cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Katôba (folk)
Godstsjinst
Om 1883 hinne bereizgen mormoanske misjonarissen it foarlân fan 'e Appalachen om 'e Katôba en oare stammen te bekearen. Yn 'e dêropfolgjende jierren woeks it lidmaatskip fan 'e Tsjerke fan Jezus Kristus fan de Hilligen fan de Lêste Dagen almar oan, oant tsjin 'e iuwwiksel it meastepart fan 'e stamme út mormoanen bestie. Ferskate Katôba ferfearen ûnder ynfloed fan harren nije leauwe nei Kolorado, Utah en Nij-Meksiko. Yn Súd-Karolina kombinearre Samuel Taylor Blue fan 1919 oant 1959 it foarsitterskip fan 'e pleatslike ôfdieling fan 'e mormoanske tsjerke mei it liederskip fan 'e stamme.
Demografy
Neffens sifers út 2006 wiene der doe 2.600 Katôba yn 'e Feriene Steaten. Yn 2014 rapportearre de Katôba Yndiaanske Naasje, yn Súd-Karolina, in ledetal fan "mear as 2.800". Dêrnjonken wenje der ek Katôba yn 'e steaten Oklahoma, Kolorado en Georgia. Yn Oklahoma sette him oan 'e ein fan 'e njoggentjinde iuw in groep Katôba nei wenjen by Scullyville, dêr't se opgiene yn 'e gruttere etnyske groep fan 'e Tsjoktou (Choctaw). Ferskate oaren bedarren fierder noardlik, dêr't se ûnderdiel waarden fan 'e Sjeroky Naasje fan Oklahoma. Under harren waard letter de Kataba Stammeferiening (Cataba Tribal Association) opset, dy't federale erkenning siket los fan 'e Sjeroky. Fierders giene guon Katôba tusken 1887 en 1890 mei de mormoanen nei Utah en fral Kolorado, dêr't se har op in protsje nei wenjen setten yn Manassa en Sanford. Party ferfearen dêrwei letter nei Farmington, yn Nij-Meksiko.
Ridderroman
In ridderroman is in literêr sjenre dat de berime aventoeren fan Midsiuwske ridders omfiemet. Syn oarsprong fûn dit sjenre yn 'e Aldfrânske chansons de geste (letterlik: "lieten fan [helde]dieden"), wêrfan't it bekendste foarbyld it Chanson de Roland of it Roelantsliet, is. Mar ridderromans waarden al rillegau oernommen troch oarstalige skriuwers, yn 't earstoan benammen op 'e Britske Eilannen, dêr't de Arthurleginde of Arthurroman, in subsjenre fan 'e ridderroman, ûntstie (bgl. Sir Gawayne and the Grene Knyght). Ek yn oare talen fûn de ridderroman yngong, gauris sawol yn 'e oarspronklike ferzje as yn 'e foarm fan Arthurleginden. Sa ken it Nederlânsk taalgebiet in ferskaat oan Arthurleginden (lykas Ferguut, Moriaen en De Roman van Walewein), mar ek oare ridderromans, lyks Karel ende Elegast, dat in saneamde Karelroman of Frankyske roman is. Njonken Arthurlegindes en Karelromans binne der dan ek noch klassike romans, dy't oer de Klassike Aldheid geane, sa't dy yn it Midnederlânsk oerset binne troch Jakob fan Maerlant, en saneamde easterske romans, dy't yn it Midden-Easten spylje, lykas Floris ende Blancefloer.
Katôba (folk)
Taal
It Katôba, de taal fan 'e Katôba, is ien fan twa talen dy't tegearre de Eastsûaanske groep fan 'e Sûaanske talen foarmje. Mei it folk rekke ek de taal fan 'e Katôba yn 'e nederklits, en neffens de taalkundewebside Ethnologue is de lêste persoan dy't it Katôba as memmetaal hie, ferstoarn foàr 1960. Der wurdt no war dien om 'e taal wer nij libben yn te blazen.
Grutte Priis Formule 1 fan Japan 2010
Utslaggen fan de Grutte Priis Formule 1 fan Japan 2010 yn Oyama op 10 oktober 2010. It wie de sechstjinde race fan 19 races fan de Formule 1 yn 2010. Hy waard op it sirkwy fan Suzuka hâlden. De race waard hâlden oer 53 omgongen, op it 5,8 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 307,5 kilometer.
Hurdfytsen op de Paralympyske Simmerspullen 1996
thumb|rjochts|200px|De Australiër [[Paul Lake op de baan  yn de klasse LC2]] De Xe Paralympyske Simmerspullen waarden yn 1996 yn Atlanta, yn de Feriene Steaten hâlden.
Jan Vroom jr.
Libben en wurk
Vroom wie de fjirde generaasje yn in famylje fan túnarsjitekten; hy wie in soan fan Jan Vroom sr.. Hy gie nei de Gerard Adriaan van Swieten Tuinbouwschool yn Frederiksoard. Yn 1911, krekt 18 jier âld, naam er it wurk fan syn heit dy't blyn wurden wie oer.
Under de Earste Wrâldoarloch wurke er oan syn earste grutte opdracht, it ûntwerpen fan in tún foar it Rykskranksinnigegesticht yn Medemblik. Dêrtroch waard er lanlik bekend en waard er yn de jierren tweintich en tritich frege foar de oanlis fan tunen by ferskate psychiatryske ynstellingen lykas it Noarder Sanatoarium yn Súdlaren, Groot Bronswijk yn Wagenborgen en De Hooge Riet yn Ermelo. Yn 1939 begûn er in eigen kwekerij yn Glimmen, om net langer ôfhinklik te wêzen foar de oanfier fan planten troch oaren. Vroom die ek restauraasjes, bygelyks it Van Heutszpark yn Coevorden, dat yn 1900 troch syn heit oanlein wie en yn 1915 troch Leonard Springer útwreide wie.
Vroom stoar yn de âldens fan 64 jier. Hy waard beïerdige op De Eshof yn Haren.
Famylje
De fersetsman Jan Vroom, dy't by Woeste Hoeve eksekutearre waard wie in neef fan him.
Wurk (in kar)
thumb|De Selwerderhof, Grins
Anna German
Anna Wiktoria German-Tucholska (Urganch, Oezbekistan (Sovjet-uny), 14 febrewaris 1936 - Warsjau, 25 augustus 1982) wie in Poalske sjongster fan Dútsk en Nederlânsk komôf.
German song yn it Poalsk en Russysk, mar ek wol yn it Dútsk, Ingelsk, Italjaansk, Spaansk en sels yn it Latyn.
Diskografy
Sûnder postúm útbrochte platen/CDs
Niepokalanów
Niepokalanów is in roomsk-katolyk kleaster yn Teresin op 42 km. westlik fan Warsjau, Poalen. It kleaster is yn 1927 stifte troch de Fransiskaan Maksimiliaan Kolbe, dy't yn 1982 hillichferklearre waard troch paus Jehannes Paulus II.
