cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sippe fan Meckema (-1519)
Biografy
Sippe ferstoar yn Brussel en waard dêr byset yn de Katedraal fan Sint-Michiel en Sint-Goedele.
Priveelibben
Sippe boaske oan Fedt van Ropta († 1519), dochter fan Sybren fan Ropta en (syn twadde frou) Kinsck fan Sythjema. As mooglike soan út dit houlik wurdt Sybe fan Meckema (1515) neamd dy't yn 1515 ien fan de hearskippen wie dy't keizer Karel V huldige. Sippe sels waard ek as Sybe neamd, dat se kinne deselde persoan wêze.
Streekskoalle
In streekskoalle wie in foarm fan beropstariedend ûnderwiis, it saneamde learlingwêzen foar de heule provinsje. De earste waard oprjochte yn Ljouwert (1973). Hjerst 1974 wienen der sa'n 1250 learlingen wêrfan 30% 16-jierrigen. De learlingen boppe de 15 jier folgen ien dei yn de wike (± 850 learlingen âlder as 16 juer frijwillich) de lessen. It lesprogramma besloech ien oere gynastyk, 2 maatskippijbegelieding, 6 op it fak rjochte lessen. 90 % fan de learlingen hie in lbû-oplieding.
Stienbakkerij
thumb|right| bakstiennen thumb|Eardere [[Stienfabryk (Eastrum)|stienfabryk Eastrum]] In stienbakkerij (of stienfabryk, tichelwurk, panwurk) makket benammen bakstienen, en faak ek besibbe produkten, sa as dakpannen en stiennen buizen, troch it bakken fan klaai.
Wichtich foar stienfabriken wie it ta foldwaan hawwen fan genôch klaai en branje, dat in protte fabriken festigen har yn klaaigebieten of oan de râne dêrfan. De grutte rivieren by lâns is rivierklaai te finen. De bakstien waard eartiids mei skippen nei de ôfnimmers ferfierd; dêrom binne krekt dêr in soad stienfabriken te finen.
De grutste bakstienfabrikant fan de wrâld is it Eastenrykske Wienerberger dy't ek in protte fabriken yn Nederlân hat.
Fryslân
Yn 1953, 1963 en 1974 wienen der trije stienbakkerijen yn Fryslân (yn 1963 120 wurknimmers ): Skinkeskâns CV by Skinkeskâns ûnder Ljouwert ( de iennige produsint fan Fryske giele stien), it kalkstienfabryk Burgumermar BV yn Skûlenboarch en NV Stienfabryk Schuilenga (de iennige produsint yn Fryslân fan reade stien) yn Gerkeskleaster. It stienfabryk oan it Grutdjip by Eastrum wie yn dy jierren al ticht. Begjin 1975 wurken der sa'n 100 minsken yn de stienfabriken).
Grinslân
Yn de provinsje Grinslân wurde sûnt de 12e iuw stiennen bakt. Yn it earstoan wienen dat kleastermoppen foar tsjerken, kleasters en letter stienhuzen, dy't troch muontsen makke waarden. Yn de 16e iuw ûntstiene dêrút tichelwurken, mei somtiids tichelboargen fan de eigners dêrby. In de 19e iuw groeide it tal stienfabriken bot troch hieltyd mear huzebou en de ûntginning fan de Grinzer Feankoloanjen. Om 1900 hie grinslân sa'n 80 stienfabriken. Faktoaren as beheiningen yn de klaaiôfgraving, feroaring fan de fraache en sleauwens by it tapassen fan technyske fernijingen en skaalfergrutting laten ta sluting fan in protte fabriken yn de 20e iuw. Yn 1979 noch naam de Verenigde Steenfabrieken Groningen de modernste stienfabryk fan Nederlân yn gebrûk foar de produksje fan NeHoBo. De V.S.G. hie doe noch twa fabriken oer, yn Winneweer en Boerdam (ûnder Middelstum). Op it hichtepunt fan de produksje hie de V.S.G. fiif fabriken yn it wurk. De V.S.G. moast 1982 de poarten slute fanwege de minne merkomstannichheden yn dy jierren. 2002 gie de ferâldere stienfabryk Fivelmonde út Delfsyl ticht en waard Strating yn Oude Pekela de lêste stienfabryk vfan Grinslân. Sûnt it tichtgean fan stienfabryk Smeijers-Voortman út it Oeriselske Rijssen yn 2005, is it ek de iennige benoarden de grutte rivieren.
Stienbakkerijen yn Nederlân
thumb|Stienfabryk by [[Tolkamer]] Nederlân hat anno 2010 noch 39 stienfabriken dy't fan 12 bedriuwen binne; fan dy bedriuwen is it Eastenrykske Wienerberger fierwei it grutste. De measte fabriken stean oan- as net fier fan de rivieren Maas (goed 25%) en Waal (goed 20%). Distiid stean der lykwols ek hieltyd mear fabriken op bedriuwsterreinen dy't net oan it wetter lizze.
Eardere stienfabriken yn Nederlân
In protte stienfabriken stienen nei't sy sletten wienen in skoft leech en waarden lang om let sloopt, faak gie de skoarstien as earste del. Tsjintwurdich wurde oerbliuwsels fan eardere stienfabriken om reden fan harren histoaryske bestjutting geregeldwei as (yndustrieel) monumint oanwiisd. Bygelyks:
Saksen
Sachsen Saxonia (desambigación) Саксонія Саксония (пояснение) Saks (disheñvelout) Sasko (rozcestník) Sachsen (flertydig) Sachsen (Begriffsklärung) Saxony (disambiguation) Sachsen Saksi Saska საქსონია (მრავალმნიშვნელოვანი) Saxonia (discretiva) Саксонија (појаснување) Sassen Sachsen Saxon Саксония Саксонија (вишезначна одредница) Sachsen (olika betydelser) Саксонія Sachsen (định hướng)
Mesolitikum
It Mesolitikum of de midden stientiid is in oantsjutting foar in kultuerperioade dy't oanfangt neidat de lêste iistiid einiget en ophâldt as in maatskippij fan jeie-en-sammelje oerstapt op lânbou en feefokkerij en tal fan nije technologyen ûntwikkelt of oernimt. Jeie, fiskje en sammelje wienen de middelen fan bestean foar de minsken yn de mesolityske kultueren, dy't trochstrings as nomaden libben; delsettingen wienen noch seldsum. Fynsten út dit tiidrek litte sjen dat stienbewurkingsstechniken hieltyd finer wurde en magysk-religieuske gebrûken mear yn swang kamen. De "Midden-Stientiid" is fral karakterisearjend foar de tuskenbeiden gebieten fan Jeropa.
It begjin en de ein fan it mesolitikum is net oeral itselde. De lânbou fersprate him stadich oer Jeropa, mar yn it Heine Easten folge de Neolityske revolúsje fluch op de ein fan de iistiid. Dêrom is it tiidrek fan it mesolitikum min te definiearjen.
Ierdswel
De Ierdswel (Riparia riparia) is in fûgel út de famylje fan de swellen of swelfûgels.
Fryske nammen
Oare Fryske nammen foar de Ierdswel binne: Gongswel, Grûnswel, Modderswel, Feale- as Skiere Swel.
