cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Minnemahûs
It boujier fan de oarspronklike stins is net bekend, mar wie mooglik al yn de 12e iuw. Neist de famyljes Cammingha en Burmania foarmen de Minnema’s it tredde autochtoane haadlingenlaach fan de stêd Ljouwert, alteast binnen de grêften. De Burmania’s behearsken Aldehou (Burmaniahûs) en de Cammingha’s wienen eigeners fan Hoek (Amelânhûs) en in grut stik fan it noardlike diel fan Nijehou (Camminghahûs 1 of Aed Levwerd en Julius van Gheelhûs). It territoarium fan de Minnema’s grinze oan it steedlik (hannels)sintrum op de súdlike terp fan Nijehou en oan de grutste transportrûtes nei it noarden (Dokkumer Ie) en easten (Flyt).
Yn 1406 wurdt in Minnema neamd dy't rjocht sprekt en yn 1442 is Sipko Minnema skepen fan de stêd. Yn 1500 is Frans Minnema âlderman; de heechste baas yn de stêd.
Yn de jierren 80 fan de 19e iuw waarden kape en souderflier sloopt, wêrnei't it pân in ferdjipping ferhege waard en in nije flak beëinige kape krige, sa riisde it hûs wer as fanâlds boppe de gebouwen der omhinne út. Nije finsters en in pleisterdekoraasje oer it hiele front joegen de bûtenkant in folslein 19e-iuwsk oansjen. It docht jin gjin nij dat it midsiuwske karakter net mear ûnderkend waard en it pân yn 1960 sûnder protest sloopt wurde koe.
Drama (sjenre)
In drama (fan it Grykske δράμα, "drama", "hanneling") is (yn 'e ingere sin) in film (dramafilm of filmdrama) of tillefyzjesearje (dramasearje) fan in sjenre fan ferheljende fiksje dat bedoeld is om earnstich fan toan te wêzen. Yn dy sin ûnderskiedt it him fan it sjenre fan 'e komeedzje (komeedzjefilm of komeedzjesearje), dat as doel hat om it publyk oan it laitsjen te meitsjen. Alle foarmen fan film en tillefyzje meitsje diel út fan drama yn 'e bredere sin, dat synonym is mei toanielspyljen. Yn 'e moderne tiid begûn men dy term lykwols te brûken foar in sjenre fan toanielstik dat noch komeedzje, noch trageedzje wie, en út dy betsjutting groeide it tsjintwurdige gebrûk fan drama yn 'e ingere sin.
Drama yn 'e ingere sin is lykwols ek noch in hiel breed mêd, dat by it medium film sokke ferskillende subsjenres omfiemet as aventoerefilm, histoaryske film, aksjefilm, oarlochsfilm, plysjefilm en western, en oangeande tillefyzje subsjenres as aksjesearje, detektivesearje, plysjesearje, histoaryske dramasearje, westernsearje, sikehûssearje en soapsearje. Minysearjes binne yn 'e regel ek dramasearjes. Fierders bestiet der in heal-om-healfoarm dy't drama mei komeedzje fermingt en oantsjut wurdt as komeedzjedrama.
Hoatse de Jong
Hotze de Jong, ek Hoatse de Jong, (Fiifhûs (by Wolsum), 10 juny 1884 - Jelsum, 30 jannewaris 1982) wie boere-arbeider en Frysk skriuwer. Skreau romans oer it boerelibben.
Wurk
1965 : Jelsum troch de tiden hinne
It Wiid (Earnewâld)
De namme It Wiid jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Eernewoudster Wijd.
A.S. Byatt
thumb|A. S. Byatt yn juny 2007 A.S. Byatt, wiere namme: Dame Antonia Susan Duffy (berne as: Antonia Susan Drabble; Sheffield, 24 augustus 1936), is in Ingelsk skriuwster. Foar de roman Obsesje (Possession, 1990) wûn hja yn 1990 de Booker Prize. A.S. Byatt waard ek bekend fan har krityk op de boeken fan J.K. Rowling
Yn 2004 hâlde Byatt yn Leien de 33e Huizingalêzing ('From soul to heart to psyche to personality). Op 8 febrewaris 2010 krige hja in earedoktoraat fan de Universiteit Leien.
Yn 2016 krige se de Erasmuspriis 2016 foar har bydrage oan it sjenre Life Writing, in aktueel ûnderwerp yn de literatuer dat histoaryske romans, biografyen en autobiografyen omfiemet.
Hurdsilen op de Olympyske Simmerspullen 1956
De Olympyske Simmerspullen 1956, ek wol de XIXe Olympiade neamd, waarden yn 1956 yn Melbourne, Austraalje hâlden. It hurdsilen waard hâlden yn de Port Philip baay by de St Kilda Harbour.
Medaljespegel
De top njoggen fan lannen dy't by it silen medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen fan 1960.
Minnemastins
De Minnemastins wie in stins by Jirnsum yn de gemeente Boarnsterhim.
De stins waard al neamd yn 1461. Yn 1448 trede Walthia Mynnama op as tsjerkefâd fan Jirnsum. As Walka Mynnaz segele hy yn 1460 mei Doeke Albadama. Yn 1461 waard dat steenhuis toe Yrnsum dat de soan fan Wattya Minne tehearde troch Botte Eeses, sweager fan de Fetkeaper fjochtersbazen Donia, ynnomd. Hy liet it begraven ende beboluercken en gie der yn wenjen. Neidat de Doania's har mei de Skieringers fersoene hienen, ûndernommen de Doania's yn 1463 fanút dit hûs aksjes tsjin it stienhuis fan de Fetkeaper Jancke Douwama yn Jirnsum, namen it yn, ferwoasten it en ferdreaunen Jancke út Jirnsum. Yn de hjerst wist Jancke Douwema Botte Eeses' hûs - dus Minnema - te feroverjen; hy soe der lange tiid op wenjen bliuwe. Yn 1479 wie Walthia (Watka, Watse) ferstoarn. In soan fan him, Lambert Watkez, waard doe fersoarge yn it kleaster Hasker Konvint. Walthia syn oare erfgenamten - Mynne Watkaz yn Wargea en de skoansoannen Godfriond Jellez Ziarda yn Menaam en Hans Hokez (Gauma) te Aldeboarn- seagen om dit te bekostigjen ôf fan in diel fan de erfenis.
Oft Watse Minnes of syn erfgenamten it stienhûs werom krigen hawwe, is net bekend. Wòl hie Hans Hokez syn soan Watthie Hanses yn 1511 rjocht op in grûnrinte yn Jirnsum en bewenne dy syn soan Siger Watses yn 1543 "Syger Watyesz" Minnema zaete dy syn soan Aede Sygers wie yn 1580 tsjerkefâd fan Jirnsum), grif de state fan syn oerpake Walthia Mynnama. De krekte lizzing fan Minnema stienhûs is noch net bekend.
Obi-Wan Kenobi (telefyzjesearje)
Untstean
Yn febrewaris 2013, koart nei de oername fan filmstudio Lucasfilm troch The Walt Disney Company, kundige Bob Iger, de algemien direkteur fan Disney, oan dat der ferskate op harsels steande spin-off-films makke wurde soene yn it ramt fan 'e Star Wars-franchise. Doe't it tydskrift The Hollywood Reporter yn augustus 2016 in opinypeiling ûnder syn lêzers hold, die bliken dat it publyk mei in oerweldigjende mearderheid in film oer it personaazje fan Jedi-master Obi-Wan Kenobi sjen woe. Tsjin dy tiid hie de Skotske akteur Ewan McGregor, dy't de rol fan Kenobi fertolke hie yn 'e Star Wars-prequeltrilogy, al oanjûn dat er ree wie om op 'e nij yn 'e hûd fan it personaazje te krûpen.
