cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Alarik II
Bútenlansk belied
Alarik wie in freedsum man en besocht it ferdrach dat syn heit mei de Franken sletten hie te hanthavenjen, mar Klovis I, dy't it Goatyske grûnbesit yn Galje yn hannen hawwe woe, fûn it Arianisme in reden om kriich te fieren. In gearkomst mei syn skoanheit Diderik, kening fan de Ostrogoaten wie om 'e nocht. Nei jierrenlange kriich mei wikseljend ferrin waarden de Fisigoaten úteinlik yn 507 ferslein yn de Slach fan Fouillé tichtby Poitiers. Neffens de oerlevering soe Alarik dy't op de flecht slein wie nei de ferlern fjildslach, finzen nommen wurde en troch Klovis eigenhannich deamakke.
Syn echte soan Amalarik wie noch in bern, dus waard hy opfolge troch syn ûnwettige soan Gesalik.
Omgong fan Frankryk 2018
De 105e edysje fan de Omgong fan Frankryk waard hâlden fan 7 oant en mei 29 july 2018.
Dielnimmende ploegen
Foar it earst sûnt 1987 waard it tal hurdfytsers it team werombrocht. Sûnt 1987 bestie elke dielnimmende ploech út njoggen hurdfytsers, yn dizze edysje mochten der noch mar acht opsteld wurde.
Startplak
De earste etappe (Noirmoutier-en-l'Île - Fontenay-le-Comte) gie net oer de ferneamde Passage du Gois, berucht fanwegen in grutte falpartij yn de edysje fan 1999. De dyk is der yn 'e regel glêd by heech wetter. De hurdfytsers namen yn stee dêrfan de justjes fierderop lizzende brêge. It wie de earste kear dat de Omgong fan Frankryk fan start gie yn Noirmoutier-en-l'Île.
It Paradys
De oarspronklike eigener fan dit ‘paradys’ kocht destiids grutte stikken heide (fandêr de namme Erica) mei de bedoeling der in moai jachtfjild fan te meitsjen. De heide waard stadichoan ûntgûn. Der kamen bosken en tarwefjilden, ôfiksele mei greide en leanen waarden oanlein. Sa ûntstie in kûlisselânskip fan no.
Twa Barneveldske beken (âlde en nije) dy't troch Erica rûnen, soargen foar fegetaasje en droegen by oan de "paradyslike" sfear krektas it wyld en de fûgel. Sadwaande ûntstie de namme it ‘Paradys’. Der waarden pleatsen boud en hôvings oanlein. Der kaam in jachthûs (no Groot Bielder), mei sels in golfbaan, en der waarden fazanten útsetten. Ek waard "Jachtlust" oan de oare kant fan de Kallenbroekerwei boud omdat der in jachtopsjenner nedich wie. Troch in dochter waard in simmerhûs boud, dy't yn de fyftiger jierren 50 Hongaarske bern fakânsje besoarge yn "Het witte huis ", en Het Groene huis". It lângoed “Erica-Súd”, hast 60 ha grut, is it ienige diel dat no noch famyljebesit is en bewenne wurdt troch ien fan de eigeners, waans betoerpake de stichter fan “Erica” wie. "Erica-Súd" hat, trochdat it al sûnt midden foarrige iuw in iepensteld NSW Lângoed is, in lange tradysje fan it dielen fan syn "Paradyslike dékor". Ommers generaasjes fan de buorlju fan Kallenbroek en de Barneveldse befolking en toeristen, hawwe hjir fytse en wannelje kind.
De Barneveldse beek
thumb|right| Barneveldse Beek Troch it natoergebiet rint de Barneveldse Beek dy't troch it wetterskip foar in part ynrjochte is as ferbiningssône. De beek hat licht ôfrinnende ouwers en steile binnenbochten krigen. Lâns de beek binne ek houtwâlden, wiete greiden, puollen en njonkengeulen oanlein. Hjir en dêr hat it wetterskip sels de âlde beekloop opgroeven en it natoerlike lykwicht yn it stroomgebiet werom te bringen foar planten en bisten. De soarchbuorkerij leit flakby de lytse Barneveldse beek, in ôftûking fan de ‘Barneveldse Beek”. De eardere beekbêding fan de Lytse Barneveldse Beek en it kanaal is yn de jierren fyftich fan de foarrige iuw groeven. Yn dy tiid binne in soad kronkeljende beken rjochtlutsen om it oerskot oan wetter hurd ôffiere te kinnen. Dêrby waard net folle rekken hâlden mei de natoerwearden mei as gefolch dat de natoer lâns de Lytse Barneveldse Beek de lêste desennia ferdrûge is. Wetterskip Vallei & Eem hat yn 2007 in nije stuw oanlein de âlde meander fan de Lytse Barneveldse Beek wer yn eare hersteld. Yn dizze nije situaasje wurdt de aorspronklike beekbêding wer brûkt en is der by in soad reinwetter in oerstoart mooglik nei de ferkavele beek. Dizze maatregelen moatte soargje dat de ferdrûging bestriden wurdt en de natoer- en lânskiplike wearden wer tanimme sille. Troch de bochten yn de beek ûntsteane djippe gedieltes yn de bûtebocht en sânbanken yn de binnenbocht. It ferskil yn djipte en streaming lûkt in protte bysûndere planten en bisten oan. Sa hat de iisfûgel, nei ôfwêzichheid fan tritich jier, wer brieden yn de steile kant lâns de beek.
Fûgels
Yn it Paradys binne in soad nêstkasten foar fûgels op ferskillende hichtes oan beammen ophong. De nêstkasten wurde ophong en beheard troch it IVN- Barneveld. Elk jier wurde der yn it briedseizoen 2 of 3 nestkastkontroles dien. Dêrby wurdt fêststeld en notearre: troch hokker fûgel wurdt de kast brûkt, hoefolle aaien sitte yn it nêst en hoefolle jongen sitte der yn it nêst.
Deksânrêgen
Geomorfologysk bestiet it gebiet út deksânrêgen, al as net bedekt mei âld boulândek. De deksânrêgen binne terreinferheffingen mei flauwe hellingen, dy't foar it meatepart troch de wyn foarme binne. Fierders binne der dalfoarmige leechten sûnder fean, der binne lytse hichteferskillen. Se binne meast ûntstien troch it ôfstreamen fan teiwetter oer de djip beferzen ûndergrûn (iistiid).
De boaiem
De boaiem bestiet út hege enkeardgrûn en kalkleaze sângrûnen (beekeardgrûn). De enkeardgrûnen binne ûntstien troch stadige opheging fan de ûntgûne grûn mei materiaal út de potstâl. Der waard stâldong mingd mei struisel en sân brûkt. Dit mingsel waard jierliks op in lyts stik bou brocht, wêrtroch't it lân hiel stadichoan ferhege waard. As basismateriaal waarden seadden brûkt út de beekdalen, boskstruisel en heideseadden.
Soarchbuorkerij It Paradys
Ten westen fan Barneveld yn ‘Erica-Súd’ stiet in soarchbuorkerij. De eardere "Nij Bylaer" is in biologyske pleats dêr't brânreade kij hâlden wurde. Der is in túnkerij dêr't ferskate soarten griente en hurd fruit, (lykas appels en parren) en sêft fruit (ierdbeien, framboazen, brombeien en beien), ferboud wurde. Der binne ek ponny’s, (sier)plomfee, geiten, bargen, kninen en kavia’s.