Foarkommen
De Ierdswel is de lytste swel dy't yn Jeropa foarkomt, hy is sa'n 13 sm lang. De fûgel hat in licht foarke sturt en hat oan de boppekant brune fearren. De ûnderkant is meast ljocht, de boarst is brún.
thumb|right|300px|Ierdswel by it nêst thumb| Riparia riparia
Fersprieding
De Ierdswel komt foar yn Noard-Amearika en Jeraazje, it is in trekfûgel dy't fan maaie oant septimber yn harren briedgebiet bliuwe. De fûgels oerwinterje yn Sintraal Afrika en Súd-Amearika. Ierdswellen binne meast te finen yn in iepen lânskip, by wetter. Sy meitsje harren nêst yn in steile oere. Dat sy komme meast foar by rivieriggen as sânôfgravings. De minske helpt mei it oanlizzen fan spesjale nêstwanden, bygelyks ûnder Ljouwert by de Lytse Wielen.
Iten
De Ierdswel fleant by it jeien leech oer it wetter om ynsekten te fangen. De swellen kinne dêrby in snelheid fan in 50 km yn it oere helje.
Fuortplanting
De Ierdswel is in koloanjebrieder. Sa as al neamd meitsje de fûgels in nêst yn in steile oere as wand fan sân as liem. Se grave in gong fan likernôch in earmlangte mei harren snaffel en poaten. It nêst oan it ein wurdt mei fearren beklaaid.
Ien as twa kear yn it jier wurde in 5 as 6 aaien troch beide âlden yn goed twa wiken útbret. De jongen wurde dêrnei troch beide âlden fersoarge oant sa'n 18 oant 23 dagen foardat se it nêst ferlitte.
Stasjon Stiens
thumb|250px|Stasjon Stiens yn 1974, doe't it spoar noch geregeldwei beriden waard'' Stasjon Stiens (Sts) wie in stasjon oan it eardere spoar fan Ljouwert nei Eanjum. It stasjon waard iepene op 22 april 1901 en sluten op 1 desimber 1940.
Dit stasjon is boud nei it stasjonsûnwerp mei de namme Standaardtype NFLS, dy't benammen brûkt waarden foar stasjons yn Fryslân. It stasjon yn Stiens foel binnen it type NFLS 1e klasse. It stasjonsgebou, út 1900, bestiet noch.
Sjoch ek: Dokkumer Lokaeltsje
Struktuerplan foar de Fryske Lânbou
It Struktuerplan foar de Fryske Lânbou is in plan dat globaal de ferwachte en winske romtlike ûntwikkelingen werjout. It Struktuerplan foar de Fryske Lânbou waard yn septimber 1970 útbrocht troch de Fryske lânbou-organisaasjes en oanbean oan Deputearre Steaten, it Nederlânske regear en de EEG-kommisje yn Brussel.
Yn it ramt fan dat plan kaam der in gewestlike struktuerkommisje; de Feanplolder fan Ychten waard oanwiisd as proefgebiet. Fan de eigentlike foarstelllen kaam úteinlik net folle op de hispel, wol spile it "Griene Boekje" in grutte rol by it op gong bringen fan de diskusje oer moderne ûntwikkelingen yn de Fryske lânbou.
Arent Johannes Van Sminia
Jonkhear Arent Johannes van Sminia (1 febrewaris 1806 - Aldtsjerk, 15 novimber 1857) wie kaptein en sekretaris fan de Steaten fan Fryslân. Arent wie troud mei Clara Coehoorn van Scheltinga, dochter fan Menno baron van Coehoorn van Scheltinga en Catharina Johanna van Eysinga. Hy wie de soan fan Hektor fan Sminia (1769 - 1816) en Wiskje fvan Haersma (1768 - 1835)
Se lieten om 1821 in park by De Klinze oanlizze yn Ingelske lânskipsstyl troch de yn Fryslân ferneamde túnarsjitekt Lucas Pieters Roodbaard, dy't ûnder oare ek de noch besteande tunen fan Staniastate en Vijversburg ûntwurp. Arent liet ek de bou fan Sminiastate, ek wol "it nij slotsje" neamd, yn Aldtsjerk yn 1857 oanbestede, mar hy stoar noch datselde jier. Clara kaam yn it nije hûs te wenjen en skonk De Klinze oan har soan Hektor van Sminia (1829 - 1877).
Berneboeketiid
thumb|Rymposter 2007. Alle jierren wurdt fan septimber oant heal oktober de Berneboeketiid holden. De berneboeketiid hat alle jierren in oar tema. Yn dizze rite ferskynt it Aksjeboek foar Bern (dat ek te keap is mei de Sutelaksje.) Ek ferskynt der in brosjuere mei ynformaasje oer de ferskillende programma's dy't dat jier om de Berneboeketiid hinne foar basisskoallen organisearre wurde. Foar dy skoallen wurdt boppedat in rymposter útbrocht, makke troch in skriuwer en in yllústrator, nei oanlieding fan it tema fan dat jier.
De Berneboeketiid wurdt organisearre troch It Fryske Boek
Echoes, Silence, Patience & Grace
Echoes, Silence, Patience & Grace is it sechsde studioalbum fan Foo Fighters. It album waard opnommen tusken maart en juny 2007 yn de 606 studio yn Alexandria, de Amearika en waard yn de hjerst fan 2007 op 25 septimber útbrocht.
Spyllist
Hast alle nûmers binne skreaun troch Dave Grohl, Nate Mendel, Taylor Hawkins en Chris Shiflett, dêr't it oars is, stiet it oanjûn.
Lange Sleat
en yn it meartal:
Jacob Steenhuis
Jacob Frederik Steenhuis (Westernieland, 17 juny 1883 - Haarlim, 15 jannewaris 1958) wie in geolooch.
Steenhuis promovearre yn 1916 yn Grins op Bijdrage tot de Friesche kennis van de diluviale ondergrond van Drenthe en Friesland.
Hy wie geolooch by it Ryksburo foar Drinkwetterfoarsjenning (1913 - 1921), dêrnei distriktsgeolooch by de Geologyske Stichting yn Haarlim. Yn dy funksje bewurke hy de geologyske kaart (1:50.000) fan Fryslân. Skreau ek De geologische bouw en geschiedenis van den ondergrond der provincie Friesland.
Nasjonaal Park Phong Nha-Kẻ Bàng
It Nasjonaal Park Phong Nha-Kẻ Bàng (offisjeel: Vườn quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng) is in nasjonaal park yn de Fjetnameeske provinsje Kuang Binh. It leit 50 km besuden Dong Hoi, de haadstêd fan de provinsje. It park, dat in oerflakte hat fan 344 km², stiet sûnt 2003 op de UNESCO Wrâlderfgoedlist. Der binne yn it park sa'n 300 grotten en ûnderierdske gongen mei in totale lingte fan 70 kilometer. Der rint ek in ûndergrûnske rivier trochhinne. De meast ferneamde grotten yn it nasjonaal park binne Son Doong en Thien Duong.
Hawaï
Hawaï of mei in sekuerdere stavering Hawaiï (Ingelsk: Hawaii, útspr.: [hə'wa:iji], likernôch "huh-ûaai-jy"; Hawaïaansk: Hawai‘i, útspr.: [hə'vɐjʔi], likernôch "huh-vui-y"), offisjeel de Steat Hawaï (Ingelsk: State of Hawaii; Hawaïaansk: Moku‘āina o Hawai‘i), is ien fan 'e fyftich steaten dy't mei-inoar de Feriene Steaten fan Amearika foarmje. Hawaï, byneamd de Aloha State (nei it bekende Hawaïaanske groetwurd), beslacht in fulkanyske eilannegroep (de Hawaï-eilannen), dy't midden yn 'e Stille Oseaan leit, op 3.800 km ôfstân fan it Amerikaanske fêstelân.
