cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
De Marne (gemeente)
It besjen wurdich
Grutste publykslûker yn de gemeente is de seehûnekrès yn Piterbuorren. Binnen de gemeente hawwe ea 15 boargen stien. Verhildersum by Leens is de ienige dy't dêrfan oerbleaun is. Ek yn Liens stiet de Romaanse Petrustsjerke mei it wrâldferneamde oargel fan Albertus Antoni Hinsz.
Eenrum is in beskerme doarpsgesicht. Warfhuzen is Nederlânsk noardlikste marijebeafeartsplak. It hillichdom fan Us Leaffrou fan de Besletten Tún dêre is ek kapel fan de pleatslike Klûs en herberget in oermjittich barokynterieur. It tsjerkje fan Fjouwerhuzen is in trekpleister wurden sûnt it yn 2006 troch tv-sjoggers keazen waard yn in restauraasje-priisfraach.
Iepenbier ferfier
In de earste helte fan de tweintichste iuw wie De Marne oansluten op it spoar. Tusken Sâltkamp en Winsum rûn doe de Marneline. Dizze line waaard yn de oarloch sluten, en de line waard opbrutsen. It ferfier waard oernomd troch de bussen fan de Marnetsjinst, letter fan de GADO en Arriva. Tsjintwurdich wurde de tsjinsten fersoarge troch Qbuzz, útsein de busferbining Lauwerseach- Dokkum - Ljouwert, dy't troch Connexxion riden wurdt.
Linen yn de gemeente De Marne:
Line 65 is de wichtichste line, yn Winsum jout dizze in goede oansluting op de trein nei Grins.
Keppeling om utens
Offisjele hiemside fan de gemeente
Wilhelmina-oard
"Wilhelmina-oard" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:
P
100px|thumb|right|Normaal en kursyf skreaun. De P is de sechtjinde letter fan it Latynske alfabet. De letter komt nei de O en foar de Q.
Antysemitisme
thumb|De Jood, út [[:nl:s:Theo van Doesburg/De maskers af!/litho's|De maskers af! fan Theo van Doesburg ]] Antysemitisme (joadehaat) is de diskriminaasje fan Joaden op grûn fan harren etnisiteit of religy. It antysemitisme wurdt skaaimerke troch in fijannige hâlding en foaroardielen foar de joaden oer. In faak hearde oarsaak soe wêze dat yn de bibel de joaden Jezus Kristus ombrocht hawwe. In foarm fan antysemitisme is judeofoby, eangstme foar joaden, yn 'e regel feroarsake troch de grutte maatskiplike ynfloed dy't hja hawwe soene of troch grizelferhalen oer de ûntaarde religieuze praktiken (it offerjen fan bern, ensfh.) dy't hja bedriuwe soene.
Joaden en it Joadendom hawwe yn de skiednis faak te krijen hân mei wjerstân (of ferset of haat) fan tsjinstanners. In soad foarmen fan dy wjerstân liite har gearfetsje yn de term 'antysemitisme'. Yn de skiednis hawwe ekstreme uterings fan antysemityske aard faket laat ta moard op Joaden, lykas yn pogroms en de Holocaust. Neist de term 'antysemitisme' wurdt ek de term anti-judaïsme faak brûkt; dit lêste dan mear as kenskets fan de teologyske tsjinstanners fan it Joadendom (dus los fan de Joadske etnisiteit, mar him rjochtsjend op de leauwenskant).
Wierd Wijnia
Wierd Sjoerd Wijnia (Iens, 17 febrewaris 1925 – Warkum, 4 maaie 1998) wie in Nederlânsk langeôfstân-rider en sportbestjoerder.
Libben
Wijnia wie yn syn jeugd in fertsjinstlik koartebaanrider. Yn de jierren nei de Twadde Wrâldoarloch besocht hy it ek op de langebaan, mar hy wie nei eigen sizzen te âld om goed bochten ride te learen. Hy die mei oan de njoggende Alvestêdetocht (1947), wêryn hy as seisde einige. Tegearre mei syn âldere broer Jaap Wijnia, dy’t as fjirde oer de miet kaam, waard hy lykwols diskwalifisearre omdat hy in gedielte mei de auto ôflein hawwe soe. Oars as in oantal oare riders dy’t út de útslach skrast waarden omdat se gongmakke wienen trochh toerriders, krigen de bruorren Wijnia gjin alvestêdekrúske. Hast fyftich jier nei dato, yn jannewaris 1997, krigen se dochs noch it krúske en in ekskúsbrief fan it bestjoer fan de Feriening De Fryske Alve Stêden opstjoerd.
Antysemitisme
Yntroduksje fan de term
De term 'antysemitisme' waard foar it earst brûkt tusken 1870 en 1880 yn Dútslân troch Wilhelm Marr, ûnder oare yn syn Antisemitische Hefte út 1879. It ferskynsel sels is lykwols folle âlder as de 19e iuw. Antysemitisme moat net betize wurde mei antysionisme, dat him rjochet tsjin it sionisme en dêrmei tsjin de stifting en it betsean fan de steat Israel, of tsjin de Sionistyske doelstelling ta in Grut-Israel te kommen. Antysionisten binne net per se antysemitysk. Soms wurdt wol besocht antysionisme te bestriden troch it as antysemitisme te bestimpeljen.
Antysemitisme kin fuortkomme út meardere ideologyen, lykas fûnemintalistysk kristendom, islam, nasjonalisme, kommunisme, rasisme, nasjonaalsosialisme en fassisme, wêrby't Joaden of it Joadendom as religy as tsjinstanner, fijân of ferwerplike religy sjoen wurde kinne (bygelyks as fijân fan Kristus of Allah, frjemdling, kapitalist, kommunist ensafuorthinne).
Wierd Wijnia
Libben
Wierd Wijnia einige de tsiende Alvestêdetocht (1954) as sânde. Yn de Alvemarrentocht waard hy yn 1947 seisde en yn 1954 tsiende. Yn 1956 die hy mei oan de alfte Alvestêdetocht (1956). Mei troch in minne tarieding moast hy by Boalsert opjaan. Yn de barre tolfde Alvestêdetocht (1963) stapte hy mei trije beferzen teannen by Parregea fan it iis.
Neist syn reedrydprestaasjes hie Wijnia in feehâlderijbedriuw by Koarnwert. Hy wie aktyf yn ferskate lokale maatskiplike en tsjerklike organisaasjes. Sûnt 1963 wie hy aktyf binnen it gewest Fryslân fan de KNSB. Yn 1968 waard hy lid en yn 1969 foarsitter fan de lanlike technyske kommisje fan de KNSB. Yn 1970 waard Wijnia foarsitter fan it gewest Fyslân enbleau dat oan ein 1982 ta.
Yn maaie 1998 ferstoar Wijnia nei in sykte op 73-jierige leeftiid.
Antysemitisme
Yntroduksje fan de term
Antysemitisme is net yn alle gefallen in bewust keazen polityk of religieus stânpunt, mar kin ek fuortkomme út foaroardielen of tinkfouten (fallacia consequentis). Sa 'konkludearre' de 19e-iuwske Dútske komponist Richard Wagner, dy't in fervint antysemyt wie, dat as hy ien net lije mocht, dyjinge dan in Joad wêze moast as oars dochs syn mem alteast in joadinne wêze moast. Dit nimt net wei dat Wagner útfieringen fan earste produksjes fan nije operakomposysjes krekt oan Joadske diriginten tabetroude: ien fan de soad paradoksen yn de libbensskiednissen fan de komponist.
