cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Boskmarmot
Status
Yn dielen fan 'e Feriene Steaten en Kanada wurdt elts jier op 2 febrewaris Groundhog Day ("Boskmarmottedei") fierd. Dêrby wurdt mei grut seremonieel in (nuet makke) boskmarmot út syn (ferpleatbere) nêst helle, en as dy syn eigen skaad sjocht (wat er sabeare oan 'e seremoanjemaster oerbringt om't er prate kin), dan folgje der noch seis ekstra wiken winter (of alteast, dat is de foarsizzing). Dit evenemint hat bûten Noard-Amearika gruttere bekendheid krigen troch de film Groundhog Day, út 1993, mei Bill Murray en Andie MacDowell yn 'e haadrollen. Yn dy film wie de boskmarmot yn kwestje Punxsatawney Phil, út Punxsutawney, yn Pennsylvania, mar in selde soarte barren fynt plak yn Wiarton, yn Ontario, mei Wiarton Willie; yn Sun Prairie, yn Wiskonsin, mei Jimmy the Goundhog; yn Graysville, yn Alabama, mei Smith Lake Jake; en op 'e Yellow River Game Ranch bûten Atlanta, yn Georgia, mei General Beauregard Lee.
Undersoarten
Der binne fjouwer erkende ûndersoarten fan 'e boskmarmot:
Klaipeda
Klaipeda (Litousk: Klaipėda) is de ienige seehaven fan Litouwen en is in stêd mei likernôch 194.4000 ynwenners (2002). thumb|225px|Klaipeda, haven
Klaipeda is in haven oan de Eastseekust, net fier fan de Neman. It is in grutte fearhaven mei fearen nei Denemark, Dútslân en Sweden. De stêd hat in skildereftich oansjen troch de huzen mei ramtwurkarsjitektuer.
Turks- en Kaikoseilannen
De Turks- en Kaikoseilannen foarmje in oerseesk gebietsdiel fan Grut-Brittanje, besteande út twa lytse eilannekloften yn ’e tropen, yn it Karibysk gebiet, besúdeasten de Bahama's, op 21°45' noarderbreedte en 71°35' westerlingte. Geografysk sjoen binne de Turks- en Kaikoseilannen in part fan ’e Bahama's, mar troch in ôfsûnderlike koloniale skiednis hawwe se har dêr los fan ûntjûn ta in apart gebiet mei in dúdlik eigen identiteit.
De earste bewenners
De earste bewenners fan ’e Turks- en Kaikoseilannen wienen de Lukayanen, nei alle gedachten in Arawakske Yndianestam, dy’t ek de Bahama’s bewenne. It liket wierskynlik dat de Lucayanen harren om 800 nei Kristus hinne op ’e eilannen nei wenjen setten, nei’t se de troch kannibalistyske Kariben fan ’e súdliker eilannen fan it Karibysk Gebiet ferdreaun wienen. Guon archeologen hingje lykwols de teory oan, dat de Lucayanen fan it Noardamerikaanske kontinint ôf de eilannen kolonisearren en net fan Arawakske komôf wienen.
Hoe’t dat ek wêze mei, fan ’e ynheemske kultuer fan ’e eilannen is neat oars oerbleaun as in baan foar it spyljen fan in balspul op Midden Kaikos, dy’t troch archeologen bleatlein is, en wat gebrûksfoarwerpen dy’t út en troch ris fûn wurde. De reden foar dy folsleine teloargong is dat de Lucayanen de earste Yndianen wienen dy’t yn kontakt kamen mei de Jeropeänen, mei’t Kristoffel Kolumbus yn 1492 lâne op it eilân San Salvador yn ’e Bahama’s.
Guon hâlde út dat it eilân dêr’t Kolumbus lâne en dat er San Salvador neamde, eins net it tsjintwurdige San Salvador yn ’e Bahama’s wie, mar Grand Turk, yn ’e Turkseilannen. Is dat net sa, dan wie de earste Jeropeaan dy’t de Turks- en Kaikoseilannen besocht yn 1512 de Spanjert Juan Ponce de León.
De Spaanske kolonisten, dy’t fan 1495 ôf yn it kylwetter fan Kolumbus nei it West-Ynje kamen, wienen allinne ynteressearre yn goud en sulver. Dêrfan hienen de Lucayanen net mear as wat se mei ruilhannel fan oare folken krije kinnen hienen, dat oarspronklik wienen de Spanjerts net yn harren ynteressearre. Al gau kamen de Spanjerts lykwols werom nei de Bahama’s en de Turks- en Kaikoseilannen om de Lucayanen as slaven op Hispaniola te brûken. Wa fan de Yndianen net nei de minen deportearre waarden, kamen wol om troch selsmoard of troch de sykten dy’t de Jeropeänen meibrochten, en binnen 25 jier wie der fan in befolking fan likernôch 50.000 minsken nimmen mear oer. Sa kaam it dat de Turks- en Kaikoseilannen in jier nei harren ûntdekking yn 1512, al folslein ûntfolke wienen.
De koloniale tiid
Krekt as de Bahama’s ûntjoegen de Turks- en Kaikoseilannen har ek ta in berucht taflechtsoard foar seerôvers, dy’t der sels net foar tebekskrillen om ’e huzen fan ’e sâltkeaplju te plonderjen. Yn 1753 hienen de Frânsen sa har nocht fan dy seerôvers dat se de eilannen bemasteren, mar it oare jier stjoerden de Britten in oarlochsskip om de eilannen werom te krijen. Lykwols kamen de eilannen yn 1778 en nochris yn 1783 op ’e nij yn Frânske hannen.
Om 1780 hinne, doe’t de Amerikaanske Unôfhinklikensoarloch op syn hichtepunt wie, krigen de Bermudianen en de seerôvers selskip fan in grut tal Amerikaanske loyalisten (lju dy’t oan ’e Britske kant stien of fochten hienen). Se brochten harren slaven mei en setten op ’e Turks- en Kaikoseilannen katoenplantaazjes op. Hoewol’t dy earst in grut súkses wienen, krigen se letter mei orkanen en fretterige ynsekten te meitsjen en doe’t 1820 de rispinge mislearre, joegen de measte plantaazjehâlders it op. Fierwei de measten fan harren ferlieten dêrnei de eilannen wer, harren slaven dêrby almeast efterlittend, en de rest en de slaven sochten doe wurk yn ’e sâltwinning.
Yn 1799 waarden de Turks- en Kaikoseilannen bestjoerlik by de Bahama’s foege, mar yn 1848, nei’t de ynwenners dêr yn in petysje oan ’e Kroan sels om frege hienen, waarden de eilannen in aparte koloanje ûnder it tafersjoch fan ’e Britske gûverneur fan Jamaika. Yn 1872 lykwols, waard it selsbestjoer ynlutsen en waarden de eilannen in ûnderdiel fan ’e koloanje Jamaika, mar dan al mei in eigen hege kommissaris en in wetjaande kommisje. Dy sitewaasje bleau hanthavene oant fier yn ’e tweintichste iuw.
De tweintichste iuw
Yn ’e Twadde Wrâldoarloch leinen de Amerikanen op ’e Turks- en Kaikoseilannen fleanfjilden oan en it jild dat it Amerikaanske leger útjoech, soarge foar in koarte perioade fan wolfeart yn ’e fjirtiger jierren.
