cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Amerikaanske presidintsferkiezings (2020)
Wegering fan Trump om syn ferlies ta te jaan
Trump liet it der net by sitte en spande mei syn assistinten en bûnsgenoaten, ûnder wa foaroansteande Republikeinske leden fan it Amerikaanske Kongres, yn novimber en desimber 2020 mear as fyftich rjochtsaken oan tsjin 'e saneamde stimbusfraude. Mar syn team fan abbekaten, dat oanfierd waard troch de eardere boargemaster fan New York Rudy Giuliani, droech gjin greintsje bewiis oan foar harren bewearings, mei as gefolch dat de iene rjochter nei de oare harren saken net-ûntfanklik ferklearre en nei de foddekoer ferwiisde. De Republikeinske kampanje om fia de rjochter de ferkiezingsútslach feroare te krijen, berikte op 11 desimber syn hichtepunt doe't de rjochtsaak Texas v. Pennsylvania troch it Amerikaansk Heechgerjochtshôf wegere waard. De prokureur-generaal fan Teksas, Ken Paxton, frege yn dy saak oan it Heechgerjochtshôf, út namme fan syn eigen steat en santjin oare steaten mei in Republikeinsk regear, om alle stimmen yn Pennsylvania, Michigan, Wisconsin en Georgia ûnjildich te ferklearjen. As reden dêrfoar fierde er oan dat dy fjouwer steaten koart foar de ferkiezings yn ferbân mei de koroanapandemy feroarings trochfierd hiene oangeande de organisaasje fan 'e ferkiezings, dy't sadwaande yllegaal west hawwe soene. Hoewol't soks yn folle mear steaten bard wie, makken Paxton-en-dy inkeld beswier tsjin 'e gong fan saken yn 'e swingsteaten dy't Trump ferlern hie. By it fersyk oan it Heechgerjochtshôf sleaten har 126 Republikeinske leden fan it Amerikaanske Kongres oan. It Heechgerjochtshôf (de trije troch Trump sels beneamde opperrjochters ynbegrepen) besleat lykwols dat Teksas der neat mei te krijen hie hoe't oare steaten harren ferkiezings organisearren en dat Teksas dêrom hielendal net iens it rjocht hie om 'e saak foar de rjochter te bringen.
Underwilens wiene der wertellings fan 'e stimmen oan 'e gong. Yn Georgia waard twa kear in wertelling dien: earst in wetlik fereaske wertelling om't de marzje tusken Biden en Trump dêr sa lyts wie, en doe nochris ien op fersyk fan Trump-en-dy. Dêrtroch feroare der lykwols struktureel neat oan 'e útslach. Yn Wisconsin hie Trump in wertelling oanfrege yn 'e beide grutste stêden, Milwaukee en Madison, dy't yn oerweldigjende mjitte Demokratysk stimd hiene. By eintsjebeslút die bliken dat Biden der troch de wertelling 87 stimmen by krigen hie. Trump hold lykwols oan mei it ûntkennen fan syn nederlaach en rôp himsels by ferskate gelegenheden út ta winner fan 'e ferkiezings. Hy en syn bûnsgenoaten giene ek troch mei it fersprieden fan oerdúdlik ûnwiere gearspanningsteoryen oer stimbusfraude, de iene noch fantastysker as de oare. Abbekate Sidney Powell woe sels hawwe dat de Demokraten om 'e ferkiezings te "stellen" help krigen hiene fan Fenezolaanske diktator Hugo Chávez, dy't yn novimber 2020 al sân en in heal jier dea wie.
Trump wegere ek mei te wurkjen oan 'e presidinsjele oergong nei it ynkommende regear fan Biden, in foarm fan dwerslizzen dy't troch guon politike analisten omskreaun waard as in passyf soarte fan steatsgreep. Pas nei't de útslach yn Michigan as ien fan 'e lêste swingsteaten definityf wurden wie, erkende Emily W. Murphy, it troch Trump oanstelde haad fan 'e General Services Administration (GSA), de oerheidsynstânsje dy't oer it frijjaan fan finansiering foar de presidinsjele oergong giet, Biden as de presidint-elekt. Neitiid bewearde Trump yn in Twitterberjocht dat er har dêr opdracht ta jûn hie, mar út har oarspronklik brief oan Biden die bliken dat se op eigen manneboet ta har beslút kommen wie. Op 14 desimber makke de útslach fan 'e stimming fan it Elektoraal Kolleezje mei 306 stimmen foar Biden en 232 foar Trump de ferkiezingsútslach definityf.
Trump wegere ek dy útslach te erkennen, al kaam der neitiid al stadichoan wat meiwurking fan syn regear op gong om 'e oername fan it lânsbestjoer troch Biden-en-dy ta te rieden. Trump hold fol dat hy de winner fan 'e ferkiezings wie en dat de ferkiezings him ûntstellen wiene. Dêrmei ûndergroef er moedwillich it fertrouwen fan it Amerikaanske elektoraat yn it ferkiezingssysteem. By ferkiezings foar de Amerikaanske Senaat yn 'e steat Georgia, dy't op 5 jannewaris 2021 holden waarden, fersloegen de beide Demokratyske kandidaten Jon Ossoff en Raphael Warnock harren Republikeinske tsjinstanners David Perdue en Kelly Loeffler mei trochdat in diel fan Trump syn efterban, troch syn oanhâldend praat oer stimbusfraude, weibleau en net stimde. De Demokraten krigen dêrtroch in nipte mearderheid yn 'e Amerikaanske Senaat yn 'e hannen.
In dei dêrnei, op 6 jannewaris, doe't it Amerikaanske Kongres de útslach fan it Elektoraal Kolleezje sertifisearje soe, bestoarmen breinroere Trump-oanhingers, nei't se dêrta by in fjurrige taspraak troch Trump sels oanset wiene, it Amerikaanske Kapitoal. Foar in protte Amerikanen dy't earder noch wol in beskate sympaty of partijtrou foar Trump field hiene, wie dat it brekpunt. Persiis in wike letter, op 13 jannewaris, waard Trump de earste presidint yn 'e Amerikaanske skiednis dy't foar de twadde kear troch it Hûs fan Offurdigen impeacht waard. Wer in wike letter, op 20 jannewaris, waarden Joe Biden en Kamala Harris ynaugurearre as presidint en fise-presidint fan 'e Feriene Steaten. Mei 78 jier wie Biden de âldste nije presidint út 'e Amerikaanske skiednis, wylst Harris de earste froulike, earste Afro-Amerikaanske en earste Súdaziatyske fise-presidint wie.
Pavel Černý
(11 oktober 1962) is in eardere Tsjechysk fuotballer. Earder spile foar Hradec Králové, Sparta Praga en Sanfrecce Hiroshima.
Victoria Slim
Victoria Slim, echte namme ûnbekend (Boedapest, 5 febrewaris 1980), is in rêstend Hongaarsk neakenmodel en pornografysk aktrise, dy't ek wol wurke hat ûnder de artystenammen Linda Fernandez, Elena Guerra, Leslie, Lydia, Lynda, Nikki, Sandra Rubin, Linda Shame, Linda Shane, Linda Slam, Victoria Slem, Victoria Slew, Linda Slim en Victoria. Hja sette yn 2004 útein mei in wurkpaad yn sawol de Jeropeeske as de Amerikaanske pornoyndustry, en spile yn frijwat films. Yn 2014 beëinige Slim har karriêre as pornoaktrise.
