cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Teudebert I
Skiednis
Teuderert wie aardich súksesfol mei kriichsfieren. Troch syn heit wie er al ferskate kearen op kriichpad stjoerd, û.o. tsjin de Denen en de Fisigoaten. As kening liede hy yn 539 in fjildtocht nei it noarden fan Itaalje tsjin de Byzantinen en de Ostrogoaten. Dêrby oermastere hy Pavia. Lykwols waard syn leger teheistere troch goarren en wie hy twongen him werom te lûken. Hjirnei sleat hy in ferbûn mei de Longobarden en troude mei Wisigarda, de dochter fan de Longobardyske kening Wakko. Sadwaande krige hy stadich hieltyd mear macht en hie lang-om-let de kontrôle oer it gebiet dat it tsjintwurdige Súd-Dútslân, Eastenryk en Noard-Itaalje omfieme. Yn 545 foel er twaris Noard-Itaalje yn en besette in grut gebiet om de stêd Feneesje hinne, alhoewol't er in dalikse konfrontaasje mei it Byzantynske leger út de wei gong.
Teudebert en de Friezen
Histoarisy gean der fan út dat de Franken ûnder Teudebert net hearske hawwe oer de Ryndelta. Yn in brief oan de Byzantynske keizer Julianus skriuwt er in rige folken oermastere te hawwen, mar dêr binne de Friezen net by. Wol hat er te krijen hân mei de Friezen. Neffens de Liber Francorum waard hy troch syn heit Teuderik nei it noarden stjoerd om tenei de Friezen by te stean tsjin de Denen dy't in ynfal dienen, (sjoch: de slach oan de Ryn).
Dea en opfolging
Nei in tige lang siikbêd ferstoar Teudebert yn 547 of 548. Hy waard opfolge troch Teudowald, in soan út in eardere ferhâlding mei in frou neamd Deoteria.
Steatsline D
Steatsline D is de neffens de Wet op de Oanlis van Steatsspoarwegen fan 18 augustus 1860 troch de Steat fan de Nederlannen oanleine spoarwei tusken Sutfen en Glanerbrug. De folsleine spoarline waard op 1 jannewaris 1868 Yn 1951 waard it part tusken Hengelo en Ynskedee elektrifisearre.
Skiednis
De spoarline waard yn trije fazen iepene:
Twa wiken foardat it earste part fan de line iepene waard, kaam yn 1865 lykwols de spoarline Almelo - Salzbergen klear. Dizze spoarline wie oanlein troch de partikuliere spoarweimaatskippij Spoorweg-Maatschappij Almelo-Salzbergen (AS) en ferbûn Almelo en Hengelo mei de wichtige spoarline nei Hannover. De trochgeande ynternasjonale treinen fan de Steatsspoarwegen rieden nei it klearkommen fan Steatsline D foar in part fia de line fan de AS by Oldenzaal de grins oer. Dat wie de earste tsien jier sawiesa nedich, omdat de spoarline tusken Glanerbrug en Gronau pas yn 1875 ree wie. De spoarline wie benammen fan belang foar it frachtferfier. Doe't de HSM de eksploitaasje op de KNLS-spoarline Dimter - Almelo en de AS-line nei Dútslân oernaam, krige dizze maatskippij yn 1892 de koartste streekrjochte ferbining tusken Amsterdam en Berlyn yn hannen. Dêrmei ferdwûn it belang fan Steatsline D foar in grut part. It trajekt Hengelo - Enschede is as iennichste part fan it trajekt yn 1951 elektrifisearre. It trajekt makket diel út fan de ferbining tusken de Rânestêd en Twinte.
Tusken Ynskedee, Glanerbrug en Gronau ried op 27 septimber 1981 de lêste trein. It spoar waard dêrnei net mear ûnderhâlden mar om strategyske redenen net opbrutsen. Tweintich jier letter, yn 2001, waard dit trajekt wer yn bedriuw steld en sûnt dy tiid ride der twa treinen yn 'e oere.
Stasjonsgebouwen
Lâns de spoarline ferskynden út soarte de standertstasjons fan de Steatspoarwegen. Wat opfalt is dat lâns de spoarline Sutfen - Hengelo alle stasjonsgebouwen fan de tuskenstasjons bewarre bleaun binne. Sels de sletten stasjons Markelo en Laren-Almen.
Sutfen en Hengelo krigen yn de jierren 50 in nij stasjonsgebou om 't dizze twa stasjonsgebouwen ferlern gien wiene by bombaredeminten yn de Twadde Wrâldkriich. Ynskedee krige yn dizze tiid ek in nij stasjonsgebou mar dit wie om't hja fûnen dat it stasjon te fier bûten de stêd stie.
Pas 130 jier nei de iepening fan de spoarline is der foar it earst in nij stasjon iepene. Healwei Hengelo en Ynskedee waard yn 1996 Ynskedee Kennispark iepene. By de reaktivearring fan it trajekt Enschede - Gronau yn 2001 krige Ynskedee in twadde foarstêdshalte: Enschede De Eschmarke. Yn 2012 waard der foar de tredde kear in nij stasjon iepene oan dizze line; Hengelo Gezondheidspark.
Stasjon Hilfertsom Media Park
Stasjon Hilfertsom Media Park (hvsm) is in stasjon yn de Nederlânske plak Hilfertsom yn de provinsje Noard-Hollân. It waard iepene yn 1974 oan de Easterspoarwei (Amsterdam Sintraal - Sutfen).
Gebou
It stasjon hie ynearsten gjin stasjonsgebou. It stasjon krijt twa perrons mei in ienfâldige oerkaping en twa abry's. Beide perronnen binne ferbûn mei in ienfâldige brêge. It standertûntwerp is ek yn Bussum Súd en Putten delset. Healwei de jierren ’80 krijt de oant dan ta ûnbemanne halte in keet foar de ferkeap fan treinkaarten. In pear jier letter is der in ienfâldige permaninte foarsjenning as boud. Yn 2011 wurdt in nije opfallende brêge tusken de perrons en it njonkenlizzende Mediapark, yn gebrûk nommen. De nije brêge is ek fan liften foarsjoen. De brêge krijt de tapaslike namme De Kijkbuis.
Marius de Boer
Marius de Boer, as Mariusz (Stiens, 19 jannewaris 1961 - Ljouwert, 28 maaie 2023) wie in Frysk sjonger en benammen bekend as sjonger en tekstskriuwer fan de band Reboelje.
Libben
Nei in tal jierren klassike pianoles keape er op syn sechtjinde in elektryske gitaar. Hy wie slach- en sologitarist en wie boppedat sjonger by de New Waveband Elected. Nei syn HTS-stúdzje (Ferkearstechnyk) ferhuze De Boer nei Assen. Hy krige dêr wurk as akoestysk adviseur. Hy begûn doe ek te skriuwen, mei as earste de bondel 'De Dreade Man'. Dy waard nea útjûn, mar wie wol de basis foar syn skriuwen foar Reboelje. De earste albums fan Reboelje: 'Skepper fan de Skepper' en 'Magysk Theater' (basearre op it boek Steppewolf fan Hermann Hesse) makken yndruk. It nûmer 'Sielesiik' fan Mariusz waard mei troch stipe fan Henk Westbroek en Jan Douwe Kroeske in Nederlânske culthit.
