cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mosk
Foarkommen
De 14-16 cm grutte Mosk komt oeral foar dêr't minsken har te wenjen set ha. De fûgel komt foaral yn doarpen en stêden foar, minder yn de bosken. Mosken binne siediters, mar se meie ek graach ite wat de minsken falle litte. De jongen wurde fuorre mei ynsekten.
Fersprieding
thumb|300px|right|fersprieding, yn ljochtgrien it gebiet dêr't de mosk troch yntroduksje troch de minsk foarkomt It oarspronklike ferspriedingsgebiet fan de Mosk leit yn Jeropa, Noard-Afrika en Aazje. Sûnt it midden fan de 19e iuw hat de mosk op tal fan oare kontinenten syn plak fûn en is dêrtroch ien fan de fûgels mei it grutste ferspriedingsgebiet.
Taksonomy
De soarte Passer domesticus omfiemet 12 ûndersoarten: P. d. domesticus, balearoibericus, biblicus, hyrcanus, persicus, indicus, bactrianus, parkini, hufufae, tingitanus, niloticus en rufidorsalis. De ûndersoarte domesticus ("nominaatfoarm") is de noardlikste, dy't fan West-Jeropa oant noardlik Japan foarkomt, en ek yn oare parten fan 'e wrâld yntroduseare is. De Italiaanske foarm is sa ferskillend fan 'e oare foarmen dat er tsjintwurdich as aparte soarte Italiaanske mosk (Passer italiae) beskôge wurdt.
Tebekrin yn Nederlân
Sûnt de 70-er jierren fan de 20e iuw is it tal mosken yn Nederlân hurd tebek rûn: fan nei skatting 1 á 2 miljoen yn de 70-er jierren oant sa'n 0,5 á 1 miljoen briedpearen yn 2015. Derom stiet de mosk as 'gefoelich' op de Nederlânske Reade list fan fûgels.
As oarsaken binne ûnder oaren it lytser tal geskikte nêstgelegenheden troch oare en hechtere dakbedekking, it brûken fan bestridingsmiddels wêrtroch it tal ynsekten ôfnaam is, en it effisjinter brûken fan kealsleine grûn wêrtroch it tal foeraazjeplakken ôfnommen is oan te wizen.
De fûgelbeskerming hat in aksje op tou set om it tebekgong fan de mosk tsjin te gean. Er moat mear grien yn de stêden en doarpen komme. Ek moatte der mear nêsthokken pleatst wurde.
Keppeling om utens
Sparrow
List fan planetoïden 55901-56000
Dit is in list fan planetoïden 55901-56000.
Harinxmalânpark
It Harinxmalânpark is in stedspark yn de wyk Harinxmalân fan de stêd Snits, dat iepene waard yn 2012.
Yn it park lizze saneamde kultuerhistoaryske fjilden. By de oanlis fan de wyk waarden resten fûn fan de Harinxmastate, wenhûs fan it begoedige Snitser laach Harinxma. Fierder binne spoaren fûn út de Stientiid, Izertiid en de Romeinske tiid. De fynplakken binne net beboud, mar binne ûnderdiel fan it park en dus fan de iepenbiere romte.
Jentsje Wiarda
Jentsje Wiarda (Snits, 3 septimber 1846 - dêre, 27 febrewaris 1901) wie in útjouwer en boekdrukker út Snits.
Wiarda fêstige him yn Snits om 1867 hinne as útjouwer en boekdrukker, doe 't er de saak fan F. Holtkamp dêr oernom. Syn útjeften binne meast yn rjochterlik-rjochtsinnige geast. Sa ferskynde by him it Gereformeerd Leerboek fan Gravemeyer. Ek ferskynden by him meardere learredes en brosjueres fan jhr. Mr. A.F. de Savornin Lohman. Op 5 juny 1890 waard syn fûns ferkocht by G. Theod. Bom te Amsterdam. Noch foar syn dea droech hy de saak oer oan A.J. Osinga dy't letter yn Boalsert siet.
List fan planetoïden 16701-16800
Dit is in list fan planetoïden 16701-16800.
Stellingwerfsk
It Stellingwerfsk (Stellingwerfsk: Stellingwarfs), ek wol Oertsjongersk neamd, is in Nedersaksysk dialekt dat sprutsen wurdt yn it noarden fan Nederlân. It taalgebiet omfiemet it súdeasten fan 'e provinsje Fryslân, de Kop fan Oerisel en in diel fan it súdwesten fan Drinte. De namme fan it dialekt ferwiist nei de Stellingwerven (nammentlik de gemeenten Eaststellingwerf en Weststellingwerf), dy't yn it súdeasten fan Fryslân lizze. It Stellingwerfsk is nau besibbe oan 'e Drintske dialekten en moat yn Nederlân binnen it bredere ramt fan 'e Nedersaksyske taal pleatst wurde. Hoewol't it mei it Stellingwerfsk sûnt de 1970-er jierren sterk yn it neigean rekke is, kin it dochs noch as ien fan 'e fitaalste Nedersaksyske dialekten yn Nederlân beskôge wurde.
Taalbeskibskip
Wat de besibskip mei oare Nedersaksyske dialekten oangiet, wurdt it Stellingwerfsk ornaris mei it Middendrintsk en it Súddrintsk yn 'e Drintske dialektgroep yndield. Fanwegen de ynfloed dy't it Frysk der troch de iuwen hinne op útoefene hat, wolle guon taalkundigen it lykwols yn 'e Grinslânske kloft hawwe, wylst wer oaren it hielendal net mei oare Nedersaksyske dialekten yn in groep pleatse.
Taalgebiet
It Stellingwerfsk wurdt sprutsen 'e gemeenten East- en Weststellingwerf, dy't yn it uterste súdeasten fan 'e provinsje Fryslân lizze en tegearre bekendsteane as de Stellingwerven. Mei't it rivierke de Tsjonger foar it grutste part de noardgrins fan dy krite foarmet, wurdt it Stellingwerfske dialekt (fanút Fryslân sjoen) ek wol Oertsjongersk neamd. De folkswiisheid dat de Stellingwerven tusken de Tsjonger en de Linde lizze, giet allinnich op foar it westlike part fan Weststellingwerf, mei't de Linde fierders dwers troch de Stellingwerven streamt. De doarpen Haulerwyk en Waskemar, yn it noardeasten fan Eaststellingwerf, binne Frysktalich en hearre dêrom net ta it Stellingwerfske taalgebiet.
Ek yn eastlike doarpen fan 'e eardere Fryske gemeente Lemsterlân (no in ûnderdiel fan De Fryske Marren) wurdt wol Stellingwerfsk sprutsen. Dêrby giet it om 'e doarpen Dolsterhuzen, Bantegea, Ychtenbrêge, Ychten, Eastersee-Giterskebrêge en Eastersee. It Stellingwerfsk is dêr lykwols net lânseigen, mar is der brocht troch lju út Giteren, yn it Stienwikerlân, dy't dêr fan 'e iere njoggentjinde iuw ôf it leechfean ûntgûnen. It Frysk dat yn dy kontreien sprutsen wurdt, it Lemsterlânsk, hat dan ek in relatyf sterke ynfloed fan it Stellingwerfsk ûndergien, mei as meast opfallende resultaat dat de hurde Fryske [ɡ] fan "gat" dêr útsprutsen wurd as de [x] (lykas yn "berch"), sels oan it begjin fan wurden, dêr't dat lûd yn it Frysk fierders net foarkomt. Krekt sa waard it Stellingwerfsk foarhinne ek sprutsen yn doarpen yn it suden fan 'e gemeente It Hearrenfean, lykas Hoarnstersweach, Jobbegea, Skuorregea (dat yn it Stellingwerfsk Schurige hyt), Aldhoarne en Nijhoarne.
