cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Erich Deppner
Kamp Vught
Nei de lâning fan de alliearden yn Normandje, en it trochstjitten nei Parys en Brussel, brochten de Dútsers 1500 finzenen fan de Oranjehotel yn Skevenigen mei alle hasten oer nei kamp Vught. Dêr waarden de finzenen, meast út it ferset, yn de saneamde 'bunker' fêstset. Ein july of begjin augustus 1944, waard Deppner nei kamp Vught stjoerd mei de spesjale opdracht om Hitler syn saneamde Niedermachungsbefehl fan 30 july 1944 út te fieren - It befel om "terroristen en saboteurs" at it nedich wie fuortendaliks dea te sjitten. It bleau lykwols de fraach oft minsken dy't fêstsieten, mar noch net berjochte wiene, ek ûnder dat hjit foelen. Oars as syn sjek Schöngard wie tige bekend mei it Nederlânsk ferset; dat hie wie dejinge dy't de listen opmakke. Ein augustus en begjin septimber waarden 450 persoanen, benammentlik út de top fan it ferset, fanwege Deppner terjochtsteld.
Ilm-Kreis (Landkreis)
Ilm-Kreis is in bestjoerlik distrikt yn de Dútske dielsteat Tueringen en goed 106.000 ynwenners. It distrikt waard oprjochte yn 1994. Arnstadt is de haadstêd fan de Ilm-Kreis. Yn de stêden Arnstadt en Ilmenau wenje sa'n 50% fan de befolking fan de Ilm-Kreis.
Stêden en gemeenten
Verwaltungsgemeinschaften * Bestjoerssit
Gurbe Douwstra
Gurbe Douwstra (Drachten, 17 febrewaris 1954) is in Fryske sjonger.
Douwstra is hikke en tein yn Drachten, dêr’t er op it Ychtus Kolleezje syn gymnasium-diploma helle. Hjirnei gie hy nei Grins. Nei syn tsjinsttiid waard hy sjoernalist foar de Ommelander Courant en kaam hy te wenjen yn Uthuzen. Nei in pear jier bedarre hy wer yn Drachten neidat Douwstra wurk krige by de Ljouwerter Krante. Begjin tachtiger jierren gie er oan de slach by Omrop Fryslân, hy wie dêr ferslachjouwer en letter muzykredakteur, presintator en gearstaller fan it streektaalmuzykprogramma 'Radio Froskepôle', dêr't hy hast 2500 ôfleveringen fan makke ha. Yn 2018 gie Douwstra, nei in tsjinstferbân fan mear as 36 jier, earder mei pensioen.
Muzyk
Op it Ychtus Kolleezje spile Douwstra al yn ferskate skoalbands. Hy stifte syn eigen band yn dy tiid, mei de namme Ltd. Dêrnei hat hy noch by in stik as wat groepen sitten, bygelyks Managisha, Zenith en fan 1979 oant 1982 by Maîtresse, dat dêrnei ophold te bestean.
Douwstra is in sjonger/lietskriuwer, dy't syn ferskes bringt yn de styl fan de Fryske trûbadoers. Dat docht er dan ek meast yn it Frysk. Syn lietsjes fariearje fan mankelike harklietsjes oant fleurige ferskes oer de (eigen)aardige saken fan it libben. De fariaasje yn teksten is dêrby al like grut as yn de muzyk, fan bytiden hast sintimenteel oant gekjeiende koartswyl, mei in best stik selsspot, mar wol allegear rjocht út it hert.
Fyftjin jier, fan 2002 oant en mei 2017 foarme hy mei syn kollega-trûbadoers Doede Veeman, Jaap Louwes en Piter Wilkens de gelegenheidsgroep ‘de Fjouwer Trûbadoers’. Mei-inoar hawwe se yn 2004 de skiif ‘Der Tuskenút’ útbrocht en yn 2007 ferskynde fan dit kwartet de twadde cd De âlde púndyk by del. Dit as opmaat fan in ‘ôfskiedstoernee’ yn de hjerst fan 2007. Mei Marcel Smit en Piter Wilkens trede er earst op ûnder de namme Douwstra, Smit & Wilkens mar yn 2017 ek mei it teäterprogramma Frisicana wat yn 2019 in ferfolch krige mei Frisicana II en yntusken wurdt drok wurke oan in nij lietsjesprogramma 'Frisicana III, the originals', dat yn it seizoen 2020-2021 yn de sealen en teaters stiet, Yn dit programma binne se yn harren ferline dûkt en bringe se ferskes oer en fan Amerikaanske - Americana artysten dy har ynspirearre ha, dit yn it Frysk en it Ingelsk.
Begjin 2020 sette Douwstra útein mei syn earste teater-lietsjesprogramma 'TePlak', in persoanlik libbensferhaal mei âlde en nije lietsjes út it sa stadichoan widdweidige repertoire fan dizze sjonger en lietskriuwer. Dit programma bringt hy foar it fuotljocht mei stipe fan de muzikanten Johanna van der Veen, Wander van Duin en Jan de Vries en ljocht- en lûdstechikus Remko Smids. De toernee van 'TePlak' moast yn maart 2020 hommels ûnderbrutsen wurde troch de útbraak fan it corona-firus, mar sil yn it seizoen 2020-2021 dochs noch ôfmakke wurde.
Ferskate ferskes fan Douwstra hawwe yn it ferline de Fryske Top 100 helle. Under oare syn nûmer Lit jim gean Friezen behelle hege posysjes yn de list. Syn nûmer Cliffs of Moher stiet sûnt 2008, mei twa kear in ûnderbrekking, yntusken tsien kear op it earste plak yn de list.
Bronkhorst
Bronkhorst (Nedersaksysk: Bronkhors) is in stedsje oan de Isel yn de gemeente Bronckhorst yn de provinsje Gelderlân. De gemeente is neamd nei dit stedsje. Hoewol't der net folle huzen steane en net mear as 150 ynwenners hat, krige it yn 1482 stedsrjochten. It profilearret him toeristysk as de lytste stêd fan Nederlân, hoewol't Staverden (gemeente Ermelo, +/- 50 ynwenners) en Sint Anna ter Muiden (eardere Hânzestêd, no gemeente Sluis, +/- 100 ynwenners) minder ynwenners hawwe.
Hearen fan Bronckhorst
It stedsje ûntstien is as fersterke boeredelsetting by it eardere kastiel Bronkhorst, dat it stamslot wie fan de famylje Fan Bronckhorst, dy't in grutte rol spilen yn de midsiuwen. Fan it kastiel is de heuvel bewarre en binne lytse restanten te sjen. Bronkhorst krige yn 1492 stedsrjochten. Troch in stêdsbrân yn 1633 binne alle midsiuwske huzen ferwoaste; Bronkhorst hat lykwols inkele goed restaurearre stedsbuorkerijen. Yn in autentike stedsbuorkerij sit sûnt 1988 in Dickens Museum mei in eigen theater. It Trekfûgelpaad, LAW2, rint lâns Bronkhorst krektas it Greefskippaad.
Jerichower Land (Landkreis)
Jerichower Land is in bestjoerlik distrikt yn de Dútske dielsteat Saksen-Anhalt en hat 95.179 ynwenners. It distrikt waard yn syn hjoeddeistige foarm oprjochte yn 2007.
Auke Komter
Auke Komter (Ljouwert, 16 maaie 1904 – Amsterdam, 24 oktober 1982) wie in Nederlânsk arsjitekt dy't ta de streaming fan it Nije Bouwen rekkene wurdt.
