cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Anna Barbara van Meerten-Schilperoort
Libben en wurk
Multatuli makke yn de Aanteekeningen en ophelderingen by de uitgaaf van 1875 fan de Max Havelaar melding fan Myn voorganger te Natal, de heer Van Meerten--een zeer bekwaam man, en de zoon der bekende schryfster van dien naam.
Dêrneist wie hja tige warber op it mêd fan de karitas, ûnder oare as mei-oprjochtster fan in feriening ta helpbetoan oan earmelju en as regelmjittich besykster fan finzenen (hja wie in reklasseringswurkster 'avant la lettre'). De 19e-iuwske filantroop Heldring naam kennis fan har wurksumheden en liet him mei dêrtroch ynspirearje oant wat letter de Heldring-gestichten yn Zetten wurden binne.
Ek op in hiel oar mêd wie hja aktyf, nammentlik as skriuwer fan it tydskrift " Penélopé", dêr't hja artikels yn skreau oer alderhande kreative saken en literatuer. De yllustraasjes foar dit tydskrift liet se ûntwerpe troch de Goudske keunstner Cornelis Borsteegh.
Bibliografy
Har oeuvre omfiemet 115 boeken. In karút:
Het Wakend Oog
thumb|''Detail fan de hal mei [[passer en winkelheak en alsjend each]] Het Wakend Oog is in wachthúske út 1882 oan de haven fan West-Skylge, dat in ryksmonumint is.
It tsjinne om de fiskers fan it eilân beskerming te jaan as se by súdlike stoarmen harren drûchfallen skippen beweitsje moasten. It oarspronklike gebou wie oplutsen út wrekhout, letter waard it troch de soan fan boargemaster Pierre Eschauzier fan Skylge werboud en oplutsen út stien. It gebou is mooglik werboud om as frijmitselderstimpel brûkt wurde te kinnen. Yn en op it gebou binne ferskate frijmitselderssymboalen lykas it Alsjend each, passer en winkelheak en as heechste punt op it dak setten piramides.
It gebou wurdt no brûkt as kofjehûs.
Zoetermeer
thumb|Lizzing fan Zoetermeer Zoetermeer is in stêd en gemeente yn de provinsje Súd-Hollân. De gemeente hat ûngefear 122.000 ynwenners (1 jannewaris 2010) en in gebiet fan 37 km². De hjoeddeiske gemeente Zoetermeer is ûntstien troch de fúzje fan 'e gemeente Zegwaart (kadastraal Zegwaard) en de doetiidske gemeente Zoetermeer op 1 maaie 1935.
Tamara Brinkman
thumb|Tamara Brinkman Tamara Brinkman (Laren, 31 maaie 1978) is in Nederlânsk aktrise, radio- en telefyzjepresintatrise.
Nei de hafû die se de akteursoplieding Het Docentencollectief. Dêrnei hie se hie gastrollen yn ûnder oaren Oppassen!!! en Goudkust. Mear bekend waard hja yn 1997, doe't hja de rol fan Babette Maters-Couwenberg yn Onderweg naar Morgen spile. Yn 2001 hold se dêr mei op, wêrnei se voice-overwurk dwaan soe. Se waard ûnder oare de stim en it gesicht fan bernetelefyzjestjoerder Nickelodeon en de stim fan VJ Virtuele Sita op TMF Nederlân (2002-2003).
Fan juny 2004 oant en mei jannewaris 2006 wie Brinkman produsint en sidekick fan it radioprogramma ruuddewild.nl. Fan april 2006 oant en mei septimber 2010 presintearre Brinkman in jûnsprogramma op Slam!FM. Nei't de programma stoppe bleau se wol de station-voice fan de stjoerder.
Sûnt 8 jannewaris 2018 is Brinkman te sjen as Titia van Duin yn de searje Zomer in Zeeland.
Anthonij Engelbert Hannema
Anthonij Engelbert Hannema (Harns, 8 july 1887 - Ljouwert, 11 febrewaris 1972) wie in Nederlânsk politikus fan de Liberale Steatspartij.
Hy waard berne yn it Hannemahûs as soan fan keapman Jacobus Hannema (1856-1920) en Adelaïde Louise André de la Porte (1859 -1938). Neidat er yn syn berteplak de hbs dien hie, gie er nei Amsterdam om te studearjen oan de Iepenbiere Hannelsskoalle. Dêrnei wie er twa jier yn it bûtenlân wurksum by hannelskantoaren. Werom yn Harns gie er oan't wurk by de firma Sjoerd Hannema dy't hannele yn súdfruchten, mar ek in sâltsiederij eksploitearre. Hannema wie ek gemeenteriedslid, wethâlder en lid fan'e Provinsjale Steaten fan Fryslân foardat er yn 1938 beneamd waard ta boargemaster fan Harns. Yn 1943 waard er ûntslein mar nei de befrijing yn 1945 kaam er werom nei syn âlde funksje.
Hannema gie yn 1952 mei pensjoen en ferstoar begjin 1972 yn'e âldens fan 84 jier.
Jetze Rodenhuis
By it jirpelopskuor yn Harns hie de boargemaster him ferstoppe yn syn kast, wylst in lulke massa syn hûs plondere. De dei foar syn dea waarden op it skavot fan Harns, tsjinoer it stedhûs, inkelde beskuldigen fan it opskuor yn Harns eksekutearre. It ferhaal giet dat er sa fan it sintrum wie doe't er dat seach, dat er dêrtroch in beroerte krige en ferstoar.
Apeldoarn (gemeente)
Apeldoarn (Nederlânsk en offisjeel: Apeldoorn; Nedersaksysk: Apeldoorne) is in gemeente yn de provinsje Gelderlân. De gemeente hat ynwenners (, boarne: CBS) en in oerflak fan 341 km². De gemeente Apeldoarn waard oprjochte yn 1811.
Haadplak fan de gemeente is de stêd Apeldoarn. It westlike part fan de gemeente leit op de eastlike flank fan de Feluwe en bestiet út driuwwâlen mei heide en bosk. It heechste punt fan de gemeente is de Torenberg mei in hichte fan 107 meter boppe NAP. De stêd Apeldoarn leit op de râne fan de Feluwe.
Plakken
De gemeente Apeldoarn bestiet njonken de stêd Apeldoarn út in stikmannich doarpen en oare kearnen.
(* Hoenderloo leit foar in part yn de gemeente Ede) (** Klarenbeek leit foar in part yn de gemeente Voorst)
Oare kearnen:
300px|thumb|left|Kaart fan de gemeente Apeldoarn
Ace (follybal)
thumb|300px|right|Sprongopslach fan Matt Anderson By in ace wurdt der yn ien kear in punt makke mei de opslach, sûnder dat de tsjinpartij de bal oanrekket ear't dy de grûn rekket. Dêrtroch is it de iennichste manier om in punt te meitsjen dêr't in spiler de útfiering hielendal sels yn 'e hân hat. Partoeren kieze faak foar de opslach at hja it opgoaien wûn hawwe, om't dy opslach harren dan de earste kâns jout om mei in ace in punt te meitsjen. Lykwols is it yn it beropsfollybal tige dreech om in ace te meitsjen, want de pass wurdt hieltyd better. Dejinge dy't opslacht, moat dêrtroch in protte risiko nimme at er in ace meitsje wol.