Wytsingeskip
thumb|Moderne ferzje fan in Wytsingeskip Wytsingeskip of langskip is de sammelnamme foar skippen dy't brûkt waarden yn it tiidrek fan de Wytsingen (793–1066) yn Noard-Jeropa. Sy hiene faak in drakekop of in oar rûn foarme objekt as boechbyld.
Wytsingeskippen wiene bekend om't se rivieren en ûndjipten befarre koene, dêr't oare skippen te djip foar leine. Fierders wiene sy tige seefêst sadat der bygelyks de Noard-Atlantyske Oseaan mei befearn wurde koe. Se fearen der mei fan de Baltyske See oant Yslân, Grienlân, Newfoundland, de Middellânske See, en Afrika ta. Ek Ruslân waard sa oer de rivieren trochkrúst nei de Swarte See en Konstantinopel.
Der wurdt ûnderskied makke by Wytsingeskippen tusken it "langskip", de "knarr" en de "karve". Oare benammingen foar in langskip binne "drak(k)ar" en "snek".
Bekende Wytsingeskippen
Der binne Wytsingeskippen weromfûn yn skipsgrêven, as skipswrakken en as sonkene skippen op de seeboaiem. De bekendste archeologyske fynsten binne it tusken 1867 en 1904 yn Noarwegen, yn skipsgrêven ûntdutsen Gokstadskip, Osebergskip en Tuneskip.
De Wytsingen wienen tige grutsk op harren skippen. De skippen hienen nammen en waarden as in libbend wêzen behannele.
Bekend binne ek de fiif Skuldelevskippen, dy't om 1960 hinne op de boaiem fan it Roskildefjord weromfûn waarden by Skuldelev yn Denemark. De fynsten hawwe ta goede rekonstruksjes laat.
Keppelings om utens
Pitkävene
Swettetocht
De Swettetocht is in reedriderstocht fan 30 km oer de rivier de Swette yn de gemeente Littenseradiel en wurdt organisearre troch de IJ.W.C. Baarderadiel. De rûte foarmet diels alvestêden iis en giet lâns de doarpen Boksum, Jellum, Bears, Weidum, Mantgum, Easterwierrum en Boazum. It Startplak is om bar yn oar doarp. De tocht waard foar it lêst hâlden op 3 febrewaris 1996, der diene doe 250 dielnimmers mei.
Tsjalling Aedo fan Sminia
Tsjalling Aedo fan Sminia (18 july 1716 - 5 july 1767) wie grytman fan Hinnaarderadiel.
Soan fan Idzard fan Sminia, op 24 septimber 1754 ta grytman fan Hinnaarderadiel keazen.
Casting couch
De casting couch is in fan oarsprong Ingelske sprektaalterm, oerwaaid út 'e Feriene Steaten, wêrmei't it easkjen fan seksuële geunsten yn ruil foar it tawizen fan wurk mei bedoeld wurdt.
De term komt út 'e filmyndustry: "casting" is it beoardieljen fan audysjes fan akteurs (yn dit gefal yn 'e regel aktrises) foar in beskate rol; en in "couch" is Ingelsk foar in "(sit)bank". De casting couch soe sadwaande oerset wurde kinne as de "audysjesofa". Hoewol't der dus oarspronklik it ôftwingen fan ûnwinske yntimiteiten ûnder it audysje dwaan foar in rol yn in film of tillefyzjeprogramma mei bedoeld waard, wurdt de term tsjintwurdich brûkt foar alle lyksoartige sitewaasjes wêrby't in sollisitant(e) ûnder druk set wurdt troch dejinge(n) dy't it sollisitaasjepetear ôfnimme om dieden fan in direkt of yndirekt seksueel aard te ferrjochtsjen as betingst foar it tawiisd krijen fan wurk. Dêrby leit fansels yn 'e omstannichheden besletten dat alle macht yn dizze ferhâlding leit by dejinge(n) dy't it sollisitaasjepetear ôfnimme, sadat it bêst foarkomme kin dat de sollisitant(e) dochs it wurk net kriget ek al docht er/sy alles dat fan him/har easke wurdt.
De casting couch moat net betize wurde mei it dwaan fan audysjes yn 'e pornoyndustry, dêr't oan beskate fersiken fan in seksueel aard oan aspirant-aktrises net te ûntkommen is en dêr't soks sels mei rjocht en reden fereaske wurde kin. Dêrby moat dan wer oantekene wurde dat der in hiel subsjenre fan pornografyske films is dat basearre is op it casting couch-tema, al is it dêrby fansels allegear yn sêne set.
List fan planetoïden 25001-26000
Dit is in list fan planetoïden 25001-26000.
Homme fan Hettinga
Homme fan Hettinga (De Hommerts?, ? - ?, foàr 23 april 1574), wie grytman fan Baarderadiel, ûntfanger-generaal fan de omslach fan floreenrinte (1558-1567). Flechte as herfoarme yn 1567 nei Emden. Stried by Heiligerlee en Jemmingen, wie as wettergeus ûnder oare by de ynnimming fan De Bryl. Hy wie de heit fan Taco fan Hettinga.
Ivan Toergenjev
thumb|right|200px|Ivan Toergenjev Ivan Sergejevitsj Toergenjev, (Russysk: Иван Сергеевич Тургенев, Ivan Sjergjejevič Turgjenjev) (Orjol, 9 novimber 1818 - Bougival, 3 septimber 1883) wie in Russysk romanskriuwer, toanielskriuwer en dichter. Syn roman Otsy i deti ('Heiten en soannen') wurdt beskôge as ien fan de grutte wurken fan 19e-iuwske fiksje.
Biografy
Toergenjev wie fan aadlik komôf. Tusken 1834 en 1837 studearre hy letteren en filosofy yn Sint-Petersburch en fan 1838 oant 1841 yn Berlyn. Toergenjev hat in grutte ynfloed hân op de ûntjouwing fan de Russyske literatuer. Net allinnich troch syn eigen wurk, mar ek troch syn oersettings dy't de Russyske literatuer yn it Westen bekend makke hat. Karel van het Reve ûntfong yn 1979 de Martinus Nijhoff-priis foar syn oersettingen fan wurk fan Toergenjev.
thumb|left|Pauline Viardot Toergenjev hat nea troud west, mar hie al in bern by in tsjinstfaam fan syn âlden. Yn 1843 rekke er fereale op de Frânske mezzo-sopraan Pauline Viardot nei't er har yn in útfiering fan De Barbier fan Sevilja heard hie yn Ruslân. Yn 1845 ferliet er Ruslân om Pauline folgje te kinnen en úteinlik wenne er sels by de Viardots yn, yn Baden-Baden en Parys. Hy behannele harren bern as eigen en oanbidde Pauline oant syn dea. Sy skreau kritiken oer syn wurk en joech heech op fan him yn it iepenbier. De eksakte steat fan harren relaasje is nea hielendal dúdlik wurden.
Yn Parys hie Toergenjev kontakt mei Frânske skriuwers; syn bêste literêre freon wie Gustave Flaubert dy't him omskreau as 'in sêfte par'. Ek de bruorren Edmond en Jules de Goncourt, Emile Zola, Alphonse Daudet en George Sand hie er kunde oan. Syn ferhâlding mei Lev Tolstoj en Fjodor Dostojevski wie muoisum. Benammen harren religieuze preökkupaasjes koe er net folle mei.
