cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Film noir
Sjenre of styl?
De oarspronklike makkers yn de fjirtiger en fyftiger jierren fan dizze films wiene net bewust dwaande mei it meitsjen fan films noirs. Filmkritikus en sjoernalist Chris Fujiwara stelt dêrom dat "they didn't think of them as 'films noir'; they thought they were making crime films, thrillers, mysteries, and romantic melodramas" (se tochten dus dat se misdiefilms, skrillers, mystearjefilms en romantyske melodrama’s makken). Earst doe’t nei de Twadde Wrâldkriich en nei de ein fan de sensuer troch de Dútske besetters de Frânske filmresinsinten de Amerikaanske films te sjen krige dy’t yn de oarloch makke wiene, ûntstie it idee dat it hjir om in aparte groep films gie. Film Noir (lykas se harren ûntdekking doopten) wie neffens har in wjerspegeling fan it pessimisme yn dizze tryste oarlochsperioade, en de korrupte en klaustrofobyske wrâld fan de film noir belicheme dy eksistinsjele eangsten en it ferlies fan alle idealisme.
De diskusje oft film noir as sjenre dan wol as styl sjoen wurde moat, is noch altyd geande. Yn 1970 ferskynde yn it Britske tydskrift Cinema bygelyks in artikel fan Raymond Durgnat mei de titel "Paint it Black: the Family Tree of Film Noir", dêr’t er yn yngie op dizze kwestje. Hy wie fan betinken dat film noir gjin sjenre wie lykas de western of de gangsterfilm, mar kaam net folle fierder as de fêststelling dat dy films beskaat waarden troch motyf en sfear (motif and tone). Ek Paul Schrader kaam ta de konklúzje dat it net om in sjenre gie. Yn syn artikel "Notes on Film Noir" (ferskynt yn Film Comment, 1972) konsintrearre Schrader him op tema en styl. Oan deselde kant fine wy ek James Monaco, dy’t yn ‘American Film Now’ oanjout dat film noir net in sjenre is mar in styl. James Darnico (yn 'Film Noir: A Modest Proposal' út 1978) ferdigenet de fyzje dat it wol in sjenre is, wylst er lykwols net oertsjûge is fan it bestean fan in mienskiplike styl. Paul Kerr ferdigenet ek de sjenre-fyzje en wiist derop dat ien fan de opfallendste skaaimerken fan de styl, de low-keybeljochting, winlik út need ûntstien is troch it lege budzjet foar dizze B-films. Hoe dan ek, film noir liende yn de fjirtiger jierren eleminten út misdie-, detektive- en mystearjesjenres. Hjirby waard in nijere foarm fan sinema kreëarre mei in tal nije karakteristiken.
Wrâldbyld en sfear
Film noir wurdt faak beskreaun as yn wêzen pessimistysk. De noir-ferhalen geane ommers typysk oer minsken dy’t oanklaud sitte yn net-winske situaasjes, en dy’t stridend tsjin it eigenwilige en ûnferskillige belies jouwe. Dy films wurde sjoen as de ôfbylding fan in wrâld dy’t ynherint korrupt is. De klasske film noir wurdt faak yn ferbân brocht mei de Amerikaanske maatskippij fan de perioaide dêr’t dy films yn ûntstiene. Se reflektearren it gefoel fan eangst en ferfrjemding yn de neisleep fan de Twadde Wrâldkriich. Fan films noirs út de fyftiger jierren lykas Kiss Me Deadly, dy’t op it hichtepunt fan de Reade Eangst ferskynden, wurdt ek sein dat se de kulturele paranoia werjouwe. Neffens guon filmkritisy, lykas Paul Schrader yn syn essay út 1972, wurdt film noir sels yn haadsaak definearre troch de sfear.
Omdat Film noir personaazjes en ferhalen opfiert dy’t tsjin tradisjonele (famylje)wearden yn geane, sizze se dat dy films skaaimerke wurde troch morele ambiguïteit. Lykwols lei de Hays Code tusken 1930 en 1968 oan de grutte Amerikaanske filmstudio’s in frijwat fiergeande morele sensuer op. Bygefolch moasten filmmakkers der yn dy perioade op tasjen dat yn harren ferhaal stânfêstigens en deugd beleanne waarden en sûnders harren terjochte straf krigen. Hiel wat fan de lettere films noirs nimme lykwols in loopke mei sokke konfinsjes, en yn films as Chinatown bygelyks kin de misdie wol triomfearje.
Tematyk
Yn it generaal giet film noir yn tsjin de troch mainstream-Hollywoodproduksjes noede famyljewearden en jout dêr yn de perioade fan de Kâlde Oarloch pessimisme en skeptisme foar yn it plak. Sûnder dat dy har dêrfan bewust wiene, hiene de iere film noir-regisseurs in nije filmstyl yntrodusearre mei in eigen tematyk en fisuele styl, dy’t in brek betsjutte mei films as The Wizard of Oz (1939) en Gone With the Wind (1939) dy’t úteinliks noch sterke famyljewearden beklammen.
Stylskaaimerken
Parodyen fan films noirs spylje graach yn op hieltyd weromkearende fisuele motiven: de rêd pratende, hurde noirheid mei de Bogart-hoed, de gefaarlike ferliedster, de treppen en spegels, de tsjusterens, ensfh. In soad mei film noir assosjearre effekten wurde berikt troch mise-en-scène en bewuste manipulaasje fan beljochting en filmkamera. Gjin inkelde fan de hjirûnder neamde skaaimerken lykas beljochting, kamerahoeke en perspektyf hearre lykwols allinnich by de film noir. Eardere filmmakkers, benammen fan de ekspresjonistyske film, makken ek gebrûk fan bygelyks sterke kontrasten en frjemde kadringen. Yn de film noir-syklus liedt it brûken fan dy eleminten lykwols ta in opfallend konsistinte fisuele styl mei de folgjende skaaimerken:
Grutte Sint-Jânsgeasterfeanpolder
Fan 1856 oant 1858 waard it gebiet bepoldere. Der waard besletten de ta it graven fan de Achtervaart fan de rykswei rinnen troch Aldehaske oant in nij te bouwen skutslûs yn de Feanskieding mei in polderdyk oan de east- en súdkant fan dizze feart en it graven fan in skiedingssleat lân de Polder fan Blinksma. Der waard in efterfeart groeven fan de Verwerderpolder lâns de Tsjûkemar oant de nij te bouwen slûs yn de Dyksterfeart. Uteinlik kamen der in njoggental wetters groeven: de Feanskieding, de Sint-Jansgeaster Feart, de Hegedyksterfeart, Rotster Sleat, Rottumer Hegedyksterfeart, Nije Miedskutting, it Easter Stroomkanaal, de Tochtsleat en de Polderringfeart.
