cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Robert fan Bruce, 5e hear fan Annandale
Yn Ingelân
Nei de nederlaach fan 'e opstannige eallju yn 'e Slach by Evesham, yn 1265, koe Annandale syn lânerijen fierder útwreidzje, doe't er guon yn beslach nommen besittings fan 'e opstannelingen Walter fan Fauconberg, Jan fan Melsa en syn eigen broer Bernard fan Hindrik III taparte krige. Dit wie perfoarst in beleanning foar syn trou oan 'e kening, mar miskien moat it ek sjoen wurde as kompinsaasje foar de lospriis dy't Annandale syn famylje foar him ophoastje moatten hie. Yn 1267 beneamde Hindrik III Annandale ek op 'e nij ta kastelein fan it Kastiel fan Carlisle. It tinken is dat Annandale him neitiid by de krústocht joech dy't de Ingelske prinsen Edwert en Edmond de Bochel fan 1270 oant 1274 ûndernamen.
Yn Skotlân
Nei alle gedachten kearde Annandale foartidich fan dy Njoggende Krústocht werom, mei't er yn 1273 wertroude, nei't er widner wurden wie. De breid wie diskear Kristina fan Ireby, de erfdochter fan Willem fan Ireby, dy't as har breidsskat de hearlikheid Ireby, yn Kumberlân, meibrocht. Hja hie sels ek earder troud west, en wie de widdo fan in Adam Jesmond, sheriff fan Noardumberlân. Nei it sluten fan syn twadde houlik liket Annandale him op syn Skotske lânerijen nei wenjen set te hawwen, wylst er it bewâld oer syn besittings yn Ingelân oan syn soannen oerliet. Yn Skotlân moat Annandale ûnder de minderjierrigens fan syn efterneef, kening Aleksander III, tusken 1249 en 1259, in skoft regint west hawwe, mar wannear krekt, is net bekend. Hy wie it naust besibbe manlike famyljelid fan 'e kening oant de berte, yn 1260-er jierren, fan Hugo fan Balliol, en waard dêrom lange tiid as erfgenamt fan 'e Skotske troan beskôge, oant Aleksander sels trije bern oansette.
Lykwols stoaren dy bern yn 'e 1280-er jierren alletrije binnen in pear jier. Dêrop wist Aleksander III fan 'e Steaten fan Skotlân dien te krijen dat se syn pakesizzer Margareta, de saneamde 'Faam fan Noarwegen', as syn erfgenamte erkenden. Al syn krewearjen bliek lykwols om 'e nocht doe't er yn 1286 sels hommels ferstoar by de fal fan syn hynder, en de sânjierrige Margareta fjouwer jier letter it libben liet doe't se fan Noarwegen nei Skotlân brocht waard. Dêrtroch ûntstie der in krisis yn Skotlân wêrby't de troan foarearst leech bleau om't der ferskate pretendinten wiene dy't har oanspraken op it keningskip jilde lieten. De beide wichtichsten wiene Jan fan Balliol en Annandale sels, dy't de ôfstamming fia Margareta, resp. Isabella fertsjintwurdigen, de beide oerpakesizzers fan kening David I.
Lêste jierren en dea
Nei't er ôfstân dien hie fan syn persoanlike oanspraken op 'e Skotske troan, loek Annandale him yn noardlik Ingelân werom. Der is net folle bekend oer wat er dêr útfûn, mar yn elts gefal binne der dokuminten oerlevere, dêr't út blykt dat er yn 1292 in merk hâlde liet yn Ireby, en yn 1293 ien yn Hartlepool. Hy stoar yn 1295 op it Kastiel fan Lochmaben, yn Galloway, yn 'e âlderdom fan omtrint 85 jier, en waard begroeven yn 'e Priorij fan Gisborough, yn Cleveland.
Houliken en neiteam
Robert fan Bruce, 5e hear fan Annandale, troude op 12 maaie 1240 mei Isabella fan Clare (1226-nei 1264 en foàr maaie 1273), de dochter fan Gilbert fan Clare, 4e greve fan Hertford en 5e greve fan Gloucester en Isabella Marshal, grevinne fan Pembroke. Ut dat houlik kamen der folgjende bern fuort: Robert fan Bruce, 5e hear fan Annandale, wertroude op 3 maaie 1273 op it Kastiel fan Hoddam, yn 'e neite fan Glasgow, mei Kristina fan Ireby (†1305), erfdochter fan Willem fan Ireby. Ut dit houlik gjin bern. Nettsjinsteande ferskate teoryen bestiet der gjin histoarysk dokumintearre bewiis dat Annandale noch fierdere (oerwûne) bern hie.
Gremlin
In gremlin is in mytysk wêzen út 'e Ingelske folkloare, dat yn 'e regel ôfskildere wurdt as ûndogensk, fol kattekwea en meganysk oriïntearre, mei in spesjale belangstelling foar fleantugen. As ûndogenske wêzens hawwe gremlins in protte wei fan 'e âldere impen, dy't ek fuortkomme út 'e Ingelske folksferhalen. Harren oanstriid om masinery te skansearjen of ûntmanteljen hat modernere woartels. Der binne twa teoryen oer it ûntstean fan 'e namme 'gremlin'. Neffens auteur John W. Hazen soe dy ôflaat wêze fan it Aldingelske wurd gremian, dat "yrritearje" betsjut. Carol Rose, de skriuwster fan it boek Spirits, Fairies, Leprechauns and Goblins, wol hawwe dat it in kombinaasje is fan 'e namme fan 'e bruorren Grimm en it biermerk Fremlin.
De term 'gremlin' is frij nij en waard foar it earst yn 'e 1920-er jierren brûkt troch piloaten fan 'e Britske Royal Air Force (RAF) dy't stasjonearre wiene op Malta, yn it Midden-Easten en yn Britsk-Ynje, om ûndogenske wêzentsjes mei te beskriuwen dy't mankeminten tabrochten oan harren fleantugen. Eltse kear as der in ûnferklearber defekt wie, waard sein: "Dat ha gremlins dien" of "Ik haw gremlins yn myn kiste." Lettere boarnen beweare soms dat dit gebrûk út 'e Earste Wrâldoarloch datearret, mar dêr bestiet net in soad bewiis foar. Hjirby moat oantekene wurde dat de measte piloaten net yn it bestean fan gremlins leauden, mar sokke tinkbyldige wêzens de skuld joegen as se swierrichheden oars net ferklearje koene. Guon piloaten leauden lykwols wier yn it bestean fan gremlins en der besteane ferskate eachtsjûgeferslaggen fan piloaten dy't gremlins mei harren fleantugen omprutsen seagen krekt foar't der wat mis gie. Folkloristen skriuwe soks ta oan 'e stress fan oarlochsomstannichheden of oan hallusinaasjes feroarsake troch soerstofgebrek by te heech fleanen.
Groninger Belang
It Groninger Belang (Frysk: Grinslanner Belang) is in politike partij dy 't yn de Nederlânske provinsje Grinslân aktyf is.
