cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Wetterpolo op de Olympyske Simmerspullen 2012
De Olympyske Simmerspullen 2012 fan de XXXe Olympiade waarden fan 27 july oant en mei 12 augustus 2012 hâlden yn Londen, de haadstêd fan Grut-Brittanje. Londen wie de earste stêd dy't foar de trêde kear de Spullen organisearje mocht. Earder hiene de Spullen fan 1908 en 1948 dêr ek plak. It wetterpolo hie plak yn de Water Polo Arena.
Ragtime
thumb|''[[Scott Joplin]] Ragtime is in letnjoggentjinde-iuwske Amerikaanske muzykfoarm, dy't skaaimerke wurdt troch synkopyske meldij en begelieding. Ragtime is ien fan de muzikale boarnen fan de jazz. Ragtime mei lykwols sels net as jazz beskôge wurde. It gie oan de jazz foarôf. Wol binne rags faak yn troch orkesten fan âlde styl jazz spile. Ek yn de jazzrevivalperioade yn de fyftiger jierren út de 20e iuw wie de muzyk út de Ragtime perioade faak te hearren, bewurkke foar dixielandorkest. Yn Europa hat benammen de Ingelsman Chris Barber him sterk ynsetten foar de Ragtime, troch mei syn dixielandorkest faak muzyk út de Ragtime perioade te spyljen.
Ragtime is oarspronklik allinnich makke foar piano. Ragtime stiet yn twakwartsmaat. Letter binne ek wol bewurkings foar blaasorkest makke, ek noch foardat de jazz yn ûntwikkeling kaam. De ferneamdste ragtime-komponisten wienen Scott Joplin, James Scott en Joseph Lamb. De no wrâldwiid bekendste komposysje is de Maple Leaf Rag. Yn Nederlân is de rag The Entertainer it bekendst wurden, troch de film The Sting.
Trivia
Ragtime is ek de titel fan in bekend boek fan de Amerikaanske skriuwer E.L. Doctorow.
Jan Pyt Janzen
Jan Pyt Janzen, eins Jan Pieter Janzen (Easterbierrum, 9 april 1945 – Goutum, 21 july 2005), wie in fertsjinstlik Frysk publisist, learaar en histoarikus, dy't yn syn rjusidige karriêre in grutte bydrage levere oan 'e Fryske literatuer en skiedskriuwing. Njonken syn deistich wurk as dosint oan in middelbere skoallemienskip te Ljouwert, dêr't er o sa fan hold, siet er yn in ferskaat oan tydskriftredaksjes en bestjoeren en skreau er stikjes en kollums foar û.m. de literêre blêden De Strikel en Trotwaer en foar de Ljouwerter Krante. Ek skreau er en wurke er mei oan in stikmannich skiedkundige útjeften.
Komôf
Jan Pyt Janzen waard berne op 9 april 1945 te Easterbierrum, yn wat doe noch de gemeente Barradiel wie. Hy wie de jongste fan fjouwer bern yn de húshâlding fan Sietze Sjoerds Janzen (1914-1995) en Gerbentje Janzen-Ruim (1914-2011), mei twa âldere susters (Wapke en Rigtsje) en ien broer (Durk). Ek wied er in neef fan 'e keunstner Sjoerd Dirk Janzen, en in neef fan 'e heit fan 'e oersetter Willem Sjoerds Janzen.
De heit fan Jan Pyt Janzen hie eins graach boer wurde wollen, krekt as syn eigen heit, Sjoerd Willems Janzen (1881-1930), mar hy wie de achtste út in húshâlding mei trettjin bern en groeide op yn 'e krisisjierren, dat dêr bestie gjin mooglikheid ta. Sadwaande fûn er wurk by de k.y. en besocht er op alderhanne manearen wat by te fertsjinjen, bgl. mei skieppehâlderij en de hannel yn fioeltsjesied, wylst syn frou Gerbentsje yn 't earstoan yn 'e buorren fan Easterbierrum in winkeltsje hie mei in grut ferskaat oan keapwaar, fan âldeklonje oant grauwe earte. Letter ferfear it gesin nei Tsjummearum, dêr't Jan Pyt Janzen fierwei it grutste part fan syn bernetiid trochbrocht.
Wurkpaad
Hoewol’t syn oplieding eins rjochte wie op it ûnderwiis, krige er nei syn ôfstudearjen in stêffunksje by de Fryske Kultuerried. Dêr bedarre Janzen op 'e ôfdieling foarmings- en ûntwikkelingswurk, dêr't doedestiden oan it Frysk mar in tige lyts bytsje omtinken jûn waard. Janzen fûn dat dat mis wie en miende boppedat dat hy it him net permittearje koe om mei sa'n baan sels grutdiels ûnwittend te bliuwen fan syn memmetaal. Dêrom abonnearre er him op alle Fryske tydskriften dy't der doe wiene en learde er himsels Frysk te skriuwen. Op dy manear kaam er ek yn kontakt mei de Frysk-literêre wrâld en sa rekke er behelle yn it organisearjen fan 'e earste boeke-sutelaksje yn 1972.
Nei in jier as wat benammentlik op it organisatoaryske mêd warber west te hawwen, begûn er syn fak, skiednis, te missen, en boppedat fûn er syn wurk by de Kultuerried te abstrakt, te fierôfsteand fan 'e deistige praktyk. Sadwaande griep er daliks syn kâns doe’t der him yn 1974 in gelegenheid foardie om 'e oerstap nei it ûnderwiis te meitsjen. Hy waard learaar skiednis, en letter ek maatskippijlear en kulturele en keunstsinnige foarming, oan 'e Stedelijke Scholengemeenschap Leeuwarden (SSG). Nei ferskillende fúzjes waard dy skoalle úteinlik ûnderdiel fan it Piter Jelles-kolleezje. By it fiifentweintichjierrich bestean fan 'e SSG, yn 1993, wie Janzen skriuwer en einredakteur fan it jubileumboek Maar binnen heerst een warme en dynamische sfeer, dat it skoalbestjoer oanbean waard. Yn it learaarskip koe Janzen alhiel syn aai kwyt, dat hy hat 31 jier oan deselde skoalle ferbûn west.
Priveelibben
Janzen troude op 3 july 1969 mei Franciska Zetteler (1947), mei wa't er twa soannen krige, Willem Frederik (1972-1991) en Gerben (1976). Dit houlik rûn ûnferwachts stikken nei't harren âldste soan, dy't psychyske problemen hie, yn 1991 in ein oan syn libben makke troch yn it tou te gean. Letter krige Janzen in relaasje mei Gryt van Duinen, bekend as presintatrise en programmamakster by Omrop Fryslân. Mei har wenne er goed tsien jier gear yn Goutum.
Ferstjerren
Jan Pyt Janzen rekke yn it foarjier fan 2005 slim siik en moast doe syn wurk deroan jaan. Hy bea syn kollega’s op it Piter Jelles it boekje Het is mooi geweest oan, in samling fan eigenskreaune stikken oer it ûnderwiis, mei in oan syn libbenspartner Gryt van Duinen diktearre wurd fan ôfskie; hy wie doe al te siik om it noch sels oerbringe te kinnen. Janzen stoar op 21 july fan dat jier te Goutum oan 'e gefolgen fan kanker. Hy wie sechstich jier.
