cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Uerdinger liny
thumb|De Uerdinger Liny thumb|De Uerdinger en Karlsruher linys, dy't de histoaryske taalgrinzen fann it Heechdútsk en Middeldútsk foarmen De Uerdinger liny of ik-ich-liny is in isoglosse, dy't part fan in isoglossebondel is, dy't beskate Westgermaanske dialekten faninoar skiedt. De isoglosse is neamd nei it plak Uerdingen troch Georg Wenker en skiedt dialekten dy't it -k-lûd oan de ein fan in wurd fan dialekten dy't feroare binne ta de -ch-lûd oan de ein fan in wurd, sa as yn ik of ek, benoarden de Liny, ta ich of ech, besuden de liny. De Uerdinger liny is de noardlikste isoglosse dy't de Heechdútske en Middeldútsk dialekten, dy't de Heechdútske lûdferskowing ûndergien hawwe fan it Nederlânsk en Nederdútsk skiedt. De liny rint troch Belgje, Nederlân en Dútslân en benoarden de liny wurdt it Nederlânsk en Nederdútsk sprutsen en besuden dêrfan it Middeldútsk. Yn it gebiet tusken de Uerdinger en de Benrather liny, dy't súdliker leit, wurdt it Germaanske dialekt Limburchsk sprutsen. Benammen yn it easten fan Dútslân wurde de pleatslike dialekten sûnt de tweintichste iuw stadichoan ferkrongen troch it Standertdútsk.
Noardlik fan de Uerdinger liny wurdt bygelyks sein: Ik goh noh Hus (ik sil nei hûs ta) en súdlik dêrfan wurdt it Heechdútske ich of yn guon pleatslike dialekten ech, esch of isch en wurdt bygelyks sein fan: Isch jon noh Huus dat yn it Standertdútsk Ich gehe nach Hause betsjut.
Ferrin
De Uerdinger liny skiedt likernôch it Noardnederfrankysk en it Brabânsk fan it Súdnederfrankysk en begjint by Leuven yn Belgje en rint dan oer Roermond, Fenlo en Viersen en rint dêrnei it Dútske Rynlân yn tusken Krefeld-Uerdingen en Duisburg-Mündelheim en krúst de Ryn, rint noardlik fan Mintard oan de Roer en dêrnei troch it Berchske Lân en komt by Wuppertal de Benrather liny temjitte. Dêrnei rint er mank mei de Benrather liny en de grins tusken it Siegerland (yn it suden) en it Sauerland (yn it noarden), dêr't er in skoftke himsels fan de Benrather liny skiedt en sa in part fan de gemeente Wenden ta it súdlike taalgebiet rekkene wurd. Dêr wurdt sein fan ech make. Hy rint dan fierder justjes benoarden Kassel, dêrnei justjes besuden Magdeburg en justjes benoarden Wittenberg. Fierder eastlik yn Brandenburch skiedt er himsels fannijs fan de Benrather Liny en rint dêre súdlik Berlyn foarby. Dêr wurdt sein fan i(c)k mache.
Rendert Algra
Rendert Hylke Algra (Snits, 5 oktober 1963) is in politikus fan Frysk komôf. Hy wie fan 26 july 2002 oant 30 novimber 2006 en fan 1 septimber 2009 oant 17 juny 2010 lid fan de Twadde Keamer foar it CDA. Sûnt 1 juny 2010 is hy foarsitter fan de fakbûn De Unie. Algra hinget it protestantske leauwe oan en is sûnt 1 maaie 1985 lid fan it CDA. Hy wennet yn Jobbegea.
Libbensrin
Rendert gie nei de protestantsk kristlike legere skoalle yn Kûbaard. Oanslutend folge hy de havo en it ateneum oan it J. Brugman Kolleezje yn Boalsert, dêr’t hy yn 1982 syn ateneumdiploma helle. Fan 1983 oant 1984 folge hy lessen oan de hegere lânbouskoalle fan Amsterdam, mar hy soe de oplieding net ôfmeitsje. Fan 1985 oant 1987 folge hy de polysje-oplieding yn Amsterdam.
Fan 1 april 1982 oant 1 juny 1983 wie hy meiwurkjend foarman by in melkfeehâlderij, fan 1 febrewaris 1984 oant 1 augustus 1985 selsstannich judolearaar yn Wommels en Dronryp en fan 1 april 1985 oant 1 jannewaris wie hy plysjeman yn Amsterdam. Dêrnei gie hy oan de slach by it CNV, dêr’t er ferskate funksjes hân hat.
Fan 1 april 1990 oant 12 april 1994 wie hy foar it CDA lid fan de dielgemeenterie Amsterdam-Westerpark. Ek foar it CDA wie hy fan 1 april 1998 oant 1 jannewaris 2003 lid fan de gemeenterie fan It Hearrenfean. By dizze ôfdieling fan it CDA wie hy fan 1995 oant 1998 al bestjoerslid en yn de gemeenterie wie hy de fraksjefoarsitter fan syn partij.
Dêrneist hat Algra yn it ferline ferskate bestjoersfunksjes hân by stichtingen en semi-oerheidsorganen. Yn de Twadde Keamer hâldt Algra him dwaande mei plysje, maresjessee, startersbelied, konsumintebelied en ESF-subsydzjes.
As ienige fan syn fraksje stimde Algra yn 2003 foar in moasje dy’t in regeling ynhâlde foar útprosedearre asylsikers dy’t lange tiid yn Nederlân bleaunen. Dêrneist stimde hy yn 2005 as ienige fan it CDA foar in moasje-Kant oer in registraasjesysteem foar orgaandonors, dat earder noch ien fan de kearnpunten fan it CDA wie. Beide stimmingen lieden ta kommoasje binnen de partij, wêrtroch't hy by de Twadde Keamerferkiezings fan 2006 op nûmer 54 fan de CDA-list kaam te stean. Mei it biedwurd “Kies in Fries” besocht hy noch mei foarkarsstimmen yn de keamer te kommen. Hy krige lykwols net genôch stimmen om dat op te rêden.
Algra hat in ôfskiedsresepsje organisearre op 18 jannewaris 2007, mar troch de tige slimme waarsomstannichheden berikte hy de resepsje net.
Op 1 septimber 2009 kaam hy werom yn de Twadde Keamer foar it CDA, hy waard de opfolger fan Wim van de Camp dy’t nei it Jeropeesk Parlemint gie. By syn ôfskied op 16 juny 2010 as lid fan de Twadde Keamer hat Rendert Algra de keninklike ûnderskieding Ridder yn de Oarder fan Oranje Nassau krigen. De Jobbegeaster is doe foarsitter fan it fakbûn De Unie wurden.
Stasis
Stasis of staze (fan it Grykske στάσις, stásis, dat "stilstân" betsjut) is in term dy't benammen brûkt wurdt yn 'e science fiction-literatuer. Der wurdt ornaris mei ferwiisd nei it opskoarjen fan 'e effekten fan it ferstriken fan 'e tiid binnen in beskate (meastal beheinde) romte, wat in avânsearre wize fan konservearringstechnyk is. Op organismen tapast wurdt soks ek wol oantsjut as 'hypersliep', in ferskynsel dat wol wat wei hat fan skyndea. Mar wylst skyndea meastal referearret oan sterk redusearre libbensprosessen, hâldt stasis it folslein ta stilstân bringen fan dy prosessen yn, lykwols mei de ymplikaasje dat se letter wer op gong brocht wurde kinne. Stasis wurdt yn science fiction-ferhalen gauris opfierd om te ferklearjen hoe't minsken yn 'e romtefeart de reizen oer de ûnmjitlik grutte ôfstannen tusken ferskillende stjerrestelsels oerlibje kinne.
