cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Marten Klasema
Sport
Klasema wie in echte sportman. Yn syn berteplak spile er yn it alvetal fan de fuotbalklub 'Drachten', yn syn studintetiid makke er diel út fan it alvetal fan 'Concordia' yn Delft. Foar de Olympyske Spullen fan 1936 yn Berlyn waard er opnommen yn de seleksjeploech atletyk. Marten Klasema ried de Alvestêdetocht fjouwer kear.
Kilometer
De kilometer (symboal km) is in lingte-ienheid en gelyk as 1000 meter.
De kilometer is om-ende-by lyk oan :
Wiken en buerten yn Drachten
De gemeente Smellingerlân mei haadplak Drachten wurdt foar statistyske doelen ûnderferparte yn wiken en buerten. De gemeente is ferparte yn de folgjende statistyske wiken:
In statistyske wyk kin bestean út meardere buerten. Understeande tabel jout de buertyndieling fan Drachten mei kentallen neffens it Sintraal Buro foar de Statistyk (2008):
TFS (fuotbalklub)
TFS (Troch Freonskip Sterk) spilet op de fjilden fan sportpark 't Trefpunt oan de Smidswei fan Drachtster Kompenije. Der binne 2 senioare-alvetallen (2008). De klup is oprjochte op 14 augustus 1949. Yn 1968 is der in sneonsôfdieling by komd.
Ardooie
Skiednis
Oan 'e ein fan 'e 19e iuw binne in oantal foarwerpen út it neolityske tiidrek fûn. It plak waard yn 847 as Hardoga neamd, letter (H)ardoye. Der soe doe in tsjerke west hawwe.
Yn it feodale tiidrek wiene der ferskate hearlikheden yn it gebiet, de belangrykste hearlikheid wie eartiids yn hannen fan de famylje Van Ardoye. Oan 'e ein fan de 13e iuw kaam de hearlikheid troch houlik yn hannen fan de famylje Van Lichtervelde en dêrnei ferskillende oare famyljes.
De krite hie yn de 16e iuw slim te lijen fan de godstsjinstoarloggen en yn 1572 soene byldestoarmers de tsjerke ferniele, mar dy waarden ferjage. De ynfal fan Malkontinten yn 1578 late ta plondering en de flecht fan in diel fan 'e befolking. Yn 1624 waard in krúswei stifte, wêrfan't oan de Stasjonsstrjitte noch ien staasje bewarre bleaun is.
Yn 'e 18e iuw wie it linneweven in wichtige boarne fan ynkomsten foar in pear hûndert wevers. Der wiene yn 'e 19e iuw ek in soad húswevers. Om 1840 stoarte dy yndustry yn, mar yn 1880 waard yn it buorskip Tasse in yndustriële weverij oprjochte. Sûnt 1880 waard fan flaaks en nôt oerskeakele op it hâlden fan fee, ierdappels en sûkerei. Mear yndustry ûntstie yn it begjin fan de 20e iuw.
Tusken 1950-1970 ferdwûn de sûkerei en tabak en kaam de yntinsive feehâlderij en túnbou op en der ûntstie ek de ferwurkingsyndustry fan túnbouprodukten. Yn 1977 fusearre Ardooie mei Koolskamp ta de hjoeddeiske fúzjegemeente Ardooie.
Befolkingsferrin
Alle histoaryske ynformaasje giet oer de hjoeddeiske gemeente, lykas dy ûntstie nei de weryndieling fan 1 jannewaris 1977.
Melissa Sneekes
Melissa Sneekes (De Haach, 1983) is in Nederlânsk fotomodel en winneresse fan de Miss Nederlân ferkiezing 2007
Yn 2013 die se mei oan de blind auditions fan seizoen 4 fan The voice of Holland.
Nynke fan Hichtumpriis
De Nynke fan Hichtumpriis (Nienke van Hichtum-prijs) is in literatuerpriis foar berneboeken yn de kategory fan âldens fan trettjin jier en âlder. De priis is ynsteld troch de Jan Campert Stichting en waard foar it earst útrikt yn 1964. De priis is ferneamd nei de berneboekeskriuwster Nynke fan Hichtum, dy't it meast ferneamd waard troch har boek Afke’s tiental ('De tsien fan Martens Afke').
Priiswinners - wurk
thumb|Gertie Evenhuis (1964)
Floreenkohier
In floreenkohier is in boek dêr't de administraasje fan in beskate grûnbelesting, troch Saksyske hartoggen yn 1511 ynsteld foar Fryslân, yn byhâlden waard. De rekkenienheid foar dizze belesting wie de floreen.
Foar 1700 waarden floreenkohieren ûngelikens en ûngeregeld opmakke. Fan dat tiidrek is hast neat bewarre bleaun. Yn 1700 binne fan alle stêden en gritenijen, fanwege de Steaten fan Fryslân, floreenkohieren opmakke. In 1708 barde dat nochris en dêrnei om de tsien jier oant 1858 ta, útsein yn 1808 en 1848, doe waarden se yn 1850 by de tiid brocht.
Yn 1806 kaam der yn it plak fan de floreenbelesting ien foar Fryslân nije belesting op ûnreplik guod, de ferponding. Dizze grûnbelesting trof yn haadsaak de grûnbesitters. Dy hiene altyd de lêsten dy 't oan it grûnbesit ferbûn wiene troch har hierders opbringe litten. Se moasten no sels in fjirde part fan harren ynkomsten betelje. Foar de definitive grûnslach foar de ferponding moast in nije kadastrale registraasje opset wurde, dy't yn 1832 klear wie. Dêrtroch ferlearen de floreenkohieren op 't lêst harren oarspronklike funksje. Omdat se noch yn gebrûk bleaune foar de omslach fan dyklêsten en gritenijlêsten en omslaggen foar it ûnderhâld fan tsjerken, pastoryen en skoallen, waard nei de Frânske tiid de tsienjierrige feroaring op 'e nij oanrikkemandearre. Nei 't yn 1864 de dyksflorenen ôfskaft wiene, wiene de floreenkohieren net mear nedich.
Yn de measte stêden binne de floreenkohieren fan 1708 oant 1788 bondele mei de stimkohieren.
Undersyksbelang
Floreenkohieren binne fan wearde foar skiedkundigen en sneupers. De administraasjenûmers fan de belêste perselen grûn bleaune troch de tiid itselde. Sa is no noch nei te gean wa't de eigners wienen en ta hokker pleats it lân hearde. Hoe ferdield at in oarspronklike pleats ek rekke wie, in perseel hold itselde nûmer. Dy wearde wurdt noch grutter at yn de lêst opmakke floreenkohieren (1850 en 1858) ek de kadastrale nûmers opnaam wurden. Sa kin de oarspronklike sitewaasje fan in pleats fan 1700, somtiden oant 1640 en 1511 (Register van de Aanbreng), rekonstruearre wurde.
Paralympyske Simmerspullen 1996
De Xe Paralympyske Simmerspullen waarden yn 1996 yn Atlanta, yn de Feriene Steaten hâlden dêr't dat jier ek de Olympyske Simmerspullen hâlden waarden.
Sporten
Op it programma stiene yn 1996, 19 sporten, wêrfan Koersbal foar it lêst op it programma stie en de hystesport foar de twadde kear sûnt 1984 en it hursilen stie foar it earst op it programma.
