cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mustafa Kemal Atatürk
Krityk
Alhoewol't Atatürk fan Turkije in moderne sekuliere steat makke binne der al krityske lûden oer him te hearen, de konservative islamityske geastlikheid wie net bliid mei de skieding fan religy en steat dy't hy trochsette. En syn 'wrâldske' op de westerske wrâld skoeide libbenswize joech allyksa krityk: Atatürk wie in leafhawwer fan wyn en oare alkohoalyske dranken, wat net yn oerstimming is mei de islam. Syn útsprutsen Turksk nasjonalisme dat hy - krekt as de nasjonaal-liberale Jonge Turken - foarstie en dêr't de net-Turkske befolkingskloften yn Lyts Aazje en Anatoalje lykas de Griken, Assyrjers en Armeenjers it slachtoffer fan wurde soenen, is him net troch eltsenien yn tank ôfnommen. Troch de measte histoarisy wurdt hy beskuldige as oanstifter fan de genoside op de kristlike Armeenjers.
Priveelibben
Mustafa Kemal Atatürk wie tusken 1923 en 1925 boaske mei Latife Uşşaki. Ut dat houlik kamen gjin bern fuort. Nei syn houlik adoptearre hy sân dochters en ien soan: Sabiha (Gökçen), Rukiye, Zehra, Afet (İnan), Fikriye, Ülkü (Adatepe), Nebile en Mustafa.
Sabiha Gökçen wie de earste froulike loftfeartpionier fan Turkije.
Westerskarsleat
De Westerkarsleat is in feart op de grins fan de gemeenten It Hearrenfean en De Fryske Marren. De feart rint fan Nijbrêge neist de H.B. Jonkerwei in stikje eastwerts en rint dan benoarden it Lytse Skar njonken de A32 noardwerts en komt út yn de Ringfeart besuden De Deelen.
De namme Westerskarsleat jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Westersche Scharsloot.
Alde Swarte
De Alde Swarte, ek Wiuwens neamd is in poldermole efkes súdeast fan it doarp Easterlittens yn de gemeente Littenseradiel.
Langwert (buorskip)
Langwert is in buorskip tusken Easterlittens en Winsum, yn 'e himrik fan Easterlittens, noard fan de Boalserter Feart en Frjentsjerter Feart. De streek om de buorskip hjit ek Langwert. By Langwert stiet poldermole Langwert yn de Meamerter polder.
De namme komt ek foar as Langwerdt, Lanwerda en Langhwert
Mellingastate
De Mellingastate wie in state benoarden Stiens, gemeente Ljouwerteradiel, tichtby Feinsum. Fan de state is neat werom te finen.
Fleanfjild Lelystêd
thumb|Fleanfjild Lelystêd thumb|De hal mei [[ferkearstoer]] Lelystad Airport (EHLE), oant 1993 Luchthaven Lelystad neamd, is in fleanfjild, by de stêd Lelystad. De lofthaven is ûnderdiel fan de Schiphol Group.
Mellingastate
It boujier is net bekend. Yn de atlas fan Eekhoff is goed te sjen dat de terpen fan Lettingastate ûnder Britsum, it Wite Hûs, Unia, de doarpsterp fan Stiens, Burmania, Juckema, Mellinga en Holdinga ûnder Feinsum op in kreaze rige oan de Middelsee leine. Dy plakken binne sá âld dat de eardere “Hooge Heere Weg”, de eartiidske haadwei fan súd nei noard, om dizze terpen hinne lein is. Mellingastate stie wat benoarden Juckemastate en folle tichter by Feinsum as by Stiens. Om 1650 wie it eigendom fan de famylje Fan Burmania. Yn 1700 is de state eigendom fan Allard fan Boerum dy't hjir oant 1729 wenne hat. Om 1740 soe de state ôfbrutsen wêze.
Fleanfjild Lelystêd
Lelystad Airport is in sakefleanflijd, en is "it grutste fleanfjild foar lytsere fleantugen". Op Lelystad Airport binne meardere fleanskoallen, wêrûnder Vliegschool Zelf Vliegen, AIS flight academy en de Martinair Vliegschool. Lelystad Airport hat twa startbanen:
Takomst
Der binne grutte plannen om fan Lelystad Airport in wichtige regionale lofthaven te meitsjen. De start- en lanningsbaan wurdt ferlinge nei 2100 meter, sadat ek gruttere fleantugen lanje kinne en opstige. Tagelyk wurdt loftferkearslieding ynfierd mei in CAT 1 ILS (Instrument Landing System), sadat ûnder hast alle waaromstannichheden opereard wurde kin. Ek wurdt der oan de noardside in terminal mei platfoarm en parkearterrein boud. In iepenbierferfierferbining wurdt makke mei it (takomstige) NS-Stasjjon Lelystêd Súd. Mei dizze útwreiding wurde linetsjinsten nei Europeeske plakken mooglik. Lelystêd Airport mei trochgroeie nei sirka 2 miljoen passazjiers.
Aviodrome
Sûnt 2003 is it Temapark Aviodrome op Lelystad fêstige. Oarspronklik wie dit museum op Schiphol, ûnder de namme Aviodome.
Theo Douma
Theo Douma (31 july 1956 - De Rottefalle, 12 novimber 2011) wie in hûsdokter yn De Rottefalle, sjonger en Fryske lietsjeskriuwer.
Libben
Douma makke mei syn broer Wim (ek hûsarts) diel út fan de Frysktalige bluesband Oerémis. De lêste jierren wienen se aktyf as it duo Douma en Douma. By live-optreden spilen Douma en Douma as duo, mar eventueel ek mei de Dokters.
Theo krige klassyk pianoles doe't er 10 wie, mar begûn algau de blues te spyljen, ûnder oare nûmers fan it âlde Fleetwood Mac. Op syn 18de spile hy oargel yn syn earste bandsje. Spile letter altsaksofoan by de Jouster fanfare. Ek wie er by de band Zenith. Song en spile earst yn it Ingelsk en it Hollânsk, de lêste jierren foaral yn t Frysk. As toetsenist song er sa no en dan ek in stikje. Krige wolris de opmerking dat syn teksten faak ferkeard ôfrinne. Theo skreau trijekwart fan de lietsjes dy't op de fjouwer cd's fan Oerémis ( mei Eckhardt Dulfer, Ery Dam en Zwaanette Dijkstra) en Douma en Douma steane.
Alle lietsjes op de CD's binne eigen komposysjes. Theo komponearret op de piano, en Wim sawol op gitaar as piano. De teksten binne meast fan Theo. Hy makket sels de muzyk of jout de tekst oan Wim dy't der bytiden in oare draai oan jout. Begjin 2010 ferskynt fan it duo de CD "Ik wol nei hus ta" mei 12 lietsjes mei ferskate ûnderwerpen. LC-redakteur Sietze de Vries skreau hjiroer: "de teksten binne soms wat kabaretesk, gauris jouwe se utering oan it bluesgefoel fan de troch frou en elkenien ferlitten wâldman dy't efterbliuwt my syn flesse skjinne as iennichste treast." Op de CD wurde Douma en Douma op inkele nûmers begelaat troch "de Dokters", dat binne drummer Erie Dam en Zwaanette Dijkstra, dy't sjongt en saksofoan en akkordeon spilet.
Hoewol't er al in skoft siik wie, trede hy fjirtjin dagen foar syn dea noch op yn Boelensloane.
