cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
TV Azteca
Televisión Azteca, S.A.B. de C.V. (TV Azteca) is in Meksikaansk media konglomeraat yn eigendom fan Grupo Salinas. It waard oprjochte yn 1993 troch Ricardo Salinas Pliego. It is it op ien nei grutste mediabedriuw yn Meksiko nei Televisa.
Europeesk kampioenskip follybal manlju 2011
It Europeesk kampioenskip follybal 2011 foar manlju sil fan 10 septimber oant en mei 18 septimber hâlden wurde yn Tsjechje en Eastenryk
De opset
De top-6 fan it foarige EK pleatsten harren fuortdaliks foar it kampioenskip yn 2011. Eastenryk en Tsjechje binne as gastlannen automatysk pleatst. Dêr kamen noch njoggen lannen by dy't har kwalifisearre hawwe. Yn de earste omloop wurde de sechstjin lannen ûnderferdield yn fjouwer groepen, mei elts fjouwer lannen. De top-3 fan eltse groep giet troch nei de twadde omloop, dêr't spile wurdt yn twa groepen fan elts seis lannen. De twa bêste lannen út dy twa groepen geane troch nei de heale finales. It Europeesk kampioenskip wurdt organisearre troch it CEV, it Europeeske follybalbûn.
Kandidaten
Kandidaten foar de organisaasje fan it Europeesk kampioenskip follybal manlju 2011
Fuotbalferiening Kollum
Fuotbalferiening Kollum spilet op sportpark Baensein oan de Bernhardleane yn Kollum. De klup is oprjochte op 1 maart 1942.
Wapen fan Utingeradiel
''Fan keel beladen mei 1 leelje fan sulver, verzeld van 3 klaverblêden fan goud, setten 2 en 1. It skyld is dekt mei in kroan fan goud.'' De kroan hat trije blêden en twa pearels.
De oarsprong fan it wapen is ûnbekend, wol kommme de klaverblêden ek in soad foar yn de doarpswapens yn de gemeente. It is dus mooglik in algemien symboal foar de lânbou.
Knokkel
thumb|right| Knokkels fan in hân In knokkel is in plak dêr't in finger of tean bewege kin troch de knokkellidden. De knokkels wurde goed sichtber as in fûst makke wurdt.
It hearber kreakjen fan de knokkels komt troch de synoviale floeistof dy't it fakuüm folt dat troch de beweging feroarsake wurdt.
Brongergea
Brongergea of Brommegea is in buorskip ûnder It Oranjewâld yn de gemeente It Hearrenfean. De namme betsjut de parochy fan Bronger.
Brongergea wie yn earder tiden in lyts tsjerkedoarp (14e – 16e iuw). It gebiet lei tusken de lettere Skoatterlânske Kompanjonsfeart oant de rivier de Tsjonger.
Eartiids stuon hjir de Pauwenburch, boud om 1600 hinne troch de Oenema's. Yn 1992 kaam it terrein yn besit fan Steatsboskbehear dy it ta heide omfoarme. Ek it bûten Carolineburch hat hjir stuon oan de súdkant fan it tsjerkhôf. Fan de lytse bûtens yn it Wâld is Klemburch yn Brommegea noch it ienige foarbyld.
De tsjerke, wijt oan Sint Agatha, wurdt yn 1315 al neamd, mar wie healwei de 17e iuw al ferfallen, it tsjerkhôf is der noch altiten. It tsjerkhôf hat in klokkestoel en der binne grêfkelders fan de famyljes Van Limburg Stirum en De Blocq fan Scheltinga. Yn de buert op de Berch fan Brongergea, tsjinoer Klemburch, stiet in Belvedêre, dy't in moai útsicht oer de omjouwing jout.
Oan de noardkant fan Brongergea, ûntstie by de kompanjonsfeart it buorskip Nij Brongergea (Benedenknipe), dat letter mei Nij Ketlik it hjoeddeiske doarp De Knipe foarme. By de Tsjonger ûntstie it doarp Mildaam. It oerbleaune gebiet yn de midden heart no by de himrik fan Oranjewâld. Earst yn de Frânske tiid is it Wâld in doarp wurden.
Universiteit Leien
De Universiteit Leien (Latynske namme: Academia Lugduno-Batava; Ingelske namme: Leiden University), ôfkoarten as UL, waard oprjochten yn 1575 en is de âldste universiteit fan Nederlân. De universiteit hat njoggen fakulteiten, dêr't mear as 25.000 oan studinten ynskreaun steane (stand: akademysk jier 2015-2016). De namme fan de universiteit wie oant 1998 Ryksuniversiteit Leien.
Skiednis
De universiteit wie in geskink fan Willem fan Oranje oan de stêd Leien nei it Leidsk ûntset. Neffens de oerlevering koenen de boargers as beleanning foar harren dappere ferset tsjin de Spanjaarden kieze út tsien jier gjin belesting betelje of in universiteit. De universiteit waard op 8 febrewaris 1575 stifte en krige as motto Libertatis Praesidium, wat "bolwurk fan de frijheid" betsjut, of yn de wurden fan Willem fan Oranje: "in vast stuensel ende onderhoudt der vryheyt". Hy finansiere de universiteit mei de besittings fan de katolike abdij fan Egmond dy't hy yn 1573 tegearre mei it kastiel fan Egmond ferwoaste litten hie troch de Geuzen ûnder lieding fan Diederik Sonoy.
De oanwêzigens fan gelearden as Justus Lipsius, Joseph Scaliger, Franciscus Gomarus, Hugo de Groot, Jacobus Arminius, Daniël Heinsius, Snellius en Gerard Vossius ferskafte de Leiske universiteit grut Jeropeesk oansjen. Dizze posysje waard ta de ein fan de 18e iuw behâlden troch de reputaasje fan gelearden as Herman Boerhaave. Bekende njoggentjinde-iuwske alumny wienen Johan Rudolf Thorbecke, grûnlizzer fan de Nederlânske grûnwet, en Matthias de Vries, de heit fan de Nederlânske taalkunde. Yn 1860 waard Robert Fruin de earste beklaaier fan de learstoel heitelânske skiednis, wêrmei't in begjin makke waard mei de provisjonele beöefening fan de skiedswittenskap yn Nederlân.
Gouden Iuw
Der wie yn de Gouden Iuw benammen ûnderrjocht yn filosofy en kennis fan de klassike Romeinske en Grykske skiednis. Dêrby waard der ûnderrjocht jûn yn de sân frije keunsten (grammatika, dialektika, retorika, aritmetika, geometria, musika, astronomia). Dizze fakken waarden op frijwol elke universiteit fan dy tiid jûn. Nij yn Leien wie lykwols de skermskoalle. It skermjen moast in presys wiskundich patroan folgje. Hjirút folge de oprjochting fan de 'nederdútske matematyk', it ienige fak yn de folkstaal. Dizze beide lêste fakken hienen benammen in militêre betsjutting en foldienen ûnder mear oan de behoefte fan prins Maurits oan kennis fan besjittingstechniken en fêstingbou yn ferbân mei de Tachtichjierrige Oarloch tsjin Spanje.
