cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Oevenum
Skiednis
Yn 1796 waarden 23 huzen yn it oanbuorjende doarp Nieblum troch brân ferwoaste. Dêrnei waard op it skoalgebou fan Oevenum in bel set om de lju te warskôgjen yn gefal fan brân. De klok waard boppedat moarns en middeis let en waard ek brûkt as alarmmiddel by stoarmfloeden. Yn 1882 waarden yn de earste jonge Dútse brânwarmanne rekrutearre. Dêrmei is de juniorbrânwar fan Oevenum nei alle gedachten ek de grutste yn syn soart yn Europa.
Oan de ein fan de Frânsk-Prusyske kriich yn 1871 waard yn Oevenum in iik plante om de dêrop folgjende frede te fieren.
Toerisme is in wichtige boarne fan ynkomsten foar de mienskip.
Vincent van Gogh
Libben en wurk
thumb|Nachtkafee troch Vincent van Gogh Hy hiert it "Giele Hûs", skildert it yndrukwekkende "Nachtkafee" en ferwurket útsûnderlike motiven basearre op Sipressen en de Frânske wyngerden. Op 23 oktober komt Paul Gauguin by him, mar kwalik 2 moanne letter brekke se meiïnoar nei in heech oprûne rûzje, dy't der mei einiget dat in stik fan Van Gogh syn ear ôfsnijd wurdt. Gauguin, de ienige tsjûge, seit letter dat Van Gogh dat yn syn sljochtsinnigens sels dien hat, mar wat der krekt bart is, is nea dúdlik wurden.
Dêrfan bekommen giet Van Gogh yn jannewaris 1889 fannijs driftich oan it wurk en makket ferskate ferzjes fan "La Berceuse", dêr't Madame Roulin model foar stiet, en ek nije fariaasjes fan "Sinneblommen" komme yn dy tiid op it doek.
Broer Thea trout yn april yn Amsterdam mei Johanna Gesina Bonger. Mei Vincent giet it wer minder goed en hy wurdt opnommen yn Saint-Rémy, yn de ynstelling Saint-Paul-de-Mausole. Yn in lyts atelier dat dêr foar him makke wurdt, skildert hy yn geandewei seldsumer wurdende goede mominten, ûnder oaren de "Irissen" en de "Seringen".
De namme Van Gogh is ûndertusken trochkrongen oant yn België en yn jannewaris 1890 wurdt er útnûge op de eksposysje Les XX yn Brussel. Hy nimt dêr oan diel mei fiif skilderijen. It is op dy tentoanstelling dat Anna Boch syn wurk "La Vigne Rouge" keapet.
De senuwkrisissen folgje inoar op, mar Vincent wurket troch. Theo soarget der foar dat yn april 10 wurken te sjen binne op it "Salon des Indépendants". Vincent ferlit de ynstelling yn Saint-Rémy en wol nei Auvers-sur-Oise, by dokter Gachet. Op trochreis docht hy yn Parys Theo en syn frou oan.
Yn maaie komt hy oan yn Auvers en hiert dêr in souderkeamer yn de herberch fan Ravoux. Hy skildert dêr portretten, wêrûnder it bekende fan Dr. Gachet. De einleaze giele nôtfjilden yn de kontreien fan Auvers, mei dêr boppe djipblauwe faak wylde loften komme in soad werom yn syn wurk.
Ketter
In Ketter is de beneaming foar ien dy't gjin of oars leaut dan in Kristen, bygelyks in heiden. It wurd hat foaral in negative betsjutting en waard eartiids benammen troch de Roomsk-katoliken in soad brûkt om oarstinkenden mei oan te tsjutten of te beledigjen. Ien dy't him fan syn leauwen ôfkeart wurdt somtiden ek wol beskôge as in ketter.
De útdrukking fan ketter stammet út de Midsiuwen, it tiidrek dat de Roomsk-Katolike Tsjerke yn konflikt wie mei de saneamde Kataren yn Súdeast-Frankryk. Fan dat wurd stammet ketter dan ek ôf.
Ferfolging
De Kataren waarden troch de Tsjerke yn 13e iuw ferfolge om harren leauwensopfetting. Dy ferfolgings kamen en gongen yn weagen en wienen betiden útsûnderlik wreed. Dêrby spile sawol de tsjerklike as de wrâldske oerheid in rol fan betsjutting. Ynearsten stie op ketterij foaral naderjen fan besit en finzenskip. Letter waard fêstlein dat op "ketterij" de deastraf stie. Dêrby hie de Tsjerke de foech om fêst te stellen oft ien wol of net in ketter wie. In protte ketters einigen harren libben op de brânstapel.
Arti et Amicitiae
thumb|Arti et Amicitiae oan it dimpte Rokin. Foto: bma.amsterdam.nl. thumb|Fjouwer [[allegoryen (Arsjitektuer, Byldhoukeunst, Skilderkeunst, Gravuere) op de gevel fan 'Arti et Amicitiae']] Maatskippij Arti et Amicitiae (= 'foar de keunst en de freonskip'), meastal koartwei Arti neamd, is in Amsterdamske feriening fan byldzjende keunstners en keunstleafhawwers, fêstige oan it Rokin 112, hoeke Spui. De feriening spile in kaairol yn de Nederlânske keunstwrâld en benammen yn de Amsterdamske keunstwrâld. Arti waard oprjochte yn 1839 en fungearret noch altyd as knooppunt foar keunstners en keunstleafhawwers yn de metropool Amsterdam.
Skiednis
Yn 1794 waard it lêste Nederlânske stedsskildersgilde ûntbûn by de Frânske besetting troch it Napoleontyske bewâld. Ut it ferlet fan in mienskiplik moetingsplak foar keunstners ûntstienen ûnderskate ferieningen en tekengenoatskippen. Yn 1839 waard de Sociëtait Arti et sympoaitiae oprjochte. In jier letter waard it gebou "Grand Salon Dupond", yn it sintrum fan Amsterdam oan it Rokin 3, op in feiling oankocht. It waard de thúsbasis fan it jonge genoatskip. It doel wie om lju fan kwizekwânsje oan te sprekken en de belangstelling foar keunst te befoarderjen. Yn it earstoan hiet it Arti et psychiitiae - Sociëtait - Société des Beux op it Rokin 3.
Efter de hjoeddeiske neoklassisiske gevel, dy't sûnt de ferbouwing yn 1856 (J. H. Leliman) it oansjen fan de pannen ta in gehiel makket, binne tentoanstellingssealen, bestjoerskeamers en in besletten sosjëteit. It ynterieur is foar in grut part ûntwurpen troch de arsjitekt Berlage. It eareboerd yn it treppehûs neamt in lange rige fan yllústere leden, lykas: Lizzy Ansingh, George Hendrik Breitner, Marius Bauer, Willem Maris en Matthijs Maris, Isaac en Jozef Israëls, Lourens Alma Tadema, Hendrik Willem Mesdag, Jan Sluijters, Jan Toorop, Johan Hendrik Weissenbruch, Willem Witsen, Coba Ritsema en Kees Maks.
