.303.569 ynwenners. De befolkingstichtens bedroech 529,7 minsken de km². Likernôch twatrêde part fan 'e befolking wennet op it eilân Sansibar, en in fyfde diel wennet yn 'e stêd Sansibar. Wat de etnyske gearstalling oangiet, bestiet de befolking fan Sansibar fierhinne út Swahily, hoewol't in grut part fan 'e ynwenners foar in diel fan Arabysk komôf is. De etnyske Arabieren, lykwols, binne nei de steatsgreep fan 1964 Sansibar hast allegear ûntflechte. De rest fan 'e Sansibareeske befolking bestiet út Bantoes fan it Afrikaanske fêstelân en út Afro-Ynjers. De ynwenners fan 'e republyk Sansibar binne foar 98,9% moslim, mei lytse minderheden fan kristenen (0,6%) en lju dy't Afrikaanske natoerreligyen oanhingje (0,5%).
Taal
De offisjele talen fan 'e autonome republyk Sansibar binne Swahily, Ingelsk en Arabysk. De sprektaal op 'e eilannen is lykwols Swahily, in Bantoe-taal dy't ta de grutte Niger-Kongoleeske taalfamylje heart, en dy't troch hast de hiele befolking as memmetaal sprutsen wurdt. In soad Sansibarezen sprekke njonken it Swahily en it Ingelsk ek Frânsk of Italjaansk.
Klimaat
Sansibar leit yn 'e tropen, en hat sadwaande in tropysk klimaat, mei frijwol gjin ferskil tusken simmers en winters. Mei't Sansibar op it súdlik healrûn leit, falt de 'winter' trouwens tusken juny en septimber. Yn febrewaris en maart, de waarmste moannen, is de trochsneed temperatuer oerdeis 33 °C, en yn juny, july en augustus, de kâldste moannen, is dat 28 °C. Sansibar kriget jiers trochinoar 1.409 mm delslach, dy't sterk konsintrearre is yn 'e perioade fan 'e súdwestlike moesson, fan maart oant maaie. Yn novimber en desimber komt der mei de noardwestlike moesson ek wat reinwetter, mar lang safolle net. Yn jannewaris en febrewaris en fan juny oant oktober is it yn Sansibar koarkdrûch.
Boccia op de Paralympyske Simmerspullen 2004
De ‘’’XIIe Paralympyske Simmerspullen’’’ waarden yn 2004 yn Atene, Grikelân halden.
Abbaye aux Dames
De Abbaye aux Dames wie in benediktynsk frouljuskleaster yn de Frânske stêd Caen yn Normandje. It wie mei Abbaye aux Hommes yn 1060 ien fan de twa grutte abdijen dy't stifte waard troch Willem de Bastert, letter de "Oermasterer" neamd. Yn de oan de Trije-ienheid wijde abdijtsjerke leit sûnt 1083 it grêf fan Mathilde fan Flaanderen, de frou fan Willem de Oermasterer.
De âlde abdijtsjerke is sûnt 1840 in histoarysk monumint. Sûnt 1976 binne ek de kleastergebouwen klassifisearre as histoarysk monumint. Yn it abdijgebou hat it bestjoer fan de regio Normandje syn sit.
Skiednis
Oer de reden fan de stifting fan de twa abdijen besteane twa ferhalen. De earste reden soe ferbân hâlde mei in sûnde fan it pear en de twadde soe polityk wêze. Yn 1050 troude de hartoch fan Normandje mei Mathilde, de dochter fan de greve fan Flaanderen. Harren houlik wie troch paus Leo IX ferbean om't hja sibben fan inoar wiene. Neffens kronykskriuwers út dy tiid, Milon Crespin en Ordericus Vital, folge op it houlik in ekskommunikaasje. Yn ruil foar graasje fan paus Nikolaas II moast it pear twa benediktynske abdijen stiftsje. Beide abdijen waarden yn Caen stifte: de foar muontsen oan de hillige Stefanus wijde Abbaye aux Hommes en de foar nonnen oan de hillige Trije-ienheid wijde Abbaye aux Dames.