Der binne ferskate manieren om in ace te meitsjen:
Der kin ek yn ien kear in punt makke wurde mei de opslach, sûnder dat de bal earst de grûn rekket. Dat bart as:
Grutte Priis Formule 1 fan Austraalje 2009
Utslaggen fan de Grutte Priis Formule 1 fan Austraalje 2009 yn Melbourne op 29 maart 2009. It wie de earste race fan 17 races fan de Formule 1 yn 2009. Hy waard op de Albert Park Circuit hâlden. De race waard hâlden oer 58 omgongen, op it 5,3 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 307,6 kilometer.
Frisia Zout
Frisia Zout is in bedriuw yn Harns dat fakuümsâlt wint dat foarkomt op in djipte fan sa'n 2800 meter ûnder de grûn.
It bedriuw sette út ein yn 1996 as Harlinger Zoutfabriek Frima en hie hie doe 65 arbeiders yn it wurk. It bedriuw eksploitearret ûnder mear in sâltboarne ûnder Seisbierrum.
Letter is it bedriuw opgien yn Esco (European Salt Company).
2007 waard 1.200 kton keukensâlt (NaCl) wûn. Dêrfan giet 80% nei de sâltgemy en 20% is ornearre foar húshâldlik gebrûk, de fiedingsmiddelenyndustry en as struisâlt. Fieders wurdt it sâlt brûkt om drinkwetter sêfter te meitsjen en yn slikstiennen foar kij.
Buren (stêd)
Skiednis
Buren krige yn 1395 stedsrjochten fan ridder Allard, hear fan Buren en Beusichem. Yn 1435 sette hartoch Arnold fan Egmont útein mei it belis fan Buren, dêr't de stêd nei ynnomen waard en Willem fan Buren ferdreaun waard, om't dy yn 1418 himsels ta fijân fan de hartoch útsprutsen hie. Nijsgjirrich is dat de hartoch letter troch syn eigen soan finzennommen waard en nei Buren oerbrocht wêze dêr't er seis jier fêst siet.
Frisia Zout
It njonkenprodukt kalkhâldend sâlt wurdt brûkt foar it ferbetterjen fan soere grûn.
Sâltwinning ûnder de Waadsee
July 2011 hat Frisia Zout in fergunning krigen foar it winnen fan sâlt ûnder de Waadsee. It sâlt sit op sa'n trije kilometer út de kust en op twa kilometer djipte en wurdt oanboarre fan in yndustryterrein yn Harns. It Ministearje fan Ekonomyske Saken jout as betingst dat floara en fauna yn de Waadsee net te lijen hawwe meie fan de sâltwinning.
Buren (stêd)
Skiednis
Yn 1572 sleat Buren him oan by de Uny fan Doardt en yn 1575 folge it Belis fan Buren troch Spaanske troepen ûnder Gilles fan Barlaymont.
De stêd Buren rekke troch de jierren hinne tige yn it neigean, dat er sels drige waard om sloopt te wurden. Lang om let waard yn 1946 úteinset mei de restauraasje fan de stêd, dy't krapoan in heale iuw yn beslach nimme soe.
Oranjestêd
Buren is in Oranjestêd fanwegen syn bannen mei de kaninklike famylje. Willem fan Oranje boaske dêre yn 1551 Anna fan Buren yn de Sint-Lambertustsjerke. Prinsesse Beatrix en kening Willem-Aleksander binne dêrtroch greve en grevinne fan Buren. De famyljeleden fan Oranje brûke bytiden de skûlnamme "Van Buren" as se net weromkend wurde wolle. Dat barde foar it lêst by de Alvestêdetocht fan 1986 doe't de doetiidske prins Willem-Aleksander meidie ûnder de namme "W.A. van Buren".
Monuminten
It fêstingswurk fan Buren is foar it grutste part noch hiel. Der binne wâlen, muorren en ien stedspoarte, de Culemborgse- of Huizenpoort.
Fierders binne der noch:
De stêd Buren telt goed 100 ryksmonuminten en 55 gemeentlike monuminten.
Alsjend each
thumb|Alsjend Each. (Catedral de Salta, Argentynje) thumb|''Alsjend Each yn de [[Dom fan Aken]] It Alsjend each is in symboal dêr't in each by omjûn wurdt troch strielen en soms troch in trijehoek. Oarspronklik komt it symboal út it Alde Egypte, en tsjinne dêr as symboal foar de sinnegod Horus.
Alsjend each binnen it Kristendom
Yn it Kristendom komt it alsjend each foar as in ferwizing nei it each fan God dat waket oer it minskdom. It is dan it symboal foar de Foarsjennigens fan God.
Alsjend each binnen de Frijmitselderij
Alhoewol't in alsjend each yn in soad frijmitselderslôzjes foarkomt is it gjin echt frijmitselderssymboal, mar hat it de funksje fan fersiering fan de lôzje. Yn de Nederlânske frijmitseldersrituelen komt it alsjend each dan ek net foar. Binnen de frijmitselderswach wurdt it alsjend each yn de regel ôfbylde op in trijehoek fan goud (kleur) en kin yn de measte gefallen ferljochte wurde.
Ek op it oan de frijmitselderij relatearre wachthúske "Het Wakend Oog" op Skylge komt in alsjend each foar.
Alsjend each binnen de Ylluminaty
Ylluminaty betinker Adam Weishaupt hat dit symboal út de âldheid "liend" om syn geheime sekte mystyk mei te jaan. Yn 1785 waard de Ylluminaty troch it regear fan Beieren ferbean.
Konnotaasje fan Alsjend each
It wurdt hjoed-de-dei soms ek sjoen as symboal foar geheime genoatskippen dy't har dwaande hâlde mei ynfiltraasje fan regearingen en de finansjele wrâldtop, mei as doel it stiftsjen fan in wrâldregearing, de saneamde New World Order.
FC Twinte
Fuotbalclub Twinte is in Nederlânske fuotbalferiening út Ynskedee, dy't sûnt de oprjochting yn 1965 yn it betelle fuotbal sit. Allinich yn it seizoen 1983/84 spile FC Twinte net yn 'e earedifyzje. It motto fan de klup is: mear as in klup. Op de UEFA-ranglist stiet FC Twinte as fiifde Nederlânske klup op it 84e plak (2010). Yn it seizoen 2009/10 waard FC Twinte foar it earst winner fan 'e earedifyzje. Harren tradisjonele tenú is read, it stadion fan de Tukkers, sa wurde de spilers fan FC Twinte ek wol neamd, is de Grolsch Veste dêr't 24.000 minsken yn kinne.
Oprjochting
FC Twinte waard stifte yn 1965 as in fúzje fan sportklup Ynskedee út de earedifyzje en Ynskedeese Boys út de earste difyzje. De petearen dêroer wiene al tsien jier earder begûn, mar de fúzje waard pas needsaaklik yn 1964 doe't sportklup Ynskedee in grut begruttingstekoart hie. Op 11 jannewaarje 1965 waarden der ferkiezings hâlden by de twa ferienings, beide sportklups giene akkoard en de nije klup krige de namme FC Twinte.
