cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Albert Atema
Hy wie in soan fan timmerman Hendrik Atema (*1881) en Aaltje Hovinga (*1890). Nei de hbs krige er earst in kantoarbaan ear't er yn 1933 as folontêr oan 't wurk gie by de gemeentesekretary fan Baarderadiel. Yn 1938 makke er de oerstap nei de gemeente Eaststellingwerf dêr't er begûn as adjunkt-kommys en it úteinlik brocht ta haadkommys en sjef fan de ôfdielingen Algemiene Saken, Underwiis en Finânsjes. Yn april 1951 waard Atema beneamd ta boargemaster fan Hylpen as opfolger fan de it jier derfoar ferstoarne boargemaster Gerben Stallinga.
Sint-Nikolaastsjerke (Eastrum)
Skiednis
By in restauraasje yn 1937 waarden twa foarse steunbearen oan de westlike muorre fan de toer ferwidere. De eardere ferwidere steunbearen oan it skip binne by in restauraasje fan 1973 ûnder lieding fan ir. P.B. Offringa út Grins wer op 'e nij mitsele.
Albert Atema
Atema stoar ein 1972, doe't er noch boargemaster wie, yn de âldens fan 59 jier. Hy waard beïerdige yn Hylpen
Sint-Nikolaastsjerke (Eastrum)
Skiednis
Op it dak lizze oan de súdkant healrûne, om bar mei de bolle en mei de holle kant nei boppen ta. Soksoarte pannen wurde ek nonnen en muontsen neamd.
Tsjerklik is Eastrum ferbûn oan de PKN-gemeente Ie-Eastrum-Jouswier. Sûnt 2003 wurdt de Nikolaastsjerke net mear brûkt as tsjerke. De tsjerke is in ryksmonumint en eigendom fan de Stifting Alde Fryske Tsjerken.
Ynterieur
It tsjintwurdige ynterieur giet werom op in werynrjochting yn 1822. It tradisjonele protestantske ynterieur fan in Fryske tsjerke feroare doe yn in foar de 19e-iuw karakteristyk tsjerkeynterieur: de 18e-iuwske preekstoel ferhûze fan de súdlike muorre nei it koer en it bankeplan waard dêrop oanpast. In âld doopstek út 1658 waard by dy gelegenheid ferfongen troch in nijenien. Ek it houten tonferwulft is doe fernijd.
thumb|left|200px|Muorreskildering By restauraasjewurk yn 1973 binne yn de tsjerke muorreskilderings fûn, mooglik út 1582. It binne bysûndere ôfbylden fan fiif goatyske tsjerken en in toer. Net dúdlik is hokker tsjerken ôfbylde binne, ien fan de tsjerken hat wat fan de abdijtoer fan Dokkum.
Yn de tsjerke hingje rouboerden fan de famylje Eelcama en stiet in hearebank fan de famylje Mellema. De tsjerkeklok is yn 1457 makke troch klokkejitter Henrik Kokenbacker.
Oargel
Yn de Nikolaastsjerke is in mechanysk sleeplaadoargel yn in behuzing fan ± 1900. It ynstrumint sels is lykwols âlder en ôfkomstich út in tsjerke út Heiligerlee. De namme fan de oargelbouwer is net bekend. Van Vulpen restaurearre it ynstrumint yn de jierren 1974-1979. It oargel hat seis registers op ien manuaal mei in oanhongen pedaal.
Westergoa
right|thumb|250px|Westergoa yn it [[Frankyske ryk (iere midsiuwen)]] thumb|Terminus, grinspeal tusken It Bilt en it âlde lân fan Westergoa Westergoa wie ien fan de sân seelannen, ien fan de trije dy't binnen de grinzen fan de hjoeddeiske provinsje Fryslân leinen. Letter wie it ien fan de trije goaen, fan Fryslân. Yn 'e iere Midsiuwen hat Westergoa mooglik it politike sintrum foarme fan in Frysk keninkryk.
Gebiet
Oan de eastkant wie Westergoa begrinze troch de Middelsee mei oan de oare kant Eastergoa. Súdliker wie de grins oarspronklik mei Boarnegoa likernôch in line fan de Terhernster Mar nei it suden nei de kust, de eastgrins fan Doedingwerstal. Alle oare grinzen wienen de kusten.
1200
Westergoa wie om 1200 hinne opdield yn Frjentsjer, Wildinge en Wymbrits. Frjentsjer en Wildinge hawwe mooglik it oarspronklike Westergoa west, dêr't Wymbrits by kaam doe't yn de rin fan de 12e iuw Sudergoa as ienheid ferdwûn.
Fan Frjentsjer waard de opsplitsing yn de Fiif dielen al yn de 13e iuw sa wichtich dat de namme "Frjentsjer" foar it lân oan de ein fan dy iuw al net mear brûkt waard.
1500
thumb|left|Flagge fan Westergoa Om 1500 hinne wie it Bilt yn it noarden by Westergoa kaam, mar troch de oprjochting fan de Sânwâlden wie it Gaasterlân, Doanjewerstâl en Lemsterlân yn it suden kwytrekke. Fierders wienen út it gebiet fan Westergoa acht stêden opkaam. Harns en Frjentsjer wienen opkaam yn it gebiet fan de Fiifdielen. Boalsert wie opkaam oan de eastkant fan Wildinge, no Wûnseradiel, en de súdpunt wie Warkum en Hylpen wurden. De rest fan Wymbrits wie yn trije stêden en 6 parten útelkoar fallen. Starum, Snits en Drylts wienen selsstannige stêden wurden, mar de seis parten hienen per slot de twa gritenijen fan Wymbritseradiel en Himmelumer Aldefurd (en Noardwâlde) foarme.
left|thumb|300px|[[Gritenijen yn Westergoa ein 17e iuw]]
Saint-Maurice-de-Rémens
Saint-Maurice-de-Rémens is in gemeente yn it Frânske departement Ain (regio Rhône-Alpes) en hat 632 ynwenners (2005). It plak heart ta it arrondissemint Belley.
Geografy
It oerflak fan Saint-Maurice-de-Rémens berint 10,4 km², de befolkingstichtens is 60,8 ynwenners de km².
Ferskaat
Skriuwer-piloat Antoine de Saint-Exupéry (1900-1944) is berne yn Saint-Maurice-de-Rémens
Dûke (follybal)
thumb|300px|right|In frou oan it dûken Dûke is in term út it follybal. It is faak it lêste behelp om de bal fan de grûn te hâlden. De follyballer skowt himsels by it dûken oer de flier sa't de bal op in lege hichte noch om heech spile wurde kin. Trochgeans brûke de sporters dêrfoar knibbelbeskermers om der foar te soargen dat der gjin skaafwûnen komme. De dûk wurdt brûkt yn de ferdigening. In foarbyld fan in dûk is de pancake, dy't faak brûkt wurdt yn it sealfollybal. Soms kin it foarkomme dat de sporter twongen wurdt om it lichem fluch op de grûn falle te litten, om der sa foar te soargjen dat bal de grûn net rekket. Yn dat gefal makket in sporter gebrûk fan de spesifike roltechnyk, om sa de kâns op in blessuere sa lyts mooglik te hâlden.
Stasjon Culemborg
Stasjon Culemborg (Cl) is in spoarweistasjon yn de Nederlânske stêd Culemborg yn de provinsje Gelderlân. En waard iepene yn 1868 oan de Steatsline H (Utert-Sintraal - Boxtel).
