cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jozua (bibelboek)
Fryske oersetting
Yn 1919 joech dû. Geart Aeilco Wumkes yn syn Ut 'e Heilige Dobbe, û.m. in oersettingsfragmint fan eigen hân fan Jozua 23:8-14 út. De earste folsleine útjefte fan Jozua stie yn it Alde Testamint fan Wumkes en Eeltsje Boates Folkertsma, dêr't dy yn 1943 de earste Fryske bibeloersetting mei foltôgen. Om't sawol teologen as taalkundigen beswieren tsjin 'e fertaling Wumkes-Folkertsma hiene, waard fan 1966 ôf wurke oan in nije bibeloersetting, dy't yn 1978 útkaam as de Nije Fryske Bibeloersetting (mei stipe fan 'e provinsje Fryslân, it Nederlands Bijbelgenootschap te Haarlim en de Katholieke Bijbelstichting te Bokstel). Dat is de fertaling dy't noch altiten yn gebrûk is, yn 'e foarm fan 'e trêde, ferbettere druk fan 1995. De oersetting fan Jozua waard dêrby dien troch dû. F.D. Dijkstra, dy't op taalkundich mêd ûnderstipe waard troch sawol Ulbe van Houten as Jacobus W. Zantema.
Slingertún
300px|thumb|Plan fan [[Jan Vroom sr. foar it oanlizzen fan in tún op de Demalihoeve yn Oostwold ]] In slingertún is in tún of park dy't yn de njoggentjinde iuw gauris oanlein waard by Grinslânske en Eastfryske boargen en steatlike pleatsen yn Ingelske lânskipsstyl.
Tekenjend foar de slingertunen is it ferskil yn hichte en it kringelich ferrin fan wetter, paden en skiedings. Grutboeren lieten slingertunen oanlizze om harren steatlike pleatsboargen mear oansjen te jaan.
In foarbyld fan in slingertún is de Histoaryske tún Tammen yn Bunderhee yn it Eastfryske Reiderlân.
Oer it doarp Beerta yn Grinslân waard songen troch Bert Schierbeek yn it gedicht De slingertuinen van Beerta.
W. Richard West jr.
W. Richard West jr. (folút: Walter Richard West jr.; ropnamme: Rick; San Bernardino (Kalifornje), 6 jannewaris 1943) is in Amerikaansk abbekaat, museumdirekteur en aktivist fan mingd Skotsk-Sjajinsk etnysk komôf. Hy wie de earste direkteur fan it Nasjonaal Museum fan de Amerikaanske Yndiaan, in ûnderdiel fan it Smithsonian Ynstitút. Fierders set West him yn foar de Yndiaanske mienskip yn 'e Feriene Steaten op kultureel, keunstsinnich, ûnderwiiskundich, wetlik en bestjoerskundich mêd.
Jonkheid en oplieding
West waard yn 1943 berne yn San Bernardino, yn it suden fan 'e Amerikaanske steat Kalifornje, mar groeide op yn in blokhutte yn Muskogee, yn Oklahoma. Hy is de soan fan W. Richard West sr., in foaroansteand keunstskilder en tekenlearaar fan Súdlik Sjajinsk komôf, en Maribelle McCrea, dochter fan in baptistyske predikant en ôfstammelinge fan Skotske ymmigranten. West is lid fan 'e Sjajinne en Arapaho Stamme fan Oklahoma.
West studearre yn 1965 magna cum laude ôf yn Amerikaanske skiednis oan 'e Universiteit fan Redlands, yn Kalifornje. Neitiid learde er fierder oan 'e prestizjeuze Universiteit fan Harvard, yn Cambridge, yn 'e steat Massachusetts, dêr't er yn 1968 yn deselde stúdzjerjochting in masterstitel behelle. Yn 1971 studearre West boppedat oan 'e Universiteit fan Stanford, yn Kalifornje, ôf as master yn 'e rjochten. Under syn rjochtestúdzje tsjinne er ek as redakteur fan 'e ferneamde Stanford Law Review.
Karriêre
Yn 'e 1970-er jierren wie West as abbekaat wurksum yn 'e Amerikaanske haadstêd Washington, D.C., by it abbekatekantoar Fried, Frank, Harris, Shriver & Jacobson. Letter stapte er oer nei en waard er partner yn it Yndiaanske abbekatekantoar Gover, Stetson, Williams & West, yn Albuquerque yn Nij-Meksiko. As abbekaat waard West yn 'e earm nommen troch in grut ferskaat oan Yndiaanske stammen en oare organisaasjes, en prosedearre er foar tribale, steats- en federale rjochtbanken en gerjochtshôven.
Yn 2004 waard West oansteld as de earste direkteur fan it Nasjonaal Museum fan de Amerikaanske Yndiaan, in ûnderdiel fan it ferneamde Smithsonian Ynstitút, yn Washington, D.C. Doe't er dêr yn 2007 wei gie, ûntstie der in skandaal nei't de krante de Washington Post in artikel wijd hie oan West syn útwrydske reiskostefergoeding yn syn tiid as museumdirekteur, en teffens oan syn raar djoere ôfskiedsgala. Neffens West wiene alle troch him opfierde reiskosten foar sakereizen en hie it bestjoer fan it Smithsonian de fergoeding goedkard. Nei't de ynspekteur-generaal fan it Smithsonian, A. Sprightley Ryan, dizze kwestje op fersyk fan it Amerikaanske Kongres ûndersocht hie, kaam dy yn 2008 ta de konklúzje dat West neat strafbers dien hie, mar dat er oardielkundiger hannelje kinnen hie. West waard doe frege en stimde deryn ta om it Smithsonian $9.700 werom te beteljen.
Fan 2007 oant 2010 tsjinne West as de fise-foarsitter fan 'e Ynternasjonale Ried fan Museä. Yn 2011 waard er oansteld as de ynterim-direkteur fan it Amerikaansk Tekstylmuseum yn Washington D.C. Sûnt datselde jier hat er ek sit yn 'e ried fan bestjoer fan 'e Yndiaanske Native Arts and Cultures Foundation. Yn 2012 waard West troch de Feriening fan Tribale Argiven, Bibleteken & Museä (ATALM) de Guardians of Culture and Lifeways International Award takend. Datselde jiers waard er de presidint-direkteur fan it Autry National Center of the American West, in museum yn Los Angeles dat wijd is oan it Wylde Westen. Fierders hat West as opperhaad fan 'e Sjajinne en Arapaho Stamme fan Oklahoma ek sit yn 'e Ried fan Fjouwerenfjirtich.
Priveelibben
West is troud mei Mary Beth Braden, mei wa't er yn 'e kunde kaam doe't se beide oan 'e Universiteit fan Stanford studearren. Braden is heechleararesse politikology oan 'e Nasjonale Definsje Universiteit fan 'e Amerikaanske Striidkrêften. West en Braden hawwe twa (no folwoeksen) bern, Amy en Ben.
Egyptebosk
De Egyptebosk is in natoergebiet by de dyk Egypte, benoarden Bûtenpost. Dit gebiet fan Steatsboskbehear hat jonge oanplant lâns it Poelepaad.
Wynzerpolder
De Wynzerpolder is in natoergebiet oan de eastkant fan de Dokkumer Ie by it doarp Wyns boppe Ljouwert. It reservaat wurdt oan de noardkant begrinze troch de Rhaladyk. It briedgebiet foar fûgels wurdt beheard troch Steatsboskbehear. Yn dit gebiet komt de fjildûle foar.
