cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Las Vegas
Skiednis
Yn 'e fjirtiger jierren fûnen der yn Las Vegas grutte bouprojekten plak, dy't suver folslein it gefolch wiene fan 'e ynfluks fan wittenskippers, dy't yn 'e súdwestlike woastyn oan it saneamde Manhattan Project (de ûntwikkeling fan 'e atoombom) wurken. Yn 'e fyftiger jierren ûntjoech Las Vegas him ta de gokstêd dy't it no is, troch ynvestearrings fan 'e topfigueren binnen de Amerikaanske maffia, lykas Benjamin "Bugsy" Siegel en Meyer Lansky, dy't de kasino's brûkten om har mei misdie fertsjinne ynkomsten wyt te waskjen. Troch de ûnbidige groei dy't Las Vegas dêrnei trochmakke, strûpten oare gokstêden út 'e jierren fyftich, lykas Galveston, yn Teksas, en Hot Springs, yn Arkansas, derûnder.
Las Vegas hjoed de dei
Las Vegas is hjoed de dei ien fan 'e wichtichste toeristyske trekpleisters fan 'e wrâld. Behalven om gokken stiet it ek bekend as in sintrum fan 'e pornoyndustry en fan ferskate oare râneferskynsels fan 'e Amerikaanske maatskippij, en sadwaande wurdt it ek wol Sin City ("Stêd fan 'e Sûnden") neamd. Dat imago hat de stêd aldeminst kwea dien; krekt oarsom, dêrtroch hat it de fassinaasje wûn fan miljoenen minsken yn 'e hiele wrâld. Teffens hat it Las Vegas ta it dekôr makke fan withoefolle films en tillefyzjesearjes.
Yn jannewaris wurdt yn Las Vegas elts jier it AVN Adult Entertainment Expo holden. Yn april en/of maaie fynt yn 'e stêd it Filmfestival fan Las Vegas plak.
Demografy
Neffens gegevens fan 'e Amerikaanske folkstelling fan 2010 hie Las Vegas doe in befolking fan 583.756 minsken. De befolkingstichtens bedroech 1.659,5 minsken de km².
Wat de etnyske opbou fan 'e befolking oangiet, dy wie yn 2010 sa: 47,9% blanken; 31,5% Latino's; 11,1% swarten; 6,1% Aziaten; 0,7% Yndianen; 0,6% Polyneziërs, Melaneziërs en Mikroneziërs; 2,1% oaren of fan mingd etnysk komôf. Fan 'e Latino's wiene de Meksikanen de grutste groep, mei 24,0% fan 'e totale befolking fan Las Vegas. Under de Aziaten wiene benammen de Filipino's mei 3,3% goed fertsjintwurdige. thumb|350px|Las Vegas fan boppen ôf sjoen.
Klimaat
Las Vegas hat in subtropysk woastynklimaat, mei tige hjitte simmers en koarte, mylde winters. Yn july, de waarmste moanne, is de trochsneed temperatuer oerdeis 40,1 °C, en yn desimber, de kâldste moanne, is dat 13,7 °C. Las Vegas kriget jiers trochinoar mar 106,4 mm delslach.
Dripstienferwulft
thumb|260px|''[[Église Saint-Pierre (Caen)|Petrustsjerke fan Caen]] It dripstienferwulft of stalagtiteferwulft is in ferwulft dêr't de ribben fan lykje te sweven op in hingjende slútstien (dripper).
De dripper is fral in dekoratyf elemint. Somtiden ha se lykwols in dragende funksje yn gefallen as romten hiel breed binne en dêrmei ek it ferwulft. De dripper sammelet yn sokke gefallen de druk fan de fierder fan 'e muorre lizzende ribben en bringt dy dan oer in foarsere rib nei de muorre ta.
Dit type ferwulft is ûnstien yn Ingelân yn 'e lette gotyk en komt in soad foar yn kombinaasje mei it waaierferwulft.
Yn de islamityske arsjitektuer komt in soartgelikens type ferwulft foar dat de Mocárabe-styl neamd wurdt.
Echte dieren
De echte dieren (Latynske namme: Metazoa) foarmje yn 'e taksonomy in ûnderryk fan it ryk fan 'e dieren (Animalia). Hast alle bisten hearre ta dizze groep, útsein de sturtselligen (Choanozoa). Hjirby moat oantekene wurde dat de taksonomyske yndieling op dit nivo noch net alhiel útkristallisearre is. Dêrom wurde de "echte dieren" ek wolris definiëarre as bisten mei folslein differinsjearre weefsels, wat ek de spûnsdieren (Parazoa) útslút. Teffens wurdt de namme Metazoa wol as synonym mei Animalia beskôge. Hokker foarm fan yndieling oft brûkt wurdt, ferskilt per boarne en leit oan hokker teory oft folge wurdt.
Blaasynstrumint
thumb|Erke In blaasynstrumint is in muzykynstrumint dêr't lûd mei makke wurdt troch lucht yn of oer it ynstrumint te blazen. De toan ûntstiet trochdat de yn of oer it mûlestik blaasde lucht oan de iene útein fan in resonator, meast in klankbuis, de luchtkolom yn de resonator trilje lit. De effektive lingte fan de resonator makket yn kombinaasje mei de blaastechnyk út hokker toanhichte it makke lûd hat. By de measte blaasynstruminten kin de effektive lingte fan de resonator troch de bespiler beynfloede wurde troch gatten, in útskobere buis, kleppen of fentilen of in kombinaasje dêrfan. Blaasynstruminten wurde rekkene ta de aerofoanen. Yn de orkestpraktyk wurde blaasynstruminten ûnderferdield yn de houtblaasynstruminten, koartwei it hout neamd, en de koperblaasynstruminten, it koper. Dêrneist binne der ynstruminten dy't gewoanwei net yn in orkest meidogge.
Hout
Ta de houtblaasynstruminten wurde de ynstruminten rekkene wêrby't de toan makke wurdt troch in labium, in inkeld of in dûbeld reid.
Koper
By de koperblaasynstruminten wurdt de toan makke troch it ynstrumint mei oanspande lippen troch it mûlestik oan te blazen.
Metalen tonge
Neist de hout- en koperblaasynstruminten binne der blaasynstruminten wêrby't de toan makke wurdt troch in trochslaande metalen tonge.
De ferskate wize dêr't de toan op makke wurde kin steane hjirûnder neamd. Yn dy opsomming binne ek aerofoanen oars as blaasynstruminten opnommen.
Labium
De measte ynstruminten dy't yn it Frysk mei fluit oantsjut wurde binne instruminten wêrby't de luchtstream op in skerpe râne (it labium) rjochte wurdt.
Inkeld reid
Ynstruminten wêrby't it lûd mei in inkeld reid makke wurdt.<BR> Reid tusken lippe en mûlestik Reid yn ôfsletten romte (mûle /sek / kape)
Dûbeld reid
Ynstruminten wêrby't it lûd mei in dûbeld reid makke wurdt.<BR> Reid tusken beide lippen Reid yn ôfsletten romte (mûle /sek / kape)
Lippen
Troch in luchtstream tusken de lippen troch yn in mûlestik te driuwen wurde de lippen sels ta triljen brocht. De measte bespilers fan ynstruminten dy't lûd op dy wize meitsje wurde koperblazers neamd. Fierder wurdt ûnderskie makke tusken skerp en sêft koper:
Oaren
Guon ynstruminten binne net sa maklik yn te dielen:
It oargel is ûntstien út de doedelsek, mar hat gauris in samling registers, dy't wolris op reid, labium of trochslaande tonge basearre wêze kinne.
