cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nigearia
Skiednis
It noarden en it suden fan Nigearia waarden troch it Britske kolonia bestjoer, nettsjinsteande de grutte ferskillen mei leauwen en kultuer, gearfoege ta ien lân. Ien de earste bewegingen foar mear foech wie de Nigerian Youth Movement. De lieder fan dizze beweging, publisearde yn 1943 in plan fan ûnôfhinklikens fan Nigearia. Winliken wie der net genôch omtinken foar de demografyske ferskillen: Oare folken binnen Nigearia rekken yn konflikt mei Nnamdi Azikiwe, dy't sels fan it Igbo-folk kaam.
Dêrnei kamen der bewegingen om de folken fan Nigearia tichter byinoar te bringen, mar se dienen neat foar it ferienigjen fan it lân. Dêrom stifte Nnamdi Azikiwe de National Council of Nigeria and the Cameroons (NCNC), de Yoruba dienen dat ek yn 1951 mei de Action Group (AG). Yn it noarden stiften de Hausa-Fulany it Northern People's Congress (NPC) yn 1949.
Njonkelytsen wienen de Britten fan miening dat de ûnôfhinklikens fan Nigearia net op te kearen wie, der kaam in útstel fan de Britten om in federaasje te stiften mei trije dielsteaten. Alle dielsteaten soenen in soart fan autonomy krije. Om bar soene de dielsteaten fjouwer ministers oan it sintrale bestjoer leverjen moatte.
Yn 1959 wiene de earste ferkiezings foar it federale parlemint. It NPC wûn (yn it noarden wennen likefolle minsken as yn 'e oare dielen) en foarmde in koalysje mei de NCNC. Nigearia waard offisjeel yn 1960 ûnôfhinklik. Abubakar Tafawa Balewa, út it noarden wei, waard premier en Nnamdi Azikiwe presidint, dy funksje wie lykwols mar sermonieel. Nei dy ferkiezings en de ûnôfhinklikens kamen der korrupte oerheidsmeiwurkers, hoewol't in grut part fan de befolking yn Nigearia earm wie.
Yn 1964 waard der parlemintêre ferkiezings holden, dy't de Nigerian National Alliance (NNA), in gearfoeging fan de NPC en in part fan de AG, wûn hie. Der wie om dizze ferkiezings hinne in soad yntimidaasje en omkeaping. De dielsteatferkiezings yn 1965 rûn ta in bloedbad út: De Igbo's wienen bûten it spul set en der stoaren tûzenen minsken. Op 14 jannewaris 1966 besochten de militêren de macht oer te nimmen, benammen offisieren fan it Igbo folk. De lieder fan dy aksje wie in Igbo-generaal: Aguiyi Ironsi. De premier fan doe Aguiyi Ironsi waard fermoarde. Dat wie de ein fan de federaasje en der kaam in anty-korrupsjekampanje fan de Inronsy. Mar ek dat regear wie net populêr, omdat it grutste part fan it Igbo folk kaam. Dêrfoaroer besochten de Hausa stammen op 29 july 1966 de macht oer te nimmen. De lieder fan dy aksje wie de lutenant-kolonel Yakubu Gowon. Ironsi waard fermoarde en de Igbo's flechten út hiel Nigearia wei nei it súdeasten fan Nigearia. Op 30 maaie 1967 rop de rebellenlieder Chukwuemeka Ojukwu East-Nigearia as de republyk Biafra út. Dêrnei wie der in kriich oant jannewaris 1970. Ien fan de wichtichste oarsaken fan dy kriich wie de fynst fan oalje yn Biafra. By de roes stoaren der in heal miljoen minsken, mar dat nûmer is ûnwis, guont sizze dat der 2 miljoen stoaren.
Troch de oalje heechkonjuktuer yn de sântiger jierren fan de 20e iuw, slute Nigearia him oan by de OPEC en miljarden dollars fan de oalje produskje gie nei de Nigeariaanske skatkist. Mar troch hieltyd mear korrupsje yn it regear waard it jild wei. De opbringsten fan de oalje gie nei federale subsydzjes, en dêrtroch wie it regear it sintrum fan politike striid.
Befolking
Nigearia is in tichtbefolke lân mei 138.283.240 (2008) ynwenners dy't allegearre by ien fan de mear as 250 ferskate stammen hearre, dêr't de Haussa en Fulani yn it noarden (29%), de Igbo (Ibo) yn it suden (18%), de Yoruba yn it westen (21%) en de Ijaw (10%) de wichtichste binne. Ek de Tiv (5%), de Kanuri (4%), en de Ibibio (3,5%) binne stammen aardich grut.
Yn Nigearia binne fral de wichtichste stammen hieltyd ferwiksele yn in striid om macht, dat no en dan liedt ta gewelddiedige útbarstings. Dêr komt noch by de spannings troch religieuze ferskillen: de Haussa bygelyks binne foar it meastepart, wylst de Igbo benammen kristen binne.
Godstsjinst
De twa grutste religy's yn Nigearia binne de islam en it kristendom. Sawat 50% fan de befolking is moslim, 40% kristen en 10 10% hat in tradisjoneel ynhiemsk leauwen. Yn de benammen islamityske noardlike steaten jildt de sharia.
Dirck de Horn
Dirck de Horn (Ljouwert, 22 oktober, 1626 - dêre?, nei 1680) wie in keunstskilder.
Hy wie de soan fan Ulrich Dircks de Horn, in skilder út Woerden dy't yn 1637 boarger fan Ljouwert waard. Hy wie yn 1656 wyntaper, yn 1660 boargerhopman en yn 1674 'Gevolmachtigde ten Landsdage' foar Hinnaarderadiel en kommitearde yn it Mindergetal.
Syn wurk bestiet út stillibbens, guon hingje yn it Frysk Museum. De neiteam fan abbekaten, predikanten en ofsieren stoar út yn 1772.
Ter Aard
Ter Aard is in buorskip yn de gemeente Assen (oant 1998 Vries) noard fan Assen, dêrfan skieden troch de Rykswei A28 (Grins-Utert) en it Noard-Willemskanaal.
Longmire (telefyzjesearje)
Longmire wie in súksesfolle Amerikaanske tillefyzjesearje dy't seis seizoenen rûn, fan 2012 oant 2017, en dy't behalven yn 'e Feriene Steaten ek yn in grut tal oare lannen en territoaria útstjoerd is. It is in plysjesearje dy't ta it sjenre fan 'e neo-western rekkene wurde kin. De titel ferwiist nei de haadpersoan, Walt Longmire. Yn 'e searje wurdt dyselde folge, wylst er as sheriff op it plattelân fan 'e Amerikaanske steat Wyoming ûndersyk docht nei alderhanne misdieden. Dêrby wurdt er bystien troch syn helpsheriffs, freonen en dochter. Hoewol't Longmire tige populêr wie, besleat tillefyzjestjoerder A&E Network yn 2014 om de searje nei trije seizoenen stop te setten. Produsint Warner Horizon Television bea de searje doe oan oare tillefyzjenetwurken oan. Streamingtsjinst Netflix hapte ta en kocht seizoen 4 oant en mei 6 oan. Ek de earste trije seizoenen binne no fia Netflix te sjen.
Ter Aard
Boanen fermelde: in Arth (1335), van Aerde (1383), ter Aert ( 1436, 1459 en 1566 ). Oare skriuwwizen binne: Ter Aart, Ten Aart, Ter Aarth, Aard en Teraard; de lêste út 1955.
