cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
George Arnold Escher
Biografy
Nei syn weromkommen út Japan waard hy waterbouwkundich yngenieur yn Maastricht. As protestant slagge it him ynearsten net om yn it roomsk-katolike Maastricht in geskikte houlikspartner te finen. Syn oansteande moast net allinnich protestant wêze, mar moast ek foldwaan oan de fergeliking f = 1/2m + 10, wêrby't f stie foar de âldens fan de frou, en m foar de dy fan de man.
Escher troude yn 1882 mei Charlotte Marie de Hartitzsch, mei wa't hy twa soannen krige. Neidat hy yn 1885 widner wurden wie troude er yn 1892 mei Sara Gleichman, mei wa't hy trije soannen krige. Yn 1898 waard Maurits Cornelis berne, harren jongste soan. Escher wurke yn dy tiid yn Ljouwert en joech sûnt 1 desimber 1890 as haadyngenieur lieding oan it distrikt Grinslân en Fryslân fan de Rykswettersteat, en de húshâlding bewenne dêr it Princessehof. Op 1 july 1903 waard Escher dêr haadyngenieur-direkteur fan de direksje Grinslân en Fryslân. Yn 1903 ferhuze de húshâlding nei Arnhim, dêr't hy deselde funksje beklaaide by de direksje Gelderlân en Utert fan de Rykswettersteat oant 1 july 1908.
Ralph Vaughan Williams
thumb|Ralph Vaughan Williams (1920-er jierren) thumb|Stânbyld fan Ralph Vaughan Williams yn [[Dorking]] Ralph Vaughan Williams (Down Ampney, 12 oktober 1872 - Londen, 26 augustus 1958) wie in Britsk komponist fan û.o. symfonyen, geastlike muzyk, opera's en filmmuzyk; hy wie ek dirigint. Hy wurdt beskôge as ien fan de grutste Britske komponisten ea en krige yn 1919 in earedoktoraat yn de muzyk fan de Universiteit Oxford. Dit hie fral te krijen mei it feit dat er him ynsette foar it skeppen fan in Britske nasjonale muzyk. Fanôf de jierren 70 fan de 19e iuw oant yn de jierren 30 fan de 20e iuw wiene in soad Britske intellektuelen dwaande in harren wurk in Britsk nasjonaal gefoel te skeppen (tink oan J.R.R. Tolkien, dy't besocht in mytology foar Ingelân te kreearjen. ). Vaughan Williams droech wat muzyk oanbelanget by oan dit nasjonaal stribjen; net yn it lêste plak troch syn betûft redaksje fan — en in stikmannich bydragen oan —de English Hymnal (1906)— in gesangeboek foar in beweging foar muzykherfoarming yn de Anglikaanske Tsjerke en har lekeneifolgers.
Libben en wurk
Fan 1896 oant 1899 wurke er yn Londen as organist. Yn 1903 set er útein mei it sammeljen en publisearjen fan Britske lieten (Bushes and Briars, 1903). Hy kriget grutte niget oan Britske muziek fan de Renessânse. Beide beynfloedzje syn komposysjestyl. In 1905 waard er muzikaal lieder fan it Leith Hill Musical Festival (oant 1953), en yn 1906 publisearret er in nije kristlike lietebondel, The English Hymnal.
Yn 1910 komt syn earste grutte wurk út, A Sea Symphony, in symfony, mar feitlik in grutte kantate foar solisten, koar en orkest op in tekst fan Walt Whitman. Itselde jier waard ek syn Fantasia on a Theme of Thomas Tallis útbrocht. De tweede symfonie, A London Symphony, folget yn 1913.
Yn de Earste Wrâldkriich wie Williams as militêr (hospik) yn Frankryk. Neitiid koe er minder skerp hearre, it begjin fan dôvens, dy't yn de rin fan syn libben hieltyd slimmer wurde soe. De oarlochstiid hat djippe yndruk op him makke en hawwe syn tredde symfony, de Pastoral Symphony foar sopraan en orkest, tige beynfloede en ek Flos Campi, in wurk foar solofioele, lyts orkest en koar sûnder tekst. Yn 1919 waard er dosint foar komposysje oan het Royal College of Music yn Londen (oant 1938). Hij dirigeerde ook de uitvoeringen van zijn eigen werken. thumb|Transskripsje troch Ralph Vaughan Williams út [[1908 fan folksmuzyk, mûnling oerlevere]] Williams krige foar syn wurk in protte prizen. It ballet Job út 1930 nei it bibelske ferhaal fan Job, de fjirde symfony (1935) en ek de nei de Twadde Wrâldkriich komponearre fiifde en seisde symfony waard er tige bekend mei. De fjirde symfony stie yn dramatysk kontrast mei it eardere "pastorale" orkestwurk dêr't er earder fral mei assosjearre waard; in wurk fol fan spanning, drama, en dissonanten. Fan begjin ôf oan wie it publyk dêr troch ferbjustere. Williams joech ta dat dit wurk in folslein oar wurk wie en sei der oer, "I don't know if I like it, but it's what I mean." Fan dan ôf wurdt syn wurk ek lyrysker. Yn Ingelân en it bûtenlân krige syn namme ek klank troch syn muzyk foar harmoanyorkest of militêre kapel. Hiel populêr is ek syn Fantasy op it Renaissance liet Greensleeves foar strykorkest.
Foar de kroaning fan Keningin Elizabeth II skreau er in arrangemint fan it koraal All people that on earth do dwell, in ferzje fan Psalm 100 mei de melody The Old 100th as "offertorium".
Syn opera's hie er net safolle súkses mei en ek de oratoaryske opera The Pilgrim's Progress nei John Bunyan, dêr't er mear as fjirtich jier oan arbeide hie, waard minder goed ûntfongen.
Vaughan Williams is begroeven yn Westminster Abbey.
Vaughan Williams wie in sintrale figuer yn de Britske muzyk fanwegen syn lange karriêre as learaar, akademysk dosint en freon fan in soad jongere komponisten en diriginten. Syn skriuwerij oer muzyk bliuwt útdaagjend, foaral syn oproppen oan eltsenien om dochs fral harren eigen muzyk te meitsjen; as dy mar oarsronklik is, dan is it goed.
AFC Ajax
Amsterdamse Fuotbalklup Ajax (Amsterdamse Voetbalclub Ajax of AFC Ajax) is in fuotbalklup yn Amsterdam, oprjochte yn 1900. Sûnt it begjin fan de earedifyzje yn 1956 hat de klup dêryn betelle fuotbal spile.
Ralph Vaughan Williams
Houliken
Williams troude twaris. Earst mei Adeline Fisher (dochter fan de histoarikus Herbert William Fisher) yn 1896. Hja stoar yn 1951 nei in protte jierren lijt te hawwen fan artritis.
Yn 1953 boaske er de 40 jier jongere dichteresse Ursula Wood (1911–2007). Yn dy snuorje ferhuzen sy fan Dorking, Surrey, werom nei Londen en wennen sy op 10 Hanover Terrace, Regents Park. Sy moete Vaughan Williams yn 1938 en sy setten útein mei in ferhâlding wylst beide noch troud wienen. Nei de dea fan har earste man, bleau Wood by Williams. Ursula waard Ralph's literêr adviseur en assistint. Sy skreau it libretto fan syn wurk foar koar The Sons of Light, en hat ek bydroegen oan The Pilgrim's Progress en Hodie. Ut beide houliken krige Williams gjin bern.
