cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Timpeliers
Stifting en machtsútwreiding
Tsjin de twadde helte fan de 12e iuw wurde Timpeliers ek in Jeropeesk bankbedriuw en hat in skatkeamer yn alle grutte Jeropeeske stêden. Troch de hiërargyske organisaasje en in militêre slachkrêft binne de Timpeliers ek tige geskikt om te fjochtsjen tsjin de moslims. Troch it grutte oantal soldaten en hege kwaliteit fan de harren oplieding fûnen de Jeropeeske hearskers de Timperliers stadichoan lykwols ek in bedriging. De Timpeliers wienen sterk genôch om polityk ûnôfhinklik te wêzen en sy soenen sels optrede kinne tsjin in Jeropeesk keninkryk.
De ein fan de oarder
Mei it ferlies fan alle Jeropeeske gebieten yn it Hillige Lân oan 'e ein fan de 13e iuw tocht Paus Klemens V yn 1305 der oer nei om alle besteande ridderoarders te ferienigjen, dit om sadwaande in nije krústocht tsjin de moslems te begjinnen. Mar de oarders hienen gjin belang by in nije oarloch. De Timpeliers wienen rike en grutske minsken. Mar der gienen ek praatsjes rûn dat it harren skuld wie dat de lêste festing yn it Hillige Lân, de stêd Akko, ferlern gie, omdat se net fjochtsje woenen.
De Timpeliers krigen sa stadichoan mear fijannen. De grutste fijân wie de Frânske kening Filips IV. Hy woe al jierren ôf fan de Timpeliers. Hy liet der sels twa Pauzen om fermoardzje. Sa koe er in fertrouweling op de Pauslike troan komme litte, Paus Klemens V. Op freed 13 oktober 1307 stoarmen soldaten fan Filips de huzen en kastielen yn fan de Frânske Timpeliers; sy nammen de ridders finzen. Ditselde barde ek yn oare lannen, mar nearne sa fûl as yn Frankryk. De oarder waard fan alderhanne soarten misdieden beskuldige lykas tsjoenderij, ferrie mei de moslims, de oanbidding fan frjemde goaden, skeining fan Kristlike symboalen en homoseksuele relaasjes. Troch middel fan martling hienen in oantal Timpeliers in Frankryk harren sels skuldich ferklearre, wylst Timpeliers yn Itaalje, Ingelân en Dútslân dêr't gjin martelings plakfûnen, harsels ûnskuldich ferklearren oan alle misdieden.
De Paus hat it marteljen fan de Timpeliers yn Frankryk keare wold, mar dit slagge net. Op befel fan Kening Filips binne 54 Timpeliers op 12 maaie 1310 ferbaarnd. Under grutte druk fan Kening Filips moast de paus de oarder ûntbine. Filips hat him alle lân fan de Timpeliers yn Frankryk taeigene. Yn oare lannen binne in soad leden en besittingen opnaam troch de Hospitaalridders.
De lêste grutmaster fan de oarder, Jacques de Molay, is op 19 maart 1313 op befel fan de Frânske kening en sûnder gerjochtlik ûndersyk libben ferbaarnd.
Paulus Akkerman
Paulus Akkerman (Aldeboarn, 13 juny 1908 - Drachten, 24 septimber 1982) wie bakker fan berop en Frysk folksskriuwer fan protestantsk-kristlike sinjatuer.
Libben
Hy wie in soan fan Otte Sijes Akkerman (1872-1957) en Antje Harmsma (1871-1965). Syn heit hie as jongfeint al namme makke as folksdichter en foardrager. Ek syn âldere broer Sijas Paulus Akkerman wie skriuwer. Akkerman groeide op yn Aldeboarn en hat yn Akkrum de u.l.o.-skoalle ôfmakke, dêrnei waard er bakker. Hy troude mei Riemke Feenstra, se krigen sân bern. Lange jierren hat Paulus Akkerman by de Centrale Bakkerij yn Marrum wurke en dêrneist hiene hy en syn frou ek noch in winkel yn dat doarp. Doe't de Centrale Bakkerij ophold hat Akkerman in jiermannich besocht fan syn pinne te libjen. Hy skreau foar ûnderskate kranten en blêden en gong der faak op út om lêzingen te hâlden oer syn wurk as skriuwer, mar in bestean foar syn húshâlding koe er der net mei beskreppe. Dêrom is er yn 1965 noch kassier woarn fan de Raiffeisenbank op Skiermuontseach en dat oan syn pinsjoen ta bleaun. Nei syn pensjonearring hat er him mei syn frou yn Drachten nei wenjen set.
Paulus Akkerman debutearre yn 1925 yn it Friesch Dagblad mei koarte stikjes yn de rubryk 'Fan it Selskip'. Under it pseudonym Paul fen Nijenborn publisearre hy syn earste fers 'Krystnacht' yn Sljucht en Rjucht en syn earste roman 'As de bern great wurde', dat as earste yn de rige fan de yn 1934 oprjochte Kristlik Fryske Folksbibleteek ferskynde. Syn lettere romans ferskynden allegearre ûnder eigen namme.
Akkerman heart ta de produktyfste skriuwers fan de tweintichste iuw yn Fryslân. Hy hat tweintich romans, in tal berneboeken en in soad koarte ferhalen op syn namme brocht (meast bondele krantestikken). Dêrnjonken hat er ek harkspullen, toaniel- en kabaretteksten skreaun. Neffens Tineke Steenmeijer-Wielenga skreau Akkerman minder as de 'echte KFFB-skriuwers' neffens 'in resept'. Akkerman wie yn in grifformeerde húshâlding grutbrocht; hy libbe ek wol út in rjochtsinnich-kristlike libbensoertsjûging wei, mar as auteur hied er it mier oan 'opsetlike tapassingen'. 'Ik skriuw nei it libben en as de frommens der net yn sit, lis ik dy der ek net op', hat er wolris sein. Hy hie grutte bewondering foar skriuwers lykas Reinder Brolsma en Ulbe van Houten, mar hat nea besocht om dy yn har wurk nei te folgjen. Hy woe syn eigen paad gean en koe nei syn betinken net oars skriuwe as sa't er it die.
Timpeliers
List fan grutmasters
thumb|right|[[Jacques de Molay.]]
Paulus Akkerman
Libben
It skriuwerskip fan Akkerman kin karakterisearre wurde as dat fan in (swak) realistyske folksskriuwer fan protestantsk-kristlike sinjatuer mei grutte kennis fan it fermidden fan syn romanpersonaazjes. Hy kin de minsken skerp en raak typearje. Ut al syn wurk sprekt in myld gefoel foar humor. Psychologysk dolt er net djip en syn romans misse it histoarysk perspektyf, syn wrâldbyld is statysk. Der sit wol in soad tragyk yn, mar net folle drama en syn stofkar is er frijwat beheind. Syn helden binne de lytse wrotters, boeren, komelkers, skippers en winkellju, minsken sûnder folle aventoer en dêrtroch oerhearsket in wat ferfeelsume, mistreastige sfear. Dêrfoaroer steane lykwols kwaliteiten as in geef taalgebrûk, ryk idioom en in styl dy't in libbene ôfwikseling biedt fan dialogen en beskriuwing. De rykdom skûlet benammen yn de wize fan sizzen. Akkerman skriuwt yn in folksaardige praatstyl dy't autentyk oandocht.
