cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mûdhûn
Hy hat in dikke slimerige hûd mei hiele lytse skobben en kin somtiden 70 sm. lang wurde.
De mûdhûn is goed werkenber oan de reade iris yn syn each, de grutte finnen, de brede oanset fan de sturt en de burdtriedden.
By't winter hâldt de mûdhûn in wintersliep.
Oars
Yndertiid waarden wol ien of mear Mûdhûnen yn in reinwettersbak holden om it wetter suver te hâlden.
Sjoch ek
List fan Fisken
Dino Baumberger
Dino Baumberger, echte namme: Josef Baumberger (Wenen, 1944), is in Eastenryksk-Dútsk pornoprodusint en -regisseur dy't yn Dútslân ien fan 'e bekendste fertsjintwurdigers fan 'e pornoyndustry is. Sûnt 1997 is er troud mei de eardere (en yn Dútslân noch altyd tige populêre) pornoaktrise Dolly Buster, oan wa har súkses oft hy in wichtige bydrage levere.
Libben en karriêre
Baumberger waard yn 1944 berne yn 'e Eastenrykske haadstêd Wenen, en studearre yn Bad Hall radio- en tillefyzjetechnyk. Om't er yn syn heitelân gjin takomst seach, ferfear er nei Dútslân, dêr't er yn 't earstoan yn Hamburch tahold en letter yn Düsseldorf. Yn 1976 iepene er in seksshop yn Wesel, net fier oer de Nederlânske grins by Arnhim.
Sûnt 2003 makket Baumberger eins gjin nije films mear, mar produsearret er inkeld noch kompilaasjes fan âlder wurk, al publisearret er teffens sabeare "priveefilmkes", dy't de yndruk wekje moatte dat it net foar publikaasje bedoelde home video's binne fan willekeurige lju, mar dy't wol deeglik opnommen wurde om útbrocht te wurden, sij it inkeld mei amateur-akteurs.
Yn 2004 ûntstie der yn Dútslân in grut skandaal om 'e Dútsk-Turkske aktrise Sibel Kekilli hinne, dy't doe krekt furoare makke mei har haadrol yn 'e mannichfâld bekroande film Gegen die Wand, dy't û.m. de haadpriis wûn op it Ynternasjonaal Filmfestival fan Berlyn. Baumberger brocht doe nei bûten ta dat Kekilli yn 2001 en 2002 yn ferskate fan syn (porno)films spile hie, brocht in dvd út dêr't de oangeande films op gearbrocht wiene, en stelde fergees fotomateriaal beskikber foar de tillefyzjestjoerder RTL en de krante Bild. Yn 2012 koed er fan in nij skandaal profitearje, doe't er in pornografysk filmke mei aktrise en Playboy-model Radost Bokel, dêr't hy de rjochten fan opkocht hie, yn syn assortimint opnaam.
Ria Visser
Visser die fiif kear mei oan it Wrâldkampioenskip allround, fjouwer kear oan it Europeesk kampioenskip en twa kear oan de Olympyske Winterspullen (yn 1980 en 1984). Sy behelle ien sulveren medalje op 1500 de Olympyske Spullen fan 1980 yn Lake Placid, Ria Visser waard al fiif kear Nederlânsk kampioene allround. Yn 1988 stopte Visser mei reedriden op heech nivo.
Yn 1991-1992 wie Ria de presintatrise fan it spulprogramma De Sleutels fan Fort Boyard fan de AVRO. Yn 2001 publisearre sy in berneboek: Naar de start! Ek skreau hja foar it froulju's tydskrift Margriet. Fan 2003 ôf wurke Visser foar de NOS as analiste by de reedrydútstjoeringen op telefyzje. Yn de jierren dêrfoar fersoarge se mei it kommentaar by de reedrydwedstriden foar froulju. Yn 2010 krige Visser dien as analiste. Ria Visser hat twa kear boaske west, en hat út har twadde houlik in dochter.
Steaftsjerke fan Heddal
De steaftsjerke fan Heddal (Noarsk: Heddal stavkirke) is in steaftsjerke yn it doarp Heddal yn de gemeente Notodden yn de Noarske provinsje Vestfold og Telemark. It is de grutste steaftsjerke fan Noarwegen. De tsjerke waard boud yn it begjin fan de 13e iuw. It is in grut part fan it jier noch altyd yn gebrûk as tsjerke.
Aeolus Seisbierrum
Aeolus Seisbierrum wie fan 1999 oant 2017 in edukatyf boarters- en dochpark te Seisbierrum yn in fjouwer etaazjes tellende glêzen piramide mei ûnder oare edukative doch- opstellingen. Seisbierrum stiet bekend omdat der in soad wynturbines opsteld stean. Yn 2005 hat Aeolus twa ekologyske fertikale wynturbines sette litten dy’t, passend by de Grykske mytology fan Aeolus, ûnôfhinklik fan de wynrjochting enerzjy leverje.
It attraksjepark gie yn 2017 ticht en yn april 2022 waard de glêzen piramide ôfbrutsen. Op it plak fan it park komt in wenwyk.
Marshalleilannen
thumb|290px|Kaart fan Marshalleilannen De Marshalleilannen is in arsjipel dy't in selsstannige steat foarmet yn de Grutte Oseaan noardlik fan Naurû en Kiribaty, en eastlik fan Mikroneezje en besuden it eilân Wake. De eilannen binne ferneamd nei de Britske kapitein John Marshall, dy dêr yn 1788 fuot oan wâl sette.
Lânskip
De Marshalleilannen besteane út twa groepen atollen dy't ferspraat lizze oer in gebiet mei in lingte fan 1200 km: de Ratak-kloft (16 atollen) en de Ralik-kloft (18 atollen) en noch ris 1100 koraalriffen. It gebiet hat in fochtich-hjit tropeklimaat. Kwajalein is it grutste atol fan de wrâld.
Boedisme
right|thumb|In Boedabyld op Lantau eilân yn [[Hongkong.]] It Boedisme is in godstsjinst mei oanhingers oer de hiele wrâld. De religy is yn de 6e iuw f.Kr. stifte troch Siddharta Gautama, better bekend as de Boeda. Wichtige skaaimerken fan it boedisme binne it leauwen yn reynkarnaasje (werberte), it respekt foar alle libjene wêzens, de meditaasje, de wei nei ferljochting en de ôfwêzigens fan in persoanlike god.
Marshalleilannen
Skiednis
De Marshalleillannen waarden yn it 2e millennium f.Kr. befolke troch Mikroneesjers dy't mei tradisjonele kano's fan eilân nei eilân reizgen. Fan harren ierste skiednis is net folle bekend.
Boedisme
It Paad fan Boeda
Neffens it boedisme sit in minsk finzen yn in sirkel fan dea en werberte (samsara). Oan dit kommen en gean fan libbens kin allinich in ein komme troch in libben fan meditaasje, it opdwaan fan selskennis en it loslitten fan al it ierdske. Hjirtroch berikt in boedist in allegeduerigen steat fan Ferljochting (nirvana). It berikken hjirfan is it libbensdoel fan in boedist. Mar omdat it paad nei de Ferljochting in lange wei wêze kin, hawwe de measte minsken meardere libbens nedich. Soks kin as minske, mar ek as dier. Dêrom sil in boedist ek gjin libjende wêzens deadzje. Immen dy't sûnder help yn syn libben de steat fan ferljochting berikket hyt in boeda. Dè Boeda wurdt beskôge as de resintste fan in lange rige fan boedas, dy't yn it fiere ferline begûn is en oant yn de fiere takomst fierder gean sil.
