cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hagia Sofia (Istanbûl)
Restauraasje 1857
Under lieding fan de Switsersk-Italjaanske bruorren Gaspare en Giuseppe Fossati waard yn opdracht fan sultan Abdülmecid de Hagia Sofia tusken 1847 en 1849 restaurearre, dêr't sa'n achthûndert man oan wurken. De koepels en gewelven waarden fersterke lykas ek de pylders. Tagelyk waard de dekoraasje yn en bûten de moskee renovearre. De mozaïeken yn de boppegalerij waarden bleatlein en skjin makke, mar ek wer bedutsen "om se te beskermjen tsjin fierdere skea". De âlde kandlers waarden ferfongen troch nije en ûnbidich grutte rûne buorden waarden oan de pylders hongen mei de nammen fan Allah, Mohammed, fjouwer kalifen en twa pakkesizzers fan Mohammed. Yn 1850 bouden de bruorren foar de sultan in nije loge yn neobyzantynske styl. De minbar en mihrab waarden ek renovearre en bûten waarden de minaretten renovearre en sa feroare dat se alle fjouwer deselde hichte krigen. Ek waard in nije madrasse boud. Doe't de renovaasje foltôge wie waard de moskee op 13 july 1849 wer iepene.
Museum
Yn 1935 makke de stifter en earste president fan de Republyk Turkije, Mustafa Kemal Atatürk, fan de moskee in museum. De flierkleden waarden út de moskee helle en foar it earst sûnt iuwen kamen de moarmeren flierdekoraasjes wer foar it ljocht. Ek in soad mozaïeken waarden wer bleatlein. De kondysje fan it gebou waard der yn de rin fan de 20e iuw net better op en yn 1996 foege it World Monuments Fund de Hagia Sofia ta oan de World Monuments Watch. It koper fan it dak hie lêst fan skuorren en it lekte wetter oer de kwetsbere fresko's en mozaïeken. Ek fan ûnder bedrige focht it monumint troch in hegere grûnwetterpeil, dat foar de farve en de stien in min miljeu feroarsake.
Limmerik
Struktuer
De struktuer fan de limmerik leit foar it grutste part fêst: Mar fansels is der al wat fariaasje mooglik yn de delgongen.
Hagia Sofia (Istanbûl)
Museum
It WMF hat fan 1997 oant 2002 in rige bydragen jûn foar de restauraasje fan de koepel. Nei't it dak fan de koepel reparearre wie koe der útein set wurde mei de renovaasje fan de binnenkant fan de koepel. It WMF-projekt, dêr't jonge Turkske konservators ûnderfining opdwaan koene, waard yn 2006 foltôge, al gyng de restauraasje op oare plakken yn de Hagia Sofia noch fierder. Tsjintwurdich is de Hagia Sofia ien fan de meast besochte musea fan it lân en mear as 3 miljoen toeristen bringe alle jierren in besite oan it gebou. Neffens ynformaasje fan it Turkske Ministearje fan Kultuer en Toerisme wie de Hagia Sofia yn 2015 de meast besochte toeristyske attraksje.
De islamisearring fan it museum
Alhoewol't it ferbean wie om de Hagia Sofia as moskee of tsjerke te brûken, makke de Turkske oerheid nei de foltôging fan de restauraasje yn 2006 in lytse romte yn it museum frij as gebedsromte. It soe it begjin wurde fan in troch de oerheid lansearre kampanje om fan it museum wer in moskee te meitsjen, lykas dat ek foar oare tsjerken yn Turkije driget.
Limmerik
Styl
De âldere limmeriks hawwe in styl dêr't de lêste rigel klam leit op wat yn de earste sein is, troch dy mei in lytse feroaring te werheljen. Mar letter is it de gewoante wurden om yn de lêste rigel in draai oan it fers te jaan. Dat hat de limmerik in gâns oare sfear jûn. In oare apartichheid fan limmeriks is dat faak mei opsetsin wurden ferkeard skreaun wurde foar it rym, of dat der oare taalgrapkes yn úthelle wurde.
Hagia Sofia (Istanbûl)
De islamisearring fan it museum
Fanôf 2010 naam de Turkske oerheid, foaral ûnder lieding fan ficepremier Bülent Arınç, it foartou om de Hagia Sofia wer yn in moskee te feroarjen. Sûnt 2013 wurdt troch de muezzin fanôf de minaretten fan it museum alle dagen twaris de oprop ta gebed songen. Yn 2015 ferklearre de moefty fan Ankara, Mefail Hızlı, as wraak foar it erkennen fan de Armeenske Genoside troch paus Franciskus, dat der faasje makke wurde soe mei de transformaasje fan de Hagia Sofia. Foar it earst yn 85 jier waarden op 1 july 2016 wer islamityske gebeden yn de Hagia Sofia heart. Dêrnei fûnen der mear islamityske evenminten yn en by de Hagia Sofia plak.
Limmerik
Foarbyld
In drok korrespondint út De Jouwer Wachte wier al in moanne of fjouwer Op in Ingelske brief. "Och, 't hat neat om it liif, Want," sei hy: "Krijst sa'n letter net gauwer." (Aliter, 2003)
Hagia Sofia (Istanbûl)
De islamisearring fan it museum
Op 31 maart 2018 resitearre Recep Tayyip Erdoğan yn de Hagia Sofia it earste fers út de Koran. Hy wijde syn gebed oan "alle sielen dy't dit wurk as erfenis neilitten hawwe, benammen Istanbûl's oermasterer". Dêrmei ferstevige Erdoğan de politike beweging om fan de Hagia Sofia op 'e nij in moskee te meitsjen. Yn maart 2019 sei Erdoğan jitris dat hy de status fan de Hagia Sofia feroarje sil. Hy foege der noch oan ta dat it in tige grutte fout west hie om fan de eardere katedraal in museum te meitsjen.
Om't de Hagia Sofia op de list fan it wrâlderfgoed fan UNESCO stiet, soe de feroaring fan de status de tastimming nedich wêze fan it World Heritage Committee. Nettsjinsteande dat waard de Hagia Sofia op 10 july 2020 wer in moskee, hoewol't it gebou bûten de earetsjinsten om ek tagonklik bleau foar toeristen.
Josef Breuer
thumb|right|Josef Breuer Josef Breuer (Wenen, 15 jannewaris 1842 - dêre, 20 juny 1925) wie in dokter, psycholooch en filosoof út Wenen en ien fan de grûnlizzers fan de psychoanalyse.
Yn 1869 publisearre er in ûndersyk nei de refleksmjittige wurking fan it sykheljen. Mei troch syn ûndersyk krige men mear ferstân fan it ferbân tusken de longen en it senuwstelsel.
De kasus fan Anna O. is tige bekend wurden. Sy hie te lijen fan hystery en Breuer behannele har troch har oer har ûnderfinings ferhelje te litten en sa efter deltwongen emoasjes en tinzen te kommen. Dit waard psychoanalyse neamd. Syn kollega Sigmund Freud naam de measte fan Breuers teoryen oer.
Breuer syn bekendste wurken binne: Über den psychischen Mechanismus hysterischer Phänomene (1893) en Studien über die Hysterie (1895) dat er tegearre mei Freud skreau.
Popherne
Popherne (Nederlânsk: Pophorne) is in buorskip ûnder Ysbrechtum, yn de gemeente Súdwest-Fryslân. Popherne leit krekt benoarden de Tabortille oer de Frjentsjerter Feart.