Wysheid fan Salomo
De Wysheid fan Salomo, yn it Gryksk: Σοϕια Σολομωντος, Sofia Solomontos, en yn it Hebriuwsk: חכמת שלמה, Ḥoḵma ṯaŠělōmō, is in deuterokanonyk of apokryf boek fan 'e Bibel, dat ek wol koartwei oantsjut wurdt as Wysheid, en dat net betize wurde moat mei de Wysheid fan Jezus Sirach, wat in hiel oar boek is. Gjin inkele streaming fan it joadendom erkent it as kanonyk, en it heart dus net ta de joadske Tenach. Wat it kristendom oanbelanget, wurdt de Wysheid fan Salomo troch alle protestantske tsjerken as apokryf beskôge. Allinne de Anglikaanske Tsjerke lit it as regel ôfprintsje yn syn bibels, mar ûnder it betingst dat it net bedoeld is om 'e tsjerklike lear op te basearjen (dus inkeld foar de nijsgjirrigens). Yn 'e bibels fan oare protestantske denominaasjes wurdt it soms (mar lang net altyd) ek wol werjûn as nuttige mar opsjonele taheakke oan it Alde Testamint. Dat is bgl. it gefal yn 'e Nije Fryske Bibeloersetting fan 1978, wêryn't it as twadde fan tolve apokrife bylagen tafoege is.
De Roomsk-Katolike Tsjerke, lykwols, rekkenet de Wysheid fan Salomo wol deeglik ta de kanon en dêr makket it sadwaande gewoan ûnderdiel út fan it Alde Testamint, en folget it daliks op it Heechliet. Itselde is it gefal yn 'e kanons fan 'e eastersk-otterdokse en oriïntaalsk-otterdokse tsjerken (lykas de Gryksk-Otterdokse, de Russysk-Otterdokse, de Georgysk-Otterdokse, de Armeensk-Otterdokse, de Syrysk-Otterdokse, de Etiopysk-Otterdokse en de Koptyske Tsjerke).
De Wysheid fan Salomo is in boek fan dichterlike wiisheid, dat nei alle gedachten oarspronklik skreaun is yn it Aldgryksk, sij it yn in styl dy't basearre wie op Hebriuwsktalige poëzij. Hoewol't nearne yn 'e tekst de skriuwer neamd wurdt, waard it tradisjoneel taskreaun oan 'e Israelityske kening Salomo, fanwegen de wurden: "Jo hawwe my hjitten in timpel te bouwen op 'e hillige berch" (Wysh. 9:8), dy't dúdlik ferwize nei Salomo. Lykwols wie de iere Tsjerke him der yn beskate mjitte al bewust fan Salomo net wurklik de skriuwer wie, en de moderne bibelwittenskip fersmyt dizze tradisjonele taskriuwing alhielendal. Men leaut dat it boek út 'e twadde of earste iuw f.Kr. stammet (yn 'e ynlieding ta it boek dy't de Nije Fryske Bibeloersetting jout, wurdt it jiertal 50 f.Kr. neamd), en skreaun wie troch in anonime auteur dy't mei sin gebrûk makke fan 'e literêre fiksje dat syn tekst fan 'e hân fan kening Salomo wie.
Ynhâld
Men tinkt dat de skriuwer fan 'e Wysheid fan Salomo yn 'e Egyptyske stêd Aleksandrië wenne, yn dy tiid in wrâldstêd mei yn ryk kultureel fermidden, dêr't in protte Joaden taholden. De measten fan harren pasten har oan har om-en-by oan en fergeaten har âlde leauwe. Oan harren is it boek yn it foarste plak rjochte; de skriuwer ropt harren op om yn 'e frjemdte fêst te hâlden oan 'e joadske godstsjinst, wylst er foar him sels en oare oplossings siket foar de swierrichheden dy't it joad-wêzen om utens opsmyt. Sa wiene lok en in lang libben foarsein oan 'e lju dy't trou oan it ferbûn mei God wêze soene; hoe kin it dan dat krekt dý lju yn 'e benearing reitsje, wylst it ôffalligen foar de wyn giet? De Wysheid fan Salomo omskriuwt God as de hear fan 'e natoer, oan wa't alle eleminten hearrich binne. It oantaasten fan 'e hearlikheid fan God troch jin oer te jaan oan 'e tsjinst fan frjemde goaden sjocht de skriuwer as it begjin fan alle ferdjer, wylst al it goede foar him úteinset mei it kennen fan 'e wiere God.
Fryske oersetting
Yn 'e Nije Fryske Bibeloersetting, dy't yn 1978 mei stipe fan 'e provinsje Fryslân, it Nederlands Bijbelgenootschap te Haarlim en de Katholieke Bijbelstichting te Bokstel útjûn waard, is de Wysheid fan Salomo yndield ûnder de apokrife of deuterokanonike boeken, oan 'e ein fan it Alde Testamint. Dy oersetting fan 'e Wysheid fan Salomo waard makke troch pater dr. S. Galama ofm, dy't op taalkundich mêd ûnderstipe waard troch frisikus M.J. de Haan.
Isaac Watts
thumb|right|Isaac Watts Isaac Watts (Southampton, 17 july 1674 – Stoke Newington, 25 novimber 1748) wie in Ingelsk teolooch‎, logikus en lieteskriuwer.
Steven de Jong
Prizen
Yn 2000 wûn De Jong de 'Televizierring' foar Westenwind foar syn wurk as regisseur en creative producer. Foar syn rezje- en aktearwurk foar De Fûke krige hy de Stimulânspriis, en ek 2 Gouden Keal-nominaasjes. Mei syn films wûn hy ferskate oare prizen, wêrûnder in platinafilm foar De schippers van de Kameleon, in gouden film foar De Scheepsjongens van Bontekoe, Kameleon 2 en De Hel van '63, en in tal lokale prizen as de Cinekid bêste film foar Penny's Shadow en de titel Best Art & Director op it Bagdad International Film Festival.
Van Harenstsjerke
De Van Harenstsjerke yn Sint-Anne wie yn 1683 it earste foarbyld fan sintraalbou fan Fryslân. Bouhear fan de tsjerke wie diplomaat Willem van Haren (1627-1708). Op itselde plak stie earst in oare tsjerke, dêr't Rembrandt van Rijn yn 1634 yn troude mei Saskia Uylenburgh.
Troch in brân yn it Van Haren-slot binne in soad dokuminten ferlern gien. Dêrtroch is net krekt bekend wa't de arsjitekt west hat fan de achthoekige tsjerke. Wol is bekend dat de tsjerke boud is foar mei-inoar 17.536 karolusgûnen. In knoarre jild foar dy tiid, opbrocht troch Willem van Haren, rykssubsydzje en rike boeren dy't har nei wenjen setten hienen op de nije fruchtbere klaaigrûnen. Oan de noardside fan de tsjerke waard yn 1686 in grêfkapel boud, dêr't meardere leden fan de Van Harenfamilie yn begroeven waarden.
Ynrjochting
Yn de tiid fan de Frânske oerhearsking binne alle famyljewapens yn de tsjerke blynkapt. Ek moast oer alle ikehout belesting betelle wurde. Dêrom hat alle ikehout ferve west, om ûnder de belesting út te kommen.
