cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
The Star of David
Ynhâld
Hoewol't it al jûn is, nimt Stella David mei nei it sikehûs om Devonte te besykjen. David syn noas fertelt him daliks dat de jonge sels yn elts gefal gjin wearwolf is, mar dan rûkt er oan 'e klean fan Devonte en ûntdekt er de geur fan in fampier. As er dat wurd yn 'e mûle nimt en fertelt dat er sels in wearwolf is, begjint Devonte mei stuollen te smiten, hoewol't er dêrfoar net fan syn bêd ôf komt: hy docht it mei telekineze, wat betsjut dat de jonge in tsjoender is. Nei't er wat kalmearre is, krije David en Stella einlings it hiele ferhaal te hearren. By de Linnfords wennet in frou yn fan wa't se sizze dat it Linnford syn âldere suster is. Mar it is in fampier dy't oer Devonte gear woe. Se krige lykwols de skrik fan har libben doe't bliken die dat hy gjin gewoane, warleaze jonge fan sechstjin wie. By de fjochtpartij hat er har ferwûne, mar net deade.
David wit dat dat betsjut dat de fampier it net opjaan sil, en dat se no, om't Devonte wit wat se is, noch wisberetter wêze sil om him om hals te bringen. Om't Linnford earder yn it sikehûs wie en besocht hat tagong ta Devonte te krijen, fermoedet David dat de fampier de kommende nacht har slach slaan wolle sil. Hy nimt dêrom syn wolvefoarm oan en ferskûlet him yn 'e romte boppe it panieleplafon en wachtet ôf. As lang om let de fampier opdaagjen komt, lit David him fan boppe-ôf op har falle. Der ûntstiet in fûleindich gefjocht dat sa destruktyf is dat Stella en Devonte de keamer ûntflechtsje kinne troch in grut gat dat yn 'e muorre slein is. David en de fampier binne oaninoar weage, dat hy beslút himsels dea te hâlden en har dea te biten as se dêrtroch oermoedich wurdt. Mar ear't er dat dwaan kin, raamt Stella de fampier fan efteren de ôfbrutsen houten poat fan in stoel troch it hert. Om der wis fan te wêzen dat de fampier dea is, byt David har neitiid de nekke troch, sadat de holle skaat wurdt fan 'e romp. As er dêrnei opsjocht en de folsleine ôfgriis op it gesicht fan syn dochter sjocht, kin er har net langer ûnder eagen komme en naait er út.
Neitiid regelet David syn soan Clive, dy't plysjeresjersjeur is, dat de rommel yn it sikehûs opromme wurdt. David is ree om op hûs oan, mar hy moat Devonte noch de kontaktynformaasje jaan fan in tsjoender by wa't de jonge yn 'e lear gean kin. Allinnich dêrfoar komt er de oare jûns werom nei Clive syn hûs, dat hielendal bedutsen is ûnder de krystfersierings. As er oanskillet, is it lykwols Stella dy't de iependocht. David sil tebekskrilje, mar ear't er fuortkomme kin, slacht se har earms om him hinne en nûget se him deryn, dêr't de tafel oanset is en it iten wachtet.
Fertikaal
thumb|Mei in [[sjitlead wurdt de fertikale stân bepaald]] Mei fertikaal (Latyn: vertex, draaipunt, heechste punt), leadline of sjitleadrjochting wurdt bedoeld de line yn de rjochting fan de swiertekrêft en dêrmei heaksk op de horizontaal of it ekwipotinsjaalflak.
Mei in sjitlead kin neigien wurde oft eat fertikaal is. Ek in wetterpas kin foar dit doel brûkt wurde, as der mar in foarsjenning is om de rjochting leadrjocht op de hoarizontaal te bepalen.
At eat net suver fertikaal stiet wurdt wol sein dat it ‘út it lead’ stiet, in ferwizing nei it sjitlead, in stik ark dat al sûnt minskeheugenis brûkt wurdt by it oplûken fan bouwurken.
De normaalrjochting is de line leadrjocht op de ellipsoïde yn in bepaald punt. De hoeke tusken de sjitleadrjochting en de normaalrjochting wurdt sjitleadôfwiking neamd.
De rjochting dy ’t leadrjocht op de fertikale rjochting stiet, wurdt hoarizontaal neamd. It punt leadrjocht ûnder in punt hjit nadirpunt. It punt op de himelbol rjocht boppe in punt hjit zenit.
Opmerking
It begryp leadrjocht waard (en wurdt soms noch) as synonym brûkt foar fertikaal. No hat it lykwols in mear mjitkundige betsjutting krigen nammentlik: snije ûnder in hoeke fan 90°.
HOMer Award
De HOMer Awards wiene in groep Amerikaanske prizen dy't ienris yn it jier útrikt waarden foar de bêste science fiction- en fantasywurken fan it foargeande jier. De útrikking waard dien troch it Science Fiction and Fantasy Literature Forum op 'e CompuServe Information Service, wrâlds âldste kommersjele kompjûternetwurk. Yn 'e iere dagen fan CompuServe stie dat foarum ek wol bekend as it Home and Hobby Forum Number 9, en om it te selektearjen moast men "HOM-9" yntoetse. Sûnt neamden de leden fan it foarum harsels "HOMers". De namme fan 'e HOMer Awards gie dêrop werom, wylst er ek ferwiisde nei de Aldgrykske dichter Homêros (dy't yn it Ingelsk Homer neamd wurdt).
Jan Mans
thumb|Jan Mans yn 2004 Jan Mans (Hearlen, 9 april 1940 - Meerssen, 18 febrewaris 2021) wie in Nederlânske politikus fan de PvdA. Hy krige lânlike bekendheid doe't er boargemaster wie fan Ynskedee en dêr in fjoerwurkramp op 13 maaie 2000 wie.
Mans wie ek waarnimmend boargemaster fan Fenlo, Saanstêd, Maastricht en Gouda.
Mans is op 18 febrewaris yn syn wenplak Meerssen ferstoarn, hy wie al in tiid siik en waard 80-jier âld.
Gûverneur-generaal
In gûverneur-generaal (mt.: gûverneurs-generaal) wie histoarysk yn in protte ûnderhearrige (en yn 't bysûnder koloniale) gebietsdielen de funksje fan 'e heechste gesachsdrager. De term betsjut letterlik 'algemien gûverneur'. Yn it gefal fan Nederlân waard bygelyks Nederlânsk-Ynje bestjoerd troch in gûverneur-generaal en tusken 1816 en 1820 Kurasau ek. Ek hjoed de dei komme noch gûverneurs-generaal foar, benammen yn it Britske Mienebêst, dêr't se yn in protte eardere koloniale gebieten dy't no ûnôfhinklike steaten binne, oansteld wurde as de persoanlike fertsjintwurdiger fan 'e Britske Kroan. Dêrby is de funksje tsjintwurdich fierhinne seremonieel, mei itselde soarte fan trochknippen fan lintsjes, ûntbleatsjen fan stânbylden en iepenjen fan nije gebouwen dy't de monarch yn it Feriene Keninkryk sels ferrjochtet.
