cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Suze Boschma-Berkhout
Suze Boschma-Berkhout waard berne op West-Java. Waard yn it earstoan oplaat ta kreamheinster, mar folge nei de Twadde Wrâldoarloch in oplieding oan de Ambachtskeunstskoalle Quellinus yn Amsterdam. Yn 1963 fêstige se har yn Ljouwert. Makke in soad muorredekoraasjes. Se waard bekend troch har protte figurative bylden, dy't op in soad plakken yn Nederlân ferwize nei historyske of literêre personaazjes.
Hja troude yn 1954 mei Cornelis Boschma, amtner Monumintesoarch fan it departemint fan OK&W en waard mem fan fiif bern.
Pierre-Simon Laplace
thumb|Pierre-Simon Laplace Pierre-Simon Laplace (Beaumont-en-Auge, 23 maart 1749 – Parys, 5 maart 1827) wie in Frânsk wiskundige en astronoom, waans wurk fan grutte betsjutting west hat foar de ûntwikkeling fan de wiskundige astronomy en de statistyk. Hy fette it wurk fan syn foargongers gear en wreide it fierder út nei syn fiifdielige Mécanique Céleste (Himelmeganika) (1799-1825). Dit baanbrekkende wurk ferfong de mear op mjitkunde basearre stúdzje fan de klassike meganika troch in mear analityske wiskundige basis, wêrtroch't in breder skala fan problemen bestudearre wurde koe. Yn de statistyk levere Laplace in wichtige bydrage oan de saneamde Bayesiaanske ynterpretaasje fan de wierskynlikheidsrekkening.
Yn de wiskunde formulearre hy de fergeliking fan Laplace en wie hy de útfiner fan de Laplace-transformaasje, dy't yn in soad dielgebieten binnen de wiskundige natuerkunde foarkomt en in soad praktyske tapassingen hat yn de sinjaalanalyze fan lineêre systemen. Laplace kin as ien fan de grûnlizzers fan de wiskundige natuerkunde sjoen wurde. De Laplaciaanske differinsjaaloperator, dy't in soad brûkt wurdt yn de tapaste wiskunde, is nei him neamd.
Hy werformulearre en ûntwikkele de sinnedizehypoteze oer de oarsprong fan it sinnestelsel en wie ien fan de earste wittenskippers dy't it bestean fan swarte gatten en it besef fan gravitasjonele ynstoarting oannommen.
Seker yn Frankryk, dêr't hy yn it ferline wol oantsjutten waard as in Frânske Newton of de Newton fan Frankryk, wurdt hy sjoen as ien fan de grutste wittenskippers fan alle tiden, mei in grutte natuerlike wiskundige jefte, grutter as syn tiidgenoaten.
Yn 1806 waard Laplace troch Napoleon ta greve fan it Earste Frânske Keizerryk beneamd. Nei de Bourbon Restauraasje waard hy yn 1817 promovearre ta markys.
Yn 1816 waard Laplace keazen as lid fan de Académie française. Hy is ien fan de 72 Frânsken waans nammen op de Eiffeltoer oanjûn binne.
Wurk
Laplace wie dwaande mei ûnder mear wierskynlikheidsrekkening, differinsjaalfergelikingen en de tapassing fan de wiskunde yn de astronomy en de natuerkunde. Under syn wiskundige ûntdekkingen binne de Laplacetransformaasjes, de teory fan generearjende funksjes en it bewiis fan de Stelling fan De Moivre-Laplace yn de wierskynlikheidsrekkening. Laplace hat ek baanbrekkend wurk dien yn de 'hemelmeganika', dat hy publisearre hat yn Traité du Mécanique Céleste. Hy bewiisde de stabiliteit fan it sinnestelsel: de ferskate planeetbanen fertoane gjin ynstabiliteiten dy't ta ejeksje fan planeten út it sinnestelsel liede. Dit bewiis is lykwols net slutend blykt. Wyls is oantoand dat it sinnestelsel strikt nomd gaoatysk is en dat soksoarte útspraak net te bewizen is.
Goaiïngahuzen
Goaiïngahuzen is in doarp yn de westpunt fan de gemeente Smellingerlân.
Skiednis
Goaiïngahuzen waard yn 1573 'Gonyehuisen' neamd. De plaknamme ferwiist mooglik nei in delsetting fan hûzen dy't stifte wie troch it Goinga-skaai. Foar safier bekend bestie Goaiïngahuzen altiten al út wat hûzen en pleatsen sûnder kearn. Yn de 19e iuw wie it in buorskip fan Boarnburgum. Yn 1955 krige Goaiïngahuzen de status fan doarp.
Befolkingsferrin
( Boarnen: 2015 en 2020: Alle Cijfers )
Gea
Yn de omkriten lizze de natuergebieten De Kobbekoai, neamd nei de kobben dy't dêr in soad binne, en it Unlân fan Jelsma. It is yn behear by It Fryske Gea en allinnich op oanfraach tagonklik.
Goaiïngahuzen hat in pear lytse kempings.
Spinnekopmûnen
Oan de Peansterdyk stiet 'De Jansmûne' (De Modden), in spinnekopmûne, dy't earder de polder Van der Veer drûchmealle moast. Wat fierderop oan de dyk steane de mûnen 'Heechhiem', dy't Polder De Boer meallet, en 'De Modderige Bol', dy't Polder Adamse bemealle. Op It Eilân stiet de fjirde spinnekop fan de Goaiïngahuzen, de 'Roekmûne', de grutste spinnekopmûne fan Fryslân.
Arnold Jan d'Ailly
Biografy
D'Ailly wie soan fan in húsarts, en groeide op yn Doesburg yn in remonstrantske húshâlding, as middelste fan trije bern. Nei syn eineksamen gymnasium begûn er yn 1921 oan in stúdzje rjochten oan de Gemeente Universiteit fan Amsterdam. Yn 1926 helle hy syn doktoraal. Hy ferloofde him mei Anna Fritz, de dochter fan in effektehanneler en waard yn 1929 sekretaris fan de Feriening fan de effektehannel. Begjin 1940 waard er lid fan de Ried fan Behear fan dy feriening, om inkele moannen letter bankier te wurden by de Kas-Vereeniging NV. Nei it útbrekken fan de Twadde Wrâldoarloch stelde er him lange tiid tige hoeden foar de besetter oer. Doe't Gijs van Hall in berop op him die om te helpen by it finansierjen fan it ferset, wegere d'Ailly dit. Pas ein 1944 spile hy in rol yn it stypjen fan it ferset. Mei it ferkeapjen fan falske promessen slagge it him en bring inkele tsientallen miljoenen by elkoar wêrmei't it Nasjonaal Steun Fûns de Spoarweistaking finansearre.
Carel Steensma
Carel Christiaan Steensma (Frjentsjer, 10 augustus 1912 – Haren, 4 maaie 2006) wie in Nederlânsk piloat en fersetsstrider. Hy wurke by de KLM en wie foarsitter fan it Nederlânsk Dachau Kommitee.