Yn 2017 sette sadwaande de tarieding fan in film oer Obi-Wan Kenobi útein, dy't Obi-Wan Kenobi: A Star Wars Story komme soe te hjitten. Doe't yn 2018 de spin-off-film Solo: A Star Wars Story, oer it personaazje Han Solo, yn 'e bioskopen teloarstellend prestearre, waarden fierdere spin-off-films lykwols op 'e lange baan skood. Dat waard yn augustus fan dat jier befêstige troch McGregor. Yn dyselde snuorje sette Disney syn eigen streamingtsjinst op, Disney+, sadat de klam foarearst kaam te lizzen op it produsearjen fan orizjinele tillefyzjesearjes dy't fia it nije platfoarm oanbean wurde koene. Doe't The Mandalorian, de earste live-actionsearje fan Star Wars dy't fan ein 2019 ôf fia Disney+ ferspraat waard, in reuseftich súkses wie, waard besletten om 'e film oer Kenobi te feroarjen yn in minysearje.
Produksje
Obi-Wan Kenobi waard ûntwikkele op basis fan 'e foarfallen yn 'e foarôfgeande Star Wars-prequeltrilogy en de (gronologysk) neikommende film Star Wars: Episode IV – A New Hope, beide fan George Lucas. Thomas Hayslip en Katterli Frauenfelder wiene foar Lucasfilm as tillefyzjeprodusinten by it projekt belutsen. Deborah Chow, Kathleen Kennedy, Michelle Rejwan, Joby Harold en haadrolspiler Ewan McGregor hiene as útfierend produsinten it tafersjoch oer de hiele produksje.
De opnamen foar Obi-Wan Kenobi fûnen plak op 'e MBS Media Campus yn Manhattan Beach (Kalifornje). Behalven McGregor yn 'e titelrol kearden ek Hayden Christensen, James Earl Jones, Joel Edgerton, Bonnie Piesse, Jimmy Smits, Ian McDiarmid, Anthony Daniels en Temuera Morrison werom yn harren âlde rollen út eardere Star Wars-films. Liam Neeson hie yn flashbacks in cameo yn syn rol as Jedi-master Qui-Gon Jinn.
De rezjy oer Obi-Wan Kenobi wie yn 'e hannen fan Deborah Chow, dy't wurke op basis fan senario's skreaun troch Joby Harold, Hossein Amini, Stuart Beattie, Hannah Friedman en Andrew Stanton. Chung-hoon Chung fierde de kamerarezjy. Foar de opnamen waard gebrûk makke fan 'e troch special effects-bedriuw Industrial Light & Magic (ILM) foar The Mandalorian ûntwikkele StageCraft-technology, wêrby't firtuele filmsets brûkt wurde tsjin 'e eftergrûn fan in fideowand fan 360° om 'e setting fan 'e searje te kreëarjen.
De soundtrack fan Obi-Wan Kenobi waard makke troch Natalie Holt, wylst de titelmuzyk in adaptaasje wie fan 'e hân fan William Ross op basis fan it wurk fan John Williams foar de oarspronklike Star Wars-trilogy. De distribúsje fan 'e searje waard útfierd troch Disney Platform Distribution. Obi-Wan Kenobi bestie as minysearje út 6 ôfleverings mei in spyldoer fan elts 36 oant 53 minuten. Dy kamen fan 27 maaie oant 22 juny foar it earst beskikber fia Disney+, de eigen streamingtsjinst fan Disney.
Plot
De Ynkwisiteurs, in kloft Krêftgefoeligen dy't troch keizer Palpatine ta wurktúch makke binne by it opspoaren fan 'e lêste oerlibjende Jedi, binne op Tatooine op 'e siik nei in Jedi dy't Nari hjit. Dyselde besiket help te krijen fan Kenobi, mar wurdt ôfstegere. Letter krije de Ynkwisiteurs him te pakken en wurdt er ophongen. Reva Sevander, de Trêde Suster fan 'e Ynkwisiteurs, hat in obsesje opfetten foar it opspoaren fan Kenobi, fan wa't se fermoedet dat er him ek op Tatooine befynt, hoewol't rûnom oannommen wurdt dat er al lang dea is. Om te besykjen him út syn skûle te lokjen, hiert se preemjejagers yn om prinsesse Leia Organa fan Alderaan te ûntfieren, net wittende dat it fanke de dochter fan Anakin Skywalker en de twillingsuster fan Luke is. Nei't Leia har pleechheit, senator Bail Organa, him opsiket, stimt Kenobi deryn ta om te besykjen it fanke te rêden.
Kenobi folget it spoar fan Leia en har ûntfierders nei de planeet Daiyu, dêr't er help kriget fan Haja Estree, in oplichter dy't him foardocht as in Jedi. Dyselde wiist Kenobi troch nei it plak dêr't Leia fêstholden wurdt. Kenobi ferslacht de ûntfierders en rêdt it fanke, mar de lieder fan 'e Ynkwisiteurs, de grutynkwisiteur, lit de stêd fan 'e bûtenwrâld ôfslute. Kenobi en Leia wurde efterfolge troch preemjejagers, mar witte in skoft mei it gebrûk fan de Krêft te ûntkommen. Uteinlik wurde se ynsletten, mar as de grutynkwisiteur sels fanwegen komt om Kenobi finzen te nimmen, wurdt er troch Reva delstutsen mei har ljochtsabel. Kenobi en Leia ûntkomme, mar net foar't Reva útbrocht hat dat de deawaande Anakin Skywalker noch libbet yn 'e foarm fan Darth Vader. Earnewêr oars komt Vader op dat stuit by yn in regeneraasjetank.
Yn syn fêsting op Mustafar ûnthjit Vader oan Reva it grutynkwisiteurskip as it har slagget om Kenobi op te spoaren. Op 'e planeet Mapuzo wurde Kenobi en Leia ûntdutsen troch Keizerlike Stoarmtroepers. Se ûntkomme lykwols fannijs mei help fan 'e desyllúzjonearre Keizerlike ofsier Tala Durith, dy't belutsen is by It Paad, in ûndergrûnsk netwurk dat dissidinten en Jedi helpt om út 'e klauwen fan 'e trewanten fan keizer Palpatine te bliuwen. Vader reizget nei Mapuzo, dêr't er Kenobi twingt om foar it ljocht te kommen troch ûnskuldige boargers kwea te dwaan. By de folgjende konfrontaasje wurdt Vader Kenobi oermânsk, mar mei help fan Tala wit Kenobi wer te ûntkommen. Leia wurdt lykwols finzen nommen troch Reva.