Arti et Amicitiae sleat him yn 1941 oan by de Nederlandsche Kultuurkamer. Op lêst fan de besetter waarden fyftjin Joadske leden royearre; Marianne Franken, Maria Boas-Zélander, Charlotte Boom-Pothuis, Moos Cohen, Max van Dam, Salomon Garf, Hendrika van Gelder, Felix Hess, Jaap Kaas, Baruch Lopes de Leao Laguna, Martin Monnikendam, Marinus van Raalte, Mommie Schuwe en Schulpier. Allinnich Kaas, Schulman en Spier oerlibben de oarloch; Boom en Monnickendam ferstoarn yn Amsterdam, de oaren kamen om yn de konsintraasjekampen. Yn septimber 2022 organisearre Arti et Amicitiae in útstalling oer har oarlochsferline: U zult begrijpen dat … De keuzes van Arti et Amicitiae in en na WO 2. By de iepening fan de tentoanstelling spruts de foarsitter fan Arti, Jeroen Werner, út namme fan de feriening ekskuzes út foar it útsluten fan de Joadske leden yn de Twadde Wrâldoarloch.
It oanswettende eardere pân fan de Maatschappij tot Redding van Drenkelingen op nr. 114 waard de Geurts Brinkgreve Vleugel doopt en yn 2009 by it kompleks lutsen. De boekekolleksje fan de Maatschappij is sûnt 1992 te rieplachtsjen yn it Van Gogh Museum.
Arti wurdt net struktureel subsidiearre en is ûnôfhinklik. Yn har lange bestean organisearre Arti in soad tentoanstellingen fan it wurk fan leden en net-leden, lykas Van Gogh, Marc Chagall, Max Liebermann en Frânske ympresjonisten. It hjoeddeistige tentoanstellingsbelied is benammen rjochte op eigentiidske keunst.
Ry Cooder
thumb|right|Ry Cooder 2009. Foto: Dani CantoRy (Ryland Peter) Cooder (Los Angeles, 15 maart 1947) is in Amerikaansk gitarist bekend fan syn wurk op de slidegitaar. Cooder, solo-artyst en studiomuzikant is faaks wol it bekendst fan syn filmmuzyk. Ry Cooder syn solo album "Bob till you drop", útkommen yn 1979 is it alderearste grutte album dat alhiel digitaal opnommen is.
Ry Cooder stiet bekend as in muzikale kameleon. Hy lient mei opfallend gemak fan in ferskaat oan stilen en streamingen: rock and roll, blues, reggae, Tex-Mex, Hawaiian, Dixieland jazz, country, folk, R&B en gospel binne dêr de meast foarkommende fan.
It begjin
Ry Cooder syn muzikale libben begûn yn 1963, hy wie doe 16 jier âld, yn in bluesbandsje mei Jackie DeShannon. Letter foarme hy ûnder oaren mei Taj Mahal de bluesband Rising Sons, mar dat soe mar koart duorje. Wol soe Cooder fia de Rising Sons muzykprodusint Terry Melcher moetsje. Fan him krige hy de útnûging mei te spyljen op ferskate studiosesjes fan Paul Revere and the Raiders. As studiomuzikant wie syn namme fêstige en hy soe yn syn lettere karriêre ûnder oaren spylje mei Captain Beefhart, Randy Newman, John Hiatt, the Rolling Stones, syn âlde bluesfreon Taj Mahal en Gordon Lightfoot.
Cooder as solo-artyst
As solo-artyst makke Cooder syn debút yn 1970 mei it album Ry Cooder. Op dat earste album binne benammen blueslieten te hearren, ûnder oaren fan Leadbelly, Blind Willie Johnson en Sleepy John Estes mar ek folknûmers fan Woody Guthrie steane derop.
Op it twadde album "Into the Purple Valley" spylje drummer Jim Keltner en basgitarist Jim Dickenson mei. It klikt tusken dy trije en hy sil lang mei harren wurkjen bliuwe.
It yn 1974 opnommen album Paradise and Lunch wurdt oer it algemien beskôge as syn bêste. Op de opfolger, Chicken Skin Music komt foar it earst de handige miks fan ûnder oaren Tex-Mex, Hawaiaanske-, soul- en gospelmuzyk nei foarren. Op dat album spylje ûnder oaren Flaco Jimenez en Gabby Pahinui mei.
Yn 1979 nimt Cooder it album "Bop till you Drop" op. It earste album dat folsein digitaal produsearre is.
Filmmuzyk
Yn de 80-er jierren soe Ry Cooder foar in ferskaat oan films de muzyk leverje of dêr (muzikaal) oan bydrage: Blue Collar, The Long Rider, Southern Comfort en Crossroads binne dêr guon fan. Yn 1995 komt in kompilaasje fan dy muzyk út op in dûbel-CD mei de namme "Music by Ry Cooder".
Oare projekten
Yn 1992 gie Cooder tegearre mei Keltner, John Hiatt en Nick Lowe as "Little Village" op toernee om promoasje te meitsjen foar de earste CD fan de band. It soe by ien CD en ien toernee bliuwe.
Dêrnei nimt hy mei de Yndiaanske muzikant V.M. Bhatt it album "A meeting by the river" op. Yn 1994 wint syn folgjende projekt, in album mei de Afrikaanske gitarist Ali Farka Toure, dat ferskynde ûnder de namme "Talking Timbuktu", in Grammy Award.
Syn gearwurking mei in grut tal Kubaanske muzikanten foar it album Buena Vista Social Club yn 1997, levere fannijs in Grammy Award op én in oplibbing fan de Kubaanske Son-muzyk.
Cooder as studiomuzikant
Ry Cooder hat as studio-muzikant en as muzykprodusint oan sa'n 135 projekten fan hast 100 oare artysten en groepen meiwurke:
A.J. Croce ~ Aaron Neville ~ Afro Cuban All Stars ~ Alex Richman ~ Anders & Poncia ~ Arlo Guthrie ~ Bill Frisell ~Billy Mernit ~ Bobby King/Terry Evans ~ Brenda Patterson ~ Buffy Sainte-Marie ~ Captain Beefheart ~ Carla Olson ~ Carlos Nunez ~ Ceyleib People ~ Chieftains ~ Clarence Gatemouth Brown ~ Claudia Lennear ~ Crazy Horse ~ Dale Hawkins ~ David Blue ~ Don Everly ~ Doobie Brothers ~ Doug Legacy And The Legends Of The West ~ Duane Eddy ~ Eliades Ochoa ~ Emmy Lou Harris, Dolly Parton & Linda Ronstadt ~ Eric Clapton ~ Eve ~ Everly Brothers ~ Flaco Jimenez ~ Fusion ~ Gabby Pahinui Band ~ Gentle Soul ~ Gordon Lightfoot ~ Harper's Bizarre ~ Jackson Browne ~ James Luther Dickinson ~ James Taylor ~ Janice Robinson ~ John Braden ~ John Hiatt ~ John Lee Hooker ~ John Sebastian ~ Johnny Cash ~ Jon Hassell ~ Judy Collins ~ Kim Carnes ~ Larry Groce ~ Lenny Carlson ~ Little Feat ~ Longbranch Pennywhistle ~ Marc Benno ~ Maria Muldaur ~ Marianne Faithfull ~ Mark Levine ~ Mike Seeger ~ The Monkees ~ Nancy Sinatra ~ Neil Young ~ Nenes ~ Nick Lowe ~ Norman Greenbaum ~ Pahinui Brothers ~ Pat Boon ~ Peter Case ~ Peter Moon Band ~ Phil Ochs ~ Pops Staples ~ Possum ~ Randy Newman ~ Rita Coolidge ~ Rod Taylor ~ Rodney Crowell ~ Rolling Stones ~ Ron Elliott ~ Ron Nagle ~ Ruben Gonzalez ~ Scott McKenzie ~ Shoukichi Kina ~ Steve Douglas ~ Steve Vai ~ Steve Young ~ Syd Straw ~ Taj Mahal ~ T-Bone Burnett ~ Terry Evans ~ Terry Melcher ~ Texas Tornadoes ~ Textones ~ Tractors ~ Van Morrison ~ Warren Zevon.
