cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kill Bill: Volume 2
Prizen
Kill Bill: Volume 2 waard yn 2005 by de Golden Globes nominearre foar 2 prizen, yn 'e kategoryen bêste aktrise yn in dramafilm (Uma Thurman) en bêste byrol fan in akteur (David Carradine). De film wûn 3 Saturn Awards, foar bêste aksje-/aventoerefilm, bêste byrol fan in akteur (David Carradine) en bêste byrol fan in aktrise (Darryl Hannah). Kill Bill: Volume 2 wûn ek de MTV Movie Award foar bêste gefjocht (Uma Thurman tsjin Daryl Hannah). Fierders waard de film nominearre foar 4 oare Saturn Awards, 2 oare MTV Movie Awards, 4 Satellite Awards en 4 Britske Empire Awards.
Fuotbalferiening Skearnegoutum '70
Fuotbalferiening Skearnegoutum '70 spilet op de fjilden oan de Fleardyk yn Skearnegoutum. De klup is oprjochte op 6 april 1970. It klubblêd hjit De Treffer.
Folkert Popma
Folkert Popma wie in Skylger haadling dy't himsels "hear fan Skylge" neamde.
Skiednis
Hy wie in soan fan Sjoerd Popma, de earste fan it Popmalaach dêr't oer skreaun waard. De Popma's hienen it bewâld oer Skylge en bewennen in stins by Aasterein.
Yn 1389 beneamde Folkert himsels ta hear en grytman fan Skylge. Dat die er eigenhannich sûnder tuskenkomst fan in lânhear, nei alle gedachten neidat syn heit ferstoarn wie. Hy waard opfolge troch syn soan Ziwaert Popma.
Lisa Smit
Lisa Smit (Amsterdam, 26 oktober 1993) is in Nederlânsk tillefyzje- en filmaktrise.
Libben en karriêre
Smit waard yn 1993 berne yn Amsterdam en makke yn 2005, doe't se tolve jier wie, har debút op 'e tillefyzje yn in byrol yn 'e telefilm Gezocht: Man, fan Patrice Toye. Har earste haadrol hie se datselde jiers as Liselore yn 'e bernefilm De Griezelbus, fan regisseur Pieter Kuijpers en filmprodusint BosBros.
Yn 2007 spile Smit yn Willemspark, in tillefyzjesearje oer it opgroeien fan rike bern yn 'e wyk Amsterdam-Súd, en yn 2008 wie se mei Theo Maassen te sjen yn 'e skriller TBS, fan Pieter Kuijpers, oer in ûntsnapte tbs-er dy't in famke fan trettjin gizelet. Foar dy rol krige hja begjin 2009 in CosmoGirl! Born to Lead Award yn 'e kategory opkommende stjer. Ek sleepte se der datselde jiers in nominaasje mei yn 'e wacht foar de Rembrandt Award foar bêste aktrise.
Yn 2010 hie Smit in gastrol as Baukje yn it twadde seizoen fan 'e tillefyzjerige We Gaan Nog Niet naar Huis. Ek spile se dat jiers de froulike haadrol yn 'e filmhûsfilm Shocking Blue, fan Mark de Cloe. Fierders hie se yn 2010 en 2011 in trije kear weromkearende rol yn 'e plysjesearje Flikken Maastricht as Loretta Versteeghe. Yn 2011 fertolke se ek in byrol yn 'e film Lena, fan 'e Flaamske regisseur Christophe van Rompaey, dy't op it Ynternasjonaal Filmfestival fan Toronto yn premiêre gie.
Smit spile yn 2012 de rol fan Laura yn 'e Dútske film Quellen des Lebens, dêr't se yn 2013 loovjende kritiken foar krige út Hollywood. By de grutte Dútske filmprizen, de Lola's waard dy film nominearre foar de kategory bêste spylfilm. Yn 2012 krige Smit ek in fêste rol as de jongste dochter fan it titelpersonaazje (spile troch Monique van de Ven) yn 'e op Flylân spyljende dramasearje Dokter Deen (dy't anno 2018 noch altyd rint).
Fierders hie Smit yn 2013 in wichtige byrol yn 'e tillefyzjesearje Zusjes en teffens de haadrol yn 'e searje Max & Billy's Drill Machine Girl. Dy oarspronklik foar it ynternet makke mar ek troch Veronica op 'e tillefyzje útstjoerde rige waard nominearre foar in Amerikaanske Digital Emmy Award. Yn 2014 fertolke Smit de haadrol yn trije koarte films: Guys' Night, fan regisseur Ivan Lopez Nuñez, Forever After, fan Charlotte Scott-Wilson, dy't op it filmfestival fan Palm Springs yn premiêre gie, en De Laatste Dag van de Zomer, fan Feike Santbergen, dy't selektearre waard foar it Ynternasjonaal Filmfestival fan Toronto.
De Binge
De Binge is in feart dy't fan Kûfurderrige ôf nei de eastliker lizzende Kûfurd rint. De Binge rint troch de Polder fan Eijsinga.
Roma (folk)
thumb|Spaanske sigeunerfamkes 1917 thumb|left| thumb|left| Roma, mear bekend as sigeuners, is in namme foar in oarspronklik nomadysk folk. De meast bekende nammen yn Jeropa binne de Roma en de Sinty. De term Roma kin slaan op it hiele folk mar ek op ien fan de stammen; dêrom rikkemandearje guon de term sigeuners oan as sammelnamme. Benammen op Balkan en yn de Karpaten reizgje noch in oantal fan dizze stammen om. Yn Nederlân en Belgje wenje mar in pear tûzen. Wat Nederlân oanbelanget foaral ferspraat oer Noard-Brabân en Limburch. De taal fan de Roma is it Romany, alhoewol't dit eigentlik net ien taal is mar mear in sammelnamme foar meardere.
Jerevan
Jerevan (Armeensk: Երեվան of Երևան) is de haadstêd fan Armeenje. Faak wurdt de namme ek skreaun as Erevan, yn earder tiden ek Erivan en Erebuny neamd. Mei sa'n 1,09 miljoen ynwenners is Jerevan de grutste stêd fan Armeenje. De stêd leit oan de rivier de Hrazdan.
Skiednis
Jerevan is ien fan de âldste stêden op ierde. Archeologysk bewiis toant nammentlik oan dat op it stee fan it hjoeddeiske Jerevan al yn 782 f.Kr. in militêre fersterking troch kening Argistis I boud wurden is. Dy fersterking moast oanfallen fan barbaren út it noarden fan de Kaukasus tsjinhâlde. Letter wie Jerevan fan strategysk belang as in krúspunt fan karevaanrûtes tusken Jeropa en Aazje. De namme Jerevan waard yn de 7e iuw brûkt as de haadstêd fan Armeenje ûnder Persysk gesach. Ek Azerbeidzjan en de Ottomanen hawwe, lykas de Romeinen de stêd binnen harren lânsgrinzen hân. Yn 1827 wurdt Jerevan Russysk grûngebiet. Fan 1917 oant 1920 hat de stêd de funksje fan haadstêd fan in ûnôfhinklik Armeenje, dochs it lân wurdt opslokt troch de Sowjetuny en Jerevan wurdt de haadstêd fan de Sosjalistyke Republyk Armeenje, ien fan de 15 republiken fan de USSR. Yn 1991, nei it útienfallen fan de Sowjetuny, wurdt Jerevan wer haadstêd fan in frij Armeenje.
