cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mick Jagger
Gesin
Mick Jagger hat in protte relaasjes hân. Hy hat twa kear troud west, mei Jerry Hall en mei Bianca Pérez-Mora Macías. Hy hat 7 bern (Karis, Jade, Elizabeth Scarlett, James Leroy Augustine, Georgia May Ayeesha, Gabriel Luke Beauregard, en Lucas) by ferskillende memmen. De jongste, Lucas, waard yn 1999 berne út in relaasje mei model Luciana Gimenez Morad. De lêste jierren libbet Jagger tegearre mei L'Wren Scott.
Pakkesizzers binne: Amba (berne yn 1996; mem: Jade Jagger), Assisi (berne op 3 july 1992; mem: Jade Jagger)
Filmkarriêre
Neist dat Jagger muzikant is hat er ek in filmkarriêre, sa spile er yn:
Paul Gauguin
thumb|'De Bargehoeder' (1888) thumb|'Tahitiaanske froulju op it strân' (1891) thumb|Manao tupapau ('De geast fan de deaden sjocht ta') It model is [[Teha'amana, de frou fan Gaugin ]]
Eugène Henri Paul Gauguin (Parys, 7 juny 1848 - Atuona op de Markwesaseilannen (Frânsk Polyneezje), 9 maaie 1903) wie in let-ympresjonistysk Frânsk keunstskilder.
Biografy
Gauguin stamme ôf fan Spaanske kolonisten yn Súd-Amearika en brocht syn betide bernetiid troch yn Lima. Neidat hy syn oplieding yn Orleans yn Frankryk ôfmakke hie, siet er 6 jier by de keapfardij en letter by de Frânske marine. Werom yn Frankryk yn 1880 waard hy assistint by beursmakelaar Gustav Arosa, in suksesfol sakeman en keunstsamler. Gauguin kaam fia him yn de kunde mei de ympresjonisten. Yn novimber 1873 troude Gauguin mei de Deenske Mette Sophie Gad. Se soene fiif bern krije. As beursmakelaar wie hy suksesfol en hy folge Arosa yn in sammeljen fan keunst en wie boppedat in tige fertsjinstlik amateurskilder dy't yn de ympresjonistyske styl skildere.
Yn 1882 stoarte de beurs yn en rekke Gauguin syn baan kwyt. Yn 1884 ferhuze hy mei syn húshâlding nei Kopenhagen, dêr't hy as fertsjintwurdiger fan in Frânske tekstylfabrikant net echt suksesfol wie. Hy woe him leaver alhiel talizze op it skilderjen en gie, nei in mislearre tentoanstelling fan syn wurk yn Denemarken, werom nei Parys. Hy liet dêrby syn frou en bern sûnder jild efter, en sy hie gjin oare opsje as wer by har âlden yn te lûken.
Yn 1886 sette er him yn Bretanje ta wenjen, dêr er huze mei in Javaanske frou, Anne, dy't in soad neaken foar him posearre.
Van Gogh
Gauguin wenne, op inisjatyf fan Theo van Gogh, yn 1888 twa moanne by Vincent van Gogh yn Arles dêr't Vincent in skilderskoloanje begjinne woe. Theo stipe Gauguin yn dy tiid ek finansjeel. Yn it begjin wie de gearwurking goed, de twa learden fan inoar, en skilderen tegearre. Der binne skilderijen fan Gauguin en Van Gogh dy't sa't it liket mei de deselde ferve makke binne. Se hawwe ek oer en wer portretten fan elkoar makke. Mar om't se yn itselde hûs wennen, bekuolle harren relaasje doe't it waar minder waard, sa't se ticht op elkoar libje moasten. Ut de brieven fan Vincent blykt dat hy en Gauguin oanienwei rûzje hiene. Op 23 desimber kaam it ta in útbarsting. Neffens Gauguin wie er sa skrokken fan it hâlden en dragen fan Van Gogh, dy't him op in jûnskuier efterfolge, dat hy in nacht yn in hotel trochbrocht. Dy jûn die ek bliken dat fan Van Gogh in stik fan syn ear ôfsnien wie. Neffens Gauguin hie Van Gogh dat sels dien. Van Gogh waard yn it sikehûs opnaam, en Gauguin flechte nei Paris.
Tahity en Polyneezje
Yn 1891 gie Gauguin nei tropyske oarden om de Europeeske beskaving (en syn skuldeaskers) te ûntrinnen. Hy woe alles wat keunstmjittich en konvinsjoneel wie efter him litte. Hy hie dêrby in romantysk byld fan de primitive minsk (sa't Jean-Jacques Rousseau dy beskreaun hie) en sette him ôf tsjin de boargerlike maatskippij. Faaks hat ek it feit dat hy yn Frankryk as keunstner suver gjin erkenning krige dêrby in rol spile. Hy hâlde earst op Tahity ta, dêr't er ferskate masterwurken skildere hat, mar dêr't er yn 1898 ek besocht hat himsels te koart te dwaan. Yn 1893 en 1894 kaam er noch ien kear nei Europa, nei Parys en Kopenhagen, mar hy gong yn 1894 foar altyd nei de tropen. Hy libbe mei Paou'óura mei wa't er yn 1899 in soan, Emile, krige. Yn 1901 gong er nei de Marquesas Eilannen. Yn 1903 kaam Paul Gauguin oan syn ein, besmet mei syfilis en nei ferskate hertoanfallen. Hy is begroeven op in hôf yn Atuona yn Frânsk-Polineezje.
It wurk fan Gauguin
Gauguin wie in letympresjonistyske skilder. Syn wurk wjerspegele al it ûngebrûklike kleurepalet fan de fauvisten en de ekspresjonisten. Guon binne fan miening dat syn wurk in foarrinner is fan it symboalisme. De keunst fan de ympresjonisten foldie Gauguin net omdat hy benammen it ûnsichtbere werjaan woe, de gefoelens efter it byld. Njonken oaljeferve skilderijen makke Gauguin ek in soad grafysk wurk, lykas houtfiken, wêrfan de wyldens en direktens him oanspruts.
Neidat er him yn earsten oansluten hie by de ympresjonisten, begûn Gauguin yn de perioade yn Bretanje in eigen styl te ûntwikkeljen. Hy skildere dêr froulju yn tradisjonele klaaiïng yn in tige ferstilde en konsintrearre styl dy't foaral de ienfâld fan it boerelibben liket wer te jaan. Syn eigen styl yn dy perioade tsjutte Gauguin oan mei it cloisonnisme, in wurd dat ferwiist nei de midsiuwske technyk fan it selemalje, yn it Frânk cloissoné, wêrby't de flakjes emalje fan elkoar skieden wurde troch metalen rântsjes. Yn dy tiid, mar ek op de measte lettere skilderijen fan Gauguin, binne om sawat alle figueren donkere rânen te sjen. Yn de perioade yn Bretanje skildere Gauguin ek ferskate doeken mei religieuze foarstellingen, ûnder oaren 'Jakob en de ingel' út 1888. Dat skilderij lit in kombinaasje sjen fan biddende Bretonske froulju mei harren wite mûtsen en Jakob dy't fêsthâlden wurdt troch de ingel. It skilderij falt fierder op troch de blijreade eftergrûn.
Yn de tropen berikke Gauguin de top fan syn keunstnerskip, al bliek er ek in fjochtersbaas en rûzjemakker te wêzen. It opfallend brûken fan sprekkende kleuren, de yndringende blikken fan de Polynesyske froulju dy't graach foar him posearren en de heimsinnige titels fan syn wurk dogge de leafhawwers fan syn wurk deugd.
