cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Trojaanske Oarloch
Neffens de myte ûntstie de oarloch as gefolch fan in twist tusken de goadinnen Hera, Atene en Afrodite, neidat de goadin fan de twist, Eris, harren in gouden appel foarhâlde wa't de skjinste kreaste wie. De oergod Seus stjoerde de froulju nei de Trojaanske keningssoan Paris, dy't oerdielde dat Afrodite de kreaste wie. Yn ruil dêrfoar lit Afrodite de kreaze Helena, de frou fan de Spartaanske kening Menelaos, fereale wurde op Paris. Neidat Paris Helena meinommen hie nei Troaje, loeken alle Griken mei-ïnoar ten stride tsjin Troaje. Nei in striid dy't tsien jierren oanhâlde wurdt de oarloch troch de Trojanen ferlern fan de Griken troch de list mei it hynder fan Troaje. Skattingen oer it tal manlju en skippen dy't oan de oarloch meidien hawwe rinne bot útien. Op grûn fan wat Homerus skriuwt komt de histoarikus Barry Strauss bygelyks ta de oertsjûging dat op syn minst 100.000 manlju oan eltse side meistriden hawwe, en dat der 1186 Grykske skippen by de striid belutsen wiene.
Hoewol't it meastepart fan de âlde Griken de (mytyske) ûntfiering fan Helena as oanlieding beskôge fan de Trojaanske Oarloch (dy't yn de 13e of 12e iuw foar Kristus west hawwe soe), wurdt troch hjoeddeiske histoarisy oannomd dat dy fanwegen ekonomyske belangen hâlden waard. De snuorje tusken 1194 f.Kr. en 1184 f.Kr. jildt op it heden as meast wierskynlike datum foar de Trojaanske Oarloch, omdat archeologyske fynsten útwiisd hawwe dat om dy tiid hinne de kultueren fan Kreta,de Myceenske beskaving op it Grykske fêstelân en Anatoalje einigen.
De Trojaanske Oarloch yn de literatuer
De Trojaanske Oarloch hat ûnderwurp west fan inkele wurken út de literatuer, dêr't it epos Ilias fan de skriuwer Homerus fierwei hinne de ferneamdste fan is. Ien fan de haadpersoanen út de Ilias Odysseus (of Ulysses) komt ek foar yn in oar epos fan Homerus, de Odyssee.
De oarloch hat ek ûnderwurp west fan oare klassike wurken, dy't allegear fan jongere datum binne as it wurk fan Homerus. In foarbyld dêrfan is Aeneis fan de Romeinske dichter Fergilius.
Bekende masterwurken út de Ingelske literatuer dêr't de Trojaanske Oarloch in rol yn spilet binne Troilus and Criseyde fan Geoffrey Chaucer en Troilus and Cressida fan William Shakespeare.
Sûnt de Renêssânse oant yn de 19e iuw hat de Trojaanske Oarloch in boarne foar ynspiraasje west: yn it Dútsk klassisisme en lang-om-let it klassisisme en it neoklassisisme.
506
Foarfallen
thumb|right|100px|Breviarium Alaricianum of Lex Romana Visigothorum
Franz Kafka
Franz Kafka (Praach, 3 july 1883 - Kierling (ûnder Wenen), 3 juny 1924) wie in Dútsktalige skriuwer fan romans en ferhalen út in Joadske famylje yn Praach. Kafka is ien fan de wichtichste skriuwers fan de 20e-iuwske Dútske literatuer.
Foar syn dea bea Kafka syn freon Max Brod om syn manuskripten te ferneatigjen. Brod die dat lykwols net, mei it argumint dat er Kafka altiten dúdlik witte litten hie, dat er alles dwaan soe om syn wurk fuortbestean te litten. Dat Kafka it him frege hie, soe der op tsjutten hawwe, dat dy de kar oan Brod liet.
Fryske oersettingen
Yn 2021 ferskynde by de Ljouwerter útjouwerij Elikser De Metamorfoaze.
Keppelings om utens
Biografyske ynformaasje;
Teksten fan Kafka;
Tekeningen van Kafka;
Oar;
Reiderlân (regio)
thumb|220px|Lizzing fan it midsieuwske Reiderlân (yn't read) It Reiderlân (Dútsk: Rheiderland) is in gea yn it grinsgebiet fan Nederlân en Dútslân, diel fan de Nederlânske provinsje Grinslân en it Dútske distrikt Lier yn East-Fryslân.
Histoaryske grinzen
thumb|220px|left|Fan de dyk ôf sjoen. Foar de oerstreamings fan de Doalert waard de lângrins tusken Reiderlân en it lânskip Aldamt foarme troch de Tsjamme. Dy grins wurdt wiidweidich beskreaun yn in twatal ferdraggen út 1391 en 1420. It gebiet besuden de Tsjamme hearde oan Reiderlân. Oare grinzen wienen de Iems yn it noarden en it easten. De westlike grins is net mear bekend, mar dy sil ek net dúdlik west wêze yn it sompige fean besuden Reide. De súdlike grins fan Reiderlân wurdt yn it Nederlânske diel foarme troch de súdgrins fan de gemeente Wynskoat en de eardere gemeenten Blijham en Bellingwolde. It gebiet besuden dêrfan wie it lânskip Westerwâlde. Westerwâlde hat nea part fan Reiderlân west, hoewol't guon dat wol miend hawwe yn de 19e iuw. De betizing dy't der oer wie is ûntstien fanwegen de famylje Addinga. Dy famylje wie neist hear fan Westerwâlde ek besitter fan de jurisdiksje fan Wynskoat. Dat lêste gebiet, hjitte ek wol gericht fan Wynskoat en wie part fan Reiderlân én fan Osnabrück. Ut reden dêrfan komt Addinga foar yn twa ferdraggen mei de jiertallen 1391 en 1420 tusken de wichtichste hearen fan Reiderlân, mei as wichtichste besit Westerwâlde. De fiif karspels fan Westerwâlde wienen ek part fan Osnabrück.
Skiednis
thumb|right|220px| It âlde Reiderlân De wierdedoarpen oan de Iems wiene faaks foar de jiertelling al bewenne, al binne der yn de iere midsiuwen inkelde doarpen bykaam. Om it jier 1000 hinne waarden nei alle wierskyn de earste feanterijdelsettings stifte. It gea waard fluch ryk troch it oanmeitsjen fan fean en troch it bêste greidelân. It Reiderlân, as hannelsgebiet oan de mûning fan de Iems, yn de lette Midsiuwen gie it tige mei, oant der troch in searje oerstreamings yn de 15e en 16e iuw in protte lân oan de see oerjûn wurde moast. Guon sjogge de fetes tusken Skier en Fet mei as oarsaak. In protte doarpen strûpten ûnder yn de nij ûntstiene Doalert. Tusken de 16e- en de 19e iuw waarden grutte parten fan de Doalert lykwols wer bedike en ta polders makke, dêr't grutte nôtbedriuwen ûntstiene dêr't de streek ferneamd om waard. De Doalert is no in beskerme waadgebiet.
It midsiuwske lânskip Reiderlân, terra reidensis is neamd nei de delsetting Reide by de Punt fan Reide. It efterlân fan Reide omfieme in grut oantal karspels. It westlike diel is oan de stêd Grins kaam, it eastlike part oan East-Fryslân. Dy ferdieling wie yn 1427 al in feit en waard yn 1454 formeel. De grins tusken beide dielen waard foarme troch de Reider Ie, de ûnderrin fan de Westerwâldske Aa en foarme yn letter iuwen de grins tusken Dútslân en Nederlân. De lêste oerbliuwsels fan it lânskip binne: de Punt fan Reide, dielen fan de gemeente Reiderlân, it Dútske Rheiderland, de Doalert en it eilân Nesse.