Yn it paad dat in boedist folget is gjin plak foar in persoanlike god, lykas yn it kristendom. Wol binne der boedisten dy't yn it bestean fan geastlike wêzens leauwe dy't oer boppeminsklike krêften beskikke. Rûchwei wurde dizze ûnderferdield yn 'goede' en 'kweade' geasten. Guon boedisten ferearje de geasten troch it geregeld bringen fan lytse offers, soms yn de foarm fan iten, soms troch it fêsthâlden oan taboes.
Marshalleilannen
Skiednis
De eilannekloft waard yn 1529 ûntdutsen troch de Jeropeanen. De Dútsers hawwe der yn 1884 in protektoraat fan makke dat yn 1920 troch Japan oernommen waard. It troch de FS útoefene FN-mandaat waard yn 1980 beënige. De FS bleau lykwols ferantwurdlik foar de feilichheid. It parlemint en de ried fan stamhaaden bepale de lânspolityk.
Boedisme
Streamings
Yn it boedisme binne ferskate streamings. Hjirûnder steane de wichtichste:
Marshalleilannen
Befolking
Op de Marshalleilannen libje goed 68.000 minsken, foar it meastepart Marshalleesjers. De Marshalleesjers binne fan Mikronesyske komôf en kamen tûzenen jierren lyn út Aazje. In minderheid is fan resintere Aziatyske komôf, dat binne fral Japanners. Twa-tredde fan de befolking libbet yn Majuro, de haadstêd, en Ebeye. It libben op de bûtenatollen is gruttendiels tradisjoneel.
Religy
It Kristendom is de oerhearskjende godstsjinst.
Taal
De offisjele taal fan de Marshalleilannen is Marshalleesk, mar it is gebrûkliker om Ingelsk te praten.
Basse
Basse  is in buorskip yn de gemeente Stienwikerlân yn Oerisel. De buorskip mei 80 ynwenners (2006) leit yn de Kop fan Oerisel westlik fan Stienwikerwâld, tichtby de grins mei Fryslân.
Sybesmastate
Sybemastate stie by Kollumerterp benoarden Kollum, gemeente Kollumerlân. Fan de stins is neat werom te finen.
By Kollumerterp, âldtiids grif Annynghedorpe, leinen yn de 15e en 16e iuw yn de Torpmakluft twa stinzen: Sybema en Bama. Nei alle gedachten waard de stins al yn 1458 bewenne troch Taetke Sybema. Yn 1476 ruile Harke Sybama, wenjend yn Annynghedorpe, lân mei it kleaster Gerkeskleaster. Harke krige 20 pûnsmiet yn syn wenplak, it kleaster yn ruil dêrfoar Pauesmagoed ten easten fan de Gruits. In fergelykbere skikking dus as it kleaster yn 1441 mei Broer Meckema trof. Yn 1529 wie Aebo Sybema belanghawwende by de bediking fan it Nij Krúslân. Syn erfgenamten waarden yn 1555 neamd mei besit op Kollumerterp.
Yn 1571, 1573 en 1578 waarden dielen fan Sybema ferkocht. Yn dat lêste jier ferkocht Buwe Sybema oan Lieuwe Sybema en syn frou Theets Eysma in tredde gedielte fan de huzinge ”staande op Sybemaheert op het Torp”, útsûndere “het stins”. In oare kear is der sprake fan “het stenhuys”. Yn 1601 ferkocht Saecke Sybema lân “op het Torp” oan de bruorren Jeldert Rompts ( sjoch ek Rosemastate) en Tamme Rompts. Tamme brûkte yn 1616 “Sybema landen”; hy stoar yn 1632 en waard op it tsjerkhôf fan Kollum begroeven. Syn soan Rompt Tammes, dy't de namme naam Sybema oannom, wie yn 1640 tegearre mei nicht Rycktien Jelderts fan Rosema eigener en wenne dêr ”op het Collumertorp” yn 1633 mei syn mem. De stins sil yn de earste helte fan de 17e iuw ferkocht wêze. Jetscke Jelderts fan Rosema, suster fan Rycktien fan Rosema, wie mei-eigenaresse fan de state. Nei har ferstjerren yn 1662 waard troch har man Schelte Julius fan Aytzema, as foud oer haren bern, lân út Sybemastate ferkocht.
De familys Sybema en Rosema wienen dus patrilineêr sjoen twa stagen fan itselde laach. Soms waard de namme ek kombinearre ta Sybema fan Rosema. Dizze regintenfamily fan eigenierde komôf wie yn de 17de iuw nau besibbe mei fergelykbere Kollumerlânske skaaien dy't harren namme oan de âlde Kollumer stinzen ûntlienden, lykas Botnia fan Broersma en Tadema fan Doma.
Skotske Heechlanner
De Skotske Heechlanner is in âld Skotsk koweras mei lange hoarnen en lang hier op de hûd.
Untwikkeling
It ras is untstien yn de Heechlannen en it gebiet oan de westkust fan Skotlân. Fokfee is al yn de 19e iuw nei Noard-Amearika en Austraalje eksportearre. It ras hat him ûntwikkele út rassen mei twa ferkillende kleuren; ien part wie swart, it oare wie readeftig. Hjoed de dei binne de Skotske heechlanners der yn in ferskaat fan kleuren.
Stofwiksel
Skotske heechlanners binne ferneamd as in tige sober ras, se ite planten dy't oare kij stean litte. Dat is wierskynlik te tankjen oan de rûge natuer wêryn it ras ûntstien is. It fleis fan heechlanners is meagerder as dat fan de measte kij, trochdat de Heechlanners harren warmte better festhâlde mei harren dikke lange hier as mei fet.
Natuergebieten
Dit koweras is tige geskikt om it jier rûn yn natuergebieten brûkt te wurden om de gebieten iepen te hâlden. Se hawwe net folle soarch nedich en se binne normaal ek net agressyf. Se wurde yn Nederlân dan ek yn ferskate grutte natuergebieten brûkt, bygelyks yn de Lauwersmar.
Faramond
Faramond (Faramund), om-ende-by 370 - 427 wurdt troch guon skiedkundigen beskôge as de earste kening fan de Salyske Franken, alhoewol't er wierskynlyk earder in legindaryske figuer wie as in histoaryske. Hy soe de soan west hawwe fan Markomer en Frotmund.
Skiednis
Om 420 liede Faramond it Frankyske folk nei it westen. Sy stutsen de Ryn oer en festigen harren yn Noard-Galje, dat krekt in tsiental jier dêrfoar troch it Romeinske leger ferlitten wie. De Romeinen sleaten mei de nijkommers in ferdrach. Sy mochten harren fêstigje, mar moasten yn ruil dêrfoar de ferdigening fan de Limes op harren nimme.
Faromond wie troud mei Argotta, dy't in dochter wie fan Gennobaud. Hy stoar yn 427 en waard opfolge troch syn soan Klodio.
Leginde
Neffens guon dokuminten soe hy in ôfstammeling west ha fan Eurgen en Aminadab, dy't op har beurt wer ôfstammelings wienen fan Jezus Kristus en Jozef fan Arimatea.