Fiolet
fiolet, ek felet, feletten of felettich, is in kleur dy't him yn it spektrum fan sichtber ljocht befynt tusken blau en it (foar minsken) ûnsichtbere ultrafiolet. Yn 'e kleuresirkel sit fiolet tusken blau en read yn. It is de komplemintêre kleur fan griengiel. De kleur hat in weachlingte fan likernôch 380-450 nm en in frekwinsje fan rûchwei 790-670 THz. Ljocht mei in koartere weachlingte as fiolet mar mei in langere weachlingte as röntgenstrielen of gammastrielen hjit ultrafiolet. Kwa tinten rint fiolet útinoar fan dûnkerpears oant bleekpears. Fiolet is min ofte mear synonym mei pears, yn 'e sin dat ek dat in kleur is dy't tusken blau en read yn sit. It ferskil is lykwols dat fiolet in spektrale kleur is mei in eigen weachlingte en frekwinsje en in plak oan 'e râne fan 'e reinbôge, wylst pears in ekstraspektrale kleur is dy't it resultaat is fan 'e minging fan blau en read. De fioleteftige kleur dy't brûkt wurdt by prosessen fan additive kleurminging en subtraktive kleurminging ûntstiet troch it fermingen fan read en blau, resp. syaan en maginta, en is dus eins pears en net echt fiolet.
Niepokalanów
Skiednis
Yn 1927 joegen prins Jan Drucki-Lubecki en grevinne Maria Antonina Krasinski in stik grûn yn de omkriten fan Warsjau oan Maksimiliaan Kolbe om dêr in nij kleaster te stiftsjen, dat letter de namme Niepokalanów krige. Yn de hjerst fan itselde jier waarden de earste houten barakken boud en de wijing fan it nije kleaster wie op 7 desimber 1927.
It kleaster waard bewenne troch de minderbruorren en njonken in seminaarje hie it ek noch in frijwillige brânwar. It waard in wichtich missysintrum troch it útstjoeren fan radioprogramma's en it distribuearjen fan geastlike lektuer. Yn de jierren 1930 stifte pater Maksimiliaan in gelikense mienskip yn it Japanske Nagasaki, dat de namme "Mugenzai no Sono" krige.
It kleaster waard al gau grutter en flak foar de Twadde Wrâldkriich wie it kleaster it grutste fan 'e wrâld, dêr't in mienskip fan 760 muontsen wenne. Ien fan de kranten, de "Ridder fan de Unbesmodske", hie alle moannen in oplage fan 750.000 eksimplaren.
Twadde Wrâldkriich
Yn de Twadde Wrâldkriich soarge it kleaster foar skûlplakken foar soldaten en flechtlings sûnder te sjen nei nasjonaliteit of godstsjinst. Sa waarden likernôch 1.500-2.000 joaden út it westlike diel fan Poalen troch it kleaster oan in skûlplak holpen. Yn 1941 waard pater Maksimiliaan mei oare Fransiskaanske bruorren troch de Gestapo arrestearre. Pater Maksimiliaan ferstoar noch itselde jier yn Auschwitz. Yn jannewaris 1945 waarden by swiere bombardeminten op Niepokalanów seis muontsen deade, oaren rekke ferwûne en in soad gebouwen waarden ferneatige.
Tsjintwurdich
Nei de kriich waard de printerij op 'e nij iepene en ek de "Ridder fan de Unbesmodske" fûn syn wei wer nei de lêzers. Yn 1948-1954 waard in nije kleastertsjerke boud, dy't sûnt 1980 de status draacht fan basilica minor. De tsjerke en it kleaster krigen op 18 juny 1983 by syn reis nei Poalen besite fan paus Jehannes Paulus II. Dêrmei krige Niepokalanów ek namme bûten Poalen. De paus neamde it kleaster in heldeplak en wurdt tsjintwurdich troch in soad pylgers besocht.
Ta de gebouwen heart ek it Museum fan Maksimiliaan, dat yn 1998 ûnstie, en in âlde houten kapel út 1929, ien fan de earste gebouwen.
Fiolet
Etymology
It wurd 'fiolet' komt fan it Aldfrânske violette, de Frânske oantsjutting foar it fioeltsje, in fioletkleurige blom. Yn 'e fjirtjinde iuw fersprate dy oantsjutting foar in pearsblauwe kleur him út it Frânsk nei oare Westjeropeeske talen; it ierste foarkommen fan it wurd violet yn it Ingelsk datearret bgl. út 1370.
Wyt
Wyt is de ljochtste kleur en is a-gromatysk, wat sizze wol dat it eins gjin tint hat. Natuerkundich sjoen is wyt eins gjin echte kleur yn 'e gongbere betsjutting fan dat wurd, mei't wite foarwerpen alle weachlingten fan sichtber ljocht wjerkeatse en ferstruie. By additive kleurminging (bgl. op 'e tillefyzjes en kompjûterskermen) wurdt wyt skepen troch de ferminging fan 'e heechste mjitten fan 255 bytes oan read, blau en grien ljocht. By subtraktive kleurminging (bgl. yn 'e druktechnyk) wurdt it lykwols kreëarre troch 0% fan eltse kleur te nimmen. Wyt is it tsjinstelde fan swart; as men wyt mei swart mingt, kriget men griis. Hoewol't wyt feitliks gjin tint hat, wurde der ornaris dochs ferskate tinten wyt ûnderskaat, dat eins tinten fan oare kleuren binne. Men kin dan tinke oan tige ljochte tinten griis, giel, blau, grien en rôze; in oerkoepeljende term foar sokke krekt-net-wyttinten is brutsen wyt. Wyt wurdt assosjearre mei de winter, suverens, de fammesteat, molke, earlikheid, reinheid, it goede en neutraliteit. It is in wichtige kleur yn hast alle religyen fan 'e wrâld. Yn 'e heraldyk is wyt in heraldysk metaal en hat it de namme sulver of argint. Yn sprekwurden seit men: sa wyt as snie, sa wyt as in deade, sa wyt as in doek, sa wyt as in lyk, sa wyt as kalk, sa wyt as kryt, sa wyt as in kalken muorre of sa wyt as sûpe.
Fiolet
Gefoelswearde
Yn Jeropa en Noard-Amearika is fiolet net in populêre kleur. Yn in opinypeiling dy't holden waard yn ferskate Jeropeeske lannen joech mar 3% fan 'e respondinten oan dat it harren leaflingskleur wie. Dêrmei komt fiolet op in dield sechde plak (mei oranje), efter blau, grien, read, swart en giel (yn dy folchoarder). Yn deselde opinypeiling joech 10% fan 'e respondinten oan dat fiolet harren minst favorite kleur wie. Inkeld brún, rôze en griis wiene noch ympopulêrder.
Wyt
Winter
Wyt wurdt sterk assosjearre mei de winter om't snie en iis wyt binne. As men sprekt fan in 'wite Kryst' of in 'wite Peaske', wurdt doeld op in Kryst of Peaske as der snie leit. In 'wyt winterklaad' ferwiist ek nei snie. Ferskate soarten bisten, lykas de harmeling, de sniehin en de poalfoks, krije by 't winter in wite pels of wite fearren, by wize fan kamûflaazje tsjin 'e eftergrûn fan snie. Bisten as de sniehin en de poalhazze kinne dêrtroch better oan predaasje ûntkomme, wylst rôfdieren as de harmeling en de poalfoks krekt makliker harren proaien beslûpe kinne.