De twadde reden wie minder romantysk. Willem de Bastert hie yn it earste diel fan syn regear mei in soad wjerstân te krijen fan de baronnen fan Normandje. Hy besocht dêrom syn gesach oer Normandje te fersterken op it plak dêr't de wjerstân it grutst wie. Dat betsjutte de bou fan kastielen, mar ek abdijen, neffens in klassyk 10e-iuwsk skema yn Normandje. De twa abdijen fan Caen hiene yn dit systeem in befoarrjochte status. Fan de 18 abdijen dy't yn de tiid fan it regear fan Willen de Oermasterer stift binne, wiene der mar twa, dy fan Caen, dy't streekrjocht troch de hartoch stifte wiene. Alle oare abdijen wiene troch lokale hearen stifte en waarden neitiid troch de hartoch erkend. De stifting fan de Abbaye aux Hommes en de Abbaye aux Dames foarme sadwaande in ûnderdiel fan in breder polityk plan dat ta doel hie Caen foar de hartogen fan Normandje in bolwurk te meitsjen, op in plak dat tichter by it opskuorgebiet lei as Rouen, dat yn it eastlike diel lei fan it hartochdom. De lokaasje fan de abdijen waard nei alle gedachten keazen om de ferdigeningsposysje fan it kastiel fan Caen te fersterken.
Bou
It wurk oan de abdijtsjerke sette yn 1062 útein en wie yn 1130 foltôge. Wylst de abdijtsjerke noch net klear waard de tsjerke op 18 juny 1066 ynwijd op in stuit dat de baronnen en prelaten gearkamen yn Caen om in fjildtocht nei Ingelân ta te rieden. Mathilde ferstoar yn 1083 en har grêf is noch jimmeroan yn it koer fan de tsjerke te finen.
Yn de 17e iuw waard de abdij ûnder it bestjoer fan abdis Laurence de Budos twongen om strikter neffens de regels fan de benediktynske oarder te libjen. Yn de 18e iuw waarden de âlde kleastergebouwen ferfongen troch nijbou. It wurk begûn yn 1702, maar moast ôfbrutsen wurden yn 1737 fanwegen brek oan jild. Mei finansjele help fan de kening koe yn 1767 fierder wurke wurde.
It kleaster wie oan it begjin fan de Frânske Revolúsje yn in tige goede finansjele posysje. Mar om't de Frânske Revolúsje útbriek waard de kleastergong nea foltôge. Yn de 18e iuw wie it ferwulft útbrutsen en fernijd.
Nei de revolúsje
By de alliearde bombardeminten op de stêd yn 1944 bleane de abdijgebouwen relatyf goed sparre, wylst de stêd slim troffen waard. In grutte restauraasje fan it ynterieur fûn plak yn de jierren 1990-1993.
Sûnt 2016 wurde de kleastergebouwen troch it regionale bestjoer fan Normandje brûkt.
Trije-ienheidtsjerke
De ôfmjittings fan de abdijtsjerke fan de Trije-ienheid binne sa útwrydsk net as dy fan de Stefanusabdij. It oerflak fan de tsjerke is 1.594 m² (80 meter lang en 19 meter breed yn it skip en 32 meter tusken de transepten. It skip is koarter, minder breed en minder heech, mar dat wurdt yn de Trije-ienheidstsjerke kompinsearre mei folle mear dekoraasjes as de Stefanustsjerke.
It haadportaal is fersierd mei in 19e-iuwske timpaan dat de Hillige Trije-ienheid foarstelle moat. Yn 1859 krige Adolphe-Victor Geoffroy-Dechaume de opdracht in reliëf te meitsjen fan 3,87 meter by 1,95, dat njonken in ferwizing nei de Trije-ienheid ek de fjouwer symboalen fan de evangelisten wjerjaan moast. It wurk wie yn 1862 klear, mar yn 1866 easke de biskop de ferneatiging fan it timpaan om 't de Tsjerke in foarstelling fan de Trije-ienheid yn de foarm fan trije persoanen ferbea. De monumintekommisje besleat lykwols yn it foardiel fan it keunstwurk en sa waard it dochs boppe it portaal oanbrocht.