19e en 20e iuw
Oan de ein fan de njoggentjinde iuw waard de Leienske universiteit wer ien fan Jeropa's meast foaroansteande universiteiten. Yn 't earste universitêre legetemperatuerenlaboratorium fan 'e wrâld berikte heechlearaar Heike Kamerlingh Onnes in temperatuer fan mar ien graad boppe it absolute nulpunt (–273 graden Selsius). Yn 1908 slagge it him as earste om helium floeiber te meitsjen en hy ûntdekte boppedat it ferskynsel fan supergelieding yn metalen.
Kamerlingh Onnes krige de Nobelpriis yn de natuerkunde yn 1913. Oare Leidske heechleararen dy't dizze priis krigen binne Pieter Zeeman en Hindrik Lorentz foar de beskriuwing en ferklearring fan it Zeemaneffekt. De fysiolooch Willem Einthoven krige de Nobelpriis foar de útfining fan de snaargalvanometer, dy't, ûnder oare, de ûntwikkeling fan de elektrokardiografy mooglik makke.
Neist dizze Nobelpriiswinners dreaunen ek de natuerkundigen Albert Einstein en Paul Ehrenfest, Arabist en islamekspert Christiaan Snouck Hurgronje en rjochtsgelearde Cornelis van Vollenhoven, de universiteit yn de jierren '20 fan de tweintichste iuw op ta grutte hichten.
Op 26 novimber 1940 hold de heechlearaar Rudolph Cleveringa, dekaan fan de juridyske fakulteit, in gloedfolle taspraak yn it Akademygebou om te protestearen tsjin it ûntslach fan de Joadske wurknimmers, wêrûnder de jurist Eduard Meijers, de lettere grûnlizzer fan it nije Boargerlik Wetboek. Om de taspraak te betinken organisearret de universiteit elk jier noch altyd de Cleveringawike, wêryn't oer de hiele wrâld lêzings hâlden wurde.
Oare ferneamde Leienske gelearden út de tweintichste iuw binne histoarikus Johan Huizinga, auteur fan Herfsttij der Middeleeuwen, en de astronomen Willem de Sitter en Jan Hindrik Oort.
De Universiteit Leien hat in stevige ynternasjonale posysje ferwurven ûnder topûndersyksynstituten yn ferskeidene ûndersyksgebieten, wêrûnder de natuerwittenskippen, de genêskunde, de sosjale wittenskippen, de rjochtsgeleardheid en de letteren. Fan de 48 takende Spinozapreemjes, (de heechste Nederlânske wittenskiplike ûnderskieding) binne der njoggen takend oan heechleararen oan de Universiteit Leien: oan neerlandikus Frits van Oostrom, taalkundige Frits Kortlandt, wiskundige Hindrik Lenstra, natuerkundige Carlo Beenakker, stjerrekundige Ewine van Dishoeck, medysk biologe Els Goulmy, epidemiolooch Frits Rosendaal, pedagooch Rien van IJzendoorn en natuerkundige Jan Zaanen.
Fakulteiten
De Universiteit Leien hat njoggenfakulteiten:
De lêste fakulteit is yn 2001 oprjochte yn gearwurking mei de Hegeskoalle fan Byldzjende Keunsten, Muzyk en Dûns yn Den Haach.
Neist de fakulteiten hat de universiteit ek it Sintrum foar Miljeuwittenskippen Leien (CML) en de Leien University School of Management.
Earedoktoraten
Op dizze lêste grûn is oant no ta (2005) mar twa kear in earedoktoraat útrikt:
Perth (Skotlân)
Skiednis
De namme 'Perth' komt fan it Piktyske wurd foar "wâld" of "bosk". Op dit plak wie al yn 'e Prehistoarje in delsetting fêstige, op in natuerlik ferhef yn it lânskip, sadat men der feilich wie foar oerstreamings troch de rivier de Tay. Archeologysk ûndersyk hat útwiisd dat de earste jager-sammelders 8.000 jier lyn yn 'e krite oankamen, en dat de earste Neolityske bouwurken (steande stiennen en stiennesirkels) der likernôch 4.000 jier lyn oanlein waarden, koart nei't de lânbou yn it gebiet yntrodusearre wie.
Yn 'e iere tolfde iuw krige Perth fan 'e Skotske kening Willem de Liuw stedsrjochten taparte. Fan 'e fjirtjinde oant de sechstjinde iuw wie de stêd ien fan 'e rykste kommersjele sintra fan Skotlân, dêr't keaplju út Frankryk, de Nederlannen en it Eastseegebiet allegear kamen om hannel te driuwen. Yn 1559 waarden ûnder de Skotske Reformaasje, nei in preek dy't de tsjerkeherfoarmer John Knox yn Perth jûn hie, de kleasters fan 'e stêd plondere troch kalvinistyske byldestoarmers.
Yn 'e santjinde en achttjinde iuw foel Perth by trije gelegenheden yn 'e hannen fan 'e jakobiten, nammentlik yn 1689, yn 1715 en yn 1745 (de lêste beide kearen as ûnderdiel fan 'e Jakobityske Opstân fan 1715, resp. de Jakobityske Opstân fan 1745). Yn 1760 waard yn 'e stêd de Akademy fan Perth oprjochte, dy't ûnderwiisynstelling dy't ek ynfloedryk wie op it mêd fan 'e fêstiging fan wichtige tûken fan yndustry yn Perth, wêrûnder fabriken foar de produksje fan linnen, lear, bleekwetter en whisky. Fanwegen syn strategyske sintrale lizzing yn Skotlân ûntjoech Perth him fan 1848 ôf boppedat ta in spoarkrúspunt fan belang. In grut tal oare plakken yn 'e wrâld binne nei Perth ferneamd; dêrfan is de Westaustralyske stêd Perth it bekendst.
Ekonomy
De ekonomy fan Perth stipet benammen op griene enerzjy, it fersekeringswêzen, yndustry, rekreaasje, sûnenssoarch, de oerheid en ferfier. De grutste wurkjouwer yn 'e stêd is it bestjoersdistrikt Perth en Kinross, mei 6.000 banen. Op it mêd fan it toerisme is yn Perth de Saint John the Baptist-tsjerke út 'e trettjinde iuw it besjen wurdich. Fierders stiet der ek it saneamde Fair Maid's House, in monumint dêr't yn 'e ferneamde roman The Fair Maid of Perth, út 1828, fan sir Walter Scott, it titelpersonaazje Catherine Glover wenne. Ek is yn 'e stêd it Perth Museum and Art Gallery fêstige, ien fan 'e âldste provinsjale museä fan Skotlân.
Sport
It stadion McDiarmid Park is it thús fan fuotbalklub St. Johnstone FC, dy't yn 'e Scottish Premiership spilet, de heechste fuotbaldifyzje fan Skotlân.
Demografy
Neffens in offisjele skatting op basis fan gegevens fan 'e Britske folkstelling fan 2011 hie Perth yn 2012 in befolking 47.180 minsken. By de folkstelling fan 2001 bedroech it ynwennertal noch 43.450 minsken, wat betsjut dat der yn alve jier tiid in befolkingstaname fan 9,3% west hie. Fierders wie yn 2001 fan 'e ynwenners fan Perth 11,2% bûten Skotlân berne, wêrfan 8,1% yn oare dielen fan it Feriene Keninkryk en 0,5% yn Ierlân. Ek wie yn 2001 8,2% fan 'e befolking fan perth 75 jier of âlder.
List fan planetoïden 5301-5400
Dit is in list fan planetoïden 5301-5400.