Skriuwwurk
Njonken syn wurk as learaar bleau Janzen ek altiten aktyf as histoarikus. Yn dy hoedanichheid skreau er bgl. in artikel oer de politisy Schermerhorn en Suurhoff. Teffens wurke er (yn 'e mande mei û.o. kollega's as Meindert Schroor, Goffe Jensma en Yme Kuiper) mei oan it boek De Geschiedenis van Friesland, wêrfoar't er haadstik 9, titele Politiek en Bestuur na 1917 skreau. Op it mêd fan 'e besettingstiid, ûnder de Twadde Wrâldoarloch, ferskynde yn 1986 fan syn hân in bydrage yn 'e bondel Tussen Goed en Fout, mei de titel De oorlog in Friesland te boek. Sels omskreau er dat stik as it jaan fan in yndruk oer de skiedskriuwing oangeande besetting en befrijing mei in sydspronkje nei de Fryske literatuer. Dit wie de earste yn in lange rige ferhannelings dy't Janzen ditoangeande op skrift stelde; yn 1996 publisearre er in stikmannich artikels oer itselde ûnderwerp ûnder de titel De oarloch en gjin ein.
Janzen hie al yn syn HBS-tiid niget oan literatuer, en it ferskynsel boek yn it bysûnder. Syn belangstelling foar de Fryske literatuer waard noch fuortsterke yn 'e tiid dat er by de Kultuerried wurke en himsels Frysk skriuwen learde troch fral in hiel protte Frysktalige tydskriften te lêzen. Hy fernuvere him doe oer it grutte ferskil yn kwaliteit dat de blêden leveren. Al rillegau droech er sels stikken oan yn 'e foarm fan fraachpetearen mei skriuwers dy’t mei skriuwen opholden wiene. Dizze ynterviews, dy't er tegearre mei syn lettere libbenspartner Gryt van Duinen útfierde, ferskynden yn Alternatyf.
Yn datselde blêd krige er ûnder de skûlnamme D.E. Mus in rubryk mei de namme Stikken en Brokken, wêryn't er nijtsjes en nuveraardichheden út 'e wrâld fan keunst en kultuer behannele. Letter krige er in soartgelikense rubryk yn it moanneblêd De Strikel, dêr't ek de measte fan syn histoaryske stikken yn ferskynd wiene en dêr't men him doe al gaueftich fersocht om in sit yn 'e redaksje yn te nimmen. Fan 1974 oant 1990 makke Janzen diel út fan 'e redaksje fan De Strikel en ek neitiid bleau as stikjeskriuwer oan it blêd ferbûn oant de opheffing derfan yn 1995. Dêrnei krige er in kollum yn it tydskrift Trotwaer, dêr't er yn 1996 yn 'e redaksje kaam en wêrfan't er yn 1998 einredakteur waard. Troch syn ynbring feroare Trotwaer fan in útslutend literêre publikaasje yn in blêd mei in bredere opset; sa kamen der ek aktuële en bekommintarisearjende stikken yn te stean en waard der tenei teffens omtinken jûn oan byldzjende keunst, muzyk en toaniel.
Yn 2002 waard Trotwaer as literêr katern ûnderdiel fan in nij, algemien kultureel moanneblêd, dat ferskynde ûnder de titel De Moanne. Janzen bleau dêr in goed jier einredakteur fan, mar stapte úteinlik op fanwegen ûniennichheid mei de útjouwer oer syn fergoeding. Likegoed wie dat konflikt foar him gjin reden om net mear yn it blêd te publisearjen. Fan dy tiid (2003) ôf skreau er ek in twawyklikse kollum foar de Ljouwerter Krante, mei as titel lân.see, wêryn't er op 'e nij de lêzers op 'e hichte hold fan wederwarichheden op it mêd fan skiednis en kultuer. Lân.see ferskynde oant april 2005.
Hoewol’t "jpj", sa't er syn stikken faak ûndertekene, yn 'e Frysk-literêre wrâld in wichtige rol spile as kronykskriuwer en "oanjager", hat er sels nea it ferlet field om in bydrage oan 'e eigentlike literatuer te leverjen, oars as it stimulearjen fan oaren om te skriuwen. Wol hat er in grut ferskaat oan stikken skreaun foar de blêden wêrfan’t er yn 'e redaksje siet. In samling fan dat skriuwwurk is gearfandele yn 'e yn 2001 útkommen bondel ''En gjin ein. Stikken en stikjes (1972-2000)''.
Oare Aktiviteiten
Janzen hat ek lange jierren redaksjeskriuwer fan De Vrije Fries west, it wittenskiplik jierboek fan it Frysk Genoatskip. Dêrnjonken wied er ferskate kearen foarsitter op de Skriuwersbounwykeinen op Koartehimmen, en hat er tal fan kearen foarumlieder of presintator west op literêre jûnen. Hy wie bestjoerslid fan it Skriuwersboun, de Stifting It Fryske Boek en it Frysk Letterkundich Museum en Dokumintaasjesintrum, lid fan 'e Fryske Akademy en siet yn in ferskaat fan sjuerys fan literêre prizen, û.m. fan 'e Gysbert Japicxpriis. Teffens fersoarge er tusken 1989 en 1994 foar Omrop Fryslân it radioprogram "Kronyk", dêr't er it lûdsargyf foar trochsocht nei opnamen fan 1946 ôf, dy't er dan presintearre yn harren histoaryske ramt.
Warstein
Plakken yn de gemeente Warstein
De gemeente Warstein bestiet njonken Warstein út de neikommende plakken.
Skiednis
Op it plak dêr't it hjoeddeiske Warstein leit, wennen yn 'e prehistoarje al minsken.
Yn 'e 14e iuw ûntstie it hjoeddeistige stedsje om lytse izerertsminen hinne en de op 'e stêdsberch lizzende tsjerke (de hjoeddeiske Alde Tsjerke). Wat westlik lei earder al in delsetting, dy't earst Warstein, letter Altenwarstein hiet. It stedsje hie oant de midden fan de 19e iuw in bytsje bloei troch de izerertswinning en troch de mooglikheid om it izer fuortendaliks te smeien ta alderhande produkten. Der binne in protte beken, dêr't troch wetterkrêft oandreaune mûnen bestean koene, en der is genôch bosk, dus brânhout foar de smidse. Ek waard it hout nei oare plakken útfierd. Sa koe Warstein sels in moai skoft lid wêze fan 'e Hânze.
Yn 1753 waard yn it sintrum fan Warstein in bierbrouwerij oprjochte. It haadkantoor sit hjoed-de-dei noch altyd yn it sintrum fan Warstein, mar de brouwerij sels stiet in lyts eintsje bûten de stêd.
Yn 1802 waard de âlde stêd teheistere troch in grutte stedsbrân. In pear hûndert meter fierderop ûntstie yn de rin fan de 19e iuw in nij stedshert om de nije katolike St. Pankratius tsjerke. Om 1850 hinne ferpleatste de metaalyndustry him nei it Ruhrgebiet. In pear lytse spesjalisearre metaalbedriuwen bleaune al bestean.
Ynfrastruktuer
Troch Warstein rint de rykswei 55. De 55 rint fan noard nei east en ferbynt de stêd yn it noarden mei Belecke en de A44 en yn it suden mei de A46 en Meschede. Sûnt 1975 is der gjin treinferkear mear foar persoanenferfier; it spoar troch Warstein wurdt inkeld noch brûkt foar it frachtferfier. De RLG fesoarget it busferfier yn de stêd en ferbynt Warstein mei Soest, Lippstadt en Meschede.
