cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sûker
Natuerlik foarkommen en kommersjele ekstraksje
Sukroaze is yn 't bysûnder konsintrearre yn sûkerreid en sûkerbiten, wat dy't gewaaksen ideaal makket foar de effisjinte kommersjele ekstraksje fan dy stof, dêr't troch raffinaazje kristalsûker fan makke wurdt. Yn 2016 waard wrâldwiid yn totaal 2.170 miljoen ton kristalsûker produsearre. Dêrfan bestie fierwei it meastepart, 1.891 miljoen ton, út reidsûker, wylst de produksje fan bytsûker 'mar' 277 miljoen ton bedroech. De bou fan sûkerreid is beheind ta de tropen en subtropen, mar sûkerbiten kinne ek yn 'e tuskenbeiden klimaatsônes ferboud wurde. De grutste produsint fan reidsûker wie yn 2016 Brazylje (769 miljoen ton), en dêrnei folgen op ôfstân Yndia, de Folksrepublyk Sina en Tailân. De grutste produsint fan bytsûker wie yn 2016 Ruslân (51 miljoen ton), folge troch Frankryk, de Feriene Steaten en Dútslân. In trêde soarte sûker is palmsûker, dy't wûn wurdt út 'e sûkerpalm. Palmsûker wurdt benammen yn 'e koken fan Yndoneezje brûkt, en de produksje is dan ek fierhinne ta dat lân beheind.
Konsumpsje
Sûker, d.w.s. sukroaze, wurdt troch kommersjele produsinten as swietstof tafoege oan alderhanne itensprodukten, fan frisdrinken oant koekjes en fan gebak oant cornflakes. Yn 'e foarm fan kristalsûker is it in yngrediïnt fan withoefolle eigenmakke gerjochten, fan woartels oant cake. It wurdt troch in protte minsken ek as kondimint tafoege oan benammen tee en kofje en dêrnjonken oan neigesetsjes lykas yochert. It is ek yn floeibere foarm beskikber, as sjerp, en wurdt as sadanich oer de pankoeken en de potstro dien.
Yn 'e Westerske wrâld konsumearret de trochsneed persoan elts jier sa'n 33,1 kg sûker, oftewol 260 kaloryen deis. Wrâldwiid leit dat sifer op 24 kg. Doe't yn 'e lêste desennia fan 'e tweintichste iuw de sûkerkonsumpsje groeide, begûnen wittenskippers te ûndersykjen oft in tige sûkerryk dieet net neidielich is foar de sûnens. De útkomsten fan sokke ûndersiken wiisden út dat eksessive konsumpsje fan sûker soarge foar obesitas, diabetes, hert- en fetsykten, deminsje en toskbedjer. Neifolgjende ûndersiken hawwe besocht dy resultaten te fertsjutskjen en fierder út te wurkjen, mar dat is mar foar in diel slagge, benammen om't der frijwol gjin lju te finen binne sûnder in sûkerryk dieet dy't as kontrôlegroep tsjinje kinne. Yn 2015 rette de Wrâldsûnensorganisaasje (WHO) folwoeksenen en bern oan om 'e ynname fan sûker te beheinen oant minder as 10% fan 'e totale enerzjy-ynname.
Shireen Strooker
Shireen Strooker (De Haach, 22 july 1935 – Middenbeemster, 19 april 2018) wie in Nederlânsk aktrise en toanielregisseur.
Wurkpaad
Strooker die yn 1957 eineksamen oan de Amsterdamske Toanielskoalle en wurke dêrnei jierren foar de grutte Nederlânske toanielselskippen. Nei in inisjatyf fan Jan Joris Lamers rjochte se yn 1970 mei ûnder oaren Helmert Woudenberg it teäterkollektyf "Het Werkteater" op. Se wie dêr aktyf fan 1970 oant 1985. Dêrnei rjochte se de Stichting Strooker op, har eigen toanielselskip ornearre foar lytse teäterproduksjes, wêrmei't se oant 1995 aktyf bleau. By Van den Ende Producties en Het Nationale Toneel regissearre se.
Strooker spile Tante Truus yn de telefyzjerige Tita Tovenaar en hie rollen yn ûnder oare de films Rooie Sien (1975) en Charlotte (1981). Tegearre mei Frans Weisz regissearre se yn 1982 de film Een zwoele zomeravond.
Yn 2011 waard by Strooker de sykte fan Alzheimer fêststeld. Yn 'e mande mei Marja Kok makke se yn 2013 noch in film oer dat ûnderwerp, Mar & Sien - hebben een hele rondvaart gemaakt, dy't yn septimber 2014 yn premiêre gie.
Priveelibben
Strooker hie in ferhâlding mei akteur Ton Lensink: sy krigen yn 1963 in dochter, Devika Strooker. Letter wie hja troud mei Peter Faber, mei wa't se twa bern krige. Ien dêrfan is keunstner en akteur Jesse Faber. Fan 1984 oant syn dea yn 2004 wenne se mei Bram Vermeulen.
Shireen Stoker stoar yn 2018 yn de âldens fan 82 jier.
Films
In kar:
Donau
De Donau is de langste rivier fan de Jeropeeske Uny en nei de Wolga de twadde langste fan Jeropa Hy ûntspringt yn it Swarte Wâld yn Dútslân nei de gearfoeging fan de Brigach en de Breg yn de Donaueschingen. Dêrwei rint er stadichoan nei it easten ta, troch Sintraal- en Súdeast-Jeropa by stêden del lykas Wenen, Bratislava, Boedapest en Belgrado foardat hy, nei 2888 km, metten fan it begjin fan de Breg, oer Roemeenje yn de Swarte See útmûnet.
De Donau wurdt fuorre troch sawol teiwetter en rein.
Turksk
thumb|right|350px|Lannen mei Turksksprekkenden Turksk (Türkçe) is ien fan de Turkske talen en de offisjele taal yn Turkije. It Turksk is ek ien fan de offisjele talen fan Syprus en inkele gemeenten fan Masedoanje. Der binne sa'n 81 miljoen Turksk-sprekkers. Bûten Turkije wurdt de taal sprutsen troch Turkse minderheden yn lannen fan de Balkan en de Kaukasus lykas Irak, Grikelân, Bulgarije, Kosovo, Bosnje, Syrje, Roemeenje, Moldaavje en Azerbeidzjan. Turksk wurdt ek sprutsen troch in soad ymmigranten yn oare lannen, lykas Nederlân, Belgje en Dútslân. It is in agglutinearjende taal mei fokaalharmony. Tige faak wurdt it Turksk as foarbyld neamd as der sprutsen wurdt oer agglutinearjende talen.
Besibbe talen
It Turksk makket diel út fan de famylje fan Turkske talen, dy't ek sprutsen wurde yn in grut part fan Sintraal-Aazje, en dy't sa'n grutte ûnderlinge sibskip hawwe, dat se foar it meastepart ûnderling fersteanber binne. De Turkske talen wurden op harren beurt rekkene ta de Altayske talen, dy't hegerop gearkomme mei de Oeraalske talen. Teminsten neffens guon akademisy lykas de Eastenrykske taalkundige Dr. Phil. Hermann F. Kvergić. It hege fersteanberheidsgehalte tusken de ûnderlinge talen, lykas it Altayske Turksk en it Oeraalske Finsk spilet hjiryn ek in grutte rol.
