cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dina (bibelsk persoan)
It bibelsk ferhaal
Doe't har folk de tinten opslein hiene by de stêd Sichem, gyng Dina, de dochter fan Jakob en Léa, ris nei de stêd om dêr oare fammen te moetsjen. Sichem, in soan fan de foarst Hemor, seach Dina, naam har mei en sliepte mei har. Sichem mocht Dina graach lije en de twa koene it neffens it bibelferhaal goed meiïnoar fine. Op fersyk fan Sichem gyngen Hemor en Sichem nei Jakob om mei him te praten oer in houlik en hy stelde út dat de twa folken famyljebannen meiïnoar oangyngen, sa't it lân ek mei Jakob's folk dield wurde koe.
Sichem hie der alles foar oer om Dina as frou te krijen, hoe heech de breidskat ek wêze mocht. Mar de soannen fan Jakob wiene poer fanwegen de ûntearing fan Dina en hja hiene hiele oare plannen. Hja seine tsjin Sichem en Hemor dat it net mooglik wie harren suster te jaan, om't Sichem net besnien wie oan. Soks koe allinnich as alle Chiwwityske manlju harren ek besnije litte soene. En ek dat wie Sichem goed, want hy wie sljocht mei Dina. Sichem en syn heit gyngen werom en lieten doe alle manlju fan de stêd by de poarte komme en hja leine út ûnder hokker betingst beide folken ta ien folk wurde koene en hokker foardielen dat meibrocht.
It wraaksuchtige plan fan Jakob's soannen slagge en alle manlike ynwenners fan de stêd lieten harren besnije. Op de dei dat de koarts troch it besnijen it fûlst wie, teagen Simeön en Levy, de folle broers fan Dina, mei harren swurd de stêd yn. Dêr deaden hja alle manlju en ek Hemor en syn soan Sichem waarden fermoarde, wylst hja Dina út Sichem's hûs hellen. De hiele stêd waard plondere en hja roofden alles wat los en fêst wie, sels de froulju en de bern waarden meinommen.
Jakob wie djip ûngelokkich doe't hy hearde wat syn soannen útheefd hiene: Jimme ha my by de Kanaäniten en de Perizziten op in minne namme brocht en as hja harren ferienigje en my oanfalle, dan kin ik myn folk net mear ferdigenje. Dêrnei briek Jakob de tinten op om nei Bet-El te tsjen.
Op syn stjerbêd ferflokte hy Simeön en Levy om wat hja dien hiene: ''Wat hja beprate, wol ik neat fan witte. Yn har gearkomste sil myn persoan net behelle wurde, want yn har grime ha se manlju deaslein... Flok oer har grime, want dy is fûleindich, oer har grimmitichheid, want dy is wreed. Ik sil har ûnder Jakob ferdiele, ûnder Israel har ferstruie...''
Beau monde
De beau monde (út it Frânsk: "moaie wrâld") of high society (út it Ingelsk: "hege maatskippij") is de hegerein of elite fan in beskate maatskippij mei syn libbensstyl en al syn hâlden en dragen. It is in sosjale klasse dy't him ûnderskiedt fan 'e rest fan 'e maatskippij troch de rykdom fan syn leden en de wize dêr't hja dy rykdom op brûke. Der klibbet oan dizze termen nammentlik sterk in assosjaasje mei uterlik fertoan fan djoere klean, sieraden en juwielen, ensfh., en teffens fan dekandinte feesten, bals en diners. Foarhinne wie de beau monde boppedat yn beskate lannen (lykas Grut-Brittanje) faak in tige sletten fermidden, dêr't men yn berne wêze moast om deryn trochkringe te kinnen.
Ein Kerem
Ein Kerem (Hebriuwsk: עֵין כֶּרֶם, Arabysk: ‎عين كارم‎; ek Ain Karim) is oarspronklik in doarp en tsjintwurdich in stedsdiel fan Jeruzalim, Israel. It plak in fanwegen de oerlevering dat Jehannes de Doper dêr berne is in kristlik beafeartsplak.
Befolking
Oant 1948 bestie de befolking fan Ein Kerem út Arabyske moslims en kristenen. Nei in guerilla-oanfal fan yn Ein Kerem stasjonearre feriene Arabyske striders op in joadsk konvoai op de wei fan Tel Aviv-Jeruzalim en de oanfal fan joadske striders op it krekt wat noardliker lizzende Deir Yassin, waard de befolking fan Ein Kerem evakuëarre. De ferlitten hûzen waarden letter tawiisd oan migranten. Troch de tiid hinne droech it lanlike karakter der oan by dat Ein Kerem in populêr keunstnersplak waard.
Namme
De namme betsjut "boarne fan de wynberch".
Beafeart
It plak wurdt neffens fynsten al sûnt de brûnstiid bewenne en mooglik giet it om itselde plak as it âldtestamintyske Bet Kerem (Jeremia 6:1; Nehemia 3:14). Neffens it Lukas-evangeelje (1:39) reizge Marije nei de ferkundiging nei it heechlân nei in stêd yn Juda om in besite te bringen oan Sacharías en har nicht Elisabet, dy't swier wie.
It besjen wurdich yn Ein Kerem is de 19e iuwske katolike Tsjerke fan de hillige Jehannes de Doper. Dêr soe de grot lizze dêr't Jehannes de Doper berne waard. Ek it russysk-otterdokske Gorny-kleaster ("Berchkleaster") út de 19e iuw hat in Jehannes de Dopertsjerke. De katedraal fan it kleaster waard yn 2007 foltôge. Under it Gorny-kleaster leit de Visitatio-tsjerke (Fisitaasjetsjerke). Oan it paad nei de tsjerke leit ûnder in 19e iuwske moskee in boarne, dêr't neffens in 14e iuwske tradysje Marije op reis nei har nicht Elizabet efkes lins holden hat. It Frânske kleaster Les Sœurs de Notre-Dame de Sion (De Susters fan Us-Leaffrou fan Sion) is in 19e iuwsk kleaster dat stifte waard troch de ta it katolisisme bekearde joaden Theodore en Marie-Alphonse Ratisbonne.
Flodder 3
Flodder 3, soms stilearre as Flodder III, en ek wol bekend as Flodder Forever en Flodder: The Final Story, is in Nederlânske komeedzjefilm út 1995 ûnder rezjy fan Dick Maas. De haadrollen waarden fertolke troch Nelly Frijda, Coen van Vrijberghe de Coningh, Stefan de Walle en Tatjana Šimić. It is de trêde en lêste film oer de asosjale húshâlding Flodder út 'e Flodder-franchise, mar it is net sasear in ferfolch op 'e foargeande beide films, mar mear in fuortsetting fan 'e tillefyzjesearje Flodder. Sterker noch, it senario fan 'e film waard gearstald út 'e skripten foar trije ôfleverings út 'e tillefyzjesearje dy't nea makke wiene. De film folget de famylje Flodder as se it slachtoffer wurde fan in kampanje fan it wykkomitee om harren út har filla te ferdriuwen. Flodder 3 wie lang net sa kommersjeel súksesfol as de foargeande beide films.
