cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
's-Gravelandsevaart
Skiednis
De feart hat trije slûzen, by de Fecht, de noardslûs oan it Noordereinde fan 's-Graveland en yn it suden oan de Zuidereinde. De noardslûs wie de start fan it gedielte fan de feart dat lei tusken de hege sângrûnen fan It Goai en de feangebieten fan de Ankefeanse polder. De slûs oan de Zuidereinde markearde de oergong nei de Loasdrechtske Plassen. De slûs by de Fecht, ôfmjitting ûngefear 5 meter breed en 25 meter lang, wie needsaaklik omt de rivier noch yn iepen ferbining stie mei de Sudersee. Pas yn 1672 waard de seeslûs by Muiden boud. Foar dy tiid lei der in slûs by Hinderdam, fierder stroomopwerts fan de Fecht.
Funksje
Neist passazjiers, waard oer de feart sân dat yn it westlike diel fan it Goai ôfgroeven waard, ferfierd nei Amsterdam foar de stedsútwreiding. Fierders waard turf fanút plakken as Koartehoef en Ankefean nei de stêden yn it westen ferfierd. Fanút Amsterdam waard hússmoargens oanfierd. Dizze, meast organyske, smoargens waard brûkt om de keale en earme sângrûn te bedongjen.
Fort Uitermeer
Al langer as 50 jier foar de oanlis fan de feart en slûs lei op dit steed al in skâns, benammen foar de ferdigening fan Weesp. By de oansluting fan de feart mei de Fecht wie in skutslûs needsaaklik. Dizze krige al gau in rol tabedield yn it inundaasjesysteem fan it gebiet ten easten fan de Fecht. De skutslûs lei yn it earstoan yn it fort, mar dit joech in soad oerlêst. Yn 1878 waarden slûs en feart ferlein nei it noarden en om it fort hinne lieden. Uitermeer is de âlde namme foar de tsjintwurdige Naardermar.
Hjoeddeiske situaasje
thumb|left|De âlde slûs binnen Fort Uitermeer. Op de eftergrûn de Fecht en Weesp It Fort Uitermeer en de slûs binne monumint. De Uitermeerslûs wurdt noch mat komselden brûkt. Fan plesierfeart is eins gjin sprake; allinnich it meast súdlike stik fan de feart dat leit tusken de Loasdrechtse plassen en it Hilfertsomsk kanaal hat op sinnige dagen noch wat rekreatyf gebrûk. De noardslûs is net mear befarber, troch in lytse keardaam dy't dêr komd is.
De N236 en de 's-Gravelandsevaart foarmje tegearre in grutte barriêre tusken de natoergebieten Naardermar/Hilfertsomske Bovenmeent en de Ankefeanse Plassen. Om de ekologyske gearhing tusken beide gebieten te fersterkjen sille twa faunapassaazjes (fiadukten) oanlein wurde. Mei de bou fan de passaazjes sil grif yn 2010 begûn wurde.
Fort Uitermeer hat al lange tiid syn militêre funksje ferlern. Fan it oarspronklike fort is net folle mear oer; de festinggrêft leit der noch en fan de gebouwen steane allinnich noch it toerfort en in kanon remise. It wie lange tiid yn gebrûk as munysjeopslachplak en letter as wurkromte foar de provinsje Noard-Hollân. Op 22 april 2009 hat de provinsje it fort oerdroegen oan de Stichting Uiteraard Uitermeer dy't it terrein fierder ûntwikkelje sil. Troch resint graafwurk is de âlde slûs wer sichtber wurden.
Ottawa
Fan de befolking hat 63,6% it Ingelsk en 15,1% it Frânsk as memmetaal.
Stêdsgesicht
left|thumb|250x250px|Lokaasje fan Ottawa yn de provinsje Ontario thumb|left|250px|Rideau Hall, residensje fan de Gûverneur-generaal thumb|left|250px|It Kanadeeske Parlemintsgebou As federale haadstêd fan Kanada binne yn Ottawa in soad regearingsgebouwen, wêrfan't it parlemintsgebou it wiidst ferneamd is. Fierder is it Kanadeeske hegerjochtshôf yn de stêd en ek de offisjele residinsjes fan de minister-presidint fan Kanada (24 Sussex Drive / 24, promenade Sussex) en dy fan de Gûverneur-Generaal fan Kanada (Rideau Hall). Fierder binne der in soad museums yn Ottawa lykas de National Gallery of Canada / Musée des beaux-arts du Canada en it Canadian War Museum / Musée canadien de la guerre.
De Universiteit fan Ottawa is ien fan de âldste universiteiten fan it lân.
Skiednis
De earste Jeropeeske delsettings yn it gebiet waarden dêr fêstige fanwege de houtyndustrie. Nei de Oarloch fan 1812 waard ymmigraasje nei Ottawa troch de oerheid stimulearre en it tal ynwenners naam hurd ta. Kolonel John By naam yn 1832 it inisjatyf foar de oanlis fan it Rideaukanaal, in alternative rûte nei Montréal dy't fierder fan de Amerikaanske grins ôf leit. De stêd dy't dêrtroch ûntstie waard Bytown neamd en de oanlis fan it Rideaukanaal joech de regio ekstra betsjutting foar de hannel. Yn 1855 waard de namme Bytown feroare nei Ottawa.
Ottawa waard op 31 desimber 1857 as de haadstêd fan Kanada keazen: de kar foar de stêd wie in kompromys, omdat oare kandidaten lykas Montréal en Toronto tefolle yn de Frânske of Ingelske tradysje stienen. Boppedat lei de stêd in stik fierder fan de Amearikaanske grins ôf, wat as in (militêr) foardiel beskôge waard.
Ottawa wie yn de Twadde Wrâldoarloch it wenplak fan prinses Juliana mei har bern, wêrtroch't de stêd noch altiten in bysondere bân mei Nederlân hat. Alle jierren, yn maaie, fynt yn Ottawa it Tulip Festival / Festival des tulipes plak, wêrby't it Nederlânske keningshûs 10.000 tulpenbollen nei de stêd stjoert as tankberens foar de hûsfesting fan de keninklike famylje en de befrijing fan Nederlân troch de Kanadezen.
Ottawa foarmet tegearre mei it yn Québec lizzende Gatineau de National Capital Region / Région de la capitale nationale.
Weaze
De Weaze is in strjitte yn Ljouwert, dy't al yn de 15e iuw neamd wurdt. De namme komt fan it Aldfryske wasa dat slyk of sompe betsjut. Ek yn Aldeboarn is in Weaze, by Bakkefean is in Waasmar.
Utdrukkings mei 'weaze' binne:
Gial Ackbar
Gial Ackbar, better bekend as admiraal Ackbar, is in fiktyf personaazje fan minder belang út 'e Star Wars-franchise fan 'e Amerikaanske filmmakker George Lucas. Hy is in Mon Calamari fan 'e planeet Mon Cala en in admiraal fan it Rebelleferbûn tsjin it Galaktysk Keizerryk. Admiraal Ackbar waard yntrodusearre yn 'e film Star Wars: Episode VI – Return of the Jedi (1983). Letter wied er ek te sjen yn 'e tekenfilmsearje Star Wars: The Clone Wars en de films Star Wars: Episode VII – The Force Awakens (2015) en Star Wars: Episode VIII – The Last Jedi (2017) fan 'e Star Wars-ferfolchtrilogy.