Dielnimmende Lannen
104 diene mei oan de Paralympyske Simmerspullen yn Atlanta.
Fryske Medaljes
*Alwin Houtsma en Gerda Lampers binne Friezen om útens
Kadastrale oantsjutting
De kadastrale oantsjutting is it kenmerk fan in kadastraal perseel.
It bestiet út de namme fan de kadastrale gemeente, de seksje en in nûmer.
Dizze kombinaasje is unyk, dat wol sizze dat sy mar ien kear brûkt wurdt. In ferfallen perseel is sa altyd werom te finen en de âlde sitewaasje te rekonstrearjen. It Kadaster hâldt nammentlik foar in nij perseel by út hokker eardere perselen yn it nije ûntstien is en for de ferfallen perselen yn hokker nij perseel sy opgien binne.
Maria Montessori
thumb|right|250px|Maria Montessori thumb|right|200px|Maria Montessori op in Italiaanske Lire Maria Montessori (31 augustus 1870 – 6 maaie 1952) is betinker fan de Montessori-metoade, in ûnderwiis-fernijings-metoade.
Arts
Yn augustus 1896, in moanne nei har ôfstudearjen waard Maria Montessori útkeazen om Itaalje te fertsjintwurdigjen op in ynternasjonaal frouljuskongres yn Berlyn. Har taspraak op it kongres waard tige entûsjast ûntfongen. Yn novimber 1896 kaam se yn it Santo Spirito sikehûs yn Rome. Se kaam dêr yn kontakt mei saneamde 'idioate' bern. Se ûntdekte dat dizze bern perfoarst net gek wienen, mar dat se totaal gjin boartersguod of learmiddels hienen om har te ûntwikkeljen. Se ferdjippe har yn de psychology en de pedagogy en ûntwikkele, ynspirearre troch it wurk fan de dokters Itard en Segui, sintúchlik ûntwikkelingsmateriaal.
Direktrise
Yn 1898 waard Maria Montessori direktrise fan in ynstitút dat nije learkrêften oplate foar geastlik beheinde bern. Twa jier letter waard sy learkrêft oan it Regio Instituto Superiore Femminile di Magistero, in hegeskoalle foar froulju yn Rome. Yn 1904 waard Maria Montessori beneamd ta heechlearaar yn de antropology oan de universiteit fan Rome, in learstoel dy't sy beklaaie oant 1916. Tagelyk skreau sy har yn as studint pedagogyk.
Flecht
Yn 1907 krige se de mooglikheid om har ideeën yn de praktyk te bringen yn de earmoedige wyk San Lorenzo yn Rome. Dêr stifte sy har Case Dei Bambini, de bernetehuzen, wat it begjin fan de triomftochten betsjutte foar it Montessori-ûnderwiis. Yn 1915 gie Mario Montessori nei De Feriene Steaten. Foar de wrâldtentoanstelling yn San Fransisko waard in klaslokaal ynrjochte mei in glêzen muorre. Dêrefter koenen taskôgers mei eigen eagen sjen hoe't 21 bern oan de slach gongen mei de metoade fan Maria Montessori. It makke grutte yndruk op de minsken. thumb|left|Montessori-ûntwikkelingsmateriaal
Yn 1916 sette se har ta wenjen yn Barselona, dêr't se oant 1936 bliuwe soe. Yn de tuskentiid hat se ek noch twa jier yn Itaalje west. Yn 1934 ferliet Maria Montessori Itaalje; Mussolini woe mear te sizzen hawwe oer lessystemen. Hy woe bygelyks skoalle-unifoarmen. Dat wie foar Maria Montessori net akseptabel. Fan de iene op oare dei hold it Montessori-ûnderwiis yn Itaalje op te bestean. Maria Montessori gie werom nei Barselona. Mar yn 1936 moast se dêr ek wer wei troch de Spaanske boargeroarloch. Se gie fan Spanje nei Ingelân. Dêr waard it Fiifde Ynternasjonaal Montessori-kongres hâlden. Sy prate dêr foar it earst oer it fuortset ûnderwiis en lansearret it Erdkinder-plan. Datselde jier noch, fêstige sy har yn Nederlân. Yn Nederlân stiet ek no noch it haadkertier fan de Montessori-beweging. Yn Laren waard in Montessori-skoalle iepene. Maria Montessori wie fan doel om dêr fiif moanne yn it jier les te jaan. Yn oktober 1939 ferliet sy Nederlân mei har soan Mario. Se gongen nei Yndia. Yn Yndia joech se in grut tal lêzings, organisearre troch de teosofyske beweging. Ek joech sy Montessori-kursussen oer de Montessori-metoade.
Troch it útbrekken fan de Twadde Wrâldkriich waard it in lange reis fan wol 6 jier. Yn 1946 kaam se werom nei Nederlân. Fjouwer jier letter waard se beneamd ta offisier yn de oarder fan Oranje Nassau. Ek krige se in earedoktoraat oan de Frije Universiteit. Op 6 maaie 1952 kaam se te ferstjerren, in pear moanne foar har 82e jierdei. Maria Montessori waard beïerdige yn Noardwyk.
Gemeente (Frankryk)
thumb|Oersjoch fan de bestjoerlike yndieling fan Frankryk thumb|Kaart fan de 36.569 gemeenten yn Frankryk In gemeente is yn Frankryk de leechste bestjoerslaach. It Frânske wurd commune (gemeente) kaam foar it earst foar yn de tolfde iuw. It waard brûkt om in lytse mienskip oan te tsjutten. Yn de njoggentjinde iuw waard de commune de opfolger fan de karspel (Frânsk: paroisse) dy't oant doe de leechste bestjoerslaach wie. In Frânske gemeente kin yn grutte noch al ferskille, sa as bygelyks in grutte stêd lykas Parys of in lyts doarpke. Guon communes hawwe mar in hânfol ynwenners.
Oantal gemeenten
Sûnt 1 jannewaris 2017 telt Frankryk 35.416 gemeenten, dêr't der 35.287 fan yn Jeropa en 129 fan yn de Frânske oerseeske departeminten en regio's fan de Oerseeske gebietsdielen fan Frankryk binne. Dat oantal is grutter as yn in soad oare Jeropeeske lannen.
It tal Frânske gemeenten waard troch it foarmjen fan nije gemeenten (communes nouvelles) yn 2016 en 2017 fermindere. Dat foarmjen fan fúzjegemeenten wurdt troch de Frânske oerheid fuortsterke. Yn 2008 telde Frankryk noch sa'n 36.681 gemeenten, dêr't der 36.569 fan yn Jeropa en 112 fan yn de Oerseeske gebietsdielen wiene
Nijsgjirrich
It trochsneed oerflak fan in Frânske gemeente yn 2015 is 14,88 kante kilometer. De mediaan fan it oerflak is noch leger; 10,73 kante kilometer. Dat is lytser as yn de measte oare Jeropeeske lannen. Dêrtroch hat Frankryk in heech oantal gemeenten.
It trochsneed oantal ynwenners fan in gemeente yn 2015 is 1700, dêr't de mediaan lykwols 380 is. Dat ferskil wurdt ferklearre troch it grutte tal gemeenten mei minder is 500 ynwenners (57,4%). Der is lykwols grut ferskil yn ynwennertal tusken de gemeenten. Sa hat bygelyks Parys mear as 2 miljoen ynwenners en in oare gemeente mar in hantsje fol.