Oargel
It tsjerke-oargel stamt út 1728. It is skonken troch grytman Willem van Haren (1655-1728), in neef fan de bouhear fan de tsjerke. De tekst ûnder it wapenskyld is Echte lieden hebben dit orghel alhier gesticht en vereerd. It oargel waard makke troch oargelbouwer Johannes Radeker. Yn 1981 waard yn de omlisting fan it âlde oargel in elektroanysk oargel setten.
Famyljebank
Foar de preekstoel oer stiet de famyljebank fan de famylje Van Haren.
Stasjon Culemborg
Gebou
It stasjon waard ferfongen troch in nij gebou fan de hân fan arsjitekt Cees Douma. It stasjonsgebou bestiet út twa ferdjippings ien op strjittenivo en ien op perronnivo. Under is in stasjonsrestauraasje en boppe yn de eardere stasjonsrestauraasje is yn 2014 de streekomrop SRC (Stads Radio Culemborg) ynlutsen. Yn 2011 waarden der liften boud om it stasjon wer tagonkelik te meitsjen foar reizgers mei in rolstoel. Earder wiene de perrons berikber mei in hellingbaan mar die moast wike foar in fergrutting fan de fytsenstalling.
Atypysk autisme
Atypysk autisme is in pervasive ûntwikkelingssteurnis. In protte symtoamen komme oerien mei dy fan autistyske steurnis, mar begjinne yn in letter stadium fan de ûntwikkeling fan it bern (nei it tredde libbensjier) of foldogge net oan de kritearia foar sosjale ynteraksje, kommunikaasje en ferbylding dy't foar autistyske steurnissen ynsteld binne.
Atypysk autisme wurdt faak sjoen by bern mei slimme mentale retardaasje of by bern mei in slimme spesifike ûntwikkelingssteurnis fan it taalfermogen.
Yn de ICD-10 is de oandwaning klassifisearre ûnder F84.1. It DSM-IV beskriuwt de oandwaning net ôfsûnderlik, mar neamt dizze yn de restgroep PDD-NOS.
Nantes
Nantes (Bretonsk: Naoned, Gallo: Naunnt) is in havenstêd yn it westen fan Frankryk, dêr't oan de súdrâne fan Bretanje de rivieren Erdre en Sèvre útrinne yn de Loire, op hast 60 km fan de see.
Nantes is haadstêd fan de regio Pays de la Loire en fan it departemint Loire-Atlantique. Tegearre mei de stêd Saint-Nazaire foarmet de stêd it ekonomyske en kulturele sintrum fan it stimulearringsgebiet Pays de la Loire en fan in grut diel fan de regio Bretagne.
John Walter
John Walter (Londen, 1 jannewaris 1738 - Teddington, 17 novimber 1812) wie in Ingelske krante-útjouwer en oprjochter fan de krante The Times, dy't er op 1 jannewaris 1785 lansearre ûnder de namme The Daily Universal Register. Hy folge syn oplieding oan de Merchant Taylor' School, destiids fêstige yn Londen.
Libben en wurk
Walter wie fan de dea fan syn heit Richard Walter (om 1755/6 hinne) ôf oant 1781 belutsen by in bloeiend bedriuw as koalehanneler. [ 1 ] Walter spile in foaroansteande rol by de oprjochting fan de koalebeurs (Coal Exchange) yn Londen; mar koart skoft nei 1781, doe 't er him allinnich as fersekerder dwaande hâlde en lid waard fan Lloyd's, oerspile er syn hân en gie er fallyt.
Yn 1782 kocht er fan in Henry Johnson in oktroai foar in nije drukmetoade mei logotypen (d.w.s. wurden of parten fan wurden, yn stee fan letters), en brocht dêr in pear ferbetteringen yn oan. Yn 1784 kocht er in âlde printerij yn Blackfriars, dy't de kearn foarme fan it Printing-house Square fan letter datum, en fêstige dêr syn Logographic Office.
De printerij ûntjoech him en bloeide, mar de krante hie ynearsten in wat rommelich bestean. Op 11 july 1789 waard Walter feroardiele om smaad tsjin de hartoch fan York en waard er feroardiele ta in boete fan £ 50, in jier fêstsitten yn Newgate, in oere oan de skandpeal en sân jier boarch stean foar goed hâlden en dragen; foar fierdere smaad waard de boete ferhege mei £ 100 en de finzenisstraf mei in twadde jier. Op 9 maart 1791 waard er lykwols op fersyk fan de Prins fan Wales frijlitten en krige er graasje.
Kodeks Laud
De Kodeks Laud (of Laudianus; kategorisearre ûnder MS. Laud Misc. 678, yn de Bodleian bibleteek, Universiteit fan Oxford) is in wichtich 16e iuwsk manuskript dat yn ferbân brocht wurdt mei William Laud: in Ingelske aartsbiskop dy't de lêste eigner fan dit âlde Meksikaanske kodeks wie.
De kodeks is part fan de Borgiagroep, en is in manuskript dat meast út ôfbylden bestiet. It hat in 24 blêden dy't 48 siden foarmje. De kodeks komt út Sintraal-Meksiko en út de tiid foar de Spaanske ferôvering. In part is ferlern gien.
De kodeks is publisearre, mei in ynlieding fan C. A. Burland, yn Volume XI fan CODICES SELECTI fan de Akademische Druck- u. Verlagsanstalt, Graz.
Wat ynhâld oanbelanget is de kodeks te fergelykjen mei de Kodeks Bodley en de Kodeks Borgia.
Wattema state
Wattema State lei ûnder Ie yn de gemeente Dongeradiel, mar wêr krekt is net bekend. Oer it ûntstean fan de state is ek neat witten.
Skiednis
Hoe't it krekt siet mei de famyljeferhâldingen yn de famylje Wattema yn Ie is noch net bekend. Nijsgjirrich is wol dat de Wattema's tagelyk mei "grutte" haadlingen en eallju fan minder oansjen nauwe bannen ûnderholden. Yn 1491 wurde Hessel en Rydske Wattema as 'gebroeders en hoefftlingen toe Ee' neamd. Yn 1511 brûkte Jeltie Watema mei har bern 25 pûnsmiet eigen lân yn Ie. Yn 1533 makke Anna Wattema, fan Ie en non yn it kleaster Sigerswâld, har testamint op. Har sibben Wytthye Camminga en Ritscke Boelema beneamde hja ta erfgenamten. Har erfkip bestie ûnder mear út in part fan Wattema saete yn Ie. De famylje komt yn 1578 noch foar as Wattingha (personele ymposysje). De Wattinga's wennen doe al yn Kollum. Yn 1597 komme Riverdt en Rinnert Petersz foar dy't 'Toe Watma' hjitte, nei de pleats dêr't sy wennen. Ein 16e en 17e iuw komt de sate toe Watma noch geregeld yn argyfstikken foar. De presise genealogy, it krekte plak fan it goed en in mooglike ferhâlding mei ien fan de stinswieren yn Ie is noch net fêststeld.
De kaarten fan Schotanus en Wopke Eekhoff jouwe gjin Wattema ûnder Ie.
Oluf Braren
thumb|Selsportret thumb|200px|[[Jesus Kristus fan Oluf Braren]] Oluf Braren (Olersem, 7 febrewaris 1787 - Taftem 22 maart 1839) wie in skilder fan naïve keunst fan it eilân Feer yn Noard-Fryslân. Guon fan syn skilderijen litte syn ferbûnens mei syn Fryske bertegrûn goed sjen.
Braren hat portretten, deistige tafrelen, religieuske en mytologyske ûnderwerpen skildere.