Underwilens wienen de Turks- en Kaikoseilannen yn 1962, doe’t Jamaika ûnôfhinklik wurden wie, bestjoerlik wer in ûnderdiel fan ’e Bahama’s wurden. Doe’t dy yn 1973 ek ûnôfhinklik waarden, waarden de Turks- en Kaikoseilannen in ôfsûnderlike Britske kroankoloanje.
Unôfhinklikensbeweging
Ek op ’e Turks- en Kaikoseilannen ûntstie yn ’e santiger jierren in ûnôfhinklikensbeweging, dy’t him utere yn ’e oprjochting fan in politike partij rjochte op ûnôfhinklikens, de Demokratyske Folksbeweging (PDM; People’s Democratic Movement). Yn 1980 spruts dy mei it Britske regear ôf dat de eilannen yn 1982 ûnôfhinklik wurde soenen as de PDM de ferkiezings fan dat jier wûn. Lykwols, de PDM waard ferslein troch de Progressive Nasjonale Partij (PNP; Progressive National Party), dy’t foar in fuortsetting fan ’e status-quo wie. Dêrmei wie ûnôfhinklikens foarearst fan ’e baan.
De lieder fan ’e PNP, Norman Saunders, waard minister-presidint en koe yn 1984 syn regear fuortsette, nei’t de PNP dat jiers op ’e nij de ferkiezings wûn. Yn 1985, lykwols, waarden Saunders en twa oare PNP’ers yn ’e Feriene Steaten feroardiele foar drugsdelikten. De ferkiezings dy’t dêrnei holden wurde moasten, waarden wer wûn troch de PNP, mar op 26 july 1986 ûntbûn de Britske gûverneur it nije regear, mei’t er fan betinken wie dat de nije minister-presidint, Nathaniel Francis, en fjouwer oare PNP-kopstikken ûngeskikt wienen foar harren funksjes nei’t se beskuldige wienen fan brânstifting en fraude. Yn it plak fan it regear waard in advysrie beneamd, dy’t û.m. it opstellen fan in nije grûnwet foar de Turks- en Kaikoseilannen begelate. Nei de ynfiering fan dy grûnwet, yn 1988, waarden der wer ferkiezings holden, dy’t diskear mei oerweldigjende mearderheid wûn waarden troch de PDM.
Marten Boelema de Stomme
Ma(e)rten Boelema de Stomme (Ljouwert, 1611 - Haarlim, nei 1644) wie in Nederlânsk keunstskilder yn de Gouden Iuw.
Turks- en Kaikoseilannen
Unôfhinklikensbeweging
Yn 1993 waard Martin Bourke beneamd as gûverneur. Hy krige in budzjet fan 35 miljoen dollar om ’e korrupsje op ’e eilannen te bestriden. Yn jannewaris 1996 suggerearre er dat de korrupsje fan it regear en binnen de plysje fan ’e Turks- en Kaikoseilannen sa djip gong, dat de eilannen in paradys foar drugssmokkelders wurden wienen. Doe’t dy útspraak yn ’e Offshore Financial Annual ferskynde, wie de lilkens ûnder de regearings- en parlemintsleden, mar ek ûnder de befolking grut. De driging fan ûngeregeldheden wie sa grut, dat yn april 1996 in Britsk oarlochsskip nei de eilannen tastjoerd waard. De saak rûn mei in skamper ôf, mar de rop om ûnôfhinklikens waard der nij libben troch ynblaasd.
Oansluting by Kanada?
As alternatyf foar ûnôfhinklikens wurdt al sûnt de santiger jierren de mooglikheid neamd fan in oansluting fan ’e Turks- en Kaikoseilannen by Kanada. Foarstanners fan sa’n oansluting wize op ’e histoaryske bannen tusken de beide lannen (de sâlthannel), de mienskiplike (Britske) skiednis en de ekonomyske betsjutting fan it grutte tal Kanadeeske toeristen op ’e eilannen.
Marten Boelema de Stomme
Neffens it RKD wie hy in learling fan Willem Claess. Heda yn 1642. Hy tekene syn wurk mei 'M.B. de Stomme'. Ut it skoft 1642-1644 binne datearre wurken fan him bekend.
Turks- en Kaikoseilannen
Oansluting by Kanada?
De earste kear dat der troch politisy serieus neitocht waard oer dizze mooglikheid, wie yn 1973, doe’t it Kanadeeske parlemintslid Max Saltsman, fan ’e Nije Demokratyske Partij (New Democratic Party), sûnder súkses besocht om sa’n oansluting foarinoar te krijen. Yn 1986 waard it idee nij libben ynblaasd troch it Kanadeeske parlemintslid Dan McKenzie, fan ’e Progressive Konservativen (Progressive Conservatives), mar in jier letter waard it, nei soarchfâldich oerweagjen, ôfwiisd troch de kommisje foar bûtenlânske saken fan syn partij. Yn 2004, lykwols, besocht it Kanadeeske parlemintslid Peter Goldring, fan ’e Konservativen (Conservatives), de Turks- en Kaikoseilannen om de saak op ’e nij te besjen.
De stroffelstien foar de oansluting fan ’e Turks- en Kaikoseilannen by Kanada is it feit dat de Kanadeeske grûnwet oanpast wurde moatte soe om it tafoegjen fan in nije provinsje ta te litten. De lêste provinsje dy’t oan ’e Kanadeeske Federaasje tafoege waard, wie Newfoundland en Labrador, yn 1949, en dêrfoar moast in wet troch it Britske parlemint loadse wurde. Boppedat folddogge de Turks- en Kaikoseilannen, mei minder as tweintichtûzen ynwenners, net oan it yn ’e Kanadeeske grûnwet fêstleine fereaske minimale tal ynwenners dat in provinsje hawwe moat.
Noch wer in oare mooglikheid waard yn 2004 skepen, doe’t de befolking fan ’e Kanadeeske kustprovinsje Nova Scotia him der by in referindum foar útspruts om ’e Turks- en Kaikoseilannen út te nûgjen in ûnderdiel te wurden fan harren provinsje as se beslute soenen by Kanada hearre te wollen. Yn alle gefallen soenen troch dy regeling de swierrichheden foar it talitten fan ’e eilannen as in ôfsûnderlike provinsje omsyld wurde.
KFFB
De KFFB (Kristlik Fryske FolksBibleteek), yn 1934 oprjochte fanút it Kristlik Frysk Selskip, is de Fryske boekeklup en kin sjoen wurde as de Fryske wjergader fan de Fryske Bibleteek en de Nederlânske kristlike boekeklups. De KFFB wurket mei in abonnemintesysteem. Abonnees krije trije kear jiers in boek thús besoarge troch pleatslike kontaktpersoanen. Sadwaande binne de distribúsjekosten leech en de te ferkeapjen oplages yn 't foar goed yn te skatten. Njonken dy trije jierlikse útjeften jout de KFFB ek oar wurk út dat los te keap is. 'De Fleanende Krie' is it hûsorgaan fan de KFFB dêr't hja de leden mei op de hichte hâldt oer nije útjeften ensafuorthinne.
Anno 2023 wiene der 517 boeken ferskynd by de KFFB.
