cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Wylde Westen
De westernfilm
Klassikers as The Magnificent Seven (1960), A Fistful of Dollars (1964) en Pale Rider (1985), en teffens nijere films, lykas Unforgiven (1992) en Open Range (2003), hâlde fierhinne dat stramyn oan, krektlyk as it ikoanyske Once Upon a Time in the West (1968), al komme dêryn ek oare tema's oan bod, lykas de opmars fan it spoar en hoe't de modernisaasje it Westen feroaret. Oare films litte sjen hoe't ienlike wetstsjinners it gauris tsjin wil en tank opnimme tsjin banditen of tirannike ranchers, lykas yn High Noon (1952) en Rio Bravo (1959). Wer oaren portrettearje ferneamde banditen, lykas Butch Cassidy and the Sundance Kid (1969), The Wild Bunch (1969) en Young Guns (oer Billy the Kid, 1988), of ferneamde wetstsjinners, lykas Gunfight at the O.K. Corral (1957) en Tombstone (1993), dy't beide oer Wyatt Earp geane. Gauris wurdt der ek socht nei eat of jage op immen, lykas yn The Good, the Bad and the Ugly (1966), oer trije revolvermannen dy't elk op harsels nei in Konfederearre goudskat sykje, of For a Few Dollars More (1965), oer twa preemjejagers dy't in bandyt besykje te fangen. In oare klassiker, Red River (1948), lit de grutte feedriuwerijen fan Teksas nei Kansas sjen.
thumb|left|200px|[[John Wayne yn The Comancheros (1961).]] In oar favoryt tema fan westernfilms wie de striid mei de Yndianen, dy't fral yn 'e fjirtiger, fyftiger en sechtiger jierren populêr wie. Yn 'e klassiker Stagecoach wurdt bygelyks in postkoets efterfolge troch Yndianen dy't op it oarlochspaad binne. Yn soksoarte films waarden de Yndianen frijwol sûnder útsûndering foarsteld as de smjunten, wylst de blanke kolonisten foar de helden trochgiene. It is ynteressant dat ûnder ynfloed fan 'e Kâlde Oarloch yn dyselde snuorje yn it Eastblok (benammentlik yn 'e DDR en Tsjechoslowakije), westerns makke waarden wêryn't de Yndianen de helden wiene en de Amerikanen de smjunten. Yn sokke "reade westerns" of osterns waarden de haadrollen trouwens almeast spile troch Sigeuners of lju fan Tataarsk of Turksk komôf, fanwegen it skrinend tekoart oan autentike Yndianen yn it eardere Eastblok. De Servyske akteur Gojko Mitić, dy't ferskate kearen in oprjocht, fredeleavjend en ynnimmend opperhaad spile, lykas yn 'e klassike Tsjechyske ostern Die Söhne der Großen Bärin (1966), waard by in besyk oan 'e Feriene Steaten yn 'e njoggentiger jierren foar syn bydrage oan 'e positive byldfoarming oer Yndianen troch de Sû (Sioux) sels beneamd ta eare-opperhaad.
Pas yn 'e jierren santich feroare yn 'e Feriene Steaten sels it byld dat de lju fan 'e Yndianen hiene. De earste Amerikaanske film wêryn't Yndianen net ôfbylde waarden as wrede en moardsuchtige smjunten, en likemin as nommele wylden dy't gjin mich kwea dwaan soene, mar as gewoane minsken mei al har flaters, dêr't ek gewoan om lake wurde kin sûnder harren as folk bespotlik te meitsjen, wie The Outlaw Josey Wales (1976), fan en mei Clint Eastwood. Dances with Wolves (1990), fan en mei Kevin Costner, wêryn't it ferhaal fan 'e kolonisaasje fan it Westen fan 'e Yndiaanske kant ôf beljochte wurdt, wûn yn 1990 sân Oskars, wêrûnder dy foar bêste film.
Bursfelde
Bursfelde is in lyts doarpke yn 'e gemeente Hannoversch Münden yn de lânkring Göttingen yn de Dútske dielsteat Nedersaksen. Tegearre mei Hemeln foarmet Bursfelde in saneamd ortsteil.
Geografy
Bursfelde leit oan de noardwestlike râne fan it natoerpark Münden oan it plak dêr't de Nieme yn de Wezer mûnet.
Skiednis
Oan de basis fan it doarp stiet de stifting fan it kleaster fan Bursfelde yn 1093. It kleaster spile yn de 15e iuw in grutte rol yn de herfoarming fan kleasters en wie it haadkleaster fan de Kongregaasje fan Bursfelde. It doarp hie eartiids ferskillende nammen (Bursvelde 1272–1409; Lutteken Bursfelde 1443; Luttkebursfelt 1460).
Op 15 july 1968 waard Bursfelde mei Hemeln gearfoege. Troch in weryndieling heart de eardere gemeente sûnt 1 jannewaris 1973 as ortsteil by de stêd Hannoversch Münden.
Northern Neck
De Northern Neck (letterlik: "Noardlike Hals", frij fertaald: "Noardlike Lâningte") is in skiereilân oan 'e Atlantyske kust fan 'e Amerikaanske steat Firginia. It sit yn it noardwesten fêst oan it fêstelân fan Firginia, en stiket nei it súdeasten ta út yn 'e Chesapeakebaai, in see-earm fan 'e Atlantyske Oseaan. It is eins it noardlikste fan in rige fan trije skiereilannen ûnderinoar dy't de deselde rjochting út wize; de oare beide binne it Middelskiereilân en it Firginia-skiereilân. De Northern Neck is in lanlik gebiet mei lytse stedsjes en doarpen, boerespultsjes op 'e romte, wyngerds, strannen en jachthavens. Teffens lizze der fiif steatsparken en oare beskerme natoergebieten, lykas (in grut diel fan) it Nasjonaal Wyldreservaat Rivierdelling fan de Rappahannock. Sûnt de 1970-er jierren is de wynbou fan grut belang foar de Northern Neck. Dêrnjonken nimt it toerisme in wichtich plak yn, fral fan wettersporters.
Skiednis
De earste Jeropeaan dy't de Northern Neck oandie, wie de Ingelske ûntdekkingsreizger John Smith, dy't yn 'e winter fan 1607 op 1608 as finzene fan 'e Pouhattan troch it gebiet fierd waard (en letter neffens it ferhaal fan 'e dea rêden wurde soe troch Pocahontas). Yn 1661 waard de Northern Neck yn lien jûn troch kening Karel II fan Ingelân, en sadwaande behold de krite oant de Amerikaanske Unôfhinklikheidsoarloch in beskate foarm fan autonomy foar it koloniale regear fan Firginia oer. Yn 'e koloniale tiid waarden op it skiereilân in protte lukrative tabaksplantaazjes fêstige, dy't draaiende holden waarden troch de ynset fan slaven út Afrika wei. Yn 1687 en jitris yn 1688 waarden op 'e Northern Neck gearspannings mank de negerslaven ûntdutsen om yn opstân te kommen en harren blanke masters dea te dwaan. Geande wei de njoggentjinde iuw gie in grut part fan 'e Northern Neck oer op 'e bou fan grienten en nôt, wylst de kustplakjes har dwaande holden mei fiskerij.