Oerlevering en Literatuer
It Stellingwerfsk is oerlevere fan 'e earste helte fan 'e njoggentjinde iuw ôf, yn 'e foarm fan poëzij yn 'e Friesche Volks-Almanak. It earste boek yn it Stellingwerfsk kaam út yn 1918. Dat wie in iepenloftspul fan 'e hân fan J.H. Popping, mei de titel: Uut het Leven: Tooneelstok in Drie Bedrieven in het Dialect der Stellingwarvers.
Pas nei de Twadde Wrâldoarloch waard it Stellingwerfsk behalven in sprektaal ek hieltyd mear in skriuwtaal. De wichtichste skriuwers yn dy snuorje wiene Hendrik Johannes Bergveld (1902-1966), Martinus Bakker (1926-1996) en de Aldeberkeapster doarpsdichteresse Lamkje Hof-De Boer (1908-1991). Tsjintwurdich is Johan Veenstra (1946), mei troch syn jierrenlange radiokollem by Omrop Fryslân, fierwei de bekendste Stellingwerfske skriuwer. Hy is net allinnich ferneamd yn it Stellingwerfske taalgebiet en oangrinzgjende Nedersaksyske gebieten, mar ek yn 'e Frysktalige dielen fan 'e provinsje Fryslân.
De Stellingwarver Schrieversronte
Yn 1972 waard de Stellingwarver Schrieversronte ("Stellingwerfske Skriuwersrûnte") oprjochte, dy't sûnt aktyf west hat op it mêd fan it útjaan fan boeken, it fersoargjen fan taalkursussen en it dwaan fan ûndersyk nei de Stellingwerfske taal en kultuer. Mei goed 1.300 leden is de Schrieversronte nei ferhâlding de grutste Nedersaksyske streektaalorganisaasje yn Nederlân. Dizze organisaasje beheint him lykwols ta it Stellingwerfske taalgebiet yn 'e provinsje Fryslân. It Stellingwerfske gebiet yn Oerisel falt ûnder de ferantwurding fan 'e Iselakademy yn Kampen, wylst dat yn Drinte fersoarge wurdt troch it Huus van de Taol, yn Beilen. Alle trije organisaasjes binne oansletten by de Streektaalorganisaasjes yn it Nedersaksysk Taalgebiet (SONT).
Erkenning as minderheidstaal
Yn 1981 stelden de gemeenten East- en Weststellingwerf har ta doel om 'e Stellingwerfske taal en kultuer safolle mooglik te stimulearjen. Yn it ferlingde dêrfan krigen alle boargers fan 'e beide gemeenten formeel it rjocht om harren yn kontakten mei de gemeentlike ynstânsjes fan it Stellingwerfsk te betsjinjen.
Op oankringen fan 'e beide Stellingwerfske gemeenten en fan 'e provinsjes Grinslân, Drinte, Oerisel en Gelderlân waard it Nedersaksysk yn 1995 troch it Nederlânskw regear offisjeel erkend as minderheidstaal. Yn 1996 joech Nederlân it Nedersaksysk op ûnder Diel II fan it Jeropeesk Hânfêst foar Regionale of Minderheidstalen.
Nedersaksyske taalstriders gie dat lykwols net fier genôch; sy stribje de hegere erkenning ûnder Diel III nei, sa't it Frysk dy hat. Yn dy striid rinne de Stellingwerven foarop, stipe troch de provinsje Fryslân. Grinslân, Drinte en Oerisel komme dêr in ein efteroan, mar Gelderlân docht frijwol neat foar it Nedersaksysk en dêr heakket de saak op. Sadwaande hawwe de Stellingwervers besocht harren dialekt ôfsûnderlik as taal erkend te krijen, mar yn 2003 makke it Nederlânske regear dúdlik dat dêr gjin sprake fan wêze koe.
Sprekkerstal
Op grûn fan gegevens út 2009 waard it Stellingwerfsk doe yn Eaststellingwerf noch troch 11% fan 'e befolking as memmetaal sprutsen, wat delkomt op 2.900 minsken. Yn Weststellingwerf stie it der mei it dialekt better foar, mei't it dêr de memmetaal wie foar 28% fan 'e befolking of krapoan 7.200 minsken. Bûten de Stellingwerven, yn 'e rest fan Fryslân, libje nochris krapoan 5.200 Stellingwerfsksprekkers, dy't benammentlik konsintrearre binne yn oangrinzgjende Fryske gemeenten lykas Opsterlân, It Hearrenfean en De Fryske Marren, mar ek yn gruttere plaken as It Hearrenfean en Drachten. Foar Fryslân komt it totaal oantal sprekkers sadwaande op krapoan 15.300 te lizzen.
De Bosatlas van Fryslân (2009) jout per Fryske gemeente de persintaazjes memmetaalsprekkers fan 'e ferskillende talen, ôfrûne nei folle prosinten (dus inkeld ynsafier't de persintaazjes memmetaalsprekkers 0,5% of heger binne). Dêrneffens wie doe 2% fan 'e befolking fan It Hearrenfean, Lemsterlân, Opsterlân en Smellingerlân Stellingwerfsktalich, en 1% fan 'e befolking fan Achtkarspelen, Boarnsterhim, Dantumadiel, Frjentsjerteradiel, Gaasterlân-Sleat, Harns, Kollumerlân, Skarsterlân, Snits, Tytsjerksteradiel en Wymbritseradiel. Allinne al foar Smellingerlân komt dit omrekkene út op 1.100 Stellingwerfsksprekkers. Neffens dizze gegevens binne der fierders yn It Hearrenfean 860, yn it eardere Lemsterlân 270 en yn Opsterlân goed 590 Stellingwerfsktaligen.
Oangeande Stellingswerfsksprekkers oare kant de provinsjegrins besteane gjin resinte sifers, mar op grûn fan 'e sprekkersoantallen yn Fryslân yn 2009 soe rûsd wurde kinne dat der yn it Stienwikerlân mooglik in 14.600 sprekkers wêze kinne, en yn súdwestlik Drinte sa'n 7.300. It totale sprekkerstal komt foar it Stellingwerfsk dan út op rom 37.000 minsken. It Stellingwerfsk is ien fan 'e fitaalste Nedersaksyske dialekten yn Nederlân en boppedat is it ek it meast emansipearre Nedersaksyske dialekt. Dat komt om't it yn it skaad fan in sterkere minderheidstaal (it Frysk) bestiet en him dêr sawol tsjin ôfset as oan oplutsen hat. Lykwols nimt it sprekkerstal ôf, mei't in bûtenproporsjoneel grut part fan 'e sprekkers út âlderein bestiet. Under de jongerein wurdt it Stellingwerfsk yn it eigen taalgebiet troch noch gjin 5% fan 'e leeftydsgroep sprutsen. It ferskil fan it hjirboppe besifere sprekkerstal fan 37.000 mei in skatting út 1999, dy't noch in sprekkerstal fan 51.000 minsken neamde, kin te witen wêze oan it ôfstjerren fan 'e Stellingwerfsktalige mienskip, mar it is ek mooglik dat dy rûzing rommere mjitstêven hantearre foar wat immen ta in sprekker fan it Stellingwerfsk makket.
