cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Benediktus XVI
Libben en wurk
Syn heit wie plysje en stamme út in tradisjonele famylje fan lânbouwers. Joseph Ratzinger brocht syn jonge jierren troch yn Trainstein. Hy waard ferplichte om yn 'e Twadde Wrâldkriich yn it leger te gean. Hy moast by it loftôfwargeskut stean mar hy desertearre. Fan 1946 oant 1951, it jier wêryn't hy preester waard, studearre er filosofy en teology oan de universiteit fan München en de hegeskoalle yn Freising. Yn 1953 promovearre hy yn de teology mei it proefskrift: It folk en it hús fan god neffens de lear fan Sint Augustinus, oer de tsjerke. Fjouwer jier letter waard hy dosint oan de universiteit. Hy dosearre dogmatyk en teology oan de hegeskoalle foar filosofy en teology yn Freising.
Yn 1962 is er op 35-jierrige leeftyd by it Twadde Fatikaansk konsylje teologysk adviseur fan de aartsbiskop fan Keulen, kardinaal Joseph Frings. Dêrnei publisearre er withoefolle teologyske wurken. 130px|left Yn maart 1977 is er troch Paus Paulus VI beneamd as aartsbiskop fan München en Freising. Syn biskopswijing folge op 28 maaie 1977. Yn 1977 hat Paus Paulus VI him beneamd as kardinaal.
Op 25 novimber 1981 beneamde Paus Jehannes Paulus II him ta prefekt fan de Kongregaasje fan de leauwenslear en foarsitter fan de pauslike bibelkommisje.
Op 19 april 2005 is hy as paus keazen en hat de namme Benediktus XVI oannommen.
Abdikaasje
Benediktus joech 28 febrewaris 2013 om 20.00 oere it amt oer. Sûnt hat er de titel 'paus emeritus'. Op 31 desimber 2022 komt paus Benedictus XVI yn 'e âldens fan 95 jier te ferstjerren.
Frits Thors
Alexander Frederik Paul (Frits) Thors (Amsterdam, 13 septimber 1909 – Laren, 19 april 2014) wie in Nederlânsk nijslêzer.
Thors wie fral bekend as nijslêzer by it NTS-Sjoernaal fan 1965 oant 1972. Earst wie er de stim op de eftergrûn, letter kaam er yn byld mei syn karakteristike wite hier en swarte bril. Yn 1969 krige er in priis foar syn dúdlike útspraak.
Thors hie doe al in lange karriêre hân as radio-omropper by de AVRO. Hy makke syn mikrofoandebút yn 1928. Yn de Twadde Wrâldkriich wie er ien fan mar in pear omroppers dy't net wurkje woenen foar de lykskeakele Nederlandsche Omroep. Hy waard doe hanneler yn papiertou. Nei de befrijing wurke er foar Radio Herrijzend Nederland, de Nederlânske Seksje fan de BBC, CBC yn Kanada en Radio Nederlân Wrâldomrop. Nei syn tiid as nijslêzer wurke er oan syn pensjoen yn 1979 ta foar AVRO's Radiosjoernaal.
Doe't er 100 jier waard (13 septimber 2009) makke it NOS Sjoernaal in item yn de útstjoering fan 20 oeren. Yn 2012 wie de wilens 103-jierrige Thors ien fan de tolve âld-nijslêzers dy't ynterviewd waarden yn it boek De iconen van het NOS achtuurjournaal fan Babs Assink. Yn april 2013 spriek er yn in fraachpetear oer syn bân mei de Oranjes, benammen dy mei keninginne Beatrix.
Thors wenne de lêste jierren fan syn libben yn het Rosa Spier Hûs yn Laren. Op it stuit fan syn ferstjerren wie er de âldste man fan Noard-Hollân.
Aad van Dulst
thumb|Aad van Dulst, 1991
Arie Jan van Dulst, meast Aad van Dulst (Rotterdam, 9 maaie 1929 - Hoofddorp, 5 maart 2001) wie boargemaster fan Tytsjerksteradiel fan 1982-1986 foar de CHU en letter it CDA. Yn 1989 wie er boargemaster fan Haarlimmermar, dêr't er earder ôftrede moast as de bedoeling wie, doe't oan it ljocht kaam dat er mei syn reiskoste- en oare fergoedings sjoemele hie en sa teminsten ƒ15.000,- tefolle opstrutsen hie.
Iepenloftmuseum De Spitkeet
thumb|Spitkeet thumb|Arbeiderswent fan it museum
Iepenloftmuseum De Spitkeet is in temapark yn De Harkema oer hoe't de minsken libben en wurken tusken 1850 en 1950 op de earme heide yn Fryslân en Grinslân.
De spitkeet dy't al sûnt 1964 op it earmetsjerkhôf fan De Harkema stie waard troch de ynset fan Pleatslik Belang en de Stifting Ald-Achtkarpelen yn 1980 it begjin fan it iepenloftmuseum. It boumateriaal foar in spitkeet wiene "heidespitten", seadden mei heidewoartels. Meast hie sa'n keet ien romte, mei faak in geitestâl der yn. It ûntfangstgebou hjit "It Skieppehok".
Doe't de wenningwetwenten yn de sechtiger jierren net mear foldiene waarden se ôfbrutsen. Om ien te bewarjen waard in stifting oprjochte en it 'Jelle Dam-hûs' en it wâldhúske 'Jehannes – Hinke Hûs' folgen. Yn 2007 binne der in hoalewente en in klokkestoel komd op it 4 hektare grutte terrein. Fierders binne der in dobbe, in earmetsjerkhôf, in fruithôf en in wenningwetwente te sjen.
Auke de Vries
thumb| De Vries by syn keunstwurk yn wetterpartij Zuiderpolder, Haarlim (1994) Auke de Vries (Burgum, 27 oktober 1937) is in Nederlânsk byldhouwer dy't yn De Haach wennet en wurket. Hy krige syn oplieding oan de Keninklike Akademy foar Byldzjende keunsten yn De Haach (1956) en waard dêrnei ynearsten grafikus. Yn de rin fan de tiid hat er him mear talein op byldhouwen en tekenjen.
Sûnt 1986 hat hy as dosint en professor ferbûn west oan de Ryksakademy yn Amsterdam. Sûnt 1999 hat er ek gastprofessor west oan de "School of Architecture" yn Kopenhagen.
Wurk
Skulptueren fan him binne meast fan metaal en op in protte plakken yn Nederlân te finen, mar ek yn Dútslân, Skotlân en yn Barseloana.
Reboelje
Reboelje wie fan 1987 oant 2003 in Frysktalige band. De groep makke net allinnich muzyk, mar mingde dy muzyk ek mei oare keunstfoarmen. Harren bekendste singel wie 'Marije Maria'.
Skiednis
De groep ûntstie doe't Rommert Reitsma, Durk Hogendorp en Tiede Lanting yn kontakt kamen mei Marius de Boer en Tsjerk Bootsma. De freonegroep oefene by boer Bootsma yn Kûbaard en einige op in talintejacht yn Assen op in dield earste plak. Troch de priis, in dei studiotiid, koe de groep fjouwer nûmers op kassette opnimme mei de titel 'Yn In Sabeare Wrâld'. Se treden in soad op, lykas by Aaipop en yn 1989 kamen hja mei de earste CD: Skepper fan de Skepper.