Fierders kamen der polderdiken en waarden ek sleatten ôfdamme. Yn it bestek stie fierder it bouwen fan twa skutslûzen, ien yn de Feanskieding, de oare yn Fjouwerhûs. Foar it drûchmealen waarden seis moles boud. De earste moles wiene De Hersteller op de Hegedyk by Sint-Jânsgea en Marsicht oan de Tsjûkemar by Reahel. Dêrnei folgen 'de moles Fjildsicht oan de Broeresleat yn Fjouwerhûs en de Gaastsicht oan de Rotstersleat by Rotstergaast. Yn 1858 waard besletten om de plassen oan de noardside fan de dyk tusken Sint-Jânsgea en Rotsterhaule drûch te lizzen oant it saneamde 'ûnlân'. Doe't it lân drûchfoel en de earste sleatten groeven waard begûn mei it drûchmeitsjen fan de plassen oan de eastkant fan de dyk tusken Aldehaske en Sint-Jânsgea en begrinze troch de dyk tusken it Hearrenfean en De Jouwer, oan de eastkant troch de feanpoldderdyk en oan de súdkant troch de Rottumerlannen. Foar dat doel waard yn 1860 waarden twa moles boud. Oan de noardside fan de Feanskieding mole De Foarútgong boud en Feansicht oan de súdkant fan de feanskieding, oan de Engelenfeart. Fan de seis moles is allinnich De Hersteller bewarre bleaun, de oaren binne ôfbaarnd of ôfbrutsen.
Yn 1929 waard in plan goedkard om de bemealing yngreven te reorganisearjen. Yn 1930 kaam by de âlde wynmole De Hersteller it nije gemaal 'De Grie', dat in gebiet fan hast 4000 bunder bemealt.
Yn 2000 kaam der noch in tredde gemaal by. De trafo fan dit nije gemaal sit yn De Grie.
Film noir
Archetypyske personaazjes
In filmysk archetype is in personaazje, plak of ding, dat by werhelling foarkomt yn films mei in beskate styl of karakterisearring. Archetypes dy’t faak assosjearre wurde mei film noir binne de femme fatale en de hard-boiled detektive. Dêrnjonken kin ek de hiele setting fan in film noir as archetypysk sjoen wurde: de tryste ûnderwrâld fan misdie en korrupsje yn in ferûntminsklike grutstêd, en de sfear fan pessimisme, spanning en synisme binne eleminten dy’t yn in soad films noirs foarkomme.
De hard-boiled detektive
De (meast manlike) protagonist fan in film noir is earder in antyheld. Hy liket net op de typyske held dy’t yn oare films opfierd wurdt, mar krekt troch syn mankeminten kin it publyk har mei him identifisearje. Faak hâldt it personaazje der in dûbelsinnige moraal op nei en mist it heldhaftige eigenskippen as moed, earlikens of edelmoedigens. Hy kin hurd, mar dochs sympatyk wêze, en swakheden fertoane. Hard-boiled detektives en oare sinyske aventuriers binne literêre personaazjes dy’t opdûke yn ferhalen fan Dashiell Hammett, Raymond Chandler en Ernest Hemingway. Se binne hurd en sinysk, mar ek romantysk, en litte har yn de film noirferhalen al of net goedskiks manipulearje troch de femme fatale. It sjenre hat syn oarsprong yn de foaroarlochske The Thin Man-searjes (fan Hammett) wêryn’t William Powell, Myrna Loy en Asta de hûn sofistisearre húzje en misdieden oplosse. It personaazje fan Chandlers Marlowe krijt yn de fjirtiger jierren fiif gesichten: Robert Mitchum set yn Build My Gallows High ('Out of the Past') in beslipe priveedetektive del dy’t falt foar de sjarmes fan in ûnbetroubere frou. Oare films dêr’t priveedetektives de haadrol yn spylje binne ûnder oare Key Largo, Ride the Pink Horse, The Breaking Point en Beat the Devil. De akteur dy’t foar ’t neist it meast súksesfol de rol fan de hard-boiled detektive spile, wie Humphrey Bogart.
De held út de film noir evoluearret ek mei de tiid. In Hustons The Maltese Falcon út 1941 is Spade, spile troch Humphrey Bogart, lang net kwetsber. Hy is de tough guy lykas skriuwer Dashiell Hammett him delsette yn syn ferhaal. Neigeraden de noirperioade fierder kaam, lieken de helden lykwols mear en mear kwetsber en bedoarn troch krêften bûten harsels dêr’t se gjin kontrôle oer hiene. Dat is al te fernimmen yn de rol dy’t Bogart fertolke as de labile Dixon Steele yn In a Lonely Place (1950). Yn Pushover (1954), mei Fred MacMurray as protagonist, wurdt de detektive sels in misdiediger.
De femme fatale
Yn it tiidrek fan de klassike film noir ferskynde de femme fatale hast ûnûntkomber yn elts ferhaal. In foarbyld dêrfan fine wy by de besitrige en narsistyske Ellen Brent Harland (spile troch Gene Tierney) yn Leave Her to Heaven (1945), dy’t foar neat tebekskrillet om har man oan har te binen. En yn The Maltese Falcon makket O'Shaughnessy (Mary Astor) gebrûk fan har akteartalint om de partner fan Sam Spade te fermoardzjen. Noch in foarbyld fan in femme fatale is it personaazje dat Rita Hayworth útbyldet yn Gilda (1946), dy’t har eroatyske oanlûkingskrêft brûkt om har oarehelte en dy syn bêste freon te manipulearjen. It personaazje dat Barbara Stanwyck yn Double Indemnity (1944) spilet, ferliedt in fersekeringsman der ta om har oarehelte om it libben te bringen en sadwaande in dûbele fersekeringspreemje op te striken. Fan deselde auteur fan Double Indemnity is The Postman Always Rings Twice. Hjir sjogge wy hoe’t Cora (Lana Turner) har tsjinspiler John Garfield sa manipulearret dat er ree is om har oarehelte fan kant te meitsjen. Ek Hitchcock brûkt dit archetypysk personaazje. Yn de film The Paradine Case (1947) is it personaazje spile troch Alida Valli in deadlike femme fatale dy’t de dea fan twa manlju en, hast, de ûndergong fan in tredde op har gewisse hat. In oar faak oanhelle foarbyld is 'Jane' yn Too Late for Tears (1949), spile troch Lizabeth Scott. Se wol hoe dan ek it jild dat se ûnrjochtmittich krigen hat út hannen fan har man hâlde en skrillet der net foar tebek om dêrfoar te ligen, te driigjen, te ferlieden en fergif te brûken.
Ek yn guon resintere films bliuwt de femme fatale in kaaifiguer: Body Heat mei Kathleen Turner, The Last Seduction mei Linda Fiorentino, To Die For mei Nicole Kidman, Basic Instinct mei Sharon Stone, Femme Fatale mei Rebecca Romijn, en Inglourious Basterds mei Diane Kruger.