Plot
De asosjale húshâlding Flodder wennet al inkele jierren yn 'e fillawyk Zonnedael, dêr't se by wize fan sosjaal eksperimint bedarre binne. De Flodders steane ûnder begelieding fan sosjaal wurker Sjakie van Kooten, dy't mient dat se yn harren hâlden en dragen mei stappen en sprongen foarút gien binne, mar eins sette de Flodders harren wenstige libbensstyl yn Zonnedael gewoan fuort. Sa is it ferskate jûnen yn 'e wike feest yn Huize Flodder, wêrby't al harren freonen út 'e folksbuert dêr't se oarspronklik wennen, op besite komme en oant neare nacht de boel op stelten sette. De hiele wyk hat te lijen ûnder de lûdsoerlêst dy't dat opsmyt.
Fierders rekket Ma Flodder geregeldwei slaande deilis mei de skiteldeftige buorfroulju. Soan Johnnie betinkt it iene nei it oare snoade plan om troch lytse kriminaliteit jild te 'fertsjinjen', hoewol't dy plantsjes faker al as net op 'e non rinne. Ien fan 'e redens dêrfoar is dat Johnnie syn ûnnoazele jongere broer Kees as syn assistint ynset. As Kees Johnnie net hoecht te helpen, is er faak by de pleatslike tennisklub te finen, dêr't er troch it iepenslaande rút fan 'e klaairomte by it dûsen de neakene tennisfamkes begluorket. Dochter Kees sit tsjintwurdich op karate, wat har by steat stelt om har lyknammige broer te beskermjen tsjin in wan bruien fan 'e tennisjonges as er by syn strúnjeierij trappearre wurdt. De beide jongste bern, Toet en Henkie stelle ûnderdielen fan gersmeaners en bromfytsen om dêrmei de rolstoel fan pake Flodder fan eigen oandriuwing te foarsjen, sadat se net hieltyd mear mei him in blokje om hoege. En hûn Whisky oefenet yn 'e hiele strjitte in wier skrikbewâld út foar postrinders en krantejonges.
Om't Zonnedael mei gauwens syn 25-jierrich bestean fiere sil, siket it feestkomitee iverich nei in manear om fan 'e Flodders ôf te kommen foar't dy it feest bedjerre sille, sa't se dat mei alles dogge. Fral de foarsitter, Ruud van Brandwijk, hat der tige by tige bestek op om 'e Flodders fuort te krijen, ek al is er net ien fan harren neiste buorlju. Hy freget in maat fan him om help, de abbekaat Reinoud de Graaff. Dyselde lit syn dochter Mirjam ynfiltrearje by de gemeente om ynsjoch te krijen yn it dossier oer de Flodders. Op dy manear ûntdekke Van Brandwijk-en-dy dat der beskate betingsten steld binne by it tawizen fan 'e leechsteande filla oan 'e Flodders: sa is it begean fan in misdriuw troch ien lid fan it gesin al reden foar de útsetting fan 'e hiele húshâlding.
Alzheimer Nederlân
Alzheimer Nederlân is in stichting dy't him ynset foar minsken mei de sykte fan Alzheimer en oare foarmen fan demintens. De stichting hat in lanlik buro, 52 regionale ôfdielingen en hâld 200 moannegearkomsten foar lotgenoaten, de saneamde Alzheimer Kaffees. Njonken pasjinte-organisaasje is de stichting ek in fûns dat wittenskiplik ûndersyk nei demintens finansierret.
Flodder 3
Plot
It is fansels mar in kwestje fan tiid foar't ien fan 'e Flodders wer ris earne foar arrestearre wurdt, mar Van Brandwijk beslút it lot in hantsje te helpen. Hy lit ien fan 'e leden fan it komitee oanjefte dwaan fan it stellen fan syn auto. Neitiid betellet er in lûsje figuer om mei de auto nei de Flodders ta te riden en Johnnie te freegjen oft dy helpe kin mei de heling fan it fiertúch. Johnnie hat dêr gjin beswier tsjin, en de auto wurdt by de Flodders efterlitten. As Johnnie him yn 'e garaazje ride wol, sadat er wat út it sicht is, blykt dy lykwols fol te stean mei troep. Dat, ynstee lit er syn broer Kees, dy't dat sa stomme graach wol, in ritsje yn 'e auto meitsje. Underweis komt Kees de plysje tsjin, rekket yn panyk en parkearret de auto earne yn 'e wyk op in willekeurige oprit. De plysje komt by de Flodders oan om't der in tip binnenkommen is dat Johnnie in stellen auto yn besit hawwe soe, mar dat blykt net sa te wêzen. Letter sjogge de plysjes de stellen auto earne op in oprit stean, by it hûs dat (tafalligerwize) fan 'e eigner is. Dy kriget dêrnei in warskôging foar it dwaan fan in falske oanjefte.
Alzheimer Nederlân
De stichting hat 210.000 begeunstigers. Alzheimer Nederland waard oprjochte troch Hendrik Willem ter Haar. Foarsitter fan de Ried fan Tafersjoch fan de stichting is âld-minister Liesbeth Spies en direkteur is Gea Broekema-Procházka.
Flodder 3
Plot
Van Brandwijk moat sadwaande werom nei de tekentafel en hy rekket almar mear obsedearre troch it idee dat er de Flodders tsjin eltse priis fuort sjen moat te krijen. Underwilens begjinne syn nuvere opstigings de oare leden fan it feestkomitee, mei foaroan Liesbeth Vonk, tsjin te stean. Om't neffens it hierkontrakt fan 'e Flodders ek skeining fan 'e iepenbiere earberens al genôch is om se út harren wente te setten, besiket Van Randwijk no om dochter Kees safier te krijen dat it liket as docht se oan strjitteprostitúsje. Hy lit in lid fan it komitee har opskilje mei it oanbod om yn in film te spyljen yn 'e rol fan in prostituee. As se dêrop yngiet, wurdt se thús (yn kostúm) ôfhelle. Har sjauffeur lit har lykwols efter by in tippelsône, dêr't Van Brandwijk en Vonk fierderop mei in kamera yn 'e oanslach de boel yn 'e rekken hâlde. De strâne Kees hâldt in auto oan om in lift nei hûs te krijen, mar it liket op 'e foto's fan Van Brandwijk as stapt se as prostituee by in klant yn. Van Brandwijk mient dat er no it wapen tsjin 'e Flodders yn 'e hannen hat dat er socht, mar dan blykt de man dy't Kees in lift jûn hat in oar lid fan it komitee te wêzen dy't krekt in nije auto kocht hie en neat fan 'e lytse 'undercoveroperaasje' fan Van Brandwijk ôfwist.
Behalven kriminele aktiviteiten en skeining fan 'e iepenbiere earberens blykt ek gesinsútwreiding reden te wêzen om 'e Flodders harren wente te ûntnimmen. Dat Van Randwijk spoart de biologyske heit fan dochter Kees op, dy't er omkeapet om it wer oan te lizzen mei Ma Flodder en by de Flodders yn te lûken. As de man dat lykwols besiket, wâdet Ma Flodder him fuortendaliks it hûs wer út, om't se him net luchtsje of sjen kin. Boppedat hat se al romantyske relaasje mei de âld swerver Robbie. It mislearjen fan syn trêde plan is in rare ôfdijer foar Van Brandwijk, mar as er heart fan 'e leafde fan Ma Flodder foar Robbie, kriget er foar it ferstân dat dat op itselde delkomt. Ma lit der gjin gers oer groeie en wol daliks trouwe, en Robbie hat dêr gjin beswier tsjin.