De groep waard lanlik net sa populêr, mar hie wol sukses mei optredens yn Frankryk en Ingelân. Yn 1994 waard de CD 'Medusa' presintearre mei in toanielopfiering mei swalkers, dwazen en pylgers. Yn 1996 folge de earste folsleine muzykteaterproduksje: 'De Brulloft'. Dit projekt omfieme film, dia’s, muzyk, toaniel en teäter. Yn 1999 spile de groep tegearre mei Femmes Vattaal op Oerol, yn 2001 spilen hja tegearre op Toerismo.
Yn 2002 gie Reboelje wer it téater yn, mei it programma 'Blau Paradys'. Op 'e nij mingde de band muzyk mei oare keunstfoarmen, yn dat programma wienen dat film, teater, byldzjende keunst en poëzy. Ek Three-ality die mei oan it programma. Dat jier waard Reboelje ek de Bernlefpriis takend, dy't de provinsje Fryslân dat jier ynsteld hie.
In jier letter, by de rockopera 'Gysbert, Gysbert', dy't yn 2003 as earbetoan oan de fjouwerhûndert jier lyn berne dichter Gysbert Japiks opfierd waard, luts Marius de Boer him werom om him te berieden op syn ynbring. Hy waard yn de rockopera ferfongen troch Tsaerd Nauta. Op 2 novimber 2003 hold de groep op te bestean. Fjouwer bandleden gongen troch ûnder de namme Swee, mar Marius de Boer beslút yn it earstoan te stopjen mei komponearjen en musisearjen. Lykwols begûn er yn 2005 as soloartyst Mariusz.
Reboelje hat fan 2004 oant en mei 2007 mei it liet Marije Maria boppe oan stien yn de Fryske Top 100. Ek yn de jierren dêrnei is de band heech yn de list fan de Fryske Top 100 te finen.
Pornoakteur
In pornoakteur of pornoaktrise (ek stavere as porno-akteur of porno-aktrise; en koart foar pornografysk akteur of pornografysk aktrise) is immen dy't in pornografyske rol spilet (d.w.s. dy't seksuële ferrjochtings docht) yn in film, dat ornaris in pornografyske film wêze sil. Om't sokke pornofilms besykje om in oansprekkende seksuële fantasij ta libben te bringen, wurde pornoakteurs benammen selektearre op lichaamlike skaaimerken dy't by sa'n soarte fantasij passe. It fermogen om wier aktearje te kinnen is dêroan ûnderhearrich. Dat wol net sizze dat pornoakteurs net hoege te aktearjen, sa't gauris beweard wurdt. Want allinnich al om oertsjûgjend te bearen dat men mei immen seks hawwe wol dy't men eins kâld lit of miskien wol net lije mei, ûnoantreklik fynt of sels net útstean kin, is op himsels al in flinke aktearprestaasje.
Ferneamde pornoakteurs
Om't de pornoyndustry him benammen rjochtet op heteroseksuële manlju, binne it de pornoaktrises dy't yn 'e regel fierwei it bekendst en populêrst binne. By pornografyske films ûnderskiedt men de haadkategoryen sêfte pornografy of softcore en hurde pornografy of hardcore. By sêfte pornografy hawwe de akteurs gjin wier geslachtsferkear mei-inoar, mar simulearje se dat allinnich mar. By hurde pornografy fynt wier geslachtsferkear plak. Foarbylden fan ferneamde softcore-aktrises binne Sylvia Kristel en Laura Gemser, dy't yn 'e 1970-er jierren de haadrol hiene yn 'e Emanuelle-rige, resp. de Black Emanuelle-rige.
Surhuzum
Surhuzum is in doarp noard fan Surhústerfean yn de gemeente Achtkarspelen. Eastlik fan Surhuzum leit it buorskip Surhuzumer Mieden. Ek it tsjin Surhústerfean oanlizzende buorskip Koartwâld heart noch by Surhuzum.
Pornoakteur
Ferneamde pornoakteurs
Oer it algemien wurde softcore-aktrises lykwols mar selden sa bekend en populêr as dat hardcore-aktrises faak wurde. Guon bekende Nederlânske hardcore-aktrises binne Kim Holland, Bobbi Eden en Zara Whites. It sintrum fan 'e wrâldwide pornoyndustry is súdlik Kalifornje. Sadwaande binne beskate Amerikaanske pornoaktrises bekend wurden oer de hiele wrâld. Guon fan harren hawwe sels de oerstap (crossover) witten te meitsjen nei de mainstream-entertainmentyndustry, lykas Jenna Jameson, Jesse Jane, Tera Patrick, Lisa Ann, Nikki Benz en Mary Carey. Foarbylden fan manlike pornoakteurs dy't itselde dien hawwe, binne Ron Jeremy en Seymore Butts.
Surhuzum
Surhuzum hat  ynwenners.
Cor de Wit (1922-2018)
Cor de Wit (Donkerbroek, 2 jannewaris 1922 - Twello, 12 jannewaris 2018) wie in Nederlânske arsjitekt, publisist en glêssamler.
Surhuzum
Skiednis
It doarp foarme yn de midsiuwen de grutste kearn fan de acht kerspels fan de gritenij. Oare nammen fan Surhuzum wiene Sutherhusum (1224), Sutherum (13e iuw), Suderhusen (1355), Zuderhusen (1441), Sundenhuyssen (1579), Suyrhuysum (1718), Zuurhuizum (1786) en Zuiderhuizum. De namme betsjut soksawat as 'by de suderhuzen'.
Pornoakteur
Spesjaliteiten
Faak hawwe pornoakeurs in spesjaliteit binnen it sjenre, en binne hja allinnich bekend by leafhawwers fan dy spesjaliteit. Dêrby kin men yn it foarste plak tinke oan lesbyske, homoseksuële, biseksuële of transseksuële pornografy. Mar ek binnen de heteroseksuële pornografy besteane subsjenres, lykas orale seks, anale seks, dûbele penetraasje, it grutte-boarstesjenre, ynterrasiale pornografy, ebony-pornografy, Aziatyske pornografy, Latino-pornografy, milf- en cougar-pornografy, gangbang-pornografy, bondaazje, parodyen, ensfh. Los fan it sjenre wurdt fan pornoakteurs yn 'e regel ferwachte dat se in grut part fan 'e tiid neaken foar de kamera omspringe.
Feluwsk
thumb|250px|Feluws taalgebiet op de kaart fan [[Utert (provinsje)|Utrecht en Gelderlân.]] Feluwsk is in Nedersaksysk dialekt dat op de Feluwe sprutsen wurdt. It haaddialekt wurdt ûnderferdield yn it West- en it East-Feluws. Dizze dialekten lykje in protte op elkoar, mar der binne gramatikale ferskillen. Yn it East-Feluws seit men wie wa(a)rkt/wärkt en yn it West-Feluws wie/wulie wa(a)rken (wy wurkje). Dizze skiedsline hjit de Ienheids-pluralisline.
It West-Veluws wurdt ek wat mear beynfloede troch it Standertnederlânsk. Hoe tichter by de grins mei it East-Feluwsk at men komt, hoe mear't de dialekten fan it standertnederlânsk ôfwike. Yn it sintrale part dêr't it West-Feluws sprutsen wurdt, wurdt sein: hi staot, yn it noardwesten is dat: hij steet. Dat lêste ferriedet al wat Nedersaksyske ynfloed.
Troch syn plak oan de râne fan it nedersaksysk gebiet waard it Feluwsk eartiids ek wol by it Nederfrankysk rekkene.