Neitiid wurdt Leia meinommen nei Fort Inquisitorius, it haadkertier fan 'e Ynkwisiteurs, dêr't se troch Reva ûnderfrege wurdt oer It Paad. Kenobi en Tala ynfiltrearje it fort en befrije Leia, mar wurde op in hier nei sels ek ynrekkene. Se wurde rêden troch de guerrilja's fan Kawlan Roken. Darth Vader is poer en driget Reva te fermoardzjen foar har falen, mar hy kalmearret en betinkt him as se him fertelt dat se in folchstjoerderke fêstmakke hat oan Leia har robot Lola. Dêrtroch kinne Kenobi-en-dy ienfâldichwei folge wurde nei de planeet Jabiim. Reva, no befoardere ta grutynkwisiteur, belegeret dêre de basis fan It Paad. Om tiid te rekken begjint Kenobi in petear mei har en troch har út te kloarkjen komt er ta it besef dat Reva op 'e hichte is fan 'e wiere identiteit fan Darth Vader trochdat se tsjûge wie fan syn massamoard op 'e Jedi-jongelingen yn 'e timpel op Coruscant (sjoch: Star Wars: Episode III – Revenge of the Sith) doe't se sels noch lyts wie en in Jedi-jongeling yn 'e timpel. Reva jout ta dat se Vader syn fertrouwen winne wol om him út wraak foar dy skanddie deadzje te kinnen.
As Keizerlike Stoarmtroepers de basis binnenkringe, offeret Tala harsels op om it libben fan Kenobi te rêden. Hy beseft dat er dit gefjocht net winne kin en jout him oer oan Reva, dy't er bepraat om Vader te deadzjen as se himsels by Vader bringt. Troch tadwaan fan Leia kinne de leden fan It Paad út 'e basis ûntsnappe. As Vader arrivearret, besiket Reva him oer it mad te kommen en om hals te bringen, mar hy sjocht har oankommen en nei in koart duël trochstekt er har mei syn ljochtsabel. Kenobi wit yn 'e gaos wer fuort te glûpen. Reva wurdt foar dea efterlitten as de oarspronklike grutynkwisiteur arrivearret en syn âlde funksje wer ynnimt. Op 'e stjoerder fan Kenobi fynt se neitiid it boadskip fan Bail Organa, dêr't se de lokaasje fan Luke op Tatooine út opmakket.
Reva reizget nei Tatooine om Luke te finen, wylst Vader en de Ynkwisiteurs drok dwaande binne mei de útrûging fan It Paad. Kenobi beslút úteinlik om allinnich de konfrontaasje mei Vader oan te gean. Nei't er syn folsleine bân mei de Krêft weromwûn hat, skeakelet er Vader út. Hy lit syn eardere learling foar wat er is en jout him yn drôvens ôf as er foar it ferstân kriget dat Anakin him mei ham en gram oerjûn hat oan syn nije identiteit as Darth Vader. Underwilens arrivearret Reva op 'e pleats fan 'e Lars-famylje, dêr't se Owen en Beru oermasteret en Luke efterfolget, de woastyn yn. Nei't se him fongen hat, beslút se lykwols dat se net lykas Anakin Skywalker wêze wol troch bern te fermoardzjen, dat ynstee bringt se him werom op 'e pleats.
As Kenobi dêr oankomt, lokwinsket er har mei it oerwinnen fan 'e tsjustere kant fan de Krêft. Op Mustafar jout Vader ûnderwilens de syktocht nei Kenobi op nei't keizer Palpatine fraachtekens pleatst hat by wat er as in obsesje beskôget. Leia wurdt op Alderaan weriene mei har pleechâlden en fynt in nij libbensdoel yn har plichten as prinsesse en lid fan 'e opposysje. Kenobi praat syn skeel mei Owen Lars út troch ta te sizzen dat er in 'gewoan' libben foar Luke net yn 'e wei stean sil. Hy giet werom nei syn skûlplak yn 'e woastyn om syn wachthâlden wer op te nimmen. Mei't er frede mei himsels en syn ferline fûn hat, kin er no einlings wer kommunisearje mei de geast fan Qui-Gon Jinn.
Untfangst en resultaat
Op 'e webside Rotten Tomatoes, dy't resinsjes sammelet, hat Obi-Wan Kenobi in heech goedkarringspersintaazje fan 82%, basearre op 297 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: "Dit sil grif net de Obi-Wan Kenobi wêze dêr't guon sjoggers om sykje, mar de ferheft sentimintele aktearprestaasje fan Ewan McGregor en in stikmannich ferfrissende draaiïngs yn it ferhaal meitsje it ta in befredigjende – sij it omslachtige – oanfolling op 'e Star Wars-saga." Op Metacritic, de wichtichste konkurrint fan Rotten Tomatoes, behellet Obi-Wan Kenobi in goedkarringspersintaazje fan 73%, basearre op 19 resinsjes.
Swyns
Swyns is in buorskip noardwest fan Wommels yn de gemeente Súdwest-Fryslân. Swyns wurdt ta de himrik fan Wommels rekkene. De namme komt ek foar as Zwinseraga, Suynser buyren, Swijnzerhuis en Swynserpolder.
Obi-Wan Kenobi (telefyzjesearje)
Untfangst en resultaat
Obi-Wan Kenobi waard yn 2022 by de Saturn Awards nominearre foar prizen yn 5 kategoryen, wêrûnder bêste akteur yn in streamde tillefyzjesearje (Ewan McGregor) en bêste jongere akteur yn in streamde tillefyzjesearje (Vivien Lyra Blair). De searje wûn 3 Saturn Awards, foar bêste minysearje (streaming), bêste byrol fan in aktrise yn in streamde tillefyzjesearje (Moses Ingram) en bêste gastoptreden yn in streamde tillefyzjesearje (Hayden Christensen). Obi-Wan Kenobi waard fierders ek nominearre foar 3 People's Choice Awards.
Piet Ekel
Pieter (Piet) Ekel (Soest, 21 septimber 1921 – dêre, 28 juny 2012) wie in Nederlânske akteur dy't benammen bekend wurden is troch syn kreaasje/rol as Malle Pietje yn de tillefyzjerige Swiebertje. Fierders hat Ekel de stim fan de heit fan Calimero fertolke yn de tekenfilmrige en wurke er mei oan Loeki, Rieki en Wieki út de Biotexreklames.
Nijefurd
Skiednis
De gemeente Nijefurd waard yn it ramt fan 'e gemeentlike weryndieling fan 1984 gearstald út it grutste part fan de eardere gemeente Himmelumer Aldefurd, feriene mei de gemeenten Warkum, Hylpen en Starum en it doarp Nijhuzum dat earder ta de âlde gemeente Wymbritseradiel heard hie. Om't 'Aldefurd' safolle sizze wol as "âld rjochtsgebiet", waard de nije gemeente 'Nijefurd' doe neamd.
Op 1 jannewaris 2011 gie Nijefurd by in nije gemeentelik weryndieling yn 'e mande mei de gemeenten Boalsert, Snits, Wymbritseradiel, Wûnseradiel op yn 'e fúzjegemeente Súdwest-Fryslân.
Plakken
It haadplak fan Nijefurd wie Warkum, en de oare plakken yn de gemeente wiene: It Heidenskip, Koudum, Hylpen, Himmelum, Molkwar, Nijhuzum, Starum en Warns. Ek de buorskippen Boppebuorren, Galamadammen, Laaksum en Skarl hearden ta Nijefurd.
Huibert Poelman
Huibert Arie Poelman (Zoeterwoude, 10 novimber 1871 - Grins, 3 april 1933) wie in ryksargivaris.
