cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Forgetting Sarah Marshall
Plot
Dêrop rikkemandearret Brian oan dat Peter der ris in skoftke tuskenút giet, op fakânsje nei Jeropa of sa. Dat bringt Peter op it idee om op fakânsje te gean nei Hawaï, mei't Sarah der altyd fan swetste hoe moai oft it dêr wie, fral yn dat iene hotel-resort oan 'e noardkust fan Oähû. Dat is net wat Brian bedoelde, mar no slagget it him net mear om Peter dit freeslike idee te ûntpraten. Dat, Peter reizget allinne nei Hawaï ta, dêr't er yn spesifyk dat iene resort syn fakânsje trochbringe wol. As er dêr arrivearret, docht bliken dat Sarah neat tefolle sein hat: it is der wier prachtich. It probleem is allinne dat Sarah der sels ek al ferbliuwt mei har nije frijer, de Ingelske rockmuzikant Aldous Snow. Se rinne inoar tsjin it liif yn 'e lobby fan it hotel, krekt wannear't Peter, dy't foarút gjin hotelkeamer boekt hat mar op 'e dolle rûs del kommen is, oan in sliepplak yn it folboekte resort besiket te kommen. Sarah fermoedet dat Peter har mei opsetsin efternei reizge is om't er har stalkt. De sympatike resepsjoniste Rachel Jansen begruttet it om Peter, dat hja helpt him sadat er net hielendal foar gek stiet, troch te bearen dat er yn 't foar wol in keamer besprutsen hie. Se jout him fergees de djoerste suite fan it resort (de iennichste dy't noch frij is), op it betingst dat er dy sels skjin hâldt.
Tusken syn neirinnen fan Sarah en syn ûnbedarlike gûlbuien troch begjint Peter tiid troch te bringen mei Rachel. Sy lit him de omkriten fan it resort sjen en tegearre geane se nei in bar dêr yn 'e neite. Dêr sjocht Peter op it húske boppe it urinoir in kollaazje fan foto's fan tsjeppe froulju dy't harren topkes optille om harren bleate boarsten sjen te litten. Ien fan dy froulju is Rachel. Peter freget har dêr letter nei, en sy antwurdet dat se dat ûnder druk fan har doetiidske frijer dien hat. Se hat Keoki, de útbater fan 'e bar, al ferskate kearen frege har foto fuort te dwaan, mar dat wegeret er om't de kollaazje dêrtroch "út balâns reitsje" soe. Peter biedt oan om 'e foto no daliks even foar har op te heljen, mar Rachel hâldt him tsjin om't Keoki him dan it sikehûs yn slaan soe.
Wylst Peter nei it húske wie, hat Rachel regele dat hy op it poadium in ferske út 'e Dracula-musical dêr't er har oer ferteld hat, sjonge kin. Peter smeekt har om him dit net oan te dwaan, mar Rachel wol fan gjin wiken witte. Sadwaande moat er yn it iepenbier ien fan syn selskomponearre ferskes sjonge wylst er himsels begeliedt op 'e piano. Rachel fynt it geweldich en hat in protte wille om wat neffens har dúdlik in komeedzje is. As se him oan 'e ein fan 'e jûn wer by it hotel ôfset, besiket er har te tútsjen, mar hy hat de sitewaasje blykber ferkeard ynskatten, want se wykt tebek. As er letter oan 'e bar fan it hotel oan barkeeper Dwayne, surfynstrukteur Chuck en hotelgast Darald fertelt wat der bard is, wegerje dyselden te leauwen dat it útgean fan Peter mei Rachel in ôfspraakje wie en sizze se dat se him út begrutsjen mei op sleeptou nommen hat. Peter hâldt fol dat it wol deeglik in ôfspraakje wie.
As se der allebeide op út tsjogge om te surfen, komme Peter en Aldous inoar yn see tsjin. De oprjocht freonlike, mar ek taktleaze Aldous knopet in petear oan, wêrby't er der by fersin útblaft dat hy en Sarah al in jier lang in relaasje hawwe. Peter beseft dan foar it earst dat Sarah him withoelang bedragen hat mei in oare man. Underwilens hat Peter de djoere suite opjaan moatten om't der beteljende hotelgasten yn húsfêste wurde moasten. Aldergeloks wie der yn 'e tuskentiid in oare hotelkeamer frijkommen, ien dy't er wol betelje koe, mar lit dat no krekt de keamer fuort njonken dy fan Sarah en Aldous wêze. It is dus foar Peter, werom yn it hotel, mar in pear stappen rinnen om Sarah te konfrontearjen mei wat Aldous him ferteld hat. Sy ferdigenet har dwaan troch derop te wizen dat der neat mear fan 'e bankhingjende Peter útgie en dat er himsels boppedat emosjoneel foar har ôfsleat. Neat dat se besocht om harren relaasje wer op 'e rails te krijen, holp. Dat doe socht se úteinlik soelaas by in oare man.
De sitewaasje wurdt noch yngewikkelder as Sarah, troch har fluch minder wurdende relaasje mei Aldous, begjint te beseffen dat se eins noch fan Peter hâldt, en dat se wolris in freeslik flater begien hawwe kin troch him oan 'e dyk te setten. Se wurdt jaloersk op Rachel en besiket te dwaan as sit der noch likefolle libben yn har relaasje mei Aldous as yn dy fan Peter en Rachel. Tagelyk kriget Peter foar it ferstân dat syn langjierrige relaasje mei Sarah eins hielendal net sa goed wie as er miende. Op in jûn hawwe se in tige ûngemaklik diner mei syn fjouweren, dy't it resultaat is fan in útnûging út fatsoen troch Peter en in ûnferwachtse (foar him) oanname fan dat oanbod troch Sarah. Neitiid hawwe Peter en Rachel foar it earst seks yn syn hotelkeamer. De wanden binne blykber fan boardkarton, want Sarah en Aldous kinne alles hearre. Dêrop klimt Sarah boppe-op Aldous om te simulearjen dat sy krekt sokke lekkere seks hat as it pear oan 'e oare kant fan 'e wand. Dan hat Aldous syn nocht. Se krije rúzje en meitsje inoar bittere ferwiten. Uteinlik makket Aldous it mei Sarah út, nei't er har ynwreaun hat dat er oan ien wei troch mei oare froulju omslein hat wylst er mei har wie. De oare moarns reizget er ôf út Hawaï om him ta te rieden op syn oankommend toernee.
Peter treft Aldous as dyselde foar it hotel op ferfier nei de lofthaven wachtet, en de beide mannen nimme ôfskie. Neitiid sjocht Peter ris yn 'e oanbuorjende keamer hoe't it mei Sarah is. Syn treastgjen fan har rint út op wat oars as se opbychtet dat se noch fan him hâldt. Yn betizing lit Peter him oerhelje om mei har op bêd, mar it slagget him net om in ereksje te krijen, ek al besiket Sarah him te helpen mei fellatio. Nei inkele minuten beseft Peter dat er mei Rachel eins folle gelokkiger is as er ea mei Sarah west hat. Dat hy berget syn spul op en seit Sarah it mannewaar op foar hoe't se him altyd behannele hat doe't se noch mei-inoar wiene. Dêrop giet Peter daliks nei Rachel ta om op te bychtsjen wat der bard is. Sy nimt it net goed op, en stelt fêst dat Peter dus dochs krekt as alle oare manlju is. Se hjit him om op te sokkebaljen en nea wer kontakt mei har op te nimmen. Peter respektearret har winsken om't er ynsjocht dat er it sels by har ferbruid hat.
