cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Delfsyl
Iere skiednis
Yn de prehistoarje wennen der al minsken yn de omkriten fan Delfsyl. Yn 1982 waard in hunebêd yn de wierde fan Heveskeskleaster, justjes súdeastlik fan Delfsyl, fûn. Delfsyl ûntstie yn de trettjinde iuw as in syl (slûs) yn de Delf, de âlde namme fan it Damsterdjip. Delfsyl wurdt foar it earst neamd yn in oarkonde fan 19 juny 1303. Ynearsten wiene der trije silen yn de Delf. Dy waarden de Slochter-, Skarmer en Dorpstersyl neamd. Der wurdt ek wol fan "de trije Delfsilen" sprutsen. De trije silen foelen ûnder it Generale Sylfest fan de Trije Delfsilen. By dy silen ûntstie al rillegau bewenning en doe waard der in slûswachter oansteld. Dat wie suver it begjin fan Delfsyl. Der stiene yn de omkriten fan Delfsyl ferskate boargen, benammen by Uitwierde.
Midsiuwen
De trije silen yn de Delf wiene fan strategysk belang. Se waarden net allinnich brûkt en lit it binnenwetter nei bûten rinne, mar koene ek brûkt wurde en lit it lân ûnderstrûpe troch it seewetter. By Delfsyl koe it hannelsferkear út de stêden Grins of Emden wei neisjoen wurde en boppedat koe de haven fan it plak as in ynfalsbasis foar in grutte striidmacht út de see wei tsjinje.
Everlong
Oer de fideoklip
Grohl wurdt wekker yn harren sliepkeamer, dêr't harren echte telefoan oergiet. Hawkins, dy't Smear en Mendel besiket ôf te kearen yn de dream fan syn personaazje, bellet Grohl. Grohl nimt yn harren sliepkeamer de telefoan op en realisearret him dat Hawkins yn need sit yn Hawkin's dream.
Grohl kin Hawkins net wekker meitsje en falt wer yn sliep om Hawkin's dream binnen te gean en Hawkins te rêden. Grohl fynt in Nunchaku tusken de beamstammen dy't er yn de dream fan Hawkins by him draacht. Hy giet de hutte yn en hy en Hawkins oerwinne Smear en Mendel opnij. Grohl smyt de lichems yn in tichteby lizzende mar. Smear en Mendel ferskine dêrnei yn de sliepkeamer fan Grohl en Hawkins. Alle bandleden smite harren kostúms út en de fideo einiget mei it útfieren fan de rest fan it nûmer as harsels.
De drumpartijen fan it nûmer binne opnaam troch Dave Grohl, mar Taylor Hawkins dy't nei de opnamen fan it album by de band kaam is te sjen as drummer yn de fideoclip.
Delfsyl
Midsiuwen
Om 1414 hinne liet de Eastfryske haadling Keno tom Brok in stins yn Delfsyl bouwe, dy't nei alle gedachten it folgjend jier wer ôfbrutsen waard. Yn 1499 liet greve Edzard I fan Eastfryslân dêre in blokhûs bouwe. Yn 1501 bemachtigen Grinzer troepen de skâns, dochs Eastfryske troepen koene de skâns itselde jiers fannijs oermasterje. Hartoch Joaris mei it Burd fan Saksen stjoerde 4000 Aldenburchske troepen en namen de skâns yn. Hja plonderen it en stieken it yn 'e brân. Yn 1515 koene de striidkrêften fan de Eastfyske foarst de fêsting fannijs ynnimme. Yn 1516 nei syn delslach yn it Saksyske Skeel by Detern liet er de skâns ûntromje. De Grinzers brutsen de skâns dêrnei ôf. Yn 1534 plonderen Eastfryske troepen Farmsum en lieten se by Delfsyl in nije fêsting bouwe. Yn 1536 waard de fêsting troch steedhâlder Georg Schenk fan Toutenburch, fjildhear fan keizer Karel V, ynnommen.
Tachtichjierrige Kriich
thumb|In plattegrûn fan Delfsyl út 1649 thumb|Oanfal troch Spanjerts ûnder Verdugo op Delfsyl dy't om 'e nocht wie thumb|De Grutte Wetterpoarte Nei de Seeslach op de Iems kaam Alva op 25 july 1568 op besite yn Delfsyl. Hy seach it strategysk belang fan it plak en makke plannen foar in grutte fêsting, mei Farmsum ynbegrepen, tsjin in mooglike driging fan de wettergeuzen. Der waard yn 1569 in skâns mei fjouwer dwingers en in grêft fan 30 meter breed opwurpen. Yn 1572 liet Caspar de Robles de skâns fersterkje troch yn it gebiet tusken de skâns en de slûzen ek dwingers en grêften te meitsjen. Mei de Pasifikaasje fan Gint yn 1576 liet de greve fan Rennenberch de skâns yn 1577 ynnimme op de Spaanske troepen ûnder lieding fan De Robles dy't er dêrnei nei Ljouwert stjoerde. Rennenberch liet de skâns ûntmantelje en in sterkere skâns, de Alde Skâns, bouwe dy't 100 by 100 meter mjitte op it plak kaam dêr't it lettere sintrum fan Delfsyl ûntstean soe. De fêsting waard nei it oerrrinnen fan Rennenberch nei de Spaanske kant troch Spaanske troepen by it Belis fan Delfsyl (1580) ynnommen.
Yn 1591 waard de skâns by it ynnimmen fan Delfsyl troch Steatske troepen ûnder lieding fan Maurits fan Oranje oermastere. Hy liet de skâns fersterkje en waard omkringe troch in nije fêsting mei oan de lânkant fiif dwingers (bolwurken) omjûn troch in wide grêft. Dy wiene it Skippersbolwurk (noardeast), Holwierderbolwurk (noard), Uitwierderbolwurk (noardwest), Kommandeursbolwurk (west), Damsterbolwurk (súdwest) en Farmsumerbolwurk (súd). Oan de seekant waard by de haven del in brede boarstwar mei de Grutte Wetterpoarte boud. De skâns krige in 40 meter brede grêft deromhinne. Oan de súdkant waard de haven dutsen troch it bolwurk Kostverloren yn it suden en in heale dwinger yn it súdeasten. Tusken de bolwurken waarden ferskate poarten boud.
Yn 1594 besocht Francisco Verdugo mei 1000 manlju de skâns yn te nimmen. Dat wie lykwols om 'e nocht. Nei de Reduksje fan Grins dat jiers wie der yn de fêsting oant 1643 in Fryske besetting legere.
Lettere ûntjouwings
Yn it Rampjier (1672) besocht de Múnsterske biskop Kristoffel Bearend fan Galen (Bommen Bearend) Delfsyl yn te nimmen, dochs waard er behindere omreden de Steatsen it gebiet súdlik fan de fêsting ûnder wetter strûpe lieten troch de slûzen iepen te setten en de diken fan it Damsterdjip troch te stekken. Yn 1686 spielde ien fan de bolwurken fuort troch de Sint-Martensfloed. Yn 1696 waard de fêsting troch Menno fan Coehoorn fersterke. Yn de fêstng leine de huzen oan twa haadstrjitten (Landstraat en Waterstraat) mei guon dwersstrjitten, lykas de Marktstraat. Noardlik fan de fêsting wie it oefenterrein De Vennen foar de garnizoensoldaten. De garnizoentsjerke fan Delfsyl waard yn 1616 boud op it lytse eilân Conijnenbergh yn de fêsting, dochs bûten de âlde fêsting. Yn 1715 waard der in nije wetterpoarte boud dy't de âlde ferfange moast. Twa jier letter rekke de fêsting skeind by de Krystfloed.
