cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rjochts (polityk)
Tsjintwurdich wurdt 'rjochts' yn politike sin brûkt foar in stikmannich politike streamings, wêrûnder it konservatisme, de kristen-demokrasy (wat eins in kristlik ynrjochte konservatisme is) en it liberalisme. It nasjonalisme kin sawol rjochts as lofts wêze; de nasjonalistyske partij NVA yn Flaanderen hat bygelyks dúdlik in rjochts karakter, wylst oare nasjonalistyske partijen, lykas de FNP yn Fryslân en de SNP yn Skotlân harren opkommen foar in etnyske minderheid fermongen hawwe mei tradisjoneel loftse stânpunten. Ekstreem-rjochts of ultra-rjochts omfiemet streamings lykas it faksisme en it nasjonaal-sosjalisme, dy't yn it ferline gauris polityk geweld brûkt hawwe tsjin harren tsjinstanners, en rasisme en oare foarmen fan diskriminaasje (lykas seksisme en homofoby) opnommen hawwe yn har polityk program. Foar soksoarte partijen wurdt tsjintwurdich de term populisme wol as eufemisme brûkt.
Mamertus
Sint-Mamertus († om 477 hinne yn Vienne, Galje) wie in biskop en wurdt yn de katolike tsjerke as hillige fereare. Mamertus fierde de saneamde bidprosesje op de trije dagen foar Himelfeartsdei yn. Mamertus wurdt ta ien fan de fiif saneamde iishilligen rekkene.
Libben
Mamertus waard yn 461 aartsbiskop fan Vienne, dêr't er ek ferstoar. Fan Mamertus binne gjin geskriften bewarre bleaun, mar fan syn broer Claudianus Mamertus, dy't teolooch en tsjerkeskriuwer foar de Tsjerke wie, binne in pear brieven bewarre bleaun.
Nei't de stêd pleage waard troch ynfallen fan Hunnen en Goaten, drûchte, brân en ierdskoddings fierde Mamertus de saneamde krúsdagen yn, trije boetedagen foar it feest fan de Himelfeart fan de Heare. De tsjerke organisearre dan prosesjes, wêrby't litanyen bidden waarden. Ynearsten beheinden dy prosesjes harren ta Galje en Spanje, mar ûnder paus Leo III waarden de krúsdagen foar de hiele katolike wrâld ynfierd, lykwols sûnder it troch Mamertus opleine fêstelgebod. In oerbliuwsel dêrfan yn katolike streken is de prosesje mei it krús foarop oer fjilden om in goede rispinge ôf te smeken. As dy dei op de feestdei fan Sint-Markus (25 april) falt, wurdt der oer in Sint-Markusprosesje praat.
Mamertus kaam mei paus Hilarius yn konflikt oer de eigenmachtich ynfierde nije yndieling fan de Súd-Frânske bisdommen. Ek hie Mamertus eigenmachtich Marcellus beneamd as biskop fan de oanbuorjende stêd Die. It levere him in foarse beskrobbing fan de paus op. De paus seach lykwols wol de kwaliteiten fan Mamertus yn en nûge him út foar de synoade yn Arles, dêr't Mamertus de opdracht krige om te tsjûgjen dat Kristus Syn bloed foar alle minsken jûn hie. En yn in twadde brief erkende de paus dat Marcellus in goede kar west hie foar it biskopsamt.
Neffens de oerlevering wist Mamertus as biskop in alderheislikste brân te kearen, dy't de hiele stêd drige te ferneatigjen. Ek wurde him oare wûnders tarekkene.
Ferearing
De feestdei fan Sint-Mamertus is 11 maaie. Mamertus heart ta de saneamde iishilligen. Yn de ikonografy wurdt Mamertus as biskop ôfbylde mei somtiden in baarnend ljocht of palmtûkje of in rol terms. Sint-Mamertus is patroanhillige fan ammen, hoeders en de brânwar, hy wurdt oanroppen by drûchte, krupsjes oan it boarst en yngewanten en koarts
Mamertus waard begroeven yn de Sint-Petrustsjerke fan Vienne. De reliken fan Mamertus waarden yn de 7e iuw nei Orléans brocht, dêr't se yn 1563 troch kalvinisten ferneatige waarden. De âlde sarkofaach fan Mamertus waard yn 1860 yn Vienne wer ûntdutsen en foarmet tsjintwurdich ûnderdiel fan de permaninte útstalling yn de Petrustsjerke, dy't sûnt 1872 as lapidarium tsjinnet.
Bonifatius fan Tarsus
Bonifatius fan Tarsus wie in Romein en ferstoar yn 307 de martlersdea by de kristenferfolgings ûnder keizer Galearius. Bonifatius is ien fan de fiif iishilligen.
Libben
Oer it libben fan Bonifatius is net in soad bekend. Hy waard yn Rome berne en libbe yn de 3e iuw as slaaf en minner fan Aglaë, dy't der in dekadinte libbensstyl op nei hold en Bonifatius der op útstjoerde om yn Tarsus reliken op te heljen fan kristlike martlers, dêr't yn Rome sa oer beard waard.
Yn Tarsus waarden troch de dêr oanhâldende ferfolgings in soad kristenen fermoarde en Bonifatius makke sels mei hoe slim oft de kristenen yn Tarsus troch Galearius te lijen hiene. De moed fan de kristenen makke grutte yndruk op Bonifatius en lang om let liet er him ek dope. Bonifatius makke gjin geheim fan syn doop en waard troch soldaten finzen set en tamtearre. Hy ferstoar op 14 maaie 307, doe't se him yn 'e gleone tarre smiten.
Syn oerbliuwsels waarden mei de reliken foar Aglaë troch syn gesellen werom brocht nei Rome. Ek Aglaë bekearde har, hja liet Bonifatius begrave oan de Via Latina, ferdielde har besit en loek har werom yn in kleaster. Letter waarden de reliken fan Bonifatius oerbrocht nei de basilyk fan Santi Bonifacio e Alessio yn Rome.
Tegearre mei Mamertus, Pankratius, Servatius en Sofia heart Bonifatius ta de iishilligen. Yn 1969 is de ferearing fan de hillige by in fernijing út it Calendarium Romanum Generale skrast.
Ferearing
Yn de 12e iuw waard Bonifatius (sûnder Aglae) tafoege oan it Calendarium Romanum Generale. Yn 1955 degradearre paus Pius XII syn feestdei ta in betinking yn in misse troch de wike. Mei it op 'e nij besjen fan de Calendarium Romanum Generale yn 1969 waard de namme fan Bonifatius fan Tarsus hielendal skrast.
Golden Raspberry Award
De Golden Raspberry Awards binne in groep Amerikaanske anty-prizen, dy't útrikt wurde foar de minste prestaasjes op it mêd fan 'e film. Dizze prizen ûntstiene yn 1981, doe't de Amerikaanske tekstskriuwer John J.B. Wilson, dy't op 'e jûns dat yn 'e Feriene Steaten de útrikking fan 'e Oscars live útstjoerd waard altyd in feest by him thús joech, syn gasten frege om prizen ta te kennen foar de minste prestaasjes op filmgebiet. Neitiid besleat er dat barren te formalisearjen, en rjochte er dêrom de Golden Raspberry Award Foundation op, dy't de tawizing en útrikking fan 'e prizen sûnt yn 'e hannen hat.