Underwilens ûntdekt sosjaal wurker Sjakie, dy't smoarfereale rekke is op Mirjam de Graaff, har wiere bedoelings as er sjocht dat sy in (yllegale) kopy makke hat fan it hierkontrakt fan 'e Flodders. Dêrtroch sjitte him ynienen de betingsten fan it hierkontrakt wer te binnen. Hy hastiget him nei de trouwerij ta om dy tsjin te hâlden, mar Ma Flodder wegeret nei him te harkjen en wol dochs trochsette, ek al soe se dêrtroch har hûs kwytreitsje. As lykwols de bern fan Robbie opdaagjen komme, dy't de trouwerij ek tsjinkeare wolle, docht bliken dat swerver Robbie eins miljonêr Robert is, dy't foar syn eigen famylje ûnderdûkt wie om wer ris in skoftke in 'normaal' libben te lieden. Johnnie, dy't in houlik fan syn mem mei in swerver alhiel net sitten seach, fleuret hielendal op, mar Ma fielt har besoademitere en set Robbie/Robert oan 'e dyk, sadat de trouwerij op it lêste stuit noch ôflast wurdt, ta grutte argewaasje fan Van Brandwijk.
De oare deis docht lykwols bliken dat de hierferlinging net op 'e tiid regele is: Sjakie hie dy wol op 'e tiid oanfrege, mar it brief dêr't dat yn stie, hied er oan Mirjam jûn om op 'e post te dwaan. Dêrtroch ferlieze de Flodders dochs noch harren wente. Se lizze har dêr lykwols net by del en negearje de moannings ta ûntromming. Dêrop arrivearret in plysjemacht mei stipe fan 'e mobile ienheid, mar de Flodders hawwe al harren poatige freonen út 'e folksbuert optromme, dy't it oer it algemien dochs al net sa op 'e lange earm der wet stean hawwe. De hûsútsetting rint sadwaande út op in wiere fjildslach yn 'e foartún fan 'e Flodders, dêr't ek ferskate buorfroulju harren, oan 'e kant fan 'e plysje, yn minge. De striid hâldt pas op as Sjakie arrivearret, dy't bewurkmastere hat dat de Flodders der wenjen bliuwe meie oant de filla op in feiling by opbod ferkocht wurdt. En hy hat de wethâlder ek safier krigen dat er út namme fan 'e gemeente besykje mei de filla te keapjen.
Foarôfgeande oan 'e feiling fiert Van Brandwijk in ferheging fan 'e kontribúsje fan 'e wykferiening troch mei ƒ10.000 de persoan. Sa sammelet er ƒ685.000 yn om 'e Flodders útkeapje te kinnen. Op 'e feiling biede Van Brandwijk en Sjakie tsjin inoar op, mar Sjakie hat tastimming krigen om oant ƒ800.000 te gean. Mei syn lêste bod fan ƒ750.000 sit Van Brandwijk al ƒ65.000 boppe it ynsammele bedrach, mar hy kin him net ynhâlde en oerbiedt Sjakie op 'e nij, mei ƒ850.000. Dat ropt de ôfgriis op fan 'e oare leden fan it feestkomitee, dy't witte dat er dat jild hielendal net hat en dat de buertbewenners der aansten foar opdraaie sille. Sjakie biedt de Flodders syn ûntskuldigings oan, mei't er net heger gean kin, mar dan arrivearret in keurige âldere hear dy't ƒ1.000.000 biedt. Dat is in priis dêr't nimmen oerhinne kin, dat de feilingmaster ferkeapet him de filla. Van Brandwijk en de oare Zonnedaelsters binne tefreden, mei't immen dy't sûnder te ferblikken sa'n bedrach deltelt, perfoarst in persoan wêze moat dy't se graach yn 'e wyk te wenjen hawwe.
Bûtendoar docht lykwols bliken dat de âldere hear de sekretaris fan miljonêr Robert is, dy't de filla foar Ma Flodder kocht hat by wize fan betankje foar de geweldige tiid dy't se tegearre hân hawwe. Van Brandwijk rekket alhiel oerémis en ferliest eltse selsbehearsking as er dat heart, wat noch oanboazet as Johnnie Flodder by him komt om it ferlies noch eefkes yn te wriuwen. Ma kundiget foar dy jûns in grut feest yn Huize Flodder oan om te fieren dat se net hoege te ferhúzjen. Dêr nûget se Robert ek foar út. Letter dy deis komme Liesbeth Vonk en de oare leden fan it feestkomitee by Van Brandwijk oan 'e doar om him te fertellen dat er út syn funksje as foarsitter setten is. Mei't it foarsitterskip fan it komitee syn lust en syn libben wie, draait er dan alhiel troch. Hy jout de Flodders de skuld fan al syn tsjinrampen.
Dy jûns fiere de Flodders feest. Sjakie ferskynt dêre mei Mirjam de Graaff by him, mei wa't er it bylein en in relaasje krigen hat. Underwilens stelt Van Brandwijk in tankwein mei branje, dy't er nei Zonnedael riidt. Dêrnei rjochtet er it ding op 'e filla fan 'e Flodders, set it stjoer en it gaspedaal fêst en springt derút. De tankwein dinderet troch skudden, hagen en tunen hinne en by wenten en swimbaden lâns, wêrby't er in ravaazje efterlit. As er roerdelings by in sinnewizer lâns riidt, skrabet de pylk fan dat ding by de tank lâns en slacht dy lek. Fan dat stuit ôf lit de tankwein in spoar fan benzine efter troch de hiele wyk. As er de strjitte mei de filla fan 'e Flodders berikt, fljocht er rjocht op pake Flodder ôf, waans rolstoel fêst kommen is te sitten yn 'e naad tusken twa stoeptegels. Op it lêste momint springt pake út 'e rolstoel en draaft fansiden, ta ferbjustering fan 'e tasjende Johnnie, dy't beseft dat de âldman it hiele gesin al dy jierren besoademitere hat.
De tankwein raamt de rolstoel, en troch de skok komt it stjoer los. Dêrop makket de tankwein in abrupte draai nei rjochts, giet kreas by de filla fan 'e Flodders lâns en riidt troch de gevel nei binnen yn it hûs fan buorman en buorfrou Neuteboom, dy't op fakânsje binne. De tankwein komt ta ûntploffing en it fjoer ferpriedt him mei kûgelsfeart werom fia it spoar fan benzine. Dat soarget foar in keatlingreäksje, wêrby't it iene hûs nei it oare yn ljochte lôge komt te stean. De brân ferspriedt him fierder trochdat alle huzen mei-inoar ferbûn binne troch de fersierings foar it oankommende feest. De Neutebooms komme krekt dy jûns werom fan fakânsje en hawwe net troch dat se it benzinespoar kruse krekt op it stuit dat it fjoer op dat punt arrivearret. It gefolch is dat harren caravan yn 'e brân rekket. De Neutebooms merke dêr lykwols neat fan en ride sûnder euvelmoed troch, wêrby't se it fjoer fierder ferspriede. As se úteinlik de brânende caravan ûntdekke, bliuwt buorman Neuteboom net stean, mar trapet er krekt yn panyk it gas yn. By it nimmen fan in bocht rekket de caravan los fan 'e auto en riidt op eigen manneboet fierder nei de garaazje fan Van Brandwijk, dêr't alle fjoerwurk foar it 25-jierrich bestean fan Zonnedael opslein leit. Dat wurdt troch it fjoer ta ûntploffing brocht en soarget foar noch mear brân en teffens foar algehiele panyk mank de Zonnedaelster befolking. Underwilens miene de Flodders en harren gasten mar dat it fjoerwurk ta eare fan harren ûntstutsen wurdt, by wize fan hânrikking fan 'e wyk nei harren ta.
