cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ferkearsûngemak
In ferkearsûngemak of ferkearsûngelok is in ûngemak dat plakfynt by dielname oan it ferkear. Dêrby giet it om it ferkear op 'e wei; ûngemakken op it wetter, spoar en yn 'e loftfeart wurde ornaris net oantsjut as 'ferkearsûngemak'. By belutsenen by in ferkearsûngemak kin it gean om fuotgongers, fytsers, bromfytsers, motorriders, automobilisten of lju dy't oarsoartige ferfiermiddels bestjoere of der op of yn meiride, lykas snorfytsen, scooters, frachtweinen, trekkers en oare lânboufiertugen, kranen, shovels of sels hynders of troch hynders lutsen ferfiermiddels, lykas koetsen, rydtugen of kapweinen.
Der binne ferskate soarten ferkearsûngemakken. By de measte ûngemakken giet it om in botsing, mar ûngemakken sûnder botsing komme ek foar, bygelyks as in auto te wetter rekket. By botsings kin it gean om in iensidich ûngemak, wêrby't mar ien weibrûker belutsen is: bgl. in automobilist dy't de behearsking oer it stjoer ferliest en tsjin in beam oan riidt. By in twasidich ûngemak binne twa weibrûkers belutsen, bgl. twa auto's dy't opinoar botse of in fuotgonger dy't skept wurdt troch in auto. Ut ûndersyk fan it CBR docht bliken dat it yn 40% fan 'e ferkearsûngemakken giet om kop-sturtbotsings, in foarm fan in twasidich ûngemak wêrby't in stilsteande of stadich ridende auto fan efteren ôf oanriden wurdt troch in oare auto. In wyldoanriding is in foarm fan in botsing wêrby't oerstekkend wyld skept wurdt troch in foarbykommende auto. Binne der in (hiel) soad auto's by in botsing belutsen, dan sprekt men fan in keatlingbotsing. Soks komt bgl. foar as op in snelwei yn tichte mist in hiele rige auto's opinoar ynriidt.
In protte ferkearsûngemakken beteare ridlik goed, mei wat blikskea en bestjoerders en passazjiers dy't mei de skrik frijkomme. Net selden falle der lykwols ferwûnen of sels deaden by sokke ûngemakken. De redens foar ûngemakken kinne myriaden wêze. Sa spilet riden ûnder ynfloed fan alkohol of drugs gauris in rol, of bestjoerders dy't mei hiele oare dingen dwaande binne (mobile tillefoan, notysjes meitsjen, de betsjinning fan 'e autoradio, klierige bern op 'e efterbank) wylst se de oandacht op 'e dyk hâlde moatte soene. Waarsomstannichheden kinne ek in grutte ynfloed hawwe, benammen tichte mist en glêdens. Soms is der lykwols neat dat in weibrûker dien hawwe koe om in ûngemak foar te kommen, lykas by ynienen oerstekkende bern of oerstekkend wyld. Om't in ûngemak dus eltsenien oerkomme kin, is it yn Nederlân ferplichte om tsjin oanspraaklikheid (foar de gefolgen fan in ûngemak) fersekere te wêzen.
Maffia
In maffia is in type misdiesyndikaat dat as wichtichste taak hat om oerlis, arbitraazje fan rûzjes en it sluten yllegale oerienkomsten en transaksjes tusken rivalisearjende bindes mooglik te meitsjen. Op dy manear wurdt foarkommen dat skelen tusken sokke bindes liede ta in iepen binde-oarloch dy't foar alle belutsenen neidielich is. De bindes dy't by in maffia oansletten binne, nimme gauris de foarm oan fan in misdiefamylje, d.w.s. in hiele famylje dy't by kriminele praktiken belutsen is. De wichtichste aktiviteiten fan sokke bindes binne oer it algemien yllegaal gokken, woekerjen, it ôfparsen fan betellings fan ûndernimmers yn ruil foar 'beskerming', drugssmokkel, drugshannel, yllegale prostitúsje en fraude.
Etymology
It wurd 'maffia' komt fan it Italjaanske mafia (mei ien f), dat útsprutsen wurdt as ['ma:fja] (likernôch: " maaf ja"). Oarspronklik komt it fan it Sisyljaanske eigenskipswurd mafiusu (yn it Standertitaljaansk mafioso), dat rûchwei "omstappend as in pau", "sweeslaand" of "opskeppend" betsjut, mar ek "dryst" of "stoer" betsjutte kin. As dermei ferwiisd waard nei in man, betsjutte mafiusu yn it njoggentjinde-iuwske Sisylje "ûnferfeard", "ûndernimmend" of "grutsk", mar as it tapast waard op in frou betsjutte is "tsjep" of "oantreklik".
Hoewol't de krekte woartels fan it wurd mafia ûndúdlik binne, wurdt wol tocht dat it fan oarsprong in lienwurd út it Arabysk west hat, mei't Sisylje fan 831 oant 1072 250 jier lang oerhearske waard troch de Arabieren en in islamitysk emiraat foarme. Arabyske wurden dêr't mafia fan ôflaat wêze kinne soe, binne: ma’afi (معفي, "útsletten', te witten: fan ferfolging, om't oan 'e belesting foar net-moslims foldien is), mahyas (مهياص, "agressyf", "opskeppend"), marfud (مرفوض, "ôfwiisd") of mu’afa (معافى, "beskerming"). De wierskynlikste kandidaat is marfud, dat him ûntjûn hawwe soe ta marpiuni ("oplichter"), en doe ta marpiusu en úteinlik ta mafiusu.
Soarten maffia
Oarspronklik wie de term 'maffia' inkeld in omskriuwing foar de Sisyljaanske maffia, mar geandewei de tweintichste iuw waard it in oerkoepeljende beneaming foar alle misdiesyndikaten yn Itaalje, en letter ek foar soartgelikense misdiesyndikaten yn oare dielen fan 'e wrâld. As 'maffia' sûnder fierdere tafoeging brûkt wurdt, ferwiist it nei de organisearre misdie yn Itaalje of, yn 'e kontekst fan 'e Feriene Steaten, nei de Italjaansk-Amerikaanske maffia. As it om misdiesyndikaten út oare dielen fan 'e wrâld giet, wurdt de oantsjutting 'maffia' kwalifisearre mei in eigenskipswurd, lykas Russyske maffia, Albaneeske maffia of Japanske maffia.
Amanda Spoel
Amanda Spoel (folút: Amanda Alice Irene Spoel; Den Helder, 22 juny 1952) is in earder Nederlânsk tillefyzje- en radiopresintatrise en -ferslachjouster.
Karriêre
Amanda Spoel is fan mingd Nederlânsk en Yndonezysk komôf. Hja begûn har karriêre by de Nederlânske publike omrop yn 'e earste helte fan 'e jierren tachtich, as presintatrise fan 'e aktualiteiterubryk Echo, op 'e KRO-radio. Letter wie se wurksum by de AVRO, as ferslachjouster en presintatrise fan 'e tillefyzje-aktualiteiteprogramma AVRO's Televizier. Yn 1986 naam se mei Catherine Keyl de presintaasje op har fan it middeisprogramma AVRO Service Salon, in funksje dy't se jierrenlang behold. Dêrnjonken wie se fan 1991 ôf te sjen as ko-presintator fan it tillefyzjeprogramma Alle Dieren Tellen Mee.
