cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Roel Reiné
Libben en karriêre
Tuskentroch naam Reiné yn Nederlân ek de rezjy op him fan in stikmannich ôfleverings fan 'e regionale soapsearje Wolfseinde, fan Omrop Brabân. Yn Amearika makke er yn 2014 de film SEAL Team 8: Behind Enemy Lines, yn 2015 The Man with the Iron Fists en yn 2016 Hard Target 2. Ek mocht er yn 2017 twa ôfleverings regisearje fan 'e Amerikaanske tillefyzjesearje Inhumans, in produksje fan Marvel Comics. Opmerklik wie dêrby dat dy beide ôfleverings earst yn 'e bioskopen draaiden ear't se op 'e tillefyzje te sjen wiene.
Yn 2015 kearde Reiné nei Nederlân werom om 'e histoaryske aventoerefilm Michiel de Ruyter op te nimmen, in foar Nederlânske begripen ûnbidich grutte spektakelfilm oer de santjinde-iuwske admiraal en seeheld Michiel de Ruyter. Dêrfoar wurke er gear mei filmprodusint Klaas de Jong út Earnewâld. Michiel de Ruyter waard nominearre foar de priis fan bêste film op it Ynternasjonaal Filmfestival fan Peking en it Filmfestival fan Hamburch. Ek wiene der nominaasjes foar twa Gouden Keallen yn 'e kategoryen bêste film (publykspriis) en bêste regisseur (lange film). Yn 2017 sloegen Reiné en De Jong jitris de hannen yninoar foar in Nederlânske spektakelfilm. Dat waard Redbad, in film dy't gie oer de histoaryske persoan fan Redbad, de kening fan 'e Friezen, dy't yn 'e achtste iuw libbe.
Sittende Bolle
Sittende Bolle (Lakota: Tȟatȟáŋka Íyotake, útspr.: [tˣa'tˣã:ka i:jo'take]; Ingelske oersetting: Sitting Bull; oan 'e Grand River (Súd-Dakota), ±1831 – dêre, 15 desimber 1890), wie yn 'e lêste helte fan 'e njoggentjinde iuw in wrâldsk en geastlik foaroanman en ien fan 'e wichtichste opperhaden fan 'e Sû (Sioux), in Yndiaansk folk yn it midnoarden fan 'e Feriene Steaten. Yn 1876 stied er oan it haad fan 'e koälysje fan Sû-, Sjajinne- en Arapaho-krigers dy't yn 'e Slach oan de Little Bighorn it Amerikaanske 7e Kavaleryrezjimint fan luitenant-kolonel George Armstrong Custer in tepletterjende nederlaach tabrocht. Hoewol't er sels net meifochten hie, waard er dêr troch de Amerikanen ferantwurdlik foar holden, en moast er in skoft útwike nei Kanada ta. Nei't er him yn 1881 oerjûn hie, makke er in hoartsje diel út fan 'e Wyldwestshow fan syn freon Buffalo Bill, en gied er dêrmei op toernee troch Amearika. Yn 1890, doe't de nije religy fan 'e geastedûns ûnder de Amerikaanske Yndianen in protte folgelingen krige, siet it Amerikaanske regear deroer yn noed dat ek Sittende Bolle, mei alle ynfloed dy't er noch altyd hie, him dêrby jaan soe. Men besocht him doe te arrestearjen, mar by de wrakseling dy't dêrby ûntstie, waard er yn 'e holle sketten, wêrnei't er stoar.
Jonkheid
Ornaris wurdt steld dat Sittende Bolle om 1831 hinne berne waard oan 'e Grand River, yn it Dakota-territorium, al hold syn oerpaksizzer yn 2007 op grûn fan mûnlinge oerlevering út dat er oan 'e rivier de Yellowstone berne waard, justjes besuden it hjoeddeiske Miles City, yn 'e steat Montana. Syn heit wie Springende Bolle en syn mem hiet fan Har-Hillige-Doar. Nei de Lakota-tradysje krige er letter ien fan syn heite nammen taparte, Tȟatȟáŋka Íyotake, dat "Sittende Bolle" betsjut, en ferwiist nei syn heite liederskip yn in grutte slach tusken de Lakota en de Krieën. Sittende Bolle troude letter fiifris, mei Ljocht Hier, Fjouwer Kladen, Snie-op-Har, Sjoen-troch-Har-Folk en Skarlekkene Frou. Hy krige yn elts gefal twa bern, in soan, Kraaiepoat, en in dochter, Mannich Hynder. Fierders hied er noch in oannommen soan, Ien Bolle, en twa oannommen dochters, Rint Sjende en Annie Oakley. Sittende Bolle wie in lid fan 'e Hûnkpapa-stamme fan 'e Lakota. De Lakota binne ien fan 'e trije útsprantels fan 'e Sû, yn 'e mande mei de Westlike Dakota en Eastlike Dakota.
De Dakota-Oarloch fan 1862, ûnder de Amerikaanske Boargeroarloch, wêrby't de Eastlike Dakota yn Minnesota tusken de 300 en 800 blanke kolonisten by ombrochten, wiene de Lakota sadwaande net yn behelle. De Amerikanen makken by harren represaillemaatregels lykwols gjin ûnderskie tusken Dakota en Lakota, en yn juny 1864 foelen twa brigades fan it Amerikaanske Leger (sa'n 2.200 man) ûnder generaal Alfred Sully, in Lakota-doarp oan. Yn dy Slach by Killdeer Mountain waarden de ferdigeners oanfierd troch Gal, Reade Mûtse en Sittende Bolle. Dat wie syn earste gefjocht tsjin 'e blanken. De Lakota moasten dêrby úteinlik belies jaan, mar skermutselingen holden oan oant yn augustus. Yn septimber kamen Sittende Bolle en sa'n hûndert oare Hûnkpapa in lyts selskip blanke kolonisten begelaat troch soldaten oer 't mad dêr't no Marmarth, yn Noard-Dakota, leit. Hja wiene troch in karafaan fan kapweinen efterlitten om in oer de kop sleine wein te reparearjen. Doe't er de oanfal op harren late, waard Sittende Bolle troch in soldaat yn 'e lofterheup sketten, mar rekke net al te swier ferwûne. left|thumb|250px|Sittende Bolle (jier ûnbekend).
De Oarloch fan Reade Wolk
Yn 'e Oarloch fan Reade Wolk (1866-1868) late Sittende Bolle withoefolle oanfallen fan 'e Sû op Fort Berthold, Fort Stevenson en Fort Buford. Hoewol't Reade Wolk, in opperhaad fan 'e Oglala-substamme, de Lakota yn dy oarloch oanfierde, ferfolle ek Sittende Bolle der in wichtige rol yn. Stipe troch harren bûnsgenoaten, de Noardlike Sjajinnen (Northern Cheyenne) en de Noardlike Arapaho, besochten de Sû hjirby foar te kommen dat it Amerikaanske leger forten stiftsje soe by it Bozeman Trail lâns, in karafaanrûte nei it Westen dy't troch harren lân rûn. It wie feitlik de súksesfolste kampanje fan 'e Flakte-Yndianen tsjin 'e blanken, en hie ta gefolch dat it Amerikaanske regear by it Ferdrach fan Fort Laramie, yn 1868, in grut reservaat oan 'e Lakota taparte, dat harren hillige lân, de Black Hills, hielendal omfette.