De haadstêd fan 'e steat is Honolulu, dat teffens de grutste stêd is. Neffens in skatting út 2014 hie Hawaï doe rom 1,4 miljoen ynwenners, wêrmei't it kwa befolkingsgrutte de 40e steat fan 'e Feriene Steaten is. Oangeande oerflak is Hawaï mei rom 88.300 km² de 43e steat. Hawaï is de iennichste Amerikaanske steat dêr't de mearderheid fan 'e befolking fan Aziatysk komôf is. It wie yn 1959 de fyftichste en lêste steat dy't talitten waard ta de Amerikaanske Uny, en it stiet bekend om syn tropyske klimaat en syn natoerskientme. Sadwaande hat Hawaï him ûntjûn ta ien fan 'e wichtichste toeristyske bestimmings fan 'e wrâld.
Etymology
De steat Hawaï is ferneamd nei de Hawaï-eilannen, en dy arsjipel is wer ferneamd nei it grutste eilân, Hawaï. It eilân Hawaï soe neffens de Hawaïaanske mytology ferneamd wêze nei Hawai‘iloa, de legindaryske Polynezyske seefarder dy't de arsjipel as earste ûntdiek. Ek wurdt wol beweard dat de namme ôflaat is fan Hawaiki, it mytyske plak dêr't de Polynezyske folken oarspronklik wei kommen wêze soene. Hawai‘i, de Hawaïaanske foarm fan 'e namme, is troch prosessen fan klankferskowing etymologysk en linguïstysk ekwifalint oan Savai‘i yn it Samoaansk, dat de namme fan it grutste eilân fan Samoä is.
Geografy
De steat beslacht in oerflak fan 28.311 km², wêrfan't 41,2% út wetter bestiet, wat 16.636½ km² oan lân oerlit. De eilannen hawwe yn 'e Feriene Steaten har eigen tiidsône, nammentlik de Hawaïtiidsône (UTC –6, gjin simmertiid). De steat bestiet út 8 gruttere eilannen yn it súdeasten, wêrfan't 7 bewenne binne en dy't bekendsteane as Boppewynske Hawaï-eilannen, mei dêropta yn it noardeasten 10 lytsere eilannen en atollen en 119 eilantsjes en riffen, dy't allegear ûnbewenne binne. Mei-inoar foarmje dizze eilantsjes de Noardwestlike Hawaï-eilannen of de Underwynske Hawaï-eilannen. De acht haadeilannen binne (fan grut nei lyts): Hawaï wurdt oan alle kanten omjûn troch de iepen Stille Oseaan. De steat hat in kustline fan 1.210 km, wat de op trije nei langste kustline fan alle Amerikaanske steaten is (nei dy fan Alaska, Floarida en Kalifornje). De ûnderskate eilannen fan Hawaï wurde faninoar skaat troch in kompleks systeem fan seestrjitten, wêrfan't it ‘Alalākeiki-kanaal, tusken Maui en Kahoölawe, mei 11,3 km it smelst is, en it Ka‘ie‘ie Waho-kanaal, tusken Oähû en Kauaï, mei 116 km it breedst. It heechste punt yn 'e steat is de fulkaan de Mauna Kea, op it eilân Hawaï, mei in hichte fan 4.205 m boppe seenivo; it leechste punt is it oerflak fan 'e Stille Oseaan.
Geology
De Hawaï-eilannen hawwe har ûntjûn trochdat de Pasifyske plaat mei in faasje fan likernôch 51 km yn 'e miljoen jier yn 'e rjochting fan it noardwesten oer in fulkanysk aktyf plak yn 'e mantel fan de Ierde hinne skoot. Sadwaande hat it meast súdeastlike eilân (hjoed de dei Hawaï) aktive fulkanen, wylst de oare eilannen dy net mear hawwe. Boppedat is it meast súdeastlike eilân ek it grutste, mei't dizze fulkanysk foarme eilannen meitiid stadichoan belúnje, oant se úteinlik wer yn 'e see fuortsakje. Sadwaande wurde de Hawaï-eilannen ek wat langer wat lytser neigeraden dat men fierder nei it noardwesten ta giet. It âldste eilân is Kure, dat likernôch 28 miljoen jier lyn foarme waard, wylst Hawaï mei in âldens fan 400.000 jier it jongste is.
Hawaï hat trije aktive fulkanen, dy't allegear op it eilân Hawaï lizze. Dat binne de ûnbidich grutte Mauna Loa, dy't mear as de helte fan it oerflak fan it eilân yn beslach nimt; de lytse Hualālai; en de Kīlauea, dy't feitlik sûnt 1983 sûnder ophâlden oan it útbarsten is. Op it eilân Hawaï leit ek de Mauna Kea, de heechste berch fan 'e steat, dat eins in sliepende fulkaan is. Op it eilân Maui leit de Haleakalā, dy't ek sliept en dy't foar it lêst yn 1790 útbarsten is. Alle oare fulkanen fan Hawaï binne dea. Op 35 km súdeastlik fan it eilân Hawaï is fierders allegeduerigen de ûnderseeske fulkaan de Loihi aktyf, dy't no oant 980 m ûnder it see-oerflak rikt. It tinken is dat de Loihi tusken 10.000 en 100.000 jier fan no ôf troch it see-oerflak hinne brekke sil, sadat der in nij eilân ûntstiet.
Skiednis
De ierste bewenners fan 'e Hawaï-eilannen wiene Polyneziërs, dy't nei alle gedachten fan 'e Markwesaseilannen kamen (no ûnderdiel fan Frânsk-Polyneezje). Hja berikten Hawaï omtrint it jier 300 (n.Kr.), en waarden neffens de Hawaïaanske oerlevering laat troch de legindaryske seefarder Hawai‘iloa. In twadde migraasjeweach, ôfkomstich fan Raiatea en Bora Bora (ek yn Frânsk-Polyneezje) berikt Hawaï yn 'e alfde iuw. Guon skiedkundigen binne op grûn fan 'e Hawaïaanske oerlevering fan betinken dat it in lettere groep lânferhuzers út Tahity wie, dy't om it jier 1000 hinne de kaste fan 'e ali‘i of haadlju op Hawaï yntrodusearre. Oaren wize derop dat der gjin archeologysk bewiis is foar sa'n migraasjeweach dy't ôfkomstich wie fan Tahity.
De lânseigen Hawaïaanske maatskippij karakterisearre him troch in stadige taname fan 'e befolkingsgrutte, sadat úteinlik alle acht gruttere eilannen bewenne rekken. It gewoane folk waard regearre troch pleatslike ali‘i ("haadlju") dêr't ornaris in ali‘i nui ("kening") boppe stie dy't it hiele eilân regearre. Yn 'e twadde helte fan 'e achttjinde iuw klearre de hegemony fan Maui, dat ûnder it regear fan Kahekili II (1765-1794) ferskate oare eilannen ferovere, it paad foar de úteinlike steatkundige ienwurding fan Hawaï.
It hat wol kâns dat Spaanske seefarders de Hawaï-eilannen al yn 'e sechstjinde iuw besochten, twahûndert jier foar de offisjele ûntdekking fan 'e arsjipel. Mei't dêr lykwols gjin goede dokumintearring fan bestiet, wurdt dat troch de measte histoarisy fansiden skood. Sadwaande wurdt it besyk dat de Britske ûntdekkingsreizger James Cook op 18 jannewaris 1778 oan 'e arsjipel brocht, noch altyd rûnom beskôge as de ûntdekking fan Hawaï. Cook, dy't de arsjipel de Sandwicheilannen neamde, kearde yn jannewaris 1779 nei de eilannen werom en fûn doe op it eilân Hawaï de dea by in troch him folslein ferkeard ynskat militêr treffen mei de lânseigen befolking.