The Visitor (band)
The Visitor wie in Fryske Rockband en wie aktyf tusken 1981 en 1988
Skiednis
The Visitor wie in new wave-band út de 80-er jierren mei as foaroanman de fan âlds folkmuzikant Ernst Langhout. Behalve Ernst Langhout dy't yn de band gitaar en sang foar syn rekken naam, bestie de band út: Bertus de Blaauw (saksofoan en slachwurk), Brian van Montfoort (gitaar), Tjeerd Folmer (basgitaar, 1981 - 1984) en Wierd Duk (basgitaar en syntesizer, 1984 - 1988).
The Visitor is oprjochte yn 1981. It wie in ferfolch op Nighttime Visitor dêr't Ernst Langhout en Bertus de Blaauw ek al diel fan útmakken. Muzikaal stie de band sterk ûnder ynfloed fan Ingelske groepen as The Cure. The Visitor makke mei ûnder oaren The Toylets en Social Security diel út fan wat destiids yn de muzykparse wol "De Friese Bries" neamd waard.
It earste plaatsje dat útbrocht waard wie in 'single': "Eye of Madness", dat folge wurdt troch in yn 1983 yn eigen behear makke kassette mei de titel "Ecoline". Dêr geane flot 1400 eksimplaren fan oer de toanbank. Yn dat selfde jier komt op it Top Hole-label it mini-album "Liquid and Cristalline" út.
New Delhi
New Delhi is de haadstêd fan Yndia. New Delhi is ek in gemeente en in distrikt fan it Nasjonaal Haadstêdlik Territorium fan Delhi, en foarmet mei de stêd Delhi en in oantal lytsere stêden ien steedlik gebiet. Meastentiids wurde yn Yndia de beide stêden tegearre Delhi neamd. De gemeente New Delhi hat in oerflak fan 42,7 km² en 294.783 ynwenners (2001 ). It distrikt New Delhi hat in oerflak fan 35 km² en 171.806 ynwenners (2001 ).
Skiednis
New Delhi is yn 1912 troch de Britten stifte om de nije haadstêd fan Britsk-Ynje te wurden. De stêd wie offisjeel klear yn 1929 en waard yn 1931 as haadstêd yn gebrûk nomd. Fan 1912 - 1931 wie Delhi de tydlike haadstêd; oant 1912 wie Kalkutta de haadstêd.
Stedsbyld
Meidat New Delhi in planmjittich oanleine Britske stêd is, hat de stêd in opfallend Britsk-koloniaal uterlik, dit yn tsjinstelling ta it folle gruttere en âldere Delhi. De stêd hat ek inkele grutte parken, nei Britsk foarbyld. It resultaat is dat de haadstêd fan Yndia it minste op in Yndiaaske stêd liket wat arsjitektuer en stedsplanning oanbelanget.
Bestjoer en yndieling
De gemeente New Delhi wurdt bestjoerd troch de New Delhi Municipal Council (NDMC). De gemeente New Delhi komt lykwols net hielendal oerien mei it lykneamde distrikt New Delhi. Neffens de folkstelling fan 2001 wenje der yn it distrikt New Delhi totaal 171.806 ynwenners,. 157.881 dêrfan wenne yn de gemeente New Delhi en 13.925 yn de gemeente Delhi. De gemeente New Delhi is fierder ek ferspraat oer de distrikten Sintraal (3490 ynw.), Súdwest (89.943 ynw.) en Súd (43.469 ynw.). thumb|left|Residinsje fan de presidint fan Yndia
Oerterp oan de Feart
Oerterp oan de Feart is in buorskip yn de himrik fan Oerterp yn de gemeente Opsterlân. De streek leit benoarden Oerterp, tusken Drachten en Fryske Peallen parallel oan de A7.
De lintbebouwing is ûntstien oan de eardere Drachtster Kompanjonsfeart dy't yn it midden fan de 17e iuw groeven is yn de tiid fan de turfstekkerij. De wei wurdt tsjintwurdich noch altyd De Feart neamd. Yn it ferline waard oan dy feart ûnderskied makke tusken de buorskippen Dallen en Pitersbuorren.
In skoftlang wie er de útbuorren fan it doarp Oerterp, oan de Weibuorren.
The Name of the Game (liet fan ABBA)
The Name of the Game is in nûmer dat oarspronklik opnaam is troch ABBA op 31 maaie 1977 yn de Marcus Music Studios yn Stockholm en útbrocht op it album ABBA: The Album út 1977. The Name of the Game wie it fjirde nûmer op it album en waard op 17 oktober 1977 útbrocht as earste single fan it album.
Oer it nûmer
The Name of the Game hie earst de titel A Bit of Myself en wie it earste nûmer dat opnaam waard foar ABBA:The Album. Agnetha Fältskog en Anni-Frid Lyngstad songen beiden, mar hiene alle twa ek in solo yn it nûmer. In betide ferzje fan The Name of the Game waard ferwurke yn de film ABBA: The Movie út 1977. It nûmer wie doe noch net ôf, mar waard om dy reden útjûn as earste single fan it album yn oktober 1977. The Name of the Game giet oer in frou dy't fereale is en witte wol wat de man der fan tinkt. Se freget him oft it ek wat foar him betsjut, omdat sy der fan oplibbet by him yn de buert te wêzen.
List fan Fryske sportferienings
Oersjoch fan listen fan sportferienings yn Fryslân
Muonts
thumb|100px|right|In muonts
In muonts of mûnts (of as it om in frou giet, in non) is ien dy't him fanút syn godstsjinstige oertsjûging bûten de maatskippij ophâldt. It wurd komt út it Gryksk μοναχος (monachos) en betsjut sokswat as 'de útsûnderlike', 'de folmakke' of 'allinnich'. Muontsen libje neffens harren eigen aparte libbensopfettings en wenje byïnoar yn in kleaster of abdij. In muonts wurdt dêrom ek wol in kleasterling neamd. Ek sprekt men wol fan in broer of in frater, of as it om in non giet, fan in suster.
Muontsen en nonnen hâlde der in eigen dei-yndieling op nei dy't folslein wijd is oan oefening yn en beöefening fan harren religy. Dy oefening yn religy krijt ûnder oaren stal yn assese. Assese is it safolle mooglik opjaan fan lichemlike geneuchten. Jin sizze dat muontsen dêrtroch in gruttere geastlike groei berikke kinne. De beöefening fan de religy krijt foarm yn de mystyk; de geastlike gewaarwurding giet dan oer de eigen lichemlike begrinze hinne, al dan net gearstald mei it godlike.
In non wurdt ek wol oantsjutten mei 'suster', in muonts mei 'broer'. Sawol by it boedisme, it hindoeïsme as yn it kristendom komme muontsen en nonnen foar. In muonts dy't yn ôfsûndering libbet wurdt ek wol in heremyt neamd.
Mönchtum Monachisme
Affiks
In affiks is in morfeem dat op himsels gjin betsjutting hat, dat oan in oar wurd taheakke wurde kin. Troch it ta te heakjen oan in besteand wurd kin der fan it besteande wurd in tiidwurd of eigenskipswurd makke wurde. Soms wurdt der brûkme makke fan affiksen om froulike wurden te meitsjen.
