cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nordaustlandet
thumb|225px thumb|225px|Nordaustlandet thumb|225px|Nordaustlandet is in Arktyske woastyn Nordaustlandet, yn it Frysk Noard-Eastlân, is it op ien nei grutste eilân fan de arsjipel Spitsbergen, mei in oerflak fan 14 600 km². It meast eastlike punt, Kaap Leigh Smith, is it fierste noardeastlike punt fan de Barentssee, dy't nei it easten fierder rint fia Kvitøya en Victoria oant Kaap Mary Harmsworth op Aleksandralân (Franz Joseflân) ta. thumb|left|250px In grut part fan Nordaustlandet wurdt bedutsen troch de gletsjers Austfonna, Vestfonna en Sørfonna. It oerbliuwend diel fan it eilân is toendra bewenne troch rindieren en walrussen. Minsken wenje dêr net.
Austfonna is de grutste gletsjer fan Europa en nei Antarktika en Grienlân it grutste lâniisgebiet fan de wrâld. De gletsjer omfiemet 8200 km², en is oant 560 meter (trochsneed benei 300 m) dik.
Nordaustlandet en omkriten hearre ta it natuerreservaat Nordaust-Svalbard.
Ut de skiednis
Ingelske walrusjagers seagen de súdpunt fan Nordaustlandet foar it earst yn 1617. Dy ûntdekking is te sjen op in kaart fan de Muscovy Kompanjy (út 1625; mar basearre op ûntdekkingen fan foar 1622), dêr't it eilân op Sir Thomas Smyth's Iland hjit. De kaart jout ek al de Noard Kaap (Point Purchas). De namme Oostlandt ferskynt op in Nederlânske kaart fan 1662; in Nederlânske kaart út 1663 jout in mear presys tekene west- en noardkusten en de apart lizzende Sân Eilannen (Sjuøyane). Op in Nederlânske kaart út 1710 is it eilân noch sekuerder oanjûn en wurdt it Het Noord Ooster Land neamd.
Johannes van der Veer
Johannes Koenraad van der Veer (Hilaard, 5 febrewaris 1869 – Londen, 30 augustus 1928) wie in kristen-anargist en skoft tolstojaan.
Biografy
Hy wie de soan fan Nanne van der Veer, hanneler yn goud- en sulverwurk, bôlesuteler en Anna Catharina Wijnands. Hy troude op 12 july 1895 mei Amalie Emilie Auguste Stollberg, servearster en tsjinstfaam en letter lettersetster. Harren houlik einige sûnder bern op 27 juny 1922. Yn Ingelân troude er fannijs mei in sjongeres en neamde him dêr John C. Vanderveer, oftewol Védévé.
SDB
Johannes van der Veer waard grutbroch yn in earm gesin en ûntwikkele him as autodidakt. By syn oplieding ta printer groeide syn sympaty foar it sosjalisme en letter it kristenanargisme. Mei in tal freonen rjochte er yn 1886 in sosjalistyske jongereinferiening op, dy 't yn 1887 omset waard yn in ôfdieling fan de Sociaal Democratische Bond (SDB). Yn novimber 1892 waard er yn Middelburg troch de SDB oansteld as propagandist en iepenet er in boekwinkel anneks sigaresaak om yn syn brea te fertsjinjen.
Tolstoj
Doe 't er yn 1896 oproppen waard foar skutterstsjinst wegere er him yn Middelburg te melden. As ûnleauwige koe er him net beroppe op syn gewisse. Syn rjochtsaak luts ynternasjonale omtinken. De oersette brief oer de motivaasje fan syn wegering kaam terjochte by Tolstoj dy't foar ynternasjonale publikaasje soarge. It soarge foar in lange korrespondinsje tusken Van der Veer en Tolstoj.
Yn Nederlân hold de ienfâldige Van der Veer tusken tolstojanen út folle hegere rûnten ta: de yngenieur Felix Ortt, de dûmnys Baehler en Kylstra, de biolooch en wittenskipper Jacob van Rees. Hy dielde lykwols harren striid tsjin drankmisbrûk, fiviseksje en de belutsenens by de koloanje (Ynternasjonale Bruorskip) yn Blaricum. Oer it libben en de sfear yn de koloanje rekke er bot teloarsteld. Yn 1901 sei Van der Veer it kristenanargisme iepentlik farwol omdat de earmoedekultus fan de beweging him in soad argewaasje joech. Uteinlik fielde Van der Veer him better thús by de S.D.A.P. dêr 't er yn 1900 ek lid fan wurden wie.
Ingelân
Hy fêstige him letter yn Ingelân dêr't er korrespondint waard foar ûnder oare De Telegraaf. Hy rekke dêr sa fier fan de pasifistyske tinkwrâld fan Tolstoj ôf dat er yn syn funksje yn de Earste Wrâldoarloch propaganda makke foar it meidwaan oan de oarloch. Nei de oarloch waard er foarsitter fan de bûtenlânske sjoernalisteferiening yn Londen. Hy stoar yn 1928 as Ingelsk steatsboarger.
Publyk
It publyk (gjin meartalsfoarm) is in term dy't ornaris ferwiisd nei alle persoanen dy't nei in barren of evenemint sjogge of harkje. Dêrfoar hoecht men der net fysyk by oanwêzich te wêzen, want yn 'e bredere sin hearre lju dy't thús nei de tillefyzje sjogge, ek ta it publyk fan in tillefyzjeprogramma. In publykspriis is in priis dy't útrikt wurdt op basis fan in stimming ûnder de leden fan it publyk (yn tsjinstelling ta de kar fan in faksjuery). De winner fan sa'n priis wurdt wol de publyksfavoryt neamd.
It wurd 'publyk' komt út it Latyn, fan publicus (komt ek foar as poplicus), dat "it folk" betsjut. Yn public relations en kommunikaasjekunde wurdt mei 'publyk' ferwiisd nei in beskate doelgroep. As eigenskipswurd, ta einbeslút, is 'publyk' synonym mei 'iepenbier', lykas yn 'e begripen publike wurken of publyk besit.
Cees Egas
Cornelis (Cees) Egas (Holwert, 1 augustus 1913 - Alkmaar, 21 desimber 2001) wie in Nederlânsk politikus út namme fan SDAP en letter de Partij van de Arbeid. Egas wie lânbou- en fiskerij-wurdfierder fan de PvdA-Twadde-Keamerfraksje fan de PvdA. Hy wie in Fryske boeresoan, dy 't sels op jonge jierren lânarbeider waard en dy't aktyf wie yn de sosjalistyske jeugdbeweging, de AJC. Syn mem wie learares húshâldkunde oan de folkshegeskoalle Allardseach ûnder Bakkefean.
Nei de oarloch wurke er yn it foarmingswurk yn Fryslân. As lânbousaakkundige waard er foarme yn de rûnte fan de Wiardi Beckman Stichting, it wittenskiplik buro fan de PvdA.
As Keamerlid hold er yn de jierren fyftich en sechstich praatsjes foar de VARA-radio oer lânbou yn de rubryk 'Voor het platteland'. Yn it kabinet-Cals wie er as steatssekretaris belêstige mei maatskiplik wurk. Hy sette him sawol yn dy funksje as neitiid as Twadde Keamerlid en bestjoerder yn foar de belangen fan âlderein.
Nei syn fuortgean út it parlemint folge er kursussen kulturele antropology, sosjology, psychology en filosofy oan de Frije Universiteit Amsterdam.