De Wjittering (Sânhuzen)
De Wjittering (Stellingwerfsk en offisjeel: De Wetering) is in feart yn de gemeente Weststellingwerf. De feart rint benoarden Sânhuzen yn noardlike rjochting bylâns de Aldeberkeaperwei en komt út op de Linde.
De namme De Wetering jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Zandhuizerwetering.
Zuidvelde
Zuidvelde, is in doarp yn de Drintske gemeente Noardenfjild.
Skiednis
Yn 1325 waar der foar it earst oer Zuidvelde skreaun, mar fier dêrfoar wienen der ek al bewenners, sa't bliken docht út de fynst fan twa tumuli en in âlde wetterput.
De Fledders
Mids jierren tritich is oan De Fledders yn it ramt fan de wurkferskaffing in wurkkamp boud foar de ûntginning fan woaste grûn. It hat oant en mei de jierren fyftich it ferbliuplak west foar ferskate groepen minsken: wurkleazen, joadske flechtlingen út Dútslân, joadske twangarbeiders en froulju mei bern, kollaborateurs, en (ûnder de namme wenoarde De Fledders) Molukkers. Yn 1959 of 1960 is it kamp ôfbrutsen. No herinnert allinnich noch in tinkplaat oan dit kamp.
Mellemastate (Eastrum)
Mellemastate wie in state by Eastrum yn Eastdongeradiel, tsjintwurdich de gemeente Noardeast-Fryslân. Op it steed stiet no in pleats.
Skiednis
De state waard nei alle gedachten yn de 14e iuw stifte. De famylje Mellema wurdt neamd yn 1422, it guod yn namme fan eigener-bewenner Mellema yn 1511.
Yn 1422 waard, folge troch Focko Ropta yn Mitselwier, Sasbet te Foudgum en oare haadlingen út de omkriten, neamd ûnder de Skieringers, dy't mei Focke Ukena in ferdrach sletten.
Yn alle doarpen moast in saneamde 'iehear' foar oarder en frede soargje. Alle jierren wie dat wer in oare ynwenner fan it doarp, dy't om de beurt dy funksje ferfolden. In iehear moast wol besitter fan in state wêze. Syric Mellama wie yn 1423 iehear yn Dongeradiel, yn 1444 sleat er mei oare eallju fan it Eastergoa in ferdrach mei [Grins (stêd)|[Grins]]. Yn 1450 besegele er de oarkunde oer ûnder mear it Eastrumer sylfest. In Siuck Mellema besegele yn 1453 in oarkunde oer de jiermerken yn Eastergoa. Oan de ein fan de 15e iuw rekke Mellemastate grif troch fererving oan de famylje Remmersma yn Dokkum. Poppe Remmersma, soan fan Hessel Remmersma en Bernsck Heslinga, wie yn 1511 nammentlik eigener fan Mellemastate, wêrnei't hy him Poppe fan Mellema neamde. Hy wie doe de grutste grûnbesitter fan Eastrum.
De state dy't Jakob Stellingwerf tekene ûntstie nei alle gedachten tsjin it ein fan de 16e iuw of it begjin fan de 17e iuw. Yn 1735 liet Feye fan Heemstra Mellemastate ôfbrekke om de bou fan Heemstrastate yn Oentsjerk mooglik te meitsjen. De slotpoarte bleau noch in skoft stean.
Yn 1812 stie op it grûngebiet in pleats. Dy pleats waard yn 1963 ferfongen troch de hjoeddeiske pleats, nei't de âlde pleats ôfbaarnde.
De Hommerts
thumb|300px|Akwadukt Jeltesleat súdkant De Hommerts (Hommerts) is in doarp yn de gemeente Súdwest-Fryslân, súd fan Snits. It doarp hat likernôch 611 ynwenners (2006). Oant 2011 lei De Hommerts yn de eardere gemeente Wymbritseradiel. It doarp is in lintdoarp de N354 bylâns en foarmet in twillingdoarp mei Jutryp dat krekt noardliker oan de dyk fan Snits nei De Lemmer leit. Dizze strjitwei is yn 1843 oanlein. Dêrfoar wienen beide doarpen oanwiisd op ferfier oer it wetter. Se wurde ek wol yn ien siken neamd: De Hommerts-Jutryp. Oan de súdside fan De Hommerts leit yn de Jeltesleat it Jeltesleatakwadukt.
By de Hommerts heart ek it buorskip Lippenwâlde dat by de súdein fan it doarp leit. It Johan Frisokanaal rint foarby it doarp.
Stasjon Lelystêd Sintrum
Stasjon Lelystêd Sintrum (Lls) is in stasjon oan de Flevoline it is it haadstasjon fan de stêd Lelystêd.
Gebou
It waard yn gebrûk naam op 28 maaie 1988 doe't ek dit part fan it spoar fan de Flevoline (Weesp - Lelystêd Sintrum) ree kaam. It stasjonsgebou wie in ûntwerp fan arsjitekt Peter Kilsdonk en lyk as alle stasjons oan de Flevoline in fiadukstasjon. It gebou hat in grutte langwerpige glêzen kape. Yn ferskate hichten mei grutte fides tusken hal en perrons. Yn 2010 waardt it stasjon yngreven ferboud yn ferbân mei de oanlis fan de Hânzeline.
Spandaufinzenis
De finzenis foel nei de Twadde Wrâldoarloch ûnder it bestjoer fan de fjouwer besettingsmachten (de Feriene Steaten, Frankryk, Grut-Brittanje en de Sovjet-Uny). Elke moanne fan it jier hie in oare besettingsmacht sizzenskip oer de finzenis.
Totaal waarden der sân Dútske oarlochsmisdiedigers, feroardield by de Prosessen fan Neurenberch, opsletten. Op 18 july 1947 waarden se nei Spandau oerbrocht. De finzenen waarden net by harren namme neamd, mar mei harren nûmer. Baldur von Schirach wie nûmer 1, Albert Speer nûmer 5 en Rudolf Hess nûmer 7. De regels yn de Spandaufinzenis wie folle stranger as yn oare Dútske finzenissen, foaral yn de earste jierren.
Sloop nei de dea fan Hess
thumb|left|It shopping complex fan it eardere Britannia Center Spandau Nei de dea fan Hess yn 1987 waard it gebou sloopt, om foar te kommen dat it in pylgersoarde foar neonazy's wurde soe. Om seker te wêzen fan folsleine ferneatiging waard fierwei it measte pún ferpulvere en yn de Noardsee smiten. Op it plak fan de finzenis waard in winkelsintrum foar Britske militêren set, it Britannia Center Spandau, dat nei it fuortgean fan de Britske troepen yn 1994 omboud waard ta in gewoan winkelsintrum.
Wetterliezen
De Wetterliezen is in feart yn de gemeente Súdwest-Fryslân. De feart rint west fan Warkum en ferbynt de Droege Dolte mei de west rinnende Dyksfeart.
De namme Wetterliezen jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Waterloozing.
De Wjittering (Boyl)
De Wjittering (Stellingwerfsk en offisjeel: De Wetering) is in feart yn de gemeente Weststellingwerf. De feart rint benoarden Boyl de Boylerwei bylâns, súdeast fan 'e buorskip Rysberkampen yn de rjochting fan 'e buorskip Súd.
De namme De Wetering jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme.