In wiidweidige beskriuwing fan it Feluwsk jout it artikel Veluws (yn it Feluwsk).
Cor de Wit (1922-2018)
Biografy
De Wit folge de oplieding ta arsjitekt oan de Technyske Hegeskoalle Delft en wie fan 1972 oant 1979 foarsitter fan it Bûn fan Nederlânske Arsjitekten. Hy wie belutsen by de Stichting Goed Wonen en mei troch dy funksje hie er kunde oan in soad modernistyske arsjitekten lykas Mart Stam en Piet Zwart. Hy publisearre in stikmannich wurken oer moderne arsjitekten, designers, en publisearre letter yn eigen behear ferskate essays.
De Wit wie troud mei Sjoukje Jelsma (1920-2009). Hja sammelen fan 'e santiger jierren ôf benammen Skandinavysk glês, unika likegoed as fabryksglês. Harren kolleksje fan 800 stikken donearren sy oan it Museum Boijmans Van Beuningen. Yn 2012 organisearre it museum in tentoanstelling oer en mei Finsk glês út dy kolleksje; sy sammelen spesjaal Finsk glês út de jierren 1950, út de saneamde 'Finske Gouden Jierren', dêr't De Wit ek oer publisearre.
De Wit ferstoar begjin 2018, tsien dagen nei syn 96e jierdei.
Surhuzum
Skiednis
Guon ûndersikers leauwe dat op it âld tsjerkhôf by it doarp al yn de 12e iuw in houten tsjerke stien hat. Surhuzum waard foar it earst neamd doe't Olifernus preke op it tsjerkhôf yn 1217. By dy gelegenheid soe in blau krús oan de himel ferskynd wêze, dat hjoed-de-dei yn it wapen fan Surhuzum betocht wurdt. Hy rôp de minsken op om diel te nimmen oan de Fiifde Krústocht. Yn 1217 soene leafst 80 skippen mei krúsfarders de Lauwers ôffearn wêze.
Surhuzum hie yn alle gefallen oan it begjin fan de 13e iuw in stiennen tsjerke. Doe wie it oanmeitsjen fan it omlizzend fean al safier dat der in tsjerke stifte wurde koe, Nei alle gedachten wiene de Lauwers en de Ried de ûntginningsassen fan wêrút útein set waard.
Yn de eartiidske gritenij lei ek it tsjerkedoarp (kerspel) Koartwâld, dat troch te min bewenners hie om de eigen tsjerke te ûnderhâlden en yn 1441 tastimming krige fan de paus om har oan te sluten by Surhuzum.
Surhuzumer boeren stiften yn 1900 in eigen molkfabryk, mar net foar lang want yn 'e âldjiersnacht fan 1903 of 1904 baarnde it fabryk ôf.
It doarp krige yn de jierren 1950 yn de rjochting fan de wei Bûtenpost-Surhústerfean nijbou.
Gebouwen
thumb|260px|''Protestantske Antoniustsjerke De earste stiennen tsjerke is yn 1594 ferwoastge troch de Spanjerts en yn 1617 werboud. Yn 1734 waard er ôfbrutsen en folslein opnij boud, mei âlde kleastermoppen oanfold mei lytse bakstien. Yn it koar sitte trije brânskildere ruten fan Ype Staak. De toer hat allinne in boppegrûnske ferbining mei de tsjerke, seldsum yn Fryslân, en hat in mitsele spits, ek seldsum. De klok, mei in trochsnee fan 1.22m en in gewicht fan 1100 kg, is getten troch Hans Falck yn 1630.
It behindige ferieningsgebou by de tsjerke út 1929 is boud yn de styl fan de Amsterdamske Skoalle neffens in ûntwerp fan arsjitekt J. C Velding. Oarspronklik hie it hoektuorke in mei lead beklaaid koepelsje. Lykas de tsjerke is it ferieningsgebou in ryksmonumint.
Mienskip
Om doarpshûs 'De Delfeart' wurdt yn augustus de 'Spulwike Surhuzum' holden. Underdiel dêrfan is it WK seineharjen. Yn de Delfeart komt ek de feriening foar Pleatslik Belang gear. Us Stek is it honk foar de jongerein.
Skoalle
Mei de opgong fan it konfesjonele ûnderwiis waard yn 1881 troch de herfoarme gemeente de hier opsein fan de iepenbiere skoalle om it gebou oan de feriening foar Kristlik Underwiis op Grifformearde Grûnslach te beskikking te stellen. Yn 1883 koe de nije iepenbiere skoalle iepene wurde. Tsjintwurdich hat it doarp allinne noch in kristlike skoalle, de Johannes Looijenga Skoalle oan de 'Lustenburg'. Oan de W.B. van der Koaiwei stiet yn Stynsgea it pjutteboartersplak 'It Hummelhoekje'. thumb|250px|De Balkespringer
Ferienings
It sportpark hjit De Woudlust.
Knilles Eiberts
Yn 1984 waard ta neitins fan Knilles Eiberts it keunstwurk 'De Balkespringer' fan Frans Ram ûntbleate. Knilles Eiberts (syn echte namme wie Cornelis Egberts Gayckema) wie in yn 1603 yn Surhústerfean berne beurtskipper, dy't nei de weropbou fan de troch de Spanjerts fernielde tsjerke yn 1617 yn ien loop oer sechtjin balken sprong, dy't goed 2,5 meter fan inoar leine. Hy waard yn Surhuzum begroeven en syn grêf is letter oan de súdkant fan 'e tsjerke werom fûn.
Bunnik (plak)
thumb|Lizzing yn de gemeente Bunnik is in plak yn de provinsje Utert en ûnderdiel fan de lykneamde gemeente Bunnik. De kearn hat ûngefear 7.000 ynwenners.
Bunnik leit tichtby in knooppunt fan spoarwegen en snelle ferbinings mei de histoaryske stêd Utert. De Kromme Ryn rint troch it plak. It doarp Bunnik leit oan de N229, hat in ôfslach oan de A12 en in NS-stasjon, Stasjon Bunnik.
Bedriuwslibben en organisaasjes
Yn Bunnik sitte ûnder oare de Keninklike BAM Groep, de BOVAG en frisdrankfabrikant Vrumona. Ek hâldt it Oranjefûns hjir kantoar.
Surhuzum
Strjitten
Oer de strjitten fan Surhuzum.
Iepenbier ferfier
Busline fan ferfierder Arriva:
Stedsk Muzykkorps Harmony
It Stedsk Muzykkorps Harmony (Nederlânsk en offisjeel: Stedelijk Muziekkorps Harmonie) is in muzykkorps yn 'e Fryske stêd Frjentsjer. Sa't de namme al seit is de feriening in harmonyorkest dat wijd is oan it meitsjen fan hafabra. Dêrby wurdt in breed rippertwaar spile, mei sjenres dy't útinoar rinne fan klassike walsen oant jazz en popmuzyk. It Stedsk Muzykkorps Harmony waard oprjochte yn 1854, en fiert sadwaande yn 2019 syn 165-jierrich bestean. Dêrmei is it it âldste muzykkorps fan Fryslân en ien fan 'e âldsten fan hiel Nederlân.