Hjoeddeiske lidsteaten fan it Britske Mienebêst mei in gûverneur-generaal binne: Antigua en Barbûda, Austraalje, de Bahama's, Barbados, Belize, Grenada, Jamaika, Kanada, Nij-Seelân, Niûé, Papoea Nij-Guineä, Sint-Finsint en de Grenadinen, Sint-Kits en Nevis, Sint-Lusia, de Salomonseilannen en Tûvalû. De Cookeilannen hawwe in Queen's representative mei persiis deselde funksje. Foarhinne (mar al nei't se dekolonisearre wiene) hiene ek Fidzjy, Gambia, Gana, Guyana, de Ierske Frijsteat, Yndia, Kenia, Malawy, Malta, Mauritsius, Nigearia, Oeganda, Pakistan, Sierra Leöane, Sry Lanka, Tanganjika, Trinidad en Tobago en de Uny fan Súd-Afrika in gûverneur-generaal.
Bûten it Britske Mienebêst hiene de Belgyske Kongo en it krektlyk Belgyske Rûanda-Oerûndy yn 'e koloniale tiid in gûverneur-generaal. Itselde gou foar de Frânske koloanjes: Frânsk-Yndosina (Fjetnam, Laos en Kambodja), Frânsk-Ynje (Pondisjerry en ferskate oare lytse koloanjes op 'e kust fan Yndia), Frânsk Ekwatoriaal-Afrika (Gabon, Kameroen, de Republyk Kongo, de Sintraal-Afrikaanske Republyk en Tsjaad), Frânsk West-Afrika (Benyn, Guinee, Ivoarkust, Maly, Mauretaanje, Niger, Senegal en Togo), Haïty, Nij-Frankryk (Kebek en it Amerikaanske Midwesten), Madagaskar, en de Maskarenen (Mauritsius, Reünion en de Seysjellen).
Portegal hie yn 'e koloniale tiid gûverneurs-generaal fan Angoala, Brazylje, Kaapverdje en Portegeesk-Guinee (Guinee-Bissau), Portegeesk East-Afrika (Mozambyk) en Portegeesk-Ynje (Goä en ferskate oare lytse enklaves op 'e kust fan Yndia). De Filipinen waarden fan 1564 ôf bestjoerd troch in Spaanske gûverneur-generaal dy't ressortearre ûnder de ûnderkening fan Nij-Spanje (Meksiko). Nei de Spaansk-Amerikaanske Oarloch waarden de Filipinen fan 1899 oant 1935 bestjoerd troch in Amerikaanske gûverneur-generaal.
Skelte fan Aysma
thumb|De hast seis kilo swiere, ier 17e-iuwske, helm fan Skelte fan Aysma thumb|Osingastate Skelte Hotzes fan Aysma (Bitgum, om 1578 - Breda, 23 augustus 1637) wie in Frysk militêr, dy't wierskynlik berne waard op Aysma State yn Bitgum.
Hy wenne yn Skettens op de Osinga State, dy't er troch it houlik yn 1612 mei Tjemck fan Osinga krige hie. Hy wie militêr yn it Steatske leger (fan de Republyk fan de Sân Feriene Nederlannen) en stoar by it belis fan Breda op 23 augustus 1637 yn it militêr hospitaal yn Geertruidenberg. Skelte waard beneamd ta kolonel op 16 jannewaris 1637, yn it jier fan syn ferstjerren. Hy hie doe goed 40 jier tsjinne.
Skelte fan Aysma kaam út in aadlik laach, dat iuwenlang ofsieren fuortbrocht hat. Nei syn ferstjerren waard er beïerdige yn de Herfoarme tsjerke fan Skettens ûnder in mânske grêfsark dy't noch altyd oanwêzich is. Syn frou Tjemck fan Osinga waard njonken him byset. Yn 2017 waard by in restauraasje de grêfkelder bleatlein. It die doe bliken dat der nog trije oare minsken byset wiene, wierskynlik famyljeleden.
Fan Aysma syn helm en degen hawwe de iuwen trochstien en hongen fan ein 19e iuw ôf yn de nije toer fan de tsjerke. Begjin 2016 binne se yn brûklien jûn oan it Nationaal Militair Museum te Soest en kaam der in 3D-kopy foar werom yn de tsjerke. .
In Skettens waard er yn in strjitnamme ferneamd: de Skelte van Aysmastrjitte.
Hûs Tjessens
thumb|250px|Tjessens, túnside thumb|250px|Tjessens, 1896 Hûs Tjessens lei súdwestlik fan Holwert, gemeente Dongeradiel, tsjin de grins mei de himrik fan Waaksens oan. De ‘nije’ wei Holwert-Dokkum trochsnijt no it fierst súdlike stik fan it stateterrein. Yn de rest fan it langhalige terrein is noch wat fan it grêftepatroan werom te kennen. It terrein is net beboud en wurdt brûkt as greide.
Oer it ûntstean fan de state is neat bekend. Krektas de famylje Hania (mei Haniastate en de sate Op Harg) en de famylje Jaersma (mei Jaersmastate en in guod op Medwert) ûnder Holwert oer meardere guoden beskikten dy 't op meardere soannen fererven, sa hie de famylje Tjessens ek twa huzen ûnder Holwert: Tjessens en Hemminga.
Yn 1505 waarden yn Dongeradiel Gerrit Tiessens en Ulbe Tiessens as eallju neamd. Ulbe wenne op Tjessens, Gerrit of Gercke in ein fierder op Hemminga, tichtby it doarp. Ulbe troude mei Syts Hania út Holwert; sy ferstoaren blikens grêfskriften yn 1512 en 1535. Ulbe wie yn 1511 neist Holwert fierders begoedige yn Hegebeintum, Boarnwerterhuzen c.a. (as Sypsma-erfgenamt, sjoch Hania yn Betterwird c.a.), Waaksens, Easternijtsjerk en Raard. Tjessens wurdt op mear as ien kaart as aadlik hûs oanjûn.
Syn soan Worp wie yn 1551 folmacht fan Westdongeradiel en stoar neffens syn sark yn 1558. Syn soan Sicke spile in rol yn it begjin fan de opstân tsjin Spanje; syn besykjen om Dokkum te helpen mislearre en rillegau dêrnei, yn 1572, stoar er. Hy is yn de tsjerke fan Holwert beïerdige. Soan Worp waard nochalris beneikaam troch skuldeaskers. Hy waard dêrom op in oar plak yn de tsjerke opnij begroeven.
Mitsuo Ogasawara
(5 april 1979) is in Japansk fuotballer, dy't spilet foar Kashima Antlers. Earder spile foar Messina Peloro. spile ek yn it Japansk fuotbalalvetal. Hy die mei oan it Wrâldkampioenskip 2002, it Wrâldkampioenskip 2006, it Confederations Cup 2003, it Confederations Cup 2005 en it Aziatysk kampioenskip 2004.
Adult Film Database
De Adult Film Database, almeast ôfkoarte ta AFD, is in fergees te rieplachtsjen Amerikaanske kennisbank (database) op it ynternet, dy't besiket en hâld gegevens by oer alle pornografyske films en (manlike en froulike) pornoakteurs. De namme betsjut: "Pornofilmkennisbank". De webside fan 'e AFD omfiemet filmografyen, beheinde biografyen, resinsjes, kategorisearre foto's út pornofilms en teffens in geregeld by de tiid brochte blôch mei it lêste nijs út 'e hiele wrâld oer pornoakteurs, pornofilms, pornoregisseurs, pornografyske filmstudio's, websiden fan pornoakteurs, ensfh. De Adult Film Database (AFD) moat net betize wurde mei de Internet Adult Film Database (IAFD).