Troch syn oanpart yn 'e Oarloch fan Reade Wolk wûn Sittende Bolle tige by tige yn prestiizje oan. Neffens histoarikus Stanley Vestal, dy't yn 1930 mei de âlderein fan 'e Hûnkpapa spriek, waard Sittende Bolle yn 1868 útroppen ta "heechste opperhaad" fan 'e Grutte Sû Naasje. Lettere skiedkundigen en etnologen ûntstride dat, mei't de Lakota-maatskippij fiersten te fersille wie om ien inkele lieder te erkennen, of foar ien inkele lieder om in protte gesach oer de fierhinne autonoom operearjende groepen en troepen te hawwen.
Tuskenspul
right|thumb|200px|Sittende Bolle yn [[1883, yn Pierre, yn Súd-Dakota, ûnderweis fan Fort Randall nei it Standing Rock-agintskip.]] De Hûnkpapa-troep fan Sittende Bolle gie oan 'e ein fan 'e 1860-er en it begjin fan 'e 1870-er jierren troch mei it dwaan fan oanfallen op forten en groepen kolonisten. Doe't de Northern Pacific Railway yn 1871 lânmjittings ferrjochtsje liet foar in spoarferbining dwers troch de noardlike Grutte Flakten hinne, ûnderfûnen se dêrby in fûleindich ferset doe't se troch it lân fan 'e Hûnkpapa moasten. In jier letter waarden de lânmjitters fannijs útstjoerd, diskear ûnder beskerming fan it Amerikaanske leger, mar Sittende Bolle en syn Hûnkpapa foelen it selskip likegoed oan, en jagen it op 'e flecht. Yn 1873 besochten de lânmjitters it jitris, no as ûnderdiel fan 'e grutte Yellowstone-ekspedysje, mar de Hûnkpapa beaen steech ferset. Troch de Bankekrisis fan 1873 rekke de Northern Pacific Railway finansjeel yn 'e nederklits, en it projekt waard doe foarearst stillein.
Lykwols, yn 1874 ûntstie der belangstelling foar de mooglikheid dat der yn 'e Black Hills goud te finen wie. Generaal George Armstrong Custer late in Ekspedysje nei de Black Hills út Fort Abraham Lincoln wei (by Bismarck, yn Noard-Dakota), dy't yn 'e heuvels op 'e sneup gie nei goud en omseach om in gaadlik plak om in fort oan te lizzen. Doe't Custer weromkaam en mei útset lûd ferkundige dat der yn 'e Black Hills yndie goud wie, lokke er dêrmei de Goudkoarts fan de Black Hills út. De spannings tusken de blanken en de Sû rûnen op doe't fan gefolgen tûzenen goudsikers har op it lân bejoegen dat ûnder it Ferdrach fan Fort Laramie oan 'e Sû taparte wie.
De Grutte Sû-Oarloch fan 1876
Sa begûn de saneamde Grutte Sû-Oarloch fan 1876. Neffens histoarika Margot Liberty soe dy eins de Grutte Sjajinne-Oarloch hjitte moatten, mei't de Noardlike Sjajinnen al foar 1876 mei de Amerikanen yn steat fan oarloch ferkearden, en de Sû har eins by harren oansletten. Lykwols bestiet der gjin twifel oer dat Sittende Bolle, èk troch de Noardlike Sjajinnen en de Arapaho, as ien fan 'e wichtichste lieders fan 'e Yndiaanske koälysje beskôge waard. Dat hie der ek mei te krijen dat hy it meast foaroansteande Lakota-opperhaad wie dat him nea yn in reservaat ûnder it gesach fan it Amerikaanske regear deljûn hie, sa't Gal fan 'e Hûnkpapa, Reade Wolk fan Oglala en Bûnte Sturt fan 'e Brulee nei 1868 wol dien hiene. Troch de hast folsleine útrûging fan 'e Amerikaanske bizon, wat in opsetlike strategy fan 'e Amerikanen wie om't hja wisten dat de Flakte-Yndianen fan dat bist ôfhinklik wiene foar harren fuortbestean, fielden de measte opperhaden dat se gjin oare kar hiene as har yn in reservaat nei wenjen te setten, sadat harren folk fan 'e blanken te iten krije soe. Sittende Bolle wegere lykwols stiiffêst om oan dizze sjantaazjepraktiken ta te jaan en libbe mei syn lytse Hûnkpapa-troep in isolearre en gauris hongerich bestean op 'e iepen flakten, wat syn faam ûnder de Yndianen fansels allinnich mar oanwaakse liet. Boppedat wied er ien fan 'e wichtichste sjamanen fan 'e Flaktestammen. Doe't yn 1875 de Noardlike Sjajinnen en de Hûnkpapa-, Oglala-, Sâns Ark- en Minnikonzjû-Lakota mei-inoar in kamp opslein hiene om dêr mienskiplik it religieuze ritueel fan 'e sinnedûns út te fieren, hie dat bliken dien doe't Sittende Bolle in iepenbiering of fizioen krige, wêrby't er útrôp "De Grutte Geast hat ús fijannen oan ús oerlevere. Wy moatte harren ferdylgje." Dat wie noch ear't dúdlik waard wa't de fijân wêze soe. left|thumb|300px|It slachfjild oan 'e [[Little Bighorn (rivier)|Little Bighorn.]]
Nei't op 1 jannewaris 1876 de Grutte Sû-Oarloch útbriek mei't it Amerikaanske leger doe de fersille Yndianetroepkes bûten de reservaten begûn oan te fallen, joegen almar mear dêrfan har by Sittende Bolle syn troep. Under harren wiene net inkeld Sû, mar ek in protte Noardlike Sjajinnen en guon Noardlike Arapaho. Ek út 'e reservaten kamen mear as 2.000 krigers om har by him oan te sluten. Uteinlik woeks Sittende Bolle syn doarp, oan 'e rivier de Little Bighorn, tsjin 'e ein fan 'e maityd oan ta in grutte fan nei skatting mear as 10.000 minsken. It lân koe sa'n grutte kloft folk net drage, en der waard besletten om it kamp op te spjalten yn in stikmannich lytsere groepen. Ear't se útinoar gean koene, knoffele lykwols op 25 juny 1876 it Amerikaanske 7e Kavaleryrezjimint, ûnder luitenant-kolonel George Armstrong Custer, tsjin it doarp oan.
Custer hie gjin idee hoe grut oft it doarp wie, mar wachte net om dat út te finen. Ynstee foel er daliks oan. In wike foartiid hie Sittende Bolle fannijs it ôfgryslike ritueel fan 'e sinnedûns ûndergien, wêrby't er dagenlang fêste en mear as hûndert stikjes fleis út syn earms opoffere hie. Yn it fizioen dat er doe krigen hie, hied er sjoen hoe't Amerikaanske soldaten deade waarden wylst se besochten en kring it kamp yn. Dêrmei hied er syn status as geastlik liedsman nochris befêstige, en yn 'e Slach oan de Little Bighorn focht er dan sels ek net mei; hy brocht de tiid yn meditaasje en gebed troch. De Lakota-, Sjajinske en Arapaho-krigers, ûnder lieding fan opperhaden as Mâl Hynder, Gal en Twa Moannen, fochten fûleindich werom doe't Custer syn oanfal kaam, fuortsterke troch it tsjin dy tiid rûnom bekende fizioen fan Sittende Bolle. Troch de grutte fan it doarp die bliken dat Custer syn soldaten slim yn 'e minderheid wiene. De soldaten waarden weromkrongen nei in stikmannich heuveltoppen yn 'e neite fan it kamp, dêr't it grutste part fan it rezjimint, dat troch Custer sels oanfierd waard, besingele rekke en oant de lêste man omkaam.
