cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Utah
Prehistoarje en Spaansk en Meksikaansk bewâld
Yn 1821, doe't Nij-Spanje ûnôfhinklik waard ûnder de namme Meksiko, kaam Utah by dat lân te hearren. Tsjin dy tiid wiene de earste blanke jagers en pelskeaplju út Kanada en de Feriene Steaten wei al yn 'e krite trochkrongen. Nei ien fan harren, Étienne Provost, dy't it gebiet yn 1825 oandie, soe letter de stêd Provo ferneamd wurde, wylst de namme fan in oarenien, Peter Skene Ogden, ferivige is yn 'e plaknamme fan 'e stêd Ogden. Ein 1824 waard de ferneamde gids Jim Bridger de earste Ingelsktalige persoan (ynsafier bekend) dy't de Grutte Sâltmar besocht. Fanwegen de hege sâltheidsgraad fan it wetter tocht er earst dat er in baai fan 'e Stille Oseaan ûntdutsen hie, mar doe't er de kust fan 'e mar folge, ûntdiek er dat it om in reuseftige sâltmar gie. Neitiid fêstigen har hûnderten Amerikaanske en Kanadeeske jagers en pelskeaplju yn 'e neite fan 'e mar, dy't doedestiden bekend stie as Lake Youta.
De mormoanen
Yn 1844, nei de dea fan Joseph Smith, waard de profeet Brigham Young as foarsitter fan it Kwoarum fan de Tolve de lieder fan 'e mormoanske Tsjerke fan Jezus Kristus fan de Hilligen fan de Lêste Dagen, dy't doedestiden yn Nauvoo, yn Illinois fêstige wie. De mormoanen, dy't mearwiverij bedreaune en in wol hast kommunistyske, koöperative libbenswize hiene dy't skril ôfstiek tsjin it ekstreme yndividualisme fan 'e oare Amerikanen, kamen dêr almar mear yn konflikt mei harren net-mormoanske buorlju. Dêrom sleat Young yn oktober 1845 in oerienkomst mei Thomas Ford, de gûverneur fan Illinois, dat hy en syn folgelingen yn 1846 de steat ferlitte soene.
Sadwaande setten de mormoanen doe ôf nei it Wylde Westen, dêr't se in nij Unthjitten Lân hopen te finen. Brigham Young en de earste groep mormoanske pioniers berikten op 24 july 1847 de Sâltmardelling. Hoewol't se dêr de earste jierren wrakselje moasten om te oerlibjen, wiene se sa bliid as wat mei dit woastynlân, dêr't se einlings en te'n lêsten har eigen religy beoefenje koene sûnder dat se dêrfoar ferfolge waarden. Troch harren kommunale wurkwize en heech ûntwikkele lânboumetoaden wisten de mormoanen der te oerlibjen en sels te florearjen. Oer in perioade fan 22 jier joegen har sa'n 70.000 oare mormoanen by dy earste groep. Hja stiften mear as hûndert delsettinkjes yn wat Young Deseret neamde, en regearre as in folslein ûnôfhinklike teokrasy. 'Deseret' wie neffens it Boek fan Mormon in oerâld wurd foar hunichbij; dêrfandinne ek de bynamme fan Utah as de Beehive State ("Bijekoersteat") en it biedwurd Industry ("Warberens").
De troch Young as residinsje foar de Tsjerke fan Jezus Kristus fan de Hilligen fan de Lêste Dagen stifte stêd Salt Lake City waard it mulpunt dat nije gebiet. Behalven mei de lânbou fertsjinnen de iere mormoanen ek har brea mei de ferkeap fan alderlei guod oan kolonistekarafanen op trochreis nei Kalifornje. Boppedat sleaten se ferdraggen mei de Jût en de oare Yndianen yn Utah om't Young ornearre dat it op 'e lange termyn goedkeaper wêze soe om 'e Yndianen mei-ite te litten fan 'e rispingen fan 'e mormoanen, as om oarloch tsjin harren te fieren. Behalven yn Utah stiften de mormoanen ek plakken dy't bûten de (úteinlike) grinzen fan 'e steat komme soene te lizzen, lykas Las Vegas (Nevada), Franklin (Idaho), San Bernardino (Kalifornje) en Star Valley (Wyoming). Wichtige delsettings yn Utah wiene û.m. St. George, Logan en Manti, dêr't de mormoanen harren earste trije timpels yn Utah setten, mei de bou wêrfan't begûn waard nei dy fan 'e bekendere en gruttere timpel yn Salt Lake City, mar dy't allegearre al jierren klear en yn gebrûk wiene ear't de timpel fan Salt Lake City yn 1893 reekaam.
Nei't it gebiet yn 1848 by it Ferdrach fan Guadalupe Hidalgo, dat in ein makke oan 'e Meksikaansk-Amerikaanske Oarloch, troch Meksiko oan 'e Feriene Steaten ôfstien wie, kaam it bekend te stean as it Territoarium Utah. Dat wie in stik lytser as Deseret, mar omfieme noch altyd it hjoeddeiske Utah en Nevada, mei dêropta dielen fan Wyoming en Kolorado. Dat organisearre territoarium kaam ta stân by it Kompromis fan 1850, en Fillmore, ferneamd nei de Amerikaanske presidint Millard Fillmore, waard de haadstêd. Al yn 1856, lykwols, waard de sit fan it regear ferpleatst nei Salt Lake City. Hoewol't de mormoanen harren Deseret as steat yn 'e Amerikaanske Uny opnommen hawwe woene, rêden se dat net op, mei't hast de hiele politike fêstige oarder yn Washington, D.C. tige anty-mormoansk wie.
Dat waard noch helte minder doe't it Amerikaanske regear yn 1848, ûnder druk fan protestantske tsjerken, it besteansrjocht fan Deseret en de troch de mormoanen as ûnderdiel fan harren leauwe beliden polygamy ôfwiisde. Young-en-dy loeken har lykwols neat oan fan in regear yn it fiere Washington dat sy net erkenden, en de relaasjes giene mei feart en faasje berchôf. Oan 'e ein fan 'e 1850-er jierren, doe't de Amerikaanske presidint James Buchanan it Amerikaanske Leger op 'e mormoanen ôfstjoerde, liek it skeel op iepen oarloch ta te gean.
Lytse Boargeroarloch
Hoewol't der gjin fjildslaggen plakfûnen, wiene der àl wapene konfrontaasjes yn 'e Rocky Mountains, dêr't it mormoanske Nauvoolegioen de opmars fan 'e Amerikanen yn 'e berchpassen opkearde yn in barren dat wol de 'Lytse Boargeroarloch' neamd wurdt. Fierders waarden yn septimber 1857 by it Bloedbad fan Mountain Meadows de 120 Amerikaanske kolonisten fan 'e Baker-Fancher-karafaan ôfslachte troch it mormoanske Nauvoolegioen yn gearwurking mei in groep Pajût-krigers. Ear't de Amerikaanske troepen ûnder generaal Albert Sidney Johnston yn 1858 Utah berikke koene, liet Brigham Young de hiele befolking fan Salt Lake City evakuëarje, sadat de soldaten yn in spûkstêd arrivearren. Neitiid waard der in kompromis sletten wêrby't Young syn funksje as gûverneur fan Utah oerdroech oan Alfred Cumming (hoewol't de measte histoarisy it deroer iens binne dat dy feroaring poer kosmetysk wie, en dat Young efter de skermen persiis deselde macht behold as tefoaren). Yn 'e folgjende jierren folge in lange rige fan troch it Amerikaanske regear oanstelde territoriale gûverneurs, dy't om it hoartsje ûntslach namen.