Skiednis
De ierste ferzje fan 'e AFD waard yn 1991 ûnder de namme Sodomite gearstald troch in Amerikaanske studint. Tusken 1996 en 1999 sprong Sodomite yn it gat dat ûntstien wie nei't de earste ferzje fan 'e Internet Adult Film Database (IAFD) net mear by de tiid brocht waard. Yn 1999 krige de AFD syn hjoeddeistige namme. Neitiid groeide de webside troch de jierren hinne út ta de wichtichste Amerikaanske konkurrint fan 'e (yn 1999 nij libben ynblaasde) IAFD.
Yn 2007 omfette de AFD ynformaasje oer 90.000 pornofilms en oer 50.000 pornoakteurs. De webside hie tsjin dy tiid in foarbyld nommen oan 'e IAFD en de IMDb, en wie bannen oangien mei grutte pornografyske filmstudio's as Vivid Entertainment, Hustler Video, Wicked Pictures en Digital Playground. De AFD wurdt no rund troch in troud pear mei in stikmannich fêste meiwurkers. It wie de earste online-database op it mêd fan 'e pornografy dy't sawol heteroseksuële as homoseksuële films en akteurs opnaam. In oar ferskil mei oare pornografyske kennisbanken is dat de AFD in protte fotogalleryen omfiemet.
Leo Brouwer (boargemaster)
Leendert (Leo) Brouwer (Moddergat, 24 jannewaris 1924 – Dirksland, 16 febrewaris 2003) wie in Nederlânske boargemaster fan Frysk komôf fan de CHU en letter it CDA.
Hy wie in soan fan in dûmny. Nei't er slagge wie foar it eineksamen by it Marnix Gymnasium yn Rotterdam dûkte er ûnder om foar te kommen dat er oppakt wurde soe troch de Dútske besetter. Nei de befrijing kaam er as stafemplojee yn tsjinst by de Nederlandsche Handel-Maatschappij; hy wurke dêrfoar yn Amsterdam, Rangoon, Hongkong, Osaka en Tokyo ear't er yn 1951 werom gie nei Nederlân en dêr syn wurk foar dat bedriuw fuortsette. Begjin 1953 gie er oan it wurk by de gemeentesekretary fan de gemeente Hazerswoude en yn juny 1954 folge syn beneaming ta boargemaster fan Zuid-Beijerland. Yn maaie 1958 waard Brouwer boargemaster fan Lemsterlân en fan 1966 ôf oant syn betide pinsjoenearring yn 1985 wied er boargemaster fan Aalsmeer.
Brouwer stoar ier yn 2003 yn de âldens fan 73 jier.
Brytoanyske talen
De Brytoanyske talen, ek wol de Brittannyske talen neamd, foarmje ien fan 'e beide noch libbene taalgroepen fan 'e Keltyske taalfamylje. Dizze talen geane werom op in mienskiplike oertaal, it Proto-Brytoanysk, dat fan 'e Izertiid oant de ein fan 'e Romeinske Tiid op it eilân Grut-Brittanje besuden de Firth fan Forth sprutsen waard. Noardlik dêrfan waard it Piktysk sprutsen, dat wierskynlik besibbe, en mooglik sels ien fan 'e Brytoanyske talen wie. Ut it Proto-Brytoanysk ûntjoegen har tsjin 'e Iere Midsiuwen it Welsk en it letter útstoarne Kumbrysk (de Westbrytoanyske talen) en ek it Kornysk en it Bretonsk (de Súdwestbrytoanyske talen). Hjoed oan 'e dei wurde de Brytoanyske talen noch as memmetaal sprutsen troch sa'n 950.000 minsken.
Meindert Hobbema
thumb|250px|right|Het Laantje van Middelharnis. 1689. Londen, [[National Gallery (Londen)|National Gallery.]]
Meindert Lubbertssoan Hobbema (doopt Amsterdam, 31 oktober 1638 - Amsterdam, 7 desimber 1709) wie in Nederlânske skilder fan lânskippen. Faaks wie er nei Ruisdael de bêste yn dat sjenre.
Brytoanyske talen
Etymology
De term 'Brytoanysk' waard 1879 betocht troch de Welske keltisist John Rhys. Hy gie út fan it Welske wurd Brython, mei de betsjutting fan in lânseigen, Keltyske bewenner fan it eilân Grut-Brittanje (wêrby't de letter arrivearre Gaelen út Ierlân en Angelsaksen fan it fêstelân fan Jeropa útsletten binne). Uteinlik giet de term 'Brytoanysk' werom op it Proto-Brytoanyske endonym *Pritanī, dat yn 'e foarm fan Πρεττανικη, Prettanike, om 320 f.Kr. hinne optekene waard troch Pyteäs, in ûntdekkingsreizger út 'e Grykske koloanje Massalia. Itselde wurd is foar it Proto-Keltysk rekonstruëarre as *Kʷritanoi, dat kaam fan it Proto-Yndo-Jeropeeske *kʷer- mei de betsjutting "snije", "meitsje" (yn it Frysk bewarre bleaun as "kervje").
Taalbesibskip
De Brytoanyske taalgroep omfettet trije fan 'e seis libbene Keltyske talen, te witten: it Welsk fan Wales, it Kornysk fan Cornwall en it Bretonsk fan Bretanje. De oare trije (Iersk, Skotsk-Gaelysk en Manksk) foarmje mei-inoar de Gaelyske talen. De Keltyske taalfamylje heart mei û.m. de Germaanske, Romaanske, Slavyske en Yndo-Iraanske talen ta de grutte Yndo-Jeropeeske supertaalfamylje.
Meindert Hobbema
Meindert Hobbema kaam mei 17 jier as learjonge by Jacob van Ruisdael om te boadskipjen, ferve te meitsjen en it atelier netsjes te hâlden. Yn 1668 troude er mei Eeltije Vinck fan Gorcum (†1704), de húshâldster fan de Amsterdamske boargemaster Lambert Reynst. Doe't dy him wurk as pegelder besoarge, hâlde er hast fuortendaliks op mei skilderjen. Hobbema wenne op de Roazegreft foar Rembrandt oer. It pear krige fiif bern, twa stoaren al jong.
Brytoanyske talen
Taalbesibskip
Binnen de Keltyske taalkloft is de ûnderlinge relaasje tusken de Gaelyske en de Brytoanyske talen noch altyd net alhiel dúdlik. Der binne twa wichtige teoryen. De tradisjonele teory, dy't ûnder taalkundigen noch altyd de measte oanhing hat, giet derfan út dat der twa haadgroepen wiene: de no útstoarne Lânkeltyske talen (mei dêrûnder bgl. it Gallysk) en de Eilânkeltyske talen, dy't har nei de Keltyske kolonisaasje fan 'e Britske Eilannen fierder opspjalten yn 'e Brytoanyske en de Gaelyske talen.
Goddeloaze Singel
thumb|De Goddeloaze Singel De Goddeloaze Singel of Schwartzenbergs Reed is in paad noardeast fan Feanwâlden dat eartiids ferskate kleasters en merken mei inoar ferbûn. It brechje dêr't de singel oer de Falomster Feart giet wurdt de Skilige Piip neamd. By de Skilige piip stie it Goddeleaze Tolhûs.
Oer de Goddeleaze Singel besteane meardere folksferhalen. Sa skriuwt Waling Dykstra oer in bewenner fan it Goddeleaze Tolhûs dy't in soad misdieden plege en dêr ryk mei waard. Dr. Jacob Botke jout yn "De gritenij Dantumadiel" (1932) in ferklearring foar de namme 'Goddeleas'. Sa soe by de Goddeleaze Singel en it Goddeleaze Tolhûs in Romke Harkes wenne ha dy't de bynamme goddeleas krige omdat der sa omraken flokt waard.
