cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Neder-Germaanje
De Romeinske oanwêzigens einigje yn 406.
Polly Pons
Polly Pons, echte namme: ûnbekend (27 oktober 1991), is in Taisk neakenmodel, pornografysk aktrise en prostituee. Neffens har offisjele opjefte wie se ûnder har pornokarriêre 1.58 m, mei in gewicht fan 44 kg.
Jürgen Heinsch
Hans Jürgen Heinsch (Lübeck, 4 july 1940 – 14 july 2022) wie in Dútsk fuotballer dy't as doelman spile foar SC Empor Rostock, letter Hansa Rostock. By dyselde klup wie er nei syn aktive karriêre wurksum as trainer-coach. Heinsch helle in brûnzen Olympyske medalje.
Heinsch spile yn totaal sân offisjele ynterlannen foar it fuotbalalvetal fan de Dútske Demokratyske Republyk yn de perioade 1963 - 1965. Under lieding fan bûnscoach Károly Sós makke hy syn debút op 4 septimber 1963 yn de freonskiplike wedstriid tsjin Bulgarije (1 -1) yn Magdeburg. Heinsch makke diel út fan it Dútsk ienheidsteam op de Olympyske Simmerspullen 1964, dêr't de ploech de brûnzen medalje wûn.
Bankberôving
In bankberôving of bankrôverij, soms ek bankrôf neamd, is in gefal fan dieverij wêrby't stellen wurdt fan in bank. It is oeral op 'e wrâld in misdriuw, dêr't almeast swiere finzenisstraffen op steane. Histoarysk waarden bankberôvings útfierd troch ien of mear bankrôvers, dy't faak maskere wiene om werkenning foar te kommen. Sokken krongen it bankgebou binnen en twongen de bankemployees ûnder bedriging mei geweld of troch it eigentlike gebrûk fan geweld om it jild oer te langjen dat it oangeande bankfiliaal yn kas hie. In oare foarm fan bankberôving dy't histoarysk wol foarkaam, wie troch nei slutingstiid in bankgebou yn te kringen troch it gebrûk fan springstof of troch út in oanbuorjend gebou wei in tunnel te graven. By alle metoaden wie it de bedoeling fan 'e bankrôvers om út te piken mei de bút ear't de plysje arrivearre. Soms slagge dat net, en dan waarden bankpersoniel en tafallich oanwêzige klanten gauris yn gizeling nommen om in frije ôftocht ôf te twingen. Tsjintwurdich hawwe de measte banken safolle befeiligingsmaatregels nommen dat sokke berôvings mar amper mear kâns fan slagjen meitsje. Ynstee is no elektroanyske bankberôving in grutter probleem.
Skiednis
As ferskynsel bestiet bankrôverij al salang't it bankwêzen as ynstitút bestiet. It naam lykwols yn 'e twadde helte fan 'e njoggentjinde iuw en de earste helte fan 'e tweintichste iuw in grutte flecht yn 'e Feriene Steaten. Yn it Wylde Westen wiene û.o. de James-Younger-binde en de Dalton-binde aktyf op it mêd fan bankberôvings. Under de Grutte Depresje fan 'e 1930-er jierren folge in nije rite mei in soad bankberôvings yn 'e Feriene Steaten. Guon fan 'e bekendste dieders út dy snuorje wiene de Dillinger-binde, Bonnie Parker en Clyde Barrow (Bonnie en Clyde), en Machine Gun Kelly. De earste (mislearre) bankberôving yn Nederlân fûn yn 1916 plak yn it Grinslânske Wynskoat.
Under de Dútske besetting fan Nederlân yn 'e Twadde Wrâldoarloch fûn de grutste bankberôving út 'e Nederlânske skiednis plak doe't it ferset op 15 novimber 1944 in oerfal die op it kantoar fan De Nederlandsche Bank yn Almelo. Der waard doe 46 miljoen gûne bútmakke. De grutste bankfraude út 'e Nederlânske skiednis kaam ek op it konto fan it ferset, dat yn 'e rin fan 1944 en 1945 51 miljoen gûne bútmakke, lange tiid sûnder dat de nazys der erch yn hiene. Ferantwurdlik foar dat súkses wie Walraven van Hall, de "bankier fan it ferset", dy't lykwols troch de Dútsers eksekutearre waard.
De earste bankberôving yn Nederlân nei de Twadde Wrâldoarloch waard dien yn 1965. De dieders kamen út Frankryk en naaiden út mei in bút fan 800.000 gûne. Neitiid naam it tal bankberôvings fluch ta; seis jier letter, yn 1971, waarden der al 58 bankberôvings yn Nederlân teld. Ien fan 'e lêste grutte bankberôvings yn Nederlân wie it leegjen fan 'e opslachklûskes fan klanten by in bank yn Oudenbosch yn maart 2018. De grutste bankberôving ea waard yn 2003 yn Irak dien troch Kûsay Hoessein, in soan fan presidint Saddam Hoessein, dy't luttele oeren foarôfgeande oan 'e Amerikaanske ynfal dy't de ein fan it rezjym fan syn heit betsjutte soe, €900 miljoen by de Sintrale Bank fan Irak yn Bagdad ophelle en yn trije grutte frachweinen ôffiere liet.
Befeiligingsmaatregels
Moderne banken hawwe in breed skala oan befeiligingsmaatregels ynfierd. Behalven de bewapene befeiligingslju dy't foarhinne ek al bestiene, kin men dan tinke oan:
Elektroanyske bankberôving
Troch de almar better wurdende befeiligingsmaatregels oan 'e iene kant en de tanimmende populariteit fan elektroanysk beteljen (mei as gefolch dat banken minder kontant jild yn kas hawwe) oan 'e oare kant, is de 'tradisjonele' wize fan bankberôvjen foar kriminelen minder ynteressant wurden. Berôvers hawwe dêrop reägearre troch har oan te passen. Sa wurde der tsjintwurdich mear winkels en tankstasjons en minder banken oerfallen. Fierders kinne plofkreaken fan pinautomaten sjoen wurde as in moderne foarm fan 'e 'tradisjonele' bankberôving.
Mar sûnt de opkomst fan it ynternetbankierjen is ek in folslein nije foarm fan bankberôving yn opkomst: de elektroanyske bankberôving. De rôvers kinne dêrby op twa manearen te wurk gean: se kinne op slûchslimme wize besykje en ûntfytmanje klanten fan 'e bank troch phishing harren ynlochgegevens, of se kinne it kompjûtersysteem fan 'e bank sels hacke. In grut foardiel foar de dieven is dat se har dêrby net yn 'e buert fan 'e bank hoege te bejaan, en sels oan 'e oare kant fan 'e wrâld wêze kinne. Yn 2010 wie bgl. ABN AMRO it slachtoffer fan in elektroanyske bankberôving troch it hacken fan it kompjûtersysteem, wêrby't de dieven €5,6 miljoen bútmakken.
Korbulo
thumb|right|Korbulo. [[Gipsen ôfbylding fan in orizjineel yn de Musei Capitolini, fan de EUR Museo della Civiltà Romana yn Rome]] Korbulo (Folút: Gnaius Domitius Corbulo; likernôch 7 - 67 n.Kr.) wie in Romeinsk befelhawwer ûnder de keizers Klaudius en Nearo. Hy wie in healbroer fan Kaligula's fjirde frou Caesonia.