Skrift
It Turksk wurdt skreaun mei it Turksk alfabet: in, in bytsje oanpast Latynsk alfabet. Hjiryn binne ûnder oaren de letters x, q en w net opnomd yn it alfabet, wylst der wol oare letters ekstra taheakke binne lykas ç, ğ, ı, ö, ş en ü. Dit alfabet, dat yn it Turksk Türk alfabesi hjit (Turksk alfabet), waard yn 1928 yn it ramt fan de Kemalistyske herfoarmings yn Turkije ynfierd.
Turksk alfabet
It Turksk alfabet hat 29 letters. De letters Ç, Ğ, I, Ö, Ü en Ş komme net foar yn it Fryske alfabet.
Osmaansk
Foar 1928 waard foar de taal in, ek in bytsje oanpast, Arabysk alfabet brûkt. De taal skreaun yn dat alfabet wurdt ornaris Osmaansk neamd (Turks: Osmanlıca).
Hoewol't it eigentlik deselde taal is, gean de ferskillen tusken it hjoeddeiske Turksk en it Osmaansk fierder as allinnich it skrift. It Osmaansk is ôfmakke mei in hiel soad Arabyske en Perzyske lienwurden en troch taalsuvering hat men dy ynfloed yn it hjoeddeiske Turksk drastysk redusearre. Hjirtroch is der in grut ferskil yn wurdskat ûntstien. Wylst it Osmaansk as elitetaal foar de eallju, de geastlikheid en de riken foar it folk ûnfersteanber wie, waard it puristyske Öztürkçe, wat as reaksje yn opdracht fan Kemal Atatürk ûntwurpen waard, likemin troch folle minsken begrepen. Nei in oantal tige kontroversjele taalherfoarmings, net selden lykop geand mei (gewelddiedige) rezjymwikselings, is de hjoeddeiske Turkske skriuwtaal ûntstien, dy frij aardich by de sprektaal oanslút.
Foarbylden
Hjirûnder in pear útdrukkings yn it Frysk mei harren Turkske ekwifalint.
Stasjon Bûtenpost
Stasjon Bûtenpost (Bp) is it stasjon fan it plak Bûtenpost, dat bestiet sûnt 1866. It stasjonsgebou út 1864 waaard yn 1973 sloopt en ferfongen troch it hjoeddeistige gebou, ûntwurpen troch yr. Cees Douma.
It leit oan it spoar fan Ljouwert nei Grins en wurdt betsjinne troch Arriva.
Bûtenpost is de ienige stop fan de ien kear yn 't oere ridende flugge trein tusken Ljouwert en Grins. Dêrby stoppet er twa kear yn 't oere in stoptrein tusken Ljouwert en Grins.
Simmerdeis, fan maaie oant septimber, ride der freeds en sneons twa treinen deis tusken Lier yn East-Fryslân en Harns. Dy saneamde Inselzuge (eilântreinen) binne benammen ornearre foar Dútske toeristen en reizgje makliker nei de Waadeilannen Flylân en Skylge. Dy Inselzuge binne troch Arriva yn syn tsjinstregeling opnommen, nei't dy út de tsjinstregeling helle waarden omreden de spoarfernijing op it Dútske trajekt Nijeskâns - Lier.
Victoria June
Victoria June, echte namme ûnbekend (New York, 6 maaie 1992), is in Amerikaansk neakenmodel, stripper en pornografysk aktrise fan Latino-komôf. Hja hat yn it ferline ek wol gebrûk makke fan 'e artystenamme Victoria Vice. June sette yn 2017 útein mei in wurkpaad yn 'e Amerikaanske pornoyndustry en spile sûnt yn frijwat films.
Sydwalle
De Sydwalle is in âlde ferfallen polderdyk tusken Ald Beets en Nij Beets. Hy rûn fan de Walle oant de hege grûnen by Boarnburgum oant It Mear.
St. John's (Nijfûnlân)
St. John's is de haadstêd en grutste stêd fan de provinsje Nijfûnlân en Labrador yn Kanada. De stêd leit op it skiereilân Avalon fan it eilân Nijfûnlân oan de Atlantyske kust.
Victoria June
Libben en karriêre
Victoria Vice waard yn 1992 berne yn 'e stêd New York. Se is fan mingd Dominikaansk, Portorikaansk en Spaansk etnysk komôf. June groeide op yn 'e New Yorkske boroughs Brooklyn en The Bronx, en brocht as famke ek geregeldwei tiid troch yn 'e Dominikaanske Republyk. Har basisûnderwiis folge se oan in roomske skoalle. Nei't se de middelbere skoalle ôfrûne hie, wurke se as ferpleechkundige by de thússoarch en ek bea se palliative soarch oan pasjinten op jierren yn in hospys.
St. John's (Nijfûnlân)
thumb|700px|center| St. John's
Victoria June
Libben en karriêre
Ut jildneed sette June útein mei in karriêre as stripper. Earst die se dat njonken har wurk as ferpleechkundige, mar neigeraden dat se der almar mear mei fertsjinne, sei se har oarspronklike baan op. Doe't se yn in nachtklub pornoaktrise Natalia Starr mette, dy't dêr as feature dancer aktyf wie, griep June dy kâns oan om mear te witten te kommen oer de pornoyndustry. Se besleat dat se it sels ek as pornoaktrise besykje woe, en mei help fan Starr, dy't har yn kontakt brocht mei de juste minksen, sette Victoria June útein mei in pornokarriêre. Se naam Mark Spiegler as ympressario yn 'e earm, en makke yn 2017, doe't se 25 jier wie, har debút yn in pornografyske film, yn in sêne mei akteur J. Mac.
Loona Luxx
Loona Luxx, echte namme: Angelique Rey (Biarritz, 31 desimber 1979), is in rêstend Frânsk neakenmodel, stripper en pornografysk aktrise fan mingd Italjaansk-Egyptysk Arabysk komôf, dy't yn it ferline ek wol gebrûk makke hat fan 'e artystenammen Loona Lux, Luna Luxx en Droona Lauren.
Victoria June
Libben en karriêre
Neffens de Internet Adult Film Database (IAFD) hie June mids 2019 yn krapoan hûndert pornofilms spile, û.m. foar sokke foaroansteande labels as Elegant Angel, Digital Playground, Wicked Pictures, Evil Angel, Adam & Eve en Jules Jordan Video. Fierders hat se ek wol wurke foar minder bekende studio's, lykas Mile High Media, Girlfriends Films, West Coast Productions en Pure Play Media. En teffens hat se in protte yn 't spier west foar pornowebsiden op it ynternet, wêrûnder BangBros, Reality Kings, Brazzers en Naughty America. Under har karriêre hat June gearwurke mei kollega-aktrises as Brooklyn Chase, Nicolette Shea en Vanessa Sky, en mei manlike tsjinspilers as Mike Adriano, Mick Blue, James Deen, Manuel Ferrara, Sean Lawless, Keiran Lee, Logan Long, J. Mac, Ramon Nomar, Toni Ribas, Johnny Sins en Lexington Steele.
Loona Luxx
Libben
Luxx waard berne op Aldjiersdei 1979 yn it Súdfrânske baaiplak Biarritz, oan 'e kust fan 'e Golf fan Biskaje. Hja waard yn 2008 ûntdutsen troch de Italjaanske pornoregisseur Francesco Fanelli en makke noch datselde jiers, op har 27ste, har debút yn dy syn pornografyske film Revenge. Luxx ferfear al rillegau nei de Feriene Steaten, dêr't se har nei wenjen sette yn Los Angeles, yn 'e steat Kalifornje. Dêr wurke hja foar sokke foaroansteande pornolabels as Diabolic, Digital Sin, Evil Angel en New Sensations.
