cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Wrâldkampioenskip fuotbal
Skiednis
Oan de toernoaien oant en mei 1978 diene 16 lannen mei, útsein yn 1930 (13 lannen), en yn 1938 (15 lannen, Eastenryk wie nei kwalifikaasje as gefolch fan de Anschluss opgien yn Dútslân) en 1950 (13 lannen, Yndia, Skotlân en Turkije lútsen har nei de lotting werom). It tal dielnimmers waard útwreide nei 24 lannen yn 1982 en dêrnei nei 32 yn 1998, wêrtroch't ek mear lannen út Afrika, Aazje en Noard-Amearika in kâns makken om diel te nimmen. Fan 2026 ôf sille der 48 lannen meidwaan oan it WK.
Fryske fuotballers op it WK
Theo de Jong wie yn 1974 de earste Fryske fuotballer op it wrâldkampioenskip fuotbal, hy kaam fjouwer kear yn aksje foar it Nederlânske alvetal op it wrâldkampioenskip.
Fryske Assistint-skiedsrjochters en skiedsrjochtes op it WK*
* opmerking: list is mooglik net folslein.
Bernard Walraad fan Welderen Rengers
Bernard Walraad fan Welderen baron Rengers (Ysbrechtum, 29 maart 1777 - Ljouwert, 23 septimber 1823) wie in Nederlânsk bestjoerder fan Frysk komôf.
Rengers waard doopt op 2 april 1777 yn de Jakobinertsjerke yn Ljouwert. Hy wie in soan fan Egbert fan Burmania Rengers en Wilhelmina de Beijer. De hûshâlding wenne op Epemastate yn Ysbrechtum. Syn heit, dy't grytman en dykgraaf fan Wymbritseradiel wie, waard yn 1795 (Frânske tiid) ôfset en ferfear nei Ljouwert. Rengers sels gie út Ljouwert wei yn 1796 om rjochtsgeleardheid te studearjen yn Grins. Yn 1798 troude er dêr mei Louise Christina Alberda fan Bloemersma (1778-1855). Sy setten harren nei wenjen op de Epemastate tusken 1806 en 1811. Yn 1814 krige Rengers it predikaat jonkhear en fan 1822 ôf mocht er him baron neame.
Karriêre
Rengers waard yn 1806 drost fan de gritenijen Rauwerd en Wymbritseradiel. Dêrnei waard er kertierdrost (1807-1811) en sous-prefekt (1811-1813) fan Snits. Hy wie lid fan de Provinsjale Steaten fan Fryslân (1814-1823) en yn 1815 bûtengewoan lid fan de Steaten-Generaal. Lykas syn heit en pake earder wiene, waard er yn 1816 grytman yn Wymbritseradiel. Yn 1823 waard er yn dit amt opfolge troch syn soan Sjuck.
Hânbal op de Olympyske Simmerspullen 1972
200px|thumb|right|It Olympysk Hânbal Stadion fan München 1972
Twadde Omloop
De útslaggen út de earste omloopt telle mei yn de twadde omloop
Plektrudis
De hillige Plektrudis of Plektruda († 10 augustus 725, Keulen) wie troud mei Pippyn fan Herstal. Yn dit houlik waarden twa soannen berne, Drogo en Grimoald, wêrfan Grimoald boaske mei de dochter fan kening Redbad. Tegearre mei har man stifte sy in protte tsjerken en kleasters. Oant de dea fan Pippyn wienen hja tegearre belutsen by de lânspolityk, en nei syn dea bleau hja dêryn aktyf. De ein fan it konflikt mei har styfsoan betsjutte yn 717 lykwols dat hja har macht ôfstean moast, wêrnei hja har werom luts yn it kleaster fan Keulen.
Har hjeldei is op 10 augustus.
Hannie Bruinsma-Kleijwegt
Johanna (Hannie) Bruinsma-Kleijwegt (Nij Beets, 14 july 1936 - Drachten, 21 febrewaris 2021 ) wie in Nederlânsk politika en lid fan de PvdA.
Bruinsma kaam út in polityk aktive famylje. Har jongere suster Dineke van As-Kleijwegt hat fan 1990 oant 2007 boargemaster fan Assen west, wylst har broer Corstiaan Kleijwegt sûnt 2001 boargemaster is fan Hellevoetsluis.
Yn 1992 waard Bruinsma beneamd ta boargemaster fan Saanstêd. Yn 1985 kaam sy dêr yn opspraak, neidat se har yn in kranteynterview kritysk útlitten hie oer in korpssjef dy't doe fuortgean soe. Hoewol't sy in moasje fan wantrouwen oerlibbe, is sy in jier letter al mei pinsjoen gien.
Hottingastate (Pitersbierrum)
thumb|Hottingastate yn 1753 Hottingastate wie in state yn Pitersbierrum yn de gemeente Barradiel.
Boatlân
Boatlân (Nederlânsk: Bootland is in buorskip yn de gemeente Súdwest-Fryslân. Boatlân leit eastlik fan Surch oan de dyk Boatlân yn 'e himrik fan Penjum. Boatlân bestiet út twa pleatsen is ek de namme fan de stikken lân deromhinne en leit suver yn it ferlingde fan de buorskip Ald Mar dy't ûnder de himrik fan Surch falt. Dy buorskip lei ynearsten oan Surch fêst, mar rekke skaat fan it doarp doe't de A31 oanlein waard. Boatlân leit dus tichter by Surch as by Penjum en moat net betiizge wurde mei Boatsum yn 'e himrik fan Surch.
Folsgeare
thumb|250px|Folsgeare thumb|250px|De [[Laurentiustsjerke (Folsgeare)|Laurentiustsjerke, wijd oan Laurentius fan Rome]] Folsgeare (Nederlânsk: Folsgare) is in doarp yn de gemeente Súdwest-Fryslân, west fan Snits. It doarp hat likernôch 330 ynwenners (2018). Oant 2011 lei Folsgeare yn de eardere gemeente Wymbritseradiel.
De muontsen fan it kleaster Thabor by Turns en fan it Aldekleaster (Kleaster Blomkamp) by Hartwert hawwe om it jier 1000 hinne holpen by it oanlizzen fan diken yn de âlde Middelsee. De Tsjaarddyk is justjes nei 1100 oanlein om it krekt op de Middelsee wûne lân om de doarpen Nijlân en Folsgare foar oerstreamings te behoedzjen. Op de krusing fan de Tsjaarddyk, Jongedyk en de Mieddyk is de buorren fan Folsgeare ûntstien.
Tsjerke
De herfoarme tsjerke út 1875 mei sealdaktoer 1534 binne yn 1961-1962 restaurearre.
Mienskip
It doarp hat in feriening foar Doarpsbelang. Yn 1988 waard tichtby it sportfjild in nij doarpshûs iepene, Yn 'e Lijte. It hat in beweechber poadium, klaaikeamers foar de bûtensport, in feestseal en in romte foar gearkomsten.
Underwiis
It doarp hie oant en mei it skoaljier 2017-2018 in basisskoalle, De Gearrin. De skoalle wie yn 2015 al fusearre mei de skoallen fan Easthim en Abbega, mar dat wie net foldwaande om genôch learlingen te behâlden. De skoalle fusearre dêrom mei dy fan Nijlân en de skoalle yn Folsgeare waard sletten.
