cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Odyssee
Ynhâld
Nei't Eoalus wegere hie harren nochris te helpen, waarden de alve oare skippen yn 'e haven fan it eilân fan 'e kannibalistyske Laistrygoanen ferneatige. Odysseus sylde mei syn iennichst oerbleaune skip fuort en besocht in oar eilân, dêr't de heksegoadinne Kirke tahold. Dy feroare de helte fan syn mannen yn ferwyldere bargen, dêr't de oare helte jacht op makke. Troch yngripen fan Hermes ûntkaam Odysseus sels oan dat lot. Yn ruil foar syn leafde stimde Kirke dermei yn om syn mannen werom te feroarjen, wêrnei't se in jier op har eilân taholden om te bekommen fan alle tsjinrampen. Doe't se úteinlik wer ôfsetten, wisten se mei de ynstruksjes fan Kirke de westlike râne fan 'e wrâld te berikken, dêr't Odysseus offers brocht oan 'e deaden en mei in grut tal geasten kommunisearre, wêrûnder dy fan syn eigen mem (dy't him fertelde fan 'e Frijers dy't syn frou Penelope hieltyd fierder ûnder druk setten), en fierders dy fan Agamemnon en Achilles.
Nei't se behâlden op it eilân fan Kirke weromkeard wiene, joech dy harren rie oangeande harren fierdere reis. Sa sylden hja foarby it eilân fan 'e sirenen (dy't seelju lokken mei harren prachtige sang en sa harren skippen op 'e rotsen rinne en sinke lieten). Dêrby hiene alle opfarrenden de earen tichtstoppe mei bijewaaks, útsein Odysseus, dy't it gesang hearre woe en him oan 'e mêst fêstbine litten hie. Dêrnei fearen se tusken it seiskoppige meunster Skylla en de draaistream Charybdis troch, wêrby't se seis man ferlearen. Se kamen oan op it eilân Thrinakia, dêr't se fêst kamen te sitten om't Seus in stoarm opkomme liet. Wylst Odysseus der eefkes net by wie, makken syn mannen jacht op 'e hillige kij fan 'e sinnegod Helios, om't harren iten oprekke wie. Helios easke dêrop fan Seus dat dy harren straffe soe foar har hillichskeining. Dat, doe't se einlings ôfset wiene fan Thrinakia, waarden se weromblazen dat út nei Charybdis ta en litten se skipbrek. Allinnich Odysseus sels oerlibbe it; hy spielde oan op it eilân fan Kalypso, dêr't er sân jier lang finzen holden waard.
De Faiaken, dy't djip ûnder de yndruk binne fan Odysseus syn ferhaal, en dy't boppedat betûfte seelju binne, bringe Odysseus thús. Op Itaka oankommen, wurdt er fan stal feroare troch de goadinne Atene, sadat er earst ris sjen kin hoe't it lân derhinne leit. Mei it uterlik fan in bidler bejout er him nei it hûs fan 'e bargehoeder Eumaius, dy't er útkloarket oangeande de sitewaasje op it eilân. Underwilens sylt syn soan Telemachus út Sparta wei wer nei hûs, wêrby't er in mûklaach fan 'e Frijers ûntwykt. Ek hy komt by Eumaius thús, en dan fertelt Odysseus syn soan wa't er is. Los faninoar geane se dan nei it hûs fan 'e kening, dêr't Odysseus as bidler bespot wurdt troch de Frijers. Lykwols hâldt er fêst oan syn momkape, om't er earst de trou fan Penelope op 'e proef stelle wol. Dy trochstiet de test mei glâns, en de oare deis lit se, dêrta oantrune troch Atene, de Frijers in wedstryd bôgesjitten hâlde mei as priis dat de winner mei har trouwe mei. Odysseus docht ek mei en wint de wedstryd. Dan deadet er, holpen troch Telemachus en Eumaius, alle Frijers, om dêrnei al dyjingen fan it tsjinstfolk op te hingjen dy't it mei de Frijers holden hawwe. Pas as dat allegear syn beslach krigen hat, fertelt er oan Penelope wa't er is. Sy hat dêr earst sa har twifels oer, mar hy wit har te oertsjûgjen, en sa wurde man en frou nei tweintich jier mei-inoar weriene. (De measte saakkundigen beskôgje dit as de oarspronklike ein fan 'e Odyssee en de rest as in lettere tafoeging.) thumb|right|300px|In [[Romeinske Ryk|Romeinsk mozayk: in ôfbylding fan Odysseus en syn maten.]]
De deis dêrop geane Odysseus en Telemachus op besite by Odysseus syn âlde heit Laertes, dy't er ek mar mei muoite fan syn identiteit oertsjûgje kin. De bewenners fan Itaka binne Odysseus dêrhinne folge, en nimme him no nei dat er twa generaasjes manlju fan it eilân de dea dien hat: de bemanning fan syn tolve skippen, dy't him folge wie nei Troaje en op 'e weromweis omkommen is, en no de Frijers, dy't er eigenhandich út 'e ljochten holpen hat. De goadinne Atene komt dan as in deus ex machina fanwegen en bepraat beide partijen om 'e bloedwraak op te jaan. Dêrmei hearsket der wer frede op Itaka.
Ynterpretaasje
De almar oanduorjende aventoeren yn 'e Odyssee ferwize faaks nei in djippere, ûnderlizzende gedachte en/of moraal. It haadmotyf is grif de syktocht fan Odysseus nei himsels, en Penelope is dêrby de ferpersoanliking fan syn eardere gelok en noflikens. De ekspedysje nei Troaje betsjut foar Odysseus in fierdere mentale groei fan himsels yn in wrâld fan macht, geweld en eigenbelang. Mei de ynname fan Troaje is syn grutste doel berikt, mar likegoed ûntstiet dêrtroch in krisis: it weromfallen op jinsels, en it ûntdekken fan leechte en ôfstân. Under de drege weromreis wurdt Odysseus stadichoan lottere fan alle uterlike, benammen materiële binings, lykas rykdom, macht, freonen, ensfh. Alle nei bûten ta rjochte gefoelens, lykas eangst en langstme, ferdwinen stadich en meitsje plak foar de rêstige wiisheid fan 'e "thúskomst" yn jinsels.
Adaptaasjes
De Odyssee is ien fan 'e âldste ferhalen fan 'e Westerske kultuer en hat troch de iuwen hinne in ûnbidige ynfloed útoefene op 'e Westerske literatuer, te begjinnen yn 'e Aldheid, doe't de Romeinske dichter Fergilius (mooglik yn oerlis mei de histoarikus Titus Livius) de Aeneïs skreau, in Latynsk epos dat foar in part troch de Odyssee ynspireare is en dat ferhellet oer de omdoarmings, nei de fal fan Troaje, fan 'e Trojaanse held Aeneäs (dy't neffens ien leginde de stêd Rome stifte hawwe soe). Ek letter liet de Odyssee syn ynfloed jilde. Sa binne in protte aventoeren fan it bekende personaazje Sinbad de Seeman, út it Arabyske Boek fan Tûzen en Ien Nacht, frijwol letterlik oernommen út 'e Odyssee. Yn 'e njoggentjinde iuw skreau de Ierske skriuwer James Joyce syn masterwurk Ulysses, oer in dei út it libben fan Leopold Bloom en Stephen Dedalus. Alle haadstikken dêrfan korrespondearje mei in haadstik út 'e Odyssee.