AFC Ajax
Ajax spilet de thúswedstriden yn de Johan Cruijff ArenA, in stadion mei in kapasiteit fan 51.715 taskôgers. Sûnt 1998 is de klup in nammeleaze fennoatskip; sa'n njoggentich persint fan de oandielen is lykwols fêst besit.
Inkele ferneamde spilers fan de klup binne:
Paralympyske Simmerspullen 1960
De Ie Paralympyske Simmerspullen waarden yn 1960 flak nei de Olympyske Simmerspullen yn it Italjaanske Rome hâlden. Der diene 21 lannen en 400 sporters mei oan dizze earste Paralympyske Spullen.
Achterberg (Utert)
thumb|Herfoarme tsjerke fan Achterberg thumb|Lokaasje fan Achterberg yn de gemeente Rhenen Achterberg is in doarp yn de gemeente Rhenen yn de Nederlânske provinsje Utert. It doarp hat 1.670 ynwenners (2021).
Biskop Godfryd fan Renen (1156-1178) liet it kastiel Ter Horst yn Achterberg oan de foet fan de Grebbeberch bouwe. It kastiel tsjinne as in fersterking en in finzenis. It doarp sels waard pas yn 1417 foar it earst neamd. It doarp waard by it kastiel boud en betsjut "efter de (Grebbe}berch". It kastiel waard yn 1543 sloopt.
Yn de Twadde Wrâldkriich waard yn maaie 1940 by Achterberch tige hurd fochten. Der steane noch kazeatten út dy tiid, dy't hjoed-de-dei te besichtigjen binne.
It doarp hat trije tsjerken: in herfoarme tsjerke yn de PKN, in hersteld herfoarme tsjerke en Ald-grifformearde tsjerke.
Annerveenschekanaal
thumb|230px|Annerfeanskekanaal oan it Grevelingskanaal It Annerfeanskekanaal en de lykneamde feankoloanje lizze yn de gemeente Aa en Hunze (oant 1998 Anloo). It kanaal hjit ek Grevelingskanaal, nei de grûnlizzer fan de koloanje, Lambertus Grevijlink. Yn 1839 hie de koloanje noch de namme Annerfeanske Kompanije.
It 4,5 km lange doarp rint fan de Molewyk (Spikerboar-Feandaam) oant Eexterfeanskekanaal. It leit tsjin de grins mei Grinslân; oan de eastkant fan it kanaal steane de huzen yn Drinte en lizze de lannen oer it generaal yn Grinslân. Tusken it plak, de Hunze en it kanaal Annerfeanske Mond leit Polder Annerfeanskekanaal. It plak ûntstie nei de start fan de ferfeanting hjirre sûnt 1771 (sjoch: Anner- en Eexterfeanen). Dy luts in soad arbeiders út de omkriten, Grinslân, Fryslân en Dútslân. Yn it doarpsbyld ferskynden winkels, in skoalle, in nôt- en in kalkmûne, in stelmakkerij en in skipstimmerwerf. Yn 1859 telde de feankoloanje 531 ynwenners.
It kanaal en de byhearrende arsjitektuer (skutslûs, brêgen, brêgewachterhuzen) binne der noch, fierders it Grevijlinkhûs, it wenhûs fan Grevijlink, blikens in gevelstien yn 1785 boud yn mar sechtjin dagen. It hûs is nei restauraasje ferdield in meardere wenienheden foar jongelju en âlderein, in projekt fan de BOKD.
De herfoarme wettersteatstsjerke (1835) is boud troch de lokale timmerman Kliphuis; de pastorij stiet der njonken. Yn 1860 waard de toer boud. De tsjerke is yn 1982-1983 restaurearre. It oanlizzen fan in begraafplak yn it doarp wie yn de tiid fan de bou fan de tsjerke ferbean; dizze leit dêrtroch fier bûten it doarp (oan de Molewyk rjochting Spikerboar).
Albert Cuyp
right|thumb|250px|Aelbert Cuyp: Gesicht op Dordrecht (± 1660) thumb|right|250px|De Maas by Dordrecht ([[National Gallery of Art, Washington DC)]] thumb|250px|De Neger Paazje ± 1652, oil on canvas; [[Royal Collection]] A(e)lbert Jacobszoon Cuyp (Doardt, oktober 1620 - dêre, begroeven 15 novimber 1691) wie in Nederlânsk lânskips-keunstskilder út in ferneamd Dordtsk keunstnerslaach.
Libbensrin
Hy wie iennichst bern fan Jacob Cuyp, ek lânskipsskilder, en krige skilderles fan syn heit. Yn 1658 troude Cuyp mei de foarname Cornelia Boschman, de widdo fan Johan van den Corput dy't mei trije bern efterbleaun wie. Op dat stuit hie er al in ymposante karriêre hân. In jier letter krigen se in dochter. Nei 1660 besette er alderhande funksjes yn de Herfoarme Tsjerke; omdat er doe wis fan ynkommen wie, skildere er in stik minder. Aelbert Cuyp stoar yn 1691, fjouwer jier nei syn frou, en waard yn de Augustinetsjerke yn Dordrecht begroeven.
Aelbert Cuyp ûntwikkele nei 1650 syn eigen, rike styl fan skilderjen. Hy is bekend om de protte kleurrike figueren en bisten en om syn faak folle kleurepalet. Syn lânskippen baaie yn in mediterraan sinneljocht, hoewol't er nea yn Itaalje west hie. Wol hat er nei Arnhim, Rhenen en Kleef west. Syn stimmige riviergesichten, dêr't it bekende Gezicht op Dordrecht ûnder is, litte lykwols in masterlik gebrûk fan doffere kleuren sjen, dy't mei it Hollânske lânskip assosjearre wurde. Foar safier't bekend is Cuyp syn lêste wurk fan 1665.
Reinier Knol
thumb|Rymposter 2007
Albert Cuyp
Musea
Yn de 18e en 19e iuw wiene de ruterstikken tige populêr by de Ingelske aristokrasy. Dêrtroch sit der in protte wurk yn Britske samlingen, mar ek it Ryksmuseum en it Dordrechts Museum hawwe in oantal fan Cuyp syn wurk op 'e noed.
Reinier Knol
Reinier Knol (Ljouwert, 1947) is in keunstskilder. Hy hat yn 2007 tegearre mei Auck Peanstra de Fryske rymposter Geheim makke foar de Berneboeketiid.
Albert Cuyp
Musea
thumb|250px|Fee yn in greide, [[National Gallery (Londen)|National Gallery, Londen]]
Tyr
thumb|left|100px|It Anglofryske [[runen|runesymboal foar Tyr]] Tyr, ek Tiwaz, Tiuw, Ty, Tiis of Ziu, wie in Fryske god. Hy wie oarlochsgod en de tiisdei is nei him ferneamd.
By de âlde Friezen wie Tyr earst de haadgod, foardat er fan de troan stjitten waard troch Weda en Tonger. Yn it midsiuwske Skandinaavje is er bekend as Týr, en by guon fan de oare iere Germaanske folken as Tīwaz. Hy wie de god fan rjocht en rjochtfeardigens, en somtiids ek fan oarloch en frede. Hy wie op ’en nausten behelle yn it ding, de âlde Germaanske rjochtsgearkomste. Yn de Nederlânske deinamme "dinsdag", dy’t net besibbe is mei it Fryske tiisdei, fine wy in âlde bynamme fan him dy’t ferwiist nei it ding.