Longmire (telefyzjesearje)
Produksje
Longmire waard basearre op 'e romansearje The Walt Longmire Mysteries fan Craig Johnson. De pilotôflevering, dy't skreaun waard troch John Coveny en Hunt Baldwin en regissearre troch Christopher Chulack, waard op 14 desimber 2010 troch it Amerikaanske tillefyzjenetwurk A&E Network besteld. Op 26 augustus 2011 besleat A&E om in earste seizoen fan tsien ôfleverings oan te keapjen. Coveny, Baldwin en Chulack wiene yn 'e mande mei Greer Shephard en Michael M. Robin ek as útfierende produsinten by de searje belutsen foar de tillefyzjestudio's Warner Horizon Television, The Shephard-Robin Company en Two Boomerangs Productions. De tillefyzjedistribúsje waard fersoarge troch Warner Bros. Television Distribution.
Ter Aard
De plaknamme is ôflaat fan aert, aerd: beploeide of beboude grûn, boulân.
Longmire (telefyzjesearje)
Utgongspunt
Walt Longmire (Robert Taylor) is de sheriff fan it fiktive Absaroka County yn 'e Amerikaanske steat Wyoming. Dat is in plattelânsgebiet yn it foarlân fan 'e Rocky Mountains, dat omjûn wurdt troch it allike fiktive Cumberland County, in fiktyf Yndianereservaat fan 'e Sjajinnen en de steat Montana. Longmire is in widner dy't koartby de frou ferlern is oan in deadlike sykte. Hy hat ien bern, syn dochter Cady (Cassidy Freeman), dy't abbekate is. Syn langjierrige en bêste freon is de Sjajinske kafee-eigner Henry Standing Bear (Lou Diamond Phillips).
By syn ûndersiken nei misdriuwen wurdt Longmire bystien troch syn trije helpsheriffs. Fan harren ûnderhâldt Branch Connally (Bailey Chase) in romantyske relaasje mei Cady Longmire. Hy komt út in rike pleatslike famylje en longeret derop om sels sheriff te wurden. Victoria "Vic" Moretti (Katee Sackhoff) is in eardere resjersjeur út it grutstedske Philadelphia, dy't nei Wyoming ferfearn is nei in ynsidint mei in oerhearrige. Archie "Ferg" Ferguson (Adam Bartley), ta einbeslút, is in knoffelige, wat obese jongeman, dy't de minste ûnderfining fan allegear hat, mar oprjocht is en hurd wurket.
Longmire hat geregeldwei te krijen mei oare plysjes. As sheriff hat er nammentlik inkeld foech yn syn eigen county, en ek it Yndianereservaat hat in eigen plysjetsjinst dy't binnen de reservaatsgrinzen alle wetshanthavening beävensearret, útsein moarden, dy't yn reservaten ûnder it foech fan 'e federale resjerzje FBI falle. Sadwaande moat Longmire gauris gearwurkje mei Mathias (Zahn McClarnon), de kommissaris fan 'e reservaatsplysje, en mei sheriff Jim Wilkins (Tom Wopat) fan Cumberland County.
Seizoen 1
Cady sit yn noed om har heit, mei't Longmire noch altyd ompakt mei de dea fan har mem. Fanwegen de oankommende ferkiezings foar it amt fan sheriff draacht Longmire syn measte ferantwurdlikheden as plysjeman tydlik oer oan syn helpsheriffs Branch en Ferg. Dat rint mis as Branch him ek ferkiesber stelt en der wriuwing op it plysjeburo ûntstiet. Bykommende komplikaasje is dat Branch temûk in romantyske relaasje mei Cady ûnderhâldt. Vic moat ûnderwilens noch altyd wenne oan 'e gong fan saken op it plattelân fan Wyoming, dêr't se noch mar in healjier earder hinne ferfearn is út 'e grutte stêd Philadelphia. Se seit dat se nei it Westen kommen is omreden fan it wurk fan har man Sean Keegan (Michael Mosley), dy't in liedende funksje by in ierdgasmaatskippij beklaait, mar der binne oanwizings dat der wat oars efter de ferhuzing sit.
Yn willekeurich ynfoege flashbacks is te sjen hoe't Longmire en syn bêste freon Henry Standing Bear los faninoar nei Denver reizgje, yn Colorado, dêr't Longmire immen oanfalt yn in drugspân. Resjersjeur Fales fan it Denver Police Department (Charles S. Dutton) komt yn Absaroka County om mei Longmire en Cady te praten oer de dea fan Cady har mem. Cady is skokt as se ûntdekt dat har mem fermoarde is, ynstee fan, sa't har ferteld wie, beswykt is oan 'e kanker dêr't se oan litte. Fales fertelt Longmire dat se de fertochte fan 'e moard oantroffen hawwe yn in ûndjip grêf. Longmire ûntstriidt dat er foar eigen rjochter spile hat en de man tenei kommen is, mar Fales fermoedet dat as Longmire de man net fermoarde hat, syn maat Henry de put grif foar him opknapt hat.
Seizoen 2
Vic wurdt opsocht troch Ed Gorski (Lee Tergesen), in pinsjonearre plysjeman út Philadelphia, dy't ferhaal helje wol foar de dea fan syn eardere partner. Dyselde hat selsmoard dien nei't Vic syn belutsenens oan it ljocht brocht by in korrupsjeskandaal. Gorski jout har dêr de skuld fan en begjint har te stalken. Vic, dy't lang om let benaud wurdt dat Gorski har echt wat oandwaan sil, freget Henry om help om't se har baas derbûten hâlde wol. Henry spilet de ynformaasje lykwols troch oan Longmire, dy't Gorski warskôget dat er opsokkebalje moat. As er dat net docht, wurdt er op in stuit hielendal yninoar slein. De fertochte fan 'e mishanneling is de Sjajinske hierling Hector (Jeffrey De Serrano), wa't Longmire lykwols de hân boppe de holle hâldt.
Seizoen 3
Wylst Branch opbetteret fan syn skotwûne, rekket er derfan oertsjûge dat er delsketten is troch David Ridges (David Midthunder), in Sjajinne dy't earder selsmoard dien hawwe soe en kremearre wêze soe. Longmire leaut him net, en fan gefolgen set Branch wer op eigen manneboet mei in ûndersyk útein. Henry wurdt yn it tichthûs mishannele troch oare Yndianen ûnder lieding fan Malachi Strand (Graham Greene), de eardere kommissaris fan 'e reservaatsplysje. Dyselde mient dat Henry bydroegen hat oan syn arrestaasje troch Longmire om't de beide mannen, sa't elk wit, de bêste freonen binne. As Malachi it foar Henry suver ûnmooglik makket om in abbekaat te krijen, beslút Cady him te ferdigenjen. Sy soarget derfoar dat Henry op boarchtocht frijkomt, wêrnei't er oan it wurk giet om syn ûnskuld te bewizen.