Biografy
Komter wie in soan fan keapman Egbert Komter en Aafje van der Mey. Hy folge de Hegere Hannelsskoalle te Dimter, mar besleat dochs arsjitekt te wurden. Yn 't earstoan wie er learling by arsjitekteburo Meintema yn Ljouwert. Dêrnei wurke er by Jan Duiker en in jier by Le Corbusier. Fan 1931 ôf wie selsstannich arsjitekt en meubelûntwerper. Komter wie earst ek bestjoerslid fan de groep De 8, mar gie dêrnei by de Groep '32 dy't har dêrfan ôfsplisse.
Avro York
De Avro 685 York wie in Britsk passazjiers- en transportfleanmasine út 1942. Der wiene sivile en militêre ferzjes fan dy't fan 1943 oant 1964 tsjinnen. De York fleach foar it earst op 5 july 1942.
Auke Komter
Biografy
Komter wie foarsitter fan de Akademy fan Boukeunst (1950–1959) en bestjoerslid fan de Stichting Arsjitektuermuseum (1955–1980). Hy stoar yn de âldens fan 82 jier.
Avro York
De draachflakken en de sturt wiene oernaam fan de Avro Lancaster. Omdat de „York“ in folle gruttere en djippere romp hie, moast it sturtwjukpart ek útwreide wurde.
Technyske feiten
right|250px
Hynder
thumb|In Camargue mei in fôle It hynder (Equus ferus caballus of Equus caballus) is in sûchdier út it skift fan de Unevenhoevigen en de famylje fan Hynderbisten (Equidae). It giet ôm in domestisearre foarm fan de soart Equus ferus, mar it wurdt ek wol as in aparte soart sjoen. It bist is tûzenen jierren tapast as riid- en lûkbist, mar wurdt hjoed yn de Westerse wrâld foaral brûkt foar sport en frije tiid. In yn Fryslân ynlânsk skaai is it Frysk Hynder.
Alexa Rae
Alexa Rae (Atlanta, 10 desimber 1980) is in eardere Amerikaanske neakenmodel, stripper en pornostjer.
Yn har jeugd wie hja 14 jier lang in betûft hynsterider dy't meidie op nasjonaal nivo. It betinken wurdich wie de seks dy't hja hie op de rêch fan har hynder "Chance".
Rae gie nei de St.Pius X-hegeskoalle yn Atlanta, mar gie earder as de bedoeling wie fan skoalle ôf.
Mei 18 jier briek sy troch, yn 1998, in de pornoyndustry justjes neidat oand gong gien wie as stripper yn The Gold Club yn Atlanta ûnder de namme Fantasy.
Fikaris
De fikaris is yn de Katolike Tsjerke de plakferfanger fan in biskop of pastoar. Binnen it protestantisme is it de plakferfanger fan in dûmny.
In fikaris-generaal (ek wol Grut-fikaris neamd) is de plakferfanger fan in biskop, mar hy stiet de biskop ek by yn it bestjoer fan it bisdom. Hy hat in soad rjochtsmacht binnen in bisdom, benammen op tsjerklik mêd. Foar guon saken hat er lykwols in folmacht nedich fan de biskop, lykas by tawizing fan in tsjerke oan in pryster. De fikaris-generaal kin altyd ûntslein wurde troch de biskop, mar dêr moat dan wol in dúdlike en goede reden foar wêze. Soksoarte beneamingen wurde beneamingen ad nutum (mei de holleknik) neamd, troch it daliks yngean fan beneaming en ûntslach.
Piano
thumb|Buffetpiano thumb|Fleugel De piano is in slachynstrumint ek wol snaarynstrumint neamd, út de siterfamylje dy't bespile wurdt mei in klavier.
De orizjinele namme is eins pianoforte, wat letterlik sêft en sterk betsjut. Dêrmei wurdt oanjûn dat der lûd en sêft op te spyljen wie, eat dat by it klavesimbel, ien fan de foarrinners fan de piano, sa goed as net mooglik wie. Omdat de namme fierder ynkoarte is ta piano, hat de term pianoforte ûnderwilens de betsjutting krigen fan autentyk ynstrumint fan de barok en klassike perioade. De húskeamerpiano (ek buffetpiano neamd) is meastal fertikaal opboud (steand) en de piano mei de snaren horizontaal wurdt fleugel of fleugelpiano neamd. De piano is yn 1700 útfûn troch Bartolomeo Cristofori yn Florence.
Meganyk
De piano hat twa of trije pedalen:
As in tredde (middelste) pedaal oanwêzich is, kin soks ferskate betsjuttings ha:
De measte piano's ha 88 toetsen, mei in Ambitus (berik) fan A0 tot C8, (fan A oant c''' ), dat is in berik fan sân oktaven plus in lytse terts. It tal snaren kin de piano oars wêze. Soks hinget ôf fan de mensuer dy't troch de fabrikant brûkt is. De snaren fan in piano binne yn in jitizeren freem spand. De lûkkrêft op it freem fan alle snaren meiïnoar is sawat 18.000 kilogram. Alle moderne húskeamerpiano's binne krússnarich útfierd om de lingte/dikte/spanningsferhâlding optimalisearje te kinnen binnen de beheinings fan de jûne hichte fan de piano.
In fleugel is yn wêzen in piano wêrby't de snaren net steand, mar lizzend opsteld binne. Se binne meastentiids langer útfierd en klinke - benammen de leechste snaren - helderder, troch in bettere lingte/dikte/spanningsferhâlding. De fleugel ûntlient yn it Nederlânsk syn namme oan de flerkefoarm.
Stimme
Geregeld, foar piano's dy't yn wenkeamers steane sawat twa kear jiers, en yn alle gefallen as it ynstrumint in langer skoft bleatsteld wurdt oan fluktuaasjes yn temperatuer en luchtfochtigens, moat de piano stimd wurde: dat wol sizze de toanen moatte wer op de krekte ûnderling korrespondearjende hichten ôfsteld wurde. It stimmen fan in piano is in feardigens dy't de bespiler - de pianist yn de regel sels net hat. Der moat in spesjaal oplate pianostimmer foar komme.
It stimmen bart troch it ferdraaien fan de stimpinnen, dêr't de snaren oan fêstsitte. Dêrtroch feroaret de spanning en dêrmei de toanhichte fan de snaar. De ferdieling fan tolve toanen yn in oktaaf hat Pythagoras al kopbrekken jûn omdat de reinklinkende frekwinsjeferhâldings fan oktaven (1:2), kwinten (2:3) en kwarten (3:4) wiskundich net te ferienigjen binne. Dat lek en brek late yn earste ynstânsje ta in soad ferskillende stimmings. In foarbyld dêrfan is Werckmeister III.
Yn de tsjintwurdich (2007) brûkte lyksweevjende stimming wurdt dat manko lykmjittich ferdield. Dêrby kin yn alle toansoarten spile wurde omdat de toanen ûnderling dan sawat suver klinke. De ûnderlinge toanôfstannen wurde sa ferdield, dat de frekwinsjes fan alle toanen har ûnderinoar ferhâlde as de tolfdemachtswoartel út 2, dat is (ôfrûne) 1,0594631. It manko is by elk ynstrumint oars, dat komt troch de oan snaarynstruminten ynherinte komplisearre faktor ynharmonisiteit.
Kwaliteit
De kwaliteit fan in piano wurdt troch in tal faktoaren útmakke.