As taalkundich ûnderstiper wurke er yn it ramt fan 'e Nije Fryske Bibeloersetting (1966-1978) mei oan 'e fertaling fan 'e apokrife bibelboeken Jezus Sirach en Ester (Gryksk).
Angelus Apatrida
Angelus Apatrida is in Spaanske trashmetalband oprjochte yn 2000 yn Albacete, Kastylje-La Mansja. De band brocht yn 2006 syn debútalbum Evil Unleashed út. De teksten fan de band gean benammen oer sosjale problematyk. Angelus Apatrida hat sân studio-albums útbrocht.
Julius Matthijs van Beyma
thumb|Jhr. mr. Julius Matthijs van Beyma Julius Matthijs van Beyma (Delft, 28 novimber 1877 - Ljouwert, 8 juny 1944) wie in jurist en boargemaster.
Hy wie boargemaster fan Aldemerk (1906), Aenjewier (1910), Ljouwerteradiel (1914) en Ljouwert (1918). Van Beyma waard yn de Twadde Wrâldoarloch ôfsetten troch de Dútsers.
List fan gemalen fan keningen fan de Nederlannen
Dit is in List fan gemalen fan keningen fan de Nederlannen.
Russyske roebel
thumb|Papierjild 5.000 roebel thumb|100px| Offisjeel teken fan de Russyske roebel De Russyske roebel is de munt fan de Russyske Federaasje. 100 kopeken binne ien roebel. De roebel wie ek de munt fan de Sowjetuny (1917-1991). De ôfkoarting fan de hjoeddeiske roebel is RUB (ISO 4217). Op 1 jannewaris 1998 waard nei in desennium fan hyperynflaasje in nije roebel ynfierd: 1 nije roebel komt oerien mei 1000 âlde roebels. De ôfkoarting fan de âlde roebel wie RUR.
Munten en bankbiljetten
Ien roebel is ferdield yn hûndert kopeken. Der binne munten fan 1, 5, 10, 50 kopeken, en fan 1, 2, 5, en 10 roebel. Yn de tiid fan de Sowjetuny wienen der ek munten fan 2, 3, 15 en 20 kopeken. Bankbiljetten binne der fan 10, 50, 100, 500, 1000 en 5000 roebel.
Symboal
Sûnt desimber 2013 hat de roebel in offisjeel teken, geoedkard troch Bank Rossii. Fan 2014 ôf soe it teken op muntjild ferskine.
Frederik Hessel van Beyma thoe Kingma
Jhr., Mr. Frederik Hessel van Beyma thoe Kingma (Warkum, 7 augustus 1818 - It Hearrenfean, 3 febrewaris 1899) wie jurist en boargemaster.
Praat mar Frysk
Praat mar Frysk is in kampanje mei it doel Friezen bewust te meitsjen fan harren twataligens en harren dêr grutsk op te meitsjen.
Doutzen Kroes
Woansdei 21 novimber 2007 hat Doutzen Kroes besletten om har foar de kampanje Praat mar Frysk yn te setten. Hja sil opblaasmûlen mei de tekst "Praat mar Frysk" oer de hiele wrâld meitôgje en soargje dat se yn byld komme op de foto's dy't se dit kear sels meitsje sil. Op de kampanje webside sil se de Friezen op 'e hichte hâlde. De taal op de webside en de filmjen binne folslein Frysk.
Ede Staal
Libben
Ede Staal wie in soan fan Boele Staal, in ûnderwizer en NSB'er. Hy troude en hy krige seis soannen. De húshâlding Staal bewenne ferskate pleatsen yn de provinsje Grinslân. Ede waard yn 1981 ûntdutsen troch in meiwurker fan Radio Noord, Engbert Gruben dy't al gau yn 'e rekken hie dat Ede wat bysûnders wie. Yn 1982 waard Mien Toentje de werkenningsmelodij fan in túnkersrubryk op Radio Noord. It grappige ferske waard tige populêr en al gau waard Ede dé folksjonger fan Grinslân mei Engbert Gruben as grutste fan. Der kamen in protte oanfragen foar optredens mar dêr gie Ede komselden op yn. Yn 1984 kaam der in plaatsje út mei fjouwer ferskes mei de namme: Man, man, man, wat 'n boudel. Syn seldsume optredens wiene in grut sukses.
Yn desimber 1984 kaam Ede's earste LP út, mei tolve Grinzer ferskes. De plaat mei de titel Mien Toentje wie in geweldich sukses. It tal platen dat ferkocht waard lei op it nivo fan in lanlike topplaat. Yn jannewaris 1985 moast Staal in swiere operaasje ûndergean. Pas yn novimber fan dat jier koe er wer optrede op it Mollebonefestival yn Delfsyl. Begjin 1986 krige Staal in fêste rybryk by it Radio-Noord programma Sloaperstil. Syn teltsjes waarden wykliks útstjoerd op sneintemoarn, en in tal dêrfan binne publisearre yn it blêd Toal en Taiken.
Krekt doe't syn karriêre begon te rinnen waard bekend dat Staal longkanker hie. Op 22 july 1986 is er ferstoarn nei in koarte mar suksesfolle artistyke karriêre yn syn pleats oan de Farmsumerwei ûnder Delfsyl. Yn dat plak is er ek begroeven.
Op 4 oktober 1986 kaam postuum syn twadde LP "As vaaier woorden" út. Staal hie yn de lêste moannen fan syn libben noch in belangryk part yn de tariedings.
Syn muzyk waard lanlik en ynternasjonaal bekend trochdat inkele nûmers te hearren wiene yn de film De Poolse bruid. Yn 2001 waard yn Delfsyl in stânbyld fan de folksjonger ûntbleate mei de tekst fan it liet "Credo - Mien bestoan".
Ik wait, der is 'n tied van komen, En ook 'n tied van goan, En alles wat doar tussen ligt, Ja, dat is mien bestoan
Diskografy
thumb|It monumint foar Ede Staal yn Delfsyl
Anna Gimbrère
Anna Gimbrère (Utert, 6 jannewaris 1986) is in Nederlânsk wittenskipssjoernalist en presintatrise.
Biografy
Gimbrère is fan Frânsk komôf en stammet út in geslacht fan paraplumakkers. Se trochrûn de middelbere skoalle yn Swol en studearre teoretyske natuerkunde oan de Universiteit fan Amsterdam. Hja wurke ek as model. Nei har stúdzje waard se wittenskipssjoernalist en fungearre as redakteur of saakkundige by telefyzjeprogramma's lykas de Nationale Wetenschapsquiz (2015), Galileo (2016), Tijd voor MAX (2017) en Experimensen (2019). Yn 2018 wie se kandidaat yn De Slimste Mens.
Se presintearre yn 2017 Oranje boven, Down Under en yn 2019 De wilde ruimte. Troch de Volkskrant waard se útroppen ta mediatalint fan 2019. Yn 2020 begûn se foar KRO-NCRV mei de presintaasje fan it sjoernalistike programma De Monitor dat yn jannewaris 2021 gearfoege waard mei Pointer.
Hja hat in relaasje mei sjoernalist en presintator Herman van der Zandt.
Björn Ulvaeus
Björn Kristian Ulvaeus (Goateboarch, 25 april 1945) is in Sweedsk sjonger en lietsjeskriuwer. Hy is bekend as ien fan de twa manlike sjongers fan de popgroep ABBA.