Toergenjev stoar yn Bougival, by Parys, op 4 septimber 1883 mei Pauline oan syn side. Op syn stjerbêd skreau er Tolstoi: "Myn freon, kear werom nei de literatuer!" Neitiid hat Tolstoi noch sok wurk as 'De Dea fan Ivan Iljitsj' en 'De Kreutzer Sonata' skreaun.
De yn 1979 ûntdutsen Asteroïde 3323 Toergenjev is nei de skriuwer neamd.
Berthold Entens
thumb|Barthold Entens van Mentheda yn 1572
Mayon Kuipers
Mayon Kuipers (16 febrewaris 1988) is in Fryske reedrydster. Oant seizoen 2006/2007 ried se by Jong Oranje, mar yn seizoen 2007/2008 is BlauweStad.nl de sponsor. Yn seizoen 2008/2009 sit se by de KNSB Regiotop.
Berthold Entens
Barthold Entens fan Mentheda, ek wol Berthold Entens, (1539 - 27 maaie 1580), wie in Grinslanner wettergeus en jonker út de omkriten fan Grins, dy't it besit hie oer Middelstum en Dorwert. Wie in fjochtersbaas en bestried as luitenant-kapitein de Spanjerts dêr't er koe. Weage as wettergeus in soad lângongen yn Fryslân. (Noardeasthoeke, It Amelân en Warkum).
Mayon Kuipers
Biografy
Op sneon 5 jannewaris 2008 helle se op de Nederlânske kampioenskippen Sprint yn Thialf op It Hearrenfean in tsiende plak op de 500 meter mei in tiid fan 40,10. Yn de twadde run op snein 6 jannewaris helle se in 9e plak mei in tiid fan 39,98. In jier letter waard Kuipers op it NK Ofstannen achtste. Har ynternasjonale debút makket se wierskynlik by de world cup yn Kolomna("Tawizing World Cup-tickets" De Telegraaf, 4 jannewaris 2009 )
Berthold Entens
Barthout, of Bartholt Entens wie in grut tsjinstanner fan it roomsk-katolisisme en de prekers dêrfan. Nei de Slach by Heiligerlee yn 1568 bruts by Entens hielendal de bân en terrorisearre hy ferskate roomske kleasters, lykas op Rottum. Hy ferlei syn oandacht nei it Waad, hâlde hûs op Flylân en Skylge en ferovere ferskate keapfardijskippen yn de perioade 1569-1570.
Hy foege him om 1571 by de wettergeuzen en wie by de Ynname fan Den Briel en Flissingen. Yn juny 1571 krige hy it kommando oer in float fan 30 skippen om Dordrecht yn te nimmen. Entens die dêrnei mei oan it Belis fan Goes (1572), wat op neat útrûn en bleau dêrnei op Walcheren, dat plondere waard.
Yn 1577 waard Entens troch Willem fan Oranje weromstjoerd nei syn bertestreek Grinslân. Dêr krige hy it befel oer in garnizoen yn de stêd. Op in jûn dat Entens dronken hie, stuts hy syn holle út in sjitgat doe't der krekt in kanonskûgel yn syn rjochting ôfsketten waard. Sa rekke er dea.
Kleaster Galilea
thumb|350px|Kop-hals-romppleats 'Frouljukleaster Galilea' Galilea of Frouljuskleaster is in streekje yn de oan de Fryske Strjitwei besuden Boerum, tusken de buorskip Skarnehuzen en de Gerkesbrêge by Fiskflyt.
Frouljukleaster Galilea
De namme Galilea (yn de 19e iuw ek 'Galileën' of 'Oliifberch' neamd) ferwiist nei it eardere Sistersjenzer nonnekleaster dat hjir stie tusken de 13e en de 16e iuw. It waard grif earne yn de 13e iuw stifte troch it kleaster Jeruzalim út Gerkeskleaster. As fermoedlik stichtingsjier wurdt faak ±1249 neamd, mar omdat it kleaster pas yn 1326 foar it earst neamd wurdt yn in kleasterlist neame Mol et al. (1990) dit jiertal 'nearne op basearre' en tinke dat it kleaster letter stifte wêze moat, mar wol foar 1300. Neffens Andreae waard it kleaster al yn 1302 neamd. Neffens Van der Aa waard it kleaster stifte troch in rike man út Stynsgea mei de namme Bruno. Yn it kleaster wennen gewoane nonnen.
De earste geastlike fan it kleaster dy't yn de oarkunden neamd wurdt wie Hear Harcko, dy't prior wie yn 1480, it jier dat hy ek pastoar fan Kollum waard. Yn 1479 waarden de besittings fan Jeruzalim en Galilea, dy't oant dan in ienheid wiene, fan elkoar skieden, wêrby't Galilea 720 pûnsmiet lân krige.
Yn 1543 hie it kleaster ûnder oare eigendommen by Waaksens en yn 1571 'huyssteden' yn Boerum, dêr't neffens Andreae grif ek de úthôf bewesten it tsjerkhôf ta heard hawwe sil.
Yn 1580 fielden de kleasterlingen har twongen te flechtsjen nei it refugium by it lettere Aduardergasthûs yn Grins. Yn april 1580 joegen de protestantske Steaten fan Fryslân opdracht de kleasters Jeruzalim en Galilea mei tabehear publyklik te ferkeapjen. Fan de kleastergebouwen waarden dêrnei ûnder oare it 'syeck-huys' (sikeseal), 'portiershuys' en de 'nyeuwe zael' ôfbrutsen, folge troch de rest fan de gebouwen yn 1585, ta fersterking fan de skâns by Muntsjesyl. De stiennen waarden mei hynder en wein nei de Gerkesbrêge riden en dêrwei per skip ferfearn nei Muntsjesyl. Nei de sloop waarden de kleasterlannen ûnderferdield yn 24 sates en ferkocht; yn 1624 waard in diel yn de hearlikheid Fiskflyt ferkocht en yn 1637, by de ferkeap fan de hearlikheid oan Grinslân de rest fan de besittings oan Grinslân. De lannen yn Fryslân waarden yn 1639, 1640, 1641 en 1644 ferkocht. In grut part fan it besit kaam dêrby yn hannen fan Sjouck fan Fogelsangh fan de famylje Donia. Benoarden it kleaster waard in pleats boud. De hjoeddeiske kop-hals-romppleats 'Vrouwenklooster Galilea' (Fryskestrjitwei 1-3) is fan ûngefear 1905 en hat in lang foarhûs. It kleaster stie derefter.
Neffens Van der Aa wienen yn syn tiid (midden 19e iuw) op dat plak noch 'eenige aanmerkelijke hoogten en duidelijke sporen of overblijfselen van grachten' te sjen. Guon soene destiids tocht hawwe dat in twadde oangrinzjende pleats der ek by hearde.
Skermjen op de Olympyske Simmerspullen 1904
De Olympyske Simmerspullen 1904, ek wol de IIIe Olympiade neamd waarden yn 1904 yn Saint Louis, de Feriene Steaten hâlden. It skermjen waard hâlden yn it Francis Gymnasium.
Francis Gymnasium
It Francis Gymnasium waard boud yn 1903 as ûnderdiel fan de wrâldtentoanstelling en makke diel út fan it Francis Field it haadstadion fan de Olympyske Simmerspullen 1904.