Libben
Oluf Braren waard berne yn Olersem op Feer. Syn heit wie in smid en buorke ek. Doe't er 19 jier wie, waard Braren skoalmaster op it eilân Söl. Op 25 septimber 1808 boaske er oan Meete Wilhelms fan Söl. Om 1810 hinne ferfarde it pear nei Ödersem op Feer dêr't Braren as ûnderwizer oan it wurk gie. Dêr krige er in ferhâlding mei Ing Peter Matzen, in frou út it buordoarp Hedehüsem. Harren ferhâlding duorre sa'n sân jier. Doe't it útkaam krige Braren dien en waard er oerpleatse nei Taftem dêr't er helpûnderwizer waard. Hy fertsjinne doe noch mar ientredde fan syn eardere salaris.
Ing Peter Matzen har broer Peter Nahmen Matthiesen rekke befreone mei Braren en naam les yn tekenjen en skilderjen by him. Doe't bliken die dat Mathiessen in soad talint hie, gie er om 1818 hinne nei Eutin (noardeast Sleeswyk-Holstein) om te studearjen by Wilhelm Tischbein. Braren beselskippe syn eardere learling op in reis en it is witten dat er yn wike by Tischbein útfanhûze hat. Dat hy is yn elts gefal yndirekt troch Tischbein syn wurk beynfloede sa't ek te fernimmen is yn syn lettere wurk.
Yn 1839 stoar in ferearme Braren yn Taftem oan tuberkuloaze.
Wurdearring
Braren syn wurk wie by syn libben net sa bekend; earst yn de 20e iuw waard syn wurk tige wurdearre yn Dútslân en de ynternasjonale keunstwrâld.
Kar út syn wurk
thumb|Troue by Fohr
Tieneke Clevering
Tieneke Clevering (Haulerwyk, 1993) is in Frysk amtner en bestjoerder.
Komôf
Tieneke Clevering is berne yn Haulerwyk (1993), en is letter ferhuze nei Warten wêr’t se op dit momint wennet.
Bernetiid en oplieding
Nei de basisskoalle hat se earst de Havo dien. Nei de Havo is se nei de NHL Hogeschool yn Ljouwert gong en hat se de oplieding Bestuurskunde dien, en ferfolgens is se nei de Rijks Universiteit Groningen gong en hat se Sociale Geografie en Planologie dien. Se hat letter nog in NCOI oplieding dien Effectief overtuigen en beïnvloeden.
Houlik en gesin
Tieneke Clevering hat twa bern, en se wennet yn Warten wêr’t se ek aktief is yn it doarpsbelang.
Oare wichtige perioade út har libben
Faaks hat der noch in oare perioade west dêr’t de frou in protte wichtige saken dien hat of meimakke hat.
Karriêre
Tieneke Clevering is listtriuwer foar D66 Ljouwert. Se wurket ek foar de Provinsje Fryslân as projectlieder fan it Iepen Mienskipsfûns, dit is in funs wat graach fynansjeel en ynhâldelik byspringt yn projekten fan únderop dy’t Fryslân moaier meitsje.
Yn 2015 waard se de jongste wetterskipsbestjoerder fan Nederlân.
Lettere jierren en ferstjerren
Wannear’t dat fan tapassing is skriuwe wy oer de frou hoe’t de ein fan har libben derút seach en ûnder hokker omstannichheden sy ferstoarn is. Faaks wie se siik of is se fan âlderdom deagien.
Jan Kromkamp
Jan Kromkamp (Makkingea, 17 augustus 1980) is in earder Frysk fuotballer. Dy't mei PSV twa kear Nederlânsk lânskampioen waard en wûn mei Liverpool ien kear de FA Cup. Kromkamp spile fan 2004 oant en mei 2006 alve ynterlannen mei it Nederlânsk fuotbalalvetal.
Libbensrin
Kromkamp waard berne yn Makkingea, mar groeide it grutste part fan syn jeugd op yn Apeldoorn. Hy spile yn syn jeugd by AGOVV en waard skoute troch Go Ahead Eagles. Hy makke syn debút yn it proffuotbal op 12 septimber 1998 yn de wedstryd Go Ahead Eagles - TOP Oss 3-0, dêr't er nei 72 minuten ynfoel foar Hendrie Krüzen.
Nei in goede perioade by "De Eagles" waard er opmurken troch AZ dêr't er definityf trochbruts. Op 18 augustus 2004 tsjin Sweden (2 - 2) makke er syn debút foar it Nederlânsk alvetal. Hy hat no 11 ynterlâns spile. Yn de simmer fan 2005 makke Kromkamp de oerstap nei it bûtenlân. Hy tekene in kontrakt by de Spaanske klup Villarreal CF dat him foar de UEFA Champions League pleatst hie.
By Villarreal CF kaam Kromkamp net folle oan spyljen ta. Yn desimber 2005 tekene er in kontrakt by Liverpool FC. Foar dy klup makke er syn debút op 7 jannewaris 2006, yn in útwedstriid tsjin Luton Town FC yn de FA Cup. Neidat er ek by Liverpool FC op in sydspoar terjochte kommen wie, wie der út Nederlân wei belangstelling fan PSV, dêr't er in kontrakt foar fiif seizoenen tekene. By PSV wûn er yn syn earste seizoen daliks de lânstitel.
Op 26 maaie 2007 waard Jan Kromkamp, nei ôfrin fan in freonskiplike wedstryd op in parkearterrein mishannele troch in oantal manlju.
Yn 2011 spile Kromkamp wer by Go Ahead Eagels, dêr't er yn 2013 syn karriêre beëinige.
Gustavo Salinas
thumb|Gustavo Salinas Gustavo Salinas Camiña (Cuatro Ciénegas, 17 july 1893- dêre, 5 maart 1964) wie in Meksikaansk militêr en fleander. Salinas wie de earste piloat yn de skiednis dy't in loftbombardemint boppe it Amerikaanske kontinint útfierde.
Nei syn skoaloplieding ferfarde Salinas nei New York om him dêr ta te lizzen op de loftfeart. Yn 1912 gie er werom nei Meksiko en sleat him oan by it leger fan Francisco I. Madero. Nei de delfal fan Madero gie er by it Konstitúsjonalistyske Leger fan Venustiano Carranza yn de striid tsjin diktator Victoriano Huerta. Op 14 april 1914 bombardearre er mei selsmakke bommen it oarlochsskip Cañonero Guerrero yn de Golf fan Kalifornje. It skip hie fansels noch gjin loftôfwar en waard twong har tebek te lûken. Yn 1915 waard de Meksikaanske Loftmacht oprjochte mei Salinas as earste befelhawwer.
Nei ôfrin fan de Meksikaanske Revolúsje waard er militêr attasjee yn Belgje, it Feriene Keninkryk en Frankryk. Yn 1929 sleat er him oan by de opstân fan generaal José Gonzalo Escobar, dy't lykwols ferslein waard sadat Salinas it lân ûntflechtsje moast. Ein jierren '30 kaam er werom yn Meksiko. Under de Twadde Wrâldkriich wie er de organisator fan Eskader 201, in ûnderdiel fan de Meksikaanske loftmacht dat oan de kant fan de Alliearden de Japanners befocht. Salinas stoar yn 1964.
John Harvard
John Harvard (* 26 novimber 1607 yn Londen yn de Borough fan Southwark; † 14 septimber 1638 yn Charlestown, Massachusetts) wie in teolooch, dy't yn Ingelân opwoeks.