Els
Els kin wêze:
Sibe van Aangium
Sibe van Aangium (Eanjum, 21 novimber 1895 - Haren, 12 septimber 1953) wie de skriuwersnamme fan dûmny Hendrik Steen.
Libben en wurk
Hendrik Steen wie in soan fan timmerman Gerrit Steen en Trijntje Feninga. Nei de legere skoalle wurke er ynearsten by syn heit, mar hy woe studearje, it leafst medisinen. Syn âlden woene lykwols perfoast hawwe dat er teology studearre.
Doe't er 19 wie gie er nei it Kristlik Gymnasium yn Kampen en dêrnei studearre er teology oan de Teologyske Hegeskoalle yn itselde plak. Hy ferfolge syn stúdzje oan de Frije Universiteit yn Amsterdam, en promovearre yn 1937 oan de universiteit fan Münster mei it proefskrift Das Leib-Seele-Problem in der Philosophie Hollands.
Hy stie as grifformeard dûmny yn Sâltkamp (1922-1926), De Helder (1926-1928) en Andyk (1928-1942), yn 1951 gie er mei emeritaat; hy wie doe noch mar 56 jier. Skiednis hie er in protte nocht en niget oan. Yn 1931 waard syn ''Uit fel bewogen dagen. Geschiedenis van de Doleantie in Anjum'' publisearre. Hy hat ferskate teologyske wurken publisearre, mar lanlik wie er bekend as Sibe van Aangium, skriuwer fan aventoereboeken foar de jongerein. De haadfigueren yn syn ferhalen kamen fan Eanjum en omkriten en belibben harren aventoeren yn histoarysk wichtige perioaden as de Tachtichjierrige oarloch, Frânske tiid, Belgyske Opstân en Twadde Wrâldoarloch. It bekendst binne de Hotse Hiddes-trilogy, de Smokkelaars van de Schans-trilogy en de Zwarte Mus-trilogy, dy't hieltyd noch lêzen wurde. It fúljeton Sjouk van Holdinge ferskynde yn it Frysk Deiblêd en is as iennichste foar folwoeksenen skreaun.
Syn wurk is kristlik-moralistysk fan karakter: de striid tusken goed en kwea, leafde foar jins neisten, fermoedsoenjend foar jins fijannen oer, it binne de tema's fan al syn boeken.
Hendrik Steen boaske yn 1922 mei Johanna Jantina Apol (1895-1991). Sy krigen 11 bern dêr't acht fan folwoeksen waarden.
Jean-Claude Mézières
Jean-Claude Mézières (Parys, 23 septimber 1938 - 23 jannewaris 2022) wie in Frânsk auteur fan tekenteltsjes. Hy is benammen bekend troch syn science-fiction striprige Ravian wêrmei't hy de opkomst fan dat sjenre yn Jeropa hiel bot stimulearre hat.
Biografy
Jean-Claude mocht as bern al graach tekenje en gie op syn 15e nei de tekenakadeemje dêr't hy mei Jean Giraud en Pathemalin yn de klasse siet. Hy wie doe al hiel bot yn strips ynteresseare en tegearre mei Giraud makke hy strips dy't yn katolike blêden as 'Coeur Valliant' publisearre waard. Lykwols fertsjinne hy nei syn skoaltiid de earste tsien jier syn jild net mei it meitsje fan stripferhalen, mar wurke yn de reklame as fotograaf.
Yn Amearika krige er kunde oan Pierre Christin wêrmei't er befreone rekke. Sy besleaten in striprige te meitsjen. Goscinny, yndertiid de haadredakteur fan Kuifje, kaam mei it idee om in sience-fiction strip te begjinnen. Sa waard Ravian yn 1967 berne. Yn de earste dielen wie noch dúdlik de ynfloed fan Franquin en Herge te fernimmen; stadichoan ûntwikkele Jean-Claud syn eigen styl. Guon dielen hiene in politike boadskip.
Houlik yn Fryslân
It houlik yn Fryslân wie ûnder it Aldfryske rjocht in ferdrach dat sletten waard tusken de famyljes fan de breid en breugeman.
De famylje fan de breugeman joech oan de oare famylje in geskink om it mundium oer de frou te keapjen. Neist it offisjele houlik wie der ek it rôfhoulik, wêrby't de man in frou út in oare meechskip skaakte. Woe de frou by de man bliuwe, dan wie it in jildich houlik, oars krige de man in boete om't er it mundium skeind hie. Yn de trettjinde iuw feroare dit ûnder it kanonnike rjocht. Letter wie foar in jildich houlik allinnich de tastimming fan beide partijen (eventueel harren âlden) nedich.
De grifformearden leinen yn de tiid fan de Republyk de klam op it tsjerklik houlik. Frije leafde (konkubinaat), twongen houliken en skiedings waarden net tastien. Houliksferkear (iere bysliep), 'fleislike konversaasje' foar de trije ôfkundigingen (proklamaasjes), waard, seker troch dûmnys, bestraft. It ferbrekken fan de ferloving wie ek net de bedoeling. De proklamaasjes koenen 'spierd' wurde, dus opkeard. Mingde houliken joegen faak swierrichheden. It boargerlik houlik waard akseptearre. Der mocht dan yn in oar plak troud wurde as dêr't de proklamaasjes bard wienen. De befêstiging barde yn in iepenbiere tsjinst nei de preek en it brûken fan it houliksformulier. Wertrouwen waard tastien, al joegen de graden fan sibskip swierrichheden.
De 'dissenters' (roomsen, minnisten, joaden) hienen it boargerlik houlik. Fan tsjerklike houliken dy't der grif ek west hawwe is net folle bekend.
Chris Froome
Christopher Clive Froome OBE (Nairobi, 20 maaie 1985) is in Britsk-Keniaansk hurdfytser en wie fjouwer kear winner fan de Omgong fan Frankryk. Derneist wûn er ek ien kear sawol de Omgong fan Itaalje as de Omgong fan Spanje.
Karriêre
Doe't er 22 jier wie waard Froome professional by Konica Minolta. Yn 2008 stapte er oer op Barloworld. Yn itselde jier ferhuze er nei Itaalje en gie te fytsen mei in Britske lisinsje. Yn 2010 stapte er oer nei Sky en waard al gau ien fan de wichtichste hurdfytsers fan de ploech. Froome bruts troch as klassemintsfytser by de Omgong fan Spanje fan 2011, dêr't er as twadde einige yn it algemien klassemint. Mar de einoerwinning yn de Omgong fan Spanje fan 2011 waard op 13 juny 2019 op namme fan Froome skreaun nei it skrassen fan de oarspronklike winner, Juan José Cobo, nei ûnregelmjittichheden yn syn biologysk paspoart. Hy waard dermei efterôf de earste Britske hurdfytser dy't in Grutte Omgong wûn. Yn de Omgong fan Frankryk 2012, ried Froome as masterfeint foar Bradley Wiggins, dêr't Froome de sânde etappe by wûn en dêr't er by einige as twadde yn it einklassemint, efter Wiggins.