Nijemardumer Heide
De Nijemardumer Heide is in natoergebiet by Nijemardum yn Gaasterlân. It gebiet leit noardwest fan Nijemardum en wurdt begrinze troch de Sminkewei, De Hege Bouwen en golfclub Gaasterlân. Troch it gebiet rint it Heidepaad.
De geandewei beboske rekke heide wurdt beheard troch Steatsboskbehear.
De Nijemardumer heide is ûnderdiel fan de Ekologyske Haadstruktuer.
Sibekarspel
Sibekarspel (offisjeel: Sijbekarspel) is in doarp yn de Noard-Hollânske gemeente Medemblik. It doarp leit tusken Benninbroek en Gouwe, krekt noardlik fan Wognum. De doarpskearn fan Sibekarspel leit by Benningbroek, de rest fan it plak wennet yn lintbebouwing rjochting Gouwe.
Skiednis
Sibekarspel wurdt yn 1310 neamd as Siboutskerspel, yn 1343 as Syboutskerspel en yn 1494 as Zypekerspel. De oarspronklike namme ferwiist nei in troch Sybout stifte parochy. It plak waard yn 1414 mei Benningbroek fan hartoch Willem VI de status fan stêd ferliend. Yn de Frânske tiid waard dy foarm fan plattelânsstedsrjocht wer opheft.
Oant 1 jannewaris 1979 wie Sibekarspel in selsstannige gemeente, dêr't ek Benningbroek en it buorskip It Hegelân by hearden. Yn 1979 waard de gemeente Sibekarspel mei de gemeenten Abbekerk, Midwâld, Opperdoes, Twisk en it doarp Hauwert gearfoege ta de gemeente Noarder-Koggelân, dy't op 1 jannewaris 2007 opgyng yn 'e nije streekgemeente Medemblik.
It besjen wurdich
Sibekarspel hat in typysk plattelânskarakter en in grut part fan de doarpskearn is skildereftich. It doarp is as lytse kearn oanwiisd, itjinge betsjut dat fral lokale ynwenners yn 'e beneaming komme foar útwreiding en dat der by de nijbou rekken holden wurde moat mei de styl.
De 16e iuwske tsjerke fan Sibekarspel stiet tusken de lintbebouwing rjochting Gouwe. Tsjintwurdich is de tsjerke lytser as eartiids; de toer en it koer waarden yn de 19e iuw ôfbrutsen.
Yn it doarp steane in tal 19e-iuwske karakteristike Noard-Hollânske pleatsen, dy't as ryksmonumint oanwiisd binne.
Samuel Adrianus van Lunteren (arsjitekt)
Samuel Adrianus van Lunteren (Utert, 17 maaie 1813 - dêre, 1877) wie in Nederlânske arsjitekt en túnarsjitekt út Utert.
Hy wie in soan fan túnarsjitekt en kweker Hendrik van Lunteren. Hy waard benammen bekend troch de ferbouwingen fan kastielen en bûtenpleatsen is dy moderner en leefberder te meitsjen.
Jan Vroom sr.
300px|thumb|Plan fan [[Jan Vroom sr. foar it oanlizzen fan in tún op de Demalihoeve yn Oostwold ]] Jan Vroom sr. (Sappemeer, 31 desimber 1855 - Haren, 27 jannewaris 1923 wie in Grinslânsk tún- en lânskipsarsjitekt. Jan Vroom kaam út in famylje fan túnarsjitekten, syn heit Melle Vroom (1829-1913) en pake Geert Kornelis Vroom (1801-1876) wiene ek tige warber op dat mêd. De famylje waard benammen ferneamd troch it oanlizzen fan slingertunen yn Grinslân.
Vroom hat in soad tunen ûntwurpen foar (rintenierjende) grutboeren yn ûnder oaren Blijham, Loppersum, Nieuwolda, Piterbuorren en yn it Eastfryske Bunderhee. Dêrnjonken fersoarge er bygelyks it oanlizzen fan de Suderbegraafplak yn Assen (1892) en it Van Heutzpark yn Coevorden (1900). Om't er syn gesichtsfermogen stadichoan kwytrekke, moast er syn saak lang om let yn 1911 oan syn soan Jan Vroom jr. oerdrage.
Nijsgjirrich
Vroom syn pakesizzer en nammegenoat Jan Vroom wie yn de Twadde Wrâldkriich warber by it ferset en waard terjochtsteld by Woeste Hoeve.
Ferlieding
Ferlieding is it opsetlike ferlokken fan in oare persoan ta wat dat hy of sy út him- of harsels net dien hie. Yn bredere sin kin de term brûkt wurde foar it oerheljen ta alderhanne soarten dingen, mar almeast en yn ingere sin slacht it op it ferlokken ta it oangean fan in seksuële relaasje of ta it hawwen fan geslachtsmienskip binnen sa'n relaasje. Yn dy sin kin ferlieding mûnlinge en non-ferbale kommunikaasje omfiemje, en ferskate strategyen fan hâlden en dragen dy't rjochte binne op 'e koarte termyn. Yn 'e kontekst fan religy wurdt it begryp 'ferlieding' almeast yn ferbân brocht mei it oerheljen ta it begean fan sûndige dingen (dy't ek faak te krijen hawwe mei seks, mar net altyd). Ferlieding hat yn dat ramt in negative lading. Ferneamde ferlieders binne û.m. de mytyske Lilith, de histoaryske Giacomo Casanova en it fiktive personaazje Don Juan. De nammen fan sawol Casanova as Don Juan binne sprekwurdlik wurden foar ferlieders.
By manlju wurdt ferlieding yn ferbân brocht mei de saneamde dûnkere triade, dy't yn 2002 foarsteld waard troch psychologen Delroy S. Paulhus en K.M. Williams. Dy triade bestiet út de persoanlikheidsskaaimerken psychopaty, narsisme en machiavellianisme, dy't eksploitatyf en ympulsyf fan aard binne en in dúdlik gebrek oan empaty oan 'en dei lizze. Se binne sadwaande goed tapasber yn foarmen fan seksueel twingend of manipulatyf hâlden en dragen. Hoewol't dy trije skaaimerken op 'e lange termyn noch it yndividu dat der gebrûk fan makket, noch de maatskippij as gehiel folle goed docht, binne se op 'e koarte termyn effektyf as strategy foar it oangean fan koartduorjende seksuële relaasjes. Yn evolúsjonêr opsjoch is soks boppedat in tige effektive strategy foar manlju om grutter súkses op it mêd fan 'e fuortplanting te krijen, om't (yn in tiidrek sûnder anty-konsepsjemiddels) troch it ferlieden fan in protte froulju mear bern oanset waarden.