Cassie Scerbo
Cassie Scerbo (folút: Cassandra Lynn Scerbo; Long Island, 30 maart 1990) is in Amerikaansk aktrise, sjongster en dûnseresse. Se wie ien fan 'e leden fan 'Slumber Party Girls' yn 'e muzikale jeugdsearje Dance Revolution. As aktrise spile se Brooke yn 'e film Bring It On: In It To Win It (2007), Lauren Tanner yn 'e komeedzjedramasearje Make It Or Break It (2009-2012), en Nova Clarke yn 'e filmrige Sharknado.
Victoria Slim
Libben en karriêre
Victoria Slim waard nei alle gedachten op 5 febrewaris 1980 berne yn 'e Hongaarske haadstêd Boedapest, hoewol't ien boarne as har bertedatum 8 april 1984 oanhâldt. Yn 2004, doe't se 24 jier wie, makke se har debút as aktrise yn in pornografyske film.
Cassie Scerbo
libben en karriêre
Scerbo waard berne op Long Island, yn 'e Amerikaanske steat New York. Se is fan fol Italjaansk komôf. Scerbo groeide op yn Parkland, yn Floarida en spile fuotbal foar de Parkland Soccer Club. Hja wenne yn Floarida fan 'e tiid ôf dat se nei de beukerskoalle gie, oant se in fêste rol krige yn Make It Or Break It. Se folge de middelbere skoalle oan 'e Marjory Stoneman Douglas High School yn Parkland (dy't yn 2018 yn it nijs kaam fanwegen in skoalsjitpartij).
Victoria Slim
Libben en karriêre
Under har karriêre wie Slim aktyf yn sawol de Jeropeeske as de Amerikaanske pornoyndustry. Neffens de Internet Adult Film Database (IAFD) spile se yn totaal yn 77 films, wêrfan in stikmannich foar de Sweedske Private-studio, en ferskate foar sokke foaroansteande Amerikaanske labels as Evil Angel, New Sensations, Anabolic Video, Devil's Film, Zero Tolerance en Digital Sin.
Cassie Scerbo
libben en karriêre
Yn 2006 die Scerbo mei súkses audiïnsje foar de Music Girl Group Slumber Party Girls. Scerbo waard keazen as ien fan 'e fiif leden út mear as 1.000 gadingmakkers. Yn septimber 2006 presintearre de groep de muzyk-searje Dance Revolution dy't sûne fieding en fitness foar bern befoardere. De oarspronklike lieten fan Slumber Party Girls oerhearsken sterk yn 'e searje. Harren debútalbum Dance Revolution waard gjin súkses. De searje waard net ferlinge foar in twadde seizoen. Doe't de Slumber Party Girls mids 2007 oan harren twadde album wurke, waard bekendmakke dat de groep útinoar gien wie. Yn datselde jier tekene Scerbo in kontrakt as solo-artyste by Geffen Records.
Victoria Slim
Libben en karriêre
Fierders wie Slim ek wol yn 't spier foar pornowebsiden op it ynternet, lykas Reality Kings, en foar minder bekende studio's, wêrûnder Pure Play Media, Legend Video, Metro, Third Degree Films en Platinum X Pictures. Se wurke gear mei manlike tsjinspilers as Mick Blue, Erik Everhard, Frank Gun, Steve Holmes, Nick Lang, Jean-Yves Lecastel, David Perry, Zenza Raggi, Toni Ribas en Leslie Taylor. Yn 2014 loek se har nei in wurkpaad fan tsien jier út 'e pornoyndustry werom.
Lichemsskaaimerken
Victoria Slim is blank, mei grize eagen en brún of dûnkerblond hier. Neffens har offisjele opjefte is se 1.65 m lang, mei in gewicht fan 52 kg, en in natuerlike kupmaat 36A. Behalven troch har earlellen hat se gjin piercings. wol hat se in tatoeaazje fan in hynstekop op har búk, skean loftûnder har nâle.
Verplanck Van Antwerp
Verplanck Van Antwerp (folút: Verplanck S. Van Antwerp; Albany (New York), 8 juny 1807 – Marlboro Meadows (Marylân), 2 desimber 1875) wie in Amerikaansk amtner en militêr fan etnysk Nederlânsk komôf. Hy wie siktaris fan 'e kommissaris fan Yndiaanske Saken en tsjinne ûnder de Amerikaanske Boargeroarloch yn it Noardlike Leger mei de rang fan generaal.
Komôf
Van Antwerp waard yn 1807 yn in fan oarsprong Nederlânske famylje berne yn Albany, de haadstêd fan 'e Amerikaanske steat New York.
Wurk foar it Buro fan Yndiaanske Saken
Yn 'e 1830-er en 1840-er jierren wurke er as ûntfanger foar it Amerikaanske Lânburo en as siktaris fan 'e kommissaris fan Yndiaanske Saken yn Keokuk, yn 'e steat Iowa. Benammen yn dy lêste hoedanichheid wied er belutsen by it sluten fan ferskate ferdraggen mei de Yndianen, wêrûnder it Ferdrach fan St. Peters, út 1837, mei de Odjibwe-stammen fan 'e Boppemarder Tsjippewa, Mississippy-Tsjippewa, Plonderder-Tsjippewa en Mille Lacs-Yndianen.
Gesinslibben en ferstjerren
Van Antwerp wie troud mei Jane Maria Yates (1815-1870), in dochter fan John Van Ness Yates, dy't ek út Albany kaam, en in pakesizzer fan 'e politikus en rjochter Robert Yates. Mei har krige er fjouwer bern: twa dochters, Catharine (1831-1863) en Caroline (1843-1925), en twa soannen, Yates (1847-1???) en Jesse F. (1850-1???). Van Antwerp kaam yn 1875 yn 'e âlderdom fan 68 jier te Marlboro Meadows yn Marylân te ferstjerren.
Moxee (Washington)
Moxee is in plak (city) yn Yakima County yn de steat Washington, Feriene Steaten. It plak hie neffens de folkstelling fan 2010 in ynwennertal fan 3308. It plak leit 12 km eastlik fan Yakima.
De earste bewenners wiene de Yakamayndianen. De earste bewenners fan Jeropeesk komôf, Mortimer Thorp en ferskate Frânsk-Kanadeeske boeren strutsen hjir del yn 1867. In waarmwetter boarne op de ranch fan Thorp, dy't it hiele jier rûn stoom blaasde, wie by de Yakama bekend as Moxee, in Sahaptynsk wurd foar in ytbere woartel en waard de namme foar it nije wenplak.
Hjoeddedei is noch hieltyd de lânbou en de ferwurkjende yndustry de wichtichste boarne fan ynkommen.
Elts jier yn augustus is it Moxee Hop Festival.
Feroarings fan Stal
Feroarings fan Stal, yn it oarspronklike Latyn Metamorphoses ("Transformaasjes"), is in ferheljend gedicht yn fyftjin boeken fan 'e hân fan 'e Romeinske dichter Ovidius (43 f.Kr.-17/18 nei Kr.). It beskriuwt de skiednis fan 'e wrâld yn in los mytysk-histoarysk ramt, fan it oanbegjin ôf oant de fergoading fan Julius Caesar ta. Ovidius foltôge dit wurk yn it jier 8 (nei Kr.) en it wurdt beskôge as in masterwurk fan 'e literatuer út 'e Romeinske Gouden Iuw. Yn 'e Midsiuwen wie de Metamorphoses ien fan 'e meast lêzen klassike wurken en sadwaande oefenen se in grutte ynfloed út op 'e Westerske kultuer. De Fryske oersetting fan Klaas Bruinsma waard yn 2010 útjûn troch Steven Sterk.