De jierren njoggentich fan de foarige iuw hawwe net folle rêst yn Jerevan brocht. Ien fan de ynsidinten: yn oktober 1999 wurde yn it Armeenske parlemint de foarste minister Vazgen Sarkissian, de foarsitter Karen Demirtsjan en seis oaren fermoarde, sa'n 50 ôffurdigen wurde in nacht as gizelers fêsthâlden. De dieders jouwe harren de oare moarns oer, wurde ôffierd nei in finzenis en fan harren wurdt nea wer wat fernaam. Fan de hiele stêd út kin men de Grutte Ararat en de Lytse Ararat lizzen sjen. Hoewol't dizze bergen, dêr't neffens de Bibelske oerlevering Noäch mei syn ark tsjinoan fart is, nasjonale symboalen foar Armeenje binne, lizze hja tsjintwurdich yn it Turkske territoarium. De measte gebouwen yn de stêd binne oplutsen út reade dowestien.
Lambertus Nankes Warmolts
Lambertus Nankes Warmolts (Westeremden, 18 oktober 1845 -  De Like, 25 septimber 1928) wie in boer en sindeling.
Warmolts stifte yn 1893 en 1909 twa tsjerken op De Harkema. Hy hat der ek mei foar soarge dat der yn 1908 in skoalle kaam foar de bern fan de heide. Dûmny Warmolts hat de minsken op de heide holpen yn in drege tiid mei in soad ellinde en earmoede.
Warmolts kaam te hôf yn Stynsgea.
Durk Mozes
Durk Mozes (Skuzum, 22 augustus 1894 - De Harkema, 15 july 1985) wie in sosjalistysk foaroanman fan De Harkema.
Hy rjochte yn 1919 de lokale SDAP-ôfdieling (foarrinder fan de PvdA) op. Mei Pier Hager en Klaas Wedzinga rjochtet er it Lânarbeidersbûn op. Hy wie ek oprjochter fan it Pleatslik Belang en it Griene Krús yn De Harkema. Yn 1953 wie er de foaroanman by de staking fan de arbeiders fan it suvelfabryk “De Ommelannen”.
Reduksje fan Grins
200px|thumb|It belis fan Grins yn 1594. fan [[Johannes Janssonius]] De Reduksje fan Grins wurdt de kapitulaasje fan stêd Grins foar it leger fan prins Maurits en Willem Loadewyk fan Nassau-Dillenburg op 22 july 1594 mei bedoeld. It betsjutte de ein fan de Spaanske oerhearsking en tagelyk de oansluting fan de stêd by de Republyk; stêd en Ommelannen waarden by elkoar foege. It wurd 'reduksje' komt út it Latyn (reductio) en betsjut 'it werombringen', dat it weromkommen by de republyk. It belis fan Grins op himsels duorre twa moannen, mar earder wie al goed fiif jier fjochte om de tagongsdiken fan de stêd.
De reduksje wie de feitlike feroaring fan stêd en Ommelannen; de oergong nei it nije protestantske bewâld waard folge troch de ûnteigening fan alle besittings fan de roomsk-katoliken.
Sprektaal
Sprektaal hâldt yn in foarm fan ynformeel taalbrûkme, de skriuwtaal (of standerttaal) wurdt trochstrings as it formele part sjoen wylst dy wol op de sprektaal basearre is.
Dialekt → Regiolekt
In dialekt is in fariaasje binnen de taal. Troch globalisearring en migraasje stiet de posysje fan dialekten faai, faak assimilearje dy dialekten mei oare dialekten wêrtroch net langer it dialekt fan in doarp fan belang is, mar fan de folslein regio. In groep dialekten dy't folslein assimilearre binne en by in bepaalde regio hearre wurde regiolekten neamd.
Sosjolekt
In sosjolekt hat mei status te krijen, in sosjolekt wurdt troch in bepaalde (maatskiplike) groep brûkt. It Stêdsfrysk is in moai foarbyld fan in feroarjend sosjolekt. Om it jier 1900 en dêrfoar wie it Stêdsfrysk in taal fan de deftige hegerein. Nei de Twadde Wrâldkriich feroare dat lykwols en waard it de taal fan minsken mei modale as legere sosjale status.
Marbod
Marbod, Latyn: Maroboduus, (om 30 f.Kr. - 37) wie kening fan de Markomannen yn de 1e iuw.
Sprektaal
Fonologyske regels
Mei fonologyske regels kin it ferbân lein wurde tusken sprek- en skriuwtaal. Troch de fonologyske regel foar sybalisearring witte wy dat de 'e' yn doarren weifalt [dụar'n]. Oare foarbylden binne de wurden as 'prins' en 'mins', wêrby't de 'i' as in dûbele 'e' útsprutsen wurdt.
SMS-taal
By it taalgedrach fan jongerein leit de stavering faak sljocht. Guon brûke beskate ôfkoartings dy't rûnom yn dy groep bekend binne, wêrtroch it liket dat der nije wurdfoarming ûntstiet. Troch de regel fan lykfoarmigens is it lykwols dreech om sms-taal te standardisearjen. Ien fan de skaaimerken fan sms-taal is it weilitten fan lûden en it brûken fan nûmers yn wurden. It tiidwurd 'wachtsje' soe yn sms-taal 'w8sje' wurde kinne. In oar foarbyld is de titel fan it boek Hftch - krt ferhln (Heftich - koarte ferhalen) fan Ate Grypstra.
Tafersjoch
Taalynstellings jouwe hieltyd mear omtinken oan sprektaal by jongerein. Sa binne der no wurdboeken foar sms-taal mar ek guon dialekten wurde tsjintwurdich yn lytse gekjeiende wurdboekjes beskreaun.
Marbod
Skiednis
Marbod kaam yn 12 f.Kr. op 12-jierrige leeftyd as gizelder fan de Romeinen nei Rome. Hy brocht oan it hôf fan keizer Augustus syn fierdere jeugd troch en waard as Romein grutbrocht. Yn de âldheid wie it gizeljen fan bern in gewoan ferskynsel en waard dien om de útfiering fan ferdraggen ôf te twingen. Marbod wie gizelder wurden nei de oermastering fan Germaanje troch de Romeinen.
Om it begjin fan de jiertelling hinne gie Marbod werom nei syn stamgenoaten yn Bohemen en waard mei help fan de Romeinen as kening keazen. Hy soe him al gau ûntwikkelje ta in ûnôfhinklike hearsker dy't in sterk leger opboude dat mei in strange dissipline hearske. Dochs wie syn polityk der net op rjochte om de Romeinen foar de kop te stjitten. Mei keizer Tiberius sleat hy yn 6|6 n.Kr. in net-oanfalferdrach.
Yn (sa.) 17 beneamde hy himsels ta kening fan alle Sueben, wêrmei't hy in grut part fan syn lânslju en oare folken tsjin him yn it harnas jage. Al gau kaam hy yn konflikt mei de Sjerusken en de Semnoanen en Longobarden dy't de side keazen fan in oare Germaanske hearsker, Herman fan de Sjerusken.
Tusken harren kaam it ta in fjildslach dy't troch Marbod ferlern waard. Hjirtroch waard syn posysje hieltyd minder sterk en doe 't de Romeinen harren mei de sitewaasje bemoeiden waard hy troch in opstân ta fal brocht. De lieder fan dizze opstân wie Katualda, in Goatyske haadling. Marobod flechte oer de Donau nei Romeinsk gebiet, en brocht syn fierdere libben as balling troch yn Ravenna.