Yn 'e earste helte fan 'e achttjinde iuw waarden George Washington, James Madison en James Monroe, dy't alletrije letter presidint fan 'e Feriene Steaten wurde soene, berne op 'e Northern Neck. Ek Robert E. Lee, de ferneamde Súdlike legerkommandant út 'e Amerikaanske Boargeroarloch, wie op it skiereilân te wrâld kommen. Under de Boargeroarloch (1861-1865) leine de Northern Neck en benammen King George County oan 'e frontliny tusken it Noarden en it Suden. Noardlike troepen behearsken it meastepart fan 'e oarloch de rivier de Potomac en de noardigge fan 'e bopperin fan 'e rivier de Rappahannock. Nei ôfrin fan 'e oarloch besochten John Wilkes Booth, de moardner fan presidint Abraham Lincoln, en syn helper David Herold om fia de Northern Neck oan 'e plysje te ûntkommen. Te Garrett's Farm, yn Caroline County, krekt oare kant de Rappahannock, waarden se lykwols ynsletten, wêrby't Booth deasketten en Herrold finzen nommen waard.
De Skeakel (Ljouwert)
De Skeakel (offisjeel: De Schakel) is it tsjerklike sintrum fan de protestantske wykgemeente Kammingabuorren oan de Havingastate yn Ljouwert. Tegearre mei de Grutte Tsjerke en De Fontein foarmet De Skeakel de "Protestanske Gemeente fan Ljouwert".
Skiednis
De tsjerke waard yn 1993 boud. Foar de bou fan De Skeakel waard de grifformearde Salvatortsjerke opjûn. Fan ôf it begjin hat De Skeakel in tsjerke west, dêr't herfoarmen en grifformearden fan it noardeastlike gebiet fan Ljouwert tsjerkje.
Santy Sû Naasje
De Santy Sû Naasje (Ingelsk: Santee Sioux Nation; Dakota: Isáŋyathi Oyáte, útspr.: [i'sã:jatʰi o'ja:te], likernôch: "y- saanj -at-hy oo- jaa -tee"), foarhinne bekend as de Santy Sû Stamme fan Nebraska (Santee Sioux Tribe of Nebraska), is in federaal erkende Yndiaanske stamme-organisaasje yn 'e Feriene Steaten, mei in eigen reservaat yn 'e steat Nebraska.
Algemien
De organisaasje, dy't oprjochte waard yn 1863, hat 2.700 leden, en it haadkertier is fêstige yn Niobrara, yn Nebraska. De leden besteane út etnyske Sû (Sioux), allegearre Eastlike Dakota fan 'e Mdewakanton- en Wahpekûte-stammen. De Santy Sû Naasje foarmet mei tsien oare Sû-organisaasjes de Feriene Sû Stammen.
Reservaat
It reservaat fan 'e Santy Sû Naasje is it Santy Yndianereservaat (Santee Indian Reservation) fan noardlik Nebraska, dat in oerflak hat fan krapoan 450 km², en dêr't yn 2000 likernôch 880 minsken wennen. It haadkertier fan 'e stamme, Niobrara, leit bûten it eigentlike reservaat; de grutste bewenne kearn ýn it reservaat is it doarp Santee.
Marko Hietala
Marko Tapani Hietala (Tervo, 14 jannewaris 1966) is in Finsk bassist en sjonger. Hy is benammen bekend as de bassist fan Nightwish.
Karriêre
Yn de jierren tachtich begûn Hietala tegearre mei syn broer Zachary de metalband Purgatory. Yn 1986 waard de namme feroare yn Tarot. Yn 1988 kaam it album Follow me into Madness út. Yn 2001 waard Hietala frege om de nije bassist fan Nightwish te wurden. It earste nije album mei Hietala, Century Child, ferskynde yn maaie 2002. Yn 2021 waard bekent dat nei tweintich jier optreden mei Nightwish dat Marko yn jannewaris 2021 ôfskied naam hie fan de band. Yn 2022 gie Hietala fierder by de band Northern Kings.
Albert West
Jonkheid en oplieding
West waard yn 1949 yn 'e Brabânske haadstêd De Bosk berne yn in goedroomsk gesin mei njoggen bern. Nei't er de legere skoalle ôfrûne hie, gied er nei de middelbere skoalle oan 'e St. Angelus ULO yn De Bosk.
Karriêre
Mei 14 jier sette West útein mei syn karriêre, as sjonger fan it Brabânske dûnsorkest The Shuffles. Meitiid ûntjoech er him ta de foaroanman fan dy groep, dy't yn 1969/1970 syn grutste hit skoarde en lanlike bekendheid krige mei it nûmer Cha-la-la, I Need You, dat njoggentjin wiken lang yn 'e Top 40 stie en syn hiele fierdere libben mei West ferbûn bliuwe soe. In twadde grutte hit wie Bitter Tears, en yn 1971 waarden fiif singles útbrocht, dy't allegear in hit waarden. Suver twa jier lang stiene The Shuffles doedestiden ûnôfbrutsen yn 'e hitlisten.
Yn 1973 ferliet West de groep, naam de artystenamme 'Albert West' oan, en sette útein mei in solokarriêre. Yn maaie fan dat jier waard yn single Ginny Come Lately, in cover fan 'e Amerikaanske sjonger Brian Hyland, in hit yn Nederlân, Dútslân en Eastenryk. Yn dat lêste lân stie it sels in fearnsjier lang op it earste plak. West ferfolge dit súkses mei oare covers fan pop-ballads út 'e jierren sechtich, lykas Tell Laura I Love Her en Put Your Head on My Shoulder.
Yn 1975 die West mei oan it Nasjonaal Songfestival, mei it nûmer Ik Heb Geen Geld voor de Trein (dêr't neitiid in Ingelsktalige ferzje fan kaam mei as titel You and Me). Hy ferlear it lykwols fan Teach-In, mei Ding-a-Dong (dat letter it Eurofyzjesongfestival wûn). Yn 1976 hie West in hit mei Memory of Life, wêrnei't ferskate meagere jierren folgen, oant er yn 1981 mei de single Don't Leave Me This Summer nij súkses behelle. Yn 1984 skoarde er op 'e nij in hit mei it nûmer Hot Havana Nights. Tsjin dy tiid wie West ek aktyf as muzykprodusint, en yn dy hoedanichheid dielde er yn it súkses fan 'e BB Band, mei it nûmer Stille Willie.
Yn de twadde helte fan 'e tachtiger jierren wurke West gear fan ferskate Britske en Amerikaanske artysten, wêrûnder Albert Hammond, Helen Shapiro, Tony Christie en Brian Hyland. Yn 1986 hied er in hit mei Give a Little Love. Yn 1988 brocht er it album West and Friends út, dat bekroand waard mei in gouden plaat. Syn 25-jierrich artystejubileum fierde West yn 1989 mei it útbringen fan it album 25 Jaar, dêr't er âlde nûmers op 'e nij op útbrocht. Oan 'e ein fan dat jier presintearre er foar de NCRV in stikmannich tillefyzjeprogramma's. Yn 1993 hied er nei jierren fan drûchte wer in hit mei Mockin' Bird Hill, in nûmer dat yn de belangstelling kaam trochdat it brûkt waard foar in reklamespotsje foar in fersekeringsmaatskippij.