De Yndiaanske oerwinning wie lykwols mar in koart libben beskern. Mei ûnder druk fan 'e skokte publike opiny yn it Easten sette it Amerikaanske regear in grutte troepemacht yn om Sittende Bolle en syn folgelingen derûnder te krijen. It earste healjier fan 1877 krigen de Yndianen bûten de reservaten it oeral slim te lijen. De Amerikanen wiene der fral hjit op om Sittende Bolle yn 'e hannen te krijen, dy't hja seagen as de foarnaamste ferantwurdlike foar de pynlike nederlaach dy't hja lit hiene. Tsjin maaie hie de ferfolging sokke foarmen oannommen dat Sittende Bolle twongen wie om mei syn Hûnkpapa-troep beskûl te sykjen yn Kanada. right|thumb|300px|De oarspronklike fortkommandantswente fan [[Fort Buford, dêr't Sittende Bolle him yn 1881 oerjoech.]]
Ballingskip en oerjefte
Sittende Bolle bleau goed fjouwer jier yn ballingskip yn 'e neite fan Wood Mountain, yn 'e provinsje Saskatchewan. Doe't er syn troep de grins oer late, waard er opwachte troch James Morrow Walsh, de kommandant fan 'e pleatslike ôfdieling fan 'e Royal Canadian Mounted Police (oftewol de Mounties, bekend fan harren felreade unifoarmjaskes). Dy wie útstjoerd om oan Sittende Bolle út te lizzen dat er him no op Britske grûn befûn, en dat er him sadwaande ek oan 'e Britske wetten hâlde moast. Dêrby lei er der de klam op dat ûnder de Britske wet eltse ûnderdien gelikens wie oan alle oaren. Dêr mocht Sittende Bolle wol oer, en Walsh en hy rekken goed befreone, wylst de plysjeman him ûntjoech ta in grut pleitbesoarger fan Sittende Bolle en dy syn saak.
Under syn ferbliuw yn Kanada kaam Sittende Bolle ek yn 'e kunde mei Kraaiepoat, in opperhaad fan 'e Swartfuotten, in grutte en ynfloedrike konfederaasje fan stammen yn 'e Amerikaanske steat Montana en oangrinzgjende dielen fan Kanada, dat erffijannen fan 'e Lakota en de Sjajinnen wiene. Sittende Bolle joech oan dat er graach frede tusken harren beide folken slute soe, en mei't Kraaiepoat sels in grut fredesstifter wie, griep dy dy kâns mei beide hannen oan. Hja smookten tegearre de fredespiip by wize fan it sluten fan in ferdrach, en Sittende Bolle wie sa ûnder de yndruk fan Kraaiepoat dat er ien fan syn soannen nei de man neamde. left|thumb|220px|Sittende Bolle en syn freon [[Buffalo Bill, yn 1885.]]
Fanwegen de lytsere bizonkeppels yn it kâldere Kanada wie it dêr foar Sittende Bolle en syn folk dreech om itende te bliuwen. Teffens waard er troch it koloniale Kanadeeske regear sêftkes oantrune om werom te kearen nei de Feriene Steaten, mei't fanwegen syn oanwêzigens yn Kanada de spannings tusken de beide lannen flink oprûn wiene. Uteinlik sette er him mei syn 186 lêste folgelingen wer op 'en paad nei it suden ta, en op 19 july 1881 joech er him yn Fort Buford, yn Montana, oer oan 'e Amerikaanske majoar David H. Brotherton, de kommandant fan dat fort. Twa dagen letter, nei't men om 'e nocht wachte hie op 'e restearjende leden fan Sittende Bolle syn troep, dy't him út Kanada wei folgje soene, mar dat net diene, waard it opperhaad mei syn folgelingen oerbrocht nei Fort Yates, fuort by it Standing Rock Agintskip, oan 'e hjoeddeiske grins tusken Noard- en Súd-Dakota.
Sittende Bolle-en-dy waarden dêre by de oare Hûnkpapa wei holden, om't de Amerikanen benaud wiene dat se foar swierrichheden soargje soene as har tastien wurde soe en kom mei de dêr fêstige Yndianen yn kontakt. Neffens folksteller William T. Selwyn, dy't harren yn augustus yn Fort Yates besocht, bestie de troep doe út 195 minsken. Koarte tiid letter waard Sittende Bolle lykwols mei 171 oaren op in steamboat oer de rivier de Missoury nei Fort Randall ta brocht, deunby it hjoeddeistige Pickstown, oan 'e (súdlike) grins fan Súd-Dakota mei Nebraska. Dêr waarden se tweintich moannen lang as kriichsfinzenen fêstholden, oant har yn maaie 1883 troch it Amerikaanske regear amnesty ferliend waard, en se weromkeare mochten nei it Standing Rock-agintskip. Letter dat jier giene der geroften dat Sittende Bolle bekeard wie ta it roomsk-katolisisme, mar neffens de Yndiaanske agint fan it Standing Rock Agintskip, James McLaughlin, wie dêr neat fanoan.
Wyldwestshow
thumb|right|180px|[[Annie Oakley.]] Yn 1885 krige Sittende Bolle fan it Amerikaanske regear tastimming en ferlit it reservaat om mei te dwaan oan 'e Wyldwestshow fan syn freon William Frederick Cody, better bekend as Buffalo Bill. Buffalo Bill's Wild West Show wie oprjochte yn 1883, en wie in soartemint fariëtee of revu dêr't sa'n bytsje alle aspekten fan it Wylde Westen yn behannele waarden, mei it neispyljen fan ferneamde fjildslaggen (Cody spile sels de rol fan Custer), staaltsjes skerpsjitten en dramatyske demonstraasjes fan hynsteriidkeunst troch sawol wiere cowboys as echte Yndianen. Sittende Bolle wie sa ferneamd dat er $50 wyks fertsjinje koe troch neat oars te dwaan as by in foarstelling ien kear op syn hynder in rûntsje troch de sirkustinte te riden. It ferhaal giet dat er dêrby de blanke taskôgers yn it Lakota útflokte en de aaklikste ferwinskings nei de holle slingere wylst dy der entûsjast foar applaudisearren, mar neffens de histoarikus Robert M. Utley wie dêr neat fanoan en wierskynlik wie Sittende Bolle dêr boppedat de man net ta. Ynstee griep er de grutte belangstelling foar de show oan om taspraken te hâlden oer it belang fan ûnderwiis foar de lânseigen jongerein en oer fermoedsoening tusken blanken en Yndianen.