Doe't Service Salon yn 1993 stopset waard, rjochte Spoel har op in karriêre efter de skermen. Sa wurke hja mei oan 'e ynternetredaksje fan 'e Top 2000 fan Radio 2. Ek wie se noch wurksum as ferslachjouster foar de aktualiteiterubriken Netwerk en EénVandaag. Dêrby bleau har bydrage lykwols beheind ta research en voice-over. Ein 2009 wie Spoel nochris op 'e tillefyzje te sjen, doe't se foar EénVandaag in rige reportaazjes makke ûnder de titel Amanda's Droom. Dêryn socht se ferskate persoanen op dy't yn it ferline yn har ferslaggen yn it nijs kommen wiene. Yn 2012 sei Spoel nei mear as 25 jier de AVRO farwol. Neitiid hat hja har folslein op it ûntwerpen fan sieraden talein.
Hadamar
Hadamar is in plak yn de Dútske dielsteat Hessen yn de Landkreis Limburg-Weilburg.
Hadamar grinzget oan de kreisstadt Limburch oan de Lahn en leit tusken Keulen en Frankfurt oan de Main oan de súdlike râne fan it Westerwald op in hichte fan 120 oant 390 meter boppe seenivo.
Oan de râne fan de stêd leit in grutte klinyk foar de psychiatry en de psychoterapy. Yn de Twadde Wrâldkriich waard de klinyk brûkt om dêr yn it ramt fan Aktion T4 tûzenen minsken mei in beheining of stoarnis te fermoardzjen. Ta oantinken fan dy tiid is yn ien fan de gebouwen tsjintwurdich de Gedenkstätte Hadamar ûnderbrocht.
Jan Retèl
Jan Retèl (Bussum, 24 febrewaris 1918 - dêre, 17 augustus 1984) wie in Nederlânsk akteur en regisseur. Hy spile ûnder oaren njonken Teddy Schaank, Jan Teulings en Ine Veen yn de De Weg, in telefyzjerige fan Willy van Hemert, dy't yn 1983 útstjoerd waard troch de KRO.
Retèl waard yn 1972 troch Hans Croiset oanhelle om, mei in tal oare akteurs, de fêste kearn fan it Publieksteäter te foarmjen. Dy akteurs, ûnder oaren Max Croiset en Sigrid Koetse, kamen fan de Nederlandse Comedie.
Retèl boaske trijeris: fan 1942 oant 1946 mei de aktrise Rini Otte, fan 1948 oant 1954 mei de aktrise Elisabeth Andersen (offisjeel Anna Elisabeth de Bruijn, 1920-2018) en fan 1960 oant syn dea yn 1984 wie de aktrise Sigrid Koetse syn oare helte. Retèl is de heit fan ûnder oare de akteurs René Retèl en Sjoera Retèl.
Sakoku
thumbnail|200px|In Sineeske [[jonk yn Japan, oan it begjin fan it Sakoku-tiidrek (1644-1648 Japansk tekening).]] Sakoku (Japansk: 鎖国, letterlik 'lân yn de keatlingen' of 'lân op slot') wie de bûtenlânske polityk fan Japan yn it tiidrek 1642-1853, dêr't gjin bûtenlanner it lân yn komme mocht en Japanners it lân net út mochten. Dy polityk kaam ta stân troch de ynfloedrike Tokugawa-dynasty laat fan Tokugawa Iemitsu en bleau bestean oant de komst fan kaptein Matthew Perry út de Feriene Steaten dy't soarge foar de iepenbrekking fan Japan.
Ein fan it isolemint
Op 8 july, 1853, kaam kaptein Matthew Perry fan de United States Navy mei fjouwer oarlochsskippen yn Japan oan en easke fan de Japanners harren doarren iepen te setten foar de hannel mei it Westen. It folgjende jier (1854), kaam Perry werom mei sân skippen en twong de Shogun om in ferdrach te tekenjen, de "Treaty of Peace and Amity", dat diplomatike relaasjes tusken Japen en de Feriene Steaten mooglik makken.
Enno Doedes Star
thumb|200px|Enno Doedes Star troch [[Bartholomeus van der Helst]] Enno Doedes Star (Osterhusen 1631 - Wirdum 1707) wie in Nederlânsk seefarder en floatfâld.
Karriêre
Enno Star kaam út East-Fryslân, dat doetiids nauwe politike en religieuze bannen mei de Republyk hie. Hy tsjinne earst by de Admiraliteit fan Amsterdam en letter by de Fryske Admiraliteit. By de Admiraliteit fan Amsterdam waard er yn 1658 ekstra-ordinaris kapitein, in soarte fan opropkaptein. Oant en mei de simmer fan 1660 hie er konvoaitsjinst yn It Kanaal om de keapfardij te beskermjen tsjin Portugeeske kapers. Yn 1661 en 1664 waard er kommandant fan in befoarriedingsskip fan de Middellânskeseefloat, de Groene Kameel, en gie mei Michiel Adriaenssoan de Ruyter op strafekspedysje nei de Ingelske besittings yn West-Afrika en Amearika. Yn 1665 waard er kaptein yn fêste tsjinst.
Yn de Twadde Ingelske Oarloch, de Fjouwerdeiske Seeslach en de Twadeiske Seeslach wie Enno befelhawwer fan de Gouden Leeuw (60 kanons), in VOC-skip. Datselde jier waard er skout-by-nacht by de Admiraliteit fan Fryslân en op foarspraak fan De Ruyter waard er op 13 desimber troch de Steaten fan Grinslân as opfolger fan Rudolf Coenders, dy’t sneuvele wie, ta fise-admiraal beneamd. Oant 16 maart 1667, doe’t de ek sneuvele Tsjerk Hiddes de Vries opfolge waard troch baron Hans Willem van Aylva, funksjonearre Star as waarnimmend luitenant-admiraal fan Fryslân.
By de Tocht nei Chatham fan 1667 spile hy in wichtige rol; yn it lêste part fan dy aksje blokkearre er Harwich. Under Michiel de Ruyter wie Enno befelfierder oer de Groningen, in linyskip mei tusken de 276 en 300 bemanningsleden en 70 kanons. Omdat Van Aylva begjin 1672 generaal fan de infantery waard en nea wer nei see gean soe hoewol’t er nominaal luitenant-admiraal bleau, wie Star fan dat stuit ôf wer waarnimmend befelhawwer fan de Fryske float. De Groningen wie yn 1672 noch hieltyd syn flaggeskip yn de Slach by Solebay, de earste fan de Tredde Ingelske Oarloch en ek yn de Twadde Slach by it Schooneveld en de Slach by Kijkduin yn 1673.
Yn 1678 wie er by de helpfloat foar Spanje ûnder kommando fan Cornelis Evertsen de Jonge. Yn 1691 hied er it befel oer in eskader yn de Ingelsk-Nederlânske float by in aksje yn de Ierske See; it wie syn lêste kampanje, dat jier gie er de tsjinst út. Luitenant-admiraal is er net wurden.
Houliken
Star troude fannijs op 2 septimber 1677 mei Cornelia Pars út Appingedam, nei’t Reynouw Gaickinga, syn earste frou — mei wa’t er om 1652 hinne troud wie en twa soannen en in dochter hie — stoarn wie. Letter festige er him op de bûtenpleats Bolhuis yn Wirdum (Grinslân), dêr’t er yn 1705 of 1707 ek stoarn is.