Montessori-metoade
Maria Montessori ûntwikkele har ûnderwiismetoade tusken 1898 en 1904, doe't sy wurke as dokter foar swaksinnige bern. Yn dizze perioade publisearre sy har earste boek, 'Pedagogische Antropologie'. Letter, nei 1907, paste sy har ideeën ta yn in earmoedige wyk fan Rome. De resultaten wienen goed; besikers oer de hiele wrâld kamen te sjen. De troch Maria Montessori ûntwikkele metoade wie sà goed dat pjutten oerenlang konsentrearre oan it wurk bliuwe koenen. Har twadde boek, Il metodo della pedagogia scientifica (yn it Nederlânsk oerset as De methode Montessori), kaam út yn 1909. Yn dat boek beskriuwt sy har wurkwize.
De kearnpunten fan de metoade.
It metodologyske útgongspunt fan Maria Montessori hat it folgjende west: Alle kennis fan bliuwende wearde foar teory en praktyk fan de opfieding moat berêste op gegevens dy't ferkrigen binne troch it mjitten en fergelykjen fan grutte oantallen bern. Mei dit mjitten en fergelykjen bedoelde sy net in momintopname, mar in trochgeande observaasje fan it bern yn syn hiele ûntwikkeling. Sa kaam sy op har fisy op it bern en de ûntwikkeling. thumb|left|Montessori-ûntwikkelingsmateriaal Elk bern is aktyf en net passyf. Aktiviteit is kenmerkend foar 'libben' en dus oan it bern. In bern is nijsgjirrich en learderich en hat fan natuere in drang om te witten. In bern wurdt net allinnich troch it fermidden foarme - ûntwikkeling is in proses wêroan't it bern sels meidocht.
Meint Hylkes Bottema
thumb|Meint Bottema
Montessori-metoade
De kearnpunten fan de metoade.
Yn de earste libbensjierren sit der in grutte enerzjy en aksjedrang yn it bern. Fanút harren sels wurdt it motivearre om har te ûntwikkeljen, om te learen. Dat komt nei foaren yn de spontane belangstelling fan bern. De ûnderwerpen fan dy belangstelling ferskille per bern en feroarje mei ferrin fan ferskillende fazen. Dit betsjut dat bern koartere of langere perioaden ûntfanklik binne foar in leargebiet. Als it bern yn sa'n gefoelige perioade sit, is it by steat om op dat momint tige yntinsyf te learen. It is de taak en de deskundigens fan de learkrêft om op dizze gefoelige perioaden goed te reagearjen, troch it goede materiaal yn it goede fermidden oan te bieden. thumb|right|Montessori-ûntwikkelingsmateriaal Bern ferskille wêzentlik fan folwoeksenen. Se binne gjin lytse folwoeksenen, mar se hawwe harren eigen kenmerken en behoeften. De befrediging fan dy behoeften en kenmerken binne yn de alderearste libbensfaze fan grut belang foar de lettere ûntwikkeling.
Tuorrebout (famylje)
De Tuorreboutfamylje (Typhaceae) is in famylje fan iensiedlobbige planten. De famylje wurdt troch de measte systemen fan plantesystematyk erkend, en ek troch APG (1998) en APG II (2003).
Montessori-metoade
Heterogene groepen
Yn in montessori-klasse sitte altyd trije leeftydsgroepen troch elkoar hinne. Dit is belangryk foar in goede ûntwikkeling. Ek yn in húshâlding is in bern altyd mids âldere of jongere bern. It jout de bern kans har te spegeljen oan oare bern. Elk bern is yn in perioade de jongste, de middelste en de âldste.
Meint Hylkes Bottema
Meint Hylkes Bottema (Eastermar, 25 maart 1890 - Ljouwert, 13 novimber 1918), pseudonym Marten Baersma, wie in Frysk skriuwer.
Tuorrebout (famylje)
It giet om in lytse famylje, fan sa'n dozyn soarten yn ien genus. De famylje bestiet út ien skaai: tuorrebout (Typha) mei yn Fryslân en Nederlân twa fertsjintwurdigers :
Montessori-metoade
Heterogene groepen
Learlingen wurkje allinnich of yn lytste groepkes oan materiaal dat sysels oan it begjin fan 'e dei keazen hawwe. Dit materiaal is oarspronklik fanút wittenskiplike observaasjes troch Maria Montessori betocht. Letter is in soad materiaal makke troch learkrêften dy't de metoade brûkten. De learkrêft observearret de aktiviteiten fan de bern om der achter te kommen wat op dat momint harren behoefte is. De learkrêft kin dan materiaal oanrikke.
It montessorimateriaal
thumb|left|Montessori-ûntwikkelingsmateriaal It montessori-materiaal is troch Maria Montessori betocht. It is ûntwikkelingsmateriaal dat oan spesifike hege easken foldwaan moat. Ien fande skaaimerken fan Montesorimateriaal is dat in bern fernimme kin dat it eat net goed tocht. It is dus selskorrizjearjend. Dêrneist is it materiaal sa makke dat hieltiten ien eigenskip sintraal stiet. Lykas tellen of rôljen. Alle montessori-materiaal is makke fan natuerlike materialen.
Tuorrebout (famylje)
Fan rêstige wâlkanten ôf kinne dizze oerbliuwende sompeplanten oant 1,5 meter djipte groeie. Mei harren krêftige woartelstokken kinne se in tichte ouwerbegroeiing foarmje. De blommen steane ticht opinoar yn silinderfoarmige ieren, de boppeste ier mei manlike en de ûnderste mei froulike blommen.
Meint Hylkes Bottema
Libben en wurk
Meint Hylkes Bottema, kaam út in bakkershúshâlding. Hy blykte in natoerleafhawwer te wêzen en swalke as bern in soad yn de omkriten fan Eastermar. Nei de legere skoalle waard hy timmermansfeint en wurke himsels op ta boukundich tekener. Hoewol't hy otterdoks-protestant opfieden wie, krige hy sympaty foar de kristlik-sosjale beweging. Skriuwer Douwe Kalma beskreaun him as "myld en freonlik, dúdlik en stil fan aard en djip-earnstich". Yn himsels keard at er wie hold hy in deiboek by en skreau in soad brieven. Hy wie bekend mei it wurk fan Piter Jelles en it Frysk spile in wichtige rôl yn syn libben.
Bottema brocht syn Militêre tsjinsttiid troch as ordonnâns-fytser yn Noard-Brabân, dêr't hy fanwege de mobilisaasje foar de Earste Wrâldkriich legere wie. Yn dizze perioade skreaun hy in tal ferhalen en sketsen, dy't hy ûnder de skûlnamme Marten Baersma opstjoerde nei Douwe Kalma, yn dy tiid in rizende stjer yn de Fryske literêre wrâld. Kalma wie ûnder de yndruk fan Bottema's wurk en beide manlju rekken mei inoar befreone. Yn de hjerst fan 1915 rjochten se tegearre mei E.B. Folkertsma en R.P. Sybesma de Jongfryske Mienskip op. Dizze beweging bepleite - lykas de Tachtigers yn it Nederlânske taalgebiet - in mear estetyske en persoanlike Fryske literatuer.
Nei syn demobilisaasje yn 1917 waard Bottema beneamd as boukundich opsichter yn Ljouwert. In pear jier letter ferstoar hy, noch mar 28 jier âld, yn Ljouwert oan de Spaanske gryp.