Hiel Reiderlân hat fan 1806 oant 1813 yndield west by it Keninkryk Hollân. Nei de Twadde Wrâldkriich hat Nederlân noch besocht it Dútske Rheiderland by Nederlân te krijen, mar dat is neat wurden.
Tsjerklike grinzen
It noardlike part fan Reiderlân wie in diel fan it bisdom Münster. It gebiet besuden de Tjamme hearde ta it bisdom Osnabrück. It tsjintwurdige Dútske Reiderlân heart ek by Münster.
Kleasters yn Reiderlân
Yn Reiderlân lei it kleaster Palmaer. In ôfbyld fan it kleaster stie yn it lânssegel fan Reiderlân. Oare kleasters yn Reiderlân wienen: dat fan Hilligerlee, Reide, Dünebroek by Wijmeer (Dútsk: Wymeer) en Jemgum.
Befolking
It Reiderlân is polityk en kultureel bekend om syn utersten. Polityk is it gea tige beynfloede troch it sosjalisme. Oan de Dútske kant fan de grins is de Sozialdemokratische Partei Deutschlands (SPD) oppermachtich, oan Nederlânske kant is in grut part fan de befolking sels kommunistysk: de gemeente Reiderlân is in bolwurk fan de Nije Kommunistyske Partij Nederlân (NCPN).
Wat godstsjinst oangiet binne sawol it Dútske as it Nederlânske part kalvinistysk. Foaral yn Dútslân is dat opfallend, omdat de measte protestanten dêr lutersk binne. Hjoeddendei is noch altyd 70% fan de befolking fan it Dútske diel lid fan de Evangelisch-reformierte Kirche, te fergelykjen mei de Nederlânske Herfoarme Tsjerke (no Protestantske Tsjerke yn Nederlân). Yn Bunde (82%) en de lytse doarpen is dat persintaazje noch folle heger. In lytse minderheid is lutersk, katoliken binne der hast net. Oan Nederlânske kant is de befolking foar it measte part ûntsjerklike en is noch mar yn lyts part lid fan in tsjerke.
Troch de ynfloed fan it kalvinisme en de bannen mei Nederlân wie ek yn it Dútske diel, oant ein 19e iuw, it Nederlânsk noch in wichtige taal. Boppedat is it Grinslânsk/Eastfryske dialekt fan it Nedersaksysk sterk beynfloede fan it Nederlânsk. Sa komt it dat ynwenners oan beide kanten fan de grins deselde streektaal sprekke.
Nebel
thumb|Lizzing Nebel is in plak yn de Dútske dielsteat Sleeswyk-Holstein en makket diel út fan it distrikt Noard-Fryslân. Nebel hat 931 ynwenners (2010).
Wie
Wie is in buorskip yn de gemeente Noardeast-Fryslân. Hy leit súdwestlik fan Nes en besúdeasten Wierum.
Wrâldkampioenskip fuotbal 2002
It wrâldkampioenskip fuotbal 2002 waard fan 31 maaie oant en mei 30 juny 2002 yn Japan en Súd-Koreä holden. It wie de earste edysje dy't yn Azië hâlden waard. Ek wie it it earste wrâldkampioenskip dat troch twa lannen organisearre waard. De finale waard yn Japan spile de winner wie Brazylje.
Groepen
De teams mei tsjokke letters giene fierder nei de knock-outfaze fan 'e lêste 16.
Alvestêdetocht op de Fyts
De Alvestêdetocht op de Fyts is in fytstocht fan likernôch 254 km., dy't alle jierrren trocht de Stifting de Fryske Alvestêde-fytstocht op Pinkstermoandei holden wurdt.
Skiednis
thumb|250px|Juffer Van Goslinga út [[Boalsert komt as earste oan yn Ljouwert by de Alvestêdetocht op de fyts yn 1913]] De tocht is al yn 1912 foar it earst holden. De hjoeddeiske organisaasje is begûn yn 1947, mei doe twa wedstriden en in toertocht. Nei 1958 is dêrfan lykwols allinnich de toertocht oerbleaun om't de kosten fan de wedstriden doedestiids te heech wienen. De tocht is sûnt 1947 in pear kear net trochgien yn 2001, omreden fan de tongblier en yn 2020 en 2021 gie de tocht net troch as gefolch fan de koroanafirus. Yn 2010 is de âlde rûte sa feroare dat de fytspaden oanslute by it fytsknooppuntnetwerk yn de provinsje.
Rûte
De tocht wurdt riden as in 8 fan Boalsert út. De rûte is net alle jierren krekt itselde, mar is likernôch:
Dielnimmers
Der kinne net mear as 15.000 minsken yn de tocht meiride, De dielnimmers wurde fan 5 oere ôf yn 24 groepen fan 625 fytsen mei hieltiid 8 minuten der tusken op paad stjoerd.
Der is al jierren in oerynskriuwing fan de tocht, de lêste jierren is it tal ynskriuwings likernôch 16.000. Oan de start leit it oantal dochs leger as 15.000. Nei gedachten moat in part fan de oerynskriuwings ûntstean troch minsken dy't faker ynskriuwe, foar bygelyks in bettere kâns op in ier begjin. It is lykwols net dúdlik hoe grut it tal fan minsken dy't meidwaan wolle al is.
Kleaster Foswert
Kleaster Foswert wie in earder Benediktynsk kleaster by Ferwert. Op it terrein stiet no noch in âlde kop-hals-romppleats. Eartiids stie der noch ien, mar dy is ôfbrutsen.
Namme
De namme hat te krijen mei de goadinne Foste en Fosite. Letter is dy namme troch skiedskriuwers feroare ta Foseta, Phoseta en Festa om te besykjen har gelyk te stellen oan de Romeinske Festa, mar dat is skiednisferfalsking.
Skiednis
It kleasterterrein hat in bysûndere mar ek tryste skiednis. Yn 1347 binne wol twahûndert kleasterlingen stoarn oan de pest. In heale iuw letter ûntstie der skeel mei kleaster Klaarkamp fan Rinsumageast. Yn in fûle striid waarden tsjerke en toer fan Foswert yn 'e brân stutsen troch de kleasterlingen fan Rinsumageast. As ferjilding waarden letter fjouwer manlju fan Klaarkamp deamakke.
By de tsjerklike herfoarming fan de sechtjinde iuw waarden yn Fryslân de kleasters opheft. De grûn fan Foswert gie ynearsten nei de provinsje, mar dy hat oan it begjin fan de santjinde iuw in diel ferkeapje moatten troch jildpine. It kleaster Foswert waard yn 1580 by de Byldestoarm fernield en yn 'e brân stutsen.