Eftergrûn
Star Wars-betinker George Lucas wie oarspronklik fan doel om fan admiraal Ackbar in minske te meitsjen, mar doe't er ienris besletten hie dat it in bûtenierdsk wêzen wurde moast, liet er Richard Marquand, de regisseur fan Star Wars: Episode VI – Return of the Jedi, syn uterlik útkieze út in rige mooglike ûntwerpen. Marquand keas foar in ûntwerp troch Nilo Rodis-Jamero, tsjin 'e beswieren fan oare leden fan 'e filmcrew yn, dy't dat ûntwerp healwiis of lilk fûnen. Lucas sels wie net alhiel tefreden oer hoe't it personaazje der út kaam te sjen en beskôge it as in kompromis. Ackbar syn foarnamme, Gial, waard pas yn april 2012 bekendmakke.
Mei syn opfallende salmkleurige hûd, hannen mei swimfluezzen tusken de fingers, hege foarholle en grutte fiskeftige eagen waard Ackbar yn Return of the Jedi reälisearre troch it gebrûk fan òf in marionet mei mar in heal lichem, òf in kostúm foar in akteur dat it hiele lichem bediek. Poppespiler Tim Rose, dy't oarspronklik oare personaazjes spile, frege oft er net ek Ackbar spylje koe nei't er de marionet sjoen hie. De dialooch fan Ackbar waard ynsprutsen troch stimakteur Erik Bauersfeld, dy't it aparte stimlûd daliks ymprovisearre nei't er in foto fan it personaazje sjoen hie. Bauersfeld spriek Ackbar syn tekst ek yn foar Star Wars: Episode VII – The Force Awakens (2015), mar stoar foar't Star Wars: Episode VIII – The Last Jedi (2017) filme waard. Dêryn waard de rol oernommen troch Tom Kane, dy't Ackbar syn stim earder ynsprutsen hie foar ferskate fideospultsjes.
Fiktive biografy
De eftergrûn fan Ackbar is fêstlein yn ferskate Star Wars-romans en oare wurken út 'e mediafranchise. Hy is in Mon Calamari fan 'e planeet Mon Cala, dy't hast hielendal oerdutsen is mei wetter. De Mon Calamari libje dêr yn reuseftige driuwende stêden. Ackbar klimt op ta de lieder fan in lytsere stêd, dy't 'Koraaldjipten' hjit. Letter wurdt er oansteld as de kommandant fan 'e Keninklike Garde. In jier nei't de boasaardige keizer Palpatine de macht grypt en de Galaktyske Republyk ûnder fuotten helle hat, falle troepen fan it nije Galaktysk Keizerryk Mon Cala oan. Nettsjinsteande it besykjen fan 'e Mon Calamari om 'e frede te bewarjen, ferneatigje de Keizerlike troepen ferskate driuwende stêden en wurdt de hiele befolking ta slaaf makke.
Ackbar wurdt neitiid as tolk en tsjinner ynset troch de Keizerlike kommandant, grut-moff Wilhuff Tarkin. Fan him docht Ackbar temûk in grut diel fan syn taktyske kennis op. Hy wurdt befrijd by in mislearre besykjen fan leden fan it Rebelleferbûn om Tarkin te ûntfieren. Troch de skat oan kennis dy't Ackbar oer Tarkin syn militêre operaasjes hat en dy't er no trochjout oan 'e rebellen, is de mislearring fan 'e ûntfiering gjin folslein fiasko. Ackbar jout him neitiid by de Mon Calamari-Eksodusfloat, in bûnte kloft romteskippen, benammen keapfarders, dy't oan 'e Keizerlike ferovering fan Mon Cala ûntkommen binne. Hy bepraat de oare frije Mon Calamari om harren by it Rebelleferbûn oan te sluten, en de grutte Mon Calamari-krusers (eins omboude keapfardijskippen) binne in grutte fersterking foar de rebellefloat. Neitiid klimt Ackbar op troch de rangen oant Mon Mothma, de polityk liedster fan it Rebelleferbûn, him ta admiraal beneamt.
Yn Star Wars: Episode VI – Return of the Jedi (1983), it trêde diel fan 'e oarspronklike Star Wars-filmtrilogy, fiert Ackbar mei generaal Lando Calrissian it befel oer de rebellefloat dy't in oanfal docht op 'e twadde Deadsstjer, in reuseftich romtestasjon anneks massaferneatigingswapen. Dêrfoar moat in lytse kommando-ienheid fan 'e rebellen, oanfierd troch prinsesse Leia en Han Solo, de generatorfasiliteit op it oerflak fan 'e boskmoanne Endor útskeakelje, dy't it enerzjyskyld foar de Deadsstjer opwekket. It docht lykwols bliken dat de hiele brot in falstrik is, opset troch Darth Vader en keizer Palpatine om foar iens en foar altyd mei de rebellen ôf te weven. De superlaserkanonnen fan 'e noch net ôfboude Deadsstjer binne nammentlik al operatyf en iepenje it fjoer op 'e rebellefloat, wylst de kommando-ienheid opwachte en finzen nommen wurdt.
Ackbar, dy't de oanfal liedt fanôf syn flaggeskip, de Thús Ien, hat as earste troch dat it in mûklaach is. Hy wifket oer de fraach oft er syn float weromlûke moat om yn 'e hyperromte te ûntkommen, mar Lando, dy't fertrouwen hat yn syn freon Han, hellet him oer om hoek te hâlden. Ackbar giet akkoart mei Lando syn foarstel om 'e stjerreslachskippen fan 'e Keizerlike float fan deunby oan te fallen, mei't de superlaserkanonnen fan 'e Deadsstjer dan net tsjin harren ynset wurde kinne sûnder ek de Keizerlike float te ferneatigjen. De rebellen lije swiere ferliezen, mar de Ewoks, de lânseigen bewenners fan Endor, komme de kommando-ienheid te help en befrije Han-en-dy, sadat de generatorfasiliteit dochs noch útskeakele wurde kin. Dat klearret it paad foar in wraam op 'e Deadsstjer troch de X-wjukjagers en Y-wjukjager-bommesmiters fan it Rebelleferbûn, dy't dan de iepen struktuer fan it romtestasjon binnen fleane en de reäktorkearn ferneatigje kinne. Neitiid soarget in keatlingreäksje foar de ûntploffing fan 'e Deadsstjer.
Yn Star Wars: Episode VII – The Force Awakens (2015), de earste film fan 'e Star Wars-ferfolchtrilogy, wurdt in pinsjonearre Ackbar troch prinsesse Leia bepraat om him by it Ferset tsjin 'e Earste Oarder te jaan, in organisaasje dy't fuortkommen is út 'e gearklofte restanten fan it Galaktysk Keizerryk. Hy nimt de rang fan admiraal wer oan en tsjinnet mei Leia, dy't no generaal is, as ien fan 'e wichtichste militêre lieders fan it Ferset. Yn dy hoedanichheid is er yngeand belutsen by de planning fan in oanfal op it nije massaferneatigingswapen fan 'e Earste Oarder, de Stjerredeaderbasis. Letter sjocht er mei Leia út in basis fan it Ferset op 'e planeet D'Qar ta op 'e súksesfolle útfiering fan 'e oanfal.