Yn 'e moderne tiid is de Odyssee boppedat adaptearre ta withoefolle oare media, lykas (moderne) poëzij, satires, byldferhalen, strips, toanielstikken, musikals, animes en films. Ut 'e lêste jierren datearret bgl. de Hollywood-spylfilm O Brother, Where Art Thou? (2000), fan 'e bruorren Joel en Ethan Coen, dy't op 'e Odyssee basearre is, mei George Clooney yn 'e haadrol. Dy film fertelt it ferhaal fan trije ûntsnapte finzenen, dy't op harren wei nei de frijheid aventoeren belibje dy't ferwize nei de eksploaten fan Odysseus.
Fryske oersetting
De earste Fryske fertaling út 'e Odyssee wie wierskynlik fan 'e hân fan Haring Tjittes Piebenga (1907-1981), dy't ien sang oersette en publisearre yn it Frysk Studinte Almenak fan 1933. Ek dr. Willem Kok (1903-1969) sette in sang oer, de achttjinde, dy't er yn 1946 ôfprintsje liet yn it tydskrift De Tsjerne. Kok syn âld-learling Klaas Bruinsma pielde al fan 'e jierren fyftich ôf út en troch mei Homêros syn wurk om; tusken 1954 en 1960 publisearre er seis kear in fertaling fan eigen hân fan in fragmint út 'e Odyssee yn it Frysk Studinte Almenak, ûnder it pseudonym Euriteles. Yn 'e njoggentiger jierren, doe't er mei pinsjoen gien wie, besleat er lykwols om dien wurk te meitsjen. Sa ferskynde yn 2004 fan syn hân de earste folsleine Fryske oersetting fan sawol de Ilias as de Odysee (dy't Bruinsma stiiffêst nei it Gryksk Odusseia neamt), by Steven Sterk, útjouwer, te Utert. Under mear foar dizze fertaling waard oan Bruinsma yn 2005 foar de twadde kear de dr. Obe Postmapriis takend.
List fan planetoïden 30001-30100
Dit is in list fan planetoïden 30001-30100.
Donkerread
Donkerread, ek: dûnkerread, is in kleur dy't beskôge wurdt as in donkere tint fan read, dy't nei brún niget. By additive kleurminging (bgl. op tillefyzjes en kompjûterskermen) is it in primêre kleur, yn 'e sin dat it in foarm fan read is en ek mei inkeld dy kleur ljocht werjûn wurde kin. Mar by subtraktive kleurminging (bgl. yn 'e druktechnyk) is it in tertiêre kleur, dy't yn teory produsearre wurdt troch it fermingen fan maginta mei giel en syaan (mar yn 'e praktyk troch de minging fan maginta mei giel en swart, om't dat bettere resultaten jout).
Arrival
"Arrival", "Arrivals", "The Arrival" of "The Arrivals" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:
Folksmuzyk
Folksmuzyk is muzyk dêr't de tapassing wichtiger fan is as it effekt. Dit kin bygelyks muzyk wêze foar it dûnsjen, of om in ferhaal te ferheljen.
Donkerread
Tinten donkerread
1) in offisjele kleur fan 'e Universiteit fan Cornell 2) NCS = Natural Color System 3) in offisjele kleur fan 'e Universiteit fan Oklahoma (OU) 4) in offisjele kleur fan 'e Universiteit fan Alabama (UA)
Folksmuzyk
Oars as Klassike muzyk, dêr't it doel allinnich de keunst is, it skeppen fan in effekt, hat folksmuzyk fan oarsprong in praktysker doel. Dit jout ek in frijere opfetting fan de muzyk; yn folksmuzyk wurde meldijen en wurden ornaris troch oaren oernaam, dy't harren eigen farianten meitsje. Dy opfetting jildt ek by streamingen dêr't mei it weifallen fan drekete tapasberens mear kuensteftige muzykfoarmen ûntstean. Streamings as de Folk hawwe ûnderfine hieltyd noch in trochgeande oernamme en feroaring fan de stikken.
Sardynje
Sardynje (Italjaansk: Sardegna; Sardynsk: Sardigna of Sardìnnia) is in Italjaansk eilân yn de Middellânske See. It leit ticht te suden fan it eilân Korsika en westlik fan Itaalje. It eilân foarmet sûnt 1948 ek in Italjaanske autonome regio dêr't Cagliari de haadstêd fan is.
Crazy Brains
Crazy Brains is in gearwurking fan dichter/artyst Jouke Hylkema en sjonger/gitarist Rob van Hintum. Se hawwe in Frysk en Ingelsktalige repertoire.
Sardynje
Op Sardynje wurdt njonken it Italjaansk, troch in grut part fan de befolking Sardysk (ek wol Sardijnsk neamd) sprutsen. Sardynsk is ien fan de meast argaïske Romaanske talen dy 't ôfkomstich is út it Latyn.
Donkerread
Sjoch ek
Shades of red
Folksmuzyk
Sjoch ek
Folk music
Fuotbal op de Olympyske Simmerspullen 2012
200px|thumb|right|200px|It Olympyske Fuotbal stadion fan Londen 2012
De Olympyske Simmerspullen 2012 fan de XXXe Olympiade waarden fan 27 july oant en mei 12 augustus 2012 hâlden yn Londen, de haadstêd fan Grut-Brittanje. Londen wie de earste stêd dy't foar de trêde kear de Spullen organisearje mocht. Earder hiene de Spullen fan 1908 en 1948 dêr ek plak. De finale fan it fuotbal wurdt hâlden yn it Wembley Stadium. Dat is op it plak fan it eardere Empire Stadium dêr't de finale fan it Olympyske fuotbal yn 1948 hâlden waard.
Lokaasjes
De wedstriden yn de groepsfaaze fan it fuotbal tidens de Olympyske Simmerspullen 2012 wurde beoefene op de folgjende lokaasjes.
Open-Tran.eu
Open-Tran.eu wie in tsjinst dy't troch Jacek Śliwerski út Poalen betocht wie. Hy hie in sintrale databank opset mei oersettings fan kompjûterprogramma's yn de lytsere talen. De kompjûterbegripen, dy't benammen út de iepen-boarne-programmatuer kamen, wiene ien op ien keppele mei de Ingelsktalige begripen. De tsjinst moast derfoar soargje dat de kwaliteit fan de oersettings en de konstantens fan de begripen yn 'e iepen-boarne-programmatuer ferbettere.
Yn 2007 wie der oan Open-Tran.eu in Frysktalige ferzje taheakke. It wie in databank dêr't oersettings, ek Frysktalige, foar programmatuer yn socht wurde koene. It wie benammen bedoeld foar programma-oersetters, mar ek tige handich foar it sykjen fan kompjûterbegripen. De sykmasine wurke nei twa kanten ta: Ingelsk --> Frysk, en Frysk --> Ingelsk. Begripen as modem, dos, led, cms, gesture ensfh. lieten har rap fine. By oare begripen duorre it sykjen efkes, om't dy in soad yn de databank foarkamen. In sifer foar de oersetting joech oan oft de oersetting fûn wie yn in gearstalling, heger sifer, of yn in ien-op-ien oersetting, sifer ien.
It wie ek mooglik in folsleine triem oan te bieden om oerset te wurden.
De Frysktalige sykmasine fan 'e tsjinst wie ienfâldich as blêdwizer oan jo e-blêder ta te heakjen: http://fy.open-tran.eu/.
Open-Tran.eu is stoppe yn jannewaris 2014.