De Hoop (Sleen)
De Hoop is in nôtmûne yn it Drintske Sleen yn de gemeente Coevorden.
Skiednis
De mûne waard yn 1915 boud troch mûnebouwer Reinds út Beilen en folge in achtkante boppekruier sûnder stelling op. Dy foargonger wie yn 1850 boud en stie doe oan de râne fan de heide, maar baarnde yn 1914 ôf.
De hjoeddeiske nôtmûne stie earder op de hoeke fan de Daltonstraat/Leusderweg yn Amersfoart en wie dêr bekend as mûne "De Gunst". Fanwegen de smei-izeren as en oare dielen is oan te nimmen dat de mûne earder noch as yndustrymûne yn Noard-Hollân stien hat. Yn 1915 ferhûze de mûne nei Sleen en krige dêr de namme "De Hoop".
Oant likernôch 1960 bleau de mûne oan it wurk, mar dêrnei rekke er yn ferfal. Healwei de jierren 1970 fûn der in grutte restauraasje plak. Nei de restauraasje waard de mûne brûkt as pakhûs.
Yn 2010 hat de gemeente Coevorden de mûne oernommen. De Sleener mûnestifting "De Hoop" waard yn 2012 oprjochte en hat as doel om de mûne safolle mooglik te brûken.
Beskriuwing
De mûne is in achtkante boppekruier mei stelling en in mitselde ûnderbou. Kape en achtkant binne mei reid dutsen. De roeden binne fan metaal en hawwe âldhôllanske wjukken en in flecht fan 24 meter.
Jívka
thumb|left|120px| It gemeentewapen Jívka (Dútsk: Jibka) is in gemeente en in plakje yn it fierste noardeasten fan Tsjechje yn de regio Hradec Králové, leit 13 kilometer benoarden de stêd Náchod en is in diel fan it distrikt Trutnov.
Jívka hat sa'n 580 ynwenners.
Plakken yn de gemeente binne Dolní Vernéřovice, Hodkovice, Horní Vernéřovice, Janovice, Jívka en Studnice. Earder wiene dizze plakken selsstannige gemeentes. Yn 1981 waard de hjoeddeiske gemeente Jívka foarme.
Jívka wie oant 1945, lykas ek oare plakken oan de noardgrins fan Tsjechje, yn it doetiidske Sudetelân, in plak mei in foar it meastepart Dútsktalige befolking. Nei de Twadde Wrâldoarloch waard de Dútsktalige befolking ferdreaun.
Haniastate (Holwert)
De earst bekende Holwerter Hania is Binnert Hayngha. Hy segele yn 1453 mei foar syn fermoedlike buorman Lijef Iarsma in stik oer de jiermerken yn Eastergoa. Syn mooglike soan Worp Hania segele yn 1487 mei foar Hessel Buwinge, ek in buorman, it ferbûn tusken Dokkum, Ferwerderadiel, Dongeradiel en Dantumadiel, en yn 1491 it Ferbûn mei Grins.
Lynksen
De lynksen (Latynske namme: Lynx) foarmje in skaai fan de klasse fan 'e sûchdieren (Mammalia), it skift fan 'e rôfdieren (Carnivora) en de famylje fan 'e kateftigen (Felidae). "De lynks" as sadanich bestiet net; it skaai falt útinoar yn fjouwer ferskillende soarten, dy't foarkomme yn hast hiele Noard-Amearika en grutte parten fan Jeraazje, mar benammentlik yn bercheftige kriten en nuddelwâlden. Lynksen binne te werkennen oan harren brede, swierbehierre poaten, dy't ideaal binne om mei oer in snielaach te rinnen, en oan harren toefte earen. Troch it bejeien en it yn kultuer bringen fan harren wengebiet troch de minske binne de ornaris solitêr libjende lynksen tsjintwurdich frij seldsum wurden en komme se inkeld noch foar yn ôfhandige kontreien.
Tsjerke fan Dimitri op it Bloed
De Tsjerke fan Dimitri op it Bloed (Russysk: Церковь Димитрия на крови) is in tsjerke yn it kremlyn fan Uglitsj, Ruslân. De tsjerke leit op in skildereftige lokaasje oan de Wolga op it plak dêr't yn 1591 prins Dmitri Ivanovitsj, de lêste fertsjintwurdiger fan de dynasty fan de Roerikiden, fermoarde waard.
Op foarstel fan Ruslân is de tsjerke oanmeld foar de list fan it wrâlderfskip fan UNESCO. De tsjerke foarmet in ûnderdiel fan it Museum fan Uglitsj.
Arsjitektuer
It giet om in lytse tsjerke mei in foarportaal, in net botte hege klokketoer, in refter, in heech sintraal diel dat bekroand is mei fiif koepels en in apsis. De tsjerke is yn bloedreade kleuren beskildere mei opfallende wite details (architraven, pilasters en kroanlisten). De súdlike gevel van de tsjerke is goed bewarre bleaun. Oan de noardlike kant waard yn de 19e iuw in net goed by de arsjitektuer fan de tsjerke passende kapel oanboud.
Ynterieur
Yn de tsjerke bleaune de fresko's út de twadde helte fan de 18e iuw bewarre. Se stelle de moard op tsarevitsj Dimitri en it oardiel oer de moardners foar. De fresko's yn de refter stelle foarstellings fan de skepping, Adam en Eva en de ferballing út it paradys foar. Opfallend foar in otterdokse tsjerke binne de realistyske útbyldings fan de (hast) neakene Adam en Eva.
Adres
In adres is de oantsjutting fan in beskate lokaasje op 'e wrâld, yn 'e regel fan in hûs, wente, oar gebou of fasiliteit. It is bedoeld om it pân yn kwestje fine te kinnen, mar is gjin unike identifikaasje fan in kadastraal perseel. De bekendste adresfoarmen binne it wenadres (of domisylje), dat oanjout wêr't in persoan wennet, it ferbliuwadres, dat oanjout wêr't in persoan ferbliuwt (mar net wennet), it fêstigingsadres, dat oanjout wêr't in bedriuw of ynstellingg fêstige is, en it postadres, dat oanjout wêr't de post besoarge wurde moat. In minder bekende adresfoarm is it oanslutingsadres foar gas, wetterlieding en/of elektrisiteit dat elts gebou yn prinsipe hat.
Adressen binne opboud út in strjitnamme mei byhearrend hûsnûmer, in postkoade en in plaknamme. De krekte folchoarder ferskilt per lân. Yn Nederlân is de folchoarder: 'strjitnamme+hûsnûmer–postkoade–plaknamme'. Yn 'e Angelsaksyske lannen is de folchoarder lykwols 'hûsnûmer+strjitnamme–plaknamme–postkoade'. By postadressen is der yn 'e regel gjin strjitnamme of hûsnûmer, mar fungearje de postbus en it postbusnûmer as sadanich. Inkeld komt it tsjintwurdich noch foar dat in (lyts) doarp gjin strjitnammen hat, mar wol hûsnûmers. (Dat wie foarhinne by ferskate plakken yn Fryslân sa, bgl. yn Britswert oant yn 'e jierren njoggentich.) Yn sokke gefallen fungearret de plaknamme (ek) as strjitnamme.
Ambrosius Bosschaert
right|250px Ambrosius Bosschaert de Oude (Antwerpen, novimber 1573 - De Haach, 1621) wie in Nederlânsk keunstskilder fan blomstillibbens.