Meubelfabryk Van der Veer
Yn 1890 begûne Sybren van der Veer in houtdraaierij en pompmakkerij oan hûs yn de Hobbe fan Baerdstrjitte. Hjir siet letter klokskilder Roel Otter. Yn 1922 kochten syn soannen Douwe en Jelle van der Veer it tramstasjon oan de Inkele Rigel. Se makken dêr in grut ferskaat oan stuollen. Yn it famyljebedriuw waarden ek Jan en Siep van der Veer belutsen. Yn drokke tiden wurken der mear as tweintich minsken.
It bedriuw waard letter brûkt troch De Wrede meubelen. Yn 2014 hold Museum De Jouwer in tentoanstelling Frysk Design mei stuollen fan 'Van der Veer' en 'Poly-Z' meubels fan Zijlstra's Meubelfabryk.
Yn de tweintischste iuw wiene der folle mear meubelmakkers op De Jouwer lykas Zijlstra's Meubelfabryk, Meubelfabryk De Vrij, Drost, Oom en Stroosma.
Lutske Wester
thumb|Lutske Wester Lutske Wybes Wester (Earnewâld, 24 april 1870 - Eastermar, 19 jannewaris 1912) wie in Fryske, tige súksesfolle, 19e-iuwske koartebaan hurdrydster.
Lutske Wester wie in dochter fan Wybe Harrits Wester en Grietje Andries Meyer. Doe't se 15 jier wie, ried se har earste wedstriid yn Grins. Sy wie tusken 1885 en 1908 aktyf as hurdrydster. Yn de strange winter fan 1890 op 1891 wûn hja yn 11 dagen tsien earste prizen en ien twadde priis. Se ried wedstriden mei ferskate persoanen dêr't har oerwicht by bliken die.
Der wurdt skreaun dat Wester in dreech en in swier libben hie. Se troude twaris. Har earste houlik wie mei Tjipke Wijmenga; se krigen ien soan. Har twadde houlik wie mei Cornelis Laverman yn 1909. Se arbeide hiel hurd op de pleats. Ek doe't har bern noch mar 14 dagen âld wie, wie se al wer oan it riden. Sy stoar jong op 20 jannewaris 1912, 41 jier âld.
Hartochdom Bretanje
It Hartochdom Bretanje (Frânsk: Duché de Bretagne; Bretonsk Dugelezh Breizh) wie in ûnôfhinklik, soeverein lân yn Noardwest-Jeropa, dat bestie fan 939 oant 1532. It besloech it skiereilân Bretanje en waard regearre troch de hartoggen fan Bretanje, dy't behindich tusken de klippen troch lavearje moasten om 'e selsstannigens fan harren lân te behâlden. Under de Hûndertjierrige Oarloch tusken it Keninkryk Frankryk en it Keninkryk Ingelân sleat it hartochdom dêrom no ris in bûnsgenoatskip mei de iene kant, en dan wer mei de oare kant. Nei't dat konflikt mids fjirtjinde iuw beëinige wie, kaam Bretanje ûnder groeiende Frânske ynfloed te stean. De sitewaasje boaze yn 'e lêste helte fan 'e fyftjinde iuw sa oan dat Bretanje, doe't der nei de dea fan hartoch Frâns II yn 1488 gjin manlike erfgenamt wie, troch in houlik tusken hartoginne Anne en de Frânske kening Karel VIII yn Frânske hannen foel. Nei it ferstjerren, yn 1524, fan Anne har dochter Klaudia fan Frankryk, de lêste soevereine hartoginne fan Bretanje, waard it gebiet yn 1532 troch Frankryk anneksearre.
Untstean
It Keninkryk Bretanje wie yn 851 ûntstien út wat foartiid in fazalsteat fan it Frankyske Ryk west hie. Yn 'e earste helte fan 'e tsiende iuw waard dat lân lykwols beset troch de Wytsingen, in besetting dy't begûn yn 919 en mear as fyftjin jier duorre. Yn 935 kearde Alan II út ballingskip yn it Keninkryk Ingelân werom. Hy socht stipe by syn peetbroer, kening Æthelstan fan Ingelân, en ek fan Æthelstan syn omkesizzer, kening Loadewyk IV fan Frankryk. Mei in útlânsk leger lâne er op 'e kust fan Bretanje om syn heitelân te befrijen. Tsjin 937 hied er it skiereilân foar it meastepart werovere. De Wytsingen hiene har weromlutsen yn harren bolwurk Trans-la-Forêt. Yn 939 wisten de Bretonnen en de Frânsen ûnder lieding fan Alan II ek de lêste Wytsingen yn Bretanje te ferslaan yn 'e Slach by Trans-la-Forêt.
Lutske Wester
Lutske Wester wie in muoike fan hurdrydster Griet Bijlsma (* 1915), ek fan Earnewâld.
Prestaasjes
Unfolslein
Hartochdom Bretanje
Untstean
Neitiid kaam in ein oan it bestean fan it Keninkryk Bretanje, dat omfoarme waard ta it Hartochdom Bretanje, mei Alan II as earste hartoch. Dyselde wie op dat stuit net yn 'e posysje om it tsjin Frankryk op te nimmen. Dat út tank foar de ûntfongen stipe, mar ek om't er der net foarwei koe, brocht er yn 942 hulde oan Loadewyk IV fan Frankryk. Dêrmei waard de sitewaasje dy't doe al trije jier bestie, formalisearre. De status fan fazalsteat fan it Hartochdom Bretanje wie lykwols fan koarte doer, mei't it al rillegau wer opklom ta in ûnôfhinklik en soeverein lân.
10e oant 13e iuw
It Hartochdom Bretanje hie syn hiele, krapoan seishûndertjierrige bestean bot te kampen mei ynterne ferdieldheid. De Bretonske eallju beskôgen inoar ornaris as de wichtichste fijân en rôpen foar de eigen saak útlânske help yn as se dat goedtochten, sûnder der rekken mei te hâlden dat soks Bretanje as lân oanhâldend ferswakke. De grutste bûtenlânske ynfloed yn Bretanje gie út fan it Keninkryk Frankryk, dêr't it hartochdom in lângrins mei dielde. De opienfolgjende keningen fan Frankryk seagen it Hartochdom Bretanje as in ôffallich diel fan harren keninkryk, dêr't se alle rjocht hiene om har mei ynterne oangelegenheden te bemuoien. Dêrta ûnderholden se yn Bretanje in gesant dy't allegeduerigen besochten de gong fan saken yn it foardiel fan Frankryk te beynfloedzjen. De oare grutmacht dêr't de Bretonnen mei te krijen hiene, wie it Keninkryk Ingelân, dat yn 'e Midsiuwen net inkeld it grutste diel fan 'e Britske Eilannen omfieme, mar ek dielen fan Frankryk, lykas it Hartochdom Normanje en it Hartochdom Akwitaanje. Fan gefolgen wiene de hartoggen fan Bretanje twongen om hoeden tusken de klippen troch te lavearjen om foar te kommen dat Bretanje syn ûnôfhinklikheid ferlieze soe. Sadwaande sleaten se gauris bûnsgenoatskippen mei it Keninkryk Ingelân of it Keninkryk Frankryk, ôfhinklik fan wa fan beiden oft op dat stuit de grutste bedriging foarme.