Jordsân Feriening
thumb|200px|Logo Jordsân Feriening thumb|200px|De [[strânljip foarmet it skaaimerk fan de feriening.]]
De Jordsân Feriening, folút de Jordsân Feriening foar it beskermjen fan de seefûgel en de natuer (Dútsk: Verein Jordsand zum Schutze der Seevögel und der Natur e.V.), waard yn 1907 yn Hamburch stifte. It is ien fan de âldste natuerbeskermingsorganisaasjes fan Dútslân. Sûnt 1982 stiet it haadkantoar fan de feriening yn Ahrensburg by Hamburch.
De namme fan de feriening komt fan it eardere hallich Jordsân, dat eastlik fan Sylt yn de Waadsee lein hat en it earste fûgelbeskermingsgebiet fan de feriening wie. Tsjintwurdich is Jordsân noch mar in sânplaat.
Warberens
De feriening hat as doel it fersoargjen fan mear seefûgel- en natuergebieten. 23 Reservaten (2007) waarden troch de feriening ynrjochte en yn stân hâlden. Gebieten fan de Jordsân Feriening lizze op Neuwerk, Sylt, Oomram, Súdfal en Habel.
De natuergebieten Nationalparken Hamburgisches Wattenmeer en Schleswig-Holsteinisches Wattenmeer wurdt in protte mei oparbeide.
Foar it behâld fan de hallich Noardereach wurdt yn de simmermoannen wurkkampen organisearre foar de jongerein. Dy kampen steane it beskermjen fan de fûgels en ‘kustfersoarging’ op de foargrûn.
thumb|right|200px|It ynformaasjesintrum fan de Jordsân Feriening by [[Schluttsiel.]]
Fierders jout de feriening it tydskrift Seevögel (Seefûgel) út.
Sûnt 1980 hat de Jordsân Feriening de stifting Jugendgruppe Naturschutzjugend Jordsand en sûnt 1986 it Institut für Naturschutz- und Umweltschutzforschung des Vereins Jordsand yn it behear.
Jan Siebenga
Jan Siebenga (Soarremoarre, 7 juny 1903 - 21 augustus 1987) waard berne yn de omkriten fan Akkrum as boeresoan, nei de legere skoalle en de HBS studearre hy oan de Fakulteit fan de Diergenêskunde yn Utert. Yn 1928 begûn er as selsstannich feearts yn Aldeberkeap, letter yn Gramsbergen.
KY in primeur yn de Nederlânske Feefokkerij
Trochdat de Dútske folontêr Wilhelm Blendinger yn 1934 in pear moanne staazje rûn by Siebenga, waard hy op de hichte brocht fan de resultaten fan keunstmjittige ynseminaasje by kij. Yn Ruslân wie professor Elie Ivanov al foar 1900 mei dizze matearje begûn. Mei de tekeningen fan de needsaaklike ynstruminten waarden dy ek yn Aldeberkeap makke.
Neidat Siebenga sels in bolle oanskaft hie, waarden de earste kij befruchte. It earste kokeal waard smiten op 5 desimber 1935 op it bedriuw fan Jan Werner yn Elslo. Al stienen yn it earstoan de bollefokkers nochal negatyf foar dizze nije metoade oer, troch fertinning fan it sperma koenen der wol folle mear kij befruchte wurde.
Dit soe dan betsjutte dat der minder dekbollen nedich wienen. Mar de foardielen wiene folle grutter, oerdraachbere deksykten waarden foarkomd en fan goed ferervjende bollen kamen folle mear neikommelingen. De KY brocht de hiele feefokkerij op in heger nivo, wat ek de eksport fan Fryske kij goed die.
Ynternasjonale wurdearring
Al gau waard Siebenga's súkses ek yn it bûtenlân bekend en kamen fan ferskate bûtenlânsk Universiteiten professors te sjen by de praktyk fan Doctor Jan Siebenga. Sels gie hy fanwege in ûndersyk nei professor John Hammond yn Cambridge. Dizze ûntwikkele him, mei syn kollega's, troch de kolleezjes fan Siebenga ta de KY-pioniers fan Ingelân.
List fan planetoïden 36101-36200
Dit is in list fan planetoïden 36101-36200.
Jan Siebenga
Ynternasjonale wurdearring
Ek waard fan de Aldeberkeapster ky-bolle sperma ynbrocht by de Ingelske ko Terling Torch 36, fan de ferneamde stâl fan Lord Rayleigh en sa ûntstie the first international test cube calf from Oldberkoop to Cambridge sa't de Boston Post skreau.
Fanút de Feriene Steaten kaam professor Fred MacKenzie fan de Universiteit fan Missouri. Dy wie sa ûnder de yndruk fan de mooglikheden fan k.y., dat hy yn de Feriene Steaten fuort in oerheidssubsydzje oanfrege foar ûndersyk en hjirfoar$ 125.000 ta syn foldwaan krige. Ek yn Itaalje hie Siebenga meiholpen de k.y op te setten. Yn 1948 waard hy frege om sitting te nimmen yn it earekomitee fan in wrâldkongres oer keunstmjittige befruchting oan de Universiteit fan Milaan.
Syn pionierswurk foar de KY hat der ta bydroegen dat it hjoeddendei by in soad bistesoarten tapast wurdt en sa fan bettere heitedieren mear en bettere ôfstammelingen te fokken binne. Te tinken falt net allinnich oan de feefokkerij, mar ek yn de hynstefokkerij wurdt it in hiel soad tapast. Beide tûken fan fokkerij binne hjirfoar fan ynternasjonaal belang wurden. Syn libben en wurk hat er yn inkele boeken mei koartswyl beskreaun. Hy wie ek meiwurker oan ferskate lânboutydskriften oer diergenêskunde.
Nordstrandischmoor
thumb|250px|De Noardfryske eilannen thumb|left|250px|It smelspoar nei Nordstrandischmoor; op de eftergrûn de warften ([[terpen)]] Nordstrandischmoor is in Dútsk waadeilân. It heart dy de gemeente Nordstrand, en is part fan de Halligen. Nordstrandischmoor is lykas Olân en Langeneß middels in daam mei in smelspoar ferbûn mei it fêstelân.
De bebouwing op de hallich stiet op fjouwer terpen. Nordstrandischmoor strûpt oant 45 kear it jier ûnder.
Dierepark SânjesZoo
Dierepark Sânjeszoo (Nederlânsk en offisjeel: Dierenpark Sanjeszoo), of koartwei Sânjeszoo, is in dieretún yn Feanwâlden. De dieretún is ûnderdiel fan Sânjes Safary, dat ek it boarterspark SânjesFertier en ferdivedaasjepark SânjesPlezier omfiemet.
It dierepark gie yn july 2012 iepen en wie in útwreiding fan de al besteande Sânjesparken.
Blauwe Bosk
De Blauwe Bosk is in 300 hektare grut bosk- en natuergebiet yn de trijehoeke Haulerwyk, De Haule en Waskemar. It wurdt beheard troch Steatsboskbehear.
Toer fan Pisa
thumb|right|200px|Toer fan Pisa De (skeve) Toer fan Pisa is de frijsteande klokketoer by de katedraal fan Pisa. De toer is ien fan de ûnderdielen fan it Camp dei Miracoli. De boumasters wienen Gugilmo en Buonanno. De bedoeling wie om in fertikale toer te bouwen mar al koart nei it begjin fan de bou yn augustus 1173 begûn er oer te hingjen.