Libben
Koart nei 1587 ferhuze Bosschaert syn hûshâlding nei Middelburch yn Seelân om godstsjinstige redenen. Hy waard keunstskilder en keunsthanneler. Yn 1604 troude er. Yn Middelburch joech er ûnderrjocht oan syn sweager Balthasar van der Ast, dy't ek goed slagge as skilder fan blomstillibbens. Koarte tiid nei 1611 ferliet er Middelburch, libbe fan 1615 oant 1619 yn Utert en fêstige him úteinlik yn Breda. Hy stoar yn Den Haach doe't er dwaande wie mei it ôfleverjen fan in skilderij oan in tsjinstfeint fan prins Maurits. Syn soan Ambrosius Bosschaert de Jonge en syn twadde soan Johannes Bosschaert dienen letter itselde wurk as harren heit.
Wurk
Bosschaert wie in pionier fan it skilderjen fan blomstillibbens, hy makke der in nij selsstannich sjenre fan. De blommen waarden mei botanyske presisy wjerjûn. Sy komposysjes en kleurgebrûk binne yn in perfekt lykwicht. Van der Ast en Bosscheart's soan Ambrosius de Jonge skilderen ek yn dizze styl.
Westkapelle (Nederlân)
thumb|Westkapelle yn de gemeente Feare
Westkapelle (Siuwsk: Weskappel) is in plak mei histoaryske status as stêd yn 'e gemeente Feare op it westlike útein fan it eardere eilân Walcheren yn 'e provinsje Seelân. Westkapelle hie yn 2010 krekt mear as 2.700 ynwenners.
Bynammen
Lange tiid hat Westkapelle in tige besletten mienskip west. Dat wie (en is ek hjoeddedei noch) goed te sjen oan it lytse tal efternammen dat hja yn it doarp tsjinkomme. Om't trochstrings de bern nei harren pakes, beppes, omkes en tantes ferneamd waarden, hienen in protte minsken eins deselde namme. Sa binne Minderhoud, Gabriëlse en Roelse efternammen dy't yn Westkapelle in soad foarkomme.
Om fertribeling foar te kommen, waarden (en wurde) ornaris bynammen brûkt. Dizze nammen binne somtiden persoansbûn, mar wurde ek wol yn 'e famylje trochjûn; meastentiids is in kombinaasje fan beide it gefal. De bynamme kin bygelyks fan immens echte namme ôflaat wêze of ferwize nei ien fan syn of har (foar)âlden. Inkelde bynammen hawwe te krijen mei foarfallen dy't generaasjes werom plakfûn hawwe, wêrtroch't it ek sa wêze kin dat dy ferfongen wurde troch nijere bynammen. Minsken fan bûten it doarp dy't net op 'e hichte binne, kinne sels swierrichheden ûnderfine, om't immens echte namme yn inkelde gefallen hast net bekend is.
Foar offisjelere saken waard meastentiids de earste letter fan 'e heit, folge troch de letter 'z' of 'd' (zoon of dochter), efter de famyljenamme set. Sa betsjut bygelyks de namme Johanna Minderhoud Hd dat hja de dochter fan H. Minderhoud wie. Sa gong dat ek yn rouadvertinsjes.
Judith Schalansky
thumb|225px|Judith Schalansky.
Judith Schalansky (Greifswald, 20 septimber 1980) is in Dútsk skriuwster en yndustrieel ûntwerpster.
Schalansky studearre keunstskiednis en kommunikaasje-design. Yn 2009 ferskynde har boek Atlas der abgelegenen Inseln, in beskriuwing fan de skiednis fan fyftich eilannen oer de hiele wrâld. Se makke ek de yllustraasjes. Dizze atlas is yn 2014 yn it Nederlânsk ferskynd ûnder de titel: De Atlas van Afgelegen Eilanden mei de ûndertitel: Vijftig eilanden waar ik nooit ben geweest en ook nooit zal komen. It sidenûmer mei beskriuwing fan it eilân, is op OpenStreetMap opnaam as Schalansky_ref
Schalansky is yn Nederlân fral ferneamd troch har twadde roman, Der Hals Der Giraffe, wer mei selsmakke yllustraasjes, dêr't yn Dútslân goed 125.000 stiks fan ferkocht waarden. It boek waard yn it Nederlânsk oerset ûnder de titel De lessen van mevrouw Lohmark. Yn 2012 trede se op yn it festival Crossing Border, mar gruttere bekendheid krige hja troch in optreden by Adriaan van Dis, dy't yn it ramt fan de Boekewike en frege troch Matthijs van Nieuwkerk, presintator fan De Wereld Draait Door, yn maart 2013 yn dat programma ien kear it programma Hier is... Adriaan van Dis fannijs fersoarge. Dêrnei stie de De lessen van mevrouw Lohmark in tal wiken yn de bestsellerlist fan de CPNB.
Sûnt maitiid 2013 jout hja by Matthes & Seitz Berlin de boekerige Naturkunden út. Fan Der Hals Der Giraffe en Atlas der abgelegenen Inseln binne teäterferzjes makke.
Se wennet en wurket mei har partner yn Berlyn.
Rients Feikes de Boer
Libben en wurk
De Boer wie in Grinslanner lânbouwer, dy't yn 1922 as twadde fertsjintwurdiger út namme fan de Plattelandersbond yn de Twadde Keamer fan de Steaten-Generaal kaam. Hy hie mear gefoel foar styl as syn frijwat ûnbeheinde fraksjegenoat Arend Braat en krige dêrom konflikten mei him. Hy gie sadwaande de ferkiezingen fan 1925 yn mei in eigen list. Ek wie er fan 1923 oant 1927 lid fan de Provinsjale Steaten fan Grinslân.
Hy wie de heit fan de eardere Amsterdamske boargemaster Feike de Boer.
Jedha
Jedha, ek bekend as de Pylgermoanne, is in fiktyf himellichem út 'e Star Wars-franchise, dat yntrodusearre waard yn 'e film Rogue One: A Star Wars Story (2016). De sênes dy't dêr spilen, waarden opnommen yn Wadi Rûm, yn Jordaanje. Jedha is in moanne fan 'e gasreus NaJedha en makket diel út fan it planetestelsel Jedha fan 'e sektor Terrabe, yn 'e Midrâne fan it Stjerrestelsel. It is in terrestryske planeet mei in diameter fan 11.263 km, in deilingte fan 23 oeren en in jierlingte fan 420 dagen.
Jedha hat in woastinich lânskip, ûnderbrutsen troch berchtmen, mar it hat in kâld klimaat trochdat it der permanint winter is. Hoewol't de moanne ornaris tige drûch is, komme der mei ûngeregelde tuskenskoften oerstreamings foar troch fûleindige stjalprein. De measte bewenne plakken, lykas de Hillige Stêd dy't NiJedha hjit, lizze dêrom op 'e toppen fan grutte steile rotsen. Op Jedha is gjin lânseigen yntelliginte soarte bûtenierdske wêzens ta ûntwikkeling kommen, mar de wrâld hat wol eigen floara en fauna. De befolking bestiet út sa'n 11,3 miljoen persoanen, wêrfan 85% minsken. De ûndergrûn fan Jedha is ryk oan kyberkristallen: Krêftgefoelige kristallen dy't brûkt wurde by it meitsjen fan ljochtsabels. Yn 'e Hillige Stêd is in timpel ynrjochte foar de kyberkristallen, dêr't Krêftferearjende pylgers fan hein en fier op ôf komme. It beskermjen fan 'e pylgers op Jedha is de taak fan 'e monastyske oarder fan krigers dy't harsels de Beskermers fan 'e Whills neame.
