cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Angels & Demons (film)
Prizen
Angels & Demons waard yn 2009 nominearre foar twa Teen Choice Awards, yn 'e kategoryen favorite dramafilm en favorite simmerdramafilm.
Wever (fisk)
De wever (Alburnus alburnus) is in fisksoarte dy 't falt ûnder de echte koarpers. De Wever is ek bekend ûnder de nammen: alver, alft en panhjerring en yn Flaanderen: spekje.
Algemien
De wever is in sydlings ôfplatte, sulvereftich fiskje dat wat stiif oandocht. By direkt sinneljocht falle ek parlemoereftige kleuren op dy't feroarsake wurde troch de protte guaninekristallen yn de skobben. De wever is in fisk dy 't yn skotten oan it oerflak fan it wetter libbet. Hy wurdt 20 - 25 sm lang. De fisk komt foar yn rivieren en marren. In wever fret benammen plankton en ynsekten, mar ek larven en wjirms.
Jonge wevers kinne maklik mei fetsjes betize wurde. De sydline by de wever is folslein, de anaalfin is wat langer en it lichem is sterk sydlings ôfplatte en de kop is puntich.
Ekologyske wearde
De wever is in skottenfisk dy 't bejage wurdt troch snoek, rôfblei, de snoekbears en bears. Yn it foarjier komme dizze fisken nei it oerflak om te ridzjen yn ûndjip wetter, faak mei in hurde ûndergrûn. Se wurde sawat 5 à 6 jier âld en se binne op harren tredde jier geslachtryp. Yn ûnderwetter planten wurdt de plakkerige kût lein. De wever is faak te finen yn grutte skotten foar de útgong fan gemalen, mar is ek wolris yn stilsteand wetter te finen.
Eartiids wie de wever tige algemien, tsjintwurdich hieltyd minder troch de fersmoarging fan syn miljeu. De opkomst fan de rôfblei sil ek ûngeunstich útpakke foar de stân fan de wever, fanwege kompetysje mei juvenile rôfblei en troch predaasje fan folwoeksen rôfblei.
Fiskerij
Der wie in kommersjele fiskerij op wever foar de winning fan guaninekristallen, dy 't foar de produksje fan keunstpearels brûkt wurde kinne.
De sportfiskerij op wever is wichtich by wedstriden wêr't op oantal fiske wurdt. Tûke fiskers kinne dan hûnderten fisken fange. Wevers wurde ek as iesfisk brûkt.
Perikles
Perikles (Gryksk: Περικλῆς) (Kolargos, 495 f.Kr. - Atene, 429 f.Kr.), wie generaal en steatsman fan Atene. Hy stiet bekend as in charismatysk lieder en jilde yn it tiidrek dat Atenea har grutste kulturele en politike bloeitiid trochmakke as de net kroande lieder fan de stêd. Troch syn persoanlikheid en optreden wurdt de hiele perioade betiids ek 'de iuw fan Perikles’ of 'gouden iuw fan Atene' neamd.
Jeugd
Yn syn jonge jierren waard Perikles foarme troch de ferljochte ideeën fan learmasters lykas de musikus Damon en de filosoof Anaksagoras, dêr't hy mei befreone wie.
Polityk
Ynlânsk feroare hy hiel bot de demokratyske ynstellingen, benammen troch de ynfiering fan in útkearing fan de steat foar rjochters en bestjoerders wêrtroch it mooglik waard dat ek boargers út de legere klassen harren boargerrjochten en –plichten dwaan koenen sûnder ynkomsten foar harren libbensûnderhâld te missen. Op kultureel mêd hat er it inisjatyf nomd ta de bou fan ûnder mear it Partenon, en joech hy stipe oan keunstners en gelearden as Anaksagoras, Sofokles, Fidias, Herodoatos en Protagoras, en dêr't hy meastentiids mei befreone wie. Politike tsjinstanners dy't persoanlik net tsjin him duorre yn te gean rjochte faak harren oanfallen tsjin dizze freonen, of tsjin Aspasia, dy't syn leafde wie neidat er him skieden litten hie fan syn wetlike frou.
Doe't de Peloponnezyske Oarloch net langer te mijen waard, en Attika alle jierren troch de Spartanen ûnder harren kening Archidamus II ferwoaste waard, wie it Ateenske folk net langer tefreden oer Perikles syn strategy. Op grûn fan in net folslein heldere oanklacht fanwegen fertsjustering fan steatsjild waard hy as strateech ôfsetten, mar sawat fuortendaliks krige it folk spyt fan harren beslissing en keazen him op 'e nij foar it jier 429. Lykwols hawwe dy net grûne fertochtmeitserij him syn libbenskrêft koste. Perikles wie op kriich tariede, mar slagge der net yn syn kriichsplan goed útfierber te bringen: yntusken wie yn Atene de pest útbrutsen en sels waard hy ien fan de earste slachtoffers fan dy ziekte. Hy ferstoar yn de hjerst fan 429, neidat er earst noch syn beide soannen Ksantippos en Paralos oan de moardzjende sykte beswike sjoen hie.
Karakterskets
Perikles hie syn sjarisme fral te tankjen omdat er bjusterbaarlike tûk bespraakt wie. “De ompraat goadinne sied op syn lippen”, beweare de dichter Eupolis. Thukydides hat syn talint om te sprekken ferivige mei de ferneamde lykrede (“Epitaphios”) dy't Perikles útsprekke by betinkingplechtichheid foar de deaden út de Peloponnesyske Kriich. Hoewol't fan aristokratyske komôf en in heechhertich karakter - de ‘Olympyjër’ neamden syn opponinten him - hat Perikles him as politikus in demokratyske fisy eigen makken en stelde hy him yn tsjinst fan syn heitestêd Atene, dy't dêrtroch de antike demokrasy by útstek waard en de supremaasje ferkrige yn de Grykske wrâld. Hy hat er foar soarge dat arbeiders goed yn harren libbensûnderhâld foarsjen koenen troch in soad bouprojekten op de Akropolis útein te setten. Earme boargers koenen har opwurkje, sadat elkenien him mei steatsaken dwaande hâlden koe.
Wynmotor Nijetrine 1
thumb|200px|De Wynmotor Nijetrine 1 yn 2009 De Wynmotor Nijetrine 1 is in poldermole by it doarp Nijetrine yn de gemeente Weststellingwerf.
De mole is in Amerikaanske wynmotor mei in wynrêd fan 12 blêden en in diameter fan 3,5 meter, wêrfan it boujier net bekend is. Hy stiet sawat in kilometer benoarden Nijetrine op de súdlike ouwer fan De Scheene yn it natoergebiet de Rottige Meente. De wynmotor is net-mealree en is net iepen foar publyk, al kin hy wol oant op inkele meters benadere wurde.
Finn
Finn of Finn Folcwalding wurdt troch guon wittenskippers beskôge as de earste kening fan de Friezen en is nei alle gedachten mear in legindaryske as in histoarysk persoan. Hy wie de soan fan Folcwalda.
Skiednis
De histoaryske Finn soe oan it begjin fan de 5e iuw libbe hawwe kind, it tiidrek fan de Grutte Folkeferfarren, as in Fryske haadling en kriichsoanfierder. Syn machtsintrum lei faaks yn Eastergoa. Hy kaam om 400 hinne oan it regear, neidat de Romeinen harren weromlutsen hiene en nei de Grutte Folksferfarren, wêrby in part fan de Friezen har yn Grut-Brittanje fêstige hat. Hy rekke yn kriich mei de Juten, in oar Germaansk folk dy't har ek yn Ingelân festige hie. It is net bekend wêr de slach plak fûn.