De namme fan 'e prizen ferwiist nei it Ingelske wurd raspberry, dat (njonken de haadbestjutting framboas) ek de namme is foar it lûd dat men makket as men de tonge tusken de lippen stekt en docht as oft men ôfskyt. De prizen wurde op jierlikse basis ein febrewaris útrikt yn njoggen ûnderskate kategoryen. Der wurdt dan in offisjele útrikkingsseremoanje holden yn Hollywood, mar de measte 'winners' komme net opdaagjen om harren 'priis' yn ûntfangst te nimmen. Utsûnderings wiene Tom Green (minste akteur & minste regisseur), Halle Berry (minste aktrise), Sandra Bullock (minste aktrise) en Paul Verhoeven (minste regisseur).
Kategoryen
Fierders binne der noch ferskate kearen Golden Raspberry Awards útrikt yn kategoryen dy't mar ien jier bestien hawwe.
Tafeltennis op de Paralympyske Simmerspullen 1972
De Ve Paralympyske Simmerspullen waarden yn 1972 hâlden yn Heidelberch, West-Dútslân.
Dûbeld
{| width=60%
Lofts (polityk)
Lofts of links is yn 'e polityk in term om 'e ideology fan politike partijen en fan yndividuële politisy en oare persoanen yn it polityk spektrum oan te tsjutten. De loftse polityk stiet foar maatskiplike gelikensens en egalitarisme, en kantet him faak oan tsjin maatskiplike hierargyen, lykas adel, geastlikheid en monargy. Dizze foarm fan 'e polityk wurdt yn 'e regel karakterisearre troch soarch foar de ûnderdrukten, earmen en oaren dy't op 'e iene of oare manear in neidielige of ûnbefoarrjochte posysje hawwe, en de oertsjûging dat der maatskiplike ûngelikensens bestiet dy't net te rjochtfeardigjen is en dy't dêrom opheft of yn elts gefal safolle mooglik beheind wurde moat.
De termen 'lofts' en 'rjochts' yn 'e kontekst fan 'e polityk ûntstiene yn 'e jierren fuort nei de Frânske Revolúsje fan 1789, en ferwize nei de doetiidske yndieling fan sitplakken yn it Frânske parlemint, de Steaten-Generaal. It wie doe nammentlik sa dat de foarstanners fan 'e revolúsje en fan sekularisaasje en de ynstelling fan in republyk, lofts fan 'e foarsitter sieten, wylst de oanhingers fan monargy en it saneamde Ancien Régime rjochts fan 'e foarsitter sieten. Nei't yn 1815 mei de Restauraasje fan it Hûs Boerbon it keninkryk wer ynsteld waard, bleau dy sitewaasje hanthavene en rekken termen lofts en rjochts yn algemien gebrûk. Sa waarden se meitiid ferspraat oer de rest fan Jeropa.
Tafeltennis op de Paralympyske Simmerspullen 1972
Klasse 1B
{| width=60%
Klasse 3
{| width=60%
Lofts (polityk)
Tsjintwurdich wurdt 'lofts' yn politike sin brûkt foar in stikmannich politike streamings, wêrûnder it sosjalisme of de sosjaal-demokrasy, it kommunisme, it syndikalisme (de fakbûnen), it anargisme en ek de grienen. Ek republikeinske bewegings yn lannen mei in monargale steatsfoarm binne oer it algemien lofts, mar net altyd (de republikeinske nasjonalistyske partij NVA yn Flaanderen hat bygelyks dúdlik in rjochts karakter). Ek nasjonalisme kin lofts wêze as it opkommen foar de belangen fan in minderheid fermongen wurdt mei tradisjoneel sosjalistyske stânpunten; de FNP yn Fryslân en de SNP yn Skotlân binne bgl. partijen dy't dúdlik lofts-nasjonalistysk binne. Soms wurdt der in ûnderskie makke tusken lofts en ekstreem-lofts. Ekstreem-lofts binne it kommunisme en syn farianten, lykas it marxisme-leninisme, it maoïsme en it trotskisme.
Moderne loftse partijen karakterisearje har oer it algemien troch it opkommen foar in breed ferskaat oan beliedspunten, wêrûnder net inkeld maatskiplike gelikensens (de saneamde 'klassestriid'), mar ek dingen as emansipaasje, feminisme en frouljusrjochten, homorjochten, miljeubeskerming en duorsumens, pasifisme en anty-oarlochsstânpunten. Se kantsje har oan tsjin te fier trochsketten frijemerkwurking, diskriminaasje, rasisme en faksisme.
Tafeltennis op de Paralympyske Simmerspullen 1972
Klasse 2
{| width=60%
Carl Friedrich August Naber
Carl Friedrich August Naber of Carel Frederik August Naber (Tecklenburg, 1 septimber 1796 - Dimter, 23 augustus 1861) wie in Dútsk-Nederlânske oargelbouwer yn de 19e iuw.
Karriêre
Naber waard berne yn it Dútske Westfalen, mar festige him yn 1825 yn Dimter. Ynearsten arbeide er op mei Heinrich Quellhorst, dy't yn 1825 en 1826 tsjerkoargels makke foar de Grutte Tsjerke yn Elburg en de Betlehemtsjerke yn Swol. Fan doe ôf oan levere er tsientallen oargels yn East-Nederlân. Apart binne syn oargels dy't yn 1840 en 1844 nei Suriname skipe waarden foar de Herfoarme Tsjerke yn Paramaribo. Mei't it earste ynstrumint by in skipbrek ferlern gie boude Naber in twadde, dat troch kening Willem II betelle waard.
Nei syn ferstjerren yn 1861 gie syn soan Frederik Samuel Naber noch in pear jier troch mei de oargelmakkerij.
Writers Guild of America Award
De Writers Guild of America Awards binne in groep Amerikaanske prizen dy't op jierlikse basis útrikt wurde foar de bêste senario's fan films, tillefyzjeprogramma's, fideospultsjes en foarhinne ek harkspullen. De tawizing en útrikking fan 'e priis wurdt mienskiplik ferrjochte troch de Writers Guild of America, East (fêstige yn New York) en de Writers Guild of America, West (fêstige yn Los Angeles). De earste útrikking fûn plak yn 1949. Yn 2004 waard de útrikkingsseremoanje foar it earst live útstjoerd op 'e Amerikaanske tillefyzje.
Jukeboxmusical
In jukeboxmusical is in toanielmusical of filmmusical wêryn't alle of it grutste part fan 'e opfierde lieten bekende popferskes binne ynstee fan nije komposysjes. Guon jukeboxmusicals brûke in breed ferskaat oan lieten en sykje dy dan ornaris út om by de plotûntwikkelings fan it toanielstik of de film te passen. In foarbyld dêrfan is de tekenfilm Trolls, fan DreamWorks Animation, út 2016. Oare jukeboxmusicals hâlde it by de muzyk fan ien artyst of ien band. Foarbylden dêrfan binne de musical Mamma Mia, út 1999, en de dêrop basearre film Mamma Mia!, út 2008, mei de lieten fan 'e Sweedske band ABBA.