Libben
Korbulo makke yn it leger opgong as militêr. Hy troude mei Cassia Longina út in foarname Romeinske senatorsfamylje. Sy krigen twa dochters. De âldste Domitia Korbula troude mei de senator Lusius Annius Vinicianus. Harren twadde dochter Domitia Longina waard letter keizerinne troch har houlik yn 70 mei de lettere keizer Domitianus.
Yn 47 wie Korbulo legatus militus fan Neder-Germaanje, in gebiet dat sawat oerien komt mei it hjoeddeiske Nederlân. Hy hie in protte súkses yn de oarloch tsjin de Germaanske Sjauken en Friezen, dy't troch him ferslein waarden. Dochs krige hy fan keizer Klaudius opdracht him werom te lûken efter de Ryn, dy't sûnt dy tiid de grins (limes) fan it Romeinske Ryk mei de Germanen bleau.
Korbulo bewarre in strange tucht yn syn legers en sette syn soldaten oan it wurk troch harren it Kanaal fan Korbulo (yn it Latynsk: fossa Corbulonis) útgrave te litten, dat de Maas mei de Ryn ferbûn. Archeologyske opgravings hawwe oantoand dat dit kanaal foar in part bewarre bleaun is yn it Fliet tusken Leien (doe Matilo) en Foarburch (destiids Forum Hadriany). Yn 1989 waarden dêr by de oanlis fan de wyk Rietvink yn Leidschendam spoaren fan fûn.
Letter wie Korbulo mei in protte súkses befelhawwer by ferskate militêre aksjes yn it Easten. Yn 58 fersloech er Tiridates, oermastere Armeenje en ferwoeste de haadstêd Artaksata. Hy promovearre ta gûverneur fan Syrje. Yn 67 waard hy lykwols slachtoffer fan Nearo syn paranoia. Hy krige opdracht him te melden yn Grikelân, dêr't Nearo op keunstreis wie. By syn oankomst yn Cenchreae, in haven fan de Grykske stêd Korinte, waard er opwachte troch twa boadskippers mei it berjocht dat Korbulo himsels fan kant meitsje moast, wat er die troch him yn syn swurd falle te litten.
Publikaasjes
Korbulo skreau in ferslach oer syn aventoeren yn Lyts-Aazje, dat ferlern gien is. Oare skriuwers as Tasitus, Plinius de Aldere en Kassius Dio hawwe hjir wichtige ynformaasje út helle foar harren eigen skriften.
Dirty Dancing (betsjuttingsside)
"Dirty Dancing" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:
Skiednis fan De Tynje
Dizze side jout in oersjoch fan de skiednis fan De Tynje per ûnderwerp. Wikipedy hat ek in gronologyske gearfetting fan de Tynjester skiednis.
It lânskip en de grûn
Sa wie der de Lytse Wâldwei, dy't begûn by de Sânpôle oan de Terwispelder Krûmewâl (de ferbining tusken de Alddyk en de Brêgeleane) en dy't op it Moedjip oan rûn. Letter waard dy wâldwei Nije Reed neamd en -nei in knik by it Moedjip- as Skoalpaad trochset oant de Rôlbrêgedyk ta. Dy hjitte eartiids ek oars: Riper Wâldwei. It is bekend dat dêr, wêr't dy twa wâldwegen gear kamen, de hiemen en de hûzen heech en drûch leinen. De tsjintwurdige persielen 21 en 23 hienen earder wol in sleat oan de dykskant, mar wetter stie der nea yn. Wol by de buorlju fan 19 en 25, mar dêr wienen de sleatten mei harren steile talúds tige djip útslat.
As dêre it fean it pear spit djip romme waard, sieten jo sa op it wite sân en al rillegau op de donkerbrune hurde felslaach. In pear hûndert meter fierderop lei in sodde, dêr't om 1950 hinne noch in Amerikaanske wynmûne by stie om it slimste wiet der wei te hâlden. Op in âlde kaart is te sjen dat wer in eintsje fierder in 'set' yn de wei lei. Dêr moat dus in wetter dwers op 'e dyk rûn ha, faaks útrinnend yn it Moedjip troch in rûge stripe mei in soad rusken.
Oant 1950 ta lei der noch in stûfe en rejale bulte op it stee, dêr't de nei-oarlochske nijbou kaam is. Dêr wenne de famylje Weiland mei grutte houten skuorren op it hiem, dy't mooglik tsjinne hienen as turfskuorren, saneamde hoopsteeën. Op guon plakken sieten grutte liembulten ûnder in tinne klynlaach. Dy soenen yn 'e rin fan de tiid as sedaasje efterbleaun wêze as it wetter fan de Middelsee troch fûleindige seestoarmen it lân ynjage waard.
Yn 1315 komt de kapel foar op in list fan alle 29 dy't ûnder de memmetsjerke fan Aldeboarn hearden. Lykas de kapel fan Wispolia, Terwispel. Dy wie yn 1336 in tsjerke mei in pastoar. Mar fan it Rypster kapeltsje hat nea mear praat west. Likemin as fan Rypster folk. Mar op in pear kilometer fan it kapeltsje, rjochting Aldeboarn, wie al in tsjerkhôf. Troch de feanterij binne hjir lykwols gjin spoaren fan oerbleaun. Van der Molen: 'Spitich, dat der al wit hoe ier sa bot yn 'e klynlannen bewesten Terwispel omdold is, dat wy wol nea oan 'e weet komme sille hoe't it lan der krekt hinnelein hat'.
De wetterlopen
De Haudmare ûntstiet by It Foarwurk, tusken Sigerswâld en Bakkefean. Dêr hat er as namme It Alddjip. By De Sweach omhinne wurdt er wolris Keningsdjip neamd. Mar fierderop, oant Raard ta hjit er De Boarn. Yn de midsiuwen hjitte it dekanaat Borndego. En twa doarpen bûten Opsterlân ûntliene harren namme oan it rivierke: Aldeboarn en Boarnburgum. It lêste falt te begripen as men foar it ferstân hâldt dat yn wide omkriten de boeren maitiids en yn de ûngetiid gêrs en hea by de Boarn weihellen.
Hjerstmis en winters strûpten oan beide kanten de mieddens finaal ûnder. Dat wie sels yn 1945 noch sa. Dan lei by de Rôlbrêge de hiele flakte tusken de polderdyk en de Beetster Janssenstifting ûnder it iis. Maitiids foel it sompige lân drûch en dan waard it in wiidwreidich paradys mei in oerfloed oan wetterfûgels en wetterblommen, tusken en boppe it blaugêrs.
De boeren moasten der al wat foar oer hawwe. Dy fan Lúkswâld rieden oer de Lúksterheawei, de Breewei, de Riper Wâldwei, dêr in set oer en dan de Moehimsterheawei del nei de Mouwe en de Dilft of Dulf ta om harren gerak te krijen. Dat sil grif net sûnder oerlis en ôfspraken tagien wêze. De Terwispelders moasten harren part ek hawwe, mar dy koenen tichterby ek telâne, yn de mieddens, de warren, de mersken fan it Moedjip, de Wide Wispel en de Ald Ie. Se hienen mear as ien heawei ta harren foldwaan, mar de Moewei wie it koartste paad op de Boarn ta. Moedjip, Moewei en Moehimsterheawei tankje harren namme oan De Mouwe, it gebiet dêr't se alle trije op útrûnen (Moer, d.i. klyn, hat it neat mei te krijen).