De oare moarn, as alle brannen dwêstge binne, docht bliken dat (yn in spegeling fan 'e ein fan 'e earste film) hiel Zonnedael oan 'e grûn ta ôfbrând is, útsein de filla fan 'e Flodders, om't dy net fersierd wie foar it oankommende feest. Ma Flodder fynt it wol ferfelend dat se no yn in soarte fan rikjend nimmenslân wenje. As Johnnie dêrnei trochfreget, antwurdet se "’t Blijven toch je buren, hè?" Fan in fierhinne swartbleakere boerd mei dêrop de tekst "WELKOM IN ZONNEDAEL" falle de measte letters ôf, sadat inkeld de letters oerbliuwe dy't it wurd "EINDE" foarmje.
Rolferdieling
*) Fanwegen it aksint fan François Beukelaers waard syn dialooch yn 'e postproduksje neisyngronisearre mei de stim fan Arnold Gelderman.
Produksje
Flodder 3 waard regissearre troch Dick Maas nei in senario fan himsels en Wijo Koek. Dat wie eins in gearfoeging fan 'e senario's foar trije noch ûnferfilme ôfleverings fan 'e komeedzjetillefyzjesearje Flodder. Dy searje wie basearre op 'e meast súksesfolle, earste film Flodder, út 1986. Flodder 3 wie dan ek net sasear in ferfolch op dy earste film en it dêropfolgjende Flodder in Amerika! (1992), mar mear in fuortsetting fan 'e tillefyzjesearje. Sadwaande waarden de rollen fan Johnnie en soan Kees Flodder yn Flodder 3, krekt as yn 'e searje, mar oars as yn beide eardere films, fertolke troch Coen van Vrijberghe de Coningh, resp. Stefan de Walle (ynstee fan Huub Stapel en René van 't Hof).
As produsinten wiene Maas en syn doetiidske sakepartner Laurens Geels by Flodder 3 belutsen foar harren studio First Floor Features en tillefyzjestjoerder Veronica. Geels wie ek útfierend produsint, wylst Maas teffens de filmmuzyk fersoarge. Foar de film wie in budget beskikber fan ƒ7,5 miljoen. De kamerarezjy wie yn 'e hannen fan Philip Hering, en de filmmontaazje waard dien troch Hans van Dongen.
De opnamen foar Flodder 3 setten oanslutend op it trêde seizoen fan 'e tillefyzjesearje útein op 21 septimber 1994 en duorren oant yn novimber fan dat jier. Der waard û.o. filme yn it stedhûs fan Rotterdam (de sênes op it stedhûs), it stedhûs fan Utert (de sêne yn it feilinghûs) en Huize De Paauw, it gemeentehûs fan Wassenaar (de sêne mei de trouwerij). Yn 'e film is ek in koart stikje te sjen fan in fuotbalwedstryd; dat wie de echte fuotbalwedstryd Ajax-Roda JC, dy't op 15 febrewaris 1995 ferspile waard yn Stadion De Meer yn Amsterdam.
Yn jannewaris 2014 publisearre Dick Maas op YouTube nea earder fertoand byldmateriaal fan Coen van Vrijberghe de Coningh, wêryn't dyselde ferslach die fan 'e gong fan saken op 'e filmset fan Flodder 3. It filmke mei in spyldoer fan in healoere hie oarspronklik bedoeld west foar de marketing fan Flodder 3, mar wie nea brûkt. Nei't it op YouTube beskikber kaam, waard it in grutte sjochsiferhit.
Distribúsje
De distribúsje fan Flodder 3 waard fersoarge troch First Floor Features. De film gie op 29 juny 1995 yn 'e Nederlânske bioskopen yn premiêre, mar wie lang net sa'n grut kommersjeel súkses as de earste beide Flodder-films.
Eksoat
In eksoat of in útlânske soarte is in plante- of bistesoarte dy't fan oarsprong net yn in beskaat gebiet foarkomt, mar dêr (ornaris) troch de minske yntrodusearre is, itsij mei sin of by ûngelok. Foarbylden fan eksoaten binne: de wylde knyn yn Austraalje, it everswyn yn Noard-Amearika en de muskesrôt en de Sineeske wolhânkrabbe yn Nederlân. Sokke soarten rjochtsje gauris swiere ekologyske skea oan, mei't se yn harren nije om-en-by faak gjin natuerlike fijannen hawwe (dy't har populaasjegroei yn 'e besnijing hâlde) of om't it plantelibben der net tsjin harren opwoeksen is.
Kali Dreams
Kali Dreams (7 augustus 1984), is in Amerikaansk pornografysk aktrise fan Afro-Amerikaansk komôf, dy't berne is yn Berkeley, yn 'e steat Kalifornje. Hja makke har debút yn in pornografyske film yn 2007. Neffens har offisjele opjefte is se 1.70 m lang, mei in gewicht fan 66 kg en kupmaat 36C.
Denaarje
De denaarje wie de sulveren standertmunt fan 'e Romeinske Republyk fanôf syn yntroduksje ûnder de Twadde Punyske Oarloch yn omtrint 211 f.Kr., en teffens fan it Romeinske Ryk oant it regear fan keizer Gordianus III (238-244 n.Kr.), doe't er stadichoan ferfongen waard troch de antoninianus. It wurd 'denaarje' is in ferbastering fan it Latynske denarius, útspr.: [de:'na:rɪ.ʊs], likernôch: "dee- naa -ree-ûs"; meartal: denarii, útspr.: [de:'na:rɪ.i:], likernôch: "dee- naa -ree-ii"). Denarius is wer ôflaat fan it Latynske deni, mei de betsjutting "tsien befetsjend": de wearde fan 'e denaarje wie oarspronklik tsien asses. It symboal foar de denaarje is in X mei in horizontale streek dertrochhinne (Unicode 𐆖 of U+10196). It kin ek werjûn wurde as X̶ (in haadletter X mei in lange kombinearjende hornizontale streek). De namme fan 'e denaarje libbet tsjintwurdich noch fuort yn û.m. de muntienheid dinar en beneamings foar it begryp "jild" yn ferskate talen.
Skiednis
De earste Romeinske sulveren munt dy't him fan syn Grykske wjergaders ûnderskate, ferskynde om 226 f.Kr. hinne. Klassike histoarisy neamden dy munten soms denaarjes, mar moderne numismatisy klassifisearje se as quadrigati, in namme dy't ôflaat is fan 'e quadriga, in troch in fjouwerspan hynders lutsen striidwein, dy't op 'e efterkant ôfbylde stiet. Under de Twadde Punyske Oarloch, om 211 f.Kr. hinne, waard yn it ramt fan 'e oarlochsynset de hiele munthúshâlding fan 'e Romeinske Republyk reorganisearre. De quadriagatus ferdwûn, en waard ferfongen troch de wiere denaarje en troch de victoriatus, in munt dy't mar koart bestie. In denaarje befette yn dy tiid trochinoar 4,5 g sulver, oftewol 1/72 fan in Romeinsk pûn. De denaarje wie neitiid twa iuwen lang de wichtichste munt fan 'e Romeinske Republyk. By syn ynfiering wied er 10 asses wurdich, mar yn 141 f.Kr. waard syn wearde op 'e nij fêststeld as 16 asses, om 'e ôfnommen wearde fan 'e as wer te jaan.