Enno III fan Eastfryslân
Enno III fan Eastfryslân (Auwerk, 30 septimber 1563 – Leerort, 19 augustus 1625) wie de âldste soan fan greve Edzard II fan Eastfryslân en Katarina Wasa, âldste dochter fan Gustaaf I fan Sweden. Hy folge yn 1599 syn heit op as greve fan Eastfryslân.
Houliken en bern
Enno III wie twaris troud. In earste kear troude hy mei Walburga fan Rietberg (1556-1586), dochter en erfgenamte fan greve Jehan II fan Rietberg, hear fan Esens, Stedesdorf en Wittmund. Hja brocht Harlingerland en Rietberg mei. SE hienen trije bern:
Walburga fan Rietberg stoar inkele dagen nei har soan, nei alle gedachten troch fergiftiging. Doe't de manlike staach fan de greven fan Rietberg útstoar, folgen de greven fan Eastfryslân op troch it houlik fan Enno III mei Walburga.
Langwert (streek)
Langwert is in streek tusken Winsum en Easterlittens. It is in diel fan de Meamerter polder. Oan de súdwestkant rint de Frjentsjerter Feart, oan de súdeastkant de Boalserter Trekfeart. By de buorskip Langwert stiet de mole Langwert.
Westhimster Opfeart
De Westhimster Opfeart is in feart yn de gemeente Súdwest-Fryslân. De feart rint fan Westhim, troch de buorskip Feytebuorren en komt út yn de noard rinnende Boalserter Feart. In opfeart is de beneaming foar in kanaal dat min ofte mear heaks op in oar kanaal stiet. De namme wurdt benammen yn Fryslân en Grinslân brûkt. In opfeart wurdt ek wol skipsleat, skipfeart of brânsleat neamd.
Opfearten binne foaral oanlein om de fruchtbere terpgrûn of turf ferfiere te kinnen.
De namme Westhimster Opfeart jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Westhemmeropvaart.
Langwert (mole)
Skiednis
Yn 1863 (of 1866) waard in mûne op it plak boud, dy't yn 1974 ôfbaarnde. Oan de Stjelpdyk stie noch in tige ferrinnewearre mûne by de pleats fan J. Fekkes, dy't dêr 25 hektare lân bemealle hie. It achtkant fan dat mûntsje waard yn de jierren 1978-1979 by de restauraasje fan de ôfbaarnde mûne brûkt. In grut part fan de Langwert bestie doe lykwols út nij materiaal.
Foarhinne wie de mûne eigendom fan de gemeente Littenseradiel en mei de opheffing fan de gemeente gyng it eigendom oer op de gemeente Waadhoeke.
Beskriuwing
De mûne is in mealreeë achtkante muonts op mitsele fjildmuorren. It achtkant is ôfdutsen mei oer inoar hinne spikere planken. De wjukken fan de mûne binne Aldhollânsk ophekt en hawwe in flecht fan 11,70 meter. De mûne meallet yn sirkwy.
Seefûgels
De seefûgels of miuwfûgels (Laridae) binne in famylje fan fûgels út it skift fan de wilstereftigen. Sûnt 2007 wurde ek de stirnzen en de skimkers ta dizze famylje rekkene, dy' t foarhinne as aparte famyljes sjoen waarden. De skraitsen en de alken binne aparte famyljes. De term seefûgels kin ferskate betsjuttings hawwe. It kin synonym wêze mei miuwfûgels, mar it kin ek oare fûgelfamyljes omfetsje, sa as de pilekanen, mokeftigen, ielguozzen, ginten en oare.
Klassifikaajse
De famylje fan de miuwfûgels kin ferdield wurde yn 4 subgroepen of ûnderfamyljes:
Frans Steenmeijer
thumb|right|300px|Frans Steenmeijer-Wielenga mei syn frou Tineke Frans Steenmeijer (De Haach, 1939) wie deputearre fan Fryslân en skriuwer.
Seefûgels
Klassifikaajse
Inkelde miuwesoarten dy't yn of by Fryslân bekend binne:
Inkelde stirnzesoarten dy't yn of by Fryslân bekend binne:
Wide Burd
De Wide Burd is in feart yn de gemeente Ljouwert. De feart rint op De Burd noardeast fan Grou. Hy is mei de nei it westen rinnende Neare Burd ferbûn mei de Pikmar. Oan de eastkant komt de feart út yn de Wide Ie besuden Sytebuorren.
Menckemahûs
It Menckemahûs (ek Hettingahûs en Boelenshûs) wie in state yn Kollum, bewesten de tsjerke, gemeente Kollumerlân. Fan it hûs is neat werom te finen.
De bou wie grif yn de earste helte fan de 16e iuw. Yn 1579 wurdt it hûs neamd as Sytcke Menckema-huys binnen Collum, opt west van Colmer-kercke. It hie doe in grutte hovinge. Yn 1594 ferkocht Sytcke it hûs oan in Piter Meinerts en yn 1616 draacht dy syn broer Willem it oer oan Kempo fan Tadema. Dy ruile it trije jier letter tsjin 4 pûnsmiet lân gelegen voor Abbema-huys opt noord van de wegh. Hy woe dat lapke fan sa'n 1,5 hektare blykber sa graach hawwe dat hy der in flink hûs mei in grutte hôving yn it doap foar kwyt woe. De nije eigener waard de prokureur-postulant fan Kollumerlân Sybrant fan Hettinga dy't der al in skoft wenne. Hy wenne al yn 1598 yn Kollum en komt dêr yn 1602 en 1612 as notaris foar. Hy troude earst mei Riem fan Hania, letter mei Auck Ruirdtsdochter en dêrnei mei Ytcke Fratermans. Yn 1620 stoar hy en syn widdo bleau it hûs bewenjen. Troch keap of erfenis is it hûs yn 1640 eigendom fan Tarquinius fan Boelens, dy't grytman fan Achtkarspelen wie.
Om 1690 waard it hûs as weeshûs ynrjochte en yn 1842 sloopt om romte te meitsjen foar in nije skoalle.
Diel
Distrikten
thumb|right|100px|distrikten De gritenijen binne foarme út sân distrikten dy't tusken 1345 en 1500 bestienen; dy giene letter op yn de 30 gritenijen.
Idzegea
thumb|300px|right|de [[himrik fan Idzegea]] thumb|300px|right|Klokkestoel fan Idzegea Idzegea is in doarp yn de gemeente Súdwest-Fryslân, west fan Heech. It doarp hat likernôch 30 ynwenners (2008). Idzegea is mei Sânfurd sterk op it tichtby lizzende Aldegea oriïntearre. Oant 2011 lei Idzegea yn de eardere gemeente Wymbritseradiel.
Idzegea ligt oan de Idzegeaster Poel, in poel dy't net folle betsjutting hat foar de wettersport omdat it hast gjin ferbining hat mei oare wetters. Der is wol in camping by.
Troch de komst fan in fytspaad om de Aldegeaster Brekken kin hjir moai fytst wurde. Oan it paad leit it archeologysk monumint "Joadsk tsjerkhôf". Hjir lizze gjin joaden begroeven, mar wierskynlik swalkers út de it tiidrek 1463 oant 1580 doe't it nonnekleaster Nazareth hjir stien hat. Omrinnend folk waard eartiids oantsjutten as joaden.
Strjitten
Klokhúsdyk.
Wide Feart
De Wide Feart is in feart yn de gemeente Súdwest-Fryslân. De feart rint west fan Warkum en komt út yn de westlik rinnende Dyksfeart.
