cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Layla Monroe
Layla Monroe, echte namme: Eliza Green, is in Amerikaansk pornografysk aktrise fan Afro-Amerikaansk komôf. Hja makke har debút yn in pornografyske film yn 2005. Neffens har offisjele opjefte is se 1.75 m lang, mei in gewicht fan 57 kg en kupmaat 34C. Hja hat yn it ferline ek wol oare artystenammen brûkt, lykas Krystal West, Kristal Wetts, Crystal Wet en Krystal Wett.
Henricus fan Bra
Henricus fan Bra (Dokkum, 29 augustus 1554 - Kampen 1622) wie in genêshear.
Hy waard troch syn heit oplaat ta dokter en studearre fierder yn Keulen, Wenen en Bazel. Doe't syn heit stoar gie er werom nei Dokkum. Hy moast flechtsje yn 1571 fanwegen de fury fan de Waalske troepen, de Waalske fury, dy't er ek wiidweidich beskreaun hat.
Broek-Súd (wenwyk)
De wyk moat de earste op De Jouwer wurde dy't ferbining hat mei iepen farwetter. Eardere wetterrike wiken as Skipsleat en Wyldehoarne binne net befarber foar skippen.
Histoarje
thumb|left|Broek-Súd yn 2015 It doarp De Broek wie iuwenlang allinnich oer wetter mei elkoar ferbûn. It diel oan de noardkant fan de Jouster Sylroede makke in ûntwikkeling troch en foarme in buorren. It súdlike diel hat in agraryske bestimming.
Henricus fan Bra
Hy makke doe wer in stúdzjereis en waard yn Bazel befoardere ta medysk doktor. Bra wie stedsgenêshear fan Kampen fan 1581 oant 1583 en deselde funksje hie er fan 1616 oant 1620 yn Ljouwert. Jan Jansz. Starter joech dêr yn 1616 syn wurk op 'en nij út.
Broek-Súd (wenwyk)
Histoarje
Hoewol't Broek-Súd hast tsjin De Jouwer oan leit, bestiene bouplannen pas sûnt de jierren njoggentich fan de tweintichste iuw. Oant 1984 lei it gebiet nammentlik krekt oer de gemeentegrins yn Doanjewerstâl. Nei in gemeentlike weryndieling wêrby't Haskerlân en Doanjewerstâl gearfoege waarden ta Skarsterlân, koe De Jouwer sjen nei bebouwing fan de greiden by Broek-Súd.
Yn 1994 joech de gemeente Skarsterlân yn in takomstfyzje oan in wenwyk bouwe te wollen tusken Der Jouwer en Broek-Súd. Yn de wyk soene 800 huzen komme moatte en de bou soe fan start gean moatte tusken 1997 en 2000. Yn lettere takomstfyzjes waard dy datum sirka tsien jier foarútskood. Ek nimt in oantal te bouwen huzen ôf.
Yn de jierren 2000 leine der plannen foar in wyk mei 500 wenningen. Yn 2009 waard troch tsjinsittende merkomstannichheden keazen foar it bouwen fan hûnderten huzen. Letter kamen der plannen foar de oanlis fan in fakânsjepark mei 250 wenningen, mar dat gie net troch. Wyls sil de gemeente De Fryske Marren út fan in plan mei njoggentich lúkse wenten. Fan 2017 ôf waarden de earste kavels ferkocht. Yn 2019 binne de earste huzen ferkocht, neidat de grûn earst bouryp makke wie. Der wurdt yn twa fazes boud, de earste faze bestiet út 45 wenten, en de twadde faze mei 41 wenten. Yn 2026 moatte de 86 kavels ferkocht wêze. Elke kavel is op syn minst 1000 m².
Finansjen
De destiidske gemeente Skarsterlân kocht by de earste fyzje foar it gebiet yn 1994 grûn, om foar te kommen dat spekulanten mei de grûn oan de haal geane soene. Pas yn 2013 waard besluten om troch te gean mei de bouplannen foar de wyk. Yn de jierren foarôfgeand oan de bou hie de gemeente in soad hektares grûn oankocht. Dat soarge derfoar dat de gemeente alle dagen 1000 euro oan rinte kwyt wie. Allinnich de bou fan de wyk soe grutte finansjele dilemma's foarkomme kinne. Om Broek-Súd fluch fan de grûn te krijen, krijt de wyk foarrang op oare bouprojekten yn de gemeente.
United Country and Western Dance Council
De United Country and Western Dance Council ("Feriene Country en Western Dûns Kommisje"), yn 'e regel koartwei de UCWDC neamd, is in Amerikaansk sportbûn dat wrâldwiid country- en westerndûns promoatet as in poadiumkeunst en as wedstrydsport. It bûn waard yn 1989 oprjochte yn Grantville en liet him yn 1990 registrearje as in non-profitorganisaasje. It haadkertier is fêstige yn Camp Hill, ûnder de reek fan 'e stêd Harrisburg, yn 'e Amerikaanske steat Pennsylvania.
Leo de Hartogh
Leopold ("Leo") de Hartogh (Rotterdam, 2 juny 1916 – De Haach, 5 oktober 2007) wie in Nederlânsk akteur.
Leo de Hartogh kaam nei de HBS by it selskip fan Cor van der Lugt Melsert. Hy waard tige bekend troch syn rol yn de film Jonge harten (1936), dêr't er neist Rini Otte de haadrol yn spilie.
Hy wie boaske oan de aktrise Teddy Schaank. Linda van Dyck is harren dochter. Leo de Hartogh stoar op 5 oktober 2007 yn de âldens fan 91 jier.
Nooitgedacht (Veenoord)
De Nooitgedacht is in nôtmûne yn Veenoord yn de provinsje Drinte.
Skoalboerd
In skoalboerd is in oerflak om op te skriuwen dat benammen yn it ûnderwiis in protte brûkt wurdt. It bestiet út in plat en meastal langwerpige paniel, dat foaroan yn in klaslokaal oan 'e muorre befêstige is en ornaris omheech en omleech skood wurde kin. Yn 'e regel bestiet it út trije panielen op in rige, wêrfan't de beide bûtensten, lofts en rjochts fan it 'haadboerd', nei foarren ta draaid en ynklapt wurde kinne. Dy beide panielen, dy't min ofte mear fjouwerkantich binne, kinne ek op 'e efterkant beskreaun wurde, wat it skriuwoerflak oansjenlik fergruttet. It haadboerd, wêrfan't de efterkant oan 'e muorre fêstsit, is twa kear sa grut as de beide sydpanielen, sadat de úteinen fan dy panielen inoar krekt net reitsje as se ynklapt wurde.
Nooitgedacht (Veenoord)
Skiednis
Eardere mûnen yn Veenoord datearren út 1862 en 1904. Beide mûnen baarnden ôf en de Nooitgedacht is de tredde mûne op it plak, dy't yn 1916 boud waard. Oarspronklik waard de mûne yn 1732 as pel- en oaljemûne yn Ljouwert boud. De mûne ferhûze yn 1805 nei It Hearrenfean, dêr't er as oaljemûne It Fortuin opboud waard. Fan dêr wei ferhûze de mûne tsjin it ein fan de 19e iuw nei it buorskip Hankate yn Oerisel. Nei de brân fan de twadde mûne yn Veenoord waard de mûne yn Hankate ôfbrutsen en wer opboud op it hjoeddeiske plak.