Tsjin 'e ein fan it Republikeinske Tiidrek ûndergie de denaarje in stadich proses wêrby't it sulvergehalte oanhâldend ferlege waard. Under it regear fan Augustus (31 f.Kr.–14 n.Kr.), de earste keizer fan it Romeinske Ryk, berikte it sulvergehalte fan 'e denaarje it nivo fan 3,9 g, wat teoretysk delkomt op 1/84 fan in Romeinsk pûn. De munt behold dy gearstalling oant it sulvergehalte ûnder it regear fan Nearo (37-68) drastysk ferlege waard oant 3,4 g oftewol 1/96 fan in Romeinsk pûn. It ferleegjen fan it sulvergehalte hold neitiid ûnôfbrutsen oan, hoewol't it wol folle stadiger gie. Tsjin 'e ein fan 'e trêde iuw befette in denaarje noch mar sa'n 3 g sulver. It bleau lykwols de wichtichste munt fan it Romeinske Ryk oant de ferfanging troch de antoninianus ûnder it regear fan keizer Gordianus III (238-244). Neitiid waard de denaarje noch yn tige lytse hoemannichten fan brûns slein, nei alle gedachten foar seremoniële doelen, oant de ein fan 'e Tetrargy yn 313.
Wearde
1 (gouden) aureus = 2 (gouden) quinarii = 25 (sulveren) denaarjes (denarii) = 50 (sulveren) quinarii = 100 (brûnzen) sestersjes (sestertii) = 200 (brûnzen) dupondii = 400 (koperen) asses = 800 (koperen) semisses = 1.600 (koperen) quadrantes
Denaarjes yn de Bibel
Yn it Nije Testamint fan 'e kristlike Bibel wurdt de denaarje ferskate kearen neamd. Sa wurdt der yn Mattéus 20:2 nei ferwiisd om't ien denaarje it deihier fan in sljochtwei arbeider wie. Fierders wurdt yn Jehannes 12:5 neamd dat in pûn nardusoalje 300 denaarjes koste, wylst yn Iepenbiering 6:6 sein wurdt dat ien deirantsoen weet in denaarje koste en dat trije deirantsoenen koarn ek in denaarje kosten. By de passaazje út Iepenbiering moat neffens bibelûndersiker Robert H. Mounce oantekene wurde dat de neamde prizen fan weet en koarn tsien oant tolve kear sa heech binne as dat se yn 'e Aldheid wurklik wiene. Dêrút kin ôflaat wurde dat de passaazje in sitewaasje beskriuwt wêryn't iten tige krap is en dêrom djoer ferkocht wurde kin. Yn 'e tiid dat Iepenbiering skreaun waard, wie dat foar de lêzer daliks dúdlik om't dy grif wist wat de gongbere prizen wiene. Foar de hjoeddeistige lêzer is dat lykwols net sa.
Yn 'e Likenis fan 'e Barmhertige Samaritaan (Lukas 10:25-37) lit de Samaritaan it berôvingsslachtoffer dat er rêden hat efter yn in herberge. Yn 10:35 jout er de kastlein de opdracht om goed foar de man te soargjen, en betellet dêrta twa denaarjes. Yn Mattéus 22:19 en Markus 12:15 wurdt de denaarje neamd as de belestingmunt dy't oan 'e Romeinske oerhearskers fan Judéa betelle wurde moast. De measte saakkundigen geane derfan út dat it dêrby gie om 'e denaarje mei de kop fan keizer Tibearius.
Der wurdt ek faak tocht dat it om denaarjes giet yn 'e passaazje yn Mattéus 26:15, dêr't beskreaun stiet hoe't Judas Iskariot mei de joadske hegepreesters ôfpraat om Jezus Kristus te ferrieden yn ruil foar de betelling fan tritich sulverstikken. Saakkundigen liket dat lykwols tige ûnwierskynlik, mei't de timpelbelesting yn Jeruzalim (dêr't de hegepreesters harren jild troch krigen) net yn denaarjes betelle wurde mocht om't it sulvergehalte te leech wie. De jildwikselers dy't neamd wurde yn 'e passaazje De Suvering fan de Timpel (Mattéus 21:12-17) sieten nammentlik yn 'e Timpel fan Jeruzalim om denaarjes om te wikseljen foar munten mei in heger sulvergehalte dêr't de timpelbelesting mei foldien wurde koe. It tinken is dan ek dat de tritich sulverstikken fan Judas Iskariot Tyryske sjekels of Antiochyske staters west hawwe moatte.
Ynfloed
De denaarje wie yn totaal goed 450 jier as muntstik yn omrin. Sels doe't er langer net mear slein waard, brûkte men him noch as rekkenienheid. De namme denarius waard ek brûkt foar lettere, oare Romeinske munten op in manear dy't moderne histoarisy net begripe.
De Arabieren, dy't foar harren Abbasidyske Ryk yn 'e sechsde en sânde iuw grutte gebieten feroveren dy't ienris ta it Romeinske Ryk heard hiene, sloegen harren eigen gouden dinar. Dêrút komme de folgjende hjoeddeiske muntienheden fuort: de Algerynske dinar, de Bachreinske dinar, de Iraakske dinar, de Jordaanske dinar, de Koeweityske dinar, de Libyske dinar en de Tunezyske dinar. Dêropta binne der noch ferskate oaren dy't no bûten gebrûk binne. Fierders geane op 'e Balkan ek de Servyske dinar en de Noardmasedoanyske denar werom op 'e denaarje.
Yn West-Jeropa kin de ynfloed fan 'e denaarje noch weromfûn wurde yn 'e denier, in âlde Frânske munt, en yn it gebrûk fan 'e ôfkoarting "d", dy't oant 1971 foar de Britske penny yn gebrûk wie. Fierders komt yn ferskate Jeropeeske talen it wurd foar "jild" fan 'e denaarje: Italjaansk denaro; Spaansk dinero; Portegeesk dinheiro; en Sloveensk denar.
Johann Niemann
thumb|Johann Niemann om 1941 hinne Johann Niemann (Völlen by Lier, East-Fryslân, 4 augustus 1913 - ferneatigingskamp Sobibór, 14 oktober 1943) wurke yn de nazy-tiid yn ferskate konsintraasjekampen en waard by de opstân yn it kamp Sobibór as earste SS-er troch twa joaden mei in bile fermoarde.
Karriêre
Johann Niemann, skilder fan berop, waard yn 1931 lid fan de NSDAP en waard Unterscharführer by de SS-Panzer-Division Leibstandarte-SS Adolf Hitler. Tusken 1934 en 1941 waard Niemann ynset yn de konsintraasjekampen Esterwegen en Sachsenhausen. Sûnt jannewaris 1940 wurke er mei oan it eutanasy-programma Aktion T4 en fermoarde Niemann yn de gaskeamers fan Grafeneck, Brandenburg en Bernburg pasjinten mei in beheining. Nieman wurke fanôf 1941 yn it besette Poalen oan de bou fan de gaskeamers fan it ferneatigingskamp Bełżec. Yn septimber 1942 waard Niemann oerpleatst nei it ferneatingskamp Sobibór, dêr't de Eastfries plakferfangend kampkommandant wie en him fierder ynsette foar de massaferneatiging fan de joaden.