Karriêre
thumb|left|160px|Björn Ulvaeus yn 2013
Hootenanny Singers (1963–1971)
Björn Ulvaeus begûn doe't er alve jier wie mei gitaarspyljen. Yn 1961 foarme er mei trije skoalkammeraten in band. Om yn 1963 dielnimme te kinnen oan in talintejacht op de Sweedske radio, skreau syn mem harren yn ûnder de namme The West Bay Singers, de Ingelske oersetting fan Väster (west) en Vik (baai). It radio-optreden foel yn de smaak by produsint Bernt Bernhag dy 't har yn kontakt brocht mei syn kollega Stig Anderson. Dy lêste tekene de fjouwerkoppige band ûnder de namme Hootenanny Singers yn foar syn label Polar Music. Mei de Hootenanny Singers brocht Björn Ulvaeus sân studio-albums út.
ABBA (1972–1982)
Ulvaeus moete Benny Andersson yn de simmer fan 1966, de manlju begûnen tegearre ferskes te skriuwen, wêrfan't de earste Isn't It Easy To Say wie, úteinlik opnommen waard troch de Hep Stars de band van Andersson. Yn maart 1969 moete Björn de sjongeres Agnetha Fältskog, en al gau waarden se in koppel. Om deselde tiid hinne moete syn freon Benny Andersson sjongeres Anni-Frid Lyngstad by de Sweedske Eurofyzje Sjongfestival. Doe't de twa koppels inoar begûnen te stypjen by opnamesesjes, kaam de popgroep ABBA ta libben.
De ynternasjonale trochbraak fan de groep kaam mei it winnen fan it Eurofisy Sjongfestival foar Sweden mei it liet Waterloo op 6 april 1974. Yn de folgjende acht jier boekte popgroep wrâldwiid in soad sukses en skoarde in rige fan nûmer 1-hits. Mei ABBA brocht Björn Ulvaeus njoggen studio-albums en twa live-album út.
Nei ABBA, bleau Ulvaeus lieten skriuwen mei Benny Andersson. Under oaren foar musicals en films.
Priveelibben
Ulvaeus waard berne yn Goateboarch, Götaland, Sweden, as earste yn in gesin fan twa. Ulvaeus folbrocht in studzje hannelsrjocht oan de Universiteit fan Lund. Björn Ulvaeus hat twa kear boaske west en werûnder njoggen jier mei Agnetha Fältskog. Ulvaeus hat út dizze twa relaasjes fjouwer bêrn.
Bernardo Strozzi
thumb|left|150px|[[Sint Kristoffel fan Strozzi.]] thumb|200px|Bernardo Strozzi (1640): portret fan [[Claudio Monteverdi, oaljeferve]] Bernardo Strozzi (Genua, 1581 - Feneetsje, 1644), ek wol Il Cappuccino neamd, wie in Italjaansk keunstskilder.
Jeremy Wotherspoon
Hy die alve kear mei oan it Wrâldkampioenskip Sprint, en fjouwer kear oan de Olympyske Winterspullen (yn 1998, 2002, 2006 en 2010). Hy waard by dizze kampioenskippen fjouwer kear wrâldkampioen, en helle op de Olympyske Spullen in sulveren medalje op de 500 meter. Nei de spullen fan 2010 hold Wotherspoon op mei it reedriden op heech nivo. Dernei waard er trainer earst by de reedriidakademy yn Inzell, en letter as sprint-trainer foar de Noarske nasjonale ploech. Wotherspoon boaske mei de eardere reedrydster Kim Weger mei wa't er in dochter hat.
Bernardo Strozzi
Doe't Strozzi 17 wie, kaam er by de oarder fan de Kapusinen. Nei it skilderjen fan de komponist Claudio Monteverdi helle syn ferneamdens oan; in soad Feneetsiaanske pommeranten waarden troch him portrettearre.
Strozzi skildere ûnder ynfloed fan Rubens en van Dyck mei in strielend palet en hy makke oerdiedige figuerekomposysjes. Yn syn wurk is ek de ynfloed fan Caravaggio te fernimmen. Nei't er yn 1630 nei Feneetsje ferfard wie, waarden syn komposysjes ienfâldiger. Strozzi skildere op de ein fan syn libben mear persoanlik en yn in lossere styl.
Australyske dollar
De Australyske dollar is de munt fan Austraalje, dy't ûnder tafersjoch fan de Reserve Bank of Australia útjûn wurdt. De Australyske dollar wurdt ek as offisjele munt brûkt op Kiribaty, Naurû en Tûvalû. Ofkoartings dy't gauris brûkt wurde binne $A, A$ en AU$. De ynternasjonale koade foar de Australyske dollar is AUD (ISO 4217).
Yn 1910 waard de Australyske pûn ynfierd as opfolger fan de Britske pûn. Yn 1966 waard dy ferfongen troch de Australyske dollar.
Munten en bankbiljetten
Ien Australyske dollar is ferdield yn hûndert sint. Der binne munten fan 5, 10, 20 en 50 sint, en fan 1 en 2, dollar. Bankbiljetten binne der fan 5, 10, 20, 50 en 100 dollar. De munten fan 1 en 2 sint wurde sûnt 1992 net mear as offisjeel betelmiddel brûkt.
Switserske frank
thumb|150px|1.000 Switserske frank papierjild De Switserske frank is de munt fan Switserlân en Lychtenstein. De offisjele namme fan Switserlân ("Switsersk eedgenoatskip") wurdt op de munten skreaun yn it Latyn (Confoederatio Helvetica), sadat net ien fan de fjouwer lânstalen tekoart dien wurdt.
De ynternasjonale koade foar de Switserske frank is CHF (ISO 4217). De munt wurdt ek brûkt yn de Italjaanske eksklave Campione d'Italia.
Munten en bankbiljetten
Ien Switserske frank is ferdield yn hûndert rappen. Der binne munten fan 5, 10 en 20 rappen. De munt mei in wearde fan 50 rappen wurdt in heale frank neamd. Fierders binne der noch munten fan 1, 2 en 5 frank. Bankbiljetten binne der fan 10, 20, 50, 100, 200 en 1000 frank.
Súdafrikaanske grûniikhoarntsjes
De Súdafrikaanske grûniikhoarntsjes (wittenskiplike namme: Geosciurus) foarmje in ûnderskaai fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (Mammalia), it skift fan 'e kjifdieren (Rodentia), it ûnderskift fan 'e iikhoarntsjes en sliepmûzen (Sciuromorpha), de famylje fan 'e iikhoarntsjes (Sciuridae), de ûnderfamylje fan 'e grûniikhoarntsjes en Afrikaanske beamiikhoarntsjes (Xerinae), de tûke fan 'e stikeliikhoarntsjes (Xerini) en it skaai fan 'e Afrikaanske grûniikhoarntsjes (Xerus). Ta dit ûnderskaai hearre 2 soarten grûniikhoarntsjes dy't foarkomme yn Súdlik Afrika.
Wetterskip Blije Bûtendyks
thumb|260px| Kaart mei de Nederlânske wetterskippen (2014). Nûmer 25 is Blije Bûtendyks Wetterskip Blije Bûtendyks wie de namme fan it lytste Fryske wetterskip, dat oan de noardkant fan Blije lei. It waard oprjochte yn 1917 en wie ek it lytste wetterskip fan Nederlân.