Bysûnderheden fan de stêd
Haus Kupferhammer is in 18e-iuwsk kastieleftige filla, yn de filla is hjoed-de-dei it stêdsmuseum festige en is yn it wykein iepen foar besikers.
De Alde Tsjerke op de stedsberch, wijd oan de hillige Pancratius, datearret út 1237 en is om 1700 hinne foarsjoen fan in nij ynterieur yn barokstyl.
De katolike St. Pankratius tsjerke mei kariljon oan de Markt yn Warstein is boud yn 1853 nei de grutte stêdsbrân fan 1802.
Yn 'e buert fan de âlde tsjerke is de Bullerteich ien fan de wetterboarnen fan it Sauerlân.
Fiif km eastlik fan Warstein, tusken Warstein en Hirschberg yn, leit de dripstiengrot Bilsteinhöhle. Om dizze höhle hinne is in wyldpark ûntstien.
Alle jierren wurdt der op it terrein fan de bierbrouwerij in grut ynternasjonaal ballonfeest organisearre ûnder de namme Montgolfiade.
Op it terrein fan it psychiatrysk sikehûs stiet in yn 1985 boude kapel as monumint ta neitins oan de bewenners fan it sikehûs dy't de Twadde Wrâldkriich net oerlibbe ha.
Jan Wildens
thumb|right|300px|Jan Wildens, Winter Lânskip mei Jager, 1624. Jan Wildens (* Antwerpen, 1585 - † dêre, 1653) wie in Flaamsk lânskipsskilder yn it Antwerpske Sint. Lucasgilde fan 1604 ôf.
Wildens hie yn de lear west by Pieter Verhulst foar't er begûn yn de studio fan Rubens. It is yn dy studio dat er syn meast bekende lânskippen skildere hat. Hy arbeide dêr fan 1616 oant 1620. Yn 1613 makke er in stúdzjereis nei Itaalje. Fan ferskaat wurk fan Rubens hat Wildens de eftergrûn makke. Dêrjonken wurke er ek foar ferskillende oare keunstners, sa as:
De earste lânskipseftergrûnen foar Momper en Brueghel wiene skildere út fûgelperspektyf wei. Mei troch Italjaanske ynfloeden en it wurk yn de studio fan Rubens feroare dat stadichoan yn in leger perspektyf en waarden de kleuren mear dôver. De ynfloed fan Rubens is ek werom te finen yn eleminten as boeretaferielen en grutte beammen. Wildens stoar yn 1653 yn Antwerpen.
Turfrûte
thumb|right|300px|Opsterlânske Kompanjonsfeart op De Gordyk De Turfrûte is in toeristyske farrûte yn súdeast Fryslân en oanbuorjend Drinte en Oerisel.
Rûte
De turfrûte giet troch in part fan de fearten dy't troch turfwinning ûntstean binne, benammen dy fearten dy't noch yn orizjinele steat binne, en dêrtroch beskikber foar de plezierfeart. De rûte hat trije farianten.
Noardwest-rûte
Oan de lange rûte kin noch in stik tafoege wurde. Yn dat gefal moat net de Nije Pompsleat naam wurde.
Aldwei
De Aldwei is in feart yn de gemeente Ljouwert. De feart rint yn De Alde Feanen fan it Izakswiid nei de Lange Sleat west fan Earnewâld.
De namme Aldwei jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Oudewegstervaart.
Hans Willem fan Randwijck
Hans Willem fan Randwyk (Ksanten, 6 april 1581 - 1629) wie in soan fan Floaris (troch Spaanske ruters út de besetting fan Meurs, ûnder Camillo Sachini bûten Gennep fermoarde 3 juny 1588) en fan Mechteld fan Boeckholt.
Hy wie luitenant-kolonel en kapitein yn tsjinst fan de Steaten. Nei it einigjen fan it Bestân dienen streupende Spanjerts út de garnizoenen fan Oldenzaal, Grol en Lingen in ynfal yn Fryslân (1622), dêr't se lykwols tusken Aldskoat en It Hearrenfean troch it manmoedich gedrach fan de Fryske kapiteins Bootsma, Eysinga en Donia weromdreaun waarden. Wyls lichten de kolonels fan Randwyck en Nicolaas Schmelsing (in Eastenryksk ealman yn steatetsjinst) út de garnizoenen fan Swol, Dimter en Sutfen kriichsfolk en lutsen dêrmei de weromsleine Spanjerts temjitte. As ferhastiging en krêftebesparring lieten se de manskippen op weinen ride. Se stuiten by Ommen op de Spaanske bindes, dreaunen se foar har út, omsingelen se op it tsjerkhôf fan neamd plak en needsaken har ta oerjefte. De finzennimming fan om-ende-by 1000 man makke foarearst in ein oan de streuptochten yn dizze kontreien. Yn de Mémoires de Fr. H. wurdt it getal kriichsfinzenen 1200, - by Aitzema lykwols op 800 man en 70 hyns steld.
Hans Willem boaske yn 1615 Margriet fan Straelen († 1 jannewaris 1626), dochter fan Arend en fan Geertruyd fan Beringen. Ut dat houlik kamen fjouwer bern, dêr't twa fan jong stoarn binne.
Karel de Keale
200px|thumb|right|Karel de Keale (út syn psalmboek) thumb|Denier fan karel de Keale thumb|Karolingyske Ryk yn 876, dêr't Karel de Keale syn besit yn oranje kleurd is Karel de Keale (Frânsk: Charles le Chauve) (Frankfurt am Main, 13 juny 823 - Avrieux (Savoaye), 6 oktober 877) wie kening fan West-Frânsje, it westlik diel fan it Frankyske Ryk.
Skiednis
Karel hie syn erfenis net sûnder stjit of slach krigen. Syn healbruorren Loadewyk de Dútser en Lotarius I moasten nei de dea fan Loadewyk de Fromme yn 840 bestriden wurde. Yn 842 sluet hy mei Loadewyk de Dútser de Eed fan Straasburch tsjin Lotarius.
Yn 860 besocht Karel om 'e nocht de besittings fan de soan fan Lotarius, Karel fan Provence te feroverjen, mar waard ferslein. Karel krige nei de dea fan Lotarius syn opfolger, Lotarius II fan Loataringen, yn 870 (Ferdrach fan Meerssen) ek noch in diel fan dy syn Middenryk.
Karel de Keale troude yn 842 mei Ermentrudis fan Orléans en yn 870 mei Richildis, dochter fan Bivinus fan Metz, beiden út Frankyske huzen. Twa fan syn bern út it earste houlik oerlibben him: Loadewyk de Stammerder, dy't him opfolge, en Judith fan West-Frânsje.
Judith waard om krysttiid 861 yn Senlis skaakt troch de earste greve fan Flaanderen, Boudewyn I mei de Izeren Earm. Fermoedlik flechten se nei it Kastiel fan Rumbeke, letter fia Loataringen sels nei Rome. Hy boaske har in jier letter yn Auxerre, nei tuskenkomst fan de paus, en lei dêrmei de grûnslach fan it Greefskip Flaanderen.
Yn 864 furdige Karel it Edikt fan Pîtres út.