Namme
De namme komt ek foar as Popharne en Popta herne. Mooglik is it 'it hûs fan Poppe op de hoek'.
Intje Jans
Intje Jans wie in âlderling yn de gemeente Eastersee.
Memorien foarme de basis foar it saneamde Intje Jans-boekje. Yn 1722 belibbe it boekje al syn 41e printinge.
It boekje foarsei allerhanne pleagen yn Fryslân, mar ek yn Noard-Brabân, Flaanderen en Dútslân. Oant yn de Twadde Wrâldkriich waard it werprinte en bekommintariearre en yn dat tiidrek wie it ek populêr yn beskate fermiddens yn Fryslân. De fizioenen binne altyd beskôge as lange termyn foarsizzings, mar Intje syn foarsizzing binne lykwols bûn oan sýn tiid.
Frittemahûs
thumb|Frittemahûs yn [[1649]] It Frittemahûs wie in stins yn de binnenstêd fan Snits.
De stins waard ûntdutsen by bouwurksumheden yn 1950. It pân stie op de hoeke fan de Merkstrjitte en de Peperstrjitte. Napjus beskriuwt it gebou yn syn kronyk. It gebou hie in gevelstien mei de tekst Non Plus Ultra ('oant hjir en net fierder'). Dizze tekst wie de biedwurd fan keizer Karel V, dy't in goede bân hie mei Snits.
It is net dúdlik wannear't it pân sloopt is, tsjintwurdich stiet op it steed restaurant Onder de Linden. De wapenstien fan de famylje Frittema is tsjintwurdich ynmitsele yn it pân fan Nij Nazareth.
CAB
CAB (Combinatie Achilles Bolsward) is in fuotbalklup út Boalsert. De klupkleuren binne read en wyt.
Skiednis
De feriening is oprjochte 7 april 1905 mei de namme Achilles. Fan de FVB moast de name feroare wurde en yn 1910 waard de namme feroare yn Football Club Achilles. Letter kaam der noch in fuotbalklup by yn Boalsert, de Boalserter Fuotbal Klup. Nei de lettere fúzje ûntstie de namme CAB (Combinatie Achilles Boalsert). Yn it seizoen 1936-1937 kaam it ta in splitsing en de roomske fuotbalferiening RES waard oprjochte.
Noch wer letter kaam der ek in protestantske fuotbalferiening by: Bolswardia.
Jeugd
De jeugd fan CAB spilet sûnt 2004 ûnder de namme JV CAB mei dy fan Bolswardia. Der binne 7 junioareteams en 20 pupilleteams (2008).
Tenu jeugd: giel/swart fan JeugdFuotbal Boalsert.
Sintrum Nooitgedagt
Sintrum Nooitgedagt, oprjochte yn 2005, is in doch- en sjochsintrum oer it eardere fabryk Nooitgedacht & Sn. oan de Iegrêft yn Drylts. It sit yn it eardere gebou dêr't oprjochter Jan Jarigs Nooitgedagt yn 1865 begûn mei it meitsjen fan reedhouten en houtskaven. Letter waard der ek ark, redens en houten boartersguod makke. Ein jierren '90 waard it fabryk ferkocht en in pear jier letter sluten. De Stifting Nooitgedagt Drylts is oprjochte yn 2005 en hat as doel om de kennis oer Nooitgedagt bekend te meitsjen. De museumkolleksje bestiet út 3 ôfdielings:
Busken Huetpriis
De priis waard sûnt 1990 alle jierren takend; earder wie dat om de twa jier. De priis is ferneamd nei Conrad Busken Huet. De priis wie in fuortsetting fan de Essaypriis fan de gemeente Amsterdam en waard útrikt troch it Amsterdamske Fûns foar de Keunst (AFK). Yn 2003 is de priis, mei ûnder oaren de Herman Gorterpriis en de Multatulipriis, opgien yn de Amsterdampriis foar de keunsten.
Winners
Winners fan de priis ûnder de namme Essaypriis fan de gemeente Amsterdam
Marije Anna fan Koerlân
Marije Anna fan Koerlân (1653 - 1711) wie de mem fan Marije Louise fan Hessen-Kassel en beppe fan Willem IV fan Oranje-Nassau. Hja wie de dochter fan Jacob Kettler, hartoch fan Koerlân, en Louise Charlotte fan Brandenburch.
Houlik en bern
Marije Louise troude yn 1673 mei Karel Loadewyk fan Hessen-Kassel (1654-1730). Ut dit houlik waarden berne:
Peymastate (Ternaard)
Peymastate wie in state fier eastlik fan Ternaard, gemeente Dongeradiel. Hy foarme in Ternaarder enklave yn de noardeastlike himrik fan Hantumhuzen. It terrein is no boulân.
Yn 1832 wie de state ôfbrutsen. It grutte rjochthoekige perseel oan de Peazens, in Ternaarder enklave yn de himrik fan Hantumhuzen, wie lykwols noch goed as hûsplak te werkennen. Ek op de topografyske kaart fan 1930 is it stateterrein noch dúdlik te ûnderskieden as in hast rjochthoekige hap út fjouwer oare perselen. By in lettere werynrjochting fan de lannen binne lykwols de grêften dimpt en is der in sleat yn noard-súd rjochting dwers troch it terrein groeven.
Pieter Portier
Pieter Idserdts Portier (Frjentsjer, 1698 - dêre, 29 april 1781) wie in tekenlearaar út Frjentsjer.
Andries Noppert
Andries Noppert (It Hearrenfean, 7 april 1994) is in Frysk proffuotballer dy't spilet by SC It Hearrenfean.
Pieter Portier
Hy wie boppedat stedspoarteweitser (Portier) yn Frjentsjer, provinsjale lânskipstekener oan de Frjentsjerter hegeskoalle (2 maart, 1744), tegelskilder en tekener fan topografy, seegesichten en kaarten. Wurk fan him is yn it Frysk Museum en Frysk Skipfeartmuseum.
Andries Noppert
Karriêre
Noppert debutearre op 22 april 2016 yn it betelle fuotbal, doe't hy it mei NAC Breda thús opnaam tsjin Almere City FC (1-1). Hy krige dy gelegenheid omdat de reguliere earste doelman Jelle ten Rouwelaar fanwegen famylje-omstannichheden ôfwêzich wie. Syn debút folge in moanne nei't NAC him witte liet dat it syn kontrakt net ferlinge en hy nei it seizoen fuort moast. Noppert krige yn juny 2016 dochs noch in nij kontrakt oant mids 2018. Dit nei't Ten Rouwelaar ophold mei fuotbaljen en keeperstrainer waard by NAC. Ten Rouwelaar fersocht de klup Noppert bliuwe te litten. In trochbraak bleau likegoed út. NAC liet Noppert yn jannewaris 2018 dêrom transferfrij fuort gean nei de Italjaanske fuotbalklup Foggia. Yn septimber 2019 sleat hy oan by de seleksje fan FC Dordrecht. Op 1 july 2020 einige it kontrakt by FC Dordrecht en siet Noppert sûnder klup. Op 22 jannewaris 2021 tekene hy in kontrakt oant ein seizoen 2021-2022 by Go Ahead Eagles. Noppert gie dernei transverfrij nei It Hearrenfean. Ek op It Hearrenfean is Noppert de fêste man ûnder de latte.