Arnold Jan d'Ailly
Biografy
Nei de oarloch waard hy frege as minister fan Finansjen yn it kabinet-Schermerhorn-Drees. De funksje gie lykwols nei Piet Lieftinck en d'Ailly waard direksjelid van De Nederlandsche Bank. Yn 1946 folge hy de fersetsman en tydlik boargemaster Feike de Boer op as earste boarger fan de gemeente Amsterdam. Syn amtsperioade foel yn de Kâlde Oarloch. De yn de gemeente Amsterdam tige populêre CPN hie nei de oarloch twa wethâlders, Leen Seegers en Ben Polak, dy't yn 1948 troch d'Ailly ûntslein waarden. Dat late ta in fjochtpartij yn de gemeenteried. Koarte tiid letter belibbe d'Ailly syn hichtepunt: de ynhuldiging fan keninginne Juliana. D'Ailly hie nauwe bannen mei it keningshûs, yn it bysûnder mei keningin Wilhelmina.
Carel Steensma
Steensma groeide op as soan fan in fabrikant. Hy emigrearre nei Kanada om boer te wurden, mar kaam werom nei Nederlân en waard piloat. Steensma helle syn earste fleanbrevet op fleanfjild Waalhaven. Hy wie militêr fleander, KLM-gesachfierder en ynstrukteur fan de Ryksoplieding foar Ferkearsfleanders. Dêrneist wurke er ûnder de namme 'Carel Christiaan' foar de Nederlânske militêre geheime tsjinst GS III. As er as KLM-piloat boppe nazi-Dútslân fleach, seach er oft se dwaande wiene om nije fleanfjilden oan te lizzen. Blykte soks sa te wêzen, dan makke er sa no en dan in skynneedlanning om fan tichtby waarnimmings dwaan te kinnen.
Arnold Jan d'Ailly
Biografy
Bynamme fan D'Ailly wie de fleanende boargemaster meidat it nuver fûn waard dat er oer de hiele wrâld reizge. Jo Spier tekene de koffer fan burgemeester d'Ailleurs ('boargemaster fan earne oars'), mei dêrop etiketten fan ferskate wrâldstêden.
Carel Steensma
Twadde Wrâldoarloch
Op 10 maaie 1940 fleach Steensma frijwillich yn in Fokker D XXI om trije Fokker T V's te eskortearjen dy't Waalhaven bombardearje moasten. Hy waard oanfallen troch trije Messerschmitt Bf 109's, wist ien dêrfan del te heljen, en lanne op Schiphol mei in ferwûning oan syn skonk. Op 2 septimber 1941 besocht er mei Boy Ruys de Perez en N.G. Voute mei de boat nei it Feriene Keninkryk te flechtsjen. De boat waard besketten wêrby't de motor stikken gie. It trijetal waard arrestearre. Steensma wie yn syn rjochterskonk rekke. Hy siet yn ferskate konsintraasjekampen, ûnder mear yn Natzweiler-Struthof, dêr't syn skonk troch in mei-finzene dy't sjirurch wie yn it geheim ôfsetten waard, sûnder narkoaze. Yn de hjerst fan 1944 waard er yn de deadewagon fan Natzweiler nei Dachau ferfierd. Hy wist ien syn oandacht te lûken en waard tusken de liken wei helle. Yn it kamp rekke er befreone mei Pim Boellaard en fierde er diskusjes mei Nico Rost. Steensma waard yn de sikeboech ferside brocht en oerlibbe sa de oarloch. Nei de kapitulaasje fan Dútslân organisearre er mei in tal oare Nederlânske finzenen, wêrûnder Hans Teengs Gerritsen, in autobus dêr't it selskip mei nei Nederlân reizge. De bus waard ynearsten by Vaals tsjinhâlden omdat de ynsittenden gjin jildige papieren hienen.
Arnold Jan d'Ailly
Biografy
D'Ailly wie de lêste jierren fan syn amtsperioade foarsitter fan de Feriening fan Nederlânske Gemeenten (VNG). Hy moast yn 1956 as boargemaster ôftrede omdat er bûten sy houlik omsloech mei Gisèle van Waterschoot van der Gracht, in Nederlânske keunstenaresse dêr't er letter mei troude. Dêrnei gie er werom nei de bankwrâld as direkteur fan de Natsjnale Hannelsbank. As boargemaster waard er opfolge troch Gijs van Hall.
Carel Steensma
Nei-oarlochske aktiviteiten
Nei de oarloch koe Steensma net langer fleane. Hy waard direkteur Súdlik Amearika by de KLM en wenne lange tiid op Kurasau en wie mei-oprjochter fan it Bonêre National Marine Park. Yn 1964 folge er Pim Boellaard op as foarsitter fan it Nasjonaal Dachau Kommitee. Hy spande him yn foar it behâld fan Dachau as monumint, en hie te meitsjen mei de oprjochting fan it Nederlânske Nasjonaal Dachau Monumint yn de Amsterdamske Bosk.
Fierdere personalia
Steensma troude op 29 maaie 1937 yn De Haach mei Tine de Veer en krige mei har trije soannen.
Steensma wie mear as fyftich jier befreone mei keninginne Juliana en prins Bernhard. Neidat er yn 2002 yn it telefyzjeprogramma Hoge Bomen in boekje iepen dien hie oer de bûtenechtlike ferhâldings fan de prins, leine se inoar net mear. Steensma wie drager fan de Brûnzen Liuw. Hy ferstoar op 93-jierige leeftiid yn syn wenplak Haren.
Crazy Little Thing Called Love
Crazy Little Thing Called Love is in nûmer dat oarspronklik opnaam is troch Queen yn juny–july 1979 en útbrocht op it album The Game fan Queen út 1980. Crazy Little Thing Called Love wie it fyfde nûmer op it album en waard op 12 oktober 1979 útbrocht as earste single fan it album.
Oer it nûmer
Crazy Little Thing Called Love is skreaun troch Freddie Mercury as earbetoan oan syn muzikale helden Elvis Presley en Sir Cliff Richard. Nei't hy Crazy Little Thing Called Love op gitaar skreaun hie en in akoestyske gitaar by de opnamen bespile hie, spile Mercury yn 1985 foar it earst gitaar by konserten fan Queen.
Oer de fideoclip
De fideoclip foar it nûmer waard filme yn de Trillion Studios op 21 septimber 1979 en regissearre troch Dennis De Vallance, in klip weryn njonken de band ek noch fjouwer dûnsers te sjen binne dy't mei Mercury rûn in motor dûnsje, en letter dûnsje hja oer in catwalk dêr't hannen út omheech stekke.
Hellenisme
Hellenisme is in begryp dat sawol brûkt wurdt foar in tiidrek yn de skiednis as foar in type beskaving. It wurdt is ôflaat fan 'Hellas', ynearst de namme foar in part fan Tessaalje yn it Alde Grikelân, letter foar hiel Grikelân. Mei 'hellenisearring' wurdt ek wol 'fergryksing' bedoeld. It wurdt Helleen betsjut troch it foarheaksel ἑλ (hel) "fel ljocht" of "ferljocht". It is besibbe oan it wurd helios ("sinne") en elektron (dat "amber" betsjutte). Neffens de Grykske mytology stammen de Hellenen ôf fan Ellyn (Ἕλλην), soan fan Deukalion (Δευκαλίων) en Pyrra (Πύῤῥα).
Skiednis
De Dútske histoarikus professor Johann G. Droysen (1808-1884) wie de earste dy't it begryp 'hellenisme' brûkte. Ynearsten waard dêrmei oantsjutte de beynfloeding fan in oare beskaving troch de Grykske beskaving, sûnder dat de oare kultuer folslein oernommen wurdt. Letter waard it fermingen troch de Grykske en easterske beskaving dermei oantsjutte. It hellenisme hat fan bliuwende betsjutting west foar de westerske beskaving.