Wylst er op toernee wie mei Buffalo Bill, mette Sittende Bolle de skerpsjitster Annie Oakley, dy't ek oan 'e Wyldwestshow meidie. Hy rekke sa ûnder de yndruk fan dat dimmene, behindige fanke en har feardigens mei revolvers en gewearen, dat er in fotograaf $65 betelle om mei har op 'e foto te gean. Uteinlik naam er har sels oan as dochter, en joech er har in Lakota-namme dy't oerset waard yn it Ingelsk as Little Sure Shot ("Lytse Rekkesjitster"), in namme dy't Oakley oan har dea ta brûkte njonken har bertenamme.
left|thumb|200px|De hantekening fan Sittende Bolle. Sittende Bolle bleau fjouwer moanne by de Wyldwestshow ear't er wer op hûs oan gie. Yn dy tiid waard er troch it blanke publyk behannele as in ferneamd persoan en it romantisearre toanbyld fan 'e nommele wylde. Hy fertsjinne in lyts fortún troch de lju betelje te litten foar syn foto en hantekening, hoewol't er dat jild gauris wer weijoech oan dakleazen en bidlers. Hy koe him mar net begripe hoe't de blanken de swakkeren yn harren maatskippij sa oan har lot oerlitte koene. Tsjin Annie Oakley murk er ris op: "De blanke wit hoe't er fan alles meitsje moat. Mar hy wit net hoe't er it ferpartsje moat."
Lêste jierren en dea
Nei't er yn it reservaat weromkeard wie, libbe Sittende Bolle dêr noch in jier as fiif yn relative frede. Yn 1889 ûntnadere it Amerikaanske regear de Sû harren grutte reservaat, naam mear as de helte dêrfan sels yn besit en dielde de rest op yn in stikmannich lytsere reservaten. De Yndiaanske agint te Standing Rock, James McLaughlin, soarge derfoar dat Sittende Bolle pas hearde fan 'e gearkomste dêr't dat allegear op bepankoekbakt waard, nei't it pleit al besljochte wie.
right|thumb|250px|It tinkteken by it grêf fan Sittende Bolle, by [[Mobridge (Súd-Dakota)|Mobridge, yn Súd-Dakota.]] Yn 1890 begûn de nije religy fan 'e geastedûns (ghost dance) him ûnder ynfloed fan 'e Pajût-profeet Wovoka ûnder de Yndianen te fersprieden. De oanhingers dêrfan leauden dat se de tiid werom en de bizons wer ta libben dûnsje koene. It wie it lêste, patetyske besykjen fan in ferrinnewearre kultuer om mei himsels yn it reine te kommen, mar it Amerikaanske regear seach it as in opstannige beweging dy't daliks de kop yndrukt wurde moast. Yndiaansk agint McLaughlin tekene in arrestaasjebefel foar Sittende Bolle, mei't men fermoede dat hy by beweging belutsen wie, of oars dat er him der mei koarten by jaan soe. It plan wie dat luitenant Henry Bullhead mei syn Yndiaanske plysje op 15 desimber 1890 by moarnsdage Sittende Bolle syn kamp ynkringe soe en mei him útnaaie soe ear't de rest fan it kamp goed en wol wekker wie.
Moarns om healwei seizen waard de wente fan Sittende Bolle besingele troch 39 Yndiaanske plysjes en fjouwer frijwilligers. Hja krongen deryn troch en fertelden it âld opperhaad dat er yn 'e hechten set waard. Dêrop brochten se him nei bûten ta. Wylst it kamp wekker waard en de plysjes almar senuweftiger, oardere Henry Bullhead Sittende Bolle om op te stiigjen op in hynder dat se foar him meibrocht hiene. Doe't Sittende Bolle dat wegere, waard er mei hurde hân op it hynder twongen. Dy behanneling makke syn folgelingen poerrazen, en in kriger dy't Fang-de-Bear hiet, skoudere syn gewear en skeat Bullhead del. Dêrop skeat dy Sittende Bolle yn it boarst. In oare plysje, Reade Striidbile, skeat it opperhaad yn 'e sydkant fan 'e holle, en Sittende Bolle foel swier ferwûne op 'e grûn. Der ûntstie in fûleindich fjoergefjocht, wêrby't seis plysjes daliks deasketten waarden, wylst nochris twa koarte tiid letter oan harren ferwûnings beswieken. Ek Sittende Bolle syn soan Kraaiepoat en seis oaren fan syn folgelingen kamen om. It opperhaad sels stoar de folgjende middeis tusken tolven en ienen.
It stoflik omskot fan Sittende Bolle waard oerbrocht nei Fort Yates, dêr't it yn in troch legertimmerlju makke deakiste pleatst en begroeven waard. Yn 1953 groeven syn neikommelingen wat nei bêste witten syn lichem wie op, en werbegroeven it yn 'e neite fan Mobridge, yn Súd-Dakota, wat syn (mooglike) berteplak wie.
Angela Schijf
thumb|225px|Angela Schijf as Eva van Dongen op de set fan Flikken Maastricht Angela Schijf (Uithoorn, 7 augustus 1979) is in Nederlânsk-Belgysk aktrise, foaral ferneamd fan har rol as plysje Eva van Dongen yn Flikken Maastricht.
Wurkpaad
Schijf briek troch by de koartswylrige Oppassen!!! mei it personaazje Dorine, it freondintsje fan Rik. Dêrnei waard sy ferneamd as Kim Verduyn (1996-1999) yn de sjipperige Goede tijden, slechte tijden. Letter spile sy meast yn Nederlânske films, sa as Ik ook van jou en Van God los.
Sûnt 2007 spilet Schijf de haadrol fan Eva van Dongen yn de telefyzjerige Flikken Maastricht. Dêr spilet sy mei Victor Reinier yn.
Privee
Schijf troude op 3 july 2002 mei de Belgyske akteur en sjonger Tom Van Landuyt. Tegearre hawwe sy twa dochters, berne yn 2004 en 2006. Sy ferwachtsje har' tredde bern yn 2012.
Klaeiterp
Klaeiterp is in buorskip yn de gemeente Súdwest-Fryslân. Klaaiterp leit tusken Wiuwert en Easterwierrum. De âlde opfeart fan 'e buorskip is de Easterwierrumer Aldfeart, dêr't ek de Klaaiterpstermûne oan leit.
De namme komt ek foar as Kleiterp, Cleiterp, Klayterp, Claterp en Claeijtorp.
thumb|Klaaiterp
Ferskaat
Neibesteanden fan de Nij-Seelânske piloat en de fiif Britske bemanningsleden wienen by it ûntbleatsjen oanwêzich.
Sjongers
thumb|right|300px|Giele Bosksjonger De sjongers wie in famylje (Sylviidae) fan sjongfûgels yn it skift fan de moskeftigen (Passeriformes). Tsjintwurdich binne de sjongers ferdield oer ferskate famyljes en is de famylje fan de Sylviidae beheind ta de hagekrûpers. Yn de âlde yndieling omfatte de sjongerfamylje sa'n 280 soarten yn 48 skaaien. It binne lytse ynsekte-iters mei fine snaffeltsjes, dy't meast yn de reiden of yn beammen of strûken sitte. Se wurde faak earst opmurken troch harren sjongen foardat se sjoen wurde, it binne ek meast ûnopfallende fûgels.
Klassifikaasje
<!-- oare skaaien, fryske namme ?? -->
David Cassidy
thumb|David Cassidy op it Eat to the Beat, Epcot Food & Wine Festival, Orlando, oktober 2007
David Bruce Cassidy (New York, 12 april 1950 - Fort Lauderdale, 21 novimber 2017) was in Amerikaansk sjonger, songwriter en gitarist.
Hy waard ferneamd troch syn rol fan Keith Partridge yn de telefyzjerige The Partridge Family (1970-1974) dy't yn 1972 en 1973 ek yn Nederlân útstjoerd waard. De searje makke fan Cassidy in tsienderydoal. De massahystery by syn optredens waard "Cassidymania" neamd. By ien sa'n kring- en triuwparij yn it Londenske White City Stadium rekke in famke fan 14 dea.