It Amelân
It kleaster soe neffens in 16e iuwske kronyk lykwols op It Amelân boud wêze yn it jier 866 en yn 1066 nei de fêste wâl ferpleatst wêze. It soe dan yn 1580 ôfbrutsen wêze. Neffens deselde kronyk stie op it Amelanner plak oarspronklik in Fostetimpel. Der binne op It Amelân lykwols gjin oerbliuwsels ûntdutsen fan in kleaster of timpel. De kronyk soe dêrom wol ris in skiednisferfalsking wêze kinne. Dochs binne der in pear nijsgjirrige yndirekte oanwizings dy't der op wize kinne dat de kronyk in kearn fan wierheid hat. Yn it plakje Nes op It Amelân lizze fûneminten fan in tsjerke. De tsjerke fan Nes en it kleaster by Ferwert hienen beide Johannes de Doper as patroanhillige, en it kleaster Foswert hie lân op It Amelân. By ûndersyk fan de fûneminten fan de Nesser tsjerke die bliken dat dy foar 1100 boud is, en dat dy faaks op in âlder hillichdom delset is. Boppedat leit yn de buert fan dy fûneminten de saneamde Willibrordsdobbe, in boarne dy't yn de oerleveringen ferbûn wie mei Redbad en tinken docht oan dy op Helgolân.
List fan planetoïden 4101-4200
Dit is in list fan planetoïden 4101-4200.
Nieblum
thumb|Lizzing Nieblum is in plak yn de Dútske dielsteat Sleeswyk-Holstein en makket diel út fan it distrikt Noard-Fryslân. It leit oan de súdkust fan it eilân Föhr. Nieblum hat 536 ynwenners (2010).
Wevelgem
Skiednis
thumb|left|Abdij van Wevelgem (1641) De âldst bekende fermelding datearret út 1197. Yn Wevelgem stie oant de Frânske tiid de Abdij Guldenberg, in sistersjinzerske abdij dy't tichteby de Leie stie.
Foar Wevelgem wie de Leie eartiids tige wichtich foar it trochwekjen fan flaaks. Nei it wekjen waard de flaaks ferwurke yn it grutte tal flaaksfabriken dy't dêr stiene. De Leie waard yn dy tiid fanwegen de kleur fan it flaaks ek wol de Gouden Rivier neamd. Op it hichtepunt fan de flaakskultuer setten in soad minsken harren yn Wevelgem nei wenjen.
Oan 'e ein fan 'e 19e iuw stiften in pear flaakshannelers, dy't harren fabriken mei stoommasines en dynamo's útrist hiene, de Naamloze Maatschappij Electrieke Communicatie van Wevelghem. Dy levere sûnt 1899 de elektrisiteit foar de strjitferljochting. Hjoed-de-dei spilet it flaaks gjin grutte rol mear, mar der binne noch jimmeroan in pear bedriuwen yn Wevelgem dy't flaaks ferwurkje. thumb|left|Monumint Earste Wrâldkriich Yn de Earste Wrâldoarloch leine de Dútsers in fleanfjild oan de dyk fan Bissegem nei Wevelgem oan. Saneamde Zivilarbeiters waarden yn 1916 ynset om it terrein te egalisearjen, tsjinstgebouwen op te rjochtsjen en in twadde spoarline oan te lizzen tusken Kortrijk en Menen. Yn july 1917 waarden 18 fleantugen fan 'e Jagdstaffel 6 ûnder lieding fan Oberleutnant Eduard Dostler de earste legerienheid op it fleanfjild stasjonearre. Nei de oarloch waard it fleanfjild net brûkt, oant yn 1922-1924 besletten waard om dêr in militêre fleanskoalle te stiftsjen. Sûnt 1969 ferlear it fleanfjild syn militêre betsjutting en kaam it yn it besit fan de Provinsjale Steaten fan West-Flaanderen en it Yntergemeentlike Untwikkelingsburo Leiedelte. Fleanfjild Kortrijk-Wevelgem is yntusken útgroeid ta in regionaal fleanfjild foar benammen saaklik ferkear en transport.
In oar oerbliuwsel út de Earste Wrâldoarloch is it Dútske Militêre Begraafplak, dat foar in part yn de buorgemeente Menen leit. Op dat militêre begraafplak lizze de grêven fan mear as 48.000 soldaten dy't fallen binne yn de Earste Wrâldkriich. It is it grutste Dútske begraafplak fan Belgje. Diagonaal oer de strjitte fan dat begraafplak lei yn de Earste Wrâldkriich in sabeare fleanfjild mei houten fleantugen om de fijân te mislieden; oerbliuwsels dêrfan binne noch in grutte bunker en in lytse bunker oan it spoar. De brêge tusken Wevelgem en Lauwe is yn de Twadde Wrâldoarloch fernield en dêrnei wer opboud.
Yndieling gemeente
Wevelgem bestiet út trije dielgemeenten. Njonken de dielgemeente Wevelgem binne dat Gullegem en Moorsele. Wevelgem, Gullegem en Moorsele wurde fan inoar skieden troch de A17 en A19, dy't hast folslein lyk rinne mei de grinzen fan 'e dielgemeenten.
Befolkingsferrin
Alle histoaryske ynformaasje giet oer de hjoeddeiske gemeente lykas dy ûntstie nei de weryndieling fan 1 jannewaris 1977.
Rixt (famkesnamme)
Rixt is in famkesnamme, dy't oarspronklik foaral yn Fryslân en Grinslân brûkt waard.
De namme soe ôflaat wêze kinne fan Germaanske nammen dy't mei rik- begûnen, dat "machtich, foarnaam" betsjut. Fierder soe it kinne dat de namme besibbe is oan it Fryske Ricswind, wêrfan it twadde part -swind sels wer besibbe is oan it Goatyske swinths en it Aldfryske swîthe, "sterk, krêftich". In tredde teory is dat de namme Rixt in ferkoarte foarm is fan oare Fryske nammen dy't mei Rik- begjinne, wêrby it efterheaksel -st dan in 'flaaiksuffiks' wêze soe. Farianten fan de namme Rixt binne ûnder oare Riksta, Rikste en Rikstje.
Fryske Miljeurie
De Fryske Miljeurie koördinearret en stimulearret it wurk fan net-amtlike organisaasjes foar natoerbehâld en miljeubehear.
Oprjochte yn 1971, nei it mislearre ferset fan inkele natoerbeskermingsorganisaasjes ôfsûnderlik tsjin de bou fan de PEB-sintrale oan de Burgumer Mar. Oansluten binne it Bûn fan Fryske Fûgelwachten, It Fryske Gea, Feriening Miljeubehear Noard-Nederlân, IVN, KNNV, NJN, distrikt Fryslân fan it Algemien Angelders Bûn (Federaasje Fryslân fan de Sportfiskers Feriening), Ken. Nederlânske Jagersferiening, it Frysk Natoerhistoarysk museum, Feriening ta behâld fan de Waadsee, NIVON, Gewaaks- en Miljeubeskerming, Feriening ta Behâld fan Natoermonuminten.
De Fryske Miljeurie is oansluten by de lanlike oerkoepeljende organisaasje Natoer en Miljeu yn Amsterdam. Undanks it feit dat alle wurk jierrenlang sûnder subsydzje troch frijwilligers dien waard, wêrby 't de meiwurking fan oansluten organisaasjes noch net optimaal wie, is der in soad dien. Fierwei de measte aktiviteiten lizze op it mêd fan begelieden fan de oerheid by it ûntwerpen fan bestimmingsplannen, ruilferkaveling, wegenplannen ensfh.
De meast oansprekkende aksje wie dy yn 1973 om de bou fan in motel by de Hearrensyl by Terherne te kearen. Dêrby waard f 21000,- ynsamle dat brûkt waard foar de oankeap fan de grûn by de Hearrensyl troch It Fryske Gea. Begjin 1975 koe troch provinsjale subsydzje in fêste krêft oansteld wurde.