Neffens guons hingje antysemiten ek gauris ferskate komplotteoryen oan, wêryn dan oan Joaden in faak ferhoalen bepalende rol yn "it wrâldbarren" tadichte wurdt, of in stribjen nei wrâldoerhearsking. Faak wurdt dêrby gjin ûnderskied makke tusken bygelyks Joaden (as folk) en joaden (as oanhingers fan in religy) en bygelyks ek tusken it sionisme en de steat Israel.
In oantal foarfallen yn de wrâld wurdt - fanút antysemitysk tinken - op negative wize oan Joaden taskreaun (de Joad of it Joadendom as sûndebok), fan de Russyske revolúsje oant de oanslach op de Twin Towers in New York op 11 septimber 2001.
Wettertoer fan Paleis Soestdyk
thumb|rjochts|Wettertoer fan paleis Soestdyk De Wettertoer fan paleis Soestdyk is boud yn 1680 as kombinaasje fan wettertoer en wynwettermole. Boppedat siet der yn de toer in nôtmole. De oandriuwing waard by te min wyn fersoarge troch in rosmole yn de toer.
Untstean
De wettertoer, de âldste fan Nederlân, stiet yn it park oan de efterside fan Paleis Soestdyk. Yn 1674 waard it lângoed Soestdyk oankocht troch de destiidske steedhâlder Willem III. Hy ynvestearre in soad jild om de tunen op te kreazjen en liet ek twa fonteinen oanlizze. Om dy wurkje litte te kinnen moast der in heger lizzend wetterreservoir komme om genôch druk te hawwen.
Untwerp
Om 1680 krige de arsjitekt Willem Meesters de opdracht om in wynwettermole te bouwen. Hy ûntwurp in rûn reservoir fan bakstien mei plat dak mei op boppekant in wynmole mei seis wjukken en oan de foarkant in bygebou. Wannear't der net genôch wyn wie en de fonteinen dochs wurkje moasten waard de mole oandreaun mei hynstekrêft. It hynder rûn binnen yn it gebou rûntsjes om de masinery hinne. Teffens waard yn de mole nôt meald. Yn 1882 ferfong de arsjitekt L.H.Eberson de rosmole troch in steammasine. Yn it gebou sitte noch resten fan de rosmole. De wettertoer fan 10 meter heech hat in ynhâld fan 60 m³.
Yn de toer wie neffens in ferslach út 1687 neist boppeneamde saken ek in saneamde 'glacière'. Dit is in kelder dêr't iis dat yn de wintermoannen útkappe wie bewarre waard om yn de simmermoannen it iten mei te kuoljen.
Troch de geandewei heger wurdende beammen yn it park waard de wynfang fan de mole hieltiten minder en de rosmole waard de wichtichste oandriuwing. By eintsjebeslút waard de mole op de kop ôfbrutsen en bleau allinnich de funksje fan wettertoer yn stân oant dat troch oansluting fan Soestdyk op it wetterliedingnet soks net mear nedich wie. Yn it gebou dat op de ryksmonumintelist stiet, sit no in sûvenirwinkeltsje.
Veldstreek
Veldstreek is in streek yn de gemeente Westerkertier yn it súdwesten fan de provinsje Grinslân.
De streek, lizzend oan de Veldstreeksterwyk wurdt ta Zevenhuzen rekkene. Binnen Grinslân hat de streek wat namme troch it útskroevene karbydsjitten op Aldjiersdei.
Peinder Kanaal
thumb|right|It Peinderkanaal rjochting [[De Leien (wetter)|De Leien]] It Peinder Kanaal is in 1,7 km lang kanaal yn de gemeente Smellingerlân. It kanaal ferbynt De Pein mei De Leien. Oan de súdkant fan De Pein ferbynt de feart as Nije Kanaal De Pein mei de súdliker lizzende haven fan Drachten.
Flinteraai
Eltse flinter begjint mei in aai. Flinteraaien kist sjen mei it bleate each. Sels de aaien fan de lyste flinters binne relatyf grut. Flinteraaien kinne fan 0.2 oant 4 mm lang wêze. Flinteraaien hawwe in skaal. Dy skaal bestiet út in lyts laachje mei waaks. De waaks foarkomt dat it aaike útdrûget. Dizze waaks wurdt in oantal oeren nei it lizzen drûch. Krekt leine aaikes binne faak giel of grien, letter krije se harren einkleur. Elts aai hat hiele lytse gatsjes. It doel fan dy gatsjes is om it sperma de kâns te jaan om yn it aaike te kommen en it aaike te befruchtsjen. De embryo is omjûn troch aaigiel.
Aaikes fan flinters kinne der hiel ferskillend útsjen. Soms hawwe aaikes felle kleuren. Dy felle kleuren warskôgje oare flinters om net op deselde weardplant aaikes te lizzen omdat oars de konkurrinsje te grut wurdt. Flinteraaikes hawwe ek ferskillende foarmen. Guon binne gled of rûch. Der binne ek mei richels en holten, hol, bol hoekich en of plat. Alle foarmen komme foar.
Guon soarten lizze de aaikes ien foar ien. Mar der binne ek soarten dy't grutte oantallen aaikes lizze. Flinters lizze de aaikes meast op in plant dêr't de rûp fan frette kin. Ôfhinklik fan de temperatuer ûntwikkelt it embryo him yn ien oant trije wiken. Dêrnei fret it rûpke him út it aai om ferfolgens te iten fan de weardplant.
Flinters brûke in soarte fan lym om de aaikes fêst te plakken op in blêd of stâle. De lym drûget tige fluch. Wat de gearstalling fan de lym krekt is, is ûnbekend. De rûp brûkt deselde lym by it ferpopkjen.
thumb|left|300px|aaikes fan de [[Nûmerflinter (dy lytse griene boltsjes]]
Penjumer Feart
De Penjumer Feart is in feart yn de gemeente Súdwest-Fryslân. De feart rint noardeast fan Wytmarsum yn westlike rjochting nei Penjum. Fan Wytmarsum ôf yn noardlike rjochting hjit dit wetter de Wytmarsumer Feart.
De namme Penjumer Feart jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Pingjumervaart.
Lyts-Diomedes
Lyts-Diomedes (Ingelsk: Little Diomede of Little Diomede Island, útspr.: [ˈlɪtəl ˌdaiəˈmiːdiː], likernôch: " lit -tul dai-uh- mii -dii") of Krusenstern is in eilân yn 'e midden fan 'e Beringstrjitte tusken Aazje en Noard-Amearika, dat diel útmakket fan 'e Amerikaanske steat Alaska. It is it lytsere fan 'e beide Diomedeseilannen. It oare, Ratmanov (of Grut-Diomedes), heart by Ruslân. De oarspronklike bewenners fan it eilân binne etnyske Injûpiat (Iñupiat), dy't ta de Eskimo's hearre.
Namme
Lyts-Diomedes en de Diomedeseilannen binne ferneamd nei de Grykske hillige Diomedes. De beide eilannen waarden nammtentlik ûntdutsen op 27 augustus (16 augustus Alde Styl) 1728 troch de Deenske ûntdekkingsreizger yn Russyske tsjinst Vitus Bering. Dy datum is yn 'e kalinder fan 'e Russysk-Otterdokse Tsjerke de hjeldei fan Diomedes. In oare namme foar Lyts-Diomedes is Krusenstern, nei de Russyske admiraal en ûntdekkingsreizger Adam Johann von Krusenstern. Yn it Injûpiat, de taal fan 'e oarspronklike bewenners, hjit it eilân Iŋaliq (útspr.: [iŋaliq], likernôch: "yng-a-lyk" mei in yn 'e kiel útsprutsen k), mei as betsjutting: "it oare eilân" of "it eilân dêrjinsen".