It wetterskip omfieme in gebiet fan likernôch 100 hektare bûtendyks gebiet, dat sûnder problemen blank komme koe te stean, omdat der gjin minsken op wennen. De organisaasje wie de útsûndering op in proses fan skaalfergrutting by de Nederlânske wetterskippen, dat yn de rin fan de tweintichste iuw op gong kaam en dêrtroch fan de 2500 wetterskippen yn Nederlân yn 1950 der yn 2005 noch mar 27 oerbleaun wienen. Wylst alle oare Fryske wetterskippen yn 2004 part waarden fan it Wetterskip Fryslân, bleau Blije Bûtendyks selsstannich. Dat kaam trochdat it bestjoer fan it wetterskip it net iens wurde koe mei It Fryske Gea oer it behear fan it gebiet. De ferwachting wie yn 2008 al dat ek Blije Bûtendyks nei ferrin fan tiid yn it Wetterskip Fryslân opgean soe. Op 23 maaie 2010 gie it kantoar fan it wetterskip yn Blije folslein ferlern troch in útslaande brân. Om reden fan it ûntbrekken fan bewenners die it net mei oan Wetterskipsferkiezingen. Yn septimber 2017 makke de provinsje Fryslân buorkundich dat it wetterskip opheft wurde soe. It beslút waard goedkard troch it Ministearje fan Ynfrastruktuer en Wettersteat op 13 maart 2018; dêrnei is it beslút publisearre en jildich wurden op 17 maaie 2018.
Slach by Flaardingen
De Slach by Flaardingen waard fochten troch de Hollânske greve Durk III tsjin de Dútske keizer Hindrik II fan it Hillige Roomske Ryk. Tsjin de sin fan dizze keizer, dy't yn dy tiid lienhear fan de greve wie, begûn Durk III tol te garjen op de rivier de Maas (Merwede) by Flaardingen. Dy tol noaske de keaplju út it bisdom Utert hielendal net. De biskop fan Utert rôp de help yn fan de Dútske keizer en dy stjoerde in leger nei Flaardingen. Durk III fersloech dat leger op 29 july 1018.
Eftergrûn
Omdat de keapfarders op de Merwede tol betelje moasten oan Durk, koenen se harren ferplichtingen oan keizer Hindrik ek net mear bekostigje. Dat koe sa langer net en Hindrik stjoerde in leger fan biskoppen en eallju derop ôf.
De Slach
It keizerlike leger bestie benammen út hierlingen ôfkomstich út de bisdommen Luik, Kameryk en Utert. It leger waard laat troch Hartoch Godfried fan Lotharingen. Mei skippen sette it leger ôf fan Tiel út nei Flaardingen. Lykwols heakke ûnderweis biskop Balderik ôf, omdat er net goed waard. Hy ferstoar noch deselde deis.
De ekspedysje fan de keizer lâne ûnder Flaardingen. De measte bewenners wienen flechte nei de fierder lizzende boarch fan Durk of de sompen yn.
Ticht by de boarch lei in min te begeane sompe, dêr't de striders fan keizer Hindrik mar moedsum trochhinne kamen. It leger drige yn panyk te reitsjen doe't se tochten dat se fan efteren oanfallen waarden en it seach der nei út dat de soldaten inoar dea drukten. De West-Friezen makke brûkme fan dy tastân en stoarmen oer de dyk hinne en sloegen derop los. Al by de earste oanfal naaide biskop Adelbold fan Utert mei syn manlju út, wêrtroch't Godfried der allinnich foar stie. By de folgjende oanfal wie it heale leger fuort. Godfried koe lykwols noch in skoft stân hâlde. Langomlet wie it grutste part fan de keizerlike troepen útskeakele. Doe it sa fier wie, kaam Durk út syn boarch en naam Godfried finzen. Skraachwurk in pear moannen letter sletten keizer Hendrik II en greve Durk III frede. Keizer Hendrik fûn it wichtiger dat de kustferdigening ree wie tsjin de Wytsingen.
Sybrand van Beyma thoe Kingma
thumb|Sybrand van Beyma thoe Kingma Jonkhear Sybrand Willem Hendrik van Beyma thoe Kingma (Warkum, 21 oktober 1812 - Ljouwert, 9 augustus 1877) wie jurist en politikus.
Van Beyma abbekaat en presidint fan de rjochtbank yn Ljouwert. Yn 1853 en fan 1859-1863 wie er lid fan Provinsjale Steaten fan Fryslân. As liberaal siet er yn de Twadde Keamer as ôffurdige fan it distrikt Dokkum.
Fjetnamoarloch
thumb|right|300px|Amerikaanske soldaten yn aksje yn Fjetnam De Fjetnamoarloch of Fjetnamkriich, wie in wapene konflikt yn it tiidrek fan de Kâlde Oarloch. It konflikt foel foar yn Fjetnam, Laos, en Kambodja fan 26 septimber 1959 ôf oant 30 april 1975. De oarloch waard útfjochte troch it kommunistyske Noard-Fjetnam, stipe troch har kommunistyske bûnsmaten, en de regearing fan Súd-Fjetnam, stipe troch de Feriene Steaten en oare anti-kommunistyske naasjes. De Fjetnamoarloch wie de earste oarloch dy't op de tillefyzje te sjen wie. It wie ek de earste oarloch dêr't oer de hiele wrâld mânsk tsjin protestearre waard.
Oanlieding
thumb|left|Geneefske fredesbesprekkings It eardere Yndo-Sina (Fjetnam, Laos en Kambodja) wie sûnt healwei de 19e iuw ûnder Frânsk bestjoer oant de Twadde Wrâldoarloch dêr in ein oan makke. Yndo-Sina waard troch de Japanners beset en yn dy tiid ûntstie in fersetsbeweging, de "Fietminh" neamd, besteande út nasjonalistyske kloften dy't harren krêften bondelen. Dizze beweging dêr't Ho Tsji-Minh de grutte lieder fan wie, rjochte harren ynearsten tsjin de Japanners en letter ek tsjin de Frânsken doe't dy nei de Japanske kapitulaasje werom kamen (sjoch: de Earste Yndosineeske Oarloch). De Feriene Steaten waard yn dizze oarloch belutsen doe't sy de Frânsken militêre stipe joegen. De akkoarden fan Geneve, in fredesferdrach, makke yn july 1954 in ein oan dizze oarloch. De koloniale hearskippij fan Frankryk oer Yndo-Sina einige, Laos en Kambodja waarden selsstannich en Fjetnam ferparte yn twa tiidlike sônes (skiedsline de 17e breedtegraad). Ek wie der ôfpraat dat yn 1956 yn hiel Fjetnam ferkiezings hâlden wurde soene.
Al gau die bliken dat de Feriene Steaten gjin fertrouwen hienen yn it fermogen fan de regearings yn Kambodja, Laos en Súd-Fjetnam om op eigen krêft it fierder opkringen fan de kommunisten tsjin te hâlden. Dêrom waard de SEATO oprjochte mei as doel de ûnôfhinklikens fan dizze lannen garandearje te kinnen. Wylst de Amerikanen oan Súd-Fjetnam stipe taseinen, beloofde Sina it noarden help by it werstel fan de ynfrastruktuer. Yn oktober 1955 waard yn it suden in referindum hâlden dêr't de befolking har yn útspruts foar ferfanging fan it regear fan Bao Dai troch syn premier Ngo Dinh Diem, dy't in diktatuer festige. It Noardfjetnameeske regear stie oan op útfiering fan de yn de Geneefske akkoarden bepaalde ferkiezings, sadat Fjetnam wer ferienige wurde koe. Troch Ngo Dinh Diem waarden de Noardfjetnameeske foarstellen lykwols hieltyd ôfwiisd ûnder it mom dat frije ferkiezings yn it noarden ûnder de kommunisten net mooglik wie.