Cassidy typearre de muzyk út syn begjinjierren sels as "kauwgom-pop". Yn ynterviews hat er sein dat er serieus naam wurde wol as rockmuzikant en akteur. Hy scoorde hits mei ûnder oaren I think I love you (1971), How Can I Be Sure (1972) en Could It Be Forever (1972).
Cassidy, dy't oanhelle wie mei demintens, stoar yn de âldens fan 67 jier yn Fort Lauderdale, Floarida, dêr't er yn in sikhûs opnaam wie fanwegen lever- en nierfalen.
Kersekapel (Kevelaer)
De Kersekapel (Dútsk: Kerzenkapelle) is in oan Sint-Michael kapel yn 'e Dútske beafeartsstêd Kevelaer.
Skiednis
thumb|left|Ynterieur De Kersekapel is de âldste beafeartstsjerke yn 'e stêd Kevelaer en waard noch yn 'e tiid fan de Tritichjierrige Kriich (1618-1648) tusken 1643 en 1645 boud.
De sealtsjerke is fan binnen 30 meter lang, likernôch 10 meter breed en 15 meter heech. It ienskippige gebou fan bakstien sûnder toer, mar hat in dakruter. Letter waard noch in sakristy oan de tsjerke tafoege.
Yn de kapel steane in soad beafeartskersen, faak fersierd mei wapens fan de plakken dêr't se wei komme. Oan de noardlike bûtenmuorre fan de tsjerke baarne pylgers harren eigen devoasjekersen.
Oargel
Yn de kapel stiet in oargel, dat yn 1990 troch de oargelboufirma Romanus Seifert & Sohn út Kevelaer boud waard. It oargel stiet efter in âldere oargelkas út it jier 1843, dat troch de oargelbouwer Wilhelm Rütter út Kevelaer boud waard. De disposysje fan it hjoeddeiske oargel is basearre op it âlde Rütter-oargel en bestiet út 24 registers. De traktueren binne mechanysk.
Klokken
Yn it ramt fan de renovaasje fan de klokkestoel yn 'e dakruter waarden yn 2007 twa nij klokken oanskaft, dy't foar in part út it materiaal fan de âlde klokken getten waarden. De twa klokken waarden yn de klokkejitterij fan de benediktynske abdij Maria Laach getten.
Lieuwe Westra
Lieuwe Westra (Mûnein, 11 septimber 1982 - Zwaagdijk, 14 jannewaris 2023 ) wie in Fryske hurdfytser. Hy fytste sûnt 2014 foar Astana.
2009-2010
Westra hie de namme fan oanfallend koerser yn it peleton en wie foaral goed yn it tiidriden. Yn 2009 die er foar it earst mei oan in grutte omgong, de omgong fan Spanje. Dêr wist er in yn de lêste lange tiidrit as 10de te einigjen. Ek waard er yn de twadde rit útroppen ta de striidberste hurdfytser yn it peleton. Yn 2010 wûn er brûns by it Nederlânske Kampioenskip tiidriden.
2011
Seizoen 2011 begûn hiel goed foar Westra. Yn de tiidrit fan de Omgong fan de Algarve waard er tredde yn it einklassemint. Hy wist sels de Frânske klassiker Classic Loire-Atlantique te winnen. De Trijedeiske fan De Panne is ien fan de hichtepunten fan 2011, mei in twadde plak yn de earste etappe en de liederstrui nei rit twa. By it wrâldkampioenskip yn Kopenhagen waard Westra 8ste by it ûnderdiel tiidriden.
2012
Seizoen 2012 begûn ek goed foar Westra; hy wûn yn de etappekoers Parys-Nice de 5e etappe, en waard twadde yn it einklassemint. Ein maaie waard bekend dat Westra him pleatst hie foar de Olympyske Simmerspullen yn Londen. By de Omgong fan Frankryk is Westra inkele kearen fallen wêrtroch't er de omgong net út fytst hat. Op de Olympyske Simmerspullen waard Westra yn de dykwedstriid 95ste en yn de Olympyske Tiidrit waard er 11de. Nei de Spullen waard Westra de Winner fan de Omgong fan Denemark
2013-2014
Yn 2013, waard Westra 8ste yn it ein klassemint fan Parys-Nice, fyfde yn de Trijedeiske fan De Panne en wûn Westra de earste etappe yn de omgong fan Kalifornje. Under de Omgong fan Frankryk waard Westra siik en moast der yn de lêste etappe ôfstappe. Yn Augustus 2013 waard bekend dat Lieuwe foar it seizoen 2014 tekene hat by Astana. By Astana gie er oan de slach as mastersfeint foar de Italjaanske hurdfytser Vincenzo Nibali en mocht er yn lytsere koersen foar eigen kânsen gean. Yn 2014 wist Westra de lêste etappe yn de Omgong fan Kataloanje te winnen, en yn de Omgong fan Frankryk wie er nei de fiifde etappe ien dei de drager fan it reade rêchnûmer foar de striidberste hurdfytser.
Karriêre ein
Ein maart 2016 wist Westra nei in lytse twa jier sûnder oerwinningen, yn de Driedaagse fan De Panne-Koksijde it einklassemint te winnen troch yn de ôfslutende tiidrit de Noar Alexander Kristoff út de liederstrui te riden. Hy tekene yn novimber 2016 noch in kontrakt by Wanty-Groupe Gobert, mar makke yn jannewaris 2017 it beslút om fuortdaliks op te hâlden mei hurdfytsen fanwegen depresjes. Syn lêste meters as profesjoneel hurdfytser ryd er yn de Trynwâlden.
Priveelibben
Lieuwe Westra wie hikke en tein yn Mûnein, syn âldere broer Jan-Hendrik wie ek hurdfytser. Nei syn karriêre boaske Lieuwe mei in Australyske frou ferhuze mei har earst nei Austraalje en letter nei Spanje dêr't er sûnt 2019 fakânsje-apparteminten ferhierde. . Nei't syn houlik op 'e non rûn, kaam Westra, werom nei Nederlân, en wurke yn Noard-Hollân as monteur, en brocht syn dagen troch mei drank en drugs. . Lieuwe Westra ferstoar op 14 jannewaris 2023, yn 'e âldens fan 40 jier, oan de gefolgen fan in drugsferslaving.
Walle Melis Oppedijk van Veen
Walle Melis Oppedijk van Veen (De Haach, 25 juny 1906 - Doorn, 6 novimber 1991) wie in Nederlânske politikus fan Frysk komôf.
Famylje
Walle Melis wie in soan fan Rienk van Veen, lid fan de Twadde Keamer foar de Frij-Antyrevolúsjonêre Partij, en Jeannette Elisabeth Oppendijk. Hy wie ferneamd nei pake fan memmekant, Walle Melis Oppedijk, houthanneler en politikus. By Keninklik Beslút waard yn 1920 syn famyljenamme wizige fan 'Van Veen' yn 'Oppedijk van Veen'. Hy wie troud mei Helena Huiberta Visker (1911-1984).