De goede frou
De ‘goede frou’ wurdt yn de film noir opfierd as tsjinhinger fan de femme fatale, mar blykt gewoanwei dochs gjin echte opsje te wêzen foar de manlike (anty)held, dy’t like iensum en ferbittere efterbliuwe sil, yn it nau dreaun troch de manipulaasjes fan de ‘minne’ frou. De goede frou as archetype belichemt al de goede, tradisjonele wearden fan in frou yn de Amerikaanske kultuer út dy tiid. Se is goed opbrocht, soarchsum, leauwich, etysk, beskieden, iverich, tradisjoneel en trou, en wat se fan it libben freget is it foarmjen fan in lokkige húshâlding. Opfallend yn film noir is dat se ek oars, tradisjoneler beljochte wurdt: yn high-key, lykas gebrûklik foar oare films út dy tiid. Se wurdt filme yn iepen, ferljochte romten mei de kamera op eachhichte en mei it brûken fan normale perspektiven. Se wennet bûten de ‘stedsjungle’ yn in kreaze wenwyk en liedt in normaal libben. It gebrek oan opwining dat de ‘feilige frou’ biedt, wurdt kontrastearre mei de sensuele, pasjonearre oanlûkingskrêft fan ‘de oare frou’, dy’t selsstannich, aktyf, skerpsinnich en geastich is. Dizze femme fatale fiert de manlike noir-held fuort fan it ûnberikbere ideaal fan in normale, mar saaie húshâlding. De held sil har folgje, mar it is it paad nei syn eigen ûndergong.
It boaskjende type
Inkeld wurdt njonken de twa froulike archetypen – de femme fatale en de goede frou – noch in tredde type personaazje neamd: it boaskjende type (the marrying type). Hja foarmet in bedriging foar de protagonist om’t se him troch in houlik ‘domestisearje’ wol. Se set him ûnder druk om in sosjaal akseptabele rol te ferfoljen – dy fan kostwinner, man en heit – en dat is in rol dy’t er beheinend en saai fynt. In foarbyld fan sa’n relaasje fine jo yn de film Pitfall (1948).
Dy ferskillende rollen kinne oars troch ien en itselde personaazje ferfolle wurde. Sa ‘ferdwynt’ yn Touch of Evil (1958) de ‘goede frou’ of wikselet tusken de twa persoanlikheden: de húslike, domestisearjende frou en de femme fatale.
Filmmuzyk
Mei partitueren foar The Maltese Falcon en The Mask of Dimitrios lei Adolph Deutsch de basis oan foar oan film noir oanpaste filmmuzyk dy’t fielings fan spanning, ferrassing, yntinse aksje en soksoarte evosearje koe. De yn Hongarije berne Amerikaanske komponist Miklós Rózsa wurke datselde jier foar Double Indemnity (1944) in mear epyske, romantyske skoare út en skreau ek de muzyk foar The Killers (1946), The Strange Love of Martha Ivers (1946), The Naked City (1948) en The Asphalt Jungle (1950). Yn ferliking mei Deutsch, dy’t syn begeliedende muzyk foar The Maltese Falcon benammen ôfstimde op de sfear fan eltse sêne, wie Rózsa’s beneiering mear rjochte op meldijen. 1944 wie in goed jier foar film noirkomponisten, want David Raksin skreau foar Otto Premingers Laura sfearfolle, spûkeftige, romantyske tema’s dy’t in ynspiraasje foarmen foar de noirkomponisten dy’t folgen. De bekende romantyske filmkomponist Max Steiner skreau de muzyk foar The Big Sleep. In oare komponist dy’t him krekt as Steiner weage oan ferskate muzyk- en filmsjenres wie Bernard Herrmann, dy’t syn namme fêstige mei syn muzyk foar Hitchcocks The Wrong Man út 1957. Henry Mancini skreau in opmerklik noir-theme foar Peter Gunn, in telefyzjerige oer in priveedetektive dy’t yn it tiidrek 1958-1961 op Amerikaanske stjoerders te sjen wie. In goed foarbyld fan syn styl foar film noir is syn muzyk foar Orson Welles' Touch Of Evil, dêr’t er de nije rock-'n-roll-ritmes en de popmuzyk út de nachtklups yn brûkte. Opmerklik wiene ek Bernard Herrmanns saksofoanmuzyk foar de neo-noir Taxi Driver en Angelo Badalamenti syn muzikale bydrage oan Blue Velvet fan David Lynch. De coole muzyk foar de stomende neo-noir Body Heat út 1981 dy’t him ôfspilet ûnder de hjitteweach yn Floarida, wie fan de hân fan John Barry. Oare komponisten dy’t ek muzyk skreaune foar films noirs binne ûnder oare Howard Shore, Pino Donaggio, John Morris en Terence Blanchard en alle jierren komme der wol inkelde nije neo-noirs út mei ynteressante filmmuzyk fan bejeftige komponisten. Noch inkelde foarbylden: Elmer Bernstein (The Grifters), Michael Small (Klute), John Williams (The Long Goodbye), Jerry Goldsmith (Chinatown), Victor Young (Gun Crazy), David Shire (Farewell, My Lovely), Victor Young (The Blue Dahlia), Johnny Mandel (Point Blank), Maurice Jarre (Fatal Attraction).
Film noir yn oare media
Njonken film en telefyzje ynspirearre film noir ek oare media. Der ferskine bygelyks noch altyd romans yn it noirsjenre, lykas it yn 2012 publisearre Hollywood Boulevard fan Janyce Stefan-Cole, of it wurk fan Charles Willeford mei syn hard-boiled detektives, mar it noir-taaleigen sloech benammen oan by comics en fideospultsjes.
Comics
De grafyske styl fan de film noir fûn syn paad al gau nei de tekenteltsjewrâld. Will Eisner syn comicsearje The Spirit, dêr’t it earste nûmer fan yn 1940 en it lêste yn 1952 ferskynde, wie yn dit ferbân baanbrekkend. De held, priveedetektive Danny Colt, hat gjin boppenatuerlike krêften, mar beweecht him mei in eachmasker troch de driigjende, sinistere grutstêd. Ynspirearre troch The Spirit ûntstiene yn de foarbye desennia tal fan oare tekenteltsjes yn de noir-styl, wêrûnder Watchmen fan Alan Moore, Daredevil fan Stan Lee en Batman fan Bob Kane de bekendste binne. Ien fan de resintste foarbylden leveret Frank Miller mei de comicsearje Sin City, dêr’t yn 2005 in film fan makke waard.
Kompjûterspultsjes
Underwilens binne der ek in tal kompjûterspultsjes basearre op bekende films noirs, of dy’t har wat styl en sfear oangeane yn de tradysje fan de film noir sette. It giet meast om adventures, mar it komt ek foar by oare spultsjesjenres lykas first-person en third person shooters. In foarbyld fan in film noir-adventure is Private Eye, in bewurking fan Raymond Chandlers roman The Little Sister. De spiler kin de oarspronklike plot fan de roman wol in oare kant útstjoere om in alternative ferhaalline te folgjen. In oare fertsjintwurdiger fan it sjenre is Grim Fandango troch LucasArts, in aventoer dat him ôfspilet yn it ryk fan de dea. Sam, út it adventurespultsje Sam & Max, is in hard-boiled detektive lykas dy yn film noir opfierd wurdt. L.A. Noire is in kompjûterspultsje, yn 2011 útbrocht troch Rockstar Games, dat ek wijd is oan de film noir en sels it spultsje betitele as game noir. It kombinearret aksje mei in iepenwrâld-aventoer. Njonken L.A. Noire is der ek de ferhaalstjoerde adventuregame Heavy Rain as in moderne ôflate fan film noir. In opfallend noir-elemint is hjir de driigjende atmosfear, útmakke troch it oanhâldende reinen en de tsjustere toan. In oare beneiering biedt Discword Noir fan Perfect Entertainment, mei sterke ferwizings nei de klassike film noir. Yn it fideospultsje Max Payne binne sawol ynfloeden fan it aksjesjenre yn de styl fan John Woo as fan film noir oan te wizen. Hotel Dusk: Room 215 foar de Nintendo DS is in ferminging fan ynteraktive film en adventuregame mei klassike film noir-eleminten.