Brytoanyske talen
Taalbesibskip
Hoe't it Piktysk, dat fan 'e Izertiid oant de Iere Midsiuwen yn sintraal en noardlik Skotlân sprutsen waard, him ferhâldt ta de Brytoanyske talen, is noch ûndúdlik. Fan it Piktysk is sa'n bytsje skriftlik oerlevere, dat it dreech te sizzen is hokfoar taal dat eins wie. Foarhinne waard it gauris klassifisearre as in isolearre taal, mar tsjintwurdich hingje in protte taalkundigen derta oer om it foarsichtich by de Keltyske talen yn te dielen. It wie dêrom wierskynlik besibbe oan 'e Brytoanyske talen, en mooglik wie it sels in Brytoanyske taal, mar it soe ek in sustertaal fan it Proto-Brytoanysk west hawwe kinne.
Goddeloaze Singel
De Goddeleaze Singel wie eartiids in wichtige wei fan noard nei súd. Yn in oarkunde út 1453 wurdt skreaun oer it begeanber meitsjen fan twa hannelswegen. De iene rûn fan Ljouwert nei it Barrakonvint yn Burgum, de oare fan Dokkum nei Smelle Ie. De Goddeleaze Singel rûn troch sompen en wie net oeral ferhurde, en sa is it noch. Skriuwer S.J. van der Molen hat útsocht hoe't de rûte fan Broeksterwâld nei Smelle Ie rûn hat:
Ids Wiersma skildere it Goddeleaze Tolhûs, it skilderij hinget yn de Aldheidkeamer fan Dantumadiel
Brytoanyske talen
Oarsprong
De moderne Brytoansyke talen hawwe har ûntjûn út in mienskiplike oertaal, it Proto-Brytoanysk, dat op syn lêsten tsjin 'e sechsde iuw f.Kr. út it iere Eilânkeltysk ûntstien wêze moat. It is dúdlik dat foarôfgeande oan 'e Romeinske Tiid op it meastepart fan it eilân Grut-Brittanje besuden de Firth fan Forth en de rivier de Clyde, yn wat no sintraal Skotlân is, Brytoanysk sprutsen waard. Noardlik fan 'e Firth fan Forth en de Clyde waard it Piktysk sprutsen dat al of net in foarm fan Brytoanysk of oars wierskynlik in sustertaal fan it Proto-Brytoanysk wie. Der wurdt wol tocht dat ek op it eilân Man, yn 'e Ierske See, oarspronklik in Brytoanyske taal sprutsen waard, dy't dan letter ferfongen is troch it hjoeddeistige Gaelyske Manksk. Dat is lykwols in teory dêr't net folle bewiis foar is. Neffens in oare, frij kontroversjele, teory (dy't troch û.o. T.F. O'Rahilly oppenearre is) soe ek yn in diel fan Ierlân oarspronklik in Brytoanyske taal sprutsen wêze, ornaris oantsjut as Ivernysk, foar't dêrfoar it Gaelyske Primityf Iersk yn it plak kaam.
Yn it tiidrek tusken 43 en 410, doe't Ingelân, Wales en súdlik Skotlân oerhearske waarden troch it Romeinske Ryk, krongen yn it Proto-Brytoanysk withoefolle Latynske lienwurden troch. Dat wiene sawol oantsjuttings foar begripen dy't yn 'e pre-urbane maatskippij fan Keltysk Grut-Brittanje ûnbekend wiene, as nije termen foar frij aldendeiske wurden, wêrfoar't de lânseigen Brytoanyske namme út 'e geunst rekke wie. In foarbyld fan it lêste type is it wurd foar "fisk", dat yn alle moderne Brytoanyske talen in lienwurd op basis fan it Latynske piscis is ynstee fan in wurd neffens de Proto-Brytoanyske woartel *ēskos. (Dy lêste term hat lykwols wierskynlik àl oerlibbe yn 'e Welske namme fan 'e rivier de Usk, Wysg.) Yn totaal komme hjoed oan 'e dei yn 'e trije moderne Brytoanyske talen sa'n 800 fan dy iere lienwurden út it Latyn foar.
It liket der sterk op dat binnen it Proto-Brytoanysk tsjin 'e ein fan 'e Romeinske Tiid en it begjin fan 'e Midsiuwen twa grutte dialektgroepen ûnderskaat wurde koene. Westbrytoanysk waard sprutsen yn Wales, de westlike en noardwestlike dielen fan Ingelân en súdlik Skotlân, wylst Súdwestbrytoanysk foarkaam yn it súdwesten fan Ingelân. Men mei oannimme dat der ek in Eastbrytoanyske dialektgroep yn it easten fan Ingelân bestien hat, mar dy hat frijwol gjin bewiis neilitten. Tsjin 'e sechsde iuw wiene beide bekende dialektgroepen útinoar oan it fallen yn elts twa nau besibbe talen: it Westbrytoanysk yn it Welsk en it Kumbrysk, en it Súdwestbrytoanysk yn it Kornysk en it Bretonsk. Dy lêste taal kaam ta ûntwikkeling nei't it Súdwestbrytoanysk fan Cornwall en Devon troch in grutte kliber flechtlingen foar de Angelsaksyske ynvaazje fan Grut-Brittanje oerbrocht wie nei it skiereilân Bretanje, dat ûnderdiel útmakket fan it fêstelân fan Jeropa.
Yn 'e (eastlike) dielen fan Grut-Brittanje, dy't troch de Angelsaksen ferovere waarden, wennen yn dyselde tiid perfoarst ek noch grutte oantallen Kelten, mar harren Eastbrytoanyske dialekten strûpten der meitiid ûnder doe't se oer in perioade fan in pear iuwen massaal de Angelsaksyske taal fan 'e ynfallers oernamen. Underwilens kamen de noardlikste Brytoanyske dialekten en it Piktysk yn Skotlân ûnder druk te stean doe't Gaelysktalige Skoaten (oan wa't Skotlân syn moderne namme ûntlient) út Ierlân har op 'e Skotske westkust nei wenjen setten en dêr it keninkryk Dalriada fêstigen.
Berend Berenstein
Berend Bernstein (Ljouwert, 1808 - De Haach, 16 desimber 1893) wie in Nederlânsk rabbyn.
Brytoanyske talen
Oarsprong
Meitiid gie hiel Ingelân foar de Brytoanyske talen ferlern, op it Súdwestlik Skiereilân nei. Itselde gou foar súdlik Skotlân. It Welsk wist him yn Wales te hanthavenjen, mar yn Kumbrje, yn it uterste noardwesten fan Ingelân, stoar it Kumbrysk yn 'e tolfde iuw út. Foar it Kornysk gie Devon yn 'e alfde iuw ferlern, en ek dêrnei moast de taal stadichoan mear terrein priisjaan, oant it om 1750 inkeld noch op it uterste puntsje fan it skiereilân sprutsen waard. Dolly Pentreath, dy't de lêste memmetaalsprekster fan it Kornysk west hawwe soe, stoar yn 1777. Yn 'e tweintichste iuw waard de taal lykwols by de Kornyske taaloplibbing nij libben ynblaasd.
Berend Berenstein
Nei it ferstjerren fan syn heit Samuel Berisch Berenstein waard er yn Amsterdam rabbinaal assessor. Yn 1848 waard er yn De Haach ta oerrabbijn keazen as opfolger fan J.A. Lehman. It oerrabbinaat fan Utert en Seelân hie er tagelyk op 'e noed. Bernstein syn leardens wie ferneamd en syn preken tsjûgen dêr geregeldwei fan. Mei de oprjochting fan de Vereeniging voor joodsche letterkunde en geschiedenis joech er de stjit ta it populêrder wurden fan de joadske wittenskippen.