Histoarysk wiene de persoanlikheidsskaaimerken fan 'e dûnkere triade net oanpasber foar froulju. Dat komt om't froulju fan natuere minder ree binne om flechtige seksuële kontakten oan te gean (mei't dy evolúsjonêr sjoen gjin of minder helpboarnen foar har en har bern biede). Nettsjinsteande dat wiene der wol oare redens foar froulju om ferlieding ta te passen. Sa koe besocht wurde in man te ferlieden ta it oangean fan in langere of fêste relaasje (in houlik). Of, as in frou al troud wie, koe flechtich seksueel kontakt mei in oare man as dy mei wa't se troud wie soms foardielen biede, lykas mear helpboarnen en beskerming tsjin gefaren of bettere genen foar har bern. Yn 'e moderne wrâld, no't anty-konsepsjemiddels it gefaar om swier te reitsjen fierhinne fuortnommen hawwe, hâlde en drage benammen jonge froulju harren foar flechtich seksueel kontakt oer faak op in selde wize as manlju. Ferlieding troch froulju nimt lykwols yn 'e regel in folle subtilere en yndirektere foarm oan as ferlieding troch manlju. Wylst manlju harren 'doelwyt' oansprekke sille, om har dan mei benammen ferbale kommunikaasje te 'fersieren', sille froulju earder mei lichemstaal oanjaan dat se beskikber binne, soms gewoan troch deunby harren 'doelwyt' stean te gean.
Roazebosk
De Roazebosk is in bosk by De Jouwer oan de kant fan Skarsterbrêge. De bosk waard lang trochsnien troch de sneldyk A7. Nei de oanlis fan it nije knooppunt De Jouwer waard de bosk yn 2019 wer yn âlde steat werombrocht. It gebiet wurdt beheard troch Steatsboskbehear.
Sjitsport op de Paralympyske Simmerspullen 1996
De Xe Paralympyske Simmerspullen waarden yn 1996 yn Atlanta, yn de Feriene Steaten hâlden.
Skotske dracht
Skotske dracht of Skotske klaaiïng is de tradisjonele nasjonale klaaiïng fan Skotlân. Om persiis te wêzen, giet it dêrby om wat fan âlds de dracht yn 'e Skotske Heechlannen wie, mei't der oant de njoggentjinde iuw net folle ferskil wie tusken de klaaiïng fan it Skotske leechlân en de Skotske grinsgebieten en wat der yn noardlik Ingelân droegen waard. Under ynfloed fan 'e Romantyk en de dêrútfuortkommen ferhearliking fan alles dat typysk Skotsk wie, waard yn 'e earste helte fan 'e njoggentjinde iuw ek yn it leechlân en it Skotske grinsgebiet de Heechlânske dracht oannommen.
Underdielen
Wa't oan Skotlân tinkt, sil al gau de kilt yn 't sin komme, de Skotske manljusrok, hoewol't dat eins mar ien diel fan 'e tradisjonele Skotske dracht is. De kilt is makke fan tartan, de ferneamde weve wollene stof yn rútsjepatroan, en oan it persize patroan ken in saakkundige daliks werom ta hokker clan oft de drager heart. De kilt wurdt fêstset mei de kiltspjelde (kilt pin), in sierspjelde mei in clansymboal (faak in bist of in plant) dy't ornaris droegen wurdt op 'e lege hoeke fan it bûtenste diel fan 'e kilt. By de kilt heart ek de sporran, de skieppewollene beurs, oan 'e boppekant mei sulver, groom of in oar metaal beslein, dy't oan 'e mulrym oan 'e foarkant fan it lichem oer de kilt hinne droegen wurdt.
Fierders bestiet de manljusdracht út knibbelhoazzen mei by ien skonk dêrby ynstutsen de sgian-dubh, de tradisjonele Heechlânske dagge. De úttearbere plaid, fan deselde tartanstof as de kilt, wurdt tradisjoneel skean oer it boppeliif oer ien skouder hinne droegen, en kin brûkt wurde as in soarte fan mantel of as in tekken om ûnder te sliepen. Tsjintwurdich wurdt by offisjele gelegenheden it gehiel yn 'e regel ôfmakke mei in wyt boesgroentsje mei dêroerhinne in saneamd Argylljaske (Argyll jacket), in koart kolbêrjaske sûnder pannen. De plaid wurdt dan fuortlitten.
Oangeande kopdeksel kinne manlju tradisjoneel kieze út twa mooglikheden. Yn it foarste plak is der de saneamde tam o'shanter, de tradisjonele wollene baret fan tartanstof, mei in pompon (toorie) yn 'e midden boppe-op. Oarspronklik wiene sokke baretten allegear blau, en waarden se bluebonnets neamd. Fierders is der ek de saneamde Glengarry-baret (Glengarry bonnet), in swart opsteand kopdeksel, by de râne lâns fersierd mei in bân fan tartanstof en mei in plomke oan 'e rjochtersydkant. Dit kopdeksel waard fan 'e santjinde iuw ôf droegen troch eallju en oare pommeranten.
De minder bekende Skotske frouljusklaaiïng bestiet út 'e saneamde aboyne dress: in tartanrok mei in petticoat derûnder en in wite blûze mei dêroerhinne in ferwielen swart korset of lyfke, en dêr wer oerhinne in skean oer ien skouder droegen tartan-plaid, krekt as by de manlju. By folksdûnsen drage froulju fierders noch saneamde ghillies, balleteftige skuontsjes dy't it dûnsjen maklik meitsje.
Aldert van Bruggen
Libben en wurk
Hy waard berne as soan fan H.R. van Bruggen (1897-1964) dy't doe as earste amtner by de gemeente Westdongeradiel en letter gemeentesekretaris fan Emmen en boargemaster fan Dalfsen wurde soe. Sels wie A.P.J. van Bruggen ôfstudearre yn de rjochten oan de Ryksuniversiteit Grins en wie er letter wurksum as repetitor steats- en bestjoersrjocht. Yn 1952 gie er yn De Haach oan it wurk by it ministearje fan Bûtenlânske Saken dêr't er it yn 1958 brocht ta sjef fan de ôfdieling frjemdlingesaken. Yn 1962 waard er direkteur fan it kabinet fan de gûverneur fan de Nederlânske Antillen. Yn augustus fan dat jier ferstoar waarnimmend gûverneur Christiaan Winkel dêr 't Van Bruggen tydlik syn funksje op waarnaam. Yn 1963 ferliet er Kurasau alwer en kaam er werom nei Nederlân dêr't er yn juny 1964 beneamd waard ta boargemaster fan Delfsyl. Yn maart 1973 folge syn beneaming ta boargemaster fan Den Helder.
Yn 1980 ferstoar Van Bruggen ûnder dat boargemasterskip yn de âldens fan 54 jier oan in harsenblieding.
Lytse Marren
De Lytse Marren is it gebiet yn de trijehoek Snits, Drylts (by de westkant fan de Fluezen lâns), Koudum, Warkum, Hylpen en Boalsert. It gebiet is fan oarsprong in feanûntginningslânskip mei eigen kultuerhistoaryske monuminten. Troch it gebiet rint it Sint-Odulfuspaad. Grutte parten fan Lytse Marren wurde beheard troch Steatsboskbehear.
Frans Bauer
Frans Bauer (Roosendaal, 30 desimber 1973) is in Nederlânsk folkssjonger fan it libbensliet, telefyzjepresintator en akteur. Hy jildt as ien fan de meast suksesfolle artysten fan Nederlân, mar is ek populêr yn Flaanderen. Bauer ûnderskiedt him troch syn werkenbere stim en mei syn typyske, hjoeddeiske, libbenslietnûmers.
Ta syn grutste hits hearre Als sterren aan de hemel staan (1994), De regenboog (1997), Heb je even voor mij (2003) en Als ik met jou op wolken zweef (2008). As telefyzjepresintator is er foaral bekend fan programmas as Bananasplit, Vive la Frans en Bauer's Zigeunernacht.