Tusken 1923 en 1924 wie er ryksargivaris yn Fryslân, dêrnei yn Grinslân en Drinte. Poelman skreau artikels oer de Fryske skiednis en die war om de Aldfryske geskriften fan Von Richthofen nei Fryslân werom te heljen.
Janneke Spoelstra
thumb|right|300px|Janneke Spoelstra Janneke Spoelstra (Hijum, 4 april 1962) is in Fryske skriuwster en oersetster út Alde Leie.
Libben
Spoelstra folge in oplieding ta medysk analiste. As fanke skreau se yn it kuorbalkrantsje de Goocheme Goaier en stjoerde se, oars sûnder sukses, gedichten nei de Lyrische Courant fan de Ljouwerter Krante.
Neidat se de Afûk-diploma's A, B, C en akte helle hie, folge se de hbû-oplieding Frysk oan de Noordelijke Hogeschool Leeuwarden (NHL). Yn 2001 krige se in dieltiidbaan by de Fryske Akademy as korrektor fan it Wurdboek fan de Fryske Taal (WFT). Foar harsels begûn se mei in fertaalburo. Yn de tuskentiid ferskynden fersen fan har yn wykblêd Frysk & Frij en op de Fryske Skriuwerskalinder.
Yn 2000 kaam der in oersetting fan har yn it Frysk fan de roman 'Pan' fan de Noarske skriuwer Knut Hamsun. Se debutearre yn boekfoarm mei de útjefte fan de dichtbondel Goeie is it wachtwurd (2004).
Yngeand beskriuwt se har lesbysk wêzen yn de ferhalebondel In Jikse-libben. Hja is dêrmei yn de Fryske literatuer de earste dy’t de leafde tusken froulju as ûnderwerp fan har ferhalen makket. Sy is sûnt 2002 redaktrise fan literêr tydskrift Hjir en sûnt 2009 fan it nije yntermediale blêd Ensafh, dat ûntstie út de fúzje fan it (papieren) tydskrift Hjir en literêr ynternettydskrift Farsk.
Podium
Podium wie in Nederlânsk literêr tydskrift. It waard yllegaal oprjochte yn Ljouwert yn 1944, troch Gerrit Meinsma, Corrie van der Noord en Wim Hijmans. De dichter Pieter Kalma en de teolooch Fokke Sierksma kamen nei de befrijing yn de redaksje. Yn it earstoan ûnderhold it blêd ek kontakt mei de Fryske literatuer.
Yn de jierren 1950 wienen Simon Vestdijk, Gerrit Achterberg, Boon, en W.F. Hermans diel fan de redaksje.
Yn 1969 ferskynde it lêste nûmer.
Dirk Ploegsma
Dirk Jacobs Ploegsma (Ljouwert, 19 febrewaris 1769 - dêre, 21 maaie 1791) wie in Frysk keunstskilder. Soan fan Jacob Dirks en Christina Idzardi. Hoewol't er gjin gelegenheid hie om goede foarbylden en wurken te bestudearjen skildere er fraaie stikken. Doe't er noch mar sân jier wie waard er in learling fan Mathijs Accama en Johannes Verrier. Ploegsma wie in learling fan J.M. Quinckhard (1688 - 1772). Keunstfreon dy't jonge keunstskilders advisearre, wêrûnder Willem Bartel van der Kooi dy't ek les fan Verrier hân hie. Syn wurk bestiet foar in grut part út portretten en histoaryske ûnderwerpen. Der sieten skilderijen fan him yn de keunstneilittenskip fan Vegelin van Claerbergen. Wurk fan him is te sjen yn it Frysk Museum.
It Wiid (De Langelille)
thumb|It Wiid (2007) It Wiid is in mar op de grins fan de gemeenten Weststellingwerf en De Fryske Marren. It is in breed stik wetter yn de rivier De Tsjonger noard fan De Langelille.
De namme It Wiid jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Het Wijd.
Broekmûne
De Broekmûne is in poldermûne krekt west fan it doarp Broeksterwâld yn de gemeente Dantumadiel.
De Broekmûne is in houten achtkant op stiennen fjildmuorren, reiddutsen mei in flecht fan 16,70 m.
Remonstranten
De remonstranten (of de Remonstrantske Bruorskip) binne begjin 17e iuw, yn it Tolvejierrich Bestân, ûntstien út in spjalt fan de Nederdútsk Grifformearde Tsjerke (letter Nederlânske Herfoarme Tsjerke).
Broekmûne
Skiednis
De muonts waard yn 1876 boud foar it bemeallen fan de Broekpolder.
Yn 1911 krige de mûne in selsswichting en yn 1937 in wjuksysteem fan Dekker. De Broekmûne krige yn 1961 in nije fizel, dy't oandreaun waard troch in diselmotor. In pear jier letter waard de mole bûten wurking steld.
De tige ferrinnewearre Broekmûne waard yn 1975 restaurearre. De mûne waard wer Ald-Hollânsk ophekt en koe yn alle gefallen wer draaie. Letter waard de mûne wer safier renovearre, dat er ek wer mealfeardich wie, al is dat allinne mooglik yn sirkwy. Sûnt 1977 is de Stifting De Fryske Mole eigner fan de mûne.
Yn 2008 waard fanwegen de minne steat fan de roeden de mûne stilset. Yn 2009 binne dy ferfongen en tsjintwurdich is de mûne wer mealfeardich (yn sirkwy).
Op 29 jannewaris 2022 ûnstie brân yn de mûne om't it remmechanisme te hyt waard. De brân bleau beheind om't de mûnder fuort fanwegen kaam, sadat allinne de reiddutsen kape wat skea oprûn.
De Broekmûne is op ôfspraak te besichtigjen.
Daniël Marot
Daniël Marot (Parys, 1661 - De Haach, 4 juny 1752) wie in Nederlânske graveur en arsjitekt. Marot is ek bekend fan syn 250 gravueres, dy't brûkt binne foar behang-, damast- en meubelûntwerpen.
Biografy
Hy wie de soan fan de Frânske arsjitekt Jean Marot (1619-1679) en ien fan de Hugenoaten, dy't nei de opheffing fan it edikt fan Nantes nei De Republyk flechte. Marot kaam yn tsjinst fan kening-stedhâlder Willem III en de Fryske steedhâlders. Marot brocht de styl fan Loadewyk XIV nei Nederlân en Ingelân, en ûntwurp yn dy styl ynterieurs foar gebouwen, sa as Hampton Court Palace (spegels, meubels, pronkbêden) en tunen, sa as dy fan Paleis It Loo en Watervliet yn Felsen-Noard.
Yn 1686 fêstige Marot him yn De Haach, yn 1694 ferfear er nei Londen, útnûge troch steedhâlder Willem III. Yn 1707 kocht er in hûs yn de Sint Antoniesbreestrjitte en tusken 1715 en 1747 hie er in hûs oan de Reguliersgreft. Fan 1720 ôf wenne er oan it Noardein 164. Dêr wenne Marot oant syn dea. De keuken en de tún binne oant no ta bewarre bleaun.
Untwerpen
Marot is ûntwerper fan:
Fuotbalferiening Bakkefean
VV Bakkefean is de fuotbalklup fan Bakkefean. De feriening is oprjochte op 1 juny 1929 en spilet oan de Mjumsterwei yn Bakkefean.
Tenu: shirt: wyt-blau, broek: wyt, sokken: blau.