Ynhâld
De fersen fan 'e Metamorphoses binne skreaun yn daktylyske heksameters, deselde epyske dichtfoarm dy't Homêros ek brûkte foar syn Ilias en Odyssee. Yn lichte, flotte fersrigels klearret Ovidius him dêrby in wei troch de matearje fan syn ûnderwerp, gauris op in skynber willekeurige manear samar fan it iene nei it oare ferhaal ljeppend. Soms werfertelt er de grutte barrens út 'e Grykske mytology, mar oare kearen dwaalt er ôf yn nuveraardige rjochtings. De Metamorphoses binne sadwaande in bûnte rige teltsjes, dy't faak as sabeare-epyk betitele binne. Se hawwe gjin fêste held of sels mar haadpersoan, mar behannelje ferhaal nei ferhaal sûnder dat der in protte ûnderling ferbân bestiet. thumb|left|300px|[[Titiaan syn Danaë, ien fan 'e withoefolle skilderijen ynspirearre troch de Metamorphoses.]]
It hieltyd op 'e nij opdûkende motyf is, lykas yn hast al Ovidius syn wurk, de leafde, sij it persoanlike leafde of leafde personifiëarre yn 'e foarm fan 'e Romeinske god Amor (deselde as de Grykske god Kupido). Ovidius lit Amor, dy't ornaris as in mindere god fan it Romeinske panteön beskôge waard, alle oare goaden foar gek sette; yn it bysûnder Apollo, de god fan 'e rede (it rasjonele), dy't troch de yrrasjonele leafde ferbjustere wurdt. Ovidius keart sa de hiele akseptearre oarder fan syn tiid om, dêrby minsken en minsklike gefoelens ferheegjend, wylst er de goaden en harren hiele wrâld omleech hellet en ta ûnderwerp fan humor makket.
Yn 'e epilooch (Boek 15, regels 871-879) slút Ovidius syn betooch ôf troch syn lêzers te fertellen dat alles yn beweging is en oan feroaring bleatsteld is, útsein transformaasjes, dy't der altiten al west hawwe en der ek altyd bliuwe sille.
Fryske oersetting
Yn 'e perioade 1925-1927 hat jhr. mr. T.A.M.A. van Humalda van Eysinga dielen fan 'e Metamorphoses yn Frysk proaza oerset en publisearre, wylst tusken de tritiger en fyftiger jierren dr. Willem Kok beskate passaazjes yn dichtfoarm fertaalde. Uteinlik wie it klassyk oersetter Klaas Bruinsma (ek ferantwurdlik foar de Fryske fertaling fan 'e Ilias en de Odyssee), dy't Ovidius syn masterwurk hielendal yn in Frysktalich metrum oersette ûnder de titel Feroarings fan Stal. Hoewol't it boek yn 2010 foar it earst útjûn waard troch útjouwer Steven Sterk, fan 'e Gordyk, mei stipe fan 'e Provinsje Fryslân en de Douwe Kalma Stifting, kin út 'e datearring fan Bruinsma syn ynlieding opmakke wurde dat er de fertaling yn alle gefallen yn 2007 al klear hie.
Esther de Jong
Esther de Jong (Dokkum, 1994) is in sjongeres en lietsjeskriuwster út Dokkum.
Neidat se yn 2015 ôfstudearre wie oan de Akademy foar Popkultuer yn Ljouwert spile se yn bandsjes as O, Kutjes en Hilbrandt. Se wie te sjen op Oerol, Noorderzon, Freeze Festival, Explore the North en Eurosonic.
Yn 2018 wie se te hearren op it album 'In transit', in hommaazje oan Louis Couperus. Se waard dêrby begelaat troch 'De Kik'. Yn 2018 joech se in konsert yn de menniste tsjerke fan Dokkum as ûnderdiel fan 'Helden van Hjir' ûnder rezjy fan Kulturele haadstêd 2018. Oant 2019 trede se solo op. De bandleden dy’t har sûnt 2019 ûndersteune binne Daan van Beijeren (toetsen en sang), Jochem Knoef (drums) en Esker van de Werken (snaren, toetsen en sang). Wende en Robert Long hearre ta har muzikale favoriten. Se neamt har muzyk ‘Deiboekmuzyk’, omdat se dingen op muzyk set dy’t se yn it deistige libben meimakket. Meastentiids binne it libbenssaken dy’t drôvich binne en djip lizze.
Esther is in dochter fan de Dokkumer organist Joop de Jong.
Fryske Poppriis
Yn 2019 wûn se as muzikale tûzenpoat de Fryske Poppriis. De sjuery neamde neist har nije platekontrakt ek har fermogen om 'in soad dwersferbannen oan te snijen' en har autentisiteit.
Hypocrisy
Hypocrisy is in Sweedske deathmetal band oprjochte yn 1991 yn Ludvika. De teksten wiene yn it begjin anty-kristlik en somtiden sels satanistysk. Letter giene hja har op oare ûnderwerpen rjochtsjen, lykas paranormale en emosjonele problemen. Hja hawwe yn de ôfrûne 20 jier sa'n trettjin studio-albums útbrocht.
Sint-Martenstsjerke (Middelbert)
De Sint-Martenstsjerke yn it Grinslânske doarp Middelbert is in fan oarsprong let-romaansk tsjerkegebou. De herfoarme gemeente droech yn 1974 it gebou oer oan de Stifting Alde Grinslânske Tsjerken.
Skiednis
It âldste diel fan de tsjerke datearret út de iere jierren fan 1200. Healwei de 13e iuw waard de tsjerke nei it westen ta mei twa smellere traveeën útwreide. De tsjerke krige yn 1683 in dakruter en yn 1731 waard de hiele westlike gevel fernijd.
Gaelyske talen
Etymology
De namme Gaelysk (of Goidelysk) is ûntliend oan 'e eigennammen fan 'e trije Gaelyske talen sels, yn it Iersk Gaeilge, yn it Skotsk-Gaelysk Gàidhlig, en yn it Manksk Gaelg. Dy nammen soene neffens de mytology fan it Midsiuwske Ierske wurk Lebor Gabála Érenn fan 'e stamheit fan alle Gaelen komme, Goídel Glas, dy't trouwens ek it fenomeen "taal" útfûn hawwe soe. Yn it echt geane dizze nammen werom op it Aldierske wurd goídelc, dat wer fan it Aldwelske guoidel komt, en dat betsjutte safolle as "seerôver" of "ynfaller".
Sint-Martenstsjerke (Middelbert)
Skiednis
Yn 1775-1776 waard it koer fernijd en út dy tiid datearje ek de goatyske finsters yn de muorren fan it tsjerkeskip. Yn 1905 krige de westlike gevel it hjoeddeiske oansjen mei twa spitsbôgige finsters en in rûn finster, dy't alletrije smei-izeren trasearings krigen. De muorren krigen doe in pleisterlaach, dy't by de restauraasje fan 1975-1977 ferwidere is. Tsjintwurdich is allinne de westlike gevel noch bepleistere.
