cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Albert Einstein
Nei syn skoalle
Twa jier letter krige Einstein in baan by it Switsersk Patintburo yn Bern. Dêr wie hy in sekuere en in attinte wurknimmer. Dizze perioade dy’t duorre fan 1902 oant 1909, skreau Einstein in soad oer teoretyske natuerkunde. De measte teksten skreau hy yn syn frije tiid, sûnder help fan natuerkundige boeken of gelearden. Yn jannewaris 1903 troude hy mei Mileva Maric, in Hongaarsk famke dat hy koe út syn studintetiid. In jier letter waard in dochter berne, Liederl. In jier letter krigen se in soan, Hans Albert. Yn 1905 skreau Albert Einstein op seisentweintichjierrige leeftyd de grûnbegjinsels fan de ferneamde relativiteitsteory. Hy stjoerde op 30 juny in artikel nei in Dútsk tydskrift. De namme fan it artikel wie: ‘Feroaringen en ûntwikkelingen yn de elektroanika dynamika’. Hjiryn is foar it earst sprake fan E = mc^2 \!.
Yn 1910, doe't harren soan Eduard ien jier âld wie, ferhuzen de Einsteins nei Praach. Albert Einstein krige dêr in folweardige oanstelling as heechlearaar oan de Dútske universiteit. Yn 1912 ferhuze Albert Einstein nei Surich dêr't hy as professor yn de teoretyske natuerkunde te wurkjen gie. Undertusken wie hy dwaande mei syn nije teory oer de swiertekrêft. Hy wurke yn Surich oant hy twa jier letter direkteur waard fan it Kaiser Wilhelm-ynstitút yn Berlyn. De famylje Einstein ferhuze nei Berlyn, mar syn frou Mileva en de bern gongen werom nei Surich, wat it begjin fan in skieding waard. Yn augustus bruts de Earste Wrâldkriich út.
De âldere Einstein
Yn 1917 gie it mis mei Einstein. Hy stoarte yn en waard slim siik. Syn nicht Elsa ferplege him; twa jier letter troude er mei har. Yn 1915 hie er syn ferneamde relativiteitsteory klear. Yn novimber 1922 krige er de Nobelpriis foar de Natuerkunde: ‘foar syn fertsjinsten op it mêd fan de teoretyske natuerkunde en yn it bysûnder foar syn ûntdekking fan it foto-elektrysk effekt’.
Yn it begjin fan 1925 waard Einstein yn Leien ferwachte. Hy soe moarns mei de trein út Berlyn komme, mar hy kaam net op de ôfprate tiid. Hy kaam letter op de jûn oansetten; hy hie it ekskús dat er in freondinne út de finzenis hâlde moast.
De Twadde Wrâldkriich
thumb|right|Albert Einstein mei [[Niels Bohr, sa. 1925]] Einstein wie 53 en op de top fan syn karriêre doe't hy yn 1932 as joad fielde dat it foar harren net feilich bliuwe soe yn Nazi-Dútslân. Derom ferhuzen Albert en Elsa yn 1933 mei de boat nei de Feriene Steaten. Se setten har ta wenjen yn Princeton, Nij Jersey. Yn 1936 ferstoar Elsa nei in koart siikbêd. Doe't yn 1939 de Twadde Wrâldkriich útbruts, skreau Einstein in brief oan Presidint Franklin D. Roosevelt, mei de warskôging dat Dútslân mooglik dwaande wie mei it bouwen fan in atoombom. De Feriene Steaten gongen dêrnei ek oan de slach om in atoombom te bouwen. Dat projekt waard it Manhattan projekt neamd. Einstein wie dêr ek by belutsen.
Yn 1940 krige Albert Einstein it Amerikaanske steatsboargerskip. Acht jier letter, yn 1949 ferstoar syn eardere frou Mileva. Doe't yn 1952 de steat Israel op syk wie nei in nije presidint om Chaim Weizmann op te folgjen, fregen se Albert Einstein dêrfoar. Hy wegere de funksje; hy fûn dat er net goed genôch mei minsken om gean koe. In jier foar syn dea waard der in nij skiedkundich, keunstmjittich en radio-aktyf elemint nei him ferneamd: Einsteinium, mei it symboal E, atoomnûmer 99 en atoomgewicht 254. Albert Einstein ferstoar op 77-jierrige leeftyd oan de gefolgen fan in hertoanfal.
Sylvia Kristel
Sylvia Maria Kristel (Utert, 28 septimber 1952 - Amsterdam, 17 oktober 2012) wie in Nederlânske aktrise. Kristel hat goed fyftich ynternasjonale films op har namme brocht, dêrneffens is hja ien fan Nederlân syn grutste filmaktrises.
Aktrise
Sylvia waard ynearsten ferneamd mei in reklamefilmke foar in tampon; 4 jannewaris 1973 smiet dat har de Miss TV Europa op.
Emmanuelle
Kristel spile lytse rollen yn Nederlânske spylfilms lykas Frank en Eva, Naakt over de schutting en Pastorale 1943. Sy briek ynternasjonaal troch yn 1973 mei har titelrol de Frânske eroatyske film Emmanuelle. Op 26 juny waard de film útbrocht yn Europa, Japan en de Feriene Steaten. Yn dy tiid hie Kristel in ferhâlding mei skriuwer Hugo Claus, fan wa't sy yn 1975 soan Arthur krige. Oant 1978 hâlde hja mei Claus yn Frankryk ta.
Kristel waard wrâldferneamd en spile noch yn twa oare Emmanuelle-films. Dêrnei ûntstie in populêr softpornosjenre dy't de earste 'Emanuelles' neidiene, ûnder oaren Black Emmanuelle (1974) mei Laura Gemser, dy't ek fan Utert wie.
Oare films
Kristel har meast wurdearre serieuze filmrol wie dy yn de magysk realistyske Alice ou la dernière fugue fan Chabrol. Yn Hollywood spile se njonken ûnder oaren Olivia de Havilland de haadrol yn Behind the Iron Mask; de lichte sekskomeedzje Private Lessons, mei de Nederlânske kameraman Jan de Bont, luts mear minsken oan as Emmanuelle. Roger Vadim makke in dokumintêre oer Kristel foar de Frânske telefyzje, Star Story.
Amearika en Europa
Kristel en Claus waarden goefreonen en Kristel krige in ferhâlding mei akteur Ian McShane. De relaasje rûn op de non troch allerhanne drank- en drugsproblemen, fral dy fan Kristel dy't nei Amearika ferhuze en nei in koart houlik mei in sakeman in minne tiid temjitte gie. Sy koe it lykwols bolwurkje en stoppe mei de drugs. Sy pakte har filmkarriêre wer op mei rollen de films Lady Chatterley's Lover en Mata Hari. Fanwege har twadde man, de filmregisseur Philippe Blot, bedarre hja lykwols in grutte jildkrapte mei it gefolch dat sy gienen út elkoar giene. Letter krige hja in relaasje mei Freddy de Vree en waard hja in keunstskilder mei súkses.
Projekten nei 2000
De autobiografy Naakt (Nue) ferskynde septimber 2006 yn Frankryk, dêr't Kristel ek altyd ferneamd bleaun is, en febrewaris 2007 yn Nederlân. Regisseur Michiel van Erp folge Sylvia Kristel yn 2006 foar it NPS-programma Het uur van de wolf, yn Nederlân en yn Parys by har media-omgang foar de lansearring fan har boek. Yn 2006 waard de lange Britske dokumintêre Hunting Emmanuelle oer Kristel makke foar Channel Four Television yn Londen, mei Jan Wellmann as regisseur.