Flappefeart
De Flappefeart is in feart yn de gemeente Tytsjerksteradiel. De feart begint súd fan Hurdegaryp en rint dan nei it suden, troch de Sluterspoel nei de Wide Ie, west fan Burgum. De Flappefeart rint njonken de Sluterspoel en stjit der net mei in ferbinning. De namme Flappefeart jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Flappevaart.
Stasjon De Steeg
Stasjon De Steeg (Sg) wie in stasjon oan de Steatsline A tusken de doarpen De Steeg en Rheden yn de gemeente Rheden yn de provinsje Gelderlân. Fan 1927 ôf waard it stasjon Stasjon De Steeg-Rheden neamt. It stasjon wie in standertstasjon fan de Steatsspoarwegen type SS fiifde klasse en is ien fan de achtentritich stasjons dy 't ea yn dizze klasse boud is. It stasjon stie healwei De Steeg en Rheden, tsjinoer de Steegse Haven.
Karel de Grutte
right|thumb|300px|Ofbyld fan Karel de Grutte op in munt mei it opskrift KAROLVS IMP AVG ("Carolus Imperator Augustus").
Magadan
Magadan (Russysk: Магадан) is in stêd yn it Fiere Easten fan de Russyske Federaaskje. It is de haadstêd fan de oblast mei deselde namme. Magadan leit oan de See fan Ochotsk is de grutste haven yn it noardeasten fan it lân. De stêd hat in skipfeartferbining mei Vladivostok, in eigen lofthaven en is oer it lân ferbûn mei Jakûtsk.
De stêd hat in minne namme fanwegen it Gûlagferline. Sûnt de ûntbining fan de Sovjet-Uny is de stêd in soad ynwenners kwytrekke. It sintrum fan de stêd wurdt behearske troch bebouwing út de jierren 1950 yn de styl fan it sosjalistysk klassisisme.
Skiednis
De stêd waard yn 1929 út in fiskersdoarp stifte yn de delte fan de Ola as in twangarbeiderskamp foar finzenen, dy't fan Vladivostok op it skip oanfierd waarden. Yn Stalin's tiid waard Magadan it plak fan wêrút politike finzenen fierder nei oare wurkkampen trochstjoerd waarden. Fan 1932 oant 1953 wie de stêd it bestjoerlike sintrum fan de organisaasje Dalstroj, in ûndernimming foar goudwinning mei in systeem fan twangarbeiderskampen. De earste direkteur fan Dalstroj wie Eduard Berzin, dy't tusken 1932 en 1937 de ynfrastruktuer fan de kampen yn Magadan opsette. Berzin waard yn 1938 tsjin it ein fan de Grutte Terreur yn opdracht fan Stalin yn de Lûbjankafinzenis fan de NKVD yn Moskou deasketten. thumb|250px|left|Lenin-strjitte Yn april 1932 waard útein setten mei de bou fan it kamp Sevvostlag, dat twangarbeiders levere foar de kampen oan de rivier de Kolyma. De arbeiders leine in lange hûnderten kilometers lange wei oan nei de goudfjilden fan Sûsuman. It gebiet stie folslein ûnder it gesach fan de geheime tsjinst. De stêd en de haven waarden benammen troch finzenen opboud en oanlein.
De haven fan Magadan tsjinne ek foar it útfieren fan goud en de oare metalen, dy't yn de Kolyma-krite fûn waarden. Mei de ûntwikkeling fan de minen en de útwreiding fan it kampesysteem groeide Magadan hurd en it plak krige op 14 july 1939 de status fan stêd.
Ekonomy
Yn de stêd wurdt materiaal foar de mynbou produsearre. Fierder jout fiskferwurking, masinebou en metaalferwurking wurkgelegenheid. Yn 1933 waard in grutte elektrisiteitssintrale boud, mei in produksje fan 672 megawat. Sûnt 1962 is der ek in waarmte-krêftsintrale.
It besjen wurdich
thumb|260px|[[Trije-ienheidkatedraal (Magadan)|Trije-Ienheidkatedraal]] De oan de Trije-ienheid wijde russysk-otterdokse katedraal is 71,2 meter heech en de grutste otterdokse tsjerke fan it Russyske Fiere Easten. De bou fan de tsjerke sette yn 2001 útein ta neitins oan de slachtoffers fan de politike repressy op it fûnemint fan it nea foltôge 'Hûs fan de Sovjet'. Op 1 septimber 2011 waard de katedraal troch patriarch Kirill II ynwijd. thumb|250px|left|Masker fan Fertriet Yn Magadan is in monumint foar de slachtoffers fan de stalinistyske repressy ûntbleat op 12 juny 1996. It monumint stiet bekend ûnder de namme Masker fan it Fertriet en is in ûntwerp fan Ernst Neisvestni. Yn it monumint is in replika fan in typyske sel út dy tiid, dêr't politike finzenen yn it Stalin-tiidrek yn opsletten waarden. Op 24 septimber 2008 besocht de doetiidske Russyske presidint Dmitri Medvedev it monumint om dêr blommen te lizzen.
Befolkingsûntwikkeling
* Ynwennertallen binne ôfkomstich fan it Russysktalige lemma, oproppen op 2 augustus 2022
Karel de Grutte
thumb|300px|right|It Frankyske Ryk Karel de Grutte (2 april 742, Herstal ? - 28 jannewaris 814, Aken) wie sûnt 771 oant en mei syn dea kening fan de Franken; boppedat waard er yn 800 ta keizer fan it Westen kroane. Karel wie de soan fan Pippyn de Koarte en Bertruda mei de Grutte fuotten.
It keninkryk
Pippyn de Koarte, de soan fan Karel Martel, wie de earste kening fan de Karolingen, de dynasty dy't fan 751 oant 987 in tige wichtige rol spile hat yn de Jeropeeske skiednis. Nei de dea fan Pippyn yn 768 waard it keninkryk opdield ûnder dy syn beide soannen: Karel de Grutte en Karloman. Karloman kaam lykwols al gau te stjerren op 5 desimber 771, wêrnei't Karel de Grutte kening waard fan hiel it Frankyske ryk.
Utwreiding fan it ryk
Yn de 46 jierren fan syn hearskippij fierde Karel mear as 50 oarloggen, wat ek foar in midskiuwske monarch mear as trochsnee wie. Syn wichtichste tsjinstânners wienen de Saksen en Langobarden, mar ek mei de Friezen hied er te stellen.
De Friezen en Saksen
Wat as in strafekspedysje tsjin de Saksen begûn, waard al gau in wiidweidige oermastering en leauwensoarloch dy't 32 jier oanhâlde soe en dy't te boek steld waard as de Saksenkriich. Yn 772 foel er mei in grut leger de Saksen oan en de Friezen eastlik fan de Lauwers. Hy fersloech harren yn in tal slaggen en dêrtroch kamen it lêste ûnôfhinklik-bleaune Fryske gebiet en it lân fan de Saksen yn Frankyske hannen.