Fiolet
Gefoelswearde
Fiolet wurdt, krekt as pears, assosjearre mei monargen om't de keizers fan it Romeinske Ryk en it Byzantynske Ryk poarperne toga's droegen. Dêrtroch wurdt fiolet tsjintwurdich ek wol assosjearre mei lúkse. Beskaat lúkseguod, lykas djoere horloazjes en sieraden, wurdt gauris ferkocht yn doaskes mei in fuorring fan fiolet ferwiel. Dat hat der ek mei te krijen dat fiolet de komplemintêre kleur is fan griengiel, wat betsjut dat foarwerpen mei in gouden kleur der goed yn útkomme (hoewol't dat noch better it gefal wêze soe mei in ljochtblauwe kleur, dat de komplimintêre kleur is fan goud).
Hoewol't fiolet yn 'e lear fan 'e Roomsk-Katolike Tsjerke de kleur fan nederichheid is, stiet it dêrbûten symboal foar persiis it tsjinstelde. Neffens in opinypeiling dy't yn 2000 yn Jeropa holden waard, wie fiolet de kleur dy't it meast mei idelheid assosjearre waard. As in kleur dy't yn 'e natoer net in protte foarkomt en dy't troch syn djippe rike tint oandacht lûkt, wurdt fiolet ek faak ferbûn mei yndividualisme en dekadinsje. Dêrnjonken wurde fiolet en pears yn it Westen ek in soad assosjearre mei tsjinstridichheid en dûbelsinnichheid.
Wyt
Fammesteat
Wyt wurdt wrâldwiid sjoen as de kleur fan reinheid en suverheid. Yn 'e Westerske wrâld is it dêrom wizânsje dat in breid op har brulloft in wite troujurk draacht. Dy gewoante kaam yn 'e rin fan 'e njoggentjinde iuw yn algemien gebrûk; foartiid koe it foar sljochtwei minsken net út om in nije jurk oan te skaffen dy't mar ien kear droegen wurde soe. De kleur wyt stie dêrby oarspronklik symboal foar de fammesteat fan 'e breid. Tsjintwurdich is dat ornaris net mear oan 'e oarder, mar nettsjinsteande dat wurdt de tradysje fan in wite troujurk oer it algemien yn eare holden.
Rou
Yn 'e kultuer fan Sina, Koreä en ferskate oare Easterske lannen is wyt (of eins de witige kleur fan linnen dat net ferve is) de kleur fan 'e dea en dêrom ek fan rou. Yn Sina wurde tradisjoneel ûnferve linnense klean nei begraffenissen droegen. As neitiid in skoft foarbygien is, meie de djipdrôven stadichoan wer ljochtkleurige klean drage en letter dûnkerkleurige. Yn Sina en oare boedistyske lannen is wyt ek de kleur fan 'e reynkarnaasje, om't de dea dêr net sjoen wurdt as in permanint ôfskie fan 'e wrâld.
Yn it Westen, dêr't swart de roukleur is, wurdt dy betsjutting foar wyt inkeldris oernommen. Sa waard bygelyks troch it Nederlânske keningshûs op 'e begraffenis fan keninginne Wilhelmina, yn 1962, wyt as roukleur brûkt. Dat hie dermei te krijen dat wyt ek de kleur fan 'e opstanning is. De begraffenis fan 'e Belgyske kening Boudewyn, yn 1993, waard ek foar in diel yn it wyt holden.
Oerjefte
Under oarloggen wurdt mei it hisen of op oare wize toanen fan in wite flagge bedoelt dat men jin oerjaan wol oan 'e fijân. Dy gewoante giet nei alle gedachten werom oant de fyftjinde iuw, doe't ûnder de Hûndertjierrige Oarloch tusken it Keninkryk Ingelân en it Keninkryk Frankryk mearkleurige flaggen yn Jeropeeske legers yn gebrûk kamen. (Foartiid waard it omheechhâlden fan in tûke mei grien leaf brûkt as inselde soarte teken.) De wite flagge waard offisjeel erkend as in fersyk om 'e fijannichheden te staken troch de Sjenêfske Kovinsje fan 1949.
Arsjitektuer
Yn 'e Aldheid waarden Grykske en Romeinske timpels beklaaid mei wyt moarmer. Letter, oan it begjin fan 'e achttjinde iuw, doe't it neoklassisisme yn 'e arsjitektuer syn yntree die, ûntjoech wyt him ta de meast foarkommende kleur fan nije tsjerken en oerheidsgebouwen, benammen yn 'e Feriene Steaten. Yn 'e tweintichste iuw waard wyt yn 'e moderne arsjitektuer ek in protte brûkt as in symboal fan moderniteit en ferienfâldiging.
Polityk
Gauris wurdt wyt assosjearre mei it monargisme of it royalisme. It wie de kleur fan 'e keningen fan it Keninkryk Frankryk út it Hûs Boerbon, dy't in flagge fierden fan in wyt fjild belein mei goudene leeljes. Under de Frânske Revolúsje fan 1789 wie blau de kleur fan 'e tsjinpartij, de revolúsjonêren. Under de Russyske Boargeroarloch (1917-1922) fochten de bolsjewiken, dy't reade flaggen fierden en dêrom de 'Readen' neamd waarden, tsjin 'e anty-bolsjewistyske oppposysje, de 'Witen'. Dat wiene net inkeld monargisten, mar in koälysje fan monargisten, nasjonalisten en liberalen. Ek yn 'e Finske Boargeroarloch (1918) stiene de Readen foar de Witen oer.
Yn 'e Feriene Steaten wurdt wyt troch de rasistyske Ku Klux Klan (KKK) brûkt om 'e suverens fan it blanke ras te symbolisearjen. De KKK ûntstie yn 'e njoggentjinde iuw, koart nei de Amerikaanske Boargeroarloch, mar makke syn grutste bloeitiid troch yn 'e 1920-er jierren. De organisaasje hat benammen oanhing yn it Amerikaanske Suden, en keart him op yntimidearjende en gewelddiedige wize tsjin swarten, Joaden, roomsen en ymmigranten, wêrby't net tebekskrille wurdt foar moard. Kwea ferneamd binne ek de saneamde krúsferbrânings, wêrby't nachts in grut brânend krús yn 'e tún set wurdt by lju dy't de KKK as fijannen beskôget. Op gearkomsten klaaie KKK-leden har yn lange wite kladen mei wite puntkappen op, dy't ek it gesicht bedekke, sadat de identiteit fan 'e leden ûnbekend bliuwt.
Wyt wurdt fierders ek assosjearre mei frede en liedsum ferset. Yn 'e Twadde Wrâldoarloch wie de Weiße Rose in bekende pasifistyske fersetsgroep fan studinten yn nazy-Dútslân. De lieders, de broer en suster Hans en Sophie Scholl en harren freon Christoph Probst, waarden yn febrewaris 1943 oppakt en nei in koart proses eksekutearre.
Tsjintwurdich wurdt it wite lintsje droegen as symboal foar de ôfwizing fan geweld tsjin froulju.
Yn Iraan wie de Wite Revolúsje de namme fan rige maatskiplike en politike herfoarmings dêr't it regear fan sjah Mohammed Reza Pachlevi yn 1963 mei úteinsette.
