cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rolstoel
Triuwrolstoel
|200px|thumb|right|In Triuwrolstoel sa as yn gebrûk op in ynternasjonaal fleanfjild In triuwrolstoel is in rolstoel dy't net troch de persoan dy't yn de rolstoel sit, sels op gong brocht wurde kin. Sa'n rolstoel is bedoeld om minsken mei slimme, faak mearfâldige beheiningen, te ferpleatsen. Ek wurde triuwrolstuollen faak brûkt yn sikehuzen en op fleanfjilden om minsken dy't net fier rinne kinne te ferfieren. De rolstoel wurdt op gong brocht troch te triuwen tsjin twa hânfetten dy't befêstige binne oan de efterkant fan de rolstoel. In triuwrolstoel is te werkennen oan fjouwer lytse tsjillen. Somtiden liket in triuwrolstoel op in hânbewege rolstoel, mar is it net. Men kin him werkenne oan in kantelferstelling en fier nei efteren pleatste tsjillen. Dy triuwrolstoullen wurde faak brûkt troch persoanen dy't net aktyf sels de rolstoel op gong bringe kinne. In triuwrolstoel is faak útrist mei yndividuele oanpassingen foar de persoan dy't yn de rolstoel sit.
Hânbewege rolstoel
In hânbewege rolstoel is in rolstoel dy't troch de persoan dy't yn de rolstoel sit sels op gong brocht wurde kin. Dy rolstoel soarget derfoar dat immen himsels selsstannich ferpleatse kin. De rolstoel wurdt op gong brocht troch mei de hannen mei behelp fan hoepels dy't oan de tsjillen sitte te bewegen. Der binne ferskate types hânbewege rolstuollen.
Frame
It frame fan in moderne hânbewege rolstoel bestiet út ien stik of is opfouber en makke fan in metaallegearing of komposytmaterialen, lykas: titanium, aluminium, karbon en kromolybdeen. In rolstoel mei in optearber frame wurd faak as maklik mei te nimmen sjoen mar oan in optearber frame sitte ek in soad losse ûnderdielen en nimt dêrtroch in soad romte yn, en is minder stabyl as in fêst frame dat bestiet út ien stik. In rolstoel mei in optearber frame is dêrom ek net sa geskikt foar yntinsyf gebrûk. De meast brûkte opfousysteem is dy mei in fertikale x ek wol X-brace neamd. foar dit optearsysteem waard yn 1933 patint oanfrege troch de Amerikaanske fabrikanten Everest and Jennings. Moderne optearbere rolstuollen ha tsjintwurdich ek wol in optearsysteem mei in horizontale x en der binne rolstuollen wêr't de rêchleuning foaroer klapt wurde kin en de fuottesteun efteroer. By fêstframe rolstuollen komme meardere soarten frames foar. De Boks frame, de heal boks frame, de minimaal frame en de trijetsjil T frame. Dat lêste frame soart wurdt foaral brûkt by rolstuollen foar tennis en wheelen mar en ek wol by berne rolstuollen. De minimal frame waard yn 1985 foar it earst tapast troch de Switserske atleet en rolstoelfabrikant Rainer Küschall.
Jasbeskermers en earmleuningen
Jasbeskermers soargje der foar dat de klean skjin bliuwe en dat de klean net yn de tsjillen komme kinne. Jasbeskermers wurde faak makke fan keunststof, karbon as aluminium. Earmleunings soargje der lykas jasbeskermers ek foar dat de klean fan de persoan dy't yn de rolstoel sit skjin bliuwe en net yn de tsjillen komme kinne mar earmleunings soargje dêrnêst foar ekstra ûndersteuning fan de persoan yn de rolstoel en soargje der foar dat persoanen makliker stean gean kinne fan út de rolstoel. Earmleuningen wurde dan faak ek brûkt op rolstuollen foar ynsidinteel en tydlik gebrûk.
Fuotplaten en fuotsteunen
De fuotten fan in persoan yn in rolstoel steune op in fuotplaat as op fuotsteunen. In fuotplaat sit faak oan it frame fêst en wurdt meastentiid brûkt op in rolstoel mei in fêst frame. Mar je ha ek fuotplaten dy't opfouber binne dy't likje op fuotplaat dy't likje op dy't fêst oan it frame sitte. Fuotsteunen sitte faak los fan it frame en wurde oan it frame fêstset mei in pen yn gat ferbining. Dizze fuotsteunen ha in soad ynstelmooglikheden en kinne opklapt en fuortklapt wurde sadat de persoan dy't yn de rolstoel sit makliker opstean kin út de rolstoel wei. Fuotsteunnen wurde dan ek faak brûkt op rolstuollen foar ynsidinteel en tydlik gebrûk. Fuotplaten en fuotsteunen wurde meastentiids makke fan keunststof mar ek wol fan karbon. By rolstuollen mei in fêste fuotplaat is de fuotplaat faak fuortdaliks ûnder de knibbels as dêr efter montearre, dit soarget foar in aktive sithâlding. Fuotsteunen binne faak troch de beweachberens fan de steunen foar de knibbels pleatst sadat se maklik fuortklapt wurde kinne en de ynstelberens behâlden wurdt, mar it behindert al in aktive sithâlding en dêrtroch moat de rêchleuning wat heger wêze as by de fêste fuotplaten.
Rêchleuning en sitkêssen
De rolstoel is meastentiids útrêste mei in stoffen rêchleuning mar ek keunstof en karbon rêchleunings beklaaid mei stof komme foar, in rêchleuning is foaral bedoeld om te soargjen foar foldwaande steun yn de ûnderrêch. Is in rêchleuning te heech dan belemmert dat de beweechberens fan de persoan dy't yn de rolstoel sit mar soarget der ek foar dat de bekken efteroer kantelt mei in bolle rêch en in soad wurgens ta gefolch. It sitkêssen moat der foar soargje dat de persoan yn de rolstoel foldwaande ûndersteund wurd, soarget foar komfort, en dat der gjin trochlisferwûnings ûntsteane. Komfort hâld net allinne nofflik sitte yn mar ek dat it kêssen maklik yn gebrûk, en maklik skjin te meitsjen is. En trillingen fan it (bûten) riden opfangt. It sitkessen moat ek soargje foar ûnderteuning, dit om te foarkommen dat de persoan yn de rolstoel by eltse beweging dy't hy of sy makket bygelyks by it oppakken fan in pinne dy't op 'e grûn fallen is al út de rolstoel falt. Dêrom moat in sitkessen soargje foar foldwaande ûndersteuning nei foaren en nei siden ta, wêrtroch it bekken in fêst punt wurde yn it kêssen. Om trochlisferwûnings te foarkommen moat it kêssen nêst boppesteande saken ek soarge foar yn goede drukferdieling om pieken yn de druk te foarkommen. Der binne in ferskaat oan fullingen foar sitkêssens, der binne kêssens dy't folt binne mei skûm, mei loft, as mei gel en der binne kêssens mei in kombinaasje fan dizze fullingen.