Yn 1995 song West op 'e Wrâldjamboree fan de paadfinerij it nûmer The Future Starts Today, mei in publyk fan 30.000 jonge paadfiners út de hiele wrâld. Fanôf septimber fan dat jier presintearre er foar de TROS it muzykprogramma Op Nieuwe Toeren. Yn 1999 wurke er mei oan in reünykonsert fan The Shuffles op it Gildeplein yn Rosmalen. Yn 'e mande mei de BZB naam er fierders yn 2003 noch de single Itsy Bitsy Teenie Weenie Yellow Polka Dot Bikini op 'e nij op. Datselde jiers waard er beneamd ta ridder yn de Oarder fan Oranje-Nassau.
Syn lêste hit hie West yn augustus 2005, mei it nûmer The Way to Amarillo, op 'e nij tanksij de publisiteit dy't feroarsaake wie troch in reklamespotsje, diskear ien foar it biermerk Bavaria. Doe't Nederlânske militêren op fredesmisje yn 'e Afgaanske provinsje Uruzgan in ludike fideoklip by dat nûmer makken en dy op YouTube pleatsten, reizge West ôf nei Afganistan op dêr foar de troepen op te treden. Yn 2009 fierde er syn 45-jierrich artystejubileum mei in teätertoernee.
Sykte en ferstjerren
Op 27 desimber 2012 waard West troffen troch in rêchpiidynfarkt, in tige seldsume sykte, dy't yn Nederlân mar inkele kearen jiers foarkomt. In bloedpropke tusken syn fjirde en fyfde nekwringe feroarsake dêrby ferlammingsferskynsels oan fral de lofterkant fan it lichem fan 'e sjonger, wat in ein makke oan syn karriêre. Neitiid liet West witte "ien brok fjochtlust" te wêzen en wisberet te wêzen om in comeback te meitsjen.
Op 4 juny 2015 kaam de yn Rosmalen wenjende West lykwols yn it sikehûs te Tilburch te ferstjerren, nei't er in wike earder, ûnderweis nei in petear oer it opnimmen fan in nije cd, yn Maren-Kessel op syn refalidaasje-trijetsjiller yn oanriding kommen wie mei in hurdfytster. West hie dêrby harsensletsel oprûn, dat him, nei dagen op 'e intensive care lein te hawwen, fataal wurden wie. Hy waard op 12 juny begroeven nei in massaal bywenne útfeartstsjinst yn 'e Sint-Janskatedraal yn De Bosk.
Auli‘i Cravalho
Jonkheid en oplieding
Cravalho waard yn 2000 berne yn Kohala, op it eilân Oähû yn 'e Amerikaanske steat Hawaï. Se is fan mingd etnysk komôf, mei Hawaïaansk, Portegeesk, Iersk, Portorikaansk en Sineesk bloed. Se waard yn it stedsje Mililani grutbrocht troch har mem, Puanani Cravalho, en genoat middelber ûnderwiis op 'e Kapālama-kampus fan 'e Kamehameha Schools.
Aktearkarriêre
Yn 2015, doe't se fyftjin jier wie, hearde Cravalho dat The Walt Disney Company op Oähû audysjes hold foar in Hawaïaanske stimaktrise dy't har stim liene koe oan it titelpersonaazje yn 'e nije jûnfoljende tekenfilm Moana. Yn 't earstoan wie se sels net fan doel om audysje te dwaan, om't se ek heard hie dat dêrfoar al withoefolle oanmeldings dien wiene fia YouTube. Mar doe't se troch in talintescout ûntdutsen waard op in goeddiedichheidsevenemint, fitere dy har oan om ek in oanmelding yn te tsjinjen. Disney befêstige letter dat Cravalho de alderlêste fan 'e hûnderten gadingmaksters wie dy't har oanmelden hiene foar de audysjes.
De kar foel lykwols op har en sa waard sy de stim fan Moana yn 'e film mei deselde namme, dy't yn 2016 yn 'e bioskopen útbrocht waard. Foar dy rol wûn Cravalho yn 2016 de Annie Award yn 'e kategory bêste stimaktrise yn in lange tekenfilm, in priis dy't se diele moast mei Ginnifer Goodwin foar dy har rol yn Zootopia. Yn 2017 wûn Cravalho foar Moana ek de Teen Choice Award foar bêste trochbraak fan in stjer.
Yn febrewaris 2017 waard bekendmakke dat Cravalho cast wie foar de fêste rol fan Lilette Suarez yn 'e dramasearje Rise. De earste ôflevering fan dy tillefyzjesearje waard op 13 maart 2018 op 'e Amerikaanske tillefyzjestjoerder NBC útstjoerd. Op 15 maaie fan dat jier waarden de útstjoerings lykwols stopset fanwegen te lege sjochsifers.
Yn 2017 wie Cravalho op 'e nij yn rol fan Moana belutsen by de koarte tekenfilm Moana: Gone Fishing. Yn novimber fan dat jier makke se sels bekend dat se op 'e nij de stim fan Moana ynsprekke soe yn 'e tekenfilm mei deselde namme foar de earste yn it Hawaïaansk neisyngronisearre filmferzje aller tiden. De Hawaïaanske ferzje fan Moana gie op 10 juny 2018 yn 'e bioskopen op Hawaï yn premiêre. Yn 2018 hie Cravalho ek in cameo as Moana yn 'e nije Disney-tekenfilm Ralph Breaks the Internet.
Fierders stie Cravalho datselde jiers yn New York op 'e planken mei in rol yn it toanielstik Have a Nice Day, dat off-Broadway spile. Yn 2019 hie se in gastrol yn in ôflevering fan 'e tillefyzjesearje Weird City. Teffens spile se dat jiers de haadrol fan Ariel yn The Little Mermaid Live!, in live- en live-action konsertferzje fan The Little Mermaid, dy't op 'e Amerikaanske tillefyzje útstjoerd waard troch it tillefyzjenetwurk ABC.
Cravalho spile ek yn 'e dramafilm All Together Now, dy't yn 2020 foar Netflix makke waard. Fierders wie se yn 2022 te sjen yn 'e romantyske komeedzje Crush, dy't fia de streamingtsjinst Hulu útbrocht waard. Yn 2023 sil de tekenfilmsearje Hailey's On It! op 'e tillefyzje komme, wêryn't Cravalho de titelrol spilet.
Priveelibben
Yn april 2020 kaam Cravalho út 'e kast as biseksueel. Yn juny 2021 makke se buorkundich dat se talitten wie ta de Universiteit fan Columbia yn New York, en dat se fan doel wie om miljeuwittenskippen te studearjen.
The Spectacular Now (film)
The Spectacular Now is in Amerikaanske romantyske jeugddramafilm út 2013 ûnder rezjy fan James Ponsoldt, mei yn 'e haadrollen Miles Teller en Shailene Woodley. De titel betsjut "It Spektakulêre No". It ferhaal giet oer Sutter Keely, in learling oan 'e middelbere skoalle dy't fan miening is dat men yn it momint libje moat. Hy makket fan it libben in feest, mar rekket ûnderwilens ferslave oan alkohol. Hy liket der hurd oan te wurkjen om himsels nei de fernieling te helpen. Alles feroaret as er in relaasje kriget mei de stille en yntelliginte Aimee, dy't grutte dreamen foar de takomst hat en yn alles Sutter syn tsjinpoal liket te wêzen. The Spectacular Now waard as ûnôfhinklike film foar it earste fertoand op it Sundance Filmfestival fan 2013 en krige fan 'e filmkritisy tige positive resinsjes. De film wûn fierders ferskate prizen, en groeide yn 'e bioskopen út ta in beskieden kommersjeel súkses.
