cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Wesselius Balster Kool van Heerens
Syn efternamme wie earst Kool; letter wizige hy dizze yn 'Kool van Heerens'. Soksoarte wiziging gie yn dy tiid blykber maklik. Kool van Herens wie al jong notaris op It Hearrenfean. Earst wenne hy oan de Fok. Nei alle gedachten folge hy yn 1805 notaris J.G. Semler op. Hy boaske yn 1807 mei Jacoba van Schuylenburch út Delft. Yn 1808 kocht hy foar f. 18000,-- it grutte pân op de hoeke Nijbuorren/Van Kleffensleane fan de erven P. Eekma, dy't der oant dan as abbekaat sitten hie. Sjoen it hege bedrach foar dy tiid sil der in soad lân by west hawwe.
Kool van Heerens wie yn de Frânske tiid ek sekretaris fan de fjouwer mairieën wêrút Skoatterlân bestie (It Hearrenfean, De Knipe, Mildaam en Sint Jansgea) tsjin in jierliks salaris fan f. 800,--. Fierders wie hy ûntfanger foar de ferpûning ( in soarte grûnrinte). Hy wie yn 1813 lid fan de Nasjonale Garde en yn 1814 (ûnder Kening Willem I) offisier fan de lânstoarm (in soarte boargerwacht om de oarder te bewarjen).
Hy hie in soad eigendommen fan Gersleat oant Sint Jansgea en fan Ketlik oant Aldskoat. Faak joech er foarskotten oan earme ferfeanters ûnder de kondysje, dat de ûndergrûn syn eigendom waard. Yn 1827 ferstoar hy oan moeraskoarts, dat nei de oerstreaming fan 1825 in soad slachtoffers makke. Syn widdo en bern bleaunen oant 1841 yn it hûs wenjen. It hûs waard dêrnei ferkocht en brocht mar f. 9700,-- op. Der wie in fraaie tún by, grut 21 are mei 100 "exquise" fruchtbeammen en in stalling foar twa hynders; mei frije opslach oan de Lynbaan-singel. Op it Hearrenfean is de Koolsingel nei him neamd.
Matthijs Röling
thumb|right|200px|Selsportret Matthijs Röling (Eastkapelle, 31 maart 1943) is in byldzjend keunstner út Ezinge. Hy kin beskôge wurde as geastessibbe fan de 3e generaasje fan de Groep fan de figurative abstraksje, by ôfkorting 'De Groep' neamd.
Karriêre
Röling folge syn oplieding fan 1960 ôf oan de Keninklike Akademy yn De Haach en dêrnei oan de Ryksakademy fan Amsterdam. Syn earste museale tentoanstelling wie yn 1965 yn it Drintsk Museum yn Assen. Yn 1972 waard hy dosint oan de Akademy Minerva fan Grins.
Syn artistike trochbrek kaam yn 1976 mei in searje stillibbens neamd "Kastkes". Yn 1983 makke hy syn earste grutte wandskildering yn it Nijsinghhûs yn Eelde.
Tegearre mei Wout Muller en Henk Helmantel stie hy yn Grins oan de widze fan it Noardlik realisme. Sa makke hy tegearre mei Wout Muller yn 1987 de muorreskildering ‘De beam fan de kennis’ yn de aula fan it Akademygebou fan de Ryksuniversiteit Grins. Rjochts ûnder op de skildering binne de gesichten fan prof.mr. B.V.A. Röling (de heit fan Matthijs) en prof.dr. H.W. van Os (inisjatyfnimmer foar de nije skildering) te herkennen.
Wurk fan Matthijs Röling is te sjen by Galery Mokum yn Amsterdam. Museums en ynstellingen mei wurk fan Röling: Drintsk Museum (Assen), Karmelkleaster (Drachten), Scheringa Museum foar Realisme (Spanbroek) en it Universiteitsmuseum fan Grins.
Flap oan 't lewant
In flap oan 't lewant of flap oan de wand is in opklaptafel. Nei it brûken waard dizze útklapt tsjin de muorre. Yn Hylpen wie de ûnderkant fan it blêd mei bygelyks in bibelsk taferiel beskildere.
Fjouwerhuzen (Jirnsum)
Fjouwerhuzen is in buorskip yn de gemeente Ljouwert. Fjouwerhuzen leit krekt besuden Jirnsum.
Rintjemastate
Rintjemastate wie in state yn Eastrum, gemeente Dongeradiel. Op it steed fan de state is no in grut gat yn de doarpsterp.
De state wurdt foar it earst neamd yn 1498 as de Saksyskgesinde haadlingen Schelte Tjaerda fan Rinsumageast en Take Heemstra in huys toe Aestrum dat Jaerla toe hoorde, ende hiete Ryntiama huys. Galt Jaerla waard dêrby finzennomd. Yn 1511 wienen Æmke Jaerla en de bern fan syn broer Botte eigeners fan dit 'Jaerle guet'. Yn 1640 wie juffer Perck fan Roorda, widdo Emingha de eigenaresse. Har man, Pybo fan Eminga wie in pakesizzer fan Minne Eminga en Eelck Jaerla, in dochter fan Amke Jarle. Yn 1698, 1700 en ek noch yn 1728 wie de state eigendom fan Tiberius Pipinus fan Eminga dy't yn Goutum op Wiardastate wenne. De pleats fan 90 pûnsmiet (33 hektare) waard al dy tiid ferpachte oan Jan Jansen. Letter is it guod ferkocht, want yn 1832 wie Anne Siebrens Mellema mei oaren eigener en grif de brûker.
Berg (Wynskoat)
De nôt- en pelmûne Berg oan de Grintwei 63 is de meast westlike fan de trije mûnen yn de Grinslânske stêd Wynskoat.
De mûne waard yn 1854 boud en bleau yn de 20e iuw yn it besit fan de famylje Berg. Dat ferklearret ek de namme fan de mûne.
Sûnt 1953 wie de gemeente Wynskoat eigner fan it monumint. Tsjintwurdich is dat de gemeente Aldamt, dêr't Wynskoat sûnt 2010 ûnder falt.
De mûne is de iennige fan de trije Wynskoater mûnen mei noch altiten selsswichting. De flecht is 22,65 meter.
Fuotbalferiening De Gordyk
Fuotbalferiening De Gordyk spilet op de fjilden oan de Mientewei op De Gordyk. De feriening is oprjochte op 25 augustus 1920.
De feriening hat 5 senioareteams, 5 junioareteams en 15 pupilleteams (2008).
Epeus van Humalda van Eysinga
Jonkhear Ayzo Epeus van Humalda van Eysinga (Ljouwert, 8 novimber 1878 - Laren, 4 novimber 1958) wie in Frysk keunstskilder, tekener en grafikus. Hy wie learling fan Theo van Hoytema, en studearre oan de Haachske Akademy en letter by D. Bautz.
Hy eksposearre syn wurk yn 1919 op de tentoanstelling fan Friesche Kunstenaars en yn 1938 yn Antwerpen en fierders geregeld op dy fan de feriening 'St.Lucas' yn Laren en Bussum. Hy wie lid fan 'St.Lucas', 'Laren-Blaricum' en 'Naarden-Bussum'. It Ryks-Printekabinet hat houtfiken oankocht.
Syn ûnderwerpen wienen fûgels, stillibbens en planten. Hy skildere tear realistysk. Hat him nei wenjen setten yn Laren oan de Houtwei 23.