Luthéal
De Luthéal is in soarte fan preparearre piano dêr't de klankkleur mei feroare wurde koe. Kwa lûd eat tusken in harp, in klavesimbel en in piano forte yn.
Elektroanyske farianten
Der binne ek elektromeganyske en elektroanyske farianten fan de piano. De Fender Rhodes en Hohner Clavinet binne elektromeganysk. De Rhodes is lykwols gjin snaarynstrumint, mar in idiofoan en de Hoher Clavinet is in elektrysk Clavichord. Mei de komst fan digitale synaalferwurking en mikro-elektroanika binne ek folslein elektroanyske op samples basearre útfierings op 'e merk kommen, lykas digitale piano's. It elektroanysk neidwaan fan alle nuânses fan it lûd fan in akoestyske piano blykt noch altyd in slim stik. De Amerikaanske noiseband Liars brûkt yn it nûmer Leather Prowler in ynstrumint dat ûntwurpen is troch Yuri Landman, de Moodswinger. Troch de aliquote snaarkonstruksje fan dit ynstrumint hat dat yn de 1/3-posysje fan de tredde brêge in besibbe opset en lûd mei ien oktaaf út it register fan de Blüthner piano. Yn in tal resinsjes wurdt dat elektro-akoestyske snaarynstrumint dan ek betize mei in piano.
Bibliografy
Jos Van Leeuwen, Michael Latcham en Jan Vermeulen, Wenen op vleugels, de pianoforte als kroniekschrijven van een kunstenaarsstad 1750-1880, útj. Alamire, Peer, 1998, ISBN 90-6853-137-9
Kanye West
Ye, berne as Kanye Omari West (* 8 juny 1977 yn Atlanta, Georgia), is in rapper, muzykprodusint, en moadeûntwerper út de Feriene Steaten. Hy wie hikke en tein yn Chicago, Illinois, hjoed-de-dei wennet er yn Hidden Hills (Kalifornje).
Departemint fan de Delf
It Departement fan de Delf bestie fan 1798 oant 1801. De haadstêd wie Delft.
It departemint wie in diel fan de Bataafske Republyk en omfieme likernôch it midden fan it eardere goa Hollân en in lyts part fan it eardere goa Utert. Yn i noarden waard it begrinzge troch de Alde Ryn en yn it suden troch de Waal en de Nije Maas.
By it oantreden fan it Steatsbewâld yn 1801 waard it departemint wer opheft en waarden de âlde grinzen wer oanhâlden; it departemint fan de Delf kaam foar it grutste part by it Departemint Hollân, it meast eastlike diel kaam werom by Utert.
Terp
Yn Grinslân wurdt meastal de namme wierde brûkt, yn Noard-Hollân en it eilân Marken de benamming werf, yn Seelân wurdt werve brûkt, yn Noard-Dútslân de benammingen warft, wurt of wierde en yn Denemark værft, varft of verft.
Norderney
right|thumb|250px|Lokaasje fan Norderney. Norderney is ien fan de sân bewenne Eastfryske eilannen. Steatkundich heart it ta de Dútske dielsteat Nedersaksen. It eilân is 14 km lang en likernôch 2,5 km breed, en hat in oerflak fan 26,3 km². Norderney hat likernôch 6.200 ynwenners. Yn 1948 hat gâns de gemeente Norderney, dat wol sizze it hiele eilân, de status fan stêd krigen. De gemeente heart no ta it Kreis Auwerk.
Dadaïsme
thumb|300px|Letterklankbylden troch [[I.K. Bonset út it tydskrift De Stijl yn 1921, in foarbyld fan Nederlânsk Dadaïsme]] thumb|175px|right|[[Marcel Duchamp, Urinôr, 1917. Foto fan Alfred Stieglitz]] thumb|right|175px|[[Rrose Sélavy, it alter ego fan ferneamd Dadaist Marcel Duchamp.]] thumb|It Cabaret Voltaire yn [[Zürich]] thumb|Oankûndiging fan in Dada-jûn yn Rotterdam thumb|right Dada of it Dadaïsme wie in kulturele beweging dy't yn de Earste Wrâldkriich yn Zürich yn it neutrale Switserlân útein sette.
Terp
Needsaak
In grut part fan Fryslân is foarme ûnder de ynfloed fan de see, en de see hat lange tiid frij spul hân op it Fryske lân. By seestigingen strûpte de see it lân der ûnder, wat foar de earste bewenners fan Fryslân altyd reden wie har dêr net permanint nei wenjen te setten. Om 700 foar Kristus hinne setten minsken har op de hegere kwelderwâlen nei wenjen, en doe’t der om 500 foar Kristus wer in seestiging kaam, wie it foar guon mei in opheging fan har wenstee út te hâlden. Yn de tiden tusken seestigings waard it mooglik ek op oare plakken te wenjen, en om't der mear minsken kamen wie dêr ek ferlet fan. Dêrnei waard der by eltse nije seestiging in nije generaasje terpen boud.
Dadaïsme
De beweging hat mar koart bestien en hie syn hichtepunt tusken 1916 en 1920, dochs hat har ynfloed grut west. De keunstners fan Dada wienen foaral dwaande mei byldzjende keunst, poëzij, teater en grafysk ûntwerp. De beweging is besibbe oan it nihilisme: it mei sin yrrasjoneel wêze en algemien oanfurdige standerts yn de keunst ôfwize. Neist dat hja tsjin oarloch wiene, wie it ek in anti-boargerlike en anargistyske beweging.
Terp
Needsaak
Der binne sa fjouwer generaasjes fan terpen: fan 500 f.Kr., fan 200 n.Kr., fan 700 n.Kr. en fan nei it jier 1000. It oanlizzen fan de seediken makke dat der by de seestiging fan de fjirde generaasje al minder ferlet fan terpen wie; nije terpegeneraasjes binne der net mear kaam.
Ferdronken plakken
Ferdronken plakken binne plakken dy't yn it wetter ferdwûn binne. De doarpen wurde yn Midsiuwske stikken neamd, bygelyks Carnewalt, Warten en Westerbierrum.
Terp
Needsaak
De âldst bekende terp, en mei 8,8 m. ek de heechste, is dy fan Hegebeintum, dy't 600 f.Kr. al bewenne wie. Lykwols hawwe de measte terpen fan de earste generaasje oant de 1e iuw f.Kr. net it hiele jier troch bewenne west. Fan doe oant de 8e iuw, it tiidrek dat Fryslân diel útmakke fan it Frankyske ryk, wie dat lykwols al sa.
Dadaïsme
De keunstners wiene tige teloarsteld oer it debakle fan de kriich, dy't al rillegau fêstrûn wie yn in útsjochleaze rinfuorgekriich. Der ûntstie in tendins ûnder literêre- en byldzjende keunstners om besteande (keunst)wearden de gek oan te jeien op bretale wize. Dit wie foar harren in menier om de skynhilligens fan de doetiidske 'beskaafde' wrâld oan de kaak te stellen. Richard Hülsenbeck sei it sa: "De dadaïst achtet it nedich om him tsjin de keunst út te sprekken, om't er troch de oplichterij fan keunst as morele feilichheidsklep hinne sjocht."; en: "Abstrakte keunst betsjut absolute earlikens foar ús". It dadaïsme soe waakse ta in ynternasjonale beweging.