Yn 1833 waard de Wetterpoarte fan 1715 ferfongen toch de hjoeddeistige Grutte Wetterpoarte. De fêsting hold nettsjinsteande de Kringewet syn status, dochs by de Fêstingwet fan 1874 waarden alle fêstingwurken oerstallich fûn en waarden tusken 1877 en 1886 ôfbrutsen. Yn 1878 waard de noardlike fêstingsgrêft tichtsmiten. Allinnich in part fan de westlike grêft bleau bewarre.
Untjouwing fan de stêd
thumb|Waterstraat om 1900 hinne thumb|Stienbakkerij Fivelmonde thumb|Ien fan de bunkers fan de Twadde Wrâldkriich Yn de twadde helte fan de njoggentjinde iuw woeks de stêd bûten de âlde fêstingwâlen en ûntjoech de haven him en waard in konkurrint yn it neidiel fan it oanbuorjende Appingedam. De haven waard al brûkt foar de seeskipfeart fan de turffeart fan de Grinzer Feankoloanjes dy't Delfsyl as harren haven brûkte. Ek waard de haven brûkt foar it ferhanneljen fan nôt, hout, keunstdong, stienkoal en yndustryguod. Yn dy snuorje fêstigen der bûten de fêsting by it Damsterdjip del kalkûnen, mûnen, skipswerven en stienbakkerijen. Yn 1857 waarden op De Vennen ienfâldige wenten boud.
Yn 1845 giene fjouwer ynzjenieurs meiïnoar oparbeidzjen: twa Delfsylster bruorren Balkema en twa neven út Luik, Xavier Tarte en Castillion du Portail, dy't harren warber makken foar de spoarûntjouwing yn Noard-Nederlân. Oant 1900 gou Harns as de wichtichste seehaven yn it noarden. Troch it oerheidsbelied fertutearze dy status om't dy mear omtinken joech oan de ûntjouwing fan de seehavens yn de Rânestêd, dêr't de belangen fan Harns en Delfsyl by tsjin inoar útspile waarden. Delfsyl, mank mei Harns en Flissingen, gouwen as in better te berikken alternatyf as de havens fan Amsterdam en Rotterdam. Dy havens wiene troch fersâning oant 1860 minder te berikken en net gaadlik fûn foar de ûntjouwings fan de skipfeart fan dy tiid. Nei 1860 kaam der in nasjonaal belied oangeande it oanlizzen fan it nasjonaal spoar. Foar Harns wie dat lykwols 20 jier te let. Tusken 1863 en 1876 waard Harns lykwols oansletten mei Dútsklân troch Steatsline B. Delfsyl waard pas yn 1884 mei Grins ferbûn, troch it spoar fan Grins nei Delfsyl.
Yn 1876 waard it Iemskanaal groeven fan Grins nei Delfsyl, om't it Damsterdjip net gaadlik mear wie foar de hieltyd grutter wurdende skippen. Dat kanaal skate Delfsyl fan Farmsum. De gemeente Delfsyl hat dêrfoar soarge dat it nije kanaal konkurrint Appingedam net oandie. Dêrtroch naam it belang fan Delfsyl as havenstêd fierder ta. Nije skipswerven en fabriken fêstgen harren by dat kanaal. De befolking naam yn dy snuorje ek ta, en der waarden wiken bûten de âlde fêstingswâlen boud. Nei 1900 waard de haven in ynternasjonale opslachhaven foar hout, stienkoal en silisalpeter en trochfierhaven fan lânbouprodukten fan it Aldamt en de Grinzer Feankoloanjes, lykas nôt, ierappels, ierappelmoal en striekarton. Yn 1910 waard it spoar fan Súdbroek nei Delfsyl fan de NOLS, dy't ferbining brocht mei de Feankoloanjes en Drinte, boud. Yn 1929 kaam de Woldjerspoarwei nei Grins oer de Woldstreek. Dy linen waarden respektivelik yn 1934 en 1941 wer opheft. Yn 1919 waard de steamtramline Wynskoat-Delfsyl oanlein. Delfsyl wie no in stêd fan 10.000 ynwenners en nije wiken westlik en súdwestlik fan it sintrum waarden boud. De neogoatyske Sint-Joazeftsjerke waard yn 1924 boud.
By de befrijing fan Delfsyl op 1 en 2 maaie 1945 yn de Twadde Wrâldkriich waard slim fochten en rekke in grut part fan it sintrum swier skeind.
Nei de Twadde Wrâldkriich
thumb|Gemypark Delfsyl
Yndustriële ûntjouwing
Nei de kriich waard de binnenstêd weropboud. Nije útwreidings waarden ek wiermakke. Nei de Twadde Wrâldkriich woe de Nedelânske oerhied oansette ta grutskalige yndustrialisaasje, dêr't lizzing oan farwetter wichtich fûn waard foar it ûntjaan foar basisyndustry. Om't Delfsyl te fier ôf lei, kaam dy ynearsten dêr net fan yn oanmerking. Yn 1951 waard der sâlt fûn by Westerlee en dêrtroch waard Delfsyl oanloklik foar de ferwurking dêrfan. Gemyske yndustry koe pikelsâlt fan it seewetter dêrby belûke en yndustriële ôffalprodukten koe yn see smiten wurde, waard tocht. De Keninklike Nederlânske Sâltyndustry liet by de haven yn 1957 in polkefabryk bouwe. Dy fabryk waard de grutste wurkjouwer fan de stêd mei likernôch 1400 arbeidsplakken. Yn 1958 waard it Havenskip Delfsyl, in gearwurkjen fan de gemeente, provinsje en ryk, oprjochte, dy't ornearre waard foar it oansetten fan de yndustrialisaasje fan Delfsyl troch it oanlizzen fan it grutte yndustryterrein Oosterhorn yn de Easterhoeke, dêr't trije doarpen foar ferdwine moasten. Yn 1959 waard de stêd oanwiisd as ûntwikkelingskearn yn probleemgebiet. Dêr wie grutte wurkleazens ûnder de befolking yn eastlik Grinslân troch de meganisaasje yn de lânbou. It Ryk hope mei it ûntjaan fan de Delfsylster yndustry dy wurkleazens del te bêdzjen. It Ryk stelde in soad subsydzje ta beskikking om kapitaalyntinsive basisyndustryen oan te lûken. Yn 1958 waard ierdgas yn de omkriten fûn en dat befoardere de yndustriële ûntjouwing noch mear. Dêrtroch koe de ûnbidich soad enerzjy freegjende aluminiumranerij Aldel troch wiermakke wurde. Yn 1959 waard it Iemskanaal omlein oan de eastkant fan Farmsum, dêr't in nij havengebiet wiermakke waard. Yn de iere 1960-er jierren wiene der grutte plannen foar de stêd, dy't útwaakse moast ta 80.000 ynwenners. Yn oanrin dêrta waarden stikken lân yn buordoarpen Farmsum, Biessum en Uitwierde by it stedsgebiet fan Delfsyl foege. Dêr moasten skielk grutte stedsútwreidings komme. Noardlik fan it spoar fan Grins nei Delfsyl, oan de Iems, kaam de wyk Delfsyl-Noard. Súdwestlik fan de stêd kaam yn de 1970-er jierren de wyk Tuikwerd en yn 1968 krige de stêd syn eigen sikehûs, Delfzicht. Yn 1968 waard úteinset mei it oanlizzen fan in djipseehaven, dêrnei it yndustryterrein Oosterhorn en it oanlizzen fan it Seehavenkanaal. De doarpen Weiwerd, Heveskes en Oterdum moasten dêrfoar ferdwine. It midsiuwske tsjerkje fan Heveskes bleau stean yn in lege flakte, dy't ta yndustrygebiet ûntjaan moast. Op de seedyk dêr't it doarpke Oterdum lei, bleau allinnich it âlde tsjerkhôf oer. Troch it oanlizzen fan de Hogelandsterweg, de lettere N997 nei de Iemshaven, noardlik fan Delfsyl, moast de útbuorren Ladysmith ferdwine. It doarp Borgsweer, dy't bûten de doetiidske gemeente Delfsyl lei, koe foar de sloop besparre bliuwe. Yn 1974 waarden de trije Delfsilen mei de 18e iuwske slûswachterswenten, yn it ramt fan de Deltawet, sloopt en ferfongen troch in nij gemaal mei in ferhege seedyk. Om't de seehaven waaksen bleau, besleat it Ryk foar it oanlizzen fan de Iemshaven foar noch gruttere skippen.