Tsjillen
Hast wol it meast opfallende ûnderdiel fan in rolstoel. De eftertsjillen binne faak fjouwerentweintich inch tsjillen mar der binne ek rolstuollen mei gruttere as lytsere eftertsjillen dat hinget in bytsje ôf fan de lingte fan de persoan dy't yn de rolstoel sit. De as fan de eftertsjillen sit meastentiids ûnder bekken fan de persoan dy't yn de rolstoel sit pleatst, by rolstuollen foar ynsidinteel gebrûk en tydlik gebrûk sitte se ek faak ûnder de rêchleuning pleatst. Der is in soad ferskaat yn eftertsjillen sa ha je tsjillen mei trije speaken fan karbon, tsjillen mei tolve, achtjin as fjouwerentweintich speaken fan karbon, trijespeak tsjillen mei beweechberre ûnderdielen der yn saneamde spinners en tsjillen mei speaken dy't yn elkoar om flechte binne de saneamde twisters mar ek tsjillen mei gewoane speaken wurde noch in soad brûkt. By tsjillen mei gewoane speaken wurde faak speakbeskermers brûkt, dit foar de feiligens fan de fingers fan de persoan dy't yn de rolstoel sit as fan in nijsgjirrich lyts berntsje dat de tsjillen fan tichby besjocht, foar de feiligens by it sporten en foar de sier. Dizze speakbeskermers wurde makke fan keunststof mar foar kwad rugby wurde de speakbeskermers makke fan aluminium. Om de tsjillen sitte bannen en dizze moatte foar de komfoar en in lichte rolwjerstân soargje rolstuollen wurde dêrom faak fersjoen fan hêgedrukbannen. bannen moatte goed op druk hâlden wurde om lichaamlike skea te foarkommen. De foartsjillen binne faak fjouwer as fiif inch grut. Trochdat se lyts binne hawwe se in grutte rolwjerstân. rolstuollen foar ynsidinteel gebrûk ha faak gruttere foartsjillen. Ôfhinklike fan it frame hat in rolstoel twa as ien foartsjil.
Remmen
Der binne rûchwei twa soarten remmen de standaard fertikale remmen en de skjirre remmen dat binne horizontale remmen. In Rem bestiet út twa dielen de remhendel en it remstik. De remmen wurde fan slytfêst materiaal makke. En moatte sa op de rolstoel montearre wêze dat as de rolstoel op de rem stiet de eftertsjillen net nei efteren drukt wurde. Fierder kinne de remmen útfierd wurde mei yndividuele oanpassingen foar de persoan dy't yn de rolstoel sit.
Typen hânbewege rolstuollen
Der binne trije typen hânbewege rolstuollen, der binne rolstuollen foar deistich, foar ynsidinteel, en foar tydlik gebrûk, hjirûnder folget in útlis oer de ferskillen yn dizze typen.
Deistich gebrûk
Rolstuollen foar deistich gebrûk wurde yntinsyf brûkt fan it momint ôf fan bêd kommen oant it momint fan wer op bêd gean. Dy rolstuollen ha mei yndividuele oanpassings foar de persoan dy't yn de rolstoel sit. In rolstoel foar deistich gebrûk ha faak in fêst frame mar ek ynklapbere ferzjes komme foar. In rolstoel foar deistich gebrûk mei net mear as tsien kilogram weagje. Dy rolstuollen binne bedoeld foar persoanen dy't net rinne kinne, en wurde faak ek brûkt troch persoanen fan wa't it bynweefsel ûngewoan rekber is.
Ynsidinteel gebrûk
In rolstoel foar ynsidinteel gebrûk is bedoeld foar it gebrûk bûtenshûs om bygelyks boadskippen dwaan te kinnen, as nei in attraksjepark te gean. Dy rolstuollen binne foar persoanen dy't net fierder rinne kinne as hûndert meter. De rolstoel is almeast opfouber en hat faak yndividuele oanpassingen. In rolstoel foar ynsidinteel gebrûk waget ûngefear alve oant fyftsjin kilogram. Deistich yntinsyf gebrûk fan dizze rolstoel kin slimme lichaamlike skea ta gefolch ha.
Tydlik gebrûk
Rolstuollen foar tydlik gebrûk binne bedoeld foar minsken mei tydlike beheinings oan de fuotten sa as in brutsen skonk. Dy rolstoel is faak in standertútfiering en faak noch makke fan stiel. En is bedoeld foar ferfier fan bêd nei it húske en fan bêd nei it sikehûs ensafuorthinne. Dy rolstuollen ha gjin yndividuele oanpassingen en weagje sawat tusken de fyftjin en de tweintich kilogram. Dy rolstuollen meie net langer as inkele wiken efterinoar wurde brûkt om slimme lichaamlike skea te foarkommen.
Elektryske rolstoel
200px|thumb|right|In elektryske rolstoel foar binnen en bûtengebrûk. In elektryske rolstoel wurdt op gong brocht mei behelp fan in elektromotor. De rolstoel kin bestjoerd wurde mei behelp fan in joystick, mar ek mei toetsen of sels mei it bewegen fan de holle. Op in joystick binne ek meardere fariaasjes mooglik. Der binne ferskeidene types elektryske rolstuollen.
Akkus
It wichtichste ûnderdiel fan in elektryske rolstoel is de akku. De akku moat net allinne de motor op gong bringe, mar moat alle funksjes fan in elektryske rolstoel fan stroom foarsjen. Der binne twa types akku, de wiete akku en de gelakku. De akku makket stroom troch in gemyske reaksje tusken lead en swavelsoer. De wiete akku is licht yn gewicht, mar freget in soad ûnderhâld. Se moatte regelmjittich byfolle wurde mei distillearre wetter. Ek mei dizze akku net mei yn fleantúch flein wurde. De gelakku is makliker yn ûnderhâld en trochdat der gjin wetter oan tafoege wurde hoecht, kinne se net lekke. Dêrom mei der mei sokke akku's wol flein wurde.
Motor
200px|thumb|right|In hânbewege bêrnerolstoel (it anty-kiptsjiltsje is ynklapt op dizze ôfbylding en de triuwhânfetten ûntbrekke) De elektromotor fan de rolstoel wurdt yn beweging setten troch de akku fan de rolstoel. Wat foar motor der nedich is hinget ôf fan wêr't de rolstoel foar brûkt wurd. Wurd de rolstoel foaral binnenshûs brûkt, wurd der binnen en bûten brûkt, wurdt de rolstoel foar sport brûkt as wurdt de rolstoel brûkt foar rûch terein, In rolstoel dy't foar rûch terein brûkt wurdt hat mear fermogen nedich as in rolstoel dy't allinne mar bûten brûkt wurdt.
Betsjinning
De betsjinning fan in elektryske rolstoel bart meastentiids mei in joystick en in betsjinningspaniel. Mei dy joystick kin net allinne it riden en de faasje fan de rolstoel regele wurde mar ek de betsjinning fan de heech/leech fersteling fan de rolstoel, de kantelferstelling fan de rechleuning, de fuottensteunen en de ferljochting fan de rolstoel. Ek kin der mei de betsjinning oare saken betsjinne wurde bygelyks it lûd fan in radio as it iepen en ticht dwaan fan in doar. As de persoan yn de rolstoel net yn steat is om in joystick te betsjinjen dan is der in mooglikheid om in rolstoel te betsjinjen mei de holle yn kombinaasje mei de fuotten. Dit is faak in oplossing foar minsken dy't slim spastysk binne.
Foartsjiloandriuwing
De foartsjiloandriuwing hat as foardiel dat se hiel maklik draaie kinne en komt sûnder al te grutte problemen by obstakels bygelyks stoepen op. In neidiel fan foarstjil oandreaune rolstuollen is dat se net altyd like snel binne.