Yn Rogue One: A Star Wars Story wurdt op Jedha in guerriljastriid fierd troch de partisanen fan 'e ekstremistyske opstanneling Saw Gerrera tsjin 'e stoarmtroepers fan it diktatoriale Galaktysk Keizerryk. Bodhi Rook, in desertearre piloat fan it Keizerlik wapenprogramma, rint oer nei Gerrera-en-dy mei ynformaasje oer de Deadsstjer, in romtestasjon ter grutte fan in lytse moanne en teffens in massaferneatigingswapen sa krêftich dat it hiele planeten ferdylgje kin. As dat buorkundich wurdt, stjoet it Rebelleferbûn, dêr't Gerrera jierren earder syn bannen al mei ferbrutsen hat, syn pleechdochter Jyn Erso der mei Cassian Andor op út om kontakt mei him te meitsjen.
Nei gâns aventoeren fine Jyn en Cassian Gerrera, dy't Jyn in holografysk boadskip fan har heit Galen Erso sjen lit, dat Bodhi him brocht hat. Galen is in briljante wittenskipper, dy't twongen is om mei te wurkjen oan 'e ûntwikkeling fan 'e Deadsstjer. Hy hat lykwols mei opsetsin in swak plak yn it wapen ynboud, en hy jout yn it boadskip oan Jyn opdracht om 'e blaudrukken te stellen út it Keizerlik Argyfkompleks op Scarif, om dy troch te spyljen oan it Rebelleferbûn. Underwilens befellet grut-moff Wilhuff Tarkin, dy't troch keizer Palpatine stjoerd is om tafersjoch te hâlden oer de frijwol foltôge Deadsstjer, Orson Krennic, de direkteur fan it Keizerlik wapenprogramma, om by wize fan test de Hillige Stêd op Jedha te ferwoastgjen. De proef is in súkses en de stêd wurdt yn ien klap ferneatige. De konsintryske skokweagen wreidzje har dêrwei oer de hiele moanne út en ferdylgje alle libben. Cassian en Jyn witte yn in romteskip op it nipperke fan Jedha te ûntkommen, yn 'e mande mei Bodhi, de werprogrammearre Keizerlike oarlochsandroïde K-2SO, de Beskermer fan 'e Whills Chirrut Îmwe en de hierling Baze Malbus. Seisresom geane se neitiid op in wanhopige misje nei Scarif om 'e blaudrukken te bemachtigjen.
Stek
In stek is in algemiene oantsjutting foar in ôffreding, wêrmei't in stik grûn fan it omlizzende lân ôfskaat wurdt. Yn 'e regel is in stek makke fan hout of metaal, stevich fan konstruksje en befettet it iepenings dêr't men trochhinne sjen kin. In ûntrochsichtige houtene konstruksje mei itselde doel (fan ôffreding) hjit in skud. Behalven stikken grûn (lykas hiemen, tunen, greiden, bedriuweterreinen, skoalpleinen ensfh. kinne stekken ek brûkt wurden om lannen faninoar te skieden, mei as doel om ûnwinske ymmigranten tsjin te kearen. Guon stekken binne tarist mei stikeltrie om klimmers ôf te skrikken.
Serafim-Divejevo-kleaster
It Serafim-Divejevo-kleaster, offisjeel it Kleaster fan de Hillige Trije-ienheid fan Serafim (Russysk: Свято-Троицкий Серафимо-Дивеевский Монастырь) is in otterdoksk nonnekleaster yn Divejevo, in doarp by de stêd Russyske stêd Sarov (oblast Nizjni Novgorod).
De stiftster fan it kleaster
thumb|left|200px|Aleksandra Divejevskaj Aleksandra (Agafia Melgunov) wie de frou fan in rike lânbesitter út Rjazan. Nei't har man al op jonge leeftyd ferstoar waard hja non ûnder de namme Aleksandra yn it Florivski-kleaster fan Kiëv. Dêr krige hja in fisioen fan de Mem fan God. De ferskining hiet har nei it Russyske noarden te tsjen om dêr in kleaster te bouwen. Aleksandra gyng op reis en yn de omkriten fan de stêd Sarov naam hja it beslút om yn it doarp Divejevo út te rêsten. Dêr krige Aleksandra op 'e nij in fizioen fan de Mem Gods mei it boadskip dat dit it plak wie dêr't it kleaster boud wurde moast. Alexandra ferkocht dêrnei al har besit en de opbringst brûkte hja om tsjerken te bouwen, wêrûnder ek de belangrykste tsjerke fan it al besteande kleaster fan Sarov. Neffens tsjûgen út dy tiid stie hja bekend as belêzen, hja wie op de hichte mei de kanonike rjocht fan de Tsjerke en tsjinstber oan oaren.
De ûntwikkeling fan it kleaster
Aleksandra fêstige har mei in pear oare nonnen op it plak dat de Mem fan God oanwiisd hie. Tusken 1773 en 1780 begûnen hja mei de bou fan de earste tsjerke fan it kleaster, dy't oan it 'Ikoan fan de Mem fan God fan Kazan' wijd waard. Yn it jier 1789 waard de doe noch jonge hearremyt Serafim fan Sarov starets fan it kleaster. Yn itselde jier ferstoar Aleksandra. Hja waard troch Anastasia Kirillovna ferfongen en nei de dea fan har waard it bestjoer fan de mienskip oernommen troch Ksenija Michajlovna. Hja bleau 43 jier yn it amt.
De beide mienskippen út 1760 en 1826 waarden yn 1842 byinoar foege. Under lieding fan Marija Oesjakov naam it tal nonnen hurd ta. De grutte 'Katedraal fan de Trije-ienheid' mei de klokketoer waard yn de jierren 1865-1875 boud en tusken 1907 en 1916 waard der wurke oan de bou fan de neobyzantynske 'Katedraal fan de Transfiguraasje fan de Hear'.
It kleaster yn de Sovjet-tiid en dêrnei
thumb|250px|left|De Kazantsjerke, de âldste kleastertsjerke Mei de Oktoberrevolúsje mochten de nonnen ynearsten yn it kleaster bliuwe, mar yn 1927 waard it kleaster sletten. Ferskate nonnen fûnen plak yn it Kleaster fan de Ferkundiging te Мoerom, dêr't ek nonnen út oare kleasters nei útwykten. De reliken fan de hillige Serafim waard út it kleaster weihelle om útstald te wurden yn in "Museum fan it Ateïsme". Dêrnei ferdwûnen de reliken foar in lange tiid. De Kazantsjerke waard yn 1937 sletten. Fersiken yn 1947 en 1951 om it kleaster op 'e nij te iepenjen waarden net honorearre. Yn 1950 waarden de klokketoer en de koepels fan de Kazantsjerke ferwoastge.