Syn earste omgong wêryn't Froome meardere etappen wûn wie de Omgong fan Oman yn 2013, folge troch oerwinningen yn it Ynternasjonaal Dykkritearium, de Omgong fan Romandië, it Critérium du Dauphiné en de Omgong fan Frankryk. Yn de Omgong fan Frankryk fan 2014 moast er nei meardere falpartijen ophâlde. Yn 2015 wûn er syn twadde Critérium du Dauphiné en syn twadde Omgong fan Frankryk. Hy wûn yn 2016 in tredde Omgong fan Frankryk en waard de earste man sûnt Miguel Induráin yn 1995 dy't syn titel mei sukses ferdigene. Hy wûn syn fjirde Omgong fan Frankryk yn 2017, folge troch opienfolgjende oerwinningen yn de Omgong fan Spanje 2017 en de Omgong fan Itaalje 2018, dy't syn earste oerwinningen yn beide omgongen wiene. Dy prestaasjes makken him de earste hurdfytser dy't alle trije de Grutte Omgong-winnerstruien op itselde stuit yn hannen hie sûnt Bernard Hinault yn 1983.
Yn syn karriêre hat Froome te krijen hân mei in rige fan beskuldigingen omreden it brûken fan doping. Yn 2019 lei in slim ûngelok yn de training foar it Critérium du Dauphiné de karriêre fan Froome stil, trochdat er talleaze bonken brutsen hie, wêrûnder syn bekken, bilbonke en fjouwer ribben. Hoewol't er deryn slagge better te wurden, en yn 2020 werom te kommen nei it peloton, wraksele er om syn âlde foarm werom te krijen. Hy ferliet Ineos ein 2020 om him oan te sluten by Israel.
Murasaki Shikibu
thumb|Murasaki Shikibu thumb|Murasaki Shikibu fan Kikuchi Yosai
Murasaki Shikibu (973 – 1014 of 1031) wie in Japansk romanskriuwster, dichteresse en hofdame oan it keizerlik hof yn de Heian-perioade.
Har meast ferneamde wurk is de roman Genji monogatari.
Murasaki Shikibu waard berne yn Kyoto, Japan yn 973.
Houliksbrûkme
Ta de Fryske houliksbrûkmen hearde eartiids de ritus fan de knottedoek, wêrby't de oanbidder in los knope siden doek mei inkele goudstikken dêryn oan de oanbiddene oanbea. Luts hja de knoop oan dan wienen hja in pear. Letter kamen ek lytse sulveren breidskofferkes en houliksherten yn swang.
Op it plattelân hat de brulloft noch in grut barren west. De buert flagge en by it houlik fan in boeresoan of -dochter stie yn guon kriten de flagge op de skuorre as de breugeman, op it foarhûs as de breid dêr wennet. Op oare plakken stiene ek op de pleatsen fan de buorlju flaggen. As der noch in wettermûne by de pleats hearde waard dy ek beflagge. Yn Boazum wie in spesjale flaggeklup, dy't de flaggen sette en nei ôfrin traktearre waard.
At ien fan it troupear lid fan in feriening (bg. de lanlike ruters) wie barde it faak dat de leden har mei attributen foar it gemeentehûs opstelden. Hjir en dêr (Earnewâld, Barradiel) struiden de bern 'loverkes' (papiersnipels) by it weromkommen út it gemeentehûs. Se waarden dêrfoar leanne troch snobbersguod of sinten dy't op 'e grabbel struid waarden. De brulloft 'op 'e seale' (yn de herberch) op de jûn fan de troudei wie in grut en drok feest. It breidspear siet ûnder in spegel dêr't mei sjippe opskreaune lokwinsken op stiene.
Beand Baas en Smarige Skep
Beand Baas en Smarige Skep, letter Beand en Skep is (sûnt 2005) in Frysk rapduo en bestiet út Berend Visser (1986) en Klaas Jansma (1988). Berend Visser (Beand Baas) is 'frysktalige wurdsjesmieger' of 'rapper' en Klaas Jansma (Smarige Skep) docht de sang. It duo krige by har optredens by de Kunstbende in soad oandacht. Se einigen yn de kategory Muzyk by de lêste trije en mochten sadwaand e nochris optrede yn it Bolwerk yn Snits. Harren grutste hit wie Wachtsje op foarútgong (maart 2006), oer it minne kultuerbelied fan de gemeente Smellingerlân yn Drachten. Met dit nûmer brutsen se begjin 2006 troch op The Box en TMF. Hja rappe sawol yn it Frysk as yn it Nederlânsk.
Beand Baas komt fan de Ingelstalige hip-hop groep V.I.A. Yn dizze groep sitte ûnder oare ek Siep Visser (Droeche-Skoeg) en Wieger Jansma (Wobbe) dy't ek faak dwaande binne mei Fryske hip-hop. Tegearre mei Smarige Skep dienen se ûnder oare it nûmer Lit my Weze.
Gerlof Kalma
Gerlof Kalma (Britsum, 22 july 1887 - Poitiers, 9 maart 1936) wie in yngenieur. Hy swalke troch Denemark, Dútslân, Belgje en Frankryk en hat artikels skreaun. Syn bibleteek oer taal- en letterkunde, skiednis en folkloare kaam yn de Provinsjale Bibleteek fan Fryslân. Ien fan syn boeken wie "Wetterplanten" (1934).
NAFO fleanbases Geilenkirchen
thumb|right|350px|NAFO fleanbases Geilenkirchen NAFO fleanbases Geilenkirchen (Ingelsk: NATO Air Base Geilenkirchen) by Geilenkirchen, is it fleanfjild wêr't de NAFO Airborne Early Warning & Control Force (NAEW&CF) Kommando E-3A Inheid (AWACS) stasjonearre is. Dizze ienheid fersoarget in radar systeem dat ta doel hat it ferdigenjen fan it NAFO-loftrom. Santjin E-3A fleanmasinen wurde brûkt foar loftsurveillânse en stipet militêre kommunikaasje. De fleanmasines wurde troch in multinasjonale bemanning flein, hja komme fan Belgje, Kanada, Denemark. Dútslân, Grikelân, Itaalje, Nederlân, Noarwegen, Portegal, Spanje, Turkije, en de Feriene Steaten.
Henk Hospes
Henk Hospes (It Hearrenfean?, 4 july 1956) wie in koartebaanrider yn de jierren '70 en '80 fan de 20e iuw. Hy is de heit fan Rianne en Jesper Hospes, syn frou Anneke is in suster fan reedrider Sies Uilkema.
NAFO fleanbases Geilenkirchen
De NATO Airborne Early Warning Force waard stifte yn jannewaris 1980 en is de ienichste NAFO-multinasjonale flean ienheid. De fleanbases Geilenkirchen is ferneamd wurden mei de namme RAF Geilenkirchen, in Royal Air Force (RAF) bases boud nei de Twadde Wrâldkriich.
Henk Hospes
Hospes wûn yn alle leeftydskategoryen de Fryske én de Nederlânske koartebaantitel. Yn 1980 waard er yn Finkegea Frysk kampioen koartebaan. Hy ûnttroande dêr de destiidske 'Rider fan de Iuw' Piet de Boer en de bruorren Mathijs en Geert Kuiper. Yn 1987 waard Hospes Nederlânsk kampioen by de senioaren. Hy siet ek yn de technyske kommisje fan it gewest Fryslân fan de KNSB.
1954
Dit jier makket ûnderdiel út fan it desennium fan 'e 1950-er jierren.
Marten Kalsbeek
Marten Kalsbeek (Wergea, 30 maart 1874 - dêre, 7 septimber 1904) wie in suvelarbeider.