Ekonomyske delgong
thumb|Stasjon Delfsyl mei de foarm fan de âlde fêsting yn de bestrjitting thumb|It Iemshotel Yn 1973 bruts de oaljekrisis út en kaam de ekonomy yn in delgong telâne, dêr't de fraach nei yndustrialisaasje troch fermindere. It eardere belied foar it oanlûken fan nije bedriuwen late net ta de ferwachte resultaten. De subsydzjes lutsen benammen filiaalbedriuwen fan grutte ûndernimmings oan, mar grutte ûntjouwings lieten it ôfwitte. Ek de ferskerpe miljeu-easken fan de provinsje Grinslân makken bedriuwen erchtinkend foar ûntjouwing yn it yndustrygebiet. Grutte lapen grûn dy't ornearre wiene foar yndustry-ûntjouwing yn Delfsyl en de Iemshaven bleaune braak lizzen. Allinnich bedriuwen besibbe oan de haven hawwe harren dêr fêstige. It Ryk makke in ein oan it jaan fan subsydzjes foar it delstriken fan nije bedriuwen. In grut part fan yndustryterrein Oosterhorn bleau dus leech, ek it plak fan de sloopte doarpen. De stêd bleau lykwols nije wenten bouwen om mooglike befolkingsgroei op te fangen, dochs de ferwachtingen waarden lang net helle. Yn 1981 hie de stêd te krijen mei grutte leechstân, benammen yn de wiken Delfsyl-Noard, Delfsyl-West en Tuikwerd. Bewenners tôgen fuort troch brekme oan wurk, en in soad keap- en hierwenten foldiene net mear oan de easken fan dy tiid. Heechoplaten woene dêr ek net mear wenje en de fergrizing en wurkleazens naam rap ta. Nettsjinsteande dat bleau de gemeente him oant healwei de 1990-er jierren ynsetten op groei.
Yn 1996 waard besletten mei it slopen fan 1000 wenten. Dat wie noch net genôch. Nettsjinsteande it slopen naam de leechstân noch hieltyd ta. In soad fan it wurk op it yndustryterrein wie ûnderwilens net mear foar leechoplaten, mar mear foar heechoplaten, dy't yn keapwenten earne oars wenjen giene ynstee fan yn âldere hierwenten yn de stêd. Dêrtroch fertutearze it oansjen fan de stêd hieltyd mear. Delfsyl wie de stêd mei de grutste sloopojefte fan hiel Nederlân. Doe waard der besletten it slopen te kombinearjen mei stedsfernijing troch nijbou mei rommere opsette griene wenbuerten. Ek de binnenstêd waard oanpakt. Om in better oansjen te jaan, waard besletten in iepen ferbining mei de haven en in nij kweldergebiet mei in natoer- en rekreaasjegebiet by de kust del oan te lizzen. Ek in part fan de âlde fêstingsgrêft waard fannijs útgroeven. Ek it stasjonsgebiet waard oanpakt. Dêrtroch waard yn 2018 de Vennenflat fan 10 ferdjippings út 1969 sloopt. Om 2010 hinne waard de leechstân mei it slopen fan 1200 wenten en it bouwen fan 450 nije wenten foar in grut part oplost. De befolking fan de gemeente sakke fan syn hichtepunt yn 1981 mei 31.000 ta 18.000 ynwenners yn 2010. It fernijingsplan koste it ryk, provinsje en de gemeente hûnderten miljoenen euro's. Ek it sakjen fan it ynwennertal ûnder de krusiale grins fan 25.000 hie gefolgen dat foarsjennings lykas it sikehûs en it teäter ûnder druk kamen te stean. Yn 2018 waard it sikehûs sletten en ferfongen troch in polyklinyk.
Ek op polityk mêd stie de gemeente yn negatyf oansjen. Boargemaster Marritje Appel neamde de gemeente yn 2006 it "Sisylje oan de Iems", om't der yn 2004 en 2005 mei papieren skelmdien waard. De gemeente waard bekend as in korrupte gemeente, dêr't de boargemaster yn 2006 nei dien joech.
Gemeente
thumb|Sicht op Delfsyl fan de stedsgrêft ôf
Plakken
De gemeente Delfsyl ûntstie yn 1808 en telde oant de opheffing 24.635 ynwenners (1 desimber 2020). De gemeente Delfsyl bestie út 13 doarpen en 24 buorskippen en waard mei de gemeenten Appingedam en Loppersum mei yngong fan 1 jannewaris 2021 yndield by de nije gemeente Iemsdelta.
De grutste plakken yn de eardere gemeente Delfsyl wiene:
De oare plakken yn de gemeente binne: Amsweer, Arwerd, Baamsum, Bierum, Biessum, Binnen Ae, Borgsweer, Dallingeweer, Dekkershuizen, Feldwerd, Fiemel, Geefsweer, Godlinze, Heveskes, Heveskeskleaster, Ideweer, Krewerd, Ladysmith, Lalleweer, Losdorp, Meedhuizen, Nansum, Naterij, Nooitgedacht, Opmeeden, Oterdum, Polen, Termunten, Termunterzijl, Tuikwerd, Tuikwerderrak, Tweehuizen, Uiteinde, Uitwierde, Vierburen, Vierhuizen, Wartum, Weiwerd, Woldendorp en Zeshuizen.
Ekonomy
thumb|Yndustry yn Delfsyl
Delfsyl is de sechsde havenstêd neffens grutte yn Nederlân. Gemypark Delfsyl is neffens grutte it twadde gemy-yndustrygebiet yn Nederlân. Fabriken dêre binne of wiene: Aluminium Delfsyl (ALDEL), Akzo, NKF en Dow Chemical. Yn 2006 waard yn Delfsyl it earste biometanol-fabryk yn 'e wrâld iepene. De eardere gemeente har likernôch 14.000 arbeidsplakken. De haven is yn behear by Groningen Seaports.
Ferfier
thumb|Alde slûs yn it Iemskanaal Delfsyl is oer de dyk ferbûn mei:
Oer it spoar ferbûn troch it spoar fan Grins nei Delfsyl mei Grins.
Delfsyl leit oan de mûning fan de Iems mei in iepen ferbining mei de Noardsee. It Damsterdjip, earder de Delf neamd, is in kanaal fan Grins nei Delfsyl dy't hjoed-de-dei foar de plezierfeart brûkt wurdt. It Iemskanaal is in wichtige wetterwei tusken Grins en Delfsyl dy't yn 1876 reekaam mei in nije ôfspjalting nei de Iems dy't yn de 1960-er jierren groeven waard mei grutte slûzen dêryn. Oer dy ôfspjalting komt it kanaal út yn de Farmsumerhaven en Oosterhornhaven. De nije slûzen komme út yn de bûtenhaven fan Delfsyl. De âlde rin komt net mear yn de Iems út en wurdt keard troch in skutslûs en benefter leit jachthaven Het Dok.