Angwier
Angwier is in buorskip yn de gemeente Ljouwert. Angwier leit yn de himrik fan Wergea. Westlik dêrfan stiet de pleats Anwier.
De namme komt ek foar as Angweer en Anwier.
The Barbarian (byld)
The Barbarian (Frysk: De Barbaar) is in houten byld fan de keunstner fan Frysk komôf Jan B. Woudstra. It byld is makke fan in beam út Japan, yn opdracht fan ritsslutingfabryk YKK út Kurobe. De barbaar út de namme binne de Nederlanners mei harren nuvere skrift, en harren read en blond hier, dy't, beheind, tagong hienen ta de Japanske maatskippij fan it eilân Desjima ôf.
It byld stiet op de Kalkûnen yn Snits, en it wie 19 april 2000 oerlange, as part fan de Japanske Wike yn Snits, fanwegen de 400 jier fan betrekkingen tusken Japan en Nederlân. YKK hie harren earste fabryk yn Jeropa yn Snits, wat yn 1970 de oanlieding wie foar in stêdebân tusken Kurobe and Snits.
Bangmapartij
De Bangmapartij is in keatspartij foar ôfdielings fan de KNKB dy't organisearre wurdt troch Keatsferiening Nije Kriich fan Weidum. De partij, dy't yn 1942 foar it earste hâlden waard, hat sûnt 1994 de status fan in haadklassepartij. Dêrfoar wie it in 1e klasse ôfdielingspartij. De Bangmapartij is tradisjoneel de iepeningspartij foar de haadklassers.
De earste edysje fan de partij einige yn in oerwinning fan de thúsploech: F. Hiddinga en J. en S. de Groot kamen foar Nije Kriich yn de krânse te stean. It duorre fanwege de oarloch lykwols oant 1946 eart de twadde edysje fan de partij ferkeatst waard. Keatsferiening Concordia út Holwert mei it ferneamde trio de Haan naam doe de krânsen mei nei de klaai.
Yn de rin fan de jierren hat Keatsferiening Jan Bogtstra fan Frjentsjer it measte sukses hân yn Weidum mei mar leafst 9 oerwinnings. Chris Wassenaar is mei 7 oerwinnings foar Minnertsgea de keatser dy't de partij it faakst wûn hat.
Sûnt it ynstellen fan de partij is er tsien kear net ferkeatst (3 kear fanwege de oarloch, 5 kear fanwege it waar, 1 kear fanwege tongblier en 1 kear omdat it keatsbûn de partij net op de wedstrydaginda sette.) Twa kear, yn 1951 en 1952 koe de finale fanwege de rein net útkeatst wurde.
Olympyske Simmerspullen
thumb|264px| Olympyske Spullen De Olympyske Simmerspullen of de Spullen fan de Olympiade is in ynternasjonaal sportevenemint dat alle fjouwer jierren organisearre wurdt troch it Ynternasjonaal Olympysk Kommittee. In Olympyske oerwinning wurdt wrâldwiid sjoen as de meast prestiizjeuze oerwinning yn in sport. Medaljes wurde útrikt yn elk ûnderdiel, mei in gouden medalje foar it earste plak, sulver foar de twadde en brûns foar de tredde, in tradysje dy't begûn yn 1904.
Pieter van der Zaag
Pieter van der Zaag (Gryptsjerk, 12 novimber 1940) is in Nederlânsk bestjoerder.
De CDA'er van der Zaag wennet yn Fryslân en wie boargemaster fan de eartydske gemeente Midwolda (1975-1983) en ek in skoftke waarnimmend boargemaster fant Bad Nijeskâns (1980-1981).
Dêrnei wie er earste boarger fan Nijkerk (1983-1989) en Smellingerlân (1989-2005). Letter hat er noch waarnimmend boargemaster west fan Arcen en Velden (2006) en Haren (2007). Fan febrewaris 2009 oant 31 desimber 2009 wie er waarnimmend boargemaster fan Wynskoat, opfolger fan Janny Vlietstra, dy't deputearre wurden is yn de provinsje Drinte. De gemeente Wynskoat is 1 jannewaris 2010 opheft. Op 11 oktober 2010 waard Van der Zaag waarnimmend boargemaster fan Winsum, in tydlike beneaming, neidat Rinus Michels oardelmoanne dêrfoar mei sykteferlof gien wie.
Saats
Saatsen binne faak bûtendyks lizzende lannen, útgroeven en wer oangroeid. Der binne seadden (Aldfrysk: sad, sath ) úthelle foar it opheegjen fan de diken.
Pybba fan Mersia
Pybba (sa. 570 – tusken 606 en 615) (ek wol Pibba, Wibba, Wybba) wie in betide kening fan Mersia. Hy wie de soan fan Creoda en heit fan Penda en Eowa.
Guon genalogyen jouwe 570 as syn bertejier, it begjin fan syn bewâld yn 593 en syn dea soe yn 606 of 615 west hawwe, mar wier bewiis is der net; de Angelsaksyske Kronyk neamd him allinne as heit fan Penda.
Neffens de Historia Brittonum hie Pybba 12 soannen. Cearl fan Mersia, in oare Mersjaanke kening wurdt troch Beda neamd, en soe Pybba syn opfolger west hawwe kinne, mar oer syn ferhâlding mei Pybba is fierders neat oer bekend. Pybba's soan Penda waard letter kening; neffens de kronyk soe dat yn 626 west hawwe, mar Bede suggerearret dat it earst nei de slach fan Hatfield Chase yn 633 west hat.
Pybba soe ek in dochter hân hawwe dy't net by namme neamd wurdt. Faaks wie sy de earste frou fan Cenwalh, kening fan Wesseks (648-674).
Europacup foar lannen 1960
It Europacup foar lannen 1960 waard fan 6 july oant en mei 10 july 1960 yn Frankryk holden. It wie de earste edysje fan it troch de UEFA organisearre kampioenskip. Foarôfgeand oan it yn Frankryk spyle eintoernoai, dat yn twa stadions spile waard, wie er wat polityk geharrewar. De Sovjet-Uny waard de earste kampioen.
Ald Terp
Ald Terp is in buorskip yn it doarpsgebiet fan Ie yn de gemeente Noardeast-Fryslân.
Ald Terp leit noardeastlik fan Ie, noardwestlik fan Ingwierrum en súdwestlik fan Iesumasyl en bestiet út trije huzen.
Skiednis
thumb|left|250px|Obbemastate Guon tinke dat de terp yn 'e 7e iuw ûntstien is. Tsjin de noardkant fan de terp leit Obbemastate, no in pleats, earder in stins (Obbe betsjut âld). Oerbliuwsels fan it fûnemint binne der noch.
Yn de 16e iuw waard Ald Terp neamd as Older Torp en Alderterp. Yn 1718 en 1850 waard it neamd as Oudterp. Letter yn de 19e iuw ferskynde de stavering Oudeterp.
Ald Terp lei oant de gemeentlike weryndieling fan 1984 yn de eardere gemeente East-Dongeradiel. Dêrnei foel it oant 2019 ûnder de gemeente Dongeradiel, wêrnei't dy opgie yn de gemeente Noardeast-Fryslân.
Omgong fan Frankryk 2010
Startplak
De start wie yn Rotterdam, in havenstêd yn it westen fan Nederlân, yn de provinsje Súd-Hollân. It wie de fiifde kear dat de start fan de Omgong fan Frankryk yn Nederlân wie. Earder wie de start al ris yn Amsterdam (1954), Skeveningen (1973), Leien (1978) en De Bosk (1996).