Wurk
Bottema's bekendste wurk is de yn syn mobilisaasjetiid skreaune ympresjonistyske novelle De jonge fan de Marsheide (1916). It soe it ienige boek wêze dêr't hy de publikaasje noch sels fan meimakke. Twa oare ferhalen fan Bottema, Jelmers jonge libben en De jongste, ferskynden pas yn 1925 yn De ljochte kimen, in troch Kalma gearstalde en wiidweidich ynlate sammelbondel. In grut diel fan Bottema's neilitten wurk, wêrûnder brieven en deiboekfragminten, soe fan 1927 oant 1932 troch Kalma ûnder de titel De jonge kimen II publisearre wurde yn it tydskrift Frisia, it orgaan fan de Jongfryske Mienskip.
Al waard Bottema's wurk yn it earstoan heech priizge, benammen troch Kalma, lettere kritisy wienen minder optein. Jan Piebenga oardielde yn 1957: "Dit proaza is iepen en hast firginaal, mar dochs beheind, swak, mei wat tefolle fan de puberteitsstimming. Te min is yn dizze dreamen fan in goed mins wat fan in grutte, fûleindige striid te fernimmen. Baersma seach inkeld de harmonij yn de natoer (...). Foar alle disharmonij en duvelsheid like hy, dy't dochs de oarlochsjierren en it wapengeweld fan tichtby meimakke hie, blyn te wêzen.". Klaes Dykstra fûn yn 1977 it wurk fan Bottema "ryklik idyllysk en faaks dreamerich-wrâldfrjemd" oerkommen.
Yn 1990 waard De jonge fan de Marsheide opnij útbrocht.
Grutte tuorrebout
De Grutte tuorrebout (Typha latifolia) is in oant mear as 2 meter hege plant fan fiedselrike ouwers mei lange grutte blêden, en in karakteristike brune "sigaar" oan de útein fan syn stâlen. De plant bloeit in juny/july mei de manlike ier meastal fuort boppe de froulike ljochtbrune ier, wêroan't de blommen sitte. By ripens binne de froulike ieren swarteftich brún; de sigaren. By de Lytse Tuorrebout binne de ripe sigaren gieleftich oant grieneftich fan kleur.
Fersprieding
De grutte tuorrebout is in tige algemiene plant en komt foar oan wetterkanten yn tige fiedselrike omstannichheden en yn soere, fiedselryk wurdende marren en puollen. De plant komt net foar oan grutte iepen wetters.
De plant kin him ûnder geunstige omstannichheden hurd troch woartelstokken ferspriede.
De tuorrebout stiet bekend as in beskerme plantesoarte, mar stiet net op de reade list en ek net op de List fan wetlik beskerme planten yn Nederlân.
Gebrûk
De opdrûge ripe bloeiwize wurdt troch bern wol oanstutsen en brûkt as 'stjonksigaar'. It plús ít de ripe bloeiwize is hiel handich by it oanmeitsjen fan fjoer. De woartelstokken binne tige setmoalryk en in boarne fan fiedsel by ekstreme. Yn 'e maitiid kinne de jonge knoppen iten wurde..
Tuorrebout (famylje)
Wrâldwiid bestiet de famylje út tolve soarten, dy't tige wiid ferspraat binne, fan tuskenbeiden klimaten oant en mei de tropen.
Fryske nammen
De tuorrebout wurdt ek wol bollepyst, dodde, doer, doer(e)bol, doerebout, dûzebout, dule, duorre(bout), hembol, lampepûster, moddersnyl, poddeduorre, poepekul, pompeduorre, (reid)sigaar, sigge, smooksigaar, stjonksigaar, stjonkstôk, stûzebol en stûzebout, such, sugge of tuollebout neamd.
Sjoch ek.
List fan planten
Gemeente-atlas fan Nederlân
right|225px|thumb|Kaart fan [[Gelderlân]] De Gemeente-atlas fan Nederlân is in atlas, publisearre yn de 19e iuw, en makke troch Jacob Kuyper. Kuyper tekene yn de jierren 1865-1870 kaarten fan alle 1200 Nederlânske gemeenten en makke der in atlas fan. De atlas waard yn 1871 útjûn troch Hugo Suringar te Ljouwert.
Kuyper ferstoar yn 1908. Omdat dat mear as 70 jier lyn is, binne al syn kaartsjes no yn it publike domein (frij fan auteursrjocht). Se binne op ferskate plakken op it ynternet te finen, foar in part yn kleur en yn hege resolúsje en kinne fergees of tsjin in lytse fergoeding besteld of download wurde.
Carl August baron von Gablenz
thumb|Carl August Freiherr von Gablenz, 1934 Carl August Heinrich Adolf baron von Gablenz (Erfurt, 13 oktober 1893 - By Mühlberg oan de Elbe, 21 augustus 1942) wie in Dútsk offisier – yn de Twadde Wrâldkriich op it lêst generaal-majoar – en loftfeartpionier.
List fan premiers fan it Feriene Keninkryk
List fan premiers fan it Feriene Keninkryk.
Fjetnam
Fjetnam, offisjeel sûnt 1976 de Sosjalistyske Republyk Fjetnam, is in lân yn Súdeast-Aazje. De haadstêd is Hanoi en de presidint fan de republyk is sûnt 1997 Tran Duc Luong.
Lizzing
Fjetnam wurdt begrinzge troch:
Klimaat
Yn Fjetnam komme trije klimatensônes foar. It suden fan Fjetnam hat in tropysk klimaat, trochsneed is it dêr 32 °C. Fan juny ôf oant en mei septimber is it dêr it reinseizoen. Meastentiids falle der dan op de ein fan de middei swiere reinbuien. It oare part fan de dei is dêr drûch. Yn it midden fan it lân rint it reinseizoen fan septimber oant novimber. Alle jierren wurdt Fjetnam in kear of acht troffen troch in tyfoon. In tyfoon doare meastal twa oant fjouwer en binne it faakst yn juny oant oktober. Yn it noarden is it klimaat koeler. Yn de berchgebieten friest it sels het zelfs in de herfst. Yn de simmer moannen is it waarm en falle der swiere reinbuien.
Skiednis
Foar it begjin fan de jiertelling wie yn it noarden fan it tsjintwurdige Fjetnam, yn de delta fan de Reade rivier, in keninkryk neamd Nam Viet, wat lân fan it suden ynhâldt. Dat keninkryk foel sawat tûzen jier (111 f.Kr.-939 n.Kr.) ûnder Sineeske hearskippij. Yn de 10e iuw waard troch Fjetnameeske opstannelingen in ein makke oan dat bewâld en ûntstie in eigen steat. Twastriid tusken twa wichtige famyljes soarge derfoar dat yn de 15e iuw it lân midstwa opdield waard yn noard en súd. Pas yn 1802 mei help fan de Frânsken waard it lân werienige. Nei de Twadde Wrâldkriich waard it lân ferdield yn in kommunistysk regeard Noard-Fjetnam en in diktatoriaal regeard Súd-Fjetnam. De Fjetnamoarloch (1957-1975) einige mei in machtsoername troch de Fjetkong yn Súd-Fjetnam en de weriening ûnder kommunistysk bewâld. De ynminging fan Fjetnam yn Kambodja yn 1979 late ta in wapene konflikt mei Sina.