Geografy
Lyts-Diomedes leit yn 'e midden fan 'e Beringstrjitte, de seestrjitte dy't de Beringsee, yn it suden, skiedt fan 'e Tsjûktsjensee, yn it noarden. De Beringsee is in rânesee fan 'e Stille Oseaan, wylst de Tsjûktsjensee ta de Noardlike Iissee rekkene wurdt. By de Beringstrjitte rikt de uterste westpunt fan it Seward-skiereilân fan Alaska oant op 82 km ôfstân fan 'e uterste eastpunt fan it Tsjûkotka-skiereilân fan Sibearje. Lyts-Diomedes leit 37 km út 'e kust fan Alaska en 42 km út 'e kust fan Sibearje. Ratmanov, it oare fan 'e beide Diomedeseilannen, dat ta Ruslân heart, leit op it neiste punt mar 3,8 km bewesten fan Lyts-Diomedes.
De beide Diomedeseilannen wurde troch mear faninoar skaat as inkeld de grins fan 'e Feriene Steaten mei Ruslân. Mei de grins falt nammentlik de Ynternasjonale Datumgrins gear, dy't likernôch 2 km bewesten Lyts-Diomedes leit, op 168° 58' 37" westerlingte. Sadwaande leit Ratmanov yn 'e tiid hast in etmiel op Lyts-Diomedes foar, en wurdt Ratmanov wol it 'Moarneilân' (Tomorrow Island) en Lyts-Diomedes it 'Justereilân' (Yesterday Island) neamd.
Lyts-Diomedes hat in oerflak fan 7,3 km². It eilân hat in rotsige kust mei yn it binnenlân in ôfplatte plato. De iennichste delsetting op it eilân is it doarp Diomede dat yn 'e midden fan 'e westkust leit, en pleatslik ek bekend is as Iŋaliq. It heechste punt op Lyts-Diomedes leit 2,4 km súdeastlik fan it doarp op 494 m boppe seenivo. Der is in lâningsplatfoarm foar helikopters op it eilân, en by 't winter meitsje de bewenners in lâningsbaan op it see-iis, dêr't lytse fleanmasines lânje kinne om guod oan te fieren dat fan libbensbelang is, lykas medisinen. Fanwegen fariaasjes yn it see-iis feroaret de lâningsbaan elts jier fan plak.
Skiednis
De earste Jeropeaan dy't de Beringstrjitte berikte, wie de Russyske ûntdekkingsreizger Semjon Dezjnov, yn 1648. Hy die neitiid ferslach fan twa eilannen, dêr't de bewenners biennen piercings troch de lippen droegen. It is lykwols ûnwis oft dat in beskriuwing fan 'e Diomedeseilannen wie, of dat it om in pear oare eilannen yn 'e Beringsee gie. De earste wisse waarnimming fan 'e eilannen waard dien troch de Deenske ûntdekkingsreizger yn Russyske tsjinst Vitus Bering, op 27 augustus (16 augustus Alde Styl) 1728, de Russysk-otterdokse hjeldei fan 'e hillige Diomedes (dêrfandinne de namme fan 'e eilannen).
Alaska waard neitiid in Russyske koloanje ûnder de namme Russysk-Amearika, en doe't dat gebiet yn 1867 troch de Oankeap fan Alaska yn Amerikaanske hannen kaam, waard yn it dêrby sletten ferdrach fêststeld dat de grins tusken de beide lannen persiis yn 'e midden tusken de beide Diomedeseilannen troch rinne soe. Lyts-Diomedes kaam sadwaande by de Feriene Steaten te hearren, en Ratmanov by Ruslân.
Yn 'e Kâlde Oarloch foarmen de Diomedeseilannen it gebiet dêr't de Feriene Steaten en de Sovjet-Uny it tichtst oaninoar grinzgen, en kaam it wetter tusken de beiden eilannen bekend te stean as it 'Iisgerdyn' (nei analogy dan it Izerne Gerdyn yn Jeropa). Doe't de Kâlde Oarloch yn 'e twadde helte fan 'e 1980-er jierren op syn ein rûn, lei de Amerikaanske swimster Lynne Cox de ôfstân tusken de beide eilannen swimmend ôf en waard se neitiid foar dy prestaasje lokwinke troch sawol Sovjet-lieder Michail Gorbatsjov, as troch de Amerikaanske presidint Ronald Reagan.
Yn 'e simmer fan 1995 begûn de Britske akteur en presintator Michael Palin syn dokumintêre Full Circle, in reisferslach fan in 'rûntsje' om 'e Stille Oseaan hinne, op Lyts-Diomedes. Hy wie fan doel om dêr acht moannen letter ek wer te einigjen, mar it slagge him doe fanwegen de rûge see net om it eilân wer te berikken.
Demografy
Oars as it gruttere Ratmanov hat Lyts-Diomedes noch altyd permaninte bewenners. Yn 1990 bestie de eilânbefolking út 178 persoanen, mar sûnt is dat belune ta 135 yn 2011. De befolkingstichtens bedroech dat jiers 18,5 minsken de km². Lyts-Diomedes foarmet bestjoerlik yn syn gehiel in stêd. Dy falt lykwols net ûnder in borough, it type distrikt dêr't Alaska yn opdield is. Ynstee makket Lyts-Diomedes diel út fan 'e saneamde Unorganized Borough, in ûnbidich grut diel fan Alaska dat streekrjocht bestjoerd wurdt fanút 'e steatshaadstêd Juneau. Foar statistyske doelen, lykas folkstellings, falt it eilân ûnder it Folkstellingsgebiet Nome.
Yaoundé
thumb|200px|Plak fan Yaoundé yn Kameroen Yaoundé is de haadstêd fan Kameroen. Der wenje sa'n 2,4 miljoen minsken.
De Universiteit Yaoundé is yn 1962 oprjochte en waard yn 1993 yn twa selsstannige hegeskoallen (Yaoundé I en Yaoundé II) dield. Boppedat hat de stêd twa privee-universiteiten. Yn 1996 waard de Yaoundé-súd universiteit oprjochte en de katolike universiteit fan Sintraal-Afrika stiet ek yn de stêd.
Nijsgjirrichheden
Yaundé Yaundé
Lytse seachbekken
Untwikkeling
Yn 1758 naam Carolus Linnaeus de lytse seachbek op yn it skaai fan de seachbekken (Mergus). It skaai fan de lytse seachbekken is yn 1840 ynfierd troch Prideaux Selby. It wurdt lykwols ek wol sjoen as ûnderskaai fan de seachbekken.
Yn 2002 die by ûndersiik bliken dat de kapeseachbek (Lophodytes cucullatus) nauwer besibbe is oan de lytse seachbek as dy beiden besibbe binne oan de seachbekken. It is dêrom 1 desimber 2003 útsteld dy twa monotypyske skaaien, Mergellus en Lophodytes, gear te foegjen ta ien skaai, bûten de Seachbekken.