De namme Wide Feart jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Wijde Vaart.
Marian Haveman
Maria Janna (Marian) Vegt-Haveman (Sint Nyk, 23 jannewaris 1946) is in Nederlânsk boargemaster, lid fan D66.
Yn 1971 studearre sy ôf yn de rjochten oan de Ryksuniversiteit Grins en wurke fan 1972 ôf op it provinsjehûs yn Assen. Yn desimber 1987 waard hja boargemaster yn de gemeente Peize.
Ein 1993 ferruile sy dy gemeente foar Frjentsjerteradiel, dêr't oant 1 jannewaris 2010 boargemaster wie; hja gie mei betiid pensjoen.
Yn desimber 2009 waard bekend dat sy beneamd wie ta Ridder yn de Oarder fan Oranje Nassau.
Yndusbeskaving
thumb|Gebiet fan de "Yndusbeskaving" mei de lizzing fan de wichtichste stêden thumb|Byld fan Mehrgarh De Yndusbeskaving wie in heechûntwikkele beskaving yn de âldheid (± 3300-1300 f.Kr.), mei in bloeitiid fan 2600–1900 f.Kr. It rûn fan in gebiet lâns de Yndus en de Ghaggar-Hakra rivier, no yn Noardwest-Yndia en diels Pakistan. De Yndusbeskaving waard pas ûntdekt yn de jierren tweintich fan de 20e iuw en is frijwol allinnich út talleaze archeologyske opgravings bekend; dêrneist binne der mar inkele Sumearyske ferwizingen nei in saneamd "Meluhha", dy't hjirop wize koene. De wichtichste archeologyske fynplakken binne Harappa en Mohenjodaro yn Pakistan.
De Yndusbeschaving stiet ek bekend as Harappabeskaving (nei Harappa, de earste opgroeven stêd yn de regio). Benammen yn de Angelsaksyske wrâld wurdt de term Indus-Sarasvatî Civilisation of Sarasvati-Sindhu Civilisation brûkt. Hjirby wurdt ferwiisd nei de Vedische beskaving, bekend út de Vedyske literatuer, dêr't se mei lyksteld wurdt. Dy soe neffens dizze âlde geskriften lâns de Sarasvaty rivier bloeid hawwe, al wit men no de lizzing fan dizze rivier net seker. Neffens guonnens is de Indusbeskaving sa potinsjeel kandidaat as lokus foar it Proto-Dravidysk.
De woartels fan de religy sa't dy no troch de Hindûs belibbe wurdt, lizze yn de Yndusfallei. In beskaving dy't ± 3500 - 1500 foar Kristus bestie út no foar it meastepart Pakistan.
It hindoeïsme hat him benammen om 1000 foar Kristus ûntwikkele. De oarsprong fan it hindoeïsme is te finen 3500 foar Kristus, it begjin fan de Yndusfallei beskaving. De veda’s en oare geskriften fan dizze beskaving ûntwikkele har ta libbenswize dy't wy no noch kenne. Yn it begjin fan de jierren tweintich waarden oerbliuwsels fûn fan in heechûntwikkele beskaving. Archeologen diene opgravings by Mahenjodaro en Harappa yn de Yndusfallei. Op segels fan spekstien waarden religieuze teksten fûn. Op de segels waarden neist teksten ek ôfbylden fûn fan bygelyks in frouljusfiguer dy't in poppe it boarst jout, in Memmegoadinne. Op in oare segel is in man mei krúste skonken te sjen, wat op yogamiditaasje wiist.
Wat wy oer de Yndusfallei beskaving witte, is basearre op materiële oerbliuwsels. De opgravingen yn de Yndusfallei hat de oarsprong fan it hindoeïsme bleat lein.
List fan planetoïden 3001-3100
Dit is in list fan planetoïden 3001-3100.
Tarquinius fan Boelens
Tarquinius (Tsjerk) fan Boelens (1632 - Bûtenpost, 16 juny 1670) wie grytman fan Achtkarspelen.
Tsjerk wie de soan fan Livius fan Scheltinga, siktaris fan de Steaten fan Fryslân en kurator fan de Akademy yn Frjentsjer, en fan Anna de Blocq. Hy troude mei Wiskjen (29 jannewaris 1633 - 9 of 19 oktober 1668), dochter fan de riedshear Cornelis fan Kinnema en Romkje fan Fockens. Se wennen yn Bûtenpost en hienen acht bern. Hy waard beneamd as grytman op 5 maart 1653. Naam itselde jier sit yn de gearkomst fan de Steaten fan Fryslân. Waard út dy gearkomst kommitearde yn 1657 mei noch sân oare leden foar it opmeitsjen fan in ynstruksje foar de kurators fan de Akademy. Beide binne yn Bûtenpost beïerdige.
Bud Abbott
thumb|Bud Abbott (l.) en Lou Costello William Alexander (Bud) Abbott (Asbury Park (New Jersey), 2 oktober 1895 — Woodland Hills (Kalifornje), 24 april 1974) wie in Amerikaanske akteur, produsint en komyk. Hy is foaral bekend as de oanjouwer fan it komeedzjepear 'Abbott en Costello', yn 'e mande mei Lou Costello.
In 1931 foel er yn foar in sike oanjouwer fan Lou Costello, en dat late ta in fêste gearwurking, yn it teater, op radio en yn de film. Fan harren ynkommen gie 60% nei Abbott en 40% nei Costello. Dat wie op útstel fan Lou Costello, omdat "komiken foar in kwartsje it dozyn te krijen wiene, mar in goede oanjouwer goud wurdich wie". Yn 1957 einige de gearwurking. Sy wiene op dat stuit beide blus fanwege spul mei de Internal Revenue Service, de Amerikaanske fiskale opspoaringstsjinst.
But Abbott wie fan 1918 oant syn dea troud mei Betty Smith, sy hienen twa bern oannaam, Budd jr. en Vicky.
Stifting Monuminten De Waadhoeke
De Stifting Monuminten De Waadhoeke (Nederlânsk en offisjeel: Stichting Monumenten Waadhoeke) is in Fryske stifting op it mêd fan monumintesoarch yn 'e gemeente De Waadhoeke. De organisaasje waard yn juny 1994 oprjochte as de Stifting ta Behâld fan Monuminten yn de Gemeente Frjentsjerteradiel (offisjeel: Stichting tot Behoud van Monumenten in de Gemeente Franekeradeel). De grutste monuminten dy't de stifting doedestiden yn besit hie, wiene fiif tsjerketuorren.
Doe't per 1 jannewaris 2018 de nije gemeente De Waadhoeke ûntstie út 'e fúzje fan 'e eardere gemeenten Frjentsjerteradiel, Menameradiel en It Bilt en fjouwer doarpen fan Littenseradiel, giene de monumintestiftings fan Menameradiel en It Bilt op yn 'e monumintestifting fan Frjentsjerteradiel. Dy waard doe omneamd ta Stifting Monuminten De Waadhoeke.
Harmen Sytstra-priis
De Harmen Sytstra-priis wie in yn 1941 troch it nasjonaalsosjalistyske Departemint fan Folksfoarljochting en Keunsten ynstelde literêre priis dy't bedoeld wie om de Fryske letteren te earjen. De priis is ynsteld op advys fan de Fryske Rie. De priis is ferneamd nei Frysk skriuwer en skoalmaster Harmen Sytstra (1817-1862).