Gertrudistsjerke (Abbegea)
thumb|Gertrudistsjerke thumb|Ynterieur yn 1959 De Gertrudistsjerke is in tsjerkegebou yn Abbegea, yn de gemeente Súdwest-Fryslân. De kearn stammet út 'e 12e iuw; de ommitseling is fan 1809
De tsjerke is tsjintwurdich in protestantske tsjerke, mar wie oarspronklik in Parochytsjerke wijd oan de hillige Gertrudis fan Nijvel. It hôf om de tsjerke hat in grêft. It is in ryksmonumint. De liedklok út 1647 is getten troch Jacob Noteman. It oargel út 1923 is makke troch Bakker & Timmenga.
Garmant Nico Visser
Garmant Nico (Germen) Visser (Jiskenhuzen, 20 augustus 1910 - Bussum, 5 septimber 2001) wie in sosjograaf, dichter, oersetter fan Brazyljaanske, Portugeeske en Argentynske dichters en Frysk beweger.
Leoneesk
thumb|290pxthumb|290px It Leoneesk is in Romaanske taal. Dizze taal wurdt sprutsen yn Spanje en Portugal. Yn Spanje wurdt it sprutsen yn León en Zamora. Yn Portugal wurdt it sprutsen yn Miranda do Douro. It Leoneesk hat likernôch 25.000 sprekkers, foar it grutste part yn Spanje.
Garmant Nico Visser
Libben en wurk
Garmant Nico Visser waard berne yn Jiskenhuzen as soan fan in skoalmaster, dy't letter yn Amsterdam beneamd waard. Visser hat it meastepart fan syn jonkheid bûten Fryslân wenne.
Johan Barger
Johan Barger (Amsterdam, 8 desimber 1853 – Ljouwert, 2 maaie 1900) wie in Nederlânse dûmny en moardner fan Cato de Mirande. thumb|Noorderhaven 29, Harns dêr't Barger Cato de Mirande dea skeat
Garmant Nico Visser
Libben en wurk
Yn 1935 studearre er ôf yn de sosjale geografy oan de universiteit fan Amsterdam. Nei in koart skoft learaar west te hawwen en inkelde tydlike tsjinstferbannen oan arbeidsburo’s, ûnder oaren yn Ljouwert, hat er lange jierren as sosjograaf ferbûn west oan it Ynstitút fan de Tropen yn Amsterdam. Yn 1963 waard er ûndersiker by it Nedersaksysk Ynstitút fan de Ryksuniversiteit Grins. Syn wurk kaam lykwols hieltyd mear op it taalkundich mêd te lizzen; Visser behearske ferskeidene frjemde talen dêr't it Spaansk en it Portugeesk ûnder wiene. Hy ferdjippe him yn it Midfrysk en dan benammen yn it wurk fan Gysbert Japicx. Yn Grins die er teffens ûndersyk nei de 17e- en 18e-iuwske East-Nederlânske literatuer.
Johan Barger
Biografy
Barger waard berne as soan fan timmerman Petrus Barger en Johanna ten Broekhorst. Hy studearre teology te Utert en wie fan 2 maaie 1880 ôf predikant te Goudswaard. Fanwege houliksproblemen flechte er syn went út; yn 1882 wie er in skoft gjin predikant. Yn 1883 waard hy helppredikant te Lettelbert, dêr't er yn 1884 fêste predikant waard. Yn 1885 waard er beroppen yn Garnwerd. Op 16 july 1885 troude er wer, no mei Eilke Venema. Yn 1888 waard er beneamd yn Harns, dêr't er op Noorderhaven 29 wenne.
Garmant Nico Visser
Libben en wurk
Visser debutearre as dichter yn 1935 yn it moanneblêd Frisia, ar syn earste dichtbondel, Jolm ('oanspielsel'). Jolm befette tige persoanlik, iepenhertichheid yn erotyske saken, wat bitter dichtwurk dat opskuor feroarsake yn de Fryske literêre fermiddens. Foar- en tsjinstanners warden har fûl. It tydskrift De Tsjerne organisearre sels in sympoasium yn 1948, dat drok besocht waard. Anne Wadman wie 'foar' en Fedde Schurer 'tsjin' it wurk fan Visser. Fokke Sierksma (1917-1977) koe it ek wol wurdearje.
Johan Barger
Biografy
De 17-jierrige Cato de Mirande krige er kunde oan op kategisaasje. Cato holp syn frou mei naaiwurk en waard in hûsfreondinne fan de Bargers. Barger hie fan 24 novimber 1892 seksuele omgong mei har. Op 30 jannewaris 1894 joech er in soad argewaasje op in houliksfeest fan de Mirandes, dat Cato har heit ferbea har fierder kontakt mei de dûmny. Dy helle syn frou lykwols oer om Cato thús út te nûgjen. Op 6 maart 1894 sleat Barger Cato, dy't doe 23 jier wie, op yn in foarkeamerke en lei it op har ta. Doe't sy neat fan him witte woe skeat er har dea mei in revolver dy't er yn Amsterdam kocht hie. Hy gie fuortendaliks nei it plysjeburo en ferhelle plysje Johs. v.d. Meulen fan de moard. By it ferhoar sei er: "Ik ben geen Christen meer, ik ben een schurk, ik heb een moord gedaan!"
Garmant Nico Visser
Libben en wurk
Visser syn twadde bondel Agger (bestjut sokssawat as 'neifloed') kaam út yn 1964. In part fan de fersen út dy bondel stamme út deselde perioade as dy fan Jolm (1936-1950). De tredde bondel Wyldewrang (oare namme foar hûnebeistâl of bitterswiet) ferskynde simmer 1978 by Lykele Jansma yn Bûtenpost.
Guonts wienen fan betinken dat Visser syn frysknasjonalisme somtiden te fier gie en faksistyske eleminten befette. Benammen oer it fers ‘Nordyske geast’ fregen Eppie Dam, Tiny Mulder en Willem Abma harren ôf of guon passaazjes ironysk opfette wurde koenen of net.
Neist syn grutte leafde foar Fryslân docht út syn wurk fan nei 1970 ek frustraasje en ôfgriis bliken oer it fersleaukjen fan de Fryske taal.
Johan Barger
Biografy
Barger krige mr. W.B. Buma as ferdigener tawiisd. Yn de sitting op 24 maaie, easke it Iepenbier Ministearje (IM) libbenslang. De abbekaat woe net hawwe dat it moard mei opset sin west hie. Barger waard op 2 juny 1894 troch it gerjochtshof fan Ljouwert feroardiele ta libbenslange finzenisstraf, mei op grûn fan oantekenings út syn deiboek. Hy tekene heger berop tsjin it fonnis oan. It IM die itselde; it woe berikke dat by it eventueel legere straf, Barger dochs de rjochten sa as bedoeld yn artikel 28 sub 1-5 fan it Wetboek fan Strafrjocht kwyt wêze soe. Op 13 july tsjinne it heger berop.
Garmant Nico Visser
Wurdearring
Freark Dam skreau yn Tekst en útliz (Afûk): 'Visser syn bondel Jolm hat, sa soe men efterôf sizze kinne, katalysearjend wurke yn it fernijingsproses dat (ek) de Fryske literatuer ûndergien hat – net sasear wat de foarm, mar wol wat libbensgefoel, toan en tematyk oanbelanget. Gefoelens fan iensumens, ûnwennigens, erotyske frustraasje en protest tsjin moai-skyn hiene har oant doe ta yn de Fryske dichtkeunst noch net sa oppenearre’.