De gerjochtichheid fan de Terwispelders wie ûnbidich grut. Der wie dus ek in soad te heljen. Fral oan de noardwest kant, dêr't de Boarn in mânske bocht makket, leinen de healannen foar it útsykjen. Mar dan moasten se der al earst komme mei harren weinen en ark. Troch de Brêgeleane, dêr't al ier in flapbrêge oer it Moedjip yn lei, de Breewei of Breedyk del, dan oer de Wynjewei en de Warrewei op de Ulesprong ta. Of noch fierder fuort: de Koarte en de Lange Ripen bylâns sawat oant Warniahuzen ta.
By it bestudearjen fan de kaarten dy't der sûnt de sechstiende iuw makke binne, docht bliken dat yn de Wâlden, de Ripen en de Warren suver neat feroaret oant 1800 ta. Mar op de grinsgebieten mei Langsweagen, Lúkswâld en Gersleat begjint nei 1600 in ûntjouwing dy't der net om lycht. Ynienen ferskynt op de kaart in tige lange wetterloop dy't begjint by de oergong tusken de Wispel en it Moedjip, dêr't no it swimbad leit. Dy krúsket in eintsje fierder de Lúksterheawei en de Breewei heaks, en makket fierderop in bocht nei it Noarden op de Wynjewei ta. As er dêr trochhinne is -wêr't no de âld-molkfabryk stiet-, giet er fuort de kant fan de Ulesprong op en set dêr mei in lêste knik op de Boarn by Easterboarn ta.
Sa't it niis beskreaun is, hat it der faaks fan dat it doe al in steal streekrjochte stikken feart wienen, dy't efterinoar in nije feart foarmen. Mar op de earste kaarten liket it dêr perfoarst net op. Benammen op 'e úteinen sjocht it der slim krinkelich út.
Nei alle gedachten hawwe dêr altyd al sydstreamkes fan de Boarnster Boarn en de Terwispelder Wispel west. Fral it lêste hoecht net te fernuverjen, want sels op de TMK fan 1853-'56 rint der sa'n streamke fan Lúkswâld ôf De Hege Dyk bylâns, oer de Lúksterhoarne nei de Aldeweister Feart op en dan mei in wide bôge werom it Easten yn, troch de Lytse See en dan op de Wispel ta. It falt net te bewizen, mar dat wetter hat grif de 'tinie', 'tienje' of 'tynje' west. Nijsgjirrich is dat oan de oare kant fan Anjewier, tusken Lúnbert en Kostverloren, in wetter kringele dat de Krûme Tynje hiet. De tynje wie foar de Lúkswâlders de natuerlike freding, dêr't se oan de ein fan de Heawei by in furde trochhinne wâldzje moasten. Dat wie doe -en no yn berchige streken noch- hiel gewoan, alteast bûten de hjerst- en de wintertiid. De 'hoofdige' Achterhoekse dwersbongel-fan-in-boer út it gedicht fan Staring hat der in ûnferjitlike namme oan oerholden. Dat op dat stee, by dy furde yn de tynje al lang mear lein hat as in grauwe groppe, wurdt ek ferklearre trochdat krekt dêre de heawei al wit hoe ier fan namme feroare yn Breewei.
Feanterij by Terwispel en Koartsweagen
Oan de east- en de súdkant fan de Wispel, dy natuerlike wide plasse, wie om 1600 hinne ek fan alles te rêden. De lju fan Terwispel hienen harren wengegiet rûnom bedike. Fan de Ald Ie by Trimbeets ôf wie dat oan de east- en noardkant de Alddyk. Westlik leinen yn ien rige de Krûmewâl en de Westerleane, oant de Klidze ta. Oan de súdside wie bylâns de Ald Ie, dy't dêr De Krûmten hjit, de Leidyk of Leits dellein.
Sa wie der in polder makke, dy't drûch holden wurde koe mei wynmûnen. Dêr stienen in stikmannich fan by de trijesprong mei de Brêgeleane. Dy sloegen it wetter oer yn de Wispelplasse. Sa koe it dat binnen de diken, lykas dat op de hege feanen barde, turf út de klyn stutsen waard. Wichtiger wie dat binnen en bûten de polder de aldfryske metoade fan baggeljen tapast wurde koe. Dat soks bêste baalders opsmiet, docht bliken as de Wurdumer tsjerke der yn 1634 grou jild foar oer hat.
Oant 1650 ta waard yn de omkriten dy't no Koart- en Langsweagen hjitte, eins allinne mar feane besuden de Hegedyk. De earsten dy't der ferlet fan hienen en besykje it oan de Terwispelder kant, wienen de jonkers Van Dekema. No is turfmeitsjen neat, mar it guod ek by de klanten krije is in ding. Dêr wienen wiken en gruttere farwetters foar. De earste fan dy adelike mannen, Juw alias Julius à Dekema, ien mei kwizekwânsjes, krige it klear en slat de Jonkersfeart dwers troch de Hegedyk hinne. Dy lei der al yn 1580, mei in fallaat tusken de dyk en de Ald Ie. Folle letter is fierderop it Jonkersrek of Jonkersgat útdold as ferbining mei it Klidzerjocht. Dat it lykwols net goed slagje woe mei de nije ûndernimming, sil grif ek in sintekwesty west hawwe. Want de Skoatterlanners lieten harren goed betelje foar eltse skûte mei turf dy't harren gebiet yn foer. Mar der hie altyd, eins oan ien tried wei, in soad spul west om it trochgraven fan de Hegedyk. It wie ommers net samar in dyk, dêr't der wol mear fan binne.
De Hegedyk
De Hegedyk moast fan twa kanten it wetter keare of heine. Net allinnich by heech wetter fan de Boarn of mei foele stoarm út it westen, ek om foar te kommen dat yn Skoatterlân (De Knipe bygelyks) de feanen simmers te drûch rekken. Gritenijen dy't streekrjocht mei de dyk te krijen hienen, lykas Haskerlân, Anjewier (Aengwirden) en Opsterlân, mar ek Utingeradiel, Wymbritseradiel en Doanjewerstal wienen geregeld belutsen by skeel om it trochstekken fan de dyk. Undernimmende jonkers, hearen en kompanjons moasten gauris belies jaan. Der spile ek in oare saak fan belang. Dat die benammen bliken yn en sûnt 1672. Yn dat rampjier hjitte it lân 'reddeloos', it regear 'radeloos' en it folk 'redeloos' te wêzen. Doe koe Bjentsje fan Galen, mear kend as Bommen Bearend, mei syn Munsterske troepen oant Sumar, De Wylgen en Langsweagen ta hûshâlde. De ferdigingsline mei skânsen de Hegedyk bylâns, oant yn Drinte ta, wie min ûnderholden. Dat waard sûnt ferholpen: de Terbantsterskâns waard opknapt en fersterke, op De Gordyk kaam der in mânske nije by. De Gordykster feart, doe noch de Koartsweagemer Goarresleat, lei dêr oars yn 1641 al, kompleet mei flapbrêge en fallaat. En mei oansluting op de kanalisearre Krûmten, it Klidzerjocht en de Wispel.