Gaelyske talen
Etymology
De namme Gaelysk of yn it Ingelsk Gaelic wurdt yn Skotlân en ek faak dêrbûten yn 'e regel brûkt as oantsjutting foar it Skotsk-Gaelysk, hoewol't it Iersk en it Manksk betiizjendernôch ek wol fan Gaelysk of Gaelic neamd wurde. Yn it gefal fan it Skotsk-Gaelysk is de tafoeging "-Gaelysk" lykwols ûnmisber om dizze taal te ûnderskieden fan it Germaanske Skotsk, dat yn it leechlân fan Skotlân sprutsen wurdt.
Sint-Martenstsjerke (Middelbert)
Ynterieur
De Martenstsjerke besit in geve ynrjochting. Preekstoel, doophek en fjouwer kroanluchters datearje út 1743. Fierder binne der nachtmielsbanken mei opsetstikken út 1850. It offerblok datearret fan 1655. De âldste sark is fan 1601, de oare sarken binne út de 17e, 18e en 19e iuw.
Gaelyske talen
Taalbesibskip
De Gaelyske taalgroep omfettet trije fan 'e seis libbene Keltyske talen; de oare trije (Welsk, Bretonsk en Kornysk) foarmje mei-inoar de Brytoanyske talen. De Keltyske taalfamylje heart mei û.m. de Germaanske, Romaanske, Slavyske en Yndo-Iraanske talen ta de grutte Yndo-Jeropeeske supertaalfamylje.
Sint-Martenstsjerke (Middelbert)
Ynterieur
Ut de roomske tiid datearje de nissen yn de muorren. Ek binne der noch in tal wijingskrusen bewarre bleaun.
Oargel
It oargel waard yn 1822 boud troch Johannes Wilhelmus Timpe. It twamanualige ynstrumint hat fyftjin registers en in oanhongen pedaal.
Gaelyske talen
Taalbesibskip
Binnen de Keltyske taalgroep is de ûnderlinge relaasje tusken de Gaelyske en de Brytoanyske talen noch altyd net alhiel dúdlik. Der binne twa wichtige teoryen. De tradisjonele teory, dy't ûnder taalkundigen noch altyd de measte oanhing hat, giet derfan út dat der twa haadgroepen wiene: de no útstoarne Lânkeltyske talen (mei dêrûnder bgl. it Gallysk) en de Eilânkeltyske talen, dy't har nei de Keltyske kolonisaasje fan 'e Britske Eilannen fierder opspjalten yn 'e Brytoanyske en de Gaelyske talen.
Guon saakkundigen binne lykwols fan tinken dat de Brytoanyske talen nauwer besibbe binne oan it Lânkeltyske Gallysk, en sokken hâlde in nijere yndieling oan yn P-Keltysk en Q-Keltysk. Dy nammen binne ûntliend oan in taalkundige ûntwikkeling wêrby't beskate wurden dy't yn 'e Gaelyske talen begjinne mei in k- of kw-klank (q) yn 'e Brytoanyske talen ferskood binne nei in p oan it wurdbegjin (ferlykje Iersk ceathair mei Welsk pedwar, "fjouwer"; en Iersk cúig mei Welsk pump, "fiif"). Neffens dizze teory soene de Gaelyske talen har it earst fan 'e Proto-Keltyske oertaal ôfskaat hawwe, en dêrút wurde dan alle yn ferhâlding mei de Brytoanyske talen argayske skaaimerken fan 'e Gaelyske talen ferklearre.
Oarsprong
Gauris binne foarstanners fan 'e P-Keltysk/Q-Keltyske teory fan betinken dat de Gaelyske talen (of mooglik inkeld de Gaelyske oertaal) har oarsprong hawwe yn it westlike part fan it Ibearysk Skiereilân, dêr't se mooglik besibbe wiene oan it útstoarne en mar fragmintarysk oerlevere Lusitaansk. Dat soe dan ek de oerienkomsten yn DNA ferklearje dy't koartby tusken lju út Ierlân en Portegal fêststeld binne, en dêropta de saneamde "Lusitaanske distribúsje" fan bisten en planten dy't inkeld foarkomme yn Ierlân en it westlike Ibearysk Skiereilân. (Beide ferskynsels wurde no rûnom akseptearre as gefolgen fan minsklike migraasje fan it Ibearyske Skiereilân nei Ierlân yn it lette Paleolitikum of it iere Mesolitikum, mar de fraach is oft de migranten sprekkers fan 'e Gaelyske talen wiene of oar folk.)
Skiednis
Ienris op 'e Britske Eilannen wiene de Gaelyske talen yn elts gefal yn 't earstoan yn har fersprieding beheind ta it eilân Ierlân, hoewol't guon histoarisy tinke dat der al rillegau sprake west hawwe moat fan in earste migraasje nei de westkust fan Skotlân. Tradisjoneel wurdt de folksferhuzing fan Ierlân nei Skotlân yn 'e sechsde iuw pleatst, doe't Gaelysktaligen in stikmannich lytse keninkrykjes op 'e eilannen en skiereilannen fan westlik Skotlân fêstigen, dy't úteinlik mei-inoar ferraanden ta it ryk Dalriada.
Resint ûndersyk hat dizze sjenswize lykwols yn twifel lutsen, mei't der gjin archeologysk bewiismateriaal fûn is dy't op in Gaelyske ynfal of folksferhuzing wiist. Archeolooch Ewan Campbell hâldt it der sadwaande op dat mei skipfeart en ûnderlinge hannel in al langer besteande Gaelyske kultuer oan wjerssiden fan it Noarderkanaal ûnderstipe waard. Yn elts gefal hat him neitiid, út 'e taal dy't de Gaelen ier of let yn noardwestlik Skotlân brochten, it Skotsk-Gaelysk ûntjûn. Op it eilân Man, tusken Grut-Brittanje en Ierlân yn, wie de sitewaasje gâns oars. Dêr waard nei alle gedachten oarspronklik in Brytoanyske taal sprutsen, oant it eilân yn 'e njoggende iuw kolonisearre waard troch folk út Ierlân wei.
Oarspronklik moat der yn 'e Midsiuwen in dialektkontinuum west hawwe fan it Iersk fan noardlik Ierlân, nei it Manksk en it Skotsk-Gaelysk. Noch altyd is it Manksk nau besibbe oan it Skotsk-Gaelysk fan 'e Hebriden, it Munsterske dialekt fan it Iersk en it no útstoarne Galloweechske Skotsk-Gaelysk dat foarhinne yn it súdwesten fan Skotlân sprutsen waard. Sawol it Manksk as it Hebridyske Skotsk-Gaelysk ûndergiene yn 'e Midsiuwen trouwens in sterke ynfloed fan it Noarsk, dat troch de Wytsingen nei dy kontreien ta brocht waard.
Nepnijs
thumb|In yllustraasje fan [[Frederick Burr Opper út 1894 mei ferslachjouwers dy't ferskate foarmen fan nepnijs rûnbringe.]] Nepnijs of ferrifeljend nijs, yn it Ingelsk (en bytiden yn it Frysk) fake news, is falske ynformaasje of desynformaasje dat as nijs presintearre wurdt. It hat gauris ta doel om de reputaasje fan in persoan of ienheid te skansearjen, of om jild troch reklame dêrfan te meitsjen.