De toer is 55.86 meter heech en it gewicht is likernôch 14.453 ton. De skeante is no likernôch 10%. De toer hat 297 treden.
Op 27 febrewaris 1964 frege it Italjaanske regear om help om te soargjen dat de toer net omfalle soe. Op 7 jannewaris 1990 is de toer sletten fanwegen de feiligens. De toer is dêrnei restaurearre om de skeante te ferminderjen. Dat hat tsien jier duorre, mar sûnt 15 desimber 2001 is de toer wer iepen foar publyk.
De eksperts binne derút dat de toer de earste trije iuwen net ynstoarte sil. "De toer is opnij feilichsteld", sei professor Carlo Viggiani fan de universiteit fan Napels yn de Italjaanske media. Professor Michele Jamiolkowski, de yngenieur dy’t de renovaasje late, hat sein dat de 800-jierrige toer yn septimber 2003 foar it earst wer stabyl is. De lêste faze fan de renovaasje hat 28 miljoen euro koste. De eksperts hawwe de fûneminten fan it gebou fersterke en de toer 44 sintimeter oerein lutsen. It oerhingjen is no wat mear as fjouwer meter. De toer hielendal rjochtsette hawwe se net dien, dat soe net goed wêze foar it toerisme. De toer sjocht er itselde út as yn 1800.
Bou
thumb|right|200px|De toer fan tichtby De toer is yn trije stappen opboud yn in tiidrek fan 200 jier. De konstruksje fan de earste ferdjipping begûn op 9 augustus 1173. Nei de bou fan de tredde ferdjipping yn 1178 hong de toer oer. It wurk oan de toer hat doe likernôch hûndert jier stillein, wylst de ynwenners fan Pisa oan it fjochtsjen wienen mei Genua en Florâns. Dat hat de grûn de tiid jûn om te setten. Wie de toer yn ien kear ôfboud dan wie er wis omfallen.
Yn 1272 waard de bou ferfette troch Giovanni de Simone. Doe wie al te sjen dat de earder boude ferdjippings skeef wiene. Troch by de folgjende ferdjipping mear mortel te brûken oan de oare kant, wie de hoop dat de toer wer rjocht wurde soe. De bou waard opnij stillein yn 1284.
Yn 1372 is de toer ôfmakke, mei de bou fan de lêste ferdjipping. De toer wie doe al frij skeef. Der is doe opnij besletten om dit konstruktyf op te lossen troch de boppeste ferdjipping opnij te bouwen en dan rjocht.
Galileo Galilei hat yn 1609 boppe-op de toer demonstrearre hoe at in teleskoop wurket. It ferhaal giet dat Galileo ek spullen fan de toer nei ûnder goaide om de fal-eigenskippen bestudearje te kinnen, mar oer it algemien wurdt dit as in mite beskôge.
Gene Kelly
thumb|Kelly as Hornbeck yn Inherit the Wind thumb|Kelly yn 1986 Gene Kelly, wiere namme Eugene Curran Kelly (Pittsburgh, 23 augustus 1912 - Beverly Hills, 2 febrewaris 1996) wie in Amerikaansk akteur, dûnser, sjonger, filmregisseur en filmprodusint.
Gene wie de tredde soan fan James Kelly en Harriet Curran. Hy gie nei de universiteit fan Pittsburgh en dêrnei nei Broadway. It earste stik dêr't er yn meidie wie Leave It to Me yn 1938. Fan 1942 ôf spile er yn films. Syn meast ferneamde film is Singin' in the Rain (1952). Gene stoar 2 febrewaris 1996 yn Beverly Hills nei in oerhaal.
Yn 1952 krige er in eare-Oscar foar syn folsleine wurk.
Third person shooter
In Third Person Shooter (TPS) is in kompjûterspulsjenre, oars as de first person shooter. Lykas men oan it wurd sjen kin (tredde persoan sjitter) is it in sjitspul, mar it spilet him yn 'e tredde persoan ôf. Dat betsjut dat it liket oft de kamera efter it personaazje hinget dêr't de spiler mei spilet, wylst er sels it personaazje bestjoert.
Dochs wurde in protte spultsjes net beskôge as Third person shooter omdat de styl fan it spul oare spesifike skaaimerken hat. Sa waard de Resident Evil searje, dy't wol de styl hat wat 'gameplay' en it sjitten oanbelanget, net as Third person shooter beskôge oant it fjirde diel útkaam. Soks kaam troch de eangst en it oerlibbingselemint fan it spul, dat men survival horror neamde. Lykwols waard de Grand Theft Auto searje wol fan it begjin ôf skaaimurken as Third person shooter, hoewol't dat spul wol rees en RPG skaaimerken hie. Tradisjonele foarbylden fan Third person shooters binne MDK en Gears of War.
Scholtenhûs
thumb|250px|It Scholtenhûs oan de Grutte Merk It Scholtenhuis (Grinslânsk: Scholtenshuis) wie in wreed ferneamd gebou yn it sintrum fan de stêd Grins, oan de eastkant fan de Grutte Merk. It waard tusken 1878 en 1881 boud yn eklektyske boustyl, yn opdracht fan de Grinzer yndustrieel Willem Albert Scholten. It pân waard bewenne fan twa famyljes Scholten: W.A. Scholten en soan J.E. Scholten.
Twadde Wrâldkriich
De beulen fan it Scholtenshûs hawwe neffens in ûndersyk fan Nico de Both (1936) sa'n 473 minskelibbens op harren gewisse. Dêr binne ek dejingen dy't troch de SD nei konsintraasjekampen stjoerd binne en dêr stoarn binne, mar dêr binne de Joaden dy't net werom kaam binne net by rekkene. .
De meiwurkers fan de SD yn it Scholtenshûs
Nei de oarloch
Nei de oarloch hat it oant 1954 duorre ear't op it plak fan it Scholtenhûs nijbou kaam. It gie om Mutua Fides, sosjeteitsgebou fan it Grinzer studintekorps Vindicat atque Polit. De roailine oan de eastkant fan de Grutte Merk waard sa'n tweintich meter efterút lein sadat it eardere plak fan it Scholtenshûs net sa maklik werom te kennen is. Der kamen ek winkels, en de Naberpassaazje, dêr't de fersetsstrider Caspar Naber mei eare waard, dy't yn 1944 yn it Scholtenhûs troch de Dútskers finzen naam waard en selsmoard die om neat te ferrieden by de ferhoaren. Der kaam in tinkplaat mei it neifolgjend gedicht:
Spiraalpuzel
In spiraalpuzel, ek wol koarkelûkerpuzel neamd, is in wurdpuzel yn de foarm fan in spiraal. In spiraalpuzel is yn wêzen in lange keatling fan wurden in twa rjochtingen: Linksom, nei binnen ta tsjin de wizers fan de klok yn, en rjochtsom nei bûten ta, tsjin de wizers fan de klok yn. De rigen binne as in serpentine oprôle.
De oplossingswurden linksom moatte ynfold wurde yn de hokjes fan 1 oant 100. De rjochtsom draaiende wurden foarmje in oare rige wurden dy’t fan 100 oant 1 ynfold wurde moatte.
De einoplossing kin bestean út in tal hokjes dy’t bytiden yn in kleure horizontale, fertikale of diagonale rige steane.
