cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Burchwert
Burchwert is in doarp yn de gemeente Súdwest Fryslân, benoarden Boalsert. It doarp leit oan de Boalserter Trekfeart en hat 230 ynwenners (2021). Oant 2011 lei Burchwert yn de eardere gemeente Wûnseradiel.
Dieperderhimpolder
It doarp ûntstie út in delseting yn it kwelderlânskip yn de tiid dat it wetter noch frij spul hie. Tusken de jierren 900 en 1000 binne yn de omkriten de earste diken oanlein. Burchwert heart ta de âldste generaasje terpdoarpen yn de omkriten. Om it jier 900 is begûn mei it oanlizzen fan in oantal seediken yn Westergoa. Ien fan dy diken wie de "Dieperderhim". Dy ring gie fan Wytmarsum oant Hartwert en Boalsert. Omdat men it net mei elkoar iens wurde koe oer it ûnderhâld fan de dyk, hawwe der tusken de 13e en 16e iuw 77 dyktrochbraken west. De lêste oerstreaming wie mei by Alderheljen yn 1570. Nei dizze ramp is de dyk fersterke en ferbettere.
De Jehannestsjerke
De romanogoatyske protestantske tsjerke fan Burchwert stamt nei alle gedachten út de 13e iuw. Yn 1515 teach in plonderjende kloft soldaten dwers troch Fryslân, dy't ek de Burchwerter tsjerke plondere. Dêrnei is de tsjerke yn yn goatyske styl ferboud. Yn de jierren 1724-1726 hat de tsjerke in grutte ferbouwing ûndergien en binne de muorren ommitsele mei âlder materiaal. Boppedat binne de finsters fergrutte.
De oarspronklike spits fan de toer hie neffens in print fan ± 1700 op de kanten topgevels mei in opklimmend bôgefries en in hege achtsidige spits. Yn 1816 is de toer ferboud en hat sûnt de hjoeddeiske spits. De yngong sit oan de noardlike kant; oan dy kant sit ek de ienichste wizerplaat om't it noard ek oan de noardkant fan de tsjerke leit.
Foar de Twadde Wrâldoarloch hie de tsjerke twa klokken. In lytse (getten yn 1512) en in grutten-ien (getten yn 1656) dy't nei de oarloch net weromkomd is. Yn de tsjerke stiet in oargel fan Michael Schwartzburg út 1735, dat yn opdracht fan Yttje Buwalda boud is nei' t har seis soannen allegear ferstoarn wiene.
De Sint Johannes Kapel
Yn de oarlochsjierren kamen der in soad evakuees nei Fryslân en ek yn Burchwert. De roomsk-katoliken sochten nei in mooglikheid om tichter by hûs tsjerketsjinsten hâlde te kinnen. Men koe nei Boalsert ta, mar troch de situaasje wie soks net altiten fertroud. Yn de oarlochsjierren waarden roomske tsjinsten hâlden yn de konsistoarje of by minsken thús, mar de langsteme nei in eigen tsjerke waard grutter. Yn 1950 is begûn mei de bou, de nije tsjerke hie in kapasiteit fan maksimaal 100 persoanen. Yn de begjinjierren siet de tsjerke fol, letter rûn dit werom nei 50 á 40 persoanen. Sûnt 2000 wurdt der net mear preke en is it gebou te keap setten.
It wapen en de flagge
It wapen fan Burchwert is werom te finen yn de Jehannestsjerke fan Burchwert, dêrt'op in wapenboerd út 1726 it wapen stiet ôfbylde. In terp, mei dêrop in toer mei oan beide kanten twa stjerren. It wapen fan Burchwert is in sprekkend wapen. De flagge is letter ûntwurpen troch de gemeente Wûnseradiel. Se binne takend yn 1955. De flagge fan de gemeente sels stiet ôfbylde oan de broekskant fan de flagge fan elk doarp út Wûnseradiel. De kleuren op de flagge binne ûntliend oan it wapen, en symbolisearje de greiden om Burchwert hinne.
Moles
Flakby it doarp stiet De Hiemerter Mole, in spinnekopmole dy't as helpgemaal ynsetten wurde kin by slimme wetteroerlêst.
Efkes noardeastlik fan Burchwert stiet de Aylvapoldermole, in poldermole dy't yn 2000 wer opboud is.
Mienskip
It doarpshûs is it Doniahûs. Op 21 july 2006 hat der in reüny west foar ynwenners en âld-ynwoners fan Burchwert. Teffens waard it earste eksimplaar útrikt fan in boek oer de skiednis fan it doarp. Der is in feriening foar Doarpsbelang, in aktiviteitenkommisje en de feestkommisje Burchwert-Hichtum.
Skoallen
Der wie in iepenbiere skoalle oant 1942. De âldste dokuminten oer dy skoalle binne út 1628. De kristlike skoalle 'It Skûlplak' is yn 1880 oprjochte en in jier letter útein setten. Oan it begjin sieten der 32 bern op skoalle. De start gie muoisum, benammen op finansjeel flak. Letter gienen alle bern fan Burchwert, Hichtum en Hartwert dêr hinne. Hoewol't de skoalle berekkene wie op 60 learlingen, hie de skoalle yn 1900 al 80 learlingen. Dêrnei bleau it wakker gelyk. Pas nei 2003 begûn it bernetal werom te rinnen, yn 2009-2010 hie de skoalle noch 36 learlingen.
Op 'e Hichte
'Op'e Hichte' is al sûnt 1982 de doarpskrante fan Burchwert. Sûnt 2001 docht it doarp Hichtum ek mei. De mienskiplike krante hjit sûnt 2001 'Op'e hichte fan Burchwert en Op'e paad troch Hichtum'. It pjutteboartesplak hjit 'It Klimmerblêd'. Sûnt it begjin fan de doarpskrante binne der in oantal rubriken, dy't faak weromkomme. Dat binne bygelyks "Yn petear mei..." , Nije Bewenners en Wisten-jo-datsjes. Meardere ferienings hawwe steefêst harren eigen side. Op'e hichte ferskynt fjouwer kear yn it jier, yn in oplage fan 190 stiks.
Befolking
In bekende Burchwerter is dichter, skriuwer en oersetter Eeltsje Hettinga. It ynwennertal fan Burchwert rint al jierren tebek.
Strjitten
De Opfeart, De Trekfeart, Doniaweg, Hemert, It Klaailân, Kapelstrjitte, Tsjerkhôf, Kleasterwei, Pealdyk, Skoallestrjite, Schwartzenbergwei, Sjungadyk, Trekpaad.
Langbroek (Wijk bij Duurstede)
thumb|left|100px thumb|Lizzing Langbroek thumb|Pleats by Langbroek Langbroek is in doarp binnen de gemeente Wijk bij Duurstede yn de provinsje Utert. Yn 2022 hie it 2.430 ynwenners. Langbroek stiet benammen bekend om syn soad kastielen, dizzen steane benammen lâns de Langbroekerwetering. Oant 1996 foarme Nederlangbroek tegearre mei Overlangbroek de gemeente Langbroek.
Eveneminten
Elk jier wurdt yn Langbroek op de earste sneon fan de moanne july De Skiepmerk hâlden. Dizze merk wurdt al sûnt 1980 organisearre.