Malachi komt ek op frije fuotten en fynt in baan as haad befeiliging foar Jacob Nighthorse (A Martinez), in foaroansteande Sjajinske ûndernimmer dy't krewearret om yn it reservaat in kasino te bouwen. Sawol Branch as Henry ûntdekke dingen dy't derop wize dat Nighthorse by harren saken belutsen is, wylst Ridges in kaaifiguer liket te wêzen. Longmire begjint te fermoedzjen dat Nighthorse wat mei de moard op syn frou te krijen hân hat. Hy rekket der ek fan oertsjûge dat Branch in obsesje ûntwikkele hat foar Ridges. Dêrom set er syn helpsheriff tydlik op non-aktyf en draacht him oer oan 'e soargen fan syn heit Barlow Connally (Gerald McRaney). Longmire en Henry ûntdekke dat it Ridges wie dy't Miller Beck fermoarde hat. Longmire komt Ridges oer it mad op syn ûnderdûkadres, mar is twongen om 'e man by in gefjocht út selsferdigening dea te sjitten. As er konfrontearre wurdt mei bewizen dat Ridges, en net Henry, Miller Beck fermoarde hat, is resjersjeur Fales twongen om alle oanklachten tsjin Henry út te lûken. Branch befreget syn heit, dy't tajout dat hy dejinge is dy't Nighthorse betelle hat om Ridges yn te hieren om Longmire syn frou te fermoardzjen, yn 'e hoop dat Branch dêrtroch sheriff wurde kinne soe foar Longmire yn it plak. It seizoen einiget mei it lûd fan it ôfgean fan in fjoerwapen.
Seizoen 4
Nei't se in ûntrêstgjende boadskip op syn kompjûter oantroffen hawwe, begjinne Longmire, Vic en Ferg in syktocht nei Branch. Longmire fynt him dea werom yn in rivier. It hat der alle skyn fan dat er himsels mei in jachtgewear tekoart dien hat. Nei't er lykwols oanwizings fynt dy't derop tsjutte dat immen mei it gewear knoeid hat, wegeret Longmire om it in gefal fan selsmoard te neamen. Ynstee begjint er te fermoedzjen dat Nighthorse derefter sit. Letter bychtet in dronken Barlow Connally lykwols op dat hy syn eigen soan deasketten hat. Longmire begjint om him hinne te sjen nei in nije helpsheriff, om Branch te ferfangen. Hy nimt Zach Heflin (Barry Sloane) oan. Monte Ford (Stephen Louis Grush), in oare gadingmakker foar de baan, dy't ôfwiisd is, begjint Zach te stalken en te narjen.
Longmire en syn helpsheriffs ûndersykje de ferkrêfting fan 'e jonge Sjajinske frou Gabriella Langton (Julia Jones) troch in groep oaljewurkers, mar kinne neat dwaan troch in mesk yn 'e wet. It misdriuw hat nammentlik plakfûn yn it reservaat, dêr't de sheriff gjin foech hat, wylst de reservaatsplysje gjin foech hat om net-Yndianen te ferfolgjen, wat se ek útheve, en de FBI allinne foech hat oer gefallen fan moard. Henry docht him neitiid foar as Hector om as figilante it rjocht yn eigen hân te nimmen. As de ferkrêfters dea weromfûn wurde, besykje sawol Longmire as de kollega's fan 'e mannen de dieder te finen, dy't fermoedlik Gabriella of Hector is. Longmire is ûnderwilens in romantyske relaasje begûn mei psychologe Donna Monaghan (Ally Walker). By har thús wurde se oanfallen. Longmire rekket ferwûne en wurdt foar dea efterlitten, wylst Donna ûntfierd wurdt.
Seizoen 5
In opbetterjende Longmire stelt in yngeand ûndersyk yn nei de ûntfiering fan Donna. Hy fynt har werom, mar net de dieder. Se sette harren relaasje noch in skoft fuort, mar breidzje der dan in ein oan. Wylst Longmire en Vic, dy't ûnderwilens skieden is, almar mear nei-inoar ta groeie, ûntdekt Vic dat se swier rekke is. Se wit lykwols net oft de heit no har âld-frijer Eamonn O'Neill (Josh Cooke) is, of Travis Murphy (Derek Phillips), in maat fan Branch mei wa't se in dronken onenightstand belibbe hat.
It komt oan it ljocht dat de Ierske maffia út Boston yn Absaroka County aktyf is. As der in drugshannelsoperaasje yn it reservaat oprôle wurdt, arrestearret Longmire Eddie Harp (Dan Donohue), de pleatslike fertsjintwurdiger fan 'e Ierske maffia. Dyselde ûntsnapt lykwols as er oerdroegen wurde sil oan 'e FBI. Ferg, dy't dêrby mei in fjoerwapen mei de dea bedrige wurdt, rekket psychologysk traumatisearre. Longmire reizget alhiel nei Boston ta, dêr't er de baas fan 'e Ierske maffia, Shane Muldoon (Dylan Walsh), it mannewaar opseit en him in ultimatum stelt: òf hy lûkt him út Absaroka County werom, òf Longmire sil de identiteit fan Muldoon trochspylje oan 'e FBI. Koarte tiid letter komt der in foto út Boston fan Eddie Harp mei in kûgelgat yn 'e foarholle.
Longmire wurdt oanklage yn in saak wêrby't immen troch syn skuld dearekke wêze soe. As er ferliest, sil er alles kwytreitsje dat er besit, en nei alle gedachten syn baan en syn reputaasje deropta. Tucker Baggett (Brett Rice), de abbekaat dy't de saak oanspand hat, is in goede freon fan Barlow Conally. Hy fertelt Longmire dat de wiere reden foar de saak is dat Connally wraak op 'e sheriff nimme wol troch him finansjeel bankrot te meitsjen. It ûnreplik-goedbedriuw fan Connally sil dan Longmire syn lân opkeapje om der in golfbaan fan te meitsjen.
Nighthorse begjint almar erchtinkender te wurden foar syn eigen haad befeiliging Malachi Strand oer, dy't er derfan fertinkt dat er jild fan it kasino efteroer drukt. Kommissaris Mathias ûntdekt dat Henry foar figilante spilet, en brûkt dy kennis om him te sjantearjen ta it opknappen fan in stikmannich smoarge putsjes. As Henry jûns let in skynber dronkene frou in lift nei hûs jout, wurdt er troch Malachi en dy syn trewanten oermastere en ûntfierd. Hja nimme him mei nei in ôfhandich plak yn it oanbuorjende reservaat fan 'e Krieën, dêr't se him mei staken oan 'e grûn fêstmeitsje en efterlitte om te stjerren.
Seizoen 6
Longmire fynt Henry werom ear't dy fan toarst omkomme kin, troch de wifkjende help fan 'e solitêre Krieske jagerinne en medisynfrou Marilyn Yarlott (Tantoo Cardinal). Mei't de houten staken dêr't Henry mei fêstmakke wie, fan Jacob Nighthorse komme, fertinkt Longmire Nighthorse derfan dat Malachi foar him wurket. Troch Nighthorse syn oerdúdlike eangst foar Malachi rekket Henry der lykwols fan oertsjûge dat dat sa net is. Mei him as midsman komt it ta in fermoedsoening tusken Longmire en Nighthorse. Dy lêste seit ta om 'e papierren fan Malachi oan 'e FBI oer te dragen. Longmire hâldt lykwols sa syn twifels oer Nighthorse, wat noch oanboazet as dy tajout dat er jild fan Shane Muldoon en de Ierske maffia akseptearre hat om 'e ferliezen fan it kasino oan te suverjen.