Der binne ferskate soarten affiksen:
Adam en Eva
thumb|right|250px|Adam en Eva plukke in apel út de 'Beam om te witten fan goed en kwea' Adam en Eva wienen neffens de Bibel de earste man en de earste frou. It Bibelboek Genesis ferhellet dat God Adam skiep: 'stof út de ierde, en de libbenssiken blies Er him yn de noas' (Gen. 2:7). Letter makke Er Eva út in ribbe fan Adam.
Hillichdom
In hillichdom is in plak dat troch de minske as hillich beskôge wurdt en dêr't meastepart in tsjerke of timpel stiet.
Adam en Eva
God wie it neifolgjende mei de minske fan doel:
'Doe segene God se en Hy sei tsjin har: ''Wês fruchtber en win oan yn tal. Meitsje de ierde fol en tsjinstber. Hearskje oer de fisken yn 'e see, oer de fûgels yn 'e loft en oer alle libben dat him op ierde beweecht'''. (Gen. 1:28)
De Bibel oer Adam en Eva
God sette Adam en Eva yn de Hôf fan Eden (it Paradys op Ierde), en fertelde har dat sy it fruit fan alle beammen yn de tún ite koene, útsein it fruit fan de beam om te witten fan goed en kwea. Sy libben lokkich oant de slang (Satan) Eva oerhelle om de ferbeane frucht (neffens de tradysje in apel) te iten. Eva iet fan de apel en liet Adam dêr ek fan ite. Op dat stuit waarden hja gewaar dat se neaken wienen en hja skammen har. thumb|left|Eva mei Kaïn en Abel
Ienris út de Hôf fan Eden ferdreaun, krigen se bern. Trije soannen wurde by namme neamd: Kaïn en Abel, dêrnei Set. Sadwaande waarden Adam en Eva letterlik de âlden fan it minsdom.
De sûnde fan Adam en Eva en it dêrút fuortkommende út de geunst reitsjen by God en harren ferballing út it noflike libben yn it Pardys stiet bekend as de sûndefal.
Begraafplak
Neffens de joadske mienskip lizze Adam en Eva yn de Grot fan Machpela bedobbe yn de omkriten fan Hebron. Neffens guon Islamityske boarnen is de Eva har grêf yn de Saûdyske havenstêd Djedda.
Genealogy
Yn Genesis 4 wurde Kaïn, Abel en Set as bern fan Adam en Eva neamd. Yn ien fan de pseudepigrafen fan de Bibel, mammentlik it Boek fan de Jubileeën, wurde njoggen bern neamd, ek dochters sa as Azûrâ, Awân, Lebuda en Qelimath. Azûrâ waard de frou fan Seth en Awân de it wiif fan Kaïn.
Bruto Ynlânsk Produkt
It Bruto Ynlânsk Produkt (ôfkoarte; BYP) is ien fan de manieren om de ekonomy fan in lân of regio te mjitten. It BYP beskiedet de merkwearde fan al it produsearre guod en tsjinsten yn in lân binnen in bepaalde tiid (ornaris ien jier).
It BYP kin sa berekkene wurde:
BYP = konsumpsje + ynvestearrings + (útjeften oerheid) + (eksport - ymport)
De ynternasjonale standert om it BYP te mjitten is omskreaun yn it boek System of National Accounts (1993), dat skreaun is fan fertsjinwurdigers fan it Ynternasjonaal Monetêr Fûns, Jeropeeske Uny, Organisaasje foar Ekonomyske Gearwurking en Untwikkeling, Feriene Naasjes en de Wrâldbank. Ornaris wurdt der nei referearre mei SNA93, om net yn 'e tiis te reitsjen mei in foarige edysje fan 1968 (mei de namme SNA68).
Pungent Stench
Pungent Stench is in Eastenrykske deathmetalband oprjochte yn 1988 yn Wenen. De band hat in rûzich bestean en der is in grutte betizing oer wat de krekte namme fan de band is, ek is it net alhiel dúdlik of't de band noch bestiet. Yn 2014 stie de band tidens Into The Grave ûnder de namme Schirenc plays Pungent Stench op it poadium. De band brocht yn 1990 syn debútalbum For God Your Soul... For Me Your Flesh út. De teksten fan de band gean benammen oer perverzens en Seksueel misbrûk. Pungent Stench hat seis studio-albums en ien live-album útbrocht.
List fan bylden yn Fryslân
In oersjoch fan bylden per gemeente yn Fryslân:
Hânbal op de Olympyske Simmerspullen 2008
200px|thumb|right|200px|De Olympyske Hânbal stadion fan Peking 2008
De Olympyske Spullen fan de XXIXe Olympiade waarden fan 8 oant en mei 24 augustus 2008 hâlden yn Peking, de haadstêd fan Sina. It hânbal waard hâlden yn it ''Beijing National Indoor Stadium'.
Fuotbal op de Olympyske Simmerspullen 1908
250px|thumb|right|It Olympysk Stadion fan Londen 1908 De Olympyske Simmerspullen 1908, ek wol de IVe Olympiade neamd, waarden yn 1908 yn Londen, Grut-Brittanje hâlden. De finale fan it fuotbal waard hâlden yn it White City Stadium. Yn 1985 is it White City Stadium ôfbrutsen om plak te meitsjen foar de gebouwen fan in tillefyzjestjoerder.
White City Stadium
It White City Stadium waard yn 1907 boud foar de Olympyske Simmerspullen yn 1908. It hie doe plak foar 93.000 taskôgers. It hie in Atletykbaan fan 536,44 m in baanhurdfytsbaan fan 660 meter in Swimbad fan 100 meter mei in dûktoer. De oarspronklike atletykbaan hat tsjinst dien oant 1914. Yn 1927 is de atletykbaan fuorthelle en ynsiedde mei gêrs om plak te meitsjen foar wynhûndraverijen. Yn 1985 is it White City Stadium ôfbrutsen om plak te meitsjen foar de gebouwen fan in tillefyzjestjoerder.
Dielnimmende lannen
Tidens de Spullen fan 1908 mocht elts dielnimmend lân maksimaal fjouwer fuotbal ploegen ynskriuwe foar it toernoai. Uteinliks waarden der acht ploegen ynskreaun: wêrfan't twa út Frankryk. De ploegen út Hongarije dy't tsjin Nederlân spylje moatten hiene en de ploech út de Bohemen dat tsjin Frankryk 1 spylje moatten hie, lutsen har op it lêste momint werom. Dêrtroch wiene Nederlân en Frankryk 1 sûnder te spyljen pleatst foar de heale finales. Frankryk 1 luts him werom foar de brûnzen finale, wêrtroch't der tsjin Sweden spile waard.
Pennsylvania
Pennsylvania (útspr.: [pɛnsɨl've:ɲǝ], likernôch "Pen-s'l- vee -njuh"), offisjeel it Mienebêst Pennsylvania (Ingelsk: Commonwealth of Pennsylvania), is ien fan 'e fyftich steaten dy't mei-inoar de Feriene Steaten fan Amearika foarmje. Pennsylvania, byneamd de Keystone State, leit yn it noardeasten fan it lân, tusken de Grutte Marren en de Atlantyske Oseaan yn. De haadstêd is Harrisburg, mar de grutste stêd is Philadelphia, wylst ek it grutte Pittsburgh binnen de grinzen fan Pennsylvania leit. Neffens in skatting út 2014 hie de steat doe krapoan 12,8 miljoen ynwenners, wêrmei't it kwa befolkingsgrutte de 6e steat fan 'e Feriene Steaten is. Oangeande oerflak is Pennsylvania mei justjes minder as 120.000 km² de 33e steat. Pennsylvania stiet û.m. bekend om syn ferâldere koaleminen en stielyndustry, om 'e Amish yn Lancaster County en om it slachfjild fan Gettysburg.