Hy hat lid west fan 'e keunstnersferiening Sint Lucas yn Amsterdam.
Departemint fan de Iems
It Departemint fan de Iems bestie fan 1798 oant 1801. De haadstêd wie Ljouwert. It departemint makke diel út fan de Bataafske Republyk.
It departemint waard foarme troch it gearfoegjen fan:
Yn 1801 waard dy yndieling feroare. De noardlike helte fan Fryslân waard in part fan it Departemint Fryslân, 'Stêd en Lân waard in eigen gebiet en krige de namme Departemint Stêd en Lannen fan Grinslân. It eilân Skylge gie oer nei it Departemint Hollân.
Keppeling om utens
Kaart fan de Bataafske Republyk 1798-1801
Fjouwerhuzen (Súdwest-Fryslân)
Fjouwerhuzen is in buorskip yn de gemeente Súdwest-Fryslân, foarh. Wûnseradiel. Fjouwerhuzen leit súdwestlik fan Allingawier.
SGML
SGML, folút Standard Generalized Markup Language (Standert Generalisearre Markear Taal), is in metataal dêr't markeartalen foar it opmeitsjen fan dokuminten yn definiearre wurde kinne. SGML is ôflaad fan GML fan IBM, dat yn de 60-er jierren fan de 20e iuw ûntwikkele is troch Charles Goldfarb, Edward Mosher en Raymond Lorie (fan wa't de inisjalen fan de famyljenammen ek de ôfkoarting GML foarmje).
SGML is oarspronklik makke foar it algemien tagonklik meitsjen fan dokuminten yn grutte, lang rinnende projekten binnen bygelyks de oerheid en de fleantúchyndustry. It waard ek lang brûkt yn de grafyske sektor, mar de bewurklikens en kompleksiteit wie in obstakel foar grutskalich gebrûk op lytsskalige projekten.
SGML is in ISO standart: "ISO 8879:1986 Information processing—Text and office systems—Standard Generalized Markup Language (SGML)"
HTML en XML binne beide ûntwikkele fanút SGML. Dêr't HTML in aplikaasje is fan SGML, is XML in fersimpele plakferfanger fan SGML.
Spoar fan Viersen nei Venlo
De Spoarline fan Viersen nei Venlo is in yn 1866 iepene grinsoerskriedende spoarline dy't de Dútske stêd Viersen mei Venlo yn Nederlân ferbynt. It Nederlânske part is de neffens de Wet op de Oanlis van Steatsspoarwegen fan 18 augustus 1860 troch de Steat fan de Nederlannen oanlein as de fiif kilometer lange Steatsline G: Venlo - Kaldenkirchen. It Dútske part fan de spoarline is oanlein troch de Bergisch-Märkische Eisenbahn-Gesellschaft en as spoarline DB 2510 ûnder behear fan DB Netze. In part fan it trajekt op Dútsk grûngebiet is op guon plakken inkeldspoar.
Steatsline G
Steatsline G is de neffens de "Wet op de Oanlis van Steatsspoarwegen" fan 18 augustus 1860 troch de Steat fan de Nederlannen oanleine spoarwei dy't eins net mear is as in ferbiningswei tusken it Nederlânske en it Dútske spoarnetwurk. It is dan ek in lyts part fan it spoar fan Viersen nei Venlo. Steatsline G is yn 1968 elektrifisearre mei de Dútske boppeliedingsspanning fan 15 kV en is hjirtroch net mei Nederlânsk elektrysk materieel te beriden. Dêrom is der krekt foar it stasjon fan Venlo in spanningsslûs. Neist it reizgersferfier is de spoarline fan belang foar it frachtferfier tusken de Rotterdamske haven en it Ruhrgebiet. Ek nei de iepening fan de Betuwerûte rydt in grut tal frachttreinen noch altyd fia de âlde rûte oer Steatsline G nei it Dútske Ruhrgebiet.
Treintsjinst
Oant 1995 ried der tusken De Haach en Keulen alle twa oeren in trochgeande buorlântrein. Yn 1995 waard dy tsjinst beheind ta Eindhoven Sintraal om yn 1999 alhiel te ferdwinen. Dêrneist rieden der ek oare ynternasjonale treinen lykas D-treinen en boattreinen.
De Deutsche Bahn fersoarge dêrnei oant desimber 2009 it persoaneferfier op dit trajekt mei RE-treinen. Tusken desimber 2009 en juny 2010 ried DB Regio yn opdracht fan de EuroBahn oant april 2010 tusken Venlo en Mönchengladbach, dêrnei tusken Venlo en Kaldenkirchen, omdat de FLIRT-treinstellen fan EuroBahn op it Nederlânske diel noch net talitten waarden.
Yn maart 2007 waard bekend dat eurobahn de oanbesteging fan de Maas-Rhein-Lippe-Netz wûn hie. De eurobahn fersoarget sûnt 2009 de treintsjinst foar it regionaal persoaneferfier Fan juny ôf meie de Eurobahn treinstellen fan it type Stadler FLIRT ek trochride nei Venlo.
Stasjons en gebouwen
Oan it spoar lizze hjoed-de-dei 6 stasjons: (kursyf: earder stasjon)
Fjouwerhûs (Reahel)
thumb|right|300px|Fjouwerhûs Fjouwerhûs is in buorskip yn de gemeente De Fryske Marren. Fjouwerhûs leit oan de Marwei besuden Rotsterhaule, net fier fan de Tsjûkemar. Der leit in betonwei nei Allingawier en hy leit oan it trochgeande fytspaad nei Parregea. Hy stiet al oanjûn op in kaart fan 1718 fan Bernardus Schotanus á Steringa. Hy is in terp oan de eardere Makkumermar dy't yn 900 ûntstean wêze moat. Der moat ek al in mole stien hawwe. Oant begjin 20e iuw stienen dêr fjouwer huzen: twa pleatsen en twa arbeidershúskes. Yn 2008 binne allinnich de beide pleatsen noch oer.
thumb|left|200px|De [[oerstreaming yn Fjouwerhûs, troch D.P. Sjollema ]] De buorskip Fjouwerhûs is swier teistere troch de oerstreaming fan febrewaris 1825.
It âlde gemaal by Fjouwerhûs is ferfongen troch twa nije gemalen. De pompkapasiteit is dêrtroch ferbettere. It gebiet 'De Skarlannen' hat no in ferlege peil krigen.
Foar 30 juny 1934 foel de buorskip ûnder de gemeente Skoatterlân. Per 1 july 1934 gie it oer nei de gemeente Haskerlân. Yn 1984 gie it grutste, noardlike gedielte oer nei Skarsterlân en it súdlike mei it doarp Dolsterhuzen nei de gemeente Lemsterlân. It diel ûnder Lemsterlân hat mar in pear huzen, mar hat wol wite plaknammebuorden, krektas it diel ûnder Reahel.
De Lemmer
De Lemmer is in plak yn de gemeente De Fryske Marren en wie it haadplak fan de eardere gemeente Lemsterlân. It is ien fan de drokste wettersportplakken fan Fryslân. It doarp hat goed 10.000 ynwenners. De Lemmer hat in sintrumfunksje foar Súdwest-Fryslân en it noardlik part fan Flevolân. Westlik fan de Lemmer begjint it Prinses Margrietkanaal.