Befolking
De befolking fan Fjetnam is konsintrearre yn de twa wichtige rivierdelta's, dêr't de etnyske Fjetnamezen mei 85% fan grutste groep fan foarme. Yn totaal binne yn it lân om-ende-by 50 minderheidsgroepen, dy't foaral yn de heechlannen libje, û.o. de Muong, Tai, Hmong, Dao, Sedong, Jarai, Bahnar, Rhade, Sjam en noch in grut tal lytsere groepen. Yn de stêden wenje grutte tallen Sinezen.
Taal
Yn Fjetnam wurdt Fjetnameesk sprutsen as offisjele taal. Dizze taal waard oant en mei de 17e iuw skreaun mei in op it Sineesk likend skrift. Troch de Frânske jezuyt Alexandre de Rhodes waard yn de 17e iuw it Westerske alfabet yntrodusearre.
Religy
Yn Fjetnam wurdt in grut ferskaat oan religys oanhongen, dêr't it boedisme de grutste godstsjinst fan foarmet. Oare leauwen binne it konfusianisme, tradisjonele lokale leauwen en it kristendom, fral de Roomsk-Katolike Tsjerke.
Boergondyske Ryk
right|thumb|250px|It Boergondyske Ryk op syn hichtepunt yn de 5e iuw. It Boergondyske Ryk of Keninkryk Boergonje is de beneaming foar ferskillende keninkriken fan it Eastgermaanske folk fan de Boergonden. De lizzing, omfang en nammen hawwe troch de tiid hieltyd oars west, fan de earste stifting ôf yn 408 oant it lêste besykjen dêrta yn 1473.
Abd al-Rahman
Abd al-Rahman ek wol skreaun as Abdoerrahman is de namme fan in fiiftal foarsten yn de Arabyske dynasty fan de Omajjaden fan Spanje, yn it tiidrek 756 oant 1031. De wichtichste fan harren is Abd al-Rahman III (889-961), waans bewâld in tiidrek fan grutte bloei yn Spanje betsjutte. Hy naam yn 929 de titel fan kalyf oan.
Willem Johannes Koopmans
Willem Johannes Koopmans (Akkrum, 22 febrewaris 1869 - dêre, 6 april 1953) wie slachter, foardrachtskeunstner en folksdichter.
Hy skreau:
Sint-Wirotsjerke
De Sint-Wirotsjerke is een Roomsk-katolike parochytsjerke wijd oan de hillige Wiro yn Easterwierrum.
Foarskiednis
Al yn de Midsiuwen wie der yn Easterwierrum in tsjerke. Dy wie wijd oan de hillige Nikolaas fan Myra. Fan dy tsjerke is allinnich de toer noch oer. Nei it werstel fan de biskoplike hiërargy yn 1853 waard yn Easterwierrum op 16 april 1855 in parochy oprjochte, wijd oan de hillige Wiro. De parochy makke gebrûk fan in gebou út 1092. Oan 'e ein fan de 19e iuw wiene der al plannen om dat gebou te ferfangen. Yn 1895 makke de Arnhimse arsjitekt G.J. Thieme in ûntwerp foar in grutte, nije tsjerke. Dat ûntwerp waard lykwols net útfierd. Pas tritich jier letter soe begûn wurde mei nijbou.
Hjoeddeiske tsjerke
Yn 1925 waard de besteande tsjerke boud. Dizze trijehoekige let-neogoatyske pseudo-basilyk waard ûntwurpen troch de arsjitekt Wolter te Riele, dy't yn Fryslân earder ek de Sint-Odulfustsjerke yn Bakhuzen (1914) en de Sint-Frederikustsjerke fan Steggerda (1922) ûntwurp. Krekt as dy tsjerken is de Sint-Wiro boud yn neogoatyske styl. Fergelike mei oar wurk fan Te Riele út dizze perioade is de Sint-Wiro ienfâldich útfierd. It tsjerke hat in ienfâldich trije-hoekich skip mei in smeller mearsidich sletten koar en in fjouwerkante toer mei achtsidich boppediel. By it tsjerke stiet ek in pastorije. De Wirotsjerke hat grutte oerienkomsten mei de roomske tsjerke fan deselde arsjitekt yn Varsselder (Gelderlân).
Sluting
Op 20 jannewaris 2013 waard nei hast 90 jier tsjinst dien te hawwen troch biskop De Korte de lêste misse holden. Alhoewol't der yn 2016 noch mear dan 70 hûshâldings ferbûn wiene oan de Wiro-tsjerke, sochten de eigen parochianen fanwegen in fermindere tsjerkegong en brek oan frijwilligers sels in oplossing foar de pastorale swierrichheden. Mei it sluten fan de tsjerke binne de parochianen tsjerklik wer ferbûn mei de tsjerke fan Wytgaard. It alter en it doopfont gyng nei de weropboude Klemenstsjerke op it Amelân. It oargel fan de Sint-Wirotsjerke ferhûze nei Blauhûs, dêr't it as koeroargel ynset wurdt. Nei Sint-Nyk gyng in bychtstoel. Ek de roomske tsjerken fan Wytgaard en Wergea krigen dielen fan de ynrjochting fan de Wirotsjerke.
Op 20 jannewaris 2017 waard de parochytsjerke ferkocht oan partikulieren, dy't de tsjerke ferbouwe sille ta wente. Ut namme fan it bisdom waard troch de diosesane administrator in dekreet tekene, wêrmei't de tsjerke offisjeel oan de earetsjinst ûntlutsen waard. De pastorij waard lykwols net ferkocht.
Partenon
Bou
It Partenon waard boud neist it plak dêr't de Alde Atenatimpel stien hie, dy't wijd wie oan Atena Polias en stamde út ± 570 f.Kr. Nei de oerwinning fan de Ateners op de Perzen yn de Slach by Maraton yn 490 f.Kr. wienen de Atheners al begûn oan de bou fan in nije timpel neist dizze Alde Atenatimpel. Mar yn 480 f.Kr. waard én de Alde Atenatimpel en de nij begûne Atenatimpel (ek wol proto-Partenon neamd) troch de Perzen ferwoaste. Neidat de kas fan it Delyske Bûn yn 454 f.Kr. nei Atene oerbrocht wie, helle Perikles de folksgearkomst oer om it jild te brûken foar in monumintale weropbou fan de Akropolis. De bou fan it Partenon wie dêrfan it begjin. Yn 447 f.Kr. set de bou útein. It boukundich ûntwerp wie fan de arsjitekten Iktinus en Kallikrates, de algehiele superfyzje en it ûntwerp fan de skulptuer wie yn hannen fan de byldhouwer Phidias. De timpel waard ynwijd yn 438 f.Kr., al waard der dêrnei noch seis jier oan de frontonskulptueren wurke.
Lettere skiednis
It Partenon ûndergie hillichskennis troch Demetrius Poliorketes. De Ateners beaen him as tank foar syn ynname fan de stêd yn 307 f.Kr. it efterfertrek fan it Partenon oan, dêr't hy him dêrnei fêstige mei syn gefolch fan prostituees (Plutargus, Leven van Demetrius, 23-24).