Romeo en Julia
Romeo en Julia, yn it oarspronklike Ingelsk: Romeo and Juliet, is in toanielstik fan 'e hân fan 'e wiidferneamde Ingelske skriuwer en dichter William Shakespeare (de folute titel is: The Most Excellent and Lamentable Tragedy of Romeo and Juliet, "De Aldertreflikste en Alderbeklaachlikste Trageedzje fan Romeo en Julia"). It is in trageedzje wêryn't de ûnmooglike leafde fan Romeo Montague en Julia Capulet beskreaun wurdt, telgen út rivalisearjende famyljes dy't al sûnt minskewitten in fete útfjochtsje. Mei Hamlet is Romeo en Julia nei alle gedachten ien fan 'e bekendste en populêrste stikken fan Shakespeare. De nammen fan 'e haadpersoanen binne troch de iuwen hinne sprekwurdlik wurden foar jonge minners. Men is fan tinken dat it stik skreaun wêze moat tusken 1591 en 1595. De Fryske oersetting fan Douwe Kalma waard publisearre yn 1966.
Utah
Yntegraasje yn 'e Feriene Steaten
Nei't it Noarden de oarloch yn 1865 wûn hie, rjochte it Amerikaanske regear de oandacht wer op it westen. De nije Republikeinske Partij, de driuwende krêft efter de ôfskaffing fan 'e slavernij yn it Suden, swarde no dat it ek de polygamy útrûgje soe, mei't dat krektlyk as in skeining sjoen waard fan alle religieuze, kulturele en morele wearden dy't in moderne beskaving hawwe moatte soe. Dy sjenswize waard noch fuortsterke troch de publikaasjes fan guon mormoanske ôffalligen, wêrûnder Wife No. 19, or: My Life of Bondage, in boek dat skreaun waard troch Ann Eliza Young nei't hja harsels skiede litten hie fan Brigham Young. Yn 'e folgjende jierren waard it regear oer Utah de mormoanen systematysk ûntnadere, en de tsjerkelieding moast sels in hoartsje ûndergrûnsk gean. Oan 'e oare kant soargen de troch de Amerikanen sels bewurkmastere bettere ferbinings mei Utah en agressyf sindingswurk fan mormoanske kant derfoar dat der yn dyselde snuorje in tafloed fan mormoanske kolonisten út it Easten en út Jeropa wei nei Utah streamde.
Oare ûntwikkelings út dyselde tiid wiene de foltôging fan it Earste Transkontinintale Spoar, op 10 maaie 1869 by Promontory Summit yn Utah, en de Utahaanske Oarloch fan Swarte Hauk (net te betiizjen mei de bekendere Oarloch fan Swarte Hauk yn Iowa), wêrby't yn 1865 de Jût-Yndianen ûnder lieding fan it opperhaad Antonga Swarte Hauk yn opstân kamen tsjin 'e blanke oerhearsking. Hoewol't Antonga Swarte Hauk yn 1870 stoar, hold de oarlochssitewaasje yn Utah oan oant it Amerikaanske Leger yn 1872 yn it territoarium de geastedûnsbeweging de kop yn drukte. De Utahaanske Oarloch fan Swarte Hauk wie opmerklik mank de Amerikaanske Yndiaanske oarloggen om't it in trijesidich konflikt wie, wêryn't de Yndianen, it Amerikaanske Leger en mormoanske milysjes inoar befochten.
Uteinlik besleat de Tsjerke fan Jezus Kristus fan de Hilligen fan de Lêste Dagen yn 1890 en skaf de polygamy ôf. Dat waard buorkundich makke troch de útfurdiging fan it saneamde Manifest fan 1890, en late daliks ta in tsjerkskuorring, om't in minderheid bûge of barste oan mearwiverij fêsthâlde woe. Mar fierwei it grutste part fan 'e mormoanen lei him der by del, sadat der in kompromis berikt wurde koe mei Washington. Fan gefolgen koe Utah op 4 jannewaris 1896 einlings as de 41e steat yn 'e Amerikaanske Uny opnommen wurde. Utah fierde al yn 1870 it frouljuskiesrjocht yn, en liet datoangeande yn 'e Feriene Steaten inkeld Wyoming foargean. Yn 1887 waard dat beslút lykwols troch it Amerikaanske Kongres weromdraaid yn in besykjen om 'e politike ynfloed fan 'e mormoanen yn Utah oan bannen te lizzen. Pas yn 1896, doe't Utah in folweardige steat waard, koe it frouljuskiesrjocht werynfierd wurde.
Tweintichste iuw
Fan it begjin fan 'e tweintichste iuw ôf kaam fral it suden fan Utah bekend te stean om syn natoerskientme. Dat late doe ta de oprjochting fan û.m. it Nasjonaal Park Bryce Canyon en it Nasjonaal Park Zion. Yn 'e 1910-er en 1920-er jierren ûntjoech Utah him ta in populêr oard om spylfilms op te nimmen; benammen de skildereftige Monument Valley is yn in protte yn westernfilms fan tusken de tweintiger en sechstiger jierren te sjen. Troch de oanlis fan it Interstate highway-stelsel, yn 'e 1960-er en 1970-er jierren, waard it makliker om sokke plakken te berikken, wat late ta in foarse taname fan it toerisme. Sûnt de stifting fan it Alta Skygebiet, yn 1939, is noardeastlik Utah ien fan 'e populêrste skybestimmings fan 'e wrâld wurden. Mei dêrtroch koene yn 2002 de Olympyske Winterspullen yn Salt Lake City holden wurde.
Romeo en Julia
Eftergrûn
Matteo Bandello skreau yn 1554 in nije ferzje, basearre op dy fan Da Porto. It wie dizze ferzje dy't oerset waard fan it Italjaansk nei it Frânsk en it Spaansk, wêrby't yn it Frânsk de nammen fan 'e rivalisearjende famyljes ferbastere waarden ta "Capulet" en "Montague". De Frânske oersetting waard op syn beurt yn 1562 yn fersen fertaald yn it Ingelsk, troch Arthur Brooke. Brooke syn The Tragicall Historye of Romeus and Juliet waard yn 1567 werferteld yn proaza yn William Painter syn Palace of Pleasure. Bandello syn ferzje waard ek bewurke foar de Commedia dell'Arte, en yn Shakespeare syn tiid waarden dêr yn Londen útfierings fan op 'e planken brocht, wat Shakespeare faaks ynspirearre hat ta it skriuwen fan syn eigen stik. Shakespeare hat it ramt fan it ferhaal en de typyske Italjaanske details sûnder mis oernommen út sawol de oersetting fan Brooke as dy fan Painter, mar hy feroare guon dingen (by him duorret it hiele ferhaal mar fjouwer dagen en is Julia jonger wurden, in fanke fan mar fjirtjin jier) en foege sels ek nije eleminten ta, lykas de personaazjes fan Mercutio en Paris.
Romeo and Juliet is nei alle gedachten skreaun tusken 1591 en 1595, en is dêrmei ien fan Shakespeare syn ierdere stikken. It waard foar it earst opfierd yn Londen op 29 jannewaris 1595, en publisearre yn 1597, mar de tekst fan dy earste útjefte wie fan sa'n skeamele kwaliteit dat der yn lettere edysjes withoefolle korreksjes oanbrocht wurde moasten. It gebrûk dat Shakespeare yn Romeo and Juliet makket fan effekten lykas it ôfwikseljen fan komyske mei tragyske ferhaaleleminten om 'e spanning oanboazje te litten, syn útwreidzjen fan 'e rollen fan mindere personaazjes en syn gebrûk fan subplots om it stik te ferfraaien wurde beskôge as hantwizings nei syn lettere masterskip op it mêd fan toanielskriuwerij. thumb|left|Romeo en Julia yn 'e ferneamde balkonsêne, skildere troch [[Ford Madox Brown.]]