Op Teakesyl, goed oardel kilometer westlik fan De Lemmer, stiet it wrâlderfgoed Woudagemaal. Oan de Plattedyk leit dêr ek in joadsk tsjerkhôf. thumb|260px|Plattegrûn fan De Lemmer
Skiednis
De earste Lemsters fêstigen har op it plak dêr't de Rien en de Sylroede byinoar komme. Wannear't se dat krekt diene is net bekend. De Lemmer wurdt oan it begjin fan de 14e iuw neamd, mar earder al, yn 1228, komt de namme "Lenna" foar yn stikken fan de biskop fan Utert. Nei alle gedachten kin der in link lein wurde nei de namme "Lammerbroeke", dy't yn 1165 foarkomt as in eardere foarm fan "Lemsterhoeke". Dat wie in lytse festing westlik fan De Lemmer, dy't om 1400 hinne troch de Hollanners ferwoaste waard. De festing is net op 'e nij boud, mar it plak en de namme binne noch altyd yn swang, benammen by skippers en fiskers.
Stadichoan waard it plakje oan de Sudersee grutter. Troch de lizzing wie it in daalders plakje foar keaplju en ambachtslju.
De Lemmer wie troch syn lizzing lykwols ek kwetsber. It hat ferskate kearen ûnder de ynfloed fan Hollân stien. Dat barde ûnder oaren yn 1107 doe't greve Willem I fan Hollân yn Eastersee in boarch bouwe liet yn ferbân mei de striid tsjin de hear fan De Kuunder. Op De Lemmer stie letter ek in kastiel. Dat waard yn 1422 boud troch Jan fan Beieren, dy't troch de Skieringers as beskermhear nei Fryslân helle wie. Hy waard ek wol "Jan sûnder Genede" neamd en hy sil op De Lemmer moai wis gjin populêr man west hawwe.
Ek Karel fan Egmond, hartoch fan Gelre bemuoide him mei Fryslân. Hy liet yn 1521 op De Lemmer in blokhûs sette dat er twa jier letter oan de Boergonjers ferlear. Hoe't it kastiel, de boarch en it blokhûs der útsjoen hawwe is net bekend.
De Lemmer hat ek noch ûnder Spaanske ynfloed stien. Yn de Tachtichjierrige Oarloch, om krekt te wêzen yn 1581, oermasteren dy tagelyk mei Sleat it doarp.
Krap 100 jier letter yn 1672 besocht ek Bernhard von Galen, biskop fan Münster De Lemmer ûnder syn bewâld te krijen, mar dy misje mislearre. thumb|250px|left|Ald riedshûs oan de Dimpte Grêft Yn 1799 falle de Ingelsken del op De Lemmer. Der wie oarloch tusken Ingelân en Frankryk en de Republyk bleau net bûten skot. Ingelske oarlochskippen farden de Sudersee op: Inkhuzen, Medemblik en Starum waarden troch harren beset. Koart dêrnei kamen se op De Lemmer oan. It Lemster beurtskip, wêrmei't de ûndernimmende Poppe Jans al mannich tocht nei Amsterdam makke hie, waard by Urk oermastere. De opfarrenden waarden nei Starum brocht. Op 24 septimber ferskynden twa Ingelske oarlochskippen foar de haven fan De Lemmer. Kaptein James Boorder gie ûnder dekking fan in wite flagge yn in sloep oan wâl om mei de bestjoerder te ûnderhanneljen. In fûle stoarm needsake him om oan wâl te oernachtsjen. Trije dagen letter kaam er werom en easke De Lemmer op foar de Ingelsken, alle laden skippen ynbegrepen. By wegering soe De Lemmer oan grús sketten wurde. De bestjoerders wiisden it lykwols ôf. Se hiene betrouwen yn de 500 swier wapene Bilkers dy't op De Lemmer delstrutsen wiene. Der wie lykwols gjin hâlden oan. Oardel oere nei't de Ingelsken begûn wiene mei it besjitten fan De Lemmer, waard de flagge op 'e tsjerketoer setten as teken fan oerjefte.
Mienskip
thumb|260px|Flevostrjitte
Ferienings
thumb|260px|Polderdyk
Evenminten
thumb|260px|Lemsterslûs thumb|260px|Woudagemaal
Strjitten
Alle strjitten op De Lemmer.
Sportferiening De Griffioen
Sportferiening De Griffioen is de in ûnderdiel fan Sportferiening De Griffioen út Easterwâlde. Der is in ôfdieling G-fuotbal foar minsken mei in beperking en in futsalôfdieling. De feriening is oprjochte op 21 oktober 1959 en spilet op de fjilden oan de Kuipenstreek.
Oantal teams (2008)
Fiifhuzen (Hallum)
Fiifhuzen is in buorskip yn de gemeente Noardeast-Fryslân. Fiifhuzen leit west fan it doarp Hallum en de N357 en noard fan buorskip Hallumerhoeke, noardeast fan Aldebiltsyl.
De namme komt ek foar as Vijfhus, Vyfhuysen en Vijfhuizen.
Twiblêd
thumb|right|Twiblêd thumb|180px|right|Maianthemum bifolium Twiblêd (Maianthemum bifolium) is in fergiftige fêste plant dy't by de asperzjefamylje (Asparagaceae) heart.
De plant wurdt 7-20 sm heech, hat in rjochtopgeande stâle en in tinne woartelstôk (rizoom). Der sitte meastentiids twa bledsjes oan de blomstâle, dêrom ek de soartnamme bifolium. It blêd fan de net bloeiende plant ferwylket, as de plant yn bloei komt. De spitse blêden binne 3-8 sm lang en 2-5 cm breed, aairûn en hawwe in hertfoarmige foet. Op de nerven komme lytse, tinne hierren foar.
Twiblêd bloeit yn maaie en juny mei wite blommen, dy't yn in trosse sitte. De blomslippen steane earst stjerfoarmich út en binne by it âlder wurden fan de blom weromslein.
De frucht is in rûne bei mei ien of twa siedden. Unripe beien binne read spikkele en kleurje read by it ryp wurden.
De plant komt foar op skadige plakken op fochtige oant frij drûge, wat fiedselearme grûn, lykas heidefjilden.
Adrianus Eversen
Adrianus Eversen (Amsterdam, 13 jannewaris 1818 - Delft, 1 desimber 1897) wie in Nederlânske keunstskilder.
Adrianus Eversen waard yn de 19e iuw al wurdearre om it typysk Hollânske sfearbyld dat er yn syn wurk oproppe koe. As lid fan Arti et Amicitiae yn Amsterdam hearde er ta de keunstnerselite fan syn tiid.
Eversen wie in gelikens fan Cornelis Springer - beide wiene om deselde tiid learling fan H.G. ten Cate - en skildere krekt as dy meast Ald-Hollânske stedsgesichten. Yn de kar fan syn ûnderwerpen stie er him lykwols mear frijheden ta. Hy skildere foar it grutste part tinkbyldige stedsbylden, gearstald út besteande en betochte fragminten, yn tsjinstelling ta de mear neffens de wierheid skilderjende Springer. Hy wie ek in learling fan Cornelis de Kruyff.
List fan planetoïden 4201-4300
Dit is in list fan planetoïden 4201-4300.
Adrianus Eversen
Eversen wurke yn Amsterdam (oant 1889), Rotterdam (nei 1889) en Hurderwyk.