Yn it seisoen 2009/2009 hat de feriening oan teams:
Hoants
De Hoants (Philomachus pugnax) is in fûgelsoarte út de famylje fan de Snipfûgels.
Diever
Diever leit lykas Appelskea yn it gebiet fan it Drintsk-Fryske Wâld.
Histoarje
Diever wie earder ien fan de Dingspils. Yn Diever stiet in âld Schultehûs, it hûs fan de Schulte, de rjochter fan 'e streek. Fierders stiet der oan de Brink de Sint Pankratiustsjerke út 1400.
Hoants
Foarkommen
De Hoants is in sa'n 30 sm grutte greidefûgel. Yn harren briedkleed sitte de mantsjes opfallend yn de fearren mei in grutte kraag fan fearren dy't per fûgel bot ferskille kin. Fan hiele donkere, suver swarte kragen, nei brune en sels wite kragen.
By winterdeis hawwe de mantsjes itselde kleed as de wyfkes. Unopfallend brune fearren mei wat donkere skobben. De wyfkes binne ek dan wol fan de mantsjes te underskieden omdat se opfallend lytser binne.
Fersprieding
De Hoants breidt foaral op de noardlike toendra's mar ek wol sompige gebieten yn de rest fan Jeraazje. De fûgels dy't yn it noardwesten fan Jeropa briede oerwinterje meist yn it binnelân fan West-Afrika, sa as bygelyks de Nigerdelta yn Maly. Op de trek nei harren briedgebieten binne de fûgels ek yn Fryslân te sjen.
As briedfûgel komt de Hoants hast net mear yn Fryslân foar. Wylst it yn de jierren fyftich noch wol aardich wat fûgels brieden binne der no noch mar inkele briedgefallen per jier.
Fuortplanting
De Hoants hat in tige opfallende balts. Derfoar hawwe de fûgels aparte plakken ynjochte om skyngefjochten te hâlden, de saneamde hoantseridden. Dêrby ferdigenje guon fan de mantsjes in eigen stikje grûn tsjin de oare mantsjes. De wyfkes rinne der wat omhinne om in mantsje út te sykjen. De mantsjes kinne bot aggresyf tsjininoar wêze wêrby se mei harren opsette krage inoar oanfleane.
Nei it pearjen leit it wyfke fjouwer aaien yn in kûltsje op de grûn. De aaien wurde troch allinne troch it wyfke útbret.
Kingsman: The Golden Circle
Plot
In jier nei de foarfallen yn Kingsman: The Secret Service hat Eggsy Unwin him offisjeel by de partikuliere (d.w.s. net oan 'e Britske oerheid ferbûne) geheime tsjinst Kingsman jûn. Hy hat de koadenamme 'Galahad' oernommen fan syn mentor Harry Hart silger, dy't in jier earder yn 'e Feriene Steaten omkommen is (sjoch: Kingsman: The Secret Service). Syn rêding fan 'e Sweedske kroanprinsesse Tilde, om dyselde tiid hinne, hat makke dat er in duorjende relaasje mei har krigen hat.
Op in dei, as er fan 'e kleanmakkerssaak dy't in front foar Kingsman is, ûnderweis is nei hûs, wurdt Eggsy oerfallen troch Charlie Hesketh, in eardere Kingsman-kandidaat dy't oerrûn is nei de tsjinstanners fan 'e tsjinst en by de foarfallen fan in jier lyn in earm ferlern hat. Eggsy wit oan Charlie en syn trewanten te ûntkommen by in wylde auto-efterfolging dwers troch Londen, mar Charlie syn nije, autonoom operearjende, sybernetyske earm, dy't yn it gefjocht loskomt, hackt troch de kompjûter yn 'e auto fan Eggsy it systeem fan Kingsman. Mei de ynformaasje dy't se dêrtroch bemachtiget, kin Poppy Adams, de liedster fan wrâlds grutste drugskartel, de Goudene Sirkel, raketten lansearje dy't it haadkertier fan Kingsman treffe. Dêrby komme alle Kingsman-aginten yn it Feriene Keninkryk om, útsein Eggsy en syn technyske ûnderstiper 'Merlin'.
Eggsy en Merlin folgje dêrnei de rjochtlinen fan in needprotokol, dat harren fia omwegen nei Statesman ta liedt, de Amerikaanske wjergader fan Kingsman, in partikuliere geheime tsjinst dy't him foardocht as in whiskeystokerij yn Kentucky. Dêr ûntdekke se dat de Statesman-aginte Ginger Ale in jier lyn troch it gebrûk fan avansearre technology it libben rêden hat fan Harry Hart, nei't dy yn Kentucky yn 'e holle sketten waard troch de smjunt Richmond Valentine. Hart hat in each ferlern, mar is fierders hielendal de âlde, útsein it feit dat er syn ûnthâld ferlern is. Neffens Ginger Ale kin dat inkeld genêzen wurde troch him in traumatysk foarfal út syn ferline werbelibje te litten.
'Champagne', it haad fan Statesman, biedt de help fan syn organisaasje oan om de Goudene Sirkel ûnder fuotten te heljen, mar de Statesman-agint dy't er oanwiisd om him by Eggsy en Merlin te jaan, 'Tequila', kriget in blauwige útslach op 'e hûd en symptomen dat er geastlik net alhiel mear yn 'e oarder is. Hy wurdt dêrom ferfongen troch in oare agint, 'Whiskey', dy't mei Eggsy en Merlin weromreizget nei Ingelân. Dêr pleatst Eggsy by in mei tsjinnichheid oangien seksueel treffen op it muzykfestival fan Glastonbury in miniatuertechnologysk folchapparaatsje yn it lichem fan Clara von Gluckfberg, de eks-freondinne fan Charlie Hesketh. Hy fertelt prinsesse Tilde yn 't foar dat er mei in oare frou op bêd moat, en dat makket dat harren relaasje frijwat ûnder spanning komt te stean.
Werom yn Kentucky wit Eggsy Harry syn ûnthâldsferlies te genêzen troch dermei te driigjen in cairnterriërpup dea te sjitten dy't sterk op Harry syn âlde hûn Mr. Pickle liket. Underwilens makket Poppy Adams bekend dat se in gif oan al har drugs tafoege hat, dy't útslach lykas dy fan Tequila feroarsaket foar't it oergiet yn ferlamming en úteinlik de dea. Hja biedt de wrâld in tsjingif oan as de presidint fan 'e Feriene Steaten syn oarloch tsjin drugs beëinigje en alle drugs yn 'e Feriene Steaten legalisearje sil. De presidint iepenet yn it iepenbier ûnderhannelings mei Adams, mar yn it geheim is er hoegenamt net fan doel en jou ek mar in striebreed ta. Krekt oarsom, hy beskôget lju dy't drugs brûke as kriminelen en liddichgongers, en is entûsjast dat de wrâld eilings en te'n lêsten fan al sokke lju ferlost wêze sil. Om't Statesman ôflústerapparatuer yn it Oval Office pleatst hat, wit de organisaasje wat de presidint fan doel is. Champagne is wisberet om him in stôk yn 'e speaken te stekken.