Friisk Foriining
De Friisk Foriining (Noardfrysk foar "Fryske Feriening"), foarhinne bekend as de Foriining for Nationale Friiske ("Feriening foar Nasjonale Noardfriezen"), is ien fan 'e beide grutte kulturele organisaasjes fan 'e Noardfryske minderheid yn 'e Dútske dielsteat Sleeswyk-Holstein. Dizze feriening waard oprjochte yn 1923 en hat him sûnt ôfhâldich foar de Dútske steat oer opsteld. Yn 'e fisy fan 'e Friisk Foriining foarmje de Noardfriezen in etnyske en nasjonale minderheid yn Dútslân, en moatte se alle rjochten krije dy't mei dy status mank geane. Dêrmei stiet dizze organisaasje rjocht foar de oare grutte Noardfryske kulturele organisaasje, de Noardfryske Feriening (NFV), oer. It krewearjen fan 'e Foriining rjochtet him hjoed de dei yn 'e praktyk benammen op it befoarderjen fan it gebrûk fan 'e Noardfryske taal en kultuer.
Ynterbellum
De redens foar de oprjochting fan 'e Friisk Foriining, yn 1923, giene úteinlik werom op 'e geografyske posysje fan 'e Noardfryske minderheid yn it grinsgebiet fan Dútslân en Denemark. Yn 1864 wie Sleeswyk ûnder de Twadde Dútsk-Deenske Oarloch troch de Dútsers ferovere op 'e Denen, mei as gefolch dat de Noardfriezen en in oansjenlike etnysk Deenske minderheid ûnder Dútsk bestjoer kamen. Nei ôfrin fan 'e Earste Wrâldoarloch waard der yn 1920 yn Sleeswyk in folksriedplachting holden, wêrby't it meastepart fan 'e ynwenners fan Noard-Sleeswyk foar oansluting by Denemark stimden, wylst it meastepart fan 'e befolking fan Súd-Sleeswyk by Dútslân bliuwe woe. Sadwaande waard Sleeswyk doe midstwa spjalten, en dy snuorje sette de ferhâldings tusken de dútsksinnigen en de deensksinnigen mank de Noardfriezen op skerp.
De deensksinnigen wiene ûntefreden mei it belied dat fierd waard troch de Noardfryske Feriening (NFV), dy't de Noardfryske kultuer as net mear as in Dútske streekidentiteit beskôge: perfoarst it behâlden wurdich, mar net los te sjen fan it bredere Dútske ramt. Sadwaande besleaten se ta de oprjochting fan in eigen organisaasje, de Friisk Foriining, dy't op 27 april 1923 ûnder de namme fan Friesisch-Schleswigsche Verein ("Frysk-Sleeswykske Feriening") ta stân kaam. Yn 1935 waard de feriening omneamd ta Foriining for Nationale Friiske ("Feriening foar Nasjonale Noardfriezen").
Fan it begjin ôf oan krewearre de Foriining om mear rjochten foar de Noardfriezen en harren taal te krijen. De twastriid mei de NFV duorre fuort oant yn 'e 1960-er jierren, en brocht de Noardfryske taalstriid in protte skea ta. Lange tiid waard it skeel geande holden troch persoanlike rivaliteiten en antypatyen tusken de foarsitter fan 'e Foriining, Johannes Oldsen, en de NFV-foaroanman Rudolf Muuß. Geandewei de tritiger jierren rekke de Noardfryske kultuer en taal boppedat almar mear tusken de wâl en it skip troch de groeiende macht fan 'e nazys yn Dútslân. It Noardfrysk mocht dan in Germaanske taal wêze, mar ek foar Germaanske minderheden wie ûnder it nazy-bewâld yn Dútslân gjin romte. Yn 1938 waard alle ûnderwiis yn it Noardfrysk beëinige en doe't in jier letter de Twadde Wrâldoarloch begûn, waard de oplibbing fan 'e Noardfryske taal en kultuer fan hegerhân hielendal smoard.
Twadde Wrâldkriich
Yn 'e nazytiid waard Friisk Foriining dan wol net ferbean, mar troch de foarsitter, Johannes Oldsen, in publikaasjeferbod op te lizzen waard der likegoed it near op lein. In oare wichtige foaroanman yn dy tiid wie de dichter Jens Emil Mungard fan it eilân Sylt, dy't him dúdlik tsjin it nazy-bewâld oppenearre. Dyselde stoar yn 1940 yn konsintraasjekamp Sachsenhausen om't er him as etnyske Noardfries fersette tsjin 'e nazy-tinkbylden en it belied fan 'e regearing-Hitler. Nei de Twadde Wrâldoarloch belibbe de Foriining in koarte tiid fan grutte bloei, mei't de organisaasje stipe krige fan 'e ynfloedrike organen fan 'e gruttere Deenske minderheid yn Súd-Sleeswyk, dy't fia Denemark waarme relaasjes mei de Alliëarden ûnderhold.
Hjoeddeistige sitewaasje
Yn 2003 naam de Foriining for Nationale Friiske de namme 'Friisk Foriining' oan. Tsjintwurdich hat de organisaasje sa'n 600 leden. It haadkertier stie foarhinne yn it doarp Ost-Bargum (Noardfrysk: Aaster-Beergem), mar is sûnt oktober 2010 fêstige yn it saneamde Friisk Hüs yn Bredstedt (Noardfrysk: Bräist), dêr't ek de NFV en de Noardfryske Ried harren burelen hawwe. De Foriining fersoarget eltse hjerst in folkshegeskoallekursus Noardfrysk (de saneamde Harfsthuuchschölj), organisearret foar de Noardfryske jongerein útwikselingsprogramma's mei oare minderheden yn Jeropa en is tige belutsen by de promoasje fan it Noardfrysk troch de moderne media en by it ûnderwiis fan it Noardfrysk op 'e skoallen yn Noard-Fryslân.
Fierders is der in nauwe gearwurking mei de Noardfryske jongereinorganisaasje Rökefloose ("Roekeswaarm"), dêr't Noardfrysktalige sporteveneminten foar bern en jongerein mei organisearre wurde. Ek yn 'e polityk is de Foriining aktyf. Om't sa'n lytse minderheid as de Noardfriezen by lanlike en dielsteatsferkiezings gjin foet oan 'e grûn krije kin, hat de Foriining him oansletten by de Sydslesvigsk Forening ("Súdsleeswykske Feriening"), de kulturele organisaasje fan 'e Deenske minderheid yn Súd-Sleeswyk, en sadwaande ek by de politike tûke dêrfan, de Sydslesvigsk Vælgerforening ("Súdsleeswykske Kiezersferiening"), dy't in garandearre sit hat yn 'e Sleeswyksk-Holsteinske lândei.
Boppedat hat de Friisk Foriining, yn 'e mande mei de Noardfryske Feriening (NFV), de Heimatbund Landschaft Eiderstedt, de Feriening fan it Noardfrysk Ynstitút en de gemeente Hilgelân sitting yn 'e Frasche Rädj ("Noardfryske Ried"). Dat is in organisaasje dy't him ynset foar it behâld fan 'e Noardfryske taal, kontakten mei oare minderheden yn Dútslân ûnderhâldt en dy't de Noardfryske seksje fan 'e Grutfryske Ried foarmet. Ek is de Foriining lid fan 'e Federale Uny fan Jeropeeske Nasjonale Minderheden en fan it nasjonale komitee fan 'e Bûnsrepublyk Dútslân yn it Jeropeeske Buro foar Minder Brûkte Talen (EBLUL).