List fan planetoïden 38801-38900
Dit is in list fan planetoïden 38801-38900.
Stasjon Almeare Poarte
Stasjon Almeare Poarte (Ampo) is in spoarweistasjon yn de stêd Almeare yn it stedsdiel Almeare Poarte yn de provinsje Flevolân en waard iepene yn 2012 oan de Flevoline (Weesp - Lelystêd Sintrum). It stasjon waard iepene as ferfanger fan de eveneminten halte Almeare Strân. It is in typyske foarstêd stasjon mei in tal abrys, in iepen fytsestalling mei fytsklûzen, en der binne in pear parkearplakken oanwêzich.
Swaanwert
Swaanwert is in buorskip yn de gemeente Súdwest-Fryslân. Swaanwert leit westlik fan Wiuwert oan de Easterwierrumer Aldfeart.
De namme komt ek foar as Swaenwerd, Zwaanwerd en Scwaenwert, neamd nei de foarnamme 'Swaan'.
Fuotbalferiening Aldeholtpea
VV Aldeholtpea (VVO) is de fuotbalferiening oan de Hamerswei fan Aldeholtpea. De klup is oprjochte op 21 desimber 1962.
De klupkleuren binne blau.
Swarte Beien
Swarte Beien is in buorskip yn de gemeente Súdwest-Fryslân. Swarte Beien leit westlik fan Kûbaard oan de Slachtedyk.
Sandebuur
Sandebuur is in buorskip yn it noarden fan de provinsje Drinte. Nei Peizermiede is it de meast noardlike wenkearn fan de provinsje. Sandebuur makket diel út fan de gemeente Noordenveld. It bestiet út sechtjin pleatsen, dêr't op noch mar trije dêrfan buorke wurdt.
De buorskip leit oan de súdrâne fan it Leekstermargebiet op ien fan de hege sântongen dy't in útrinner is fan it Drintske sângebiet. It lânskip is hjir licht gloaiend. De sânkop stekt wat boppe it omlizende lân út, wat noch fersterke wurdt trochdat de rest fan de omjouwing is ynklonken is troch ûntlûking fan focht oan it fean. Hjirtroch is it allinnich fanút it suden oer de dyk te berikken. Nei it noarden ta liket it hjir de ein fan de wrâld te wêzen, mar op inkele kilometers ôfstân ferheft him it steedlik silhûet fan Hoogkerk en de stêd Grins.
It meastepart fan de huzen fan Sandebuur stiet as by in lintdoarp oan de dyk dy't in pear hûndert meter fan west nei east rint, mar oan beide siden hommels einget. 500 meter ten easten fan it buorskip leit in nuveraardich begraafplak fan Roanerwâlde, dat op syn beurt wer sa'n 500 meter ten suden fan it begraafplak leit. Undersyk hat útwiisd dat oant ûngefear twa iuwen lyn it doarp Roanerwâlde om it begraafplak lei, mar nei it suden fersetten wurde moast fanwege problemen mei de grûnwetterstân. Dêrút kin opmakke wurde dat Sandebuur en Roanerwâlde yn it ferline ien doarp foarme hawwe.
Twadde Deel
It Twadde Deel (ek wol: Nije Deel) is in feart yn de gemeenten It Hearrenfean en Opsterlân. De feart rint oan de noardkant fan De Deelen op de eardere grins fan Boarnsterhim mei It Hearrenfean yn noard-noardeastlike rjochting, útsein in lyts stikje by de Wide Wjittering dêr't de grins wat noardliker rint. Krekt súdwest fan de Warrewei (N392) krúst it Twadde Deel de grins fan Opsterlân en rint dan in pear hûndert meter troch Opsterlân. Dan rint it wer as de grins, tusken Boarnsterhim en Opsterlân, noch likernôch in kilometer nei it noarden.
De namme Twadde Deel jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Nieuwe- of Tweede Deel.
Steenbergen (Noardenfjild)
Steenbergen (Drintsk: Stienbargen) is in doarpke sawat 4 km ten súdwestlik fan Roan, yn de Noard-Drintske gemeente Noordenveld. Op 1 jannewaris 2008 wennen der 222 minsken.
thumb|left|Hunebêd [[D1 (hunebêd)|D1 by Steenbergen]] De namme fan it doarp is ôflaat fan it tichtby it doarp lizzende hunebêd (D1), dat op syn Drintsk steinbarge hjit. Dy namme is grif ferkeard begrepen as meartalsfoarm, sadat ek wol tocht wurdt dat de meardere hunebêden yn de buert lein hawwe moatte.
Troch it doarp rint de dyk fan Roan nei Ien. It leit tichtby it meast noardlike gedielte fan dit plak. Dat it der net ta rekkene wurdt hat dermei te krijen dat Een en Steenbergen eartiids ta twa ferskillende gemeenten hearden (Steenbergen by Roan, Een by Noarch). Boppedat hie Steenbergen in eigen marke.
Ultsjemear
De namme Ultsjemear jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Uilemeer.
Fuotbal op de Olympyske Simmerspullen 2008
200px|thumb|right|200px|It Olympyske Stadion fan Peking
De Olympyske Spullen fan de XXIXe Olympiade waarden fan 8 oant en mei 24 augustus 2008 hâlden yn Peking, de haadstêd fan Sina. De finale fan it fuotbal hie plak yn it Beijing National Stadium, ek wol bekind as "it Fûgelnêst".
Frank Zappa
thumb|left|200px|Frank Zappa (1977) Frank Vincent Zappa (Baltimore, Maryland, 21 desimber 1940 - Laurel Canyon, Kalifornje, 4 desimber 1993) wie in Amerikaansk musikus en komponist. Hy wie ferneamd om syn frjemde muzykstyl, dy't faak nuveraardich en koartswillich wie. Zappa hat mei in soad oare muzikanten wurke, dêr't The Mothers of Invention en syn freon blues sjonger Captain Beefheart de bekendsten fan wiene. Zappa mingde op syn wize rockmuzyk mei psychedelika, jazz, eksperimintele muzyk en hjoeddeiske klassike muzyk. Hy gie himsels net út de wei mei syn selsspot, humor en performance-art.
Persoanlik libben
Zappa wie sûnt 1967 troud mei Gail, berne as Adelaide Gail Sloatman op 1 jannewaris 1945, dy't it behear oer de zaken fan Zappa hie. Sy hiene fjouwer bern:
De soannen Dweezil en Ahmet spylje tegearre yn de band 'Z'.
Zappa stoar flak for syn 53e oan de gefolgen fan prostaatkanker.
Twizeler Feart
De Twizeler Feart is in feart yn de gemeente Achtkarspelen. De feart rint fan Twizel nei de suveringsynstallaasje by it Knillesdjip (in ûnderdiel fan it Prinses Margrietkanaal).
De Sânsleat en de Miedsleat komme út noardlike rjochting op de Twizeler Feart út.
De namme Twizeler Feart jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Twizelerfeart.
Sosjale Akademy
De Sosjale Akademy is de eardere namme foar in hegere beropsoplieding yn de sosjale sektor.
Skiednis
Sosjale akademys binne fuortkomd út de skoallen foar maatskiplik wurk. De earste skoalle foar maatskiplik wurk yn Nederlân waard oprjochte yn 1899 troch Marie Muller-Lulofs, Hélène Mercier en Arnold Kerdijk. Nei de Twadde Wrâldoarloch ûntstiene út dy skoallen foar maatskiplik wurk de sosjale akademys, dyt't breder fan opset wienen.