Adri de Boer
Adri de Boer (Surhústerfean, 24 jannewaris 1956) is in Fryske trûbadoer út Lippenhuzen. Adri sjongt Frysktalich eigen wurk en begeliedet himsels op piano en gitaar. Syn repertoire bestiet út harksankjes, meisjongers en lietsjes mei in knipeach.
Op syn fyftjinde wie hy oargelist yn it koar De Shalom Singers en rjochtet letter mei sjonger Geert v.d. Veldede de band 'Mirre' op. Fierders spile er yn de hardrock bands 'Interlude', 'Dead Mans Handle' en 'De Lanterfant Rockband' as toetsenist. Yn 1987 sjongt er earst solo mei de programma's 'Reade Stiekeltrie' en 'Dwers oer myn lea'. Yn 1991 giet dat oer yn de Fryske band ADRI&SA. Dy formaasje bestie út Johan Cnossen, Ad Bos, Leo Sluimer en Martin Krist. Letter kamen Wim Wever en Andries Oenema foar Ad en Leo yn it plak.
Adri spilet en sjongt út harksankjes, meisjongers en lietsjes mei in knypeach. Hy begeliedt himsels op gitaar en piano. In soad sels skreaune lietsje wikselet er ôf mei teksten fan Giny Bastiaans, Hessel van der Wal, Jurjen v.d. Meer, Sikke Marinus, Simy Sevenster en Marre Steinvoorn. Sûnt 1987 sjongt er ek yn it Frysk. Yn 1998 wûn hy - begelaat troch Rik Lenten op saksofoan de lietsjeswedstriid Liet mei 'Soan'. De liettekst waard skreaun troch Giny Bastiaans. Yn 2001 wûn er it festival foar de twadde kear. No mei it sels-skreaune leafdesliet Wy. De Boer wie ek de trekker fan de band 'A3nSa' en 'De Heechste Tiid.
Sadelrûkers
thumb|right|250px|Sadelrûkers De Sadelrûkers is in Drachtster 'rock&lol' band. De namme ûnstiet troch foar de grap oan dampende frouljussadels te rûken. Nei ferskate wikselingen ûntstiet yn 1992 foarfêst de besetting mei: Tjeerd van der Heide (foardracht), Piebe Bouma (gitaar), Jan Pultrum (drums) en Fred van der Weert (bas). De Sadelrûkersmeitsje Fryske blues-rock. Se sjonge benammen oer froulju en drank. Se repeteare harren selsmakke lietsjes yn de bosken fan Beetstersweach op it Borneroordterrein. Sjonger Tjeerd van der Heide fynt sjongen yn it Frysk makliker as yn it Ingelsk, dêrom brûkt de band allinnich Fryske teksten. Yn 2009 die de groep - fersterke mei sjongster Bettie Okkema - mei oan Liet mei Ferslaafd.
Ivan III fan Moskou
Ivan III Vasilevitsj (Russysk: Иван III Васильевич; berne op 22 jannewaris 1440 yn Moskou - ferstoarn op 27 oktober 1505 yn Moskou), ek Ivan de Grutte, wie fan 1462 oant 1505 grutfoarst fan it Grutfoarstedom Moskou.
Lieder fan de Easterske Otterdoksy
Nei't de Osmanen Byzantium yn 1453 oermasteren, flechten in soad otterdoksen nei Ruslân. Yn dy tiid wie Ruslân de iennige kristlik-otterdokse grutmacht, dy't net troch de moslims oermastere wie. De flechtlings, dy't graach yn de geunsten fan Ivan dielden, stipen al gau it Russyske stribjen om de taak fan Byzantium as 'hoeder fan de Otterdoksy' oer te nimmen. Ruslân soe it 'Tredde Rome' wurde moatte, nei 't earder it Earste Rome him fanút it otterdokse perspektyf fan it rjochte paad ôfkeard hie en it 'Twadde Rome', Byzantium, dy funksje net mear wiermeitsje koe om't it yn 'e hope op help tsjin de Turken it roomsk-katolike pausdom yn 1439 dochs noch erkend hie en it lang om let belies jaan moast yn de striid tsjin de Turken.
Dêrom troude Ivan III yn 1472 mei Sofia (Zoe) Palaiologos (1448–1503; Gryksk: Ζωή (Σοφία) Παλαιολόγου, Russysk Софья Палеолог), in nicht fan de lêste Byzantynske keizer Konstantyn XI Palaiologos. Om't de patriarch fan Konstantinopel troch de omstannichheden de kroaning net útfiere koe, naam Ivan III as earste Russyske grutfoarst de titel fan tsaar oan. Ivan en syn neiteam droegen tenei de titel "hoeder fan de byzantynske troan". Tsaar is fan Caesar resp. it Grykske Kaisar (keizer) ôflaat en waard oer de Súdslavyske talen yn it Russysk oernommen. De earst kroande tsaar soe lykwols syn pakesizzer Ivan IV "de Ferskriklike" wurde.
Ivan III ymportearre it autokratyske liederskip en guon bestjoersstrukturen út Byzantium. De grutfoarst seach syn Ryk net allinne as opfolger fan Byzantium, mar ek fan de Kiëvske Rus. Under Ivan III waard ek de twakoppige earnas machtssymboal ynfierd.
Selsstannigens
thumb|left|250px|''Ivan III skoddet it Tataarske jok fan him ôf, ferskuort de brief fan de Khan en hjit syn minsken de ambassadeurs de deadzjen (N.S. Sjûstov, 1862) Sûnt 1472 wegere Ivan III de iuwenâlde tribútbetellings oan de Tataren ôf te dragen. De Gouden Heap wie yn ferskillende steaten opdield, werfan't de Grutte Heap de grutste steat wie. Yn 1480 stiene it Russyske leger en de troepen fan de Grutte Heap wikenlang by de Ugra-rivier foar inoar oer om definityf mei inoar ôf te rekkenjen, mar de Tataren joegen it op en sûnder slach loeken hja harren werom.
Ekspânsjepolityk
Ivan III brocht de Russyske lannen ûnder sintraal bestjoer fan Moskou. Nei't Ivan oant twa kear ta de troepen fan Novgorod ferslein hie moast de stêd frede mei Moskou slute, in grut part fan har noardlike gebieten oan Moskou ôfstean en 15.500 rûbel betelje as kriichsfergoeding. Ek it foarstendom Tver en oare oanbuorjende Russyske lannen waarden by syn Ryk foege. Ynearsten bleaune de republyk Pskov en it foarstedom Rjazan noch selsstannich, mar wol yn in sterke ôfhinklikens fan de Moskouse grutfoarsten.
Ivan III late mei súkses ferskillende krigen tsjin it Grutfoarstedom Litouwen. Fral nei de Slach oan de Vedrosja moast Litouwen in grut part fan fral de Russyske gebieten ôfstean oan Moskou. It Moskouske Ryk waard nei it suden ta in stik grutter oant Tsjernigov en de Dnjepr. Yn 1494 houlikte Ivan syn dochter út oan de grutfoarst Aleksander fan Litouen. thumb|260px|Fort Ivangorod Yn 1481 hie Ivan III militêre súksessen tsjin de Liiflânske Konfederaasje. Ivan liet yn 1494 it hânzekantoar yn Novgorod slute en it fort Ivangorod moast de strategyske tagong nei de see feilich stelle en de ambysjes fan Ivan oangeande Liiflân befêstigje.