Middentsjiloandriuwing
200px|thumb|right|In sportrolstoel foar de sport wheelen De mei in middenstjil oandreaune rolstoel hat de oandriuwing op tsjillen dy't yn it midden steane fan de rolstoel en derom hat in middentsjil oandreaune rolstoel seis tsjillen. In grut foardiel fan de middenstiloandriuwing is dat de rolstoel maklik draaie kin yn lytse romten. In neidiel fan in rolstoel mei de oandriuwing yn it midden is dat se fêst kinne komme te sitten op obstakels. Derom wurd dy oandriuwing faak brûkt by rolstuollen dy't allinne binnen brûkt wurde.
Eftertsjiloandriuwing
De Eftertsjiloandriuwing is de meast bekinde oandriuwing, en hat as foardiel dat de rolstoel dat de rolstoel stabyl bliuwt by hegere snelhyden, mar de draaisirkel is wol frij grut by in eftertsjil oandriuwing en is dêrtroch net altyd like geskikt om binnen te brûken.
Typen elektryske rolstuollen
Der binne trije typen rolstuollen, der binne rolstuollen foar binnen gebrûk en foar off-road/bûten gebrûk, hjirûnder folget in útlis oer de ferskillen yn dy typen.
Sânwetter
It Sânwetter is in mar yn de gemeente De Fryske Marren. De mar is in útham fan de Tsjûkemar besuden Aldeouwer. Yn de mar leit it eilân Lytse Krús. De Skarster Rien en de Dyksleat rinne út yn it Sânwetter.
Rolstoel
Binnen gebrûk
200px|thumb|right|In elektryske sportrolstoel foaral brûkt foar de sport hokky Dit binne elektryske rolstuollen mei lytse tsjiltsjes en beheinde ôfmjittings. Se sjogge der faak út as in burostoel en ha in beheinde gong, maksimaal seis kilometer yn it oere.
Binnendoar en bûtendoargebrûk
Dit is de meast bekende elektryske rolstoel. Hy hat grutte tsjillen efter en lytse tsjillen foar. Dizze rolstoel hat in gong fan njoggen oant fjirtjin kilometer yn it oere en is oeral te brûken útsien net ferhurde diken.
Drûchte
In drûchte (oant 2015 stavere as droechte) of skrokkens is in langere perioade dat der gebrek oan wetter is. Dat wurdt almeast feroarsake trochdat der lang gjin of minder as gemiddelde delslach falt, sadat it oerflaktewetter en/of grûnwetter oprekket. Fral by sinneskynwaar mei wyn en hege temperatueren kin der in protte focht ferdampe, mei as gefolch dat it wettertekoart fluch oanboazet. Drûchte komt dêrtroch benammen foar yn 'e simmer en yn dielen fan 'e wrâld dêr't it altyd hjit is, lykas woastinen. Ek de foarskiednis is fan belang: as ek it foargeande jier drûch wie, rint it wettertekoart fierder op. Foar de lânbou makket de minske yn sokke gefallen faak gebrûk fan yrrigaasje, mar it wetter dat dêrfoar brûkt wurdt, moat ek earne wei komme, en soks makket de drûchte dêrom op 'e lange termyn slimmer ynstee fan better.
Rolstoel
Bernerolstoel
200px|thumb|right|In dûsrolstoel In bernerolstoel is in rolstoel spesjaal makke foar bern. In bernerolstoel kin in triuw, hânbewege as elektryske rolstoel wêze. De triuwrolstoel hâlde we hjirre efterwêge om't dy technysk net oars is as de triuwrolstoel foar folwoeksenen. By in bernerolstoel moat foaral sjoen wurde nei de meigroeiberens fan de rolstoel, sadat in bern der net al binnen in jier der út groeit. Fierders heart in hânbewege rolstoel foar bern oant en mei fiif jier âld foarsjen te wêzen fan anty-kyptsjiltsjes efter de rolstoel (fergelykber mei de sidtsjillen op bernefytsen), triuwhânfetten en speakbeskermers, dy't der binne om de feiligens by gebrûk te fergrutsjen. De anty-kiptsjiltsjes binne net winsklik by persoanen boppe de fiif jier âld mei in rolstoel foar deistich of ynsidinteel gebrûk, om't de anty-kiptsjiltsjes nêst it fergrutsjen fan de feiligens, ek de selsstannigens slim beheine. By in elektryske bernerolstoel is it fan belang dat troch in heech/leech ferstelling it bern gewoan oan tafel sitte kin as selsstannich guod fan it oanrjocht pakke kin. Foar de feiligens mei in elektryske rolstoel foar bern mar mei in beheinde gong ride kinne. Ôfhinklik fan de leeftyd is dat tusken de seis en de tsien kilometer yn it oere.
Drûchte
Drûchte kin moannen of sels jierren oanhâlde. It kin fan grutte ynfloed wêze op it ekosysteem en de lânbou yn it troffen gebiet, en sadwaande kin it ek de ekonomy skea tabringe. Guon dielen fan 'e wrâld, benammen yn 'e tropen, hawwe elts jier in drûge tiid, as der suver hielendal gjin delslach falt, en in reintiid, as frijwol alle jierlikse delslach efterinoar delkomt. Dy ferdieling makket de kâns op 'e ûntwikkeling fan drûchte grutter, mei't it foarkomme kin dat de rein yn in beskaat jier fanwegen klimatologyske omstannichheden gewoanwei net komt. Ek liene drûge seizoenen har tige foar de ûntjouwing fan natoerbrannen. Nettsjinsteande dat is drûchte in weromkearend ferskynsel yn it klimaat fan hast de hiele wrâld.
Rolstoel
Sportrolstoel
200px|thumb|right|In strânrolstoel In sportrolstoel is in rolstoel dy't spesiaal makke is om mei te sporten. Eartiids waard de gewoane rolstoel brûkt mar yn de rin fan de jierren is foar eltse sport in eigen rolstoel ûntwikkele mei eigen easken.
Drûchte
In soad plantesoarten, lykas de leden fan 'e famylje fan 'e kaktussen (Cactaceae), hawwe troch evolúsje skaaimerken ûntwikkele dy't helpe om drûchte te trochstean. Men kin dan tinke oan in minder grut blêdoerflak en in waaksige opperhûd, sadat de plant minder wetter ferliest troch ferdamping. Oare planten oerlibje drûchten as siedsjes ûnder de grûn. Yn gebieten dêr't drûchten ôfwiksele wurde troch perioaden mei rein, ûntjouwe har woastinen, steppes, savannes en prêrjes. Oanhâldende drûchte kin liede ta massamigraasje fan minsken en bisten, en teffens ta in humanitêre krisis. De langste drûchte út 'e skiednis dy't yn skriflike boarnen fêstlein is, kaam foar yn 'e Atakamawoastyn yn Sily en duorre 400 jier.