Leginde
Ferhalen oer Finn binne skreaun yn it Aldnoarsk, Aldgermaansk, en yn trije âlde Ingelske teksten, de Beowulf, it Finnburg Fragmint en de Widsith. It ferneamste ferhaal dêr't Finn yn foarkomt is it Finnburg Fragmint en dernei it Finn- epos yn Beowulf, wêryn de striid beskriuwd waard tusken de Denen en de Friezen en is basearre op de ferovering fan Brittanje troch de Germaanske folken.
Oare boarnen dêr't mooglik oanwizings yn steane dy't nei Finn ferwize is de Skáldskaparmál, skreaun troch Snorri Sturluson en dêr't in maliënkolder yn neamd dat Finnsleif (Inglisk: Finn's legacy) neamd wurdt en mooglik troch Finne droegen waard. Fierders wurde de nammen fan guons dy't yn de slach by Finnsburg foarkomme ek yn oare boarnen neamd, faak yn genealogyen dy't op Folkwald en Finn tsjutten as yn de Historia Brittonum. Hengest wurdt bygelyks yn ferskillende wurken neamd, mar lykwols is syn identiteit en wat er dien hat net wis. In argumint, dat noch hieltyd oanhingen wurdt troch sommige hjoeddeiske gelearden, is dat Finne deselde persoan is as de Anglo-Saksyske stifter fan it keninkryk fan Kent.
Jonathan Swift
Jonathan Swift (Dublin, 30 novimber 1667 – dêre, 19 oktober 1745) wie in Iersk proazaskriuwer, dichter, pamflettist en satirikus.
Fierwei it bekenste wurk fan Swift is Gulliver's Travels (1726). Parten fan dat boek binne wol bewurke ta berneboek (op sa'n nivo binne se ek wol telêzen), mar yn it echt foarmje de fjouwer dielen meiïnoar ien fan de fûlste en meast krûdige satires dy't ea skreaun binne. It boek is in oanklacht tsjin politike en sosjale misstannen fan syn tiid, mar ek tsjin it minskdom yn it generaal.
Fortaleza EC
Fortaleza (Offisjeel: Fortaleza Esporte Clube), is in sportklup yn Ceará yn Brazylje. De klup waard stifte op 18 oktober 1918, yn earsten allinnich foar fuotbal.
Mokkebank
De Mokkebank is in mei reid, rûchten en boskjes begroeide sânplaat yn de Iselmar. It natoergebiet fan 66 hektare leit troch in begroeide geul los fan Gaasterlân. Hjir omhinne leit in wetterfûgelreservaat fan 1.456 hektare.
De bank ûntstie krektas de waarden oan de westkust troch de ôfsluting fan de Sudersee. Hjirtroch kaam east fan Laaksum in sânplaat drûch te lizzen. Hjir sieten in protte seefûgels op. Doe’t de geul tusken de fêstewâl fersâne kamen de eilantsjes en platen oan de fêstewâl fêst te sitten. Yn de kwelderfegetaasje sieten yn it earstoan in protte stirns. Yn 1941 sieten der wol twatûzen pear grutte stirns. Mei it tanimmen fan de begroeiing ferdwûnen de fûgelkoloanjes en kamen der grutte fjilden fan reis en biis. De platen kamen geandewei fierder nei it easten te lizzen. De slikige, net begroeide eastlike plaat hjiit de Slykhoeke. Oan de seekant ûntstienen troch opstowing troch waar en wyn sândúntsjes.
Hjerringslynder
Troch de foarm fan de kustline bine der kloften klysters, miezen, reidsjongers, reidklysters en syskes te finen. Oan de bûtekant fan de bank sit in ringstasjon dy’t de oantallen al sûnt begjin santiger jierren byhâldt.
Tusksen augustus en oktober binne der faak tsientûzenen hjerringslynders dy’t op de Mokkebank komme om te ruien. Se ferlieze fdan alle slachpinnen tagelyk en kinne dan in skoftlang net fleane. As de fûgels net op spjirring fiskje sitte se yn it ûndjippe wetter by de mokkebank om te poetsen en te sliepen. Op de bank binne skrale greiden, rûchtes en strewellen en in grut ferskaat oan planten. De begroeiing liket op dy fan de waarden, it eigen karakter komt mooglik troch it sypwetter út Gaasterlân by Laaksum. Oan de dyk is in wylgebosk ûntstien dêr’t in seldsum soarte trijekantgers groeit. It behear fan It Fryske Gea is om skraal greidlân te krijen dêr’t ek orchideeën groeie. Ut de fûgelsjochhutte wei binne bytiden ek ree, foks en das te sjen.
Petrus Adrianus Bergsma
Petrus Adrianus Bergsma (Mitselwier, 15 april 1743 - Dokkum, 14 oktober 1824) wie grytman fan Dantumadiel (1782), deputearre fan Fryslân, lid fan de Admiraliteit fan Fryslân en dykgraaf fan East-Dongeradielster Seediken. Bergsma wie in soan fan Willem Bergsma en Remelia Schik.
Petrus propagearre de bou fan tabak en sûkerei yn Fryslân. Dat mei tabak slagge net, de sûkereitylt wol (û.o. yn Dantumadiel). De drûgerij stichte er yn 1792 en soe de grutste fan it keninkryk wêze. Bergsma hie fierder in hynstefokkerij yn Dantumawâld en hy wie tsjerkefâd. Syn namme stiet op de tsjerkeklok út 1786.
Yn Damwâld is yn 1968 de mr. P.A. Bergsmastrjitte nei him neamd.
Waris Dirie
thumb|Waris Dirie yn [[Bratislava, 2010]] thumb|Portret fan Waris Dirie "Mission", troch [[Alesandrion, 2003]] Waris Dirie (Somalysk: Waris Diiriye; Arabysk: واريس ديري) (berne 1965) is in Somalysk fotomodel, skriuwster en foarfjochtster fan frouljusrjochten. Se is Eastenryksk steatsboarger en wie goodwill ambassadrise foar de Feriene Naasjes (1997-2003). Yn dy rol stridet sy tsjin frouljusbesnijenis. Yn 2007 waard sy huldige mei it Frânske Légion d'honneur.
Oars as dat gauris sein wurdt, is Dirie net besibbe oan it Somalyske model Iman Abdulmajid.
Biografy
Sy waard berne yn 1965 yn de Darodstam. Mei fiif jier waard sy besnien. Sy kaam der goed ôf, mar in suster en twa nichtsjes stoaren nei sa'n yngreep. Doe't sy trettjin jier wie woe har heit har trouwe litte mei in man fan 61. Om reden dêrfan flechte sy nei famylje yn Mogadisjû. Doe't in omke ambassadeur yn Londen waard, naam er Waris mei as tsjinstfaam. Nei fjouwer jier gie omke werom nei Somaalje. Waris bleau in skoft yllegaal yn Ingelân en wurke as skjinmakster by McDonald's. Yn dy tiid learde sy lêzen en skriuwen.
Tafallich krige sy kunde oan moadefotograaf Terence Donovan dy't der foar soarge dat sy yn 1987 op de Pirellikalinder kaam. Fan doe ôf makke sy opgong as fotomodel en posearre sy foar Revlon en Levi's. Yn 1987 hie hja yn rol yn de Bond-film The Living Daylights.