It Hellenistyske tiidrek
400px|thumb|Ryk fan Aleksander de Grutte by syn dea. It tiidrek dêr't it hellenisme yn oerhearske sette útein nei de oermasteringen fan Aleksander de Grutte, dy't nei it easten en suden in grut ryk stifte (sa. 334 - 323 f.Kr.) dat foar it meastepart bestie út it eardere Perzyske Ryk en dêr't de Grykske taal de lingua franca yn waard; fan Masedoanje oant yn Egypte en fan Súd-Itaalje oant it noardwesten fan Ynje waard it saneamde koinè-Gryksk sprutsen, wat "algemien Gryksk" betsjut. De foarnaamste riken yn it hellenistysk kultuergebiet wienen it ryk fan de Seleusiden yn Syrje en dat fan de Ptolemaejers yn Egypte. As ein wurdt de Romeinske ferovering, yn it bysûnder fan Aleksanderje, sjoen yn (30 f.Kr.), al bleau it Gryksk ek dêrnei yn de eastlike helte fan it Romeinske Ryk de oerhearskjende taal. Hoewol't de eigen polityk fan de hellenistyske keninkriken einige wie, wie it hellenisme yntusken de oerhearskjende kultuer wurden fan de bestjoerlike elite fan it Romeinske Ryk. Sein wurde kin dat de Romeinen de Griken polityk oerwûn hawwe, wylst tagelyk de Griken de Romeinen kultureel oerwûn hawwe troch middel fan it hellenisme.
Hellenistyske ynfloeden komme foar yn handel en ferkear, literatuer, wittenskip, filosofy en de keunst, wêrûnder boukeunst en byldhoukeunst. Kenmerken fan it hellenisme wienen, útsein it eardere beskreaune synkretisme, ûnder mear ynternationalisearring (ûnder mear yn handel en ferkear), systematisearring (stêdebou), realisme (algemien yn de keunst) en yndividualisme (portretkeunst).
Eigenskippen fan hellenisme yn keunst binne realisme, soad ekspresje, protte beweging fia diagonale linen. Hellenisme wurdt faker karakterisearre troch antroposintrisme dan troch teosintrisme.
Jurriaan Menno Huizinga
|200px|thumb|J. Menno Huizenga Jurriaan (J.) Menno Huizinga (Teksel, 1850 - Amsterdam, 15 jannewaris 1913) wie in Nederlânsk arts en direkteur fan de GGD yn Amsterdam.
Huizenga helle syn arts-diploma yn 1874 en fêstige him as medikus yn Harns.
Yn 1890 waard Huizenga beneamd ta ynspekteur fan it Steatstafersjoch op de Folkssûnens yn de provinsje Grinslân en in pear jier letter ek yn Súd-Hollân. Yn 1901 waard hy beneamd ta direkteur fan de GGD yn Amsterdam. Under syn lieding waard yn Amsterdam de genêskundige earmenfersoarging regele en waarden it genêskundich skoaltasicht en de tsjinst 'Earste help by Ungelukken' ynsteld.
Huizinga beklaaide in hege rol yn de frijmitselderij, wie foarsitter fan de Frijmitseldersstichting yn de Vondelstrsstrjitte yn Amsterdam en fan de 'Willem Frederik'-lôzje yn de Vondelstrjitte; hy skreau dêrneist artikels, ûnder mear yn De Gids, bygelyks Slapende zielen (1889) en ''Mens of automaat? Inleiding tot een studie over het Hypnotisme.'' (1888).
Dedemsfeart (kanaal)
De Dedemsfeart is in kanaal fan 40 kilometer tusken Hasselt en de Oeriselske Fecht by Gramsbergen. It kanaal is neamd nei Baron Van Dedem dy't it kanaal útgrave liet foar it ferfier fan turf.
Al-Kwarizmy
Mohammed ibn Mûsa al-Kwarizmy (Perzysk: محمد بن موسى الخوارزمي; sekuere transliteraasje: Abū ‘Abdallāh Muḥammad ibn Mūsā al-Khwārizmī) wie ien fan de ferneamdste wittenskippers op de gebieten fan wiskunde, geografy en astrology. Hy waard berne omtrint 780 en stoar om 850 hinne. Kwarizmy wie in Pers en studearre yn it Hûs fan de Wiisheid yn Bagdad. thumb| Al Kwarizmy op Russyske postsegel, útbrocht by de betinking fan syn 1200e bertedei yn 1983 Hy is berne yn de streek Gorasmje (of Kwarizm, Gwarezm en oare fariaasjes), destiids ûnderdiel fan it Perzyske Ryk (letter bekend as Ksiva, tsjintwurdich de provinsje Ksorazm yn Oezbekistan). De namme al-Kwarizmy betsjut kommend út Kwarizm. Syn famylje ferhuze koart dêrnei nei in doarpke tichtby Bagdad, dêr't hy yn de perioade 813 - 833 it grutste gedielte fan syn wurk skreau. It is ûndúdlik hokker taal hy spruts – Perzysk is in mooglikheid, mar mear yn de reden leit it Gwarezmiaansk, in wyls yn ûnbrûk rekke dialekt fan it Perzysk. Kwarizmy skreau al syn wurken yn it Arabysk, de taal fan de wittenskip yn de islamityske wrâld. It konsept fan in algoritme yn de wiskunde is syn idee. Hjirom wurdt hy wol de "pake fan de ynformatika neamd". De wurden "algoritme" en "algorisme" binne fan syn namme ôflaat, wêrút syn belang as wittenskipper blykt.
Dedemsfeart (kanaal)
Skiednis
It idee foar de ûntginning fan de grutte feanen beëasten Hasselt kaam fan mr. Gerrit Willem van Marle. De stêden Swol, Kampen en Dimter wiene tsjin omdat sy benaud wiene foar skea oan har hannelsposysjes. Fanwege dy tsjinwar slagge it Van Marle net om syn plan út te fieren.
Skoansoan Willem Jan, baron van Dedem tot Den Berg sette it plan nei de dea fan syn skoanheit wol troch, en op 9 july 1809 sette it graven fan de Dedemsfeart útein. Yn 1811 lei der al in kanaal oant Balkbrug.
Al-Kwarizmy
Fierder levere hy grutte bydragen oan gebieten als algebra, trigonometry, astronomy en astrology, geografy en kartografy. Syn systematyske en logyske oanpak fan it oplossen fan lineêre en kwadratyske fergelikingen joegen stal oan de algebra, in fakgebiet dat syn namme ûntlient oan Kwarizmy's ferneamde boek oer it fakgebiet: Hisab al-jabr wa al-muqabala (Arabysk: حساب الجبر و المقابلة) – "de teory fan transformaasje en werstel", referearjend oan de manieren wêrop dieltermen yn algebrayske termen manipulearre wurde kinne.
Dedemsfeart (kanaal)
Skiednis
Yn de begjinjierren smiet it kanaal net folle op en waard nei it mislearre plan om it kanaal yn in nv oer te setten ferkocht oan it Ryk, dat it 1 jannewaris 1826 oernamm. In stikmannich jierren letter krige Fan Dedem it projekt dochs wer yn hannen. It kanaal waard stadichoan langer, mar de finansjele problemen wienen yn 1845 lykwols sa grut wurden dat it projekt oergie yn hannen fan de provinsje Oerisel dy't it behear hold oan it dien wie.