Rolstoel
Hânbewege sportrolstoel
In hânbewege sportrolstoel is in rolstoel bedoeld foar it beöefenjen fan sport en hat yn alle sporten syn eigen spesifike easken. In algemien foarkommen kenmerk fan sportrolstuollen is dat de tsjillen ekstreem skean steane. Der binne spesjale rolstuollen foar:
Drûchte
Drûchten binne fan ynfloed op 'e produksje fan iten en op oare aspekten fan 'e minsklike maatskippij. Se wurde dêrom beskôge as in ramp fan natuerlike oarsprong, hoewol't men histoarysk ek wol boppenatuerlike of minsklike oarsaken socht. Dy minsklike oarsaken koene dan ek wer boppenatuerlik wêze, lykas in flok of de godlike bestraffing fan in minsklike sûnde. Om ynfloed op drûchte út te oefenjen, ûntwikkelen ferskate minsklike kultueren yn it ferline rituëlen lykas de reindûns, mar ek waarden der wol minske-offers brocht om te besykjen dêrmei de delslach wer op gong te bringen. Tsjintwurdich wurde sokke praktiken, alteast yn 'e Westerske maatskippij, sjoen as in foarm fan folkloare of byleauwe, en wurdt earder fertroud op 'e moderne wittenskip fan wettermanagement.
Fanwegen de grutte ynfloed op it libben is drûchte ien fan 'e ierst dokumintearre klimatologyske foarfallen, dy't al neamd wurdt yn it Sûmearyske Epos fan Gilgamesj, dat om 2100 f.Kr. skreaun waard. Yn 'e Bibel is drûchte de efterlizzende oarsaak fan it ferhaal oer hoe't Joazef yn it Alde Egypte bedarre en dêrmei ek fan 'e lettere Uttocht út Egypte fan 'e Israeliten. De moderne wittenskip hat de migraasjes fan jager-sammelders yn Sily yn 9500 f.Kr. yn ferbân brocht mei drûchte, en itselde jildt foar de out of Africa-migraasje fan 'e moderne minske nei de rest fan 'e wrâld 135.000 jier lyn.
Rolstoel
Elektryske sportrolstoel
Dizze rolstuollen kinne tige fluch ride, fan trettjin en in heale kilometer yn it oere ôf, en binne tige manûfrearber. Dy rolstuollen ha ek in bumper oan de foarkant om de rolstoel en de persoan dy't der yn sit te beskermjen by it botsen. Yn ús lân wurde dy elektryske sportrolstuollen foaral brûkt foar rolstoelhokky
Spesjale rolstuollen
Nêst boppesteande rolstuollen binne der ferskate spesjale rolstuollen:
Under it begryp 'rolstoelfyts' falle ferskeidene kombinaasjes fan fyts en rolstoel en heare dêrtroch net ûnder de rolstuollen mar ûnder de fytsen.
Lichaamlike beheining
In lichaamlike beheining is in beheining oan 'e lea.
Oarsaken
Der is in grut ferskaat oan oarsaken fan in lichaamlike beheining:
Funksjonearjen
Ofhinklik fan de aard fan de beheining kin gebrûk makke wurde fan helpmiddels om it funksjonearjen fan de persoan mei in lichaamlike beheining te ferbetterjen: Troch dy helpmiddels hawwe in grut part fan de persoanen mei in lichaamlike beheining gjin as mar in bytsje beheinings yn it funksjonearjen yn it deistich libben. Yn hoefier as de helpmiddels de beheinings opheffe hinget fan de beheining ôf en oft it helpmiddel by de persoan past. Der bliuwt altyd in groep dy't sa slim beheind is dat it amper mei helpmiddels te ferhelpen is.
Lieg
Lieg is in plak en gemeente yn de Dútske dielsteat Rynlân-Palts yn de Verbandsgemeinde Cochem. De Verbandsgemeinde Cochem makket diel út fan de lânkring Cochem-Zell.
Bestjoer
Lieg is in saneamde Ortsgemeinde yn de Verbandsgemeinde Cochem.
It besjen wurdich
Lieg hat in pear monuminten fan fakwurk út de 17e, 18e en 19e iuw, dy't benammen oan de Hauptstraße lizze. Oan de Kirchstraße stiet de katolike tsjerke, dy't wijd is oan de hillige Goär. Bûten it doarp steane (súdeastlik fan it doarp oan de L108) de Wendelinuskapel út 1908 en net fier dêr fan ôf (eastlik fan it doarp) in 18e iuwske kapel.
Dan McCafferty
William Daniel McCafferty (Dunfermline, 14 oktober 1946 - 8 novimber 2022) wie in Skotsk sjonger. Hy waard bekend as mei-oprjochter fan Nazareth. Yn 2013 moast McCafferty Nazareth fanwegen problemen mei syn sûnens ferlitte. Hy wie likegoed al op it album Rock 'n' Roll Telephone te hearen as sjonger. En brocht yn 2019 noch it solo-album Last Testament út.
McCafferty ferstoar op 8 novimber 2022 yn'e âldens fan 76 jier
De Knijp
De Knijp is in buorskip yn de gemeente It Hegelân yn it noarden fan de provinsje Grinslân. It bestiet út in oantal pleatsen lizzend oan in dearinnende dyk fanôf Zandeweer besuden it Boterdiep. Oarspronklik lei it yn de destiidske gemeentes Kantens en Iemsmûn.
Hoek (Ljouwert)
thumb|right|220px Hoek wie in terpdoarp dat mei Nijehou en Aldehou yn 1435 Ljouwert waard. Yn datselde jier krige Ljouwert stedsrjochten. It is no in buert yn de wyk Ljouwert-Binnenstêd.
Skipsleat (Steggerda)
De Skipsleat (Stellingwerfsk en offisjeel: Schipsloot) is in feart yn de gemeente Weststellingwerf. De Schipsleat rint fan de Turfhoekwei besuden Finkegea nei it easten, rjochting Steggerda oan de Vaartweg ta. It Karkebos leit oan de Schipsloot.
De namme Schipsloot jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Oude Veenvaart.
Rekila
Rekila (Spaansk: Requila) (? - 448), wie kening fan de Suëven. Hy hearske fan 438 oant syn dea oer de Suëven yn Gallaecia, de noardwestlike hoeke fan it Ibearysk Skiereilân.
Libben
Oer Rekila wurdt yn in oantal primêre boarnen ferhelle, û.a. Hydatius docht ferslach fan him. Hy is in soan fan de Suëvyske kening Hermerik. Lykwols is fan syn jeugd en jonge jierren neat bekend en taaste wy yn it tsjuster oer syn bertedatum en plak. Nei alle gedachten waard hy nei 409 berne yn Gallaecia, it gebiet dat de Suëven fan de Romeinen tawiisd krigen hiene neidat sy yn Spanje arrivearren. Hy wie boaske mei in fierders ûnbekende dochter fan kening Wallia fan de Fisigoaten en wie heit fan twa soannen en ien dochter, dêr't allinnich de nammen fan de soannen oan ús oerlevere binne, te witten: Rekjar en Risimer.
As kening Hermerik yn 438 slim siik wurdt, nimt Rekila alle bestjoerstaken fan syn heit oer en regearet hy yn syn namme oant 441. As dat jier syn heit stjert wurdt Rekila nije kening fan de Suëven. Under syn bewâld wurdt it gebiet fan de Suëven fierder nei it suden ta útwreide. Hy besiket it fakuüm op te foljen dat de Fandalen en Alanen efter litten hiene nei harren oertocht nei Noard-Afrika.
Hormûz
thumb|Lizzing Hormûz thumb|Strân by Kherz op Hormûz Hormûz of Hormoz, earder ek Ormoez, is in Iraansk eilân yn de Strjitte fan Hormuz yn de Perzyske Golf, tsjinoer de havenstêd Bandar Abbas. De namme fan it eilân is ôflaat fan Ahura Mazda, de god fan it zoroastrisme.