Johann Niemann waard oan it begjin fan in opstân fan de finzenen yn 1943 fermoarde. Twa joadske twangarbeiders spjalten syn plasse mei in bile, doe't er yn 'e neimiddei fan 14 oktober 1943 yn de kleanmakkerij oankaam om in unifoarm te passen. Syn besittings waarden neitiid nei de doe 22-jierrige widdo Henriette Niemann-Frey stjoerd.
Fan it kamp Sobibór wiene oant 2015 mar twa foto's bekend. Yn dat jier waard bekend dat de pakesizzer fan Niemann twa albums mei foto's skonk oan in organisaasje dy't him dwaande hold mei it betinken fan de slachtoffers fan de Holocaust. De kolleksje bestiet út mear as 350 foto's út de karriêre fan Johann Niemann, dêr't 50 foto's fan makke binne yn it kamp Sobibór. Yn jannewaris 2020 waard yn Dútslân in boek fan de foto's ûnder de titel "Fotos aus Sobibor" publisearre. Op de foto's binne gjin gaskeamers of liken te sjen, mar se toane fral it libben fan de kampbeweitsers. Ek de yn 2011 feroardiele Ivan Demjanjuk soe op guon fan Niemann's ôfbylden te werkennen wêze.
Ut de bankboekjes út de erfenis fan de widdo fan Niemann die bliken dat Niemann him mei de eigendommen fan de fermoarde minsken tige ferrike hie.
Nei de Twadde Wrâldkriich joech Niemann's widdo ûnderdak oan de út Feanhuzen útpykte Drintske lânwachter Jan Hayo Klimp (1910-1994). Klimp waard yn de famylje opnommen en de rest fan harren libben bleaune hja yn Völlen op de pleats wenjen. Syn namme stiet op de grêfstien fan frou Niemann op it tsjerkhôf fan Völlen.
Marketing
Marketing (út it Ingelsk, fan market, "merk" yn 'e sin fan hannelsgearkomste, en -ing, in haadwurdlike tiidwurds-suffiks) is in oerkoepeljende term foar alle aktiviteiten dy't in bedriuw útfiert om 'e ferkeap fan produkten of tsjinsten te befoarderjen, benammen troch reklame. Dêrby giet it om it opbouwen fan in relaasje mei klanten en it befredigjen fan it ferlet fan dy klanten. Om't marketing brûkt wurdt om klanten oan te lûken, is it ien fan 'e primêre ûnderdielen fan sakemanagement en hannel. De klanten kinne yn it gefal fan marketing de konsuminten wêze (B2C-marketing), mar it kin ek om oare bedriuwen gean (B2B-marketing). Mar op wa't de marketing ek rjochte is, der sil oer it algemien gebrûk makke wurde fan deselde strategyen.
As wittenskiplike dissipline is marketing om it begjin fan 'e tweintichste iuw hinne ûntstien yn 'e Amerikaanske steat Illinois, dêr't oanhâldende agraryske oerskotten makken dat der struktureel nei nije ôfsetmooglikheden socht wurde moast. Oant dy tiid waarden ruilprosessen yn it ramt fan 'e ekonomy benammen besjoen út it eachpunt fan 'e klassike en neo-klassike teory.
Tsjintwurdich spylje yn 'e measte ûntwikkele ekonomyen komsumpsjebehoeften in wichtiger rol as de oanwêzichheid fan mear oanbod as fraach. Marketing is sadwaande by útstek in helpmiddel wurden wêrby't it identifsearjen fan behoeften sintraal kommen is te stean. It stipet dêrtroch no sterk op kennis dy't ûntwikkele is yn oare fakgebieten, lykas psychology en sosjology. Troch it opstellen fan advertinsjes en it meitsjen fan reklamespotsjes oerlapet marketing foar in diel mei de kreätive keunsten. Dêrnjonken is marketing ek sels relevant foar de sosjale wittenskippen, benammen as it om statistyske analyzes giet.
Völlen
thumb|left|225px|Kaart mei de gemeente Westoverledingen Völlen is in doarp yn it Landkreis Lier yn de Dútske dielsteat Nedersaksen. It doarp is in Ortsteil fan de gemeente Westoverledingen.
Geografy
Völlen leit yn it suden fan de gemeente, tsjin it Iemslân oan, krekt wat noardlik fan Papenburch eastlik fan de Iems. By Völlen hearre ek de buorskippen Völlenerfehn en Völlenerkönigsfehn.
Skiednis
Völlen waard om likernôch 700 hinne stifte en yn 1177 foar it earst yn dokuminten neamd. Fan 1250 ôf wurde de liemen hutten ferfongen troch bakstiennen hûzen. Nei de Twadde Wrâldkriich foel Völlen yn de Poalske besettingssône.
Yn de stoarmfloed fan 1962 strûpte Völlen ûnder wetter nei't in dyk fan de Iems trochbriek.
Op 1 jannewaris 1973, yn it ramt fan in gemeentlike weryndieling yn Nedersaksen, waard de gemeente Völlen, dy't bestie út de doarpen Völlen, Völlenerfehn en Völlenerkönigsfehn bestie, opheft, en mei alve oare gemeenten gearfoege ta de gemeente Westoverledingen. Dêrmei waard de eardere gemeente omfoarme ta in Ortsteil fan de gemeente Westoverledingen mei in eigen doarpsried (Ortsrat) en doarpsboargemaster (Ortsbürgermeister).
Dualisme (filosofy)
It dualisme is yn 'e filosofy, en yn it ferlingde dêrfan ek yn 'e polityk, it njonken inoar bestean fan twa saken. Dêrmei is it in foarm tusken monisme en pluralisme.
Wiisbegearte
Yn 'e wiisbegearte is dualisme it gebrûk fan twa ûnderskate grûnbeginsels. Meastal wurdt hjirby tocht oan twa grûnbeginsels foar it ferklearjen fan 'e wurklikheid, bygelyks geast en matearje, mar fansels kin ek foar de observaasje fan 'e wurklikheid útgien wurde fan twa grûnbeginsels, bygelyks gefoel en ferstân.
Polityk
Yn 'e polityk wurdt de term "dualisme" almeast brûkt foar de skieding fan útfierende en wetjaande organen. Bygelyks, sûnt 2002 is it bestjoer fan gemeenten yn Nederlân dualistysk: leden fan it útfierende orgaan, it kolleezje fan boargemaster en wethâlders, meie gjin lid wêze fan it wetjaande orgaan, de gemeenterie.
Abdij fan Lorsch
thumb|It poartegebou fan de eardere abdij fan Lorsch De Abdij fan Lorsch yn de Dútske stêd Lorsch yn Hessen, leit sa'n 10 km beëasten Worms, en waard om 764 stichte troch greve Cancor en syn mem Williswinda. Chrodegang, biskop fan Metz, wie de earste abt fan Lorsch. Yn tusken 1556 waard de abdij opheft. De gebouwen hiene in soad te lijen fan de Tritichjierrige Oarloch. De oerbliuwsels fan de abdij steane sûnt 1991 op de wrâlderfgoedlist fan de UNESCO.