Utah
Bestjoer
It politike lânskip fan Utah wurdt behearske troch de beide grutte Amerikaanske politike partijen, de Demokratyske Partij en de Republikeinske Partij. Alle oare partijen spylje mar in tige marzjinale rol. Nettsjinsteande it feit dat de Republikeinen oan 'e ein fan 'e njoggentjinde iuw de swarde fijannen fan 'e mormoanen wiene, stimme mormoanen hjoed oan 'e dei foar it oergrutte part Republikeinsk en is Utah no ien fan 'e meast Republikeinske steaten fan 'e Feriene Steaten. Anno 2017 besetten Republikeinen sawol it gûverneurskip as alle sitten fan Utah yn it Amerikaanske Kongres. De Tsjerke fan Jezus Kristus fan de Hilligen fan de Lêste Dagen hâldt him lykwols strikt ôfsidich fan 'e polityk.
Romeo en Julia
Ynhâld
It stik iepenet mei in strjitgefjocht tusken oanhingers fan 'e famyljes Montague en Capulet, dy't yn Verona swarde fijannen binne. De prins fan Verona grypt yn en stelt fierdere fredebrek strafber mei de dea. Letter fersiket greve Paris Capulet om 'e hân fan syn dochter, Julia, mar Capulet freget him om noch twa jier te wachtsjen en nûget him út om in oansteand bal yn it hearehûs fan syn famylje by te wenjen. Neitiid oarderet er Julia om mei Paris te trouwen; frouwe Capulet en Julia har minne besykje it tsjinabbelearjende fanke oer te heljen om har by dat houlik del te lizzen.
Utah
Ekonomy
It bruto steatsprodukt fan Utah wie yn 2012 $130,5 miljard, wat delkaam op 0,87% fan it bruto nasjonaal produkt fan 'e hiele Feriene Steaten oer dat jier. It BSP per lid fan 'e befolking bedroech yn Utah yn 2012 $45.700. It meastepart fan 'e Utahaanske ekonomy wurdt opmakke troch mynbou, lânbou, toerisme, sâltproduksje en oerheidstsjinsten. Yn eastlik Utah wurdt in protte ierdoalje wûn. Oare grûnstoffen fan belang yn 'e Utahaanske mynbousektor binne koper, goud, sulver, molybdenum, sink, lead, beryllium, stienkoal en ierdgas. Op it mêd fan 'e lânbou wurdt yn Utah benammen oan feehâlderij dien op grutskalige ranches.
Sûnt de midden fan 'e tweintichste iuw hat it toerisme him ûntjûn ta ien fan 'e wichtichste pylders fan 'e ekonomy yn Utah. Toeristen komme fral yn súdlik Utah foar de natoerskientme en benammen yn noardlik Utah foar wintersport. Mei fiif nasjonale parken (Arches, Bryce Canyon, Canyonlands, Capitol Reef en Zion) hat de steat nei Alaska en Kalifornje de measte nasjonale parken fan alle Amerikaanske steaten. Dêropta omfiemet Utah sân nasjonale monuminten (Cedar Breaks, Grand Staircase-Escalante, Hovensweep, Natural Bridges, Rainbow Bridge en Timpanogos Cave), twa nasjonale rekreaasjegebieten (Flaming Gorge en Glen Canyon), sân nasjonale wâlden (Ashley, Caribou-Targhee, Dixie, Fishlake, Manti-La Sal, Sawtooth en Uinta-Wasatch-Cache) en ferskate steatsparken. Oare natoerattraksjes yn 'e steat binne Monument Valley, de Grutte Sâltmar, de Powell-mar en de Bonneville-sâltflakte.
As wintersportbestimming is Utah sûnt de midden fan 'e tweintichste iuw almar mear yn trek, benammen fanwegen de lichte, dûnzige snie dy't dêr by winterstoarmen mei 30 oant 90 sm de nacht falt, en dy't wol de bêste skysnie fan 'e wrâld neamd wurdt. Mar troch de Olympyske Winterspullen fan 2002, yn Salt Lake City, is Utah as sky-oard popularisearre, en sûnt is it tal wintersporters dat de steat besiket gâns tanommen. De sky-oarden fan Utah lizze benammen yn it sintrale noarden, deunby Salt Lake City, Park City, Ogden en Provo. It Utah Olympic Park en it Utah Olympic Oval, dat beide fasiliteiten yn Salt Lake City binne dy't de stêd oerholden hat oan 'e Olympyske Spullen, wurde noch altyd brûkt foar wrâldkampioenskippen en oare wichtige wedstriden op it mêd fan hurdriden, keunstriden, skyskânsspringen en bobslydzjen.
Demografy
Neffens in offisjele rûzing troch it Amerikaanske Folkstellingsburo (op grûn fan gegevens fan 'e Amerikaanske folkstelling fan 2010) hie Utah yn 2014 2.949.902 ynwenners, wat in groei fan 6,48% is yn ferhâlding ta de stân fan saken yn 2010. De befolkingstichtens wie yn 2014 13,2 minsken de km². De grutste stêd fan 'e steat is de haadstêd Salt Lake City, mei krapoan 185.000 ynwenners yn 2010. Oare gruttere stêden binne: West Valley City (130.000), Provo (113.000), West Jordan (104.000), Orem (88.000), Sandy (87.000), Ogden (83.000) en St. George (73.000).
Romeo en Julia
Ynhâld
Julia har neef Tybalt, dy't poermâl is om't Romeo it bal fan 'e Capulets binnenglûpt is, daget Romeo út ta in duël. Mar Romeo, dy't Tybalt no as famylje beskôget, wegeret om mei him te fjochtsjen. Mercutio, dy't him yn syn eare oantaast fielt troch sawol de ûnbeskamme Tybalt as troch de lêfe Romeo, akseptearret dan de útdaging foar Romeo yn 't plak. As Romeo it duël dêrop mei fysike middels besiket tsjin te hâlden, rekket Mercutio deadlike ferwûne. Breinroer fan fertriet en skuldgefoelens deadet Romeo dan Tybalt.
Utah
Etnisiteit
Neffens gegevens fan 'e Amerikaanske folkstelling fan 2010 wie de etnyske opbou fan 'e befolking fan Utah doe sa: 81,4% blanken; 13,0% Latino's; 2,0% Aziaten; 1,2% Yndianen; 1,1% swarten; 0,9% Polyneziërs, Melaneziërs en Mikroneziërs; 0,4% oaren of fan mingd etnysk komôf.
Romeo en Julia
Ynhâld
Montague, Romeo syn heit, wol hawwe dat Romeo Tybalt mei rjocht deadien hat foar de moard op Mercutio. Mar de prins, dy't no in famyljelid kwytrekke is oan 'e fete, ferballet Romeo út Verona; as er weromkeart, sil er de deastraf krije. Foar't er ôfset, bringt Romeo temûk de nacht troch yn Julia har keamer, dêr't se de leafde bedriuwe. De oare deis, nei syn ôfreis, is Julia drôvich. Capulet, har heit, begrypt har fertriet ferkeard en giet akkoart mei har houlik mei greve Paris; op har wegering driget er har te ûntervjen. As se dan smeket om it houlik út te stellen, wiist har mem dat ôf. thumb|right|L’ultimo Bacio Dato a Giulietta da Romeo troch [[Francesco Hayez, út 1823.]]