Wierren
Wierren is in buorskip en fjildnamme yn de gemeente Smellingerlân. Wierren leit noardwestlik fan Nyegea, bewesten De Tike, eastlik fan Iniaheide en eastlik fan de N356.
Boekhorst (Eaststellingwerf)
Boekhorst (Stellingwerfsk: Boekeste) is in buorskip yn de gemeente Eaststellingwerf. Boekhorst leit yn de himrik fan Easterwâlde oan de N381 tusken Hoogersmilde en Easterwâlde.
De namme komt ek foar as Backhorst, Boeckhorst, Bacchorst en Boeckhorst.
Proto-Frysk
It Proto-Frysk of primityf Frysk wie de taal, of wierskynliker it dialekt, dêr't de Fryske talen út fuortkommen binne. It hearde ta de Noardwestgermaanske kloft fan 'e Westgermaanske talen en waard rûchwei sprutsen tusken de trêde en sânde iuw. It Proto-Frysk ûntjoech him tagelyk mei it Proto-Anglysk (dat de Angelsaksyske talen produsearje soe) út it Noardwestgermaansk. Om 700 hinne wie der in werkenbere Fryske taal ûntstien en gie it Proto-Frysk sadwaande oer yn it Aldfrysk. It Proto-Frysk is net oerlevere, behalven yn guon isolearre en fragmintarysk runeynskripsjes, dy't boppedat faak noch dreech te fertalen binne om't se foar mearderlei útlis fetber binne.
Fuotbal op de Olympyske Simmerspullen 2004
De Olympyske Simmerspullen 2004, ek wol de XXVIIIe Olympiade neamd, waarden yn 2004 hâlden yn Atene, de haadstêd fan Grikelân. De finale fan it fuotbal waard spile yn it Athens Olympic Stadium, dat yn 1982 boud waard foar de Europeeske Kampioenskippen Atletyk fan 1982.
Lokaasjes
De wedstriden yn de groepsfaaze fan it fuotbal tidens de Olympyske Simmerspullen 2004 waarden beoefene op de folgjende lokaasjes.
MIRO
thumb|MIRO-supermerk Ljouwert 1973, ûnderwilens in Albert Heyn xl MIRO BV wie in lytshannelsbedriuw fan it type "hypermerk" fan Ahold, wêrfan't de earste yn 1971 yn Flissingen iepene waard. Yn Ljouwert bestie ien sûnt maart 1972.
MIRO wie in ûnderdiel fan Ahold NV út Saanstêd, mei sân festigings yn Nederlân (1974). Yn Ljouwert wurken sa'n 175 personielsleden, dêrfan wiene 80 yn fêste tsjinst. Ferkeap fan ± 20.000 ferskillende artikels, "food en non-food". It hie in eigen parkearterrein mei 600 parkearplakken. Ahold brûkte de Miro-festigingen geregeldwei as proeftún. Bygelyks de streekjeskoade waard der it earst yntrodusearre.
Yn 1985/1986 waard de MIRO-formule opheft en waarden de winkels omboud ta oare konsepten.
Cornelius Rogge (1932-2023)
Cornelius (Cor) Hendrik Rogge (Amsterdam, 21 desimber 1932 – Eerbeek, 17 jannewaris 2023) wie in Nederlânske byldhouwer, ynstallaasjekeunstner en tekener.
Biografy
Rogge studearre fan 1950 oant 1952 it Instituut voor kunstnijverheidsonderwijs (de lettere Gerrit Rietveld Akademy) yn Amsterdam. Fan 1955 oant 1957 studearre er oan de Ryksakademy fan byldzjende keunsten yn Amsterdam. Hy krige yn 1971 de American Cassandra Award en yn 1986 de David Röell Priis fan it Prins Bernhard Cultuurfonds foar hiel syn oeuvre. Wat byldhouwen oanbelanget wie er autodidakt. Rogge wie dosint oan de Academie voor Kunst en Vormgeving St. Joost yn De Bosk (1972) en de Gerrit Rietveld Akademy yn Amsterdam (1986-1988).
Rogge wie in fertsjintwurdiger fan de moderne keunst út it tiidrek nei de Twadde Wrâldoarloch. Syn wurk is oanwêzich yn de wichtige Nederlânske keunstmusea. Syn Windzuil stiet yn Amsterdam Nij-West, syn Piramide yn Amsterdam-Súd. By gelegenheid fan syn 45 - jierrige keunstnerskip waard er yn 2005 beneamd ta Offisier yn de Oarder fan Oranje-Nassau.
Yn 2012 fernijde er de kommisje-Deetman de twongen kastraasje fan Henk Heithuis.
Foar de Brummenske útjouwerij De GeitenPers makke hy yn 2015 tekeningen by it ferhaal fan Wim Brands, De onverharde weg. Tegearre mei Geert Voskamp wurke er yn 1016 op oan twa publikaasjes foar deselde útjouwerij: hy skreau it ferhaal De vlindervanger en makke tekeningen by Voskamp syn Langs het kanaal.
Brno
thumb|260px|Brno, fan Kastiel Spielberch wei sjoen Brno (Dútsk: Brünn) is de grutste stêd fan Moraavje en de twadgrutste stêd fan Tsjechje dêr't sa'n 400.000 minsken wenje. De rivieren Svitava en Svratka streame troch de stêd. Oant 1945 wenne der in Dútske mienskip yn 'e stêd mar dy waard fuort nei de Twadde Wrâldkriich fuortjage troch de Tsjechyske ynwenners. De Masaryk Universiteit yn Brno waard oprjochte yn 1919.
It besjen wurdich yn Brno
Yn de omkriten:
Fryske Motorklub
thumb|right| Fryske Motorklup De Fryske Motorklup út Ljouwert waard oprjochte op 30 july 1914 mei as doel it befoarderjen fan de aktive rekreaasje fan motorriders, bromfytsers en auto's.
Oansluten by de KNMV ( Keninklike Nederlânske Motorriders Feriening ). Yn 1954 wienen der ±500 leden, yn 1974 ûngefear 400. De Fryske motorklup organisearret jierliks in tsiental oriïntearingsritten, wêrfan't de Alvestêdetocht fan de Fryske Motorklub, better bekend as de Motoralvestêdetocht, op Pinkstermoandei de grutste is (±1200 dielnimmers yn 1974; 3700 yn 2018).
Wyk by Duerstede
thumb|300px|Topografyske gemeentekaart fan Wyk by Duerstede Wyk by Duerstede (Nederlânsk en offisjeel: Wijk bij Duurstede) is in stêd en gemeente yn it suden fan de provinsje Utert.
De gemeente hat 23.917 ynwenners (31 jannewaris 2022, boarne: CBS) op in oerflak fan 50,3 km² wêrfan 2,68 km² wetter. Troch en lâns Wyk by Duerstede streame de rivieren Nederryn, Lek, Krûme Ryn en it Amsterdam-Rynkanaal.
De gemeente grinzget oan de gemeenten Houten, Bunnik, Utertske Heuvelrêch, Culemborg en Buren.
De gemeente bestiet fierder noch út de doarpen Cothen en Langbroek.
Nammeferklearring
Foar it nammediel Wyk wurde ferskillende ferklearrings jûn, it soe ûnder mear werom gean op it Romeinske vicus, of it Germaanske wik dat "bocht" of "ynholte" betsjut. It nammediel Duerstede lit him werliede ta it eardere handelsplak Doarestêd, hokker namme op syn minst diels fan Keltyske oarsprong is.