Telemundo
Telemundo is in Amerikaansk Spaansktalich televyzjenetwurk yn eigendom fan NBCUniversal, in ôfdieling fan Comcast. It waard oprjochte op 19 juny 1984.
Jerome K. Jerome
Jerome Klapka Jerome (Walsall, Staffordshire, 2 maaie 1859 – Northampton, 14 juny 1927) wie in Ingelsk skriuwer fan foaral koartswillige ferhalen.
Jerome waard berne yn Walsall, yn it eartiidke greefskip Staffordshire, no West Midlands. Hy besocht de Marylebone Grammar School, mar gie al mei 14 jier oan 't wurk as klerk by it spoar. Letter waard er ûnderwizer, akteur en sjoernalist. Hy boaske yn 1888 mei Georgina Elizabeth Henrietta Stanley Marris, dy't al in dochter út in earder houlik hie. Yn 1893 rjochte er it wykblêd 'Hjoed' (Today) op. Yn de Earste Wrâldkriich tsjinne er as ambulânsesjauffeur yn Frankryk wat him geastlik tige feroare hat.
Yn 1888 publisearre er syn earste boek, On Stage and Off (oer de perioade as akteur). In jier letter hy er súkses mei The Idle Thoughts of an Idle Fellow, en fral mei syn bekendste boek, Three Men in a Boat (1889). Yn dat boek beskriuwt er op humoristyske wize, mei in protte omballingen en beskôgjende útstapkes, de aventoeren fan trije freonen dy't in boattochtsje op de Teems meitsje. Dit boek krige in ferfolch mei Three Men on the Bummel, wêryn deselde trije freonen in tocht troch Dútslân ûndernimme.
Jerome wie befreone mei J.M. Barrie, H.G. Wells, Rudyard Kipling, Arthur Conan Doyle, Thomas Hardy en Israel Zangwill. Yn syn berteplak Walsall stiet in museum ta syn oantins.
Barchjeblom
De blommen binne fan maaie oant juny te sjen en binne 5 oant 12 sm yn trochsneed. De blom hat in grut grien skutblêd, trije grutte ôfhingjende blomdekslippen, en trije lytsere kroanblêden. Nei de bloei sitte de siedden as in rôltsje munten opinoar steapele yn trijekantige sieddoazen (barchjes). Dizze befetsje loftholten wêrtroch't se driuwen bliuwe. Bern boartsje faak mei de fruchten troch der lúsjefersprikjes yn te stekken om sa bisten út te byldzjen.
Fersprieding
Yn Fryslân is de barchjeblom in bekende plant by sleatten lâns en op oare sompige plakken mei ûndjip wetter. It oantal planten rûn ein 20e iuw in Nederlân slim werom, reden wêrom't de plant yn Nederlân wetlik beskerme west hat, mar no net mear.
Ekologyske aspekten
Trochdat de barchjeblom safolle fiedingsstoffen út it wetter opnimt, kin de plant bydrage oan it skjinhâlden fan it wetter.
De nektar is nochal djip weistoppe, Bijen en hommels moatte der hielendal yn krûpe om by de nektar te kommen. At de blommen hielendal ryp binne, rôlje de siedden der út. De siedden driuwe oer it wetter oant se by de wâl stykjen bliuwe en ûntkime.
Oare planten yn de omjouwing binne bygelyks de dotterblom, kalmuswoartel en bûterblêden yn de buert.
De lissnúttuorre (Mononychus punctum-album) is in lyts (3-4 mm) tuorke dat libbet fan de sappen fan de barchjeblom, de rûp libbet fan en yn de siedden.
Tunen
De barchjeblom kan in túnfivers kweekt wurde. De fiver moat dêrfoar wol grut genôch wêze, oars groeit de fiver hurd ticht en ha de planten net folle profyt fan inoar. Yn de tún kin fermeardering troch siedfoarming (siedden drûch bewarje) én troch skuorren barre.
Kaysersberg
thumb|right|200px|Midsiuwske tsjerke fan Kaysersberg
Kaysersberg is in plak en eardere gemeente yn it Frânske departemint Haut-Rhin (regio Elzas) en hat 2676 ynwenners (1999). It stee makket diel út fan it arrondissemint Ribeauvillé.
Geografy
It oerflak fan Kaysersberg bedraacht 24,8 km², de befolkingstichtens 107,9 ynwenners de km².
Skiednis
De Ryksstêd Kaysersberg wie eartiids lid fan de Tsienstêdebûn fan de Elzas.
Europeesk kampioenskip follybal froulju 2011
It Europeesk kampioenskip follybal 2011 foar froulju sil fan 22 septimber oant en mei 2 oktober hâlden wurde yn Itaalje en Servje
De opset
De top-6 fan it foarige EK pleatsten harren fuortdaliks foar it kampioenskip yn 2011. Itaalje en Servje binne as gastlannen automatysk pleatst. Dêr kamen noch njoggen lannen by dy't harren kwalifisearre hawwe. Yn de earste omloop wurde de sechstjin lannen ûnderferdield yn fjouwer groepen, mei elts fjouwer lannen. De top-3 fan eltse groepen giet troch nei de twadde omloop, dêr't spile wurdt yn twa groepen fan seis lannen. De twa bêste lannen fan eltse groep geane troch nei de heale finales. It Europeesk kampioenskip wurdt organisearre troch it CEV, it Europeeske follybalbûn.
Stasjon Ede-Wageningen
Stasjon Ede-Wageningen (Ed) is in spoarstasjon yn it Nederlânske plak Ede, yn de provinsje Gelderlân. It waard iepene yn 1845 oan de Rhijnspoarwei (Amsterdam Sintraal - Elten).
Philip Ernst Vegelin fan Claerbergen
thumb|Philip Ernst Vegelin fan Claerbergen yn de lykstaasje fan steedhâlder Willem Freark Philip Ernst Vegelin fan Claerbergen (Palts, 10 oktober 1613 - Ljouwert, 6 febrewaris 1693) wie in hofmaster fan Willem Freark. Hy wie troud mei Fokje fan Sminia.
Stasjon Ede-Wageningen
Gebou
200px|thumb|left|1e stasjonsgebou stasjon Ede-Wageningen om en de by 1974 It oarspronklike stasjonsgebou fan Ede-Wageningen waard iepene yn 1877, 32 jier neidat it stasjon iepene wie. It stasjonsgebou wie bekend as in standerttype Harmelen, it wie ien fan de fjouwer stasjonsgebouwen fan dit type dat ea boud is. De arsjitekt is ûnbekend. It lytse gebou mei puntdak en luifel om it hiele gebou hinne kaam op in nij oanlein eilânperron te stean en hie allinnich de needsaaklike stasjonsfoarsjenningen. De wenning fan de stasjonsjef kaam op in oar plak, yn de buert fan it stasjon. Yn 1903 waard it gebou útwreide mei in wachtromte tredde klasse.
Philip Ernst Vegelin fan Claerbergen
Hy kaam om 1641 hinne nei de republyk. Earst wie er sekretaris en letter hofmaster fan Willem Freark en ek fan syn widdo Albertine Agnes. Fan Claerbergen wie in leafhawwer fan de eksakte wittenskip. Sa korrespondearre er mei Constantijn en Christiaan Huygens.