Yn 2002 rjochte sy de Waris Dirie Foundation op. De stifting sammelet jild yn foar ûntjouwingsprojekten yn Afrika. Sûnt 2003 is sy gjin FN-Ambassadeur mear. Alkoholproblemen soene dêr anneks oan wêze. Yn 2007 waard Waris Dirie de Martin Buber-plakette fan de Stichting Euriade (Kerkrade) takend.
Op 5 maart 2008 ferdwûn Waris Dirie yn Brussel. Op 7 maart 2008 waard sy sûn weromfûn. In pear dagen letter ferklearre sy dat de Brusselske plysje har as in hoer behannele hie, dat sy ûntfierd wie en benei ferkrêfte waard troch in taksjesjauffeur. De plysje wol neat witte fan dat ferhaal.
Yn 2014 waard de Priis foar de Frijheid fan de Liberale Ynternasjonale oan har takend.
Himmelumer Aldefurd
Himmelumer Aldefurd (Nederlânsk en offisjeel: Hemelumer Oldeferd) is in eardere gemeente yn 'e Súdwesthoeke fan Fryslân, oan 'e kust fan de Iselmar en De Fluezen. Dizze gemeente hie op 1 jannewaris 1981 in befolking fan 4.899 minsken, en besloech in oerflak fan 65,68 km². It gemeentehûs fan Himmelumer Aldefurd stie yn Koudum. It wie in plattelânsgemeente dy't yn 'e Midsiuwen in soad te krijen hie mei wettersneed en oarloch. It monumint foar de Slach by Warns op Reaklif is dêr in oantinken oan. Letter koe it gebiet in lange perioade fan grutte bloei troch hannel en skipfeart, mar yn 'e tweintichste iuw rekke de gemeente troch gebrek oan wurkgelegenheid sterk ûntfolke. Yn 1984 waard Himmelumer Aldefurd opheft en rekke it grûngebiet ferdield ûnder de gemeenten Nijefurd en Gaasterlân-Sleat. Sûnt 2011, resp. 2014 heart it gebiet ta de nije fúzjegemeenten Súdwest-Fryslân en De Fryske Marren.
Geografy
Himmelumer Aldefurd lei yn it uterste súdwestlike part fan 'e provinsje Fryslân en hearde as sadanich ta de gruttere krite fan 'e Súdwesthoeke. It grinzge yn it easten en súdeasten oan 'e gemeente Gaasterlân, yn it noardeasten oan 'e âlde gemeente Wymbritseradiel, yn it noarden oan 'e gemeente Warkum, yn it noardwesten oan 'e gemeente Hylpen en yn it súdwesten oan 'e gemeente Starum.
Namme
Yn 1955 besleat de gemeenterie fan Himmelumer Aldefurd en wizigje de gemeentenamme ta Hemelumer Oldeferd. Dêrfoar hie men trije redens. Yn it foarste plak wie de foarm Oldeferd taalkundich better as Oldephaert, dat de measte minsken foutyf assosjearren mei 'Alde Feart'. Dêrnjonken wie de âlde namme tige lang en joech "en Noardwâlde" betizing mei it doarp Noardwâlde yn 'e gemeente Weststellingwerf. Dizze nammewiziging waard per 1 jannewaris 1956 trochfierd.
Historia Augusta
Skiednis fan de Keizers (Latyn: Historia Augusta) is de beneaming fan in bondel biografyske teksten besteande út tritich boeken dy't de libbens fan keizer Hadrianus oant Numerianus (fan 117 oant 284 nei Kr.) beskriuwe, mar foar it tiidrek nei Septimius Severus in protte kletspraat, rabberij en opsetlike ûnkrektens befetsje. Histoarysk sjoen is de Historia Augusta net betrouber, mar op sommige punten dochs wol wer ...
Himmelumer Aldefurd
Skiednis
De bewenningsskiednis fan Himmelumer Aldefurd moat omtrint it jier 1000 begûn wêze, doe't it gebiet noch tige moerassich wie. De striid tsjin it wetter wie sadwaande ien dy't iuwenlang oanhold. Benammen troch de neite ta de wichtige hannelsplakken Starum en Hylpen makke de gritenij yn 'e Midsiuwen in perioade fan woltier troch. Lykwols wie it gebiet ek it toaniel fan kriich tsjin 'e Hollanners, lykas yn 'e Slach by Warns yn 1345, doe't greve Willem IV fan Hollân mei in ynvaazjeleger de Sudersee oerstiek en Fryslân binnenfoel, mar troch de Friezen weromslein waard. Lang waard tocht dat dy fjildslach by Warns plakfûn hie, mar tsjintwurdich is it tinken mank saakkundigen dat it treffen foar 't neist tichter by Starum útfochten is.
Historia Augusta
It skriuwersfraachstik
De tritich boeken binne oerlevere op namme fan seis skriuwers, te witten: Aelius Lampridius, Aelius Spartianus, Julius Kapitolinus, Fulkasius Gallikanus, Trebellius Pollio en Flavius Fopiskus. Hja pretindearren te skriuwen yn de earste helte fan de 4e iuw, de tiid fan de keizers Diokletianus en Konstantyn de Grutte dêr't de measte biografyen oan opdroegen binne.
Himmelumer Aldefurd
Skiednis
De bonken fan 'e sneuvele Hollanners en harren bûnsgenoaten út û.m. Seelân en Henegouwen waarden neitiid bedobbe op it tsjerkhôf fan Starum, dêr't de slach elts jier op Fryske Leaffrouwedei betocht waard, oant Joaris mei it Burd, de soan en opfolger fan 'e oermasterder Albrecht fan Saksen, dêr yn 1500 it near op lei. Fan 'e Twadde Wrâldoarloch ôf wurdt de Slach by Warns op 'e nij betocht, by de offisjele Betinking fan de Slach by Warns, dy't elts jier op of omtrint 26 septimber holden wurdt op Reaklif, oan 'e Iselmarkust by Warns. Op it Reaklif stiet sûnt 1951 in monumint ta oantinken oan de Slach by Warns dy't yn dy omkriten yn 1345 plakfûn hat. Dat bestiet út in 14 ton swiere stien op in fuotstik. Op 'e stien stiet de tekst: 1345 - leaver dea as slaef.
Historia Augusta
It skriuwersfraachstik
It wurk, dat allinnich it libben fan heidenske keizers beskriuwt, kin besjoen wurde yn de kontekst fan de polemyk tusken it Kristendom en de tradisjonele Romeinske religys.
Himmelumer Aldefurd
Skiednis
Yn 'e santjinde en de achttjinde iuw spilen ferskate doarpen yn Himmelumer Aldefurd, benammen Koudum, Molkwar, Warns en Ealahuzen, in rol fan betsjutting yn 'e seefeart en de hannel op it bûtenlân, dêr't Hylpen doedestiden it sintrum fan wie. De bebouwing fan Molkwar by it wetter lâns is in oantins út dy tiid. Oan it begjin fan 'e njoggentjinde iuw feroarsake de ôfnimmende skipfeart efterútgong en earmoede yn Himmelumer Aldefurd, mar in nije snuorje fan ekonomyske bloei waard ynlet troch in ferbettering fan 'e ôfwettering, dêr't mear greidlân langere tiid yn 't jier troch beskikber kaam. Yn dyselde tiid waarden ek ferskate marren drûchlein: de Starumer Mar, de Flait en de Heanmar. Omtrint 1835 waard beëasten De Fluezen de Grutte Noardwâldster Feanpolder stifte.