Filla Pera
thumb|right|300px|Filla Pera Filla Pera (Nederlânsk: Villa Pera) is in filla yn Baarn oan de Iemnesserwei 69. De namme is ûntliend oan in foarstêd fan Konstantinopel. De bouhear, dy't spekulearre mei grûn yn Baarn, soe dêr syn fermogen fertsjinne hawwe. It hat sûnt 1886 bewenne west troch twa rike famyljes.
In soad fan de orizjinele bou en ornaminten fan ein 19e iuw is bewarre bleaun. It rjochterdiel fan it hûs is ûnderkeldere. De linkergevel hat in liedklok yn in houten klokkestoel op klossen. Yn de festibule sitte moarmere muorren mei skilderingen fan ingels. Yn de measten romten sitte glês-yn-lead ruten. Foar it hûs stiet in yn 2010 oanskaft byld mei fontein.
Rjochts stiet in túnhûs, dat eartiids as biljertseal brûkt waard.
Fering-Öömrang
It Fering-Öömrang is in sammelbegryp foar de Noardfryske dialekten Fering en Öömrang. It Fering en Öömrang waard ornaris as in dialekt fan it Noardfrysk sjoen. Fan it Fering-Öömrang is ek in wurdboek, it Fering-Öömrang wurdenbuk.
Filla Pera
It hûs wie ein 20e iuw in tige minne steat. Yn 2007 waard begûn mei it opknappen en yn âlde styl werombringen mei de bûtenkant, de binnenkant sit yn 2010 noch midden-yn de restauraasje.
Iems
thumb|Ferrin fan de Iems thumb|275px|Iems yn Meppen thumb|275px|De Iems in pear hûndert meter fan de boarne yn [[Schloß Holte-Stukenbrock]] De Iems (ek wol Ems of Eems) is in rivier yn it noardwesten fan Dútslân troch East-Fryslân. De rivier rint troch de dielsteaten Noardryn-Westfalen en Nedersaksen. De rivier begjint by Senne yn it Teutoburgerwâld en einiget oer de Doalert en de Waadsee yn 'e Noardsee. De Iems hat in lingte fan 371 kilometer, dêr't 238 kilometer fan befarber binne. It Iems-Jadekanaal, dat by Emden begjint, ferbynt de Iems mei rivier de Jade. It Dortmund-Iemskanaal rint foar in grut part parallel by de Iems lâns.
Oer it waad tusken de eilannen Rottumereach en Boarkum wurdt de Westeriems neamd, oarekant Boarkum en it eilân Júst hjit Easteriems.
Fryske Peallen
Fryske Peallen is in doarp yn it noarden fan de gemeente Opsterlân oan de grins mei Grinslân en de doarpen Sigerswâld en Oerterp. It doarp leit oan de wei fan Bakkefean nei de rykswei A7.
Skiednis
thumb|left|''De skâns op de [[Schotanuskaart (1664)]] Yn 1593 waard by it hjoeddeiske doarp op de grins tusken Fryslân en Grinslân tusken it ûntrochlitber fean in skâns yn opdracht fan Willem Loadewyk fan Nassau-Dillenburg boud. De skâns moast ynfallen fan Spanjaarden keare, mar waard lykwols net troch profesjonele militêrn ferdigene en maklik troch de Spanjaarden oermastere. De skâns waard letter ûnderdiel fan de 17e-iuwske Fryske Wetterliny, dy't tusken Slikenboarch oan 'e Sudersee oant Ien-West (Drinte) en Fryske Peallen lei. Nei 1672 rekke de skâns yn it neigean.
It doarp Fryske Peallen ûntstie yn de 18e iuw as lânoanmakkersdoarp yn it heechfean. Sûnt 1600 hinne waard it fean hieltiten fierder ôfgroeven yn 'e rjochting fan Grinslân, oant de Grinslanner Steaten dêr it near op lei. Pas yn 1724 kaam der in dúdlik grinsferdrach. It eardere fuotbalfjild fan Fryske Peallen lei op Grinslanner grûn en de iisbaan fan Fryske Peallen leit formeel noch jimmeroan yn Grinslân. Yn 1874 waard de grins nochris dúdlik mei 25 grinspeallen fan getten izer fêstlein, wêrfan't tsjintwurdich noch 21 besteane.
Oant 1951 hearde it westlike diel fan it doarp by Oerterp, wylst it easten ûnder Sigerswâld foel. Pleatslik Belang die doe al jierren war om de doarpsstatus te krijen. Sigerswâld rekke oan it nije doarp yn ien klap twa skoallen en in tsjerke kwyt. Om't in soad ynwenners fan 'e buorskip De Haar yn de gemeente Mearum tsjerkten bleau dy buorskip gefoelsmjittich by Fryske Peallen hearren. thumb|left|Grinspeal nû. 14 thumb|260px|Skânsmonumint By it ferhurdzjen fan it sânpaad fan 'e Skieding oan it begjin fan de jierren 1950 waard de eardere skâns omploege ta lânbougrûn. Yn 2014 waard it plak fan de eardere skâns troch it oanlizzen fan in wâl wer sichtber makke. Op dy lokaasje stiet ek grinspeal nûmer 14. Mear grinspeallen steane oan 'e Skieding rjochting Surhústerfean en bylâns de provinsjegrins rjochting De Wylp oan it histoarysk kuierpaad Grinspeallen Fryske Peallen.
Skoalle
De twa basisskoallen binne ûnderbrocht yn de brede skoalle Basisskoalle It Byntwurk, dêr't ek de pjutteopfang De Krobbedobbe is.
Ferienings
Der binne ferskillende buertferienings, wêrfan 't Tolhek de grutste is.
Eveneminten
thumb|260px|Muzykkafee
Wapen
It wapen fan Fryske Peallen is ôflaat fan de skâns dy't steedhâlder Willem Loadewyk yn 1593 bouwe litten hat, ien fan de skânsen yn Fryslân om de Spaanske legers te warren. De skâns yn it wapen hâldt de Spanjerts tsjin, symbolisearre troch it wapen fan Arragon, mei de symboalen út de Fryske flagge oan de oare kant.
Strjitten
thumb|260px|Kromhoek Fryske Peallen hat 12 strjitten: 't Paad, 't Tolhek, Boskdobbe, De Bodding, De Kolk, De Rusken, De Skieding, De Slûs, Hearsterwei, Kromhoek, Lytse Dobbe, Lytse Leane en Tolheksleane (haadstrjitte).
Publikaasje(s)
🇦🇹 - Zestig jaar Frieschepalen (útjûn troch Pleatslik Belang yn it ramt fan it 60-jierrich bestean fan Fryske Peallen yn april 2011).
Bibelgurdle
thumb|200px|[[Steatkundich Grifformearde Partij|SGP-stimmers de gemeente by de Twadde Keamerferkiezingen fan 2003: griis = 0-4,9%; ferskillende tinten read jouwe elts in stiging fan 5% oan oant de klasse 30-34,9% (op Urk)]] thumb|200px|[[SGP-stimmers de gemeente by de Twadde Keamerferkiezingen fan 2010]]
De bibelgurdle, ek wol bible belt of refobân, is in oantsjutting fan de geografyske bân dy't fan westlik Oerisel nei Seelân rint, yn Nederland. Hjir wenje relatyf in soad befynlik grifformearden, dy't ek wol 'swartehoazetsjerken' (zwartekousenkerken) neamd wurde. Ek yn de bibelgurdle hawwe sy lykwols yn gjinien gemeente in mearderheid.