Skiednis
Yn de Romeinske tiid stie hjir oan de Ryn in Romeinsk castellum, grif Levefanum. Ek rûn de noardlike grins (limes) fan it Romeinske Ryk dwers troch Wyk by Duerstede. thumb|[[Fibula fan Doarestêd út ± 775-800 fûn yn de wetterput fan Doarestêd, no yn it Ryksmuseum fan Aldheden te Leien]] Yn de iere midsiuwen lei der ien fan de wichtichste hannelsplakken fan Noardwest-Europa: Doarestêd. Om 850 foel Doarestêd troch oanfallen fan de Wytsingen. Sa wie oan frij resint de skiedskriuwing. Der wurdt wyls lykwols slim rekken mei hâlden dat natuerlike en (tsjerke)politike faktoaren yn kombinaasje mei de ferskowende machtsferhâldings nei alle gedachten in gruttere rol spilen. De Rynbêding soe him wat ferlein hawwwe, de haven soe yn dy tiid ek begjinne te fersânjen en dêroerhinne kaam in wetterstiging. It ferfal fan Doarestêd betsjutte bloei foar Tiel, Dimter en letter Utert. Der binne in soad fynsten dien yn en om Wyk by Duerstede út dizze skiednisperioades, dy't te sjen binne yn Museum Doarestêd.
Wyk by Duerstede krige yn 1300 stedsrjochten fan Gysbert fan Abcoude en wie boud oan in yn 1270 boude wentoer dy't groeie soe ta kastiel Duerstede. Koart dêrnei is grif begûn mei de ferdigening fan de stêd mei it oanbringen fan in ierden omwâling en omgrêfting wêrby't foar de omgrêfting diels gebrûk makke waard fan de âlde rivierbêdingen. Mids 14e iuw waard de stêd yn eastlike rjochting útwreide en fermoedlik waard yn dyselde perioade de stêd foarsjoen fan in stedsmuorre mei stedspoarten en fersterkingstuorren. De stedsmuorre en omgrêfing waarden om 1445 fernijd.
Lizzing
thumb|De stêd út de loft, mei loftsboppe de Nederryn dy't oergiet yn de Lek, en rjochtsboppe it Amsterdam-Rynkanaal De gemeente Wyk by Duerstede hat in lanlike lizzing boppe de grutte rivieren yn it midden fan Nederlân. It leit oan de krusing fan it Amsterdam-Rynkanaal mei de Lek en de splitsing fan de Nederryn yn de Lek en de Krûme Ryn.
Kearnen
De gemeente bestiet út de stêd Wyk by Duerstede (18.376 ynwenners) en is op 1 jannewaris 1996 gearfoege mei de gemeenten Cothen (2973 ynwenners) en Langbroek (2110 ynwenners).
Wiken
thumb|Molen Ryn en Lek mei de Runmolenpoarte
Sport
Wyk by Duerstede hat in oantal sportferienings, wêrûnder fuotfalferiening CDW.
Bekende (eardere) ynwenners
sieregisseur
Betje Wolff
thumb|Portret fan Betje Wolff, ± 1754 thumb|Aagje Deken (ûnder) en Betje Wolff thumb|It grêf fan Aagje Deken en [[Betje Wolff op begraafplak Ter Navolging, Skeveningen]] Betje Wolff, folút Elizabeth Wolff-Bekker, Flissingen, 24 july 1738 - Den Haach, 5 novimber 1804) wie in Nederlânsk skriuwster.
Libben
Betje Bekker waard berne yn in begoedige kalvinistyske famylje. Fan jongs ôf wie hja learderich, ambisjeus en keunstsinnich. Hja hie in gysten karakter en frijsinnige ideeën. Se koe in bytsje Latyn en learde Ingelsk.
Mei har sântjinde liet hja har skake troch de 24-jierrige faandrich Matthijs Gargon. Hoewol't hja nei ien nacht wer thús kaam, spriek men der skande fan en har kansen op in goede houlikspartij waarden der net grutter op.
Se troude op 18 novimber 1759 mei de 52-jierrige predikant en widner Adriaan Wolff. Sy hiene earst in briefwikseling hân. Yn 1763 debutearre sy mei de moraal-filosofyske dichtbondel Bespiegelingen over het genoegen. Yn 1777, nei de dea fan har man, wenne Wolff tegearre mei de meniste Aagje Deken en publisearren se ek tegearre. Harren grutste súkses wiene de briefromans De Historie van mejuffrouw Sara Burgerhart (1782) en Historie van den heer Willem Leevend (1784-1785). Yn 1778 ferhuzen Wolff en Deken nei De Rijp en yn 1782 setten sy harren ta wenjen yn Beverwyk.
Yn ferbân mei harren patriottyske sympatyen ferhuzen Wolff en Deken yn 1788 nei Trévoux by Lyon yn it departemint Ain (regio Rhône-Alpes). Yn 1789 ferskynde Wandelingen door Bourgogne. Tusken 1793 en 1796 skreaune se oan Historie van Mejuffrouw Cornelia Wildschut, of De gevolgen van de opvoeding, in roman yn 6 dielen. Troch jildlike krapte moasten se yn 1797 werom nei Hollân; sy wennen doe yn De Haach. Wolff stoar yn De Haach; in pear dagen letter ferstoar Deken ek. Beide froulju binne te hôf kaam op Ter Navolging yn Skeveningen.
Tanzania
Tanzania, offisjeel de Feriene Republyk Tanzania, is in lân yn East-Afrika. De haadstêd is Dodoma.
Lizzing
Tanzania wurdt begrinzge troch:
Stêden
De offisjele haadstêd is sûnt febrewaris 1996 Dodoma, mar yn de eardere haadstêd Dar es Salaam binne noch in protte ynstellings fan it regear en ambassaden te finen. Dar es Salaam hat ek likernôch tsien kear safolle ynwenners as Dodoma. Oare belangrike stêden binne Arusha, by de Kilimanjaro, Mwanza, Tabora en Sansibar.
Steatsynrochting
Tanzania is in republyk mei in federale struktuer (Tanganjika en Sansibar). De presidint wurdt foar fiif jier keazen en mei himsels ien kear op 'e nij kandidaat stelle. Hy komt meastentiids fan it fêstelân. De earste fise-presidint is dan de premier fan Sansibar, de twadde fise-presidint is premier fan de federale regearing.
It parlemint, de Nasjonale Gearkomste, hat 156 leden: 101 keazen op it fêstelân en 55 fan Sansibar en Pemba.
Oant 1992 wie de Chama Cha Mapinduzi (CCM), ('Partij fan de Revolúsje') de ienige tastiene partij. Dy partij wie yn 1977 ûntstien nei in fúzje fan de Tanganyika Afrikaanske Nasjonale Uny (TANU) fan Julius Nyerere en de Afro-Shirazy Partij fan Aboud Jumbe. De National Executive Committee hie de macht, der wie gjin parsefrijheid, de Tanzaniaanske steatsfoarm ûnder Nyerere wie winliken kommunistysk. Fan 1992 ôf waarden ek oare partijen tastien.
Regio's
Tanzania is ferdield oer 26 regio's (mkoa), dy't oer 129 distrikten ferdield binne distrikten. De yndieling sa't dy der no ta leit komt fan de weryndieling fan 2002 doe't Manyara parte waard fan Arusha. In grut part fan de regio's hat deselde namme as de haadstêd fan de regio's. By de regio's dêr't dit net it gefal is stiet de haadstêd apart oanjûn.