Lang om let komt Longmire derefter dat Vic swier is. As se efter in ûntsnapte finzene oangiet, wurdt se delsketten en kriget se in miskream. Neitiid besiket se selsmoard te dwaan. It ferstjerren fan syn âlde mentor Lucian Connally (Peter Weller) bringt ek Longmire sels geastlik yn ûnstjoer, en hy begjint der foar it earst oer nei te tinken it sheriffsamt del te lizzen. De rjochtsaak tsjin Longmire ferrint foar him min, en as abbekaat Tucker Baggett deasketten wurdt, falt de fertinking sadwaande op 'e sheriff. Nighthorse ferklearret lykwols ûnder de eed dat Baggett en Barlow Connally ôfspraken makke hiene om Longmire op falske wize al syn besit ôf te nimmen. Hy kin dy bewearing ûnderbouwe troch e-mails fan 'e beide mannen sjen te litten. De rjochtsaak is dêrmei fan 'e baan. Cady kriget in relaasje mei Zach Heflin.
As Eddie Harp wer drugs ferkeapet yn it Sjajinnereservaat, docht bliken dat de foto fan syn stoflik omskot yn sêne set wie. Wannear't Longmire-en-dy besykje him op te pakken, wurdt Harp troch Ferg deasketten. Shane Muldoon sels wurdt letter fermoarde troch Malachi, dy't syn haadkertier yn in houtseagerij yn it Krieëreservaat fêstige hat. Hy beävensearret de ûntfiering fan Henry en Nighthorse, sadat er dy lêste twinge kin en skriuw it kasino oan him oer. De ûnbetroubere Marilyn Yarlott seit ta om Longmire nei Malachi syn haadkertier te lieden, mar se wurdt deasketten foar't se dat dwaan kin. Nettsjinsteande dat ûntdekt de sheriff dochs wêr't dat haadkertier is. Hy giet der op ôf mei Vic, Ferg, Zach en Mathias mei syn reservaatsplysje. By de ynfal yn 'e houtseagerij rêdt Longmire it libben fan Nighthorse, dy't troch Malachi ophongen is. Malachi besiket de sheriff dea te stekken mei in ferburgen mês, mar rekket syn kûgelfrij fest wylst Longmire him deasjit.
Neitiid jouwe Longmire en Vic einlings en te'n lêsten ta oan harren al tiden broeiende gefoelens foar inoar en begjinne in romantyske relaasje. As Vic fertelt dat se it geastlik net oprêdt om altyd oer Longmire yn noed te sitten fanwegen syn gefaarlik bestean as sheriff, en dat se der geastlik oan ûndertroch gean sil as se nei har poppe him ek kwytrekke, nimt Longmire it beslút om mei pinsjoen te gean. Cady har rjochtshelpbedriuwke yn it Sjajinnereservaat is ûnderwilens mislearre en se risselwearret om nei New York te ferfarren. Longmire bepraat har lykwols om har ferkiesber te stellen foar it amt fan sheriff, en seit har ta dat se alles dat se witte moat fan plysjewurk fan Vic leare kin. Op fersyk fan Nighthorse, dy't foar syn kriminele ferline de finzenis yn draait, nimt Henry it kasino oer. Wylst de ferkiezingsstriid yn Absaroka County losbarst, set Longmire ôf om in legindaryske ferburgen skat te finen, dêr't syn âlde mentor Lucian de lokaasje fan fûn miende te hawwen.
Untfangst en resultaat
Fan 'e tillefyzjekritisy krige Longmire oer it algemien geunstige resinsjes. Alan Sepinwall fan HitFix skreau oer seizoen 1: "Der sit in gefoel fan lokaasje oan 'e searje dat makket dat er hiel oars oandocht as lykfol hokker oare plysjesearje op 'e tillefyzje." Dêr heakke er oan ta dat er moardmystearjes graach wat ynnimmender hawwe woe, "mar Longmire begjint teminsten mei in goede grûnslach yn 'e foarm fan Walt, syn assistinten en de wiid iepen plakken dy't se bereizgje."
Op 'e webside RogerEbert.com skreau Brian Tallerico nei de trêde ôflevering fan seizoen 4: "It klinkt soms as in lauwe oanpriizging om in searje te beskriuwen sa't je dat ek dwaan soene by in betroubere auto, mar Longmire is gewoan in stevige searje. Hy is fan alle kanten en einen goed opboud – mei selsfertrouwen yninoar set, goed aktearre, en de senario's binne folle fernimstiger as by in protte soartgelikense searjes." Om dyselde tiid hinne skreau Mike Hale yn The New York Times ek in loovjende resinsje fan Longmire. Dêryn hied er fral in protte lof foar de haadrolspiler, de Australyske akteur Robert Taylor, dy't omskreau as "in hjoeddeistige Gary Cooper".
Op 'e webside Rotten Tomatoes, dy't resinsjes sammelet, hat Longmire in tige heech goedkarringspersintaazje fan 92%, basearre op 28 ûnderskate resinsjes. Op Metacritic, de wichtichste konkurrint fan Rotten Tomatoes, behellet Longmire in goedkarringspersintaazje fan 67%, basearre op 17 resinsjes.
Houmanhou
Houmanhou is it eartiidske Hylper wurd foar fêsteljûn. It sil grif ûntliend wêze oan in Midsiuwske festeljûnliet. Sûnt 1957 byldet de Hylper sjong- en drachtgroep ûnder oaren de gebrûken op Houmanhou út. Boarne hjirby is it gedicht Houmanhou fan S. O. Roosjen (1855).
Pestboskje
thumb|260px|Pestboskje yn Vlietpolder by Ofwegen. In pestboskje is in boskje dêr’t fee bedobbe is dat deagien wie oan besmetlike kowestjerte. Dit koe de pest wêze, mar ek tongblier. In ekstra gefaarlike fariant fan in pestboskje is it myltfjoerboskje. De myltfjoerspoaren (antraks) kinne wol hûndert jier yn de grûn sitten bliuwe.
Aldtsjerkermûne
De Aldtsjerkermûne is in mûne yn Aldtsjerk yn de gemeente Tytsjerksteradiel. It is in houten, reiddutsen achtkante muonts mei stiennen ûnderbou mei in flecht fan 15,68 m.
Skiednis
De Aldtsjerkermûne stiet eefkes west fan it doarp en waard yn 1864 troch in groep boeren boud foar it bemeallen fan de 160 ha grutte Aldtsjerkerpolder. Yn 1955 rekke de mûne by in stoarm slim skansearre. Noch datselde jier waard er reparearre, wêrby't de roeden en de fizel fernijd waarden.
Pestboskje
Meastentiids waarden de kadavers fier fan de pleats bedobbe en de kadavers waarden bedekt mei ûnleske kalk, in ein it lân yn. Op sa’n plak mocht nea wer fee rinne om nije besmetting foar te kommen en it waard dêrom safolle mooglik mijd. Omdat de wegen net sa goed begeanber wienen koenen de kadavers net ôffierd wurde. Der waard dan in sleat om it begraafplak groeven, sadat it fee der net by koe. Op de ûntstiene eilantsjes mocht net mear weide of haaid wurde en se rekken dan meast fansels begroeid mei beammen as els, esk, wylch, kûtsekraal en protterbei. Yn dizze fegetaasje koe in spesifike fauna ûntstean. It hout waard wol as geriifhout brûkt lykas foar branje en peallen.