Neist de oplieding foar 'maatskiplik wurk' hiene de sosjale akademys ek stúdzjerjochtingen foar 'sosjaal kultureel wurk', 'opbouwurk', 'personielswurk' en 'bernebeskerming' of 'ynrjochtingswurk'. De teoryfoarming en de brûkte metodiken waarden diels ûntliend oan de ûntwikkelingen yn de Amearika. Op de opliedingen waarden metodiken as it social casework (yndividuele helpferliening), social groupwork (groepswurk) en community organization (mienskipsopbou) yntrodusearre. Under ynfloed fan de teoryen fan Herman Milikowski (Lof der onaangepastheid), Saul Alinsky (Dat hoef je niet te nemen!) en Paulo Freire (Pedagogie van de onderdrukten) krigen metodiken as sosjale aksje, emansipaasjerjochte wurkjen en aktivearjend foarmingswurk in soad omtinken op de sosjale akademys.
De Fryske fêstiging
Yn de jierren '70 wurke de Ryksuniversiteit Grins mei wat tsjinsin mei oan in universitêr eksperimint. Under lieding fan de eardere rektor magnifikus Prof. J. Snijders waard in Ljouwert begûn mei de Fryske dependance fan de Ryksuniversiteit Grins. De subfakulteit Sosjale Wittenskippen Fryslân (SSWL) iepene yn 1976 har doarren. Hjir waard yn gearwurking mei de Agogyske Akademy Fryslân (AAF) it Sosjaal Heger Underwiis foarme. Doel wie in gearwurking te foarmjen tusken HBU en universiteit, dit om in ynterdissiplinêre sosjaal wittenskiplike oanpak fan it fakgebiet 'wolwêzensfraachstikken' te foarmjen. Fryslân hie 165 jier nei de opheffing fan Akademy yn Frjentsjer wer universitêr ûnderwiis op eigen grûngebiet. Yn 1985 kaam der troch in soad problemen dy't der mei de struktuer wienen en troch besunigingen yn it heger ûnderwiis in ein oan dizze oplieding. De AAF gie op yn de Noardlike Hegeskoale Ljouwert. Wol wurdt noch altiten it earste jier fan de Oplieding Nederlânsk Rjocht yn Ljouwert ûnderwiisd.
Fúzjes
Ein tweintichste iuw fusearren de sosjale akademys mei oare foarmen fan heger beropsûnderwiis ta de hjoeddeiske hegeskoallen. De opliedings dy't eartiids oan de sosjale akademys jûn waarden binne no ûnder mear te finen yn ôfdielings as Sosjaal Pedagogyske Helpferliening (SPH), Kulturele en Maatskiplike Foarming (CMV), Maatskiplik Wurk en Tsjinstferliening (MWD) en Personiel en Arbeid (P&A).
Wyls wurde op meardere hegeskoallen dy opliedings wer bondele yn saneamde akademys foar sosjale stúdzjes.
Hoekske en Kabbeljauske Tsierderijen
De Hoekske en Kabbeljauske Tsierderijen wiene boargeroarloch yn it Midsiuwske Greefskip Hollân tusken twa partijen: de Hoeken en de Kabbeljauwen. Dit sawat hûndert jier duorjende konflikt fûn plak yn de twadde helte fan de 14e en de 15e iuw, en waard foar it meastepart yn Hollân en West-Fryslân útfochten, hoewol't omlizzende gebieten lykas Seelân, Utert, Gelre, Brabân en Fryslân der út en troch ek by belutsen waarden.
Oarsprong
De oarsprong fan it konflikt begûn mei it sûnder bern ferstjerren fan greve Willem IV fan Hollân yn 1345. Syn suster Margaretha fan Beieren, Hollân en Henegouwen folge him dêrom op. Mar ek har soan, de lettere Willem V, krige bestjoerlike macht. Tusken mem en soan begûn in konflikt om de macht, dat him fluch oer hiel Hollân fersprate.
Yn 1349 kamen der konflikten tusken de Hoeken en de Kabbeljauwen. De liedende aadlike famyljes - Fan Wassenaer, Fan Polanen, Fan Brederode, Fan Kralingen en Fan Raaphorst – waarden út harren funksjes setten. Dizze groep famyljes waarden Hoeken neamd. Delft keas al gau partij foar de Kabbeljauwen. Dêrnei liet Albrecht fan Beieren, dy’t yn 1358 de macht fan syn broer oernaam, Rotterdam fersterkje as steunpunt yn de regio. Doe't yn 1392 de minnaresse Aleid fan Poelgeest fan greve Albrecht troch Hoeken yn Den haach fermoarde waard, naam greve Albrecht wraak troch kastielen fan eallju dy’t party foar de Hoeken keazen hienen te ferneatigjen. Ek oermastere hy Delft, dat doe al de Hoekske kant keazen hie.
Partijen
Eallju en stêden keazen al gau partij. Hokker partij keazen waard hie faak te krijen mei besteande spanningen tusken bepaalde gebieten. It barde geregeld dat stêden of eallju oerrûnen nei oare partijen, lykas de Fan Wassenaars. Likegoed wienen de oanhingers fan de Hoeken dy’t de saak fan Margaretha fan Beieren oanhongen foaral te finen ûnder de eallju. De Kabbeljauwen, de oanhing fan greve Willem V, bestie foaral út boargers. Nei ferrin fan tiid waarden de Kabbeljauwen- de groep dy’t yn opstân kaam tsjin de liedende famyljes- sjoen as de winners.
Der binne meardere suggestjes foar it ûntstean fan de nammen: De “Kabbeljauwen” waarden sa neamd, omdat Kabbeljauwen as se grutter wurde hieltyd mear iten gien. Dêrtroch wurde se noch wer grutter en sterker en ite noch wer mear. In oare ferklearring kin fûn wurde yn it wapen fan it geslacht Beieren, dat oan de skobben fan in fisk tinken docht. De tsjinstanders fan greve Willem V krigen de namme “Hoeken’, dit omdat mei in hoek in Kabbeljauw fongen wurde kin.
Boergonje
thumb|Gravuere fan [[Reinier Vinkeles en Jacobus Buys út 1794. Jonkfrou Aleid fan Poelgeest yn de nacht deadien fan Hoekske soldaten, 22 septimber 1392.]] Fan 1417 ôf (it ferstjerren fan greve Willem VI) gie de striid mear tusken foarstanners (Kabbeljauwen) en tsjinstanners (Hoeken) fan Boergonje. Greve Willem VI waard opfolge troch syn dochter Jacoba fan Beieren. Net sûnder reden wurdt wol beweard dat sy de flater makke te iensidich op de Hoekske partij te lynjen, wêrtroch sy har, as frou dochs al swakke posysje noch fierder ferswakke. Har omke fan Luik, Jan fan Beieren, liet dan ek syn oanspraken op de macht yn Hollân jilde en keas partij foar de Kabbeljauwen, dy’t yn kloften nei him oerrûnen. Yn 1418 oermastere Jan fan Beieren Rotterdam, dat nei it ferstjerren fan Willem VI partij keazen hie foar Jacoba fan Beieren en yn 1420 Leien. Jan fan Beieren ferstoar yn 1425 en waard opfolge troch Hartoch fan Boergonje (Filips de Goede).