Om't er sûnder bern stoar, liet er de helte fan syn fermogen, te witten 780 pûn, en syn bibleteek, dy't 320 bannen grut wie nei oan it yn de buordoarp Cambridge lizzende kolleezje, dat yn 1636 troch syn freon Nathaniel Eaton stifte woarn wie. Oan syn neitins hâlde dizze ûnderwiisynstelling de namme fan syn bejeftiger: de Universiteit fan Harvard. Sadwaande waard ek it fûnemint lein fan it lettere Hegeskoallewêzen yn de Feriene Steaten.
Alexander van Voss
thumb|Heerma van Voss tusken troch de Dútsers foardere klokken Alexander Lodewijk Heerma van Voss (Leur (Noard-Brabân), 16 maaie 1894 - Ljouwert, 24 juny 1948) wie ryskargivaris.
Alexander wie in soan fan in sûkerfabrykeigner yn Leur. Hy gie nei it gymnasium yn Breda. Studearre rjochten yn Utert, promovearre dêr yn 1921 en folge doe in jier de argyfskoalle yn De Haach. Hy rekke dêr befreone mei de histoarikus prof. Fruin.
Sûnt 1923 op it Ryksargyf fan Ljouwert as kommys-sjartermaster, fan 1938 - 1948 rykskargivaris, as opfolger fan Dr. S.A. Waller Zeper. Wurke jierrenlang om tsjinstellings yn Fryslân te oerbrêgjen. Befoardere it wurk fan fakhistoarisy en 'sneupers'; skreau in soad (populêr) histoaryske artikels. Die war foar grêfstienûndersyk, genealogy en heraldyk.
Heerma van Voss kaam te hôf yn Leur.
Henry Hudson
thumb|200px|19e iuwsk ûnbetrouber portret fan Henry Hudson thumb|200px|De Noard-Amerikaanske reizen fan Hudson thumb|Replika fan Hudson's skip Halve Maen, yn 1909 skonken troch Nederlân oan de FS doe't it 300 jier lyn wie dat de kontrei om New York ûntdutsen waard thumb|De lêste reis fan Henry Hudson troch [[John Collier (skilder)|John Collier (1850-1934)]] Henry Hudson (berne tusken 1565 en 1570 - stoarn yn 1611) wie in Ingelske ûntdekkingsreizger en seefarder yn de iere 17e iuw. Yn opdracht fan Ingelske hannelers makke er ferskate reizen om de noardeast trochgong nei Yndia te finen. Hudson ferkende teffens it gebiet dêr't no New York City is doe't er socht nei in westlike rûte nei Aazje fanwegen de VOC. . Hy ferkende de rivier de Hudson en lei sa it fûnemint foar de Nederlânske kolonisaasje fan dy kontrei, dy't fruchtber wie en in soad fisk en bûnt hie.
Earste en twadde reis
Der is suver neat bekend oer Hudson syn libben fan foar 1607. Saakkundigen binne it net iens oer syn bertejier en komôf. Yn 1607 makke er yn tsjinst fan de Ingelske Muscovy Company syn earste ûntdekkingsreis. Hudson wie in betûft seeman en wie op de hichte mei it wurk fan Willem Barents. Hy ûndersike de kusten fan Spitsbergen en berikte 80°23'N dêr't swiere iisgong fierder farren slim behindere. Op de weromreis soe Hudson it fulkanyske eilân Jan Mayen (Doe Hudson's Tutches meamd) op 'en nij ûntdutsen hawwe. Oaren liket dat ûnwierskylik út reden fan de ûnlogyske rûte dy't er dan folgje moatten hawwe soe. Boppedat neamt Hudson it net yn it lochboek. Op de kaarten fan dizze reis wurdt ek gjin bewiis foar de ûnderstelde ûntdekking fûn.
Yn 1608 makke er in twadde reis op de Hopewell mei as doel it finen fan in trochgong tusken Spitsbergen en Nova Sembla (en sa fierder nei Aazje). Yn de Karasee waard er lykas de earste kear trich it iis tsjinholden.
Tredde reis
Yn 1609 makke Hudson wer in reis, dit kear yn tsjinst fan De Keamer fan de VOC yn Amsterdam. Op 8 jannewaris tekent er it kontrakt tegearre mei Jodocus Hondius, dy’t as tolk fungearre.
Mei de Halve Maen, in skip fan amper 70 ton en in Nederlânsk-Ingelske bemanning (20 koppen) gong er opnij op paad om de Noardeastlike passaazje te sykjen. De rûte wie trochsprutsen mei dûmny Petrus Plancius, dy’t fan betinken wie dat it tichter by it noarden waarmer wurde soe en it wetter iisfrij wêze soe. Men wie hastich fanwege mooglike Frânske konkurrinsje fan Isaac le Maire syn ekspedysje.
Op 4 april 1609 ferliet er de haven fan Amsterdam. Doe’t er om de Noardkaap syld wie die bliken dat de iisgong noch helte slimmer wie as op syn eardere reizen. De bemanning protestearre yn de omkriten fan Nova Sembla. Ynstee fan trochsette of op te jaan, besleat Hudson it oer in oare boech te smiten. Hy stiek de Atlantyske Oseaan oer en begûn te sykjen nei in trochfeart troch Noard-Amerika]; hy basearre him op ynformaasje fan in kolonist út Firginia.
Healwei july wie Hudson bewesten fan Nova Scotia, bedarre yn in stoarm en folge doe de kust nei it suden mei in nije mêst. Op 4 augustus farde it skip Cape Cod by del. Chesapeake Bay en Delaware Bay waarden hastich ferkend, en doe berikte Hudson op 3 septimber de rivier dy’t ynearsten Mauritius en letter nei him neamd wurde soe. Hy wie trouwens net de ûntdekker fan de Hudson; de rivier wie al bekend sûnt de reis fan Giovanni da Verrazzano yn 1524.
Hudson farde sa’n 200 kilometer de rivier op, sa’n bytsje oant de hjoeddeiske stêd Albany (Kinderhook) ta. Geregeldwei waarden de omkriten ferkend mei de sloep. De bemanning ruile griene tabak, oesters, maiskolven, druven, pompoenen en bever- en otterfellen mei de yndianen foar snypsnaren, messen en kralen. Op in stuit brieken de Yndianen harren pylken, om Hudson sjen te litten dat er net benaud hoechde te wêzen. Op 23 septimber besleat Hudson werom te gean, omdat dúdlik waard dat dizze rivier net de trochgong nei de Grutte Oseaan wêze koe dy’t hja sochten. . Op 4 oktober gie men wer nei see en op 7 novimber kaam Hudson yn Dartmouth (Devon) oan. Hudson waard lywols fêstset troch de autoriteiten dy't it skipssjoernaal besette woenen. It slagge him lykwols it lochboek yn hannen fan de Nederlânske ambassadeur yn Ingelân te spyljen dy't it nei Amsterdam stjoerde.
Op grûn fan dizze reis lei Nederlân in kleem op dit gebiet en op de bûnthannel. Der kaam in hannelspost yn Albany yn 1614. Nij Amsterdam yn Manhattan waard it haadplak fan Nij Nederlân yn 1625.
Lêste reis
Nei dizze reis waard it Hudson ferbean om nochris ûnder frjemde flagge te farren, dat syn folgjende reis barde wer ûnder Ingelske flagge. (april 1610) De ekspedysje waard betelle troch de Virginia Company en de British East India Company.