Abten
Yn de 468 jierren dat it kleaster bestie hie it 47 abten. (Boarne: Germania Benedictina )
Dom fan Bamberg
De Dom fan Bamberg (Dútsk: Bamberger Dom; ek: Dom St. Peter und St. Georg) is in romaankse tsjerke en heart by de Dútske keizerkatedralen. Mei syn fjouwer tuorren oerhearsket it bouwurk de histoaryske binnenstêd fan Bamberg (Beieren), dy't ûnder it wrâlderfskip fan UNESCO falt. De tsjerke stiet op de hichte fan de saneamde Domberg, dêr't noch mear histoaryske bouwurken steane.
Yn de dom is njonken de saneamde Bamberger Reiter (Bamberger Ruter) it grêf fan it ea hillich sprutsen keizerpear fan it Hillige Roomske Ryk en ek it iennige pauslike grêf noardlik fan de Alpen.
De earste dom
De bou fan de earste katedraal begûn yn 1004 yn opdracht fan keizer Hindrik II de Hillige. De tsjerke waard boud op in hichte boppe de fûneminten fan in kapel en it tsjerkhôf fan de eardere Babenboarch, dy't Hindrik fan syn heit Hindrik "de Rûzjesiker" erfd hie. De oriïntaasje fan de earste domtsjerke wie net earlik east-west en om't lettere feroaringen hieltiten wer de besteande sitewaasje folgen, is ek tsjintwurdich de oriïntaasje fan de tsjerke noardeast nei súdwest.
Op 6 maaie 1012, op de jierdei fan keizer Hindrik II, waard de tsjerke yn it bywêzen fan alle biskoppen fan it Hillige Roomske Ryk ta eare fan de apostel Petrus, Marije en de hillige Joris wijd. It grutte tal biskoppen dat de wijing bywenne tsjut it belang fan de nijbou oan, want by gjin oare wijding fan in midsiuwske katedraal yn it Ryk wiene safolle biskoppen oanwêzich.
Dy earste katedraal stie yn de tradysje fan de grutte katedralen fan de 11e iuw, mar wie yn ferlikening mei de domtsjerken fan Mainz (116 meter) en Speyer (134) meter mei in lingte fan 75 meter fan beskieden omfang. Hy bestie út in trijeskippige krústsjerke mei boppe de westlike en eastlike krypte in koer. Alle plafonds wiene flak en fan hout en oan de eastlike koer mei in healûne apsis stiene twa tuorren. Yn 2012 die monumintesoarch ûndersyk yn de tsjerke. Yn in romte boppe de Gertrudenkapelle tusken it dwersskip en it súdlike sydskip waarden mânske muorreresten fan de earste domtsjerke ûntdutsen. By it dak bleaune sierfoegen út de boutiid bewarre. Fierder binne fan de earste dom resten fan de westlike krypte bewarre bleaun, dêr't in moderne grêfkelder foar biskoppen yn is ûnderbrocht.
Queenslân
Queenslân (Ingelsk: Queensland) is ien fan 'e seis steaten fan Austraalje. It omfiemet it noardeastlike part fan it lân, wêrfan't it noarden djip yn 'e tropen leit. Krekt as de Amerikaanske steat Floarida stiet Queenslân bekend as de Sunshine State ("Sinnenskynsteat"). De haadstêd en teffens de grutste stêd is Brisbane, dat de op twa nei grutste stêd fan Austraalje is. Mei 22,5% fan it nasjonaal grûngebiet is Queenslân it op ien nei grutste Australyske gewest (nei West-Austraalje). Fral it binnenlân is lykwols mar tin befolke. Neffens gegevens út 2012 hie Queenslân doe rom 5 miljoen ynwenners, wat delkomt op 20,1% fan 'e totale Australyske befolking.
Etymology
De steat is ferneamd nei de Britske keninginne Fiktoaria, dy't op 6 juny 1859 de oarkunde tekene dêr't Queenslân mei losmakke waard fan Nij-Súd-Wales. In oare namme dy't yn 'e running wie, wie Cookslân (Cooksland), nei de ferneamde ûntdekkingsreizger James Cook.
Dom fan Bamberg
De earste dom
Yn it jier 1047 waard it lichem fan paus Klemens II (biskop fan Bamberg fan 1040 oant 1046 en paus fan 1046 oant syn dea yn 1047). Mei de ôfbraak fan de Mariendom yn Hamburg gyng oan it begjin fan de 19e iuw it twadde pauslike grêf yn Dútslân fan paus Benediktus V ferlern en sûnt is it grêf fan Klemens it iennige pauslike grêf fan Dútslân. Alle oare pausen fûnen harren lêste rêstplak yn Frankryk of Itaalje.
Queenslân
Geografy
Queenslân hat in oerflak fan 1.852.642 km², wêrfan't 1.730.620 km² út lân bestiet en 121.994 km² út wetter. Dêrmei is it nei West-Austraalje it grutste Australyske gewest. De steat grinzget yn it westen, op persiis 138° easterlingte, oan it Noardlik Territoarium, yn it súdwesten oan 'e steat Súd-Austraalje, en yn it suden oan 'e steat Nij-Súd-Wales. De eastlike útein fan 'e súdgrins, fuort by de kust, is it iennichste part fan 'e steatsgrinzen fan Queenslân dat net in rjochte line is. Yn it easten leit de steat oan 'e kust fan 'e Tasmansee, dy't yn it noardeasten oergiet yn 'e Koraalsee; allebeide hearre dy seeën ta de Stille Oseaan. Yn it hege noarden foarmet de smelle Torresstrjitte, tusken de noardkaap fan Queenslân en de súdkust fan Nij-Guineä, in seeferbining mei de Arafuerasee, yn it uterste noardwesten. De noardwestkust, ta einbeslút, leit oan 'e Golf fan Carpentaria.
Dom fan Bamberg
De earste dom
Mei in brân yn 1081 gyng ynterieur alhiel ferlern, mar de skea oan it bouwurk sels bleau sa beheind, dat der gjin folsleine nijbou nedich wie. De weropbou folge al gau en yn 1087 wie it al safier dat der ûnder biskop Rupert in synoade yn Bamberg holden wurde koe. De foltôging fan it ynterieur fan de tsjerke fûn plak ûnder biskop Otto. De tsjerke krige in nije flier, de pylders waarden mei stúkwurk dekorearre en it eastlik koer waard ferhege. De dakken krigen in tek fan koper om it brângefaar te beheinen en de krusen op de tuorren en toerspitsen waarden fergulde.
Queenslân
Geografy
It súdwestlike binnenlân fan Queenslân makket diel út fan 'e Simpsonwoastyn, al is it dêr al net mear sa drûch as fierder nei it westen ta. Yn it easten rint it Grutte Skiedingsberchtme lykop mei de kusten fan 'e Stille Oseaan en de Koraalsee. It súdeastlike kustgebiet en it direkte efterlân dêrfan, ynklamme tusken de bergen en de kust, is it tichtstbefolke diel fan 'e steat, dêr't û.m. de haadstêd Brisbane en de fakânsjebestimming Surfers Paradise lizze. Foar de eastkust leit it grutte eilân Fraser, it grutste sâneilân fan 'e wrâld, dat op 'e Wrâlderfgoedlist fan 'e UNESCO stiet. In oar diel fan Queenslân dat op 'e Wrâlderfgoedlist stiet, is it op plakken 80 km brede Grutte Barriêrerif, dat him oer in ôfstân fan 2000 km foar de Queenslânske east- en noardeastkusten útstrekt.