Priuwke
Anno 1946
Johan Barger
Biografy
It fonnis waard op 25 july 1894 yn heger berop befestige. Barger syn houlik mei Eilke Venema waard op 16 april 1895 te Harns ûntbûn. Hy stoar mei 46 jier yn finzenskip en waard beiërdige op it hôf fan de Ljouwerter finzenis.
Folkslietsje
Oer dûmny Barger en de moard waard yn 1894 in ferske makke:
Sûmearje
right|250 px|Sûmearje op de oersichtskaart fan [[Mesopotaamje.]] Sûmearje (ek Sumearje of Shumer, Egyptysk Sangar, Bibels Shinar) is de namme foar in âlde ryk, kultuer, omkriten en antike beskaving dat yn it súdlike part fan Mesopotaamje lei (tsjintwurdich it súdeasten fan Irak), wêr't de rivieren Eufraat en Tigris yn de Perzyske Golf útmûnje. De Sûmearjers neamden it lân sels ki-en-gir (it lân fan de beskaafde hearskers). Tegearre mei de noardlike streek Akkad makke it diel út fan it Twastreamelân. Sûmearje wurdt wol beskôge as de ierste beskaving fan de wrâld.
De Sûmearyske beskaving bestie út in samling fan stêdsteaten. Alle stêdsteaten hienen har eigen foarst. Om-ende-by 3.500 f.Kr. waard de lieder fan de machtichste stêdsteat kening fan de Sûmearje.
Skiednis
De skiednis fan Sûmearje wurdt yn fiif tiidrekken opdield:
De skiednis fan Sûmearje beslaat in tiidrek fan 3800 oant 2000 f.Kr. Nei de Sûmearjers wurdt it gebiet dominearre troch de Babyloanjers.
Befolking
It gebiet fan Sûmearje waard foar it earst befolke (foar 4000 f.Kr.) troch in folk dat de archeologen de Ubaidjers of Obeidjers neame, nei it doarp al-Ubaid wêrfan't resten fûn binne. Dat folk lei sompen drûch en soarge foar yrrigaasje, sadat lânbou mooglik waard. Ek hannelen se al en waarden potten bakt en learloaid.
De Sûmearjers lutsen likernôch rûn 3500 f.Kr. it gebiet yn. Harren foarskiednis is net dúdlik. Guon tinke dat se út Anatoalje komme, mar se kinne likegoed út de Yndusfallei wei kaam wêze en troch Iran yn it gebiet komd wêze.
Sy sprutsen Sûmearysk, in aggluynearjende taal. Der binne oanwizingen dat der foarhinne in oare taal sprutsen waard dy’t proto- Eufratysk neamd wurdt. Der is net folle mear oer fan dy taal. In tal plaknammen en lienwurden hawwe de Sûmearjers oernaam en net mear. Opfallend is wol dat de lienwurden faak net mear as ien lettergreep hawwe. It Sûmearysk hinget bot nei it nonsyllanisme oer, krekt as it moderne Sineesk.
Streamopwerts yn Akkad spruts de befolking in Symityske taal. Fan 5000 f.Kr. ôf moat der al sprake west ha fan in organisearre maatskippij.
Skrift en keunst
Om 3500-3000 f.Kr. ûntstie de âldste foarm fan it “skrift”. Ut in piktografysk skrift ûntwikkele him letter it spikerskrift. Yn de archeologyske laach 4 fan Uruk waarden klaaitabletten fûn mei in skrift dat in ûntwikkeling nei it spikerskrift toant. It spikerskrift bleau yn gebrûk oant de hellenistyske perioade en waard dêrnei yn Mesopotaamje stadichoan ferfong troch it ienfâldiger Arameenske skrift.
Der binne fragminten fan talrike eksimplaren fan it Gilgamesjepos fûn. Sawol yn it Sûmearysk as yn it Akkadysk. Sadwaande wie it mooglik it hiele ferhaal te rekonstruearjen. It lêste spikerskrifttablet datearret út 74 n.Kr.
De Sûmearjers wienen goeie smitten dy’t ûnder mear dolken en helmen yn goud makken. Somtiden waarden gouden foarwerpen ynlein mei Lapis Lazuli.
Wetjouwing
De Sûmearjers wiene de earsten dy’t in “wetten” opstelden en harren organisearren yn stedsteaten.
Politike struktuer
Polityk bestie it lân út stedsteaten dy’t om de hegemony striden. Dizze situaasje is goed fergelykber mei de it lettere Grikelân. De stêden hienen in folksried, meastal besteande út twa keamers. Der wie in ried fan âlderen en in ried fan manlju. Der wie in kening dy’t yn de ûnderlinge striid tusken de stêden mear macht krije koe.
Eltse stêd hie syn eigen hillichdom en de kultus fan de lokale god of goadinne naam in sintraal plak yn it libben yn. De Sûmearjers tochten dat de minsken troch de goaden makke wienen en om dizze goaden te tsjinjen en te fermeitsjen. Wat der allegear barde yn de polityk waard sjoen as de grillen fan de goaden.
Ekonomy
It tsjil en it pottebakkerstsjil binne útfinings fan de Sûmearjers. Hielendal wis is dat net. De Sûmearjers wienen begien mei it mjitten fan dingen. Sy mjitten de stân fan de planeet Fenus mei in rjochthoekich raam. Se koenen de tiid yndiele yn sekondes troch pendules en wetterklokken.
De Tynje (doarp)
De Tynje is in doarp noardwest fan De Gordyk yn de gemeente Opsterlân. It leit sawat 16 kilometer noardeast fan It Hearrenfean.
De namme 'De Tynje'
Yn Fryslân wie in tynje meast in wetterskieding as natoerlike ôffreding tusken de bewenne wrâld en de rûgere oare kant fan de stream. Der wienen en binne wol mear tynjes yn Fryslân lykas by Huzum en Grou.
Op de grins fan Opsterlân en Aenjewier streamde de Lúkster tynje. De lêste 800 meter fan dy tynje rûn op de Wispel en it Mûdjip ta en foarme de skieding tusken Lúkswâld en Terwispel (dat dêr no De Tynje hjit). Dat ein waard om 1650 hinne slat ta in rjochte skipfeart, it Tynjerak. Dêrefteroan kamen mear rakken om farrendewei mei turf alhiel by de Easterboarn út te kommen en dan fansels noch fierderop.
Yn dy lange feart wie foar de boeren op twa plakken in set lein. Om dy setten hinne ûntstiene de iuwen dêrnei hiel stadichoan twa buorskippen: de Grutte en de Lytse Tynje. Dy beide Tynjes binne troch de neioarlochske nijbou sûnt 1950 oaninoar breide ta ien plak.
De iere tiid oant 1600
It meast dat yn it noardwest fan Opsterlân leit en dat no De Tynje hjit, wie oant 1910 in part fan Terwispel, dat yn de midsiuwen 'Wispolia' hiet en in eigen tsjerke en pastoar hie. Tusken de tsjerken fan Aldeboarn en Terwispel hat nei alle gedachten in kapeltsje yn 'e Ripen stien. Ut it finen fan in stichmannich kleastermoppen op it Klokmêd oan it begjin fan de Warrewei soe opmakke wurde kinne dat dêr ea minsken harren fee weidzje lieten en faaks ek wenne hawwe. Mar neat wiist der op dat dêr soks as in doarp west hat. Dat yn De Deelen wetterputten ûntdutsen binne, seit oant no ta like folle of like min.
