cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mâl Hynder
Priveelibben
De leafde fan Mâl Hynder syn libben wie nei't it skynt Swarte Bizonfrou, dy't er al fan bern ôf oan kend hie. Hja troude lykwols mei in oare kriger, dy't fan Gjin Wetter hiet, en in alkoholist west skynt te hawwen. Yn 1870 krige Mâl Hynder Swarte Bizonfrou safier dat se mei him op bizonjacht gie. Under de Lakota wie it foar froulju in rjocht om altyd skiede te meien, om lykfol hokker reden. Soks waard dien troch by famyljeleden yn te lûken of troch de besittings fan 'e man bûten de tipy te pleatsen. Hoewol't soms in beskate finansjele kompinsaasje fereaske wie, koe in man tsjin 'e skieding sels neat ynbringe, en waard fan him ferwachte dat er him derby dellei. Mar sokke regels wiene yn dit gefal net fan tapassing, want der wie neffens de ferhalen gjin sprake fan in skieding.
Gjin Wetter wie net thús doe't Swarte Bizonfrou mei Mâl Hynder útnaaide, mar doe't er derefter kaam, liende er in pistoal en sette er harren efternei. Nei't er de tipy fan Mâl Hynder fûn hie, rôp er fan bûtenôf Mâl Hynder syn namme al. Dêrop stiek er it pistoal nei binnen ta, rjochte op it boarst fan syn rivaal en helle de trekker oer. Mar Mâl Hynder syn neef Reitsje-de-Wolkens-Oan, dy't yn 'e tinte njonken de iepening siet, stompte Gjin Wetter syn hân omheech, sadat de kûgel Mâl Hynder yn 'e kaak rekke ynstee fan yn it boarst. Gjin Wetter spile fan ruten, en ried syn hynder kroandea yn in besykjen om oan Mâl Hynder syn poerrazene famyljeleden te ûntkommen. Uteinlik wist er geandefoets syn eigen doarp te berikken, dêr't er yn beskerming nommen waard troch syn famylje. De rie fan âldsten gie oer de saak gear en oertsjûge beide partijen derfan om gjin geweld mear te brûken. Fierders kaam men ta de konklúzje dat beide partijen mis west hiene: Mâl Hynder hie net mei in troude frou omslaan moatten, mar dat koe Gjin Wetter syn besykjen ta moard net behimmelje. As kompinsaasje foar de ferwûning, dy't in opfallende groede yn Mâl Hynder syn gesicht efterliet, moast Gjin Wetter him trije hynders jaan. Om't Mâl Hynder mei in oar syn frou omslein hie, ferlear er syn titel fan "himddrager". Swarte Bizonfrou kearde werom nei har man. right|thumb|300px|"Mâl Hynder en syn Oglala-troep ûnderweis fan Kamp Sheridan om har oer te jaan oan generaal Crook by it [[Reade Wolk-agintskip", in skets út 1877.]]
Om syn wûne te fersoargjen, stjoerden de âldsten Swarte Sjaal, in famyljelid fan Bûnte Sturt, nei Mâl Hynder ta, mei wa't er yn 1871 troude. Mei har krige er syn iennichste bern, it famke Se-Binne-Bang-fan-Har, dy't lykwols al yn 1873 ferstoar. Swarte Sjaal oerlibbe hast al har tiidgenoaten en ferstoar yn 1927 op hege jierren oan 'e gryp. Mâl Hynder troude ek mei in Nellie Larrabee (of Laravie), de dochter fan in Sjajinske mem en in Frânsk-Kanadeeske heit, dy't neffens guon ferhalen nei him ta stjoerd wêze soe troch it Oglala-opperhaad Reade Wolk, en neffens oare ferhalen in spionne foar it Amerikaanske leger west hawwe soe.
Grutte Sû-Oarloch fan 1876
Doe't de Amerikanen yn 1876 de Lakota harren hillige lân, de Black Hills, ûntnaderje woene, waard it op 'e nij oarloch. Op 17 juny fan dat jier fierde Mâl Hynder in legermacht fan likernôch 1.500 Lakota en Noardlike Sjajinnen oan dy't it yn 'e Slach oan de Rosebud opnaam tsjin 'e 1.000 man Amerikaanske kavalery en ynfantery en 300 Krieën en Sjosjoanen fan generaal George Crook. Hoewol't de striid min ofte mear yn in ympasse einige, slagge it Mâl Hynder om Crook fan syn paad wike te litten, wat derfoar soarge dat er him net op 'e tiid by de troepemacht fan luitenant-kolonel George Armstrong Custer foegje koe.
Net dat dat trouwens Mâl Hynder syn bedoeling wie, want de Yndianen wisten doedestiden noch neat ôf fan Custer syn opmars. It wie Mâl Hynder derom te dwaan om Crook by it grutte Yndiaanske doarp fan it opperhaad Sittende Bolle, oan 'e rivier de Little Bighorn, wei te hâlden, dat troch it gearkloftsjen fan lytse troepkes Lakota en Sjajinnen tsjin 'e ein fan 'e maityd oanwoeksen wie ta in grutte fan nei skatting mear as 10.000 minsken. It lân koe sa'n grutte kloft folk net drage, dat der waard besletten om it kamp op te spjalten yn in stikmannich lytsere groepen. Ear't se útinoar gean koene, knoffele lykwols in goed wike nei de Slach oan 'e Rosebud, op 25 juny 1876, Custer syn Amerikaanske 7e Kavaleryrezjimint tsjin it doarp oan, yn in treffen dat de Slach oan de Little Bighorn kaam te hjitten.
Mâl Hynder syn persize rol ûnder dy slach is net alhiel dúdlik. Neffens de oerlevering fierde hy it algemiene befel oer de Yndiaanske krigers en late er boppedat de flankoanfal dêr't de haadmacht fan Custer syn rezjimint op in heuveltop troch besingele rekke, sadat hy en it grutste diel fan it 7e Kavaleryrezjimint deade wurde koene. Dêr binne lykwols gjin histoaryske bewizen fan. It iennichste dat mei wissichheid sein wurde kin, is dat Mâl Hynder in wichtige dielnimmer oan 'e slach wie en dat ferskate Yndiaanske eachtsjûgeferslaggen syn dapperens yn 'e striid befêstigje. Is soe lykwols bêst ris kinne dat foar it eigentlike ferrin fan 'e slach de dieden fan it Hûnkpapa-opperhaad Gal wichtiger wie.
Nei de fernederjende nederlaach oan 'e Little Bighorn sette it Amerikaanske regear alles op alles om 'e Yndianen derûnder te krijen. Op 10 septimber 1876 feroveren en ferrinnewearren kaptein Anson Mills en twa bataljons fan it Amerikaanske 3de Kavaleryrezjimint yn 'e Slach by Slim Buttes it Minnikonzjû-doarp fan opperhaad Amerikaansk Hynder de Aldere. Mâl Hynder en syn Oglala besochten him te help te kommen, mar arrivearren te let. Amerikaansk Hynder kaam om, mei in grut diel fan syn famylje, nei't se har ferskate oeren yn in ravyn beskûl holden hiene. Dat wie de earste fan in stikmannich soartgelikense oanfallen op Lakota- en Sjajinne-doarpen.
Slim yn 'e benearing brocht troch de ûnmeilydsume ferfolging troch de Amerikanen, hiene Mâl Hynder en syn krigers der klauwen oan om troch de winter en de dêrmei mank geande tiid fan krapte hinne te kommen. Op 8 jannewaris 1877 waard it lêste grutte wapene treffen útfochten yn 'e Slach by Wolf Mountain, yn it hjoeddeiske Montana. Mei't syn folk ferswakke rekke fan 'e honger en de kjeld, besleat Mâl Hynder úteinlik om him oer te jaan, wat er die op 5 maaie 1877, by Reade Wolk-agintskip yn 'e neite fan Fort Robinson, yn Nebraska, yn 'e mande mei guon oare Lakota-lieders, lykas Reu en Lytse Grutte Man. left|thumb|200px|In tinkteken foar Mâl Hynder te [[Fort Robinson, op it plak dêr't er deade wêze soe.]]
Lêste moannen en dea
De folgjende fjouwer moannen wenne Mâl Hynder yn it doarp dat hy en syn folgelingen deunby it Reade Wolk-agintskip opslein hiene. Neffens ûnbewiisde ferhalen rekken de âldere opperhaden, lykas Reade Wolk en Bûnte Sturt, dy't al lang yn 'e reservaten wennen en net meifochten hiene yn 'e Grutte Sû-Oarloch fan 1976, oergeunstich op Mâl Hynder syn rom en oansjen, en begûnen se geroften te fersprieden as soed er fan doel wêze om fuort te glûpen en syn âlde ferset tsjin 'e blanken wer op te nimmen. Yn augustus 1877 waard Mâl Hynder frege oft er de Amerikanen helpe woe om 'e Nez Persé te befjochtsjen, dy't doe ûnder harren lieder Opperhaad Joseph útbrutsen wiene út harren reservaat en besochten om nei Kanada te flechtsjen. Mâl Hynder wegere de Amerikanen te helpen, of mooglik waard syn antwurd ferhaspele troch de tolk, mar der ûntstie yn elts gefal sa'n betizing dat men de saak mar gewurde liet.
Doe't generaal George Crook in moeting mei Mâl Hynder hawwe soe, waard er warskôge dat it opperhaad fan doel wie om him te fermoardzjen, dat de gearkomste waard ôfblazen. Crook oardere dat Mâl Hynder arrestearre wurde moast, en sette doe ôf, wêrby't er de saak fierders oerdroech oan 'e kommandant fan Fort Robinson, luitenant-kolonel Luther P. Bradley. Der waarden mear troepen oproppen fanút Fort Laramie, mar doe't men moarnsier op 4 septimber Mâl Hynder syn kamp besingelje woe om 'e arrestaasje út te fieren, die bliken dat it doarp yn 'e nacht opbrutsen en de bewenners útpykt wiene. Mâl Hynder flechte nei it Bûnte Sturt Agintskip, dêr't er him by de militêre post Kamp Sheridan melde. Hy stimde deryn ta om ûnder militêre eskorte werom te gean nei Fort Robinson, dêr't kolonel Bradley ûnderwilens oarders krigen hie dat er yn 'e hechten set en by nacht ôffierd wurde moast nei it difyzjehaadkertier. Sadwaande waard Mâl Hynder op 'e moarn fan 5 septimber yn Fort Robinson oerdroegen oan kaptein James Kennington, de ofsier fan 'e wacht, dy't him nei it wachthûs ta bringe woe.
Wat der dêrnei barde, is net dúdlik en sil ek wol nea mear efterhelle wurde kinne. Neffens de offisjele lêzing (fan it Amerikaanske leger) waard Mâl Hynder it wachthûs binnenbrocht, mar begûn er him doe te fersetten en besocht er te ûntsnappen, wêrby't er tsjinwurke waard troch de oanwêzige sipiers en de Lakota-haadman Lytse Grutte Man, dy't net allinnich syn ûnderhearrige mar ek ien fan syn grutste rivalen wie. Krekt bûten de doar fan it wachthûs waard er troch in soldaat mei de bajonet yn 'e rêch stutsen, wêrnei't er let op 'e jûn fan 5 septimber 1877 ferstoar wylst er fersoarge waard troch de legerdokter fan Fort Robinson, Valentine McGillycuddy. By dizze lêzing binne fuort al in pear problemen. McGillycuddy notearre yn syn deiboek dat Mâl Hynder nei midsnacht stoar, wat syn stjerdei 6 septimber meitsje soe, mar it offisjele legerraport joech de stjerdatum as 5 septimber. En fierders is de identiteit fan 'e soldaat dy't Mâl Hynder deadien hawwe soe, altyd wat dizenich bleaun. Mar ien eachtsjûgeferslach identifisearret him as soldaat William Gentles, wylst by histoarysk ûndersyk twa oare nammen nei boppen kamen. right|thumb|350px|It [[Tinkteken foar Mâl Hynder (Crazy Horse Memorial) yn 'e Black Hills, dat nei mear as 55 jier noch altyd lang net ôf is.]]
In oar ferhaal komt nei foarren út 'e memoires fan John Gregory Bourke oangeande syn militêre tsjinst ûnder de Flakte-Yndiaanske Oarloggen, titele On the Border with Crook. Bourke basearre syn ferzje fan it barren op in fraachpetear dat er likernôch in jier nei dato hie mei Lytse Grutte Man. Neffens dyselde soe Mâl Hynder ûnderweis nei it wachthûs ynienen twa messen ûnder syn klean wei foar 't ljocht helle hawwe, wêrfan't it iene makke wie fan in bajonet. Lytse Grutte Man, dy't efter him oankaam, griep him fêst om him tsjin te hâlden, mar Mâl Hynder skuorde him los en stiek himsels mei it bajonetmês djip yn 'e ûnderrêch. Ien fan 'e soldaten soe yndie tastutsen hawwe mei in echte bajonet, mar troch it gewelddiedige wjerakseljen fan Mâl Hynder stiek de man mis en rekke inkeld de doarpost fan it wachthûs. Neffens Lytse Grutte Man wie it offisjele ferhaal in besykjen fan fortkommandant Bradley om te behimmeljen dat Lytse Grutte Man by de dea fan it opperhaad belutsen west hie, mei't de Amerikanen benaud wiene dat der tusken de ferskillende groepen Lakota ûnderling geweld útbrekke soe as dat bekend waard. Histoarisy hawwe lykwols harren betinkings by Lytse Grutte Man syn ferhaal, en wize derop dat hy der mooglik belang by hie om 'e reputaasje fan syn rivaal Mâl Hynder te skansearjen.
Hoe dan ek, de oare moarns waard Mâl Hynder syn stoflik omskot oerdroegen oan syn heit, dy't doe al op jierren wie. Dy naam it mei nei Kamp Sheridan, dêr't er it op in begraffenisstelling pleatste (om troch de fûgels skjinpikt en fersille te wurden). Doe't in moanne letter it Bûnte Sturt Agintskip ferpleatst waard, waard it lichem fan Mâl Hynder troch syn famylje nei in ûnbekend plak ta brocht. Der binne teminsten fjouwer mooglike plakken identifisearre dy't it lêste rêstplak fan it grutte opperhaad wêze kinne. Nei syn dea woeks Mâl Hynder syn reputaasje fierder oan as it iennichste Lakota-opperhaad dat nea de holle foar de blanken bûgd hie (dêr't úteinlik sels Sittende Bolle ta twongen west hie). Yn 1948 begûn ûnder lieding fan 'e Poalsk-Amerikaanske byldhouwer Korczak Ziółkowski yn 'e Black Hills it wurk oan it Tinkteken foar Mâl Hynder, in ûnbidich byld dat út in hiele heuvel houd wurdt, en dat no, mear as 55 jier letter, nòch lang net klear is.
Masedoanyske hûsmûs
De Masedoanyske hûsmûs (Latynske namme: Mus macedonicus) is in sûchdier út it skift fan 'e kjifdieren (Rodentia), de famylje fan 'e mûseftigen (Muridae) en it skaai fan 'e echte mûzen, dat nau besibbe is oan ús hûsmûs. Hy komt foar op 'e súdeastlike Balkan (Masedoanje, Grikelân, Bulgarije en Turkije), yn Lyts-Aazje en yn it noardwestlike part fan it Midden-Easten (Syrje, Libanon, Israel, Palestina en Jordaanje). Hoewol't er oarspronklik fan it fêstelân komt, hat er him ek ferspraat nei in grut tal Grykske eilannen. Op Kreta, dat fan âlds it domein wie fan 'e no útstoarne soarten Mus bateae en Mus minotaurus, komt er lykwols net foar, noch op Syprus, dêr't noch altyd de lânseigen Syprioatyske mûs (Mus cypriacus) libbet.
Nettsjinsteande syn namme komt de Masedoanyske hûsmûs net binnendoar foar, en likemin libbet er yn bosken. Hy jout de foarkar oan greidlân, nôtfjilden, berms en grientefjilden, mar komt ek yn in ferskaat oan oare habitats foar.
De Masedoanyske hûsmûs waard foar it earst beskreaun yn 1983, troch de wittenskippers Petrov en Ružić. Der binne Midden- oant Let-Pleistosene fossilen bekend út Israel. De namme "Mus camini Bate, 1942" is sadwaande nei de hjoeddeistige ynsichten wierskynlik in âldere namme foar Mus macedonicus, al moat dêrby opmurken wurde dat de Israelyske populaasje genetysk sterk ôfwykt. De Masedoanyske hûsmûs wurdt soms "Mus abotti Waterhouse, 1838" of "Mus tataricus Satunin, 1908" neamd, mar dy beide nammen fertsjintwurdigje in echte hûsmûs (Mus musculus), en net Mus macedonicus. Ek de oantsjutting "Mus spretoides Bonhomme et al., 1984" komt wol foar, mar dat is in nomen nudum, en boppedat is de namme "Mus macedonicus Petrov & Ružić, 1983" âlder.
List fan planetoïden 92701-92800
Dit is in list fan planetoïden 92701-92800.
List fan wapens fan doarpen yn Fryslân
List fan wapens fan doarpen yn Fryslân: De ôfbylden betreffe allinnich wapens dy't ûntwurpen binne troch of yn gearwurking mei de Fryske Rie foar Heraldyk en dy't sa ek registerearre binne. Der binne inkeldris doarpen dy't sels in doarpswapen meitsje. Dy binne net yn dit oersjoch opnomd.
Y
Under I.
Steppemûs
Fysiologysk is it grutste ferskil tusken de steppemûs en de hûsmûs dat by de steppemûs de sturt justjes koarter is as de rest fan it lichem. Ek bestiet der in dúdlike demarkaasjeline tusken it dûnkere hier op 'e rêch fan it bistke en it ljochtere hier op 'e búk, wylst dat by de hûsmûs stadichoan yninoar oergiet. Oan 'e ein fan 'e simmer smyt de steppemûs lytse terpkes fan ierde op, dêr't er itensfoarrieden yn oanleit, benammen besteande út it sied fan nuddeliergerzen (Setaria). Sokke opslachheuveltsjes kinne wol oant 700 liter sied en oar plantaardich materiaal befetsje, en yn it gongestelsel derûnder kinne 2 oant wol 20 steppemûzen oerwinterje.
Hurdsilen op de Paralympyske Simmerspullen 1996
De Xe Paralympyske Simmerspullen waarden yn 1996 yn Atlanta, yn de Feriene Steaten hâlden.
Hurdsilen wie in demonstraasjesport tidens dizze spullen.
Hurdsilen op de Paralympyske Simmerspullen 2000
De XIe Paralympyske Simmerspullen waarden yn 2000 te Sydney yn Austraalje hâlden.
It hurdsilen stie dit jier foar it earst op it programma fan de Paralympyske Simmerspullen.
Mishnah
De Mishnah, yn it Hebriuwsk: משנה, Mišnah, wat "werhelling" betsjut, is ien fan 'e wichtichste religieuze teksten fan it rabbinale joadendom, dy't tegearre mei de Gemara de (Babyloanyske) Talmoed foarmet. It is de earste skreaune kompilaasje fan 'e mûnlinge wet fan it joadendom, de Mûnlinge Torah. De Mishnah datearret fan 'e perioade fan 'e earste iuw f.Kr. oant de twadde iuw n.Kr., en de gearstalling derfan waard yn it jier 220 foltôge troch de rabbyn Yehudah haNasi om foar te kommen dat de mûnling oerlevere tradysjes fan it joadendom ferlern gean soene.
De Mishnah wurdt ek wol oantsjut as Šas, wat in ôfkoarting is fan šiša sedarīm, dat "seis oarders" betsjut en ferwiist nei de seisfâlde yndieling fan 'e âlde Mûnlinge Torah. Oars as de Gemara, dy't foar it measte part Arameesktalich is, is de Mishnah yn it Hebriuwsk skreaun, yn in taalfariant dy't troch taalkundigen Mishnaysk Hebriuwsk neamd wurdt.
Hurdsilen op de Paralympyske Simmerspullen 2004
De XIIe Paralympyske Simmerspullen waarden yn 2004 yn Atene, Grikelân halden.
Grutte Priis Formule 1 fan Hongarije 2015
Utslaggen fan de Grutte Priis Formule 1 fan Hongarije 2015 yn Mogyoród op 26 july. It wie de tsiende race fan 19 races fan de Formule 1 yn 2015. Hy waard op de Hungaroring hâlden. De race waard hâlden oer 70 omgongen, op it 4,3 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 306,6 kilometer.
Groepsferkrêfting yn Delhi (2012)
De Groepsferkrêfting yn Delhi yn 2012 ferwiist nei de ferkrêfting en swiere mishanneling fan in jonge frou yn de Yndiaaske stêd Delhi. Hja waard troch seis manlju, wêrfan't ien noch minderjierrich wie, yn in ridende bus ferkrêfte en alderheislikst tamtearre. Jyoti Singh Pandey wie sa swier mishannele, dat hja op 29 desimber 2012 oan ynwindige ferwûnings yn it Mount Elizabeth Hospital yn Singapore ferstoar. De ferkrêftingssaak makke yn it lân in soad los en foarme ûnderwerp fan protesten tsjin it misbrûk fan froulju, mar ek tsjin de plysje en it rjochtssysteem.
16 desimber 2012
De 23-jierrige Jyoti Singh Pandey út Delhi hie op 16 desimber 2012 mei har freon Avnindra Pandey nei de bioskoop west om de film Life of Pi te sjen. Nei ôfrin soene hja in riksja nimme om nei hûs, mar hja koene nimmen fine dy't har bringe woe. Dêrnei fregen hja in sjauffeur om har nei it Munirka-stasjon te bringen en fan dêr út fierder nei hûs te reizgjen. Likernôch in kertier riden kamen hja op it stasjon oan, dêr't in partikuliere bus en in minderjierrige jonge stie te winken. Njonken de sjauffeur sieten noch fjouwer oare manlju en it like derop dat dy ek mei reizgje woene. Nei't de bus ôfsette waarden de doarren op it slot set en de ljochten útdien. Der ûnstie tusken de manlju en de freon fan Jyoti slaanderij, de manlju namen har de mobyltsjes en harren paskes ôf. Jyoti besocht him te helpen troch in pear manlju te biten, mar hja waarden by inoar weilutsen en efter yn de bus waard de jonge frou yn de ridende bus troch de seis manlju om bar ferkrêfte. De frou waard dêrnei sa slim mei in izeren staaf misbrûkt, dat út medysk ûndersyk bliken die dat hja earnstige ferwûnings yn har búk, terms en geslachsdielen oprûn hie. De twa slachtoffers waarden dêrnei hast neaken út de ridende bus smiten. Alhoewol't hja dêr bliedend op strjitte leine, ried it ferkear neffens it manlike slachtoffer gewoan troch en duorre it noch twintich minuten ear't in passant har fûn en de plysje warskôge. Neffens de man folge nei de komst fan de plysje noch in lange diskusje oer de fraach ûnder hokker distrikt de misdied foel.
Hja waarden nei it Safdarjung-hospitaal brocht. De ferwûnings fan Avnindra foelen relatyf ta en bleaune beheid ta brutsen bonken, mar Jyoti wie sa slim tamtearre, dat hja fuortendaliks behannele wurde moast. Neffens rapporten joech ien fan de dieders letter ta dat er sjoen hie dat ien fan de oanfallers har mei syn hân penetrearre en oan in toueftich oanhingsel lûk, nei alle gedachten har terms. Yn de bus waarden twa bluodrige metalen stangen fûn en medysk persoaniel stelde fêst dat de penetraasje in ûnbidich grutte skea oan har geslachsdielen, liif en terms feroarsake hie.
Nei meardere operaasjes en it ferwiderjen fan har terms bleau de sitewaasje krityk en op 26 desimber waard Jyoti foar fierdere soarch nei it Mount Elizabeth Hospital yn Singapore flein, in sikehûs dat spesjalisearre is yn multy-orgaantransplantaasje. De sitewaasje waard op 28 desimber noch minder en in wurdfierder ferklearre dat de frou in longûnstekking, in búkynfeksje en ek harsensskea oprûn hie. Hja stoar op 29 desimber om 04:45 lokale tiid.
Protesten
De groepsferkrêfting soarge yn in soad Yndiaaske stêden foar opskuor en dagenlange protesten. Demonstranten easken mear feiligens foar froulju en strangere straffen foar ferkrêfting. Ek de mentaliteit fan in soad Yndiaaske manlju en it yn guon kringen wenstige Eve teasing foarme ûnderwerp fan publyk debat. Eve teasing is in eufemistyske namme foar seksuële aggresje, fariearjend fan it meitsjen fan seksuëel suggestive opmerkings oant it befielen fan froulju op iepenbiere plakken. Media oer de hiele wrâld diene ferslach fan de misdied.
Navanethem Pillay, de Hege Kommissaris foar de Minskerjochten fan de Feriene Naasjes, rôp Yndia op ta in debat oer de te nimmen maatregels om it nasjonale probleem fan seksuëel geweld te bestriden, wylst hja ek fan miening wie dat de deastraf foar de dieders gjin oplossing wie. Ek makke de funksjonaris har grutte soargen oer de ferkrêfting fan bern yn Yndia.
Rjochtsaak
Op 10 septimber 2013 waarden de fjouwer folwoeksen manlju skuldich ferklearre oan ferkrêfting, moard, ûnnatuerlik misdriuw en it ferneatigjen fan bewiismateriaal. Demonstranten bûten de rjochtseal easken dat de dieders ophongen waarden. De haadfertochte hie him al earder yn maart 2013 yn syn sel fan kant makke. De fjouwer manlju waarden op 13 septimber 2013 ta de dea feroardiele troch ophinging. De famylje fan it slachtoffer wie oanwêzich by de feroardieling en har mem wie tefreden oer it fonnis.
Mohammed Afroz wie op it stuit fan de ferkrêfting noch minderjierrich en krige in straf fan trije jier finzenis. Yn 2015 waard er wer frijlitten.
De eksekúsje waard op 20 maart 2020 troch in finzenis yn Delhi útfierd nei't presidint Ram Nath Kovind in fersyk om graasje wegere hie. Nei it ophingjen fan de dieders brieken yn Yndia spontane folksfeesten út.
Gefolgen strafrjocht
Yn 2013 waarden de straffen foar sededelikten yn Yndia ferswierre. As in slachtoffer troch ferkrêfting yn koma rekket of stjert is it mooglik de deastraf troch ophinging te fonnisjen. De nije wet stelt lykwols in minimumstraf fan 20 jier fêst. Ek oare seksuële delikten lykas foyeurisme of stalking falle ûnder de nije strafwet. Eve Teasing, earder in lyts fergryp, wurdt mei de nije wet hurder oanpakt. It misledigjen fan frouwen troch wurden of dieden kin ûnder de nije wet liede ta in strafsaak.
Jada Fire
Libben en karriêre
Jada Fire waard berne en groeide op yn Los Angeles, yn 'e steat Kalifornje, en kaam foar it earst mei de pornoyndustry yn kontakt troch har wurk by in tillefoanseksline. Hoewol't se yn 1998 al meispile yn har earste pornofilm, sette se pas yn 2003 útein mei in serieuze karriêre as pornoaktrise.
Yn 2008 krige se bekendheid by in breder publyk mei har rol fan "Condi" (in parody op 'e doetiidske Amerikaanske minister fan Bûtenlânske Saken Condoleezza Rice), yn 'e Hustler-produksje Who's Nailin' Paylin? (mei Lisa Ann as Serra Paylin, in parody op 'e doetiidske Republikeinske fise-presidintskandidate Sarah Palin). Op 11 jannewaris 2011 hie se in koart kaméoroltsje yn 'e ôflevering Punching Water fan 'e Amerikaanske tillefyzjesearje Southland, as de freondinne fan in bindelid dy't by in hûssiking troch de plysje wekker makke wurdt. Op 2 febrewaris 2012 kundige se oan dat se de pornoyndustry de rêch ta keare soe. Tsjin dy tiid hie se yn teminsten 382 pornografyske films spile.
Hurdsilen op de Paralympyske Simmerspullen 2008
De XIIIe Paralympyske Simmerspullen waarden hâlden yn Peking, de haadstêd fan de folksrepublyk Sina.
Follybal op de Olympyske Simmerspullen 1976
200px|thumb|right|It Olympyske Follybal Stadion fan Montreal 1976 yn oanbou yn 1955 Follybal is ien fan de sporten dy't beoefene waard op de Olympyske Simmerspullen 1976 yn Montreal. Foar de follybalsport waard útkaam yn ien dissipline: it sealfollybal. By dy Olympyske Spullen wie der in toernoai foar manlju en froulju. De wedstriden begûnen op 19 july en einigen op 30 july. De finale waard spile yn it Montreal Forum yn Montreal.
Manlju
De 10 dielnimmende lannen wiene ferdield yn 2 groepen.
Groep A:
The Sharing Knife
Eftergrûn
Bujold krige it idee foar The Sharing Knife, doe't se yn 2004 in skoftke lins hie nei't se de kladferzje fan har lêste roman, The Hallowed Hunt, by har útjouwer ynlevere hie. Op in skoandere simmerdei yn Minnesota siet se bûten yn 'e sinne en begûn se foar har eigen fermaak in teltsje op te tinken. Dy earste ferzje hie net in protte wei fan hoe't The Sharing Knife der úteinlik út kaam te sjen, mar it wie der wol de earste oanset ta. It woe Bujold eins net oan dat dat ienfâldige teltsje ta in hiele roman útwreide wurde kinne soe, mar op oantrún fan har freondinne, kollega-skriuwster Pat Wrede, besleat se úteinlik om it marris te besykjen.
Follybal op de Olympyske Simmerspullen 1976
Manlju
Groep B:
Egypte sleat har nei it spyljen fan ien wedstriid oan by de Afrikaanske boycot fan de Spullen fan Montreal. It resultaat fan dy wedstriid waard skrasst.
The Sharing Knife
Wrâld
De wrâld dêr't de The Sharing Knife yn spilet, docht tinken oan in Amerikaansk pioniersdekôr (sis mar it Wylde Westen sûnder fjoerwapens, mar mei boppenatoerlike wêzens en ferskynsels). Dat is ek gjin wûnder, want Bujold hat dy wrâld basearre op autobiografyske oantinkens út har eigen jonkheid op it plattelân fan Ohio, dêr't se opgroeide. Yn in taspraak sei se dêr sels oer: ''"[...] ik murk dat dêrfoar ik deldolde nei guon fan 'e djipste lagen fan myn eigen ûnderfining: de boerespultsjes, bosken, marren, rivieren, bisten, planten, ynsekten, minsken en it waar fan myn bernetiid yn Ohio. En net inkeld nei de lânsdouwe dy't myn thús is: it is in plak dat ferlern gien is, it taflechtsoard fan it fiere ûnthâld. Ien fan myn ferlerne lânskippen wie Indian Lake, dat noch altiten likernôch sechstich myl noardwestlik fan Kolumbus leit. Us pake McMaster, dy't in pakhúsfoarman yn Pittsburgh west hie, hie dêr nei't er mei pinsjoen gien wie in fakânsjehúske. Ien fan 'e freugdes fan myn bernetiid wie de wykeinútstapkes mei it hiele gesin nei dy drekkige mar, mei swimmen, boatsjefarren en fral kanojen. Ik bin dêr net mear west sûnt er ferstoarn is. Us mem is dêr yn letter jierren noch ris hinne slagge, en fertelde neitiid frijwat skokt dat ús fakânsjehúske, dat troch de folgjende eigners útwreide wie ta in echt hûs, alhiel fuort wie, alle spoaren derfan útwiske fan 'e grûn. Mar yn it twadde boek fan The Sharing Knife — Legacy — haw ik dy mei tuorrebouten omseame wetterkanten op 'e nij besocht, transformearre yn 'e ferbylding, sa't myn sjenre dat easket en beleannet, ta Hickory Lake Camp."''
Follybal op de Olympyske Simmerspullen 1976
Manlju
De nûmers ien en twa fan eltse groep giene nei de heale finales. De nûmers lêst fan eltse groep spilen om plak njoggen en tsien, omdat Egypte har weromlutsen hie, wie Kanada automatysk njoggende. De nûmers trije en fjouwer fan eltse groep spilen om de plakken fiif oant en mei acht. By de manlju waard Poalen Olympysk kampioen troch de Sovjet-Uny yn de finale mei 3-2 te ferslaan. Kuba krige de brûnzen medalje troch te winnen fan Japan mei 3-0.
The Sharing Knife
Wrâld
De wrâld fan The Sharing Knife is dus fierhinne it plattelân besuden de Grutte Marren en it streamgebiet fan 'e Mississippy. De befolking fan dy wrâld is nei in troch heechmoed feroarsake ynstoarting fan in hegere kultuer weromfallen ta de steat fan 'e iere njoggentjinde iuw, útsein dat buskrûd der ûnbekend is. De fal fan 'e oarspronklike kultuer, sa kin men tusken de regels troch opmeitsje, hat plakfûn doe't de hegerein, in kaste fan mei tsjoenderij bejeftige aristokraten, frijwol útrûge waard yn in stikmannich opienfolgjende oarloggen mei harren eigen geaste-itende skepping en de neikommelingen dêrfan, dy't "kweawillichheden" (malices) of "kilekanen" (bogles) neamd wurde.