Knut Jungbohn Clement
thumb|Knut Jungbohn Clement Knut Jungbohn Clement (Norddorf (op Amrum), 4 desimber 1803 - Bergen (Nij-Jersey), 7 oktober 1873 ) wie in Deensk skriuwer, taalwittenskipper en Frysk nasjonalist.
Libben
Nei syn skoallejierren waard er learaar oan in folksskoalle, studearre doe yn Kiel en Heidelberch filosofy, skiednis en taalwittenskippen, bereizge yn 1836 West-Jeropa en wie fan 1841–1848 partkulier dosint yn Kiel, dêr't er sprekbeurten oer taalkunde hâlde dêr't moai wat minsken op ôf kamen. Letter wenne er yn Hamburch as meiwurker oan de Börsenhalle. Yn syn wurk behertiget er de belangen fan Sleeswyk-Holstein, foaral dy fan de Friezen. Syn wurk is net frij fan rassistyske oertsjûgings. Foaryn Clement syn boek Die Lebens- und Leidensgeschichte der Friesen (1845) stiet de spreuk Lewer duad üs Slaav! (Frysk: „Leaver dea as slaaf“), dy't ek yn it wapen fan Noard-Fryslân kaam is en ek fierders yngong fûn hat ûnder Fryske Bewegers. Ut reden fan syn krewearjen foar Noard-Fryslân krige er lykwols nea de wittenskiplike posysjes dêr't er wol op hope hie, net yn Dútslân en net yn Denemark. H. Sytsta en T. R. Dykstra hawwe kontakt mei him hân.
Mei de publikaasje Der Zustand der Nordseeküste Schleswig-Holsteins hat Clement him ynset foar de bou fan fjoertuorren, tige ta begrutsjen fan de doetiidske strânfâden, dy't harren ynkommen út bergingspremy's en bûtsikerij hellen. De bou fan de Amrumer fjoertoer giet op syn wurk werom. Hy sette teffens sette wurk fan de Halbertsma's oer yn it Heechdútsk.
Keallepoat
thumb|Keallepoat In keallepoat is in Fryske koekesoarte fan sawat 30 sintimeter lang. In keallepoat bestiet út twa helten dy 't oan de ein rûn binne. Meastentiids wurde se per twa ferkocht. Elke bakker hie in eigen (geheim) resept. By guon bakkers smeitsje keallepoaten hast as pipernuten of taai-taai, mar de smaak fan echte keallepoat is oars. In keallepoat bestiet benammen út roggemoal, huning, melasse en krûden. Keallepoaten wurde ek wol sjerpkoeke neamd, mar der wie eartiids gjin sjerp yn ferwurke. Ynstee fan melasse wurdt tsjintwurdich brune sûker of tinne sjerp brûkt. De namme keallepoat ûntstie trochdat de koeken wol wat wei hienen fan de poat fan in keal.
Trochgong
thumb|Trochgong fan in [[Oaljefanten|Oaljefant]] thumb|Trochgong fan in [[hynder]] Trochgong of kjitte (Latyn: faeces), ek faak "poep", "stront", "kak", "ûntlêsting" en "skyt" neamd, is de namme foar it oerbliuwsel fan it iten dat net fertard wurde kin en dat út en troch fia de anus, út de term wei, nei bûten ôfjûn wurdt (defekaasje). Alle bisten mei in termstelsel meitsje trochgong. By sûchdieren en by de minske hat de ûntlêsting meast baktearjes (likernôch de helte fan it gewicht), termwandsellen (oant 10 gram deis) en guon stoffen dy't yn de term ôfskieden wurde, sa as galkleurstoffen.
Basilica minor
In basilica minor (lytsere basilyk) is sûnt de 18e iuw in bysûndere status foar in roomske tsjerke, dy't troch de paus jûn wurdt. De titel jout in sterke bining fan in yndividueel tsjerkegebou mei de biskop fan Rome oan. Tagelyk hat in basilyk yn de omkriten ek in hegere betsjutting. De gebouwen en flaggen fan in basilica minor kinne de krúste kaaien drage, sa't dy op it wapen fan de paus te sjen binne. De giel-read streepte parasol (it conopeum), dy't oarspronklik de preester by prosesjes beskermje moast, en it tintinnabulum, in liturgyske klok, binne as symboalen fan in basilica minor net mear ferplichte. Se steane meastentiids opsteld yn it preesterkoer.
It proses om de titel fan in basilica minor te ferlienen wurdt hjoed-de-dei benammen troch de Acta Domus ecclesiae de titulo basilicae minoris fan de Kongregaasje foar de Earetsjinst en de Sakramintsoarder fan 9 novimber 1989 regele. Oan de ferliening fan de titel wurde beskate easken steld. Sa moat de tsjerke regelmjittich iepen wêze foar de eare- en bychttsjinst en sawol de personele besetting as de ynrjochting moatte geskikt wêze neffens de fernijde liturgyske easken, sa't dy troch Rome foarskreaun wurde.
Op it stuit binne der likernôch 1.800 basilike tsjerken (stân 31 desimber 2017: 1.766), dêrfan 571 yn Itaalje. Fral beafeartstsjerken wurdt de titel ferliend. In basilica minor is te werkennen oan in skyld mei it pauslike wapen boppe of by it portaal. Fan in noch hegere rang is de titel fan Basilica maior. Dy titel is tsjintwurdich foarbeholden oan fjouwer tsjerken yn Rome. De earste Fryske basilica minor stiet yn Boalsert. Sûnt 28 maaie 2017 draacht de Sint-Fransiskusbasilyk dêr de titel.
Nanne Kalma
Nanne Kalma (Amersfoart, 15 oktober 1949) is yn de folkmuzyk in multy-ynstrumintalist en komponist. Hy waard grutbrocht yn Ljouwert. Hy die mei oan de groepen Pugh’s Place, Farmers Union, Irolt, De Peerelaar, Kajto, Kat yn ’t Seil, Liereliet en it duo Nanne & Ankie / Nan'n Ankie. Hy is ûnderskieden mei de Fryske Anjer en beneamd ta Ridder yn de Oarder fan Oranje Nassau.
Pugh’s Place
Yn 1964 kaam hy foar it earst yn oanrekking mei de Beatles dy't in soad yndruk op him makken. Hy rjochtet dan syn earste band The Example op mei syn maten Jan van der Heide, Hans Kerkhoven, Jan Ottevanger en George Snijder. Yn de rin fan 1965 begjinne se mei optreden. Under ynfloed fan de psychedelyske ûntwikkelingen yn de popmuzyk wurdt de namme letter feroare yn Pugh's Place. It giet de band foar de wyn. Yn it earstoan spilen se benammen yn Fryslân, mar al gau wurde se frege yn it hiele lân. De muzykstyl ûntwikkelt him ûnder ynfloed fan benammen de Ingelske popmuzyek. Groepen as Spooky Tooth, Traffic en letter benammen Yes wurde grutte foarbylden. De groep wurdt opmurken by de lanlike omroppen en mei Boudewijn de Groot as producer wurde de single 'Nothing Is Real Here' en de lp 'West One' opnommen. Der wurde plannen makke foar in twadde lp, mar yn 1970 moat der in kar makke wurde tusken stúdzje en optreden as beropsband. It blykt eins net mooglik om troch te gean as amateurband. Nei dagenlang oerlis dielt de groep Boudewijn de Groot mei dat de twadde lp der net komt en dat de band stoppet.