Gremlin
Under de Twadde Wrâldoarloch waard it idee fan gremlins fierder popularisearre ûnder Britske piloaten, yn 't bysûnder dy fan 'e op grutte hichte fleanende Fotografyske Ferkenningsienheden (PRU). In skoft lang waarden 'gremlins' fertocht fan 'fijanlike sympatyen', mar al rillegau die bliken dat de Dútsers bytiden krekt deselde swierrichheden mei har fleantugen hiene, sadat gremlins as ûndogenske skarlunen beskôge waarden, dy't der aardichheid oan hiene om lykfolwa dwers te sitten. Yn it echt wie it geëamel oer gremlins in foarm fan ôfskowen fan skuld. Likegoed holpen de ferhalen oer gremlins de Britske piloaten om harren moreel heech te hâlden, wat wer bydroech oan it ôfslaan fan 'e Dútske oanfal op harren lân ûnder de Slach om Ingelân, yn 'e simmer fan 1940. It moreel hie slim te lijen hân as de piloaten inoar beskuldige hiene fan min ûnderhâld; it wie folle better om fantasijwêzens ta sûndebok te meitsjen, en dat fûn de Britske legerlieding blykber ek, dy't it praat oer gremlins gewurde liet.
Sûnt de Twadde Wrâldoarloch is de term 'gremlins' as namme brûkt foar ferskate fantasijfigueren, dy't soms mar kwealk wei hiene fan 'e oarspronklike gremlins. De berneboekeskriuwer Roald Dahl wie dejinge dy't gremlins bûten de RAF bekend makke mei syn boek The Gremlins, dat yn 1942 publisearre waard yn in stripferzje fan 'e Walt Disney Company. Hjoed de dei sille de measte minsken gremlins lykwols kinne as de skattige pluzebaltsjes dy't yn boasaardige en ferwuostgjende meunsters feroarje út 'e film Gremlins, út 1984, fan útfierend produsint Steven Spielberg.
Groninger Belang
It Groninger Belang ûntstie út in gearwurking tusken lokale partijen út de hiele provinsje Grinslân. Yn 2015 wûn de GB har earste sitten yn de Provinsjale Steaten fan Grinslân.
Sûnt de partij yn 2014 gearwurke mei in soad oare regionale politike partijen, hawwe dy ûnder de namme Onafhankelijke Senaatsfractie mei elkoar ien sit yn de Earste Keamer. Sûnt juny 2015 wurdt dy ynnomd troch Hindrik ten Hoeve, in lid fan de FNP.
The Man Who Would Be King (koart ferhaal)
Ynhâld
The Man Who Would Be King is skreaun yn it ik-perspektyf, hoewol't de ik-persoan inkeld foarkomt yn it ramtferhaal. De rest fan it ferhaal wurdt troch de ik-persoan fierhinne ferteld yn it personele perspektyf. De ferteller is in Britsk-Yndyske sjoernalist yn 'e twadde helte fan 'e njoggentjinde iuw (eins Kipling sels yn alles behalven namme). Op in reis troch de koloanje moetet er twa oan legerwâl rekke Britske aventoerslju, Daniel Dravot en Peachey Carnehan. Hy lit him meislepe troch harren ferhalen en stimt dermei yn om in hântaast foar harren te dwaan, mar letter kriget er dêr spyt fan en stapt er nei de autoriteiten ta om 'e mannen oan te jaan, wêrmei't er harren plan dwerseidet om in ûnbelangrike radja te ôf te parsen.
In pear moannen letter dûke Dravot en Carnehan op yn it krantekantoar fan 'e ferteller yn Lahore, dêr't se him yn fertrouwen nimme oer in nij plan dat se optocht hawwe. Se ferklearje dat se, nei jierrenlang besykjen om harrensels te ûnderhâlden mei alderhanne ambachten, besletten hawwe dat Britsk-Ynje net grut genôch foar harren is. Se binne fan doel en gean nei Kafiristan, in ôfhandige úthoeke fan Afganistan, dy't befolke wurdt troch heidens dy't noch net bekeard binne ta de islaam, om harrensels dêr ta kening te meitsjen. Mei tweintich Martini-Henry-gewearen binne se fan doel om in kening of haadman te finen dy't se helpe kinne om al syn fijannen te ferslaan en harren gebieten te feroverjen. As dat ienris slagge is, binne se fan doel om dyselde kening of haadman ûnder fuotten te heljen en sels syn plak yn te nimmen. De ferteller freegje se om syn boeken, ensyklopedyen en lânkaarten fan it gebiet ynsjen te meien, by wize fan geunst, om't se alle trije frijmitselders binne en om't er harren wat skuldich is fanwegen it bedjerren fan harren ôfparsingsplan.
Twa jier letter, op in gleonhjitte simmernacht, keart Carnehan werom yn it kantoar fan 'e ferteller as in brutsen man, in smoarge en lichaamlik beheinde bidler, dy't in ferbjusterjend ferhaal fertelt. Dravot en Carnehan binne slagge yn harren plan om keningen te wurden. Se makken in nuodlike tocht troch de bergen nei Kafiristan, fûnen dêr in pleatslike kening dy't se helpe koene, trainden in eigen legerke, fersloegen de fijannen fan 'e kening en feroveren harren lân. Sa bouden se yn koarte tiid in lyts rykje op. De heidenske Kafirs wiene djip ûnder de yndruk fan 'e gewearen en teffens fan it feit dat Dravot gjin eangst toande foar harren godsbylden. Se begûnen him doe sels as in god te sjen, en rôpen him út ta de reynkarnaasje fan Aleksander de Grutte, fan waans soldaten se sels ôfstamje soene.
Dravot bedoar it hiele spul, lykwols, doe't er tsjin Carnehan syn rie yn besleat en trou mei in Kafir-famke. It keningskip wie him nei de holle stige, en hy miende no dat er ferlet hie fan in keninginne, om in dynasty te stiftsjen. In fanke, dat deabenaud wie om mei in god trouwe te moatten, biet him doe't er har besocht te tútsjen, en Dravot blette. Doe't de Kafir-preesters it bloed seagen, begriepen se dat se mis west hiene mei him foar in god te hâlden, want goaden bliede net. Se ferklearren dat hy "god noch duvel [wie], mar in man!" Dêrop kearden de measte Kafirs har tsjin Dravot en Carnehan, en waard it twatal oermastere en finzen nommen.
Mei syn kroan op waard Dravot op in toubrêge oer in djippe kleau pleatst, wylst de Kafirs oan wjerskanten de touwen trochfiken, sadat er deafoel op 'e rotsen yn 'e djipte. Carnehan waard krusige tusken twa dinnebeammen. Doe't er dy tramtearring in hiele dei lang trochstie, neamden de Kafirs it in wûnder en lieten se him gean. Al biddeljend kearde er werom nei Britsk-Ynje. As bewiis foar syn ferhaal hellet Carnehan út in sek de ôfhoude holle fan Dravot foar 't ljocht, dy't noch altyd de kroan draacht. Carnehan swart dat er dy kroan nea ferkeapje sil, al hoe krap oft er it sels ek krije mei. Mei syn ferhaal ferteld jout Carnehan him dan ôf, de ferteller skrokken efterlittend. De oare deis sjocht de ferteller Carnehan yn 'e middeissinne by de wei lâns krûpen, en lit er him nei it pleatslike gesticht bringe. As er dêr twa dagen letter neifraach nei him docht, wurdt him ferteld dat Carnehan stoarn is oan in sinnestek. Hy hie gjin besittings by him.