Al-Kwarizmy
Hoewol't it liuwediel fan syn wurk op eigen ûndersyk basearre is, die hy ek in soad oan de gearfoeging fan kennis út Grykske, Yndyske, Egyptyske en oare boarnen. Hy naam it Yndyske symboal "0" oer en yntroduseare it brûken fan Arabyske sifers (kommend út Yndia) yn de wiskunde.
Dedemsfeart (kanaal)
Skiednis
Yn 1854 waard de Fecht by Ane berikt, sadat de Dedemsfeart in koartere farferbining foarme tusken Gramsbergen en Hasselt as dy rivier. It kanaal hie totaal acht sluzen en ferskate sydkanalen, dêr't de Lutterhaadwyk fan yn Lutten ôftûke en nei Coevorden rûn. By de sluzen en brêgen ûntstiene ferskate doarpen en buorskippen. Bewesten it doarp Dedemsfeart splitste it kanaal him yn in noardlike tûke, Lange Wyk en in súdlike, de Haadfeart. East fan it doarp kamen beide wer by elkoar.
Katedraal fan Albi
De Katedraal Sint-Sesilia yn de Frânske stêd Albi (Frânsk: Cathédrale Ste-Cécile d'Albi) is de sit fan de aartsbiskop fan it bisdom Albi. De tsjerke is ien fan de grutste bakstiennen bouwurken fan Europa en wijd oan de hillige Sesilia.
Al-Kwarizmy
Kwarizmy systematisearre en korrizjearre it wurk fan Ptolemeus op it mêd fan geografy, astronomy en astrology mei syn eigen befinings. Hy joech lieding oan in groep fan 70 kartografen om in kaart fan de doe bekende wrâld te meitsjen.
Dedemsfeart (kanaal)
Skiednis
Oan de ouwers ûntstie ek it nedige ferkear, sa folge de tramwei fan de Dedemsvaartsche Stoomtramweg-Maatschappij it kanaal tusken De Lichtmis en Lutten.
Katedraal fan Albi
Skiednis
Foar de hjoeddeiske katedraal stiene ferskillende foargongers op it plak. De earste tsjerke datearre út de 4e iuw en waard yn it jier 666 troch brân ferneatige. De opfolger waard yn de 13e iuw troch in katedraal yn de Súd-Frânske gotyk ferfongen. Yn 1282 waard útein set mei de bou fan de tsjintwurdige katedraal en yn 1383 wie it grutste part klear, mar it duorre noch oant 1492 dat it wurk hielendal foltôge wie. Noch djip ûnder de yndruk fan de Albiginzer oarloggen waard de tsjerke as in fêsting boud; de muorren binne wol oant seis meter dik.
Al-Kwarizmy
Sûnt de 12e iuw, doe't syn werk oersetten waard yn it Latyn, oefene syn wurk, benammen op it mêd fan de algebra, in djipgeande ynfloed út op de fierdere ûntwikkeling fan de wiskunde yn Europa. Syn wurken bleaunen oant de 16e iuw toanoanjaand oan de Europeeske universiteiten.
Hy skreau ek oer meganyske útfinings as de klok, it astrolabium en de sinnewizer. Ta syn oare bydragen hearre trigonometryske tabellen, ferbetteringen yn de mjitkundige representaasje fan kegelsneden en aspekten fan de twa-fouten kalkulus.
Dedemsfeart (kanaal)
Skiednis
Nei de Twadde Wrâldkriich ferleat it kanaal syn bestjutting foar de skipfeart en y de jierren sechtich fan de 20e iuw waarden grutte parten fan it wetter tichtsmiten en binne dêr diken op oanlein. De N377 rint foar in part oer it trajekt fan it kanaal. Tusken Hasselt en Nieuwleusen en ûnder Dedemsvaart en Lutten binne noch stikken fan de eardere feart iepen.
Katedraal fan Albi
Skiednis
De katedraal waard yn goatyske styl boud, mar net lykas de measte katedralen yn natuerstien mar fan bakstien. Wat dat oanbelanget is de katerdraal ien fan de bêste foarbylden fan de Gothique toulousien, de Súd-Frânske bakstiengotyk. Alhoewol't de katedraal tige grut is, bestiet it gebou út mar in inkeld skip mei in kapellekrâns, dy't fan inoar skieden wurde troch steunbearen yn de tsjerke om de druk fan de ferwulften te dragen. De klokketoer waard tusken 1355 en 1366 boud. De toer is ûnder yn it âldere diel rjochthoekich mei rûne hoeken; it nijere diel is achthoekich en datearret út de jierren 1485-1492. Heech boppe yn de muorren rint in rige fan wite stiennen wetterspijers om it hiele gebou.
Another One Bites the Dust
Another One Bites the Dust is in nûmer dat oarspronklik opnaam is troch Queen yn juny–july 1979 en útbrocht op it album The Game fan Queen út 1980. Another One Bites the Dust wie it tredde nûmer op it album en waard op 22 augustus 1980 útbrocht as fjirde single fan it album.
Oer it nûmer
Another One Bites the Dust is skreaun troch John Deacon Yn sawol de melody as de ritme seksje fan it nûmer is in haadrol weilein foar de bas fan Deacon. De fideoclip foar Another One Bites the Dust is opnaam yn de Reunion Arena yn Dallas, Teksas.
Katedraal fan Albi
Ynrjochting
Italjaanske keunstners ûntwurpen de fresko's yn de styl fan de iere renêssânse. Mei in lingte fan 97 meter en in breedte fan 28 meter is it fresko yn it ferwulft it grutste wurk fan 'e Italjaanske renêssânse yn Frankryk. It waard tusken 1509 en 1512 ûntwurpen troch keunstners út Modena en Bologna.
Op de westlike muorre fan it skip is it Lêste Oardiel oanbrocht, dat tusken 1474 en 1484 troch in ûnbekende Frânsk-Flaamske skilder skildere is. It is ien fan de wichtichste keunstwurken fan de lette midsiuwen.
Tsjin it ein fan de 15e iuw joech biskop Louis I d'Amboise om it flamboyante doksaal te bouwen, tagelyk mei de ferbou fan it oant dan ta fêstingeftige paleis.
Oargel
It oargel waard tusken 1734 en 1736 troch Christophe Moucherel mei 43 registers op fjouwer manualen boud. Tsjintwurdich hat it oargel mear as 55 registers op fiif manualen en pedaal. Fral de oargelkas is bekend, dat mei 9 tuorren de grutste barokke oargelkas fan 'e wrâld is. Yn de rin fan de tiid waard it oargel ferskate kearen ferboud en fergrutte troch François Lépine (1747), Jean-Esprit Isnard (1779) en Jean-Baptiste Puget (1904). It oargel is ien fan de grutste en belangrykste Frânske barokke oargels.
Blaise Pascal
thumb|Blaise Pascal Blaise Pascal (Clermont-Ferrand, 19 juny 1623 – Parys, 19 augustus 1662) wie in Frânske wis- en natuerkundige, kristlik filosoof, teolooch en apologeet. Alhoewol't Pascal ta de Roomsk-Katolike Tsjerke hearde, hat hy ek fan grutte ynfloed west op it protestantisme.