Yn Noard-Hollân feroare de boel yn 1426. Neidat Jacoba fan Beieren in ûnskuldige Hoarnske boargemasterssoan yn Delft ta de dea feroardiele liet, keas Hoarn partij foar Filips fan Boergonje. De Kinmers dy’t al lang spanningen fielden mei West- Friezen, pikten dit net en besochten Hoarn te ferslaan. De earste fjildslach wie by Aldyk en waard troch Hoarn ferlern. De oare deis waard Hoarn troch soldaten fan Filips út Amsterdam stipe, en waarden de Kennemers by de Noarderpoarte definityf ferslein. Inkele dagen letter makke Filips in reis troch Noard- Hollân, wêrby't alle West-Fryske en Wetterlânske stêden syn kant keazen. Jacoba fan Beieren seach gjin oare útwei dan om nei Gouda werom te lûken. Noard-Hollân waard diel fan it Boergondyske ryk.
Op 3 july 1428 sleaten Filips fan Boergonje en Jacoba fan Beieren frede mei de Tút fan Delft. De Tút fan Delft betsjut feitlik it oerjaan fan Jacoba fan Beieren.
Mar it konflikt wie noch net oer. Yn 1482 barste it wer los doe't de Hoeken har fersetten tsjin de beneaming fan Maksimiliaan I fan Eastenryk. Ynstee fan Maksimiliaan keazen sy Jonker Frans fan Brederode as harren lieder. Dizze Jonker Frans wist yn 1489 Rotterdam te oermasterjen en besocht fan dêrút de stêden Delft, Gouda en Schiedam yn te nimmen. Hy krige help fan de Hartoch fan Gelre, wêrby't in fjildhear út Gelre, Reynier fan Broeckhuysen him holp. Mar it slagge net.
Parti des Cabillauds
Maritym Sintrum Abraham Fock
Yn it museum lizze oerbliuwsels fan fergiene skippen, mar ek âlde oarkonden en dokuminten oer it bytiden tragyske ferline fan It Amelân. Yn de filmseal wurdt ek in film oer it rêdingswêzen fertoand. De rêdingsaksjes út it ferline wurde simmerdeis neispile mei tsien hynders, dy't de rêdingsboat Abraham Fock út it boathús wei oer it strân en troch de brâning yn see bringe. Sa’n 15 kear yn it jier is der in demonstraasje fan de hynsterêdingsboat mei tsien hyns op it strân besuden Hollum. De lansearring fan de hynsterêdingsboat is in topattraksje op it eilân. De hynders binne dan ek by it sintrum te sjen.
Op 17 septimber 1988 waard de hynsterêdingsboat bûten tsjinst steld. It behear fan de boat en it boathûs kaam nei 160 jier ûnder behear fan in Stifting. By tsjintwurdige rampen fart de rêdingsboat Anna Margaretha út de Hollumerbocht wei út.
De Amelanner fjoertoer is ek part fan it museum. Yn de âlde koepel fan de fjoertoer sit in diorama oer it rêdingswêzen. Yn de âlde Kommisjekeamer wurde bysûndere (kapiteins)ferhalen útbylde.
Roanerwâlde
Roanerwâlde, offisjeel: Roderwolde (Drintsk: Rowôl), is in doarp yn de provinsje Drinte, fallend ûnder de gemeente Noardenfjild.
Demografy
Mei it oanbuorjende Sandebuer hat it sa'n 500 ynwenners, wêrfan it meastepart forins is.
Molenstein
thumb|Molenstein thumb|Skynkapel Molenstein Kastiel Molenstein is in kastiel, wierskynlik datearjend út de 16e iuw, oan de Langbroekerdyk 34 yn de gemeente Driebergen. It stiet foar de bûtenpleats Leeuwenburg oer en is net tagonklik.
Roanerwâlde
Geografy
Meidat it doarp gjin grutte trochgeande diken hat is het alâlde lanlike karakter foar in grut part behâlden bleaun. Roanerwâlde leit oan de âlde ferbiningswei fan Roan nei de stêd Grins. Troch de oanlis fan de nije wei tusken Peize en Grins oan de ein fan de njoggenetjinde iuw ferlear Roanerwâlde dizze funksje. In bysûnder skaaimerk fan Roanerwâlde is dat it doarp yn de ôfrûne iuwen ferhuze is. Soks is te sjen oan it plak fan it hôf dat hast in kilometer bûten it doarp leit. De tsjerke dy't der midden yn stie, is fersetten nei in nije sintrum fan Roanerwâlde. Op âlde kaarten is te sjen dat it dorp ea om dit begraafplak lei.
Woldzigt
thumb|260px|Oalje- en nôtmûne Woldzigt
Molenstein
Skiednis
It kastiel wurdt foar it earst neamd yn 1609. Al yn de 15e iuw wie de famylje Fan Zuylen fan Nijevelt eigener fan de grûn dêr't Molenstein letter op boud waard. Yn de ier-17e-iuwske list fan ridderhofsteden wurdt it hûs neamd as in lusthûs fan de famylje Fan Zuylen fan Nijevelt. Net lang dêrnei komt it yn besit fan de famylje Fan Reede.
Roanerwâlde
Woldzigt
Blikfanger yn it doarp is de grutte wynmûne Woldzigt út 1852 dy't noch geregeldwei yn it wurk stiet. Unyk oan dizze mûne is wol dat er foar it mealen fan nôt brûkt wurde kin mar ek foar it slaan fan oalje. Der is ek faak wat te rêden yn de mûne.
Jabikstsjerke
De lytse wite Jabikstsjerke waard boud yn 1831. It âlde tolfde-iuwske tsjerkje by Sandebuer waard doe ôfbrutsen. Foar de bou fan it spitske waarden eartiids de stiennen fan de midsiuwske tsjerke brûkt. Fan it âlde tsjerkegebou binne allinnich noch it sânstienen doopfont út 1560, de tsjerkeklok út 1634 en de tsjerkebeker út 1651 bewarre bleaun.
Molenstein
Skiednis
Catharina fan Merveldt, wie nei it ferstjerren fan har earste man, Bartholomeus de Wael, yn 1610 troud mei Frederik fan Reede fan Amerongen. In jier letter stjert Frederik en yn 1615 lûkt Catharina har werom 'Muelensteyn te Nederlangbrouck'. Nei har ferstjerren ferervet Molenstein op har soan út har earste huoulik en komt by it besit fan Moersbergen. Ien fan de eigeners fan Moersbergen, Johan Gerard fan Oostrum, wurdt ûnder ynfloed fan pater Theodorus fan Reede roomsk, en Molenstein wurdt dan in skoft as skûlkapel brûkt (oant 1672). Nei 1672 komt de eigener fan Moersbergen yn finansjele problemen en is needsake it hûs te ferkeapjen wêrneit it yn besit komt fan de eigeners fan Hinderstein en letter fan Hardenbroek.