Jonkers en kompanjons, tynjes en setten
In 'tynje' is soks as in begrinzing of freding. Tink mar oan it Nederlânske 'De tuin der Nederlanden', it Dútske wurd 'Zaune' of it Ingelske 'town'. In set wie in konstruksje dêr't jo mei it wetter oerset wurde koenen, bygelyks mei hynder en heawein. Oan wjerskanten it wetter in timmere houten lânhaad en dêr losse balken oer hinne lein.
Om foar te kommen dat turfskûten te rûch op de setten tasile soenen, kaam der letter yn de 18de iuw in reglemint. Sa mochten skippers yn de ûngetiid (fan fiif wiken nei 12 maaie oant de earste woansdei fan septimber) allinne troch de setten farre mei it seil en de fok del. Om dêr op ta te sjen en ek om it weiferkear besteklik oer de set te krijen, waard in 'tinjeman' oansteld. Benammen dy by de Grutte Tynje fertsjinne der in stoer-of-wat by mei syn sûphûske, dêr't skippers en boeren oanstekke koenen. De earste tynjeman en Tynster skynt Roel Jehannessoan west te hawwen.
De slatterij fan de Dekema's barde, neffens de saneamde Proklamaasjeboeken fan Koartsweagen en Terwispel, om 1615 hinne. Mar dy lju lieten it der al gau by sitte, ek de Jonkerssleat en it Jonkersrak lieten se suver omkomme. Op it lêst dienen se de boel oer oan fjouwer lju mei mear ambysje: de Koartsweagemer of Opsterlânske kompanjons, ek wol de 'Opsterhearen'. Dat partuer bestie út twa grytmannen, Crack fan Anjewier en Fockens fan Opsterlân, de kolonel Oenema fan it Fryske rezjimint en Teijens, de siktaris fan Opsterlân. Dy pommeranten rjochtten op 25 febrewaris 1645 in nije feankompanjy op en setten fuort út de sokken.
Der soe net allinnich in 'sloot' fan 28 foet wiid komme, oant Bakkefean ta. Dy moast tsien jier letter Lippenhuzen foarby wêze. Boppedat namen se it beslút om, elts foar in fjirde part, "t'samen de vaart te maeken tot de Ee ofte nieuwe Diept, door de Tinieset (skeane tekst fan my, HGdeJong alias Fyntyn/85.147.156.111) beneden het hoogeveen, ofte andersints daer t'best gelegen komt". Dit wiist derop dat it tritich jier âlde 'nije djip' fan de Dekema's net in soad om 'e hakken hie. Nei alle gedachten hat it it wurk fan de kompanjons west en lit de rejale, djippe skipfeart útdolle, sa't dy der op de Schotanus-kaart fan 1718 by leit, en dy't begryplik gauris it Hearredjip neamd wurdt. De suterige, by stikjes en bytsjes útskuorde groppe is dan in farwetter mei trije rjochte rakken. Fan de Wispel ôf binne dat: it Tynjerak, it Skitersrak en it Langerak.
Alles efternei oersjend, liket it der in soad op dat it Tynjerak en it Langerak de rin fan twa natuerlike wetterlossings folgje, en dat it Skitersrak der as in ferbining dwers op groeven is.
De Gitersken komme opsetten
Al foar 1200 wie Gythoarn in feankoloanje. Iuwen lang is dêr yn de wide omkriten it leechfean omset yn branje. Der wie oeral ferlet fan turf en benammen fan baalders dy't lang trochsmoegden. Dat guod waard goed betelle; turfmakkers en skippers koenen der in beleine brogge mei fertsjinje. Ek Fryske jongkeardels út Achtkarspelen, Tytsjerksteradiel en Smellingerlân wisten al om 1600 hinne it paad nei it Giterske te finen. En de Giterskes fansels. Dat in soad bleauen dêr wenjen.
Op 'en duer rekke it gebiet besaaid mei ûnbidige wetterplassen (Wieden), dêr't sels mei stoarmwaar in hiel doarp, Beulake, yn weirekkee is. No wie de feanterij net allinnich in wichtige en yntensive yndustry, dêr't rike lju mei sin en doel harren jild yn stutsen. It wie ek in beweechlike yndustry: it folk gie dêr't it wurk wie. Dat party Gitersken setten om 1770 hinne harren húsrie op in bok of pream en ferfearen nei de Fryske feanen.
Se belannen geande- en farrendewei op De Haske en Sintjansgea. Wa't it barre mocht, bleau dêr as húsman, boer of feanbaas. De oare krôpen as in klobbe krobben fierder nei Aldskoat en De Knipe of nei Terbant en Lúnbert. En wer in generaasje letter nei Tsjalbert en Langsweagen.
Wy skriuwe al 1820, as de Opsterhearen en de Hearen fan it Fean, kompanjons of net, deroan ta binne en ûntslút op grutte skaal it mânske Tynster leechfeangebiet foar de yntensive turfmakkerij. Mar doe gie it der fuort ek slim rûch omwei. Der waard gjin kante meter sparre. En hoe djipper as't der dold waard, hoe better. Foaral doe't de swarte brand op 'e merke kaam en turf net in soad mear opsmiet. Krekt doe't it op De Tynje (en letter Beets) ek heve soe, rekke de feanterij as yndustry ekonomysk slim yn de nederklits. Dat kaam raar foar de Hearen, mar mear noch foar de lytse man. Dy krige de ierappelsykte der ek nochris oerhinne.
Eartiids koe in betûfte spitter mei gaadlik ark de klyn in pear djip boppe wetter helje. De Giterske lju hienen op De Haske lykwols wat nijs tapast en ûntjûn: baggelje mei de bûgel. Dan koenen se in stik djipper komme en de klyn mei in net omheech helje. It Hasker Wide is der oan oerholden. Dy metoade waard op De Tynje en omkriten ek brûkt. Dêr kaam noch by dat se de stripen en hagen, dêr't de turf it jier tefoaren op lein hie te drûgjen, net mear stean lieten. Dy klyn koe net yn de bak smiten en betrape wurde mar wol yn de bok. It gefolch wie dat mei stoarmwaar de golven net brieken. It wetter koe fûl opstowe en de walskanten, ek besiden de dyk of de wei, ferniele. Mei min waar wie der op de ûnferhurde wegen net te wêzen. Om it hetsje ferdronken der bern. En de tredde-deis-koarts (malaria, mar dêr hie men gjin aan fan) easke maitiids gauris minskelibbens. Wie dêr op De Tynje, dat doe noch Terwispel hjitte, eins noch te wenjen?