Karriêre
Yn it begjin fan de Twadde Wrâldoarloch bleau Oppedijk fan Veen oan as boargemaster, op 21 july 1942 waard er noch op 'en nij beneamd. Op 5 maaie 1943 waard er lykwols arrestearre troch de besetter en by beslút fan de kommissaris-generaal foar Bestjoer en Justysje fan 25 maaie 1943 mei Frederik Willem Steenhuisen, boargemaster fan Tytsjerksteradiel, en seis oare boargemasters ûntslein. Oppedijk van Veen dûkte dêrnei ûnder yn Gelderlân. Nei de befrijding krige op 17 maaie 1945 syn âlde funksje werom.
Yn 1948 folge er Steenhuisen op as boargemaster fan Tytsjerksteradiel. Yn 1971 gie er mei pinsjoen en sette him dêrnei nei wenjen yn Doorn. Hy stoar dêr yn de âldens fan 85 jier.
Underskiedingen
Oppedijk van Veen waard beneamd ta Ridder (1958) en Ofsier yn de Oarder fan Oranje-Nassau (1971) en wie eareboarger en drager fan de earemedalje fan Tytsjerksteradiel. Yn Warkum waard it Oppedijk van Veenplantsoen nei him neamd, dat oanlein waard op it plak fan it eardere NAD-arbeidskamp It romme fjild. July 2018 krige it park in ynformaasboerd oer boargemaster Oppedijk van Veen.
Tsjettelfeart
De namme Tsjettelfeart jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme.
Fuotbalferiening Aldehaske
De klup is oprjochte op 16 desimber 1963 en hie 225 leden yn 2008: 4 senioareteams, 1 frouljusteam, 4 junioareteams en 8 pupilleteams. Der wurdt spile op 2 fjilden en 1 treningsfjild fan Sportpark P. Bultsma oan de Jousterwei. Ien fjild hat ferljochting. Tenu: Oranje shirt, swarte broek, sokken: Oranje mei swarte biis.
Utrecht Met Omstreken
thumb|UMO-obelisk Fytsferiening Utrecht Met Omstreken, koartwei UMO, is in feriening dy't yn 1918 oprjochte waard.
De feriening hat der begjin 1900 hurd oan wurke om yn de bosken besuden de Leusderheide fytspaden oan te lizzen. Tusken Soesterberg en Doorn by poddestoel 20082, knooppunt 83, stiet in monumint yn de foarm fan in obelisk as oantinken.
Megan Moroney
Megan Moroney (folút: Megan Ann Moroney; Savannah, 9 oktober 1997) is in Amerikaansk sjongster fan countrymuzyk. Hja hie yn 2022 en 2023 har earste grutte hit mei de single Tennessee Orange.
Karriêre
Nei't se klear wie mei har stúdzje ferfear Moroney yn 2020 nei Nashville yn Tennessee, it mekka fan 'e countrymuzyk, om in karriêre as sjongster nei te stribjen. Se wie yn kontakt bleaun mei Kristian Bush, dy't har dêre by oare liettsjeskriuwers yntrodusearre. Yn 2021 brocht Moroney har earste single út, mei as titel Wonder. Dy berikte de hitlisten net, mar late wol ta it opnimmen fan 'e EP Pistol Made of Roses, dy't yn july 2022 útkaam.
Yn oktober 2022 folge Moroney har twadde single, Tennessee Orange, dy't troch Bush produsearre waard. It liet waard troch online-streaming populêr en behalven yn 'e country-hitlisten krong it ek troch yn 'e pophitlist Billboard Hot 100. It groeide út ta in grutte hit, dy't sertifisearre waard as in platina plaat. It berikte it tolfde plak yn 'e Hot Country Songs, it tsiende plak yn 'e Country Airplay en it 53e plak yn ''Billboard Hot 100.
Troch it súkses fan Tennessee Orange krige Moroney in platekontrakt oanbean troch Arista Nashville, dat se oannaam. Wylst it liet opklom yn 'e hitlisten, waard dat platelabel lykwols opdoekt, sadat Moroney bedarre by Columbia Records, in oar label fan deselde memme-ûndernimming, Sony Music Nashville. Sadwaande kaam yn maaie 2023 by Columbia har earste album út, dat de namme Lucky droech.
Priveelibben
Yn 'e fideoclip fan Tennessee Orange droech Moroney in Tennessee Volunteers-shirt fan sjonger Morgan Wallen, mar se hold har op 'e flakte doe't har frege waard oft dat betsjutte dat se in relaasje mei him hie.
Aytta-Godshûs
thumb|225px|It útrette Aytta-Godshûs yn 1912 thumb|225px|Yn 1912 wie de sydfleugel al net mear oanwêzich It Aytta-Godshûs wie in gasthûs (of hospitaal) foar âlderein yn Swichum, it stie noardeast fan de tsjerke.
Wigle fan Aytta, berne yn Barrahûs, rjochtsgelearde en steatsman, stifte yn 1513 in gasthûs en in fûns, foar sân âlde minsken yn Swichum. De bewenners moasten fan ûnbesprutsen gedrach wêze en geregeldwei nei tsjerke gean. Sy krigen ek in jierlikse útkearing. Fan Aytta stifte it hûs út tankberens foar en ta neitins fan syn omke Bernard, dy't him yn de gelegenheid steld hie om te studearjen. Bernard waard berne op Ayttastate yn Swichum.
Doarn
thumb|Lizzing Doarn thumb|[[Hûs Doarn]] thumb|[[Maarten Maartenshûs]] thumb|Mausoleum fan Wilhelm II fan Dútslân yn Doarn Doarn (Nederlânsk en offisjeel: Doorn) is in doarp yn de provinsje Utert, gemeente Utertske Heuvelrêch, op de Utertske Heuvelrêch yn it súdeasten fan de provinsje. De Utertske Heuvelrêch is tsjintwurdich in nasjonaal park. It doarp hat 10.260 ynwenners (2021).
Skiednis en arsjitektuer
Yn in dokumint út de perioade 885-896 wurdt de delsetting "Thorhem" neamd, wenplak fan tongergod Thor (Groenedijk, 2000). Wytsingen legere by Dorestêd, it hjoeddeiske Wijk bij Duurstede, neamden it plak sa omdat de tongergod dêr fereare wurde soe. Yndie wize archeologyske opgravingen yn in heidefjildsje op it noardlik fan Doarn lizzende lângoed Hoog Moersbergen op resten fan in heidensk offerplak. De delsetting Thorhem hearde destiids by de hof Filla Thorhem (Kolman, 1996). Om 1200 wie dizze hof yn it besit fan de Utertske domproast (foarsitter fan in bepaalde ried yn de RK-tsjerke). Hy of ien fan syn opfolgers liet dêr de (Sint-)Martenstsjerke bouwe (tsjintwurdich yn hannen fan de Protestantske Tsjerke yn Nederlân) en yn de 14e iuw Hûs Doarn. Kastiel Moersbergen, dat yn 1435 foar it earst neamd wurdt, is sûnt de 17e iuw meardere kearen yngreven ferboud.
Yn de 18e iuw waard der op de heide lâns de Provinsjale wei 227 (Amersfoortsewei) wol wat boud, mar troch de grutte fan it lângoed om Hûs Doarn koe it doarp him net goed ûntwikkelje. Dat koe pas nei 1874, doe't it lângoed ferkavele waard. Ek nei de Twadde Wrâldoarloch is it doarp sterk groeid.
Doarn wie oant 1 jannewaris 2006 in selsstannige gemeente. Sûnttiids is it haadplak fan de nije gemeente Utertske Heuvelrêch.