Roanerwâlde
Haven
thumb|260px|Sicht op haven mei mûne yn maart 2007 It haventsje fan Roanerwâlde waard op freed 19 maaie 2006 ûnder barre waarsomstannichheden weriepene. Foar de opkomst fan transport oer de dyk wie dit haventsje, en dêrmei de farferbining oer it Peizerdjip fan libbensbelang foar it doarp. Sa waarden benei alle produkten foar en fan de mûne Woldzigt troch it beurtskipperslaach Belga oer it wetter fefierd. Nei de oanlis fan in ferhurde wei nei Grins yn 1934 ferruile Belga de skippen foar frachtweinen. De haven rekke mear en mear yn ûnbrûk en waard úteinlik yn 1964 tichtsmiten. Op it frijkommende stik grûn boude transportbedriuw Belga in loads. Nei't de loads yn 1999 ôfbaarnde, ferhûze Belga syn bedriuw nei Roan. Al gau gienen stimmen op om it haventsje wer yn eare te werstellen. Op ynisjatyf fan Doarpsbelang waard in wurkgroep ynsteld en mei ûnderstipe fan de Brede Oerlisgroep Lytse Doarpen waard de rekonstruksje ûndersocht en taret.
Molenstein
Skiednis
Yn 1821 komt Molenbroek by eintsjebeslút yn besit fan de eigeners fan Leeuwenburg doe't A.J. de Beaufort de nije eigener waard. Yn de ferkeapakte wurdt it beskreaun as 'een huis genaamd Molenstein met drie daggelderswoningen onder één dak, benevens een hofstede'.
Roanerwâlde
Haven
Nei ferwachting sil it haventsje nije ympulsen biede foar toerisme. Bykommend foardiel is de betsjutting as bluswetterfoarsjenning foar in brângefoelich objekt as de tichtbysteande mûne.
Molenstein
Skiednis
Oarspronklik bestie Molenstein út twa lytse rjochthoekige wenblokken mei trepgevels en in achtkantich tuorke. Op in ôfbyld út 1760 stiet in gebou dat in soad liket op it hjoeddeiske, al is dy fan 1865. Yn dat jier waard iit troch de destiidske eigener ferboud of werboud yn neo-goatyske styl.
Roanerwâlde
De Kleibosk
Dit natoergebiet leit súdlik fan it doarp en is ien fan de pear restanten fan it Drintske Wâld.
Molenstein
Skiednis
It gebouke stiet grif op de fundearrings fan in âlder hûs of in gedielte dêrfan. Molenstein is no al 150 jier yn besit fan de famylje de Beaufort. Begjin 21e iuw is it yngreven restaurearre en wurdt no wer bewenne troch de eigener.
Edo Wiemken de Aldere
thumb|Eastfryslân yn d tiid fan de Eastfryske [[haadlingen.]] Edo Wiemken de Aldere (berne foàr 1382 – stoarn yn 1415) waard yn 1355 de earste Eastfryske haadling fan it goa Östringen en Rjustringen sawol oer Bant as oer it Wangerlân. Om syn lân te beskermjen stifte er de earste basis fan it doarp Jever en wie dêrmei de stifter fan de boarch fan Jever. As fierder steunpunt boude hy yn 1383 de nei him ferneamde Edenburg, dy't letter troch syn pakesizzer en opfolger as haadling Sibet Lubbenson yn Sibetsboarch omneamd waard. De Edenburg lei niet fier fan it doarp Schaar, dat yn dy tid oer de Maadebucht in direkte tagong nei de Noardsee hie.
Edo Wiemken de Aldere die lykas in soad oare Eastfryske haadlingen in soad oan seerôverij. Hy ûnderskiede him benammen as gasthear fan de Fiktaaljebruorren, dêrom wie de strafekspedysje fan de Hânze benammen tsjin him rjochte: Hy moast op 4 july 1398 Lübeck, Bremen en Hamburch tasizze, dat er de beskerming fan de Fiktaaljebruorren ynlûke soe en har fan syn grûngebiet stjoere soe.
Edo Wiemken de Aldere wie pake fan Sibet Lubbenson en Hajo Harlda (Harles), oerpake fan dy syn soan Tanno Düren en dêrmei oer-oerpake fan dy syn soan Edo Wiemken de Jongere(om 1454-19 april 1511).
Afrikaners
Afrikaners (eartiids benammen troch Britten ek as Boere(n) oantsjutten) binne de blanke Afrikaansk-sprekkende ynwenners fan Súd-Afrika. Hja wiene oarspronklik meastentiids fan Nederlânsk en Dútsk komôf. In soad Afrikaners hawwe ek in (diels) Flaamske of Frânske (fral Hugenoatske) oarsprong. Harren taal, it Afrikaansk, is foar it grutste part ôflaat fan it Nederlânsk dat yn it de 17e en 18e iuw sprutsen waard, mei fierders lienwurden út it Ingelsk, Maleisk, Dútsk en yn mindere mjitte ek Khoy, San en ek út inkele Bantûtalen.
Etymology
Earstoan, yn de begjin fan de 18e iuw, hie de beneaming Afrikaner betrekking op autochtoane slaven en 'vryswartes'. Dêrnei krige de term de betsjutting dat it noch hieltyd hat, fan 'yn Afrika berne blanke' ('vryburgers').
De oantsjutting Boeren hat betrekking op in diel fan de Afrikaners en dan fral yn histoaryske sin. Dat wie de term dy't de Britske kolonisten yn de 19e en 20e iuw brûkten foar de blanken dy't al yn de koloanje festige wienen.
Taalferhâlding ûnder blanken
De Afrikaners meitsje likernôch 60% út fan de om-ende-by 5,2 miljoen blanke bewenners fan Súd-Afrika. De oare 40 % blanken bestean út ôfstammelingen fan Britske kolonisten en sprekke Ingelsk. De ynfloed fan de Ingelske taal wurdt troch sommige Afrikaansk-sprekkers op in tige puristyske wize weart. Oan de oare kant binne der ek in protte (fral jonge) minsken dêr't in grut part fan harren wurdskat út Ingelske wurden bestiet.
Gearstalling fan de Afrikaansk sprekkende populaasje
It binne net allinnich blanken dy't Afrikaansk sprekke. It tal sprekkers ûnder de net blanke befolking is noch grutter. Goed 4 miljoen fan de saneamde Kleurlingen fan Súd-Afrika, hat it Afrikaansk as memmetaal.
Komôf
De grins tusken Afrikaners en Kleurlingen is net skerp. De measte Afrikaners stamme ôf fan de om-ende-by 40.000 Nederlanners dy't yn de 18e iuw yn de oarspronklike Kaapkoloanje libben as Vryburgers fan de Feriene Eastyndyske Kompanjy (VOC, 1652-1795). Dy Afrikaners stamje meast ek ôf fan de tweintich earste kolonisten. Kenan Malik hat hjir oer sein: ''The Afrikaner population of South Africa, which is today about 2.5 million strong, is mainly descended from one boatload of Dutch immigrants who landed in 1652. Although there was later immigration, the influence of the early colonists is shown by the fact that almost one million living Afrikaners bear the names of just twenty original settlers. That ship of 1652 contained one man who carried the gene for Huntingdon’s disease. As a result, Huntingdon’s is far more common among Afrikaners than within the Dutch population.''