Toanielstikken of films wêryn't it ferhaal net ûnderbrutsen wurdt trochdat de akteurs yn sjongen útbarste, mar wêryn't lieten foarkomme om't se ûnderdiel útmeitsje fan it ferhaal, lykas yn in biografyske film oer in sjonger of sjongster of in film oer in band, wurde net beskôge as musicals en dêrom ek net as jukeboxmusicals. Revu's sûnder plot dy't gebrûk meitsje fan bekende muzyk kinne likemin oantsjut wurde as jukeboxmusicals. By musicals dy't sawol bekende as folslein nije ferskes omfetsje, lykas Singin' in the Rain, út 1952, is it in kwestje fan miening oft se jukeboxmusicals binne of net.
Noardbroek
Noardbroek (Nederlânsk en offisjeel: Noordbroek; Grinslânsk: Noordbrouk) is in Nederlânsk doarp yn Grinslân, ûntstien yn de iere midsiuwen. It doarp leit yn de Grinslanner gemeente Midden-Grinslân. Yn 2019 hie it 1.880 ynwenners.
Under Noardbroek falle de buorskippen Stootshorn, Korengarst en Noardbroeksterhamrik, en de eardere buorskippen Noardbroeksterfean, Veenhuizen, Westfalen en Zuiderveen. De earste trije buorskippen foarmen sûnt 1660 it kerspel Noardbroeksterhamrik. Yn it bûtengebiet waard ûnderskied makke tusken Zuiderklei (tsjinoer Zuiderveen), Evenreiten, Bovenland, Bovenmeerland en De Kampen. De Noardbroekstermar waard om 1612 droechlein.
Noardbroek hie yn de achttjinde iuw tsien buertgilden, wêrûnder Broodhörn, Achteromshörn, Pijpkergilde, Torengilde en Moushörn. De earste wie in buertsje oan de dyk nei Súdbroek, de lêste in buertsje oan de noardkant fan de tsjerke.
De lege klaaigrûnen by Noardbroek waarden al ier bemeald. Yn de himrik fan Noardbroek ûntstiene de wetterskippen Westerschemolenpolder (1798, foar in part), Evenreitstermolenkolonie (1799), Roodetilsterpolder (1799), Noordermolenkolonie (1801), Korengarst (1804/1894), Legemeedsterpolder (1842), De Bolderij (1863), Stootshorn (1885), De Kampen (1884/1888) en Waterkampen (1889).
Algemien
Fan 1811 oant 1 july 1965 wie Noardbroek in selsstannige gemeente. Fan dy datum ôf foarme Noardbroek mei Súdbroek de gemeente Oosterbroek, dy’t yn 1989 fusearre mei Muntendam en Meeden ta de gemeente Menterwâlde. De gemeente Menterwâlde gyng op 1 jannewaris 2018 op yn de nije gemeente Midden-Grinslân.
Noardbroek leit oan de noardkant fan de A7 en bewesten fan de N33. Fan 1910 oant 1934 hie it doarp in spoarstasjon oan it spoar Súdbroek–Delfsyl fan de Noordoosterlocaalspoorweg-Maatschappij.
Skiednis
thumb|220px|left|Kaart fan de eardere gemeente Noardbroek út 1867. Noardbroek is in feanoanmakdoarp út de tsiende of alfde iuw, dat nei alle gedachten fan de ouwers ôf fan inkelde streamkes ûntstien is. It wurd -broek yn de namme ferwiist nei de boaiemtastân: moerassige grûn. Oant ûngefear de fjirtjinde iuw lei Noardbroek fierder nei it easten. Fanwegen wetteroerlêst en stoarmfloeden sochten de bewenners de hegere grûnen op. Oant om 1900 hinne waarden de sânikkers fan elkoar skieden troch begroeide houtwâlen of klingen. Dochs skine ek de legere stikken fan it doarp bewenne bleaun te wêzen, sels neidat de Dollard hjir in klaailaach ôfsetten hie.
Oer in eardere tsjerke is neat bekend. Acker Stratingh en Venema kartearje in âld tsjerkhôf oan de Pastorijwei. Ek it toponym Oudehoff liket dêrop te wizen. Dêrneist binne der oanwizings foar in âlder tsjerkegebou yn Rommelskerken by Korengarst. Oer de midsiuwen is net folle bekend. Der binne gjin dúdlike spoaren fan stienhuzen fûn. Wol stie der nei alle gedachten in stienhûs oan de Grachtleane. Dit sil it wenstee fan in sekere Remben Gockinga wêze, dy't yn 1441 neamd wurdt. Yn de santjinde iuw stie hjir in hûs dat Bouckenborg neamd waard.
Yn 1401 waard Noardbroek straft omdat it partij keazen hie foar de Gockinga's. De pleatsen waarden plondere, de tsjerke yn de brân stutsen. Fiif gouden skrinen waarden stellen, wylst de mistsjelken en kazuifels proai waarden fan de flammen. In nôtmulder wurdt neamd yn 1548. Al yn de santjinde iuw hie it doarp twa skoallen: de iene oan de râne fan it tsjerkhôf, de oare midden yn it doarp en mei in eigen klokketoer. Letter hie it doarp ek in rjochthûs.
Der stiene meardere bûtens. De âldste wie “Veenhuizen” yn Stootshorn, neamd omtrint 1650, en troch de tiid eigendom fan de famyljes Van Hoorn, Munninghe, Van Sijsen en Gockinga. De grutte bosken en wetterpartijen wiene der noch yn de njoggentjinde iuw. Ungefear oan it begjin fan de Oosterstraat stie it “Noorderhof” fan de famylje Wolters. Fierders hie de famylje De Veencamp hjir om 1750 hinne in bûtenpleats mei swiere ikebeammen, iperen en esken.
Yn de achttjinde iuw waard úteinset mei it oanmeitsjen fan it heechfean. Net allinnich Stootshorn ûntwikkele him ta in doarpke, ek op it Zuiderveen waard – teminsten sûnt 1761 – in stik of tsien huzen boud, dy’t meast nei 1950 wer ferdwûn binne. De bebouwing folge in let-midsiuwsk feandykje (Lutke Borg) bylâns de Burgsleat, dy’t fan de Sijpe ôf nei alle gedachten trochrûn yn de rjochting fan Súdbroek.
It besjen wurdich
250px|thumb|[[Tsjerke fan Noardbroek]] thumb|250px|Nôt- en pelmûne [[De Noordstar (Noardbroek)|De Noordstar]] 250px|thumb|Noardbroek, Haadstrjitte 100
Star Trek: Insurrection
Star Trek: Insurrection is in Amerikaanske science fiction-film út 1998 ûnder rezjy fan Jonathan Frakes, mei yn 'e haadrollen Patrick Stewart, Frakes sels en Brent Spiner. It wie de njoggende film út 'e Star Trek-filmsearje, en de trêde dy't basearre wie op 'e tillefyzjesearje Star Trek: The Next Generation. De titel betsjut "Stjerretocht: Rebûlje". It ferhaal folget de bemanning fan it romteskip de USS Enterprise as se op it spoar komme fan in snoad plan om 'e bûtenierdske Ba'ku fan harren planeet te deportearjen. As bliken docht dat de lieding fan 'e Stjerrefloat dêrby belutsen is, komt de bemanning fan 'e Enterprise yn opstân. Star Trek: Insurrection krige mingde resinsjes fan 'e filmkritisy, en mar wie yn 'e bioskopen kommersjeel súksesfol.