Omskriuwing
De priis waard yn it begjin fan de Twadde Wrâldkriich ynsteld troch de Dútsers, dêrom waard de priis as in 'ferkearde priis' beskôge. Reinder Brolsma ûntfong de priis fan 1000 gûne yn 1941 as earste, it wie foar syn boek Groun en Minsken. It is de skriuwer tige kwea-ôf nommen dat er de priis oannommen hat, hy krige nei de oarloch in publikaasjeferbod foar in jier. Twadde dy't de priis ûntfong wie R.P. Sybesma, de hichte fan de priis wie doe ferhege nei 2000 gûne. Douwe Kalma ûntfong de priis yn 1943, mar stjoerde dy letter wer werom, omdat er der bewust fan waard dat de priis him nei de oarloch net yn tank ôfnommen wurde soe. Nei't Nederlân befrijd waard, is de priis ôfskaft.
Ydse Gaukes
Ydse Gaukes wie in dopersk, 16e iuwsk, skipper. Wierskynlik kaam er fan Molkwar.
Ydse Gaukes waard mei alve oaren (syn frou Anneken wie der ek by) op 11 maart 1571 yn Dimter troch Spaanske soldaten oanhâlden en finzen set en nei tramtaasje op 16 juny 1571 op de brânsteapel brocht. Sûnt jildt er as anabaptistysk martelder.
Lykstermar
thumb|In beferzen Lykstermar, besjoen fanôf [[Matsleat.]] De Lykstermar is de grutste mar fan Drinte. Hy is part fan it Drintsk-Grinslanner marregbiet en is op in natuerlike wize ûntstien. De mar omfiemet 335 hektare en is 1-1,50 meter djip.
De Lykstermar leit yn de gemeente Noardenfjild en makket diel út fan it gruttere Lykstermargebiet, in Natura 2000-gebiet. Foar de (Grinslanner) gemeentlike weryndieling rûn de provinsjegrins troch de mar, dêrnei is de grins op de noardlike ouwer komd te lizzen. De mar is neamd nei De Like.
De mar wurdt ek wol de Sultermar of Sulte neamd, nei de streek tusken Nijtap en Roan. It noardeastlik part wurdt ek wol Reidboar neamd.
It Lykster Haaddjip, de Leutingerwâlderpolder, de Roanerfeart en de Roderwâlder Matsleat komme yn de mar út. It wetter ferlit de mar fia it Lettelberterdjip oan de noardside en de Munnikesleat (of Munnikefeart) en de Gave oan de noardeastside. It Lettelberterdjip en de Gave komme beide út yn it Hoendjip.
In sâlt mar?
De namme Sulte wurdt wol ferklearre as: sâlt mar, omdat it oant de 16e iuw yn iepen ferbining stie mei de see. De ôfstân is lykwols te grut om fan ynfloed west hawwe te kinnen, ek omdat der tusken de mar en de see yn it ferline noch inkele silen west hawwe, nammentlik de Niesyl en it Aduardersyl.
Fjoer en Fidúsje
Fjoer en Fidúsje is in komposysje foar fanfareorkest fan de komponist Carl Wittrock.
It wurk waard yn 2007 komponearre yn opdracht fan de Kristlike Muzykferiening De Bazuin Stynsgea ta gelegenheid fan it 100-jierrige jubileum (1907-2007). Earstiids stienen yn De Wâlden kleasters. It wienen feilige plakken yn in rûge omjouwing. De komponist waard ynspirearre troch de boeken fan skriuwer Theun de Vries. Yn de boeken komt nei foaren, dat de paden tusken de ferskate doarpen en buorskippen tige ûnfeilich wienen. Eangst oerhearske. It wie rûch folk; boppedat wie der in soad earmoede. Dizze komposysje waard by it 16e Wrâld Muzyk Konkoers (WMC) yn Kerkrade yn 2009 ferplicht steld yn de seksje fanfareorkesten útkommend yn de 3e difyzje.
Muzyk
De sfear fan eangst en ûnrjocht wurdt yn dizze komposysje fielber makke. De Slach om de brêge by Blauforlaet (Twadde Wrâldoarloch) spilet in wichtige rol yn Fjoer en Fidúsje. Fjoer jout de triuw, it trochsettingsfermogen en de sterke belutsenheid fan de minsken oan om de earmoede en it ûnrjocht te bestriden. Fidúsje hat de befolking yn de Wâlden altyd hân; yn harsels en party ek yn God. It koraal oan de ein yn dizze komposysje jout dit goed wer.
Diskografy
It wurk waard op cd opnomd troch de Keninklike Muzykferiening De Leiezonen Desselgem ûnder lieding fan Diederik De Roek op it label "Mirasound Media Services bv" WWM 500.159 - Highlights WMC 2009 - Fanfare.
Greonterp
Greonterp is in terpdoarp yn it westen fan de gemeente Súdwest-Fryslân.
Etymology
Greonterp waard yn it ferline ek Grewingdorp (1275), Greontrep (1448), Grouendorp (1482), Gronterp (1543) neamd. Oare, 17e-iuwske fariaasjes op de kaarten wiene Griounterp en Greunterp (1664) en Grjonterp (1700). Yn de 19e iuw wurdt it doarp yn 'e regel as Greonterp skreaun. It earste diel soe mooglik ôflaat wêze fan it Aldfryske 'greva' (fan it tiidwurd 'grave'). Sa soe der in ferbining lein wurde kinne mei de turfgraverij, dy't yn 'e midsiuwen yn it gebiet plakfûn. It twadde diel is fan it Aldfryske 'therp', dat hjir doarp betsjut.
Skiednis
thumb|left|Alde tsjerke, [[Jacobus Stellingwerf (1723)]] thumb|left|Klokhûs Greonterp is in midsiuwsk terpdoarp dat al yn it jier 1275 neamd waard. It plak lei isolearre tusken puollen en marren en de bewenners libben fan de fiskerij. Oan de noardlike kant fan it doarp waard yn 1633 de Sinsmar drûchlein. Oan de súdwestlike kant fan it doarp folge dêrnei de Uylkemar. Oer in smel paad kaam der in ferbining oer lân mei it letter doarp Blauhûs.
Yn 1580 gyng de tsjerke yn it ramt fan de reformaasje oer yn protestantske hannen, mar de bewenners fan Greonterp bleaune katolyk en tsjerkten yn Blauhûs. De âlde tsjerke waard dêrfandinne jimmeroan minder brûkt en rekke op 't lêst brekfallich. Yn 1780 folge de ôfbraak fan de tsjerke en de bou fan in klokketoer, dy't yn 1822 op 'e nij ferfongen waard troch de hjoeddeiske klokhûs. Yn it tuorke hinget in klok út de âlde tsjerke dy't yn 1465 getten waard troch Steven Butendic. thumb|260px|Opfeart mei brêge It klokhûs is yn 1999 restaurearre en wie eigendom fan de roomske parochy fan Blauhûs, mar de bewenners fan Greonterp fûnen dat it klokhûs by Greonterp hearde en stiften de Stifting Klokketoer Greonterp, dy't it klokhûs no besit. It bouwurk hat wat fan in omklaaide klokkestoel mei in punt en hat wol wat fan de klokkestuollen fan Hartwert en Hinnaard. Op it tsjerkhôf binne 19e iuwske pastoarsgrêven.
Wrâldkampioenskip fuotbal 2010
Groepen
De tiims mei tsjokke letters gienen fierder nei de lêste 16 knockoutfase.