Lettere ymmigranten wienen blanke, protestantske lânferfarrers dy't harren yn de Kaapkolanje festigen yn de tiid fan de VOC en dêrnei fan de Britten doe't sy it bestjoer oernamen en dy't foar in part ferafrikanisearre rekke, fral oan de East-Kaap en in Natal.
Grutte Trek
Tusken 1830 en 1850 hawwe nei gedachten 12.000 Boeren-pioniers (Voortrekkers) harren yn Natal, Oranje Frijsteat en Transvaal festige. Reden hjirta wie oan de iene kant langstme nei lân en de oerbefolking yn de omkriten fan de Kaap, oan de oare kant woe men ûntkomme oan it wjuk fan it Britske bestjoer dat aktyf stribbe nei feringelsing fan de taal en de nij frijheid stribjende Afrikaners swier belêstings opleinen.
Alhoewol't sommige histoarisy fan miening binne dat dy migraasjes (letter Grutte Trek neamd) ûntstiene út ûnfrede oer beheiningen dy't troch de Britske regearing oan slavernij stelden, is it in feit dat dy migrearjende boeren sels gjin slaven hienen, yn tsjinstelling ta de (foar in par in part feringelske) blanke Boeren dy't yn de Westlike Kaapprovinsje efterbleunen. De trekboeren namen lykwols wol swarte en kleurde bedienen mei.
De Grutte Trek wie fral it gefolch fan in waaksende befolkingdruk. Dêrom hiene guon Boeren harren oer de Oranjerivier weage. Dêr kamen se yn botsing mei de nei it suden útwreidzjende Zoeloes ûnder kening Dingane. Nettsjinsteande ôfsluten ferdraggen waarden de beide lieders fan dizze Voortrekkers, Piet Retief en Gert Maritz, en de helte fan harren blanke folgelingen troch de Zoeloes fermoarde.
De Boeren stiften selsstannige steaten yn wat letter de Súd-Afrikaanske republyk Natalia (no provinsje Kwazulu-Natal), en de eardere provinsjes Transvaal (no ûnder mear de provinsje Gauteng) en Oranje Frijsteat (no Frijsteat) wurde soenen. It Ingelske stribje om harren koloniale macht út te wreidzjen oer dizze gebieten late ta twa krigen mei de Afrikaners, nammentlik de Boerenoarlochen fan 1880-1881 en 1899-1902 dy't as gefolch hie dat alle gebieten yn de Britske koloanje opnommen waard.
Uny fan Súd-Afrika
Nei it ûntstean fan de Uny fan Súd-Afrika yn 1910 ferdwûn it ferskil tusken Britten en Afrikaners, mar waard it ferskil mei de net-blanke befolking lykwols grutter. De swarte befolking waard foar it grutste part útsletten fan dielnimming oan it bestjoer fan it lân. Dy polityk soe letter bekend wurde ûnder de namme  'apartheid'  (1948. De grutste foarmjouwer dêrfan is Hendrik Verwoerd).
Afrikaner diaspora
Earst mei de beneaming fan Nelson Mandela as earste swarte presidint fan Súdd-Afrika yn 1994, is der in ein kaam oan de apartheidspolityk. Foar de befolking briek in nij tiidrek oan. Der moast in demokrasy komme dat folken dy't elkoar jierrenlang bestriden hienen moasten in paad finne om mei-elkoar libje te kinnen. Fral foar dat part fan de befolking dat harren sels Afrikaners neamen en dy't lange jierren it foar it sizzen hiene yn it lân, hat dat de oergong in grutte feroaring west. DêrZo ontstond er bijvoorbeeld de behoefte onder mensen om hun culturele Afrikaner identiteit te herdefiniëren en kwam er een Afrikaner diaspora op gang.
Tusken 1995 en 2005 hawwe 841.000 blanken Súd-Afrika ferlitten, it grutste part dêrfan wiene Afrikaners, dy't harren gelok besochten earne oars te finen. De mearderheid keas foar emigraasje nei in Ingelsktalichlân. Austraalje, de Feriene Steaten en Ingelân wienen benammen favoryt. Fansels hie dat te krijen mei it gemak fan deselde taal en kulturele besibbens. Ek wiene der by dy't sochten nei bettere banen en karriêre mooglikheden yn it bûtenlân. Der ûntstie in brain drain fan heechopliede blanken as dokters, leararen, sakelju ensafuorthinne. dat noch hieltyd fuort duorret.
Dimter (gemeente)
Dimter (Nederlânsk: Deventer) is in gemeente yn de Nederlânske provinsje Oerisel mei ynwenners (, boarne: CBS) op in oerflak fan 134,33 km². Dimter is nei Ynskedee en Swol de tredgrutte gemeente neffens ynwennertal yn Oerisel.
Op 1 jannewaris 2005 fusearre de doetiidske gemeente Dimter mei de gemeente Bathmen. Sûnt 2001 foarmet Dimter mank mei de Gelderske gemeenten Apeldoarn, Brummen, Epe, Lochem, Sutfen en Voorst it gearwurkingsferbân Stêdetrijehoeke of Cleantech-regio. Dat regionale gearwurkingsferbân hat as doel yn 2030 enerzjyneutraal te wêzen en ûntwikkelet meiïnoar oparbeidzjend belied op fysyk (romtlike oardering, wenjen, ferkear ensfth), ekonomysk en sosjaal mêd.
Geografy
De gemeente Dimter hat in oerflak fan 134,37 km² en hat as haadplak de stêd Dimter, dy't likernôch 82.000 inwoners hat. Oare grutte kearnen yn de gemeente binne Bathmen (liekrnôch 5.500 ynwenners), Diepenveen (likernôch 4.800 ynwenners) en Schalkhaar (likernôch 6.000 ynwenners). De gemeente grinzget yn it noardwesten oan de gemeente Olst-Wijhe, yn it noardeasten oan Raalte, yn it easten oan Rijssen-Holten, yn it suden oan Lochem (Gelderlân) en yn it westen oan Voorst (Gelderlân).
Plakken
* ynklusyf Colmschate (offisjele kearn) en De Hoven mei it bûtengebiet op de westlike ouwer fan de Isel.
300px|thumb|left|Kaart fan de gemeente Dimter
De Tynje (Ljouwert)
De namme De Tynje jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Tijnje.
Nije Kanaal (Ljouwert)
It Nije kanaal is in kanaal yn de gemeente Ljouwert. It kanaal rint east-west yn de stêd Ljouwert en ferbynt it Van Harinxmakanaal mei De Tynje. Oan it kanaal stiet de eardere finzenis De Blokhúspoarte.
De namme Nije Kanaal jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Nieuwe Kanaal.
Webstee
thumb|Webside op it webstee fan De Telegraaf In webstee is in samling dokuminten dy't oer it wrâld-wiid-web ek wol ynternet te berikken is. In webstee begjint mei de thússide, as begjin fan de samling, dy't soarget foar de berikberens. Op dy thússide stiet wat der te finen is op it webstee. In soad websteeën hawwe in eigen domeinnamme. De ynternasjonale Wikipedia hat bygelyks as domein ‘wikipedia.org’. Meastal wurdt it subdomein ‘www’ brûkt. Der wurdt faak tocht dat dat altyd sa heart, mar dat is net sa. De Fryske Wikepdy hat bygelyks ‘fy’ as subdomein. (fy.wikipedia.org)
Tsjeintgum
Tsjeintgum is in buorskip yn de gemeente Ljouwert. Tsjeintgum leit westlik fan Mantgum, oan de westkant fan it spoar fan Ljouwert nei Starum.