Wer thús stoart Peter him, nei himsels in skoftke oerjûn te hawwen oan selsbegrutsjen en selshate, op it ôfmeitsjen fan syn Dracula-musical. Rachel har sizzen dat it dúdlik in komeedzje is, brûkt er dêrby as rjochtsnoer. It wurdt in komyske rockopera mei tragyske djipgong oer it bestean as fampier: greve Dracula deadet nammentlik hieltyd dejingen dy't er leafhat, wylst er sels net stjerre kin. Peter lit stôkmarionetten meitsje foar alle rollen. Hy stjoert Rachel in folder ta wêryn't de premiêre fan 'e musical oankundige wurdt, dy't er de titel A Taste for Love ("In Smaak foar Leafde") jûn hat. Hoewol't se earst wifelet, beslút Rachel, nei't har freonen har dêrta oanfitere hawwe, om dochs nei Los Angeles te reizgjen foar de premiêre. De musical is in grut súkses. Nei de foarstelling lokwinsket Rachel Peter dêrmei en prate se ôf dat se inoar letter ris in kear treffe sille. Peter lûkt him werom yn syn klaaikeamer; nei't er him útklaaid mar noch net wer oanklaaid hat, beslút er ynstee Rachel te skiljen. Sy hat har ûnderwilens ek betocht, en as se de klaaikeamer binnen rint om him te fertellen dat se him mist, treft se him dêr, ta har hilariteit, poerlike neaken oan, krekt sa't er wie doe't Sarah him dumpte. Se omearmje inoar en begjinne te tútsjen.
Healwei de ôftiteling folget in sabeare promoasjefilmke foar in nije tillefyzjesearje mei Sarah Marshall yn 'e haadrol. It is Animal Instincts, in plysjesearje wêryn't se in resjersjeur spilet dy't paranormaal bejeftige is en de gedachten fan bisten lêze kin.
Produksje
Forgetting Sarah Marshall waard regissearre troch Nicholas Stoller nei in senario fan Jason Segel, dy't ek de haadrol yn 'e film spile. As produsinten wiene Judd Apatow, Shauna Robertson en Rodney Rothman by it projekt belutsen foar de filmstudio Apatow Productions. Foar de film wie in budget beskikber fan $30 miljoen. De kamerarezjy wie yn 'e hannen fan Russ T. Alsobrook, en de filmmuzyk waard fersoarge troch Lyle Workman.
Opnamen
De opnamen foar Forgetting Sarah Marshall setten yn april 2007 útein en fûnen plak op lokaasje yn Los Angeles en Hawaï. It Turtle Bay Resort oan 'e noardkust fan Oähû die tsjinst as it hotel-resort yn 'e film. De marionetten yn 'e útfiering fan 'e musical A Taste for Love waarden makke troch Jim Henson's Creature Shop. Regisseur Nicholas Stoller makke bekend dat de topless foto fan Mila Kunis yn 'e film net echt wie, mar in digitaal frabrisearre ferfalsking. Senarioskriuwer en haadrolspiler Jason Segel sei yn in fraachpetear mei The New York Times dat de neakenens fan syn personaazje by it útmeitsjen fan 'e relaasje troch Sarah Marshall autobiografysk is. De dialooch yn Forgetting Sarah Marshall wie foar in grut part (neffens Stoller "30 oant 40%") ymprovisearre.
Distribúsje
De distribúsje fan Forgetting Sarah Marshall waard fersoarge troch Universal Pictures. De film gie op 18 april 2008 yn 'e Amerikaanske bioskopen yn premiêre. It byhearrende soundtrackalbum ferskynde op 22 april by platemaatskippijen Verve Forecast en Capitol Records. Forgetting Sarah Marshall waard op 30 septimber 2008 útbrocht op dvd en blu-ray.
Untfangst
Fan 'e filmkritisy krige Forgetting Sarah Marshall oer it algemien positive resinsjes. Sa skreau Matt Pais yn 'e Chicago Tribune dat it "it soarte film [is] dat je de hiele dei wol sjen kinne, om't, krekt as by in nije flam, je der gjin genôch fan krije kinne". Richard Roeper fan 'e Chicago Sun-Times priizge Forgetting Sarah Marshall foar de mominten dat er lûdop laitsje moast en teffens om't it neffens him in nije klassiker wie. Hy skeau dat er de film op syn list fan 'e fyftich bêste komeedzjefilms aller tiden sette soe. Yn 'e San Francisco Chronicle woe Mick LaSalle hawwe dat Forgetting Sarah Marshall "de trochbraakfilm fan Jason Segel" wie.
Op 'e webside Rotten Tomatoes, dy't resinsjes sammelet, hat Forgetting Sarah Marshall in heech goedkarringspersintaazje fan 83%, basearre op 185 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: "Mei goede grappen by 't folop en skerpe aktearprestaasjes wit [de film] krekt it juste mingsel fan romantyk en fulgêre komeedzje te finen." Op Metacritic, de wichtichste konkurrint fan Rotten Tomatoes, behellet Forgetting Sarah Marshall in goedkarringspersintaazje fan 67%, basearre op 37 resinsjes.
Opbringst
Forgetting Sarah Marshall brocht yn 'e bioskopen yn 'e Feriene Steaten en Kanada $63,2 miljoen op, en yn alle oare lannen en territoaria $42,6 miljoen. Wrâldwiid kaam de opbringst dêrmei út op $105,8 miljoen. Ofset tsjin it budget fan $30 miljoen betsjut dat in winst fan $75,8 miljoen, hoewol't dêr de marketingkosten noch wol ôf moatte.
Prizen
Forgetting Sarah Marshall waard nominearre foar de Teen Choice Awards foar bêste romantyske film, bêste aktrise yn in komeedzjefilm (Kristen Bell), bêste trochbraakrol fan in akteur (Jason Segel) en twa kear foar bêste trochbraakrol fan in aktrise (Kristen Bell en Mila Kunis).
5 july
Berne
thumb|120px|[[Willem Drees.]]
Feike de Boer
thumb|Feike de Boer (1947)
Feike de Boer (Goaiïngaryp, 17 jannewaris 1892 - Amsterdam, 15 augustus 1976) wie de earste boargemaster fan de gemeente Amsterdam nei de Twadde Wrâldoarloch, fan 1945 - 1946.
De Boer wie in soan fan keamerlid Rients Feikes de Boer. Hy siet by de marine en yn de keapfardij, dêr't hy mei 27 jier ûnderdirekteur wie fan de Stoomvaartmaatschappij Nederland yn Batavia. Yn 1934 waard hy direkteur fan deselde maatskippij yn Amsterdam. Hy spruts Nederlânsk, Frysk, Frânsk, Dútsk, Ingelsk, de Skandinavyske talen, Italjaansk en Maleisk. Hy waard foarsitter fan de Skipfeartferiening Noard, de redersorganisaasje fan de Amsterdamske haven.