Utah
Etnisiteit
Blanke Utahanen binne fierhinne fan Noardwest-, Midden- en Noardjeropeeske orizjine, mei as grutste oarsprongsgroepen Ingelsen (26,0% fan 'e totale steatsbefolking), Dútsers (11,9%), Angelsaksyske Amerikanen (6,6%), Ieren (6,2%), Denen (5,4%), Skotten (4,6%), Sweden (4,0%), Italjanen (2,7%), Nederlanners (2,4%), Noaren (2,4%), Frânsen (2,2%) en Welsen (2,2%).
Romeo en Julia
Ynhâld
Julia besiket frater Laurence en freget him om help. Dêrop biedt dy har in middel oan dat har twa etmiellen lang yn in op 'e dea lykjend koma hâlde sil. De frater ûnthjit har om een boadskipper nei Romeo ta te stjoeren, sadat dy him by har jaan kin as se wer wekker wurdt. Op 'e jûn foar har houlik mei greve Paris nimt se it middel yn, en as se yn har steat fan skyndea ûntdutsen wurdt, wurdt se nei de grêfkelder fan 'e Capulets brocht.
Utah
Etnisiteit
Fan 'e Latino-befolkingsgroep bestiet it meastepart (9,0% fan 'e steatsbefolking) út Meksikanen. De grutste Yndiaanske etnyske groepen binne de Navaho (Navajo) en de Jût (Ute). Utah omfiemet seis federaal erkende Yndianestammen, dy't allegear har eigen reservaat hawwe: ● de Konfederearre Stammen fan it Gosjût Reservaat (ek yn Nevada) ● de Jût Yndianestamme fan it Uintah en Ouray Reservaat ● de Navaho Naasje (ek yn Arizona en Nij-Meksiko) ● de Noardwestlike Troep fan de Sjosjoanske Naasje ● de Pajût Yndianestamme fan Utah ● de Skull Valley Troep fan Gosjût Der binne yn Utah gjin stammen mei inkeld erkenning op steatsnivo.
Taal
De offisjele taal fan Utah is it Ingelsk, dat yn 2000 as sadanich by wet fêstlein waard. Utahaansk-Ingelsk, sa't dat op it plattelân fan 'e sintraal Utah sprutsen wurdt, is fierhinne in ferminging fan ferskate noardeastlike Amerikaansk-Ingelske dialekten út noardlik New York, súdlik Ohio en sintraal Illinois. It meast opfallende skaaimerk dêrfan is in omkearing fan 'e fonetyk fan beskate fokalen, sadat wurden as farm ("pleats") en barn ("skuorre") klinke as form ("foarm") en born ("berne"), en form en born klinke as farm en barn.
Romeo en Julia
Ynhâld
Frater Laurence syn boadskipper berikt Romeo lykwols nea en ynstee heart er fan Julia har skynbere dea fan syn tsjinstfeint Balthasar. Romeo is der yn stikken en midstwa fan. Hy keart halje-trawalje werom nei Verona, keapet gif by in apteek en brekt yn 'e grêfkelder fan 'e Capulets yn. Dêr rint er Paris tsjin it liif, dy't dêr kommen is om yn beslettenens om syn ferseine Julia te roujen. Hy mient dat Romeo in fandaal is en falt him oan. Yn it folgjende gefjocht wurdt er deade troch Romeo, dy't dêrop it gif ynnimt om, nei't er tinkt, mei Julia feriene te wêzen yn 'e dea. Neitiid wurdt Julia wekker út har skyndea, mar as se dan ûntdekt dat Romeo dea is, bringt se harsels om mei syn dagge.
Utah
Taal
Neffens gegevens fan 'e Amerikaanske folkstelling fan 2000 wie doe foar 87,5% fan 'e befolking fan Utah it Ingelsk de memmetaal (in ôfname fan 4,7% yn ferhâlding ta de tastân fan 1990). Op it twadde plak kaam neffens gegevens fan 'e folkstelling fan 2010 it Spaansk, dat foar 7,4% fan 'e befolking fan Utah de memmetaal wie. Dêrnei folgen it Dútsk, mei 0,6%; it Navaho, mei 0,5%; en it Frânsk, mei 0,4%.
Godstsjinst
Op it mêd fan godstsjinst bestie yn 2008 84,5% fan 'e befolking fan Utah út kristenen, wêrûnder 74% protestanten, 10% roomsen en 0,5% eastersk-otterdoksen. De grutste protestantske denominaasje wie de mormoanske Tsjerke fan Jezus Kristus fan de Hilligen fan de Lêste Dagen, mei in oanhing fan mar leafst 58% fan 'e steatsbefolking. Neffens oare sifers, datearjend fan 2012, lei dat persintaazje sels noch heger, op 62,2%. Yn abslute sifers waard yn 2010 fêststeld dat de Tsjerke fan Jezus Kristus fan de Hilligen fan de Lêste Dagen yn Utah 1.910.504 leden hie. Utah is it meast religieus homogeen fan alle Amerikaanske steaten, en de iennichste dêr't de mearderheid fan 'e befolking ta ien en itselde tsjerkgenoatskip heart.
Sibrandus Leo
Sibrandus Leo (wierskynlik berne as: Sibrand Liuwes; Ljouwert, 1528 of 1529 – proasdij Kuzemer by Oldekerk (Grinslân), 1583) wie in Frysk skiedskriuwer en geograaf.
Romeo en Julia
Neifolgers
Wat de struktuer oangiet, wykt Romeo en Julia ôf fan 'e oare trageedzjes fan Shakespeare; it is suver mear in komeedzje, útsein dat de beide haadpersoanen inoar op 'e ein net krije, mar ynstee stjerre. Twa ferzjes dy't basearre binne op Shakespeare sines hawwe beide dy ein wat oanpast. De bewurking The History and Fall of Caius Marius ("De skiednis en fal fan Caius Marius") fan Thomas Otway, dat spilet yn Rome, lit Romeo noch libje oant er mei Julia praat hat. Datselde jildt ek foar de ferzje fan David Garrick. Yn 'e 20e iuw hawwe der ferskate ferzjes west dy't net yn it ferline spilen, mar yn it hjoed en op it plak dêr't se útfierd waarden.
Utah
Godstsjinst
Nei de Tsjerke fan Jezus Kristus fan de Hilligen fan de Lêste Dagen folge neffens gegevens út 2012 op ôfstân as twadde tsjerkgenoatskip fan Utah de Roomsk-Katolike Tsjerke mei 160.125 leden, en dêrnei kaam de Súdlike Baptistekonvinsje mei 12.593 leden. Ateïsten en agnosten foarmen yn 2008 16% fan 'e befolking. Oare godstsjinsten wiene datselde jiers, yn folchoarder fan grutte: de islaam (0,8%) en it joadendom, it boedisme en it hindoeïsme (allegear mei 0,5%).
Klimaat
It grutste part fan Utah hat in drûch steppeklimaat oant op plakken in woastynklimaat, hoewol't der yn it bercheftige easten fan 'e steat in ferskaat oan oare klimaatfoarmen hearsket, fan in lânklimaat yn 'e dellingen oant in heechberchtmeklimaat boppe de beamgrins op 'e sniebekape toppen fan 'e Rocky Mountains. De temperatuer yn Utah is ekstreem, mei kâlde winters en gleonhjitte simmers. Rekôrtemperatueren wiene 48 °C, op 4 july 2007 by St. George, en –56 °C op 1 febrewaris 1985 by Peter Sinks yn it Bearerivierberchtme. De leechste temperatuer metten op in bewenne lokaasje wie lykwols –45 °C op 12 desimber 1932 te Woodruff.