Eksterne links
{{Boarnen|boarnefernijing=
Mildred L. Batchelder Award
De Mildred L. Batchelder Award is in Amerikaanske literatuerpriis dy't elts jier útrikt wurdt oan 'e útjouwer fan 'e as bêste beoardiele Ingelsktalige en yn 'e Feriene Steaten publisearre oersetting fan in oarspronklik oars-talich berneboek. De tawizing en útrikking fan 'e priis wurdt beävensearre troch de Association for Library Service to Children (ALSC), de berne-ôfdieling fan 'e American Library Association (ALA). De earste útrikking fûn plak yn 1968; yn 1978 en 1993 waard der gjin Mildred L. Batchelder Award útrikt. De priis is ferneamd nei Mildred L. Batchelder, in eardere direkteur fan 'e ALSC, dy't har der o sa op talei om 'e barriêres fan misbegryp tusken lju fan ferskillende kultueren, rassen, folken en talen op te heffen.
De Mildred L. Batchelder Award is troch de jierren hinne seis kear útrikt foar in fan oarsprong Nederlânsktalich berneboek, de lêste kear yn 2015, foar Mikis and the Donkey (in oersetting troch Laura Watkinson fan Mikis, de Ezeljongen, fan Bibi Dumon Tak, út 2011). Foar in folsleine list mei winners, sjoch op dizze side, op 'e Ingelske Wikipedy.
Date rape
Date rape ("útgeansferkrêfting") is in foarm fan ferkrêfting wêrby't in persoan troch dejinge mei wa't hy of sy útgiet of op in ôfspraakje is, mei geweld of op in oare manear tsjin har of syn wil twongen wurdt ta seksuële mienskip. Gauris is hjirby sprake fan in troch bedwelming mooglik makke sedemisdriuw, wêrby't in piltsje of in poeierke, lykas it beruchte sliepmiddel Rohypnol ®, oan in drankje tafoege wurdt as it slachtoffer der eefkes net om tinkt. It slachtoffer rekket troch sa'n middel út 'e tiid, wat har of him wilsûnbekwaam makket, sadat de folgjende seksuële omgong foar de wet altiten as ferkrêfting beskôge wurde sil, sels as it slachtoffer der wol mei ynstimd hawwe soe as sy of hy dêrta by steat west hie.
Ynsest
Ynsest' (fan it Latynske incastus, dat "ûnkein" (onkuis) betsjut) is in foarm fan seksuële omgong tusken beskate leden fan deselde famylje. It is in ferskynsel dat op in protte ûnderskate manearen definiëarre wurde kin en yn in soad maatskippijen yndie ek ferskillend definiëarre wurdt.
Definysjes
Yn 'e Westerske sin fan it wurd jout it almeast seksuële omgong oan tusken leden fan 'e earste graad fan besibskip (lykas tusken bruorren en susters en tusken bern en âldelju), en fan guon leden fan 'e twadde graad fan besibskip (lykas tusken pakes en pakesizzers, tusken beppes en beppesizzers, tusken omkes en omkesizzers en tusken muoikes en muoikesizzers). By seks tusken famyljeleden dy't fierder útinoar steane, lykas neven en nichten, wurdt oer it algemien al net mear fan ynsest sprutsen, al wurdt dêr faak noch wol raar tsjinoan sjoen. In rânegefal is omgong tusken styffamyljeleden, lykas in styfbroer en in styfsuster, dy't biologysk sjoen gjin famylje faninoar binne, mar wol as sadanich mei-inoar grutbrocht binne.
Yn net-Westerske maatskippijen kin it begryp ynsest útwreide wêze ta lju dy't ta deselde clan of itselde skaai hearre, of ek komt it wol foar dat famyljerelaasjes dy't yn it Westen as ynsestueus sjoen wurde soene, yn oare beskavings net as sadanich beskôge wurde. Sa wie it yn it Alde Egypte wenst foar de farao's en trou mei harren eigen suster, om't houlikjen mei immen fan bûten it keningsgeslacht it keninklik bloed besmoargje soe. Sokke praktiken wiene trouwens net beheind ta Egypte, mar kamen rûnom foar yn maatskippijen dy't harren keningen as goaden seagen. Foar it gewoane folk wie soks dan trouwens wol wer ferbean.
De opfettings oer wat ynsest is, binne mei it ferrin fan 'e iuwen ek ferskood. Sa fynt de lyknammige haadpersoan út Shakespeare syn toanielstik Hamlet, dat fan omtrint 1600 datearret, dat syn mem ynsest dien hat troch nei syn heite dea mei syn omke (syn heite broer) te trouwen, hoewol't syn mem en omke dus op gjin inkele manear oaninoar besibbe binne. Sterker noch, neffens de Bibel wie sa'n leviraatshoulik, wêrby't men nei de dea fan jins broer mei dy syn frou troude, de plicht fan elts from man. Mar noch yn 'e njoggentjinde iuw waard dit gebrûk ek yn Nederlân as ynsest sjoen.
Strafberstelling
Hoe't it lykwols ek definiëarre waard en wurdt, ynsest foarmet yn frijwol alle maatskippijen, sawol út it ferline as fan hjoed de dei, in slim taboe, wêrfan't de ferbrekkers harsels tige by tige stigmatisearje. As rjochtfeardiging foar it taboe op ynsest wurdt faak it gefaar fan yntylt jûn, dat de bern rinne dy't út in ynsestueuze relaasje berne wurde. De measte moderne lannen hawwe ek wetten oannommen dy't ynsest sekuer omskriuwe en oanjouwe wat legaal is en wat net. Yn it Westen is ynsest wat dat oangiet yn 'e regel inkeld yllegaal wannear't minderjierrige bern twongen wurde om deroan diel te nimmen. Soks is útsoarte gewoan bernemisbrûk en wurdt yn 'e measte lannen ek as sadanich bestraft. De meast foarkommende foarm is yn dizzen âlderlike ynsest (tusken bern en har âldelju), dy't net inkeld lichaamlik, mar fral ek geastlik bysûnder skansearjend wêze kin foar it slachtoffer.
Ynsestueuze relaasjes tusken folwoeksenen binne yn Westerske lannen faak net ferbean; yn Nederlân wie dêr bygelyks inkeld in wetlik ferbod op tusken 1942 en 1945, ûnder it Dútske bestjoer yn 'e Twadde Wrâldoarloch. Lykwols is it yn Nederlân net mooglik foar in mearderjierrige broer en syn mearderjierrige suster (om mar in foarbyld te jaan) om mei-inoar te trouwen. Yn lannen dêr't ynsest tusken meistimmende folwoeksenen àl by de wet ferbean is, lykas Dútslân, wurdt it ornaris beskôge as in slachtofferleas misdriuw, of it moat wêze dat de noarmen en wearden fan it lân sels as it slachtoffer sjoen wurde.