It besjen wurdich
thumb|Gemaal de Drie Delfzijlen op it plak dêr't de eardere trije Delfsilen stiene thumb|De Sintrumtsjerke
GWS
De Grouster Wettersportferiening (GWS) is oprjochte yn 1935. De GWS begûn yn 1935 mei 45 leden, yn 2010 binne it 650. Skoukes fan 'e GWS hawwe by de wettersneed fan 1953 yn Seelân meiholpen minsken fan 'e dakken te heljen. By it 75-jierrich is in spesjaal boek útkaam. It boek is skreaun troch Jan Pieter Rottiné.
D'Qar
D'Qar is in fiktive planeet út 'e Star Wars-franchise, dy't yntrodusearre waard yn 'e film Star Wars: Episode VII – The Force Awakens (2015), it earste diel fan 'e Star Wars-ferfolchtrilogy. D'Qar makket diel út fan it planetestelsel Ileenium, yn 'e sektor Sanbra fan 'e Bûtenrâne fan it Stjerrestelsel. D'Qar hat in diameter fan 10.400 km, twa moannen en in omrintiid om 'e stjer Ileenium fan 415 dagen. It is in wielderich begroeide terrestryske planeet mei in myld klimaat en in grut bioferskaat, dat benammen bestiet út planten (wêrûnder reuseftige beammen), ynsekten en fûgels.
Lang ferlyn ûntjoech him op D'Qar in yntelliginte libbensfoarm dy't in heechsteande lânseigen beskaving opboude. Tsjin 'e tiid dat films út 'e Skywalker Saga spylje, is dy beskaving lykwols al lang ferdwûn en binne der inkeld mânske ruïnes fan oer. Nei de nederlaach yn 'e Slach om Hoth fêstige it Rebelleferbûn in lytse bûtenpost op D'Qar, mar dy waard ferlitten doe't de rebellen de boargeroarloch tsjin it Galaktysk Keizerryk wûnen.
Tritich jier letter, wannear't út 'e restanten fan it Keizerryk de Earste Oarder opstien is, fêstiget it Ferset, dat oanfierd wurdt troch helden út it âlde Rebelleferbûn, syn geheime haadkertier op D'Qar (lykas te sjen yn Star Wars: Episode VII – The Force Awakens). De lokaasje fan 'e fersetsbasis rekket lykwols bekend by de Earste Oarder, wêrnei't dy besiket om it hiele planetestelsel Ileenium te ferdylgjen troch de ynset fan 'e Stjerredeaderbasis, in nij massaferneatigingswapen. Dat wapen wurdt lykwols troch de fersetslju ferneatige foar't it op D'Qar ôfsketten wurde kin.
Neitiid wurdt de fersetsbasis halje-trawalje ûntromme (lykas te sjen yn Star Wars: Episode VIII – The Last Jedi), mar dat proses is noch geande as de float fan 'e Earste Oarder boppe de planeet út 'e hyperromte komt. Op 'e nij besiket de Earste Oarder D'Qar te ferneatigjen, mar by in efterhoedegefjocht wit it Ferset it stjerreslachskip de Fulminatrix op te blazen, wat it iennichste skip yn 'e fijannige float is mei in superlaserkanon swier genôch om 'e planeet te ferdylgjen. De float fan it Ferset ûntkomt nei de hyperromte, en de float fan 'e Earste Oarder giet dêr efteroan en lit D'Qar fierders gewurde.
In ôflevering fan 'e tekenfilmsearje Star Wars: The Resistance lit fierders sjen hoe't net lang nei de flecht fan it Ferset de supertanker Colossus by D'Qar oankomt foar werbefoarrieding op 'e fersetsbasis. As de planeet ferlitten blykt te wêzen, wint de bemanning it coaxium dêr't ferlet fan is as brânstof út it wrak fan 'e Fulminatrix. De oanwêzigens fan 'e Colossus by D'Qar wurdt al rillegau troch de Earste Oarder ûntdutsen, mar it slagget de supertanker om op 'e tiid fuort te kommen.
Romke van Dam
Romke van Dam (De Tynje 10 april 1868 - It Hearrenfean, 31 maart 1957) wie boer op De Tynje. It wie in sosjaal fielend man dy't in soad foar De Tynje betsjutten hat. Sa wie er yn 1915 ien fan de oprjochters fan it molkfabryk 'De Volharding II' op De Tynje. Nei him is de Romke van Damwei neamd.
Van Dam troude op 3 septimber 1899 te Opsterlân mei Janke Nannes Kleefstra (1871-1951).
Karel IV fan Frankryk
thumb|Karel IV de Moaie Karel IV (Creil (Oise), 18 juny 1294 - Vincennes, 1 febrewaris 1328), mei de bynamme 'de Moaie' (Charles IV le Bel) wie kening fan Frankryk en Navarra (as Karel I) fan 1322 oant syn dea. Hy wie de lêste streekrjochte ôfstammeling fan Hugo Kapet.
Karel wie de jongste soan fan Filips IV fan Frankryk. Under syn bewâld, dat net as al te wichtich bekend stiet, moast hy benammen rekkening hâlde mei de opposysje fan de Frânske eallju en joech hy stipe oan syn suster Isabella, dy't op minne fuot stie mei har gemaal, kening Eduard II fan Ingelân.
Karel wie wiswier trije kear troud, mar hat gjin manlike erfgenamten neilitten. Noch by Karel syn libben easke de Ingelske kening Eduard III, de soan fan Karel syn suster Isabella, de troan op. De Frânske fazallen joegen harren stipe lykwols oan in oare neef fan Karel, Filips, de soan fan syn omke Karel fan Valois, en dy't kening wurde soe nei Karel syn dea. Op dizze wize kaam der in ein oan it bewâld fan de Kapetingers. Dat wie lykwols net nei it sin fan Eduard III, dy't fia syn mem syn rjochten op de Frânske kroan ferdigene. Dat konflikt hie de Hûndertjierrige oarloch as gefolch.
Doardtske gevel
thumb|200px|Huis de Sleutel is in foarbyld fan in Doardtske gevel In Doardtse gevel is in Renessânse geveltype dat yn de stêd Doardt ûntwikkele waard, mar ek op oare plakken wol te sjen is.
in Doardtske gevel is in trepgevel dy't fierders as skaaimerk hat: rûnbôgen boppe de finsters mei in nis fersierd mei in trijefâldich klaverblêd, in oantalkopkes as fersiering en faak boppe de ûnderpui nog twa ferdjippings.
De âldste gevels binne fan 1550 ôf -, mar de measte binne tusken 1650 en 1795 boud.
De Doardtske gevel waard boud as masterproef foar it mitselersgilde fan Doardt, dêr't alle kanten fan it mitseljen yn nei foaren komme koe. It ûntwerp waard súver net wizige doe't der nije arsjitektonyske stilen opkamen. Yn 1725 vbeslette it gemeentebestjoer dat de Doardtske gevels net mear fan pas kamen yn de deftige strjitten fan de stêd en hjitte it gilde dat mitseldersproeven allinnich noch yn efterôfstrjitten útfierd wurde mochten. Sa komt it dat dizze gevels ek yn lytse strjitten oan de râne fan de binnenstêd te finen binne. Nei it opheffen fan de gilden yn 1795, waard de tradisjonele Doardtske gevel net mear boud.. Om 1900 hinne kaam dizze styl koarte tiid werom as histoarisearjende neostyl.