Yn Star Wars: Episode VIII – The Last Jedi (2017) hat Ackbar de lieding oer de ûntromming fan 'e Fersetsbasis op D'Qar en jout er de romteskippen fan it Ferset opdracht om yn 'e hyperromte te springen om oan 'e Earste Oarder te ûntkommen. TIE-jagers fan 'e Earste Oarder, ûnder lieding fan Kylo Ren, efterfolgje de Fersetsfloat en iepenje it fjoer op 'e brêge fan 'e stjerrekruser Raddus, it skip dêr't Ackbar en oare lieders fan it Ferset har op befine. Dat soarget foar in grutte ûntploffing dy't alle opfarrenden it fakuum fan 'e romte yn sûcht. Ackbar komt om mei alle oaren, útsein Leia, dy't harsels rêde kin troch de Krêft te brûken.
Populariteit
Admiraal Ackbar is yn 'e trije Star Wars-films dêr't er yn te sjen is, yn totaal 3 minuten en 30 sekonden yn byld. Yn Return of the Jedi hied er mar fjirtjin regels dialooch. Nettsjinsteande dat ûntjoech er him ta ien fan 'e populêrste personaazjes út 'e franchise. Syn útrop: "It is in falstrik!" út Return of the Jedi is ien fan 'e bekendste, meast oanhelle sitaten út 'e hiele Star Wars-franchise. In protte fans wiene teloarsteld oer syn hommelse dea yn The Last Jedi, dy't se abrupt en nonsjalant fûnen. Yn The Last Jedi hat er gjin lêste wurden, mar yn 'e stripadaptaasje fan 'e film liet striptekener Gary Whitta him sizze: "Ynslach fan torpedo's oansteande. It hat in ear west om mei jimme allegearre te tsjinjen." Whitta sei dêroer dat it him fertrette dat Ackbar yn 'e film sa hommels en gau omkaam, dat hy woe him "in bytsje in momint jaan foar't er stoar."
Anne Brontë
thumb|right|Anne Bronte, skets fan [[Charlotte Brontë]] Anne Brontë (Thornton, West-Yorkshire), 17 jannewaris 1820 - Scarborough, 28 maaie 1849) wie in Ingelsk skriuwster en dichter, de jongste fan de 'literêre' húshâlding Brontë.
Se waard berne yn Thornton (West Yorkshire) yn Ingelân en stoar yn it kustplak Scarborough. Dat wie ek it plak dêr't har twa boeken harren ôfspylje. Hja waard beïerdige op it hôf fan St. Mary's Church yn Scarborough.
Anne har poëzij waard mei dat fan har twa susters, Charlotte en Emily, útbrocht yn 1845 ûnder pseudonym fan Acton Bell.
Wurk
Romans:
Kastiel Nijenbeek
thumb|175px|Kastiel Nijenbeek It Kastiel Nijenbeek is in fjouwersidige donjon en stiet oan de Isel (by Foarst) yn Gelderlân.
Yn de Twadde Wrâldoarloch hat it hiel wat te lijen hân fan in bombardemint. Dêrtroch is it sawat in púnfal wurden en stiet allinnich de donjon noch oerein.
Don van der Meulen
thumb|left|Logo thumb|Ad@ Don van der Meulen (Emmen, 1953) is in byldzjend keunstner út Roan. Hy is dosint Byldzjende Foarming oan it Augustinuskolleezje foar fuortset ûnderwiis yn Grins.
As soan fan in arts en ek bydzjend keunstner groeide hy op mei keunst. Studearre Hânfeardigens en Tekenjen oan it Ubbo Emmius (NHL) en plastyske romtlike foarmjouwing oan de Akademy Minerva.
Syn wurk bestiet út ekspressive, figurative skulptueren en akwarellen. Hy byldhout en boetseart yn ûnder oare oksidearre, fûne en samle materialen dêr't er in nije werklikheid mei makket: De brûkte materialen krije in wiere metamorfoaze.
De assemblearde bylden út benammen metalen ûnderdielen dogge geweard oan. Op De Lemmer wie syn 'Junky' fan aluminium strips te sjen tsjin in reade plaats akryl. In oar manlik byld wie Ad@, in kop fan metalen snipels mei in reade slange der om, as wie it in apesturtsje.
Omgong fan Frankryk 1966
De 53ste edysje fan de Omgong fan Frankryk waard hâlden fan 21 oant en mei 14 july 1966.
Startplak
De start hie plak yn Nancy, de haadstêd fan it departemint Meurthe-et-Moselle. It wie de twadde kear dat Nancy it startplak wie fan de Omgong fan Frankryk. De earste kear wie yn 1962
Kopenhagen
Binnenstêd
De measte monumintale gebouwen yn Kopenhagen stamme út de 17e iuw, doe't ûnder Kristiaan IV de stêd opkreaze waard. De binnenstêd is rom opset.
Bûtenwiken
De bútenwiken fan Kopenhagen waarden opset om de wenningneed op te lossen. It binne de wiken Nørrebro ("Noarderbrêge"), Østerbro ("Easterbrêge") en Vesterbro ("Westerbrêge"). Vesterbro is bekend fan it amusementspark Tivoli, Østerbro as in statige wyk dêr't famyljes mei bern wenje en Nørrebro as in folkswyk mei in protte nasjonaliteiten. Sawol Vesterbro as Nørrebro binne de lêste jierren bot feroare, wêrby Nørrebro ien fan de meast hippe útgeanswiken wurden is. Østerbro wurdt as moaiste fan de trije "brêgewiken" sjoen.
Troch it groeien fan de stêd, wêrtroch hieltiten mear grûn derby kaam, is in oare stêd, Frederiksberch, hielendal troch Kopenhagen omsletten. Frederiksberch lei west fan Kopenhagen mar wurdt troch Nørrebro en Vesterbro hielendal ynsletten en is dêrtroch in soarte fan eilânstêd binnen de grinzen fan Kopenhagen wurden. Frederiksberch is oant hjoed de dei noch hieltiten gjin part fan de gemeente Kopenhagen mar hat syn eigen bestjoer en stedhûs.
Bysûnderheden
Strøget is Kopenhagens belangrykste winkelstritte. Hjir binne ferneamde nasjonale produkten te krijen en ek binne der fernaemde ynternasjonale winkels. De winkelstrjitte begjint eins by it Riedhûs (Rådhus), mar fan Nytorv ôf begjint de echte winkelstrjitte dy't trochrint oant Kongens Nytorv dêr't it keninklik teater leit.
Yn de haven stiet it ferneamde byld De Lytse Seemearmin. Dit lytse byld is inspyrearre troch it mearke fan de Deenske skriuwer Hans Christian Andersen. It byld is net it ienige stânbyld: oeral yn de stêd fynt men stânbylden oan de iepenbiere wei en yn parken. Dêrneist hat Kopenhagen ek noch in grut tal musea.
De fontein fan Gefion of Gefjun (1908) is it grutste monumint yn Kopenhagen en leit net fier fan it byld fan Hans Christian Andersens lytse seemearmin. De ûntwerper is Anders Bundgård. De fontein wie in kado fan it Carlsbergfond oan de stêd Kopenhagen. Oarspronklik wie it bedoeld foar it Rådhusplads, mar it is úteinlik oan de ein fan de Amaliegade delset tsjinoer Kastellet, de festing fan Kopenhagen.