Syn wichtichste prestaasjes binne:
As kristlik tinker wurdt hy benammen sjoen as de apologeet fan de iepenbiering. Hy stelt mei klam dat de rede har eigen grinzen kenne moat en sy bûge moat foar de troch God jûne werklikheid. Bekend is syn útspraak (opnomd yn de Pensées), dat men neffens de kânsrekkening wol in God leauwe moat: as dy ommers bestiet, is de winst foar de leauwige ûneinich. Bestiet God net, dan ferliest men neat (Le pari, de gok). Dizze redenearring stiet bekend as de gok fan Pascal.
right|thumb|In rekkenmasine (Pascaline)
Terhernster slûzen
De Terhernster slûzen binne slûzen by Terherne, yn it Prinses Margrietkanaal, tusken de Snitser Mar en de Terhernster Mar. Se hawwe de funksje foar te kommen dat by in hege wetterstân en súdwestlike wyn tefolle wetter út de Snitser en westliker marren it hert fan Fryslân yn komt. Meast steane alle doarren fan dizze slûzen iepen, sa't de skippen trochfarre kinne, mar as it nedich is wurde se ticht dien, en dan wurde de skippen skut. Der binne twa slûskolken njonken elkoar, sadat skippen gewoanlik sûnder wachtsjen trochfarre kinne.
Paulus Kley
Paulus Jans Kley (1582 - 5 septimber 1655) wie in Amsterdamsk keapman. Hy liet tusken 1632 en 1637 de Wergeastermar drûchlizze.
Golf fan Carpentaria
De Golf fan Carpentaria is in grutte, ûndjippe see, dy't oan trije kanten omjûn wurdt fan it fêstelân fan Austraalje. Yn it noarden giet de Golf oer yn de Arafurasee, de natuerlike wetterskieding tusken Austraalje en Nij-Guinea. Geologysk is de Golf noch jong - yn de lêste iistiid wie de Golf noch lânt.
It lân oan de Golf is meast flak en leechlizzend. Yn it westen fan de Golf leit Arnhimlân en de Top End regio fan it Noardlik Territorium. Yn it easten leit Kaap York-skiereilân, yn it suden de Gulf Country regio, beide yn Queensland. Mei in oerflak fan 2.260 km² is it foar de kust fan Arnhimlân lizzende Groote Eylandt it meast grutte eilân yn de Golf; fierders lizze der noch in stikmannich lytse eilannen foar deselde kust.
Paulus Kley
Kley waard foar de ynpoldering fan de Wergeastermar ynspirearre troch de Beemster en de Schermer yn Hollân. Yn 1631 krige er tastimming fan de boeren fan Wurdum om de mar drûch te lizzen. Dochs moast der in kontrakt tekene wurde. Dêrnei krige Kley yn 1632 oktroai op de drûchlizzing fan de mar fan de tsjerkefâden fan it doarp. Hy frege it oktroai oan mei in grytman, in sekretaris fan Ljouwerteradiel en fiif Ljouwerter boargers. Kley brocht it grutste part fan it kapitaal yn, dat naam ek it grutste risiko.
Der waard wol krewearre tsjin it ynpolderjen, meidat yn de mar bêste fisk fongen waard. Fiskers hawwe de ringdyk in pear kear trochstutsen, benaud at hja wiene foar it ferliezen fan harren breawinning.
Golf fan Carpentaria
It gebiet is yn 1606 troch skipper Willem Jansz foar it earst kartearre. Yn 1623 neamde Jan Carstens de golf nei de gûverneur fan Batavia Pieter de Carpentier. Abel Tasman ferkende de kust yn 1644. Yn 1802 en 1803 waard de golf sekuer yn kaart brocht en fierder ferkend troch Matthew Flinders. De earste ekspedysje oer lân dy't de Golf berikte wie dy fan Burke en Wills, laat troch Robert O'Hara Burke en William John Wills, dy't yn augustus 1860 yn Melbourne út einsette en yn febrewaris 1861 by de Bynoe Rivier oankaam.
It klimaat is dêr hjit en fochtich mei twa seizoenen yn it jier. It drûge seizoen duorret fan april oant novimber, en wurdt skaaimerke troch tige drûge súdeastlike oant eastlike wyn. It wiete seizoen rint fan desimber oant maart. De measte rein falt dan en soarget foar oerstreamings yn de leechlizzende gebieten. De Golf is ek de widze fan sykloanen yn de perioade tusken novimber en april. thumb|left|250px|Nederlânske kaart fan de Golf út 1859
Paulus Kley
Yn 1633 waard útein set mei it drûchlizzen, mei help fan twa mûnen oan de eastkant. Yn 't earstoan wie it de bedoeling om noch twa markes drûch te lizzen, de Himpensermar en in marke fan 27 ha tusken Wergea en Warten, mar gie net troch.
Neist de drûchlizzing fan de Wergeastermar inysjearre Kley ek it yn 'e polder bringen fan in tal marren ûnder Starum. Yn 1641 wie er regint fan it spinhûs yn Amsterdam.
Grêfmonumint
Paulus Kley hie mei syn broer Wilhelm in grêf yn it tsjerkje fan Aegum. Doe't dy tsjerke yn 1838 ôfbrutsen waard, waarden beide bruorren fannijs beïerdige by in pleats. Op 25 septimber 1939 is de sark fan Paulus oan it wetterskip oerdroegen en as monumint yn de polder fan de Wergeastermar lein. It opskrift seit: "Hier rust de Kley de ziele leeft in vreugt o mensch vreest God opdat gij leven meugt. Paulus Jans Kley is gerust den 5 septembris anno 1655 oudt synde 73 iaeren." It tinkteken is in Ryksmonumint mei nûmer 22879. It is it iennige monumint ta oantins fan de drûchmakking fan de Fryske marren.
Renske Vellinga
Renske Vellinga (It Hearrenfean, 26 oktober 1974 - Snits, 19 febrewaris 1994) wie in Fryske reedrydster.
De dochter fan in feearts helle al op jonge leeftyd goede útslaggen, benammen op de sprintôfstannen 500 en 1000 meter. Yn 1990 die se op 15-jierrige leeftyd foar it earst mei oan de Nederlânske ôfstânskampioenskippen. Se waard doe 13e op de 500 meter. Yn 1992 waard se nasjonaal sprintkampioene by de junioaren.
Yn 1993 helle se brûns op de 500 en sulver op de 1000 meter by de Nederlânske ôfstânskampioenskippen. It jier dêrop ferûngelokke se lykwols op 19-jierrige leeftyd troch in ûngefal mei de auto. Har dea makke in soad emoasjes los by in oantal kollega-rydsters, dy't op dat stuit yn it Noarske Hamar sieten foar de Olympyske Winterspullen. By de Olympyske wedstriden rieden de Nederlanners nei de dea fan Vellinga mei in roubân.
Strackholt
Strackholt is in doarp yn 'e Eastfryske gemeente Großefehn yn it súdeasten fan it distrikt Auwerk. Der wenje 1.438 minsken (2021). Troch it doarp hinne rint de B436.
Skiednis
De Strackholter tsjerke waard nei alle gedachten om 1240 hinne boud. Strackholt waard yn 1454 foar it earst neamd as Strachholte. De namme betsjut "langwerpige bosk". Op 17 maart 1454 ferpande haadling Hippeko syn besittingen yn Strackholt oan jonkhear Ulrik Sirksena.