Etymology
De offisjele bynamme fan Pennsylvania is de Keystone State, ûntliend oan it begryp keystone (letterlik: "kaaistien"), de stien dy't de boppeste en dêrom sintrale en wichtichste posysje ynnimt yn in stienbôge boppe in doar of in finster. Mei dy namme wurdt ferwiisd nei de sintrale geografyske posysje dy't Pennsylvania ynnaam mank de oarspronklike Trettjin Koloanjes, en teffens om't safolle wichtige Amerikaanske dokuminten yn 'e Pennsylvania ûndertekene binne, lykas de Amerikaanske Unôfhinklikheidsferklearring.
Geografy
Pennsylvania hat in oerflak fan 119.283 km², wêrfan't 2,7% út wetter bestiet. It hat in rjochthoekige foarm, en mjit 274 km fan noard nei súd en 455 km fan east nei west. Fan it wetteroerflak heart 1.940 km² ta de Earymar, ien fan 'e Grutte Marren, wylst 1.269 km² bestiet út binnenwetters. Pennsylvania leit yn 'e Eastlike Tiidsône (UTC –6, simmertiid –5). De steat grinzget yn it noarden oan 'e steat New York, yn it westen oan Ohio, yn it súdwesten oan West-Firginia, yn it suden oan Marylân, yn it súdeasten oan Delaware en yn it easten oan Nij-Jersey. De súdgrins fan Pennsylvania leit op 39°43' noarderbreedte, en falt gear mei de Mason-Dixonline. Yn it súdeasten wurdt de grins foarme troch Tolvemylssirkel en de rivier de Delaware. De noardgrins leit op 42° noarderbreedte en de westgrins op 80°31' westerlingte.
De midden fan Pennsylvania wurdt dominearre troch de Appalachen, it grutste berchtme fan Noard-Amearika eastlik fan 'e Rocky Mountains. De steat falt útinoar yn fiif regio's. Fan súdeast oan noardwest binne dat: de Atlantyske Kustflakte, it heuvelige foarlân fan 'e Appalachen, de binnenste Appalachen, it Allegheny-plato en de Earyflakte. De wichtichste rivieren fan 'e steat binne de Delaware, de Ohio, de Susquehanna, de Allegheny en de Monongahela. Der binne yn Pennsylvania gjin Yndianereservaten.
Skiednis
Foarôfgeande oan 'e kolonisaasje fan it gebiet troch de blanken waard Pennsylvania bewenne troch Yndiaanske folken, lykas de Delawêr (Delaware), Suskehannok (Susquehannock), Eary (Erie), Irokezen en Sjâny (Shawnee). Fan 'e iere santjinde iuw ôf makken ferskate Jeropeeske lannen oanspraak op wat letter súdeastlik Pennsylvania wurde soe. Yn 1631 krongen Steatske kolonisten fanút Zwaanendael, yn it hjoeddeistige Delaware, it gebiet binnen om it by harren WIC-koloanje Nij-Nederlân te foegjen. Yn 1638 fêstigen Sweedske kolonisten yn deselde krite de koloanje Nij-Sweden (dy't lykwols yn 1655 troch de Nederlanners ferovere en by Nij-Nederlân foege waard). En yn 1664 joech kening Karel II fan Ingelân tastimming en wreidzje de Ingelske koloanje Firginia yn noardlike rjochting út nei itselde gebiet.
Datselde jiers feroveren de Ingelsen yn it ramt fan 'e Twadde Ingelske Oarloch Nij-Nederlân op 'e Republyk fan de Sân Feriene Nederlannen, en yn 1667 waard by de Frede fan Breda befêstige dat it gebiet yn Ingelske hannen bliuwe soe. Under de Tredde Ingelske Oarloch werovere de WIC lykwols Nij-Nederlân, en fierde der in yndieling yn distrikten yn dêr't Upland County, de âldste county fan Pennsylvania, syn ûntstean oan tanket. Twa jier letter, doe't tusken Ingelân en de Republyk de Frede fan Westminster sletten waard, krige Ingelân lykwols Nij-Nederlân wer werom, yn ruil foar it folle lukrativere Suriname.
Op 28 febrewaris 1681 skonk kening Karel II fan Ingelân in oarkunde oan 'e quaker William Penn, wêryn't dy de rjochten krige op in ûnbidich grut gebiet yn Noard-Amearika. Dizze transaksje wie bedoeld om 'e skuld fan 'e kening oan Penn syn heit, admiraal William Penn, werom te beteljen, dy't £16.000 bedroech (omrekkene yn jild fan 2008 wie dat £2,1 miljoen). Penn wie fan doel om yn it gebiet in nije koloanje te stiftsjen, dy't in taflechtsoard wurde moast fan 'e oan godstsjinstferfolgings bleatsteande quakers. De kening neamde it gebiet nei him 'Pennsylvania', eat dêr't er Penn tige mei yn ferlegenheid brocht, mei't dy bang wie dat de lju tinke soene dat er it gebiet nei himsels ferneamd hie. Letter yn 1681 ûnderhannele Penn mei it Delawêr-opperhaad Tamanend (ûnder de Ingelsen fan dy tiid better bekend as Tammany). Dêrby wist er sawol it lân te keapjen dêr't er ferlet fan hie, as in duorjende frede te sluten. It wie it begjin fan in lange perioade fan freonskiplike relaasjes tusken de quakers en de Yndianen. It Ferdrach fan Penn wie ien fan 'e seldsume ferdraggen tusken blanken en Yndianen dat nea troch de blanken brutsen waard.
Oarspronklik hearde ta Pennsylvania ek de lettere steat Delaware, in gebiet dat yn dy tiid oantsjut waard as de 'Nedergreefskippen' (Lower Counties). Tsjin 1704 wie Pennsylvania lykwols sa grut wurden, dat de koloniale assimblee fûn dat it gebiet wol sûnder de lestige Nedergreefskippen koe. Sadwaande ûntstiene der doe twa folksfertsjintwurdigings, hoewol't de erven Penn oant de Amerikaanske Revolúsje beide gebieten yn pacht holden en der altyd ien en deselde gûverneur foar beneamden.
Yn 'e achttjinde iuw rekke Pennsylvania yn in slepend konflikt behelle mei de koloanje Konettikut, ien fan 'e oare Britske koloanjes yn Noard-Amearika. De oarspronklike oarkunde fan Konettikut omfieme nammentlik alle lân dat nei it westen ta yn it ferlingde fan 'e koloanje lei, oan 'e Stille Oseaan ta. Doe't Konettikut nei oanlieding dêrfan yn 1753 in njoggende county stifte, Westmoreland, dat tusken de rivieren de Susquehanna en de Delaware yn komme moast te lizzen (no foarby de westgrins fan 'e steat), late dat ta de Pennamityske Oarloggen mei Pennsylvania, dat oanspraak makke op itselde gebiet. Dat (net botte bloedige) konflikt duorre fuort oant Konettikut it gebiet yn 1784 ôfstie oan Pennsylvania. Yn 1763 hie Pennsylvania folle mear te lijen ûnder de Oarloch fan Pontiac, wêrby't delsettings en boerespultsjes oan 'e foargrins fan 'e kolonisaasje oanfallen waarden troch in koälysje fan Yndiaanske stammen ûnder lieding fan it opperhaad Pontiac.