De drûchte yn in grut diel fan Utah is it gefolch fan it feit dat dat gebiet yn it reinskaad fan 'e Sierra Nevada (yn Nevada en Kalifornje) leit. Simmerdeis kin súdlik en eastlik Utah lykwols rein ferwachtsje dy't ta de moesson út 'e Golf fan Kalifornje heart. Nettsjinsteande dat ûntfangt it meastepart fan 'e leger leine dielen fan Utah minder as 305 mm delslach jier: yn it Wasatch-berchtme, it wietste diel fan 'e steat, falt mear as 500 mm, yn it tichtbefolke Wasatch-front sa'n 380 mm, en yn 'e Grutte Sâltmarwoastyn, it drûchste part fan Utah, mar 125 mm jiers.
Sibrandus Leo
Libben
Sibrandus Leo waard yn 1528 of 1529 berne yn 'e Fryske haadstêd Ljouwert, wierskynlik as Sibrand Liuwes. Hy krige syn foarming (mei û.o. Suffridus Petrus) op 'e Latynske skoalle yn syn berteplak, en dêrnei op in kleasterskoalle. Yn 1545 died er mei sechstjin of santjin jier nammentlik as kanunnik syn yntree yn it premonstratinzer Kleaster Mariëndal (by it hjoeddeiske Kleaster-Lidlum, dat dernei ferneamd is). Nei't er dêr ta preester wijd wie, stied er as pastoar yn 'e doarpen Menaam en Berltsum.
Fuotbalferiening HJSC
Fuotbalferiening HJSC (Hommerts-Jutrijper Sportcombinatie) is oprjochte op 12 april 1947. De akkomodaasje stiet oan de Jeltewei yn De Hommerts.
Omdat de kuorbalklup by de oprjochting fan HJSC in grienwite outfit hie, waard dat by de fuotbalklup ek sa. Sa hoegden dejingen dy't oan beide sporten diene gjin ekstra kosten te meitsjen.
De Lytse Jouwer
De Lytse Jouwer (Nederlânsk en offisjeel: Hiaure) is in doarp yn de gemeente Noardeast-Fryslân. De Lytse Jouwer leit noardlik fan Dokkum, eastlik fan Foudgum, westlik fan Hantumerútbuorren en besuden fan Hantum. De Lytse Jouwer hat  ynwenners. De doarpskearn leit benammen oan de Hantumerwei by it terpke dêr't de tsjerke op stiet.
De buorskip Lytse Leard heart ek by De Lytse Jouwer.
Skiednis
Der bestiet gjin ienriedigens oer it ûntstean fan de plaknamme. It soe wêze kinne dat de namme fan it Aldfrysk wurd ''joerd' komt, dat 'plak' betsjut.
Om 1230 wurdt yn in Latynske boarne it plak 'Jeure' neamd, mar it is net wis oft dêr De Lytse Jouwer mei ornearre waard. Yn 1459 waard it doarp 'Hiouren' neamd, yn 1488 'upper Hyowr', yn 1505 'Hyauwre', yn 1511 'op ter Jouwer' en yn 1664 as 'Op de Jouwere'. De tafoege lytse is om it plak te ûnderskieden fan it folle gruttere De Jouwer. thumb|left|Hantumerwei De terp fan it doarp is net heech terp en dat soe der op tsjutte dat dy nei 1000 opsmiten waard, doe't der útein set waard mei it oanlizzen fan diken. Yn dy tiid spielde de see noch geregeldwei oer it kwelderlânskip. Mei't de see op it iene plak mear slyk oanfierde as op oare plakken ûntstienen ferhegings. De huzen waarden, om drûch wenje te kinnen, op dy hichten yn it lân boud. Op plakken dêr't hichten net fier fan elkoar ôf leinen koe in terp boud wurde troch de leechte dertusken op te foljen. Yn De Lytse Jouwer leinen dy hichten lykwols te fier útinoar om der ien terp fan te meitsjen, wêrtroch't pleatsen en huzen in ein fan elkoar leinen. Oan ûnder oaren De Lytse Jouwer is noch te sjen hoe't it earste begjin fan doarpsfoarming west hawwe moat.
Foar de reformaasje foarme De Lytse Jouwer mei Raard, Foudgum en Boarnwert ien parochy, wylst de pastoar yn Boarnwert wenne, Nei de reformaasje waarden allinne de gemeenten De Lytse Jouwer en Boarnwert kombinearre en stie de pastorij op 'e Lytse Jouwer. De wente njonken de tsjerke is de yn 1901 boude pastorij. It efterhûs is lykwols âlder en stamt fan 1751. In klokfoarmige sierlist boppe de tagong fan de âlde pastorij ferhûze by de ferbou fan de pastorij nei de tagong fan de tsjerke fan Boarnwert.
It doarp is altyd lyts bleaun en hat lang wat isolearre lein. Oan 'e ein fan de 19e iuw kaam der in dyk fan De Lytse Jouwer nei Hantum en Dokkum.
De trije states dy't ea op 'e Lytse Jouwer stien ha, wiene al foar 1845 ferdwûn.
Sibrandus Leo
Libben
Under de Reformaasje bleau Sibrandus Leo it roomske leauwe trou, ek al ferkearde er in grut diel fan syn libben yn humanistyske fermiddens, dêr't syn skiedkundige belangstelling foar 't neist oanfitere waard. Yn 1580, doe't de kalvinisten Fryslân ûnderwilens stevich yn 'e besnijing krigen hiene, teach Sibrandus Leo fanwegen syn leauwe nei de Grinzer Ommelannen, dy't foar in part noch yn Spaanske (roomske) hannen ferkearden. Neffens syn freon Suffridus Petrus soed er dêr yn 'e proasdij Kuzemer, by Oldekerk, yn 1583 ferstoarn wêze.
De Lytse Jouwer
Skiednis
Sûnt 2019 leit De Lytse Jouwer yn de gemeente Noardeast-Fryslân, dêrfoar lei it yn de gemeente Dongeradiel en foar 1984 lei it doarp yn sawol de gritenij as de gemeente West-Dongeradiel.
Sibrandus Leo
Wurk
thumb|'Pauwekaart' Sibrandus Leo is benammen bekend om syn saneamde 'Pauwekaart', in lânkaart dy't tanksij it bykaartsje fan Joachim Hopper jildt as de earste histoarysk-geografyske kaart fan Fryslân. Dy lânkaart waard yn 1579 publisearre as ûnderdiel fan 'e Orteliusatlas.
De Lytse Jouwer
De tsjerke
thumb|left|De yn 1869 ôfbrutsen midsiuwske tsjerke (1722)
Sibrandus Leo
Wurk
Fierders skreau Sibrandus Leo ek (yn it Latyn) de Chronica Abbatum Lidlumensium et Orti Sancte Marie ("Kronyk fan 'e Abten fan Lidlum en Mariëngaarde"). Dêryn sammele er yn opdracht fan syn eigen abt Joannes Geelmuiden troch him oerskreaune kopyen fan eardere hilligelibbens fan abten fan 'e Fryske kleasters Mariëndal, by Kleaster-Lidlum, en Mariëngaarde, by Hallum (wêrunder de Vita Fretherici, oer Freark fan Hallum). Dit wurk foltôge Sibrandus Leo yn 1575. Hoewol't yn it Fryslân fan 'e Reformaasje sokke wurken yn 'e 1580-er jierren hast allegearre ferneatige waarden as 'paapske ôfgoaderij', bleau de Chronica Abbatum Lidlumensium et Orti Sancte Marie bewarre trochdat dizze kodeks yn 'e Keninklike Bibleteek yn Brussel bedarre.