Konfusius
thumb|250px|Konfusius Konfusius (孔夫子, letterlik oerset: Hear Kong) (neffens de oerlevering 551 f.Kr. - 479 f.Kr.) is de ferneamdste Sjineeske wiisgear. Syn ynfloed op de Sineeske beskaving kin net ûnderskatten wurde en is ek wiid ferspraat oer Japan, Korea en Fietnam.
Konfusius wie yn sosjaal tinker en lei de klam fral op persoanlike moraliteit en de moraliteit fan de regearing, as wol op de korrektens fan sosjale ferhâldingen, gerjochtichheid en oprjochtheid. Syn tinken hat him ûntwikkele ta in filosofystelsel dy't bekend stiet as it konfusianisme.
Koöperatyf Kondinsfabryk Fryslân
It Koöperatyf Kondinsfabryk "Fryslân", koartwei CCF, is in top-koöperaasje yn Ljouwert. De CCF waard oprjochte yn 1913 troch de koöperative molkfabriken yn Fryslân (dielgenoaten). De direksje bestie yn 1974 út mr. G.F. Hepkema, yr. K. van den Berg en drs. G. Zeilstra.
De CCF hie statutêr it rjocht om 30% fan de by de dielgenoaten ûntfongen molke op te freegjen. De grûnstof waard ferwurke ta ûnder oare kondinsearre molke, molkpoeier, iismikspoeiers, poppe- berne- en dieetfiedings en oare spesjaalprodukten.
De personielsbesetting wie yn 1975 mear as 2200 (Ljouwert). It researchlaboratoarium fan de CCF is it grutste yn de Europeeske molkyndustry.
Jan Lorié
Jan Lorié (Rotterdam, 30 juny 1852 - Utert, 5 jannewaris 1924) wie in geolooch.
Yn 1879 promovearre er yn Utert, waard privaatdosint yn de geology (1884). Nei Staring de bêste kenner fan it Kwartiêr fan Nederlân. Lorié publisearre ûnder oare oer grûnboarings yn Fryslân en oer de Middelsee.
Fryslân (berchtme)
200px|thumb|right|Berchtop Friesland 200px|thumb|right|Tangraberchtme It Fryslân Berchtme (Hrebet Frisland \'hre-bet 'fris-land\ Friesland Ridge) is in berchtme op Livingston, ien fan de Súd-Sjetlâneilannen, en in part fan de Tangrabergen dêre. It heechste punt wurdt foarme troch de berch Friesland mei 1700 m; de meast noardwestlike fan de seis piken fan dat berchtme. De krekte hichte fan de berch is yn 2003 fêststeld troch Australyske ûndersikers.
It berchtme is neamd nei de berch Friesland.
Rinko Kikuchi
thumb|200px|Rinko Kikuchi thumb|200px|Kikuchi by it 65e Berlynske Ynternasjona Filmfestival, 2015
Rinko Kikuchi (菊地 凛子, Kikuchi Rinko), berne as Yuriko Kikuchi (菊地 百合子, Kikuchi Yuriko, Hadano, 6 jannewaris 1981) is in Japansk aktrise. Har rol yn Babel brocht har by in breed publyk yn de kunde. Foar itselde optreden krige sy ûnder oaren in National Board of Review Award takend.
Kikucho makke yn 1997 har filmdebút yn de telefyzjefilm Gakkō no kaidan F. Twa jier letter debutearre sy op it wite doek yn Ikitai, ynternasjonaal útjûn ûnder de titel Will to Live. Kikucho ferskynde yn 2006 foar it earst yn in net-Japansktalige film, doe't hja Chieko Wataya (in dôf-stom tsienerfamke) spile yn Golden Globe-winner Babel. Sy waard dêrfoar yn 2007 nominearre foar tagelyk in Academy Award, in Golden Globe en in Satellite Award. Dêrmei wie se net yn ien kear ferkocht oan it Westen. Dat moast oant 2008 wachtsje doe't Kikuchi as Bang Bang opdûkte yn it Amerikaanske The Brothers Bloom.
Filmografy
*Sûnder de telefyzjefilms
Julia Soaemias
thumb|Julia Soaemias op in denarius Julia Soaemias Bassiana (180 - 11 maart 222) wie de mem fan de Romeinske keizer Elagabalus en hearske oer it Romeinske Ryk ûnder de minderjierrichheid fan har soan (218-222).
Skiednis
Julia Soaemias wie in dochter fan Julia Maesa, in tige ynfloedrike Romeinske frou fan Syrysk komôf, en Julius Avitus. Har omke wie keizer Septimius Sevearus en se wie de suster fan Julia Mamaea. Sy troude mei Sekstus Garius Marsellus, in Romein dy't ek fan Syryske komôf wie. As leden fan de keizerlike Romeinske famylje wennen sy yn Rome dêr't al har bern berne waarden.
Yn 217 waard har neef keizer Karakalla fermoarde, en waard Makrinus de nije keizer. De famylje fan de fermoarde keizer krige tastimming om nei Syrje werom te gean mei al harren eigendommen. Mar sy lieten lykwols de nijeling net samar op de troan ta en Julia fette tegearre mei har mem it plan op om Makrinus út te wei te romjen en him ferfange te litten troch har eigen soan Farius Avitus Bassianus (Elagabalus) dy't doe trettjin jier âld wie. Sy fersprate it geroft dat Elagabalus de bastertsoan wie fan Karakalla.
Yn 218 stoar Makrinus, en Elabalus waard keizer. Julia waard sa de facto hearsker fan Rome omdat de tsiener him benammen dwaande hâlde mei religieuze saken. Harren bewâld wie net populêr en al gau wie der spul. Julia Soaemias en Elagabalus waarden troch de Praetorjaanske garde fermoarde.
Julia krige letter waard it stimpel opdrukt fan "publike fijân", en har namme waard út de skiednisboeken ferwidere.
Bundesstraße 436
De Bundesstraße 436 (ôfkoarting: B 436) rint fan Weener yn it distrikt Lier en nei Sande yn it distrikt Fryslân (Nedersaksen). By Weener slút de dyk oan op de autodyk A 31, by Sande slút de dyk oan op de autodyk A 29. De hiele rûte beslacht sa'n 70 kilometer en foarmet in wichtige east-west ferbining op it Eastfryske skiereilân.
De grutste plakken oan it trajekt binne Lier, Hesel, Wiesmoor en Friedeburg. Westlik fan Lier leit de Jann-Berghaus-Brücke oer de Iems. Noardeastlik fan Lier leit it knooppunt Lier-East, dêr't de B 436 en A 28 op inoar oanslute.
Theo Hiddema
thumb|Theo Hiddema Theo Upt Hiddema (Meddert-Holwert, 1 april 1944) is in Nederlânske abbekaat en politikus fan Frysk komôf.
Libben en wurk
Hiddema waard opbrocht op in pleats yn Meddert. Sawol syn 25 jier âldere broer as syn heit wiene lid fan de NSB. Doe't er alve jier wie waard er út hûs set troch syn âlden en waard er opnaam yn in pleechgesin yn Ljouwert en siet er syn fierdere jonkheid foar it meastepart op ynternaten. Yn syn jonge jierren waard Hiddema polityk links mei't dat doe yn de moade wie.
Abbekaat
Hiddema studearre rjochten oan de Universiteit Grins, mei in spesjalisaasje yn it strafrjocht. Hy wie lid fan it Grinzer Studinte Korps Vindicat. Nei in staazje by Max Moszkowicz begûn er yn 1981 syn eigen praktyk, wilens mei filialen yn Amsterdam en Maastricht.