Herfoarme Nederlânske tsjerke fan Poughkeepsie
De Herfoarme Nederlânske tsjerke fan Poughkeepsie (Ingelsk: Reformed Dutch Church) is in histoarysk tsjerkegebou oan de 70 Hooker Avenue yn Poughkeepsie, New York.
en yn 2008 tafoege oan it Nasjonaal Register fan Histoaryske Plakken.
Izer
thumb|Izer Izer is in skiekundich elemint mei symboal Fe (út it Latyn: ferrum) en atoomnûmer 26. It is in griis oergongsmetaal.
Yn de folksmûle wurdt de term izer faak brûkt foar materiaal dat eigentlik stiel hjit; mear gegevens oer meitsjen, bewurking en brûken derfan binne te finen ûnder stiel.
Untdekking
Ut opgravings blykt dat om 4000 f.Kr. izer brûkt waard yn Sumearje en it Alde Egypte foar spearpunten en ornaminten. Faak kaam it izer hjirfoar fan ynsleine meteoriten (it saneamde meteoarizer). Yn de dêrop folgjende iuwen waard it brûken fan izer ferspraat nei Mesopotaamje, Anatoalje, Midden-Easten en oare gebieten. Neidat ûntdekt wie hoe't izer út syn ertsen wûn wurde koe en dêrnei smeid, waard it in soad brûkt.
Tusken de 12e iuw f.Kr. en de 10e iuw f.Kr. naam izer it plak fan brûns oer by de produksje fan ark en wapens. Dizze oergong fan brûns nei izer, dy't izertiid ynlate, waard net sasear feroarsake troch bettere eigenskippen fan izer, mar mear troch sterk slonken beskikberheid fan tin, in haadbestândiel fan brûns. Yn it Midden-Easten waard ûntdekt dat de kwaliteit ferbettere wurde koe troch it rûge izererts te ferhjitsjen yn in bêd fan houtskoal. Letter waard dat prosedee bekend as karbonisaasje. Yn Sina waard it prinsipe fan de heechoven betocht en koe de kwaliteit fan it izer fierder ferbettere wurde. Der kaam dan mear koalstof yn it izer wêrtroch't al in soarte stiel ûntstie, in legearing fan izer en koalstof.
De namme izer komt fan it Oergermaanske wurd īsarna-, wat op syn beurt mooglik wer komt fan it Proto-Yndo-Europeesk is-əro- "sterk (metaal, yn fergeliking mei it sêftere brûns)".
Tapassings
Fan alle bekende metalen wurdt izer it meast brûkt, tsjintwurdich foaral yn de foarm fan stiel. Omdat it goedkeap en sterk is wurdt it brûkt foar bygelyks auto's, skippen en foar it bouwen fan grutte konstruksjes.
Opmerklike eigenskippen
Izer is krektas nikkel en kobalt in ferromagnetysk metaal. Dekearn fan de meast frekwinte izer-isotoop 56Fe hat de heechste biningsenerzjy fan alle eleminten wêrtroch't izer it swierste element is dat eksoterm makke wurde kin troch fúzje en it lichtste elemint dat sûnder enerzjyferlies makke wurde kin troch kearnsplitsing. Dit ferklearret wêrom't it elemint in soad foarkomt yn it hielal, de totale massa izer yn it universum bedraacht mear as 100 kear dy fan alle swierdere elementenmei elkoar. Mei 32,1 % is it it elemint dat it meast foarkomt yn de gearstalling fan de ierde.
Ferskining
De ierdkoarste bestiet foar ûngefear 5% út izer, meast foarkommend as it mineraal hematyt; izer(III)okside ("izertriokside" bestiet net) (Fe2O3). Suver izer wurdt hjirút isolearre troch it erts by hege temperatuer te redusearjen mei koalstof. Yn hast alle dielen fan de wrâld binne izerminen te finen. De grutste wingebieten lizze yn Sina, Brazylje, Austraalje, Ruslân en Yndia, by elkoar goed foar ûngefear 70% fan de wrâldproduksje.
The Equalizer (franchise)
The Equalizer is in Amerikaanske mediafranchise, dy't yn 1985 úteinsette mei de tillefyzjesearje The Equalizer. Underwerp is Robert McCall, in pinsjonearre geheim agint mei in mysterieus ferline, dy't syn feardichheiden ynset om as figilante rjochtdei te hâlden oer kriminelen dy't ûnskuldige minsken tenei komme. De franchise bestiet fierders út twa films út 'e 2010-er jierren mei Denzel Washington yn 'e titelrol, en in op 'e nij ferbylde tillefyzjesearje út 2021 mei Queen Latifah as in froulike Robyn McCall.
Izer
Bysûndere beaming fan izerferbinings
Ferbinings mei Fe2+ wurde oantsjutten mei ferro- of Fe(II); Fe3+ mei ferri- of Fe(III) en Fe4+ mei ferryl- of Fe(IV), neigeraden de oksidaasjetastân. Bygelyks ferrosyanide en ferrisyanide (de twa tastannen fan heksasyanoferraat)
The Equalizer (franchise)
The Equalizer (2021)
Yn 2021 waard der in remake fan 'e oarspronklike tillefyzjesearje makke, wêryn't it personaazje fan Robert McCall op 'e nij ferbylde wie as Robyn McCall, spile troch de swarte aktrise Queen Latifah. De nije searje waard ûntwikkele troch Andrew W. Marlowe en Terri Edda Miller en produsearre troch û.m. Davis Entertainment, de CBS Studios en Universal Television. Krekt as de orizjinele searje waard er oarspronklik útstjoerd troch CBS. It earse seizoen bestie út tsien ôfleverings, mar yn maart 2021 bestelde CBS in twadde seizoen.
Izer
Isotopen
Yn de natuer komme fjouwer stabile izerisotopen foar, wêrfan 56Fe de meast foarkommende is. 60Fe is in tige lang libjende radioaktive isotoop en is fan grut belang by ûndersyk nei de oarsprong fan it sinnestelsel.
The Equalizer (franchise)
The Equalizer (2014)
De earste ferfilming fan tillefyzjesearje út 'e 1980-er jierren hiet ek The Equalizer. Dêryn libbet widner Bob McCall (Denzel Washington) in aldendeisk bestean as winkelbetsjinde fan in boumerk yn Boston. Syn libben hinget oaninoar fan rûtines en hy is iensum. Mei syn kollega's kin er goed, mar net ien dy't him goed ken. Oan syn kalm fuortskolferjende bestean komt in ein as er beslút in jonge prostituee (Chloë Grace Moretz) te helpen dy't yn seksuele slavernij fan 'e Russyske maffia libbet. It docht bliken dat McCall út syn mysterieuze ferline ûnfermoede feardichheden hat, dy't him by steat stelle om koart wurk te meitsjen fan syn ûnmeilydsume tsjinstanners.
Poughkeepsie (New York)
Poughkeepsie, offisjeel de City of Poughkeepsie, is in stêd yn de Amearikaanske steat New York. De stêd is it bestjoerlik sintrum fan Dutchess County. De stêd Poughkeepsie moat net betize wurde mei de town (plattelânsgemeente) yn Dutchess County mei deselde namme. Poughkeepsie leit oan eastlike kant fan de Hudson healwei tusken New York City en Albany.
Skiednis
De namme stamt út de taal fan de Wappinger en betsjut safolle as "it mei reid dutsen ûnderkommen by it lytse wetter", dat ferwiisde nei in lytse boarne dy't yn de Hudson útkomt súdlik fan de hjoeddeiske binnenstêd fan it plak.