Farmers Union
Nanne Kalma wol wat oars, eas mei in leger lûdsfolume. Hy komt in oanrekking mei Piet Kok en Sido Martens, dy't beide mei folkmuzyk dwaande binne. Mei harren en sjongster Liedwien van der Veer begjint hy yn 1972 de folkgroep Farmers Union. As Nanne Kalma kennis nimt fan de Flaamske groep Rum dy't yn it Flaamsk sjongt, beslút hy syn folgjende projekt yn syn eigen taal te dwaan. Farmers Union moat om ferskillende redenen earder stopje as ferwachte. Eigentlik bestiet de band mar in jier.
Kajto en Kat yn ’t Seil
Al rillegau wurde nei it ôfskiedsoptreden fan Irolt nije linen sichtber. Ek Ankie van der Meer giet meispyljen yn De Peerelaar. Nei in toernee yn Hongarije, wêr't se gjin oankundigingen dwaan koenen yn Frânsk, Dútsk, Ingelsk, Nederlânsk of Frysk, giet Ankie fan der Meer Esperanto learen. Nei it ôfskiedskonsert fan Irolt freget se Nanne Kalma, hoe't hy it fine soe om muzyk te meitsjen yn it Esperanto. Hy fynt dat tige ynspirearjend en yn 1987 set hy de earste Esperanto-teksten op muzyk. Se freegje Marita Kruijswijk en Marian Nesse om mei te dwaan en sa krijt de groep in twadde namme: Kajto. Omdat it repertoire fan de groep hieltyd mear in mingfoarm wurdt en se in soad yn it maritime sirkwy spylje, gean se ek foar De Peerelaar in oare namme brûken: Kat yn 't Seil.
Earste Esperanto-cd fan de wrâld
Yn 1989 presintearret Kajto yn Brighton de earste cd yn it Esperanto fan de wrâld. De groep wurdt yn binnen- en bûtenlân frege om spyljen te kommen. Ek Kat yn 't Seil wurdt rûnom frege. Sa reizget en spilet de groep in allerlei lannen, net allinnich yn Jeropa mar ek yn Noard-Amearika, de iene kear as Kajto, de oare kear wer as Kat yn 't Seil.
Liereliet
Yn it Esperanto en yn it Frysk en Nederlânsk komme der fan Kajto en Kat yn ’t Seil yn de rin fan de jierren in protte cd's út, soms yn kombinaasje mei de groep Liereliet. Liereliet is in a-capellagroep, dy't ûntstien is by it lyksa neamde evenemint yn Warkum. Nanne en Ankie binne fêste leden fan dizze groep. Se trede eins allinnich yn it bûtenlân op en binne jierrenlang fêste gasten op de grutte festivals yn Douarnenez, Brest en Paimpol yn Bretanje. Yn 2002 beslút de groep te stopjen en gjin útnûgings mear oan te nimmen. De namme Liereliet, oait op fersyk fan Nanne betocht troch skriuwer Hylke Speerstra, bliuwt trochlibjen yn 'Liereliet - Warkum', sûnt 2008 de namme foar it Ynternasjonale Festival fan Maritime muzyk dêr.
Nanne & Ankie / Nan'n Ankie
Sûnt ein jierren 90, groeit der by Nanne Kalma en Ankie van der Meer de behoefte om wer mear mei Fryske teksten dwaan te gean. Se beslute as duo Nanne & Ankie muzyk meitsjen te gean, op te treden en cd's op te nimmen. Se ferbreedzje harren terrein en sette teksten fan de Australyske skriuwer Michael Roads op muzyk en nimme dat op. Se betinke, sa't se dat neame, lietferhalen mei faak in histoaryske eftergrûn. Se reizgje wer en trede in soad op yn it bûtenlân, oant yn Amearika en Austraalje ta.
Festivalproduksjes
Neist it spyljen yn in allerlei groepen docht Nanne Kalma in soad op organisatoarysk mêd. Hy stie oan de basis fan it jierlikse Tsjoch-festival en de Feriening fan Fryske Folkmuzikanten: oant en mei Tsjoch 25 hat hy yn de festival-kommisje sitten. In soad fan syn ideeën sitte yn it jierlikse Festival fan Maritime Muzyk yn Warkum. Sûnt it begjin yn 1980 sit hy al yn dee organisaasje. Mei foar dit festival hat hy grutte muzykteaterproduksjes makke, lykas Van 't Schip Batavia, Kinkhoarns yn de Mist, Der lizze wurden yn de boat, Stoomôfblazen yn it Kraaienêst, De Reis nei de Wylde Kust, It Sulver fan de See en Henry Hudson en de Heale Moanne. In 2007 meitsje Nann'n Ankie in lietsjesprogramma ter gelegenheid fan it 75-jierrich bestean fan de Ofslútdyk. It is in opdracht fan it Suderseemuseum yn Inkhuzen. Dit programma, 'It Bern, Spylman en de Ofslútdyk', wurdt letter útwurke ta it teatrale konsertprogramma 'Dyk fol Muzyk'.
Prizen
Yn 2000 krijt hy fan Kommissaris fan de Keninginne Ed Nijpels de Fryske Anjer útrikt en yn it jier 2003 wurdt hy beneamd ta Ridder yn de Oarder fan Oranje Nassau. It binne bliken fan wurdearring foar syn bjusterbaarlike produksje, syn talleaze stimulearjende organisatoaryske aktiviteiten, syn bijdrage oan de ûntwikkeling fan en syn ynfloed op de Frysktalige muzyk, de Nederlânske maritime lietkultuer en de Esperanto muzykkultuer. Foar dat lêste krige hy, yn Dútslân, tegearre mei de aoare Kajto-leden yn 2005 de 'FAME Kultur-Premio' útrikt, de wichtichste kulturele priis yn de Esperanto-wrâld.
Ryksdeibrân
thumb|Brânwachtlju besykje de Ryksdei te dwêsten thumb|Utsicht op de Ryksdei rûn 1900 thumb|De Ryksdei nei de brân De Ryksdeibrân wie in brân yn it Dútske Ryksdeigebou op 27 febrewaris 1933. De Ryksdei wie it Dútske parlemint yn de Weimarrepublyk. De Nederlânske kommunist Marinus van der Lubbe, dy't sjoen waard by it Ryksdeigebou op it momint fan de brân, waard derfan beskuldige en oppakt en ta dea feroardield. Tagelyk mei Van der Lubbe waarden ek de Dútske kommunist Ernst Torgler en de Bulgaarske kommunisten Georgi Dimitrov, Blagoi Popov en Wassil Tanev oppakt. Mar dy oare fjouwer kommunisten waarden letter wer frijlitten. De brân kaam krekt nei't Hitler op 30 jannewaris fan dat jier beneamd waard ta Rykskânselier troch Rykspresidint Paul von Hindenburg. De brân kaam Hitler en de nazys goed út. Hja beskuldigen de kommunisten derfan en tochten foargoed mei de loftsen ôf te rekkenjen. It is net iens wis dat Van der Lubbe en/of de kommunisten de brân oanstutsen hawwe of der sels by belutsen wiene. Guon tinke dat de nazys der sels efter sieten. Hitler hie oant no ta net de mearderheid yn syn kabinet en measte fan syn ministers wiene gjin nazys. Boppedat hie er te krijen mei in sterke sojalistyske en kommunistyske opposysje. Utstellen dy't troch him en syn kabinet yntsjinne wiene, waarden gauris fuortstimd. Foar maart 1933 waarden der nije ferkeizings útskreaun en de nazys sochten in reden en rekkenje mei de tsjinstanners ôf. Nei de brân waard it gebou wer opboud en kundige Hitler needwetten oan dy't de oarder wer ophelpe soene. De Ryksdeibrânferoardering en de Machtigingswet beheinden de macht fan de Ryksdei en joegen Hitler mear macht. Hy hie dêr twatredde fan de stimmen nedich. Dêrtroch koene de nazys de kommunisten befjochtsje en yntimidearje en waard it dus slimmer foar de KPD en fier in effektive kampanje. In soad Dútsers trapen yn dy propaganda. Mei de ferkiezings fan maart 1933 ferlearen de sosjaaldemokraten en kommunisten stimmen en wûnen de nasjonaalsosjalisten 44 persint fan de stimmen. Hja hiene noch gjin absolute mearderheid, mar mei help fan de konservative en monargistyske DNVP, dy't lykwols ek 8 prosint ferlern hiene, koene de nazys genôch sitten krije. Doe koene de nazys sa stadichoan de Ryksdei bûtenspul sette en wiene de Rykspresidint, it leger en de SA de iennigen dêr't Hitler om tinke moast, mar nei de Nacht fan de Lange Messen en it ferstjerren fan Hindenburg rekke it paad frij foar totale diktatuer. Marinus van der Lubbe waard op 10 jannewaris 1934 yn Leipzig ûnthalze.