Eggsy, Harry en Whiskey folgje Clara von Gluckfberg nei in fabryk fan de Goudene Sirkel heech yn 'e Italjaanske Alpen, dêr't it tsjingif makke wurdt. Eggsy en Whiskey witte dêr yn te brekken en Eggsy stelt in fleske mei tsjingif. Dat wurdt neitiid by in oanfal fan trewanten fan 'e Goudene Sirkel lykwols brutsen troch Whiskey, sadat de kostbere floeistof alhiel ferpuozze rekket. Harry fertinkt Whiskey derfan dat er foar de Goudene Sirkel wurket, en sjit him yn 'e holle, mar Eggsy, dy't tinkt dat Harry noch altyd net alhiel wer hûndert persint is nei syn ûnthâldsferlies, mient dat syn âlde mentor oan waantinkbylden lijt. Hy rêdt it libben fan Whiskey mei deselde technology dy't in jier earder ek Harry syn eigen libben rêden hat. Koarte tiid letter skillet prinsesse Tilde Eggsy op en docht bliken dat se geastlik net alhiel mear ynoarder is; se lit deselde symptomen sjen as dy't Tequila earder hie, nei't se blykber drugs brûkt hat. Eggsy hat dan in persoanlike reden om it tsjingif te bemachtigjen.
As Ginger Ale mei ynformaasje dêr't Eggsy yn it fabryk yn Itaalje oan kommen is, de lokaasje fan it haadkertier fan Poppy Adams yn Kambodja ûntdekt, reizgje Eggsy, Harry en Merlin dêr fuortendaliks hinne. Wylst se dêr de boel út it tropysk reinwâld wei bespionearje, giet Eggsy op in lânmyn stean. Merlin offeret himsels lykwols op om him en Harry te rêden, en blaast dêrmei tagelyk in soad trewanten fan Poppy op, dy't er nei him ta lokket foar't er syn foet fan 'e myn hellet. Dêrop bestoarmje Eggsy en Harry it haadkertier, dat Poppy Land hjit, en helpe dêrby hast alle oare trewanten fan Poppy út 'e ljochten. Wylst Eggsy yn in twagefjocht ôfweeft mei Charlie Hesketh, fernielt Harry de beide roboatyske hiemhûnen fan Poppy, mei de help fan sjonger Elton John, dy't troch Poppy ûntfierd wie om ûnder twang foar har te sjongen. Se stelle de kompjûter feilich dy't de drones bestjoert wêrmei't wrâldwiid it tsjingif ôflevere wurde sil, en ynjektearje Poppy mei in konsintrearre doazis fan har eigen drugs, sadat se har yn har sweverige steat har wachtwurd ûntfytmanje kinne. Dat slagget, mar Eggsy hat har by fersin in oerdoazis jûn, sadat se fuort dêrnei dea delfalt.
It spul wurdt dan ûnderbrutsen troch Whiskey, dy't ûnderwilens troch Ginger Ale sûnder euvelmoed genêzen is. It docht bliken dat syn frou dy't yn ferwachting wie jierren lyn deasketten is troch in pear drugsferslaafden dy't in oerfal útfierden. Hy wol dêrom wraak nimme op alle drugsbrûkers troch derfoar te soargjen dat nimmen it tsjingif kriget. Hoewol't er in formidabele fjochter is, witte Eggsy en Harry him tegearre te ferslaan en te deadzjen, wêrnei't se de drones aktivearje sadat it tsjingif yn 'e hiele wrâld ôflevere wurdt en alle fergiftige drugsbrûkers genêzen wurde. Yn 'e neisleep fan 'e saak wurdt de presidint fan 'e Feriene Steaten ôfset om't er temûk hûnderten miljoenen minsken stjerre litte woe. Statesman keapet in whiskeystokerij yn Skotlân oan om te helpen by it weropbouwen fan Kingsman. Ginger Ale kriget de posysje en koadenamme fan Whiskey, en Tequila jout him by Kingsman en iepenet in kleanmakkerssaak yn Londen. De film einiget mei de brulloft fan Eggsy en prinsesse Tilde.
Rolferdieling
Yn flashbackbylden, út Kingsman: The Secret Service, binne fierders noch Samuel L. Jackson en Sofia Boutella te sjen yn harren rollen as Richmond Valentine en Gazelle.
Produksje
Kingsman: The Golden Circle waard, krekt as Kingsman: The Secret Service, it foargeande diel yn 'e Kingsman-rige, regissearre troch Matthew Vaughn. Dyselde skreau tegearre mei Jane Goldman it senario en wie yn 'e mande mei David Reid en Adam Bohling ek as filmprodusint by de film belutsen. Kingsman: The Golden Circle wie in ko-produksje fan 'e filmstudio's TSG Entertainment, Marv Films en Cloudy Productions, dêr't in budget fan $104 miljoen foar beskikber wie. De kamerarezjy wie krekt as by it foargeande diel yn 'e hannen fan George Richmond, en Henry Jackman en Matthew Margeson fersoargen op 'e nij de filmmuzyk.
Opnamen
De opnamen foar Kingsman: The Golden Circle setten op 15 maaie 2016 yn Birmingham útein, en fûnen foar it meastepart plak yn 'e Warner Bros. Studios, Leavesden yn it Ingelske greefskip Hertfordshire, en foar in diel ek yn 'e Pinewood Studios yn Buckinghamshire en de Longcross Studios yn Surrey. De sêne mei de gondelbaan yn 'e Italjaanske Alpen waard op lokaasje opnommen op Skyway Monte Bianco en Pointe Helbronner, yn Courmayeur yn 'e Aostadelling. De sêne yn it tsjingiffabryk waard opnommen op Sry Lanka. Yn desimber 2016 waarden noch bykommende bylden opnommen op lokaasje yn Londen.
Distribúsje
De filmdistribúsje fan Kingsman: The Golden Circle waard útbestege oan 'e grutte studio 20th Century Fox. Dy risselwearre om 'e film yn 'e simmer fan 2017 út te bringen, mar troch fertragings yn 'e postproduksje moast dêrfan ôfsjoen wurde en waard de publikaasje fan 'e film tebekskood oant 6 oktober. Letter waard besletten om him wer in wike as wat foarút te heljen, wierskynlik om konkurrinsje mei Blade Runner 2049 te ûntrinnen. De galapremiêre fan Kingsman: The Golden Circle fûn sadwaande plak op 18 septimber 2017 yn Londen, wêrnei't de film op 20 septimber iepene yn 'e Britske bioskopen en op 22 septimber yn 'e bioskopen yn 'e Feriene Steaten. Kingsman: The Golden Circle kaam op 12 desimber 2017 út op dvd en blu-ray.
Untfangst
Kingsman: The Golden Circle waard ûntfongen mei mingde resinsjes. Op Uproxx skreau Amy Nicholson dat de film better wie as syn foargonger: "[Hy] is krekt folwoeksen genôch wurden. De opskuor is noch helte slimmer en de juste toan is fûn. Alles is oprjocht sels as it healwiis is." Peter Travers fan it tydskrift Rolling Stone joech de film lykwols mar 2½ fan 4 stjerren, hoewol't er skreau: "De stunts fergje de wetten fan 'e swiertekrêft, mar binne dêr net minder fermaaklik om […] Sels as Kingsman: The Golden Circle fan it paadsje rekket, wat ûntsjinkearber bart, falt dizze healwize komeedzje deryn mei aksje en laitsjen." Yn The Atlantic skreau Christopher Orr: "De film is te lang, te gewelddiedich, te flau – te alles. Mar foar dyjingen dy't aardichheid hiene oan 'e oarspronklike Kingsman-film is it in mear as adekwate twadde bedriuw."