Webstee
"WWW" stiet foar World Wide Web, wrâld-wiid-web. In webtsjinner is faak sa ynsteld, dat as allinne it domein oanfrege wurdt en net in dokumint der dochs in triemke nei jo kompjûter stjoerd wurdt, in saneamd koekje dat ûnder oare de ynstellings fan jo kompjûter foar dat webstee bewarret.
Der binne ferskillende soarten websteeën.:
Tsjeintgum
De namme komt ek foar as Tjeintgum, Szentinge, Shenthge, Ztientim, Ztentenghem en Szyntinge. Mooglik hâldt de namme ferbân mei 'ingi', in splyt of geul.
Byldetún
In part fan de bylden fan keunstner Hein Mader, dy't yn Eastenryk berne waard, stiet yn in byldetún dy't yn de buorskip leit.
Leah Poulos
Leah Jean Poulos (Berwyn, Illinois, 5 oktober 1951) is in earder Amerikaansk reedrider. Se is ek wol bekend ûnder har troude namme Leah Mueller.
Sy die sân kear mei oan it Wrâldkampioenskip allround, tsien kear oan it Wrâldkampioenskip sprint en trije kear oan de Olympyske Winterspullen (yn 1972, 1976 en 1980). Sy waard by dizze kampioenskippen twa kear wrâldkampioene Sprint. Nei de spullen fan 1980 hold Poulos op mei it reedriden op heech nivo. Yn septimber 1977 boaske Poulos mei reedrider Peter Mueller, nei in oantal jierren gie it pear by inoar wei.
Tennessee Orange
Tennessee Orange is in liet fan 'e Amerikaanske countrysjongster Megan Moroney dat yn 2022 as single útbrocht waard. It wie Moroney har earste grutte hit en foarme har trochbraak as artyst. Tennessee Orange, wêrfan't de titel ferwiist nei it oranje (mei wite) tenu dat droegen wurdt troch de Tennessee Volunteers, it Amerikaansk fuotbalteam fan 'e Universiteit fan Tennessee, waard yn 'e Feriene Steaten sertifisearre as in platina plaat.
Produksje
Megan Moroney skreau Tennessee Orange yn 'e mande mei sjonger Ben Williams en lietsjeskriuwers David Fanning en Paul Jenkins. It nûmer waard produsearre troch Kristian Bush, de manlike helte fan it duo Sugarland. It waard yn 't earstoan yn eigen behear troch Moroney útbrocht. Doe't se der súkses mei krige, waard har in platekontrakt oanbean troch Arista Nashville, dat se oannaam. Wylst Tennessee Orange opklom yn 'e hitlisten, waard dat platelabel lykwols opdoekt, sadat Moroney bedarre by Columbia Records, in oar label fan deselde memme-ûndernimming, Sony Music Nashville. Dêr kaam yn maaie 2023 it album Lucky út, dêr't Tennessee Orange op stie.
Ynhâld
Yn Tennessee Orange skillet de ik-persoan har mem op om te fertellen dat se wat dien hat dat thús, yn Georgia, as sûndigjen beskôge wurdt. Se freget har mem om it geheim te hâlden foar har heit, want dy soe raar guod spuie as er it hearde. Pas yn it refrein komt it hege wurd derút: se is fereale rekke op en hat in relaasje krigen mei in jonge út Tennessee. Se is sa smoar dat se dingen docht dy't se noch nea dien hat: se draacht Tennessee-oranje foar him.
De ik-persoan giet fierder mei har besykjen om har mem derfan te oertsjûgjen dat har nije frijer in goed persoan is ("hy docht doarren foar my iepen en makket my nea oan it gûlen" en "hy komt hiel earne oars wei, mar by him fiel ik my thús"). Hoewol't se der altyd better útsjoen hat as se klaaid is yn it read, en ek al wol se noch altyd dat de "Dawgs" (in flaainamme foar de Bulldogs) winne, dochs leart se no de wurden fan Rocky Top (it ûnoffisjele striidliet fan 'e Tennessee Volunteers) en draacht se oranje foar him.
Resultaat
Tennessee Orange waard begjin oktober 2022 útbrocht fia online-streaming. It waard yn koarte tiid tige populêr nei't it viral gien wie op it sosjaal medium TikTok. Op 14 oktober 2022 krong it liet troch yn 'e pophitlist Billboard Hot 100, dêr't it binnenkaam op nûmer 94. It groeide út ta in grutte hit en berikte it tolfde plak yn 'e Hot Country Songs, it tsiende plak yn 'e Country Airplay en it 53e plak yn Billboard Hot 100. Tennessee Orange waard sertifisearre as in platina plaat.
Spekulaasje oer Tennessee Orange
Yn 'e fideoclip fan Tennessee Orange draacht Megan Moroney in Tennessee Volunteers-shirt fan sjonger Morgan Wallen. Dat late yn 'e Amerikaanske media ta spekulaasjes oer de fraach oft it liet oer him gie, temear om't Moroney sjongt dat har frijer blauwe eagen hat, wat in lichemsskaaimerk fan Wallen is. Doe't se frege waard oft se in relaasje mei Wallen hie, hold Moroney har lykwols op 'e flakte
Trijehuzen (Offenwier)
Trijehuzen wie it noardlike diel fan de buorren fan Offenwier yn de gemeente Súdwest-Fryslân (eardere gemeente Snits). De namme komt ek foar as Driehuizen.
Ferwâlde
thumb|300px|Tsjerke fan Ferwâlde Ferwâlde (Ferwoude) is in doarp yn de gemeente Súdwest-Fryslân, noard fan Warkum. Oant 2011 lei Ferwâlde yn de eardere gemeente Wûnseradiel.
Ta de himrik fan Ferwâlde hearre ek de buorskippen Doniabuorren, Skarnebuorren en Wonnebuorren.
Skiednis
It doarp waard yn 1275 Forwolda, yn 1315 Vorwalda, yn 1399 yn in Nederlânsktalige tekst Werwoude, yn 1496 Vorwolde, yn 1520 yn it Frysk Foerwaelde neamd. Yn de sechtjinde iuw komt yn Nederlânsk Ferwolde en yn it Frysk Ferwaad foar. Schotanus (1664) jout Verwoude en Ferwolde. Yn de achtjinde iuw besteane de fariaasjes Ferwolde en Ferwoude njonkeninoar.
Namme
De namme ferwiist mooglik nei dat it plak foar as tichteby (for/fer) by in sompebosk (wald/wold) lei.
Mûne
Oant 1930 hat dêr in mûne stien dy't de Fallingabuorster- en Aaltsjemarpolder bemealde. De mole stie al yn de Schotanusatlas, dat dy moat der al foar 1718 stien hawwe.
