cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rolstoelkurling op de Paralympyske Winterspullen 2014
thumb|300px|Rolstoelkurling op de Paralympyske Winterspullen 2014 De XXIIe Olympyske Winterspullen waarden fan 7 oant en mei 23 febrewaris 2014 hâlden yn Sotsji, yn Ruslân. It rolstoelkurling hie plak yn it Ice Cube Curling Center.
Ice Cube Center
It Ice Cube Center waard yn 2013 boud foar de Olympyske en Paralympyske Winterspullen fan 2014. Der wie plak foar 11.000 taskôgers.
List fan Yslânske ambassadeurs yn Kaapverdje
Dit is in list fan Yslânske ambassadeurs yn Kaapverdje.
Berte fan Jezus
De Berte fan Jezus wurdt yn de krystfertellings yn de evangeeljes Mattéus en Lukas yn it Nije Testamint beskreaun. De fertelling dy't tradisjoneel op krystjûn yn de tsjerken foarlêzen wurdt stiet  yn Lukas 2:1-20.
Boarnen
De berte- en berneferhalen fan Jezus ûntbrekke yn it âldere evangeelje fan Markus en it jongere evangeelje fan Jehannes, dêrfoar oer ferskille de ferhalen yn Mattéus en Lukas fan inoar wat ynhâld en tiid oanbelanget. Dêrom wurdt der ek wol fan út gien dat dy twa evangeeljes ûnôfhinklik fan inoar ta stân kamen en gruttendiels troch de evangelisten sels letter skreaun binne. Inkelde oerienstimmings binne op mûnlinge oerleverings werom te fieren, dy't de evangelisten oernamen en ferskillend op skrift setten:
De mienskiplike kenboarnen binne op de earste kristenjoaden werom te fieren, dy't harren beroppe op de joadske Tenach. Oan de hân fan meardere ferwizings nei de bibelske tradysje, tsjûgje hja allegearre: de joad Jezus fan Nazaret is de troch God útferkeazen Messias fan Syn folk Israel, dy't de profeten al folle earder oankundige hiene. Al mei de konsepsje en berte ferfolle JHWH, de God fan Israel en skepper fan de wrâld, de ûnthjitten oan it útkarde folk. Dêrmei is ek it troch de profeten profetearre oansteande keninkryk fan God yn dizze tydlike wrâld oanbrutsen, sadat de ingels tagelyk sjonge oer God's hearskippij en de frede fan de folken op de ierde.(Lukas 2:14)
Evangeelje fan Lukas
Jezus' bernetiid wurdt yn it evangeelje fan Lukas foar, tidens en nei de bertes fan Jehannes de Doper en Jezus oant de âldens fan tolve jier beskreaun (Lukas 1:5-2:52). De ferdieling fan de ferhalen yn it evangeelje is as folget:
De berteskiednis begjint yn Lukas mei de organisaasje fan in folkstelling yn opdracht fan keizer Augustus. Tegearre mei Marije ferliet Joazef, dy't ofstamde fan it skaai David, syn stee, om him yn te skriuwen yn David's stêd Betlehim. Marije wie al fierhinne en doe't hja yn Betlehim oankamen brocht hja har earstlingssoan op de wrâld. It berntsje waard bewuolle yn doeken en yn in fuorbak fan it fee lein, want hja koene yn Betlehim fierder gjin gewoan plak yn 'e herberge fine. Om't der oer in krêbe skreaun wurdt, wurdt der fakentiden oannommen dat it plak dêr't Jezus berne is in stâl west hawwe moat. Fakentiden wiene dy stâlen om Betlehim hinne út rots houd, sadat de fuorbak fan it fee ek in ienfâldige nis yn in grot west hawwe kin. It grykske wurd κατάλυμα katályma kin as herberge, mar ek as keamer foar gasten oerset wurde. De iennige kear dat Lukas it wurd nochris brûkt is as de evangelist yn Lukas 22:11 de romte foar it Lêste Jûnsmiel beskriuwt. Dat wie neffens syn beskriuwing lykwols gjin herberge, mar in boppeferdjipping fan in gewoan hûs. As Lukas wol skriuwt oer in herberge yn de betsjutting fan in plak dêr't immen oernachtsje kin, brûkt er it wurd πανδοχεῖον pandocheÎon, lykas yn Lukas 10:34. Dêrút is ek wol opmakke dat Jezus net yn in stâl, mar op in boppeferdjipping sûnder tarikkend meubilêr berne is. Foar it jonkje soe dan ynstee fan in widze in fuorrebak opsteld wêze.
Hoeders holden yn 'e omkriten fan Betlehim de wacht op harren fee en krigen nei de berte fan Jezus besite fan in ingel, dy't har de grutte bliidskip ferkundige dat de Ferlosser yn Betlehim berne wie. Nei de oankundiging ferskynde in himelsk leger, dat God's lof song mei de wurden: Eare oan God yn 'e heechste himel, en frede op ierde, no't God yn minsken wolbehagen hat. De hoeders makken dat hja gau yn Betlehim kamen en huldigen dêr it Bern. Dêrnei brochten de hoeders it nijs fierder oan wa't it hearre woe.
Evangeelje fan Mattéus
De berteskiednis wurdt yn it evangeelje fan Mattéus as folget yndield (Mattéus 1:18-2:23):
Mattéus begjint it evangeelje mei de stambeam fan Jezus, dêr't út falt op te meitsjen dat Jezus fan David stamt. De evangelist skriuwt oer ferskillende foarfallen om de berte fan Jezus hinne. De berte sels wurdt mar yn 'e gong wei neamd. Nei de berte komme de wizen út it easten del om it bern hulde te dwaan. Dat wiene astrologen dy't troch in stjer nei it plak brocht waarden dêr't Jezus op de wrâld kaam. Yn de tradysje fan guon kristlike denominaasjes wiene dat trije keningen mei de nammen Kaspar, Balthasar en Melchior. De evangelist skriuwt lykwols nearne dat it keningen wiene, noch neamt er it oantal of nammen. Wylst hja nei Bethlehem reizgen wie de stjer tydlik ôfwêzich en moasten hja yn Jeruzalim de wei freegje. Doe fernaam ek kening Herodes dat der wichtige manlju sochten nei it plak dêr't de nije kening fan de Joaden berne wie. De kening, dy't gjin rivalen taliet en sels syn eigen soannen al ombrocht hie, liet dêrnei yn Bethlehem en omkriten alle jonkjes fan ûnder de twa jier fermoardzje. Dêrmei waarden de wurden fan de profeet Jeremía (31:15) ferfolle. In ingel hie Marije en Joazef lykwols op 'e tiid warskôge; de Hillige Famylje flechte nei Egypte en kaam net earder werom dan nei it ferstjerren fan kening Herodes.
Tsjerklik jier
It gongbere krystferhaal is it ferhaal fan Lukas, lykas dat yn it evangeelje yn de haadstikken 1:5-80 en 2:1-52 wurdt beskreaun. It sintrale diel fan de tekst wurdt tradisjoneel foarlêzen of neispile yn de fierings fan de krystjûn en op de earste krystdei. Yn de roomske liturgy is it it evangeelje fan de nachtmisse. Ek protestanske tsjerken hawwe tsjintwurdich tsjinsten op de jûn foar de earste krystdei. Op de twadde krystdei wurdt ornaris de tekst oer de ferkundiging oan de hoeders foarlêzen.