Media
Wat útjeften fan 'e Friisk Foriining oanbelanget, waard it ûnregelmjittich ferskinende blêd Seusen euine Wüi ("Us Eigen Wei"), hielendal yn it Noardfrysk skreaun. Hjoed de dei hat de Friisk Foriining fan moandei oant en mei freed in radio-útstjoering mei nijs yn it Noardfrysk. Dat nijs mei de namme Nais foon Diling is te beharkjen op lokale radiostasjons yn Noard-Fryslân.
Stasjon Hearhugowaard
Gebou
200px|thumb|left|1e stasjonsgebou stasjon Hearhugowaard yn 1880 200px|thumb|left|2e stasjonsgebou stasjon Hearhugowaard yn 1968 It earste stasjon waard ûntwurpen troch de yngenieurs Karel Hendrik van Brederode en Louis Abraham Reuvens en iepene op 20 desimber 1865 syn doarren foar treinreizgers. It is boud as in standertstasjon fan de Steatsspoarwegen, in stasjon fan it type SS Fiifde Klasse. Yn 1872 krige it stasjon in oanbou mei sealtek dy't nije reizgers yngong befettet.
Yn 1967 waard it earste stasjonsgebou sloopten ferfongen troch in ûntwerp dat bekend stiet as Standerttype Douma ûntwurpen troch de arsjitekt Cees Douma.
Yn 1989 waard oan de súdkant fan it stasjon in nij stasjonsgebou nei in ûntwerp fan arsjitekt Rob Steenhuis boud om't Hearhugowaard oan dy kânt flink útwreiden waard. It twadde stasjonsgebou út 1967 bleau lykwols ek bestean. En is hjoed-de-dei yn gebrûk as snackbar.
Altfioele
De altfioele is in strutsen snaarynstrumint. De alt is wat grutter as de fioele en hat ek fjouwer snaren, stimd as C-G-D-A. De altfioele hat in nijsgjirrige rol yn in ensemble of orkest. Soms spilet de altfioelist: Altisten moatte harren partij goed analisearje en witte yn hokker eintsjes se hokker rol ha.
De formanten en de resonânsje troch de klankkast fan in altfioele lizze sawat in terts te heech foar syn stimming. Dêrtroch klinkt de alt altyd wat omfloerster as de gruttere of lytsere broer, de fioele resp. sello, dy't in bettere oanpassing fan har resonânsjepiken hawwe. Eins soe in altfioele grutter wêze moatte, mar dan is er net mear mei de earm te bespyljen. Der is as probearsel alris in gruttere altfioele boud, en de bespiler hat leard dy op 'e knibbel te bespyljen. Sa'n alt klonk wol sterker, mar de tipyske altklank waard mist en dus is it gjin súkses wurden. De grutte Italjaanske fioelebouwers út de 18e iuw, lykas Stradivarius, Amati, Carlo Giuseppe Testore en Gasparo da Salo, bouden ek altfioelen.
Ferskate komponisten lykas Bach, Mozart, Felix Mendelssohn, en benammen Antonín Dvořák spilen sels graach altfioel. Oaren, lykas Beethoven, diene it in hoartsje as bybaantsje om troch de tiid te kommen.
Yn Hongaarske muzyk en Roemeenske muzyk wurdt in spesjale altfioele brûkt (no kontra neamd, of bratch, krekt as it Dútske Bratsche ôflaat fan it Italjaanske Viola da Braccia oftewol earmfioel), meast útfierd mei flakke kaam en trije snaren (gauris stimd as G-d-A) sadat akkoardspyljen mooglik wurdt; hjir hat de alt allinnich ritmysk/harmoanysk in funksje; meldijspyljen is sa goed as ûnmooglik. Itselde bard yn de sigeunermuzyk dy't sterk oan de twa neamde muzyksoarten besibbe is.
Repertoire
As solo-ynstrumint koe de altfioele hiel lang mar komselden op de foargrûn komme. Yn de barok is bygelyks in slim bytsje altfioelmuzyk skreaun. Der binne út dy tiid inkelde konserto's fan ûnder oare Georg Philipp Telemann, Georg Benda, Vivaldi en Bach (Brandenburgs concerto nr.6).
De altfioel waard fierder ûntdutsen yn de 19e iuw. Carl Maria von Weber en Johann Nepomuk Hummel skreaune konsertante muzyk foar altfioele. Niccolò Paganini frege Hector Berlioz om in altfioelkonsert, mar it resultaat, Harold en Itaalje, is mear in symfony mei in fikse rol foar de altfioele. Brahms joech de altfioele nei wat wifkjen de rol fan alternatyf ynstrumint yn syn twa sonates foar klarinet en piano, opus 120. It entûsjasme dêroer fan de fioelist Joseph Joachim oertsjûge him lykwols fan de wearde fan dy ferzje. Max Bruch en Robert Schumann skreaune ferskate wurken mei in solorol foar de altfioele, gauris yn kombinaasje mei klarinet. De timbres fan dy twa ynstruminten minge nammers o sa goed. Ek de altfioelmuzyk fan de Belgyske komponist Henri Vieuxtemps is it neamen wurdich.
Grutte 20e-iuwske altfioelliteratuer skreaune Paul Hindemith, Benjamin Britten, Darius Milhaud, Max Reger, Bohuslav Martinu, Dmitri Sjostakovitsj en Béla Bartók. Yn de 20e iuw spilen firtuoazen as Paul Hindemith, Lionel Tertis en Lilian Fuchs op dit ynstrumint in grutte rol foar it bekend wurden sa't it altfioelrepertoire dat hjoed de dei (2007) is. Ek de Ingelske altfioelist William Primrose hat komponisten oanset ta it skriuwen fan nije stikken, bygelyks de konserto's fan William Walton en Béla Bartók.
Yn de twadde helte fan de 20e iuw skreaune ûnder oaren György Kurtág, Krzysztof Penderecki, Giya Kancheli, Alfred Schnittke en Peter Eötvös prachtige altfioelkonserten en oare sololiteratuer foar it ynstrumint. De altfioele waard populêrder en krige de solisten dy't him takamen: Nobuko Imai, Yuri Bashmet, Kim Kashkashian, Tabea Zimmermann, Paul Silverthorne, Gérard Caussé, en in soad oaren. Ek topfioelisten as Nigel Kennedy, Maxim Vengerow, Pinchas Zukermann en Isabelle van Keulen spilen op de altfioele. Morton Feldman makke twa komposysjes foar it ynstrumint: The viola in my life 1 en 2.
It hat lang duorre ear't komponisten én altfioelisten de komplekse klank fan de altfioele leard hawwe te ek eksplorearjen. It ynstrumint hat beskate beheinings, lykas de tessituer dy't it dreger makket tsjin it orkest of sels in goed op dreef wêzende fleugelpiano oan te kinnen. Dat der gjin standertôfmjittings foar de altfioele binne, liedt boppedat ta in folle yndividuelere klank foar elk ynstrumint: dan mear alt dan mear tonoar, mear of minder nasaal, melangoalysk, donker, sânich of sangerich, ... Fan de oare kant jout dy komplekse klank mei syn wikseljende stimmings in soad mooglkheden, en dat hat prachtige muzyk opsmiten.