Houlik en bern
Karel boaske mei Ermentrudis, dochter fan Odo I, greve fan Orléans, yn 842. Hja ferstoar yn 869. Yn 870, boaske Karel mei Richildis fan de Provâns, dy't fan in aadlike famylje út Loataringen kaam. Bern mei Ermentrudis:
Bern mei Richildis:
Wrakseljen op de Olympyske Simmerspullen 1972
De Olympyske Simmerspullen fan de XXe Olympiade waarden yn 1972 hâlden yn it Westdútske München. It wrakseljen waard hâlden yn de Messegelände Hall 14, Judo- und Ringerhalle.
Pjotr Anjou
Pjotr Fjodorovitsj Anjou (15 febrewaris 1796 - 12 oktober 1869) wie in Russyske Arktysk ûntdekkingsreizger en admiraal. As luitenant waard er hjitten om de kust fan Sibearje te ferkennen en te beskriuwen (1820). Hy en syn assistinten (P.Ilyin, Ilja Berezjnitsj, en A.Figoerin) beskreaunen de kustline en de eilannen tusken de mûning fan de rivieren Olenek en Indigirka en makken in kaart fan de Nij Sibearyske Eilannen. Yn 1825-1826 wie Anjou belutsen by de beskriuwing fan de noardkust fan de Kaspyske See en de noardeastkust fan it Aralmar. Hy ûnderskiede him as luitenant op it slachskip 'Gangoet' yn de Slach fan Navarino.
Letter wie er hjir en dêr kommandant en tsjinne ek by administrative- en wittenskiplike ûnderdielen fan de Russyske Admiraliteit. Ien fan de eilannegroepen yn de Nij Sibearyske Eilannen hat syn namme krigen (de Anjou-eilannen).
Deensk
It Deensk (dansk) is in Noardgermaanske taal mei likernôch 5.5 miljoen sprekkers. It is de taal fan hast alle Denen en de ienige offisjele taal fan Denemark. Op de Faeröer, Grienlân en yn it noarden fan Sleeswyk-Holstein wenje Deensktalige minderheden.
Yndieling
De skifting tusken de Noardgermaanske talen, de Westgermaanske talen is bard om de tiid fan it Grutte Folkeferfarren hinne. Dêr't de Westgermaanske dialekten al gau útwaaiden yn hieltiten slimmer ûnderling te begripen talen, bleauwen Noardgermaanske talen lang yn ien taal by elkoar; dy taal wurdt it Aldnoarsk neamd. Binnen dat Aldnoarsk wie in dúdlike skieding te meitsjen tusken it Aldwestnoardsk en it Aldeastnoardsk. Ta de westlike groep hearden de foarrinners fan it Noarsk en Yslânsk; it lettere Deensk en it Sweedsk foarmen de eastlike groep. Yn de rin fan de iuwen groeiden de dialekten út ta de hjoeddeistige Skandinavyske skriuwtalen. De talen hawwe wol deselde ûntwikkeling trochmakke. As der in fernijing trochfierd waard yn it iene lân dan barde dat ek al gau yn it oare lân. Dêrom binne it Deensk, Noarsk en Sweedsk ûnderling noch goed te ferstean en is der sprake fan in dialektkontinuum. De skriuwwize fan it Bokmål, ien fan de beide Noarske skriuwtalen, stiet it tichstby de Deenske skriuwtaal.
Wylst it Nederdútsk in protte ynfloed hân hat op it Deensk, bestiet der hjoed-de-dei in hurde taalgrins mei it Dútsk/Nederdútsk.
Taalgebiet & status
Op de Faeröer hat it Deensk, neist it Faeröersk, de status fan twadde amststaal. Op skoallen is it Deensk in ferplicht skoalfak. Der wenje sa'n 1.500 Deensktaligen op de Faeröer eilannen
Frouwepoartsbrêge
De Frouwepoartsbrêge is in yn 1933 - 1934 boude baskulebrêge oer de westlike stedsgrêft yn Ljouwert. De brêge is in ryksmonumint. Dêr siet earst in draaibrêge út de 19e iuw, dy't sawat op it plak fan de bûtenpoarte fan de eardere Us Leaffroupoarte lei. De brêge fan no is ûntwurpen yn ekspresjonistyske styl troch Justus Zuidema (1890-1970), stedsarsjitekt fan Ljouwert. Oan de eastkant hat it bouwurk in achthoekich brêgewachtershûske.
Deensk
Taalgebiet & status
Op Grienlân spilet it Deensk noch in rol yn it ûnderwiis en by de Deenske ymmigranten dy't der wenje. Yn 2009 ferlear it Deensk syn status as amtstaal, it Grienlânsk is sûnt dy tiid de iennichste amtstaal. Sa'n 12% fan de ynwenners fan Denemark is fan Deenske komôf, mar it is net krekt bekend hoe grut oft de folsleine Deensktalige populaasje is. Nei alle gedachten wenje de measte Deensktaligen yn it Grienlânske haadplak Nuuk/Godthåb. In grut diel fan de Grienlanner befolking brûkt it Deensk as lingua franca.
Frouwepoartsbrêge
By de Frouwepoartsbrêge yn stiet in boarstbyld fan Theodorus Marius Theresius van Welderen.
Deensk
Taalgebiet & status
Sûnt 1990 leare bern op Yslân it Ingelsk as earste frjemde taal. It Deensk komt op it twadde plak mar is wol in ferplicht fak. Yn 1944 hat it Deensk op Yslân syn status as amtstaal ferlern.
Skriuwwize
thumb|150px|Deensk toetseboerd It Deensk wurdt skreaun mei it Latynske alfabet. Der binne trije tekens nei de z tafoege: : Æ/æ, Ø/ø en Å/å. Dizze tekens wurde sjoen as aparte letters. De letters q, w, x en z wurde hast net brûkt.
De grûnslach foar de Deenske stavering is it midsiuwske dialekt fan it eastlike Seelân. Dat wie doe it sintrale dialekt fan Denemarken omdat Skåne doe noch ûnderdiel wie fan it Deenske ryk. Hjoed-de-dei is it dialekt fan Kopenhagen de standert. Lykwols is de Deenske stavering frijwat konservatyf. Dat betsjut dat in protte lûden, dy't yn 'e rin fan de iuwen stom wurden binne, noch hieltyd skreaun wurde. Somlike letters binne om it prinsipe fan de analogy ynfierd, sûnder histoaryske grûnslach. Foarbylden dêrfan binne:
Dêrneist wurde net alle lûden yn it skriftbyld sichter:
Dialekten
It Deensk hat in ridlik grutte dialektyske fariaasje; de dialekten ferdwine lykwols hieltiten mear ûnder ynfloed fan it Ryksdeensk. Der binne foaral dúdlike ferskillen tusken it Aldwestnoardske Jutlânsk en it Aldeastnoardske Eilân-Deensk. De Deenske standerttaal is basearre op it Eilân-Deensk. Foaral it dialekt fan it eilân Bornholm is oars as it Ryksdeensk. It is tige lieard oan it Skânsk, dat yn het súd-Sweedske Skâne praat wurdt. It Súd-Jutlânsk is beynfloede troch it Dútsk en it Noardfrysk.