Kristendom
Wyt is in wichtige kleur yn frijwol alle grutte religyen, dy't yn dizze kontekst ornaris ferbân hâldt mei reinheid. Yn 'e Roomsk-Katolike Tsjerke wurdt wyt assosjearre mei Jezus Kristus, en (net tafallich) ek mei ûnskuld en selsopoffering. Sûnt de Midsiuwen drage roomske preesters in wyt preesterklaad by in protte fan 'e wichtichste seremoanjes en missen dy't yn ferbân steane mei it libben fan Jezus. Sa is wyt de liturgyske kleur fan 'e Kryst, as de berte fan Jezus fierd wurdt, fan Peaske as de weropstanning fan Jezus fierd wurdt, en fan it Feest fan de Hillige Trije-ienheid. Roomske preesters hawwe ek wite kladen oan by missen dy't opdroegen wurde oan 'e Faam Marije (wêrby't it har fammesteat symbolisearret), en oan 'e hilligen dy't gjin martelders binne. Fierders wurdt ek wyt droegen by biskopswijingen.
De Wolf en de Sân Geitsjes
De Wolf en de Sân Geitsjes, yn it oarspronklike Dútsk: Der Wolf und die Sieben Geißlein, is ien fan 'e bekendere mearkes dy't troch de bruorren Grimm optekene waarden yn harren Kinder- und Hausmärchen ("Berne- en Hûsmearkes") fan 1812. De ein liket sterk op 'e ein fan 'e ferzje fan Readkapke dy't troch de bruorren Grimm optekene waard, en it hat der wol fan dat dy oan De Wolf en de Sân Geitsjes ûntliend is. Yn 1985 is it mearke troch Jant Visser-Bakker oerset yn it Frysk as ûnderdiel fan 'e samling De Moaiste Mearkes 2, neffens de útjefte Die Schönsten Märchen der Brüder Grimm (dat in oanpassing fan 'e oarspronklike tekst nei modern Dútsk ta is troch Margrit Weber). Yn 2012 is De Wolf en de Sân Geitsjes op 'e nij oerset nei it Frysk troch Anne Tjerk Popkema, as ûnderdiel fan 'e samling Mearkes fan Grimm.
Ynhâld
In memmegeit lit har sân berntsjes allinnich thús om wat iten út 'e bosk te heljen, mar drukt harren op it hert om nimmen oars as harsels yn 'e hûs te litten. Yn it bysûnder warskôget se de geitsjes foar de boaze wolf, dy't harren grif opfrette sil as se him de deryn litte, mar dy't werkenber is oan syn rauwe stimlûd en syn swarte poaten. De geitsjes sizze ta foarsichtich wêze te sillen, dat de mem set mei in gerêst hert ôf.
It duorret lykwols net lang, of der kloppet ien oan dy't seit de mem fan 'e geitsjes te wêzen. Mar de geitsjes hearre oan it rauwe stimlûd wol dat it de wolf is, en wegerje iepen te dwaan. Dan giet de wolf nei in keapman en keapet in stik kryt, dat er opfret en dêr't syn stim sa sêft as side fan wurdt. Hy kloppet fannijs oan, mar hy hat syn swarte poaten op it finsterbank lein en de geitsjes sjogge dat it de wolf is, en wegerje op 'e nij en lit him deryn. De wolf giet wer fuort en lit syn poaten by de bakker bestrike mei daai en by de moolner bestruie mei moal. Mei moaie wite poaten giet er werom nei de geitewente en kloppet foar de trêde kear oan.
No hearre de geitsjes it sêfte stimlûd en sjogge se de wite poaten, dat se miene dat it diskear echt harren mem is, en dogge iepen. De wolf kringt it hûs binnen en de geitsjes flechtsje yn panyk alle kanten út en ferskûlje har op alderhanne plakken. Mar de wolf fynt en ferslynt harren allegearre, útsein it jongste geitsje, dat him yn 'e grutte klok ferskûle hat. As de wolf seis geitsjes opfretten hat, wurdt er têd en slûch, dat hy jout him bûten ûnder in beam del om eefkes in knipperke te meitsjen.
As de memmegeit net folle letter út 'e bosk weromkomt, wurdt se aldertigenste kjel as se de hûsdoar iepenstean sjocht en binnen ien grutte ravaazje oantreft. Se ropt har bern, mar dy anderje net, útsein it jongste geitsje, dat út 'e grutte klok foar 't ljocht komt en har fertelt wat der bard is. De mem giet nei bûten ta om har bern te beskriemen, mar as se dêr de sliepende wolf sjocht, stjoert se it jongste geitsje gau-gau werom om in skjirre op te heljen. Dêrmei knipt se de búk fan 'e wolf iepen, en dan springe ien foar ien de seis oare geitsjes foar 't ljocht, dy't ûnskeind binne om't de wolf harren yn ien hap ferslynd hie. De mem stoppet de wolf de bealch fol mei grutte stiennen, en naait him dan wer ticht. As de wolf letter wekker wurdt, fielt er him sa swierlivich dat er der toarstich fan is, mar as er him foaroer bûgt om út 'e saad te drinken, falt er der troch de swiere stiennen yn en ferdrinkt er. Dan fiere de geiten feest en libje se noch lang en lokkich.
Fiolet
Seksualiteit
Fiolet (Ingelsk en Frânsk: violet) en fiolette blommen lykas fioeltsjes (Ingelsk: violets; Frânsk violettes), binne symboalen wurden foar lesbiënnes. Dat komt fan 'e Aldgrykske dichteresse Sapfo, dy't sels ek mei lesbyske leafde assosjearre wurdt. Yn ien fan har gedichten beskreau hja in ferlerne leafde dy't in blommekrâns fan "tiara's fan fioeltsjes, ferfrissele roazeknoppen, rûnbûgde dille en krookje" om har hals droech. Yn in oar fragmint ferhelle se hoe't har minneresse krânsen fan fioeltsjes en roazen om har hinne die. It dragen fan in fiolet blomke wurdt sadwaande no sjoen as in manear foar lesbiënnes en biseksuële froulju om op net-ynkringende wize utering te jaan oan harren selsidentifikaasje, en ek om yn beskate fermiddens (lykas nachtklubs en oare útgeansgelegenheden) harren seksuële foarkar dúdlik te meitsjen oan oare froulju mei deselde foarkar.
Wyt
Kristendom
Yn 'e hierargy fan 'e Roomsk-Katolike Tsjerke is it sa dat wat heger jins rang, wat ljochter de kleur fan jins klaad. Gewoane preesters binne bûten tsjerketsjinsten om klaaid yn it swart, biskoppen yn it pears, kardinalen yn skarlekken en inkeld de paus fan Rome draacht op deistige basis in wyt klaad, wêrby't it wyt stiet foar reinheid en selsopoffering. Yn 'e Midsiuwen droegen pausen almeast in read klaad, en wiene se mar komselden klaaid yn it wyt. De tradysje dat pausen altyd wite klean oan hawwe, begûn yn 1566 mei paus Pius V, dy't in lid fan 'e Dominikaanske Oarder wie (wyt is nammentlik de kleur fan 'e dominikanen).
Fiolet
Religy
Yn 'e Roomsk-Katolike Tsjerke wurdt fiolet (of pears, ôfhinklik fan hoe't men it omskriuwe wol) droegen troch biskoppen en aartsbiskoppen, skarlekken (read) troch kardinalen en wyt troch de paus. Sljochtwei preesters en pastoars drage swarte kladen. Yn 'e roomske lear is fiolet de liturgyske kleur fan 'e Advint (de oanrin ta de Kryst) en de Fêsteltiid (de oanrin ta Peaske). Sûnt it Twadde Fatikaansk Konsylje, wêrby't de iuwenâlde regels fan 'e Roomske Tsjerke oanpast waarden, meie preesters fiolette (of pearze) kladen drage by routsjinsten. Earder moasten se by sokke missen swarte kladen drage, mar om't swart yn 'e Westerske wrâld de roukleur bûten de tsjerke wie, fûn men it langer net mear foechsum om dy kleur ek yn 'e tsjerke te dragen.