Greonterp
Skiednis
De bern fan Greonterp gyngen eartiids nei skoalle yn Dedzjum, no yn 'e regel nei Blauhûs.
Hersteld Herfoarme tsjerke (Elspeet)
De Hersteld Herfoarme tsjerke of Rehobôthtsjerke (Nederlânsk: Rehobothkerk) is it tsjerkegebou fan de hersteld herfoarme gemeente yn Elspeet yn de provinsje Gelderlân.
Greonterp
Skiednis
Foar de gemeentlike weryndieling fan 1984 wie Greonterp part fan Wûnseradiel. Dêrnei lei it doarp oant de opheffing dêrfan yn 2011 yn de gemeente Wymbritseradiel.
Hersteld Herfoarme tsjerke (Elspeet)
Skiednis
De nije tsjerke waard op 19 maaie 2010 yn gebrûk nommen troch de hersteld herfoarme gemeente fan Elspeet. Dûmny H. Zweistra preke by dy gelegenheid út it bibelboek Hannelingen 2:37-47. Yn de tsjerke is plak foar 1000 minsken en ynklusyf de galerijen 1250 minsken.
Greonterp
Gerard Reve
thumb|260px|Gerard Reve-monumint It doarpke krige bekendheid bûten Fryslân troch't de skriuwer Gerard Reve dêr yn de jierren 1964-1971 mei Willem Bruno van Albada en wat letter ek mei Henk van Manen yn in arbeidershúske wenne en wurke ("Huize Het Gras"). Yn it doarp fynt alle jierren in betinking fan de skriuwer plak op it hôf fan Greonterp mei oanslutend in misse yn de Fitustsjerke fan Blauhûs en in neisit yn it kafee fan Blauhûs. De skriuwer wurdt dêrnjonken ek mei in pear glêsmonuminten yn it doarp betocht.
Hersteld Herfoarme tsjerke (Elspeet)
Skiednis
De nijbou is in ûntwerp fan Van Beijnum út Amerongen, in arsjitektburo dat mear tekeningen foar nije tsjerken foar it yn 2004 oprjochte tsjerkegenoatskip levere.
Greonterp
Gerard Reve
Reve mocht graach wêze yn Greonterp en hy koe it fierder wol aardich fine mei de minsken dêr, al fûnen de ynwenners him doe al wat nuver.
Hersteld Herfoarme tsjerke (Elspeet)
Oargel
It oargel fan de tsjerke is in ynstrumint dat troch de firma Oscar Metzler & Söhne oarspronklik boud waard foar de kleastertsjerke yn it Switserske Wettingen. Norbert Sperschneider ferhûze it oargel yn 1991 nei de Hillich Herttsjerke (Herz Jesukirche) fan Weimar yn Dútslân. Om't it oargel dêr it sicht op it roasfinster weinaam, waard it te keap oanbean. Nei de keap demontearre in fiifkoppige oargelkommisje it ynstrumint om it nei Elspeet te bringen. Mei help fan in soad frijwilligers waard it yn de nije Hersteld Herfoarme tsjerke opboud. It front fan it oargel is hielendal nij. Yn 2013 waard it ynstrumint troch Ide Boogaard mei in rêchwurk útwreide ta in trijemanualich oargel.
Greonterp
Befolkingsferrin
thumb|260px|Pleats Doarpswei
Hersteld Herfoarme tsjerke (Elspeet)
Klokken
Yn de toer fan de Rehobothtsjerke hingje twa klokken dy't ôfkomstich binne útde Marijetsjerke (Mariakerk) út Soest.
Wide Geau
De Wide Geau is in feart yn de gemeente De Fryske Marren. De feart rint yn de Blaugerzen en ferbynt de yn de Doltesleat útkommende Alde Geau mei de west lizzende Terkaplester Puollen.
De Lange Sleat en de Boksleat komme út op de Wide Geau.
De namme Wide Geau jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Wijde Geeuw.
Kaapsk grûniikhoarntsje
It Kaapske grûniikhoarntsje (Latynske namme: Xerus inauris) is in sûchdier út it skift fan 'e kjifdieren (Rodentia), de famylje fan 'e iikhoarntsjes (Sciuridae) en it skaai fan 'e Afrikaanske grûniikhoarntsjes (Xerus). Dêrbinnen foarmet dizze soarte mei it berchgrûniikhoarntsje (Xerus princepts) it ûnderskaai fan 'e Súdafrikaanske grûniikhoarntsjes (Geosciurus). It Kaapske grûniikhoarntsje komt foar yn Súdlik Afrika, al ûntbrekt er, nettsjinsteande syn namme, yn it grutste part fan 'e Súdafrikaanske Kaapprovinsjes.
Fersprieding
It Kaapske grûniikhoarntsje komt foar yn in grut diel fan Súdlik Afrika, mei dêrûnder noardlik en sintraal Súd-Afrika, westlik Lesoto, súdwestlik en sintraal Botswana en hast hiel Namybje, útsein it uterste noarden en in smellige stripe by de kust lâns. Dêrmei beslacht it ferspriedingsgebiet fan dit bist de hiele Kalaharywoastyn. Hy ûntbrekt lykwols yn it grutste part fan 'e Súdafrikaanske Kaapprovinsjes, dat de namme is wat misliedend. Mooglik dat er sa neamd waard om him te ûnderskieden fan it grize iikhoarntsje (Sciurus carolinensis), in eksoat út Noard-Amearika, dy't yn 'e twadde helte fan 'e njoggentjinde iuw troch de Britske koloniaal Cecil Rhodes yn 'e krite om Kaapstêd hinne yntrodusearre waard.
Uterlike skaaimerken
It Kaapske grûniikhoarntsje hat trochinoar in kop-romplingte fan 20-30 sm, mei in sturtlingte fan 18-26 sm en in gewicht fan 425-650 g. De pels bestiet út koarte, stive hierkes sûnder ûnderhier, en is bêzje-eftich op 'e rêch en witich op 'e snút, bealch en de binnenkant fan 'e poaten. Oer de fangen rint in wite streek fan 'e skouders oant de efterpoaten, en ek om 'e frij grutte eagen hinne sitte wite streken. De sturt is fan boppen en ûnderen ôfplatte, en soe beskreaun wurde kinne as in sydlingse plomsturt. Kaapske grûniikhoarntsjes steane bekend om 'e grutte testikels fan 'e mantsjes, dy't sa'n 20% fan har kop-romplingte bedrage.
Biotoop
Kaapske grûniikhoarntsjes libje benammen yn woastyngebieten en oare drûge biotopen, lykas steppes en greidlân mei in hurde ûndergrûn. Se wurde ek wol oantroffen yn strewelleguod dat sâltflakten omseamet en yn lânbougebieten.
Hâlden en dragen
It Kaapske grûniikhoarntsje is ornaris deis warber en nachts yn rêst. Mei't er yn 'e woastyn libbet, is der fansels gjin sprake fan in wintersliep. Hy libbet yn in eigengroeven hoale dy't ûndergrûnsk yn ferbining stiet mei de hoalen fan soartgenoaten, sadat der in koloanje ûntstiet dy't wol 700 m² beslaan kin, mei wol 100 ferskillende yngongen. Sokke hoalen tsjinje net inkeld foar beskerming tsjin predaasje, mar ek tsjin ekstreme temperatueren. Bûtendoar beskaadzje Kaapske grûniikhoarntsjes har kop faak mei har plomsturt.