Eftergrûn
Kafiristan waard troch de measte biografen fan Kipling beskôge as in allegory op Britsk-Ynje. Dat strykt net mei de wurklikheid: it wie in wier lân, yn in úthoeke fan wat no eastlik Afganistan is. It wie it lêste part fan Afganistan dat net ta de islaam bekeard wie en dêr't noch in lânseigen heidenske godstsjinst beliden waard. Sân jier nei't Kipling syn ferhaal skreaun hie, yn 1895, waard Kafiristan lykwols ferovere troch Abdoer Rachman Khan, de doetiidske emir fan Afganistan, dy't de befolking fan it gebiet mei geweld ta de islaam brocht. Kafiristan (letterlike betsjutting: "Lân" (stan) "fan Heidens" (Kafir), waard doe omneamd ta Noeristan ("Lân fan it Ljocht", d.w.s. de islaam). Kafiristan rekke dêrnei alhiel yn 't ferjit, sadat it gjin wûnder wie dat Kipling-beskriuwers it idee hiene dat it om in optocht lân gie. Pas geandewei de tweintichste iuw waard troch letterkundigen de skiednis en geografy efter The Man Who Would Be King werûntdutsen, wêrby't se holpen waarden troch it spoar fan boarnen dat Kipling sels yn it ferhaal neiliet, yn 'e foarm fan 'e (wiere) publikaasjes dy't de ferteller oan Dravot en Carnehan beskikber stelt.
It tinken ûnder letterkundigen is dat Kipling syn personaazjes Dravot en Carnehan basearre op ien of mear wiere, histoaryske persoanen. Lju dy't dêrfoar yn oanmerking komme, binne:
Adaptaasjes
The Man Who Would Be King waard neitiid ferskate kearen yn oanpaste ferzje werjûn. Sa is it koarte ferhaal Losing Her Divinity, fan Garth Nix, út 2013, derop basearre. Fierders wurdt der yn ûnderskate oare literêre wurken ek nei ferwiisd. Yn The Sleeper Awakes, fan H.G. Wells, út 1910, fynt de Slieper bygelyks in sylinder ("in moderne ferfanger foar boeken") mei "The Man Who Would Be King" op 'e side krast yn ferbastere Ingelsk as "oi Man huwdbi Kin". De Slieper neamt dat ferhaal "ien fan 'e bêste ferhalen fan 'e wrâld."
Fierders is The Man Who Would Be King ferskate kearen adaptearre ta oare media. Yn 1947 en op 'e nij yn 2018 waard it as harkspul op 'e BBC-radio opfierd. Fierders wie de ôflevering The Storyteller fan 'e science fiction-tillefyzjesearje Star Trek: Deep Space Nine op it ferhaal basearre, en itselde jildt foar de DreamWorks-film The Road to El Dorado út 2000. Fierwei de bekendste adaptaasje is lykwols de Britsk-Amerikaanske film The Man Who Would Be King út 1975, ûnder rezjy fan John Huston, mei Sean Connery as Dravot, Michael Caine as Carnehan en Christopher Plummer as de ferteller.
Jargon
In jargon (út it Frânsk, oarspronklik fan it Latynske gaggire, "wartaal útslaan") is in samling technyske termen en útdrukkings dy't brûkt wurdt troch in groep spesjalisten, mar dy't net bekend is of net (folslein) begrepen wurdt troch de taalmienskip as gehiel. Elts ûnderwerp hat syn eigen jargon, mar men komt soks it measte tsjin by beropsgroepen, en dêrom wurdt gauris fan faktaal sprutsen. It begryp 'jargon' is lykwols breder as 'faktaal'. It brûken fan in jargon kin bydrage ta fluggens fan kommunikaasje, en sekuerens fan it oerdragen fan gedachten mank dejingen dy't ta in groep spesjalisten op in beskaat mêd hearre. It kin lykwols swierrichheden feroarsaakje as de leden fan sa'n groep harren jargon of termen út harren jargon sûnder der by nei te tinken of oermjittich brûke yn sitewaasjes dêr't se mei bûtensteanders te krijen hawwe. Fral op it mêd fan genêskunde, it rjocht en de amtnerij kin soks by bûtensteanders ta frustraasje en argewaasje liede.
Malaysia Airlines
Malaysia Airlines (MAS; Maleisk: Sistem Penerbangan Malaysia) is in grutte Maleizyske loftfeartmaatskippij dy't operearret fanôf de ynternasjonale lofthaven fan Kuala Lumpur, mei sekundêre fêstigings op 'e ynternasjonale lofthavens fan Kota Kinabalu (yn Sabah) en Kuching (yn Sarawak), beide op it eilân Borneo. Malaysia Airlines is de nasjonale loftfeartmaatskippij fan Maleizje en in lid fan 'e Oneworld-loftfeartalliânsje.
Yn 2014 kaam Malaysia Airlines ferskate kearen negatyf yn it nijs. Op 8 maart fan dat jier feroare nammentlik Malaysia Airlines-flecht 370 (MH370), mei oan board 239 minsken, op in lineflecht fan Kuala Lumpur nei de Sineeske haadstêd Peking ûnder noch altyd net opheldere omstannichheden koart nei it opstiigjen fan koerts, fleach oerenlang de ferkearde rjochting út en ferdwûn úteinlik boppe de Yndyske Oseaan, dêr't it tastel mei oan wissichheid grinzgjende wierskynlikheid yn see stoarte. Dêrnei waard op 17 july Malaysia Airlines-flecht 17 (MH17), ûnderweis fan Amsterdam nei Kuala Lumpur, boppe oarlochsgebiet yn 'e eastlike Oekraïne foar in militêr transportfleantúch oansjoen en troch pro-Russyske rebellen delsketten, wêrby't alle 298 ynsittenden om it libben kamen.
Hoewol't Malaysia Airlines foàr 2014 te boek stie as ien fan 'e feilichste loftfeartmaatskippijen fan 'e wrâld, kaam it bedriuw troch dizze twa swiere ferliezen efterinoar op in minne namme te lizzen, en fan gefolgen boazen de al besteande finansjele swierrichheden oan. Dêrom makke it Maleizyske regear, dat fia it fûns Khazanah National foar 69,4% eigner fan 'e nasjonale loftfeartmaatskippij wie, yn augustus 2014 bekend dat it fan doel wie en keapje alle lytsere oandielhâlders út. Mei dizze renasjonalisaasje moast Malaysia Airlines beskerme wurde tsjin in bankrot.
Bern fan Ien Heit
Bern fan Ien Heit, yn it oarspronklike Deensk: Søskende, is in toanielstik fan 'e hân fan 'e Deenske skriuwer, toanielskriuwer, essayist, harkspulskriuwer en oersetter Hans Christian Branner (1903-1966). It waard foar it earst publisearre yn 1952. De 34 siden tellende Fryske oersetting, fan 'e hân fan Halbe Sikkes Doele (1911-1967), ferskynde yn 1954, ûnder de titel Bern fan Ien Heit, mei as ûndertitel Toanielspul yn Trije Utkomsten. Dy fertaling waard útbrocht by útjouwerij De Terp te Ljouwert.
Avro Shackleton
De Avro Shackleton wie in Britsk langeôfstânspatrûljefleantúch fan de Royal Air Force. It tastel waard ûntwikkele troch fleantúchfabryk Avro út de Avro Lincoln. It tastel krige ûnder mear in nij lâningsgestel en waard ferneamd nei de poalreizger Ernest Shackleton. De earste flecht wie yn maart 1949.