Neist de SGP hat ek de KristenUny yn de bibelgurdle mear oanhingers dan yn oare kriten fan Nederlân.
De bibelgurdl rint rûchwei fan de Siuwske eilannen en it Súd-Hollânske Goeree-Overflakkee fia it rivieregebiei fan de provinsjes Súd-Hollân, Noard-Brabân, Utert, en Gelderlân, troch de Gelderske Fallei en de Feluwe nei Oerisel. Plakken sa as Staphorst, Genemuiden, IJsselmuiden, Elspeet, Ederfean, Ede, Opheusden, Nij Lekkerlân, Hardinksfjild, Wijk en Aalburg, Sprang-Capelle, Ouddorp, Sint-Filipslân, Skerpenisse, Stavenisse, Kruiningen, Krabbedyk, Yrseke, Arnemuiden, Meliskerke en Aagtetsjerke lizze yn dit gebiet. Inkelde plakken bûten it gebiet, mar dêr't wol in protte befynlik grifformearden wenje, binne: Urk, Rijssen, Hardenberg, Katwyk oan See en Skeveningen.
Milton Friedman
thumb|Milton Friedman Milton Friedman (Brooklyn, 31 july 1912 - San Fransisko, 16 novimber 2006) wie in Amerikaansk ekonoom, foarfjochter fan frijemerkkapitalisme en in beheinde oerheid. Yn 1976 wûn hy de Nobelpriis foar de Ekonomy en hy krige yn 1988 de Presidential Medal of Freedom ('Presidinsjele Frijheidsmedalje') útrikt troch destiidske Amerikaanske presidint Ronald Reagan.
Reagan
De Amerikaanske presidint Bush neamde Friedman yn 2002 in frijheidsheld en briljante geast mei in fyzje dy’t minsken frij lit yn harren kar en oerheden net tastiet om dizze kar oan de kant te skowen.
Seachbekken
thumb|right|250px|Bûnte Seachbek De seachbekken (Mergus) foarmje in skaai mei fiif soarten yn de famylje fan de einfûgels.
De lytse seachbek wurdt ek wol as in soarte fan dit skaai sjoen, mar wurdt meastentiids yn in apart skaai set. Itselde jildt foar de kapeseachbek.
Fering
thumb|De noardfryske dialekten It Fering is it Noardfrysk fan it eilân Fear.
Der binne sa'n 3000 minsken dy't it dialekt prate. It grutste part fan de Fryskpraters wennet op it westlike diel fan it eilân Fear. Dat is ek it iennichste gebiet yn hiel Noard-Fryslân dêr't in mearderheid fan de minsken Frysktalich is. Yn it westen fan it eilân is it sprekkertal stabyl, oan de súdkant binne der yn de rin fan de 20e iuw mear Fryskpraters by kaam.
Mei it Öömrang, it dialekt fan Amrum, is it Fering ien fan de Noardfryske dialekten. Fan de beide dialekten is der bygelyks ien wurdboek, it Fering-Öömrang wurdenbuk.
De âldste tekst dy't yn it Fering oerlevere is, is in oersetting fan Martin Luther syn Lytse Kategisme fan om it jier 1600. De âldste tekst yn it Noardfrysk komt ek fan it eilân Fear. Dy tekst waard skreaun yn de 19e iuw, mar de ballade A bai a reder stamt neffens alle wierskyn út de 15e of 16e iuw.
Organisaasjes dy't har ynsette foar it Frysk fan Fear binne de Fering Ferian en de Ferring Stiftung. Ien fan de produkten fan de Ferring Stiftung is Friisk Funk, in radioprogram dat by de lokale stjoerder Offener Kanal Westküste útstjoerd wurdt. Dêrneist hat de stifting syn eigen bibleteek mei in samling fan sa likernôch 10.000 boeken út alle Fryslannen.
Yn de santiger jierren fan de 20e iuw ferskynde it tydskrift Fering-öömrang Breipot mei stikken yn it Fering en Öömrang. Ut en troch ferskine der stikken yn it Fering yn Der Insel-Bote, in krantsje dat yn it haadplak fan Fear, Wyk auf Föhr, ferskynt.
Steven Sterk
Dit is in side oer de Fryske útjouwer; Steven Sterk (De Lemmer, 19 maart 1958) is in Frysk skriuwer, útjouwer en boekhanneler út Tsjalbert.
Boekhanneler en útjouwer
Sterk waard berne op 'e Lemmer, mar brocht syn jonge jierren troch yn Sleat. Nei de middelbere skoalle keas er foar in oplieding oan de skoalle fan de sjoernalistyk yn Utert. Stikjes skriuwen is neat wat fan kaam, dat hy waard húsman. Hy wie ûnderwilens mei frou en dochter ferhuze nei Drachten. Dêr wie er begûn mei in hanneltsje yn twaddehâns boeken. Dat hanneltsje rûn sels sa goed, dat er in boekhannel iepene yn Utert, tichteby de Domtoer.
Neist boekhanneler is er ek útjouwer, tsjintwurdich by Utjouwerij Bornmeer fan De Gordyk. Earder hie er al syn eigen útjouwerij oprjochte: Utjouwerij Steven Sterk. Yn 1998 publisearre dy útjouwer it earste boek: Akten fan Winter fan Eeltsje Hettinga, dat de Fedde Schurerpriis fan 1999 wûn. Hy joech dêrnei ferskate útjeftes út, lykas de Ilias en Odusseia fan Homêros, oerset troch Klaas Bruinsma en Asega, is het dingtijd fan Oebele Vries. Mei yngong fan 1 jannewaris 2006 fusearren Utjouwerij Steven Sterk en Utjouwerij Bornmeer, de lêste wie yn 1992 oprjochte troch Louw Dijkstra en Robert Seton. Offisjeel krige it de namme 20 Leafdesdichten en in liet fan wanhoop BV, dy't hannelet ûnder de namme Bornmeer. It joech bestsellers út, bygelyks De Oerpolder fan Hylke Speerstra. Begjin jannewaris 2012 begûn Louw Dijkstra in eigen útjouwerij, Robert Seton en Steven Sterk setten troch mei Bornmeer.
Skriuwer
Sterk hat him ek ûntwikkele as skriuwer. Syn earste boek ferskynde yn 1985 ûnder de titel Ier wurk. It is in boek mei in ferskaat oan koarte en langere teksten sûnder titel. Yn dy tiid wie er ek begûn mei it skriuwen fan in roman, it idee dêrfoar hie er al in skoftke, mar it woe der net rjocht útkomme. Uteinlik hat in sa'n 20 jier duorre ear't it boek ôf wie. Yn oktober 2004 ferskynde de roman Regaad yn ’e himel. It boek giet oer in man dy't nei syn dea yn 'e himel telâne komt, mar it is net wat er der him fan foarsteld hie. It is in satire op de grifformearde tsjerke of it kristendom én op minsken dy’t sa bot fan har gelyk oertsjûge binne, dat se alle feiten oan dat gelyk oanpasse.
In 2003 publisearre Nederlânsk skriuwer Ronald Giphart it boekje Der is gjin dêr, dêre. It is allinne yn it Frysk ferskynd en wie in idee fan Steven Sterk. It is oerset troch Sterk sels en Eeltsje Hettinga.