Bekende ynwenners
De meast ferneamde ynwenner fan Doarn is wol de Dútske keizer Wilhelm II dy't yn 1918 ferballe waard en him ta wenjen sette yn Hûs Doarn. Hy wenne dêr oant syn dea yn 1941 en leit ek op it lângoed begroeven. Hûs Doarn is no in museum.
De skriuwer Simon Vestdijk hat in grut part fan syn libben (1939-1971, los fan inkele ûnderbrekkings) ek yn Doarn wenne. Maarten Maartens, yn de jierren 1890-1910 in ferneamd skriuwer, liet yn Doarn in kastieltsje sette: Zonheuvel. Tsjintwurdich hjit it kastieltsje Maarten Maartenshûs en is it part fan it Hotel-Konferinsjesintrum Zonheuvel.
Poperinge
Poperinge is in stêd yn de Belgyske provinsje West-Flaanderen. De stêd hat goed 19.000 ynwenners en leit yn it Westflaamske Heuvellân. Tegearre mei de stêden Veurne, Ieper en Diksmuide is de stêd in regionaal tsjinstesintrum foar de regio Westhoeke.
Skiednis
Poperinge waard foar it earst om 850 hinne neamd as Villa Pupuringa. Fynsten út de neolityske tiid wize út dat it plak doe al bewenne wie. Yn de Romeinske tiid waard in sydwei fan in romeinske wei (deverticulum) oanlein, dy't Kassel mei Poperinge en Aardenburg ferbûn.
Al yn de iere midsiuwen spile de Sint-Bertinusabdij yn Sint-Omaars in wichtige rol yn it tsjerklike en ekonomyske libben fan de ynwenners fan Poperinge. De abten fan de abdij wiene feodale hearen fan Poperinge en bleaunen dat oant de Frânske Revolúsje. thumb|left|Poperinge yn 1641 De wichtichste driuwende krêft efter Poperinge syn bloeitiid yn de 13e iuw wie de lekkenyndustry. De stêd wreide út en krige yn 1290 tastimming fan de biskop fan Terwaan om njonken de besteande Sint-Bertinustsjerke twa nije tsjerken te bouwen. In soad boeren stapten oer op de nije yndustry sadat boeren fan oare plakken frege waarden om it fjild te bewurkjen. thumb|left|Hopplantaazje Yn 1436 waard Poperinge oant de grûn ta ôfbaarnd troch it leger fan hartoch Humphrey fan Gloster. Dy fierde syn kampanje út Calais wei nei't in belis troch hartoch Filips de Goede krekt mislearre wie. Gloster rôp himsels ek yn 'e stêd út as greve fan Flaanderen, mar luts him doe yn sân hasten werom.
Doe't de lekkenyndustry yn de 16e iuw yn it neigean rekke, waard der nije fertsjinst fûn yn de hoptylt.
Yn de Earste Wrâldkriich wiene Poperinge en Veurne de iennige Belgyske stêden, dy't net fan 'e Dútsers beset waarden. It Militêre Begraafplak Lijssenthoek is mei 10.800 grêfstiennen it op ien nei grutste Britske begraafplak fan de Earste Wrâldkriich. It lei tichteby in grut fjildsikehûs en dat ferklearret ek de grêven fan in Britske ferpleechster, Sinezen, Amerikanen, Frânsen en Dútsers.
It besjen wurdich
thumb|left|Jehannestsjerke Poperinge is trije grutte goatyske tsjerken ryk: De Sint-Bertinustsjerke is in dekanaatsjerke en oarspronklik in krústsjerke út 1147. Yn 1419 ferneatige in brân de tsjerke en neitiid waard de Bertinustsjerke as in letgoatyske sealtsjerke wer opboud. Opmerklik binne de brânskildere ramen fan de hoptylt. De Us-Leaffrouwetsjerke waard tusken 1290 en 1490 boud en hat in 70 meter hege toer. Mei de bou fan de Sint-Jehannestsjerke waard yn 1290 útein set. Healwei de 14e iuw wie de tsjerke foltôge.
It neogoatyske stedhûs datearret fan 1911. Op de binnenhôf fan en yn it stedhûs binne de deadesellen en in eksekúsjepeal, dêr't 25 Britske en 2 Kanadeeske soldaten eksekutearre waarden fanwegen desersje of "lef hanneljen".
It kleaster fan de Grauwe Susters leit oan de Krom- en Bruggestraat en bestiet út 17e-, 18e-, 19e- en 20e-iuwske gebouwen.
Om Poperinge hinne binne in soad oantinkens oan de Earste Wrâldoarloch: thumb|260px|Lijssenthoek Military Cemetery
Tsjerkhôfswyk
De namme Tsjerkhôfswyk jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Kerkhofswijk.
Poperinge
Eveneminten
thumb|260px|Optocht Hoppefeesten
Gea
Poperinge leit op in hichte fan likernôch 25 meter yn de delling fan de Vleterbeek, dy't yn noardeastlike rjochting oergiet yn de Poperingefeart. Oan de Poperingefeart leit it Burggraaf Frimoutpark.
Opfallend yn it lânskip om Poperinge hinne binne it grutte tal hopplantaazjes.
Gemeenteyndieling
Njonken de stêd Poperinge lizze der yn de gemeente ek de dielgemeenten Krombeke, Proven, Reningelst, Roesbrugge-Haringe en Watou. Ek Abele en Sint-Jan-ter-Biezen binne doarpkes yn de gemeente, mar dat binne gjin dielgemeenten.
Befolkingsferrin hjoeddeiske gemeente
Alle histoaryske ynformaasje giet oer de hjoeddeiske gemeente (dus ynklusyf de dielgemeenten), lykas dy ûntstie nei de weryndieling fan 1 jannewaris 1977.
Dan Jansen
Daniel Erwin (Dan) Jansen (West Allis, Wiskonsin, 17 juny 1965) is in earder Amerikaansk reedrider. Jansen wist pas by syn lêste Olympyske Winterspullen yn 1994 in medalje te winnen.
Hy die tolve kear mei oan it Wrâldkampioenskip Sprint, en fjouwer kear oan de Olympyske Winterspullen (yn 1984, 1988, 1992 en 2010). Hy waard by dizze kampioenskippen twa kear wrâldkampioen, en helle op de Olympyske Spullen in gouden medalje op de 1000 meter. Nei de spullen fan 1994 hold Jansen op mei it reedriden op heech nivo.
Greefskip Eastfryslân
thumb|right|250px|East-Fryslân yn 1477 It Greefskip Eastfryslân wie in greefskip (sûnt 1662 lykwols regearre troch in foarst) yn Eastfryslân, yn it noardwesten fan de Dútske dielsteat Nedersaksen.
Skiednis
Yn 1464 waarden de Sirksena's mei it Ryksgreefskip Eastfryslân beleanne. Nei de ein fan de Fryske frijheid yn de provinsje Fryslân en de Ommelannen yn 1498, besiket Edzard de Grutte fan Eastfryslân yn it begjin fan de 16e iuw syn macht nei it westen ta út te wreidzjen, om de eardere gebieten fan it Upstalbeambûn te werienigjen yn ien moderne Fryske steat. It konflikt einiget mei it Saksyske Skeel (1514-1517). It Saksyske Skeel rint min ôf foar Sirksena. Yn 1517 waard in oerienkomst sletten tusken Edzard en Karel V fan it Hillige Roomske Ryk. Eastfryslân soe tenei in greefskip bliuwe binnen it Hillige Roomske Ryk.