Fan 1971 oant en mei 1991 waard de Shackleton oanpast foar AWACS-taken en as fleanende radarpost ynset by de NATO loftbewaking. De Shackleton hie koaien, in keukentsje en in gemysk toilet en koe missys oant tolve oeren fleane. Dat makken de sunige Rolls-Royce Griffon sûgermotors mooglik.
De Shackleton waard langer as de bedoeling wie troch de RAF yn tsjinst holden om reden fan problemen by de konstruksje fan de ferfanger dy't jin op it each hie, de AWACS ferzje fan de BAE Nimrod. Doe't dy ferzje der lang om let kaam waard keazen foar de Boeing E-3 as ferfanger.
Spesifikaasjes
thumb|300px|Avro Shackleton
Sjoch ek
Lyksoartige ûntwerpen:
Dom fan Lübeck
De Dom fan Lübeck (Dútsk: Lübecker Dom) wie de earste grutte bakstiennen tsjerke dy't boud waard oan de Eastsee en heart mei in lingte fan 130 meter ta de langste bakstiennen tsjerken. Yn it jier 1247 waard de tsjerke ta katedraal wijd. Krekt as de domtsjerke fan Braunschweig draacht de dom fan Lübeck it patrocinium fan de hilligen Jehannes de Doper en Blasius. Dêrnjonken binne ek Marije en Nikolaas patroanhilligen fan de tsjerke.
Wurktitel
In wurktitel is in foarriedige titel dy't brûkt wurdt foar in produkt dat noch yn ûntwikkeling is en dêr't noch gjin definitive namme foar betocht is. De reden foar it brûken fan in wurktitel is dat in projekt dêr't ferskate persoanen oan wurkje, mar dêr't noch gjin fêste titel foar betocht is, in namme hawwe moat sadat der net hieltyd ferlet is fan in lange en omslachtige omskriuwing as men it deroer hawwe wol. In synonym foar wurktitel is produksjetitel, in term dy't fral gongber is yn 'e filmyndustry. Wurktitels wurde brûkt foar û.m. boeken, films, tillefyzjesearjes, tillefyzjefilms en oare tillefyzjeprogramma's, fideospultsjes, muzykalbums, lieten en softwareprogramma's. As in wurktitel foldocht, leit it yn 'e reden dat er meitiid de definitive titel wurdt. Faak is der lykwols oer in wurktitel net safolle neitocht om't it dochs mar in tydlike namme is, en wurdt letter in bettere oantsjutting betocht.
Dom fan Lübeck
Skiednis
Nei't de biskopssit fan Oldenburg nei Lübeck ferhûze, liet Hindrik de Liuw fan ôf it jier 1173 de tsjerke as katedraal fan it nije bisdom Lübeck bouwe. De tsjerke waard as katedraal oan Jehannes de Doper en as parochytsjerke oan de hillige Nikolaas wijd. Omtrint 1230 kaam de bou ree en fan 1266 oant 1335 folge de ferbou ta in goatyske halletsjerke, wêrby't de sydskepen op de hichte fan it middenskip brocht waarden. Ek yn it midden fan de 14e iuw fûn ûnder biskop Hindrik II Bochholt (1317–1341) de ferlinging fan it eastlike goatyske koar plak. De biskop sels waard letter yn it midden fan it koar byset ûnder in opfallende messing grêfsark, dy't getten waard troch Hans Apengeter. Mei dizze ferlinging waard de lingte fan de katedraal ferdûbele. De romaanske apsis waard nei it reekommen fan it goatyske koar oant op de fûneminten ôfbrutsen. It ûnderskie tusken de beide boufazen is foar elk dúdlik ôf te lêzen: it âldere boudiel wurdt troch swiere, rjochthoekige pylders droegen, it jongere goatyske koar troch slanke, rûne pylders.
Oan de reformaasje wie de it domkapittel hearrich oan de biskop. Nei de reformaasje wie de domtsjerke oant 1803 eigendom fan de stêd en it domkapittel. Mei de sekularisaasje waard it kapittel opheven en kaam de tsjerke foar 100% yn hannen fan de stêd. De kapittelgebouwen fan de dom krigen ein 19e iuw de funksje fan museum. Fan 1897 oant 1919 wie de domtsjerke de tsjerke fan it yn Lübeck stasjonearde garnizoen.
Stoarm en floed hawwe de dom yn de rin fan de iuwen fakentiden skansearre. Yn 1611 moast de noardlike spits fan de toer ferfongen wurde en om 1766 hinne waarden de lytsere sydtuorren ôfbrutsen.
Palmpeaske 1942
Nei de swiere bombardeminten op de stêd yn de nacht fan 28 nei 29 maart 1942, wêrby't in fyfde fan de histoaryske binnenstêd ferwoastge waard en meardere bommen yn de buert fan de tsjerke ynsloegen, stoartte it eastlike ferwulft fan it heechkoar yn en gyng it heechalter út 1696 ferlern. De brân fan it dommuseum sloech oer nei it dak fan de domtsjerke. Tsjin de middei fan Palmpeaske stoartten de beide spitsen del en it Walcker-oargel út 1893 achter it oargelfront fan Arp Schnitger út 1699 baarnde finaal ôf. Der koene lykwols grutte dielen fan it ynterieur feilich steld wurde. Hjirûnder it triomfkrús en hast alle midsiuwske fleugelalters. Troch de kriichsskea stoartte yn 1946 ek de gevel fan it noardlike dwersskip yn. Hjirtroch waard ek de foarhal folslein troch it delfallende pún ferneatige.
Titel (namme)
Titels wurde yn 'e regel keazen troch de makker (auteur, keunstner, komponist of regisseur), hoewol't yn 'e literatuer faak de útjouwer meibeslist, en yn 'e film-, tillefyzje- en muzykyndustry de produsint. Salang't in wurk noch net ôf, of alteast net publisearre is, kin dernei ferwiisd wurde ûnder in foarriedige wurktitel. Sokke wurktitels kinne by de publikaasje oanholden wurde, mar meastal wurde se ferfongen troch in nije, folslein oare titel. Fral by films komt it foar dat der njonken de orizjinele titel ek noch in alternative, ynternasjonale titel yn in oare taal brûkt wurdt. As yn 'e titel de namme fan in personaazje út it wurk neamd wurdt, sprekt men fan de titelrol (dat hoecht net deselde te wêzen as de haadrol). Yn 'e útjouwerijbrâns is it wenst om 'e titel ôf te printsjen op 'e foarside fan in boek, mar ek op it skutblêd en yn 'e lingterjochting op 'e rêch fan 'e omslach. Op cd's en dvd's stiet de titel op 'e foarkant en op 'e rêch.
Dom fan Lübeck
Palmpeaske 1942
De midsiuwske krúsgong op de súdlike kant fan de tsjerke grinzget oan it Museum für Natur und Umwelt en it argyf fan de hanzestêd Lübeck.
Titel (namme)
By guon wurken wurdt de (meastal koartere titel) oanfolle mei in (meastal langere en mear omskriuwende) ûndertitel. Titel en ûndertitel wurde dan faninoar skaat troch in dûbele punt of in lizzend streekje (–), en yn it ferline ek wol troch it "of". In foarbyld is it boek: Rites of Peace: The Fall of Napoleon and the Congress of Vienna, fan 'e Britske histoarikus Adam Zamoyski. Dêrby is de titel Rites of Peace ("Fredesrituëlen"), dat net in protte oer de ynhâld fan it boek seit, mar dochs moai klinkt. De omskriuwing fan 'e ynhâld folget yn 'e ûndertitel: The Fall of Napoleon and the Congress of Vienna ("De Fal fan Napoleon en it Kongres fan Wenen), wat de lêzer ferteld dat it giet oer de ein fan it bewâld fan Napoleon Bonaparte en de fredesbesprekkings yn 'e Eastenrykske haadstêd Wenen oan 'e ein fan 'e Napoleontyske Oarloggen.