Plot
De androïde Data, in luitenant 1e klasse by de Stjerrefloat fan 'e Feriene Federaasje fan Planeten, is tydlik oerpleatst fan it USS Enterprise-E nei in geheime misje op 'e planeet fan 'e Ba'ku. Dat is in humanoïde ras fan bûtenierdske wêzens fan net mear as 600 leden, dy't in fredich bestean liede. Se binne har der alhiel ûnbewust fan dat se by alles dat se dogge, observearre wurde troch ûndersikers yn pakken dy't harren ûnsichtber meitsje, en út in gebou by harren doarp wei, dat krekt sa kamûflearre is. Wylst er by de observaasjemisje belutsen is, kriget Data syn programmatuer kueren. Hy draait troch, docht syn kamûflaazjepak út en bringt de Ba'ku fan 'e oanwêzigens fan 'e oaren op 'e hichte, wêrby't er harren warskôget dat it harren fijannen binne, dy't minne dingen mei harren fan doel binne.
Admiraal Matthew Dougherty, dy't de lieding oer de observaasjemisje hat, nimt neitiid kontakt op mei kaptein Jean-Luc Picard op 'e USS Enterprise, de direkte superieur fan Data, om 'e skematyk fan syn hardware op te freegjen. Hy stelt lykwols mei klam dat der gjin ferlet fan is dat de Enterprise him fierder mei de saak bemuoit. Kaptein Picard, dy't himsels net inkeld as Data syn befelfierend ofsier, mar ek as syn freon sjocht, beslút dat te negearjen, en lit syn skip koers sette nei de wrâld fan 'e Ba'ku. Dy is sitewearre yn in diel fan 'e romte dêr't de Federaasje oanspraak op makket, midden yn in gebiet mei alderhanne romtedizen en oare anomalyen, dat bekend stiet as de Toarnbosk. Fanwegen de ferhege radio-aktive strieling en oare útstjit yn dat gebiet is dêrwei kommunikaasje fia de subromtebân mei de rest fan 'e Molkewei net mooglik.
As de USS Enterprise by de fan twa grutte ringen foarsjoene planeet oankomt, nimt Dougherty mei dúdlike tsjinnichheid it oanbod fan help fan Picard oan, mei't it himsels noch altyd net slagge is om Data yn 'e hannen te krijen. De androïde hat de oare leden fan 'e observaasjemisje op it planeetoerflak yn gizeling nommen en mei syn romtesloep Dougherty syn skip besketten doe't dat te ticht by de planeet kaam. Picard en luitenant Worf, in Klingon dy't by de Stjerrefloat tsjinnet, witte mei muoite Data te oermasterjen, wêrnei't se de androïde mei weromnimme nei de Enterprise.
Wylst Data ûndersocht wurdt troch luitenant Georgi La Forge, syn freon en de masinist fan 'e Enterprise, lit Picard him mei skipsdokter Beverly Crusher en ferskate oaren nei it planeetoerflak strielje, dêr't se de finzenholden leden fan 'e observaasjemisje befrije wolle. It docht lykwols bliken dat dyselden gastfrij opfongen binne troch de Ba'ku en tige goed fersoarge binne. As Picard de lieders fan 'e Ba'ku, ûnder wa de man Sojef en de frou Anij (útspr.: "Aniizj"), besiket út te lizzen wat der mei de "keunstmjittige libbensfoarm" misgien is, oppenearret ien fan 'e Ba'ku dat der "in faze-ôfwiking yn syn positroanyske matriks" optreden wie dy't sy net reparearje koene. De Ba'ku binne dúdlik net de primitive maatskippij dy't se lykje. Anij en Sojef fertelle dat se it restant binne fan in ras dat syn eigen planeet troch oarlochfiering ferwoastge hat en dat se ûntkommen binne om in nije wrâld te sykjen, dêr't se in ienfâldich bestean liede koene mei sa min mooglik technology. Dat wol lykwols net sizze dat se harren kennis fan sokke saken fergetten binne.
Picard is optein oer dat nijs, mei't it betsjut dat der troch Data syn dieden gjin skea tabrocht is oan 'e natuerlike ûntwikkeling fan 'e Ba'ku. Werom oan board fan 'e Enterprise kriget er fan admiraal Dougherty te hearren dat er betanke wurdt foar syn tsjinsten, mar dat de Enterprise fierders net mear nedich is. It oanhâldende oankringen op 'e ôfreis fan him en syn skip makket Picard erchtinkend. Dat boazet allinne mar oan as La Forge fêststelt dat de swierrichheden mei Data kamen troch skea dy't feroarsake waard trochdat de androïde besketten is mei in laserwapen sa't de Son'a dy brûke.
De Son'a binne in ras fan bûtenierdske wêzens dêr't de Stjerrefloat by de observaasjemisje mei gearwurket. Se binne tige minmachtich, krekt as de Ba'ku, mar beskikke oer heechweardige technology en wapens dy't ferbean binne ûnder de kêsten fan ferskate ynterstellêre ferdraggen. It binne krebintige humanoïde wêzens, dy't medyske techniken ynsette om net fan âlderdom te stjerren. Harren oerdiedige gebrûk fan plastyske sjirurzjy hat harren in mummifisearre uterlik jûn. Yn 'e lêste iuw hawwe se twa primitive rassen fan bûtenierdske wêzens, de Tarlac en de Ellora, ûnderwurpen en yn harren maatskippij opnommen as in arbeidersklasse. It is folslein ûndúdlik wêrom't de Stjerrefloat gearwurkje wolle soe mei sokken.
Data wurdt reparearre troch La Forge, dy't dêrby lykwols inkele oantaaste dielen fan syn ûnthâld ferwiderje moat. La Forge stelt fêst dat de laserynslach derfoar soarge hat dat Data syn reservepersoanlikheid ynskeakele waard, dy't folslein basearre is op ûnderskie tusken goed en kwea om foar te kommen dat immen misbrûk meitsje kinne soe fan 'e androïde. It lêste dat Data noch wit, is dat er op 'e dei dat syn problemen begûnen, in pear Ba'ku-bern yn 'e rjochting fan 'e keardaam by it doarp folge is. Picard keart mei Data nei it planeetoerflak werom, dêr't Sojef en Anij harren troch Artim, de soan fan Sojef, sjen litte wêr't hy en syn maat dy deis boarte hawwe. Dat wie oan 'e igge fan 'e opslachmar, dêr't Data no nuvere enerzjy-útslaggen op syn tricorder-apparaat kriget. As se de keardaam iepensette om it wetternivo yn 'e opslachmar sakje te litten, docht bliken dat dêr ûnder wetter in kamûflearre romteskip leit, dat ien grut holodek foarmet. Oan board is it doarp fan 'e Ba'ku oant yn detail neimakke.