Yn it hindoeïsme en boedisme wurdt fiolet assosjearre mei de sânde chakra of kroan-chakra.
Wyt
Islaam
Hoewol't de tradisjonele kleur fan 'e islaam grien is (islaamgrien), hat ek wyt in lange skiednis fan gebrûk as religieus en polityk islamitysk symboal. Dat begûn mei de effen wite banier dy't fierd wêze soe troch de Koeraisjiten, de Arabyske stamme dêr't de profeet Mohammed ta hearde. Ek de dynasty fan 'e Omajaden brûkte wyt as harren symboal, nei foarbyld fan 'e persoanlike banier fan harren stifter, Mûawija I. De sjiïtyske Fatimiden, in dynasty dy't yn 'e Midsiuwen regearre oer Egypte, fierden ek in wite banier, om utering te jaan oan harren politike wjerstân tsjin it soennityske kalifaat fan 'e Abbasiden, dat in swarte banier fierde.
Fiolet
Polityk
Oan it begjin fan 'e tweintichste iuw wiene fiolet, grien en wyt de kleuren fan 'e suffrazjettesbeweging yn 'e Feriene Steaten en it Feriene Keninkryk, dy't stried foar frouljusstimrjocht. De trije kleuren soene foar frijheid en weardichheid stien hawwe.
Wyt
Joadendom
Yn it joadendom klaaie de rabbyn en de gemeente harren yn it wyt by seremoanjes fan 'e hjeldei Jom Kippoer, dy't te krijen hawwe mei skuldbelidenis. It doel dêrfan is om 'e bannen tusken God en it Joadske folk te befêstigjen.
Fiolet
Polityk
Fiolet wurdt ek assosjearre mei New Age-praktiken, en dêrom bestiet der yn Dútslân in lytse politike partij op New Age-grûnslach dy't de Violette Partei hjit. Dy organisaasje is yn 2001 yn Dortmund oprjochte en hat krapoan 1.200 leden. De partij, dy't foar direkte demokrasy en de ynfiering fan in basisynkommen is, fynt dat polityk basearre wêze moat op spirituële wearden.
Wyt
Sjintoïsme
Sjintoïstyske pylgers drage ûnferve linnense kladen foar reinigingsrituëlen en by it baaien yn hillige rivieren. Yn 'e bergen drage pylgers klean fan ûnferve jute om reinheid te symbolisearjen. In wite kimono wurdt faak mei de deade yn 'e deakiste pleatst foar de reis nei de oare wrâld, mei't wyt ek symboal stiet foar de dea. Kondoleânsjegeskinken, ko'oden, wurde yn Japan omwikkele mei wyt papier dat fêstset wurde mei wite en swarte linten. Op dy manear wurdt de ynhâld beskerme tsjin 'e ûnreinheid fan it hjirneimels.
Fiolet
Fiolettinten
De wichtichste tinten fiolet binne: aalskrúk (periwinkle), Afrikaansk fiolet, ametist, blaufiolet, blauwerein, bleekpears, byzantium, drúf, dûnkerfiolet, dûnkerpears, elektrysk fiolet, elektrysk indigo, elektrysk pears, emininsje, fandango, feronika, Frânsk fiolet, Frânsk mauve, heliotroop, hjerstsering, indigo, indigoferve, Ingelsk fiolet, ynternetlavindel (of weblavindel), Japansk fiolet, keninklik poarper, laaiblau, lavindel, lavindelkaam, lila, mardi gras, mauve, mearke, moerbei, Mountbattenrôze, NWU-pears, orgidee, paladynpears, pears, poarpureus, prom, pronk-en-preal, readfiolet, rôzelavindel, Russysk fiolet, Sineesk fiolet, stielrôze, stikel, Tyrysk pears (of Tyrysk poarper), tropysk indigo, tuskenbeiden laaiblau en ultrafiolet (kleur).
Wyt
Oare religyen
Guon religyen symbolisearje de himel troch in loft mei wite wolkens. Dat is net beheind ta it kristendom, mar komt ek foar yn totaal oare dielen fan 'e wrâld, lykas yn 'e natoerreligy fan 'e Jorûba, fan súdwestlik Nigearia en súdlik Benyn. Yn guon Aziatyske en Slavyske kultueren is wyt de kleur fan 'e dea. Dat wie ek sa yn it Alde Egypte, dêr't wyt symboal stie foar de libbenleaze woastyn. Yn kontrast dêrmei waard swart beskôge as de kleur fan it libben, mei't it de libbenjaande modder fan 'e lânbougrûn oan 'e iggen fan 'e Nyl fertsjintwurdige. Yn it Sineesk universalisme, de âlde godstsjinst fan Sina dy't de basis foarmet fan alle lettere Sineeske godstsjinsten (lykas it taoïsme, it konfusianisme en it boedisme), wurdt wyt assosjearre mei it manlike (it yang fan it yin en yang). Wyt is yn it Sineesk universalisme fierders de kleur fan 'e ienhoarn en de tiger, fan it westen, it elemint metaal en fan 'e hjerst.
List fan planetoïden 92301-92400
Dit is in list fan planetoïden 92301-92400.
It Mear (dyk)
thumb|225px|It Mear yn 2014 It Mear is in âlde dyk lâns de grins fan de gemeentes Smellingerlân en Opsterlân. De dyk leit noard fan Ald-Beets en is de súdgrins fan de himrik fan Boarnburgum. Eastlik de fuortsetting fan de Leppedyk, letter in sânpaad.
Hurdfytsen op de Paralympyske Simmerspullen 2000
De XIe Paralympyske Simmerspullen waarden yn 2000 te Sydney yn Austraalje hâlden.
Team
{| width=60%
The Enforcer (film út 1976)
Plot
Op it plattelân fan Marin County wurde twa wurknimmers fan it gasbedriuw troch in skraach klaaide jonge frou nei in ôfhandich plak ta lokke, dêr't se fermoarde wurde troch Bobby Maxwell. Underwilens reägearje plysje-ynspekteur Dirty Harry Callahan en syn partner Frank DiGiorgio yn San Francisco as der in oprop oer de plysjeradio komt foar assistinsje by in oerfal op in sliterij dy't oan 'e gong is. De oerfallers hawwe fjouwer lju yn gizeling nommen en easkje in auto mei in plysjeradio om yn fuort te kommen. Callahan beslút se te jaan wêr't se om freegje en riidt syn eigen auto troch de foargevel fan 'e sliterij nei binnen. Dêrnei sjit er de oerfallers del.