Stasjon Ede-Wageningen
Gebou
It stasjonsgebou waard yn 1984 ôfbrútsen en ferfongen troch in nij gebou, nei ûntwerp fan arsjitekt Paul Corbey, mei op it eilânperron in wachtromte en ytgelegeneheid. Yn 2022 waard der in begjin makke mei de bou fan in nij stasjonsgebou en fernijing fan it stasjonsgebiet.
DJ Keu
DJ Keu is de artystenamme fan de Ljouwerter filmmakker en komponist Mark R. Kooij. Syn muzyk, dy't wol omskreaun wurdt as "lo-fi sing-song kompjûterpop" waard in soad brûkt by de optredens fan De Swiete Hoannen, in yn 1999 oprjochte keunstnersselskip dêr't dj Keu diel fan útmakke.
Georges Nagelmackers
thumb|Georges Nagelmackers Georges Nagelmackers (Luik, 24 juny 1845 – Villepreux, 10 augustus 1905) wie de stifter fan de Compagnie Internationale des Wagon-Lits, it bedriuw dat ferneamd waard troch de ekspres-treinen as de Oriïnt Ekspres. Hy kaam út in rike famylje fan bankiers, steatsminsken en yndustriëlen.
Doe’t Nagelmackers 22 jier wie rekke hy fereale op in âldere frou, in nicht fan him. Syn âlden wienen it net mei syn trouplannen iens en stjoerden him dêrom mei freonen mei dy’t in reis troch de Feriene Steaten meitsjen gienen.
Der waard fan him ferwachte dat hy syn heit opfolgje soe yn de Nagelmackers & Fills bank, mar hy ûntwikkele nei it besyk oan de Feriene Steaten oare plannen foar syn takomst. thumb|250px|right|Rûte fan de earste Oriïnt Ekspres Yn de Feriene Steaten wie Nagelmackers ûnder de yndruk rekke fan de Amearikaanske Pullman treinen. Hy makke it beslút om it systeem fan sliepmooglikheden foar treinreizgers te ûntwikkeljen dy’t noch lúkser wienen as hy yn Amearika sjoen hie yn Jeropa yn te fieren. Yn 1876 kaam it ta de stifting fan de Compagnie Internationale des Wagon-Lits. Hy krige ûnder oare stipe fan de kening Leopold II fan Belgje, dy’t klant wie by de bank fan Nagelmackers syn heit. It bedriuw soe treinen leverje oan ferneamde rûtes as de Oriïnt Ekspres (Parys – Istanbûl), Train Bleu, Etui du Nord en folle mear.
Yn 1900 die Nagelmackers mei oan de Olympyske Spullen yn Parys, wêrby't er yn it (doe noch Olympyske) ûnderdiel hynstemennen de gouden medalje wûn.
Yn 2005 wie Nagelmackers ien fan de kânshawwers om ferkeazen te wurde ta De Grutste Belch, mar hy helle de úteinlike nominaasje net en waard úteinlik 76e fan de minsken dy’t krekt bûten de nominaasjelist kamen.
Sylvia Hoeks
Sylvia Gertrudis Martyna Hoeks (Maarheeze, 1 juny 1983) is in Nederlânske aktrise en fotomodel.
Wurkpaad
At hja 14 jier is docht Sylvia mei oan in modellewedstrijd. Dêrtroch krige sy in protte opdrachten. Neist har wurk as model makket sy ek har VWO-opleiding ôf (2001). Yn 2002 docht se audysje by de toanielskoallen fan Amsterdam en Maastricht. Beide wolle har talitte, mar sy kiest foar Maastricht. Yn 2004 kriget Sylvia de haadrol yn de telefyzjefilm Staatsgevaarlijk (NPS). Yn 2005 spilet sy de mêtresse fan Martin Morero yn Gooische Vrouwen. Yn 2005 hat se in rol yn de telefyzjerige Vuurzee (Sonja Looman) op Nederlân 3 (VARA). De rol fan 'it famke' hat se yn de film Duska yn 2007. Dy rol besoarget har in Gouden Keal. Yn 2009 spilet sy de oertsjûgjende rol fan Siuwske boeredochter Julia yn it drama De Storm, in film oer de wettersneed fan 1953 en yn 2010 jout sy stâl oan Tirza yn de film Tirza, in ferfilming fan de roman mei deselde namme fan Arnon Grunberg.
Yn 2010 spile sy de rol fan Antje Zwager yn de dramarige Bloedverwanten (VARA), op 15 maart 2012 ferskynde seizoen 2 fan de rige. Yn 2011 krige se de haadrol yn it thrillerdrama Overspel fan de VARA, mei Fedja van Huêt en Ramsey Nasr. 2013 kaam it 2e seizoen fan de rige op telefyzje.
Hoeks hie 2013 har earste haadrol yn in Ingelsktalige film The Best Offer. Fan 2016 ôf liket it der op dat Hoeks ynternasjonaal trochbrekt: se spile ûnder oaren mei Harrison Ford yn in troch Denis Villeneuve regisearre ferfolch op de film Blade Runner dy't yn 2017 útkaam.
Nasjonaal Modelspoar Museum
It Nasjonaal Modelspoarmuseum sit yn de eardere stasjonsrestauraasje fan Snits.
100 (dichtfoarm)
In 100 is in dichtfoarm dy't ûntstien is yn de skriuwersrûnte fan Tsjits Peanstra.
De 100 hat tsien regels fan tsien wurdlidden elts. De earste acht binne frij fers, wylst de lêste twa as ôfsluting einrym brûke.
Nasjonaal Modelspoar Museum
Middenyn it museum is de Snitser Berg Baan boud. De baan is ynspirearre troch de Dútske Harzbaan.
Geale de Vries
Geale de Vries (Blesdike, 25 febrewaris 1921 - Drachten, 26 jannewaris 2011) wie in ûnderwizer en rûnreizgjend learaar Nederlânsk en Frysk dy't bekend waard troch syn hast trijehûndert 'taalpraatsjes'op de radio.
Geale de Vries syn heit wie skoalhaad yn Stiens en Blesdike. Geale wurke oan de lânbouhúshâldskoalle yn Akkrum en de "Kweek" (Ryks Pedagogyske Akademy mei hafû-top) yn Drachten tusken 1956-1983. In samling (124) fan syn Taalpraatsjes ferskynde yn boekfoarm ûnder de titel As jim tútsje wolle, dan gau. De taalrubryk wie sneontemoarns op Radio Fryslân te hearren. De iene kear oer in ferske of in ferhaaltsje, in oare kear oer in bepaalde útdrukking of 'aparte wurden' dy't him foarlein waarden troch in harker. Doe't Omrop Fryslân de rubryk skraste makke er de oerstap nei de rubryk Wat is Oud fan Omrop Smellingerlân en noch letter skreau er stikjes foar de Smellingerlânske Pluskrant.
Geale de Vries wie skriuwer fan de Underwiisrie en grut kenner fan gedichten. Tusken 1965 en 1979 wiene hy en syn frou Tsjerkje Hemrica de driuwende krêft efter de jierlikse foardrachtskriich FeRstival dy't se nei De Lawei brochten. Ta syn learlingen hearden minsken as Mindert Wijnstra, Ankie van der Meer, Elske Kampen en Douwe Kootstra. Yn syn rol fan regisseur fan it "Kweektoaniel" brocht hy stikken as Tsien jier letter fan Pieter Terpstra en De Nepert yn de oersetting fan Geart Jonkman foar it fuotljocht.