Historia Augusta
It skriuwersfraachstik
Ta de boarnen fan de Historia Augusta heare mooglik de yn distiid ferlern rekke keizerbiografyen fan de skriuwers Marius Maksimus, Deksippus, Eunapius, en de saneamde Enmannsche Kaisergeschichte. De Grykske skiedskriuwers Herodianus en Kassius Dio, dy't yn it earste fearn fan de tredde iuw skreaunen, binne wol bewarre bleaun, en waarden ek troch de skriuwers fan de Historia Augusta brûkt.
Himmelumer Aldefurd
Skiednis
Nei de Twadde Wrâldoarloch wie weromrinnende wurkgelegenheid yn 'e lânbou debet oan in sterke ûntfolking, dy't wer negative gefolgen hie foar it foarsjenningspatroan foar de oarbleaune doarpsbewenners. Allinnich Koudum wist yn 'e twadde helte fan 'e tweintichste iuw dy ynsinking te boppen te kommen. Tanimmende wettersport en rekreaasje brocht ek yn Ealahuzen mear wurk. Mar de elektrotechnyske yndustry kaam yn Koudum, nettsjinsteande de heechspande ferwachtings dy't dêr om 1960 hinne oer bestiene, net ta ûntwikkeling.
By de gemeentlike weryndieling fan 1984 waard Himmelumer Aldefurd opheft. It grutste part kaam mei Warkum, Hylpen en Starum by de nije gemeente Nijefurd, wêrfan't de namme noch ferwiisde nei it 'Aldefurd' fan Himmelumer Aldefurd. Dit gebiet gie yn 2011 op yn 'e nije gemeente Súdwest-Fryslân. De âlde streek Noardwâlde, mei de doarpen Ealahuzen, Aldegea en Kolderwâlde, kaam yn 1984 mei de âlde gemeenten Gaasterlân en Sleat by de nije gemeente Gaasterlân-Sleat, dy't yn 2014 opgie yn 'e fúzjegemeente De Fryske Marren.
Demografy
Op 1 jannewaris 1981 hie Himmelumer Aldefurd in befolking fan 4.899 minsken. Dy wiene sa oer de doarpen yn 'e gemeente ferdield: Himmelumer Aldefurd wie, krekt as de rest fan 'e Fryske Súdwesthoeke, lange tiid in bolwurk fan 'e Nederlânsk-Herfoarme Tsjerke en de dêroan liëarre politike partij CHU. Yn 1971 wie noch 61% fan 'e befolking herfoarme, wylst 20% grifformeard en 4,5% roomsk wie. Minnisten kamen yn Himmelumer Aldefurd benammen foar yn Warns en omkriten. Fierders bestie (yn 1971) 7,5% fan 'e befolking út ateïsten en agnosten.
By de ferkiezings foar de Provinsjale Steaten fan Fryslân fan 1978 krigen de CHU, ARP en KVP (dy't yn 1980 fúzjearje soene ta it CDA) mei-inoar 60,7% fan 'e stimmen; de PvdA 15,2%; de VVD 9,6%; de FNP 7,2%; en D66 2,5%.
Yn 1971 wie fan 'e befolking fan Himmelumer Aldefurd 28,7% wurksum yn 'e lânbou (yn 1960 noch 43,5%); 27,7% yn 'e yndustry; en 38,3% yn 'e tsjinstesektor. It wurkleasheidspersintaazje bedroech yn 1981 foar manlju 11,2% en foar froulju 11,6%.
Tjallingastate (Westernijtsjerk)
Tjallingastate is in eardere state yn Westernijtsjerk by Marrum yn Ferwerderadiel. De state is der net mear mar de pleats wurdt noch wol sa neamd. In bysûnderheid fan de skiednis fan de state is dat de state fan 1541 ôf, mar wierskynlik al earder, tsjinst dien hat as weeshûs. It Tjallingafûns ferpachte de pleats en it lân oan in boer, ûnder de betingst dat de boer in oantal wezen yn hûs naam. Yn 1877 hat it bestjoer fan it Tjallingafûns de wezeopfang ferpleatst nei Ljouwert. De pleats waard doe fan doe ôf oan ûnder de foar dy tiid gebrûklike betingsten ferpachte.
Pachters sûnt 1877:
Gunderik
Gunderik (379-428), wie kening fan de Fandaalske Asdingen (406-428) en fan de Alanen sûnt 426. Hy wie âldste soan fan Godegisel, ûnder waans lieding de Asdingen it Romeinske Ryk ynkrongen wienen. Godigisel sneuvele yn 406 en Gunderik waard de nije kening.
Trektocht troch Galje
Under lieding fan Gunderik trochkrústen de Fandalen yn twa jier tiids Galje. Hja ûnderfûnen ynearsten net folle tsjinstân fan de Romeinen, omdat dy harren measte troepen yn Itaalje wiene, dêr't Stilicho elkenien nedich hie yn syn kriich tsjin de Fisigoatyske kening Alarik. De Fandalen ûntwykten lykwols sa folle mooglik de Romeinske striidkrêften. Hieltyd lieten sy de grutte stêden links lizzen en hja wykten út nei it suden doe't de usurpator Konstantyn III mei syn leger fan Brittanje út oerstuts nei Galje. Yn 409 late Gunderik syn minsken de Pyreneeën oer Spanje yn. Ek dêr ûntwykte hy sa folle mooglik it Romeinske leger, dat lyts yn tal wie, en hy fêstige him ynearsten yn Noardwest-Spanje. Al gau late hy fan dêr de Asdingen nei it suden ta, nei dat part fan Spanje dat tsjintwurdich Andalusje hjit.
Spanje
De Romeinske keizer Honorius seach yn Gunderik in bûnsmaat tsjin syn rivaal Konstantyn III en sleat yn 411 mei him in foederatyferdrach. Lykwols luts Gunderik him net folle oan fan it ferdrach. Krekt as de allyksa nei Spanje ferfarre Silingen, Alanen en Sueven, fierden de Asdingen plondertochten út. Om hjir in ein oan te meitsjen lieten de Romeinen yn 415 fan Galje út in Fisigoatysk leger oerkomme nei Spanje om de Romeinske legersmacht dêr te fersterkjen. Dat leger pakte goed troch en yn twa jier tiids waarden de Silingen sawat útrûge, dat sy ophâlde mei in selsstannich folk te wêzen. De oerlibjenden fan harren folk foegen har by Gunderik. De Alanen yn Lusitaanje. rekke sadannich ferswakke dat sy ek net langer in gefaar foarme.
Fisigoaten
De Fisigoaten dy't fan de Romeinen in fêstichingsgebiet krigen hienen yn Akwitaanje, benoarden fan de Pyreneeën, krigen hieltyd mear belangstelling foar Spanje doe it Romeinske gesach fierder ôfnaam. Amper hindere troch de Romeinen koenen sy harren ynfloed fierder útwreidzje nei Spanje. Om-ende-by 426 foelen sy de Alanen oan, en brochten harren in ferneatigjende delslach ta. Attases, kening fan de Alanen, sneuvele yn in gefjocht tsjin de Fisigoaten en it meastepart fan de oerlibjenden sletten har oan by Gunderik. Dizze waard sûntiids Rex Vandalorum et Alanorum (kening fan sawol Fandalen en Alanen).