Yn 1795 waarden de Hawaï-eilannen troch Kamehameha de Grutte, de kening fan it eilân Hawaï, ûnder syn bewâld feriene, nei't er Kalanikūpule, de lêste kening fan Maui en Oähû, yn 'e Slach by Nu‘uanu ferslein hie. De stifting fan it Keninkryk Hawaï wurdt ornaris datearre fanôf dat foarfal, ek al bleaune de noardwestlike eilannen Kauaï en Niïhau noch fyftjin jier lang selsstannich ûnder it bestjoer fan kening Kaumuali‘i. Kamehameha de Grutte wie de stamheit fan it Hûs fan Kamehameha, dat Hawaï regearre oant de dea fan kening Kamehameha V, yn 1872. Neitiid waarden de eilannen koart regearre troch kening Lunalilo, foar't yn 1874 Kalākua op 'e troan kaam, dy't yn 1891 opfolge waard troch syn suster Lili‘uokalani, de lêste monarch fan Hawaï.
Underwilens hiene har in protte blanken, benammen Amerikanen, op 'e eilannen nei wenjen setten. Yn 't earstoan wiene dat fral sindelingen, dy't de lânseigen befolking ta it kristendom besochten te bekearen. Yn 1824 boekten se in grut súkses doe't se keninginne Ka‘ahumanu, de widdo fan Kamehameha de Grutte, safier krigen dat se har dope liet. Mar fral ûnder it regear fan kening Kamehameha III, de earste kristlike kening fan Hawaï, krigen sindelingen in protte ynfloed en waard ien fan harren, Hiram Bingham I, in prominint keninklik riedshear. Yn 'e twadde helte fan 'e njoggentjinde iuw waard de mearderheid fan 'e Hawaïaanske befolking bekeard ta it protestantisme of it roomsk-katolisisme.
Oare iere blanke besikers fan 'e Hawaï-eilannen wiene fral walfiskfarders en houtsjers, dy't foar it sandelhout kamen. De blanken brochten in protte sykten mei dêr't de lânseigen befolking gjin ymmuniteit tsjin hie, lykas de gryp, mûzels en pokken, en fan gefolgen kromp de Hawaïaanske populaasje yn 'e tachtich jier nei de oankomst fan Cook fan likernôch 300.000 oant net mear as 60.000 minsken. In oare besmetlike sykte dy't Hawaï mei de blanken berikte, wie lepra. Fan 1866 oant 1969 bestie op it ôfhandige Kalaupapa-skiereilân op it eilân Molokaï in leprakoloanje dêr't alle lju dy't oan dy sykte litten, hinne ferballe waarden. Ferskate protestantske en roomske sindelingen giene dêr ek hinne om mank de ferskoppelingen fan 'e Hawaïaanske maatskippij te wurkjen, wêrûnder de Flaamske pater Damiaan de Veuster en de Dútsk-Amerikaanske non Marianne Cope, dy't neitiid beide hillich ferkearre binne.
Tsjin 'e 1840-er jierren begûnen har behalven sindelingen ek blanke keaplju op 'e Hawaï-eilannen nei wenjen te setten, en yn 'e twadde helte fan 'e njoggentjinde iuw waarden der op 'e eilannen grutte sûkerreidplantaazjes oanlein. Dy wiene eigendom fan blanke plantaazje-eigners en waarden bewurke troch lânseigen fjildarbeiders, mei as gefolch dat der in rike blanke elite ûntstie. Hoewol't de Feriene Steaten yn 1842 de ûnôfhinklikheid fan it Keninkryk Hawaï erkend hiene, en de beide lannen diplomatike relaasjes ûnderholden, waard it lânseigen bestjoer fan Hawaï troch Amerikanen net foar fol oansjoen.
Doe't keninginne Lili‘uokalani yn 1893 plannen oankundige foar in nije grûnwet dy't de macht fan 'e blanke elite beheine soe, wie dat foar dyselden oanlieding om by in steatsgreep sels de macht op Hawaï te gripen. Mei militêre stipe fan 'e Feriene Steaten waard begjin 1893 de keninginne ôfset, wêrnei't yn july 1894 (nei in perioade fan provisjoneel regear) de Republyk Hawaï útroppen waard. Wylst de lânseigen befolking ûnderdrukt waard, stjoerden de nije blanke machthawwers oan op anneksaasje troch de Feriene Steaten. Nettsjinsteande alle eardere betsjûgings fan freonskip troch de Amerikanen oan it adres fan 'e Hawaïanen waard de Amerikaanske anneksaasje fan Hawaï op 7 july 1898 in feit, wêrby't de Hawaïanen op snoade wize har eigen lân ûntnadere waard.
Neitiid foarme Hawaï rom sechstich jier lang it Territoarium Hawaï, dat yn 1900 in beheinde foarm fan selsbestjoer krige. Ferskate kearen rûn yn dy snuorje it besykjen fan 'e blanke middenstân om Hawaï as in folweardige steat ta de Amerikaanske Uny talitten te krijen, op 'e non, fanwegen de wjerstân fan 'e rike plantaazje-eigners. Dy fûnen de territoriale status nammentlik handich om't se dêrûnder goedkeape arbeidskrêften út Japan, Sina, Koreä en de Filipinen oanlûke koene, wylst soks foar steaten ferbean wie.
Op 'e iere moarn fan 7 desimber 1941 fierden bommesmiters fan 'e Japanske Keizerlike Marine in ferrassingsoanfal op 'e marinebasis Pearl Harbor en oare Amerikaanske militêre doelen op it eilân Oähû út. Dêrby waarden 21 marineskippen ta sinken brocht of earnstich skansearre en 188 militêre fleantugen ferneatige. Teffens kamen 68 boargers en 2.335 Amerikaanske soldaten en matroazen om, wêrfan't 1.177 ferdronken yn it sonken slachskip de USS Arizona. Fan gefolgen rekken de Feriene Steaten doe aktyf yn 'e Twadde Wrâldoarloch behelle.
Yn 'e 1950-er jierren waard de macht fan 'e plantaazje-eigners brutsen doe't de bern fan 'e Aziatyske ymmigranten dy't sy sels binnenhelle hiene, mearderjierrich waarden en as Amerikaanske steatsboargers it stimrjocht krigen. De Republikeinske Partij fan Hawaï, dy't doedestiden dominearre waard troch de plantaazjehâlders, ferlear de ferkiezings yn it foardiel fan 'e Demokratyske Partij, dy't de status fan steat neistribbe. By in referindum op 27 juny 1959 stimde 94,3% fan 'e befolking fan Hawaï foar lidmaatskip fan 'e Feriene Steaten, en op 21 augustus fan dat jier waard Hawaï as de fyftichste (en oant no ta lêste) steat talitten ta de Amerikaanske Uny.
Fan 'e 1960-er jierren ôf ûntjoech Hawaï him ta in ikoanyske fakânsjebestimming en waard it toerisme de wichtichste pylder fan 'e steatsekonomy. Mei troch de belangstelling fan bûtenlânske toeristen foar sokke saken, kaam der fan 'e 1970-er jierren ôf op Hawaï oandacht foar de lânseigen taal en kultuer fan 'e eilannen. Under de nije steatsgrûnwet fan 1978 waard it Hawaïaansk in offisjele taal, mei in lykweardige status oan it Ingelsk. Teffens waard doe it Buro fan Hawaïaanske Saken oprjochte, in oerheidsynstânsje dy't ta doel hat om 'e lânseigen kultuer te beskermjen en út te dragen. Yn 1993, hûndert jier nei dato, naam it Amerikaanske Kongres de saneamde Untskuldigingsresolúsje oan, wêryn't ekskús makke waard foar de rol dy't de Feriene Steaten spile hiene yn it omsmiten fan 'e Hawaïaanske monargy en ûnôfhinklikheid.