Skoalboerd
Skoalbuorden waarden omtrint 1840 foar it earst ynfierd. De oarspronklike eksimplaren bestiene út tinne platen fan swarte of dûnkergrize laaistien. Letter waarden se makke fan ienfâldich plaatmateriaal dat besmard wie mei in matte swarte ferve, saneamde 'skoalbuordeferve'. Noch wer letter begûn men skoalbuorden te meitsjen fan mattearre glês mei in swarte ûnderlaach derefter. Sûnt de 1980-er jierren is de orizjinele, swarte kleur fierhinne ferfongen troch dûnkergrien.
Nooitgedacht (Veenoord)
Skiednis
Yn 1952 kaam der in ein oan de mûnderstradysje fan de mûndersfamylje Van Aalst, dy't al sûnt de bou fan de earste mûne 1862 eigner wie. De mûne waard troch de famylje ferkocht oan de Coöperatieve Aan- en Verkoopvereniging Landbouwbelang G.A., dy't de mûne restaurearre en as opslach brûkte. Yn 1972 waard de mûne oerdroegen oan de feriening De Hollandsche Molen. Op 'e nij folge in restauraasje en by dy restauraasje waard ek it moderne wjukkesysteem feroare yn it âldhollânske wjuksysteem.
Skoalboerd
In skoalboerd wurdt beskreaun mei in krytsje, in sylinderfoarmich stikje kalk of (faker) gips, dat meastal wyt is, mar yn prinsipe eltse mooglike kleur hawwe kin. Neitiid kin it boerd dan wer skjinfage wurde mei in saneamde buordewisker, besteande út in laach filt, ornaris mei hânsel fan hout deroan. Nei ferrin fan tiid is in boerd troch te feien mei in buordewisker net mear goed skjin te krijen, en moat it mei wetter en in spûns himmele wurde, wêrnei't it wer in hiel skoft mei kin. It neidiel fan tradisjonele skoalbuorden is dat de krytsjes ôflitte en de skriuwer dus smoarge hannen kriget, en dat it wiskjen mei de buordewisker frijwat stowe kin. Sadwaande wurde sokke skoalbuorden tsjintwurdich gauris ferfongen troch whiteboards, dy't wyt binne en beskreaun wurde kinne mei spesjale filtstiften.
Nooitgedacht (Veenoord)
Skiednis
De mûne waard op 21 oktober 1980 oerdroegen oan de Molenstichting Drenthe. Dy stifting restaurearre de Nooitgedacht yn de jierren 2003-2005.
Beskriuwing
De mûne fertsjintwurdiget it type fan in achtkante boppekruier mei stelling. De ûnderbou is mitsele en giet fanôf de stelling oer op in houten boppebou mei achtkant. It achtkant en de kape binne reitdutsen. De roeden binne fan metaal en hawwe tsjintwurdich in âldhollânsk wjuksysteem. De flecht is 23 meter.
Testamint fan Salomo
It Testamint fan Salomo is in algemien as apokryf beskôge religieuze tekst, besibbe oan it Alde Testamint fan 'e Bibel. It is in pseudepigrafysk geskrift ûnder de namme fan 'e Israelityske kening Salomo, dat yn wurklikheid skreaun is troch in kristlik auteur, en yn 'e joadske boarnen alhiel net foarkomt. It Testamint fan Salomo beskriuwt hoe't kening Salomo by steat steld waard om 'e Timpel fan Jeruzalim te bouwen troch it gebrûk fan in magyske ring dy't him tabetroud wie troch de aartsingel Michael. It moat nei alle gedachten datearre wurde tusken de earste en de fyfde iuw, mear as in milennium nei de dea fan 'e wiere Salomo. Yn it Testamint fan Salomo wurdt de keninginne fan Skeba ôfskildere as in hekse, wat derop tsjut dat de skriuwer him bewust wie fan 'e joadske tradysje wêryn't dat hja krektlyk behannele waard.
Ynhâld
As de demon Ornias in jongfeint dy't de geunst fan Salomo hat, berôvet fan 'e helte fan syn lean en him boppedat syn libbenskrêft ûntnaderet, bidt Salomo ta God om help, en God stjoert de aartsingel Michael om him in ring mei it segel Gods derop te bringen, wêroan't alle demoanen hearrich wêze moatte. Salomo lient de ring út oan 'e jongfeint, dy't him nei Ornias ta smyt, sadat dy ûnder de ynfloed fan 'e ring komt. Dêrop oarderet Salomo Ornias om 'e ring mei te nimmen nei Beëlzebub, de foarst fan alle demoanen, sadat dy him krektlyk hearrich wêze moat. Sa bringt de kening in leger fan demoanen byinoar, dy't foar him de Timpel fan Jeruzalim bouwe.
Uteinlik lit Salomo in jong tsjinstfeintsje nei Araabje ta reizgje om dêr in machtige wyndemon te fangen, dy't dat lân teheisteret. De wyndemon, dy't fan Efippas hjit, hat de macht om 'e hoekstien fan 'e Timpel, dy't troch in elk beskôge waard as te swier om op te krijen, op syn plak te tillen. Dêrnei bringe Efippas en in oare demon út 'e Reade See in wûnderlike pylder fan 'e iene of oare pearze substânsje (de oersetting is hjir ûndúdlik) út 'e Reade See wei nei de Timpel ta. De demon dy't út dy see ôfkomstich is, bekent dêrop dat syn namme Amelouith is, en dat hy de kweageast is dy't de tsjoenders fan 'e farao fan Egypte bystie tsjin Mozes, en dy't it hert fan 'e farao tsjin 'e Israeliten behurde, mar dy't neittiid mei de Egyptners ûnder fuotten helle waard doe't Mozes by harren de trochtocht troch de Skelfsee de see oer harren hinne spiele liet.
Der folget dan in koart slotferhaal, wêryn't Salomo fertelt hoe't er fereale waard op in Sjûnammityske frou, en der om har yn tastimde om offers te bringen oan 'e heidenske goaden Remfan en Moloch. Hoewol't er inkeld it bloed fan sprinkhoannen oan harren offere troch dy mei de hân stikken te knipen, ferliet Gods Geast him daliks, en kaam er bekend te stean as in dwaas, wylst minsken en demoanen de gek mei him hiene. It Testamint fan Salomo einiget mei Salomo dy't op syn stjerbêd leit, dêr't er no krekt it hiele ferhaal wei fertelt hat, en de minskheid op it hert drukt om net te dwaan sa't hy dien hat, mar om it hjoed en de takomst beide yn acht te nimmen en de gefolgen fan jins dieden te oertinken foar't men hannelet.
Grutte Tsjerke (Swol)
De Grutte - of Sint-Michaelstsjerke is in protestantske tsjerke oan de Grutte Merk (Grote Markt) yn de Oeriselske stêd Swol.
Skiednis
Op it plak fan de hjoeddeiske stie oarspronklik in houten tsjerke út de 10e iuw, dy't letter ferfongen waard troch in stiennen tsjerke. Yn de Korte Ademhalingssteeg is in romaansk reliëf fan dy tsjerke ynmitsele. Tusken 1406 en 1466 waard de tsjerke ferboud ta in trijeskippige goatyske halletsjerke, wêrfan't de sydskippen like heech binne as it middenskip.
Oan de tsjerke stie ea de heechste klokketoer fan Nederlân. De toer wie 115 oant 120 meter heech en waard meardere kearen troch de bliksem troffen. Dat ferswakke de toer en lang om let stoartte de toer mei in swiere stoarm yn 1682 yn. Tidens dizze ramp gyng ek in diel fan it westlike part fan de tsjerke en it âlde oargel ferlern. Op it plak fan de toer waard in achtsidige konsistoarje boud en dêrmei waard de tsjerke foars koarter.
Ynterieur
Yn de byldestoarm waard in soad yn de tsjerke fernield. It besjen wurdich binne tsjintwurdich de preekstoel út 1622, it koerhek út 1597 en it grutte Schnitgeroargel, dat yn 1721 in plak yn de tsjerke krige.