Rekila
Libben
Rekila fiert in kriichshaftige polityk foar de Romeinske machthawwers yn Spanje oer. Hy slút in ferbûn mei de Bagauden, banditen dy't troch him brûkt wurde as hierlingen, en late ferskillende fjildtochten tsjin de Romeinen û.m. yn "Hispania Lusitania" (Andalûsje) en "Hispania Baetica". Yn 438 ferslacht er in folslein Romeinsk leger oan de rivier Jenil (Singillio), dat ûnder lieding fan comes Andevotus op him ôfstjoerd wie. Dêrnei oermasteret hy de provinsje haadstêden Mérida fan Lusitania (439) en Sevilla fan Baetica (441). Alle Romeinske generaals dy't op him ôfstjoerd wurde rekkennet hy mei ôf, Andevotus, Censorius en Vitus wurde allegear troch him ferslein.
Hormûz
Hormûz is oerdytsen mei sedimintêre rotslagen en lagen fulkanysk materiaal. It heechste punt fan it eilân leit sa'n 186 meter boppe see. Troch it brekme oan delslach is de grûn en it wetter frijwat sâlt. Spesjialisten binne slagge in kultivar fan Hara-beammen te kweken dy't it yn dit klimaat goed docht. Iraanske ingenieurs hawwe soarge foar in wetterlieding, dy't grûnwetter fan it fêstelân nei it eilân bringt.
Hormûz heart ta de provinsje Hormozgan en hat in oerflakte fan 42 km2.
Rekila
Libben
Op de ein fan syn koarte, mar fûleindige bewâld behearsket hy sawat hiel Andalûsje en Baetika en parten fan "Hispania Tarraconensis". Rekila stoar yn Mérida, neffens syn tiidgenoat Hydatius stoar er as heiden. Hy waard opfolge troch syn âldste soan Rekjar. Syn oare soan Risimer soe opgong meitsje as heechste befelhawwer yn it West-Romeinske leger. In dochter troude mei Gundiok, kening fan de Boergonden.
Hormûz
Ut de skiednis
Hormuz wie fan de 10e iuw oant it begjin fan de 17e iuw it sintrum fan it Keninkryk Ormûs.
De Sineeske admiraal Zheng He berikte it eilân op syn fjirde reis om 1414 hinne.
De Portegezen feroveren it eilân yn 1515. De stêd HormUz oan de noardkant fan it eilân wie ien fan de meast wichtige hannelstêden yn it Midden-Easten. It Keninkryk Ormûs waard in fazalsteat fan de Portugezen. Ut dit tiidrek stamt it Portugeeske fort op Hormûz ek.
Yn 1622 waarden de Portegezen ferdreaun troch de Perzen ûnder sjah Abbas I de Grutte, yn 'e mande mei de Britske East Yndia Kompanjy, de Portugezen.
Keizer
In keizer (Latynsk: Imperator) is de heechste titel foar in monarch, en hat moreal sjoen in heger oansjen as in kening. De etymology fan keizer rint wêrom nei Julius Caesar, waans efternamme as keizer útsprutsen waard. It wie net Julius Caesar sels, mar syn neef en opfolger Augustus dy't it wurd Caesar brûkte as syn titel. Yn it East-Romeinske Ryk bleau de titel oant en mei 1453 bestean.
Karel de Grutte kroane him yn 800 ta keizer fan it Westen, dat wie de earste net Romeinske keizer. Yn it Hillige Roomske Ryk waard ek de keizerstitel brûkt. Napoleon waard kroand ta keizer yn 1804. Oant en mei 1918 waard de keizerstitel allinnich noch brûkt yn it Dútske Keizerryk en Eastenryk-Hongarije.
De Russyske tsaren wienen ferlykber mei in keizer. Bûten Jeropa waard yn 'e wrâldskiednis de keizertitel brûkt yn Súd-Amearika, Afrika en Aazje, mar dy binne net itselde as de Jeropeeske keizertitels. Japan is sûnt 600 foar Kristus in keizerryk, mar is it iennichste lân op ierde dy't no noch in keizer hat.
Friesmastate
thumb|Friesmastate, 1721 thumb|Friesmastate thumb|400px|Friesmastate, 1880 Friesmastate wie in state yn Idaard, gemeente Idaarderadiel. It terrein is efter de lintbebouwing noardlik fan de buorren amper te werkennen.
De Friesematate is grif koart nei 1625 ûntstien; it lângoed wie yn de rin fan de iuwen tige fersnippere rekke. Om 1625 wennet yn de Grut Roorda State by Grou Carel fan Roorda, dy't grytman fan Idaarderadiel is. Carel ferienet de fersnippere persielen fan de Friesemasate ta ien gehiel en lit grif de sate (pleats) ferbouwe ta state en set him dêryn ta wensjen.
Yn 1728 is Cornelis fan Scheltinga eigener. Hy is blykber tige grutsk op syn foarnamme, want yn dat jier makke hy fan syn besittings yn Idaard in fideïcommis. Dat is in erfstelling, wêrby't de fererving yn mear as ien generaasje fêstlein wurdt. Dy erfstelling hâlde yn dat de besittings hieltiten oerervje moasten op de âldste neisiet mei de namme Cornelis of Cornelia. Yn in Leeuwarder Courant út 1844 wurdt fernijd: ''Friesema-State te Idaard: Gehuwd op 16 oktober 1844 J.B. Dompeling, Med. Doct. te Utrecht en J.M. van Campen, Wed. F.P.G. van Enschut''.
Sa't yn it listke mei bewenners te sjen is, barde dat oant 1881. At dat jier Cornelis Bergsma stjert, litte de erven Bergsma de state ôfbrekke.
Fan it 18e iuwsk ynterieur binne in gedielte fan de famyljeportretten, inkele meubels, sulver, porslein en sa sparre bleaun en yn museums bedarre. It goudlearbehang is yn it Frysk kabinet op Paleis It Loo.
Fan de state is in ôfbyld bewarre bleaun út 1721 fan Jacob Stellingwerf. Fierders binne der noch in tal foto's fan krekt nei de sloop. By fergeliking fan de foto's falt op, dat de state yn de rin fan de iuwen amper feroare is. It gebou bestie út mar ien boulaach mei in skyldkape en op de hoeken achtsidige skoarstiens. It gebou wie 5 ramen breed en hie toskaanske pilasters. Yn de midden wie de haadyngong, mei der boppe in kuifstik mei alliânsjewapens. Dit kuifstik is letter ferdwûn, om hegere doarren sette te kinnen. Boppe de tagongspartij wie in grutte kajút útboud mei pilasters en in trochbrutsen tympanon as bekroaning. Dizze bekroaning is grif yn de midden fan de achttjinde iuw ferfongen troch in sânstiennen geveltop yn Loadewyk XV-styl, dêr't de alliânsjewapens yn ferwurke wiene.
Fierder is op it ôfbyld út 1721 te sjen dat rjochts fan de yngong in útboude keamer wie, dêr't in boereskuorre op oansluet. Heaksk hjirop wie noch in legere fleugel, dy't mooglik it koetshús mei stalling wie. Tusken 1721 en 1881 feroare allinnich de geveltop, en waarden de krúsfinsters ferfongen troch skofinsters mei lytse rútsjes. De boereskuorre datearret fan om 1625 hinne of dêrfoar, wylst it koetshús fan nije datum west hat. Opfallend op de foto is ek noch dat de state ûnderkeldere wie.