Fan likernôch 1765 ôf woeks yn Pennsylvania de ûntefredenens oan oer it Britske bestjoer fan 'e koloanje. Ien fan 'e lieders fan 'e protesten wie de politikus John Dickinson, dy't de auteur wie fan û.m. de Declaration of Rights and Grievances ("Ferklearring fan Rjochten en Griven") en fan 'e Letters from a Farmer in Pennsylvania, to the Inhabitants of the British Colonies ("Brieven fan in Boer út Pennsylvania, oan de Ynwenners fan 'e Britske Koloanjes"). Under de Amerikaanske Unôfhinklikheidsoarloch, dy't yn 1774 útbriek, waard Philadelphia de yn 't earstoan ynformele haadstêd fan 'e nije Feriene Steaten. It wie dêr dat it Kontinintaal Kongres gearkaam, mei fertsjintwurdigers fan alle opstannige koloanjes, en dêr waard ek, yn maaie 1775, de Amerikaanske Unôfhinklikheidsferklearring opsteld en ûndertekene. Letter, doe't de Amerikaanske Grûnwet skreaun waard, fûn dat op 'e nij plak yn Philadelphia. Nei't de Feriene Steaten yn 1783 harren ûnôfhinklikheid wûn hiene, wie Pennsylvania op 12 desimber 1787 de twadde steat dy't de Grûnwet ratifisearre, fiif dagen nei Delaware.
Yn 1790 waard Philadelphia formeel oanwiisd as de federale haadstêd fan 'e Feriene Steaten, wylst fan 1791 ôf wurke waard oan 'e oanlis fan 'e nije haadstêd Washington, D.C. Dy wie lykwols pas yn 1800 safierhinne klear dat it nasjonale regear dêrhinne ferhúzje koe. Philadelphia wie oant 1799 ek de haadstêd fan Pennsylvania. Dêrnei hie it regear fan 'e steat syn sit yn Lancaster, oant yn 1812 foargoed Harrisburg de haadstêd waard. It âlde steatskapitoal, it saneamde Hills Capitol, waard dêr yn 1821 yn gebrûk nommen, mar brânde op 2 febrewaris 1897 ûnder in sniestoarm ôf. It hjoeddeistige Steatskapitoal fan Pennsylvania kaam yn 1907 ree.
Yn 1859 begûn yn Pennsylvania de earste kommersjele eksploitaasje fan ierdoalje yn 'e wrâld, doe't Edwin Drake yn Titusville mei súkses in ierdoaljeboarne oanboarde. Dat foarfal late ta de earste grutte oalje-boom fan 'e Amerikaanske skiednis. De Demokraat James Buchanan, dy't fan 1857 oant 1861 presidint fan 'e Feriene Steaten wie, wie de iennichste presidint ea dy't út Pennsylvania ôfkomstich wie. Hy regearre yn in drege tiid, doe't sawol yn it Noarden (dêr't Pennsylvania ta hearde) as yn it Suden de hollen almar hjitter waarden.
Uteinlik late dat, in pear moannen nei de ôfrin fan Buchanan syn presidintskip, ta it útbrekken fan 'e Amerikaanske Boargeroarloch (1861-1865). Under dat konflikt focht Pennsylvania foar de Feriene Steaten tsjin 'e Súdlike Konfederearre Steaten fan Amearika, dy't har besochten ôf te skieden. Nei skatting tsjinnen der sa'n 350.000 Pennsylvanen yn it Noardlike Leger, ynkl. 8.600 Afro-Amerikaanske frijwilligers. It hichtepunt fan 'e striid foel foar Pennsylvania yn 1863, doe't it Konfederearre Leger fan Noardlik Firginia, ûnder generaal Robert E. Lee, djip yn 'e steat trochkrong, mar yn 'e ferneamde Slach by Gettysburg weromslein waard troch de Noardliken ûnder generaal George G. Meade. Hoewol't de oarloch neitiid noch twa jier oanhold, kin der in goede saak makke wurde om 'e bewearing te ûnderbouwen dat it Suden de striid by Gettysburg foargoed ferlear.
Yn 1923 stifte presidint Calvin Coolidge yn Pennsylvania, dat 9% fan alle bosken fan 'e Feriene Steaten beslacht, it mânske Nasjonaal Wâld Allegheny. Om dyselde snuorje hinne kaam ûnder de Afro-Amerikaanske Folksferhuzing in grutte kloft swarten út it Suden wei, dêr't se te lijen hiene ûnder earmoede en diskriminaasje. Hja setten har û.m. yn Philadelphia en Pittsburgh nei wenjen, om as fabryksarbeiders yn benammen de stielyndustry in better bestean op te bouwen. De stielfabriken rekken lykwols fan 'e 1970-er jierren ôf yn 'e nederklits, en in protte moasten slute. Ek de koaleminen diene it sûnt dy tiid min, mei as gefolch dat benammen yn westlik Pennsylvania, dat ta de saneamde Roastgurdle (Rust Belt) rekkene wurdt, grutte wurkleasheid ûntstie.
Bestjoer
It politike lânskip fan Pennsylvania wurdt behearske troch de beide grutte Amerikaanske politike partijen, de Demokratyske Partij en de Republikeinske Partij. Alle oare partijen spylje mar in tige marzjinale rol. Sa is mar 0,6% fan 'e registrearre kiezers lid fan 'e Libertaryske Partij fan Pennsylvania, tsjin 49,6% foar de Demokraten en 36,7% foar de Republikeinen.
Pennsylvania is in swingsteat, dy't by ferkiezings soms de Demokratyske Partij stipet, en soms de Republikeinske Partij. Sa fersloech de Demokratyske presidintskandidaat John Kerry by de Amerikaanske presidintsferkiezings fan 2004 yn Pennsylvania de sittende Republikeinske presidint George W. Bush, en wûn de Demokraat Barack Obama it der by de presidintsferkiezings fan 2008 fan Republikein John McCain. Mar by de presidintsferkiezings fan 2016 keas de steat yn mearderheid foar de Republikein Donald Trump ynstee fan foar de Demokratyske kandidate Hillary Clinton.
Ekonomy
It bruto steatsprodukt fan Pennsylvania wie yn 2013 $644 miljard. It BSP per lid fan 'e befolking bedroech $47.274. As de steat in ûnôfhinklik lân west hie, soe de Pennsylvaanske ekonomy dêrmei de op santjin nei grutste fan 'e wrâld wêze. De measte yndustry yn 'e steat is fêstige yn it eastlik sintrale diel (om Allentown-Bethlehem-Easton hinne), en yn 'e fjouwer hoeken fan 'e Pennsylvania: yn Philadelphia, yn 'e súdeasthoeke; Pittsburgh, yn 'e súdwesthoeke; Erie, yn 'e noardwesthoeke; en Scranton-Wilkes-Barre yn 'e noardeasthoeke. De yndustry bestiet foar it grutste part út ferâldere stielfabriken dy't ta de saneamde Roastgurdle (Rust Belt) rekkene wurde. Fierders is der in protte mynbou fan stienkoal.