De hjoeddeiske Tynje wie al dy iuwen lang ‘ûnlân’ fan miedlân, warren, ripen en stripen, mei hjir en dêr op de hegerein saneamde wâlden fan skânsrys. Op dy fjilden koene of woene gjin minsken wenje, benammen net hjerstmis en winterdeis. Dan strûpte de boel ûnder om't de Boarn, de haadstream of haudmare fan Opsterlân, it wetter net kwyt koe. En geregeld jagen fûle stoarmen it wetter fan de Middelsee noch fierder de Boarn yn. Mei in westerstoarm fleach it oer of soms dwers troch de Hegedyk hinne. Dan wie der op De Tynje gewoanwei net te wêzen.
Maitiids, as it wetter sakke wie, kamen de boeren fan Terwispel en Lúkswâld oer harren heawegen op de mieden ta om it gêrs en it hea. Benammen de healannen besuden de Boarn leinen blykber yn ‘e graasje, want fan beide kanten rûn dêr in heawei op ta. Tusken dy twa wegen yn streamde in sydrivier dy’t it wetter fan 'e Ald Ie en de Wispel nei de Boarn ôffierde. Lykas de beide heawegen kaam dy ek út by de Mouwe (útsprekke mei de o fan bok). Sa hiet it grutte, lang en ovaal útfallen komfoarmich stik leechlân, noard en east fan dêr’t no de brêge oer de Nije Feart leit. Fan Terwispel út hiet de heawei dan ek Mouwewei, en de rivier Mouwedjip. Letter waarden se wol Mûwei en Mûdjip neamd.
De Lúkster boeren moasten mear war dwaan om by de Mouwe te kommen. Dy rieden harren heawei ôf oant sy by in wetter kamen, dat sy beskôgen as harren tynje, de Lúkster tynje. In tynje is soks as in begrinzing, ôfbeakening, freding of hage. De Lúkster tynje wie in lange sydrivier fan de Wispel en it Mouwedjip, dy’t al yn Lúkswâld by de Hegedyk begûn en nei in rejale bôge de Aldewei bylâns tasette op it stee dêr’t no it swimbad leit. Dy lange tynje krúske de Lúkster heawei en de Breewei. De boeren smieten maitiids in steal takkebosken in dat wetter. Sa ûntstie in 'tichtset’ yn de tynje, dy’t it wetter wol trochliet. Mei ferstân en oerlis waarden dêr beamstammen of balken oerhinne smiten en sa koene sy harsels mei hynder en wein oersette, oer harren eigen ‘tynjeset’. Nei de Breewei belanne it boerefolk fan Lúkswâld op de Riperwâldwei (no de Rôlbrêgedyk). It lêste legere ein waard wol de Mouwehimster heawei neamd. Al mei al fjouwer nammen foar likefolle einen heawei om fan Lúkswâld de Mouwe te berikken. Tegearre mei de mieden dêrom hinne wienen it de Mouwehimmen.
Der wienen noch mear heawegen: de Riper- en de Warrewei: fan de Breewei ôf mear it west yn. De wei nei de warren (in oar wurd foar mieden of mersken) kaam net fierder as de Deelen. De (lange) Riperwei gie hielendal oant de Boarn ta, lyksa as de like lange sydrivier fan de Boarn dy’t tusken de Warrewei en de Riperheawei yn rûn. Om dêr ek komme te kinnen leinen de Terwispelders op de sânige súdrâne fan de wâlden in rydwei oan: de Brêgeleane. Dêr bouden sy healwei, oer it smelste eintsje Mouwedjip, sels in nijmoaderige flapbrêge.
Fan 1600 oant 1800
Yn 1620 soenen de jonkers Van Dekema, fanwegen it ferfier fan harren turf, in feart dolle fan de Wispel of oant Easterboarn ta. Dat woe net rjocht klear komme en doe namen de fjouwer hearen kompanjons Crack, Fockens, Oenema en Teijens it yn 1645 oer. Earst slatten dy it leste ein fan de Lúkstertynje ut, dwers troch de tynjeset hinne. Dat waard in rjochtlutsen farwetter, in rek of rak fan sa’n 800 meter: it Tynjerak. Op 'e ein fan de Lúkster heawei kaam in nije set yn de tynje. It rak krige dêr in smelte, mei in houten lânhaad oan beide kanten. De turfskippers koenen der tusken troch en as in boer oerset wurde moast, koenen der losse balken oerhinne. De nije tynjeset yn it Tynjerak wie eins in balkebrêge.
Ek de lange stream sûnder namme dy’t tusken de Riper- en de Warrewei op Easterboarn tarûn, koe rjocht slatten wurde ta in rak: it Langerak. Doe waard noch in ferbiningsrak dold, dwersoer fan it Tynjerak nei it Langerak. Dy gie al troch de Warrewei hinne, dat dêr moast ek in sa’n moderne set yn. Dy krige de namme Wynjeset want alles dêre wie fan de famylje Wynje (ek wol Winia) fan Wynjeterp. It nije tuskenrak waard wolris Wynjetynje neamd of Wynjerek, mar de skippers seinen al gau Skitersrak.
Fan 1800 oant 1910
Op de lange doer sette om 1800 hinne feantersfolk, meast Tsjalberters, harren op 'e Tynje’ nei wenjen. Net de feart en rakken bylâns, lykas op oare plakken, mar om de beide setten hinne. Dy buorskipkes by de (Lúkster)tynjeset en de (Wynje)tynjeset, hjitten nei ferrin fan tiid de Grutte Tynje en de Lytse Tynje. Dat wie yn 1950 noch sa. Sûnt binne dy beide Tynjes troch de nijbou oaninoar groeid. Dat no is der mar ien Tynje mear, mar wol mei útbuorren as de Ulesprong, de Warren en de Rôlbrêge. Fanâlds wie ‘de tynje’ fan de Lúksterhoeksters in wetter op de skieding tusken Opsterlân en Aenjewier, en ek op de grins fan Lúkswâld en Terwispel. No is De Tynje de namme fan it doarp dat foar it grutste part oan de oare kant fan dy grins leit.
Om 1820 hinne kamen de Gitersken] opsetten mei harren metoade fan turfgraven. It gefolch wie dat it grûngebiet fan de hjoeddeiske Tynje yn de koartste kearen ferskuord, ferdold, ferropt en ferrinnewearre wie ta ien ûnbidige wetterplasse. Dêr kaam in soad sykte, lijen en ellinde fan. Der stoaren in soad minsken oan [[malaria, om it hoartsje ferdronk in bern en mei stoarmwaar waarden stikken út de pear diken ropt dy’t der noch oerwienen. Sels de kening stjoerde in riedsman nei Fryslân omdat it sa net langer koe. De lju dy’t it measte fertsjinst hienen fan de feanterij, wrakselen noch in skoft tsjin, mar hja moasten dochs meibetelje oan earmjild foar de arbeiders sûnder ynkommen en oan slikjild om de wettersee wer drûch te meallen.