Op 6 jannewaris, op it feest fan de Epifany, wurdt út Mattéus 2:1-2 foarlêzen.
Donald I, greve fan Mar
Donald I fan Mar, greve fan Mar (Skotsk-Gaelysk: Domhnall a Màrr; Kastiel fan Kildrummy (Skotlân), 12?? – ?, wierskynlik 1302) wie in Midsiuwsk Skotsk ealman, dy't yn 'e Skotske Unôfhinklikheidsoarloggen tsjin 'e Ingelsen focht. Hy wie de earste skoanheit fan Robert fan Bruce, greve fan Carrick, dy't yn 1306 as Robert I op 'e Skotske troan komme soe.
Libben
Donald waard mids trettjinde iuw berne as de soan fan Willem, greve fan Mar, in foarfal dat nei alle gedachten plakfûn op it Kastiel fan Kildrummy, yn Aberdeenshire, dat de residinsje fan 'e greven fan Mar wie. Nei it ferstjerren fan syn heit folge Donald dyselde yn 1276 op as de sânde greve (mormaer) fan Mar. Yn 1284 joech er him by de Skotske eallju dy't Margareta, de saneamde 'Faam fan Noarwegen', as kroanprinsesse fan Skotlân en erfgenamte fan har pake Aleksander III erkenden. Nei't yn 1290 troch Margareta har ûntidich ferstjerren de Skotske troan fakant rekke wie, ûntjoech Donald him ta in fjurrich oanhinger fan 'e troansoanspraken fan it Hûs Bruce.
Donald wie troud mei Helena de Jongere fan Wales, de oerwûne dochter fan Llywelyn de Grutte, de prins fan Wales, dy't earder troud west hie mei Malcolm II, greve fan Fife. Mei Helena krige Donald twa dochters en trije soannen, wêrfan't de âldste, Gartnait, him letter opfolgje soe. Syn dochter Isabella hylke Donald út oan Robert fan Bruce, greve fan Carrick, dy't yn 1306 as Robert I op 'e Skotske troan komme soe. Hoewol't hja al yn it earste houliksjier yn it kreambêd kaam te ferstjerren, waard har dochter Marjorie, dy't mei Walter Stewart, 6e grutsteedhâlder fan Skotlân troude, de mem fan Robert II fan Skotlân, dy't yn 1371 kening waard. Dêrmei wie hja de stammem fan it Hûs Stuart. Donald syn oare dochter Margareta wie troud mei Jan fan Strathbogie, greve fan Atholl.
De lêste kears dat Donald fan Mar yn in histoaryske boarne neamd wurdt, datearret út 1297, en de earste kears dat nei syn soan Garnait ferwiisd wurdt as greve fan Mar, wie yn 1305. Earne tusken dy beide jierren moat Donald sadwaande stoarn wêze. Der bestiet lykwols in dokumint út 1302 wêryn't de betingsten foar de fermoedsoening tusken kening Edwert I fan Ingelân en Robert fan Bruce, greve fan Carrick opsomme wurde. Dêryn wurdt û.m. oanhelle dat Robert de fâdij oer Gartnait op him nimme moatte soe, wat ymplisearret dat Donald fan Mar koart dêrfoar stoarn wie.
In the Valley of Elah
In the Valley of Elah is in Amerikaanske drama-, detektive- en anty-oarlochsfilm út 2007 ûnder rezjy fan Paul Haggis, mei yn 'e haadrollen Tommy Lee Jones en Charlize Theron. De titel betsjut "Yn 'e Delling fan Elah", en ferwiist nei de bibelske delling dêr't neffens I Samuël 17 it gefjocht tusken David en Goliat plakfûn hawwe soe (yn 'e Nije Fryske Bibeloersetting wurdt dat toponym oerset as de Terebintedelling). De plot fan 'e film folget Hank Deerfield, in âld-militêr waans soan Mike, dy't ek soldaat is, fermist rekket nei de weromkear fan syn ienheid út 'e Irakoarloch. It docht al rillegau bliken dat Mike fermoarde is, wêrnei't resjersjeur Emily Sanders belêstge wurdt mei it ûndersyk. In the Valley of Elah krige fan 'e filmkritisy oer it algemien positive resinsjes, mar prestearre teloarstellend yn 'e bioskopen.
Plot
Op 1 novimber 2004 kriget Hank Deerfield, in frachtweinsjauffeur dy't grint ferfiert en mei syn frou Joan yn in lyts plak yn Tennessee wennet, in tillefoantsje fan immen fan it Amerikaanske Leger dat syn soan Mike ôfwêzich sûnder ferlof is. Mike is in soldaat dy't yn 'e Irakoarloch tsjinnet en foarsafier't Hank wit noch altyd yn Irak is, mar dejinge dy't him opskillet, fertelt him dat Mike syn ienheid al in dei as fiif werom yn 'e Feriene Steaten is. Hank makket syn saken ynoarder en set noch dyselde deis yn syn pick-uptruck ôf út Tennessee nei Fort Rudd, de legerbasis fan Mike syn ienheid, yn Nij-Meksiko. As er de strjitte útriidt, sjocht er dat by de pleatslike legere skoalle de Amerikaanske flagge op 'e kop wapperet. Hy giet dêr oan om 'e nije konsjerzje, in resinte ymmigrant út El Salvador, op syn flater te wizen en te helpen de flagge mei de goede kant nei boppen te hisen. Hank leit de man út dat it hisen fan 'e flagge ûnderstboppest in symboal fan uterste need is.
It is mei de auto fan Tennessee nei Nij-Meksiko in reis fan twa dagen, mar troch te besunigjen op sliep rêdt Hank it op yn ien. Yn Fort Rudd moetet er de oare leden fan Mike syn seksje. Hoewol't der in protte feroare is sûnt syn tiid, is Hank tige thús op 'e basis, mei't er tsientallen jierren lang as sersjant by de militêre plysje tsjinne hat. Dat is ek de reden dat syn beide soannen yn it leger gien binne. As er it sliepplak fan Mike besiket en dêr yn 'e laden fan in ladekast sjocht, drukt er temûk Mike syn mobile tillefoan efteroer. Ien fan 'e lêst opskille tillefoannûmers liedt Hank nei in pleatslike stripklub ta, mar dat blykt in dearinnend spoar te wêzen. Hy siket in techneut op dy't foar in ridlike priis wol sjen wol oft der oan 'e slim skansearre fideo's op 'e tillefoan noch wat te rêden is. Yn 'e folgjende dagen dripkje stadichoan de ûntrêstgjende bylden út 'e Irakoarloch dy't Mike opnommen hat, yn Hank syn e-mailbox binnen.
Hank besiket yn kontakt te kommen mei in sersjant Arnold Brickman, in âlde maat fan him by de United States Army Criminal Ivestigation Command, sis mar de resjerzje fan it Amerikaanske Leger. It docht lykwols bliken dat Brickman al lang mei pinsjoen is. Yn it petear mei de man komt nei foarren dat Hank syn âldste soan David tsien jier lyn omkommen is doe't er mei in militêre helikopter delstoarte. Letter besiket Hank fan 'e fermissing fan Mike oanjefte te dwaan by de (boargerlike) plysje yn it plak dêr't Fort Rudd stiet, mar resjersjeur Emily Sanders kin net oars as him trochferwize nei de militêre plysje, mei't it Amerikaanske Leger de fermissings fan syn eigen personiel behannelet.