Taalbehearsking
Oangeande de taalbehearsking fan it Stellingwerfsk gou yn 2001 foar de gemeente Weststellingwerf, dy't alteast yn Fryslân as it hert fan it Stellingswerfske taalgebiet beskôge wurde kin, it folgjende.
By de Taaltelling Nedersaksisch, út 2005, in ûndersyk nei de taalbehearsking fan sprekkers fan it Nedersaksysk (en dus ek fan it Stellingwerfsk), waarden de fragen justjes oars formulearre.
Tink der om dat "it Stellingwerfsk thús feitlik faak sprekke" net itselde is as it Stellingwerfsk as memmetaal hawwe. Lykwols, as dizze persintaazjes as basis foar it sprekkersoantal nommen wurde (op grûn fan it ynwennertal fan 2009), dan komt dat foar Eaststellingwerf út op krapoan 7.800, foar Weststellingwerf op krapoan 13.700, en foar it Stienwikerlân op 21.200. Yn totaal soe it dan dus in sprekkerstal fan krapoan 43.000 minsken jaan, wêrby't de Stellingwerfsksprekkers yn Drinte net meirekkene binne.
Wurdboeken
Fan 1975 ôf hat it Instituut veur Stellingwarver Tael en Kultuur, yn Aldeberkeap, dat ynsteld wie troch de Stellingwarver Schrieversronte, yn gearwurking mei it Nedersaksysk Ynstitút oan 'e Ryksuniversiteit Grins, oanarbeide op it útjaan fan in grut Stellingwerfsk wurdboek. Nei in jierrenlange tarieding kaam yn 1994 it earste part fan dat Stellingwarfs Woordeboek út, nammentlik Diel II, dat de letters F oant en mei K besloech en 843 siden hie. Yn 1997 ferskynde Diel III, oer de letters L oant en mei R (1151 siden) en yn 2001 Diel IV, oer de letters S oant en mei Z (985 siden). It lêste diel om útjûn te wurden, yn 2004, wie Diel I, dat de letters A oant en mei E besloech en 821 siden telde. Mei-inoar besteane de fjouwer dielen út presys 3.800 siden, mei nei skatting 70.000 oant 80.000 wurden. Yn septimber 2005 ferskynde der ek in beheinde edysje, it Stellingwarfs-Nederlands Verklarend Handwoordenboek, dat 704 siden telt.
Bibeloersetting
De folsleine Bibel kaam op 12 maaie 2010 út yn in Stellingwerfske oersetting dy't fersoarge wie troch Piet Bult. De fertaling krige de titel Biebel in et Stellingwarfs.
Yn 'e Media
Yn 'e Stellingwerven hat it Stellingwerfsk in eigen tydskrift, De Ovend ("De Une"), dêr't proaza, poëzij, resinsjes oer ferskynde literatuer en stikken oer taalkunde, folkekunde en skiednis allegear yn publisearre wurde. Fierders ferskine der yn it wykblêd Stellingwerf en yn 'e Ljouwerter Krante eltse wike fêste rubriken yn it Stellingwerfsk.
Wat oare media oangiet, de beide lokale radiostasjons yn 'e Stellingwerven stjoere it streektaalprogramma Huus en Hiem út, der ferskine cd's mei Stellingwerfske muzyk, der is in Stellingwerfske kabaretgroep mei de namme Evenpies Bi'jpraoten, en út en troch wurdt der sneins yn 'e tsjerken yn it Stellingwerfsk preke. Fierders wurde der ferskate prizen takend foar sprutsen of skrean wurk yn it Stellingwerfsk: de H.J. Bergveld-pries, de Stellingwarver Schrieveri'je-pries en de priis foar de Stellingwarver Schriefwedstried. Yn 2019 gie de earste Stellingwerfsktalige film yn premiêre, Daor Klept de Klokke Weer.
Frjemd genôch hat dizze bloei fan it Stellingwerfsk yn 'e Stellingwerven oant no ta noch gjin grutte ynfloed hân op 'e Stellingwerfske gebieten yn 'e Kop fan Oerisel en súdwestlik Drinte.
Klanklear en wurdskat
Typearjend foar it Stellingwerfsk is fierders ek it foarkommen fan it foarnamwurd jim (of de fariant jum), dat yn 'e oare Nedersaksyske dialekten net foarkomt, mar yn it Frysk wol. It is net dúdlik oft dit in Frysk lienwurd is of dat it Stellingwerfsk yn dit ferbân in parallelle ûntwikkeling mei it Frysk trochmakke hat, fan jimanna nei jim.
Ynfloed fan it Frysk
It hjoeddeiske Stellingwerfsk lit noch dúdlik sjen hoe grut oft de ynfloed west hat dy't it Westerlauwersk Frysk der troch de iuwen hinne op útoefene hat. Ferlykje datoangeande de foarbylden yn 'e ûndersteande tabel:
Subdialekten
It Stellingwerfsk hat gjin echte dialekten, mei't dêrfoar de ferskillen te lyts binne, mar der besteane wol dúdlike regionale farianten. Yn fierwei it grutste part fan it Stellingwerfske gebiet (Weststellingwerf, súdwestlik Drinte, it grutste part fan it Stienwikerlân en de westlikste punt fan Eaststellingwerf) wurdt it gewoane Stellingwerfsk sprutsen, dat wol it Haadstellingwerfsk neamd wurdt om it fan 'e oare farianten te ûnderskieden.
Fjildmosk
thumb|Passer montanus
Stellingwerfsk
Subdialekten
It Eaststellingwerfsk wykt dêrfan ôf trochdat dêryn wurden einigjend op -aer (-[ɛ:r]) útsprutsen wurde as -eer (-[ɪər]). Yn it Kúndersk, sprutsen yn 'e omkriten fan De Kúnder en Blankenham, wurdt der aa ([a:]) sein ynstee fan ae ([ɛ:]) en yn 'e fjouwer westlikste doarpen fan Weststellingwerf (Munnikebuorren, Nijetrine, Skerpenseel en Spangea) wurdt njonken it Haadstellingwerfsk ek noch in oare fariant sprutsen, it saneamde Westhoeksk, dat sterk op it Kúndersk liket.
Fjildmosk
De fjildmosk (Passer montanus) is in lytse sjongfûgel út de famylje fan de moskfûgels.
Stellingwerfsk
Subdialekten
Fierders is der dan noch it Bloksylstersk, dat yn it doarp Bloksyl en omkriten sprutsen wurdt en dêr't men ao ([ɔ:]; "ô" fan 'stôk') yn seit yn stee fan ae ([ɛ:]). En ta ein beslút moat it Follenhoofstersk neamd wurde, dat yn 'e omkriten fan Follenhove, Sint-Janskleaster en Wanneperfean sprutsen wurdt, dêr't men krekt as yn it Kúndersk aa seit ynstee fan ae. It Bloksylstersk en it Follenhoofstersk binne oergongsfoarmen tusken it Stellingwerfsk en it Sallânsk, en wurde sadwaande troch guon taalkundigen net ta it Stellingwerfsk rekkene en troch oaren wer al. Yn dizze dialekten komt de umlaut yn ferlytsingswurden foar, wat it eigentlike Stellingwerfsk net hat; dy eigenskip wurdt faak as grinskritearium tusken it Noardnedersaksysk en it Westnedersaksysk sjoen.
Fjildmosk
Oars as by de húsmosk binne by de fjildmosk it mantsje en wyfke gelyk fan kleur. Se binne goed wer te kennen oan de brune krún en de swarte earplak.