Bestjoer
Hawaï bestiet bestjoerlik út mar 5 countys. De steatshaadstêd, Honolulu, leit yn Honolulu County, dy't it hiele eilân Oähû beslacht. Krekt as alle Amerikaanske steaten wurdt Hawaï bestjoerd troch in steatsregear mei oan it haad de gûverneur. De wetjaande macht is yn 'e hannen fan it Steatskongres fan Hawaï, dat bestiet út 'e Steatssenaat mei 25 sitten en it Steatshûs fan Offurdigen mei 51 sitten. Yn 'e Amerikaanske Senaat wurdt Hawaï, lykas alle Amerikaanske steaten, fertsjintwurdige troch twa senators. Yn it Amerikaanske Hûs fan Offurdigen hat Hawaï, fanwegen syn relatyf lytse befolking, ek 2 sitten.
It politike lânskip fan Hawaï wurdt behearske troch de beide grutte Amerikaanske politike partijen, de Demokratyske Partij en de Republikeinske Partij. Yn presidintsferkiezings stimt Hawaï hast altyd yn mearderheid Demokratysk. De Demokraat Barack Obama, de earste swarte presidint fan 'e Feriene Steaten, is hikke en tein op Hawaï.
Op Hawaï binne noch ferskate oare politike organisaasjes aktyf, wêrfan't de measten in lânseigen Hawaïaansk nasjonalisme útdrage. Guon dêrfan, lykas de Ried foar Lânseigen Hawaïaanske Foarútgong (CNHA) en de Nasjonale Hawaïaanske Organisaasje (NHO) wolle de politike, taalkundige en kulturele rjochten fan 'e lânseigen Hawaïanen binnen it ramt fan 'e Feriene Steaten feilichstelle en útwreidzje. Oaren, lykas In Rop om Ienheid (ACFU), de Gearkomste fan it Hawaïaanske Folk (Ka Lāhui Hawai‘i), Ka Pākaukau, de Naasje fan it Keninkryk Hawaï (KHN) en de Naasje fan Hawaï (NOH) stribje aktyf nei ôfskieding fan 'e Feriene Steaten en weroprjochting fan in ûnôfhinklike Hawaïaanske steat.
Ekonomy
Histoarysk stipe de ekonomy fan Hawaï benammen op lytsskalige lânbou en fiskerij. Yn 'e earste helte fan 'e njoggentjinde iuw wie fierders de walfiskfeart wichtich en ek boskbou op it mêd fan sandelhout. Geandewei de njoggentjinde iuw waarden op 'e measte eilannen grutte sukerreidplantaazjes oanlein, dy't oant fier yn 'e tweintichste iuw ien fan 'e wichtichste pylders fan 'e Hawaïaanske ekonomy bleaune. Dêrnjonken wie ek it kweken fan ananassen (fral op Lanaï) wichtich. Sûnt de 1960-er jierren hat de ekonomy fan 'e steat him lykwols mear diversifiëarre.
Dwersstreekgrienjurkje
De Dwersstreekgrienjurkje (Callophrys avis) is in soarte yn it skaai fan de Elfkes.
Hawaï
Ekonomy
Tsjintwurdich is it toerisme fierwei de wichtichste ekonomyske sektor, dy't foar 24,3% bydraacht oan it bruto steatsprodukt. Op dat mêd is de ynternasjonale lofthaven fan Hawaï, it Honolulu International Airport, fan grut belang, dêr't yn 2007 62,3% fan 'e 7,6 miljoen toeristen oankamen dy't dat jiers de eilannen besochten. It sintrum fan 'e toeristyske yndustry fan Hawaï is Waikiki, in wyk fan Honolulu, dy't bekend stiet om it strân Waikiki Beach. Allinnich al yn Honolulu bringt it toerisme jiers $10 miljard yn 't laadsje. Njonken it toerisme is foar de Hawaïaanske ekonomy ek de hannel wichtich. Datoangeande hat Honolulu him ûntwikkele ta ien fan 'e grutste trochfierhavens fan 'e Feriene Steaten. De Amerikaanske Striidkrêften ûnderhâlde ferskate bases op eilannen hawwe der likernôch 75.000 manskippen stasjonearre. Yn 2009 joegen de Striidkrêften op Hawaï foar $12,2 miljard út.
Demografy
Neffens in offisjele rûzing troch it Amerikaanske Folkstellingsburo (op grûn fan gegevens fan 'e Amerikaanske folkstelling fan 2010) hie Hawaï yn 2014 1.420.000 ynwenners, wat in groei fan 4,4% is yn ferhâlding ta de stân fan saken yn 2010. De befolkingstichtens wie yn 2014 82,6 minsken de km². De grutste stêd fan 'e steat is Honolulu, mei 391.000 ynwenners yn 2010. Alle oare stêden op 'e eilannen binne stikken lytser. De befolking en befolkingstichtens fan 'e acht haadeilannen is sa:
Dwersstreekgrienjurkje
Foarkommen
De flinter komt foar yn Portegal, Spanje en Frankryk. De flinter komt net yn Nederlân foar. De flinter hâldt fan bosken dy’t altyd grien bliuwe. Ek by heide en strewielen is de flinter gauris te finen. De flinter wurdt op dit momint net bedrige.
Hawaï
Etnisiteit
Neffens gegevens fan 'e Amerikaanske folkstelling fan 2010 wie de etnyske opbou fan 'e befolking fan Hawaï doe sa: 38,6% Aziaten; 22,7% blanken; 10,0% lânseigen Hawaïanen en oare Polyneziërs, Melaneziërs en Mikroneziërs; 8,9% Latino's; 1,6% swarten; 0,3% Yndianen; 17,9% oaren of fan mingd etnysk komôf. Dêrmei is Hawaï de iennichste Amerikaanske steat dêr't Aziaten de grutste befolkingsgroep foarmje. Teffens hat Hawaï it heechste persintaazje lju fan mingd etnysk komôf fan alle Amerikaanske steaten.
De folkstelling fan 2010 frege ek neier op etnyske identifikaasje yn, wêrby't men (by mingd komôf) mear as ien etnyske groep oankruse koe. Op basis fan dy gegevens binne de grutste subgroepen ûnder de Aziaten op Hawaï Filipino's (14,6% fan 'e totale Hawaïaanske befolking), Japanners (13,6%), Sinezen (4,0%) en Koreänen (1,8%). Under blanke Hawaïanen wiene de grutste oarsprongsgroepen Dútsers (7,4%), Ieren (5,2%), Ingelsen (4,6%), Portegezen (4,3%) en Italjanen (2,7%). Fan 'e Latino's wiene de grutste groepen Portorikanen (3,2%) en Meksikanen (2,6%). De lânseigen Hawaïanen makken mei mar 80.000 minsken 5,9% fan 'e befolking út; dêrnjonken waarden oare oansjenlike Polynezyske befolkingsgroepen foarme troch de Samoänen (2,8%) en de Tonganen (0,6%).
Dwersstreekgrienjurkje
Rûp
De rûp fret fan de Arbutus unedo (de ierdbeibeam). It wyfke hat in foarkar om de aaikes ôf te setten op jonge blêden fan grutte ierdbeibeammen. Ek oare plantesoarten kinne as weardplant tsjinje lykas de Coriaria myrtifolia en Sarothamnus catalaunicus. De rûpen wurde troch eamels besocht. De soarte hat ien generaasje yn it jier. De rûp fret skermblommigen.