Underkommissaris McKay is min te sprekken oer Callahan syn stunt en beskrobbet him danich foar it gebrûk fan ûnnedich geweld by it oermasterjen fan 'e oerfallers en ek foar it feroarsaakjen fan mear as $14.000 skea oan 'e sliterij. By wize fan bestraffing wurdt Callahan oerpleatst fan Moardsaken nei de ôfdieling Personiel. Dêr moat er dielnimme oan beoardielingspetearen mei sljochtwei plysjes dy't sollisitearre hawwe nei de post fan ynspekteur. It docht bliken dat McKay, om in wyt fuotsje te heljen by de boargemaster, besletten hat dat der troch tapassing fan positive diskriminaasje trije froulike ynspekteurs komme moatte. By ien petear befreget Callahan Kate Moore, in plysje dy't oant no ta hast inkeld yn it argyf wurke hat, oer har tige beheinde ûnderfining yn it fjild.
De binde fan Bobby Maxwell, de saneamde People's Revolutionary Strike Force (PRSF), brûkt it bedriuwsbuske en de unifoarmen fan 'e beide wurknimmers fan it gasbedriuw om (troch te bearen dat der in gaslek is) tagong te krijen ta in pakhûs dêr't wapens opslein lizze. Dêr stelle se mitrailleurs, munysje, springstof, bazooka's en in taserpistoal. By de berôving wurdt de befeiligingsman fan it pakhûs fermoarde. Ynspekteur DiGiorgio, dy't tafallich foarbykomt en it lyk fan 'e man lizzen sjocht, giet op ûndersyk út en wurdt troch Maxwell deadlik ferwûne. Ien fan Maxwell syn trewanten, in jonge frou dy't Miki hjit, komt om as DiGiorgio syn pistoal by fersin ôfgiet wylst er yn 'e rêch stutsen wurdt.
Wylst er yn it sikehûs op stjerren leit, fertelt DiGiorgio oan Callahan dat er syn moardner weromkoe: de man hat ris earder as fertochte by in moardsaak yn byld west, mar hy kin net mear op syn namme komme. Callahan giet nei it argyf ta om yn 'e stikken te sykjen fan 'e âlde saak dy't DiGiorgio neamd hat, en komt werom mei in listke mei de nammen fan alle fertochten. Hy wurdt wer oerpleatst nei Moardsaken om it ûndersyk nei de moard op DiGiorgio te lieden, en dêr is er bliid mei. Mar McKay soarget derfoar dat syn nije partner nimmen oars is as de folslein griene Kate Moore, eat dêr't er minder bliid mei is.
Nei't se op in deunby leine legerbasis in demonstraasje sjoen hawwe fan hoe't in bazooka wurket en hokfoar skea sa'n wapen oanrjochtsje kin, geane Callahan en Moore nei it mortuarium, dêr't se de lykskôging fan 'e fermoarde befeiligingsman bywenje. Moore, dy't it ferpoft om op 'e gong te wachtsjen, sa't Callahan har frege hat, wurdt net goed as se sjocht hoe't de patolooch-anatoom de harsens fan 'e man út 'e plasse hellet, en moat sjen dat se bûtendoar komt. Callahan giet har efternei en sadwaande binne se allebeide bûten as der eefkes letter in bom yn it gebou ôfgiet. Dy wie pleatst yn it húske en hat aldergeloks inkeld materiële skea oanrjochte.
Callahan hie foàr de bomoanslach in âlde bekende fan 'e plysje yn it gebou sjoen, en as Moore de man neitiid fuortrinnen sjocht, sette sy en Callahan efter him oan. Nei in lange efterfolging oer de dakken fan San Francisco wit Callahan de man einlings en te'n lêsten te pakken te krijen yn in tsjerke, dêr't de ynspekteur lykwols foar syn gewelddiedige hâlden en dragen beskrobbe wurdt troch de pastoar. De oanslachdogger is de swarte krimineel Henry Lee Caldwell, dy't ienris op it plysjeburo lykwols gjin wurd sizze wol.
Callahan en Moore sykje dan Big Ed Mustapha op, de lieder fan in Afro-Amerikaanske militante groepearring, dêr't Caldwell foarhinne lid fan wie. Under in beskate mjitte fan druk identifisearret Mustapha op it listke mei âlde fertochten dat Callahan him sjen lit de namme fan Bobby Maxwell as de man dy't er hawwe moat. Callahan goait it op in akkoartsje mei Mustapha om de man te helpen yn ruil foar ynformaasje oer de lokaasje fan Maxwell. Mar Callahan en Moore binne amper fuort of in grutte plysjemacht ûnder lieding fan McKay docht in ynfal wêrby't alle leden fan 'e groep fan Mustapha oppakt wurde. McKay is der nammentlik fan oertsjûge dat swarte militanten efter de oerfal op it wapenpakhûs sitte, en troch de bân tusken Caldwell en Mustapha sjocht er syn teory befêstige.
Letter dy deis wurde Callahan en Moore by de boargemaster roppen foar in parsekonferinsje mei McKay, wêryn't de oplossing fan 'e oerfal op it wapenpakhûs buorkundich makke wurde sil. Callahan wiist derop dat de wapens net weromfûn binne, mar McKay is der wis fan dat dat noch wol barre sil. Callahan hâldt fol dat mei Mustapha-en-dy de ferkearden efter de traaljes kommen binne. Hy wegeret oan 'e poppekast fan 'e parsekonferinsje mei te wurkjen, en de rûzje mei McKay eskalearret ta it punt dat dyselde easket dat Callahan syn plysje-ynsinje ynleveret. Callahan jout it ynsinje oer en byt McKay ta dat er it mar yn syn kont stopje moat, wêrnei't er lulk fuortskonket. Moore jout har by Callahan en ferlit mei him it stedhûs, wêrmei't se syn respekt fertsjinnet.
Neitiid ûntfiere Maxwell en de oare leden fan syn PRSF de boargemaster as dyselde by in sportwedstryd wei komt. Mei de help fan Mustapha, dy't op boarchtocht frijkommen is nei't Callahan en Moore jild foar him ynlein hawwe, ûntdekt Callahan dat de boargemaster fêstholden wurdt op it âlde finzeniseilân Alcatraz, yn 'e Baai fan San Francisco. Callahan en Moore bejouwe harren dêrhinne. Wylst Callahan ferskate leden fan 'e PRSF út 'e wei rommet, befrijt Moore de boargemaster. Neitiid wurdt se lykwols deadlik ferwûne troch Maxwell as se Callahan syn libben rêdt. Maxwell wit dêrtroch de boargemaster wer yn 'e hannen te krijen en flechtet mei syn finzene omheech yn in âlde wachttoer. Callahan fynt lykwols in yn it gefjocht efterlitten bazooka en as Maxwell boppe-yn de toer ferskynt, blaast er mei in raket de hiele top fan 'e toer derôf.
De boargemaster, dy't him krekt ûnder it diel fan 'e toer befûn dat Callahan ferneatige hat, wol him syn tankberens dúdlik meitsje, mar dat kin Callahan neat skele. Hy rint by de man wei om werom te kearen nei it stoflik omskot fan Moore, wylst McKay boppe it eilân mei in lûdsprekker út in helikopter omropt dat er it losjild by him hat en dat er it oan Maxwell jaan sil as dy de boargemaster frijlit.
Produksje
The Enforcer wie it trêde diel út 'e fiifdielige filmsearje oer de bikkelhurde plysje-ynspekteur Dirty Harry Callahan, nei de films Dirty Harry en Magnum Force. De ierste foarm fan it senario foar de film, mei as titel Moving Target, waard skreaun troch twa studinten út 'e omkriten fan San Francisco, Gail Morgan Hickman en S.W. Schurr. Dyselden betochten in ferhaal wêryn't Dirty Harry it opnaam tsjin in gewelddiedige militante groepearring dy't se basearren op it Symbioneeske Befrijingsleger (SLA), de groep dy't yn 1974 miljonêrsdochter Patty Hearst ûntfierde. Yn it senario ûntfierde de groep ynstee de boargemaster fan San Francisco en easke losjild foar syn frijlitting.