Paapstil
thumb|left|''Paapstil op in kaart út 1867 fan de destiidskee gemeente Uithuistermeeden (by fersin oanjûn as Paaptil). thumb|Paapstilsterwei yn Paapstil (simmer)'' thumb|Huzen oan de Paapstilsterwei (winter)'' thumb|Pleats Emama besuden fan Paapstil, wêrfan de namme foarkomt sûnt 1635'' Paapstil is in buorskip yn de gemeente It Hegelân yn it noarden fan de Grinslân.
Op it plak fan de buorskip lei eartiids mooglik de 'Oldenzijl' (âlde syl), dêr't Oldenzijl nei neamd is. Dit wurdt fermoede omdat silen faak ferfongen waarden troch tillen as de syl syn funksje ferlear.
De Skene
thumb|Slûs yn de Skene thumb|Draaibrêge oer de Skene De Skene (Stellingwerfsk en offisjeel: De Scheene) is in feart yn de gemeente Weststellingwerf. De Skene is nei alle gedachten groeven tusken 1200 en 1300 as grins yn de sompen tusken de noardlike rige doarpen fan Weststellingwerf dy't oan de Tsjonger lizze en de súdlike rige doarpen dy't oan de noardkant fan de Linde lizze.
Ferrin
De Skene rint fan Nijeholtpea lâns it pompstasjon tusken Teridzert en Aldeholtpea ûnder de A32 troch. Dan rint it njonken de Skenewei en it spoar Ljouwert-Swol en de suveringsynstallaasje oan de noardkant fan Wolvegea en benoarden Aldetrine troch nei de Rottige Meente en Spangea. De Skene hat in lingte fan mear as 15 kilometer. Yn it begjinpart boppe Aldeholtpea is de Scheene net folle mear as in sleat, mar yn it westlike part is it in feart fan mear as tsien meter breed.
Marcus van Heloma
thumb|Marcus van Heloma Marcus van Heloma (It Hearrenfean, dêre, 26 juny 1847 - 7 maaie 1922) wie in kantonrjochter mei in soad oare, foaroansteande funksjes:
De famylje Van Heloma liet fanwege de feanterij, yn de 18e iuw de Helomafeart oanlizze. By in ferbouwing fan huzinge Voormeer kaam in betinkingsboard foar it ljocht mei de tekst Eere den oprichters Thialf 1855-1905
Akademyske Dagen
De Akademyske Dagen (Nederlânsk en offisjeel: Academische Dagen) binne in evenemint yn 'e Fryske stêd Frjentsjer. It is in twadeisk barren dat sûnt 2018 elts jier oan it begjin fan july holden wurdt. Dêrby presintearje muzykkorpsen en oarsoartige muzykorganisaasjes, sportklups, oare kulturele ferienings en horekabedriuwen út Frjentsjer (en guon út oare plakken yn De Waadhoeke) harren oan it publyk. It barren is ferneamd nei de Universiteit fan Frjentsjer, dy't ek wol oantsjut waard as akademy. De grutste ûnderdielen fan 'e Akademyske Dagen binne it Nederlânsk Kampioenskip Keatsen foar 50+ en it muzykfestival Hjoed yn it Park.
De Akademyske Dagen wurde holden op ferskate lokaasjes yn 'e Frjentsjerter binnenstêd, wêrûnder de Bredepleats, de Martinytsjerke, de Foarstrjitte, de Dykstrjitte, it Riedhûsplein, de Eise Eisingastrjitte, de Sulverstrjitte, de Martenatún, it Noarderbolwurk en it Sjûkelân.
Organisaasjes dy't meidogge oan 'e Akademyske Dagen binne û.o. Atelier It Lytse Hûs, Bolwurktsjerkje De Mouterij, Brassband Greidebrass, Kafee De Bogt fen Guné, it Keninklik Eise Eisinga Planetarium, de Frjentsjerter Badmintonklup FBC '73, Follybalferiening DoskoActa, Fotorûnte De Siker, de Frjentsjerter Bridge Klup, Hânbalferiening Jupiter '76, it Stedsk Muzykkorps Harmony, Keatsferiening Jan Bogstra, it Keatsmuseum, it Koorndragershuisje, Kristlike Muzykferiening Advendo, de Kristlike Skoallemienskip Anna Maria van Schurman, it Museum Martena, Fuotbalferiening SC Frjentsjer, Scouting Andromeda, Showband Sternse Slotlanders, Skeelerferiening Slykrôlers (út Sint-Anne), Sportskoalle Blomketerp en Teehúske De Freule.
Slach om de Ofslútdyk
thumb|right|250px|Ien fan de kazematten op de Ofslútdyk.
De Slach om de Ofslútdyk hat in mislearre oarlochshanneling west fan Nazi-Dútslân yn de Twadde Wrâldkriich. It wie de bedoeling fan de Dútsers om by Koarnwertersân de Ofslútdyk oer te kommen en om dan fan it noarden út Noard-Hollân binnen te kommen.
De Nederlânske militêren stienen ûnder de lieding fan Kaptein Boers, de Dútsers ûnder de lieding fan generaal Feldt.
Oanlieding
Op 10 maaie 1940 foel Dútslân Nederlân binnen yn it ramt fan de Slach om Frankryk. It ferset yn it noarden wie net grut. Twa lynjes waarden gau ferslein, de O-lynje en de Q-lynje, dy’t bedoeld wienen om de noardlike provinsjes te beskermjen. Al nei twa dagen rûnen de Dútsers troch Ljouwert.
De Dútske 1e Kavalery Difyzje hie op 12 maaie de lêste lynje foar de Ofslútdyk ferslein, de ymprovisatoaryske Wûnslynje, en wie klear foar de striid om de Ofslútdyk en it fjochtsjen om Fort Koarnwertersân en de kazematten.
It fierdere plan wie om de haadstêd Amsterdam fan it noarden en it suden út oan te fallen. De súdlike rûte rûn fia Utert, hjir krigen de Dútsers te krijen mei de soldaten fan de Grebbeberch. De noardlike rûte rûn oer de Ofslútdyk, der wienen sa'n 286 Nederlânske militêren stasjonearre.
Op de dyk stienen 17 kazematten, wêrfan njoggen yn de 1e lynje stienen. De trije wichtichste kazematten wienen fan 3 meter dik beton makke. It wie in nijmoadrich kompleks dat foar dy tiid oer goed materieel beskikke koe, sa as 47 mm-kanonnen en swiere mitrailleurs (Browning .50).
De slach
thumb|250px|De Johan Maurits fan Nassau Begjin maaie 1940 wienen der al twa ynfantery seksjes, fan 70 man, nei de Ofslútdyk stjoerd om te foarkommen dat de Dútsers dêr komme koenen.
De slach fûn plak fan 12 oant en mei 14 maaie. De Dútsers hienen goed troch dat de Ofslútdyk tige befeilige wie mei kazematten. Doch waard der besletten om de tocht nei Amsterdam oer de Ofslútdyk te besykjen. Om by Fort Koarnwertersân te kommen moast al in part fan de Ofslútdyk opriden wurde, in iepen stik dyk, dat fan it fort ôf koe al betiid sjoen wurde oft der ek wat oankaam.