Nei de fjildtocht tsjin it kanaat Kazan yn 1487 waard Kazan in fazalsteat fan Moskou. Kazan wie earder in ûnderdiel fan de Goude Heap, dy't Ruslân jimmeroan wer mei ynfallen bedrige. Mei it Krimkanaat ûnderhold Ivan freonskiplike bannen en in strategysk bûn tsjin it Grutfoarstedom Litouwen en de Grutte Horde.
Opfolging
Tsjin it ein fan syn bewâld wie Ivan twifelrieding oer wa't him opfolgje moast. Ynearsten foel de kar op syn pakesizzer Dmitri Ivanovitsj, de soan fan Ivan de Jonge. Hy liet yn 1498 sels in kroaningsplechtichheid ta tsaar tariede. Sofia en Vasili spanden dêr tsjin gear, rekken út de graasje en krigen hûsarrest. In pear jier letter feroare Ivan III syn earder beslút en liet er Dmitri yn de finzenis smite, wylst er Vasili as opfolger beneamde. Nei de dea fan Ivan III regearre Vasili as Vasili III 28 jier lang sûnder feroarings yn de polityk fan syn heit troch te fieren.
Walter Mildmay
Sir Walter Mildmay (foar 1523 - 31 maaie 1589) wie in Ingelsk politikus; minister fan Finansjen yn de tiid fan kenininginne Elizabeth I en stifter fan it Emmanuel Kolleezje fan de Universiteit fan Cambridge
Skermjen op de Olympyske Simmerspullen 1912
200px|thumb|right|It Olympysk skerm stadion fan Stokholm 1912 De Olympyske Simmerspullen 1912, ek wol de Ve Olympiade neamd waarden yn 1912 yn Stokholm, Sweden hâlden. It skermjen waard hâlden yn de Östermalm Athletic Grounds.
Anne van der Mark
Anne van der Mark (Ljouwert, 15 desimber 1921 - Koatstertille, 9 april 1993) wie û.o. postkantoarhâlder yn Koatstertille, mar fral bekend as Frysk komponist en tekstdichter.
Van der Mark skreau ferskes, musikals en kaberetteksten sawol yn it Nederlânsk as yn it Frysk. Hy skreau teksten foar Henk van der Heide en De Sambrinco's. De Fryske 'toppers' lykas It Dokkumer lokaeltsje (oer de ferdwûnen spoarline tusken Dokkum en Ljouwert) en Skûtsjesile (oer it wichtige simmerevenemint yn Fryslân) wienen fan syn hân. Sels wied er ek in goede sjonger.
Skermjen op de Olympyske Simmerspullen 1912
Östermalm Athletic Grounds
De Östermalm Athletic Grounds is yn 1906 boud en wie oant de bou fan it Olympysk Stadion yn Stokholm it wichtichste Atletykbaan fan Sweden. Yn de wintermoannen is de atletykbaan in 400 meter iisbaan. It oantal taskôgers wat der yn it stadion kin is ûnbekind.
Beowulf
Beowulf is in Aldingelsk epysk heldedicht út 'e Midsiuwen, besteande út 3182 alliterative regels yn stêfrym, dat skreaun is troch in anonime dichter. It is ien fan 'e wichtichste wurken fan 'e Angelsaksyske literatuer en foarmet in tsiende part fan alle oerlevere poëzij yn it Aldingelsk. It spilet yn Skandinaavje en fertelt it ferhaal fan 'e held Beowulf, dy't yn Denemark it meunster Grendel ferslacht. Beowulf hat in kristlik laklaachje, mar is yn 'e grûn dochs noch altiten in Germaansk heidensk helde-epos fan foar de komst fan it kristendom. It waard yn 1984 yn proaza oerset nei it Frysk troch Jelle Krol en Popke van der Zee.
Oarsprong
It is net dúdlik wannear't Beowulf krekt skreaun is, al datearret it iennichst oerlevere hânskrift fan koart foar it jier 1000. It gedicht sels is lykwols âlder, en guon argayske wurden lykje de teory te ûnderstypjen dat it út 'e achtste iuw stammet, miskien sels wol út 'e earste helte dêrfan. Mar om't yn dichtwurken gauris argaïsmen brûkt wurde, is dat gjin trochslachjaand bewiis. Resinter ûndersyk tsjut op in datearring om 850 hinne, of mooglik noch letter. De personaazjes út it gedicht binne deselde min ofte mear histoaryske figueren, lykas Hygelac, dy't ek yn oare teksten foarkomme en oan 'e hân wêrfan't de tiid dêr't it ferhaal yn spilet, fêststeld wurde kin tusken 450 en 600. Nei alle gedachten is Beowulf in optekening fan in mûnling oerlevere ferhaal dat de Angelen, Saksen en/of Jutten fan it Jeropeeske fêstelân ôf meinommen hawwe doe't hja yn 'e fyfde iuw mannemacht nei de Britske Eilannen ferfearen en har dêr nei wenjen setten.
Skiednis
Hoe't Beowulf him ûntjûn hat foar't it optekene waard, is fansels net mear te efterheljen, mar it sil grif de iuwen fan mûnlinge oerlevering net ûnskansearre, of alteast ûnferoare, trochstien hawwe. Nei't it delskreaun wie, is it mar oerlevere yn ien inkeld hânskrift, en boppedat is it it iennichste epos fan syn soarte, dat ferlikingsmateriaal is der net. Dat iene hânskrift, dat de British Library tsjintwurdich op 'e noed hat, stiet bekend as MS Cotton Vitellius A XV. Dy namme is ûntstien trochdat it manuskript (MS) in hoart yn it besit wie fan 'e biblofyl en sammelder sir Robert Bruce Cotton († 1631), yn waans bibleteek it it fyftjinde (XV) boek wie op 'e boppeste planke (A) fan 'e kaste dêr't in boarstbyld fan 'e Romeinske keizer Fitellius op stie. Wylst it eigendom fan Cotton wie, moat it ynbûn wêze mei noch in oar Midsiuwsk hânskrift dat folle letter datearre wurdt.
Foar't it yn Cotton syn bibleteek bedarre, hie it nei alle gedachten yn it besit west fan 'e sechstjinde-iuwske wittenskipper Laurence Nowell, dy't syn hantekening op 'e earste side fan it manuskript set hat, mei dêrby it jiertal 1563 (sadwaande wurdt it offisjeus ek wol de Nowell Kodeks neamd. Der wurdt wol tocht dat Nowell deroan kommen is troch syn tsjinst as priveelearaar yn 'e húshâlding fan William Cecil, 1ste baron Burghley, de kânselier fan 'e Ingelske keninginne Elizabeth I. Men giet derfan út dat Cecil it hânskrift út ien fan 'e grutte kleasterlibrijen hie, dy't yn 1536 op oarder fan 'e Ingelske kening Hindrik VIII mei it hiele kleasterwêzen opheft waarden. Dêrby binne nammentlik in protte manuskripten weirekke (les: fertsjustermoanne).
MS Cotton Vitellius A XV wie yn 1731 suver ferlern gien by in brân dy't it meastepart fan 'e Cotton-kolleksje yn 'e jiske lei; oan dat lot ûntkaam it lokkigernôch, mar wol wie it der sasear troch skeind dat de lêsberens der slim fan te lijen hie. In titel hie it hânskrift oarspronklik net, en pas sûnt it begjin fan de njoggentjinde iuw wurdt it fan Beowulf neamd. Jierren en jierren brocht Beowulf troch yn ferjitnis. Pas nei't it yn 1815 yn printe foarm publisearre waard troch de Iislânsk-Deenske taalkundige Grímur Jónsson Þorkelin krige it in beskate bekendheid. Dêrby waard it gedicht lykwols noch lang beskôge as fral fan taalkundich belang, as boarne fan it Aldingelsk; it wie de taalkundige J.R.R. Tolkien, better bekend as de skriuwer fan 'e fantasytrilogy The Lord of the Rings, dy't as earste in stúdzje makke fan Beowulf as literêr wurk.