Tsjerke
De doarpstsjerke eaget mei har kleurige bepleistere uterlik noch net sa âld; lykwols moat se al datearje út de twadde helte fan de 13e iuw. Mar der geane ek ferhalen dat tsjerke en toer yn 1762 ôfbrutsen binne mei it doel de dowestiennen te ferkeapjen oan de semintyndustry fan Makkum. Yn 1767 wie de nije tsjerke mei in spits tuorke op de westlike gevel klear. De lêste fernijing fan de tsjerke wie yn 1877. It skip hat in trijekantich sletten koar en op de westlike gevel stiet in houten tuorke. De tagongspoarte is fersierd mei bak- en sânstien en hat in fronton mei opskrift en it jier 1767. De famyljebank fan Van Velzen datearret út de 18e iuw en in ienfâldiger bank mei draaide balusters is nóch in iuw âlder.
De tsjerke waard op 23 novimber 2018 oerdroegen oan de Stichting Alde Fryske Tsjerken.
Doarpswapen
Oan fjouwer gouden ringen hinget in read findel. Neffens oerlevering soe Friso dy meinomd hawwe en binne der in soad oerwinnings mei behelle. Dy Magnusfane fan Friso wie in reade banier, dy't fjouwer bjusterbaarlike krêften hie: hy beskerme tsjin tonger en stoarm, hy warre kweageasten, hy bruts tsjoenen en hy koe net oerwûn wurde. Nei de tiid fan Friso waard de fane bedobbe, sa't gjin fijân dy fine koe. Yn in leginde soe in Frysk legerûnderdiel ûnder dit findel Rome ferovere hawwe en de stêd Rome oan Karel de Grutte oerdroegen hawwe. Yn de dom fan Almenum waard it letter bewarre, de Denen hawwe letter noch besocht om it te feroverjen. Mar omdat it findel neffens de leginde ynmitsele wie yn de tsjerkemuorre mislearre dat. Mar sa't Jancko van Douwama skriuwt: ,,Insgelijcken heb icket wal gehoert, dat he solden bemuert wesen to Fernewolde."
Mienskip
It doarp hat in sterk agrarysk karakter. De lêste jierren is der nijbou byboud oan de Buorren en de Djipwei. Foar boadskippen binne de ynwenners oanwiisd op Warkum, Makkum en Boalsert.
It doarp hat in doarpshûs De Djippert, neamd nei de feart dy't troch it doarp rint.
Ferienings
It doarp hat ferskate ferienings: Feriening foar Doarpsbelang, Keatsferiening Trije yn Ien, in toanielferiening, in biljertklup, in biljertklup foar de âlderein, in jongereinklup, de pleatslike kommisje Gaast-Ferwâlde, Stifting Begraafplakken Gaast-Ferwâlde
Underrjocht
Oant 1991 hie it doarp in eigen skoalle, De Finne. Dy fusearre yn dat jier mei dy fan Gaast, dy't doe slute moast omreden te min learlingen. Yn 2016 moast De Finne sels ek slute om deselde problemen.
Strjitten
Aaltsjemarwei, Buorren, Doniabuorren, Robyn Joelesfinne, Skarnebuorsterwei, Wonnebuorsterwei.
Freedom Call
Freedom Call is in Dútske powermetalband oprjochte yn 1998 yn Neurenberch troch drummer Dan Zimmermann fan Gamma Ray en toetsenist Chris Bay. De band brocht yn 1999 syn debútalbum Stairway to Fairyland út. De teksten fan de band gean benammen oer fantasy, aventoer en gefjochten. Freedom Call hat tsien studio-albums en twa live-albums útbrocht.
Fuotbalferiening Ouwe Syl
Fuotbalferiening Ouwe Syl is de fuotbalferiening fan Aldebiltsyl. De feriening is yn 1967 fuortkaam út de kristlike kuorbalferiening Ouwe Syl. It earste alvetal spile lang yn de 2e klasse FVB, mar spilet yn 2008 yn de 5e klasse. De Weromspylbal is it ynformaasjeblêd fan de klup.
De feriening fan 65 leden hat 3 senioareteams, gjin junioaren mar wol C-junioaren, D-, E-, en F-pupillen. Der is in trainingsfjild en in spylfjild op sportkompleks 'De nije anwas' oan de Van Egmondstrjitte.
Syt Palma
Syt Palma (folút: Syta Bakker-Palma; 1936) is in Frysk ûnderwizeresse en oersetster.
Libben
Palma helle har ûnderwiisdiploma's oan 'e kweekskoalle te Dokkum, dêr't hja yn 'e kunde kaam mei har doetiidske klasgenoat en de lettere nearlandikus Sybe Bakker, mei wa't hja troude en fjouwer bern (en ûnderwilens ek al fjouwer bernsbern) krige. Palma stie nei har stúdzje oan in ferskaat fan skoallen, fan basisûnderwiis oant Fuortset Wittenskiplik Underwiis, wêrûnder fyftjin jier oan it Gomarus Kolleezje te Grins. Dêrby ferskode har wurkmêd stadichoan fierder nei de Frânske taal. Hja behelle dêryn it twadde- en earstegraads foech, en studearre yn 1995 oan 'e Universiteit fan Utert ôf mei in skripsje oer de skriuwer Albert Camus. Yn 2000 helle Palma ek noch it doktoraal eksamen Frysk oan 'e Ryksuniversiteit Grins.
Om 2008 hinne waard Palma út namme fan it Nederlânske Jules Verne Genoatskip frege om Le Tour du Monde en Quatre-vingts Jours yn it Frysk oer te setten. Dy fertaling kaam yn 2010 út (by it Jules Verne Genoatskip te Doardt) ûnder de titel In Wrâldreis yn Tachtich Dagen. Palma krige de smaak te pakken, en besleat ek de roman La Peste, fan Camus, oer te setten. It resultaat, De Pest, waard yn 2012 publisearre troch Utjouwerij Elikser te Ljouwert. Sawol fan Verne as fan Camus wie Palma harres de earste oersetting yn it Frysk. Yn 2015 kaam by Elikser in trêde oersetting fan 'e Palma har hân út, diskear fan Verne syn De la Terre à la Lune, ûnder de titel In Reis nei de Moanne.
De Tynje (wetter)
De Tynje is in wetteringte yn de gemeente Ljouwert. It wetter is de ferbining fan de Pikmar mei de Peanster Ie. De Tynje wurdt hast alle jierren opnomd yn de wedstriidrûte fan it SKS-skûtsjesilen omdat der mei hurde wyn in soad spektakel is yn dizze naute.
Tytsjerkster Feart
De Tytsjerkster Feart is in feart yn de gemeente Tytsjerksteradiel. De feart leit oan de súdkant fan spoar Ljouwert-Grins fan Tytsjerk nei Ljouwert
De namme Tytsjerkster Feart jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Tietjerkstervaart.
Wrâldkampioenskip fuotbal 2006
It wrâldkampioenskip fuotbal 2006 waard fan 9 juny oant en mei 9 july yn Dútslân holden. De winner wie Itaalje.
Hartwert
thumb|175px|Klokhûs Hartwert thumb|Oegekleastermole Hartwert thumb|175px|Wynmotor Hartwert Hartwert is in terpdoarp fan de gemeente Súdwest-Fryslân, east fan Boalsert. It doarp hat likernôch 110 ynwenners (2021). Oant 2011 lei Hartwert yn de eardere gemeente Wûnseradiel. Under it doarp falt de buorskip Blomkamp.
Skiednis
Der moat al yn it begjin fan de jiertelling bewenning west hawwe yn de omkriten neffens fynsten út de njoggentjinde iuw.