Michael Phillips fan 'e Chicago Tribune joech de film mar 1½ stjer. Hy skreau: "Kingsman: The Golden Circle hat alles te bieden: ferskate ferfeelde Oscarwinners; twa sênes mei dea yn 'e gehakmole; Elton John; close-upgefjochten – útsein fermaak." Yn 'e Britske krante The Guardian krige de film fan Wendy Ide mar 1 stjer. Sy neamde Kingsman: The Golden Circle "in smeulske blik fan in film, dy't de skouders ophellet om 'e gatten yn syn plot mei yn 't bysûnder in ûnhuere hâlding foar geweld oer en de niging om froulike personaazjes yn te setten as de dekorative klû's fan grappen." Op 'e webside RogerEbert.com joech Glenn Kenny de film 0 fan 4 stjerren. Hy skreau: "Sa foltroppe mei aksje as de film is, fielde it wol as duorre it seis oeren. Dat komt foar in part om't it tempo sa oer de side giet; de film kreupelskonket mei hoarten en stjitten fan 'e iene sêne nei de oare en lûkt in alderkringeftichste soad tiid út foar shots fan 'e kibich klaaide personaazjes dy't harsels yn slow motion nei wiidbyldframes ta bewege en dêrby de tiid nimme om assessoires te toanen dy't jo oansmaard wurde sille troch ferskate bedriuwen […] ferspraat oer it hiele ynternet."
Yn Kambodja lei it regear it near op 'e fertoaning fan Kingsman: The Golden Circle yn 'e bioskopen, omreden fan 'e portrettearring fan dat lân yn 'e film as in skûlplak fan terroristen.
Op 'e webside Rotten Tomatoes, dy't resinsjes sammelet, krige Kingsman: The Golden Circle in tuskenbeiden goedkarringspersintaazje fan 52%, basearre op 256 ûnderskate resinsjes. Neffens de konsensuskrityk fan 'e webside biedt Kingsman: The Golden Circle "mear fan alles dat syn foargonger sa geweldige fermaaklik makke, mar mist [er] de wylde kreätive fûnk fan it orizjineel." Op Metacritic, de wichtichste konkurrint fan Rotten Tomatoes, hie de film in goedkarringspersintaazje fan 44%, basearre op 43 ferskillende resinsjes.
Resultaat
Kingsman: The Golden Circle fertsjinne yn 'e Feriene Steaten en Kanada yn 'e bioskopen $100,2 miljoen, en brocht yn oare lannen en territoaria $310,6 miljoen op. De totale opbringst kaam dêrmei op $410,9 miljoen. Ofset tsjin it budget fan $104 miljoen, betsjutte dat in winst fan $306,9 miljoen. De film wûn yn 2018 de Empire Award yn 'e kategory bêste skriller. Datselde jiers waard Kingsman: The Golden Circle ek nominearre foar in Saturn Award foar bêste aksje- of aventoerefilm.
Filmsearje
Kingsman: The Golden Circle is it twadde diel fan 'e Kingsman-rige. It foargeande diel wie Kingsman: The Secret Service, dat útkaam yn 2014. Anno 2019 is diel 3, mei as titel Kingsman: The Great Game yn 'e preproduksjefaze. Der binne noch teminsten twa oare Kingsman-films pland, en ek in spin-off-film oer Statesman.
Earste stien
De earste stien fan in bouwurk is de earste stien dy't lein of mitsele, wurdt, ornaris nei't it fûnemint al lein is. Om't dy hjirmei in oantsjutting is dat de bou wier begûn is, wurde yn de earste stien somtiden de inisjalen fan de opdrachtjouwer en ek wol dy fan de bouwer yn skrast.
By it begjin fan de bou wurdt by grutte projekten faak in feestke hâlden. De earste stien wurdt dan troch in wichtich of bekende persoan op it krekte plak lein. Itselde wurdt by heien ek wol dien mei de earste peal. As de bou dien is wurdt der dan ornaris op in plak dêr't dy goed te sjen is in plakette ynmitsele mei in tekst mei de datum fan it dellizzen fan de earste stien of it heien fan de earste peal, en de namme fan dy persoan.
De Mid Frieslander
thumb|Logo fan De Mid Frieslander De Midfrieslander wie in wykblêd foar Grou en omkriten. Yn it blêd stie nijs út de gemeenten Boarnsterhim, Ljouwert en Opsterlân. It blêd ferskynde tusken 1977 en 2012. It wie oant 2012 yn hannen fan Noordelijke Dagblad Combinatie Mediagroep (NDC).
Mei yngong fan 1 jannewaris 2012 wie it dien. It tal abonnees rûn werom en de advertinsjeopbringsten waarden hieltyd minder. Boppedat kaam de gemeentlike weryndieling deroan, dêr't Boarnsterhim by ferdwine soe.
Mongoalsk
thumb|400px|Kaart fan de Mongoalske talen It Mongoalsk is de memmetaal fan de measte bewenners fan Mongoalje, fan wa't de measten it Khalkha-dialekt prate. De taal wurdt ek sprutsen yn de oanswettende gebieten yn provinsjes fan Sina en Ruslân. It heart ta de Mongoalske talen, dy't neffens guon taalkundigen ûnderbrocht wurde kinne yn de Altayske talen, dêr't ek it Turksk by heart.
Oare Mongoalske talen binne it Kalmuksk, dat sprutsen wurdt by de Kaspyske See, it Boerjatysk yn East-Sibearje, it Moghol yn Afganistan en in tal lytsere talen yn Sina.
Skrift
It Mongoalsk waard yn ferskillende alfabetten skreaun. It Mongoalske alfabet ûntstie yn de 12e iuw en hat sûnt in tal feroarings meimakke. Sina is it iennige lân dêr't it Mongoalske alfabet yn stee fan it sirillysk alfabet brûkt wurdt.
It Mongoalske alfabet wurdt in Mongoalje net faak brûkt, mar op de Mongoalske bankbiljetten stean wol sinnen yn it Mongoalske alfabet.
Yn 1941 is it alfabet yn Mongoalje fergongen troch in oanpast syrillysk alfabet/(Russysk Mongoalsk). Dat alfabet is gelyk oan it Russysk alfabet, mar hat de letters de ө (ö) en de ү (ü) derop ta. It folsleine alfabet bestiet út de karakters:
Armand du Plessis, hartoch fan Richelieu
As earste minister rekke der yn konflikt mei Maria oer de pro-Spaanske polityk dy't de regintesse fierde en dy't hy feroardiele. Syn doel wie it keninklik gesach folslein frij te meitsjen fan beynfloeding troch famylje en fazallen, wylst hy teffens de anty-Habsburchske polityk fan Hindrik IV wer opgong dwaan litte woe. Godstsjinst en etyk stie bûten dat stribjen dat suver nasjonalistysk en ferstanlik wie. Ynlânsk briek hy de macht fan parlemint en de opposysje fan de hege eallju. Doe't de hugenoaten yn opstân kamen fierde hy sels it belis fan La Rochelle (1625-1628) en twong de protestanten it edikt fan Nimes te oanfarden (1629). Yn 1635 gripe Richelieu direkt yn de Tritichjierrige Oarloch yn. Hy sleat in tal ferbûnen mei de Republyk fan de Sân Feriene Nederlannen en mei Sweden. Richelieu hat de grûnslach lein foar it absolutisme fan Loadewyk XIV en it politike oerwicht fan Frankryk yn Jeropa festige.