Literatuer
🇦🇹, ''Adrianus Eversen 1818-1897. Schilder van stads- en dorpsgezichten'' (2010), Pictures Publishers, Woudrichem, ISBN 978-90-73187-66-5
Fjouwersprong (útbuorren)
Fjouwersprong is in buorskip yn de gemeente Súdwest-Fryslân. Fjouwersprong leit noardwestlik fan Boalsert yn de Lonjésterpolder yn 'e himrik fan Eksmoarre.
Samuel Berisch Berenstein
thumb|Samuel Berisch Berenstein Samuel Berisch Berenstein (Hannover, 1773 - Amsterdam, 1 jannewaris 1838) wie in rabbyn yn Grins en opperrabbyn fan Amsterdam fan 1815 oant 1838.
GSVV
GSVV (Gerkeskleaster Strobos Voetbal Vereniging) is de fuotbalklup fan Gerkeskleaster. De klup is oprjochte op 16 juny 1966 en spilet op de fjilden oan de Poorthoek.
ΜTorrent
μTorrent (lês: mikroTorrent) is in BitTorrent-kliïnt dy’t ûnder Windows en Mac OS X draait. De oarspronklike ferzje is út 2005. It is in lytsere fariant fan it programma BitTorrent en bedoeld om tige grutte oantallen bitten oer te dragen/yn te laden. μTorrent falt op troch syn yn ferhâlding beheinde brûken fan ûnthâld en sintrale-ferwurkingsienheid (cpu), wylst er dochs genôch mooglikheden biedt. It programma dat de útfiering fersoarget is tige kompakt, de hjoeddeiske ferzje (1.8.1, oktober 2008) is sa’n 263 kilobyte. De μTorrent jout de mooglikheid om mei in Frysktalige ynterfaasje te wurkjen. In tiid lang wie it mooglik om it Frysk as ynterfaasjetaal it te ynladen.
Bitstream
De namme ‘BitTorrent’ soenen jo nei it Frysk ta oersette kinne as bitstream. It is sa’n bytsje programmatuer dat de totale stream(en) fan in tige grutte bitoerdracht ûnder kontrôle hâldt. By dy 'klotsende' bitoerdracht is jo kompjûter sawol kliïnt as tsjinner. Jo kompjûter biedt fan de krekt ynladen bitten gelyk wer in kopy oan, om troch in oare kompjûter ynladen te wurden. Op dizze wize hoecht net eltsenien alle materiaal fan de oarspronklike boarne te heljen en wurdt dy net oerbelêste. De kompjûter dy't dat hiele proses oan de gong besiket te hâlden, wurdt 'tracker' neamd.
Opsjes
It programma biedt de brûker detaillearre opsjes, ynformaasje en oanpasmooglikheden. Under it ynladen fan in torrent kinne jo ûnder oaren de neikommende ynformaasje sjen:
Oersetting nei it Frysk
Yn 2006 is μTorrent nei it Frysk oerset. Yn de lytsere Android-ferzje sitte gjin oersettingen.
Gaia (pornografysk aktrise)
Gaia, echte namme ûnbekend (20 septimber 1983), is in rêstend Amerikaansk neakenmodel, pornografysk aktrise en dominatriks fan Koreaansk etnysk komôf. Hja makke har debút yn in pornografyske film yn 2011. Neffens har offisjele opjefte is se 1.55 m lang, mei in gewicht fan 52 kg en kupmaat 36E.
Hongersneed op St. Lawrence
De hongersneed op St. Lawrence wie in hongersneed ûnder de Eskimo-befolking fan it eilân St. Lawrence, yn 'e Beringsee, dat ta de Amerikaanske steat Alaska heart. Dat barren fûn plak yn 'e perioade 1878-1880. Der kamen teminsten 1.000 minsken by om. Mooglike oarsaken wiene ûngewoane waarsomstannichheden, oerbefisking, sykte of negative aspekten fan it kontakt mei blanken.
Eftergrûn
Yn 'e twadde helte fan 'e njoggentjinde iuw wennen der op St. Lawrence likernôch 4.000 Jûpik (Yup’ik). De Jûpik binne in subgroep fan 'e Eskimo's. Op St. Lawrence gie it, om sekuerder te wêzen, benammen om Middensibearyske Jûpik, mei dêropta guon Middenalaskaanske Jûpik (dat binne folken dy't ferskillende talen sprekke). Hja wiene ferdield oer ferskate doarpen en libben fan 'e jacht op walrussen en walfisken en fan 'e fiskerij. Yn 1878 briek der op it eilân in hongersneed út. Wa't fan 'e eilânbewenners de mooglikheid hie om it eilân te ferlitten, naam de wyk nei it fêstelân fan Alaska of Sibearje. De oerbleaune 1.500 minsken wiene allegear Middensibearyske Jûpik.
It drama gie oan 'e bûtenwrâld foarby oant St. Lawrence yn 1880 oandien waard troch de USRC Thomas Corwin, in skip fan 'e United States Revenue Cutter Service. (Dat wie in yn 1915 ophefte dûanetsjinst dy't omfear mei lytse, bewapene sylskippen of cutters.) Nei't se ferskate doarpen besocht hiene rûsde de bemanning fan it skip dat fan 'e 1.500 eilânbewenners 1.000 minsken de hongerdea stoarn wiene. Ien fan harren skreau yn syn ferslach:
"'Ik gie oan lân yn in plak oan 'e noardkust […] dêr't, bewuolle yn harren tekkens fan bûnt op sliepplatfoarmen likernôch 25 deade lichems fan folwoeksenen leine. […] In stikmannich milen eastlik dêrfan, lei oan 'e kust in oar doarp, dêr't ik 200 deade minsken oantrof. Yn in grut hûs waarden sa'n 15 lichems fûn, opsteapele as kachelhout.'"
Oerlibbenen fertelden fan frjemde waarspatroanen dy't it jeien en fiskjen op 'e iepen see ûnmooglik makken. Nijsberjochten út dy tiid joegen de skuld oan blanke keaplju, dy't de Jûpik oan 'e drank brocht hawwe soene, mei as gefolch dat de jagers fersake hawwe soene om winterfoarrieden oan te lizzen. Oare faktoaren dy't nei de miening fan moderne histoarisy in rol spile hawwe kinne, binne oerbefisking fan 'e wetters om St. Lawrence hinne en de yntroduksje troch kontakt mei blanken fan besmetlike sykten as dysintery, de mûzels of reafûnk, dy't de minsken te swak makke hawwe kinne soene om te jeien. In protte doarpen op St. Lawrence waarden troch de hongersneed folslein ûntfolke.
Neisleep
Op 23 july 1900 yntrodusearre de presbyteriaanske sindeling Sheldon Jackson rindieren op St. Lawrence. Dêrmei woed er derfoar soargje dat der nea wer hongersneed komme koe, om't de eilânbewenners tenei de rindierekeppels hawwe soene om op werom te fallen yn tiden dat de jacht en fiskerij net genôch iten leveren. Tsjin 1917 wiene der hast 10.000 rindieren op St. Lawrence, mar dat oantal is neitiid belune. De rindierhoederij is noch altyd in wichtich middel fan bestean op St. Lawrence.