Poughkeepsie hie net te lijen fan de Amearikaanske Unôfhinklikheidskriich en soe fuort nei dy tiid New York's twadde haadstêd wurde.
Eartiids foarme de ferwurking fan walfisken in wichtige boarne fan ynkommen. Letter droegen de skipfeart, papiermûnen en bierbrouwerijen by oan de ekonomy fan de stêd. Hjoeddedei is IBM in grutte wurkjouwer.
De grutte brêgen Mid-Hudson Bridge en de Walkway over the Hudson (in eardere spoarbrêge) behearskje it stedsbyld.
The Equalizer (franchise)
The Equalizer (2014)
The Equalizer waard regissearre troch Antoine Fuqua nei in senario fan Richard Wenk. De film gie op 26 septimber 2014 yn premiêre, en brocht $192,3 miljoen op tsjin in budget fan $73 miljoen.
The Equalizer 2
Yn The Equalizer 2 wurdt Bob McCall (Denzel Washington) syn freondinne en âld-kollega Susan Plummer fermoarde wylst se in skynber gefal fan moard-selsmoard fan in oare âld-agint fan 'e DIA en dy syn frou ûndersiket. Neitiid giet McCall sels op ûndersyk út en ûntdekt dat sawol Plummer as de agint nei wa't se ûndersyk die, ombrocht binne troch syn eigen eardere partner Dave York (Pedro Pascal). Dyselde wurket no eins as hierling en hat in team fan lykstimden om him hinne sammele. McCall is wisberet om 'e hiele binde foargoed út te skeakeljen.
The Equalizer 2 waard wer regissearre troch Antoine Fuqua nei in senario fan Richard Wenk. De film gie op 20 july 2018 yn premiêre, en brocht $190,4 miljoen op tsjin in budget fan tusken de $62 en 79 miljoen.
The Equalizer 3
The Equalizer 3, op 'e nij ûnder rezjy fan Antoine Fuqua en mei Denzel Washington yn 'e haadrol, is (anno 2022) yn produksje en wurdt yn rin fan 2023 yn 'e bioskopen ferwachte.
Romans
Michael Sloan, ien fan 'e betinkers fan 'e oarspronklike tillefyzjesearje, sette nei it útkommen fan 'e film út 2014 útein mei it skriuwen fan in romansearje, dy't ek The Equalizer hjit. Yn dy rige kamen de folgjende boeken út:
Izer
Toksikology en feilichheid
Hoewol't izer as spoarenelemint yn it minsklik lichem foarkomt, is it yn grutte hoemannichtea fergiftich, omdat it dan reageart mei peroksiden en frije radikalen foarmet. It kin de lever, hert en endokrine organen oantaaste.
Izer yn fieding
Sjoch foar mear ynformaasje: Izer (fieding).
Yn organismen spilet izer in grutte rol. It aaiwyt hemoglobine tankt syn aktiviteit oan izerioanen en izer is ek in wichtich bestândiel fan in soad enzimen.
Dit izer sit yn fiedselboarnen as fleis, fisk, nôten, pulfruchten en beane.
Hearlikheid Fryslân
Hearlikheid Fryslân is de beneaming dêr't it Westerlauwersk-Fryske gewest mei oantsjut wurdt yn it tiidrek tusken 1524 oant 1795. It ûntstie doe't keizer Karel V fan it Hillige Roomske Ryk de rjochten oer Fryslân krige en einige mei de oprjochting fan de Bataafske Republyk. Fryslân waard yn dy tiid regearre troch steedhâlders.
Skiednis
thumb|left|Westerlauwersk Fryslân om 1477 hinne It Westerlauwerske Fryslân hie, lykas de rest fan de Fryske lannen yn de midsiuwen gjin lânshear yn de tiid dy't bekendstie as de Fryske Frijheid. Oan dy frijheid kaam in ein troch de oanboazjende tsierderijen tusken Skier en Fet, benammen doe't der machten om utens by behelle waarden. Keizer Maksimiliaan I fan it Hillige Roomske Ryk fan it Hûs Habsburch joech hartoch Albrecht fan Saksen Westerlauwersk Fryslân, Stellingwerf, Grins en de Ommelannen, Dithmarschen en Noard-Fryslân foar in liening fan $300.000 gûne yn lien út oan him. Hy koe lykwols allinnich Westerlauwersk Fryslân yn syn macht krije yn 1498.
Doe wie der foar it earst in lânshear oan de macht dêre. De steatsopbou waard yngeand feroare. De Saksers koene harren lykwols net yn Fryslân hanthavenje en it waard boppedat te djoer. Yn 1515 ferkocht Albrecht syn soan, Joaris mei it Burd de rjochten oan Karel V, pakesizzer fan keizer Maksimiliaan. Joaris liet in binde hierlingen, de Swarte Heap neamd, yn Fryslân efter dy't moardzjend en plonderjend troch it gewest raasde. Ek boer Pier Gerlofs Donia, bekend as Grutte Pier, wie it slachtoffer. Hy rjochte in legerke op en ferdreau de Swarte Heap út Fryslân wei. Hy krige de help fan hartoch Karel fan Gelre, dy't al foar in tal jierren yn kriich tangee wie mei it Hûs Habsburch en de Boergonjers.. Doe't Pier yn 1520 ferstoar, waard er troch Wijard Jelckama opfolge. Jelckama en de Geldersken waarden yn 1523 troch legers fan Karel V, ûnder lieding fan Georg Schenk fan Toutenburch ferslein. Jelckama waard yn Ljouwert ûnthalzge en Karel V waard yn 1524 as hear fan Fryslân erkend.
100px|thumb|left|Wapen fan de Hearlikheid Fryslân It gewest waard doe oantsjut as in "algemiene hearlikheid" oftewol "Heerlykhied Fryslân". Schenk fan Toutenburch waard de steedhâlder út namme fan Karel V. Fryslân waard opnommen yn de Habsburchske Nederlannen en de Boergondyske Rykskrite. De Hearlikheid Fryslân wie fierders in alhiel selsstannich gebiet.
De Steaten fan Fryslân wienen gearstald út ôffurdigen fan de 30 gritenijen en fan de 11 stêden: Starum (1118), Harns (1234), Drylts (1268), Ljouwert (1285), Dokkum (1298), Boalsert (1455), Hylpen (1372), Frjentsjer (1374), Warkum (1399), Sleat (1426) en Snits (1456). Letter waarden yn de Steaten de gritenijen fertsjintwurdige yn trije plattelânskertieren Westergoa, Eastergoa en de Sânwâlden. De alve stêden waarden fertsjintwurdige yn in fjirde kertier. Karel V waard yn 1556 opfolge troch syn soan Filips II as hear fan Fryslân. Dêrmei kaam Fryslân ûnder it bestjoer fan de Spaanske Habsburgers. Under syn bestjoer soe it protestantisme oanboazje. Yn de snuorje fan de Reformaasje krigen de protestanten stadichoan de mearderheid yn de Steaten fan Fryslân. Yn 1566 sleat Fryslân him oan by de Nederlânske Opstân yn de striid tsjin Spanje. De katolike steedhâlder George fan Lalaing, greve fan Rennenberch, fan in Henegousk aadlik laach ôfkomstich, keas ynearsten de kant fan de protestanten, mar yn 1580 stapte er oer nei de Spaanske kant, itjinge letter troch protestantske skiedskriuwers as it Ferrie fan Rennenberch omskreaun waard. Rennenberch waard doe ôfset.