Komposysjes foar altfioele en orkest
Stikken foar altfioele en orkest binne der net in soad. Der binne bygelyks folle mear piaono- en fioelkonserten. Dizze ûndersteande list fan (bekende) komposysjes foar altfioele en orkest is net folslein:
Keatslân (Snits)
It Keatslân is in earder sportpark yn de stêd Snits.
De histoarje fan it sportpark giet werom oant foar 1772. Kronykskriuwer Eelco Napjus skriuwt yn dat jier al oer it sportpark, dat eigendom wie fan it Ald Boarger Weeshûs. It sportpark waard beskreaun as: "Het zogenaamde Kaatsland, het welke aan het Old Burger Weeshuis in Eigendom toebehoort: maar aan de jeugd toegelaten wordt, om daar te oefenen in het kaatsen". Yn 1809 wurdt hjir in wannelplak oanlein.
It fjild soe ek brûkt wurde foar ferskate demonstraasjes, wêrûnder de 1 maaie-demonstraasje fan de Frije Sosjalisten fan 1981. It terrein wurdt ek brûkt as oefenterrein fan de Snitser skutterij.
Begjin tweintichste iuw rjochter de gemeente Snits in ferkearspark yn op it terrein, dat al gau wer sluten wurde sil. Yn de jierren tachtich is KV de Waterpoort de brûker fan it park en wurdt yn 1987 neist it fjild kluphûs Het Praatvak boud.
Yn 2002 slút de gemeente it park om romte te meitsjen foar nijbou. Op it park ferriist it skoalgebou fan de Súdwester.
Baak (Bronckhorst)
thumb|right|300px|Lizzing Baak yn de gemeente Bronckhorst Baak (Nedersaksysk: Boak) is in doarp yn de Gelderske Achterhoek, gemeente Bronckhorst, tusken Steenderen, Vorden en Wichmond, op in lytse tsien km fan Sutfen, mei yn 2007 hast 1200 ynwenners.
Baak is ± 1190 ûntstien as buorskip, mar is letter om de (foar it oantal ynwenners mânske) katolike tsjerke útgroeid ta doarp. Dizze tsjerke, de St. Martinustsjerke fan arsjitekt Alfred Tepe út 1890, stiet yn de top 10 fan heechste tsjerken fan Nederlân.
Binnen de doarpsgrinzen, oan de wei nei Wichmond, leit Hûs Baak, ien fan de soad kastielen dy't dit diel fan de Achterhoek ryk is. It kastiel hat sûnt 1982 yn hannen west fan de roomske Focolarebeweging. Yn 2007 waard it ferkocht oan de kristlike organisaasje Ellel Ministries, nei 25 jier in Mariapoli west te hawwen. It hûs is ek fan de iepenbiere wei ôf goed te sjen; boppedat rint der in wannelpaad om it kastielpark.
De namme Baak
It is net mei wissichheid te sizzen wêr't de namme Baak wei komt. Der binne in tal mooglikheden:
Hjirfan is de earste opsje minder oannimlik omdat Baak gjin diel útmakket fan in heuvelrêch. De twadde opsje soe wat dat betreft logysker wêze, omt Baak oan de Baakse beek leit. Yn de namme fan Baak is ek it Middelnederlânske wurd 'beke' te herkennen, dat ek 'beek' betsjut. Wy fine hjirfan yn de Achterhoek meardere ferbasteringen werom (lykas Bekveld, Beezebekke, Meerbekke, Overbekkink).
De skiednis fan Baak
thumb|left|St. Martinustsjerke yn Baak Troch de fynst fan in oantal urnen út de 10e iuw wit men dat der destiids al in mienskip yn Baak wenne. It jonge doarp sil ûntstien wêze omt men elkoar nedich hie om it lân te ferbouwen en wjerstân te bieden oan syktes.
Yn de 11e iuw kaam it hofstelsel yn Baak en krige it twa hôven, nammentlik ien fan de Greve fan Gelre (hof te Baak) en ien fan de biskop fan Utert (hof Tamming).
Yn de 12e iuw groeide de befolking hurd, en dus waard der in soad woaste grûn ûntgûn, letter besefte men dat men sunich wêze moast op de woaste grûnen en rjochte men yn 1400 de Marke fan Baak op.
Yn de 13e iuw hie Baak neffens de dokuminten syn earste kapel krigen, dy't ta eare fan de Hillige Nikolaas boud wie troch de Hear fan Baak, mar dochs moast men op snein noch nei Steenderen ta foar de Hillige Mis.
Tekselsk
It Tekselsk of Tesselsk (Tekselsk: Tessels) is it Hollânske dialekt dat fan âlds sprutsen wurdt op it ta de provinsje Noard-Hollân hearrende Waadeilân Teksel. It is nau besibbe oan it Wieringsk en it Inkhústersk, en teffens oan it útstoarne Flylânsk, dêr't it de Eilânwestfryske dialektgroep mei foarmet binnen de gruttere kloft fan 'e Westfryske dialekten, dy't wer ûnderdiel útmeitsje fan it Hollânsk. It Tekselsk is yn in protte opsichten in konservatyf dialekt dat foar in bûtensteander (sprekkers fan it "gewoane" Westfrysk ynbegrepen) net altyd maklik te ferstean is.
Skiednis en taalgebrûk
Teksel, dat yn it dialekt wol koezjend 't Goue Boltje neamd wurdt, is fan oarsprong in Westfrysk eilân, wêrfan't de befolking oant yn 'e Midsiuwen Frysktalich wie. Nei't it om 1300 hinne ûnder Hollânsk bewâld kaam, rekke it wierskynlik yn 'e fjirtjinde of iere fyftjinde iuw ûntfryske. Yn elts gefal waard der tsjin 1600 op Teksel it tsjintwurdige Hollânske dialekt sprutsen. Dialektkenner Marcel Plaatsman pleatste yn 2021 yn syn 784 bledsiden tellende boek Taal over Zee fraachtekens by de ûnderstelde ynfloed fan it Aldfryske substraat op it tsjintwurdige dialekt.
De earste dy't it Tekselsk as skriuwtaal brûkte, wie de auteur en ûnderwizer Dirk Dekker (1822-1903), dy't û.m. koarte ferhalen yn syn memmetaal skreau. Yn 1951 kaam it earste wurdboek fan it dialekt út, mei as titel Het Tessels, dat gearstald wie troch S. Keyser, mar dat tsjintwurdich allinnich mar mear antykwarysk te besetten is. Gelein Jansen stalde yn 1993 in nij wurdboek gear, it Tessels Woordenboek, dat de foarm Nederlânsk-Tekselsk krige. Yn syn foarwurd sei Jansen dat dat in bewuste kar wie om't Het Tessels, fan Keiser, Tekselsk-Nederlânsk wie, en "d'r 'n berreg mèènse op Tessel weune, die gien diejelekt meer prate en d'r toch nuwskierig na benne." Underwilens hat Jansen syn wurdboek trouwens yn 2006 in twadde diel krigen, it Woordenboek Tessels-Nederlands, dat, sa't de titel al blike lit, in Tekselsk-Nederlânske opbou hat. Foar sa'n goede fêstlizzing op leksikografysk mêd oer stiet in tige breklike dokumintaasje op grammatikaal mêd; in wiidweidige stúdzje nei de grammatika fan it Tekselsk is noch net dien.