Diskografy
Sjoch nl:Frans Bauer
Klaas Douwes
Klaas Douwes (? - Tsjom, 11 septimber 1731) wie in skoalmaster, oargelist, teoretikus en bouwer fan in lyts oargel foar de tsjerke yn Tsjom. Hy waard 27 maart 1667 skoalmaster yn Tsjom; hy kaam doe fan Hinnaard (sjoch hjir) thumb|150px|Titelside Grondig Onderzoek van de Toonen der Musijk Klaas Douwes skreau Grondig Onderzoek van de Toonen der Musijk (1699), in ynternasjonaal brûkte en sitearre boarne oer âlde muzykynstruminten.
Koloanje
In koloanje (fan it Latynske colonia) is yn 'e polityk en de skiednis in gebiet dat ûnder it direkt polityk bestjoer stiet fan in steat dy't ornaris op oansjenlike geografyske ôfstân leit. In koloanje ûnderskiedt him fan it memmelân faak troch dy ôfstân, mar benammen troch it feit dat it in gebiet is dat troch it memmelân eksploitearre wurdt foar syn natuerlike helpboarnen, lykas grûnstoffen of lânbougrûn. As in lân mear as ien koloanje hat, kin sprutsen wurde fan in koloniaal ryk. It stribjen nei de fêstiging fan koloanjes hjit kolonialisme; it proses fan it stiftsjen fan in koloanje hjit kolonisaasje.
Skiednis
Fan 'e fyftjinde iuw ôf kin oangeande de polityk fan Jeropeeske lannen sprutsen wurde fan it begryp kolonialisme. Dat sette foar it meastepart útein mei hannel mei fiere gebieten. Om (Jeropeeske) konkurrinten te behinderjen om fan deselde hannel te profitearjen, waarden yn sokke gebieten permaninte delsettings stifte dy't bewapene waarden om 'e hannelsbelangen te ferdigenjen. Meitiid ûntjoech him dat ta in bestjoerlike konstruksje, wêrby't sokke gebieten har selsbestjoer alhiel ferlearen en ûnder Jeropeesk bewâld kamen. Behalven ekonomyske omtinkens spilen by dy ûntjouwing faak ek oare motiven in rol, lykas it nasjonaal prestiizje en kulturele en religieuze sindingsdrang.
In soad fan 'e ierste koloanjes waarden fêstige yn Noard- en Súd-Amearika, dêr't de lânseigen Yndiaanske befolking alhiel ferkrongen en yn guon gebieten assimilearre waard troch Jeropeeske kolonisten. Nei likernôch trijehûndert jier wiene guon gebieten dêre like tichtbefolke as it Jeropeeske memmelân, mei in koloniale befolking fan fierhinne Jeropeesk komôf. Lykwols waard de eksploitaasje fan dy gebieten ta behoef fan it Jeropeeske memmelân gewoan fuortset. De befolking fan 'e Amerikaanske koloanjes wegere dêr op in stuit noch langer oan mei te wurkjen en kaam yn opstân. De earste Amerikaanske koloanjes dy't harren ûnôfhinklikheid fan it Jeropeeske memmelân befochten, wiene de Feriene Steaten, yn 'e Amerikaanske Unôfhinklikheidsoarloch (1774-1783). Neitiid folgen hast alle oare koloanjes yn Midden- en Súd-Amearika harren foarbyld, mei as gefolch dat tsjin 'e midden fan 'e njoggentjinde iuw yn 'e Amearika's inkeld Kanada, Alaska, Grienlân, Kuba en guon lytsere territoaria yn it Karibysk Gebiet noch de status fan koloanje hiene.
Oant yn 'e earste helte fan 'e tweintichste iuw wie it hawwen fan koloanjes yn 'e ynternasjonale mienskip frij algemien akseptearre. De Twadde Wrâldoarloch soarge lykwols foar in kearpunt, en tusken 1946 en 1965 folge der in weach fan dekolonisaasje, wêrby't in grut tal eardere koloanjes ûnôfhinklik waard. Lannen as Portegal en Spanje, dy't yn dy perioade krampeftich oan harren koloanjes fêstholden, moasten se yn 'e 1970-er jierren dochs noch ôfstean.
Suicide Squad
"Suicide Squad" of "The Suicide Squad" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:
Doarnik
Doarnik (Frânsk: Tournai, Latyn: Turnacum) is in stêd oan de Skelde yn it westlike part fan de Frânsktalige Belgyske provinsje Henegouwen. Doarnik hat likernôch 70.000 ynwenners en is wat oerflak oanbelanget de grutste gemeente fan Belgje. Doarnik is mei Tongeren en Aalen ien fan de âldste stêden fan it lân en de stêd hat op kultuerhistoarysk gebiet in wichtige rol spile.
It belfort fan Doarnik is de âldste fan Belgje en is mei de Us-Leaffrouwekatedraal ynskreaun yn it wrâlderfgoed fan UNESCO. De romaanske en goatyske katedraal is mei de seis tuorren en de tsjerkeskat in yndrukwekkend monumint.
Romeinske tiid
Yn de Romeinske tiid stie Doarnik bekend ûnder de namme Turnacum. Turnacum wie stifte oan de Skelde op in krusing fan hearewegen en makke yn de 1e en 2e iuw in grutte bloei troch. Unrêst en ynfallen makken in ein oan de bloeitiid en de 3e en 4e iuw wie in tiidrek fan delgong.
Midsiuwen
Om 432 hinne waard de stêd ynnommen troch in ynfal fan Klodio. Under de Salyske Franken Gilderik I en Klovis wie Doarnik de haadstêd fan it Frankyske Ryk (oant 486). It grêf fan Gilderik waard by fersin yn 1653 ûntdutsen.
Klovis ferhûze it Frankyske machtssintrum nei Parys, mar Doarnik bleau in wichtige stêd troch't Klovis fan de stêd in biskopsstêd makke. De earste biskop fan Doarnik waard de yn Doarnik berne Eleutherius en hearske oer hiel Flaanderen.
Under Karel de Keale, de earste kening fan West-Frânsje ûntstie healwei de 9e iuw it greefskip Flaanderen, dat in lien bleau fan de Frânske kening. De stêd waard in sintrum fan rike keaplju en harren nocht nei ûnôfhinklikens wie de oarsaak dat Doarnik sûnt 1187 streekrjocht ûnder de Frânske kroan kaam te fallen. Yn de 15e iuw waard de stêd ryk troch de lekkenhannel en in wichtige leveransier fan muorretapijten. De ekonomyske bloei en spesjale hannelsstatus dy't de stêd yn it Frânske keninkryk hie, koe net tefoarren komme dat Doarnik tusken 1421 en 1428 teheistere waard troch opskuor en trelit. Oarsaak wie û.o. de ûntwearding fan de lokale munt foar de Frânske kroan oer. Oan de iene kant stie it stedsbestjoer en oan de oare kant de gilden, benammen dy fan de keunsters en lekkenhandlers. Lang om let krigen de gilden mear macht troch bygelyks de stimming yn bestjoerlike saken dêr't hja earder net oan meidiene.