Under oanfiering fan Widukind kaamen de Saksen ferskate kearen yn opstân, dêr't ek de Friezen yn 782 oan meidien hawwe. Widukind joech him oer yn 785 en ek de Fryske opstân waard delslein. De tsjinstân fan de Saksen wie stiifsettich, earst yn 804 hawwe se harren lang om let foar altiten deljûn. Under dy oarloch ûntstie it kweade sizzen fan de "bekearing mei izeren tongen", wêrmei't de twongen bekearing mei it swurd bedoeld waard. Hjirta furdige Karel in dekreet út, de Capitulatio de partibus Saxoniae, wêryn't foar it earst yn de westerske skiednis mei geweld in bekearingspolityk bedreaun waard. Yn 797 furdige Karel in nij dekreet út, ûnder ynfloed fan syn riedjouwer Ealwyn, dat in wat sêftere bekearingspolityk betsjutte. Dat dekreet wie de Capitulare Saxonum. Yn 782 kaam it ta de romrofte moarderij fan Verden, dêr't neffens de oerlevering 4.500 Saksyske opstannelingen ûnthalze west ha soene.
By de Friezen late dy polityk ta in soad ûnfrede. Yn 793 kamen de gebieten eastlik fan de Lauwers dêr tsjin yn opstân, ûnder oanfieren fan de hartoggen Unno en Eilrad. Dy ôpstân late ta in tydlike weromfal nei it heidendom. Kristlike sindelingen as Liudger waarden op 'e flecht jage. Mar de opstân waard lykwols fuort troch de Franken delslein en de Friezen kamen op 'e nij ûnder de kwint.
De Langobarden
Oan de oarloch tsjin Karel syn oare fijân, de Langobarden, gong in konflikt tusken de Byzantinen en de Langobarden foarôf. De Langobardyske kening Desiderius oermastere yn 773 it eksargaat Ravenna dât bestjoerd waard troch it Byzantynske ryk en dêr't ek de stêd Rome ûnder foel. De paus Adrianus I frege Karel om help, en dy teach mei in mânsk leger yn 773 nei Itaalje ta. Hy besette de Langobardyske haadstad Pavia en fersloech de ynfallers. Kening Desiderius waard troch him ôfsetten en hy brocht it gebiet tusken Rome en Ravenna mei klam ûnder Frankyske beskerming. Op Peaskedei 774 teach er Rome yn en waard er as in keizer ûnthelle en eare. Mei tastimming fan de paus neamde Karel himsels tenei kening fan de Franken en fan de Langobarden.
Yn 788 waard mei it hartochdom Beieren it lêste stamhartochdom by it Frankyske ryk ynlive, yn 795-796 folge de ûnderwerping fan it ryk fan de Avaren oan de eastgrins yn it tsjintwurdige Hongarije), en yn 811 twong Karel de Denen de rivier de Eider oan te nimmen as grins en koe sadwaande de ynfallen fan de Wytsingen tsjinhâlde. En ek al bleau yn 778 syn fjildtocht tsjin de Moaren in Spanje sûnder grutte gefolgen, hy koe wol it gebiet besuden de Pyreneeën oermasterje en tafoegje oan it ryk as de Spaanske Mark. Hjir mei waard ek de opgong fan de Islam ta stean brocht.
Op de ein hie Karel in grut part fan it eartiidske West-Romeinske ryk (en grutte gebieten der omhinne) ferienige ûnder syn hearskippij. Op it hichtepunt fan syn macht hearske er oer in gebiet dat rikte fan de Elbe en de Oder oant de Pyreneeën, en dat sa ûnbidige grut wie dat it in konkurrint waard fan it Byzantynse ryk en dêrmei de opfolger fan it Romeinske ryk yn it westen.
It keizerryk
Op 25 desimber 800 waard Karel de Grutte troch paus Leo III kroane ta keizer fan it West-Romeinske Ryk, in titel dy't sûnt 476 net mear yn West-Jeropa brûkt west hie.
Polityk
Om syn ryk ienfâldiger regearje te kinnen, fierde Karel de Grutte in sintralisaasjepolityk dy't ta utering kaam yn:
Syn polityk hie ek gefolgen bûten syn ryk; sa rekke it pûn bygelyks ek yn Grut-Brittanje yn gebrûk.
Dea en opfolging
Nei syn ferstjerren yn 814, waard Karel de Grutte beïerdige yn syn eigen kapel yn Aken, dy't no de kearn foarmet fan de hjoeddeiske katedraal. Syn neikommelingen waarden de Karolingen neamd.
Syn ienichste noch libbene soan, Loadewyk de Fromme folge him op; sadwaande bleau it rekonstruearre West-Romeinske Ryk noch in generaasje by inoar. Nei Loadewyk de Fromme waard it ryk nei Frankysk rjocht ûnder dy syn trije soannen ferdield. It westlik en eastlik part dêrfan waarden it begjin fan it lettere Frankryk en it Dútske Hillige Roomske Ryk.
Paradys by it dashboardljocht
'Paradys by it dashboardljocht' is in liet fan De Kast. It wurdt songen as duet troch Syb van der Ploeg en Maaike Schuurmans. De tekst beskriuwt de leafde fan in spantsje dat yn de auto sit oan de kant fan de mar. It nûmer is in bewurking fan Paradise by the Dashboard Light fan de Amerikaanske sjonger Meat Loaf.
It nûmer kaam yn 2001 binnen op it tsiende plak fan de Fryske Top 100. It nûmer fan mear as acht minuten it langste liet op de cd SimmerTime.
Grutte Tsjerke (Hylpen)
De Grutte Tsjerke yn Hylpen is in ienbeukige tsjerke, boud yn 1632 op de fûneminten fan syn foargonger. De tsjerke is boud fan Fryske giele stien en blauwe laaien.
Beskriuwing
De âlde tsjerke fan Hylpen waard yn 1570 yn de Tachtichjierrige Oarloch ferwoaste. Dy âlde tsjerke wie wijd oan Sint-Gertrudis. Om 1590 hinne waard de tsjerke werboud. De tsjerketoer komt út dy perioade en wie klear yn 1593. Yn 1632 waard dizze tsjerke ferfongen troch in grutter gebou. Yn 1658 waard de tsjerke yn súdlike rjochting útwreide ta in twabeukige halletsjerke. Dy útwreiding is yn 1892 wer ôfbrutsen. Ut dat lêste jier stamme en de rûnbôgige finsters fan de tsjerke. De toerspits gie yn 1701 nei in bliksemynslach ferlern. Yn 1724 waard as bekroaning fan de toer de hjoeddeiske spits op de toer setten. Boppe-op de achtkantige spits is in koepeltsje oanbrocht mei in wynfaan yn de foarm fan in sylskip. De bekroaning fan de toer waard ûntwurpen troch Claes Piters. Yn 1685 waarden der klokken yn de toer hong, dy't makke wienen troch de klokjitterij fan Petrus Overney út Ljouwert. Fan dy twa klokken koe der nei de Twadde Wrâldoarloch mar ien eksimplaar fan weromfûn wurde.