It is in republyk mei in federale struktuer (Tanganjika en Sansibar), ûntstien yn 1964. De namme Tanzania is gearfoege fan de earste trije letters fan beide parten fan de federaasje: Tan - Zan - ia.
Skiednis
Yn de 4e iuw f.Kr. kamen de Arabieren en Perzen hanneljen yn Tanzania. Troch de Arabyske ynfloed op de lokale befolking, meast Bantoe folken ûntstie it Swahili, in Bantoe taal mei in protte arabyske ynfloeden. Tusken de fyftjinde en njoggentjinde iuw hiene de Portugezen in monopoaljeposysje wat de hannel mei Tanzania oanbelanget, mar sy waarden yn 1828 troch de Arabieren ferslein.
In 1884 sletten fertsjinwurdigers fan de Dútske East-Afrika Feriening ferdraggen mei lokale haadmannen, wêrnei de Dútske East-Afrika Feriening Tanganyika kolonisearre. Yn 1890 waard Tanganyika in Dútske koloanje. In opstân tsjin it Dútske regear yn 1907 (Maj-Maj opstand) waard troch de Dútsers hurdhandich ûnderdrukt. Yn 1914 rekke Tanganyika as Dútske koloanje belutsen by de Earste Wrâldkriich. Waarden de measte Dútske koloanjes yn Afrika en Aazje al yn 1914 en 1915 troch de Entente ferovere, Tanganyika bleau oant it ein fan de oarloch yn Dútske hannen. Gûverneur Albert Heinrich Schnee en de geniale Dútske kolonel (letter: generaal) Paul von Lettow-Vorbeck wisten mei guerrilla-metoaden út de hannen fan de oanfallende Britten, Belgen en letter ek de Portugezen te bliuwen. Sterker noch, it lytse leger dat Von Lettow-Vorbeck kommandearre foel sels mei sukses de Britske stellings yn Kenia oan. Fan 1918 ôf lutsen de mannen ûnder Von Lettow troch Mozambyk. Op 14 novimber 1918 kapitulearre Von Lettow doe't hy hearde dat de striid yn Jeropa oer wie.
Tanganyika gie no oer yn Britsk hannen, maar Dútsers bleauen in aardich grut tal yn Tanganyika wenjen (bygelyks as plantaazjehâlders). Yn 1919 waard Tanganyika in Britsk mandaatgebiet en waard it links riden ynfierd. Nei de Twadde Wrâldkriich groeide it nasjonaal bewustwêzen ûnder de autochtoane befolking en waarden der partijen en ferienings oprjochte. De wichtichste wie de Tanganyika Afrikaanske Nasjonale Unie (TANU) dy't yn 1954 oprjochte waard troch Julius Nyerere, ei soan fan in haadman. By de ferkiezings fan 1958 waard de TANU de grutste partij. Yn maaie 1961 krige it lân folslein selsbestjoer en op 9 desimber 1961 waard Tanganyika in ûnôfhinklik lân. Presys ien jier letter waard it in republyk (as part fan de Britske Mienebest) mei Julius Nyerere as presidint, 'chief minister' (dat wol sizze premier) en foarsitter fan de TANU.
Op 26 april 1964 ferienige Tanganyika himsels mei de eilannen Sansibar en Pemba en kaam de Federale Republyk Tanzania ta stân. Presidint fan de federaasje waard Nyerere en fisepresidint waard foarsitter sjeik Abeid Karume fan de Folksrepubliek Sansibar en Pemba.
Yn 1979 operearren Ugandeeske troepen fan diktator Idi Amin op Tanzaniaansk grûndgebiet. Tanzania, dat al langer spul hie mei de diktatuer yn Uganda foel doe mei stipe fan Ugandeesk anti-Amin striders it buorlân binnen en ferjoegen de diktator Amin.
Toerisme
Tanzania hat ferskate bestimmings foar safarys (it wurd safari betsjut reis yn it Swahily):
Rynlânsk kapitalisme
Beskriuwing Michel Albert
Yn 1991 ferskynde it boek Capitalisme contre Capitalisme fan de Frânske ekonoom en fersekeringsmanager Michel Albert, dy't de namme wrâldkundich makke. Yn syn boek wurde twa modellen beskreaun as twa farianten fan it kapitalisme. Yn 'e beide modellen is rekken holden mei ûndernimmers, finansiers, oandielhâlders, politisy, wurknimmers en konsuminten.
Hy ferliket it Rynlânsk kapitalisme mei it „neo-Amerikaansk“ (it neoliberale, Angelsaksyske of Anglo-Amerikaanske) model fan de frije merkekonomy en de minimale ynfloed fan de oerheid dêryn, in model dat ûnder it regear fan Ronald Reagan en dat fan Margaret Thatcher ynfierd is. It Rynlânsk kapitalisme is neffens Albert in systeem dat benammen yn lannen as Frankryk, Dútslân en oare ekonomyen yn West- en Noard-Europa syn beslach kriget. Fierders skriuwt Albert dat de grûnslach fan it Rynlânsk kapitalisme yn de sosjale merkekonomy en de sosjale sekerheid leit. Yn syn analyse beskriuwt er it model as earliker, effisjinter en freedsumer. Lykwols soe it troch psychologyske ferskynsels en de berjochtjouwing yn 'e media sa lykje kinne dat it Amerikaanske model attraktiver en dynamysker is.
Skaaimerken
Michel Albert jout it Rynlânsk kapitalisme de neikommende skaaimerken:
Natalja Estemirova
Natalja Chussainovna Estemirova, Russysk: Нат́алья Хус́аиновна Эстем́ирова, (Sverdlovsk Oblast, 28 febrewaris 1958 - Gazi-Yurt (Yngûsjeesje), 15 july 2009) wie in Russysk histoarika, sjoernaliste en minskerjochte-aktiviste fan Russysk-Tsjetsjeensk komôf. Oant 1998 wie hja skoaljuffer.
Estemirova wurke yn Tsjetsjeenje foar de boargerrjochteorganisaasje Memorial. Hja wie goed befreone mei de yn 2006 fermoarde sjoernaliste Anna Politkovskaja en hie kunde oan de yn 2009 ek fermoarde Stanislav Markelov. Estemirova holp famyljeleden dy't sochten nei ûnderdûkte sibben en brocht troch de oerheid tolerearre ûntfierings en folteringen fan boargerrjochtekrewearders yn de iepenbierens. De Tsjetseenske presidint Ramzan Kadyrov kritisearre har aktiviteiten.
Estemirova krige yn 2005 de Robert Schuman-medalje nei oanrekommandaasje fan de fraksje fan de Jeropeeske Folkspartij. Foar har ynset foar de minskerjochten krige hja yn 2007 de Politkovskaja-priis.
Popmastins
De Popmastins wie in stins yn Aasterein, gemeente Skylge. De wier dêr't it hûs op stien hat is noch oanwiisber. It plak is Archeologysk Monumint.