Wapen fan Folsgeare
It doarp mei omkriten binne yn it doarpswapen werom te finen: it blau en de gouden leelje komme fan it gemeentewapen en de eardere Middelsee by it doarp, yn de hoeke leit de "Tsjaarddyk". De keper ferwiist nei dizze dykshoeke. Op dizze keper stiet in ruster wêrop Sint Laurentius, de beskermhillige fan de eartiidse doarpstsjerke, dy't hjirop martele wêze soe.
Strjitten
Easthimmerwei, Ekers-Ein, Folsgearsterleane, Garastrjitte, It Werp, Skeender, Tsjaarddyk, Wallemadyk.
Elske Schotanus
Proaza
Yn 2002 waard Schotanus de Rely Jorritsmapriis takend foar it ferhaal De poppe, mar sy hat dy priis wegere.
Yn 2004 ferskynde de ferhalebondel It griisstiennen wurd, de bondel waard nominearre foar de Fedde Schurerpriis 2005.
Yn 2007 is har earste roman Skrik ferskynd, in ferhaal oer in psychiatryske pasjinte dy't nei in psychoaze yn in oprjochting opnommen wurdt.
Yn 2013 ferskynde by de Afûk In kop as in almenak, ûnder de skûlnamme Elske Hindriks.
Britsaard
Britsaard is in buorskip yn de gemeente Súdwest-Fryslân. Britsaard wurdt ta de himrik fan Wommels rekkene. De namme komt ek foar as Britsaard en Bri(d)tsaert''.
Blauhús (Súdwest-Fryslân)
thumb|Sint-Fitustsjerke thumb|Pastorije Sint-Fitustsjerke thumb|Kalvarygroep thumb|Piëta-grêfmonumint thumb|Bierhúske Blauhús is in doarp yn de gemeente Súdwest-Fryslân, súd fan Boalsert. Oant 2011 lei Blauhús yn de eardere gemeente Wymbritseradiel. It doarp hat likernôch 574 ynwenners (2006). Der is foar it doarp in doarpsfyzje opsteld.
It Blauhús
"It Blauhús" waard mei ferrin fan tiid te lyts as tsjerke en dêrom waard njonken it gebou in nije tsjerke boud yn 1785. "It Blauhús" waard doe as pastorij brûkt. De gebouwen waarden brûkt oant 1871. Tusken 1868-1871 waard ûnder lieding fan pastoar Evers de neogotyske Sint-Fitustsjerke boud, nei ûntwerp fan P.J.H. Cuypers.
Doarpsstatus
Pas sûnt 1949 is Blauhús offisjeel in doarp. Yn de jierren '50, '60 en '70 kamen der in soad wenningwetwenten. Yn de jierren '50 waarden dy oan de Atsemar boud, ein sechtiger jierren oan de Sinsmar en begjin jierren '70 oan de Lytse Finne en de Van der Looswei. Yn de jierren '80 hat it Teatskehiem stal krigen en waard begûn mei de bou fan (meast eigen) wenten oan de Gerben Rypmastrjitte. Yn de earste helte fan de jierren '90 is dat plan folboud en yn de twadde helte fan de njoggentiger jierren waard begûn mei bebouwing oan de Sylroede. De bedriuwen sitte meast oan de Jacobidyk en de Broer de Wittestrjitte, oan de noardeastkant fan Blauhús. Ein 2007 is begûn mei de twadde faze fan it bouplan oan de Sylroede.
Blauhús is ek bekend fan de Blauhúster Dakkapel dy't geregeld optreedt by wichtige reedrydwedstriden. Op it dak fan it Teatskehûs is de Blauhúster Dakkapel ûntstien.
Mienskip
De skoalle fan it doarp hjit Sint Gregorius, der is in pjutteplak It Protternêst en it jeugdhûs Siesa. Foar de âlderein is der it soarchsintrum Teatskehús. Blauhús hat in Feriening foar Doarpsbelang dy't yn 1948 oprjochte is. Alle jierren wurdt de Blauhúster Merke hâlden dy't altyd yn it teken fan de hynders stien hat. It aktive ferieningslibben makket tankber gebrûk fan de akkommodaasjes as de sportseal (De Singel), it jongereinhûs en it sportfjild. Simmers wurdt de keatst en Jeu-de-boules spile; yn de winter kin der riden wurde oan de efterkant fan kafee “De Freonskip”. De akkommodaasjes binne boud mei grutte help fan de eigen doarpsmienskip. It jierlikse doarpsfeest, sûnt 1873, mei it hynstespektakel is by de hynsteleafhawwer in begryp. Fierders binne der fytsrûtes, it doarpskafee mei in smûk terras, it karnaval sûnt 1968, de túnfeesten yn de pastoarijtún, sport, fertier en in protte (fisk)wetter meitsje it doarp ta wat it is: gesellich! De mienskip fan Blauhús mei roomsk neamd wurde. Dizze mienskip libbet rûnom de Fitustsjerke, mei in beskieden rûne smelle toer, dy’t yn 1868 boud waard. De restauraasje fan dizze Cuyperstsjerke is yn 1993 klearkaam. De gemeente hat it sa regele dat it monumintale ynterieur troch elts besjoen wurde kin ek wannear’t der gjin Mis hâlden wurdt. In keunstwurk yn it doarp is “De Fryske Hynstefôle” fan Maria van Everdingen fan Loaiïngea, skean tsjinoer de tsjerke. It hynder hat yn dizze agraryske krite jierren in tige wichtich plak hân. It waard brûkt foar it wurk, ferfier en fertier. De draverswedstriden dy’t útskreaun waarden troch de kastleins binne hjir in foarbyld fan. Sa ek yn Blauhús dêr’t sûnt it begjin fan de merken alle jierren hurddraverijen wiene. Letter waarden it draverijen mei in hynder en boerewein en tsjinwurdich mei hynder en sjeas. De fôle symbolisearet de sterke bân tusken de minske en it hynder yn dizze omjouwing.
De jongerein hie yn 2010 sa'n tsien keten (ek wol: dophokken): De Kie, Boethús, Keet fan Piet, Keet 't Fokhok en Keet De Skuorre en Keet Brandsma.
Strjitten
Atsemar, Broer de Wittestrjitte, De Kie, De Polle, De Sylroede, Dykslân, Gerben Rijpmastrjitte, Jacobidyk, Lytse Finne, Sinserpaad, Sinsmar, Teatskehiem, Van der Looswei, Vitusdyk.
Pommern (Rynlân-Palts)
Pommern is in Ortsgemeinde yn de lânkring Cochem-Zell yn de Dútske dielsteat Rynlân-Palts. Pommern heart by de ferbânsgemeente Cochem en leit oan de lofter kant fan de Mûzel.
Skiednis
Pommern heart ta de âldste wyndoarpen oan de Mûzel. De earste spoaren fan bewenning op de Martberg by it tsjintwurdige Pommern geane werom op de 4e en 1e iuw f. Kr. Om 500 f. Kr. sette in Keltyske stamme him op de berch nei wenjen. De Romeinen brochten de wynbou en joegen it wyndoarp syn namme: Pomaria (de fruchtetún). Yn de romeinske tiid waard oer de âlde keltyske delsetting in romeinsk timpelkompleks boud. Op de fûneminten fan de âlde gebouwen steane hjoeddedei de rekonstruearre gebouwen, dy't besykje in foarstelling te jaan oer it libben en it leauwe fan de Kelten en de Romeinen.