Se libje yn groepen fan 2-3 wyfkes mei op syn heechsten njoggen jongen. Mantsjes geane har eigen wei sadree't se folwoeksen wurden binne, en foarmje dan har eigen groepen, dy't út wol 19 net mei-inoar besibbe eksimplaren bestean kinne. De territoaria fan groepen wyfkes beslane sa'n 4 ha, dy fan 'e groepen mantsjes sa'n 12 ha. By de wyfkes binne alle eksimplaren fan gelikense status, mar de mantsjes hâlde in lineêre hierargy oan dy't basearre is op âldens. Oan 'e oare kant binne de wyfkes tige territoriaal, wylst de mantsjes dat net binne en ûnbekende eksimplaren frij maklik ta de groep talitte. Kaapske grûniikhoarntsjes bringe har aktive perioaden foar 70% troch mei foerazjearjen, foar 15-20% mei wach wêzen om eventuële rôfdieren yn 'e rekken te hâlden, en foar 10% mei sosjalisearjen.
De hoalen fan Kaapske grûniikhoarntsjes wurde ek brûkt troch stôksturtsjes en foksmangoesten. Wylst Kaapske grûniikhoarntsjes mei de stôksturtsjes in relaasje hawwe kinne dêr't beide soarten baat by hawwe, libje grûniikhoarntsjes en mangoesten yn 'e regel mar wat byinoar lâns. De wichtichste natuerlike fijannen fan it Kaapske grûniikhoarntsje binne jakhalzen, ferskate soarten slangen, faranen en rôffûgels. As se in rôffûgel gewaar wurde, meitsje Kaapske grûniikhoarntsjes har út 'e fuotten en lûke se har werom yn har hoalen. Mar as der gefaar driget fan slangen, drave se der just mei syn allen op ta om 'e fijân fuort te jeien.
Fretten
Kaapske grûniikhoarntsjes libje fan bollen, fruchten, gerzen, krûden, twiichjes fan strewellen en ynsekten. Mei't se gjin itensfoarrieden oanlizze, is foerazjearjen foar har in deistige aktiviteit. Yn 'e regel hoege se net te drinken, om't se genôch focht binnenkrijen út har (plantaardige) fretten.
Status
It Kaapske grûniikhoarntsje hat de IUCN-status fan "net bedrige", mei't er yn syn ferspriedingsgebiet noch rûnom foarkomt en om't de populaasje stabyl liket te wêzen. Yn guon gebieten wurdt er bestriden as ûngedierte dat skealik is foar de lânbou. Hy komt lykwols ek foar djip yn 'e Kalaharywoastyn en yn beskerme gebieten, lykas it Transnasjonaal Park Kgalagadi, yn Botswana en Súd-Afrika, en it Nasjonaal Park Etosha yn Namybje, dêr't nimmen it Kaapske grûniikhoarntsje in striebree yn 'e wei leit.
Fryske Frijheid
thumb|300px|De Fryske seelânnen.
De Fryske Frijheid wie de útsûnderingsposysje fan Fryslân yn it feodale Jeropa fan de midsiuwen. Dizze frijheid ûntjoech him oan 'e ein fan de 11e iuw mei de delgong fan it Greefskip Mid-Fryslân.
It ûntstean
Yn de tiid fan de Karolingen wie harren ryk opdield yn lytse gebieten, wol goaen neamd, dy't bestjoerd waarden troch in hear. Foar it meastepart wienen dat greven, dy't harren, úteinlik, ferantwurdzje moasten foar in kening. By de Friezen wie dat op in bepaald stuit lykwols oars. Sy bestjoerden harsels, en de ienige hear dy't oer harren stie, wie de kening sels.
Oft dy frijheid in rjocht wie, of fuortkaam út omstannichheden sa min dat gjin hear der belang by hie, is ek net wis. Al is dúdlik dat dy frijheid op basis fan it Karelsprivileezje ek wier fêstlein is, al wurdt der no oannaam dat dat privileezje sels, at it bestien hat, in falsifikaasje west hat.
Oarsaken en gefolgen
As wichtichste oarsaak foar it ûntstean fan dy frijheid wurdt wol sjoen de frijmoedigens tsjinoer de lânshearen dat harren stadichoan ûntwikkele en op it ein fan de 11e iuw as gefolch fan de hieltyd werom kearende twisten oer de greeflike rjochten.
De deaslach op greve Arnulf yn 993 liket it earste teken fan de Libertas fan de Friezen. Dizze Fryske greve sneuvele doe't er besocht de opstannige lju fan him ta hearrigens te twingen. De moard op in oare greve Hindrik de Fette yn 1101 wurdt sjoen as it feitlik begjin fan de Fryske frijheid.
Dy Frijheid waard op 3 novimber 1248 troch de Roomske Kening Willem II oan de Friezen befêstige. Dat die er neidat er help krige hie fan de Friezen by it belis fan de stêd Aken. Hy wie nammentlik tsjin-kening fan it Hillige Roomske Ryk, tsjin de kroande keizer Freark II. Yn 1417 waard de Fryske Frijheid op 'e nij befêstige, mar nor troch in foarst sûnder tsjinfoarst, keizer Sigismund, dy't Fryslân ta ryksûnmidlik gebiet ferkleare. Tsjin disse befêstigings fan de Fryske Frijheid oer stiet lykwols dat oare keizers Fryslân yn lien jûn hawwe, lykas yn de 14e iuw Loadewyk IV oan de greven fan Hollân. thumb|200px|Segel fan it bûn fan de [[Opstalbeam.]] Neffens lettere skriuwers soe de frijheid ôfkomstich wêze fan it saneamde Karelsprivileezje dat Karel de Grutte oan Magnus Forteman jûn hie, as beleanning foar de oermastering fan Rome. Ferskate boarnen meitsje fan dat Karelsprivileezje of de Magnuskerren gewaach. It orizjineel is fuort rekke, neffens guon ynmetsele yn de muorre fan in tsjerke, nei alle gedachten dy fan Almenum, Ferwâlde of Aldeboarn. Ornaris is dat ferhaal lykwols ferbûn mei de Magnusfane. In oare feklearing is dat it Karelsprivileezje bewarre waard yn Snits, en mei ien fan de grutte stêdbrannen fan de 15e iuw ferbaarne is.
Nettsjinsteande dat kin fêststeld wurde dat it Fryske gebiet mei ynbegryp fan De Ommelannen fan de 10e iuw ôf oant it begjin fan de 16e iuw in folslein eigen ûntwikkeling trochmakke hat, dêr't de feodale struktuer sa as dy troch Karel de Grutte ûntwurpen wie likernôch folslein ûntbruts.
In oare ferklearring wurdt jûn troch B.H. Slicher van Bath. Troch him wurdt der op wiisd dat yn Fryslân lykwols greven west hawwe, mar dat dy harren net ta lânhear ûntwikkelje koene omdat de twadde pylder fan it feodalisme, de ûnderhearrigens hjir net bestie. Oars as yn grutte dielen fan Jeropa it gefal, wie yn midsiuwsk Fryslân altiten in jildekonomy bestean bleaun. De Fryske boeren beöefene fral it fokjen fan fee en kombinearren dat de iuwen troch mei hannel. Ferplichtings dy't yn oare gewesten betelle waard yn natuera, koenen troch de Friezen mei jild ôfkocht wurde. De greve koe syn taak as rjochter noch wol lange tiid útoefenje, mar it ûntbrekken fan in lokale machtsbasis hat lang om let syn ein yn Fryslân betsjutte.