Reboelje krige gjin platekontrakt oanbean en Mariusz begûn mei it eigen platelabel Marista, ornearre foar regionale artysten. Reboelje trede in soad op, lykas twa kear op Noarderslach en foar in '2 Meter Sessy' by Jan Douwe Kroeske. Yn 1995 skreau er it konsept foar it teäterstik 'De Brulloft'. Yn dat totaalteäterstik waard by in echte brulloft it tema 'ynsest' op it aljemint brocht. It stik sloech sa oan dat Mariusz yn 1996 de Berlefpriis wûn. Yn 2003 hold Reboelje op te bestean.
As Marius yn 2005 oerhelle waard om as singer/songwriter oan in benefytkonsert mei te dwaan, makke er lykwols dochs wer muzyk. Diskear ûnder de namme Mariusz. As pianist/gitarist ûntwikkelet Mariusz - live stipe troch sequenzer - in unike singer/songwriter sound basearre op pop en underground. Hy skreau doe ek yn it Stedsfrysk. Syn earste single wie 'Spyt', dy't daliks de Fryske Top 100 fan alle tiden ynkaam. It Reboeljenûmer 'Marije Maria' waard yn dy list fan 2004 oant en mei 2007 keazen ta bêste Fryske nûmer fan alle tiden.
Marius de Boer ferstoar op 28 maaie 2023, yn 'e aldens fan 62 jier, nei in koart siik wêzen.
Diety Pieters
thumb|right|200px| Beareklau Diety Pieters (Ljouwert, 1956) is in byldzjend keunstner út Tytsjerk. Kenmerk fan har wurk is it folle brûken fan de blauwe nuânses. Har atelier "Sa(f)ier" oan de Klaverkamp hat syn namme mei krigen troch de blauwe edelstien.
Hja begûn as akwarelliste en waard ynspirearre troch it ferfloeien fan ferve en wetter. Letter is se mear mei akryl skilderjen gien mar op in wize as fan akwarelferve. Op ferware of bewurke dragers as hout, glês, skept papier en doek, makket se troch it tafoegjen fan oare materialen in struktuer. Dy struktuer leit nea foarôf hielendal fêst. Underwerpen binne It Waad, beareklauwen en situaasjes fan it plattelân.
Pieters hat ek in eksposysje hân yn Eastermar en 'Yn 'e Mande' yn Tytsjerk. Fierders die se in skilderprojekt mei bern.
List fan opperrabbinen fan Grinslân
Dit is in list fan opperrabbinen fan het synagogaal resort Grinslân.
Izaak Josef Cohen wie fan sa'n 1730 ôf de earste rabbyn yn Grins. Hy waard opfolge troch Levie Hartog Geloga, de earste dy't de titel oerrabbyn droech.
Bert van de Bunte
thumb|250px|Boekwarkjen mit al zien columns Bert van de Bunte is in skriuwer út Nunspeet yn Gelderlân, dy't ûnder de namme Lammertnôom alle wiken in Nunspeetse kollumn skriuwt yn de pleatslike útjefte fan de krante Veluweland (eartiids: Nunspeter Post).
Hy skriuwt oer deistige saken, pleatslik barren en oer hoe't yn it ferline wie, mar ek oer hoe't it no is. It dialekt fan syn stikjes liket in mjuks fan Nunspeets en Doospieks te wêzen.
Bert van de Bunte hat as Lammertnôom in boekje útbrocht mei de titel Neum 't mer Nunspeets - zo as wie proaten.
Hy hat 35 jier wurke as fotograaf en is no akkupunkturist.
Stienkrobbe
Stienkrobben (Oniscidea) binne in ûnderoarder fan Lidpoatigen dy't hearre ta de kreefteftigen (Crustacea). Yn Nederlân komme 31 op it lân libjende soarten foar.
Anatomy
It bistke is ûngefear 16 mm lang en bestiet út sân segminten mei oan elk segmint twa poaten. De rêchkant is in bytsje platbol en de búkside plathol. De kop en it efterliif binne lyts en it boarststik is yn ferhâlding hiel grut. It boarststik fan de krobbe bestiet út in oantal hurde, inoar oerlaapjende platen dy't de krobbe beskermje. Op de kop sitte twa lange fielteisters mei dêrboppe de eagen, dy't út meardere lytse eachboltsjes bestean. Oan de ûnderkant fan it kopdiel sitte de kaken. De krobbe hat foar it sykheljen krektas fisken kiuwen. Dy sitte oan de efterste poaten.
Leefomjouwing
Oarspronklik komme de krobben yn 'e see foar, mar libje ek yn swietwetter. In lytse groep, de lânkreeftkes, hat de see ferlitten, mar harren kiuwen hâlden. De út aaikes kommende jongen bliuwe yn de briedbûdel tsjin 'e boarst fan de wyfkes sitten oant se folgroeid binne.
Soarten
De soarten kinne nei harren gedrach en foarm yn fjouwer groepen yndield wurde. Der binne soarten mei in brede en mei in platte foarm dy't har oeral oan fêstgripe. Dêrneist binne der soarten dy't har by oanreitsjen as in baltsje oprôlje. Der binne ek soarten mei in slanke foarm en lange poaten dy't by fersteuring hurd fuortrinne en der binne soarten dy't stadich weikrûpe.
De muorrekrobbe of kelderkrobbe (Porcellio scaber) is fanwege syn kiuwen dy't gau útdrûgje te finen yn fochtige romten, ûnder stiennen en ôffal. De boppekant is egaal donker. Dizze krobbe libbet fan ôffallen blêden en dea hout en is dêrtroch wichtich foar de ôfbraak fan organysk materiaal.
De gewoane stienkrobbe (Oniscus asellus) grypt him fêst en hat in grize boppekant, dêr't ljochte plakken op foarkomme.
Lindowman
thumb|250px|right|Lindowman útstald yn it Britsk Museum thumb|250px|Lindow Moss De Lindownan, ek ferneamd as Lindow II en (gekjeiend) as Pete Marsh ('Piter Sompe'), is in bewarre feanlyk fan in man dy't fûn waard yn in feansompe yn Lindow Moss ûnder Wilmslow yn Cheshire, Noardwest Ingelân. It lichem waard fûn op 1 augustus 1984 by kommersjele turfwinning. De Lindowman is net it iennichste lyk dat dêr fûn waard; in jier earder wie dêr al de Lindowfrou ûntdutsen neist oare oerbliuwsels fan lichems. De fynst dy't omskreaun waard as "ien fan de meast wichtige archeologyske fynsten fan de jierren '80", feroarsake frijwat opskuor yn de media. De fynst soarge foar fierdere stúdzjes fan feanliken yn Grut-Brittanje, dy't oant dan ta, fergelike mei dy op oare plakken yn Jeropa, net folle omtinken fan de wittenskip krige hienen.
Op it stuit dat er dea gie wie de Lindowman sûn en yn syn mids-tweintiger jierren. Syn sosjale status sil heech west hawwe, want syn lichem hat gjin ferskynsels dy't tsjutte op dreech en swier wurk. De reden fan syn dea is striderij oer. Hy is mei geweld deadien, faaks ritueel offere of eksekusjearre. Nei in lêste miel fan rustere bôle is de Lindowman wurge, op de holle slein en de kiel trochsnien. De âlderdom fan it lyk koe mei muoite rûsd wurde, mar der wurdt tocht dat de man, mei it antlit nei ûnderen, tusken 2 f.Kr. oant 119 nei Kr. yn it Lindow Moss lein is, dat of yn de Britske izertiid of yn it Britsk-Romeinske tiidrek.