Presidint Theodore Roosevelt rjochte yn 1903 op it eilân in reservaat foar de rindieren op. Dat wie goed bedoeld, mar smiet letter ûnfoarsjoene wetlike swierrichheden op foar de eilânbewenners doe't dy nei 1971 besochten om ûnder kêst 19 fan 'e Alaska Native Claims Settlement Act (ANCSA) de rjochten op 'e grûn en op 'e ûndergrûnske dylchstoffen op St. Lawrence te bemachtigjen. Se moasten doe sjen te bewizen dat it reservaat oprjochte wie om 'e lânseigen befolking te ûnderstypjen, en net om 'e rindieren te beskermjen.
Maarsbergen
304px|thumb|Lokaasje yn de gemeente Utertske Heuvelrêch Maarsbergen is in doarp yn de gemeente Utertske Heuvelrêch yn de Nederlânske provinsje Utert. It doarp leit oan de rykswei A12 en oan it spoar fan Utert nei Arnhim. Maarsbergen leit op de oergong fan de Utertske Heuvelrêch, sûnt 2003 in nasjonaal park, nei de Gelderske Fallei.
Skiednis
De namme Maarsbergen komt fan Meersebarch of Meersbargen, itjinge "sompe by de berch" betsjut.
Maarsbergen wie eartiids foar in grut part eigendom fan it riddergoed Berne by Heusden. Ridder Fulco krige it guod yn Maarsbergen yn besit nei't er boaske mei de docter fan de hear fan Heusden. Yn 1134 skonk de ridder syn besit oan de tsjerke. Muontsen fand e abdij fan Berne diene fan dêrwei it agrarysk wurk yn de omkriten.
Nei de reformaasje waard it kleasterbesit yn 1656 troch de Steaten fan Hollân oan de Amsterdamske sakeman Samuel de Marez ferkocht. Dy liet fan de ferinnewearre proasdy it Kastiel Maarsbergen bouwe, dat syn famylje oant 1764 yn besit hie. Yn 1804 waard it kastiel kocht troch de hear Du Bois, dy syn dochter it yn 1882 oan de famylje Godin de Beaufort ferkocht hie. Dy famylje hat it kastiel hjoed-de-dei noch hieltyd yn besit.
It oanlizzen fan de spoarline Utert - Arnhim yn 1844 soarge dêrfoar dat Maarsbergen net mear isolearre wie, benammen dat dêr ek in stasjon boud waard. Troch dat stasjon en it bouwen fan in skoalle yn 1864 en de tsjerke ûntstie der winliken in nij doarp op it hjoeddeistich plak. De âlde "Meerberchske buert" lei oarspronklik by it Kastiel Maarsbergen. De Herfoarme Tsjerke fan Maarsbergen waard yn 1884 yn gebrûk nommen. De bou dêrfan waard mooglik makke troch de hear A. du Bois, de eigener fan it kastiel, dy't by syn ferstjerren likernôch 30.000 gûne neiliet foar de bou.
Oant 1 jannewaris 2006 hearde Maarsbergen by de gemeente Maarn. De buorskip Valkenheide heart ta Maarsbergen.
Media
De lokale omrop Dorp en streek tv, is rjochtet op Maarn, Maarsbergen, Renswoude, Skerpenseel, Woudenberg, Rhenen en Elst. Fierders is der in lokale radiostjoerder, Midland FM. Dy stjoerder makket ek radio foar Renswoude en Skerpenseel.
thumb|left|Tsjerke fan Maarsbergen
Johannes Fockema
Op 15 july 1770 troude er Trijntje fan Kleffens (1748-1820) yn Dokkum doe't er dêr dat jier boargemaster wie.
Hy wie boargemaster (1790) en meistanner fan Court Lambertus fan Beyma. Fockema siet in tal jierren finzen yn Ljouwert, mar waard dêrnei wer boargemaster (1795-1804). Tusken 1814-1819 wie hy froedskip en boargemaster fan Dokkum en lid fan Provinsjale Steaten.
Wrâldkampioenskip fuotbal 1934
It wrâldkampioenskip fuotbal 1934 waard fan 27 maaie oant en mei 10 juny 1934 yn Itaalje holden. It wie it twadde wrâldkampioenskip fuotbal en de earste edysje dêr't de teams harren foar kwallifisearje moasten. Foar it wrâldkampioenskip fan 1930 waarden de teams noch útnoege troch de FIFA. It toernoai hat sa'n twa wiken duorre ferdield oer acht stadions. It gastlân Itaalje waard wrâldkampioen, al binne der boarnen dy't útwize dat it net altiten like earlik ferûn is, yn it foardiel fan Itaalje en befreone lannen.
Johannes Fockema
Fockema en sy frou kamen te hôf yn Raerd, mar harren grêfstiennen binne wei wurden.
Overberg (Utert)
Overberg is ien fan de sân doarpen yn de gemeente Utertske Heuvelrêch yn de Nederlânske provinsje Utert.
Overberg leit op it oergongsgebiet fan de Utertske Heuvelrêch, sûnt 2003 in nasjonaal park, en de Gelderske Fallei en leit justjes westlik fan Veenendaal. It doarp leit oan it spoar fan Utert nei Rhenen.
Oant 1 jannewaris 2006 hearde Overberg by de gemeente Amerongen dy't doe opgie yn de nije gemeente Utertske Heuvelrêch. Yn 2008 waard der in foarstel dien en diel Overberg yn by in mooglike fúzjegemeente fan Woudenberg, Renswoude en Skerpenseel, mar dat foarstel waard lang om let yn 2011 fersmiten.
Driebergen-Rijsenburg
300px|thumb|Lokaasje Driebergen-Rijsenburg Driebergen-Rijesenburg is in eardere gemeente en doarp yn de gemeente Utertske Heuvelrêch yn de Nederlânske provinsje Utert. It doarp leit oan de súdlike râne fan de Utertske Heuvelrêch en hat 18.985 ynwenners (2021). It doarp leit oan de Stichtse Lustwarande, in rige fan lúkse bûtenpleatsen en lânguod.
Skiednis
Al yn de iere midsiuwen rûn de wichtige keningswei fan Utert oer Nimwegen nei Keulen en rint hjoed-de-dei noch troch it doapr hinne.
Yn 1159 kaam de namme Thriberghen al foar, mar yn 1309 wurdt it foar it earst neamd as in delsetting mei in tsjerke. Yn 1126 waard der yn de omkriten in soad fean oanmakke. De Langbroekerwetering wie ien fan de ûntwetteringsfearten dy't yn dy snuorje groeven waard. Der binne by dy feart ek in soad kastielen boud en ek in soad boerehôven woeksen út ta kastielen troch it bouwen fan in toer en it oanlizzen fan in grêft. In tal fan dy kastieln binne hjoed-de-dei noch te sjen, dêr't Sterkenburg yn de buorskip Sterkenburg ien fan is.
It besjen wurdich
In part fan Rijsenburg is beskerme doarpsgesicht en der binne ferskate ryksmonuminten en gemeentlike monuminten yn it doarp. It tsjerkeplein fan Rijsenburg is tekenjend foar it doarp. De roomsk-katolike Sint-Petrus'-Bandentsjerke waard yn 1870 boud troch arsjitekt Adrianus Tollus yn opdracht fanambachtshear Petrus Judocus van Oosthuyse, dy't op Sparrendaal wenne, as part fan in folslein nij doarp Rijsenburg dat 2 km fan it doe al net mear besteande kastiiel Rijsenburg leit. De tsjerke komt fan de napoleontyske tiid en is de iennige tsjerke yn Nederlân dy't boud is yn Empirestyl. By de tsjerke waarden wen- en koetshuzen boud yn in heale sirkel. Yn 1813 waard foar de tsjerke oer de herberch Wapen van Rijsenburg boud. Dat unike tsjerkeplein is beskerme doarpsgesicht.