Brytoanyske talen
Talen
Mei-inoar wiene der neffens tellings út 'e perioaden fan 2007 oant 2015 sa'n 950.000 memmetaalsprekkers fan Brytoanyske talen, mei dêropta noch in ûnbekend oantal twadde-taalsprekkers. De Gaelyske talen binne:
Meindert Hobbema
Hobbema heart by de keunstners dy't net troch Rembrandt beynfloede binne. De behangskilder Egbert van Drielst en de Ingelske lânskipsskilder Thomas Gainsborough binne troch Hobbema beynfloede. Syn wurk is net heroysk of teatraal, net iensum of somber. Syn bekendste wurk is Het Laantje van Middelharnis (1689), dat yn 1822 ferkocht waard troch de gemeente Middelharnis en dat op it heden in part fan de kolleksje is fan de National Gallery yn Londen.
Hobbema's bêste wurk
It bêste fan Hobbema's datearre wurk hat er makke yn de jierren 1663 oant 1667. Ut dy tiid is it wurk yn de kolleksjes fan museums yn Brussel en Sint-Petersburch. Ta it bêste hearre ek grif De lytse loane fan Middelharnis (wierskynlik 1689) en De ruines fan kastiel Brederode.
Tomokazu Myojin
(24 jannewaris 1978) is in Japansk fuotballer, dy't spilet foar AC Nagano Parceiro. Earder spile foar Kashiwa Reysol, Gamba Osaka en Nagoya Grampus. spile ek yn it Japansk fuotbalalvetal. Hy die mei oan it Olympyske Simmerspullen 2000, it Aziatysk kampioenskip 2000, it Confederations Cup 2001, it Confederations Cup 2003 en it Wrâldkampioenskip 2002.
Horizontaal
It flak troch de hoarizon
Horizontaal is lykstrekich oan de hoarizon (kym). Troch de kromming fan de ierde binne de wetterpasse flakken lykwols net flak, mar bûgd. Dizze definysje fan horizontaal hinget ôf fan it plak en de hichte fan de waarnimmer. Troch de kromming fan de ierde sil, ôfhinklik fan de hichte fan de waarnimmer, de hoarizon (kym) leger lizze. As gefolch fan de kromming fan ljochtstrielen wurdt de kym boppedat leger as yn werklikheid waarnommen (kymdûking).
Geoïde
thumb|right|Mei in [[Wetterpas (boukunde)|wetterpas kin bepaald wurde oft eat horizontaal is.]] Mei in lokaal horizontaal flak wurdt in flak bedoeld leadrjocht op de rjochting fan it sjitlead, op it plak fan de waarnimmer. Ek mei in wetterpas kin bepaald wurde wat horizontaal is. Yn beide gefallen wurdt de rjochting fan de swiertekrêft mjitten. Dy wiist net sekuer rjochting it midspunt fan de planeet. Dus it mei in wetterpas of sjitlead bepaalde horizontale 'flak' is net presys itselde as it flak fan de punten dy’t op likense ôfstân fan it midspunt fan de ierde (of in oare planeet) lizze. At der gjin fersteurings wêze soene fan bygelyks wyn en tij, dan soe it tichteby wêzen fan bergen en dalen, mar ek de gearstalling fan de grûn noch altyd feroarsaakje dat it wetteroerflak net presys as in ellipsoïde (in wat oan de poalen ôfplatte bol) om de ierde stean soe. De wetterpas bepaalt lokaal de raakline oan in wat grillich flak dêr’t deselde swiertekrêftpotinsjaal hearsket: de geoïde.
Oerdrachtlik
Foar ien dy 't stiet, ferrint horizontaal fan links nei rjochts en fertikaal, fan boppen nei ûnderen. In foto of oar ôfbyld wurdt altyd sa besjoen dat ús blik fan links nei rjochts giet foar horizontale rjochtings en fan boppen nei ûnderen foar fertikale. Dêrfan ôflaat wurdt de gewoane skriuwrjochting, de rigel, horizontaal en de rjochting wêryn de rigels elkoar opfolgje fertikaal. De termen horizontaal en fertikaal tsjutte sa ek de rjochtings oan yn krúswurdpuzels, dêr ‘t de wurden horizontaal (yn de gewoane skriuwrjochting) of fertikaal (heaksk dêrop) ynfold wurde moatte.
Der wurdt ek sprutsen fan in horizontale of platte organisaasje om oan te jaan dat it giet om in groep fan min ofte mear likensen, sûnder grutte hiërargyske ferskillen.
Yn de Nederlânske politike skiednis wiene de ‘horizontalen’ in groep kommunisten dy ’t him healwei de jierren '80 losmakke fan de CPN.
Fabryk
In fabryk, ôflaat fan it Latynske fabrica: wurkpleats, en faber: ambachtsman), is in wurkpleats, gebou of festiging, dêr't eat yn fabrisearre, dat produsearre wurdt.
Keninklike Australyske Loftmacht
thumb|Flagge fan de RAAF. thumb|It embleem ([[roundel) fan de Australyske loftmacht]] De Keninklike Australyske Loftmacht, Royal Australian Air Force (RAAF) is de is de loftmachttakke fan de Australian Defence Force. De RAAF begûn yn maart 1914 as Australian Flying Corps en waard in ûnôfhinklike loftmacht yn maart 1921. De RAAF hat meidien oan in protte grutte konflikten fan de 20e iuw, lykas de Earste- en Twadde Wrâldoarloch, de Koreaanske Oarloch en de Fjetnamoarloch. Koarter lyn die de RAAF mei oan de ynvaazje fan Irak yn 2003. It biedwurd op it wapen fan de RAAF is de Latynske spreuk Per Ardua ad Astra, wat betsjut 'Troch tsjinslach nei de stjerren', en is itselde as dy fan de Royal Air Force.
Skiednis
De earste Australyske militêre flecht waard makke yn in loftballon op 7 of 8 jannewaris 1901 by de Sydney Agricultural Showground. Om 1910 hinne krige it fleantúch mear omtinken fan de militêren. Op 22 oktober 1912 waard foar fêst besletten om in Flying Corps yn Austraalje op te rjochtsjen. By Point Cook yn Fiktoaria waard in fleanskoalle oprjochte en op 17 augustus 1914 sette de earste lichting fan fjouwer kandidaten út ein mei de oplieding.
Earste Wrâldoarloch
thumb|Groepsfoto fan it 1e smeldiel fan it Australyske fleanderskorps foar in [[Bristol F2B; novimber 1918.]] thumb|In CAC Boomerang fan No. 5 Squadron RAAF Koart nei it útbrekken fan de Earste Wrâldoarloch yn 1914 stjoerde it Australian Flying Corps fleantugen nei it Nij-Guinea fan no om dêr te helpen mei it feroverjen fan de Dútske koloanjen, mar die joegen al belies foar't de fleantugen útpakt wiene. De earste operasjonele flechten wiene earst 27 maaie 1915, doe't de Mesopotamian Half Flight oproppen waard foar it helpen fan de British Indian Army by it ferdigenjen fan de Britske oaljebelangen yn it Irak fan no. It Korps wie letter noch warber yn Egypte, Palestina en oan it Westerske Front sa lang't de oarloch duorre. Oan de ein fan de oarloch hiene fjouwer squadrons aktyf tsjinne.