Fan 1580 ôf binne de steedhâlders altyd leden fan it Hûs Oranje-Nassau west. In feit dat de Oranjes letter brûkten as basis foar harren kleem op keningskip oer de Nederlannen, dat ek oer Fryslân. De Hollânske steedhâlders waarden lykwols net troch de Steaten fan Fryslân keazen en de takke fan de Oranje-Nassau's dy't Fryslân bestjoerden, waarden bekend as de Fryske Nassau's. Dêrtroch waard Ljouwert in wiere hofstêd. De politikus Karel Roarda, dy't in soad ynfloed yn de Fryske polityk hie, wie fan betinken om net ivich yn de Uny te bliuwen. Yn 1592 kaam er yn konflikt mei steedhâlder Willem Loadewyk oer de Hasselter kwestje, dêr't er it noarden fan Oerisel, allyk Drinte, Grins en de Ommelannen by Fryslân belûke woe. Willem Loadewyk wie der poer op tsjin en die krige lang om let syn gelyk.
Op 29 july 1585 stifte steedhâlder Willem Loadewyk yn Frjentsjer in universiteit foar (kalvinistyske) predikanten. Der waard foar Frjentsjer keazen sa't Ljouwert net te wichtich wurde soe. Yn 1645 waard de Fryske Admiraliteit fan Dokkum nei Harns ferpleatst.
Yn 1648 waard Fryslân net langer as hearlikheid sjoen en mei de Frede fan Münster opdoekt ta in echt gewest fan de Republyk fan de Sân Feriene Nederlannen.
Yn 1747 waard de Fryske steedhâlder Willem Karel Hindrik Friso erfsteedhâlder fan alle gewesten fan de Republyk. Dêrtroch ferliet er Ljouwert en sette er him nei wenjen yn De Haach. Syn mem, regintesse Marijke Meu bleau oant har ferstjerren yn 1765 yn Ljouwert wenjen.
Yn 1795, nei de Bataafske Revolúsje waard Fryslân part fa de Bataafske Republyk. De Hearlikheid Fryslân hold doe offisjeel op te bestean. Fryslân waard in gewest fan de Bataafske Republyk oant 1798 doe't by de steatsfernijing it gewest Fryslân ek ophold te bestean. Westergoa, Eastergoa waard mei it gewest Stêd en Lân feriene ta it Departemint fan de Iems, wylst de Sânwâlden mei Drinte, Oerisel en in part fan Gelre part fan it departemint fan de Alde Isel waard. Yn 1813 kamen de âlde grinzen werom, mar waard Fryslân in provinsje fan it sintralistyske Feriene Keninkryk fan de Nederlannen.
Steedhâlders
thumb|De Hearlikheid Fryslân yn 1524 Foar it Hûs Habsburch:
Shumagineilannen
In Shumagineilannen (útspr.: ['ʃumaɡin], likernôch: " sjû -ma-gyn"; Ingelsk: Shumagin Islands; Aleoetysk: Qagiiĝun) binne in groep fan tweintich lytse eilannen dy't bestjoerlik diel útmeitsje fan (it distrikt) Aleutians East Borough yn 'e Amerikaanske steat Alaska. De arsjipel leit yn 'e Golf fan Alaska, foar de súdkust fan it Alaska-skiereilân yn Súdwest-Alaska, op 54°54'–55°20' noarderbreedte by 159°15'–160°45' westerlingte.
Hearlikheid Fryslân
Steedhâlders
Foar Spanje:
Foar de Steaten fan Fryslân:
Shumagineilannen
Namme
De Shumagineilannen binne ferneamd nei Nikita Sjûmagin, ien fan 'e Russyske seelju fan 'e Grutte Noardlike Ekspedysje nei eastlik Sibearje en Alaska yn 1741, ûnder lieding fan 'e Deenske ûntdekkingsreizger yn Russyske tsjinst Vitus Bering. Sjûmagin stoar yn Alaska oan skuorbot en waard begroeven op it eilân Nagai.
Geografy
De grutste eilannen fan 'e groep binne Unga, Popof, Korovin en Nagai. Oare eilannen binne Andronica, Big Koniuji, Little Koniuji, Simenof, Chernabura en Bird. Yn totaal beslane de Shumagineilannen in oerflak fan 1.192,4 km².
Demografy
Neffens gegevens fan 'e Amerikaanske folkstelling fan 2000 wennen der doe 953 minsken op 'e eilannen, foar it meastepart yn 'e stêd Sand Point op it eilân Popof, mei in minderheid yn Squaw Harbor op Unga. De befolkingstichtens yn 'e arsjipel bedroech dêrmei 0,8 persoanen de km². De eilânbewenners binne foar it meastepart etnyske Aleoeten, mei't de Shumagineilannen oarspronklik ta it wengebiet fan dat folk hearde.
Simon Vestdijk
Simon Vestdijk (Harns, 17 oktober 1898 – Utert, 23 maart 1971) wie in Nederlânsk skriuwer fan romans en koarte ferhalen, dichter, essayist, oersetter, muzykkritikus en dokter. Hy waard benammentlik bekend troch de roman De Koperen Tuin en de boeken fan 'e Anton Wachter-syklus, wêrûnder Terug tot Ina Damman. Syn útsûnderlik grut oeuvre bestiet út 24 dichtbondels, 33 essaybondels, 57 koarte ferhalen en novellen, 52 romans, 2 neilitten romanfragminten, publisearre briefkerijen, gâns oersettings en fierders hûnderten artikels yn kranten en tydskriften.
Jonkheid
Vestdijk waard yn 1898 berne as it ienlingsbern fan Simon Vestdijk sr. en dy syn frou Anne Mulder. Hy wie hikke en tein yn Harns, dat yn in stikmannich fan syn boeken weromkomt as "Lahringen". Nei't er de legere skoalle trochrûn hie, gied er yn Harns nei de HBS, dêr't syn heit, in strang man, gymnastyklearaar wie. Doe't er foar dy trijejierrige oplieding slagge wie, learde er fierder oan 'e Ryks-HBS te Ljouwert. Vestdijk koe op skoalle goed meikomme wat de learstof oanbelange, mar fûn net folle oansluting by syn klasgenoaten. Sûnt syn santjinde hied er geregeldwei lêst fan depressiviteit. Syn jonkheid yn Harns en Ljouwert beskreau er letter ûnder mear yn 'e Anton Wachter-syklus.
Oplieding
Fan bern ôf oan útfanhûze Vestdijk geregeldwei by syn pake en beppe yn Amsterdam, dêr't er him yn 1917 oan 'e Universiteit fan Amsterdam ynskreau as studint yn 'e medisinen. Hy studearre dêr fan 1917 oant 1927, en it wie yn dy perioade dat er mei Jan Slauerhoff yn 'e kunde kaam, dy't doe deselde oplieding folge, en krekt as hy lid wie fan 'e Amsterdamske studinteferiening Unitas Studiosorum Amstelodamensium (USA). thumb|left|Simon Vestdijk mei syn âlden, yn [[1917.]]