Aldtsjerkermûne
Skiednis
De Aldtsjerkermûne die oant 1970 tsjinst en waard fiif jier letter restaurearre. Yn 2002 waard de lange sprút ferfongen en waard de mûne opnij skildere. De Aldtsjerstermûne, dy't net mear op de Fryske boezem oansletten is, is mealree yn sirkwy en kin op ôfspraak besichtige wurde.
Eigner fan de mûne is de Stifting Wetterskipserfgoed.
Sintraal-Afrikaanske Republyk
De Sintraal-Afrikaanske Republyk is in steat yn Sintraal-Afrika. De haadstêd is Bangui.
Lizzing
De Sintraal-Afrikaanske Republyk wurdt begrinzge troch:
Lânskip
thumb|left|[[Ubangy Rivier oan de râne fan Bangui.]]
It heechste punt fan it lân is de Mont Ngaoui (1,420 m). Fan súd nei noard feroaret it gea troch it tropysk reinwâld yn it suden en de savanne yn it noarden. Dêrneffens falt yn it suden mear rein as yn it noarden, it klimaat fan it lân wurdt as tropysk skaaimerke.
Skiednis
Yn 1905 waard yn it gebiet fan de Sintraal-Afrikaanske Republyk fan no de Frânske koloanje Oubangui-Chari oprjochte, dat mei oare gebieten yn 1910 ta Frânsk-Ekwatorjaal Afrika gear foege waard.
Yn 1958 waard Oubangui-Chari in autonome steat yn de Frânske Mienskip ûnder de namme Sintraal-Afrikaanske Republyk. Op 13 augustus 1960 waard it lân in ûnôfhinklike republyk. Troch in steatsgreep yn 1966 fan it leger waard de grûnwet bûten wurking steld. As nije presidint tredet kolonel J.B. Bokassa op, dy't sûnttiid in protte foechens nei him ta loekt. Yn 1976 ropt Bokassa it lân út ta keizerryk mei himsels as earste keizer.
Befolking
Sûnt de ûnôfhinklikens hat de befolking fan de Sintraal-Afrikaanske Republyk him fjouwerfâldige. Yn 1960 bestie de befolking noch út 1.232.000 minsken. Yn 2009 wie dat oanwaakse oant 4.422.000. De befolking hat lykwols slim te lijen troch de gefolgen fan AIDS.
De naasje is ferdield yn mear as 80 etnyske kloften, elts mei in eigen taal. De grutste etnyske kloften binne de Baya (33%), Banda (28%), Mandjia (7%), Sara (10%), Mboum (7%), M'Baka (4%), Yakoma (4%), en Fulany (3%), oaren 4%, Jeropeanen ynbegrepen meast fan Frânske komôf.
Religy
Kristenen foarmje de helte fan de befolking, wylst 35% noch de ynhiemske godstsjinsten oanhinget. De islam wurdt dien troch goed 15% fan de bewenners fan it lân.
Teatse Holtrop
Teatse Eeltsje Holtrop, ek wol Teerdze Eeltje Holtrop (Drylts, 27 desimber 1865 - dêre, 11 novimber 1925) wie in Frysk ûnderwizer, skriuwer en oersetter.
Libben en karriêre
Holtrop hie in iensum, ûnmaatskiplik en troch dranksucht teistere libben. Hy wie in folksskriuwer mei satiryske trekjes en krige bekendheid troch syn novelle De Wylde Boerinne (1915), wêrfan't de bekroande Nederlânske oersetting yn De Gids fan jannewaris 1925 ferskynde. Treflik binne syn Shakespeare-oersettings Hamlet (1925) en Julius Caesar (1928). Fierders skreau er, foar in part ûnder de skûlnamme Gerben Goasses, foardrachten, puntdichten en inkele toanielstikken, mei dêrûnder In Faam mei Fjouwer Frijers (1913). In blomlêzing út syn wurk waard yn 1946 publisearre ûnder de titel Ynbannich Forwar, fersoarge en ynlaat troch Jan Tjittes Piebenga.
Ingelân
Ingelân (Ingelsk: England, útspr.: ['ɪŋɡlǝnd], likernôch: " ing -glund") is in dielútmeitsjend lân (constituent country) fan it Feriene Keninkryk fan Grut-Brittanje en Noard-Ierlân, dat it súdeastlike diel fan it eilân Grut-Brittanje beslacht. Dat gebiet waard oarspronklik bewenne troch Keltyske stammen, mar kaam nei it Grutte Folkeferfarren yn 'e hannen fan Germaanske stammen, ôfkomstich fan it Jeropeeske fêstelân, dy't meitiid ferraanden ta ien folk, de Angelsaksen. Nei in proses fan ienwurding tusken de ûnderskate Angelsaksyske keninkrykjes kaam yn 927 it feriene Keninkryk Ingelân ta stân, dat oant 1707 fuortbestie, doe't it mei it Keninkryk Skotlân opgie yn it nije Keninkryk Grut-Brittanje.
Etymology
Ingelân tanket syn namme oan 'e Angelen, ien fan 'e Germaanske folken dêr't de Angelsaksen út fuortkamen. De Angelsaksen neamden harsels Engle of Angelcynn, en harren lân neamden se Engla land, wat safolle betsjutte as "it lân fan 'e Angelsaksen". Geandewei de Midsiuwen waard Engla land fia Engle land en Engeland ferbastere ta England. Tsjin 'e fjirtjinde iuw wie dat de namme fan it lân wurden. Yn 'e Frânske beneaming Angleterre, letterlik: "grûn(gebiet) fan 'e Angelen", komt de oarsprong fan de namme "Ingelân" noch dúdlik nei foarren. Hoe en wêrom oft de Angelen en net de Saksen harren namme oan Ingelân joegen, krekt as oft it iene folk wichtiger wie as it oare (wat net sa wie), is ûnbekend. Yn dit ferbân is it nijsgjirrich dat yn guon Keltyske talen Ingelân net nei de Angelen, mar nei de Saksen ferneamd is: yn it Welsk sprekt men fan Saesneg, en yn it Skotsk-Gaelysk fan Sasunn.
Yn it bûtenlân wurdt de namme Ingelân yn 'e folksmûle ek wol by wize fan pars pro toto brûkt as oantsjutting foar it hiele Feriene Keninkryk. (Dat is in flater fan itselde soarte as wannear't men "Hollân" seit as men "Nederlân" bedoelt.) Yn it Feriene Keninkryk sil soks nea dien wurde, om't men dêr wol better wit. Boppedat wurdt soks yn Skotlân en Wales opfetten as in mislediging.
In alternative, poëtyske beneaming foar Ingelân is Albion, dat ôflaat is fan it Latynske wurd albus ("wyt"), fanwegen de kleur fan 'e krytrotsen fan Dover. Dy namme waard brûkt troch Romeinske skiedskriuwers as Tasitus. Yn 'e iere tweintichste iuw wie op it Jeropeeske fêstelân de oantsjutting 'it perfide Albion' in steande útdrukking, mei't Ingelân (eins it Feriene Keninkryk), dat him fanwegen syn isolearre posysje op 'e Britske Eilannen folslein los fan 'e rest fan Jeropa seach, net te fertrouwen wêze soe.