Terp
Bou
Terpen waarden opwurpen troch dong en seadden út de kwelder yn lagen te steapeljen. Yn de rin fan de tiid kaam hjir ek noch dong en de resten fan de tige fergonklike huzen by. Sa waarden terpen hieltyd heger. Terpen wiene meast ovaal fan foarm, mei skean ôfrinnende siden.
Norderney
Namme
De namme komt fan Norder Ny Each, om't it eilân him earst yn de 16e iuw foarme út de resten fan it troch de Marsellusfloed opbrutsen eilân Buise. Norderney is dêrmei it jongste fan de bewenne Eastfryske eilannen.
Terp
Bou
Der binne ferskate soarten terpen: lege terpen sûnder bebouwing bedoeld as flechtplak foar fee, terpen foar in inkelde wenstee - hústerpen, en terpen foar meardere huzen - doarpsterpen. Boppe-op hús- en doarpsterpen stienen de huzen om in fiver mei farsk wetter hinne. Letter waard de fiver op terpdoarpen meastal ferfongen troch in tsjerke. De foarein fan de huzen stie nei it midden, en de efterein nei bûten. Ut it efterein waard dan de mjokse fan de bisten gewoan de skeante del smiten. Dêrom waarden dizze skeanten brûkt foar lânbou: hja wienen net sa wiet as it legere gerslân en troch de dong tige fruchtber.
Tusken Fly en Lauwers hawwe der al mear as tûzen terpen west. Dit hawwe foar in part hústerpen west, dêr't mar ien pleats of wente op stie, mar in oar part wie doarpsterpen. Guon terpen hienen plak foar in grut doarp mei ekstra romte tafoege foar lânbou. De grutste bekende terp wie dy fan Ezinge, dy't 24 ha. grut wie.
Dadaïsme
Oarsprong
De oantrún ta de beweging waard jûn troch de Frânske futuristyske skilder Marcel Duchamp, te Puteaux yn 1913, doe't hy it Fytstsjil op in Taboeret as keunstwurk foarstelde, mei de fraach: Kin immen wurk meitsje, dat gjin keunstwurken binne?
Norderney
Lizzing
Oare kant de Wichter Ie leit Baltrum, 800m nei it easten ta. Nei it westen leit it eilân Júst op likernôch 3 km, oare kant it Spaniergat.
Hynstesport op de Olympyske Simmerspullen 1932
De Olympyske Simmerspullen 1932, ek wol de Xe Olympiade neamd waarden yn 1932 yn Los Angeles, Feriene Steaten hâlden. De hynstesport waard hâlden yn de Riviera Country Club. en yn it Los Angeles Memorial Coliseum.
Meinardus Antonides
Meinardus Antonides of Meinart Antonides (Westerwijtwerd, sirka 1700 - Onderwierrum, 24 augustus 1776) wie in dûmny yn de Grinslânske doarpen Onderwierrum en Westerdyksherne. Hy wie in soan fan Theodorus Antonides en dy syn tredde frou Elisabeth Magdalena de Walrich.
Hynstesport op de Olympyske Simmerspullen 1932
Los Angeles Memorial Coliseum
It stadion waard yn 1921 boud as monumint ta oantinken fan de slachtoffers fan de Earste Wrâldkriich it waard iepene yn 1923. It hie plak foar 75,144 taskôgers foar de Olympyske Simmerspullen fan 1932 waard it tal plakken foar taskôgers opskroeft ta 101,574. Ek krige it foar dizze spullen syn Olympyske fakkel.
Norderney
Lizzing
Alle bewenning is yn op it westlik part fan it eilân, benammen om de westpunt. It gânse eastlike part fan Norderney is part fan it Niedersächsisches Wattenmeer National Park. Yn it park binne fuotpaden net tastean, om sa planten en bisten tsjin fernieling te beskermen. Oan de noardkant fan it eilân leit in strân oer de folle langte fan it eilân.
90
Ferstoarn
90er
Norderney
Lizzing
thumb|left|Satellytbyld fan Norderney. It fêste lân wurdt berikke fia in fearboat fan AG Reederei Nordern-Frisia dy't in ferbining mei de East-Fryske stêd Norden hat. Norderney hat in fleanfjild, mei in baan fan 1 km langte.
Dadaïsme
Oarsprong
De beweging waard oprjochte yn 1916 yn Kafee Voltaire yn Zürich, troch de keunstnersrûnte om de Roemeenske dichter Tristan Tzara. Dit wiene de Elzasser Hans Arp, de Dútsers Hugo Ball en Richard Hülsenbeck, de Switserske Sophie Taüber, de Nederlanner Otto van Rees en de Roemeen Marcel Janco. Hja fersprieden dêrwei harren manifesten ûnder samar in namme, Dada (it Frânske wurd foar boartersguodhynderke), mei sin gekjeiend en bernich. Oaren bestride dizze ferklearring; nei alle gedachten is it gewoan in ûnsinwurd.
Hynstesport op de Olympyske Simmerspullen 1932
Riviera Country Club
De Riviera Country Club is yn 1926 oprjochte as golfbaan mar tidens de Spullen fan 1932 hiene hjir it Olympyske dreseur toernoai plak. Der wie plak foar 9,500 taskôgers.
Dadaïsme
Oarsprong
Marcel Janco brocht him letter te binnen
Hynstesport op de Olympyske Simmerspullen 1932
Dressuer
{| width=100%
Dadaïsme
Oarsprong
Yn deselde snuorje gienen yn New York Francis Picabia, Marcel Duchamp mei syn readymades en mei syn Fountain-urinoir, Man Ray, Walter Arensberg en Marius de Zayas ek dy kant op, fanút de galery fan fotograaf Alfred Stieglitz en mei harren tydskrift 291. Yn 1917 waard er kontakt socht mei de groep yn Zürich.
Hynstesport op de Olympyske Simmerspullen 1932
Eventing
{| width=100%
Dadaïsme
Fan Zürich nei oare Europeeske stêden
Nei de oarloch 1914-1918 wreide de beweging him út oer West-Europa en waarden Berlyn, Keulen en Parys nije sintrums. Hülsenbeck wie warber yn Berlyn, dêr't George Grosz, Johannes Baader, Hannah Höch, Raoul Hausmann en John Heartfield (Helmut Herzfeld) harren by him oansletten.
Hynstesport op de Olympyske Simmerspullen 1932
Springe
{| width=100%
Dadaïsme
Fan Zürich nei oare Europeeske stêden
Yn Keulen hie de Zürichske groep in sterk dadaïst yn de persoan fan Max Ernst, dy't dêr befreone wie mei Arp en Johannes Baargeld.
Hynstesport op de Olympyske Simmerspullen 1932
Gjin Medaljes
By de lannenwedstriid fan it ûnderdiel Eventing waard der gjin brûnzen medalje útrikt om't mar twa lannen de einstreek wisten te heljen. By it springen waard der sels hielendal gjin medalje útrikt by de lannen wedstriid om't gjin inkeld lân de einstreek helle.
Dadaïsme
Fan Zürich nei oare Europeeske stêden
Yn Parys begûn it yn de literatuer mei André Breton, dy't letter in wichtige rol spylje soe yn it Surrealisme. Philippe Soupault, Paul Eluard en Louis Aragon dienen ek mei. Earst tusken 1920 en 1922 kamen de dada-eksposyjes oan bar. Yn Parys kaam doe ek it skeel tusken Breton en Tzara oan it ljocht. Doe't Breton, yn 1924, syn Premier manifeste du Surréalisme útbrocht, wie it ek fuort dien mei it dadaïstyske anargisme.