Jack Spijkerman
thumb|300px|Jack SpijkermanJacob Dirk (Jack) Spijkerman (IJmuiden, 8 oktober 1948) is in Nederlânske kabaretier en telefyzje- en radiopresintator.
Johannes Veltdriel
Johannes Petri Veltdriel wie in politikus út de earste helte fan de 17e iuw.
Lytshuzen
De namme komt ek foar as Lijtshuzen, mooglik as pindant fan it eastliker lizzende Osingahuzen. De strjitnamme Lyts Hústerwei is in ferwizing nei Lytshuzen.
Johannes Veltdriel
As boargemaster fan Dokkum waard hy troch de Steaten fan Fryslân nei de Steaten-Generaal ta stjoerd om diel te nimmen oan in gesantskip nei Moskoovje (1630). Yn 1640 wurke hy Freark Hindrik fan Oranje-Nassau yn Fryslân tsjin. By Willem Freark fan Nassau-Dietz bepleite hy yn 1644/1645 help oan Dokkum.
Lyts Midhuzen
Lyts Midhuzen is in buorskip yn de gemeente Noardeast-Fryslân.
Dy twa wegen ferbine it mei de buorskip Grut Midhuzen. Mei-inoar wurde de twa ek wol oantsjut as Midhuzen, as ien mienskip. De twa wurde lykwols meastal as aparte buorskippen sjoen. Lyts Midhuzwn falt ûnder Ie. Ek de bebouwing justjes fierderop oan de Grienewei rjochting Eastrum wurdt ek wol by Lyts Midhuzen rekkene, om't dy ek ûnder Ie falt.
Skiednis
De buorskip Lyts Midhuzen is wierskynlik wat letter ûntstean as Grut Midhuzen. Doe't dat yn 1491 neamd waard, waard der nammentlik fan Mydhusum sprutsen. Dy plaknamme soe derop wize kinne dat it in buorren wie dy't yn it midden (mid) lei, wierskynlik tusken Jouswier en Ie.
Yn 1664 wie der wol sprake fan Cl. Medhuysen en ek fan Grut Medhuysen, wêrút blykt dat der doe wol sprake wie fan de buorskip. Yn 1718 waard de buorskip neamd as Kleyn Medhuysen en 1768 as ''Kl. Medhuisen''. Yn 1899 sprekt men fan it mienskiplike plak Medhuizen, dy't wol ûnderferparte waard yn Lyts en Grut Medhuizen.
Strjitten yn Top-en-Twel
De Strjitten yn Toppenhuzen en Twellingea:
Jack Spijkerman
Learaar
Spijkerman waard berne as soan fan in timmerman dy't letter personielsjef waard by Heechovens. Hy wie earst learaar oan de protestantsk-kristlike legere skoalle De Ark (tsjintwurdich De Regenboog) yn Heemskerk en oant 1990 op de kristlike Basisskoalle de Sluis yn Zeist. Ek wie hy (oant 1985) dosint Nederlânsk, Godstsjinst en Hânfeardigens oan de Zinzendorf mafû yn Zeist.
Lyts Midhuzen
Skiednis
It taheakjen 'lyts' en 'grut' oan de plaknammen wiist derop dat de iene lytser en de oare grutter wie. Lyts Midhuzen is anno 2019 noch altyd wat lytser as Grut Midhuzen. Lyts Midhuzen lei oant de gemeentlike weryndieling fan 1984 yn de eardere gemeente East-Dongeradiel. Dêrnei foel it oant 2019 ûnder de gemeente Dongeradiel, wêrnei't dy opgie yn de gemeente Noardeast-Fryslân.
Jack Spijkerman
Radio
Yn 1981 rjochte Spijkerman de kabaretgroep Dubbel en Dwars op, dy't yn 1982 meidie mei it Leiensk kabaretfestival en de publykspriis wûn. Yn 1985 krige hy by de VARA syn eigen radioprogramma op Radio 3: De Steen en Been Show, dat hy ôfwikseljend mei Henk Westbroek en Dolf Jansen presintearre.
Yn dit programma wie hy de man dy't mei neatfermoedzjende petearpartners ûnsinnige telefoanpetearen hie, wêryn hy net besteande foarwerpen lykas de drevelkneiper, de kluunwapse en de zuigtrompet behannele. Dêrnei spile hy in seizoen lang it spultsje De Kwisbast, wêryn't hy "harkrs" fan meastal net besteande lokale radiostasjons ûnsinnige prizen winne liet lykas in drukaars, in stokhoes, in Brabantse slipsnifter, droogknoeper, sper-matje of in navelschep. Doe't Spijkerman bekender waard mei it fieren fan dit soarte tillefoantsjes yn Nederlân, ferskode hy syn wurkterrein nei Belgje.
Yn 1988 makke Spijkerman syn debút as presintator fan it programma Spijkers met koppen, dat sneons op Radio 2 útstjoerd waard.
Telefyzje
Yn 1986 ferskynde hy foar de earste kear op de telefyzje yn VARA's Nachtshow. Sûnt begjin jierren njoggentich ferskynde hy geregeld ek op telefyzje. Yn 2002 wûn hy mei it amusemintsprogramma Kopspijkers (dat mear as 2 miljoen sjoggers luts) de Gouden Televizier-Ring foar it bêste programma fan it jier. In jier letter wûn hy as telefyzjeman fan it jier sels ek in Sulveren Televizier-stjer.
Yn 2005 waard Spijkerman troch de fiskus fertocht fan belestingûntdûking mei in dubieuze BV-konstruksje. Op 29 maart dat jier waard Spijkerman mei in klaplong yn it sikehûs opnomd.
Op 27 april 2005 waard yn RTL Boulevard it geroft befêstige dat Jack Spijkerman mei Kopspijkers nei Talpa woe. Op sneintejûn soe hy in sportprogramma presintearjen gean. Dyselde jûn waard yn NOVA yngien op de motivaasje fan Spijkerman. Hy soe aaien foar syn jild kiezen wold hawwe: as de polityk amusemint op de Nederlânske publike omrop ferbiede soe, soe de baan fan Spijkerman by de VARA op it spul komme te stean. De VARA hâlde him lykwols oan syn kontrakt, dat noch twa jier trochrinne soe. Op 28 april waard Kopspijkers per direkt fan de buis helle.
Op 27 july 2005 waard it kontrakt beëinige. De VARA dielde mei dat it gjin koart geding mear oanspanne soe, mar beide partijen woenen net yngean op de details. Middels in koart geding woe de VARA Spijkerman oan syn kontrakt hâlde of in ôfkeapsom ôftwinge.
Sûnt de start fan Talpa makke Spijkerman tegeare mei Humberto Tan by Talpa it programma Café de Sport. Nei in healjier stoppe Spijkerman lykwols by Café de Sport om him folslein ta te lizzen op syn eigen opfolger fan Kopspijkers, neamd Koppensnellers dat lykwols in soad krityk krige. . In soad fan syn eardere publyk namen him kwea-ôf Spijkerman syn rol as kritysk 'links gewisse' ferkwânsele hie troch foar it grutte jild te kiezen.