Yn 1744 ferlear Eastfryslân syn selsstannigens en hearde tenei by Prusen as de Provinsje Eastfryslân. Nei it Kongres fan Wenen hearde it by it Keninkryk Hannover. Yn 1866 kaam Eastfryslân wer by Prusen en sûnt 1946 is Eastfryslân in ûnderdiel fan de dielsteat Leechsaksen. Troch it opheffen fan de Provinsje Auwerk yn 1978 komt der in ein oan de lange skiednis fan Eastfryslân as bestjoerlike ienheid. It gebiet fan it eardere greefskip hat nei 1978 noch wol syn Ostfriesische Landschaft, in kultuerparlemint foar Eastfryslân.
Littenserbuorren
Littenserbuorren is in buorskip west fan it Fryske doarp Wommels, yn de gemeente Súdwest-Fryslân. Foar de gemeentlike weryndieling fan 2018 lei de buorskip yn Littenseradiel, en foar de weryndieling fan 1984 yn Hinnaarderadiel. De namme komt yn histoaryske boarnen ek foar as Westerletens, Letenser zijl en Westerliethens. De slûs yn de Slachtedyk by Littenserbuorren wurdt De Kromme Syl neamd. Yn 2000 waard by Littenserbuorren oer de N359 (de provinsjale wei fan Ljouwert nei Boalsert) de Nije Kromme boud, in bouwurk dat yn 'e folksmûle de Slachtebrêge neamd wurdt, hoewol't it eins in fiadukt is. Sûnt 2012 wurdt op 'e terp by Littenserbuorren elts jier yn begjin juny it muzykfestival Slachtepop holden, dêr't ek in keatswedstryd ta heart, de Wylde Nachtkeatspartij.
Tsjommer Feart (Lollum)
De Tsjommer feart is in feart yn de gemeente De Waadhoeke. De feart rint fan Lollum nei it easten en giet nei Ikkerhorst mei in bocht nei it noarden en komt troch de Barrumer Polder yn Tsjom.
De namme Tsjommer Feart jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Tzummervaart.
Poalklimaat
right|thumb|350px| Gebieten mei in poalklimaat (E)
It poalklimaat is it E-klimaat yn de klimaatklassifikaasje fan Köppen. Yn gebieten mei in poalklimaat groeie gjin planten, allinnich mar moasen. Dat komt omdat de wintertemperatuer dêr tige leech is. Winterdeis komt de sinne hielendal net op yn it poalgebiet. It is der dei en nacht tsjuster en it kin op sommige plakken wol mear as 60 graden frieze. Yn de simmer bliuwt de sinne dei en nacht skinen. Mar omdat it yn 'e winter sa kâld is en de simmer mar koart duorret ûntteit allinnich de boppeste laach fan de ierde, de rest bliuwt beferzen. Hjirtroch kinne der kwalik planten goeie, en binne der meast moasen te finen. Trochstrings leit de temperatuer yn de waarmste moanne tusken de 0 en de 10 graden Celsius.
Tsjerkweisfeart
De Tsjerkweisfeart is in feart yn de gemeente Tytsjerksteradiel. De feart rint benoarden it Earnewâldster Wiid njonken de Feantersdyk. De feart ferbynt de Koaisleat/Earnsleat mei de noard lizzende plasse besuden Sigerswâld.
De namme Tsjerkweisfeart jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Kerkwegvaart.
Hjidde
Hjidde, ek wol flaaksrûch, braakrûch, en knoprûch neamd, is de koarte tried fan flaaks en himp dy't by it swingeljen frijkomt.
By it swingeljen fan flaaks giet om lange triedden dy't frijkomme, dy wurde foar de produksje fan linnen brûk. Yn gefal fan himp giet it ek om de lange fezels dêr't ûnder oaren himptou fan makke wurdt. De oerbliuwende hjidde waard meastal ferbaarnd omdat it gjin merkwearde hie neat. Guon fabriken, sa as de Zaklinnenfabriek fan Harns, hawwe in kommersjele oplossing foar hjidde fûn en makken der grou jern fan.
Tsjummearumer Feart
De Tsjummearumer Feart is in feart yn de gemeente De Waadhoeke. De feart rint fan Tsjummearum yn súdlike rjochting. West fan it doarp Boer giet de feart mei De Rie op yn de Doanjumer Feart nei Frjentsjer.
Skrins
thumb|right|260px|Skrins Skrins is in buorskip yn de gemeente Ljouwert Skrins leit besuden Easterlittens. Der stean fjouwer pleatsen, twa wurde noch bebuorke.
Skrins leit op in terp yn in ynpoldere slinke fan de Middelsee. Hy wurdt yn 't Nederlânsk Schrins skreaun en yn 't ferline ek as Scrinze en Scryns. Hy bestiet út wiete greiden en bolle ikkers, de saneamde bargerechjes. Der komt noch altyd sâlt wetter omheech. Dy kwel fiedet yn Skrins bysûndere planten as sâltgers en goudknopke. By de plasse fan Skrins stean planten as sparjekrûd en molkkrûd. Skrins foarmet in natuerlike ferbining mei Skrok en leit flakby de Leonzerpolder, twa oare gebieten fan Natuermonuminten.
Turkeleech
It Turkeleech is in pingoruïne yn de gemeente Opsterlân. De pingoruïne leit east fan de N381 en súdwest fan Oerterp.
De namme Turkeleech jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Turkeleeg.
Skrok
Skrok is in buorskip yn de gemeente Súdwest-Fryslân. Skrok leit oan de Eastereinder Feart, benoarden Easterein yn de polder Lange Marren. Hy wurdt op 19e iuwske kaarten oanjûn as Eeskwert en om 1700 hinne mei de buorkerijnamme Schrek. De namme komt mooglik fan in frjemde bocht yn de tichtbylizzende Eastereinder Feart.
De buorskip leit oan de râne fan it lykneamige natoergebiet (sa'n 90 ha grut en yn behear by Natuermonuminten), dat leit tusken Wommels, Iens, Hinnaard en Easterein. Fan de buorskip Skrok ôf rint in âld tsjerkepaad (it Swynzerpaad) nei de fûgelsjochhutte oan de râne fan de eardere terp de Swyns, dy't no in wetterplasse is.
Skyldum
Skyldum is in buorskip yn de gemeente De Waadhoeke. Skyldum leit besuden Winsum, njonken de N359.
De namme komt ek foar as Schelum, Schelens, Schyldum en Schildum.
Hagekrûpers
De hagekrûpers (Sylviidae) binne in famylje yn it skift fan de moskeftigen (Passeriformes). Earder waarden de Sylviidae sjoen as yn hiel grutte famylje dy 't ûnder oaren ek de imerkesjongers, reidsjongers, bosksjongers en goudtoefkes omfatte, en as sjongers oantsjut waard. De oare groepen foarmje tsjintwurdich likwols aparte famyljes, resp. Locustellidae, Acrocephalidae, Phylloscopidae en Regulidae. Oant koartlyn sieten alle hagekrûpers in ien inkel skaai, Sylvia, mar de measte foarmje no in apart skaai Curruca. De famylje telt 33 soarten.
De hagekrûpers libje yn de bosken en tichte strûken, guon soarten komme ek graach by de minsken yn de tún. Sy binne faak wer te kennen oan harren lúde en karakteristike sjongen.