Pieter Portier
De bekende kleurekaart fan de Slachtedyk, mei doarpswapens -silhûetten, is fan syn hân.
Andries Noppert
Karriêre
Op 11 novimber 2022 waard Noppert troch bûnscoach Louis van Gaal definityf taheakke oan de seleksje fan it Nederlânske alvetal foar it WK fuotbal 2022 yn Katar. Op 21 novimber makke Noppert syn debút as doelman fan it Nederlânske alvetal.
Willem Keune
Willem Theodoor Johannes Petrus Marie Keune (Nymwegen, 18 maaie 1922 - Dokkum, 23 july 1992) wie in streekargivaris fan Noardeast-Fryslân sûnt 1968.
Oant 1965 wurke er by de Bernebeskerming. Foarsitter fan ferskillende reastauraasjekommisjes. Publisearre ûnder oare tsjerken en doarpen út syn wurkgebiet.
Karolína Erbanová
Karolína Erbanová (Vrchlabí, 27 oktober 1992) is in earder Tsjechysk Iishockeyster en earder reedrydster. Erbanová wie yn 2017 de earste Europeeske kampioene sprint.
Erbanová die twa kear mei oan it Wrâldkampioenskip allround, fjouwer kear oan it Wrâldkampioenskip sprint, seis kear oan it Europeesk kampioenskip allround, ien kear oan it Europeesk kampioenskip sprint en trije kear oan de Olympyske Winterspullen (yn 2010, 2014 en 2018). Sy waard by dizze kampioenskippen ien kear Europeeks kampioene sprint, en behelle op de Olympyske Winterspullen fan 2018 in brûnzen medalje op de 500 m. Nei de spullen fan 2018 makke Erbanová de oerstap fan it reedriden nei iishockey by in klup yn Sweden en de Tsjechyske nasjonale ploeg.
Kikkertrige
De Kikkertrige is in searje paperbacks fan ferkillende sjenres mei in kikkertfinjet op de rêch.
It idee hjirfoar ûntstie yn 1966 op in 'skriuwerskonferinsje' op Koartehimmen en waard útwurke troch Stifting It Fryske Boek. Doel wie om de lêzer te toanen dat leafhawwers fan ferskate kategoryen lektuer en literatuer yn it Frysk oan bod komme inne. Dit waard ferwurde yn it biedwurd dat yn de publisiteitskampanjes op de Kikkertrige sintraal stie: "Der is in titel foar beppe en beatle". Der binne in fjirtich titels ferskynd. Nei 1970 waarden gjin boeken mear útjûn yn de Kikkertrige.
Leo Kouwenhoven
Leo Kouwenhoven (Pijnacker, 10 desimber 1963) is in Nederlânsk natuerkundige. Yn 1992 promovearre hy cum laude oan de Technyske Universiteit Delft. Yn 2007 krige hy de Spinozapremy.
CSL (fuotbalklub)
De feriening bestiet sûnt 1966, doe't de feriening in kuorbalôfdieling en in fuotbalôfdieling hie. Inkele jierren letter binne der twa ferienings kaam. It kuorbal gie doe oer nei Britsum.
CSL spilet by de fjilden fan It Gryn oan de Ieleane yn Stiens. Der binne 5 senioareteams en in grutte jeugdôfdieling. It earste alvetal spilet yn de 3e klasse.
Normandysk
thumb|270px|It Normandysk taalgebiet
Op Jersey wurdt it troch de regearing fan it eilân erkend, mar is it net de offisjele taal. Dêrfoaroer wurdt de taal befoardere yn it ûnderwiis en is in programma opsteld om it brûkn fan de taal te stimulearjen.
Skiednis
It Normandysk hat hiel bot beynfloede west troch it Aldnoarsk, de memmetaalfan de Noarmannen. It wie de memmetaal fan Willem de Oermasterder en it wie dan ek dit Frânsk, en net it dialekt fan Parys, dat de taal fan de Ingelske elite waard yn de Midsiuwen. Tûzenen Romaanske wurden yn it Ingelsk komme fral út it Normandysk.
Skaaimerken en besibbens
It Normandysk yn it noarden slút oan by it Pikardysk, yn it súdwesten by it Gallo en yn it súdeasten by it Frânsk. It wurdt yn in noardlik en súdlik diel splitst troch de ligne Joret. Dizze markearret it ferskil tusken tchièn ("hûn") yn it noarden en kièn yn it suden. De taal wurdt karakterisearre troch in grut tal fokaalferoarings.
Joachim von Ribbentrop
thumb|Joachim von Ribbentrop Ullrich Friedrich Willy Joachim von Ribbentrop, berne as Ullrich Friedrich Willy Joachim Ribbentrop (Wesel, 30 april 1893 - Neurenberch, 16 oktober 1946) wie in Dútske nazi-diplomaat en -politikus. Hy waard nei de Twadde Wrâldkriich terjochtsteld as oarlochsmisdiediger.
Fan 1938 oant 1945 wie er minister fan Bûtenlânske saken ûnder Adolf Hitler. Yn 1939 sleat er it non-agressyferdrach mei Stalin.
Nei de middelbere skoalle gie er nei Kanada dêr’t er fertsjintwurdiger wie. Oan it begjin fan de Earste Wrâldkriich kaam er yn Dútslân werom om yn it leger te tsjinjen. Nei de oorlog wurke er in pear jier yn de wynhannel. Yn 1927 adoptearre er it adellijke predikaat von fan in muoike. Hij troude de skatrike Anneliese Henkell, neikommeling út it bekende Dútske sektlaach wat him fierder op de maatskiplike ljedder brocht. 'Ribbensnob' waard er wol neamd.
Yn 1932 melde Von Ribbentrop him oan by de NSDAP, de partij fan Hitler. Omdat er dêr frijwat let mei wie, moast de âde garde neat fan him hawwe. Von Ribbentrop kaam by Hitler yn de graasje omdat er him holpen hie om yn kontakt te kommen mei Franz von Papen, de eartydske rykskânselier. Nei Hitler syn beneaming ta kânselier waard er ien fan syn adviseurs foar bûtenlânske saken. Yn 1934 waard er beneamd as rykskommissaris foar ûntwapening (Genêve) en fan 1935-1938 wie er ambassadeur, fan 1936 ôf yn Londen. Hy ûnderhannele mei súkses oer de werbewapening fan de Dútske marine (1935). Mei Japan sleat er yn 1936 it Dútsk-Japanske Anti-Kominternpakt.
Von Ribbentrop koe floeiend Ingelsk en Frânsk sprekke, mar mei syn hâlden en dragen jagere er gereldwei oaren yn it harnas. Hy brocht bygelyks de Hitlergroet oan de Britske kening, en hie yn Londen de namme "Brickendrop" ('to drop a brick' betsjut in flater meitsje). Hy wie ek belutsen by de yntimidaasje fan de Tsjechyske presidint Hácha, en sels Ciano hie in wearze yn syn oarlochssuchtich praat.
Yn 1938 waard Von Ribbentrop beneamd as minister fan Bûtenlânske Saken. Yn 1939 koe er sa in net-oanfalsferdrach foar Dútslân mei de Sovjet-Uny slute (ek wol Molotov-Ribbentroppakt hjitten). Dêrtroch koe Dútslân yn de neisimmer fan 1939 Poalen ynfalle en begûn de Twadde Wrâldkriich. It wie it hichtepunt yn Von Ribbentrop syn karriêre.