Nyhavn is, neist "De Lytse Seemearmin" in toeristyske trekpleister. De huzerige yn ferskillende kleuren, oan it haventsje Nyhavn, dêr't ek de kanaalboaten fertrekke, is ien fan de populêrste toeristeplaatjes yn de fakansjeboeken. Yn ien fan de kleurde huzen hat Hans Christian Andersen noch wenne.
In apart stikje fan Kopenhagen is de Frijstêd Christiania, yn 1970 oprjochte op it terrein fan in oerstallige kazerne.
Sport
FC København spilet yn de Deenske superliga.
Ferbinings
De stêd is sûnt de simmer fan 2000 mei Malmö yn Sweden ferbûn troch de 18 kilometer lange Sontbrêge (Øresundsbroen), in kombinearre brêge en tunnel. Hjirtroch is het mooglik om streekrjocht mei trein as auto nei Malmö te reizgjen. Dêrtroch kin men in sa'n 45 minuten it sintrum fan Malmö berikke. Mar ek in protte Sweden meie graach in jûntsje op stap gean yn Kopenhagen.
Richard Sibbes
thumb|right|200px|Richard Sibbes. Richard Sibbes (of Sibbs) (Tostock, Suffolk, 1577 - 1635) wie in Ingelsk teolooch. Hy is ferneamd as in Bibelútlizzer en as in fertsjinwurdiger mei William Perkins en John Preston fan de saneamde haadrjochting fan it Puritanisme.
Sulver
thumb|Sulver right|thumb|In sulver[[Kristal (natuarwittenskippen)|kristal (dendryt).]] thumb|Relykskryn yn sulver Sulver is in skiekundich elemint mei symboal Ag en atoomnûmer 47. It is in sulverkleurich oergongsmetaal. (dendryt)
Taastskerm
thumb|Taastskerm In taastskerm (Ingelsk: touchscreen) is in byldskerm dat mei de fingers bestjoerd wurdt. De lêste jierren komt benammen yn de bedriuwen dy't bot hygiënysk wurkje moatte, de byldstjoerde kompjûter op. Dy kompjûter hat in taastskerm. Dêr't earder it byldkaike - Ingelsk pictogram - mei de mûs oanklikt waard, tikje jo mei in finger streekrjocht op de byldkaikes dy't op it skerm aktyf makke wurde kinne.
Minke Sikma
thumb|right|200px|Murnserklif thumb|right|200px|[[Swanneblom]] Minke Sikma (Snits, 19 maaie 1962) is in keunstskilder út Skraard. Har wurk yn realistyske styl bestiet út stillibbens, gebouwen, lânskippen en bisten. De lânskippen fan de Súdwesthoeke binne gauris ûnderwerp op de wurken fan Minke Sikma.
Taastskerm
Dat byldskerm hat twa ekstra laachjes - skieden troch materiaal dat efkes fuortdrukt wurde kin - dêr't in hiel lyts elektryske streamke trochhinne rint. Troch dy justjes oan te reitsjen/te taasten kin dat streamke koartsletten of ûnderbrutsen wurde.
Minke Sikma
Minke Sikma krige les oan de keunstakademy Vredeman de Vries yn Ljouwert en de Keunstakademy Constantijn Huygens yn Kampen. Se folge in kursus by Koos van Keulen en hie eksposysjes yn Wiuwert, Warkum en Aldemardum.
Sulver
Untdekking
Sulver wurdt al foar it begjin fan ús jiertelling brûkt foar fersiersels en as betelmiddel. Ut opgravings blykt dat al 4000-3500 f.Kr. sulver skieden waard fan lead op eilannen yn de Egeyske See en Anatoalje. Faak waard sulver assosearre mei de moanne, de see en ferskate goaden. Yn de algemy waard foar sulver it symboal fan in heale moanne brûkt en algemisten neamden it Luna. Fan it metaal kwik waard tocht dat it in soarte sulver wie. Yn sommige talen blykt dat noch út de namme dy't kwik hat lykas quicksilver yn it Ingelsk of kwiksulver (= libben sulver). Folle letter die bliken dat it om twa ferskillende eleminten gie.
De namme sulver is fia it Aldheechdútsk silabar ôflaat fan de germaanske woartel silubra. Yn it Latyn hjit sulver argentum, dêr't sulver it symboal Ag oan tankt.
Sulver stiet tsjintwurdich symboal foar it twadde plak yn wedstriden en foar 25-jierrige jubilea.
Tapassings
Sulver waard lange tiid benammen as sulverhalogeniden yn de fotografy brûkt. Oare tapassings fan sulver binne: In tige singelier tapassing fan sulver is as sulverjoadide dat fyn fernevele brûkt wurdt om mist te redusearjen om fleanfjilden.
Opmerklike eigenskippen
Sulver is in ienfâldich te bewurkjen metaal dat in bytsje hurder is as goud. Sulver hat fan alle metalen de bêste elektryske gelieberheid. Sulver geliedt sels better as goud of koper. Mar goud wurdt faker brûkt omdat it net korrodearret. Dêrneist geliedet sulver fan alle metalen waarmte it bêste en hat it de heechste optyske refleksje (tenminsten as it sichtber ljocht betreft; ultrafiolet ljocht reflektearret it minste). Sulverhalogeniden binne gefoelich foar ljocht. As sulver bleatsteld wurdt oan wetter of lucht, dat Ozon of Wetterstofsulfide befet, foarmet him in swarte laach fan Sulver-sulfide.
Ferskining
In de natuer komt sulver sawol net-bûn as in kombinaasje mei lead, swervel, arsenikum, gloar en oare eleminten foar. De wichtichste boarnen binne te finen yn Meksiko, Kanada, Perû en de Feriene Steaten.
Yn it ferline koe de ûntdekking fan sulver de oanset wêze ta in opskuor fan Sulverkoarts.
Isotopen
Fan sulver komme der yn de matuer twa stabile isotopen (107Ag en 109Ag) foar yn ûngefear likense ferhâlding. Dêrneist binne der ûngefear 28 radioaktive isotopen, wêrûnder sulver-103, bekend mei ferfaltiden fariearjend fan inkele hûnderten jierren oant inkele minuten.
Gemy
Sulver stiet yn it periodyk systeem yn deselde groep as koper. Krektas koper hat ook sulver de falinsjes 1+ en 2+, neist metallysk sulver. Oars as koper, dat standert as twaweardich ion foarkomt, is it meast foarkommende sulver-ion de ienweardige foarm. De twaweardige foarm is allinnich stabyl neist tige sterke oksidators, bygelyks yn sulver(II)fluoride. Yn de kompleksometry is sulver in metaal dat twa liganden ferbine kin, byfgelyks yn AgCl2–.
Yn de analityske gemy wurdt sulver, yn de foarm fan sulvernitraat tapast yn de kwalitative- en kwantitative analyze fan halogeniden, benammen gloaride.
Toksikology en feilichheid
Metallysk sulver is net skealik mar in protte sulver befetsjende ferbiningen binne wol giftich en kinne kankerferwekkend wêze. Sommige sulverferbiningen kinne de sykte argyry feroarsaakje dy't permaninte grize of swarte flekken feroarsaket op de hûd. Hoewol't dat net skealik is, wurdt in lijer hjir net oantrekliker op.
Taal
Yn de taal wurdt sulver ek brûkt as oantsjutting foar "weardefol" en/of "duorsum", lykas:
Sulver is ek de oantsjutting foar ljochtgrizige metallic-kleur.