Yn totaal spile se neffens de Internet Adult Film Database (IAFD) yn rom fjirtich pornofilms, mar yn nammenstemear fideo's foar pornowebsiden. Dêrby wurke se gear mei stjerren as Rocco Siffredi en Lexington Steele. Luxx hat mei har wurk al seis nominaasjes foar in AVN Award (de Oskar fan 'e pornowrâld) yn 'e wacht sleept, en ek hat se in kear nominearre west foar in Hot d'Or, de wichtichste Jeropeeske pornografypriis. Njonken har aktearkarriêre is Loona Luxx ek wurksum as model foar neakenblêden en as stripper.
Victoria June
Lichemsskaaimerken
Victoria June is in Latina mei in blanke hûdskleur, brune eagen en swart hier. Neffens har offisjele opjefte is se 1.61 m lang, mei in gewicht fan 49 kg, en cupmaat 32E, dêr't se in boarstfergruttingsoperaasje foar ûndergien hat. Yn maaie 2018 liet se har fierders oan har noas operearje fanwegen swierrichheden mei it sykheljen troch de noas. Ofsjoen fan 'e wenstige gatsjes yn 'e earlellen hat June gjin piercings, en likemin hat se tatoeaazjes.
Stasjon Deinum
thumb|250px|Stasjon Deinum (rjochts) yn 1903 Stasjon Deinum is in spoarstasjon oan it spoar fan Harns nei Ljouwert. It stasjon waard iepene op 27 oktober 1863. It stasjonsgebou út 1870 waard yn 1973 sloopt en ferfongen troch in abry.
Ferbinings
Riden troch Arriva:
Jelle Broers Hylckama
Biografy
thumb|De 'academia van Vrieslant' dêr't Jelle Broers rjocht studearre thumb|De Broeresleat dy't Jelle Broers grave liet Doe't de Universiteit fan Frjentsjer iepene waard stjoerde Jelles' heit Broer Jelles (van) Hylckama - dy't grytman fan Skoatterlân wie - him nei dizze Universiteit, dêr't hy op rjochten ôfstudearre. Jelle Broers (fan) Hylckama waard grytman fan Haskerlân. Hy gie al gau ôf mar waard net folle letter oansteld as sekretaris fan Haskerlân. Faak wie de sekretaris fan in gritenij de feitlike bestjoerder en ek krekt de sekretaris waard der faak behoarlik ryk fan. Hy kocht ûnder oare Eysinga S(t)ate by De Jouwer en gie dêr wenjen mei syn frou en besiet dêr hast 30 hektare grûn. Fierders wie hy ûnder oare eigener fan Oenemastate, Sybraede State en in diel fan Rouckema State.
Under syn bewâld liet hy ûnder oare in feart grave, better bekend as de Broersleat of Broeresleat. It is in rjochte feart dy't ûnder Dolsterhuzen út de Tsjûkemar wei yn in súdeastlike strekking nei de rivier de Tsjonger rint.
Yn 1580 bleau Jelle Broers Roomsk Katolyk en sluet him oan by de saneamde Malkontinten. Dit wie in groep roomske eallju dy't yn de jierren 1577-1578 de Spaanske side keazen. Dit wie net alhiel sûnder gefolgen, grytman en freon Hoyte Uninga fan Hoytema moast tasjen hoe't op De Jouwer syn Hoytema Stins ôfbrutsen waard omdat men bang wie dat dit as útfalsbasis brûkt wurde soe. Jelle sels waard yn 1596 finzen nommen omdat hy trappearre waard by Roomsk-Katolike gearkomsten, wat destiids derbean wie. Hy kaam frij mei in boete fan 25 gouden Fryske riders, wylst oaren finzenisstraf krigen.
Hy krige fjouwer soannen, wêrûnder Ambrosius Gellius fan Hylckama dy't sekretaris waard fan Anjewier en op It Hearrenfean wenjen gie. Hy boaske mei Tjaertcke Tjaerts fan Heloma, de widdo fan Matthys fan Oenema. Syn oare soan, Piter Jelles fan Hylckama waard sekretaris fan Haskerlân fan 1622 pant 1681. In soad pakesizzers fan Jelle Broers waarden sels grytman, mar ek rjochters en aptekers kamen foar. Jelle Broers waard 73 jier.
Sjoukje Ultzen
Sjoukje Ultzen (Ljouwert, 18 april 1936) is in byldzjend keunstner. Se krige har oplieding oan de ABK Vredeman de Vries yn Ljouwert. Har earste wurk út 1987 wienen ambachtlike bylden dy't faak in anekdoatysk útgongspunt.
Sjoukje Ultzen wol de minsklike emoasje en relaasjes útbyldzje op sa'n wize dat men ta de kearn komt. It weilitten fan details moat dêrby helpe. It binne faak lange slanke foarmen mei in eigen sinjatuer. Har meast figurative wurk is faak fan brûns. Se wurket ek yn opdracht. Ultzen hie û.o. eksposysjes yn Galery Goutum, It Hannemahûs en ferskate plysjeburo's. Wurk is oankocht troch bedriuwen en partikulieren mar ek troch de gemeente Ljouwert, de feriening Doarpsrûnte yn Ysbrechtum en de fâden fan it Poptaslot te Marsum.
Kromwâl (Britswert)
Fan de santjinde oant de tweintichste iuw komt it plak foar as Kromwal. De Kromwâlsbrêge oer de Frjentjerter Feart ferbynt de Kleasterdyk yn Burchwert mei de dyk nei Itens.
Epifanytsjerke (Solikamsk)
De Epifanytsjerke (Russysk: Богоявленская церковь; Bogojavlevskaja tsjerkov) is oarspronklik in otterdokske tsjerke yn de russyske stêd Solikamsk. De tsjerke hat hjoed-de-dei in museale funksje.
Skiednis
De tsjerke waard yn de jierren 1687-1695 likernôch tagelyk mei de Trije-ienheidskatedraal boud op it plak fan in ôfbaarnde houten tsjerke, dy't oan Klemens I wijd wie. De bou fûn plak yn in tiid dat it de stêd ekonomysk foar de wyn gyng. De parochy fan de Epifanytsjerke wie in rike parochy en troch de rynske bydragen fan de parochianen koe de tsjerke yn in relatyf koarte tiid boud wurde. Fuort nei de foltôging fan de tsjerke yn 1695 ferneatige in brân it dak en de koepels. Yn de 18e iuw waard de tsjerke wol tsien kear troffen troch brân en jimmeroan wer renovearre. Oarspronklik hie de tsjerke in lege klokketoer mei in kegelfoarmige ôfsluting. De fjouwerkante klokketoer waard yn de twadde helte fan de 18e iuw ferhege mei in achthoekige boppebou, itjinge fersakking en skuorren yn 'e muorren feroarsake om't de fûneminten it gewicht net drage koe. Yn 1938 waard de klokketoer foar it measte ôfbrutsen. Yn 1944 folge de bou fan in tintfoarmige ôfsluting fan de toer neffens in plan fan de arsjitekt F.M. Toltsiner yn de foarm fan de toer fan de Transfiguraasjetsjerke fan Solikamsk.