Doe’t de polderbestjoeren oan de slach koene, wie de saak gau beslikke. De Nije Feart -fan 'e Gerdyk, dwêrs troch it spjalten Terwispel hinne, mei in wide bôge om de Tynjester gerjochtichheid nei de Ulesprong en fierder op Haskerdiken ta- lei der yn 1852 al yn. Hjir en dêr in mûne op de polderdyk en it modern Tripgemaal fol yn it wurk en de wettersee rekke stadichoan drûch en ree as greide foar de feehâlderij. Dat hie ek ta gefolch dat de beroppen fan 'e befolking op De Tynje feroaren. Wa’t koe en woe, begûn te buorkjen, fakentiden as boerearbeider mei in stikmannich kei thús. In P.W. Jansen, dy’t goed jild fertsjinne hie yn Ynje, sette in stifting op mei it doel dat sokke lytse komelkers mei liend jild in bedriuw begjinne koenen. Út Denemark kaam de gedachte oer en pak de saken koöperatyf oan. Dat liede ek op De Tynje ta in tal koöperative ferienings fan boeren, lykas de oankeapferiening, de lienbank en it molkfabryk. Letter sluten ek winkellju har gauris by in koöperaasje oan, sa as De Spar, Enkabé, VéGé en Vivo.
Sûnt 1850 kamen der njonkelytsen ek sosjale en kulturele ferienings, tsjerken en skoallen. Fier foar 1910, it jier dat De Tynje offisjeel selsstannich waard, hienen de Tynjesters al in ryk ferieningslibben. 'De Bazuin' bestiet sûnt 1905, de earste sechstich jier sels as harmonykorps mei klarinetten en al. 'Pleatslik Belang' waard yn 1896 al oprjochte. Toanielferiening 'Rjocht en Sljocht' is fan 1872. It earste grifformearde tsjerkje is boud yn 1866. De iepenbiere skoalle oan it Tynjerak wie der yn 1861 of noch earder. De gymnastykferiening is like âld as it doarp. De grifformearden krigen yn datselde jier in dûmny foar harren sels. Dy stiften yn 1912 ek in kristlike skoalle oan de Riperwei (no de klokmakkerij).
Fan 1910 oant 1955
Tige wichtich foar de ekonomy fan De Tynje wie de bou fan in eigen koöperative molkfabryk of bûterfabryk. Yn 1916 gie dat fabryk, de Volharding II fan ‘e mient. Dat wichtige barren kin wol beskôge wurde as de ôfsluting fan de feanterij en de earmoede dy’t dêrmei anneks wie.
Yn de krisis fan jierren 1930 kaam in soad earmoede werom. Gâns lju rekken sûnder wurk en wa’t yn de wurkferskaffing belâne, fertsjinne net drekt genôch, nettsjinsteande 48 oeren wurk yn ‘e wike. De oarloch makke dêr min of mear in ein oan. Mar doe kaam der folle slimmere noed foar yn it plak.
Yn maaie 1940 sneuvelen by de ynfal fan de Dútsers twa jonge Tynjesters op de Grebbeberch: Klaas Idzerda en Jean Jeaninga. De Tynje wie yn de Twadde Wrâldkriich in bolwurk fan it ferset. Yn De Deelen binne hiel wat wapens 'dropt' en yn turfbulten bedobbe. Ferskate ûnderdûkte kopstikken fan it Fryske ferset, wêrûnder de Tynjester skoalmaster Douwe Symen Algra, kamen geregeld op de Tynje en omkriten gear foar yllegaal oerlis oer harren plannen en aksjes. Dêrom hie De Tynje mear as in soad oare doarpen út en troch te lijen fan in oerfal of in 'razzia'. Dy fan 29 desimber 1944 wie de slimste. Master Algra koenen se net pakke, mar twa ûnskuldigen, Wolter Húsman en Ealtsje de Vries, waarden om neat deasketten. Itselde hienen se earder dien mei Hylke Watzema. . Op de alderlêste oarlochsdei waard de Hearrenfeanster fersetsman Sieger van der Laan op De Tynje, by de Warrebetten, deasketten, wylst er 'bewapene’ wie mei in wite flagge. Foar Klaas en Jean stie rillegau in monumint op it tsjerkhôf, ûntwurpen troch ir. Van der Leij. Yn de nei-oarlochske nijbou binne strjitten ferneamd nei de fermoarde Hylke Watzema en nei 'Van der Velde', de skûlnamme fan master Algra as fersetslieder.
Yn 1946, doe't it molkfabryk 30 jier âld wie, is der oer de skiednis fan De Tynje om 1890 hinne in revu skreaun, mei teksten fan Fedde Schurer. Dy is doe trije dagen lang yn in grutte tinte opfierd troch 'Rjucht en Sljucht'. De tige passende titel 'In doarp riist út 'e puollen' is noch te finen op it monumintsje dat letter foar it bûterfabryk delset is.
Yn 1948 sneuvele in jonge âld-Tynjester, Jan Dam yn de saneamde polysjonele aksje yn ‘ús’ Ynje (no Yndoneezje).
Dat it folk fan De Tynje doe ek al grutsk op it eigen doarp wie, is goed te sjen op de saneamde ’Tynjefilm', dy't it kristlike muzykkorps 'De Bazuin' yn 1952 meitsje liet. Dêr binne net allinnich de skoalbern op te sjen (de Ulesprong hie doe noch in eigen skoalle), mar ek populêre doarpstipen, lykas Ynze Overwyk, Jehannes 'Post' Akkerman en 'Swarte' Harm (van der Vliet), de fiskerman fan de Warren.
1955 en letter
In jier as tsien nei de oarloch kaam der jild frij om it doarp te ‘modernisearjen’. It Tynjerak en it Skitersrak waarden tichtsmiten, want dêr moast de provinsjale wei fan De Gordyk nei Aldeboarn as nije omwei oerhinne. Sels de iuwenâlde Wispel en in grut part fan it like âlde Mûdjip moasten it belije. De measte, faak skildereftige brêgen en slûzen waarden ferneatige. Doe is De Tynje in soad fan syn karakter en skiednis kwyt rekke. Yn de jierren 1950 waarden oan ruilferkaveling en wurkferskaffing mear belang takend as oan it behâld fan oare saken. In pear jier letter is ek de A7 tusken It Hearrenfean en Drachten oanlein sadat De Tynje in stik better te berikken waard.
Mienskip
thumb|260px|De Tynje De Trekkerstinte is it doarpshûs en de Tynjeboade de doarpskrante. Op it stuit (2023) wurdt der wurke oan in nij MFA, dêr't njonken it doarpshûs ek de skoallen en sportferienings in plak krije. It doarp hat in boarterstún en it natuerswimbad De Wispel. In soad gebouwen binne troch de Tynjesters mei elkoar boud. De tradisjonele skelnamme foar in bewenner fan 'e Tynje is bakbrogge.
It tal winkellju is de lêste jierren stadichoan minder woarn. Dochs is der noch in doarpswinkel dêr't men bygelyks ek klompen keapje kin.
Al jierren herwaarts binne der om de fiif jier lustrumfeesten. Dan wurde hûzen fersierd en ride fersierde weinen efter it muzyk fan De Bazuin oan troch it doarp en de omkriten.
Tsjerke
PKN De Tynje-Terwispel
Skoalle
(De iepenbiere basisskoalle De Pols en de protestantsk-kristlike basisskoalle De Rank binne yn 2022 fusearre).
