cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
The Magnificent Seven (film út 2016)
Prizen
The Magnificent Seven waard yn 2017 nominearre foar de Jupiter Award foar bêste ynternasjonale film en foar de Saturn Award foar bêste aksje- of aventoerefilm. Denzel Washington wûn de Jupiter Award foar bêste ynternasjonale akteur.
Dennis Veenker
Dennis Veenker (Damwâld, 23 augustus 1992) is in Frysk atleet en bobslider.
Veenker die oan atletyk en wie spesjalisearre yn de mearkamp en helle yn it heechljeppen de nasjonale top. Yn 2013 begûn er mei bobslydzjen. Yn 2015 kaam er as remmer yn it team fan piloat Ivo de Bruin. Alhoewol 't it team him earst net pleatst hie, waarden se troch NOC*NSF taheakke foar dielname oan de Olympyske Winterspullen 2022. Veenker nimt as remmer diel oan de fjouwermansbob.
Santy (folk)
De Santy (Ingelsk: Santee) binne in lânseigen Yndiaansk folk fan it Amerikaanske súdeasten. Hja binne bekend út 'e koloniale tiid fan 'e steat Súd-Karolina, en harren ôfstammelingen libje dêre hjoed de dei noch altyd. De Santy moatte net betize wurde mei de Santy-Sû (Santee Sioux), mei't deselde namme ek in alternative oantsjutting is foar de Eastlike Dakota, ien fan 'e trije folksdielen fan 'e Sû (Sioux), in folk fan 'e Grutte Flakten fan Noard-Amearika.
Skiednis
Hoewol't yn it histoaryske tiidrek de measte Sûaanske folken op 'e Grutte Flakten en yn it oanswettend boskgebiet bewesten de Grutte Marren omswalken, is troch benammen archeologysk ûndersyk oan it ljocht kommen dat se dêr relatyf koart foar it earste kontakt mei de Jeropeänen hinne migrearre wiene, nei gedachten earne yn 'e Jeropeeske Midsiuwen. Harren oarspronklike thúslân wie wierskynlik it súdeasten, dêr't yn 'e koloniale tiid noch lytse, Sûaanske talen sprekkende stammen fan efterbliuwers libben. Ien dêrfan waard foarme troch de Santy, fan wa't rûsd wudrdt dat der fuort foar it earste kontakt mei de Jeropeänen, om 1600 hinne, sa'n 3.000 west hawwe moatte. Harren wengebiet wie konsintrearre om it hjoeddeistige stedsje Santee hinne, by de rivier de Santee lâns (dy't sûnt bedamme is en no fan Lake Marion hjit).
Tsjintwurdich leit der noch altiten in "terp" (de Ingelske term is mound) fan opwurpen ierde oan 'e igge fan Lake Marion, net fier fan it plak Summerton ôf. Hoewol't dy neffens archeologen en oare saakkundigen wierskynlik oanlein is troch de Mississippykultuer (1000-1500) of mooglik troch noch eardere prehistoaryske bewenners fan it gebiet, draacht it de namme fan 'e Santee Indian Mound ("Santy Yndianeterp"). Mooglik wie it oarspronklik de grêfheuvel fan in opperhaad of sjamaan. Yn elts gefal is de terp yn 1969 opnommen yn it Amerikaanske Nasjonaal Register fan Histoaryske Plakken, en hat er as sadanich in beskerme status.
Tafeltennis op de Paralympyske Simmerspullen 1988
De VIIIe Paralympyske Simmerspullen waarden yn 1988 yn Seoel, Súd-Korea hâlden.
Dûbeld
{| width=60%
Klasse 1B
{| width=60%
Klasse 2
{| width=60%
Klasse TT6
{| width=60%
Klasse 4
{| width=60%
Sint-Jehannes Bertetsjerke (Heechwâld)
De Sint-Jehannes Bertetsjerke is in roomske parochytsjerke yn it Noard-Hollânske doarp Heechwâld.
Evangelysk-Lutherske tsjerke (Harns)
De Evangelysk-Lutherske tsjerke is in tsjerkegebou yn Harns yn de provinsje Fryslân. thumb|left|Gevelstien
Sint-Jehannes Bertetsjerke (Heechwâld)
Beskriuwing
De Jehannes Bertetsjerke is in grutte trijeskippige krústsjerke. De tsjerke stiet oan de Hearewei mei de toer oan de eastlike kant en it fiifsidige koer oan de westlike kant. De toer hat in achthoekige boppebou, werfan't de spits oant 1965 mei laaien dutsen wie. Tsjintwurdich is de spits mei koperplaat beklaaid. Oan de westlike kant leit it parochytsjerkhôf.
Skiednis
De eardere Sint-Jehannes Bertetsjerke wie om it jier 1490 hinne boud. Dat wie in foarse krústsjerke, dy't nei de reformaasje troch de protestanten brûkt waard en yn 1674 by swier waar ferneatige waard. De katoliken fierden yn dy tiid de misse yn skûltsjerken of saneamde staasjes. Nei't in rike boer yn 1782 twa stikken lân oan de staasje skonk, koene de katoliken in houten tsjerkje boud wurde. In stiennen tsjerke folge yn 1822 it houten tsjerkje op, mar ek dy tsjerke wie ek al rillegau te lyts.
Evangelysk-Lutherske tsjerke (Harns)
Beskriuwing
De sealtsjerke út 1879 waard boud nei ûntwerp fan de bruorren J. en J. Posthumus. De arsjitekten lieten har ynspirearje troch in Ingelske neogotyske boustyl. De eardere tsjerke waard yn 1977 ferboud ta wen- en winkelpân. It oargel út 1845 waard makke troch L. van Dam en Soannen. De oargelkast waard yn 1978 brûkt foar in oargel yn de Noardertsjerke fan Drachten.
Sint-Jehannes Bertetsjerke (Heechwâld)
Skiednis
Der waard jild ynsammele foar nijbou, mar om't der net genôch wie, waard op 19 jannewaris 1862 besletten dat de bou net trochgyng. Dêr woe de pastoar neat fan witte en hy die trije útstellen: dan gjin dwersskip, of in koarter preesterkoer of hielendal gjin toer. Besletten waard om dan ynearsten mar gjin toer te bouwen. De earste stien foar de nije tsjerke waard op 16 desimber 1863 lein. De tsjerke waard boud, mar in selsskip fan parochianen bleau krewearjen foar in toer en it risseltaat wie dat it jild der dochs kaam en ek de toer boud wurde koe. Arsjitekt Molkenboer soe de foltôging fan syn wurk sels net mear meimeisje, syn soan Willem makke de bou ôf.
Op 17 july 1865 waard de tsjerke troch biskop Wilmer fan Haarlim ynwijd.
Yn 2017 waard noardwestlilk fan de tsjerke in lytse Marijekapel boud.
Trijehoeksferhâlding
In trijehoeksferhâlding is in, yn 'e regel romantyske, relaasje dêr't trije persoanen by belutsen binne. Hoewol't it ferwize kin nei in polyamoreuze relaasje tusken trije minsken, wurdt der ornaris mei ferwiisd nei twa persoanen dy't inoars rivalen binne foar de ûnferdielde romantyske oandacht fan in trêde persoan. Dêrby soene dan bgl. Persoan A en Persoan B it tsjinoar opnimme om 'e leafde te winnen fan Persoan C. It kin lykwols ek oars sitte, bgl. as Persoan A fereale is op Persoan B, dy't sels fereale is op Persoan C, wylst C lykwols gjin romantyske belangstelling hat foar A of B of mar foar ien fan beiden.
Trijehoeksferhâldings komme in protte foar. Statistysk sjoen moatte de measte minsken yn 'e Westerske wrâld op in stuit yn harren libben wol by sa'n relaasje belutsen west hawwe. Trijehoeksferhâldings foarmje ek in populêr tema foar fiksje, mooglik om't it sa werkenber is, mar perfoarst ek om't it, as it goed beskreaun of werjûn wurdt, in oangripend en dêrom handich narratologysk helpmiddel wêze kin. Faak makket fan in ferhaal in trijehoeksferhâlding diel út, wêrby't de protagonist mei syn antagonist wediverje moat om 'e hân fan syn wiere leafde. Ek komt gauris foar dat nei de protagonist sels stike wurdt troch twa minsken mei sterk útinoar rinnende persoanlikheden, wêrby't de protagonist mar net út 'e rie komme kin wa't hy of sy kieze moat.
Sint-Jehannes Bertetsjerke (Heechwâld)
Oargel
It oargel fan de Jehannes Bertetsjerke is fan Ypma út Alkmaar. It waard yn 1873 boud en de traktuer is letter elektro-pneumatysk makke.
Banff (Alberta)
Banff (útspr.: [bæmf]) is in stedsje (town) yn it súdwesten fan 'e Kanadeeske provinsje Alberta. It leit op in hichte fan 1.400 m binnen de grinzen fan it Nasjonaal Park Banff, yn 'e Rocky Mountains, oan 'e Trans-Canada Highway, likernôch 126 km bewesten Calgary. Neffens gegevens fan 'e folkstelling fan 2011 hie it stedsje doe krapoan 7.600 ynwenners. Nei Lake Louise is Banff it heechst leine plak fan 'e provinsje. It wurdt omjûn troch ferskate bergen, te witten: de Mount Rundle, Sulphur Mountain, de Mount Norquay en Cascade Mountain. De Bowwetterfal yn 'e rivier de Bow leit deunby it stedsje, sij it in stikje leger. Banff is in kueroard en ien fan populêrste toeristyske bestimmings yn Kanada, dy't bekend stiet om syn natuerskientme en syn waarmwetterboarnen. Winterdeis wurdt der benammentlik skyd, mar by 't simmer komme der suver noch mear minsken, dy't har fermeitsje mei kuierjen, mountainbiken en berchbeklimmen.
Skiednis
Yn 1883 ûntdieken spoararbeiders dy't wurken oan 'e Canadian Pacific Railway by tafal waarmwetterboarnen yn 'e heger Delling fan 'e Bow. Twa jier letter, yn 1885, stifte it Kanadeeske regear in federaal natoerreservaat fan 26 km² om 'e boarnen hinne. Datselde jiers waard der fuortby, oan it nije spoar, in delsetting stifte, dy't ferneamd waard nei Banff yn Skotlân, it berteplak fan George Stephen, de doetiidske direkteur fan 'e Canadian Pacific Railway. De spoarmaatskippij liet in stikmannich sjike hotels sette en begûn it gebiet oan te priizgjen as kueroard. Om dy hotels hinne groeide Banff meitiid út ta in plak fan ferskate tûzenen ynwenners. Yn 1990 waard Banff offisjeel in town, wêrmei't it it earste Kanadeeske plak yn in nasjonaal park wie dat dy status krige.
Banff hjoed-de-dei
Hjoed-de-dei draait de ekonomy fan Banff frijwol útslutend op toerisme. By 't winter komme de lju der om te skyen, en simmerdeis om kuierjen, te mountainbiken en te berchbeklimmen. Fierders binne der noch de besikers dy't komme om it natuerskientme yn it omlizzende Nasjonaal Park Banff te bewûnderjen, en de minsken dy't komme om te kueren yn 'e waarmwetterboarnen. Populêre lokaasjes om te skyen binne de Mount Rundle (2.949 m), Cascade Mountain (2.998 m) en de Mount Norquay (2.134 m). Dy lêste berch hat ek tige gaadlik terrein om te mountainbiken. Mei de Banff Gondola, in kabelbaan, kinne toeristen Sulphur Mountain (2.281 m) op. Op Sulphur Mountain lizze ek de Banff Upper Hot Springs of Hegere Waarmwetterboarnen fan Banff.
De Minnewanka-mar leit op seis minuten ôfstân nei it noarden fan it stedsje, en is in tige populêre bestimming foar mountainbikers, kuierders en angelders, dy't yn 'e jachthaven in boatsje hiere kinne. Tunnel Mountain (foarhinne bekend as Sleeping Buffalo Mountain) leit binnen de beboude kom fan Banff, en is tige gaadlik foar koarte kuiertochten, mei't men binnen in healoere de top berikke kin. (De namme Tunnel Mountain giet werom op it feit dat men earst fan doel wie om it spoar troch in tunnel yn dizze berch oan te lizzen ynstee fan de Delling fan 'e Bow te folgjen.)
Klimaat
Banff hat in heechberchtmeklimaat, mei mylde simmers en stange winters. Yn july en augustus, de waarmste moannen, is de trochsneed temperatuer oerdeis 21,6 °C, en yn desimber, de kâldste moanne, is dat –5,2 °C. Der falt jiers trochinoar 469,9 mm delslach, mei dêrûnder oer it hiele winterhealjier ferdield 191 sm snie (al is in sniebui by 't simmer alhiel net ûngewoan foar Banff).
Stopplak Feankleaster-Twizel
Feankleaster-Twizel (Vkt) is in eardere halte oan de Nederlânske Steatsline B (fan Harns nei Nijeskâns). De halte lei ûnder Feankleaster en Twizel tusken de stasjons De Westereen en Bûtenpost fan no. It stopplak bestie fan 1 juny 1921 oant 15 maaie 1938.
Pisa (stêd)
Pisa is in stêd oan de rivier de Arno yn de Italjaanske regio Toskane. De stêd is it bestjoerssintrum fan de provinsje mei deselde namme en telde yn 2017 goed 90.000 ynwenners.
Skiednis
Yn de midsiuwen ûntwikkele de stêd him ta ien fan de fjouwer machtige Italjaanske republiken oan de Middellânske See. Wylst oare plakken slim te lijen hiene fan de oerfallen fan de Sarasenen wist Pisa in float op te bouwen.
De stêd spile in grutte rol by de bedrijing fan Sardynje (1015-1016) en de ferdriuwing fan de Sarasenen fan de Liparyske Eilannen (1030-1035). Yn 1063 wisten de Pisanen ek Sisylje werom te feroveren op de moslims. Yn deselde snuorje begûn de stêd mei de bou fan monuminten dy't de stêd hjoed-de-dei sa ferneamd meitsje: de katedraal, de skeve toer, it baptistearium, it Camposante en de noch altiten foar in grut part besteande stedsmuorren.
It ferfal fan de stêd begûn mei it fersânjen fan de haven en benammen doe't de stêd Genua op 6 augustus 1284 Pisa in swiere klap tabrocht.
Mei't Florâns Pisa yn 1406 ferovere ferlear Pisa alle ûnôfhinklikens en krige dy stêd in wei nei de see. De komst fan De Medici soarge yn de 15e iuw wer foar in beskieden kulturele oplibbing foar de stêd.
Yn 1944 hie de stêd slim te lijen fan de bombardeminten.
De nei Galileo Galilei ferneamde lofthaven fan Pisa ferwurket alle jierren sa'n 5 miljoen reizgers (2017). It is de grutste lofthaven fan Toskane.
Uttocht fan de Noardlike Sjajinnen
De Uttocht fan 'e Noardlike Sjajinnen (Ingelsk: Northern Cheyenne Exodus) wie in barren dat plakfûn as ûnderdiel fan 'e Yndiaanske oarloggen yn it Wylde Westen. Dêrby besochten de Noardlike Sjajinnen yn 1878-1879, nei't se fier fan harren heitelân yn it reservaat fan 'e Súdlike Sjajinnen yn it hjoeddeistige Oklahoma pleatst wiene, mei in wanhopige ûntsnapping werom te kearen nei it noarden, wylst it Amerikaanske leger der alles oan die om harren tsjin te hâlden. Uteinlik late de úttocht ta de fêstiging fan it Noardlike Sjajinne Yndianereservaat yn súdeastlik Montana.
Foarskiednis
Se ferwachten dat se, no't se de striid opjûn hiene, neffens de ôfspraken fan it twadde Ferdrach fan Fort Laramie, út 1868, nei it Grutte Sû Reservaat yn 'e Black Hills ta stjoerd wurde soene, mar ynstee waarden se nei it Yndiaanske Territoarium (it hjoeddeiske Oklahoma) deportearre om har yn it reservaat fan harren sibben, de Súdlike Sjajinnen, nei wenjen te setten. Fan 'e 972 Noardlike Sjajinnen dy't mei de reis nei it suden úteinsetten, kamen der mar 937 oan. Foar in diel fan 'e âlderein hie de reis tefolle west, wylst party jongemannen fuortglûpt wiene om werom te kearen nei harren heitelân yn Montana en noardlik Wyoming.
Ienris oankommen yn it Yndiaanske Territoarium waard dúdlik hoe earmoedich en breklik oft de libbensomstannichheden dêre wol net wiene. Oan 'e ein fan 'e simmer fan 1877 briek der malaria út, en doe't de Noardlike Sjajinnen lang om let tastimming krigen om ek bûten it reservaat op jacht te gean, simpelwei om itende te bliuwen, troffen se dêr gjin wyld oan, inkeld in woastenije fan ferrotsjende bizonkadavers dy't troch blanke jagers sketten wiene foar de hûden. De winter fan 1877 op 1878 wie in tiid fan honger en ellinde foar de Noardlike Sjajinnen, en yn it foarjier fan 1878 waarden se ek nochris troffen troch in útbraak fan 'e mûzels. Tsjin 'e ein fan 'e simmer fan dat jier hiene se har nocht, en begûnen de opperhaden in weromkear nei harren noardlike heitelân ta te rieden. Tsjin dy tiid wiene der noch tusken de 297 en 353 fan harren oer.
Fan Oklahoma nei Nebraska
Op 'e lette jûn fan 9 septimber of de iere moarn fan 10 septimber 1878 pykten de Noardlike Sjajinnen ûnder lieding fan harren opperhaden Stomp Mês en Lytse Wolf temûk út, streamop by de Noardlike Canadian lâns. Se giene noardoan, oer de wetterskieding hinne mei it ôfwetteringsgebiet fan 'e Cimarron, en stieken dy rivier de jûns fan 10 septimber oer. By in boarne dy't bekend stie as Turkey Springs leine de krigers, oanfierd troch Lytse Wolf, in mûklaach oan, mei't se efterfolging ferwachten, wylst Stomp Mês de froulju en bern nei in plak fierderop late. Underwilens doarmen oare krigers út oer it omlizzende lân, op 'e sneup nei foarrieden, wêrby't se ferskillende groepkes cowboys oanfoelen en twa deadiene.
Nei't se in pear dagen letter de rivier de Arkansas oerstutsen wiene, waarden de Noardlike Sjajinnen hjitfolge troch in troepemacht ûnder kolonel William H. Lewis, besteande út 238 soldaten fan it 19de Ynfanteryrezjimint en it 4de Kavaleryrezjimint. Op 27 septimber retten se in mûklaach ta yn it ravyn fan it streamke de Punished Woman's Fork, benoarden it hjoeddeistige Scott City, yn Kansas, mar dat rûn op neat út doe't in te happige kriger de boel ferrette mei in te betiid skot. Dêrop sleat Lewis mei syn ynfantery de yngong ta it dearinnende ravyn ôf – dêrmei de Sjajinnen, froulju en bern ynbegrepen, ynslutend – en foel doe de middeis oan mei syn ôfstige kavalery. Hy hie lykwols gjin rekken holden mei it skerpskutterskip fan 'e Sjajinske krigers. Hy waard yn 'e boppeskonk rekke troch in kûgel dy't syn slachier trochsnie, rekke bûten gefjocht en stoar in dei letter oan bloedferlies. De Sjajinnen makken handich gebrûk fan it liederskipsfakuum dat him doe by de Amerikanen foardie, en ûntsnapten ûnder dekking fan it tsjuster. Se wiene tsjin dy tiid lykwols 60 hynders, in grut part fan har pakkelaazje en al harren iten ferlern, trochdat in diel fan harren hynstekeppel ûntdutsen en bútmakke wie troch de soldaten.
Twa dagen letter, op 29 septimber staten de Sjajinnen yn noardwestlik Kansas op in groep cowboys, dy't se 80 stiks slachtfee ûntnaderen. Fan 30 septimber oant 3 oktober giene Sjajinske krigers yn wat no de countys Decatur en Rawlins binne, yn noardwestlik Kansas, op 'e siik nei hynders, iten en oare foarrieden, wêrby't se de koartby opsette isolearre boerespultsjes yn it gebiet oerfoelen, dy't foar in diel yn besit wiene fan ymmigranten út East-Jeropa wei dy't noch nea in Yndiaan sjoen hiene. Dêrby waarden sa'n 40 manlju en opslûpen jonges deade, wylst likernôch 25 froulju en âldere famkes ferkrêfte waarden. Guon histoarisy beskôgje dit as de wraak fan 'e Sjajinnen foar de saneamde Slach by Cheyenne Hole, wêrby't trije jier earder, yn 1875, yn itselde gebiet in Sjajinsk kamp troch it Amerikaanske leger oerfallen en ferdylge wurden wie.
Fanôf Turkey Springs wie de hiele úttocht eins ien oanhâldend gefjocht dwers troch de steaten Kansas en Nebraska, en soldaten út alle omlizzende forten (Fort Wallace, Fort Hays, Fort Dodge, Fort Riley en Fort Kearney) makken jacht op 'e Noardlike Sjajinnen. Uteinlik wiene by de efterfolging wol 10.000 soldaten en 3.000 blanke kolonisten belutsen. Yn 'e lêste helte fan septimber hie it leger de Sjajinnen by fiif ûnderskate gelegenheden ynhelle, mar eltse kear wisten de Yndianen wer op slûchslimme wize fuort te glûpen troch oan te hâlden oer it dreechst mooglike terrein, dêr't it foardiel fan 'e mobiliteit dy't de Amerikaanske kavalery hie, teneate dien waard.
Likegoed foel de tocht in protte fan 'e Sjajinnen swier, dat nei seis wiken op 'e flecht waard der oan 'e rivier de Noardlike Platte in gearkomste holden wêrby't besletten waard om 'e kolonne op te spjalten. Tsjin dy tiid wiene se al 34 minsken kwytrekke, dy't itsij yn 'e gefjochten mei it leger sneuvele wiene, itsij besletten hiene dat se in bettere kâns makken om op eigen manneboet in paad nei it noarden te sykjen. Fan dat plak ôf late Stomp Mês de iene troep, dy't meast út froulju en bern bestie, nei Fort Robinson, yn Nebraska ta, om har dêr oer te jaan by it Reade Wolk Agintskip yn 'e hope dat it harren tastien wurde soe om dêr te bliuwen. De oare troep, dy't foar in grutter part út krigers bestie en oanfierd waard troch Lytse Wolf, sette de reis nei Montana fuort.
De troep fan Stomp Mês
Op 23 oktober waard de troep fan Stomp Mês op twa dagen ôfstân fan Fort Robinson besingele troch it Amerikaanske leger. Stomp Mês en de oare lieders, Wylde Baarch en Sterke Lofterhân, krigen doe te hearren dat it Reade Wolk Agintskip ûnderwilens ferpleatst wie nei Súd-Dakota, mar fanwegen de minder wurdende waarsomstannichheden en de grutte troepemacht dy't har ynsletten hie, besleaten de Sjajinnen om har dochs by Fort Robinson oer te jaan. Se hellen doe har bêste gewearen útinoar; de lopen waarden troch de froulu ûnder de klean ferstoppe, wylst de lytsere ûnderdielen oan klean en mokassins hongen waarden by wize fan fersiering. Op 25 oktober berikten se einlings en te'n lêsten Fort Robinson, dêr't se mei syn hûndertfyftigen húsfêste waarden yn barakken dy't boud wiene foar 75 soldaten.
Yn desimber hellen de Amerikanen it Lakota-opperhaad Reade Wolk nei it fort ta om te bemiddeljen, en nei in ûnderhâld mei him stimden Stomp Mês en de oare haadlju dermei yn om nea wer de wapens tsjin 'e Amerikanen op te nimmen as de Grutte Heit yn Washington (de presidint) harren tastie om har by it Pine Ridge Agintskip mank de Lakota, dat fan âlds harren bûnsgenoaten wiene, nei wenjen te setten. Mar dêr koe neffens it Amerikaanske regear gjin sprake fan wêze, en op 3 jannewaris 1879 kaam fan hegerhân it befel yn Fort Robinson oan dat de Noardlike Sjajinnen wer werom moasten nei it Yndiaanske Territoarium. Doe't de Sjajinnen dúdlik makken dat dat foar harren ûnbesprekber wie, waarden de finsters fan harren barakken fan traaljes foarsjoen, en krigen se gjin iten of branje mear. Nei seis dagen fan honger lijen yn 'e kjeld woe Stomp Mês op 9 jannewaris noch altyd fan gjin wiken witte, mar Wylde Baarch en Sterke Lofterhân stimden dermei yn om te praten. Nei't hja mei har folk oerlein hiene, kamen hja lykwols sûnder wat bedijd te hawwen werom: de minsken ferpoften it om wer nei it suden ta.
Dyseldichste jûns om kertier foar tsienen prebearren de Sjajinnen in útbraak mei har wer yninoar sette gewearen. Se waarden fuortendaliks efterfolge troch it garnizoen fan it fort, en yn it gefjocht dat dêrop folge, waard in grut tal fan harren deade. Tsjin 'e moarn waarden 65 Sjajinnen, wêrûnder 23 ferwûnen, as finzenen werombonsjoerd nei Fort Robinson. Net mear as 38 Yndianen wiene ûntsnapt, wêrfan't seis, mei dêrûnder Stomp Mês, har deunby it fort ferskûle hiene, en wisten te ûntkommen doe't de soldaten de oare 32 Sjajinnen efternei giene. Dy waarden úteinlik by Hat Creek Bluff ynsletten, dêr't 24 fan har omkamen. Stomp Mês en de fiif dy't by him bleaun wiene, wisten úteinlik op eigen manneboet it Pine Ridge Agintskip te berikken. Dizze hiele rige foarfallen kaam bekend te stean as it Bloedbad fan Fort Robinson.
De troep fan Lytse Wolf
Nei de gearkomste oan 'e Noardlike Platte, wêrby't de Sjajinnen útinoar gien wiene, sette de troep fan Lytse Wolf fierder nei it noarden troch de Sand Hills fan Nebraska, dêr't se oerwinteren oan 'e Wild Chokeberry Creek, yn in gebiet dêr't it wyld noch by 't folop foarkaam. Se metten der frijwol gjin blanken, en waarden dy winters net steurd. Tsjin 'e maityd fan 1879 waarden se ûntdutsen troch de ferkenners fan in kavalery-ôfdieling út Fort Keogh, yn Montana, dy't tafalligerwize ûnder befel stie fan luitenant W.P. Clark, in ofsier mei wa't Lytse Wolf yn it ferline in freonlike omgong hân hie. Nei ûnderhannelings, earst mei de ferkenners, en doe mei Clark sels, stimden Lytse Wolf-en-dy deryn ta om har oer te jaan en mei te gean nei Fort Keogh. Dêr waard harren frege om sels tsjinst yn it leger te nimmen as ferkenners, en nei wat oerlis stimde sels Lytse Wolf dêrmei yn.
Casablanca (film)
Casablanca is in Amerikaanske romantyske film tsjin 'e eftergrûn fan 'e Twadde Wrâldoarloch (mar eins gjin oarlochsfilm) út 1942 ûnder rezjy fan Michael Curtiz. De haadrollen waarden fertolke troch Humphrey Bogart en de Sweedske aktrise Ingrid Bergman, ûnderstipe troch wichtige byrollen fan Claude Rains, Paul Henreid, Dooley Wilson en Conrad Veidt. De titel ferwiist nei it plak fan hanneling: de Marokkaanske stêd Kasablanka. De film waard basearre op it (doe noch) net yn produksje nommen toanielstik Everybody Comes to Rick's fan Murray Burnett en Joan Alison.
Eure (rivier)
De Eure is in 229 kilometer lange Frânske rivier. Yn it departemint Orne is de boarne fan de Eure, dy't by Louviers yn de Seine útmûnet. De twa grutste sydrivieren binne de Avre en de Iton. Nei de rivier binne de departeminten Eure en Eur-et-Loir ferneamd.
De Eure streamt troch trije departeminten:
Casablanca (film)
It ferhaal giet oer Rick Blaine, in Amerikaan om utens, dy't hâldt fan Ilsa Lund, in troude frou. Har man Victor Laszlo is in foaroanman fan it Tsjechoslowaakske ferset dy't op 'e flecht is foar de nazys. Yn it troch Vichy-Frankryk en syn nazy-Dútske bûnsgenoaten behearske Kasablanka komt Blaine foar de kar te stean om 'e oare kant út te sjen as Laszlo arrestearre wurdt, sadat er Ilsa foar himsels winne kin, of om Laszlo en Ilsa te helpen en ûntkom nei it neutrale Portegal.
Plot
Yn desimber 1941 is de synyske Rick Blaine, in Amerikaan om utens, eigner fan in nachtklub (en klandestyn kasino) yn Kasablanka, in stêd yn it Frânske protektoraat Marokko. Yn Rick's Café Américain, sa't de gelegenheid hjit, komme lju fan alderhanne slach gear: oerheidsfunksjonarissen fan it kollaborearjende Vichy-rezjym dat it yn in grut part fan Frankryk foar it sizzen hat, nazy-Dútske militêren, wanhopige flechtlingen út hiel Jeropa dy't fia Vichy-Frankryk en Marokko nei Portegal wolle om dêrwei de Atlantyske Oseaan oer te stekken nei Noard-Amearika, en bûsehifkers en swarthannelers dy't oan sokken fertsjinje.
Hoewol't Rick allegeduerigen úthâldt dat er, krekt as syn heitelân, neutraal is yn 'e oangeande Twadde Wrâldoarloch, is bekend dat er yn 1935 wapens smokkele nei Abessynje ûnder de Twadde Italjaansk-Abessynske Oarloch, wylst er yn 1936 yn 'e Spaanske Boargeroarloch as frijwilliger oan 'e Republikeinske kant focht (tsjin 'e faksisten fan generaal Franco).
De lytse krimineel Ugarte skept tsjin Rick op oer de 'brieven fan frije trochtocht' dy't er yn syn besit hat. Om't de Vichy-Frânske plysje en de nazy-Dútske militêren efter de moardners fan twa Dútske koeriers oan sitte dy't sokke brieven ûntstellen binne, konkludearret Rick dat Ugarte dêr efter sitte moat. Op fertoan fan dy brieven kinne minsken sûnder fierdere jildige identiteitspapierren fan Kasablanka nei it neutrale Portegal reizgje, en foar de yn Kasablanka gearklofte en strâne flechtlingen binne se dêrom fan ûnskatbere wearde.
De reden foar it synisme fan Rick Blaine komt oan it ljocht as Ilsa Lund, in Noarse, syn nachtklub binnenkomt. Hja ken Sam werom, Rick syn swarte pianist en freon, en freget him om (as fan âlds) it liet As Time Goes By te spyljen. As Rick dy meldij heart, stoarmet er út syn kantoar wei, poerrazen dat Sam syn opdracht yn 'e wyn slein hat om dat liet nea wer te spyljen. Hy is mei stomheid slein as er Ilsa sjocht, dy't yn 1940 yn Parys syn minneresse wie. Se hiene ôfpraat om tegearre út te naaien op 'e dei dat de Wehrmacht nei de Frânske nederlaach yn 'e Slach om Frankryk de stêd yntriek, mar se liet him sitte en briek dêrmei syn hert.
Ilsa is lykwols net allinne, mar wurdt beselskippe fan har man Victor Laszlo, in ferneamde lieder fan it Tsjechoslowaakske ferset, dy't op 'e flecht is foar de nazys en al trije kear út Dútske finzenskip ûntkommen is. Laszlo en de frou binne kommen foar de moeting mei Ugarte, mei't se ferlet hawwe fan 'e brieven fan frije trochtocht om nei Amearika te ûntkommen. Dêrwei wolle se harren krewearjen tsjin it Trêde Ryk fuortsette. De nazys hawwe majoar Strasser, in ofsier fan 'e Gestapo, efter Laszlo oan stjoerd nei Kasablanka, om derfoar te soargjen dat syn flecht dêr einiget. Let dy jûns, nei't de nachtklub ticht is, komt Ilsa allinne werom om mei Rick te praten, mar tsjin dy tiid hat er himsels bedronken. Hy wol net nei har harkje en makket har inkeld bittere ferwiten.
Mei Ugarte dea en de brieven weirekke moatte Laszlo en Ilsa wat oars betinke om fierder te reizgjen. As Laszlo by dizze en jinge neifraach docht nei de mooglikheden, heart er fan signor Ferrari, in rike en foaroansteande swarthanneler, dat Ugarte nei alle gedachten de brieven oan Rick yn bewarring jûn hat. Laszlo moetet Rick en freget ûnder fjouwer eagen oft dat wier is, wat Rick befêstiget. Hy wegeret lykwols de brieven tsjin lykfol hokker priis oan Laszlo te ferkeapjen. As dy witte wol wêrom, antwurdet Rick dat er dat syn frou mar freegje moat.
Werom yn syn hotelkeamer fertelt Laszlo oan Ilsa wat Rick tsjin him sein hat. Letter dy jûns giet er nei in moeting mei it pleatslike ferset. Dêrop set Ilsa nei de no lege nachtklub ta, dêr't se Rick opsiket. Se freget him om 'e brieven fan frije trochtocht oan har en Laszlo te ferkeapjen. As er wegeret, bedriget se him mei in pistoal, mar hy daget har út om 'e trekker oer te heljen. Dat kin se net, want, sa bychtet se op, se hâldt noch altyd fan him. Ilsa leit út dat se, doe't se Rick oardel jier earder yn Parys mette, yn 'e oertsjûging ferkearde dat Laszlo omkommen wie yn in Dútsk konsintraasjekamp. Doe't se risselwearre om mei Rick út te naaien ear't de Dútsers Parys besetten, krige se lykwols berjocht dat er noch libbe en ûnderdûkt siet. Dat se koe net oars as Rick ferlitte en har wer by har man jaan. No wit se net mear wat se moat, mei't se fan harren beiden hâldt. Se seit tsjin him dat hy mar foar harren beiden tinke moat.
No't er begrypt wêrom't se him sitte litten hat, lit Rick syn bitterheid farre. Hy seit Ilsa syn help ta en praat mei har ôf dat se by him bliuwe sil as Laszlo út Kasablanka wei ûntsnapt. Fuort dêrnei dûkt Laszlo ûnferwachts op yn 'e nachtklub, nei't er mei de ober Carl ûntkommen is doe't de plysje en de Dútsers in wraam diene op 'e moeting fan it ferset. Rick lit Ilsa troch Carl temûk werombringe nei har hotelkeamer, sadat Laszlo gjin lucht kriget fan har oanwêzigens yn Rick's Café Américain. Yn it petear tusken Laszlo en Rick dat folget, besiket Laszlo Rick te bepraten om 'e brieven fan frije trochtocht te brûken om Ilsa yn feilichheid te bringen, wylst er sels efterbliuwe sil yn Kasablanka.
De oare deis wurdt Laszlo einlings oppakt troch de plysje, al stelt it fergryp dêr't de arrestaasje op basearre is, net folle foar. Rick bepraat Renault om him wer frij te litten, mei't er der sels foar soargje sil dat Renault Laszlo op 'e die trappearje kin as dy besiket de stellen brieven fan frije trochtocht te keapjen. Dat is in earnstich misdriuw, dêr't Laszlo ûnbeskate tiid foar fêstholden wurde kin. Hy leit Renault út dat er de brieven neitiid brûke sil om sels mei Ilsa nei Portegal te reizgjen en dêrwei nei de Feriene Steaten. Nei't Laszlo frijlitten is, praat Rick dy jûns mei him en Ilsa ôf.
By de moeting dy jûns besiket Renault, lykas ôfpraat, Laszlo wer te arrestearjen nei't Rick de brieven fan frije trochtocht oan him oerlange hat. Dêrop lûkt Rick in pistoal, dêr't er de prefekt mei bedriget en twingt om te helpen by de ûntsnapping fan Laszlo. Renault is him lykwols te slim ôf: ynstee dat er it fleanfjild fan Kasablanka opskillet om it fleantúch ree te meitsjen foar de ôfreis, sa't Rick him opdroegen hat, skillet er Strasser op mei it foar de majoar kryptyske boadskip dat er it fleantúch klearsette moat. Strasser begrypt dêr lykwols al út dat der wat geande is op it fleanfjild. Rick, Laszlo, Ilsa en Renault bejouwe harren nei it fleanfjild, dêr't Rick Ilsa bepraat om mei har man te gean, om't se der perfoarst spyt fan krije soe as se dat net die.
Nei't Laszlo en Ilsa oan board fan it fleantúch gien binne, komt Strasser opdaagjen, dy't besiket it tastel tsjin te kearen. Dêrop sjit Rick him dea. It fleantúch set feilich ôf nei Portegal. Ferskate plysjes komme op it lûd fan it skot ôf, mar ynstee dat Renault harren opdracht jout om Rick te arrestearjen, seit er inkeld: "Majoar Strasser is delsketten. Pak de wenstige fertochten mar wer op." De plysjes sette ôf mei it stoflik omskot fan Strasser, wêrnei't Renault tsjin Rick suggerearret dat se har mei syn beiden by de Frije Frânsen fan De Gaulle yn Brazzaville jaan kinne. Wylst se tegearre fuortstappe troch de mist, seit Rick: "Louis, it tink dat dit it begjin is fan in prachtige freonskip."
Uttocht fan de Noardlike Sjajinnen
De troep fan Lytse Wolf
Nei moannen fan opûnthâld, feroarsake troch politike strideraasje yn Washington, waarden de finzenen fan Fort Robinson úteinlik frijlitten en waard it harren tastien om har by harren sibben yn Fort Keogh te jaan. Ferskaten fan harren moasten letter lykwols noch foar de rjochter komme foar de misdieden tsjin 'e boargerbefolking dy't se yn Kansas begien hiene.
Casablanca (film)
Preproduksje
Casablanca waard basearre op it (doe noch) net yn produksje nommen toanielstik Everybody Comes to Rick's fan Murray Burnett en Joan Alison. It wie plotredaktrise Irene Diamond fan filmstudio Warner Bros. dy't filmprodusint Hal B. Wallis yn jannewaris 1942 beprate om foar it rekôrbedrach fan $20.000 de filmrjochten op it stik te keapjen. Doe't bliken die dat William Wyler net beskikber wie, besleat Wallis dat syn freon Michael Curtiz de ferfilming regissearje moast. Inkele bykommende sênes, wêrûnder de iepeningssêne mei de lânkaart mei it paad fan 'e flechtlingen nei Kasablanka en de bylden fan 'e Dútske ynvaazje fan Frankryk, waarden regissearre troch Don Siegel.
Yn 't earstoan waarden de bruorren Julius J. en Philip G. Epstein ynset om it toanielstik om te wurkjen ta in senario, mar nettsjinsteande ferset fan 'e studio dêrtsjin ferlieten dy begjin 1942 de produksje om yn Washington, D.C. foar de Amerikaanske oerheid te wurkjen oan 'e rige propagandafilms Why We Fight fan Frank Capra. Howard Koch sette harren wurk oan Casablanca fuort oant se in foech moanne letter weromkamen.
Opnamen
De opnamen foar Casablanca setten op 25 maaie 1942 útein en duorren oant 3 augustus fan dat jier. De kamerarezjy wie dêrby yn 'e hannen fan Arthur Edeson.
Hoewol't de film spilet yn Marokko, koe dêr op dat stuit fansels net filme wurde. (Nei alle gedachten wie dat trouwens ek net dien as dat wol kinnen hie, mei't men yn 'e 1940-er jierren noch wend wie om films foar it meastepart yn 'e studio op te nimmen.) Sadwaande waard Casablanca hast hielendal filme yn 'e Warner Bros. Studios yn Burbank (Kalifornje), útsein wat argyfbylden fan Parys en de lêste sêne op it fleanfjild fan Kasablanka, dy't opnommen waard op it Fleanfjild Van Nuys yn 'e Los Angelynske wyk Van Nuys.
Uttocht fan de Noardlike Sjajinnen
Neisleep
Oan it begjin fan 'e 1880-er jierren begûnen de Sjajinnen har bytsje by bytsje nei wenjen te setten yn 'e krite fan 'e rivier de Tongue yn Montana, dy't it uterste noarden fan harren eardere wengebiet op 'e Grutte Flakten markearre. Op 16 novimber 1884 waard dêre yn opdracht fan 'e Amerikaanske presidint Chester A. Arthur it Tongue River Yndianereservaat stifte, dat letter it Noardlike Sjajinne Yndianereservaat kaam te hjitten. De Noardlike Sjajinnen hoegden nea wer werom te kearen nei it suden.
Casablanca (film)
Opnamen
De sênes fan Casablanca waarden op gronologyske folchoarder filme, wat foar films ûngewoan is. De reden dêrfoar wie dat it senario noch mar foar de helte ôf wie doe't de opnamen begûnen.
Postproduksje
Yn 'e postproduksje waard de filmmontaazje dien troch Owen Marks, wylst de filmmuzyk fersoarge waard troch Max Steiner. De hiele film koste $1.039.000 om te meitsjen ($75.000 oer it budget hinne). Dat wie mear as dat de measte films doedestiden kosten, mar ek wer net útwrydsk folle mear.
Distribúsje
De distribúsje fan Casablanca waard fersoarge troch Warner Bros. De film gie op 26 novimber 1942 yn New York yn premiêre. De postproduksje fan 'e film waard in haastput om't de studio profitearje woe fan Operaasje Torch, de ynfal troch de Alliëarden yn Marokko en Algerije, en de dêrmei mank geande befrijing fan Kasablanka. Op 23 jannewaris 1943 iepene Casablanca yn 'e Amerikaanske bioskopen
Yn Ierlân waard Casablanca op 19 maart 1943 ferbean om't it fertoanen fan 'e film de neutraliteit fan it lân oantaaste soe, yn acht nommen dat yn 'e film Vichy-Frankryk en nazy-Dútslân yn "in sinister ljocht" ôfskildere waarden. Nei ôfrin fan 'e Twadde Wrâldoarloch kaam de film yn juny 1945 dochs noch yn 'e Ierske bioskopen, mar dêrfoar moast der likegoed in stik útknipt wurde om 'e sensuer tefreden te stellen: yn 'e dialooch tusken Rick en Ilsa mocht gjin inkele ferwizing, hoe bedutsen ek, nei mooglike oerhoer fan Ilsa mei Rick sitte.