Keninkryk Dumnonia
thumb|250px|Dumnonia It Keninkryk Dumnonia wie in Midsiuwsk Britsk-Keltyske keninkryk dat it hjoeddeistige Devon, Somerset en in part fan Dorset en letter ek hiel Cornwall omfieme. 'Dumnonia' is de Latynske foarm fan it Keltyske Dyfneint. It keninkryk is neamd nei de Dumnonii, in stam dy't dêr al wenne foar de komst fan de Romeinen.
Hawaï
Taal
De offisjele talen fan Hawaï binne it Ingelsk en dêrnjonken, sûnt 1978, ek it Hawaïaansk. De offisjele status fan it Hawaïaansk is lykwols fral symboalysk, wylst foar it bestjoer yn 'e praktyk frijwol inkeld fan it Ingelsk gebrûk makke wurdt. Neffens gegevens fan 'e Amerikaanske folkstelling fan 2000 wie it Ingelsk doe foar 73,4% fan 'e befolking de memmetaal. It Hawaïaansk hat noch mar 2.000 memmetaalsprekkers, al binne der fierders noch 22.000 lju dy't it as twadde taal sprekke.
Oare talen as it Ingelsk dy't op Hawaï sprutsen waarden, wiene yn 2000 it Tagalochsk (5,4%), Japansk (5,0%), Ilokaansk (4,1%), Hawaïaansk (1,7%), Spaansk (1,7%), Koreaansk (1,6%), Sineesk (1,2%) en Samoaansk (1,0%). (Tagalochsk en Ilokaansk binne Filipynske talen.) Fierders wurdt op Hawaï ek it Hawaïaansk Kreoalsk-Ingelsk sprutsen, in kreoalske taal dy't de memmetaal fan in protte lju is en troch in soad oaren as twadde taal sprutsen wurdt. Men fynt dizze taalfoarm yn 'e offisjele statistiken lykwols net werom om't it Amerikaanske regear it as in dialekt fan it Ingelsk beskôget.
Fuotbalferiening Tsjom
Fuotbalferiening Tsjom spilet oan de Smidsreed yn Tsjom. De feriening is 29 juny 1976 oprjochte. De kantine hjit Us Klubhûs
Wijd & Zijd
It wykblêd Wijd & Zijd wie in fergees hûs-oan-hûsblêd dat yn de Súdwesthoeke fan Fryslân ferskynde. Wijd & Zijd waard útjûn troch de NDC Mediagroep. De krante ferskynde op tabloidformaat en hie in oplage fan boppe de 45.000 eksimplaren. De redaksje siet yn Ljouwert. De krante waard ferspraat yn kearnen as Snits, Boalsert, Drylts, Starum, Sleat, Makkum, Koudum en Warkum.
Hawaï
Godstsjinst
Op it mêd fan godstsjinst bestie yn 2000 29% fan 'e befolking fan Hawaï út kristenen, wêrûnder likernôch 19% protestanten en sa'n 10% roomsen (hoewol't oare boarnen it persintaazje roomsen op Hawaï omtrint de 22% rûze). De grutste protestantske denominaasjes wiene de mormoanske Tsjerke fan Jezus Kristus fan de Hilligen fan de Lêste Dagen mei 68.000 leden, de Feriene Tsjerke fan Kristus mei 20.000 leden en de Súdlike Baptistekonvinsje mei 18.000 leden. Ateïsten en agnosten foarmje 51% fan 'e befolking. Oare godstsjinsten binne it boedisme (9%) en it joadendom (0,8%). Alle oare religyen mei-inoar beslane 10% fan 'e befolking.
Klimaat
Hawaï hat in tropysk klimaat, hoewol't temperatueren en nearens der net sa ekstreem binne as yn oare dielen fan 'e tropen, fanwegen de frijwol oanhâldend waaiende passaatwinen út it noardeasten. Simmerdeis leit de temperatuer oerdeis om 31 °C hinne (nachts 24 °C), en by 't winter is de trochsneed temperatuer oerdeis likernôch 28 °C (nachts 18 °C). It meastepart fan Hawaï ken eins mar twa jiertiden: in drûge rite fan maaie oant oktober en in wiet skoft fan novimber oant april.
Rekôrtemperatueren wiene 38 °C, op 27 april 1931 yn Pahala, en –11 °C yn maaie 1979 op 'e top fan 'e Mauna Kea. Op Kauaï leit op 'e eastlike fang fan 'e berch de Wai‘ale‘ale, ien fan 'e wietste plakken fan 'e wrâld, mei in jierlikse delslachhoemannichte fan 11.700 mm. Snie, yn 'e regel net gau assosjearre mei de tropen, falt op Hawaï dochs op 'e heechste bergen (de Mauna Kea en de Mauna Loa en soms op 'e Haleakalā).
Weymouth (Dorset)
thumb|260px|De ferkearsitewaasje yn Dorset Weymouth is in stêd (town) yn it bestjoerlike gebiet Weymouth en Portland, yn it Ingelske greefskip Dorset. It leit oan in smûke baai by de mûning fan de rivier de Wey oan de Ingelske Kanaalkust. De stêd leit 13 kilomer besuden Dorchester en 8 kilometer benoarden it eilân Portland. Yn 2006 wennen dêr 52.950 minsken.
Der wurdt oannaam dat fia de haven fan Weymouth, yn maaie 1348, de pest Ingelân ynkaam is.
Yn 2012 waard dêr it Olympysk syltoernoai hâlden.
Fuotbalferiening Tsjummearum
Fuotbalferiening Tsjummearum spilet oan de De Buorren yn Tsjummearum. De sneonsferiening is oprjochte op 17 novimber 1937.
Johann Wolfgang Goethe-Universiteit Frankfurt am Main
thumb|350px|Kampus Westend: I.G.-Farben-Haus of Poelzig-Bau, juny 2005 De Johann Wolfgang Goethe-Universiteit Frankfurt am Main (Dútsk: Johann Wolfgang Goethe-Universität Frankfurt am Main), of koartwei de Universiteit fan Frankfurt, waard oprjochte yn 1912 en is de grutste universiteit fan Hessen. De universiteit hat sechtsjin fakulteiten.
Fakulteiten
De Universiteit Frankfurt hat 16 fakulteiten:
Swarte See
De Swarte See is in binnensee, dy't ynklamme leit tusken Jeropa en Lyts-Aazje. De Bosporus ferbynt de Swarte See mei de See fan Marmara, dy't op syn beurt fia de Dardanellen yn ferbining stiet mei de Midlânske See. Yn it noarden fan de Swarte See leit it skiereilân De Krim, dat ek grinzet oan de See fan Azov.
De lannen lizzend oan de Swarte See binne Oekraïne, Ruslân, Geörgje, Turkije, Bulgarije en Roemeenje. Yn 'e Swarte See komme fiif grutte rivieren út: de Donau, de Dnjepr, de Dnjestr, de Don en de Kûban.
De namme
De Grykske seefarders út de âldheid tsjutten de Swarte See oan mei Pontos Euxeinos, de Gastfrije See. De Swarte See wie lykwols (wreed)ferneamd om har stoarmen yn de hjerst en winter, dat earder waard de see ek wol Pontos Axeinos neamd, de Ungastfrije See; út benaudens foar de goaden fan de see brûkten de Grykske seelju leaver de eufemistyske namme.
It minne waar yn de kontrei is ek grif de grûnslach fan de Turkske namme Kara Deniz, dêr't de yn de measte moderne talen de gongbere namme "Swarte See" fan ôflaat is.