Ynhâld
Neist de regelings fan de Opstalbeam waard ek besocht werom te gripen op âld rjocht lykas dat fêstlein wie yn de 17 Kêsten en 24 Lânrjochten. In slim probleem bleau lykwols de útfiering fan it rjocht. Faak wie der wol oerienstimming oer de ynhâld fan it rjocht, mar stjitte it ôftwingjen fan dat rjocht op swierrichheden. As in wichtich man him net by de útslach fan in útspraak dellizze woe dan ûntbrutsen de middels om him dêrta te twingen.
In oar gefolch fan it ûntbrekken fan in direkt gesach wienen dat de partijstriid, de twisten lykas tusken Skieringers en Fetkeapers, him yn Fryslân yn de laach fan de bestjoerders ôfspile, de haadlingen, yn stee fan yn it laach fan hearskers. De twisten waarden dêrtroch yn Fryslân persoanliker, wat ek gearhong mei it rjocht op bloedwraak dat bestean bleaun is oant de Saksyske tiid.
Ein
Oan de ein fan de Midsiuwen wie Fryslân yn alle gefallen wichtich genôch dat der in eigen groep fan eallju yn ûntstie, en dat ek de eallju fan bûten har each der op rjochten. Op himsels wie mei dy eigen Fryske eallju de frijheid al foar in grut part ferdwûn, mar as de formele ein fan de Fryske frijheid wurdt it gearkommen fan dy twa groepen eallju sjoen. Foar 1500 wienen de Fryske eallju al ûnderdiel wurden fan it feodale systeem, trochdat se sels feodale titels oannamen, of troch bûtenlânske machthawwers oerwûn waarden.
Hjoeddeiske betsjutting
Sûnt dy tiid libbet der in sterke tradysje yn Fryslân fan de ferlerne Fryske frijheid. Mar it byld dêrfan feroaret dúdlik mei it feroarjen fan de tiden. De hjoeddeiske wearde fan dy frijheid leit dan ek net yn it weromsjen nei in tiid dy't mear as fiif iuwen tebek leit, mar mear as symboal fan de Friezen as selsstannich folk. Wat dy frijheid betsjut, hinget dêrmei ôf fan hoe't men dat folk telt.
Francisca Ravestein
Francisca Ravestein (Leiden, 26 oktober 1952) is in Nederlânsk politika foar Demokraten 66 (D66).
Wurkpaad
Fan 1978 oant 1987 wie Ravestein fysioterapeute yn Rotterdam. Yn 1987 waard se beliedsmeiwurker fan de D66-fraksje yn de Twadde Keamer. Itselde jier naam sy ek in funksje as fysioterapeute oan op in skoalle foar sike bern yn Rotterdam. Fan 1988 oant 1998 siet hja yn de Rotterdamske gemeenteried. Yn 1998 waard se keazen as Twadde Keamerlid. Dêr wie syn fral dwaande mei Romtlike Oardening en Monumintesoarch. Ek siet sy yn de parlemintêre enkêtekommissy Boufraude, mar moast út dy kommysje wei doe’t sy yn 2002 net opnij yn de Twadde Keamer keazen waard.
Nei it keamerlidmaatskip wie sy saaklik lieder fan operaselskip 'Hollands Diep' en manager ynternasjonale kontakten fan de Ynternasjonale Arsjitektuer Biënnale yn Rotterdam. Fan 2004 oant 2006 wie Ravestein wethâlder yn Renkum en fan 2007 oant 2008 waarnimmend boargemaster fan Beverwyk. Yn 2008 waard se beneamd as boargemaster fan Opsterlân, dêr't sy Sicko Heldoorn opfolge dy't boargemaster fan Assen wurden wie. Fan 2014 oant jannewaris 2022 wie se boargemaster fan Pijnacker-Nootdorp. Yn jannewaris 2022 is sy ophâlden as boargemaster fan Pijnacker-Nootdorp.
Yu Jing
Yu Jing ek bekend as Jing Yu (Harbin, 29 maaie 1985) is in earder Sineesk reedrydster.
Sy die sân kear mei oan it Wrâldkampioenskip Sprint, en twa kear oan de Olympyske Winterspullen (yn 2010 en 2018). Sy waard by dizze kampioenskippen twa kear wrâldkampioene. Nei de spullen fan 2018 hold Yu Jing op mei it reedriden op heech nivo.
Arminius
Jeugd en opfieding
As Arminius yn 19 n.Kr. stjert, is hy sânentritich jier âld, wat betsjut dat hy yn 18 f.Kr. berne waard. Oer syn jeugdjierren is net folle bekend. Hy wie fan berte in Sjerusk ôfkomstich út in aadlik laach. Yn 9 n.Kr. is er in fertrouweling fan Farus, de gûverneur fan Germaanje. Hy sprekt goed Latyn en is oanwêzich by de banketten fan de gûverneur. Mooglik hawwe de Romeinen him nei de fjildtochten fan Drusus en Tibearius as gizeler meinommen en is er yn Rome grutbrocht. Arminius hie yn alle gefallen ien broer, Flavus, dy't ek Romeinsk offisier wie.
De opstân
Wat Arminius der ta brocht hat om yn opstân te kommen tsjin de Romeinen is net bekend. Mooglik hawwe syn persoanlike ûnderfiningen yn Germaanje dêrby in rol spile. Wis is, dat Arminius himsels yn in ideale posysje brocht om de opstân útein te setten. Dat die er troch yntinsyf kontakten te ûnderhâlden mei de ferskillende stammen en troch Farus syn fertrouwen te winnen. Mei it berjocht dat ferskillende stammen yn opstân komd wiene, lokke hy Farus fuort fan de gebrûklike rûte nei in smelle stripe tusken de Kalkrieser Berch by Osnabrück en it fean, sadat hy de lange en swier bepakte kolonne yn de flank oanfalle koe en de legionêrs allinnich de kar hiene tusken berchopwerts oan te fallen of it fean yntreaun te wurde, sûnder de tiid te hawwen harren yn slachoarde groepearje te kinnen.
Nei dy earste klap lutsen de restanten fan de trije legioenen fierder. Lykwols meitsje de Romeinen, sûnder help fan Germaanske gidsen, fier fan de wênstige rûte, net folle kâns te oerlibjen. Farus docht himsels tekoart en mar in inkeling kin oan de slachting ûntkomme. Tegearre mei de manlju geane de aquilae (earnen) fan it XVIIe, XVIIIe en XIXe legioen ferlern.
Dat is de grutste ramp dy't de Romeinen ea troffen hat sûnt de ynfal fan de Kimbren en Teutoanen. De hiele besettingsmacht fan Germaanje is ferneatige en de Romeinen lutsen harren werom op de Ryn.
De wraak fan Germanikus
Pas fiif jier letter, yn 14 nei Kristus, stekt Germanikus de Ryn wer oer, ynearsten om de skande fan de rebûlje yn Germania Inferior mei it bloed fan de Marsen út te wiskjen, letter iepentlik mei as doel de nederlaach fan Farus te wreken. Nei diverse moardpartijen oanrjochte te hawwen ûnder de neat yn de gaten hawwende Marsen en de Sjatten, set Germanikus de efterfolging yn op Arminius.