Skiednis
De ierste bewenning fan Queenslân giet nei alle gedachten mear as 52.000 jier tebek. De lânseigen befolking berikte it gebiet wierskynlik troch mei boatsjes de oerstek út 'e Yndyske Arsjipel te weagjen, of mooglik fia in lânbrêge troch de Torresstrjitte. Doe't Queenslân ûnder de lêste iistiid in drûger klimaat krige en dêrtroch syn begroeiïng grutdiels ferlear, late dat fan needs ta de ûntwikkeling fan 'e earste siedmealtechnyk út 'e skiednis fan 'e minskheid. Oan 'e ein fan 'e iistiid kaam der wer mear rein, dy't de groei fan 'e tropyske reinwâlden yn it noarden fan 'e steat stimulearre.
De earste Jeropeaan dy't Queenslân oandie, wie de Nederlanner Willem Jans, dy't yn febrewaris 1606 by Weipa lâne, op 'e westkust fan it Kaap Yorkskiereilân. Behalven de earste dokumintearre lâning fan in westerling yn Austraalje, fûn dêrby ek it ierst bekende kontakt tusken Jeropeänen en Aboriginals plak. Yn 'e achttjinde iuw waard de regio ferkend troch de Frânske en Portegeeske ûntdekkingsreizgers Louis Antoine de Bougainville en Luís Vaz de Torres, ear't James Cook yn 1770 as earste Brit op it toaniel ferskynde. Dyselde naam de hiele eastkust fan it Australyske kontinint út namme fan 'e Britske Kroan yn besit, en neamde it gebiet Nij-Súd-Wales. Oan 'e ein fan 'e achttjinde iuw hie de lânseigen befolking fan Queenslân slim te lijen ûnder in epidemy fan 'e pokken, dy't de blanke ûntdekkingsreizgers der brocht hiene, en dêr't de Aboriginals gjin ferwar tsjin hiene.
Yn 1823 waard de Britske ûntdekkingsreizger John Oxley útstjoerd fanút wat no Sydney is, mei as doel en sjoch om nei in gaadlik plak foar in nije strafkoloanje. Hy ûntdiek de mûning fan 'e rivier de Brisbane, en kearde in jier letter werom om in delsetting te stiftsjen op it plak dêr't no Redcliffe leit. Dy delsetting, dy't yn 't earstoan bekendstie ûnder de namme Edenglassie, waard koarte tiid letter ferpleatst nei in gaadliker plak dat no it stedssintrum fan Brisbane foarmet. Doe't yn 1839 in ein kaam oan 'e oerseeske deportaasje fan feroardielden út Grut-Brittanje wei, late dat ta de opheffing fan 'e strafkoloanje fan Brisbane. Fan 1842 ôf waard der frije kolonisaasje yn it gebiet tastien, en it earste skipfol frije kolonisten út Jeropa wei arrivearre yn 1848.
De oanhâldende kolonisaasje fan in almar úttynjende grûngebiet troch de blanken late ta de saneamde Foargrinsoarloch (Frontier War) mei de lânseigen Aboriginal-befolking, dy't yn Queenslân bloediger wie as wêr ek yn Austraalje. De reden dêrfoar wie nei alle gedachten dat Queenslân, of alteast it súdeastlike diel derfan, in gruttere oarspronklike befolking hie as de measte oare parten fan it lân. Ut in histoarysk ûndersyk út 2010 kaam nei foarren dat der by dizze striid yn 'e hiele njoggentjinde iuw likernôch 1.500 Jeropeeske kolonisten en bûnsgenoaten fan harres (besteande út party Aboriginals en fierders Sinezen en Melaneziërs) omkamen. Oan 'e kant fan 'e lânseigen befolking lei it deadetal nei alle gedachten boppe de 30.000. Dêrby diene har in grut tal ynsidinten foar dy't tsjintwurdich oanmurken wurde soene foar oarlochsmisdieden, mar dy't doe ûnder de blanken as in normaal útfloeisel fan 'e "oarloch" beskôge waarden, al waard der bytiden iepentlik oer in "útrûgingsoarloch" sprutsen. De saneamde Native Police Force, dy't ûnder it koloniale bestjoer fan Queenslân foel, wie fierhinne ferantwurdlik foar dizze ûnderdrukking fan 'e Aboriginals. Yn deselde snuorje fûn teffens it Bloedbad fan Hornet Bank plak, wêrby't op 27 oktober 1857 op 'e feepleats Hornet Bank, oan 'e rivier de Dawson, 11 Jeropeänen fermoarde waarden by in oerfal troch de Aboriginals. Dat wie it grutste blanke ferlies út 'e Australyske skiednis.
Queenslân waard yn 1859 bestjoerlik losmakke fan Nij-Súd-Wales, en waard doe in aparte Britske koloanje, mei Brisbane as haadstêd. It oare jiers, yn 1860, krige Queenslân selsbestjoer. It earste spoar waard yn 1865 oanlein, en fanôf 1867, doe't de ûntdekking fan goud oan 'e rivier de Mary, deunby it stedsje Gympie, in goudkoarts feroarsake, groeide de koloniale ekonomy as koal. Mei't der op 'e sûkerreidplantaazjes fan sintraal en noardlik Queenslân in protte en leafst sa goedkeap mooglike wurkkrêften nedich wiene, waarden fan 'e 1860-er jierren oant de iuwwiksel saneamde Kanaka's oanlutsen fan 'e eilannen yn 'e Stille Súdsee, lykas Nij-Kaledoanje, de Salomonseilannen, de Nije Hebriden en Fidzjy. In grut diel fan dy lju kaam net út eigen wil oer, mar wie ronsele of planút ûntfierd troch wat feitlik blanke slavekeaplju wiene. Dy praktyk stie bekend as blackbirding. Hja waarden tsjin har wil nei Queenslân ta brocht, dêr't se yn in sitewaasje fan iepentlike of ferkapte slavernij telâne kamen. Nei't Queenslân op 1 jannewaris 1901 in steat fan 'e Australyske Federaasje wurden wie, waard der rasistyske wetjouwing ynfierd dy't ymmigraasje beheinde ta blanken, wêrnei't de measte Kanaka's sûnder pardon it lân út bonsjoerd waarden. Lykwols libje der tsjintwurdich benammentlik yn Queenslân noch altyd sa'n 200.000 neikommelingen fan 'e Kanaka's, dy't har no Súdsee-eilanners neame (mei't se "Kanaka" as in denigrearjende beneaming beskôgje).
Yn 1935 waard yn Queenslân de reuzepodde út Hawaï wei yntrodusearre, by in min trochtocht en ûnsúksesfol plan om ferskate skealike ynsektesoarten oan te pakken dy't de sûkerreidproduksje oantaasten. De ûnbidich grutte podden hiene der lykwols gjin belang by om efter in pear neatige ynsekten oan as de gruttere lânseigen fauna gjin ferwar tsjin harren hie. Boppedat hiene de podden gjin natuerlike fijannen yn Queenslân, en de bisten dy't àl besochten har op te iten, giene der sels oan, want reuzepodden binne giftich. Sadwaande planten de podden har mar omraak fuort en ferspraten se har oer hast hiel eastlik Austraalje, dêr't se oant hjoed de dei in pleach foarmje en in grutte bedriging foar de dochs faak al bedrige lânseigen fauna.