Jûns wurdt yn in stik mei rûch strewelleguod begroeide woastyn, oan 'e bûtenste râne fan it terrein fan 'e legerbasis, it útinoar houde en ferbaarnde stoflik omskot fan in man fûn. Sanders en har kollega's nimme it plak delikt op, mar wurde fuortstjoerd as bliken docht dat it noch krekt binnen de legerbasis leit, wat betsjut dat de militêre plysje it ûndersyk oernimme moat. As Hank de basis besiket om wat der noch oer is fan it lyk fan syn soan te besichtigjen, wurdt him ferteld dat de deadsoarsaak in stikmannich stekwûnen wie: immen hat mei in mês mear as fjirtich kear op Mike ynstutsen. Luitenant Kirklander, dy't de lieding oer it ûndersyk hat, lit Hank in crackpiip sjen dy't ûnder Mike syn matras oantroffen is. De resinte arrestaasje fan inkele oare soldaten dy't besochten heroïne út Koeweit nei de Feriene Steaten te smokkeljen om it dêr troch te ferkeapjen oan Meksikaanske drugshannelers, jout oanlieding ta de fertinking dat Mike ek by sokssawat belutsen wie. De Meksikaanske drugskartels steane nammentlik bekend om harren ysbaarlike metoaden om lju te fermoardzjen.
Kirklander wol Hank it plak delikt net sjen litte om't it ûndersyk noch rint. Dêrop giet Hank werom nei Sanders, om't er wit dat sy wit wêr't it plak delikt is. Hy bepraat har om him dêrhinne te bringen. Ienris dêre hat Hank gjin goed wurd oer foar de metoaden dy't de pleatslike plysje en de militêre plysje brûkt hawwe by harren ûndersyk. Neffens him hawwe se mei syn allen oer it bewiismateriaal hinne poatele. Hy fynt al rillegau it plak werom dêr't Mike wier fermoarde is, fuort by de kant fan 'e wei lâns, krekt bûten de grins fan 'e legerbasis. Om't dat lyk ûnder in lantearnepeal is, waard er troch de dieder of dieders dêrwei sleept de woastyn yn, mar pas doe't er al dea wie. De plysje en militêre plysje binne op 'e siik nei in griene auto dy't hjir yn 'e nacht fan sneon op snein, doe't de moard plakfûn, sjoen is, mar Hank wiist derop dat se nei in blauwe auto sykje moatte, om't in blauwe auto yn it giele ljocht fan 'e lantearnepeal grien liket.
Sanders besaut har Hank syn fakkundichheid, mar fielt har net daliks roppen om him fierder te helpen. Mar as froulike resjersjeur en allinnichsteande mem op it Amerikaanske plattelân moat se fjochtsje tsjin foaroardielen. De oare deis, as har manlike kollega's wer ris de gek mei har hawwe, wurdt se sa poerrazen, dat se har baas, sheriff Buchwald, op 'e hichte stelt fan it feit dat de moard op Mike Deerfield wol deeglik yn syn rjochtsfoechgebiet begien is, en bepraat se him om it ûndersyk wer werom te nimmen fan 'e militêre plysje, dy't dêr net bliid mei is.
Underwilens komt Joan Deerfield tsjin Hank syn goerie yn, mei it fleantúch oer út Tennesse om it stoflik omskot fan har soan te sjen. Neitiid keart se op deselde wize werom nei hûs, dêr't yn 'e tuskentiid in pakje oankommen is dat Mike út Irak wei nei hûs stjoerd hie. Hank freget har it pakje tichtsitte te litten oant hy wer thús is. De betellings dy't mei Mike syn creditcard dien binne, liede Sanders en Hank nei in fastfoodrestaurant ta, dêr't Hank oan 'e hân fan 'e prizen fan 'e meast optsjinne menu's útrekkenet dat syn soan dêr koart foar syn dea nei alle gedachten mei twa of mooglik trije oaren iten hat. Sanders kriget ûnderwilens fan Kirklander de ûnder de eed ôfnommen ferklearrings fan 'e oare leden fan Mike syn seksje, wêrmei't moai foarkommen wurdt dat se de mannen sels ûnderfreegje kin. Ut begrutsjen nûget Sanders Hank dy jûns út om by har thús te iten mei harsels en har jonge soan David. As Hank frege wurdt oft er de jonge in ferhaaltsje foar it koesen fertelle kin wylst syn mem de ôfwask docht, fertelt er it bibelske ferhaal oer it gefjocht fan David en Goliat yn 'e Delling fan Elah.
As Hank de oare deis, wylst er syn brea-iten yn in pleatslike kafetaria bepluzet, Eve tsjinkomt, in topless barkeeper dy't er earder befrege hie yn 'e bar dêr't se wurke, ken dy Mike syn seksjegenoat Steve Penning werom op in foto. Sa ûntdekt Hank dat Mike en Penning de jûns fan 'e moard út in stripklub smiten binne om't Mike ien fan 'e strippers begûn út te skellen. Neitiid ûnderfreget Sanders Penning en syn maten Gordon Bonner en Ennis Long, dy't alle trije tajouwe dat se yn harren eardere ferklearrings liigd hawwe. Nei't se troch tadwaan fan Mike út 'e stripklub bonsjoerd waarden, krigen Mike en Bonner slaanderij op it parkearterrein. Mar letter soe Mike it iten yn it fastfoodrestaurant foar de oaren betelle hawwe om it wer goed te meitsjen. Mei't tusken it ferlitten fan 'e stripklub en it besykjen fan it restaurant in gat fan twa oeren sit, freget Sanders troch. Uteinlik jouwe de mannen ta dat se yn dy tiid in prostituee besocht hawwe, dy't harren allegear oraal befredige hat. Nei it besyk oan it restaurant hawwe se Mike efterlitten om letter op eigen manneboet nei de basis werom te kearen, om't er earst nije drugs keapje woe. Sanders fynt it in nuver ferhaal en fertrout de boel net, mar Hank wegeret te leauwen dat Mike syn maten belutsen west hawwe kinne by syn dea.
Werom op it plysjeburo stelt Hank fêst dat Sanders in ferklearring te min krigen hat fan Kirklander. In seksje hat njoggen leden. Ien man út Mike syn seksje wie yn Irak sneuvele. Minus Mike sels moatte der dus sân ferklearrings wêze; Sanders hat mar seis krigen. Troch it simpele ferlykjen fan 'e nammen stelle Sanders en har kollega-resjersjeur Nugent fêst dat de ferklearring fan soldaat Robert Ortiz ûntbrekt, in Latino mei in blauwe auto en in foarskiednis fan belutsenens by drugshannel. Hy blykt ôfwêzich sûnder ferlof te wêzen. Mei de help fan resjersjeur Manny Nuñez, dy't goed bekend is yn 'e pleatslik Latino-mienskip, wurdt Ortiz rillegau opspoard. Hank, dy't opdracht krigen hie om him net mei de saak te bemuoien, folget lykwols Sanders-en-dy nei Ortiz syn lokaasje. As de soldaat dêr nei in efterfolging troch de plysje driget te ûntsnappen, wachtet Hank him op en slacht op him yn oant Sanders en de oare resjersjeurs him fan 'e soldaat ôf lûke kinne.