Nei Regaad yn 'e himel joech er oan foarearst net wer in boek te skriuwen, om't er syn tiid en enerzjy jaan woe oan it útjaan fan bysûndere útjeften yn it Fryske taalgebiet. Dochs ferskynde der begjin april 2012 dochs wer in boek fan de hân fan Sterk. It hat de titel De midden en de beide einen en bestiet út fyftjin ferhalen. Yn dy ferhalen sjocht Sterk werom op syn libbenspaad, de autobiografyske ferhalen hawwe in universele kearn.
Gaspar Fagel
thumb|right|300px|Gaspar Fagel, skildere troch Johannes Vollevens
Gaspar Fagel ('s Gravenhage, 25 jannewaris 1634 - dêre, 5 desimber, 1688) wie riedpensjonaris fan Hollân fan 1672 oant 1688. Fagel kaam út in foaroansteande patrysjersfamylje.
Hy wie earder pensjonaris fan Haarlim. Fagel wie in pylder fan Johan de Witt yn it Earste Steedhâlderleaze Tiidrek, en wurke mei oan it Ivich Edikt, ta it ôfskaffen fan it steedhâlderskip. (De oare ûndertekeners wiene riedspensjonaris Jan de Witt, Gillis Valckenier en Andries de Graeff.) Yn dy snuorje besleat ek de mearderheid fan de provinsjes, yn de Steaten Generaal, dat it amt fan steedhâlder net tagelyk útfierd wurde moast mei dat fan Kaptein generaal (oerbefelhawwer) fan de Republyk.
Yn 1670 waard er grffier fan de Steaten-Generaal, en yn 1672 riedspensjonaris, nei it ophâlden fan, en de neifolgjende moard op Johan de Witt. Fagel hie oansjen fanwege syn yntegriteit en syn berettens tsjin Loadewyk XIV oer, en troch syn krewearjen foar de klaim op de Ingelske troan fan Steedhâlder-Kening Willem III.
In 1688 stjoerde Simon van der Stel santjin kisten mei planteguod nei Nederlân, dy't bestimd wiene foar Willem III, Gaspar Fagel, Joan Huydecoper van Maarsseveen (junior) en de Hortus Botanicus Amsterdam. Earder krige Fagel de gûverneur fan de Kaap sa fier dat dizze yn de VOC-tún op Kaap de Goeie Hope kaniel-, krûdnagel en kaanferbeamkes foar him plante, dy't dêr dan akklimatisearje koene, foar't sy nei Nederlân oerbrocht wurde soene. Wierskynlik binne se lykwols útrûge by in ynspeksje troch Rijklof van Goens jr. yn 1684-1685.
Fagel waard nei syn dea byset yn de Grutte of Sint-Jacobstsjerke te De Haach.
Sânwyk
Sânwyk (Nederlânsk en offisjeel: Zandwijk) is in buorskip yn de gemeente Westerkertier yn it súdwesten fan de provinsje Grinslân.
De buorskip leit bewesten Zevenhuizen, oan de lykneamde wyk, dy fan de Jonkersfeart mei in bocht rjochting Zevenhuizen rint. De namme soe ferwize kinne nei de sânige boaiem dy't yn it fean opmerklik wie.
Zandwijk
Öömrang
De yn 1974 oprjochte Öömrang Ferian is de organisaasje foar it Frysk fan Amrum. Hjoed-de-dei wurdt it Öömrang neffens de 'Alkersumer Protokolle' fan 1971 skreaun.
Angoala
Angoala, sûnt 1992 de Republyk Angoala (dêrfoar de Folksrepublyk Angoala) is in lân yn Súdwest-Afrika. De haadstêd is Lûanda.
Öömrang
Wat it Öömrang op skrift oanbelanget binne der ferskate teaterstikken en oersettings skreaun. Yn de santiger jierren fan de 20e iuw ferskynde it tydskrift Fering-öömrang Breipot mei stikken yn it Fering en Öömrang. Ut en troch ferskine der stikken yn it Fering yn Der Insel-Bote, in krantsje dat yn it haadplak fan Fear, Wyk auf Föhr, ferskynt.
Angoala
Lizzing
Angoala wurdt begrinzge troch:
Lânskip
thumbnail|left|200px|Sjocht op de bergen fan [[Lubango.]] Sintraal yn Angoala leit it Bié-plateau, in heechflakte dat op in hichte fan trochstrings 1.830 meter leit. By de kust rint it hommels ôf. In soad wyld wetterstreamen fine har wei nei ûnderen dy't foar de produksje fan hydro-elektryske enerzjy brûkt wurde. De wichtichste rivieren binne de Kwanza en Kunene.
It lânskip fan Angoala bestiet foaral út savanne, savannebosken en greiden. Yn it noardeasten binne lykwols ticht beboske falleien, dêr't in soad hurdhout kapt wurdt.
Neast Lûanda binne de wichtichste stêden fan it lân Huambo, Lobito, Benguela en Namibe.
Skiednis
Angoala waard yn 1483 ûntdutsen troch Diego Cao. Sûnt 1975 is it in ûnôfhinlike steat, dêrfoar wie it gebiet fan de 19e iuw ôf in Portegeeske koloanje. De namme Angoala is ôflaat fan de titel Ngola fan de hearsers fan it eartiidse keninkryk Ndong.
Al fan de ûnôfhinklikens ôf hat it lân hieltyd te krijen mei in boargeroarloch tusken UNITA en de MPLA. Yn 2001 wienen der om-ende-by 2,8 miljoen minsken op de flecht.
Befolking
Angoala hat 12.263.596 (2007) ynwenners, dêr't likernôch in tredde fan yn de haadstêd Lûanda wennet.
It meastepart fan de befolking is fan Afrikaanske komôf en sprekt in Bantoetaal; de offisjele taal is lykwols it Portugeesk. Ovimbundu, Mbundu en Bakongo binne de grutste etnyske groepen, mar der binne ek in protte minsken fan in mingd ras. Eartiids wennen der in soad Jeropeanen yn it lân. Nei de Angoleeske ûnôfhinklikens fan Portugal hawwe de measten it lân ferlitten.
Religy
Ynlânske godstsjinsten oerhearsken; der is in roomsk-katolike minderheid en in lytsere protestantske minderheid.
Grifformearde Tsjerken frijmakke
De Grifformearde Tsjerken frijmakke (GTf) yn Nederland is in protestantsk tsjerkegenoatskip dat ûntstie út de saneamde Frijmakking yn 1944 en neifolgjende jierren. By dy frijmakking spile prof. dr. Klaas Schilder in grutte rol.
Namme fan de tsjerke
Ut reden fan it grutte belang dat takend waard oan de fuortsetting fan it tinken fan de Reformaasje neamden dizze tsjerken harren offisjeel Grifformearde Tsjerken yn Nederlân; om betizing mei de tsjerken dy't harren bûn fielden mei de útspraken fan de synoade fan de Grifformearde Tsjerken yn Nederlân (neffens de frijmakken stridich mei artikel 31 Doardtske tsjerkeoarder  foar te kommen, waard der meast frijmakke oan taheakke. De Grifformearde Tsjerken yn Nederlân wurde synoadaal neamd troch de frijmakken. In âldere oantsjutting fan de GTf is dan ek Grifformearde tsjerken (ûnderhâldende Artikel 31); de leden hjitte dan fan 'artikel 31-ers'.