Twadde Wrâldoarloch
thumb|left|De Australyske bemanning fan in [[Vickers Wellington-bommesmiter op de Britske loftmachtbasis Leconfield, 1943.]] Yn 1939, krekt nei it begjin fan de Twadde Wrâldoarloch, gong Austraalje meidwaan mei de Empire Air Training Scheme. De bemanningen krigen in basistraining yn Austraalje foar't se nei Kanada giene foar spesjalistyske trening. Totaal 19 RAAF bommesmiter-, jager-, ferkennings- en oare squadrons yn Grut-Brittanje tsjinnen by de Desert Air Force, yn Noard-Afrika en yn it Middellânske Seegebiet.
Meidat de Britske fabriken bombardearre waarden troch de Luftwaffe, kreëarre it Australysk regear it Department of Aircraft production (DAP) om de loftmachten fan de Commonwealth fan fleantugen te foarsjen. Ek de RAAF waard útrist mei lokaal makke ferzjes fan Britske ûntwerpen, lykas de DAP Beaufort torpedobommesmiter.
Yn Jeropa tsjinne it RAAF personiel fral yn it RAF Bomber Command. Sy fertsjintwurdigen 2 prosint fan al it RAAF personiel yn de oarloch, mar tekenen wol foar 23 prosint fan alle ferliezen. No. 460 Squadron RAAF, dat fral mei Avro Lancasters fleach, bestie út likernôch 200 man loftpersoneel, mar fan dyselde ienheid ferlearen 1.018 man it libben. Dat it squadron waard fiif kear weifage.
thumb|RAAF Sandgate yn Queensland; desimber 1944. Oan it begjin fan de oarloch yn it Pasifysk gebiet - en it fluch oprukken fan de Japanske troepen - waard it fêste lân fan Austraalje foar it earst bedrige. De RAAF wie noch net berekkene op de needsitewaasje en hiet yn 't earstoan in troepemacht dy't gjin namme hawwe mocht en dy't net taret wie om ynset de wurden yn de Pasifyk. It ferneatigjende bombardemint fan Darwin op 14 febrewaris 1942 makke dat wol dúdlik. In tal RAAF squadrons waarden dêrom fan it noardlik healrûn weromhelle. Tekoarten oan jagers en grûnoanfalsfleantugen laten ta de oankeap fan yn de Feriene Steaten boude Curtiss P-40 Kittyhawks en it fluch op priemmen setten en produsearjen fan de earste Australyske jager, de CAC Boomerang. RAAF Kittyhawks spilen in wichtige rol yn de kampanjes yn Nij-Guinea, de Salomonseilannen en fral yn operaasjes as de Slach om Milne Bay.
De ienheid mei swiere bommesiters hie 287 B-24 Liberators, dy't Japanske doelen reitsje koene, Borneo en de Filipinen fan fleanfjilden yn Australië en Nij-Guinea ôf.
Tsjin de ein fan 1945 hie de RAAF 500 P-51 Mustangs besteld of krigen. De Commonwealth Aircraft Corporation assemblearre earst allinne Mustangs út Amearika, mar boude letter de measte fan de brûkte tastellen. De wichtichste operasjonele formaasje fan de RAAF wie de First Tactical Air Force, mei goed 18.000 man personiel en 20 squadrons. Dy hat meidien yn kampanjes yn de Filipinen en op Borneo en soe meidwaan oan de ynvaazje fan Japan, Operaasje Downfall. Dat gou ek foar de RAAF bommesmitersquadrons, mar safier kaam it net meidat de oarloch ynienen einige troch it ynsetten fan atoomwapens troch de FS. As gefolch fan de Empire Air Training Scheme hawwe sa'n 20.000 Austraaljers tsjinnen yn oare Commonwealth loftmachten yn Jeropa ûnder WO II. Totaal hawwe 216.900 manlju en froulju yn de RAAF tsjinne, wêrfan't der 11.061 sneuvelen.
Nei de Oarloch
Yn de jierren 40 waard ûnder behear fan de Australyske loftmacht de Woomera Prohibited Area ynsteld yn Súd-Austraalje. Dêr wurde ûnder mear raketten en munysje teste troch it leger. In de jierren 50 en 60 waarden dêr ek kearnproeven troch it Britske Leger holden.
By de Berlynske loftbrêge fleagen Australyske piloaten mei Britske tastellen op Berlyn. Op 25 augustus 1948 ferfearen de earste piloaten mei in Quantas Airways-fleantúch nei Ingelân. Sy krigen earst ekstra trening yn it fleanen op ynstruminten út reden fan minne waaromstannichheden boppe West-Jeropa en ynstruksjes oer it fleanen mei koarte tuskentiden en lytse ôfstannen tusken de fleantugen op de tige drokke rûte fan en nei Berlyn. Oant de lêste flecht op 16 augustus 1949 ta makken RAAF piloaten 2.062 flechten en ferfierden se hast 8.000 ton fracht en 6.964 passazjiers. Under de Koreaanske Oarloch hearden de Mustangs fan No. 77 Squadron, stasjonearre yn Japan mei de British Commonwealth Occupation Force, by de earste fleantugen fan de Feriene Naasjes dy't de striid oangiene. Doe't de FN-tastellen konfrontearre waarden mei MiG-15 strieljagers, krige 77 Sqn Ingelske Gloster Meteors, dy't út en troch wol súkses hien tsjin de Sovjet piloaten dy't foar Noard-Korea fleagen. Dochs wiene de MiGs superieur en waarden de Meteors fral ynset as jachtbommesmiter foar grûnstipe.
Yn de Fjetnamkriich die de RAAF mei de Caribou STOL transporttastellen (No. 35 Squadron), UH-1 Iroquois helikopters (No. 9 Squadron) en English Electric Canberra-bommesmiters (No. 2 Squadron) mei. De Canberra's fierden mannich missy út, twa giene ferlern, mar de beide piloaten waarden rêden. De transporttastellen stipen ek de anti-kommunistyske grûntroepen. De UH-1 helikopters waarden foar tal fan taken brûkt, ûnder oare foar evakuaasjes en as gunship.
Militêre transporten waarden útfierd yn ferskate gefallen yn de ôfrûne desinniums, lykas by de fredesmissys yn East-Timor yn 1999. Dêrnei waarden Australyske gefjochtfleantugen net mear ynset oant de Irakoarloch fan 2003; doe hiene F/A-18s fan No. 75 Squadron eskort- en grûnoanfalstaken.
Queenslân
C-17, DHC-4
Nij-Súd-Wales
Hawk, F/A-18 PC-9
Súd-Australië
P-3C F/A-18
Hannel
Hannel of kommersje (fan it Latynske commercium fia it Midfrânske commerce) is de oerdracht fan eigendom fan dingen of tsjinsten fan 'e iene persoan of organisaasje oan 'e oare, yn ruil foar jild of foar oare dingen en/of tsjinsten. In systeem dat sokke oerdrachten tastiet of fasilitearret wurdt yn 'e ekonomy in merk neamd (net te betiizjen mei merk yn 'e sin fan in spesifike gearkomste foar it bedriuwen fan hannel). In hannelsproses tusken twa partijen wurdt bilaterale hannel neamd, wylst sa'n proses dêr't trije of mear partijen oan dielnimme, bekendstiet as multylaterale hannel. Immen dy't oan hannel docht is in keapman of hanneler, en produkten dy't ferhannele wurde, binne hannelswaar, keapwaar of negoasje. It politike systeem dat basearre is op frije hannel is it kapitalisme.