Under de lêste jierren fan Gunderiks bewâld, rekken de Fandalen hieltyd faker yn gefjocht mei de Fisigoaten. Meastal wienen de Fandalen de mindere partij, want hja wienen lytser yn tal. Under in plondering fan de stêd Sevilla yn 428 kaam Gunderik om it libben en keazen de Fandalen syn healbroer Geiserik ta opfolger. Under Geiserik lieten de Fandalen Spanje oan de Fisigoaten en stutsen mei skippen oer nei Afrika yn 429.
Sybout Jacob Nijdam
Sybout Jacob Nijdam (Frjentsjer, 3 septimber 1905 - 15 oktober 2005) wie in keatspionier en ûnderwiisman.
Lanlik hie Nijdam bekendheid troch syn fernijende ideeën op ûnderwiisgebiet Yn Fryslân is Nijdam foaral bekend wurden troch syn ynset en leafde foar it keatsen. Nijdam hat yn 1930 yn de striid fan de PC mei it Keatsbûn om it behâld fan de PC in belangrike rol spile. Nijdam wie troud mei Afke Riemke Hilarides (1908-1997), dochter fan PC-kening (1887, 1888 en 1889) en PC-skiedsrjochter Lammert Skeltes (1868-1934).
Nijdam waard yn 1933 ûnderwizer te Wervershoof. Hy hie ek niget oan de keatserij dêr en troch syn tadwaan keatsten op 22 july 1934 twa (sterke) Frjentsjerter en twa Wervershoofster partoeren op de Fryske en ‘Hollânske’ manier tsjininoar yn Wervershoof. It wie ien fan de earste earste kearen dat Fryske keatsers nei West-Fryslân gongen te keatsen. Al yn 1888 hiene twa Andykster partoeren oan de PC meidien. Nijdam is yn keatsrûnten ek bekend wurden fanwegen syn keatsgedichten, dy’t er en as jongeman (yn ûnder mear de Franeker Courant) en as âlde baas (yn Wis-In) publisearre hat, mar hy dichte, faak op boartlike toan, syn libben lang oer folle mear: it famyljelibben, freonen, kunde en kollega’s, it wurk, de Fryske taal, it libben en de minsken yn serviceflat De Rekere, dêr’t er de lêste fyftjin jier fan syn libben wenne hat. Yn 2004 hawwe Nijdam syn bern foar ‘familie en goede vrienden’ yn eigen behear in kar út it wurk fan har heit útjûn, ûnder de titel: Uit het Leven van een Gelegenheidsdichter; gedichten en liederen van Sybout Nijdam.
Burgumer Mar (sylboat)
De Burgumer Mar, ornaris ôfkoarte ta BM (ek wol BM-er neamd) is in swurdsylboat mei in seiloerflak fan 11,8m².
Mjitten
De Burgumer Mar hat in lingte oer alles fan 4,75m en in breedte fan 1,50m, en stekt mei midswurd 0,80m djip. De sylboat hat twa seilen: in grutseil fan 8,80m² en in fok fan 3m²; totaal 11,80m²
Lattebou
Kapper Hendrik Bulthuis fan Burgum is de ûntwerper fan dit type sylskip. Yn 1928 boude hy it earste eksimplaar. Hy brûkte dêrfoar in sels-ûntwikkele boumetoade, wêrby't de hûd fan it skip opboud wurdt út smelle houten latten. Dizze lattebou makke it mooglik om frijwat komplekse rûne foarmen te meitsjen, wat de bou fan sylboaten in grutte ympuls joech.
Weromrin
Fanwegen de lattebou binne der in protte BMs boud. Faaks om't boatebou net Bulthuis syn wurk wie, is de BM wat it silen oanbelanget lykwols gjin spesjale klasse. Der wurde ek al lang gjin wedstriden mear yn syld, en it plak fan de Burgumer Mar yn de silerij is foar it grutste part oernaam troch de Skeakel, dy't hast deselde ôfmjittings hat, en de 470, dy't wat djipper stekt, mar dy't op de Olympyske Spullen syld wurdt.
16-kwadraat
Unrjochtlik wurdt it twadde ûntwerp fan Bulthuis, de 16-kwadraat, ek wol oantsjutten mei de namme "BM". Om it ûnderskie dan wer dúdlik te meitsjen wurde se dan wol de lytse BM-er (Burgumer Mar) en de grutte BM-er (16-kwadraat) neamd.
PC 1998
De PC fan 1998 waard op woansdei 29 july ferkeatst. De 145ste edysje waard wûn troch it partoer fan Johan Okkinga, Sake Porte en Auke van der Graaf. De opslagger Johan Okkinga waard keazen ta kening.
Amerikaanske presidintsferkiezings (2008)
De 56ste presidintsfekiezing fan de Feriene Steaten sil op 4 novimber 2008 hâlden wurde. De 56ste presidintsferkiezing sil beskiede wa't George W. Bush opfolgje sil as 44ste presidint fan de Feriene Steaten. De kandidaat dy't 270 of mear kiesmannen fan de Electoral College hat, wint de presidintsferkiezing.
Demokraten
Al yn jannewaris 2008 wie it wis dat de Demokraten twa kandidaten hienen om gading te meitsjen foar de presidintsferkiezing 2008, Barack Obama en Hillary Clinton.
De foarferkiezings fan 5 febrewaris 2008, dy't foar de Demokraten yn 21 steaten en de Amerikaansk Samoa hâlden wurde, wie in fuortsetting fan de race tusken Clinton en Obama. Obama wûn yn mear steaten, mar Clinton wûn yn de steaten dêr't mear minsken wenje wêrtroch se mear kiesmannen krige. Sadwaande joech de Super Tuesday by de Demokraten gjin dúdlike winner.(Sjoch ek Super-Ungewissheit nach Super Tuesday fan 6 febrewaris 2008. Dútsk '')
Republikeinen
Begjin 2007 wie Rudy Giuliani de favorite kandidaat foar de Republikeinen. Hy hie yn maart in foarsprong op McCain fan likernôch 20%. Mei Mitt Romney en Fred Thompson hie de Republikeinske partij yn 'e twadde helte fan 2007 fjouwer kandidaten om gading te meitsjen foar de presidintsferkiezing 2008. Op 13 maart docht bliken dat John McCain de favorite kandidaat is foar de Republikeinske Partij.
Oare kandidaat-gadingmakkers
Oare partijen dy't meidogge oan de presidintsferkiezing binne de Green Party, Constitution Party, Libertarian Party, Prohibition Party, Sozialistische Partei der USA en de Socialist Workers Party.
In kandidaat kin mei in partij of allinnich (independent) meidwaan oan de presidintferkiezings. Op 24 febrewaris 2008 makket Ralph Nader kundich dat er meidwaan sil oan de presidintsferkiezing fan 2008. Hy die al twaris earder mei, yn 2000 helle er 2,7% fan de stimmen, yn 2004 0,4%.
Sierra (pornografysk aktrise)
Sierra, echte namme: Reloni Sarah Wesley (29 maart 1972), is in Amerikaansk pornografysk aktrise fan Afro-Amerikaansk komôf, dy't berne is yn Atlanta, yn 'e steat Georgia. Hja hat yn it ferline ek wol oare artystenammen brûkt, lykas Ebony Vixen, Macy, Siera, Sierra Devi en Sierra Lewis.