De 14 sm grutte fûgel bliuwt mear op it plattelân en lúkt net sa bot nei de stêd as de húsmosk. De fjildmosk set him meast twa kear ta brieden yn in nestholte. Hy leit 5-6 aaien dy nei twa wike útkomme. De jongen bliuwe ek noch twa wiken yn it nest. De nestholte wurdt it hiele jier brûkt om te sliepen.
De oantallen briedpearen yn Nederlnân en Fryslân rinne al jiere tebek, en dêrom stiet de fjildmosk op de Nederlânske Reade list fan fûgels. Yn 2013-2015 wiene dêr noch sa'n 40.00-60.00 briedpearen en sa'n 200.000 wintergasten yn Nederlân. De heechste konsentraasje is te fine yn East-Grinslân, Drinte en Oerisel. Yn Fryslân sille dêr inkelde tûsenen fjildmoskpearen briede.
Sovon - Ringmus
List fan planetoïden 16801-16900
Dit is in list fan planetoïden 16801-16900.
List fan planetoïden 56001-56100
Dit is in list fan planetoïden 56001-56100.
Mississippy (rivier)
thumb|Mississippy mei sydrivieren De Mississippy (Ingelsk: Mississippi River) is mei in langte fan 3766 kilomter de grutste rivier fan Noard-Amearika. De rivier ûntspringt út it Lake Itasca yn it noarden fan Minnesota. Krekt noardlik fan de stêd Sint Louis mûnet de rivier Missoery út yn de Mississippy. De Mississippy sels mûnet by New Orleans út yn de Golf fan Meksiko. Oare grutte stêden oan de Mississippy binne Minneapolis, Memphis en Baton Rouge. It gruttere skipsferkear kin oant Minneapolis de rivier op.
Untdekking
De earste Jeropeaan dy't de Mississippy seach wie nei alle wierskyn de Spanjert Hernando de Soto yn 1541. Hy stoar it jier dêrnei by de rivier. De Frânsken Louis Joliet en Jacques Marquette ferkenden in grut part fan de Mississippy yn 1673 en harren lânsman René Robert Cavelier, Sieur de La Salle gie yn 1682 de rivier ôf oan de mûning. De kontreien om de rivier waarden yn it earstoan Frânsk gebiet, ûnder de namme Louisiana.
Nadia Comăneci
thumb|right|Nadia Comaneci
Nadia Elena Comăneci (Onesti, 12 novimber 1961) is in Roemeenske turnster. Se hat fiif Olympyske medaljes wûn en wie de earste dy't yn in Olympysk gymnastyktoernoai in tsien krige. Se wurdt troch guon beskôge as ien fan de bêste sportlju fan de 20e iuw en ien fan de bêste gymnasten yn de wrâld ea.
Siemon Sipma
Siemon Klazes Sipma (Nijebiltsyl (útbuorren boppe Aldebiltsyl), 24 jannewaris 1824 - Aldebiltsyl, 18 febrewaris 1904), wie boer en skriuwer.
Menniste freon fan folksskriuwer Waling Dijkstra. Skreau ûnder oare yn de Bijekoer en Fryske Húsfrjeon. Syn feestrede, útsprutsen op it iuwfeest fan it lêsselskip LUNB yn Aldebiltsyl op 6 juny 1892 is yn hânskrift by Tresoar. Dêr binne ek in tal taksaasjeboeken, dêr't er as fertrouwensman fan grutgrûnbesitters syn lânprizen skreau.
Lyts fioeltsje
It lyts fioeltsje of miedesweltsje (Viola arvensis, synonym: Viola tricolor far. arvensis) is in op boulân yn Europa algemien foarkommend plantsje dat dêr meast sjoen wurdt as ûnkrûd. Benammen op nôtfjilden komt it in soad foar.
It plantsje kin oant 20 sm heech wurde en woartelet mar leafst oant 45 sm djip. De bloeitiid is fan april oant oktober. De blommen binne lyts, meastal net grutter as 1 sm. Nei it rypjen springe de ienhokkige fruchten iepen en slingerje it sied yn 'e rûnte. It sied hat in oaljehâldend oanhingsel dêr't eamelders sljocht op binne en dat dêrtroch bydraacht oan de fersprieding.
It lyts fioeltsje is fan it boskfioeltsje te ûnderskieden troch de meast twakleurige blommen en de opsteande bledsjes oan de sydkant.
It Miedesweltsje is sawat oer de hiele wrâld te finen. thumb|left|Iepensprongen frucht
List fan planetoïden 56101-56200
Dit is in list fan planetoïden 56101-56200.
Alderaan
Alderaan is in fiktive planeet út 'e Star Wars-franchise. De planeet waard yntrodusearre yn Star Wars: From the Adventures of Luke Skywalker, de ferboeking fan 'e earste Star Wars-film, dy't yn 1976 útkaam, in jier foàr de film. Yn dy film wurdt Alderaan, de thúsplaneet fan it personaazje prinsesse Leia, ferneatige troch it ynsetten fan 'e Deadsstjer, in reuseftige romtestasjon anneks massaferneatigingswapen. De opdracht ta de ferwoastging fan 'e planeet wurdt jûn troch grut-moff Wilhuff Tarkin, in neiste hantlanger fan 'e boasaardige keizer Palpatine en de kommandant fan 'e Deadsstjer. De ferdylging fan 'e wrâld is benammen te witen oan 'e stipe dy't it keningshûs fan Alderaan oan it Rebelleferbûn jout yn 'e boargeroarloch tsjin it skrikbewâld fan 'e keizer en syn Galaktysk Keizerryk.
Yn 'e Star Wars-franchise wurdt Alderaan ôfskildere as in ierdske planeet mei griene kontininten en blauwe oerflaktewetters. Neffens The Illustrated Star Wars Universe fan Kevin J. Anderson (1995) en Star Wars: The Essential Guide to Planets and Moons (1998) fan Daniel Wallace, Scott Kollins en Brandon McKinney, wurdt Alderaan oerdutsen troch flakten, wâlden en berchtmen, mar hat de wrâld gjin oseänen, inkeld in poalsee dy't by 't winter tichtfriest en tûzenen rivieren en marren. Alderaan is ryk oan bioferskaat, mei fral in protte ferskillende soarten floara en fauna.
De befolking fan Alderaan bestiet foar it meastepart út minsken. De stêden dy't hja bewenje, binne boud yn harmony mei de natoer, lykas yn 'e wanden fan reuseftige kleauwen of op stelten ûnder it oerflak fan 'e poalsee. De haadstêd, Aldera, is boud op in eilantsje yn 'e midden fan in kratermar. Alderaan stiet bekend om syn produksje fan en wurdearring foar keunst en om it hege nivo fan syn ûnderwiis. De Alderaanjers drage it idee út dat frede komt troch demilitarisearring. De planeet is in demokratyske monargy, dy't foarme is ûnder it Keninklik Hûs Antilles, mar letter troch houlik oergien is yn 'e hannen fan it Keninklik Hûs Organa. Leia har pleechheit Bail Organa is kening. De wetjaande macht is yn 'e hannen fan 'e Hege Ried fan Alderaan, en de útfierende macht yn dy fan it regear mei oan it haad de earste foarsitter en ûnderkening.