De Gouden Jierren (1965-1979)
Yn 'e earste jierren fan FC Twinte wie it net maklik foar de klup; de prestaasjes fan 'e klup wiene min en de skuld waard grutter, mar yn 1967 kaam de omkear: in spiler waard ferkocht foar in heal miljoen. Dêrtroch kaam der jild foar nije spilers en koe de skuld ôflost wurde. De prestaasjes waarden better en better. Yn it seizoen 1972/73 kaam FC Twinte yn 'e finale fan de UEFA-kup en de KNFB-beker. Mar de earste haadpriis kaam pas yn 1976/77, doe hat FC Twinte mei 3-0 de finale fan de KNFB-beker wûn. De stjerspilers fan it suksesteam wiene Frans Thijssen, Johan Zuidema, Jan bos, Arnold Mühren, Niels Overweg en letter ek Hallvar Thoresen, Pyt Wildschut en André fan Geveren. De winst fan de beker wie lykwols al de lêste yn fiifentweintich jier.
Degradaasje en Promoasje (1980-1992)
Nei de gouden jierren giene in protte wichtige spilers fuort en dêrom waard de klup yn stee fan yn potensjele kampioen in potensjele degradaasjeklup. Yn 1982/83 waard FC Twinte yndie sechtjinde en degradearre de klup nei de earste difyzje. It wie al sa dat de klup it jier dêrnei gelyk wer werom kaam, mar ek yn de jierren dy't dêrop folgje, koe FC Twinte net mear de prestaasjes fan de gouden jierren werhelje en de klup bleaut yn de middenmoat. Dochs is FC Twinte yn dey tiid noch trije kear as tredde einige.
Fan Hast Fallyt Nei Lânskampioen (1993-2010)
Yn de jierren dêrnei bleau FC Twinte hieltyd wat yn de middenmoat. Yn de njoggentiger jierren fan de 20e iuw wie der in grutte feroaring: der koe in nij stadion boud wurde. Yn 1998 waard it âlde Diekmanstadion wei dien foar de nije Grolsch Veste. Lykwols die yn 2004 bliken dat FC Twinte wer in skuld fan 3,1 miljoen hie; de klup balansearre op 'e râne fan it fallisemint. Mar de nije foarsitter Joop Musterman brocht FC Twinte der wer boppeop. Nei't Munsterman de skuld ferdwine litten hat, waard FC Twinte yn it seizoen 2009/10 lânskampioen.
De Grolsch Veste
thumb|De Grolsch Veste De thúswedstriden fan FC Twinte wurde yn de Grolsch Veste spile. It stadion stiet yn Ynskedee en de kapasiteit is 24.000 minsken. De earste peal fan 'e Grolsch Veste gie yn 1997 yn 'e grûn en op 10 maaie 1998 waard de earste wedstriid spile: FC Twinte-PSV Eindhoven waard 3-0. Doe hie it stadion noch mar 13.500 plakken. Yn 2007 begûn FC Twinte mei in útwreiding fan it stadion dat no kinne der 24.000 minsken yn it stadion. Der binne plannen om it stadion noch fierder út te wreidzjen nei 44.000 minsken (2010), dat de Grolsch Veste ien fan de stadions foar it Wrâldkampioenskip fuotbal 2018 wurde kinne soe. De gemeente hat al tastimming jûn foar de útbou.
Trainingsfjilden
Doe't it nije stadion boud waard, moast FC Twinte sykje nei in nij plak om te trenen. Dat hat de klup fûn by it Fanny Blankers-Koen Stadion. It FBK-stadion waard folslein ferboud ta in moderne treningsakkomodaasje en der binne seis fuotbalfjilden makke. De trainingsfjilden fan FC Twinte lizze dêrmei yn Hengelo, wat spesjaal is omdat it stadion yn Ynskedee stiet. Ek is de jeugdoplieding yn Hengelo en spilet Jong Twinte harren wedstriden dêr.
William Morgan
thumb|William Morgan, de betinker fan it follybal William G. Morgan (Lockport, 23 jannewaris 1870 - 27 desimber 1942) wie de Amerikaanske útfiner fan de sport follybal.
Fenlo
Fenlo (Nederlânsk en offisjeel: Venlo) is in stêd en gemeente yn it noarden fan de Nederlânske provinsje Limburch. De gemeente hat sa'n 100.000 ynwenners (2010) en is 128 km² grut. De stêd hat sa'n 35.000 ynwenners (2008), en krige yn 1343 stedsrjochten.
William Morgan
Under syn stúdzjes oan it Springfield College, Massachusetts mette er James Naismith, de útfiner fan de sport basketbal. Troch Naismith en it basketbal krige er inspiraasje om yn 1895 in nij sport te ûntwikkeljen: Mintonette. Dy sport betocht er doe't er sportlieder wie by de Young Men Christian Association (YMCA) yn Holyoke, Massachusetts. Hy joech les oan in groep âldere sakeminsken. Basketbal fûn er wat te rûch foar dy groep en doe betocht er in oar spul. Letter feroare Alfred Halstead de namme fan Mintonette yn Follybal sjoen dat it doel fan it spul is de bal hin en wer oer it net te follyjen.
Ut tekenings docht bliken dat al yn de 16e iuw oan it Ingelske hôf fan Keninginne Elizabeth in spul spile waard dat in protte op it follybal like.
Marijke Geertsma
Marijke Geertsma (22 maart 1952, Jobbegea tredde Slûs) is in Fryske akteur út Wytgaard.
Se spilet sûnt 1974 by Tryater, fan 1988 ôf foltydsk. Se kaam út in húshâlding fan acht bern, wêrfan't leafst sân yn it ûnderwiis bedarren. Nei in tal omreizen yn Marokko en yn it Eastblok moete se har lettere man Jan Arendz. Nei harren trouwen wennen se oant 1979 yn Wiuwert en kamen se beide by Tryater. Se hat it fak yn de praktyk leard, net op in toanielskoalle. Geertsma wie regisseuze by Ratatette.
Toaniel
thumb|thumbtime=8:37|Rake klappen (2013)
Georgia O'Keeffe
thumb|Georgia O'Keeffe, hands 1918, foto fan Alfred Stieglitz thumb|Georgia O'Keeffe, 16 augustus 1950 Georgia Totto O'Keeffe (Sun Prairie (Wiskonsin), 15 novimber 1887 - Santa Fe (Nij-Meksiko), 6 maart 1986) wie in Amerikaansk keunstskilder.
Biografy
Georgia O'Keeffe krige tige algemien erkenning foar har technyske bydragen oan de skilderkeunst en ek foar har útdaagjende ferkenning fan de grinzen fan de moderne Amerikaanske keunststyl.
Hja hat troud west mei fotograaf en galeryhâlder Alfred Stieglitz.
Op 13 jannewaris 1977 ûntfong hja út hannen fan presidint Gerald R. Ford de Presidential Medal of Freedom, de heechste ûnderskieding dy't in Amerikaansk steatsboarger krije kin.
1985 krige hja de yn dat jier foar it earst útrikte National Medal of Arts, de heechste ûnderskieding dy't in keunstner yn de Feriene Steaten krije kin.