Hy stiek no ek wer de Atlantyske Oseaan oer op it skip ‘’Discovery’’, mar no noardliker (fia Yslân en de súdpunt fan Grienlân) as op syn foarige tocht. Hy berikte de noardeastpunt fan it Kanadeeske fêstelân en farde tusken Baffinlân en Labrador troch en ûntdekte de Hudsonstrjitte dy’t him nei it westen ta yn de Hudsonbaai brocht. Hy folge de eastkust fan de Hudsonbaai nei it suden oant de súdpunt (Jamesbaai). Doe’t it skip yn it iis fêstrekke begûn syn bemanning te fûterjen. Underweis hienen hja gjin minske sjoen. It wie Hudson al langer net tafallen om de oarder te bewarjen, mar no waard dat noch dreger. Hy waard fertocht fan it benefterhâlden fan de rantsoenen en hy soe guonts befoardielje. Doe’t it skip yn juny 1611 los rekke waard it rebûlje. Hudson, syn soan dy’t ek loads wie en sân oare fertroulingen waarden yn in sloep set en fierders oan harren lot oerlitten. Doe’t de ‘’Discovery’’ werom yn Ingelân wie waard de bemanning fêstset.
Noardlik Film Festival
It Noardlik Film Festival (Nederlânsk en offisjeel: Noordelijk Film Festival), gauris ôfkoarte ta NFF, is in filmfestival foar de provinsjes Fryslân, Grinslân en Drinte, dat holden wurdt yn Ljouwert. De earste edysje wie yn 1976, wêrnei't it evenemint yn 't earstoan om it jier plakfûn. Fan 1980 ôf waard it ien kear yn 't jier holden, en mei yngong fan 1992 waard dêrfoar de earste helte fan 'e moanne novimber útornearre. It NFF wurdt organisearre troch Sintrum foar Film yn Fryslân yn 'e filmsealen fan Slieker Film en Stedsskouboarch De Harmony. Mei sa'n 25.000 besikers ferdield oer fjouwer dagen is it útgroeid ta ien fan 'e grutste kulturele festivals yn Noard-Nederlân èn it grutste regionale filmfestival fan hiel Nederlân.
Neiere beskriuwing
Njonken it haadprogramma binne der ûnder oare tematyske en geografyske programma's foar bern en jongerein (skoalfoarstellings), dokumintêres en mediakeunstprogramma's (yn gearwurking mei Media Art Friesland). Rom omtinken wurdt fierders skonken oan 'e nije media. Ek wurdt in poadium bean oan jonge noardlike filmmakkers yn it ûnderdiel Nije Noardlike Rispinge (Nieuwe Noordelijke Oogst). Ta einbeslút wurde bylden fertoand út it Frysk Film Argyf en is der in wiidweidich râneprogramma mei fraachpetearen, diskusjes en workshops.
Elts jier wurde op it Noardlik Film Festival ferskate prizen útrikt. It wichtichste plak op dat mêd wurdt ynnommen troch de Matad'Or foar de winner fan 'e Ynterregio Kompetysje. Dêrnjonken wurdt ek de priis foar it Noardlik amateur Film Festival útrikt, krekt as de Ljouwerter Krante Publykspriis.
Jeropeeske Ynterregio Kompetysje
Op it Noardlik Film Festival wurdt hast elts jier in gruttere rol taparte oan 'e Jeropeeske Ynterregio Kompetysje, dy't yn 1996 yn it libben roppen waard. Oan dizze kompetysje dogge films mei út Jeropeeske regio’s dy't harren kulturele identiteit (en eventueel minderheidstaal) libben hâlde wolle. By sokke films giet it almeast om lytsskalige produksjes tsjin in plattelânske of lytsstedske eftergrûn, dy't ôfmakke binne mei kultuereigen eleminten.
It Noardlik Film Festival sjocht himsels mei de Ynterregio Kompetysje as it oanwiisde platfoarm foar films en filmmakkers út 'e minder sichtbere kriten fan Jeropa. Sa komme ek films oan bod dy't oars net folle omtinken krije. Elts jier dogge teminsten acht, mar nea mear as tolve films oan 'e kompetysje mei. Dy wurde allegearre fertoand ûnder it festival, wêrnei't in faksjuery de winner útornearret. It hichtepunt fan 'e Ynterregio Kompetysje is de útrikking fan 'e priis, de Matad'Or. Dêr is in bedrach fan €10.000 oan ferbûn, dat beskikber steld wurdt troch de Provinsje Fryslân. (In betingst is dat it jild yn nije projekten ynvestearre wurde moat.) De Matad'Or (in wurdboarterij op matador, "bollefjochter", en d'or, "fan goud") is in skulptuer dy't teffens it byldmerk fan it Noardlik Film Festival is.
Winnende film
De winnende films fan it Noardlik Film Festival wiene:
Yn 2020 gie it Noardlik Film Festival oer fanwegen de wrâldwide koroanafiruspandemy. Wol waarden der yn 'e Ljouwerter bioskopen festivalfilms fertoand foar groepen fan maksimaal tritich minsken.
Henry Ireton
thumb|right Henry Ireton (1611 – 26 novimber 1651) wie in Ingelsk generaal yn de Ingelske boargerkriich. Hy wie in skoansoan fan Oliver Cromwell.
Henry Scudder
thumb|right|200px|Henry Scudder, 1674; gravuere fan [[William Sherwin (grfikus)|William Sherwin.]] Henry Scudder (16?? – 1659?) wie in Ingelske geastlike mei Presbyteriaanske ynsichten, dy't bekind woarn is as in tawijd skriuwer en as lid fan de Westminster Synoade.
Libben
Hy studearre oan it Christ's Kolleezje yn Cambridge ôf en krige in M.A. yn 1606. Fan 1607 oant 1619 wie er predikant yn Drayton, Oxfordshire en yn 1633 waard er foardroegen troch de kening om yn Collingbourne-Ducis yn de buert fan Marlborough wenjen te gean. Yn juny 1643 krige er de opdracht om sitting te nimmen yn de Synoade fan Westminster. Doe't er yn juny 1645 in oarder fan it House of Commons krige, waard Scudder as ien fan de fjouwer predikanten legere by Aldgate. Yn 1645/46 wie er predikant fan de Londenske tsjerke: St Mildred Poultry. Op 6 april 1647 joech er ferslach fan in printproef fan de Westminster leauwenbelidenis, en op 9 febrewaris 1648 waard er tafoege oan it Skriftkommitee fan de Synoade.
Wegewaert (laach)
Wegewaert is de namme fan in ferneamde Nederlânske famylje fan klokkejitters út de 16e en 17e iuw. De famylje Wegewaert komt nei alle gedachten fan Múnster yn Dútslân.
Willem Wegewaert de Aldere
Klokkejitter, dy't sûnt 1542 yn Dimter arbeide. Fan 1561 oant 1603 geat er 7 Fryske klokken.
Wrakseljen op de Olympyske Simmerspullen 1988
De Olympyske Simmerspullen 1988 ek wol de XXIVe Olympiade neamd, waarden yn 1988 yn Seoel, Súd-Korea hâlden, It wrakseljen waard hâlden yn it Sangmu Gymnasium.
Pepyn fan Herstal
Pepyn fan Herstal, ek wol Pepyn II of Pepyn de Jongere (Herstal, sa. 635 - 16 desimber 714) wie in Karolingyske hofmeier. Hy stiet bekend as in krêftige bestjoerder dy't troch tal fan oermasterings it Frankyske ryk fierder útwreide hat.