By de yngripende sanearing fan dielen fan de binnenstêd yn de 60er jierren fan de 20e iuw binne in protte efterstrjitsjes sloopt. De moaiste gevels binne doe lykwols oarbrocht nei de Hofstrjitte en de eastlike side fan it Statenplein. De Hofstrjitte krige sa it skildereftige karakter dy't it no hat.
Om 1900 hinne wiene der noch sa'n 150 Doardtske gevels yn Doardt, der binne noch sa'n 50 fan oer.
Bûten Doardt
Doardtse boumasters hawwe ek yn oare stêden oan 't wurk west en dêr Doardtske gevels set. Foarbylden dêrfan wurde fûn yn Delft, Woudrichem, Haarlim, Ljouwert en Grave.
1995
Dit jier makket ûnderdiel út fan it desennium fan 'e 1990-er jierren.
Muzyk
Album top 10 (boarne: popdossier.nl)
Jan Dirks Ankringa
Jan Dirks Ankringa (Ljouwert, 17 april 1793 - dêre, 21 jannewaris 1860) wie in klassikus.
Ankringa wie konrektor oan de Latynske skoalle, lid fan it Frysk Genoatskip en fan Constanter. Hy skreau Fryske religieuze poëzij en oersettings yn jierboekjes en sa. Teffens skreau er in Proeve van de geschiktheid der Friesche taal voor het verhevene (1857), dêr't in part fan Aeschylus syn Agamemnon yn oersetting opnaam wie.
Fierders Nederlânske poëzij yn 'Dichterlijke Nalatenschap', mei oersettingen fan klassiken (Boalsert, 1872).
Tafelboerd
In tafelboerd is in rûne houten skiif fan sa'n 15 sm. yn trochsneed, dy't op it lân brûkt waard om iten op te snijen. It waard yn de 19e iuw noch brûkt foar it snijen fan kâld fleis of spek. Twa persoanen brûkten faak tegearre ien boerd. Hjirfan komt ek de útdrukking eagen as tafelbuorden.
Finger
In finger is in útstekkend part fan de hân fan in minske of de foarpoat fan guon bisten. De hân fan in minske hat ornaris fiif fingers, tomme, wiisfinger, mulfinger, ringfinger en pinke. Mei twa hannen hat in minske tsien fingers.
Fingernammen
De fingers hawwwe yn de bernewrâld ek Fryske nammen, lykas fan pink nei tomme: of oars, fan tomme nei pink: en ek wol:
Sander Wiersma
Fan 1999-2003 folge er in oplieding Multimedia Design fan it ICT-lyseum oan it Friesland College yn Ljouwert. Tusken 2003-2007 studearre Wiersma autonome Byldzjende keunst oan de Akademy Minerva yn de stêd Grins. Hy wûn yn 2007 it Coba de Groot Stipendium 20.
Nationalsozialistisches Kraftfahrkorps
Flagge fan it NSKK|thumb|200px thumb|In NSKK-er regelet it ferkear yn [[Posen, oktober 1939]] It Nationalsozialistisches Kraftfahrkorps (NSKK) wie in paramilitêr part fan de NSDAP, oprjochte op 1 april 1931. It haaddoel fan it NSKK wie it fersprieden fan de 'motorisearringstins': dat it populêr meitsjen fan it auto- en motorgebrûk. Yn de Twadde Wrâldkriich wie it in helporganisaasje foar ûnder oaren de Luftwaffe. Yn de oarloch wie it NSKK in befoarriedingsienheid oan de ferskate fronten. Oant juny 1942 waard de NSKK laat fan Adolf Hühnlein; nei syn dea waard er opfolge troch Erwin Kraus.
De NSKK hinge de rasse-ideology fan de NSDAP oan en naam alinne lju mei in Ariernachweis as lid op. It NSKK wie teffens belutsen by de deportaasje fan joaden yn de besette gebieten yn East-Jeropa.
Sander Wiersma
Sander skilderet en tekenet in soad suggestyf wurk dêr't seksualiteit in grutte rol yn spilet. De wurken roppe faak emoasje op. Wiersma brûkt foar syn wurken byldmateriaal út tydskriften, films en ynternet. Dy bewurket er ta selsbewuste 'tsjustere' ympresjes fan in wyld libben. Syn wurken op papier binne meastentiids grut. Syn wurk yn potlead en swart fetkryt is net altiten útwurke.
Yn 2007 hie er in solo eksposysje Spring yn Ychten en groepseksposysjes yn Grins, Amsterdam en Ljouwert. Yn 2009 folge de solo tentoanstelling Akwarellen yn Museum Martena yn Frjentsjer.
Petrus Talpa
Petrus Talpa (Latyn: talpa = mol) wie in sechstjinde-iuwsk medikus fan Aldeboarn. Mooglik hiet er eins Moll (pake fan heechlearaar Petrus Moll). Gie nei Frânske hegeskoallen en waard dokter yn Snits (±1560), Ljouwert en oare plakken.
De Korenaar (Seisbierrum)
De Korenaar is in nôtmûne yn Seisbierrum yn de gemeente Waadhoeke, provinsje Fryslân. De mûne is sûnt 1971 in ryksmonumint.
De stellingmûne waard yn 1868 yn opdracht fan de herfoarme tsjerke boud en wie eartiids ek as pelmûne ynrjochte. Yn 1968, 1991 en 2006 wiene der restauraasjes. Nei de Twadde Wrâldkriich rekke de mûne bûten gebrûk.
De mûne is partikulier eigendom, de eigener is ek frijwillich mûnder en hat de mûne geregeld yn it wurk. De bygebouwen wurde brûkt as gearkomsteromte/partysintrum.
By de mûne is in tún oanlein mei in bylde-eksposysje.
Atlantyske Oseaan
De Atlantyske Oseaan is in wrâldsee, dy't ynleit tusken de Jeropa en Afrika yn it easten en Amearika yn it westen. Yn it noarden wurdt de Atlantyske Oseaan begrinzge troch de Noardpoalsee, yn it suden troch de Súdpoalsee.
De Atlantyske Oseaan is op de Stille Oseaan nei de grutste see op Ierde, en hy is likernôch in fiifde fan it gebiet fan de Ierde grut.
Untstean
thumb|left|260px|Pangaea driuwt út inoar en foarmet de hjoeddeiske Atlantyske Oseaan Nei alle gedachten is de Atlantyske Oseaan earst 150 miljoen jier lyn ûntstien, doe't ferskate parten fan Pangea al wer útelkoar dreaunen. Mooglik is de skuor tusken Amearika en Jeropa/Afrika it gefolch fan it ûntstean fan de Hekla. Ut dy skuor komt de Midatlantyske Rich omheech, ûntstien út omheechkommend magma. De magma komt hieltyd noch omheech, wat betsjut dat de wrâlddielen om de oseaan hinne hieltyd noch fierder útelkoar skood wurde, en dat de Midatlantyske Rich hieltyd noch waakst. Dêr't de rich boppe wetter útkomt, foarmet dy de Midatlantyske eilannen.
Eilannen
Yn de Atlantyske Oseaan lizze in tal fan eilannen en eilannegroepen:
Ferskaat
De Atlantyske Oseaan wurdt ek wol -koartswillich- oantsjut mei Grutte Dobbe. 'Oer de grutte dobbe stekke' betsjut: 'nei Amearika ferfarre'.