Hynstesport op de Olympyske Simmerspullen 1932
Medaljespegel
De top fiif fan lannen dy't by de hynstesport medaljes wûn ha op de Olympyske Simmerspullen fan 1932.
Terp
Neitiid
Nei de oanlis fan de diken rûn it belang fan de terpen werom. Yn de 19e iuw waard in grut tal fan terpen ôfgroeven, om de fruchtbere grûn yn de lânbou brûke te kinnen. De terpfynsten dy't dêrby dien waarden joegen ynsicht yn de skiednis fan de terpen en laten úteinlik yn 1965 ta beskerming fan de terpen ûnder de Monumintewet. Fan de measte doarpsterpen is hjoed de dei lykwols faak it part fan de tsjerke mei it hôf oer.
Dadaïsme
Fan Zürich nei oare Europeeske stêden
Sa sydlings wurke Kurt Schwitters yn Hannover syn Merz(ôffal)-kollaazjes út. Hy hie kontakt mei Theo van Doesburg, dy't yn Nederlân de dada-flagge heech hâlde en Wat is Dada? útjoech. Yn 1923 giene sy in oantal plakken yn Nederlân bydel yn de saneamde 'Dada-toernee of -fjildtocht'.
Terp
Taal
Oant de ein fan de Midsiuwen wie it wurd foar in wenhichte wert, wat ek noch yn in soad plaknammen weromkomt. Dat kin nei gedachten ôflaat wurde fan werft - opgoaide hichte. Yn Noard Dútslân wurdt Warft brûkt; it Grinslânsk brûkt it wurd wierde.
Dadaïsme
Fan Zürich nei oare Europeeske stêden
Yn Barselona wie it nochris Picabia, dy't mei syn tydskrift 391 in ferfolch joech op syn eardere New Yorkse 291. Ut New York kaam yn 1921 noch ienris it nûmer New York Dada fan Marcel Duchamp en Man Ray.
Terp
Taal
It wurd terp wie eartiids it Fryske wurd foar doarp. Doarp is nei alle gedachten in Nederlânsk lienwurd, en troch de opkomst dêrfan is terp it wurd wurden foar de hege wenplakken. Yn it Sealterske wurd Täärp is de betsjutting fan doarp noch bewarre bleaun.
Dadaïsme
Fan Zürich nei oare Europeeske stêden
Dadaco fan Tzara en Hülsenbeck en Dadaglobe, literêre dadaïstyske projekten, kamen net fan de grûn troch jildkrapte.
Yn Belgje liet de dichter Paul van Ostaijen yn syn grotesken en yn de bondel Bezette stad dadaïstyske trekken sjen, wylst Paul Joostens it plastyske paad bewurke.
Tsjintwurdich binne der net folle keunstners dy't harren dadaïst neame kinne. Danny Drenth (Amsterdam, 1963) wurdt noch wol sa betitele troch de kritisy. Hy organisearre yn 2003 in nije dada-fjildtocht yn Haarlim.
Dada yn Dr88888888
Thijs Rinsema, Kurt Schwitters en Theo van Doesburg fertsjintwurdigen Dada (en De Styl) yn Drachten. Op freed 13 april 1923 hâlden hja in Dada-jûn yn de boppeseal fan Hotel 'De Phoenix' yn Drachten. Dat wie efkes nei de grutte Dada-fjildtocht fan 1923 en it wie de allerlêste Dada-performance yn de wrâld. (It begûn 8 oere, yntree 1 gûne). Nei't sein waard wiene de Drachtsters tige nijsgjirrich, mar optein rekke men der net fan.
Kurt Switters hat sels wolris gebrûk makke fan it Frysk: Die zute tute
Dadaïstysk klank-byldgedicht
Kurt Schwitters (1923)
Ynfloed
Nettsjinsteande de negative úteringsfoarmen en it systematysk ôfwizen fan hokker positive estetyk dan ek, hâlde de dadaïsyske beweging harren ynfloed op it ûntjaan fan de byldzjende keunst. Sa libbe yn it Surrealisme en Fluxus it idee fan de absolute artistike frijheid en de herwurdearing fan it yrrasjonele troch, yn de Happenings de anargistyske geast fan it Cabaret Voltaire, yn Pop art, it wurkje mei banale motiven en sljochtwei materialen yn de konseptuele keunst it ferfrjemdzjende gearkommen fan wurd en byld.
Keunstfoarmen dy't de dadaïsten in protte brûkten wiene de kollaazje, de assemblaazje en yn de dichtkeunst de nonsensgedichten dy't inkeld en allinne rjochte wiene op klankutering, benammen it simultane gedicht en it bruïtistyske gedicht.
List fan dadaïsten
thumb|It Janco Dada Museum, neamd nei [[Marcel Janco, yn Ein Hod, Israel]]
Ferskaat
Der is in Keunsttydskrift DADA ornearre foar bern fan 6 oant 106 jaar.
Feriening ta befoardering fan de Fryske Folkskeunst
De Feriening ta befoardering fan de Fryske Folkskeunst bestie in tal jierren koart nei 1900. Doel wie de werlibbing fan folks- en ambachtskeunst.
Der waarden tentoanstellings hâlden fan ûnder oare houtfykwurk, fan Neeltje Lettinga, Hylper skilderwurk fan Roosjen en Huttinga, sulverwurk fan Van Erp, Sustring, De Haas en Zwanenburg en nillekeunst.
Karolin
thumb|As de Polarstern ûnderweis nei it Dútske fêstelân. De Karolin is in hege-faasjefearboat yn 'e foarm fan in katamaran, dy't yn 1995-1996 boud waard troch de skipswerf Oceanfast Ferries Pty Ltd., yn Henderson yn West-Austraalje. Op syn meast kinne der 402 reizgers mei oan board, mar gjin auto's. Lykas by oare katamaran-fearskippen, mar oars as by oare typen fearboaten, kinne de reizgers op de Karolin net frij omrinne; lykas yn in fleantúch sit eltsenien yn in eigen stoel. De lingte oer alles berint 47,25 meter, de breedte oer alles 12,32 meter. De maksimale faasje is 42 knopen (70 km/o).
De ierste namme fan dit skip wie Oceanfast Ferries No. 16, mar hy kaam as de Polarstern ("Poalstjer") yn 'e tsjinst fan 'e Dútske rederij AG Ems. It skip hie as thúshaven it Eastfryske waadeilân Boarkum en fear ûnder oaren op it Hilgelân. It wie it fluchste skip fan AG Ems. Yn augustus 2008 hie de katamaran in ûngemak op de weromreis fan it Hilgelân. It wie it grutste ûngemak yn 'e skiednis fan AG Ems. In weach fan sa'n 2,5 meter sloech in part fan de boech fan de Polarstern stikken en bruts troch it foarrút. By it ûngemak rekken 23 minsken ferwûne. De Polarstern waard dêrnei ferkocht oan 'e Estyske rederij Lindaliini, yn Tallinn, dy't it skip omneamden ta de Karolin.
Homo habilis
Homo habilis wie in minskesoarte dy't om-ende-by 2,2 oant 1,5 miljoen jier lyn libbe hat yn East-Afrika. De soart wie lytser as de tsjintwurdige minske; syn lingte wie nei skatting tusken 1.20 meter en 1.55 meter. Der binne mar amper fossile resten fûn fan de Homo habilis. Neffens guon ûndersikers binne de resten te primityf om yn it geslacht Homo te passen en soe pleatsing yn Australopithecus better op syn plak wêze.