Ferienings
It doarp hat ferskillende buertferienings. (De list is yn 2023 bywurke mei help fan de doarpsside. Sjoch foar de meast aktuele ynformaasje oer ferienings op de hiemside fan it doarp)
It besjen wurdich
thumb|upright|250px|De klokkestoel fan De Tynje yn 2007 Op it tsjerkhôf stiet ien fan de klokkestuollen yn Fryslân.
Yn it doarp steane in tal âlde huzen. Oan de Breewei binne guons restaurearre.
Fierders binne der noch it âlde molkfabryk fan it doarp, de moleromp oan de Nije Feart, in soad boerepleatsen, de brechjes lâns de polder dy't nei de huzen en buorkerijen liede, de byldetún It Ulenêst en in mânske swerfstien. De swerfstien dy't brûkt is foar it monumint fan de Slach by Warns komt ek fan De Tynje. Dy waard yn 'e jierren 1930 opgroeven troch Gerrit Roorda en hat earst sa'n tweintich jier by him op it hiem lein, deun by de eartiidske Grutte Tynje.
Natoer
Om De Tynje hinne lizze ferskate natuergebieten. Troch de noch jonge 'Tynster bosk' rint in drok, betonnen fytspaad. De Tynje hat in relatyf grut oerflak oan lân en ferskate wetters, ûnder oaren de Nije Feart as ûnderdiel fan de Turfrûte. Fan it Mûdjip is noch in lêste restant oer. Fan de eartiidsk sa wide Wispel is neat mear oer as in asfaltwei. It Tynjerak en it Skitersrak, de Grutte Tynje bylâns oant de Lytse Tynje ta, binne tichtsmiten; dêr leit no de provinsiale omwei. Noardwestlik dêrfan is it Lange Rak noch, mar dan as ôfwetteringskanaaltsje. En nei it suden rint op de grins mei de himrik fan Gersleat de Nokfeart. It natuermonumint De Deelen leit net fier fan it doarpsgebiet fan De Tynje.
Sêgen
Omdat De Tynje in "jong" doarp is binne der net safolle sêgen te fertellen as yn oare Fryske doarpen. De sêgen dy't neamd wurde gean oer in spûkhûs by de Rôlbrêge en in spûktsjerkhôf oan de Warrewei. By dizze lêste soenen swarte wiven sjoen wêze dy't dêr op 'e sleat rûnen. De sêgen binne wylst al ferdwûn út de fertellings binnen famyljes.
Strjitten
Binnentroch, Breewei, Brêgeleane, De Warren, De Wispel, Farskewei, Gerrit Roordawei, Hanebuert, Heawei, Hein Voswei, It Rak, Kupershagen, Master Roordawei, Polderdyk, Riperwâlden, Riperwei, Rôlbrêge(dyk), Romke van Damwei, Stokkershagen, Tynjewei, Ulesprong, Van der Veldestrjitte, Volharding, Warrewei, Watzemawei, Winia-Ikkers.
Skoattermerk
Skoattermerk is in jiermerk op Pinkstermoandei yn Aldskoat.
Op de merk steane ± 200 diskes en er is in feesttinte en in feemerk. Yn it Thialfstadion is tagelyk in rommelmerk en op It Hearrenfean is in merke. De merk bestie al yn de 15e iuw as de merk foar en troch hynstehannelers. It wie destiids mar ien fan de tweintich hynstemerken, no is it hast de ienige, en wurdt der ek lytsfee ferkocht.
Riisterpolder
De Riisterpolder is in natoergebiet fan Natuermonuminten by Riis yn de bosken fan Gaasterlân. It is in iepen lânskip mei in soad reliëf. Yn de greiden binne âlde groppepatroanen te sjen. De greiden binne ferpachte oan boeren.
Tintern
Tintern is in plak yn it Welske greefskip Monmouthshire, tichteby de grins mei Ingelân. Tintern hat sa'n 750 ynwenners en wurdt meast fanwege de ruïnes fan de abdij troch toeristen besocht. Tintern leit oan de ouwer fan de Wye, dy't dêr de grins fan Ingelân en Wales foarmet.
Harichsterbosk
thumb|De linebeamleane yn de Harichsterbosk De Harichsterbosk is in natoergebiet yn Gaasterlân. thumb|left|It tsjerkepaad troch de Harichsterbosk De Harichsterbosk, in bosk fan 66 hektare, leit besuden Harich en súdwest fan Balk. De bosk hat in saneamde rabattenstruktuer. Troch de ûnderlizzende balstienlaach yn de bosk, dy't gjin wetter trochlit, waarden der greppels groeven foar de ôfwettering. De frijkomde grûn waard brûkt om it beboske gedielte op te heegjen. Sokke damen wurde rabatten neamd. Op dy damen waarden foar de houteksploitaasje simmeriken plante. Yn de bosk komme ûnder mear reeën, dassen en stienmurden foar. Steatsboskbehear hat it gebiet sûnt 1962 ûnder behear. Yn it súdeasten foarmet de N359 de begrinzging fan it gebiet. Oan de noardeastside fan de bosk rint in âld tsjerkepaad. Oan de noardwestkant fan de bosk rint in mear as 1000 meter lange linebeamleane. Oan de oare kant fan de wei lizze de Starnumanbosken.
Strjitten yn Stiens
De Strjitten yn Stiens:
List fan planetoïden 501-600
Dit is in list fan planetoïden 501-600.
Herman Peenstra
Herman Peenstra (Doaium, 1954) is in muzyklearaar en sjonger fan Fryske ferskes.
Hy studearre oan it konservatoarium yn Ljouwert. Dêrnei wie er belutsen by ferkate folksmuzykensembles. Mei ‘Kopácka’ lei er him ta op East-Europeeske muzyk en mei it klezmerorkest Di Gojim spile hy Jiddyske meldijen. Hy spilet akkordeon en sjongt. Herman Peenstra wie ek belutsen by projekten mei ûnder oare Bennie Huisman, Amnesty International en Pas d'Accord. Sa die er mei oan it koarprojekt fan Hoite Pruiksma om de seemansmuzyk fan Percy Grainger, op lokaasje yn it fiskershaventsje fan Laaksum. Hy luts troch it lân mei in poppeteater en wie de muzikale motor fan de kabaretgroep Ratatette. Yn 2009 die er mei oan it programma fan Frederike Kleefstra en Corinne Staal.
Peenstra sette achttjin gedichten fan Edgar Allen Poe oer yn it Frysk, ûnder oare Hymne, In Dream yn in Dream en Eldorado. Hy sjongt dy sels wylst syn akkordeon en Herman Prins (fioele) him dêrby begeliede. Sûnt 2004 spilet Peenstra yn it trio RemoliNo.
Hy ferskynt en ferskynde yn ferskate formaasjes, ûnder oare Ré m'oly, Remolino en Wrâldfrysk. Yn 2007 fersoarge er de myzyk fan it iepenloftspul Om it lêste plak yn Dronryp. Dêrmei fertsjinne hy in Gouden Gurbe.
Nijs
It Nijs is in wiid begryp. Almeast hat it te krijen mei foarfallen dy't neffens de media nijsgjirrich en ynformatyf binne foar in soad minsken en is it der op rjochte om oan in sa grut mooglik publyk bekend te meitsjen. Dat kin wêze troch de krante, de telefyzje, de radio of it ynternet. Mei it nijs wurdt ek faak it sjoernaal of hjoed op de telefyzje bedoeld.