De koepels fan de tsjerke wiene oarspronklik mei griene keramyske tegels belein. Yn de 19e iuw waarden de tegels ferfongen troch houten daklaaien. Letter waarden de houten daklaaien ferfongen troch izerplaat en by in restauraasje waarden de âlde krusen ferfongen en de koepels fergulde.
Nei de revolúsje moast de tsjerke yn 1933 de doarren slute. Ynspannings fan de direkteur fan it museum fan de stêd om it hiele gebou as monumint te behâlden en oer te dragen oan it Solikamsky-museum slaggen. Sa koe de ferneatiging fan it gebou tefoarren kommen wurde en bleau sawol it ynterieur as it eksterieur relatyf goed bewarre. Ek de fresko's en de ikonostaze mei ikoanen út de 17e oant 19 iuw binne bewarre bleaun. Yn 1945 waard de tsjerke op 'e nij foar de earetsjinst iepen, oant yn 1962 der wer in sluting en oerdracht oan it museum folge.
Ek tsjintwurdich wurdt de tsjerke noch troch it Museum fan Solikamsk brûkt foar eksposysjes.
Carl Ludwig Jessen
thumb|Carl Ludwig Jessen, Selsportret, 1857 Carl Ludwig Jessen (Deezbüll (no diel fan Niebüll), 22 febrewaris 1833 - dêre, 4 jannewaris 1917) wie in Noardfryske keunstskilder. Hy is oant no ta bekend as de "Friesenmaler". It belang fan syn wurk leit yn it skilderjen fan de Noardfryske boerekultuer fan syn tiid.
Libben
Nei in oplieding ta skrynmakker gie Jessen oan 't wurk as hûsskilder op pleatsen yn de polders fan Noard-Fryslân. Yn 1848–1854 begûn er mei it portretskilderjen; hy wie autodidakt. Yn 1853 joech er it skrynmakkerswurk der oan en lei er him hielendal ta op it skilderjen. Fan 1856 oant 1865 studearre er oan de Akademy fan Kopenhagen by V. N. Marstrand. Dêrnei gie er werom nei Noard-Fryslân. In stúdzjebeurs makke it him mooglik om fan 1867 oant 1868 nei Parys en Itaalje te reizgjen. (Hy besocht Rome, Ariccia, Roca di Papa). Fan 1869–1870 libbe er yn Klockries en fan 1871 oant 1875 wenne er yn Hamburg. Uteinlik gie er werom nei Deezbüll dêr't er ek stoar.
Wurk
thumb|Jong famke, 1859
Samlings
Museums yn Hamboarch, Hamburg-Altona, Kiel, Flensburch (Museumsberg), Hüsem (NordseeMuseum Husum), Tondern, Niebüll-Deezbüll en Neurenberch hawwe wurk fan Jessen yn harren samlings.
De Friesland Zorgverzekeraar
De Friesland Zorgverzekeraar, koartwei De Friesland, wie in Nederlânske fersekeringsmaatskippij dy't him talei op it fersekerjen fan sûnenssoarch. De Friesland wie in selsstannich bedriuw, mar gie per 1 jannewaris 2018 folslein op yn Zilveren Kruis, hoewol't de namme ek dêrnei yn gebrûk bleau, as in merk fan Achmea, it memmebedriuw fan Zilveren Kruis. Foartiid wurke De Friesland al sûnt 2011 nau gear mei Zilveren Kruis.
Skiednis
Mei de yntroduksje fan de Basisfersekering krige De Friesland der 125.000 nije klanten by. Dêrtroch wie op in stuit 65% fan de provinsje Fryslân, dêr’t it bedriuw benammen aktyf wie, klant by De Friesland. Dêrneist hie it bedriuw ek in protte klanten yn de oare fiif noardlike provinsjes: Grinslân, Drinte, Oerisel, Flevolân en Noard-Hollân. Yn dy provinsjes wie likernôch 8% fan de minsken klant fan De Friesland.
De Friesland wie foar 10,5% oandielhâlder fan Sportstêd It Hearrenfean. It bedriuw wie lid fan de skiftorganisaasjes Zorgverzekeraars Nederland (ZN) en de Vereniging Regionale Zorgverzekeraars (VRZ).
Organisaasje
Fierders wiene der noch fjouwer rjochtspersoanen:
Tsjerk fan Boelens (1582-1651)
Tsjerk fan Boelens of (latinisearre) Tarquinius van Boelens (Bûtenpost, 1582 - dêre, 22 jannewaris 1651) wie in Nederlânske bestjoerder fan Frysk komôf.
Austin (Teksas)
Austin (útspr.: ['ɔ:stən]; likernôch: " ôs -tun") is de haadstêd fan 'e súdlike Amerikaanske steat Teksas. Yn geografysk opsjoch leit it sintraal yn 'e steat, oan 'e rivier de Kolorado, op in hichte fan 149 m boppe seenivo. Austin is teffens it haadplak fan it omlizzende Travis County, al stekke guon bûtenwiken fan 'e stêd út oer de grinzen fan Williamson County en Hays County. Neffens in offisjele skatting út 2012 hie Austin doe goed 840.000 ynwenners, wêrmei't it de fjirde stêd fan Teksas is (nei Houston, San Antonio en Dallas) en de alfde posysje ynnimt op 'e ranglist fan 'e grutste stêden fan 'e Feriene Steaten. It is fierders it sintrum fan 'e stêdekloft Grut-Austin, dy't in befolking fan rom 1,8 miljoen minsken hat.
Tsjerk fan Boelens (1582-1651)
Biografy
Van Boelens wie in soan fan Lieuwe van Boelens, sekretaris fan Achtkarspelen, en Anne Lieuma († 1626). Tsjerk wie in telch út de famylje Fan Boelens. Dat geslacht út Olterterp hie in tûke yn Achtkarspelen dy't grutte belangen hie yn de ferfeaning. Al yn de perioade 1526 -1549 komt in Sythie Boelis foar as grytman fan dy gritenij. Tsjerk wie moai wis in neikommeling fan dizze Sythie.
Austin (Teksas)
Skiednis
It gebiet dêr't no Austin leit, waard yn 'e tiid dat de earste Jeropeänen it besochten, bewenne troch de Tonkawa-Yndianen, wylst ek de Komansjen en de Lipan-Apachen der geregeldwei taholden. Om 1835 hinne begûnen har kolonisten nei wenjen te setten oan 'e rivier de Kolorado, yn Midden-Teksas, dy't harren delsetting Waterloo neamden. Nei't de Republyk Teksas yn 1836 ûnôfhinklik fan Meksiko wurden wie, kaam de fise-presidint, Mirabeau B. Lamar, mei it idee om 'e haadstêd fan 'e nije steat, dy't doe yn it eastlike Houston fêstige wie, te ferpleatsen nei in sintraler leine lokaasje. Yn 1839 waard it doarpke Waterloo dêrfoar útsocht en omneamd ta "Austin" (nei Stephen F. Austin, de "Heit fan Teksas"), wêrnei't it offisjeel de status fan stêd sawol as fan haadstêd taparte krige. De lêste Yndianen yn 'e krite, de Komansjen, waarden yn 1840 nei it Riedhûsgefjocht en de Slach by Plum Creek troch de Texas Rangers nei it westen ta ferdreaun.