It plak waard foar it earst as Ponieries villa yn it jier 936 yn in dokumint fan Otto I neamd. De abdij Himmerod wie sûnt 1264 de grutste grûnbesitter yn Pommern. Yn de Frânske tiid waard yn 1802 de abdij Himmerod opheft.
It besjen wurdich
thumb|left|200px|Hillich Hûske by Pommern
Gerrit Jan Polderman
Gerrit Jan Polderman (Arnhim, 29 jannewaris 1947 - Ljouwert, 21 febrewaris 2017) wie in Nederlânsk politikus fan de VVD.
Foar't er de polityk yn gie hat er jierrenlang wurksum west yn it bedriuwslibben: fjouwer jier by de Philips yn Eindhoven, acht jier by de Heidemij yn Arnhim en fjouwer jier by it Nederlânsk Ferbûn fan Undernimmers yn de Bou (NVOB). By de NVOB wie Polderman ek regionaal sekretaris.
Yn 1982 waard er gemeenteriedslid yn Arnhim en fjouwer jier letter folge syn beneaming ta boargemaster fan de doetiidske Oeriselske gemeente Wijhe. Sûnt septimber 1996 wie Polderma de boargemaster fan de Fryske gemeente Tytsjerksteradiel. Begjin 2005 wie er dêrneist ek noch inkele moannen de wiernimmende boargemaster fan Boarnsterhim. Op 1 jannewaris 2011 gie Polderman mei pensjoen. Eric ter Keurs waard de opfolger fan Polderman as boargemaster fan Tytsjerksteradiel.
Fan 6 desimber 2011 oant 13 septimber 2012 wie Polderman waarnimmend boargemaster fan Smellingerlân. Doe waard er opfolge troch Tjeerd van Bekkum.
Sinology
Sino- is yn it Latyn Sinae en betsjut Sjinezen. De oarsprong fan de betsjutting is lykwols striderij oer.
Yn Europa wurdt sinologie almeast beskôge as Sjineeske stúdzjes, mar yn de Feriene Steaten is sinology in subkategory fan Sjineeske stúdzjes
Swarte Mosk (Ealsum)
thumb|225px|Op 'e Swarte Mosk (2011) thumb|225px|Swarte Mosk yn [[1937 De wei fan Dokkum nei Eanjum wie doe noch in makadamwei]] Swarte Mosk is in buorskip en de pleatslike namme foar de hoeke oan de krusing fan de Dokkumerwei mei de Sybrandawei en de Mockemawei nei Ealsum.
Op de Swarte Mosk stienen fanâlds twa lytse buorkerijen; no is dêr ek in nije pleats. De kadastrale minútkaart fan 1832 jout in lyts gebou by 'Swarte Mosk' dat al lang fuort is.
De oarsprong fan de namme is ûnwis. Guonts tinke dat it de namme fan in kroechje west hat. Letter hie in boerespultsje de namme Swarte Mosk dat yn de iere jierren fyftich ôfbrutsen waard meidat it it ferkear yn 'e wei stie. Swarte Mosk komt net foar yn de beide Schotanusatlassen, de atlassen út de 19e iuw en ek net op de frijwat sekuere earste TMK. De Bosatlas van Fryslân jout de namme foar it earst wol.
Yn it ferline kaam de jeugd út de omkriten dêr wol byinoar. De skriuwer Durk van der Ploeg, dy't yn Ealsum wenne hat, ferwiist yn syn romans De Jacht (1988) en Foarby it Boarkumer fjoer (2002) nei Swarte Mosk.
Ljouwerter Bosk
De Ljouwerter Bosk (Nederlânsk en offisjeel: Leeuwarder Bos) is in bosk yn 'e Nederlânske provinsje Fryslân, dy't yn 'e gemeente Ljouwert leit, fuort oan 'e noardrâne fan 'e stêd Ljouwert, grinzgjend oan 'e wyk Bilgaard. De bosk is bedoeld as rekreaasjegebiet. De VVV omskriuwt it as 'in moai stikje natoer, dêr't hûnen lekker har gong gean kinne."
Skiednis
De oanplant fan 'e Ljouwerter Bosk wie in inisjatyf fan 'e FACE Foundation, in stifting dy't oeral yn 'e wrâld bosken oanplantet by wize fan kompinsaasje foar de útstjit fan koalstofdiokside. (FACE is in ôfkoarting fan Forest Absorbing Carbondioxide Emissions, "Wâld Absorbearret Koalstofdiokside Utstjit".) De oanlis fan 'e Ljouwerter Bosk begûn yn 1992. Yn 1996 wie de bosk klear en koed er iepene wurde foar it publyk.
Beskriuwing
Underwilens is de Ljouwerter Bosk útwoeksen ta in gebiet mei in oerflak fan 140 ha, in multyfunksjoneel karakter en in soarterike floara en fauna. Behalven de oarspronklike funksjes fan koalstofdiokside-opname en rekreaasje, is it tsjintwurdich ek wichtich foar de natoer, en hat it bykommende funksjes krigen op it mêd fan lânskipsbehear en houtproduksje. De bosk wurdt trochsnien troch sân- en skulpepaden, en omfiemet ek stikken greidlân. It gebiet is tagonklik fanôf in (fergees) parkearterrein oan 'e Fjouwerthústerwei.
Vicky Leandros
thumb|right|250px|Vicky Leandros yn [[Berlyn, 2010]] Vicky Leandros (Gryksk: Βίκυ Λέανδρος), pseudonym fan Vasiliki Papathanasiou (Gryksk: Βασιλική Παπαθανασίου) (Paleokastritsa op Korfoe, 23 augustus 1949 (neffens in protte boarnen) of 1952 (nei't sy sels hawwe wol)) is in Gryksk-Dútske sjongster en politikus.
Fairchild-Republic A-10 Thunderbolt II
thumb|280px|A-10 folslein bewapene De Fairchild Republic A-10 Thunderbolt II is in fjochtfleanmasine fan de Amerikaanske Loftmacht (United States Air Force, USAF). De offisjele namme fan de A-10 komt fan de Republic P-47 Thunderbolt út de Twadde Wrâldkriich, in jachtfleanmasine dy't útsoarte tige goed wie by grûnoanfallen. De A-10 wurdt meast by syn bynamme neamd, "Warthog" ('Warteswyn') of koartwei "Hog".
It is it iennige USAF-tastel dat primêr ûntwikkele waard foar it jaan fan loftstipe oan grûntroepen op it slachfjild (close air support). It is spesjaal útrisd foar it ferneatigjen fan tanks, pânserweinen en oare doelen op de grûn. thumb|left|It 30 mm GAU Avegerkanon In twadde taak dy’t de A-10 ferfolle kin, is optrede as fleanende forward air controller; de fleander praat dan oare tastellen nei de doelen op de grûn dy’t oanfallen wurde moatte.
De A-10 kin sa bygelyks by in leechhingjende bewolking op 300 m, mei min sicht, mei mar 320 km/o operearje en sa sekuer syn doel oanfalle.