Yn 1940 ûnderhannele er mei Japan en Itaalje oer de Tripartiteoerienkomst, wêrby’trije lannen it iens waarden om inoar te stypjen foar de Feriene Steaten oer.
Yn it oerbliuwend part fan syn amtstermyn spile er gjin grutte rol mear op it politike toaniel. Yn 1945 waard hy troch admiraal Dönitz oan de kant set. Hy waard yn Ensboarch troch Belgyske en Britske soldaten arrestearre. Yn 1946 waard er mei 21 oare Dútske nazipommeranten yn Neurenberch berjochte. De oanklagers koenen bewize dat er aktyf belutsen west hie by it plannen fan Dútske agressy, de deportaasje fan Joaden nei de ferneatigingskampen en dat er pleite hie foar it deadwaan fan Alliearde piloaten dy’t boppe Dútslân delsketten wienen. Hy waard ta de dea feroardield en nocht itselde jier ophongen.
Hidde Durks Kat
thumb|Hidde Durks Kat Hidde Durks Kat (Hollum, 14 juny 1747- Hollum, 17 jannewaris 1824) wie in walfiskfarder (kommandeur) fan It Amelân.
Hy farde foar in Hamburchske reder fan 1771 - 1777. Hy joech it deiboek oer syn aventoerlike reis nei Grienlân fan 1777/78 út. Syn brik Juffrouw Klara rekket fêst yn it iis (mei noch 13 oare walfiskfarders) en in part fan de bemanning wurdt rêden troch de pleatslike befolking (Eskimo's). Dêrnei hat Kat de walfiskfarderij oerjûn en gie er oer nei de keapfeardij.
Kat syn grêfstien stiet op it tsjerkhôf fan Hollum.
Fragmint
thumb|Kaart fan Grienlân út it deiboek Ut it deiboek fan Kommandeur Kat: ''Ik plaatste mij des middags ten 12 ure, achter één der Wilden op een schuitje, hetwelk zij vooraf op zijde van een ander vastgebonden hadden, en zoo roeide de Wilde met mij voort, hebbende een riemspaan in de hand, welks beide einden met een blad voorzien waren. Op deze wijze bragten zij mij een vierde mijl voorbij het steil gebergte, daar wij wegens de diepte niet om heen konden komen. Het schuitje, waarop ik mij bevond, kan, van den voor- tot den achtersteven, lang geweest zijn ongeveer 20 voeten en iets breeder dan de dikte van een gewoon mensch. De Wilde zit in een rond gat in het midden op den bodem neder, met de voeten voorwaarts onder het dek. Zijn ligchaam steekt dan, van de lendenen af gerekend, boven het dek uit. Hij zit in een kleed (of rok) van leder, dat aan het schuitje vastgehecht is, zoo dat er geen water aan zijn lijf of in het schuitje kan komen. Zijne handen en gezigt alleen zijn bloot. De uiteinden van dit schuitje loopen van het midden af spits toe. Wanneer de Wilde er in zit, ligt het schuitje in het midden van het dek ongeveer 4 duim boven water. Het geheel is van Robben-vellen en de inhouten van zeer dun en taai hout, dat daar te lande groeit, gemaakt. De Wilde zette mij op de voorgeschreven plaats, doornat aan land.''
''De overgroote liefde dier wilde menschen, welke waarlijk die van vele Christenen te boven gaat, maakte van onze harten weemoedig en dankbaar tot God. Het schreien van kinderen te mogen hooren bevredigde ons met ons lot. Het scheen ons, als of wij in ons eigen huis waren. Zij verkwikten ons met eene soort van soep van Zeehonden of Robbevleesch met water gekookt''
Boarne
It deiboek hat de boarne west foar Ype Poortinga syn Duveldei op Grienlân.
God Dethroned
God Dethroned (Ingelsk foar "God fan 'e Troan Set") is in Nederlânske deathmetalband oprjochte yn 1991 yn Beilen. De band brocht yn 1992 syn debútalbum The Christhunt út. Yn 1993 waard de band opheft, mar yn 1996 waard in trochstart makke, om yn 2012 der wer mei op te hâlden, yn 2014 wie de band al wer werom op it poadium. De teksten fan de band gean benammen oer de dea, satanisme, de Earste Wrâldkriich en godslastering. God Dethroned hat alve studio-albums útbrocht.
2013
Dit jier makket ûnderdiel út fan it desennium fan 'e 2010-er jierren.
Hotze de Roospriis
De Hotze de Roospriis is in priis dy't alle jeirrren útrikt wurdt oan in debutearjende berneboekeskriuwer. Skoalbern út de gemeente Zaanstad kinne hjirfoar harren stim útbringe. De priis is vferneamd nei Hotze de Roos, auteur fan ûnder oare De Kameleon.
Cleynstins
thumb|Cleynstins thumb|Stins yn 1723 De Cleynstins, ek wol: Harinxmastins, Dekamastins, Grutstins, Stinskelder letter: Grytmanshûs, is in stins yn de binnenstêd fan Snits.
Hotze de Roospriis
De priis waard foar it earst útrikt yn 2001. Oant en mei 2005 wie Zaanstad sponsor fan de priis en waard de winner it boek dat yn de twa leeftiidskategoryen fan de Nederlânske Bernesjuery de measte stimmen krige.
2013
Ferstoarn
thumb|110px|Atje Keulen-Deelstra thumb|110px|Nelson Mandela
Cleynstins
De stins stiet oan de Merkstrjitte 19 en makket mominteel diel út fan it Stedhûs fan Snits. It gebou is beneamd ta Ryksmonumint.
De earste fernijingen fan de stins binne fan 1338; it gebou komt nei alle gedachten út de iere Midsiuwen.
Hotze de Roospriis
By de priis gaat heart in bedrach fan € 4.500.
Cleynstins
De foargevel stiet fóar de rest fan de bebouwing. It pân hat eigendom west fan Aylof die Gruter (edelman, mids 1398), de famylje Harinxma en de famylje Dekama (mids 1610). Sikko fan Dekama hat besocht om de stins ôf te brekken, mar dêr struts de froedskip in houtsje foar. De stins bestie oarspronklik út twa dielen; de Grutstins en de Cleynstins. De Grutstins is troch Dekama sloopt.
De stins is sûnt de bou faak útwreide, ûnder mear mei in koetshûs en in binnenplak. Dy útwreidings barden fanwege Dr. Gualtherus Gualtheri (sûnt 1632 eigener) dy't de neistlizzende Gruytersmastins besiet. Oan de eastsside fan it gebou binne twa ferdjippings mei hege kape oanboud. Oant 1761 hie it gebou in trepgevel, mar dy is ferdwûn.
It gebou kaam yn 1641 yn hannen fan grytman Sjurck fan Burmania fan Wymbritseradiel. De stins waard fan 1641 oant 1761 brûkt as winterferbliuw fan de Burmania's. Harren simmerferbliuw wie de Epemastate. Yn 1761 kocht L.A. Frieswijk it gebou en liet it ferbouwe mei de trijedielige gevel yn Loadewyk XVI-styl. Dizze gevel is der noch altyd.
In diel fan it gebou is fan 1914 oant 1984 brûkt as Iepenbiere Bibleteek. Tsjintwurdich is it ûnderdiel fan it stêdhûs en wurdt de foarkeamer fan de Cleynstins brûkt as boargerlike stânkeamer. It pân hat noch altiten, neist de gevel, de orizjinele muorren fan kleastermoppen.