Turks- en Kaikoseilannen
Namme
It is dreech om ’e oarsprong fan ’e namme fan ’e eilannen te efterheljen, mar yn ’e faak wurdt de útlis jûn dat "Turks" weromgiet op ’e blom fan in ynheemske kaktussoart, dy’t tinken docht oan in Turkske fez, wylst "Kaikos" - of "Caicos" yn it Ingelsk - ôflaat is fan it Spaanske "cayos", dat "lytse eilantsjes" betsjut. Hjir kin lykwols in fraachteken by set wurde as men wit dat de fez foar 1826 ûnder de Turken net in protte foarkaam as kopdeksel.
KFFB
Yn it earste jier fan oprjochting wiene der 85 leden. Dat oantal groeide stadichoan nei 13.500 leden midden jierren sechtich. Yn 2023 wiene dat noch mar 500 leden. De leden hearden foar it grutste part ta de âlderein en jongere leden kamen der hast net mear by. Mei dêrtroch, en de oarloch yn Oekraïne, waarden de kosten fan de útjouwerij sa heech dat besletten waard de boekeklup yn 2024 op te heffen. Yn 2024 sille noch trije boeken ferskine en dêrnei is it dien.
Turks- en Kaikoseilannen
Eilannen
De westlikste en fierwei de grutste fan ’e beide eilannekloften wurdt foarme troch de Kaikoseilannen, dy’t yn in bôge lizze mei de rêch nei it noarden. Fan west nei east binne dêr de gruttere eilannen: West Kaikos, Providenciales, Noard Kaikos, Midden Kaikos, East Kaikos en Súd Kaikos.
Eastliker lizze de folle lytsere Turkseilannen, dy’t fan ’e Kaikoseilannen skaat wurde troch de hast 2.135 meter djippe en goed 35 km brede Trochgong fan ’e Turkseilannen. De grutste fan de Turkseilannen binne Grand Turk, dêr’t de haadstêd Cockburn Town op leit, en Salt Cay.
Ynwenners
De Turks- en Kaikoseilannen 19.500 ynwenners (2003). De helte fan ’e befolking wennet op Providenciales, dat it wichtichste eilân is, en op Grand Turk, dêr’t de haadstêd Cockburn Town leit.
Neffens ynformaasje út 2000 wie doe in trêde fan ’e befolking jonger as fyftjin jier en mar 4% âlder as 65. Datselde jier groeide de befolking mei in persintaazje fan 3,55%, mei per tûzen ynwenners 14,46 migranten, 25,65 berten en 4,57 stjergefallen. De poppestjerte wie 18,66 per tûzen berten en de libbensferwachting wie 71,15 jier foar manlju en 75,51 jier foar froulju. It totale fruchtberenspersintaazje wie 3,25 bern per frou.
De Turks- en Kaikoseilanners, resinte migranten fansels net meirekkene, stamje ôf fan ’e oarspronklike Bermudiaanske kolonisten, de loyalistyske kolonisten dy’t harren nei de Amerikaanske ûnôfhinklikheid op ’e eilannen nei wenjen sette en fral ek fan ’e swarte slaven dy’t troch dy lêste groep meibrocht waarden. Fierwei it grutste part fan ’e befolking is dan ek swart. De oarspronklike Turks- en Kaikoseilanners neame harsels belongers (fan to belong, "behearre") om harsels te ûnderskieden fan ’e nije migranten.
Dy nije migranten binne benammentlik rike Amerikanen en Kanadezen dy’t har eigen lân fanwegen it klimaat of de belestings ûntflechte binne, mar der is ek in lytse Haïtiaanske mienskip op ’e eilannen.
Godstsjinst
Fan ’e Turks- en Kaikoseilanners is rûchwei 40% baptistysk, 20% metodistysk, 20% anglikaansk en minder as 2% sânde-deisadvintistysk. De oare likernôch 18% bestiet út ferskate oare kristlike streamings (de Haïtiaanske mienskip is bygelyks roomsk-katolyk) en net-leauwenden.
Bân mei Grut-Brittanje
As Britsk oerseesk gebiet fiere de Turks- en Kaikoseilannen as flagge de Britske blauwe ensign, dy't de Union Jack, de Britske flagge, yn it kanton hat. Yn it gefal fan de Turks- en Kaikoseilannen hat de flagge it eigen wapen fan de eilannen op ’e flecht. De eilannen hawwe al in eigen regear mei selsbestjoer, en brûke de Amerikaanske dollar as muntienheid. De iennichste reden foar it fuortbestean fan ’e bân mei Grut-Brittanje is feitlikens dat it gebiet mei minder as tweintichtûzen ynwenners as te lyts beskôge waard om as ûnôfhinklik lân libbensfetber wêzen.
Regear
Om't de eilannen in oerseesk gebietsdiel fan it Feriene Keninkryk binnen, is Elizabeth II keninginne fan ’e Turks- en Kaikoseilannen. Sy wurdt op ’e eilannen fertsjintwurdige troch in gûverneur, dy’t troch har oansteld is. Dy is ferantwurdlik is foar ynterne feilichheid, bûtenlânske saken, beskate juridyske saken en - troch kommunikaasje mei it Britske regear - definsje. Fierders sit de gûverneur ek de Utfierende Rie foar, dêr’t fierders trije ûnôfhinklike leden en fiif troch him (de gûverneur) oanwiisde leden fan de Wetjaande Rie diel fan útmeitsje.
It regear wurdt foarme troch de Wetjaande Rie, in ienkeamerich parlemint, mei njoggentjin leden, dêr’t trettjin fan keazen en seis fan beneamd binne. It haad fan ’e Wetjaande Rie is de minister-presidint, dy’t beneamd wurdt troch de gûverneur. Aktyf en passyf kiesrjocht is op ’e Turks- en Kaikoseilannen universeel foar alle ynwenners fan achttjin jier en âlder.
Rjocht
De earste grûnwet fan ’e Turks- en Kaikoseilannen datearre fan 30 augustus 1976 (dêrfandinne Constitution Day ("Grûnwetdei"), de nasjonale feestdei), mar dy waard op 5 maart 1988 ferfongen troch in nijen. It juridyske stelsel fan ’e eilannen is yn grutte halen basearre op de Britske wet, mei ferskate eigen oanfollings en guon wetten dy’t oernommen binne fan Jamaika en de Bahama’s. De rjochterlike macht op ’e eilannen is yn ’e hannen fan in magistraat dy’t op ’e eilannen wennet en fan in rjochter dy’t dêrfoar nei de eilannen takomme moat en dat regelmjittich docht.
Ekonomy
Histoarysk line de ekonomy fan ’e Turks- en Kaikoseilannen swier op ’e sâlteksport. Dat bleau sa oant de jierren fyftich fan ’e tweintichste iuw, doe’t de sâltyndustry ynstoarte. Oant likernôch 1800 foarme ek de bút dy’t makke waard troch de op ’e eilannen fêstige seerôvers in pylder fan ’e pleatslike ekonomy.
Toerisme
Hoewol’t de Turks- en Kaikoseilannen fan Miami, yn Florida, ôf, mar 75 minuten fleanen binne, hat it lang duorre foar’t se troch toeristen ûntdutsen waarden. Jierrenlang wie de slogan fan it pleatslike toerismeburo dan ek: "Where on earth are the Turks and Caicos?" ("Wêr op ierde binne de Turks- en Kaikoseilannen?"). Earst doe’t Club Med yn 1984 in saak iepene op Providenciales, begûn de toerismeyndustry op ’e eilannen fan ’e grûn te kommen.