Yn de oarloch waard De Boer aktyf in de Nederlânske Uny. De Dútsers slueten him koarte tiid op yn Beekvliet te Sint Michielsgestel. Dêrnei waard De Boer aktyf foar it fûns foar seelju dy't farden ûnder befel fan de Nederlânske regearing yn Londen, it Seeljufûns. Dit gie letter op yn it Nasjonaal Steunfûns, de finansier fan it ferset.
It klandestine oerlis fan bestjoerders, wêrûnder Willem Drees, frege De Boer him ree te ferklearjen nei de oarloch boargemaster fan de gemeente Amsterdam te wurden, as opfolger fan de pro-Dútske boargemaster Edward Voûte. De Boer wie der klear foar, en lykas er sels sei, "...ik gie sitten op dy stoel en it rûn".
As boargemaster krewearre De Boer yn foar it werstel fan Schiphol en de Amsterdamske havens. Yn syn koarte amtsperioade mocht hy, as dank foar de hâlding fan de Amsterdammers yn de oarlochsjierren, fan keninginne Wilhelmina it motto oannimme dat sûnttiid it wapen fan Amsterdam siert: Heldhaftig, Vastberaden, Barmhartig. Feike de Boer waard opfolge troch boargemaster A.J. d'Ailly
Tsjesmawier
Tsjesmawier is in delsetting en hûsnamme besuden de Auk Hinnesmar (noard fan Grou) yn de gemeente Ljouwert.
De namme komt ek foar as Tjesmawier, Tiesmawier en Tyesma guedt en komt fan de manljusnamme Tys.
Wiebe Kornelis Walstra
Walstra wie de earste ûnderwizer fan de legere skoalle yn Nij Beets. Hy troude op 31 july 1875 mei Doetje Arends. Letter wie er skoalmaster yn Drachten, Burgum en Arnhim.
Acronius
Persoanen mei de namme Acronius:
Barbara Bel Geddes
thumb|Barbara Bel GeddesBarbara Bel Geddes (New York City, 31 oktober 1922 - Northeast Harbor (Maine), 8 augustus 2005) wie in Amerikaanske aktrise. Se waard by de measten bekend fan har rol as Miss Ellie yn de sjipperige Dallas.
Geddes krige in Oscarnominaasje foar 'Bêste aktrise yn in byrol' foar har rol yn de film I remember mama út 1948.
Geddes stoar yn de âldens fan 82 jier oan longkanker.
Jan Ligthart
thumb|rechts|250px|Jan Ligthart. Ut J. Ligthart: In Zweden, [[1916]]
Jan Ligthart (Amsterdam, 11 jannewaris 1859 — Laag-Soeren, 16 febrewaris 1916) wie in Nederlânsk ûnderwizer en ûnderwiisfernijer. Hy waard bekend as haad fan in legere skoalle yn de Schilderswijk te Den Haach en as skriuwer fan artikels en (berne)boeken.
As ien fan mar in pear Nederlânske pedagogen ea, rekke er ek yn it bûtenlân bekend en besocht men yn oare lannen syn ideeën nei te folgjen.
Jan Ligthart waard berne yn Amsterdam, yn de Jordaan. Syn heit Cornelis Ligthart wie timmerman en winkelman, dy't epileptyske oanfallen hie. Syn mem Anna van Spall, dochter fan in dûmny, kaam út Klundert in Noard-Brabân. Syn beide âlden stoaren yn syn jonkheid. Ligthart studearre ôf oan de Grifformeard Kristlike Hegeskoalle Bloemgracht. Dêrnei wurke er op ferskate skoallen as ûnderwizer. Yn 1886 troude er mei Marie Cachet, dêr't er trije bern mei krige, twa dochters en in soan. Fanwege syn sykten waard er yn in sanatoarium opnommen.
Op 16 febrewaris 1916 stoar er neidat er yn in kanaal fallen wie en ferdronk.
Tsjessens
Tsjessens wie in delsetting op in terpke benoarden Waaksens, mar op de himrik fan Holwert, yn de gemeente Noardeast-Fryslân. De namme komt ek foar as Tjessens, Tiessens, Tziessens en Zsessens en soe komme kinne fan de jongesnamme 'Tjesse'.
Eartiids stie dêr it Hûs Tsjessens dat yn 1898, as lêste state fan Fryslân, ôfbrutsen waard (Wumkes, 1896).
De Tsjoele
De Tsjoele is in eardere delsetting en no fjildnamme noardeast fan Stynsgea yn de gemeente Achtkarspelen.
De namme komt ek foar as De Tjoele en op 't Zijule. De namme komt fan it Aldfryske 'tiola' dat 'juridysk register' betsjut.
Seahenge
Seahenge of Holme I is in monumint út de brûnstiid. It waard yn 1998 ûntdekt oan de kust fan it Ingelske greefskip Norfolk, by Holme-next-the-Sea.
Seahenge lei tûzenen jierren bedobbe yn feangrûn en is no troch de see bleatlein. Trochdat it doe in oanrekking mei lucht kaam, wie der de driging fan ferrotsjen. Der waard besletten ta archeologysk ûndersyk en it monumint dêrnei te konservearjen. Fan Seahenge waarden 55 lytse spjalten iken stammen fûn, dy't yn in 6 by 7 meter brede rûge sirkelfoarm delset wienen. Yn it sintrum wie in 167 jier âlde kapte iik omkeard yn de grûn set. Dendrogronologysk hat útwiisd dat de beammen yn de maitiid of simmer fan 2049 foar Kr. omkapt binne.
Der wurdt wol tocht dat Seahenge in soarte fan mortuariumfunksje hân hat, in plak foar ûntbining fan liken.
De opgraving hat in soad omtinken fan de media hân, mei troch protesten fan de pleatslike befolking dy't dit stik erfguod foar de eigen krite behâlde woe. Nei in konservearingsproses dat lang duorre hat, is Seahenge sûnt 2008 opsteld yn it Lynn Museum yn King's Lynn, Ingelân.
In pear hûndert meter fan Seahenge ôf waard noch in houten sirkel ûntdutsen (Holme II), dy't wol in situ holden is en oan waar en wyn oerjûn is.
Himelfeart fan Mozes
De Himelfeart fan Mozes, ek wol it Testamint fan Mozes neamd, is in algemien as apokryf beskôge joadske religieuze tekst, besibbe oan it Alde Testamint fan 'e Bibel, dy't benammentlik bekend is troch de ferwizings dy't dernei makke wurde yn it nijtestamintysk Brief fan Judas. It is ûnfolslein oerlevere yn 'e foarm fan ien inkeld skansearre manuskript út 'e sechsde iuw, skreaun yn it Latyn, dat yn 'e midden fan 'e njoggentjinde iuw yn 'e Biblioteca Ambrosiana te Milaan ûntdutsen waard troch Antonio Ceriani, en dat yn 1861 troch him publisearre waard. De Himelfeart fan Mozes is in pseudepigrafyske tekst ûnder de namme fan 'e Israelityske profeet en foaroanman Mozes, wêryn't dy koart foar syn ferstjerren profetearret oer wat der nei syn dea barre sil.