Swansea City AFC
Swansea City AFC (Welsk: Clwb Pêl-droed Dinas Abertawe) is in profesjonele fuotbalklup út Swansea, Wales en komt út yn de Ingelske Premier League.
Football League Trophy
Swansea City is mei aartsrivaal Cardiff City de ienige klup út Wales dy't ea yn de heechste Ingelske difyzje útkaam. Yn 1912 waard it doetiidske Swansea Town oprjochte, en begûn it yn de Southern League. De earste kompetysje-wedstriid spile it op 7 septimber 1912, tsjin Cardiff City. It waard 1-1. Fan 1912 oant 2005 spile Swansea yn The Vetch Field. De klup groeide nei ferrin fan tiid út it stadion. Boppedat rekke it mear en mear yn ferfal en waard ferfanging hyltyd needsaakliker. Op 23 july 2005 spile it tsjin Fulham FC de iepeningswedstriid fan it nije Liberty Stadium (it waard 1-1). De namme fan it nije stadion komt fan de sponsor Liberty Properties. De fans neamden it leaver it White Rock Stadium, sa't de oarspronklike namme liedt.
Lyk as yn 1993/94 wûn Swansea tiidens it seizoen 2005/06 de Football League Trophy troch mei 2-1 te winnen fan Carlisle United. De wedstriid waard foar 42.000 taskôgers spile yn it Millennium Stadium yn Cardiff. The Swans einige dat seizoen boppedat op it sechsde plak yn de kompetysje. Dat plak joech harren it rjocht om yn de play-offs promoasje nei de Championship ôf te twingjen. Yn de finale spile it tsjin Barnsley. Nei njoggentich minuten stie it 2-2 en it ferlear op penalty's mei 3-4.
Montgomery (Alabama)
Montgomery (útspr.: /mɔnt'ɡʌməri/, likernôch "montgamry") is de haadstêd fan 'e súdlike Amerikaanske steat Alabama, en teffens it haadplak fan it omlizzende Montgomery County. It leit oan 'e rivier de Alabama, op 'e binnenlânske kustflakte fan 'e Golf fan Meksiko. Neffens in offisjele skatting út 2012 hie de stêd doe goed 205.000 ynwenners, wêrmei't it kwa grutte de twadde stêd fan Alabama is, nei Birmingham. As stêdekloft, mei alle foarstêden en it heal ferstedske plattelân derby, hat Montgomery in befolking fan goed 377.000 minsken.
Skiednis
Oarspronklik wie de krite fan Montgomery it wengebiet fan 'e Alabama- en de Kûsjatta-Yndianen. De earste Jeropeaan dy't troch it gebiet reizge, wie de Spanjert Hernando de Soto, yn 1540. Tsjin 'e tiid dat in Abraham Mordecai, in Amerikaanske oarlochsfeteraan út 'e Unôfhinklikensoarloch, dy't fan Sefardysk-Joadsk komôf wie, om 1785 hinne in hannelspost yn it gebiet stifte, wiene de Alabama en Kûsjatta ferdreaun nei Mississippy, Louisiana en Teksas, dêr't se ûnder Spaansk bewâld better behannele waarden. Harren ûntfolke eardere wengebiet wie ûnderwilens yn besit nommen troch de Kriik. Dy wisten, oant harren úteinlike nederlaach yn 'e Kriikoarloch, yn 1814, de kolonisaasje fan Alabama troch de blanken noch in goed fearnsiuw op te kearen.
De delsetting Alabama Town waard yn 1817 stifte op it plak dêr't Montgomery no leit. Yn 1818 en 1819 waarden dêr fuortby noch twa oare delsettings stifte: New Philadelphia en East Alabama Town. Hoewol't fral Alabama Town en New Philadelphia yn 't earstoan inoars rivalen wiene, waarden de trije plakjes op 3 desimber 1819 gearfoege ta Montgomery, dat doe mei-iens de status fan stêd taparte krige. Mei in ekonomy dy't folslein stipe op 'e bloeiende katoenhannel begûn de nije stêd te groeien as koal. Yn 1822 waard Montgomery it haadplak fan Montgomery County, en yn 1846 waard de haadstêd fan Alabama derhinne ferpleatst út Tuscaloosa wei.
Yn febrewaris 1861 kamen ôffurdigen fan Alabama, Georgia, Floarida, Louisiana, Mississippy en Súd-Karolina yn Montgomery gear, dêr't se besleaten om 'e Feriene Steaten te ferlitten en de ûnôfhinklike Konfederearre Steaten fan Amearika te foarmjen. Montgomery waard oanwiisd as de earste haadstêd fan it nije lân, mar letter datselde jiers waard de haadstêd ferpleatst nei Richmond, nei't ek Firginia, Noard-Karolina, Tennessee, Arkansas en Teksas har by de Konfederaasje oansletten hiene. De Amerikaanske Boargeroarloch, dy't op 'e Súdlike ûnôfhinklikheidsferklearring folge, ferrûn lykwols min foar it nije lân. Op 12 april 1865, koart foar't de oarloch einige mei de Súdlike oerjefte, waard Montgomery nei de Slach by Selma troch de Noardlike generaal James H. Wilson ferovere. Nei de Boargeroarloch en de weropbou dy't dêrop folge, waard Montgomery de earste Amerikaanske stêd dy't in systeem fan elektryske trams oanlizze liet. Sadwaande wie Montgomery ek de earste Amerikaanske stêd wêrfan't de binnenstêd foar in diel ûntfolke rekke trochdat dy fanút de bûtenwiken maklik berikber wie.
Yn 'e tweintichste iuw wie Montgomery, lykas it hiele Amerikaanske Suden, lange tiid in segregearre maatskippij, wêrby't blanken en swarten safolle mooglik útinoar holden waarden. Yn 'e fyftiger jierren stie de stêd oan 'e widze fan 'e Amerikaanske Boargerrjochtebeweging fan Afro-Amerikanen dy't har tsjin it systeem fan rasseskieding kearden. Op 1 desimber 1955 waard in swarte frou, Rosa Parks, oppakt om't se wegere út it part fan 'e stedsbus wei te gean dat foar blanken reservearre wie. Dat joech oanlieding ta de Busboykot fan Montgomery, wêrby't de swarten ûnder lieding fan 'e pleatslike predikant Martin Luther King de busmaatskippij boykotten. Yn juny 1956 fûniste rjochter Frank M. Johnson dat de rasseskieding yn it iepenbier ferfier tsjin 'e Amerikaanske Grûnwet yngie, en nei't it Amerikaansk Heechgerjochtshôf dy't útspraak yn novimber datselde jiers befêstige hie, wie Montgomery twongen om it busferfier te desegregearjen.
Sa einige de boykot, mar net de boargerrjochtestriid. Under de saneamde Freedom Ride fan boargerrjochte-aktivisten mei bussen troch it Suden, fan maaie 1961, organisearren blanke rasisten yn gearwurking mei de pleatslike plysje in geweldseksploazje op it autobusstasjon fan Montgomery. De skandalisearre nasjonale reäksje op dat ynsidint resultearre úteinlik yn 'e desegregaasje fan it yntersteatsbusferfier. Yn 1965 kearde Martin Luther King nei Montgomery werom om lieding te jaan oan 'e Mars fan Selma nei Montgomery, nei't it swarten yn Selma, in foarstêd fan Montgomery, belet wie om in stimfergunning oan te freegjen en der by in minskerjochtedemonstraasje in man deasketten wie. It geweld dat de freedsume demonstranten ûnderweis fan Selma nei Montgomery tsjinkamen, droech by ta it ta stân kommen fan 'e Stimrjochtwet fan 1965, dêr't eksplisyt it rjocht fan swarten om te stimmen yn fêstlein waard.