Ynhâld
It gedicht fertelt it ferhaal fan Beowulf, in omkesizzer fan Hygelac, de kening fan 'e Geaten, dy't heart dat Heorot, it langhûs fan Hroðgar, kening fan 'e Denen, al tolve jier lang teheistere wurdt troch de streuptochten fan it meunster Grendel. Dêrop set er mei fjirtjin selskipslju dat út nei Denemark om mei it wêzen ôf te weven. Beowulf-en-dy oernachtsje yn Heorot en by neare nacht falt Grendel op harren oan. Hy komt ien fan Beowulf syn mannen oer it mad, ferskuord him en fret him op. Mar as er ek Beowulf sels gripe sil, bekomt him dat min, want dy grutte held kin er net oan en Beowulf ferwûnet him deadlik. Beowulf wurdt dêrop o sa priizge en ryklik beleanne troch de Denen, mar de oare jûns komt de mem fan Grendel opdaagjen om har soan te wreitsjen. Hja deadet Æschere, ien fan Hroðgar syn bêste krigers, en de kening rekket alhiel telider slein. Mar Beowulf seit him ta ek dit meunster neisjen te sillen, dat hy set mei syn mannen dat út nei de mar dêr't Grendel syn mem omhúsmannet. Op 'e boaiem fan 'e mar komt it ta in fûleindich gefjocht, dat Beowulf hàst ferliest. Mar krekt op 'e tiid sjocht er dêr in âld swurd lizzen, en dêr wit er har de kop mei ôf te slaan. Syn oerwinning wurdt fierd mei in grut feest.
Op dit punt makket it gedicht in spronkje yn 'e tiid. Yn in pear regels wurdt ferteld hoe't nei Beowulf syn weromkear yn it lân fan 'e Geaten syn omke Hygelac en dy syn soan en erfgenamt omkomme yn oarloggen, sadat Beowulf úteinlik kening wurdt. Fyftich jier lang hearsket er yn frede, mar dy wurdt fersteurd troch in boaze draak as er al heech op jierren is. Noch ien kear tinkt Beowulf in heldedie te dwaan, dat hy giet net mei in leger, mar mei inkeld in pear fertroulingen by him op 'e draak ta. De draak is him lykwols oermânsk en ferwûnet him swier; úteinlik is it syn folgeling Wiglaf dy't de draak ferslacht, al tsjinnet Beowulf sels it meunster de deastek ta. Dêrnei stjert de kening en wurdt begroeven ûnder in grêfhichte oan see.
Friezen yn Beowulf
Al nimme de Friezen yn Beowulf net in wichtich plak yn, dochs wurde se yn 'e tekst fiifris neamd. Yn 'e earste en langste passaazje, de saneamde Finn-episoade (r.1063-1160) wurdt beskreaun hoe't Finn, de kening fan 'e Friezen, yn 'e striid safolle mannen kwytrekket, dat er deryn tastimme moat om foar in kloft Deenske krigers romte frij te meitsjen yn syn eigen kastiel, de Finnsboarch. Nei ferrin fan tiid wurdt er fermoarde troch de Denen, dy't dêrop útnaaie mei al syn skatten. Letter (r. 1202-1214) wurdt ferhelle hoe't kening Hygelac fan 'e Geaten sûnder oanlieding in oarloch tsjin 'e Friezen begjint. Hy ferliest lykwols de slach, en syn lyk falt yn 'e hannen fan 'e Franken, dy't yn dizze oarloch bûnsgenoaten fan 'e Friezen binne. In trêde fragmint (r. 2354-2367) behannelet deselde slach, mar beljochtet fral Beowulf syn heldedieden yn 'e striid. In fjirde stik (r. 2500-2508) referearret jitris oan dyseldichste slach, as dy Beowulf troch in swurd dat er doe bútmakke hat, wer tebinnenbrocht wurdt. Ta ein beslút wurdt (yn r. 2910-2921) nei de dea fan Beowulf op 'e nij de ynfal yn Fryslân oanhelle.
Priuwke
Hjir de earste trije regels mei dernjonken de Fryske fertaling; gjin sekuere oersetting mar wol yn stêfrym.
Hjirûnder in wat langer fragmint.
Adaptaasjes
Der binne frijwat adaptaasjes fan Beowulf makke. Sa skreau de Ierske dichter Seamus Heaney in bekende oersetting nei it moderne Ingelsk. De skriuwer John Gardner werfertelde it ferhaal út it eachpunt fan it meunster Grendel yn syn roman Grendel. In folle frijere bewurking is Michael Crichton syn novelle Eaters of the Dead, út 1976, dy't yn 1999 ferfilme waard troch regisseur John McTiernan as The 13th Warrior, mei yn 'e haadrol Antonio Banderas. Yn 1999 kaam ek de film Beowulf út, mei Christopher Lambert yn 'e titelrol; dat is popularisearre werjefte dy't pulp is en ek net pretindearret mear te wêzen as dat, mar dochs frij sekuer by it oarspronklike ferhaal bliuwt. Fierdere ferfilmings wiene Beowulf & Grendel, út 2006, en Beowulf, út 2007.
Fierdersoan wie Beowulf in wichtige ynspiraasje bron foar J.R.R. Tolkien, dy't der it essay Beowulf: The Monsters and the Critics oer skreau. By it skriuwen fan The Lord of the Rings basearre er it lân fan Rohan en syn bewenners, de Rohirrim, grutdiels op it Beowulf-ferhaal.
Fryske oersetting
De Finn-episoade is yn 1937 troch Douwe Kalma oerset yn it Frysk en wiidweidich besprutsen yn syn útjefte Kening Finn. In folsleine Fryske oersetting fan Beowulf ferskynde yn 1984 ûnder de titel Beowulf: In proaza-oersetting út it Aldingelsk by de Koperative Utjowerij te Boalsert, mei stipe fan it Frysk Genoatskip út it Hora Siccama van de Harkstede-fûns. De Fryske fertaling wie fan 'e hân fan Jelle Krol en Popke van der Zee, dy't ek in ynformative ynlieding tafoegen. Yn harren ferantwurding jouwe se oan dat se earst fan doel wiene en meitsje in oersetting yn stêfrym. Yn 'e mande mei Rein C. Smilde wiene se dêr yn 1978 ek mei úteinset, mar úteinlik moasten se tajaan dat harren dat dochs boppe de macht gie, benammentlik om't it Aldingelsk him dêr folle mear ta liend as it hjoeddeiske Frysk. Lykwols waard harren besykjen ta beriming (r. 1-836) yn 1979 troch de repro-tsjinst fan 'e Ryksuniversiteit Grins yn in oplaach fan hûndert eksimplaren útjûn ûnder de titel It Gefjocht fan Beowulf mei Grendel.
Salm (kleur)
Salm is in kleur dy't yn 'e regel beskôge wurdt as in tint fan rôze of fan read. It kin omskreaun wurde as in wat nei oranje útskaaiende fleiskleur.