Op it plak fan de eardere neogoatyske lângoed Welgelegen, dat yn de Twadde Wrâldkriich bombardearre waard, waard yn 1954 Park Welgelegen mei wenten yn de styl fan de Delftske Skoalle boud.
Fierder binne dder yn it doarp foaroarlochske wenten, typysk fan de 1930-er jierren, sa as Tuinwijk Sterrenbosch en Driebergen-Noard. In part fan de Langebroekerwetering mei syn lânguod en bûtenhuzen is part fan Driebergen-Rijsenburg as part fan de Utertske Heuvelrêch.
Markeartaal
In markeartaal is in soarte fan tekstkodearring dy likegoed de tekst as de struktuer en ferskining fan de tekst stjoert. In moderne ferzje fan in markeartaal is HTML.
Markeartalen wurde fanâlds brûkt yn de útjouwerij, foar de kommunikaasje tusken skriuwers, redakteuren en drukkers.
Lofoten
thumb|200px|Lizzing fan Lofoten thumb|Lofoten eksportearret al sa'n 1000 jier [[stokfisk]] Lofoten (iental yn it Noarsk, yn oare talen ek as meartal brûkt) is in eilannekloft foar de kust fan Noarwegen yn de provinsje Nordland yn it noarden fan Noarwegen. Lofoten leit op de 68e en 69e breedtegraad, dat benoarden de poalsirkel, mar hat dochs in frijwat myld klimaat troch de ynfloed fan de Golfstream en syn útrinners.
De eilannen binne fral bekend om syn fiskerijtradysje, dy't grif tûzen jier tebek giet. Lofoten leit isolearre, mar jout dochs in bloeiende yndruk. De hiele ekonomy draait om de fiskerij en simmerdeis ek om it toerisme. Der ferskine hjir en dêr no ek simmerhûskes.
It byld fan Lofoten wurdt meast behearske troch houten rekken mei kabeljau dy't te drûgjen hingje. Al iuwenlang is de Lofotenfiskerij in begryp. Midden yn de winter farre de skippen út om yn in bestek fan in pear moannen in hiele haal te dwaan. De fiskgrûnen rûnom de eilannen binne ryk troch de kâlde streamen fan de Noardatlantyske Oseaan.
Yn it plakje Å wie eartiids in bloeiende stokfiskferwurkjende-yndustry, no is dêr it Lofoten Stokfiskmuseum (Noarsk: Lofoten Tørrfiskmuseum).
De meast bekende eilannen fan Lofoten:
Little Village
Little Village wie in Amerikaanske rockband dy't lansearre waard as superband fanwegen de bekende artysten dy't der yn spilen yn 1991. De band dy't mar ien jier aktyf wie, hat ek mar ien studio-album útbrocht en hat ien toernee dien dêr't in live-album fan ferskynde.
Lofoten
Grutste plakken op Lofoten binne Svolvær, Leknes, Vågan, Ramberg, Moskenes en Reine.
Little Village
Little Village bestie út John Hiatt (sang), Nick Lowe (basgitaar), Ry Cooder (gitaren en sang) en Jim Keltner (slachwurk). De groep waard yn 1992 foarme neidat deselde artysten gearwurke hiene yn de studio foar it solo-album "Bring the Family" fan John Hiatt. De band brocht net it sukses dat de artysten ferwachte hienen. Nei it promoasjetoernee foar de CD "Little Village" waard de band yn it oprjochtingsjier al wer opdoekt. Fan it optreden yn it Arie Crown Theatre waard in dûbel-CD útjûn mei as titel "Stage Job".
Carlijn Achtereekte
Carlijn Achtereekte (Lettele, 29 jannewaris 1990) is in Nederlânsk hurdfytster en earder reedrydster.
Jungle Rot
Jungle Rot is in Amerikaanske metalband oprjochte yn 1992 yn Kenosha, Wiskonsin. De band brocht yn 1996 syn debútalbum Skin the Living út. De band had in protte wikselingen yn de besetting hân. De teksten fan de band gean benammen oer kriich, marteling, moard, de dea en korrupsje. Jungle Rot hat alve studio-albums en ien live-album útbrocht.
Carlijn Achtereekte
Sy die ien kear mei oan it Wrâldkampioenskip allround, en it Europeesk kampioenskip en twa kear oan de Olympyske Winterspullen (yn 2018 en 2022). Sy waard by dizze kampioenskippen ien kear Olympysk kampioen. Sy waard ek ien kear Nederlânsk allround kampioen. Yn 2022 stapte Achtereekte fan it reedriden oer op it hurdfytsen, sûnt dy tiid fytst se foar de Jumbo-Visma ploeg.
Ploegen (hurdfytsen)
2022 - no, Jumbo-Visma
Krimpenerwaard (gemeente)
thumb|Lizzing fan Krimpenerwaard thumb|Gemeente Krimpenerwaard
Krimpenerwaard is in gemeente yn de provinsje Súd-Hollân. De gemeente leit yn it easten fan de provinsje yn de Krimpenerwaard. Krimpenerwaard leit oan de Lek en de Hollânske Isel.
De gemeente bestiet sûnt 1 jannewaris 2015 en is ûntstien troch it gearfoegjen fan fiif gemeenten. It gie om de gemeenten Bergambacht, Nederlek, Ouderkerk, Schoonhoven en Vlist.
Krimpenerwaard hat 57.062 ynwenners (2022) en in oerflak fan 161,31 km².
De Fortún (mole)
De Fortún wie ien fan de moles dy't oan de Molewyk op It Hearrenfean stien hat. Neidat dizze seachmole eigendom west hie fan Elias Hiddinga, bynamme "de keapman",(dy't yn 1826 ferstoar) en dy syn soannen Hermanus, Klaas en Johannes, kaam de mole oan de hearen Van Voorst en J.G. Weenink. Weenink wurdt yn it gemeenteferslach fan 1866 as eigener neam en wurdt yn 1871 opfolge troch A. van Riesen. Dizze sloopte de mole tusken 1881 en 1886 foar in part. W. van Riesen melde dat blikens in ynskripsje De Fortún yn 1771 boud wie. As dat sa is dan soe dit de mole wêze dy't yn 1781 oan de westkant fan de Dracht oanjûn wurdt.
Hurdsilen op de Olympyske Simmerspullen 1908
De Olympyske Simmerspullen 1908, ek wol de IVe Olympiade neamd waarden yn 1908 yn Londen, Grut-Brittanje hâlden. It hurdsilen waard hâlden by Ryde op de Noardsee.
Medaljespegel
De top fjouwer fan lannen dy't by it silen medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen fan 1908.
Van Harinxmakanaal
It Van Harinxmakanaal begjint east fan Ljouwert, dêr't it krekt benoarden de Foanejachtbrêge oanslút op it Prinses Margrietkanaal, en einigt yn Harns. Troch de Tsjerk Hiddesslûzen yn Harns komt it kanaal út yn de Waadsee. It kanaal fan 37½ kilometer is te befarren foar skippen oant 85 meter lingte.