Gaelyske talen
Talen
Njonken de hjirboppe beskreaune algemien erkende Gaelyske talen binne der noch in pear mingtalen dy't soms ek ta dizze taalgroep rekkene wurde:
Ta einbeslút is der dan noch ien taal dy't mooglik ek ta de Gaelyske talen heart. Dêrby giet it om:
Nepnijs
Nepnijs kaam eartiids yn printe foarm foar, mar it foarkommen fan nepnijs naam tige ta mei it kommen fan sosjale media, benammen Facebook. Politike twaspjalt, befêstigingsfoaroardielen, en algoritmen op sosjale media hawwe oan it sprieden fan nepnijs bydroegen. Ek persoanen of organisaasjes om utens besykje mei nepnijs de polityk te beynfloedzjen, sa as bygelyks de Russyske ynminging mei de Amerikaanske presidintsferkiezings fan 2016. Ek yn guon gefallen befettet nepnijs satiryske artikels dy't as nijs sjoen wurdt.
Definysje
Yn de Angelsaksyske wrâld waard fake news in fêst begryp yn de iere ienentweintichste iuw, ynearsten as oantsjutting foar satiryske mediarubriken mei alhiel optochte nijsberjochten (hoaxes) lykas The Onion en The Daily Show. De ynhâld fan sokke rubriken is te ferlykjen mei itjinge dat yn in soad lannen sjoen wurdt as aprillerij.
Fan 2016 ôf waard it begryp ynternasjonaal gongber nei oanlieding fan de Amerikaanske presidintsferkiezings fan 2016. Optochte berjochten oer beide kandidaten soene in soad kiezers ferkearde ynformeesje jûn hawwe en dus de útslach fan de ferkiezings beynfloede hawwe.
Ien definysje fan nepnijs, dy't troch The Guardian en NRC Handelsblad brûkt wurde, is dat it om folsleine optochte berjochten giet, dy't as ferslachjouing presintearre wurde. Mei dy definysje wurdt satirysk "nijs" beheind meinommen, mar lit wol in ferskil bestean tusken nepnijs en oare foarmen fan minne berjochtjouwing, lykas it oerdriuwen of it betinken fan ekstra "feiten" by wiere foarfallen.
It begryp fake news waard ek oernommen troch presidint Donald Trump, en oaren yn polityk rjochts yn de Feriene Steaten, tsjin de neffens harren miening fijannige nijsmedia. Neffens guon sjoernalisten stiet de betsjuttenis fan it begryp dêrtroch ûnder druk, wylst oaren tinke dat it komt troch de populariteit fan it tinkramt oan de manier dy't de media fan eltse lytse útspraken fan de presidint in soad omtinken jout ta neidiel fan it wiere politike nijs. Syn gebrûk fan in fêst begryp om berjochtjouwing dy't er net lije mocht as nepnijs te neamen, wurdt wol ferlike mei it begryp Lügenpresse dat de nazys yn harren propagandastrategy brûkten.
Neffens Claire Wardle fan First Draft News binne der sân foarmen fan nepnijs:
Bestriding
In stikmannich organisaasjes en media presintearje harren as feitehifkers (Ingelsk: fact checkers) mei wol of gjin ynstruksjes om it ûntdekken fan nepnijs. In nust dêrfan wurdt oerkoepele troch it Amerikaanske International Fact-Checking Network.
Paus Fransiskus frege yn syn boadskip foar de 52ste Wrâldkommunikaasjedei op 13 maaie 2018 op "om de striid oan te gean mei nepnijs, dat de oanset jout ta haat en populisme".
Klotten
Klotten (oant 6 desimber 1935 offisjeel Clotten) is in Ortsgemeinde fan de ferbânsgemeente Cochem yn de lânkring Cochem-Zell yn de Dútske dielsteat Rynlân-Palts.
Skiednis
It plak wurdt foar it earst yn 698 dokumintearre. De Poalske keninginne Richeza, de dochter fan de greve Ezzo en pakesizzer fan keizer Otto II, hold hjir mei har trije bern tusken 1040 en 1049 ta. Hja liet yn Klotten in kapel en in wentoer bouwe, dy't mei in brêge nei de kapel ferbûn wie. Nei har dea op 21 maart 1063 liet hja har besittings oan it benediktynske kleaster Brauweiler by Keulen nei. Har sarkofaach stiet yn de dom fan Keulen lofts efter it heechalter.
Mei de besetting fan it gebiet lofts fan de Ryn troch Frânske revolúsjetroepen kaam der in ein oan de hearskippij fan it karfoarstendom Trier. It Kongres fan Wenen makke út dat it gebiet yn 1815 by it keninkryk Prusen foege waard. Sûnt 1946 heart Klotten by de doedestiids stifte dielsteat Rynlân-Palts.
It besjen wurdich
Boppe Klotten leit de boarch Coraidelstein. De boarch waard noch oant 1800 bewenne, mar earne yn de 19e iuw waard Coraidelstein foar ôfbraak ferkocht en yn 1838 wie it al in ruïne. thumb|left|250px|Sint Maksiminustsjerke De katolike parochytsjerke St. Maximin oan de Schulstraße hat in romaanske toer, dy't yn 1564 ferhege waard. Oarspronklik hie de tsjerke twa skippen, mar yn 1868 waard der noch in skip oan tafoege. De súdlike kapel út de 16e iuw waard doe ferboud ta in foarportaal. Sûnt 2002 wurdt yn de letgoatyske tsjerke in relikwy fan de Poalske keninginne Richeza bewarre.
Oan it kuierpaad de Moselhöhenweg leit de 19e iuwske Seitskapelle.
Op it gebiet fan de gemeente leit ek it rekreaasjepark Wild- und Freizeitpark Klotten.
Natoergebiet
thumb|250px|left|In smaragdhagedis yn it Dortebachtal Noardeastlik fan Klotten leit it natoergebiet Dortebachtal. In houten boerd oan de B-49 wiist besikers de wei ûnder it spoar troch nei de delte. Yn it Dortebachtal binne grutte tsjinstellings: op de hegere hellings is it droech en waarm, ûnder is it bosk fochtich en koel. Yn de delling libje bysûndere bisten lykas û.o. de gledde slang, de smaragdhagedis en de grize goars. Benammen simmerdeis is it gebiet ryk oan flintersoarten en binne û.o. de lytse iisfûgelflinter, de keninginnepaazje en de apolloflinter oanwêzich.
Oertaal
In oertaal of prototaal is de mienskiplike foarâlderlike taal dêr't alle talen fan ien beskate taalfamylje har út ûntwikkele hawwe. Sa wie it Proto-Yndo-Jeropeesk bygelyks de oertaal fan 'e Yndo-Jeropeeske talen. Ek oertalen binne fansels net út it neat ûntstien; sa foel it Proto-Yndo-Jeropeesk op in stuit útinoar yn 'e ûnderskate oertalen fan 'e Yndo-Jeropeeske taalgroepen, lykas it Proto-Germaansk, dêr't de Germaanske talen út fuortkomme, en it Proto-Keltysk, de oertaal fan 'e Keltyske talen. Sels kaam it Proto-Yndo-Jeropeesk ek wer út in oare oertaal fuort, mar dêrfoar moat men safier tebek yn 'e tiid dat de wittenskip der allinnich mar oer spekulearje kin hokfoar taal oft dat wie. It bestean fan in oertaal of prototaal ymplisearret dat der (ienris) in mienskiplike protokultuer bestien hat dêr't de foarâlden fan 'e sprekkers fan alle hjoeddeiske neiteam-talen oan dielnamen.