Der moat in oermacht fan tûzenen Dútske soldaten west hawwe tsjinoer de likernôch 286 Nederlânske militêren dy’t der úteinlik hinne stjoerd wienen. Mar de Dútsers kamen der net lâns. Sels de Luftwaffe hat him dwaande hâlden mei de slach, der waarden bommen goaid, mar it hat net holpen. De Nederlânske militêren krigen help fan de kanonnearboat Johan Maurits van Nassau, dy't fan de Dôve Balch yn de Waadsee ôf op de Dútske militêren skêt. Letter waard de boat troch bommensmiters by Kallantseach bombardearre.
Slachtoffers
It is net wis hoefolle Dútsers der omkamen by de slach. De Nederlânske befolking hie it der oer dat de dyk fol lein hat mei de lichems fan hûnderten Dútske soldaten. Mar dat hat in oerdriuwing fan it barren west. De Dútsers seinen dat der op 12 maaie twa fan harren mannen om it libben kamen en op 13 maaie fiif. Offisjeel hienen se 25 wûnen. Oan de kant fan de Nederlanners kaam der ien om it libben en wienen der twa mannen ferwûne rekke.
Neisleep
It fort bleau yn hannen fan de Nederlanners oant it stuit dat Nederlân him oerjoech op 15 maaie. Dat barde nei de bombardeminten op Rotterdam en it driigjen fan de Dútsers om ek Amsterdam en Utert plat te goaien. Boers fertelde de mannen dat se harren goed ferset hienen en dat se fjochten hienen as liuwen, mar dat oare legerienheden yn Nederlân al ferslein wienen.
Nei de oarloch
By de kazematten is in monumint delset foar kaptein Boers en luitenant G.J. Ham.
Op 28 juny 2005 waard it fiadukt Koarnwertersân feroare ta it Kaptein Boers Fiadukt. It namboardsje waard ûnthuld troch Boers syn soan en pakesizzer.
Mandingo (pornografysk akteur)
Mandingo, echte namme: Frederick Lamont (yn Mississippy, 25 febrewaris 1975), is in Amerikaansk pornografysk akteur en regisseur fan Afro-Amerikaansk komôf. Hy hat yn it ferline ek wol gebrûk makke hat fan 'e artystenammes Big Dick Fred, Curtis,Fred Dingo en Fred Foolish. Mandingo sette yn 1999 útein mei in wurkpaad yn 'e Amerikaanske pornoyndustry en spile yn in grut tal films. Yn 2013 wied er wrâlds populêrste manlike pornoakteur.
Johannes Kramer
Johannes Gerrit Kramer (Harich, 13 oktober 1967), is in Frysk FNP-politikus út Sibrandabuorren.
Kramer groeide op as iennichst bern op in buorkerij fan roomske âlden. Hy gie fan 1980 oant 1987 nei de RSG Magister Alvinus yn Snits en studearre fan 1987 oant 1993 oan de universiteit fan Leien. Kramer is foarsitter fan it parochybestjoer fan de roomske tsjerke fan Easterwierrum. Hy hat fjouwer bern mei syn partner Christina Rijpkema.
Mandingo (pornografysk akteur)
Libben en karriêre
Mandingo waard yn 1975 as Frederick Lamont berne yn 'e Amerikaanske steat Mississippy. Hy waard lykwols grutbrocht yn 'e krite fan Carson en Torrance, yn it suden fan 'e steat Kalifornje. Mandingo makke yn 1999 mei 24 jier syn debút as akteur yn in pornografyske film. Yn in fraachpetear hat er oanjûn dat er dat die om't er jild nedich wie om útsteande skulden te beteljen en om't er as allinnichsteande heit de soarch foar syn dochterke hie.
Johannes Kramer
Politike karriêre
Yn maart 2003 kaam Kramer foar de Fryske Nasjonale Partij yn 'e Provinsjale Steaten fan Fryslân, dêr't er Jan van der Baan opfolge as fraksjefoarsitter. Hy wurke tusken 2006 en 2011 as gemeentesekretaris fan Menameradiel.
Kramer as deputearre
Nei de provinsjale ferkiezings fan 2011 wie de FNP ien fan de partijen dy't meidie oan de ûnderhannelings foar in koälysje. Op 15 april waard it koälysje-akkoart presintearre en dêrmei hie de FNP foar it earst yn de skiednis fan de partij plak yn de Deputearre Steaten. Kramer waard de earste FNP-deputearre fan Fryslân yn de skiednis. Hy krige yn syn portefúlje ûnder mear Lanlik Gebiet, Plattelânsbelied en Iepenbier Ferfier. Ek waard er gebietsdeputearre fan noardeastlik Fryslân. As fraksjefoarsitter fan 'e FNP yn 'e Steaten waard er opfolge troch Annigje Toering.
By de provinsjale ferkiezingen yn 2015 behelle de FNP, krekt as fjouwer jier earder, fjouwer sitten yn de Fryske Steaten. De partij kaam op 'e nij yn de koälysje, diskear mei CDA, VVD en SP. Kramer waard ek wer deputearre mei likernôch deselde ûnderwerpen yn 'e portefúlje as yn de foarige amtsperioade. Nei de provinsjale ferkiezings fan 2019 bleau Kramer deputearre yn in koälysje fan CDA, VVD, PvdA en FNP.
Yn 'e hjerst fan 2019 kaam Kramer lanlik yn it nijs doe't er yn it ramt fan 'e Stikstofkrisis him earst gau-gau by it stikstofbeslút fan it regear fan Mark Rutte oer de foarnommen ynkrimping fan 'e lânbousektor oansleat, en doe op 11 oktober, nei ien inkele demonstraasje fan boeren foar de doar fan it Provinsjehûs yn Ljouwert, as in blêd oan in beam omdraaide en him dêrút weromloek. Dat kaam him op in protte krityk te stean, hoewol't er út guon hoeken ek byfal krige. Dyselde wike waard bekend dat Kramer begjin jannewaris 2020 Haijo Apotheker opfolgje soe as boargemaster fan Noardeast-Fryslân.
Mandingo (pornografysk akteur)
Libben en karriêre
As pornoakteur kaam Mandingo benammen bekend te stean om syn grutte penis, dy't troch syn kollega's oer it algemien beskôge wurdt as de grutste út 'e skiednis fan 'e Amerikaanske pornoyndustry. De krante de New York Post berjochte op 12 april 2013 dat de ynfloedrike webside Pornhub Mandingo as de populêrste manlike pornoakteur beskôge.
Neffens de Internet Adult Film Database (IAFD) hie Mandingo ein 2019 yn krapoan 670 ûnderskate pornofilms spile. Dêrby hied er wurke foar sokke foaroansteande labels as Devil's Film, Jules Jordan Video, Evil Angel, Hustler Video, Adam & Eve, Vivid Entertainment, New Sensations, Elegant Angel, Digital Playground, Red Light District Anabolic Video en Digital Sin. Fierders wied er ek in soad yn 't spier west foar minder bekende studio's, lykas West Coast Productions, Girlfriends Films, Mile High Media, Legend Video, Metro, Leisure Time Entertainment, Platinum X Pictures, Black Ice, Afro-Centric Productions, Shane's World en Jake Steed Productions. En ek wurke er wol foar pornowebsiden op it ynternet, lykas BangBros en Blacks on Blondes.