Op 'en duer wie der fan De Tynje net folle mear oer as wat heawegen en oan wjerskanten ien en al wetter fan in goeie meter djip. De minsken wennen, oars as op oare plakken, net by de feart lâns. Wol rûnom de setten: de Grutte en de Lytse Tynje. Ek by de Brêgeleanster brêge en oan de Breewei. Op in wier prachtich skilderij út dy tiid, om 1850 hinne, sjocht it der ydillysk út. Doe hat it grif al simmer west. S.J. van der Molen beskriuwt de tastân sa: 'Dat (...) lit de Eekhoffkaart út 1848 sjen, dy't tusken de Hegedyk by Langsweagen en de Brêgeloane en oan wearskanten fan de Brédyk ien bare sé oanjowt, dêr't de mennich hûskes fan de nije delsetting de Tynje suver yn fersûpe'.
De omslach
Ear't it sa slim beteare koe, hie kening Willem I der mei syn Raad van State al tige wichtich wurk fan makke. Perfoarst ûnder ynfloed fan wat de stoarmfloed fan 1825 oanrjochte hie. Doe wie der sels in stik fan de Hegedyk, tegearre mei in part fan in boerepleats glêd ferrinnewearre.
It hie al folle earder dúdlik west dat it fean sa net langer ferdold, ferropt en ferskuord wurde koe. Mar it duorre oant 1822 ta dat der in Keninklik Beslút kaam, dat de eigners fan de feanterijen ferplichings oplei. Se moasten neffens plan polders en diken oanlizze. Dêr hienen se gjin nocht oan, dat doe stjoerde de kening der in jonker op ôf, E. de la Coste. Dy skreau yn 1832 in rapport dat der net om liigde. Mar pas yn 1849 stelden de Provinsiale Steaten it 'Reglement op de lage verveningen in de provincie Friesland' fêst, dat se ek nochris feroaren yn 1852. Mar doe wie it klear, hoe't troch bepoldering út wetter wer lân makke wurde soe.
In drûge polder
Der waarden feandistrikten ynsteld. Terwispel, en De Tynje derby ynsletten fansels, foarmen it sânde distrikt, Lúkswâld en Langsweagen tegearre it sechste. De beide distrikten byinoar waarden as ien mânske polder fan 3096 bunder beskôge. Dêr moast dus earst in polderdyk mei in ringfeart omhinne. Mei dy put waard fuort út 'e ein set. Yn 1848 lei it earste stik feart der al yn, fan it Waarme Hoekje ôf en by Spaltenbrêge del oant de trochstek fan de Alddyk ta. Yn 1852 wie de put derút. Op de nettekeningen foar de Topografysk Militère Kaart(TMK) fan Fryslân, dy't makke binne tusken 1853 en 1856 is goed te sjen hoe't de Nije Feart mei grutte bôgen oant de Haskerdiken ta rint.
Underweis binne der op it Tynster mêd nijsgjirrige nije wurken te sjen: de draai- of Rôlbrêge yn de Moehimster heawei nei Beets, de slûs by de Ulesprong (eins trije: ien yn it leger lizzende Langerak en twa oan wjerskanten yn de noch leger groeven binnebarm oan de dyksfoet) en by de Warrebetten gjin brêge, mar in set yn de wei nei Aldeboarn. Oan de súdside fan de polder wie gjin ferlet fan in nije dyk, want dêr lei de Hegedyk al oant de Terbantsterskâns ta.
Koöperatyf buorkje
Hjir en dêr op de polderdyk is in mole tekene. Letter wienen der mear, want fan it drûchmeitsjen woe eltsenien sa gau as it koe, wurk meitsje. De wiidweidige wâlden en healannen om De Tynje hinne wienen al te domdryst yn koarte tiid ferdold ta plassen en puollen. No wie it saak en meitsje der wer nij lân fan, dat wat opsmiet.
Tusken 1865 en 1895 rekke de grûn hast oeral, op de lêste feanterij yn de Warren nei, sa ree dat der mei fee op buorke wurde koe. Bytiden barde dat mei help van rike lju dy't boarch stean woenen. De filantroop P.W. Janssen út Amsterdam bea op ferskate plakken mei syn stifting oan lytsboeren en húsmannen de gelegenheid in bedriuwke op te setten. Al rillegau (yn ...) rjochten de boeren nei Deensk model in koöperative boerelienbank op. En it duorre net iens sa lang dat se ferlet krigen fan in eigen köoperative molkfabryk op De Tynje. Dêr kaam it net earder as yn 1916 fan: De Volharding II (dy fan Terwispel, by de Spaltenbrêge hie deselde namme, mar sûnder II). Doe wie De Tynje al seis jier in selsstannich doarp, net mear ûnder de wjukken fan memmedoarp Terwispel.
Sosjaal-kulturele ûntjouwing
Yntiids hie him in ryk sosjaal libben ûntjûn yn it jonge doarp.
Cronica der Fresen
Cronica der Fresen is in Fryske kronyk skreaun troch de Eastfryske haadling Eggerik Beninga yn de jierren fjirtich en fyftich fan de 16e iuw.
De kronyk, dy't alhiel yn it Nederdútsk skreaun waard, befettet net allinnich de skiednis fan East-Fryslân, mar ek dat fan alle oanswettende folken. De boarnen dy't er brûkt hat foar syn skiednis binne lykwols net bekend, sadat der wat twifel bestiet oer de autintisiteit fan guon foarfallen dy't er beskriuwt. Mar der stiet tsjinoer dat in soad ûnderwerpen dêr't er oer skriuwt bekend binne fan oare skiedskriuwers út dy tiid.
Dit skreau hy oer de pest: ''...eene groote geschwinde krankheit ... in den anfang quam se mit eener kolde, daer sloech dan de bloetgang to, men achtede de selvige kranckheit der pestilentie gelyck, jedoch sturven nicht veel luede.....''
Syn skiedskriuwerij fan Fryslân waard letter wersjoen troch Eilhardus Folkardus Harkenroth (1670-1732). In eardere edysje wie útjûn troch A. Matthaeus, dat basearre is op in oar manuskript en printe yn 1706 te Leien.
List fan planetoïden 48501-48600
Dit is in list fan planetoïden 48501-48600.
Sudertsjerke (Rotterdam)
De Sudertsjerke wie in herfoarme tsjerke oan de Gedempte Glashaven yn Rotterdam. It yn 1849 boude tsjerkegebou waard by it bombardemint op Rotterdam yn 1940 ferneatige.
Skiednis
Tusken de Gedempte Glashaven en de doetiidske Jufferstraat, dêr't hjoed-de-dei de Rederijhaven is, stie in tsjerke mei dyselde namme. Dat tsjerkegebou, yn 1630 as in teäter boud, wie brekfallich woarn en waard yn 1844 foar de bou fan in nije tsjerke ôfbrutsen.
Nei in priisfraach waard foar it ûntwerp fan de doe 29 jier âlde arsjitekt A.W. van Dam keazen. Timmerman J. van Limburgh fierde de bou foar 312.416 gûne út. Op 25 july 1845 waard nei de foltôging fan it fûnemint de earste stien foar de tsjerke lein. Op 11 oktober 1848 waard it lêste wurk oan de boppebou dien. Dûmny H. Oort naam it gebou op 22 april 1849 plechtich yn gebrûk. Meiïnoar hiene de kosten fan de nije tsjerke goed 500.000 gûne koste. thumb|left|Loftopname fan de tsjerke (1938) It bombardemint op Rotterdam yn 1940 ferneatige de Sudertsjerke. In werbou fûn neitiid net mear plak en yn 1960 waard as ferfanging foar de herfoarme gemeente de Paulustsjerke oan de Mauritsweg yn gebrûk nommen. Ek de gemeente fan de yn de oarloch ferneatige Westertsjerke hearde tenei by dy tsjerke.