Harvey Pratt
Jonkheid en oplieding
Pratt waard yn 1941 berne yn El Reno, yn 'e steat Oklahoma. Hy is in lid fan 'e Sjajinne en Arapaho Stamme fan Oklahoma, dy't him oansteld hat as ien fan 'e tradisjonele Sjajinske fredesopperhaden fan 'e Ried fan Fjouwerenfjirtich. Pratt is de oerpakesizzer fan 'e Frânsk-Sjajinske legerferkenner en tolk Edmond Guerrier, en in betoerpakesizzer fan 'e Amerikaanske keapman en frontiersman William Bent. Hy wennet yn Guthrie, yn Oklahoma.
Plysjekarriêre
Pratt sette syn karriêre yn 1965 útein by de plysje fan Oklahoma City, dêr't er as sljochtwei plysjeman syn earste komposysjetekening makke dy't ta de arrestaasje en feroardieling fan in dieder late. Yn 1972 joech er him by it Steatsburo fan Undersyk fan Oklahoma (OSBI), dêr't er him talei op drugssaken. Tweintich jier letter, yn 1992, loek er him as assistint-direkteur fan it OSBI út aktive tsjinst werom. Sûnt is er by it OSBI yn 'e tsjinst as foltiids-gerjochtskeunstner.
Yn dy hoedanichheid hat Pratt troch de jierren hinne tûzenen komposysjetekenings fan ûnbekende dieders en postmortemrekonstruksjetekenings fan ûnidentifisearre stoflike omskotten makke. Dêrby hat er yn 'e hiele Feriene Steaten wurksum west, foar sawol Amerikaanske as ynternasjonale plysje-organisaasjes. Pratt wurdt beskôge as in spesjalist op it mêd fan it meitsjen fan tsjûgebeskriuwingstekenings, skedelrekonstruksje, leeftydsprogresjetekenings en postmortemtekenings en oangeande de restauraasje fan skansearre foto's en fideo's. De sêftweefselpostmortemtekening is in metoade dy't er mids jierren tachtich eigenhandich ûntwikkele hat; dêrby tekenet of skilderet de gerjochtskeunstner op in foto fan it slachtoffer, sadat it tabrochte letsel 'fuortpoetst' wurdt en ûnwerkenber skeinde slachtoffers wer werom te kennen wurde.
Pratt hat as gerjochtskeunstner bydroegen oan in grut tal beruchte saken, wêrûnder it ûndersyk nei de bomoanslach op it World Trade Center yn New York, yn 1993, en de bomoanslach op it Alfred P. Murrah Federal Building, yn Oklahoma City, yn 1995. Dêrnjonken jout Pratt ek kursussen en workshops, sawol spesjaal foar plysjeminsken, as oan universiteiten en oare ynstellings foar heger ûnderwiis.
Artistike keunst
Njonken syn plysjewurk hat Pratt, benammen sûnt er yn 1992 ophold mei aktyf plysjewurk, ek aktyf west as artistyk keunster. Dêrby wurket er as keunstskilder (mei oalje-, wetter- en akrylferve), tekener, byldhouwer, houtfiker en brûnsjitter. Ek makket er fresko's, arsjitekturale ûntwerpen en byldzjende keunst. Hy is in folslein autodidakt, en mei graach mei klaai of hout wurkje. Yn syn keunst kombinearret er syn plysje-eftergrûn mei syn Yndiaanske kulturele erfskip. Mei syn keunstwurken hat Pratt ferskate prizen wûnen, û.m. yn 2005 op it Yndiaanske Red Earth Festival yn Oklahoma City. Guon fan syn keunstwurken binne yn it besit fan it Smithsonian Ynstitút en de Universiteit fan Oklahoma.
Hans Kollwitz
Hans Kollwitz (14 maaie 1892 - 1971) wie in Dútsk dokter en útjouwer.
Biografy
Kollwitz wie de âldste soan fan Karl Kollwitz en Käthe Kollwitz. Hy focht yn de Earste Wrâldkriich; syn jongere broer, Peter Kollwitz sneuvele op 23 oktober 1914 yn Esen. Nei de oarloch wie er dokter yn Berlyn en wenne er by syn heit en mem. Yn 1919 boaske er oan Ottilie Ehlers. Sy krigen op 10 july 1921 soan Peter, op 29 maaie 1923 twa dochters, Jutta en Jordis, en yn 1930 harren soan Arne. Arne Kollwitz wie jierrenlang urolooch en genêshear-direkteur fan it Franziskus-Krankenhaus yn Berlyn.
Yn 1928 wie Hans Kollwitz skoaldokter. Soan Peter sneuvele yn 1942, doe't er 19 wie, oan it Eastfront yn Ruslân. Nei de Twadde Wrâldoarloch hat er pinsjoen oanfrege en hat er him fierders talein op it publisearje fan syn memme wurk. Yn 1948 joech er har earste deiboek en brieven út, letter folge in boek mei foto's fan har.
Slachskip
In slachskip is in grut pânsere oarlochsskip, dat tarist is mei ien of mear batterijen swier geskut, besteande út kanonnen fan in swier kaliber. Yn it lêste fearn fan 'e njoggentjinde iuw en de earste tritich à fjirtich jier fan 'e tweintichste iuw wie it slachskip it grutste en krêftichste type oarlochsskip dat der wie. De doetiidske floaten fan grutmachten as it Feriene Keninkryk, it Keizerryk Dútslân, Frankryk, de Feriene Steaten en Japan wiene konsintrearre om slachskippen hinne. Tsjin 'e tiid dat yn 1939 de Twadde Wrâldoarloch útbriek, wie it slachskip lykwols efter de tiid rekke, mei't oare marineskippen folle brûkberder blieken foar de oarlochfiering op see, lykas de lytsere en fluggere torpedoboatjager, de glûpske dûkboat en it breder ynsetbere fleandekskip. Hoewol't inkele slachskippen in nij doel krigen as farrend platfoarm foar fjoerstipe en/of stjoerde raketten, wiene der mar in bytsje lannen dy't nei 1960 noch sokke skippen yn aktive tsjinst hiene. De alderlêste slachskippen waarden oan it begjin fan 'e 1990-er jierren ôftanke.
Heechtijdagen
De term 'slachskip' rekke oan 'e ein fan 'e 1880-er jierren foar it earst yn formeel gebrûk as namme foar in type izerbeklaaid oarlochsskip, dat troch histoarisy no oantsjut wurd as de pre-dreadnought. Om 1900 hinne wiene slachskippen in symboal fan dominânsje op see en fan nasjonale macht. Sadwaande foarmen slachskippen desennia lang in wichtige faktor yn sawol diplomasy as oangeande militêre strategy. Yn 'e 1890-er jierren begûn yn Jeropa in wapenwedrin op it mêd fan slachskippen, dy't letter oersloech nei oare dielen fan 'e wrâld (te witten: Japan en de Feriene Steaten). Dy wapenwedrin kulminearre yn 1905 yn 'e Slach by Tsushima.
De útkomst fan dy seeslach oefene in sterke ynfloed út op it ûntwerp fan 'e HMS Dreadnought (oersetting: "Freestneat"). Dat wie in skip fan 'e Britske Keninklike Marine, dat yn 1906 foar in revolúsje op it mêd fan slachskipûntwerp soarge. Neifolgjende slachskippen, wêrfan't it ûntwerp sterk troch dat fan 'e HMS Dreadnought beynfloede wie, waarden oantsjut as "dreadnoughts", hoewol't dy term nei ferrin fan tiid efterhelle rekke doe't der wrâldwiid noch mar ien type slachskip (de dreadnought) yn aktive tsjinst wie. De tewetterlitting fan 'e HMS Dreadnought foarme sadwaande it begjin in nije wapenwedrin.