Oanwizings
In omskriuwing mei in tafoeging as bygelyks “20-26” betsjut dat de earste letter yn hokje 20 en de lêste letter yn hokje 26 ynfold wurde moat. It frege antwurd hat yn dat foarbyld dus 7 letters. De neikommende oanwizing begjint dan yn hokje 27 en sa fierder nei hokje 100 yn’e midden fan de spiraal. Elk hokje fan in spiraalpuzel wurdt dus twaris brûkt: ien kear nei binnen en ien kear nei bûten ta. By it oplossen kin yn twa rjochtingen puzele wurde. It ûntbrekken fan krusende wurden makket spiraalpuzels lestiger oplosber. By slimmere soarten spiraalpuzels misse de nûmers yn de spiraal.
Spiraalpuzzels yn ien rjochting
Der besteane ek spiraalfoarmige puzels dêr’t wurden mar yn ien rjochting ynfold wurde moatte. De lêste letter fan it iene oplossingswurd is tagelyk de earste letter fan it folgjende wurd. Sûnder oerlaapjende letters is sa’n puzel net mear as in kwis mei it uterlik fan in puzel. By slimmere soarten spiraalpuzels ûntbrekke de nûmers yn de spiraal.
Olivia Newton-John
thumb|Olivia Newton-John yn 1988 Dame Olivia Newton-John OA-OBE (Cambridge, 26 septimber 1948 - Santa Barbara Kalifornje, 8 augustus 2022) wie in Britsk-Australysk sjongster en aktrise. Hja waard berne yn Ingelân, mar groeide op yn Austraalje. Yn 'e 1970-er jierren makke Newton-John karriêre as sjongster, benammen mei countrymuzyk, al die se yn 1974 ek foar it Feriene Keninkryk mei oan it Eurofyzjesongfestival. Hja briek yn 1978 wrâldwiid troch as aktrise en as sjongster mei har rol as Sandy yn 'e filmmusical Grease. Dêrút kamen ferskate ûnbidich grutte hits fuort, lykas You're the One That I Want (in duët mei har tsjinspiler John Travolta), Summer Nights en Hopelessly Devoted to You. Se hie neitiid noch ferskate oare grutte hits, wêrûnder Xanadu (1980) en Physical (1981). Yn 1992 waard by Newton-John boarstkanker fêststeld, mar nei behanneling waard se genêzen ferklearre. Yn 2017 kaam de sykte lykwols werom en yn augustus 2022 kaam hja dêroan te ferstjerren yn 'e âlderdom fan 73 jier.
Biografy
Olivia Newton-John waard yn 1948 berne yn Cambridge, yn Ingelân, út in Welske heit en in Joadske mem dy't mei har famylje it nazyrezjym yn Dútslân ûntflechte wie.
Doe't sy fiif jier wie ferfear sy mei har âlden nei Austraalje. Olivia is in pakesizzer fan Max Born (winner fan de Nobelpriis foar de Natuerkunde yn 1954).
Yn de jierren 60 gie Newton-John werom nei Grut-Brittanje. Yn 1970, mei 21 jier, sette sy har muzikale karriêre útein yn de band Toomorrow, de namme ôflaat fan har twadde film Toomorrow. De groep hie net safolle súkses, mar it slagge Newton-John wol rillegau in solokarriêre te begjinnen. Sy skoarde har earste hit yn 1971 mei it Bob Dylan-nûmer If not for you. Sy hie yn dy snuorje ferkearing mei Bruce Welch, gitarist fan The Shadows en trede op yn de wyklikse show fan Cliff Richard.
Olivia kaam foar it Feriene Keninkryk út op it 19e Eurofyzjesjongfestival, op 6 april 1974 in Brighton, Ingelân. Fan de 17 lannen dy't meidienen wûn Sweden mei 24 punten mei it nûmer Waterloo, útfierd troch ABBA. Olivia einige op it 4e plak mei 14 punten. De plaat kaam op in 11e plak yn de Britske hitlist. Yn 1974 wie se ien fan de meast populêre sjongsters fan Grut-Brittanje.
In skofte letter ferhuze sy nei de Feriene Steaten. Ek dêr krige hja in súksesfolle sjongkarriêre; sy skoarde fiif nûmer-1 hits en wûn fjouwer Grammy Awards.
As aktrise waard sy tige ferneamd troch har haadrol, neist John Travolta, yn de film Grease. Lettere films dêr't sy yn meidie hiene lang safolle súkses net. Sy hie noch wol in nûmer-1 hit yn Nederlân mei Xanadu, de titelsong fan de film mei deselde namme, dêr't sy yn spile mei ûnder oaren Gene Kelly en Michael Beck. De muzyk yn dy film wie fan ELO (Electric Light Orchestra). Ien fan de lieten wie 'Suddenly', in duet mei Cliff Richard.
Privee
Newton-John hat tusken 1984 en 1995 troud west mei Matt Lattanzi; sy hawwe in dochter, Chloe (1986).
Yn 1992 krige se boarstkanker, dêr't sy better fan wurden is. Sûnt 1996 wenne sy mei kameraman Patrick McDermott, dy't yn 2005 samar ynienen fuort rekke by it fiskjen. Der wurdt lykwols oannaam dat McDermott noch libbet.
Yn 2008 boaske sy mei sakeman John Easterling. Yn 2017 waard bekend de boarstkanker wer werom wie, Olivia Newton-John ferstoar op 8 augustus 2022 yn 'e âldens fan 73 jier oan de gefolgen fan dizze sykte.
Noardske Kompanjy
300px|thumb|De Walvischvangst troch H. Kobell, Jr. 300px|thumb|Waliskfeart mei Beareneilân op de eftergrûn, anonime 18e iuwske print De Noardske-Grienlânske Kompanjy (Noardske Kompanjy of Kompanjy fan Spitsbergen) wie in kartel foar de walfiskfeart, opgerjochte troch ferskate belanghawwende stêden, dy't bestie fan 1614 oant 1642. De Kompanjy rekke al rillegau nei de oprjochting yn konflikt mey Ingelân, Denemark en Sweden.
Skiednis
Yn 1598 spielde der in walfisk oan by Wyk oan See. It bist waard ferkocht foar 126 gûne en de bek is as geskink oan Jan fan Nassau nei de Dillenburch ferfierd.
De walfiskfeart wie strang bûn oan it seizoen. De skippen fan de dielnimmende stêden farden yn juny út. Nei sa'n trije wike kamen se yn de wetters om Spitsbergen, Jan Mayen of Beare-eilân oan. Yn septimber of uterlik oktober giene de skippen werom nei de Republyk. Al rillegau waarden op Jan Mayen en Spitsbergen (Smeerenburch) traansiederijen boud. Men hoechde de stjonkende kadavers dan net mei te nimmen, boppedat wie de laadromte op it skip beheind. Jierrenlang hat de kompanjy it hannelsmonopoalje foar walfisktraan yn hannen hân. Foar eltse tocht moasten de dielnimmers ta de bûse en nei ôfrin waard de winst fuortendaliks ferparte.
200px|right|thumb|De Grienlânske pakhuzen op de Keizersgreft 40-44. Boud yn 1621. Foto út 1924, 2 jier nei de renovaasje. Oarspronklik wiene der 5.