It lyk wurdt friesdrûge bewarre yn it Britsk Museum, dêr't it permanint útstald leit. Ut en troch wurdt it oan oare museums útliend, sa as it Manchester Museum.
List fan opperrabbinen fan Drinte
Dit is in list fan opperrabbinen fan it synagogaal ressort Drinte
Alain Prost
Alain Marie Pascal Prost (Saint-Chamond, 24 febrewaris 1955) wie in Frânsk Formule 1-koereur. Wie wrâldkampioen yn 1985, 1986, 1991 en 1993.
Thomas Cavendish
Biografy
Cavendish waard 1560 berne yn Trimley St. Martin ûnder Ipswich. Mei 15 jier sette er út ein mei in stúdzje oan it Corpus Christi College, fan Cambridge University, dat er lykwols net ôfmakke. Cavendish wie yn 1584 lid fan it Parlemint út namme fan Shaftesbury en Dorset. Yn 1585 sile er mei sir Richard Grenville nei Firginia. Yn 1586 wie er lid fan it Parlemint foar Wilton. Cavendish sylde om de wrâld fan 1586 oant 1588 en waard tige begoedige troch it feroverjen fan Spaansk goud. Hy begûn yn 1591 oan in twadde reis om de wrâld, mar stoar yn 1592 yn de Súd-Atlantyske Oseaan yn de âldens fan 32 jier.
Vallabhbhai Patel
thumb|Vallabhbhai Patel
Vallabhbhai Patel, folút: sardar Vallabhbhai Jhaverbhai Patel (Gûdjaratysk: વલ્લભભાઈ પટેલ; Nadiad (Gûdjarat), 31 oktober 1875 - Bombay (Maharastra), 15 desimber 1950), wie in Yndiaask steatsman.
Hy waard wol "de Izeren Man fan Yndia" neamd. Brûkte syn fertsjinsten as abbekaat om te striden foar de frijheid fan it lân. As lieder fan de boeren gie hy de striid oan mei de machtige Britske regearing. Hy waard nei it gefang stjoerd. Lykas de fise-premier fan it frije Yndia, brocht hy it ta in fúzje fan hûnderten prinslike steaten ta de Yndiaaske Uny, en waard de arsjitekt fan de yntegriteit fan Yndia. Earlik yn wurd en died, waard hy as in held besjoen.
Henk Feldmeijer
thumb|Feldmeijer as SS'er yn 1941 Johannes Hendrik Feldmeijer (Assen, 30 novimber 1910 - Raalte, 22 febrewaris 1945) wie in Nederlânsk fassistysk politikus en lid fan de Waffen-SS. Hy wie lid fan de Nasjonaal-Sosjalistyske Beweging, oanfierder fan de "Mussert-Garde" (in op de SS lykjende jongereinbeweging fan de NSB) en ien fan de grûnlizzers fan de Nederlandsche SS dêr't er de foaroanman fan waard.
Oplieding
Yn 1928 kaam er fan de hbs en gong wis- en natuerkunde studearjen oan de Ryksuniversiteit Grins. Yn 1932 waard er lid fan de doe krekt oprjochte NSB. Yn 1935 sakke er foar syn kandidaatseksamen en stoppe dêrnei mei syn stúdzje om alle tiid te hawwen foar syn NSB-taken. Yn 1930/31 gie er ûnder tsjinst (by de loftdoelartillery) en waard reserve-offisier, mar yn 1935 krige er út reden fan syn NSB-lid wêzen dien as reserve-offisier.
NSB-bestjoerder
Fan 1937 ôf krige Feldmeijer hieltyd mear en mear wichtige funksjes yn de NSB. Hy waard bygelyks bestjoerslid fan Der Vaderen Erfdeel, in stichting mei it doel om de "Dietse" geast fan Nederlân te ûndersykjen en te befoarderjen. Feldmeijer fielde him oansprutsen troch de ideology fan de Schutzstaffel (SS). Dêr wie lykwols yn NSB-rûnten net folle romte foar dat hy hie bûten de NSB om kontakten mei SS'ers yn Dútslân.
Yn 1939 rjochte Feldmeijer ûnder tafersjoch fan Meinoud Rost van Tonningen, in rivaal fan Mussert yn de NSB, de saneamde Mussert-garde op, nei foarbyld fan de SS.
Twadde Wrâldkriich
De Nederlandsche SS waard lang om let in foarportaal fan de Waffen-SS. In protte Nederlânske SS'ers namen tsjinst by de Waffen-SS en waarden ynset oan it Eastfront. Feldmeijer folge dat foarbyld ek, hy tsjinne yn 1941 by de Leibstandarte-SS "Adolf Hitler" op de Balkan en yn 1942/43 by de SS-division Wiking yn Ruslân. Foar syn optreden by de Waffen-SS krige Feldmeijer û.o. it Izeren Krús.
Werom yn Nederlân krige er de lieding fan Rauter oer it Sonderkommando-Feldmeijer, dat yn 1943 represailles op Nederlânske boargers nei oanslaggen fan it ferset útfierde. Dat barde ûnder de namme Aktion Silbertanne. Ek krige Feldmeijer begjin 1945 it befel oer in bataljon fan Landstorm Nederland. Op 22 febrewaris 1945 waard, ûnderweis nei it front, syn auto besketten troch in alliearde jachtfleanmasine dêr't Feldmeijer by omkaam.
Sahara
260px|thumb|right|De Sahara leit yn Noard-Afrika
De Sahara is de grutste woastyn op ierde. It beslacht in grut part fan Noard-Afrika en strekt him út fan it westen oan de Atlantyske kust oant de Reade See yn Egypte. Aan de noardside wurdt it begrinzge troch de Middellânske See en it Atlasberchtme. De súdlike grins wurdt foarme troch de Sahel, in gebiet dat in bytsje begroeid is.
De namme Sahara komt fan it Arabyske wurd sahra, dat woastyn betsjut.
Geografy
Yn it suden fan de Sahara leit in stripe lân, de Sahel neamd, dat in oergongsgebiet foarmet.
Klimaat, lânskip en geology
Yn it midden fan de woastyn leit de Tsjaadmar, de grutste swietwettermar fan de Sahara.
Klimaat skiednis
De Sahara is hjoeddedei in grutte woastyn, mar dat hat net altyd sa west. Yn it Pleistoseen en it Holoseen bestie it gebiet noch foar it grutste part út Savanne, en koenen der in protte plantesoarten waakse. Yn dizze tiidrekken wie it foar de minske goed toevjen en libbe doe as samler en jager. Nei alle gedachten hawwe oaljefanten, bavianen, kateftigen ensfh. der noch libbe oant en mei it neolitikum, en oant en mei in miljoen jier tebek waaksten der noch planten dy't wy tsjintwurdich allinnich yn wiete, fochtige gebieten of sels yn de tropen fine.
Yn de Sahara wurde resten werom fûn fan ferskate minsklike rassen, bygelyks de Homo habilis en de Homo australiphithecus, fermoedlik libben sy goed fiif miljoen jier lyn.