Yn de 6e iuw waard it gebou in tsjerke foar de hillige Sofia. In klokketoer waard tafoege op de súdwesthoeke. Yn de Midsiuwen waard it Roomsk-katolike tsjerke ta eare fan Marije. Nei de Turkske ferovering fan Atene yn 1460 waard it in moskee, wêrby't de klokketoer omfoarme waard ta in minaret.
By it belis fan de Akropolis troch de Feneetsianen ûnder lieding fan Francesco Morosini waard it Partenon, dat troch de Turken brûkt waard as krûdhûs, op 26 septimber 1687 rekke, wêrtroch't in eksploazje ûntstie en it middenstik ferwoaste waard.
Thomas Bruce, Lord Elgin, dy't fan 1799 - 1803 ambassadeur fan Grut-Britanje by it Ottomaanske Ryk wie, samle mei ynstiming fan de Ottomaanske machthawwers byldhouwurken op de Akropolis en liet se yn 1802-1804 nei Grut-Brittanje oerbringe. Yn 1816 ferkocht hy wegens jildgebrek syn ‘Elgin marbles’ oan it British Museum. Dêr binne no de measte metopen en frontonskulptueren fan it Partenon te sjen, nettsjinsteande grutte druk fan de Grykske regearing om se werom te jaan.
Gebou
thumb|Plattegrûn fan it Partenon mei de eastkant (de foarkant) ûnderoan It Partenon is in Doryske timpel, al binne der ek in pear Ioanyske eleminten (de fjouwer pylders yn de opistodomos) en hat het oan foar- en efterside acht pylders yn stee fan de wenstige seis. De timpel is in saneamde peripteros, dat wol sizze dat hy oan alle kanten troch pylders omjûn is. It gebou wie hielendal oplutsen fan wyt pentelysk moarmer, útsein it tek dat fan hout wie, bedekt mei pentelysk-moarmeren dakpannen.
De timpel stiet op in basis dy't al oanlein wie foar de Atenatimpel wêroan sirka 490 f.Kr. begûn wie. It terras waard wat útwreide oan de noard- en westkant. Om de timpel ek oan de westkant (dat wol sizze de efterkant) maklik berikber te meitsjen waard oan dy kant fan it terras in brede treppen oanlein. It stylobaat mjit 69,51 x 30,86 m. Foar in better optysk effekt, waard it yn de midden wat ferhege: ± 11 sm. oan de lange kanten en sa. 6 sm. oan de foar- en efterkant.
De ferhâlding fan de pylders fan de bûtenste kolonnade is 8 x 17 en dizze telt yn totaal 46 pylders. de pylders hawwe in diameter oan de foet fan 1,9 m., binne opboud út tsien à tolwe pyldertrommels en binne ± 10,4 m. heech. De pylders binne mei in oantal snoade ferfyn opsteld foar in optimaal optysk effekt. Se hawwe in lichte kurve (in saneamde entasis): op ûngefear ien tredde fan harren hichte binne se 2 sm. dikker. De pylders hingje ek wat nei binnen ta oer, en de hoekpylders hingje én fan de lange en fan de koarte side fan de timpel wat nei binnen ta. As kompensaasje binne se 2,5% breder.
Byldhouwurk
thumb|Diel fan it Partenonfries yn it British Museum te Londen thumb|Twa metopen dy't noch yn situ binne oan de westkant fan it Partenon It Partenon hie 92 metopen fan strochsneed 1,2 m. heech en 1,25 m. breed. Oan de foarkant (de eastkant) stie in Titanomagy, in striid tusken goaden en titanen ôfbylde, oan de westkant in Amazonomagy, in striid tusken Griken en Amasônes, oan de noardkant tafrielen út de Trojaanske oarloch, en oan de súdkant in Sentauromagy, in striid tusken Lapihen en sentauren. Mei dizze mytyske gefjochtstafrielen ferbylden de Atheners de oerwinning op de Perzen.
Op de twa frontons wienen mominten út it libben fan Athena ôfbylde. Op it eastlike fronton wie de berte fan Atena út de holle fan har heit Seus yn oanwêzichheid fan de oare Olympyske goaden te sjen. Hjirfan binne in lizzende Dionysos en in hynstekop bewarre. Op it westlike fronton wie de striid te sjen tusken Poseidon en Atena om it besit fan Attika. Hjirfan is ien groep fan Kekrops mei syn dochters bewarre.
Alle byldhouwurk wie beskildere mei reade, blauwe en giele farvestoffen.
Abbasiden
right|thumb|250px|It Kalifaat fan de Abbasiden, op syn grutst (8e iuw) De Abbasiden wienen in grutte dynasty fan Bagdad yn it tredde tiidrek (750-1258) fan de islam dy't folge op dy fan de Omajjaden. Under de Abbasiden wie net langer Syrje dochs Mesopotaamje it kearngebiet fan it ryk. Under it regear fan Haroen al-Rasjid (786-809) en syn neikommers al-Amin en al-Ma'moen belibbe de Arabysk-Islamityske beskaving in tiid fan grutte bloei, mar al tsjin de ein fan de 9e iuw broazele de macht fan de Abbasiden ôf ûnder ynfloed fan de opkomst fan de Fatimiden en it ûntstean fan de sa goed as selsstannige dynastyen yn Perzje, Syrje en Irak. De ein kaam, doe de Mongoalske feroverder Hoelagoe yn 1258 Bagdad ferwoaste.
Geesje Kwak
thumb|Famke yn wite kimono, Geesje Kwak troch Breitner
Geesje Kwak (Saandam, 17 april 1877-1899) wie in model foar de skilder George Breitner
Kwak waard berne op de Westzijde 534 te Saandam. Se waard hoedeferkeapster en ferhuze yn de maitiid fan 1893 op 16-jierrige leeftyd mei har suster Anna nei Amsterdam. De beide susters krigen dêr kunde oan de keunstskilder Breitner. Dy wie krekt better fan in eachynfeksje, en hie in atelier oan de Lauriergrêft 8. Breitner hie yn 1892 yn De Haach in útstalling fan Japanske printkeunst sjoen, en hie dêrnei ferskate Japanske kimono's en in pear keamerskermen oanskaft. Yn dizze entoeraazje liet er de susters yn 1893 posearje.
Geesje waard al rillegau syn wichtichste model. Breitner makke foto's en sketsen fan har wylst sy yn syn atelier omrûn. Dat smiet in rige skilderijen fan Geesje yn kimono op, dêr't Famke yn reade kimono it bekendst fan wurden is. Yn it oeuvre fan Breitner hat dizze searje in apart plak, en yn 't earstoan kaam him dat op krityk te stean.
Yn 1895 emigrearre Geesje mei ien fan har susters nei Súd-Afrika. Dêr stoar hja yn 1899, mar 22 jier âld, oan tuberkuloaze.
Johan Herman Isings
thumbnail|Johan Herman Isings Johan Herman Isings (Amsterdam, 31 july 1884 - Soest, 19 augustus 1977) wie in Nederlânske tekener, yllustrator en boekbânûntwerper.
Libben en wurk
Herman Isings wie in soan fan Johan Herman Isings en Alida Timmerman. Op 18 febrewaris 1909 boaske er oan Clasina Elisabeth Maria van den Dungen. Harren trije bern stoaren allegear doe't se noch jong wiene. Nei't syn frou yn 1916 stoar oan t.b.c. troude Isings fannijs mei Eilisabeth Helena Petronella Niesten, in dochter fan skilder P.J. Niesten. Sy krigen tegearre trije bern.