Montgomery hjoed de dei
De ekonomy fan Montgomery draait hjoed oan 'e dei foar goed 84% op 'e tsjinstesektor, wêrby't fral oerheidstsjinsten, ûnderwiis, hannel en detailhannel, de sûnenssoarch en it toerisme wichtich binne. Fierders hat de sintrale lokaasje fan Montgomery yn Alabama it ta it mulpunt makke fan 'e ferwurkingsyndustry fan lânbouprodukten út 'e steat, lykas katoen, pinda's en sojabeane. De grutste wurkjouwer fan 'e stêd is lykwols de Amerikaanske Loftmacht, dy't op 'e Loftmachtbasis Maxwell-Gunter wurk biedt oan mear as 12.000 minsken. De steat Alabama folget op it twadde plak mei 9.500 banen. Wat berikberheid oangiet, wurdt Montgomery betsjinne troch it Montgomery Regional Airport, dat ek tsjinst docht as in basis foar de Nasjonale Loftgarde.
Yn Montgomery binne ferskate foaroansteande ynstellings foar heger ûnderwiis fêstige, wêrûnder de Steatsuniversiteit fan Alabama, in histoarysk swarte hegeskoalle dy't yn 1887 yn 'e stêd kaam, en dêr't 5.600 studinten in oplieding folgje. Fierders binne der de Troy Universiteit, de Auburn Universiteit te Montgomery en de Faulkner Universiteit (dy't liëarre is oan 'e protestantske Church of Christ). Op 'e Loftmachtbasis Maxwell-Gunter is ek de Loftmachtuniversiteit fêstige, dy't leden fan 'e Amerikaanske Loftmacht in profesjonele militêre oplieding biedt.
Op it mêd fan toerisme en ferdivedaasje beskikt Montgomery oer it Montgomery Museum of Fine Arts, mei in kolleksje dy't sawol Amerikaanske as Jeropeeske keunst en ek porselein en glêswurk omfiemet. De Montgomery Zoo is de pleatslik dieretún, dêr't mear as 500 bisten ôfkomstich fan fiif ûnderskate kontininten holden wurde. Jierliks wurdt yn Montgomery fierders it Alabama Shakespeare Festival holden.
Demografy
Neffens gegevens fan 'e folkstelling fan 2010 wie doe fan 'e befolking fan Montgomery 11,8% âlder as 65 jier en 24,9% jonger as 18 jier. Fierders libbe 21,6% fan 'e befolking ûnder de earmoedegrins. Wat de etnyske opbou fan 'e befolking oangiet, dy wie yn 2010 sa: 56,6% swarten; 36,1% blanken; 3,9% Latino's; 2,2% Aziaten; 0,2% Yndianen; 1,0% oaren of fan mingd etnysk komôf.
Klimaat
Montgomery hat in fochtich subtropysk klimaat, mei lange hjitte wiete simmers en koarte mylde winters. De maitiden en hjersten binne koart mar waarm. Yn july, de waarmste moanne, is de trochsneed temperatuer oerdeis 33,4 °C, en yn jannewaris, de kâldste moanne, is dat 14,1 °C. De rekôrtemperatueren stamje allegear út 'e njoggentjinde iuw: 42 °C op 7 july 1881 en –21 °C op 13 febrewaris 1899. Montgomery kriget jiers trochinoar 1.344,4 mm delslach. Snie falt der mar inkeldris, lang net yn eltse winter, mar slimme sniestoarms komme wol ienris yn 'e tsien jier foar.
Seksferslaving
Seksferslaving is in ferslaving oan seks, in psychyske ferslaving. Yn de wittenskip rûnten is men der noch net wis fan oft der wol soksawat bestiet. It gedrach fan seksferslaafden hat oerienkomsten mei alkohol en drugs ferslaafden, wêrby't seks funksjonearret as drugs.
Skaaimerken
Schneider, determinearre trije oantsjuttings fan seksferslaving. Dy oantsjuttings binne twangmjittich, fuortsetting nettsjinsteande de konsekwinsjes en obsesje:
Nasjonaal wyldreservaat (Feriene Steaten)
In nasjonaal wyldreservaat (Ingelsk: national preserve) is in type natoergebiet yn 'e Feriene Steaten, dat ûnder behear stiet fan 'e National Park Service. Om dy status te krijen moatte gebieten as sadanich oanmurken wurde troch it Amerikaanske Kongres. Nasjonale wyldreservaten hawwe de measte skaaimerken dy't ornaris assosjearre wurde mei nasjonale parken, mar yn nasjonale wyldreservaten binne beskate aktiviteiten op it mêd fan 'e eksploitaasje fan natuerlike helpboarnen tastien, dy't yn nasjonale parken net dien wurde meie. Dêrby kin men tinke oan fiskjen, jeien, mynbou en it boarjen nei ierdoalje en/of ierdgas. Hokker aktiviteiten yn in beskaat nasjonaal wyldreservaat krekt tastien binne, leit folslein oan 'e spesifike wetjouwing dy't omtrint dat iene nasjonaal wyldreservaat fan krêft is. Net alle neamde aktiviteiten binne dus yn alle nasjonale wyldreservaten tastien.
In nasjonaal wyldreservaat (national preserve) is net itselde as in nasjonaal natoerreservaat (national reserve) of in nasjonaal faunareservaat (national wildlife refuge). It ferskil sit him yn it feit dat in nasjonaal wyldreservaat inkeld beheard wurde kin troch de National Park Service, wylst it behear fan in nasjonaal faunareservaat yn 'e hannen is fan 'e United States Fish and Wildlife Service en dy fan in nasjonaal natoerreservaat ek oerdroegen wurde kin oan in oerheidsynstânsje fan 'e Amerikaanske steat dêr't it yn leit.
It earste nasjonaal wyldreservaat yn 'e Feriene Steaten wie it Nasjonaal Wyldreservaat Big Thicket yn Teksas, dat yn 1974 oprjochte waard. Datselde jiers noch waard ek it Nasjonaal Wyldreservaat Big Cypress, yn Floarida, oprjochte. Yn Alaska ûntstiene ferskate nasjonale wyldreservaten as gefolch fan wetjouwing dy't opnommen wie yn 'e Alaska National Interest Lands Conservation Act fan 1980, dy't yn sokke reservaten inkeld regulearre foarmen fan jacht, fiskerij en it setten fan strûpen tastie as besteansmiddel of by wize fan sport. Anno 2019 besteane der yn 'e hiele Feriene Steaten 19 nasjonale wyldreservaten, wêrfan't guon, lykas it Nasjonaal Park en Wyldreservaat Denali, yn Alaska, grinzgje oan in nasjonaal park en dêrmei ien gehiel foarmje.
Amalie fan Nassau-Dietz (1710-1777)
thumb|left|Anna fan Nassau-Dietz thumb|Anna mei har mem en broer 1725 Anna Charlotte Amalie fan Nassau-Dietz (Ljouwert, 13 of 23 oktober 1710 - Durlach, 18 septimber 1777) wie de dochter fan Jehan Willem Friso fan Nassau-Dietz en Marije Louise fan Hessen-Kassel.