Dom fan Lübeck
Weropbou
De weropbou duorre desennialang, om't alle omtinken earst nei de weropbou fan de Lübecker Marienkirche gyng. It begjin waard makke mei de weropbou fan de tuorren en it westlike diel fan de tsjerke. Dêrnei folge it eastlike koar en lang om let de foarhal oan de noardlike kant fan de domtsjerke. De weropbou waard pas yn 1982 ôfsletten.
Ynterieur
De domtsjerke hie en hat fan alle tsjerken yn Lübeck op de Marienkirche nei it rykste ynterieur.
Oargels
Oant 1942 stie yn it westen fan de tsjerke in grut oargel, dat op in instrumint út de jierren 1696-1699 werom gyng en oarspronklik troch Arp Schnitger boud waard. It oargel hie 45 registers en wie it grutste instrumint fan Schnitger yn Sleeswyk-Holstein en waard troch bekende organisten en komponisten as Dietrich Buxtehude en Georg Friedrich Händel bespile en mûlk ek noch troch Johann Sebastian Bach. De firma E.F. Walcker ferfong dit oargel troch in nij instrumint, mar it âlde oargelfront bleau dêrby bewarre.
Yn 2012 naam de tsjerkeried it beslút foar de bou fan in nij oargel, dat foarsjocht yn in gruttendielse rekonstruksje fan it Schnitger-oargel. Oan de hân fan âlde ôfbylden wurdt ek de âlde oargelkast rekonstruearre. It is it doel dat it oargel in plak krijt yn it westlike diel fan de tsjerke op in doksaaleftige bôge.
It hjoeddeiske oargel waard yn 1970 troch de Deenske oargelfirma Marcussen & Søn út Åbenrå boud. Dit instrumint krige in plak oan de muorre fan it noardlike sydskip. It hat 47 registers en twa nevenregisters ferdield oer trije manualen en pedaal. De spyltraktueren binne mechanysk, de registertraktueren elektrysk.
Njonken dit oargel is der nog in barok instrumint fan Biaggio di Rosa út it jier 1777. Dit oargel is eigendom fan de muzykhegeskoalle fan Lübeck en mobyl. It hat 10 registers. Yn 2000 waard it wurk troch Jürgen Ahrend Orgelbau út Loga renovearre. It oargel is noch orizjineel en ek de registers binne noch allegear oarspronklik.
Klokken
In klok út 1315 is yn fiere omkriten de âldste tsjerkeklok en waard yn 1912 oan it museum ôfjûn. Dizze klok krige letter in plak yn de Katarinenkirche. De klokken dy't no yn de tuorren hingje waarden allegear getten troch de klokkenjitterij Rincker út Sinn. Ien klok is lykwols noch histoarysk en stamt út 1481.
Kaatsheuvel
thumb|Johannes de Dopertsjerke Kaatsheuvel (mei de klam op 'Kaats', yn it pleatslike dialekt D'n Ketsheuvel) is in doarp yn Noard-Brabân, yn de gemeente Loon op Zand. It doarp stiet fanâlds nasjonaal bekend om de skuonneyndustry en fan de turfwinning. Mei karnaval wurdt Kaatsheuvel 'Trufstekerslaand' neamd. Hjoed-de-dei is it doarp benammen bekend troch toeristyske attraksjes Efteling en Nasjonaal Park De Loonse en Drunense Dunen.
Lizzing en omlizzende kearnen
Kaatsheuvel leit tusken Waalwyk en Tilburg. Tichtby lizzende kearnen binne Loon op Zand, Dongense Vaart, 's-Gravenmoerse Vaart, Waspik-Zuid, Vrijhoeve-Capelle, Sprang, Waalwyk en De Moer. Buorkippen by Kaatsheuvel binne Berndyk, van Heeswijkstrjitte, Hooge Zandschel, Sprangsevaart, Gasthuisstraat-West, De Zwijgertjes, Pannehoef, 't Rooie Dorp, De Els, Bernsehoef.
Etymology
Der besteane ferskate opfettings oer it ûntstean fan de plaknamme Kaatsheuvel. Der wurdt beweard dat Kaatsheuvel neamd is nei in midsiuwske hillige 'Sint Catharina'.(boarne?) Troch ferskate gilden waard hja as beskermhillige keazen. In oare teory fertelt dat de namme Kaatsheuvel in ferbastering is fan it wurd Cetshoeve, dat de namme wie fan in herberch dy’t ûngefear op it plak stie fan de Efteling.(boarne?) Ek it Fryske keatsen komt foar yn de oarsprongferhalen.(boarne?) Turfstekkers soene har fêstige ha en dêr op in hichte keatst hawwe.
Skyler Nicole
Skyler Nicole, echte namme ûnbekend (Orlando, 12 april 1995), is in Amerikaansk neakenmodel en pornografysk aktrise fan Afro-Amerikaansk etnysk komôf. Har skûlnamme wurdt ek wol (mis)stavere as Skylar Nicole, en hja hat yn it ferline ek wol gebrûk makke fan 'e artystenamme Nala Symone. Skyler Nicole sette yn 2013 útein mei in wurkpaad yn 'e Amerikaanske pornoyndustry en spile sûnt yn frijwat films.
Libben en karriêre
Skyler Nicole waard yn 1995 berne yn Orlando, yn 'e Amerikaanske steat Floarida. Yn 2013, doe't se 18 jier wie, makke se har debút yn in pornografyske film. Neffens de Internet Adult Film Database (IAFD) hie se mids 2018 ûnderwilens yn mear as sechstich films spile, û.m. foar sokke foaroansteande labels as Evil Angel, Diabolic Video, Devil's Film, New Sensations en Elegant Angel.
Under har karriêre hat Skyler Nicole gearwurke mei kollega-aktrises as Brooklyn Chase, Ana Foxxx, Yasmine de Leon en Jezabel Vessir, en mei manlike tsjinspilers as Mike Adriano, Mick Blue, J. Mac, Sean Michaels, Mr. Pete, Lexington Steele, Criss Strokes en Bruce Venture. Njonken har aktearwurk is se ek aktyf as neakenmodel, en yn dy hoedanichheid hat se posearre foar ferskate Amerikaanske neakenblêden.
Lichemsskaaimerken
Skyler Nicole is swart, mei brune eagen en swart hier. Neffens har offisjele opjefte is se 1.63 m lang, mei in gewicht fan 55 kg, en in natuerlike kupmaat 32B. Se hat gjin tatoeaazjes, mar wol ferskate piercings. Behalven de wenstige gatsjes yn 'e earlellen hat se ek in nâlpiercing, twa hûdpiercings (dermals) op 'e rêch en nochris twa hûdpiercings oan 'e 'bûtenkant' fan har beide eagen, boppe-oan har wangen.
Filmografy
(Dizze filmografy is ûnfolslein; sjoch hjirre foar in folsleine filmografy.)