Dochs hawwe de Turks- en Kaikoseilannen wol wat te bieden. Benammen foar fûgel- en walfiskleafhawwers foarmje se in wier paradys. Hoewol’t it ynlân fan ’e eilannen skrok en toar is, mei rotsige gebieten en in protte kaktussen en toarnige akasia’s, beskikke de eilannen ek oer mear as 320 km sânstrannen en in azuerblauwe see rûnom. Fierders is der in 370 km lang koraalrif, dêr’t dûkers en snorkelders harren hert ophelje kinne.
It grutste part fan ’e toeristen bestiet út Amerikanen. Yn 1996 makken dy mear as de helte op fan ’e 87.794 minsken dy’t harren fakânsje op ’e eilannen trochbrochten. It meastepart fan ’e rest bestie út Kanadezen. Yn 1998 wie it tal toeristen stige oant 93.000.
Swarte boek fan Carmarthen
200px|thumb|Side út in edysje fan it Llyfr Du Caerfyrddin troch J. Gwenogvryn Evans (1907)
It swarte boek fan Carmarthen (Welsk: Llyfr Du Caerfyrddin; Ingelsk: Black Book of Carmarthen) is in manuskript dat út de 13e iuw stamt en dat folslein yn it Welsk skreaun is. De Nasjonale Bibleteek fan Wales yn Aberystwyth hat it manuskript op 'e noed.
De namme ferwiisd nei de kleur fan it omslach en nei it plak dêr’t it hânskrift ûntstien wêze soe: de Priorij van Jehannes de Evangelist en Teulyddog yn Carmarthen.
It manuskript befettet poëzy út mear as ien kategory: sawol religieuze as wrâldske tema's komme yn besprek, lof- en roukleisangen, mar it meast opfallend binne de fernijingen fan legindaryske figueren sa as Arthur en Merlyn.
Sylvia Plath
thumb|It grêf fan Sylvia Plath yn Heptonstall, West Yorkshire Sylvia Plath (Boston, 27 oktober 1932 – Londen, 11 febrewaris 1963) wie in Amerikaanske dichteresse, romanskriuwster en essayiste. Hoewol't hja fral ferneamd is fan har poëzy, wie hja ek ferneamd fan har heal-autobiografyske roman The Bell Jar ('De glêzen stolp'), dêr't har wrakseljen mei depresjes sekuer yn beskreaun wurdt. Plath wie troud mei de Ingelske dichter Ted Hughes.
Strjitten yn Kollum
De Strjitten yn Kollum:
Deade Hûn
thumb|300px|Iemmar mei eilân Deade Hûn Deade Hûn (offisjeel De Dode Hond) is in keunstmjittich eilân yn de Iemmar. Bestjoerlik falt it ûnder de gemeente Blaricum (provinsje Noard-Hollân).
Fan de A27 ôf is it an de rjochterkant te sjen as men yn de rjochting Almere oer de Stiftse Brêge rydt. It eilân is opspuite by de oanlis fan de polderdyk fan Súdlik Flevolân. It is in moai natoergebiet wêrfan in grut part ûnbegeanber is.
Fûgeleilân
Yn it flakby lizzende doarp Spakenburch stiet it eilân bekend ûnder de namme 'Fûgeleilân'. Dit hat syn oarsprong yn it doel fan it eilân as depot foar grûn dy't frijkaam by de oanlis fan de dyk fan Flevolân. Yn dy tiid fleagen in soad fûgels om it eilân om yn de krekt stoarte grûn om fretten te sykjen. In soad fûgelsoarten en oare bisten kinne hjir fredich libje.
Adolphus Ypey
Adolphus Ypey of Adolphus Ypeus of Adolf Ypey (Frjentsjer, 4 juny 1749, - Leien, 27 febrewaris 1822), wie in Frysk botanikus en doktor yn de filosofy en medisinen. Hy wie de soan fan professor Nicolaas Ypey.
Ypeys dissertaasje hie as titel Dissertatio philosophica inauguralis de igne en syn akademysk stúdzjebegelieder wie Jean Henri van Swinden.
Ypey is it meast bekend fan syn ryk yllustrearre wurk "Vervolg op de Afbeeldingen der Artsenij-gewassen met derzelver Nederduitsche en Latijnsche beschrijvingen" publisearre yn 1813 troch de Amsterdamske printer J.C. Sepp en zoon. It boek wie in oanfolling fan it wurk fan de Dútske botanikus Johannes Zorn.
Ted Hughes
Edward James (Ted) Hughes (Mytholmroyd, Yorkshire, 17 augustus 1930 – North Tawton, Devon, 28 oktober 1998) wie in Ingelsk dichter en skriuwer fan berneboeken.
Libben
Ted Hughes wie de soan fan de William Henry en Edith.
Hughes studearre Ingelsk, antropology en archeology yn Cambridge. Yn dy snuorje moete er syn lettere frou, de Amerikaanske dichteres Sylvia Plath op in feest. Sy trouden yn 1956 en gienen yn 1962 by elkoar wei. Plath die harsels tekoart yn 1963, hja wie doe 30 jier.
Oer Plaths selsmoard en Hughes' mooglike ferantwurdlikheid dêrfoar waard en wurdt noch spekulearre (benammen yn feministyske rûnten). Ted Hughes waard nei har dea eigner fan Plaths literêre erfgoed. Hy hâlde alle postume publikaasjes sekuer yn de gaten en ferneatige in part fan har deiboek dat de oantins fan harren lêste trije jier tegearre befette.
Yn 1969 makke Assia Wevill, dy't doe Hughes syn freondinne wie, ek in ein oan har libben (nota bene op deselde wize as Plath), nei earst harren dochterke fan fjouwer Alexandra deadien te hawwen.
Yn 1970 troude Hughes mei ferpleegster Carol Orchard. Sy bleaune troud oant Hughes' dea yn 1998. Hy soar oan de gefolgen fan leverkanker.
Wurk
Hughes wtrdt beskôge as ien fan de bêste dichters fan syn generaasje, hoewol't guonts twifelje oer sawol syn technyk as yntellekt. Nei it ferstjerren fan John Betjeman waard er yn 1984 beneamd ta Poet Laureate, in beneaming dy't er krige hawwe soe neidat Philip Larkin wegere hie omdat dy him der literêr net mear by steat ta fielde.
Letter stiet syn wurk mear yn de bardtradysje en ûndersiket er de myte en it tsjustere ûnderbewustwêzen, dêrfan is "Crow" út 1970 ien fan de meast wichtige. Yn Tales from Ovid (1997) jout er de lêzer in kar út frije oersettingen fan de Metamorphoses fan Ovidius.
Yn Birthday Letters (1998) ferdúdlike er lang om let it tal mystearjes rûnom syn yngewikkelde ferhâlding mei Sylvia Plath en har dea. It is in werjefte fan syn hâlden en dragen út dy tiid en Hughes lit ek in stikmannich aspekten fan harren relaasje sjen. It boek waard bekroane yn it jier fan útjefte mei de 'Forward Poetry Prize' foar de bêste bondel. It gedicht Last letter, dat oktober 2010 foar it ljocht kaam, beskriuwt wat er barde yn de trije dagen foar de dea fan Plath.
In 2003 ferskynde postúm de 'Collected Poems', mei al Hughes syn gedichten.