Amerikaanske presidintsferkiezings (2008)
Sinteraasje
jannewaris oant july 2008
Joegoslaavje
Joegoslaavje wie yn de 20e iuw in lân yn Jeropa. De haadstêd wie Belgrado.
Dieling
Yn 2008 foarmen de neikommende lannen meiïnoar it eardere Joegoslaavje:
Gasreus
thumb|300px|Gasreuzen yn us sinnestelsel In planeet dy't fral út gassen bestiet, hjit gasreus. Us sinnestelsel hat twa gasreuzen, de planeten Jupiter en Saturnus. Lykas terrestryske planeten Ierdske planeten hjitte, wurde gasreuzen ek wol Joviaanske planeten neamd. Dy namme komt fan it Latynske Iovis, de genitivus fan it wurd Jupiter dat frij oerset op Jupiter lykjend betsjut. Koartlyn waarden ek Uranus en Neptunus ta de gasreuzen rekkene, mar no wurde dy planeten by de iisreuzen yndield.
thumb|300px|It grutte reade each op Jupiter
Joegoslaavje
Dieling
Kosovo hat himsels yn 2008 ûnôfhinklik ferklearre, mar de Kosovaarske ûnôfhinklikens wurdt net algemien erkend.
Thomas McKenna
Neist (gast-) optredens yn BBC-rigen sa as All Creatures Great and Small -yn Nederlân better bekend as James Herriot-, Doctor Who en Inspector Morse spile er ek rollen yn de films Ulysses en Straw Dogs. Teffens die er mei oan tal fan harkspullen, dy't útstjoerd waarden troch BBC Radio 4.
McKenna jildt as in fan de betûfste Ierske fertolkers fan it wurk fan de skriuwer James Joyce.
Alpineskyen op de Paralympyske Winterspullen 1976
De Ie Paralympyske Winterspullen waarden yn 1976 hâlden yn it Sweedske Örnsköldsvik.
It wiene foaral Eastenrikers dy't oan it alpineskyen meidiene. Der waard wurke mei in puntesysteem.
Nina Devon
Nina Devon (20 oktober 1985), is in Amerikaansk neakenmodel en pornografysk aktrise fan Afro-Amerikaansk komôf, dy't berne is yn Cleveland, yn steat Ohio.
List fan grytmannen fan Lemsterlân
List fan grytmannen fan Lemsterlân fan 1580 oant 1851.
Breidsdoar
In breidsdoar is in syddoar fan âlde tsjerken dêr't yn de Midsiuwen it houlik sletten waard. De pryster sleat it houlik foar de doar, as yn de doar, ear't de ferbyntenis yn tsjerke seinige waard. De breidsdoar is bytiden bysûnder fersierd. Ek de lykdoar fan pleatsen waard wol as breidsdoar brûkt.
1950
Dit jier makket ûnderdiel út fan it desennium fan 'e 1950-er jierren.
Wynmotor Nijetrine 3
De Wynmotor Nijetrine 3 is in poldermole by it doarp Nijetrine yn de gemeente Weststellingwerf.
De mole is in Amerikaanske wynmotor mei in wynrêd fabn 12 blêden en in diameter fan 2,5 meter, wêrfan it boujier ûnbekend is. Hy stiet healwei Nijetrine en Munnikebuorren op de westlike ouwer fan de De Scheene yn it natoergebiet de Rottige Meente. De wynmotor waard yn 2005/2006 restaurearre en is net-mealree. Hy is net iepene foar publyk, al kin hy wol oant op inkele meters benadere wurde.
Electoral College
It United States Electoral College (Ingelsk foar "Amerikaansk Kieskolleezje" of "Amerikaansk Elektoraal Kolleezje") is de ynstânsje dy't alle fjouwer jierren de presidint en fise-presidint fan de Feriene Steaten kiest. It kieskolleezje hat op dit stuit 538 leden, dy't kiesmannen neamd wurde, ferdield oer de 50 steaten en it federaal distrikt fan 'e Feriene Steaten. By de Amerikaanske presidintsferkiezings is it sa dat dyjinge dêr't de measte kiesmannen foar stimme, alle kiesmannen fan dy steat krijt. De kandidaat foar it presidintskip moat dus in mearderheid fan kiesmannen ha dy't him stypje, om de kiesmannen fan dy steat foar him te winnen.
Ferdieling fan de kiesmannen
thumb|right|250px|Tal kiesmannen per steat. Troch de folkstelling fan 2010 is it tal kiesmannen per steat feroare. De blau steaten hawwe der kiesmannen by krigen, de giele steaten hawwe nei de folkstelling minder kiesmannen.
Yn de neikommende tabel stiet it tal kiesmannen by elke steat en it District of Columbia. De tabel en it tal kiesmannen is jildich foar de presidintsferkiezings fan 2012, 2016 en 2020. Tusken heakjes stean sifers mei in plus (+) of in min (-) om oan te jaan oft it tal kiesmannen troch de United States Census 2010 feroare is.
Oranienburg (konsintraasjekamp)
thumb|SA-beweitsers foar it kamp yn 1933 thumb|Betinkstien fan [[Erich Mühsam Oranienburg]] Oranienburg wie in nazikonsintraasjekamp yn de gemeente Oranienburg sa'n 30 km benoarden Berlyn. It wie ien fan de earste kampen dy't boud waarden, yn 1933, koart skoft nei de machtsoername troch Adolf Hitler. It kamp soe lykwols net lang bestean, al yn 1934 giet it wer ticht. De sluting wie nei de machtsoername fan de SS op de SA en de dêrnei folgjende sintralisaasje fan de kampen. Yn 1936 bouden de Nazy's Konsintraasjekamp Sachsenhausen in tal kilometer noardeastlik fan Oranienburg.
Skiednis
Simmer 1933 ferdûbele it tal finzenen nei 1400, it tal beweitsers (noch altyd SA-mannen) gie omheech nei 170. Yn de mande mei de pleatslike plysje en oerheid soargen sy foar it beweitsjen fan it kamp. De measte finzenen kamen út Berlyn en it kamp fan Potsdam, dat koart dêrfoar sletten wie. Totaal sieten sa'n 3000 minsken fêst yn Oranienburg, wêrfan 3 froulju wiene. Fan dy 3000 binne der 16 fermoarde troch de bewakers.
Yn de begjindagen fan it kamp waarden de finzenen twongen om te wurkjen oan de barakken fan it kamp, om mear finzenen oan te kinnen. Letter waarden sy brûkt by it bouwen en fannijs opmeitsjen fan de ynfrastruktuer fan Oranienburg: foar de swiere, ientoanige arbeid dêroan anneks, sa as it oanlizzen fan it spoar en diken, it oanlizzen fan wetterlieding en it kapjen fan beammen. Guon finzenen waarden brûkt om yn Börnicke in SA-Gruppenführerschule te bouwen. It libben fan de finzenen wie hurd en sy wienen oerlevere oan it goedachtsjen fan harren beweitsers, fral de leden fan de Joadske kompanjy.
Op 13 july 1934 waarden de lêste finzenen oerbrocht nei konsintraasjekamp Lichtenberg. Dat barde nei de Röhm-putsch, doe't de SS it kommando fan de SA oernaam. Under leiding fan kampynspekteur Theodor Eicke namen 150 SS'ers it kamp oer en waard it in reservekamp, om by need te brûken. It kamp waard ferneatige yn de oarloch en it pún waard brûkt by it fannijs bouwen fan it doarp sels. Sadwaande waard it kamp fergetten; yn 1960 waard der in kazerne fan de Volkspolizei boud, mei in lyts tinkteken dêrfoar.