Hy naam it inisjatyf ta oprjochting fan in 'Bûn fan Suvelarbeiders' yn 1900. Wie ek redakteur fan 'De Zuivelbewerker' yn 1901. Op syn grêf stien in tinkteken.
Horeka Keatspartij
De Horeka Keatspartij is in keatswedstriid tusken teams fan hoarekagelegenheden.
It inisjatyf en meiwurking kaam yn septimber 2007 fan de hoareka út Dongeradiel. Der wurdt spile op keatsfjild “it Keechje” yn Holwert. Sûnt 2008 begjint it keatsfeest mei in breamiel foar de winners fan it foarôfgeande jier. Dêrnei folget in tocht yn de koets nei it keatsfjild. Neist in gewoane priis is der ek in priis foar de measte boppeslaggen en de measte sitballen yn de earste omloop. As datum stiet de "12e snein fan juny.." en sûnt 2011 is der ek in priis foar dejinge dy't de bal it fierste út slacht.
Meden
right|thumb|400px|It Ryk fan de Meden De Meden wienen in folk dat eartiids yn it noarden fan it Iran in ryk stifte dat bestie fan 728 f.Kr. oant 550 f.Kr. Sy sprutsen in Yndo-Jeropeeske taal dy't besibbe wie oan it Ald-Perzysk.
Skiednis
Harren earste kening wie Fraortes. Hy feriene alle stammen ûnder ien syn lieding en ferdreau de Assyrjers. Syn soan wie Deiokes syn opfolger en jildt as stifter fan it ryk.
De Meden waarden sels ferslein yn 550 f.Kr. troch de Perzen ûnder lieding fan Syrus II dy't in ein makke oan de Medensteat.
Taal
De taal fan de Meden hearde nei alle gedachten ta de noardwestlike tûke fan de Iraanske taalfamylje. Ta dizze groep heart tsjintwurdich it Koerdysk en it Beloetsjy yn Pakistan. It hjoeddeiske Perzysk (farsi) is deroan besibbe mar heart lykwols by de súdwestlike tûke fan de taalfamylje.
Stasjon Feanwâlden
250px|thumb|left|Stasjon Feanwâlden rjochting De Westereen thumb|250px|left|Stasjon Feanwâlden foar 1940 Stasjon Feanwâlden (Fwd) is it stasjon fan Feanwâlden yn de provinsje Fryslân. It is iepene op 1 juny 1866, leit oan it spoar fan Ljouwert nei Grins (Steatsline B) en wurdt betsjinne troch Arriva.
It âlde stasjon út 1863 waard yn 1973 ôfbrutsen en ferfongen troch in glêzen wachtromte, fan it Standerttype Douma fan arsjitekt Cees Douma, dêr't ek it VVV-kantoar yn sit. It perron waard doe in saneamd eilânperron.
Yn 2009 waard de plaknamme fan Feanwâlden offisjeel feroare fan Veenwouden ta de Frysktalige namme. De namme fan it stasjon waard yn 2015 pas feroare ta de Frysktalige om betizing te foarkommen. De ôfkoarting waard ek feroare fan Vwd ta Fwd.
Treintsjinsten
Sjoch foar it meast aktuele tsjinstroaster op de side fan Arriva.
Aldous Huxley
thumb|Aldous Huxley yn 1947 Aldous Leonard Huxley  (Godalming, Surrey, 26 july 1894 - Los Angeles, 22 novimber 1963) wie in Britsk-Amearikaanske skriuwer, essayist en dichter dy't wiid ferneamd waard mei de protte romans en koarte ferhalen dy't er skreaun.
Biografy
Huxley waard yn in yntellektuele húshâlding berne. Hy skreau syn earste boek doe't er santjin jier âld wie. Krekt dêrfoar wie er hast blyn wurden as gefolch fan in eachsykte. As tweintiger wie er al in warbere skriuwer. Huxley wie in kultuerkritikus. Yn 1937 emigrearre er nei de Feriene Steaten; hy fêstige him yn Hollywood, Kalifornje.
It wichtigste ûnderwerp yn syn wurk wie it "ûnminsklike" aspekt dat ferbûn is mei de wittenskiplike foarútgong. Ien fan syn masterwurken yn dat opsicht is Brave New World út 1932, dêr't Huxley in kompleet technokratyske maatskippij beskriuwt. It is in maatskippij dêr't libben en dea foarprogrammeare binne, dêr't de befolking troch middel fan drugs stilhâlden wurdt, en dêr't wikseljende seksuele kontakten ta noarm ferheft binne. It wie fansels wrang dat in part fan Huxley syn fantasy ûnder de Twadde Wrâldkriich útkaam.
Yn 1960 waard kielkanker by Huxley ûntdekt. Lang om let ferlear er syn spraakfermogen. Hy stoar op deselde dei as wêrop de Britske skriuwer en taalkundige C.S. Lewis ferstoar en de Amerikaanske presidint John F. Kennedy fermoarde waard.
Earkrûpers
It binne faak plante-iters dy't ek wolris lytse ynsekten blêdluzen frette. Se liede in ferskûle bestean ûnder beambast of ûnder houtblokken of stiennen. Earkrûpers binne nachtaktyf en ferskûlje har oerdei. De measte soarten wurde heechút in pear sintimeter lang en binne maklik wer te kennen oan de beide gryporganen oan de efterein dy't, sersy neamd wurde. Se driigje hjirmei by gefaar. Dy fan it mantsje binne krom en grutter en langer as dy fan it wyfke. By minsken is in 'byt' wol fielber mar sil gjin ferwûnings efterlitte.
Cornelis Kasje
Cornelis Kasje (Wergea, 21 maaie 1872 - Ljouwert, 8 april 1957) wie in suvelarbeider.
Hy wie mei Marten Kalsbeek oprjochter en haadbestjoerslid fan it Bûn fan Suvelfabrykarbeiders (1900). Joech ek tsientallen folksrimen en krante-artikels.
Rotstekening
thumb|In bolle út de Grot fan de Bollen yn [[Lascaux (grotten)|Lascaux.]] thumb|jachttafferiel op rotsen yn it [[Tibesty berchtme.]] thumb|Minskeftige skilderijen yn de Grotta de Levanzo yn [[Itaalje.]] In rotstekening is in tekene ôfbylding op rotsen. By in grotskildering is de ôfbylding oanbrocht op de wannen en/of plafonds fan grotten. De beneamingen wurde meastentiids brûkt foar ôfbyldings dy't makke binne yn de prehistoarje.
Skiednis
De Kro-Magnonminsk wie de earste minsk dy't besocht hat de wrâld om him hinne, benammen besteande út bisten dêr't er op jage en foarwerpen, wer te jaan middels gravueres op de wannen yn hoalen en spelonken. Hjoed binne hûnderten gravueres bekend op rotswanden, meastentiids yn grotten fan mammoeten, oeroksen, wolhierrige noashoarns, hynders, kij, harten en sa, datearjend tusken de 30.000 en inkele tûzene jierren ferlyn.
Yn in grot yn Altamira (Spaanske Pyreneeën) is in tekening fan in Bison fûn op de souder skildere yn helder read, brún en swart. De kleuren binne noch hieltyd goed te sjen en amper dizenich wurden sûnt se op de rotsen oanbrocht waarden. Foar in diel is dat te tankjen oan it tsjuster en de evenredige temperatuer.