Lear fan de Tsjerke
De kristlike lear giet werom op de persoan en it optreden fan Jezus Kristus. Kristenen belide dat yn Jezus God sels minske wurden is, alhoewol't God bleau, en nei de ierde kommen is om sûnders te rêden fan de dea, it kwea en de duvel. Dizze rêding kin in minske net fertsjinje, mar wurdt fan God oan eltsenien jûn dy't leaut dat er dy rêding fan noaden hat. Dat wurdt genede neamd, in kearnwurd fan de lear fan de tsjerke. Elts dy't fanút de genede libbet sil, troch it wurk fan de Hillige Geast hieltyd mear hannelje op in wize dy't God oanstiet, al sil er noch net hielendal losreitsje kinne fan de sûnde. Yn de Bibel is it beloofde kommen en de betsjutting fan Kristus' komst fêstlein. De kristlike lear hat syn oarsprong yn it boadskip fan de bibel.
Tradysje
Neist de Bibel erkenne de grifformearden ek it grutte belang fan de tradysje. It berop op de tradysje soarget derfoar dat de útlis fan it leauwe net beheind bliuwt ta dy fan de no libjende generaasje. Tradysje stiet boarch foar benammen it belûken fan de sjenswize fan eardere generaasjes op it hjoeddeiske hanneljen fan de Tsjerke. Sa wurdt foarm jûn oan de Tsjerke as ivige mienskip - fan no, doe en takomst. Foarbyld fan hanneljen neffens de tradysje binne it hâlden fan (twa) tsjerketsjinsten op snein.
Untjouwings yn de tsjerken
Yn de GTf is der een radikale beweging west dy't miende dat dizze tsjerke de ienichste en wiere iepenbiering fan it lichem fan Kristus yn Nederlân is (de beweging neamde de GTF-leden ek de ware plaatselijken), en dat frijmakken harren eigen organisaasjes oprjochtsje moasten. Ommers, at jo sneins net yn deselde tsjerke sitte kinnea, hoe kin je dan op oare dagen fan de wike gearwurkje? Dizze beweging wurdt wol de trochgeande reformaasje neamd. Sa kaam der in eigen politike partij, in eigen krante en eigen skoallen en ferienings. In gefolch wie dat de frijmakken har ysolearren fan oare ortodoks-protestantske tsjerken.
Nei de tsjerkespjalt yn 1967 dêr't de Nederlânsk Grifformearde Tsjerken út ûntstienen, waard dizze radikale streaming mear sichtber. Nei't ds. Johannes Hoorn út Gruttegast yn 1982 dizze miening op papier set hie, waard dúdlik dat de streaming net represintatyf foar de tsjerke wie. De synoade fan Heemse (1985) sei dêr oer: …de kerk in Nederland en daarbuiten heeft zich nooit in zichzelf opgesloten in de gedachte dat buiten haar grenzen geen reformatorisch werk uit kracht van Gods genade zou zijn op te merken… (Akten fan dizze synoade, bylage B3, haadstik II, artikel 3.5.5). Nei dizze útspraak is it besef dat de eigen tsjerke net de "iene wiere" is, tanomd.
Yn de rin fan de jierren njoggentich kaam der in ein oan de isolaasje fan de frijmakken mei't hja hieltyd mear gearwurking sochten mei oare ortodoks-protestantske tsjerken en frijmakke organisaasjes ek tagonklik foar dy ortodokske kristenen waarden.
Yn 2003 wie der ûngerêstens oer de koers fan dizze tsjerken en ûntstie der in ôfsplitsing dy't harsels de Grifformearde Tsjerke neamt, mar dy't meast de Nije Frijmakke Tsjerken neamd wurde. In part fan de ûngerêsten is lykwols yn de GKf bleaun.
De GKf is no yn petear mei de Kristlike Grifformearde Tsjerken en mei de Nederlâns Grifformearde Tsjerken. Op guon plakken hat dat al ta fúzje laat. Yn Inkhuzen, Harns, Nymwegen, Snits en Veendam binne de CGK en GKf ién wurden. Yn Saandam bestiet in fúzjgemeente fan NGK en GKF. Per 1 oktober 2008 bestienen de GTf út sa'n 270 gemeentes mei in totaal fan 124.710 leden, 500 minder as yn 2007. It tal leden sakket de lêste jierren mei in pear hûndert it jier.
Krante en polityk
It Nederlands Dagblad, oprjochte yn 1944, heal om heal in yllegaal blêd, mei de namme Reformatie Stemmen, letter Gereformeerd gezinsblad, gou as de sprekbuis fan de tsjerke. Yn 1959 waard it in deiblêd, sûnt ein 1967 ûnder de namme Nederlands Dagblad. Oant 1974 wie Piet Jongeling haadredakteur. Jongeling wie ek jierrenlang de foaroanman fan it GPV, de politike takke fan de tsjerke (no mei Reformatoryske Politike Federaaasje (RPF) fusearre ta KristenUny), teffens in bekend berneboekeskriuwer. Hoewol't de spesjale bân mei de GTf loslitten is, kin de skriuwstyl fan de krante noch typysk grifformeard neamd wurde.
Universiteit
De GTf hawwe in eigen teologyske universiteit yn Kampen, dy't oantsjut wurdt as de Teologyske Universiteit Kampen (Broederweg).
Skoallen
Der binne 171 skoallen fan grifformeard-frijgemakke signatuer, dat wol sizze dy't ferbûn binne oan de GTf. Meast wurde dizze skoallen grifformeard neamd. It giet om de folgjende soarten skoallen:
De Hoogte (It Hegelân)
De Hoogte is in buorskip yn de gemeente It Hegelân. It plakje leit yn it noardwesten fan de provinsje Grinslân yn de Hoogster- of Vliedorperpolder.
De Hoogte leit noardeastlik fan it Reitdiep, eastlik fan Zoutkamp en besuden Houwerzijl. De bebouwing fan de buorskip leit oan de Vliedorpsterweg. Earder hearde De Hoogte ta Vliedorp en hjoed-de-dei ta Houwerzijl.
Pleatsen
De buorskip hat in oantal pleatsen. Earder wienen der trije hege terpen dêr’t dy pleatsen op stiene. De terpen binne yn de jierren 1920 hast hielendal ôfgroeven en ferkocht as terpgrûn. Fan de trije pleatsen binne der noch mar twa oer. De terp tusken beide pleatsen is net bewenne. De westlike pleats hat de namme Westerhuis en stie earder op in terp dy sa’n 3 meter heeg wie. De pleats datearret út 1868. De alde grêft is gruttendiels noch oanwêzich. Pleats waard yn 1895 opdield yn 2 pleatsen. Besuden fan De Hoogte waard yn 1905 pleats Vogelenzang, yn 1912 waard ek dizze pleats opdield yn 2 pleatsen wêrby Aulinahoeve ûntstie.
De eastlike pleats is De Hoogte. Dy pleats stie yn it eartiids op in terp fan sa’n fjouwer meter heeg. Yn dy terp binne kannefragminten en skerven út de Romeinske tiid fûn. De pleats waard yn eardere iuwen Dijckhuijsen op Hooger Heem en Brongersmaheerd neamd. Yn de Tachtichjierrige Oarloch wie dizze pleats yn 1585 ôfbaarnd. De pleats waard opnij bouwt. Yn 1860 waard in lytsere pleats ticht by de pleats De Hoogte kocht en yn 1873 waarden de beide pleatsen ôfbrutsen, yn 1874 waard der in nije pleats bouwt. De nije pleats waard ûntwurpen troch G. Vlaskamp. Yn 1949 baarnde de skuorren ôf en yn 1950 waarden der wer nije skuorren bouwt. De hals fan de pleats waard toen ôfbrutsen.