Louison Bobet
Louis (Louison) Bobet (Saint-Méen-le-Grand, 12 maart 1925 - Biarritz, 13 maart 1983) wie in Frânsk hurdfytser en en wie trije kear winner fan de Omgong fan Frankryk. "Louison" betsjút sa ûngefear "Louis soan fan Louis" as "Lytse Louis".
Karriêre
Bobet wûn trije kear op rige de Omgong fan Frankryk: yn 1953, 1954 en 1955. Hy kaam hjirmei it rekôr fan de Belgyske hurdfytser Philippe Thys út de jierren 20 benei.
Yn 1950 en 1951 waard Bobet twa kear Frânsk kampioen op 'e dyk. Hy wûn ek ferskate klassikers; yn 1951 Milaan-San Remo en de Omgong fan Lombardije, yn 1955 de Omgong fan Flaanderen en yn 1956 Parys-Roubaix. Yn lêstneamde koers wie er yn 1951 alris twadde wurden efter de Italjaanske hurdfytser Antonio Bevilacqua.
Yn 1954 waard Bobet wrâldkampioen op 'e dyk. Yn 1957 en 1958 wie hy ek ticht by de wrâldtitel, mar waard hy twadde efter respektyflik Rik Van Steenbergen (1957) en Ercole Baldini (1958).
Louison Bobet ferstoar Op 13 maart 1983, in dei nei syn 58ste jierdei, oan de gefolgen fan kanker.
Demokratyske Partij (Feriene Steaten)
thumb|150px|Logo fan de Demokratyske Partij De Demokratyske Partij (Ingelsk: Democratic Party), is mei de Republikeinske Partij de wichtichste partij fan de Feriene Steaten. De partij waard op 8 jannewaris 1828 oprjochte. De leden fan de partij wurde trochstrings Demokraten neamd. De Demokratyske Partij is progressyf en kin likegoed lofts as rjochts wêze.
Louison Bobet
Ritssluting
Bobet lei oan de widze fan de fytstrui mei ritssluting. Koart nei't Bobet triomfantlik de finish oerried fan Milaan-San Remo yn 1951, waard er oerspield troch meiwurkers fan de Bottecchia ploeg, sjoernalisten en fans. Yn dy drokte slagge hy der net yn de knopen fan syn truike los te meitsjen om op azem te kommen. Frustrearre rôp Bobet oft se dêr gjin rits stekke koene. Syn klean leveransier Emilio De Marchi wie oanwêzich en hearde syn opmerking. Hy fûn dat bêst wol in goed idee en begûn mei de produksje fan fytstruien mei ritssluting.
Jan Broos
Jan Folkert Broos (Huzum? 1913 - Beetstersweach, 18 oktober 1991) wie in histoarikus.
Fan 1927 oant 1933 hat er as ien fan de lêste wezen opnommen west yn it Tjallingaweeshûs. Broos is master yn de rjochten (mr.) en yngenieur (yr.). Broos hat twa boeken skreaun oer lokale skiednis. It iene boek hjit "Uit de geschiedenis van het dorp Arum" en is fan 1960. It oare boek is yn 1982 ferskynd by de Fryske Akademy en hjit: "Vier eeuwen Tjallinga weeshuis".
Brulloftsfers
In brulloftsfers of brulloftsdicht is in fers dat ta eare fan in houlik skreaun wurdt en by gelegenheid fan in brulloft songen of foardroegen wurdt.
It brulloftsfers waard sûnt de 16e iuw moade. It âldste Nederlânske fers út 1558 wurdt yn Gint bewarre. Vondel skriuwt syn earste brulloftsfers yn 1605 en dan komt Fryslân mei Woutir in Tialle (1609). Wierskynlik is Ansck in Houck út deselde tiid. It fraaiste brulloftsfers is Tsjerne fan Gysbert Japicx. Dit brulloftsfers wie yn it earstoan bedoeld foar de hegerein mar waard al rillegau ek troch oaren brûkt. Yn de 17e en 18e iuw ferskynden brulloftsfersen sels by ûnbekende drukkers. It wurdt noch wol dien mar net folle mear yn dramatyske foarm.
Houliksguodrjocht
It houliksguodrjocht regelde de rjochtsbetrekkings tusken man en frou en harren besittings oan guod fan beide kanten.
Yn de Germaanske perioade wie de man alinnichhearsker oer it guod. Hy joech de famylje fan de breid as keappriis foar it mundium oer de frou in "wed". Al yn de iere Midsiuwen waard dit wed (meastentiids in stik lân) net langer oan de famylje mar oan de breid sels jûn en hold de man it beskikkingsrjocht oer dit wed. Mar al waard it replike guod nei ferrin fan jier en dei mienskiplik, de man hold syn eigen net-replike guod en behearde it frousguod en it mienguod.
Yn de lette Midsiuwen en yn de tiid fan de republyk kaar hjiryn wat feroaring. Net langer waard it oanbrochte replike guod fan man en frou mien mar allinnich it guod dat yn it houlik wûn en ferlern wie.
Nei de ynfiering fan it Boargerlik Wetboek bleau dit systeem yn it rjochtsbewustwêzen fan it folk trochlibjen. Soks blykt út de omstannichheid dat eigentlik allinnich yn Fryslân de mienskip fan winst en ferlies by de houlikse betingsten in soad foarkomt.
Greg LeMond
Gregory James LeMond (Lakewood Kalifornje, 26 juny 1961) is in earder Amerikaansk hurdfytser en wie trije kear winner fan de Omgong fan Frankryk. Derneist waard ek twa kear wrâldkampioen op 'e dyk.
Karriêre
LeMond begûn syn profesjonele karriêre as hurdfytser yn 1981 nei fjouwer jier as amateur by de nasjonale ploech fan Amearika fytst te hawwen. Yn 1983 waard er de earste Amerikaanske hurdfytser dy't it Wrâldkampioenskip hurdfytsen wûn. LeMond wûn de Omgong fan Frankryk yn 1986; hy is de earste net-Jeropeeske hurdfytser dy't de Tour wûn hat. Yn 1987 rekke er slim ferwûne by in jachtûngelok. Nei dat ûngelok ûndergie er twa operaasjes en miste er de folgjende twa Omgongen fan Frankryk. Yn de Omgong fan Frankryk fan 1989 wie er wer werom en slagge it him de lêste etappe fan de omgong te winnen en dermei de einoerwinning fan de Omgong fan Frankryk dat jier. It jier dêrnei ferdigene hy mei sukses syn Omgong-titel. Lemond hold yn 1994 op mei hurdfytsen en rjochte dêrnei in fytsfabryk op, LeMond Racing Cycles, in fabryk foar fitnessapparatuer. LeMond Fitness Inc. Ek hat er noch in restaurant mei de namme Tour de France.
Novak Đoković
thumb|right|270px Novak Đoković (Servysk: Новак Ђоковић) (Belgrado, 22 maaie 1987) is in Servysk profesjoneel tennisspiler. Hy berikte syn heechste ATP singles plak nûmer 1 op 4 july 2011.