Hiddema krige nasjonale bekendheid troch inkelde bekende strafsaken, ûnder oare de pensjoenssaak fan Florrie Rost van Tonningen-Heubel en de strafsaak tsjin de Binde fan Venlo. Doe't Haitske van de Linde ferfolge waard, omdat se Michiel Smit "de grutste neonazy fan Nederlân" neamd hie, ferdigene hy har mei súkses.
Politikus
Hiddema kaam iepentlik út foar syn sympaty foar de PVV. Yn 2016 sleat er him lykwols oan by in oare partij; it Foarum foar Demokrasy. Op 28 desimber fan dat jier stelde Hiddema him beskikber as kandidaat by de Twadde Keamerferkiezingen 2017. Hy kaam op it twadde plak fan de kandidatelist te stean, direkt ûnder listlûker Thierry Baudet. Mei't it FfD twa sitten yn 'e Twadde Keamer wist te bemachtigjen, waard Hiddema yn maart 2017 folksfertsjintwurdiger. Op 27 maaie 2019 brochten tsien fan de alve Steateleden fan Súd-Hollân harren stim út op listtriuwer Hiddema foar de Earste Keamerferkiezingen 2019.
Op 24 novimber 2020 gie Hiddema fuortendaliks út de Twadde Keamer wei. As reden neamde er himsels "politiek arbeidsongeschikt". Syn ôftreden kaam middenmank it fuortgean fan tal fan oare FvD-leden nei oanlieding fan krityk binnen de partij dat der te min optreden wurde soe tsjin ûnderstelde anty-Joadske stimmingen binnen de FvD-jongereinorganisaasje. Flak foar de kryst 2020 makke Hiddema buorkundich listtriuwer foar FvD wurde te wollen by de Twadde Keamerferkiezingen fan maart 2021. Oanfang jannewaris 2021 sei Hiddema dochs net as listtriuwer fungearje te wollen. Op 8 april 2021 makke Hiddema bekend as Earste Keamerlid werom te kommen yn de polityk. Fan 13 april dat jier ôf nimt er as senator de sit yn fan Nicki Pouw-Verweij. Op 30 maart 2022 ferliet Hiddema it FVD om't de Twadde Keamerfraksje fan dy partij net oanwêzich wêze woe by in speech per fideo fan de Oekraynske presidint Volodymyr Zelensky yn de Twadde Keamer. Sûnt 31 maart sit er tegearre mei Paul Frentrop (fraksjefoarsitter) yn de fraksje-Frentrop.
Biografy
Yn 2014 publisearre sjoernalist Stan de Jong in autorisearre biografy oer Hiddema. Yn it boek ferhellet Hiddema oer it NSB-ferline fan syn famylje, de jierren dat er wurksum wie op it kantoar fan Moszkowicz yn Maastricht en syn spul mei him, syn bewûndering foar de politisy Pim Fortuyn en Geert Wilders en in stikmannich geruchtmakende strafsaken dêr't er yn pleite, ûnder mear tsjin de Binde fan Venlo en de saak dy't bekend waard as de Limburgske IRT-affêre.
Kerstenjen
thumb|right|300px|Ofbylding fan de kerstening fan in heidensk folk (	[[Laurits Tuxen, 1853–1927) ]] It kerstenjen of de kerstening hâldt yn it eardere (meastentiids) massaal bekeare fan net-kristlike (faak heidenske) folken ta it kristendom. Oare beneamings binne kristianisearing en it modernere evangelisaasje.
Oan de ein fan de 3e iuw hearden it hjoeddeiske Turkije, Syprus, Kreta, de Nyldelta en de gebieten om Kartago (Donatisme) en Syrene ta de sterkst kerstene gebieten. It grutste part fan Jeropeeske folken waard pas kerstene yn de Midsiuwen. Ein 7e iuw wie hiel Jeropa te suden en westen fan de Donau en de Ryn kerstene en yn de 8e en 9e iuw ek it gebiet tusken Ryn, Donau en Oder. Dat kerstenje gie faak gear mei twang en geweld.
Yn Jeropa sette de kerstening him earst goed troch te suden fan de Ryn mei de bekearing fan Klovis, kening fan de Franken en syn folk dy't him dêryn folge. It Frankyske Ryk wreide har fierder út en alle oerwûne folken moasten troch har goedskiks of hurdskiks it kristlike leauwe oernimme. Troch privileezjes fuort te jaan yn ruil foar it nije leauwe besochten de Franken earst de eallju fan de fersleine folken foar harren te winnen. Dêrmei hopen sy dat it gewoane folk folge soe. By dizze pragmatyske oanpak waarden sommige gewoanten of lokale hillige plakken kristianisearre. Op earst heidenske hillige plakken waarden kapellen boud en "heidense" feestdagen koppeld oan kristlike hjeldagen. Ek waarden "heidense" gewoanten oernommen yn de tsjerke (dat letter ûnder de reformaasje lykwols wer folslein útband waard).
De lêste Jeropeeske folken dy't kerstene waarden wienen de Finnen yn de 12e en de 13e iuw, tagelyk mei de Alde Prusen. De Litouwers binne as lêste befolkingskloft kristlik makke yn 14e iuw.
Net allinnich Jeropa waard kerstene. De Jeropeeske mogendheden trachtsjen harren leauwe ek op te lizzen oan de kolonisearre gebieten yn de Nije Wrâld en yn Aazje. De katolike missy wie fral yn Latynsk-Amearika en de Filipinen suksesfol, en yn de fersprieding fan it kristlik leauwe yn Afrika besuden fan de Sahara hienen de protestanten in grut oandiel.
Kremaasje
Kremaasje of lykferbaarning is it by hege temperatuer ferbaarnen fan in lyk, dat yn jiske omsetten wurdt.
Krematoarium Goutum
It krematoarium fan Ljouwert yn Goutum waard yn gebrûk steld op 29 maaie 1973. It wurdt beheard troch in gearwurkingsferbân tusken de Algemiene Feriening foar Lykferbaaning en de Feriening foar Fakultative Lykferbaarning. Oant maaie 1974 wiene der yn it Goutumer Krematoarium 1070 kremaasjes. It tal personielsleden wie 9.
Krematoarium Nijskoat
Doe't der yn Fryslân mear en mear ferlet kaam fan kremearjen is der in krematoarium yn Nijskoat by komd. Op it terrein fan tsjerke en klokkestoel fan Nijskoat is neist it tsjerkhôf it krematoarium Skoatterhôf boud. It wurdt eksploitearre troch Yarden.
Fisigoaten
De Fisigoaten wienen in Eastgermaansk folk dat in wichtige rol spile yn it Romeinske Ryk, yn de tiid fan it Grutte Folkeferfarren en de iuwen flak dêrnei. It folk ûntstie, tegearre mei harren bruorre-folk de Ostrogoaten, doe't healwei de 3e iuw it Goatyske folk yn dy twa helten útienfoel.
Namme
Neffens de klassike skiedskriuwers wurdt der sûnt 270 ûnderskied makke tusken Fisigoaten en Ostrogoaten. Nei alle gedachten binne de beneamings ûntstien troch de ferskate gebieten dêr't de Goaten earder fêstige wienen. Omdat Ostrogoaten stiet foar Eastgoaten, is de namme Fisigoaten wol útlein as Westgoaten. Dy útlis is lykwols kontroversjeel. In oare útlis fan de namme Fisigoaten, is "moedige Goaten", wylst ek wol de betsjutting "wize Goaten" suggerearre is.