Oerwinnende Bear
Oerwinnende Bear (Lakota: Matȟó Wayúhi, útspr.: [ma't˟o: wa'ju:hi]; Ingelske oersetting: Conquering Bear; ±1800 – 19 augustus 1854) wie in opperhaad fan 'e Brulee-substamme fan 'e Lakota-Sû (Sioux), in Yndiaansk folk fan 'e Grutte Flakten fan Noard-Amearika. Syn dea troch de hân fan senuweftige Amerikaanske soldaat rûn yn 1854 út op it Grattan-bloedbad.
Libben
Yn 1851 wie Oerwinnende Bear ien fan 'e ûndertekeners fan it earste Ferdrach fan Fort Laramie, wêrby't de Amerikaanske oerheid grutte dielen fan 'e flakten oan 'e Yndianen tasei. Yn augustus 1854, doe't nei skatting sa'n 4.000 Sû gearkommen wiene oan 'e rivier de Noardlike Platte, yn ôfwachting fan 'e útdieling fan harren jierjilden troch fertsjintwurdigers fan it Amerikaanske regear, stiel in Minnikonzjû-kriger in ko fan in mormoanske karafaan op trochreis. Hoewol't sokke gefallen neffens de betingsten fan it ferdrach troch de pleatslike Yndiaansk agint ôfhannele wurde moasten, bemuoide it Amerikaanske leger him dermei, troch in kavalerydetasjemint ûnder lieding fan luitenant John Lawrence Grattan nei it grutte Yndiaanske kamp ta te stjoeren om ferhaal te heljen.
Grattan easke fan Oerwinnende Bear, dy't it wurd fierde foar de Sû, dat de Minnikonzjû-kriger dy't de ko stellen hie, oan him útlevere wurde soe. Oerwinnende Bear wegere dat, en troch de dronkenskip fan 'e tolk Lucien Auguste en de grutte oermacht fan hast 1.200 krigers, ûntstie der al rillegau in spande sitewaasje. Doe't in senuweftige soldaat Oerwinnende Bear delskeat, rûn dit barren út op it saneamde Grattan-bloedbad of Grattan-gefjocht, wêrby't 29 fan 'e 31 leden fan it kavalerydetasjemint omkamen. Oerwinnende Bear stoar fuort letter oan syn ferwûnings en waard as opperhaad opfolge troch Lytse Tonger.
Conan de Barbaar
Conan de Barbaar (Ingelsk: Conan the Barbarian), ek bekend as Conan de Simmeariër (Ingelsk: Conan the Cimmerian), is in fiktive held út 'e sword and sorcery-ferhalen fan 'e Amerikaanske skriuwer Robert E. Howard, dy't datearje út 'e 1930-er jierren. De koarte ferhalen oer him ferskynden fan 1932 ôf yn it tydskrift Weird Tales. Nei it ferstjerren fan Howard waard syn wurk fan 'e 1950-er jierren ôf popularisearre troch L. Sprague de Camp en Lin Carter, mei as gefolch dat de ferhalen bekendheid krigen by in breder publyk. Meitiid groeide Conan de Barbaar út ta ien fan 'e bekendste en dierberste personaazjes út 'e fantasyliteratuer. Der waarden (nije) boeken oer him skreaun en syn aventoeren waarden adaptearre ta oare media, lykas strips, films, tillefyzjeprogramma's, fideospultsjes en rollespullen.
Setting
De ferhalen oer Conan spylje yn it fiktive en pseudo-histoaryske "Hyboarysk Tiidrek", dat neffens Howard bestien hawwe soe nei't Atlantis derûnder strûpte en foar't de bekende beskavings út 'e Aldheid har ûntjoegen. De namme fan dat tiidrek is ôflaat fan Hyperboarje, it legindaryske lân dat neffens de Alde Griken yn it uterste noarden fan 'e wrâld lei. Neffens in gauris oanhelle passaazje út The Phoenix on the Sword, it alderearste Conan-ferhaal, wie it Hyboarysk Tiidrek sitewearre "tusken de jierren dat de oseänen Atlantis en de glinsterjende stêden opdronken, en de jierren fan 'e opkomst fan 'e Soannen fan Aarjas."
Persoanlikheid
Conan is in etnyske Simmeariër. De Simmeariërs út it wurk fan Robert E. Howard binne basearre op 'e âlde Kelten en miskien foar in lyts part ek op 'e histoaryske Simmeariërs, oer wa't lykwols net in protte bekend is. De Simmeariërs fan Howard binne ferdield oer in grut tal clans, dy't ûnderling omraak oarlogje en inkeld miene saak meitsje as der ynminging fan bûtenôf driget. Conan is de soan fan 'e smid út in lyts doarp en waard berne op it slachfjild. Hy groeide fluch op en mei fyftjin jier wied er al in respektearre kriger, dy't dielnommen hie oan 'e ferwoastging fan 'e op Simmearysk lân boude Aquiloanyske fêsting Venarium.
Neitiid rekke Conan oanhelle mei in langst en doarmje omfierrens, dat yn 'e ferhalen fan Howard swalket er troch de wrâld wylst er oan 'e kost komt as dief, bandyt, seerôver en hierling. Letterkundige George Baxter murk op dat Conan, hoewol't er behelle wie yn fjouwer ferskillende klibers seerôvers op twa ûnderskate seeën en ek oanfierder wie fan bindes strûkrôvers op trije ferskillende plakken, eins nea troch de lêzer op 'e die trappearre wurdt op dievepraktiken. Sa seit er yn it ferhaal Shadows in the Moonlight: "Wy kozakken setten sûnder ûnderskie te meitsjen útein mei it plonderjen fan 'e bûtengrinzen fan 'e lannen Koth, Zamora en Turan." Mar dat is in weromblik op wat er dien hat foar't it ferhaal begjint. En as er yn The Pool of the Black One ferklearret: "Wy sette ôf nei wetters dêr't de havens ryk binne en de keapfardijskippen smoarfol bút sitte," hat er it oer wat er dwaan sil nei't it ferhaal út is.
By syn aventoeren befjochtet Conan ysbaarlike meunsters en boasaardige tsjoenders en bemint er tsjeppe herbergiersdochters en prinsessen. In opfallend elemint fan syn karakter liket syn hoaskens foar froulju oer te wêzen, mei't it him tige twer liket te wêzen om froulju te befjochtsjen, sels as se him besykje te deadzjen. Ek hat er sterk de niging om in jonkfou yn need te rêden (lykas yn Jewels of Gawahlur en The Black Stranger), faak sûnder der wat foar werom te freegjen, sa't fan in wiere hierling ferwachte wurde kinne soe. Yn dit ferbân is it nijsgjirrich dat Conan yn in binde banditen of in kliber seerôvers, sa't letterkundige Jennifer Bard opmurk, oanstriid hat om it gesach fan in manlike lieder te ûndermynjen en him ûnder fuotten te heljen om sels syn posysje oer te nimmen (lykas yn The Pool of the Black One, A Witch Shall Be Born en Shadow in the Moonlight), wylst er him gewillich ûnder it gesach fan 'e lieder liket del te jaan as dy in frou is (lykas yn Queen of the Black Coast en Red Nails).