Plot
Sutter Keely is in achttjinjierrige learling oan 'e middelbere skoalle yn in lytse stêd earne yn 'e Feriene Steaten, dy't fan miening is dat je yn it momint libje moatte. Hy sit yn it eksamenjier fan syn skoalle, mar hâldt him benammen dwaande mei feestfieren. Hy drinkt al jierren alkohol, net inkeld bier, mar ek in protte sterke drank, hoewol't dat yn 'e Feriene Steaten ferbean is foar lju ûnder de 21 jier. Tsjintwurdich kin er eins net mear funksjonearje sûnder alkohol, dat hy hat altyd in heupfleske sterke drank by him om frisdrinken mei fuort te sterkjen. Syn besykjen om syn maat Ricky oan 'e faam te helpen, rint der troch omstannichheden op út dat syn eigen faam Cassidy Roy de ferkearing mei him útmakket.
As Sutter letter thúskomt, besiket er in oanfraach foar in universiteit yn te foljen dêr't him frege wurdt in essay te skriuwen oer it grutste probleem yn syn libben, hoe't er dat oerwûn hat en wat er dêrfan leard hat. Hy skriuwt dat syn grutste probleem is dat er troch Cassidy dumpt is en dat er dat oerwûn hat troch himsels net ta stean dat er dêr depressyf fan wurdt. Dy jûns giet er nei in feest, rekket dronken en kriget yn 'e auto ûnderweis nei hûs in blackout.
De oare moarns ier wurdt Sutter wekker makke troch Aimee Finecky, in famke út syn klasse dat er amper ken. Sy docht (yn 'e auto) de krantewyk fan har mem (dy't de foargeande jûns ek te djip yn it gleske sjoen hat) en hat Sutter earne yn in foartún bewusteleas oantroffen. Sutter bepraat har om him meiride te litten, om't sy dochs de hiele buert troch moat, en hy gjin idee hat wêr't er syn eigen auto litten hat. Under de rit reitsje se oan 'e praat, en Sutter beseft dat er Aimee bêst lije mei. Se prate ôf om op moandei yn 'e skoalkantine tegearre te iten.
Dy deis is Sutter te let om't er neibliuwe moast by menear Aster, de mjitkundelearaar, mei't er syn húswurk wer ris net dien hie. Hy freget Aimee, dy't op skoalle yn alle fakken goed meikomme kin, om him byles yn mjitkunde te jaan. Hy makket net allinne har en syn maten, mar ek himsels wiis dat it him inkeld om in heger sifer te dwaan is (en net om't er gewoan mei har omgean wol). De earste kear dat er byles fan Aimee kriget, komt Sutter mear oer har oan 'e weet. Se wennet by har jongere broer en har mem, is yntelligint en grappich en hâldt fan science fiction en manga's. Hy freget har om 'e oare deis mei him nei in feest te gean. As er thús komt, chat er mei Cassidy, dy't de oare deis nei itselde feest giet.
As er mei Aimee op dat feest oankomt, stelt er Aimee oan in pear jonges foar en lit har dan oan har lot oer om Cassidy op te sykjen. Dy blykt lykwols op it feest te wêzen mei Marcus West, de swarte Amerikaansk fuotbalstjer fan 'e middelbere skoalle. Sutter keart werom by Aimee, dy't syn ôfwêzigens net iens opmurken hat, noch de seksuele belangstelling dy't de jonges dêr't se mei praat foar har hawwe. Sutter dwerseidet de jonges troch har te freegjen in eintsje mei him te kuierjen. Wylst se rinne, bekent Aimee dat se noch nea dronken west hat of in feint hân hat. Ek fertelt se dat se talitten is oan in universiteit yn Philadelphia, mar dat se dêr net hinne kin om't har mem har thús hâlde wol. Sutter jout har te drinken út syn heupfleske, fiteret har oan om har mem it mannewaar op te sizzen en tutet har.
De oare moarns wurdt Sutter wekker mei in flinke kater en beseft er dat er Aimee de foargeande jûns yn dronken steat frege hat om mei him nei it lêstejiers dûnsfeest (prom) fan harren skoalle te gean. Syn maat Ricky trunet him oan om wat der dan ek tusken him en Aimee bestiet, ôf te brekken foar't er har fereale op him makket en har hert brekt. Sutter moat tajaan dat dat it ferstandichste is om te dwaan, mar hy is net ree om Aimee nea wer te sjen, hoewol't er likemin wis is oft er wol mei har nei it dûnsfeest wol. Syn oplossing foar syn betizing is om Aimee te ûntwiken en Cassidy by har thús op te sykjen. Se wurde tegearre dronken yn har keamer, mar Cassidy is ien dy't der dingen útblaft as se dronken is, dy't se oars stilholden hie, en se fertelt him wylst har de triennen oer de wangen rôlje dat se gjin takomst mei him sjocht. Hy wol inkeld feestfiere, wylst sy fierder foarúttinkt en in bestean nei de middelbere skoalle opbouwe wol. It einiget dermei dat se him freget om fuort te gean.
De oare deis op skoalle wurdt Sutter it leksum lêzen troch Crystal, de bêste freondinne fan Aimee, dy't him ferwyt dat er har ûntrint en him warskôget dat er net mei har omboartsje moat. Sutter wie hielendal net fan doel om Aimee dy deis op te sykjen, mar de wurden fan Crystal litte him net los, dat as er dy jûns ûnderweis is nei in itentsje mei syn âldere suster Holly, fan wa't er alhiel ferfrjemde is, keart er yn in ympuls de auto en riidt nei Aimee har hûs om har te freegjen en gean mei. Op it itentsje fertelt Aimee frijmoedich oer it ferstjerren fan har heit, dy't ferslave wie oan pinestillers en op in stuit in oerdoazis nommen hat, en oer har takomstdream om op in ranch mei hynders te wenjen en by de NASA te wurkjen wylst se in perfekt houlik hat mei in man dy't har op alle mêden oanfollet. Sutter hie fan beide dingen gjin flau idee, en syn belangstelling foar Aimee nimt sterk ta, hoewol't dúdlik is dat se yn hast alles syn folsleine tsjinpoal is.
De relaasje fan Sutter en Aimee wurdt dan serieuzer, en nei ferrin fan tiid geane se foar it earst mei-inoar op bêd. Neitiid fertelt Sutter dat syn heit Tommy der troch syn mem útsmiten is doe't hysels noch in lyts jonkje wie, en dat syn mem him net fertelle wol wêr't er no is. Aimee praat dan mei him ôf dat se har mem fertelle sil dat se hoe dan ek nei Philadelphia ta giet te studearjen as Sutter fan syn mem de kontaktgegevens fan syn heit opeasket.