William Camden
William Camden (Londen, 2 maaie 1551 – Chislehurst, 9 novimber 1623) wie in Ingelsk histoarikus, topograaf en officer of arms. Hy skreau it earste goreografyske (topografyske en histoaryske) oersjoch fan Grut-Brittanje en Ierlân, Brittania en it earste skiedkundige wurk oer it regear fan Elisabeth I fan Ingelân, de Annales.
Keppelings om utens
thumb|left|Titelblêd fan de Annales
Space Chaser
Space Chaser is in Dútske speedmetalband oprjochte yn 2011 yn Berlyn. De band brocht yn 2014 syn debútalbum Watch the Skies! út. De teksten fan de band gean benammen oer bûtenierdske wêzens, somby's en science fiction. Space Chaser hat trije studio-albums útbrocht.
Darwin (Noardlik Territoarium)
Darwin is de haadstêd fan it Noardlik Territoarium fan Austraalje. It is de meast noardlike stêd fan it lân.
Stasjon Nijhuzum
Stasjon Nijhuzum (Nij) is in earder stopplak oan it spoar fan Ljouwert nei Starum op KM 35,8. It stopplak fan Nijhuzum is brûkt tusken 1895 en 15 maaie 1934.
Nutekreaker
Ferspriedingsgebiet fan de Nutekreaker yn Jeropa|thumb|right thumb|Nutekreaker yn Nasjonaalpark Retezat, Roemeenje. De Nutekreaker (Nucifraga caryocatactes) is in fûgel út it skaai fan de Nutekreakers yn de famylje fan de Kriefûgels.
Foarkommen
De Nutekreaker is mei in 32 oant 35 sm. like grut as de Houtekster. De soarten hawwe lykwols net deselde foarm: de Nutekreaker hat in koartere sturt en in gruttere kop. De fûgel hat in wjukspanwiidte fan 50 oant 58 sm. en in gewicht fan 120 oant 170 gram.
Mantsjes en wyfkes hawwe deselde kleuren. De fearren binne meast donkerbrún mei wite flekken. De fearren boppe op de kop, de wjukken en de boppekant fan de sturt binne hast swart. De ûndersturtfearren en it lêste part fan de sturtfearren binne wyt.
Fersprieding
De Nutekreaker komt meast foar yn nuddelbosken. Syn libbensgebiet is beheind ta de plakken dêr't de spjirre, pynbeam en hazzenutebeam foarkomme. Sa komt de soarte foar yn Súd Skandinaavje, Súd Finlân, de Baltyske Steaten en fan Poalen oant yn Sibearje. Ek yn Dútslân komt de Nutekreaker foar, yn it Middenberchtme en de Alpen.
Taksonomy
Der binne njoggen ûndersoarten:
Gerrit Knop
Gerrit Knop (West, 4 desimber 1873 – yn Nederlân, 9 july 1949) wie in Frysk skriuwer, dichter, ûnderwizer, amateur-taalkundige, oersetter en publisist, dy't ôfkomstich wie fan it doarp West op it Waadeilân Skylge. As ien fan 'e earsten bekommere hy him om it lot fan 'e Skylger dialekten en yn it bysûnder fan syn memmetaal, it Skylgersk.
Nutekreaker
Iten
By it iten fan nuten pakt de Nutekreaker de nút yn syn poat en spjalt dy mei syn sterke snaffel yn stikken. Ek de pynappelpitten knapt er mei syn snaffel yn stikken.
Gerrit Knop
Libben
Knop wie hikke en tein yn West, dêr't er letter skoalmaster waard. Fan likernôch 1931 ôf sette er him o sa yn foar it behâld fan it Skylgersk en de oare Skylger dialekten (it Midslânsk en it Aastersk). Dat died er mei de publikaasje fan ferskate boeken en artikels, en troch syn mei-eilanners oan te fiterjen om koarte ferhalen en gedichten yn it eigen dialekt te skriuwen. Sels liet er it ek net by grammatikale ferhannelings. Krektoarsom, hy publisearre eigenskreaune ferhalen yn û.m. de Harnzer Krante (dy't op it eilân in soad lêzen waard) en brocht de dichtbondel Fersen yn de Schylger Tongslach út.
Nutekreaker
Iten
De Nutekreaker leit ek in foarrie oan foar by't winter. Hy hakket mei syn snaffel in gat yn de grûn en makket it dêrnei wider troch syn snaffel hieltiten yn 't wiidst iepen te dwaan. Dêrnei wurdt syn krop fol mei pynappelpitten en hazzenuten yn it gat lege. De foarriegatten wurde troch de fûgel ek at der in laach snie leit sûnder lang sykjen weromfûn.
Gerrit Knop
Libben
Fierders besocht er yn syn Schylgeralân om sjen te litten dat it Skylgersk net ûnderdie foar oare taalfoarmen troch der teksten yn te skriuwen dy't fan safolle mooglik ferskillende sjenres wiene. Sa omfieme dat boek û.m. lieten, in humoristysk gedicht, in oersetting fan in fragmint fan John Milton syn epos Paradise Lost en in fertaling fan it koraal Abide with Me.
Teffens wie Knop de driuwende krêft efter de útjefte fan it earste Skylger lêsboek (foar skoalbern) yn 1935, it saneamde Schylgerlaner Leisboek, wêryn't alle trije dialekten fan it eilân behannele waarden. Yn 1948 wie hy de earste winner fan 'e doe krekt troch de provinsje ynstelde Joast Halbertsmapriis. Postúm ferskynde fan Knop yn 1954 it boek De Spraakkunst der Terschellinger Dialecten, wêryn't er tige sekuer de trije Skylger dialekten op taalwittenskiplike wize fêst besocht te lizzen.
Nutekreaker
Fuortplanting
De Nutekreaker makket syn nêst meast betiid yn it jier heech yn de nuddelbeammen, ornaris flakby de stamme. It meast wurde dêrfoar spjirren of dinnen brûkt. It wyfke leit sa'n 3 as 4 aaien dy't yn 16 oant 21 dagen útbret wurde. De jongen fleane nei in trije wiken út.
Viceroy's House (film)
Viceroy's House is in Britsk-Yndiaask-Sweedske histoaryske romantyske dramafilm út 2017 ûnder rezjy fan Gurinder Chadha, mei yn 'e haadrollen Manish Dayal, Huma Qureshi, Hugh Bonneville en Gillian Anderson. De titel betsjut "Underkeningswente" of "Hûs fan 'e Underkening", en ferwiist nei it âlde Viceroy's House, de residinsje fan 'e ûnderkening fan Britsk-Ynje (no it Rashtrapati Bhavan, de residinsje fan 'e presidint fan Yndia). It ferhaal giet oer de lêste moannen fan it koloniaal bewâld yn Britsk-Ynje yn 1947 en folget oan 'e iene kant lord Mountbatten, de lêste ûnderkening, dy't Britsk-Ynje tariede moat op ûnôfhinklikheid, en is oan 'e oare kant in ferhaal oer de ûnmooglike leafde tusken Mountbatten syn liiffeint Jeet Kumar, in hindoe, en Aalia Noor, in moslima dy't as assistinte oan Mountbatten syn dochter tawiisd is. Beide ferhaallinen berikke in narratologysk hichtepunt as de Dieling fan Ynje tusken it hindoeïstyske Yndia en it islamityske Pakistan in feit wurdt. Viceroy's House krige fan 'e filmkritisy oer it algemien positive resinsjes, mar wie yn 'e bioskopen gjin grut kommersjeel súkses.