Geografy
Ingelân hat in oerflak fan 130.279 km² (oerflaktewetter net meiteld) en beslacht it súdeastlike twatrêdepart fan Grut-Brittanje. Dat is it grutste eilân fan 'e Britske Eilannen, dy't in arsjipel yn 'e noardlike Atlantyske Oseaan foarmje, deunby de noardwestlike kust fan it wrâlddiel Jeropa. Ingelân hat mar twa lângrinzen, beide mei oare lânsdielen fan it Feriene Keninkryk: yn it noarden mei Skotlân en yn it westen mei Wales. Fierders wurdt it alhiel omjûn troch seeën. Yn it easten en noardeasten leit de Noardsee, yn it noardwesten de Ierske See, yn it súdwesten it Kanaal fan Bristol en de Keltyske See en yn it suden It Kanaal (yn Ingelân it 'Ingelske Kanaal' neamd). Yn it súdeasten, ta einbeslút, foarmet it 34 km brede Nau fan Kalês (yn Ingelân de 'Strjitte fan Dover' neamd) de smelle skieding mei it Jeropeeske fêstelân. Sûnt 1994 wurdt Ingelân mei Frankryk, oare kant it wetter, ferbûn troch de Kanaaltunnel. Behalven it súdeastlike diel fan it eilân Grut-Brittanje omfiemet Ingelân ek mear as hûndert lytsere eilantsjes, wêrfan't Wight en de Scilly-eilannen it bekendst binne.
De wichtichste rivieren fan Ingelân binne de Teems, de Mersey, de Tyne en de Severn. Oan 'e mûnings fan dy streamen lizze de grutte stêden Londen, Liverpool, Newcastle-upon-Tyne, resp. Bristol. De langste rivier, mei in lingte fan 350 km, is de Severn, dy't ûntspringt yn Wales en útmûnet yn it Kanaal fan Bristol. De langste rivier dy't oer de folle lingte troch Ingelân streamt, is lykwols de Teems, mei in lingte fan 346 km. De grutste mar fan Ingelân is de Windermere, dy't yn 'e skildereftige Marrekrite fan Kumbria leit, yn it uterste noardwesten fan it lân.
It heechste punt fan Ingelân is Scafell Pike, mei in hichte fan 978 m, dy't ek yn Kumbria leit. De berch makket diel út fan it gruttere Penninysk Berchtme, dat rûchwei yn noard-súdrjochting as in soarte fan wringe troch de midden fan Ingelân rint. Behalven bergen en dellingen omfiemet dat berchtme ek heech leine heide en wurdt it trochsnien troch rivierkes en beekjes. Teffens lizze der trije nasjonale parken: de Dellingen fan Yorkshire, Noardumberlân en it Berchpjutsedistrikt. De oare berchtmen yn Ingelân binne folle leger en kinne better omskreaun wurde as heuvelrigen. Dêrûnder binne de Cheviot-heuvels oan 'e grins mei Skotlân, de Cleveland-heuvels oan 'e eastkust, en yn it leechlân besuden it Penninysk Berchtme de Cotswold-heuvels, de Chiltern-heuvels, de Whitehorse-heuvels, de Mendip-heuvels en de Noarderdunen en Suderdunen. Dy lêste beide heuvelrigen, yn it súdeasten fan Ingelân, wurde faninoar skaat troch in gebiet dat oarspronklik oerdutsen waard troch útstrutsen wâlden, en dat dêrom troch de Angelsaksen The Weald neamd waard.
Prehistoarje
It ierste bewiis fan minsklike bewenning yn Ingelân datearret fan 780.000 jier tebek, doe't de iere minskeftige Homo antecessor der libbe. De moderne minske fêstige him yn it iere Paleolitikum yn Ingelân, hoewol't it gebiet troch de lêste iistiid wer folslein ûntfolke rekke. Doe't de gletsjers har likernôch 11.000 jier lyn werom begûnen te lûken, waard Ingelân werbefolke troch lju út Jeropa, dy't der gewoan rinnendewei komme koene mei't Grut-Brittanje doe troch in lânbrêge mei it kontinint ferbûn wie om't der sa'n soad seewetter yn it iis fêstholden waard dat de seespegel folle leger wie as no. Genetysk ûndersyk wiist derop dat dizze iere bewenners fan Ingelân ôfkomstich wiene fan it Ibearysk Skiereilân (en net út Frankryk, sa't men earder ferwachtsje soe). Doe't troch it ranen fan it lâniis de seespegel wer begûn te stiigjen, waard Grut-Brittanje omtrint 10.000 jier lyn skaat fan it eilân Ierlân, en likernôch 8.000 jier lyn fan Jeraazje.
De earste permaninte delsettings yn Ingelân datearje fan likernôch 6.000 jier lyn. Troch de saneamde Klokbekerkultuer, dy't om 2500 f.Kr. ûntstie of arrivearre, waarden ierdewurkene drinkbekers en oar taffelsreau makke. Omtrint dyselde tiid waarden grutte neolityske monuminten oanlein, lykas Stonehenge en Avebury. De technologyske ûntwikkeling fia de Brûnstiid nei de Izertiid gie yn Ingelân relatyf fluch, mei't koper en tin (dêr't ferlet fan wie om brûns te meitsjen) en izer dêr rûnom fûn wurde koe. It wie yn 'e Izertiid dat de Kelten fan 'e Halstatt- en La Tène-kultueren út Midden-Jeropa har yn Ingelân nei wenjen setten. Dy yntrodusearren de Brytoanyske taal en in tribale maatskippij. Neffens de Geographia fan Ptoleméus waard Ingelân om 'e midden fan 'e twadde iuw hinne bewenne troch sa'n tweintich ûnderskate stammen.
Aldheid
Ingelân waard nei de ferovering yn it Romeinske Ryk opnommen as de provinsje Brittanje, nettsjinsteande fûleindige wjerstân troch guon Keltyske stammen, wêrfan't de Katûvellauny, oanfierd troch Karatakus, it bekendst waarden. Tusken 59 en 61 wisten de Kelten by in opstân ûnder lieding fan Bûdika, de keninginne fan 'e Iseny, in grut part fan Ingelân op 'e Romeinen te weroverjen, oant se ferslein waarden yn 'e Slach by Watling Street. Neitiid waard de Gryksk-Romeinske kultuer de lânseigen Keltyske kultuer yn Ingelân oermânsk troch de yntroduksje fan 'e Romeinske wet, Romeinske arsjitektuer, akwadukten, rioelen, agraryske fernijings en side. Yn 'e trêde iuw kaam keizer Septimius Sevearus te Eborakum (it hjoeddeistige York) te ferstjerren, wêrnei't syn opfolger Konstantyn de Grutte dêr ta keizer útroppen waard.
It is ûndúdlik wannear't it kristendom krekt yn Ingelân yntrodusearre is. Dat moat yn elts gefal yn 'e Romeinske Tiid west hawwe, uterlik yn 'e fjirde iuw, mar wierskynlik al folle earder. Neffens de Angelsaksyske skiedskriuwer Beda stjoerde paus Eleutearius al yn it jier 180 misjonarissen nei Ingelân, mar dy bewearing wurdt as twifelich beskôge. Fierders besteane der tradysjes dy't Glastonbury yn ferbân bringe mei Joazef fan Arimatéa, de man dy't Jezus Kristus nei syn krusiging in grêf joech. Under it ferfal fan it Romeinske Ryk waarden yn 410 de Romeinske legioenen fan it eilân weromlutsen en kaam der in ein oan it Romeinske bewâld yn Brittanje.