Op 'e jûn fan it lêstejiers dûnsfeest jout Sutter Aimee har eigen heupfleske, dêr't er in boadskip foar har yn gravearje litten hat, sadat se neitiid tegearre drinke kinne. Nei it feest fertelt Aimee dat se tsjin har mem sein hat dat se nei Philadelphia giet en dat har mem har dêr, úteinlik, by dellein hat. Se hat in âldere suster yn Philadelphia te wenjen, dy't tasein hat om har te helpen by it finen fan in appartemintsje en in bybaan. Se freget Sutter om mei te gean, sadat se gearwenje kinne, en hy stimt dêr wifeljend mei yn. Ek stiet se der by him op oan om no syn diel fan 'e ôfspraak nei te kommen en de konfrontaasje mei syn mem oan te gean oer syn heit. Sutter docht dat, mar syn mem wegeret him de kontaktgegevens te jaan, en it petear rint út op in slimme rûzje. Neitiid beklaget Sutter him oer syn mem by syn suster Holly en freget har om ris mei harren mem te praten. Sy fertelt him lykwols dat se de kontaktgegevens sels wol hat, en tsjin betterwitten yn jout se dy oan him troch.
Sutter skillet syn heit Tommy op en makket in ôfspraak om him te moetsjen en tegearre nei in honkbalwedstryd te gean. As er op 'e ôfsprutsen dei mei Aimee nei in rit fan trije oeren by syn heite keamer yn in snústerich motel arrivearret, liket Tommy him folslein fergetten te wêzen. Hy is dúdlik oansketten en hy nimt harren ynstee fan nei in honkbalwedstryd mei nei in pleatslike kroech. Dêr fertelt er Sutter dat er út eigen beweging by syn gesin weigien is, krekt sa't Sutter syn mem altyd sein hat, mar eat dat Sutter altyd foar in leagen holden hat. Healwei de jûn fersiert Tommy in frou, lit Sutter mei de rekken foar it bier sitte en knypt der tuskenút mei it ûnthjit dat er Sutter en Aimee mei in oere by syn motel wer sjen sil. Dêr komt er lykwol net opdaagjen, en as Sutter en Aimee wer nei de kroech ride, sjogge se him dêr mei syn maten sitten te drinken. Sutter sjocht syn held ûntsjinkearber fan it fuotstik fallen en set mei in brutsen hert ôf nei hûs.
Underweis besiket Aimee him te treastgjen en seit dat se fan him hâldt. Sutter is lykwols lulk en oansketten en falt nei har út. Nei't er troch de ôflieding fan harren rûzje op in hier nei in frontale botsing mei in tsjinlizzer feroarsaket, set er de auto stil. Hy fertelt Aimee oprjocht dat er in minne ynfloed op har is en riedt har mei ynmoed oan om by him út 'e buert te bliuwen. Dat liedt ta in nije rûzje, wêrby't er op in stuit de gûlende Aimee út 'e auto set. Ta syn ûntsteltenis wurdt se frijwol fuortendaliks skept troch in foarbyridende auto. Lokkigernôch komt se der mei in brutsen earm en wat blauwe plakken fan ôf, mar yn it sikehûs wurdt Sutter syn mem Sara derby helle, dy't him de mantel útfeecht om't er mei drank op efter it stjoer siet.
Aimee ferjout Sutter foar de hiele brot. In skoftke letter fynt de eksamenútrikking op harren skoalle plak. Dat Sutter slagge is, hat er te tankjen oan 'e bylessen mjitkunde fan Aimee. Op 'e útrikkingsseremoanje biedt se him drank út har heupfleske oan, mar foar it earst sûnt minskewitten slacht er it ôf. Wylst Aimee mei Crystal praat, komt Cassidy by Sutter om ôfskie te nimmen. Se fertelt him dat se tsjintwurdich besiket om besluten te nimmen dy't goed foar har binne, dat se hat besletten om mei Marcus West nei Kalifornje te gean, ek al hâldt se net fan him sa't se fan Sutter hold. Letter ropt Dan, de eigner fan in manljuskleansaak dêr't Sutter al jierren in bybaantsje hat, him by him om him te fertellen dat de saken de lêste tiid net goed geane. Hy moat dêrom ien fan syn meiwurkers ûntslaan. Om't er Sutter suver as syn soan beskôget, wol er graach dat dy by him bliuwt te wurkjen, mar dat kin allinnich as er him ûnthjit dat er nea wer dronken of oansketten op it wurk ferskine sil. Sutter fertelt Dan earlik dat er sa'n ûnthjit net sûnder ligen meitsje kin en kriget dien.
As Aimee op 'e bus nei Philadelphia wachtet en neat heard hat fan Sutter, besiket se him wanhopich tillefoanysk te berikken. Sutter nimt lykwols net op en riidt sûnder dat se it sjocht by de bushalte lâns. Mei in brutsen hert moat se úteinlik ynstappe as se mei wol. Sutter belânet dy jûns yn in kroech dêr't er him bedrinkt mei in âldere sûplap dy't de gek mei him hat sûnder dat er it merkt. As er stomdronken nei hûs riidt en syn auto boppe-op 'e brievebus parkearret, folget in nije rûzje mei syn mem. Nei't se wat kalmearre is, seit se dat se neitocht hat oer wat er okkerdeis sei oer dat er syn heit moetsje woe. Se is ta de konklúzje kommen dat se him dat net ûnthâlde kin, al hoe'n min idee oft se ik ek fynt, dat se wol him syn heite kontaktgegevens jaan. Sutter fertelt har dat er syn heit al met hat en hoe'n ellindige ûnderfining oft dat wie. It is him no dúdlik dat er folle mear nei syn heit útskaait as nei syn mem, mei't de moeting krekt wie as seach er yn 'e spegel. Syn mem ûntstriidt dat yn alle toanaarden. Neffens har is syn heit in aaklike ikman dy't yn syn libben noch nea oan in oar tocht hat. Sutter, lykwols, is altyd mear mei oaren as mei himsels dwaande, en se begjint foarbylden út syn ferline op te heljen om dat te bewizen. Sutter brekt en gûlt út yn syn memme earms.
Neitiid makket er de balâns fan syn libben op en skriuwt in nij essay foar syn universiteitsoanfraach. Dêryn bychtet er op dat it grutste probleem yn syn libben hysels is. It hommelse ferdwinen fan syn heit út syn libben, sa beseft er no, hat derta laat dat er him neitiid foar eltsenien ôfsletten hat, ek foar himsels. Ien fan syn ferdigeningsstrategyen wie om him op 'e lju om him hinne te konsintrearjen, sadat it nea oer himsels gean soe. In oarenien wie om inkeld yn it no te libjen en net nei te tinken oer it ferline of yn te sitten oer de takomst. Hy sjocht no yn dat dy wize fan libjen him streekrjocht nei in plak ta bringe sil dêr't er net hinne wol en nimt him foar om syn libben te feroarjen troch de muorren dy't er om him hinne boud hat, te sljochtsjen. Hy beslút mei de opmerking dat it wierskynlik te let is om 'e universiteitsoanfraach, dêr't it essay ta heart, noch yn behanneling te nimmen, mar dat it noch net te let is foar himsels. Hy riidt nei Philadelphia en wachtet Aimee op as se út kolleezje komt. Se meitsje eachkontakt. Aimee liket ûnwis mar foarsichtich bliid om him te sjen.