De oarspronklike foarm fan hannel wie ruilhannel, wêrby't guod en tsjinsten rjochtstreeks útwiksele waarden tsjin oar guod en oare tsjinsten. Dat systeem funksjonearre op guon plakken yn Jeropa oant djip yn 'e Midsiuwen en yn oare parten fan 'e wrâld noch folle langer. Yn 'e Aldheid begûn op guon plakken lykwols ien partij yn 'e hannel al ealmetalen (goud, sulver, brûns, koper) te brûken om foar it guod of de tsjinsten fan 'e oare partij te beteljen. De oare partij koe sokke ealmetalen dan letter brûke om der sels wer guod of tsjinten foar te keapjen. Fan gefolgen ûntstie der in proses fan keap en ferkeap, wêrby't de betelling troch de iene partij en it fertsjinjen troch de oare partij barde mei jild. De útfining fan jild (earst muntjild en letter ek papierjild, kredyt en digitaal jild) soarge foar in sterke ferienfâldiging fan it hannelsproses en dêrtroch ek foar in groei fan 'e wrâldwide hannel.
Hannel bestiet tanksij de spesjalisaasje en ferdieling fan arbeid, wêrby't de measte minsken har talizze op mar in lyts aspekt fan 'e produksje fan guod of tsjinsten, dat se lykwols brûke om hannel te driuwen foar oare dingen dêr't se ferlet fan hawwe. Sa besjoen docht frijwol eltsenien oan hannel: wurknimmers, bygelyks, 'ferkeapje' harren arbeid tsjin betelling fan lean, dat se dêrnei brûke om yn har eigen nedichheden te foarsjen. En eltsenien dy't wolris wat kocht hat yn 'e supermerk, hat dielnommen oan it hannelsproses. Op wrâldskaal bestiet hannel tusken ferskillende regio's om't sokke ferskillende regio's in (wier of inkeld oannommen) komparatyf foardiel hawwe by de produksje fan beskate dingen (lykas lânbouprodukten). Regearings fan lannen dy't datoangeande yn it neidiel binne, lizze faak ymportbeheinings op oan produkten út sokke regio's om 'e eigen produsinten tsjin 'e bûtenlânske konkurrinsje te beskermjen. It ôfskaffen fan sokke ymportbeheinings hjit frijhannel.
Der wurdt gauris ûnderskie makke tusken gruthannel en detailhannel. Yn 'e gruthannel wurde produkten ferkocht oan 'e detailhannel en/of oan yndustriële ûndernimmings, ynstellings of oare gruthannels, wylst de detailhannel him taleit op 'e ferkeap fan produkten oan yndividuële klanten. Dat lêste wurdt faak dien fanút in fêste lokaasje dy't in winkel, boetyk, kiosk of warehûs neamd wurdt. Oare foarmen fan detailhannel binne (ferpleatsbere) merkkreammen, postoarderbedriuwen (dy't de ferkeap fia in postaal systeem dogge) en webshops (dy't har produkten oer it ynternet ferkeapje).
Age Veldboom
Sylskoalle
Age Veldboom gie nei de MULO yn Vianen nei it CIOS op It Hearrenfean. Dêr krige er ûnder oare les fan Foppe de Haan en Jeen van den Berg. As gymmestyk- en sportlearaar sette er yn Earnewâld mei syn frou de sylskoalle Annage op, in bedriuw dat er yn 2000 oerdie oan Cathrienus Herrema. Neist sylskoallehâlder en surfynstrukteur wie hy destiids ek gimmestyklearaar oan it spesjaal ûnderwiis yn Snits en as dosint ferbûn oan it Cios op It Hearrenfean. Doe't it surfen yn Fryslân yn opkomst wie rieden se mei trailers fol surfplanken troch hiel Fryslân foar ûnder oare de surflessen by Surfclub Drachten, by de Grutte Wielen yn Ljouwert en by de surfclub It Hearrenfean. Letter waarden de akiviteiten organisearre fanút it bedriuw njonken it Skûtsjemuseum.
Skûtsjesilen
Begjin jierren tachtich diene Age en syn earste frou Anna Hummel foar it earst mei oan de Strontrace mei it aakje de Anne-Hinne. Se sylden dêrnei mei de Eureka yn de lytse a-klasse en letter mei it (te grutte skûtsje foar de IFKS) de Weduwe Joustra. Dy klasse fan lytse skûtsjes waard yn 1995 ynsteld op inisjatyf fan him, Kees Meter en Eelke Boersma. Yn 1999 en 2010 wûn er dy wedstryd mei syn skip de Swanneblom. Ek sylde hy by de IFKS. Yn de rin fan de tiid hat er wol mear skippen hân. Sa wie hy fan 1998 oant 200 eigener fan it skûtsje Waaksdom.
Skûtsjemuseum
Age en syn frou Anna hiene yn de tiid fan de sylskoalle in soad skûtsjematerialen sammele. Geandewei ûntstiene der plannen foar in Skûtsjemuseum. Syn inisjativen krigen foarm yn 1996 doe't er grûn oankocht en oan de Stripe in haven groeven waard. It museum De Stripe waard yn 2005 oernomd troch in stifting, mei minsken fan it earste oere as Klaas Jansma, Sietse Bruinsma, Piet en Anneke Herrema en Jelle van der Meulen. Veldboom waard neist mei-oprjochter frijwilliger fan de Stifting Skûtsjemuseum en de Stifting Houten Skûtsje yn Earnewâld. Ek levere hy in grutte bydrage oan de bou fan de Aebelina. Dit wie in replika fan it ferdwûne skip dat tusken 2004 – 2009 by it Skûtsjemuseum boud waard yn opdracht fan de stifting Houten Skûtsje. Oer dit ikehouten skip ferskynde yn 2009 it boek ''De doem van eer - AEbelina. Pronkje van het Skûtsjemuseum''. Age Veldboom docht as frijwilliger in soad wurk foar it skûtsjesilen, sa waard hy yn 2013 bestjoerslid fan Foar de Neiteam, in stifting dy't dokumintearret en kennis ferspriedet oer it skûtsjesilen en it wedstrydsilen mei autentike frachtskippen yn Fryslân.
Reedriden
Winterdeis organisearre hy as iismaster en foarsitter fan de Earnewâldster iisklup Lyts begjin mei oaren reedrydtochten om Earnewâld hinne en op de Jan Durkspolder. Sa helle er ek de klassiker De 100 fan Earnewâld nei Earnewâld. Neist it skûtsjemuseum kaam der yn 2012 it reedrydynformaasjesintyrum Schaatslokaal De iisblom. As Alvestêdenrider ried er de tocht fan 1985, 1986 en 1997. As ferkennerried er de tocht in tal kearen mei in groepke riders as skûtsjeskippers Allard Syperda en Anne Tjerkstra. Foar Lyts Bigjin is Veldboom aktyf mei de organisaasje fan reedrydtochten en it útsetten fan de banen.
Teäter
Age Veldboom fersoarget as ferteller ek optredens mei oaren. Sa trede hy op mei Bennie Huisman yn de doarpstsjerke fan de Rottefalle. By syn lêzingen begeliedet er himsels bytiden muzikaal op lûkoargel. Yn 2018 die er mei oan Iepen Up, in aktiviteit fan Kulturele Haadstêd fan Jeropa 2018.