It nijs kin ûnderskieden wurde yn ferskate kategoryen. De meast foarkommende binne:
Хыпарсем Miä sünnüs Aktualitéit In 't nuujs Imwin Eventonan aktual Jornalismo
Ternaarder Polder
thumb|180px|Wapen fan it wetterskip Ternaarder Polder De Ternaarder Polder is in polder en wie in dykwetterskip yn de eardere gemeente West-Dongeradiel, yn it noardeasten fan Fryslân. It wetterskip bestie fan 1750 oant 1962. It wurkgebiet fan it eardere wetterskip falt no ûnder it Wetterskip Fryslân.
Lot
It lot is troch de iuwen hinne smiten, yn de Midsiuwen ek wol as godsoardiel.
De oandielen yn de mienskar, de mienskiplike greide, sa't dy jierliks ferhierd waarden, hieten eartiids Loaten.
De lottersdei, de dei dat foar de milysjes lotte wurde moast, wie oant yn de 20e iuw raar ferneamd. Benammen op It Amelân, dêr't de lottelingen yn de folksmûle 'Amelanner guten' neamd waarden.
Yn de 18e en 19e iuw waarden troch omreizende ferkeapers lotten ferkoft. Om't dit net in beskerme berop wie, waard dit faak dien troch Joaden, de lotsmousen.
Rob Groenhuyzen
Robert Gijsbertus (Rob) Groenhuyzen (Rotterdam, 4 maart 1941) is in eardere Nederlânsk follyballer. Hy die ienris mei oan de Olympyske Spullen en helle dêr gjin medalje by.
De Beverkooy
thumb|260px|Foarkant fan de De Beverkooy, it eardere rjochthûs fan [[Lemsterlân yn Eastersee]] De Beverkooy is it eardere rjochthûs fan de gritenij Lemsterlân oan de Buorren 19 yn Eastersee.
thumb|left|Efterside fan de De Beverkooy'' oan de Mûnewei It monumintale pân De Beverkooy wie it rjochthûs fan de gritenij Lemsterlân. It gebou op de hoeke fan de Buorren en de Mûnewei waard boud yn 1782. It pân hat oan de foarside in bakstienen dakkapel mei in klokgevel, mei dekoraasjes dêr't it boujier yn ferwurke is. Foar it hûs steane seis stoeppeallen. De sniene tagongsdoar mei boppeljocht sit yn 'e midden. De foargevel hat, oan beide kanten fan de doar, oan elke kant twa fyftjinrúts finsters, de ferdjipping hat fiif fan sokke finsters. Dêrboppe in mânske kroanlist en in sealdak mei meardere hoekeskoarstiens. Oan de efterkant is it pân langer makke (Mûnewei 2). Yn de sydgevel sitte twa doarren, fjouwer seisrúts finsters en in lyts finster. Oan de efterside hat it pân, krektas oan de foarside, in dakkapel.
Beide dielen fan it pân De Beverkooy binne erkend as ryksmonumint.
Jaap Korsloot
Jacob Gerard Korsloot  (De Haach, 9 maaie 1934) is in eardere Nederlânsk follyballer. Hy die ienris mei oan de Olympyske Spullen en helle dêr gjin medalje by.
Jaap Korsloot hearde ta de earste Nederlânske follybalploech dat ôffurdige waard nei de Olympyske Spullen. Yn 1964 waarden by de Simmerspullen yn Tokyo judo en follybal yntrodusearre as Olympyske sport. Nederlân waard by de Simmerspullen fan 1964 achtste fan de tsien dielnimmende lannen. Yn totaal hat Rob Groenhuyzen 41 ynterlannen spile foar de Nederlânske ploech.
Ate Faber
Ate Faber (Ljouwert, 19 maart 1894 - Sutfen, 19 maart 1962) wie in Nederlânsk Olympysk skermer. Hy die mei op 'e sabel by de Olympyske Simmerspullen 1936.
Hy stoar yn de âldens fan 68 jier.
Prehistoarje
Prehistoarje of foarskiednis is in tiidrek yn de minsklike skiednis. De namme foar dat tiidrek komt fan Paul Tournal. Hy betocht de term Pré-historique om syn fynsten te beskriuwen dy't er fûn hie yn de grotten fan Súd-Frankryk yn 1831. Oarspronklik wie it begryp inkeld om it tiidrek fan foar de útfining fan it skrift oan te tsjutte. Prehistoarje wurdt hjoed de dei ek wol brûkt as namme foar de skiednis fan de Ierde fan foar it minskdom.
thumb|250px|[[Stonehenge, Ingelân, oprjochte troch neolistyke minsken (om de jierren 4500-4000 hinne).]]
Sjoch ek
20 px Tema:Prehistoarje – Wikipedy hat ek in temaside oer de prehistoarje
Iepen loft
De iepen loft is in algemiene beneaming foar de romte bûtendoar. De term wurdt almeast brûkt yn beneamings foar dingen of eveneminten dy't ornaris binnendoar plakfine, d.w.s. yn in gebou. Spesifyk wurdt mei 'de iepen loft' faak ferwiisd nei in strjitte, in park of in plak op 'e romte. De term beklammet it ûnbegrinzge en faak ek natuerlike karakter fan in lokaasje. In besibbe útdrukking is 'yn 'e bûtenlucht', mar dêrby leit de klam op 'e sûnens fan frisse lucht en minder op it frije karakter fan it lânskip. De measte iepenbiere romte befynt him yn 'e iepen loft.
Yn 'e iepen loft fine tal fan aktiviteiten plak:
Relikwy
thumb|right|175px|In relikwy fan de hillige biskop [[Bonifatius]] In Relikwy of relyk is meastentiids in minsklik oerbliuwsel fan guons (of harren persoanlike besittings) dy't in tige wichtige rol spile hawwe yn in religy en sels foarwerp fan religieusk ferearjen wurden binne. Se wurde tige foarsichtich en earbiedich bewarre en fereare as in taastber oantinken. Fral yn it hindoeïsme, it boedisme en it roomsk-katolike en ortodokse kristendom spylje relikwyen in wichtige rol. Ek by guon islamityske streamings binne relikwyen tige wichtich, mar der binne ek guont by, dy't reliken as ôfgoaderij sjogge.
It wurd relikwy komt fan it Latyn reliquiae, dat "bliuwt" betsjut.
Friezetsjerke
Skiednis
Op it plak dêr't no de Friezetsjerke stiet wenne 1200 jier werom in koloanje Friezen. It gebiet fan de Friezetsjerke wie it plak dêr’t alle Friezen dy’t fan Fryslân nei Rome kamen wenjen gongen. Ek oare folken, bygelyks de Franken, Saksen en Angelsaksen, hienen harren eigen skoalle, mar dy fan de Friezen lei it tichtste by de Sint-Piter.
Dizze Skoala fan de Friezen, wurdt neamd yn tal fan âlde dokuminten. Bygelyks by de ûntfangst fan Leo III neidat hy werom kaam út Rome yn 799, by it groetsjen fan Karel de Grutte yn 800 en troch Loadewyk II yn 844. Yn 845 ferdigenje de Friezen, tegearre mei oare skoallen de Sint-Piter en de oanbuorjende wyk tsjin de ynfal fan de Sarasenen, hjirby waarden de skoallen plondere. Koart dêrnei waard rûnom de wyk in muorre boud, wêrfan inkele stikken noch altyd oerein stean.