Libben
Pepyn wie de soan fan Ansegisel en Begga, en troch syn mem pakesizzer fan Pepyn fan Lannen. As hofmeier fan Austraasje, Neustrje en Boergonje fan 680 oant 714 krige hy hieltyd mear macht yn it Frankyske ryk. De Merovingyske kening Teuderik III hat noch besocht him út syn funksje te setten, mar soe by Tertry yn 687 troch Pepyn ferslein wurde, wêrnei't Pepyn de feitlike lieder waard fan Austraasje. As krêftige bestjoerder wie Pepyn de oare Frankyske keninkriken de baas.
Houlik en bern
Om 670 hinne troude Pepyn mei Plektrudis en troch dit houlik kaam it gebiet om de Moezel hinne yn syn besit. Sy krigen twa soannen dy't beide al dea wienen doe't Pepyn op 16 desimber 714 ferstoar.
Hy hie ek twa soannen by syn maitresse, mar koart foar syn dea hie Plektrudis him oerhelle dy twa út te sluten fan opfolging. Syn pakesizzers wienen dêrtroch legitime opfolgers as hofmeier wurden. Hy waard lykwols dochs opfolge troch Karel Martel, om't Martel de stipe hie fan de bewenners fan Austraasje.
Martel bleau noch hofmeier; dy syn soan Pepyn de Koarte waard yn 751 kening. Karel Martel wurdt wol sjoen as de earste fan de Karolingen (ynearsten in partynamme ûnder de Frankyske Boargerkriich), wylst de bern fan Plektrudis as de lêste fan de Pippiniden beskôge wurde.
Bern
Ut it Houlik mei Plektrude likernôch 670:
By syn maitresse Alpaida:
Opfolging
Neidat Pepyn syn soannen Drogo (708) en Grimoald (714) noch by syn libben ferstoarn wienen makke hy op oantreaun fan Plektrudis syn noch minderjierrige pakesizzer Teudobald, de soan fan Grimoald, ta syn opfolger. Teudoald wie lykwols te jong om it lân al selsstannich regearre te kinnen. Dêrom soe, doe't Pepyn op 16 desimber 714, sawat tachtich jier âld, hommels ferstoar yn Jupille (tsjintwurdich in part fan de Luikse agglomeraasje yn Belgje), Plektrudis foarearst it regintskip op har nimme. Harren rjochtmjittige bernsbern roppen harsels yndied ta de wiere opfolgers fan Pepyn, en besochten mei help fan Plektrudis de macht as hofmeier fan it paleis te behâlden. Karel Martel, de âlde soan fan syn twadde frou, hie lykwols mei súkses de geunst fan Austrasyske eallju ferkrigen. Nettsjinsteande de ynspannings fan Plektrudis, dy him in skoft finzen setten liet, slagge Karel der as ienige hofmeier yn de facto hearsker fan it Frankyske ryk te wurden. Dêroan gie lykwols wol in mear as trije jier duorjende machtstriid foarôf, de saneamde Frankyske Boargerkriich.
Alexander Leighton
thumb|upright|right
Alexander Leighton (sirka 1570 – 1649) wie in Skotske dokter. Hy wie in puriteinske preker en pamfletist. Benammen is er bekend om't er, yn 1630, in pamflet skreau tsjin de Anglikaanske tsjerke, dêr't er dêrnei om martele waard.
Anton Tkáč
Anton Tkáč  (Lozorno, 30 maart 1951 – Bratislava, 22 desimber 2022) wie in Slowaaksk baanhurdfytser. Yn syn karriêre kaam er by de amateurs út foar it doetiidske Tsjecho-Slowakije. Op 'e wrâldkampioenskippen baanhurdfytsen 1970 yn Leicester wûn Tkáč brûns op 'e kilometer yndividuele tiidrit, tegearre mei Sergej Kravtsov út de Sovjet-Uny; beiden klokten 1.09.23. Hy waard selektearre foar de Olympyske Simmerspullen fan 1972, 1976 en 1980. Yn 1972 yn München waard er trettjinde op de kilometer tiidriden en mei it Tsjecho-Slowaakske team yn de ploege-efterfolging waard er alfde. Hy wûn goud op de sprint op de Olympyske Simmerspullen 1976 yn Montreal, dêr't er yn de finale de Frânske mearfâldich wrâldkampioen en titelferdigener Daniel Morelon fersloech. Op de Spelen fan 1980 yn Moskou foel hy krekt njonken it poadium. Yn de striid om it brûns ferlear er fan Sergej Kopylov út de Sovjet-Uny. Tkáč wie ek trije kear wrâldkampioen op de sprint: yn 1974 yn Montreal (dêr't er Kravtsov yn trije ritten fersloech), yn 1976 (syn olympyske titel telde dat jier ek as wrâldtitel) en yn 1978 yn München, dêr 't er de East-Dútser Emanuel Raasch kloppe.
Anton Tkáč ferstoar op 22 desimber 2022, yn 'e aldens fan 71 jier.
Slûzen en keardammen yn Fryslân
Slûzen en keardammen yn Fryslân jout in oersjoch fan de slûzen en keardammen yn Fryslân. Dit type bouwurken is krektas de gemalen yn Fryslân, wichtich foar it peil op de Fryske boezem en de skipfeart.
Arsjitektuer
Der bestean ferskate typen slûzen:
It komt ek wol foar dat beide typen slûzen of in keardaam njonken inoar lizze.
Hendrik Voordewind
thumb|250px| Hendrik Voordewind yn 1936 Hendrik Voordewind, (Ljouwert, 5 augustus 1887 - Amsterdam, 20 desimber 1972) wie in âld-plysjekommissaris en skriuwer.
Libben
Yn april 1943, koart nei de ynfiering fan de steatsplysje, waard hy sjef fan de resjerzje en yn jannewaris 1944 waard J.L. Posthuma offisjeel de twadde man by de resjerzje. Neidat yn jannewaris 1945 leden fan de Binnenlânske Striidkrêften (BS) acht amtners delsketten hiene dy't belutsen wiene by de Arbeitseinsatz waarden as ferjilding op befel fan Höhere SS-und Polizeiführer H.A. Rauter alve willekeurige meiwurkers fan de Arbeidsbeurs fusilearre en dêrneist waarden 130 plysjemannen oppakt en op transport steld nei Dútslân om dêr te helpen mei it blussen fan brannen en pún te romjen. Voordewind hearde ta dizze groep fan 130 en waard troch de SD oppakt. SD-sjef Willy Lages skynt ferklearre te hawwen dat hy Voordewind syn namme op in list fan Dútsfijannige plysjeminsken stean seach dy't troch leden fan de NSB oanlein wie. Neidat Voordewind nei Dútslân stjoerd wie, krige Posthuma dy syn funksje as sjef fan de resjerzje tabedield dy't er hâlde oant Voordewind koart na de ein fan de oarloch weromkaam nei Nederlân.
Yn de besettingstiid hat hy fanút syn funksje op it haadburo in soad help ferliene kind oan fersetsgroepen, wêrûnder dy fan Gerrit van der Veen. Nei de oarloch stie hy op de nominaasje Haadkommissaris fan Amsterdam te wurden, mar dat wegere hy. Hy gie werom nei de Warmoesstrjitte.