Datearring
Mei't der yn 'e tekst foarsizzings steane oer Heroades de Grutte (reg. 37 f.Kr.-4) en oare histoaryske persoanen út 'e iere earste iuw, geane de measte saakkundigen derfan út dat it yn 'e earste helte fan 'e earste iuw troch in anonym skriuwer optekene wêze moat. Oaren, lykwols, miene dat de ferwizings nei earste-iuwske figueren lettere tafoegings binne, en datearje de Himelfeart fan Mozes yn 'e earste iuw f.Kr. Op grûn fan eigenaardichheden op it mêd fan taaleigen, giet men der algemien fan út dat de oerlevere Latynske ferzje in oersetting is út it Gryksk, en dat de Grykske ferzje nei alle gedachten in fertaling út it Hebriuwsk wie of mooglik út in oare Semityske taal, lykas it Arameesk.
Ynhâld
De Himelfeart fan Mozes is ferdield yn tolve haadstikken, dy't sabeare besteane út 'e geheime profesijen dy't troch Mozes koart foar syn dea trochjûn wêze soene oan Jozua, syn opfolger as lieder fan 'e Israeliten. Yn H.f.M. 1 kiest Mozes, as er syn ein neieroan kommen fielt, Jozua út as syn opfolger en bejeftiget er him mei de boeken fan 'e Pentateûch (oftewol de Torah). Mozes syn rol as midsman tusken it Israelityske folk en God wurdt hjirby beklamme. Yn H.f.M. 2-5 giet de fertelling oer yn in profesije, wêrby't Mozes oan Jozua de skiednis fan 'e Joaden foarseit oant de twongen hellenisaasje ûnder de Seleusidyske kening Antiochus IV Epifanes (reg. 175-164 f.Kr.). Yn H.f.M. 6 wurde de Hasmoneeske foarsten fan Judeä en Heroades de Grutte mei dy syn soannen beskreaun.
H.f.M. 7 giet oer de Ein fan de Tiden, mar it manuskript is op dit punt sa bot skansearre dat de fragmintaryske tekst net mear te folgjen is. Yn H.f.M. 8 giet it geskrift fierder mei in beskriuwing fan in grutte ferfolging fan 'e fromme joaden troch skynhilligen, wylst H.f.M. 9 fertelt oer in Levyt dy't fan Takso hjit, en dy't him mei syn sân soannen leaver libben begrave lit yn in grot, as dat er tajout oan 'e druk om syn leauwe los te litten. Guon bibelwittenskippers ynterpretearje dizze beide haadstikken as in foarsizzing dy't te krijen hat mei de Ein fan 'e Tiden, mar oaren binne fan tinken dat haadstik 8 en 9 oarspronklik tusken haadstik 5 en 6 yn stien hawwe, en dat it hjir oer foarfallen út 'e tiid fan 'e Makkabeeske Opstân (167-160 f.Kr.) giet. H.f.M. 10 hat de foarm fan in hymne, wêryn't besongen wurdt dat God oan 'e Ein fan 'e Tiden fanwegen komme sil en dat dan de heidenfolken bestraft en Israel ferhege wurde sil. De tekst beslút mei H.f.M. 11-12, wêryn't Mozes Jozua oantreastet om 'e takomst net te eangjen, mei't Gods plan foar de Israeliten wurklikheid wurde sil.
It Proses fan Schamgorod
It Proses fan Schamgorod, yn it oarspronklike Frânsk: Le Procès de Shamgorod, is in toanielstik fan 'e hân fan 'e Joadsk-Amerikaanske skriuwer, heechlearaar, polityk aktivist, Nobelpriiswinner en holokaustoerlibbene Elie Wiesel (1928). It is, neffens de oantekenings dy't Wiesel deroan taheakke, in "tragyske klucht" yn trije bedriuwen, dy't spile heard te wurden ta gelegenheid fan it joadske Poerimfeest. Wiesel skreau it stik, wêryn't God oanklage wurdt foar kontraktbreuk, op grûn fan foarfallen dêr't er yn 'e Twadde Wrâldoarloch mei eigen eagen tsjûge fan wie yn it konsintraasjekamp Auschwitz. Le Procès de Shamgorod waard foar it earst útjûn yn 1979; yn 2006 waard it oerset yn it Frysk, mar dy fertaling is spitigernôch nea útjûn.
Histoaryske eftergrûn
Yn syn ynlieding ta it toanielstik jout Wiesel oan hoe't er sa by it ûnderwerp fan it stik kaam: "Middenyn it keninkryk fan 'e nacht wie ik tsjûge fan in nuveraardich proses. Trije rabbinen — allegear belêzene en fromme mannen — besleaten op in winterjûn om God oan te kleien om't er neat die om it ôfslachtsjen fan syn bern tsjin te kearen. It stiet my noch klear foar de geast: ik wie derby, en koe wol gûle. Mar nimmen gûlde."
It idee om God foar it gerjocht te daagjen is trouwens net unyk. Sa klage yn 2007 Ernie Chambers, in steatssenator foar de Amerikaanske steat Nebraska, God oan foar de tornado's dêr't syn steat geregeldwei troch troffen waard. Neffens de tillefyzjestjoerder KPTM Fox 42 woed er hawwe dat de rjochter in "permanint ferbod" oplei "dat de Beklage twong om op te hâlden mei beskate skeadlike aktiviteiten en mei it meitsjen fan terroristyske drigeminten." thumb|left|200px|Elie Wiesel.
Ynhâld
It Proses fan Schamgorod spilet yn East-Jeropa yn 1649, yn it stedsje Schamgorod, koart nei't der yn dy krite in anty-joadske pogrom plakfûn hat. Hoewol't sawol Schamgorod as de pogrom dy't it stedsje trof oan 'e fantasij fan Wiesel ûntspruten is, hat it ynsafier in histoaryske basis, dat der yn 1649 yndie in hiele weach fan pogroms tsjin joaden plakfûn yn it gebiet dat hjoed de dei ta de Oekraïne, Poalen en Wyt-Ruslân heart. Dy wiene in útfloeisel fan 'e Chmelnytsky-opstân fan 'e etnysk Oekraynske kozakken tsjin 'e Poalske oerhearsking.
Yn it stik arrivearje trije omdoarmjende joadske minstreels yn Schamgorod op 'e jûns foar it Poerimfeest, dêr't de oerwinning fan 'e joaden op harren aartsfijân Haman (sjoch: Ester) by fierd wurdt. Hja witte lykwols net dat it stedsje krekt troffen is troch in ûntheisterjende pogrom, wêrby't frijwol de hiele joadske mienskip ôfslachte is. In útsûndering is de herbergier Berish, waans frou en soan fermoarde binne en waans dochter Hanna mentaal stikken gien is oan 'e ferkrêfting en foltering dêr't se troch de breinroere kliber oan ûnderwurpen is. De minstreels beslute om God in proses oan te dwaan, en sykje in rjochterstribunaal, in oankleier en in ferdigener byinoar.
Fryske oersetting
Yn 2006 is Le Procès de Shamgorod troch Jacobus Knol fan Dokkum oerset yn it Frysk, ûnder de titel It Proses fan Schamgorod. Spitigernôch koed er der gjin útjouwer foar fine, dat Knol hat de oersetting inkeld foar himsels printsje en ynbine litten, mar hy is nea yn 'e hannel kommen.
Gewichtheffen op de Olympyske Simmerspullen
100px|right Gewichtheffen is in sport dy't al fan de earste moderne Olympyske Spullen ôf op it Olympyske programma stiet.