Fan it âlde tsjerkje dat by de lytse delsetting hearde is neat oerbleaun. It is nei alle gedachten troch kriichsgeweld ferwoaste. De patroanhillige fan de Friezetsjerke wie Michael, de aartsingel, dy’t Rome befrijd hat fan de pest. Letter krige it ek in twadde patroan, Sint Magnus, in hillige 3e-iuwske biskop dy’t by tafal, fiifhûndert jier nei syn dea, dêr terjochte kaam. Neffens in ynskripsje út de 13e of 14e iuw hienen inkele oeriverige Friezen syn relikwyen meinimme wold nei Fryslân, mar dat is troch Paus Leo IV tsjinhâlden, de relikwyen bleaune yn Rome, yn de tsjerke dy’t no in dûbele namme krige, de tsjerke fan Michael en Magnus.
Yn de rin fan de tiid waard de tsjerke hieltyd minder brûkt troch Friezen en oare minsken út de Lege Lannen. De tsjerke kaam yn it besit fan it tsjerkebestjoer fan de Sint-Piter. Se hawwe de tsjerke beheard en brûkt as parochytsjerke, seminaarkapel en as bytsjerke fan de Sint-Piter. De lêste iuwen waard de tsjerke brûkt troch de Bruorskip fan it Hillige Sakramint, in organisaasje dy’t besibbe is oan it Fatikaan. Yn de rin fan de 20e iuw waard de tsjerke wer yn gebrûk naam troch Friezen en oare minsken út Nederlân. Fan 1980 ôf fûnen somtiden de earste Nederlânske plechtichheden wer plak en yn 1985 waard de earste Fryske mis dien. Sûnt 1990 is de Friezetsjerke de nasjonale tsjerke fan Nederlân yn Rome.
Loadewyk Damsma fan De Jouwer hat tusken 1985 en 2001 2.700 kleastermoppen sammele út tsjerken fan de âlde Fryske lannen, ek út it Sealterlân. Fiifhûndert fan dizze stienen binne yn 2002 yn de Friezetsjerke ynmitsele.
Piledriver
"Piledriver" of "pile driver" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:
Wynjewâld
Wynjewâld is in doarp by de N381 east fan Beetstersweach yn de gemeente Opsterlân. Under Wynjewâld falle ek de buorskippen Lyts Grins, Petersburch (foar in part), Stripe en Weinterpfallaat.
Skiednis
thumb|left|Dobben op 'e Duerswâldmerheide It hjoeddeiske lânskip om Wynjewâld hinne ûnstie yn 'e lêste iistiid fan 10.000 jier foar Kristus. De delling fan it Alddjip ûnstie bygelyks troch't it fan it iis útslipe gebiet feroare yn in rivier fan raand iis, dat liem ôfsette en yn Wynjewâld op guon plakken ticht oan it oerflak komt. Ut dy tiid datearje ek de dobben om Wynjewâld hinne, dy't ûnstiene troch beferzen wetter yn 'e boaiem, dy't de grûn omheech treau en sa heuvels foarme. De grûn boppe de iisheuvels skode letter fan it iis ôf en sa untstie om it iis hinne in wâl en nei't it iis raande in dobbe. Op de Duerswâldmerheide en de oan Mounleane lizze noch in pear fan sokke dobben.
Bysûnder wie de fynst by Wynjewâld fan in fûstbile troch de amateurargeolooch Hein van der Vliet yn augustus 1939. Mei dy fûstbile fan 60.000 oant 150.000 jier âld koe oantsjut wurde dat Noard-Nederlân al foar de lêste iistiid bewenne wie, mooglik troch Neandertalers of in noch âlder type minske. .   De fûstbile is yn it streekmuseum op 'e Gordyk te besjen.
Ek is der ark fûn oan de iggen fan it Alddjip en op de Duerswâldmerheide fan minsken út de rindierkultuer, dy't likernôch 15.000 jier tebek yn 'e krite omswalken en mooglik harren kampen hiene op de hege sânrêchen om dêr te jeien en te fiskjen. It lânskip seach der doe út lykas hjoed-de-dei de Noard-Europeeske toendra's.
Der earste spoaren fan fêste bewenning datearje út de tiid fan de Trachterbekerkultuer (± 5.000 jier tebek). By de Poasten wie in grêfheuvel, dy't lykwols ôfgroeven waard. Oare fynsten fan dy kultuer wurden yn it Frysk Museum bewarre.
thumb|left|Duerswâldmer tsjerke Wynjewâld wie yn de 14e iuw in oer twa doarpen ferdielde boeremienskip op in sânrêch súd fan it Alddjip. Yn it noard en easten leine grutte stikken heide en yn it suden gefaarlik heechfean. De boeren libben fan ikkerbou. Yn 1315 waard Weningawalda neamd, wêrmei't it west lizzende Weinterp ornearre waard. De tsjerke fan it eastlik lizzende Duerswâld is lykwols âlder en stamt út 1250. It is de âldste tsjerke fan Upsateraland (Opsterlân → 'dêr wêr't heech wenne wurdt').
thumb|left|Weinterper tsjerke Yn de 18e iuw kochten de saneamde kompanjons heechfean yn it doarp oan om it oan te meitsjen en turf te winnen. De Opsterlânske Kompanjonsfeart waard foar de ôfwettering fan it fean en it ferfier fan 'e turf fanút De Gordyk groeven en yn 1767 wie de feart oan Weinterp ta, dy't dêrnei fierder groeven waard nei Eaststellingwerf. Foar de feanterij en it oanmeitsjen fan lân wiene arbeiders nedich en oan de feart waard doe de bebouwing tichter en dêr ûntstie lintbebouwing. Yn 1777 waard de tsjerke fan Weinterp stien foar stien ôfbrutsen en op it hjoeddeiske plak werboud. Foar dy tiid stie de tsjerke op it plak dêr't no it Weinterper Skar leit.
Weinterp en Duerswâld krigen yn 1903 in mienskiplike molkfabryk by it buorskip Lyts Grins oan de Kompanjonsfeart. Nei de fúzje mei it molkfabryk fan Easterwâlde waard it fabryk "De Vooruitgang" sletten en ôfbrutsen.
De útfiering fan it ruilferkavelingsplan It Keningsdjip feroare yn de jierren 1960 it lânskip om Wynjewâld hinne troch skaalfergrutting: sânreden ferdwûnen, it Alddjip waard kanalisearre en de âlde wetterkes feroaren mei't it lân op 'e nij ferdield waard. Yn in heale iuw tiid feroare in agraryske mienskip yn in mienskip fan minsken dy't fral bûten it doarp yn plakken as Drachten, De Gordyk en Easterwâlde wurkje.
Mei't de befolking fierder groeide waarden der sûnt de jierren 1960 súd fan de Merkebuorren in soad nije hûzen boud. Yn 1973 ûntstie net sûnder slach en fûle striid Wynjewâld troch it gearfoegjen fan de eardere doarpen Weinterp en Duerswâld. De offisjele skieding tusken Weinterp en Duerswâld lei op de Loksleane.
Mienskip
Mei help fan in soad frijwilligers koe yn maaie 2000 it nije multifunksjonele sintrum De Swingel iepene wurde. Njonken it doarpshûs krigen in sportseal, in pjutteboartersplak en ferskillende oare foarsjennings dêr ûnderdak. It doarp hat in Pleatslik Belang en de doarpskrante hjit De Bân.
Tsjerke
thumb|260px|''Klokkestoel Weinterp