Lykwols fûnen der yn 'e hiele skiednis fan oarlochfiering op see mar trije seeslaggen plak dy't útfochten waarden troch stielen slachskippen. Dat wiene de Slach yn 'e Giele See yn 1904 en de al neamde Slach by Tsushima yn 1905, dy't beide ta de Russysk-Japanske Oarloch hearden (en resultearren yn klinkende oerwinnings foar de modernere Japanske float), en de (ûnbeslist einige) Slach by Jutlân yn 1916, tusken de marines fan it Feriene Keninkryk en it Keizerryk Dútslân, ûnder de Earste Wrâldoarloch. De Slach by Jutlân wie it iennichste grutskalige treffen tusken slachskippen fan ferskillende lannen, en foarme mei-iens ek it hichtepunt yn 'e ûntwikkeling en tapassing fan sokke oarlochsskippen.
Twadde Wrâldoarloch
Yn 'e 1920-er en 1930-er jierren waard it tal slachskippen dêr't in lân oer beskikke mocht troch de sluting fan 'e Marineferdraggen oan bannen lein, hoewol't de technyske ynnovaasje fan slachskippen fuortset waard. Sawol de Alliëarden as de As-lannen giene troch mei it bouwen fan slachskippen oant fier yn 'e Twadde Wrâldoarloch, hoewol't it slachskip doe al dúdlik op it twadde plan kommen wie te stean fanwegen de opkomst fan it fleandekskip. It bekendste slachskip út 'e Twadde Wrâldoarloch wie de Bismarck, dy't yn maaie 1941 troch de Britske Keninklike Marine ta sinken brocht waard nei in lange efterfolging oer de Atlantyske Oseaan.
Yn 1940 kamen de Dútske slachskippen de Scharnhorst en de Gneisenau foar de westkust fan Noarwegen it Britske fleandekskip de HMS Glorious oer it mad en brochten it ta sinken. Dat wie de iennichste kear dat in fleandekskip ea troch kanonnefjoer fan oare skippen ta sinken brocht waard. Letter yn 'e oarloch kaam lykwols de kwetsberens fan slachskippen foar fleandekskippen oer ferskate kearen dúdlik oan it ljocht, lykas by de Japanske oanfal op Pearl Harbor, op 7 desimber 1941, wêrby't fiif fan 'e acht dêr oanwêzige Amerikaanske slachskippen ta sinken brocht waarden, en trije dagen letter by it ta sinken bringen fan it Britske slachskip de HMS Prince of Wales en de begeliedende slachkruser HMS Repulse, troch Japanske bommesmiters yn 'e neite fan Malakka.
Der waarden, sels yn syn heechtijdagen, fraachtekens pleatst by de militêre wearde fan it slachskip. Fan 'e beslissende seeslaggen dy't foarstanners foar eagen stiene, en dêr't se de ûnbidige kosten fan 'e bou fan sokke giganten fan 'e see mei besochten te ferantwurdzjen, kaam net folle op 'e hispel. Sels mei al harren fjoerkrêft en bepânsering wiene slachskippen hieltyd kwetsberder foar folle lytsere en relatyf goedkeape wapens: yn 't earstoan de torpedo en de seemyn, en letter ek de bommesmiter en de stjoerde raket. Ek de almar grutter wurdende ôfstân tusken de oan in seeslach dielnimmende floaten makke dat it fleandekskip wat foar hie op it slachskip. Geandewei de Twadde Wrâldoarloch, doe't stiel hieltyd krapper waard, moasten úteinlik ek de taaiste oanhingers fan it slachskip belies jaan. De Britske HMS Vanguard, dy't yn 1944 te wetter litten waard, wie it lêste slachskip dat ea makke waard.
It slachskip ôftanke
Nei ôfrin fan 'e Twadde Wrâldoarloch hellen de measte marines harren slachskippen yn 'e twadde helte fan 'e 1940-er jierren of yn 'e 1950-er jierren út 'e feart. De HMS Vanguard wie it lêst oerbleaune Britske slachskip, en waard yn 1960 sloopt. Frankryk en Sweden tanken harren lêste slachskippen ôf yn 1970, en Turkije die itselde yn 1976.
De fjouwer lêste slachskippen yn aktive tsjinst wiene de USS Iowa, de USS New Jersey, de USS Missouri en de USS Wisconsin fan 'e Amerikaanske Marine. Dy waarden nei de Twadde Wrâldoarloch brûkt as platfoarms foar fjoerstipe, wat delkomt op farrende kanonnen. Se waarden ferskate kearen ôftanke en wer yn 'e tsjinst nommen. Alle fjouwer skippen waarden ynset yn 'e Koreaanske Oarloch en de New Jersey tsjinne ek yn 'e Fjetnamoarloch en de Libaneeske Boargeroarloch (1983-1984). De Missouri, dy't bekend stie as "Mighty Mo", en de Wisconsin waarden yn 1991 noch ynset ûnder de Earste Golfoarloch. Neitiid waarden se wer yn 'e motteballen lein en yn 2000 waarden se definityf út it Amerikaanske Marineskipregister skrast. Tsjintwurdich hawwe de Missouri en ferskate oare slachskippen in nije funksje krigen as museumskip.
Trivia
De term 'slachskip' wurdt yn it Frysk en it Nederlânsk (slagschip) tsjintwurdich benammen brûkt foar in hiel bombidich eksimplaar fan it ien of oar. Sa wurdt in tige grutte auto, lykas in limûsine, wol oantsjut as in slachskip.
Arnold Meijer
thumb|Arnold Meijer Arnoldus Jozephus (Arnold) Meijer (Haarlimmermar, 5 maaie 1905 – Oisterwijk, 17 juny 1965) wie in Nederlânsk faksistysk politikus.
Publikaasjes fan Arnold Meijer
Under oaren:
Francisco Fernández
(19 augustus 1975) is in eardere Sileensk fuotballer. Earder spile foar Colo-Colo, Deportes Temuco, Santiago Morning, Universidad Católica, Deportes Temuco, Mito Hollyhock en La Serena.
Burgenland
Burgenland (Kroatysk: Gradišće, Hongaarsk: Őrvidék) is de meast eastlike dielsteat fan Eastenryk en neffens it tal ynwenners is it ek de lytste dielsteat. Eartiids makke Burgenland diel út fan it Keninkryk Hongarije. Neffens it yn 1920 Ferdrach fan Trianon kaam it gebiet fan de dielsteat oan de nije Republyk Eastenryk ta.
Burgenland wie en is yn mannich opsicht in grinslân. Iuwen waard om de streek striid levere troch It Hillige Roomske Ryk mar ek Hongarije makke oanspraken op Burgenland. Yn de 16e en 17e iuw hie Burgenland slim te lijen fan de Turkse agresje. Mear resint lei Burgenland oan it Izeren Gerdyn en lei it wat fansiden, sadat Burgenland it earmhûs fan Eastenryk wie. Mar ek geologyske, botanyske, dierkundige en klimatologyske eigenskippen meitsje fan Burgenland in grins- en oergongsgebiet.