It skip wurdt mei rûnbôgige arkades begrinzge mei dêr boppe in trifoarium dy't it ribferwulft ûnderstypje moat. It is de earste tsjerke yn Normandje dêr't in ribferwulft tapast waard. It noardlike transept is romaansk. Dêr is ek in apsis mei it tabernakel, de kapel fan it Hillich Sakramint. It súdlike transept hat goatyske pylders dy't yn romaanske dekoraasjes yntegrearre binne. It koer einiget yn in apsis mei fjouwer pylders en in galerij, dy't fersierd is mei fabelbisten. It koer rêst op in pylderrike krypte.
Keninginne Mathilde rêst yn in tombe yn it koer fan de tsjerke.
Missing Link
"Missing Link", "Missing Links", "The Missing Link" of "The Missing Links" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:
Jan Mathieu Henry baron van Heemstra
Jan Matthieu Henri baron van Heemstra (Batavia, 10 maart 1916 – Purmerend, 17 oktober 1959) wie in Nederlânske politikus út namme de ARP.
Libben en wurk
Hy waard berne yn Nederlânsk-Ynje as soan fan Schelto van Heemstra (1879-1960) en Mathilde Jacoba van Oosterzee (1888-1963); hy waard ferneamd nei syn pake fan memmekant, Jan Matthieu Henri van Oosterzee (1850-1917), direkteur fan de Handelsmij vh De Lange yn Batavia. Syn heit wurke dêr by de Koninklijke Paketvaart Maatschappij (KPM) en waard yn 1925 beneamd ta kommissaris fan de keningin fan Gelderlân. De húshâlding wenne doe yn Arnhim. Van Heemstra studearre rjochten oan de Ryksuniversiteit Utrecht. Yn 1943 wie er klear mei syn stúdzje en gie er oan't wurk by it parket fan it Iepenbier Ministearje (OM) yn Arnhim. Dêrnei wurke er by it OM yn Ljouwert. Van Heemstra gie yn 1948 werom nei Nederlânsk-Ynje. Hy wie dêr twa jier auditeur-militêr by de kriichsried en ferfear dêrnei wer nei Nederlân. Yn 1953 folge syn beneaming ta sjef fan it kabinet fan de boargemaster fan Utert, jhr. mr. dr. Coen de Ranitz.
Fan 1 septimber 1959 ôf wie er boargemaster fan Ferwerderadiel as opfolger fan G.W.H. Esselink. Oardel moanne letter stoar er yn de âldens fan 43 jier by in ferkearsûngemak.
Psychotic Waltz
Psychotic Waltz is in Amerikaanske metalband yn 1989 oprjochte yn it Kalifoarnyske El Cajon. De band brocht yn 1990 syn debútalbum A Social Grace út. Yn 1997 stopte de band dermei, mar makke yn 2010 in trochstart. Psychotic Waltz hat fiif studio-albums útbrocht.
Van Heemstra
thumb|Famyljewapen (1814 en 1826) Van Heemstra is in Fryske aadlike famylje. De stamheit fan it laach is Taecke Obbema Heemstra, dy't yn 1492 neamd waard by de stimmen fan Eastergoa. De leden fan de famylje wiere militêren, bestjoerders en politisy. Yn 1814 waarden leden fan it laach eallju fan Fryslân en behearden sy en harren neisieten ta de Nederlânske adel mei it predikaat jonkhear; yn 1826 waard de titel baron of barones foar alle leden fan it laach erkend.
Telgen út it geslacht wiene generaasjes lang eigener en bewenner fan Heemstrastate yn Oentsjerk en fan Fogelsanghstate yn Feankleaster.
Église Saint-Pierre (Caen)
De Sint-Pitertsjerke (Frânsk: Église Saint-Pierre) is ien fan de belangrykste religieuze monuminten yn it âlde sintrum fan de Normandyske stêd Caen. Sûnt 1840 is it tsjerkegebou klassifisearre as in histoarysk monumint.
Skiednis
Oer de oarsprong fan de tsjerke is neat bekend, mar der wurdt nei 1083 yn it kartularium fan de Trije-ienheid oer in atrium Sancti Petri skreaun, it hôf fan Sint-Piter. De tsjerke waard yn it midden fan de 12e iuw op 'e nij boud. De Sint-Pitertsjerke fan Caen wie de tsjerke dêr't de wichtige seremoanjes holden waarden. As bygelyks Hindrik IV de protestantske lear ôfsward en dêrmei in ein makket oan de godstsjinstkrigen, wurdt yn oanwêzigens fan de boargelike en religieuze fertsjintwurdigers fan de hiele stêd yn de Sint-Piter it "Te Deum" songen.