Organisaasje
It bestjoer fan de kompanjy wie ferdield yn fiif saneamde keamers. Dy wiene ridlik selsstannich en sieten yn Amsterdam, Hoarn, Inkhuzen, Rotterdam en Delft. Eltse stêd hie syn eigen ynstallaasjes yn it poalgebiet. Yn 1616 naam de Siuw Jan Lampsins diel yn de kompanjy en doe krigen ek Flissingen, Middelburch en Feare in keamer. Yn 1634 is it oktroai nochris acht jier ferlenge. Yn 1636 waarden twa Fryske keamers oprjochte: Harns (ûnder oaren troch Wybe Jans) en Starum.
Hannelsgebiet
It hannelsgebiet fan de Noardske Kompanjy rûn fan de Davisstrjitte by Newfoundland oant it Russyske Nova Zembla. De kompanjy easke dizze gebieten net op, mar hie dêr allinnich it hannelsmonopoalje.
Tongtút
thumb|right|300px|Tonkjefrijen In tongtút, tongepat of French Kiss is in eroatysk tinte tút wêrby't de tútsjenden inoar mei iepene mûle tútsje, sadat de tongen inoar reitsje kinne, wêrby 't se tsjin inoar yn bewege,. Faak wurdt de tonge yn de mûle fan de partner brocht. Yn fergeliking mei in gewoane tút duorret in tongtút meastentiids folle langer. Tongtútsjen of tonkjen wurdt faak dien yn seksueel getinte kontekst. Troch it stimulearjen fan gefoeleige gedieltes lykas de lippen en de tonge kin men opwûn reitsje.
Hoewo't troch en tongtút geslachtssykten (SOO) net oerdraachber binne moat men wol oppasse. By it tonkjefrijen kinne wol gewoane oerdraachbere syktes as gryp en ferkâldheid oerdroegen wurde. Ek mei in aktive koartslippe moat men foarsichtich wêze.
Ferskaat
Kuss
Fluitskip
right|thumb|300px|Hollânske fluitskippen yn de 17e iuw ([[Wenzel Hollar, 1647)]] right|thumb|300px|Model fan in fluit In Fluitskip of Fluit (Fluytschip, Fluyt) is in Hollânsk skipstype mei in karakteristike parfoarm, dat boud waard yn de 17e en 18e iuw. It waard foaral brûkt foar frachtferfier. Men fear der mei op East-Ynje, West-Ynje, de Middellânske See, de Eastsee en de Noardlike Iissee (walfiskjacht). De skippen wiene foar de ferskillende doelen/frachten oanpast.
Skaaimerken
Het earste fluitskip soe yn 1595 yn Hoarn boud wêze nei in ûntwerp fan keapman Pieter Jans Vael, ek wol bekend as keapman Liorne. Se wiene werom te kinnen oan in rûn, fersierd efterskip en in ynfallend board, sadat it skip in soart parfoarm krige. Dy foarm hie in wichtige ekonomyske reden: oan de Sont waard tol heft. De hichte fan de Sonttol hinge ôf fan de breedte fan it dek, dêrfandinne it smelle dek boppe it folle bredere rom, sa koe in maksimale lading meinaam wurde tsjin in minimale tol. Dy manier fan tolberekkenjen bleau oant 1669 bestean. Skippen dy't dêrnei boud waarden hiene wer in breder dek.
Yn 1671 neamde Nicolaes Witsen as lingte foar in gewoane fluit 37 meter en 35 meter foar in fluit dy't foar de Eastseefeart tsjinne. Cornelis fan Yk joech yn 1697 in lingte fan 40 meter by in breedte fan 5,5 meter as ôfmjittings op.
De tugaazje wie itselde as by oare trijemêsters: in fokkemêst en in grutte mêst mei elts op syn meast trije raseilen, en in bezaanmêst mei een Latynseil en somtiden een krússeil.
It fluitskip waard neifolge yn Dútslân (Fleute), Ingelân (fly-boat) en Sweden (Flöjtskepp) om't it yn Nederlân sa bêst foldie.
Vrsar
thumb|right|250px|De haven fan Vrsar, mei it plak sels op de êftergrûn.
Vrsar is in gemeente en plak yn Kroaasje. By de telling fan 2001 wennen der 2703 minsken yn Vrsar.
It plak leit oan de eastkant fan it skiereilân Istrje, krekt súdlik fan Poreč, by de yngong fan it Limski Kanaal. It doarp leit op in heuvel, ticht oan see.
Foar de kust fan Vrsar lizze 18 ûnbewenner eilantsjes mei seldsume mediterrane beammen. Jierliks komme in protte toeristen nei Vrsar.
Skiednis
Vrsar wie earder it fakânsjeferbliuw fan ferskate bisskoppen en pausen. Ek wie it in hannelssintrum. Nei de Romeinen kamen de East Goaten. Yn 538 kaam it ûnder Byzantynsk regear. Fan de 10e iuw oant de 18e iuw wie it Fatikaan de baas. Letter kaam it ûnder bestjoer fan de bisskoppen fan Poreč.
Ekonomy
Vrsar leit oan see en hat sadwaande ek in fiskersfloat mei haven.
Dêrneist wurdt it toerisme hieltyd wichtiger as ynkomsteboarne foar de minsken. Der binne in stik as wat kempings en hotels neist it doarp. De hotels en kampeerpleatsen lizze oan see, lâns de strannen. Ien fan de kempings by Vrsar is it grutste nudistekamp fan Jeropa, Koversada, it bied plak oan 18.500 minsken.
It plak hat in havenbûlevaar, Obala Marsala Tita neamd. Yn it doarp sels binne tal fan winkeltsjes en restaurants.
Feale miggesnapper
De feale miggesnapper (Muscicapa striata) is in sjongfûgel út de famylje fan de miggesnappers (Muscicapidae). It is de ienige út it skaai fan de Muscicapa dy't yn Europa foarkomt. Yn oktober ferdwine se nei it suden. Feale miggesnappers wurde sa'n 13,5 oant 15 sm grut. Se komme foar by bosken, yn parken en tunen. It mantsje en it wyfke ferskille net yn uterlik.
Typearjend gedrach
De feale miggesnapper sit opfallend rjochtop en lûkt dêrby skrikeftich mei flerken en sturt. As se op ynsekten út binne sykje se meast in takke dy't goed sicht jouwt op it jachtterrein en helje se de bút mei flugge linige útfallen binnen.
Uterlik
De feale miggesnapper is fan boppe ljochtbrún en ûnder ljocht glânzjend gielich-wyt, mei lichte streekjes op it boarst.
Essenen
thumb|right|200px|Oerbliuwsels fan de Esseenske gebouwen yn Qumran De Essenen is de namme fan in joadske godstsjinstige sekte út de 2e iuw f.Kr. oant en mei de 1e iuw n.Kr. De leden fan dy sekte libben yn mienskippen en neffens strange regels, ûnder oare yn Qumran tichtby de Deade See. Nei de Joadske Opstân tsjin de Romeinen binne sy út de skiednis ferdwûn. De ûntdekking fan de Deade-Seerôlen hat fan grut belang west om de mysterieuze rol fan dizze âldste joadske mienskip te trochgrûnjen. Ut harren skriften kin faak opmakke wurde dat sy in skeakel foarme hawwe tusken eardere tradysjes lykas it Zoroastrisme en it nije, yn dy tiid opkommende kristendom.