Mei it kommen en gean fan de iistiden feroare it klimaat, benammen de delslach en dêrmei betiden ek de begroeiïng. Stadichoan krige de Sahara it uterlik dat tsjintwurdich oantroffen wurdt yn de Frânske Provence, en noch letter waard it gebiet sa as wy it tsjintwurdige kinne, in skrokke, sânige of rotsige flakte mei amperoan begroeiïng.
Metafysika
Metafysika, betsjut lear fan it wêzen en fan de earste oarsaak fan de werklikheid, letterlik betsjut it (Gryksk 'meta ta physika' = 'nei taastbere saken'). De metafysika bestudearet de werklikheid yn har gehiel en ferskilt dêrtroch fan oare wittenskippen, dy't mar in stikje fan de werklikheid ûndersiikje. De metafysika jildt ek as earste filosofy, omdat sy datjinge besiket te trochgrûnjen dat oare wittenskippen as gewoan beskôge, bygelyks dat wat werklik is.
De term sels is ôfkomstich fan Andronikus fan Rodos, de earste útjouwer fan de persoanlike skriften fan Aristoteles. Dizze hie de útjefte fersoarge fan it boek "Fysika" fan Aristoteles en woe mei syn nije útjefte dy't er Ta meta ta fysica neamde inkeld oanjûn dat dizze publikaasje folge "nei de Fysika". Dizze wurken soenen harren namme jouwe oan de fraachstukken dy't deryn behannele waarden en letter as typysk metafysysk sjoen.
Klaas van Berkel
Klaas van Berkel (Nieuwer-Amstel, 24 july 1953) is in Nederlânse heechlearaar yn de skiednis fan nei de Midsiuwen en in wittenskipshistoarikus.
Sûnt 1997 is Klaas van Berkel lid fan de Keninklike Nederlânske Akademy fan Wittenskippen (KNAW).
Wurk
Boeken fan Klaas van Berkel
Fierders skreau er artikels oer ûnder oaren Jacob Clay, Eduard Jan Dijksterhuis, de Hollandse significa en Frits Zernike
Rely Jorritsmapriis
De Rely Jorritsmapriis is in Fryske literatuerpriis dy't alle jierren takend wurdt foar it bêste ynstjoerde ferhaal en/of gedicht fan it foargeande jier. De winners wurde bepaald troch in faksjuery. It prizejild, yn 2004 5.000 euro, wurdt útkeard út it Rely Jorritsma Fûns, dat beheard wurdt troch de gemeente Littenseradiel. Alle jierren kinne op syn heechst 5 prizen ferjûn wurde yn beide sjenres. De prizen wurde útrikt yn it tsjerkje fan Bears.
De priis is foar it earst takend yn 1955. Hy is ynsteld nei in beskikking yn it testamint fan de dichter Rely Jorritsma (1905-1952), dy't mei dat doel syn fermogen neiliet oan de eardere gemeente Baarderadiel, yn 1984 opgien yn Littenseradiel. Yn earste ynstânsje hie Jorritsma it ferjaan fan de prizen tabetroud oan de Fryske Bibleteek, mar omdat er der fuort al rekken mei hâlden hie dat der wol ris in ein komme koe oan de aktiviteiten dêrfan (1979), waard de gemeente Baarderadiel as ferfanger yn it testamint neamd. Sûnt de weryndieling fan 1984 foarmet it kolleezje fan boargemaster en wethâlders fan Littenseradiel it bestjoer fan it fûns.
Yn 2004 hawwe de Afûk en it ynternettydskrift Doar ûnder de namme Junior Rely in jongereinfariant fan de priis, mei in wearde fan 750 euro ynsteld.
List mei winners
Fan it seizoen 1954-1955 oant en mei it seizoen 1978-1979, waarden de priisfragen oantsjutten mei it jier dêr't de priis fraach yn útskreaun waard. Mei yngong fan it seizoen 1979-1980 wurde se oantsjutten mei it jier fan de útrikking. Der is dêrmei gjin priis dy't oantsjutten wurdt mei it jiertal 1979. Koos Tiemersma wûn in Rely mei it ferhaal De ereksje fan in oar, Lomme Schokker mei it ferhaal It weagjen fan de see, Sipke de Schiffart mei it  ferhaal In bysûndere moeting.
Philadelphia (film)
Philadelphia is in Amerikaansk rjochtbankdrama út 1993 ûnder rezjy fan Jonathan Demme, mei yn 'e haadrollen Tom Hanks en Denzel Washington. De titel ferwiist sawol nei de stêd Philadelphia, dêr't it ferhaal plakfynt, as nei "bruorreleafde", wat de betsjutting fan dy namme is. It ferhaal giet oer Andrew Beckett, in gâns ûnthjittende jonge abbekaat, dy't troch syn eigen wurkjouwer sabotearre wurdt as er oan in wichtige rjochtsaak wurket. Neitiid wurdt er ûntslein foar ynkompetinsje, mar hy fermoedet dat dat mar in doekje foar it blieden is. Beckett lijt nammentlik oan AIDS, en hy hat it derop dat syn wurkjouwer dêr lucht fan krigen hat en dat dàt de wiere reden foar syn ûntslach is. Hy lit it der net by sitte en nimt de glêde letselskea-abbekaat Joe Miller yn 'e earm om in rjochtsaak foar diskriminaasje oan te spannen. Philadelphia is opmerklik om't it de earste mainstreamproduksje fan 'e Amerikaanske filmyndustry wie dy't oer HIV/AIDS gie. De film krige fan 'e filmkritisy oer it algemien positive resinsjes en wie in grut kommersjeel súkses yn 'e bioskopen. Philadelphia waard nominearre foar fjouwer Oscars en trije Golden Globes, en wûn yn beide gefallen de prizen yn 'e kategoryen bêste akteur (foar Hanks) en bêste orizjinele liet (foar Streets of Philadelphia fan Bruce Springsteen).
Plot
Andrew Beckett is in gâns ûnthjittende jonge abbekaat by Wyant, Wheeler, Hellerman, Tetlow & Brown, in foaroansteand abbekatekantoar yn 'e Amerikaanske stêd Philadelphia, wêrfan't de namme yn it spraakgebrûk almeast ôfkoarte wurdt ta Wyant Wheeler. Hy ferberget foar syn bazen, syn kollega's en de oare wurknimmers fan it kantoar it feit dat er homo is en dat er de (úteinlik) deadlike sykte AIDS oprûn hat. Op in dei wurdt Beckett by de fiif eigners fan it kantoar roppen, ûnder wa Charles Wheeler, dy't syn grutte foarbyld is. Se fertelle him dat se in grutte en wichtige rjochtsaak op it mêd fan auteursrjocht binnensleept hawwe, en dat se wolle dat hy (Beckett) de lieding dêroer op him nimt. Beckett is alhiel feringele, mar as er troch syn bazen lokwinske wurdt mei wat winliken in promoasje is, merkt ien fan harren, Walter Kenton, op syn foarholle deunby de hierline in laesy op. Dat is in karakteristyk blau plak dat in fuortkomt út Kaposisarkoom, in oandwaning dy't mank giet mei AIDS. As him dêrnei frege wurdt, seit Beckett dat er in terwinkel mei in racket krigen hat by in potsje squash.