Stasjon Hijum
thumb|It earder stasjon yn 2009 Hijum (Hu) wie in stopplak oan it eardere spoar Spoar fan Ljouwert nei Eanjum. It stopplak fan Hijum waard iepene op 22 april 1901 en sluten op 1 desimber 1940.
Dit stasjon is boud nei it stasjonsûntwerp mei de namme Standaardtype NFLS, dat benammen brûkt waard foar spoarstasjons yn Fryslân. It stasjon Hijum foel binne it type NFLS halte 3e klasse. It waard boud yn 1900 is bestiet noch.
Frysk Kowestamboek
It Frysk Kowestamboek (FRS, Friesch Rundvee Stamboek) is in ynstelling dy't yn 1879 oprjochte waard om de kowefokkerij te befoarderjen en yn it bysûnder it Fryske koweras.
It oantal leden wie yn it topjier 1963 7300; dêrnei rûn it ledetal troch de skaalfergrutting yn de lânbou werom. Begjin 1975 wiene it 3600 (itselde as yn 1944). It oantal registrearre stiks fee wie per 1 novimber 1974 rom 174.000 (it dûbele fan 1947).
Tegearre mei it Bûn fan K.Y.-ferienings joech it FRS it moanneblêd "De Friese Veefokkerij" út, stelde it in Foktechnyske Kommisje yn en rjochte de Stichting Spermasintrum op. Yn de mande mei it Bûn fan K.Y.-ferienings en de Molkkontrôle fersoarge it de administraasje fan it Fryske rundfee. Troch de gearwurking mei it Provinsjaal Administratyf Sintrum waard in folsleine meganisaasje hjirfan mooglik. Mei it Nederlands Rundvee Stamboek bestie in ferhâlding fan erkenning fan beide kanten. Ungefear 50% fan it Fryske fee is folbloed.
Fia it FRS waarden yn 1950-1952 efterinoar 2876, 4201 en 2410 stiks fee eksportearre; yn 1961 en 1962 respektivelik 5934 en 4319, yn 1973 en 1974 resp. 6620 en 1524.
Ynspekteurs wienen ûnder oare M. Offringa, J.J. van der Weide. H.A. Broersma en B.J. Bootsma.
Markomannen
thumb|400px|Kaart fan it Romeinske Ryk yn 125 ûnder [[Hadrianus, mei it gebiet fan de Marcomanni yn de Donauregio (Ister), op de hichte fan it Bohemen fan no]] De Markomannen (Latyn: Marcomanni) wienen in Germaansk folk dat fermoedlik mei de Kwaden ta it losse stamferbân fan de Sueben hearden.
Oarsprong
Oarspronklik wennen de Markomannen oan de Eastsee. Sy kamen yn de 3e iuw nei it suden ta en fêstigen har yn it Maingebiet. Yn de skriftlike boarnen is foar it earst oer harren optekene dat sy yn 58 f.Kr. ûnder lieding fan Ariovistus tsjin de Romeinen fochten.
Yn 12 f.Kr. makken de Romeinen in begjin mei de oermastering fan Germaanje en foelen trije jier letter it gebiet fan de Markomannen yn. Troch de Romeinske fjildhear Drusus waarden sy twongen har wengebiet yn it tsjintwurdige Thüringen yn Dútslân) te ferruiljen foar it tsjintwurdige Bohemen.
It Markomaanske keninkryk
Yn de nije wengebieten werstelden de Markomannen harren al gau fan it ferlies tsjin de Romeinen. Tsien jier letter foarmen sy de earste Germaanske steat ûnder lieding fan in kening. Hja keazen Marbod as lieder. Dizze ûntwikkeling wie de Romeinen min nei it sin. De groeiende macht fan de Markomannen hie in oanboazjende wurking op oare stammen. Fierders foarme it ryk fan de Markomannen in bedriging foar sawol Germaanje as de Donaugrins. Dôchs toande Marbod gjin inkele fijannigens tsjin Rome.
Yn it jier 6 besleat Rome om yn te gripen. Der waarden wol tolve legioenen ynsetten om it Markomannenryk yn in grutte tangebeweging oan te fallen. Mar op itselde stuit bruts der in grutte opstân út yn de oanbuorjende provinsje Pannoanje, wêrtroch de hiele kampanje net trochgean koe. Tsjin de ferhâldingen yn sleat Marbod in ferdrach mei de Romeinen.
Marbod koe syn posysje hiel lang bewarje, mar úteinlik gie hy ten ûnder troch in oarloch tsjin de Sjerusken ûnder lieding fan Arminius (17) en waard úteinlik ta fal brocht troch de Goaten ûnder lieding fan Katualda (19). Foar de Markomannen betsjutte dit dat sy ûnder sterke Romeinske ynfloed kamen te stean.
Markomanne-oarloch
Yn de twadde helte fan 2e iuw bruts de saneamde Markomanne-oarloch út. De Markomannen foarmen doe in koalysje mei de Kwaden en Sarmaten en foelen it Romeinske ryk binnen. De destiidske keizer Markus Aurelius moast in grut part fan syn bewâld tsjin de Markomannen striid fiere. Uteinlik soe syn soan en opfolger Kommodus de striid beëinige troch in, foar de Romeinen, tige ûnfoardielige frede te sluten.
Ein as folk
Yn de 4e iuw wie tusken it Romeinske ryk en de Markomannen opnij fijannigens. Under oanfiering fan keninginne Fritigil besochten sy hieltyd wer it Romeinske Ryk yn te kommen. De Romeinske generaal Stilicho makke yn 396 op 't lêst in ein oan dizze sitewaasje. De Markomannen krigen tastimming foar festiging yn Pannoanje en foarmen in federaasje mei de Romeinen. Under ynfloed fan de biskop fan Milaan Ambrosius fan Milaan gongen de Markomannen oer ta it kristlik leauwen.
As folk wie foar it lêst sprake fan de Markomannen doe't sy yn 451 oan de side fan Attila de Hun fochten yn de Slach op de Katalaunyske fjilden. Yn de iuwen dêrnei ferdwûnen de Markomannen stadichoan út de skiednis. Hoe 't dit krekt ferrûn, is lykwols net krekt bekend. Hja gongen wierskynlik op yn oare, fermoedlik Slavyske folken. Neffens guon skiedkundigen stamje de Bajuwaren, dy't letter yn Súd-Beieren en Eastenryk wennen ôf fan de Markomannen.