Picard, Data en Anij wurde besketten troch ien fan 'e Son'a, mar Picard en Data weve handich mei him ôf. Data riddenearret er it holoskip earder ek ûntdutsen hawwe moat, mar dat ien fan 'e Son'a him doe grif oer it mad kommen is. Picard konkludearret dat der gjin oare reden wêze kin foar it neibearen fan it Ba'ku-doarp as om 'e hiele mienskip fan 600 Ba'ku yn harren sliep nei it holoskip oer te strieljen, harren nei in oare planeet te deportearjen dêr't it doarp en alles deromhinne ek sekuer neimakke is, en harren dan dêrhinne oer te strieljen sûnder dat se de sels ek mar de minste aan fan hawwe dat se fan harren eigen planeet ôf helle binne. Hy kin him allinne net begripe wêrom't immen safolle muoite dwaan wolle soe as der neat fan útsûnderlike wearde op 'e planeet fan 'e Ba'ku is.
Underwilens begjint de hiele bemanning fan 'e USS Enterprise him jonger, enerzjiker en krêftiger te fielen. De eins bline La Forge kriget lêst fan syn eachprotezes, en as dokter Crusher dy ferwideret, docht bliken dat syn eagen harsels reparearre hawwe. De earste ofsier William Riker en adviseur Deanna Troi blaze harren lang lyn opjûne romantyske relaasje nij libben yn. As Picard himsels derop trappearret dat er yn syn kapteinshut de mambo dûnset, keart er werom nei de planeet en freget Anij planút wat der geande is. Hja fertelt him dat de ringen om 'e planeet in ûngewoane metafazyske strieling útstjitte, dy't oanhâldende sellulêre regeneraasje feroarsaket. Dat hat de Ba'ku effektyf ûnstjerlik makke; Anij jout ta dat sy eins 309 jier âld is. Neitiid krije Picard en Anij in românse.
Ahdar Ru'afo, de lieder fan 'e Son'a, bepraat Dougherty om him ta te stean en fal de Enterprise oan mei twa Son'a-skippen. Riker makket lykwols handich gebrûk fan 'e aparte omstannichheden yn 'e Toarnbosk en lokket de fijân yn 'e fâle, wêrby't it iene Son'a-skip ferneatige wurdt, wylst it oare swier skansearre rekket. Dêrnei ûntkomt er mei de Enterprise út 'e Toarnbosk. No't syn snoade plan op it punt stiet om buorkundich makke te wurden, stiet Ru'afo der by Dougherty op oan om fuortendaliks útein te setten mei it rispjen fan 'e metafazyske dieltsjes yn 'e ringen, wat de dea fan alle efterbleaune Ba'ku op 'e planeet betsjutte soe. Dougherty wegeret dêroan mei te wurkjen, mar Ru'afo fermoardet him.
Underwilens hat Picard fan 'e finzen Ba'ku begrepen dat de Son'a in splintergroep fan 'e Ba'ku wêze moatte, besteande út jongerein dy't him net dellizze woe by it ferbod op it brûken fan heechûntwikkele technology. Goed in iuw lyn besochten dy de macht op 'e planeet te gripen, en doe't dat mislearre, waarden se troch de lieders fan 'e Ba'ku fan 'e planeet ferballe, wêrmei't harren de tagong ta it ferjongjende effekt fan 'e ringen ûntsein waard. Ynstee ûntwikkelen de Son'a in keunstmjittige en ymperfekte wize om harren libbens te ferlingjen, ek al rekken se dêrtroch misfoarme. Ru'afo jout syn ûnderbefelhawwer Gallatin opdracht om Picard te eksekutearjen, mar Gallatin is ien fan 'e Son'a dy't nei Data syn yngripen dagenlang yn it doarp fan 'e Ba'ku fêstsitten hat. Dy ûnderfining hat yn him in langst wekker makke nei it libben fan syn jonkheid. Picard kin him sadwaande beprate om him te helpen en hâld Ru'afo tsjin.
Mei help fan Data en Worf, dy't mei de romtesloep omheech komme fan 'e planeet om it Son'a-skip oan te fallen, witte Picard en Gallatin Ru'afo en de oare Son'a en harren Tarlac- en Ellora-assistinten te mislieden en har ûngemurken oer te strieljen nei it holoskip út 'e mar, dat Data en Worf yn ûnsichtbere steat mei de romte yn sleept hawwe. Ru'afo ûntdekt it bedroch en strielet himsels nei it rispingsskip ta om hânmjittich de risping op te starten, mar Picard folget him en wit nettsjinsteande de wjerstân fan Ru'afo it selsferneatigingsmeganisme fan it rispingsskip te aktivearjen. Krekt foar't it skip eksplodearret, wurdt Picard fuortstriele troch de weromkearende Enterprise, mar Ru'afo wurdt mei it rispingsskip ferneatige. Riker rapportearret dat it opperbefel fan 'e Stjerrefloat syn goedkarring fan it rispingsplan fan admiraal Dougherty en de Son'a opskoarre hat yn ôfwachting fan it ûndersyk fan in kommisje dy't ynsteld wurde sil. Underwilens keart Gallatin werom nei de planeet om weriene te wurden mei syn mem, yn 'e hope dat ek foar de rest fan 'e Son'a in fermoedsoening mooglik wêze sil.
De bemanningsleden fan 'e Enterprise nimme eefkes lins om fan harren lichtlik ferjonge steat te genietsjen, foar't se ôfsette foar in nije misje. La Forge oanskôget mei syn eigen eagen in sinne-opkomst (eat dat er altyd al wollen hat), om't er bang is dat it regenerative effekt op syn eagen net bliuwend blike sil te wêzen as er de planeet fan 'e Ba'ku ferlit. Nettsjinsteande dat hat er alhiel gjin spyt fan syn rol by it ferideljen fan 'e plannen fan Dougherty en de Son'a. Data slút freonskip mei Artim, de jonge dy't earst sa benaud foar him wie. Riker freget himsels ôf oft syn nije leafde foar Troi net folslein feroarsake wurdt troch de ynfloed fan 'e ringen, mar Worf bewissiget him derfan dat Riker al fereale op har west hat salang't er him ken. Picard ûnthjit Anij dat er mei koarten weromkomme sil om tiid mei har troch te bringen, want hy hat noch 308 dagen efterstallich ferlof en hy is fan doel om dy allegear op te meitsjen.
Produksje
Nei it súkses fan Star Trek: First Contact, út 1996, woe filmstudio Paramount Pictures in oarsoartige Star Trek-film meitsje mei in lichtfuottiger toan yn 'e trant fan it eardere Star Trek IV: The Voyage Home (1986), dat ek tige súksesfol west hie. Produsint Rick Berman frege syn kollega Michael Piller om it senario te skriuwen en Piller stimde dêrmei yn. Hy woe der in film fan meitsje dy't likenis fertoande mei de roman Heart of Darkness fan Joseph Conrad. Berman woe dat kaptein Picard en syn bemanning in rêdingsmisje ûndernimme soene lykas yn 'e film The Prisoner of Zenda (1937).