Koarte tiid letter bliuwt Beckett ferskate dagen efterinoar thús, sabeare om't er dêr likegoed wurkje kin, mar eins om in manear te finen om syn laesys te ferbergjen. Yn dy tiid foltôget er it papierwurk foar de rjochtsaak dy't him taparte is, dat er dêrnei bûten kantoaroeren om op syn wurk bringt en klearleit op syn buro. Dan kin it de oare moarns fuort yntsjinne wurde, en dat moat ek, want dy deis ferjierret de saak. De oare deis, as Beckett foar behanneling yn it sikehûs is, ûntfangt er op syn piper ferskate oproppen fan syn wurk, dat op 't lêst siket er in tillefoan en skillet er op. Dan docht bliken dat it papierwurk dat er klearlein hie, poater is. De útdraai dy't er makke hie, is nearne te finen, en it kompjûterbestân stiet net mear yn 'e kompjûter. Beckett hastiget him nei kantoar ta dêr't it papierwurk úteinlik op in ûnwierskynlik plak (mar net troch himsels) ûntdutsen wurdt, sadat it noch krekt op 'e tiid yntsjinne wurde kin om ferjierring foar te kommen. De oare deis wurdt Beckett by syn bazen roppen, dy't him de saak swier oanrekkenje. Hy kriget ûntslach foar ynkompetinsje.
Nei't er tiid hat om 'e kwestje rist in skoftke yn him omgean te litten, begjint Beckett te fermoedzjen dat er moedwillich sabotearre is. Hy mient dat syn laesy werkend is as in symptoom fan AIDS en dat Wyant Wheeler derom fan him ôfwoe. Om't it diskriminaasje en dêrom yllegaal wêze soe om immen te ûntslaan omreden fan jins seksuele oriïntaasje of omreden fan in sykte of oandwaning dêr't men oan lijt, waard doe it ynsidint mei it ferdwinende papierwurk mei opsetsin yn sêne set om in oare reden te hawwen foar ûntslach. Hy beslút in rjochtsaak tsjin Wyant Wheeler oan te spannen en siket dêrfoar in abbekaat, mar wurdt by njoggen ûnderskate abbekatekantoaren ôfwiisd. Uteinlik siket er syn heil by Joe Miller, in glêde Afro-Amerikaanske, homofobe letselskeapleiter tsjin wa't er it sels earder by in hiel oare rjochtsaak alris opnommen hat. Miller sit der by harren petear lykwols oer yn dat er besmet reitsje kinne soe mei AIDS, dat ek hy stegeret Beckett ôf. Neitiid hastiget er him nei syn hûsdokter om him ûndersykje te litten, mar dy bewissiget him derfan dat men AIDS inkeld oprinne kin troch útwikseling fan bloed, sperma of faginaal focht.
Mei't er gjin abbekaat fine kin dy't ree is om syn saak oan te nimmen, beslút Beckett dan mar himsels te fertsjintwurdigen. As er yn 'e bibleteek ûndersyk docht nei juerispredinsje, sjocht Miller, dy't dêr ek oan it wurk is, him sitten. In bibletekaris waans help Beckett ynroppen hie, komt by him om te fertellen dat er in saak oer AIDS-diskriminaasje fûn hat. De oare lêzers yn 'e bibleteek begjinne ûngerêst hinne en wer te skeuken, en de bibletekaris stelt foar dat Beckett yn in priveefertrek fierder wurkje sil, mei't dat foar him perfoarst nofliker is. Miller, dy't sels troch rasisme soartgelikense ûnderfinings hân hat, wurdt troch syn gefoel foar rjochtfeardichheid twongen om yn te gripen. Hy jout him by Beckett en bepraat syn saak mei him. Hoewol't er der net folle sin oan hat, beslút er de saak oan te nimmen as er heart dat Beckett nimmen oars fine kin.
Wylst de tastân fan Beckett yn it sikehûs oanboazet, giet de saak nei de sjuery, dy't mar in pear oeren oerlis nedich hat om ta in útspraak te kommen. De bewearings fan Wyant Wheeler wurde ûnoannimlik achte, fral de útlis dat se de sabeare ynkompetinte Beckett op sa'n wichtige saak set hiene by wize fan test. De sjuery kent oan Beckett $143.000 oan efterstallich salaris ta, in skeafergoeding fan $100.000 en in strafskeafergoeding ter wearde fan $4.782.000. Nei de útspraak siket Miller de no deasike Beckett yn it sikehûs op en oerwint syn eangst foar AIDS en syn wjersin tsjin homo's om him it beäzemingsmasker foar te dwaan, wêrby't er Beckett syn gesicht en holle oanreitsje moat. Nei't Miller en de hiele Beckett-famylje foar de nacht ôfskie fan him nommen hawwe, bliuwe Beckett en Miguel allinne efter. Becket seit tsjin him dat er "der no klear foar" is. Dy nachts wurdt Miller opskille troch Miguel, dy't fertelt dat Beckett ferstoarn is. De oare deis komme syn famylje en freonen, ûnder wa ek Joe en Lisa Miller, byinoar yn 'e wente fan Beckett syn âldelju, op it plattelân fan Pennsylvania, dêr't de tillefyzje oan stiet en âlde homevideo's sjen lit fan Beckett as blier lyts jonkje.
Produksje
Philadelphia waard regissearre troch Jonathan Demme nei in senario fan himsels en Ron Nyswaner. As produsinten wiene Demme sels en Edward Saxon by it projekt belutsen foar de filmstudio Clinica Estetico. Foar de film wie in budget beskikber fan $26 miljoen. De kamerarezjy wie yn 'e hannen fan Tak Fujimoto en de filmmuzyk waard fersoarge troch Howard Shore. De titelsong Streets of Philadelphia waard songen troch rockmuzikant Bruce Springsteen, in ferneamde ynwenner fan Philadelphia. Dat liet groeide út ta in grutte hit.
De opnamen foar Philadelphia fûnen yn 'e winter fan 1992 op 1993 plak. Der waard benammen filme op lokaasje yn Philadelphia, wylst de sêne wêryn't Beckett en Miguel tegearre Beckett syn famylje besykje, opnommen waard op it plattelân fan Pennsylvania. De rol fan Andrew Beckett waard earst oanbean oan Daniel Day-Lewis, dy't derfoar betanke. John Leguizamo waard frege foar de rol fan Miguel Álvarez, mar hy sloech dat oanbod ôf om Luigi te spyljen yn Super Mario Bros.
Distribúsje
De distribúsje fan Philadelphia waard fersoarge troch TriStar Pictures. De film gie op 14 desimber 1993 yn Los Angeles yn premiêre, en iepene dêrnei op 22 desimber yn 'e Amerikaanske bioskopen. De film waard op 29 juny 1994 útbrocht as VHS-keapfideo. Philadelphia ferskynde op 10 septimber 1997 foar it earst op dvd en op 14 maaie 2013 foar it earst op blu-ray.
It byhearrende soundtrackalbum ferskynde yn jannewaris 1994 by platemaatskippij TriStar Music. It wie in grut súkses, benammen troch de hit Streets of Philadelphia fan Bruce Springsteen. It album waard trije kear platina yn Kanada, ien kear platina yn 'e Feriene Steaten, Belgje, Eastenryk, Spanje en Switserlân, twa kear goud yn Frankryk en goud yn Austraalje, Dútslân en it Feriene Keninkryk.