Sûnt 1988 fûn it monastike libben wer in stadich begjin yn Divejevo. De Trije-ienheidkatedraal waard yn oktober 1989 oan de Tsjerke oerdroegen. Yn 'e maitiid fan 1990 fûn yn oanwêzigens fan aartsbiskop Nikolaas foar de twadde kear de konsekraasje fan de Trije-ienheidkatedraal plak. De Hillige Synoade fan de Russysk-Otterdokske Tsjerke naam op 21 july 1991 it beslút om it hiele kleaster wer te iepenjen. In pear dagen letter kamen de reliken fan Serafim fan Sarov, wêrfan't men toch dat se ferlern gien wiene mar dy't yn de Kazantsjerke fan Sint-Petersburch op 'e nij ûntdutsen waarden (yn de Sovjet-tiid tsjinne dy tsjerke as Museum foar it Ateïsme), werom nei it kleaster. It âldste gebou fan it kompleks, de Kazantsjerke, krige yn 1995 in plak op de federale monumintenlist.
Yn it jier 2000 waard de stiftster fan it kleaster, Aleksandra (Agafia Melgunov), en twa oare nonnen dy't libben yn Divejevo, Marija Miljoekova en Elena Mantoerova, as lokaal fereare hilligen hillich ferklearre. Yn 2003, yn it ramt fan it 100 jierrich jubileum fan de hillichferklearring fan Serafim fan Sarov, besochten patriarch Aleksius II en syn lettere opfolger Kyrill it kleaster. Sûnt 1989 waarden de tsjerken fan it kleaster restaurearre en op 'e nij yn gebrûk nommen.
Yn 2012 waard yn it eastlike diel fan it kompleks begûn mei de bou fan in tredde, folslein nije katedraal, dy't oan de annunsiaasje wijd waard.
Ashmore- en Cartiereilannen
Geografy
It territoarium fan 'e Ashmore- en Cartiereilannen bestiet út fjouwer tropyske eilantsjes dy't mar kwealk boppe de see útkomme, ferdield oer twa ûnderskate koraalriffen, mei dêropta de lagunes binnen dy riffen en de territoriale wetters fan tolve seemyl om 'e eilannen hinne. De eilannen lizze yn 'e Timorsee, dy't diel útmakket fan 'e Yndyske Oseaan, sa'n 320 km noardwestlik fan 'e Australyske kust, en 144 km besuden it Yndonezyske eilân Roty.
Ashmore Reef, dat yn it Yndonezysk Pulau Pasir hjit, en yn it Rotineesk Nusa Solokaek (beide kearen "Sâneilân"), hat in oerflak fan 155,4 km². It bestiet út in rif mei twa lagunes en trije eilantsjes binnen it rif. De eilantsjes hawwe de net bot fantasijrike namme Westeilân, Middeleilân en Easteilân krigen. Westeilân hat in oerflak fan 54 ha (0,5 km²), Middeleilân is 93 ha (0,9 km²) grut, en Easteilân mjit 112 ha (1,1 km²). Cartier Reef, likernôch 50 km súdeastlik fan Ashmore Reef, hat in oerflak fan 44,0 km², ynkl. in lagune en it eilân Cartier. It eilân, dat in ûnbegroeide sânplaat is, mjit net mear as 0,4 ha (0,004 km²). Mei-inoar hawwe de Ashmore- en Cartiereilannen in kustline fan 74,1 km, metten by de bûtenkant fan 'e riffen lâns. Der binne gjin havens, inkeld ankerplakken op see.
Hibernia Reef, dat 42 km noardeastlik fan Ashmore Reef leit, makket gjin ûnderdiel fan it territoarium út, mar falt ynstee direkt ûnder de steat West-Austraalje. It hat gjin permanint lân, mar by êb komt in grut diel fan it rif drûch te lizzen.
Bestjoer
De Ashmore- en Cartiereilannen foarmje in ekstern territoarium fan Austraalje, dat ûnder direkt bestjoer fan it Australyske federale regear yn Canberra falt. Op 23 july 1931 waarden de eilannen troch de Britske Kroan ûnder it gesach fan Austraalje pleatst, mar Austraalje akseptearre it bestjoer oer de eilannen formeel pas op 10 maaie 1934, doe't de Wet op de Oanname fan de Ashmore- en Cartiereilannen út 1933 fan krêft waard. Yn dy wet wie regele dat de gûverneur fan West-Austraalje foar it nije gebiet ferantwurdlik wêze soe. Dat feroare yn july 1938, doe't de eilannen by it Noardlik Territoarium kamen te hearren, dat doedestiden ûnder bestjoer fan it Australyske federale regear stie. Doe't it Noardlik Territoarium op 1 july 1978 selsbestjoer krige, behold it federale regear it bestjoer oer de Ashmore- en Cartiereilannen, dat doe sadwaande in aparte bestjoerlike ienheid waard.
Mei't de eilannen yn it tradisjonele fiskerijgebiet fan Yndonezyske fiskers lizze, dy't dêr al iuwenlang harren berop útoefenje, hâlde guon lju yn Yndoneezje út dat de eilannen eins ta harren lân hearre, en ûnderdiel foarmje fan it regintskip Roti Ndao, fan 'e provinsje fan 'e Eastlike Lytse Sûnda-eilannen. It Yndonezyske regear liket Austraalje it besit fan 'e eilannen lykwols net aktyf ûntstride te wollen. De oanspraken fan Austraalje stamje út 'e koloniale tiid, doe't de Ashmore- en Cartiereilannen net troch Nederlân (de eardere koloniale macht yn Yndoneezje) bestjoerd waarden, mar troch Grut-Brittanje (dat it doe yn Austraalje foar it sizzen hie). Troch in memorandum fan ferstânhâlding tusken de Australyske en Yndonezyske regearings kinne Yndonezyske fiskerslju ûnder betingsten harren berop yn 'e territoriale wetters fan 'e eilannen útoefenje sûnder dêrfoar in fisum brek te wêzen.
Floara en fauna
De Ashmore- en Cartiereilannen meitsje diel út fan twa natoerreservaten: it Mienebêstseereservaat Ashmore Reef (foarhinne it Nasjonaal Natoerreservaat Ashmore Reef), dat oprjochte waard yn 1983, en it Mienebêstseereservaat Cartier Island (foarhinne it Nasjonaal Natoerreservaat Cartier Island), dat oprjochte waard yn 2000. It Ashmore Reef-reservaat beslacht in gebiet fan 583 km² mei seegersgreiden, sânkwelders, koraalriffen en lagunes, dêr't û.m. 14 ûnderskate soarten seeslangen, 45 soarten seekomkommers en in populaasje doejongs (in soarte fan seeko) libje. Ek hearre der nêstgebieten ta fan 'e groukop-, karet- en sopskylpodden, en plantsje har der 50.000 pearkes fan ferskate seefûgelsoarten fuort. It Cartier Island-reservaat beslacht in oerflak fan 172 km², en omfiemet û.m. in ûnderseeske rotspjuts dy't fan Wave Governor Bank hjit.
Punch (drinken)
Punch is in beneaming dy't brûkt wurde kin foar in breed skala fan soarten mingd drinken, fan waarm oant kâld en fan frisdrinken oant alkohoalyske drank. De namme komt út it Ingelsk, dêr't it útsprutsen wurdt as [pʌnʧ] (likernôch: "pantsj"). It is lykwols in lienwurd dat oernommen is út it Hindy, fan पञ्च, pañca (útspr.: [pãʧ], likernôch: "pantsj" mei de nasalisearre n fan 'lâns'). Dat betsjut "fiif", en ferwiist nei de (oarspronklike) fiif yngrediïnten fan punch: alkohol, sûker, sitroen, wetter en tee. Fia de Ingelske Eastyndyske Kompanjy waard it begryp 'punch' yn 'e rin fan 'e santjinde iuw yn Ingelân yntrodusearre. De ierste fermelding fan 'e term yn in (Ingelsk) dokumint datearret fan 1632. Ut Ingelân wei waard punch letter ferspraat nei oare Jeropeeske lannen en nei Noard-Amearika en oare dielen fan 'e wrâld.