Produksje
The Spectacular Now waard regissearre troch James Ponsoldt nei in senario fan Scott Neustadter en Michael H. Weber, dat basearre wie op 'e roman The Spectacular Now fan Tim Tharp út 2008. It wie in ûnôfhinklike film dy't produsearre waard troch Tom McNulty, Shawn Levy, Michelle Krumm en Andrew Lauren foar de studio's Andrew Lauren Productions, 21 Laps Entertainment en Global Produce.
Der wie in budget fan $2,5 miljoen beskikber, wat it nei Amerikaanske mjitstêven ta in lowbudgetproduksje makke. De kamerarezjy wie yn 'e hannen fan Jess Hall, en de filmmuzyk waard fersoarge troch Rob Simonsen. De opnamen foar The Spectacular Now setten yn july 2012 útein en duorren in foege moanne. Hoewol't de roman yn Oklahoma spilet, woe regisseur Ponsoldt de film meitsje yn Athens, yn 'e Amerikaanske steat Georgia, dêr't er sels opgroeid wie. Hy filme yn 'e strjitten en huzen dy't er koe út syn bernetiid.
Distribúsje
De distribúsje fan The Spectacular Now waard fersoarge troch A24. De film waard foar it earst fertoand op 18 jannewaris 2013 op it Sundance Filmfestival yn Utah. Hy iepene op 2 augustus 2013 yn 'e Amerikaanske bioskopen.
Untfangst
Fan 'e filmkritisy krige The Spectacular Now oer it algemien tige positive resinsjes. Sa joech de foaroansteande kritikus Roger Ebert de film 4 fan 4 stjerren. Hy skreau: "Wat in oangripende film is dit." Dêr heakke er oan ta: "Hy [de film] respektearret syn personaazjes en brûkt harren net foar syn eigen minne doelen." En: "[De personaazjes] binne net skeind troch irony. Se wurde net mei sa'n faasje werjûn dat se ta karikatueren ferwurde. Harren sekslibbens wurde net misledige troch sênes dêr't se goedkeap yn behannele wurde."
Ek Richard Roeper fan 'e Chicago Sun-Times joech The Spectacular Now 4 fan 4 stjerren en neamde it "de bêste film fan it jier oant no ta." Yn The Hollywood Reporter neamde Todd McCarthy de film "in oprjocht, ferfrissend natuerlik ynsjoch yn it libben fan teenagers en harren hâldings foar de takomst oer […]". Owen Gleiberman fan Entertainment Weekly omskreau The Spectacular Now as "ien fan 'e seldsume wierlik […] autentike jeugdfilms."
Op 'e webside Rotten Tomatoes, dy't resinsjes sammelet, hie The Spectacular Now in tige heech goedkarringspersintaazje fan 91%, basearre op 168 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: "[It] is in kundich makke, gefoelige film, dy't de karakteristike eleminten fan coming-of-ageferhalen út 'e wei giet." Op Metacritic, de wichtichste konkurrint fan Rotten Tomatoes, behelle The Spectacular Now in goedkarringspersintaazje fan 82%, basearre op 42 resinsjes.
Opbringst
The Spectacular Now brocht yn 'e bioskopen yn 'e Feriene Steaten en Kanada $6,8 miljoen op, en yn alle oare lannen en territoaria $63.980. Wrâldwiid kaam de opbringst dêrmei út op $6,9 miljoen. Ofset tsjin it budget fan $2,5 miljoen betsjut dat in winst fan $4,4 miljoen, hoewol't dêr de marketingkosten noch wol ôf moatte. Dêrmei wie The Spectacular Now in beskieden kommersjeel súkses.
Searjemoardner
In searjemoardner is in persoan dy't trije of mear minsken apart faninoar, by ferskillende gelegenheden, fermoarde hat, wêrby't de moarden plakfine oer in perioade fan mear as in moanne tiid. De oarsaken fan searjemoarden moatte hast altyd socht wurde yn 'e geastlike ôfwikings fan 'e dieder. Hoewol't de media en de film- en tillefyzjeyndustry it foarkomme litte as is it ferskynsel 'searjemoardner' wat nijs, hawwe der nei alle gedachten altyd al searjemoardners west, allinnich waarden spesifike gefallen yn it ferline selden goed dokumintearre. Saakkundigen binne fan betinken dat leginden oer wearwolven en fampieren wierskynlik weromgeane op oantinkens oan eardere searjemoardners. Yn 'e tweintichste iuw fûn 76% fan alle bekende gefallen fan searjemoarden yn 'e Feriene Steaten plak.
Patology
De redens dy't searjemoardners foar de troch harren begiene misdriuwen oandrage, hawwe almeast te krijen mei in abnormale psychologyske befrediging. It dúdlike tuskenskoft tusken de iene moard en de oare wurdt yn plysjejargon in 'ôfkuolperioade' neamd. Hoewol't de measte saakkundigen pas fan in searjemoardner sprekke as der trije of mear minsken apart faninoar fermoarde wurde oer in perioade fan mear as in moanne tiid, negearje guon gesachhawwende autoriteiten op dit mêd, wêrûnder de Amerikaanske federale resjerzje FBI, it kritearium fan trije of mear moarden, en sprekke al by twa fan sokke moardgefallen fan in searjemoardner.
Hoewol't psychologyske befrediging ornaris it motyf is foar it begean fan searjemoarden, en hoewol't de measte gefallen fan searjemoard ek in foarm fan seksueel kontakt mei it slachtoffer omfiemje, seit de FBI dat de motiven fan searjemoardners ek lulkens, it nimmen risiko's, finansjeel gewin en it sykjen nei oandacht wêze kinne. De moardgefallen wurdt yn 'e regel besocht of foltôge op in fêste wize (in modus operandi), dêr't saakkundigen daliks de dieder oan weromkenne. De slachtoffers hawwe hast altyd beskate dingen gemien, bygelyks âlderdom, uterlik, geslacht of ras. It is hiel ûngewoan as in searjemoardner dy't earst bgl. swarte manlju ta slachtoffer makke, ynienen oerstapt nei bgl. blûne froulju.
Searjemoard is net itselde as massamoard, wêrby't in grut tal minsken by ien inkele gelegenheid ombrocht wurdt. In oar oanbesibbe begryp is spreekilling (útspr. "sprii-killing"), wêrby't ferskillende moarden efterinoar (yn 'e regel op deselde dei) begien wurde op ferskillende lokaasjes. Der bestiet neffens guon saakkundigen lykwols in oergongsfoarm tusken in searjemoardner en in spreekiller, wêrby't ferskate groepkes moarden begien wurde oer in perioade fan in pear wiken of in pear moannen sûnder dat der in dúdlike ôfkuolperioade tuskenyn sit.