Ortiz wurdt arrestearre, mar der wurdt op syn persoan noch by him thús noch op syn sliepplak op 'e legerbasis lykfol hokker bewiismateriaal fûn dat er wat mei de moard op Mike te krijen hat. Ynstee wurdt Bonner letter de jûns dea oantroffen mei it goudene horloazje fan Mike syn pake yn syn broeksbûse: hy hat selsmoard dien troch yn it tou te gean. Sanders konkludearret dat Bonner, dy't ek in blauwe auto hat, de wiere moardner fan Mike wêze moat. Hank lit it stoflik omskot fan Mike nei Tennessee stjoere, en risselwearret om op hûs oan, al begrypt er noch altyd neat fan 'e saak, temear om't Bonner gjin tiid hie om Mike te fermoardzjen tusken it besyk oan it restaurant en syn weromkear op 'e legerbasis.
As Sanders fan it creditcardbedriuw in ôfskrift fan 'e lêste betelling kriget, stelt se lykwols fêst dat de hantekening net fan Mike is; ynstee is it Penning syn hânskrift. Hja beseft dan dat Penning, Bonner en Long Mike fermoarde hawwe yn 'e twa oeren nei it ferlitten fan 'e stripklub, doe't se sabeare in prostituee besochten, en dat de trije mannen pas nei Mike syn dea op syn kosten by it fastfoodrestaurant iten hawwe. Sanders en Hank sette nei Fort Rudd ta, mar dêr oankommen docht bliken dat Penning nei de dea fan Bonner ûnderwilens al in bekentenis ôflein hat. Nei't Sanders Kirklander ûnder druk set hat, stimt dy deryn ta om Penning syn ferhaal nochris dwaan te litten, diskear yn it bywêzen fan Hank.
Penning, dy't sa emosjoneel ôfstandich is dat er dúdlik oan posttraumatysk stress-syndroom lije moat, jout dêrby ta dat er Mike deastutsen hat nei in skynber ûnbelangrike rûzje. Mei help fan Bonner en Long hat er him dêrnei de woastyn yn sleept, yn stikken houd en yn 'e brân stutsen. It spyt him wol dat se him net begroeven hawwe, mar dat diene se har net oan tiid, want se hiene net lang mear foar't se weromwêze moasten op 'e basis, en se foelen der sawat hinne fan 'e honger. Dat ynstee binne se nei it restaurant gien foar harren weromkear yn Fort Rudd. Hank freget Penning nei in fideo dy't fan Mike syn mobile tillefoan kommen is, dêr't op te sjen is hoe't Mike in finzennommen opstanneling martelet troch oanhâldend (en ta hilariteit fan himsels en de oare soldaten) syn finger yn 'e skotwûne fan 'e man te stekken. Penning, dy't it noch altyd grappich fynt, leit dat út mei de wurden: "We dogge allegear wolris stomme dingen." Hy seit ek dat elts fan harren by dy rûzje of by in oarenien deamakke wurde kinnen hie. Neffens him wie Mike de yntelligintste fan harren, dy't "it allegear oersjen" koe. (De ymplikaasje is dat Mike mei opsetsin de agresje fan 'e oaren útlokke hawwe kin by wize fan ferkapte selsmoard.)
As er de oare deis Mike syn besittings fan 'e legerbasis hellet, siket Hank Ortiz op, oan wa't er him mei wurden en in flesse whiskey ûntskuldiget foar de mishanneling. Fan Ortiz, dy't nei syn desersje ta syn eigen ferbjustering earfol ûntslach krigen hat, heart Mike einlings en te'n lêsten wêr't it mei Mike misgien is. Hy leit út dat as Amerikaanske troepen yn Irak yn konfoai ride, men altyd trochride moat, wat der ek bart. As je earne foar stopje, bestiet der grutte kâns dat it in mûklaach fan 'e opstannelingen is. Doe't se noch mar krekt yn Irak wiene, en Mike de Humvee bestjoerde dêr't se yn sieten, is er op dy manear oer in jong bern hinne riden dat de dyk oerstiek. Ortiz, dy't efteryn siet en sels neat sjoen hat, makket himsels mei opsetsin, om net gek te wurden, wiis dat it in hûn wie dêr't de Humvee oerhinne ried. As er dat heart, wit Hank krekt wannear't dat wie, nammentlik doe't Mike him yn triennen opskille en wat fertelle woe, mar Hank wie op dat stuit net ree om te lústerjen en hiet syn soan inkeld dat er wat taaier wurde en de kop derby hâlde moast.
Nei't er ôfskie nommen hat fan Sanders, keart Hank werom nei hûs. Dêr fynt er it pakje fan Mike, dat Joan dochs iepenmakke hat, op 'e tafel. It blykt in foto fan Mike syn seksje te befetsjen en in optearde, flarderige, âlde Amerikaanske flagge. Mike giet werom nei de pleatslike legere skoalle, dêr't er mei de Salvadoraanske konsjerzje de âlde flagge ûnderstboppest oan 'e flaggepeal hyst.
Edwert I fan Ingelân
Edwert I (Ingelsk: Edward I; Paleis fan Westminster, 17 juny 1239 – Burgh by Sands, 7 july 1307) wie kening fan Ingelân fan 1272 oant 1307. Fanwegen syn lingte waard er wol Edwert Langskonk (Ingelsk: Edward Longshanks) neamd, en fanwegen syn ûnmeilydsume polityk oangeande Skotlân stied er bekend as de Skottehammer (Ingelsk: Hammer of the Scots; Latyn: Malleus Scotorum). Nei iere yntriizjes tsjin syn heit, kening Hindrik III, bleau er dyselde trou ûnder de opstân fan in grut part fan 'e Ingelske adel yn 'e Twadde Baronne-oarloch. Letter joech er him by de Njoggende Krústocht nei it Hillige Lân.
Nei't er syn heit opfolge wie, sette er útein mei in ekspansjonistysk belied foar de oare dielen fan 'e Britske Eilannen oer. Nei ferskate opstannen tsjin 'e Ingelske oerhearsking fan Wales ferovere Edwert dat gebiet yn 1282-1283 foargoed. Doe't yn 1290 de Skotske troan fakant rekke, seach er syn kâns skoan om ek dat lân by Ingelân te lûken. Mar nettsjinsteande syn snoade yntriizjes en syn ûnmeilydsum fanwegen kommen, krige er de Skotten der net ûnder. Fierders wie Edwert I de kening dy't yn 1290 de Joaden út Ingelân ferballe (in dwaan dat pas yn 1656 troch Oliver Cromwell weromdraaid waard). Nettsjinsteande it feit dat er yn hege mjitte bydroech ta de restauraasje fan 'e keninklik gesach, bettere wetjouwing en in sintralisearre bestjoer, liet Edwert Ingelân by syn dea efter yn in slepende oarloch mei de Skotten en mei in grut tal ekonomyske en politike problemen.