Wilfred Genee
Biografy
Genee studearre oan it Steedlik Gymnasium Ljouwert wêrnei't hy oan de Ryksuniversiteit fan Grins rjochten studearje soe. Yn dy perioade wurket hy by de lokale omrop fan Grins, Oog TV. Dêrnei sil hy ek noch wurkje foar telefyzjebedriuwen FilmNet, Sport 7, SBS 6, Canal plus en RTL 5.
By RTL 5 krijt hy syn eigen programma, Voetbal Insite, wêryn Johan Derksen de fêste tafelgast is. Ek presintearre hy by RTL 5 oare sportprogramma's oer it Dútske en it Ingelske fuotbal, Wimbledon, snoeker en darten. Dêrneist wie hy sa no en dan te sjen as presintator fan RTL Boulevard op RTL 4.
Op 26 juny 2007 wurdt bekend dat Talpa, dat dan al Tien hjit, oernaam wurdt troch RTL Nederlân, wêrmei't Genee werm komt by syn âld-wurkjouwer. Fan 2007 ôf presintearret hy Voetbal Insite wer, noch hieltyd mei Johan Derksen deryn. Yn 2008 krijt dit programma in nije opset en wurdt it omneamd ta Voetbal Insite.
Sûnt de simmer fan 2008 wurket Genee ek foar it nije telefyzjekanaal fan de Earedifyzje CV, it Eardifyzjekanaal. Ek is hy sûnt 21 july 2008 te hearren as presintator by BNR Nijsradio.
Yn de simmer fan 2011 presintearet Genee it Omgong fan Frankryk programma, Tour du Jour op RTL 7, Yn de hjerst fan 2011 wûn Genee mei it RTL5 programma 'Voetbal International' de Gouden Televizier Ring.
Stattum
Stattum wie in doarp op it waadeilân Skylge. Stattum hat benoarden de buorskip Healwei lein. Yn 1566 stienen op Stattum njoggen huzen. Yn de 18e iuw wienen dat noch sân. Yn dy perioade is de buorskip lykwols ûnderstood mei dúnsân, troch oerbeweiding. Stattum leit noch altyd bedobbe ûnder in dún fan mear as 20 meter heech.
De perselen oan de noardside fan de haadwei troch Halfweg drage noch de namme Stattumer-tunen. Se binne no ynrjochte as rekreaasjeterrein.
Rōnin
In rōnin (Japansk: 浪人; útspr.: [ˈɾoːɲiɴ], likernôch: " roo -njyn"), letterlik in "swalker" of "swerver", wie yn it feodale tiidrek fan 'e Japanske skiednis (1185-1868) in samoerai dy't gjin master (daimyō) hie. In samoerai wie in kriger dy't tagelyk de lienman fan in lienhear wie. Sokken stiene yn 'e doetiidske Japanske maatskippij yn heech oansjen, en harren hâlden en dragen waard regele troch de bushido, harren strange koade fan ear. In samoerai waard in rōnin as syn master sûnder opfolger kaam te ferstjerren of te sneuveljen, of nei't syn master yn ûngenede fallen en út 'e adelstân set wie. Op rōnin waard yn 'e doetiidske Japanske maatskippij krekt mei minachting op delsjoen, om't it net mear as hierlingen wiene. Ek hiene sokken harren ear ferlern, want wiere samoerai hearden seppuku (ek bekend as harakiri, rituele selsmoard) te dwaan as harren master ferstoar.
Rōnin wiene almeast net mei swurden bewapene, om't se dy ferkocht hiene om itende te bliuwen. Dêrom fochten se ornaris mei de bō (in stêf fan 1.50 oant 1.80 m lang), de jō (in koartere stêf fan 0.90 oant 1.50 m lang) of de yumi (bôge). Se foarseagen foar it meastepart yn harren libbensûnderhâld troch as bewekkers karafanen te beskermjen tsjin rôvers of troch liifwachten fan rike keaplju te wurden. Ek fungearren se wol as útsmiters fan bordelen en gelegenheden foar gokken. In protte rōnin waarden lykwols sels strûkrôvers en operearren yn binden dy't de trochgeande wegen yn Japan ûnfeilich makken. Fral ûnder it shōgunaat fan Iemitsu Tokugawa, fan 1623 oant 1651, fûn der in grutte taname fan it tal rōnin plak fanwegen it útsûnderlik grutte tal konfiskaasjes fan 'e lienen fan daimyō yn dy tiid.
Yn it moderne Japan wurdt de term "rōnin" brûkt foar in wurknimmer dy't ûntslach krigen en noch gjin nije baan fûn hat, en foar ien dy't slagge is foar de eineksamens fan 'e middelbere skoalle, mar dy't him noch net ynskriuwe litten hat foar in universiteit.
Eggerik Beninga
right|thumb|150px|Wapen fan de Beninga's Eggerik Beninga (Grimersum, 1490 - Grimersum, 19 oktober 1562), somtiids ek skreaun as Eggeric(k) Benninga of Benynga, wie in Eastfrysk haadling dy't in skiednis skreaun hat oer de Friezen.
Libben
Eggerik Beninga stamme út in foaroansteande (East-)fryske haadlingelaach. Hy wie soan fan Garrelt Beninga, haadling en provoast te Wurdum, Jennelt en Grimersum en Essa Houwerda von Up- und Wolthusen, dochter fan Snelger Houwerda fan Termunten. Op jonge leeftyd tsjinne er ûnder Greve Edzard de Grutte fan it Greefskip East-Fryslân. Yn 1525 waard Eggerik drost op de wichtige festing Leerort, dêr't er him dwaande hâlde mei it bestjoer en rjochtspraak.
Nei de dea fan Greve Enno II, de opfolger fan Edzard wurke er as riedjouwer oan it hof (1540) fan de Eastfryske Grevinne en wie belutsen by alle wichtige lânsoangelegenheden en sadwaande tige ynfloedryk. Yn 1556 waard er op 'e nij drost yn Leerort en fiif jier letter kaam er werom op syn state yn Grimersum, dêr't er al gau ferstoar.
Wurk
As skiedskriuwer skreau er de "Volledige Chronyk van Oostfrieslant", of "Cronica der Fresen", alhiel yn it Nederdútsk. Dy kronyk befettet net allinnich de skiednis fan East-Fryslân, mar ek dy fan alle oanswettende folken. De boarnen dy't er brûkt hat foar syn skiednis binne lykwols net bekend, sadat der twifel bestiet oer de autentisiteit fan guon foarfallen dy't er beskriuwt. Mar dêr stiet tsjinoer dat in soad ûnderwerpen dêr't er oer skriuwt bekend binne fan oare skiedskriuwers út dy tiid.
Dit skreau er oer de pest: ''...eene groote geschwinde krankheit ... in den anfang quam se mit eener kolde, daer sloech dan de bloetgang to, men achtede de selvige kranckheit der pestilentie gelyck, jedoch sturven nicht veel luede.....''
Syn skiedskriuwerij fan Fryslân waard letter fannijs besjoen troch Eilhardus Folkardus Harkenroth (1670-1732). In eardere edysje waard útjûn troch A. Matthaeus, dy't basearre wie op in oar manuskript en printe waard yn 1706 te Leien.
J.A. Bruins jr.