Gearstalling
De basis foar punch is yn 'e regel fruit; it drinken wurdt dêrom ek wol fruchtepunch neamd. Wat it soarte fruit oangiet, kin it gean om sitroen, limoen, banaan, sinesapel, ananas, mandaryn of kers, dy't oan lytse stikjes snien wurdt. Soms wurde der twa of mear ferskillende soarten fruchten brûkt. Dêr wurdt in grutte hoemannichte sinesapelsop of oar fruchtesop by dien, dat op smaak brocht wurdt mei sûker en soms ek mei piper. Dan wurdt dêroan al of gjin alkohoalyske drank tafoege, foarhinne almeast whiskey, mar tsjintwurdich faak rum (rumpunch). Om't rum fan himsels al tige swiet is, kin men yn dat lêste gefal it oanmingen mei sûker faak gewurde litte.
Punch wurdt op feesten faak optsjinne yn in grutte kom, in saneamde punchbowl, dêr't de feestfierenden dan sels mei in sleef harren glês út folje kinne. As it op dy wize optsjinne wurdt, mei men ferwachtsje dat der gjin of mar in lyts bytsje alkohol yn dien is. Yn 'e Feriene Steaten wurdt it wurd 'punch' (ek) brûkt foar kommersjeel produsearre soarten frisdrinken dêr't eins gjin of mar amper fruit trochhinne sit. Dus it kin skoan dat yn in produkt dat oanpriizge wurdt as 'fruchtepunch' hielendal gjin fruchten sitte.
Sully Prudhomme
thumb|René François Armand Prudhomme thumb|Sully Prudhomme, om 1880 Sully Prudhomme (echte namme René François Armand Prudhomme) (Parys, 16 maart 1839 – Châtenay-Malabry, 7 septimber 1907) wie in Frânsk skriuwer en dichter. Hy wie yn 1901 de earste dy't de Nobelpriis foar de Literatuer krige. Syn ferneamdste gedicht is Le Vase brisé (1865), oer in ûngelokkige leafde.
Libben
Prudhomme waard opbrocht yn Parys yn in Roomsk-katolike hûshâlding en die oan it Lycée Bonaparte earst eineksamen yn natuerwittenskippen (baccalauréat scientifique) en dêrnei yn literatuer en klassike talen (baccalauréat de lettres). Nei in koartskoft as yngenieur by de vooruitstrevende firma Schneider yn Le Creusot wurke te hawwen makke er syn rjochtestúdzje dien en wurke, wer in skoftke, as advokaat yn Parys.
Meidat er al jierrenlang dichte, liet er mids jierren tweintich yn him omgean wat er mei syn erfde fermogen dwaan soe en besleat doe om him hielendal te wijen oan de literatuer en de filosofy, wêrby't er besocht de wrâld fan technyk en wittenskip mei dy fan de geast en de skientme te ferbinen.
Yn 't earstoan skreau Sully Prudhomme, syn skriuwersnamme, keunstige sierlike gedichten yn de frijwat koele styl fan de Parnassiens (samle yn Stances et Poèmes, 1865; Les épreuves, 1866; Les écuries d'Augias en Les solitudes, beide 1869). Syn meidwaan oan de Prusysk-Frânske Oarloch yn 1870/71 ferwurke er yn Impressions de la guerre (1872) en La France (1874).
Yn 1881 waard syn skriuwerij beleane mei it lidmaatskip fan de Académie française en syn morele autoriteit yn 1895 erkend mei de beneaming ta Chevalier de la Légion d'honneur (Ridder fan it Earelegioen). Doe't de earste Nobelpriis foar de Literatuer yn 1901 útrikt waard, wie it fansels dat hy him krige, sa ferneamd en wurdearre as er wie yn hiel Europa.
Sully Prudhomme syn lêaste rêstplak is de Cimetière du Père-Lachaise yn Parys.
Koraalsee-eilannen
Geografy
Hoewol't it Koraalsee-eilanneterritoarium in oerflak hat likernôch 780.000 km², bestiet mar 10 km² dêrfan út lân. It gebiet strekt him út yn 'e Koraalsee, noardeastlik fan it Grutte Barriêrerif, foar de kust fan 'e Australyske steat Queenslân, dat sels net ta it territoarium heart. Der binne likernôch 30 ûnderskate riffen en atollen yn 'e eilannegroep, wêrfan't 12 der by heech tij alhiel ûnder strûpe, wylst 18 oaren ien of mear stikjes drûch lân hawwe. Dy achttjin atollen omfiemje mei-inoar yn totaal 51 eilantsjes, wêrfan't guon in foarm fan begroeiïng hawwe, wylst oaren folslein keal binne.
De atollen ferskille tige yn grutte, want wylst guon mar in pear km yn trochsneed binne, heart ek it op ien nei grutste atol fan 'e wrâld ta de groep, Lihou Rif, dat 100 by 30 km mjit en in oerflak hat fan 2.500 km² (de lagune ynbegrepen). Fan 'e 51 eilantsjes yn it territoarium hearre der 18 ta Lihou Rif. De measte atollen kinne opdield wurde yn twa groepen: in gruttere noardwestlike groep, mei û.o. Osprey Rif, Willis en Lihou Rif, en in behindiger súdeastlike groep, mei û.o. Fredericks Rif en Cato Rif. Trije atollen falle bûten dy groepen: Mellish Rif, dat fier nei it noardeasten leit en dêrmei it fierst fan 'e Australyske kust ôf, en Middleton Rif en Elizabeth Rif, dy't tegearre mear as 800 km nei it suden lizze, en feitliks in lytse eksklave fan it Koraalsee-eilanneterritoarium yn 'e noardlike Tasmansee foarmje. Dy beide riffen lizze folle tichter by it eilân Lord Howe, dat ta Nij-Súd-Wales heart (en likernôch 150 km nei it suden leit), as by de rest fan it territoarium.
Alle eilannen yn it territoarium lizze tige leech, en rinne mei de stiging fan 'e seespegel it risiko om der foargoed ûnder te strûpen. Automatyske waarstasjons binne op 8 fan 'e atollen oanlein, wylst op fiif fan 'e atollen ûnbemanne fjoertuorren steane. Hoewol't it territoarium gjin permaninte bewenners hat, is it eilân Willis it iennichste dat bewenne wurdt, mei't dêr yn 1921 in meteorologysk stasjon boud is dêr't it jier rûn in pear wittenskippers (yn 'e regel net mear as fjouwer) tahâlde.
Bestjoer
De Koraalsee-eilannen foarmje in ekstern territoarium fan Austraalje, it Koraalsee-eilanneterritoarium, dat ûnder direkt bestjoer fan it Australyske federale regear yn Canberra falt. De útfierende macht yn it gebiet is yn 'e hannen fan 'e minister dy't ferantwurlik is foar de territoaria, op 't heden de minister fan Binnenlânske Saken. (Foar 29 novimber 2007 lei de ferantwurdlikheid foar it bestjoer fan it Koraalsee-eilanneterritoarium by de it Ministearje fan Transport en Regionale Tsjinsten.) De ferdigening fan it gebiet is tabetroud oan 'e Keninklike Australyske Marine, dy't geregeldwei troch it territoarium patrûljearret.