Sidrach Simpson
thumb|right|150px|Sidrach Simpson Sidrach Simpson (±1600-1655) wie in Ingelske ûnôfhinklik predikant, ien fan de lieders fan de ûnôfhinklike partij yn de Synoade fan Westminster.
Stúdzje Fryske Taal en Kultuer
De Stúdzje Fryske Taal en Kultuer, ek wol it Frysk Ynstitút, is in stúdzjerjochting fan de Ryksuniversiteit Grins.
De eardere stúdzjeferiening fan de feriening hyt Skanomodu. Mei yngong fan it akademysk jier 2013-2014 waard de namme fan de oplieding offisjeel "Minorities and Multilingualism". De tsjintwurdige stúdzjeferiening draacht de namme Multi.
Ynhâld
De stúdzje doarret trije jier en stiet yn it ramt fan de bestudearring fan de Fryske taal en kultuer, fan it heden en it ferline. Der wurdt ûnder oare omtinken jûn oan de posysje fan it Frysk as minderheidstaal yn Nederlân. Dêrneist kin der troch minoaren keazen wurde foar fierdere spesjalistyske rjochtingen, bygelyks de taalwittenskip, sjoernalistyk of skiednis.
Inkele fakken dy't jûn wurde binne:
Skiednis
Al oan de ein fan de 19e iuw waarden der kolleezjes Frysk jûn troch de heechlearaar Willem Lodewijk van Helten. Yn 1930 krige it fak Frysk in offisjele status op de universiteit. De earste lektor yn de Fryske taal- en letterkunde waard Pieter Sipma. Yn 1941 waard der in learstoel Fryske taal- en letterkunde ynsteld, dy't letter de kearn waard fan it Frysk Ynstitút. Yn it earstoan rjochte dit ynstitút him benammen op taal- en literatuer-histoaryske projekten, bygelyks Ald- en Middelfryske en literêr-histoaryske tekstútjeften, letter kamen dêr de taalteory, de literatuerteory en de sosiolinguïstiek by. Sûnt 1951 is it mooglik Frysk as haadfak te studearjen, mar pas mei yngong fan it stúdzjejier 2003-2004 is de stúdzje útwreide mei in eigen propedeuze. De Ryksuniversiteit Grins biedt de ienige postdoktorale learareoplieding Frysk yn Nederlân.
In bekend dosint en wittenskiplik ûndersiker oan de stúdzjerjochting is Pieter Breuker. Prof. dr. Goffe Jensma is hjoed de dei heechlearaar Fryske taal- en letterkunde oan it Frysk Ynstitút.
Utjeften
De stúdzje Fryske Taal en Kultuer docht yn gearwurking mei it Frysk Ynstitút Ryksuniversiteit Grins sûnt 1952 de searje Estrikken. Hjiryn steane ûnder oare tekstútjeften en wittenskiplike stikken.
Amerikaanske Kapitoalplysje
De Amerikaanske Kapitoalplysje (Ingelsk: United States Capitol Police) is in Amerikaanske federale plysjetsjinst dy't ta taak hat om it Amerikaanske Kapitoal yn Washington, D.C. en de leden fan it Amerikaanske Kongres, dat yn it Kapitoal residearret, te beskermjen. It is de iennichste plysjetsjinst dy't ûnder de wetjaande macht fan 'e Amerikaanske oerheid ressortearret. De Amerikaanske Kapitoalplysje bestiet sûnt 1828 en kaam yn 2021 wrâldwiid yn it nijs fanwegen de Bestoarming fan it Amerikaanske Kapitoal.
Iere jierren
De Amerikaanske Kapitoalplysje as organisaasje waard op 2 maaie 1828 oprjochte troch it Amerikaanske Kongres, nei't John Adams II, de soan fan presidint John Quincey Adams, yn 'e Kapitoalrotonde (it diel fan it gebou rjocht ûnder it koepeldak) oanfallen wie. De oarspronklike taak fan 'e Amerikaanske Kapitoalplysje wie om it Amerikaanske Kapitoal fan befeiliging te foarsjen. Neitiid waard dat foech útwreide nei it beskermjen fan 'e yndividuele leden fan it Amerikaanske Kongres, ek as dy har bûten it Kapitoal befine.
Stefan Banach
Stefan Banach (Krakau, 30 maart 1892 - Lemberg, 31 augustus 1945), wie in Poalsk wiskundige, ien fan de driuwende kreften fan de Lvov-streaming by de Poalske wiskundigen fan foar de Twadde Wrâldoarloch.
Amerikaanske Kapitoalplysje
Moderne skiednis
Yn 1998 kamen twa leden fan 'e Amerikaanske Kapitoalplysje om by in sjitpartij yn it Kapitoal, wêrby't in mei fjoerwapens bewapene ynkringer it foarsjoen hie op it Republikeinske lid fan it Amerikaanske Hûs fan Offurdigen Tom DeLay. Ien fan harren waard deasketten doe't de ynkringer in kontrôlepost yn it Kapitoal forsearre en de oare doe't er it kantoar fan DeLay ynkrong. Foàr 2021 wiene mar twa oare (dus yn totaal fjouwer) leden fan 'e Amerikaanske Kapitoalplysje by de útoefening fan harren funksje omkommen.
Stefan Banach
Wurkpaad
Banach wie fral autodidakt; syn betúftens waard ûntdutsen troch Hugo Steinhaus. Doe de Twadde Wrâldoarloch útbruts wie Banach presidint fan de 'Poalske wiskunde mienskip' en professor oan de Universiteit fan Lviv. Hy wie teffens lid fan de Akedemy fan Wittenskippen fan de Oekraynske SSR. Omdat hy it goed fine koe mei Russyske wiskundigen, koe er syn heechlearaarskip behâlde ûnder de Russyske besetting fan Lviv. De Dutske besetting fan de stad yn 1941 resultearre yn in massamoard ûnder de Poalske akademisy. Banach oerlibbe, mar koe him alline yn libben hâlde troch it fieden fan luzen mei syn bloed yn it prof. Rudolf Weigl-ynstitút, dêr't ûndersyk dien waard oan tyfuseftige koarts. Yn de besetting rûn syn sûnens tebek (longkanker). Banach ferstoar noch foardat et út Lviv wei, dat nei de oarloch ynlive waard troch de Sovjet-Uny, nei Poalen emigrearje koe.
Amerikaanske Kapitoalplysje
Bestoarming fan it Amerikaankse Kapitoal
Oprokkene troch taspraken fan Trump sels en û.o. âld-boargemaster fan New York Rudy Giuliani, bestoarmen de demonstranten it Kapitoal, dêr't se Amerikaanske Kapitoalplysje ûnder de foet rûnen, it parlemintsgebou binnenkrongen en dêr fernielings oanrjochten. Mear as 50 leden fan 'e Amerikaanske Kapitoalplysje en fan 'e te help kommen Metropolitaanske Plysje fan Washington, D.C. rekken dy deis ferwûne, wylst ien fan 'e demonstranten deasketten waard doe't se besocht in ôfsletten romte binnen te kringen en trije oaren it libben lieten doe't se yn it gedrang troch oaren platdrukt waarden. Dat der gjin leden fan it Kongres lyncht waarden troch de meute wie inkeld te tankjen oan it yngripen fan beskate leden fan 'e Kapitoalplysje, dy't de ûnderskate Kongresleden en fise-presidint Mike Pence, dy't yn syn hoedanichheid fan foarsitter fan 'e Amerikaanske Senaat ek oanwêzich wie, nei feilichheid laten. Nei ôfrin waard de bestoarming fan it Amerikaanske Kapitoal rûnom (hoewol net troch Trump-oanhingers) erkend as in foarm fan binnenlânsk terrorisme en in mislearre steatsgreep.