Yn 1918 debutearre Vestdijk mei in essay fan oardel side, ûnder de titel Gestileerde Waarnemingen, yn it studinte-almenak fan 'e USA. Yn 1926 naam foar it earst in literêr tydskrift gedichten fan him op; yn De Vrije Bladen ferskynde Riem-zonder-eind en datselde jiers ek Zonsondergang. Yn deselde tiid tocht Vestdijk deroer om yn 'e muzyk troch te gean en naam er in healjier lessen yn harmony en kontrapunt. Yn 1927 died er dokterseksamen, wêrnei't er oant 1932 as dokter yn praktiken yn hiel Nederlân wurke. Noch altyd net wis fan syn ropping studearre er yn 1928 yn Leien in skoftke filosofy, mei as haadfak psychology. Ek hold er him dwaande mei astrology. Krekt as Slauerhoff wied er skipsdokter, al duorre dat mar koart. Nei 1932 wijde er him hielendal oan 'e literatuer.
Skriuwkarriêre
Yn 1932 makke Vestdijk syn offisjele debút as dichter mei de útjefte fan 'e bondel Verzen yn De Vrije Bladen. Beskiedend foar Vestdijks úteinlike kar foar de literatuer wie syn moeting yn 1932 mei Eddy Du Perron en Menno ter Braak. Dy moeting hie fan gefolgen dat er lid waard fan 'e redaksje fan it tydskrift Forum. Koart dêrnei, yn 1933, waard syn earste novelle, De Oubliette, útjûn. Itselde jiers skreau er Kind tussen Vier Vrouwen, dat, wegere troch de útjouwer, letter de basis foarmje soe foar de earste trije dielen fan 'e Anton Wachter-romans. As earste fan dy syklus waard yn 1934 Terug tot Ina Damman publisearre troch de útjouwerij Nijgh & Van Ditmar. Dy útjouwer en (sûnt 1946) útjouwerij De Bezige Bij soene oant it ferstjerren fan Vestdijk, yn 1971, syn hiele proaza-oeuvre publisearje.
Nei 1936 wenne Vestdijk gear mei Ans Koster-Zijp, oant har ferstjerren yn 1965. Fan febrewaris 1938 oant juny 1939 wie Vestdijk redakteur keunst en letteren fan 'e Nieuwe Rotterdamse Courant (NRC). Yn deselde perioade waard him de C.W. van der Hoogt-prijs takend foar syn roman Het Vijfde Zegel. Under de Twadde Wrâldoarloch waard Vestdijk fan 4 maaie 1942 oant ein febrewaris 1943 troch de Dútske besetters fêstholden as gizelder yn Sint-Michielsgestel en Skeveningen. Nei syn frijlitting rekke er in hoart yn in djippe depresje, en pas yn 1944 wied er safierhinne opknapt dat er wer begjinne koe te skriuwen.
Fan 1945 oant 1948 wie Vestdijk redaksjelid fan Centaur en kritikus foar Het Parool, en yn 1949 waard er redakteur fan it tydskrift Podium en meiwurker fan it Algemeen Handelsblad. Hy krige yn 1951 de P.C. Hooft-priis foar syn yn 1947 ferskynde roman De Vuuraanbidders. Yn 1955 waard er ferheft ta Ridder yn de Oarder fan Oranje-Nassau en krige er de Constantijn Huygens-priis fan 'e Jan Campertstichting foar syn hiele oeuvre, dat op dat stuit sa'n 80 titels telde. It PEN-sintrum Nederlân droech him yn 1957 as earste Nederlanner foar de Nobelpriis foar de Literatuer foar, dy't him lykwols nea takend waard. Wol krige er yn 1964 fan 'e Ryksuniversiteit Grins in earedoktoraat yn 'e letteren.
Lêste jierren en dea
Nei it ferstjerren fan Ans Koster-Zijp, yn 1965, boaske Vestdijk mei Mieke van der Hoeven (1938-2018), mei wa't er op jierren noch in soan (1967) en in dochter (1969) krige. Yn 1968 waard by him de sykte fan Parkinson fêststeld. Op 20 maart 1971 waard him de Priis fan de Nederlânske Letteren takend, mar ear't er dy oannimme koe, ferstoar er op 23 maart yn 'e âlderdom fan 72 jier yn it Akademysk Sikehûs yn Utert. Vestdijk wie auteur fan likernôch 166 publisearre wurken (losse artikels yn kranten en tydskriften net meirekkene). Fanwegen dizze tige grutte produksje neamde de dichter Adriaan Roland Holst him "de man dy't hurder skriuwt as dat God lêze kin".
Begjinregels
thumb|right|150px|Boerd ta oantins op it bertehûs fan Vestdijk, te [[Harns(stêd)|Harns.]] Vestdijk achtte "glanzende beginregels" fan grut belang. De lêzer yn 'e boekwinkel woed er dêrmei oerhelje om syn boeken te keapjen. Inkele foarbylden:
Romans
De foarste jiertallen yn 'e ûndersteande list hawwe betrekking op it jier, of de jierren, wêryn't it boek skreaun is; de twadde jiertallen jouwe it jier fan 'e earste publikaasje oan. AW = Anton Wachter-roman. De searje Anton Wachter-romans hat in sterk autobiografysk karakter.
Biografen
It wurk en it libben fan Vestdijk binne troch ferskate biografen beskreaun. Nol Gregoor hat yn Simon Vestdijk en Lahringen benammen de Anton Wachter-romans ûntraffele. Hans Visser hat yn 1987 in earste kear besocht om Vestdijk yn syn hiele hear en fear te analysearjen yn Simon Vestdijk, een Schrijversleven; in projekt dêr't er yn 't earstoan by gearwurke mei Anne Wadman. Yn 2005 hat Wim Hazeu besocht in definitive Vestdijk-biografy gear te stallen: Vestdijk, een Biografie. Hugo Brandt Corstius en Maarten 't Hart werliezen de romans fan Vestdijk en joegen harren befinings wer yn Het Gebergte: De Tweeënvijftig Romans fan S. Vestdijk (1996). Yn Je Kunt Er Toch bij Blijven Zitten? (1983) bondele Rudi van der Paardt fyftich krityske besprekkings fan Vestdijk syn romans út 'e tiid dat dy publisearre waarden.
Gedo-Victoria
Gedo-Victoria is in histoarysk Nederlânsk merk fan bromfytsen.
Gedo-Victoria: Bruorren Geertsma, Dokkum.
De firma Gedo wie yn it earstoan fytsgruthannel, mar fan 1949 ôf makke er ek fytsen mei in Fiktoaria-sydboardmotor. Fan 1953 ôf waarden der bromfytsen makke, ek mei Fiktoaria-blokjes.
Oant 1953 makke er de frames sels, mar om ûntwikkelingskosten út te sparjen kocht er fan 1956 ôf frames yn Itaalje. Germaan hie lykwols deselde frames kocht en hong dêr Sachs-blokken yn. Dêrtroch waard de konkurrinsje wol hiel sterk en yn 1957 of 1958 binne de bruorren Geertsma opholden mei de produksje fan bromfytsen.
Wiebe Jannes Formsma
Wiebe Jannes Formsma (Gryptsjerk, 25 febrewaris 1903 – Grins, 19 maart 1999) wie in Nederlânse histoarikus en publisist.
Formsma studearre skiednis aan de universiteit yn Amsterdam en de Ryksuniversiteit Grins. Hy promovearre yn 1930 op De wording van de Staten van Stad en Lande tot 1536.