Tsjerk fan Boelens (1582-1651)
Biografy
Yn 1598 waard Tsjerk ynskreaun as studint oan de universiteit fan Frjentsjer. Al yn 1607 komt Van Boelens foar as rekkenmaster fan Fryslân. Yn 1618 folge er Feycke fan Herbranda op as grytman fan Achtkarspelen. Fan Boelens wie ûnder oaren Volmacht ten Landsdage út namme fan Achtkarspelen en letter wie er ek lid fan Deputearre Steaten fan Fryslân út namme fan Eastergoa. Yn 1633 resultearre de ynfiering fan nije belestingen yn lilkens ûnder de pleatslike befolking dy't him ûnder mear rjochte tsjin Fan Boelens en grytman fan Kollumerlân, Ritscke van Eysinga. Yn 1637 die Van Boelens ôfstân fan it grytmanskip foar syn soan Pieter fan Boelens. Nei it ferstjerren fan Piter yn 1639 waard Tsjerk op 'e nij grytman oant er yn 1648 fannijs ôfstân die yn it foardiel fan syn pakesizzer Livius fan Boelens.
Austin (Teksas)
Skiednis
De earste en trêde presidint fan it ûnôfhinklike Teksas, Sam Houston (nei wa't de stêd Houston neamd is), wie in bittere rivaal fan syn eigen fise-presidint Lamar, en hy fersette him fûleindich tsjin it plan om 'e haadstêd te ferpleatsen nei wat yn dy tiid in ôfhandige wyldernis wie sûnder lykfol hokker foarsjennings. Hy brûkte sels in ynfal fan 'e Meksikanen yn 'e rjochting fan San Antonio, yn 1841, om te besykjen en ferpleats de haadstêd werom nei it easten ta. Houston en syn oanhingers diene doe daliks in ynfal yn it kadaster om op eigen manneboet alle offisjele dokuminten fan it Teksaanske regear werom te stjoeren nei Houston, mar dat waard harren troch de skandalisearre boargers fan Austin belet (dit ynsidint kaam letter bekend te stean as de Argyfoarloch). De dokuminten bleaune yn Austin, mar de sit fan it Teksaanske regear waard tydlik ferpleatst nei Washington oan de Brazos. Pas ûnder de fjirde presidint fan Teksas, Anson Jones, waard Austin yn 1845 foargoed de haadstêd. Doe't Teksas datselde jiers noch opnommen waard yn 'e Feriene Steaten, waard Austin fan 'e haadstêd fan in ûnôfhinklik lân ta in regionaal haadplak.
Tsjerk fan Boelens (1582-1651)
Biografy
Yn Bûtenpost stichte de famylje Fan Boelens de Boelensstate dy't letter ek bekend stie as de Haersmastate. Fierder hie Van Boelens stimhawwende pleatsen yn syn besit yn Bûtenpost, Stynsgea, Droegeham, Surhuzum, Lutkepost en Twizel.
Austin (Teksas)
Skiednis
Yn 1860, oan 'e foarjûn fan 'e Amerikaanske Boargeroarloch (1861-1865), bestie krapoan twafyfde fan 'e befolking fan Austin en omkriten út swarte slaven. Austin en oare Middenteksaanske mienskippen stimden tsjin 'e ôfskieding fan 'e Uny, mar se wiene yn 'e minderheid, en Teksas sleat him dochs oan by de Konfederearre Steaten fan Amearika. Doe't nei ôfrin fan 'e oarloch de slavernij ôfskaft waard, fûn der in dramatyske taname fan it tal swarten yn en om Austin plak, en ferskate swarte delsettings waarden doe yn 'e omkriten stifte. Mar ek almar mear blanken fêstigen har yn Austin, fral nei't de oanlis fan 'e Texas Central Railway de stêd yn 1871 oansleat op it Amerikaanske spoarnetwurk. Austin ûntjoech him yn it lêste trêdepart fan 'e njoggentjinde iuw ta in wichtich ferkears- en hannelsknooppunt, en yn 1900 hie it rom 22.000 ynwenners.
Tsjerk fan Boelens (1582-1651)
Houlik en bern
thumb|150px|left|[[Hearebank yn de Marijetsjerke fan Bûtenpost mei it alliansjewapen Fan Boelens-Pieters]] Van Boelens boaske yn 1608 oan Maaike Pieters (± 1587/88-1655), dochter fan Pieter Binnerts, lekkenkeapman te Ljouwert, en Maeycke van Voort, besibbe oan de Uterske ferfeantersfamylje Van Voort dy't in part fan de feanen fan it Gerkeskleaster yn gebrûk krige. It pear krige in soan:
Austin (Teksas)
Skiednis
Yn 'e iere tweintichste iuw ûntjoech him yn 'e stêd in trijefâldich rasseskiedingssysteem, wêrby't blanken, swarten en Latino's yn hast alle aspekten fan it libben útinoar holden waarden (wêrûnder húsfêsting, sûnenssoarch en ûnderwiis). In protte fan 'e ynvestearrings yn 'e gemeentlike ynfrastruktuer wiene mei sin ûntwurpen om dizze segregaasje mooglik te meitsjen of oan te skerpjen. Pas oan it begjin fan 'e santiger jierren soe dit systeem, ûnder swiere druk fan it nasjonale regear yn it fiere Washington, D.C., ôfskaft wurde. Fan 'e midden fan 'e tweintichste iuw ôf ûntstie der in ûnbidige ekonomyske bloei doe't der yn Teksas grutte foarrieden ierdoalje ûntdutsen waarden.
Austin hjoed de dei
De ekonomy fan Austin is hjoed oan 'e dei foar in grut part basearre op kompjûtertechnology. Under de bedriuwen dy't har haadkantoaren of wichtige regionale kantoaren yn Austin hawwe, binne Apple, eBay, Google, IBM, Intel en Texas Instruments. It wrâldwide haadkantoar fan Dell is fêstige yn Round Rock, in foarstêd fan Austin. Sadwaande wurde Austin en omkriten, nei it Kalifornyske Silicon Valley en wol de Silicon Hills neamd. Njonken kompjûtertechnology is Austin ek in sintrum fan 'e farmaseutyske en biotechnology.
Wat ferfier oangiet, wurdt de stêd betsjinne troch it Austin-Bergstrom International Airport, de eardere Loftmachtbasis Bergstrom, 8 km bûten de beboude kom. Op it mêd fan heger ûnderwiis is der de Universiteit fan Teksas te Austin, it wichtichste ûnderdiel fan 'e gruttere Universiteit fan Teksas, mei fêstigings yn 'e hiele steat. Oan 'e Universiteit fan Teksas te Austin studearje mear as 38.000 studinten en 12.000 doktoraalstudinten. Oare wichtige ynstituten foar heger ûnderwiis yn 'e stêd binne de St. Edward's University, it Austin Community College, de Concordia Universiteit en de Huston-Tillotson Universiteit. Austin is de grutste stêd yn 'e Feriene Steaten sûnder ien inkele sportklub yn in profesjonele sportkompetysje.
Op it mêd fan toerisme, besjensweardichheden en ferdivedaasje hat Austin it Texas Memorial Museum (oer de steat Teksas en syn skiednis), it Bob Bullock Steatshistoarysk Museum fan Teksas (dat bestiet sûnt 2000) en twa wichtige keunstmuseä, it Blanton Museum of Art en it Austin Museum of Art (AMOA). Ek is yn Austin de Lyndon Baines Johnson Library and Museum fêstige, dêr't de argiven fan it regear fan presidint Lyndon B. Johnson (1963-1969) opslein lizze, mei in museum oer syn regearperioade derby. Sûnt 1987 wurdt elts jier mids maart it evenemint South by Southwest yn Austin holden, dat bestiet út in parallel organisearre filmfestival, muzykfestival, konvinsje anneks fakbeurs op it mêd fan ynteraktive media en konvinsje oer ûnderwiiskundige ynnovaasje. Yn septimber, resp. oktober fine yn 'e stêd elts jier de filmfestivals Fantastic Fest, resp. it Filmfestival fan Austin plak.