It ferskate kearen werskreaune skript waard úteinlik yntsjinne ûnder de wurktitel Star Trek IX. Ferskate titels waarden yn omtinken nommen, lykas Star Trek: Where Time Stands Still, Star Trek: Forever, Star Trek: Beyond Paradise en Star Trek: Sacred Honor. Pas nei't de opnamen al begûn wiene, kaam Alan Spencer, in freon fan Piller, op 'e lapen mei Star Trek: Insurrection.
Der wie foar Star Trek: Insurrection in budget beskikber fan $58 miljoen. De film waard regissearre troch Jonathan Frakes, de akteur dy't de rol fan earste ofsier William T. Riker spile. Hy hie ek de foargeande film Star Trek: First Contact regissearre en hie himsels dêrmei bewiisd. De kamerarezjy wie yn 'e hannen fan Matthew F. Leonetti, dy't ek as kameraregisseur meiwurke hie oan Star Trek: First Contact. De filmmuzyk waard fersoarge troch Jerry Goldsmith, dy't al hast tweintich jier by Star Trek-films belutsen wie.
De opnamen fan 'e sênes yn it doarp fan 'e Ba'ku fûnen oer in perioade fan seis wiken plak op in filmset mei gebouwen op wiere grutte yn Lake Sherwood (Kalifornje). Foar it doarp wie in arsjitektoanyske styl keazen mei Taiske, Balineeske en Polynezyske ynfloeden. De sênes yn 'e bergen fan 'e planeet, dêr't de Ba'ku beskûl sykje, waarden opnommen op 3.000 m hichte boppe de Sabrinamar yn 'e Sierra Nevada fan eastlik Kalifornje. Foar de sênes oan board fan 'e USS Enterprise-E waarden oanpaste sets fan 'e tillefyzjesearje Star Trek: Voyager brûkt.
Distribúsje
De distribúsje fan Star Trek: Insurrection waard fersoarge troch Paramount Pictures. De film gie op 11 desimber 1998 yn 'e bioskopen yn 'e Feriene Steaten en Kanada yn premiêre. It byhearrende soundtrackalbum ferskynde op 22 desimber fan dat jier by platemaatskippij GNP. Star Trek: Insurrection waard op 11 maaie 1999 útbrocht op VHS-keapfideo. De film wie ien fan 'e earste titels dy't (yn 2000) troch Paramount yn Jeropa en Japan útbrocht waarden op dvd. De film ferskynde op 22 septimber 2009 foar it earst op blu-ray.
Untfangst
Fan 'e filmkritisy krige Star Trek: Insurrection mingde resinsjes. Neffens de Los Angeles Daily News hie de film "it skelet fan ien fan dy pseudo-filosofyske politike allegoryen dy't Trek altyd sa ûnderhâldend dien hat. Mar de film makket der in potsje fan." Wol priizge de krante de rezjy fan Jonathan Frakes en de special effects. Neffens de Daily Herald wie de film "fakkundich makke" mar hied er in plot dy't "ôfskaald wie ta syn tillefyzjewoartels."
De Britske krante The Daily Mail parte de film 4 fan 5 stjerren ta en priizge it morele punt dat de film besiket te meitsjen, en ek it aktearjen fan Patrick Stewart. The Daily Mirror omskreau de film as "wif", "sieltôgjend" en "saai", en fûn dat er ûnder de 'flok' fan 'e ûneven nûmere Star Trek-films fallen wie. (Dêrmei waard ferwiisd nei it leauwe ûnder in protte fans en ek beskate resinsinten dat de even-nûmere films fan 'e franchise altyd folle better binne as de ûneven-nûmere.) Neffens The Buffalo News wie Star Trek: Insurrection lykwols de earste film dy't dy 'flok' ferbrutsen hie. The Washington Post, ta einbeslút, neamde de film "âlderwetsk", mar "yn 'e bêste sin fan dat wurd".
Op 'e webside Rotten Tomatoes, dy't resinsjes sammelet, hie Star Trek: Insurrection in tuskenbeiden goedkarringspersintaazje fan 55%, basearre op 67 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: "Hoewol [dizze film] net ferskriklik is, liket it trage Insurrection wol in útwreide ôflevering fan 'e tillefyzjesearje te wêzen." Op Metacritic, de wichtichste konkurrint fan Rotten Tomatoes, behelle Star Trek: Insurrection in goedkarringspersintaazje fan 64%, basearre op 19 resinsjes.
Opbringst
Star Trek: Insurrection brocht yn 'e bioskopen yn 'e Feriene Steaten en Kanada $70,2 miljoen op, en yn alle oare lannen en territoaria $42,4 miljoen. Wrâldwiid kaam de opbringst dêrmei út op $112,6 miljoen. Ofset tsjin it budget fan $58 miljoen betsjut dat in winst fan $54,4 miljoen, hoewol't dêr de marketingkosten noch wol ôf moatte.
Prizen
Star Trek: Insurrection waard nominearre foar de Saturn Award foar bêste science fiction-film (einige yn in dield earste plak foar Armageddon en Dark City) en de Hugo Award foar bêste dramatyske presintaasje (dy't nei The Truman Show gie). De iennichste priis dy't de film wûn, wie sadwaande in Youth in Film Award foar de berne-akteur Michael Welch, dy't de rol fan 'e Ba'ku-jonge Artim spile.
Pankratius
Sint-Pankratius (Synnada, Frygje, 289 - Rome, 12 maaie 304) is in roomsk-katolyk hillige. Oan Pankratius wijde tsjerken yn Fryslân hawwe stien yn Aldeboarn en Wolsum.
Libben
Neffens de oerlevering soe Pankratius de soan fan in rike Romein west ha, dy't al ier syn mem ferlear en troch syn omke Dionysius grutbrocht waard. Yn it jier 303 reizge er tegearre mei syn omke nei Rome, dêr't er him bekearde ta it kristendom. Syn erfenis stelde him yn steat om kristenen te helpen dy't fanwegen harren leauwe finzen sieten. Nei de dea fan syn omke waard er yn it ramt fan de kristenferfolgings ûnder Diokletianus oppakt. Hy wie doe fjirtjin, mar wie likegoed net fan syn leauwe ôf te bringen en dêrom waard er feroardiele ta de dea. Foar de stedspoarte oan de Via Aurelia waard de jonge ûnthalze en syn lichem foar de hûnen efterlitten. De kristinne Ottavia makke de eksekúsje mei en ûnder gefaar foar eigen libben liet hja it lichem meinimme nei har hûs oan de Via Aurelia om it dêr yn de katakomben by te setten. De katakomben waarden ferneamd nei Pankratius en boppe syn lêste plak waard letter yn de 6e iuw de San Pancrazio boud.
Ferearing
Al yn de 5e iuw waard de stedspoarte oan de Via Aurelia as Porta San Pancrazio nei de hillige ferneamd. Paus Symmachus liet oan it begjin fan de 6e iuw in basilyk oer syn grêf bouwe. Gregoarius de Grutte liet in benediktynsk kleaster oanbouwe en paus Honorius ferboude de basilyk om it jier 630 ta de hjoeddeiske San Pancrazio. Yn de tsjerke wurdt ek de stien bewarre dêr't Pankratius op ûnthalze waard.