Beskriuwing
De Sudertsjerke hie in achthoekich grûnplan mei oan fjouwer kanten kapellen. It tek wie in achtsidige piramide, dy't fan 'e fjouwer topgevels fan de kapellen trochsnien waard. In achthoekige spits foarme de kroan. Ramen en doarren wiene spitsbôgich.
De tsjerke hie noch flak foar de ferneatiging yn 1940 nije brânskildere ramen fan Marius Richters krige.
Kapellekrâns
thumb|260px|Plattegrûn fan in tsjerkegebou mei in kapellekrâns (ljochtgriis In kapellekrâns bestiet út meardere kapellen oan in yn 'e regel grutter romaansk of goatysk tsjerkegebou. De kapellen binne oan de healrûne of mearhoekige koeromgong boud.
Funksje
It grutte tal kapellen yn de kleastertsjerken of katedralen wie nedich om de muontsen of it grutte tal preesters genôch alters te bieden, sadat hja harren plicht om de misse op te dragen neikomme koene. Boppedat brochten de alters troch it opdragen fan in misse foar bysûndere yntinsjes ek jild yn 'e lade.
Untwikkeling en arsjitektuer
De âldste foarbylden fan in kapellekrâns datearje fan de Frânske abdij- en pylgertsjerken út de 9e oant 12e iuw (lykas de Saint-Philibert yn Tournus, de Sainte-Foy yn Conques of de Saint-Sernin yn Toulouse. Mei de Europeeske katedraalgotyk fan de 12e en 13e iuw berikte de kapellekrâns in arsjitektoanysk hichtepunt. Yn 'e renêssânse en de barok wurde kapellekrânsjen jimmeroan seldsummer tapast.
Wilwolt fan Schaumberch
Wilwolt fan Schaumberch (* 1446 - † 20 april 1510) wie in Dútsk legeroerste. Hy hat û.o. wurke yn opdracht fan Albrecht fan Saksen en foar him ferskate militêre operaasjes dien yn Fryslân en Grinslân. De súksessen dy't hy oer de Friezen behelle yn de maaitiid en hjerst fan 1498 hawwe it fûnemint lein foar it bewâld fan de hartoch fan Saksen en late de ein fan de Fryske frijheid yn.
Skiednis
Wiltwolt kaam út in leech-aadlik laach, de Schaumberchs, dy't fan Tueringen kamen en dat wiidfersprakele wie. Om troch de tiid te kommen waard hy beropsmilitêr.
Yn 1484 hat er meidien oan it Fjouwerlannen toernoai fan Stuttgart en yn 1487 wurdt er kommandant by Albrecht fan Saksen. De hartoch wurdt troch de Dútske keizer hierd om de Hongaarske kening Matthias Corvinus te bestriden, dy't grutte parten fan Eastenryk beset hâlde. Wilwolt fiert de troepen fan Albrecht oan.
Schaumberch liet yn en bûten Fryslân blokhuzen bouwe. Yn 1500 holp er om Hindrik fan Saksen te befrijen út Frjentsjer. Ien fan syn oanfierders wie Nittert Foks, ek wol: Nittert Fuchs.
Nei in libbenlang soldaat west te hawwen hâldt Wilwolt dêr yn 1500 mei op en festiget him op syn famyljeslot dêr't er syn lêste jierren trochbringt.
Robert Fruin
thumb|250px|Portret fan Fruin troch [[Jan Goedeljee, 1879]]
Robert Jacobus Fruin (Rotterdam, 14 novimber 1823 - Leien, 29 jannewaris 1899) wie in Nederlânsk histoarikus. Hy wie de earste yn Nederlân dy't skiednis as aparte wittenskip beoefene. Hy hat yngeand stúdzje makke fan it wurk fan Leopold von Ranke; hy kin beskôge wurde as dy syn learling.
Yn 1842 sette er út ein mei in stúdzje Klassike Filology. Hy promovearre yn 1849 en waard learaar Ierdrykskunde en Skiednis oan it Steedlik Gymnasium yn Leiden. Fruin beklaaide as earste de learstoel Heitelânske Skiednis - dat betsjut Nederlânske skiednis - oan de Ryksuniversiteit Leien, fan 1860 oant 1894. Hy oanfurdige syn amt mei it útsprekken fan de rede De onpartijdigheid van den geschiedschrijver.
It wie Fruin syn stribjen om fan ferheljende skiednis nei mear analysearjende skiednis te kommen. Teffens hie er each foar it belang fan it detail yn it histoaryske barren. Fruin syn fyzje op de skiednis hat it stimpel fan it Thorbeckiaanske liberalisme. Dêrtroch krige er striderij mei de antirevolúsjonêr Groen van Prinsterer, dy't goekunde fan him wie. Syn beneikommen fan de 17e iuw wie lukwols nasjonalistysk. De Republyk wie in apart gefal yn de Europeeske skiednis. Syn ûnuansearre fyzje op Lieuwe van Aitzema hat jierrenlang beskiedend west.
Izaäk Hendrik Gosses wie Fruin syn learling yn it lêste jier foar syn emeritaat.
'Tien jaren'
Fruin lit yn it boek Tien Jaren, dat er foar syn learlingen op it gymnasium skreau, sjen hoe't De Nederlânske Opstân him ûntjoech fan in hast helpleaze tastân ta in skraachwurk oerwinning yn 1588 oant benei wûn yn 1598. Dy ûntwikkeling is foar in part ta te skriuwen oan ynternasjonale faktoaren sa as de oarloch fannijs tusken Frankryk en Spanje, mar ek oan de politike betûftens fan in Johan van Oldenbarnevelt en de militêre bekwamens fan Maurits fan Nassau. Yn de meast kritike faze fan de Tachtichjierrige Oarloch hiene de opstannige goaen poerbêste oanfierders ta harren foldwaan dy't de oermastering fan Spanje tichterby brocht hawwe.
Keunstdûken op de Olympyske Simmerspullen 1904
De Olympyske Simmerspullen 1904, ek wol de IIIe Olympiade neamd waarden yn 1904 yn Saint Louis, de Feriene Steaten hâlden. It keunstdûken stie foar it earst op it programma en waard hâlden yn in marke yn it Forest Park.
De Skâns (Gordyk)
De Skâns is it multyfunksjonele sintrum oan de Loaiersstrjitte 2 op De Gerdyk.
Yn it sintrum sitte in muzykskoalle, it jongerein- en âldereinwurk en sosjaal kultureel wurk. Fierder is der in teaterseal dêr't jierliks sa'n tritich foarstellings yn jûn wurde. Yn de Sporthal wurde ek oare aktiviteiten dien. It sintrum is iepene op 16 maart 1961 as doarpssintrum De Gerdyk-Koartsweagen. Sûnt ein jierren tachtich bestiet it los fan de gemeente.
The Devil Made Me Do It
The Devil Made Me Do It is in nûmer dat oarspronklik opnaam is troch Golden Earring en útbrocht op Cut. The Devil Made Me Do It wie it earste nûmer op it album en waard op 17 desimber 1982 útbrocht as twadde single fan it album.