De ferneatiging fan Alderaan yn Star Wars: Episode IV betsjutte dat it lânskip fan 'e planeet pas fierder útwurke wurde koe doe't oan 'e ein fan 'e 1990-er en it begjin fan 'e 2000-er jierren de Star Wars-prequeltrilogy makke waard, dy't yn 'e ynterne gronology fan 'e franchise foarôfgiet oan Episode IV. Yn 'e film Star Wars: Episode III – Revenge of the Sith (2005) komt Alderaan foar it earst yn byld. Dêrfoar waarden opnamen fan in berchlânskip brûkt, filme yn 'e Alpen yn 'e neite fan it Switserske Grindelwald, dy't troch tafoeging fan fisuele effekten oanpast wiene.
Kreakbienfisken
De kreakbienfisken (Latynske namme: Chondrichthyes) foarmje in klasse fan it ûnderryk fan 'e echte dieren (Metazoa), de stamme fan 'e rêchstringdieren (Chordata), de ûnderstamme fan 'e wringedieren (Vertebrata) en de tuskenstamme fan 'e kaakdieren (Gnathostomata). De wittenskiplike namme fan dizze taksonomyske groep komt fan it Grykske χονδρ, chondr-, dat "kreakbien" betsjut, en ἰχθύς, ichthys, dat "fisk" betsjut.
Goudûle
thumb|left|200px|De plasse fan in goudûle. De goudûle (Latynske namme: Tyto alba) is tige algemien en komt op alle kontininten útsein Antarctica foar. It is in 35 sm grutte, ljochtkleurige fûgel mei lange skonken en wjukken.
Oare nammen
Yn it Frysk wurdt de goudûle ek wol tsjerkûle neamd, oerienkommende mei it Nederlânske kerkuil. De Noard-Fryske namme is Türnüül.
Kreakbienfisken
Skaaimerken
Kreakbienfisken binne fisken mei kaken, dy't oer yn pearen foarkommende finnen beskikke. Har hûd is oerdutsen mei tige fine skobkes, en wurdt yn beskate minsklike kultueren wol brûkt om hout en oare materialen mei te skjirjen. Fierders sykhelje kreakbienfisken troch kiuwen. Se ûnderskiede har fan 'e bienfiskeftigen (Osteichthyes), de oare grutte fiskegroep, trochdat har skelet folslein út kreakbien bestiet ynstee fan út bien.
Goudûle
Iten
De goudûle giet nachts te jeien. Hy fleant oer de fjilden krekt boppe de grûn. Sa jaget er foaral op mûzen. It tal jongen dat in pearke yn in jier grutbringt hinget foaral ôf fan it tal mûzen dat der te fangen is. De Goudûle bliuwt it hiele jier op itselde stee. Mei in dikke laach snie dy't in skoft lizzen bliuwt komme de ûlen fuort yn de problemen om oan harren iten te kommen.
Kreakbienfisken
Ferdieling
De klasse fan 'e kreakbienfisken falt útinoar yn twa ûnderklassen: dy fan 'e seekateftigen (Holocephali), mei as iennichste noch libbene groep de seekatten (Chimaeriformes), en dy fan 'e haaien en roggen (Elasmobranchii), dêr't, sa't de namme al oanjout, de haaien (Selachii of Selachimorpha) en de roggen (Batoidea) ta hearre.
Goudûle
Fuortplanting
Goudûlen hawwe meastentiids har nêst yn in boerepleats. De fryske boerepleatsen hawwe fanâlds ek meast in ûleboerd mei in yngong foar de ûlen nei de skuorre. It wyfke bried yn 30-34 dagen op de 4-7 aaien. Omdat it wyfke fuort by it earste aai begjint te brieden is der in grut ferskil yn grutte fan de jongen. It âldste jong is in stik grutter as de jongste. Yn goeie mûzejierren kinne de ûlen ek noch wol oan in twadde lechsel begjinne.
Fersprieding
De goudûle "stricto sensu", d.w.s. sûnder de ôfsplitse Amerikaanske goudûle (T. furcata) en Easterske goudûle (T. javanica), hat 10 ûndersoarten, dy 't yn Jeropa, it Midden-Easten en Afrika fuorkomme. Yn Nederlân is de goudûle (undersoarte T. a. alba) in standfûgel mei jierliks 1500-3000 briedpearen. Yn Fryslân hawwe wy jierliks sa'n 200-350 briedpearen. De goudûle jildt yn Nederlân as net bedrige.
List fan planetoïden 16901-17000
Dit is in list fan planetoïden 16901-17000.
Hjerringslynder
De hjerringslynder (Podiceps cristatus) is in wetterfûgel. Ut en troch dûkt er ûnder om in ein fierderop wer boppe wetter te kommen.
Oare Fryske nammen
De hjerringslynder wurdt yn Fryslân ek wol beneamd as Grutte Ieldûker, Ielslynder as Kroandûker.
Uterlik
De hjerringslynder is goed wer te kennen oan syn wyt boarst en syn donkere earplûmen.
Gedrach
Yn april/maaie begjinne de hjerringslynders mei pearfoarming. Dat dogge se op opfallende wize. Se draaie om elkoar hinne en geane rjochtop stean. Ek biede se elkoar reiden en oar nêstmateriaal oan. It nêst is in grutte bulte reiden dy't yn it wetter driuwt. De fûgels briede sa'n 27-29 dagen op 4 aaien. De swart-wyt streepte jongen kinne fuort swimme mar se binne noch in skoft fan de âlden ôfhinklik foar harren iten. Se farre ek geregeld mei op de rêch fan harren âlden. Bytiden dûke se sels mei as heit of mem ûnder wetter dûkt.
List fan planetoïden 56201-56300
Dit is in list fan planetoïden 56201-56300.
List fan planetoïden 17001-17100
Dit is in list fan planetoïden 17001-17100.
Markol
De markol of merkel (Fulica atra) is in 38 sm grutte wetterfûgel. Hy is hielendal swart mei in wite snaffel en in wite foarholle. Markols komme in protte foar op marren en yn fearten yn 'e buert fan reidseamen.
List fan planetoïden 56301-56400
Dit is in list fan planetoïden 56301-56400.
Markol
Oare Fryske nammen
De markol wurdt yn Fryslân ek wol beneamd as Blêsein, Blêskop, Dútser, Merkel, Merkol, Poep as Swarte Blêsde Ein.
Gedrach
De Markol dûkt in protte nei iten, benammen nei wetterplanten. Hy yt ek wol ynsekten en slakken. De Markol is net sa bêst op de wjukken. Meastal as er hurd fuort wol, rint er fladderjend oer it wetter sûnder echt te fleanen. Ek by it omheech kommen om te fleanen rint er earst in ein oer it wetter.
Fuortplanting
Markols bouwe in grut nêst fan reid en wetterplanten. Dat nêst kin soms wol sa'n 20 sm boppe it wetter útstekke. Nei 21-24 dagen komme de 5-10 aaien út. Nei in dei geane de âlden mei harren jongen te swimmen. Se bliuwe de earste tiid noch al yn 'e buert fan it nêst dêr't se geregeld weromkomme om te sliepen of harren op te waarmjen.
Readhalsdûker
De readhalsdûker (Podiceps griseigena) is krekt in slach lytser as de hjerringslynder. De 45 sm grutte fûgel komt allinnich yn de winter nei Fryslân. De readhalsdûkers briede meast yn East-Jeropa; oerwinterje dogge se rûnom de Noardsee mar ek wol yn Súd-Jeropa.
Uterlik
De readhalsdûker is yn it briedseizoen goed wer te kennen oan syn reade hals en syn griis-wite wangen. Winterdeis is er lykwols in stik minder maklik werom te kennen, om't er dan meast griis is. It meast opfallend is dan syn swarte snaffel mei giele woartel.