Patroanhillige
De Grutte Tsjerke wie oarspronklik oan de patroanhillige fan de stêd, de aartsingel Michael, wijd. Yn de 19e iuw waard der wer in roomske Michaeltsjerke yn Swol boud, mar dy moast yn de jierren 1960 op oantrún fan de gemeente plak meitsje foar de bou fan in winkelkompleks. Ta oantinken fan de patroanhillige fan de Grutte Tsjerke stiet de ingel op it spits fan it foarportaal en is der in ôfbyld yn it koarraam oanbrocht. Sûnt 2010 stiet der ek in moderne ingel fan glês op it plein foar de tsjerke. It orkest Musica Michaelis fynt har oarsprong yn de Grutte Tsjerke en ek de kantorij dy't alle freedtejûnen repetearret yn de kosistoarje fan de tsjerke draacht de namme Michael.
Oargel
It monumintale oargel fan de Grutte Tsjerke waard boud troch de Noard-Dútske oargelbouwer Arp Schnitger en nei syn dea yn 1719 foltôge troch syn soannen Frans Casper en Johann George. It wurdt rekkene ta de bêste barokoargels fan de wrâld en hat mear as 4000 pipen en 64 registers. It front is in ûntwerp fan de Amsterdamske byldhouwer Jurriaan Westerman.
Sundance Productions
Sundance Productions is in Amerikaanske tillefyzjestudio dy't yn 2012 oprjochte waard troch de ferneamde akteur, regisseur en filmprodusint Robert Redford en tillefyzjeprodusinte Laura Michalchyshyn. It bedriuw produsearret tillefyzjesearjes, dokumintêres en dokumintêresearjes.
Produksjes fan Sundance Productions binne û.m.:
Redford is ek oprjochter en eigner fan 'e filmstudio Wildwood Enterprises.
Keppelings om utens
Offisjele webside fan Sundance Productions
Tierra Quinn
Tierra Quinn is in rêstend Amerikaansk pornografysk aktrise fan Afro-Amerikaansk komôf. Hja makke har debút yn in pornografyske film yn 2006. Neffens har offisjele opjefte is se 1.70 m lang, mei in gewicht fan 52 kg en kupmaat 38C.
Anty-oarlochsfilm
De anty-oarlochsfilm is in sjenre fan films dat krityk uteret op oarloggen en oare wapene konflikten, mei as doel om 'e fysike en psychologyske gefolgen sjen te litten dy't oarloch op soldaten en boargers hat. It is dêrmei in subsjenre fan 'e oarlochsfilm. By de krityk yn sokke films kin it gean om krityk op it hiele konsept fan oarlochfiering of om beskate ûnderdielen fan oarloch, lykas it gebrûk fan gifgas of atoombommen, of it begean fan genoside of oare oarlochsmisdieden tsjin 'e boargerbefolking. Guon anty-oarlochsfilms, lykas Dr. Strangelove, brûke satire en swarte humor om oarloch te parodiëarjen. In stikmannich bekende anty-oarlochsfilms binne:
Republyk Ragûsa
De Republyk Ragûsa (Latyn: Respublica Ragusina; Italjaansk: Repubblica di Ragusa; Dalmatysk: Republica de Ragusa; Kroätysk: Dubrovačka Republika) wie foarhinne in lytse maritime hannelsrepublyk oan 'e Adriatyske kust fan Dalmaasje, mei as sintrum de stêd Ragûsa, it tsjintwurdige Dubrovnik, yn Kroaasje. Dizze stêdsteat ûntstie yn 1358 as in fazalsteat fan it Keninkryk Hongarije, mar yn 1458 gie it in fazalrelaasje mei it Osmaanske Ryk oan. Nettsjinsteande dy formele status kin Ragûsa as in ûnôfhinklik lân beskôge wurde, mei't noch Hongarije, noch it Osmaanske Ryk him in protte om it bestjoer fan 'e republyk bekroade. Ragûsa berikte grutte wolfeart troch him ta te lizzen op skipfeart en hannel, mei in hichtepunt yn 'e fyftjinde en de sechstjinde iuw. Dêrnei rekke it mei de ekonomy yn 'e nederklits. Under de Napoleontyske Oarloggen moast Ragûsa him yn 1806 oerjaan oan 'e Frânsen, dy't yn 1808 de republyk opheften, wêrnei't it gebiet by it Napoleontyske Keninkryk Itaalje foege waard.
Namme
De namme fan 'e stêd en de dêrnei ferneamde republyk wie Ragusa yn 'e Romaanske talen, wêrûnder net inkeld it Latyn en it Italjaansk, mar ek it yn Dalmaasje (en Dubrovnik) lânseigen Dalmatysk, dat omtrint 1900 útstoar. Ek histoarysk waard Dubrovnik iuwenlang Ragusa (Ragûsa) neamd. 'Ragusa' giet fia in protte tuskenfoarmen (Rausia, Rausium, Rhagusium, Ragusium, ensfh.) werom op it Grykske ξαυ, xau, dat "steile rotswand" betsjut. Yn it Kroätysk is (en wie altyd) 'Dubrovnik' de namme fan sawol stêd as republyk, dat ôflaat is fan it wurd dubrava, dat "ikebosk" betsjut. Pas nei de Twadde Wrâldoarloch kaam de stêd ek ynternasjonaal bekend te stean as Dubrovnik.
Geografy
De grinzen fan 'e Republyk Ragûsa waarden yn 1426 fêststeld. It steatsje besloech in diel fan it fêstelân fan Dalmaasje, rinnend fan it plak Neum yn it noardwesten oant en mei it skiereilân Prevlaka oan 'e kust fan 'e Baai fan Kotor, yn it súdeasten. Dêrta hearde ek it grutte skiereilân Pelješac, dat in hiel ein foarby Neum nei it noardwesten ta útstiket. De havenstêd Ragûsa (Dubrovnik) leit likernôch healwei Neum en Prevlaka. Behalven dy kuststripe fan it fêstelân omfieme de Republyk Ragûsa ek de gruttere eilannen Mljet en Lastovo yn 'e Adriatyske See, mei dêropta in grut tal lytsere eilantsjes, wêrûnder Koločep, Lopud en Šipan. Mljet en Lastovo wiene semy-autonoom.
Fierders behearske Ragûsa yn 'e fyftjinde iuw acht jier lang ek de mear nei it noardwesten ta leine eilannen Korčula, Brač en Hvar, dy't it lykwols wer opjaan moast oan Feneesje fanwegen it ferset fan 'e pleatslike aristokrasy, dy't Fenesiaanske sympatyen hie. Ragûsa wie yn 1699 twongen om Neum, op it fêstelân, oan it Osmaanske Ryk te ferkeapjen om net yn in oarloch tusken de Osmanen en de Fenesiërs bestrûpt te reitsjen. Dat gebiet waard tafoege oan 'e Osmaanske provinsje Hertsegovina, en heart sadwaande tsjintwurdich ta Bosnje-Hertsegovina, wêrfan't it de iennichste tagong nei de see is. De lângrins fan 'e Republyk Ragusa bestiet noch altyd en foarmet no in diel fan 'e grins fan Kroaasje mei Bosnje-Hertsegovina en de grins fan Kroaasje mei Montenegro.