It Stedsk Muzykkorps Harmony wurket mei oan ferskate eveneminten yn Frjentsjer en omkriten. Sa spilet it elts jier by de Frjentsjerter fiering fan Keningsdei, en fierders by de PC, de Agraryske Dagen, de yntocht fan 'e Fjouwerjûnetocht (better bekend ûnder Nederlânske beneaming Avondvierdaagse) en ferskate oare festivals. Yn 2018 ferliende it Stedsk Muzykkorps Harmony dêrnjonken syn meiwurking oan it súksesfolle teäterstik Lost in the Greenhouse, dat yn it ramt fan Ljouwert/Fryslân Kulturele Haadstêd fan Jeropa 2018 opfierd waard yn 'e kassen fan Seisbierrum.
Buismans Einekoai Piaam en Dyksfearten
thumb|Dyksfeart Piaam Buismans Einekoai en stikjes fan de Dyksfeart binne natoergebieten oan de Iselmar by Piaam. Se wurde beheard troch It Fryske Gea. De stikken feart lizze by Piaam, Sotterum, Gaast en Doniabuorren. Ek de Lytse Feart en de Lange Fliet hearre ta de natoerstripen.
Twizel
Twizel is in doarp yn de gemeente Achtkarspelen, súdwest fan Bûtenpost. De buorskippen Egypte (foar in diel) en Wedzebuorren falle ek ûnder Twizel.
Buismans Einekoai Piaam en Dyksfearten
De natoergebieten mei in oerflak fan 18 hektare binne wichtich as ekologyske ferbiningssônes. erreineis de einekoai fan Piaam. De stikjes Dyksfeart binne fan de Iselmardyk of te sjen, de einekoai kin op oanfraach besjoen wurde. Benammen wylde ein en merkel sitte yn de reidkragen. Yn it ferline binne troch dongjen in soad planten ferdwûn. De einekoai leit middenyn de lannen en kaam yn 1963 oan It Fryske Gea, as legaat fan Hein Buisman. Foar de ôfsluting fan de Sudersee waarden yn de koai in soad fûgels fong. Hoewol’t der gjin einen mear fongen wurde, wurdt de koai noch fangree hâlden om it Rjocht fan Ofpealling te hâlden, dy regeling garandearret de rêst yn it gebiet deromhinne.
Twizel
Twizel hat  ynwenners.
Skiednis
thumb|left|Kop-hals-romppleats út 1818 Twizel waard yn 'e 13e iuw Twislum (1240) neamd, yn 1395 Opwysel, yn 1441 Up-twyzel, yn 1664 Opt Wysel, yn 1718 Twysel en yn 1840 Optwijzel. De namme Optwizel betsjut "wiksel" of "by de twasprong". Optwizel is no noch in strjitnamme yn it doarp.
Gibraltar
Gibraltar is in oerseesk gebiet fan it Feriene Keninkryk. It is de meast súdlike punt fan it Iberysk Skiereilân oan de Strjitte fan Gibraltar. De measte ynwenners fan Gibraltar binne fan Spaansk, Portugeesk of Marrokaansk komôf. Alle ynwenners hawwe in Britske pas. De amtstaal is Ingelsk, hoewol't de measte ynwenners twatalich binne, en it Spaansk as twadde taal hawwe. De Berberaap is de iennichste apesoart dy't yn Europa yn it wyld libbet.
De Rots fan Gibraltar lukt in soad minsken. De ekonomy is fral basearre op toerisme, finansjële tsjinsten en de skipfeart. De namme Gibraltar komt út it Arabysk: جبل طارق - jabal Tariq: de berch fan Tariq, ferneamd nei de Moarske legerlieder Tariq ibn Zijad.
Gibraltar waard yn 1704 ûnder de Spaanske Suksesjeoarloch fan Ingelsk-Nederlânske troepen op Spanje ferôvere. It gebiet waard dêrnei yn 1713 ûnder de Frede fan Utert 'foar fêst' oerdrûgen oan it Keninkryk Grut-Brittanje. It wie in wichtige basis foar de Royal Navy. Yn 1981 krige Gibraltar, dat oant dy tiid ta in kroankoloanje foarme hie, de status fan 'ôfhinklik gebiet fan 'e Britske Kroan'.
De soevereiniteit fan Gibraltar is in wichtich striidpunt yn de Britsk-Spaanske ferhâlding meidat Spanje oanspraak makke op Gibraltar. Gibraltarezen fersmieten útstellen foar Spaanske sûvereiniteit by referendum yn 1967 en nochris yn 2002. Neffens de Gibraltareeske grûnwet fan 2006 regelet Gibraltar syn eigen saken, mar it foech oer definsje en bûtenlânske saken bliuwt de ferantwurdlikheid fan it regear fan it Feriene Keninkryk.
Twizel
Skiednis
It histoaryske kafee "De Drie Witte Kannen" baarnde yn 1979 ôf en waard net werboud.
Sûnt de lêste desinnia is mei de ûntwikkeling fan de Twizelermieden eastlik fan it doarp in wichtich natoergebiet ûntstien, dat oanslút op de Hamstermieden, de Izermieden, de Bûtenpostermieden en de polder Reahel. It gebiet is ryk oan greide- en wetterfûgels en plantesoarten.
Mienskip
Sintraal stiet doarpshûs De Bining. Hjir sitte ek pjutteboartersplak Date's Plakje, Pleatslik Belang en oare ferienings yn. Sosjaal Kultureel Wurk (SKW) soarget foar in soad aktiviteiten yn Twizel. De Twirre is de doarpskrante fan it doarp. De doarpsbiblioteek "De Klink" stiet neist de gymseal fan it doarp.
Tsjerken
thumb|260px|Eardere herfoarme pastorij
Skoalle
De iepenbiere basisskoalle De Lytse Wiman waard yn 2013 sletten.
Simke Kloosterman
thumb|260px|It Simke Kloostermanhûs Bekende ynwenster wie de Fryske skriuwster Simke Kloosterman. It hûs dêr't se altyd wenne is neffens har testamint oergien nei in stifting dy't it Simke Kloostermanhûs yn stân hâldt. Hjir is in soad ynformaasje oer har libben en har wurk.
Yn Twizel wurdt elk jier de Simke Kloostermanpriis útrikt. Yn 1999 hat Twizel in wapen oannomd.
Johannes Fabricius
thumb|150px|Monumint foar David en Johann Fabricius op it tsjerkhôf fan Osteel Johannes Fabricius (Resterhafe (East-Fryslân), 1587 - Dresden, 1617) wie in East-Fryske astronoom. Hy wie de soan fan David Fabricius. Nei syn stúdzje yn Leien skreau Johannes Fabricius yn 1611 as earste in wittenskiplik artikel oer de sinneflekken.
Magellaanstrjitte
De Magellaanstrjitte is in seestrjitte yn it meast súdlike diel fan Súd-Amearika; it wetter leit tusken Patagoanje yn it noarden en Fjoerlân yn it suden. Hy is neamd nei de Portegeeske ûntdekkingsreizger Ferdinand Magellaan, dy't der yn 1520 foar it earst trochhinne fear by syn reis om de wrâld yn tsjinst fan de Spaanske Kroan.
De strjitte is in lytse 600 kilometer lang, en hat in protte eilannen. De ouwers binne Sileensk grûngebiet.