RTL, dat de measte BN'ers fan Tien oernomd hat neidat dy stjoerder stoppe wie, melde op 15 july 2008 gjin ynteresse mear te hawwen yn Spijkerman, dy't earder bekend makke in 'satirysk konsuminteprogramma' meitsje te wollen. Op dat stuit like it der op dat Spijkerman gjin wurk mear hie, mar hy wurket noch altiten foar Talpa Media, by ûnder oare Radio Digitaal.
Nei 27 maart 2010 presintearre Spijkerman it nije tv-programma Echt Waar?!. Yn it nije RTL 4-programma nimme Tijl Beckand en Ruben van der Meer it tsjin inoar op. Beckand en Van der Meer jouwe, yn in reaksje op in fraach, elk harren eigen útlis en it publyk moat bepale wa't gelyk hat.
Piktyske stien
Piktyske stiennen binne monumintale stiennen, faak fersierd, makke en oprjochte troch de Pikten. De stiennen wurde fûn yn Skotlân en wurde datearre op de 6e- oant en mei de 9e iuw.
Jack Spijkerman
Telefyzje
Sûnt 2013 presintearre Spijkerman de kwis 'Koning Voetbal' foar RTL7. Dat die er twaris it jier. Yn juny 2016 makke Spijkerman buorkundich dat er ophâld mei telefyzje.
Piktyske stien
Doel en betsjutting
De bedoeling fan de stiennen is ûnwis. Faaks wienen it persoanlike tinkstiennen. As dat sa is, dan moatte de symboalen útlein wurde as clan- of famyljesymboalen. Guon stiennen ferbyldzje rituelen. De stiennen soenen ek as grêfstien brûkt wêze kinne, mar dat liket net it primêre doel west te hawwen. In oare teory ûnderstelt dat it grinsstiennen west hawwe kinne om de grinzen tusken clans of bloedlinen oan te jaan.
De brûkte symboalen soenen ek in byldskrift wêze (lykas de hiëroglifen). Der binne likernôch 35 ferskillende symboalen erkend. De abstrakte symboalen hawwe nammen krige sa as V-foarmige stêf en dûbele skiif. Dêrneist wurde der bisten ôfbylde, bygelyks it hart, de salm en de wolf. Der kinne ek deistige gebrûksfoarwerpen ûnderskaat wurde lykas de kaam en de spegel. Tige seldsum komme dy symboalen ek op Piktyske sieraden foar.
Klassifikaasje
Yn The Early Christian Monuments of Scotland (1903) beskriuwe J. Romilly Allen en Joseph Anderson in klassifikaasje fan Piktyske stiennen dy't no noch brûkt wurdt.
Museum Stedhûs Sleat
thumb|Museum fan Sleat Museum Stedhûs Sleat sit yn it âlde stedhûs fan Sleat dat boud is tusken 1759-1761 en toant de skiednis fan Sleat.
Willem Mook
thumb|left|200px|Willem Mook (1998) Willem Mook (Beetstersweach, 2 maart 1954 - Ljouwert, 6 july 2019) wie in keunstner dy't yn Ljouwert wenne. Hy wie tekenlearaar yn Frjentsjer en Harns.
Hy krige syn oplieding oan Ubbo Emmius, syn earste eksposysje wie yn 1993. Willem Mook wie skilder, tekener, yllustrator, grafysk foarmjouwer. Yn syn frije tiid makke er tradisjonele en figurative tema's lykas neakens, stillibbens yn tradisjonele techniken lykas oaljeferve en potlead en sa, mar ek yn moderne digitale techniken. Mook hat in protte lânskippen skildere yn It Bilt mei syn iepen lânskip; in hast harmonieus byinoar kommen fan abstrakte stikken lân, loft en wetter. Willem Mook beskôge neakens as it útprobearjen om in earlik portret te meitsjen fan it minsklik lichem as in artistike en monumintale bydrage oan 't minsklik libben en kultuer. Hy woe dat nij ûntdekke litte en net foarspelber, faaks in hast taastbere wrâld foar sawol de skilder as de oanskôger.
Museum Stedhûs Sleat
Keamers
Yn de âlde Riedseal of regtkamer op de earste ferdjipping wurdt in multimediapresintaasje jûn oer 'Sleat, ideale stêd'.
Willem Mook
Mook stoar yn de âldens fan 65 jier oan de gefolgen fan diabetes en apneu.
Museum Stedhûs Sleat
Keamers
De 'Fertrekseal' lit de skiednis fan Sleat yn fûgelflecht sjen. Op de muorre sit in grutte kopy fan de kaart fan Nicolaas van Geelkerken út 1616. Yn de skreven fan de muorre sitte lytse teaterkes dy't de skiednis fan Sleat fertelle.
De 'Boargemasterkeamer' fan Sleat wurdt sûnt 1984 net mear brûkt.
In soad details oer Sleat krije hjir omtinken. Op de souder stiet in kolleksje toverlantearnen dy't skonken binne troch âld-ynwenner Peter Bonnet (1898-1979).
Alliearden (Grutte Fryske Oarloch)
Yn Westerlauwersk Fryslân sieten benammen de Skieringers en yn de stêd Grins, de Ommelannen en East-Fryslân de Alliearden.
Binne Roelofs Veltman
Binne Roelofs Veltman (Eastermar, 29 april 1891 - Weinterp, 26 maaie 1921), wie in Frysk skriuwer. Veltman stoar yn de âldens fan 30 jier nei't er troch wjerljocht rekke wie
Hy skreau in histoaryske roman dy't earst yn de Kollumer krante (1919-1920) ferskynde:
Jonker
Jonker wie in aadlik predikaat dat yn de tiid fan de Republyk fan de Sân Feriene Nederlannen takend waard oan ealju sûnder titel, mar mei in amt.
Letter (yn de 17e en 18e iuw) neamden jonkers har nei Dútsk foarbyld faak baron; by de ynstelling fan it Keninkryk fan de Nederlannen waard dat faak troch dy famyljes oernomd. De jonkhearen kamen faak fuort út it steedlik patrisjaat.
Tsjintwurdich wurdt de titel noch wolris brûkt om in jonkhear mei oan te tsjutten. Jonker is ek de formele oansprektitel fan foar in jonge, net troude jonkhear (froulike foarm: frelle) en foar adelborsten yn de offisiersoplieding by de Keninklike Marine.
Saeckmastins
thumb|Saeckmastins yn 1603'' thumb|Sitewaasje yn 2006 Saeckmastins ek Saecklemastins of Saeckmahûs wie in stins op de hoeke fan de Grutte- en Lytse Tsjerkstrjitte yn Ljouwert. Fan de stins is neat werom te finen, der stiet no in winkel.
De stins sil om 1450 boud wêze troch in lid van de famylje Saeck(le)ma út de gritenij Dantumadiel. Op de hoeke van de Rochebrunesteech stie it prebendehûs fan it Sint Christophorilien ta Aldehou, dat yn 1480 troch de erfgenamten fan Gerrijt fan Belcum oankocht wie as wenning foar de prebendepreester. It wie in besteand hûs, wat der op wiist dat dit diel fan de Grutte Tsjerkestrjitte al fier foar 1480 beboud wie. Ien fan de eigeners sil Johannes Wopkes Saeckma, grytman fan Dantumadiel west hawwe, dy't yn de twadde helte fan de sechtjinde iuw in Ikkerwâld op de Saeckmastate wenne.