Fuortplanting
Lykas de hjerringslynders begjinne ek de readhalsdûkers yn april/maaie oan in opfallende pearfoarming. Foaral it wyfke briedt de 3-6 aaien yn sa'n 23 dagen út. De jongen ferlitte fuort it nêst mar sitte de earste 10 dagen noch wol by de âlden op de rêch. Dêrnei moatte se sels swimme. Nei sa'n 8-10 wike kinne se harsels rêde.
Titelroas
De titelroas (Narcissus L.), miskien better bekend as de narsis, is in stinzeplant. It is in slachte fan bolgewaaksen út de famylje fan de Amaryllidaceae. De wittenskiplike namme Narcissus is ôfkomstich út de Grykske mytology. Titelroazen binne maaitiidsbollen en hawwe in kâlde rêstperioade nedich. Se binne der yn in ferskaat oan kleuren, dêr't giel by oerhearsket. Opfallend oan de titelroas is de trompetfoarmige blom. De titelroas ferwylderet maklik.
Nammen
De Fryske namme Titelroas makket jin nijsgjirrich. Yn 'e plantkunde wie der altiten al in groep fan planten dy't kwa bloeitiid net rjocht te pleatsen wiene. Dy waarden de tideloazen neamd. Sa binne der tideloazen dy't bygelyks yn 'e hjerst bloeie en maitiids blêd hawwe. Ta dy groep fan tideloazen waard de narsis ek rekkene. Sa jout it WFT yn 1859 foar de narsis de namme tideloas en komme we dêr yn 1975 ek noch de namme tidelroas tsjin. Wylst it Lyts Frysk Wirdboek al yn 1944 de namme titelroas hat. Al mei al liket de namme titelroas in ferbasterjen fan it begryp tideloas, net oan tiid bûn. Benammen it Wâldsjersk hat it oer titelroazen. Dat de namme op loas en net op leas útgie, hat der by dat ferbasterjen grif it sine tadien.
De wittenskiplike namme Narcissus is ôfkomstich út de Grykske mytology. Dy narsist wie yn 'e mytology in kreaze jongkeardel dy’t fereale waard op syn spegelbyld. Boppedat wurdt yn Fryslân in titelroas ek wol aprilblom of peaskeblom neamd.
Dykhurdfytsen op de Olympyske Simmerspullen 1992
De Olympyske Simmerspullen 1992, ek wol de XXVe Olympiade neamd, waarden yn 1992 hâlden yn Spanje yn de Katalaanske haadstêd Barselona. It dykhurdfytsen waard hâlden op it Sant Sadurní Cycling Circuit. In parcours dat oanlein wie yn in gemeente yn de provinsje Barselona.
Uleboerd
It ûleboerd is in trijehoekich houten boerd mei in ûlegat, meast mei op it boerd in geveltopteken fan in makelder mei te wjerskanten in swannehals.
Ulebuorden binne de opfollings yn de top fan in wulfdak. De ûlebuorden binne lykwols nei alle gedachten net âlder as likernôch fiifhûndert jier, om't pleatsen foar dy tiid gjin heaskuorren hienen.
Symboalen
De ferklearring foar de fersierings op de geveltoptekens wurde wol socht yn in Germaanske symbolyk. De swannehalzen binne mooglik lettere tafoegings; foar likernôch 1740 binne dêr gjin ôfbyldingen fan. Yn it ferline hie in part fan de symboalen in direkte betsjutting. Oan de libbensbeam koe men bygelyks de gearstalling fan 'e húshâlding ôflêze. Ek wienen der sa't it liket ferskillen tusken de makelder fan in pleats yn eigendom en in dy op in pleats yn pacht.
Typen
Yn de earste helte fan de 20e iuw rûsde Klaas Sierksma dat der mear as trijehûndert soarten ûlebuorden binne. Geografysk wurde dy soarten yndield yn seis typen.
Dit binne guon skaaimerken fan dy typen:
Ien fan de net (mear) algemiene typen is:
List fan planetoïden 17101-17200
Dit is in list fan planetoïden 17101-17200.
Songs from a Room
Songs from a Room is it twadde album fan de Kanadeeske poëet Leonard Cohen. It ferskynde yn 1969 ûnder produksje fan Bob Johnston by Columbia Records. Guon fine dat it album net de kwaliteit hellet fan syn debútalbum Songs of Leonard Cohen.
Death of a Ladies' Man
Death of a Ladies' Man is it fiifde, meast kontroversjele album fan de Kanadeeske poëet en sjonger Leonard Cohen. Dêr't syn earste albums sober en minimalistysk fan styl wiene, lei produsint en skriuwer fan alle muzyk op dit album Phill Spector mei syn ferneamde Wall of Sound ("Muorre fan Lûd") in swier stimpel op dit album. Cohen wie ferantwurdlik foar alle teksten op it album.
Songs from a Room
It iepeningsnûmer, Bird on a Wire is troch in grut ferskaat oan oare artysten op de plaat setten. Alle nûmers op it album binne skreaun troch Cohen, útsein "The Partisan" dat fan de hân fan it duo Anna Marly en Hy Zaret is.
Death of a Ladies' Man
Spyllist
Alle nûmers fan dit album binne skreaun troch Leonard Cohen mei Phil Spector.
Kroaasje
Kroaasje of Kroäsië, offisjeel Republyk Kroäsië, is in Súd-Jeropeesk lân op de Balkan. De haadstêd is Zagreb en de presidint fân de republyk is sûnt 2020 Zoran Milanović.
Kroaasje wurdt begrinzge troch:
Skiednis
thumb|left|Oankomst fan de Kroaten by de [[Adriatyske See|Adriatyske kust]] Yn de 7e iuw waard it gebiet fan it tsjintwurdige Kroaasje kolonisearre troch de Kroäten, in Slavyskefolk ôfkomstich út de Oekraïne. Ynearsten foelen sy ûnder de hearskippij fan de Byzantinen en letter de Franken, mar yn 925 - ûnder lieding fan kening Tomislav - waard Kroaasje in sterk ûnôfhinklik lân. Harren selsstannigens einige yn 1102 mei de oermastering troch de Hongaren.
Nei iuwen fan Hongaarske oerhearsking krige it swiere klappen te ferstowen troch it Ottomaanske Ryk dat har macht útwreide oant it bercheftige gebiet fan it tsjintwurdige Bosnje en Herzegovina. Om-ende-by deselde tiid kaam Dalmaasje foar in grut part ûnder Feneesjaansk gesach te lizzen. Yn 1527 kaam it gebiet ûnder it Habsburchse bewâld en hearde by it keizerryk Eastenryk-Hongarije. Nei de Earste Wrâldkriich hearde Kroaasje by de Joegoslavyske federaasje. De ûnôfhinklikheidsferklearring yn de njoggentiger jierren fan de foarrige iuw late ta in boargerkriich dy't ein 1995 einige. Kroaasje waard yn 2010 lid fan de Jeropeeske Uny.
Geografy
Kroaasje leit yn Sintraal-, Súd- en East-Jeropa en hat troch har wat nuvere foarm, dy't wol wat wei hat fan in heale moanne in protte buorlannen en lange ryksgrinzen. It fêstelân is yn twa net yn inoar trochrinnende stikken ferdield troch in lytse kuststripe fan Bosnje en Herzegovina tichtby Neum. Hjirtroch foarmet it twadde diel in lytse enklave tusken Bosnje en Herzegovina en Montenegro.