Yn alle gefallen waard stiennen ark oan de Homo habilis taskreaun en dêrmei soe dizze soart de earste minskesoart wêze. De omkriten dêr't fossilen fan Homo habilis fûn binne, leinen eartiids yn de savanne. Utsein Afrika binne fierders gjin fynsten dien fan de Homo habilis.
Auke Scholma
Auke Scholma (De Pein, 26 augustus 1956) is in Fryske Ynternasjonaal grutmaster damjen, dy't tsjintwurdich yn de Grinslanner Baflo wennet.
Departemint fan de Dommel
It wie in part fan de Bataafske Republyk en befieme dielen fan de eardere goaen Bataafsk-Brabân sûnder de Barony fan Breda, Gelderlân besuden de Waal en in lyts stik fan Hollân.
Court Lambertus fan Beyma
Koert of Court Lambertus fan Beyma (Harns, 5 febrewaris 1753 - Dronryp, 7 septimber 1820) wie gritenijsekretaris, notaris en feilingmaster, ôffurdige en deputearre yn de Fryske Steaten, foarman fan de Fryske patriotten, lieder fan in steatsgreep en balling yn Noard-Frankryk. Fan Beyma waard yn 1795 by weromkomst ôffurdige nei de Nasjonale Gearkomste.
Departemint fan de Dommel
By it oantreden fan it Steatsbewâld yn 1801 waard it departemint wer opheft en waarden de âlde grinzen wer oanhâlden: de departeminten Brabân, Gelderlân en Hollân waarden oprjochte.
Court Lambertus fan Beyma
Biografy
Syn heit wie sekretaris by de Fryske Admiraliteit yn Harns, syn mem stamme út in Fryske aadlike famylje. As studint Rjochten hâlde Fan Beyma yn 1769 in taspraak by de komst fan steedhâlder Willem V yn Frjentsjer. Hy ferfolge syn stúdzje yn 1774 yn Leien. Court Lambertus waard folmacht nei de Fryske Steaten yn 1776. Yn 1780 waard hy ta syn frustraasje gjin grytman, mar sekretaris fan West-Dongeradiel. Yn dy funksje korrespondearre hy mei Joan fan der Kapellen tot den Pol. Tegearre makken se petysjes, û.o. om in provinsjaal leger te organisearjen, oer te gean ta erkenning fan de Feriene Steaten en de macht fan de steedhâlder te beheinen by beneamingen. Yn febrewaris 1782 waard troch Fan Beyma yn de Fryske Steaten in besyk dien it nea útfierde artikel VIII fan de Uny fan Utert, dat foarseach yn in algemiene folksbewapening, te effektuerjen. Doe't Fan Beyma yn 1783 in súksesfol bûnsgenoatskip tusken acht stêden ta stân brocht hie, wûnen de patriotten yn de Fryske stêden oan ynfloed en macht. Troch it opstellen fan in reaster waard it mooglik wichtige posten binnen de Provinsjale Steaten op demokratyske wize rûlearje te litten; Harns, Warkum en Starum protestearden.
In provinsjaal leger dat inkele moannen nei de Tsjetteloarloch en it fuortgean fan de hartoch fan Brunswyk yn jannewaris 1785 formearre waard, rôp fûl ferset op by de aristokraten. De measte aristokraten wiene republikeinsk, hienen net folle op mei demokratisearring en heakken ôf. De Fryske Steaten rekken hieltyd mear ferdield, benammen doe't de steedhâlderlike famylje yn septimber 1785 De Haach ferlitten hie en de gewesten ôfreizge om stipe te sykjen. Yn Ljouwert is op 15 oktober in nij regearingsreglemint presintearre, dat pas op 1 juny 1787 yn wurking gean soe, mei strangere easken oan nije froedskipsleden.
Utert
Begjin augustus 1786 besocht Fan Beyma mei J. Roorda, A.C.J. de Beere, Cornelis van den Burg en J.L. Huber, de lanlike byienkomst fan frijkorpsen en eksersysjegenoatskippen yn Utert, saneamd allinnich om te hearren en te sjen. De Utertse patriotten makken linich gebrûk fan it besyk fan mear as 13.000 frijkorporisten en safolle kopstikken oan de stêd. Net allinnich H.W. Daendels, in jonge jurist út Hattem, mar ek Gerrit Paape, de sjoernalist út Delft, Piter Vreede, in tekstylfabrikant út Leien en John Adams, doe noch gesant yn de republyk, wienen oanwêzich. Op woansdeitemoarn 2 augustus 1786 waarden ten oerstean fan de samle eksersysjegenoatskippen 16 "demokratysk" keazen patriotten yn de Utertse froedskip beëdige. Fan Beyma sette de oare dei ôf en joech it foarsitterskip oer oan Jacob fan Manen, sekretaris fan it Utertse frijkorps. It is net ûnmooglik dat Fan Beijma, dy't - blikens advertinsjes yn de Ljouwerter Krante út dy dagen - wykliks iepenbiere ferkeapings liede, net langer by de parades en feesten oanwêzich wêze koe.
Frjentsjer
Yn augustus 1787 late Fan Beyma in kûp yn de Fryske Steaten, neidat dy ferbea stipe oan Hollân te ferlienen. (It gewest Hollân waard bedrige mei in besetting troch in Pruisysk leger, omdat it gjin ferûntskuldigingen oanbiede woe nei de oanhâlding fan Wilhelmina fan Pruisen). Mei in tsiental meistanners setele Fan Beyma him yn Frjentsjer. Wylst organisearre men oanfier fan munysje fia Makkum en de ferdigening fan Frjentsjer. In fleanend legerke frijwilligers besette in oantal Fryske stêden om de ferdielde froedskippen ûnder druk te setten de Pretense Steaten te erkennen en jild binnen te krijen. By tichterbykommen fan de Pruisyske troepen rekke Fan Beyma yn panyk en drigde de diken by De Lemmer troch te stekken. Doe't op sneintemiddei 23 septimber 1787 -- nei de tsjerketsjinst -- dúdlik wie dat der net genôch steun fan de befolking wie, de finansjele middelen beperkt wienen en Frankryk net helpe soe, waard de patriotten yn Fryslân oanrieden de flechtsjen. Troch de hastige ôftocht lieten Fan Beyma of syn sekretaris Van Altena belangrike en belestende declaratoiren (pleidoei foar it werstel fan rjochten en frijheden) yn in kastke lizze, sadat it twa jier letter foar Justysje maklik wie in grutte groep patriotten út Fryslân te feroardielen: 19 út Frjentsjer, 12 út Boalsert en twa út Ljouwert. Johan Valckenaer, de pedante ex-heechlearaar út Frjentsjer, en syn reisgenoat tusken Amsterdam en Brussel, naam him net allinnich de kûp mar ek syn sleauwens kweaôf.
Sint-Omaars
Nei in besite oan Parys krige Fan Beyma it behear en besliste oer de hichte fan de útkearings oan de patriotten yn Noard-Frankryk. Dêrby ûntstie opnij spul mei Valckenaer. De bannelingen rekken ferdield oer de te folgjen taktyk. Der ûntstie in ferdieling yn Valckenaeristen en Beymanisten, dy't útfochten is yn pamfletten. De twist berikte yn 1791 in hichtepunt. Valckenaer krige fan Fan Beyma gjin uitkearing. Valckenaer wûn lykwols de steun fan de patriottyske leden fan it eardere politike establishment.