It wetter is op 30 maaie 1951 iepensteld. It krige syn namme fan baron Piter Albert Vincent van Harinxma thoe Slooten. Tusken Harns en Ljouwert rûn foar 1950 de Harnzer Trekfeart. Dizze waard ferbrede en ferdjippe ta -3,5m s.p.ta Van Harinxmakanaal, wêrby't in pear bochten ôfsnien waarden. It Van Harinxmakanaal is yn 1951 foltôge.
By Frjentsjer wurdt it diel fan 'e stêd besuden it kanaal troch de Stasjonsbrêge ferbûn mei de Frjentsjerter binnenstêd, oan 'e noardkant fan it kanaal.
Iesumasyl
Iesumasyl is in buorskip yn de gemeente Noardeast-Fryslân en leit yn de himrik fan Eanjum. Besúdwesten de buorskip stiet de om 1850 boude poldermûne De Goes.
Untstean
thumb|175px|left|Stien út 1671 ta neitins fan de bou fan de slûs By Iesumasyl komt de Suderie, in âlde seeslink, út yn de eardere Lauwerssee. Al yn 11e iuw moat dêr in slûs west hawwe, mar folle is dêr net oer bekend. Om 1670 hinne waard de syl by Eastrum ôfsletten. Dat betsjutte dat East-Dongeradiel in nij plak sykje moast foar de ôfwettering. De kar foel op Iesumasyl. De Steaten besleaten om dêr de nije slûs Iesumasyl te bouwen.
Yn 1671 waard mei it wurk út ein setten. It tafersjoch kaam yn hannen fan Michael Baron fan Schwartzenberg en Hohelandsberg, grytman fan Dantumadiel, en Philip Vegelin fan Claarbergen, grytman fan Haskerlân. De dyk waard ek ferlein sadat der nij lân kaam.
Der waard ek in goede ôfspraak makke oer de kosten. It gie oars faak sa dat men de lêsten foar de ôffier fan it wetter eins net betelje woe, want dat waard beskôge as in saak foar dejingen dy't ticht by de slûs wennen.
Feroarings oan de syl
Yn 1745 is de slûs fernijd en op 'e nij yn 1931 om't der doe in nij elektrysk gemaal delsetten waard en de slûs troch de pealwjirm (Teredo navalis) oantaast wie. It gemaal Dongeradielen moast der foar soargje dat de Dongeradielsters drûge fuotten holden. De arsjitekt Booijenga hat der in kreas bouwurk fan makke. thumb|left|250px|Gemaal Dongeradielen Doe't yn 1969 de Lauwerssee Lauwersmar waard, feroare de funksje fan de syl as seekearing. Om’t it wetterpeil yn de Lauwersmar leger leit as fan de Fryske boezem is de skutslûs bleaun.
It gemaal is sûnt de bou net feroare, allinne waard it yn 1979 automatisearre. As it wetter op in bepaalde hichte stiet, begjinne de pompen fansels te wurkjen.
Namme
Iesumasyl soe syn namme krigen hawwe fan de eardere buorskip Iesumabuorren. Der is in teory dat dy de namme wer krigen hat fan de ferneamde stêd Esonstêd. Oft dy stêd der wier ea west hat is lykwols net wis. Iesumasyl waard yn it ferline ek wol Eanjumersyl neamd.
Heaven's Basement
Heaven's Basement wie in Ingelske hardrockband oprjochte yn Londen, en wie aktyf tusken 2008 en 2017. Yn 2013 brocht de band it album Filthy Empire út.
Poker
thumb|250px|Pokertafel Poker is in sammelnamme foar in tal kaartspultsjes dy't thús, yn it kasino en op it ynternet spile wurde. Juridysk wurde de pokerspultsjes yn Nederlân ta de kânsspultsjes rekkene en wurde hja troch de Wet op kânsspultsjes behearske.
Populêre pokerspultsjes binne Texas Hold'em en Omaha Hold'em.
Farianten
Der binne tal fan farianten, mar oer it algemien binne yn de neikommende fjouwer groepen yn te dielen:
Strippoker
By strippoker dogge de minsken harren klean út wannear't se in ynset ferlieze.
Untstean
Dêr wurdt in soad diskusjearre oer hoe âld poker is en wêr't it weikomt en hja binne der noch lang net oer iens. Wol stiet fêst dat de opmars fan it moderne poker yn de Feriene Steaten begûn is.
Ruckus XXX
Ruckus XXX, echte namme ûnbekend (1 desimber 1988), is in Amerikaansk neakenmodel, pornografysk akteur, fetysjmodel en prostituee. Neffens syn offisjele opjefte wie hy ûnder syn pornokarriêre 1.90 m, syn gewicht is net bekend. Ruckus sette yn 2013 útein mei syn karriêre, en hat sawol heteroseksuële as homoseksuële, biseksuële en transseksuële pornografy makke.
Hendrik Alting
thumb|Henrik Alting troch [[Steven fan Lamsweerde ]] Henrik Alting of Johann Heinrich Alting (Emden, 1583 – 25 augustus 1644), wie in Dútsk dûmny. Syn heit Menso Alting (1541–1612) wie predikant yn Emden.
Libben en wurk
Johann studearre mei súkses oan de Universiteit fan Grins en de Akademy Herborn. Yn 1608 waard er beneamd ta fâd fan de lettere karfoarst Frederik IV fan de Palts, yn Heidelberch, en yn 1612 beselskippe er him nei Ingelân. Sy gienen werom nei Heidelberch yn 1613, nei it houlik fan Freark mei prinsesse Elisabeth fan Ingelân. Dêrnei waard er beneamd as professer dogmatyk en yn 1616 as haad fan de teologyske fakulteit yn it Collegium Sapientiae.
Yn 1618 fertsjintwurdige er mei Abraham Skultetus syn universiteit op de Synoade fan Doardt. Doe't Greve Tilly de stêd Heidelberch ferôvere (1622) en oan plondering oerjoech, koe Alting mei muoite oan de soldaten ûntkomme. Hy luts him werom yn Schorndorf, mar fielde him misledige troch de "semi-Pelagianisten" ûnder de Lutersken dêr't er mei yn de kunde kaam wie en sette ôf nei Hollân, dêr't er fâd fan de ferballe "Winterkening" Frederik syn âldste soan waard.
Yn 1627 waard Alting it heechlearaarskip teology oanbean by de Universiteit fan Grins, dêr't er mei trochgie oant syn dea. Hoewol't er in otterdokse Kalvinist wie, lei Alting net folle klam op de prinsipiële kant fan syn leauwe yn syn skeel mei Remonstranten yn Doardt, he neamde har allinne 'fernijers'.
Alting hat bot bydroegen oan de skiedskriuwing fan it Dútske Herfoarme Protestantisme mei syn Historia de Ecclesiis Palatinis. Net eltsenien is it lykwols iens mei syn ûnderstelling dat karfoarst Frederik III Zacharias Ursinus en Caspar Olevianus opdracht jûn hat om de Heidelberchske Kategismus te skriuwen. Nei 1960 is dat oertsjûgjend wjerlein troch de wittenskip, mar bliuwt it yn neislachwurken werom kommen. Fierders bliuwt Alting's wurk in ûnferfangbere boarne foar de skiedskriuwing fan de reformaasje fan de Palts (karfoarstendommen yn Dútslân).