De Lytse Jouwer
De tsjerke
De tsjerke fan no is fan 1869 en ferfong de âlde tsjerke fan dowestien. De Lytse Jouwer hat lang in tsjerklike kombinaasje foarme mei Boarnwert. Under oaren stie dûmny Jan Althuysen dêr. In skoft ferlyn is der in kombinaasje mei Hantum kommen.
Sibrandus Leo
Wurk
Dit wurk waard yn 1929 foar it lêst yn syn gehiel útjûn troch G.A. Wumkes. Yn 2001 kaam it diel fan 'e kodeks dat de abten fan it Kleaster Mariëngaarde oanbelange op 'e nij út yn 'e oarspronklike Latynske tekst ûnder redaksje fan H.Th.M. Lambooij e.o. as Vitae Abbatum Orti Sancte Marie. Fierders ferskynde yn 2018 fan 'e hân fan Klaas Bruinsma in Fryske oersetting fan 'e ien fan 'e hilligelibbens, It Libben fan Freark fan Hallum. It wie Bruinsma syn bedoeling dat teminsten noch trije oare hilligelibbens út 'e kodeks apart ferskine soene.
De Lytse Jouwer
Mienskip
De ynwenners fan De Lytse Jouwer fiele harren ferbûn mei de ynwenners fan Hantum, Hantumerútbuorren en Hantumhuzen. Dy fjouwer doarpen wurde ek wol de '4H-doarpen' neamd. De doarpen jouwe ek mienskiplik it doarpsblêd 'Hichtepunten fan de 4H-doarpen' út. It doarpshûs 'Ald Skoalle' fan de 4H-doarpen stiet yn Hantum.
Skoalle
thumb|260px|Eardere skoalwente Fan 1608 oant 1899 hie it doarp in eigen skoalle. Ynearsten stie de skoalle efter de tsjerke. It doarp krige yn 1883 in nije skoalle mei in skoalmasterswente oan 'e Hantumerdyk. De skoalle bestie mar út ien lokaal en waard al yn 1899 wer sletten. Nei de ferkeap fan de wente en de skoalle waar it skoalgebou ôfbrutsen en ferfongen troch in boereskuorre. De bern fan 'e Lytse Jouwer geane no nei de kristlike basisskoalle De Fjouwerhoeke yn Hantumhuzen.
Romeo en Julia
Neifolgers
It toanielstik hat ek de ynspiraasje west foar produksjes yn oare foarmen fan keunst. Der binne ûnder mear opera's en balletten makke mei as basis it ferhaal fan Romeo en Julia. Ek hat it de ynspiraasje west foar de musical West Side Story. Fierders hat it toanielstik ek ferskate filmmakkers ynspirearre. Yn 'e rin fan de tiid binne der fan Romeo en Julia mear as fjirtich filmferzjes makke.
De Lytse Jouwer
Strjitten
thumb|260px|Pleats oan de Hantumerwei
De Ham, De Wylgen, Hantumerwei, Krûdikker, Lytse Leasterdyk.
Romeo en Julia
Fryske oersetting
De Fryske oersetting fan Romeo en Julia is fan 'e hân fan Douwe Kalma en makke yn 1966 ûnderdiel út fan Shakespeare's Wurk Dl. VI, ien fan 'e omnibusedysjes fan 'e Fryske Shakespeare Stifting te Drachten. Yn 2001 foarme in nije oersetting fan Antine Zijlstra de basis foar in opfiering fan it Romeo en Julia yn it ramt fan it iepenloftspul te Burgum, ûnder rezjy fan Anny Veenstra.
Halbe Binnerts
Mr. Halbe Binnerts (It Hearrenfean, 26 oktober 1842 - Voorburg, 5 jannewaris 1922), wie lid de Provinsjale Steaten fan Fryslân, lid fan de Earste Keamer fan de Steaten-Generaal, sekretaris fan de Keamer fan Keaphannel en foarsitter fan de Milysjeried yn it 2e militêre distrikt yn Fryslân.
Halbe Binnerts wie jierrenlang abbekaat op It Hearrenfean. Yn 1870 troude er mei Magdalena Hermanna Greidanus. Fan 1899-1911 wenne de mennist Binnerts yn Ljouwert.
Foar de ienwurding fan it plak It Hearrenfean hat er him tige ynsetten. Syn plan wie om elke fan de beide gritenijen Anjewier en Skoatterlân in stik ôf te nimmen. Hy hie hjirfoar al in ûntwerp fan wet opsteld. Hy wenne oan de Heidebuorren op it Fean. Op 18 novimber 1920 is hy ferfearn nei Voorburg.
Kraan (fûgel)
De kraan (Grus grus) is ien fan de grutste Europeeske fûgels. It is de ienichste soarte fan de famylje fan de kraanfûgels yn Noard- en Midden-Europa.
Foarkommen
De grize kraan is in 122-122 sm grutte fûgel mei lange poaten en in lange hals. De kop en hals fan de kraan binne swart mei in reade skedel en wite streken oan de sydkant fan de kop en hals. Hy hat grize fearren, mei opfallende fearren dy't yn in bôge oer de sturt hingje. De spanwiidte fan de wjukken is sa'n 220 sm. Kranen fleane mei útstrekte hals, yn in kloft yn in lange rige of V-formaasje. Fierder falt syn trompet-eftige lúd op.
Fort Duijnhoop
Fort Duijnhoop wie de earste Nederlânske delsetting op Kaap de Goeie Hope. It fort wie fjouwerkant en stie oan de Tafelbaai yn it hjoeddeiske Súd-Afrika. De Feriene Eastyndyske Kompanjy woe in ferfarskingsstasjon op it plak ha, it moast de Nederlânske skippen dy’t tusken Nederlân en Nederlânsk-Ynje farden fan farsk iten en drinken foarsjen. It fort wie makke fan klaai en hout en moast it ferfarskingsstasjon beskermje. Uteinlik soe de delsetting útgroeie ta de Kaapkoloanje.
Kraan (fûgel)
Fersprieding
Yn in skier ferline wie de kraan in briedfûgel yn Nederlân. Wannear't it lêste pearke yn Nederlân ta in nêst kamen is net bekend, mar healwei de 19e iuw begûn troch it oanmeitsjen fan lân it tradisjonele briedgebiet yn Europa lytser te wurden. Likernôch healwei de 20e iuw briede de fûgel noch yn it noarden fan Dútslân, Noarwegen, Sweden, Finlân en Ruslân. Fieder wiene der noch in pear isolearre populaasjes yn it suden fan Europa. De fûgel bleau lykwols foar ús lân in trekfûgel en striek sa noch wol yn Nederlân del, benammen yn it súdeastlike diel fan it lân, lykas yn de Peel yn East-Brabant.
Sûnt 2001 briedt de fûgel mei troch ynvestearrings yn wiete heide- en feangebieten en nije natuer wer op 'e nij yn Nederlân. De earste nêsten waarden yn it Fochtelerfean boud en fan dêr út fûn de fûgel oare plakken om te brieden yn û.o. it Dwingelderfjild en letter ek yn Oerisel, Gelderlân, Noard-Brabân en Limboarch. Yn 2019 telde it Fochtelerfean 9 pearkes, mar troch de droechte waarden der mar twa piken grutbrocht.