Ynspiraasje
De foarfallen yn Philadelphia lykje sterk op wat der barde mei Geoffrey Bowers en Clarence Cain. Bowers wie in abbekaat dy't yn 1987 syn eardere wurkjouwer, it abbekatekantoar Baker McKenzie, oanklage foar ûnwettich ûntslach yn ien fan 'e earste rjochtsaken oangeande diskriminaasje fan AIDS-pasjinten. Cain wie in abbekaat foar Hyatt Legal Services, dy't dien krige nei't syn wurkjouwer ûntdiek dat er AIDS hie. Hy klage Hyatt yn 1990 oan en wûn syn saak krekt foar't er kaam te ferstjerren.
Nei it útkommen fan Philadelphia klagen de djipdrôven fan Bowers TriStar Pictures en de produsinten fan 'e film oan. Yn 1988, in jier nei Bowers syn dea, hie in produsint fan TriStar, Scott Rudin, nammentlik leden fan 'e famylje Bowers en harren abbekaten ynterviewd en, neffens de famylje, finansjele kompinsaasje ûnthjitten as it libbensferhaal fan Bowers brûkt wurde soe as de basis foar in film. Neffens de famylje lieken mar leafst 54 sênes út Philadelphia sasear op foarfallen út it libben fan Geoffrey Bowers, dat se suver net útinoar te hâlden wiene. De produsinten holden út dat Rudin de ynformaasje dy't er by de Bowers' ynwûn hie, net trochjûn hie oan senarioskriuwer Ron Nyswaner. It kaam ta in rjochtsaak, dy't nei fiif dagen einige yn in skikking dêr't net ien fan beide partijen útspraken oer dwaan woe. Wol joegen de produsinten ta dat de film "foar in part ynspirearre" wie troch it ferhaal fan Bowers.
Untfangst
Fan 'e filmkritisy krige Philadelphia oer it algemien positive resinsjes. Sa joech Roger Ebert fan 'e Chicago Sun-Times de film 31/2 fan 4 stjerren. Hy skreau dat it "op himsels al in hiel goede film is". Dêr heakke er oan ta: "En foar bioskoopgongers mei in hekel oan AIDS mar in foarleafde foar stjerren as Tom Hanks en Denzel Washington kin it helpe om it begryp foar de sykte te fergrutsjen." De foaroansteande ynternetfilmkritikus James Berardinelli skreau: "It ferhaal is sterk en komt persiis op 'e tiid, en de aktearprestaasjes fan Hanks en Washington bewissigje dat de personaazjes net daliks ta obskuriteit ferdizenje sille." Yn The Washington Post neamde Rita Kempley Philadelphia "barmhertich, meislepend en emosjoneel oangripend". Ek skreau hja: "It liket minder op in film fan Demme as op it bêste [wurk] fan Frank Capra."
Op 'e webside Rotten Tomatoes, dy't resinsjes sammelet, hat Philadelphia in heech goedkarringspersintaazje fan 81%, basearre op 57 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: "[De film] jout ta oan guon ûngelokkige klisjees yn syn krewearjen om in wichtich boadskip oer te bringen, mar de treflike cast en gefoelige rezjy binne mear as genôch om dat te kompinsearjen." Op Metacritic, de wichtichste konkurrint fan Rotten Tomatoes, behellet Philadelphia in goedkarringspersintaazje fan 66%, basearre op 21 resinsjes.
Prizen
Yn 1994 waard Philadelphia by de Oscars nominearre foar prizen yn 4 kategoryen, wêrûnder bêste orizjinele senario en bêste fisazjy. De film wûn de Oscars foar bêste akteur (Tom Hanks) en bêste orizjinele liet (Streets of Philadelphia fan Bruce Springsteen). By de Golden Globes waard Philadelphia nominearre yn 3 kategoryen, wêrûnder bêste senario. De film wûn op 'e nij de prizen foar bêste akteur (Tom Hanks) en foar bêste orizjinele liet (Streets of Philadelphia). By de BAFTA's, de wichtichste Britske filmprizen, waard Philadelphia nominearre yn 'e kategory bêste orizjinele senario.
Lânwar (festingwurk)
right|250px|By de oanlis fan in lânwar wurde besteande lânskipseleminten brûkt, sa as wetterrinnen, hichten en begroeiïng. In lânwar (yn 't Nederlânsk landweer of landgraaf) is in trochrinnende ierden wâl, faak mei grêft en in groppe oan wjerskanten en begroeid mei stikelich strewiel of hage.
Lanwarren binne faak kilometers lange festingwurken, dy't fral yn de 14e - en 15e iuw oanlein waarden. De wâlen waarden beplante mei tichte strûken, foaral mei stikelige soarten as hagedoarn, krikelbeam, kantsjeroas of egelantier. In lânwar tsjinne ta befeiliging fan in grut gebiet; de befolking koe har mei har fee en fierdere besittings dêrefter weromlûke at der gefaar drige.
In lânwar wie net maklik te nimmen foar minske en bist, ek sûnder ferdigeners. Dêrom waarden se faak opsmiten yn kriten dêr't net in soad minsken wennen. Der wiene mar in pear trochgongen dy't bewekke wurde koene. Yn fredestiid dienen se fertuten as freding en koenen se tsjinje as beskerming foar fee en gewaaks tsjin wylde bisten.
thumb|250px|De lânwar by [[Allardseach]] Yn de lêste iuwen binne lânwarren foar it grutste part egalisearre om der bougrûn fan te meitsjen. De oerbleaune lânwarren leine meast yn boskich gebiet en wurde it meast fûn yn Súdeast Nederlân en yn Belgje. Yn Fryslân bestiet noch sa'n ien kilometer fan de lânwar by Allardseach op de grins fan Fryslân en Drinte.
De gemeente Landgraaf hat har namme te tankjen oan in kilometers lange wâl dy't foar in diel yn har grinzen leit.
WIK'34
WIK'34 is een kuorbalferieniging út Damwâld, oprjochte yn 1934. WIK is de ôfkoarting fan "Wollen Is Kinnen". It kuorbalfjild is op sportpark 'De Skieding. Op
13 juny 2009 sil 't dan ek har 75-jierrich bestean fiere. De feriening hat ferskate teams, en ûngefear 100 leden.
Keith Levene
Julian Keith Levene (Londen, 18 july 1957 - Norfolk, 11 novimber 2022) wie in Ingelsk gitarist. Hy waard bekend as mei-oprjochter fan The Clash en The Flowers of Romance. Yn 1978 wie er mei sjonger John Lydon sjonger fan de Sex Pistols oprjochter fan de progressive postpunk-band Public Image Ltd (PiL).
Keith Levene ferstoar op 11 novimber 2022, yn 'e aldens fan 65 jier oan de gefolgen fan leverkanker.
Konsintraasjekamp
thumb|250px|[[Auschwitz I - Dûbelt stikeltried om it kamp hinne. Op de triedden stie in deadlike elektryske spanning]] thumb|250px|Boerefroulju en -bern yn in Britsk konsintraasjekamp yn de [[Twadde Boere-oarloch, om 1900]] thumb|250px|Finzenen yn Buchenwald by harren befrijing 1945 In konsintraasjekamp is in kamp dêr't minsken, meastal ûnder militêre twang, byelkoar brocht wurde. It is in ynrjochting om politike tsjinstanners of oars net winske minsken op grûn fan etnyske, religieuze as sosjale skaaimerken te isolearjen en psychysk en/of fysyk te brekken, en yn guon gefallen dea te dwaan. It opsluten yn in kamp bart meast troch administrative hannelingen, sûnder rjochtspraak en rjochtshelp, foar in ûndúdlike tiid en sûnder dat minsken der wat oer te sizzen hawwe. It begryp konsintraasjekamp wurdt troch de measte minsken streekrjocht yn ferbân brocht mei it gebrûk yn de Twadde Wrâldkriich.