Nije Tiid
Yn 1513 oermastere de Ingelske kening Hindrik VIII Doarnik op de Frânsen. Dermei is de stêd de iennige fan Belgje dy't foar in hoart troch Ingelân oerhearske waard. Jean le Sellier waard nei Westminster stjoerd om yn it House of Commons in sit yn te nimmen. Yn 1519 waard Doarnik wer oan Frankryk oerdroegen. Nei't keizer Karel V de stêd yn 1521 by syn Nederlânske erflannen foege, folge in tiidrek fan ekonomysk ferfal en deiliskip. Yn 1544 waard de earste protestantske gemeente stifte, dy't de namme "La Palme" krige. Fanút Straasburg stjoerde de reformator Martin Bucer in preker nei Doarnik, mar dy preker waard al rillegau oppakt en op de brânstapel op de Grutte Merk ferbaarnd. Nei him folgen oare dûmny's. Yn 1561 skreau Guido de Brès yn Doarnik syn Confessio Belgica, wêrmei't er oan de Spaanske kening Filips II de ynhâld fan it kristlike leauwe útlizze woe. Op 23 augustus 1566 waard de stêd teheistere troch de byldestoarm. De kalvinisten, dy't neffens eigen sizzen trijefearn fan de ynwenners fertsjintwurdigen, easken harren eigen tsjerken op. Margaretha fan Parma stjoerde de greve fan Horne der op út om de boel wer del te bêdzjen en dy stelde út dat kalvinisten eigen tsjerken bouwe mochten, mar de kening en lânfâldesse namen him dat tige kwea ôf en rôpen Horne werom. Op 2 jannewaris 1567 ferovere Filips fan Noircarmes de stêd sûnder slach werom en liet de boargers ûntwapenje. It Ivich Edikt fan 1577 hie fan gefolgen dat de Spaanske troepen de stêd ferlieten, mar yn 1581 waard de stêd nei in lang belis wer ynnommen troch Aleksander Farnese, de lettere hartoch fan Parma. Parma wie polityk wat betûfter as syn master, kening Filips II, en ynstee de protestanten út te moardzjen joech er har in jier de tiid om harren besit te ferkeapjen en te emigrearjen. Dêrmei wist er it foar inoar te krijen dat protestanten it by oare belegerings earder opjoechen.
Under de Frânske kening Loadewyk XIV kaam de stêd wer yn Frânsk besit. De Frânsen moasten lykwols oan it ein fan de Spaanske Súksesjekriich neffens de betingsten fan de Frede fan Utert (1713) akseptarje dat de eardere Spaanske Nederlannen Eastenryksk waarden.
Yn 1815 waard Doarnik ûnderdiel fan it Feriene Keninkryk fan de Nederlannen en yn 1830 fan Belgje.
De stêd hie yn maaie 1940 te lijen fan in Dútsk bombardemint.
Demografyske ûntjouwing
Alle histoaryske opjeften slagge op de hjoeddeiske gemeente, ynklusyf dielgemeentes, lykas dy ûntstiene nei de fúzje fan 1 jannewaris 1977.
Schwartzenbergerbosk
De Schwartzenbergerbosk is in natoergebiet by Noardburgum dat beheard wurdt troch Steatsboskbehear. De bosk is ein njoggentiger jierren fan de tweintichste iuw oanlein yn it ramt fan de ruilferkaveling. Op wiete liemige plakken groeiden doe spontaan feanmoas, biezem- en skrobberheide.
De bosk lei oarspronklik tusken Feanwâlden en de Simmerwei ûnder Noardburgum. Neidat de famylje Schwartzenberg de bosk ferkocht hie oan de famylje Du Tour waard it ‘Du Toursbosk’ neamd. De bosken wiene ek eigendom fan it ‘Gemeentlik Bosbedriuw’ dy’t it as wurkferskaffingsprojekt brûkte om it oerflak lânbougrûn te fergrutsjen.
Koudumer Heech
Koudumer Heeech is in heech stik lân, njonken de Sândobbe by Koudum. It natoergebiet wurdt beheard troch Steatsboskbehear. Op it Koudumer Heech, dat bestiet út balstienliem en sân is it doarp Koudum ûntstien.
Johan Frederik Kruse
Johan Frederik Kruse (Seist, 9 april 1848 – Ljouwert, 5 oktober 1907) wie in Nederlânsk oargelbouwer.
Johan Fredrik Kruse wie in soan fan Johannes Frederikus Kruse en Elizabeth Hartwigsen. Hy troude op 20 juny 1878 yn Ljouwert mei Sophia Maria Hardorff. Yn 1880 keape er de oargelmakkerij fan syn skoanheit Willem Hardorff.
Grutte Profeten
De Grutte Profeten foarmje in ûnoffisjele ûnderferdieling fan guon bibelboeken fan it kristlike Alde Testamint. Dêr wurde de folgjende boeken ta rekkene:
De namme fan "Grutte Profeten" (noch syn wjergader, de Lytse Profeten) hat wat mei de steat fan tsjinst fan 'e oangeande profeten nedich (en alhielendal net mei harren postuer), mar slacht inkeld op 'e lingte fan 'e teksten dy't harren namme drage. De joadske Bibel, de Tenach, hâldt in hiele oare folchoarder fan boeken oan en ferdielt de profeten yn 'e Neḇi'im Rišonim, de Eardere Profeten, en de Neḇi'im Aḥaronim, de Lettere Profeten. Jesaja, Jeremia en Ezechiël falle dêrby dan ûnder de Lettere Profeten, wylst de Kleilieten en Daniël hielendal net as profeten beskôge wurde, mar ûnder de Keṯuḇim, de Geskriften, yndield wurde.
Ina Dammanpriis
De Ina Dammanpriis is in Nederlânske literatuerpriis dy't om it jier troch it bestjoer fan de Vestdijkrûnte útrikt wurdt oan in persoan dy't ‘een aantoonbare bijdrage heeft geleverd aan het in stand houden van de kennis over en de belangstelling voor de persoon en het werk van Simon Vestdijk’. De priis bestiet út jild en in byldsje fan Ina Damman, makke troch Mieke Vestdijk.
De namme fan de priis ferwiist nei de romanpersoan Ina Damman út de autobiografyske Anton Wachterrige fan Simon Vestdijk. De priis wurdt tagelyk mei de Anton Wachterpriis útrikt.
List fan planetoïden 90601-90700
Dit is in list fan planetoïden 90601-90700.
Floaris en Blankefloar
Floaris en Blankefloar, yn it oarspronklike Midnederlânsk: Floris ende Blancefloer (of ek wol Van Floris en Blancefleur), is in trettjinde-iuwske leafdesroman yn dichtfoarm fan 'e Flaamske dichter Diderik fan Assenede (±1230-±1290), basearre op it eardere wurk Floire et Blancheflor, fan in anonime Frânske skriuwer út 'e tolfde iuw. De Fryske oersetting fan Klaas Bruinsma waard útjûn yn 2009.