It oerinnen fan de Swarte See nei de iistiid
Yn de iistiid wie de Swarte See in grut swietwettermar en wie der gjin ferbining mei de Middellânske See. Nei de iistiid ûntstie dizze ferbining. Hoe't dat krekt gien is en wannear, binne ferskate teoryen oer.
List fan planetoïden 6501-6600
Dit is in list fan planetoïden 6501-6600.
Douglas SBD Dauntless
thumb|275px|In Dauntless boppe de USS Enterprise De Douglas SBD Dauntless wie in Amerikaanske dûkbommesmiter yn de Twadde Wrâldkriich. De SBD wie de wichtichste dûkbommesmiter fan de Amerikaanske marine tusken mids 1940 oant neijier 1943, doe't it foar it grutste part ferfongen waard troch de SB2C Helldiver. It tastel hat ek tsjinne by it Amerikaanske leger ûnder de namme A-24 Banshee
Erik-Jan Zürcher
thumb|Erik-Jan Zürcher Erik-Jan Zürcher (Leien, 15 maart 1953) is in Nederlânske heechlearaar Turkse talen en kultueren oan de Universiteit Leien.
Douglas SBD Dauntless
It yn 1940 al wat ferâldere type wie deugdsum en betrouber, mar wol wat stadich en soe út produksje naam wurde; dat gie oer doe't de Japanners Pearl Harbor oanfoelen. Utsein de Helldiver, hat gjin oar type fleanmasine mear Japanske skippen ta sinken broch as de Dauntless.
Erik-Jan Zürcher
Hy studearre Arabysk, Turksk en Nij-Perzysk en hat dêrnei Turksk en Nij-Perzysk dosearre oan de destiidske Katolike Universiteit Nymwegen. Yn 1984 promovearre hy op syn proefskrift ''The Unionist Factor. The Role of the Committee of Union and Progress in the Turkish National Movement (1905-1926)''.
Hy skreau it standertwurk ''Turkey. A Modern History dat troch himsels yn it Nederlânsk oersetten is as Een geschiedenis van het moderne Turkije) en ek yn it Turksk (Modernleşen Türkiye'nin Tarihi'').
Yn juny 2005 krige Zürcher út hannen fan de Turkse ambassadeur Tacan Ildem de Medal of High Distinction, in hege Turkske ûnderskieding. Hy krige dy as blyk fan wurdearring foar syn wittenskiplike publikaasjes oer de Turskske skiednis.
Douglas SBD Dauntless
Apart oan de Dauntless wie de perforearre leiwjuk dy't by it dûken delklapt waard sadat de faasje fermindere en de stabiliteit grutter waard. De grutte bom hong oan in hingsel ûnder de romp dy't krekt foar it smiten nei bûten draaide en sa de bom út de propeller hold.
Erik-Jan Zürcher
Zürcher wie fan 1 april 2008 oant 2012 direkteur fan it Ynternasjonaal Ynstitút foar Sosjale Skiednis (IISG) yn Amsterdam.
Hy is de soan fan Erik Zürcher, âld-heechlearaar yn de skiednis fan East-Aazje oan de Ryksuniversiteit Leien.
Douglas SBD Dauntless
Midway
De Akagi waard swier skansearre, it wapendepot fan de Kaga ûntplofte en de Hiryu baarnde as in fakkel. De Japanners besochten de baarnende Soryu nei Japan te slepen, mar op 7 juny 1942 waard it skip rekke troch in torpedo fan in Amerikaanske ûnderseeër.
Jittik
thumb|Flessen mei krûdejittik
Jittik is in floeistof dy't foar it grutste part út jittiksoer (CH3CO2H) en wetter bestiet; it jittiksoer ûnstiet troch fermintaasje fan alkohol troch jittiksoerbaktearjen (Acetobacter).
It wurdt tsjintwurdich fral yn de keuken by it itensieden brûkt, mar yn it ferline waard dit maklik te krijen mylde soer foar in protte yndustriële, medyske en húshâldlike saken brûkt (it wurdt noch wol brûkt as himmelmiddel en ûntkalker). Jittik kin makke wurde yn flugge en stadige fermintaasjeprosessen. Yn it generaal wurde stadige metoaden brûkt foar de tradisjonele jittiksoarten. It rypjen kin sa wiken as moannen duorje. At 'jittik' ûnder de 4% jittiksoer befettet, mei it neffens de wet gjin jittik hjitte. Dan wurdt it guod oantsjut mei edik. .
Louis Pasteur (1822-1895) wie de ûntdekker fan jittiksoerbaktearjen.
Sûpe
Nammen dy't op de hannel wize binne nammen yn Ljouwert as Suupsteeg, Deinumer en Huzumer Suupmerk; yn Snits de Suupmarkt.
Sûpe wurdt ek brûkt foar iten as
Ek de taal bewiist de bekendheid:
Keppeling om utens
Babeurre
Casey FitzRandolph
Casey FitzRandolph (Madison, 21 jannewaris 1975) is in earder Amerikaansk reedrider.
Hy die njoggen kear mei oan it Wrâldkampioenskip sprint en trije kear oan de Olympyske Winterspullen (yn 1998, 2002 en 2006). Hy waard by dizze kampioenskippen ien kear Olympysk kampioen. Nei de spullen fan 2006 hold FitzRandolph op mei it reedriden op heech nivo.
Adrianus Cosijns
Adrianus Cosijns (Antwerpen, 10 maart 1658 - Kortrijk, 14 maart 1711) wie in jezuyt.
Cosijns waard yn 1694 misjonaris yn Boalsert. Yn 1708 waard er ferballe út Fryslân. Hy skreau in tal kleilieten en moralisearjende gedichten mei histoaryske wearde.
SC Twizel
Fuotbalferiening Twizel spilet oan de Mûnewei yn Twizel. De feriening is oprjochte op 9 juny 1973.
De thúswedstriden wurde spile op “Sportpark De Moune”.
It 1e alvetal spilet sûnt it seisoen 2017/18 yn de tredde klasse saterdei fan it KNVB-distrikt Noard.
Yn it seisoen 2020-2021 binne der 5 senioareploegen aktyf: 3 senioare alvetallen, in frouljusalvetal en in 35+ 7 tal.
Jacob van Leeuwen
Jacob van Leeuwen (Nieuwkoop, 29 april 1787 - Ljouwert, 12 july 1857), wie griffier fan it Provinsjaal Gerjochtshôf en argivaris-bibliotekaris fan de Provinsje Fryslân. Van Leeuwen wie mei-oprjochter fan 'e stúdzjerûnte Constanter.
Omgong fan Spanje
De Omgong fan Spanje (Spaansk: La Vuelta, ek wol ôfkoarten oant Vuelta) is in hurdfytswedstryd yn Spanje. De omgong, is yn fan de trije Grutte Omgongen yn it hurdfytsseizoen, en wurdt sûnt 1995 yn de hjerst yn etappen troch gâns Spanje fytst. De oankomst is faaks yn Madrid. De Omgong fan Spanje waard foar it earst ferriden yn 1935 en wurd nei in tal rûzige jierren sûnt 1955 alle jierren organisearre.
Skiednis
De Omgong fan Spanje waard foar it earst hâlden yn 1935 en sûnt 1955 jierliks en rint trije wike lang yn in wikseljende rûte troch Spanje. By it alderearste omgong yn 1935 moasten 50 hurdfytsers in rûte fan 3411 km ôflizze ferdield oer 14 etappes, mei in gemiddelde fan mear as 240 km de etappe. It waard ynspirearre troch it sukses fan de omgongen yn Frankryk en Itaalje.