It lânskip is tige ôfwikseljend. Yn it kontinintale noarden en noardeasten, dat diel útmakket fan de Pannonyske flakte), lizze greiden, marren en heuvels. It berchgebiet by Lika en Gorski Kotar yn it noarden is ûnderdiel fan Dinaryske Alpen en ticht beboske. De kuststripe bylâns de Adriatyske see, Istrje, de noardlike seekust en Dalmaasje) is rotseftich.
De natuer is goed fertsjintwurdige en der lizze inkele skitterende nasjonale parken yn Kroaasje.
Bekende gebieten en stêden
In bekend gebiet yn Kroaasje is Istrje. Bekende stêden yn dat gebiet:
Oare grutte stêden binne:
Demografy
Kroaasje wurdt benammen bewenne troch Kroaten (89,6%). Minderheden binne de Servjers (yn dizze tiid 4,5%; yn 1991 noch 12,5%), Bosniakken (0,5%), Hongaren (0,4%), Italjanen (0,8%) en noch inkele oare. It grutste part fan de befolking is Kristen dêr't de Katoliken mei 87,8% de grutste tsjerke fan foarmet. 4,4 % heart by de Easterske Ortodoksenen en 1,3 % is Moslim.
De offisjele en meast brûkte taal is it Kroatysk, in Súd-Slavyske taal dy't it Latynske alfabet brûkt. Minder as 5% fan de befolking sprekt bûten it Kroatysk noch in oare taal.
Ekonomy
BYP per persoan is $15.500 (2007). Gearstalling fan BYP per sektor is 7,2% lânbou, 31,7% yndustry en 61,2% tsjinsten. 🇪🇺
Hoarnûle
De Hoarnûle (Asio Otus) is in 36 sm grutte ûle dy allinnich nachts aktyf is. Oerdeis sit er meast yn de beammen ferskûle. By winterdei siket er hjirta grien bliuwende beammen út, lykas as spjirren. De Hoarnûle is goed werkenber oan syn grutte earplûmen. Hjirtroch soe betizing mei de Oehoe ûntstean kinne mar dy ûle is in stik grutter.
De Hoarnûle brûkt foar it brieden meast nêsten fan de krie. Yn april oant maaie begjint it wyfke op sa'n 5-6 aaien te brieden. De aaien komme út nei sa'n 26 dagen. Lykas by de measte ûlen begjint it wyfke fuort by it earst leine aai te brieden. It gefolch dêrfan is dat de jongen yn it nêst net likegrut binne. De jongsten binne lytser en hawwe in lytsere kâns om út te fleanen as de âldsten.
New Skin for the Old Ceremony
New Skin for the Old Ceremony is it fjirde album fan de Kanadeeske poëet, skriuwer en sjonger Leonard Cohen. Op dit album nimt Cohen wat ôfstân fan de sobere, suver minimalistyske styl fan syn earste trije LP's. Foar it earst klinke de nûmers foller troch de mear folsleine arrangeminten dêr't fioelen, banjo's, mandolinen, slachwurk en blaasynstruminten yn te beharkjen binne. New Skin for the Old Ceremony ferskynde yn 1974 by Columbia Records, mei as produsint John Lissauer.
Lytsskift
In lytsskift (Latyn: parvordo) is in taksonomyske rang dy't tusken in ûnderskift en in famylje yn sit. Dit is net ien fan 'e haadrangen fan 'e taksonomy, mar in takson dat brûkt wurdt as helpmiddel foar fierdere yndieling fan ûnderskiften. De Latynske namme komt fan it wurd parvus, dat "lyts" of "ûnbelangryk" betsjut.
List fan planetoïden 17301-17400
Dit is in list fan planetoïden 17301-17400.
Songs of Love and Hate
Songs of Love and Hate is it tredde album fan de Kanadeeske poëet en sjonger Leonard Cohen. It wurdt beskôge as syn meast emoasjonele album. It is it tredde en lêste yn in de rige fan tige sobere albums út syn begjintiid as sjonger. It ferskynde yn 1971 by Columbia Records mei as produsint Bob Johnston dy't ek tekene foar de pruduksje fan it twadde Cohen-album, Songs from a Room.
Spyllist
Alle nûmers op dit album binne skreaun troch Cohen sels.
Hazzemûs
De hazzemûs (Latynske namme: Muscardinus avellanarius) is in sûchdier út it skift fan 'e kjifdieren (Rodentia), de famylje fan 'e sliepmûzen (Gliridae) en it monotypyske (út ien soarte besteande) skaai fan 'e hazzemûzen (Muscardinus), dat foarkomt yn it grutste part fan kontinintaal Jeropa. Dêrûnder binne ek dielen fan Nederlân, mar út Fryslân binne gjin waarnimmings bekend. De namme fan dizze soarte hat neat mei de hazze te krijen, mar nammenste mear mei de hazzebeam (Nederlânsk: hazelaar). De hazzemûs waard yn 1758 foar it earst wittenskiplik beskreaun troch de Sweedske biolooch Carolus Linnaeus, de grûnlizzer fan 'e moderne taksonomy. It is ien fan 'e lytsere sliepmûzesoarten, en de iennichste dy't lânseigen is op 'e Britske Eilannen.
Algemien foarkommen
De hazzemûs komt foar yn it grutste part fan kontinintaal Jeropa, útsein it Ibearysk Skiereilân. De súdwestgrins fan syn ferspriedingsgebiet bochtet troch súdwestlik Frankryk. Ek yn it grutste part fan 'e Benelúks komt er net foar, mar yn 'e Ardinnen wol. Fierders ûntbrekt er yn it uterste noardwesten fan Frankryk, yn it grutste diel fan it Dútske Nedersaksen en oan 'e Noardseekust fan Sleeswyk-Holstein, op it Deenske skiereilân Jutlân, yn Pommeren (it noardwestlike diel fan Poalen), by de súdlike Adriatyske kust lâns, yn 'e "hakke" fan 'e Lears fan Itaalje, yn Gryksk-Masedoanje en West-Traasje, en yn East-Traasje (Jeropeesk Turkije).
Hazzemûzen komme likemin foar op 'e eilannen yn 'e Middellânske See, útsein yn it noardeastlike part fan Sisylje. Wol binne se lânseigen yn súdlik Ingelân en Wales en fierder noardlik yn it greefskip Kumbria. Ek op 'e Deenske Eilannen komme se foar, krekt as yn súdlik Sweden, mar nèt yn Skaanje, it aldersúdlikste diel fan Sweden. De eastgrins fan har areaal rint fan 'e kust fan 'e Swarte See, yn Roemeenje, fia Moldaavje, de Oekraïne en Ruslân nei sintraal Letlân, dêr't er einiget oan 'e súdkust fan 'e Golf fan Riga. Yn sintraal Jeropeesk Ruslân rikt it ferspriedingsgebiet fier nei it easten, oant yn it Oeralberchtme. Dêrnjonken binne der noch twa isolearre populaasje, ien yn it noarden, yn westlik Estlân, en ien yn it suden, by de noardkust fan Lyts-Aazje lâns, fan Istanbûl oant Trabzon. Hoewol't se yn Ierlân net lânseigen binne, is der frij resint in populaasje hazzemûzen yn County Kildare ûntdutsen, dy't him fia de dêr rûnom foarkommende hagen fluch oer it súdlike part fan it eilân út liket te wreidzjen.