Sjiïsme
thumb|400px|Lannen mei in moslimbefolking fan teminsten 10% (grien is [[soennisme|soennitysk, read is sjiitysk, blau is ibadysk)]]
Georgia O'Keeffe
Skilderstyl
Underwerpen dy't faak weromkomme yn har wurk binne blommen, rotsen, skelpen, bisten, bonken en lânskippen. Har skilderijen stelle kontoeren en foarmen foar dy't subtile toanen yn in ferskaat oan kleuren hawwe. Faak ferfoarme hja har ûnderwerp yn krêftige abstrakte ôfbylden. Sy hat in wichtige rol spile yn it oerbrongen fan de Amerikaanske keunststyl nei Europa yn in tiid dat de measte ynfloed de oare kant út gie.
O'Keeffe is dêrmei ien fan mar in pear froulju dy't op dat nivo profesjonele ynfloed hân hat. Sy fûn benammen artistike ynspiraasje yn Nij-Meksiko, dêr't hja har letter ek festige.
Blok (follybal)
thumb|300px|right|It blok, besteande út trije spylsters It blok is ien ûnderdiel fan de sport follybal. Om it de tsjinstander dreger te meitsjen om mei in oanfal te skoaren, springe ien, twa of soms trije spilers tagelyk en njonken mekoar op mei strekte earms en hannen oan it net. De keunst is om op it goede stuit en krekt tagelyk te springen en fansels op it plak dêr't de bal slein wurdt.
Blokkearjen kin oanfallend wêze, dêr't de bal fuort werom giet nei it fjild fan de tsjinpartij, of ferdigenjend, dêr't de bal safolle mooglik by ophâlden wurdt sa't dy troch in teamgenoat makliker spile wurde kin. Yn beide gefallen mei it blok de bal oanreitsje sûnder dat it balkontakt meitelt as ien fan maksimaal trije mominten fan balkontakt. De útsûndering is at de bal troch it blok bûten it fjild telâne komt, dan is it punt foar de tsjinstander.
Grutte Priis Formule 1 fan Maleizje 2009
Utslaggen fan de Grutte Priis Formule 1 fan Maleizje 2009 yn Kuala Lumpur op 5 april 2009. It wie de twadde race fan 17 races fan de Formule 1 yn 2009. Hy waard op Sepang hâlden. De race waard hâlden oer 31 omgongen, op it 5,3 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 171,8 kilometer. De 58 omgongen dy't de grutte priis eins telle soe koene net feriden wurden as gefolch fan swierwaar.
Patricia Velásquez
Patricia Velásquez (folút: Patricia Carola Velásquez Semprún; Zulia, 31 jannewaris 1971) is a Fenezolaansk aktrise, model en mannekên. Har heit wie in mestys en har mem wie in Yndiaanske frou fan 'e Wajû (Wayúu). Velásquez sprekt fiif talen en set har o sa yn foar har memme folk. Yn 2002 rjochte se foar dat doel de Wayúu Tayá Foundation op.
Saanstêd
thumb|250px|Lizzing fan Saanstêd thumb|250px|It nije gemeentehûs fan Saanstêd (2011) yn Saandam, arsjitektuer ynspirearre troch de tradisjonele Saanske hûskes. thumb|250px|Topografyske gemeentekaart fan Saanstêd Saanstêd (Nederlânsk en offisjeel: Zaanstad) is in gemeente yn de Nederlânske provinsje Noard-Hollân. De gemeente hat likernôch 145.000 ynwenners (1 jannewaris 2010) op in gebiet fan 83 km². Saanstêd is yn 1974 ûntstien troch it gearfoegjen fan de doetiidske gemeenten Assendelft, Krommenie, Woarmerfear, Westzaan, Saandyk, Kooch oan de Saan en Saandam. De gemeente is part fan de saneamde plusregio stedsregio Amsterdam.
Johnny van Doornpriis
De Johnny van Doornpriis foar de Sprutsen Letteren wurdt ienris yn de twa jier takend troch it Literêr Produksjehûs de Wintertuin en útrikt by it Wintertúnfestival.
Slach by Hohenlinden
thumb|[[Jean Victor Marie Moreau]] De Slach by Hohenlinden, op 3 desimber 1800 tichtby München, wie in beslissende Frânske oerwinning tsjin de Eastenrikers yn de Twadde Koalysjeoarloch.
Múnster
thumb|left|Lizzing Múnster yn Dútslân Múnster (Dútsk: Münster) is in stedsdistrikt (kreisfreie Stadt) en in regeardistrikt (Regierungsbezirk ) yn it noardlik part fan Noard-Rynlân-Westfalen yn Dútslân. De stêd is ek de haadstêd fan it regeardistrikt. De Universiteit fan Múnster is ien fan de âldste universiteiten fan Dútslân.
Yn it sintrum stiet it Hûs fan de Nederlannen.
Skiednis
De namme Múnster komt fan it Latynske monasterium ('kleaster') en referearret oan de oprjochting fan it bisdom Múnster troch Karel de Grutte yn 793. De earste biskop wie Liudger. Yn de Midsiuwen wie Múnster in bloeiende Hânzestêd.
Yn 1127, 1197 en 1383 hie Múnster te lijen fan grutte stedsbrânen.
Jean-François Le Gonidec
Jean-François Le Gonidec (Bretonsk: Yann-Frañsez ar Gonideg; folút: Jean-François Marie Le Gonidec de Kerdaniel; Le Conquet, 4 septimber 1775 – Parys, 12 oktober 1838) wie in Frânsk ealman, taalkundige en publisist fan etnysk Bretonsk komôf. Hy naam it foartou by it gearstallen fan 'e earste standerdisearre stavering fan 'e Bretonske taal, lei de grammatika fan syn memmetaal fêst en wie de oersetter fan 'e earste Bretonsk fertaling fan it Nije Testamint. Dêrmei lei Le Gonidec ûnútwiskber syn stimpel op it moderne gebrûk fan it Bretonsk. Hy wurdt sadwaande ek wol Reizher ar Brezhoneg neamd, wat safolle betsjut as "dy't it Bretonsk wer yn 'e âlde steat werombrocht hat".
Múnster
Skiednis
Yn 1534 ferjoegen de werdopersken de doetiidske biskop Frâns fan Waldeck. Doe't sy de macht yn hannen krige hiene, waard der grute dat Múnster it Nije Jeruzalem wie. De nije lieder fan de stêd, Jan Matthijs, woe allinnich hawwe dat doopte werbernen harren yn Múnster festigen; wa't dat net wiene waarden ferdreaun. De biskop organisearre in nij leger mei stipe fan sawol protestanten as katoliken en belegere de stêd. Wilens radikalisearre de beweging yn Múnster. Jan fan Leien waard de oanfierder en stelde gemienskip fan goederen en polygamy yn. In jier letter (1535) foel de stêd. Jan fan Leien waard terjochtsteld. Oan de Lambertustsjerke hinget noch altyd de koai dêr't syn lyk yn útstald waard.
De Frede fan Múnster en Osnabrück yn 1648 makke fan Múnster in ûnôfhinklik bisdom: it gebiet bleau dêrtroch roomsk-katolyk. In oar wichtich ûnderdiel fan de Frede fan Múnster wie it beëinjen fan de Tachtichjierrige Oarloch en de erkenning fan de ûnôfhinklikens fan Nederlân troch Spanje. Yn 1672 foel Múnster laat fan biskop Bernhard von Galen de Republyk fan de Sân Feriene Nederlannen yn. Yn Grins wurdt noch alle jierren de oerwinning op de biskop fan Múnster ("Bommen Bearend") betocht, mei it Grinzer Untset.