Oer it nûmer
The Devil Made Me Do It giet oer ien dy't foar de rjochter stiet, omdat er in rige misdieden dien hat. Hy leit lykwols út dat er ûnder oare in bûntjas en in auto stellen hat om syn freondinne tefreden te hâlden, en omskriuwt har as de duvel.
Oer de fideoclip
It fideobudzjet wie op nei de fideoclip foar Twilight Zone, en dus waard keazen foar in rappe en foardielige registraasje troch it Toppop-team fan Rien van Wijk yn de Hilfertsomse NOS Studio.
Izaäk Hendrik Gosses
thumb|Izaak Hendrik Gosses Izaäk Hendrik Gosses (Dokkum, 9 jannewaris 1873 - Grins, 23 jannewaris 1940) wie in skiedkundige. Wie troud mei Jacoba Keij sûnt 4 novimber 1902.
Gosses kaam út in ûnderwizerslaach, sawol fan memme- as heitekant. Nei it gymnasium yn Ljouwert studearre er skiednis yn Leien, wie in learling fan Robert Fruin. Letter promovearre er by prof. P. J. Blok; dêrfoar studearre er noch in pear semesters yn Marburch en Wenen.
Gosses wie in autoriteit op it mêd fan ekonomyske- en midsiuwske skiednis. Yn 1915 waard er heechlearaar yn Grins, as opfolger fan Johan Huizinga. Hy bestudearre it gebiet fan Swin oant Weser, it wengebiet fan de Friezen. Benammen syn lytsere publikaasjes hannelje oer Fryske skiednis.
Gosses waard yn 1922 beneamd ta lid fan de Keninklike Nederlânske Akademy fan Wittenskippen.
Houtblazer
In houtblazer is immen dy't in houtblaasynstrumint bespilet.
List fan planetoïden 10601-10700
Dit is in list fan planetoïden 10601-10700.
Zuurdijk
Zuurdijk (Grinslannersk: Zuurdiek) is in plak yn de gemeente It Hegelân (oant 1 jannewaris 2019 gemeente De Marne) yn de provinsje Grinslân). Zuurdijk hie 100 ynwenners op 1 jannewwaris 2008.
Eins bestiet it út trije kearnen. Om se út elkoar te hâlden wurde se offisjeus nûmere. It meast westlik leit de earste Zuurdijk. Dat is de grutste kearn, dêr't de tsjerke (mei de bekende mearman as wynwizer), it kafee en de mûne De Swel (8-kantige boppekruier út 1858) steane. Sawat in kilometer nei it easten leit de twadde Zuurdijk, (1e Nijhoezen) in samling karakteristike Grinslanner lânarbeidershúskes. De tredde Zuurdijk (2e Nijhoezen), wer wat eastliker, bestiet út noch in samling arbeidershúskes en inkelde gruttere pleatsen. thumb|left|De [[tsjerke fan Zuurdijk]] thumb|left|Ynterieur fan de tsjerke fan Zuurdijk De earste fermelding oer Zuurdijk giet oer in stoarmfloed yn 1287 (de Sint-Lusiafloed) wêrtroch't de op in sânrigge 'Sutherdiecke' fan it gebiet De Marne fernield waard. Dat feroarsake safolle slachtoffers, dat gearwurking mei bewenners fan Asterdyk (= Easterdyk) en Westerdyk nedich wie om de dyk te reparearjen. Der ûntstie in nij doarp: Sutherdiecke (= Suderdyk). De namme Zuurdijk is in ferbastering fan dy namme.
Besuden Zuurdijk lizze noch twa diken. Alderearst de eardere dyk fan it Ryddjip. Súdlik dêrfan leit de saneamde Uterdyk. Fan dy 'uterdyk' is yn 1729 in part yndike, de Alde Zuurdijkster Uterdykspolder. Yn 1805 waard in twadde stik yndike, de Torringapolder en op it lêst ûntstie yn 1819 de Nije Zuurdijkster Uterdykspolder. De súdlike dyk fan dy polders, de Kadyk neamd, leit pal tsjin dy fan it Ryddjip oan.
De tsjerke is fan foar 1287, mar der binne oanwizings fûn dat er noch 50 jier earder boud wêze moat. De klok is fan 1482. De wynwizer stelt in seemearman foar. Ea is der in stik fan de sturt ôfwaaid en net weromfûn of -setten. De seemearman foarmet no noch it logo fan Zuurdijk. In oare bysûnderheid is dat mar oan trije kanten fan de toer in wizerplaat sit. Oan de noardkant sit net ien, dat is de kant fan it tsjerkhôf. 'Dêr ha se de tiid toch net nedich', wie de redenaasje. De tsjerke is yn 2001 yngreven restaurearre, wêrby't in soad autentike eleminten foar it ljocht komd binne, en bewust sichtber litten binne.
Aldynwenners, dêr't de grêven fan op it tsjerkhôf werom te finen binne: Jan Zijlma, lânbouwer op Ewer en auteur fan 'De Marne, een geschiedkundige beschrijving' (Grins, 1884), syn broer Geuchien Zijlma, lid fan de 1e en 2e Keamer, en J.S. van Weerden, master, en mei-oprjochter fan de Histoaryske Rûnte De Marne, en auteur fan it boek 'Zuurdiek mien Dorpke'.
Opmerklik feit is ek dat Zuurdijk yn de earste helte fan de 19e iuw it rykste doarp fan Nederlân wie. Dit kaam troch de 'dikke' (= rike) boeren, dy't yn dy tiid harren gouden jierren hiene. Letter yn de 19e iuw stribben de boeren yn East-Grinslân de Zuurdijkster boeren foarby.
Koggelân
Koggelân (Hollânsk: Koggenland, Westfrysk: Koggeland) is in gemeente yn 'e regio West-Fryslân fan 'e Nederlânske provinsje Noard-Hollân. Dizze gemeente ûntstie op 1 jannewaris 2007 troch de fúzje fan 'e eardere gemeenten Obdam en Wester-Koggelân.
Plakken yn de gemeente
Doarpen:
Meinte Abma
Meinte Jelles Abma (Folsgeare, 2 septimber 1930) is in eardere Nederlânske politikus fan it CDA.
Biografy
Meinte Jelles Abma wie in soan fan Jelle Ruurds Abma en Doutje Tjitses Bouma. Hy groeide op op in pleats, krekt bûten Folsgeare.
Nei de Rehoboth-mulo en de A-ôfdieling fan de Ryks-HBS yn Snits trochrûn te hawwen, waard er folontêr op de gemeentesekretary fan Snits. Nei acht moanne waard er oerpleatst nei Schoonebeek dêr 't er hast in jier wurke, en dêrnei nei Zoelen (goed twa jier), Eibergen (in lytse trije jier) en Wateringen (goed trije jier).
Hy helle yn de jûnsoeren de diploma's Gemeente-administraasje I en Gemeente Finânsjes. Fan 1 july 1960 oant 1973 wurke er foar de gemeente Maartensdijk, it lêst as haad gemeentefinânsjes en loko-sekretaris. Yn dy tiid studearre er yn syn frije tiid rjochten yn Utert dêr't er úteinlik yn oktober 1970 syn doktoraal bestjoersrjocht helle mei as haadfakken steats- en administratyf rjocht.