Ynfloeden fan bûten
It Dútsk hat in grutte ynfloed hân op it Deensk. Fanôf de lette midsiuwen (Hânze) oant yn de 19e iuw spile it Nederdútsk, troch hannel en geografyske ôfstân, in grutte rol yn Jutlân en op de Deenske eilannen. Sa bestiet der in grut part fan de Deenske wurdskat (25%) út Nederdútske lienwurden en lienoersettingen. Dat makket it Deensklearen foar Dútskpraters ienfâldiger. Mei kennis fan it Dútsk is it alsa mooglik in protte begripen te rieden, as de Deensklearder wit op hokker wize dy lienoersettingen makke wurde. Yn it ferline hawwe it Nederlânsk en it Noard-Frysk (regionaal) in beheinde ynfloed op it Deensk hân. Fierders hat it Deensk in protte ynternasjonalismen (yn de ôfrûne desennia tanimmend Anglisismen).
Slaaf (betsjuttingsside)
"Slaaf" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:
Etymology
Under de opfolgers fan keizer Karel de Grutte wreide it Hillige Roomske Ryk him yn 'e Iere Midsiuwen yn eastlike rjochting út. It wengebiet fan Slavyske folken (Slaven) as de Sorben waard doe fan 'e etnyske Dútsers kolonisearre. Leden fan dy folken waarden finzen nomd, nei in frjemd lân fersleept en dêr ta ûnbetelle arbeid twongen. De oantsjutting 'slaaf' waard dêrnei yn in protte Westerske talen fan tapassing op eltse persoan dy't yn sa'n soarte finzenskip libbet.
Hallumerhoekster Feart
De Hallumerhoekster Feart is in feart yn de gemeente Ferwerderadiel. De feart rint tusken Hallum en Hallumerhoeke. Op de feart komt ek de Kouwe Faart út. De namme Hallumerhoekster Feart jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Hallumerhoekstervaart.
Willem Vrijburg
thumb|Willem Vrijburg Willem Vrijburg (Beetstersweach, 23 febrewaris 1850 - dêre, 24 maart 1925) wie de earste sosjalistyske wethâlder yn Nederlân en toanielskriuwer. Hy hie in soad beroppen, mar rekke bekend troch in 25-tal Fryske toanielstikken, benammen kluchten.
Stasjon Snits Harinxmalân
Stasjon Snits Harinxmalân is in spoarstasjon dat yn de stêd Snits komme moat nei 2020. It stasjon yn de wyk Harinxmalân sil dan it tredde stasjon binnen Snits wurde.
Hallumer Feart
thumb|De Hallumer Feart De Hallumer Feart is in opfeart yn de gemeente Ferwerderadiel. De feart rint fan Hallum yn súdeastlike rjochting en komt út yn Bartlehiem. Oan de feart stiet kleaster-poldermole De Lêste Stoer.
De namme Hallumer Feart jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Hallumertrekvaart.
De Vrije Fries (Tytsjerksteradiel)
De Vrije Fries (Tytsjerksteradiel) wie it antyrevolúsjonêre wykblêd foar it kiesdistrikt Tytsjerksteradiel dat yn 1898 ûnder redaksje fan P.N. Kruyswijk yn Kollum útkaam.
List fan Nederlânske follyballers
thumb|right|[[Alice Blom]] thumb|right|[[Rob Bontje]] thumb|right|[[Manon Flier]] thumb|right|[[Bas van de Goor]] thumb|right|[[Robert Horstink]] thumb|right|[[Marleen van Iersel]] thumb|right|[[Sanne Keizer]] thumb|right|[[Wytze Kooistra]] thumb|right|[[Nicole Koolhaas]] thumb|right|[[Floortje Meijners]] thumb|right|[[Reinder Nummerdor]] List fan Nederlânske follyballers
Negrospiritual
In negrospiritual is in tradisjoneel religieus folksferske, dat oarspronklik ûntstien is as wurkliet fan 'e negerslaven yn 'e njoggentjinde-iuwske Feriene Steaten. Yn dit muzyksjenre binne Westerske en Afrikaanske eleminten ferraand.
De teksten fan negrosprirituals binne kristlik ynspirearre, faak mei ferwizings nei it Alde Testamint fan 'e Bibel. De meldijen binne ienfâldich en hawwe in swingend ritme, krekt as de shantys fan seelju, dat fan oarsprong ek wurklieten wiene. Oarspronklik waarden dizze negrospirituals a kapella (sûnder ynstrumintale begelieding) útfierd mei ûnderskied tusken in solist en in (mearstimmige) groep, wêrby't in call and response-patroan hantearre waard. De útfiering lit hiel wat spontane muzikaliteit en belutsenheid fan 'e mienskip ta yn 'e foarm fan útroppen, jûchhei en hanklappen. Troch it sjongen fan negrospirituals fûnen de swarte slaven treast foar de situaasje dêr't hja ûnder libben. De styl fan 'e dizze lieten waard letter oernomd troch de gospelmuzyk.
Freepsum
thumb|Wapen fan Freepsem Freepsum is in doarp yn de gemeente Krummhörn yn it Landkreis Aurich ynn East-Fryslân. Der wenje 381 minsken (31 desimber 2012) en leit sa'n tsien km noardwestlik fan Emden.
Freepsum wie oant de foarming fan de gemeente Krummhörn yn 1972 in selsstannige gemeente.
Sulver (kleur)
Sulver of sulvergriis is in kleur dy't yn 'e regel beskôge wurdt as in tint fan griis. It kin omskreaun wurde as in ljochtgrizige kleur. Sulver is ferneamd nei it ealmetaal mei deselde namme. By additive kleurminging (bgl. op tillefyzjes en kompjûterskermen) is sulver in tertiêre kleur, dy't oanmakke wurdt troch it mingen fan alle trije primêre kleuren. By subtraktive kleurminging (bgl. yn 'e druktechnyk) jildt yn teory itselde, mar yn 'e praktyk wurdt ljochtgriis dêr produsearre troch inkeld in bytsje swart te brûken. As kleuroantsjutting is it wurd 'sulver' al teminsten yn gebrûk sûnt 1481, mei't de ierste oerlevering yn it Ingelsk (yn 'e korrespondearjende foarm silver) út dat jier datearret. Yn 'e heraldyk is de tinktuer sulver (ek oantsjut as argint) ornaris synonym mei wyt.
Freepsum
Tsjerke
thumb|Kaart fan Krummhörn left|thumb|250px|Tsjerke fan Freepsem De Freepsemer tsjerke is yn de 13e iuw boud.
Sulver (kleur)
Werjefte
Sulver heart eins in metallic-kleur te wêzen, mar der bestiet gjin meganisme om 'e stofeigen glâns fan metaal as ûnderdiel fan in effen kleurflak op in byldskerm wer te jaan. Dat komt om't dy glâns ôfhinget fan 'e foarm fan it sulverkleurige objekt en de ynfalshoeke fan it ljocht, en dêrom fariabel is. Sadwaande kin it wiere oansjen fan sulver as kleur inkeld op in kompjûterskerm werjûn wurde mei it gebrûk fan spesjale software dy't de oanhâldend feroarjende glâns fan ljocht op in metalen oerflak simulearret. Yn 'e skilderkeunst en de heraldyk, dêr't men ek te krijen hie mei in twadiminsjonaal flak, waard foarhinne wol in metallic-ferve brûkt om sulver wer te jaan, dy't glinstere as echt metaal om't der minuskule stikjes sulver yn ferwurke wiene.
Halbewyk
De Halbewyk is in wyk yn de gemeente Achtkarspelen. De wyk rint fan de Fjouwer Roeden yn noardeastlike rjochting nei it Dwarsdjip by Boelensloane.
In wyk is in fan de haadfeart ôfgeande lytsere feart, faak om turf ôf te fieren.