Oud-Wulven
thumb|right|240px|Oud-Wulven Oud-Wulven is in buorskip yn de gemeente Houten, yn de provinsje Utert. It leit krekt benoarden Houten. Tichtby Oud-Wulven binne de ruïnes fan Kastiel Oud-Wulven.
Yn 1811 waard Oud-Wulven by de gemeente Houten foege. Yn 1816 foarmen Oud-Wulven, Waijen, Wulven, Heemstede en de gerjochten Slachtmaat, de Grutte en Lytse Koppel en Maarschalkerweerd de gemeente Oud-Wulven.
Op 1 jannewaris 1858 waarden de gemeenten Houten, Oud-Wulven en Schonauwen gearfoege ta ien nije gemeente Houten.
Salm (kleur)
Ferneaming
De kleur salm is ferneamd nei it fleis fan 'e salm, in fiskesoarte dy't yn see libbet, mar him fuortplantet yn 'e bopperin fan rivieren. De eigentlike kleur fan salmfleis fariëarret fan brutsen wyt oant ljochtoranje, ôfhinklik fan it nivo fan 'e karotenoïde astaksantine. Dat is in stof dy't de salm binnen kriget troch in dieet fan krill en garnalen. Yn fiskkwekerijen wurde salmen fuorre mei oare soarten iten, wat har fleis deselde witige kleur jaan soe as by oare fisken. Om't dat net geunstich is foar de ferkeap, wurdt der in keunstmjittige kleurstof troch it iten mongen, sadat har fleis salmkleurich wurdt.
Kleurtechnyk
By additive kleurminging (bgl. op tillefyzjes en kompjûterskermen) is salm in tertiêre kleur, dy't oanmakke wurdt troch ferminging fan alle trije primêre kleuren (read, blau en grien). By subtraktive kleurminging (bgl. yn 'e druktechnyk) is it ek in tertiêre kleur, dy't yn teory produsearre wurdt troch it fermingen fan 'e primêre kleuren syaan, maginta en giel. Yn 'e praktyk wurdt lykwols in bytsje swart tafoege yn it stee fan syaan, om't dat bettere resultaten jout.
Salmtinten
De wichtichste tinten salm binne:
Underdûken
Underdûken is in praktyk wêrby't men jin beskûl hâldt, en (almeast tydlik) út it iepenbiere libben ferdwynt, om beskate maatregels te ûntrinnen. Yn 'e Nederlânske kontekst wurdt by 'ûnderdûken' al gau oan 'e besetting fan Nederlân troch nazy-Dútslân yn 'e Twadde Wrâldoarloch tocht, doe't in protte minsken ûnderdûke moasten om oan 'e nazys te ûntkommen. Sa waarden Joaden en Roma socht om fermoarde te wurden yn ferneatigingskampen, mar ek oare lju wiene op 'e flecht, lykas fersetslju fan wa't de identiteit bekend wurden wie, jongemannen dy't net meiwurkje woene oan 'e Arbeitseinsatz, Jehova's Tsjûgen, homoseksuelen, soldaten dy't net wer yn kriichsfinzenskip gean woene, Alliëarde piloaten dy't it delstoarten fan harren fleantugen oerlibbe hiene, ensfh.
Ek tsjintwurdich komt ûnderdûken noch wol foar, bgl. as in politikus, sjoernalist of tsjûge yn in rjochtsaak en syn of har húshâlding bedrige wurde. De opfang fan slachtoffers fan húslik geweld en oare foarmen fan frouljusmishanneling yn in Blijf-van-Mijn-Lijfhûs is ek in foarm fan ûnderdûken, en itselde jildt foar lju dy't in nije identiteit oanmetten krije yn it ramt fan in tsjûgebeskermingsprogramma.
Der bestiet gâns ferskil tusken dizze foarbylden fan hjoeddeistich ûnderdûken en it ûnderdûken sa't dat bgl. yn 'e Twadde Wrâldoarloch foarkaam, en op guon plakken yn 'e wrâld no noch wol. Yn 'e oarloch moasten boargers harren foar de oerheid (en kollaborearjende oare boargers) ferside hâlde, mei't de oerheid in ferfolging fan beskate groepen ynsteld hie. Guon fan dy groepen moasten har yn alle opsichten ûnsichtber meitsje om oan dy ferfolging te ûntkommen, wat yn feite late ta it útwiksjen fan harren bestean yn 'e maatskippij. By it ûnderdûken sa't dat hjoed oan 'e dei yn Nederlân noch foarkomt, wurde minsken net troch de oerheid efternei sitten, mar troch persoanen of troch groepen út 'e maatskippij. Dêrby is der altiten sprake fan in besteande konneksje fan 'e ûnderdûker mei dejinge foar wa't er ûnderdûkt en wurdt de ûnderdûker dus net fan 'e kant fan 'e oerheid rjochteleas makke.
Wrâldfederaasje fan Grutte Tuorren
De Wrâldfederaasje fan Grutte Tuorren (World Federation of Great Towers) is in ynternasjonale feriening fan de kedizers of eigners fan hege tuorren en wolkekliuwers. De feriening is oprjochte yn 1989. Om yn de list te meien moat de toer in foar it publyk tagonklik útsjoch-, observaasjepunt hawwe. Alle gebouwen dy't oan dat betingst foldogge kinne lid wurde; dochs binne der in tal tige hege struktueren dy't oan de kriteria foldogge dy't net lid binne, lykas Burj Khalifa, Taipei 101, it Shanghai World Financial Center en de Willis Tower.
De Tuorren
Der hearre 26 tuorren ta de federaasje. Fan heech nei leech binne dat:
Edzo Hendrik Waterbolk
Edzo Hendrik Waterbolk (Ikkerwâld, 5 desimber 1915 - Haren, 9 augustus 2000) wie in histoarikus.
Hy promovearre yn 1952 yn Grins op Twee eeuwen Friese Geschiedschrijving en waard learaar skiednis yn Haarlim. Artikels fan syn hân ferskynden yn It Beaken en  Bijdragen voor de geschiedenis der Nederlanden.
Joseph Mede
Joseph Mede (Berden, 1586 – 1639) wie in Ingelsk gelearde dy't op ferskate fjilden betûft wie. Hy waard oplaad oan it Christ's College yn Cambridge, dêr't er yn 1613 meiwurker waard. Hy is hjoeddedei ferneamd as in Bibelgelearde. Hy wie ek in natuerkundige en Egyptelooch. Hy wie Hebrieïst en waard dosint Gryksk.
Wurk
Syn Clavis Apocalyptica (Yn it Latyn 1627, Ingelske oersetting yn 1643, Key of the Revelation Searched and Demonstrated ) wie in wurk mei in soad ynfloed op it útlizzen fan it bibelboek Iepenbieringen. It foarsei de ein fan de wrâld tsjin 1716: faaks al yn 1654.
Christopher Hill tinkt dat Mede mei opset sin ôfseach fan publikaasje. De ynterpretaasje fan it boek Danjel waard postúm útjûn, en The Apostasy of Latter Times ek. Oer it beseten wêzen fan demoanen wie er fan betinken dat dat as in foarm fan geastessykte beskôge wurde moast. Syn samle wurk waard yn 1665 útbrocht.
Wim Beckers Groep
Wim Beckers Groep wie in Fryske folksmuzykgroep oprjochte yn Frjentsjer en wie aktyf tusken 1981 en 1993.