Oarsprong
De stêd Ragûsa (Dubrovnik) soe yn 'e sânde iuw stifte wêze. De ierste politike sitewaasje is ûndúdlik, mar yn elts gefal kaam de stêd nei de fal fan it Ostrogoatysk Keninkryk yn Itaalje binnen de ynfloedssfear fan it Byzantynske Ryk. Nei de Krústochten kaam Dubrovnik fan 1205 oant 1358 ûnder de soevereiniteit fan 'e Republyk Feneesje, dêr't it neitiid syn eigen steatsynrjochting op basearre. By it Ferdrach fan Zadar, op 27 juny 1358, waard Feneesje lykwols twongen om alle oanspraken op it fêstelân fan Dalmaasje op te jaan oan it Keninkryk Hongarije. Ragûsa waard doe in selsstannige republyk ûnder de mylde hegemony fan kening Loadewyk I fan Hongarije. De Hongaren bekroaden har lykwols amper om it nije fazalsteatsje, sadat de pleatslike aristokrasy de macht fêst yn 'e hannen krige.
Yn 1399 krige Ragûsa troch in oankeap fan kening Steffen Ostoja fan Bosnje it gebiet yn 'e hannen tusken de stêd Ragûsa sels en it skiereilân Pelješac, dat yn it Kroätysk de Dubrovačko Primorje ("Ragûsaanske Kust" of "Kust fan Dubrovnik") hjit. In koarte oarloch mei Bosnje einige yn 1403 mei de folsleine ôftocht fan 'e Bosniërs út Dalmaasje. Tusken 1419 en 1426 kaam ek de Konavle-regio, súdeastlik fan 'e stêd Ragûsa, mei ynbegryp fan it lytsere stedsje Cavtat, by de republyk te hearren. Om dyselde snuorje hinne waard de Roomsk-Katolike Tsjerke yn Ragûsa herfoarme troch kardinaal Ivan Stojković (of Jehannes fan Carvatia).
Heechtijdagen
Yn 1458 sleat Ragûsa in ferdrach mei it almar machtiger wurdende Osmaanske Ryk, dat fan 'e republyk in Osmaanske fazalsteat makke. Fan dy tiid ôf moast Ragûsa op jierlikse basis (foàr 1 novimber) skatting oan 'e Osmaanske sultan yn Konstantinopel betelje. Fan 1481 ôf waard de skatting ferhege ta 12.500 dukaten. Ofsjoen dêrfan wie de republyk lykwols yn alle opsichten in ûnôfhinklike steat, dy't in eigen flagge fierde, sels diplomatike relaasjes mei oare steaten ûnderhold en op eigen manneboet ynternasjonale ferdraggen slute koe salang't dy net tsjin 'e belangen fan it Osmaanske Ryk yngiene. Binnen it Osmaanske Ryk hiene Ragûsaanske keaplju in befoarrjochte posysje foar oare kristlike hannelers oer, mei spesjale ûntheffings fan belesting en privileezjes om hannel te driuwen op plakken dêr't oare kristenen dat net mochten, lykas oan 'e kusten fan 'e Swarte See. Yn ruil dêrfoar behertige de Republyk Ragûsa de Osmaanske belangen op it mêd fan 'e hannel yn it gebiet fan 'e Adriatyske See. Yn tiden fan oarloch fierde Ragûsa sûnder útsûndering in polityk fan neutraliteit.
Yn 'e fyftjinde en sechstjinde iuw ûntjoech Ragûsa him ta in wichtige hannelsmacht yn it Eastlik Bekken fan 'e Middellânske See, wêrby't it op syn hichtepunt as talassokrasy grutmachten as Feneesje en Genua nei de kroan stiek. Yn dy tiid ûnderhold Dubrovnik in bûnsgenoatskip mei Ancona, dat oan 'e Adriatyske kust fan 'e Lears fan Itaalje leit, en tegearre setten de beide stêden in hannelsrûte op dy't út it Osmaanske Ryk fia Ragûsa nei Ancona rûn, en dêrwei oer Florâns en troch Frankryk nei Flaanderen ta. Dy rûte waard brûkt as alternatyf foar de âldere hannelswei fan it Osmaanske Ryk nei Feneesje en dêrwei oer Alpen nei Dútslân. Oarsom kaam ek in protte hannelswaar út Florâns fia Ancona nei Ragûsa ta, dêr't it wei trochferhannele waard fia de lânrûte oer Bosnasaray (Sarajevo), Novibazar (Novi Pazar), Skopje, Plovdiv en Adrianopel (Edirne), om úteinlik oan te kommen yn Konstantinopel en yn Bursa, in Osmaanske havenstêd oan 'e noardwestkust fan Anatoalje.
Yn 'e mande mei de Republyk Genua, it Keninkryk Ingelân en de Kroan fan Aragon wie Ragûsa ien fan 'e grutste konkurrinten fan 'e Republyk Feneesje, sels yn 'e Adriatyske See, dy't de Fenesianen as har thúswetters seagen. Tanksij de neite fan 'e útstrutsen ikebosken fan Gargano koe Ragûsa safolle keapfardijskippen bouwe, dat it de Fenesianen hannel ûntnimme koe. Doe't Ragûsa syn keapfardijfloat yn 'e twadde helte fan 'e sechstjinde iuw ta beskikking fan Spanje stelde, wie dat ûnder it betingst dat dêrmei gjin skea tabrocht wurde soe oan 'e belangen fan it Osmaanske Ryk. Spanje stimde dêrmei yn en ek de Osmanen lieten it gewurde, mei't der doe fia Ragûsa hannel dreaun wurde koe mei lannen dêr't it Osmaanske Ryk mei yn oarloch ferkearde.
Ferfal
Fan 'e santjinde iuw ôf rekke it mei de ekonomy fan 'e Republyk Ragûsa stadichoan yn it neigean. Dat waard benammen feroarsake trochdat West-Jeropa tsjin dy tiid it meastepart fan syn hannelswaar streekrjocht út 'e Oriïnt helle troch de eigen keapfardijskippen dêrhinne farre te litten om Kaap de Goede Hoop hinne. Dêrtroch hie men dus gjin ferlet mear hie fan tuskenhannelers lykas de Ragûsanen en de Fenesianen. Dêrby kaam noch de jammerdearlike ierdbeving fan 1667, dêr't mear as 5.000 ynwenners fan 'e stêd it libben by lieten en dy't it grutste part fan 'e gebouwen mei de grûn lyk makke. Neitiid waard de stêd stadichoan wer opboud, mar de ferwuostging betsjutte it begjin fan 'e ein foar de republyk.
Yn 1677 krige de Osmaanske grutfizier Kara-Mustafa it yn 'e holle om 'e Republyk Ragûsa te anneksearjen, en in Ragûsaanske delegaasje ûnder lieding fan Marin Caboga en Nikola Bunić koe him dat net ûntprate. Krektoarsom: de grutfizier wie sa ûnder de yndruk fan Caboga syn wolsprekkendheid dat er de man finzen sette liet om Ragûsa sa'n kundich diplomaat te ûntnimmen. Yn 1683 kaam Kara-Mustafa lykwols om by it Belis fan Wenen ear't er syn plannen oangeande Ragûsa yn 'e praktyk bringe kinnen hie. (Caboga waard neitiid frijlitten en nei hûs ta stjoerd.) It Eastenrykske leger dat dielnaam oan it ûntset fan Wenen waard oanfierd troch fjildmaarskalk Frano Ðivo Gundulić, dy't berne wie yn Ragûsa. Neitiid akseptearre Ragûsa yn 1684 njonken de Osmaanske soevereiniteit ek de oerhearskippij oer de republyk fan 'e Habsburchske hearskers fan Eastenryk yn dy harren hoedanichheid as keningen fan Hongarije. (Sa'n bestjoerlike konstruksje mei twa masters, in kondominium, wie yn dy tiid net ûngewoan.) Dat hie as foardiel dat de keapfardijfloat fan Ragûsa yn kristlike havens tenei ûnder beskerming fan 'e Eastenrikers stie.