In the Valley of Elah
Distribúsje
De distribúsje fan In the Valley of Elah waard yn 'e Feriene Steaten fersoarge troch Warner Independent Pictures en dêrbûten troch Summit Entertainment. De film waard foar it earst fetoand op 1 septimber 2007 op it Ynternasjonaal Filmfestival fan Feneesje, en letter wied er ek te sjen op it Ynternasjonaal Filmfestival fan Toronto. In the Valley of Elah iepene op 14 septimber 2007 yn 'e Amerikaanske bioskopen.
Edwert I fan Ingelân
Jonkheid
Yn 1254 brocht eangstme foar in Kastyljaanske ynfaazje fan it Ingelske oerseeske gebietsdiel Gaskonje (oan 'e Atlantyske kust fan súdwestlik Frankryk) Hindrik III derta om in houlik foar syn fjirtjinjierrige soan te regeljen mei Eleönoara, de dochter fan kening Alfûns X fan Kastylje. It jonge pear troude op 1 novimber fan dat jier yn Kastylje. It hat der sterk fan wei dat Edwert en Eleönoara wier faninoar holden, wat ûngebrûklik wie foar sokke arranzjearre houliken. Hoewol't Edwert al op jonge jierren Gaskonje as syn persoanlik domein taparte krige, en nei syn houlik ek in protte lânerijen yn Ierlân, Wales en Ingelân, wie dat sa bewurkmastere dat er der yn 'e praktyk noch bestjoersmacht, noch in soad ynkomsten út krije koe. It hat wol kâns dat dat de boarne wie fan in grut diel fan 'e ûntefredenens fan 'e prins. Dy ûntefredenens kaam û.m. ta utering yn syn iere stipe oan 'e saneamde Poitevynske faksje oan it Ingelske Hof, de kliber dy't oanfierd waard troch de healbruorren fan Hindrik III, en yn syn trochkrusen fan syn heite belied ta bemiddeling tusken tsierende aadlike famyljes yn Gaskonje.
In the Valley of Elah
Feitlike basis
Hoewol't it ferhaal fan In the Valley of Elah fiktyf is, mei feroare nammen en lokaasjes, is de film ynspirearre op 'e wiere moardsaak fan Richard T. Davis, in soldaat fan Baker Kompanjy fan it Amerikaanske 15e Ynfanteryrezjimint. Dyselde tsjinne yn 'e Irakoarloch en waard koart nei syn thúskomst yn 2003 fermoarde. Syn heit Lanny Davis, in eardere ûnderofsier by de militêre plysje, begûn syn eigen ûndersyk nei de moard. Yn 2004 waard dizze saak beskreaun troch sjoernalist Mark Boal, waans artikel Death and Dishonor yn it tydskrift Playboy publisearre waard. Dêr lies Paul Haggis it, dy't der it idee foar In the Valley of Elah fan opdie. Yn 2009 ferskynde oer deselde saak fan Cilla McCain it non-fiksjeboek Murder in Baker Company: How Four American Soldiers Killed One of Their Own. Nei it sjen fan In the Valley of Elah sei Lanny Davis: "It is in sterke film en in goede film. En it sil in protte minsken ta neitinken bringe."
Edwert I fan Ingelân
De Twadde Baronne-oarloch
Doe't arbitraazje tusken de beide partijen troch kening Loadewyk IX fan Frankryk neat opsmiet, briek yn 1264 de saneamde Twadde Baronne-oarloch út, in boargeroarloch, wêryn't in grut part fan 'e Ingelske adel him ûnder lieding fan 'e greve fan Leicester iepentlik tsjin 'e kening kearde. Yn dat konflikt stelde Edwert him oan it haad fan 'e royalistyske troepen. Oan it begjin fan 'e oarloch werovere er de stêd Gloucester op 'e rebellen. Doe't Robert fan Ferrers, greve fan Derby de opstannelingen te help kaam, sleat Edwert in wapenstilstân mei him, dy't er letter sels briek. Dêrtroch krige er de namme in ûnbetrouber man te wêzen. Neitiid ferovere Edwert de stêd Northampton op Simon VI fan Montfort, de soan fan 'e greve fan Leicester, foar't er de lânerijen fan Derby plonderje liet.
In the Valley of Elah
Untfangst
Fan 'e filmkritisy krige In the Valley of Elah oer it algemien positive resinsjes. Sa neamde Richard Corliss fan it tydskrift Time it ien fan 'e top 10 films fan 2007 (om persiis te wêzen nû. 8). Hy priizge In the Valley of Elah as in ferbettering fan Paul Haggis syn Oscar-winnende Crash (2004), en omskreau de film as "sterk yn it detektiveferhaal, ûntnofterjend yn 'e politike konklúzjes." It hichtepunt fan 'e film wie neffens Corliss it aktearjen fan Tommy Lee Jones, waans "fuortlekte minsklikheid dit treflike drama ferankeret." Richard Schickel, dy't ek foar Time skreau, wie it mei syn kollega iens en neamde In the Valley of Elah "in sober, stoïsynsk, ûntstellend ferslach fan wat der mei de sielen fan soldaten bart as se twongen wurde en fjochtsje oarloggen út dêr't harren net iens falske of tydlike rjochtfeardigings foar bean wurde."
Edwert I fan Ingelân
De Twadde Baronne-oarloch
Op 14 maaie 1264 fierder er it befel oer de rjochterfleugel fan it royalistyske leger yn 'e Slach by Lewes, dêr't er sels goed wurk levere, mar de fjildslach troch de nederlaach fan 'e rest fan it royalistyske leger ferlern waard. Neitiid brocht Edwert in pear wiken yn kriichsfinzenskip troch oant er op 28 maaie wist te ûntsnappen. Hy joech him dêrnei by Gilbert fan Clare, 6e greve fan Gloucester, dy't koart tefoaren oerrûn wie nei it royalistyske kamp. Mei't Leicester syn oanhing no begûn ôf te kealjen, koe Edwert sûnder in protte muoite Worcester en Gloucester ynnimme. Dêrnei died er in wraam op it Kastiel fan Kenilworth, dêr't Simon VI fan Montfort him weromlutsen hie, en snied er dat ôf fan it leger fan Leicester. Op 4 augustus 1265 waard Leicester, en mei him de saak fan 'e rebellen, foargoed ferslein yn 'e Slach by Evesham. Hoewol't de opstân noch twa jier oanhâlde soe, wie it fan dy tiid ôf oan foar de royalisten mear in saak fan opdweilen as fan serieus oarlochfieren.
De Njoggende Krústocht
Edwert wie mar sydlings belutsen by de ûnderhannelings mei de lêste rebellen dy't yn 1267 in ein oan 'e Twadde Baronne-oarloch makken, om't er tsjin dy tiid al folop oan 'e gong wie mei it organisearjen fan syn oankommende krústocht. By in swide seremoanje naam er op 24 juny 1268 it krúsfarderskrús oan, yn 'e mande mei syn jongere broer Edmond en syn neef Hindrik fan Almain. Uteinlik sette er op 20 augustus 1270 ôf út 'e haven fan Dover, mei sa'n 225 ridders, mar nei alle gedachten minder as tûzen man yn totaal. It Frânske kontingint foar de krústocht wie doe al arrivearre op Sisylje.