Ferrin fan de oarloch
Fan 1959 ôf besiket Noard-Fjetnam it rezjym yn Súd-Fjetnam te fal te bringen troch it suden yn tanimmende mjitte te ynfiltrearen. It rezjym fan Diem ropt lykwols sels ek in protte ferset op by de befolking. Boeren fersette harren tsjin twongen ferhuzings nei fersterke doarpen, dêr't sy tsjin kommunistyske ynfiltraasje beskerme wêze soenen, mar ek better kontroleare wurde kinne. De ûnrêst yn Súd-Fjetnam nimt hieltyd fierder ta. Op 20 desimber 1960 rjochtsje Súdfjetnameeske gueriljastriders it Fjetnameeske Nasjonale Befrijingsfront (NLF) op, dat meastentiids de Fietkong neamd wurde en dat troch de Noardfjetnameeske kommunisten stipe waard. Troch de Amerikaanske presidint Eisenhouwer wurdt dêrom noch mear help stjoerd yn de foarm fan militêre en ekonomyske stipe. Dizze situaasje hie in oantal ynsidinten as gefolch, wêrûnder de foarfallen rûn de Golf fan Tonkin, dy't úteinlik de direkte oanlieding foar de oarloch wurde soe.
thumb|right|250px|Amerikaanske [[Boeing B-52 Stratofortress|B-52 oan 't bombardearjen]] Nei in kommunistyske mortieroanfal op de Amerikaanske loftmachtbasis yn it Súdfjetnameeske Pleikû, joech presidint Johnson yn febrewaris 1965 it befel Noard-Fjetnam te bombardearjen. Yn maaie arrivearren de earste grûntroepen yn Súd-Fjetnam, dêr't it tal tsjin de ein fan it jier fan oanwaakse wie ta 180.000. It meastepart fan de soldaten die mei as frijwilliger, mar dat oandiel soe gau ferminderje doe't de oarloch eskalearre. It optreden fan de Amerikaanske presidint wie wifeljend. Hy woe de oarloch winne, mar sûnder neidielige politike gefolgen. De bombardeminten dêr't hy opdracht foar joech (sawol yn Noard- as Súd-Fjetnam), kostje in protte slachtoffers ûnder de boargers. Fierder spile mei dat de Fietkong hieltyd hurder werom begûn te fjochtsjen neigeraden dat it tal bombardeminten tanomd. It die bliken dat in loftoarloch allinnich net genôch wie. Tsjin in fijân dy't oeral oanwêzich is en himsels sûnder probleem fermomme koe as boarger is it dreech fjochtsje.
Tusken 1965 en 1968 waard de Amerikaanske oanwêzigens hieltyd fierder opboud en begûn de oarloch oare foarmen oan te nimmen. Behalve offinsive bombardeminten moasten de hieltyd swierder wurdende oanfallen fan de Fietkong tsjin hâlden wurde. Dêrfoar moast it oantal soldaten noch fierder útwreide wurden. It tal rûn op oant 536.000 troepen yn 1968. Wienen de Amerikaanske slachtoffers yn 1965 noch mar 636, dat oantal wie yn 1968 oprûn ta goed 30.600 Amerikaanske deaden. De Amerikaanske media wie ynearsten posityf west oer de Fjetnamoarloch, mar rûn 1966 en 1967 begûn sy in krityske toan oan te slaan, doe't sy yn de gaten krigen dat de oarloch eskalearre. Meardere kranten en de grutte tv-senders begûn fragen te stellen oer de Fjetnam-polityk. Dêrneist waard harren berjochtjouwing hieltyd minder sekuer, wêrtroch de yndruk waard wekt dat Amerikaanske soldaten grouwélige moarden pligen, en gjin oerwinnings mear behelle koenen, en dat Amearika yn hopeleaze oarloch fersyld rekke wie. It publyk reageare ûntset op it grutte tal deaden en wûnen. Hieltyd gruttere oantallen manlju wegeren yn militêre tsjinst te gean. Dêrtroch waard de Amerikaanske regearing twongen om mear minsken, fral earmen en swarten sûnder konneksjes, yn tsjinst te gean; de riken koenen makliker de tsjinst ûntrinnen. Dat sette in soad kwea bloed. Tusken 1967 en 1971 stige it persintaazje minsken dat tsjinst wegere op morele grûn fan 8% nei 43%.
De resultaten wienen min en ein 1968 begûn it saneamde Tet-offinsyf fan de NLF en Noardfjetnameeske troepen op de ferneamste stêden en bases yn Súd-Fjetnam. De Amerikaanske ferliessifers rûnen op. It Tet-offinsyf soe it kearpunt yn de oarloch wurde. Foar dat offinsyf foarfoel hienen de Amerikanen it idee dat in oerwinning op de Noardfjetnamezen mooglik wie, dêrnei waard allinnich noch mar neitocht op hokker wize weromlûken sûnder gesichtsferlies mooglik wie. Het Tet Offinsyf makke in ein oan de eskalaasje fan de Fjetnamoarloch en foarme it begjin fan de besikings fan Amearika om har werom te loken út de oarloch. Presidint Johnson ferkleare dat hy ree wie om fredesbesprekkings te hâlden mei de Fietkong en dat er him net wer ferkiesber stelle soe foar de presidintsferkiezings fan dat jier. thumb|right|250px|Undertekening fan it fredesakkoard yn Parys
Yn juny 1969 makke de nije presidint Nixon bekend dat gau in begjin makke wurde soe mei it weromlûken fan de Amerikaanske troepen út Súd-Fjetnam en mei 'fjetnamisearing' fan de oarloch (feitlik in weromkear ta de boargeroarloch). Yn maart 1972 wienen der noch 60.000 man Amerikaanske grûntroepen oerbleaun dy't net mear oan de gefjochtshannelingen meidienen. Wol waarden de bombardeminten op Noard-Fjetnam yn desimber 1971 troch de Amerikanen ferfette en yn april 1972 útwreide. Yn opdracht fan Nixon wiene der fan 18 oant 30 desimber mânske bombardeminten op de grutte Noardfjetnameeske stêden.
Op 23 jannewaris 1973 waarden troch Henry Kissinger en troch de Noardfjetnameeske ôffurdige Le Duc Tho de saneamde Akkoarden fan Parys sletten, dêr't offisjeel in ein mei kaam oan de Fjetnamoarloch. It weromlûken fan de lêste Amerikaanske troepen einige yn maart 1973.
Neisleep
Yn Noard-Fjetnam begûn de regearing-Pham Fan Dong, neidat de frede sletten wie, oan de weropbou fan it lân. De Súdfjetnameeske presidint Thieu, dy't him allinnich tanksij Amerikaanske finansjele stipe hanthavenje koe, negeare lykwols de Paryske akkoarden en wegere oer te gean ta it frijlitten fan de politike finzenen en meiwurking te jaan by it ta stân kommen fan frije ferkiezings, in nij parlemint en in koalysjeregearing. De striid tusken de regearing fan Thieu en de Fietkong gie dan ek troch. Yn de maaitiid fan 1975 twong in grutskipske oanfal troch de Fietkong, mei stipe fan Noard-Fjetnam, Thieu ta it oerjaan fan it Sintrale Heechlân, itjinge dat late ta de ynstoarting fan de Súdfjetnameeske definsje. Op 30 april naam de Fietkong de macht oer yn Saigon wêrmei in ein kaam oan de boargeroarloch.