It yngongsportaal oan de súdside waard yn 1658 makke troch Claes Lykles foar de súdlike beuk. Yn it fries stiet de tekst Des Heeren Woordt met Aendacht hoort komt daartoe met hoopen als hinden loopen Yn it fronton derboppe it wapen fan Hylpen en it jiertal 1658. By de ferbouwing fan 1892 waard dizze tagong fersetten nei de nije súdkant fan de tsjerke. Boppe de tagong oan de noardside sit in fries mei de ôfbyldingen fan de Hoarn fan oerfloed en fan in wynkanne. Dêr is ek yn it fronton in ôfbylding fan it stedswapen fan Hylpen oanbrocht.
Cees Douma
Cees Douma (Delft, 13 oktober 1933) is in Nederlânske arsjitekt. Fan 1960 oant 1995 wied er yn tsjinst fan de Nederlandse Spoorwegen (NS) en levere er mei syn 90 stasjons in wichtige bydrage oan it úterlik fan NS.
Grutte Tsjerke (Hylpen)
Beskriuwing
It oargel waard yn 1812 makke troch it Ljouwerter bedriuw L. van Dam & Soan net foar de tsjerke fan Hylpen, mar foar dy fan Easterbierrum. Yn 1868 waard it oargel oerbrocht nei Hylpen. De kas fan it oargel is âlder en is grif makke troch Harmen Jans yn 1665 en troch dy syn soan Jan Harmens Camp yn 1719 wizige.
Yn de tsjerke hingje twa nammebuorden mei de nammen fan de predikanten fan 1580 - 2010. Fan de kroanluchters datearret ien eksimplaar út 1668
Cees Douma
Karriêre
Fan 1950 oant 1957 studearre Douma boukunde oan de TU Delft, wêrnei't er yn 1960 yn tsjinst kaam by de NS as arsjitekt op de ôfdieling gebouwen. Oant 1975 wie Douma ferantwurdlik foar in grut tal lytse en middelgrutte stasjons.
Douma ûntwurp sobere standertûntwerp-stasjons, dêr't yn de jierren 1960 en 1970 in soad fan boud waarden. It publyk hie in soad krityk op dy sobere en strakke ûntwerpen. De soberens wie lykwols in gefolch fan de besunigingsdriuw fan de Spoarwegen, dy't mei swier ferlies wurke. Yn 1976 folge er Koen van der Gaast op as manager fan de ôfdieling Gebouwen en Foarmgjouwing. Van der Gaast bleau oant syn pinsjoen haad fan it arsjitekteburo, dat er fersterke mei jonge arsjitekten, wêrnei't fan 1980 ôf in nije tiid oanbruts dy't diel wie fan in renêssânse fan spoarweiarsjitektuer yn Europa. Nederlân spile dêr in wichtige rol yn, mei troch de oanlis fan in pear nije linen en útwreidings fan it spoarnetwurk, resultearjend yn in rige nije stasjons, dy't ynternasjonaal omtinken luts.
Flearbosksleat
De namme Flearbosksleat jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Vleerboschvaart.
Cees Douma
Karriêre
Yn 1989 waard in selsstannich yngenieursburo oprjochte, los fan NS, dêr't de aktiviteiten fan de ôfdieling Gebouwen yn opnommen waarden. Douma waard earfol beneamd ta NS-boumaster en haad Corporate Vormgeving, in nije funksje foar de kwaliteit fan alle fisuele aspekten fan it spoarbyld (arsjitektuer, hússtyl, grafyske foarmjouwing, ynterieur en eksterieur fan treinen, keunstoankeap, monumintebelied). Yn 1997 gie Douma mei pensjoen.
Grutte Tsjerke (Hylpen)
Beskriuwing
Op it aairûne tsjerkhôf om de tsjerke lizze in tal oarlochsgrêven fan ferstoarnen út de Twadde Wrâldoarloch.
De tsjerke is erkend as ryksmonumint ûnder mear fanwegen de markante lizzing, de fisuele wearde, de âlderdom, de weardefolle ûnderdielen fan it ynterieur en de arsjitektoanyske foarmjouwing.
Eise Eisinga
Eise Eisinga (Dronryp, 21 febrewaris 1744 - Frjentsjer, 27 augustus 1828) wie in wolkjimmer, amateur astronoom en skepper fan it planetarium yn Frjentsjer. Njonken dat hat er noch ferskate funksjes yn Frjentsjer hân.
Libbensrin
Eisinga waard berne as de soan fan in wolkjimmer. Hoewol't er heechbejeftige wie, mocht er net nei it gymnasium. Hy krige ûnderwiis fan syn heit, dy't in soad niget hie oan wiskunde en stjerrekunde. Doe't Wytze Foppes Dongjuma in wichtige astronomyske waarnimming die, wie hy dêrby oanwêzich. Op syn fyftsjinde joech er sels in wiskundeboek út fan goed 650 siden. Op syn sechtjinde joech er in boek út oer de grûnslaggen fan de astronomy. Ek syn broer Stephanus Jeltes wie ynteresseare yn wis- en stjerrekunde. thumb|left|It [[Eise Eisinga Planetarium yn Frjentsjer.]]
Kasimov
Kasimov (Russysk: Касимов) is in stêd en in rayon yn de oblast Rjazan yn Ruslân. De stêd, it haadplak fan it rayon, leit oan de rivier de Oka, súdeast fan Moskou. thumb|265px|In 15e iuwske minaret yn Kasimov
Eise Eisinga
Libbensrin
Eisinga waard wolkjimmer. Lang waard tocht dat er mar in frij earme ambachtsman wie, mar yn 2018 kaam troch ûndersyk fan 'e histoarisy Arjen Dijkstra en Samuel Gessner oan it ljocht dat er tsientallen froulju oan it wurk hie en syn produkt net inkeld ferkocht foar de Fryske merk, mar ek eksportearre nei de Feriene Steaten. Hy bekwaamde him yn de tiid dy't er oer hie troch selsstúdzje oan de Frjentsjerter Akadeemje yn de wiskunde en de astronomy. Troch heechlearaar en fysikus J. H. van Swinden, in patriot waard hy stipe. Eizinga ferdjippe him yn sinnewizers, en publisearre in boek mei tekeningen fan sa'n 150 sinnewizers. Op 24-jierrige leeftyd boaske hy mei Pietje Jacobs, dêr't hy twa soannen mei krige.
Polityk
Eisinga wie patriot en krige in konflikt mei de fan de prins oertsjûge skutterij, dat hy moast yn 1787 flechtsje. Hy gie nei Dútslân, mar doe't er hearde dat syn wiif stoarn wie en der beslach op syn hûs lein wie, fêstige er him as wolkjimmer yn Fisfliet. Yn 1791 waard er dochs noch oppakt en foar fiif jier út Fryslân ferballe. Hy wertroude mei Trijntje Eelkes Sickema út Fisfliet en kaam earst nei de omkearing fan 1795 werom yn Frjentsjer.
Kasimov
Skiednis
De stêd is stifte yn 1152, mar yn 1376 troch de Mongoalen ferwoastge. De stêd waard op 'e nij opboud en waard de haadstêd fan it Kasim Kanaat, oant dat yn 1681 wer in part fan Ruslân waard.