De lêste jierren mei it Tekselsk him wer ferhûgje yn in groeiende belangstelling. Troch de publikaasje fan 'e beide nijste wurdboeken doare de lju it no better oan om stikjes yn it eigen dialekt te skriuwen. Mei't de stavering no fêstlein is, jout soks ek minder muoite, om't men no net hieltyd sels mear hoecht út te dokterjen hoe't in wurd stavere wurde moat. Sadwaande wurdt it Tekselsk yn oanwinnende mjitte brûkt yn ferieningsbledsjes, pleatslike kranten, advertinsjes en op útnûgings. Yn 2001 waard sels mei grut súkses in dialektdiktee organisearre, mei sinnen as De lampies lèègge in 't sontje onder 'n tuunwòòltje ("De lamkes lizze yn it sintsje tsjin in lânôffreding oan") en Foor koppiestiêd hèèw ik nag 'n paar boeskippe deen ("Foar kofjetiid haw ik noch in pear boadskippen dien").
Status
It Tekselsk genietet noch op Teksel, noch yn Noard-Hollân ienige offisjele status of erkenning. Yn it basisûnderwiis op it eilân wurdt der likemin oandacht oan it dialekt bestege.
Sprekkers
Der besteane gjin sekuere sifers oangeande it tal sprekkers fan it Tekselsk, mar yn 2004 soene der neffens in skatting mooglik noch sa'n 1.200 sprekkers west hawwe, wat doe likernôch delkaam op 10% fan 'e eilânbefolking, mar wat dêr no ûnder sit, mei't Teksel yn 2014 goed 13.600 ynwenners hie. Boppedat moat it sprekkertal yn tsien jier ek fierder tebek rûn wêze, mei't de measte sprekkers ta de âlderein hearre. Oant yn 'e jierren fyftich fan 'e tweintichste iuw wie it Tekselsk de algemiene omgongstaal op it eilân, mar neitiid rekke it sterk yn it neigean. Dy weromgong begûn yn it grutte doarp De Burch en it toeristyske De Kooch, en fersprate him dêrwei oer de rest fan Teksel. Al yn 'e jierren santich wie it sa dat de jongerein út De Burch de klasgenoaten út oare doarpen net mear neikomme koe as dy't yn dialekt praten. Tsjintwurdich wurdt yn De Burch en De Kooch gjin of frijwol gjin Tekselsk mear sprutsen, en is it dialekt beheind ta de saneamde "bûtendoarpen" Easterein (Tekselsk: Strend), De Hoarn (De Hoore), Aldeskyld (Skil) en De Cocksdoarp (Durrep), en útbuorrens as East (Óóst). Dêr wurdt it ek noch wol troch de jongerein sprutsen, mar lang net sa algemien as dat foarhinne it gefal wie.
Al mei al ferwurdt it Tekselsk hieltyd mear ta in soarte fan kurioazum, dat foar in protte eilanners allike frjemd klinkt as foar de ûnwittende toerist. Yn it boek Taal van de Wadden, fan taalkundigen Mathilde Jansen en Marc van Oostendorp, wurdt in Tekselster sitearre, dy't dêroer seit: "Je zit af en toe Texels te praten en dan dik je dat eigenlijk heel bewust aan. Maar het is natuurlijk niet meer je zuivere identiteit. Het is vooral een herinneringstaal."
Besibskip
It Tekselsk is in Westfrysk dialekt dat benammen in protte oerienkomsten hat mei it Inkhústersk en it Wieringsk. Dat lêste dialekt wurdt sprutsen op it eardere eilân Wieringen, oan 'e Noardhollânske útein fan 'e Ofslútdyk, wylst de havenstêd Inkhuzen foarhinne folle mear op 'e see oriïntearre wie as op it efterlân. Mei-inoar foarmje dizze dialekten it saneamde Eilânwestfrysk, dat wat ôfwykt fan it mear nei it Standertnederlânsk ta oerhingjende Lânwestfrysk út 'e Kop fan Noard-Hollân. Ek it útstoarne Flylânsk hearde ta de Eilânwestfryske dialekten.
Fokalen
Njonken klanken dy't it Standertnederlânsk ek hat, omfiemet it klanksysteem fan it Tekselsk ek lûden dy't yn it Nederlânsk inkeld yn lienwurden foarkomme of dy't dêr alhiel yn ûntbrekke. De measten fan dy lûden komme lykwols yn it Frysk algemien foar, sa't it gefal is mei it koarte lûd [ɔ] (o fan "hok", stavere as ò); de lange lûden [ɛ:] (ê fan "bêd", stavere as èè) en [ɔ:] (ô fan "nôt", stavere as òò); en de twalûden [ɪ.ǝ] (ea fan "beam", stavere as éé), [i.ǝ] (ie fan "wiet", stavere as iê) en [o.ǝ] (oa fan "boat", stavere as óó). Dy lêste trije klanken komme yn it Nederlânsk trouwens ek wol foar, mar inkeld as in ûnbewuste fariant fan 'e [e:] (ee fan "reek"), [i] (i fan "bite") of [o:] (oo fan "rook") as dy foar in r reälisearre wurde, lykas yn beer, bier of boor. Mar yn it Tekselsk komme se ek los fan 'e r foar en is dizze útspraak betsjuttingsûnderskiedend, lykas yn skepe (['ske:pǝ], "skippen") en skéépe (['skɪ.ǝpǝ], "skiep", mt.); sien ([sin], "syn") en siên ([si.ǝn], "sjen"); en hoop ([ho:p], "hoop") en hóóp ([ho.ǝp], "heap").
De [e:] (ee fan "reek"), dy't stavere wurdt as ee, hat yn it Tekselsk in útspraak wêrby't er op 'e ein dúdlik nei de i niget, en sadwaande suver in twaklank wurdt. De [ɔ] (o fan "hok"), stavere as ò, komt yn it dialekt frij algemien foar, mar kin net foar de k, ng of g stean; yn sokke posysjes is it altyd in [o] (o fan "bok"). As in lûd folge wurdt troch in -n- mei noch in oar bylûd derefteroan, dan fynt der faak nasalisearring plak, lykas yn wurden as kunst ([kœ̃:st], "keunst"), mens ([mɛ̃:s], "minske") en lònd ([lɔ̃t], "lân").
Fierders binne der dan noch in pear typysk Tekselske twaklanken. Sa wurdt de [ɔ.ṷ] (stavere as ou) ûnderskaat fan 'e [a.ṷ] (stavere as aauw). Dit ûnderskie bestie foarhinne ek yn it Frysk ("gau" en "grou"), mar is hjir no beheind ta beskate kriten en generaasjes. Ek bestiet yn it Tekselsk de [ɪ.ṷ], stavere as ééuw, in klank dy't net útsprutsen wurdt mei de [e:], lykas as it Nederlânske eeuw, mar mei in lange [ɪ] (i fan "pit"). Ta einbeslút hat it Tekselsk dan noch de twaklank [œ.ṷ], stavere as uw. Dy wurdt net lykas yn it Nederlânsk útsprutsen mei in ú folge troch in û, mar mei de u fan "put" folge troch in û.
Yn 'e klanklear komt sa mei-iens it foarnaamste ferskil tusken it Tekselsk en it Lânwestfrysk nei foarren ta: typysk Westfryske klanken as de "ai" en de "oi", fan kaike of koike ("sjen", Ned.: kijken) ûntbrekke yn it eilândialekt. De reden dêrfoar is dat sokke wurden yn it Tekselsk de oarspronklike i-klank beholden is (kieke). Krektsa is hat it Tekselsk noch huus ("hûs"), dêr't men yn it Lânwestfrysk fan in huis sprekt.