Isings is ferneamd wurden yn Nederlân troch syn histoaryske akwarellen, dêr't 43 skoalplaten by binne, dy't er makke hat tusken 1910 en 1970. De skoalplaten litte hichtepunten út de Nederlânske skiednis sjen. Dêrnjonken hat er hûnderten boeken yllustrearre, skoalboeken, berneboeken, romans en bibels foar bern en de jongerein. Hy hat de learmaster west fan ûnder oaren de yllustrators Henk Poeder en E.J. Veenendaal. Isings wurdt beskôge as ien fan de meast wichtige histoarjeskilders fan Nederlân.
De skoalplaten dy't er makke foar útjouwerij Wolters-Noordhoff binne ûnder mear by: De Noormannen voor Dorestad, De overwintering op Nova Zembla en De Rijksdag te Worms. Fierders hat Isings yllustraasjes makke foar jeugdboeken fan ûnder oaren W.G. van de Hulst sr. en Willem de Mérode.
Yn 1974 waard in filmke oer him makke dat te sjen wie yn it VPRO-telefyzjeprogramma Het Gat van Nederland omdat Jan Blokker en einredakteur Hans Keller en de makker Theo Uittenbogaard, gefascineerd waren door de byldzjende krêft fan sy skoalplaten. Yn 1976 stjoerde de EO in langer portret mei wiidweidich ynterview troch syn biograaf Jan A. Niemeijer fan him út.
Gloryhammer
Gloryhammer is in Skotske metalband oprjochte yn 2010 as njonkenprojekt troch toetsenist Zargothrax, Dark Emperor of Dundee oftewol Christopher Bowes de sjonger fan de folkmetalband Alestorm. De band brocht yn 2013 syn debútalbum Tales from the Kingdom of Fife út. De teksten fan de band binne benammen basseare op fiksje, wittenskip, mearkes en fantasy. Gloryhammer hat trije studio-albums útbrocht.
Roeien op de Olympyske Simmerspullen 1992
Medaljespegel
De top acht fan lannen dy't by it roeien medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen 1992.
Nico Dros
Nico Dros (folút Nico Willem Dros; Harkebuert (Teksel), 7 maart 1956) is in Nederlânsk skriuwer fan koarte ferhalen, romans en essay's. Teffens hat er ferskate skiedkundige wurken publisearre oer útinoar rinnende ûnderwerpen as de leansûntjouwing yn Nederlânsk-Ynje en it kristlik fûnemintalisme yn Nederlân, en is er aktyf as dichter yn syn memmetaal, it dialekt fan it Noardhollânske Waadeilân Teksel.
Nei in stúdzje skiednis oan 'e Frije Universiteit yn Amsterdam wie Dros ferskate jierren wurksum op it mêd fan histoarysk ûndersyk foar û.m. it Keninklik Ynstitút foar de Tropen en de Frije Universiteit. Hy joech lykwols dat wurk deroan om him ta te lizzen op it skriuwen fan fiksje. Yn 2002 rjochte er, tegearre mei de dichter en essayist Arie van den Berg, de Skriuwersfakskoalle Amsterdam op. Sûnt is er ien fan 'e dosinten oan dy oplieding.
Stasjon Blije
thumb|250px|Stasjonsgebou Blije Stasjon Blije (Blij) wie in stopplak oan it eardere spoar spoar fan Ljouwert nei Eanjum. It stopplak fan Blije waard iepene op 22 april 1901 en sluten op 1 desimber 1940.
109
Foarfallen
thumb|240px|De oerbliuwsels fan de termen fan Trajanus
Stasjon Blije
Dit stasjon is boud nei it stasjonsûntwerp mei de namme Standaardtype NFLS, dy't benammen brûkt waard foar ferskate spoarstasjons yn Fryslân. It stasjon Blije foel binnen it type NFLS halte 2e klasse.
Stasjon Ferwert
thumb|250px|Stasjon Ferwert yn 1915 Stasjon Ferwert (Fd) wie in stasjon oan it eardere spoar fan Ljouwert nei Eanjum. It stasjon fan Ferwert waard boud yn 1900, iepene op 22 april 1901 en sluten op 1 desimber 1940.
Dit stasjon is boud nei it Standaardtype NFLS, wat benammen brûkt waard foar ferskate spoarstasjons yn Fryslân. It stasjon yn Ferwert foel binnen it type NFLS 2e klasse. It stasjonsgebou waard yn 1974 sloopt.
Stasjon Ljouwert Halte
Stasjon Ljouwert Halte (Lwh) wie in halte oan it eardere spoar fan Ljouwert nei Eanjum. De halte, boud yn 1900, waard iepene op 22 april 1901 en sluten op 1 desimber 1940. It gebou waard sloopt yn 1970.
Dit stasjon is boud nei it stasjonsûntwerp mei de namme Standaardtype NFLS, dy't benammen brûkt waard foar stasjons yn Fryslân. It Stasjon Ljouwert Halte foel binnen it type NFLS halte 2e klasse.
Wingene
Wingene is in plak en gemeente yn de Belgyske provinsje West-Flaanderen. De gemeente hat mear as 14.000 ynwenners, dy't 'Winenaars' neamd wurde. It dialekt dat praat wurdt is in fariant fan it West-Flaamsk en wurdt 'Wingens' neamd. Wingene stiet njonken oare agraryske aktiviteiten bekend om it grutte tal bargefokkerijen. Yn 1990 kaam Wingene yn it wrâldnijs troch in útbraak fan bargepest.
De gemeente hat in agraryske ynslach en greide, boerelân, beamkwekerijen en túnbou nimme it measte gebiet yn beslach. Bargen, kij en plomfee wurde yn Wingene in soad holden.
Skiednis
De belangrykste slachten dy't as hearen fan Wingene fungearren wiene ûnder oaren it skaai Grammez en Van Haveskercke. Oare belangrike hearlikheden wiene Poelvoorde, yn it besit fan de famyljes Bladelin en Adornes, en Wildenburg, dat mear as twa ieuwen yn it besit fan de famylje Wyts holden waard.
Yndieling gemeente
De gemeente Wingene bestiet njonken de dielgemeente Wingene ek út de dielgemeente Zwevezele. Op it plattelân om Wingene hinne lizze noch de twa lytse doarpen Sint-Jan en Wildenburg, dy't alletwa ek selstannige parochy's foarmje. In bytsje noardwestlik fan it sintrum fan Wingene leit it buorskip Sint-Elooi, dat in kapel hat en ûnderdiel is fan de Sint-Amandusparochy fan Wingene. Krekt eastlik fan Zwevezele leit it buorskip Hille, dat yntusken oan it plak Zwevezele fêstgroeid is.
Befolkingsferrin
Alle histoaryske ynformaasje giet oer de hjoeddeiske gemeente, lykas dy ûntstie nei de weryndieling fan 1 jannewaris 1977.
Feyo Schelto Sixma van Heemstra
Libben
Hy hat op ferskate plakken learaar west, ûnder oaren yn Ljouwert en yn Swol, en wie ek oersetter by de EEG. Van Heemstra, in it Frysk literêr fermidden bekend as 'de baron', wie teffens oprjochter fan it twatalich tydskrift Awyt, bedoeld as poadium foar jonge Fryske skriuwers, en mei J. Osinga fan it blêd Jildklang (oer finansjele saken).