Begjin 2012 kaam yn it nijs dat Kristel sloktermkanker hie. Juny krige hja in swiere oerhaal. dy't har fataal wurden is.
Priis
In mei 2006 krige Kristel as regisseur yn New York in spesjale sjuerypriis fan it Tribeca Film Festival fan Robert De Niro foar de koarte animaasjefilm Topor et Moi, skreaun troch Ruud Den Dryver. Under oaren rocksjonger Lou Reed en aktrise en keunsteneresse Julia Stiles sieten yn de sjuery.
Penda fan Mersia
thumb|De dea fan Penda ([[glês-yn-lead rút yn de katedraal fan Worcester)]] thumb|200px|right|alt=A map of England, Wales and southern Scotland. The Britons are shown in the soutwest and northwest of England. In the northeast are the Northumbrians, with the Bernicians to the north of the Deirians. The Mercians are in the middle, with the Gainas, Lindisfaras, and Middle Angles to the east. An number of smaller tribes are shown in the south.|A map showing the general locations of the [[Angelsaksen|Angelsaksyske folken ± 600]] Penda (sa. 606-655), zoon van Pybba, wie de earste kening fan Mersia dy't it ryk ta grutte macht brocht. De tradysje wol hawwe dat it ryk âlder wie, mar yn de skiednis kaam it net foar. Faaks kin dat ferklearre wurde mei't Mersia foar Penda syn tiid mar ien fan mear lytse riken yn it gebiey (de West-Midlands fan no) wie, fermoedlik ûnder oergesach fan Northumbria.
Wannear't Penda kening waard is net bekend en hoelang't syn keningskip krekt duorre hat ek net. De earste fernijin fan Penda is yn de slach by Cirencester, neffens boarnen yn 628, mar mooglik inkelde jierren letter. Yn dy fjildlach fersloech er Cwichelm en Cynegils fan de Gewissae (Wesseks). It gebiet om Cirencester en de delling fan de Derwent gienen hjirtroch oer fan Wesseks nei Hwicce. Neffens guon historisy is Hwicce in ryk dat troch Penda foarme waard, oaren tinke dat it al bestie en ûnder kontrôle fan Mersia kaam.
Yn 633 ferbûn Penda him mei Cadwallon, de kening fan Gwynedd tsjin Edwin fan Northumbria. By de slach by Hatfield Chase fersloegen de bûnsgenoaten Edwin, dy't sneuvele. Cadwallon waard it jier derop sels deadien, mar Penda gie nei Hatfield Chase werom nei Mersia en naam Eadfrith (in soan fan Edwin) mei. Eadfrith waard letter troch Penda deamakke.
yn 642 stie Penda wer foarde legers fan Northumbria oer, mar ditkear lieden troch Oswald fan Northumbria. Penda wûn en Oswald sneuvele. Ek Eowa, broer fan Penda en meikening fan Mersia, ferlear it libben yn dizze slach; it is net dúdlik oan waans kant er fjochte. Hjirnei waard Mersia de meast machtige steat yn de regio. Oswiu waard kening fan Bernicia, mat hie gjin macht besuden de Humber, en sels Oswine, de soan fan Osric en de nije kening fan Deira foel yn 't earstoan ûnder Penda's oerkeningskip.
Om 645-646 hinne die Penda in oanfal op East Anglia. Hy fersloech kening Ecgric, en Ecgric en eks-kening Sigeberht sneuvelen. Sa kaam der in ein oan it regear fan neisieten fan Raedwald. Anna waard de nije kening. Yn 649-652 wie Penda op 'en nij op oarlochspaad yn East Anglia. Kening Anna waard ferdreaun en Penda sette dy syn broer Aethelhere op de troan.
Penda's hâlding foar Oswiu oer ferskilde yn dizze jierren. Oan de iene kant foel er Northumbria 1 kear of faker yn, dêr't er by oant Bamburgh kaam (foar 651), oan de oare kant trouden om 653 hinne syn dochter Cyneburh en syn soan Peada mei in soan en dochter fan Oswiu, wat op goede ferhâldingen tsjut.
Yn 655 foel Penda fannijs Northumbria yn, mei in grutte legermacht mei ûnder mear Aethelhere, Oethelwald fan Deira en Cadafael ap Cynfedw fan Gwynedd as bûnsgenoaten. Hy siet Oswiu nei, en twong him in skatting te beteljen. Op de weromwei waard er lykwols troch Oswiu oanfallen en ferslein yn de slach by Winwaed. Fermoedlik is er sneuvele yn de slach. Oswiu besette noard-Mersia, wylst Penda's soan Peada kening fan súd-Mersia wurde mocht. Doe't dy it jier dêrop stoar, heakke Oswiu ek oan syn ryk ta. In oare sooan fan Penda, Wulfhere wist yn 658 de macht te gripen, mar earst yn de 8e iuw, ûnder Aethelbald waard Mersia wer it machtige ryk dat it ûnder Penda west hie.
Penda wie de lêste heidenske kening fan de grutte riken fan de heptargy. Syn soan Peada waard bekeard as betingst by syn houlik mei de Northumbriaanske prinsesse Ealhflaed. Penda bleau sels heiden, mar liet wol misjonêre aktiviteit op syn grûngebiet ta.
Syrus de Jongere
Iere jierren
Syrus de Jongere wie de soan fan kening Darius II fan Perzje en dy syn earste frou en keninginne Parysatis. Der is eins hielendal net safolle oer him bekend, útsein wat de Grykske skriuwer Ksenofon oer him fertelt yn 'e Anabasis, de beskriuwing fan 'e fjildtocht fan 'e Tsientûzen. In oare, folle minder bekende boarne oer it libben fan Syrus wie Efoarus, dy't syn kennis nei alle gedachten hie út in (letter ferlern gien) ferslach fan in Sofainetus fan Stymfalus. Fierders binne ek lytse stikjes ynformaasje oer Syrus oerlevere troch Fotios, dy't yn syn wurk sitaten oanhelle fan Ktesias, de liifdokter fan Artakserkses II; yn Plutarchus syn biografyen fan Artakserkses II en fan Lysander; en yn 'e Skiednis fan de Peloponnezyske Oarloch fan Tûsydides. Oare boarnen oer Syrus de Jongere binne der net.
Wannear't of wêr't Syrus berne waard, is net oerlevere, hoewol't Ksenofon úthâldt dat er nei de troansbestiging fan syn heit, yn 424 f.Kr., te wrâld kommen wêze soe. Hy hie in âldere broer, Arsikas (dy't letter as Artakserkses II op 'e troan kaam), en twa jongere bruorren, Ostanes en Oksatres. Neffens Ksenofon wie Syrus fan bern ôf oan in tige bejeftige jonge, dy't al ier in master wie yn hynsteriden, bôgesjitten en de jacht. As opslûpen jonge soed er ris in bear bejage hawwe, dy't op him ôfstoarme en him fan syn hynder ôf skuorde. Hy soe doe ûnferskrokken mei de bear wraksele hawwe en it bist deade hawwe, hoewol't er dêrby groeden yn it gesicht oprûn dy't er syn hiele libben hâlde soe. Plutarchus, lykwols, skreau dat Syrus as jong bern al in koppich en lumich karakter hân hie, wylst syn broer Arsikas (Artakserkses) sêftmoediger en freonliker wie.
Yn 408 f.Kr., nei de oerwinnings fan 'e Atener Alsibiades op 'e Spartanen yn it ramt fan 'e Peloponnezyske Oarloch, besleat Syrus syn heit Darius II om 'e oarloch tsjin 'e Grykske stêdsteat Atene fuort te setten en stipe te jaan oan Sparta. Hy stjoerde Syrus de Jongere nei it westen fan it Perzyske Ryk ta, dêr't de jonge satraap (gûverneur) waard fan 'e provinsjes Lydje, Frygje, Kappadoasje en Ioanje, en boppedat legeroerste fan alle Perzyske troepen yn Lyts-Aazje. Dêr mette Syrus de Spartaanske generaal Lysander, yn wa't er in man fûn dy't ree wie om him te helpen kening fan Perzje te wurden. Sels hie Lysander de ambysje om hearsker oer hiel Grikelân te wurden, mar dêrfoar wied er de help fan 'e Perzen nedich. Sadwaande holp Syrus Lysander yn 'e oangeande Peloponnezyske Oarloch hoe't er mar koe, mar wegere er om Lysander syn opfolger Kallikratidas op deselde wize te stypjen.
It wie om dyselde tiid hinne dat Darius II siik rekke en Syrus nei hûs ta rôp, yn 'e Perzyske haadstêd Sûsa. Neffens Plutarchus wie Syrus de leaflingssoan fan syn mem Parysatis, en die hja der alles oan om him op 'e troan te helpen. Har oare soan Arsikas wie âlder en hie dêrom mear rjochten, mar Parysatis soe tsjin Darius it argumint brûkt hawwe dat se him Arsikas skonken hie doe't er noch in ûnderdien wie, mar dat Syrus berne wie doe't er kening wie. Dat wie in argumint dat net folle om 'e hakken liek te hawwen, mar dat yn 'e Perzyske skiednis earder alris mei goed gefolch ynset wie. Diskear wurke it lykwols net, en Darius beneamde syn âldste soan Arsikas ta syn erfgenamt, wylst Syrus syn posysje as satraap behold.
De opstân fan Syrus
Koart nei't Darius yn 404 f.Kr. stoarn wie en Arsikas ûnder de keningsnamme Artakserkses II op 'e troan kommen wie, brocht Tissafernes (eins Ciθrafarna), de satraap fan Kaarje, in plan fan Syrus út om syn âldere broer út 'e wei te romjen. Syrus waard oppakt en yn 'e hechten set, mar troch tuskenkomst fan Parysatis krige er fan Artakserkses graasje, en waard er weromstjoerd nei syn satrapyen. Neffens Plutarchus makke de fernedering fan syn arrestaasje him wrokkich en begûn er noch mear op 'e troan fan it Perzyske Ryk te longerjen as tefoaren. Om dyselde tiid hinne fersloech Lysander de Ateners yn 'e Slach by Aigospotami, en fan gefolgen krige Sparta mear ynfloed mank de Grykske stêdsteaten. Stipe troch Lysander begûn Syrus in grut leger gear te bringen, sabeare om't er yn oarloch rekke wie mei Tissafernes oer de Ioanyske stêden. Hy die ek as risselwearre er foar in strafekspedysje tsjin 'e Pisidiërs, in folk yn it Taurusberchtme dat nea folslein troch de Perzen ûnderwurpen wie.
Yn 'e maityd fan 401 f.Kr. brocht Syrus al syn troepen gear yn in leger dat neffens Ksenofon wol 100.000 man telde, hoewol't moderne histoarisy it op likernôch 30.000 man hâlde. Sa'n 20.000 dêrfan wiene leden fan Perzyske rezjiminten, mar hy hie ek goed 10.000 Grykske hierlingen (ûnder wa in soad Spartanen) yn 'e tsjinst nommen, dy't letter bekend komme soene te stean as de Tsientûzen. Mei dat leger sette er út Sardis, de haadstêd fan Lydje, ôf sûnder it doel fan 'e fjildtocht bekend te meitsjen. Pas doe't se al by it Syryske Tarsus kommen wiene, djip yn it Perzyske Ryk, kaam de moard út dat it om in opstân tsjin kening Artakserkses sels gie. Dêrop ferlieten twa fan 'e Grykske legeroersten, Ksenias fan Arkaadje en Pasion fan Megara, it leger fan Syrus mei 2.600 fan harren mannen. De rest fan 'e Griken waard lykwols troch de Spartaanske generaal Kleärchus ta in fierdere opmars oerhelle.
Artakserkses wie pas let troch Tissafernes op 'e hichte steld fan 'e opstân, en hy brocht mei tûzen hasten in troepemacht fan sa'n 40.000 man gear. Op 3 septimber 401 f.Kr. troffen de beide legers inoar yn Mesopotaamje by in hichte oan 'e lofterigge fan 'e rivier de Eufraat dy't Kûnaksa hiet (Gryksk: Κούναξα, Kounaxa; latinisearre foarm: Cunaxa). It slachfjild lei likernôch 70 km benoarden Babylon, deunby it plak dêr't tolve iuwen letter Bagdad stifte wurde soe. Yn 'e Slach by Kûnaksa, dy't dêr op dy dei útfochten waard, makken de Grykske hierlingen harren reputaasje it bêste fuotfolk fan 'e wrâld te wêzen, sûnder mear wier. It hie skoan kind dat Syrus de fjildslach troch harren ynset wûn hie, mar de ferdylging troch de Grykske hopliten fan 'e lofterflank fan it leger fan Artakserkses die der net mear ta doe't Syrus sels yn 'e striid kaam te sneuveljen.
Dea
Neffens Ksenofon soe Syrus yn 'e Slach by Kûnaksa eigenhandich in kavalerysjarzje oanfierd hawwe op syn broer Artakserkses en dy syn liifwachten. Dêrby kaam er lykwols om foar't er syn broer berikke kinnen hie. Neffens Plutarchus soe in jonge Perzyske soldaat dy't fan Mitridates hiet, sûnder it te witten Syrus rekke hawwe mei in werpspeetse. De prins foel doe ferwûne fan syn hynder. In pear eunugen fûnen him en besochten him yn feilichheid te bringen, mar wylst se him meitôgen waard Syrus troch in pylk yn it holle fan 'e knibbel rekke wêrby't in ier trochsnien waard. Hy knoffele doe del en foel mei de plasse op in stien en stoar.
Mitridates soe letter (op 'e nij neffens Plutarchus) ûnferstannigernôch opsprutsen hawwe oer syn die, mei as gefolch dat Syrus syn mem Parysatis derfan hearde. Hja liet him doe terjochtstelle troch skafisme. Se naam ek wraak op 'e eunuch (en slaaf) Masabates, dy't nei Syrus syn dea syn hân en holle ôfhoud hie om dy by Artakserkses te bringen. Parysatis wûn Masabates fan Artakserkses doe't se har soan beprate om 'e eunuch ta ynset fan in dobbelspul te meitjsen, en liet him doe libben strûpe. Wat der nei syn dea mei it stoflik omskot fan Syrus de Jongere barde, bleau lang ûnbekend, mar oan it begjin fan 'e ienentweintichste iuw stelden argeologen nei bestudearring fan 'e izerne eleminten fan 'e Goer-e-Dochtar fêst dat dy grêftombe mooglik it lêste rêstplak fan Syrus de Jongere is.
Neisleep
It libben en de dea fan Syrus de Jongere hiene nei alle gedachten alhiel yn it ferjit rekke as er net de Tsientûzen meisleept hie op syn fjildtocht. Troch syn dea rekken de Grykske hierlingen strâne yn it hert fan in fijannich ryk. Wylst de rest fan Syrus syn leger útinoar foel en fersille rekke, beholden de Griken harren formaasje. Doe't Tissafernes en Artakserkses harren generaals útnûgen foar in miel yn it Perzyske legerkamp en har doe ynstee ferriedlik fermoarden, keazen de Griken nije generaals, en setten ôf yn noardlike rjochting om har dwers troch it Perzyske Ryk hinne in wei te fjochtsjen nei de kust fan 'e Swarte See. Trochdat Ksenofon, ien fan 'e nije generaals, de hiele tocht letter fêstlei yn syn Anabasis, krige dy fjildtocht neitiid in suver wol legindaryske status. En sa libbe ek de namme fan Syrus de Jongere fuort.
Siedpunt
It siedpunt, of kôkpunt, fan in suvere stof is de maksimumtemperatuer wêrby't de floeistof floeiber bliuwt. It tafoegjen fan enerzjy liedet ta de oergong fan de floeistoffase nei de gasfase. By it hieltyd ferwaarmjen bliuwt de temperatuer fan de floeistof op it siedpunt, oant it stuit dat alles ferdampt is. Dit alles bywannear’t de druk konstant bliuwt, sa as yn in iepen fet.
Dit proses fan ferdampen dêr’t dampbellen by yn de floeistof ûntsteane en nei boppe geane ûnder de ynfloed fan de swiertekrêft hjit "siede".
In oare definysje fan it siedpunt is “de temperatuer dêr't de dampdruk fan de floeistof lyk by is oan de atmosfearyske druk”.
Siedpunt en druk
De temperatuer wêrby't in floeistof oan de kôk rekket is ôfhinklik fan de hearskjende druk. By 1 atmosfear (loftdruk op seenivo, 101,325 kPa) is it siedpunt fan wetter 100°C, of eins, mear krekt 99,97°C. Op de Mount Everest, dêr’t de loftdruk likernôch 26 bar is, is it siedpunt fan wetter mar 69°C. En yn in hegedrukpanne siedt it wetter by 120°C. Men sprekt dêrom ek oer it normaal siedpunt foar it sieden by 1 atmosfear.
De floeistof dampline dy’t de dampdruk útset tsjin de temperatuer lit sjen by hokker druk hokker siedpunt fan tapassing is. Hjirûnder is de dampline foar wetter werjûn.
Dampline fan wetter.
De floeistof-dampline rint fan it tripelpunt oant it kritysk punt. Under it tripelpunt, as de stof ûnderkuolle is, sil er fêst wêze en ferdampt er troch sublimaasje. Boppe it kritysk punt bestiet der gjin oergong mear tusken de floeistof en gas en bestiet der dan ek gjin siedpunt mear.
Tapassings
Yn de keuken wurdt sieden brûkt om iten, bygelyks griente, gear te krijen. By it gearjen fine gemyske reaksjes plak, wêrtroch't it iten better smakket en sêfter wurdt. De gearingstiid hinget ôf fan de temperatuer, sa sil yn in hegedrukpanne fiedsel flugger gear wurde troch de hegere temperatuer (en net troch de hegere druk).
Ek kin troch ynkoaitsjen de smaak fan it fiedsel feroarje. Mei de ûntkommende dampen wurde net-winske geurstoffen meinomd. Dit ferskynsel wurdt beskreaun troch de lear fan de distillaasje en de steamdistillaasje. It ferwiderjen fan net-winske geuren troch ynkoaitsjen giet it best op heech fjoer, sûnder deksel, omdat dan gjin rektifikaasje tsjin it deksel of de wannen plakfynt wêrtroch de geurstoffen werom gean kinne.
Hans Christian Andersen
Hans Christian Andersen (Deenske útspr.: /ˈhanˀs ˈkʁæsdjan ˈɑnɐsn̩/; yn Skandinaavje almeast H.C. Andersen neamd; Odense, 2 april 1805 – Kopenhagen, 4 augustus 1875) wie in ferneamd Deenske skriuwer en dichter, dy't bûten syn heitelân fral bekendheid krigen hat fanwegen syn mearkes, hoewol't er ek withoefolle toanielstikken, opera's, reisferhalen, romans en gedichten skreaun hat. Syn mearkes, mei dêrûnder sokke klassikers as It Unsjogge Pykje, De Lytse Wetterfaam en It Lytse Famke mei de Swevelstokken, binne net inkeld foar bern bedoeld; se befetsje ek libbenslessen en altemets in maatskippijkrityske kanttekening foar folwoeksenen. Sels neamde hy se trouwens net mearkes, mar eventyr (dat eins "fantasijferhalen" betsjut), en as sadanich kinne se beskôge wurde as foarrinners fan it moderne fantasysjenre. Noch by syn libben wiene syn súkses en syn ferneamdens al sa grut dat er ûnthelle waard troch keningen. Andersen syn mearkes binne ûnderwilens oerset yn mear as 125 talen, wêrûnder ek (guon yn) it Frysk, en binne adaptearre ta withoefolle oare media, lykas film, animaasje, toaniel en ballet.
Jonkheid
Hans Christian Andersen syn heit, al hie dy inkeld de legere skoalle trochrûn, brocht him dochs yn 'e kunde mei literatuer en lies him û.m. It Boek fan Tûzen en Ien Nacht foar. Syn heit ferstoar lykwols yn 1816, doe't Andersen alve jier âld wie. Syn mem besocht dêrnei de eintsjes oaninoar te knoopje troch as waskfrou te wurkjen, oant se yn 1818 wertroude. Andersen waard nei in pleatslike earmeskoalle stjoerd, dêr't er leger ûnderwiis krige. Dêrby moast er himsels finansjeel ûnderstypje troch te wurkjen as in weverslearjonge en letter as kleanmakkershelpke.
Op syn fjirtjinde ferfear er nei de Deenske haadstêd Kopenhagen. Doe't Andersen noch lyts wie, boarte er graach mei syn poppeteäter; mei dêrtroch ûntstie by him de winsk om akteur te wurden, en yn Kopenhagen waard er oannommen troch it Keninklike Deenske Teäter, mei't er in prachtige sopraanstim hie. Hy krige lykwols al gau it burd yn 'e kiel, mei as gefolch dat er wat oars betinke moast. Doe't ien fan syn kollega's al of net by túltsjes opmurk dat Andersen in earsten dichter wie, naam er dat serieus en begûn er him op skriuwen en dichtsjen ta te lizzen. Op syn santjinde krige er troch tadwaan fan freonen in beurs foar in goede skoalle te Slagelse en letter te Elsinore. Dêr waard er in protte narre troch sawol de leararen as de oare learlingen; letter omskreau er syn oplieding dêr as it dûnkerste en bitterste part fan syn libben. Oan ien fan 'e skoallen wied er yn 'e kost by ien fan 'e skoalmasters, en dêr waard er mishannele "om syn karakter te ferbetterjen", waard him ferteld. left|thumb|250px|It stânbyld fan Andersen yn it kastiel Rosenborg, te Kopenhagen.
Skriuwkarriêre
Underwilens hie Andersen yn 1822 syn debút as skriuwer makke, sij it ûnder in pseudonym, mei Ungdoms-Forsøg ("In Earste Besykjen"). Syn earste útjefte ûnder syn eigen namme wie yn 1827, it jiers dat er syn skoaloplieding ôfsleat, mei it gedicht Det Døende Barn ("It Stjerrende Bern"). Yn 1829 hied er foar it earst frijwat súkses mei syn koarte ferhaal Fodreise fra Holmens Canal til Østpynten af Amager i Aarene 1828 og 1829 ("In Reis te Foet fan it Holmenskanaal oant de Eastpunt fan Amager yn 'e Jierren 1828 en 1829"), wêryn't er syn haadpersoan in hiel skala oan personaazjes tsjinkomme lit, fan 'e apostel Petrus oant in pratende kat. Yn 1833 koed er mei in lytse reisbeurs, dy't him skonken wie troch de Deenske kening, Jeropa troch reizgje, wêrby't er û.m. Switserlân en Rome besocht. Yn 1835 waard de roman Improvisatoren ("De Ymprovisator") útbrocht; Andersen beskriuwt dêryn sawol Itaalje as guon autobiografyske ûnderfinings, en behelle der daliks grutte rom mei.
Datselde jiers waard ek syn earste samling mearkes, titele Eventyr, Fortalte for Børn ("Mearkes, Ferteld foar Bern") útjûn, mei oanfollings yn 1836 en 1837. Dêrta hearden û.m. De Tonderdoaze, De Prinsesse op 'e Earte, Tommelyske en De Lytse Wetterfaam. It wiene meast tradisjonele mearkes dy't er op 'e nij fertelde. Nettsjinsteande de titel wie de samling likegoed bedoeld foar folwoeksenen. Syn lettere samlings, mei dêrby hieltyd mear eigenoptochte mearkes, waarden almar mear foar folwoeksenen skreaun. Yn 1838 kaam in folgjende samling út, Eventyr, Fortalte for Børn: Ny Samling ("Mearkes, Ferteld foar Bern: Nije Samling"), mei dêrûnder bgl. De Krigele, Tinnene Soldaat. Fierdere samlings kamen út yn û.m. 1843 (mei bgl. It Unsjogge Pykje en It Gealtsje), 1844 (mei bgl. De Dinnebeam), 1847 (mei bgl. De Stopnulle) en 1848 (mei bgl. It Lytse Famke mei de Swevelstokken en De Lokkige Famylje).
Yn 'e fjirtiger en fyftiger jierren konsintrearre Andersen him fral op it skriuwen fan reisferhalen en toanielstikken, wylst er mei syn gedichten ek in útstapke makke nei it skandinavisme, in nasjonalistyske streaming dy't de klam lei op it mienskiplik komôf fan 'e Denen, Noaren en Sweden. Tsjin dy tiid wie Hans Christian Andersen in fêstige namme wurden, net inkeld yn 'e Deenske literatuer, mar troch fertalings yn hiele Jeropa.
Priveelibben
Andersen syn priveelibben waard karakterisearre troch ûnbeäntwurde leafdes foar sawol manlju as froulju. In fanke mei de namme Riborg Voigt wied er yn syn jonkheid fan besleifere, en nei syn dea, mear as fyftich jier letter, waard der in lyts beurske op syn lichem oantroffen mei dêryn in lang brief fan Riborg. Oare teloarstellings op it mêd fan 'e leafde belibbe er û.m. mei Sophie Ørsted, de dochter fan 'e natuerkundige Hans Christian Ørsted, mei Louise Collin, de jongste dochter fan syn patroan Jonas Collin, en mei de operasjongster Jenny Lind, dy't om har suvere sopraanstim "it Sweedske Gealtsje" neamd waard (en op wa't Andersen syn mearke It Gealtsje grutdiels basearre wie). Wat manlju oangie, utere Andersen yn brieven syn gefoelens oan bgl. Edvard Collin ("Ik langje nei dy as in Kalabrysk ljidske... myn gefoelens foar dy binne dy fan in frou."). Collin, dy't heteroseksueel wie, skreau dêroer yn syn tinkskriften: "Ik wie net by steat en beäntwurdzje dy leafde fan sines, en dat hat de skriuwer slim knoeid." Krekt sa rûn ek Andersen syn ferealens op 'e Deenske dûnser Harald Scharff en Karel Aleksander, gruthartoch fan Saksen-Weimar-Eisenach op 'e non.
By in besyk oan Ingelân, yn 1847, mette Andersen de ferneamde skriuwer Charles Dickens, mei wa't er befreone rekke. Hy en Dickens hiene gemien dat se mei har skriuwerij it ellindige lot fan 'e earmen ferbetterje woene. Hja ûnderholden tsien jier lang in libbene briefkerij, oant Andersen yn 1857 by Dickens op besite gie en syn útfanhúzjen opruts oant fiif wiken, fier foarby it punt dat er noch wolkom wie. Neitiid beäntwurde Dickens syn brieven net mear, ta de grutte teloarstelling en betizing fan Andersen, dy't nea begrepen hat wat der mis wie.
Ferstjerren
Yn 'e maityd fan 1872 foel Andersen fan syn bêd ôf en rûn dêrby swiere ferwûnings op dy't him sûnt altyd parten spilen. Koarte tiid letter bliek er leverkanker te hawwen, en nei in lang siikbêd kaam er op 4 augustus 1875 te ferstjerren yn it hûs fan syn freonen, de bankier Moritz Melchior en de frou, net fier bûten Kopenhagen.
Fryske oersetting
Yn 1943 ferskynde fan Hans Christian Andersen Andersen's Folksforhalen en Mearkes, in Fryske oersetting troch Douwe Tamminga. Dy samling omfettet sechstjin mearkes, mei dêrûnder It Unsjogge Pykje, De Lytse Wetterfaam, It Lytse Famke mei de Swevelstokken, De Prinsesse op 'e Earte, It Gealtsje en Tommelyske.
Alde Grikelân
thumb|right|300px|Akropolis fan Atene It tiidrek fan it Alde Grikelân of Antike Grikelân, dat gâns fan betsjutting west hat foar de ûntjouwing fan de Jeropeeske kultuer, begjint yn 'e 8e iuw f.Kr. en einiget 146 f.Kr. doe't Grikelân in part fan it Romeinske Ryk waard.
Wilens de Argayske tiid (likernôch 700-500 f.Kr.) is it Alde Grikelân in bûn fan stêden, it polissysteem. Yn itselde tiidrek kamen de politike steatsfoarmen Tiranny en demokrasy ta stân. Hieltyd mear Griken kolonisearren gebieten om de Middellânske See hinne, meast oan 'e kusten fan de Swarte See, Sisylje en Súd-Itaalje. Napels is in stêd dy't yn de Argayske tiid stifte waard. Thales fan Milete en Pytagoras binne ferneamde wiskundigen fan dizze tiid.
De Klassike tiid (likernôch 500–323 f.Kr.) is it tiidrek fan de filosofen Sokrates, Plato en Aristoteles. Herodotus wie in skriuwer dy't oer de Perzyske Oarloggen skreau. De earste Perzyske oarloch sette yn 499 f.Kr. út ein, de twadde oarloch mei Perzje kaam yn 448 f.Kr. oan 'e ein.
De Hellenistyske tiid (323 f.Kr.–146 f.Kr.) begjint mei de dea fan Aleksander de Grutte.
Marcel Gotlib
thumb|Marcel Gotlib yn 2011 Marcel Gotlib (wiere namme Gottlieb; Parys, 14 july 1934) is in Frânsk striptekener.
Yn it Nederlânsk ferskynden Koos Voos (Pervers Pépère), Lobbes, Waanzin-Waanzuit en Hamster Joviaal. De strip Waanzin-Waanzuit ferskynde yn de jierren '70 geregeldwei yn it stripblêd Pep.
Trier
thumb|Noardkant fan de Porta Nigra
De opdracht ta de bou fan de stêd waard jûn troch de Romeinske keizer Augustus yn 16 f.Kr. De stêd hiet yn it earstoan Augusta Treverorum en wie bedoeld as haadstêd fan de Romeinske provinsje Belgica Prima. In skoftlang wie Trier de haadstêd fan it hiele West-Romeinske Ryk.
In bekend histoarysk monumint yn de stêd is de 2e-iuwske Porta Nigra, de bêst bewarre Romeinske stedspoarte benoarden de Alpen. Der binne noch ferskate oare monuminten út de Romeinske tiid, bygelyks de Kaisertermen, de Barbaratermen en it amfiteater. Ek út lettere perioades hat Trier in soad fraaie monuminten, wêrûnder de bekende 11e- oant 18e-iuwske Dom wêrfan de bou al yn de 4e iuw begûn, en in soad oare tsjerken. Troch har rike ferline har moaie lizzing yn it Moezeldal is Trier in drok toeristeplak wurden.
Trier is in sintrum fan wynhannel en hat in wichtige funksje as winkelsintrum foar in grutte regio. Trier is ek bekend as berteplak fan Karl Marx. Syn bertehûs is no ynrjochte as museum: it Karl Marx-hûs.
Skiednis
Op it “Rote Haus” oan de Grutte Merk fan Trier sit de ynskripsje: “Ante Romam Treveris Stetit Annis Mille Trecentis” (Foar Rome bestie Trier al trettjinhûndert jier). Dit is sûnder mis in myte dy't yn de Midsiuwen ûntstien is, maar dochs…. Yn it dal fan de Moezel bestienen al 3000 jaar f.Kr. minskilke delsettings en Trier kin mei rjocht ien fan de âldste stêden benoarden de Alpen neamd wurde.
Fan 27 f.- oant 14 nei Kr. wie Augustus keizer fan it Romeinske Ryk. Omtrint 16 f.Kr. waard troch de Romeinen in de buert fan it Keltyske stamhillichdom Treviren de delsetting Augusta Treverorum stifte. Oan de ein fan de 3e iuw ferhefte keizer Diokletianus de stêd, dy't wyls Treveris neamd waard ta Romeinske keizerlike residinsje en ta haadstêd fan it westlike diel fan it Romeinske ryk. De stêd krige de bynamme “Roma Secunda”, it twadde Rome.
Ek oan de ein fan de 3e iuw ûntwikkele him dêr in sintrum fan it iere kristendom.
Yn de 5e iuw waard Trier troch de Franken ferovere. Yn 870 komt it by it Eastfrankysk-Dútske Ryk.
Yn 958 waard mei it setten fan it merkkrús de hjoeddeiske Grutte Merk (Hauptmarkt) it sintrum fan de midsiuwske stêd.
Yn de 14e iuw waarden de Trierske aartsbiskoppen ek karfoarst. Trier waard de haadstêd fan it karfoarstendom, ek Kar-Trier neamd, oant ± 1800. Trier kaam koarte tiid yn Frânske hannen, mar yn 1815 waard it wer Dútsk en kaam it by Prusen.
De Grutte Merk
De Grutte Merk (Hauptmarkt) fan Trier heart ta de moaiste stedspleinen (innerstädtische Plätze) fan Dútslân. Op het plein stiet it Merkkrús, dat stammet út 958, en dat it symboal wie fan in krijen fan merkrjochten. Oan it plein stean skitterjende pânen yn ferskate stilen. It gehiel wurdt dominearre troch de St. Gangolftsjerke (wijd yn 1459).
Basilyk fan Konstantyn
De basilica, of sa't se eartiids neamd waard de Aula Palatina, is in út bakstien oplutsen gebou, dat nei alle gedachten om 310 hinne boud is yn de regearperioade fan Konstantyn de Grutte. It wie in kroanseal fan it paleis fan Konstantyn.
De St. Petersdom
De Dom fan Trier is boud troch de Romeinske keizer Konstantyn (306 -337), dy't yn 326 begûn mei de bou derfan.
Amfiteater Trier
In Trier is in Romeinsk amfiteater. It is om it jier 100 hinne boud tsjin de helling fan de Petrisberch. De arena hie sa'n 20.000 sitplakken. It kompleks is omjûn troch in ferdigeningsmuorre. De grutte iepenings wienen bedoeld om de koaien mei bisten trochlitte te kinnen. Yn de kelder ûnder de arena sieten des ellen foar de ta dea feroardielde finzenen en de bistehokken. De finzenen waarden yn de arena fuorre oan de earst úthongere wylde bisten. De kelder is op 't heden (2008) te besjen. Yn de arena sels wurde simmerdeis iepenloftfoarstelings jûn. It amfiteater stiet op de Wrâlderfgoedlist fan de UNESCO.
Nederlânske sprintkampioenskippen Manlju
It Nederlânsk kampioenskip sprint (meastal ôfkoarte ta NK Sprint) is in jierliks hâlden reedrydkampioenskip. De earste edysje foar de manlju waard hâlden yn 1969 en sûnt 1983 riden ek de froulju in NK sprint. It toernoai wurdt meastal yn jannewaris hâlden en giet oer fjouwer ôfstannen: sawol de 500 as de 1000 meter wurdt twa kear riden.
It toernoai wurdt meastal brûkt was kwalifikaasjetoernoai foar it WK Sprint. Kwalifikaasje foar it NK sprint kin op har beurt ûnder oare fia de Utrecht City Bokaal en de VPZ Sprintcup fertsjinne wurde.
Medaljes
Medaljeferdieling nei persoan oant en mei 2023 (top-10 klassemint):
Saturnus (god)
right|thumb|200px|Saturnus, [[gravuere nei in print fan Goltzius (1597)]] Saturnus is in figuer út de Romeinske mytology. By de âlde Italjers wie hy god fan de lânbou en it útsiedzjende nôt. Hy waard ek wol as in ûnderwrâldgod beskôge.
Atletyk op de Olympyske Simmerspullen 1968
200px|thumb|right|It Olympysk Stadion fan Meksiko-Stêd
De Olympyske Simmerspullen 1968, ek wol de XIXe Olympiade neamd, waarden yn 1968 yn Meksiko-Stêd, Meksiko hâlden. It atletyk waard hâlden yn it Estadio Olímpico Universitario.
Estadio Olímpico Universitario
It Estadio Olímpico Universitario waard boud yn 1952 foar it Amerikaansk Fuotbal en atletykwedstriden tusken twa universiteiten; yn 1968 waard it oanpast foar de Olympyske Simmerspullen en hie plak foar 63,186 taskôgers.
Medaljespegel
De top tsien fan lannen dy't by it atletyk medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen fan 1968.
Anne Henning
Anne Elizabeth Henning (Raleigh, 6 septimber 1955) is in earder Amerikaansk reedrydster.
Sy die ien kear mei oan it Wrâldkampioenskip allround, twa kear oan it Wrâldkampioenskip sprint en hat yn 1972 meidien oan de Olympyske Winterspullen. dêr't se Olympysk kampioene waard op de 500 meter, nei't se yn 1971 ek al ris in sulveren medalje wûn hie op it Wrâldkampioenskip sprint. Nei de spullen fan 1972 hold Henning 16 jier âld al op mei it reedriden op heech nivo, om te studearjen en gie letter oan it wurk as dosinte.
Albert Uderzo
Alberto Aleandro Uderzo (Fismes, 25 april 1927 - Neuilly-sur-Seine, 24 maart 2020) wie in Frânsk striptekener en stripskriuwer dy't fral ferneamd wurden is fan it stripferhaal Asterix.
Biografy
Uderzo waard berne as bern fan Italiaanske ymmigranten dy’t yn 1934 it Frânske steatsboargerskip krigen. Yn 1959 waard Uderzo de artistike direkteur fan it nije Frânske striptydskrift Pilote, wêryn 't er Asterix tekene en Tanguy en Laverdure. Nettsjinsteande it feit fan it grutte sukses fan Tanguy en Laverdure gie syn foarkar út nei it humoristyske Asterix, wat de oare rige oerfleugelje soe. Fan 1967 ôf soe er him folslein op it tekenjen fan dy rige talizze.
Man on a Ledge
Man on a Ledge is in Amerikaanske aksjeskriller út 2012 ûnder rezjy fan Asger Leth, mei yn 'e haadrollen Sam Worthington en Elizabeth Banks. De titel betsjut "Man op in Râne". It ferhaal giet oer in man dy't yn in hotel út it finster stapt en op in útstekkende râne om in gebou hinne stean giet, skynber mei de bedoeling om selsmoard te dwaan troch te pletter te springen. As plysjeûnderhanneler Lydia Mercer derby roppen wurdt om him wer nei binnen te praten, docht lykwols stadichoan bliken dat it om hiel wat oars giet. De man is in út 'e finzenis ûnsnapte âld-plysjeman dy't nei eigen sizzen ûnskuldich is en noch wat rekkens te fereffenjen hat. Man on a Ledge krige fan 'e filmkritisy oer it algemien negative resinsjes en flopte yn 'e bioskopen.
Plot
Yn New York komt in man it Roosevelt Hotel binnen en checkt dêr yn ûnder de namme 'Joe Walker'. Hy giet nei syn hotelkeamer op 'e tweintichste ferdjipping, docht it finster iepen en stapt op in útstekkende râne dy't by wize fan arsjitektoanyske fersiering om it hiele gebou hinne rint. Dêr stiet er, mei it skynbere doel om selsmoard te dwaan troch derôf te springen en te pletter te fallen. Op 'e strjitte kloftet in mannichte folk gear om ta te sjen. De plysje wurdt belle en ferskynt halje-trawalje op it toaniel. In groep unifoarmearre plysjes ûnder lieding fan ynspekteur Dante Marcus wurdt ynset foar crowd control, wylst resjersjeur Jack Dougherty om heech giet nei de hotelkeamer om Walker nei binnen ta te krijen.
It wurdt al rillegau dúdlik dat Walker net is wa't er seit te wêzen. Hy hâldt syn wiere identiteit lykwols geheim en hat alle oerflakken yn 'e hotelkeamer dy't er oanrekke hat, skjinfage om gjin fingerôfdrukken efter te litten. Hy makket Dougherty dúdlik dat er allinne mar prate wol mei de profesjonele plysjeûnderhannelster Lydia Mercer. Dyselde is op dat stuit mei ferlof nei't it har net slagge is om in suïsidale plysjeman fan 'e Brooklynbrêge te praten. Troch dat falen leit se op 't heden binnen it New York Police Department op in minne namme en wol nimmen mei har wurkje. Nettsjinsteande dat wurdt se der no by helle. Se arrivearret yn 'e hotelkeamer en wit Walker oan 'e praat te krijen. Se diele in sigaret, werfan't Lydia neitiid de peuk opstjoerd foar ûndersyk om Walker syn fingerôfdrukken nei te rinnen.
As bliken docht dat it Roosevelt Hotel lyk foar it kantoargebou fan Englander syn bedriuw oer stiet, begjinne sawol de plysje as Englander sels te fermoedzjen dat der mear spilet as in besykjen ta selsmoard. Wat se net witte, is dat Nick syn aksje op 'e râne fan it hotelgebou inkeld in ôfliedingsmaneuver is. Syn jongere broer Joey en dy syn faam Angie brekke ûnderwilens yn by Englander, troch Nick syn teätrale hâlden en dragen as dekmantel te brûken foar harren eigen ta ûntploffing bringen fan eksplosiven op it dak fan Engander syn gebou. Harren doel is om 'e swierbewekke klûs fan Englander binnen te kringen, de Monarchdiamant te stellen en sa de ûnskuld fan Nick te bewizen. Mei't er fia in earke yn ferbining stiet mei Joey en Angie, moat Nick allegeduerigen gebrûk meitsje fan dûbelsinnige útspraken om gjin euvelmoed te wekjen by Lydia.
Underwilens bringt Dougherty Marcus op 'e hichte fan Nick syn wiere identiteit. Dêrop lit Marcus troch de plysje de befeiliging fan Englander syn klûs neirinne, wêrby't se Joey en Angie op in hier nei trappearje. De beide ynbrekkers witte lykwols krekt op 'e tiid in sideplak yn in fentilaasjeskacht yn it plafon op te sykjen. As se letter it kreakjen fan Englander syn keamergrutte klûs ferfetsje, berikke se súkses ynsafier dat se der binnen witte te kommen, mar se treffe de Monarchdiamant der net oan. Oergeand op plan B litte se mei opsetsin it alaarm ôfgean. Englander hastiget him de klûs binnen en iepenet in efter in bline wand ferburgen twadde klûs, dêr't er de Monarchdiamant út hellet. Hy lit in sucht fan ferromming slûpe dat de ealstien net stellen is, en stekt him yn 'e binnenbûse om him foarearst mar by him te hâlden. As er wer yn syn kantoar komt, wurdt Englander dêr opwachte troch Joey en Angie, dy't him ûnder bedriging mei in pistoal twinge de diamant oan harren oer te langjen, foar't se him fêstsette den útnaaie.
Underwilens arrivearret resjersjeur Mike Ackerman, de âlde partner fan Nick, yn it hotel mei bewiis (beweart er) dat Nick wat oars as selsmoard yn 't sin hat. Hy easket yn 'e troch Nick ôfhierde hotelkeamer talitten te wurden, mar Lydia fertrout it spul net en stegeret him ôf, en Dougherty, dy't sa stadichoan respekt kriget foar Lydia har profesjonalisme, stipet har beslút. Ackerman wol hawwe dat er boutekenings foar in bom fûn hat yn in opslachromte dy't Nick hierd hat, en seit derfan oertsjûge te wêzen dat Nick de bom by him hat en earne ôfgean litte wol, nei alle gedachten op in plak dêr't er Englander it slimst mei treffe kin. Wylst de plysje it omsteand laach op 'e strjitte tebek driuwt, arrivearret de ekplosive-oprommingstsjinst om 'e saak oer te nimmen. Lydia kriget fan Marcus opdracht om 'e hotelkeamer te ferlitten, mar se wegeret om't se sa njonkelytsen yn Nick syn ûnskuld begjint te leauwen. Ynstee skillet se de ôfdieling Ynterne Saken op, dy't nei Nick syn arrestaasje ûndersyk nei syn saak dien hat, en komt sa oan 'e weet dat der slimme (mar net hurd te meitsjen) fertinkings fan omkeaping troch Englander bestiene oer trije plysjes: in Walker, dy't letter fermoarde is en waans namme Nick brûkt hat om yn it hotel yn te checken, en fierders Ackerman en Marcus.
Joey en Angie geane it hotel binnen en langje in tas mei de diamant deryn oer oan 'e freonlike resepsjonist, dy't der earder ek foar soarge hat dat Nick op 'e râne net foarbygie fan iten. Neitiid wurde Joey en Angie troch Marcus yn opdracht fan Englander finzen nommen mar net arrestearre. Marcus jout in arrestaasjeteam befel om fan it dak fan it hotel omleech te abseilen en Nick dea te sjitten sadat er de bom dy't er hawwe soe, net ôfgean litte kin. Nick wit lykwols om 'e hoeke fan it hotel hinne te ûntkommen, kringt dêr nei binnen ta yn in willekeurige hotelkeamer en slacht op 'e flecht mei de leden fan it arrestaasjeteam op 'e hakken. As er troch de kokens komt, stoppet de resepsjonist him de diamant ta en stjoert dan de efterfolgers de ferkearde kant út. Marcus lit him lykwols net ôfliede en efterfolget Nick nei it dak fan it hotel, mei Lydia efter him oan. Nei't er Nick op it dak yn it nau dreaun en ta oerjefte twongen hat, lit er Lydia arrestearje en ôffiere foar behindering fan 'e rjochtsgong, sadat er allinne mei Nick op it dak efterbliuwt. Englander en in pear fan syn trewanten bringe Joey en Angie ek op it dak, en Englander en Marcus driigje Joey fan it dak te smiten as Nick de Monarchdiamant net weromjout. Tsjin 'e protesten fan Joey yn docht Nick dat, wêrnei't Englander tefreden ôfset.
Yn 'e lift nei ûnderen oermasteret Lydia it lid fan it arrestaasjeteam dat har ôffiert. As de liftdoar iepengiet, stiet Dougherty derfoar, dy't de kâns hat om yn te gripen, mar derfoar kiest om neat te dwaan en de oare plysjeman oanriedt om mei te wurkjen om't Lydia in minne dei hân hat en wierskynlik net foar harsels ynstiet as er trochgiet mei dwersbongeljen. Lydia hastiget har wer nei it dak ta. Dêr hat Marcus Nick ûnderwilens foar de kar steld om sels fan it dak te springen as er wol dat Joey en Angie de boel oerlibje. Op dat stuit ferskynt lykwols Ackerman, dy't Marcus delsjit, wêrnei't er sels troch Marcus delsketten wurdt. De kûgels fan Ackerman hawwe Marcus yn syn kûgelfrij fest rekke, wylst Ackerman swier ferwûne is. Nick draaft nei Ackerman ta, dy't him syn ûntskuldigings oanbiedt en seit dat er net wist dat Englander en Marcus Nick foar it stellen fan 'e diamant opdraaie litte woene, en dat er sels neat dwaan koe om't er net yn 'e finzenis bedarje woe, mei't er dêr net wer libben út komme soe.
Marcus, dy't eefkes fersuft wie fan 'e kûgelynslaggen, komt oerein en risselwearret om Nick dea te sjitten, mar Lydia berikt it dak en sjit Marcus dea. Dêrnei besiket se wat se kin om it libben fan Ackerman te rêden. Nick sjocht fan it dak ôf hoe't Englander selsfoldien de strjitte oerstekt en yn in auto ôfsette sil, wêrby't er Nick noch eefkes de gek oanstekt mei in swierige wiuw. Mar Nick springt no echt fan it gebou ôf om del te kommen op in opblaaskjessen dat de brânwacht earder op 'e strjitte pleatst hie om him op te fangen. Hy hellet Englander yn, jout him in pear flinke opstoppers en hellet dan foar it each fan 'e oanwêzige plysjes en de kamera's fan 'e gearklofte media de Monarchdiamant by Englander út 'e binnenbûse, dêrmei bewizend dat Englander de ealstien altyd al hie en dat hysels ûnskuldich wie. Englander wurdt dêrom arrestearre, om te begjinnen foar fersekeringsfraude.
Letter wurdt Nick frijsprutsen fan alle oanklachten tsjin him. Hy moetet Lydia foar in ôfspraakje en nimt har mei nei in kroech dêr't de resepsjonist út it hotel efter de bar stiet. It docht bliken dat dat nimmen oars is as Frank Cassidy, de heit fan Nick en Joey, dy't syn eigen dea yn sêne set hie om Nick te helpen en ûntsnap út 'e finzenis. Lydia besaut har dêroer en wol no alles witte, mar ear't Nick syn ferhaal dwaan kin, docht Joey oan Angie in houliksoansiik, wêrby't er har in diamanten ring oanbiedt dy't er nei alle gedachten út 'e klûs fan Englander efteroer drukt hat. Sy jout him tawurd en alle oanwêzigen fiere mei-inoar feest.
Produksje
De opnamen foar Man on a Ledge setten op 30 oktober 2010 útein en fûnen plak yn 'e studio en op lokaasje yn Manhattan. Yn 'e postproduksje waarden troch fisuele effekten ekstra ferdjippings oan it histoaryske Roosevelt Hotel tafoege, om it gebou heger lykje te litten. Haadrolspiler Sam Worthington, dy't in bytsje lêst hat fan hichtefrees, hie nei eigen sizzen op dat mêd hiel wat mei de opnamen te stellen.
Distribúsje
De distribúsje fan Man on a Ledge waard fersoarge troch Lionsgate Films. De film gie op 27 jannewaris 2012 yn 'e Amerikaanske bioskopen yn premiêre. Man on a Ledge waard op 29 maaie 2012 útbrocht op dvd en blu-ray.
Resultaat
Man on a Ledge brocht yn 'e bioskopen yn 'e Feriene Steaten en Kanada $18,6 miljoen op, en yn alle oare lannen en territoaria $29,0 miljoen. Wrâldwiid kaam de opbringst dêrmei út op $47,6 miljoen. Ofset tsjin it budget fan $42 miljoen betsjut dat in winst fan $5,6 miljoen. Om't dêr de marketingkosten noch ôf moatte, hat it der lykwols sterk fan wei dat de film mei dy meagere winst net út 'e kosten kaam en eins ferlies litte.