In the Valley of Elah
Untfangst
Oare filmkritisy hiene krityk net sasear op it ferhaal, mar op 'e ûnsubtile wize dy't regisseur Haggis brûkt om it te fertellen. Stephen Hunter fan The Washington Post stelde datoangeande fêst dat Haggis "blykber gjin respekt foar syn publyk hat". Yn 'e Los Angeles Times skreau Kenneth Turan dat "de personaazjes yn dizze sombere film de tryste oanblik hawwe fan persoanen dy't in Tige Wichtich Boadskip oan 'e wrâld bringe. En hoewol't dizze film feitliks yndie wat te fertellen hat dat fan krúsjaal belang is, moat men soks oars oanpakke." Oan 'e oare kant bekritisearre Stephanie Zacharek fan 'e webside Salon.com de film om't se fûn dat dy net fier genôch gie yn it oerbringen fan dat boadskip, mar ynstee healwei ôfheakke en de maklike útwei keas.
Edwert I fan Ingelân
De Njoggende Krústocht
Hoewol't it oarspronklik de bedoeling west hie om it troch de Arabieren belegere krúsfardersbolwurk Akre, yn it Hillige Lân, te ûntsetten, lieten de Frânsen har ôfliede troch har eigen nasjonale polityk. Se diene in wraam op it Emiraat Tunis, om te besykjen in Frânsk brêgehaad op 'e kust fan Noard-Afrika te fêstigjen, mar waarden troffen troch in epidemy dy't kening Loadewyk IX it libben koste. Tsjin 'e tiid dat Edwert op it striidtoniel oankaam, hiene de Frânsen al in ferdrach mei Tunis sletten, en siet der neat oars op om wer werom nei Sisylje. Dêr waard oerwintere, mar de oare maityd besleat de nije Frânske kening Filips III nei't syn float foar de Sisyljaanske kust troch in ferwuostgjende stoarm troffen wie, om 'e krústocht mar hielendal ôf te blazen.
Dêrop sette it Ingelske kontingint allinnich ôf en arrivearre op 9 maaie 1271 te Akre, dat nei de fal fan Jeruzalim, yn 1244, it sintrum fan 'e krúsfarderssteat wurden wie. De sitewaasje dêr wie nuodlik, mei't de Arabieren ûnder lieding fan 'e ûnmeilydsume Mammelûkske sultan Baibars oan in opmars begûn wiene. Edwert stjoerde in gesantskip nei de Mongoalske ilkhan Abaqa, waans troepen oft djip yn it Midden-Easten trochkrongen wiene, en krige dy safier dat er in oanfal op Aleppo die, sadat Baibars twongen waard om dêr troepen hinne te stjoeren. Yn novimber die Edwert in wraam op Qaqun, as opstapke nei in fierdere opmars nei Jeruzalim, mar sawol de oanfal op Aleppo as dy op Qaqun rûn op 'e non, en yn maaie 1272 sleat kening Hugo III fan Syprus in tsienjierrich bestân mei Baibars. Edwert fersette him dêr yn 't earstoan fûleindich tsjin, mar nei't er yn juny op in hier nei deade wie troch in islamityske slûpmoardner, begûn er fan gedachten te feroarjen. Ferswakke troch in wûne mei wat wierskynlik in mei gif ynsmard mês west hat, joech er it oer en sette op 24 septimber út Akre ôf. Op 'e weromweis krige er op Sisylje te hearren dat syn heit, kening Hindrik III, stoarn wie en dat hysels no kening fan Ingelân wie.
Regear
Tsjin 1280 foel der by de Joaden net folle mear te heljen, mar dochs wiene se noch altyd fan wearde. Sa koe de kening himsels populêr meitsje by it folk troch yn 'e antysemityske Midsiuwske maatskippij de Joaden oan te pakken. Yn 1279 liet er alle Joadske famyljehaden yn Ingelân arrestearje en 300 fan harren eksekutearje, sabeare om't se skuldich wiene oan oplichting troch it bysnijen fan muntjild. Alve jier letter, yn 1290, liet Edwert it Edikt fan Utwizing oannimme, dat alle Joaden út Ingelân ferballe. Om't de measten fan harren jildlieners wiene (in amt dat foar kristenen ferbean wie), smiet dat foar Edwert fia de konfiskaasje fan alle Joadske lienings en besittings hiel wat jild op. Boppedat koed er mei de goede wil dy't er mei dy die by it Ingelske folk oproppen hie, neitiid in grutte subsydjze by it parlemint losweakje. Pas yn 1656, ûnder it regear fan Oliver Cromwell, soe it Edikt fan Utwizing weromdraaid wurde, en wiene Joaden wer wolkom yn Ingelân.
In the Valley of Elah
Opbringst
In the Valley of Elah brocht yn 'e bioskopen yn 'e Feriene Steaten en Kanada $6,5 miljoen op, en yn alle oare lannen en territoaria $23,0 miljoen. Wrâldwiid kaam de opbringst dêrmei út op $29,5 miljoen. Ofset tsjin it budget fan $23 miljoen betsjut dat in winst fan $6,5 miljoen. Om't dêr'de marketingkosten noch ôf moatte, is it mar de fraach oft In the Valley of Elah gjin ferlies draaide. Yn elts gefal prestearre de film foar de prosusinten teloarstellend.
Edwert I fan Ingelân
Ferovering fan Wales
Underwilens sloech yn Wales Llywelyn ap Gruffudd foar master op, dy't profitearre hie fan 'e gaos yn Ingelân ûnder de Twadde Baronne-oarloch. Yn 1267 wie dyselde troch de oare Welske adel as prins fan Wales erkend, en nei Edwert syn weromkear yn Ingelân wegere er en bring de nije kening hulde. Sadwaande briek der yn 1276 in wapene konflikt út, wêrby't Llywelyn mar krap stipe waard troch syn lânslju. It kaam nea ta in grutte fjildslach, en troch de Ingelske oermacht hie Llywelyn gjin oare kar as om him oer te jaan. Hoewol't er de titel 'prins fan Wales' hâlde mocht, waard him by it Ferdrach fan Aberconwy, út 1277, al syn lân ôfnommen útsein syn eigen keninkryk Gwynedd.
Doe't der yn 1282 wer oarloch útbriek yn Wales, wie it in hiel oar ferhaal. Yn 'e tuskentiid hie Edwert besocht en lis Wales Ingelske wetten op, en dêrtroch wie der yn Wales doe rûnom stipe foar de oarloch, mei't it sjoen waard as in gefjocht om 'e nasjonale identiteit te behâlden. Foar Edwert waard it in feroveringsoarloch ynstee fan in strafkampanje lykas earder. De oarloch begûn doe't Dafydd ap Gruffydd, in Welsk ealman dy't yn 1276-1277 oan 'e Ingelske kant fochten hie, yn opstân kaam út ûnfrede oer de (minne) beleanning foar syn trou oan Ingelân. Al rillegau joegen Llywelyn ap Gruffudd en oare Welske foarsten har by him en yn 't earstoan boekten se grutte militêre súksessen. Yn juny 1282 waard Gilbert fan Clare, 6e greve fan Gloucester, ferslein yn 'e Slach by Llandeilo Fawr, en yn novimber waard in Ingelske ynfal yn Gwynedd, ûnder lieding fan Lukas fan Tany, mei grutte ferliezen weromslein yn 'e Slach by Moel-y-don. De Welske opmars einige lykwols op 11 desimber, doe't Llywelyn ap Gruffudd yn 'e fâle lokke waard yn 'e Slach by Orewin Bridge, dêr't er kaam te sneuveljen. Yn juny 1283 waard de ferovering fan Gwynedd foltôge doe't Dafydd ap Gruffydd kriichsfinzen nommen waard, wêrnei't er yn 'e hjerst yn Shrewsbury as ferrieder ekskutearre waard.