Enno Loadewyk fan Eastfryslân
Enno Loadewyk (1632-1660) wie in greve fan Eastfryslân tusken 1651 en 1660. Yn 1654 waard er beneamd ta foarst. Hy wie in soan fan greve Ulrik II en fan Juliana fan Hessen-Darmstêd, en is dêrmei ien út it skaai Sirksena.
Konsintraasjekamp
Nederlânske slachtoffers yn Dútske konsintraasjekampen
It krekte tal Nederlânske deaden yn Dútske konsintraasjekampen is net witten. De neifolgjende feiten binne basearre op getallen fan de Nederlandse Oorlogsgravenstichting wat it lêste rêstplak yn de omkriten fan in tal kampen. De sifers fan Kamp Westerbork komme út it argyf fan de gemeentes Midden-Drinte en Assen. Kamp Amersfoart en Kamp Vught neffens eigen opjefte.
Oare Dútske kampen dêr't in protte Nederlanners it libben ferlern hawwe:
Enno Loadewyk fan Eastfryslân
Enno Loadewyk groeide op yn de Nederlannen, Frankryk en Switserlân, hy krige in djoere opfieding. Oan it hof fan keizer Ferdinand III waard hy doe’t er 19 jier wie ta eare-rykshofriedjouwer beneamd. Hjirmei erkende de keizer syn mearderjierrigens en regearingsbetûftens. Sa koe Enno Loadewyk syn mem en har riedjouwer fan it regear stjitte.
Yn 1651 waard hy de greve fan Eastfryslân. Gau liet hy de frijer fan syn mem, Marenholz, berjochtsje en terjochtstelle. Enno Loadewyk besike de weardichheid fan ryksfoarst te krijen. Mei de help fan de Eastfryske gelearde Hermann Conring slagge hy dêr yn 1654 yn foar 15.000 gûne, mar dan wol allinnich foar himsels en sûnder sitting op de foarstenbank yn de ryksdei. Yn de erflike titel slagge pas syn broer Joaris Kristiaan yn 1662.
Konsintraasjekamp
Itaalje
Italjaanske konsintraasjekampen sûnt begjin 1942:
Kroaasje
Ferneatigingskamp:
Enno Loadewyk fan Eastfryslân
Enno Loadewyk wie fersein oan Henriëtte Katarina fan Oranje-Nassau, mar troude yn 1656 mei Justine Sofia fan Barby. It pear krige twa dochters; Juliana Louisa en Sofia Wilhelmina. Enno Loadewyk stoar yn 1660 nei in jachtûngemak. Omdat er gjin soannen hie, waard hy opfolge troch syn broer.
Famke fan Yde
Datearring
Ut radiometryske C14-datearring die bliken dat sy tusken 54 f.Kr. en 128 n.Kr. stoarn is. Op dat stuit wie hja 1,40 m grut en sa'n 16 jier âld. Sy hie in ôfwiking oan de rêchbonke (skolioaze) sadat sy wierskynlik wat krûm wie en faaks ek manke. Yn 2014 makken ûdersiker ít it Dútske Mannheim in 3D-scan fan it stoflik omskot
31 oktober
31 oktober is Halloween, in fan oarsprong Ierske feestdei dy't yn it teken stiet fan 'e betinking fan 'e ferstoarnen, en dy't nau besibbe is mei it roomske Alderheljen, op 1 novimber. Halloween wurdt benammen fierd yn 'e Angelsaksyske lannen.
31 oktober is Herfoarmingsdei of Reformaasjedei, de dei dêr't yn protestantsk fermidden op betocht wurdt dat Marten Luther op 31 oktober 1517 syn 95 stellings oan 'e doar fan 'e Slotkapel yn Wittenberch spikere.
Oldersmastate
Oldersmastate of Lyts Feitsma wie in stins oan de Hege Hearewei besuden Feitsmastate en bewesten Hallum yn de gemeente Ferwerderadiel. By it stinzehiem stiet no in pleats.
It ûntstean is ûnbekend. Yn 1640 en 1698 wie Oldersma yn deselde hân as it oangrinzjende Feitsma. Yn 1640 wie it eigendom fan “kapitein Feitsma” dêr't it ek syn namme Lyts-Feitsma troch krige. Yn 1698 wie “Juffr. Lucia fan Eysinga” eigeneres fan beide states/pleatsen. Op de kaart út de midden fan de 17e iuw is dúdlik dat Oldersma doe in ienfâldige pleats wie. It goed wurdt dêr neamd om de stinswier dy't der yn 1718 efter ôfgroeven wurdt. Dat it sil ea mear west hawwe as in gewoane pleats. Yn 1728 wie it foar de helte eigendom fan “Mevr. Vos erven” en de oare helte fan Tjeerd Feddes dy't it gehiel yn gebrûk hie.
De kopy út 1734 fan in lânmjitting opdroegen troch Riverdt fan Feitsma fan Feitsmastate (sjoch Feitsmastate) jout ek de lannen fan Oldersmastate. It stateterrein wurdt dêrop al net mear omgrêfte werjûn en hjit yn it byskrift 'Oldersmasate'. De byhearrende lannen beslaan fjouwer perselen dy't as opstrekkende hiemen yn elkoars ferlingde lizze tusken de Hearewei en de seedyk. Krektas by de Feitsmastate hat Oldersma ek noch in stik lân oan de lânside fan de âlde seedyk yn ferbân mei de ûnskreaune (?) wet dat bûtendyks oanwûn lân, grinzjend oan it lân binnendyks, fansels eigendom waard fan de eigner fan dat binnendykse besit. Sjoch ek Jayemastate.
Yn 1832 wie Oldersma eigendom fan Taetske Cats, widdo fan Klaas Medendorp en dochter fan Ype Cats en Stijntje Oldersma. Stijntje wie in dochter fan Jan Gerrit Jentjes Oldersma en Taetske Tjeerds.
Reesttsjerke (Balkbrêge)
De Reesttsjerke (Nederlânsk: Reestkerk) is de tsjerke fan de protestanske gemeente Ald Avereest-Balkbrêge, Oerisel. De gemeente makket gebrûk fan twa tsjerken: de eardere herfoarme tsjerke, dy't de namme Reesttsjerke krige, en de eardere grifformearde tsjerke, dy't de namme Brêgetsjerke (Brugkerk) krige. Wikseljend wurden tsjerketsjinsten yn ien fan de twa gebouwen holden.
Skiednis
Avereest ûntstie yn de 12e iuw nei't lân oanmakke wie oan it rivierke de Reest. De it gebiet fan de parochy lei oan beide kanten fan it rivierke, sawol yn Drinte as yn Oerisel. Nei de reformaasje oan it begjin fan de 17e iuw rekke de âlde tsjerke yn it neigean en stoartte yn 1635 yn. Der fûn in fernijng fan de tsjerke plak, dy't yn de 19e iuw ek yn it neigean rekke en ferfongen waard troch de hjoeddeiske tsjerke.