Ek yn grotten yn de Dordogne (b.g. fan Lascaux by Montignac) binne grotskilderingen ûntdutsen fan bizons, hynders en herten yn swart, giel en read. Oare grotten hawwe ôfbyldings fan folsleine jachttaferielen. Apart is dat de minsk sels sawat ûntbrekt op de skilderingen (inkeld wat skematysk foarsteld), wylst de bisten faak libbensecht en yn karakteristike hâldingen ôfbylde wurde. De ierste ôfbylden fan minsken op rots binne yn de Sahara fûn en datearje út de saneamde 'Rûnekop-perioade', dy't likernôch 10.000 jierren lyn begûn.
Ien fan de gebieten yn de Sahara dêr't in protte skilderingen fûn binne is it Tibesty berchtme. Op mear as fjouwerhûndert plakken binne likernôch 500.000 ôfbyldingen te finen dy't mei-elkoar in goeie ympresje jouwe fan it libben yn de Lette Stientyd.
Technyk
De farve waard op ferskillende wizen oanbrocht: mei de fingers en teannen yn reade liem dope, mei ienfâldige kwasten of yn de mûle nommen en op de rotswand spuid. Soms waard it pigment yn reiden pypkes sammele en op in fochtich oerflak blaasd.
Teoryen
Der bestiet in grut ferskaat oan teoryen oer de betsjutting fan de skilderingen troch de eardere makkers. Guon miene dat de reden foar ôfbylding de eangst foar dy bisten wie. Om dy eangst te beswarren waard oan de bêste tekener fan de stam frege om it bist op in rots te tekenjen mei houtskoal of kleurstoffen. Oaren hawwe steld dat it ôfbyldzjen fan proaibisten diel útmakke fan magyske jachtrituelen.
Bedriging
Troch de grutte publike belangstelling foar de skilderingen hat it mikroklimaat fan de grotten slim te lijen hân: fochtigens en temperatuer binne tanomd, krektas it koalsoergehalte. In oantal skilderingen is dêrtroch sa bedrige dat hja net langer mear te besichtigjen binne. Fan de grot fan Lascaux, ien fan de moaiste, is lykwols in faksimilee makke dy't troch tûzenen toeristen yn de wike besocht wurdt.
Cockburn Town
thumb|250px Cockburn Town is de haadstêd fan de Turks- en Kaikoseilannen ,leit op it haadeilân Grand Turk en hat sa'n 4000 ynwenners.
De haadstrjitten wurde oerhearske troch 18e en 19e iuwske arsjitektuer. Fierders binne der in protte smelle steechjes.
Ut de skiednis
Yn 1512 lâne de Spaanske ûntdekkingsreizger Juan Ponce de León op Grand Turk, wierskynlik op it plak dêr't no Cockburn Town leit. Cockburn Town waard stifte yn 1681 troch kolonisten dy't fan Bermuda kamen. It doarp waard fan doe ôf brûkt foar de sâltwinning. Sûnt 1766 is it de haadstêd fan de eilânsteat. Yn 2008 waard de stêd swier skansearre troch de orkaan 'Ike'.
thumb|200px|left|Nasjonaal museum fan de eilannen, yn Cockburn Town. It gebou soe 180 jier âld wêze en is foar in grut part boud fan skipswrakhout.
Jeropeesk Parlemint
It Jeropeesk Parlemint is it iennichste orgaan fan de Jeropeeske Uny dat direkt keazen wurdt. De ferkiezings foar it parlemint wurde om de fiif jier hâlden.
Skiednis
Fan 10 oant en mei 13 septimber 1952 hold de foarrinder fan de Jeropeeske Uny, de Jeropeeske Mienskip foar Koalen en Stiel, foar de earste kear in parlemintêre gearkomste. Dy gearkomste bestie út 78 nasjonale fertsjintwurdigers, dy't út de ûnderskate nasjonale parleminten keazen wienen.
Yn 1957 waard mei it Ferdrach fan Rome de Jeropeeske Ekonomyske Mienskip en de Euratom oprjochte. De parlemintêre gearkomste fan de Jeropeeske Mienskip foar Koalen en Stiel fertsjinwurdige tenei alle trije Jeropeeske Mienskippen en it tal sitten gong nei 142. De parlemintêre gearkomste krige gjin nije taken, mar neamde himsels al wol Jeropeesk Parlemint (yn 1986 waard dy namme pas erkend troch de lidsteaten).
Yn juny 1979 wurde foar it earst direkte ferkiezings foar it Jeropeesk Parlemint holden. Troch de ferdraggen fan ûnder oaren Maastricht (1992) en Amsterdam hat it Jeropeesk Parlemint mear foech krigen. It Jeropeesk Parlemint krige stadichoan hieltyd mear oerienkomsten mei parleminten fan nasjonale steaten.
Foech
Der binne trije haadsaken dêr't it Parlemint him mei dwaande hâldt; wetjouwing, finansiën en tafersjoch op de Jeropeeske Kommisje.
Gearstalling
It Europeesk Parlemint hat 705 sitten.
De sitferdieling fan it parlemint nei de Europeeske ferkiezings fan 2019:
Lokaasje
It Jeropeesk Parlemint komt ien kear yn 'e moanne yn Straasburch byinoar foar in fjouwerdeiske plenêre gearkomste. Ekstra plenêre gearkomsten wurde yn Brussel hâlden. Dêr fine ek alle gearkomsten plak, fan de fêste parlemintêre kommisjes, dêr't plenêre stimmings tarieden wurde. It Siktariaat-generaal sit yn Lúksemboarch.
Net eltsenien is bliid mei dizze ferskillende haadstêden fan Jeropa. One Seat wol bygelyks alle funksjes yn Brussel ha.
Flip Soolsma
Flip Soolsma (Sint-Anne, 30 novimber 1947 - dêre, 3 april 2008) wie in Fryske keatser. Hy wûn yn 1974, 1979 en 1980 de PC, mar is nea kening wurden. Yn 1975 waard hy mei 53 punten klassemintswinner en doe’t er yn 1984 stoppe hie hy 478 punten helle.)
Al op skoalle siet Soolsma fol fan keatsen, fuotbal en gymnastyk. Yn 1964 docht er foar it earst mei oan de Freulepartij mei de maten Piet Keizer en Bote en de felle âld-keatser Klaas Kuiken as coach. As foarynse mei de ivige wite pet lit er mei syn hege noaslûd faak hearre wat er fan de lieding fynt.
Yn 1970 wint er foar Sint Anne de Mulierbal. Yn de earste helte fan de santiger jierren is Hein Zijlstra syn fêste opslagger en spilet Sikke Sikkema foaryn. It súkses op de PC komt yn 1972 tichtby at er mei dizze maten de finale hellet. Yn 1974 wint er de PC foar de earste kear mei Jarich van der Veen as kening. Al bliuwt er dêrnei mei Jarich van der Veen jierrenlang favoryt, oaren winne dan de PC. Yn 1979 en 1980 wint er mei Piet Jetze Faber en Sake Saakstra nei fiif jier wer de PC.
Nei dy tiid liet de temperamintfolle Biltker op en om it fjild noch faak fan him hearre by syn grimmitigens om te winnen. By it publyk bleaun er lykwols herkenber mei syn soepele, atletyske trêd oer it fjild, syn nasale lûd en de bal foar syn boarst by it opslaan.