Uterlik
Howard omskreau Conan as "in reus" en "enoarm", mar joech nea spesifikere oantsjuttings fan lingte of gewicht. Wol wiene syn blauwe eagen "somber", "smeulend" en "fulkanysk", en syn hier "fjouwerkantich ôfsnien". Hoewol't Conan yn strips en films bekendstiet om it dragen fan inkeld in muldoek, of it moat wêze dat it omreden fan 'e klimatologyske omstannichheden echt net oars kin, droech er neffens Howard altyd lykfol hokker kledaazje mar gaadlik wie foar it lân of de kultuer dêr't er him yn bejoech. Conan mei dan grut en spiersterk wêze, hy is dochs tige linich en syn manear fan bewegen wurdt yn ferskate ferhalen ferlike mei dy fan in panter.
Publikaasjeskiednis
Conan de Barbaar waard troch Robert E. Howard kreëarre yn in rige koarte ferhalen dy't er fan 1932 ôf benammen yn it tydskrift Weird Tales publisearre. Hy waard dêrby wierskynlik beynfloede troch it wurk fan 'e skriuwer Plutarchus, út 'e Aldheid, en troch The Outline of Mythology, fan Thomas Bulfinch, út 1913. It earste Conan-ferhaal, The Phoenix on the Sword, dat yn it desimbernûmer fan Weird Tales fan 1932 ferskynde, wie eins in omwurke ferzje fan in earder ferhaal, By This Axe I Rule!, oer in oare held fan Howard, Kull fan Atlantis. Tagelyk stjoerde Howard noch twa nije, orizjinele ferhalen oer Conan yn, The Scarlet Citadel en Gods of the North, wêrfan't er it lêste basearre hie op 'e Grykske myte oer de nimf Dafne. Gods of the North waard ôfwiisd, mar The Scarlet Citadel ferskynde yn it jannewarisnûmer fan 1933.
Farnsworth Wright, de haadredakteur fan Weird Tales, fitere Howard neitiid oan om The Hyborian Age te skriuwen, in essay fan 8.000 wurden foar eigen gebrûk oer it Hyboarysk Tiidrek, de fiktive setting foar de ferhalen oer Conan. Mei dat as rjochtline skreau Howard doe The Tower of the Elephant, it earste ferhaal wêryn't er de Hyboaryske wrâld wier yn 'e eftergrûn fan syn ferhalen yntegrearre. Troch it súkses fan The Tower of the Elephant waard Howard oantrune ta it skriuwen fan noch folle mear Conan-ferhalen. Tsjin 'e tiid fan syn selsmoard, yn 1936, hied er 21 komplete ferhalen skreaun, wêrfan't 17 publisearre wiene. Dêropta wiene der ek noch in fjouwertal ûnfoltôge fragminten of gearfettings.
Nei Howard syn dea gie it auteursrjocht fan syn ferhalen troch ferskillende hannen, oant de ferhalen fan 'e 1950-er jierren ôf ûnder tafersjoch fan L. Sprague de Camp en Lin Carter redigearre, op 'e nij besjoen en soms werskreaun waarden. Likernôch fjirtich jier lang wiene de oarspronklike ferzjes fan 'e Conan-ferhalen net te besetten, oant Berkley Books se yn 1977 yn in trijedielige útjefte útbrocht. Yn 'e 1980-er jierren waarden de oarspronklike Conan-ferhalen op in stuit hielendal net mear útjûn, en pas yn 2000 makke de Britske útjouwerij Victor Gollancz Ltd alle oarspronklike ferhalen wer beskikber, ûnder de titel The Complete Chronicles of Conan.
In oare Britske útjouwerij, Wandering Star Books, besocht de oarspronklike ferzjes fan 'e ferhalen fan Howard út te jaan foarsjoen fan wittenskiplike en histoaryske noaten. Dat late ta de publikaasje fan trije boeken: Conan of Cimmeria: Volume One (1932-1933) yn 2003; Conan of Cimmeria: Volume Two (1934) yn 2004; en Conan of Cimmeria: Volume Three (1935-1936) yn 2005. Yn 'e Feriene Steaten ferskynden dy útjeften by Ballantine Books, in ymprint fan Del Rey, as The Coming of Conan the Cimmerian, The Bloody Crown of Conan, resp. The Conquering Sword of Conan.
Films
Der binne trije films oer Conan de Barbaar makke: Conan the Barbarian, út 1982, mei in jonge Arnold Schwarzenegger yn 'e titelrol, is dêrfan de bekendste. In minder populêr ferfolch wie Conan the Destroyer, út 1984, op 'e nij mei Schwarzenegger yn 'e haadrol. It wie de bedoeling fan filmprodusint Dino De Laurentiis om in trilogy te meitsjen, dy't ôfsletten wurde soe mei Conan the Conqueror. De produksje fan 'e lêste film rûn lykwols op 'e non. It senario dêrfoar waard letter brûkt foar de film Kull the Conqueror (1997), mei Kevin Sorbo yn 'e haadrol.
Tillefyzjeprogramma's
Op 'e tillefyzje wiene trije searjes te sjen oer Conan de Barbaar. Conan the Adventurer wie in tekenfilmsearje dy't twa jier rûn, fan 1992 oant 1994. Dêrfan ôflaat wie Conan and the Young Warriors, in tekenfilmsearje dy't yn 1994 makke waard, mar gjin grut súkses waard. De twadde Conan the Adventurer wie in live-actionsearje dy't yn 1997 makke waard mei de Dútske bodybuilder Ralf Möller yn 'e titelrol. Dêryn waard Conan net foarsteld as in ienlike swalker, sa't Howard him hawwe woe, mar as in lid fan in fleurige binde aventoerslju. Der waarden fan 'e searje 22 ôfleverings makke.
Strips
Der waarden ek in protte stripadaptaasjes fan 'e ferhalen fan Conan de Barbaar makke, fan 1970 oant 1993 troch Marvel Comics ûnder de titel Conan the Barbarian en fan 1974 oant 1995 by deselde útjouwer ûnder de titel Savage Sword of Conan. By Dark Horse Comics ferskynde fan 2003 ôf de earste searje as Conan. Folgjende searjes fan deselde útjouwer wiene: Conan the Cimmerian (fan 2008 ôf), Conan: Road of Kings (fan 2010 ôf), Conan the Barbarian (fan 2012 ôf), Conan the Avenger (fan 2014 ôf), en Conan the Slayer (fan 2016 ôf). Yn 2018 bemachtige Marvel de rjochten wer en begûn yn jannewaris 2019 nije útjeften fan Conan the Barbarian en Savage Sword of Conan.
Spultsjes
De folgjende spultsjes waarden basearre op it personaazje fan Conan de Barbaar:
Bonifatiustsjerke (Aldeberkeap)
De Bonifatiustsjerke yn Aldeberkeap is in romanogoatyske tsjerke fan de protestantske gemeente Alde- en Nijeberkeap.
Skiednis
De ienskepige tsjerke waard yn de 12e iuw boud fan dowestien yn romaanske styl. Yn de 14e iuw folge in eastlike ferlinging fan it gebou yn goatyske styl.