Troch guon wurdt sein dat it libben fan Jezus Kristus nau ferweve west hat mei de Esseenske bruorremienskip en dat de Essenen in ynspiraasjeboarne wienen foar it hjoeddeistige kristendom. Oaren gean noch fierder en sizze dat de Essenen ien fan de earste kristlike groepearrings wienen. Mar oan dizze spekulaasje wurdt troch it grutste part fan it Kristendom gjin of net folle belang achte.
Sjoerd Hamburger
Sjoerd Hamburger (Aldeberkeap, 8 febrewaris 1983) is in Frysk roeier. Hy die ien kear mei foar Nederlân op de Olympyske Spullen, mar wûn doe gjin medalje.
Karriêre
Foar’t hy begûn te roeien yn Utert hie hy yn Fryslân altyd kuorballe en in pear kear oan de 1/8ste triatlon meidien, alles op rekreatyf nivo.
Op syn achttjinde hat er him yn Utert nei wenjen set om dêr te studearjen. Yn 2007 slagge hy foar syn stúdzje Algemiene Sosjale Wittenskippen. Sjoerd Hamburger kaam yn 2001 as studint yn Utert yn kontakt mei de studintenroeiferiening Orca. Op dat stuit hie de feriening meardere Olympia-gongers fan Sydney. Elien Meijer, Marieke Westerhof, Geert Cirkel, Peter van der Noort en Merijn van Oijen wienen lid fan de súksesfolle froulju-acht en de wat minder súksesfolle manlju-acht. Datselde jier begûn er te roeien yn de swiere mannen 8 fan Orca yn 2002. Yn Utert begûn Hamburger foar it earst echt te sporten. De earstejiers swiere 8+ wie ridlik suksesfol mei in twadde plak yn it EYK, yn syn twadde roeijier is hy begûn te fjouwerjen op Orca. Dy boat wie ek suksesfol, benammen yn de 4+ fjilden. Oan de ein fan it jier gie hy mei ûnder oaren Roy van Kessel nei de WU23 gien (6e).
Yn syn tredde jier is hy op advys fan syn coach Peter van der Noort yn de ienpersoans boat (skiff) begûn te roeien. Nei in suksesfol ferrûn NK mocht er nei de earste wrâldbeker. In goed ferrûne winter en in suksesfol jier hat hy oan de ein ôfsletten mei in brûnzen medalje op de WU23 yn de skiff.
Syn bêste prestaasje oant no (peildatum augustus 2008) is it winnen fan de wrâldtitel foar neo-senioaren. Yn 2008 makke hy syn Olympyske debút op de Olympyske Spullen fan Peking yn de skiffklasse. Yn de kwartfinale einige hy as fjirde yn syn searje efter Nij-Seelân, Sweden en Amearika mei in tiid fan 6.57.24. Hjirtroch is in hege klassearring útsluten, want allinnich de earste trije gienen nei de heale finale.
Prizen
thumb|Hamburger op nûmer 5 (fan de efterside ôf) by de start fan de The Boat Race 2009
Olympyske Winterspullen 2006
De Olympyske Winterspullen 2006, ek wol de XXe Olympiade neamd, waarden yn 2006 hâlden yn de Italjaanske stêd Turyn fan 10 oant en mei 26 febrewaris.
Akkommodaasjes
thumb|Kaart fan Turyn en omjouwing
Sporten
Op de Spullen fan 2006 stiene sân sporten op it programma en 84 ûnderdielen ferdield oer 15 dissiplines.
FarmVille
By FarmVille spilet de brûker in boer dy't syn pleats ûnderhâlde moat. Is de spiler krekt dwaande om nôt te rispjen, naait der wer in baarch út of de hinnen freegje allegeduerigen om foer. It freget in soad tiid om te buorkjen op dit 'boerespultsje'. Mei help fan munten en FarmVilledollars kin de brûker lân omploeie en de gewaaks plantsje. Guon gewaaksen moatte al nei in pear oeren wer rispe wurde, sommige pas nei inkele dagen. Ek it oanskaffen fan bisten, beammen, dekoraasjes en gebouwen heart ta de mooglikheden. Troch it te ynvestearen yn gewaaksen ûntstiet ûnderfining (XP) en kin ek winst makke wurde. It spul kin online spile wurde mei freonen. Se kinne elkoars gewaaksen bewurkje mei keunstdong (Fertilizer) of elkoar helpe mei lytse probleemkes, bygelyks foksen ferjeie. It grutte geheim fan it súkses is it sosjale aspekt dat der yn sit. Mei in soad spulfreonen groeie de produkten hurder en troch oaren te helpen of presintsjes te jaan kin men sels ek punten fertsjinje. By dy beide metoades helje beide partijen foardielen. Nei ferrin fan tiid kinne de spilers stige yn level, wêrtroch't der bygelyks mear gewaaksen beskikber komme. Noch in oare feature fan it spul binne de "medaljes" (Ribbons), dy binne te fertsjinjen troch bepaalde doelen te berikken (lykas in soad Facebookfreonen as FarmVille buorlju hawwe, in soad gewaaksen rispe, it brûken fan in siedmasine, it setten fan gebouwen, it setten fan dekoraasjes, ... ).
De makkers fan FarmVille, de firma Zynga, spilet yn Farmville yn op de ferskillende seizoenen fan it jier. Sa kinne ferskate Halloweenattributen oanskaft wurde as de tiid dêr ryp foar is en kinne brûkers ek de krystbeam sette en sels in dik pak snie oer harren pleats falle litte.
Op Facebook besteane der wyls in soad pro-en kontra FarmVille fan-siden. Ferskillende boarnen jouwe oan dat FarmVille, mei mear as 72 miljoen accounts yn desimber 2009, it meast spile kompjûterspul fan de wrâld is. Ek de earste gefallen fan FarmVilleferslaving binne wyls bekend. It spul kin fergees spile wurde, mar efter de skermen wurdt ek jild fertsjinne troch de makker. De spulmunten kinne ommers ek foar echt jild kocht wurde. Wa't fêstrûn is yn it spul kin sa wer trochspylje. Spilers sjogge faker deis op de side om te sjen oft it nôt al groeid is, oft de jirpels al ferkocht wurde kinne ensfh. Wa't sa faak net sjen wol kin it bêste artisjokken ferbouwe: dy binne pas nei fjouwer dagen folgroeid.
Der besteane ek noch oare sosjale kompjûterspultsjes fan Zenga, lykas Mafia Wars. Facebook profiteart fan de pupulariteit fan FarmVille, spilers kinne sa ûnder it spyljen ek kontakt ha om dingen ôf te praten oer it spyljen.