Sjirk de Wal
thumb|150px|Sjirk de Wal Sjirk de Wal (ek wol Sierk de Wal; Jelsum, 8 jannewaris 1852 - Essen oan de Roer (Dútslân), 9 septimber 1909) wie in breakeatser dy't syn suksessen helle oan de ein fan de 70-er en yn de 80-er jierren fan de 19e iuw. Hy wie yn 1885 de tredde keatser dy't ta kening keazen waard op de PC. Hy wûn de PC mar leafst sân kear: 1877, 1878, 1880, 1881, 1883, 1885 en 1886. Hy wie twa kear ferliezend finalist.
Sjirk de Wal waard berne yn Jelsum, mar ferhuze al as jonkje fan 4 jier nei Dronryp. As jongfeint hie er al namme makke yn keatsfermiddens. As breakeatser reizge hy de merkepartijen ôf. Hy waard lykwols faak útsletten fan dielname omdat er te goed wie, en sa oaren der fan ôf hâlde om oan de partijen mei te dwaan. Dat koste de kastleins dy't de keatspartijen meast útskreaunen tefolle omset.
Yn 1893 waard yn Dronryp in keatsferiening oprjochte dêr't de Wal de nammejouwer fan waard: VvV Sjirk de Wal. It wie yn dy tiid net ûngebrûklik dat keatsferienings, dy't yn dy snoarje rûnom oprjochte waarden, ferneamd waarden nei âld PC-keningen: ek de nammen fan Jan Reitsma (Peinjum en Reduzum) en Jacob Klaver (Mantgum), tiidgenoaten fan Sjirk de Wal, klinke dêrom noch geregeld op de keatsfjilden.
Nao Kodaira
Nao Kodaira (Japansk: 小平 奈緒, Kodaira Nao; Chino, 26 maaie 1986) is in earder Japansk reedrydster. Yn it seizoen 2014/2015 trainde Kodaira yn Nederlân, by Marianne Timmer en Gianni Romme.
Sjirk de Wal
Sjirk de Wal boaske 14 maaie 1879 mei Gooitske Popkes van der Vlugt. Hja krigen trije jonges en ien famke. Sjirk ferstoar yn 1909 yn Dútslân, dêr't er de lêste 10 jier fan syn libben wenne hat.
Ibrahim Ferrer
thumb|225px|Ibrahim Ferrer by in konsert yn [[Grins (stêd)|Grins, 2004]] Ibrahim Ferrer (20 febrewaris 1927 – 6 augustus 2005) wie in populêre Kubaanske sjonger.
Ferrer waard yn 1927 berne yn in nachtclub yn it doarpke San Luis by Santiago de Cuba. Hy begûn syn karriêre op syn 14e. Yn de jierren 50 song hy yn it Pacho Alonso's orkest yn Havana. Hy bleaun mear as 20 jier oan dy groep ferbûn. Undertusken wie Ferrer gastsjonger by Kubaanske legindes as Orquesta de Chepin en Beny Moré.
Yn datselde jier waard Ferrer bekend troch it album Bueno Vista Social Club fan Ry Cooder, dêr't hy mei oare artysten op jierren lykas Compay Segundo, Rubén González, Pío Leyva, Manuel "Puntillita" Licea en Eliades Ochoa dy't Sonmuzyk spile. Op dat album is ek Omara Portuondo yn in duet mei Ferrer te hearren. Yn 2004 wiene al sawat 9 miljoen eksimplaren fan it album ferkocht.
Yn 1999 makke Ferrer syn solo-debút mei it album "Buena Vista Social Club Presents Ibrahim Ferrer". Ek op dat album is hy tegearre mei Omara Portuondo te hearren. It levere him yn 2000 op syn 73ste in Latin Grammy op foar de bêste "nije" artyst.
Diskografy
thumb|It grêf fan Ferrer op Kuba
Ibrahim Ferrer is ek te hearren op:
Turns
thumb|250px|right|de [[himrik fan Turns]] Turns (Nederlânsk: Tirns) is in doarp yn de gemeente Súdwest Fryslân, noardwest fan Snits. It doarp hat likernôch 180 ynwenners (2018). Oant 2011 lei Turns yn de eardere gemeente Wymbritseradiel.
Skiednis
Worp Tyaerda fan Rinsumagaest is yn 1538 stoarn yn Turns. De tsjerke fan Turns datearret fan 1699.
Mienskip
Hjoeddeis hat Turns noch in kafee dêr't ferskate aktiviteiten binne foar de doarpsbewenners. Der is in jeu de boules-feriening, meardere biljertferienings, in oranjeferiening en in keatsferiening. Middels in fytspaad troch de lannen kinne bern feilich nei de skoalle yn Reahûs.
Strjitten
Annabuorren, Kilewierwei, Pôlewei, Ringdyk, Slinke, Terpstrjitte, Thaborwei, Tsjerkepaad.
Fanny zu Reventlow
thumb|225px|Franziska grevinne zu Reventlow ± 1895/1900 Franziska (grevinne fan) Reventlow, wiere namme Fanny Liane Wilhelmine Sophie Auguste Adrienne Gräfin zu Reventlow, (Hüsem, 18 maaie 1871 - Locarno, 26 july 1918) wie in Dútske skriuwster, keunstner en oersetter, dy't ferneamd waard as de "Bohemien grevinne" fan Schwabing (in ferdivedaasjedistrikt yn München) yn de jierren foar de Earste Wrâldkriich.
Libben
upright|thumb|left|225px|It famyljeslot yn Hüsum Franziska (of Fanny, sa't hja neamd waard) Reventlow waard berne yn Noard-Fryslân; hja wie de fyfde fan seis bern fan de Prusyske aristokraat Ludwig Graf zu Reventlow (1825-1894) en syn wiif Emilie (1834-1905). De famylje wie goekunde fan de Noard-Dútske skriuwer Theodor Storm. Har broer Ernst Graf zu Reventlow wie in ultra-rjochtse nasjonalist dy't letter in Nazi waard.
As jong famke hie se in soad skeel mei har mem. Sy waard fan de kostskoalle stjoerd omdat hja har misdroech en te min respekt foar autoriteiten oer toande. Troch har freonerûnt, dy't harsels de „Ibsen-Club“ neamde, kaam hja al jong mei maatskippijkrityske literatuer en it wurk fan Nietzsches yn de kunde. At har âlden yn 1892 har geheime briefwikseling mei har freon Freund Emanuel Fehling ûntdekke, waard sy yn 1893 nei in befreone dûmny's húshâlding fan de famylje stjoerd, om te 'ferbetterjen', mar flechte nei Hamburch. Alle kontakt mei har famylje wurdt dan ferbrutsen. Yn Hamburch moete hja Walter Lubke, dy't har stúdzje keunst yn München betelle en mei wa't hja yn 1894 troude.
It houlik gie stikken doe't hja yn 1895 wer nei München gie om har stúdzje fuort te setten; de skieding wie yn 1897. Yn septimber fan dat jier waard har soan Rolf berne - sy hat de namme fan syn heit nea ûntfâlde.