Yn 1802 waard Múnster ferôvere troch de Prusen en ta haadstêd fan Westfalen makke. Under de Twadde Wrâldoarloch waard Múnster foar it grutste part ferwoastge troch alliëarde bombardeminten, mar nei de kriich waard Múnster op 'en nij yn âlde styl boud.
Múnster hat tegearre mei Osnabrück in eigen fleanfjild: Lofthaven Múnster-Osnabrück.
Jean-François Le Gonidec
Karriêre
Yn syn frije tiid hold Le Gonidec him dwaande mei it gearstallen fan in standerdisearre stavering foar syn memmetaal, it Bretonsk, en mei de beskriuwing fan 'e Bretonske grammatika. Yn 1807 publisearre er de Grammaire celto-bretonne ("Keltysk-Bretonske Grammatika"), dêr't er it syntaktysk stelsel fan 'e taal yn besocht fêst te lizzen. Dat boek wie foar wat it Bretonsk oanbelange noch mar it twadde wurk fan syn soarte, nei de grammatika dy't yn 1657 skreaun wie troch pastoar Julien Maunoir. Yn syn wurk toande Le Gonidec him in taalpurist, dy't de ynfloed fan 'e lienwurden út it Frânsk yn 'e Bretonske sprektaal besocht te minimalisearjen, wylst er tagelyk de klam lei op 'e relaasje fan it Bretonsk mei it Welsk.
Le Gonidec wie in lid fan 'e Académie celtique ("Keltyske Akademy"), dy't yn 1803 yn Parys oprjochte waard. Dat ynstitút wie mar in koart libben beskern foar'it omfoarme waard ta de algemienere Societé des Antiquaires de France ("Aldheidkundich Genoatskip fan Frankryk"). Yn 1821 publisearre Le Gonidec it Dictionnaire celto-breton ("Keltysk-Bretonsk Wurdboek"). Yn 1833 ferfear er nei Parys, dêr't yn 1837 syn Dictionnaire français-breton ("Frânsk-Bretonsk Wurdboek") útkaam. De twadde printinge fan syn Grammaire celto-bretonne ferskynde in jier letter postúm.
It slagge Le Gonidec lykwols net om formele stipe fan 'e Roomsk-Katolike Tsjerke te krijen foar in bibeloersetting yn it Bretonsk. Syn fertaling fan it Nije Testamint waard sadwaande yn 1827 publisearre mei help fan 'e British and Foreign Bible Society, in bibelgenoatskip fan 'e Anglikaanske Tsjerke. Dat wie by Le Gonidec syn wurk belutsen rekke trochdat it dêrta oanfitere waard troch Thomas Price, byneamd Carnhuanawc, in taalstrider foar it Welsk. Mei't de Roomsk-Katolike Tsjerke de útjefte sadwaande beskôge as protestantsk, waard de bibeloersetting fan Le Gonidec op 'e Yndeks fan Ferbeane Boeken set.
Formule 1 yn 2009
It Formule 1-seizoen 2009 wie it 63ste Formule 1-seizoen. De "Formule 1", offisjieel it "FIA Formula One World Championship", is de heechste klasse yn de autosport, sa is bepaald troch de Fédération Internationale de l'Automobile (FIA).
Jean-François Le Gonidec
Ferstjerren
Jean-François Le Gonidec kaam yn 1838 yn 'e âlderdom fan 63 jier te ferstjerren. Hy kaam te hôf yn it Bretonske Lochrist, deunby syn berteplak Le Conquet, yn Finistère. Dêr waard foar him in prealgrêf oprjochte troch syn bewûnderders út Bretanje en Wales, mei in grêfsark dy't ynskripsjes yn it Welsk en Frânsk draacht.
Formule 1 yn 2009
Lewis Hamilton wie by de start fan it seizoen de ferdigenjend wrâldkampioen by de koereurs, Ferrari is de regearjend wrâldkampioen by de konstrukteurs.
Klassemint by de koereurs
De top 8 klassearre auto's, krije punten,
Opmerkingen:
† — Koereur hat de finish net helle yn de GP, mar hat wol 90% fan de race-ôfstân ôflein, wêrtroch't er as klasearre notearre stiet. ‡ – Heale punten waarden takend ûnder de GP fan Maleizje om ’t minder as 75% fan de plande ôfstân ôflein waard fanwegen fûle rein.
Klassemint by de konstrukteurs
De top 8 klassearre auto's krije punten:
Opmerkingen:
† — Koereur hat de finish net helle yn de GP, mar hat wol 90% fan de race-ôfstân ôflein, wêrtroch't er as klasearre notearre stiet. ‡ – Heale punten waarden takend ûnder de GP fan Maleizje om ’t minder as 75% fan de plande ôfstân ôflein waard fanwegen fûle rein.
Nirvana (Amerikaanske band)
Nirvana is in Amerikaanske grungeband oprjochte yn 1987 yn Aberdeen. De band brocht yn 1989 syn debútalbum Bleach út. De teksten fan de band gean benammen oer ôfstomping, ferfeling, ferfrjemding, depresje en identiteitsproblemen. Nirvana hat trije studio-albums útbrocht. Op 5 april, 1994 kaam in ein oan it sukses nei't sjonger en opjrochter fan de band Kurt Cobain yn 'e âldens fan 27 jier ferstoar.
De iere jierren
De band wurdt al yn 1987 yn Abberdeen oprjochte troch sjonger en gitarist Kurt Cobain, bassist Krist Novoselic en drummer Chad Channing. Yn 1988 ferskynt harren earste single, in cover fan it Shocking Blue nûmer Love Buzz. Hjirnei nimme se foar it bedrach fan 600 dollar harren earste album op: Bleach. Drummer Channing giet flak nei de opnamen fuort, en nei in hantsjefol ynfallers nimt ein 1990 de út Washington ôfkomstige Dave Grohl plak op it drumkrukje.
Nevermind
Yn de nije gearstalling fan de band no wer as trijemansformaasje, want twadde gitarist Jason Everman is nei in koart skoft as bandlid ek wer opstapt, begjinne se yn de maitiid fan 1991 oan de opnamen fan harren twadde album. It album Nevermind kaam yn de hjerst fan datselde jier út. It album soarge foar bekendheid by it grutte publyk en de single Smells Like Teen Spirit waard de earste grutte wrâldwide hit fan Nirvana. Nei Smells Like Teen Spirit folge fan itselde album noch Lithium, Come as You Are en In Bloom.
It tredde album en it ein
It sukses by it grutte publyk fan Nevermind had in minne ynfloed op sjonger en gitarist Kurt Cobain, hy kriget lêst fan depresjes en hat muoite mei de oandacht dy't er fan de media kriget. Begjin 1993 nimme se harren tredde album In Utero op, en wurdt yn de hjerst fan dat jier útbrocht. It befettet de hit Heart-Shaped Box en it ferneamde nûmer Rape Me. Mar dernei giet it echt mis mei sjonger Cobain. Yn maart tidens de wrâldtoernee foar In Utero rekket Cobain út 'e tiid troch in kombinaasje fan alkohol en medisinen tsjin sliepeleazens. In dei letter komt er wer by, it toernee wurdt staakt en Cobain fleant werom nei Amerika. Mar nei in pear dagen thús west te hawwen giet it alwer mis en Cobain wurdt opnommen yn in ôfkickklinyk dy't er nei in pear dagen alwer ferlit. Begjin april wurd de sjonger troch syn famylje as fermist opjûn, en nei in pear dagen wurdt er dea fûn yn syn hûs yn Seatle, dêr't er himsels te koart dien hat.