Hoewol't der noch mar rebûljes yn Wales folgen yn 1287-1288 en 1294, de lêste ûnder lieding fan Madog ap Llywelyn, waarden dy yn beide gefallen frij flot delslein. Under it Statút fan Rhuddlan, út 1284, waard it prinsdom Wales yn it keninkryk Ingelân ynkorporearre. Wales waard it Ingelske bestjoerstelsel en it Ingelske strafrjocht oplein (al mocht it syn eigen erfrjocht hâlde). Teffens stribbe Edwert in Ingelske kolonisaasje fan Wales nei, wêrby't er nije, troch hege muorren omjûne fêstingstêden stifte, lykas Flint, Aberystwyth en Rhuddlan, dy't er befolke mei etnyske Ingelsen, en dêr't etnyske Welsen net wenje mochten. Fierders liet er in systeem fan ymposante kastielen oanlizze dy't garnizoenen húsfêstje moasten om de Welsen derûnder te hâlden. Dêrûnder wiene de Kastielen fan Beaumaris, Caernarfon, Conwy en Harlech. Yn 1284 beävensearre Edwert dat syn soan, de letter Edwert II fan Ingelân, berne waard yn it Kastiel fan Caernarfon, nei alle gedachten om symboalysk dúdlik te meitsjen dat Wales no Ingelsk grûngebiet wie.
Diplomasy en oarloch op it fêstelân fan Jeropa
Hoewol't Edwert nei 1274 nea wer dielnaam oan in krústocht, wied er dat lange tiid wol fan doel. Dêrom wie it foar him fan it heechste belang dat de kristlike grutmachten fan Jeropa net ûnderling deilis rekken. Doe't der yn 1286 in oarloch op it punt fan útbrekken stie tusken Frankryk en Aragon, oppenearre er himsels sadwaande as midsman, en wist er de beide partijen safier te krijen dat se it skeel byleine. De fal fan Akre, it lêste kristlike bolwurk yn it Hillige Lân, dat yn 1291 ferovere waard troch de Mammelûkske sultan Baibars, kaam dan ek as in grutte klap foar him. Neitiid liket er him der by dellein te hawwen dat er nea wer op krústocht gean soe, en paste er syn bûtenlânske polityk sadwaande navenant oan.
Yn 1294 briek der in oarloch út mei Frankryk, dy't der koartsein om draaide dat Edwert as hartoch fan Akwitaanje eins in lienman wie fan 'e kening fan Frankryk, mar wegere om yn dy hoedanichheid oan Filips IV fan Frankryk hulde te dwaan. Edwert sleat bûnsgenoatskippen mei de kening fan it Hillige Roomske Ryk en mei de greven fan Flaanderen en Gelre. De stipe fan 'e Dútsers bleau lykwols út en trochdat Edwert sels ôflaat waard troch swierrichheden yn Skotlân en Wales, wiene syn Flaamske bûnsgenoaten al ferslein ear't er yn 1297 nei it fêstelân fan Jeropa ta oerfarre koe. Uteinlik waard yn 1299 frede sletten. Mei't Edwert syn frou Eleönoara fan Kastylje op 28 novimber 1290 kommen wie te ferstjerren, wertroude er mei Margareta, de healsuster fan Filips IV, om 'e frede te besegeljen.
De Earste Skotske Unôfhinklikheidsoarloch
Underwilens wie Edwert ek úteinset mei de ferovering fan Skotlân. Yn 'e 1280-er jierren bestie der in sitewaasje fan relatyf harmonieuze ko-eksistinsje tusken Ingelân en it Keninkryk Skotlân, mar dêr kaam in ein oan doe't yn 1286 kening Aleksander III fan Skotlân by in fal fan syn hynder om it libben kaam en yn 1290 syn iennichste erfgenamte, syn pakesizzer Margareta, byneamd de Faam fan Noarwegen, ek kaam te ferstjerren. Dêrtroch ûntstie der yn Skotlân in opfolgingskrisis wêrby't de troan foarearst leechbleau en it lân regearre waard troch saneamde beskermhearen.
Dat machtsfakuum bea Edwert in iepening om syn ynfloed yn Skotlân út te wreidzjen, temear om't him troch de Skotten frege waard om as skiedsrjochter te fungearjen tusken de ferskate troanpretendinten, in barren dat bekend kaam te stean as de 'Grutte Kwestje' (Great Cause). Op Edwert syn oanstean waard yn 1292 Jan fan Balliol, byneamd Jan Leechmantel, te Berwick-upon-Tweed ta kening kroane, wylst er by dy gelegenheid sels fan 'e Skotten erkenning ôftwong as "alderheechste hear" (Lord Paramount), wat derop delkaam dat hy, as kening fan Ingelân, tenei de lienhear fan 'e kening fan Skotlân wêze soe. Dêrmei ûndermine er daliks elts gesach dat de nije kening hawwe kinnen hie en makke er Jan ta in soarte fan Ingelsk fazal.
Twa jier letter, yn 1294, easke Edwert fan 'e Skotske kening en eallju dat se yn 'e oarloch tsjin Frankryk yn it Ingelske leger tsjinje soene. Dat gie sels Jan Leechmantel te fier, en ynstee fan oan Edwert syn easken te foldwaan, sleaten de Skotten doe in bûnsgenoatskip mei Frankryk, de saneamde Auld Alliance ("Alde Alliânsje"), dy't fan 1295 oant 1560 duorje soe. Koart dêrnei briek de Earste Skotske Unôfhinklikheidsoarloch út doe't de Skotten in preëmptive, mar mislearre wraam op 'e Ingelske fêstingstêd Carlisle diene. Dêrop die Edwert in ynfal yn Skotlân, ferovere Berwick-upon-Tweed, fersloech it Skotske leger yn 'e Slach by Dunbar, en sette Jan fan Balliol ôf. Jan waard dêrnei finzen holden yn 'e Toer fan Londen, en Edwert stelde Ingelske amtners oan om Skotlân foar him te bestjoeren. Yn augustus 1296 waarden mear as 1.500 Skotske eallju twongen om te Berwick-upon-Tweed in eed fan trou oan Edwert te swarren.
Hoewol't de strafkampanje, want dat wie it eins, tige súksesfol einige, wie it noch mar it begjin fan 'e oarloch, dy't oan 1328 ta fuortduorje soe. Minder as in jier letter, yn maaie 1297, briek der yn Skotlân ûnder in William Wallace, in man fan nederich komôf, in opstân tsjin 'e Ingelske oerhearsking út, dêr't ferskate eallju har by oansleaten, wêrûnder Jakobus Stewart, 5e grutsteedhâlder fan Skotlân, Robert Wishart, biskop fan Glasgow, en Robert fan Bruce, greve fan Carrick. Yn dyselde snuorje wiene der mear lytsskalige rebûljes yn Skotlân geande, wêrûnder dy fan Andréas fan Moray, yn it noarden. Mooglik ûnder it belis fan Dundee, begjin septimber, metten Wallace en Moray inoar foar it earst en foegen se harren legerkes gear.