Nei syn pinsjoen skreau hy in boekje oer syn ûnderfinings by de plysje, dat sa oansloech dat der in hiele rige folge. As reaksje hjrop skreau Willem van der Kulk ûnder de skûlnamme Willem van Iependaal it boek De commissaris kan me nog meer vertellen.
Chesapeakebaai
thumb|right|250px|Streamgebiet Chesapeakebaai thumb|right|250px|Chesapeakebaai - satellytfoto
De Chesapeakebaai (Ingelsk: Cheasapeake Bay) yn it easten fan de Feriene Steaten is in riviermûning en baai oan de Atlantyske Oseaan dêr't goed 150 rivieren en streamkes yn útkomme. It totale streamgebiet fan dy rivieren is 165.800 km2 en omfiemet it distrikt Kolumbia en parten fan seis steaten: New York, Pennsylvania, Delaware, Marylân, Firginia en West Firginia.
Op it meast smelle punt leit de Chesapeakebaaibrêge. Under de mûning fan de baai rint de Chesapeakebaaibrêgetunnel oer in lingte fan 37 km.
Geology
De baai is de ûnderstrûpte delling fan de Susquehanna; it betsjut dat de rivier hjir streamde doe't it seenivo folle leger lei. It is gjin fjord omdat de gletsjers yn de Iistiid net sa fier súdlik rikten.
De ynholte is trochsneed minder as 9 meter djip en sa'n 2800 km2 fan de baai is net djipper as 2 meter.
Skiednis
De Chesapeakebaai hat de Slach fan de Chesapeake yn 1781 sjoen, doe't de Frânske float it wûn fan de Britske marine yn in seeslach dy't beskiedend wie foar de Amerikaanske Revolúsje; it hie fan gefolgen dat de Britske troepen yn Yorktown (Firginia) har oerjaan moasten oan George Washington.
Rivieren
Rivieren dy't útkomme yn de Chesapeakebaai binne:
Wytmarsum
thumb|De Koepeltsjerke thumb|Betinkingsnille Minne Simens thumb|Moune De Undernimming thumb|Pankoekstermûne Wytmarsum is in doarp yn de gemeente Súdwest-Fryslân en telt likernôch 1800 ynwenners. Oant 2011 wie Wytmarsum it haadplak fan de earder gemeente Wûnseradiel.
Wytmarsum leit tichteby A7 tusken de Ofslútdyk en Boalsert yn de buert fan Arum, Penjum en Wûns.
Yn it ferline hie it doarp mear as ien state, ûnder oaren Aylvastate.
It besjen wurdich
Oan de râne fan it doarp stiet sûnt ein 19e iuw de katolike tsjerke, wijd oan Nikolaas fan Tolentyn.
Yn it doarp stiet in wynmole, de yn 1850 boude nôt- en pelmole De Undernimming. Sa'n 2,5 km ten easten fan it doarp stiet de Pankoekstermûne, in út 1900 datearjende poldermole. Midden yn it doarp stiet de Koepeltsjerke. De tsjerke fan no is fan 1633, mar al yn de 10e iuw stie op dit plak in tsjerke. Menno Simons wie hjir pastoar doe't hy yn 1535 ôfstân naam fan it katolisisme en foarman waard fan de Doopsgesinden. Bûten Wytmarsum oan It Fliet stiet in monumint op it plak dêr't Menno preke hat.
De Triatlon Wytmarsum is in sportevenemint dat elts jier yn 'e earste helte fan septimber of yn 'e lêste dagen fan augustus yn en om it Fryske doarp Wytmarsum holden wurdt. It is in achtste triatlon, besteande út 'e ûnderdielen swimmen, hurdfytsen en hurddraven. Tagelyk hjirmei wurdt foar bern ek in saneamde kidsrun organisearre.
Mienskip
It doarp hat fjouwer buertferienings: Fan Keats oant Harke, De Hikkesluters, It Klompke en De Stoarmhoeke. Doarpskrante is De Koepel. Der is in iepenbiere en in kristlike skoalle ('De Bonkelder') yn Wytmarsum.
De Koepeltsjerke is de herfoarme tsjerke fan it doarp.
Strjitten
Alle strjitten fan Wytmarsum.
LAB
thumb|LAB-garaazje yn Boalsert thumb|LAB-bus 2 ([[Mercedes-Benz mei Hainje-karrossery, boujier 1965) by Makkum.]] thumb|LAB-bus 17 út 1968, no museumbus. De F.o.f. Ljouwerter Auto Bedriuw (LAB) yn Ljouwert wie in bedriuw dat fan 1920 - 1970 iepenbier ferfier mei autobussen fersoarge yn it westlik diel fan Fryslân.
Skiednis
Oprjochter wie Frans Kimp, dy 't fan 1920 ôf mei ien bus groepsferfier fersoarge en yn linetsjinsten starte fan Ljouwert nei Holwert (yn oansluting op de fearboat nei It Amelân) en Snits. Der kamen twa kompanjons by, sadat de firma yn 1927 Kimp, De Waard & Boontje hjitten gie, mar al gau waard de namme Ljouwerter Auto Bedriuw) brûkt. Oprjochter Kimp ferliet it bedriuw yn 1929.
Troch oername fan in tal oare busûndernimmings (as lêste de fa. Boonstra út Wommels yn 1941) en in lineruil mei de NTM yn 1949 krige it LAB-ferfiersgebiet syn úteinlike foarm yn de fjouwerhoeke Harns / Ljouwert / Snits / Makkum, nei it westen begrinze troch de Iselmar. De ferbining nei Holwert ( - It Amelân) foel dêr bûten; dizze wie yn 1942 oerdroegen oan de NOF yn Dokkum.
Troch LAB-gebiet ried nei de iepening fan de Ofslútdyk ek de busline fan NS-dochterûndernimming ATO fan Ljouwert oer Harns nei Alkmaar mei in sydtûke fan It Hearrenfean oer Snits. Nei de Twadde Wrâldoarloch waarden dizze linen, ûndanks protest fan de LAB, oerdroegen oan twa oare NS-dochters, NTM en NACO, dy't dêrmei twa haadferbiningen binnen it oan de LAB tawiisde ferfiersgebiet hienen.
Yn de jierren nei de oarloch konsolidearre him de posysje fan de LAB en fersoarge dit bedriuw fanút festigingen yn Ljouwert en Boalsert de linetsjinsten mei ûngefear 35 autobussen en 65 personielsleden. Dêrneist wie de LAB ek aktyf as touringcarbedriuw en hie him - mei de oare Fryske ferfierders NTM, NOF, ZWH en LABO - oansluten by de reisorganisaasje Cebuto.
Op 1 jannewaris 1971 gie de LAB op yn de FRAM troch in konstruksje dêr't de LAB earst by oergie nei de LABO, dy't sels wer oernomd wie troch NS-dochter NOF. It personiel kaam yn tsjinst fan de nije ûndernimming. Ek 34 LAB-bussen - fan de merken Mercedes-Benz, DAF en Leyland en foar it meastepart mei karrosseryen fan de Fryske busbouwers Hainje en Smit De Jouwer - waarden troch de FRAM oernomd.
Hjoed-de-dei (2013) wurde alle eardere LAB-linen eksploitearre troch Arriva.
Museumbus
Yn de kolleksje fan it Noardlik Bus Museum yn Wynskoat stiet de eardere LAB-bus 17, in DAF B1300 mei karrossery Smit De Jouwer, boud yn 1968.