Cockpit en dielen fan it bestjoeringssysteem wurde beskerme troch in kûpe fan 400 kilo titanium bepânsering dy’t mear as ien 20mm treffers hawwe kin.
De A-10 kin in mânske lading bommen meinimme en hat in rotearjend 7-loops 30mm GAU Avenger kanon, dêr’t de fleanmasine omhinne boud is om sa mar te sizzen. Om't it kanon goed yn de midden fan de noas te krijen, waard it noastsjel út de midden pleatst.
De produksje stoppe yn 1984 neidat der totaal 715 tastellen boud wienen.
De A-10 is al ferskate kearen by de tiid brocht; it krige tragensnavigatie, Global Positioning System, nachtsichtapparatuer en de Pave Penny laser-doeloanwizer. Fan 2005 ôf waarden alle tastellen mei in oare fleugel, in eigen brânblussysteem, ECM mooglikheden en de tarissing om ‘tûke’ bommen mei te nimmen, op A-10C standert oanbrocht. Dy A-10C fleach foar it earst op 28 jannewaris 2005. Der wurdt tocht dat de A-10 sa oant likernôch 2028 operasjoneel bliuwe kin.
Skiednis
thumb|Swier skansearre A-10 Thunderbolt II nei gefjocht boppe Bagdad 2003, it slagge werom te kommen De A-10 waard ûntwikkele op grûn fan de ûnderfining dy't de USAF yn de Fietnamoarloch opdien hie. Yn dat konflikt rekken in protte tastellen mei in close air support-rol swier skansearre of waarden delsketten mei relatyf lichte fjoerwapens, ienfâldige ôfwarraketten en gewoan loftôfwargeskut.
De firma Fairchild ûntwikkele doe it YA-10A prototype dat foar it earst op 5 april 1972 fleach.
Oktober 1975 rôlen de earste operasjonele A-10’s út it fabryk.
De earste leveringen oan de USAF begûnen yn maart 1976 en it earste operasjonele skwadron wie yn oktober 1977 ree op de fleanbasis Davis-Monthan, Arizona.
Yn it earstoan wist men by de USAF suver net wat men der oan hie, went as men wie oan djoerdere en technysk folle yngewikkelder tastellen sa as de F-16 Fighting Falcon en de F-15 Eagle. fierders wie men fan betinken dat it leger (US Army) sels ferantwurdlik wie foar loftstipe oan de eigen troepen; helikopters koene dy wol leverje.
It besykjen om de Thunderbolt II oer te dwaan oan it Amerikaanske leger of oan it USMC roan op neat út; nimmen woe it ûnsjugge low-tech tastel hawwe. Omdat de A-10 útsoarte gaadlik foar tankbestriding achte waard, waarden se foar it grutstepart op bases yn Jeropa legere as tsjinwicht foar de protte tankdifyzjes fan it Warsjaupakt.
Yn 1991 waard de Thunderbolt II lykwols massaal ynset yn de Golfoarloch en it súkses tsjin de Iraakske ienheden wie grut. Doe hienen de US Army en it USMC wol belangstelling foar it tastel, mar de USAF woe syn A-10’s doe net mear kwyt.
Yn 1999 waarden de A-10’s fannijs mei súkses ynset yn de kriich yn Kosovo, fan 2001 ôf mei wikseljend súkses yn Afganistan en sûnt 2003 yn Irak.
Technyske feiten
thumb|A-10 fan trije kanten besjoen thumb thumb|Foarkant A-10 thumb|Underkant A-10 thumb|A-10 Thunderbolt II
Anna Raadsveld
Anna Raadsveld (Drylts, 22 maaie 1990) is in aktrise út Maastricht.
Groeide op yn Drylts en krijt as njoggenjierrige de earste aktearlessen by it Sintrum foar de Keunsten yn Snits. Letter folget se les op de toanielskoalle yn Ljouwert en ferhuzet op har santjinde nei Amsterdam om tich by de castingsburo's te wêzen en makket dêr de Hafû ôf.
Grimoald II
Grimoald, ek wol bekend as Grimoald II (? - 714) wie hofmeier fan Neustrje fan 695 ôf. Hy wie troud mei de dochter fan kening Redbad.
Redbad (film)
Redbad, ek Redbad: De Legende of Redbad: The Legend neamd, is in Nederlânske histoaryske aventoerefilm út 2018 ûnder rezjy fan Roel Reiné, nei in senario fan Alex van Galen. De film waard produsearre troch Klaas de Jong en Roel Reiné foar Farmhouse TV & Film, en de haadrollen waarden fertolke troch Gijs Naber, Loes Haverkort, Jonathan Banks en Tibo Vandenborre. Byrollen hiene û.o. Derek de Lint, Birgit Schuurman, Lisa Smit, Huub Stapel, Renée Soutendijk, Egbert-Jan Weeber en Jack Wouterse. It ferhaal spilet yn it Fryslân fan 'e Iere Midsiuwen, en giet oer de histoaryske persoan fan Redbad, kening fan 'e Friezen, en dy syn striid tsjin 'e út it suden wei opkringende Franken. Nettsjinsteande alle wyn en blast dêr't Redbad mei útbrocht waard, wie de krityk fan sawol resinsinten as histoarisy grut en de ûntfangst planút lau.
Grimoald II
Skiednis
Grimoald wurdt rekkene ta de Pippyniden en wie de twadde soan fan Pippyn fan Herstal en Plektrudis. Syn heit makke him al op jonge leeftyd, yn 695 ta hofmeier fan it keninkryk Neusterje.
Redbad (film)
Plot
Redbad spilet yn 'e Iere Midsiuwen en giet oer de striid fan 'e frije, heidenske Friezen, dy't boppe de Grutte Rivieren in keninkryk fêstige hawwe, tsjin 'e út it suden wei opkringende Franken, dy't it kristendom al oannommen hawwe. De haadpersoan is de histoaryske Fryske kening Redbad, dy't de striid mei de Franken oangiet nei't dyselden de wichtige Fryske hannelsstêd Doarestêd ferovere en syn heit, kening Aldgilles, ferslein hawwe. Dat bart krekt op it stuit dat yn opdracht fan Aldgilles in minske-offer brocht wurdt om 'e fruchtberens fan it lân te fergrutsjen, wêrby't fammen libben ferbaarnd wurde. Redbad keart him tsjin dy praktyk, nammenste mear om't syn leaf Fenne ien fan dy fammen is, en wit hy har noch krekt op 'e tiid fan 'e brânsteapel te rêden.
Grimoald II
Skiednis
Hy wie troud mei Thiadsvind, de dochter fan de Fryske kening Redbad. Hy hie gjin bern by har, wol hied er twa bastertsoannen út in eardere relaasje, nammentlik Teudobald en Arnold. Doe't hy op beafeart wie nei it grêf fan de Hillige Lambert fan Maastricht by Luik, waard hy april 714 fermoarde troch in slûpmoardner.
Piter Bergsma
Piter Bergsma (Warten, 21 desimber 1927 - Terwispel, 21 juny 2012) wie in Fryske dammer dy't yn 1968 Nederlânsk Kampioen waard. Hy is rekordkampioen fan Fryslân mei 14 titels (de earste yn 1948 en de lêste yn 1984). Hy die mei oan it Jeropeesk Kampioenskip fan 1971 en 1974. Hy hat alle troch him spile kompetysje-, toernoai- en klubwedstriden - meiïnoar hast 2500 partijen - opskreaun en bewarre. Hy wie foarsitter fan de Kommisje Propaganda fan it provinsjale Fryske Dambûn.
