Prusen
Keninkryk Prusen
250px|thumb|Prusen yn it Dútske Keizerryk 1871-1918 Nei de Dútske weriening waard Prusen wynliken in Dútske dielsteat. Mar Prusen wie dochs de grutste en it dominante lân yn it keizerryk. De relaasje tusken Prusen en de rest fan it keizerryk wie suver yngewikkeld. Prusen besloech trijefyfde fan it oerflak en twatredde fan it ynwennertal. De Prusyske polityk wie ferbûn mei dy fan it keizerryk en de Dútske grûnwet wie frij lyk oan dy fan de Noarddútske Bûn. De Prusyske kening wie tagelyk keizer en de minister-presidint wie ek rykskânselier, útsein yn de perioades tusken jannewaris-novimber 1873 en 1892-1894. It Ryksleger wie wynliken in fergrutte Prusyske leger, dochs hiene keninkriken lykas Beieren, Saksen en Wuertemberch harren eigen legers lykwols ek. It keizerryk wie in federaasje en hie net it rjocht om belestings te heffen oan syn befolking. It koe allinnich ynkomsten krije út aksyns en ynfiertariven en út it ynkommen fan post- en tillegraaftsjinsten. Wilens alle manlju fanôf 25 jier stimme koene yn keizerlike ferkiezings, hâlde Prusen fêst oan syn trijeklassesysteem. Dit makke it sa dat it plattelân faaks mear fertsjinwurdige wie. 150px|thumb|left|Keizer Freark III Bismarck wist no wol dat it keizerryk in grutmacht wie en brûkte no syn talinten as fredesûnderhanneler, bygelyks yn de Kongres fan Berlyn (1878). Dochs mei de binnelânske polityk hie er minder súkses. Hy fierde yn 1871-1877 syn Kulturkampf tsjin de Roomsk-Katolike tsjerke, dat yn syn eagen in preventive striid tsjin in binnelânske fijân wie. Hy hie noed dat de katolike Zentrumspartei, dat in soad oanhing yn it katolike suden fan Dútslân hie, in bedriging foarmje soe foar de dominante protestânsk-Prusyske elite yn it bestjoer fan it keizerryk, mar dit smiet him neat op. Lykwols hie er mear súkses mei de germanisearring fan de eastlike provinsjes troch it ferdriuwen fan Poalske, Russyske en oare minderheden. 150px|thumb|right|Keizer Willem II Yn de tachtiger jierren fan de njoggentjinde iuw waard it Prusyske spoarwegenet nasjonalisearre. Dit wie ornearre om likese tariven foar frachtferfier te krijen. De tariven wiene sa setten dat it spoarwegenet in winstjouwende saak foar de oerheid waard en dat levere de oerheid wol goede winst op en wie in gaadlik alternatyf foar belestingheffings. Yn 1888 waard kening Willem I opfolge troch syn soan Freark III, dy't lykwols slim siik wie en ferstoar datselde jier noch oan kielkanker. Hy hat 99 dagen regeare. Freark syn soan Willem II (1888-1918) folge him yn 'e âldens fan 29 jier op nei in slimme bernetiid en in strieminne relaasje mei syn Britske mem, Fiktoaria fan Saksen-Koburch-Gota. Dat late ta in man fan beheinde erfaring en kunde en makke gauris ferkearde besluten en wie boppedat ek koartkoppich. Dêrtroch ferlear er in protte freonen. Hy wie lykas Bismarck konservatyf, dochs joech him yn 1890 dien, want Willem woe sels kânselier wêze. Hy ferkeas in tal ja-knikkers en sêfte persoanen om him hinne. Syn bûtelânsk belied waard fierd op nasjonalistysk mêd. Dêrtroch ferienigen de Dútske tsjinstanners meiïnoar en like it rûn 1900 yn Jeropa op oarloch te kommen. Yn 1914 bruts de Earste Wrâldkriich út, dat einige yn 1918 yn in Dútske nederlaach. Dat en de novimberrevolúsje brocht it ôftrêdzjen fan Willem en dus ek de ein fan it keizerryk en it Prusyske keninkryk.