Woodside (Kalifornje)
Woodside is in plak (town) yn de Amerikaanske steat Kalifornje yn San Mateo County. Woodside heart by de rykste mienskippen fan de FSA mei in trochsneed ynkommen de húshâlding 401.591 dollar en in trochsneed huzepriis fan mear as 4,5 miljoen dollar.
Geografy
Neffens it United States Census Bureau beslacht it plak 30,5 km², allegear lân. Woodside leit op sa'n 117 m boppe seenivo.
James Porter (militêr)
James Porter (folút: James Ezekiel Porter; Strong (Maine), 2 febrewaris 1847 – oan 'e rivier de Little Bighorn (Montana), 25 juny 1876) wie in Amerikaansk militêr fan etnysk Ingelsk komôf dy't by de kavalery tsjinne. Hoewol't er net yn 'e Amerikaanske Boargeroarloch focht, makke er letter diel út fan 'e Noardlike besettingsmacht yn it fersleine Suden. Yn 1876 kaam er ûnder de Grutte Sû-Oarloch om yn 'e ferneamde Slach oan de Little Bighorn.
Jonkheid en oplieding
Porter waard yn 1847 berne yn it plak Strong, yn 'e Amerikaanske steat Maine, as de soan fan Jeremy W. Porter, in houtfabrikant en senator yn it Steatskongres fan Maine. Hy genoat syn ûnderwiis fan 1962 oant 1863 oan it Steatsseminaarje fan Maine (no it Bates Kolleezje) en dêrnei fan 1863 oant 1864 oan 'e Universiteit fan Norwich. Dêrnei waard Porter ynskreaun oan 'e Amerikaanske Militêre Akademy te West Point, dêr't er yn 1869 as de op fyftjin nei bêste learling yn in klasse fan 39 slagge foar syn eksamens.
Ofsier yn it leger
Neitiid naam Porter tsjinst yn it Amerikaanske Leger en waard er as twadde luitenant oansteld yn it Amerikaanske 7e Kavaleryrezjimint, dat ûnder befel fan luitenant-kolonel George Armstrong Custer yn Fort Riley, yn Kansas, legere wie. Fan 1871 oant 1873 wie Porter yn detasjearre tsjinst yn it Amerikaanske Suden, dat yn 1865 yn 'e Amerikaanske Boargeroarloch ferslein wie, en dêr't er op ferskate plakken diel útmakke fan 'e Noardlike besettingsmacht. Sa wied er yn dy tiid ûnder mear stasjonearre yn Chester, yn Súd-Karolina, yn Rutherfordton en Lincolnton, yn Noard-Karolina, en yn Shelbyville, Lebanon en Louisville, yn Kentucky. As ûnderdiel fan 'e taken fan 'e Noardlike besettingsmacht wie Porter dêr û.m. drok mei it bestriden fan 'e rasistyske Ku Klux Klan.
Yn 1872 waard Porter befoardere ta earste luitenant. Doe't er yn 1873 weromkearde by it 7e Kavaleryrezjimint, wie dat oerpleatst nei Fort Abraham Lincoln, yn 'e Dakota's, dêr't er oansteld waard as ûnderbefelhawwer fan I Kompanjy, ûnder kaptein Myles Keogh. Fan 1873 oant 1874 wie Porter op 'e nij yn detasjearre tsjinst, no as ûnderdiel fan 'e militêre eskorte fan 'e lânmjitters dy't yn noardlik Minnesota de presize grins mei Kanada fêstleinen. Doe't kaptein Keogh yn 1874 sân moanne ferlof krige om syn famylje yn Ierlân te besykjen, naam Porter tydlik it befel oer I Kompanjy oer. Koart foar't yn 1876 de Grutte Sû-Oarloch útbriek, frege er in oerpleatsing oan nei in stêffunksje, om't er útseach nei in kalmer bestean; Porter syn frou Eliza Frances Westcott († 1915), mei wa't er yn Portland (Maine) troud wie, hie doe krekt harren twadde bern te wrâld brocht, en it jonge gesin wie sûnt 1869 fjirtjin kear ferhuze.
Dea yn 'e Slach oan de Little Bighorn
Guon histoarisy wolle hawwe dat Porter ûnder de slach it befel fierde oer I Kompanjy, mar dat berêst op 'e misfetting dat Keogh syn lyk letter by Custer op 'e heuveltop oantroffen wêze soe dy't bekend kaam te stean as Custer Hill. Yn wurklikheid sneuvele Keogh middenmank syn kompanjy, dat oan 'e posysjes te sjen dy't de deade soldaten foarinoar oer ynnamen, oan it lêst ta ferbiten wjerstân bean hawwe moat. Oan Porter kin mooglik wol taskreaun wurde dat er (in diel fan) I Kompanjy foar de tebekwikende L Kompanjy fan 'e luitenants Calhoun en Crittenden oer opstelde, sadat de krigers dy't harren efterfolgen tusken twa fjurren kamen en har weromlûke moasten.
Neisleep
Porter wie ien fan trije ofsieren fan it 7e Kavaleryrezjimint fan wa't it stoflik omskot nei de slach nea identifisearre waard (de oaren wiene Henry M. Harrington en James G. Sturgis). Oer syn dea bestie lykwols gjin twifel, mei't syn trochblette unifoarmjas letter weromfûn waard. Fan sawol legerdokter Valentine McGillycuddy, dy't mei it Lakota-opperhaad Mâl Hynder spriek, as kaptein Charles King, dy't ferskate Yndiaanske oerlibbenen ûnderfrege, is de beskriuwing bekend fan ien inkele, net identifisearrre Amerikaanske ofsier, dy't op 't hynder troch de Yndiaanske besingeling hinne briek en hast ûntkaam, mar omseach, syn erfterfolgers gewaar waard en besleat dat er it net rêde soe, en doe mei syn tsjinstrevolver de hân oan himsels sloech. Der wurdt wol tocht dat dat Porter west hawwe moat, mar dêrfoar binne gjin bewizen. Yn 1910 waard foar Porter in tinkstien op it slachfjild pleatst, neffens histoarikus Michael L. Nunnally op in willekeurich plak, mei't net ien wis wêze koe fan it plak dêr't er sneuvele wie.
Kalligrafy
Kalligrafy (út it Gryksk: καλός, moai en γράφειν, skriuwe) is de keunst fan it moaiskriuwen. Yn Sina en Japan wurdt Sineeske kalligrafy noch altyd heech wurdearre, en yn islamityske kultueren besteane tal fan kalligrafearre ferzjes fan de Koran en wurde kalligrafearre spreuken út de Koran faak yn kleden ferwurke of oan it lewant hongen.
Yn Jeropa wurdt it kalligrafearjen yn ’t earstoan dien troch slaven Romeinske Ryk, letter nei it trochbrekken fan it kristendom troch muontsen yn kleasters. Yn de lettere midsiuwen ûntstiene gilden foar kalligrafen en ferluftigers (hja makken fersierings by it letterwurk). Der binne ferskate stylsoarten yn de kalligrafy: Goatysk, Romaansk, Karolysk, Beneventaansk ensfh.
Nei de útfining fan de boekprintkeunst rekken dy beroppen linkendewei út de tiid. Sûnt 1850 kaam de kalligrafy fannijs yn de belangstelling. Earst as leafhawwerij, mar geandewei ûntjoech de kalligrafy him as keunstfoarm.