Brittany Bowe
Brittany Starr Bowe (Ocala, Floarida, 24 febrewaris 1988) is in Amerikaansk reedrydster. Bowe is twafâldich wrâldkampioene sprint en hat trije kear meidien oan de Olympyske Winterspullen (yn 2014, 2018 en 2022).
Redbad (film)
Plot
Neitiid wurdt Redbad troch it lûken fan in lot skuldich befûn oan it ferlies fan 'e fjildslach, en, fêstbûn op in flot, by wize fan soenoffer de see opstjoerd. Hy spielt oan op 'e kust fan Denemark, dêr't er as slaaf opnommen wurdt yn it hûs fan 'e Deenske kening Wiglek. As der nei ferrin fan in stikmannich moannen in ynfal yn Denemark dien wurdt troch de Sweden, spilet Redbad sa'n wichtige rol by de ferdigening, dat er dêrmei, as beleanning fan Wiglek, syn frijheid weromwint. Dêrop wol Wiglek syn kristlike dochter Frea him as man hawwe, en Redbad stimt yn dat houlik ta.
Piter Bergsma
Piter Bergsma wie krektas syn broer Roel Bergsma, revuskriuwer, dampublisist en ûnderwizer, kuorballer yn ieren en sinen, waard lid fan de damklub "Troch neitinken Sterk" yn Warten doe't er 14 jier wie.
Redbad (film)
Plot
As er lykwols heart dat syn suster Sinde oan 'e Frankyske ealman Karel Martel ta frou jûn is om it platbaarnen troch de Friezen fan it houtene tsjerkje fan Utert goed te meitsjen, tsjocht Redbad mei syn nije frou werom nei Fryslân om syn suster te rêden. Hy wit it Frankyske kastiel fan Reims yn te kringen, dêr't op dat stuit krekt syn suster troch de Angelsaksyke biskop Willibrord tsjin har wil ta kristinne doopt wurdt, mar hy moat sûnder syn suster en sûnder wat bedijd te hawwen nei Fryslân weromkeare.
Yn Fryslân is Redbad syn neef Jurre no kening, en Redbad stipet him yn 'e striid tsjin 'e Franken. Hy wit in kloft Frankyske ruters de see yn te lokjen krekt as de floed opkomt, sadat se de drinkeldea stjerre. Underwilens beävensearret de ambisjeuze Karel Martel yn Reims de dea fan 'e Frankyske hofmeier Pepyn fan Herstal en fan dy syn jonge pakesizzer en erfgenamt Drogo. Karel Martel grypt dêrop de macht en wurdt sels hofmeier.
Produksje
Nei it súkses fan 'e biografyske film Michiel de Ruyter sloegen regisseur Roel Reiné en produsint Klaas de Jong fannijs de hannen yninoar foar in histoaryske spektakelfilm. De ferantwurdlike filmstudio wie De Jong syn Farmhouse TV & Film. It idee om in film te meitsjen oer it histoaryske personaazje Redbad kaam fan 'e yn Feanwâlden berne De Jong. It senario dêr't de film op basearre is, waard skreaun troch Alex van Galen.
Op 29 augustus 2017 waard bekendmakke dat akteur Gijs Naber de titelrol fan kening Redbad fertolkje soe. Dêrnei waarden Huub Stapel, en Egbert-Jan Weeber en Derek de Lint cast yn 'e rollen fan kening Aldgillis, resp. Bonifatius en de ferrieder Eibert. Weeber en De Lint hiene earder ek al mei Reiné de De Jong gearwurke foar de film Michiel de Ruyter. Loes Haverkort en Aus Greidanus sr. waarden oanlutsen foar de rollen fan Frea en Odulf. Njonken dy Nederlânske akteurs, en Flaamske akteurs as Tibo Vandenborre en Daphne Wellens woene de Reiné en De Jong ek graach in stjer fan ynternasjonale alluere hawwe; dy fûnen se yn 'e persoan fan 'e Amerikaanske akteur Jonathan Banks, dy't benammen bekend is fan 'e súksesfolle tillefyzjesearje Breaking Bad. Hy krige de rol fan 'e Frankyske hofmeier Pepyn fan Herstal tabedield. Fierders waard de Deenske akteur Søren Malling, bekend fan 'e dramasearje Borgen, ree fûn om 'e rol fan 'e Deenske kening Wiglek op him te nimmen.
It wie de bedoeling dat Redbad koste €7 miljoen kostje soe, mar úteinlik rûnen de kosten op ta sa'n €8,3 miljoen. "De ambysje wie grutter as de beurs," neffens produsint Klaas de Jong. De opnamen fûnen plak op lokaasje yn en bûten Nederlân. Sa waarden guon sênes opnommen yn it preHistorisch Dorp, by Eindhoven, wylst yn ferskate gefjochtssênes it Fryske lânskip fan De Alde Feanen en It Amelân werom te kennen is. Dêrnjonken waarden ek opnamen makke yn Denemark, it Dútske Wallsbüll en it Belgyske Kastiel fan Bouillon, dat yn 'e film trochgiet foar de Frankyske keninklike residinsje te Reims. Yn totaal duorren de opnamen foar Redbad 42 dagen. De lêste opnamedei wie op 19 novimber 2017. Nei mear as in healjier montaazje en oare tarieding gie de film op 'e jûn fan sneon 23 juny 2018 by in iepen-loftfertoaning op it Ljouwerter Saailân yn premiêre.
Publisiteitsstunt
Foarôfgeande oan 'e premiêre fan Redbad waard der in trailer op Facebook pleatst. Produsint Klaas de Jong helle alle media mei it ferhaal dat Facebook him frege hie de trailer fuort te heljen, om't it ferhaal fan Redbad, wêryn't de makkers dúdlik partij kieze foar de heidenske Friezen en tsjin 'e kristlike Franken, yn 'e Feriene Steaten as oanstjitjaand beskôge wurde soe. Nei sjoernalistyk ûndersyk bliek fan De Jong syn bewearing net folle wier te wêzen, en liek it earder om in (slagge) publisiteitsstunt te gean.
Krityk oer historisiteit
Wat Jensma oan 'e film steurde wie lykwols it feit dat de makkers in loopke namen mei de Fryske skiednis en kultuer. Yn 'e film is gjin wurd Frysk te hearren; ynstee prate de 'Friezen' konsekwint Nederlânsk, wylst de Franken Ingelsktalich binne. De riddenearring dêr't Reiné en De Jong harren taalkar mei besochten te rjochtfeardigjen, nammentlik dat de Friezen fan 'e Iere Midsiuwen foar it meastepart net-Frysktalich west hawwe soene, ferwiisde Jensma sûnder mear nei it ryk fan 'e fabels. Hy fermoede dat de kar foar it Nederlânsk út praktyske, kommersjele omtinkens berne wie, en dat Redbad dêrmei út 'e Fryske hoeke skuord waard en yn it ramt pleatst waard fan it oanboazjend populisme yn Nederlân, wie foar de makkers wierskynlik moai meinommen. Sa gie de film neffens Jensma net mear oer de striid fan Friezen tsjin Hollanners (dy't ommers letter út 'e Franken fuortkamen), mar oer Nederlanners dy't har oankantsje tsjin ymmigraasje hjirhinne út oare lannen.