Ein fan 'e republyk
Oan 'e ein fan 'e achttjinde iuw briek der foar de Republyk Ragûsa in koarte perioade fan nije wolfeart oan. Om't de Ragûsanen neutraal wiene en sadwaande oeral telâne koene, ûntjoech harren keapfardijfloat him ûnder de Oarloggen fan de Frânske Revolúsje en de dêropfolgjende Napoleontyske Oarloggen ta ien fan 'e wichtichsten fan it hiele Middellânske-Seegebiet. Nei't Napoleon it Kontinintaal Stelsel ynfierd hie, in hannelsblokkade tsjin Grut-Brittanje, waard Ragûsa ek wichtich as trochfierhaven fan Britsk guod nei it Jeropeeske fêstelân en fan Jeropeeske waren nei Grut-Brittanje. Doe't Eastenryk yn 1806 nei de ferlerne Trijekeizersslach by Austerlitz twongen wie om hiel Dalmaasje ôf te stean oan Frankryk, kaam Ragûsa lykwols yn 'e knipe.
Oer lân marsjearre in Frânsk leger op, ûnder lieding fan generaal Gabriel Jean Joseph Molitor, wylst der foar de kust in Russyske float ferskynde, dy't stipe waard troch it leger Peter I Petrović-Njegoš, de prinsbiskop fan Montenegro. Nei lang wifkjen besleaten de Ragûsanen de poarten te iepenjen foar de Frânsen, om in ein te meitsjen oan de bombardeminten troch de Russen en Montenegrinen, dy't yn dy snuorje mear as 3.000 kanonskûgels op Ragûsa ôfsketten hiene. Hoewol't Napoleon oarspronklik inkeld in frije trochtocht foar syn troepen easke hie, waard letter de haven blokkearre oant it regear fan Ragûsa ynstimde mei de Frânske besetting fan 'e republyk. Yn 1808 ferklearre maarskalk Auguste de Marmont de Republyk Ragûsa foar opheft, wêrnei't it grûngebiet fan 'e Ragûsa ynkorporearre waard yn it (Napoleontyske) Keninkryk Itaalje. Yn 1810 kaam it as ûnderdiel fan 'e saneamde Illyryske Provinsjes ta Frankryk sels te hearren. Marmont krige de titel 'hartoch fan Ragûsa' taparte, en doe't er yn 1814, ûnder de Slach om Parys, oerrûn nei de Alliëarden, kaam it haadwurd ragusade yn it Frânsk "ferrie" te betsjutten en it tiidwurd raguser "ferriede".
Op 27 jannewaris 1814 joech it Frânske garnizoen fan Ragûsa him by it Belis fan Ragûsa nei in twa dagen duorjend bombardemint mei kanonnen oer oan in belegeringsmacht fan Eastenrykske, Montenegrynske en Britske troepen ûnder lieding fan Todor Milutinović en sir William Hoste. Neitiid wappere de flagge fan 'e Republyk Ragûsa side oan side mei de flaggen fan Eastenryk en Grut-Brittanje, mar dat duorre mar twa dagen. Op 30 jannewaris oardere Milutinović boargemaster Sabo Giorgi, de lêste rektor fan 'e Republyk Ragûsa, om 'e Ragûsaanske flagge del te heljen. Doe't dy dat wegere, diene de Eastenrykske troepen it eigenhandich. Ragûsa stjoerde Miho Bunić (of Miho Bona) as fertsjintwurdiger nei it Kongres fan Wenen, dêr't de takomst fan Jeropa bepaald waard, mar op ynstigaasje fan 'e Eastenrikers waard dyselde fan dielname útsletten. Der koe gjin sprake wêze fan 'e weroprjochting fan 'e Republyk Ragûsa, en it grûngebiet fan 'e republyk kaam ynstee ta it Keninkryk Dalmaasje te hearren, in kroanlân fan 'e Eastenrykske Donaumonargy, dy't yn 1867 omfoarme waard ta de Eastenryksk-Hongaarske Dûbelmonargy. Ragûsa bleau ûnderdiel fan Dalmaasje oant it yn 1918 ta Joegoslaavje kaam te hearren. Uteinlik waard it yn 1991 ûnderdiel fan 'e Republyk Kroaasje.
Bestjoer
Ragûsa wie in republyk, mar beslist gjin demokrasy. De befolking wie ferdield yn trije maatskiplike klassen: de adel, de begoedige boargerij en it miene folk, dat bestie út ambachtslju en boeren. Alle effektive macht wie yn 'e hannen fan 'e adel, dy't de republyk as in oligargy bestjoerde, mei oan it haad de rektor, in titel dy't oernommen wie fan in geastlik amt. Alle manlike eallju fan achttjin jier en âlder hiene sit yn 'e Grutte Ried fan Ragûsa. Boargers wiene dêr net yn fertsjintwurdige, mar makken wol kâns om op lege posten yn it bestjoer beneamd te wurden, mar it miene folk hie alhiel gjin stim. It oangean fan houliken tusken leden fan 'e ûnderskate klassen wie by wet ferbean.
De steatsynrjochting fan Ragûsa wie derop rjochte om tsjin te kearen dat ien aadlik laach it yn 'e republyk foar it sizzen krije soe, sa't bgl. de Medici slagge wie yn Florâns. Nettsjinsteande dat binne histoarisy it deroer iens dat de famyljes Giorgi en Sorgo ornaris de grutste ynfloed yn Ragûsa hiene, benammen yn 'e achttjinde iuw. De republyk wie stifte op in grûnslach fan liberale prinsipes (foar de Midsiuwen) en ferbea bgl. al yn 1416 de slavehannel. Troch de konservative steatsynrjochting waarden dy liberale prinsipes lykwols yn 'e besnijing holden.
Demografy
De Republyk Ragûsa hie omtrint syn opheffing, yn 1808, likernôch 30.000 ynwenners, wêrfan sa'n 5.000 yn 'e stêd Ragûsa (Dubrovnik). Mei in oerflak fan sa'n 1.500 km² bedroech de befolkingstichtens doe 20 minsken de km². Dat wie folle minder as earder, mei't yn 1998 út ûndersyk nei belestingregisters bliken die dat de republyk yn 1500 in befolking fan hast 90.000 minsken hie. Yn 'e earste helte fan 'e sechstjinde iuw gie dat omleech gien nei sa'n 50.000 en yn 'e twadde helte fan dy iuw woeks it wer wat oan ta 60.000 minsken. Yn 'e 1630-er jierren wiene der noch mar 40.000 ynwenners, en nei de ferwuostgjende ierdbeving fan 1667 berikte de befolking om 1674 hinne in djiptepunt fan noch mar 26.000 minsken.
Taal
Foar yntern gebrûk, ek yn it bestjoer fan 'e republyk, hie it Dalmatysk lange tiid de heechste maatskiplike status. It wie de memmetaal fan 'e adel en de boargerij, en waard brûkt foar de debatten yn 'e Grutte Ried en de Senaat. Troch de oanhâldende hannelskontakten gie de Ragûsaanske elite troch de iuwen hinne stadichoan, mar almar mear oer op it sprekken fan Italjaansk, ek as memmetaal. It Kroätysk, dat ek yn 'e stêd sprutsen waard, mocht yn sokke offisjele fermiddens net brûkt wurde. 'Kroätysk' is trouwens in moderne term, dy't pas sûnt 1991 yn gebrûk is. Earder waard sprutsen fan Servo-Kroätysk, mei it Kroätysk, Servysk, Bosnysk en Montenegrynsk eins ien-en-deselde taal foarmje, dy't útinoar skuord is troch politike grinzen.