Yn 'e alfde iuw briek yn 1064 de Bretonsk-Normandyske Oarloch út, nei't hartoch Willem de Oermasterder fan Normanje de opstân fan Rivallon I fan Dol tsjin it regear fan hartoch Konan II fan Bretanje stipe hie. Dat konflikt waard yn 1065 alwer beëinige, mei't Willem doe syn sinnen op in gruttere priis sette en plannen makke foar de Normandyske Ynvaazje fan it Keninkryk Ingelân yn 1066. Konan II konsolidearre syn posysje yn Bretanje en risselwearre doe om syn fijân yn 'e rêch oan te fallen, mar ûnder it belis fan Angers, yn 1066, kaam er om nei't er fergiftige ruterwanten oandien hie. It wie in slûpmoard dêr't rûnom Willem de Oermasterder fan fertocht waard. Neitiid waard Bretanje in skoftke yn 'e Normandyske ynfloedssfear skuord, mar al rillegau kearde it hartochdom ûnder Hoël II fan Bretanje werom nei de fertroude polityk fan it beheinen fan 'e Normandyske ekspânsjedriuw. Yn 1086 moast Alan IV fan Bretanje koarte tiid yn ballingskip gean nei in Ingelske ynvaazje ûnder lieding fan Willem de Oermasterder, mar nei it sluten fan in fredesferdrach koed er weromkeare en troude er mei Willem syn twadde dochter Konstânse fan Ingelân.
Yn 'e tolfde iuw besocht Konan III fan Bretanje de groeiende Anzjevynske ynfloed yn syn hartochdom tsjin te gean troch in bûnsgenoatskip te sluten mei Steffen fan Ingelân (dy't yn 'e perioade dy't 'De Anargy' neamd wurdt, yn in boargeroarloch ferwikkele wie mei Matilde fan Ingelân, dy't troud wie mei Godfryd V fan Anzjû.) Dat bûnsgenoatskip bleau trijefearnsiuw yn stân, oant it yn 1203 einige, doe't ûnder it regear fan Jan fan Ingelân de sânjierrige hartoch Arthur I fan Bretanje, dy't in finzene fan 'e Ingelsen wie, op mysterieuze wize ferdwûn. Jan liet ek Arthur syn suster Eleönoara, de 'faam fan Bretanje', ûntfiere en fêstsette yn Kastiel Corfe yn Dorset. Yn Bretanje kaam doe it Hûs fan Dreux oan 'e macht, dat yn 't earstoan sterk ôfhinklik wie fan 'e stipe fan kening Filips II Augustus fan Frankryk.
Hûndertjierrige Oarloch
Yn 'e fjirtjinde iuw rekke Bretanje betize yn 'e Hûndertjierrige Oarloch tusken Ingelân en Frankryk. Yn it hartochdom sels waard yn dy snuorje de Bretonske Súksesjeoarloch útfochten, dy't beskôge wurde kin as in regionaal ûnderdiel fan it gruttere konflikt. De partijen yn 'e boargeroalroch wiene it Hûs Blois en it Hûs Montfort, dy't allebeide oanspraak makken op 'e hartochlike troan nei it sûnder bern ferstjerren fan hartoch Jan III de Goede, de lêste telch út it Hûs fan Dreux. De Blois' waarden yn it konflikt stipe troch de Frânsen en de Montforts troch de Ingelsen. Nei trijeëntweintich jier fan oanhâldende oarlochfiering waard de striid úteinlik yn it foardiel fan 'e Montforts besljochte.
Neitiid makke it Hartochdom Bretanje foar it earst yn lange tiid in snuorje fan wiere ûnôfhinklikens troch om't Frankryk tsjin dy tiid troch de oanhâldende oarloch mei Ingelân sa slim ferswakke rekke wie dat it sels gjin gesanten mear nei it Bretonske Hof ta stjoerde. Troch diplomatike flaters ferfrjemden de Ingelsen de Bretonnen fan harren, mei as gefolch dat Arthur, greve fan Richemont (de lettere hartoch Arthur III fan Bretanje) en syn omkesizzer Peter II fan Bretanje oan 'e Frânske kant wichtige rollen spilen yn 'e lêste stadia fan 'e Hûndertjierrige Oarloch, yn 'e Slach by Patay, de Slach by Formigny, de Slach by Castillon en by de tastânkomming fan it Ferdrach fan Arras yn 1453.
Ferlies fan 'e ûnôfhinklikheid
Nei't Frankryk de Hûndertjierrige Oarloch yn syn foardiel besljochte hie, woeks fan gefolgen de Frânske ynfloed yn Bretanje wer oan. Hartoch Frâns II fan Bretanje, dy't yn 1458 oan 'e macht kaam, hie gjin soannen, mar inkeld in dochter, Anna fan Bretanje. Yn in tiid dat froulju net yn tel wiene en inkeld by hege útsûndering op 'e troan kamen, wie dat yn it ramt fan 'e Bretonske striid foar it behâld fan 'e selsstannigens in krúsjaal probleem. Yn 1486 befêstigen de Steaten fan Bretanje, it parlemint fan it hartochdom, by wet dat Anna de erfgenamte fan har heit wie.
Om 'e Frânske ynfloed in slach ta te bringen, gie Frâns II yn 1488 in bûnsgenoatskip oan mei de fijannen fan Frankryk: keizer Maksimiliaan I fan it Hillige Roomske Ryk, kening Ferdinand II fan Aragon en kening Hindrik VII fan Ingelân. It Bretonske leger waard fuortsterke mei Dútske, Aragoneeske en Ingelske troepen, mar dit konflikt tsjin Frankryk, dat neitiid de Dwaze Oarloch neamd is, einige yn 'e Slach by Saint-Aubin-du-Cornier yn in ferpletterjende nederlaach tsjin it leger fan kening Loadewyk XI fan Frankryk. Dat wie foar in grut part te witen oan 'e korrupsje fan it Hof fan Frâns II en oan ynterne skelen mank de Bretonske adel, fan wa't in diel oan 'e Frânske kant tsjin 'e eigen hartoch meifocht.
De gefolgen wiene foar Bretanje rampsillich. Under de kêsten fan it Ferdrach fan Verger, dat Frâns II twongen wie te ûndertekenjen, moast hy himsels ûnderwerpe as in fazal fan Karel VIII fan Frankryk. Boppedat wie fan dat stuit ôf foar in houlik fan syn dochter Anna goedkarring fan 'e Frânske Kroan nedich. Doe't sy yn 1490 dochs úthylke ward oan Maksimiliaan I, late dat ta in nije oarloch mei Frankryk. Karel VIII belegere Rennes en liet it houlik annulearje, wat neffens it kanonyk rjocht fan 'e Roomsk-Katolike Tsjerke mooglik wie om't it nea konsummearre wie: Anna wenne ommers yn Bretanje, wylst Maksimiliaan oan 'e oare kant fan Frankryk yn it Dútske Ryk siet. Ynstee naam Karel VIII doe sels Anna ta frou (nei't er him spesjaal foar dat doel skiede litten hie fan syn earste frou). Doe't er yn 1498 kaam te ferstjerren sûnder libbene bern produsearre te hawwen, moast Anna trouwe mei syn neef en opfolger Loadewyk XII.