Stasjon Castricum
Stasjon Castricum (Cas) is in spoarweistasjon yn Castricum en waard iepene yn 1867 oan de Steatsline K (De Helder - Amsterdam Sintraal). Yn dit Noard-Hollânske doarp is yn 2021 it tredde stasjonsgebou sûnt 1866 iepene.
Eise Eisinga
Polityk
Hy waard lid fan it Frysk Provinsjaal Bestjoer yn de Bataafske Republyk en advisearre in oantal kommisjes, û.o. om twa rjochters te ôf te setten nei it Kollumer Oproer. Eisinga waard bûtengewoan heechlearaar oan it Frjentsjer Akadeemje, oant dy yn 1811 op last fan Napoleon sletten waard. Hy waard beneame as broeder fan de Oarde fan de Nederlânske Liuw, jn ûnderskieding dêr't ek in lyts ynkomen oan ferbûn wie. Eisinga ferstoar op 84 jierrige leeftyd en hat in testamint neilitten dêr't er de wurking fan syn planetarium yn beskreau.
Planetarium
Doe't op 8 maaie 1774 Merkurius, Fenus, Mars, Jupiter en de Moanne gearkamen, skreau de Ljouwerter Krante oer in boekje dat foarsei dat dy gearstân de ein fan de wrâld wêze soe. Dêr kaam panyk fan, dat Eisinga woe de lju fan Frjentsjer sjen litte krekt wat in gearstân fan planeten wie. Hy begûn de bou fan in planetarium yn syn hûs.
It planetarium waard sa grut dat Eisinga it yn syn hûs ynboude. Yn 1781 wie er ree mei de bou. Sûnt dy tiid jout it planetarium de stân fan de planeten oan. It hûs waard yn 1826, foar syn dea, kocht troch it ryk, en is no it Eise Eisinga Planetarium. It planetarium rint hieltiid noch.
Stasjon Castricum
Gebou
200px|thumb|left|1e stasjonsgebou stasjon Castricum om en de by 1920 200px|thumb|left|2e stasjonsgebou stasjon Castricum yn 1969 It earste stasjon waard ûntwurpen troch de yngenieurs Karel Hendrik van Brederode en Louis Abraham Reuvens en iepene op 1 maaie 1867 syn doarren foar treinreizgers. It is boud as in standertstasjon fan de Steatsspoarwegen, in stasjon fan it type SS Fiifde Klasse. Yn 1912 waard der oan de rjochterkant in oanbou pleatst besteand út in heech en in leech part.
Eise Eisinga
Neitins
Eise Eisinga is as ien fan de 50 tema's opnomd yn de Kanon fan de Nederlânske skiednis fan de kommisje-Van Oostrom. Teffens is er opnaam yn de Kanon fan de Fryske skiednis en yn Frjentsjer stiet in monumint ta syn neitins. De skriuwer Piter Terpstra hat in roman oer it libben fan Eise Eisinga skreaun mei de titel Wolken en stjerren en Willem Bartel van der Kooi hat syn portret skildere.
Stasjon Castricum
Gebou
Yn 1969 waard it earste stasjonsgebou sloopt en ferfongen troch nijbou, nei ûntwerp fan arsjitekt Cees Douma. In kantich gebou mei plat dak, en mei in troch de gemeente kado dien karriljon mei oerwurk.
Eise Eisinga
Grêfstien
Eise Eisinga waard yn 1744 berne en yn 1828 is hy in pear hûndert meter fierderop begroeven op it begraafplak fan d'Alde Wite yn it doarp. En sûnt doe lûkt syn grêf in soad besikers nei it doarp. Mar dy kamen bytiden mei klachten. En sadwaande gie it doarp op syk nei jild foar in opknapbeurt. En mei tank oan inkelde fûnsen koe al gau restaurateur Hindrik Heerschop út Ysbrechtum oan de slach. Hy hat de stien, en benammen de tekst op de stien, flink ûnder hannen naam.Op syn grêfstien stiet in harsenkreaker oer wannear't syn heit stoar en hoe âld oft hy doe wie: syn stjerjier plus syn leeftiid doe't hy stoar is 1854. En in kwart fan dy leeftiid fermannichfâldige mei syn stjerjier is 31120.
Stasjon Castricum
Gebou
It stasjonsgebou út 1969 waard yn 2020 ôfbrutsen, en ferfongen troch in ûntwerp fan arsjitekte Wienke Scheltens. Om't it stasjon út 1969 net mear foldie, en striemin tagonklik wie foar reizgers mei in rolstoel. Sa kaam der net allinne in nij stasjonsgebou mar ek in nije reizgerstunnel mei treppen en liften. It karriljon út 1969 is hjirby behâlden bleaun. It nije stasjonsgebou waard yn 2021 iepene.
Nederlânske nûmer-1 hits/G
Nederlânske nûmer-1 hits, fan de G ôf. thumb|right|The Hollies
De Prins (restaurant)
De Prins is in hotel-kafee-restaurant oan de Tsjerkestrjitte 1 yn Makkum. It gebou stiet by de Slûs Makkum.
Nederlânske nûmer-1 hits/G
Artysten G
thumb|right|Gordon thumb|right|Raymond van het Groenewoud Art Garfunkel Siedah Garrett Gareth Gates Genesis Robin Gibb Gibson Brothers Jim Gilstrap Roger Glover & Guests Het Goede Doel Golden Earring(s) Gompie Goombay Dance Band Rijk de Gooyer Gordon Eddy Grant Jesse Green Green Day Raymond van het Groenewoud Boudewijn de Groot Guillermo & Tropical Danny Guns N' Roses Guys 'n' Dolls
De Prins (restaurant)
Skiednis
thumb|150px|left|Detail fan de tegelwand yn hotel-kafee-restaurant De Prins It blokfoarmige pand waard om 1870 boud en yn 1924 útwreide oan de efterkant. It pân waard nei 1898 ek brûkt as tramhalte op de tramline nei Harkesyl. It foarste part fan it gebou is twa lagen heech, dêr't de ûnderste laach fan wyt plastere is. De oanbou út 1924 telt trije boulagen mei in souderferdjipping. Yn de ytseal fan it gebou sit in tegelwand mei de ôfbylden fan tolve skippen. Elts ôfbyld is gearstald út 24 tegels. De wand is makke troch Adam Sijbel in tegelskilder út Amsterdam, dy't yn 1784 yn tsjinst trede by it tegelfabryk fan Kingma yn Makkum.
De Prins is erkend as ryksmonumint fanwege de seldsume tegelwand mei skipstablo's, de relaasje fan de ôfbyldingen fan de skippen mei de tichtby lizzende haven en de markante lizzing fan it gebou binnen it beskerme doarpsgesicht fan Makkum.