Nei't Hickman en Schurr it skript ôf hiene, reizge Hickman nei Carmel-by-the-Sea, dêr't se nei it restaurant gie dat eigendom wie fan Clint Eastwood en it senario oan dy syn sakepartner Paul Lippman joech mei it fersyk om it troch te jaan oan Eastwood. Dyselde fûn dat it skript noch flink byskaafd wurde moast, mar hy mocht it yn grutte halen wol lije, yn 't bysûnder de roomske preester mei militante oertsjûgings en de portrettearring fan swarte militanten, dy't basearre wie op 'e Black Panther Party.
Distribúsje
De distribúsje fan The Enforcer waard fersoarge troch Warner Bros. De film gie op 22 desimber 1976 yn 'e Amerikaanske bioskopen yn premiêre.
Untfangst
Fan 'e filmkritisy krige The Enforcer oer it algemien positive resinsjes, mar it aktearjen fan Clint Eastwood moasten de measten neat fan hawwe. Der wie ek krityk op 'e mjitte fan it geweld yn 'e film. It tydskrift Variety skreau dat de film "in fersliten kopy fan Dirty Harry" wie.
Al dy negative punten waarden lykwols folslein yn it skaad steld fan 'e lof dy't Tyne Daly foar har rol fan Kate Moore taswaaid krige. Har personaazje waard sjoen as in sterke froulike plysje, en har aktearprestaasje yn The Enforcer bewissige har fan har lettere soartgelikense rol as Mary Beth Lacey yn 'e plysjesearje Cagney and Lacey. De lof foar Daly lekte ek troch nei Eastwood en syn filmstudio, The Malpaso Company. Resinsinte Marjorie Rosen skreau dat Malpaso "in heldinne fan stiel útfûn" hie, en yn The Hollywood Reporter priizge Jean Hoelscher Eastwood foar it loslitten fan syn ego by it casten fan sa'n sterke aktrise as tsjinspylster.
Op 'e webside Rotten Tomatoes, dy't resinsjes sammelet, hat The Enforcer in frij heech goedkarringspersintaazje fan 79%, basearre op 28 ûnderskate resinsjes. Op Metacritic, de wichtichste konkurrint fan Rotten Tomatoes, behellet The Enforcer in goedkarringspersintaazje fan 58%, basearre op 7 resinsjes.
Honoarius III
Honoarius III wie fan 1216 oant 1227 de 177e paus fan de Roomsk-Katolike Tsjerke.
Libben
Paus Honoarius III waard berne as Cencio Savelli yn 1148 yn Rome, Itaalje. Hy wie de soan fan Aimerico, mar der is twifel oer de fraach oft de famyljenamme Savelli wol kloppet. Oan it begjin fan syn tsjerklike karriêre wied er kanunnik fan de Santa Maria Maggiore en yn desimber 1189 waard er camerlengo (keamerhear) fan de Roomsk-Katolike Tsjerke. Op 20 febrewaris 1193 beneamde paus Selestinus III him as kardinaal-diaken fan St. Lucia yn Sisylje.
Under paus Klemens III en paus Selestinus III wied er skathâlder fan de Tsjerke en skreau er it "Liber Censuum", in registraasje fan de fêste ynkomsten fan de Tsjerke. Fan 1194 oant 1198 wied er fise-kânselier. Cencio Savelli waard yn 1197 gûverneur fan de takomstige keizer Freark II, dy't in pleechsoan fan paus Innosintius III wie. Op 13 maart 1200 waard er kardinaal-preester mei de titel fan Hillige Jehannes en Paulus. Hy folge op 18 july 1216 paus Innosintius III op en regearre oant syn dea op 18 maart 1227 oer de Tsjerke.
Honoarius III waard troch Gregoarius IX opfolge. De namme Honoarius betsjut "earbere".
Ferkiezing
Op 18 july 1216 kamen alle kardinalen, dy't by de dea fan paus Innosintius III oanwêzich west wiene, by inoar yn Perugia om in nije paus te kiezen. Fanwegen de swierrichheden yn Itaalje, de driging fan de Tartaren en de mooglikheid fan tsjerkesegregaasje, akseptearren de kardinalen in kompromis: kardinaal Ugolino fan Ostia (de lettere paus Gregoarius IX en opfolger fan Honoaris III) en Guido fan Praeneste waarden oansteld om in nije paus te kiezen. Hja keazen Cencio "Camerario", dy't der al tsjin oan skytskoarre mar de kar dochs akseptearre en de namme Honoarius III oannaam. Yn Perugia waard er op 24 july 1216 yn it amt befêstige en op 31 augustus 1216 yn Rome kroand. Op 3 septimber 1216 sette er him nei wenjen yn it Lateraansk Paleis.
Lykas syn foargonger Innosintius III sette Honoarius as paus syn sinnen op twa grutte doelen: it behâld fan it Hillige Lân en de spirituële herfoarming fan de Tsjerke.
Religieuze oarders en oar wurk
Paus Honoarius III joech syn goedkarring oan de Dominikaanske Oarder yn 1216, de Fransiskaanske Oarder yn 1223 en de Karmeliten Oarder neffens de regel fan Sint-Albertus fan Jeruzalim yn 1226. Yn syn pontifikaat kamen ek in soad tertiêre oarders ta stân.
Honoarius III joech yn 1217 de titel Kening fan Servje oan Stefanus de Earstkroande.
Underwiis
De paus fûn it tige wichtich dat de geastliken goed ûnderwiis folgen, fral ek yn de teology. Yn it gefal fan bygelyks Hugo, dy't troch it kapittel fan Chartres keazen wie as biskop, wegere de paus syn segen te jaan om't de man net goed ûnderlein wie, lykas de paus yn in brief fan 8 jannewaris 1219 skreau: quum pateretur in litteratura defectum (tekoart oan kennis fan de skriften). In oare biskop sette er út syn amt om't dy net belêzen wie. Om it ûnderwiis te befoarderjen ferliende Honoarius privileezjes oan de universiteiten fan Parys en Bologna, de belangrykste ûnderwiissintra fan dy tiid. Om de bisdommen teologysk better ta te rissen joech er mei de bul Super specula Domini opdracht om út dy bisdommen jonge manlju mei talint op te lieden oan in erkende teologyske skoalle, mei it doel de learde kennis oer te dragen yn harren bisdommen.