Floara en fauna
De Koraalsee-eilannen foarmje in wichtich natoergebiet, dêr't ek de toeristyske sektor fan belang is, mei in frij grutte mar noch nea krekt metten bedriuwigens op it mêd fan charterfiskerij en djipseedûken. Guon fan 'e eilannen, fral Willis en omlizzende eilantsjes, foarmje in belangryk briedgebiet foar seefûgels, dêr't ek seeskylpodden harren nêsten oanlizze. Under wetter binne de koraalriffen fan withoegrut belang, dy't in ûnmisber mar kwetsber plak ynnimme yn it ekosysteem fan it gebiet.
De Twa Roeken
De Twa Roeken, yn it oarspronklike Skotsk: The Twa Corbies, is in tradisjoneel Skotske folksballade yn 'e foarm fan in koart gedicht dat bestiet út fiif fjouwerregelige kûpletten mei it ienfâldige rymskema a-a-b-b. De Fryske oersetting fan The Twa Corbies ferskynde yn 1975 fan 'e hân fan Klaas Bruinsma, en is sûnt ferskate kearen werútjûn, wylst er as ferske opnommen is troch Doede Veeman.
The Twa Corbies
It wurk hat in synyske toan, en iepenet as twa roeken petearje oer hoe't se oan har folgjende miel komme sille. Se witte wêr't it lyk fan in deade ridder leit, mar fierders is dat inkeld oan 'e man syn jachthûn, syn nuete hauk en syn minneresse bekend. Mei't de hûn op eigen manneboet op jacht gien is, de hauk efter it wylde fûgelt oan set is, en de minneresse al in oare minner nommen hat, sil nimmen de beide roeken in striebree yn 'e wei lizze as hja in miel fan 'e ridder meitsje. Fral syn kreaze blauwe eagen lykje har lekker ta, en mei syn hier kinne se by 't winter harren nêst moai bekleie. As tema's hat de ballade de kwetsberens en fergonklikens fan it libben. De iensumens en wanhope komme yn 't bysûnder yn 'e lêste beide regels ta útdrukking:
The Three Ravens
Der bestiet ek in nau besibbe Ingelske folksballade mei as namme The Three Ravens, dy't oerlevere is as ûnderdiel fan it troch Thomas Ravenscroft gearstalde ferskeboek Melismata, út 1611. Dat is in folle minder nearzich gedicht, wêryn't net twa roeken mar trije ravens harren miel misrinne as it lyk fan 'e ridder earst bewekke wurdt troch syn jachthûn en syn hauk, en dêrnei begroeven wurdt troch syn minneresse. The Three Ravens einiget mei de wurden: God send euery gentleman / Such haukes, such hounds, and such a Leman ("Mei God eltse hear sokke hauken, sokke hûnen en sa'n mêtresse stjoere").
Oarspronklike Skotske tekst
Der sil grif mear as ien ferzje fan dit anonime gedicht bestean, mar neffens Ballads Weird and Wonderful, út 1912, is de tekst sa:
Fryske oersetting
The Twa Corbies waard ûnder de titel De Twa Roeken yn it Frysk oerset troch Klaas Bruinsma, dy't dy fertaling yn july 1975 foar it earst publisearre yn wykblêd Frysk en Frij. It waard nochris yn Frysk en Frij ôfprinte yn april 1978 en yn 1979 waard it op muzyk fan P. Immenga as nû. 48 tafoege oan it Frysk Lieteboek. Teffens waard it songen troch Doede Veeman op syn LP Frustraasjebloes, út 1978. It liet waard allyksa opnommen yn de wersjoene 7de edysje fan Fryslân sjongt as nû. 80 (twa werprintingen, 9de printing yn 1986), mei as meldij oantsjutting 'Skotske folkswize'. By de folgjende wersjenning fan de 10de edysje yn 1996 wie it liet wer ferdwûn út Fryslân sjongt. Yn septimber 2002 ferskynde it op 'e nij, diskear yn De Fleanende Krie, it krantsje fan 'e Kristlik Fryske Folksbibleteek (KFFB). Yn 2010 sette de groep De Doarmers it nûmer De Twa Roeken op harren cd Wyld as de weagen.
Rôfdieren
De rôfdieren (Latynske namme: Carnivora) foarmje in grut skift fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (Mammalia), dêr't û.m. de famyljes fan de kateftigen, de hûneftigen, de bearen, de martereftigen en de seehûnen ûnder falle.
Hoewol't it Latynske Carnivora "fleisiters" betsjut, hearre ta dit skift ek guon allesiters en sels in pear útslutende plante-iters, lykas de reuzepanda. Rôfdieren yn 'e smellere taksonomyske sin (op it mêd fan 'e wittenskiplike yndieling fan bistesoarten) moatte trouwens net betize wurde mei rôfdieren yn 'e bredere sin fan "predatoaren" (oftewol bisten dy't libje fan 'e jacht op oare bisten; sjoch: rôfdier).
De leden fan it skift fan 'e rôfdieren libje ferspraat oer alle wrâlddielen, Antarktika ynbegrepen. De lichtste is mei 35 g de wezeling (Mustela nivalis), wylst de súdlike seeoaljefant (Mirounga leonina) wol 5 ton weagje kin. Yn it ferline waarden de lânrôfdieren (Fissipedia) en de seerôfdieren (Pinnipedia) yn aparte ûnderskiften of sels aparte skiften pleatst, mar dy yndieling is efterhelle. Yn 'e hjoeddeiske taksonomy wurde de rôfdieren ûnderferdield yn 'e ûnderskiften fan 'e hûndieren (Caniformia) en de katdieren (Feliformia).
Winfield S. Edgerly
Winfield S. Edgerly (folút: Winfield Scott Edgerly; Farmington (Nij-Hampshire), 29 maaie 1846 – dêre, 10 septimber 1927) wie in Amerikaansk militêr fan etnysk Ingelsk komôf. Under de Grutte Sû-Oarloch fan 1876 tsjinne er by it Amerikaanske 7e Kavaleryrezjimint en oerlibbe er de beruchte Slach oan de Little Bighorn. Yn 1890 wied er belutsen by it kweaferneamde Bloedbad fan Wounded Knee. Letter naam Edgerly diel oan 'e Spaansk-Amerikaanske Oarloch en de Filipynsk-Amerikaanske Oarloch. Hy gie yn 1909 mei de rang fan brigadegeneraal mei pinsjoen, mar kearde ûnder de Earste Wrâldoarloch koart yn aktive tsjinst werom.
Jonkheid en oplieding
Edgerly waard yn 1846 berne yn Farmington, yn 'e Amerikaanske steat Nij-Hampshire, as de soan fan Josiah Bartlett Edgerly en Cordelia Waldron. Hy wie de oerpakesizzer fan kolonel Thomas Tash, dy't ûnder de Amerikaanske Unôfhinklikheidsoarloch yn 'e milysje fan Nij-Hampshire tsjinne hie. Edgerly genoat syn ûnderwiis oan iepenbiere skoallen yn Farmington en Effingham en studearre neitiid oan 'e prestizjeuze Phillips Exeter Academy yn Exeter. Yn 1866 waard er ynskreaun oan 'e Amerikaanske Militêre Akademy te West Point, dêr't er yn 1870 ôfstudearre.