Sûnt it jier 850 waard de holle bewarre yn de San Giovanni in Laterano, mar yn 1973 waard de holle werom brocht nei de San Pancrazio. Under it haadalter lizze mear resten fan de hillige. Yn de rin fan de tiid kamen reliken fan Pankratius yn oare dielen fan Europa telâne. Keizer Arnulf fan Karinsje skreau syn oermastering fan Rome yn 896 ta oan it oanroppen fan Pankratius en dat feroarsake in noch gruttere bloei fan de ferearing fan Pankratius yn Sintraal-Europa. Yn dy tiid waard Pankratius beskermhillige fan de ridders. Om't in leginde ha wol dat in skuldich persoan falsk swarde op it grêf fan Pankratius en de hân doe oan de stien fêst plakken bleau, beskermet Pankratius ek tsjin meineed. Yn de hege midsiuwen waard Pankratius ien fan de patroanhilligen fan Rome.
Tegearre mei Mamertus, Servatius, Bonifatius en Sofia is Pankratius ien fan de fiif iishilligen. De dei dat Pankratius betocht wurdt is 12 maaie.
Muntendam
Muntendam is in doarp yn de gemeente Midden-Grinslân, yn de Nederlânske provinsje Grinslân. Muntendam foarme al sûnt de midsiuwen in selsstannich kerspel, mar foel oant 1840 tsjerklik ûnder Súdbroek. Sûnt 1811 foarme it in selsstannige gemeente.
Nei de gemeentlike weryndieling is Muntendam op 1 jannewaris 1990 gearfoege mei de doarpen Meeden (gemeente Meeden), Noardbroek en Súdbroek (gemeente Oosterbroek) ta de gemeente Menterwâlde. Dy gemeente is dêrnei op 1 jannewaris 2018 opgien yn de gemeente Midden-Grinslân.
Doarpen en buorskippen
Ta de eardere gemeente Muntendam hearden ek grutte stikken fan de doarpen Borgercompagnie en Tripscompagnie. Under Muntendam falle ek de buorskippen Duurkenakker (gedieltlik), Het Veen, Tussenklappen en de eartiidske buorskip Oude Verlaat. Panorama_Muntendam.JPG
Skiednis
Muntendam leit op de grins fan it Aldamt en de Grinslanner feankoloanjes en leit himelsbreed 22 km fan de stêd Grins (oer de gongwei berekkene). De earste kear dat Muntendam neamd waard wie yn 1391. Fanâlds wie Muntendam in feanoanmakdoarp, dat ûntstie yn de omkiten fan in daam yn it rivierke de Munter Ie. Nei de ynbrek fan de Doalert yn de fyftjinde iuw rekke de bewenning konsintrearre om de natuerlike sânhichte dêr’t no de buorren leit. Iuwenlang foarme Muntendam in arbeidsreserve foar de omlizzende polderdoarpen en feangraverijen, letter ek foar de lânbou-yndustry. Dêrneist fertsjinnen in soad minsken de kost mei ambulante hannel, ûnder oaren mei sinesappels en heidebiezems. Dêrút kamen nei 1900 inkele hannelsûndernimmingen fuort. Bûten twa stienfabriken hat it doarp net folle yndustry hân. Lanlik bekend waarden de caravans fan de bruorren Otten, in fabryk dy’t fan 1956 oant 1994 bestien hat.
Fanwege de tige algemiene earmoede en de sosjale misstannen waarden de ynwenners fan Muntendam yn de omlizzende doarpen earder net altyd mei respekt behannele. Binnen de hechte doarpsmienskip joech it lykwols gjin foech om de eigen doarpsgenoaten te diskriminearjen. Dy tekenjende pleatslike kultuer is noch altyd op te merken. Muntendam stie bekend as 'it readste doarp fan Nederlân', fanwege it grutte oantal stimmen dat útbrocht wurdt op de Partij fan de Arbeid en oare linkse partijen, yn it ferline benammen de CPN.
It besjen wurdich
It doarp hat twa ryksmonuminten. De eardere herfoarme tsjerke, tsjintwurdich de PKN-tsjerke, is fanwegen it oargel fan Van Oeckelen in ryksmonumint. De 'Schaive Klabbe' oan de wei nei Súdbroek is fanwegen in bysûnder mechanisme in unike flapbrêge.
Oan de westkant fan it doarp leit sûnt 1982 in hiemtún, dêr’t ferskate miljeutypen makke binne en dêr’t mear as 300 planten groeie. Sûnt 2006 is Steatsboskbehear dwaande dit gebiet út te wreidzjen mei it natoerpark “Tussen de Venen”, wêrnei’t it totale areaal groeid is nei 50 hektare.
Kouvreters
Sûnt jier en dei steane Muntendammers bekend as Muntendammer Kouvreters. It wie yn de Frânske tiid dat de Muntendammers harren bynamme krigen. De Frânsken wiene oermachtich yn it doarp dat doe al Muntendam hjitte. Se bemachtigen alles wat los en fêst siet, sa ek de kij. Faaks waarden de kij út de rjochting fan Feandam helle, sadat se dêrnei mei de Frânsken mei rjochting Súdbroek giene. De Frânsken moasten mei it krekt bemachtige bist dwers troch Muntendam. No mienden de Muntendammers oer it generaal net, dat it bist nei Súdbroek woe. Neffens ien fan harren, bleau it bist leaver yn Muntendam. Omdat de Frânsken gjin wurd Nederlânsk sprutsen en ek de Muntendammers dy taal amper sprutsen, late dat faak ta in konflikt. Meastal wiene it de Muntendammers, dy’t úteinlik oan de langste ein lutsen. Hjirtroch waarden Muntendammers destiids, mar ek no noch, oantsjutten as Kouvreters.
Lytse Wolf
Lytse Wolf (Sjajinsk: Ó’kôhómôxháahketa, útspr.: [oʔkohomoxha:hkɪta]; tradisjonele Ingelske oersetting: Little Wolf; Montana, ±1820 – yn it Noardlike Sjajinne Reservaat (Montana), 1904) wie in opperhaad fan 'e Noardlike Sjajinnen, (Northern Cheyenne), in Yndiaansk folk fan 'e Grutte Flakten fan Noard-Amearika. Syn namme soe eins krekter oerset wurde kinne as Lytse Coyote (Ingelsk: Little Coyote). Hy stie bekend as in grut militêr taktikus, en joech yn 1878 mei Stomp Mês lieding oan 'e saneamde Uttocht fan de Noardlike Sjajinnen, in dramatysk besykjen fan syn folk om te ûntsnappen út it reservaat dat harren tawiisd wie.