Fort Duijnhoop
Yn 1664, neidat it fort hast ynstoarten wie troch rein yn 1663 en de kans op oarloch tusken it Britske Ryk en Nederlân, waard it fort ferfong troch Kastiel de Goeie Hope.
It fort stie op it plak dêr’t no de Grand Parade is, it sintrale plein fan Kaapstêd, de lokaasje hat tsjinoer it gemeentehûs fan Kaapstêd stien. Parten fan it fort binne yn 2009 bleatlein by de ferbou fan de Grand Parade.
Kraan (fûgel)
Fersprieding
De fûgels dy't yn de meast westlike gebieten briede oerwinterje meast yn Marokko en op it Ibearysk Skiereilân. De mear eastlike fûgels meast yn East-Afrika yn de sompen by de Nyl.
Fuortplanting
De kranen begjinne yn it foarjier mei in opfallende balts. Sy dûnsje yn rûntsjes wêrby't se mei de wjukken wiidút om inoar hinne springe en se lúd trompetterje. De fûgels meitsje in nêst fan planteresten, leafst yn de sompen sadat it wetter om it nêst hinne leit. It wyfke leit 2 aaien dy't troch beide âlden yn sa'n 29 dagen útbret wurde. It duorret dan noch 9 oant 10 wiken foar de jonge fûgels fleane kinne, mar ek dan bliuwe se noch oant de winter by harren âlden.
Sportferiening Houtigehage
Sportferiening De Houtigehage is de omniferiening út De Houtigehage. De feriening bestiet út de
Kraan (fûgel)
Fuortplanting
Alhoewol't it tal fûgels yn it lân tanimt, binne de briedsúksessen fan de fûgel noch wol in soarch. Njonken droechte, lykas yn de simmer fan 2019, foarmet ek de rekreaasjedruk in bedriging foar it briedsúkses fan de fûgel. Troch't de kranen mei harren piken om te fûrazjearen fan it nêstplak yn it fean nei it omlizzende lânbougebiet rinne en dêrby paden en diken oer moatte, komt it faak foar dat de rêst fersteurd wurdt en/of der piken deariden wurde.
Iten
De kraan is net in sinnige iter, hy mei fan alles. Fan sied en dielen fan planten oant ynsekten en oare lytse dieren.
Hans Vredeman de Vries
200px|thumb|right|Ofbylding fan Vredeman de Vries tekene troch [[Hendrick Hondius]] Hans Vredeman de Vries (Ljouwert, 1527 - Antwerpen, De Haach of Hamburch, 1607 of 1609) wie in ynternasjonaal arsjitekt, festingboukundige, keunstteoretikus, planolooch (avant la lettre), tekener en skilder. Hy wie ien fan de keunstners út de 16e iuw mei in soad ynfloed fanwege syn behearsking fan it perspektyf, syn publikaasjes, syn ûntwerpen en fersieringen. Hy ûntwurp folle mear as dat er feitlik stal joech.
Biografy
Hans Vredeman de Vries wie de soan fan in bussjitter, dy't tsjinne ûnder de Fryske steedhâlder Georg Schenck van Toutenburg. Hy begûn syn oplieding by in glêsskilder yn Ljouwert (en Kollum). Yn 1546 ferfarre hy nei Amsterdam en Kampen. Yn 1549 wurke hy yn Mechelen, dêr't syn broer organist wie. Under Pieter Coecke fan Aelst ûntwurp hy de triomfbôgen dy't brûkt waarden foar de ynkomst fan keizer Karel V en Filips II. Ek bestudearre hy Vitruvius en Sebastiano Serlio, yn in oersetting fan syn learmaster. Yn 1561 troude hy mei Johanna fan Muysene, de suster fan in kollega-skilder, mar hja stoar al nei inkele jierren. Vredeman de Vries ûntwikkele him ta treflik en ferneamd perspektyftekener en yntrodusearre de Italjaanske boustyl benoarden de Alpen. Hy publisearre ûnder oaren by de drukker Plantijn foarbylden fan kartoesjes, trofeeën, arsjitektuer, fonteinen, meubels, grêfmonuminten, pylders, potguod, termen en grotesken.
210px|thumb|left|Túnûntwerp troch Hans Vredeman de Vries út Hortorum (1583) Yn Antwerpen wie hy benammen aktyf as festingbouyngenieur. Yn 1583 skreau hy it boek Hortorum viridariorumque... formae, in wurk dat fan grut belang wie foar de ûntwikkeling fan de túnarjitektuer, omdat it de earste printsearje wie yn de westerske keunst dy't folslein oan tunen wijd wie. Hy lei hjiryn de renêssânse-ynfloeden dy't út Itaalje oerkamen, op syn eigen manier út dêr't hy it eigen karakter fan de Nederlânske - en Flaamske túnarsjitektuer troch skoep. Elke print lit in tún fan boppe ôf sjen, mei parterres fan geometryske fjilden, knipte hagen, beammen, blommen, hikken, portalen, leafgongen, paviljoenen, bassins en fonteinen. Yn de yndividuele titels fan de blêden binne de tunen assosearre mei de trije pylderoarders, te witten de Doryske, de Ionyske en de Korintyske oarder.
Nei de besetting fan Antwerpen yn 1585 troch de hartoch fan Parma ferliet ek Vredeman de Vries de stêd mei syn twadde frou Sara fan Elsmer. Hy krige dêrnei opdrachten yn Frankfurt am Main en Wolfenbüttel om in grêftegurdle om de stêd oan te lizzen. Mooglik waard er dêrnei frege om in kanaal tusken de Weser en de Elbe te ûntwerpen. Hy gie nei Hamburch doe't syn opdrachtjouwer Julius fan Brunswyk-Lüneburg stoar en de opfolger it projekt ôfblaasde. Vredeman wurke tusken 1592 en 1595 oan ferskate opdrachten yn Danzig (it hjoeddeiske Gdansk) en gie nei Praach dêr't hy tegearre mei syn soan Paul de keizerlike keunstgalerij ûntwurp. Yn 1600 liet hy him ynskriuwe as poarter fan Amsterdam. Yn 1604 besocht hy in oanstelling te krijen om wiskunde te dosearen oan de Universiteit fan Leien. Oer it jier en it plak dêr't Vredeman de Vries stoar bestiet grutte ûndúdlikheid.
250px|thumb|right|It laboratoarium fan de algemist (1595) troch Hans Vredeman de Vries
Vredeman de Vriespriis
Sûnt 2000 is der ek de jierlikse Vredeman de Vriespriis, it iene jier foar arsjitektuer en it jier dêrnei foar foarmjouwing.
Fuotbalferiening Holwert
Fuotbalferiening Holwert is oprjochte op 21 maaie 1948. De akkomodaasje stiet oan De Morgenzon yn Holwert.
Tenu: blau shirt, swarte broek en blauwe sportsokken
Nije Feart (buorskip by Langsweagen)
Nije Feart is in buorskip yn de gemeente Opsterlân, oan 'e Nije Feart noard fan Langsweagen.
Olympysk Stadion (Londen)
It Olympysk Stadion (Ingelsk: Olympic Stadium) yn Londen is it plak dêr't de iepenings- en slutingsseremoanje fan de Olympyske Simmerspullen 2012 holden waard. Dêrneist waard it stadion by dy Olympyske Spullen ek brûkt foar ferskate atletyk ûnderdielen. By de Olympyske Spullen fan 2012 hie it stadion 80.000 sitplakken. Dêrmei wie it Olympysk Stadion fan Londen, nei it Wembley Stadion en it Twickenham-stadion, it tredgrutste stadion fan it Feriene Keninkryk en Londen.