Klankynventaris (allinnich fokalen)
De stavering dy't hjirûnder oanholden wurdt, is dy út 'e Tekselske wurdboeken fan Gelein Jansen.
Konsonanten
Yn it Tekselsk komme de bylûden [v] (v), [x] (ch) en [z] (z), lykas yn 'e measte Noardnederlânske dialekten, mar selden oan it begjin fan wurden foar. Dochs is dit net in algemiene regel; sa seit men op Teksel fan vles ("flesse") ynstee fan fles, lykas yn it Nederlânsk. De g wurdt altyd útsprutsen as [ɣ] (lykas yn "bûge") of as [x] (ch lykas yn berch); de hurde [ɡ] (lykas yn "goed") komt net foar. De r wurdt lykas yn it Frysk foar op 'e tonge útsprutsen ([r]), en lykas yn it Frysk wurde yn it Tekselsk de [ɹ] (Goaiske r) en de [ʀ] (breikjende r) as in spraakgebrek beskôge.
Fierders is yn it Tekselsk de begjinklank [sk] (lykas yn "skom") beholden bleaun, krekt as yn it Amelânsk en it eardere Flylânsk, dat ek Hollânske dialekten binne, wylst dizze klank frjemd genôch yn 'e Fryske dialekten fan 'e eilannen Skylge en Skiermûntseach feroare is yn in Hollânske [sx] (sch, lykas yn school). In oare begjinklank dy't yn it Tekselsk in protte foarkomt, mar yn it Standertnederlânsk fierhinne ûntbrekt, is de [c] (tj fan "tjems"). Dizze konsonantekluster is yn it eilândialekt fierhinne ekwifalint oan 'e [ʧ] (tsj fan "tsjerke") yn it Frysk. Lykwols besteane der ek wurden mei tj- dy't yn it Frysk net foarkomme, lykas tjoutere ("mei muoite prate"), tjoert ("skieppestront") en tjoempe ("yn it wetter batse", ek fig. "in soad ite").
Wurdskat
Op it mêd fan 'e wurdskat hat it Tekselsk in lyts tal Fryske wurden bewarre, lykas gule ("gûle"; ferlykje Ned.: huilen), triêm ("triem"; Ned.: trede), skotel ("skoattel"; Ned.: grendel) en diezig ("dizich"; Ned.: heiig). Ek wat de fûgelnammen oangiet, wurde der noch Fryske foarmen brûkt, lykas tjerk ("tjirk"; Ned.: tureluur), katuul ("katûle"; Ned.: velduil), wilster ("wilster"; Ned.: goudplevier) en lieuw ("strânljip", minder gongber: "liuw"; Ned.: scholekster). It Tekselske wurd foar "heit" is taat, dat net oerienkomt mei it Standertfrysk, mar wol mei de Fryske eilândialekten fan Skylge; Skylgersk: ta, en Aastersk: tae. Dizze foarm kaam ek foar yn it dialekt fan Flylân (taat), it Lânwestfrysk (taat), it Wetterlânske dialekt fan it eilân Marken (ta) en it Nedersaksyske dialekt fan it eilân Urk (toate). Neffens party taalkundigen is dit in suver Frysk wurd, dat oarspronklik yn gebrûk wie yn it hiele Fryske gebiet bewesten it Fly, dêr't it as lienwurd wei opnommen wêze soe yn 'e talen fan Skylge, Marken en Urk.
It kontakt dat de Tekselsters yn it ferline as seefarders hiene mei oare lannen en kontreien hat ek beskate spoaren yn it eilândialekt neilitten. Sa is it net tafallich dat krekt in foar fiskers en seelju wichtich begryp as "tou" mei in Ingelsk lienwurd oantsjutten wurdt: róóp (fan it Ingelske rope). Ek út it Frânsk is wol liend, mar dat hie net sasear mei de skipfeart te krijen, mar mei de elite yn 'e Nederlannen, dy't iuwenlang syn Nederlânsk mei modiuwze Frânske wurden ôfmakke. De gewoane man naam guon fan dy wurden wer oer en ferbastere dêrby gauris de útspraak. Sa komt it Frysk bygelyks oan wurden as "perfoarst" (fan par force) en "krupsje" (fan corruption). Mei it Tekselsk gie soks net oars, en sa binne dêr wurden as lammetere ("bekleie"; fan lamenter) yn fersyld rekke.
Der besteane ek typysk Tekselske wurden, dy't logyskerwize oer it algemien te krijen hawwe mei saken dy't karakteristyk foar it eilân Teksel binne. Sa is it gjin tafal dat der yn it eilândialekt wol tweintich oantsjuttings foar it begryp "skiep" binne. In boetje is in "skieppehok"; in overkonter immen dy't ôfkomstich is fan it fêstelân; in duunknien ien dy't in protte yn 'e dunen omswalket; en in óóstewiendjutter in jutter dy't in oar syn ferskûle jutguod ûntnaderet. In seumerfeugel is op Teksel de oantsjutting foar baaigasten, wylst men kneppelfeugel is as men jin tige min fielt, om hokfoar reden dan ek (ntl. as in fûgel dy't mei in kneppel delslein is). In tuunwòòl, ta einsluten, is in fan grûn en seadden makke ôffreding tusken de greiden.
Grammatika
Ek grammatikaal komme der yn it Tekselsk ferskate oerienkomsten mei it Frysk foar. Sa kriget it mulwurd yn it Tekselsk likemin as yn it Frysk ea it yn it Nederlânsk nedige foarheaksel ge-. In Tekselster sil dus sizze fan ik hew dat deen ("ik haw dat dien"), yn tsjinstelling ta Ned.: ik heb dat gedaan. Fierders komme der yn it Tekselsk ek sterke tiidwurden foar mei in Frysk oandwaande ferbûging, wêrfan't de Nederlânske foarm swak is, lykas merreke ("merke"), mei as doetiid morrek ("murk"; ferlykje Ned.: merkte), en as mulwurd morreke ("murken"; Ned.: gemerkt). Guon tiidwurden dy't sawol yn it Tekselsk as yn it Nederlânsk sterk binne, hawwe yn it dialekt in ferbûging dy't ek mear op it Frysk as op it Nederlânsk liket: hellepe – hollep – hollepe ("helpe – holp – holpen"; Ned.: helpen – hielp – geholpen), en zwerreve – zworref – zworreve ("swerve – swurf – swurven"; Ned.: zwerven – zwierf – gezworven). Ek de oanwizende foarnamwurden fan it Tekselsk klinke Frysk: deuze, die, dut, dot.
Fierdersoan komt der yn it Tekselsk by haadwurden gauris in ferbinings-e op plakken dêr't dy yn it Nederlânsk net (mar yn it Frysk wol) komt: deugeniêt ("dogeneat"; ferlykje Ned.: deugniet), wylst der faak in ferbinings-e ûntbrekt op plakken dêr't it Nederlânsk dy wol (mar it Frysk net) hat: fezontei, pankoek ("fazantaai", "pankoek"; Ned.: fazantenei, pannenkoek). Ek Frysk oandwaande efterheaksels komme in protte foar, lykas yn gemenigheid ("gemienichheid"; Ned.: gemeenheid) en herrefstig ("hjerstich"; Ned.: herfstachtig). Fierdersoan dogge har ek typysk Fryske gearstallings foar, lykas yn eterstiêd ("iterstiid"; Ned.: etenstijd) en neusiebloed (Ned.: bloedneus en Frysk "bloednoas", mar it is deselde konstruksje as it Fryske "pineholle" foar Ned.: hoofdpijn). By de meartalsfoarming fan wurden mei it efterheaksel -ing brûkt it Tekselsk, lykas it Frysk, de foarm op -s: ien bunzing ("murd"), twa bunzings.