Elburch (gemeente)
Oare kearnen
Oare kearnen yn de gemeente Elburch: Sjoch foar de rest fan de gemeente: Doornspijk
Ferkear en ferfioer
De measte wenkearnen yn de gemeente lizze fuort oan de Suderseestrjitwei en wurde betsjinne troch Systus Gelderlân-busline 100 (Swol-Nunspeet) en de sneltsjinst 200 (Elburch-Swol). De kearn 't Harde leit oan de autosnelwei A28 en oan de spoarline Utert - Swol. Twarres yn it oere per rjochting wurdt 't Harde oandien troch in stoptrein. Sûnt koart hat de gemeente ek har eigen buertbus. Line 514 pindelt tusken 't Harde en Wezep fia de Hoge Enk, Elburch, Oosterwolde, Oldebroek, Mullegen, en ´t Loo.
Gemeenteried
De gemeenteried fan Elburg bestiet út 19 sitten. Gearstalling fan de ried sûnt 1994:
Auke Scholma
Dêrnei ferhuze hy nei Grinslân wêr't hy yn 1991 provinsjaal kampioen waard en yn 1984, 1987, 1995, 2000 en 2002 sneldamkampioen. Hy is lid fan Damferiening Warffum om op dy klup trainingspartijen te spyljen.
Syn earste grutte súkses helle hy yn 1995 mei it winnen fan it Nederlânsk Kampioenskip yn Stadskanaal. Nei de Nederlânske titel bruts in net botte súksesfolle perioade foar him oan dy't hy trochbruts mei it winnen fan it simmertoernoai fan Nymwegen (2001) (syn twadde grutte súkses) wêryn't hy de wrâldtop efter him liet.
Auke einige yn it NK 2006 nei in swiere striid mei de uteinlike kampioen Kees Thijssen op it 3e plak. Yn it NK 2007 einige hy op it tredde plak wêrmei't er him pleatste foar it WK 2007 yn Hardenberg. Dêryn ferraste hy yn positive sin troch op it 5e plak te einigjen (syn tredde grutte súkses) foar de oare Nederlanners, alle Afrikanen en eks-wrâldkampioen Guntis Valneris. Hy fersloech geregeldwei supergrutmasters (Alexei Tsjizjov, Piet Roozenburg, Ton Sijbrands, Harm Wiersma 2x en Alexander Schwartzman), spile yn 2007 syn 23e NK-finale en is in partijproblemist mei orizjinele ideeën. Ek wie hy sekondant fan Sijbrands en Wiersma.
Op 1 july 2008 hie hy in KNDB-Rating fan 1462, hjirmei is hy 30e op de ranglist. Hy hat de titels Ynternasjonaal en Nasjonaal Grutmaster.
Oersjoch resultaten
Tastân 2013: Scholma die totaal 27 kear mei oan it Nederlânsk kampioenskip damjen, mei de folgjende resultaten:
Tastân 2013: Scholma die totaal 5 kear mei oan it Jeropeesk kampioenskip damjen, mei de folgjende resultaten:
Tastân 2013: Scholma die totaal 3 kear mei oan it Wrâldkampioenskip damjen, mei de folgjende resultaten:
Frysk hynder
thumb|right|350px|Fryske hynst It Frysk hynder is it âldste ynlânske hynsteras fan Nederlân. Syn woartels geane fier werom yn ’e tiid. Al yn de 13e iuw wie de Fries bekend en de Fries fan no fertoant noch hieltiten dúdlike oerienkomsten mei syn fiere foarâlden.
Iere Skiednis
Ut âlde boarnen docht bliken dat it hynder al brûkt waard troch de Romeinen, dy’t it hynder tige wurdearren. Se namen de Fries mei as oarlochshynder, yn de fjildtocht nei Ingelân. Yn de Midsiuwen waard de Fries benammen as kriichshynder brûkt. Yn de Tachtichjierrige Oarloch leveren krusings mei Spaanske hynders, benammen Andalûsjers yn de santjinde iuw in aktyf en alsidich type Fries op.
Yn de achttjinde en njoggentjinde iuw wie it Fryske hynder tige populêr op hurddraverijen. Earst waard allinnich riden ûnder de man, mar letter ek foar de sjeas. Alle jierren waard op Kening swipedei yn Ljouwert in hurddraverij hâlden om in gouden swipe dy't fan 1823 ôf alle jierren beskikber steld waard troch de kening. Oan de ein fan de njoggentjinde iuw makke de opkomst fan spesjaal foar it draven fokte Russyske en Amerikaanske dravers in ein oan de draverskarriêre fan it Fryske hynder.
Frysk Hynste Stamboek
Om't der yn de 19e iuw hieltyd mear krúst waard mei oare rassen drige it Fryske ras te ferdwinen. Om dat foar te kommen waard op 1 maaie 1897 it Keninklik Frysk Hynste Stamboek oprjochte yn herberch De Trije Romers yn Reduzum. Yn it begjin registrearre it stamboek sawol suvere Friezen as krúste hynders, mar dan wol yn aparte boeken. Letter is der allinnich de registraasje fan de Friezen fan oerbleaun.
Troch de meganisaasje fan de lânbou wie oan de ein fan de sechtiger jierren in djiptepunt foar it Fryske hynder. Noch mar sa'n 1.000 hynders stiene ynskreaun yn de registers fan it stamboek. Mei tank oan inkele fokkers dy’t it Fryske hynder behâlde woene, is der net krúst mei oare hynsterassen en bestiet it Frysk hynder hjoed-de-dei noch. Yn 2003 wiene der wer 40.000 Fryske hynders.
Vegelin fan Claerbergen
Skiednis
De stamrige begjint mei de yn Konstanz berne Georg (Jörg) Fegili (1425-1481). Syn pakesizzer Georg (Jörg) Vegilin krige fan keizer Maximiliaan yn 1507 by wapenbrief fergunning it wapen fan de famylje fan syn mem, in lid fan it laach Von Geisterendorff, te fieren.
Frysk hynder
Arabo-Fries
Tsjintwurdich is de Europeeske Arabo-Friezen Feriening (EAFV) dwaande in lyts diel Arabyske folbloed yn it Fryske hynder werom te fokken, om se mear geskikt te meitsjen foar de sport. Arabysk-Fryske hynders wurden (noch) net opnommen yn it Friesch Paarden Stamboek (FPS). In Arabo-Fries is dus net samar in Fries dy’t krúst is mei in Arabier, mar in útbalansearre fokprodukt.
Skaaimerken
It Fryske hynder is in sierlik eagjend hynder mei in soad behing en in grutske hâlding. It lichem is kompakt en sterk.
Vegelin fan Claerbergen
Skiednis
Yn 1812 waarden trije leden fan it laach troch keizer Napoleon I beneamd as Baron de l'Empire.
By SB, Brussel 28 augustus 1814, waarden Assuërus en Valerius Loadewyk Vegelin fan Claerbergen erkend as eallju fan Fryslân sadat se yn de Nederlânske adel opnomd waarden mei it predikaat fan jonkhear. By SB, De Haach 22 oktober 1814, waarden Philip Ernst Assuërus Vegelin van Claerbergen (1781-1851) en Epo Sjuck Burmania Vegelin fan Claerbergen (1790-1831) ek erkend as edelen fan Fryslân. Doe 't yn 1825 de ridderskip yn Fryslân ynsteld waard is allinnich Epo Sjuck Burmania Vegelin fan Claerbergen as lid beneamd.