De Austin Zoo, de (net sa) pleatslike dieretún, stiet net yn Austin sels, mar bûten de beboude kom yn it westen fan Travis County. It is ek gjin gewoane dieretún, mar in opfangdieretún, wat sizze wol dat der bisten opfongen wurde dy't nearne oars telâne kinne, wêrûnder ek skrinende gefallen fan ferwaarleazging fan eksoatyske bisten dy't yn Teksas (legaal) as húsdier holden wurde. Austin is fierders it wenplak fan wrâlds grutste stedske populaasje fan gûanoflearmûzen, dy't by 't simmer oerdeis ûnder de Ann W. Richards Congress Avenue Bridge tahâlde. It útfleanen fan oardel miljoen bisten yn 'e jûnsskimer is in spektakel dat jiers mear as 100.000 taskôgers lûkt.
Demografy
Neffens gegevens fan 'e folkstelling fan 2000 wie doe fan 'e befolking fan Austin 6,7% âlder as 65 jier en 22,5% jonger as 18 jier. Fierders bestie 46,7% fan 'e húshâldings út ien persoan, wylst 14,4% fan 'e befolking ûnder de earmoedegrins libbe. Wat de etnyske opbou fan 'e befolking oangiet, dy wie neffens gegevens fan 'e folkstelling fan 2010 sa: 48,7% blanken; 35,1% Latino's; 8,1% swarten; 6,3% Aziaten; 0,9% Yndianen; 0,9% oaren of fan mingd etnysk komôf.
Gilperik I
thumb|right|Gilperik I & Fredegunde Gilperik I (Nederlânsk: Chilperik), (539 - septimber 584) wie in Frankyske kening. Hy wie in oarlochssuchtige kening dy't de skrik fan de Friezen en Sueben neamd waard.
Skiednis
Gilperik wie kening fan Neustrje (of Soissons) fan ôf 561 oant syn dea. Hy wie de jongste soan fan Klotarius I en hie syn sintrum fan macht yn Soissons. Fan dêrút hearske hy oer Pikardje, Flaanderen en Henegouwen. Syn macht naam stadich oan ta doe hy it gebiet fan syn broer Garibert I erfde. Hiel syn gebiet neamde jin Neustrje.
Gilperik en de Friezen
Gilperik wie in earsuchtige kening dy't him oanhâldend mei oarlochfieren dwaande hâlde. Hy foel de gebieten fan syn bruorren oan en oermastere inkele stêden yn it suden (Toulouse, Bordeauks). Ek hied er súkses tsjin de Friezen, dy't hy op eigen grûngebiet fersloech tidens in fjildtocht oan de noardgrins fan syn ryk. De Friezen waarden oan him skatplichtich makke.
Piter Jelles (skoallemienskip)
Piter Jelles is in iepenbiere skoallemienskip foar fuortset ûnderwiis mei alve skoallen yn de provinsje Fryslân. De skoallemienskip ûntstie yn 1998 út in fúzje fan ferskate eardere ûnderwiisynstellings, en hat likernôch 4500 studinten en sa'n 600 meiwurkers.
Organisaasje
De skoallemienskip wurdt oanstjoerd troch in Kolleezje fan Bestjoer, dy't mei de direkteuren fan de skoallen, direkteur Serviceburo en de bestjoerssekretaris de koers fan de skoallemienskip bepaald. Wiebe Wieling is de kolleezjefoarsitter fan It Kolleezje fan Bestjoer, de foarsitter wurdt dêryn ûnderstipe troch de bestjoerssekretaris, Herman Kramer en de direkteur bedriuwsfiering, Roel de Wit. De direkteuren fan de skoallen hawwe de deistige lieding oer de skoallen fan Piter Jelles. Yn It Serviceburo wurkje meiwurkers dy't soargje foar it meitsjen en it útfieren fan it belied fan Piter Jelles.
Meisizzenskipsrie
By Piter Jelles wurdt it wichtich fûn dat âlders, learlingen en meiwurkers belutsen binne by it ûnderwiis fan Piter Jelles en dêryn ek ynfloed útoefenje kinne. Eltse skoalle binnen Piter Jelles hat in eigen rie, dy rie hâldt him dwaande mei de saken dy't spilje op de eigen skoalle. Dêrnjonken is der ek in meisizzenskipsrie, dy't him fral dwaande hâldt mei boppeskoalse tema's. Dy rie bestiet út acht minsken: twa âlders, twa learlingen en fjouwer meiwurkers.
It Frysk
Yn de earste klassen fan it Piter Jelles is it fak Frysk ferplichte foar alle learlingen. Yn de ûnderbou kinne de learlingen kieze om fierder te gean mei it Frysk. Der kin ek eksamen dien wurde yn it Frysk. Om it Frysk goed ûnderwize te kinnen wurdt fan alle learlingen de taaleftergrûn fêststeld.
Sko-puzel
thumb|skopuzel In sko-puzel is in puzel wêrby op in boerd blokjes ferskood wurde moatte om fan in begjinsitewaasje fan de blokjes nei in bepaalde einsitewaasje te kommen. Yn it bysûnder binne sko-puzels de ferzjes fan de 15-puzel.
15-puzel
It spel is om earst de blokjes in grut tal kearen te ferskowen, dat se yn in skynber willekeurige folchoarder op it boerd steane, mar dêrnei de nûmers wer yn de goede folchoarder op it boerd werom te skowen. It is net mooglik om út in wier willekeurige sitewaasje wei altiten de einsitewaasje werom te krijen. Der binne binne twa groepen sitewaasjes, wêrby dy út de iene groep net berikt wurde kinne fan dy út de oare groep út. Troch oan it begjin fan it spul de blokjes de ferskowen is it wis dat de begjinsitewaasje dy sa ûntstiet wier in oplossing hat.
It materiaal fan de oarspronklike 15-puzel is om 1875 hinne troch Noyes Palmer Chapman útfûn yn de Feriene Steaten, foar it meitsjen fan magyske fjouwerkanten. At er dêrnei ek sels de 15-puzel optocht hat is net wis. Letter binne der fariaasjes optocht mei tekst as in ôfbyld. Dy hawwe ornaris kante skiifkes dy't ynelkoar heakje en ek ûnder de opsteande rânen fan it boerd, dat se net út de puzel falle kinne. Ek binne der puzels mei oare tallen blokjes.
14-15-puzel
thumb|14-15-puzel Samuel Loyd betocht ein 19e iuw de 14-15-puzel, wêrby er der gebrûk fan makke dat de blokjes fan de 15-puzel doe noch út de puzel naam wurde koenen. Hy naam de 14 en 15 derút en sette dy der krekt oarsom wer yn. It doel wie no om sa te skowen dat de hiele puzel wer goed stean soe. Lykwols hearde de begjinsitewaasje dy't er sa makke krekt by de oare groep as de einsitewaasje, dat de grûn dat syn puzel sa dreech wie, wie dat dy feitlik net mûglik wie.