Meinte Abma wie fan 1973-1981 boargemaster fan Hinnaarderadiel, fan 1979-1981 waarnimmend boargemaster fan Drylts, fan 1981-1995 boargemaster fan Wûnseradiel, yn 1998waarnimmend boargemaster fan Ljouwerteradiel en yn 1999	waarnimmend boargemaster fan Skiermûntseach.
Abma trout yn 1968 mei Gijsje Berdina Johanna (Bep) de Nooij, in ferpleechster, út De Haach. Sy adoptearje twa bern út Kreta.
List fan bylden yn De Marne
Dit is in (ûnfolsleine) groanologyske list fan bylden yn De Marne. Under in byld wurdt hjir ferstien elk trijediminsjonaal keunstwurk yn de iepenbiere romte fan de Nederlânske gemeente De Marne, wêrby byld wurdt brûkt as sammelbegryp foar skulptueren, stânbylden, ynstallaasjes, betinktekens en oare byldhouwurken.
Hegebeintumermûne
Skiednis
De Hegebeintumermûne is in mealreeë muonts, dy't yn 1860 foar de bemealling fan de polder Hegebeintum boud waard.
De mûne hold it opfallend lang fol en bleau oant 1969 yn it wurk. Om't der doe gjin mûnder mear beskikber wie, waard besluten ta meganyske bemealling.
De mûne waard yn 1976 eigendom fan de Stichting De Fryske Mole, dy't him in jier letter restaurearje liet. Yn 2006 wiisde it Wetterskip Fryslân de Hegebeintumermûne oan as reservegemaal yn gefal fan wetteroerlêst.
Beskriuwing
De Hegebeintumermûne hat in flecht fan 15,35 meter en de wjukken binne âldhollânsk ophekke. It is in houten achtkante mûne, mei stiennen fjildmuorren, dekt mei reid.
Anglofryske runen
right|thumb|250px|Anglofryske runen De Anglofryske runen binne in samling runen dy't harren namme tankje oan de spesifike ûntsteanseftergrûn en dy't fûn binne yn it iere wengebiet fan de Friezen. Sy wurde beskôge as de âldste uteringen fan de Fryske literatuer.
Grutte Folkeferfarren
Tidens de 5e en 6e iuw lutsen Angelske en Saksyske stammen it tsjintwurdige Westen en Noarden fan Nederlân yn as ûnderdiel fan harren oertocht nei Brittanje. In part fan de Fryske befolking gong mei, mar der bleaune ek Angelen en Saksen efter yn it wengebiet fan de Friezen. Nettsjinsteande harren likense Germaanske ôfkomst wienen der wol kulturele ferskillen tusken de ferskate Germaanske stammen lykas de foarm en ynhâld fan harren fuþark (of futhark): it aldgermaanske "alfabet". Wierskynlik al yn de 5e iuw ûntstien troch beynfloedzjen fan wjerskanten it Anglofryske fuþork. Dy waard útwreide mei in oantal runetekens, wylst oare feroaren fan foarm om in wjerspegeling fan feroarings yn de taal wer te jaan.
De aldfryske runen komme allinnich foar op losse foarwerpen lykas kamen en munten. Faak is de betsjutting net helder en is ek altiten in striidkwestje oft it feitlik om Fryske rune-ynskripsjes giet. Fan Westeremden is it ynskrift aldujislu meþ jisuhildu likernôch 800: "Aldujislu [giet] mei Jisuhildu": wat in seinewinsk bestjut om foarspoedich waaksdom. Ut de provinsje Grinslân stamje twa kamen mei âldfryske rune-ynskripsjes. Ien fan dizze befettet inkeld it wurd kobu, “kam”.
De taal fan de âldfryske runen is folle âlderwetser as yn de aldfrysk oerlevere boarnen. Dizze waard datearre tusken 500 en 800.
Fan de âldingelske runen binne der folle mear fûn en ek yn lingte fan teksten. (Sjoch: aldingelsk).
When the Lady Smiles
When the Lady Smiles is in nûmer dat oarspronklik yn 1983 opnaam is troch Golden Earring en útbrocht op N.E.W.S.. When the Lady Smiles wie it twadde nûmer op it album en waard op 3 febrewaris 1984 útbrocht as earste single fan it album.
Oer de fideoclip
De fideoclip foar When the Lady Smiles regissearre troch Dick Maas joech gâns opskuor. Dat kaam ûnder oare trochdat de haadpersoan fan de fideo, spile troch sjonger Barry Hay, in non oantaast yn de metro. Dy sêne waard yn Amearika út de fideo wei knipt (de folsleine ferzje mocht yn Amearika pas nei middernacht op tv fertoand wurde).
Muzykynstrumint
In muzykynstrumint is in konstruksje dy't út in hiel ferskaat fan materialen makke wêze kin, bedoeld om muzyk mei te meitsjen.
Muzykynstruminten kinne muzikologysk oan de hân fan de wize wêrop 't it lûd ta stân brocht wurdt, yndield wurde:
In oare wize fan yndielen dy't in soad brûkt wurdt is de yndieling nei wize fan bespyljen:
De klassike muzykynstruminten út it symfony-orkest wurde yn de praktyk yn famyljes ûnderbrocht, yn folchoarder fan de partituer:
It Metropolitan Museum of Art yn New York City hat in grutte kolleksje muzykynstruminten
Manuel Fetter
Manuel Fetter (Ljouwert?, 18 augustus 1972 – Ljouwert, 24 septimber 2004) wie in slachtoffer fan sinleas geweld.
Manuel waard op 24 septimber 2004 deastutsen yn de Grutte Heechstrjitte yn Ljouwert neidat hy in oare man oanspruts op it stikken smiten fan in bierfleske, net fier fuort fan wêr't sân jier earder ek Meindert Tjoelker om it libben kaam troch sinleas geweld.
De dea fan Fetter makke in soad los yn Ljouwert. Der kaam begjin oktober in stille tocht foar Manuel en der is in diskusje begûn oer wat minsken dwaan kinne om sinleas geweld tsjin te gean.
Going to the Run
Going to the Run is in nûmer dat oarspronklik opnaam is troch Golden Earring en útbrocht op Bloody Buccaneers. Going to the Run wie it tredde nûmer op it album en waard yn de maitiid fan 1991 útbrocht as earste single fan it album.
Warnen
thumb|Germaanske stammen om 50 n.Kr. mei it wengebiet fan û.o. de Warnen De Warnen (of Varni) wienen in Germaanske stam, besibbe oan de Saksen, dy't oarspronklik op it Eastsee-eilân Öland libbe hawwe.
Servje
Servje is in lân op de Balkan. De haadstêd is Belgrado. Servje foarme oant 3 juny 2006 mei Montenegro it steatebûn Servje en Montenegro. Doe't Montenegro him dy dei ûnôfhinklik ferklearre wie Servje formeel it ienichste lid fan de steatebûn. Op 5 juny ferklearre ek Servje him ûnôfhinklik.
Lizzing
Servje wurdt begrinzge troch: