cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Skâns
Permanint besette skânsen krigen in eigen namme en waarden faak 'fort' neamd.
Yn Súdeast-Fryslân binne de resten fan de Fryske Wetterliny te sjen. Dy line fan 16e en 17e-iuwske ferdigeningsskânsen en wetter rint dwers troch it súdeasten fan de provinsje. Se binne bot fertuteaze. Lânskipsbehear Fryslân wol de skânsen opknappe. De Bekhofskâns by Aldeberkeap is earst oanpakt.
Ennigaburren
De namme komt ek foar as Eengebuiren en Emingaburen.
Jaroslavl (oblast)
De oblast Jaroslavl (Russysk: Ярославская область; Jaroslovskaja oblast) is in bestjoerlike ienheid yn Ruslân. Haadstêd is Jaroslavl.
De oblast is part fan it Sintraal Federaal Distrikt en grinzget oan de oblasten Vladimir, Vologda, Ivanovo, Kostroma, Moskou en Tver.
De ôfstân fan Moskou oer it spoar is 282 km, mei de auto 265 km en is himelsbreed 250 km.
De oblast leit yn it noarden fan de Easteuropeeske Leechflakte. Eartiids bestie it hiele gebiet fan de oblast út ticht nullewâld en mingd bosk, mar tsjintwurdich bestiet it gebiet út boulân en bosk mei bjirkebeammen en popelieren. Grutte stikken binne ek somplân. De oblast wurdt troch de Wolga midstwa dield.
Foar de Twadde Wrâldkriich wie de oblast ien fan de meast yndustrialisearre oblasten fan Sintraal-Ruslân. Yn de Twadde Wrâldkriich waard de oblast bombardearre; de slimste bombardeminten wiene yn de nachten fan 10 en 21 juny 1943.
Bestjoer
Yn maart 1936 waard yn de USSR it doetiidske oblast Ivanovo opdield yn de nije oblasten Ivanovo en Jaroslavl. It tsjintwurdige oerflak krige de oblast yn 1944 nei't in diel ôfskieden waard foar de oprjochting fan it nije oblast Kostroma.
De oblast Jaroslavl is ferdield yn 17 rajons en trije stedsdistrikten. Dy trije stedsdistrikten binne de trije grutste stêden.
Grutste stêden
De belangrykste stêden binne njonken de haadstêd Jaroslavl Rybinsk en de stêden Rostov en Pereslavl-Zalesski.
Peter North
Peter North, echte namme: Alden Brown (Halifax, 11 maaie 1957), is in rêstend Kanadeesk pornoakteur, -regisseur en -produsint. Hy sette yn 1983 útein mei in karriêre yn 'e Amerikaanske pornoyndustry en is noch altyd aktyf as akteur. Underwilens hat er yn mear as 2.500 pornofilms spile. North stiet om syn grutte penis en syn mânske ejakulaasjes. Yn 1998 wûn er in AVN Award yn 'e kategory bêste groepsekssêne.
Pornokarriêre
Peter North is hikke en tein yn Halifax, de haadstêd fan 'e eastlike Kanadeeske provinsje Nij-Skotlân. Yn 1982 ferfear er nei de Amerikaanske steat Kalifornje, dêr't er him nei wenjen sette yn Los Angeles. Fanwegen skulden dy't yn 'e tûzenen dollars rûnen, bedarre er yn 1983, doe't er 26 jier wie, yn 'e pornoyndustry, nei't er ûntdutsen wie wylst er op in priveefeest as mannekên sportklean sjen liet. Yn 't earstoan spile er, ûnder de skûlnamme Matt Ramsey, útslutend yn homoseksuële pornofilms, poer om't dat it bêste betelle. Letter ferskynde er teffens yn heteroseksuële en biseksuële films, wêrfoar't er de artystenamme Peter North oannaam, en fan likernôch 1990 ôf died er allinne noch mar hetero-porno.
As heteroseksueel pornoakteur waard North al rillegau tige populêr, wat fral te krijen hie mei syn ôftrainde uterlik, de grutte fan syn penis (lingte 21,5 sm, omtrek 12 sm) en syn lichaamlike behearsking yn in tiid dat der noch gjin fiagra bestie. Wat ek sûnder mis in rol spile wiene syn cumshots, oftewol syn ejakulaasje, bgl. oer it gesicht (facial) of oare lichemsdielen fan syn tsjinspylster, wêrby't er in tige grut berik hat en in protte sperma produsearret, dat er yn acht oant tsien mielen nei bûten ta ejakulearret yn in orgasme dat soms wol oardel minút duorret. Dat is gâns mear, faker en langer as de trochsneed man hellet. Dizze karakteristiken hawwe him bynammen opsmiten as the Decorator ("de Fersierder"), Old Faithful (nei de ferneamde geiser mei deselde namme yn it Nasjonaal Park Yellowstone) en the Sperminator (in wurdspiling op the Terminator).
North, dy't syn karriêre as pornoakteur noch altiten (2013) fuortset, hat ûnderwilens meispile yn mear as 2.500 pornofilms. Dêrby hat er û.m. gearwurke mei pornoaktrises as Ava Addams, Brigitte Aime, Nikki Anderson, Brittany Andrews, Eva Angelina, Davia Ardell, Briana Banks, Erika Bella, Belladonna, Niki Belucci, Breanne Benson, Johnni Black, Bunny Bleu, Anita Blond, Veronica Brazil, Jenna Brooks, Dolly Buster, Christy Canyon, Asia Carrera, J.R. Carrington, Tabatha Cash, Catalina, Kim Chambers, Brooklyn Chase, Cherokee, Cicciolina, Cytherea, Cortknee, Monique Covet, Courtney Cummz, Daisy Marie, Jewel De'Nyle, Tricia Devereaux, Lexi Diamond, Barbara Doll, Helen Duval, Lacey Duvalle, Bobbi Eden, Rita Faltoyano, Jeanna Fine, Erica Fontes, Dillion Harper, Nina Hartley, Taylor Hayes, Jenna Haze, Tera Heart, Houston, Kylie Ireland, Janet Jacme, Jewels Jade, Jenna Jameson, Jenaveve Jolie, Jill Kelly, Dyanna Lauren, Eve Laurence, Shayla LaVeaux, Sally Layd, Francesca Le, Heather Lee, Jordan Lee, Miko Lee, Leila Lei, Shawna Lenée, Rebeca Linares, Laura Lion, Lisa Lipps, Alexis Love, Lovette, Mya Luanna, Sabrine Maui, Tanner Mayes, Marie McCray, Jordan McKnight, Gianna Michaels, Mimi Miyagi, Mariah Milano, Tonisha Mills, Tiffany Mynx, Alexandra Nice, Brittany O'Connell, Olivia O'Lovely, Brittany O'Neil, Bree Olson, Papillon, Victoria Paris, Moana Pozzi, Teagan Presley, Taylor Rain, Riley Reid, Olivia del Rio, Sativa Rose, Karma Rosenberg, Jasmin St. Claire, Savannah, Hillary Scott, Sheena Shaw, Domonique Simone, Delilah Strong, Shyla Stylez, Stephanie Swift, Kobe Tai, Mika Tan, Luci Thai, Bianca Trump, Angelina Valentine, Stacy Valentine, Dana Vespoli, Vicky Vette, Vanda Vitus, Taylor Wane, Teri Weigel, Tori Welles, Zara Whites, Wendy Whoppers, Rebecca Wild, Lilli Xene, Sarah Young en Kitty Yung. Dat er yn guon films spile hie mei de beruchte aktrise Traci Lords, dy't neitiid minderjierrich west bliek te hawwen, kaam him (en in hiele rige oare akteurs en produsinten út 'e Amerikaanske pornoyndustry) yn 1986 hast op in proses te stean, mar aldergeloks besleat it Iepenbier Ministearje de saak falle te litten, om't it net bewize koe dat North en de oaren op 'e hichte west hiene fan Lords har minderjierrigens. Fan 1988 ôf wie North njonken syn aktearjen út en troch ek aktyf as regisseur, benammen tusken 1998 en 2007. Underwilens hat er mear as santich films makke, mei dêrûnder syn North Pole- en Anal Addict-searjes. Mear as tweintich films hat er boppedat sels produsearre, mei dêrûnder fyftjin dy't ta de North Pole-rige hearden. Yn 2001 rjochte North syn eigen produksjebedriuw op: Northstar Associates. Yn 2007 bewearde North op syn offisjele webside dat er likernôch 100.000 dollar de moanne fertsjinne.
Mainstream-karriêre
Njonken syn pornokarriêre hat Peter North ek op oare mêden aktyf west. Sa brocht er yn 1994 in boek út dat in hânlieding foar manlju wie oer hoe't men kreaze froulju treffe en op bêd krije kin, mei as titel Penetrating Insights ("Ynkringende Ynsichten"). Tegearre mei pornoaktrise BiBi Jones figurearre North yn 2011 yn 'e fideoklip fan it nûmer Been to Hell, fan 'e rapband Hollywood Undead.
Anton Geesink
Hy wie yn 1961 de earste net-Japanner dy't wrâldtitel yn de swierste klasse judo wûn, en wie ek yn 1965 de bêste fan de wrâld. Yn 1964 skokte hy it gastlân Japan doe't er op de Olympyske Spullen yn Tokio yn de finale de Japanner Akio Kaminaga fersloech en dêrtroch Olympysk kampioen judo waard. Geesink waard 21 kear Europeesk kampioen en wûn yn Nederlân njonken 21 nasjonale titels yn it judo ek yn 1957, 1958, en 1959 in nasjonale titel yn it Gryksk-Romeinsk wrakseljen.
Nei syn judokarriêre bleau Geesink ek as bestjoerder aktyf yn de sportwrâld. Hy makke sûnt 1987 diel út fan it Ynternasjonaal Olympysk Kommitee.
Greetsiel
thumb|Kaart fan Krummhörn thumb|Loftfoto fan it histoarysk sintrum Greetsiel is in havenplakje yn Dútslân. It plak leit oan de Leybocht yn it westen fan East-Fryslân. Der wenje likernôch 1.450 minsken (2012). Greetsiel is fierhinne it meast toeristyske plak fan de gemeente Krummhörn. Neist it toerisme spilet de garnalefiskerij ek in wichtige rol yn de lokale ekonomy.
Skiednis
De namme Greetsiel komt foar it earst foar yn brieven út 1388 (Okko I tom Brok). Skippen út Hamburch leinen doe yn de haven fan Greetsiel foar anker en moasten tol betelje. It plak waard fan it domein Appingen út stifte troch de Sirksena's, in East-Fryske haadlingefamylje. Doe't Appingen hieltyd minder wichtiger waard, waard Greetsiel it plak fan de haadlingen. Greve Edzard I waard yn 1462 yn de stins fan de Sirksena’s berne. Under dizze hearskippij soe East-Fryslân rinne fan de Wezer oant Grins. Yn 1547 waard Ubbo Emmius yn Greetsiel berne.
Omdat de kommunistyske beweging yn Greetsiel aardich sterk wie, waard in diel fan de kommunisten troch de nazi's oppakt. Op syn minst 14 twangsarbeiders waarden registrearre. De measten kamen út Poalen, Ruslân en de Oekraïne. Yn in barak oan 'e seedyk waarden sa'n 30 Frânske en Belgyske kriichsfinzenen ûnderbrocht. Letter yn 'e oarloch krige Greetsiel in strafkamp. It strafkamp hie tusken de 40 en 60 finzenen, sa'n 70 prosint dêrfan wie Russysk of Oekraynsk. By bombardeminten yn 1942 waarden fjouwer huzen ferneatige en noch mear skansearre. It grutste diel fan it histoaryske sintrum is bewarre bleaun.
Greetsiel leit sûnt 1972 yn de gemeente Krummhörn, dêrfoar wie it plak in selsstannige gemeente. Om deselde tiid komt it toerisme yn Greetsiel op gong.
Wichtige plakken en gebouwen
thumb|De Twillingmûnen fan Greetsiel. Greetsiel is hjoed de dei in toeristysk plak mei in stik as wat toeristyske attraksjes. Bygelyks:
Ferkear
De ôfstân ta de stêden Emden en Norden is 15 en 20 kilometer. Fan 1906 oant 1963 hat der in meterspoarferbining mei Pewsum en Emden west. Tsjintwurdich fersoargje bussen de ferbinings mei dizze plakken en mei Norden.
Camminghastate (Ferwert)
Camminghastate wie in state dy't noardlik fan Ferwert stie. De state waard yn 1818 ôfbrutsen.
Skiednis
De state of stins wie al foar 1400 boud en waard foar it earst yn 1468 as een slotken dat beheert is van een geheeten Ticke neamd. Yn 1511 hjitte de stins het Kammyngen guedt to Ferwert. It wie ien fan de huzen fan de Cammingha's, ien fan de oansjenlikste en earst fermelde Fryske aadlike famyljes. thumb|left|250px| Cammingha en it mûntsehûs yn Ferwert. It goed fan de Cammingha's grinze oan it lân fan it Mûntsehûs fan it kleaster Foswert dat yn 1289 noch liengoed fan Sibrand Heslinga wie. Om 1100 strieden Cammingha's en Heslinga's tsjin elkoar Camminghastate wie mei Herjuwsmastate it wichtichste adelshûs yn Ferwert. It byhearrende lân grinze oan it geastlik goed fan de parochytsjerke en lei diels yn de opstrek dêrfan. By in opmjitting fan 1645 waard de omjouwing fan it hûs beskreaun as: "het hornleger is met de graft, singel ende coy samt uytreed tesamen ruim 23 pondemaat groot bevonden". Op de kaarten fan 1718 en 1832 is in rom patroan fan grêften, singels en leanen te sjen. In leane ferbûn de state mei de tsjerke. Om 1600 hinne waard by it hûs in park oanlein en om 1720 skynt fannijs oan de túnoanlis wurke te wêzen.
It stee wie tagonklik troch in poartegebou. It gebou sil tsjin de ein fan de 16e iuw boud wêze en wie dêrmei folle âlder as it poartegebou fan it Poptaslot yn Marsum. It poartegebou hie boppe de trochgong trije ferdjippings mei ramen en wie dêrmei sa heech, dat it troch steunbearen skoarre wurde moast, wylst de koerbôgige trochgong troch pylders flankearre waard. De geveltop wie rynsk fersierd mei rolwurk yn 'e styl fan Hans Vredeman de Vries. Tsjin it poartegebou oan stie in achtsidige treptoer, dy't heech opgie en bekroand waard troch in spits mei sipel. Dat poartegebou is yn 1818 ôfbrutsen.
Om 1976 waard by in ruilferkaveling it grêftestelsel foar in grut part rekonstruearre en dêrby waarden resten fan it poartegebou fûn, mar gjin fundearrings. De famylje Van Herpen hat it terrein doe op in eigen manier ynrjochte as "Cammingha Hof", dat út en troch foar besichtiging iepensteld wurd.
Bewenners
Yn 1399 waard Gerrolt Cammingha fan Ferwert troch de Hollânske greve Albrecht fan Beieren beliend mei de hearlikheid fan ûnder mear Ferwert en Ljouwert. Hy wie troud mei Hac Sidses Cammingha fan Cambuur. Harren stins yn Camminghabuorren wie yn de jierren om 1400 hinne in Hollânsk bolwurk yn it opstannige Fryslân. Cammingha fan Ferwert kin oan sibben fan Gerrolt komd wêze, mar de beliening mei Ferwert en ek de lettere gegevens oer de Cammingha's wize der op dat hy ek mei syn berteplak Ferwert relaasjes hâlden bleau. Gerrolts dochter Wick troude mei Taco Cammingha út Ferwert, in sib yn de fjirde graad fan har heit Gerrolt, dy't yn 1422 as Fetkeaper haadling foarkomt In tiidgenoat, mooglik in neef fan Taco, wie Gerbeth Kammingha fan Ferwery. Yn 1418 wurdt hy as iehear (doarpsrjochter) yn Ferwert, yn 1422 as Skieringer haadling en yn 1448 als meirjochter fan Ferwerderadiel neamd. Hy soe troud west hawwe mei Doedt Bottesdr Helbada fan Ferwert. Foar 1475 troude er mei Doedt Holdinga, de widdo fan Taeke Mockema. Yn 1468 waard Taeke ("Ticke") neamd as militêr belangryk haadling yn Eastergoa: in Hollânske spion sprekt fan it doarp "geheeten Ferwart mit een slotken dat beheert is van een geheeten Ticke". Yn 1475 waard Mockema-huys yn Dokkum, dêr't Taeke en Doedt doe tahâlden, troch Sydts Bottinga en Aede Jongama sûnder súkses belegere.
Easterspoarwei
De Easterspoarwei is de spoarline fan Amsterdam nei it easten fan Nederlân. De line waard oanlein troch de Hollandsche IJzeren Spoorweg-Maatschappij (HIJSM) en rint fan Amsterdam Sintraal fia Hilfertsom, Amersfoart Sintraal en Apeldoarn nei Sutfen.
It trajekt Amsterdam - Amersfoart wurdt ek wol de Goailine neamd, yn de gemeente Barneveld stiet de Easterspoarwei ek bekend as it Hollânske spoar.
Skiednis
Yn de tiid dat de spoarweimaatskippijen noch mei-inoar konkurrearren, besleat de HIJSM in eigen spoarline tusken de haadstêd en it Dútske Ruhrgebiet oan te lizzen, as alternatyf op de Rhijnspoarwei fan de NRS.
De spoarline waard yn twa fazen iepene:
Yn Apeldoarn waard yn 1887 ek in ôftakking oanlein dy't streekrjocht nei Paleis Het Loo rûn; de saneamde Looline (ek wol Paleisspoarline of Keningsline neamd). Fan Sutfen ôf soarge de Nederlandsch-Westfaalsche Spoorweg-Maatschappij foar de oanlis fan de spoarline nei Dútslân. It trajekt nei Winterswyk kaam yn 1878 ree. It spoar nei it Dútske Borken waard úteinlik yn 1880 yn gebrûk naam. Dêrmei hie de âldste spoarweimaatskippij fan Nederlân in eigen spoarweiferbining mei it Dútske Ruhrgebiet. De nije ferbining wie yn it begjin benammen fan belang foar it ferfier fan koalen.
Yn 1874 waard ek de sydtûke fan Hilfertsom nei Utert Maliebaan en Utert Lunetten iepene. Sadwaande krige de HIJSM, njonken de goed 30 jier âldere Rhijnspoarwei, ek in eigen spoarferbining tusken Amsterdam en Utert.
De Easterspoarwei begûn earst yn it tydlike stasjon Amsterdam Oosterdok. Dat stasjon lei eastlik fan de Easterdokstrochgong. Yn 1879 baarnde it stasjon Oosterdok ôf. Dêrnei waard de yn 1878 oanleine ferbiningsbaan tusken de stasjons Oosterdok en stasjon Amsterdam Westerdok, dêr't de HIJSM-treinen nei Haarlim en Saandam harren begjinpunt hiene, ek foar reizgersferfier brûkt en krigen de treinen fan de Easterspoarwei, Amsterdam Westerdok ek as begjin- en einpunt. Tsien jier letter kaam it nije Sintraal Stasjon ree.
Big Flow Music
Big Flow Music is in Meksikaanske Hiphopgroep út Uriangato, Guanajuato. Fan 2013 ôf binne se aktyf. It is ien fan 'e meast bekende rapgroepen yn Meksiko. De groep bestiet út de rappers JL, Giorgin, Achas Lokote en MC Rap.
Eekwert
Eekwert wie in delsetting op in terp east fan de stêd Boalsert yn de gemeente Súdwest-Fryslân. De namme komt ek foar as Grut Equard (pleats), Equerd, Echwerdt en Ecquert. Tsjintwurdich is it in wyk fan Boalsert.
Boskberch
thumb|300px|Sicht fan de Boskberch nei it noardeasten ta. thumb|300px|De Boskberch, mei âlde útkyktoer, út it suden wei. thumb|300px|Iepenloftteater op de Boskberch. De Boskberch is in hichte fan 26,6 meter yn de gemeente Eaststellingwerf, súdlik fan Appelskea yn it Nasjonaal Park Drintsk-Fryske Wâld.
Myte
Yn âlde folksferhalen waard al ferteld dat der ûnder de Boskberch in âlde ikebeam waakse soe. De berch om de ikebeam hinne soe alsa in grut stodún wêze sa't dy der yn it Nasjonaal Park Drintsk-Fryske Wâld wol mear binne. Yn 2016 waard it bewiis levere dat it âlde folksferhaal wier wie.
Untstean
Yn 2016 waard it bewiis levere foar it bestean fan in ikebeam ûnder de Boskberch. De iik moat ferantwurdlik west hawwe foar it ûntstean fan de Boskberch. De iik kearde it stosân wêrtroch't der in dún om de beam hinne ûntstie. Ut de berch wei stekke trije tûken omheech dy't mei de dik 300 jier âlde ikebeam ferbûn binne. Dy tûken binne tusken de 7 en 10 meter lang.
Toer
Fan 1907 oant en mei 2016 stie der in 17 meter hege útsjochtoer op 'e Boskberch. De âlde toer wie der om brânen te sinjalearjen yn 'e bosken, mar dy funksje is ferlern gien doe't de bosken deromhinne te heech waarden. Yn 2016 waard der in nije toer boud op de Boskberch. De nije toer is 35 meter heech. De nije útsjochtoer is mei sa'n 60 meter boppe seenivo it heechste punt fan de gemeente Eaststellingwerf en de Boskberch sels is mei syn 27 meter hichte it heechste natuerlike punt fan de fêstewâl fan de provinsje Fryslân. Yn de nije útsjochtoer sit sawol in trep as in lift dy't besikers nei it panoramadek ta bringt.
Iepenloftteater
Op de Boskberch is in iepenloftteater. De renovaasje fan it teater begûn yn 2003 en it waard op 1 july 2010 wer iepene. Yn de fyftiger oant en mei de santiger jierren hie it iepenloftteater gauris grutte artysten/iepenloftspullen. It nije iepenloftteater hat mear as 500 sitplakken.
266
Foarfallen
thumb|right|596px|Palmyra
Earste Brief oan Timóteüs
It Earste Brief oan Timóteüs, yn it oarspronklike Gryksk: Α' Επιστολή προς Τιμόθεο, Alfa Epistoli pros Timotheo, ek wol koartwei 1 Timóteüs neamd, is it fyfjinde boek fan it Nije Testamint fan 'e kristlike Bibel. It is de tsiende fan 'e brieven, en heart ta de Pastorale Brieven en yn bredere sin ta de Brieven fan Paulus. Neffens de tsjerklike tradysje wurdt dit brief oan 'e apostel Paulus taskreaun, mar dêr binne sûnt it begjin fan 'e njoggentjinde iuw ûnder bibelwittenskippers en teologen twifels oer ûntstien. Yn elts gefal is wol dúdlik dat 1 Timóteüs sa'n grutte ienheid fan ynhâld en taaleigen fertoand mei twa oaren fan 'e Pastorale Brieven, 2 Timóteüs en Titus, dat dy trije wol troch ien en deselde persoan skreaun wêze moatte, oft dat no Paulus wie of net.
Tradisjoneel wurdt 1 Timóteüs datearre tusken 63 en 65, mar dan giet men derfan út dat Paulus it brief (yn Masedoanje) skreaun hat. De lju dy't dat ûntstride, datearje 1 Timóteüs tusken de ein fan 'e earste en de midden fan 'e twadde iuw. It brief is opmakke út goerie en warskôgings foar Paulus syn jongere mei-apostel Timóteüs, dy't doedestiden in liedende posysje ferfolle yn 'e kristlike gemeente te Efeze, oan 'e westkust fan Lyts-Aazje. De earste folsleine Fryske oersetting fan 1 Timóteüs stie yn 'e fertaling fan it Nije Testamint fan dû. Geart Aeilco Wumkes en Eeltsje Boates Folkertsma, dy't yn 1933 útkaam.
Ynhâld
Nei in groetnis (1 Tim. 1:1-2) falt Paulus mar daliks mei de doar yn 'e hûs, troch Timóteüs te warskôgjen foar lju dy't in dwaallear ferkundigje (1 Tim. 1:3-11); pas dêrnei draacht er in gebed fan tank op (1 Tim. 1:12-20). Dan giet er yn op 'e foarskriften foar it libben yn in kristlike gemeente en it hâlden en dragen fan kristenen (1 Tim. 2:1-3:16). Hy jout Timóteüs ynstruksjes oangeande it mienskiplik gebed (en dan fral oer de ferskillende rollen dy't manlju en froulju dêrby hawwe), en oangeande it liederskip fan 'e tsjerke, folge troch in gearfetting wêryn't er it foargeande nochris opsommet. Dan komt er nochris werom op 'e ferkundigers fan dwaallearen (1 Tim. 4:1-16). Hy fertelt Timóteüs wat er dwaan moat as gemeenteleden it wiere leauwe ôffallich wurde en wat syn eigen ferantwurdlikheden as foaroanman fan 'e gemeente binne yn it omgean mei dwaalleararen. As er dat ienris nei syn tefredenens út 'e doeken dien hat, giet Paulus fierder mei rie oer hoe't men omgean moat mei de ûnderskate groepen binnen de tsjerke (1 Tim. 5:1-6:2). Dêrby komme op 't aljemint: manlju en froulju, de âlderein en de jongerein, âldere en jongere widdowen, de âldsten (lieders fan 'e mienskip), en slaven. Nei nochris in warskôging tsjin dwaallearen (1 Tim. 6:3-10), diskear taspitst op 'e riken en har (mooglike) jildsucht, slút Paulus it brief ôf troch Timóteüs op it hert te drukken om nei it goede te stribjen (1 Tim. 6:11-21a), folge troch in groetnis (1 Tim. 6:21b).
Fryske oersetting
Yn 1919 joech dû. Geart Aeilco Wumkes yn syn Ut 'e Heilige Dobbe û.m. in oersettingsfragmint fan eigen hân fan 1 Tim. 1:12-17 út. De earste folsleine Fryske oersetting fan 1 Timóteüs stie yn it Nije Testamint fan Wumkes en Eeltsje Boates Folkertsma, dat yn 1933 útkaam en dat fan 1943 ôf ûnderdiel útmakke fan 'e earste Fryske bibeloersetting. Om't sawol teologen as taalkundigen beswieren tsjin 'e fertaling Wumkes-Folkertsma hiene, waard fan 1966 ôf wurke oan in nije bibeloersetting, dy't yn 1978 útkaam as de Nije Fryske Bibeloersetting (mei stipe fan 'e provinsje Fryslân, it Nederlands Bijbelgenootschap te Haarlim en de Katholieke Bijbelstichting te Bokstel). Dat is de fertaling dy't noch altiten yn gebrûk is, yn 'e foarm fan 'e trêde, ferbettere druk fan 1995. De oersetting fan 1 Timóteüs waard dêrby dien troch drs. H. Dijkstra, dy't op taalkundich mêd ûnderstipe waard troch perfester dr. Jelle Hendriks Brouwer.
De Bijekoer
De Bijekoer is it doarpshûs fan it doarp Winaam, dat yn it noardwesten fan 'e provinsje Fryslân yn 'e gemeente Harns leit. It gebou waard iepene op 18 maaie 1982. Tsjin 'e 2010-er jierren wie it alhiel efter de tiid rekke en ta oan in grutte opknapbeurt, dy't yn 2016 úteinsette. De Stifting Doarpshûs Winaam (oprjochte yn 1979) ynvestearre yn 'e folgjende trije jier krapoan €400.000 om De Bijekoer hielendal te renovearjen.
Dêrby waard net inkeld al it houtwurk oerskildere, dat foartiid it efterhelle kleurpatroan brún mei bêzje hie. Ek waard de berging, dy't op in ûnlogysk plak siet, ferpleatst, en waard de yndieling feroare, sadat men net mear troch de koken hoegde om 'e gearkomsteseal te berikken. (Neitiid koe men dêr út 'e hal wei komme.) De seal waard alhiel modernisearre, en de stifting hope dêrmei tenei ek beteljende aktiviteiten fan bûten Winaam te lûken, lykas de Harnzer ferienings dy't ein 2019 dakleas rekken doe't kultureel sintrum Trebol syn doarren sleat om sloopt te wurden.
Fierders waard De Bijekoer by de renovaasje ek alhiel ferduorsume. Sa waarden der nije betonflierren mei flierferwaarming oanlein en kaam der in waarmtepomp. Op 25 oktober 2019 waard it doarpshûs feestlik weriepene troch de âldste en de jongste ynwenner fan Winaam. Dêrnei folge in resepsje en in feestjûn.
Samtgemeinde Brookmerlân
thumb|300px|Lizzing Brookmerlân yn it distrikt Auwerk De Samtgemeinde Brookmerlân (Dútsk: Samtgemeinde Brookmerland) is in iepenbier lichem yn it distrikt Auwerk fan de dielsteat Nedersaksen.
Buorgemeente
Besuden Brookmerlân leit de gemeente Südbrookmerland.
Ut de skiednis
De Samtgemeinde Brookmerân ûntstie op 1 augustus 1969 en bestiet út seis gemeenten dy't mei-inoar likernôch 13.000 ynwenners hawwe.
Gemeenteried
De Samtgemeinde ken in eigen gemeenterie, dy't út 31 sitten bestiet. Ien dêrfan is op grûn fan syn amt reservearre foar de boargemaster.
1 Om syn amt
Bestjoerlike yndieling
De dielnimmende gemeenten Mariënhafe, Leezdorf, Osteel, Rechtsupweg, Upgant-Schott en Wirdum hawwe harren juridyske en polityke ûnôfhinklikens behâlden. Wol wurde inkele taken mienskiplik útfierd. Haadplak fan de Samtgemeinde is Mariënhafe.
Susterstêd
Brookmerlân hat in parnerskip mei Melksham, Wiltshire yn Ingelân.
Freestyle Script
Freestyle Script is in lettertype dat ûntwikkele waard troch Martin Wait yn 1981. De fette ferzje fan Freestyle Script waard ûntwikkele yn 1986. Utjouwers binne Adobe, ITC en Letraset. It hat 4 ferzjes: Regular, Bold, SH Reg Alt, en SB Reg Alt.
De Pylk
'De Pylk' is in keunstwurk yn Oerterp dat makke waard troch keunstner Ids Willemsma.
De stielen pylk út 1993 stekt 25 meter omheech oer de dyk Weibuorren. Yn de folksmûle ek wol ’de Spits fan Ids’ neamd.
Carson City (Nevada)
thumb|Lizzing Carson City yn Nevada thumb|Befolkingsopbou neffens âldens Carson City is sûnt 1861 de haadstêd fan de Amerikaanske steat Nevada. It plak lei yn it fierste westen fan de steat. It is in ûnôfhinklik stedsdistrikt, dat it heart net by in county fan Nevada.
De stêd waard stifte yn 1851 yn de tiid dat de mynbou bot opgong makke yn Nevada. Yn it gefal fan Carson City gie it om sulverminen, dy't al lang leeghelle binne.
Skiednis
De earste Jeropeanen dy't de omriten besochten, wiene de leden fan de ekspedysje fan John C. Frémont yn jannewaris 1843. Fremont ferneamde de pleatslike rivier, de Carson, nei syn ferkenner en Mountain Man Christopher „Kit“ Carson. De delling en omkriten waarden doetiids bewenne troch de Wasjû. De hannelspost oan de rivier de Carson hjitte tenei Eagle Station. Yn 1858 waard de namme fan de delsetting, dy't him stadichoan ûntjaan kinnen hie, feroare yn Carson City.
Doe't der yn de neifolgjende jierren goud en sulver yn it tichteby lizzende Comstock Lode (dat no ûnder Firginia City rekkene wurdt) ûntdutsen waard, folge in ûnbige groei fan Carston. Fanwege dy sterke befolkingsgroei waard Nevada yn 1861 fan it Utah-Territoarium skieden. It slagge Carson City om de konkurrinten Firginia City en American Flat foar te bliuwen yn de striid om haadstêd te wurden. Carson is haadstêd bleaun, ek neidat it Nevada-terriroarim yn 1864 in dielsteat waard. Mei dêrtroch waard de ôfhinklikheid fan mynbou minder en waard hannel mear wichtich. Tusken Virginia City en Carson City waard it Virginia & Truckeespoar oanlein en yn 1870-71 waard it Kapitool fan Nevada boud.
De oanlis fan it spoar oer de Donnerpas, koe Carson net fan profitearje omdat it te fier nei it noarden lei, dat de hannel waard minder en it ynwennertal fan Carson City sakke. Doe't de mynbou yn Tonopah en Goldfield opgong makke, koe Carson dêr in skoft har foardiel mei dwaan. Yn de rin fan de 20e iuw waakste it plak stadichoan, sadat yn de sechtiger jierren it ynwennertal fan 1880 fannijs berikt waard.
Ekonomy
It toerisme is tige wichtich foar Carston. Trekpleisters binne de kasino's, de spûkstedsjes yn de omkriten út de tiid fan it Wylde Westen en de sulver- en goudminen dy't net mear yn it wurk binne.
804
Foarfallen
thumb|right|240px|Talisman fan Karel de Grutte (no yn Reims)
Jelle Zijlstra
Jelle Zijlstra (Easterbierrum, 27 augustus 1918 - Wassenaar, 23 desimber 2001) wie in ekonoom. Hy promovearre yn de Hannelswittenskippen, wie sûnt 1948 heechlearaar oan de Frije Universiteit fan Amsterdam en wie Earste- en Twadde Keamerlid foar de ARP. Fan 1967 oant en mei 1981 wie Zijlstra presidint fan De Nederlandsche Bank N.V..
Libben
Nei it heljen fan it MULO- en HBS-diploma yn Harns folge Zijlstra in oplieding oan de Nederlânske Ekonomyske Hegeskoalle yn Rotterdam.
It ferfollen fan de militêre tsjinstplicht en syn ûnderdûken yn de Twadde Wrâldkriich (hy wegere yn 1943 de foar studinten ferplichte loyaliteitsferklearring te tekenjen) moast er de stúdzje foar ûnderbrekke. Yn syn stúdzjetiid wie er lid fan de Societas Studiosorum Reformatorum Roterodamensis (S.S.R.-R.). Hy waard lid fan it dispút U.C.R.I.G.E.S. Oktober 1945 behelle er syn doktoraaleksamen ekonomy. Dêrnei gie er oan it wurk as assistint en fan 1946 ôf as haadassistint ekonomysk ûndersyk by de Nederlânske Ekonomyske Hegeskoalle. Yn 1947 waard er dêr beneamd ta lektor.
Spangea
Spangea is in doarp tusken de Rottige Meente en de Linde yn it suden fan de gemeente Weststellingwerf. Under Spangea falt ek in diel fan 'e buorskip Grêft.
Jelle Zijlstra
Libben
Desimber 2001 stoar Zijlstra mei 83 jier. Hy kaam te hôf yn Wassenaar.
Spangea
Spangea hat  ynwenners.
Jelle Zijlstra
Wittenskip
Zijlstra promovearre 1948 op it proefskrift "De omloopsnelheid van het geld en haar betekenis voor de geldwaarde en het monetaire evenwicht". Itselde jier noch waard er beneamd ta heechlearaar yn de teoretyske ekonomy oan de Vrije Universiteit fan Amsterdam.
Spangea
Skiednis
Spangea ûnstie lykas de oare doarpen yn de Grutte Feanpolder yn 'e midsiuwen. It doarp waard yn 1320 Spangghe neamd en yn 1399 Spangen. Yn de 16e iuw folgen nammen lykas (De) Spange, Spanghe en Spange. Yn de 19e iuw waard it doarp Spangen en Spanga neamd.
Jelle Zijlstra
Minister
Fan 2 septimber 1952 oant 24 july 1963 wie er minister fan Ekonomyske Saken yn it twadde kabinet Drees en yn it tredde kabinet Drees, fan Ekonomyske Saken en fan Finânsjes as "ad interim" yn it Twadde kabinet Beel en fan Finânsjen yn it Kabinet-De Quay.
Frijheidsbûn fan de Sân Eastfryslannen
Oanrin
Sa ûntstie om 1430 hinne in opstân yn it Brookmerlân (hjoeddeiske skriuwwize) mei stipe fan de famylje tom Brok. Nei in mislearre oanfal fan Ukena yn it Stêdlân by Bremen wreide de opstân him út. Nei de ferovering fan Oldersum en Auwerk ferienigen ferskillende Eastfryske kriten en haadlingen har op 14 novimber 1430 ûnder lieding fan Edzard Sirksena út Greetsiel yn it Frijheidsbûn fan de Sân Eastfryslannen.
Utwurking
De leden fan it frijheidsbûn foelen mei-inoar it kastiel fan Ukena yn Lier oan. Doe’t de oanfal net mear te hâlden wie flechte Fokko Ukena nei Emden. De haadlingefamylje Sirksena wie dêrtroch sa machtich wurden dat se yn 1433 op eigen manneboet in ferbûn sleaten mei de stêd Hamburch. Hamburch hie al langer lêst fan piraten dy’t taholden yn East-Fryslân en woe dêrom wol in sterke Eastfryske bûnsmaat hawwe. De lêste stipe fan Fokko Ukena waard yn 1433 troch it Frijheidsbûn yn de Slach by Bargeboer ferslein. It Frijheidsbûn fan de Sân Eastfryslannen wie de grûnslach foar de hearskappij fan de Sirksena’s dy’t yn de iuwen dêrnei beskiedend wie foar East-Fryslân.
Jelle Zijlstra
Steatsfûns foar de ierdgasynkomsten
Yn deselde snuorje wegere Zijlstra de oprop om in steatsfûns foar de ierdgasynkomsten te stichtsjen. In histoarysk fersin dat lang om let late ta de saneamde Dutch Disease (Hollânske sykte). De Nederlânske gûne waard sa hurd dat de ynternasjonale konkurrinsjeposysje der bot ûnder te lijen hie. Teffens waard it gasjild fan opinoar folgjende kabinetten brûkt om de fersoargingssteat te beteljen. Fan de goed 200 miljard euro dat it gas opsmiet yn 50 jier, waard noch gjin 15% ynvestearre.
Heechlearaar
Zijlstra waard nei it ministerwêzen beneamd ta heechlearaar yn de lear fan de iepenbiere finânsjen oan de Frije Universiteit fan Amsterdam. Fan 1963 oant 1966 wie er ek earste keamerlid.
Minister-presidint
Nei de fal fan it Kabinet-Cals wie er fan 22 novimber 1966 oant 5 april 1967 minister-presidint en minister fan finânsjes fan it tydlik-kabinet mei syn namme. De beneaming ta presidint fan De Nederlandsche Bank, troch minister Vondeling, moast foarearst ûngedien makke wurde fanwegen dat Zijlstra premier waard.
Bankier
Fan 1967 oant en mei 1981 wie Zijlstra presidint fan De Nederlandsche Bank N.V.. Tegearre mei de direkteur bûtenlânsk belied fan dy bank, André Szász, ûntjoech er it "hurde-gûnebelied". De gûne waard keppele oan de Dútske mark en Nederlân folge it Dútske monetêre belied. De ekonomy fan de Bûnsrepublyk Dútslân groeide fluch yn dy dagen, en dêr heakke Nederlân graach by oan. Ek wie Zijlstra yn dy jierren Presidint fan de Bank foar Ynternasjonale Betellings yn Basel.
Op 30 april 1983 waard Zijlstra beneamd ta Minister fan Steat. Hy hat in soad bestjoersfulkjes hân en wie ek peetomke fan Kening Willem-Alexander.
Spangea
Skiednis
Spangea hat in eigen tsjerke hân, dy't yn 1820 ôfbrutsen is. Op it tsjerkhôf stiet no in klokkestoel mei in yn 1761 getten klok, dy't it iennige ryksmonumint fan it doarp is.
Op 16 april 1945 waard by in gefjocht tusken de Kanadeeske befrijers en in weromlûkende SS-kolonne Harmen Visser by Spangea deasketten. Ta syn neitins is der yn it doarp in monumint oprjochte.
Tusken 1984 en 2013 stie Spangea bekend as in earrebarredoarp. Yn 2013 waard it earrebarrestasjon sletten, mar der binne yn 'e omkriten fan it doarp noch jimmeroan in soad earrebarren te sjen.
Mienskip
It doarp hat mei oare doarpen yn 'e Grutte Feanpolder in mienskiplike feriening foar Pleatslik Belang.
Gea
Spangea leit tusken de natoergebieten De Weerribben en De Rottige Meenthe yn. De Grutte Feanpolder waard yn 1847 nei de turfwinning oprjochte. Troch ûntwettering yn it ramt fan ruilferkaveling en it brûken fan wetter foar de agraryske sektor hat it gebiet te lijen fan in foarse boaiemdelgong.
Strjitten
Grêft, Lindedyk, Marktwei, Nijewei, Pieter Stuyvesantwei, Spangeahoekwei, Seedyk.
Easterbeintum
Easterbeintum is in foar it meastepart ôfgroeven terp en buorskip east fan Hegebeintum yn de gemeente Noardeast-Fryslân. De namme komt ek foar as Osterbinetheim, Aesteer binthum en Oesterbentum. De lêste skriuwwize docht wat Dútsk oan meidat mûntsen út Fulda it plak opskreaunen dêr't it kleaster grûnbesit hie.
In soad fan wat bekend is oer de terp is ûntdutsen by argeologyske opgravingen yn 1988-89 en yn 2011. Op 'e terp steane noch twa huzen en bûten de terp, noardlik dêrfan, steane noch twa huzen dy't by de buorskip rekkene wurde.
De terp Easterbeintum leit, lykas ek Hegebeintum op in súdwest-noardeastlik rinnende kwelderrêch, dy't om de 6e iuw f.Kr. al bewenber wie.
Ofgraving en ûndersyk
De ôfgraving fan de terp waard mei útein set in pear jier neidat de belestingtsjinst begjin 20e iuw besleat om belêsting de kubike meter oer terpen te heffen. Yn 1908 waard de terp yn in advertinsje beskreaun as "een bijzonder hooge en uitmuntende terp, die behoort tot één der hoogste en beste terpen van Friesland'...'in de nabijheid van de Blijastervaart" De ôfgraving begûn yn 1913, nei't in fergunning jûn wie foar it lizzen fan rails fan Easterbeintum nei de Blijer Feart. Mei kipkarren waard de grûn oer it spoar nei skippen yn dy feart ferfierd. De advertinsjes foar 'uitmuntende terpaarde' rinne oant 1927. Doe wie de kearn fan de terp folslein ôfgroeven en allinne de terprâne noch oer. Oer de midden fan de eardere terp waard dêrnei de Easterbeintumerdyk oanlein.
Yn 1987 fûn in amateurarcheolooch in urn en in part fan in minsklike plasse yn de terp. Dêrnei waard de súdrâne fan de terp tusken 1988 en 1989 ûndersocht ûnder leiding fan Egge Knol (Frije Universiteit Amsterdam), Gilles Jan de Langen (BAI, Grins) en Evert Kramer (Frysk Museum) en kaam it iermidsiuwske grêffjild oan it ljocht. De twadde opgraving yn 2011 fûn plak ûnder lieding fan Johan Nicolay fan de opfolger fan it BAI, it Groningen Institute of Archaeology. Diskear waard in 130 meter lange slûf groeven yn 'e terprâne groeven.
De Slykwurker
thumb|200px|De Slykwurker yn Swarte Harne troch [[Frans Ram'']] De Slykwurker is in brûnzen byld út 1983, makke troch Frans Ram dat op de seedyk by de buorskip Swarte Hoarne stiet.
'De Slykwurker' wol de manlju earje dy't yn 1505 de Alde Bildtdyk, mei allinnich bots en kroade, opsmiten hawwe. Dy 4000 Siuwske roeden (± 14,5 km) lange dyk waard yn ien jier oanlein (en net yn trije jier sa't op de plakette neist it byld stiet).
Op de sokkel fan it byld stiet yn it Biltsk: "Hier op 'e Wadden, / wereld fan water en slik, / won hij lánd út see, / in weer en wyn / skep foor skep monnikewerk."
Ungemak
Op 23 juny 2015 seach men dat de Slykwurker fuort wie. Neffens Wetterskip Fryslân waard it byld troch harren wurkers fan 'e sokkel riden tidens freeswurksumheden, wêrnei't it tydlik ferpleatst is nei in loads. De keunstner dy't it byld makke hat, Frans Ram, sil it byld ek werstelle.
Wigerus Vitringa
thumb|right|250px|In portret fan Wigerus Vitringa, makke troch syn learling Tako Jelgersma thumb|250px|'Oarlochsskip op rûge see', troch Vitringa Dr. Wigerus Vitringa (Ljouwert, 8 oktober 1657 – Wurdum, 18 jannewaris 1725) wie in abbekaat en keunstskilder út de 17e iuw. Hy wie benammen ferneamd om syn skilderijen fan haven- en seesichten.
Libbensrin
Vitringa kaam út in famylje fan rjochtsgelearden en teologen út Ljouwert. Hy studearre ek rjochten oan de Universiteit fan Frjentsjer, hjir promovearre hy op 4 july 1678. Nei syn stúdzje festige hy him yn Ljouwert as advokaat fan it Hof fan Fryslân. Neist syn aktiviteiten as advokaat skildere hy portretten, en letter ek seesichten.
Hjirnei gie hy wer yn Ljouwert wenjen. Trochdat syn sicht hieltyd minder waard troch in eachkwaal, koe hy nei 1706 gjin skilderijen mear meitsje. Wol liede hy learlingen op ta skilder. Ien fan syn learlingen wie Taco Hayo Jelgersma, fan Harns. Jelgersma hat in tal portretten fan Vitringa makke.
Vitringa stoarn yn 1725 yn Wurdum.
It wurk fan Vitringa is bot ynspirearre troch skilderijen fan Ludolf Backhuysen, ien fan syn learmasters. In tal wurken fan Vitringa binne sadwaande yn it ferline ek taskreaun oan Backhuysen. Ek Richard Brakenburg fan Haarlim hat in learmaster fan Vitringa west.
Utstalling
Yn 2008, tusken 3 febrewaris en 11 maaie wie yn it Frysk Museum in útstalling fan Vitringa syn wurken te besjen. Yn de útstalling stiene Vitringa syn wurken sintraal, ek wurken fan syn masters en learlingen waarden útstalle.
De Bôge
'De Bôge' is in keunstwurk yn Drachten fan keunstner Ids Willemsma.
De Bôge stiet ûnder in hoeke fan 45 graden as ferbining mei de bult yn en it Reidingpark oan De Drift. It keunstwurk út 1994 bestiet út potdeksele rjochthoeken. Dy technyk waard eartiids brûkt yn de skipsbou dy’t eartiids yn Drachten wie.
Indira Gandhi
Indira Priyadarshini Gandhi (Allahabad, 19 novimber 1917 - New Delhi, 31 oktober 1984) wie de tredde en fiifde premier fan Yndia. Se regearde fan 1966 oant se yn 1984 fermoarde waard, mei in ûnderbrekking tusken 1977 en 1980. Se studearre oan Somerville College, ien fan de kolleezjes oan de Universiteit fan Oxford.
Indira wie it iennichst bern fan Jawaharlal Nehru, de earste premier fan Yndia. Har opfolger wie har soan Rajiv Gandhi.
Konservatoarium
thumb|Konservatoarium fan Amsterdam In (muzyk)konservatoarium is in skoalle yn it heger ûnderwiis dêr't opliedings jûn wurde foar profesjoneel musikus, akteur/aktrise, of dûnser(es).
De foarnaamste konservatoariums waarden oprjochte yn Napels (1537 : it Loreto di Santa Maria, de foargonger fan it hjoeddeiske Conservatorio di San Pietro a Majella di Napoli), Stockholm (1771), Stuttgart (1775), Parys (1784), Milaan (1807), Praag (1811), Brussel (1813), Wenen (1822), Londen (1822), De Haach (1826), Madrid (1830), Genève ( ]1835), Boston (1853), Sint Petersburch (1862), Moskou (1866), Amsterdam (1862) en Antwerpen (1897).
Museum Nairac
thumb|Museum Nairac thumb|Brouwershûs Museum Nairac is in gemeentemuseum yn Barneveld en oprjochte yn 1875 troch de destiidske boargemaster, mr. C.A. Nairac.
Nei in sluting fan in jier is it museum sûnt 1 maaie 2013 is it museum wer iepen. De monumintale pleats/brouwerij is op 'e nij ynrjochte mei in fêste presintaasje fan 11 temakeamers. It museum is útwreide mei twa eksposysjesealen dy 't ûnderbrocht binne yn in moderne oanbou achter it besteande gebou. Njonken de fêste kolleksje binne der alle jierren op syn minst trije wikseleksposysjes te sjen op it mêd fan keunst en design.
Ielkearen
Ielkearen is in keunstwurk yn Heech fan keunstner Ids Willemsma.
It byld is in ferwizing nei de skiednis fan Heech. De iel waard nei it fangen yn libben holden yn in ielkear, ek wol ielbodde neamd. De ielfiskers út Heech eksportearrren oant 1914 in soad iel nei Londen. Dêr hiene se in eigen lisplak op de Theems.
Wil van den Berg
W. (Wil) van den Berg (22 febrewaris 1951) is in Nederlânsk politikus van het CDA.
Hy waard grut op It Hearrenfean en studearre bedriuwsekonomy en rjochten yn Grins. Dêrnei wurke er foar de gemeenten Katwyk en Nootdorp en yn 1990 waard hy gemeentesekretaris yn De Lier. Dêrnjonken hat er jierrenlang Steatelid west. Yn 2001 gie wer werom nei it noarden om boargemaster fan Ferwerderadiel te wurden dy't op 1 jannewaris 2019 opgie yn de gemeente Noardeast-Fryslân.
Hy is foarsitter fan de CDA-bestjoerdersferiening Fryslân en ek foarsitter fan de Stichting ta Behâld fan Tsjerklike gebouwen yn Fryslân.
Mata Hari
thumb|right|Rudolpf mei soan Norman John thumb|300px|Eksekúsje fan Mata Hari. thumb|Mata Hari Mata Hari, Maleisk foar "each fan de dei", (Ljouwert, 7 augustus 1876 - Vincennes, 15 oktober 1917) is ien fan Fryslâns meast besprutsen dochters. Har namme is suver synonym foar seks en yntrige. Yn it tiidrek foar de Earste Wrâldkriich fierde sy triomfen yn Parys as neaken dûnseres en hie as koertisane relaasjes mei de hegerein. Op beskuldiging fan spionaazje foar de Dútsers waard sy fusillearre.