Houten
300px|thumb|Topografyske gemeentekaart fan Houten (2016) 300px|thumb|right|Kaart fan de gemeente Houten yn 1867 Houten is in plak en forinzegemeente yn de provinsje Utert, ten súdeasten fan de stêd Utert, tusken rykswegen A12, A27 en de rivier de Lek. De gemeente hat 50.301 ynwenners (2022) en in oerflak fan 59,05 km² (wêrfan 0,29 km² wetter).
Kearnen
It grutste plak yn de gemeente is Houten - dêrneist lizze yn de gemeente de lytse kearnen 't Goy, Schalkwijk, Tull en 't Waal en de buorskippen Honswijk, Oud-Wulven en De Heul.
Iere skiednis en arsjitektuer
Archeologysk ûndersyk bylâns it spoartrajekt Vleuten-Geldermalsen fan de projektgroep AAC en meiwurking fan studinten fan de Universiteit fan Amsterdam, hat oantoane kind dat de omkriten fan Houten al yn de Brûnstiid bewenne waard. Spoaren fûn tichtby it hjoeddeiske gebou fan de stedsferwaarming geane werom op 2200 foar Kr. Houten is, lykas it tichtbylizzende doarp 't Goy, nei alle gedachten as it fêstigingsplak keazen om de hegerlizzende grûn - de troch de Krûme Ryn ôfsetten sediminten, bekend as streamrêgen.
Begjin 2007 waard by datselde spoartrajekt lâns in diel fan de âlde Limeswei fûn (de grins fan it Romeinske Ryk yn Nederlân, by de Alde Ryn lâns). Dit wie de earste keer dat it fermoeden fan it bestean fan dy wei befêstige wurde koe. Njonken de Herfoarme Tsjerke Kerk (Plein) binne ek resten fûn fan in Romeinske filla. (Kolman, 1996). Dizze Herfoarme tsjerke is foar in part út de 12e iuw. Mei de bou fan de toer waard yn 1535 begûn. Yn de Midsiuwen konsintrearre de bebouwing him hjir. Op in eintsje fan de herfoarme tsjerke stiet de roomske tsjerke Us Leaffrou ten Himelopnimming, in neogoatyske tsjerke út 1884-1885 ûntwurpen troch arsjitekt Alfred Tepe.
De namme Houten is komt fan "Haltna", dat mooglik "wenplak yn de bosk" betsjut (Groenedijk, 2000).
West fan de hjoeddeiske beboude kom stiet Kastiel Heemstede, boud om 1645 hinne. Yn 1987 waard it troch in brân slim skansearre. Sa'n fyftjin jier letter waard it restaurearre.
Resinte skiednis
De gemeente Houten bestiet sûnt 21 oktober 1811, doe't Nederlân in part wie fan it Frânske Keizerryk. Oan de gemeente Houten waard it grûngebiet tawiisd fan de eardere gerjochten Houten, It Goy, Oud-Wulven, Waijen, Wulven, Heemstede en Schonauwen.
Yn 1816 waard Schonauwen in selsstannige gemeente. Ald-Wulven, Waijen, Wulven, Heemstede en Schonauwen foarmen mei de gerjochten Slachtmaat, de Grutte en Lytse Koppel en Maarschalkerweerd de gemeente Oud-Wulven.
Yn 1857 waarden de gemeenten Houten, Oud-Wulven en Schonauwen gearfoege ta in nije gemeente Houten. Dêrtroch krige it grûngebiet wer deselde grutte as yn 1811 mei as dêroan tafoege Slachtmaat, de Grutte en Lytse Koppel en Maarschalkerweerd.
Amerikaanske Kapitoalplysje
Bestoarming fan it Amerikaankse Kapitoal
Mei't de Amerikaanske Kapitoalplysje net taret wie op 'e bestoarming, wylst der yn 't foar mank Trump-oanhingers en oare rjochts-ekstremisten op 'e sosjale media dagenlang oproppen ta sok dwaan sirkulearre hiene, moast Steven Sund, de doetiidske kommisaris fan 'e Kapitoalplysje, opstappe. Acht oare leden fan 'e tsjinst waarden op non-aktyf set yn ôfwachting fan in beoardieling fan harren funksjonearjen foarôfgeande oan, resp. ûnder de bestoarming. Yn 'e wiken dy't folgen op 'e bestoarming diene ferskate leden fan 'e Amerikaanske Kapitoalplysje selsmoard om't se yn psychyske need rekke wiene troch it opdwaan fan in posttraumatysk stress-syndroom, en ek troch bleatstelling op 'e sosjale media oan net-ôflittende oanfallen op harren troch Trump-oanhingers.
Auto-oanfal op it Kapitoal (2021)
Op 2 april 2021 brûkte in man dy't neitiid identifisearre waard as in Noah Green syn auto om yn te riden op twa leden fan 'e Amerikaanske Kapitoalplysje dy't op wacht stiene by in barrikade deunby it Kapitoal. Ien plysjeman, Billy Evans, kaam dêrby om it libben, wylst syn kollega yn it sikehûs belâne. Green sei neitiid dat er it slachtoffer wie fan "ferstânsbehearsking" troch in mysterieuze trêde partij.
Houten
Resinte skiednis
Op 28 novimber 1944 waard it sintrum fan Houten bombardearre troch de alliearden. De fleantugen sochten om de Dútske generaal Reinhard. Dat doel waard mist. De hûsfêsting fan de Dútske soldaten op De Brink (it tsjintwurdige Plein) waard by in twadde oanfalsweach wol rekke. By it bombardemint foelen sechtsjin deaden, wêrfan fiif Houteners.
Amerikaanske Kapitoalplysje
Rjochtsfoechgebiet
It rjochtsfoechgebiet fan 'e Amerikaanske Kapitoalplysje beheint him ta it Amerikaanske Kapitoal mei de byhearrende tunen, paden en gazons, de oanbuorjende kantoaren fan 'e leden fan it Amerikaanske Kongres en it gebou fan 'e Library of Congress, de Kongresbibleteek. Dat gebiet beslacht in oerflak fan 1,1 km², wêrfan't de bûtenromte fan it Kapitoal 0,2 km² (oftewol 2 hektare) útmakket. It gebiet dêromhinne is it rjochtsfoechgebiet fan 'e Metropolitaanske Plysje fan Washington, D.C., behalven de National Mall, dy't ûnder de jurisdiksje fan 'e Amerikaanske Parkplysje falt.
De Kapitoalplysje hat ek foech bûten it eigen rjochtfoechgebiet, mar inkeld wat de befeiliging oangiet fan 'e foarsitter fan it Amerikaanske Hûs fan Offurdigen, de fraksjefoarsitters en oare lieders fan sawol de Republikeinske Partij as de Demokratyske Partij yn it Hûs fan Offurdigen en de Amerikaanske Senaat, en oare, yndividuele leden fan it Kongres ôfhinklik fan 'e fraach oft der yn harren gefal in oannimlike bedriging bestiet dy't sa'n befeiliging needsaaklik makket. De foarsitter fan 'e Senaat, dat de fise-presidint fan 'e Feriene Steaten is, wurdt net befeilige troch de Kapitoalplysje, mar troch de Secret Service.