In gevelstsien tsjûget der fan dat de neoklassisistyske tsjerke yn 1852 boud waard. It T-foarmige gebou is ienfâldich, hat in dakruter boppe de gevel en rûnbôgefinsters. Oan de tsjerke is yn 1981 in houten sinnewizer oanbrocht, nei't in âldere sinnewizer yn de Twadde Wrâldkriich ferdwûn is. Yn de toer hinget in klok út 1698 mei in diameter fan 77,8 sintimeter. In twadde klok út 1638 is nei de foardering troch de besetter yn de Twadde Wrâldkriich net weromkommen.
De tsjerke waard nei 150 jier yn de jierren 1980 restaurearre nei't de ferleging fan de grûnwetterstân fersakkingen feroarsake hie.
Foar it behâld fan de tsjerke as religieus gebou is yn 2010 de stifting "Vrienden van de Reestkerk" oprjochte. Yn 2015 kaam der in ein oan in grutte ferbouwing. Oan de tsjerke waard in fasilitêr bygebou boud en û.o. binne de tsjerkebanken oanpast om it sitgemak te ferbetterjen. Njonken de tsjerketsjinsten ferhiert de protestanske gemeente de tsjerke oan de stifting foar kulturele aktiviteiten.
Oargel
It oargel waard yn 1866 troch J. van Loo boud. Yn 1903 fûn der in útwreiding mei in boppewurk fan J. Proper plak. Ek it oargel waard by de lêste tsjerkerenovaasje restaurearre.
Hûs Cammingha
thumb|Hûs Camminga Hûs Cammingha, âldere namme De Beesde, is in kastiel by Bunnik yn de provinsje Utert.
It hjoeddeiske goed bestiet út twa dielen; de ein 14e-iuwske wentoer (donjon) De Beesde en it 17e-iuwske lânhûs Cammingha.
Bolwurktsjerkje De Mouterij
Bolwurktsjerkje De Mouterij is in eardere minnistyske fermanje en skûltsjerke yn 'e Fryske stêd Frjentsjer. It tsjerkje stiet oan 'e Sulverstrjitte, mei de efteroan tsjin it Noarderbolwurk oan. Oarspronklik wie yn it gebou in mouterij fêstige, dêr't mout, in grûnstof foar it brouwen fan bier, drûge en gebrûksree makke waard. Bolwurktsjerkje De Mouterij hat sûnt 1984 de status fan ryksmonumint.
Skiednis
It gebou waard yn 1565 boud mei hout dat neffens dendrologysk ûndersyk ôfkomstich wie út Noarwegen. De earste achttjin jier die it nei alle gedachten tsjinst as wenhûs. Yn 1578 waard it lykwols oankocht troch de bruorren Schellingwou, dy't der in mouterij fan makken en der in drûchskuorre tsjinoan bouden. De bruorren ferkochten harren bedriuw yn 1605 oan 'e minnistyske brouwersfamylje Keest, dy't yn 1611 de helte fan harren saak oerdiene oan in Piter Klazes, dat krektlyk in minnist wie.
Yn in tiid dat it kalvinisme de steatsgodstsjinst fan 'e Republyk fan de Feriene Nederlannen wie, waarden minnisten oer it algemien dulde, mar koene se net al te iepentlik foar harren leauwe útkomme. De bou fan in eigen tsjerke wie sadwaande net mooglik. Om dochs in plak te hawwen dêr't se de earetsjinst fiere koene, waarden doedestiden saneamde skûltsjerken makke, dy't ferskûle sieten yn oarsoartige gebouwen. Yn 1656, doe't it bedriuw fan de famylje Keest en Piter Klazes ûnderwilens oernommen wie troch it minnistepear Hâns Jâns en Antsje Sjoukes, waard der op fersyk fan 'e minnistegemeente fan Frjentsjer op 'e boppeferdjipping fan 'e mouterij sa'n skûltsjerke ynrjochte. De ûnderferdjipping bleau yn gebrûk as bedriuwsromte.
De skûltsjerke yn 'e mouterij bestie hast twa iuwen lang, oant der mids njoggentjinde iuw godstsjinstfrijheid yn Nederlân ynfierd waard, en de minnisten fan Frjentsjer iepentlik in nije en rommere fermanje bouwe koene. Yn 'e rin fan 'e tweintichste iuw kaam de skûltsjerke/mouterij leech te stean en rekke it gebou yn ferfal. Op inisjatyf fan 'e Feriening Freonen fan de Stêd Frjentsjer waard yn 2015 de Stifting De Mouterij oprjochte, dy't him ynsette foar it behâld fan it histoaryske gebou. Yn it neijier fan 2017 waard úteinset mei in grutskalige restauraasje fan sawol it gebou sels, as fan it fermanje-ynterieur. It wie de bedoeling dat de tsjerkseal yn 'e âlde steat werombrocht waard. Yn 'e rest fan it gebou moasten trije apparteminten en in kultuerhistoarysk sintrum komme foar gearkomsten, lêzings, in bibleteek en in byldargyf. De restauraasje en ferbouwing waard mooglik makke troch in subsydzje fan € 200.000 dy't tasein waard troch de Provinsje Fryslân. Mids 2018 kaam it wurk ree, sadat it gebou ûnder de Akademyske Dagen yn juny, ûnder de namme Bolwurktsjerkje De Mouterij iepensteld wurde koe foar besichtiging troch it publyk.
Gebou
By in bouhistoarysk ûndersyk dat begjin 2018 útfierd waard, kaam oan it ljocht dat ûnder de houten flier fan De Mouterij in âldere flier fan estrikken en giele bakstientsjes beskûl gie. Dêr midden trochhinne rint in âlde eftergrêft dy't noch altyd ridlik wetterfierend is, en wêrfan't de kademuorren noch goed te ûnderskieden binne. Ut 'e oantroffen oerspanningsbôgen en oare arsjitektoanyske oerbliuwsels is ôf te lieden dat it grêftsje oarspronklik dwers troch de mouterij hinne rûn hawwe moat. De fynsten binne tige seldsum en de ynsluting fan 'e eftergrêft makket de flier fan De Mouterij foar Nederlân fan lanlike betsjutting.
Euroborg
thumb|left|It stadion fan binnen. De Euroborg is it stadion fan FC Groningen (FC Grins) mei in kapasiteit fan 22.550 sitplakken. It stadion waard yn 2004-2005 boud en iepene yn 2006. De stuollen op de tribune binne yn de klupkleuren grien en wyt.
It stadion leit yn it súdeasten fan Grins, net fier fan de A7 nei Hoogezand ta. De tribunes binne ferdield oer twa ringen om it hiele fjild hinne. Yn it kompleks Euroborg is ek romte foar in bioskoop, in skoalle, in kasino, in supermerk, in sportskoalle, ferskate hoareka- en buroromten.
E.K. fuotbal ûnder 21
Yn 2007 wie de Euroborg ien fan de fjouwer Nederlânske stadions dêr't it UEFA Europeeskkampioenskip fuotbal ûnder 21 holden waard. De finale fan dat toernoai tusken Nederlân en Servje waard ek yn de Euroborg spile.
Diktatuer
Diktatueren komme faak ta stân troch in militêre steatsgreep. Foarbylden dêrfan binne de militêre junta's dy't foarhinne yn Latynsk-Amearika foar master opsloegen. Lykwols binne diktators yn guon gefallen, lykas Adolf Hitler yn nazy-Dútslân, fia demokratyske ferkiezings oan de macht kommen. Ienkear oan de macht skaffe sokken ornaris de demokrasy ôf.