Yn 1967 joech er de oanset ta de oprjochting fan Operaesje Fers, wat de oprjochters de Gysbert Japicxpriis opsmiet.
Leafdedea
De koarte roman Leafdedea ferskynde yn 1963 as bylage by it tydskrift Quatrebras. It spilet yn in aadlik fermidden fan de 19e iuw. De skriuwer neamde himsels Homme Eertsma; earst letter waard bekend dat it om Van Heemstra gie. It waard yn 't earstoan net troch in protte minsken opmurken. Lykwols soarge it al rillegau foar in lyts skandaal. Fedde Schurer skreau in ferneatigjende resinsje. Hy hie gjin goed wurd oer foar dit 'wurdbraeksel' en stelde út dat patologen it fierder mar analysearje moasten. Oare resinsinten hâlden harren op de flakte. De 'Tsjerne' en de Ljouwerter Krante swijden al langer oer publikaasjes yn Quatrebras. It duorre net lang of it boekje like fergetten te wêzen.
Yn 1994 waard it lykwols opnij útbrocht troch de Koperative Utjouwerij, mei in neiskrift fan Josse de Haan.
'Leafdedea' heart ta it rychje fan fiif boeken dy't it oansjen en de ynhâld fan de Fryske literatuer tige feroare hawwe. De oare fjouwer binne: 'Smearlappen' fan Anne Wadman, 'Fabryk' fan Trinus Riemersma, de 'Greate Wrakseling' fan Hessel Miedema en it ferhaal, 'jok, in ûngelok', ek fan Hessel Miedema.
Leafdedea is wat foarm, ynhâld en guon surrealistyske fragminten oanbelanget folslein nij yn de doetiidske Fryske literatuer. It wurk is betiden koartswilich, iroanysk, absurd, de taal assosjatyf, wurklikheid en dream rinne trochelkoar en it eroatyske wurdt yn dúdlike bewurdingen behannele.
Roman Hagois
'Roman Hagois' ferskynde yn 1998 by de KU. It is yn it Nederlânsk skreaun en in soad passaazjes binne yn it Frânsk en Dútsk. It is it (pseudo)-autobiografysk ferhaal fan de mem fan de skriuwer, Johanna Arnolda Bernardina Schimmelpenninck (1889-1971). Yn de roman wurdt it libben fan de adel yn Den Haach en oan it hof beskreaun út de perioade tusken de Earste- en Twadde Wrâldkriich. De man fan de fertelster, heit fan de skriuwer, wie fan 1934 oant 1940 partikulier sikretaris fan keninginne Wilhelmina. De roman hat breed omtinken hân yn de provinsjale en lanlike parse.
Marije-Himelfeartkatedraal (Katmandû)
De Marije-Himelfeartkatedraal is in roomsk-katolike katedraal yn in bûtenwyk fan it distrikt Lalitpur, súdlik fan Katmandû, Nepal. De katedraal tsjinnet as it sintrum fan it Apostoalyske Fikariaat fan Nepal (Vicariatus Apostolicus Nepalianus), in status dy't paus Benediktus XVI mei syn bul Ad aptius consulendum ferliende. De measte kristenen yn Nepal binne protestantsk.
De katedraal waard as tsjerke boud en op 15 augustus 1995 ynwijd troch kardinaal Jozef Tomko, de prefekt fan de Kongregaasje foar de Evangelisaasje fan de Folken. De parochy telt likernôch 3.000 katoliken.
Op 23 maaie 2009 diene hindû-ekstremisten in bomoanslach op de katedraal. Troch de oanslach ferlearen trije minsken it libben en waarden 13 ferwûne. Yn 2010 waard it haad fan in hindû-ekstremistyske groep, Ram Prasad Mainali, arrestearre. Alhoewol't de dieder fanút de finzenis witte liet dat er spyt hie fan de oanslach, waarden yn 2011 nochris seis meistanners arrestearre dy't op oanwizing fan harren lieder yn de finzenis in tal bomoanslaggen op kristlike gebouwen planden.
Yn april 2017 besochten ûnbekende minsken de katerdaal yn 'e brân te stekken. By de lêste oanslach wie der allinne materjele skea.
De lytse mar waaksjende kristlike mmienskip yn it lân hat al hiel lang te lijen ûnder ûnferdraachsumens yn it lân. Sûnt 2017 hat de oerheid in wet ôffurdige, dy't it ferbiedt om in oar leauwe oan te nimmen.
Lytse tuorrebout
Dizze soarte hat slanker blêd as syn grutte broer, de Grutte Tuorrebout (Typha latifolia). Yn hichte ûntrint de lytse tuorrebout de grutte net safolle. In hichte fan twa meter is berikber. Yn juny/july bloeie alle soarten tuorrebouten mei manlike en froulike ljochtbrune ieren, dêr't de blommen oan sitte. By rypheid binne de froulike ieren gieleftich oant grieneftich. De froulike blommen sitte yn 'e oksels fan de lytse skutblêden.
Sjoch ek
List fan planten
Dominicus Jans Struiving
Dominicus Jans Struiving (Ljouwert, 7 febrewaris 1752 - dêre, 15 septimber 1815) wie in Ljouwerter keunstskilder.
Struiving is bekend woarn troch syn 'antique modes', behangsels en skoarstienkleden. Hy wenne nei 1777 oan de Nijstêd yn Ljouwert op it plak dêr't no it Struivingpoartsje stiet.
Dust Bolt
Dust Bolt is in Dútske metalband oprjochte yn 2007 yn Landsberg oan de Lech. De band brocht yn 2012 syn debútalbum Violent Demolition út. De teksten fan de band gean benammen oer korrupsje, polityk en syktes. Dust Bolt hat fjouwer studio-albums útbrocht.
De Mûzel
thumb|De Mûzel tusken Raerd en Friens (2009) De Mûzel is de âlde ûnderrin fan de Boarn tusken Jirnsum en Raerd dêr't dy earder ôfwettere op de Middelsee. De restanten dêrfan binne tsjintwurdich in poldersleat dêr't de alde meanders noch yn te werkennen binne.
De ôfwettering fan de polder dêr't de Mûzel diel fan útmakket, fynt plak fia in gemaal by de Jirnsummersyl. De eardere bopperin fan de Mûzel is dêrfoar sa'n 100 meter nei it Noarden ferlein.
It omlizzend lân waard earder tsjin heech wetter beskerme troch de Beslingadyk (tsjintwurdich foar in part Van Sytzamawei neamd) oan de noardeast kant en de Hegedyk oan de westkant fan it streamgebiet fan de Mûzel.
Skiednis
Nei 1200 is it wetter ôfsluten.
One by One (album fan Foo Fighters)
One by One is it fjirde studioalbum fan Foo Fighters. It album waard opnommen tusken april en maaie 2002 yn de 606 studio yn Alexandria, de Amearika en waard yn de hjerst fan 2002 op 22 oktober útbrocht. It wie it earste album mei gitarist Chris Shiflett dy't de ûntsleine Franz Stahl ferfong.
Spyllist
Alle nûmers binne skreaun troch Dave Grohl, Nate Mendel, Taylor Hawkins en Chris Shiflett.
Paralympyske Winterspullen 1994
De VIe Paralympyske Winterspullen waarden yn 1994 hâlden yn it Noarske, Lillehammer.