Nederlânske nûmer-1 hits/G
Artysten I
thumb|right|Julio Iglesias Enrique Iglesias Julio Iglesias Inner Circle
Artysten J
thumb|right|Janet Jackson thumb|right|Michael Jackson
thumb|right|Jamaï thumb|right|Wyclef Jean thumb|right|Jim Janet Jackson Jermaine Jackson Michael Jackson Mick Jagger Jamaï Gudrun Jankis Jay & the Americans Wyclef Jean Jeckyll & Hyde Joan Jett & the Blackhearts De Jeugd Van Tegenwoordig Jim Jive Bunny & the Mastermixers Billy Joel Johan & de Groothandel Elton John Johnny & Orquestra Rodrigues Gerard Joling Tom Jones Freek de Jonge Jop José
Artysten K
thumb|right|200px|Alicia Keys Roland Kaiser Kamahl Kane Mory Kanté Kaoma KC & the Sunshine Band K-Ci & JoJo Yvonne Keeley The Kelly Family R Kelly Karin Kent Las Ketchup Alicia Keys Van B. King Kinks Sharon Kips Kiss René Klijn Hank the Knife & the Jets Boer Koekoek Johnny Kraaykamp Krezip
Artysten L
thumb|right|Lange Frans & Baas B thumb|right|Jennifer Lopez LA Style LaBelle Lange Frans & Baas B Vicky Leandros Paul de Leeuw DC Lewis Lil' Jon Lil Louis Linda, Roos & Jessica Lipps Inc June Lodge London Beat Long Tall Ernie & the Shakers Lisa 'Left Eye' Lopes Jennifer Lopez Los Del Rio Ludacris Lumidee Luniz Luv' LV
Annalen fan Ulster
De Annalen fan Ulster (Iersk: Annála Uladh) binne annalen oer it midsiuwske Ierlân. De ferslaggen omfiemje de jierren tusken 431 en 1540. De ferslaggen oant 1489 waarden gearstald yn de lette 15e iuw troch de skriuwer Ruaidhrí Ó Luinín, ûnder syn patroan Cathal Óg Mac Maghnusa op it eilân Belle Isle yn Upper Lough Erne yn de provinsje Ulster. Lettere ferslaggen (oant 1540) binne troch oaren taheakke.
Eardere annalen út de 6e iuw wienen de boarne foar de betide ferslaggen; de lettere ferslaggen waarden basearre op mûnling oerdroegen skiednis.
De annalen binne skreaun yn it Iersk-Gaelysk, mar guon ferslaggen ek yn it Latyn. Omdat de annalen wurd foar wurd út de boarnen wei oerskreaun binne, binne sy net allinne nijsgjirrich foar skiedkundigen, mar ek foar taalkundigen dy't de ûntjouwingen fan it Iersk bestudearje.
De bibleteek fan it Trinity College yn Dublin, besit it oarspronklike manuskript. De Bodleian Library yn Oxford hat in eigentiidske kopy, dêr't in tal gatten út it orizjineel yn opfold binne.
Keninkriken
De twa grutste keninkriken fan Ulster dy't neamd wurde binne dy fan de noardlike Ui Neill-clan en de Ui Neill-clan yn it suden. It Keninkryk fan Brega wurdt ek neamd yn de Annalen en is fan de keninkriken dy't om bar de heechste hearskippij hawwe mei in sit op de Tara. Laigin, fierder yn it suden, wurdt neamd as in ryk dat faak oanfallen waard.
Plakken
Neist keningen en keninkriken hawwe de annalen omtinken foar wichtige plakken yn Ierlân, sa as Armagh, it tsjerklike haadplak fan Ierlân, dat ferskate kearen yn de tekst foarkomt. Dublin bygelyks, dat foarkomt as Áth Cliath of Duiblinn, wurdt yn de annalen beskreaun fan de fêstiging fan de Wytsingen dêre (The heathens still at Duiblinn en An encampment of the foreigners of Áth Cliath at Cluain Andobuir) oant de dea fan notabele persoanen (Carlus son of Conn son of Donnchad was killed in Áth Cliath lemma 960.2) oant it regear fan Dublin troch de Ieren The foreigners returned to Áth Cliath and gave hostages to Bria lemma 1000.4).
Histoaryske kontekst fan de Annalen fan Ulster
De Wytsingen yn Ierlân
De Annalen fan Ulster jouwe in soad ynformaasje oer de ynvaazjes fan de Wytsingen yn Ierlân en wat dêr út soarte barde; foarfallen dy't ek neamd waarden yn oare histoaryske Ierske wurken sa as de Cogadh Gaedhel re Gallaibh. De Annalen fan Ulster ferslagge de Wytsinge-ynvaazjes fan ien jier nei de oanfal op Lindisfarne yn 793 ôf, dy't yn it generaal as it begjin fan de Wytsingetiid beskôge wurdt en teffens behannele wurdt yn de Angelsaksyske Kronyk.
Jeroen Dijsselbloem
thumb|right|Jeroen Dijsselbloem. Jeroen René Victor Anton Dijsselbloem (Eindhoven, 29 maart 1966) is in Nederlânsk politikus. Fan 2012 oant 2017 wie hy minister fan Finânsjes foar de PvdA yn it kabinet-Rutte II. Earder wie hy Twadde Keamerlid foar de PvdA (ek yn 2017). Fan 2013 oant 2018 wie hy foarsitter fan de Eurogroep.
Annalen fan Ulster
Histoaryske kontekst fan de Annalen fan Ulster
Hoewol't de Wytsingen yn de annalen as heidenen delset wurde, hawwe de annalen ek omtinken foar it skeel tusken de Ieren ûnder elkoar en faak wurdt beskreaun hoe't de frjemdlingen bûnsgenoaten binne fan ferskate Ierske partijen. It byld dat fan de fjochterijen sketst wurdt is net iensidich. Guon Ieren wurde beskuldige fan deselde soarte militêre praktiken as de Wytsingen.
De Annalen fan Ulster ferhelje fan ferskate fjildslaggen fan de Wytsingen, mei de dêrby belutsen persoanen.
Jeroen Dijsselbloem
Sûnt 13 septimber 2022 is hy boargemaster fan Eindhoven.
Rie fan Jeropa
thumb|right|200px|
De Rie fan Jeropa is in gearwurkingsferbân tusken de lannen fan Jeropa, ta befoardering fan ekonomyske, sosjale en demokratyske ûntwikkeling.
Skiednis
De Rie fan Jeropa is stifte op 5 maaie 1949, troch Belgje, Denemark, Frankryk, Feriene Keninkryk, Ierlân, Itaalje, Lúksemboarch, Nederlân, Noarwegen en Sweden. De rie is stadichoan útwoeksen en op it stuit binne hast alle lannen fan Jeropa lid, 46 fan de 50 lannen.
Ynstellings
De miene gearkomsten wurde holden yn Straasburch, yn it Paleis fan Jeropa.
Wichtige ynstellings binne fierder:
Leden
De leden fan de Rie, oardere op datum fan lidwurden:
Gjin lid
Kazakstan en Belarus binne gjin lid om't hja net demokratysk genôch binne. Fatikaanstêd is taharker. Montenegro hat nei't it ûnôfhinklik waard in oanfraach yntsjinne dy't noch net tastien is. (13 july 2006)
Oare taharkers binne:
Jaffa
thumb|250px|Jaffa mei de Sint-Petrustsjerke thumb|250px|De Sint-Petrustsjerke Jaffa (Arabysk: يافا :Jaffa, Hebriuwsk: Jafo) is in tige âlde havenstêd yn Israel en no in stedsdistrikt fan de gemeente Tel Aviv-Jaffa. Yn de Bibel wurdt it plak Joppe neamd. Jafa betsjut moai. Jaffa leit oan de Middellânske See.