It plattelân fan Pennsylvania is noch altyd benammen it domein fan 'e lânbou. De wichtichste agraryske útfierprodukten fan 'e steat binne poddestuollen, apels, plomfee, krystbeammen, suvel, maïs, druven en wyn. Op it mêd fan 'e tsjinstesektor moat Pennsylvania it benammen hawwe fan it bank- en fersekeringswêzen. Bedriuwen út dy brâns binne benammen fêstige yn Philadelphia en de foarstêd King of Prussia. Sûnt yn 2004 gokken yn Pennsylvania legalisearre is, hawwe ek in protte kasino's har doarren der iepene.
Demografy
Neffens in offisjele rûzing troch it Amerikaanske Folkstellingsburo (op grûn fan gegevens fan 'e Amerikaanske folkstelling fan 2010) hie Pennsylvania yn 2014 12.787.209 ynwenners, wat in groei fan 0,67% is yn ferhâlding ta de stân fan saken yn 2010. De befolkingstichtens wie yn 2014 107,2 minsken de km². Fan 'e befolking fan Pennsylvania wie yn 2010 74,5% berne yn 'e steat sels, wylst 18,4% berne wie yn in oare Amerikaanske steat, 1,5% yn Porto Riko of oare Amerikaanske territoaria, en 5,6% yn it bûtenlân.
De grutste stêd fan 'e steat is Philadelphia, mei mear as oardel miljoen ynwenners yn 2011. Oare gruttere stêden binne: Pittsburgh (305.000), Allentown (119.000), Erie (99.000), Reading (88.000), Scranton (75.000), Bethlehem (75.000), Lancaster (59.000), Levittown (53.000) en de steatshaadstêd Harrisburg (49.000).
Etnisiteit
Neffens gegevens fan 'e Amerikaanske folkstelling fan 2010 wie de etnyske opbou fan 'e Pennsylvania befolking doe sa: 79,2% blanken; 11,3% swarten; 5,9% Latino's; 2,9% Aziaten; 0,3% Yndianen; 0,4% oaren of fan mingd etnysk komôf.
One Seat
De aksje One Seat hat it doel de funksjes fan it Jeropeeske Parlemint allegear yn Brussel te fêstigjen.
Pennsylvania
Etnisiteit
Blanke Pennsylvanen binne fierhinne fan Midden-, Noardwest- en Súdjeropeeske orizjine, mei as grutste oarsprongsgroepen Dútsers (28,5% fan 'e totale steatsbefolking), Ieren (18,2%), Italjanen (12,8%), Ingelsen (8,5%), Poalen (7,2%), Frânsk-Kanadezen (4,2%), Nederlanners (2,2%), Slowaken (2,2%), Ulstersen (2,0%), Skotten (1,7%), Russen (1,6%), Welsen (1,5%), Hongaren (1,2%) en Oekraïners (1,0%).
It plattelân fan súdlik sintraal Pennsylvania, en benammen dat fan Lancaster County, stiet bekend om 'e Amish-mienskippen dy't dêr wenje. Dat binne fûnemintalistyske minnisten fan Dútske en Switserske oarsprong, dy't fierhinne fêsthâlde oan njoggentjinde-iuwske technyk en dêrom mei hynder-en-wein reizgje en nijichheden as de trekker, elektrisiteit, tillefoan en tillefyzje ôfwize.
One Seat
Op it stuit rint in aksje by in stikmannich leden fan it Jeropeesk Parlemint, wêr in grut tal leden, om it moanneliks ferhúzjen tusken Brussel en Strassbourg, dy't de belêstingbeteljer jierliks 136.000.000 EURO kostet, ôf te skaffen en alles yn Brussel te organisearjen. Hja hawwe út ein set mei in webside (http://www.oneseat.eu), wêr boargers in petysje tekenje kinne.
Pennsylvania
Etnisiteit
It meastepart fan 'e Latino's yn 'e steat is fan Portorikaansk komôf (2,9% fan 'e steatsbefolking) of fan Meksikaanske ôfstamming (1,0%), wylst der ek in oansjenlike mienskip fan Dominikanen bestiet. De measte Latino's binne konsintrearre yn Philadelphia, de Lehigh-delling en it súdlik sintrale part fan 'e steat. Pennsylvania omfiemet gjin federaal erkende Yndianestammen, en likemin binne der yn Pennsylvania stammen mei inkeld erkenning op steatsnivo.
Taal
Pennsylvania hat gjin offisjele taal dy't as sadanich by wet fêstlein is, mar yn 'e praktyk ferfollet it Ingelsk dy funksje. Neffens gegevens fan 'e Amerikaanske folkstelling fan 2010 wie dy taal doe foar 90,2% fan 'e befolking fan Pennsylvania de memmetaal. Op it twadde plak kaam it Spaansk, dat foar 4,1% fan 'e befolking de memmetaal wie, en dêrnei folgen it Dútsk (it Pennsylvaansk ynbegrepen) mei 0,9%, it Sineesk mei 0,5%, it Italjaansk mei 0,4% en it Frânsk mei 0,3%.
It Pennsylvaansk is ien fan 'e Heechdútske talen, dy't fierhinne ûntstien is op basis fan dialekten út it Rynlân, en dy't it naust besibbe is oan it hjoeddeiske Paltsysk. Yn it Ingelsk wurdt nei dizze taal almeast ferwiisd as Pennsylvania Dutch, wat in ferbastering is fan Pennsylvania Deitsch, oftewol 'Pennsylvaniadútsk'. Dit is de memmetaal fan 'e measte tradisjonele Amish en teffens fan 'e Old Order Mennonites, in oare behâldende minnistyske groep, dy't lykwols wól op 'e moderne wize libbet. Under minder behâldende minnistegroepen is de taal frijwol útstoarn.
Godstsjinst
Op it mêd fan godstsjinst bestie yn 2011 82% fan 'e befolking fan Pennsylvania út kristenen, wêrûnder 52% protestanten, 29% roomsen en 1% eastersk-otterdoksen. De grutste protestantske denominaasjes wiene de Feriene Metodistyske Tsjerke mei 592.000 leden, de Evangelysk-Lutherske Tsjerke yn Amearika mei 502.000 leden, de Presbyteriaanske Tsjerke (FSA) mei 250.000 leden en de Feriene Tsjerke fan Kristus mei 180.000 leden.
Fierders is der yn Pennsylvania in grutte minnistyske mienskip, dêr't û.m. de Amish ta hearre. Hoewol't de steat oarspronklik as koloanje stifte waard om in feilich hinnekommen te bieden foar de oan godstsjinstferfolging bleatsteande quakers, foarmje dyselden hjoed oan 'e dei mar in tige lytse minderheid yn Pennsylvania. Ateïsten en agnosten foarmen yn 2011 13% fan 'e befolking. Fierders bestie 2% fan 'e ynwenners fan Pennsylvania út joaden, wylst 1% in oare godstsjinst as it kristendom of it joadendom oanhong.
Klimaat
Pennsylvania hat foar it meastepart in fochtich lânklimaat, mei neare simmers en kâlde winters. De uterste súdeasthoeke, dêr't de stêd Philadelphia leit, hat lykwols in fochtich subtropysk klimaat. Troch it hichteferskil tusken de ûnderskate dielen fan 'e steat binne ek de ferskillen oangeande trochsneed temperatueren oansjenlik. Rekôrtemperatueren wiene 44 °C, op 9 en 10 july 1936 yn Phoenixville, en –41 °C op 5 jannewaris 1904 te Smethport. Delslachhoemannichten rinne útinoar, en de measte snie, oant mear as 250 sm, falt winterdeis yn 'e neite fan 'e Earymar, yn it noardwesten fan 'e steat. Pennsylvania hat elts jier ek te krijen mei tornado's, soms grutte oantallen, mar dy binne oer it algemien lang net sa krêftich as se har yn westliker dielen fan 'e Feriene Steaten foardogge.