Yn West-Dútslân brocht Warner Bros. yn 1952 in yn it Dútsk neisyngronisearre ferzje fan Casablanca út, dy't suver ûnwerkenber feroare wie. Alle sênes mei nazys wiene fuortknipt, krekt as de measte ferwizings nei de Twadde Wrâldoarloch. Troch de neisyngronisearring fan 'e dialooch wie men by steat in folslein nij ferhaal te fertellen: Victor Laszlo wie no net mear in fersetsman op 'e flecht foar de nazys, mar in Noarske atoomûndersiker dy't efterfolge waard troch Interpol nei't er út 'e finzenis ûntsnapt wie. Dy ferzje wie troch alle geknip 25 minuten koarter as de oarspronklike film. Pas yn 1975 waard der in Dútsk neisyngronisearre oarspronklike ferzje fan 'e film útbrocht.
Historisiteit en flaters yn 'e film
Der sitte yn Casablanca ferskate dingen dy't yn wurklikheid oars wiene as de film se foarstelt. It wichtichste datoangeande is dat yn Kasablanka ûnder de Twadde Wrâldoarloch nea Dútske militêren legere wiene. Ek de útspraak fan Louis Renault dat hy derby wie doe't Amerikaanske troepen yn 1918 Berlyn besetten, hat gjin inkele feitlike basis om't dat simpelwei nea bard is. En de flechtrûte foar lju dy't út Jeropa wei woene, dy't neffens de film fan Vichy-Frankryk fia Oran yn Algerije en Kasablanka yn Marokko nei Lissabon yn it neutrale Portegal late en dêrwei oer de Atlantyske Oseaan nei de Feriene Steaten, hat nea sa bestien, al wist de technysk adviseur fan 'e film, in Robert Aisner, as ien fan 'e inkelingen blykber al op dy manear fuort te kommen. In folle, folle mear brûkte rûte wie lykwols fia Wenen, Praach, Parys en Ingelân, en letter oer de Pyreneeën nei Spanje en Portegal.
Fierders befettet Casablanca inkele steurende tinkflaters, dy't in beproeving troch de logika net trochstean kinne. De "brieven fan frije trochtocht" dy't de lju dy't se besitte tasteane om Vichy-Frankryk en syn koloanjes te ferlitten, binne neffens Ugarte yn 'e film ûndertekene troch Charles de Gaulle. Dat wie lykwols de foaroanman fan it regear-yn-ballingskip fan 'e Frije Frânsen, dat op foet fan oarloch ferkearde mei it kollaborearjende rezjym yn Vichy. In brief ûndertekene troch De Gaulle soe yn it troch Vichy behearske Marokko dus earder in reden foar arrestaasje west hawwe as dat men der frij de grins mei oerstekke koe. Yn 'e Frânsk neisyngronisearre ferzje fan 'e film is de tekst dêrom feroare fan De Gaulle yn Weygand, in generaal dy't foar Vichy it tafersjoch oer de Noardafrikaanske koloanjes hie.
In oar punt dat net doocht oan 'e film, is dat Laszlo úthâldt dat de nazys him yn Kasablanka net arrestearje kinne. Hy seit: "Dit is noch altyd ûnbeset Frankryk; in skeining fan 'e neutraliteit soe weromslaan op prefekt Renault." De foaroansteande Amerikaanske filmkritikus Roger Ebert skreau dêroer: "It slacht nearne op dat er dêr frij omrinne koe. […] Hy soe [yn it echt] fuortendaliks oppakt wurden wêze, sadree't se him gewaarwaarden."
Untfangst
Fan 'e filmkritisy krige Casablanca yn 1942 oer it algemien positive resinsjes. Sa skreau Bosley Crowther yn The New York Times dat it in film wie dy't "de rêchbonke tintelje en it hert opspringe lit." Hy priizge de "slûchslimme draaiïngs yn 'e plot" en de kombinaasje fan "sentimint, humor en oandwaanlikens mei […] melodrama en […] yntriizje." It tydskrift Variety hie lof foar de "kominaasje fan treflike aktearprestaasjes, in oangripend ferhaal en in knaphandige rezjy" en it "ferskaat oan toansettings, aksje, detektive, komeedzje en drama". Ek foar Humphrey Bogart en Ingrid Bergman as de haadrolspilers wie der oer it algemien lof. Ien fan 'e útsûnderings wie it tydskrift The New Yorker, dat Casablanca net better beoardiele as "best te ferdragen", en hawwe woe dat it "Across the Pacific, Bogart syn lêste spionaazjefilm, net belykje [koe]."
Hoewol't Casablanca dúdlik in A-film wie mei earsteklas senarioskriuwers en filmstjerren dy't harren reputaasje al fêstige hiene, ferwachte by Warner Bros. foarôf net ien dat de film it better dwaan soe as de hûnderten oare gewoane films dy't yn 1942 troch de filmyndustry fan Hollywood produsearre waarden. De belangstelling dy't de film yn 'e bioskopen belibbe, wie goed, mar net útsûnderlik. Dat Casablanca bekroane waard mei trije Oscars, kaam dan ek as in folsleine ferrassing. Sûnt de 1940-er jierren is de reputaasje fan Casablanca en de dêrmei mank geande populariteit fan 'e film inkeld fierder oanwoeksen. Tsjintwurdich wurdt Casablanca sjoen as in wiere filmklassiker en ien fan 'e bêste films aller tiden. Yn 1989 wie it ien fan 'e earste 25 films dy't troch de Library of Congress útornearre waarden foar preservaasje yn it National Film Registry, omreden fan kulturele, histoaryske en/of estetyske wearde.
Op 'e webside Rotten Tomatoes, dy't resinsjes sammelet, hat Casablanca in tige heech, amper noch te ferbetterjen goedkarringspersintaazje fan 99%, basearre op 91 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: "As in ûnbekreaud masterwurk en miskien wol de definitive útspraak fan Hollywood op it mêd fan leafde en romantyk is [de film] meitiid inkeld better wurden, mei karriêrebeslissende optredens fan Humphrey Bogart en Ingrid Bergman." Op Metacritic, de wichtichste konkurrint fan Rotten Tomatoes, behellet Casablanca sels in goedkarringspersintaazje fan 100%, basearre op 18 resinsjes.
Opbringst
Casablanca brocht yn 'e bioskopen yn 'e Feriene Steaten en Kanada $3,7 miljoen (neffens Warner Bros.) oant $6,9 miljoen op (neffens Variety). Ofset tsjin it budget fan goed $1 miljoen betsjut dat in winst fan $2,7 oant 5,9 miljoen, hoewol't dêr de marketingkosten noch wol ôf moatte. Sûnt 1942 hat de film troch oare foarmen fan ferkeap bûten de bioskopen om al withoefolle kearen syn produksjekosten weromfertsjinne.