Syordemastate
Syordemastate, oare namen Sjordemastins, Sjursmastins, Sjoordastins, Sjordastate, Sjoerdamastate, Sjoerdastate, Sjurdema-guet, stie bewesten Kollum, gemeente Kollumerlân, eat súdwestlik fan Bootsmastate. Fan de stins/state is neat werom te finen. thumb|right|Wytwetter Bestie al yn de 15e iuw, mar is mooglik al earder ûntstien. Sjoorda of Syordema te Kollum is in foarbyld fan in stins dy 't al ier ôfbrutsen waard.* De namme komt lykwols oerien mei dy fan in yn manlike line útstoarn laach dat yn froulike line trochlibbe yn de lettere besitters. Ek yn oare doarpen wiene sokke stinzen. **
Hammetje
thumb|Hammetje thumb|Fiver op de eftergrûn It Hammetje is in folly yn de foarm fan in kastieleftich bousel oan de Domstrjitte 82 yn Holkerveen, by Vathorst, noardwest fan Amersfoort. De samling eigenmakke bousels is makke troch Willem Ham. Hy begûn der yn 1988 mei en de folly waard in ûnderkommen foar hûnderten pauwen, krielhinnen, poelepetaten en oar fûgelte. Begjin jierren santich kocht Ham in keal stik grûn fan 8 hektare mei in ûntsâningsplasse, dy't by de oanlis fan de A28 ûntstien wie. Hy plante der beamen en strûken en lei mei pún eilannen oan (ûnder mear eilân Man yn de foarm fan in neakene, mei de fuotten wiid lizzende Eva). It wetter hat in trochsneed fan 350 meter mei trije eilantsjes der yn. It djipste gedielte is 21 meter djip. Hammetje makke as mitselerssoan mei syn eigen hannen fan sloopôffal twa minykastieltsjes mei de nammen Fort Willem l en Fort Willem ll. Hy hie gjin fergunning, mar de lokale oerheid liet him gewurde. Ham lei ek twa eilantsjes oan, dy't er nammen fan Waadeilannen joech, Tessel en Rottum. Der rûn ek skiep op it paradyske fan Ham. Hy rjochte it gebiet yn as in arsjitektoanysk protest tsjin de oplûkende stêd. Wyls leit it gebiet dan oan de râne fan de bebouwing fan de Amersfoartse wyk Vathorst. Om 2005 hinne ferkocht Hammetje syn paradys oan de gemeente.
Syordemastate
Yn de 15e iuw komme yn Kollum meardere Sjoerda's foar. Lykas Taekie Sjursma dy't yn 1477 yn de tsjerke begroeven waard, Sybe Sjurda, meirjochter yn 1482, en Tjepcke Sjoerda. Syn goederen waarden yn 1517 ferbeurd ferklearre en oan de fjildhear Lubbert Turck jûn. Dat Tjepcke de stins bewenne docht bliken út genealogyske hânskriften dêr't yn fernijd wurdt dat Jens fan Siorda of Sjordema fan Collum, de dogter fan Tjepke Sjiorda op Sjordamastins oan de Buren mei Feyo fan Goslinga troude. Se waarden yn 1501 en 1546 yn Driezum begroeven, dêr't se op Jarichsma wenne hienen.*** Tjepcke hie blykber gjin manlike ôfkomlingen, want de state waard eigendom fan Tjepcke fan Goslinga, soan fan boppeneamd echtpear. Hy wie troud mei Anna fan Liauckama. Yn 1543 levere Siurdema guet jierliks in ton nôt oan de prebende fan Sint-Anne; yn 1550 hienen de Bootsma's lân yn Syordema landt. De stins waard yn 1630 noch neamd, mar waard doe net mear troch de eigener bwenne. Troch Schotanus waard it hûs yn 1664 noch wol as "edele state" oanjûn. De s(t)ate fererve fan de Goslinga’s earst op de familys Liauckama, Aebinga, Bronckhorst, Burmania, Asbeck en Camstra.
Hammetje
Hjir hawwe eartiids opnames west foar inkele TV-programma's wêrûnder Kinderen voor Kinderen.
Syordemastate
Yn 1762 waard de sate mei 50 pûnsmiet lân troch Maria Alegonda fan Camstra, widdo fan Balthazar fan Ewsum, ferkocht oan Cornelis fan Scheltinga dy't sûnt 1742 eigener wie fan de neistlizzende Bootsmastate. Dy syn soan Martinus begûn op de lannen fan Sjoorda en Bootsma in bûtenpleats oan te lizzen. Dy waard lykwols net foltôge (sjoch Bootsmastate). In tiidgenoat fan Martinus romme it wòl foltôge diel fan it park in welk, sa skriuwt er, ''smaak en bevalligheid heerschen en het nuttige met het vermakelijke in eenen hoogen graad vereenigd is. Kronkelende beekjes, in welke het water door een kunstwerktuig in beweging gehouden wordt, doorkruisen dit heiligdom der Natuur, en brengen niet weinig toe tot vermeerdering van deszelfs vermakelijkheid''. Fierders ferhellet er dat der ek eene van boomwortelen zamengestelde hermitage wie en een kunstdal, omgeven door opgeworpene heuvelen van ongelijke hoogte. Wopke Eekhoff jout yn 1847 op syn kaart de fiver it Witwater noch oan, dy't der oan herinnere, en Andreae neamt neist de fiver noch “enkele hoogten” dy't doe noch sichtber wienen. Om 1838 stienen op it âlde stee in hûs en in skuorre, doe bewenne troch de ûntfanger Kelly.
Hammetje
Gebouwen
De beide singeliere miny-kastieltsjes hawwe fjouwer ferdjippings mei in poartgebou der foar. De mearkeëftige gebouwen binne makke fan sloopôffal, bakstienen, tegels, balstiennen, rioelbuizen (as geskut) en ramen út âlde tsjerkegebouwen. Dat die hy sûnder wetterpas, mjitlatte of boutekening. Oan de bûtenkant is it fort optúgd mei siertegeltsjes, dy't foar in part al wer loslitte, âld lânboureau en in soad byldsjes fan harderintsjes, bisten en nymfen. Al binne de geboukes net foar bewenning bedoeld binne, se binne wol ynrjochte mei alderlei snypsnaren en wat meubilêr. Alles sit slim ûnder de stront fan yn- en útfleanende dowen. It gebiet luts ek reeën en strânljippen oan. Bytiden stoppen der ek bussen mei besikers. Hammetje ûntfong syn besite graach, earst yn in kafee, letter op in pear stuoltsjes by de wetterplasse. Op it gebiet leit noch altiten in horekabestimming.
Syordemastate
Neffens Arnoldus Johannes Andreae lei de stins oarspronklik heech en om 1880 wie troch de gedieltlik ôfgroeven terp it stee noch goed werom te kennen.
J.R.R. Tolkien
J.R.R. Tolkien (folút: John Ronald Reuel Tolkien; Blomfontein (Oranje Frijsteat), 3 jannewaris 1892 – Bournemouth (Ingelân), 2 septimber 1973) wie in Ingelsk skriuwer, taalkundige en heechlearaar Angelsaksysk en Ingelske taal- en letterkunde oan 'e Universiteit fan Leeds en de Universiteit fan Oxford. Hy wurdt beskôge as de grûnlizzer fan it moderne fantasysjenre en groeide út ta ien fan 'e meast ferneamde auteurs fan 'e tweintichste iuw mei syn berneboek The Hobbit en syn trilogy The Lord of the Rings, dy't er pleatste yn in eigenoptochte fantasijwrâld mei de namme 'Midden-Ierde'. Postúm waarden ûnder redaksje fan syn soan Christopher Tolkien noch ferskate oare wurken fan him publisearre, mei as wichtichsten The Silmarillion en Unfinished Tales. Yn 2008 waard Tolkien troch de krante The Times op it sechsde plak pleatst op in ranglist mei de fyftich grutste Britske skriuwers sûnt 1945. It Amerikaanske tydskrift Forbes parte him yn 2009 it fyfde plak ta op in ranglist mei 'bêst fertsjinjende deade bekendheden'.