Nanning Hendrik Bulthuis
Nanning Hendrik Bulthuis (Ljouwert 28 april 1885 - dêre, 28 augustus 1977) wie in skipsbouwer en byldhouwer. Syn kolleksje wurdt bewarre yn it Frysk Museum
It restaurearjen en bouwen fan boaten brocht in nije beuzichheid mei. Op de botters moasten fersiersels yn hout makke wurde. Hy krige in soad niget oan dat reliëfwurk. Hy begûn ek bylden te snijen, dat lêste waard syn grutte hobby. Meastentiids makke hy bylden nei oanlieding fan barrens yn de maatskippij dy't him oangrypten.
Yn Huzum (Ljouwert) stie oant 2004 it Nanning Hendrik Bulthuis-museum. Yn it Museum foar Tsjerklike Keunst yn Warkum steane ek bylden fan him.
Haklânshop
It Haklânshop is in mar yn de gemeente De Fryske Marren. It stiet yn ferbining mei de Terkaplester Puollen. Tichtby lizze it Akkrumer Rak en de Hynstewerp.
De namme Haklânshop jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Haklandshop.
Polymear
In polymear (Gryksk: poly is folle en meros is part) is in molekule dat bestiet út in sekwinsje fan identike of soartgelikense ûnderdielen (monomear) dy't oaninoar keppele binne.
De offisjele definysje útwurke troch de OESO yn 1991 (Toronto):
Lodewijk de Vadder
Hy kaam út in skildersfamylje (ek syn bruorren wiene keunstskilders) en waard yn 1628 master yn it Sint-Lucasgilde fan Brussel. Hy ûntjoech him mei Lucas Achtschellinck en Jacques d'Arthois (de saneamde Zoniënwâldskilders). ta de meast foaroansteande lânskipsskilder út dy tiid. Fierders makke De Vadder ek etsen en tekeningen dêr't lânskippen ek in wichtich ûnderwerp yn wiene.
De Vadder wurke ek foar ferskate Brusselske wandtapyt- en gobelinfabrikanten.
Musea
Wurk fan Lodewijk de Vadder hinget ûnder oaren yn de folgjende musea:
Haaiemer Dolte
De namme Haaiemer Dolte jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Haiemerdolte.
Koalhydraat
thumb|200px|[[Glukoaze, in monosacharide]] thumb|200px|[[Selluloaze, in polysacharide]] Yn de gemy is in koalhydraat (ek wol sûker of sacharide neamd) in beskaat type ferbining fan koalstof-, wetterstof- en soerstofatomen dêr't de wetterstof- en soerstofatomen mei in ferhâlding fan 2:1 by foarkomme. Ek ôfliedings mei oare eleminten en oare ferhâldings wurde wol ûnder de sûkers rekkene salang se in likense basisstruktuer hawwe.
Yndieling op grutte
Koalhydraten kinne bestean út 1, 2, inkelde of folle monosacharide-ienheden.
Yndieling op tal koalstofatomen
Om de koalhydraten yn te dielen op tal fan koalstofatomen wurde de telwurden (3) tri-, (4) tetr-, (5) pent-, (6) heks- ensfh. brûkt. Nei ien fan dizze telwurden komt dan de útgong -oaze. Bygelyks mei heksoaze wurde alle koalhydraten mei seis koalstofatomen miend.
Yndieling op gemyske reaksje
Koalhydraten hawwe yn de iepen keatlingstruktuer altyd in dûbeldbûn soerstofatoom. As dit soerstofatoom oan de ein fan de keatling sit, dan is de ferbining in aldehyde en hawwe wy it oer in aldoaze, sit it dûbeldbûn soerstofatoom yn it midden fan de keatling, dan is de ferbining in keton en hawwe wy it oer in ketoaze. Aldoazen reageare maklik mei oksydearjende stoffen, ketoazen net. Aldoazen wurden ek wol redusearjende sûkers neamd. Glukoaze (dat makke wurdt troch fotosynteze) is de ferneamdste aldoaze. As oksydearjende stoffen wurde brûkt:
Tabel
Tabel mei koalhydraten (monosachariden), sortearre op tal koalstofatomen en gemyske reaksje:
Bartlehiemtocht
thumb|right|200px|Bartlehiem 2012 De Bartlehiemtocht is in skeelertocht en reedriderstocht, dy't foar de earste kear holden waard yn 1988. De skeelertocht is 100 kilometer lang stiet bekend as de swierste en langste skeelerwedstryd yn Nederlân en waard leafst acht kear wûn troch Erik Hulzebosch. De reedriderstocht wurdt organisearre troch de Ferwerter iisklup en giet oer 12 km, 30 km en 50 km. De opstartplakken binne Ferwert, Hallum, Burdaard, Dokkum en Bartlehiem en de rûte giet û.o. oer de Dokkumer Ie.
De toertocht oer it iis waard hâlden op 8 febrewaris 2012 en dêrfoar foar it lêst yn 1997. Yn 2012 wie de opkomst oerweldigjend mei goed 3.000 dielnimmers.
Vrij Friesland
Vrij Friesland wie in moanneblêd, orgaan fan de Frijsinnigen en ferskynde tusken 1910-1917. Redakteur wie H. Eisma út Boalsert. Bestried de otterdoksy en krewearre foar in frijsinnige konsintraasje, dy't lykwols net slagge.
Berent Prakken
Berent Prakken (Easterwâlde, 1817 - dêre, 23 jannewaris 1871) wie sûnt 1850 wethâlder en riedslid fan de gemeente Eaststellingwerf, yn 1864 lid fan de Provinsjale Steaten fan Fryslân.
Wie opsjenner fan de Kompanjonsfeart en feanen. Skreau Beschouwingen over de wenschelijkheid en uitvoerbaarheid van een kanaalverbinding tusschen Blokzijl en Groningen (Stienwyk 1867). Dit ûntwerp lokke de brosjuere út fan F.O. Sleeswijk en K.S. van Andringa, Beskôgingen oer it belang fan in Kanaalferbining Grins- De Gerdyk - It Hearrenfean - De Lemmer (1868). Hy brocht op eigen kosten yn dy tiid grutte ûntginningen ta stân yn de omkriten fan Appelskea, dêr't hy om de Hildenberch in pleats sette liet, in foarbyld dat yn 1869 neifolge waard troch J. Welles út Ljouwert.
De Friesche Vlag (sjerp)
De Friesche Vlag is in sjerpmerk dat makke wurdt troch de Suikerunie mei in fabryk yn Roosendaal (Noard-Brabân). Dêr komt ek de skinksjerp fan Van Gilse wei. Sjerp waard in soad brûkt oer sûpengroatenbrij, op bôle en op pankoeken.
Skiednis
It Huzumer sjerpfabryk waard yn 1928 oernomd troch glukoazefabryk Verwey Spoorenberg yn Tiel yn in tiid dat der jirpels ferboud waarden. It merk De Friesche Vlag wurdt meast yn Noard-Nederlân ferkocht, yn it suden hjit it "De Zeeuwse boerin". De bekers dêr't de sjerp yn sit wurde makke troch it Finske bedriuw Huhtamaki.
Eiderstedt
thumb|right|300px|In âlde kaart fan Eiderstedt, makke healwei de 16e iuw.