Mei de Frânske Revolúsje waard de tsjerke mei in dekreeet fan 20 novimber 1793 sletten. Sûnt dy tiid oant 1795 tsjinne de eardere tsjerke as Timpel fan de Rede. Op 4 juny 1795 waard de tsjerke werom jûn oan de Roomsk-Katolike Tsjerke.
Yn de 21e iuw binne der ferskillende restauraasjes oan de tsjerke útfierd. Yn 2019 waard by de restauraasje in 18e-iuwske sinnewizer rjochts fan it portaal werom fûn. Yn itselde jier waarden nei de restauraasje fan de toer trije klokken werom hongen yn de klokkestoel: de Anne-klok (1,3 ton), de Paulus-klok (1,8 ton) en de Petrus-klok (2,2 ton).
Oargel
Yn 1997 waard in swellenêstoargel troch Jean-François Dupont boud. It ferfong it ynstrumint fan Danion-Gonzales, dat earder it yn de Twadde Wrâldkriich ferneatige Cavaillé-Coll-oargel ferfong.
De Sân Gritenijen en Stêd Sleat
Under it wetterskip foelen de gritenijen Gaasterlân, Doanjewerstâl, Lemsterlân, Haskerlân Anjewier, Skoatterlân en Opsterlân en de stêd Sleat. It gebiet stiet oanjûn op in lânkaart fan Chr. Schotanus út 1664, de Beschryvinghe van de heerlijckheydt Friesland tusschen 't Flie ende de Lauwers. Ferplichte ta ûnderhâld en ta it beteljen fan omslaggen of heffingen wiene de eigeners (of besitters) fan lannen, mei elkoar formjens it "ûnderhâldplichtige gebiet" fan 675,46 km² (67546 bunder).
Wapen
It heraldyske wapen wurdt beskreaun as: "Yn sinopel sân fiifblêdige koanen fan goud en ien muorrekroan fan itselde, pleatst yn in rjochthoek 3,2,3, en in trochsnien skyldhaad, boppe fan azuer, ûnder fan goud. It skyld dekt mei in gouden kroan fan trije blêden en twa pearlen".
De kroanen symbolisearje de sân gritenijen, it skyldhaad is it symboal foar in seekearend wetterskip.
Keninkryk Grut-Brittanje
Namme
De namme "Brittanje" komt fan de Latynske namme fan it eilân Grut-Brittanje, Britannia of Brittania, it lân fan de Britten fia it Aldfrânske Bretaigne (hjoeddeisk Frânsk: Bretagne) en it Midingelske Bretayne of Breteyne. It begryp "Grut-Brittanje" waard yn 1474 foar it earst brûkt.
Boccia op de Paralympyske Simmerspullen 2008
De ‘’’XIIIe Paralympyske Simmerspullen’’’ hiene plak yn Peking, de haadstêd fan de folksrepublyk Sina.
Keninkryk Grut-Brittanje
Namme
It brûken fan it wurd "Grut" foar "Brittanje" hat syn oarsprong yn it Frânsk, dêr't it wurd Bretagne foar beide "Brittanje" en Bretanje yn Frankryk brûkt wurdt. Dêr wurdt lykwols ûnderskaat makke troch "Brittanje" la Grande Bretagne te neamen, itjinge letter yn it Ingelsk ek oernommen waard.
It Ferdrach fan de Uny en de folgjende Acts of Union neame dat Ingelân en Skotlân "feriene wurde soene yn Ien Keninkryk mei de Namme Grut-Brittanje", en dat "Grut-Brittanje" de offisjele namme fan de steat wurde soe, allyk yn titels sa as bygelyks it "Parlemint fan Grut-Brittanje". Beide de Acts en it Ferdrach fan de Uny omskriuwe it lân as "Ien Keninkryk" en in "Feriene Keninkryk", dat sûnt de achttjinde iuw ek wol brûkt waard om de steat te omskriuwen.