Houten
Resinte skiednis
Op 8 oktober 1953 wurdt it meast noardlike part fan de gemeente (Maarschalkerweerd) by Utert foege, neidat Houten him 42 jier tsjin dy gebietsútwreiding fersetten hie. Op 1 jannewaris 1962 waarden Tull en 't Waal en Schalkwijk oan Houten foege. Sûnt 1943 hienen dy trije gemeenten deselde boargemaster.
Yn 1966 waard Houten troch syn lizzing by Utert en it spoar nei De Bosk oanwiisd as groeikearn. Begjin jierren santich hie it doetiidske doarp sa'n 4.000 ynwenners (boarne: Gemeentegids Houten, 2006). Nei 1979 begûn de earste grutte útwreiding fan Houten, wêryn 10.000 nije wenten boud waarden en de befolking groeide nei boppe de 30.000 ynwenners (1996). Om it yn 1982 iepene nije stasjon Houten ferriisde in gloednij sintrum ("Het Rond") fan Houten; it Alde doarp kaam hjirtroch eksintrysk te lizzen.
Stefan Banach
Wurkpaad
Théorie des opérations linéaires (Teoria operacji liniowych, 1932) wurdt beskôge as syn wittenskiplike bydrage mei de grutste ynfloed. Hy begûn ek mei de Studia Mathematica- rige, dêr't hy de redaksje oer hie.
Houten
Resinte skiednis
It suden fan Houten is ien fan de saneamde Vinex-lokaasjes yn Nederlân: de measte stêden meie in beheind oantal huzen per jier bouwe, mar foar Houten jildt dat net. Yn de jierren '90 waard begûn mei it twadde grutte útwreidingsplan fan Houten yn it ramt fan it Vinex-plan, dêr't Houten oan de súdkant mei útwreide waard mei sân nije wiken: Loerik, Oerdaam, Hofstêd, Schonauwen, De Hoon en Leebrêge, mei yn de midden winkelsintrum Kastellum, dêr't ek it stasjon Houten Kastellum leit.
Sûnt 23 febrewaris 2003 hat de Gemeente Houten gemeenteweinen oanskaft, dy't beskildere binne mei de kleuren blau en giel. Sûnttiid binne dizze kleuren rûnom te sjen lykas op trepleunings yn it sintrum of op brêgen.
Yn 2007 is begûn mei in grutte fernijing fan it sintrum fan Houten, om in foarsjenningsnivo te krijen dat past by in gemeente fan hast 50.000 ynwenners. Part fan de fernijings binne de ferdûbeling en ferheging fan it spoar ynklusyf in nij stasjon, útwreiding fan it winkelsintrum, twa nije kultuersintra dêr't in tal kulturele ferienings fan Houten in plak yn krije sille, útwreiding fan it tal en de grutte fan de sportfasiliteiten en de werynrjochting fan it sintrale plein yn it sintrum Het Rond. Ek yn it Kastellum - it sintrum fan Houten-Vinex dat noch net folle foarsjennings hat - komme in nij stasjon en winkelsintrum.
Ferkear en ferfier
By de groei fan Houten ta middelgrutte stêd waard yn de jierren santich besletten om it brûken fan de fyts te stimulearjen en it brûken fan de auto te ûntmoedigjen. Dêrta is oan de bûtenkant fan Houten in rûnwei oanlein fan wêrút middels "ynprikkers" de wiken berikt wurde kinne. Mei de auto kin net riden wurde tusken wiken en sil altiten fia "de Rûnwei" riden wurde moatte. Ek is it belied dat binnen de wiken gjin wei langer as 70 meter rjocht wêze mei en dat sichtlinen lâns tagongswegen fan wiken rom wêze moatte.
Dy maatregels hawwe derta laat dat Houten binnen de beboude kom ien fan de ferkearsfeilichste gemeenten fan Nederlân is en dat de gemiddelde snelheid fan auto's binnen wiken leech is. Fia ôfslach "De Staart" is de oansluting op de Rykswei A27 berikber; de gemeente Houten wurket mominteel, yn de mande mei buorgemeente Bunnik oan in twadde oansluting op in snelwei. Dit moat dan de Rykswei A12 wurde.
Sûnt de santiger jierren is het belied fan Houten dat de fyts it primêre ferfiermiddel is en oaren, lykas de auto, sekundêr. De romtlike oardering fan Houten is dêrop ynrjochte: Houten hat in stjerfoarmich net fan frijlizzende fytspaden, dat fytsers fan alle wiken út it sintrum en oare parten fan Houten fluch berikke kinne. Wêr mooglik binne fytsstrjitten oanlein neffens it prinsipe "Fytsstrjitte, auto's te gast". De gemeente Houten jout prioriteit oan it ûnderhâld fan syn fytspaden.
Alle jierren stiet Houten heech op de list fan fytsfreonlikste gemeenten. Yn oktober 2008 is Houten Fytsstêd 2008 woarn, in priis dy't útrikt wurdt troch it Fytsersbûn. Ek de rest fan de wrâld is it fytskonsept fan Houten oan it ûntdekken: fan oer de hiele wrâld komme delegaasjes te sjen mei as ynstek (dielen fan) it fytskonsept oer te nimmen.
Iepenbier ferfier
Stasjon Houten leit oan it spoar Utert - Bokstel (Steatsline H). Houten wurdt betsjinne troch de stoptreinen Utert-Breda en Utert-Tiel dy't beide hast de hiele dei twa kear de oere ride. Tusken Utert en Geldermalsen ride fjouwer treinen de oere. Lâns itselde spoar rûn fan 2001 - 2008 in NS-tramline nei de súdlike wyk Kastellum, mar dy is ferfongen troch in bus fanwege de spoarferdûbeling fan it spoar troch Houten (fan twa nei fjouwer spoaren). De tramline tusken de stasjons fan Houten wie de koartste spoarbaan fan Europa. Foar dy spoarferdûbeling moast it âlde Stasjon Houten ferpleatst wurde.
Dêrneist ride der bussen fan Connexxion fan it sintrum út nei Nieuwegein (line 48), Utert (fia de Utertske wyk Kanaleneilân) (line 47), Skalkwyk en It Goy (line 45), Houten-Súd (line 49) en Kastellum (line 23). Teffens binne der spitsbussen nei û.o. De Uithof (Utert) (line 281). Moarns fan Houten nei de Uithof en middeis fan de Uithof werom nei Houten. Dizze bussen ride yn Houten oer de Rûnwei de haltes lizze safolle mooglik by de meardere fytstunnels ûnder dizze wei, faak by de tagongswegen ("ynprikkers") fan de Houtense wiken.
Stefan Banach
Wurkpaad
Stanislaw Marcin Ulam, in oare wiskundige út Lviv, sei yn syn autobiografy oer Banach: "Goede wiskundigen sjogge analogyen. Grutte wiskundigen sjogge analogyen tusken de analogyen".
Banach wie de grûnlizzer fan de funksjonaalanalyse; hy levere ek wichtige bydragen oan de teory fan fektorromten, mjitteteory, samlingelear en oare ûnderdielen fan de wiskunde.