Jacob Folkema
thumb|In sikehûs yn Amsterdam yn 1738 Jacob Folkema (Dokkum, 1692 - Amsterdam, 1767) wie in grafikus. Neffens guon boarnen waard er berne yn Amsterdam.
Hy krige ynearsten ûnderrjocht fan syn heit, Johann Jakob Folkema, dy't goudsmid wie. Hy wie letter learling fan Picardt yn Amsterdam en gelikense fan Houbraken.
Hy wie yn syn tiid in bekend portretgraveur. Syn keunstbekwaamheid is ek út de troch him makke titels en printen foar in oantal boeken op te meitsjen (de bibel fan Royaumont, 1712 en Ruysch syn Anatomy, 1737). Syn suster Anna Folkema (1695-1768), dy't him ek wol holp, makke namme as miniatuergraveur.
Krysteilân
Krysteilân (Ingelsk: Christmas Island) is in tropysk eilân yn 'e noardeastlike Yndyske Oseaan, 350 km besuden it Yndonezyske haadeilân Java. It foarmet in ekstern territoarium fan Austraalje. It gebiet, mei in oerflak fan 135 km², hat in tige beheinde foarm fan selsbestjoer. It haadplak is Flying Fish Cove, dat ek wol bekend stiet as The Settlement ("De Delsetting"). Neffens gegevens út 2011 hie it eilân doe in befolking fan krapoan 2.100 minsken, foar it meastepart etnyske Sinezen. Krysteilân bestiet foar 65% út it Nasjonaal Park Krysteilân, in beskerme natoergebiet. It eilân stiet benammen bekend om 'e massale jierlikse migraasje fan 'e reade krabbe, dy't fêstlein is yn withoefolle natoerdokumintêres.
Etymology
Krysteilân kaam oan syn namme om't it ûntdutsen waard op Earste Krystdei 1643, doe't kaptein William Mynors op it skip de Royal Mary, fan 'e Ingelske East-Ynje Kompanjy, der by lâns sylde. thumb|left|250px|Lânkaart fan Krysteilân.
Geografy
Krysteilân hat in oerflak fan 135 km², en bestiet frijwol hielendal út lân, mei in te ferwaarleazgjen bytsje wetteroerflak. It is likernôch 19 km lang fan east nei west, en sa'n 14½ km breed fan noard nei súd. De kustline is 138,9 km lang. It eilân leit op 10°30′ suderbreedte by 105°40′ easterlingte, yn it noardeastlike part fan 'e Yndyske Oseaan, likernôch 350 km súdwestlik fan it Yndonezyske haadeilân Java en 1.560 km noardwestlik fan it neiste punt fan 'e kust fan Austraalje. Krysteilân wurdt foarme troch de platte top fan in ûnderseeske berch fan mear as 4.500 m heech, en stekt op it heechst punt, Murray Hill, 361 m boppe de seespegel út. De berch wie oarspronklik in fulkaan, en hjir en dêr kin men noch stjurringsstientme yn de foarm fan basalt oan it ierdoerflak sjen. Foar it meastepart is dat lykwols oerdutsen troch kalkstien, feroarsake troch koraalôfsettings yn tiden dat de seespegel in stik heger wie frijwol it hiele eilân derûnder strûpte. It smelle rif, dat it eilân omjout, kin in gefaar foar de skipfeart opsmite.
Floara en fauna
Krysteilân wurdt foar in grut part begroeid mei tropysk reinwâld, en hat 42 ûnderskate grotten en in grut tal swietwetterboarnen. The Dales is in tropysk reinwâld dat it westlike part fan it eilân beslacht; it bestiet út sân steile dellingen, yn it eilân útsnien troch de beekjes dy't fan 'e boarnen nei de see streame. Oant de ein fan 'e njoggentjinde iuw wie Krysteilân ûnbewenne, sadat der in grut tal soarten evoluëarje koene sûnder minsklik yngripen. Yn it reinwâld komme 25 soarten beammen foar en fierders rintfearren, orgideeën en lianen. Al mei al binne der 135 ferskillende plantesoarten ûnderskaat, wêrfan't 18 nearne oars op 'e wrâld foarkomme.
Twa soarten fan lânseigen rotten, de maclearrôt en de bulldogrôt, binne útstoarn sûnt Krysteilân kolonisearre is troch de minske. De lânseigen Krysteilânske pipermûs is sûnt de midden fan 'e jierren tachtich net mear waarnommen en soe skoan krektlyk útstoarn wêze kinne, wylst de tastân fan 'e Krysteilânske dwerchflearmûs op syn bêsten krityk is. It eilân stiet lykwols fral bekend om syn krabben. De ûnderskate soarten lânkrabben binne njonken de seefûgels dan ek de opfallendste dierlike bewenners. Op it mêd fan 'e seefûgels libje der op it eilân fiif soarten dy't nearne oars foarkomme, dêropta fiif lânseigen ûndersoarten en mear as 1% fan 'e wrâldpopulaasjes fan noch fiif oare, algemiener foarkommende soarten. De meast sjoene seefûgelsoarten op it eilân binne de readpoatgint, de brune gint en de grutte fregatfûgel.
Fierders binne der trettjin soarten lânkrabben en sân soarten yntertidale krabben (mei in amfibyske libbenswize). De opfallendste lânkrabben binne de út 'e kluten woeksen swarte kokosnutekrabbe en de Krysteilânske reade krabbe, dy't elts jier om novimber hinne in massale migraasje fan sa'n 100 miljoen eksimplaren docht. Dêrby tsjogge de bisten út it reinwâld wei, troch de troch minsken bewenne dielen fan it eilân nei de kust ta, om har dêr fuort te plantsjen en har aaikes yn 'e see ôf te setten (in riskante oangelegenheid, want de folwoeksen eksimplaren kinne net swimme, dat se ferdrinke as se troch de weagen yn see spield wurde).
Iere ferkenningen
Op Earste Krystdei 1643 waard Krysteilân, dat oan dy datum syn namme tanket, foar it earst waarnommen troch in Jeropeaan, nammentlik troch kaptein William Mynors op 'e Ingelske East-Ynjefarder de Royal Mary. De Ingelske ûntdekkingsreizger William Dampier fierde yn 1688 de ierst bekende lâning 'e kust fan it eilân út, en ûntdiek dat it ûnbewenne wie.
Yn 1857 waard troch de bemanning fan it skip de Amethyst foar it earst besocht om it binnenlân fan it eilân te ferkennen. Se woene de top fan Murray Hill beklimme, mar koene net by de steile kliffen op komme. Under syn ekspedysje nei Nederlânsk-Ynje, fan 1872-1876, fierde de oseanograaf John Murray wiidweidige ûndersiken op it eilân út. It ankerplak by it haadplak Flying Fish Cove waard 1887 ûntdutsen troch kaptein John Maclear, fan it skip de Flying Fish. Hy gie mei in groepke bemanningsleden oan lân en naam in lytse, mar ynteressante kolleksje floara en fauna mei werom. It jiers dêrop waard Krysteilân besocht troch de naturalist Joseph Jackson Lister, dy't der tsien dagen tahold en in grutter ferskaat oan biologyske en minerale meunsters sammele. Doe't dêrút neitiid bliken die dat de kalkstien ryk oan fosfaat wie, late dat op 6 juny 1888 ta de anneksaasje fan it eilân troch de Britske Kroan.