Skiednis
Hy kaam yn de kunde mei akkordeonist, gitarist en banjospiler Cees Bouma út Ljouwert. Tegearre spilen se rûnom yn Fryslân, makken radio opnames by Omrop Fryslân en spilen op Aaipop en oare festivals. Yn 1982 kaam dwersfluitist Bart Wijnen der by. Nei de komst fan Marijke Feenstra (sang) en Jan Ottevanger (bas/tuba) waard de namme Wim Beckers Groep.
Doe't Fryslân's soan yn 1993 útkaam op CD blykte de ynspiraasje lykwols op en kaam in ein oan de Wim Beckers Groep. Wim Beckers en Jan Ottevanger gienen tegearre fierder yn de groep Om 'e Noard.
Grover Cleveland
thumb|250px|Stephen Grover Cleveland Stephen Grover Cleveland (Caldwell, 18 maart 1837 – Princeton, 24 juny 1908) wie de 22ste en 24ste presidint fan de Feriene Steaten fan 1885 oant 1889 en fan 1893 oant 1897.
Cleveland wie in demokratysk politikus, boargemaster fan Buffalo en gûverneur fan New York west doe't er James Blaine fersloech by de presidintsferkiezingen fan 1884. Yn syn regearperioaden, fan 1885 oant 1889 en fan 1893 oant 1897, waard er priizge om syn moed, earlikheid as man sûnder wryt of slyt. Syn besykjen om de ynfierrjochten te ferleegjen, syn protte feto's fan Kongresbesluten en it stelselmjittich negearjen fan de parse makke him net sa populêr. Dat hy ferlear de Amerikaanske presidintsferkiezingen fan 1888 fan Benjamin Harrison.
By presidintsferkiezingen fan 1892 fersloech er lykwols deselde Benjamin Harrison; syn twadde termyn rûn fan 1893 oant 1897. In wapenfeit fan Cleveland út dy regearperioade dat it fernijen wurdich is, wie it ynlûken fan de troch Harrison útfeardige Sherman Silver Purchase Act (1890) yn 1893. Tenei lei goud yn stee fan sulver oan de basis fan de jildhûshâlding. Cleveland is de iennige presidint dy't yn twa net oaniensletten terminen presidint west hat. Hy wie teffens de iennige presidint dy't yn it Wite Hûs it houlik oangie. Op 2 juny 1886 troude er mei de 27 jier jongere Frances Cleveland (Frances Clara Folsom), dy't doe 21 wie en sa de jongste First Lady oant no ta waard. Sy ferfong Rose Cleveland, de suster fan de presidint, dy't as First Lady optrede yn de tiid dat hy noch frijfeint wie.
Frederike Kleefstra
Frederike Kleefstra (Terherne, 1960) is in Fryske sjongster út Ferwert. Se gie nei it stedsgymnasium yn Ljouwert. Se sjongt meast harklietsjes en ballades.
Yn it teäterseizoen 2005/2006 hie se mei Corinne Staal in eigen foarstelling ‘Oerémis’. It meast bekend fan har is it nûmer Grutte grize fûgel. Yn 1991 song se mei Inez Timmer Wy geane ús eigen paad yn de finale fan Liet '91. Letter song se ek by de folkrockgroep Om 'e Noard en wurke mei oan CD´s fan Bennie Huisman. By konserten en op har CD´s wurdt Frederike faak begelaat troch Corinne Staal. Yn 2012 en 2013 lieteprogramma mei Sânman en Sikke.
Diskografy
Mei oaren:
De Marken (regio)
De Marken (Italjaansk: Marche) binne in regio yn it midden fan Itaalje, dy't oprjochte waard yn 1860. De regio leit oan de Adriatyske See en grinzget oan de regio's Emylje-Romanje, Toskane, Umbrje, de Abruzzen, Latium en de ûnôfhinklike republyk San Marino.
Provinsje en wichtige stêden
thumb|right|275px|De stêd [[Ascoli Piseno (stêd)|Askoli Piseno]]
Yamoussoukro
Yamoussoukro is de haadstêd fan Ivoarkust. Der wenje goed 200.000 minsken.
Skiednis
Oarspronklik wie Abidjan, haadstêd fan Ivoarkust. De eardere presidint Félix Houphouët-Boigny makke Yamoussoukro yn de jierren 80 fan de 20e iuw ta haadstêd omdat er der sels berne wie. In protte yn de stêd is plând, grutte wegen binne oanlein, mar noch hieltyd mei net folle bebouwing der omhinne. Tsjintwurdich lizze noch in protte regearingsgebouwen yn Abidjan.
Nijsgjirrichheden
It bekendste gebou is de Basilique Notre-Dame de la Paix dy't in kopy is fan de Sint-Pietersbasilyk yn Rome en om-ende-by 300 miljoen Amerikaanske dollars koste hat. Yn it Guinness Book of Records wurdt it neamd as grutste tsjerke fan de wrâld.
Kathleen Ferrier
Kathleen Mary Ferrier (Higher Walton, Lancashire, Ingelân, 22 april 1912 – Londen, 8 oktober 1953) wie in Ingelske altsjongster waans namme ynternasjonale klank krige as poadium-, konserte- en opname-artyste, mei in repertoire dat fariearre fan folkslieten en populêre ballades oant de klassike wurken fan Bach, Brahms, Mahler en Elgar. Har dea oan kanker, op it hichtepunt fan har rom, wie in skok foar de muzykwrâld en foaral foar it grutte publyk, dat oant nei har dea yn it ûnwisse litten waard oer de aard fan har sykte.
Libben
As dochter fan in doarpsûnderwizer út Lancashire toande Ferrier al betiid talint as pianiste en wûn sy gâns amateur pianowedstriden wylst sy as telefoaniste by de Post wurke. Se begûn earst serieus te sjongen yn 1937, doe 't se nei it winnen fan in prestizjeuze sjongwedstriid op it Carlisle Festival, oanbiedingen begûn te krijen foar profesjonele opdrachten as sjongeres. Dêrnei naam se sjonglessen, earst by J.E. Hutchinson en letter by Roy Henderson. Nei it útbrekken fan de Twadde Wrâldoarloch waard Ferrier oanwerve troch de Council for the Encouragement of Music and the Arts (CEMA), en yn de jierren dêrnei song se op konserten en resitals yn it hiele Feriene Keninkryk. Yn 1942 krige har karriêre in ympuls doe't se de dirigint Malcolm Sargent moete, dy't har oanrekommandearre by it konsertmanagementburo mei in protte ynfloed Ibbs and Tillett. Se trede geregeld op yn wichtige Londense en provinsjale sealen, en makke gâns BBC radio-útstjoerings.
Yn 1946 makke Ferrier har debút op it poadium, yn de premjêre fan Benjamin Brittens opera The Rape of Lucretia op it Glynde-Festival. In jier letter trede hja foar it earst op as Orfeo yn Gluck syn Orfeo ed Euridice, in wurk dêr't hja benammentlik mei assosjearre waard. Dat wiene dit har iennige twa operarollen, har eigen kar. Neigeraden har reputaasje groeide, gie Ferrier nauwe wurkrelaasjes oan mei wichtige muzikale figueren, wêrûnder Britten, de diriginten Sir John Barbirolli, Bruno Walter en de begelieder Gerald Moore. Se waard ynternasjonaal bekend troch har trije tournees nei de Feriene Steaten tusken 1948 en 1950 en har besites oan it Europeeske fêstelân.