Ier libben
Lytse Wolf moat berne wêze yn wat letter de steat Montana wurde soe, om 1820 hinne. Tsjin 1860 wied er in foaroansteand lieder fan 'e Noardlike Sjajinnen wurden. Yn 'e Flakte-Yndiaanske Oarloggen mei de Amerikanen late er in Sjajinske krigerstroep dy't harsels de "Wapitygeweiskrabers" neamden. Hy focht mei yn 'e Oarloch fan Reade Wolk (1866-1868), wêrby't de Sjajinnen en harren bûnsgenoaten, de Sû (Sioux) en de Arapaho, de Amerikanen tebekdreaune. Yn 1866 wied er belutsen by it saneamde Fetterman-bloedbad of Fetterman-gefjocht, wêrby't de Yndianen in Amerikaansk kavalerydetasjemint fan 81 man ûnder lieding fan kaptein William J. Fetterman oan 'e lêste man ta útrûgen. By it ûndertekenjen fan it twadde Ferdrach fan Fort Laramie, yn 1868, wied er ien fan 'e opperhaden dy't de Noardlike Sjajinnen fertsjintwurdigen.
Yn dyselde snuorje waard Lytse Wolf keazen as ien fan 'e stamâldsten dy't in sit hiene yn 'e Sjajinske Rie fan Fjouwerenfjirtich, wat in grutte ear wie. Teffens waard er útroppen ta it Swiet-Medisynopperhaad, útkard om 'e drager te wêzen fan 'e spirituële ynkarnaasje fan Swiet Medisyn, in foaroansteande kultuerheld en spirituële foarfaar fan 'e Sjajinnen. Fanwegen dy earetitel waard der fan him ferwachte dat er boppe sokke leech-by-de-grûnske emoasjes as lulkens stean soe, en inkeld dwaan soe wat it bêste wie foar syn folk ynstee fan foar himsels.
Oerjefte en deportaasje
De Amerikanen, dy't harren foar de fernedering oan 'e Little Bighorn wreekje woene, brochten yn it neijier fan 1876 de Noardlike Sjajinnen slim yn 'e benearing. Ein novimber ferneatigen se 153 Sjajinske tipys en makken se 500 hynders bút yn it foar de Yndianen rampsillich ferrûne Gefjocht fan Stomp Mês. Sadwaande wie Lytse Wolf twongen om him begjin 1877, yn 'e mande mei de measte oare leden fan syn folk, oer te jaan.
De Noardlike Sjajinnen ferwachten dat se, no't se de striid opjûn hiene, neffens de ôfspraken fan it Ferdrach fan Fort Laramie nei it Grutte Sû Reservaat yn 'e Black Hills stjoerd wurde soene, mar ynstee waarden se nei it Yndiaanske Territoarium (it hjoeddeiske Oklahoma) deportearre om har yn it reservaat fan 'e Súdlike Sjajinnen nei wenjen te setten. De libbensomstannichheden dêre wiene poermin, der wie net genôch iten en der hearske malaria.
De Uttocht fan de Noardlike Sjajinnen
Sadwaande laten Lytse Wolf en in oar opperhaad, Stomp Mês, op 9 septimber 1878 in grutte troep Noardlike Sjajinnen werom nei it noarden, in barren dat bekend stiet as de Uttocht fan de Noardlike Sjajinnen. Se wisten de Amerikaanske troepen, dy't har hjitfolgen, te ûntwiken en yn in rige skermutelings op in ôfstân te hâlden, mar nei't se útinoar gien wiene, waard de groep fan Stomp Mês ein septimber besingele en finzen nommen by Fort Robinson, yn 'e steat Nebraska, wat úteinlik útrûn op it saneamde Bloedbad fan Fort Robinson. De groep fan Lytse Wolf wist lykwols nei in lange tocht Montana te berikken, dêr't se úteinlings tastimming krigen om te bliuwen. Yn 1884 krigen se yn súdeastlik Montana it Noardlike Sjajinne Yndianereservaat tawiisd.
Mary Looman-Struijs
Mary Looman-Struijs (Flaardingen, 1953) is in Nederlânske politikus fan de PvdA.
Karriêre
Foardat Looman de polityk yngie hie se buro dat minsken trainde yn konfliktbehearsking en fierder hie se ek tal fan oare njonkenfunksjes. Se wie ûnder oare foarsitter fan de Iepenbiere Biblioteek fan Smilde en bestjoerslid fan organisaasjes dy't te krijen hawwe mei it ûnderwiis yn Smilde. Om 2002 hinne waard Looman-Struijs wethâlder en lokoboargemaster fan de gemeente Midden-Drenthe dêr't Smilde sûnt 1998 ûnder falt. Yn 2010 kaam der in ein oan har wethâlderwêzen en letter dat jier waard hja hifke oft se waarnimmend boargemaster fan Skarsterlân wurde woe as opfolger fan Bert Kuiper dy't yn febrewaris 2011 mei pensjoen gean soe. Omdat se meidien hie oan in 'assessment' fan Binnenlânske Saken wie bekend dat se boargemaster wurde woe. De gemeente Skarsterlân gie op 1 jannewaris 2014 op yn de nije gemeente De Fryske Marren. Se waard op 1 febrewais 2011 beneamd en wie sadwaande de lêste boargemaster fan Skarsterlân.
Kommersyl
Kommersyl (Grinslânsk: Kommerziel, Nederlânsk en offisjeel Kommerzijl), oant ein 17e iuw Opslachtersyl neamd, is in dykdoarp yn de gemeente Westerkertier yn de Nederlânske provinsje Grinslân, lizzend oan de Kommersylsterdjip, dat nei it doarp fierdergiet as Kommersylster Ryd en útrint yn it Ryddjip. Oan de westkant leit de Ruigewaard en oan de eastkant it Humsterlân. Kommersyl hat 577 ynwenners (1 jannewaris 2012). De Grinslanner skelnamme foar de ynwenners is Spierens (spjirrings), mooglik omdat se eartiids tige meager fûn waarden.
Oant midden 17e iuw wie de namme Opslachtersyl in swang foar syl en doarp. De namme Kommersyl wurdt foar it earste neamd yn 1602. It efterheaksel -syl ferwiist nei de skutslûs (syl) wêrby 't it doarp ûntstie. Foar de stamme kommer binne twa ferklearrings: It soe ferwize kinne nei de kom (haventsje) efter de dyk, dêr't de skippen leine of it soe ferwize kinne nei de 'kommer' (de soarch) dy't mei oanlis en ûnderhâld fan de syl anneks wie. De skâns en de syl binne werom te sjen yn it wapen fan Kommersyl, dat foar it 400-jierrich bestean ûntwurpen waard.
Untstean fan Kommersyl
Koart foar 1600 sil Kommersyl ûntstien wêze. De âldst bekende fermelding fan dit doarp stiet optekene yn in ôfrekken út lannen dy't de provinsje fan de ophefte kleasters oernomd hie. Rintmaster Johan Lutma registrearre dat jier oangeande besittings fan it eardere nonnekleaster yn Kuzemer in jierlikse rinte fan 3 daalder, ôfkomstich fan de Wybesmaheerd, lizzend by "Kummerzijll". It doarp dat noch net folle mear wie as in pear huzen by in nije slûs, wie doe dus al ûnder dy namme bekend. As eigenaresse fan de Wybesmaheerd waard Ursula Canter neamd, de rike widdo fan Evert fan Asschendorp. Hja hie om 1595 de Reitsemaboarch yn Grijpskerk kocht.