Histoarikus Han Nijdam, in kenner fan 'e echte kening Redbad en de Iere Midsiuwen yn Fryslân, waard nei de premiêre ynterviewd troch de Ljouwerter Krante en fertelde dat de film him drôvich stimd hie troch alle flaters dy't deryn makke waarden. Sa kaam it kastiel fan 'e Frankyske hofmeier Pepyn fan Herstal yn 'e film dúdlik út 'e Lette Midsiuwen, teminsten 500 jier nei't Redbad en Pepyn libben. Itselde gou foar de maljenkolders fan 'e Frankyske ridders, wylst harren dripfoarmige skylden alfde-iuwsk Normandysk wiene en harren swurden fan 'e Wytsingen kamen.
Wat de werjefte fan histoaryske personaazjes yn 'e film oanbelange, waard Nijdam der lykwols net fleuriger op. Redbad wurdt yn 'e film foarsteld as in lieder dy't himsels besiket los te meitsjen fan it heidendom, wat bygelyks ta utering komt yn it feit dat er him oankantet tsjin it bringen fan minske-offers en trochdat er trout mei in kristinne. De echte Redbad wie krekt in foarfjochter fan it heidendom. Nijdam sei: "We witte dat de Friezen minske-offers brochten, al witte we net hoe, en dêr hie Redbad in sakraal liederskip yn, hy seach derop ta." En wat de beide kristlike prekers Willibrord en Bonifatius oangie, wiene de rollen yn 'e film neffens Nijdam persiis omdraait. "Hjir is Willibrord in wreed figuer, Bonifatius is sêftmoedich, wylst dat yn wurklikheid oarsom west hat. Willibrord wie mylder, wylst Bonifatius krekt rücksichtsleas en fanatyk wie."
Oare eleminten út de film dy't net strike mei de histoaryske wurklikheid, binne dat Redbad him hast dope lit troch Willibrord, wylst it dêrby eins om Wulfram gie, in oare Angelsaksyske preker. Fierders wurdt yn 'e film Redbad syn suster 'Sinde' úthylke oan 'e Frankyske hofmeier Karel Martel, wylst it yn it echt syn dochter Thiadsvind (of Teudesinda) wie, wie dy't úthylke waard oan 'e Frankyske ealman Grimoald II, de soan fan Pepyn fan Herstal en dy syn frou Plektrudis. Dy Grimoald waard yn it echt fermoarde, sadat Karel Martel syn kâns seach om 'e macht yn it Frankyske Ryk te gripen. Dêrby bestie noch in obstakel dat yn 'e film net neamd wurdt, nammentlik Teudoald, de oerwûne soan fan Grimoald, dy't as erfgenamt fan syn pake Pepyn oanwiisd waard. It is mooglik dat der noch in twadde Teudoald wie, dat dan de soan fan Grimoald en Thiadsvind wêze moatte soe, mar oft dy wier bestien hat, is net dúdlik. Yn elts gefal wie de Teudoald dy't as hofmeier oanwiisd waard, te jong om sels te regearjen, sadat syn beppe Plektrudis regintesse foar him yn 't plak waard. Karel Martel, de soan fan Alpaida, de twadde frou fan Pepyn fan Herstal, begûn doe in lange striid om 'e macht tsjin Plektrudis en Teudoald. Yn 'e film triuwt Karel Martel de jonge erfgenamt Drogo fan 'e hege stedsmuorre fan Reims, nei't er earder al syn eigen heit Pepyn fan Herstal fergiftige hat. De histoaryske Drogo wie in âldere broer fan Grimoald, dy't al foàr de moard op Grimoald ferstoar.
Op Joop.nl fear histoarikus Han van der Horst út tsjin Redbad en de makkers fan 'e film. Hy betoogde dat it hielendal net slim is as men yn in histoaryske film in striidbere frou binnensmokkelet, dy't op in hynder en mei pylk en bôge likegoed út 'e fuotten kin as dat manlju dat kinne (en dy't letter fansels poerlike neaken yn in mar baait as se harsels ûnbegluorke waant). "Mar," gied er fierder, "it tsjûget lykwols fan minachting foar it publyk ast mar wat oankloatest ynstee fan in bytsje research te dwaan nei de omstannichheden, de kledaazje, de behuzing, de bewapeing en it tinken yn 'e tiid dy'tst ta libben bringe wolst." Van der Horst fertelde dat er in oantal dagen earder in Midsiuwske merk yn Flaardingen besocht hie, dy't ynrjochte wie om 'e oerwinning fan 'e Hollânske greve Durk III yn 'e Slach by Flaardingen fan 1018 te fieren. Dêr trof er entûsjastelingen dy't him fan alles fertelle koene oer de klean, wapens en alderhanne oare dingen út dy tiid. Hy waard sels warskôge as de toande klean en oare attributen net út 'e alfde iuw wiene, mar fan in pear iuwen earder of letter. Syn konklúzje wie: "as dreaune leafhawwers dat mei hûsflyt kinne, moat it foar in filmmakker ek mooglik wêze." Van der Horst woe hawwe dat in film as Redbad eins oanjûn wurde moast by in konsuminteprogramma, lykas Kassa of Radar.
Filmrodusint Klaas de Jong brocht tsjin al dizze krityk yn dat de makkers fan 'e film gearwurke hiene mei ferskate histoarisy, dy't spesjalisearre wiene yn "Noardseekultuer, Wytsingkultuer en âlde Fryske kultuer." Dêrby tekene er trouwens oan dat Redbad net yn earste ynstânsje bedoeld wie om histoarysk akkuraat te wêzen, mar om "de sfear te fangen fan doedestiden, hoe't de minsken tochten, libben."
Resinsjes
Yn in resinsje yn 'e Ljouwerter Krante skreau sjoernalist Asing Walthaus dat er Redbad graach mear wurdearje wollen hie, fral nei in fraachpetear mei regisseur Reiné, dy't "oansteklik passionearre" oer de film prate koe. Mar hy fûn de film te lang, te lûd en te betiizjend. In pluspunt wiene neffens Walthaus de prachtige opnames fan hynders yn 'e lânskippen fan û.m. De Alde Feanen en It Amelân, en ek op 'e oanklaaiïng fan 'e figuranten koe hy neat ôftingje. Dat der histoaryske flaters ynslûpt of mei opsetsin ynbrocht binne, wie neffens Walthaus net sa slim: in film is ommers gjin skiednisboek, betoogde er. En de gefjochtssênes, troch Reiné delset as swiid en pompeus, mei in ôfgryslike soad slow motion en pompende muzyk, sieten kundich yninoar en wiene meislepend.