Eiderstedt (Noardfrysk: Ääderstää) is in skiereilân yn Dútslân. It is in ûnderdiel fan Noard-Fryslân yn de Dútske dielsteat Sleeswyk-Holstein. It skiereilân is likernôch 30 kilometer lang en 15 kilometer yn de breedte. Eiderstedt is ûntstien troch ynpoldering fan trije eilannen: Eiderstedt (de omkriten fan Tönning), Utholm (om Tating hinne) en Evershop (om Garding hinne). It ynpolderje fan it gebiet begûn om it jier 1000.
De troch de see ôfsette grûn is tige gaadlik foar lânbou. Hjoed de dei soarget toerisme foar in grutte boarne fan ynkomsten. Benammen oan de westlike kante fan it eilân, oan de Waadsee yn de omkriten fan Sankt Peter-Ording, komme in protte besykers. De Westerhever fjoertoer is in wichtige toeristelûker fan it skiereilân en it meast promininte fan Dútslân. Oare bouwurken dêr't in protte minsken op ôfkomme binne de Eidersperrwerkdaam en it Katinger Watt.
Wichtichste plakken yn it gebiet binne:
Geografy
thumb|right|200px|De fjoertoer fan Eiderstedt by Westerhever.
Oan it begjin fan lânfoarming tusken de ferskate eilannen ûntstienen lântongen dêr't slyk op ôfset waard. Omdat de trije eilannen allegear selsstannige distrikten, in saneamde herad, waard it ûntstiene gebiet ek wol Dreilände (Trije Lannen) neamd. Oan de westkuste fan Eiderstedt, foar Sankt Peter-Ording en Westerhever, lizze inkelde sânbanken en sâltflaktes. Al mei al bestiet it lânskip fan Eidersteds út sa'n 175 hektare dunen. In grut part fan dizze dunen lizze binnen de seediken, hjirtroch komt der gjin nij sân by de dunen wêrtroch se stadichoan ferdwine.
Skiednis
Trochdat Eiderstedt hieltyd bleat stie oan it wetter waarden de ynwenners fan it gebiet twongen om har oan te passen. Der waarden al yn in betiid stadium diken oanlein.
Yn 1864 kaam it Deenske Hartochdom fan Sleeswyk yn hannen fan de Prusen. De Prusen makken yn 1867 fan Eiderstedt in eigen distrikt (Kreis). Yn 1970, waarden de distrikten Eiderstedt, Hüsem en Súdtondern gearfoege ta it distrikt Noardfryslân.
Mienskippen
thumb|right|200px|It wapen fan it âlde Dútske kreis Eiderstedt.
Eiderstedt is in Dútsk amt. It is wer ûnderferdield yn 16 ferskate mienskippen:
Plaknammen
Oan de plaknammen op Eiderstedt is te sjen dat in protte gebieten wûn binne op de Waadsee troch ynpoldering. In protte plaknammen ha koog yn de namme, dat it Dútske wurd foar 'polder' is.
Inkelde foarbylden binne: Wasserkoog, Norderheverkoog, Heverkoog en Holmkoog.
Der binne ek in protte plaknammen mei 'deich' (dyk) yn de namme.
Ronneby (gemeente)
Gemeente Ronneby (Sweedsk: Ronneby kommun) is in gemeente yn Blekinge län yn Sweden. De gemeente leit yn it lânskip Blekinge en grinzget oan de gemeenten Tingsryd, Emmaboda, Karlskrona en Karlshamn.
Migraasje-eftergrûn
Op 31 desimber 2014 hie de gemeente 4.176 ynwenners mei in migraasje-eftergrûn (14,8 prosint). Op 31 desimber 2002 wie dat oandiel noch 8,45 prosint.
Omrin fan de Lytse Wielen
thumb|200px|De tocht yn 2010 De Omrin fan de Lytse Wielen is in reedriderstocht oer 6, 12, 18 en 24 kilometer op de rekreaasjmar de Lytse Wielen. Startplak foar de tocht is de kantine fan de Kamping de Kleine Wielen. De tocht waard foar it lêst hâlden op 8 febrewaris 2012 en dêrfoar yn 2010. De tocht wurdt organisearre troch de Iiswegensintrale Ljouwert.
Hamster Feart
De namme Hamster Feart jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Droegehamsterfeart.
Oostfarder
In oostfarder is in stielen kotterjacht dat boud wurdt troch de jachtwerf fan Lou Oost yn Akkrum. Tusken 1968 en 2003 binne der 121 boud yn in soad farianten. It skip is ûntwurpen troch keunstner Frits Klein. Doe't Wolter Oost de werf yn 2005 oernaam kaam der wer fraach nei de Oostfarder. Mei Martin Bekebrede yn Warkum is yn 2006 in fernijde, wat gruttere ferzje betocht. Troch de grutte koe it skip net yn Akkrum boud wurde. By it dopen fan de nije ferzje wienen 38 eigeners fan de eardere oostfarders oanwêzich.
Maya Wildevuur
thumb|Galery Wildevuur yn de [[Ennemaboarch]] Maya Wildevuur, echte namme Martje Lammigje, (Dimter, 24 july 1944 - Midwolda, 11 april 2023) wie in Nederlânske keunstskilder.
Langli
thumb|right|In printsje fan Langli, makke troch [[Oscar Herschend yn 1883.]] thumb|Langli yn de Ho-Bocht Langli is it noardlikste fan de Waadeilannen. It eilân leit yn de Ho-Bocht foar de kust fan Denemark by Hjerting. Langli is in ûnbewenne sompe-eilân fan 2 kilometer lang en 800 meter breed. By leechwetter is it eilân oer in trije kilometer lange ferhege seewei te berikken, dy't fan súdlik fan it plakje Ho begjint.
Skiednis
Langli wie oant de stoarmfloed fan 1634 part fan in skiereilân. Dêrnei hat it skiereilân him op 'e nij foarme, mar is it opskood nei see ta, dat it hjoeddeiske Skallingen skermet it eilân ôf fan de weagen fan de Noardsee.
Maya Wildevuur
Maya Wildevuur skildere meast blommen, lânskippen en somtiids bisten, mar waard ek bekend om har karakteristike portretten fan ferneamde persoanen dy't in typyske eigen styl hawwe. Sy makke ûnder oaren in skilderij fan Willem-Alexander fan de Nederlannen en Prinses Máxima, mar bygelyks ek fan Paul van Vliet en fan oare bekende Nederlanners.
Langli
Skiednis
It eilân waard sûnt de 16e iuw brûkt foar lânbou, mar de earste fêste bewenning kaam earst yn 1840 doe der twa famyljes op it eilân te wenjen kamen. Yn 1911 libben der 38 ynwenners en wie der sels in skoalle. Yn 1915 lutsen dizze minsken wer fuort trochdat it eilân troch twa floedweagen oerspield waard en der gjin help fan de oerheid kaam om it eilân wer op te bouwen. In lettere ynwenner fan it eilân boude foar himsels in hûske op Langli.
Maya Wildevuur
Stadichoan begûnnen de sidekollaazjes plak te meitsjen foar de doeken dêr't sy no al jierren namme mei makket yn binnen- en bûtenlân.
Langli
Skiednis
Yn 1970 waard it eilân by de gemeente Ho foege. Yn 1982 naam de Deenske oerheid Langli oer en is der in wittenskiplik sintrum op it eilân festige. Sûnt de gemeenteherfoarmingen yn Denemark yn 2007 is it ûnderdiel fan de gemeente Varde.
Langli is it ienige ûnbewenne waadeilân oan de kust fan Denemark.