Typysk foar it Tekselsk is dat de wurden "ja" en "nee" ferbûgd wurde kinne. Neffens de persoan(en) op wa't it útsprutsen "ja" of "nee" fan tapassing is, wurdt der dan in efterheaksel oan fêstplakt. As immen sizze wol fan: "Ja, ikke wol," dan sil er sadwaande sizze: "Wajajjik." De meast brûkte ferbûging is lykwols de ûnsidige foarm waljajjet en walninnet. Dat is in útrop dy't yn 'e befêstigjende sin safolle sizze wol as: "Jawis!" of "Gjin probleem!", en yn 'e ûntkennende sin safolle as: "Ut noch yn net!" De foarm ja komt sûnder in protte betsjuttingsferskil foar njonken waljajjet, mar as yn it Tekselsk koartôf fan néé sein wurdt, dan moat dat opfetten wurde as in botte ôfstegering. Sa'n ferbûging fan "ja" en "nee" komt yn it Nederlânske taalgebiet ek foar yn it Foalendamsk en yn it Westflaamsk.
Sinsbou
Wat de sinsbou oanbelanget, niget it Tekselsk op guon punten mear nei it Standertnederlânsk as de oare Waaddialekten (mar minder as de measte Westfryske dialekten). Sa seit men op Teksel bygelyks: Hee ken staan seure (Ned.: Hij kan staan zeuren), wylst men yn it Frysk sizze soe fan: Hy kin stean te seuren. De foarm mei te komt lykwols ek foar: ik hei in it lange gras te drome leid ("ik haw yn it lange gers lein te dreamen"; Ned.: ik heb in het lange gras liggen dromen). De foarm mei "te" is yn 'e Hollânske Waaddialekten Midslânsk en Amelânsk lykwols de iennichst mooglike. Fierders is it yn it Tekselsk, krekt as yn it Frysk, mooglik en sels frij gebrûklik om sinnen te foarmen lykas irrepels geef ik nie om ("jirpels hâld ik net fan"), wylst soks yn it Standertnederlânsk op syn bêst twifelich is.
Ek de tiidwurdsfolchoarder fan it Tekselsk docht Frysk oan. Sa seit men fan zou jullie os hellepe kenne? ("soene jimme ús helpe kinne?"; Ned.: zouden jullie ons kunnen helpen?) en deer moejje wal om lache kenne ("dêr moatst wol om laitsje kinne"; Ned.: daar moet je wel om kunnen lachen). Ek yn sinnen as "hy is stean bleaun" komt de Fryske kleur fan it Tekselsk ta utering: hee het staan bleve (Ned.: hij is blijven staan). Om nog in foarbyld te jaan: ik hei him dat segge hoord ("ik haw him dat sizzen heard"; Ned.: ik heb hem dat horen zeggen). Lykwols is de ynfloed fan it Standertnederlânsk op Teksel no sa sterk, dat in sin as ik hei him dat hore segge troch de measte dialektsprekkers as korrekt beskôge wurdt.
Wat it gebrûk fan it weromwurkjend foarnamwurd (zich) oanbelanget, nimt it Tekselsk in tuskenposysje yn tusken it Nederlânsk en it Frysk. Doe't Jansen har Tekselster referinten frege om 'e sin Jan herinnert zich dat verhaal wel yn har dialekt oer te setten, diene se dat as Jan herinnert sich dot ferhaal wal, wylst it Frysk dêr hawwe soe "Jan herinneret him dat ferhaal wol" ("herinnerje" is wol gjin geef Frysk wurd, mar om 'e wille fan dit foarbyld moat it dochs sa mar even). Dêrby joegen de Tekselsters lykwols oan dat se it leaver oars sizze soene (Jan weet dot ferhaal nag wal). Yn oare sinnen doek letter dochs noch de noardlike foarm "him" op: De timmerman heb gien spiekers bie em ("De timmerman hat gjin spikers by him") en: Fons sag 'n slang naast em op de bank ("Fûns seach in slang njonken him op 'e bank"). As it lykwols om "himsels" giet, hâldt it Tekselsk fêst oan 'e Hollânske foarm s'n eige: Toon bekiekte s'n eige d'r es goed in de spiegel ("Toon beseach himsels ris goed yn 'e spegel; Ned.: Toon bekeek zichzelf eens goed in de spiegel).
Dialektûnderskie
Ek binnen it Tekselsk besteane der beskate útspraakferskillen, al lykje dy net grutternôch dat der fan aparte ûnderdialekten sprutsen wurde kin. Lykwols kin in Tekselster it daliks hearre oft immen út Aldeskyld, De Cocksdoarp, De Hoarn of Easterein komt. Sokke ferskillen moatte trouwens ek wer net oerdreaun wurde. De eilanners ferstean inoar it grutste part fan 'e tiid sûnder swierrichheden. Soms is der in ûnbekende útspraak of in regionale wurdfoarm, en dan heakket it eefkes, mar soks liedt nea ta grutte problemen.
Bou Regrech
thumb|right|250px|Bouregreg De Bouregreg is in 240 km lange Marokkaanse rivier, dy't de stêden Rabat en Salee fan elkoar skiedt. De Bou Regreg ûntspringt yn it Atlasberchtme, op 1627 m hichte en mûnet út yn de Atlantyske Oseaan, benoarden Salé en besuden fan Rabat.
Op dit stuit wurdt oan de iggen fan de Bouregreg, sawol yn Rabat as Salee, in grut projekt útfierd om mear toeristen nei de regio te lokjen.
Rommy
Rommy (echte namme: Romke Henstra) (Twizelerheide, 8 jannewaris 1950 - Ljouwert, 22 april 2007) wie in Fryske folkssjonger. Hy hy as bynamme de stim fan de Wâlden.
Libben
Rommy song al as lytse jonge. Syn earste single kaam yn 1985 út. It wie in nûmer fan Freddy Fender, wêrfan't er de tekst yn it Nederlânsk oersetten hie. Yn 1986 tekene hy by it platelabel De Stille Genieter út De Harkema en mei harren gearwurking binne mear as 10 cd's ferskynd.
Henstra wie net echt in ûnbekende yn it artiestesirkwy, hy trede mei in soad nocht yn it lân op. Oer publisiteit hie Rommy neat te kleien. Syn súkses late ûnder oare ta optredens by Veronica, de VARA (Jack Spijkerman), de NCRV en by Call TV.
Yn it begjin fan syn karriêre song Rommy yn kafees en oare gelegenheden wêr't mar plak wie foar inkele tsientallen minsken. Uteinlik waard it grutte poadium it plak dêr't Rommy geregeld optrede en syn publyk fermakke.
Rommy ferklearre syn súkses sa: "Ik besykje wol in boadskip yn myn teksten oer te bringen sûnder belearend wêze te wollen. Gjin yngewikkelde teksten, mar gewoan rjocht oan sjonge oer itjinge dêr't ik sels efter stean en dêr't ik fan wit dat it de minsken oansprekt".
Syn fans wenje oer it generaal yn it noarden fan Nederlân, mar ek yn oare dielen fan it lân. Hy ferstoar op 57-jierrige leeftyd oan sloktermkanker.