Eftergrûn
It Frânsktalige Floire et Blancheflor moat om 1160 hinne ûntstien wêze as it wurk fan in anonime dichter dy't nei alle gedachten út noardlik Frankryk kaam. Dizze orizjinele ferzje is inkeld oerlevere yn trije hânskriften fan folle letter datum, ien fan omtrint 1288, in oaren út likernôch 1447 en in trêden út 'e fjirtjinde of fyftjinde iuw. Alletrije manuskripten binne op 'e noed fan 'e Bibliothèque Nationale de France, te Parys. De Midnederlânske bewurking troch Diderik fan Assenede datearret fan likernôch 1260. Diderik wie in klerk oan it hof fan 'e greven fan Flaanderen te Brugge, en hat Floire et Blancheflor oerset nei de folkstaal om it ferhaal foar in grutter publyk tagonklik te meitsjen, al jout er sels yn 'e tekst oan dat it oersetten yn berime fersen him noch net tafoel. Diderik syn Floris ende Blancefloer is oerlevere yn ien hânskrift út it twadde fearn fan 'e fjirtjinde iuw. Dêrnjonken binne der ek noch in stikmannich fragminten út in âlder manuskript bewarre bleaun. Sawol it folsleine hânskrift as de fragminten binne yn it besit fan 'e Universiteitsbibleteek Leien.
Ynhâld
Yn Floaris en Blankefloar groeie twa bern tegearre op oan it hof fan in islamityske kening yn it Spanje fan foar de Reconquista: de iene is Floaris, de soan fan 'e kening, en de oare is it famke Blankefloar, de dochter fan in kristlike slavinne. Earst binne se gewoan befreone, mar as se grutter wurde, reitsje se fereale opinoar. As de kening fan harren leafde heart, stjoert er syn soan nei in kostskoalle, en as dat noch net helpt — want Floaris ferjit syn faam net — ferkeapet er Blankefloar as slavinne en makket Floaris wiis dat se stoarn is. Hoewol't er yn syn bedragerij safier giet dat er sels in prealgrêf foar it fanke oanlizze lit, komt Floaris dochs de wierheid oan 'e weet. thumb|left|220px|In [[houtfyk mei Floaris en Blankefloar yn in útjefte fan Jan van Doesborch, fan omtrint 1517.]]
Dêrop giet er op 'e siik nei syn leafste en fynt er Blankefloar úteinlik werom yn 'e haremtoer fan 'e emier fan Babel, dêr't se mei 140 oare froulju finzen holden wurdt. Hy heart dêr dat de emier elts jier ien fan 'e froulju ta frou nimt en dan dejinge fan it foarrige jier om hals bringe lit, en der wurdt fan grute dat Blankefloar syn folgjende frou wurde sil. Troch in snoade list (hy keapet by it skaken de toerwachter om en lit himsels dan ûnder in lading roazen yn in koer de toer yn drage) wit Floaris tagong ta Blankefloar te krijen. Sy hâldt him yn 'e toer in hoart ferburgen, mar úteinlik wurde se tegearre op bêd betrape troch de emier fan Babel sels.
Hja wurde feroardiele ta de dea, mar trochdat se allebeide de skuld op harrensels besykje te nimmen en de oare besykje frij te pleitsjen, komme se de emier sa op it moed dat er harren ferjout. Dêrop wurdt Floaris ta ridder slein en trout er mei Blankefloar. Noch ûnder de brulloft arrivearje der boadskippers út Spanje wei mei it berjocht dat Floaris syn âldelju stoarn binne. Floaris keart dan mei syn breid werom nei syn heitelân, dêr't hy en Blankefloar kening en keninginne wurde en it lân kristenje. Ta útlaat wurdt der dan noch in nuveraardich stambeamke opleppele: de dochter fan Floaris en Blankefloar (twa optochte personaazjes) soe Berta Mei-de-Grutte-Foet west hawwe (in histoarysk persoan), dy't letter de mem fan Karel de Grutte waard.
Grutte Priis Formule 1 fan Japan 2014
Utslaggen fan de Grutte Priis Formule 1 fan Japan 2014 yn Oyama op 5 oktober. It wie de fyftjinde race fan 19 races fan de Formule 1 yn 2014. Hy waard op it sirkwy fan Suzuka hâlden. De race waard hâlden oer 44 omgongen, op it 5,8 km lange sirkwy oer in raceôfstân fan 255,5 kilometer. De 53 omgongen dy't de wedstriid eins hawwe soe waard net helle troch it slimme ûngemak fan Jules Bianchi.
De wedstriid
thumb|right|150px|Jules Bianchi De race stie yn it ramt fan de sykloan "Phanfone", dy't de dei nei de wedstriid oer it sirkwy lûke soe en yn de race al foar in soad buien soarge. Om't it bot reinde by de start fan de wedstriid waard begûn efter de safety car. Nei twa omgongn efter de safety car besleat de wedstriidlieding dat it te hurd reinde om trochride te kinnen en waard de wedstriid stillein. Tweintich minuten letter waard de wedstriid ferfette en yn omgong 10 ried de safety car de pitstrjitte yn, wêrnei 't de wedstriid echt begjinne koe. Fernando Alonso moast syn auto yn dizze safetycarfaze mei elektryske problemen neist de baan sette.
Fanwegen akwaplaning glied de Sauber fan Adrian Sutil yn de 41ste omgong fan de wedstriid fan de dyk yn de Dunlop-bocht (bocht 7) en bedarre yn de bannesteapel. Wylst de baankommissarissen dwaande wiene mei in shovel de auto fan Sutil fuort te heljen, glied de Marussia fan Jules Bianchi in omgong letter op 'e selde wize fan de baan en bedarre dêrby mei hege gong tsjin de shovel. De safety car neutralisearre de wedstriid, dy't fanwegen de earnst fan de situaasje twa omgongen letter definityf stillein waard. Jules Bianchi waard bewusteleas mei de ambulânse ôffierd nei it sikehûs. Undersyk yn it sikehûs liet sjen dat Bianchi slimme ferwûningen oan 'e harsens oprûn hie. Jules Bianchi rekke nei it ûngelok yn koma en kaam net mear by kennis. Hy waard yn novimber 2014 fan in sikehûs yn Japan oerbrocht nei in sikehûs yn Nice, mar al dy tiid wie der gjin foarútgong. Nei hast in jier yn koma ferstoar de koereur op 17 july 2015 oan syn ferwûnings.
De wedstriid waard wûn troch Lewis Hamilton, dy't teamgenoat Nico Hulshoff yn omgong 29 ynhelle. Sebastian Vettel einige oarspronklik as fjirde, mar de regleminten bepale dat nei in reade flagge de útslach fêststeld wurdt oan de hân fan de stân in omgong earder. Dêrtroch behelle Vettel it tredde plak foar teamgenoat Daniel Ricciardo.
Sjitsport op de Paralympyske Simmerspullen 2000
De XIe Paralympyske Simmerspullen waarden yn 2000 te Sydney yn Austraalje hâlden.
Echte reidhinnen
De (echte) reidhinnen (wittenskiplike namme: Gallinula) foarmje in skaai fan 'e famylje fan 'e ralfûgels (Rallidae), en de ûnderfamylje fan 'e reidhinfûgels (Gallinulinae). Ta dizze taksonomyske groep hearre 7 libbene soarten en ien útstoarne soarte. Fan 'e libbene soarten binne neffens de Reade List fan de IUCN trije bedrige of krytyk (= hast útstoarn). de twa hast útstoarne soarten wurde ek wol ta it skaai Pareudiastes rekkene. Ien oare fan 'e reidhinsoarten wurdt hoed de dei ta in apart skaai, de Afrikaanske reidhintsjes (Paragallinula) rekkene. De bekendste soarte fan 'e reidhinnen is it reidhintsje (Gallinula chloropus), dy't ek yn Fryslân rûnom foarkomt.