Natoer
Langli is alle jierren tusken 16 july en 15 septimber iepensteld foar rinners. Op it eilân briedet in ferskaat oan fûgels, bygelyks mokken en stirnzen.
Maya Wildevuur
Yn 1984 iepene sy de galery Maya Wildevuur yn Hooghalen. Sûnt 1992 wenne se yn de Ennemaboarch yn Midwolda, provinsje Grinslân.
Turkije
thumb|right|200px|[[Istanbûl]] Turkije is in lân yn Súdeast-Jeropa. De haadstêd is Ankara en de presidint fan de republyk is sûnt 2014 Recep Tayyip Erdoğan. Turkije ûntstie nei de fal fan it Osmaanske Ryk. Steatsman Mustafa Kemal Atatürk hat Turkije op ferskillende mêden herfoarme en it lân neffens oare Europeeske steaten modernisearre. Sûnt 3 oktober 2005 is Turkije kandidaatlidsteat fan de Jeropeeske Uny. Turkije is ûnder oare lid fan de Rie fan Jeropa, NAFO en de Feriene Naasjes.
Geografy
Turkije leit sawol op it Jeropeeske as Aziatyske kontinint. It Aziatyske part fan it grûngebiet is it grutst en beslacht likernôch 97 % fan it oerflak, it Jeropeeske mar likernôch 3 %. De Bosporus, dy't de Swarte See mei de Middellânske See ferbynt, is de grins tusken Jeropa en Aazje. Yn Turkije komme ferskillende tektoanyske platen byïnoar, dêrtroch binne der in protte ierdskoddingen. It grutste part fan Turkije leit op de Anatolyske Plaat. Yn it noarden, by de igge fan de Swarte See, beweecht de Euraziatyske plaat nei it suden tsjin de Anatolyske Plaat. De Arabyske Plaat dy't yn it easten oan de Anatolyske Plaat grinzet, beweecht nei it westen. It Europeeske part fan Turkije, yn it noardwesten, leit East Traasje. Anatoalje (ek wol Lyts Aazje neamd) beslacht it Aziatyske part fan it lân, in hege flakte mei yn it noarden en suden in berchrige. It Easten fan Turkije hat mear bergen, mei grutte rivieren lykas de Eufraat en de Tigris. De heechste berch fan Turkije, de Ararat, is it heechste punt mei 5.165 meter.
De grinzen fan Turkije binne likernôch 9.850 km lang, wêrfan 7.200 km oan see grinzje. Turkije wurdt yn it noarden begrinzge troch de Swarte See, yn it noardeasten oan Geörgje (252 km), yn it easten oan Armeenje (268 km) en Iran (499 km), yn it súdeasten oan Irak (352 km), yn it suden oan Syrje (822 km) en de Middellânske See, yn it noardwesten oan de Egeïske See en Grikelân (206 km), Bulgarije (240 km). It bestjoerlik ferdielde eilân Syprus en de ynternasjonaal net erkende Turkske Republyk Noardsyprus lizze foar de súdkust fan de Turkske fêstewâl.
Skiednis
It moderne Turkije ûntstie yn 1923 nei it ferlies fan it Osmaanske Ryk yn de Earste Wrâldkriich. De grûnlizzer fan de moderne Turkske steat wie de nasjonale held Mustafa Kemal Atatürk, letter ek wol "Heit fan alle Turken" neamd. Under syn bewâld wurde der aardich wat fiergeande herfoarmingen trochfierd op sosjaal, polityk, juridysk en taalmêd. Yn 1950 waarden foar it earste frije ferkiezings holden, de Demokratyske Partij wûn en de machtsoerdracht like stabyl. Nei 1950 binne der nije partijen by kaam, mar de demokrasy wie troch politike ûnrêst en militêre steatsgrepen (1960, 1971, 1980) net altyd like wis.
Op 20 july 1974 foel in Turkske militêre macht Syprus oan omdat se benaud wienen foar in Grykske machtsoername. Turkije holdt de eastkant fan it eilân beset. Yn 1984 kaam de Koerdyske Arbeiders Partij (PKK) yn opstân. Troch de striid tusken de Koerden en Turken binne der 30.000 stoarn. Doe't in PKK lieder yn 1999 fêstnommen waard, lutsen striders fan de PKK har werom nei Noard-Irak. Yn 2004 ferklearre de PKK dat it fredesferdrach ferstrike soe en der binne no yndie mear oanfallen fan de KGB. Turkije kaam yn 1945 en 1952 by de Feriene Naasjes, waard lid fan de NAFO, en hat yn it jier 2009/10 in net permaninte stoel yn de Feriene Naasjes feilichheidsrie. Der binne nochwol wat tûkelteammen om Turkije by de JU te krijen. Op 20 maart 2003 begjint de Irakkriich, Turkije falt ien dei letter it Noard-Irak oan, sadat de Koerden dêr gjin mooglikheid hienen om in eigen steat út te roppen.
Ekonomy
BYP per persoan is $12.000 (2007). Gearstalling fan BYP per sektor is 8,9% lânbou, 28,3% yndustry en 62,8% tsjinsten. Tusken 1998 en 2006 groeide de ekonomy en it BYP, nettsjinsteand de ekonomyske krisis fan 2001.
De ekonomyske sitewaasje yn Turkije hat noch hieltyd kontrasten. Der is in grut ferskil tusken it yndustrialisearre westen mei de grutte yndustry by de stêden en it agryske en minder ûntwikkele easten. By de Middellânske See is it toerisme, lykas foar it histoaryske Istanbûl, in wichtichte sektor.
Befolking
Oan it begjin fan de 20e iuw wennen der 12 miljoen minsken yn it gebiet lyk oan it hjoeddeiske Turkije; dat binne no fiif kear safolle. Yn Turkije wenje 73.722.988 (2010) minsken. Dêrfan binne 73% Turken, 21% Koerden, 2% Tsjerkessen, 2% Arabieren, 0,5% Lazen, 0,1% Syrjers, 0,06% Armeenjers en 0,01% Abkazen. De trochsneed fan de Turkske is frij jong mei 25.5% yn de leeftyd fan 0 oant 15 jier.
Talen
Yn Turkije wurdt it Turksk, de offisjele taal, praat troch 90,5% fan de befolking. De minderheidstalen binne Koerdysk (18,6%), Arabysk (3%), Armeensk, Lazysk, Geörgysk, Adyghe, Sefardysk en noch lytsere talen wêrûnder de sigeunertalen. It Turksk kaam mei de Nomaden út it easten wei nei Turkije ta yn de 10e iuw. Sûnt de herfoarmings fan Mustafa Kemal Atatürk yn 1928 wurdt it Turksk mei it Latynske alfabet skreaun. It Turksk fan hjoed de dei hat in protte lienwurden út it Frânsk en Arabysk. Yn it westen fan Sina, op de Kaukasus en yn Sintraal-Aazje wurde Turkske talen praat. Yn it easten fan Turkije wurdt it Koerdysk praat. It Koerdysk wie oant 1991 troch it Turkske regear ferbean, mar mocht dêrnei wer yn it iepenbier brûkt wurde. Dochs binne der sûnt dy tiid wol gefallen fan ûnderdrukking fan de Koerdyske taal.
Siebold Hartkamp
Siebold Jan Hartkamp (Alfen oan de Ryn, 8 novimber 1938) is in Nederlânsk politikus fan de ARP en letter it CDA.