Lettertypen dy’t in soad troch kalligrafen brûkt wurde, binne: de Romeinske kapitaal, de midsiuwske unkiaal, de Karolingyske minuskel (en de goatyske farianten dêrfan), de kursyf (italic) en it kânselderijskrift.
Oan de Haachske Keninklike Akademy fan Byldzjende Keunsten is it skriuwen in wêzentlik ûnderdiel fan de oplieding ta letterûntwerper. De folge metoade is stal jûn troch Gerrit Noordzij.
In tapaste foarm fan kalligrafy is tekenteltsjebelettering.
De Sineeske kalligrafy stiet sûnt 2009 neamd op de list fan masterwurken fan it orale en ymmateriële erfguod fan it minskdom fan UNESCO.
Gorden Kaye
Gorden Kaye (tink derom: Gord e n Kaye; wiere namme: Gordon Fitzgerald Kaye; Huddersfield (West-Yorkshire), 7 april 1941 – Knaresborough (Noard-Yorkshire), 23 jannewaris 2017) wie in Britsk akteur fan Ingelsk komôf. Hy waard benammen bekend yn syn rol fan René Artois, de útbater fan in Frânsk kafee ûnder de Dútske besetting, yn 'e komeedzjesearje ’Allo ’Allo!
Jonkheid
Kaye waard yn 1941 berne yn Huddersfield, yn West-Yorkshire, as it ienlingsbern fan Harold Kaye, in frachtweinsjauffeur en meganisiên yn in trekkerfabryk, en dy syn frou Gracie, dy't by syn berte 42 jier wie. As jonge spile Kaye yn Moldgreen yn it pleatslike rugbytiim. Hy genoat ûnderwiis oan 'e King James's Grammar School yn Huddersfield, en wurke letter yn itselde plak by de radiostjoerder fan it pleatslike sikehûs (wêrfoar't er yn 1965 in fraachpetear hie mei de Beatles). Oare baantsjes hied er as arbeider yn in tekstylfabryk, in wynmakkerij en in trekkerfabryk.
Aktearkarriêre
Neitiid spile Kaye yn 1965 yn syn earste film, The Party's Over, en syn debút op 'e tillefyzje makke er yn 1968 as in oerweiwachter yn 'e dramasearje Champion House. It jiers dêrop waard er troch regisseur David Halliwell, dy't him yn Bolton yn it toanielstik Little Malcolm sjoen hie, frege foar in rol yn 'e soapsearje Coronation Street. Letter makke er yndruk op filmprodusint en senarioskriuwer David Croft mei gastrollen yn 'e tillefyzjesearjes It Ain't Half Hot, Mum en Come Back, Mrs. Noah. Hy spile yn 'e komyske koarte film The Waterloo Bridge Handicap (1978) en teffens, mei komyk Ronnie Barker, yn 'e filmferzje fan Porridge (1979).
Fierders wie Kaye ek te sjen yn 'e dramasearje All Creatures Great and Small, en yn 'e detektivesearje Shoestring. Yn 1981 spile er de rol fan Frank Broadhurst yn 'e bernesearje Codename Icarus. Om dyselde tiid hinne bea David Croft him de haadrol yn 'e searje Oh, Happy Band! oan, mar dy moast Kaye foarbygean litte om't er oare ferplichtings hie. Wol spile er yn trije ôfleverings fan 'e Croft syn ferneamde komeedzjesearje Are You Being Served? Yn 1985 hie Kaye in lyts roltsje as resepsjonist fan in hotel yn 'e film Brazil, fan Terry Gilliam.
Yn 1982 stjoerde David Croft Kaye it senario ta foar de pilotôflevering fan ’Allo ’Allo!, en nûge him út om dêryn de haadrol te spyljen. ’Allo ’Allo! wie in komeedzjesearje dy't ûnder de Twadde Wrâldoarloch spile yn it troch de Dútsers besette Frankryk. It personaazje fan René Artois, dat Croft foar Kaye op it each hie, wie in folle pleage útbater fan in kafee yn in lyts doarpke, dy't tsjin wil en tank it mulpunt waard fan ûntelbere healwize yntriizjes mei de Dútske besetters, it Frânske ferset, delsketten Ingelske piloaten, ferfalske skilderijen, ensfh. Kaye naam de rol oan en spile yn alle 84 ôfleverings fan 'e searje dy't tusken 1982 en 1992 makke waarden. Fierders wurke er ek mei oan 1.200 optredens yn it ramt fan 'e toanielferzje.
Kaye spile ek de rol fan dokter Grant yn 'e tillefyzje-adaptaasje fan Mansfield Park, en yn 1984 wied er te sjen as Lymoges, hartoch fan Eastenryk, yn in BBC-tillefyzjeproduksje fan it stik Kening Jan, fan William Shakespeare. Teffens gie er mei it Royal National Theatre op toernee yn 'e rol fan Touchstone, yn Shakespeare's Nei Jim Beleavjen. Yn 1986 waard Kaye op it toaniel oan 'e ein fan in optreden yn it Londenske West End oerfallen troch presintator Eamonn Andrews, dy't him meitroaide foar in ôflevering fan This Is Your Life. Yn 1993 die Kaye mei oan 'e krystspecial fan 'e kwis Family Fortunes.
Yn 2007 kearde Kaye noch ienris werom yn 'e rol fan René Artois, yn in tillefyzjereüny fan ’Allo ’Allo! Fierders wied er dat jiers ek op it toaniel noch in kear yn dyselde rol te sjen, yn it Australyske Brisbane, yn 'e mande mei Sue Hodge as Mimi Labonq en Guy Siner as luitenant Grüber.
Priveelibben
Yn 1989 publisearre Kaye (mei ghostwriter Hilary Bonner) syn autobiografy René & Me: A Sort of Autobiography, wêryn't er syn persoanlike ûnderfinings beskreau as in bleue, homoseksuële, te swiere jonge akteur, dy't gauris typecast waard. Op 25 jannewaris 1990 krige Kaye ûnder de Burns' Day-stoarm in ferkearsûngemak dêr't er slimme ferwûnings oan 'e holle by oprûn. Hy lei dêr neitiid in skoftke yn kritike tastân foar yn it sikehûs en moast in harsensoperaasje ûndergean. Hoewol't er him der sels letter neat mear fan tebinnenbringe koe, hold er in fikse groede oer oan it houten reklameboerd dat dwers troch syn foarrút hinne bûtst wie.
Ferstjerren
Gorden Kaye kaam op 23 jannewaris 2017 yn in fersoargingstehûs yn Knaresborough, yn Noard-Yorkshire, te ferstjerren, nei't er twa jier earder mei demintens oanhelle rekke wie. Hy waard 75 jier âld.
Iron Kissed
Iron Kissed (letterlik: "Fan Izer Tute") is it trêde diel fan 'e Mercy Thompson-rige fan 'e Amerikaanske skriuwster Patricia Briggs. It is in fantasyroman fan it subsjenre fan 'e urban fantasy, dy't skreaun is yn it ik-perspektyf, en ferhellet oer de Amerikaanske monteur Mercedes "Mercy" Thompson, in jonge frou fan heal-Yndiaansk komôf dy't harsels feroarje kin yn in prêrjewolf. Iron Kissed waard foar it earst publisearre yn 2008, troch de New Yorkske útjouwerij Ace Books, as hardcoveredysje. Letter ferskynden der ek werprintingen yn paperbackfoarm by de Britske útjouwerij Orbit Books. Iron Kissed wie in grut súkses en helle it earste plak op 'e bestsellerlist fan 'e krante de New York Times.