Skiednis
Histoarysk kriminologen binne fan betinken dat it ferskynsel 'searjemoardner' fan alle tiden is, mar dat yn it ferline spesifike saken mar selden goed dokumintearre waarden. Se hawwe ek suggerearre dat de leginden oer boppenatuerlike meunsters, lykas wearwolven en fampieren, ynjûn waarden troch de dieden en/of de oantins oan miskende searjemoardners. It ierst bekende gefal fan in searjemoardner die him yn 144 f.Kr. yn Sina foar, doe't Liu Pengli, in folle neef fan keizer Jing, ta prins fan Jidong ferheft waard. Neffens de Sineeske histoarikus Sima Qian (145-86 f.Kr.) teach Liu der mei guon fan syn slaven of mei banditen op út om willekeurige boargers te fermoardzjen en harren besittings te stellen. Hoewol't dat rûnom bekend wie, doarst net ien it oan 'e keizer te melden oant 23 jier letter, doe't ûntdutsen waard Liu ûnderwilens teminsten al 100 minsken ombrocht hie. Om't er in neef fan 'e keizer wie, waard Liu lykwols net eksekutearre, mar fan syn aadlike status ûntdien en ferballe.
Yn 'e fyftjinde iuw makke de Frânske ealman Gilles fan Rais, in eardere striidmaat fan Jeanne d'Arc, him skuldich oan 'e ferkrêfting fan en moard op bern fan sljochtwei boeren, foar it meastepart jonges, dy't er ûntfierde út 'e doarpen yn 'e omkriten fan syn kastiel. Der wurdt rûsd dat Rais tusken de 140 en 800 slachtoffers makke hat. De Hongaarske ealfrouwe Elizabeth Báthory, byneamd de Bloedgrevinne, fierde in soartgelikens skrikbewâld en moat wol 650 famkes en jonge froulju deamartele hawwe foar't se yn 1610 arrestearre waard en fanwegen har aadlike titel net de deastraf krige, mar foar de rest fan har libben yn iensume opsluting finzen holden waard.
It earste moderne gefal fan in searjemoardner wie dat fan 'e ferneamde Jack the Ripper, dy't tusken 1888 en 1891 yn Londen fiif oant alve prostituees fermoarde. Nettsjinsteande in ûnbidige ynset fan 'e Londenske plysje, wêrby't trouwens in protte moderne kriminele ûndersykstechniken ûntwikkele waarden, waard Jack the Ripper nea pakt. De saak-Jack the Ripper wie ek de earste moardsaak dy't troch de media sensasjonalisearre waard. Neitiid soe dat mei hast elts gefal fan searjemoard barre. Yn 'e Feriene Steaten wie H.H. Holmes, dy't yn 'e iere 1890-er jierren 27 slachtoffers makke yn syn hotel yn Chicago, ien fan 'e earste dokumintearre searjemoardners. Op it fêstelân fan Jeropa wie om dyselde tiid hinne Joseph Vacher aktyf, foar wa't de parse de bynamme 'de Frânske Ripper' betocht. Hy waard yn 1898 eksekutearre foar de moard op alve froulju en bern.
Denali
De Denali (Ingelske útspr.: [dɪˈnɑːli], likernôch: "din- naa -ly"), oant 2015 (ek) bekend as de Mount McKinley, is in berch yn 'e Amerikaanske steat Alaska dy't mei in hichte fan 6.190 m de heechste berch fan Noard-Amearika is. De Denali heart ta it Alaskaberchtme, dat ûnderdiel útmakket fan 'e Rocky Mountains. It is de op twa nei meast isolearre berch fan 'e wrâld, nei de Mount Everest yn 'e Himalaya en de Aconcagua yn 'e Andes. De Denali is in rotsmassyf fan granyt, dat leit yn it dernei ferneamde Nasjonaal Park en Wyldreservaat Denali. Ynsafier bekend waard yn 1903 foar it earst besocht de berch te beklimmen, wêrnei't yn 1913 de earste súksesfolle betwinging fan 'e Denali plakfûn. Fan in ekspedysje fan fjouwer man berikte Walter Harper doe as earste de top.
Namme
De namme 'Denali' (eins stavere as Diinaalii) is al sûnt minskewitten de namme fan 'e berch yn 'e Noardatapasyske taal fan 'e Kojûkon-Yndianen, dy't de omkriten bewenje. Dy namme betsjut safolle as "hege berch". Yn 'e tiid dat Alaska as Russysk-Amearika in koloanje fan it Russyske Ryk foarme, waard de berch offisjeel Bolsjaja Gora neamd, dat deselde betsjutting hie, fan bolsjaja (Russysk foar "grut") en gora (Russysk foar "berch"). Doe't Alaska it Amerikaanske Distrikt Alaska foarme, waard de berch oan 'e ein fan 'e 1880-er jierren Densmore's Mountain ("Densmore's Berch") neamd, nei de goudsiker Frank Densmore, de earste blanke dy't de foet fan 'e Denali berikte.
Yn 1896 ferneamde in oare goudsiker, William A. Dickey, de berch nei William McKinley, dy't doe in kandidaat foar it presidintskip fan 'e Feriene Steaten wie en yn 1897 ek wier-wier presidint waard. It regear fan 'e Feriene Steaten erkende de namme Mount McKinley formeel op 26 febrewaris 1917, doe't presidint Woodrow Wilson de Wet op it Nasjonaal Park Mount McKinley ûndertekene. Dêrby spile grif mei dat McKinley ûnder syn presidintskip yn 1901 fermoarde wie.
Geology
De Denali is geologysk sjoen in pjuts fan granyt dy't omheech staat is troch de tektonyske druk fan 'e subduksje fan 'e Pasifyske plaat ûnder de Noardamerikaanske plaat. It sedimintêr materiaal om 'e berch hinne is neitiid fuorthelle troch in miljoenen jierren duorjend proses fan eroazje. De Denali leit op 'e saneamde ring fan fjoer, in seismysk aktive rûnte om 'e Stille Oseaan hinne.
Geografy
De Denali hat in hichte (boppe seenivo) fan 6.190 m, sa is op 2 septimber 2015 fêststeld troch de United States Geological Survey. (Foartiid waard útgien fan in hichte fan 6.194 m, sa't fêststeld wie yn 1952.) Mei dy hichte is it de heechste berch fan Alaska, de Feriene Steaten en hiel Noard-Amearika. As men lykwols útgiet fan totale hichte (it diel fan in berch ûnder it see-oerflak meirekkene) is de Mauna Kea yn Hawaï, mei in totale hichte fan 10.200 m (wêrfan 4.205 m boppe seenivo), de heechste berch fan 'e Feriene Steaten. De Denali is ek de noardlikste berch yn 'e wrâld mei in hichte fan mear as 6.000 m. As men de Denali fan foet oant top mjit, is er 5.500 m heech; dêrmei is it de grutste berch dy't folslein boppe seenivo leit.
De Denali hat twa ûnderskate berchtoppen (Ingelsk: summits) De South Summit is de heechste, wylst de North Summit oant 5.934 m boppe seenivo rikt. Soms wurdt de North Summit as in aparte berch beskôge, mar yn 'e regel net. De North Summit wurdt ek mar selden beklommen. De Denali is de boarne fan fiif grutte gletsjers: de Petersgletsjer oan 'e noardwestlike kant; de Muldrowgletsjer oan 'e noardeastlike kant; de Traleikagletsjer oan 'e eastkant; de Ruthgletsjer oan 'e súdeastlike kant; en de Kahiltnagletsjer oan 'e súdwestlike kant. Mei in lingte fan 71 km is de Kahiltnagletsjer de langste gletsjer fan it Alaskaberchtme.