Grutte Priis Formule 1 fan Maleizje 2005
Utslaggen fan de Grutte Priis Formule 1 fan Maleizje 2005 yn Kuala Lumpur op 20 maart 2005. It wie de twadde fan 19 races fan de Formule 1 yn 2005. Hy waard op Sepang hâlden. De race waard hâlden oer 56 omgongen, op it 5,5 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 310,4 kilometer.
Beekdelling Alddjip
Beekdelling Alddjip ek wol Beekdal Koningsdiep is in delling mei wetterrin yn it súdeasten fan Fryslân. It Alddjip, de namme foar de bopperin fan De Boarn, is ûnderdiel fan it Natoernetwurk Nederlân, foarhinne de Ekologyske Haadstruktuer.
De delling rint fan east nei west fan rûchwei Bakkefean, ûnder Beetstersweach lâns nei Nij Beets en giet oer yn De Boarn. De beekdelling is langhalich en smel. It wetter rint yn westlike rjochting ôf fan de heger lizzende sângrûnen. It Alddjip is benammen haadôffier foar in gebiet fan sa’n 6000 hektare. De wetterhúshâlding is ynrjochte op it fluch ôffieren fan wetter.
It lânskip bestiet út in beekdelling mei in iepen karakter, de bosk- en heidefjilden en kûlisselânskippen op de sânrêgen. Dy hegere grûnen op de flanken fan it beekdal hawwe in swak weagjend reliëf mei singels en houtwâlen by de opstrekkende ferkaveling lâns. De ferkavelings stiet heaksk op de binnen en bûtendiken. Yn de jierren 30 en de jierren 60 fan de 20ste iuw is it lânskip troch heideûntginning en ruilferkaveling omfoarme ta in iepen boere- en kultuerlânskip.
Nederlânske Toeriste Kampear Klup
Kampearjen
Under toeristysk kampearjen wurdt ferstien it kampearjen mei in beheinde, lichtgewicht útris. De klup hat dêrfoar 20 kampearterreinen yn Nederlân ta foldwaan. De terreinen wurde skaaimerke troch in natuerlik oansjen en ienfâldige foarsjennings. De toiletgebouwen hiene oant yn de jierren njoggentich allinnich ma kâlde dûsen, mar ûnderwilens hawwe in protte terreinen waarme dûsen. In protte terreinen hawwe ek de mooglikheid om kampfjurren te meitsjen.
De klup hat regels foar hâlden en dragen en it gebrûk fan materialen dy't fêstlein binne yn in klupkoade. Optearweinen en campers binne net tastien en it gebrûkt fan (allinne lytse) caravans is in foarrjocht fan âldere leden. Nije leden kinne har oanslute as se tentkampeerders binne en de klupkoade ûnderskriuwe. De klup hat gjin beropsmeiwurkers en hast alle wurk, lykas terreinûnderhâld en bestjoerswurk, wurde frijwillich troch de leden dien. Ek it himmeljen fan de saniêire romten bard op frijwillige basis troch de op in stuit oanwêzige kampearders.
Terreinen
De NTKC hat terreinen yn of ûnder:
Lytse Profeten
De Lytse Profeten foarmje in ûnoffisjele ûnderferdieling fan guon bibelboeken fan it kristlike Alde Testamint. Dêr wurde de folgjende boeken ta rekkene:
De namme "Lytse Profeten" hat neat mei de steat fan tsjinst fan 'e oangeande profeten fan dwaan en alhielendal net mei harren postuer, mar slacht inkeld op 'e lingte fan 'e teksten dy't harren namme drage. Itselde jildt foar syn wjergader, de "Grutte Profeten".
De joadske Bibel, de Tenach, hâldt in oare folchoarder fan boeken oan en ferdielt de profeten yn 'e Eardere Profeten, Neḇi'im Rišonim, en de Lettere Profeten, Neḇi'im Aḥaronim. De Lytse Profeten wurde dêrby gearboske ta ien bibelboek, Ṯrei Asar ("De Tolve"), dat in part is fann 'e Lettere Profeten.
Bûten Ie
Bûten Ie is in polder en natoergebiet benoarden Teakesyl, west fan De Lemmer. It gebiet wurdt oan de westkant begrinze troch de Ie, oan de súdkant troch Sonderlerdyk-Platteduyk en oan de noardkant begrinze troch de Langesleat.
De polder wurdt trochsnien troch de N359. It natoergebiet wurdt beheard troch Steatsboskbehear.
Reidpôllen
De Reidpôllen is in natoergebiet yn Gaasterlân oan de eastkant fan Aldemardum en west fan Heaburgen. Oan de noardkant rint de Lycklamawei, oan de súdkant rint de dyk nei Heaburgen. It natoergebiet wurdt beheard troch Steatsboskbehear.
De Steaten
De Steaten is in natoergebiet besuden Snits tusken Twellingea en de Goaiïngarypster Puollen by de Grutte Griene.
It gebiet wurdt begrinze troch it Jouster Feartsje, Gudzekop, Frijgerssleat, Holle Grêft en De Dolte. It behear wurdt dien troch Steatsboskbehear.
In útsjochhichte jout sicht op moerassich gebiet mei fûgelsoarten as wytstirns, blaustirns, hoannebiter en waarlamke.
Sjitsport op de Paralympyske Simmerspullen 2004
De XIIe Paralympyske Simmerspullen waarden yn 2004 yn Atene, Grikelân halden.
Stins Bunderhee
thumb|Noardkant fan de stins De Stins Bunderhee (Dútsk: Steinhaus Bunderhee) is de âldste noch besteande stins yn East-Fryslân. De toerboarch waard boud yn de fjirtjinde iuw en wie de sit fan ferskate haadlingsfamyljes. Yn 1735 waard der oan de westkant in part yn barokke styl by oanboud. De stins leit yn de lânkring Lier, 2 km noardlik fan Bunde yn it Reiderlân.
Skiednis
thumb|left|De toer út it súdeasten wei sjoen thumb|Letgoatyske skoarstienmantel op de twadde ferdjipping yn de toer De stins leit op de uterste noardlike râne fan in fiif meter hege geastrêch, dy't nei Bunde ta rint, dêr't de stins eartiids ûnder foel.
Neffens mûnlinge oerleverings waard mei de bou fan de stins úteinset yn de njoggende en tsiende iuw. Tsjûge dêrfan is it wurk fan de haadlingen Gala Nommcka (Okkel Noneka) yn Bunde yn 1361 en Luwert Saninga yn 1448 en 1463. In keppeling dêrfan mei de stins is lykwols net wis.
Nei alle gedachten wie der op de flierferdjipping in welle. De âlde yngong ta de earste ferdjipping wie trije meter heech oan de eastkant en koe allinnich mar mei in ledder berikt wurde. De oarspronklike lytse ruten yn de toer ferwize nei de ferdigeningsfunksje fan it gebou.
Argeologysk ûndersyk fan 1977 en 1999 hawwe befêstige dat noardlik fan de stins der in wetterferbining tusken de stinsgrêft en de Doalert west hat. Der wie al earder in drûge grêft fan 5,5 meter breed en 1,2 meter djip westlik, noardlik en eastlik om de stins hinne. Troch it trochbrekken fan de Doalert oant de geastrêch fan Bunde ta, yn de iere fjirtjinde iuw, koe in ferbining mei it wetter makke wurde. Skippen koene dus yn Bunderhee oanlizze. Ubbo Emmius tekene op syn kaarten fan East-Fryslân noardwestlik fan Bunde op de hichte fan Hochee (Bunderhee) it lytse eilân Jarde(n), dêr't minsken yn gefal fan heech wetter hinne flechtsje koene. By it ynpolderjen fan it ynslike lân yn 1707 rekke dy tagong nei it wetter ferlern. De hjoeddeistige fiver mei heuvel oan de noardkant is lykwols gjin oerbliuwsel fan dy grêft, sa't lang tocht waard, mar wie part fan it oanlizzen fan in tún oan de ein fan de njoggentjinde iuw.