Skiednis
It gewichthefffen stiet al fanôf de Spullen fan 1896 op it programma. trije Spullen letter ûntbruts it gewichtheffen op it programma, mar fanôf 1920 is it in fêst ûnderdiel op de Spullen. Tidens de Spullen fan 2000 waard ek it gewichtheffen foar de froulju Olympysk.
Gewichtsklassen
fanôf de Spullen fan 1896 oant de Spullen fan 1904 waard der striden yn in iepen klasse yn twa dissiplines de gewichtsklassen waarden pas tidens de spullen fan 1920 ynfierd.
Medaljespegel
De top tsien fan lannen dy't by it gewichtheffen medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen.
Sicco Douwe fan Aylva
thumb|Sicco Douwe fan Aylva, 1794 troch [[Reinier Vinkeles ]] Jonker Sicco Douwe fan Aylva (Holwert, 30 maaie 1734 - Holwert, 1 april 1807), wie in Nederlânsk patriottysk steatsman.
Biografy
Sicco Douwe van Aylva folge in militêre oplieding en wie luitenant yn it Steatkse leger. Op 3 maaie 1780 folge hy Eyso de Wendt – in fortúnlike frijfeint weromkommen út de East en in oanhinger fan de Fan Aylva's - op as grytman fan Westdongeradiel. Van Aylva wie in steatsgesind steatsman en wie foarstanner fan de beheining fan de macht fan de erfsteedhâlder yn Fryslân. As sadanich jildt hy as in "foarstanner fan de Fryske frijheid". Court Lambertus fan Beyma, ien fan de foaroanmannen fan de Fryske patriotten, wie de sekretaris fan de gritenij. Yn 1784 waard hy kolonel fan it frijkorps yn Ljouwert. Yn 1787 stipe er de opstannige Frjentsjerter Steaten. en wykte út mei syn broer nei Bremen ta. Syn graasjefersyk oan de prins waard ôfwiisd. Earst yn 1788 kaam hy nei Frankryk dêr't er him by oare Fryske ballingen foege. It kaam hast ta in duel mei Daendels. Hy is skildere troch Peter Groenia. Syn offisjele ôfsetting as grytman wie yn 1789, doe’t hy opfolge waard troch Pieter Edzard baron van Harinxma thoe Slooten, ynearsten in patriot, mar yn septimber 1787 oerrûn nei de steedhâlderlike partij.
thumb|left|260px|Aylvastate yn Ternaard Sicco Douwe fan Aylva kaam nei de Bataafske Revolúsje yn april 1795 werom yn Fryslân en wie mei ds. Thomas Joha (1750-1812) – dêr’t er mei befreone wie - en Johannes Hubertus Huber ien fan de lieders fan de Federalisten dy’t foarstanner wiene fan de gewestlike autonomy. Troch harren tsjinstanners, de radikale Unitaarjers waarden se sjoen as aristokraten dy’t allinnich fan it Hûs fan Oranje of woene. Yn 1795 waard Fan Aylva lid fan de Gearkomste fan Provysjonele Represintanten, in bûnt selskip dat tydlik de Steaten fan Fryslân ferfong. Yn juny 1795 waard er yn de Rie fan Represintanten fan Fryslân keazen. Yn 1796 waard er troch radikalere krêften twongen om ôf te gean.
Under kening Loadewyk Napoleon (1806-1810) wie Van Aylva fan 1806 oant syn ferstjerren lid fan it departemintaal bestjoer fan Fryslân. Sicco Douwe van Aylva ferstoar op 72-jierige leeftiid, op 1 april 1807 yn Holwert.
Sint-Martinustsjerke
Dit binne inkele Sint-Martinustsjerken:
Oare lannen
Ek in oare lannen binne Sint-Martinustsjerken te finen, bygelyks yn Andorra, Belgje, Frankryk en Kroaasje.
Uskwert
thumb|De tsjerke op de wierde Uskwert (Nederlânsk: Usquert) is in plak yn de gemeente It Hegelân, yn de provinsje Grinslân.
Foar 1990 wie Uskwert it haadplak fan de gemeente mei deselde namme. Dat jier is it mei Warffum, Kantens en Hefshuzen opgien yn de gemeente dy't Iemsmûn hiet. Sûnt 1 jannewaris 2019 is Uskwert by de doe foarme gemeente It Hegelân yndield.
Uskwert is it meast noardlike plak fan de rige wierden Westerwytwert, Middelstum, Toarnwert, Kantens, Eelswert, Rottum, Helwert, Kleasterwytwert en Uskwert, allegear op de eastlike igge fan de eardere Fivelboezem. It doarp wurdt fernijd yn de libbensbeskriuwing fan Liudger. Der is dan al in oratoarium, in kapel. Letter wie Uskwert seendtsjerke fan in proasdij.
Benoarden it doarp leit de Noardpolder mei it haventsje fan Noardpoldersyl. De skippen dy't dêr thús hearre, hawwe de letterkoade UQ (nei it Nederlânk: Usquert).
It eardere riedhûs fan Uskwert is yn 1930 boud troch Berlage yn de styl fan it rasjonalisme en is in ryksmonumint. It hat in toer mei twa klokken. Al by de bou fan de toer die bliken dat er net oan de estetyske easken foldie. Dit soe oplost wurde troch de toer wat heger te meitsjen. De oannimmer begrutte de ekstra kosten op fl. 1200,-. De gemeenteried fan Uskwert woe lykwols net ta de bûse en Berlage hat dit bedrach doe mar út eigen beurs beskikber steld. De Feriening Hendrick de Keyser is sûnt 1990 eigner fan it pân. Yn 1991 waard it restaurearre.
De nôt- en pelmole Eva stamt oarspronklik út 1818 en is nei in brân op 'en nij boud.
Justjes bewesten Uskwert rint de Uskwertermear.
Eardere gemeente
De gemeente Uskwert bestie oant 1990 neist it haaddoarp út de doarpen en buorskippen: 't Bosk, De Streek, Noardpoldersyl, Waadwert en Westerhoarn.
Jaap van Dijk
Jaap van Dijk (Frjentsjer, ?) is in byldzjend keunstner út Tsjummearum. Syn Mavo-dekaan woe him nei de keunstakademy hawwe, mar it waard by tafal de slachtersoplieding. Jûns siet Jaap lykwols faak te tekenjen. Op oantrunen fan syn omjouwing doarde er yn 1966 fan syn hobby tekenjen (en letter skilderjen) syn berop te meitsjen. As lid fan de Frjentsjerter keunstferiening Fasit wurke er earst yn it âlde molkfabryk fan Rie.
Van Dijk wurket meast mei oaljeferve. Yn kleur mar ek wol yn swart-wyt. Hy makket realistysk-figurative oaljeferveskilderijen, portretten en lânskippen. Ek hynders en kij binne faak tema yn syn skilderingen.
Jaap jout ek kursussen en workshops skilderjen mei akryl.
Marjolein Spitteler
thumb|right|220px| Marjolein Spitteler (De Bosk, 1966) is in byldzjend keunstner en yllustratrise út Easterwâlde. Har oplieding krige se oan de Hegeskoalle foar de Keunsten yn Arnhim.
Jaap van Dijk
Eksposysjes fan him wienen û.o. yn it Lânboumuseum yn Eksmoarre (2003), Go Gallery yn Amsterdam en by Keunsthannel Wolters yn Harns (2004). Jaap van Dijk is dielnimmer oan Slykwurk, in keunstrûte troch It Bilt.