Yn de 16e iuw waard it koer fernijd. De toer stoartte yn de Tachtichjierrige Oarloch yn. De weropbou fan de toer, leger en smeller as foarhinne, fûn yn 1608 fan Fryske gieltsjes plak.
Under lieding fan H.M. Hulsbergen waard de tsjerke yn de jierren 1926-1932 restaurearre. By dy restauraasje waard de bepleistering út 1845 weihelle.
Oarspronklik wie de tsjerke wijd oan Bonifatius, mar letter waard de tsjerke nei Sint-Fitus ferneamd. By de tsjerkefúzje fan 2004 waard de tsjerke de namme fan Bonifatiustsjerke jûn.
De tsjerke stiet op in tsjerkhôf, dat mei in muorre omklamme wurdt. Eartiids waard de muorre troch fjouwer poarten mei trepgevels ûnderbrutsen. Ien fan dy poarten, de westlike, is by de restauraasje fan de muorre yn 2011-2012 rekonstruearre.
Ynterieur
De tsjerke besit in 14e-iuwsk doopfont fan sânstien. De boppekant fan it doopfont wie slim skeind en krige in nije râne fan Chris Fokma.
De preekstoel en de hearebank stamme út de 17e iuw. Yn de tsjerke hingje twa kroanluchters út de 17e iuw.
Yn 2007 binne de âlde lûkbalken ferfongen troch nije om't se oantaast wiene troch de bûnte kjifkrobbe.
It oerwurk yn de toer is makke troch Van Bergen yn it earste fearn fan de 20e iuw.
Oargel
De Bonifatiustsjerke krige foar it earst in oargel yn 1858. Bouwer wie de firma Johan Christoff Scheuer & Soannen út Swol. It front fan dat oargel, dat boud waard troch doarpstimmmerman Hendrik van der Broek, bleau bewarre doe't it ynstrumint yn 1919 ferfongen waard troch in oargel fan de firma Van Dam. By de bou brûkte Van Dam 18e-iuwsk piipwurk fan in oargel fan Albertus fan Gruisen út 1787, dat yn de herfoarme tsjerke fan Wergea stien hie. It oargel is yn 1988 restaurearre en wizige troch de firma Mense Ruiter út Zuidwolde. De wynfoarsjenning, de wynlade, manualen en mechaniken binne yn oarder makke en de disposysje is feroare neffens it klankbyld fan Fan Gruisen, om't it measte piipwurk fan dy oargelbouwer stamt.
Petsjory
Petsjory (Russysk: Печоры; Estsk: Petseri) is ien fan de meast westlike stêden fan Ruslân en it bestjoerlike sintrum fan it rajon mei deselde namme. De stêd leit súdwestlik fan de Peipusmar, likernôch 30 kilometer fan Pskov, deun by de grins mei Estlân.
Skiednis
De stêd ûntstie as in delsetting yn 1472 by it Untsliepeniskleaster, dat troch de muonts Jona út grotten houd waard. De namme Petsjory ferwiist nei it wurd пещеры (pesjtsjeri), Russysk foar grotten. It kleaster foarme mei de 16e- iuwske muorren in ferdigeningsbolwurk tsjin ynkringers.
Nei de mislearre oanfal fan Sweden yn 1701 wist in súksesfolle kampanje fan Boris Sjeremetev de grins fan it Russyske Ryk fierder nei it westen te ferskowen, wêrtroch't Petsjory it strategyske belang ferlear.
Op de Dútske besetting fan Petsjory fan febrewaris oant desimber 1918 folge de Estske kriich foar de ûnôfhinklikens en de boargerkriich yn Ruslân. De stêd waard op 29 maart 1919 troch Estske troepen ynnommen, wylst de stêd Pskov troch it anty-bolsjewistyske Russyske Noardwestlike Leger ynnommen waard. Nei't yn augustus 1919 it Reade Leger de anty-bolsjewisten ferdreau, waard mei it Fredesferdrach fan Tartû de doedestiidske grins fêstlein en foel Petsjory ta oan Estlân.
Estlân waard yn 1940 anneksearre troch de Sovjet-Uny en de stêd waard ynearsten ûnderdiel fan de Estske Sosjalistyske Sovjetrepublyk. Fan 10 july oant 11 augustus 1941 besetten de Dútsers de stêd. Nei de befrijing waard de stêd by Ruslân foege en sûnt dy tiid is dat sa bleaun.
Demografy
Petsjory is oarspronklik in Russyske stêd mei Russen as ynwenners. Yn 1914 foarmen de Esten noch in lytse minderheid, mar sûnt de stêd by Estlân hearde naam it tal Estske ynwenners bot ta. Neffens in folkstelling út 1922 bestie doe al 33,8% fan ynwenners út Esten; yn 1931 wie dat 51,3% (1934: 54,8%, 1937: 56,9). It oandiel Russen yn Petsjory sakke fan 63,2% (1922) nei 41,% (1934). Nei 1945 waard Petsjory wer in Russyske stêd.
Neffens de folkstelling fan 2002 wie de gearstalling neffens etnisiteit as folget:
Daor Klept de Klokke Weer
Daor Klept de Klokke Weer is in Nederlânske histoaryske koarte film mei in spyldoer fan 30 minuten, dy't yn 2019 makke waard troch Thomas Rovers. It wie de earste Stellingwerfsktalige film, en it inisjatyf ta de produksje gie út fan 'e Stellingwarver Schrieversronte. It ferhaal, dat basearre is op 'e roman mei deselde namme fan H. Hoogeveen, giet oer de frijheidsstriid dy't yn 'e Stellingwerven omtrint 1500 fierd waard tsjin 'e Saksyske oerhearsking.
Plot
Yn 1499 tsjogge Dútske hierlingen yn 'e tsjinst fan hartoch Albrecht fan Saksen, dy't it in jier earder yn Fryslân foar it sizzen krigen hat, al plonderjend troch de Stellingwerven. De boer Franke beslút mei in groepke lyksinnigen de wapens op te nimmen tsjin 'e útlânske ynkringers, om derfoar te soargjen dat de Stellingwerven harren selsstannigens behâlde sille. Dat is lykwols om 'e nocht, om't de oermacht fan 'e Saksers te grut is. Franke-en-dy moatte harren striid opjaan, en de Stellingwerven komme foargoed by Fryslân te hearren.
Produksje
Fia-fia kaam direktrise Sietske Bloemhoff fan 'e Schrieversronte yn kontakt mei de jonge histoarikus Thomas Rovers út Grins, dy't as masterskripsje in histoarysk filmsenario skreaun hie oer Italjaanske hierlingen dy't ûnder de Tachtichjierrige Oarloch yn it Spaanske leger yn 'e Súdlike Nederlannen tsjinnen. Rovers lies it boek fan Hoogeveen en skreau op basis dêrfan in filmskript. Hy folge in koarte oplieding kamerafiering en filmmontaazje, en makke dêrnei de film hast hielendal eigenhandich.