Plot
Oan it begjin fan 'e simmer fan 1947, de hjitste simmer yn mear as hûndert jier, mei oerdeis temperatueren fan 46°C, arrivearret lord Louis Mountbatten, 1e boarchgreve (letter greve) Mountbatten fan Birma yn New Delhi, de haadstêd fan Britsk-Ynje. Hy is in efterneef fan kening George VI fan it Feriene Keninkryk en is oansteld as de nije Britske ûnderkening. Hy moat de lêste wurde dy't dat amt beklaait, mei't er de koloanje tariede moat op ûnôfhinklikens. By him binne syn frou lady Edwina, dy't eins in bettere politika is as har man, en harren jongfolwoeksen dochter, lady Pamela. Edwina stiet der by har man tige op oan om wat te dwaan oan maatskiplike swierrichheden, lykas it analfabetisme fan mear as 90% en de withoe hege poppestjerte. Har man sjocht dêr lykwols gjin kâns ta. Hy moat sjen dat er Ynje sa gau mooglik ûnôfhinklik makket, om't der oars bloedferjitten útbrekke sil.
In oarenien dy't nij is yn it ûnfoarstelber lúkse Viceroy's House, it paleis fan 'e ûnderkening, is de jonge hindoe Jeet Kumar, dy't mei de sikh Duleep Singh ien fan 'e beide liiffeinten fan 'e nije ûnderkening wurdt. Jeet (útspr.: [ʤiːt], "dzjiit") is in jongeman dy't earder plysje west hat yn Lahore, mar hy hat ûntslach nommen om't er de ynset fan 'e plysje troch de Britske koloniale autoriteiten tsjin 'e oanhingers fan 'e ûnôfhinklikheidsbeweging net mear goedkrije koe. Duleep (útspr. [duˈliːp], "dûliip"), dy't út itselde doarp yn 'e Pûndjaab komt, hat Jeet foardroegen foar syn nije funksje yn it Viceroy's House. Hy liedt syn freon rûn troch it gigantyske paleis, wêrby't allinne de binnendoarstêf (dus de túnlju en stâlfeinten en sa net meirekkene) al út 500 man bestiet.
Mountbatten nûget de ynlânske politike lieders fan Britsk-Ynje yn it Viceroy's House út foar beried. Jawaharlal Nehru, de lieder fan 'e Kongrespartij, dy't 300 miljoen hindoes en sikhs fertsjintwurdiget, wol dat de koloanje ûnôfhinklik wurdt as ien grut lân: Yndia. Muhammad Ali Jinnah fan 'e Moslimliga, dy't 100 miljoen moslims fertsjintwurdiget, wol dat de koloanje opdield wurdt yn in thúslân foar de hindoes: Yndia, en in thúslân foar de moslims: Pakistan. Net ien fan beiden is ree om wetter by de wyn te dwaan, en it slagget Mountbatten net om 'e ympasse te trochbrekken. Mahatma Gandhi, de spirituele lieder fan 'e Yndyske ûnôfhinklikheidsstriid, wol ek neat witte fan in dieling fan 'e koloanje. Hy stelt in kompromis foar, troch Jinnah en de Moslimliga it earste regear fan it ûnôfhinklike Yndia foarmje te litten. Nehru wiuwt dat lykwols fuort as ûnreälistysk, mei't de hindoeïstyske mearderheid dat nea akseptearje soe en it regear fan Jinnah fuortstimme soe by de earste mooglikheid dy't dêrfoar bestie.
As sektaryske gewelddiedichheden tusken hindoes, sikhs en moslims oeral yn Yndia útbrekke en hieltyd mear deaden easkje, kin Mountbatten net yngripe om 'e ienfâldige reden dat er dêr de troepen net foar hat. Hast alle Britske troepen binne fanwegen de Twadde Wrâldoarloch út 'e koloanje weromlutsen om op oare plakken ynset te wurden, en de ynlânske troepen besteane sels út hindoes, sikhs en moslims en binne dêrom ûngeskikt om yn te gripen: in hindoesoldaat sil net op hindoes sjitte wolle, en yn moslimsoldaat net op moslims. Under ynfloed fan Gandhi, foar wa't er grut respekt hat, siket Mountbatten dipper nei in oplossing dy't liede sil ta Yndia as ien steat. Mar as it geweld almar oanboazet en tsientûzenen slachtoffers begjint te easkjen, lit er himsels, krekt as Nehru en de oare lieders fan 'e Kongrespartij, mei tsjinnichheid oerhelje om in ferdieling yn twa steaten te akseptearjen. Hy kriget lykwols mar seis wiken de tiid om plannen te meitsjen foar de oansteande Dieling fan Ynje. In Ingelske abbekaat mei in protte ûnderfining, Cyril Radcliffe, dy't lykwols noch nea yn Britsk-Ynje west hat, wurdt oansteld om 'e grinzen tusken Yndia en Pakistan fêst te lizzen.
Underwilens hâldt Jeet oan mei syn hofmakkerij fan Aalia. Sy wiist him earst beslist ôf, mar hy jout it net op en siket har heit op, dy't him, nettsjinsteande syn religy, noch altyd as in goede freon beskôget. Jeet hat de âldman oer syn swierrichheden yn 'e leafde ferteld, mar der net by sein dat it om syn eigen dochter giet. As ien fan it tsjinstfolk yn it Viceroy's House trout, freget Jeet op 'e brulloft Aalia om mei him te dûnsjen. Sy wol net, mar wannear't in oare moslim har tabyt dat se har "by har eigen soart" hâlde moat, lit se har dat net sizze en dûnset se dochs mei him. Dat makket alle âlde gefoelens foar Jeet, dy't se feilich opburgen tocht te hawwen, wer los. Neitiid bringe se hieltyd mear tiid troch yn inoars selskip, mar hoewol't Jeet har besiket oer te heljen om mei him te trouwen, sjocht sy it ferskil fan religy as in ûnoerkomlik probleem, nammenste mear no't de relaasjes tusken moslims en hindoes yn Ynje sa striemin binne en allinne mar minder wurde. Ek wol se har ynfalide heit net teloarstelle, dy't alle famylje is dy't se noch hat. As har ferseine Asif weromkeart út militêre tsjinst, is it Aalia dúdlik wat har te dwaan stiet.
Douwe Tasma
Douwe Jelles Tasma (Grou, 1753 - dêre?, 1845) wie in klokmakker. In klok fan syn hân is yn it Frysk Museum, in tafelklokje op Harinxmastate yn Beetstersweach.
Viceroy's House (film)
Plot
As de Dieling fan Ynje neieroan komt, moatte alle tsjinners fan it Viceroy's House opjaan fan hokker lân se boargers wurde wolle: Yndia of Pakistan. Jeet en Duleep jouwe Yndia op; Aalia jout Pakistan op. De hiele ynboel fan it paleis wurdt tusken de beide lannen ferdield, mei 80% foar Yndia en 20% foar Pakistan. Dat giet troch oant yn it absurde: fan 'e ensyklopedy yn 'e bibleteek kriget Pakistan de letters A oant en mei E, wylst de rest oan Yndia komt. Radcliffe komt der mei de grinsôfbeakening net út en siket help by lord Ismay, de stêfsjef fan 'e ûnderkening. Dy jout him in topgeheim rapport wêryn't ûnder lieding fan 'e foargeande ûnderkening, lord Wavell, al in grins tusken Yndia en Pakistan fêststeld is. Radcliffe hat, as er op 'e tiid klear wêze wol, gjin oare kar as om dy grinsline oer te nimmen.
Douwe Tasma
Neisieten en famyljeleden fan Tasma wiene ek oerwurk- en klokmakkers. Anno 2014 dûke noch altyd klokken fan syn hân op by feilingen.