Skiednis
As Margaretha Geertruida Zelle waard se yn Ljouwert berne as dochter fan huoddemakker Adam Zelle en syn frou Antje van der Meulen. Se krige priveeles yn ferskate bûtenlânske talen. Nei de skieding fan har âlders yn 1890, en it ferstjerren fan har mem in jier letter, waard se troch har omke nei de kweekskoalle yn Leien stjoerd, mar dy makke se net ôf. Yn 1895 troude se mei de tweintich jier âldere kaptein Rudolf Campbell MacLeod, dy't fan Skotske ôfkomst wie, mar tsjinne yn it Nederlânske leger by de KNYL. Se setten har ta wenjen yn Amsterdam dêr't se in jonkje krigen, Norman John. Yn 1897 gie de húshâlding nei Nederlânsk Ynje en wenne dêr oant 1902 op Java, dêr't se in famke krigen, Louise Jeanne, en Sumatra. Nei it ferstjerren fan harren soantsje gongen Margaretha en har man werom nei Nederlân, mar fuort dêrnei ferliet se McLeod, dy't alkoholist wie en gewelddiedich foar har oer wie
Margaretha Zelle gie nei it mondêne Parys dêr't se earst as Lady McLeod en letter as Mata Hari (Maleisk foar: Each fan de dei, oftewol sinne) namme makke as bleatdûnseres. Troch har pikante optredens waard se oant fier bûten Parys in hit, net yn it lêste plak fanwege har eskapades mei by foarkar hege militêre ofsieren.
Dat lêste soe har fataal wurde. Se spûn in reach fan feiten en fiksje dêr't se sels yn fertize soe. Oant hjoed-de-dei is net dúdlik of se werklik spionaazje wurk fan ienich belang dien hat. Der wurdt sein dat har yn 1916 yn De Haach jild oanbean is troch de Dútske konsul foar ynformaasje út Frankryk. Mata Hari sels bewearde dat se as spionne foar de Frânsen wurke hie yn Belgje en dêrby 'ferjitten' wie har Frânske opdrachtjouwers te ynformearjen oer eardere, troch har net wichtich genôch achte, kontakten mei de Dútsers. It skynt dat de Britske geheime tsjinst lucht krigen hie fan har Dútske kontakten en de Frânsen dêr oer ynformearre hat. De boarnen dêr oer binne lykwols net al te dúdlik.
Op 13 febrewaris 1917 arrestearren de Frânsen Mata Hari yn Parys. Se waard opsletten en stie op 24 en 25 july fan dat jier foar in militêre rjochtbank, dy't har ta de kûgel feroardielde. It fonnis waard op 15 oktober 1917 útfierd yn Vincennes, flak by Parys. Se is 41 jier âld wurden.
Sûnt har dea is de namme "Mata Hari" hast synonym wurden mei "Spionne-Koertisane". Ek de protte films oer har libben en dea, hawwe bydroegen ta dit byld. Dêrneist binne der in mannichte ferzen, boeken en toanielstikken oer har ferskynd. Mar lykwols wurdt se yn har bertestêd eare; yn Ljouwert stiet yn de stêd fan har in stânbyld, en yn it Frysk Museum is ek it Mata Hari Museum opnaam.
Skilderkeunst
Mata Hari hat har 1916 troch Isaac Israëls skilderje litten. It keunstwurk hinget yn it Kröller-Müller Museum te Otterlo
Destruction
Destruction is in Dútske trashmetalband oprjochte yn 1983 yn Weil am Rhein. De band brocht yn 1985 syn debútalbum Infernal Overkill út. De teksten fan de band gean benammen oer antyreligy de dea, Polityk en sosiale ûnderwerpen. Destruction hat santjin studio-albums en sân live-albums útbrocht.
Mûsgoffers
De mûsgoffers (wittenskiplike namme: Heteromyidae), ek wol wangpûdmûzen of wangsekmûzen neamd, foarmje in famylje fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (Mammalia), it skift fan 'e kjifdieren (Rodentia), it ûnderskift fan 'e bevers en goffers (Castorimorpha), it tuskenskift fan 'e goffereftigen (Geomorpha) en de boppefamylje fan 'e goffers en mûsgoffers (Geomyoidea).
Beskriuwing
Ta dizze famylje hearre de skeintoskmûsgoffers, stikelmûsgoffers, kangoeroemûzen en kangoeroerotten. Yn totaal giet it dêrby om likernôch 65 libbene soarten. Dy komme benammen foar yn Noard-Amearika, hoewol't guon harren fersprieding troch de Grutte Amerikaanske Utwikseling fia de lânbrêge fan Midden-Amearika útwreide hawwe nei it noardlike diel fan Súd-Amearika.
De mûsgoffers binne lytseftige herbivoaren, dy't komplekse ûndergrûnske hoalestelsels oanlizze yn 'e prêrjes en woastinen fan 'e westlike helte fan Noard-Amearika. Guon soarten komme lykwols foar yn it tropysk reinwâld, dêr't se in selde soarte hâlden en dragen fertoane. Mûsgoffers hawwe wangpûden dy't net yn 'e mûle sitte, mar oan 'e bûtenkant oer de wangen hinne en nei efteren rinne oant oer de sydkant fan 'e hals. De wangpûden binne fan binnen mei hier begroeid en hawwe iepenings oan 'e foarkant, deunby de mûle. Mûsgoffers libje foar it meastepart fan sied en oare dielen fan planten, dy't se yn mânske hoemannichten garje yn harren wangpûden en sa mei weromnimme nei harren hoalen. By kâld of reinich waar bliuwe de mûsgoffers binnen en tarre se op 'e foarrieden fretten dy't se oanlein hawwe.
Ernest Rutherford
Ernest Rutherford, 1e Baron Rutherford of Nelson (Brightwater, 30 augustus 1871 - Cambridge, 19 oktober 1937) wie in Nij-Seelânsk-Britsk natuer-, skiekundige en heechlearaar.
Hy wurdt ek wol de heit fan de kearnfysika neamd. Hy pionierde de baanteory fan it atoom troch de ûntdekking fan de ferstruiïng fan Rutherford.
Binnensee
thumb|right|Eastsee thumb|right|Deade See op in foto fan de NASA In binnensee is in see dy't troch in neare seestrjitte ferbûn is mei oare seeën en/of oseanen of in see dy't hielendal net ferbûn is mei in oare see en dus folslein ynsluten is troch fêstelân.
Foarbylden fan net-ynsluten binnenseeën:
Foarbylden fan ynsluten binnenseeën: Dy seeën wurde ûnderskieden fan in mar omdat se út sâlt wetter besteane.
269
Foarfallen
thumb|259px|Laelianus
272
Foarfallen
thumb|180px|Keizer Aurelianus
Klokkestuollen yn Fryslân
Der stean mear as sechtich klokkestuollen yn Fryslân, as lossteand bouwurk op in tsjerkhôf of op in begraafplak. De lokaasje fan in klokkestoel is soms oanjûn troch in boerd. De klokkenstoel is in iepen bouwurk. Der binne lykwols ek bouwurken dêr't in klok yn hinget dy't ticht binne en oantsjutten wurde as klokhûs.
Skiednis
De klokkestoel is wierskynlik ûntstien trochdat bepaalde gebieten yn Fryslân te earm wienen, of de mienskippen te lyts om in tsjerke te bouwen. Soms waard der in tsjerkje boud sûnder toer en waard de klok yn in aparte klokkestoel setten.
Yn plakken dêr't letter wol in tsjerke boud waard, waard faak de klokkestoel, neidat de klok yn it tsjerkegebou hongen wie, sloopt. Oarsom barde it ek wol dat as in tsjerkegebou ta ruïne ferfallen wie, der in klokkestoel boud waard. Ornaris stiet de klokkestoel yn in lyts doarpke of buorskip.
Mar in pear klokkestuollen steane bûten Fryslân en dêrom mei de klokkestoel in typysk Frysk bouwurk neamd wurde.
Alde klokkestuollen binne aak al ferskate kearen restaurearre of ferfongen. Hast alle klokkestuollen fan Fryslân falle ûnder Monumintesoarch. Op in stik of wat begraafplakken stiet ek in taljochting op de skiednis fan de klokkestoel of klok.