Tropysk klimaat
thumb|right|250px|It gebiet mei in tropysk klimaat.
It tropysk klimaat is in klimaat dat foarkomt yn de tropen. Neffens de Klimaatklassifikaasje fan Köppen is it in net-drûch klimaat wêr't it heule jier de temperatuer trochstrings boppe de 18°C leit. Köppen dielt it soarte klimaat yn as in haadklimaat by de A-klimaten op syn ferdieling. It tropysk klimaat beslacht it meastepart fan de ierde, 20% fan it lânoerflak en 43% fan it wetteroerflak.
Köppen dielt it tropysk klimaat fierders ûnder yn trije klimaten. Dat binne it tropysk reinwâldklimaat, it mûssonklimaat en it tropysk savanneklimaat.
Gebieten
Gebieten mei it tropysk klimaat binne:
Sjoerd Spanninga
Jan Dijkstra, skûlnamme Sjoerd Spanninga (De Jouwer, 8 febrewaris 1906 - Skagen, 27 july 1985) wie in Frysk dichter.
Pitcairneilannen
thumb|left|De Pitcairneilannen De Pitcairneilannen, offisjeel Pitcairn, Henderson, Ducie en Oeno, binne fjouwer eilannen healwei Peaskeilân en Tahity yn de Stille Oseaan. Allinnich it haadeilân Pitcairn wurdt bewenne. De eilannen binne in oerseeske krite fan it Feriene Keninkryk. Pitcairn waard yn 1790 kolonisearre troch de Britske muiters fan 'e it ferneamde skip de Bounty en in stikmannich Tahitiaanske froulju. Yn 1838 waarden de eilannen in Britske koloanje. Yn 1981 krigen se de status fan 'ôfhinklik gebiet fan 'e Britske Kroan'. Yn 2010 waard op Pitcain in polityk systeem fan represintative fertsjintwurdiging ynfierd.
Nobelpriis foar de Skiekunde
List mei winners fan de Nobelpriis foar de Skiekunde fan 1901 ôf. De priis is by testamint yn it libben roppen troch Alfred Nobel.
Boarne: http://www.nobel.se/chemistry/laureates/index.html
Nijfinnestate
Nijfinnestate of Nijfennestate wie in state yn Sint Jabik yn de gemeente It Bilt. Der binne gjin ôfbylden fan it hûs bewarre bleaun, it terrein is no in kavel bou tusken greidlânperselen.
De state waard nei 1721 boud. Nijefinne ûnder Sint Jabik wie ien fan de pear lienen dy't der yn Fryslân wiene. Yn 1502 waard Doecke Hemmema fan Berltsum der mei beliend troch Georg en Heinrich fan Saksen.
Neidat de famylje Hemmema yn 1721 útstjert, komt it lien oan de famylje Du Tour. Se binne neisieten fan in suster fan de lêste Hemmema. Dy famylje erft net alle besittings, want de Hemmemastate yn Berltsum komt net yn harren besit. Dêrom beslút de famylje Du Tour in nije State op Nijefinne te bouwen. Opdracht foar it bouwen fan dit nije hûs wurdt jûn troch kolonel David Constantijn Baron du Tour (1713-1785).
Lang hat it hûs der net stien, want yn de Frânske tiid wurde dielen fan it lien ferkocht en nei de dea fan de lêste besitter, Cornelis Baron du Tour fan Bellinchave (1764), yn 1850, wurdt it restant ek ferkocht. De state is letter ôfbrutsen.
De State lei noard fan Berltsum en besuden de Blikfeart.
Roel Falkena
Jonkheid
Falkena wie de âldste soan fan Pier Falkena en Tryntsje Riedstra. Pier Falkena buorke op Wigledaam, in pleats oan de Toppenhústerdyk yn Snits. Roel Falkena wie de earste yn de famylje dy’t in universitêre oplieding folge.
Oplieding en berop
Fan 1949 oant 1954 die Falkena de HBS oan it Kristlik Lyseum yn Snits. Dêrnei studearre er diergenêskunde yn Utert. Hy ferjit Fryslân net, want hy wurdt bestjoerslid fan de Fryske studinteferiening ‘Redbad’ én foarsitter fan de Federaasje fan Fryske Studinteferienings. Yn 1959 is Falkena ien fan de inisjatyfnimmers fan de aksje 'De Lauwerssé moat ticht'. Yn 1961 en 1962 is er waarnimmend bistedokter. Nei de militêre tsjinst krige er yn 1964 in feedokterspraktyk yn Beetstersweach, dy't er hâlde soe oant 1999. Foar de praktyk en ek as wenhûs keapet Falkena yn 1979 de bot fertutearze eardere herberch 'Oud Boschlust' oan de yngong fan it doarp en lit dy restaurearje.
Bestjoersfunksjes en polityk
Falkena wie fan 1970 oant 1976 foarsitter fan de krekt oprjochte Fryske toanielstifting Tryater. It wie pionierswurk. It selskip koe yn it begjin mar fjouwer topspilers in tydlik kontrakt oanbiede. Yntusken waard by provinsje en it Ryk drok aksjefierd foar subsydzje. Fan 1979 oant 1984 wie Falkena haadbestjoerslid fan de FNP en letter, fan 1987 oant 1999, wie er lid fan provinsjale steaten foar deselde partij. Falkena beskôget de FNP as 'de iennichste Fryske partij'. De oare partijen yn Fryslân beskreau er yn 1983 as 'filialen fan in Hollânsk grutbedriuw'. Fan 1999 oant 2004 siet er foar de FNP yn de rie fan de gemeente Opsterlân. De FNP-ôfdieling Opsterlân hie er sels oprjochte. Yn 1981 stie Falkena oan de widze fan de Jeropeeske Frije Alliânsje, it bûn foar regionale partijen yn Europa. Fia Flaamske Europarlemintariërs fan de EFA as Willy Kuijpers en Jaak Vandemeulebroucke krige de FNP de mooglikheid om yn it Europeesk Parlemint omtinken te freegjen foar Fryske saken. Ek hat Falkena jierrenlang, oant 2011, foarsitter fan de Stifting Slach by Warns west. Yn 1983 pleite Falkena as sprekker op de betinking op it Reaklif foar selsbestjoer foar Fryslân. De taspraak krijt frijwat omtinken yn de media en besoarget Falkena de bynamme 'de Betico Croes fan Fryslân', nei de Arubaanske politikus dy't syn eilân oan de 'status aparte' helpt.
Privee
Falkena hat twaris troud west. Ut syn earste houlik, dat 25 jier duorre hat, hat er trije bern, dêr't sjoernalist Onno Pier Falkena de âldste fan is. Nei Onno folgen noch Jan Roelof Falkena en Elske Falkena. Troch syn twadde frou Lybrich Andringa, dy’t skriuwster fan de Stifting Slach by Warns wie (en ek beskôge wurde kin as de ‘geastlike mem’ fan de Fryske aginda, it bûsboekje) rekke hy belutsen by de stifting. Falkena is sûnt it jier 2000 widner. Falkena stoar op 20 febrewaris 2021 yn de âldens fan 84 jier.