Skiednis
De Kojûkon, in Yndiaansk folk fan Atapaskyske oarsprong, libbet fan âlds op 'e fangen fan 'e Denali, dy't se beskôgje as in hillige berch. De earste blanke dy't de berch seach, wie (ynsafier bekend) de Ingelske ûntdekkingsreizger George Vancouver, dy't op 6 maaie 1794 by it ferkennen fan 'e Knik-earm fan 'e Cook Inlet yn syn lochboek it sjen fan "kolossale bergen omfierrens" (d.w.s. yn it noarden) optekene. De Russyske ûntdekkingsreizger Lavrenty Zagoskin, dy't yn 1843 en 1844 de rin fan 'e rivieren de Tanana en de Kuskokwim ferkende, wie nei alle gedachten de earste Jeropeaan dy't de Denali út it noarden wei waarnom.
William A. Dickey, in goudsiker út Seattle dy't oarspronklik út Nij-Hampshire kaam, wie de earste dy't, yn in krante-artikel fan 24 jannewaris 1897 yn 'e New York Sun, fêststelde dat de Denali sûnder mis de heechste berch fan Noard-Amearika wêze moast. (Foartiid hie men tocht dat dat de Mount Logan yn it Yukonterritoarium fan Kanada wêze moast.) De foet fan 'e Denali waard yn 'e simmer 1902 foar it earst yn kaart brocht troch Alfred Hulse Brooks, in lid fan in ekspedysje dy't útstjoerd wie troch de United States Geographical Survey. Brooks klom op oant him it paad op likernôch 2.300 m heech tichtset waard troch in muorre fan iis. Letter publisearre er yn it tydskrift National Geographic, tegearre mei in oar lid fan 'e ekspedysje, in D.L. Raeburn, in Plan for Climbing Mt McKinley.
Yn 1910 wisten fjouwer Alaskanen út 'e neite fan 'e Denali (Tom Lloyd, Peter Anderson, Billy Taylor en Charles McGonagall), dy't fierders hielendal gjin ûnderfining mei berchbeklimmen hiene, de (legere) North Summit te berikken. Harren bewearings waarden yn 't earstoan net leaud, mar om't se seine in spjirrehoutene stôk fan 4,2 m lang op 'e North Summit pleatst te hawwen, dy't dêr letter yndie oantroffen waard troch oare berchbeklimmers, moatte se wol deeglik de wierheid sprutsen hawwe. Yn 1912 berikte de Parker-Browne-ekspedysje hàst de top fan 'e South Summit, mar moast 61 meter ûnder de top omkeare fanwegen minder wurdend waar. De deis nei harren weromkear oan 'e foet fan 'e berch waard de gletsjer dy't se beklommen hiene, ferwoastge troch in ierdbeving fan 7,4 op 'e skaal fan Richter.
Uteinlik waard de South Summit, en dêrmei de Denali, foar it earst beklommen op 7 juny 1913, troch Hudson Stuck, Harry Karstens, Walter Harper en Robert Tatum. Harper wie de earste dy't de top berikte. Foar harren beklimming makke it fjouwertal gebrûk fan 'e rûte oer de Muldrowgletsjer, dy't ek tsjintwurdich noch faak folge wurdt. It wie Stuck dy't mei in fierrekiker befêstige dat der in lange spjirrehoutene stôk op 'e North Summit oanbrocht wie. Dy stôk is lykwols letter nea mear sjoen, sadat der altyd in beskate twifel oer de beklimming fan 'e North Summit yn 1910 bestean bleau. Hjoed oan 'e dei wurdt der lykwols algemien fan útgien dat Stuck, dy't gjin reden hie om te ligen, de wierheid spriek.
Yn 2003 wiene krapoan hûndert berchbeklimmers by de beklimming fan 'e Denali omkommen. Berchbeklimmers dogge der no oer it algemien twa oant fjouwer wiken oer om 'e berch te beklimmen. De Denali wurdt faak beklommen om't it ien fan é Sân Toppen is, de sân heechste bergen fan 'e sân wrâlddielen.
Boaiem (ierde)
thumb|Trochsneed fan de boaiem De boaiem is de boppeste laach fan de ierdkoarste en bestiet ornaris út de laach dêr't planten harren woartels yn waakse kinne. De boaiem bestiet benammen út stiente, organyske stoffen, lucht en wetter.
Luther Hare
Luther Hare (folút: Luther Rector Hare; Greencastle (Indiana), 24 augustus 1851 – Washington, D.C., 22 desimber 1929) wie in Amerikaansk militêr fan Ingelsk komôf dy't û.m. yn 'e Grutte Sû-Oarloch fan 1876, de Nez Persé-Oarloch en de Spaansk-Amerikaanske Oarloch focht. Hy tsjinne by it Amerikaanske 7e Kavaleryrezjimint en oerlibbe de ferneamde Slach oan de Little Bighorn. Neitiid brocht er it ta de rang fan brigadegeneraal.
Jonkheid en oplieding
Hare waard yn 1851 berne yn Greencastle, yn 'e Amerikaanske steat Indiana, as de soan fan politikus Silas Hare (1827-1908) en dy syn frou Octavia Elizabeth Rector (1833-1890). Hy hie twa jongere bruorren, Silas jr. en Henry, en in jongere suster, Eula Belle, dêr't er njoggentjin jier mei skeelde. Yn 1853, doe't Hare noch mar in pjut fan twa jier wie, ferhuze it gesin nei Teksas, dêr't er opgroeide. Hy sette yn 1870 útein mei in ofsiersoplieding oan 'e Amerikaanske Militêre Akademy te West Point, dêr't er yn 1874 ôfstudearre as op 24 nei bêste kadet fan in klasse fan 41 man.
Shillelagh (kneppel)
Shillelaghs wurde tradisjoneel makke fan tûken fan 'e krikelbeam (Prunus spinosa), of ek wol fan 'e iik (Quercus robur). Foarhinne waard meast hout brûkt dat wûn wie út 'e woartels fan sokke beammen, om't dat by gebrûk net gau spjalte. It hout waard ynsmard mei bûter of fet en dan yn 'e skoarstien hongen om drûge te wurden. Dêrtroch krige it wapen syn karakteristike swarte glânzgjende oansjen. Soms waard de knop, dy't brûkt waard om mei ta te huffen, útholle en foldien mei raand lead; sokke wapens steane bekend as "laden shillelaghs".
Luther Hare
Tsjinst ûnder de Flakte-Yndiaanske oarloggen
Op 17 juny 1874 waard Hare oansteld as twadde luitenant, en letter dat jiers waard er tafoege oan it Amerikaanske 7e Kavaleryrezjimint, dat legere wie yn Fort Abraham Lincoln, yn 'e Dakota's. Hy waard ûnderbefelhawwer fan K Kompanjy, ûnder luitenant Edward S. Godfrey. Under de simmerkampanje fan 1876 tsjin 'e Lakota, Noardlike Sjajinnen en Noardlike Arapaho, dy't ûnderdiel útmakke fan 'e Grutte Sû-Oarloch, tsjinne Hare fanôf de jûn fan 24 juny as plakferfangend haad fan 'e Yndiaanske ferkenners fan it 7e Kavaleryrezjimint, ûnder tafersjoch fan luitenant Charles Varnum.