Durkje Haringa
Durkje Haringa (Drylts, 1942) is in Fryske byldzjend keunstner. Har atelier stiet oan de Eastersanning yn Aldegea.
Marjolein Spitteler
As lid fan de stifting Keunstwerf besiket se middels ferskate aktiviteiten it keunstsinnige yn kulturele libben yn de Stellingwerven te aktivearjen. Foar it Botanysk wurdboek fan de KNNV troch Henk Eggelte makke se yllustraasjes. Se is ek lid fan de Feriene Eastyndyske Inketkompanjy.
Durkje Haringa
Sûnt 2003 makket se diel út fan de Keunstrûte Smellingerlân. Durkje Haringa hat û.o. eksposearre yn it gemeentehûs fan Opsterlân (Beetstersweach), galery “De Wâlden” (Wynjewâld), galery “’t Spinsel” (Midslân), “It Sleeswijckhuys” yn (Warkum), galery “De Wylch” (Gersleat), “Pip’s Gallery” (Ljouwert) en “De Skierstins” (Feanwâlden).
Marjolein Spitteler
Romte yn relaasje ta it platte flak stie de ôfrûne jierren sintraal. Om it ferskynsel "libben' te ferbyldzjen is har grutste driuwfear. Yn har stribjen de trijediminsjoale romte wer te jaan brûkt se faak tsjinstelde eleminten yn har wurk: foarm/leechte en yllúzje/mentale romte.
Marjolein Spitteler krige in Startstipendium en wûn de Buning Brongers Priis. Eksposysjes fan har wurk wienen yn Den Bos, Amsterdam en De Haach.
Earehôf De Gerdyk
thumb|Earehôf De Gordyk It earehôf De Gerdyk leit op it algemiene begraafplak fan De Gerdyk oan de súdkant fan dat plak. Op it begraafplak lizze seis grêven dy’t ûnderhâlden wurde troch de Commonwealth War Graves Commission. Op de grêven steane ûndersteande nammen:
Skiednis
Op 8 septimber 1941 wie in Wellingtonbommesmiter, de Z8871 fan it 9e Squadron, op missy nei Berlyn doe’t er oanfallen waard troch in Dútske nachtjager. It tastel stoarte koart dêrop del op de Brêgeleane yn Terwispel. Alle bemanningsleden kamen by de crash om it libben. Se lizze begroeven op dit earehôf. Dy nacht stoarte noch in bommesmiter fan itselde type by Drachtster Kompenije del.
Peter Lageweg
Peter Lageweg (19 desimber 1985) is in Nederlânsk kuorballer. Hy spilet foar LDODK út De Gerdyk.
Prizekast
By club:
Yndividueel:
Wim van Krimpen
Wim van Krimpen (Grins, 2 maart 1941) is in Nederlânske keunsthistoarikus en bestjoerder, earder galeryhâlder en direkteur fan de Keunsthal yn Rotterdam, it Frysk Museum yn Ljouwert en it Gemeentemuseum yn De Haach. Krige yn 1998 de Fryske Parsepriis.
Biografy
Van Krimpen begjint syn wurksume libben mei in galery yn Amsterdam. Hy is ek inisjatyfnimmer fan de KunstRai yn Amsterdam yn 1982.
Fan 1988 oant 1994 is Van Krimpen interim-direkteur fan de Keunsthal yn Rotterdam, en oant 2000 direkteur. Sûnt 1 maart 1998 is hy tagelyk ek direkteur fan it Frysk Museum yn Ljouwert. Yn beide musea hat hy fernijende ideeën tapast. Per 1 jannewaris 2001 wurdt hy direkteur fan it Gemeentemuseum De Haach yn De Haach. Op 1 jannewaris 2009 nimt Van Krimpen ôfskied as direkteur fan it museum, dêr't hy opfolge wurdt troch de jonge keunsthistorikus Benno Tempel (1972).
Yn Rotterdam wie Van Krimpen ek lid fan it 'Welstandscollege Rotterdam' en fan 1990 - 1992 lid fan it Quality Team Kop fan Súd. Dêrneist hat hy ferskate bestjoerlike funksjes beklaaid, lykas fan de Mondriaan Stichting, fan de Foundation European Art Manifestation, fan Stichting Nederlân Wrâldtentoanstellingen en Stichting Noordkunst.
Frysk Museum
Van Krimpen fynt dat it museum him beheine moat ta syn eigen taken en fiert inkele reorganisaasjes troch dy't him net botte populêr meitsje. Sa ûntnimt hy de provinsjale museumkonsulint syn kantoarromte yn it museum en stjit hy twa gebouwen ôf dy't troch it museum ûnderholden wurde: it midsiuwske tsjerkje fan Jannum en Fogelsanghstate. Van Krimpen reorganisearret ek de yndieling fan it museum. It âlde sulver út de kelder wurdt nei boppen helle. De dikke foardoar fan Gunnar Daan út de 90-er jierren wurdt troch glês ferfongen sadat it museum ynsjoen wurde kin. Van Krimpen hat in hûs yn Warkum.
Gemeentemuseum
Yn 2006 rekket Van Krimpen yn opspraak nei oanlieding fan de ferkeap op Sotheby's fan it stillibben 'lânskip mei stêd' fan de Russyske skilder Ilja Masjkov. It ôfstjitten fan it skilderij blykt inkele miljoenen mear op te bringen as ferwachte.
Yn desimber 2007 beslút it Gemeentemuseum foto's fan de Iraanske keunstenaresse Sooreh Hera net te toanen dêr't de profeet Mohammed yn ferbân brocht wurdt mei homoseksualiteit. MuseumgoudA ferklearret him ree it wurk wól te eksposearjen.
Publikaasjes
Wim van Krimpen hat meiwurke oan ferskate publikaasjes, wêrûnder:
Strjitten yn Aldehaske
thumb|right|200px|Jousterdyk De Strjitten yn Aldehaske:
Alfred Russel Wallace
Alfred Russel Wallace (Llanbadoc (Wales), 8 jannewaris 1823 – Dorset (Ingelân) 7 novimber 1913) wie in Britsk natuerûndersiker, geograaf, antropolooch en biolooch (entomolooch). It meast bekend is er wurden troch it ûnôfhinklik ûntfâldzjen fan in evolúsjeteory, dêr't Charles Darwin him troch twongen fielde om syn eigen, earder betochte, teory te publisearjen.
Wallace hat in soad ûndersyk yn it fjild dien, earst yn it streamgebiet fan de Amazône en dêrnei yn de Yndyske Arsjipel, dêr't er de rin fan de Wallaceline formulearre. Wallace wurdt beskôge as de meast foaroansteande saakkundige fan de 19e iuw op it mêd fan geografyske fersprieding fan bistesoarten en wurdt wolris de "heit fan de biogeografy" neamd. Wallace wie ien fan de grutste tinkers fan de 19e iuw wat evolúsje oanbelanget, wie mei-ûntdekker fan de natuerlike seleksje en hat ek fierders in tal bydragen oan de ûntjouwing fan de evolúsjeteory levere; ûnder oaren it konsept fan aposematyske kleurferoarings by bisten en it Wallace-effekt, in hypotese oer hoe't natuerlike seleksje harres ta it ûntjaan fan soarten docht troch barriêrefoarming tsjin it ûntstean fan hybrides.