Fiifde krústocht
It Fjirde Lateraansk Konsylje fan 1215 kundige in fiifde krústocht oan en Honoarius riede de boel ta om dêr yn 1217 mei útein te setten. Om de krústocht finansjeel mooglik te meitsjen foardere de paus fan alle kardinalen in tsiende en fan alle oare geastliken in tweintichste fan harren ynkommen. Dêrmei harke de paus in soad jild yn, mar it wie net genôch. It like der op dat de krústocht in súkses wurde soe doe't de paus Pierre de Courtenay yn april 1217 ta de Lantynske keizer fan Konstantinopel kroande. De nije keizer waard lykwols finzen nommen op syn reis nei it easten en ferstoar as finzene. Wichtich wie dat keizer Freark II ek oan de krústocht mei dwaan soe. De keizer swarde om nei it Hillige Lân op te tsjen, mar makke gjin risselwaasje om dy kant út te gean en de paus moast jimmeroan wer de krústocht útstelle. Ek nei't Freark II ta keizer fan it Hillige Roomske Ryk kroand waard, makke er gjin oanstalten om op krústocht te gean. De meast hearskers yn Europa hiene it fierstente drok mei oarloch yn harren eigen lannen en koene it harren net permitearje om foar in hiel skoft fuort te gean. Kening Andreas II fan Hongarije en, wat letter, in float fan krúsfearders út de Nederlannen, teagen lang om let nei it Easten. Hja namen Damietta yn en in pear oare plakken yn Egypte. Mar de ienheid wie fier te sykjen en der wie rivaliteit tusken de lieders en de pauslike legaat Pelagius, wertroch't de operaasje op in mislearring útrûn. De Egyptyske kampanje mislearre mei it ferlies fan Damietta op 8 septimber 1221.
Njonken de befrijing fan it Hillige Lân seach Honoarius III it ek as syn plicht om in ein te meitsjen oan de kataarske ketterij, te helpen by de kriich fan de ferdigening fan it kristendom op it Spaanske skiereilân, de fersprieding fan it kristendom yn de lannen oan de Baltyske See en it hanthavenjen fan de ûnhâldbere posysje fan it Latynske Ryk yn Konstantinopel. Fan al dy soargen makke Honoarius III him noch it drokste om de útroeging fan de ketterij. Yn it suden fan Frankryk wurke er fierder oan it eardere wurk fan Innosintius III. Hy droech it besit fan de ekskommunisearre Raymond VI fan Toulouse oer oan Simon fan Montfort, in wichtige lieder yn de striid tsjin de Kataren. Ek wist Honoarius de Frânske Kroan oer te heljen om yn it Kataarske konflikt posysje te nimmen. De grutste prestaasje yn dat tiidrek wie it belis en de oermastering fan Avignon yn 1226.
Tebaanske Trilogy
De Tebaanske Trilogy is in oantsjutting foar trije fan 'e sân oerlevere toanielstikken fan 'e Grykske skriuwer en dichter Sofoklês. It giet dêrby om Kening Oidipoes, Oidipoes yn Kolonos en Antígoné. Dizze trije stikken behannelje allegear it lot fan 'e Grykske stêdsteat Tebe ûnder en nei it regear fan kening Oidipoes. Se foarmje net sasear in trochrinnend ferhaal, as wol momintopnames út in trochrinnend ferhaal, en binne gauris yn ien bân útjûn. Sofoklês skreau de trije stikken lykwols foar ûnderskate jiergongen fan 'e toanielwedstryd op it Feest fan Dionysus. Se foarmje sadwaande gjin bedoelde trilogy, en boppedat besteane der guon ûnderlinge tsjinstridichheden tusken de stikken. Mar likegoed wurde se faak yn ien sike wei neamd. Alletrije stikken fan 'e Tebaanske Trilogy binne troch klassyk oersetter Klaas Bruinsma, dy't ek ferantwurdlik foar û.m. de Fryske fertalings fan 'e Ilias en de Odyssee, oerset yn it Frysk.
Ynhâld
Kening Oidipoes, dat gronologysk it earste fan 'e trije stikken is, mar dat Sofoklês as twadde skreaun hat, fertelt fan Oidipoes, in man dy't fan syn berte ôf foarbestimd is om syn heit te fermoardzjen en mei syn mem te trouwen. En wat mear oft er him tsjin dy profesije ferset, wat flugger oft dy yn ferfolling giet.
Yn Odipoes yn Kolonos arrivearret de bline en ferballe Oidipoes, laat fan syn dochter Antígoné, yn it Ateenske doarpke Kolonos, dêr't Têseus, de kening fan Atene, him asyl jout. Oidipoes kin foar syn dea syn soannen der net mear fan ôfbringe en beoarlogje inoar om 'e macht yn Tebe.
Yn Antígoné is de haadrol weilein foar Oidipoes syn dochter Antígoné, dy't foar in dilemma komt te stean: it earfolle dwaan en dan ta de dea feroardiele wurde, of har slûksturtsjend katoen hâlde en trochlibje. Hja kiest foar de earfolle wei, wat in katastrôfe opsmyt foar it keningshûs fan Tebe.
Dykhurdfytsen op de Paralympyske Simmerspullen 2004
De XIIe Paralympyske Simmerspullen waarden yn 2004 yn Atene, Grikelân halden.
It Gealtsje
It Gealtsje, yn it oarspronklike Deensk: Nattergalen, is in mearke fan 'e hân fan 'e grutte njoggentjinde-iuwske Deenske skriuwer en dichter Hans Christian Andersen (1805-1875). It waard foar it earst útjûn yn 1843, as ûnderdiel fan 'e samling Nye Eventyr ("Nije Mearkes"), yn 'e mande mei trije oare mearkes (De Ingel, De Frijers en It Unsjogge Pykje).
Eftergrûn
Andersen waard ta it skriuwen fan It Gealtsje ynspirearre troch de operasjongster Jenny Lind (1820-1887), dy't bekendstie as "it Sweedske Gealtsje", en foar wa't er in hopeleaze, ûnbeäntwurde leafde opfette. It Gealtsje is ien fan Andersen syn bekendere mearkes, dat adaptearre is ta in ferskaat oan oare media, lykas opera, ballet, musikal, tillefyzje en animaasje. It waard yn 1943 troch Douwe Tamminga oerset yn it Frysk as ûnderdiel fan 'e bondel Andersen's Folksforhalen en Mearkes.
Ynhâld
De keizer fan Sina komt oan 'e weet, út in boek dat troch in bûtenlanner oer syn lân skreaun is, dat it alderprachtichste oan syn treflike hof de sang fan it gealtsje is dat oan 'e fierste ein fan syn ûnbidige tún, by de seekant, tahâldt. As er dernei freget, wit net ien fan 'e pommeranten en dignitarissen oan syn hof der wat fan ôf, noch it tsjinstfolk, oant de minste kokenfaam úteinlik fertelt dat se jûns gauris nei it gealtsje harket. Sy liedt it hof nei it bistke ta, en eltsenien is it deroer iens dat it aldertigenste moai sjongt. It gealtsje stimt dermei yn om foar de keizer te sjongen en ek de keizer hat noch nea soks moais heart, dat hy beslút it fûgeltsje finzen te hâlden, sadat er eltse dei fan dy prachtige sang genietsje kin. thumb|right|190px|Yllústraasje by it mearke, troch [[Vilhelm Pedersen.]]
Mar as der him út it bûtenlân in mei fûnkelstiennen ynlein meganysk gealtsje presint jûn wurdt, dat like moai sjongt as it echte fûgeltsje, is eltsenien it deroer iens dat dat nòch moaier is, want yn it foarste plak sjocht it der folle kreazer út, en oard wit men teminsten krekt hokker meldijke oft men dêrfan te hearren krije sil; mei it echte gealtsje is dat dochs altiten mar wer ôfwachtsjen. Sa ferliest men de ynteresse yn it echte gealtsje, dat dan syn kâns skoan sjocht en nei de bosk ta ûntkomt.