Foarkommen yn Nederlân en Fryslân
Yn Nederlân kamen hazzemûzen foarhinne inkeld foar yn it súdlike part fan Súd-Limburch, al wie der yn 1936 in waarnimming te Beek (by Nimwegen). Sûnt de iuwwiksel hawwe der lykwols ferskate befêstige waarnimmings fan hazzemûzen west yn 'e omkriten fan Stedskanaal, yn it eastlike grinsgebiet fan 'e provinsjes Grinslân en Drinte, en ien by Mûntsjedam, oan 'e Iselmarkust fan Noard-Hollân. Yn dat lêste gefal kin hast mei wissichheid steld wurde dat it om in omdoarmjende ienling gie, mar yn it noardeasten fan it lân is it mooglik dat de hazzemûs krekt as de grutte boskmûs (Apodemus flavicollis) syn areaal oan it útwreidzjen is. Ut Fryslân binne lykwols fan dit bist (noch) gjin waarnimmings bekend.
Uterlike skaaimerken
De hazzemûs hat trochinoar in kop-romplingte fan 6½-9 sm, mei in sturtlingte fan 5⅓-8¼ sm en in gewicht fan 15-25 g (oant 40 g flak foar de wintersliep). De pels hat in opfallende oranjegiele oant oranjebrune kleur op 'e rêch, en giet stadichoan oer yn wat ljochter hier op 'e bealch. Jongere eksimplaren binne wat grizer fan kleur. De eagen binne tige grut en folslein swart fan kleur, en de earen binne oan 'e lytse kant foar in sliepmûs. De sturt hat deselde kleur as de rêch en is tichtbehierre en hiel beweeglik; hazzemûzen brûke har sturt benammen om op te lynjen, as in soarte fan fyfde poatsje.
Biotoop
Hazzemûzen libje yn leafwâlden, wêrby't se de foarkar jouwe oan boskrânen. Ek komme se wol foar yn grutte tunen, hagen, houtwâlen en jonge oanplant. In betingst is wol dat der foldwaande beskutting oanwêzich is, ornaris yn 'e foarm fan toarnbosken, jonge hazzebeamkes of kamperfoelje. Yn 'e Alpen binne hazzemûzen oantroffen oant op 1.700 m hichte.
Hâlden en dragen
De hazzemûs is in beambewenner, dy't bolfoarmige nêsten fan twiichjes en blêden yn beammen en strûken makket, mei in trochsneed fan 6-12 sm. Sokke nêsten wurde almeast oanlein op in hichte fan 50 sm oant 2 m, mar ek wolris heger, oant op 20 m. Der is almeast gjin iepening; de hazzemûs wringt him gewoan troch de nêstwand hinne nei binnen ta. Kwa foarm liket in hazzemûzenêst sterk op it nêst fan 'e nôtmûs (Micromys minutus), mar dêrfan kin it ûnderskaat wurde trochdat nôtmûzenêsten tichter by de grûn boud wurde yn opgeand gers of reid, en ek fan dy materialen makke binne.
De peartiid begjint koart nei de ein fan 'e wintersliep. Nei in draachtiid fan 22-24 dagen smyt it wyfke dan yn 'e regel 2 kear jiers in nêst fan 3-7 jongen. De earste berteweach falt yn july, en de twadde om ein augustus, begjin septimber hinne. De jongen binne mei twa jier geslachtsryp. Yn Ruslân bedraacht de populaasjetichtheid fan 'e hazzemûs 3½-10 eksimplaren de ha, mar yn West-Jeropa leit dat sifer folle leger; yn Dútslân bygelyks, libbet mar 1 hazzemûs op 'e 10 ha. Hazzemûzen hawwe yn it wyld in libbensferwachting fan maksimaal 4 jier en yn finzenskip fan maksimaal 6 jier. Har wichtichste natuerlike fijannen binne de foks, das, harmeling, wezeling en ferskate ûle-soarten.
Fretten
Hazzemûzen frette benammentlik plantaardich guod, lykas sieden, beien en oare fruchten, nuten, jonge leaten en blêden. Dat fegetaryske menu folje se lykwols geregeldwei oan mei ynsekten en larven. Se lizze mar komselden itensfoarrieden oan foar de winter.
Status
De hazzemûs hat de IUCN-status fan "net bedrige", mei't er yn syn ferspriedingsgebiet noch rûnom foarkomt en om't de populaasje stabyl liket te wêzen. Yn guon dielen fan it areaal giet de hazzemûzestân efterút fanwegen habitatferlies trochdat leafbosk kappe wurdt of om't hagen tefolle en te faak bysnoeid wurde. Yn it Feriene Keninkryk hat de hazzemûs in beskerme status ûnder de Wildlife and Countryside Act ("Fauna- en Plattelânswet").
List fan planetoïden 17401-17500
Dit is in list fan planetoïden 17401-17500.
Songs of Leonard Cohen
Songs of Leonard Cohen is it earste album fan de Kanadeeske sjonger Leonard Cohen. It album ferskynde yn desimber 1967 by Columbia Records ûnder produsint John Simon.
Alle nûmers op it album binne fan de hân fan Cohen. De sobere poëtyske styl dy't Cohen op syn earste album hantearre, soe syn hannelsmerk wurde.
It iepeningsnûmer wie troch de artysten Judy Collins en Noel Harrison al ta in hit makke, foardat it album fan Cohen útkaam. Yn Nederlân is Suzanne ekstra bekend wurden troch de útfiering fan Herman van Veen.
List fan planetoïden 17201-17300
Dit is in list fan planetoïden 17201-17300.
Helmblom
De Helmblom (Corydalis solida) is in stinzeplant dy't besibbe is oan de holwoartel (Corydalis cava). De helmblom bloeit yn maart - april. Yn de simmer ferspriede mychammels de siedsjes, dy't ek wol mychammelbroadsjes neamd wurde.
Yn tsjinstelling ta dy fan de Holwoartel, binne de knollen fan de Helmblom nét hol. De blommen binne boppedat wat lytser en it blêd is finer opdield.
List fan planetoïden 17501-17600
Dit is in list fan planetoïden 17501-17600.
Driezum
Driezum is in doarp dat yn de gemeente Dantumadiel leit. Driezum leit noardlik fan De Westerein, eastlik fan Wâlterswâld, westlik fan Westergeast en besúdeasten Dokkum. Driezum hat  ynwenners. De doarpskearn fan Wâlterswâld leit rûn de Van Sytzamawei.
It buorskip Eastwâld heart ek by Driezum.
Skiednis
Driezum hat altyd yn sawol de gritenij as de gemeente Dantumadiel lein.
Terp
It âldste part fan Driezum leit in lytse twa kilometer oan de noardkant fan Driezum, dêr't de Driezumer terp leit. De terp is yn de Twadde Wrâldoarloch ôfgroeven. Op de terp stie de Canterstate, dy't yn de 19e iuw ôfbrutsen is. De state waard foar it earst neamd yn it "Register van den Aanbreng" út 1511 en is ferneamd nei de grutgrûnbesitster Renscke Jacobs Canter. Dochter Anna Canter, de lettere eigenaresse, troude mei de skepen Jacob Adams, dy't yn it stedsbestjoer fan Ljouwert siet. Hy liet him ek Canter neame. De state bleau lang yn it besit fan de famylje. Om't der yn 1847 in te leech bod útbrocht waard op de state, besleat de eigener Petrus Jacobus van Knijff de state yn 1855 ôf te brekken. By graafwurk oan in sleat by de terp binne yn 1895 in soad Romeinske munten fûn.