Oare skopuzels
thumb|Skopuzel Oare sorten fan sko-puzels binne ornaris op twa punten oars as de 15-puzel. Ornaris is it doel om in bepaald blok nei in einposysje te skowen. Faak hawwe sokke sko-puzels in tema, wêrby dat blok frijkomme moat. Derom hat de opsteande râne fan it boerd op dat plak faak romte, wêrtroch it blokje at de puzel oplost is út de puzzel skood wurde kin.
Ein 20e iuw is ek oan ditsoarte fan puzel it konsept fan de opdrachten tafoege. Hjirtroch binne der no puzels mei net ien begjinsitewaasje, mar in rige begjinsitewaasjes op kaarten. It ferskil mei in willekeurige begjinsitewaasje is dat wis is dat der in oplossing is, en faak dat der oanjûn is hoe dreech at de puzel is. Foarbylden fan ditsoarte fan sko-puzel binne de Rush Hour-puzzels en Lunar Lockout.
Sao Tomee (stêd)
thumb|260px|Sao Tomee en Prinsyp Sao Tomee (Portugeesk: São Tomé, mei de betsjutting Sint-Tomas) is de haadstêd fan Sao Tomee en Prinsyp. De havenstêd is teffens de grutste stêd fan it lân en hie yn 2005 56.166 ynwenners. Ut de haven fan Sao Tomee wei wurde meast bananen, kakao en kopra útfierd. Yn de stêd stiet it Paleis fan de presidint fan it lân.
Skiednis
São Tomé waard stifte troch Portugal yn 1485. De Portegezen sochten dêr grûn om sûkerreid te ferbouwen. It eilân wie doe ûnbewenne, faaks sûnt ±1470. Sao Tomee krige genôch wetter en lei ticht genôch by de evener om in oerfloed fan sûkerreid ferbouwe te kinnen. It tichteby lizzende Afrikaanske Keninkryk Kongo soe eventueel de nedige slave-arbeiders leverje kinne foar de sûkerplantaazjes.
Klimaat
Sao Tomee hat in tropysk wiet/drûch klimaat mei in frijwat lang wiet seizoen (oktober oant maart) en in koart drûch seizoen. De delslach it jier leit krekt ûnder de 1000 mm. Temperaturen bliuwe relatyf konstant, mei in trochsneed hege temperatuer om de 30 °C en trochsneed lege temperaturen om de 22 °C.
Ferfier
Sao Tomee hat in ynternasjonaal fleanfjild mei tsjinsten op Europa en oare Afrikaanske lannen.
Frans Ram
thumb|Detail Súdlaardermerkmonumint Frans Ram (Schiedam, 23 maart 1948) is in byldzjende keunstner út Hegebeintum. Ram folge in oplieding oan de ABK Willem de Kooning yn Rotterdam. Hy makket figurative mins- en bistefigueren yn brûns. Syn abstrakte wurk makket er benammen fan natuerlike materialen as moarmer, granyt of hurdstien. Op It Amelân stean fiif bylden fan syn hân. By gelegenheid fan de 800e Súdlaardermerk, makke hy yn 2000 in libbensgrut monumint fan in hynder en twa keaplju. Tema fan syn wurk is Natoer en Lânskip, soms realistysk, dan wer abstrakt. As materiaal brûkt Ram waarfêst stiel, brûns en kombinaasjes fan materialen. Hy wurket frij, mar ek wol yn opdracht.
Wurken (in kar)
thumb|right|120px|[[Freark fan Hallum]] thumb|right|120px|Wim Duisenberg thumb|right|120px|Us Abe thumb|right|120px|De Slykwurker yn Swarte Hoarne thumb|Blijer Bellefleur troch Frans Ram (doorpsvernijing 1993) Ballum
Damwâld
Garyp
It Hearrenfean
Hallum
Hollum
De Jouwer
Nes
Sint Jabik
Snits
Warkum
Tsjummearum/Koehoal
Súdlaren
Burgum
Frans Ram hie eksposysjes yn Museum Willem van Haren (2007)
Jikke van de Waal-Bijma
thumb|left|180px|Minsk en Massa thumb|right|180px|Minsk en Massa Jikke van de Waal-Bijma (Stiens, 12 april 1952) is in byldzjend keramiste en leararesse út Wynjewâld. Se folge de learare-oplieding Hannewurk yn de stêd Grins.
Hja wurket ûnder it motto:
Neat en nimmen is folmakke, Krekt it ûnfolmakke Jout in folmakke byld fan de minsk
De mins yn al syn ferskiningsfoarmen sit bytiden finzen yn himsels en siket om nije foarmen yn it kontakt mei de wrâld om him hinne. De yndividuele mins siket om lykwicht yn in groep of in oare kultuer mar bliuwt kwetsber yn de ferbining mei oaren. De kommunikaasje giet faak troch hâlding en gebeart. Van de Waal-Bijma makket har bylden yn klaai en yn brûns. De iene kear figuratyf, in oare kear abstrakt.
Nei in útnûging foar de Biennnale yn Florâns wûn se in 5e priis yn de kategory skulptueren/ynstallaasjes. Yn april/maaie hat hja in eksposysje yn Goutum, mei leararen fan de Klassike Akademy Grins)
Van Haersmasingel (skoalle)
225px|thumb|Van Haersmasingel VMBO It Van Haersmasingel (VHS) is in iepenbiere VMBO-skoalle yn Drachten, mei likernôch 950 learlingen en sa'n 130 meiwurkers. De skoalle is in ûnderdiel fan de Iepenbiere Skoallemienskip Singelland. It gebou fan it VHS datearret fan 2005.
Neist OOM en it teoretyske learpaad wurde yn it VMBO de neikommende sektoaren oanbean: Soarch en Wolwêzen, Technyk Breed, Konsumptive Technyk Breed, Hannel en Administraasje en de ICT-rûte. De VHS sit yn in nij skoalgebou.
De Klidze
De Klidze is in delsetting, wei en fjildnamme, west fan De Gerdyk yn de gemeente Opsterlân.
De namme komt ek foar as Klidze, Kliese en Klisse de wei as Klidzerjocht en it wetter as Klidzerak en Klisserak. It soe in ferwizing nei de wetterplant klis wêze kinne.
Swynswei
De Kromme Swynswei is in tige âlde wetterkearing bylâns de noardside fan it Alddjip (Boarn).
De namme is nei alle gedachten in ferbastering fan sydwendewei. Ferhurde wei tusken it haadkanaal fan de Grutte Feanpolder yn Opsterlân en Smellingerlân en Rjochte Swynswei.
Swarte Harne
thumb|Swarte Harne thumb|Swarte Harne thumb|Utwettering fan it H.G. Miedemagemaal yn de Waadsee Swarte Harne (ek Swarte Haan; Biltsk: Swatte Haan) is in buorskip oan de Waadseedyk, by Sint-Jabik yn de eardere gemeente It Bilt, no fúzjegemeente De Waadhoeke. De namme komt ek foar as Zwarte Haan, Swarte Herne en De Swarte Haan Swarte Harne is nei de yndiking fan 1715 ûntstien oan 'e Nije Biltdyk. By de seedyk stiet it H.G. Miedemagemaal, dat de ôfwettering fan It Bilt yn de waadsee fersoarget. It gemaal is ferneamd nei de eardere foarsitter fan it wetterskip Noardlik Westergoa, Henk Miedema.
De namme harne komt fan in hoeke tusken twa seediken. Oant 1948 wie dêr it fear op It Amelân en Skylge. It plak krige syn namme troch in herberch De Schwarte Hinde dy't yn 1811 neamd wurdt, swart is de kleur fan it slyk yn de Waadsee.