Anne Meinesz
Anne Meinesz (Balk, 28 april 1814 - Aldskoat, 13 desimber 1884 ) wie de earste boargemaster fan Skoatterlân (1851-1878). Hy folge grytman mr. Hans Willem de Blocq van Scheltinga op yn oktober 1851.
Foar syn beneaming ta boargemaster fan Skoatterlân wied er boargemaster fan Sleat. Stêdlike gemeenten hienen fan âlds in boargemaster; yn plattelânsgemeenten waard sa'n magistraat (foar it yn wurking treden fan de gemeentewet) in grytman neamd.
Yn syn boargemastertiid yn Skoatterlân binne in soad wegen ferhurde, wêrûnder de wei fan Aldskoat nei Hoarnstersweach en de Rottumerdyk (foarhinne Rotsterfuotpaad). Meines hearde ta dejingen dy't -mei fertuten- aksje fierd hawwe foar de oanlis fan it spoar Meppel-Ljouwert.
Yn 1853 makke hy mei Mr. A. Jongstra en Mr. C.L. fan Beijma thoe Kingma plannen foar it drûchlizzen fan de Tsjûkemar (dat foar in diel yn Skoatterlân lei). De kosten waarden rûsd op f. 460.000,--, wêrfoar't men ± 2000 ha frij goede grûn hoopte te krijen. Troch te min dielname is it plan net útfierd.
Meines ferstoar op Heremastate, yn 1958 waard op It Hearrenfean de Anne Meinesstrjitte, tusken de J.P. Engelmanstrjitte en de H. Hebbesstrjitte nei him neamd.
Klaas Boot sr.
Klaas Boot (Oudkarspel, 18 july 1897 – Bergen, 13 maaie 1969) wie in Nederlânsk turner.
Hy die mei oan de Olympyske Simmerspullen 1928 yn Amsterdam. Yn de individuele mearkamp einige er op it 71e plak (dat er mei in oar diele moast). Hy siet ek by de Nederlânske ploech dy't achtste waard, al telde de score fan Boot net mei yn de definitive útslach. De oare leden fan de ploech wienen Pieter van Dam, Mozes Jacobs, Hugo Licher, Elias Melkman, Willibrordus Pouw, Jacobus van der Vinden en Israel Wijnschenk.
De trije soannen fan Boot wienen allegear ek goede gymnasten. De meast ferneamde wie Klaas junior. Sûnt dy syn súksessen wurdt Boot meast Klaas Boot Senior neamd.
Boot siet by Hercules.
Nijesyl (Súdwest-Fryslân)
thumb|Tagongsdyk Nijesyl thumb|Nijesyl Nijesyl (Nederlânsk: Nijezijl) is in buorskip yn de gemeente Súdwest-Fryslân, oan de iggen fan de Wide Wimerts. Nijesyl leit foar in part yn 'e himrik fan Easthim en foar in oar yn 'e klokslach fan Drylts. Oars as wat men tinke soe leit de grins net oer de Wide Wymerts, mar krekt east dêrfan. Der wenje sawat 60 minsken yn de buorskip. Nijesyl leit oan it spoar fan Ljouwert nei Starum mar is oanwiisd op it stasjon fan Drylts.
Namme
Doe't de feart tusken Drylts en Boalsert ferlein waard, krige Nijesyl ek in brêge. Mar omdat Drylts al in brêge hie, de Syl, waard de namme de Nijesyl.
Niagarawetterfal
thumb|''Horseshoe Falls thumb|Râne fan ien fan de wetterfallen thumb|Toeristen op in boatsje by de wetterfallen thumb|Horseshoe Falls thumb|American Falls en Bridal Veil Falls De Niagarawetterfallen (Ingelsk: Niagara Falls, Frânsk: Chutes Niagara) hearre ta de grutste en bekendste wetterfallen fan de wrâld. De wetterfal bestiet út trije parten: de Horseshoe Falls, de American Falls en de Bridal Veil Falls. Se lizze op de grins fan de Feriene Steaten en Kanada tusken twa stêden mei deselde namme: Niagara Falls yn de Amerikaanske steat New York en Niagara Falls yn de Kanadeeske provinsje Ontario. De stêden binne ferbûn troch de Rainbow Bridge, in brêge oer de rivier de Niagara, ûnder de wetterfallen.
Beskriuwing
It ferfal fan de wetterfallen is net sa grut, yn trochsneed sa'n 60 meter, mar de breedte en de hoemannichte wetter dy't de Niagarawetterfallen passearret, soargje wol foar in grut spektakel. Oan de Amerikaanske kant stiet men neist it wetter dat oer de râne nei ûnderen ta falt. Oan de Kanadeeske kant kin men net allinnich de American Falls, mar ek de Horseshoefalls yn harren folle gloarje bewûnderje.
Der wurdt yn Niagara in soad elektrisiteit opwekt en de hoemannichte wetter dy't oer de râne nei ûnderen stoart, is dan ek frij krekt regele. De wetterfallen hawwe har yn geologysk tempo troch de leechte fan de rivier de Niagara hinne ferpleatst en in stikje fierder de stream ôf is te sjen mei hokfoar krêft oft de mealstream fan it fallen wetter de rotsen oan de foet fan de fal útholle hat. Der binne dêr nauwe metersdjippe trochgongen en kleauwen yn de rotsen fûn dêr't amperoan in minske yn past.
Toeristen kinne de wetterfallen fan tichteby besjen troch in kaartsje te keapjen foar de Maid of the Mist, in boatsje dat tige ticht by de wetterfallen lâns fart.
Horseshoe Falls
De Horseshoe Falls, ek bekend as Canadian Falls, is it bekendste diel fan de Niagarawetterfallen. Likernôch 90% fan it wetter fan de rivier de Niagara streamt oer de Horseshoe Falls, wylst sa'n 10% oer de American Falls streamt. De namme 'hoefizerwetterfal' komt fan de healrûne foarm fan dy wetterfal. Dat part fan de Niagarawetterfallen leit op de grins fan de Feriene Steaten en Kanada, foar it grutste part op Kanadeesk grûngebiet, om krekt te wêzen tusken Terrapin Point op Goat Island yn de steat New York en Table Rock House yn Ontario.
De Horseshoe Falls is 671 meter breed. Yn de midden fan de Horseshoe Falls is it wetter sa'n 3 meter djip en passearret it de râne fan de wetterfal mei in faasje fan 32 km/h. De hichte fan de wetterfal is 53 meter. De djipte fan de rivier oan de foet fan de wetterfallen is sels mear as de hichte fan de wetterfal, neffens rûzing sa'n 56 meter.
Tusken Horseshoe Falls en de twa oare wetterfallen leit Goat Island. Twa brêgen boppe de wetterfallen ferbine it eilân mei de Amerikaanske kant.
American Falls
De American Falls is de grutste fan de twa Niagarawetterfallen dy't folslein yn de Feriene Steaten lizze, mar is lytser as de Horseshoe Falls. De breedte oan de top fan American Falls is yn in rjochte line sa'n 253 meter. De totale lingte fan de bûgde râne is likernôch 290 m. De hichte fan de wetterfal is 21 meter, wêrnei't it wetter op in stikmannich rotsen falt dy't dêr ûntstien binne troch in grutte ferskowing yn 1954. De djipte fan it wetter oan de top fan American Falls is mar 0,6 m.