Binnenringfeart
thumb|Binnenringfeart by de Flearbosk De Binnenringfeart is in feart yn de gemeenten Opsterlân en Smellingerlân. De feart rint fan De Feanhoop nei it suden oant it Alddjip by Piershiem oan de Beetsterdyk.
De namme Binnenringfeart jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Binnenringvaart.
Blonde fan de Pyreneeën
It is ien fan de trije ûnderrassen dy't yn de Súdwest-Frânske regio Akwitaanje ûntstien binne út kobisten dy't yn de 6e iuw mei stammen út Sintraal-Europa nei dy kontreien kaam binne. De namme fan it ras slacht op har blonde kleur dy't ek te sjen is by de Blonde d'Aquitaine en op it feit dat it ûnderras ûntstien is yn it gebiet fan de westlike Pyreneeën. Meidat Blonde's foaral yn de bergen hâlden waarden, binne sy lytser yn ferhâlding mei de oare rassen fan de Blonde d'Aquitaine, de Garonnaise en de Quercy.
Marijke Jongbloed
Marijke Jongbloed (Ljouwert, 19 oktober 1956 – Amsterdam, 18 augustus 2016) wie in Nederlânsk dokumintêremakster fan Frysk komôf. Har measte films hiene op 'e iene of oare manear te krijen mei keunst en dûns. Se waarden útbrocht foar de bioskoop, ear't de almeast ferkoarte ferzje op 'e tillefyzje útstjoerd waard. Jongbloed waard benammen bekend troch har dokumintêres Alle Dagen Snein, oer de Fryske keunstskilder Ruurd Wiersma, en Stap voor Stap, oer eksessen yn 'e balletwrâld, dy't yn 1980 de Nederlânske ynstjoering foar de Oscars wie.
Jonkheid en oplieding
Marijke Jongboed waard yn 1956 berne yn Ljouwert, as neikommerke yn in húshâlding mei fiif bern. It gesin ferhuze nei Hallum doe’t har heit dêr haad fan de kristlike legere skoalle waard. Op har trettjinde begûn se mei fotografy te pielen, en nei har eineksamen oan it Lienward College gie se nei Grinslân ta, dêr't se twa jier by in yndustrieel fotograaf wurke yn Hoogezand.
Har heit wie der poer op tsjin doe’t se yn 1976 in talittingseksamen die by de Nederlânske Film en Telefyzje-akademy yn Amsterdam. Mei tastimming en finansjele stipe fan har mem sette se lykwols troch. By de fertoaning fan har ekssamenfilm Stap voor Stap, yn 1980 yn teäter Kriterion yn Amsterdam, krige se in steande ovaasje, mar har heit bleau sitten. Nei felisitaasjes fan direkteur Anton Koolhaas wie syn iennichste kommentaar: "Dit wie blykber wat se woe." Hy ferskynde ek net op 'e diploma-útrikking letter dy middei.
Karriêre
Nei't se yn 'e jierren tachtich noch ferskate oare dokumintêres makke hie, lykas Vriendinnen (1985), Drempelvrees (1988) en Hoe Praag in Beweging Kwam (1989), folge Jongbloed yn 1989 in tal workshops yn 'e Feriene Steaten. Yn 1989 wûn se de senariopriis op it Ynternasjonale Dokumintêrefestival fan Amsterdam (IDFA) mei de dokumintêre Art Merry-go-round, oer de keunstwrâld yn New York. Oare bekende films fan Jongbloed wiene û.o.: de rige Fatal Reaction en de dûnstrilogy Beyond Reason, Smile & Wave en Dans voor het Leven (Living the Dance), dy't basearre wie op har twa eardere films Stap voor Stap en De Volgende Stap.
Films fan Jongbloed waarden útbrocht foar de bioskoop, ear't de almeast ferkoarte ferzje op 'e tillefyzje útstjoerd waard. Yn 1996 wie de premiêre fan it fjouwerlûk 'Fatal Reaction' op it Nederlânsk Filmfestival yn Utert te sjen. Dêrnei joech Jongbloed noch les oan 'e Filmakademy. Teffens wie se yn 2002 en 2003 ferbûn oan it Binger Ynstitút yn Amsterdam, dêr't se skriptûntwikkeling ûnderwiisde.
Neist har wurk oan eigen dokumintêreprojekten wurke Jongbloed ek in soad foar de Nederlânsk tillefyzje. Sa wie se yn 't spier foar it programma Diogenes, fan 'e VPRO, en makke se foar de Humanistische Omroepstichting (HOS) koarte reportaazjes oer in ferskaat fan ûnderwerpen, fan strjitbindes oant de lêste revolúsjes foarôfgeande oan de fal fan it Izeren Gerdyn. Ek makke Jongbloed yn 1978 foar Omrop Fryslân de dokumintêre Alle Dagen Snein oer keunstskilderRuurd Wiersma, twa jier foar syn ferstjerren. Ek de IKON stjoerde dy film yn 1979 út.
Ferstjerren
Jongbloed kaam op 18 augustus 2016 yn 'e âlderdom fan 60 jier yn Amsterdam te ferstjerren.
Wurkwize
Jongbloed keas ideeën, ûntwikkele in konsept, regissearre en die de ôfwikkeling oant it sykjen fan in distribúsjekanaal. Dêrby koe it gean om in ferkeapagint, om it oanleverjen fan in bioskoopferzje fia in distributeur, of it produsearjen fan in dvd-ferzje.
Philippe Thys
Philippe Thys (Anderlecht, 8 oktober 1889 - Brussel, 16 jannewaris 1971) wie in Belgysk hurdfytser en wie de earste dy't it slagge en win trije kear de Omgong fan Frankryk.
Kariêrre
Yn 1909 begûn Thys mei it fytsen fan wedstriden, yn 1911 wûn Thys it Circuit Française Peugeot, in wedstriid dy't doe fergelykber wie as de hjoeddeistige Omgong fan de Takomst. yn 1912 waard er profesjoneel hurdfytser. Yn 1913 en 1914 wist er twa kear de Omgong fan Frankryk te winnen nei 1914 wurdt syn karriêre damme troch de Earste Wrâldkriich. Nei de kriich wûn er yn 1920 foar de tredde kear de Omgong fan Frankryk. In rekôr dat stean bliuwe soe oant de Frânske hurdfytser Louison Bobet it rekôr yn 1955 benei kaam.
Njonken de Omgong fan Frankryk wûn Thys ek de Parys-Tours yn 1917 en 1918, de Omgong fan Lombardije yn 1918 en wie Belgysk kampioen fjildriden yn 1910. Yn 1921 wûn er it Criterium der Azen. Yn 1922 en 1923 skreau er syn namme op de earelist fan Parys-Lyon.
Nei syn karriêre op de fyts waard Thys garaazjehâlder, fytsehanneler en organisator fan autoreizen. Thys ferstoar op 16 jannewaris 1971 yn de âldens fan 81 jier.
Keatsjen
Keatsjen is in iisspul dat midden de 20e iuw noch dien waard yn de omkriten fan Akkrum en Terherne.
Foar it spul wienen nedich:
De keatten waarden yn de lingte fan de baan op in rige setten, ôfhinklik fan it tal spilers. Bygelyks fiif spilers mei elk 20 keatten. Elk smiet mei de bol nei de efterste keat. Rekke men oaren, dan moast men safolle sinten by de rige sette as de keatten omsmiten wienen. Sa koe de lêste smiter, dy't it jild opkrije mocht, bytiden wol in ryksdaalder winne.