De haadrolspilers Dirk Nijk, Lute Evert Wedekind, Emma Winter en Evert Pultrum reägearren op in oprop dy't de Schrieversronte yn pleatslike kranten, op Facebook en fia amateurtoanielferienings dien hie. Op deselde manear kaam Rovers ek oan 'e figuranten dêr't er foar syn film ferlet fan hie. Daor Klept de Klokke Weer waard yn 'e simmer fan 2017 yn acht dagen opnommen op lokaasjes op 'e Dellebuorsterheide, yn 'e Keale Dunen, by de klokkestoel fan Nijeberkeap, op it kastiel Old Stoutenburght yn Blesdike en yn it Drintske museumdoarp Orvelte (fanwegen it sechstjinde-iuwske boerespultsje dat dêr noch stiet).
Neitiid hie Rovers in goed jier de tiid nedich om út it opnommen materiaal de film yninoar te setten. Dêrby makke er foar de gefjochtssênes gebrûk fan special effects. It wie wat behelpen mei it budget fan €24.500, mar lokkigernôch wiene ferskate organisaasjes, bedriuwen en persoanen ree om sûnder foarm fan betelling harren meiwurking oan it projekt te ferlienen. Sa joech It Fryske Gea tastimming foar de opnamen op 'e Dellebuorsterheide, dat eins in beskerme natoergebiet is. Daor Klept de Klokke Weer gie op 21 febrewaris 2019 yn premiêre by Slieker Film yn Ljouwert en waard dêrnei fertoand op alle basisskoallen en middelbere skoallen yn East- en Weststellingwerf.
Bernepornografy
Bernepornografy, gauris ferkoarte ta berneporno, is pornografy wêryn't seksueel eksplisite aktiviteiten plakfine dêr't bern oan meidogge. It kin op in ferskaat oan media bestean, en wurdt ornaris ferdield yn simulearre bernepornografy en echte bernepornografy (oftewol fêstlein bernemisbrûk). Echte bernepornografy makket almeast gebrûk fan foto's of film, al komme lûdsopnames ek foar. Simulearre bernepornografy, by de produksje wêrfan't gjin echt bern belutsen is, en dat dus net foar misbrûk oanmurken wurde kin, beslacht bernepornografyske tekstbeskriuwings, tekenings, stripferhalen, skilderijen, byldhouwurken, animaasjes en fideo- en kompjûterspultsjes.
Bestriding
Wat de bestriding fan bernepornografy oangiet, hiene yn 2008 94 fan 'e 187 lannen dy't oansletten binne by Ynterpol wetten dy't spesifyk tsjin 'e produksje en fersprieding fan bernepornografy rjochte binne, al is dêrby it grutte tal lannen dat alle pornografy ferbiedt, net meirekkene. Yn 58 fan dy 94 lannen wie ek it besit fan bernepornografy in misdie, mei't foar it besit almeast betelle is, en sokke betellings de produsinten fan berneporno beleanje en oanfiterje om troch te gean mei it misbrûken fan bern. Sadwaande is besit fan bernepornografysk materiaal sa njonkelytsen yn frijwol allle Westerske lannen ferbean. Der is fierders in brede beweging dy't wurket om bernepornografy oer de hiele wrâld ferbean te krijen, wêrby't sokke foaroansteande ynternasjonale organisaasjes as de Jeropeeske Uny en de Feriene Naasjes in wichtige rol spylje.
Wetlike omskriuwings fan bernepornografy omfiemje yn 'e regel sawol seksueel tinte byldmateriaal fan prepuberale en puberale minderjierrigen as fan postpuberale minderjierrigen. De measte lju dy't ferfolge wurde foar it besit fan bernepornografy binne lykwols trappearre op it besit fan ôfbylden fan prepuberale minderjierrigen (lytse bern) of puberale minderjierrigen (pubers), mei't bernepornografy fan postpuberale minderjierrigen (fan tusken de 15 à 16 oant 18 jier) yn it foarste plak faak sa slim net fûn wurdt as fan lytse bern, en dêrnjonken gauris dreech te ûnderskieden is fan pornografy mei mearderjierrigen (hoe stelt men fêst oft in tiner op in pornografyske ôfbylding 16 of 18 jier is?). Fierwei de measte besitters fan bernepornografy binne manlju, dy't ornaris nijsgjirrigens as ekskús oanfiere as se troch de plysje pakt wurde.
Wetjouwing yn Nederlân
Yn Nederlân is bernepornografy ferbean en hat dat altyd sa west, mei't by de opheffing fan it wetlike ferbod op alle pornografy, yn 1986, in útsûndering makke waard foar bernepornografy. Dat wie net yn alle lannen sa. Yn Denemark, bgl., waarden yn 1969 alle foarmen fan pornografy, bernepornografy ynbegrepen, legalisearre, wêrnei't it dêr tsien jier lang, oant de ein fan 'e jierren santich, tastien bleau.
Yn Nederlân stiet op 'e produksje en (profesjonele) distribúsje fan bernepornografysk materiaal (neffens Wetboek fan Strafrjocht kêst 240b, lid 2) oant 8 jier finzenisstraf; op it besit en de net-profesjonele distribúsje fan berneporno stiet (neffens Wetboek fan Strafrjocht kêst 240b, lid 1) oant 4 jier finzenisstraf. Hjirby giet it yn it foarste plak om echte bernepornografy, wêrta oft ek neakenfotografy mei bern rekkene wurdt sûnder feitlike seksuële aktiviteit mar wêrby't de oandacht op 'e geslachtsdielen fêstige wurdt. Fierders falt yn Nederlân ek simulearre bernepornografy ûnder it wetlik ferbod, sels al is dat in slachtofferleas misdriuw en eat dat yn in protte oare lannen, lykas de Feriene Steaten, net strafber is. De reden foar de brede strafberstelling yn Nederlân is twafâld: om swierrichheden by de bewiisfiering út 'e wei te gean, en om't de Nederlânske steat fan miening is dat simulearre bernepornografy diel útmakket fan in subkultuer dy't bernemisbrûk oanfiteret.
Oer it ferbod op simulearre bernepornografy bestiet yn Nederlân in djipgeand ferskil fan miening. Foarstanners fan sa'n brede strafberstelling miene dat ek bernepornografysk materiaal wêrfoar't gjin bern misbrûkt binne, it risiko opsmyt dat it minsken oansette sil ta belangstelling foar en úteinlik de eigen produksje fan echte berneporno. Dit is basearre op 'e wiid ferwreide misfetting dat pedoseksuële gefoelens wat binne dêr't men út frije wil foar kiest. Wittenskiplik ûndersyk hat lykwols oantoand dat pedofily krekt as heteroseksualiteit en homoseksualiteit oanberne is (wat uteraard net itselde is as te sizzen dat men ek oan dy gefoelens tajaan moat). In grut diel fan 'e psychiatryske medyske stân (wêrûnder de lanlik ferneamde harsensûndersiker en neurobiolooch Dick Swaab) is fan tinken dat it sadwaande tige ûnferstannich is om pedofilen de útlitklep te ûntsizzen dy't simulearre bernepornografy biede kin. Fanwegen de algemiene ôfkarring fan net inkeld pedoseksueel hâlden en dragen, mar teffens fan it háwwen fan pedoseksuële gefoelens allinnich al, falt oer dit ûnderwerp op it stuit yn Nederlân gjin maatskiplike diskusje te fieren.