It earste opkommen fan de Fisigoaten
It foarfal dat as earste optekene waard oer de Fisigoaten as selsstannich folk, wie de ynvaazje yn 268, doe't sy yn grutte oantallen in ynfal dienen yn it Romeinske ryk en gâns oer de Balkan útswarmen. By dy ynvaazje waard troch harren de Romeinske provinsjes Pannoanje en Illyrikum plondere en bedrigen sy sels Itaalje. Dochs waarden sy in pear kear efter inoar ferslein troch de Romeinen en foaral de ferlies yn de Slach by Naissus (268) kaam hurd oan.
Yn de trije jierren derop folgjend waard it Fisigoatyske folk stadichoan tebek dreaun troch de keizers Klaudius II en Aurelianus en werom de rivier de Donau oerjeie. Lykwols kinne hja sy de foarút-skowde Romeinske provinsje Daasje hâlde, dy't troch keizer Aurelianus yn 271 ûntromme waard. Mar de oerwinning fan de Romeinen op de Fisigoaten hie sa folslein west dat dit folk oant de earste helte fan de 4e iuw oan ta net folle mear yn te bringen hie.
Yn it begjin fan de 4e iuw wennen de Fisigoaten yn Bessaraabje, in Romeinske provinsje yn de omkriten fan it hjoeddeiske Moldaavje. Sy hienen dêr de Fandaalske Asdingen as buorlju. Omdat de Fisigoaten net by steat wiene rôftochten op Romeinske gebiet te hâlden, foelen sy it gebiet fan de Fandalen binnen. De slach tusken beide folken, de slach oan de Moeresjoel yn 334, waard troch de Fisigoaten ferlern, mar hat der wol ta late dat de Fandalen út West-Sevenburgen fuort teagen.
Bekearing ta it Kristendom
thumb|250px|It ryk fan de Fisigoaten om 500 hinne Neidat de Fisigoaten Daazje ta harren nije wengebiet makke hienen, bekearden sy har ta de Ariaanske foarm fan it Kristendom. Yn dit kristlik leauwen wurdt Jesus Kristus as in wêzen fuortendaliks ûnder God sjoen. De oanhingers fan dizze streaming stienen rjochttsjinoer de oanhingers fan it Katolisisme, dêr't Jezus Kristus by sjoen wurdt as in ferskining fan God. Ek nei't it Arianisme troch it Romeinske bewâld binnen it Romeinske Ryk útrûge wie, bleaunen de Fisigoaten fêsthâlden oan it Arianyske kristendom, oant kening Rekkared I him yn 589 ta de Katolike foarm bekeare liet.
In wichtige rol by de kerstening fan de Goaten wie weilein foar biskop Wulfila. Op syn inisjatyf ferskynde in oersetting fan de bibel yn it Goatysk. De fragminten dy't fan dizze oersetting oerbleaun binne foarmje de âldste optekene boarne yn in Germaanske taal.
Bûnsmaten fan de Romeinen
Yn 376 ferskinen de Hunnen oan de grinzen fan it Ostrogoatyske ryk; it gebiet dêr't it oare part fan de Goaten wenne. Dizze Hunnen, dy't út Aazje kaam wienen ferneatigen it ryk yn de Oekraïne en ûnderwurpen it bruorrefolk fan de Fisigoaten. Al gauris hienen de Fisigoaten it ek mei de Hunnen te stellen. Hja besleaten dêrom harren wengebiet yn Daazje te ferlitten en besochten tastimming te krijen om harren yn it Romeinske ryk te festigjen. Under Fritigern krigen sy dy tastimming fan de Romeinske keizer Falens en mochten sy harren besuden de Donau-igge festigje. As tsjinprestaasje moasten de Fisigoaten soldaten ôfstean oan it Romeinske leger. Sy krigen de status fan foederaty.
left|thumb|300px|It folkeferfarren fan de Fisigoaten Doe't it jier dêrop hongersneed útbruts by de Fisigoaten en sy tige min behannele waarden troch de Romeinske gûverneur kamen sy yn opstân tsjin de Romeinen. Op de Balkan bruts in kriich út dy't einige mei de slach by Adrianopel op 9 augustus 378. Yn dizze slach kaam de Fisigoatyske lieder as oerwinner te foarskyn en skeat de Romeinske keizer it libben derby yn. Sûnt dy tiid hearske Fritigern oer de Balkan en neamde hy himsels kening fan de Fisigoaten. Nei ûnderhannelings sletten de Fisigoaten yn 382 frede mei de Romeinen. Under geunstige betingsten lieten sy har wer oerhelje ta in bûnsskip mei de Romeinen. Sy waarden opnij foederaty en krigen Traasje en Moesje as wengebieten tawiisd.
Selsstannich ryk
De frede hâld stân oant 395. De Fisigoatyske kening Alarik focht kear op kear tsjin de legers fan de Germaanske generaals fan Rome, oant de Fisigoaten úteinlik de oerhân krigen en yn 410 Rome ynnamen. Doe't de frede úteinlik werombrocht wie stie keizer Honorius de Fisigoaten yn 418 ta harren yn de provinsje Akwitaanje te fêstigjen. Hjir stiften de Fisigoaten in selsstannich Fisigoatysk keninkryk. It ryk woeks út oant it njonken Akwitaanje it grutste part fan it Ibearyske skiereilân omfieme. Nei in iuw, yn 507 waard Akwitaanje ferlern oan de Franken, mar it súdlik part fan it ryk bleau yn stân. Earst twa iuwen letter, yn 711, waard it troch de út it suden opkringende moslims ûnder Tarik ibn Ziyad ferslein en ynnaam.
Giele luzerneflinter
De Giele Luzerneflinter (Colias hyale) is in soarte yn it skaai fan de Luzerneflinters (Colia).
Foarkommen
In seldsume trekflinter dy’t yn wikseljende oantallen per jier yn Nederlân sjoen wurdt. De oantallen wurde de lêste jierren minder. Oant juny wurde measte giele luzerneflinters sjoen yn Limburch. Dernei wurde hja mear ferspraat oer it hiele lân oantroffen.
Flinter
De wjuklingte is likernôch 20 oant 25 mm. De boppekant fan de wjuk is spits mei in donkere tekening. De grûnkleur fan de mantsjes is ljocht grieneftich giel. De Giele Luzerneflinter rêstet noait út mei sprate wjukken.
Rûp
De rûpen wurde sjoen fan heal juny ôf. Op plakken dêr't de flinter sjoen wurdt oerwinteret de soarte as healwaaks rûp. De rûp fret fan de Luzerne, Wikje en Klaver.
center|400px
Oranjekanaal (Súd-Hollân)
thumb|Oranjekanaal, tusken de Buiten-Nieuwlandsepolder en Oranjepolder (kaart 1901) It Oranjekanaal is in kanaal yn de Nederlânske provinsje Súd-Hollân.
It kanaal is groeven yn de 17e iuw. It is in ferbining tusken de Nieuwe Waterweg, dêr't it fuort beëasten fan de Maeslantkearing wetter yn lost troch it Gemaal Westland, en de Oranjepolder yn it Westlân. Oan de Maasdyk (N220) leit de Oranjeslûs.
Njonken it kanaal leit it bedriuweterrein Nieuw Oranjekanaal.