Ek yn Hollân en yn Flaanderlân waard keatte. De regels wienen lykwols net oeral krekt itselde, mei as in grut ferskil dat it bûten Fryslân op fêste grûn spile waard.
Che Guevara
thumb|Che Guevara, Kuba 1959
Ernesto "Che" Guevara (Rosario (Argentynje), 14 juny 1928 - La Higuera (Bolivia), 9 oktober 1967), ek wol Che Guevara of koartwei Che neamd, wie in Argentysk marksistysk revolusjonêr, politikus, skriuwer, dokter en guerrilla-strider.
Guevara is in ferneamd revolusjonêr. Hy wie ien fan de foaroanmannen by de machtsoername op Kuba yn 1959. Dêrnei focht er yn Kongo. Syn lêste rebûlje wie yn Bolivia.
Bernetiid en jonkheid
Ernesto Guevara wie hikke en tein yn Rosario, Argentynje. Guevara hat al syn libben problemen hân mei syn sûnens. Doe't er trije wie krige er lêst fan astma. Hy lies in protte, sawol boeken fan Sigmund Freud, Charles Baudelaire, Karl Marx en Giovanni Boccaccio, mar ek minder swiere boeken lykas 'Robinson Crusoë' en 'De trije musketiers'. Guevara wie yn syn jeugd by ferskillende sportferienings aktyf, mar rugby wie syn favoryt. Yn 1948 gong Guevara nei de universiteit fan Buenos Aires en studearre dêr medisinen. Yn 1951 makke er in motorreis troch Latynsk-Amearika mei syn maat Alberto Granado. It doel fan dy reis wie de leprakoloanje oan de rivier de Amasône yn Perû, dêr't sy as frijwilligers oan 't wurk woenen. It deiboek fan syn reis, The Motorcycle Diaries, waard in bestseller (ferfilme yn 2004).
Kuba
Yn 1955 slút Guevara him oan by de 26 july beweging (ôfkoarting: M-26-7), de guerrillabeweging fan Fidel Castro. Yn Meksiko túgden de leden fan de M-26-7 in boat oan dêr't se mei nei Kuba farren. Op 2 desimber 1956 kamen hja yn Kuba oan. It Kubaanske leger wachte al op de guerrillastriders, dy't fan it strân ta de jungle yn besochten te flechtsjen. 12 fan de 82 revolusjonêren oerlibben de flecht, sa ek Guevara. Yn de bergen fan de "Sierra Maestra" wurken de revolusjonêren oan in nij legerke. De soldaten fan dat legerke wienen benammen boeren en yntellektuelen. Guevara krige al gau de heechste rang, dy fan "Comandante", en waard sa bûnsmaat fan Castro. By de revolúsje naam Guevara de eksekúsje fan ynformanten, ferrieders en spionnen op syn noed. De M-26-7 beweging makke twa jier rebûlje op Kuba en koe 1 jannewaris 1959 de politike macht oernimme fan diktator Fulgencio Batista.
Nei Kuba
Yn 1965 makke Guevara in reis nei Kongo, om mei de rebellen dêr te striden. De revolúsje yn Kongo wie gjin sukses. Guevara moast him mei oare Kubaanske troepen weromlûke út de striid. Nei de mislearre revolúsje makke er in reis nei ferskillende lannen. Hy reizge fan Kongo nei Tanzania, Praach, Kuba (geheime reis), Moskou, Praach, Wenen nei Bolivia. Op 3 novimber 1967 sluet er him by de oare revolusjonêren yn Bolivia oan. De striid fan de revolusjonêren yn Bolivia mei sa'n 50 guerrillas hie yn maart 1967 súkses. Dochs krigen de guerrillas gjin stipe fan de boeren en ek net fan de Kommunistyske Partij. It leger fan Bolivia waard sterker en krige ek noch stipe fan de Feriene Steaten. Op 8 oktober waard Guevara ferret troch in deserteur. Syn eksekúsje wie in dei letter.
Heinrich Boere
Heinrich Boere (Eschweiler, Dútslân, 27 septimber 1921 – Fröndenberg, Dútslân, 1 desimber 2013) wie yn Dútske Silbertanne-moardner fan Nederlânsk komôf. Hy is op 23 maart 2010 yn Dútslân feroardield ta libbenslange finzenisstraf.
Quercy (ko)
De Quercy is in fleistypysk koweras en ien fan de rassen dy't yn 1963 opgien binne yn it stamboek foar de Blonde d'Aquitaine.
It is ien fan de trije ûnderrassen dy't yn de Súdwest-Frânske regio Akwitaanje ûntstien binne út kobisten dy't yn de 6e iuw mei stammen út Sintraal-Europa nei dy kontreien kaam binne.
Lykas by oare kowerassen ek it gefal is, is it ras neamd nei de regio dêr't it ûntstien is, hjir is dat Quercy in streek yn Akwitaanje. De Quercyko is yn 1920 ûntstien troch fokkers út de regio mei deselde namme fan it stamboek Garonnaise. De basis fan de Quercy wie de Garonnaise de Coteaux. Om it nije ras dúdlik te ûnderskieden fan de Garonnaise waard it in protte krúst mei it ras Limousin.
Skarl
Skarl is yn Skandinaavje in geregeld foarkommende foar- en famyljenamme.
Ensyklopedy
thumb|Bannen 7 - 12, Frankstadt - Pes, fan de [[Brockhaus-ensyklopedy fan 1908.]]In ensyklopedy is in gearfetting fan al it minsklik witten, of fan al it minsklik witten op in bepaald mêd. It wurd komt fan de Encyclopédie, in Frânske ensyklopedy fan Denis Diderot en Jean Baptiste le Rond d'Alembert, út in 1772.
Ferskillen
Ensyklopedyen ferskille nei it mêd, nei de struktuer, nei de grutte en nei it stânpunt. Sa binne der njonken algemiene ensyklopedyen ek spesjale ensyklopedyen, dy't in spesifyk mêd behannelje, bygelyks de Encyclopedie van Friesland.
Foarm
De earste skriuwers skreaunen harren wurk mear as bondels fan teksten, mar lettere ensyklopedyen hawwe mear struktuer. In protte binne alfabetysk oardere, guon, lykas de Britsk/Amerikaanske Encyclopædia Britannica, binne systematysk.
In lytse ensyklopedy yn ien bân, lykas de Frânske Petit Larousse, kin fansels net like djip op alles yngean as de grutte ensyklopedyen yn mear as tweintich bannen. Mar der is ek in ferskil yn hoe djip elk los artikel op de stof yngiet. Sa is de Dútske Brockhaus in foarbyld fan in wurk mei in protte koarte artikels, wylst de Britannica lang net safolle artikels hat, mar al hiel lange artikels.
Stânpunt
Hoewol der yn de measte ensyklopedyen besocht wurdt de artikels út in neutraal stânpunt te skriuwen slagget dat mar foar in part. Sa wienen de skriuwers fan de Encyclopédie nochal tsjin op de religy wat dúdlik te fernimmen wie, en hawwe hjoeddeiske ensyklopedyen faak in stânpunt wat oerienkomt mei it part fan de wrâld dêr't se skreaun wurde. Ek Wikipedia besiket neutraal te wêzen, mar eltse Wikipedy behannelet al it meast dy saken dy't foar de sprekkers fan dy taal it wichtichste binne.