Yn 1594 wurdt zeecker huysinghe ende stins staande op de hoeck van de groote ende cleene Kerckstraate, Zaackema huys genaampt ferkocht troch dr. Joannes Tyara, dy't in net hielendal dúdlike (famylje)bân hie mei de Saeckma's. Nei alle gedachten hat hy in oandiel fan dit hûs urven nei it ferstjerren fan Johannes Saeckma en trede hy by dizze ferkeap op foar de meinskiplike erfgenamten.
Yn it jier dêrnei ferklearje trije âldere lânmjitters, dat se by harren opmjittings al de keningsroede (> 3,90 meter) brûkt hawwe, dy't se itigen oan de roede in d’ muyr geslaegen in de Saecklema stins op het hoeckhuys van die groete ende cleyne Kerckstraet.
De keaper fan it hûs en de stins yn 1594 wie de mitselder Uuthye Riemers, dy't hast wol seker ta sloop oergien is en dêr mei it noch brûkbere ôfbraakmateriaal inkele nije huzen fan oplutsen hawwe sil. Dat wie in lukrative hannel yn de doe noch hurd groeiende stêd. Wiene der yn 1511 noch mar in lytse 1000 huzen yn Ljouwert, yn 1606 stie de teller op 1990, hast in ferdûbeling. Dit betsjutte lykwols wol de ein fan ien fan de earste aadlike huzen/stinzen fan Ljouwert.
São Paulo
thumb|260px|Lizzing fan de gemeente São Paulo yn de steat São Paulo
São Paulo is in gemeente en miljoenestêd yn Brazylje. It is stifte yn 1554 en bleau relatyf lyts oant sawat 1870. Sûnttiids is de stêd troch urbanisaasje groeid ta de grutste stêd fan Súd-Amearika.
It besjen wurdich
It Museu de Arte de São Paulo is ien fan de grutste museums fan Latynsk-Amearika mei wurk fan ûnder oare Karel Appel, Giovanni Bellini, Hieronymus Bosch, Sandro Botticelli, Calder, Paul Cézanne, Lucas Cranach der Ältere, Paul Gauguin, El Greco, Vincent van Gogh, Frans Hals, Pablo Picasso en in soad oaren.
Nederlânsk-Ynje
400px|thumb|right|Nederlânsk-Ynje Nederlânsk-Ynje, ek bekend ûnder de nammen Nederlânsk East-Ynje, East-Ynje of Ynje, wie fan 1816 oant 1949 in Nederlânske koloanje dy't it gebiet besloech dat no Yndoneezje hjit. De haadstêd wie Batavia, it hie in oerflakte fan 1.919.440 km² en yn 1930 hie it 60,7 miljoen ynwenners.
De Nederlânske oanwêzichheid yn Ynje datearret fan ein 16e iuw, koart foar de oprjochting fan de VOC, dy't ûnder mear op Java en yn de Molukken in oantal eilannen, stêden en gebieten besiet. Nei de opheffing fan de VOC yn 1798 gienen dy op de doetiidske Bataafske Republyk oer. Nei 1800 waarden de gebieten offisjeel Nederlânsk-Ynje. Dy namme waard lykwols al brûkt yn de stikken fan de VOC yn de jierren 1620-1622 as 'Nederlandsch-India'. Oant yn de tweintichste iuw wie it besit fan koloanjes foar West-Europeeske lannen sa goed as algemien akseptearre, net allinnich út ekonomyske oerwegings; ek nasjonaal prestiizje spile mei, neist kulturele en godstsjinstige sindingsdrang.
Bynia State
Bynia State is in stedswyk fan de stêd Harns. De nijsbrief fan de wykferiening hjit De Molenwiek.
Alle strjitten yn de wyk binne neamd nei moles dy't ea yn of om Harns stienen. As lêste mole fan Harns ferdwûn op befel fan de Dútsers De Bazuin út Harns. Oan de Boalserter Feart moatte yn it ferline wol tsien moles stien hawwe. De gemeenterie bepaalde dat de strjitten yn Bynia State nei dy moles neamd wurde moasten. Om betizing te foarkommen waarden de nammen wolris wat oanpast. Sa waard De Swarte Moolen ta Zwarte Molen, Noordsche Hingst ta De Hingst en 't Fortuin waard De Fortuin.
Op de hoeke fan De Java en De Eendracht is in letter weromfûne molestien fan De Standvastigheid ferwurke yn in monumint. Yn it Kanadeeske Bayfield (Ontario) is mole De Arend hielendal neiboud. Dizze mole is yn de tachtiger jierren boud troch de yn de fyftiger jierren emigrearde bruorren Folkert en Auke de Jong, neisiten fan in bekende moolnersfamylje. De molen waard Folmar neamd, as gearfoeging fan de nammen Folkert en syn frou Mary.
Op de side fan Bynia State stiet ynformaasje oer de moles: De Bazuin, De Eendracht, Noordsche Hingst, 't Fortuin, De Hoop, Java, De Liuw, De Phoenix, Standvastigheid, De Falk, De Frede, De Swarte Moolen en De Zeemunnik.
Lies
thumb|right|lizzing fan Skylge Lies is in doarp op Skylge. Lies leit tusken Hoarn en Formearum oan de Skylger Polder. Op 1 jannewaris 2005 hie Lies 165 ynwenners. It doarp bestiet út in kearn fan pleatsen en wenten bylâns de Skylger haadwei en in twatal lytsere kearnen benoarden it doarp: Kathoek en Noardhoek. Ek it rekreaasewententerrein De Duunt heart by Lies.
Noardeastlik fan Lies, op de grins mei it doarp Hoarn, leit in lyts elzehakhoutbosk, de Lergerbosk.
Op Skylge wurdt in ynwenner fan Lies oantsjutten as Lerger.
In de dunen benoarden Lies leit it grutte reservaat de Koegelwieck. It Liesinger- of Liesterplak, yn it súdwesten fan dit reservaat, wurdt by't winter troch de ynwenners fan Lies as iisbaan brûkt.
Sintraal stasjon (Amsterdam)
Stasjon Amsterdam Sintraal (Asd) is it sintraal stasjon fan de Nederlânske haadstêd Amsterdam. It is boud tusken 1881 en 1889 troch arsjitekt P.J.H. Cuypers en yngenieur/arsjitekt A.L. van Gendt. It waard boud as ferfanging fan Stasjon Amsterdam Willemspoarte dat tsjinoer de Haarlimmerpoarte stie.
It stasjon telt seis perrons dy 't fia trije gongen ûnder de 15 spoaren troch (wêrfan 11 perronspoaren) berikber binne. Alle dagen telt Amsterdam Sintraal likernôch 160.000 yn- en útstappers, wêrmei't it nei Stasjon Utert-Sintraal it drokste stasjon fan Nederlân is. Reizgers kinne gebrûk meitsje fan treinen, metro's, trams, bussen en fearren. It stasjon leit op it spesjaal foar it stasjon yn it IJ oanleine Stasjonseilân.
Gebou
Cuypers de arsjitekt fan it stasjon ûntwurp ek it yn 1885 iepene Ryksmuseum, dêr't it Sintraal Stasjon sterk op liket. yngenieur Van Gendt wie belútsen by de ûntwurpen fan alle stasjons oan de steatsline K en yn Amsterdam sels ûntwurp Van Gendt ûnder oare de Hollandsche Manege, it Konsertgebou en it Boargersikehûs.