Skiednis
It boujier is net bekend. Op Skylge wie de famylje Popma it laach mei in liedingjaande funksje. It neamde harsels 'Hear fan Sylgeralân'. De Hollanners beskôgen it eilân al lang as lien. Yn 1399 beliende Albrecht fan Beieren it eilân oan Jan fan Arkel, mar doe't dy yn it ferwar kaam tsjin syn lânhear, waarden syn besitttings ferbard ferklearre. Wylst wie Jacoba fan Beieren grevinne fan Hollân wurden en hja ferkeapet it eilân yn 1417 oan Gerard V fan Heemskerk. Middels fererving komt it letter yn besit fan Cornelis fan Bergen en op it lêst fan Jan fan Arenberch. De wichtichste figuer út de famylje Popma wie Folkert Popma. Hy sleat ynternasjonale ferdraggen, ûnder oare yn 1482 mei kening Edward fan Ingelân. Dêryn wurdt hy neamd as hear fan der Skylinghe ende Gryndt.
As Rienck Popma yn 1510 stjert, kin Cornelis fan Bergen it eilân mei rjocht yn besit nimme: hy keapet Jarich fan Popma, de soan fan Rienck, ôf. Jarich fan Popma ferliest al syn jild en stjert yn earmoede. Jan fan Arenberch sneuvelet yn 1568 by Heiligerlee en syn soan Karel ferkeapet it eilân yn 1615 oan de Steaten fan Hollân. De Hollânske hearen fan Skylge bewennen in kastiel yn Stryp en it regear siet yn Midslân.
By it plak Aasterein leit in keunstmjittige hichte (stinswier), dêr't de stins op stien hawwe soe. Under it meanfjild op de top fan de wier binne midsiuwske bakstienen oantroffen en om de wier hat dúdlik in grêft rûn. By it plakje Lies is ek sa'n wier te finen.
Broeretsjerkeplein
It Broeretsjerkeplein (Nederlânsk: Broerenkerkplein) is in park yn de âlde binnenstêd fan de Oeriselske haadstêd Swol.
It park wie eartiids part fan in Dominikaner-kleasterkompleks, dêr't de Broeretsjerke en De Librije noch fan oerbleaun binne. Tusken 1758 en 1899 wie der in synagoge yn it pân fan De Librije fêstige. De Wijndragerstoren, in midsiuwske poarte fan de âlde stedsmuorre stiet by it plein.
Hjoed-de-dei is it park in grien plein mei gers, beammen en in lytse blommetûn oan de râne fan it winkelgebiet yn it sintrum fan Swol. Der stiet in byld op it plein dy't troch de Frânske keunstner Eugène Dodeigne makke waard. It doopfont fan de yn 1965 ôfbrutsen Sint-Michaeltsjerke waard yn 2003 op it plein pleatst. It hat lykwols te lijen fan oanhâldend fandalisme.
Nijekleaster (Skearnegoutum)
Nijekleaster (Nederlânsk: Nijeklooster) is in buorskip yn 'e himrik fan Skearnegoutum yn Súdwest-Fryslân, en dêrfoar yn it eardere Wymbritseradiel. It leit noardeastlik fan Skearnegoutum oan de dyk nei Dearsum. De namme komt ek foar as Nijekleaster, Nyecloester, Nykleaster, Nieuwklooster en Nijklooster. Nijekleaster is ferneamd nei it Midsiuwske kleaster Nijekleaster dat op dit plak stie.
Mitanny
thumb|right|300px|Lizzing fan Mitanny. Mitanny of Mittany (yn Assyryske boarnen Hanilgalbat, Khanigalbat) wie in Hurritysk keninkryk yn noard-Syrje fan likernôch 15 iuwen foar Kristus ôf.
De oanwêzigens fan de Hurriten yn dy lannen kin al oanwiisd wurde foar de Agade perioade yn Mesopotaamje, om de 24e iuw f.Kr., wat ôflaat wurdt út Hurrityske nammen dy’t net Akkadysk en ek net Sumearysk binne. Tagelyk mei de opkomst fan de Amoriten hienen de Hurriten grutte ynfloed yn it noarden fan Mesopotaamje. Ien fan de Hurrityske keninkriken wie Mitanny.
De namme Mitanny waard brûkt as geografyske namme foar it gebiet tusken de Khabur en de Eufraat yn neo-Assyryske tiden. Hetityske kroaniken hawwe it oer meardere Hurrityske lannen en oer ferdraggen mei harren.
Geografy
Mittanny yn Noard-Mesopetaanje rikte fan Nuzy (hjoeddeisk Kirkûk) en de Tigris yn it easten, oant Aleppo en it midden fan Syrje yn it westen. Yn it sintrum lei de Khaburfallei, mei twa haadstêden: Taite en Washkuanny, neamd Taidu en Ushshukana yn Assyryske boarnen. Yn it hiele gebiet kin sûnder yrrigaasje oan lânbou dien wurde; kij, skiep en geiten waarden hâlden.
Skiednis
Oant hjoed de dei binne der gjin eigen boarnen foar de skiednis fan de Mitanny fûn; wat no bekend is komt fan Assyryske, Hettityske of Egyptyske boarnen. Dat is lykwols net folle, dat faak is it net iens mooglik om lyktidigens tusken de hearskers fan ferskillende lannen en stêden fêst te stellen; persize datums kinne dan al hielendal net fûn wurde. In fierder probleem by de ynterpretaasje fan de boarnen is dat der gjin ferskil makke wurde tusken de steatkundige, folkekundige en taalkundige groepen.
Eartiids naam men oan dat der in grutte Yndo-Iraanske ynfloed wie op de Mitanny. Dy teory is hjoed de dei net gongber mear. De Russyske taalkundige Igor Diakonov hat twadde helte 20e iuw oantoand dat dizze teory basearre is op minder as tritich wurden, wylst de Hurriaanske teksten yn de tsientûzenen wurden rinne. Ien fan de nammen dy't de Egyptenaren brûkten foar Mitanny wie "Maryannu", dêr't fan oannaam waard dat it Yndo-Iranysk wie. Nei alle gedachten is it lykwols in Hurritysk wurd dat “weinmenner” betsjut.
Nei't Babylon en Jamad ferslein wienen troch de Hettiten, en dy it ûnderelkoar ek net iens wurde koenen, ûntstie in machtsfakuüm yn Boppe-Mesopotaamje. Om't de swakke Midden-Assyryske keningen net by steat wienen dat op te foljen, ûntstie dêr it keninkryk fan Mittany.
De stifting fan harren keninkryk barde tichtby Harran, en de earste hearsker soe Kirta west hawwe dêr't fierders allinnich fan bekend is dat de twa hearskers dy't nei him kamen syn soannen wienen. It keninkryk moat likernôch 1500 f.Kr. stifte wêze.
De Hurriten wienen tige goede weinriders op de lichte striidweinen sa't dy nei 1800 foar Kristus algemien woarn wienen. As wapen hienen hja in gearstalde bôge, út hoarn en hout, wêrtroch't brûnzen beskermplaten foar man en hynder nedich waarden. De Hurriten dûkten rûnom op, ek yn Palestina, wat blykt út de spoaren fan harren taal mei Kaukastyske ynfloeden, lykas blyk út in Egyptysk argyf en út Palestynske klaaitabletten.
Daphne Wellens
Daphne Wellens (Vilvoorde, 17 april 1988) is in Belgysk aktrise, sjongster en dûnseresse fan Flaamsk komôf.
Libben en karriêre
Wellens waard yn 1988 berne yn Vilvoorde, in foarstêd fan Brussel dy't yn 'e provinsje Flaamsk-Brabân leit. Hja wie as bern fan tsien jier al geregeldwei op 'e Flaamske tillefyzje te sjen. Fan 1998 oant 2002 wie se dûnseresse en eftergrûnsjongster te sjen yn it berneprogramma de Samson & Gert Kerstshow en yn fideoklips fan in oar berneprogramma, Big en Betsy. Se waard lykwols it bekendst mei har rol as Leen Avondts yn 'e jongereinrige Spring. Yn 2000 die Wellens mei oan 'e Belgyske ferzje fan 'e musical Pinokkio. Fan 2002 oant 2004 wie se ien fan 'e seis leden fan 'e band 6 Teens.