Gemeenteplysje
De Gemeenteplysje (Nederlânsk en offisjeel: Gemeentepolitie) is in eardere plysjetsjinst (of eins in kategory ûnderskate plysjetsjinsten) yn Nederlân. De Gemeenteplysje bestie yn 'e twadde helte fan 'e tweintichste iuw njonken de Ryksplysje.
Skiednis
De Gemeenteplysje waard oprjochte yn 1945. Eltse gemeente mei mear as 25.000 ynwenners krige doe syn eigen plysjekorps. Yn gemeenten mei minder ynwenners wie de Ryksplysje ferantwurdlik foar de hanthavening fan wet en oarder. In útsûndering wie de gemeente Baarn, dy't minder as 25.000 ynwenners hie, mar dêr't dochs in eigen plysjekorps oprjochte waard yn ferbân mei de oanwêzigens yn dy gemeente fan 'e residinsje fan it Keninklik Hûs op Paleis Soestdijk. Yn 1993 gie de Gemeenteplysje yn 'e mande mei de Ryksplysje op yn 'e Regiokorpsen, dy't yn 2013 op har beurt opgiene yn 'e Nasjonale Plysje.
Rangen
It rangestelsel fan 'e Gemeenteplysje wie sa (fan leech nei heech):
* ) De rang fan adjudant kaam by de opheffing fan 'e Gemeenteplysje yn 1993 te ferfallen; alle adjudanten waarden doe automatysk befoardere ta ynspekteur.
Afrikaanske talen
De Afrikaanske talen binne de taalkloft fan talen yn Afrika. Of de talen as ien taalfamylje beskôge wurde kinne is net wis.
De Afrikaanske talen kinne opdield wurde yn fjouwer lytsere taalfamyljes:
Yn de ien-komôf-teory foar it ûntstean fan de minsk binne alle taalfamyljes bûten Afrika ûntstean út de taal fan de minsken dy't Afrika ferlitten hawwe. It ferbân tusken de talen binnen Afrika is dêrby lykwols minder dúdlik.
Doarpsdyk
In doarpsdyk, faak in binnendyk, wie in dyk dêr't in beskaat doarp it ûnderhâld fan op 'e noed hie. It Amelân hie bygelyks doarpsdiken.
Iisreus (planeet)
thumb|right|300px|De twa iisreuzen yn ús sinnestelsel In iisreus is in planeet dy't grutter is as de fan izer en stien opboude "ierdske planeten", mar dy't lytser is as de gasreuzen Jupiter en Saturnus (mei efterelkoar massa's fan 315 en 95 kear dy fan de Ierde).
Uranus en Neptunus binne yn us sinnestelsel de iisreuzen (mei massa's fan efterelkoar 14,5 en 17,5 kear dy fan de Ierde).
Yn it ferline waarden Uranus en Neptunus by de gasreuzen rekkene, mar út harren hegere soartlike massa die bliken dat hja út swierdere matearje bestean moasten. Hie dat net it gefal west, dan soe de soartlike massa earder noch leger wêze moatte, om reden fan de lytsere massa en swiertekrêft, en mei fan gefolgen de legere gearparsing fan it materiaal.
Tsjintwurdich wurdt oannaam dat Uranus en Neptunus mar út sa'n 5 oant 10% út wetterstofgas en heliumgas bestean (dêrneffens: Jupiter en Saturnus bestean foar 80 of 90 % út dy gassen) en dat it grutste part fan de massa yn in kearn konsintrearre is, dy't foar in part út izer en silikaten (stientme) bestiet (20 oant 25 % fan de massa) en in mantel dy't út wetter, metaan en ammoniak) (70% fan de massa) bestiet.
Ut soarte moat hjir net fan "iis" praat wurde. De lêstneamde stoffen binne by de lege temperatueren yn de romte om Uranus en Neptunus en harren satelliten (likernôch -170 graden Celsius) yndie fêst, mar it ynderlik fan dy planeten hearskje hege temperatueren (oant tûzenen graden Celsius) en hege druk (oant in pear miljoen atmosfearen), dat wetter, metaan en ammoniak sille dêr earder foarkomme as ticht plasma, dan as fêste stof.
Thomas Hill (keunstskilder)
thumb|Thomas Hill Thomas Hill (Ingelân, 11 septimber 1829 - Raymond (Kalifornje), 30 juny 1908) wie in Ingelsk-Amerikaansk keunstskilder dy't loswei ferbûn wie mei de romantyske Hudson River School. Hill makke in protte lânskipsskilderijen fan Kalifornje - benammentlik de Yosemite Valley - en fan de White Mountains fan New Hampshire.
Biografy
Thomas Hill waard op 11 septimber 1829 yn Ingelân berne. Doe't er fyftjin wie emigrearre er mei famylje nei de Feriene Steaten. De famylje festige him yn Taunton (Massachusetts). Thomas Hill boaske oan Charlotte Elizabeth Hawkins yn 1851 en tegearre krigen se njoggen bern.
Doe't Hill 24 wie sette er út ein mei jûnslessen oan de ferneamde Pennsylvania Academy of the Fine Arts, dêr't er les krige fan de keunstskilder Peter F. Rothermel. Yn syn studintejierren reizge Hill mear as ien kear nei de White Mountains yn Nij Hampshire om dêr mei oare leden fan de Hudson River School, lykas syn freon Benjamin Champney, nei de natuer te sketsen. Yn 1856 ferfear Thomas Hill mei de húshâlding nei San Fransisko (Kalifornje). Hill besocht de Yosemite Valley foar it easrt yn 1865 beselskippe fan de skilder Virgil Williams en fotograaf Carleton Watkins. Letter soe er noch ferskate reizen meitsje nei Yosemite, de fulkaan Mount Shasta en de White Mountains om ynspiraasje foar syn keunstwurken op te dwaan. Op kommisje fan John Muir reizge er sels nei Alaska.
Yn 1866 besocht Hill de Amerikaanske eastkust en Jeropa. Hy festige him fannijs oan de eastkust, mar gie faak werom nei de westkust om dêr te sketsen. Hy gie dêr ek nei gearkomsten fan de San Francisco Art Association bij. Hill en syn húshâlding ferhuzen yn 1873 foar de twadde kear nei Kalifornje. Hill hold in keunstgalery en -winkel yn it wurk en wie in skofte ynterim-foarsitter fan de SFAA School of Design. Hy kaam troch de tiid fan sawol syn keunst as ek fan ynvestearrings op de beurs.
Oan de ein fan syn libben hie Hill in atelier yn it Wawona Hotel yn Yosemite. Nei in beroerte ferliet Hill Yosemite en sette er ôf nei de Kalifornjyske kust. Hy stoar op 30 juny 1908 in Raymond (Kalifornje) en waard beïerdige op Mountain View Cemetery yn Oakland.
List fan boargemasters fan Lemsterlân
List fan boargemasters fan Lemsterlân fan 1851.
Omgong fan Frankryk 1927
De 21ste edysje fan de Omgong fan Frankryk waard hâlden fan 19 juny oant en mei 17 july 1927.
Republikeinske Partij (Feriene Steaten)
De Republikeinske Partij (Ingelsk: Republican Party), is mei de Demokratyske Partij de wichtichste partij fan de Feriene Steaten. De partij waard 20 maart 1854 oprjochte yn de steat Wiskonsin. De leden fan de partij wurde trochstrings Republikeinen neamd. De Republikeinske Partij is konservatyf en rjochts.