Earebegraafplak Ede
thumb|It mausoleum (maaie 2018) Earebegraafplak Ede is in begraafplak op de Paasberg yn it Gelderske plak Ede. It is it lêste rêstplak foar 30 sneuvele Nederlânske fersetsminsken út de Twadde Wrâldoarloch. Yn Ede is it de offisjele lokaasje dêr't op 4 maaie de deaden betocht wurde. Lokaal wurdt meastentiids praat oer Het Mausoleum.
Nel Benschop
Nelly Anna Benschop (De Haach, 16 jannewaris 1918 – Arnhim, 31 jannewaris 2005) wie in Nederlânsk dichteres. Hja wie de bêst ferkeapjende dichter fan Nederlân.
Earebegraafplak Ede
Skiednis
Foar de oanlis fan it betinkplak wie it gebiet op de Paasberg in boskich kuierpark dêr't al in monumint wie ta eare fan kostskoallehâldster Anna Maria Moens. Ein 1944 lykwols waarden, mei it each op de oankommende opmars fan de alliearden, hast alle beammen troch de Dútske besetter kapt en waarden stellingen en rinfuorgen oanlein; sadwaande feroare it park yn in treastleaze woastenij. Hast fuort nei de oarloch krigen de eardere distriktskommandant fan de Binnenlandse Strijdkrachten Derk Wildeboer en Zwerus de Nooij sr. it idee foar in monumint ta oantins foar fallen fersetsstriders. In groep fan âld-fersetsstriders organisearre in jildynsammelaksje dêr't romhertich gehoar oan jûn waard troch de Edeske befolking. Der waard safolle jild byinoar fandele (71.935 gûne) dat dêrmei letter ek noch oare monuminten yn de omkriten fan Ede finansiere wurde koene. Foar it ûntwerp waard yn Wageningen kontakt socht mei tún- en lânskipsarsjitekt Jan Bijhouwer. De Edeske boukundige Jan Brands en kweker Ten Ham wiene ek belutsen by de bouplannen. De bou waard útfierd troch de Edese oannimmer Gaasbeek en meiwurking waard ferliend troch de Kanadeeske striidkrêften dy 't, yn ôfwachting fan har weromgean nei hûs, yn Ede legere wienen.
Viceroy's House (film)
Plot
Hoewol't Ismay him op it hert drukt hie om Mountbatten der net mei lestich te fallen, lit Radcliffe de ûnderkening it âlde rapport sjen dêr't er syn wurk op basearre hat. Mountbatten is poerrazen as er foar it ferstân kriget dat de foargeande Britske premier, Winston Churchill, oan Jinnah al in eigen moslimsteat ûnthjitten hie en dat Jinnah dêrom fan gjin kompromis witte woe. As er Ismay dêrmei konfrontearret, leit dy him út dat it inkeld Realpolitik is: Nehru en syn Kongrespartij hingje oer nei it sosjalisme, en it Feriene Keninkryk en de Feriene Steaten binne benaud dat in feriene Yndia nei de ûnôfhinklikheid yn 'e Kâlde Oarloch de kant fan 'e Sovjet-Uny kieze soe. Dêrom moat Pakistan kreëarre wurde, wat Yndia yn it foarste plak mei 25% lytser meitsje sil. Boppedat ûntstiet sa in Westersk oriïntearre buffersteat tusken Yndia en it Sintraalaziatyske diel fan 'e Sovjet-Uny yn, en teffens wurdt der in fijân foar Yndia skepen, dêr't Yndia yn 'e regio hiel wat mei te stellen krije sil. Mountbatten beseft dat er as pion brûkt is yn in spultsje dat as útkomst kriget dat miljoenen minsken fan hûs en hiem ferdreaun wurde sille. As er Ismay it leksum lêst oer wat er dien hat, wiist dy Mountbatten der fyntsjes op dat it net syn namme is dy't mei de Dieling fan Ynje ferbûn wêze sil, mar Mountbatten sines.
Nel Benschop
Libben en wurk
Benschop waard berne yn De Haach as dochter fan in beamkweker. Se waard grutbrocht yn in strang gereformearde hûshâlding. Sy gie nei de mulo en die dêrnei de kweekskoalle. Yn 1937 helle hja har akte. Sy naam fierder les yn deklamearjen by Lily van Haghe. Yn de Twadde Wrâldkriich helle hja noch aktes foar de fakken Ingelsk en Frânsk. Nei de oarloch gie se út 'e hûs en waard learares op in kostskoalle foar famkes yn Driebergen. Dêrnei wurke se as learares Nederlânsk en Frânsk oan in mulo yn Arnhim en in lyseum yn Veenendaal. Yn 1981 gie se mei pensjoen.
Earebegraafplak Ede
Skiednis
It earebegraafplak waard op 2 augustus 1947 iepene yn it bywêzen fan prins Bernhard, boargemaster Joost Boot en kommissaris fan de Keninginne Cypriaan Gerard Carel Quarles fan Ufford. Der leine lange tiid 29 fersetsminsken yn it mausoleum begroeven. Op 26 april 2012 waard it stoflik omskot fan Christiaan Hollebrands byset. Yn 2017 -2018 is it mausoleum restaurearre.
Nel Benschop
Libben en wurk
Benschop begûn yn 1948 mei dichtsjen. Wilens droech se gedichten fan oaren foar, mei inkelde fan harsels der tusken. Se debutearre yn 1967 by útjouwerij Kok út Kampen mei de bondel Gouddraad uit vlas. De útjouwerij hie de útjefte yn 't earstoan hast net oandoard, mar de bondel wie in enoarm súkses, en waard leafst sechtich kear werprinte. Fan al har bondels binne yn totaal trije miljoen ferkocht. Faak wurdt har wurk oanhelle yn rouadvertinsjes, fral it gedicht "In memoriam voor een vriend".
Earebegraafplak Ede
Mausoleum
It gehiel bestiet út in park mei romme gazons dêr't in mausoleum op boud is, in oarlochsmonumint makke fan bakstien dêr't 30 minsken yn begroeven lizze. Op de foarkant binne 40 wat djipper lizzende platen fan natuerstien, dêr't de nammen fan de betocht persoanen yn gouden letters te lêzen binne. Dêrboppe stiet de tekst: “GESTEUND DOOR HET RECHT STREDEN ZIJ VOOR DE VRIJHEID”. Links is op it mausoleum it wapen fan Ede oanbrocht en neist it mausoleum stiet oan dizze kant in flaggemêst. Rjochts stiet boppe op it mausoleum in brûnzen byld fan de keunstner Piet Esser. Dy figuer stelt in fallen strider foar dy't him wer ferheft. Dêrûnder is in plakette dêr 't in tekst út it Bibelboek Joël op werjûn is:
Viceroy's House (film)
Plot
Mountbatten jout it tsjinstfolk tastimming om, ynsafier't dat nedich is, harren famyljes op te fangen op 'e gerjochtichheid fan it Viceroy's House. Mei't de hiele Pûndjaab yn ûnstjoer is, giet Duleep werom nei it doarp dêr't hy en Jeet wei komme om syn eigen famylje en Jeet syn mem en susters op te heljen, wylst Jeet efterbliuwt om by Aalia te wêzen en tagelyk syn eigen famylje en dy fan Duleep op te fangen foar it gefal dat dy op eigen manneboet al nei New Delhi ta flechte wêze mochten. Duleep keart werom mei it nijs dat er it doarp folslein ferwoastge weromfûn hat. De ynwenners, hindoes en sikhs, binne ôfslachte troch moslims, en hy hat dêr nimmen mear libben oantroffen, dat syn eigen famylje, en Jeet sines, binne foar 't neist dea.