Neckar-Odenwald-Kreis
Neckar-Odenwald-Kreis is in bestjoerlik distrikt yn de Dútske dielsteat Baden-Wuertemberch en hat 146.158 ynwenners. It waard oprjochte yn 1973.
Stêden en gemeenten
Stêden
Oare gemeenten
Anthony Winkler Prins
thumb|Stânbyld fan Anthony Winkler Prins foar it Feankoloniaal Museum yn Veendam thumb|Monumint foar Anthony Winkler Prins, Frederiksplein, [[Amsterdam]] thumb|left|Tinkteken Anthony Winkler Prins yn Voorburg.
Anthony Winkler Prins (Voorst, 31 jannewaris 1817 – Voorburg, 4 jannewaris 1908) wie in Nederlânsk skriuwer, dichter, dûmny en frijmitselder. Hy wie haadredakteur fan de letter nei him neamde Winkler Prins ensyklopedy.
Biografy
Winkler Prins waard berne yn Voorst. Oer syn bertedei bestiet wat betizing. Yn de twadde printinge fan de troch himsels redigearre ensyklopedy stiet 31 jannewaris 1817, mar neffens guon fermeldt de offisjele berteakte 30 jannewaris.
Hy studearre natuerwittenskippen en letteren oan de Universiteit Utert, en teology oan it Doopsgesind Seminarium yn Amsterdam. Fan 1841 oant 1850 wie er predikant yn Tsjalbert. Doe't er 33 jier wie waard hy Meniste predikant yn Veendam, foar in jiersalaris fan tûzen gûne.
Winkler Prins is hjoeddeis by de measte minsken bekend troch de nei him neamde ensyklopedy, mar yn Veendam wurdt er noch altyd om folle mear saken eare. De Ryksskoallemienskip is nei him neamd en yn it Feankoloniaal Museum wurde noch in soad saken oan dizze produktive man yn it sin brocht. Veendam is net allinnich it plak dêr't hy in grut part fan syn libben wenne hat. Ek realisearre hy foar syn gemeente in Hegere Boarger Skoalle, in Latynske skoalle foar famkes en in kweekskoalle foar ûnderwizers en ûnderwizeressen. Hy wie by de lôzje L' Union Provinciale yn de Frijmitselderij ynwijd en wie yn 1878 meioprjochter fan de frijmitslderslôzje Het Noorderlicht yn Veendam. Op 31 oktober 1879 rjochte hy mei oare notabelen de Earste Grinzer Tramwei-Maatskippij op. Dy soe op 'en doer de langste hynstetramline fan Europa ûnderhâlde.
Neist it preekamt die er in soad oare wurk, lykas it skriuwen fan haadartikelen foar seis provinsjale kranten, it meitsjen fan gedichten en almanakken yn tydskriften, it popularisearjen fan boeken oer natuerkunde en it oersetten fan populêr-wittenskiplike wurken út it Ingelsk en Dútsk.
Winkler Prins akseptearre it fersyk fan de Amsterdamske útjouwer Brinkman om haadredakteur te wurden fan in yllustrearre ensyklopedy. Trettjin jier hat hy dêroan wurke en yn 1870 ferskynde it earste diel fan de Geïllustreerde encyclopedie. Tolve jier letter, yn 1882, ferskynde it sechtjinde en lêste diel. Yn datselde jier gie Winkler Prins, dy't yntiden 65 wurden wie, as dûmny mei emeritaat en ferfear nei Amsterdam. Kwealik hied er him dêr fêstige oft hy waard troch de útjouwersmaatskippij Elsevier frege om de ensyklopedy fannijs te besjen en út te wreidzjen. De twadde printinge ferskynde al yn 1884. Yn Amsterdam wie hy ûnder oare foarsitter fan in frijmitselderslôzje. Nei Amsterdam fêstige it echtpear Winkler Prins him yn Lisse en dêrnei Voorburg.
Winkler Prins bleau oant op hege leeftyd tige krigel en fitaal. Hy wie 78 jier doe't hy mei ien fan syn fjouwer soannen op redens oer de Kagerplassen fan Lisse nei Leien ried en werom. Op syn tachtichste preke hy wer ris yn Veendam en op Skiermûntseach. Foar de Delftse Courant skreau hy noch 150 haadartikels. Meiïnoar soe hy yn syn libben 39.000 feltsjes A4 folskreaun hawwe.
Opnij beïerdige
Mei op grûn fan it briefke fan Winkler Prins die Petra Maters, direkteur fan it Feankoloniaal Museum, fan 2003 ôf alle war foar werbegraffenis fan it echtpaar Winkler Prins yn Veendam. It Kolleezje fan Boargemaster en Wethâlders fan Veendam neamde de ferbûnens fan Winkler Prins mei Veendam in goede reden om ta werbegraffenis oer te gean. Begjin 2005 joech de gemeente Leidschendam-Voorburg hjirfoar tastimming. It pear is op 9 septimber 2005 yn Veendam werbegroeven, neist it grêf fan de mem fan Winkler Prins en dat fan ien fan syn soannen. Der is in grêfstien setten mei de tekst 'Weromkomd yn Veendam op septimber 2005'. Yn de gemeente Leidschendam-Voorburg is op 13 septimber 2008 in tinkteken ûnthuld foar Winkler Prins tichtby it hûs dêr't er yn wenne hat, op de Laan van Nieuw Oosteinde 17.
Sofija Tolstaja
thumb|150px|Sofija Tolstaja thumb|150px|right|It pear yn 1910 thumb|150px|left|Famyljeportret út 1887 S o fija Andr e jevna Tolstaja (Russysk: Софья Андреевна Толстая; Moskou 3 septimber 1844 - Jasnaja Poljana 4 novimber 1919), berne Behrs, wie in Russysk skriuwster dy't hast fyftich jier troud west hat mei de Russyske skriuwer Lev Tolstoj.
Eelko Napjus
Eelco Napjus (Snits, 2 novimber 1728 - dêre, 3 septimber 1803) wie majoar en eksekuteur fan de stêd Snits.
Sofija Tolstaja
Libben
Op har achttjinde waard der in soad wurk makke fan Sofija troch de sechtjin jier âldere greve Lev Tolstoj. Twa jier letter trouden se.
Eelko Napjus
Hy wie in soan fan Piter Eelckes Napjus en Tryntsje Sjoerds Nauta (doopt yn Snits op 21 novimber 1728 - beïerdige dêre, op 3 septimber 1803. Hy hie grif in soad leafde foar de skiednis fan syn heitestêd doe't hy mei mear goede wil as oardiel, kroniken en oare beskieden yn 1772 útjoech: Historische Chronijk of Beschryvinge van Oud en Nieuw Sneek. Behels. eene Verhandelinge van dess. benaming, aanwas, voorregten enz. Mitsg. gedenkw. geschiedenissen aldaar voorgevallen; sampt Naam-register der Burgemeesteren, Schepenen en Raden, Secretarissén, alsmede alle Predikanten, zedert de Reformatie tot desen jare 1772 ingesloten. Ook van desz. tegenuw. gelegentheid enz. Sneek, 1772, 8o..
Napjus boaske yn Snits op 1 juny 1749 mei Juliana Spyxma, dochter fan Leonardus Spyxma en Sjitske Bleisma, doopt yn Snits op 15 maart 1726, en dêrnei op 23 maaie 1765 mei Jouckien Ylst, dochter fan Haje Ylst en Hiske Jelles, doopt yn Snits, 7 jannewaris, dy't har man oerlibbe.