Wallace waaard sterk oanlutsen troch ûnkonvinsjonele ideeën. Hy hinge it religieus spiritualisme oan en leaude yn de net-materiële oarsprong fan de minsklike geast, wat him op krityk kaam te stean fan de fêstige wittenskip, fral fan oare betide foarstanners fan de evolúsjeteory. Neist wittenskipper wie Wallace ek sosjaal aktivist dy't tige kritysk foar it doetiidske ûnrjochtfeardige sosjale- en ekonomyske systeem fan Grut-Brittanje oer stie. Syn niget oan biogeografy makke him ek ta ien fan de earste foaroansteande wittenskippers dy't yn noed siet oer de gefolgen fan it minsklik hanneljen foar it miljeu. Wallace wie in fruchtber skriuwer oer wittenskiplike en sosjale ûnderwerpen; syn ferslach fan syn observaasjes en avontoeren by syn ûndersyk yn Yndoneezje en Maleizje, Ynjeske Arsjipel, wie ien fan de meast populêre en ien mei de measte ynfloed op de wittenskip yn de 19e iuw.
De Wallaceline
De 'Wallaceline' (Ingelsk: Wallace Line) is in teoretyske line dy't tusken Borneo, Selebes en eastlik fan Baly rint. Dy streek ferdielt de soölogy fan Aazje en Austraalje. Bewesten fan de line fûn Wallace fral spesimens mei sibben yn Aazje, eastlik fan de line soarten besibbe oan dy fan Austraalje.
Luitzen Stellingwerf
Luitzen J. Stellingwerf wie in boer en bestjoerslid út de Warkumer Wiske tusken Warkum en Hylpen.
Neist boer wie er foarsitter fan de tariedingskommisje fan de ruilferkaveling "Koudum". Stellingwerf wie yn dy funksje meardere kearen yn de slach mei "Fûgeltsjelju" fan VRM. As boer mei 42 bunder lân en mei mear as hûndert kij wie er aktyf yn de Stifting ta Befoardering fan it Lânboukundich Undersyk en de pleatslike ôfdieling fan de Fryske Maatskippij fan Lânbou. Letter se er haadbestjoerslid wurde. Doe't de tarieding fan de ruilferkaveling sa goed as klear wie, kaam de Natuurwetenschappelijke Commissie (NWC) ynienen mei in kleem op 1780 hektare natuergebiet. It soenen yn 1976 úteinlik 380 hektare wurde. Foar syn hâlding yn dizze diskusje krige Stellingwerf yn 1977 de Fryske Parsepriis.
Durk Dikland
Durk Dikland (Ljouwert, 8 jannewaris 1972) is in Frysktalige sjonger en gitarist út Grollo. Hy spile yn de Frysktalige punk- en rockband Bombarje. Hy is de broer fan Germ Dikland dy't ek yn Bombarje spile.
Ree
250px|thumb|right|ree De (of it) ree (Capreolus capreolus) is in lyts algemien soarte hart dat benammen yn Europa foarkomt. Yn Aazje libbet de besibbe Sibearyske ree (Capreolus pygargus). It heart ta de Artiodactyla.
Beskriuwing
De folwoeksen reebok hat in ienfâldich gewei, besteande út maksimaal trije punten. It gewei is maksimaal 25 sintimeter lang. Yn de winter groeit it gewei, en de basthûd wurdt ôfskuord tusken maart en juny. Tusken oktober en jannewaris wurdt it gewei ôfsmiten. In inkelde kear komme ek wyfkes (reegeit) mei in gewei foar. In ienjierrige jonge reebok mei allinnich noch twa knopkes wurdt ek wol knopbok neamd. As it gewei noch gjin fertakkingen fertoant, wurdt it in spitser neamd; en heart by in leeftiid fan om ende by de twa jier. In gaffel hat ién fertakking en de byhearrende reebok is dan twa a trije jier. Aldere reebokken hawwwe in saneamde seiseinder, mei twa kear trije punten. Op lettere leeftiid soenen se wer in fertakkingsleas gewei krije kinne.
De ree hat in kop-romplingte fan 95 oant 140 sintimeter, in lichemsgewicht fan 16 - 35 kilogram en on skofthichte tusken de sechtich en njoggentich sintimeter. Mantsjes binne oer it generaal grutter as wyfkes. Mantsjes hawwe gemiddeld in skofthichte fan 64 - 67 sintimeter, wyfkes fan 63 - 67 sintimeter.
Hâlden en dragen
De ree is in "knabbelder": hy fret brombeien, beien, twigen, skeuten, knoppen en leaten fan strûken en beammen as roazestruken en konifearen, krûden, gerzen, blêden, nuten, poddestuollen en lânbougewaaksen as tulpen, nôt en kroppen. Simmerdeis fiet er him ek mei jonge bledjes, en yn de hjerst ek mei ikels, wylst knoppen en twigen winterdeis mear fretten wurde. Hy is frij selektyf en yt allinnich de meast fiedsume dielen fan in plant. Tusken frette en wjerkôgje sit meastal sa'n ién (simmer) oant twa oere (yn de winter).
De ree is benammen yn 't skimer aktyf. Fan septimber - april is hy benammen nachts aktyf. Fan maaie - augustus is hy ek mear oersdeis te sjen, en yn gebieten dêr't hy net fersteurd wurdt lit hy him ek mear oerdei sjen.
Beide geslachten hawwe it grutste diel fan it jier in territoarium. Meastal oerlapet it territoarium fan in mantsje dat fan ien of mear wyfkes. De territoaria fan mantsjes oerlaapje elkoar net, en de grinzen fan in territoarium wurde oer it algemien bepaald troch de grinzen mei aangrinzjende territoaria fan oare mantsjes. Territoaria fan wyfkes oerlaapje elkoar meast net, maar soms oerlapet it territoarium fan in âlder wyfke hielendal of foar in part dat fan har dochters. Reeën libje meast solitêr. Soms libje se yn lytse groepkes fan in wyfke, har keallen en inkeldris in bok. Ienjierrige reeën libje meastentiids ek yn groepkes. Ienjierrige geiten libje meastal yn groepkes fan twa, ienjierrige bokken yn groepks fan twa oant fjouwer, soms mei âldere bokken sûnder in eigen territoarium.
De ree wordt maximaal tweintich jier âld, mar de measte bisten wurde yn it wyld mar sân of acht jier âld. Wyfkes wurde wat âlder as mantsjes.
Bevers en goffers
De bevers en goffers (wittenskiplike namme: Castorimorpha) foarmje in ûnderskift fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (Mammalia) en it skift fan 'e kjifdieren (Rodentia), dêr't û.m. de bevers en de goffers ta hearre. Der binne sa'n hûndert libbene soarten bevers en goffers, wêrfan't de measten yn Noard- en Midden-Amearika libje, mei in pear yn it noarden fan Súd-Amearika en ien yn Jeraazje.
Ree
Fuortplanting
Mantje en wyfke|thumb|right|bok en geit As ienige evenhoevige hat de ree in ferlingde draachtiid. De brûnsttiid falt yn july en augustus, mar pas ein desimber, nei in ferlingde draachtiid fan 150 dagen, komt it embryo ta ûntwikkeling. Hjirnei duorret it noch sa'n 144 dagen foardat it keal smiten wurdt, ein maaie, begjin juny. Geiten dy't net yn de simmer drachtich wienen reitsje yn oktober in twadde keer brûnstich. Dizze bisten sille gjin ferlinge draachtiid ûnderfine, en harren keallen wurde om deselde tiid smiten as de bisten dy't simmerdeis drachtich rekken.