Amalie groeide op yn Fryslân en prate ûnder oare Frysk. Nei har houlik ferhuze hja nei Durlach.
Houlik en bern
Amalie troude yn 1727 mei Frederik fan Baden-Durlach (1703-1732). Ut dit houlik kamen de neikommende bern:
Har man ferstoar koart nei de berte fan harren twadde bern. Dêrnei krige de prinsesse in groanyske senuwsykte.
Tsjerkebuorren (Easterwierrum)
200px|thumb Tsjerkebuorren is in buorskip yn de gemeente Súdwest-Fryslân. Tsjerkebuorren leit tusken Mantgum en Easterwierrum, yn 'e himrik fan dat lêste plak.
Tsjerkebuorren is de oarspronklike doarpskearn fan Easterwierrum. De buorskip bestiet út in pear pleatsen en in tsjerketoer op it tsjerkhôf. De postkoade fan de buorskip is 9021 CH. De tsjerketoer is in oerbliuwsel fan de herfoarme tsjerke dy't wijd wie oan Sint-Nikolaas en sloopt waard yn 1905. De toer is in ryksmonumint. thumb|left|Eardere tsjerke yn 1902
Bohemian Rhapsody
Bohemian Rhapsody is in nûmer dat oarspronklik opnaam is troch Queen yn augustus en septimber 1975 en útbrocht op it album A Night at the Opera út 1975. Bohemian Rhapsody wie it alfde nûmer op it album en waard op 31 oktober 1975 útbrocht as earste single fan it album.
Oer de fideoclip
De fideo iepenet mei in byld fan de fjouwer bandleden dy 't yn rútformaasje stean mei de holle achteroer kantele yn it hast tsjuster wylst se it a capella-diel sjonge. De ljochten en opnamen sitte yn in close-up fan Mercury. Dêrnei stean se noch ien kear op it poadium by it hardrock segmint.
Doldersum
250px|right| thumb|250px|right|lizzing fan Westerveld
Doldersum is in lyts esdoarp yn it súdwesten fan de Drinte. It mei dan miskyn it lytste, mar mooglik ek it âldste doarp wêze fan de eardere gemeente Vledder, no diel útmeitsjend fan de gemeente Westerfjild yn Súdwest-Drinte. It doarp hat in lytse 70 ynwenners. Net fier fan Doldersum lizze twa grêfhichtes út de lette Stien- of Izertiid dy't yn de folksmûle de 'majoar' en de 'generaal' neamd wurde.
Doldersum leit fjouwer kilometer noardeastlik fan it folle gruttere Vledder. Om de brink stean in tsiental pleatsen, in kafee restaurant mei in camping en in 'Boekehotel'. Foar de oare foarsjennings as winkels, doarpshûs, ûnderwiis en postkantoar binne de Doldersummers oanwiisd op Vledder.
It doarp leit oan it Nasjonaal Park Drintsk-Fryske Wâld. De Vledder Aa, de beek by Doldersum en it Doldersummer Fjild, in heideterrein yn behear by Stifting Drintsk Lânskip, binne ûnderdiel fan dat park. De bopperin fan de Vledder Aa is yn de jierren 2002 en 2003 opnij ynrjochte. De yn it begjin fan de jierren sechtich kanalisearre beek hat syn âlde rin wer weromkrigen. De rike boppegrûn is ôfseadde. No moat de natoer yn it terrein tusken Doldersum en Wateren him wer ûntwikkelje.
Galigahûs
thumb|''Galigahûs yn 1649, boppe-yn de [[Grutte of Martinytsjerke (Snits)|Grutte of Martinytsjerke]] It Galigahûs is in eardere stins yn de binnenstêd fan Snits.
Oer het gebou is net folle bekend. By archeologysk undersyk yn 1999 binne balken fûn dy't komme út de 12e en 14e iuw. Dizze peallen binne grif de fundearingspeallen fan de stins. Yn 1955 waard op dizze lokaasje ek al in kanne fol sulveren munten fûn, dizze muntskat is dêr om 1425 ferburgen.
De stins op dizze lokaasje is tusken 1616 en 1664 sloopt. Dit falt op te meitsjen út it feit dat it gebou op in kaart út it earst neamde jiertal stiet, mar op in lettere tekening ûntbrekt.
It gebou waard bewenne troch it laach Galiga. Dit laach is lykwols al foar de 15e iuw út Snits ferdwûn. No besteane yn Snits noch de Galigastrjitte en de Galigapromenade, dy't neamd binne nei de eardere bewenners.
John F. Kennedy
John F. Kennedy, ropnamme: Jack, folút: John Fitzgerald Kennedy en ek wol bekend ûnder syn inisjalen JFK (Brookline (Massachusetts), 29 maaie 1917 – Dallas (Teksas), 22 novimber 1963), wie in Amerikaansk steatsman fan etnysk Iersk komôf. Hy tsjinne yn 'e Twadde Wrâldoarloch as luitenant-op-see yn 'e Amerikaanske Marine, wie fan 1946 oant 1952 foar de Demokratyske Partij lid fan it Amerikaanske Hûs fan Offurdigen, en fan 1952 oant 1960 fan 'e Amerikaanske Senaat. Yn 1960 wûn er it by de presidintsferkiezings mei in tige smelle marzje fan Richard Nixon, wêrnei't er fan 1961 oant 1963 de 35ste presidint fan 'e Feriene Steaten en teffens de earste roomske Amerikaanske presidint wie. Op 22 novimber 1963 waard Kennedy yn Dallas deasketten troch in slûpskutter. De fermoedlike dieder, Lee Harvey Oswald, waard sels twa dagen letter fermoarde troch nachtklubeigner Jack Ruby. De moard op John F. Kennedy is sûnt mei riedsels omjûn, der binne withoefolle gearspanningsteoryen oer ûntstien.
Jonkheid en oplieding
John F. Kennedy waard op 29 maaie 1917 berne yn in ryk fermidden yn Brookline, yn 'e steat Massachusetts, as de twadde soan fan sakeman en politikus Joe Kennedy (1888-1969) en filantrope Rose Elizabeth Fitzgerald (1890-1995), in dochter fan John F. Fitzgerald (1863-1950), de boargemaster fan Boston. Alle fjouwer fan Kennedy syn pakes en beppes wiene bern fan Ierske ymmigranten. Kennedy groeide op yn in gesin mei njoggen bern: fiif famkes en fjouwer jonges. Syn âldere broer Joe Kennedy kaam om yn 'e Twadde Wrâldoarloch, en syn jongere bruorren Robert Kennedy (dy't yn 1968 fermoarde waard) en Ted Kennedy giene krekt as hy de Amerikaanske polityk yn. left|thumb|250px|It gesin Kennedy yn [[1931 oan it strân, mei John F. Kennedy lofts boppe-oan, yn it wite boesgroentsje.]]