Prizen
Om't Casablanca yn jannewaris 1943 foar it algemien publyk yn 'e bioskoop kommen wie (en net yn novimber 1942, doe't de premiêre holden waard), koe de film pas yn 1944 meitingje nei de Oscars. Dêrby waard Casablanca nominearre yn acht kategoryen, wêrûnder bêste akteur (Humphrey Bogart), bêste byrol fan in akteur (Claude Rains), bêste kamerarezjy, bêste filmmontaazje en bêste filmmuzyk. De film wûn de prizen foar bêste film, bêste rezjy (Michael Curtiz) en bêste senario (Julius J. Epstein, Philip G. Epstein en Howard Koch).
Ferfolgen, remakes en adaptaasjes
Suver fan it momint ôf dat dúdlik waard hoefolle súkses Casablanca hie, wie der praat fan it meitsjen fan in ferfolchfilm. Ferskate plannen waarden dêrfoar makke, mar dy't waarden nea yn 'e praktyk brocht. It bekendste fan dy ideeën wie in film dy't Brazzaville komme moatte soe te hjitten, nei de stêd yn 'e Frânske Kongo dy't Renault oan 'e ein fan Casablanca neamt as mooglik taflechsoard foar himsels en Rick, no't de grûn harren yn Kasablanka te hjit ûnder de fuotten wurden is. Dy film waard yn preproduksje nommen, mar kaam nea fierder as dat.
Mei in remake fan Casablanca is it likemin ea wat wurden. Yn 1974 waard de Frânske regisseur François Truffaut útnûge om sa'n film te meitsjen, mar dyselde betanke daliks foar de ear, omreden fan 'e cultstatus dy't Casablanca doe al berikt hie. Films dy't letter besochten mei in oar ferhaal en in oare eftergrûn dochs de 'magy' fan Casablanca op 'e nij te fangen, lykas Caboblanco (1980) en Havana (1990), flopten yn 'e bioskoop.
It ferhaal fan Casablanca waard neitiid wol adaptearre ta oare media. Sa waarden der yn 1943 en 1944 fjouwer ûnderskate harkspullen op 'e film basearre, wêrfan ien op 26 april 1943, as ûnderdiel fan 'e searje The Screen Guild Theater, mei Humphrey Bogart, Ingrid Bergman en Paul Henreid yn deselde rollen dy't se ek yn 'e film fertolke hiene.
Foar de tillefyzje waarden twa minysearjes op basis fan 'e film makke, ien yn 1955, foar ABC, en ien yn 1983, foar NBC.
In 'ferboeking' mei as titel As Time Goes By, fan Michael Walsh, waard yn 1998 formeel autorisearre troch Warner Bros. In eardere ûnautorisearre roman, Suspects, fan David Thomson, út 1985, wie in ferfolch op 'e film.
Everybody Comes to Rick's, it oarspronklike toanielstik dêr't Casablanca op basearre is, waard yn augustus 1946 foar it earst op 'e planken brocht yn Newport (Rhode Island) en yn april 1991 nochris yn Londen, mar net ien fan beide ferzjes wie súksesfol. Senarioskriuwer Julius J. Epstein besocht twaris om 'e film te adaptearjen ta in Broadway-musical, yn 1951 en 1967, mar net ien fan beide kearen krige er de hannen dêrfoar opinoar.
Sitaten
Casablanca is sa'n filmklassiker, dat ferskate sitaten út 'e dialooch yn it Ingelske taalgebrûk opnommen binne. Dêrby giet it om "Here's looking at you, kid," de útspraak fan Rick Blaine as er Ilsa Lund ta toast, en om "We'll always have Paris", eat dat Rick tsjin Ilsa seit as se ôfskie nimme op it fleanfjild. Dat is tsjintwurdich wat dat sein wurdt as men bedoelt: "We hawwe yn elts gefal de oantinkens noch." In trêde sitaat dat sterk mei Casablanca assosjearre wurdt, is "Play it again, Sam!" Dy wurden wurde lykwols yn 'e film eins net sprutsen. Ilsa seit tsjin pianist Sam: "Play it once, Sam, for old times sake", en as er beart dat er net wit wat se bedoelt: "Play it Sam. Play As Time Goes By." Letter, as Rick en Sam allinne yn 'e klub efterbleaun binne, seit Rick: "You played it for her, you can play it for me", en: "If she can stand it, I can! Play it!"
Adriaan Mulder
Adriaan Franciscus Riender Mattheus Katalinus Hendrik Wilhelm Mulder (Schoonhoven, 29 juny 1880 - Breda, 14 oktober 1966) wie in Nederlânske loftfeartpionier en de earste Nederlanner mei in Nederlânsk fleanbrevet. Dit waard op 7 april 1911 útrikt troch de Koninklijke Nederlandse Vereniging voor de Luchtvaart.
Mulder wie ien fan de earste trije learlingen fan de krekt oprjochte Eerste Nederlandsche Vliegvereeniging (ENV), mei mei Henri Bakker en Joseph van Bussel (wiere namme Joseph Maurer). Nei it beheljen fan dat fleanbrevet waard Mulder oansteld as ynstrukteur en ûnderdirekteur fan de ENV en joech er mannich fleandemonstraasje. By ien fan dy demonstraasjes mei de Helpman-1 (makke yn Helpman ûnder Grins) stoarte er del en rekke er út de tiid.
Cotentin
Cotentin is in skiereilân yn Normandje yn it noardwesten fan Frankryk.
Geografy
Cotentin heart foar it measte by it departemint Manche, mar yn it easten ek by it departemint Calvados. Yn it suden grinzget it skiereilân oan it lânskip Avranchin om de stêd Avranches hinne, yn it easten oan de krite Bessin. De grutste stêd op it skiereilân is Cherbourg-en-Cotentin, dy't yn it noarden leit. Is is in havenstêd mei likernôch 120.000 ynwenners. Oare plakken dy't op Cotentin lizze binne Coutances, Barfleur, Saint-Lô, Bricquebec, Granville, Barneville-Carteret, Carentan en Valognes.
Op it skiereilân lizze fiif soarten lânskippen:
Adriaan Mulder
Begjin 1913 rjochte Mulder tegearre mei de C. Busch de fleanskoalle "De Kampioen" op, op it fleanterrein fan Ede. De fleanskoalle hat it lykwols net lang úthâlden.
Cotentin
Geografy
Foarhinne wie it skiereilân hast in echt eilân. Allinne in smelle stripe by Lessay ferbûn Cotentin mei it fêstelân. Troch de slûzen dy't boud binne is Cotentin in skiereilân woarn.
Yn it easten fan it skiereilân begjinne mei Utah Beach by Carentan de ynfaazjestrannen fan de Twadde Wrâldkriich. Op 6 juny begun dêr D-Day, it begjin fan de befrijing fan West-Europa.
Taal
It Normandysk is hast oeral yn Normandje útstoarn, mar hat it op Cotentin noch it langst folholden. Mar ek dêr driget it Cotentinais, de fariant op Cotentin, út te stjerren.
Wrâlderfgoed
It troch Sébastien Le Prestre de Vauban boude fort fan Saint-Vaast is sûnt july 2008 byskreaun op de list fan it UNESCO-wrâlderfgoed.