Swarte Harne wurdt ek wol "it begjin fan de wrâld" neamd, omdat it Jabikspaad dêr begjint. It buorskip leit ek oan it Fryske Kustpaad
Keunstwurken
Op Swarte Harne stiet De Slykwurker, in brûnzen byld fan lânarbeider, makke troch Frans Ram ta eare en oantins fan de manlju dy't it Bild bepoldere hawwe. Yn 2010 kaam it keunstwurk 'Om de kwaliteit fan de romte', in ûntwerp fan Gunnar Daan ta oantins fan deputearre Anita Andriesen.
Dammen
Dammen is in delsetting en hûsname súd fan de Drachtster Kompenije yn de gemeente Smellingerlân. De namme komt ek foar as De Dammen en in hûsnamme Damhof. Op âlde kaarten steane yn dit gebiet in soad damen yn de groeven wiken oanjûn.
30 Seconds to Mars
thumb|250px|30 Seconds to Mars 30 Seconds to Mars is in rockband út Los Angeles (Feriene Steaten). De band is yn 1998 oprjochte. De earste hit fan 30 Seconds to Mars ferskynde yn 2002, Capricorn (A Brand New Name).
Willem Tjerkstra
thumb|right|300px|Willem Tjerkstra Willem Tjerkstra (It Heidenskip, 15 augustus 1943) is in Frysk skriuwer.
Biografy
Willem Tjerkstra is op 15 augustus 1943 berne as soan fan Bernardus Tjerkstra en Jacoba Fortuin, op It Heidenskip, op it skûtsje De twee gebroeders. Op syn 10e ferhuze er nei Terherne. Hy folge in oplieding ta ûnderwizer. Oant 1989 wie er aktyf as direkteur/ûnderwizer; it langst stie er oan basisskoalle De Ark yn Snits. Yn 1989 kaam er yn tsjinst fan It Mienskiplik Sintrum foar Underwiisbegelieding Fryslân yn Ljouwert, dêr't er him ta lei op it skriuwen fan Frysk lesmateriaal en fierder einredakteur wie fan Byntwurk en stikken levere oan de learlingeblêden Sjedêrrr!!! en De Holder.
Boekeskriuwer
Yn 1986 debutearre Tjerkstra mei it histoaryske jongereinboek De wite kastanje. Yn syn wurk binne twa tema's dy't faak werom komme: minsken mei maatskiplike problemen en de Twadde Wrâldkriich. Yn sawat alle wurk pleatst Tjerkstra saken yn in histoarysk ramt. Yn 1996 makke hy tegearre mei tekener Luuk Klazenga it earste oarspronklik Frysktalige stripboek yn kleur: De reizen fan Tsjam. Yn 2003 is him foar de trijedielige histoaryske roman  Ridder fan Snits de Gysbert Japicxpriis takend. Yn 2019 ferskynde it earste diel fan de rige In Fryske Odysee. Anno 2021 binne binne der seis dielen fan útbrocht.
Ambrosius Gellius fan Hylckama
Ambrosius Gellius fan Hylckama (De Jouwer, 1583 - It Hearrenfean, 20 maart 1650) wie krektas syn heit Jelle Broers Hylckama in Nederlânsk steatsman en jurist út de 17e iuw. Hy wie grytman fan Haskerlân en ek sekretaris fan de eardere gemeente Anjewier. Hy komt út in geslacht dat in soad grytmannen levere.
Ambrosius Gellius studearre krektas syn heit rjochten oan de Universiteit fan Frjentsjer. Hy studearre ôf yn 1602 en waard postulant yn 1607. Hy waard dêrnei grytman fan Haskerlân (hy folge syn heit op) en op lettere leeftiid waard hy sekretaris fan Anjewier, It Hearrenfean. Hy ferhuze dêr ek hinne en troude mei Tjaertke Tjaerts fan Heloma, de widdo fan Matthys fan Oenema. Har bruorren hawwe beide grytman fan Anjewier west.
Ambrosius stoar op 67-jierrige leeftiid en liet trije soannen en in dochter nei.
Gebikka
Gebikka, ek bekend as Gjúki, Gifica, Gifica, Gibica en Gebicar, wie in Boergondyske haadling (kening) fanôf ein 4e iuw oant syn dea om 407. Hy wie de heit fan Gundohar, Giselher, en Gunther.
Under Gebikka wennen de Boergonden oan de bopperin fan de Main. Sy wienen as foederaty ferbûn mei it Romeinske ryk en moasten soldaten leverje foar it leger. Gebikka wurdt neamd yn in oantal iere midsiuwske gedichten. Yn it Angelsaksyske gedicht Widsith is er Gifica en as Gjúki. En yn it gedicht Atlakviða út de Edda wurdt er neamd as de heit fan Gunnar (sjoch Gundohar).
Johannes Acronius (teolooch)
Johannes Acronius (Grimersum, East-Fryslân, 1565 - Haarlim, 29 septimber 1627) wie in Dútsk Herfoarme teolooch en de broer fan de Fryske teolooch Ruard Acronius. Hy is net sa bekend fan syn wittenskiplik wurk, mar mear troch syn oandiel yn it skeel tusken de Arminianen (Remonstranten) en Kontra-Remonstranten.
Libbensrin
Hy wie de soan fan in predikant, Dominicus Acronius, yn in doarp benoarden Emden, dat no yn de gemeente Krummhörn leit. Hy krige ûnderrjocht fan Zacharias Ursinus en Franciscus Junius yn Neustadt an der Hardt, no Neustadt an der Weinstrasse. Yn 1584 waard er predikant yn Eilsum, East Fryslân, letter yn Grins en Wesel (by Kleef). Doe't Wesel yn 1614 fan de Spanjerts ferneatige waard, flechte hy nei Deventer. Hy wiisde it predikantskip yn Deventer ôf omdat er dêr striderij feroarsake. Yn 1617 waard er professor yn de teology oan de Universiteit fan Frjentsjer.
It jier dêrnei waard er beroppen as predikant yn Kampen, foaral om tsjinwicht te bieden oan guon fan syn kollega's yn dy kontrei dy't tefolle de kant fan Armenius' lear útskaaiden. Yn 1618-1619 wie er ôffurdige op de Synoade fan Doardt en beskuldige er harren fan Armenianisme, wat fan gefolgen hie dat guonts harren sit ferlearen.
Yn 1619 gie oan it wurk as predikant yn Haarlim dêr't er oan syn dea ta bleau. De kalvinisten yn dy tiid seagen yn de gelearde en redenrike Acronius in warber foarstrider fan harren wierheid. Syn tsjinstanners beskreaunen him as in wifelriedich man dy't oerhinge nei striidskriuwerij.
List fan keningen fan de Boergonden
Dit is in list fan keningen fan de Boergonden. Yn de rin fan de 4e iuw kaam it keningskip by harren ta ûntwikkeling en begjin 5e iuw stiften sy it Boergondyske ryk op Romeinske boaiem. De earste kening dy't wy by namme kenne wie Gebikka. Yn de striid om de hearskippij fan Galje moasten de Boergonden it ôflizze tsjin de Franken. Mei de nederlaach fan Gondomar II Autun kaam der in ein oan it Boergondyske keningskip.
Nammen fan Boergondyske keningen''':
Yn 436 ferhuzet Flavius Aëtius de Boergonden nei Sapaudia.