Skiednis
Oant 1918 makke it grûngebiet fan it hjoeddeiske Burgenland diel út fan it Keninkryk Hongarije. De befolking dêrfoaroer bestie benammen út Dútsk en Kroatysk sprekkende boeren en arbeiders, dy't ekonomysk en sosjaal earder ferbûn wiene mei it westlike diel fan de Eastenryksk-Hongaarske dûbelmonargy. Doe't de Habsburchske monargy tsjin it ein fan de Earste Wrâldkriich út inoar begûn te fallen en der in ynternasjonale grins tusken de nije republiken Eastenryk en Hongarije ûnstie, waarden de bewenners konfontearre mei de fraach hoe't it mei harren nasjonaliteit yn it nije lân kaam. Der ûntstie in brede beweging dy't neffens it prinsipe fan selsbeskikking fan de ferskate etnyske groepen yn it Habsburchske Ryk de oansluting fan Dútsk West-Hongarije by Eastenryk easke.
By de fredesûnderhannelings yn Parys kamen de alliearre oerwinners de easken fan de Dútsktalige befolking yn 'e mjitte en yn it fredesferdrach fan St. Germain, ûndertekene op 10 septimber 1918, waard regele dat de grûn dat doe noch ûnoffisjeel Burgenland hiet op lettere datum nei it sluten fan in fredesferdrach mei Hongarije oan Eastenryk tafalle soe.
Hongarije liet it der net by sitte en sette alle diplomatike en politike ynstruminten yn om it ferlies fan grûn tsjin te gean. Doe't dúdlik waard dat de freedsume middels om 'e nocht wiene, besochten Hongaarske partizanen de oerdracht, dy't op 28 augustus 1921 yngean soe, fan de regio oan Eastenryk te dwersbongeljen. Mei help fan Itaalje waard de sitewaasje yn de hjerst fan 1921 wer rêstiger en op 13 oktober 1921 gyng Hongarije mei it Feneesjaanske Protokol akkoard mei de oerdracht fan it Burgenlân oan Eastenryk.
In diel fan it gebiet bleau nei it referindum fan desimber 1921 lykwols by Hongarije. Yn Ödenburg (it Hongaarske Sopron), dat de haadstêd fan Burgenlân wurde soe, en acht oare gemeentes stimde de mearderheid fan de befolking foar Hongarije. De rest fan Burgenlân waard yn 1921-1922 ûnderdiel fan de nije Republyk Eastenryk as in ûnôfhinklike federale steat mei likense rjochten.
Geografy
Burgenland hat in oerflak fan 3.965,2 km² en dielt in 397 km lange steatsgrins mei Hongarije en in lytser diel mei Sloveenje en Slowakije.
Mei 884 meter is de Geschriebenstein de heechte berch fan Burgenland. De steatsgrins rint troch de berchketen dêr't de berch diel fan útmakket. It leechste punt is 114 meter yn de gemeente Apetlon (distrikt Neusiedl am See).
It geografyske sintrum wurdt troch Unterpullendorf (gemeente Frankenau-Unterpullendorf) foarme. In stien jout it krekte plak oan.
Neffens de oerhearskjende lânskipsfoarmen kin Burgenland yn trije lânskippen ferdield wurde:
De súdlike dielen fan Burgenland wurde behearske troch berchrêgen (yn it Dútsk Riedel neamd) en deltes mei lytse berchstreamkes. It legere easten en noarden fan Burgenland meitsje diel út fan de Hongaarske leechlannen, dy't op harren beurt wer ta de Euraziatyske steppegurdels rekkene wurde.
De Neusiedler See is de grutste steppemar fan Sintraal-Europa. It wat sâltige wetter is nearne djippper as 2 meter en de iggen binne mei reit beklaaid, dêr't in soad fûgels libje. De Neusiedler See stiet sûnt 2001 op de list fan it wrâlderfgoed fan UNESCO.
Befolking
Tradisjoneel is Burgenland ien fan de ekonomysk minder ûntwikkele gebieten fan Eastenryk. In soad ynwenners fan Burgenland moasten tusken 1850 en 1950 ferhûzje nei Eastenryk en nei de Feriene Steaten, fral nei Chicago, Allentown, New York, mar ek nei Kanada en Súd-Amearika.
Taalmienskippen
De ferskillende folken wurde as autochtoane taalgroepen troch de oerheid erkend. De kroatysk- en hongaarsktalige Burgenlanders lykas ek Sinti en Roma hawwe dêrom it rjocht harren taal te brûken yn it offisjele skriflike ferkear. In oerheidsbeslút fan 23 maaie 2000 bepaald dat yn plakken mei in oandiel fan in teminsten 25% twatalige befolking (útgeande fan in folkstelling fan 1991) de plaknammebuorden twatalich wêze moatte. De buorden en de grins fan 25% foarmje tsjintwurdich gjin oanlieding mear foar strideraasje; yn de jierren 1970 wiene der lykwols fûle debatten, mar oars as yn Karinsje dochs eskalearre de striid net.
Religy
Lykas yn de rest fan Eastenryk is de mearderheid fan de befolking roomsk-katolyk. Patroanhillige fan Burgenland is Martinus fan Tours. Mei 14% is it oandiel fan de protestanten yn ferliking mei de rest fan it lân heech. Eartiids hie Burgenland ek grutte joadske mienskippen, benammen yn Eisenstadt, Mattersburg, Kittsee, Frauenkirchen, Kobersdorf, Lackenbach en Deutschkreutz. Yn 1869 wie yn Lackenbach bygelyks 62% fan de befolking joadsk en tsjin it ein fan de 19e iuw makken de joaden noch in tredde fan de befolking út. Yn 1938 waarden alle joaden út Burgenland ferdreaun en fermoarde.
Bestjoerlike yndieling
Burgenland bestiet út 171 selsstannige gemeentes en is yn sân politike distrikten en de twa frije stêden Eisenstadt en Rust ferdield.
Fokker D.II
De Fokker D.II wie in jachtfleantúch fan Fokker út de Earste Wrâldoarloch yn tsjinst fan de Dútske Luftstreitkräfte. Oars as jin tinke soene is de D.II (projektnamme M17) de foargonger fan de D.I (projektnamme M18). Beide Fokkers kamen tagelyk yn tsjinst fan it Dútske leger, nei't de earste 90 tastellen om july/augustus 1916 besteld wiene. De haadûntwerper wie Martin Kreutzer. De D.II en D.I hiene ferskillende motors, mar wiene fierder gelyk.
Hamilton Luske
Hamilton Somers Luske (Chicago, 16 oktober 1903 - Bel Air, 18 febrewaris 1968) wie in Amerkaanske animator en filmregisseur.
Hy kaam yn 1931 by de Walt Disney Productions animaasjestudio. By de produksje fan de film Snow White and the Seven Dwarfs wie er de haadanimator dy't ferantwurdlik wie foar it útbyldzjen fan Sniewytsje. Yn dy rol kaam er op it idee om akteurs as libbene modellen foar de animaaasjes te brûken. Nei it súkses fan 'Sniewytsje' regissearre en mei-regisearre ferska Disneyprojekten, ûnder oaren de koarte film Ben and Me dy't in Oscarnominaasje krige.
De film Cinderella, regissearre troch Hamilton Luske, wûn de Gouden Bear yn 1951. Yn 1965 wûn er, tagelyk mei Peter Ellenshaw en Eustace Lycett, de Academy Award foar spesjale effekten foar de film Mary Poppins.
Yn 1999 waard Luske postúm eare as ien fan de Disney Leginden.