Yn 2018 wie hy inisjatyfnimmer fan it muzikale skûtsjeteäter Myn Skip, in earebetoan oan it Fryske skûtsje dat folge waard troch trije tiidsperioaden hinne. Nei it begjinstik oer de bou en it brûken as frachtschip wurdt it skûtsje omboud ta wenskip om dêrnei as wedstrydskip brûkt te wurden. In soad frijwilligers diene fan de wâl ôf mei oan in foarstelling oer hûndert jier skûtsjehistoarje. Dit barde mei muzyk, dûns, byld, teäter en ferhaal op it Earnewâldster Wiid. De haadrol wie foar de skûtsjes fan de IFKS, SKS en it houten skûtsje Aebelina op it wetter. Regisseur wie Theo Smedes, Herman Woltman komponearre de muzyk. Spesjaal foar de acht foarstellingen makken Ella & Herman lietsjes mei tekst fan Baukje Wytsma en wiene der optredens fan de Bigband Friesland en de Alde Gea Sjongers. De ferhalen waarden ferteld troch Age Veldboom en Harmen Brouwer. De ferhalen waarden ôfwiksele mei fragminten fan skûtsjebylden út it Frysk Film Argyf dy 't projektearre waarden op seildoek. Op 7 desimber 2018 krigen Veldboom en Cathrienus Herrema foar It Skip de Fryske Anjer útrikt troch kommissaris fan de Kening, Arno Brok.
Telefyzje
By it grutte publyk waard Veldboom bekend troch syn wedstrydferslaggen fan it skûtsjesilen foar Omrop Fryslân. Yn 2017 en 2018 portrettearre hy ferskate skûtsjes yn it NPO-programma Skûtsje Journaal, mei presintatrise Carrie ten Napel, in gearwurking fan Omrop Fryslân, de SKS en Omrop Max. Hy joech it wedstrydkommintaar en útlis tegearre mei Sippie Tigchelaar foar it earst yn it Nederlânsk.
Age Veldboom waard yn 2007 portrettearre yn it telefyzjeprogramma Teken fan libben fan Omrop Fryslân. Yn dit programma gie presintator Raynaud Ritsma op syk nei de ferhalen efter barmmonuminten. Dit omdat Age syn earste frou Anna yn 1998 ferûngelokke wie by in auto-ûngelok.
Asia Carrera
Asia Carrera, echte namme: Jessica Andrea Steinhauser en troch har houlik ek bekend as Asia Lemmon of Asia Carrera Lemmon (New York, 6 augustus 1973), is in Amerikaansk rêstend neakenmodel, stripper en pornografysk aktrise. Hja brûkte ier yn har karriêre ek wol de artystenammen Jessica Bennett of koartwei Asia (net te betiizjen mei in oare aktrise mei dy namme). Carrera sette yn 1993 útein mei in wurkpaad yn 'e Amerikaanske pornoyndustry en spile yn in grut tal films. Se wie yn 'e 1990-er jierren ien fan 'e bekendere Amerikaanske pornoaktrises. Carrera wûn twaris in prestizjeuze AVN Award, wêrûnder yn 1995 dy foar artyste fan it jier. Ek waard se opnommen yn sawol de AVN Hall of Fame as de XRCO Hall of Fame. Yn 2005 beëinige se har karriêre.
Jonkheid en oplieding
Carrera waard yn 1973 berne yn New York as de âldste fan fjouwer bern yn it gesin fan in Dútske mem en in Japanske heit. Hja hat twa bruorren en ien suster, en waard grutbrocht yn it plak Little Silver, yn 'e Amerikaanske steat Nij-Jersey. Carrera siet al jong op pianoles, en mei trettjin jier fersoarge se as pianiste in optreden yn Carnegie Hall yn New York.
Sioux Valley Dakota Naasje
De Sioux Valley Dakota Naasje (Ingelsk: Sioux Valley Dakota Nation; Dakota: Tokátakiya Dakhóta Oyáte; útspr.: [to'ka:takija da'kʰo:ta o'ja:te]) is in Yndiaanske stamme-organisaasje yn Kanada, mei eigen reservaten yn it suden fan 'e provinsje Manitoba. Foarhinne stie dizze stamme bekend ûnder de namme fan Oak River Earste Naasje (Oak River First Nation); hjoed de dei wurdt soms noch wol de alternative namme Sioux Valley Earste Naasje (Sioux Valley First Nation) brûkt. ("Earste naasje" is in Kanadeeske oantsjutting foar in Yndianestam of -troep.)
Asia Carrera
Jonkheid en oplieding
Carrera is hiel yntelligint, en as bern koe se op skoalle tige goed meikomme. Se folge middelber ûnderwiis oan 'e Red Bank Regional High School yn Little Silver. Doe't se sechstjin jier wie, hie se in fakânsjebaantsje as leraresse Ingelsk oan it Tsuruga Kolleezje yn it Japanske Tsuruga. Se wûn twa stúdzjebeurzen, wêrmei't nei de middelbere skoalle trochlearde oan 'e Rutgers Universiteit yn New Brunswick (Nij-Jersey). Har haadfakken wiene Japanske taal- en letterkunde en ekonomy, mar se studearre nea ôf.
Sioux Valley Dakota Naasje
Algemien
De Sioux Valley Dakota Naasje waard as offisjele stamme-organisaasje oprjochte yn 1873, en hie neffens gegegevens út 2013 likernôch 2.300 leden. It haadkertier is fêstige yn Griswold, yn Manitoba, dat westlik fan 'e stêd Brandon leit. De leden fan 'e Sioux Valley Dakota Naasje besteane út etnyske Sû (Sioux), nammentlik Eastlike Dakota fan 'e Sisseton-, Mdewakanton-, Wahpeton- en Wahpekûte-stammen.
Asia Carrera
Karriêre yn 'e pornoyndustry
Carrera briek 1990 har stúdzje ôf en rûn fan hûs fuort om't se net mear oer de druk koe dy't har folle-easkjende âldelju op har útoefenen. Hja wie in skoftke dakleas en begûn yn 1991, doe't se mearderjierrich waard, te wurkjen as stripper om harsels te ûnderhâlden. Doe't se hearde hoefolle jild oft der yn 'e pornoyndustry te fertsjinjen wie, ferfear se nei Los Angeles, yn Kalifornje, dêr't se fia-fia yn kontakt kaam mei pornoregisseur Bud Lee. Yn 1993, doe't se tweintich jier wie, makke Carrera har debút yn ien fan dy syn pornografyske films. Yn fraachpetearen joech se letter oan dat se har skûlnamme keas om't se heal Aziatysk is (dêrfandinne: Asia) en om't se in fan is fan 'e aktrise Tia Carrere. De einletter feroare se yn in a om gjin kâns te rinnen op auteursrjochtlike strideraasjes.
Yn har tsienjierrich wurkpaad yn 'e Amerikaanske pornoyndustry spile Carrera yn mear as 400 pornofilms. Neffens de Internet Adult Film Database (IAFD) wiene it der 450, mar dêr sitte ek frijwat dûblueres by fanwegen werpublikaasjes fan âlder wurk. Carrera wurke û.m. foar sokke foaroansteande labels as Wicked Pictures, Vivid Entertainment, Adam & Eve, Sin City, VCA Pictures, New Sensations, Elegant Angel, Digital Playground, Penthouse en it Sweedske Private. Fierders wie se ek wol yn 't spier foar minder bekende studio's, lykas Jill Kelly Productions, Metro, Caballero Home Video, Leisure Time Entertainment, Coast to Coast Video, Legend Video en Big Top Video. Yn 'e midden fan 'e 1990-er jierren stie Carrera inkele jierren eksklusyf ûnder kontrakt by Vivid.