It stasjon is it earste stasjon yn Nederlân dat troch in ferneamde arsjitekt ûntwurpen waard. Dêrfoar wiene it faak yngenieurs en minder ferneamde arsjitekten, mar de omjouwing en oansjen fan it te bouwen pân fregen neffens de bestjoerders om in ferneamde arsjitekt. Troch de oanlis fan de spoaren en it stasjon op trije keunstmjittige eilannen yn in part fan it IJ, waard it Iepen Havenfront ôfsletten fan iepen wetter, mar sa waard wol foarkaam dat de âlde stêd trochsnien waard mei spoarlinen.
Cuypers woe mei de twa tuorren oan wjerskanten fan de kap oanjaan dat it stasjon in "nije stedspoarte" wie. It stasjonsgebou fertoant dan ek sterke gelikenis mei it yn 1885 oplevere Ryksmuseum, dat troch deselde arsjitekt oan de súdkant fan de binnenstêd boud is.
útwreidings en fernijingen
Yn de fyftiger jierren waard de stasjonshal ferboud en modernisearre. De loketten yn de hal fan Amsterdam Centraal Station; foar de ûnderskate rjochtingen hie men aparte loketten. Dit stie wol bekend as it oargel. waarden ferfongen troch doe moderne loketten. Fierder kaam der yn 1955 in fuotgongerstunnel fan it VVV-gebouke ôf op it Stasjonsplein ûnder de wei foar it stasjon troch dy't útkaam yn de stasjonshal. Yn ferbân mei de bou fan it einstasjon fan de metro ferdwûn dizze tunnel yn 1980. De rydbaan soe doe dochs, yn ferbân mei in werynrjochting fan it stasjonsplein, ferfalle. It ferwiderjen fan de rydbaan dy't flak foar it stasjon del rûn wie mooglik troch trams, bussen, taksy's en auto's tenei nei de eastlike óf de westlike helte fan it stasjonsplein ride te litten. De fuotgongers (ûnder oare de rap groeiende groep toeristen) koene tenei feilich tusken dizze twa ferkearsstreamen yn rinne nei it iennige oerstekplak dat it stasjon doe fan it Damrak skiede. Yn 2020 is op it plak fan de âlde tunnel in nije tunnel mei roltreppen ferezen, dizze ferbynt de sintrale hal mei de sintrale metrohal ûnder it Stasjonsplein.
Tusken 1980 en 1984 binne de sintrale hal en middentunnel foars ferbrede en modernisearre. De reden wie dat de middentunnel doe al frij drok wie, dy wie destiids kwa grutte fergelykber mei de hjoeddeistige easttunnel en mei it each op de komst fan mear treinen, troch iepening fan inkelde nije spoarlinen wie útwreiding nêdich.
It perron fan spoar 1 hat yn 1992 syn oerkaping krigen. Ek is it perron yn dy tiid ferlinge sadat it foar reizgerstreinen geskikt waard. It waard tenei brûkt foar treinen nei Haarlim en fierder. Yn 1996 waarden de trije ûnoerdekte spoaren (8, 9 en 10) tusken de twa oarspronklike kappen dochs noch oerdutsen, sadat dy perrons better oan ynternasjonale kwaliteitsstanderts foldogge. Fierder is it perron lâns spoar 15, dat ek foar frachtferfier brûkt waard, ferboud ta in folweardich reizgersperron sadat it ek oan de eastlike kant foar reizgerstreinen geskikt wie, sûnder de treinen op spoar 14 te hinderjen. Yn 1998 waard it perron lâns spoar 15 ek oan de westkant ferlinge. Dêrta moasten in tal gebouwen njonken it stasjon oan de De Ruijterkade ûnteigene en ôfbrutsen wurde.
Yn 1995 waard troch de NS in nije ferkearsliedingspost yn gebrûk nommen. Dizze leit oan de westkant, by it Westerdok, foarhinne siet de post yn it stasjon sels. Ek boude NS oan útwreiding fan it westlike emplacement en oan de útwreiding fan fjouwer nei seis spoaren westlik fan it stasjon. Dizze oanpassing waard útfierd tusken 1991 en 1996.
Ein jierren 90 waard de westtunnel ferbrede en modernisearre om't de middentunnel foar in part bûten gebrûk gie foar de oanlis fan de Noard/Súdline. De ferbrede westtunnel waard yn 2000 iepene. Yn neifolging fan de middentunnel krige ek de westtunnel roltreppen. Ek binne der yn dizze tunnel liften pleatst om dit part fan it stasjon better tagonklik te meitsjen foar reizgers mei in rolstoel. Fierder kamen der winkels yn dizze ferbrede westtunnel. Dêrnei waard úteinset mei it ferlingjen fan de perronspoaren 10 -15 yn de westlike rjochting. Wêrtroch 't der romte kaam om ynternasjonale en hegesnelheidstreinen op dit part fan it stasjon te ûntfangen.
Nei it klearkommen fan de rûchbou fan de metrobuizen fan de Noard/Súdline koe de middentunnel nei in renovaasje en werynrjochting yn desimber 2013 weriepene wurde: dizze hat ûngefear deselde breedte behâlden mar wol binne der folle mear winkels ûnderbrocht. Troch it ferpleatsen fan de yn de jierren 80 oanleine treppen, fan it midden nei de sydkant fan de tunnel is de rinromte yn dizze tunnel grutter wurden, en is der mear romte kreëarre op de perrons boppe.
It gebiet oan de foarside fan it stasjon is tusken 2018 en 2022 yngreven oanpakt. Sa is de Prins Hendrikkade op 'e hichte fan it Sintraal Stasjon sûnt de simmer fan 2018 ôfsletten foar autoferkear. It Iepen Havenfront, Sa it wetter foar it stasjon neamd wurd is fergrutte troch it diels ôfgraven fan de Prins Hendrikkade en it eardere Prins Hendrikplantsoen. En it hiele gebiet om it Stasjonseilân hinne is it domein wurden fan fuotgongers, fytsers en trams.
Goudmantelgrûniikhoarntsje
It goudmantelgrûniikhoarntsje (Latynske namme: Callospermophilus lateralis; foarhinne: Spermophilus lateralis) is in sûchdier út it skift fan 'e kjifdieren (Rodentia), de famylje fan 'e iikhoarntsjes (Sciuridae), de tûke fan 'e grûniikhoarntsjes (Marmotini), it boppeskaai fan 'e echte grûniikhoarntsjes (Spermophilus) en it skaai fan 'e goudmantelgrûniikhoarntsjes (Callospermophilus). Dizze soarte libbet yn bercheftige gebieten yn it westen fan Noard-Amearika, dêr't er rûnom foarkomt yn biotopen yn wâlden, rotsige berchgreiden en sels op mei strewelleguod begroeide flakten.
Fersprieding
Goudmantelgrûniikhoarntsjes libje benammen yn 'e Rocky Mountains fan 'e Amerikaanske steaten Kolorado, Nij-Meksiko, Utah, Wyoming, Montana, Idaho en de Kanadeeske provinsjes Alberta en Britsk-Kolumbia. Fierderes komme se ek foar yn bercheftige kriten fan 'e Amerikaanske steaten Washington, Oregon, Kalifornje, Nevada en Arizona.