Iere Midsiuwen
De Romeinske weromlûking liet Ingelân sûnder beskerming efter, mei as gefolch dat har yn 'e rin fan 'e fyfde iuw, ûnder it Grutte Folkeferfarren, hiele folksstammen fan it Jeropeeske fêstelân yn Ingelân fêstigen. Dêrby gie it om 'e Saksen, Angelen en yn mindere mjitte ek Jutten en guon Friezen, dat allegear Germaanske folken fan 'e Noardseekust út Noardwest-Jeropa wiene. De Keltyske befolking fan Ingelân fersette him dêr út alle macht tsjin, en de Germaanske opmars waard inkele desennia tsjinkeard troch de Keltyske oerwinning yn 'e Slach by Mount Badon. Yn dy snuorje waard de grûnslach lein foar de lettere Arthurleginden, dy't weromgiene op kening Arthur, dat in Keltyske lieder west hawwe soe dy't Brittanje beskerme tsjin 'e ynfallen fan 'e Angelen en de Saksen. (Yn wurklikheid is it mar tige de fraach oft Arthur wol basearre is op in histoaryske persoan.)
Uteinlik, lykwols, waarden de Kelten ferslein, en wisten se tsjin 'e ein fan 'e sechsde iuw allinnich yn 'e Skotske Heechlannen, de Hebriden, súdwestlik Skotlân, Kumbria, Wales, Cornwall en Devon selsstannige rykjes te behâlden. Lang waard derfan útgien dat de Kelten út 'e ferovere gebieten ferdreaun of útmoarde waarden, mar resint genetysk ûndersyk wiist derop dat wierskynlik inkeld de Keltyske hegerein de wyk nimme moast, wylst it sljochtwei folk him deljoech ûnder it nije bewâld en meitiid de Germaanske kultuer en taal oernaam en assimilearre waard.
Hoewol't it kristendom ferdwûn wêr't de heidenske Germanen it foar it sizzen krigen, waard dy religy dêr fan 597 ôf reyntrodusearre troch in weach misjonarissen ûnder lieding fan Augustinus fan Canterbury. Underwilens kaam der in proses fan etnyske sawol as bestjoerlike konsolidaasje op gong. De ûnderskate Germaanske stammen ferraanden dêrby ta ien folk: de Angelsaksen. En bestjoerlik kloften de tsientallen keninkrykjes yn it Ingelân fan fuort nei de Angelsaksyske ynvaazje gear ta sân gruttere riken, dy't mei-inoar bekend kamen te stean as de Heptargy: East-Anglia, Mersia, Noardumbrje, Kent, Esseks, Susseks en Wesseks.
De folgjende iuwen hold dy bestjoerlike konsoldidaasje oan. Yn 'e sânde iuw fûn der in slepende wrakseling om 'e hegemony yn noardlik Ingelân plak tusken Mersia en Noardumbrje, dy't yn 'e achtste iuw plakmakke foar Mersiaanske oerhearskippij. De ynfallen fan de Wytsingen diene yn 'e njoggende iuw it lange tiid beholden lykwicht binnen de Heptargy teneate, mei as gefolch dat Wesseks de oare leden fan 'e Heptargy oermânsk waard. Yn 825 waarden Kent en Susseks troch Wesseks anneksearre, en yn 827 ûnderwurp Egbert fan Wesseks boppedat ek noch Noardumbrje, sadat er, sij it foar koarte tiid, de earste kening wie dy't oer in feriene Ingelân regearre.
Christiaan Stapelkamp
Christiaan Stapelkamp, (Oud-Over ûnder Loasdrecht, 2 maart 1879 - Grins, 31 jannewaris 1961 ) wie in filolooch en skoaldirekteur.
Ingelân
De ûnlijige alfde iuw
Under it regear fan 'e swakke kening Atelred de Unberette waard Ingelân oan it begjin fan 'e alfde iuw oerspield troch in nije weach fan Deenske ynvaazjes. Nei in fearnsiuw fan oanhâldende oarloch rûn dat yn 1013 út op 'e Deenske ferovering fan Ingelân ûnder lieding fan Swein Gaffelburd, de kening fan Denemark. Doe't dyselde begjin 1014 kaam te ferstjerren, brocht dat Atelred wer op 'e troan, mar de restauraasje fan it Hûs fan Wesseks wie mar fan koarte doer, want yn 1015 fûn der in nije Deenske ynvaazje plak dy't oanfierd waard troch Swein syn soan Knút de Grutte. Atelred syn opfolger Edmund Izerkant sleat yn 1016 mei Knút in oerienkomst wêrby't se Ingelân ferdielden, mar doe't Edmund datselde jiers noch stoar, kaam hiel Ingelân ta Knút syn Noardseeryk te hearren, yn in personele uny mei Denemark en Noarwegen,
Nei 26 jier makke de dea fan kening Hardeknút yn 1042 in ein oan 'e Deenske oerhearsking. Dat wie de soan fan Knút de Grutte en Emma fan Normanje, de widdo fan Atelred de Unberette. Om't Hardeknút gjin bern hie, waard er opfolge troch syn healbroer Edwert de Belider, de soan fan Atelred, wêrmei't Ingelân wer in selsstannich lân waard. Mar doe't Edwert yn jannewaris 1066 ek sûnder bern stoar, ûntstie der in opfolgingskrisis. Syn sweager Harold Godwins waard ta kening kroane, mar syn neef Willem de Oermasterder, de hartoch fan Normanje, easke de Ingelske kroan ek op. Yn 'e simmer fan datselde jier diene de Noaren in nije ynfal yn noardlik Ingelân. Harold Godwins sette mei syn leger ôf nei Yorkshire, dêr't er op 25 septimber in klinkende oerwinning boekte yn 'e Slach by Stamford Bridge.
Christiaan Stapelkamp
Stapelkamp wie direkteur oan de kristlike HBS yn Grins. Skreaun meardere skoalútjeften tusken 1917 - 1946 en letterkundige wurken. Joech in soad omtinken oan it Frysk ( E. Mein(d)erts, Gysbert Japicx, S. en J. Althuysen, V. Ringers, Frisiaca). Publikaasjes yn de searje Estrikken. Yn de mande mei Douwe Simonides joech er út de Fryske stikken: De Fryske gedichten fan E. Meinerts (1952), fan Eelke Meinerts en allinnich: Hôndert Psalmen fen David...byrymme trog J.Althuysen (1957), fan Jan Althuysen.
Keppeling om utens
Biografy en wurk by de DBNL
Ingelân
De ûnlijige alfde iuw
Underwilens lâne Willem de Oermasterder lykwols op 'e Ingelske súdkust, by wat bekend kaam te stean as de Normandyske Ynvaazje. Nei in forsearre mars werom nei it suden waard it útputte Ingelske leger op 14 oktober yn 'e Slach by Hastings ferslein troch de Normandiërs. Harold Godwins en syn beide bruorren sneuvelen dêrby, mei as gefolch dat Willem de Oermasterder de nije kening fan Ingelân waard. Nei de Normandyske Ynvaazje bestie der iuwenlang in twadieling yn 'e Ingelske maatskippij wêrby't de adel út Normandiërs bestie en Anglo-Normandysk spriek, wylst it sljochtwei folk foarme waard troch Angelsaksen en Ingelsktalich wie.