Oant it Panamakanaal iepene waard, wie de strjitte in wichtige rûte foar skippen ûnderweis nei de Stille Oseaan. Yn it tiidrek fan de sylskippen koe de trochfeart tige dreech wêze fanwege de sterke streamings en de fûle winen, dêr't min wat fan te sizzen wie, dy't dêr hearskje kinne, boppedat wie it lestich manoevrearjen yn de nauwe passaazje. Yn it earstoan wie de rûte allinne bekend by de Portugezen en Spanjerts, mar letter wisten ek Ingelsen en Nederlanners fan de trochgong. Oant de ûntdekking fan Kaap Hoarn en de Drakestrjitte troch Le Maire en Schouten yn 1616 wie de Magellaanstrjitte tige fan belang om de Stille Oseaan te berikken, mar ek yn de 21e iuw is der noch in protte skipsferkear.
Stavering
De krekte stavering fan de namme fan de seestrjitte leit net fêst. Strjitte (fan) Magellaan wurdt it meast brûkt. Dêrneist wurde ek de nammen Magalhãesstrjitte, Magallanesstraat, Strjitte Magallanes, Strjitte (fan) Magalhães en fariaasjes dêrop wol brûkt.
Tibearias
thumb|250px|Lizzing fan Tibearias yn Noard-israel thumb|Haven fan Tibearias Tibearias (Hebriuwsk: טְבֶרְיָה, Tverya; Arabysk: طبرية‎, Ṭabariyyā; Ingelsk: Tiberias) is in stêd yn noard-Israel mei sa'n 41.300 ynwenners. Sa'n 98.3% is joadsk.
De stêd leit oan de westigge fan de Mar fan Tibearias en is om it jier 20 hinne stifte. Tibearias is mei Jeruzalem, Hebron en Safed ien fan de fjouwer hillige stêden foar joaden fan Israel.
Ut de skiednis
thumb|left|Tibearias yn 1934-1939 De stêd waard 17 n.Kr. stifte troch Herodes Antipas, soan fan de mear ferneamde kening Herodes I. Herodes Antipas neamde it plak nei prinseps Tiberius. Sûnt de klassike âldheid is de stêd, dy't yn Romeinsk-Grykske styl boud waard, ferneamd om syn hjitwetterboarnen. Fiskjen op de mar is fanâlds in wichtige boarne fan ynkommen.
De Masoreten, dy't in systeem makken om de bibeltekst, mei klinkers betrouber troch te jaan, wienen om 900 à 1000 hinne warber yn Tibearias.
Yn 637 waard de stêd ferôvere troch de Arabieren, mar sy bleau netiiid wol fan joaden bewenne. 1099 waard Tibearias troch de krúsridders oermastere dy't de stêd bemuorren en as útfalsbasis brûkten.
Tibearias is hjoeddedei populêr by Israelyske en bûtenlânske toeristen. In protte plakken yn de stêd jouwe in moai sicht op de mar, en op de Golanhichten oan de oarekant dêrfan.
Berchbeklimmen
thumb|right|300px|''Ofdaling fan de Aiguille du Midi - It begjin fan ferskate Alpinismetochten yn it Mont Blanc Massyf Berchbeklimmen, ek wol alpinisme neamd, is it beklimmen fan bergen, ornaris út rekreätyf motyf. It kin rotsklimmen en iisklimmen ynhâlde. By berchbeklimmen wurde ferskate natuerlike obstakels betwongen en beklommen. Dat kinne rotswanden, iiswanden, gletsjers of gewoan grutte púnfjilden of berchgreiden wêze. Neist de wenstige klimtechniken binne hjirby ek kennis fan meteorology, glasiology, rêdingstechniken, oriïntaasje en in treflike kondysje needsaaklik. It is de meast avontoerlike foarm fan de klimsport en wurdt dêrom ek wol de "keningsdissipline" neamd.
Klättring
George R.R. Martin
George R.R. Martin (folút: George Raymond Richard Martin), soms bekend ûnder syn inisjalen GRRM (Bayonne (Nij-Jersey), 20 septimber 1948), is in Amerikaansk skriuwer fan romans, novelles en koarte ferhalen, meast op it mêd fan fantasy, science fiction en horror. Teffens is er wurksum as senarioskriuwer, redakteur fan ferhalebondels, tillefyzjeprodusint en blogger, wylst er foarhinne as learaar in hoart it fak sjoernalistyk dosearre hat. Martin is benammen bekend wurden troch syn epyske (en noch altyd rinnende) romanrige A Song of Ice and Fire, dy't troch de stjoerder HBO ferfilme wurdt as de tillefyzjesearje Game of Thrones. It toanoanjaande Amerikaanske tydskrift Time neamde Martin yn 2011 as ien fan 'e hûndert ynfloedrykste minsken op 'e wrâld.
Jonkheid
Martin waard yn 1948 berne as George Raymond Martin (hy naam de namme Richard oan doe't er 13 jier wie, by syn befêstiging), en is fierhinne fan etnysk Iersk komôf, al hat er ek Ingelsk, Dútsk, Frânsk en Italjaansk bloed. Hy groeide op yn syn berteplak Bayonne, yn 'e steat Nij-Jersey, as ien fan 'e trije bern en de iennichste soan yn it gesin fan fisker Raymond Collins Martin en dy syn frou Margaret Brady.
Martin begûn al mei skriuwen doe't er noch tige jong wie, en ferkocht syn ferhalen foar in pear sint it stik (dramatyske foarlêzings ynbegrepen) oan 'e bern út 'e buert. Op 'e middelbere skoalle ûntjoech er him ta in grut leafhawwer fan stripferhalen, mei in foarleafde foar de superhelden fan Marvel Comics. Hy joech him by it fandom fan Marvel Comics en begûn fiksje te skriuwen foar ferskate fan-tydskriften. Yn 1965 wûn er mei syn superheldeferhaal Powerman vs. The Blue Barrier de Alley Award.
Studintetiid en iere jierren
Yn 1970 studearre Martin summa cum laude ôf oan 'e Noardwestlike Universiteit, yn Evanston, yn 'e steat Illinois, mei in bachelorstitel yn sjoernalistyk. It jiers dêrop helle er dêr ek in masterstitel yn. Hy foel ûnder de tsjinstplicht dy't ûnder de Fjetnamoarloch yn 'e Feriene Steaten fan krêft wie, mar wegere om yn it leger te gean en krige de status fan gewissebeswierde. Dêrop ferfolle er fan 1972 oant 1974 in alternative tsjinstplicht as frijwilliger by de Stifting foar Juridyske Stipe fan Cook County (oftewol Chicago). Neitiid wurke er fan 1976 oant 1979 as dosint Ingelsk en sjoernalistyk oan 'e Clarke Universiteit yn Dubuque, yn 'e steat Iowa.
Iere skriuwkarriêre
Yn 1970, doe't er 21 jier wie, begûn Martin koarte ferhalen fan it science fiction-sjenre te ferkeapjen oan tydskriften. Syn earste publisearre ferhaal wie Hero, dat yn febrewaris 1971 yn Analog Magazine ferskynde. Yn 1973 wie With Morning Comes Mistfall it earste ferhaal fan sines dat nominearre waard foar in grutte priis, om persiis te wêzen foar sawol in Hugo Award as in Nebula Award. Yn 1975 wûn er syn earst Hugo Award foar de novelle A Song for Lya. Yn 1980 wûn er der yn ien jier twa, ien foar it bêste koarte ferhaal (foar The Way of Cross and Dragon) en ien foar de bêste koarte novelle (foar Sandkings, dêr't er ek in Nebula Award foar krige). Yn 1985 wûn Martin in twadde Nebula Award foar de koarte novelle Portraits of His Children. Foar de novelle The Skin Trade ûntfong er yn 1988 in World Fantasy Award, en yn 1997 wûn er syn fjirde Hugo Award mei de novelle Blood of the Dragon.