Nei Nirvana
Mei de dea fan Cobain kaam der in ein oan de band, it nûmer About A Girl waard noch postúm útbrocht. Bassist Krist Novoselic begûn in nije band. En ek drummer Dave Grohl begûn in nije band hy gie fierder as sjonger en gitarist fan de band Foo Fighters. Yn de hjerst fan 1994 waarden de opnamen fan it MTV Unplugged optreden fan Nirvana op in live-album útbrocht.
Grutte Priis Formule 1 fan Maleizje
De Grutte Priis Formule 1 fan Maleizje wie in wedstriid op de Formule 1-kalinder dy't foar de earste kear hâlden waard op 17 oktober yn 1999 op it Maleizyske Sepang International Circuit. De earste Grand Prix fan Maleizië waard wûn troch Eddie Irvine foar syn Ferrari-teamgenoat Michael Schumacher. Fan 2001 ôf ferhuze de Grutte Priis nei de maitiid.
Op 22 jannewaris 2008 kaam de direkteur fan it sirkwy Mokhzani Mahathir mei it plan om fan 2009 ôf in nachtrace te hâlden op dit sirkwy. Troch de hege kosten is dit idee nea ta útfier brocht. Yn stee dêrfan waard besletten de wedstriid wat letter op de dei te hâlden. De temperatueren lizze dan leger, en Jeropeeske sjoggers koene de wedstriid live folgje op in foar harren gaadlik tiidstip. De lêste twa edysjes waarden wer yn de hjers organisearre.
Yn 2017 waard de lêste edysje fan de Grutte Priis hâlden. Neffens de Maleisyske oerheid wie de Grutte Priis net langer rendabel. Dizze lêste wedstriid waard wûn troch de Nederlânske koereur Max Verstappen. Alle grutte prizen waarden hâlden op it Sepang International Circuit. Der ha nea grutte ynsidinten west by dizze grutte priis.
South Park
South Park is in animaasjerige en telefyzjekomeedzje op Comedy Central.
It giet oer de surrealistyke aventoeren fan Cartman, Kyle, Stan en Kenny. Sy wenje in it berchdoarp South Park en sy binne al jierren freonen, faaks útsein Kyle en Cartman dy allegeduerigen rûzje hawwe. De fjouwer berne meitsje yn harren om-en-by fan alles mei, mei fariaasje fan problemen thús en op 'e skoalle oant natuerrampen ta.
South Park is in skepping fan Trey Parker en Matt Stone. Sûnt 1997 wurdt dizze searje yn de Feriene Steaten útstjoerd op Comedy Central, yn Nederlân fan 1997 ôf earst op Canal+ (no Film1), sûnt 1999 op NET 5, dêrnei op Veronica en The Box oant dy yn 2007 de Nederlânske Comedy Central waard, oant no (2013) ta.
Gaststjerren
Geregeldwei komme der fermeamde út de skiednis fan de wrâld del, sa as Jezus, Satan, Saddam Hoessein, Adolf Hitler, Bono, Barbra Streisand, Osama bin Laden, Metallica, Paris Hilton, John Edward, KoЯn, Rob Schneider, Biggie Smalls, Oprah Winfrey, Jennifer Lopez, Ben Affleck, Tom Cruise, Angelina Jolie, Mel Gibson, Hillary Clinton, Barack Obama, John McCain, Sarah Palin, Russell Crowe, Radiohead, Phil Collins, John Travolta, Britney Spears, Ozzy Osbourne, Steve Irwin, Christopher Reeve, Gene Hackman, De Krystman, Will Smith, Rob Reiner, Kanye West, Chris Hansen, Ronnie James Dio, Michelle Obama, Tiger Woods en Michael Jackson, Justin Bieber. Ek Steve Jobs kaam ris del. Soms wurde de gesichten self makke (bygelyks by Jennifer Lopez), somtiden wurdt in ôfbyld fan de wiere holle brûkt. thumb|Trey Parker en Matt Stone, de makkers fan South Park
Grutte Priis Formule 1 fan Sina 2009
Utslaggen fan de Grutte Priis Formule 1 fan Sina 2009 yn Shanghai op 19 april 2009. It wie de tredde race fan 17 races fan de Formule 1 yn 2009. Hy waard op it Sirkwy fan Shanghai hâlden. De race waard hâlden oer 56 omgongen, op it 5,5 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 305 kilometer.
Evangeelje fan Bartoloméus
It Evangeelje fan Bartoloméus is in missende en algemien as apokryf beskôge kristlike religieuze tekst, besibbe oan it Nije Testamint fan 'e Bibel.
It wurdt neamd yn ferskate ier-kristlike boarnen, mar is fierders ûnbekend. It hat wol kâns dat it ferlern gien is, mar it soe ek wêze kinne dat it in alternative namme is foar ien fan beide teksten dy't hjoed de dei bekendsteane as de Fragen fan Bartoloméus of de Weropstanning fan Jezus Kristus (troch Bartoloméus).
Grimersum
thumb|Gemeente Krummhörn mei Grimersum thumb| Tsjerke fan Grimersum
Grimersum is in plak yn de Dútske gemeente Krummhörn, dielsteat Nedersaksen. Dit Eastfryske plak leit sa'n 15 kilometer noardwestlik fan Emden en hat 577 ynwenners (2012).
It doarp heart, lykas it tichteby lizzende Groothusen, ta de langhalige terpdoarpen dy't yn de iere 8e iuw oan seeaarms en bochten opsmiten binne as hannelsplakken foar de tanimmende oerseeske hannel fan de Fryske boerekeaplju. It doarp wurdt dominearre troch de âlde tsjerke.
Op de kwelder tusken Wurdum en Grimersum lizze 75 meter út elkoar twa terpen mei in ovale foarm en in hichte fan 3,4 oant 4,7 meter. It is it stee fan in midsiuwske boarch dy't yn 1379 ferwoastge waard. De boarch wie it stamslot fan de aadlike haadlingefamylje Beninga, dêr't de skiedskriuwer Eggerik Beninga ek ta hearde. Ut archeologysk ûndersyk docht bliken dat it gebou likernôch 44 meter lang wie en 11 meter breed.
Oan de eastein fan de terp kin it plak fan in twadde boarch oanwiisd wurde. Hy is let-midsiuwsk en boud neidat it stamslot fernield wie. De oerbliuwsels fan de boarch binne troch Jörg Saathoff bleatlein en katalogisearre.
Georges Claude
Yn 1923 yntrodusearre Georges Claude en syn Frânske ûndernimming Claude Neon, neonferljochting yn de Feriene Steaten, troch twa fan dizze neonlampen te ferkeapjen oan in Packard autodealer yn Los Angeles. Earle C. Anthony kocht twa "Packard" neonreklames foar de som fan $24,000. Dêrnei waard de neon ljochtreklame hurd populêr as bûtenreklame mei omdat de reklame ek rûnom sichtber wie en krige al gau de bynamme "floeiber fjoer".