List fan planetoïden 4301-4400
Dit is in list fan planetoïden 4301-4400.
Departemint Westeriems
thumb|right|250px|Departemint Westeriems (Ems-Occidental) rjochtsboppe yn 't rôze, 1810-1814 Westeriems, Wester Iems (Frânske namme: Ems-Occidental, yn it Dútsk West-Ems), wie de namme fan in Frânsk departemint yn de Nederlannen yn de tiid fan it Earste Frânske Keizerryk. It wie neamd nei de westlike mûning fan de rivier de Iems, de Westeriems. It waard nei de anneksaasje fan it Keninkryk Hollân op 9 july 1810 foarme op 1 jannewaris 1811 troch it gearfoegjen fan de âlde "Hollânske" departeminten Grins en Drinte, wêrby ek it Dútske part fan it Reiderlân foege waard.
De haadstêd wie Grins. It departemint wie yndield yn de folgjende arrondisseminten en kantons:
Nei't Napoleon yn 1814 ferslein waard, waarden út it departemint fannijs twa provinsjes fan it Feriene Keninkryk fan de Nederlannen foarme, útsein it kanton Jemgum en it grutste diel fan it kanton Weener, dy't by it Keninkryk Hannover kamen (no Nedersaksen).
Ferdrach fan Rome
It Ferdrach fan Rome, ûndertekene troch Frankryk, West-Dútslân, Itaalje en de Benelúks (Belgje, Nederlân en Lúksemboarch) op 25 maart 1957, wie de stifting fan de Jeropeeske Ekonoamyske Mienskip en waard fan 1 jannewaris 1958 ôf jildich ferklearre.
It ferdrach waard ûndertekene troch:
Dorothy DeBorba
thumb|right|Doroty DeBorba yn School's out út [[1930.]] Dorothy Adelle DeBorba (28 maart 1925, Los Angeles - 2 juny 2010, Livermore) wie in Amerikaansk (berne)aktrise. Har foarâlden kamen fan de Portegeeske Azoaren.
DeBorba waard bekend doe't hja yn 1930 mei die oan de populêre searje Our Gang (1930-1933). DeBorba waard al rillegau, troch har útstrieling en krolkopke, in favoryt fan it publyk.
DeBorba wenne yn Livermore, Kalifornje, dêr't hja yn 2010 ferstoarn is..
Utein
Utein (Uiteinde) is in buorskip fan sa'n tolve huzen yn de gemeente Smellingerlân. Utein leit benoardwesten Aldegea, eastlik fan Earnewâld, súdeastlik fan Sigerswâld en besuden Iniaheide.
De namme komt ek foar as Uiteinde, Uyt Eynde en Uyteinde.
Jan Jaap van der Wal
thumb|Jan Jaap van der Wal Jan Jaap van der Wal (Ljouwert, 31 oktober 1979) is in Nederlânske stand-up comedian/kabaretier, dy't ûnder mear meidie oan it satiryske nijsprogramma Dit was het nieuws. Yn 2006 hat hy it artistyk liederkip fan Raoul Heertje oernaam.
Jan Jaap hat in hazzelippe, gaadlik ûnderwerp as mikpunt troch Raoul Heertje by Dit was het nieuws. Van der Wal beslacht dit ûnderwerp sels ek geregeld mei de gek.
Op de radio hat Van der Wal tegearre mei Felix Meurders Spijkers met koppen fan de VARA presintearre.
Yn it teäterseizoen 2006/2007 toerde Van der Wal mei syn tredde soloprogramma, BSUR, troch Nederlân. Earder toerde hy mei de programma's 'Out now' en 'Staat'. Yn 2007 en 2009 hat hy de Aldjierskonferânse op telefyzje dien. Yn 2011 waard syn taak oernomd troch Thomas Acda, útreden dat Van der Wal drok wie mei in Nederlânske ferzje fan it Amerikaanske programma The Daily Show dat hy dêrnei begjin 2011 presintearre foar telefyzjestjoerder Comedy Central. Hoewol 't it programma nea fierder kaam as har inisjele begjinperioade, sette Van der Wal yn 2012 de presintaasjestyl wol foar in part troch yn it online satirysk nijsprogramma Panache yn de tiid fan de Keamerferkiezings fan dat jier. Sûnt 2016 is Van der Wal te sjen as sidekick en voice-over by RTL Summer Night as opfolger fan Marieke Elsinga. Fanôf 17 desimber 2017 is Van der Wal wer teamlieder by Dit was het nieuws.
Van der Wal makke tuskentroch de show De Nieuwe Belg dêr 't er bekend yn Belgje mei waard. Hy droech by oan it satiryske telefyzjeprogramma De Ideale Wereld en wennet dieltiids yn Antwerpen. Yn septimber 2018 naam hy by De Ideale Wereld de rol fan fêste presintator oer fan Otto-Jan Ham.
Sûnt 2006 hat hy in relaasje mei aktrise Eva Duijvestein en mei har is er yn 2010 troud. Yn april 2017 krigen sy in soan.
List fan boargemasters yn Fryslân
List fan boargemasters per gemeente yn Fryslân:
Usedom
thumb|250px|Kaart fan Usedom
Usedom (Dútsk Usedom, Poalsk Uznam) is in eilân yn de Eastsee op 'e grins fan Dútslân en Poalen. It grutste westlike part heart ta de Dútske dielsteat Meklenburch-Foarpommeren en it lytsere eastlike part heart ta Poalen. It eilân fan 455 km² mei 76.500 bewenners leit besúdeasten it eilân Rugen.
It eilân hat in soad te betsjutten foar it toerisme yn Poalen en Dútslân. Usedom is te berikken oer twa brêgen (Dútsk part) en mei autofearen (Poalsk part).
De Mearmin (Damwâld)
De Mearmin (earder: Geastmermarmûne of Marmearmin) is in poldermûne op it terrein fan it iepenloftmuseum 'De Sûkerei' yn Damwâld yn de gemeente Dantumadiel. De houten achtkante muonts, mei stiennen fjildmuorren, is dekt mei horizontale houten dielen en hat in flecht fan 15,20 m.
Skiednis
thumb|upright|left|150px|De Marmearmin yn 2001 oan de Geastmermar. De Mearmin, in grûnsiler, waard yn 1968 boud foar it ynmeallen fan wetter foar de Geastmermar, in natuergebiet dat efkes súdwest fan Dokkum by de Wâldfeart leit. Hy waard gearstald út ûnderdielen dy’t fan oare sloopte Fryske mûnen kamen, wêrûnder in poldermûne fan 1892 út Readtsjerk. De mûne, dy’t partikulier eigendom wie, stie der yn 2008 ferfallen by, mei troch de “ferbosking” fan de Geastmermar.
Yn 2012 makke de stifting De Sûkerei bekend belangstelling te hawwen om it ferfallen ryksmonumint oan te keapjen. Tsjin it sin fan de Rykstsjinst foar Kultureel Erfguod joech it gemeentebestjoer tastimming om de mûne ôf te brekken en wer op te bouwen op it terrein fan De Sûkerei yn Damwâld. . De ferfallen mûne rekke hjirtroch de status as monumint kwyt. .
Yn juny 2016 waard de restauraasje fan de mûne troch De Molenmakers B.V. út Tsjummearum op it nije plak foltôge.