Wurdearring
Kathleen Ferrier har stim wie fan natuere goed. Se hie gjin konservatoarium hân en sawol har sjongleararen J. E. Hutchinson as Henderson hawwe tajûn dat har stim al perfekt wie en dat se dat "ynstrumint" alline mar ferfine en begelaad hawwe. Har stim hie in bysûnder timbre, dat (faaks) noch troch nimmen benei kaam is en dat taskreaun wurdt oan har romme kielholte en resonânsjeromte.
Repertoire
Sy song guon fan dy wurken yn de oarspronklike taal, mar ek yn it Ingelsk. Foarbylden binne Matthäus-Passion, aria's fan Bach en Händel en Glucks Orfeo.
De Kalkman
thumb|right|Lizzing fan De Kalkman De Kalkman (Engelsmanplaat) is in sânplaat op it waad, yn it Fryske Seegat tusken It Amelân en Skiermûntseach. De plaat is 7,2 km² grut, mei in drûch part fan noch net in kante kilometer.
Lokaasje
De Kalkman leit fjouwer kilometer west fan de punt fan Skiermûntseach, fjirdel kilometer fan de eastpunt fan It Amelân en ek sa fier fan de wâl, noard fan Nes, op 53°27'15"N - 6°3'E.
De plaat wurdt begrinzge troch
Natoer
It is in plaat dêr't mar in lyts part by gewoan heech wetter net fan ûnder wetter komt, no minder as in kante kilometer. Dat drûge part is fral in gebiet fan lege dúntsjes. Earder wie hjirop wat plantegroei, dêr't fûgels yn nesken, mar op it stuit is alle plantegroei ferdwûn.
Fan 1973 ôf falt de plaat ûnder Steatsboskbehear. Fral sûnt dy tiid fungearret de Kalkman as rêstgebiet foar fûgels. Ek no noch is de plaat foar harren in heeachwetterflechtplak. De Kalkman fungearre ek as briedplak, mar sûnt de iuwikseling spiele de nêsten gauris fuort by ûngewoan heech wetter.
Skiednis
De omstannichheden yn it Fryske Gat hawwe nea lang itselde west. Yn de 18e iuw lei likernôch op it plak fan de Kalkman, benoarden Wierum in smelle noard-súd plaat, de Hynstemerk. Daalks fierder nei it easten, benoarden Nes, lei doe noch de westpunt fan Skiermûntseach.
Om 1850 hinne wie it grutste part fan it Fryske Seegat ta de Kalkman wurden. It Smoarge Gat wie der noch net, dat de Kalkman rûn nei it westen fierder oant it Pinkegat, doe it Alde Pinkegat, en nei it noarden oant de Wierumer Grûnen oan ta, dêr't no It Rif leit.
Mei it ûntstean fan it Smoarge Gat waarden it westlik part en it noardlik part ôfsnien. Yn de fyftiger jierren fan de 20e iuw wie it drûge part fan de plaat noch mear as 2 kante kilometer, mar it is sûnt die tiid hurd tebek rûn. Sûnt de tachtiger jierren is der in dúdlik ferlies oan de eastkant. Ferklearrings hjirfoar binne de feroarings troch it ôfsluten fan de Lauwerssee, en de flugge boaiemdaling fan gauris in meter dy't de Kalkmân en it Rif ûnderfûn hawwe as gefolch fan de gaswinning fan it Amelân.
Om de iuwikseling hinne is troch heakfoarming fan de Kalkman en fan it Rif it noardlike part fan it Smoarge Gat foar in part blokkearre. Op it stuit fersânet dat part fan it gat. Mûglik sille yn de takomst beide platen wer gearwaakse.
Namme
De namme De Kalkman is nei alle gedachten ûntstien om't der in earder tiid om de kalk skelpen wûn waarden op de plaat.
It eilantsje hat yn it ferline ek wol oantsjut west mei, 'Ingelsche Plaet', 'Langhe Sandt', ' ' t Hooge Sandt', 'Hooghe Banc', 'Kalkman' en 'Jouerman'. De beneaming 'Engelsmanplaat' is faaks ûntstien troch it fêstrinnen fan it skip fan de skulpefisker Feye Willems Engelsman fan Skiermûntseach yn 1708. Oerbliuwsels fan it wrak binne noch altyd te sjen.
Waadrinnen
De Kalkman leit tichtby de fêste wâl, en is dêr oer it waad mei ferbûn. Dit makket de waadrintocht nei de Kalkman de koartste oerstek oer it waad. Yn de lêste fearnsiuw fan de 20e iuw is de Kalkman dêrtroch in populêr doel foar waadrintochten wurden, mei yn it seizoen gauris twa kloften waardrinners deis. Fansels is it al sa dat tochten nei de Kalkman hinne en werom binne; it is gjin eilân en der is gjin fear dat de minsken wer meinimt nei de wâl.
Oerdû
It Oerdû (اردو; Urdu) is de offisjele taal fan Pakistan en in standerdisearre foarm fan 'e Hindoestaanske sprektaalfariant fan 'e islamityske mienskip yn noardlik Yndia. De taal heart ta de Yndo-Jeropeeske talen.
thumb|center|700px|It Oerdû-alfabet
Goatysk
It Goatysk is in útstoarne East-Germaanske taal, de ienige taal út dizze tûke dêr't in protte oer bekend is. De 4e-iuwske Goatyske Bibeloersetting fan biskop Wulfila is it earste oerlevere literêre wurk yn in Germaanske taal en dêrom fan grut belang foar de taalwittenskip. Mei û.o. fjouwer of fiif nammefallen, in dualis en in syntetyske ûndergeande foarm lit it Goatysk in grut tal argayske skaaimerken sjen.
It Goatysk waard sprutsen troch it folk de Goaten en fersprate harren nei de 3e iuw fanút it gebiet te noarden fan de Swarte See nei Itaalje, Frankryk en Spanje, mar soe nei de fal fan it Ostrogoatyske ryk yn de 6e iuw en it Fisigoatyske ryk yn de 8e iuw útstjerre. Op de Krim bleau in fariant fan it Goatysk, it Krimgoatysk, yn elts gefal oant de 16e iuw bestean.
Boarnen
thumb|left|In side út de [[Codex Argenteus]] Fierwei de wichtichste boarne foar it Goatysk is Wulfila's bibeloersetting. Hjirfan is it grutste part lykwols ferlearn gien. Bewarre bleaun binne de helte fan de Evangeeljen, yn de Kodeks Argenteüs, de brieven fan Paulus en in part fan Nehemia. It ienige oare wichtige Goatyske dokumint is de Skeireins, in kommentaar op Jehannes.
Alfabet
<ei> = iː, <au> = ɔ, <ai> = ɛ en <gg> = ŋ. Yn de wittenkip wurdt frijwol allinnich mei de transliteraasje nei it Latynske alfabet wurke.
Morfology
It Goatysk hat in frij komplekse morfology mei in soad argayske Yndo-Jeropeeske skaaimerken dy't net mear bestean yn de hjoeddeiske Germaanske talen.
bûging
Nammewurden wurde yn it Goatysk bûgd nei nammefal, getal en geslacht.
It Goatysk ken fjour of fiif nammefoarmen: nominatyf, genityf, datyf, akkusatyf en fokatyf, wêrby de lêste yn foarm altyd lyk is oan de nominatyf of akkusatyf. Boppedat binne der resten fan in ynstrumintalis.
Der binne trije getallen, iental, meartal en twatal (dualis). De dualis komt lykwols allinnich yn it persoanlik omnamwurd (en yn it tiidwurd) fan de earste en twadde persoan ta útdrukking.
Ferbûging
It Goatyske tiidwurd wurdt bûgd nei: