cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pius IX
Fatikaansk Konsylje
Op 6 desimber 1864 makke Pius IX bekend dat er it foarnimmen hie om in oekumenysk konsylje by inoar te roppen. Dy soe plakfine moatte yn it Fatikaan yn de Sint-Piter. Doel fan it konsylje wie om de posysje fan de Tsjerke sterker te meitsjen en feroarings te besprekken. It tiidstip fan ôfkundigjen fan it konsylje wie net hielendal tafallich keazen: twa dagen letter folgen fan Pius de ensykliken Quanta Cura en de Syllabus Errorum, dêr't er him ôfsette tsjin de driging fan dwalings en dwaallearen yn de maatskippij.
Om it effekt fan it konsylje te fergrutsjen, woe Pius graach fan alle tsjerklike lieders útstellen, dy't op it konsylje besprutsen wurde koene. It wie de bedoeling om de gearkomste op 29 juny 1867 te iepenjen, de 1800e jierdei fan it martlerskip fan de apostel Petrus en Paulus. It útbrekken fan de Prusysk-Eastenrykske Kriich fan 1866, wêrby't û.o. Eastenryk en Itaalje foar inoar oer stiene, en it dêr út folgjende weromlûken fan de Frânske troepen út Rome feroarsaken fertragings en it duorre oant 30 oktober 1867 doe't de tariedings wer útein set wurde koene.
Mei de bul Aeterni Patris ('Oer de Ivige Heit') fan 29 juny 1868 waard de definitive iepeningsdatum fêststeld op 8 desimber 1869. Kardinalen, biskoppen en abten waarden útnoege, wrâldske lieders waarden net frege te kommen, al mochten hja wol sûnder ynspraak of stimrjocht oansitte. Yn twa aparte brieven noege Pius ek de leden fan de otterdokse tsjerken en de protestantske tsjerken út om diel te nimmen oan it konsylje, op betingst dat hja harren earst wer ferbûnen mei Rome.
De tarieding duorre fiif jier en njonken de útstellen foar trije dogmatyske ôfkundigings dy't gearhongen mei de katolike lear, de Tsjerke fan Kristus en it kristlik houlik, soene ek saken oer it biskopsamt, stúdzjes oan de seminaarjes, ferbettering fan de kristlike moraal en it fêstlizzen fan tsjerklike feestdagen oan de oarder komme.
Unfeilberens
It measte omtinken krige it ôfkundigjen fan de ûnfeilberens fan de paus. Bûten de Roomsk-Katolike Tsjerke naam it gefoel ta dat it konsylje by inoar roppen wie om dat dogma te befêstigjen. It Fatikaan spriek dat ynearsten tsjin, oant op 6 febrewaris 1869 de publikaasje yn La Civiltà Cattolica (in oan it Fatikaan ferbûne útjefte fan de jezuïeten) suggerearre dat de ûnfeilberens op fersyk fan in soad prelaten sûnder mis besprutsen wurde soe. Benammen Ingelân, Frankryk, Dútslân, Ruslân en Eastenryk hiene it dêr net op stean en tochten dat it nije dogma de pauslike autoriteit grutter meitsje soe, sadat harren ynfloed op de lokale Tsjerke bot ôfnaam. Dy lannen advisearren harren geastliken om net oan it konsylje diel te nimmen, mar lang om let wiene it allinne de Russyske prelaten dy't net nei Rome ôfreizgen.
Pius IX joech oan besikers de yndruk neat om it dogma fan ûnfeilberens te jaan. Hy hie lykwols him al earder yn twa ensykliken útsprutsen oer de ûnbestriden soevereiniteit fan de paus en de dêrmei mank geande ûnfeilberens:
Nei de iepening fan it konsylje troch Pius IX op 8 desimber 1869 die al gau bliken dat it omtinken fan de measte dielnimmers útgyng nei it fraachstik fan de ûnfeilberens. Alhoewol't de foarstanners yn de mearderheid wiene, besochten tsjinstanners jimmeroan wer de beslútfoarming út te stellen troch by ferskillende gearkomsten fûle diskusjes te hâlden. Dêrom naam Pius IX it beslút om de regleminten foar it konsylje oan te passen.
De patriarch fan de Melkityske Gryksk-Katolike Tsjerke, Gregoarius II Youssef-Sayour (1823-1897) ferliet al gau it konsylje om sa de stimmerij oer it dogma út de wei te gean. Hy wie benaud foar de argewaasje by de eastersk-otterdokse patriarchen en dat it dogma in lêst waard, dat alle kânsen op in feriening mei de otterdokse tsjerken ferneatige.
Nei't Pius IX op 6 maart 1870 tastimming jûn hie om de foarnommen konstitúsje Pastor Aeternus út te wreidzjen mei it haadstik "Romanum Pontificem in rebus fidei et morum definiendis errare non posse" (oersetting: De paus fan Rome kin net dwale wannear't hy saken oer it leauwe en de moraal fêstleit) fûn op 18 july de definitive stimming plak: 433 oanwêzigen stimden foar, 2 tsjin. Dêrby moat sein wurde dat in grut tal biskoppen it konsylje al ferlitten hiene troch it útbrekken fan de kriich tusken Frankryk en Dútslân en dat guon de tiid foar it útsprekken fan it dogma net foechsum fûne. Nettsjinsteande de krityk wiene der dochs mar in pear katoliken dy't brieken mei de Tsjerke. Yn Frankryk wie dat Hyacinthe Loyson en yn Dútslân de histoarikus Ignaz von Döllinger, dy't oan de basis stie fan de tsjin it ein fan de 19e iuw stifte Aldkatolike Tsjerke yn de Dútsktalige lannen. Grut wie wol de ynfloed op it byld dat de protestanten krigen fan de Roomsk-Katolike Tsjerke. De kwestje soe yn 1871 foar rykskânsler Otto von Bismarck oanlieding wurde om de striid mei de Roomsk-Katolike Tsjerke oan te binen. Bismark freze in waaksjende macht fan troch Frankryk en Eastenryk stipe katoliken, sadat de posysje fan it protestantske Prusen ûnder druk kaam te stean. Dy striid soe yn de skiednis bekend wurde ûnder de namme Kulturkampf (1871-1878). Ek de Switserske katoliken spjalten harren ôf en it Eastenrykske regear sei it yn 1855 sletten konkordaat mei it Fatikaan op fanwegen "feroarjende omstannichheden".
Oer de fraach werom't Pius IX de pauslike ûnfeilberens fêst lizze woe, besteane ferskillende teoriën. It is ûnwierskynlik dat it wie te dwaan om it ferlies fan de wrâldske macht en de Tsjerklike Steat te kompinsearjen, om't Pius tocht dat syn machtsposysje dochs wol hersteld wurde soe. Dat waard troch Pius IX sels befêstige yn syn ensyklyk Respicientes fan 1 novimber 1870, nei de oermastering fan de stêd Rome, wêryn't er ornearre dat er fan doel wie om al it besit fan de Hillige Sit yn syn hiele hear en fear werom te krijen om it sa troch te jaan oan syn opfolgers (paragraaf 12). Mei it byinoar roppen fan it konsylje en it ôfkundigjen fan de ûnfeilberens woe Pius fral sjen litte hoe wichtich de wrâldske macht wie foar de paus yn de utfiering fan syn ropping.
Op 1 septimber 1870 stelde Pius IX it konsylje út nei 11 novimber 1870. Om't op 20 septimber de stêd Rome troch it keninkryk Itaalje ynnommen en útroppen waard ta de haadstêd fan it lân, naam Pius op 20 oktober 1870 it beslút om it konsylje foar in tiid út te stellen. Dêrmei gyng er foarby oan de tasizzing fan it Italjaanske regear dat it konsylje troch gean koe. Ek op in útstel fan de Ingelske aartsbiskop Spalding om it konsylje nei Mechelen yn Belgje te ferhûzjen waard fanwegen de omstannichheden net yngien.
Mei it dekreet Quemadmodum Deus van 8 desimber 1870 naam Pius ien fan de oanrekommandaasjes fan de dielnimmers oan it konsylje oer: it útroppen fan Joazef fan Nazareth as beskermhillige fan de Tsjerke. Ferskillende oare saken soene letter troch oare pausen oppakt wurde, lykas:
Joadendom
Mei de ferkiezing fan Pius IX libbe by de joaden fan Rome ynearsten de hope dat de nije paus it belied fan paus Pius VII (1800-1823) folgje soe en dat er in ein meitsje soe oan de beheinings fan de joaden yn it getto fan Rome. Der wennen te folle minsken yn it getto en ek wie der brek oan medyske soarch, opliedingskânsen en bewegingsfrijheid bûten de gettomuorren. By de earste moeting mei de paus op 13 septimber 1846 fregen de joadske lieders omtinken foar de misstannen. Ek easken hja dat der in ein kaam oan it ferplichte harkjen nei preken. It die bliken dat Pius al gau ree wie om de joaden yn 'e mjitte te kommen, doe't de joadske bankiersfamylje Rothschild oan it Fatikaan lienings joech wêrmei't de bûtenlânske beskerming betelle wurde koe. Sa waard besletten dat guon joadske famyljes bûten it getto wenje mochten. Dat lêste wie lykwols ek needsaaklik woarn, om't de oerstreamings fan de Tiber in diel fan it getto ûnbewenber makke. De religieuze emansipaasje fan joaden wie op dat stuit foar Pius IX noch in stap te fier, alhoewol't de joaden sels oertsjûge wiene dat dy miening yn in net te lange tiid bysteld wurde soe.
Yn de tiid dat Pius IX ferballe wie nei Gaeta krigen de joaden folsleine frijheid, mar nei't er werom kaam yn 1850 waard de âlde sitewaasje wer ynfierd en moasten de joaden harren wer oan de grinzen fan it getto hâlde. Pius wiisde de joaden op harren âlde plak werom en dat gau foar de hiele Tsjerklike Steat.
In djiptepunt yn de relaasje tusken de paus en it joadendom foarme de saak Edgardo Mortana. As poppe soe Edgardo troch in katolike faam yn it geheim doopt wêze, om hja tocht dat er it libben litte soe. Seis jier letter, yn 1858, bychte hja dat ferhaal op en troch in ferstjintwurdiger fan de ynkwisysje waard it Fatikaan dêrfan yn kennis steld. Pius liet it jonkje doe út de âlderlike macht ûnsette, om't it neffens tsjerklik rjocht ferbean wie dat net-katoliken in katolyk bern grutbrochten. De jonge waard oerbrocht nei Rome en letter soe Edgardo ta preester wijd wurde.
Nei't Italjaanske troepen it grutste diel fan de Tsjerklike Steat oermastere hiene, ferhurde de hâlding fan Pius foar de joaden oer. Tegearre mei sektes wiene hja dyjingen, dy't "troepen ynsammeld hiene tsjin de Tsjerke fan Kristus"'. Om it ferdjerlike karakter fan de joadske rites te ûnderstreekjen erkende Pius IX yn 1867 mei in dekreet de offisjele ferearing fan Lorenzino van Marostica, in 15e-iuwsk jonkje fan fiif jier, dat neffens it ferhaal troch joaden oan in beam spikere wie om bloed fan him ôf te taapjen. It yn 1869 publisearre boek Le Juif, le judaïsme et la judaïsation des peuples chrétiens ('De joad, it judaïsme en it judaïsearjen fan kristenfolken') fan de Frânske skriuwer Roger Gougenot des Mousseaux krige fan Pius IX goede kritiken. Yn it boek waard de beskuldiging fan rituële moarden troch joaden op 'e nij oanhelle.
Yn de lêste jierren fan syn libben oerhearske by Pius IX it ferwyt dat de joaden ta de revolúsje yn Itaalje oanset hiene mei it doel de Roomsk-Katolike Tsjerke omfier te smiten. By in audiïnsje yn augustus 1871 sei er: "De joaden wiene ienris de bern yn it Hûs fan God, mar tanksij harren stegens en wegering om te leauwen binne it hûnen woarn. Tsjintwurdich hawwe wy yn Rome spitigernôch tefolle fan sokke hûnen, wy hearre se yn alle strjitten byljen, wylst hja oeral om harren hinne minsken molestearje.
Tsjerklike hiërargy
Mei ferskillende lannen wist Pius IX konkordaten en oerienkomsten te sluten, lykas bygelyks mei Ruslân (1847), Spanje (1851), Eastenryk (1855), Portugal (1857) en Súd-Amerikaanske steaten: Kosta Rika (1852), Gûatemala (1852), Haïty (1860), Nikaragûa (1861), El Salvador (1862), Hondûras (1862), Fenezuëla (1862) en Ekwador (1862).
Nederlân (1853)
Sûnt de Tachtichjierrige Kriich (1568-1648) wie it útoefenjen fan de katolike godstsjinst tige beheind. Alhoewol't neffens de yn 1579 sletten Uny fan Utert ôfpraat wie dat der frijheid fan religy wêze soe, betsjutte dat yn de praktyk net mear as frijheid fan gewisse. Prosesjes wiene ferbean en de katoliken mochten allinne yn skûltsjerken by inoar komme. Dy skûltsjerken waarden troch de oerheid tolerearre op betingst dat de katoliken rekognysjejild betellen. Fanwegen de godstsjinstige feroarings yn de Republyk fan de Sân Feriene Nederlannen feroare it eartiids katolike lân foar de Hillige Sit yn in missygebiet, de Missio Hollandica, oanstjoerd troch in apostoalysk fikaris dy't streekrjocht ferantwurding ôflei oan Rome. Sûnt 1727 wiene de Nederlannen ferdield yn sân aartspreesterskippen, bestjoerd troch pauslike gesanten dy't harren sit hiene yn Brussel.
Under Willem II waarden de maatregels tsjin de katoliken wat rekliker. Troch syn freonskip mei Joannes Zwijsen – dy't yn 1853 aartsbiskop fan Utert wurde soe – wie de kening foar in gaueftige ratifikaasje fan it konkordaat mei Rome. Dat foel yn it lân net goed en it liede ta in foarse anty-paapske beweging. De ynfiering fan de nije grûnwet yn 1848 makke de wei dochs frij foar it herstel fan de katolike hiërargy yn Nederlan, om't yn de grûnwet fêstlein waard dat de steat him net bemuoie mocht mei de ynrjochting fan tsjerkgenoatskippen.
Op 9 desimber 1851 waard troch de pauslike ynternuntius Carlo Belgrado oan it Nederlânske regear meidield dat paus Pius IX fan doel wie om de biskoplike hiërargy yn Nederlân op 'e nij yn te fieren. Op 4 maart 1853 folge de bul Ex Qua Die, wêrmei't Pius IX offisjeel de Nederlânske tsjerkprovinsje stifte. Aartsbisdom waard Utert mei de suffragane bisdommen fan Amsterdam, Breda, Roermond en De Bosk.
It protestantske ferset yn Nederlân tsjin de stifting fan bisdommen wie tige grut, net yn 't lêst om't Pius IX yn syn bul tige negatyf wie oer it kalvinisme, dat "groot nadeel en hoe vele verliezen ... aan die zoo bloeiende Kerken heeft toegebracht". De wurden fan de paus dat er hope dat de roomske godstsjinst wêr yn krêft en omfang tanimme soe fersoarsake ûnder protestanten grutte ûnrêst. De eangstme hearske foar in werynfiering fan de ynkwisysje en in soad fûnen dat de Tachtichjierrie Kriich om 'e nocht west hie. De protestanten ferienigen harren yn de Aprilbeweging en holden in petysje, dy't oan kening Willem III oanbean waard mei it fersyk om fanwegen te kommen tsjin de nije sitewaasje. De kening sympatisearre mei de Aprilbeweging en lei in fersyk fan Thorbecke om ôfstân te nimmen njonken him del, dat lang om let de fal fan it regear feroarsake. It ferset helle neat út en de ynfiering fan de biskoplike hiërargy yn Nederlân waard gewoan trochset.
Sillich- en hillichferklearrings
Yn syn pontifikaat ferklearre Pius IX 329 minsken sillich, wêrûnder de Nederlânske jezuïet Petrus Canisius en twa pausen: Urbanus V en Eugenius III.
Meiïnoar waarden 63 minsken hillich ferklearre, hast likefolle as yn de 17e en 18e iuw byinoar. Derûnder ek de 19 martlers fan Gorkum. Dy yn 1572 troch de wettergeuzen fermoarde Fransiskanen waarden op foarspraak fan de oarder en op inisjatyf fan Pius IX sels ferheven ta it alter. Om de Nederlânske biskoppen hie de hillichferklearring fan de Gorkumer martlers wol oer gean kind, hja wiene as dea om de protestanten noch mear foar de holle te stjitten.
Ferstjerren
Yn 1877 fûn de fiering fan it 50-jierrich biskopsjubileum fan Pius IX plak. Gaueftich nei de fiering ferklearre Pius de hillige Fransiskus fan Sales ta tsjerkelearaar. Ek waard Sales útroppen ta patroanhillige fan de katolike parse.
By ien fan syn lêste audiïnsjes joech Pius IX foar in groep pylgers nochris syn miening oer it ferlies fan de Tsjerklike Steat: "Jo binne hjir kommen om in besite te bringen oan it grêf fan de hillige Petrus èn de finzenis fan syn opfolger dy't yn de stêd Rome wennet, de haadstêd en it sintrum fan it katolisisme, mar no omfoarme ta de haadstêd fan de gaos."
Alhoewol't de sûnens fan de paus efterút gyng, besocht er him begjin jannewaris 1878 noch te fermoedsoemen mei Victor Emmanuel, dy't op it stjerbêd lei. It hôf wegere en op 9 jannewaris ferstoar de kening.
Op 5 febrewaris 1878 krige Pius in brongitisoanfal, folge troch swiere koarts. It waard al op 6 febrewaris dúdlik dat der gjin ferbettering yn de sitewaasje komme soe en yn de iere moarn fan de oare deis krige de paus de lêste sakraminten tatsjinne. Noch deselde deis ferstoar Pius nei in pontifikaat fan 31 jier en 236 dagen. Dermei wie it langste pontifikaat yn de skiednis oan syn ein kommen.
Op 13 febrewaris 1878 fûn de routsjinst plak yn de Sint-Piter, wêrby't it lichem fan Pius tydlik byset waard yn in sarkofaach yn de basilyk Yn syn testamint fan maart 1875, publisearre yn de Populo Romano op 26 maaie 1878, wie it de winsk fan Pius begroeven te wurden yn de San Lorenzo fuori le mura. Om gjin reboelje út te lokken waard op 13 july 1881 it lichem yn 'e nacht oerbrocht nei syn lêste rêstplak. Dochs wie der noch in kliber anty-katolyk folk, dy't de lykstaasje mei modder bekûgele en der waard sels noch besocht it lichem fan de paus yn de Tiber te smiten.
Kardinaal Gioacchino Pecci waard by it konklaaf nei de dea fan Pius IX nei trije stimrondes keazen ta nije paus. Hy naam de namme Leo XIII oan. Pecci hie goed tritich jier aartsbiskop fan Perugia west, oant er yn 1877 ta camerlengo fan de paus beneamd waard.
Op inisjatyf fan û.o. greve Giovanni Acquaderni (ien fan de stifters fan de Katolike Aksje) waard in grêfmonumint oprjochte. It opskrift ferwiist nei syn pontifikaat fan 31 jier, 7 moannen en 22 dagen.
By de sillichferklearring fan Pius yn 2000 waard it lichem, dat tanksij balseming noch yntakt wie, yn in relykskryn yn de tsjerke set.
Sillichferklearring
It proses ta sillichferklearring fan Pius IX waard troch paus Piux X op 11 febrewaris 1907 útein set. It Fatikaan woe de saak graach gau ôfhannelje, mar der wie fûle wjerstân. Tsjin it sin fan paus Jehannes XXIII moast de sillichferklearring op 'e nij útsteld wurde, om't der fierder histoarysk ûndersyk nei Pius needsaaklik wêze soe. Jehannes bewûndere Pius IX as hoeder en syn sillichferklearring soe in symboal wêze foar de doelstellings fan it Twadde Fatikaanske Konsylje.
Ek Paulus VI wie dúdlik oer de sillichferklearring en yn it ramt fan de 100e stjerdei fan Pius IX priizge er syn foargonger en beskreau er de nije dogma's fan it Earste Fatikaanske Konsylje as "fjoerbeakens yn de tûzenjierrige ûntjouwing fan de teology." Dat der oer de persoan Pius IX noch jimmeroan ferskil fan miening bestie kaam neffens Paulus VI troch de noch koarte tiid tusken it ein fan it konsylje en de nije tiid.
Lang om let kaam yn 1986 in ein oan it proses. Ek it ûndersyk nei in oan Pius IX taskreaun wûnder wie foltôge. In non, Marie-Thérèse de St-Paul, soe op foarspraak fan Pius fan har artroase yn de knibbel better woarn wêze, eat dat op medyske grûnen net ferklearre wurde koe. Om't paus Jehannes Paulus II de réaksjes op de ôfkundiging freze, benammen út Itaalje, frege er biskoppen, skiedkundigen en politisi om rie en hja seine dat it ferset dêr't de paus benaud foar wie net bestie. Mar doe't bekend makke waard dat de sillichferklearring dochs syn beslach krige, ûntplofte de krityk fan alle kanten. Tsjerkehistoarisy op in gearkomste yn Innsbruck ferwiten it Fatikaan dat yn it ûndersyk de minsklike en geastlike tekoartkommings fan Pius IX negere wiene. Pius waard in brek oan yntelliginsje ferwiten en dat er, by alles wat der yn syn tiid barde, allinne mar it wurk of God of dat fan de duvel seach. Neffens har koe der gjin sprake wêze fan in sillichferklearring. Oaren wiisden der op dat as de pausen Jehannes Paulus II en Jehannes XXIII yn de tiid libbe hiene fan Pius IX, dat hja dan wis en wrachtsjes foar harren ideeën en wurden feroardield waarden. Der wiene sels guon dy't seine dat it stege optreden fan Pius tsjin demokratyske herfoarmings net allinne de roomske mienskip fan moderne, maatskiplike ûntjouwings ôfholden hie, mar ek de yndirekte basis wie foar it faksisme.
De measte krityk kaam lykwols út de hoeke fan de joaden. Joadske organisaasjes beskôgje Pius IX as in fertsjintwurdiger fan it tsjerklike anti-judaïsme. De joaden wiisden op syn hanneljen yn de Edgardo Mortara-saak en dat de paus de joaden feroardiele ta it wenjen yn getto's. Ek hie Pius de joaden omskreaun as "byljende hûnen", wêrfan't er hope dat hja harren ea bekeare soene. Ek hiene de joaden krityk op de datum fan de sillichferklearring, 3 septimber 2000. Dy dei foel nammentlik gear mei de fiering fan de Europeeske Dei fan de Joadske Kultuer. Dêrfoaroer hie it Fatikaan in ferklearring fan Edgardo Mortara meinommen yn it ûndersyksproses, wêryn't er ferklearre dat er hope op in sillich- en hillichferklearring fan Pius IX en ûnderstreke dat Pius in soad foar de joadske mienskip dien hie. Foarstanners fan Pius IX omskreaune him as freonlik en sjarmant, de wjerstân fan de paus tsjin nije ideeën hiene neffens har alles te krijen mei de anty-religieuze en anty-klerikale stimming yn it lân. Oars as yn Itaalje wie paus Pius IX by de katolike massa's as paus tige populêr, dy't alle swierrichheden kalm en moedich trochstien hie.
Op 3 septimber 2000 waard Pius IX tagelyk mei Jehannes XXIII, Tommaso Reggio, Guillaume Joseph Chaminade en Columba Marmion sillich ferklearre. Yn syn preek omskreau Jehannes Paulus it pontifikaat fan Pius IX as in drege tiid, wêryn't er in soad te lijen hie om syn missy yn tsjinst fan it Evangeelje út te fieren. It wie lykwols yn dy tiid fan konflikten dat it ljocht fan syn deugden it helderst skynde.
Jehannes Paulus II ferdigene in dei letter it beslút om Pius sillich te ferklearjen. Hy lei de klam op in wrâld dy't Pius IX net begrypte; de hossanna's oan it begjin fan syn pontifikaat feroaren al rillegau yn oanfallen, beskuldigingen en rabberij. Pius hie him al dy tiid lankmoedich opsteld, ek nei syn fijannen ta. Op 5 septimber foege Jehannes Paulus dêr oan ta dat by in ûndersyk net sasear sjoen wurdt nei de histoaryske keuzes fan de kandidaat-sillige, mar fral nei de eigenskappen dy't foar leauwige minsken as foarbyld en ferearing tsjinje.
Grutte Priis Formule 1 fan Turkije 2021
Utslaggen fan de Grutte Priis Formule 1 fan Turkije 2021 yn Tuzla op 10 oktober 2021. It wie de sechstjinde race fan 22 races fan de Formule 1 yn 2021. Hy waard op it İstanbul Park Sirkwy hâlden. De race waard hâlden oer 58 omgongen, op it 5,3 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 309 kilometer.
Parkearkelder
In parkearkelder is parkearterrein foar it parkearjen fan persoane-auto's, dat yn 'e kelder fan in gebou oanlein is. It is dêrmei in foarm fan in parkeargaraazje, mei it ferskil dat in parkeargaraazje ek boppe de grûn boud wêze kin en in hiele gebou beslaan kin. Om 'e auto's yn en út in parkearkelder te krijen is ferlet fan in lange skeante by de yn- en útgong. Parkearkelders komme faak foar ûnder winkelsintra, kantoargebouwen en appartemintekompleksen.
Parkearkelders hawwe faak mar ien parkearlaach, mar se komme ek foar mei twa of mear ferdjippings, ôfhinklik fan hoefolle auto's oft der burgen wurde moatte en hoefolle jild oft dejinge dy't it gebou sette lit, oan 'e parkearkelder útjaan wol. In skaaimerk dat in protte parkearkelders gemien hawwe, is dat se in leech plafon hawwe, sadat lange minsken der mar amper of net rjochtop stean kinne. Soks wurdt dien om romte út te sparjen. Bestelbuskes binne dan faak al te heech om der yn te passen.
Troch de auto's ûnder it gebou sels te parkearjen wurdt bûten it gebou romte útsparre dy't oars beskikber wêze moast om as parkearterrein te fungearjen. Dat besparret (úteinlik) op 'e kosten. Bykommende foardielen binne dat de auto's út it sicht fan foarbygongers en omwenjenden steane, wat estetysk oannimliker is, en dat de auto's net de hiele dei bleatsteane oan delslach, wyn en sinneskyn. Fral dat lêste is noflik foar bestjoerders en meiriders, mei't op in waarme sinnige dei de temperatueren yn in auto dy't op 'e sinne stiet, ûnoangenaam heech oprinne kinne.
De earste parkearkelder waard yn 1964 boud yn Los Angeles troch projektûntwikkelder Louis Lesser. Dêrby gie it om in parkearkelder fan twa ferdjippings ûnder elts fan 'e seis flatgebouwen fan tsien ferdjippings heech foar bewenning troch studinten op 'e kampus fan 'e Kalifornyske Steatsuniversiteit, Los Angeles. It idee om in parkearkelder oan 'e flats ta te foegjen waard út need berne, om't de universiteit gjin romte hie foar parkearterreinen by de flats. Anno 2018 is de parkearkelder ûnder it Nathan Phillips Square yn Toronto, dêr't romte is 2.400 auto's, ien fan 'e grutsten (en mooglik de grutste) fan 'e wrâld.
Op ferskate plakken yn Fryslân binne ek parkearkelders boud om romte foar parkearterreinen yn stêden út te sparjen. Sa is der yn Ljouwert ien ûnder it Saailân en in oarenien ûnder it Aldehoustertsjerkhôf.
Buck Adams
Buck Adams, echte namme: Charles Stephen Allen, byneamd 'Backhand' (Los Angeles, 15 novimber 1955 – dêre, 28 oktober 2008), wie in Amerikaansk bokser, pornografysk akteur en regisseur. Hy makke yn it begjin fan syn karriêre ek wol gebrûk fan syn eigen namme en fan 'e skûlnammen D.A. Adams, Hector en Claymore Rush. Hy sette yn 1984 útein mei in wurkpaad yn 'e Amerikaanske pornoyndustry en spile yn hûnderten films. Adams wûn trije kear de prestizjeuze AVN Award foar bêste akteur. Hy gie troch mei dat wurk oant er yn 2008 kaam te ferstjerren oan in hertoanfal.
Jonkheid
Adams waard yn 1955 berne yn Chatsworth, de wyk fan Los Angeles dy't it sintrum fan 'e Amerikaanske pornoyndustry is.
Karriêre
Neffens de Internet Adult Film Database (IAFD) spile Adams yn totaal yn 775 pornofilms, hoewol't dêr ek werútjûne kompilaasjefideo's fan âlder wurk tusken sitte. Hy wurke û.m. foar sokke foaroansteande labels as Devil's Film, Vivid Entertainment, Evil Angel, Anabolic Video, Sin City, Adam & Eve, Elegant Angel en VCA Pictures. Ek wied er wol yn 't spier foar minder bekende studio's, lykas Caballero Home Video, Metro, Leisure Time Entertainment, Coast to Coast Video en Legend Video.
Under syn karriêre wurke Adams gear mei tsjinspylsters as Tracey Adams, Brigitte Aime, Johnni Black, Bunny Bleu, Vanessa Blue, Holly Body, Erica Boyer, Asia Carrera, J.R. Carrington, Jeanna Fine, Ashlyn Gere, Nina Hartley, Kylie Ireland, Jessica Jewel, Keisha, Sally Layd, Heather Lee, Shawna Lenée, Lovette, Mimi Miyagi, Isis Nile, Brittany O'Connell, Moana Pozzi, Savannah, Bianca Trump, Taylor Wane, Teri Weigel, Tori Welles, Zara Whites, Rebecca Wild en Lilli Xene. Hy hie in goede reputaasje yn 'e Amerikaanske pornoyndustry, en stie derom bekend dat er him foar aktrises oer hold en droech as in hear.
Njonken syn aktearwurk wie Adams ek efter de skermen by de pornoyndustry belutsen, as regisseur en senarioskriuwer. Hy makke syn debút as regisseur yn 1988 mei de film Squirt. Yn totaal regissearre er neffens de IAFD 85 pornofilms, û.m. foar de studio's Coast to Coast Video en Sin City. Ien fan 'e súksesfolsten wie Babewatch (1994), in pornografyske parody op 'e aksjesearje Baywatch, dy't yn 'e 1990-er jierren tige populêr wie. Adams spile yn Babewatch ek sels, en waard tegearre mei Rebecca Wild nominearre foar de AVN Award foar bêste sekssêne mei in pearke. Neitiid makke er noch acht ferfolchfilms: Babewatch 2 oant en mei Babewatch 8 en Babewatch 13.
Priveelibben
Adams en syn suster Amber Lynn hiene in stoarmeftige bân, dy't hinne en wer swong tusken net mei-inoar praten en inige freonskip. Hja holden harren famyljerelaasje geheim oant in regisseur harren sûnder euvelmoed ris yn in sekssêne oaninoar keppelje woe. Adams troude op 23 april 1986 mei pornoaktrise Janette Littledove. Nei't dat houlik yn in skieding einige wie, krige Adams yn 'e 1990-er jierren in relaasje mei pornoaktrise Aspen Brock.
Yn 'e hjerst fan 1996 oerlibbe er ferskate hertoanfallen efterinoar. Nei't er yn 1999 op 'e nij in hertoanfal krige, dy't him op in hier nei fataal waard, frege er Brock, wylst er noch yn it sikehûs lei, om mei him te trouwen. Sadree't er wer thús wie, fûn de brulloft plak. Adams swarde drank en drugs ôf en joech him by AA. Op 28 oktober 2008 kaam er yn it Northridge Hospital Medical Center yn 'e Los Angelynske wyk Northridge, yn it bywêzen fan û.o. syn dochter Christa en syn suster Amber Lynn, te ferstjerren oan 'e gefolgen fan in nije hertoanfal. Hy waard 52 jier.
Frouljushannel
thumb|
Frouljushannel is de oantsjutting foar it oerheljen fan froulju ta it ferrjochtsjen fan prostitúsje of it bemiddeljen dêrby. Dit kin al of net mank gean mei twang, yntimidaasje en/of mislieding. Frouljushannel falt ûnder it bredere begryp minskehannel.
Slachtoffers fan frouljushannel wurde faak mei in ferlechje of falske ûnthjitten (bgl. oer wurk as au-pair of fotomodel) nei in oar lân ta lokke (bgl. fan East-Jeropa nei West-Jeropa). As hja dan ienris op 'e bestimming oankomme, wurdt troch de frouljushannelder of troch dejinge oan wa't er de frou oerdraacht, wat almeast in poaier is, har paspoart ynnommen. Se wurdt dan finzen holden en twongen om as prostituee te wurkjen, wêrby't yn 'e regel fierwei it grutste part fan it jild dat se op dy manear fertsjinnet, yn 'e bûsen fan har baas ferdwynt. Opstannigens wurdt yn sa'n sitewaasje ornaris mei grou geweld beäntwurde. Gauris wurdt de frou ek foarholden dat se har frijheid weromwinne kin troch in beskaat withoeheech bedrach oan jild foar de poaier te fertsjinjen, mar dêrby wurde har dan alderlei ekstra kosten yn rekken brocht (bgl. foar kost en ynwenning), sadat har (fiktive) skuld flugger stiget as dat se jild ynbringe kin. Sa komme sokke froulju dan yn in útsichtleaze sitewaasje telâne. Wat ek in soad foarkomt, is it meitsjen fan drigeminten oan it adres fan 'e yn it heitelân efterbleaune famylje fan it slachtoffer.
Yn Nederlân melde har jiers likernôch 400 slachtoffers fan frouljushannel by it Coördinatiecentrum Mensenhandel (CoMensha; foarhinne de Stichting tegen Vrouwenhandel, STV). Men is lykwols fan tinken dat dat mar it topke fan 'e iisberch is; in ûndersyk út 1997 rûsde it tal Eastjeropeeske froulju dat jiers twongen waard om harren yn Nederlân te prostituëarjen op 2.000. Mar ek in protte Afrikaanske en Karibyske froulju (bgl. út Nigearia en de Dominikaanske Republyk wei) wurde yn Nederlân it slachtoffer fan frouljushannel. De dieders komme faak út itselde lân as de slachtoffers. Sy kinne in protte jild fertsjinje oan frouljushannel; per frou rint soks yn 'e tsientûzenen euro's it jier. Foar de slachtoffers bestiet der in hege drompel om oanjefte te dwaan. Behalven de eangst foar fysike represaillemaatregels fan 'e dieders (om yninoar slein of foltere te wurden), spilet dêrby in rol dat se út lannen komme dêr't de plysje faak net de bêste freon fan 'e boargers is, en teffens dat se bang binne om Nederlân útset te wurden.
Tinker Bell (filmsearje)
Tinker Bell is in rige Amerikaanske lange kompjûteranimearre tekenfilms produsearre troch de Disneytoon Studios mei yn 'e haadrol it elfke Tinker Bell. De searje, dy't ûnderdiel útmakket fan 'e Disney Fairies-mediafranchise, is in spin-off en prequel fan 'e film Peter Pan en it ferfolch dêrop, Return to Never Land. Der waarden yn 'e Tinker Bell-searje seis lange en twa koarte films makke. In sânde lange tekenfilm waard skrast. Om't neitiid de Disneytoon Studios opheft binne, liket it der net op dat der noch mear films yn 'e rige ferskine sille.
Tinker Bell
Tinker Bell, út 2008, waard regissearre troch Bradley Raymond. De film fertelt hoe't it elfke Tinker Bell (Mae Whitman) berne wurdt út it earste laitsjen fan in poppe en op 'e wyn meifierd wurdt nei Pixie Hollow, dat diel útmakket fan it boppenatuerlike eilân Never Land. Dêr ûntdekt se dat har talint nifeljen is en komt se yn 'e kunde mei ferskate oare elfkes dy't har freondinnen wurde: it wetterelfke Silvermist (Lucy Liu), it túnelfke Rosetta (Kristin Chenoweth), it ljochtelfke Iridessa (Raven-Symoné), en it biste-elfke Fawn (America Ferrera). Fanwegen har ûngewoan sterke talint ropt Tinker Bell lykwols daliks de fijânskip op fan Vidia (Pamela Adlon), in fluchfleanend elfke. Nei't Tinker Bell op it strân de ûnderdielen fan in muzykdoas fynt, stelt har talint har by steat om it apparaat te reparearjen.
As Tinker Bell heart dat de elfkes nei it fêstelân geane om 'e jiertiden feroarje te litten, wol se wanhopige graach mei, mar dat is inkeld foar elfkes mei in natoertalint weilein. Nei't se alles besocht hat om yn oanmerking te kommen om mei te gean, freget Tinker Bell úteinlik Vidia om help. Mar dy soarget derfoar dat Tinker Bell alle tariedings foar de seizoenswiksel fernielt. Tinker Bell makket it goed troch mei har sterke talint foar nifeljen ferskate masines út te finen dy't traach en saai wurk oernimme en flugger gean litte. Sa komme de tariedings foar de seizoenswiksel wer op skema. As tank lit keninginne Clarion (Anjelica Huston) har dochs meigean nei it fêstelân om dêr de maityd te bringen, wylst Vidia har fertsjinne straf net ûntrint. It wurdt de taak fan Tinker Bell om 'e troch har reparearre muzykdoas werom te bringen by syn eigneresse (dat Wendy Darling blykt te wêzen, út Peter Pan). De film einiget mei in voice-over, dy't fertelt dat as weirekke boartersguod weromfûn wurdt of stikkene apparaten it ynienen wer dogge, dat betsjut dat ien hiel bysûnder elfke yn 'e buert wêze moat.
Tinker Bell and the Great Fairy Rescue
Yn Tinker Bell and the Great Fairy Rescue, út 2010, dat regissearre waard troch Bradley Raymond, moetet Tinker Bell (Mae Whitman) oan it begjin fan 'e simmer, by de wiksel fan 'e jiertiden, yn Ingelân it jonge famke Lizzy (Lauren Mote), dat in ûnferwrigber leauwe yn 'e macht fan elfkestof en de magy fan it lân fan 'e elfkes hat. It famke hat lykwols driuwend ferlet fan in freon. Wylst Tinker Bell har eigen freondinnen Iridessa (Raven-Symoné), Silvermist (Lucy Liu), Rosetta (Kristin Chenoweth), Fawn (Angela Bartys) en Vidia (Pamela Adlon) in nuodlike rêding besykje, beslút Tinker Bell om har eigen feiligens en de takomst fan 'e elfkes op it spul te setten om Lizzy te helpen.
Tinker Bell and the Secret of the Wings
Tinker Bell and the Secret of the Wings, út 2012, regissearre troch Bobs Gannaway en Peggy Holmes, hie oarspronklik Tinker Bell and the Mysterious Winter Woods hjitte sillen. Yn dizze film stekt Tinker Bell (Mae Whitman) oer nei Winter Woods, dêr't it altyd winter is. Wylst se dêr is, begjinne har wjukken te glinsterjen, en de nijsgjirrige Tinker Bell begjint in syktocht nei de reden dêrfoar. It docht bliken dat it glinsterjen fan har wjukken betsjut dat har suster, Periwinkle (Lucy Hale), deunby is. Tinker Bell en Periwinkle waarden berne út itselde earste laitsjen fan in poppe. Om't Periwinkle in winterelfke is, kin se net sûnder kjeld en snie. Sadwaande nifelet Tinker Bell in apparaat yninoar dat minuskule stikjes iis fan in iisblok raspet en delreine lit, sadat har suster har dochs yn Pixie Hollow besykje kin. It apparaat slacht lykwols op 'e rin, mei as gefolch dat hiel Pixie Hollow stadichoan befriest. Tinker Bell ropt dêrop de help fan Periwinkle en har freonen yn, en troch gear te wurkjen witte se in ramp ôf te kearen.
Tinker Bell and the Pirate Fairy
Tinker Bell and the Pirate Fairy, út 2014, oarspronklik Tinker Bell and the Quest for the Queen neamd, waard regissearre troch Peggy Holmes. Dizze film yntrodusearret in nij personaazje, Zarina (Christina Hendricks), dy't in oant safier ûnbekend talint hat om nije foarmen fan elfkestof te meitsjen. Se kriget kear op kear te hearren dat se ophâlde moat mei it omgriemen mei elfkestof, en as se dochs trochset en ien fan har eksperiminten ta in ravaazje liedt, wolle de stofbewarderelfkes net mear mei har gearwurkje. Zarina pakt dan de resultaten fan har eksperiminten op en jout har ôf út Pixie Hollow.
In jier letter keart se werom as kaptein fan in seerôversskip en stelt se it blauwe elfkestof dat nedich is om it giele elfkestof te meitsjen, dat de elfkes brûke om te fleanen. Tinker Bell (Mae Whitman) en har freondinnen besykje it werom te stellen en ûntdekke dêrby dat de seerôvers, dy't oanfierd wurde troch in jonge Kaptein Heak (Tom Hiddleston) Zarina inkeld brûke. Se wolle oan safolle elfkestof komme dat se harren skip fleane litte kinne. Mei-inoar witte Zarina, Tinker Bell en de oare elfkes de seerôvers lykwols in stôk yn 'e speaken te stekken. Se keare mei it blauwe elfkestof en it fleanende skip werom nei Pixie Hollow, wylst de seerôvers omdriuwend yn see efterbliuwe.
Tinker Bell and the Legend of the NeverBeast
Tinker Bell and the Legend of the NeverBeast, út 2015, waard regissearre troch Steve Loter. Yn dizze film moetet it biste-elfke Fawn (Ginnifer Goodwin), in freondinne fan Tinker Bell, in legindarysk wêzen: it NeverBeast. Se slút binnen de koartste kearen freonskip mei it bist. Mar as se ûntdekt dat it NeverBeast ûnderdiel útmakket fan in freeslik barren, moat se op har oanfielingsfermogen fertrouwe om sawol har nije freon as Pixie Hollow te rêden.
Skraste sânde film
De Disneytoon Studios hiene ek plannen foar in sânde film yn 'e Tinker Bell-rige, mar yn 2015 skreau The Hollywood Reporter dat dy skrast wie omreden fan swierrichheden mei it senario. De titel foar dizze net makke film is anno 2020 noch altyd ûnbekend. Op 28 juny 2018 waard Disneytoon troch The Walt Disney Company opheft, sadat it ûnwierskynlik is dat de sânde film ea noch makke wurde sil.
Live-actionfilm
Yn 2018 hie Disney in live-actionfilm oer Tinker Bell yn ûntwikkeling. It wie de bedoeling dat aktrise Reese Witherspoon it elfke spylje soe.
Pixie Hollow Games
Pixie Hollow Games wie de earste fan twa koarte films oer Tinker Bell en har freondinnen, dy't yn 2011 makke waard. Oarspronklik wie it de bedoeling dat alle personaazjes út 'e lange films dêryn te sjen wêze soene yn spullen yn 'e styl fan 'e Olympyske Spullen dy't alle fjouwer jiertiden omfetsje soene. It ferhaal waard lykwols ôfskale, nei alle gedachten om't it oarspronklike senario troch de filmprodusinten ôfkard wie. Uteinlik gie Pixie Hollow Games benammen oer it túnelfke Rosetta (Megan Hilty) en in nij personaazje, Chloe (Brenda Song). Tsjin Rosetta har wil moatte dy beiden in team foarmje dat de túnelfkes fertsjintwurdiget yn in kompetysje tsjin 'e ûnfersleine stoarmelfkes. Nei in falske start slagget it Rosetta en Chloe om harren ûnderlinge problemen by te lizzen, wylst Rosetta har eangst om smoarch te reitsjen de baas wurdt. Sa witte se úteinlik de stoarmelfkes te ferslaan.
Pixie Hollow Bake Off
Pixie Hollow Bake Off is in seis minuten duorjende koarte film dy't giet oer in bakwedstryd tusken de elfkes. It filmke waard yn oktober 2013 yn it Feriene Keninkryk op it Disney Channel útstjoerd, mar kaam yn 'e Feriene Steaten yn 't earstoan inkeld út as bonusfideo op 'e blu-rayferzje fan Tinker Bell and the Pirate Fairy dy't troch it supermerkkeatling Walmart ferkocht waard. Pas yn july 2014 waard de film foar it algemiene publyk tagonklik makke as in digitale download fan Disney Movies Anywhere.
Noortje Herlaar
Noortje Herlaar (Flaardingen, 22 april 1985) is in Nederlânsk toaniel-, tillefyzje-, film-, musical- en stimaktrise. Hoewol't se al sûnt 2003 as aktrise aktyf wie, waard se yn 2010 bekend by in breder publyk doe't se de finale wûn fan 'e talintejacht op tillefyzje Op Zoek naar Mary Poppins. Dêrtroch mocht sy de titelrol op har nimme yn 'e musical Mary Poppins, dy't yn 2010 en 2011 yn it Circustheater yn Skeveningen te sjen wie.
Jonkheid en oplieding
Herlaar waard yn 1985 berne yn it Súdhollânske Flaardingen. Hja groeide op yn Maasslûs en siet dêr fan har fjirde ôf op 'e pleatslike balletskoalle. Se gie nei de middelbere skoalle oan it Stedsk Gymnasium Skiedam, dêr't se yn ferskate skoallefoarstellings spile. Underwilens folge se yn har frije tiid seis jier lang lessen oan 'e Jeugdteäterskoalle Hofplein yn Rotterdam. Yn 2003 begûn Herlaar oan in oplieding oan 'e Muzykteäterakademy fan it Rotterdamsk Konservatoarium. Se studearre dêre yn juny 2007 ôf mei har solofoarstelling La Vie en Rose, dêr't se û.m. mei te sjen wie yn it Comedy Theater yn Amsterdam.
Toaniel
Nei it ôfrûnjen fan har stúdzje gie Herlaar as aktrise oan it wurk by it toanielselskip Theater Terra, dêr't se har earste rol hie yn 'e omreizgjende famyljefoarstelling Matroos in de Doos, nei in boek fan Daphne Deckers. Yn 2008 waard se cast as Lisa Houseman yn 'e musical Dirty Dancing, fan Joop van den Ende Theaterproducties. Dy rol soe se mear as in jier spylje yn it Beatrix Theater te Utert. Yn septimber en oktober 2009 wie se te sjen yn ien fan 'e haadrollen fan 'e musical Urinetown – Zeikstad.
Yn 2010 wûn Herlaar de troch de AVRO op 'e tillefyzje útstjoerde talintejacht Op Zoek naar Mary Poppins, wêrby't in haadrolspylster foar de musical Mary Poppins fan Joop van den Ende Theaterproducties socht waard. Dêrtroch mocht sy de titelrol op har nimme yn dy musical, dy't yn 2010 en 2011 yn it Circustheater yn Skeveningen te sjen wie. Op 7 juny 2010 waard bekendmakke dat Herlaar foar har rollen yn Urinetown en Mary Poppins de John Kraaijkamp Musical Award wûn hie yn 'e kategory oanstoarmjend talint.
Mei û.o. Johnny Kraaijkamp jr. spile Herlaar yn 2011 yn 'e musical De Producers, dy't lykwols flopte en in wike nei de premiêre stopset waard. Yn 2012 hie se de rol fan Stephanie Mangano yn Saturday Night Fever, op 'e nij in musical fan Joop van den Ende Theaterproducties. En yn 2014 en 2015 fetolke se de titelrol yn 'e musical Agnes van God, in produksje fan Albert Verlinde.
Tillefyzje
Op 'e tillefyzje wie Herlaar al sûnt har stúdzjetiid te sjen yn reklamespotsjes fan û.m. Reebok, Danone en KPN. Yn 2009 liende se har stim oan ien fan 'e personaazjes yn 'e tekenfilmsearje My Little Pony: Vriendschap is Betoverend. As live-action-tillefyzje-aktrise makke se har debút yn 2010, mei in gastrol yn 'e searje ’t Spaanse Schaep. Yn 2012 waard se bekend by in breder publyk troch har rol as Jeanne van Woerkom yn 'e populêre rige Moeder, Ik Wil bij de Revu. Dêrfoar waard se yn 2013 nominearre foar in Gouden Keal.
Foar har fertolking fan sjongster Liesbeth List, yn 'e minysearje Ramses, út 2014, wûn Herlaar yn 2015 ien fan De TV-Beelden. Oare tillefyzjesearjes dêr't Herlaar yn spile, wiene û.m. Bloedverwanten, Het Sinterklaasjournaal en De Zaak Menten. Yn 2016 spile se de rol fan 'e dokter yn 'e searje De Mannen van Dokter Anne. Fierders spile se yn febrewaris 2016 mei û.o. Jeroen Spitzenberger yn 'e telefilm Bouquetreeks De Film: Trots en Verlangen. Fierders wie se ek te sjen yn 'e searjes De 12 van Oldenheim (2017) en Zuidas (2018).
Films
Op it wite doek makke Herlaar har debút yn 2014, yn 'e film Wonderbroeders. Oare films dêr't se yn te sjen wie, wiene Paradise Trips (2015), De Zevende Hemel (2016) en Toen Mijn Vader een Struik Werd (2016). Yn Knielen op een Bed Violen (2016), de ferfilming fan 'e bestseller mei deselde namme fan Jan Siebelink, en yn 'e Amerikaanske aksjekomeedzje The Hitman's Bodyguard spile Herlaar mei har freon Barry Atsma. Yn 2020 wûn se in Gouden Keal foar har rom as Margot yn 'e film Kapsalon Romy.
Fierders ferliende Herlaar as stimaktrise har meiwurking oan 'e Nederlânsktalige neisyngronisaasje fan tekenfilms as Toy Story 3 (2010), Hawaiian Vacation (2011), Gnomeo & Juliet (2011), Frozen (2013), La Belle et la Bête (2014), Rio 2 (2014), Kubo and the Two Strings (2016), Ralph Breaks the Internet (2018) en Frozen 2 (2019).
Priveelibben
Herlaar hat sûnt novimber 2015 in relaasje mei akteur Barry Atsma. It pear hat twa bern.
Yuki
"Yuki" of "Jûky" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:
Fjodor Usjakovkatedraal
De Fjodor Usjakovkatedraal (Russysk: Собор Святого Феодора Ушакова; Sobor Svjatogo Feodora Usjakova) is in katedraal yn de Russyske stêd Saransk en de biskopstsjerke fan it bisdom Saransk-Mordoovje. De katedraal waard wijd oan de yn 2001 troch de Russysk-Otterdokse Tsjerke hillich ferklearre admiraal Fjodor Usjakov.
Skiednis
Yn 1991 foarme de Hillige Synoade fan de Russysk-Otterdokse Tsjerke út it grûngebiet fan it bisdom Penza it selsstannige bisdom Saransk-Mordoovje. It die bliken dat de earste katedraal fan it nije bisdom al gau te lyts wie om as katedraal te tsjinjen. Dêrom frege de aartsbiskop de republyk om permisje foar de bou fan in nije katedraal. Nei de hillichferklearring fan Fjodor Usjakov yn 2001 waard dy keazen as de nije patroanhillige foar de takomstige katedraal.
Yn oerlis mei it stedsbestjoer waard keazen foar in boulokaasje op de krusing fan de Bolsjevistkaja ûlitsa en de Sovjetskaja ûlitsa. Op 8 maaie waard de earste stien lein en yn 2006 wie de katedraal foltôge. De wijing fan de katedraal fûn op 6 augustus dat jier plak troch patriarch Aleksi II.
Arsjitektuer
De katedraal is yn de empire-styl boud en hat in hege, ryk útfierde neobyzantynske koepel, dy't ynklusyf krús 62 meter heech is. Om de haadkoepel binne fjouwer lytsere koepels groepearre mei dêryn 12 klokken, werfan't de swierste 6 ton weget.
De tsjerke hat in houten ikonostaze en it wichtichste alter is wijd oan de hillige admiraal. De oare altaren binne wijd oan Serafim fan Sarov en de martlers fan Mordoovje. Yn de tsjerke is plak foar 3000 minsken. Op in hichte fan 40 meter kinne besikers fan it útsicht oer de stêd genietsje.
Monumint
Op it plein foar de tsjerke stiet sûnt 2006 in brûnzen monumint foar de admiraal. Sûnder de graniten sokkel is it byld 4 meter heech.
Meunster (wêzen)
Meunster of mûnster is in algemiene beneaming foar in ûnhuer en wanskepen organisme, dat grut fan stal en ornaris ek kweadaardich is. Yn 'e regel giet it dêrby om in mytysk wêzen, lykas in oger of in bûzeman. It kin yn oerdrachtlike sin ek ferwize nei in woest en gefaarlik bist of in mismakke minske. De wittenskiplike stúdzje nei meunsters en kulturele ideeën omtrint meunsters is de monstrofy. De beneaming 'meunster' komt fan it Latynske monstrum (mei deselde betsjutting), dat ôflaat is fan it tiidwurd moneo, "warskôgje". It giet tebek op 'e Midsiuwen, doe't men leaude dat uterlike lilkens wol wjerspegele wurde moast troch inerlike kweadaardigens. In meunster soe yn dy gedachtegong dus fuortendaliks syn boasaardige ynboarst oan 'e beskôger sjen litte.
Meunsters komme in soad foar yn myten, leginden, mearkes en oare folksferhalen. Yn 'e Grykske en Romeinske mytology waarden meunsters oer it algemien sjoen as tekens fan godlike lulkens. Yn 'e bekende myte fan 'e minotaurus wegeret kening Minos fan Kreta en offerje de wite bolle dy't de god Poseidon him foar dat doel stjoerd hat. Poseidon wurdt dêrtroch lulk en soarget derfoar dat Pasifaé, de frou fan Minos, fereale rekket op 'e bolle. Hja hat seksuële omgong mei it bist, rekket swier en skinkt it libben oan in jonkje mei in de holle fan in bolle: de minotaurus. Oare meunsters út 'e Grykske mytology, lykas de Hydra fan Lerna en Medusa, binne gjin natuerlike wêzens, mar godheden. Hja lykje troch de âlde Griken urven te wêzen fan in earder Proto-Yndo-Jeropeesk heidendom, dat minder skerpe skiedslinen hie tusken geasten, meunsters en goaden.
Oare bekende 'klassike' meunsters binne bgl. de syklopen dy't foarkomme yn 'e Aldgrykske Odyssee fan Homearus; de wolf Fenrir en de wrâldslange út 'e Noardske mytology; Grendel yn it Midsiuwske Aldingelske epos Beowulf; de bûzehappert Jenny Greenteeth út 'e folkloare fan Ingelân; de oger út it mearke Jaap en de Beanestaak; en de Golem fan Praach út 'e Joadske folkloare. Yn 'e moderne tiid komme meunsters faak foar as antagonisten yn fiksje dy't ta de sjenres fan horror, fantasy of (soms) science fiction heart. Men kin dan tinke oan wearwolven, fampieren (bgl. Dracula), it Meunster fan Frankenstein, it Japanske seemeunster Godzilla, mummys en sombys.
Minskehannel
Minskehannel is it oanlûken of lokjen fan minsken, al of net mank geand mei twang, yntimidaasje en/of mislieding, om se dan tsjin harren wil te ferfieren en ferhanneljen mei as doel seksuële ekploitaasje yn 'e twongen prostitúsje, útrûpeljen op it mêd fan wurk of om se op in oare manear út te strûpen. In wichtich ûnderdiel fan minskehannel is frouljushannel, dat almeast op seksuële eksploitaasje rjochte is. Minskesmokkel, dat yn 'e regel op fersyk bard fan 'e lju dy't smokkele wurde, wurdt dan wer net ta minskehannel rekkene. Yn Nederlân is minskehannel strafber ûnder Wetboek fan Strafrjocht kêst 273f (oant 2005 kêst 250a, dêrnei oant 2006 kêst 273a).