Lourens Zandstra
thumb|Lourens Zandstra Lourens Feitses Zandstra (Wolvegea, 31 maaie 1848 - Ljouwert, 18 maaie 1923) wie smid yn Skearnegoutum, letter arbeiderslieder en mentor fan Pieter Jelles Troelstra.
List fan planetoïden 42901-43000
Dit is in list fan planetoïden 42901-43000.
Lourens Zandstra
Zandstra wie in pionier fan it sosjalisme yn Ljouwert; fan 1895 oant 1897 lid fan it partijbestjoer fan de SDAP (ôfdieling Ljouwert), mei-oprjochter fan de Ljouwerter Koöperaasje 'Excelsior' yn 1898. Ek wie er foarsitter fan it Ljouwerter Hogerhuiskomitee.
Hy siet fan 1907-1923 yn de ried fan Ljouwert en wie fan 1910 oant 1923 lid fan Provinsjale Steaten en Deputearre Steaten (1919-1923).
Urby Emanuelson
thumb|Emanuelson spyljend foar Oranje Urby Vitorrio Diego Emanuelson (Amsterdam, 16 juny 1986) is in Nederlânsk fuotballer. Sûnt jannewaris 2015 spilet er foar Atalanta Bergamo. Earder spile er foar Ajax (2010), AC Milan, Fulham en AS Roma.
SSS '68
Fuotbalferiening SSS '68 (Sport Staalt Spieren) spilet op de fjilden fan Sportkompleks Unia oan de R. Veemanstrjitte yn Marsum. De klup is oprjochte op 20 april 1970.
Slikenboarch (stins)
De Slikenboarch wie in stins fan it eardere Konvint fan Skoat by it doarp Slikenboarch, gemeente Weststellingwerf. Fan de boarch is neat werom te finen.
De boarch komt al yn 1398 foar. Op it plak dêr't no it doarp Slikenboarch leit, wie eartiids op it plak dêr't de Linde en Tsjonger gearrinne in fear foar minsken dy't nei De Kúnder woene. Oant likernôch 1470 krige it kleaster dêr in soad ynkomsten út.
Yn de trettjinde iuw stie de biskop it fearrjocht en ûnreplik guod oan it kleaster ôf. By it guod hearde ek een saet lants, geheiten Slikenborch.
Yn 1398 waard praat fan in slot of kastiel, dat mei Slikenboarch te krijen hat. Yn dat jier krijt de baljuw Claes Vroukyn Soen fan Hartoch Albrecht fan Beieren de opdracht it huys ende slot tot Slikenborch te behearen.
Yn de midsiuwen waarden in tal stikken grûn yn de hjoeddeiske Bûtenpolder efter De Kúnder al sleken of sliken neamd. Sliken ferwiist nei sa út en troch drûchlizzende, oanslike, noch net yndike klaaigrûn. Yn dit gefal roch de Sudersee oanfierde klaai. Dêr waard it slot Slikenboarch boud en dat ferklearret de namme fan it kastiel.
SC Skylge
SC Skylge is de fuotbalklup fan Midslân, op Skylge. Dizze klup is yn 1980 ûntstien nei in fúzje fan Quick '35 en TVV. Dêrby hat de klup lykwols formeel de oprjochtingsdatum fan TVV, fan 13 novimber 1920, oanholden.
Tunbridge Wells
Royal Tunbridge Wells, gewoanwei ôfkoarte as Tunbridge Wells is in plak yn it distrikt Tunbridge Wells, yn it Ingelske greefskip Kent, net fier fan de grins mei East-Susseks en sa'n 64 km súdeast fan sintraal Londen.
De namme ferwiisd nei genêskrêftige wellen dêr't it plak syn ûntstean oan te tankjen hat. Yn 1909 joech Kening Edward VII it plak it predikaat Royal.
Sûkerlatte
In sûkerlatte is in Fryske swiete koekesoarte. Sûkerlatte kin by de kofje, by de tee of tuskentroch iten wurde. It stik sûkerlatte wurdt meastentiids net ôfsnien mar ôfbrutsen. Se wurde ornaris per twatal ferkocht.
Piet Wildschut
Piet Wildschut (Ljouwert, 25 oktober 1957) is in earder Frysk fuotballer dy't meastentiids as ferdigener spile. Hy kaam fan 1974 oant en mei 1988 út foar efterinoar Grins, Twinte, PSV, Royal Antwerp en Roda JC. Wildschut spile fan 1978 oant en mei 1982 alve ynterlân wedstriden foar it Nederlânske alvetal, wêrmei't er meidie oan it wrâldkampioenskip fuotbal 1978 yn Argentynje.
Spiisfertarring
right|thumb|200px|Ofbylding fan it spiisfertarringskanaal De Spiisfertarring hâldt yn it fertarren fan fiedsel (spiis) ta stoffen dy't troch it lichem opnomd wurde kinne. Dat bart yn it spiisfertarringskanaal; buizen en lichemsholten dêr't it spiisfertarjen plakfynt. De spiisfertarring soarget tagelyk foar de ôffier fan ôffalstoffen.
ckb:کۆئەندامی هەرس Apparato gastrointestinale
Silingen
De Silingen hearden ta it stamferbân fan de Fandalen. Sûnt healwei de 2e iuw wurdt der fan dit Eastgermaanske folk ûnderskied makke tusken meardere stammen, û.o. de Asdingen, de Lakringen, en de Silingen.
Skiednis
Om-ende-by 150 nei Kr. lûkt it grutste part fan de Fandalen fuort út harren wengebieten yn Sileezje. Sy sille al gau yn twa groepen útien falle en tenei de Asdingen en Lakringen neamd wurde, wylst de oerbliuwende Fandalen de namme Silingen krije.
Ynfal yn Galje
Dizze frede sil oant en mei healwei de 3e iuw duorje doe't de militêre macht fan de Romeinen yn betsjutting ôfnaam. De Silingen fiere plondertochten út yn it neistlizzende Romeinsk grûngebiet en stypje yn 258 de Boergonden en Allemannen yn harren krewearjen it Romeinsk gebiet eastlik en noardlik fan de Ryn (Agri decumates) te oermasterjen. Yn 275 weagen sy har ûnder lieding fan Igila oant Galje en Itaalje. Lang om let makke de Romeinske keizer Probus oan dizze ynfallen yn 280 in ein.
Grutte Folkeferfarren
Tidens de Grutte Folkeferfarren lutsen de Silingen wer op mei harren stambesibben, de Asdingen. Tegearre arrivearje sy yn 411 yn Spanje. De Silingen fêstige har yn Baetika en wienen hieltyd yn gefjocht mei de Romeinen en harren Fisigoatyske bûnsmaten. Sa om-ende-by 418 wienen sy sadanich ferswakke dat sy ophôlden mei in selsstannich folk te wêzen.
Tollenspriis
De Tollenspriis is in fiifjierlikse priis bedoeld om in foaroansteand letterkundige te earjen. De priis wurdt takend foar in oeuvre dat neffens de sjury yn de fiif lêste jierren de heechste literêre wearde hie.
De priis, yn 1902 ynsteld troch it bestjoer fan it Tollensfûns, waard yn it earstoan 'gratifikaasje' neamd en hjit sûnt 1925 de Tollenspriis. De priis is ferneamd nei de dichter Hendrik Tollens (1780-1856).