Amerikaanske Kapitoalplysje
Organisaasjestruktuer
De Amerikaanske Kapitoalplysje ressortearret ûnder it Amerikaanske Kongres en is de iennichste plysjetsjinst dy't ûnder de wetjaande macht fan 'e Amerikaanske oerheid falt. It direkte en deistige tafersjoch op 'e Amerikaanske Kapitoalplysje wurdt útoefene troch de Kapitoalplysjekommisje (Capitol Police Board), dy't oansteld wurdt troch it Kongres.
Oan it haad fan 'e ynterne organisaasjestruktuer fan 'e Amerikaanske Kapitoalplysje stiet in plysjekommissaris, dy't bystien wurdt troch in assistint-plysjekommissaris foar unifoarmearre operaasjes en in administratyf haadofsier. Dêrûnder falt de Kapitoalplysje útinoar yn likernôch 18 ûnderskate ôfdielings mei (anno 2021) yn totaal 1879 plysjeminsken, oanfolle troch in ûnderstypjende stêf fan 300 boargers. De plysjetsjinst hat sûnt 2005 ek in eigen ynspekteur-generaal, dy't streekrjocht rapportearret oan 'e Kapitoalplysjekommisje.
Cornelis van der Wal
thumb|right|300px|Cornelis van der Wal Cornelis van der Wal (Ljouwert, 28 jannewaris 1956) is in Frysk skriuwer en dichter.
Hy wenne 18 jier yn Grins. Fan 2009 oant 2013 hat er wenne Snits, sûnt wennet er wer yn Ljouwert.
Hy publisearre sân dichtbondels, mei syn earste bondel In nêst jonge magneten wûn hy yn 1993 de Fedde Schurerpriis. Van der Wal wie webmaster fan it literêre ynternettydskrift Farsk en letter fan Ensafh. Van der Wal wie oant juny 2011 poëzijbesprekker foar it Friesch Dagblad, hy soe dêryn opfolge wurde troch Abe de Vries.
Fierder is Van der Wal dwaande mei it komponearjen fan elektroanyske muzyk.
Liparyske of Eoalyske Eilannen
right|thumb|250px De Liparyske of Eoalyske Eilannen (Italjaansk: Isole Lipari of Isole Eolie, Sisyljaansk: Ìsuli Eolî) binne in groep eilannen, dy't noardlik fan Sisylje yn de Tyrreenske See lizze. It is in populêre fakânsjebestimming dêr't jierliks sa'n 200.000 toeristen komme. It grutste eilân is Lipary.
Eilannen
Ta de eilannegroep hearre:
Bestjoerlik sjoen hearre alle eilannen ta de provinsje Messina.
Ype Poortinga
Ype Rinses Poortinga (Rinsumageast, 28 maaie 1910 - Ljouwert, 2 desimber 1985) wie in Fryske skriuwer. Syn heit buorke op de pleats dy't op it plak stiet fan de eardere Tjaarda State, neist de herfoarme tsjerke fan Rinsumageast, dêr't ek in strjitte nei Poortinga neamd is, de 'Dr. Ype Poortingawei'.
Hy studearre Dútsk oan de Universiteit fan Grins en promovearre yn 1940 mei de yn it Frysk skreaune dissertaasje It Fryske Folkstoaniel 1860-1930.
Poortinga wie wittenskiplik meiwurker fan de Fryske Akademy (û.o. wurk oan it Frysk Wurdboek) en letter ek adjunkt-direkteur fan dat ynstitút. Teffens hat er redakteur fan it wykblêd Frysk en Frij west.
Mei Douwe Tamminga hied er fan 1966 ôf it taalkundige tafersjoch oer de Nije Fryske Bibeloersetting, dy't yn 1978 útkaam.
Ype Poortinga gou as in kenner fan it 19e iuwske folkslibben en hat fan 1972 oant 1977, mei Dam Jaarsma, in protte folksferhalen fêstlein foar it Meertens Ynstitút te Amsterdam.
Foar syn histoaryske roman Elbrich (1950) waard Poortinga de Gysbert Japicxpriis takend.
René Tweehuysen
thumb|260px|right|Boudewijn de Groot, oalje en tempera op doek. René Tweehuysen (Utert, 1957) is in keunstskilder fan portretten en lânskippen. Sûnt 1999 wennet de skilder mei syn húshâlding yn Aldebiltsyl.
Wurken fan portretskilders lykas Rembrandt en Vermeer, mar ek Piet Mondriaan en Mark Rothko meitsje in soad yndruk op him. Tweehuysen studearret fan 1978-1983 oan de Keunstakademy ARTIBUS yn Utert. Mei troch bestudearjen fan skildersmanuskripten út de 16e en 17e iuw ûntwikkelt er in eigen styl. Hy brûkt dêrby ek faak âlde skildertechniken.
De wurking fan ljocht en it meitsjen fan komposysjes fan portretten foar alde ynterieurs moatte foar him in wikselwurking krije. It klaailânskip fan It Bilt en de Waadsee binne ek in boarne fan ynspiraasje. Benammen in linespul tusken strakke foarmen yn wikselwurking mei reliëf en de prachtige loften binne ûnderwerpen yn it (Land-Art) wurk fan Rene Tweehuysen. Syn wurk is dan ek faak te sjen by tentoanstellings oer lânskippen.
Stien Terpstra
thumb|right|200px|''smjuntenthumb|right|200px| Stien Terpstra-Strampel (Reduzum, 11 maaie 1957) is in ûnderwizeres en keunstner út Callantsoog.
Nei har stúdzje oan de Ryks Pedagogyske Akademy yn Ljouwert wurke se earst op De Gordyk en ferhuze letter nei Callantsoog.
Se folge lessen by Lydia Fisher, Ton Dorbeck. Nei de earste faze yn potlead en pastelkryt makke Stien letter akwarellen. Troch ynfloed fan Anna Kool-Troost brûkte se ek oare materialen en ûntstie it earste trijediminsionale wurk.
De ideeën ûntsteane faak tafallich út materiaal en kleur of binne ûntliend oan de natoer.
Foar alle groepen fan de basisskoalle makke se in leskiste dêr't in tentoanstelling mei makke wurde kin. Sûnt 2007 jout Stien Strampel-Terpstra ek workshops.
Ann Leckie
Ann Leckie (Toledo (Ohio), 2 maart 1966) is in Amerikaansk skriuwster fan romans en koarte ferhalen dy't hearre ta de sjenres fan 'e science fiction en fantasy. Har debútroman Ancillary Justice waard yn 2014 bekroane mei de Hugo Award foar bêste roman (de wichtichste priis foar science fiction-literatuer), en wûn dêropta yn dyselde kategory de Nebula Award, de Arthur C. Clarke Award, de BSFA Award en de Locus Award, wat noch nea fertoand wie. Ek de ferfolchboeken Ancillary Sword en Ancillary Mercy waarden tige goed ûntfongen.
Jonkheid en oplieding
Leckie waard berne yn Toledo, yn 'e Amerikaanske steat Ohio, mar groeide op yn St. Louis, yn 'e steat Missoery. Hja studearre yn 1989 ôf yn musikology oan 'e Washington Universiteit yn St. Louis. Neitiid hie se in ferskaat oan banen, wêrûnder dy fan servearster, resepsjoniste, lânmjitster en opnamespesjaliste by in platemaatskippij.