Skiednis
Jaffa is ien fan de âldste stêden fan de wrâld en wie tûzenen jierren in wichtige havenstêd; it is de âldste haven fan Palestina. Jaffa waard yn it ferline bewenne troch Filistinen. Neffens it boek Jona yn de Hebriuwske Bibel fear de profeet Jona út Joppe wei doe't er syn ferplichtingen besocht te ûntflechtsjen. Sederhout foar de timpel fan Salomo waard fia Joppe oanfierd.
Jaffa is fierders ek bekend wurden troch de Jaffa-sinesappels dy't oer de hiele warâld eksportearre wurde. Under oare fanwegen de opkomst fan de havens fan Haifa en Ashdod wurdt Jaffa net mear brûkt as frachthaven. Dêr lizze no fiskersboaten, wat jachten en rûnfeartboaten.
It tichteby lizzende Tel Aviv, oarspronlik mar in doarpke, is yn de rin fan de tiid in stik grutter en wichtiger wurden as Jaffa. Yn 1950 waard Jaffa opnomd yn de gemeente Tel Aviv-Jaffa.
thumb|left|180px|Steechje yn it âlde Jaffa
Berne yn Jaffa
Tel Aviv-Jaffa
Rykswei 7
De Rykswei 7, ek A7, is in autodyk (A7) en autowei (N7) fan Saandam oer de Ofslútdyk nei de Dútske grins. De Ryskwei A7 is, útsein it part tusken Saandam en it Knooppunt Saandam, ûnderdiel fan de E22. Mei likernôch 236 kilometer langte is de A7 de langste rykswei fan Nederlân. Yn syn hjoeddeistige foarm mei skate rydbanen oer it grutste part fan it trasee waard de A7 fierhinne oanlein yn 1975.
Rin
De A7 begjint by it Knooppunt Saandam dêr't er fuortkomt út de N7 en oanslút op de A8. Dêrwei rint er oer Purmerein, Hoarn, troch de Wieringermar, by Den Oever lâns oer de Ofslútdyk hinne. By Surch leit om ôfslach 15 hinne it Knooppunt Surch mei ferbining mei de A31 nei Harns en Ljouwert. Dêrnei rint er oer Boalsert nei Snits ta. By Snits slút de A7 oan op de N7 dy't dêr om de stêd hinne giet en foarmet er in part fan de Ring Snits. Oan de oare kant fan de stêd begjint de A7 wer. By De Jouwer, tusken ôfslach 23 en 25, leit it Knooppunt De Jouwer mei oansluting op de A6 nei Emmeloard. By It Hearrenfean leit tusken ôfslach 26 en 26a it Knooppunt It Hearrenfean, mei ferbining mei de A32, nei Ljouwert en Swol. Dêrnei rint er by Drachten del en de ôfslaggen 30 en 30a foarmje it knooppunt Drachten mei in ferbining mei de N31 nei Ljouwert ta en de N381 nei Easterwâlde en Emmen. Dêrnei rint er by Fryske Peallen en De Like del nei Grins ta. By Grins slút de A7 op Knooppunt Julianaplein, mei ferbining mei de A28 en de N7. Oan de oare kant fan de stêd begjint de A7 wer by it Knooppunt Jeropaplein en rint er oer Hegesân, Wynskoat dan fierder nei Bad Nijeskâns oer de grins hinne dêr't er as Bundesautobahn 280 fierder giet oant Dreieck Bunde, dêr't er oanslút op Bundesautobahn 31, dy't in ferbining fan it Ruhrgebiet mei East-Fryslân foarmet.
Rûteferoaring Saandam
thumb|De rûte tusken knooppunt Saandam en Saandam-Súd is dûbel nûmere. Sûnt de maitiid fan 2014 begjint de rykswei 7 by knooppunt Coenplein. Earder wie it Prins Bernhardplein it begjin fan de A7. Al by it nûmerjen fan de ôfritten waard der rekken mei holden dat it earste part fan de A8 dûbel nûmere wurde soe. Dy dûbele nûmering waard dien omreden it lange ôfstânsferkear fan de A10 en A7 gjin ferlet hie om op in koart eintsje lette te moatten op in oar dyknûmer.
Akwadukt
By Snits giet de A7 ûnder it Geau-akwadukt troch, de Prinses Margriettunnel foar it Prinses Margrietkanaal.
Grutte Priis Formule 1 fan de Feriene Steaten 2019
Utslaggen fan de Grutte Priis Formule 1 fan de Feriene Steaten 2019 yn Teksas op 3 novimber. It wie de njoggentjinde race fan 21 races fan de Formule 1 yn 2019. Hy waard op it Circuit of the Americas hâlden. De race waard hâlden oer 56 omgongen, op it 5,5 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 308,4 kilometer.
Kwalifikaasje
Sergio Pérez moast út de pitstrjitte starte om't er nei't er nei de twadde kwalifikaasje-omgong in oprop fan de FIA negearre om nei de weachbrêge te kommen foar in kontrôle fan syn auto.
Oenemastate (It Hearrenfean)
thumb|right|250px|Oenemastate. It Hearrenfean Oenemastate op It Hearrenfean is yn 1640 boud yn opdracht fan de grytman fan Skoatterlân, Amelius van Oenema. It hat yn de rin fan de tiid yn hannen fan ferskate tûken fan syn famylje west.
Fan 1640-1750 wenne de famylje Van Haren yn it pân. Yn 1650 troude Ernst fan Haren mei Catharina fan Oenema, in telch út it geslacht fan dy namme, dy't yn it eardere pân wennen. Har omke Amelius van Oenema, grytman fan Skoatterlân fan 1627 - 1647, hie it hûs sette litten en by syn ferstjerren erve neamde Catharina it. Hja wie in dochter fan Tiberius van Oenema, grytman fan Utingeradiel (libbe fan ± 1604-1640). Oant sawat 1750 wie Oenemastate yn besit fan de famylje Sirtema fan Grovestins.
Yn 1828 waard de state it gritenijhûs fan Skoatterlân, en letter it gemeentehûs fan Skoatterlân en dêrnei fan It Hearrenfean. Yn 1951 waard Oenemastate besit fan it Ryk. Nei't it in skoftke de funksje fan kantongerjocht oernaam hie fan Crackstate waard it yn 1963 restaurearre en ferboud ta belestingkantoar. Hjoeddeis is it in stedskafee.
thumb|left|800px|Gemeenteplein mei lofts de Lindegracht en rjochts Oenemastate.
Striker (muzikant)
In striker is de bespiler fan in snaarynstrumint dat mei in mei hars stroef makke strykstôk bespile wurdt. Troch de strykstôk mei de krekte faasje en druk dwers op de snaar te bewegen wurdt de snaar ta triljen brocht (en holden), sadat in foar strikers typearjende klankkleur ûntstiet.
Klassike muzyk
Yn de klassike muzyk wurdt ûnder strikers ferstien: de bespilers fan de fioele, de altfioele, de (violon)sello en de kontrabas. Yn it symfony-orkest spylje se yn grutte groepen meiïnoar, twa by twa oan in stander sittend (handiger foar it omslaan fan de blêdmuzyk). In soad komponisten fine strykynstruminten in bysûndere ynstrumintegroep troch de wêzentlik oare klankkleur fan in (grutte) groep strykynstruminten. Dêrom hat in symfony-orkest opmerksum mear strikers as oare ynstrumintalisten fanneden. Yn in symfony-orkest wurde de fioelen opdield yn earste en twadde fioelen; der binne meiïnoar dus 5 groepen stikers.