Nei in hoartsje begûn him dat lykwols wat te ferfelen. Walthaus miste in ferhaal yn 'e film, en it waard him net dúdlik wêrom't Redbad die wat er die, of wêr't er op ta-arbeide. Noch minder wie, dat de antagonist Karel Martel, dy't earst gewoan in fijân wie, him healwei de film ynienen ûntpopte ta in karikaturale smjunt "mei moard, deaslach en MeToogedrach." De religieuze foaroanlju yn 'e film, "Renée Soutendijk as heidenske hekse," en Jack Wouterse en Egbert-Jan Weeber as de Angelsaksyske biskoppen en kristendomprekers Willibrord en Bonifatius, omskreau Walthaus as "echt healwiis". Dat wie neffens him fral sa mei Willibrord en Bonifatius, "dy't as in ier-kristlike Bassie en Adriaan troch it ferhaal rinne mei in koarke mûntsen yn har kylwetter." Hy konkludearre dat mear net altyd better is, en dat der miskien wol in goede film ferstoppe sit yn 'e "fierstente lange grimelgrammel" fan Redbad, mar dat dat dizze film yn elts gefal net wie.
Ek yn 'e lanlike parse wiene de resinsjes fan Redbad lau. Sawol de Volkskrant as NRC Handelblad joegen de film twa stjerren fan fiif. Filmkritikus Bor Beekman priizge yn 'e Volkskrant de sênes mei gefjochten en fjildslaggen, mar hikkele de hoemannichte fan dat soarte sênes dy't yn 'e film stoppe is. Dêrnjonken wied er ek min te sprekken oer it aktearjen fan Jack Wouterse, dy't de rol fan Willibrord fertolke. Yn NRC Handelsblad skreau resinsint Coen van Zwol dat Redbad benammen knoeid waard troch it topswiere senario en de oerdie oan drama.
Resultaten
De earste wike dat Redbad yn 134 Nederlânske bioskoopsealen te sjen wie, draaide út op in teloarstelling foar de makkers, doe't der mar 20.000 besikers opdaagjen kamen. De distributeur wiet dat ôffallende resultaat oan it Wrâldkampioenskip Fuotbal 2018, dat yn deselde perioade dei oan dei op 'e tillefyzje te sjen wie, en oan it waarme simmerwaar, dat de minsken nei bûten ta jage ynstee fan se (by in bioskoop) nei binnen ta te driuwen.
Yn 'e trêde wike fan july 2018, doe't de film ûnderwilens in moanne draaide, hie Redbad noch mar 37.878 besikers lutsen, wat in bioskoopomset betsjutte fan €332.785. Neffens de Ljouwerter Krante wie it dêrmei, de kosten (fan €8,3 miljoen) yn acht nommen, de grutste flop ea yn 'e skiednis fan 'e Nederlânske film. Produsint Klaas de Jong moast tajaan dat de resultaten "teloarstellend" wiene. Ferlike mei Reiné en De Jong harren eardere spektakelfilm Michiel de Ruyter, dêr't 800.000 bioskoopkaartsjes foar ferkocht waarden, hie Redbad nei in moanne sa'n 400.000 besikers hân hawwe moatten, tsien kear safolle as der yn wurklikheid opdaagjen kamen. Efterôf sjoen, sa joech De Jong ta, hie it in grutte flater west om Redbad midden yn 'e simmer út te bringen. "We belibje no de bêste simmer sûnt jierren en dat wurket altyd yn it neidiel fan it bioskoopbesyk." Ferkeapaginte Daniëlle Raaphorst joech ek ta dat de prestaasje fan Redbad "erbarmlik" wie. Behalven de simmer wiisde hja ek mei de beskuldigjende finger nei it WK fuotbal: "Wy hawwe ûnderskat dat it WK dochs sa oanslaan soe yn Nederlân." (Sûnder dat Nederlân der sels oan meidie, bedoelde se.) Sawol De Jong as Raaphorst ferwachte lykwols dat Redbad it goed dwaan soe op websiden foar video on demand. Neffens De Jong gie in film as Redbad dêr grif tweintich jier mei, dat hy ferwachte wol om úteinlik út 'e kosten te kommen.
Fazalsteat
In fazalsteat is in steat dy't ôfhinklik is fan in oare steat, faak as gefolch fan in oarloch. Eartiids foarmen grutte riken oan harren grinzen meastal buffersteaten om harsels tsjin ûnferwachte ynvaazjes te beskermjen. Ek ekonomyske motiven spilen dêrby in rol.
Bygelyks de Bataafske Republyk wie in fazalsteat fan Frankryk.
Steve Earle
thumb|Earle yn 2007 op it [[Midlands (Music Festival)|Midlands Music Festival yn Westmeath, Ierlân'']] thumb|220px|right|Steve Earle en [[Allison Moorer op Bumbershoot, 2007]] thumb|220px|Earle spilet foar it Heechgerjochtshof fan de Feriene Steaten op 1 july 2003 Stephen Fain "Steve" Earle (Fort Monroe (Firginia), 17 jannewaris 1955) is in Amerikaansk singer-songwriter dy't bekend waard troch syn rock, folk en Texas Country en om syn politike opfettings. Hy is ek producer, auteur, in polityk aktivist, en akteur, en skreaun en regisearre in toanielstik. Steve Earle syn songs binne in soad brûkt op televysje en yn films as skriuwer en performer.
Eastwâld
Eastwâld is in buorskip yn de gemeente Dantumadiel. Eastwâld leit benoardeasten Driezum net fier fan Rinsmastate. Ek de dyk nei Driezum ta hjit Eastwâld. Op âlde kaarten waard it ek skreaun as Oestwoldt, Oestwoud en op syn Nederlânsk Oostwoud.
Eastlik fan Eastwâld rint de Strobosser Trekfeart. Eartiids stie dêroan, by Eastwâld, in tolhûs.
Sietse de Vries
Biografy
Doe't Sietse opgroeide op De Tynje koene de bewenners rûchwei opdield wurde yn grifformearden en kommunisten. De húshâlding De Vries wie in 'read nêst'. Nei de middelbere skoalle gie er nei de Sosjale Akademy. Russyske skriuwers as Dostojevski en Tsjechov makken doe yndruk op him. It tydskrift Frysk en Frij wie it blêd dêr't er nei syn diploma foar skriuwen gie. Nei fjouwer jier waard er sjoernalist foar de Ljouwerter Krante.
Yn 1998 debutearre er mei syn speurdersroman De boargemaster (1998). De omskriuwing fan de sletten doarpsmienskip en in skeel fan rjocht fan reed stiet dêryn sintraal. Binnen in jier folge in nije plysjeroman: De dea fan Nico Dekema. Dêryn toant er hoe't er tsjin de wrâld en har takomst oansjocht. Dat wurdt noch fersterke yn de haadpersoanen fan syn tredde boek Kûgels foar Kant (2002). De Vries skriuwt meast Frysk, mar yn 2000 ferskynde in Nederlânske detektive De spelbepaler. Mei Homme en It geheim fan pake sloech er in nij paad yn, dat fan berneboekeskriuwer. Yn 2009 ferskynde de fyfde speurdersroman fan De Vries, it krige de titel Potstro Fongers mei en ferskynde by de Friese Pers Boekerij.
Nei de Moanne fan it Fryske Boek yn 2011 waard bekend makke dat Sietse de Vries it kadoboek foar de Moanne fan it Fryske Boek 2012 skriuwe soe. It hat de titel Bak en is in detektive.
Eric ter Keurs
E.J. (Eric) ter Keurs (Borne, 30 maart 1965) is in Nederlânsk politikus fan de VVD.
Hy studearre fan 1984 oant 1990 bestjoerswittenskippen oan de Ryksuniversiteit Grins. Yn 2002 waard hy wethâlder fan Slochteren en yn 2004 folge syn beneaming ta boargemaster fan Ljouwerteradiel.