Frysk hynder
It brûken
Peter Spahn rydt mei de hynst Adel 357 mei yn de ynternasjonale Grand Prix, krekt as Goffert 369 en Belinda Nairn-Wertman dat yn Amearika dogge. In tal Nederlânske amazônen binne hast klear foar de Grand Prix mei harren Fries.
Vegelin fan Claerbergen
Skiednis
By KB fan 23 maaie 1860 krige Doeke Vegelin van Claerbergen (1859-1894), pakesizzer fan Epo Sjuck Burmania Vegelin fan Claerbergen, op fersyk fa syn heit, fergunning de namme Martena van Burmania Vegelin van Claerbergen oan te nimmen, nei de Martenastate yn Koarnjum dêr 't syn pake yn 1831 stoarn wie.
Inkele telgen
Georg (Jörg) Vegilin von Claerbergen und Geisterendorff (1481-1533), fjildoerste fan keizer Maximiliaan fan Eastenryk, krige yn 1507 fan dizze keizer in wapenbrief, amtman fan Polweiler
Frysk hynder
It brûken
De Fries is lykwols net geskikt foar de springsport. It hynder is nammentlik oarspronklik fokt as wurkhynder dat troch de wike gewoan ploegje moast, en op snein waard it hynder foar de koets spand as de famylje nei’t tsjerke ta gie.
It ras wurdt ek wol brûkt yn de (Amerikaanske) filmyndustry, al strykt it brûken hystoarysk sjoen almeast net, meidat it ras yn syn hjoeddeiske beskik net âlder is as fjouwerhûndert oant seishûndert jier. It Frysk hynder is ûnder oaren te sjen yn Eragon, The Mask of Zorro, Alexander en The Chronicles of Narnia, en ek yn Clash of the Titans dêr't twa Fryske hynders om bar it wjukte hynder Pegasus spylje.
Beweging
De Fries hat in hege knibbelaksje yn draaf, de galop is mei hege sprongen en toant in soad spektakel. De Fries beweecht him steatich en floeiend.
Karakter
De Fries leart graach, is freonlik, libben mar mak, yntelligint en trou. Fierder is er in gewillige wurker. Ek hat it Frysk hynder in koele holle en is dêrtroch tige geskikt foar rekreatyf riden, binnen en bûten. It Frysk hynder wurdt teffens foar de dressuer brûkt.
Vincentius Antonides
Vincentius Antonides (Boksum, sirka 1670 - Flatbush (no in wyk fan Brooklyn, New York, 18 july 1744) wie in dûmny yn Burgum en yn Nij-Nederlân, yn Amerika.
Vincentius Antonides waard sirka 1670 berne yn Boksum. Yn 1686 begûn er oan in stúdzje teology oan de Universiteit fan Frjentsjer. Hy boaske Titje Klasses en yn 1693 krigen se har twadde bern, in jonkje, Johannes. Letter soene der noch trije komme. Fan 1693 oant 1705 wie Antonides dûmny yn Burgum.
Op 18 july 1744 ferstoar dûmny Vincentius Antonius yn syn hûs yn Flatbush, yn de âldens fan 74 jier.
91
Ferstoarn
90er
Ovoo
thumb|240px|In ovoo op de steppe fan Mongoalje In ovoo is in min ofte mear piramidefoarmige heap stiennen, hout en oare dingen, lykas stikkene flessen en sjalen. Ovoo's binne in tradisjonele offerjefte oan 'e goaden yn Mongoalje dy't strategyske plakken makke wurde, lykas op in berch- of heuveltop of yn in berchpas. It giet dan om in plak fan natuerlike skientme, seine troch in lama fan it Tibetaansk boedisme.
Ornaris rinne leauwenden dy't in ovoo foarbykomme der trije kear tsjin 'e klok yn omhinne, om der dêrnei har eigen offerjefte, lykas in stien, in stikkene flesse of in bytsje jild, oan ta te foegjen en in winsk te dwaan.
Al wurde de ovoo's no assosjearre mei it Boedisme, harren oarsprong leit yn it preboedistyske sjamanisme yn Mongoalje.
Dûanehûs
It dûanehûs is in troch it Frânske bestjoer foardere wenning foar dûanewurk oan de kust yn Moddergat. Der besteane twa lêzingen oer hokker pân yn de Frânske tiid yn Moddergat oanwiisd waard troch de Frânske oerheid en dus betitele wurde kin as 'it dûanehûs'.
De Oere 42 en 44
Neffens Stenvert waard de dûbele fiskerswente oan De Oere 42 en 44 boud yn 1770 en soe foar in part- grif nûmer 44 - yn de Frânske tiid brûkt wêze om Frânske dûane-amtners yn ûnder te bringen, dy't yn Moddergat legere wienen om it smokkeljen tsjin te gean. Dy hûsfêsting besoarge ynwenners fan Moddergat net allinnich oerlêst, se fertsjinnen ek oan dizze bewenners fan De Oere 44. De fiskers fan Moddergat soargen ûnder mear foar it ferfier fan de soldaten nei It Amelân en nei Harns mei harren fiskersboaten. Op de fergoeding dy't se foar dat ferfier yn 1811 ôfsprutsen hienen - 2.268 francs - hawwe se lang wachtsje moatten. De rekken wie yn 1817 noch net betelle.
De dûbele wenning hat in skylddak. Yn it boppeljocht fan de doar fan nûmer 44 sit in libbensbeam (sjoch foto). De bestimming fan it pân is wizige fan fiskerswente yn rekreaasjewenning. Beiden pannen binne erkend as ryksmonumint.
De Oere 10 en 12
Yn in ûndersyk nei it ûntstean fan fjirtich huzen en harren ferline "Moddergat: De Oere" wiist Hillebrand it pân De Oere 10 en 12 oan as it eardere dûanehûs. Dat hûs is it âldste noch besteande hûs fan Moddergat. It wie oarspronklik in boerewenning. Yn 1806 soe it foarhûs fan dat pân (nr. 10) troch de destiidske bewenners Tjeerd Willems Visser en Hylkje Tjerks Visser ôfstien wêze oan it Frânske bestjoer, dy't it brûkte as pak- en feilinghûs foar strânfynsten. It hûs stie registrearre as "Districts Pakhuis van Westdongeradeel". Dy beide pânen binne ek erkend as ryksmonumint.
De pânen oan de Oere 10 en 12 leinen destiids oan de râne fan it doarp, op it Minútplan út 1832 oan de uterste westside fan it doarp. De pânen oan de Oere 42 en 44 leinen (en lizze) oan de oare side fan Moddergat, oan de uterste eastside.
Karlsruhe (Landkreis)
Landkreis Karlsruhe is in bestjoerlik distrikt yn de Dútske dielsteat Baden-Wuertemberch en hat 432.977 ynwenners. It waard oprjochte yn 1938.
Stêden en gemeenten
Stêden en gemeenten yn it Landkreis:
Falentinianus II
right|thumb|250px|Falentinianus Falentinianus II (Latyn: Flavius Valentinianus), (371 - 15 maaie 392) wie West-Romeinske keizer fan 22 novimber 375 oant 15 maaie 392.
Skiednis
Neidat op 17 novimber 375 keizer Falentinianus I stoarn wie rôp it leger fiif dagen letter syn fjouwerjierrige soan Falentinianus II út ta opfolger. Dit wie wat problematysk, omdat Falentinianus syn âldere broer Gratianus al sûnt 367 (mei)keizer wie. It leger lykwols wegere syn allinnichhearskippij te erkennen.