Doe't yn de sechtjinde iuw rêstigere tiden oanbrutsen, waard de stins omboud ta wenhûs. Om 1500 hinne waard op de earste ferdjipping it finster oan de eastkant fergrutte en in iepen letgoatyske skoarstien mei skoarstienmantel oanbrocht. Oan de ein fan de sechtjinde iuw waard op de twadde ferdjipping in iepen skoarstien yn renêssânse-styl boud. Ek waarden der treppen fan de earste nei de twadde ferdjipping boud, dêr't tagong earder allinnich moglik wie mei ledders.
Petrus Ficinus († 1623) út Gelre wie fan 1595 ôf de eigener fan de stins, en stie yn tsjinst fan de greven fan Eastfryslân. Yn 1599 ferliende greve Enno II de stins aadlike frijheid. Yn 1600 waarden de gebouwen ferpachte. Ferskate spoaren ferwize nei dat de yngong oan de westkant yn de santjinde iuw yn in lytse oanboude ferlinging wie.
thumb|Bou-ynskripsje yn de westmuorre Nei't der gjin tagong oer it wetter mear mooglik wie, sette Johannes van Heteren yn 1712 útein mei it bouwen fan in wenromte mei ien ferdjipping yn barokke styl oan de westkant fan de toer. De eardere oanboude westlike yngong ta de toer, waard fuorthelle foar de nijbou. Yn 1735 wie de bou ree. In bouynskripsje oan de westmuorre tsjûget fan it begjin fan de bou:
Peder Mønsted
Peder Mørk Mønsted (Grenaa, 10 desimber 1859 - Fredensborg-Humlebæk, 20 juny 1941) wie in Deenske skilder. Yn de keunstskiednis wurdt er beskôge as ien fan de ferneamdste ynternasjonale lânskipsskilders om de iuwwiksel hinne.
Stins Bunderhee
Skiednis
thumb|It Stokhus De toer waard it efterhûs, en tsjinne tenei benammen as opslachplak, en bleau fan feroarings besparre. De famylje Van Heteren bewenne de stins oant de ein fan de njoggentjinde iuw en bewurke it oanswettende lân. Ut dy tiid stammet ek it frijsteande Stokhus, in lytse opslachplak foar lânbou-ark, dat eastlik fan de toer boud waard. Nei de famylje Van Heteren waard de stins eigendom fan de famylje Elias.
Peder Mønsted
Libben en wurk
Hy wie in soan fan begoedige skipsbouwer Otto Christian Mønsted en Thora Johanne Petrea Jorgensen. Tusken oktober 1875 en jannewaris 1879 wie er ynskreaun oan de Akademie foar Skiene Keunsten yn Kopenhagen, dêr't er studearre by Frederik Vermehren, Julius Exner en Niels Simonsen. Hy studarree ek in skoft oa de skilderskoalle fan P.S. Krøyer. Yn 1882 hold er in skoft ta yn Rome en op Capri. Yn de winter fan 1882 op 1883 wie er learling fan William Bouguereau yn Parys. Mønsted mocht graach reizgje. Yn 1889 gyng er nei Algerije. Trije jier letter reizge er nei Grikelân, dêr't er de gast wie fan kening George I, dy't as Deenske prins berne waard. Dêr makke er ek portretten fan de Grykske keninklike famylje. Dêrnei besocht er Egypte en Spanje. Yn lettere jierren wie er geregeld yn Switserlân en reizge er troch it Middellânske Seegebiet. Syn reizen smieten tal fan sketsen op dy't er útwurke ta skilderijen dy't er op ferskate ynternasjonale útstallingen presintearre. Hy wie benammen populêr yn Dútslân, dêr't ferskate toanstellingen fan syn wurk yn it Glaspalast yn München wiene.
De measte fan syn wurken binne partikulier besit. Yn 1995 wie der in grutte oersjochtentoanstelling yn Frankfurt am Main, "Ljocht fan it Noarden" neamd.
Stins Bunderhee
Skiednis
Yn 1928 waarden der feiligensmaatregels nommen, yn 1972 waard it tek fernijd. Yn 1976 bemachtige it Ostfriesische Landschaft de stins fan de widdo Klasine Elias en liet yn 1976-1978 renovaasjewurk útfiere.
Fan 1978 oant 2002 wie de stins de sit fan de Noarddútske Oargelakademy ûnder lieding fan Harald Vogel. Dêr kamen professors út de gânse wrâld byinoar foar de histoaryske oargels fan it Oargellânskip East-Fryslân. Ek joech Vogel ynternasjonale simmerkursussen yn de stins. Dêrtroch befette de stins in weardefolle samling histoaryske snaarynstruminten en ferskate replika's. Yn 2002 waarden dy ynstruminten nei it Organeum yn Weener oerbrocht.
Tusken 2002 en 2008 tsjinne de stins as atelier fan de Eastfryske keunstneresse Elisabeth Tatenberg en de Nederlânske arsjitekt Jan Timmer ûnder de namme Kunsthaus Steinhaus en as wente.
It Ostfriesische Landschaft bemachtige yn 2007 mei help fan de Ostftrieslandstiftung it oanbuorjende histoaryske tún Tammen.
Nei't tastân fan it gebou minder waard en de atelier yn 2008 nei Weener ferhuze, bleau de stins ûnbewenne. Nei't der € 400.000 opgarre waard, waard de stins fan april 2010 oant maart 2011 folslein renovearre.
Nei't de stins fannijs iepene waard, herberget it gebou in útstalling oer de skiednis fan de Eastfryske haadlingen en de stins sels. By argeologyske opgravings yn 2017 waard oan de súdkant in tsien meter lange in stiennen paad út de santjinde iuw mei midsiuwske dakpannen ûntdutsen, dy't de stelling oer de haven ûnderstreket.
Boubeskriuwing
thumb|Kelderferwulft ûnder de toer De toer is 15,2 meter heech en 11,40 by 7,60 meter breed. De muorren binne op ûnderoan 1,60 meter en boppe 0,90 meter tsjok. De bakstiennen binne kleastermoppen mei it formaat 29 by 14 by 9 sm. De oanbou is 20,1 by 11,4 meter.
Kromwâl (Boalsert)
Kromwâl is in lyts boeresteed benoarden Boalsert ûnder Burchwert en leit eastsúdeast fan Hichtum.
Fan de santjinde oant de tweintichste iuw komt it plak foar as Kromwal. Yn de tweintichste iuw waard it plak ek stavere as Cromwâl. Dat is in singeliere kombinaasje fan it âldfrinzige Hollânske stavering crom mei it Fryske wâl. De delsetting leit by twa bochten oan de Boalserter Feart dêr't twa âlde slinken troch graven mei elkoar ferbûn binne. Fan de Boalserter Feart rint in koarte opfeart nei de pleats 'Kromwâl'.