Op 11 septimber 1297 giene Wallace en Moray yn 'e Slach by Stirling de striid oan mei in Ingelsk leger ûnder lieding fan Jan fan Warenne, greve fan Surrey en Hugo fan Cressingham. Dêrby waarden de Ingelsen op slûchslimme wize en mei swiere ferliezen ferslein. Nei dy oerwinning late Wallace in grutskalige ynfal yn noardlik Ingelân, wêrby't de Skotten in plondertocht holden troch de greefskippen Kumberlân en Noardumberlân. Dy foarfallen sloegen yn Ingelân yn as in bom, dat men sette daliks útein mei tariedings foar in nije ynfal yn Skotlân.
Dy kaam der yn april 1298 en diskear joech Edwert der sels lieding oan. Hy liet Lothian (súdeastlik Skotlân) plonderje en naam ferskate kastielen yn, mar it slagge him net en twing de Skotten ta in iepen fjildslach. Wallace wie fan doel om mei syn Skotske troepen it Ingelske leger te folgjen oant Edwert syn foarrieden en jild útput rekken, wêrnei't se him op syn weromtocht mei oanhâldende lytse oanfaltsjes it libben soer meitsje soene. Dat wie in goede strategy, mei't de befoarrieding fan it Ingelske leger te winskjen oerliet. Edwert wie al rillegau twongen om syn kavalery yn te setten tsjin syn eigen troch honger yn opstân kommen fuotfolk.
Mar yn july, doe't er op it punt stie en lûk him werom op Edinburch om nije foarrieden gear te bringen, waard him trochdien dat de Skotten har kamp by Falkirk opslein hiene. Troch dêr halje-trawalje op ôf te gean, slagge it him op 22 july 1298 dochs noch om 'e Skotten ta in fjildslach te bringen. Yn dat treffen hiene de Ingelsen de taktyske superioriteit troch de ynset fan Welske bôgesjitters, en it yn 'e steek litten fan it Skotske fuotfolk troch de eigen kavalery besegele it lot fan 'e Skotten. De Slach by Falkirk rûn sadwaande út op in swiere nederlaach foar de Skotten, dy't ek ferskate lieders ferlearen, wêrûnder Jan fan Graham en Jan Stewart fan Bonkyll. Wallace sels ûntkaam oan sawol dea as kriichsfinzenskip, mar syn reputaasje hie slim fan 'e nederlaach te lijen.
It slagge Edwert lykwols net om folslein fan syn oerwinning te profitearjen, en yn 1299 wisten de Skotten it Kastiel fan Stirling te weroverjen. Hoewol't Edwert sawol yn 1300, doe't er it Kastiel fan Caerlaverock ynnaam, as yn 1301 op fjildtocht gie yn Skotlân, lieten de Skotten har net nochris oer 't mad komme. Tsjin harren guerriljataktiken stie de nûmerike oermacht fan it Ingelske leger machteleas. Yn 1303, nei't er Skotlân fan Frankryk isolearre hie, wist Edwert einlings en te'n lêsten hiele Skotlân te feroverjen, en alle Skotske lieders, mei útsûndering fan William Wallace, joegen har by in plechtichheid yn febrewaris 1304 formeel oan him oer. Hoewol't er bearde dat Skotlân no weromkeare soe nei de stân fan saken ûnder it regear fan Aleksander III, wie de Skotske ynbring yn it bestjoer fan har eigen lân minym en inkeld foar de foarm, wylst it fannijs Ingelske bestjoerders wiene dy't it foar it sizzen krigen. Doe't op 5 augustus 1305 de fuortflechtige William Wallace te Robroyston, yn 'e neite fan Glasgow, troch Jan fan Menteith oan 'e Ingelsen ferret waard en op 23 augustus te Londen terjochtsteld waard, liek de Ingelske oerwinning finaal te wêzen.
Dat wie lykwols mar skyn, want Edwert hie mei syn ûnmeilydsume belied en syn ûnbûchsume hâlding de Skotten wolfergoed tsjin him yn it harnas jage. De sitewaasje feroare sadwaande yn koarte tiid drastysk, doe't Robert fan Bruce, greve fan Carrick, ien fan 'e wichtichste Skotske troanpretendinten, op 10 febrewaris 1306 yn 'e Greyfriars Kirk yn Dumfries syn foarnaamste rivaal Jan III fan Comyn, hear fan Badenoch fermoarde. Op 25 maart, minder as sân wiken letter, liet Bruce him te Scone ta kening Robert I fan Skotlân kroanje. Neitiid sette er útein mei in kampanje om 'e Ingelsen út Skotlân te ferdriuwen.
Om't Edwert tsjin dy tiid yn 'e minnichte rekke wie, liet er it befel oer de Ingelske troepen yn Skotlân oer oan syn soan Edwert en syn fertroulingen Aymer fan Valence en Hindrik fan Percy. Yn 't earstoan liek it de Ingelsen foar de wyn te gean. Aymer fan Valence fersloech Robert fan Bruce op 19 juny yn 'e Slach by Methven, wêrnei't Bruce twongen wie om ûndergrûnsk te gean. Troch it ferrie fan Willem II, greve fan Ross foelen boppedat Bruce syn frou Elizabeth fan Burgh, syn jonge dochter Marjorie, syn susters Marije en Kristina, en Isabella MacDuff, dy't him eigenhannich kroane hie, yn Ingelske hannen. Edwert besleat en meitsje fan 'e froulju in ôfskrikwekjend foarbyld. Dêrta liet er Marije fan Bruce en Isabella MacDuff op it binnenplak fan 'e kastielen fan Roxburgh, resp. Berwick-upon-Tweed yn 'e iepen loft yn koaien ophingje om sa de folgjende fjouwer jier troch te bringen. Troch dizze wreedheden joegen de Skotten har lykwols net ûnder de Ingelske oerhearsking del; krektoarsom, se dreaune it Skotske folk yn 'e earms fan Robert fan Bruce.
Ferstjerren
Yn febrewaris 1307 doek Bruce wer op en begûn er in leger gear te bringen, en yn maaie fersloech er Aymer fan Valence yn 'e Slach by Loudoun Hill. Edwert, dy't wer wat opbettere wie, sette doe ôf nei it noarden, mei de bedoeling om sels it befel oer de Ingelske troepen yn Skotlân oer te nimmen. Underweis, lykwols, rekke er oanhelle mei dysentery, en gied er sjendereagen efterút. Op 'e jûn fan 6 july liet er in kamp opslaan by Burgh by Sands, yn Kumberlân, justjes besuden de Skotske grins. Doe't syn tsjinners him de oare moarns fan bêd ôfhelpe woene, sadat er ite koe, stoar er yn harren earms. Hy waard 68 jier. Syn lichem waard neitiid wer nei it suden ta brocht, en op 27 oktober waard Edwert yn Westminster Abbey begroeven. Oan syn soan Edwert II liet er in keninkryk yn finansjele swierrichheden efter dat bestrûpt rekke wie yn in slepende oarloch yn Skotlân.