Ynhâld
Mercedes "Mercy" Thompson is in jonge frou dy't fan in Yndiaanske heit dy't se nea kennen hat, it fermogen urven hat om harsels yn in prêrjewolf (coyote) te feroarjen. Nettsjinsteande dat hie se foar harsels in relatyf normaal bestean opboud yn 'e Tri-Cities (Richland-Kennewick-Pasco), yn 'e Amerikaanske steat Washington, as monteur en eigneresse fan in garaazje, oant se yn 'e beide foargeande dielen fan 'e searje, Moon Called en Blood Bound, earst belutsen waard by de oangelegenheden fan 'e wearwolvetroep wêrfan't har buorman Adam Hauptman de lieder is, en dêrnei bestrûpt rekke yn 'e saken fan 'e pleatslike fampieren.
Yn Mercy har wrâld hawwe guon ierdgeasten harren bestean in jiermannich lyn oan 'e minskheid iepenbiere, om't se har troch de almar bettere kameratechnyk en de oare technologyske foarútgong net mear ferskûle hâlde koene, sels net ek al mjitte se har ornaris mei magy in falsk minsklik uterlik oan. De Grize Hearen, de tige machtige en gefaarlike wêzens dy't de ierdgeasten op ûnmeilydsume wize regearje, hawwe dêrom de mindere ierdgeasten, dy't frij ûnskeadlik binne en soms sels ynnimlik eagje, twongen om 'út 'e kast te kommen', wylst de gefaarliker en grizeliger grutte ierdgeasten har noch altyd beskûl hâlde om 'e minsken net tsjin 'e ierdgeasten as gehiel yn it harnas te jeien.
Yn Iron Kissed wurdt Mercy har help ynroppen troch har âlde baas Siebold "Zee" Adelbertsmiter, in metaalbewurkjende ierdgeast dy't himsels in gremlin neamd. Der hat in rige moarden ûnder ierdgeasten plakfûn yn it reservaat by Walla Walla, dat de Amerikaanske oerheid dêr foar de ierdgeasten stifte hat. Zee en Omke Mike, de útbater fan 'e pleatslike stamkroech fan 'e ierdgeasten yn Pasco, tinke dat Mercy har skerpe noas harren mooglik nei de dieder ta liede kin, sadat se de minsklike plysje bûten de saak hâlde kinne. Mercy ûntdekt dat der op elts plak delikt in minske oanwêzich west hat, nammentlik O'Donnell, in man dy't se krekt tefoaren by de yngong fan it reservaat met hat, in agint fan it Buro fan Ierdgeastesaken (BFA) fan 'e Amerikaanske oerheid, dy't yn it reservaat neat te sykjen hie.
Mercy fertelt dat oan Zee en Omke Mike, wittende dat se dêrmei foar 't neist O'Donnell syn deafûnis tekenet. Hja is lykwols ferbjustere as Omke Mike har de oare deis skillet mei it berjocht dat Zee troch de plysje fan Kennewick oppakt is foar de moard op O'Donnell, mei't se ferwachte hie dat de ierdgeasten it, yn it gefal dat se besleaten dat O'Donnell stjerre moast, op in ûngemak lykje litte soene. Omke Mike fertelt har lykwols dat hy en Zee de jûns tefoaren nei O'Donnell ta setten om mei de man te praten (en ôfhinklik fan syn antwurden al of net mei him ôf te weven), mar dat se him thús dea oantroffen. De plysje kaam harren dêr oer it mad; Omke Mike hie genôch magy om himsels oan it each fan 'e minsken te ûntlûken, mar Zee, dy't it stoflik omskot fan O'Donnell ûndersocht hie, waard fûn mei bloed oan 'e hannen en sadwaande arrestearre.
Hoewol't foar alle ynwijden (mar net foar de plysje) dúdlik is dat Zee ûnskuldich is, sil it fanwegen de geheime en magyske aspekten fan 'e saak dreech wêze om syn ûnskuld te bewizen. Boppedat hawwe de Grize Hearen der gjin belang dat de wiere dieder fûn wurdt, mei't harren prioriteit is dat de hiele saak sa fluch mooglik delbêde wurdt. As it dêrfoar nedich is om Zee op te offerjen, hawwe sy dêr gjin probleem mei. De ynset yn dizze saak is heech, want as Zee troch de rjochter skuldich befûn wurdt, sil er op befel fan 'e Grize Hearen eksekutearre wurde. Omke Mike hat fan harren opdracht krigen om him fierder net mei de saak bemuoien, mar dat wjerhâldt him der net fan om Mercy sa te manipulearjen dat sy op ûndersyk útgiet, wat se dochs al fan doel wie.
Mercy har earste die is om Zee fia har freon, de skiedingsabbekaat Kyle Brooks, in earsten strafpleiter te besoargjen. De plysje hie ûnderwilens de help ynroppen fan dr. Stacy Altman, in saakkundige op it mêd fan ierdgeasten, dy't Zee sa gau mooglik efter de traaljes besocht te krijen, mar troch de yntervinsje fan Zee syn nije abbekaat rint de saak sadanich fertraging op dat Mercy de tiid hat om it spul sels te ûndersykjen. Yn 'e foarm fan 'e prêrjewolf kringt se it hûs fan O'Donnell binnen, dêr't se it plak delikt ûndersiket en ûntdekt dat O'Donnell lid wie fan Citizens for a Bright Future, in haatgroep dy't tsjin 'e ierdgeasten agearret. Se ûntdekt ek dat O'Donnell magyske foarwerpen stiel fan 'e ierdgeasten dy't er yn it reservaat fermoarde, mar dêrfan fynt se inkeld in magyske gongelstôk werom. Har besyk oan O'Donnell syn hûs einiget mei in konfrontaasje mei in ierdgeast dy't de foarm fan in raven oannommen hat, wêrnei't Mercy fluch-fluch de ôftocht blaast.
Nei har besyk oan it hûs fan O'Donnell treft Mercy de magyske gongelstôk ferskate kearen by har thús en op har wurk oan, hoewol't se him eltse kear weromjout oan 'e ierdgeasten. It is Tad, Zee syn heal-minsklike soan, dy't har op 't lêst ferteld dat magyske foarwerpen dy't hiel âld binne, soms wat ûnfoarsisber wurde en in soarte fan eigen wil krije; de gongelstôk hat blykber beslist dat er by Mercy wêze wol. Fan Omke Mike kriget Mercy te hearren dat de raven dy't se sjoen hat, feitliks de Ieskrie wie, Nemane, ien fan 'e Grize Hearen. Letter docht bliken dat Nemane en dr. Stacy Altman ien en deselde binne, as Altman Mercy mei de dea bedriget as se net ophâldt har mei de saak te bemuoien. Mercy wurdt lykwols yn beskerming nommen troch har pleechbroer en húsgenoat Samuel Cornick, de soan 'e marrok, dy't oer alle wearwolven yn Noard-Amearika hearsket. Omke Mike neamt sa by syn noas lâns ek dat Zee eins Loan Maclibhuin is, de Dûnkere Smid fan Drontheim, dy't yn ferskate âlde folksferhalen neamd wurdt.