Bruins waard berne yn Aartswoud yn ‘e kop fan Noard-Hollân. Hy wie in soan fan de herfoarme predikant Jan Anthonie Bruins en Engelina Johanna van Lith. De omkriten fan Aartswoud waarden it ‘bleate-fuotte-lân’ neamd. De minsken rûnen dêr op bleate fuotten om de kosten foar klompen en sokken te besparjen. Op de jonge Bruins hat dat djippe yndruk makke en hat syn sosjaal gefoel wekker roppen. Bruins soe no links-frijsinnich neamd wurde. Bruins hat yn Leien teology studearre en syn earste gemeente waard Terwispel (1896-1900). Yn 1900 naam Bruins in berop nei De Knipe, of sa’t it doe noch hiet Nij Brongergea, oan. (Sjoch ek Brongergea).
De tiid yn de Súdeasthoeke
De Súdeasthoeke fan Fryslân wie ûntsjerklik. Dûmny’s waarden dêr mei wantrouwen besjoen. Bruins fûn oansluting mei de frije sosjalist Geart van der Zwaag. Van der Zwaag wie net allinne dêr de polityk-, mar ek de geastlik lieder. Van der Zwaag waard faak frege om in begraffenis te lieden. Troch syn warberens koe hy dêr net altyd oan foldwaan. Van der Zwaag frege dan faak oan Bruins om it oer te nimmen. De famylje seach dan meastentiids ferheard op dat der in dûmny kaam. Foar Bruins is dat op in sykjen útrûn nei in ferbining tusken it sosjalisme en de religy. Sa waard ien fan de earste ‘reade dûmny’s’.
Stiens
Yn 1906 krige Bruins in berop nei Stiens. Dêr is er oant syn emeritaat yn 1936 ta bleaun. Al gau krigen de Stienzers troch dat Bruins in persoanlikheid wie, wêr’t je net omhinne koenen. Dat hat de nedige konflikten jûn. Meastentiids krige Bruins syn sin, mar soms holden de tsjerkfâden de poat stiif. Bruins wie in man fan styl. Hy krige it sels safier dat it smoken yn tsjerke foar de tsjinst net mear tastien waard. Dat joech de nochal wat opskuor. Neffens de ferhalen bea in boer nei ôfrin fan de tsjinst syn tsjerkeboek te keap oan. As hy net mear smoke mocht, hoegde er ek net mear nei tsjerke. Bruins waard as in achtber persoan beskôge. Ek dy’t harren net ta syn keppel rekkenen, koenen wurdearring opbringe foar syn stribjen.
De S.D.A.P.
Bruins waard graach frege om op in S.D.A.P.-gearkomste te sprekken. Mar as se yn in ferkiezingstiid Bruins fregen om ek dêr op ‘e preekstoel omtinken te jaan, wegere hy. Polityk hearde, neffens him, net op de preekstoel thús.
De ûnthâlding
Bruins wie ek in bekend sprekker by de ûnthâlders. Read en blau hearde byinoar. Yn it blêd de Blauwe Vaan hie Bruins syn eigen rubryk Het Hoekje. Dy stikken binne sammele troch syn dochter en nei syn dea útjûn as blomlêzing. Se binne ek sterk autobiografysk.
De Blijde Wereld
Yn 1926 begûn Bruins mei guon oare ‘reade’ dûmny’s mei it blêd De Bijde Wereld. As program foar it blêd wie útkard: ‘De reade faan neist de tsjerke’. It wie ynearsten in sosjalistysk religieusk blêd. Letter waard it om ek bûtentsjerkliken oan te lûken in algemien religieusk blêd. De measte lêzers wienen Friezen. Letter is it blêd ûnder lieding dr. Willem Banning kommen te stean. De namme waard doe Tijd en Taak.
Bruins hat in protte sjoernalistyk wurk fersetten. Hy skreau ek yn Rotterdamske blêd Voorwaarts en der is wurk fan him te finen yn de provinsjale kranten. Bruins is begroeven by syn tsjerke yn Stiens. Ien fan syn wichtichste learlingen hat dr. J.J. Kalma west.
Canto Bight
Canto Bight (Ingelske útspr.: [ˈkæntoʊ ˈbai̭t], likernôch: " ken -too baait ") is in fiktive delsetting út 'e Star Wars-franchise. It is in kasino-resort foar de superriken op 'e planeet Cantonica, dy't hast hielendal út woastyn bestiet. Canto Bight leit lykwols oan 'e kust fan 'e See fan Cantonica, de grutste keunstmjittige oseaan fan it Stjerrestelsel. De besikers fan Canto Bight foarmje in mingsel fan toeristen en profesjonele gokkers, mei dêropta oplichters en dieven dy't fan 'e kasino's en de kliïntêle dêrfan profitearje wolle. Behalven de kasino's biedt Canto Bight foar de besikers ek farren yn lúkse jachten op 'e See fan Cantonica en de races mei fathiers, oer de útkomst wêrfan't weddenskippen ôfsletten wurde kinne.
Yn 'e Skywalker Saga wurdt Canto Bight yntrodusearre yn 'e film Star Wars: Episode VIII – The Last Jedi. Dêryn binne de âld-stoarmtroeper Finn, de monteur Rose Tico en de robot BB-8 op in misje om 'e float fan it Ferset te rêden. Se reizgje nei Canto Bight op 'e siik nei in har oanrikkemandearre master-koadebrekker, waans tsjinsten se ferlet fan hawwe en dy't dêr yn ien fan 'e kasino's oan it gokken wêze soe. Finn wurdt ferbline troch alle pracht en preal, mar Rose wiist derop dat ûnder dat oerflak aaklike dingen beskûl geane, lykas bistemishanneling, berne-arbeid en it caterjen foar oarlochsprofiteurs. Se neamt Canto Bight "in ferskriklik plak, dat fol sit mei de minste lju út it Stjerrestelsel." De master-koadebrekker fine Finn en Rose net, mei't se al rillegau troch de pleatslike plysje oppakt wurde foar foutparkearjen. Se bedarje yn 'e sel, dêr't se yn 'e kunde komme mei in oare arrestant, de hacker DJ. Dyselde brekt harren út 'e sel en biedt oan om harren koadebrekker te wêzen. Finn en Rose stegerje dat oanbod earst ôf, mar se betinke har as se letter fannijs troch de plysje yn it nau dreaun binne en rêden wurde troch DJ en BB-8.
Rian Johnson, de regisseur fan The Last Jedi, sei yn in fraachpetear dat er Canto Bight foarmjûn hie nei it foarbyld fan 'e kasinostêd Monte Carlo, yn Monako, en yn mindere mjitte ek nei it foarbyld fan Las Vegas. De opnamen fan bûtendoarsênes yn it nachtlike Canto Bight waarden eins dien yn Dubrovnik, in Kroätyske havenstêd oan 'e kust fan 'e Adriatyske See.
Komponist
In komponist set de (muzikale) tinzen dy't by him opkomme om yn foar oaren – al of net frij te ynterpretearjen – lêsbere blêdmuzyk. De komponist moat dan altyd ôfwachtsje hoe't útfierende muzikanten syn noateskrift ynterpretearje sille. It komt mar komselden foar dat in komponist in útfiering heard krekt sa't er dat bedoeld hie. Krusiale rol dêryn spilet ek noch de dirigint dy't de partituer (de troch de komponist opskreaune tinzen – omset nei noaten) ynterpretearret en it gefoel fan de komponist oerbringe moat op de muzikant. De dirigint jout de muzikant oanwizings hoe te spyljen. Sadwaande kinne útfierings troch ferskate orkesten û.l.f. ferskate diriginten dan ek gâns fan inoar ôfwike.