Mitanny
Skiednis
thumb|right|350px|Situaasjekaart fan it Heine Easten yn de tiid fan Mittany. Mittany woeks út it dal fan de Khabur wei en wie yn de iuw om 1400 f.Kr. it machtichste keninkryk fan it Heine Easten. Kening Barattarna fan Mitanny wreide it keninkryk út nei it westen, mei Halab (Aleppo), en makke Idrimy fan de Alalakh ta syn fazal. De steat Kizzuwatna yn it westen ferlei syn loyaliteit nei Mittany, en yn de midden fan de 15e iuw foar Kristus wienen yn it easten ek Arrafa en Assyrje fazalsteaten. De naasje waard sterker yn de tiid fan it bewâld fan Shaushtator, mar de Hurriten wienen der fral op betocht om de Hettiten yn it Anatoalyske heechlân te hâlden. Kizzuwatna yn it westen en Ishuwa yn it noarden wienen dêrom wichtige bûnsmaten tsjin de fijannige Hettiten.
Daphne Wellens
Libben en karriêre
Fan oktober 2009 ôf fertolke Wellens as Freya ien fan 'e haadrollen yn 'e dramasearje De Rodenburgs, op 'e Flaamske kommersjele tillefyzjestjoerder VTM. Dy rige rûn twa seizoenen, oant 2011. Fierders wie hja yn 2012 te sjen yn in gastrol yn in ôflevering fan it fjirde seizoen fan 'e rige Vermist en yn in ôflevering fan it twadde seizoen fan Rox. Yn 'e searje Spitsbroers hie se in fêste byrol. Ek spile se yn 2014 mei yn Welkom in de Wilton. Dêrnei hie se in stikmannich rollen yn sketches yn it tillefyzjeprogramma Echt Niet OK en in byrol yn Patrouille Linkeroever.
Woody Allen
thumb|Woody Allen Woody Allen, skûlnamme fan Allen Stewart Konigsberg (Brooklyn, New York, 1 desimber 1935) is in Amerikaansk auteur, akteur, muzikant en benammen filmregisseur fan oer it generaal tragikomyske films, yn in breed gamma fan drama's oant screwball comedies.
Daphne Wellens
Libben en karriêre
Op it wite doek wie Wellens yn 2017 te sjen yn 'e film Charlie en Hannah Gaan Uit, yn 'e mande mei de aktrises Frances Lefebure en Evelien Bosmans, dy't al jierrenlang har freondinnen wiene. Yn 2018 wie Wellens yn 'e rol fan 'e Frankyske ealfrouwe Plektrudis, de oarehelte fan hofmeier Pepyn fan Herstal, te sjen yn 'e Nederlânske histoaryske aventoerefilm Redbad, fan regisseur Roel Reiné, oer de achtste-iuwske kening fan 'e Friezen mei deselde namme.
Mitanny
Skiednis
Nei in pear lytse gefjochten mei de farao’s oer de hearskippij oer Syrje, sleat Mitanny in alliânsje mei Egypte. Yn de tiid fan it bewâld fan Shuttarna yn de iere 14e iuw foar Kristus wie de relaasje sa freonlik, hy stjoerde syn dochter Kile-Hepa nei Egypte om der úthoulike te wurden oan farao Amenhotep III. Mittany wie dan op it hichtepunt fan har macht.
Woody Allen
Temas
Temas dy't faak yn Allen syn films foarkomme binne: syn Joadske komôf, filosofy, relaasjeproblemen, seks en New York. Syn films binne fol fan neuroatyske selsbeskôging.
Leersum
thumb|Lizzing Leersum thumb|LIzzing Leersum thumb|Sintrum thumb|Sintrum thumb|Gallery thumb|Broekhuisen thumb|Beammesintrum thumb|right|Leersum, tsjerke thumb|right|[[Kob|Kobben briede yn it feangebiet Leersumske Fjild by Leersum (1971)'']] Leersum is in doarp in de provinsje Utert, gemeente Utertske Heuvelrêch, op de stowâl Utertske Heuvelrêch yn it súdeasten fan de provinsje. De Utertske Heuvelrêch is sûnt 2004 in nasjonaal park. De kearn (beboude kom) fan Leersum hat 7.675 ynwenners (1 jannewaris 2021). Fanwege it boskrike karakter en de lizzing oan de foet fan de Heuvelrêch, is Leersum in socht fakânsjeoard.
De Ryksstrjitwei ferdielt it doarp yn in noardlik, lommerryk part en in súdlik stik mei tichtere bou.
Woody Allen
Filmografy
Regy
Leersum
Leersum wie oant 1 jannewaris 2006 in selsstannige gemeente. Per dizze datum is Leersum mei de gemeenten Maarn, Amerongen, Driebergen en Doorn opgien yn de nije gemeente Utertske Heuvelrêch. Leersum is yn grutte de 3e doarpskearn fan de gemeente.
It besjen wurdich
thumb|left|Grêftombe Van Nellesteijn
Mitanny
Skiednis
Nei de dea fan Shuttarna waard Mitanny ferwoaste troch gefjochten tusken ferskillende troanopfolgers. Uteinlik bestige Tushratta, in soan fan Shuttarna, de troan. Mitanny wie ferswakke en de Hettiten kamen tichterby. Wylst waarden de politike relaasjes mei Egypte minder en de Assyrjers goaiden harren Mitannyske jok ôf. De Hettyske kening Suppiluliuma I foel de Mitannyske fazalsteaten yn noard-Syrje binnen en ferfong de eallju troch hearskers loyaal oan de Hettiten.
Woody Allen
Filmografy
Allinnich as akteur
Mitanny
Skiednis
Yn de haadstêd Washshukanni bruts in nije machtstriid út. De Hettiten en de Assyrjers stipen ferskillende opfolgers. Uteinlik oermastere in Hettitysk leger de haadstêd en ynstallearre Shattiwaza, de soan fan Tushratta as harren fazalkening yn Mitanny, of Hanigalbal lykas sy it neamden.
Woody Allen
Koarte ferhalen
Woody Allens koarte ferhalen hearre ta de bêste út de komyske literatuer:
Mitanny
Skiednis
Nei de slach by Kadesj en de tebekfal fan it Hettyske ryk naam Assyrje de macht yn Mitanny oer, wêrnei't it gebiet binnen in pear iuwen folslein Arameesk waard en de Hurrityske taal en kultuer ferfongen waard troch dy fan de Assyrje.
Elisabet Durks
Elisabet Durks ( East-Fryslân, ? - Ljouwert, 27 maaie 1549 ) wie in minniste martleresse.
Pilsen
thumb|Lizzing Pilsen left|thumb|180px|Pilzen Pilsen (Tsjechysk: Plzeň) is in stêd yn it westen fan Tsjechje. Der wenje likernôch 165.000 minsken en is nei Praach, Brno en Ostrava de fjirde grutste stêd fan Tsjechje. De stêd is ferneamd om de pils, dy't yn Pilsen ûntstien is, en it autofabryk Škoda. Pilsen leit oan de sneldyk E50 fan de Dútsk-Tsjechyske grins nei Praach.