Mark Foggo
Mark Foggo (Liverpool, 30 oktober 1950) is in skamuzikant, berne yn Liverpool, dy't yn 1979 fia Noarwegen yn Fryslân telâne kaam, om dêr mei de band Mark Foggo's Secret Meeting koarte tiid furoare te meitsjen yn it Fryske muzykwrâldsje.
Ingelân
Foggo wie al jong dwaande mei muzyk. Yn Liverpool spile hy al fan syn 14e ôf yn bandsjes. In jiermannich letter ferhuze Foggo nei Londen om dêr yn it clubsirkwy mei ferskate rhythm and blues en punkbands op te treden. Nei in akkefytsje mei de Britske jústysje siket Foggo syn heil yn it bûtelân.
Brabân
Yn 1984 ferhuzet Foggo nei Brabân en rjochtet dêr in nije band mei de namme de Skasters op. De Skasters bliuwe trou oan de formule fan de ûnfersniene up-tempo ska. De band is tige produktyf mei albums, stabyl yn de besetting en drok beset mei tige enerzjike optredens sawol yn as bûten Nederlân: ûndertusken mear as 1.000. De Skasters binne sa útgroeid ta in monumint foar de Ska.
Pylksturt (fûgel)
Foarkommen
It mantsje fan de Pylksturt is yn de briedtiid net te miskennen. Hy is meast griis, mei in wyt boarst en in lange wite nekkestreek, dy't op syn donkerbrune kop einiget. By it achterein is er wyt mei swart en hy hat in lange puntige sturt dy't wol in 10 sm lang wurde kin. Dêr tanket de ein yn de measte talen ek syn namme oan. It wyfke is hielendal brún wêrby't har boarst wat ljochter is. Sy hat ek in lange puntige sturt hoewol't dy aardich koarter is as by it mantsje. Bûten de briedtiid hat de jerke ek de ûnopfallende tekening fan it wyfke. Mar omdat dizze einen wat finer binne as de measte oaren mei in lange smelle hals, binne beide slachten goed te ûnderskieden fan oare einesoarten. De Pylksturt is in aardich grutte ein, it mantsje is meast 65-75 sm, it wyfke sa'n 10 sm lytser. De fûgels weachje tusken de 700-1200 gram en hawwe in wjukspanwiidte oant 85 sm.
Fersprieding
De Pylksturt is in tige algemiene ein dy't briedt yn de noardlike gebieten fan Jeropa en Aazje en yn Noard-Amearika yn Alaska en Kanada en it midden-westen fan de Feriene Steaten. De Pylksturt is in echte trekfûgel dy't meast in hiel ein nei it suden lûkt yn de winter, guon fûgels fleane hielendal nei sintraal Afrika. Bûten de briedtiid hâlde se harren meast op yn kloften, faak ek mei oare einesoarten.
De Pylksturt hâldt fan in iepen gebiet mei stilsteand wetter.
Iten
De Pylksturt yt it meast wetterplanten dy't hy swimmend yn it wetter op yt. Yn de briedtiid yt er ek wol wetterynsekten.
Fuortplanting
De Pylksturten briede meast yn april en maaie. As se yn harren briedgebiet oankomme hawwe se al pearkes foarme. It wyfke makket yn de tichte begroeiïng in nêst dat mei dûns beklaaid wurd, it nêst hoecht net ticht by de wetterkant te lizzen, mar kin ek wol wat fierder op yn it lân lizze. Dêr leit se 6-12 grutte felgriene aaien dy se yn in trije wiken útbriedt. De jongen kinne nei sa'n 7 wike fleane.
Jehannes Tauler
thumb|Stânbyld fan Tauler yn [[Straasburch]] Johannes Tauler (Straasburch, ± 1300 – dêre, 15 of 16 juny 1361) wie in Dútsk mystikus en dominikaan.
Hy arbeide yn Straasburch. mar ek yn Basel en Parys. Hy wie fral sielesoarger en predikant yn frouljuskleasters en yn fromme rûnten, benammen de saneamde Gottesfreunde, dy't him as harren lieder beskôgen. Hy waard opbrocht yn de lear fan Tomas fan Akwino, geastlik learling fan Meister Eckehart en meistudint fan Suso. Syn mystyk wie earder rjochte op etyk en pastoraat as dat it spekulatyf wie. By him leit de klam bot op de needsaak fan aseze en selsferleagening. Mystike feriening mei God yn it ‘Seelenfünklein’ is folsleine identifikaasje mei de wil fan God. Houlyk, arbeid en berop wurde troch him tige wurdearre.
Luther, dy't him noch Eyn Deutsch Theologie taskreau, seach yn him in geastessibbe. Oer syn geskriften, dêr't in protte fan net echt blykten te wêzen, wurdt noch in protte diskusjearre.
Ottoline Morrell
thumb|Lady Ottoline Morrell, foto [[George Charles Beresford, 1903]] Lady Ottoline Morrell, berne as Ottoline Violet Anne Cavendish-Bentinck (Tunbridge Wells, 16 juny 1873 - Londen, 21 april 1938), wie in Britske aristokrate, maecenas en in gastfrou foar de (kulturele) elite fan har tiid. Sy wie in nicht fan Elizabeth Bowes-Lyon, de lettere keninginne-mem fan it Feriene Keninkryk.
Libben en wurk
Yn 1902 troude se mei it liberale parlemintslid Philip Morrell, mei wa't sy in 'frij houlik' hie. Morrell wie ek ferneamd fanwege de protte leafdesferhâldingen dy't sy oangie, bygelyks dy mei Bertrand Russell en de skilderesse Dora Carrington. Ek har man Philip hie ferkearingen bûten it houlik om. Hy hie ferskate bern by oaren dy't lykwols grutbrocht waarden troch Ottoline. De Morrells sels krigen in twilling: Hugh, dy't as bern al stoar, en dochter, Julian.
Se studearre oan Somerville College, ien fan de kolleezjes oan de Universiteit fan Oxford.
De Morrell's harren hûs yn de Londenske wyk Bloomsbury wie in salon foar tal fan wittenskippers en keunstners. Sy wie geregeldwei gastfrou fan lettere Bloomsburygroep, mei bekende leden sa as Virginia Woolf, Lytton Strachey, Bertrand Russell, John Maynard Keynes, E.M. Forster, Duncan Grant en Vanessa Bell.
Yn de Earste Wrâldkriich wie Lady Ottoline in foaroansteand pasifiste. Sy stipe tsjinstwegerers, dêr't guonts fan ta de Bloomsburygroep hearden en liet se ûnderdûke yn har bûtenpleats yn Garsington. Yn dy snuorje waard sy ek frijwat bekend as túnarsjitekte.
Morrell wie in ynspiraasjeboarne foar ferskate skriuwers út dy tiid. Sy stie model foar Mrs Bidlake yn Aldous Huxley syn Point counter Point út 1928 en foar Hermione Roddice yn D.H. Lawrence syn Women in Love. Guon kritisy wolle hawwe dat sy ek de ynspiraasjeboarne wie foar Lady Chatterley yn Lawrence syn roman Lady Chatterley's Lover.
Angelsaksyske Kronyk
thumb|right|Side fan de Peterborough Chronicle. De Angelsaksyske Kronyk of Anglo-Saxon Chronicle is in samling dokuminten dy't de skiednis fan de Angelsaksen en harren festiging op de Britske Eilannen beskreaud.