De ronde waard oarspronklik hâlden yn de maitiid, meastentiids ein april, mei in pear edysjes yn juny yn de jierren fjirtich. Yn 1995 waard de race lykwols ferpleatst nei septimber om direkte konkurrinsje mei de Omgong fan Itaalje, dy't yn maaie hâlden waard, te mijen. mar de omgong fan 2020 begûn yn oktober fanwegen de Koroana-pandemie.
Meastentiids omfettet de rûte maksimaal trije tiidritten en in oantal berchetappes. Sûnt 1994, en faak dêrfoar (lykas yn de earste edysjes), einige de Omgong fan Spanje yn de Spaanske haadstêd Madrid, hoewol't Bilbao (yn de jierren fyftich) en San Sebastián (yn de jierren santich) lange tiid beide weromkommende finishstêden wiene. Nei Madrid diele trije stêden it twadde plak foar de measte Omgong fan Spanje-starts: Gijón, Bilbao en ien kear finishplak Jerez de la Frontera. Yn 1997 sette de Omgong fan Spanje foar it earst útein yn it bûtenlân, yn Lissabon, Portugal. De alderearste Omgong fan Spanje dy 't bûten it Ibearysk skiereilân begûn, fûn plak yn 2009, doe't de Nederlânske stêd Assen gasthear wie fan de start fan de 64e Vuelta.
Yn 1999 waard foar it earst de Alto de l'Angliru yn Astuerje beklommen, dy't 1573 meter oer 12,9 km omheechgiet mei hellingen oant 23,6 persint, wêrtroch't it ien fan de meast steile beklimmingen fan Jeropa is.
Yn 2011 wûn Grinzer fan Frysk komôf Bauke Mollema it punteklassemint.
thumb|center|500px|Start fan de Omgong fan Spanje 2009 yn Assen
Truien
Yn de Omgong fan Spanje is der yn de rin fan de jierren in protte wikseling fan truien west. Fanôf 2009 fytst de lieder yn it punteklassemint yn in griene trui, en fanôf 2010 de lieder yn it algemiene klassemint in in reade trui en de lieder fan it berchklassemint yn in blauwe boltsjestrui.
Klasseminten
thumb|right|150px|De Reade trui Njonken de oerwinnings yn de etappen wurdt yn de Omgong fan Spanje ek striden om ferskate klasseminten. Der is in klassemint foar de bêste ploech, foar de bêste klimmer (blauwe boltsjestrui), foar de bêste sprinter (griene trui), en fansels foar de fytser dy't oer de hiele omgong it minste tiid brûkt (reade trui). De reade trui waard as trui yn 2010 ynfierd.
Measte oerwinningen
4x 3x
Berchklassemint
thumb|right|150px|Blauwe Boltsjestrui It berchklassemint yn de Omgong fan Spanje is in njonkenklassemint wêrby 't de hurdfytsers punten krije by de trochkomst op in tal berchtoppen. It klassemint bestiet sûnt it begjin fan de Omgong fan Spanje (1935). Troch de jierren hinne binne ferskate kleuren truien brûke, wêrûnder grien, oranje en read. Fan 2010 ôf is de trui in fariant op de bollestrui út de Omgong fan Frankryk, mar dan binne de reade stippen ferfongen troch blauwe.
Punteklassemint
thumb|right|150px|De Griene Trui
Ploegeklassemint
thumb|right|150px|Giel rêchnûmer It giele rêchnûmer is it nûmer dat droegen wurdt troch liedende ploeg yn de Omgong fan Spanje. Sûnt 2005 wurdt striden om it ploegeklassemint. Foar it ploegeklassemint wurde de totale tiden fan de bêste 5 hurdfytsers fan in ploeg byinoar opteld. De ploeg dat dêrby de rapste tiid hat is de klassemintslieder.
Fryske Dielnimmers
In tal Friezen hat meidien oan de Omgong fan Spanje. Yn 1991 wie Gerrit de Vries de earste. Pieter Weening hat oant no ta (2022) mei fjouwer dielnimmings tusken 2004 en 2012 it faakst meidien oan de Omgong fan Spanje.
Boppebuorren
Boppebuorren is in buorskip yn de gemeente Súdwest-Fryslân. Boppebuorren leit krekt benoardwesten it doarp Koudum, dêr't er ek ûnder falt. De plaknamme soe ôflaat wêze kinne fan it feit dat er benoarden, boppe, Koudum leit. Lang hat er frij los lein fan Koudum, mar sûnt de ein 20e iuw hat er mear ferbining mei it doarp middels mear bewenne diken dy't it doarp en de buorskip ferbine. Boppebuorren wurdt dêrom net altiten mear as in buorskip sjoen, mar mear as in buorren oan de râne fan it doarp Koudum.
Syrus de Grutte
Syrus II (Aldperzysk: 𐎤𐎢𐎽𐎢𐏁, Kūruš; Nijperzysk: کوروش, Kūruš; ±600 f.Kr. of ±576 f.Kr. – 530 f.Kr.), better bekend as Syrus de Grutte of Syrus de Aldere, en yn 'e Bibel Koaresj neamd, wie in Perzysk kening en de stifter fan it Achaimenidyske Perzyske Ryk. Under syn regear, fan 559 f.Kr. ôf, wreide Perzje him út oant it alle eardere beskavings fan it Heine Easten omfette, mei grinzen dy't fan 'e Bosporus oant Ynje en fan 'e Sinaï oant de Kaukasus en Sintraal-Aazje rikten. It iennichste wichtige ryk fan it Midden-Easten dat er net ferovere, wie Egypte, en it iennichste dat him dat belette, wie syn dea op it slachfjild oan 'e rivier de Syr Darja, yn 530 f.Kr.
Syrus de Grutte wurdt beskôge as de grûnlizzer fan 'e nasjonale identiteit fan it hjoeddeisk Iraan. Fan him is ek de saneamde Syrussylinder oerlevere, dy't wol beskôge wurdt as in iere minskerjochteferklearring. Hy is hjoed de dei yn 'e Westerske wrâld it bekendst, om't er yn 538 f.Kr., nei syn ferovering fan it Babyloanyske Ryk, in ein makke oan 'e Babyloanyske Ballingskip, sa't op ferskate plakken yn 'e Bibel fernijd wurdt, en de Joaden tastie en sels oanmoedige om werom te kearen nei harren heitelân. Mei dêrtroch oardielet de skiednis hiel geunstich oer him. Foar syn tiid fierde er in tige liberaal bewâld en hy wie ferdraachsum foar oare godstsjinsten oer, wat him úteinlik de bynamme "de Grutte" opsmiten hat.
Jonkheid
Ynsafier't bekend is, is Syrus de Grutte itsij berne yn 600 of 599 f.Kr., itsij yn 576 of 575 f.Kr. Oer syn jonkheid is net in protte mei wissichheid te sizzen, al besteane der ferskate legindaryske ferslaggen, wêrûnder ien fan 'e Grykske histoarikus Herodotus fan Halikarnassus, dy't in ferhaal fertelt fan in prins dy't tige jong ûntfierd wurdt en yn 'e bergen grutbrocht wurdt troch pleechâlden om dan as folwoeksene werom te kearen en syn erfskip op te easkjen. Dy stoarje heart ta in hiel sjenre fan soksoarte teltsjes, mei dêrûnder bgl. it ferhaal fan Remus en Romulus en de stifting fan Rome, en ek de leginde fan Oidipoes (sjoch: Kening Oidipoes). Der sil miskien in kerltsje fan wierheid yn sitte, mar it is dreech om te witten wat men der krekt fan leauwe moat.