As bern siet Kennedy by de paadfinerij. Syn earste tsien jier brocht er troch yn Brookline; dêrnei wenne it gesin twa jier yn 'e Newyorkske wyk de Bronx, en yn 1929 ferfearen se nei Bronxville, yn 'e steat New York. Syn ûnderwiis genoat er oan in opienfolging fan jongesskoallen, oant er yn 1936 in stúdzje ynternasjonale saken oan 'e Universiteit fan Harvard begûn. Yn 1938 bejoech er him nei Jeropa om in assistint fan syn heit te wurden, dy't doedestiden de Amerikaanske abassadeur yn Grut-Brittanje wie. It jiers dêrop makke er, oan 'e foarjûn fan 'e Twadde Wrâldoarloch, in rûnreis troch West-Jeropa, de Sovjet-Uny, de Balkan en it Midden-Easten. Nei it útbrekken fan 'e oarloch kearde er werom nei de Feriene Steaten, dêr't er syn stúdzje oan Harvard ôfmakke en in skripsje skreau oer it Ferdrach fan München, dy't in bestseller waard ûnder de titel Why England Slept. Hy studearre cum laude ôf yn 1940, en folge neitiid kolleezjes oan 'e Stanford Graduate School of Business. Yn 1941 holp er syn heit by it skriuwen fan dy syn memoires oer syn ambassadeurskip en makke dêrnei in rûnreis troch Súd-Amearika.
Militêre tsjinst
Yn septimber 1941, nei't er ôfkard wie troch it Amerikaanske Leger fanwegen syn groanyske rêchproblemen, naam Kennedy tsjinst by de Amerikaanske Marine, dêr't er binnenholpen waard troch in maat fan syn heit. Hy tsjinne as kadet op it Amerikaanske Ministearje fan de Marine doe't de Japanners de Oanfal op Pearl Harbor útfierden. Dêrnei melde er him as frijwilliger oan foar de oplieding ta befelfierder fan in patrûljetorpedoboat, ien fan 'e lytste soarten boaten fan 'e Amerikaanske Marine. Neitiid waard er earst stasjonearre yn 'e Panamakanaalsône, en letter yn 'e Stille Oseaan.
Op 2 augustus 1943 wie Kennedy yn syn boat, de PT-109, nachts op patrûlje by Nij-Georgia, yn 'e Salomonseilannen, doe't se raamd waarden troch de Japanske torpedoboatjager Amagiri. Harren boat sonk en de oerlibjende bemanningsleden swommen nei in eilantsje ta, wêrby't Kennedy nettsjinsteande it feit dat er oan syn dochs al swakke rêch ferwûne rekke wie, in slim ferbrânde ûnderhearrige meisleepte. Neitiid sleepte er him noch fierder mei nei in oar eilantsje, dêr't se úteinlik ûntdutsen en rêden waarden troch de Amerikaanske Marine. Foar dit dwaan krige Kennedy letter de Navy and Marine Corps Medal útrikt. Nei behanneling oan syn rêch waard er yn 1944 ûntslein út aktive tsjinst, en yn 1945 waard er earfol ûntslein út 'e marine. right|thumb|200px|Kennedy en syn frou [[Jackie Kennedy|Jackie op kampanje yn Wiskonsin (1960).]]
Politike karriêre
Op 12 augustus 1944 sneuvele Kennedy syn âldere broer Joe, dy't troch harren heit al jierren ree makke waard foar in glânsrike politike karriêre. Dy plicht foel doe oan John F. Kennedy ta, en yn 1946, doe't kongreslid James Michael Curley (op oanstean fan Joe Kennedy sr.) besleat om syn sit op te jaan en boargemaster fan Boston te wurden, wûn John F. Kennedy de frijkommen sit yn it Amerikaanske Hûs fan Offurdigen. Dêr bleau er ien termyn (fan seis jier), en yn 1952 stelde er him kandidaat foar de Amerikaanske Senaat foar syn bertesteat Massachusetts, wêrby't er de sittende Republikeinske senator Henry Cabot Lodge jr. fersloech. Hy ûntbriek gauris yn 'e Senaat fanwegen syn opspyljende rêchkrupsje, dêr't er ferskate kearen foar operearre wurde moast. Ienris wied er sa siik dat him it lêste sakremint tatsjinne waard. Wylst er yn 1956 oan it opbetterjen wie, skreau er it boek Profiles in Courage, oer Amerikaanske senators dy't harren politike takomst op it spul set hiene foar harren persoanlike oertsjûgings. Dêrmei wûn er it jiers dêrop de Pulitzerpriis foar in Biografy. left|thumb|250px|Kennedy en [[Richard Nixon|Nixon nimme yn 1960 diel oan in ferkiezingsdebat.]]
Yn 1956 wie der eefkes sprake fan dat Kennedy dat jiers de Demokratyske fise-presidintskandidaat wurde soe, mar dat wie sa net. Yn 1958 waard er werkeazen as senator, mar yn 1960 stelde er him kandidaat foar de Amerikaanske presidintsferkiezings. Nei't er by de foarferkiezings binnen de Demokratyske Partij û.o. senator Hubert Humphrey fan Minnesota en senator Lyndon Johnson fan Teksas ferslein hie, bûn er by de eigentlike ferkiezings de striid oan mei de Republikeinske kandidaat Richard Nixon. As syn running mate keas er út poer politike omtinkens (want persoanlik koed er de man net útstean) Lyndon Johnson, dy't er nedich wie om yn it Suden te winnen. Mei Nixon fierde Kennedy de earste op 'e tillefyzje útstjoerde ferkiezingsdebatten út 'e Amerikaanske skiednis. Dêrby kaam de flotte Kennedy, dy't himsels boppedat foarôf opmeitsje liet, folle better oer as de stugge Nixon mei syn swiere burdgroei. Sadwaande wiene dy tillefyzjedebatten foar Kennedy in flinke triuw yn 'e rêch. Kennedy fersloech Nixon úteinlik mei 49,7% fan 'e stimmen tsjin 49,5% (wat eins neat seit, want yn 'e Feriene Steaten draait it net om prosinten, mar om kiesmannen, en dêrfan hie Kennedy der 303, tsjin Nixon 219). Kennedy wie de jongste presidint ea, en boppedat de earste roomske presidint. right|thumb|200px|Kennedy ûnder syn ferneamde taspraak yn [[Berlyn.]]
Under Kennedy syn presidintskip fûn yn 1961 de mislearre Ynfaazje fan de Bargebaai plak, yn Kuba, wêrby't in legerke fan rjochtse politike Kubaanske ballingen mei help fan 'e Amerikaanske feilichheidstsjinst CIA op 'e Kubaanske kust besocht te lânjen. De Kâlde Oarloch wie yn folle gong, en datselde jiers lieten de Russen yn Berlyn de Berlynske Muorre oanlizze, dy't it frije westlike part fan 'e stêd skate fan it kommunistyske eastlike diel. Nei't der sein wurdt, hold Kennedy dêrby de Amerikaanske Striidkrêften en de hauken yn syn eigen regear ôf fan in reäksje dy't mooglik ta in iepentlike oarloch mei it Eastblok laat hawwe soe. As direkt gefolch fan 'e bou fan 'e Muorre besocht Kennedy yn juny 1963 Berlyn, dêr't er in taspraak hold mei de ferneamde wurden "Ich bin ein berliner" ("Ik bin in Berliner"), wêrmei't er sizze woe dat de wrâld mei de befolking fan Berlyn meilibbe. (Dat gauris oanhelle sitaat is trouwens grammatikaal fout; it hie heard te wêzen: Ich bin berliner; sa't hy it sei, klonk it as bedoelde er dat er in Berlynske bol, in pleatslik gebakje, wie.)