Anna fan Bretanje besocht om 'e nocht de ûnôfhinklikens fan Bretanje te frijwarjen, en kaam yn 1514 te ferstjerren. Har dochter, Klaudia fan Frankryk, yntrodusearre in nije opfolgingskrisis yn Bretanje en Frankryk, mei't se ûnder de kêsten fan it Ferdrach fan Guerande, dat de erfopfolging yn Bretanje regele, hartoginne fan Bretanje suo jure wurde moast, mar net keninginne fan Frankryk suo jure, om't yn it Keninkryk Frankryk de Salyske Wet fan krêft wie dy't froulju folslein útsleat fan erfopfolging. It probleem waard oplost troch Klaudia trouwe te litten mei har neef Frâns I fan Frankryk. Hoewol't Klaudia yn namme soeverein hartoginne fan Bretanje wie, bleau it hartochdom dêrtroch yn 'e hannen fan 'e Frânske Kroan. Hja ferstoar jong yn 1524, mar de berte yn 1518 fan Klaudia har soan Frâns, dy't sawol kroanprins fan Frankryk wie as hartoch fan Bretanje, soe foar it earst beide gebieten ek wetlik ferienje ta in personele uny.
Foarútrinnend op 'e personele uny liet syn heit Frâns I op 13 augustus 1532 troch de Steaten fan Bretanje it Edikt fan Uny oannimme, wêryn't de anneksaasje fan it Hartochdom Bretanje troch Frankryk regele waard. It is mar de fraach oft dat juridysk sjoen wol troch de bûgel koe, mei't guon leden fan 'e Steaten fan Bretanje yntimidearre of op oare manearen ûnder druk set waarden om foar te stimmen. Yn elts gefal hold de ûnôfhinklikheid fan it Hartochdom Bretanje yn 1532 feitliks op te bestean. Hoewol't kroanprins Frâns yn 1536 stoar foar't er syn heit opfolgje kinnen hie as kening fan Frankryk, naam syn jongere broer Hindrik II syn plak yn. Op papier, sa soe men sizze kinne, bestie it hartochdom dêrom noch fuort oant 13 augustus 1547, doe't Hindrik II syn heit Frâns I opfolge as kening fan Frankryk, en Bretanje en Frankryk sadwaande foar it earst wetlik troch ien en deselde persoan regearre waarden.
Ekonomy
De ekonomy fan it Hartochdom Bretanje wie fierhinne agrarysk, mei feehâlderij op it meastepart fan it skiereilân, lânbou yn it súdeasten, dêr't de temperatueren justjes heger leine, en fiskerij oan 'e kusten. Hannel wie ek in wichtige pylder fan 'e ekonomy, mar allinne yn 'e stêden. Troch de iuwen hinne waarden der in soad ferskillende útlânske muntienheden yn it hartochdom brûkt, en soms sloegen de hartoggen har eigen munten.
Bestjoer
It Hartochdom Bretanje wie in feodale monargy ûnder it bewâld fan in autokratysk hartoch. De soevereine hartoggen fan Bretanje wiene:
Taal
De offisjele taal fan it Hartochdom Bretanje wie oant yn 'e trettjinde iuw it Latyn. Dat waard doe ferfongen troch it Frânsk, in feit dêr't de kulturele ynfloed út blykt dy't Frankryk doe al op it hartochdom útoefene. De beide sprektalen fan Bretanje, it Keltyske Bretonsk en it Romaanske Gallo-Bretonsk, hawwe yn Bretanje nea in offisjele status hân.
Alfde Alvestêdetocht
De Alfde Alvestêdetocht wie de alfde offisjele edysje fan 'e Alvestêdetocht op redens, dy't ferriden waard op 14 febrewaris 1956. Dizze reedriderstocht waard organisearre troch de Feriening De Fryske Alve Stêden. Jeen Nauta, Jan J. van der Hoorn, Aad de Koning, Maus Wijnhout en Anton Verhoeven kamen fiifresom oer de einstreek mei in tiid fan 8 oeren en 46 minuten. Nei dielde oerwinnings by de Fyfde Alvestêdetocht fan 1933 en de Sechsde Alvestêdetocht fan 1940 hie de organisaasje op soks lykwols it near lein, om't men it wedstrydelemint oanfiterje woe. It skeinen fan 'e regels kaam it fiiftal fan 1956 dêrom op diskwalifikaasje te stean. Der waard lykwols net in oare winner oanwiisd.
Organisaasje en omstannichheden
Nei't de winter fan 1954 op 1955 net genôch iis opsmiten hie om in Alvestêdetocht te hâlden, koe it yn 'e dêropfolgjende winter fan 1955 op 1956 wer heve. De Alfde Alvestêdetocht waard útskreaun foar 14 febrewaris 1956. Nei it grutte súkses fan 'e Tsiende Alvestêdetocht fan 1954 skreaune in rekôroantal fan 6.329 riders har yn. It bestjoer fan 'e Feriening De Fryske Alve Stêden, dat twa jier earder noch warskôge hie dat de tocht omreden fan 'e waarsomstannichheden swier wurde soe (hoewol't dat efterôf tafoel), die dat diskear net. Dochs wiene de waarsomstannichheden yn 1956 eins minder as twa jier earder. It frear dat it ongele en troch in ticht wolketek wie de sinne de hiele dei net te sjen. Boppedat wie de kwaliteit fan it iis oer it generaal min te neamen.
Ljouwert–Harns
Oan 'e wedstryd diene 259 reedriders mei, dy't om 5.30 oere moarns op 14 febrewaris 1956 ôfsetten by Posthuma's Autospuitynstallaasje oan 'e Ferlingde Skrâns yn Ljouwert. Dêrwei draafden se nei it Van Harinxmakanaal om sa gau mooglik de redens ûnder te binen en fuort. Johan Weerman fan Nijeholtwâlde wie as earste by it iis, mar Piet Smit fan Amsterdam sette as earste ôf.
Koart nei 6.30 oere bliek by trochkomst by de earste stimpelpost yn Snits dat har al twa kloften riders fan it peloton losmakke hiene: in tolvemans groep op kop en in tsienmans groep dêr koart efter. In protte bekende nammen út eardere edysjes fan 'e Alvestêdetocht befûnen har ek diskear wer foaroan yn 'e wedstryd. Fuort bûten Snits ferraanden de beide foarste groepen ta ien grutte kopgroep fan twaentweintich man, dy't yn Drylts tagelyk ôfstimpele. Neitiid fûnen hieltyd mear ûntsnappers út it peloton oansluting by de kopgroep, dy't sadwaande by trochkomst yn Sleat al út fjirtich man bestie.
Op 'e Luts by Balk, dêr't mar in smelle streek iis sniefrij makke wie, besochten Jeen van den Berg fan Nij Beets en Jeen Nauta fan Warten, nei in koart Frysktalich oerlis dat foar de measte net-Friezen yn 'e groep net nei te kommen wie, om tegearre út 'e kopgroep te ûntsnappen. De oaren setten de efterfolging yn, wat de kloft útriek ta in lange sliert. Tsien man koene de beide Jenen folgje, sadat der in nije, behindigere kopgroep ûntstie fan tolve man. Al nei in pear hûndert meter moast it earste lid fan dy groep opjaan doe't er averij oan syn Fryske trochrinners oprûn. In skuor yn it iis late eefkes letter ta in falpartij wêrby't nochris twa man by de kopgroep wei rekken.
By trochkomst yn Starum bestie de kopgroep sadwaande noch mar út njoggen man. Underweis nei Hylpen moast ek Ger Bestebreurtje him weromfalle litte, dat om 9.05 oere kaam in kopgroep fan acht man troch yn Warkum. Hja leine doe fiif minuten foar op har neiste efterfolger, Bestebreurtje. De gearwurking yn 'e kopgroep wie poerbêst, en eltsenien wiksele netsjes fan beurt by it foarop riden. Om 9.40 oere stimpelen de acht mannen ôf yn Boalsert. De foarsprong op 'e twadde groep, dy't de ôffallers út 'e kopgroep ûnderwilens opfage hie, bedroech dêr njoggen minuten.
It Pakt fan Froubuorstermole
Yn Harns namen de leden fan 'e kopgroep eefkes de tiid om in pear glêzen limonade te drinken, in hapke te iten en wat te bekommen, foar't se wer fierder giene oer de Seisbierrumerfeart. Yn Frjentsjer die bliken dat se it har dêrmei dochs wat tefolle oan tiid dien hiene, want in groepke fan fjouwer efterfolgers dy't út 'e twadde kloft wei riden wie, krige harren yn it each en besocht oansluting te finen. De kopgroep sette dêrom fannijs de sokken deryn, mar in pear hûndert meter fierderop rieden Jaap van der Meer en Age Tichelaar fan Frjentsjer yn in skuor, wêrnei't se it kontakt mei de rest fan 'e groep ferlearen. In skoftke letter kaam ek Jeen van den Berg, de winner fan 'e Tsiende Alvestêdetocht fan 1954, te fallen. Hy stie yn bestân en jou op, mar nei't er in hoartsje bekommen wie, besleat er dochs troch te setten en bûn er de redens wer ûnder.
De kopgroep bestie dêrnei noch út fiif man: Jan J. van der Hoorn fan Ter Aar, Aad de Koning fan Poarmerein, Jeen Nauta fan Warten, Anton Verhoeven fan Dussen en Maus Wijnhout fan Lisserbroek. Dy mannen hiene sa njonkelytsen al safolle mei-inoar meimakke, dat se it net mear tsjininoar opnimme woene. Yn 'e omkriten fan Froubuorstermole sleaten dy it saneamde Pakt fan Froubuorstermole, om mei syn allen earmke-om oer de einstreek te gean. Koart nei't se ôfstimpele hiene yn Dokkum en werom giene oer de Dokkumer Ie nei Bartlehiem, seagen se Jeen van den Berg har yn 'e mjitte kommen, dy't noch ûnderweis wie nei Dokkum. Se hiene net ferwachte dat dy harren sa deun op 'e hakken siet, dat se begûnen noch wat tempo te meitsjen.
Yn Ljouwert ferwachte it massaal tastreamde publyk by de finish op 'e grêft by de Prinsetún, ûnder de Aldehou, in spannende einsprint te sjen. Doe't de kopgroep einlings opdaagjen kaam, waard it omsteand laach lykwols danich teloarsteld: de mannen rieden kalmkes njonken inoar nei de einstreek, en lieten har dêr mei syn fiven earmke-om oerhinne glydzje. Dy fertoaning koe mar in koel applauske fan it publyk loskrije. Hja hiene de Alvestêdetocht útriden yn in tiid fan 8 oeren en 46 minuten. Dat wie gjin rekôr, mar dat wie fanwegen it minne iis ek net te ferwachtsjen. Van den Berg waard sechsde op acht minuten nei it fiiftal, en de rest fan 'e riders wie mear as njoggen oeren nedich om 'e tocht te foltôgjen. Yn totaal kamen der 109 fan 'e 259 wedstrydriders binnen twa oeren nei de earsten binnen; de oare 150 man waard neffens de regels fan 'e wedstryd diskwalifisearre.
Diskwalifikaasje fan 'e winners
Krekt as it publyk yn Ljouwert wie it bestjoer fan 'e Feriening De Fryske Alve Stêden mei stomheid slein dat de leden fan it Pakt fan Froubuorstermole de regels fan 'e wedstryd sa oan har lears lape hiene. Der waard yn elts gefal nei it finishen fan 'e fiif mannen gjin winner huldige, sa't de bedoeling west hie. Nei berie waard besletten dat it bestjoer dit net oer syn kant gean litte koe. Nauta, Van der Hoorn, De Koning, Wijnhout en Verhoeven waarden diskwalifisearre en út it klassemint skrast om't se der gjin sportive wedstryd fan makke hiene. Dat betsjutte dat dy mannen ek gjin Alvestêdekrúske krigen. Yn harren plak woe it bestjoer Jeen van den Berg ta winner útroppe, mar dy lei gau-gau it near op dat plan troch te sizzen dat hy dêr gjin rjocht op hie en der dêrom net oan meiwurkje soe. Jan de Jong, de foarsitter fan 'e sjuery, makke dêrop bekend dat der gjin winner útroppen waard.
Toertocht
Oan 'e toertocht fan 'e Alfde Alvestêdetocht diene 6.070 riders mei. Fan harren kamen 4.739 foar de limyt fan midsnacht oer de einstreek en wûnen sa it fel begearde Alvestêdekrúske.
Stek (betsjuttingsside)
"Stek" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:
Tolfde Alvestêdetocht
De Tolfde Alvestêdetocht wie de tolfde offisjele edysje fan 'e Alvestêdetocht op redens, dy't ferriden waard op 18 jannewaris 1963. Dizze reedriderstocht waard organisearre troch de Feriening De Fryske Alve Stêden. De Tolfde Alvestêdetocht kaam bekend te stean as "de Hel fan '63" en gie omreden fan 'e barre waarsomstannichheden de skiednis yn as de swierste Alvestêdetocht ea. De winner wie Reinier Paping út Ommen mei in tiid fan 10 oeren en 59 minuten. Fan 'e wedstrydriders kaam mar 10% op 'e tiid binnen, wylst fan 'e toertochtriders net mear as 0,7% de finish wist te heljen. Yn 2009 makke Steven de Jong in film oer de Tolfde Alvestêdetocht, dy't De Hel van '63 kaam te hjitten.
Organisaasje
Nei de Alfde Alvestêdetocht fan 1956 folgen der seis winters dat der net genôch iis lei om in Alvestêdetocht te hâlden. Mar de winter fan 1962 op 1963 wie útsûnderlike strang. It bestjoer fan 'e Feriening De Fryske Alve Stêden skreau de Tolfde Alvestêdetocht út foar 18 jannewaris 1963, hoewol't it iis op 'e rûte hjir en dêr amper begeanber wie en fol skuorren, bobbels en spjalten siet. Dat wie it gefolch fan 'e tsjûke laach fan sa'n 20 sm snie dy't yn hiel Fryslân lei, en dy't pas de deis tefoaren troch frijwilligers fan it te beriden iis fage waard.
Waarsomstannichheden
By de start fan 'e Tolfde Alvestêdetocht, moarns ier, lei de temperatuer op –18 °C en stie der in swakke wyn. Om 9.00 oere wie de temperatuer oprûn nei likernôch –4 °C, mar om dy tiid hinne stiek der in noardeastewyn op dy't stadichwei oanboaze oant krêftich. De temperatuer gie wer nei ûnderen, fan –6 °C om 11.00 oere nei –10 °C om midsnacht. De kombinaasje fan tuskenbeiden froast en in út en troch hurde eastewyn soarge foar in tige lege gefoelstemperatuer en makke ek dat der in protte stosnie opwaaide, dy't it iis wer bediek en de riders it lêste trêdepart fan 'e rûte yn it gesicht blies.
Wedstryd
Oan 'e wedstryd diene 568 reedriders mei. Krekt as by de Alfde Alvestêdetocht fan 1956 wie de start yn 'e loads fan Posthuma's Autospuitynstallaasje oan 'e Ferlingde Skrâns yn Ljouwert. Doe't iismaster Jan de Jong dêr om 5.30 oere moarns de doarren iepenskode, bejoegen de riders har dravendewei nei it Van Harinxmakanaal, dêr't se de redens ûnderbûnen om fuort. It publyk dat mei mannemacht opdaagjen kommen wie en foar in oansjenlik part op it iis stie, soarge foar in te grutte druk, sadat der wetter op it iis kaam. Dêrop wiek de kliber gau werom nei de wâl. Tsjin dy tiid wiene der lykwols al in protte skuorren ûntstien of fierder iepenbarst, en alle wedstrydriders dy't mei feart en faasje ôfsette woene, kamen dêrtroch al gau te fallen.
Nettsjinsteande dat wist dochs al rillegau in groep fan sa'n fyftich riders him fan it peloton los te meitsjen. Yn dy grutte kopgroep sieten frijwol alle favoriten, mar troch it minne iis bleau it tempo leech. Sadwaande wie de kloft yn Sleat noch yntakt. Dêr kamen se troch om 7.32 oere, njoggentjin minuten letter as de koprinners yn 'e Alfde Alvestêdetocht. Ek dêrnei bleau de grutte groep noch lang byinoar. Underweis fan Hylpen nei Warkum ried Reinier Paping fan Ommen geregeldwei op kop, wêrby't er soms in gat mei de oaren sloech. In pear kilometer foar Warkum rûn er samar in pear hûndert meter út, mar de oaren wisten him foàr de stimpelpost wer by te heljen.
Nei it ôfstimpeljen wie it op 'e nij Paping dy't op kop gie. Underweis nei Boalsert skuorde er mei de grutte faasje dy't er oanhold de kopgroep útinoar. Inkeld de sterksten wisten him by te hâlden. Sa ûntstie in nije, lytsere kopgroep, besteande út Paping, Jeen van den Berg fan It Hearrenfean, Jan J. van der Hoorn fan Ter Aar, Jan Uitham fan Noorderhoogebrug, Anton Verhoeven fan Dussen en Albert Weijs fan Blankenham. Paping ried ûnfermindere hurd troch, en ûnder Boalsert moasten Van der Hoorn en Weijs ôfheakje om't se it tempo net mear byhâlde koene. It oerbleaune kwartet kaam as earsten troch yn Boalsert en sette wer ôf.
Paping gie as in spear troch de saneamde 'Hel fan it Noarden', it grutte lege stik tusken Frjentsjer en Dokkum. By Froubuorstermole, dêr't it iis sa min wie dat it mar kwealk beriidber wie, died er de redens ûnderwei en draafde op hoasfuotling oer de igge oant er it minste part foarby wie. De efterfolgers, dy't geroften hearden dat Paping sa wurch wurden wie dat er ôfstapt wie, fetten dêrtroch nije moed rieden hurd troch. Op 'e Dokkumer Ie moast Verhoeven de oare beide efterfolgers gean litte om't er te'nein wie. (Letter rekke er snieblyn, ried mei folle faasje by in wenskûte op en moast ôfstappe.) Doe't Van den Berg en Uitham in ein fierderop Paping tsjinkamen, dy't nei trochkomst yn Dokkum alwer ûnderweis werom nei Bartlehiem wie, ûntsonk harren de moed dat se him noch byhelje kinne soene. Nettsjinsteande dat diene se dêr dochs har bêst foar.
It bestjoer fan 'e Feriening De Fryske Alve Stêden hie de einstreek diskear op 'e Grutte Wielen lein, tusken Ljouwert en Gytsjerk yn, mei't dêr romte wie foar helikopters om te lânjen. In grutte kliber folk wie dêr byinoarkommen. Doe't keninginne Juliana en kroanprinsesse Beatrix dêr elts yn in helikopter arrivearren, wie it entûsjasme grut. Der wie gâns tarin om 'e keninginne en de prinsesse hinne, doe't dy har op it iis bejoegen, sasear sels, dat it iis it net drage koe en begûn te kreakjen. Doe't it it bestjoer fan 'e Feriening De Fryske Alve Stêden en de plysje net slagge om alle folk fan it iis te krijen, waard út foarsoarch besletten om 'e keninginne en de prinsesse de ein fan 'e wedstryd fan 'e wâl ôf besjen te litten.
Om 16.29 oere kaam Reinier Paping, lykas al ferwachte, as earste oer de einstreek, mei in tiid fan 10 oeren en 59 minuten. Hy hie doe hast 100 km allinne riden. De taskôgers joegen him ûnder lûd jûchhei in geweldich applaus, en der ûntstie sa'n gaos op it iis dat er net daliks huldige wurde koe. As twadde kaam Grinslanner Jan Uitham binnen, op 22 minuten nei de winner, folge troch Jeen van den Berg op 24 minuten. Fan 'e 568 wedstrydriders wisten mar 57 man (oftewol 10%) de tocht binnen twa oeren nei de winner te foltôgjen. De oare 511 waarden dêrom neffens de regels fan 'e Alvestêdetocht diskwalifisearre.
Toertocht
Oan 'e toertocht fan 'e Tolfde Alvestêdetocht die in rekôroantal fan 9.294 riders mei. Wylst Paping op 'e Grutte Wielen noch tajûchheid waard, boaze it waar almar fierder oan. In protte toertochtriders (en trouwens ek wedstrydriders) krigen de grutste muoite om it goede paad te finen, en hûnderten rekken snieblyn. It kaam gauris foar dat riders de redens ûnderwei diene om in stik geandefoets ôf te lizzen.
Fral foar dejingen dy't jûns nei it fallen fan it tsjuster noch ûnderweis wiene, feroare de tocht yn in swiere beproeving, dy't dêrom letter wol "de Hel fan '63" neamd waard. Uteinlik wisten mar 69 toertochtriders (oftewol 0,7%) de tocht út te riden en it fel begearde Alvestêdekrúske te bemachtigjen. Under dy lêsten wie de lettere hurdrydtrainer Henk Gemser. De lettere hurdrydkampioene Stien Kaiser en de lettere foarsitter fan 'e Feriening De Fryske Alve Stêden Henk Kroes moasten by Frjentsjer opjaan.
Ferfilming
Yn 2009 kaam oer de Tolfde Alvestêdetocht de heal Nederlânsktalige, heal Frysktalige film De Hel van '63 út, dy't makke wie troch regisseur Steven de Jong. Dêryn wurde foar it meastepart fjouwer toerriders fan 'e tocht folge en giet it ek oer de dilemma's dêr't it bestjoer fan 'e Feriening De Fryske Alve Stêden foar kaam te stean. De oerwinning fan Reinier Paping wurdt yn 'e film mar sydlings neamd.
Ron van den Hout
thumb Ron van den Hout (folút: Cornelis Franciscus Maria van den Hout; Tilburch, 11 novimber 1964) is in Nederlânsk roomsk geastlike fan Brabânsk komôf dy't yn 2017 ynstallearre waard as biskop fan it bisdom Grins-Ljouwert.
Jonkheid en oplieding
Van den Hout waard yn 1964 berne yn it sikehûs yn Tilburch, mar groeide op yn it doarp Diessen, op it Brabânske plattelân yn 'e gemeente Hilvarenbeek. Yn it gesin fan syn âlden wied er de âldste fan trije bern. Sawol syn pake en beppe oan heitekant as dy oan memmekant wiene wurksum yn 'e lân- of túnbou. Van den Hout syn heit wie lykwols automonteur.
Van den Hout waard net bysûnder leauwend grutbrocht, hoewol't er mei syn âlden sneins wol trou de tsjerke besocht. Yn 'e fakânsjes en de wykeinen wied er in protte by syn omke yn 't wurk, dy't túnker (fruitteler) wie. Dêrtroch waard syn belangstelling foar de agraryske sektor wekke, en sa koe it dat er nei it trochrinnen fan it VWO nei de Hegere Lânbouskoalle yn De Bosk gie. Omtrint de tiid dat er 21 jier wie, begûn Van den Hout him lykwols oanlutsen te fielen ta in tsjerklik wurkpaad, eat dat him as jong bern ek alris oppenearre hie.
Doe't it bisdom De Bosk yn 1987 de diosesane oplieding ta preester weriepene en it Sint-Janssintrum oprjochte, besleat Van den Hout om oan dat seminaarje in stúdzje filosofy en teology te folgjen. Op 5 juny 1993 waard er ta preester wijd. Foar- en neitiid died er fan 1992 oant 1994 pastoraal wurk yn Helmond. Yn 1994 gied er nei Rome, dêr't er him oan 'e Pauslike Universiteit Gregoriana spesjalisearre op 'e eksegeze fan it Alde Testamint. Yn 1997 behelle er in lisinsjaat yn 'e bibelske teology.
Wurkpaad
Nei't er yn 1998 weromkeard wie yn Nederlân, wie Van den Hout wurksum as parochiaal meiwurker yn Tilburch. Teffens wied er fan 1998 oant 2009 pastoar fan Drunen-Elshout, wylst er sûnt 1998 ek dosint Hebriuwsk, Judaïka en Alde Testamint wie yn it bisdom De Bosk, oan it Sint-Janssintrum. Dêropta wie Van den Donk yn dyseldichste snuorje ek noch drok mei it skriuwen fan syn dissertaasje oer it bibelboek Sacharja, eat dat him tige dreech foel. Uteinlik wist er syn proefskrift dochs te foltôgjen en promovearre er op 9 maaie 2009 oan 'e Radboud Universiteit Nimwegen ta doktor yn 'e teology.
Datselde jiers waard Van den Hout beneamd ta deken fan it dekanaat Heusden-Waalwyk-Sâltbommel (rûchwei de Bommelerwaard). Yn 2012 folge in beneaming ta fikaris-generaal fan it bisdom De Bosk, as opfolger fan monsênjeur Jan Liesen, dy't ta biskop fan Breda beneamd wie. Underwilens wie Van den Hout sûnt 2010 ek as dosint preester- en diakenoplieding ferbûn oan it seminaarje Bovendonk fan it bisdom Breda, en sûnt 2011 as dosint Alde Testamint en preesteropleiding oan it seminaarje Rolduc fan it bisdom Roermond.
Op 1 april 2017 waard Van den Hout, folslein ûnferwachts, beneamd ta biskop fan Grins-Ljouwert. Dy biskopssit wie doe al in jier fakant, mei't syn foargonger Gerard de Korte yn 2016 promovearre wie ta biskop fan it wichtiger bisdom De Bosk, dêr't biskop Antoon Hurkmans mei betiid emeritaat gien wie. Van den Hout syn wijing ta biskop fûn plak op 3 juny 2017 te Grins en waard ferrjochte troch kardinaal Wim Eijk, bystien troch Gerard de Korte en helpbiskop Rob Mutsaerts. As biedwurd naam Van den Hout in exilio spes oan ("yn ballingskip is jit hope"). Guon beskôgen dat as in kommentaar op syn 'ferballing' út Brabân wei nei it foar him ûnbekend Noard-Nederlân, mar neffens Van den Hout is it in leauwensútspraak út ien fan 'e eucharistyske gebedens dy't ferwiist nei de Babyloanyske Ballingskip dy't de Israeliten troch wisten te kommen.
Peculiar (Missoery)
Skiednis
Der besteane twa ferzjes fan it ferhaal hoe't Peculiar oan syn 'nuvere' namme kaam. Neffens it iene ferhaal soe de namme út 'e koker kommen wêze fan 'e earste postrinder fan Peculiar, in Edgar Thomson. Dy krige de opdracht om syn postkantoar yn it doe noch nammeleaze stedsje fan in namme te foarsjen, en tsjinne "Excelsior" yn. Dat waard lykwols ôfwiisd om't der al in Excelsior bestie yn Atchison County (Missoery). Nei't ferskate oare foarstellen lyksa ôfwiisd wiene, skreau Thomson yn argewaasje in lulk brief oan 'e postmaster-generaal fan 'e Feriene Steaten. Hy krige in beskie werom, dêr't yn stie: "It makket neat út hokker namme oft jo opjouwe, salang't it mar wat aparts (peculiar) is." Thomson tsjinne doe daliks Peculiar yn, en dy namme waard akseptearre.
Yn 'e oare ferzje fan it ferhaal, dat optekene waard troch de folkloriste Margot Ford McMillen, soene guon iere kolonisten yn 'e neite fan it lettere stedsje om har hinne sjoen hawwe nei in gaadlik plak om in boerespultsje te stiftsjen. Doe't se oer in heuvel hinne kamen en op in bedelte útseagen, sei ien fan harren: "No, dat is ek nuver [peculiar]! Dat is persiis it plak dat ik thús yn Connecticut yn in fizioen sjoen haw." It stik lân waard oankocht, en doe't dêr letter in delsetting ûntstie, krige dy de namme 'Peculiar'.
Peculiar krige yn 'e 1890-er jierren de status fan doarp en yn 1953 krige it stedsrjochten. Yn july 1968 waard it hûndertjierrich bestean fierd mei in feest dat njoggen dagen duorre en ûnder mear in antykfeiling en in rodeo omfette.
Demografy
Yn 1900 hie Peculiar noch mar 104 ynwenners, en yn 1950 wie dat oantal omheech gien nei 267. Yn 1970 wiene der 705 ynwenners, mar neitiid begûn de befolking te groeien, fia 1.571 yn 1980, 1.777 yn 1990, 2.604 yn 2000 nei 4.608 yn 2010. Neffens in offisjele skatting troch it Amerikaanske Folkstellingsburo op grûn fan gegevens fan 'e folkstelling fan 2010 hie Peculiar yn 2016 in befolking fan 4.979 minsken. De befolkingstichtens bedroech dêrmei 227,4 minsken de km².
Wat de etnyske opbou fan 'e befolking oangiet, dy wie yn 2010 sa: 93,2% blanken; 2,7% Latino's; 2,0% swarten; 0,4% Yndianen; 0,3% Aziaten; 0,1% Polyneziërs, Melaneziërs en Mikroneziërs; 1,3% oaren of fan mingd etnysk komôf.
Seine-et-Marne
Seine-et-Marne is in departemint fan de Frânske regio Île-de-France.
Skiednis
It departemint is ien fan de 83 departeminten dy't op 4 maart 1790 oprjochte binne yn de tiid fan de Frânske Revolúsje troch de útfiering fan de wet fan 22 desimber 1789. Dêrby waard útgien fan in diel fan de provinsje Île-de-France.
Geografy
Seine-et-Marne wurdt omfieme troch de departeminten Val-d'Oise, Seine-Saint-Denis, Val-de-Marne en Essonne yn it westen, Loiret en Yonne yn it suden, Aube en Marne yn it easten en Aisne en Oise yn it noarden.
In lyts diel fan it departemint is tsjintwurdich oan de stêdekloft Parys fêstgroeid, lykas de stêden Chelles en Villeparisis. It eastlike diel fan it departemint is noch foar in grut part lannelik.
De belangrykste rivieren van it departemint binne de Marne en de Seine, dy't yn it noarden resp. yn it suden nei westlike rjochting troch it gebiet streame, en de Yonne, dy't fanút it súdeasten yn Montereau-Fault-Yonne yn de Seine mûnet.
Yn it súdwesten fan it departemint lizze it Bois du Fontainebleau en it Parc naturel régional du Gâtinais français, dy't tegearre in grut natoergebiet foarmje.
Demografy
Oarspronklik wie Seine-et-Marne hiel lanlik en tinbefolke. Troch útwreiding fan de stêdekloft Parys en de oanlis fan nije stêden is de befolking lykwols yn in heale iuw tiid trijeris oer de kop gien. Fan allinne doarpkes is in diel fan de regio feroare yn de agglomeraasje fan Parys.
De bewenners fan it departemint wurde Seine-et-Marnais neamd.
Stêden
Neffens ynwennertal binne de grutste stêden fan it departemint:
Bestjoerlike yndieling
It departemint Marne is ûnder te ferdielen yn 5 arrondisseminten, 23 kantons en 510 gemeenten.
Auke Holtrop van der Zee
Auke Holtrop van der Zee, ek Aukebaes, (Drylts, 13 jannewaris 1854 – De Jouwer, 6 maart 1939) wie in Fryske skipsbouwer fan De Jouwer.
Libben en wurk
Auke wie de soan fan Eeltsje Holtrop van der Zee en Wytske Aukes Rinkema. Hy hie twa âldere susters, Klaaske an Antsje. Doe 't er twa jier wie ferhuze de húshâlding nei fan Drylts nei De Jouwer, dêr’t syn heit de skipshelling fan Hette Symons Geerts (Hettebaes 1793-1856) oan de Sylroede oernaam. Yn 1893 krige Auke de lieding fan de werf, mar syn heit Eeltsje hâlde oan’t syn dea yn 1901 it tafersjoch.
Yn 1900 naam Auke de werf oer fan syn doe 77-jierrige heit. Hy boude krektas syn heit sûnder passer, liniaal of begrutting, mar mei syn sechje Myn each is myn rij. Neidat Aukebaes yn 1901 ferstoarn wie waard op de werf útein set mei de bou fan izeren skippen. Nei de earste izeren pream folge yn 1902 it earste roefskip. Foar de werf wie dit in grut skip mei in lingte fan 15,33 meter. Yn 1908 begûn Aukebaas mei it skip De Gudsekop Voor den heer C. Walma, aardappelschipper alhier met roef en stuurstoel. Dit skip waard boud foar jirpelkeapman Rienk Walma fan De Jouwer dy 't der mei fan Berltsum nei Snits farde. Der soene mear as fyftjin fan dit type skip boud wurde. Yn 1910 boude de werf noch in skûtsje fan 16,41 meter foar Meinse Brouwer fan De Jouwer, mar dit wie de lêste fan alve stielizeren roefskippen dy ’t fan de helling kamen.
De orizjinele werfboeken binne hast allegear eigendom fan de Ottema-Kingma Stichting en wurde bewarre yn it Ryksargyf yn Ljouwert. Ek binne in soad âlde rekkens, skipstekeningen en in list fan troch Auke boude skippen bewarre bleaun. Yn 1956 naam it Frysk Skipfeartmuseum en de stifting Stamboek Rûn en Platboaiemjachten’ grefstiennen op de grêven fan Eeltsjebaas en Aukebaas. Yn harren wite wenhûs by de helling waard in tinkstien oanbrocht.
Mae Busch
Mae Busch (Melbourne (Australië, 18 juny 1891 - San Fernando Valley (Kalifornje), 19 april 1946) wie in Australysk aktrise.
Busch wie in dochter fan de populêre Australyske vaudeville-artysten Elizabeth Maria Lay en Frederick William Busch. Sy begûn har karriêre ek yn de vaudeville. Har filmdebút wie yn 1912. Busch' filmkarriêre gie yn 't earstoan wat stadich. Pas nei de tweintiger jierren krige se haadrollen yn films. De yn 1922 ferskynde stomme film Foolish Wives fan en mei Erich von Stroheim makke har ek ynternasjonaal bekend. Op it hichtepunt fan har karriêre waard Busch as versatile vamp oantsjut. Har meast memorabele optredens binne dy yn de Laurel en Hardy-films; mei dat duo makke se 13 films.
Priveelibben
Busch troude trije kear: mei akteur Francis McDonald (1915–1922); mei John Earl Cassell (1926–1929); mei yngenieur Thomas C. Tate (1936–har dea).
Ein 1945 waard Busch slim siik. Nei fiif moannen stoar se oan de gefolgen fan Grutte Termkanker. Oant har dea spile se yn films.
Filmografy
In kar út sa'n 130 films:
Waalske Fuery
thumb|Plonderjende troepen en flechtsjende boeren yn de Waalske Fuery. Anonime Italjaanske tekener, 16e iuw De Waalske Fuery wie in wraakgerjocht fan de Walen fan Caspar de Robles yn 1572 yn Dokkum.
Dokkum
Ein augustus 1572 slagge it de geuzen en hâldt Dokkum beset. Mar de Waalske troepen fan Caspar de Robles ferjoegen de geuzen al yn begjin septimber en namen wraak op de boargers fan Dokkum, nei ien waard ûntsjoen. Het moardzjen, plonderjen en brânskatten dat doe folge is de skiednis yngien as de 'Waalske Fuery yn Dokkum'.
De oanfal fan de Walen en de gefolgen dêrfan hawwe de oanlieding foarme ta it oanlizzen fan de bolwurken en stedsgreften yn 1582.
It Syl
thumb|Lizzing fan It Syl, links boppe It Syl is in wetter en dyk op De Jouwer.
It wetter is it diel fan de Jouster Sylroede oan de noardkant fan de brêge by It Tolhûs. Oan de oare kant fan de brêge leit De Kolk. Oan it wetter stienen eartiids in soad bedriuwen dy't harren grûnstoffen en produkten krigen oer wetter. Sa stie dêr it nôtpakhûs fan de firma G.P. Vath en Soannen en de tichtby lizzende skipswerf fan Aukebaas. Fierders wienen der drukkerij en boekhannel Jan Swart.