Hy wie nei elkoar oan argyfynspekteur yn Oerisel, adjunkt-argivaris (sjartermaster) by it Ryksargyf yn De Bosk en fan 1946 ôf ryksargivaris yn Grins. Yn 1968 gie er mei pinsjoen. Dr. Formsma wie fan 1946 oant 1981 redakteur gan de Groningsche Volksalmanak. Hy publisearre ferskate histoaryske ferhanneling; ûnder syn redaksje ferskynde ûnder oaren it boek ''Historie van Groningen. Stad en Land''; it earste eksimplaar waard yn 1976 oanbean oan Kommissaris fan de Keninginne Edzo Toxopeus.
Skoatterlânskewei
thumb|De Skoatterlânskewei by Jobbegea-Skuorregea De Skoatterlânskewei, offisjele namme: Provinsjale wei 380 of N380, is de autowei fan Donkerbroek nei It Hearrenfean-Súd. De wei is yn 'e rin fan 'e 20e iuw ûntstien troch de opwurdearring fan besteande weidielen.
De wichtichste plakken oan de wei binne: Donkerbroek, Hoarnstersweach, Jobbegea Skuorregea, Aldhoarne, Nijhoarne, Mildaam, Aldskoat en It Hearrenfean-Súd. De wei hiet yn earder tiden de "Binnewei" en wie dêr al yn de Midsiuwen.
thumb|left|400px|Detailkaart fan it trajekt
Fjetkong
thumb|right|200px|Flagge fan it Nasjonaal Befrijingsfront Fjetkong betsjut letterlik Fjetnameeske kommunisten en waard yn de sechtiger jierren brûkt om de kommunisten, de politike tsjinstanners fan de Súdfjetnameeske regearing mei oan te tsjutten. Ut de Fjetkong waard yn 1954 it Nasjonale Befrijingsfront oprjochte en dêrút de yn 1969 foarme provysjonele revolúsjonêre regearing foar Súd-Fjetnam.
Monzón
Monzón is in stêd en lytse gemeente yn de provinsje Huesca yn de regio Aragon yn Spanje. It is de haadstêd fan de comarca Cinca Medio. It plak hat likernôch 17,042 ynwenners mei in oerflak fan 155 km².
Upke Tallum
Upke is de soan fan Douwe Tallum en Hijlk Geersma. Yn 1577 wie er grytman fan Hinnaarderadiel. Hy boaske earst mei Hack, dochter fan Hette Rheen en Jilduw Hoitema, doe mei N. Sikkema en treddens mei N. Gerrits. By de earste frou hie hy in dochter.
Upke wie tige Spaanskgesind en dus tsjinstanner fan de Uny fan Utert dy't yn 1579 sletten waard. Dêrom moast hy koart dêrnei it lân ferlitte en waard gauris yndage om him te ferantwurdzjen. Hy ferskynde lykwols net en waard banne. Hy waard doe luitenant ûnder de hopman Dekama, en sette him úteinlik ta wenjen yn Sutfen, dêr't er noch datselde jier fermoarde waard.
Houwersylsterfeart
thumb|Houwersylsterryt by Leenstertillen thumb|Peppelfonder oer de Houwersylsterryt by Leenstertillen De Houwersylsterfeart, pleatslik ek Houwerzijlsterriet neamd, is in kanaal yn de gemeente De Marne yn Grinslân.
It kanaal rint fan it haventsje yn Houwersyl nei it Hunzegoakanaal by de Lienstertillen ûnder Liens.
It kanaal wie fan 'e 16e iuw ôf de wichtichste ôfwettering fan it Houwersylfest, dat ûngefear oerienkomt mei it westlik gedielte fan de gemeente. It is it kanalisearre en foar in part ferleine rivierke it Flakke Ryd. Dit mûne út yn it Ryddjip ûnfear healwei Houwersyl en de wierde Ewer.
It stik tusken Flydoarp (Ol Weem) en Houwersyl makket dus gjin diel út fan de oarspronklike loop. Doe't de bûtengeul fan de feart fersâne, wat kaam troch de eb en floed yn it estuarium fan it Ryddjip, waard besluten om it wetter eastwerts fia de Skouwersyl te lossen. Hjirfoar waard in daam by Menskewear trochbrutsen.
De wei dy't it kanaal healwei krúst hjit tsjintwurdich Flakke Ryd. De namme fan it wetter is sa oergien nei de streek.
Ariana (pornografysk aktrise)
Ariana, echte namme: Monika Skatulna (1 jannewaris 1980), is in rêstend Afgaansk-Amerikaansk neakenmodel, stripper en pornografysk aktrise. Hja waard berne yn Afganistan, mar emigrearre as bern mei har heit en mem nei de Feriene Steaten ta. Ariana groeide op yn Los Angeles, yn 'e steat Kalifornje. Koart nei't se de middelbere skoalle ôfmakke hie, sette se dermei útein om as stripper te wurkjen yn in klub yn Los Angeles.
Dêr waard se in jier, oardel letter ûntdutsen troch in fotograaf fan it neakenblêd Score, dat him spesjalisearret yn rûnboarstige modellen. Ariana ferskynde foar it earst yn Score yn in fotoreportaazje yn it julynûmer fan 2000, klaaid (en ûntklaaid) as in búkdûnseresse.
Ariana ûntjoech har al hiel gau ien fan 'e populêrste Score-modellen aller tiden, en fear ek mei op 'e jierlikse Boob Cruise (in cruise op in echt cruiseskip foar lêzers fan Score wêrby't modellen net inkeld jûns optrede, mar harren ek oerdeis by de oare passazjiers jouwe, sadat dy echt mei harren yn 'e kunde komme kinne). Njonken har modellewurk spile Ariana ek mei yn ferskate lesbyske pornografyske films dy't troch The Score Group útbrocht waarden.
Dirck Camphuysen
thumb|Portret toch G. Casteleyn en [[Salomon Savery]] Dirck Rafaëlssoan Camphuysen (Garkum, 1586 - Dokkum, 19 july 1627) wie in ferneamd dichter, predikant en tinker.
Camphuysen is berne yn Gorinchem yn 1586. Nei syn stúdzje teology yn Leien, wurke hy yn syn jonge jierren as predikant yn Fleuten. Letter waard hy fanwege syn Arminiaanske tinkbylden ferfolge.
Camphysen kaam op syn flecht foar de kontraremonstranten fia East-Fryslân (Norden) nei Harns (1621-1622) en wie in skoft op It Amelân (1622) en Dokkum (1623-1627). Dêr die hy oersetwurk (û.o. Psalmberiming) en hied er in flaakshannel. Yn 1625 betanke er foar in professoraat yn Rakow. Ofkearich fan alle tsjerklike autoriteit fielde er him it measte thús by de kollegianten.
Syn bekendste wurk is 'De Stichtelyke Rymen' út 1624. Dit wurk waard yn in iuw tiid 50 kear werprinte, wat bewiist dat Camphuysen nei Jacob Cats de meast lêzen dichter fan syn tiid wie.
Camphuysen stoar yn 1627 yn Dokkum. It steedlik Gymnasium fan Gorinchem is nei him neamd.
Morgenrood
It liet waard yn it begjin fan de 20e iuw komponearre troch Otto Willem de Nobel; de tekst is fan Dirk Jelles Troelstra (broer fan Pieter Jelles Troelstra).
Johannes Althusius
thumb|right|Johannes Althusius (troch [[Jean-Jacques Boissard)]] Johannes Althusius, in latinisearre foarm fan Johannes Althaus, (Diedenshausen, 1557 - Emden, 12 augustus 1638) wie in rjochtsfilosoof.