Op 11 febrewaris 2011 waard er ynstallearre as opfolger fan Gerrit Jan Polderman as boargemaster fan Tytsjerksteradiel. Joop Boertjens folge him inkelde wiken letter op as waarnimmend boargemaster yn Ljouwerteradiel.
Sloterdijckshûs
It Sloterdijckshûs is in hearehûs of state oan de Grutte Sylroede yn de buert Statum, it súdlike stik fan Makkum, gemeente Wûnseradiel.
It hûs is grif boud yn de 18e iuw. It eptige keapmanshûs stiet oan de Grutte Sylroede, en hat útsjoch oer de Syl. It grutte steatlike Sloterdijckshûs is prachtich fersierd en soe net misstean oan ien fan de eptige grêften yn Amsterdam. Dit hûs waard bewenne troch de famylje Sloterdijck. Dy famylje kaam mooglik oarspronklik út Balk.
Appingedam
300px|thumb|Topografyske kaart fan de eardere gemeente Appingedam Appingedam (Nederlânsk en offisjeel; Grinslânsk: N Daam of Apknkedaam, Frysk: Appingedaam) is in stêd yn Grinslân. Oant 1 jannewaris 2021 wie Appingedam ek in selsstannige gemeente. Appingedam wie earder de haadstêd fan it lânsdiel Fivelgoa en is ien fan de twa plakken yn Grinslân mei histoaryske stedsrjochten. Appingedam krige syn stedsrjochten yn 1327 fan de Opstalbeam, it wurdt ek wol de 12e Fryske stêd neamd. De stêd is in beskerme stedsgesicht.
Gemeente
De gemeente Appingedam waard mei de gemeenten Delfsyl en Loppersum mei yngong fan 1 jannewaris 2021 yndield by de nije gemeente Iemsdelta. Njonken Appingedam hearden ek de plakken Garreweer, Jukwerd, Laskwerd, Marsum, Oling, Opwierde, Solwerd en Tjamsweer ta de gemeente.
Namme
De namme fan de stêd komt nei alle gedachten fan in daam yn in wetterrin fan de Appinga, de bewenners fan de krite by it wetter de Appa, dat wer ôflaat is an apa - "rivier" of "stream", dy't by Appingedam yn de Fivel rûn.
De stêd ferskynde yn 1253 as Appengadomme, yn 1306 as ten Damme, yn 1308 as in Damme en In Appinge, yn 1326 as in Appinggadamme en yn de njoggentjinde iuw as Appingadam.
Skiednis
thumb|Kaart fan Appingedam, út de atlas fan [[Jabik fan Dimter út 1545]]
Iere skiednis
It is net wis hoe âld Appingadam krekt is. Nei alle gedachten ûntstie it plak om 1100 hinne op by de Delf, it hjoeddeistige Damsterdjip, op de krusing mei de Groeve, de Appe, of de Heekt. De Delf waard yn de tsiende iuw groeven om it efterlân te ûntwetterjen. Yn 1057 wurdt it plak Gelviswert neamd dêr't munten slein waarden. Mooglik giet it dêrby om Garreweer, in útbuorren westlik fan Appingedam. Yn 1224 wurdt der yn in oarkonde sprutsen oer in merk- of gearkomsteplak (forum), dêr't nei alle gedachten Appingedam mei ornearre wurdt. In part fan de delsetting lei op De Wierde (ûnder Tjamsweer) dêr't yn 1328 in Augustinerkleaster fêstige waard.
Stedsrjochten en woltierigens
Troch syn geunstige lizzing oan de Delf, dy't in iepen ferbining mei de Waadsee hie, woeks de delsetting út as in wichtich hannels- en merksintrum. Appingedam waard it haadplak fan de Fryske goa Fivelgoa. In oarkonde fan 308 giet út fan de redjers (riedjouwers) fan Fiwilgona (Fivelgoa) en burgensis fan In (Appinga)Damme. De rjochten, gewoanten en keuren fan de delsetting waarden befêstige en besegele troch de rjochters fan it gea Fivelgoa snein 24 maaie 1327. Dy akte (buorbrief) waard op 7 juny 1327 bekrêftige en besegele troch de rjochters fan de Seelannen fan hiel Fryslân, dy't yn Upstalbeam byienkamen. Hjoed-de-dei wurdt oannommen dat de Upstalbeam doe net yn Auwerk, mar yn Appigedam byienkaam. De befêstigingsakte krige it segel fan tota Frisia (hiel Fryslân), dus it ferbûn fan de Upstalbeam. De orizjinele buorbrief is bewarre bleaun en yn printinge ferskynd.
De stêd woeks yn de jierren dêrnei en is te sjen út de grutte fan de romanogoatyske Hillige Marijetsjerke, dy't healwei de fjirtjinde iuw de Nikolaïtsjerke waard, dy't suver mei de stêd meiwoeks. Ek waarden der twa fersterke boargen fan de lagen Ripperda en Snelgersma. Appingedam waard yn dy snuorje in wiere konkurrint fan de stêd Grins, dy't besocht alle war te dwaan de konkurrinsjeposysje fan Appingedam del te bêdzjen. Dat late ta ferskate bewapene tsierderijen tusken de twa stêden. Yn in oerienkomst fan 1506 tusken Grins en greve Edzard I fan Eastfryslân waard Appingedam as merkplak erkend.
Delgong
Troch it oanlizzen fan de slûzen by Delfsyl ferlear de stêd syn posysje as seehaven. Edzard de Grutte fan East-Fryslân woe him lânshear fan de Fryske Ommelannen meitsje. De stêd Grins keas Edzard de Grutte as beskermhear en ek de befolking fan Appingedam keas foar Fryslân. Yn 1514 waard Appingedam oerweldige troch Joaris mei it Burd (Georg fan Saksen) yn de slach om Appingedam. Suver alle ynwenners waarden deadien.
Fannijs bloei
thumb|Geeente Appingedam om 1865 hinne Fan de santjinde iuw ôf gie it lykwols wer better mei de stêd. Om 1630 hinne waard it Riedhûs in renêssânse-styl boud. Yn 1760 waarden der in soad gevels, benammen yn de Solwerderstrjitte, fernijd. Oan 'e ein fan de achttjinde iuw waarden der likernôch 50 seeskippen it jier folle en waarden der regelmjittige fêste beurttsjinsten ûnderholden op Snits, Amsterdam en Lier.
By it belis fan Delfsyl (1813-1814) troch de Frânsen krige de stêd fan te lijen.
By it Damsterdjip del kamen stienbakkerijen, kalkûnen en skipswerven. Wynmûnen soargen foar it meallen fan nôt en boekweet, it parsen fan oalje en it seagjen fan hout. Boppedat hie de stêd ûnder oaren seis bierbrouwerijen, twa jeneverstokerijen, guon learloaierijen, weverijen en in jittikmakkerij.
Yn 1884 waard de stêd oansletten op it spoar fan Grins nei Delfsyl. Appingedam waard it sintrum fan de feemerken, benammen de hynstemerk. Yn 1870 yntrodusearre C. Roggenkamp de earste steammasine en rjochte er ien fan de earste steamtimmerfabriken, Molly, fan Nederlân op.