Petsleat
thumb|Brêge oer de Petsleat besuden [[Driezum]] De Petsleat is in feart yn de gemeente Dantumadiel dy't oan 'e eastlike útein in stikje de grins mei Kollumerlân foarmet. De feart is de fuortsetting yn noardlike rjochting fan de Nije Feart, en giet by de krusing mei de Strobosser Trekfeart oer yn 'e Nije Swemmer. It foarmet de grins mei Kollumerlân oant de Lange Brêge yn de Trekwei westlik fan Westergeast. Oan de noardlike ouwer fan de Petsleat leit Rinsma Pôle.
Dathomir
Dathomir is in fiktive planeet út 'e Star Wars-franchise. De planeet waard yntrodusearre yn 'e roman The Courtship of Princess Leia, fan Dave Wolverton, út 1994. Dathomir makket diel út fan it planetestelsel mei deselde namme, yn 'e sektor Quelli, yn 'e saneamde Nije Territoaria oan 'e râne fan it Stjerrestelsel. De planeet hat twa moannen en draait om 'e stjer Domir, dy't read ljocht útsmyt. In dei duorret op Dathomir likernôch 24 oeren, mar in jier duorret 491 dagen. De planeet hat in diameter fan 10.460 km, mei in klimaat dat tige gaadlik is foar bewenning troch de measte soarten organismen. Der binne ferskate wrâlddielen, sûnder útsûndering mei in wielderige plantegroei en in grut bioferskaat fan fauna.
Wat yntelliginte wêzens oanbelanget, is Dathomir tige tin befolke, mei in net lânseigen befolking fan mar sa'n 8.000 sielen. Dy bestiet foar 80% út minsken, foar 17% út Zabraks en foar 3% út oaren, foar it meastepart Toydarianen en Zeffo's. De Zabraks libje al sa lang op 'e planeet, dat de Dathomiryske Zabraks in ôfwikende ûndersoarte foarmje fan 'e Zabraks op harren oarspronklike thúswrâld Iridonia. De tsjustere kant fan de Krêft is sterk op Dathomir oanwêzich, wat laat hat ta de berte fan in fier boppegemiddeld tal lju dy't by steat binne om 'e Krêft te brûken, en dy't hast allegearre ferfalle ta de tsjustere kant. Under dyselden slane de saneamde Nachtsusters foar master op: froulike Krêftbrûkers dy't ek wol 'heksen' neamd wurde. Hja libje yn famyljeclans en kinne minske of Zabrak wêze. De Nachtbruorren binne manlike Zabraks dy't de Krêft brûke kinne en dy't oerhearske wurde troch de Nachtsusters. Dathomir is fierders de thúswrâld fan 'e rancors, in reuseftich, waarmbloedich, semy-yntelligint rôfdier dat op twa skonken giet. De Nachtsusters hâlde nuete rancors en brûke se as riid- en lêstdieren.
Under de Kloane-oarloggen wurdt Dathomir ferskate kearen oanfallen as gefolch fan 'e masinaasjes fan Mem Talzin, de machtichste Zabrakske Nachtsuster, dy't harsels opsmyt as in rivale fan 'e Sith-master Darth Sidious. De troch Sidious oanstjoerde Konfederaasje fan Unôfhinklike Stelsels feroveret de planeet, en ûnder de dêropfolgjende besetting wurde de measte Nachtsusters útrûge en alle gruttere delsettings ferneatige. Bekende personaazjes ôfkomstich fan Dathomir binne Darth Maul, de biologyske soan fan Mem Talzin en de earste learling fan Darth Sidious; dy syn broer Savage Opress, en de tsjustere Jedi Asajj Ventress. Alle trije binne Zabraks.
Yn The Courtship of Princess Leia, dat in skoft nei de foarfallen yn Star Wars: Episode VI Return of the Jedi spilet, nimt Leia yn omtinken om út praktyske redens te trouwen mei de smoarrike prins Isolder fan 'e machtige planeet Hapes. Om har op oare gedachten te bringen, ûntfiert (of skaakt) Han Solo har om har op Dathomir te bringen, in planeet dy't er wûn hat by in gokspul mei hege ynset. Hy besiket har de wrâld kado te dwaan en har sa foar him te winnen, mar syn plan rint mis as se delsketten wurde en op Dathomir fêst komme te sitten. Isolder reizget harren efternei om Leia te sykjen. Se komme yn kontakt mei in clan Nachtsusters, dy't harren helpe fan 'e planeet te ûntsnappen. Han draacht it eigendom fan Dathomir neitiid oer oan 'e Nachtsusters, en prinsesse Leia kiest foar Han, wylst Isolder fereale rekket op in jonge Nachtsuster dy't wol weage is oan syn oerhearskjende mem.
R
100px|thumb|right|Normaal en kursyf skreaun. De R is de achttjinde letter fan it Latynske alfabet. De letter komt nei de Q en foar de S.
Súd-Fjetnam
De steat Súd-Fjetnam, offisjeel de Republyk Fjetnam (Việt Nam Cộng Hòa) waard útroppen op 26 oktober 1955 troch presidint Ngo Dinh Diem, as tsjinhinger fan it kommunistyske Noard-Fjetnam. De steat besloech it part fan Fjetnam besuden de santjinde breedtegraad. Mei de kapitulaasje fan de haadstêd Saigon op 30 april 1975 troch Duong Van Minh kaam in ein oan it bestean fan Súd-Fjetnam. Op 2 july 1976 waard it lân ferienige mei Noard-Fjetnam ta de nije steat Fjetnam.
Swettehoarne
Swettehoarne is in buorskip ûnder Marsum yn de gemeente De Waadhoeke.
Hearlen
Hearlen (Nederlânsk: Heerlen; Limburchsk: Heële) is in stêd en gemeente yn 'e Nederlânske provinsje Limburch. Op 31 maart 2015 hie Hearlen 87.429 ynwenners. De gemeente is yn dat tafersjoch de op trije nei grutste fan Limburch, nei Maastricht, Fenlo en Sittard-Geleen. Hearlen makket diel út fan it bestjoerlik gearwurkingsferbûn Parkstêd Limburch, wêr't sa'n 255.000 minsken wenje.
De Seis Dagen fan de Ferneatiging
De Seis Dagen fan de Ferneatiging, yn it oarspronklike Ingelsk: The Six Days of Destruction (folút: The Six Days of Destruction: Meditations Towards Hope) is in bondeltsje fan likernôch fyftich siden ta eare fan Yom ha-Shoah (Holokaustbetinkingsdei), mei seis essays oer de holokaust en twa liturgyen foar joadske en kristlike betinkings.
It is skreaun troch de Joadsk-Amerikaanske skriuwer, heechlearaar, polityk aktivist, Nobelpriiswinner en holokaustoerlibbene Elie Wiesel (1928), yn gearwurking mei de Amerikaanske rabbyn Albert H. Friedlander (1927-2004), en waard foar it earst publisearre yn 1988.
Yn 2006 waard it troch Jacobus Knol fan Dokkum oerset yn it Frysk, ûnder de titel De Seis Dagen fan de Ferneatiging. Spitigernôch koed er der gjin útjouwer foar fine, dat Knol hat de oersetting inkeld foar himsels printsje en ynbine litten, mar hy is nea yn 'e hannel kommen.
Sölring
thumb|De noardfryske dialekten It Sölring is it Noardfrysk fan it eilân Söl.