Bonifatiustsjerke (Teridzert)
thumb|Bonifatiustsjerke De Bonifatiustsjerke is in tsjerke en ryksmonumint yn Teridzert yn de gemeente Weststellingwerf.
De letgoatyske tsjerke út begjin 16e iuw wie eartiids wijd oan Bonifatius. Yn 1903 krige de tsjerke nei plannen fan W.A. Scheenstra en H. Edinga in toer en in nije westgevel. Yn 1926 krige de toer in spits. By it ynterieur hearre trije epitafen fan de famylje Fan Idzarda en in kabinetoargel út de twadde helte fan de 19e iuw (yn 1937 setten troch Bakker & Timmenga).
De tsjerke is sûnt 1978 bûten gebrûk en is eigendom fan Stichting Alde Fryske Tsjerken. Yn 2009-2010 waard de tsjerke restaurearre. De tsjerke is in ryksmonumint.
Lier (distrikt)
It distrikt omfettet de stêd Lier en fjouwer histoaryske lânskippen deromhinne: Reiderlân yn it westen, Moormerlân yn it noarden, Overledingerlân yn it súdeasten en Lengenerlân yn it noardeasten. Ek de Waadeilannen Boarkum en Lütje Hörn binne part fan it distrikt.
Stêden en gemeenten
De neikommende stêden en gemeenten lizze yn it distrikt:
Kanadeeske dollar
thumb|Wikselkoers tusken de CAD en de Euro sûnt 1999 De Kanadeeske dollar (Ingelsk: Canadian dollar, Frânsk: dollar canadien) is de munt fan Kanada. De ôfkoarting fan de Kanadeeske dollar is $, of C$ om ûnderskie mei oare dollars te meitsjen. De ynternasjonale koade foar de Kanadeeske dollar is CAD (ISO 4217).
Munten en bankbiljetten
Ien Kanadeeske dollar is ferdield yn hûndert sint. Der binne munten fan 1, 5, 10, 25, 50 sint, en fan 1 en 2 dollar. Bankbiljetten binne der fan 5, 10, 20, 50 en 100 dollar.
Idzerdastins
thumb|Idzerdastins ±1722 De Idzerdastins is in eardere state dy't yn Teridzert, gemeente Weststellingwerf stie. Op it âlde stee stiet no in pleats.
It boujier is ûnbekend, yn de Tegenwoordige Staat van Friesland wurdt yn diel 3 op side 607 ûnder Ter Idzerd skreaun: ''Dit dorp heeft ongetwyffeld zyn naam gegeeven aan het geslacht van Idzerda, het welk hier, ten tyde der troebelen, een sterk Stins heeft gehad, in het Noordoosten des Dorps, nabij de scheiding van Nyeholtpade, welk, na tweemaalen afgebrand geweest te zyn, wederom werd opgebouwd door den Heer en Mr. Baerth van Idzerda, eerst Gedep. Staat, en naderhand Raadsheer ten Hove van Friesland, na welken hier nog twee Grietslieden uit dat geslacht hebben gewoond. Het oude Stins vervallen zynde, is daar voor, by onzen tyd, een ander huis, wel van minder omtrek, doch in eenen meer hedendaagschen smaak, opgebouwd door de Familie van Ter Wisga, thans deeze plaats in eigendom bezittende''.
Om 1740 is de âlde sealstins mei útbou troch de famylje Ter Wisga ferfongen troch in moderner hûs. Blikens in fermelding fan de reizgjende ferslachjouwer en kranteútjouwer Jacob Hepkema fan It Hearrenfean soe it foarste stik fan dat nije hûs mei in liedklok op it dak en it jiertal 1741 yn de foargevel doe noch bestien hawwe, it wie der yn 2005 net mear. Op it plak dêr't Eekhof yn syn atlas fan ± 1850 de Idzerdastins fermeldt, stiet no in grutte pleats.
Pontus
thumb|250px|right thumb|250px|right|provincia Pontus et Bithynia Pontus (yn it Gryksk: Pontos) is de namme fan in gebiet yn it noarden fan it sintrale part fan de Swarte Seekust fan Lyts-Aazje. De krite leit tsjintwurdich yn Turkije en grinzet oant Kappadoasje en Armeenje.
Oan de kust leien destiids Grykske koloanjes as Trapezus en Sinope.
De namme is ôfkomstich fan ien fan de generaals fan Aleksander de Grutte dy't nei Aleksander syn dea in ryk stifte yn it noarden oan de Swarte See. Dat ryk waard letter troch Julius Caesar ferovere foar it Rome.
Yn 281 f.Kr. ûntstie it Keninkryk Pontus dat har fierder territoriaal útwreide. Nei de oerwinning fan de Romeinke generaal Pompejus yn de Tredde Mitridatyske Kriich dielde dy sawat hiel Pontus op ûnder de hearskers fan de omlizzende riken, wylst hy in protte stêden selsstannich makke. Lang om let waard de omkrite lykwols tegearre mei Bithynia opnaam yn it Romeinske Ryk en omfoarme as de provinsje provincia Pontus et Bithynia (63 f.Kr.).
Ut de bloeitiid fan it keninkryk Pontus binne munten bewarre bleaun mei prachtige karakteristike portretkoppen fan inkele keningen. De ôfbyldingen fan Mitridates III en Pharnaces I (oerpakke fan Mitridates VI) binne hichtepunten yn de hellenistyske muntkeunst. Op dy munten komme ek idealisearre koppen foar.
Ferhâlding (wiskunde)
thumb|''De breedte-hichte ferhâlding fan in typysk [[byldskerm.]]
De ferhâlding (ratio) tusken twa grutheden jout oan yn hoeke mjitte de iene grutheid ta de oare stiet. Dit wurdt faak brûkt yn de wiskunde en wurdt meastal útdrukt troch de twa ienheden te skieden troch in skeane streek of dûbele punt.
De ferhâlding 1/3 of 1:3, bygelyks, wiist derop dat der de 3 ienheden fan eat, 1 ienheid fan wat oars is. In ferhâlding op himsels seit neat en moat altiten yn in kontekst sjoen wurde. It persintaazje is in faakbrûkte ferhâlding.
De ferhâlding 1/3 of 1:3 wurdt útsprutsen as 1 stiet ta 3 of 1 op 3
Rekkenje mei ferhâldingen
Stel, wy hawwe as opdracht: Los op: 1 stiet ta 2 dus 3 stiet ta ...
Hjir in formule om dat op te lossen:
Hjirby is: A stiet ta B dus C stiet ta D.
En omt: <MATH>2\cdot3=6</MATH>
Hjir sil A it antwurd wêze: <MATH>1 \cdot A=6</MATH>
En, <BIG>6 / 1=6</BIG>
Dus: 1 stiet ta 2 dus 3 stiet ta 6!
Jan Krol (akteur)
Jan Krol (Drouwen, 21 augustus 1962 – Hurderwyk, 15 jannewaris 2023) wie in Nederlânske akteur en clown.
Karriêre
Krol waard bekend troch syn rol as de jonge Bartje yn de Nederlânske telefyzjesearje dy't fan desimber 1972 ôf troch de NCRV útstjoerd waard. Hy spile mei yn de earste fiif fan de sân ôfleveringen.