Hege Midsiuwen
Doe't yn 1154 mei Hindrik II it Hûs Plantagenêt op 'e Ingelske troan kaam, waard Ingelân by it Anzjevynske Ryk foege dat opboud wie út dielen fan it Keninkryk Frankryk dy't de Plantagenêts yn 'e hannen krigen hiene. Sa ûntstie der doe in personele uny mei it Hartochdom Akwitaanje, yn súdwestlik Frankryk, om't Hindrik troud wie mei Eleönoara, hartoginne fan Akwitaanje. Boppedat waard yn 1155 troch paus Hadrianus IV de Hearlikheid Ierlân oan Hindrik taparte, hoewol't de Ingelske ynfloed yn Ierlân iuwenlang tige beheind bleau. De Plantagenêts regearren trije iuwen lang oer Ingelân. Ien fan 'e bekendste keningen út dy tiid wie Richard Liuwehert, dy't syn hiele skatkiste lykwols weigriemde oan krústochten en oarloggen. Syn broer Jan sûnder Lân ferlear yn 1204 it Hartochdom Normanje oan 'e Frânsen, mar ûndertekene yn 1215 ek de Magna Charta, in foarfal dat no beskôge wurdt as it begjin fan 'e Ingelske demokrasy.
Underwilens wie it Prinsdom Wales altyd noch in ûnôfhinklik gebiet, hoewol't de Welske hearkers út en troch de oerhearskippij fan 'e kening fan Ingelân erkenden. Sûnt de Normandyske Ynvaazje hiene Normandyske eallju lykwols dielen fan súdlik Wales en de grinsgebieten ferovere, wêrnei't se bekend kamen te stean as de 'markhearen'. De oanhâldende konflikten dy't dêrút fuortkamen, laten yn 'e twadde helte fan 'e trettjinde iuw ta de ûnmeilydsume Ferovering fan Wales troch Edwert I fan Ingelân, dy't yn 1282 foltôge waard mei de dea fan 'e Welske prins Llywelyn ap Gruffudd.
Doe't Edwert I lykwols yn 1296 ek it Keninkryk Skotlân by syn ryk besocht te foegjen, rûn dat út op 'e slepende Skotske Unôfhinklikheidsoarloggen. Yn 1305, doe't de Skotske frijheidsstrider William Wallace oppakt en yn Londen terjochtsteld waard, liek it der even op dat de Skotten belies jaan soene, mar yn 1306 briek der in nije rebûlje út ûnder it liederskip fan Robert fan Bruce, greve fan Carrick, dy't himsels datselde jiers noch kroane liet ta kening fan Skotlân ûnder de namme Robert I. Yn 1348 waard Ingelân noch slimmer troffen doe't in epidemy fan 'e pest, dy't bekend kaam te stean as de Swarte Dea, hast de helte fan 'e Ingelske befolking fataal waard.
Lette Midsiuwen
Edwert III, dy't yn 1327 op 'e Ingelske troan kaam, makke nei de dea sûnder manlike neikommelingen fan syn pake Filips IV fan Frankryk fia syn mem Isabella oanspraak op 'e troan fan it Keninkryk Frankryk. Syn neistribjen fan dy oanspraken late yn 1337 ta it útbrekken fan 'e Hûndertjierrige Oarloch tusken Ingelân en Frankryk, wêrfoar't fiif keningen fan Ingelân efterinoar in grut diel fan harren eigen enerzjy en tiid, en fan it jild en de mankrêft fan harren lân opbrûke soene ear't Ingelân úteinlik yn 1453 einlings en te'n lêsten de striid opjaan moast. Hoewol't de Ingelsen yn dy snuorje ferskate grutte oerwinnings boekten, koene se úteinlik net tsjin 'e nûmerike oermacht fan 'e Frânsen op. Akwitaanje gie yn dizze oarloch ferlern, en Ingelân behold op 'e kust fan it Jeropeeske fêstelân mar ien inkeld brêgehaad, besteande út 'e stêd Kalês.
It wie ûnder de Hûndertjierrige Oarloch dat der foar it earst in feriene Ingelske identiteit ûntstie dy't sawol de Anglo-Normandyske adel as it Angelsaksyske sljochtwei folk omfieme. Dat wie it gefolch fan 'e oanhâldende fijânskip mei de almar mear nasjonalistysker Frânsen, fan wa't de lieders de eigen ûntjouwing fan 'e Frânske identiteit brûkten om it lân te ferienjen yn 'e striid tsjin 'e Ingelsen. Sadwaande waarden de Anglo-Normandiërs, dy't har oarspronklik mear identifisearre hiene mei de Frânsen as mei harren eigen Angelsaksyske ûnderdienen, bûtensletten troch de Frânsen.
Ingelân wie noch net iens útpûst nei de ein fan 'e Hûndertjierrige Oarloch doe't yn 1455 in boargeroarloch útbriek tusken de Huzen York en Lancaster, dy't beide ôfstammen fan Edwert III. Dat konflikt kaam (folle letter) bekend te stean as de Roaze-oarloggen, om't it wapen fan it Hûs York in wite roas wie, en dat fan it Hûs Lancaster in reade roas. De beide dynastyen tsierden oanhâldend om it besit fan 'e Ingelske troan, wat oanlieding joech ta in rige bloedige konflikten dy't mei tuskenskoften oanholden oant 1487. Uteinlik kaam yn 1485 it Hûs Tudor op 'e troan yn 'e persoan fan Hindrik VII, in ôfstammeling fan in oerwûn lid fan it Hûs Lancaster, dy't troud wie mei Elizabeth fan York, in lid fan it Hûs York.
It tiidrek fan 'e Tudors
De meast ynfloedrike kening út it Hûs Tudor wie Hindrik VIII, dy't yn 'e 1530-er jierren om persoanlike redens yn Ingelân de Reformaasje trochfierde. Hy woe nammentlik skiede fan syn frou Katarina fan Aragon, om't harren houlik sûnder bern bleaun wie, mar de paus woe him dêr gjin tastimming foar jaan. Dêrom ferfong Hindrik yn syn keninkryk de Roomsk-Katolike Tsjerke troch in eigen protestantske steatstsjerke, de Tsjerke fan Ingelân (of ek wol de Anglikaanske Tsjerke), wêrfan't er sels it haad wie. Fan gefolgen sleat Ingelân him doe polityk en kultureel oan by noardlik Jeropa, mei't ek yn 'e Skandinavyske lannen, de noardlike Dútske steaten, it Keninkryk Skotlân en in diel fan 'e Nederlannen it protestantisme oannommen waard, wylst súdlik Jeropa (bgl. Frankryk, Spanje en de Italjaanske foarstedommen) fêstholden oan it roomsk-katolisisme.
Hindrik VIII wie ek ferantwurdlik foar oare wichtige feroarings. Nei de ferovering troch Edwert I hie Wales syn eigen wetten en bestjoer beholden, mar ûnder Hindrik VIII waard mei de Wetten op de Welske Wetjouwing tusken 1535 en 1542 it Welske rjocht ôfskaft. Neitiid waard de Ingelske wetjouwing yn Wales fan krêft, en teffens waard Wales yn Ingelân ynkorporearre, sadat it neitiid fertsjintwurdige wie yn Parlemint fan Ingelân. Fierders rôp Hindrik himsels yn 1541 út ta kening fan kening fan Ierlân, wêrmei't dat keninkryk yn in personele uny mei Ingelân ferbûn waard.