Martin sleat him oan by de Science Fiction and Fantasy Writers of America (SFWA), wêrfoar't er fan 1977 oant 1979 de regionaal koördinator yn it Súdwesten wie, en fan 1996 oant 1998 de nasjonale fise-foarsitter. Hy skreau yn 'e twadde helte fan 'e jierren santich en de earste helte fan 'e jierren tachtich in stikmannich populêre boeken, wêrûnder ferskate ferhalebondels en fierders û.o. de ynkringende science fiction-roman Dying of the Light (1977), in melankelyk ferhaal oer de lêste minsken op in stjerrende planeet dy't almar fierder fan syn sinne ôf rekket, en Fevre Dream (1982), in fantasyroman oer fampieren tsjin 'e histoaryske eftergrûn fan it tiidrek fan 'e grutte riviersteamskippen op 'e Mississippy, yn 'e midden fan 'e njoggentjinde iuw. De ûnferwachtse kommersjele flop fan syn fjirde roman, The Armageddon Rag (1983), "ferneatige myn karriêre as romanskriuwer doedestiden praktysk," sa't er it letter sels omskreau.
Tillefyzje- en redaksjekarriêre
Mar datseldichste boek makke dat er yn Hollywood in foet tusken de doar krige doe't er de filmrjochten op The Armageddon Rag ferkocht, en dat late wer ta in baan as senarioskriuwer foar The Twilight Zone, in searje mei paranormale ferhalen. Letter wie Martin ek belutsen by de produksje fan 'e satiryske science fiction-rige Max Headroom, en oan 'e ein fan 'e jierren tachtich wied er as senarioskriuwer en produsint foar in diel ferantwurdlik foar de aksjesearje Beauty and the Beast (wêrfan't 14 ôfleverings folslein út syn pinne kamen).
Yn dyselde snuorje begûn Martin ek as redakteur te wurkjen foar útjouwerijen, wêrby't er û.m. it tafersjoch en de einredaksje hie oer de ûntwikkeling fan 'e lange en noch altyd rinnende ferhalesearje Wild Cards, dy't plakfynt yn in wrâld dy't dield wurdt troch ferskate auteurs, wêrûnder Roger Zelazny. It ûnderwerp fan 'e rige, dêr't Martin sels ek oan bydraacht, is dat in diel fan 'e minskheid nei de Twadde Wrâldoarloch superkrêften kriget as gefolch fan 'e útbraak fan in firus fan bûtenierdsk makkelei.
Weromkear nei it skriuwen
Yn 1991 kearde Martin in lyts hoartsje werom nei it skriuwen fan romans, en makke er it oansetsje fan wat letter syn magnum opus A Song of Ice and Fire wurde soe, dat noch altyd net foltôge is. It ferhaal spilet tsjin 'e eftergrûn fan in midsiuwskich dekôr op 'e fiktive kontininten Westeros en Essos, wêrby't trije grutte ferhaallinen mei-inoar ferweve wurde: de dynastike striid om 'e macht op Westeros tusken in stikmannich aadlike lagen, de almar oanboazjende driging fan 'e boppeminsklike "Oaren", yn it uterste noarden fan Westeros, en de ambysje fan Daenerys Targaryen, de lêste telch út it ferballe keningshûs fan Westeros, om har rjochtlike plak op 'e troan yn te nimmen. As ynspiraasjeboarnen foar dit epos tsjinnen û.m. de Roaze-oarloggen fan Midsiuwsk Ingelân en sir Walter Scott syn Ivanhoe. It earste boek út 'e rige, A Game of Thrones, kaam út 1996, en waard in daverjend súkses dat Martin wer op 'e kaart sette as skriuwer. Twa jier letter folge A Clash of Kings, en yn 2000 A Storm of Swords. Dêrnei duorre it oant 2005 ear't diel fjouwer, A Feast for Crows, ferskynde, en it fyfde diel, A Dance with Dragons, kaam pas yn 2011 út. Teminsten twa dielen, dy't The Winds of Winter en A Dream of Spring hjitte sille, moatte noch ferskine. A Feast for Crows sprong yn 2005 daliks nei it earste plak op 'e bestsellerlisten fan 'e kranten de New York Times en de Wall Street Journal, en ek A Dance with Dragons wie nûmer 1 op 'e New York Times-bestsellerlist.
A Song of Ice and Fire hat loovjende kritiken krigen fan sawol resinsinten, oare auteurs as lêzers. It is fierwei Martin syn bekendste wurk, en hat him ûnbidige populêr makke by fantasyfans. Martin syn wurk ûnderskiedt him fral fan dat fan oare fantasyskriuwers troch in ferweven reälisme. Syn personaazjes binne net folslein ferkeard of allinne mar goed, en by him komme ek sympatike figueren faak op grouwélige wize oan har ein, net selden troch ferrie. De gewoane befolking hat yn syn boeken slim te lijen fan 'e oarloggen dy't fierd wurde troch de hegerein, en soks wurdt sûnder inkele foarm fan sinsuer troch him yn byld brocht. Guon lêzers fine syn trant lykwols te swartgallich en te nearzich, en lêze leaver wat "lichters", mar sels sokken wurde gauris fêstsûgd troch de yntrigearjende yntriizjes en ûnbidige staasje fan haad- en bypersonaazjes dy't troch Martin opfierd wurdt. (Efteryn A Feast for Crows stiet in persoanelist fan 65 siden.)
Martin wurdt troch syn fans lykwols faak bekritisearre om't der sokke grutte skoften tusken de útjefte fan 'e dielen fan A Song of Ice en Fire yn sitte. Fral it gat fan seis jier tusken A Feast for Crows (2005) en A Dance with Dragons (2011) foel in protte wachtsjenden swier. Martin hat dêrop reägearre troch te sizzen dat er njonken A Song of Ice and Fire noch in hiel soad oare dingen by de ein hat, dat it folgjende boek ôf is as it ôf is, en dat syn fans dêr mar mei leare moatte te libjen.
Ien fan 'e redens dat A Dance with Dragons sa lang op him wachtsje liet, wie dat Martin yn deselde jierren dat er dêroan wurke ek djip behelle rekke yn 'e produksje fan in tillefyzjesearje op basis fan A Song of Ice and Fire. Dy waard yn gearwurking mei Martin produsearre troch de stjoerder HBO, dy't yn 2007 de filmrjochten kocht hie. De searje kaam Game of Thrones te hjitten, nei it earste diel fan 'e romanrige, A Game of Thrones. Yn april 2011 wie Game of Thrones foar it earst op 'e (Amerikaanske) tillefyzje te sjen, mei tsien wykliks útstjoerde ôfleverings fan likernôch in oere lang. It earste seizoen waard nominearre foar trettjin Emmy Awards (de wichtichste Amerikaanske tillefyzjepriis), en wûn der úteinlik twa, ien foar de bêste foartiteling en ien foar bêste byrol fan in akteur, foar Peter Dinklage. It twadde seizoen, basearre op A Clash of Kings, waard útstjoerd yn 2012, en sleepte tolve Emmy-nominaasjes yn 'e wacht, wêrfan't it seis wûn.
Sluterspoel
De Sluterspoel is in mar yn de gemeente Tytsjerksteradiel. It marke leit tusken Burgum en Suwâld. Ut it noard lizzende Hurdegaryp wei rint de Flappefeart lâns de mar om mear mear súdlik út te kommen yn de Wide Ie.