It dialekt fan it Servo-Kroätysk fan Ragûsa wie wierskynlik it Stokavysk, itselde dialekt dêr't ek de hjoeddeiske standerttalen fan it Kroätysk, Servysk, Bosnysk en Montenegrynsk op basearre binne. Mar hoewol't de âldste Slavysktalige dokuminten út Ragûsa yn it Stokavysk skreaun binne, wie de sechtsjinde-iuwske poëzij út 'e stêd grutdiels yn it Tsjakavysk steld. Nettsjinsteande de maatskiplik ûndergeskikte posysje dy't it Kroätysk yn Ragûsa ynnaam, wurdt de republyk wol de widze fan 'e Kroätyske literatuer neamd, dy't dêr ntl. fral yn 'e fyftjinde en de sechstjinde iuw bloeide troch it wurk fan û.m. Ivan Bunić Vučić, Džore Držić, Marin Držić, Ignjat Đurđević, Ivan Gundulić, Šiško Menčetić en Dinko Ranjina. Ek ûnder de Romantyk kamen ferskate wichtige Kroätyske skriuwers út Ragûsa, lykas Vladislav Menčetić, Dominko Zlatarić, Bernardin Pavlović, Nikola Nalješković, Peter Ignaz Sorgo, Antun Sorkočević en Franatica Sorkočević.
Godstsjinst
De ynwenners fan 'e Republyk Ragûsa wiene frijwol allegear roomsk, en de republyk sels wie in fûleindich tsjinstanner fan 'e Eastersk-otterdoksy. Inkeld roomsen koene de Ragûsaanske nasjonaliteit krije.
RAP (bromfyts)
RAP is in earder merk fan bromfytsen fan R.S. Stokvis & Soannen (1954-1970). In Nederlânsk bromfytsmerk dat meast Rex-motorblokjes ynboude. De meast bekende RAP-brommers binne de Rocky-sportbromfyts en de Crown-toerbromfyts.
In tal fan de RAP-brommers wîene in ûntwerp fan Arthur Hennekam dy't makke waarden troch syn broer Fré Hennekam (1914-2001) út Roosendaal. Arthur en Fré wiene de soannen fan Jan Hennekam dy't nei de krisisjierren yn Roosendaal in bromfyts-, taksybedriuw en letter in garaazje hiene.
Wynskoaterdjip
250px|thumb|It Wynskoaterdjip 250px|thumb|It Wynskoaterdjip by Súdbroek It Wynskoaterdjip (Nederlânsk: Winschoterdiep) is in kanaal fan Grins, fan de oansluting op it Iemskanaal ôf, nei Wynskoat, dêr't it him ôfspjalt yn de Rensel, it lêste stik nei Wynskoat, en de oansluting op de Pekel A. It Wynskoaterdjip is wynliken de fuortsetting fan it Schuitendiep dat om 1400 hinne fan Grins nei Foxhol groeven waard.
Feroarings
De rin fan it kanaal waard yn de rin fan de tiid gauris oanpast. De grutste oanpassing wie de rekonstruksje en ferbreding fan it kanaal yn de fyftiger jierren fan de tweintichste iuw. It kanaal einige foarhinne yn de Easterhaven fan Grins, op it ferlingde fan it hjoeddeiske Schuitendiep; no einiget it sa'n oardel kilometer beëasten op it ferlingde fan it Van Starkenborghkanaal. De eardere westlike takke wurdt no it Alde Wynskoaterdjip neamd. It yndustryterrein dernjonken hat deselde namme.
De rin troch Hegesân-Sappemar is ek feroare. Ynearsten rûn it dwers troch de beboude kom hinne. It measte is dimpt. Allinnich fan Foxhol nei Martenshoek en eastlik fan Sappemar binne noch twa dearinnende stikken fan it kanaal oer. De rin tusken Scheemda en Eexta waard nei it suden ferlein, wylst it fierdere ferrin by Heiligerlee lâns en oer de Venne yn Wynskoat yn de rjochting fan de Rensel kaam te ferfallen.
Hjoed-de-dei
It kanaal is hjoed-de-dei 35,5 km lang en is gaadlik foar skippen oant 1350 ton. It hat sechtjin brêgen en in kearslûs; in skutslûs fan 85 meter by Súdbroek mei in kearslûs fan 12 meter, beide by de útmûning fan it A.G. Wildervanckkanaal en de Eexterslûs fan 100 meter by Scheemda.
Yn it part tusken Hegesân en Waterhuizen binne inkelde skipswerven.
K-2SO
K-2SO, gauris ferkoarte ta K-2 of K (Ingelske útspr.: [ˈkeːtuː] of [ˈkeː], likernôch: " kee -tûû" of "kee") is in fiktyf personaazje út 'e Star Wars-franchise. It is in robot, dy't yn 2016 yntrodusearre waard yn 'e film Rogue One: A Star Wars Story. De geastlike heit fan it personaazje wie special effects-technikus John Knoll, dy't al yn 2003 de plot fan Rogue One betocht. K-2SO is in gefjochtsrobot út 'e striidkrêften fan it diktatoriale Galaktysk Keizerryk, dy't bútmakke is troch it Rebelleferbûn en werprogrammearre is om tsjin it Keizerryk mei te fjochtsjen. Yn Rogue One giet er mei kaptein Cassian Andor en Jyn Erso op in wanhopige misje om 'e blaudrukken te stellen fan 'e Deadsstjer, in massaferneatigingswapen sa krêftich dat it hiele planeten ferdylgje kin. De rol fan K-2SO waard fia motion-capture spile troch akteur Alan Tudyk, dy't ek de dialooch fan it personaazje ynspriek.
Eftergrûn en eigenskippen
As in eksimplaar fan 'e KX-searje fan gefjochtsrobots wurdt K-2SO tolve jier foarôfgeande oan 'e foarfallen yn Rogue One produsearre op 'e planeet Vulpter troch it bedriuw Arakyd Industries. Hy wurdt yndield by in detasjemint stoarmtroepers fan 'e striidkrêften fan it Galaktysk Keizerryk dat legere is op 'e planeet Wacacoe. Dêr moetet er Cassian Andor, in kaptein by it Rebelleferbûn, dy't er besiket te arrestearjen. Ynstee wurde Cassian en inkele oare rebellen him oermânsk en wiskje syn ûnthâld, wêrnei't se him meinimme werom nei harren basis om him te werprogrammearjen. Letter wurdt er de fêste selskipsman fan Cassian en giet er mei him op in protte misjes foar it Rebelleferbûn.
Yn Rogue One
Yn 'e film Rogue One: A Star Wars Story wurdt K-2SO yntrodusearre by de befrijing fan Jyn Erso út in Keizerlik wurkkamp op 'e planeet Wobani. Jyn lit har boeiens losmeitsje troch in rebel, mar besiket dêrnei op eigen manneboet út te piken. Se oerweldiget har befrijers, mar as se ta de doar út draaft, fljocht se by de útstutsen earm fan K-2SO op. Wylst se nei de siken gapjend op 'e grûn leit, ynformearret de robot har dat se befrijd is.