Aldere strykynstruminten dy't meast net yn gruttere groepen brûkt wurde, binne û.o. dûnsmasterfioele, Viola da gamba en de Viola d'amore.
Jacob Fenenga
Libben en wurk
Fenenga waard yn 1888 berne op Skiermûntseach as soan fan Harmen Melles Fenenga en fan Catharina Visser. Hy keas foar in rinbaan by de grutte feart. Hy waard yn 1914 earste stjoerman en om 1917 hinne gesachfierder fan de rederij Phs. van Ommeren yn Rotterdam. Hy soe gesachfierder oer sa'n tolve skippen fan dy maatskippij wurde. Op 12 septimber 1942 waard de tanker Woensdrecht, dêr't hy gesachfierder fan wie, torpedearre. It skip hie 35 oerlibjenden oan board fan in torpedearre Ingelsk skip. Nei twa dagen waarden de lju oan board rêden. Fenenga krige dêrfoar it oarlochsoantinkenskrús útrikt. Nei de Twadde Wrâldkriich kearde er mei syn húshâlding werom nei Skiermûntseach, dêr't hja wenje soene yn it lânhûs "Sturmia" oan de Reddingsweg. Syn gedicht Wat biint us oon dat lytj stok laun? (Wat bynt ús aan dat stikje grûn) is opnommen yn de Taalrûte fan Skiermûntseach. De tekst is oanbrocht op de glêzen wand fan in bushalte oan de Oosterreeweg yn Skiermûntseach.
Fenenga boaske op 31 desimber 1908 op Skiermûntseach mei Maria Jeannette Cornelia Hooghart. Hy stoar yn febrewaris 1972 yn 'e âldens fan 83 jier yn Grins. Hy waard begroeven op Skiermûntseach. Syn dochter Co van der Leij-Fenenga stalde mei Laura H. van Bon-de Vries in lieteboek fan Skiermûntseach gear: "Ús eilaun besangen" is in eilander lietbúek".
Wilmslow
Wilmslow is in plak en civil parish in het distrikt East Cheshire, yn it Ingelske greefskip Cheshire. It plak leit 18 km besuden Manchester.
List fan Snitsers
Dizze list fan Snitsers befettet bekende persoanen dy't yn de stêd Sneek berne binne, wenne hawwe of wenje.
Ingeborg Uyt den Boogaard
Ingeborg Uyt den Boogaard (Batavia, Yndoneezje, 18 april 1930) is in Nederlânske aktrise.
Neist aktearwurk hat sy ek stimmen ynsprutsen. Sy wie ûnder oaren te hearen as de fee "Mooiweertje", yn de Walt Disney animaasjefilm Doornroosje.
Fierders hat hja har stim liend oan tsientallen harkspullen.
The Adventure of the Lady on the Embankment
The Adventure of the Lady on the Embankment is in detektivenovelle oer Sherlock Holmes fan 'e hân fan 'e súksesfolle en mannichfâld bekroande Amerikaanske skriuwster Lois McMaster Bujold. It heart ta it sjenre fan 'e fanfiksje en is it ierste wurk fan har dat útjûn is; hja skreau it yn 'e jierren santich. Boppedat is it iennichste ûnderdiel fan hiel har fiksjonele oeuvre dat net ta de science fiction- of fantasy sjenres heart. The Adventure of the Lady on the Embankment waard foar it earst útjûn as ûnderdiel fan 'e bondel Dreamweaver's Dilemma, yn 1996.
Eftergrûn
Lois McMaster Bujold, benammentlik bekend fan har tige by tige populêre science fiction-searje de Vorkosigan-kroniken en fan bekroande fantasyromans as The Curse of Chalion en Paladin of Souls, skreau The Adventure of the Lady on the Embankment yn 'e midden fan 'e jierren santich, doe't se as aptekersassistinte yn it Steatsuniversiteitssikehûs fan Ohio (the Ohio State University Hospitals), te Kolumbus, wurke, nei't se har universitêre stúdzje deroan jûn hie.
Dit wie lang foar't Bujold oan har serieuze skriuwkarriêre begûn; hja publisearre har earste koarte ferhaal yn 1985, en har earste romans kamen it jiers dêrop út. The Adventure of the Lady on the Embankment waard pas útjûn yn 1996, as ûnderdiel fan Dreamweaver's Dilemma, in bondel novellen, koarte ferhalen en essays. Yn 2012 waard it werútjûn as ûnderdiel fan 'e e-boekkolleksje Proto Zoa.
The Adventure of the Lady on the Embankment ("It Aventoer fan 'e Dame op 'e Kade") is in detektiveferhaal skreaun yn 'e foarm fan in novelle, dat ferteld wurdt yn it ik-perspektyf. De haadpersoan is Sherlock Holmes, dy ikoanyske speurder ûntspruten oan it brein fan 'e Britske skriuwer sir Arthur Conan Doyle, wylst it ferhaal ferteld wurdt troch syn trouwe selskipsman dr. Watson. The Adventure of the Lady on the Embankment is dêrmei eins in wurk fan fan-fiction, sa't it yn it Ingelsk neamd wurdt (in ferhaal skreaun troch ien of mear fans fan in beskaat boek of in beskate tillefyzjesearje of film, basearre op 'e troch copyright beskerme haadpersoanen dêrfan).
Plot
Sherlock Holmes wurdt derby helle as der op in Londenske junydei yn 1903 in frou op 'e kade fan 'e Teems oantroffen wurdt, dy't dweiltrochwiet, ferwûne en ferklomme is en wegeret om antwurd te jaan op 'e fragen fan 'e plysje. Om't Holmes him inkeld mei de feiten dwaande hâldt en himsels net, lykas de plysje, fiksearret op foarûnderstellings ("Wêrom besochten jo josels tekoart te dwaan troch jo yn 'e rivier te ferdrinken?"), kriget hý har wol oan 'e praat. It docht bliken dat de frou fanwegen ûnthâldsferlies sels net wit wa't se is, en allinne mar sizze kin wat har yn 'e ôfrûne pear dagen oerkommen is: dat se troch twa manlju fêstholden waard yn in hûs, en dat se útnaait en de Thames oerswommen is. Har wûnen hat se oprûn by it stikken slaan fan in rút. De iennichste oanknopingspunten binne har aksint, har hannen en de tige sekuere beskriuwing dy't se jout fan it hûs en de beide manlju. Har aksint tsjut op in Amerikaansk komôf. Oan 'e steat fan har hannen kin Holmes sjen dat se sigaren smookt (in tige nuvere oanwenst foar in frou) en lang mei gemikaliën wurke hat (hy konkludearret dat se in apteker of in aptekersassistinte wêze moat). Op grûn fan 'e beskriuwings dy't se jout, fermoedet Holmes dat it frommeske in fotografysk ûnthâld hat, in fermoeden dat er daliks befêstiget troch har in krante-artikel in kear oerlêze en dan wurd foar wurd opsizze te litten.