De namme Sluterspoel jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Sluiterspoel.
George R.R. Martin
Priveelibben
Yn 'e iere jierren santich hie Martin in relaasje mei syn kollega, science fiction en fantasyskriuwster Lisa Tuttle, mei wa't er gearwurke by it skriuwen fan it boek Windhaven. Yn 1975 troude er mei Gale Burnick, dy't er met hie op in science fiction-konvinsje oan 'e Amerikaanske eastkust. It houlik bleau sûnder bern, en einige yn 1979 yn in skieding. Op 15 febrewaris 2011 troude Martin op 'e nij, diskear mei Parris McBride, mei wa't er doe al jierren in relaasje ûnderhold. De houliksplechtichheid waard yn besletten kring holden yn Santa Fe, yn Nij-Meksiko, dêr't Martin al sûnt 1979 wennet. Neitiid waard yn augustus fan dat jier op 'e 69ste Science Fiction-Wrâldkonvinsje te Reno, yn Nevada, in gruttere houliksseremoanje en resepsje holden foar de freonen fan 'e Martins yn 'e science fiction- en fantasywrâld.
Yn 2013 kocht Martin de Jean Cocteau Cinema and Coffee House yn syn wenplak Santa Fe oan, dat sûnt 2006 ticht west hie. Hy liet de fertutearze bioskoop wer hielendal opkallefaterje en weriepene it letter dat jiers mei in protte bombaarje. George R.R. Martin is lid fan 'e Demokratyske Partij, en hat by in fraachpetear mei Authors@Google sein dat de yn Amerika faak ferhune Jimmy Carter "dúdlik de bêste minske [wie] dy't by myn libben presidint west hat." Syn leafhawwerijen binne lêzen (oer in grut ferskaat oan ûnderwerpen en sjenres), it sammeljen fan Midsiuwskige miniatueren en diorama's, it folgjen fan 'e Amerikaansk footballkompetysje en it útwreidzjen fan syn grutte kolleksje stripboeken (mei dêrûnder in protte weardefolle earste edysjes). Hy hat sein dat er himsels op it mêd fan godstsjinst as in fan syn leauwe falle katolyk beskôget, dy't oare minsken grif as in ateïst of in agnost sjen sille.
Omgong fan Frankryk 1976
De 62ste edysje fan de Omgong fan Frankryk waard hâlden fan 24 juny oant en mei 18 july 1976.
Startplak
De start wie yn Saint-Jean-de-Monts, in badplak yn de Frânske Vendée, lizzend yn de Lannen fan de Loire oan 'e Atlantyske kust.
Smeliester Sân
De Smeliester Sân is in mar yn de gemeente Smellingerlân. De mar leit west fan Drachten benoarden de buorskip Smelle Ie. Oan de eastkant stiet de Smeliester Sân yn ferbining mei it Geaster Djip en it Nije Kanaal nei Drachten. Oan de westkant lizze de Nije Mûntsegroppe en de Monnike Ie.
Angela Lansbury
Angela Brigid Lansbury (Londen, 16 oktober 1925 - Los Angeles, 11 oktober 2022) wie in Ingelsk aktrise. Doe't de Twadde Wrâldkriich begûn, emigrearre se mei har mem nei Amearika, dêr't hja yn 1951 ta Amerikaanske naturalisearre waard. Har aktearkarriêre yn Hollywood omfettet in perioade fan mear as 70 jier. Se krige de measte bekendheid mei har rol fan Jessica Fletcher yn de Amerikaanske detectivesearje Murder, She Wrote.
Roger Norrington
Sir Roger Arthur Carver Norrington, CBE (Oxford, 16 maart 1934) is in Britsk dirigint. Hy is de soan fan Sir Arthur Lionel Pugh Norrington, foarsitter fan it Trinity College yn Oxford en de broer fan sakeman Humphrey Thomas Norrington.
Angela Lansbury
Angela Lansbury ferstoar op 11 oktober 2022 yn 'e âldens fan 96 jier.
Gait van de Renderklippen
Gait van de Renderklippen is in skriuwer út Epe yn de provinsje Gelderlân.
Hy skreau oer deistige saken en lokaal barren.
Moarre
Moarre is in doarp dat yn de gemeente Noardeast-Fryslân leit. Moarre leit noardeastlik fan Mitselwier, eastlik fan Easternijtsjerk, westlik fan Eanjum en besuden Ljussens. Moarre hat  ynwenners. De doarpskearn leit benammen oan de Bûtenwei op de terp fan Moarre.
De buorskip De Reidswâl (diel) en Welgelegen hearre ek by Moarre.
Mei Ljussens foarmet Moarre it twillingdoarp Moarre-Ljussens.
Namme
De namme sil fan "sompich lân" komme. Dat kin strike, want Moarre leit oan de noardkant fan it gebiet tusken Eanjum en Ie dat De Kolken neamd wurdt en earst sa om 1900 hinne troch in bettere regeling fan de wetterstân brûkber makke is. Guon miene dat de plaknammen 'Longonmore' en 'Mure' út de registers fan Kleaster Fulda (twadde helte 8e iuw) nei Moarre ferwize.
Skiednis
Moarre is in terpdoarp, wêrfan't de measte bebouwing ek tsjintwurdich noch op de terp binnen de omwei leit. Der wurdt wol tocht dat Moarre al in pear iuwen foar de jiertelling ûntstien is. . left|thumb|Oerbliuwsel fan frouljuskleaster Weerd yn 1723 Súdlik fan Moarre, oan de noardkant fan de tsjintwurdige Kleasterwei lei op in terpke it kleaster Weard of Templum Domnini ('de Tempel fan God'). Folle is der oer dat nobertinessekleaster net bekend.
Moarre hie eartiids 19 stimmen. Regel wie dat dy stimhawwers de tsjerkfâden keazen. Dy tsjerkfâden foarmen dan ek it deistich doarpsbestjoer. Yn Moarre lei dat oars; troch in âld foarrjocht fan de eigners fan de states Hooghuistra, Botma, Heemstra en Nittema wienen dy om bar tsjerkfâd. Aldhuistra wie in state efkes noardwestlik fan it doarp. thumb|left|It eardere stasjon oan de Moarsterwei Oan it begjin fan de 20e iuw ûntstie der tusken Moarre en Ljussens mear drokte troch de bou fan in molkfabryk (1915) en de oanlis fan it spoar mei in stasjon (1919). It molkfabryk "De Dongeradielen" is yn 1973 sletten. It eardere molkfabryk wurdt (2023) ferboud ta rekreaasjewenten en der komt in museum dy't ynformearret oer de skiednis fan it fabryk. It spoar is yn de Twadde Wrâldkriich opbrutsen. Sûnt 1933-1936 waarden der al gjin reizgers mear ferfierd, mar it stasjonsgebou is noch oanwêzich en docht hjoed-de-dei tsjinst as wenhûs en ek de namme "Stasjonswei" is oerbleaun.
Oant de gemeentlike weryndieling yn 1984 hearde Moarre by de gemeente East-Dongeradiel. Dêrnei hearde it plak by de gemeente Dongeradiel en sûnt de lêst weryndieling by de gemeente Noardeast-Fryslân.