Under syn karriêre hat Mandingo gearwurke mei aktrises as Asa Akira, Anikka Albrite, August Ames, Britney Amber, Alexis Amore, Eva Angelina, A.J. Applegate, Asia, Veronica Avluv, Belladonna, Vanessa Blue, Julia Bond, Summer Brielle, Amy Brooke, Mischa Brooks, Casey Calvert, Catalina, Lou Charmelle, Brooklyn Chase, Vicki Chase, Adriana Chechik, Lexi Cruz, Cytherea, Daisy Marie, Dana DeArmond, Sophie Dee, Nikita Denise, Ava Devine, Skin Diamond, Kelly Divine, Lacey Duvalle, Allura Eden, Alana Evans, Sophie Evans, Ariella Ferrera, Jada Fire, Ashley Fires, Alexis Ford, Shay Fox, Havana Ginger, Keisha Grey, Marica Hase, Allie Haze, Holly Hendrix, Jade Hsu, Jasimine Jae, Sara Jay, Julia Ann, Eva Karera, Kagney Linn Karter, Katja Kassin, Anissa Kate, Katsuni, Kimberly Kendall, Bridgette Kerkove, London Keyes, Melissa Lauren, Brooklyn Lee, Kaylani Lei, Leyla Lei, Shawna Lenée, Lea Lexus, Lisa Ann, Brandi Love, Kendra Lust, Chastity Lynn, Krissy Lynn, Mia Malkova, Jade en Nyomi Marcela, Janet Mason, Sabrine Maui, Gianna Michaels, Trina Michaels, Mariah Milano, Kelsi Monroe, Mason Moore, Mandy Muse, Tiffany Mynx, Valentina Nappi, Tricia Oaks, Olivia O'Lovely, Gabriella Paltrova, Penny Pax, Anna Bell Peaks, Alanah Rae, Romi Rain, Riley Reid, Amy Ried, Olivia del Rio, Kristina Rose, Faye Runaway, Katie St. Ives, Mônica Santhiago, Sheena Shaw, Dakota Skye, Aurora Snow, Cindy Starfall, Natalia Starr, Jada Stevens, Misty Stone, Delilah Strong, Kapri Styles, India Summer, Mika Tan, August Taylor, Lucy Thai, Angelina Valentine, Juelz Ventura, Jessie Volt, Candace Von, Kelly Wells, Angela White, Jennifer White en Ricki White.
Mandingo hat troch de jierren hinne tsien kear nominearre west foar in AVN Award (de Oscars fan 'e pornowrâld), wêrûnder yn 2013 en 2014 dy yn 'e kategory fan artyst fan it jier. Yn 2014 wûn er tegearre mei Riley Reid de AVN Award foar bêste sekssêne mei in pearke, foar de film Mandingo Massacre 6. Yn 2011 waard Mandingo ynhuldige as lid fan 'e Urban X Hall of Fame.
Njonken syn aktearwurk wie Mandingo tusken 2002 en 2016 ek aktyf as regisseur fan pornofilms. Yn totaal regissearre er 58 films, frijwol allegear foar de filmstudio West Coast Productions. Yn 2013 sette er útein mei it meitsjen fan 'e tige populêre filmrige Mandingo Massacre.
Lichemsskaaimerken
Mandingo is swart, mei brune eagen en fan natuere swart hier, hoewol't er syn holle oer it algemien keal skeard. Neffens syn offisjele opjefte is er 1.70 m lang. Hy hat gjin tatoeaazjes en ek gjin piercings.
Coulonhûs
Anthonius Coulon
It hûs is neamd nei de earste bewenner Anthonius Coulon, dy't it hûs yn de 18e iuw sette liet. Anthony waard yn 1682 berne yn Frankryk. Hy flechte as hugenoat mei syn famylje ein 17e iuw nei Amsterdam. Oan it begjin fan de 18e iuw fêstige hy him yn Ljouwert as boumaster fan de Fryske steedhâlders. Coulon wurke as boumaster foar steedhâlder Johan Willem Friso, syn widdo 'Marijke-Meu' en harren soan, dy't letter, as Willem IV, de earste algemien steedhâlder fan de Republyk fan de Sân Feriene Nederlannen waard.
Anthonius Coulon ferstoar yn 1749. De grêfstien fan Coulon stiet yn de tún fan de Akademy. Syn wurk waard fuortset troch ien fan syn soannen, dy't as boumaster foar steedhâlder Willem V wurke. In oare soan wurke as útjouwer by de Frjentsjerter Universiteit.
Fryske Akademy
Yn it oprjochtingsjier 1938 beluts de Fryske Akademy twa keamers yn it Coulonhûs. Wyls brûkt de Fryske Akademy ek de neistlizzende pânen. Op de hoeke fan it gebou sit in rige wapenstiennen fan Fryske gemeenten, fan de provinsje Fryslân, de Dútske Fryslannen en de Ottema-Kingma Stichting. Dy hawwe allegear in soad bydroegen oan de ferbouwing fan it hoekpân yn de jierren fyftich fan de foarige iuw. It grutte brûnzen wapen fan de Fryske Akademy wurdt beskerme troch in swan dy't de provinsje Fryslân foarstelt. Dit gehiel is in geskink fan 'Den Haag'. Yn 1959 waard it ferboude Coulonhûs iepene en krigen alle keamers yn it pân nammen, wêrûnder dy fan de Nederlânske, East-Fryske en Noard-Fryske Waadeilannen.
Tsjerkgaast
thumb|left|Tsjerkgaast thumb|It Hûs Spannenburch Tsjerkgaast is in doarp yn de gemeente De Fryske Marren, noardwest fan Sleat. It doarp hat likernôch 190 ynwenners (2004). Oant de gemeentlike weryndieling op 1 jannewaris 1984, hearde it ta de gemeente Doanjewerstâl. It buorskip Spannenburch falt ûnder it doarp. De eardere PTT-toer is rûnom te sjen.Yn de namme ferwiist tsjerk nei de tsjerke dy't oarspronklik oan Sint-Augustinus wijd wie, en gaast nei in sânrêch of heechlizzend sânige grûn. Sokke gaasten wiene der wol mear, mar hjir stie in tsjerke op.
Tsjerke
De protestanske tsjerke fan Tsjerkgaast is fan 1703, preekstoel en doopstek binne út de 17e iuw. Der is ek in reade sânstiennen grêfsark út de 14e iuw. Op it tsjerkhôf stiet ien fan de Klokkestuollen yn Fryslân.
Mienskip
It doarpshûs Tsjerkgaast is It Spantsje. Yn 2003 is yn it ramt fan it 300-jierrich bestean fan de tsjerke fan Tsjerkgaast it iepenloftspul 'De skat fan Tsjerkgaast' makke. De nasjonaalsosjalistyske skriuwer R.P. Sybesma is hjir yn 1894 berne.
Cotton gin
thumb|In cotton gin yn it [[Eli Whitney museum yn Hamden (Connecticut).]] Cotton gin is de Ingelske namme foar in ûntkerrelmasine of egrenearmasine, dy't katoenfezels fan it katoensied skiede kin. Dizze oantsjutting wurdt ek yn it Frysk en Nederlânsk yn 'e regel brûkt. De fezels wurde ferwurke ta klean of katoenguod en it sied kin wer brûkt wurde om katoen oan te plantsjen of foar it produsearjen fan katoensiedoalje.