Letter wurdt K-2SO mei Jyn en Cassian Andor op in misje stjoerd nei de moanne Jedha, om kontakt te meitsjen mei de ekstremist en Jyn har pleechheit Saw Gerrera. Dyselde soe in desertearre Keizerlike frachtpiloat finzen hâlde dy't ynformaasje hat oer de Deadsstjer. Dat is in nij Keizerlik massaferneatigingswapen dat fierhinne ûntwurpen is troch Jyn har biologyske heit Galen Erso, en dat sa krêftich is dat it hiele planeten ferdylgje kin. As Jyn by harren ôfreis út it haadkertier fan 'e rebellen op Yavin-IV in ploffer blykt te hawwen, wol K-2SO witte hoe't se dêroan komt. Har antwurd omskriuwt er as "dizenich en net oertsjûgjend". Dêrop ynformearret er dernei wêrom't hysels eins gjin ploffer kriget, in fraach dy't troch Cassian negearre wurdt.
Op Jedha hjit Cassian K-2SO om by harren romteskip te bliuwen wylst hy en Jyn de Hillige Stêd yn geane. As er letter ûntploffings heart, giet de robot lykwols op ûndersyk út. It docht bliken dat Cassian en Jyn yn 'e Hillige Stêd behelle rekke binne yn in oerfal fan 'e partisanen fan Gerrera op in Keizerlik konfoai. As er dêr arrivearret, sjit Jyn yn in refleks mei har ploffer krekt in KX-searjerobot del, wêrnei't se kjel wurdt om't se mient dat se K-2SO ferneatige hat. As de wiere K-2SO in momint letter efter de oare robot wei foar it ljocht komt, wol er witte oft Jyn wist dat de delsketten robot him net wie. Jyn liicht him foar troch fol te hâlden dat se dat yndie wist, mar de erchtinkende K-2SO fermoedet fan net. By in fierdere konfrontaasje mei stoarmtroepers krije Cassian-en-dy stipe fan Chirrut Îmwe, in bline Beskermer fan 'e Whills, en syn freon Baze Malbus, in hierling. As Baze K-2SO sjocht, wol er him delsjitte, mar Jyn springt, ta ferrassing dan K-2SO, yn 'e baan fan it skot om 'e robot mei har lichem te beskermjen en ropt dat er by harren heart. Cassian stjoert K-2SO werom nei it romteskip.
Neitiid wurde Cassian-en-dy finzen nommen troch de partisanen fan Gerrera en meinommen nei harren haadkertier yn 'e grotten in ein bûten de Hillige Stêd. Underwilens jout grut-moff Wilhuff Tarkin oan Orson Krennic, de direkteur fan it Keizerlik wapenprogramma, opdracht om 'e Deadsstjer te testen op 'e Hillige Stêd, dy't yn ien klap ferneatige wurdt. De konsintryske skokweagen wreidzje har dêrwei oer de hiele moanne Jedha út en sille alle libben ferdylgje. Cassian nimt kontakt op mei K-2SO om harren it romteskip te bringen. K-2SO arrivearret by de grotten en pikt Cassian, Jyn, Chirrut, Baze en de desertearre piloat Bodhi Rook op, wêrnei't se op it nipperke fan Jedha ûntkomme.
Jyn fertelt de oaren dat Gerrera har it holografysk boadskip sjen litten hat dat Bodhi fan har heit Galen oan Gerrera oerbrocht hie. Dêryn fertelde har heit dat er syn posysje brûkt hat om it Keizerryk te ûndermynjen troch mei opsetsin in swak plak yn 'e Deadsstjer yn te bouwen. Om dêrfan te profitearjen, moatte de rebellen de blaudrukken fan 'e Deadsstjer út it Keizerlik argyfkompeks op 'e planeet Scarif helje. Jyn is lykwols de iennichste dy't it boadskip sjoen hat, en de ynformaasjedrager mei it boadskip is by harren flecht by Gerrera efterbleaun en mei him ferneatige troch de skokweach.
Neitiid reizget K-2SO mei de oaren nei de Keizerlike ûndersyksfasiliteit op Eadu, dêr't Galen Erso him befynt. Hja moatte dêr by nacht en min waar in needlâning meitsje, dy't se aldergeloks allegearre ûnskansearre oerlibje. Se ferlieze dêrtroch lykwols harren kommunikaasje mei de rebellebasis op Yavin-IV, mei as gefolch dat generaal Davits Draven derfan útgiet dat se omkommen binne. Hy stjoert dêrop in squadron X-wjukjagers om 'e fasiliteit op Eadu te bombardearjen. K-2SO kriget de taak taparte om 'e kommunikaasje-apparatuer te reparearjen, wylst Cassian op ferkenning útgiet. Jyn ferkeart ûnder de yndruk dat se op Eadu binne om har heit te rêden, mar Cassian hat yn it geheim fan Draven befel krigen om Galen te likwidearjen. It is K-2SO dy't Jyn dêrfoar warskôget troch mei in sydlingse opmerking in fermoeden fan Chirrut te befêstigjen. Uteinlik kiest Cassian derfoar om it befel njonken him del te lizzen, mar Galen Erso komt likegoed om by it bombardemint fan 'e rebellen.
Werom op Yavin-IV slacht Jyn yn in gearkomste mei de lieding fan it Rebelleferbûn foar om 'e rebellefloat yn te setten foar in wraam op Scarif, om sa de blaudrukken fan 'e Deadsstjer te bemachtigjen. Mar de lieding fan 'e rebellen kin dêroer gjin ienriedigens berikke, dat der komt neat fan op 'e hispel. Jyn en Cassian sette lykwols, tsjin 'e befellen yn, dochs útein mei de misje. K-2SO, Chirrut, Baze en Bodhi geane mei, en ek in stikmannich oare rebellen dy't Cassian as frijwilligers byinoar socht hat. De groep kaapt it Keizerlik frachtfear dat op Eadu bútmakke is en bejout him dêrmei nei Scarif.
Nei't se op 'e tropyske planeet lâne binne, stelle Jyn en Cassian de unifoarmen fan inkele Keizerlike ofsieren dy't oan board komme om it fear te ynspektearjen. Yn 'e mande mei K-2SO, dy't sûnder mear trochgean kin foar in gefjochtsrobot fan 'e Keizerlike Striidkrêften, ynfiltrearje se neitiid mei dy momkape it argyfkompleks. Chirrut, Baze en de rebellen fiere in koördinearre oanfal op it Keizerlik garnizoen út by wize fan ôfliedingsmaneuver. Dêrtroch wurde de stoarmtroepers dy't K-2SO, Jyn en Cassian it paad tichtsette, nei bûten ta stjoerd om 'e oanfal ôf te slaan.
Jyn en Cassian geane it reuseftige Keizerlik Argyf binnen, wylst K-2SO efterbliuwt by de yngong om harren fia it kompjûtersysteem nei de juste data-opslach te lieden. Op dat stuit langet Jyn har ploffer oan 'e noch altyd ûnbewapene K-2SO oer, om't hy nei alle gedachten mear ferlet fan it fjoerwapen hawwe sil as sy. K-2SO nimt it wapen oan en seit dat Jyn him hieltyd wer wit te ferrassen. Underwilens is Orson Krennic op Scarif oankommen. Sadree't dyselde berjocht kriget dat de argyfklûs kompromittearre is, beseft er wêr't it de rebellen om te dwaan is. Hy stjoert daliks fersterkings nei it argyf ta. K-2SO wit gâns stoarmtroepers te deadzjen, mar lang om let wurde se him oermânsk. Hy offeret himsels op en wurdt ferneatige, mar net foar't er de argyfklûs fersegele en it kompjûtersysteem dat de klûs bestjoert, fernield hat. Syn lêste wurden oer de radioferbining oan Cassian binne: "Ik doch no de klûsdoar op 't slot. Farwol."