Nei de havo folge Krol de hbo-oplieding jeugdwelzenwerk yn Ljouwert. Nei syn oplieding gie er wurkjen yn in sintrum foar epilepsiebestriding en gie er dêrnei foar stúdzje nei Dútslân. Krol waard learaar yn Weimar, dêr't er skoalsirkus Waldorfschule opsette. Hy kaam werom nei Nederlân om in clownsoplieding te folgjen yn Amsterdam.
Krol rekke belutsen by de Stichting Anders Beleven (letter: Het Beter Gezelschap), dy't personiel yn de soarch 'sintúchlik prikelet' en by it yn 2001 oprjochte ynternasjonaal teäterselskip Sign Dance Collective. Krol wurke yn de soarch en wie aktyf as freelance akteur en clown. Teffens wied er dosint en regisseur by jeugdsirkus Blixem.
Krol stoar yn de âldens fan 60 jier yn in hospice yn syn wenplak Hurderwyk oan de gefolgen fan in harsenstumor dy't yn desimber 2022 fêststeld wie.
Hanna Beekhuis
Johanna Hendrika Elisabeth (Hanna) Beekhuis (Ljouwert, 24 septimber 1889 – Bloemendaal, 2 febrewaris 1980) wie in Nederlânsk komponiste en pianiste.
Libben en wurk
Se waard berne as dochter fan advokaat en prokureur mr. Cornelis Beekhuis en Johanna Catharina van Giffen. Pake Christiaan Houdijn Beekhuis wie ficepresidint fan it gerjochtshôf yn Ljouwert; har beppe wie Geesje Feddes skriuwster fan de brosjuere Gelijk recht voor allen! oer de de ûngelikense posysje fan troude froulju. Suster Geesje Houdijn Beekhuis wie keunstneres. Herman Bieling hat har yn in portret fêstlein (Nei Hanna Beekhuis). Yn de Twadde Wrâldoarloch wenne se yn Switserlân, se wie dêr doe't de oarloch útbriek. De lêste jierren brocht se troch yn in tehûs foar âlde minsken yn Bloemendaal. Se waard kremearre op Driehuis-Westerveld.
Beekhuis studearre by Peter van Anrooy, Dirk Schäfer, Frits Schuurman en ek yn it bûtenlân by Otto Barblan (Genêve) en oan it konservatoarium fan Keulen. Sy die eineksamen piano. Dêrnei foarme sy in trio mei To van der Sluys (sang) en Johan Feltkamp (fluit) en trede sy ferskate kearen op mei Nederlânske orkesten yn konserten fan Mozart, dy't har favorite komponist wie.
Wurk
In kar:
Underskiedings
Yn 1951 waard har Cupidootje bekroand en yn 1961 krige sy in gouden medalje en in earediploma yn Buenos Aires foar Reflets du Japon.
Tropen
thumb|right|250px|In kaart fan de wrâld, mei de tropen yn de reade baan.
De tropen is it gebiet tusken 23,27° noarderbreedte, de kreeftskearkring, en 23,27° suderbreedte, de stienbokskearkring.
Yndoneezje, it noardlik part fan Austraalje en de measte parten fan de wrâlddielen Afrika en Súd-Amearika lizze yn de tropen. It gebiet om de evener hinne wurdt skaaimerke troch in soad delslach en hege temperatueren. Fierders hawwe de tropen in lyts ferskil tusken de lingte fan dei en nacht.
Oer it algemien wurdt oan tropysk in oare betsjutting jûn, nammentlik waarm en dampich. Planten dogge it goed yn in tropysk klimaat, dêrom ek de tropyske reinwâlden. In klimaat mei tropysk neamd wurde as de moannetemperatuer fan de kâldste moanne net ûnder de 18 °C leit.
Dat it is net sa dat de tropen altyd in tropysk klimaat hawwe, faak hielendal net.
Mitridates VI
thumb|right|220px|Búste fan Mitridates yn museum it [[Louvre, Parys]] Mitridates (132 f.Kr.- 63 f.Kr.) wie fan sa. 120 f.Kr. oant syn dea kening fan Pontus. Pontus wie yn dy tiid it grutste keninkryk mei de measte kwizekwânsje yn Lyts-Aazje. Hy fierde trije krigen tsjin de Romeinske Republyk.
Skiednis
Mitridates wie lange tiid flechteling en hy hat ferskillende kearen bruorremoard plege moatten om de troan fan Pontus bestiigje te kinnen. Hy bemachtige ynearsten fruchtbere en foar de hannel wichtige gebieten yn (it tsjintwurdige) Súd-Ruslân en rjochte syn polityk dêrnei op de oermastering fan Lyts-Aazje. By dat stribjen rekke er yn konflikt my de allyksa op ekspânsje beluste Romeinen.
Dekt troch in bûnsmaatskip mei Armeenje en stipe troch de ûntefreden befolking fan de Romeinske provinsje Asia, dy't in protte te lijen hie ûnder korrupsje en it ienhalige beleid fan de Romeinske steedhâlders, sette hy yn 89 f.Kr. útein mei de striid. Oeral dêr't Mitrades kaam waard er wijd en seid ynhelle as befrijer en befredige de wraaksucht fan de pleatslike befolking troch in organisearre slachtpartij: fanút Ephesus joech hy it sein om yn it hiele lân op ien dei alle út Itaalje ôfkomstige Romeinske ûnderdienen (goed 80.000) fermoardzje te litten. Nei dy slachting stuts er oer nei Grikelân dêr't de minsken him lyksa mei jûchei ûnthellen.
De tebekslach kaam doe't Sulla yn Grikelân ferskynde: hy naam Atene yn en fersloech Mitridates syn troepen by Chaeronea. Yn 85 f.Kr. wie Lyts-Aazje wer yn Romeinske hannen en moast de befolking boete foar har opstân û.o. troch ûnfoech hege belêstingen.
Mitridates besleat doe in ein oan syn libben te meitsjen. It skynt dat er earst gif ynnommen hie (dat blykber net goed wurke!), wêrnei't er him, mei help fan in trouwe dienaar, op syn swurd stoarte.
Inkele legindes hawwe de mytefoarming om Mitridates fersterke. Sa soe er in fenomenaal ûnthâld hân hawwe en wie er by steat al syn manlju by de foarnamme te kennen en spruts er mear as 25 talen. Ek waard hy achte geregeld fertinne gif yn te nimmen, om sadwaande deadlike doases wjerstean te kinnen, in praktyk dy't mitridatisme neamd wurdt.
Oar
De opera Mitridate, Rè di Ponto fan Mozart is baseare op it ferhaal fan Mitridates.
Poalsirkel
Op de poalsirkels komt de sinne ien dei fan it jier net op en giet er ien kear yn it jier net ûnder. It tal dagen dat de sinne net opkomt of net ûndergiet wurdt grutter as hja fan de poalsirkel ôf yn de rjochting fan de poalen geane
It plak dêr’t de sinne ien dei yn it jier net ûndergiet ferskilt per jier. Dan leit it plak noardliker, dan wer súdliker fan de poalsirkel. Elts jier hat dus in eigen poalsirkel. De breedte fan 66,5 is trochstrings it plak fan dit barren.
Krekt op de geografyske Noardpoal en de geografyske Súdpoal giet de sinne in heal jier net ûnder (de poaldei) en komt er in heal jier net op (de poalnacht).
Yn de mjitkunde binne de poalsirkels lytssirkels.