Trijekwart fan alle woarpen binne twillings, mar ek ienlingen en trijelingen kommme foar. It jong is by de berte 1,3 - 2,3 kilogram swier en hat in brunich swarte facht mei rigen wite flekken oer de rêch en de flanken. Op de boppelippe rint in dúdlike swarte snor. Nei seis wiken ferdizenje de flekken, en yn oktober binne de flekken ferdwûn. De sûchtiid duorret seis oant tsien wiken. Jonge keallen wurde sa'n seis oant tsien kear deis sûge foar in pear minuten, âldere keallen mar twa oant trije kear deis. De rest fan de tiid binne de keallen allinnich. Twillings wurde meast apart fan elkoar sûge, sa'n tweintich meter út elkoar.
It jong bliuwt by de mem oant de folgjende woarp, dêrnei wurdt it fuortjage. meastal binne bisten nei fjirtjin moannen geslachtsryp, mar der binne gefallen bekend wêrby't bisten al nei fjouwer moannen geslachtsryp wienen.
Fersprieding en leefgebiet
250px|thumb|right|Fersprieding fan it geslacht Capreolus De ree libbet tyn boskrike streken mei iepen plakken en oangrinzjende fjilden. Soms is hy ek te sjen yn hege heidefjilden. Yn de skimer weaget er him yn iepen terrein om te weidzjen. Op in waarme dei bliuwt hy hjir wolris. Mar meastal ferskûlet en rêstet hy yn de beskutting. Yn sommige gebieten yn Europa libbet hy lykwols ek yn iepen lânbougebieten, as dêr genôch beskûl (lykas houtwâlen) en fretten yn de buert is.
De ree is yn Europa de meast foarkommende hartesoarte, en syn oantallen binne groeiende. Hy komt foar yn hast hiel Europa, mei útsûndering fan Ierlân, dielen fan Ingelân, Wales, Portegal en Grikelân, Noard-Skandinaavje en Yslân. Ek komt hy foar yn Noard-Turkije en de Kaukasus. Hy hâldt him op oant by it seenivo (ûnder oare op de Waadeilannen) oant boppe de beamgrins.
De ree yn Fryslân
De ree is de ienige hartesoarte dy't yn Fryslân yn it wyld foarkomt. De lêste jierren binne der ek groepkes daamharten by it Lauwersmargebiet en yn it Ketliker Skar te sjen, mar dat binne nei alle gedachten ûntsnapte eksimplaren. Neandertalers bejagen de harten al yn de prehistoarje. Yn Wynjewâld binne hjirfan spoaren fûn en by opgravings binne troch Fryslân ek geweien fûn. Guon dêrfan wienen bewurke ta ark bewurke. Op It Amelân en Skylge is de ree yntrodusearre. Op Skylge binne se troch minsken mei opsetsin útsetten. Op It Amelân kaam in reebok oer it Waadnei it eilân. Jagers hawwe der doe in pear reegeiten byhelle. Wyls binne der al mear as hûndert neikommelingen sinjalearre. De ree fielt him it bêste thús yn heal-iepen lânskippen, leafst op sângrûnen. Mar ek yn moerasgebieten as de Alde Feanen en de Lendefallei wurdt de ree hieltiten talriker. De lêste jierren ek mear en mear yn iepen gebieten, oant sels op de klaai. Omdat de tichtheid fan de populaasje yn it oarspronklike leefgebiet tige tanomd is sykje se nije leefgebieten. As der gefaar driget en der is gjin bosk yn de omjouwing dan drave se ein it iepen fjild yn en skûlje yn hege lânbougewaaksen, yn de ûnderwâl of yn rûge stikjes lân.
Yn Fryslân komme net folle reeën troch predaasje om it libben. Hûnen meie oer it generaal yn natoergebieten net los rinne. De "normale" wylde predators fan folwoeksen bisten binne yn Fryslân net oanwêzich. Omdat de ree frij om rint, is it ferkear ien fan de grutste deadsoarsaken foar de ree. Sûnt 1950 wurdt de ree middels de jachtwet beskerme. De ree stiet net op de Nederlânske Reade List foar sûchdieren en wurdt dus net bedrige. De populaasje fan reeën wurdt beheard troch jagers fan de wyldbehearienheid ter pleatse. Yn Nederlân waarden yn 1994 mear as 11.000 reeën sjitten. Ten opsichte fan de eardere desennia is dit in fermannichfâldiging, trochdat der hieltiten mear reeën komme.
De motiven dy't foar de systematyske jacht op de ree jûn wurde binne:
Trivia
Yn it oarspronklike boek fan Felix Salten is Bambi in ree.
Kapeseachbekken
thumb|right|250px|Kapeseachbek De Kapeseachbekken (Lophodytes) foarmje in skaai yn de famylje fan de Einfûgels. It skaai hat mar ien soarte, de Kapeseachbek (Lophodytes cucullatus).
Roardastate (Eastersee)
De Roardastate is in âlde state yn Eastersee. Yn it doarp stiet it Roardamonumint mei de earste stien fan de stins út 1651.
Kapeseachbekken
Untwikkeling
Yn 2002 die by ûndersiik bliken dat de Kapeseachbek nauwer besibbe is oan de Lytse Seachbek (Mergellus albellus) as dy beiden besibbe binne oan de Seachbekken. It is dêrom 1 desimber 2003 útsteld dy twa monotypyske skaaien, Mergellus en Lophodytes, gear te foegjen ta ien skaai, bûten de Seachbekken.
Tinga (Snits)
thumb|Tinga Tinga is in eardere delsetting yn de himrik fan Snits. Hy is no in wyk fan de stêd Snits. De namme komt ek foar as Inghae, Snekera Jngae, Itingae en int Niegae en hat de betsjutting fan 'yn de klokslach fan Snits'. De wenwyk telt (yn 2008) 2270 ynwenners en hat een oerflakte fan 116 hektare (dêrfan is 2 hektare wetter).
Lizzing en berikberheid
thumb|left|''Westside fan de Molekrite (2011) De wyk grinzet yn it noarden oan de wyk Lemmerwei-West, yn it easten oan Dúnterpen en yn it westen oan de Geau.
De grutste ferkearsier fan de wyk is de Molenkrite. De Rykswei 7 foarmet de noardlike grins, de Lemmerwei de eastlike. Yn de wyk rinne gjin wetterwegen.
Histoarje en bebouwing
De wyk Tinga is yn de jierren 60 oanlein troch de gemeente Snits, dy't dêrfoar meardere sates oankeapje moast. Dy pleatsen binne, op ien nei, allegear ferdwûn. De wyk krige syn namme troch de Tingapolder, dêr't de wyk yn lei.
Yn de wyk leit Sportpark Tinga en Sportpark Fuotbalferiening Snits Wyt Swart. De strjitten binne neamd nei ûnderdielen fan mûnen, sa't te begripen falt yn in polderwyk. De wykferiening hjit De Spil en sit yn it lyksa neamde wyksintrum De Spil.