As learling fan Jacques-Arsène d'Arsonval is Claude tegearre mei syn âld-stúdzjegenoat Paul Boucherot de útfiner fan it OTEC konsept (Ofkoarting fan it Ingelske Ocean Thermal Energy Conversion). Dizze technyk makket gebrûk fan it temperatuerferskil tusken it oerflaktewetter en de djippere lagen fan de oseaan om elektrisiteit op te wekken. Claude wie de earste persoon dy't in prototype foar in ynstallaasje fan dizze technology betocht. Claude boude de earste ynstallaasje yn 1930 yn Kuba. It systeem produsearre 22 kilowatt elektrisiteit troch middel fan in legedruk turbine.
Yn 1935 konstruearre Claude in oare ynstallaasje, diskear oan board fan in 10.000-tons frachtskip, foar de wâl oan de kust fan Brazylje. Beide ynstallaasjes waarden noch foardat dizze ûntwikkele wurde koenen ta krachtsintrales, ferwoaste troch it minne waar en de weagen.
Aldnoarsk
thumb|450px|Fersprieding fan it Aldnoarsk om 900 hinne. Read: Aldwestnoardske [[dialekten; Oranje: Aldeastnoardske dialekten; Rôze: âldgutnysk; Grien: oare Germaanske talen.]] Aldnoarsk is in Noardgermaanske taal dy't sprutsen waard troch bewenners fan Skandinaavje en har koloanjen yn it Wytsingetiidrek oant likernôch 1300.
Johann Jacob Engel
Ht studearre teology oan de universiteit fan Rostock en Bützow, en filosofy oan de universiteit fan Leipzig, dêr't er de doktersgraad helle. Yn 1776 waard er beneamd as professor moraalfilosofy en skoandere letteren oan it Joachimstal-gymnasium yn Berlyn en in pear jier letter waard er de persoanlike learaar fan de kroanprins fan Prusen, de lettere Freark Willem III.
Neist in tal frijwat súksesfolle drama's, skreau Engel ek ferskate boeken oer estetyske ûnderwerpen. Syn Anfangsgrunde einer Theorie der Dichtungsarten (1783) lit in ferfine smaak en grut kritysk fermogen sjen al hâld it wat ferbylding en poetysk ynsjoch oanbelanget net oer. De deselde kwaliteiten en itselde tekoart hat syn Ideen zu einer Mimik (1785), in brieveboek.
Engel's Sämtliche Schriften waarden yn 12 dielen publisearre yn Berlyn yn 1801-1806; in nije edysje ferskynde yn Frankfort 1851.
Karrharder Frysk
thumb|De noardfryske dialekten It Karrharder Frysk is in noardfrysk dialekt, dat yn de gemeente Stedesand en Enge-Sande (Ding-Sönj) yn Amt Karrharde sprutsen wurdt. It Karrharders wurdt op it fêstelân fan Noard-Fryslân sprutsen, mar wurdt tige mei útstjerren bedrige. Yn Karrharde wurdt ek noch Nederdútsk en Sønderjysk (in deensk dialekt) sprutsen.
Earste Difyzje (fuotbal)
De Earste Difyzje is de op ien nei heechste fuotbalkompetysje fan Nederlân. Klups út de kompetysje kinne promovearje nei de Earedifyzje en sûnt koart ek degradearje nei de Topklasse. Yn de betelle kompetysje spylje 18 fuotbalklups út hiel Nederlân en wurdt organisearre troch de KNFB, de Keninklike Nederlânske Fuotbal Bûn. De kompetysje hjit offisjeel de Keuken Kampioen Difyzje nei de namme fan haadsponsor Keuken Kampioen. Oant 2018 hiet de difyzje de Jupiler League.
Oprjochting
De Earste Difyzje waard tagelyk mei de Earedifyzje en de Twadde Difyzje oprjochte. Doe't it betelle fuotbal yn Nederlân nei it ynfieren fan 1954 in nije foarm hawwe moast. Oarspronklik bestie de Earste Difyzje út twa ôfdielings mei 16 alvetallen. Mar dat feroare yn 1962 doe't de twa ôfdielings tegearre dien waarden en der ien ôfdieling oerbleau mei 18 alvetallen. Fan it seizoen 03/04 ôf hat de kompetysje 19 teams, omdat AGOVV Apeldoorn der by kaam. En letter kaam ek de tweintichste, Almere City FC, derby. Mar mei in reorganisaasje waard it oantal werom brocht nei 18 troch de degradaasje fan TOP Oss en it fallissemint fan HFC Haarlem.
Krist Novoselic
Krist Anthony Novoselic (Comton, Kalifornje, 16 maaie 1965) is in Amerikaansk bassist. Hy waard bekend as de bassist fan Nirvana. Novoselic waard berne as âldste yn in gesin fan trije, as soan fan Kroätyske emigranten. Nei it ein fan Nirvana rjochte Novoselic sûnder sukses meardere bands op.
Wetterskip Koarnwert
It Wetterskip Koarnwert is in earder wetterskip, dat fan 1907 oant 1976 bestien hat yn de himrikken fan Koarnwert en Wûns yn de hjoeddeistige gemeente Súdwest-Fryslân, foar 2011 Wûnseradiel. It wetterskip hie it behear oer de wetterhûshâlding yn de Polder Koarnwert en de Koarnwertermûne dy't it wetter fan de polder bemealde.
Skiednis
De grutte floed fan 3 febrewaris 1825 trof Koarnwert ek, alhoewol't dêr gjin dyktrochbraken lykas by Makkum en Gaast wiene. Der wie lykwols al skea op it fruchtbere lânbougrûn om it doarp hinne, dêr't ferskate partikuliere polders en marren, lykas de Silaardermar, leine. Eltse boer hie suver syn eigen mûne en polder en hja hiene de oanwenst en lit it oerstallige wetter by de buorman yn de sleatten rinne. Nei de floed waard der warber nei in oplossing socht. Lykwols slagge it harren net ta in oerienkommen te kommen, lykas it besykjen yn 1877 ta it foarmjen fan ien grutte partikuliere polder. Der wie gjin ienichheid.
Yn 1898 waard der besocht en rjochtsje by Koarnwert in wetterskip op om de wetterhûshâlding better te behearskjen. Dat like ynearsten ek te mislearjen, omreden der net foldwaande stipe wie fan de takomstige yngelannen. Hja wiene noedlik foar te hege kosten en persoanlike ûnienichheid stie yn it paad. Yn 1899 besocht sels de Deputearre Steaten fan Fryslân de inisjatyfnimmers oan te setten ta in nij besykjen, dochs it mocht net lije. Yn 1904 kaam der in oerienstimming en yn 1907 waard it Wetterskip Koarnwert lang om let oprjochte.
It behear kaam yn hannen fan in bestjoer dy't út trije leden bestie en keazen waard troch de stimhawwende yngelannen en in gearkomste fan yngelannen. Foar de leden fan it bestjoer bestie in termyn fan trije jier. Nijsgjirrich is dat by dit wetterskip it wettersteatkundich wurk troch in stikmannich eigeners, dy't twatred fan it totale oerflak fertsjintwurdigje, útfierd en bekostige waard. It wetterskip naam it letter foar taksaasjekosten oer.