Music Shop Europe
Music Shop Europe (foarhinne De Haske Publications) is in ynternasjonaal renomearre útjouwerij fan blêdmuzyk op It Hearrenfean. Eigner is komponist en dirigint Jan de Haan.
Yn 1983 rjochte Jan de Haan it bedriuw ûnder de namme De Haske Publications op. As komponist en dirigint joech er yn 't earstoan allinnich syn eigen wurk út. Letter fûnen hieltyd mear komponisten út de hiele wrâld it paad nei De Haske en ferbûnen harren nammen dêroan. Yn 2008 waard De Haske ûnderdiel fan de Hal Leonard Corporation, de grutste útjouwerij fan blêdmuzyk fan 'e wrâld. Yn 2015 waard it bedriuw omneamd ta Music Shop Europe. It bedriuw makket en distribuëarret ferskate útjeften en metoaden foar sa goed as alle ynstruminten, mar ek foar orkesten, koaren en ensembles. Yn 2007 eksportearre Music Shop Europe nei sa'n 75 lannen en hie it bedriuw eigen kantoaren yn Ingelân, Dútslân, Switserlân, Frankryk, Itaalje en de Feriene Steaten.
Dieren
Dieren binne rjusellige organismen dy't foar it meastepart mobyl binne, wat sizze wol dat se har spontaan en ûnôfhinklik bewege kinne. Harren lichemsfoarm berikt op in beskaat stuit yn harren libben it punt dat it in fêste foarm kriget (ophâldt mei groeien), al binne der guon soarten dy't letter yn it libben in proses fan metamorfoaze trochmeitsje. Alle dieren binne heterotroof en moatte dus oare libbene (of deade) organismen opite om harsels fan enerzjy te foarsjen, dy't se frijmeitsje troch in reäksje mei soerstof. Biologysk sjoen is de minske gewoan ien fan 'e withoefolle bistesoarten.
Fan 'e measte groepen dy't tsjintwurdich ta de dieren rekkene wurde, geane de fossile (foar-)foarmen tebek oant de saneamde Kambryske Eksploazje, sa'n 542 miljoen jier lyn. De bekenste groepen bisten (dy't it bekendst binne om't de soarten dy't derta hearre it grutst fan stal binne) hearre ta de stamme fan 'e rêchstringdieren (Chordata) en dêrbinnen ta de ûnderstamme fan 'e wringedieren (Vertebrata). Dy groepen binne û.m. de sûchdieren, reptilen, fûgels, fisken en amfibyen. Oare grutte groepen binne de lidpoatigen (mei û.m. de ynsekten, spineftigen, kreefteftigen en tûzenpoatigen), de ferskate groepen wjirms, de weakdieren, de spûnsdieren en de kwabben.
It diereryk kin yn trije haadgroepen yndield wurde op grûn fan kompleksiteit en it al of net besitten fan beskate lichaamlike skaaimerken: In yngeandere, taksonomyske ûnderferdieling wurdt hjirûnder jûn.
Eastrumer Opfeart
De Eastrumer Opfeart is in opfeart yn de gemeente Dongeradiel. De feart rint fan de Suderie ôf, tusken Eastrum en Tilbuorren troch, nei it Dokkumer Grutdjip.
De Eastrumer Opfeart wie oant it begjin fan de 16e iuw belangryk foar de wetterôffier fan it Eastrumer sylfest, sis mar de doarpen Ealsum, Wetsens, Mitselwier, Jouswier en Eastrum sels. It wetter waard troch de Eastrumer syl lost yn it Dokkumer Grutdjip. De slûs is yn 1672, nei de oanlis fan in nije syl yn Ezumasyl (1671), ferfallen en Eastrum koe dêrnei allinne noch oer de Suder Ie mei skippen berikt wurde.
Op in topografyske kaart út 1927 is te sjen dat de opfeart doe noch oant Tilbuorren rûn. Letter is er trochlutsen nei it Dokkumer Grutdjip dêr't er njonken it stienfabryk fia in slûske yn útmûnet.
Friese Pers Boekerij
De Friese Pers Boekerij is in Fryske útjouwerij dy't oprjochte waard yn 1978 en kantoar hold yn Ljouwert. De útjeften giene foar it meastepat oer regionale en lokale skiednis en kultuer yn Fryslân en ferskynden foar in part yn it Frysk en foar in part yn it Nederlânsk. Troch gearwurking mei sjoernalisten kin de útjouwerij goed ynheakje op de aktualiteit. De Friese Pers Boekerij wie, benammen oant 2000 tige wichtich foar de Fryske literatuer. De bekendste rige dy't troch de útjouwerij útbrocht waard, wie de Gurbe-rige. Njonken distribúsje troch boekhannels wiene de útjeften ek te keap yn de eigen webwinkel.
De Friese Pers Boekerij wie oant 2013 ûnderdiel fan NDC/VBK dy't ek de Ljouwerter Krante en it Dagblad van het Noorden útjout. Yn 2001 waard fanút de Friese Pers Boekerij úteinset mei Uitgeverij Noordboek, dy't him yn syn útjeften rjochte op Grinslân en Drinte. Ein 2013 waard de Friese Pers Boekerij/Noordboek oernommen troch Arie Krijgsman fan Tiel.
Yn juny 2017 frege Krijgsman sels it fajisemint fan it bedriuw oan. Op 20 july 2017 fernijde de Ljouwerter Krante dat Utjouwerij Bornmeer fan 'e Gerdyk mei kurator Marike Boersen út Tiel oerienstimming berikt hie oer de oername fan alle yntellektuële eigendommen fan 'e Friese Pers Boekerij/Noordboek, wêrûnder de merknamme, domeinnammen, websiden en fûnskatalogus. Bornmeer hat de ambysje om troch te groeien ta in middelgrutte lanlike útjouwerij. Hoewol't de Ljouwerter Krante gewach makke fan in "trochstart" fan 'e Friese Pers Boekerij/Noordboek, bliek út it artikel, wêryn't útjouwer Steven Sterk fan Bornmeer wiidweidich oan it wurd kaam, net dat Bornmeer fan doel wie om 'e namme fan 'e Friese Pers Boekerij as ymprint yn gebrûk te nimmen.
Running joke
In running joke (Ingelsk foar "rinnende grap") of running gag is in narratologyske technyk dy't in protte brûkt wurdt yn komeedzjesearjes op 'e tillefyzje, mar dy't ek wol foarkomt yn films, literêre wurken, fideospultsjes, strips, kluchten, ensfh. It giet hjirby om in grap dy't hieltyd weromkomt, soms yn persiis deselde foarm, mar soms ek yn ûnderskate fariaasjes. Neigeraden dat it publyk went oan 'e running joke, begjint it út te sjen nei it weromkearen derfan. In running joke kin sawol ferbaal wêze (in útspraak) as fisueel (in sitewaasje). Fisuele running jokes skaaie faak in hiel ein út nei slapstick.