Yn Andor
Yn novimber 2018 waard oankundige dat der in live-actiontillefyzjesearje yn produksje nommen wie, dy't in spin-off wie fan Rogue One: A Star Wars Story. It gie om in prequelrige oer de aventoeren fan it personaazje fan 'e rebel Cassian Andor foarôfgeande oan 'e foarfallen yn 'e film. De searje sil yn it neijier fan 2022 beskikber komme fia Disney+, de eigen streamingtsjinst fan Disney. Yn jannewaris 2021 ferklearre Alan Tudyk, dy't yn Rogue One de rol fan K-2SO fertolke, yn in fraachpetear mei it Britske tydskrift Empire dat hy net meiwurkje sil oan it earste seizoen fan Andor, mei't K-2SO dêr net yn foarkomt.
Dossier
In dossier (útspr.: [dɔ'ʃe:], "dos-sjee", fan it Frânske dossier) is in samling papierren dokuminten en oar boarnemateriaal wêryn't detaillearre ynformaasje oer in beskaat ûnderwerp of in beskate persoan werjûn wurdt. Sokke dokuminten waarden foarhinne yn 'e regel gearbrocht yn in dossiermap, dy't faak wer yn in dossierkast opburgen waard. As de ynformaasje ferâldere rekke of de organisaasje dy't it dossier oanlein hie neat mear mei de persoan yn kwestje te krijen hie, waard it dossier ôffierd nei in fysyk, papieren argyf, dêr't it faak noch in fêste perioade bewarre waard (meastal fiif, tsien of fyftjin jier), foar't it úteinlik ferneatige waard. Hjoed oan 'e dei wurde dossiers meast digitaal oanlein. Dat hat as foardiel dat se makliker mei alle belanghawwenden te dielen binne, mar it neidiel is dat privacygefoelige ynformaasje no folle makliker útlekt. Fierders is no ek net mear te kontrolearjen oft in dossier wier ferneatige is, of dat de ynformaasje noch earne yn 'e digitale romte omswalket.
Ali‘i
Ali‘i, Hawaïaansk foar "haadman" of "haadfrou" (útspr.: [ɐ'liʔi], likernôch: "uh-li-y") wie in erflike titel dy't oant de ein fan 'e njoggentjinde iuw fierd waard troch de lânseigen aadlike hegerein op 'e Hawaï-eilannen. De ali‘i foarmen in sletten maatskiplike kaste, wêrfan't de leden neffens de Hawaïaanske tradysje ôfstammen fan 'e goaden. Hja regearren sadwaande mei godlike macht (mana), dy't fuortkaam út 'e spirituële enerzjy fan harren foarâlden. De hearskippij fan 'e ali‘i kaam yn 1893 tagelyk mei it Keninkryk Hawaï oan syn ein, doe't blanke plantaazje-eigners en keaplju mei Amerikaanske stipe in steatsgreep útfierden tsjin keninginne Lili‘uokalani, de lêste monarch fan Hawaï.
Der bestiene ferskate klassen fan ali‘i: Alle preesters en preesteressen (kahuna) kamen ek út 'e klasse fan 'e ali‘i.
John Gibbon
John Gibbon (Philadelphia (Pennsylvania), 20 april 1827 – Baltimore (Marylân), 6 febrewaris 1896) wie in Amerikaansk militêr, dy't dielnaam oan 'e Meksikaansk-Amerikaanske Oarloch, de Tredde Seminoalske Oarloch, de Amerikaanske Boargeroarloch, de Grutte Sû-Oarloch fan 1876 en de Nez Persé-Oarloch. Hy krige benammen bekendheid troch syn dieden yn 'e bekende Slach by Gettysburg, dy't in kearpunt foarme yn 'e Amerikaanske Boargeroarloch, en troch syn rol yn 'e simmerkampanje fan 1876 tsjin 'e Lakota, de Noardlike Sjajinnen en de Noardlike Arapaho, wêrby't er te let kaam om it Amerikaanske 7e Kavaleryrezjimint te rêden fan 'e ûndergong yn 'e ferneamde Slach oan de Little Bighorn.
Jonkheid en oplieding
Gibbon waard yn 1827 berne yn Holmesburg, in wyk fan 'e stêd Philadelphia, yn 'e Amerikaanske steat Pennsylvania. Hy wie de fjirde fan tsien bern yn it gesin fan John Heysham Gibbon en dy syn frou Catharine Lardner. Gibbon wie de broer fan 'e ûntdekkingsreizger Lardner Gibbon. Doe't er alve jier wie, ferfear it gesin nei in útbuorren op it plattelân yn 'e neite fan Charlotte, yn Noard-Karolina, dêr't syn heit in baan krije koe as metallurch by de Amerikaanske Munt. Gibbon sette yn 1839 útein mei in ofsiersoplieding oan 'e Amerikaanske Militêre Akademy te West Point, dêr't er yn 1847 ôfstudearre.
Iere tsjinstjierren en priveelibben
Gibbon waard mei de rang fan twadde luitenant tafoege oan it Amerikaanske 3e Artilleryrezjimint. Hy tsjinne yn 'e Meksikaansk-Amerikaanske Oarloch (1846-1848) sûnder dat er gefjochtsaksje meimakke. Neitiid waard er yn Floarida legere, dêr't er dielnaam oan 'e Tredde Seminoalske Oarloch (1855-1858). Letter wied er dosint oan 'e Amerikaanske Militêre Akademy, dêr't er yn 1859 The Artillerist's Manual skreau, in wittenskiplike en tige djipdollende hânlieding foar kanonniers dy't ûnder de Amerikaanske Boargeroarloch troch beide siden brûkt waard. Yn 1855 troude Gibbon mei Francis 'Fannie' North Moale, mei wa't er fjouwer bern krige: Frances Moale Gibbon, Catharine 'Katy' Lardner Gibbon, John Gibbon jr. (dy't as pjut kaam te ferstjerren) en John S. Gibbon.
Boargeroarloch
Doe't yn 1861 de Amerikaanske Boargeroarloch útbriek, tsjinne Gibbon as kaptein en kommandant fan Batterij B fan it Amerikaanske 4e Artilleryrezjimint yn Camp Floyd, yn Utah. Nettsjinsteande it feit dat syn heit slaven yn besit hie, en dat trije fan syn bruorren, twa fan syn sweagers en syn neef J. Johnston Pettigrew allegearre yn it leger fan 'e súdlike Konfederearre Steaten fan Amearika tsjinnen, naam Gibbon sels tsjinst yn it Noardlike Leger. Nei't er him dêrfoar nei Washington, D.C. bejûn hie, waard er oansteld as kommandant fan 'e artillery foar generaal-majoar Irvin McDowell.
Tsjin 1862 wie Gibbon al opklommen ta brigadegeneraal en fierde er it befel oer in brigade westerlingen dy't bekend stie as Kings Wiskonsinbrigade. Gibbon begûn dy ûngeregelde troepen daliks better te trenen en te unifoarmearjen, en liet harren wite broeken en opfallende swarte hardeehuodden drage, mei as gefolch dat de ienheid neitiid de bynamme fan 'e Black Hat Brigade ("Swarte-Huoddebrigade") krige. Gibbon naam it mei dizze troepen by Brawner's Farm op tsjin 'e Súdlike generaal Stonewall Jackson yn it foarspul fan wat de Twadde Slach by Bull Run wurde soe. Neitiid late er syn brigade yn 'e bestoarming by de heuvel op yn 'e Slach by South Mountain, dy't oan generaal-majoar Joseph Hooker in útrop ûntlokke dat de mannen "fochten as wiene se fan izer." Fan dy tiid ôf stie Gibbon syn ienheid bekend as de Izerne Brigade. Gibbon en syn mannen fochten ek yn 'e Slach by Antietam, dêr't er persoanlik in kanon bemanne by it bloedige gefjocht yn it maïsfjild.