Yn 1907 waard de Koarnwertermûne, in muonts, oan de Koarnwerter Feart boud dy't it wetter fan de polder bemealle moast. Dy ferfong in trijetal eardere lytsere mûnen. Sûnt 1972 waard it bemeallen troch in elektromoter, dy't yn 'e mûne oanbrocht waard, fersoarge. Oant 1925 stie der in twadde mûne oan de Molkfeart by Wûns doe't dy ôfbrutsen waard. It wetterskip hie it behear oer de mûne en oer de diken dy't it provinsjaal boezemwetter keare moast.
By it oprjochtsjen yn 1907 wie it Wetterskip Koarnwert 318 hektare grut. Yn 1918 waard it wetterskip útwreide oant 466 hektare mei lânguod noardlik en noardeastlik dêrfan. Ek de diken de Miedleane, Hollingerleane, Hiddumerleane en it Piter Obesleantsje kamen ûnder behear fan it wetterskip. Oant dy tiid wiene dy diken partikulier besit. Yn 1930 kaam der in útwreiding nei it easten ta, dy't de Ossefenne Tille oer de Molkfeart befette, dêrt't it totale oerflak 478 hektare grut by waard. Yn 1959 kaam der in grinswiziging troch it ferbreedzjen fan Rykswei 43, de hjoeddeistige A7, dy't doe de noardgrins foarme. In lyts part súdlik fan de Koarnwerter Feart gie oer op it wetterskip De Wearen, dêr't it oerflak 454 hektare grut troch waard. Op 1 jannewaris 1976 waard it wetterskip opheft as gefolch fan it konsintrearjen fan de boezemwetterskippen. It nije Wetterskip It Marnelân naam alle taken oer. Letter waard dat wetterskip part fan it Wetterskip Fryslân.
Enge-Sande
thumb|Lizzing gemeente Enge-Sande yn Noard-Fryslân Enge-Sande is in plak en gemeente yn de Dútske dielsteat Sleeswyk-Holstein, en is in part fan it distrikt Noard-Fryslân. Enge-Sande hat 1137 ynwenners.
Enge-Sande leit sa'n 30 km benoarden Hüsem en 30 km westlik fan Flensburch net fier fan Leck en de grins mei Denemark. De gemeente leit oan de westlike Ochsenweg (in histoaryske hearrewei) oan de râne fan de geastgrûn.
Fynsten fan sa'n 14.000 jier âlde stienbilen en oar ark tsjutte op bewenning yn de stientiid.
Taeke Jitze Botke
Hy wie in soan fan Jacob Botke (1877-1939).
Jean Philippe Wesselink
Jean Philippe Wesselink  (Amsterdam, 19 april 1845 - De Haach, 26 desimber 1931) wie in Nederlânsk militêr en boargemaster.
Libben en wurk
Nei syn marine-oplieding yn De Helder gie er yn 1863 as adelborst earste klasse mei it fregat Zr.Ms. Metalen Kruis nei Nederlânsk-Ynje. In jier letter die er mei oan de gefjochten yn Japan (bombardemint fan Shimonoseki). Yn 1867 waard er befoardere ta luitenant-op-see twadde klasse. Fan 1875 ôf wie er twa jier aktyf yn Atjeh en die doe mei oan de slach by Salamangan. Dêrnei waard er befoardere ta luitenant-op-see earste klasse. Fanwegen medyske problemen ferliet Wesselink yn 1884 de marine en gie er in skoft nei it bûtenlân om better te wurden. Yn augustus 1886 waard er boargemaster fan Brouwershaven en op 1 jannewaris 1888 folge syn beneaming ta boargemaster fan Maassluis. Yn ferbân mei de minne sûnens fan syn frou waard him dêr yn april 1892 op eigen fersyk ûntslach ferliend. Nei in ferbliuw yn it myldere klimaat fan Nassau waard er yn augustus 1893 beneamd ta boargemaster fan Harns. Yn oktober 1896 joech er dy funksje oer en kaam er yn Felp te wenjen dêr't yn maart 1897 syn frou ferstoar. In pear moanne letter waard er boargemaster fan Goes wat er oant oktober 1902 bliuwe soe. Letter ferhuze er nei De Haach dêr't er ein 1931 yn de âldens fan 86 jier ferstoar. Hy waard yn Velp te hôf brocht.
Xander Michiel Beute
Xander Michiel Beute (Gouda, 9 juny 1975) is in Nederlânske skriuwer dy't yn 1999 mei Nachtvoorstelling ("Nachtfoarstelling") debutearre.
Nachtvoorstelling waard in súkses en Xander Michiel Beute kaam by guon tillefyzjeprogrammas. It boek is in wier bard ferhaal en it giet oer dronken minsken dy't Michiel yn it iepenbier ynoar sloegen by in jûn útgean yn Gouda.
Dêrnei hat er tegearre mei syn útjouwer in boek makke dat hjit Mensen Gevraagd ("Minsken Socht"). Yn dat boek waarden de ûnderfiningen fan slachtoffers en neibesteanden fan sinleas geweld opskreaun. Yn 2001 kaam syn lêste boek út Hinkelen met God ("Hinkelje mei God").
Doe't er klear wie mei ôfstudearjen oan de hegeskoalle gie er nei De Haach om dêr Nederlânsk te jaan op it Kristlik Gymnasium Sorghvliet. Ek wie er in skoft gastskriuwer by Trouw en U-Blad (Universiteit Utert) en skreau er ferhalen yn Tzum, Passionate en Lava.
Hy is troud en hat twa bern.
Jean Leon Gerome Ferris
Jean Leon Gerome Ferris (Philadelphia (Pennsylvania), 18 augustus 1863 – dêre, 18 maart 1930) wie in Amerikaanske skilder. Hy is benammen bekend om syn rige fan 78 sênes út de Amerikaanske skiednis, mei de titel The Pageant of a Nation, de grutste searje Amerikaanske histoaryske skilderijen troch ien keunstner makke.
Libben en wurk
Ferris wie in soan fan Stephen James Ferris, in portretskilder dy't in bewûnderer wie fan Jean-Léon Gérôme (nei wa't er ferneamd waard) en ek in bewûnderer fan Mariano Fortuny. Hy waard oplaat troch syn heit en syn omkes Edward Moran en Thomas Moran, beide wiene priizge skilders.
Ferris skreau him yn 1879 yn oan de Pennsylvania Academy of the Fine Arts en studearre fan 1883 ôf fierder oan de Académie Julian by William-Adolphe Bouguereau. Hy moete ek syn nammegenoat Jean-Léon Gérôme, dy't grutte ynfloed hie op syn kar om sênes út de Amerikaanske skiednis te skilderjen. Ferris skreau: "Gérôme syn aksioma wie dat men it bêste dat skilderet dêr't er it meast mei fertroud is".
Syn earste ûnderwerpen wiene oriïntalistysk fan aard, mei't dy streaming yn 'e moade wie doe't er jong wie. Yn 1882 eksposearre er in skilderij titele Feeding the Ibis dat op 600 dollar rûsd waard. Yn 1895 hie er in reputaasje opboud as histoarysk skilder en begûn er oan syn dream om in rige skilderijen te meitsjen dy't ferhellen fan in skiedkundich barren.
Persoanlik libben
Ferris troude yn 1894 mei Annette Amelia Ryder; it pear krige in dochter, Elizabeth Mary. Hy stoar yn de âldens fan 66 jier yn Philadelphia, Pennsylvania.