De tsjerke
260px|thumb|Jehannestsjerke De tsjerke, dy't foar de reformaasje wijd wie oan Jehannes de Evangelist, ûntstie yn 'e twadde helte fan de 13e iuw. Yn it ramt fan fernijingen yn de 18e iuw krige de tsjerke yn 1737 in nij tonferwulft. Yn 1843 wie der in grutte ferbouwing en doe is de mooglik 16e iuwske sealtektoer ôfbrutsen en ferfongen troch in neoklassisistyske lantearne op it dak en yn 1920-1921 krige it gebou in nije flier en kape. De klok (diameter 85cm) is fan 1659 en getten troch Jurjen Balthasar út Ljouwert.
Yn de tsjerke binne noch sarken út de 16e oant 18e iuw. Ut 1625 is it lytse epitaaf foar Wopke fan Scheltema en Frouck Roorda fan Ginnum, bewenners fan de Heemstrastate.
Moarre hat in oargel út 1740, it is ien fan de fjouwer oargels dy't makke binne troch Johann Michaell Schwarzburg. De opdrachtjouster wie de widdo Jantsje Nannes Botma. It wapen fan har en har man is der dan ek op oanbrocht. Yn 1989 hat oargelmakkerij Bakker & Timmenga de oarspronklike disposysje fan Schwarzburg werombrocht.
Mienskip
thumb|260px|Ryksmonumint oan de Grutte Buorren 7 Der is in feriening foar Doarpsbelangen dy't gearkomt yn doarpshûs De Stikel. Bern geane meast yn Ljussens nei de kristlike Skoalle mei de Bibel 'De Griffel'. thumb|260px|Achterwei
Ferbinings
Hjoeddeisk Moarre leit oan de Lauwersseewei tusken Dokkum en Eanjum. De Moarster Feart rint fan Moarre nei it súdeasten nei de Reidswâl ûnder Mitselwier en slút der oan op de Suderie.
Strjitten
thumb|260px|Bûtenwei Achterwei, Bûtenwei, Fjellingswei, Grutte Buorren, Griene Reed, Headamsterwei, Hearrewei, Keechsdyk, Kleasterwei, Koudenburgerreed, Lytse Buorren, Moarsterwei, Skyligerwei, Teatske Alzumstrjitte, Tsjerkestrjitte, Weardwei.
Stichting Uitgeverij Hamer
De Stichting Uitgeverij Hamer wie tusken 1940 en 1945 in Nederlânske nasjonaalsosjalistyske útjouwerij dy't yn har publikaasjes meast de tinkwrâld fan de Nederlandsche SS propagearre en fersprate.
Oprjochting en doel
Hamer waard op 18 novimber 1940 troch Henk Feldmeijer, de voorman fan de Nederlânske SS, oprjochte. It doel fan de stifting wie "het bevorderen van de Groot-Germaanse Kultuurgemeenschap" en sy besocht dat te berikken troch "het uitgeven en verspreiden in den ruimsten zin des woords van boeken, brochures, tijdschriften en dag- en weekbladen".
It fûns
Mei sa'n fyftich titels yn it fûns (trochstring waard ien boek yn de moanne útjûn!) hie de útjouwerij in omset fan sa'n f 100.000 (2005: € 560.000) en hearde it ta de grutste nasjonaalsosjalistyske útjouwerijen. Mei troch it tydskrift Hamer wie útjouwer Van Houten by steat in eigen merkdiel yn de Nije Oarder nei him ta te lûken en syn ûndernimming in eigen, tige slagge gesicht te jaan.
Kalahary
thumb|right|De Kalahary thumb|De Kalahary (read) en Kalaharybekken (oranje)
De Kalahary is it in woastyneftich gebiet yn súdlik Afrika. Foar it meastepart is it in sânich gebiet dat om-ende-by 500.000 km² grut is (13 kear Nederlân). It beslacht sa'n 70% fan Botswana en parten fan Namybje, Súd-Afrika, Angoala, Sambia en Simbabwe.
David Fabricius
thumb|150px|Monumint foar David en Johann Fabricius op it tsjerkhôf fan Osteel David Fabricius (Esens (East-Fryslân), 9 maart 1564 - Osteel, 7 maaie 1617) wie in East-Frysk teolooch, amateurastronoom en kartograaf. Hy wie de heit fan Johann Fabricius, dy't yn it jier 1611 syn earste wittenskiplike stik oer sinneflekken skreau, neidat er tegearre mei syn heit de sinne ûndersocht hie.
David Fabricius die teleskopysk ûndersyk nei de sinne fan ús sinnestelsel en de moanne fan de ierde. Fierders ûndersocht er stjerren en planeten; hy hie bysûndere ynteresse foar de planeet Mars. Neist de astronomy hie er belangstelling foar de meteorology. Yn 1589 makke hy de earste printe kaart fan East-Fryslân.
De grutte (90-kilometer trochsnee) krater Fabricius yn de súdlike hemisfear fan de Moanne is nei David Fabricius neamd. Yn 1895 is in monumint oprjochte op it tsjerkhôf yn Osteel dêr't er pastoar wie fan 1603 oant 1617.
Lena Postuma
thumb|right|140px|Polderpraat Lena Postuma-Koopmans (Drachten, 1950) is in byldzjend keunstneresse út Lelystêd.
Sûnt 2000 is hja benammen warber as byldhouster mei it meitsjen fan skulptueren. De bylden binne meast minsklike figueren yn ferskillende posysjes. Benammen frouljusfigueren, mar ek lytse groepen en oare ûnderwerpen. De bylden binne figuratyf, karakteristyk as persoanen, mar stilearre. De struktuer fan it materiaal spilet net swak by yn de útstrieling. De bylden binne útfierd yn brûns en jitstien.
Lena Postuma hat les hân fan de skilder/byldhouwer Ton Willems.
Survivor
"Survivor", "Suvivors", "The Survivor" of "The Survivors" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:
Niki Lauda
thumb|| Dallas (1984) Andreas Nikolaus „Niki“ Lauda (Wenen, 22 febrewaris 1949 -Zürich, 20 maaie 2019) wie in Eastenryksk Formule 1-koereur. Hy wie wrâldkampioen yn 1975, 1977 en 1984.
It Soal (Warkum)
It Soal is in feart yn de gemeente Súdwest-Fryslân. De feart rint fan Warkum nei de Iselmar.
De namme It Soal jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Soal.
Yvonne van Gennip
Yvonne Maria Thérèse van Gennip (Haarlim,1 maaie 1964) is in earder Nederlânsk reedrydster.
Van Gennip die sân kear mei oan it Wrâldkampioenskip allround, acht kear oan it Europeesk kampioenskip en trije kear oan de Olympyske Winterspullen (yn 1984, 1988 en 1992). Sy waard by dizze kampioenskippen trije kear Olympysk kampioene. Sy waard ek twa kear Nederlânsk allround kampioene en twa kear Nederânsk kampioene sprint. Nei de spullen fan 1992 hold van Gennip op mei it reedriden op heech nivo.
Teudebert I
thumb|250px|Gouden [[Solidus mei ôfbylding fan Teudebert nei eastromeinsk foarbyld, om 545 hinne]] Teudebert I (503-548) wie in Frankyske kening dy't tusken 533-547 oer Austraasje hearske.
Yvonne van Gennip
Ein 2005 ferskynde in biografy oer Van Gennip mei de titel Winterkoninkje. Dit boek is skreaun troch har âld-jeugdcoach en sjoernalist Huub Snoep. Yn 2017 krige Yvonne van Gennip de Fanny-Blankers-Koen-Troffee.