It kin wêze dat de humor fan in running joke folslein fuortkomt út hoe faak oft de grap werhelle wurdt, mar ornaris is de ûnderlizzende sitewaasje of útspraak ek al grappich op himsels. In triviale útspraak kin net samar in running joke wurde troch werhelle te wurden. Wol is it mooglik dat de útspraak op himsels net grappich is, mar syn grappichheid ûntliend oan 'e ûnfoechsumens yn ferhâlding ta de kontekst wêryn't er foarkomt. In technyk dy't mei de running joke te krijen hat is de bait and switch ("lokies en omwikseling"), wêrby't mei opsetsin by it publyk de ferwachting wekke wurdt dat de running joke wer weromkomme sil, om dy dan op it lêste stuit om te ruiljen foar wat oars.
Tetrargy
right|thumb|Byld fan de tetrarchen dy't har ûnderlinge ferbûnens foarstelle moat. De tetrarchy is in term út de Romeinske tiid en hâlde yn dat it bewâld oer it hiele Romeinske ryk troch fjouwer persoanen droegen waard. Dy foarm fan regearjen waard troch keizer Diokletianus ynsteld en duorre fan 285 oant 313.
Untstean en ein
Al gau nei syn beneaming as keizer yn 284, belûkt Diokletianus Maksimianus by it regear, ynearsten as Caesar, letter as mei-keizer. Fan 285 ôf waard it Romeinske Ryk yn twa besjoerlike helten ferparte. Maksimianus krige de ferantwurdlikheid oer it westlik part, wylst it eastlik part ûnder it gesach fan Diokletianus bleau.
Kinum
Kinum (Nederlânsk: Kinnum) is in doarp op Skylge. It doarpke leit oan de Waaddyk, oan de súdkant fan Baaidunen en Kaard. Op Kinum wenje likernôch 32 minsken.
Tetrargy
Untstean en ein
Yn 293 waard it Keizerryk op 'e nij organisearre ta fjouwer bestjoerlike dielen dy't ek wer ûnderferparte waarden yn 12 diosesen en 101 provinsjes. De fjouwer dielen waarden bestjoerd troch respektivelik in keizer, Diokletianus (Augustus Senior), in meikeizer, Maksimianus (Augustus Junior), en twa Caesars: Konstantius Klorus Caesar Senior en Galerius, Caesar Junior. As gefolch fan de nije struktuer wie Rome net langer it sintrum fan it Ryk, omdat it bestjoer no festige wie yn fjouwer haadstêden:
Yn 305 komt der in ein oan de Earste Tetrarchy. De twa keizers loeken har werom en de twa Caesars waarden de nije keizers. Der komme twa nije Caesars foar har yn it plak. De twadde Tetrarchy wurdt ynsteld ûnder lieding fan keizer Konstantius Klorus. As dy keizer it jier derop komt te ferstjerren wurdt op 11 novimber 308 de Tredde Tetrarchy ynsteld tidens de Konferinsje fan Karnuntum, diskear ûnder lieding fan Galerius. Mei syn dea yn 311 komt ek in ein oan dizze bestjoersfoarm yn it Romeinske ryk.
Kinum
Kinum bestiet út in rige buorkerijen, wêrfan de measte ferboud binne ta in appartemintekompleks foar besikers fan it eilân. Ek is der in drankgruthannel yn it doarpke fêstige.
Tetrargy
Untstean en ein
Nei de Tredde Tetrarchy foel it keizerryk útien yn twa parten. De westlike helte wie fan Konstantyn de Grutte en it easten fan Lisinius. Dy twa keizers hienen gauris spul en lang om let krige Konstantyn de Grutte yn 324 de oerhân en waard allinnich hearsker.
Tiidrekken
Under de Tetrarchy wienen de wichtichste tiidrekken:
Kinum
Oan de noardkante fan Kinum lizze de âlde oerbliuwsels fan in terp. Op dizze terp wie eartiids de delsetting Stoartum boud, mar dat plakje is by de Stoarmfloed fan 1825 hielendal fuort rekke.
Skyrinnen op de Paralympyske Winterspullen 2010
De Xe Paralympyske Winterspullen waarden fan 12 oant en mei 21 maart 2010 hâlden yn It Kanadeeske Vancouver.
Manlju
{| width=60%
Flaamsk
Flaamsk is in term dy't foar mearderlei útlis fetber is. Almeast wurdt dermei ferwiist nei de taalsitewaasje yn Belgje (sûnt 1830) of yn 'e Súdlike Nederlannen (foàr 1830). Der wurde fjouwer ferskillende betsjuttings ûnderskaat.
Partituer
De partituer is de hantlieding foar de dirigint by de útfiering fan in muzykstik troch in orkest. Yn de partituer binne - foar sa fier mooglik - de tinzen fan de komponist omset yn lêsbere blêdmuzyk, al of net mei tekstuele tafoegings. Yn de partituer steane alle partijen ûnderinoar syngroan op de maatbalke oanjûn sadat de dirigint foar alle partijen tagelyk sjen kin wat op in bepaald stuit de bedoeling is.
45
Ferstoarn
40er
Dirigint
In dirigint is de lieder fan in orkest, koar of oar muzykselskip. In dirigint is de skeakel tusken komponist en útfierend muzikant. De dirigint wurdt achte de partituer (de op noaten sette tinzen fan de komponist) sa te ynterpretearjen dat de tinzen fan de komponist goed ta har rjocht komme. As in dirigint in partituer net goed ynterpretearret sil de komponist yn it slimste gefal syn eigen komposysje net werkenne. Oarsom komt it ek foar dat in dirigint in partituer sa útleit dat de komponist 'bliid ferrast' is. It komt mar komselden foar dat in komponist konkludearret dat syn komposysje krekt sa útfierd wurdt as hy bedoeld hie. It is dan ek dat spanningsfjild dat by gâns sjueryleden by konkoersen foar kopbrekken soarget. Wylst dy sjueryleden ek nochris har eigen oardiel hawwe oer hoe't in partituer ynterpretearre wurde moat.
Dirigieren Conducting ניצוח Dirigiranje Dirigavimas Conducting
Juneau (Alaska)
260px|thumb|It stêdhûs fan Juneau 260px|thumb|Juneau út de loft wei sjoen
Juneau is de haadstêd fan de Amerikaanske steat Alaska. It leit yn Súdeast-Alaska, ek wol de Alaskaanske Panhandle neamd, de smelle stripe lân tusken de Kanadeeske provinsje Britsk-Kolumbia en de Stille Oseaan. De stêd hie yn 2000 30.711 ynwenners, yn 2010 31.275 en waard ferneamd nei Joe Juneau, dy't yn de omkriten goud fûn. Yn 1906 waard Juneau ta haadstêd fan Alaska keazen.
Termunten
Termunten is in doarp oan de Doalert yn de gemeente Iemsdelta yn it easten fan de Nederlânske provinsje Grinslân. It doarp hat likernôch 330 ynwenners. Termunten hearde fanâlds by it Klaai-Aldamt. Fan 1818 oant 1990 wie Termunten in selsstannige gemeente dêr't ek de doarpen Borgsweer, Termunterzijl, Wagenborgen en Woldendorp by hearden. It gemeentehûs stie lykwols yn Woldendorp.
Geografy
Termunten leit oan de Doalert. Under Termunten falle de buorskippen Baamsum, Dallingeweer en Fiemel., dêr't ek it doarp Termunterzijl en de buorskippen Grizemuontsekleaster, Kabofferij, Reide, Wartum en Wartumerklap. By de himrik fan Termunten hearre Kleine Polder, in part fan de Johanneskerkhovenpolder, de Punt fan Reide, polder Breebaart en bûtendyks de Reiderplaat en Heringplaat.