Sa'n kweawillichheid fret "libbenskrêft", of, yn 'e termen fan 'e romans, de "grûn" fan libbene wêzens; en dat omfettet net allinnich ynterne oardering, mar ek foarm en funksje, sadat in kweawillichheid dy't ûnfoarme út 'e ierde ûntsprút der syn eigen stal en fermogens oan ûntliene kin. De Marrinners (Lakewalkers) binne semy-nomadyske klens dy't ôfstamje fan 'e lêste oerlibbenen fan 'e tsjoendershegerein fan foàr de fal. It is harren taak om troch alle achterlannen fan 'e saneamde Deade Mar, dêr't de oarspronklike kweawillichheid de kop op stiek, te patrûljearjen en nije kweawillichheden sa gau mooglik te deadzjen. De iennichste manear om dat te dwaan is mei messen (eins mear daggen) dy't makke binne fan 'e bilbonken fan 'e eigen ferstoarnen fan 'e Marrinners, dy't "laden" binne mei de selsmoard fan in deadlik ferwûne of terminaal sike Marrinner, of ien fan sokke hege jierren dat er/sy syn/har ein neieroan kommen fielt. As in kweawillichheid mei sa'n "dielmês" (sharing knife) stutsen wurdt, diele sokke Marrinners harren eigen dea mei de kweawillichheid, dy't dan leart om te stjerren (krekt sa't er alle kennis ta him nimt fan libbene minsken waans "grûn" oft er opfret. Dêrfandinne de titel fan 'e searje.
Follybal op de Olympyske Simmerspullen 1976
Foarwedstriden
Yn groep A gie Poalen as earste troch nei de heale finales en Kuba gie as twadde nei de heale finales. Yn groep B gie de Sowjetuny as earste troch nei de heale finales en Japan gie as twadde nei de heale finales.
The Sharing Knife
Wrâld
De libbenswize fan 'e Marrinners hat wol wat wei fan dy fan 'e Yndiaanske jager-sammelders nei't it hynder yn Noard-Amearika yntrodusearre wie, mar wykt dêr wer gâns fanôf trochdat se fierders ien inkelde kultuer en taal foarmje mei de oare bewenners fan 'e achterlannen, de boeren, en ek troch harren kwasy-militêre oarder, de Patrûlje. De boeren binne de neikommelingen fan oare oerlibbenen fan 'e fal fan 'e oarspronklike kultuer: lju út 'e legerein dy't net mei hokker tsjoenderij ek bejeftige wie. De Marrinners litte har derop foarstean dat sy de boeren, dy't fuort nei de fal allinne oan 'e súdeastlike kusten noch fuortbestiene, "plante" hawwe yn kriten dy't se as ridlik "kweawillichheid-frij" beskôgje. Mar de boeren, dy't folle koarter libje as de Marrinners (op syn meast mar in 80 jier, wylst de Marrinners wol in 150 wurde kinne), hawwe dêr gjin weet mear fan. Hjir moat trouwens eefkes oantekene wurde dat de "boeren" net inkeld boeren fan berop binne; eltsenien dy't gjin Marrinner is, is in "boer", oft er no boer, skuonmakker, glêsblazer, keapman of leartouwer is. De sedintêre boeren hawwe trouwens net folle op mei de Marrinnders; mei't se sels net oer tsjoenderij beskikke en it ek net waarnimme kinne (útsein de effekten derfan, dy't se faak oan oare dingen taskriuwe), hawwe se wat de Marrinners oanbelanget oer it algemien in folslein skeve foarstelling fan saken.
Follybal op de Olympyske Simmerspullen 1976
9e en 10e plak
Kanada wurdt 9e nei it weromlûken fan Egypte.
Froulju
De 8 dielnimmende lannen wiene ferdield yn 2 groepen.
Groep A:
Groep B:
De nûmers ien en twa fan eltse groep giene nei de heale finales. De nûmers trije en fjouwer fan eltse groep spilen om de plakken fiif oant en mei acht. By de froulju waard Japan Olympysk kampioen troch de Sowjetuny yn de finale mei 3-0 te ferslaan. Súd-Korea krige de brûnzen medalje troch te winnen fan Hongarije mei 3-1.
Foarwedstriden
Yn groep A gie Japan as earste troch nei de heale finales en Hongarije gie as twadde nei de heale finales. Yn groep B gie de Sowjetuny as earste troch nei de heale finales en Súd-Korea gie as twadde nei de heale finales.
The Sharing Knife
Beguilement
Yn it earste diel fan 'e searje, Beguilement, moetet de wachtrinder Dag, ien fan 'e semy-nomadyske Marrinners, de boeredochter Fawn, dy't útnaaid is fan hûs en djip yn 'e swierrichheden bedarre is. Nei't se inoar it libben rêden hawwe, reitsje se fereale, hoewol't se hast fjirtich jier skele. Nei't er har wer thúsbrocht hat, trout er mei har, ek al is it not done dat Marrinners mei boeren houlikje.
Legacy
Yn Legacy ferfarre Dag en Fawn nei it Marrinnerskamp dêr't Dag hikke en tein is. Wylst Fawn dêr foar harsels in plak besiket te winnen tusken lju dy't delsjogge op har boerekomôf en op harsels, om't sy oer gjin swymke magy beskikt, liedt Dag de wachtrinders fan 'e Marrinners yn harren striid tsjin in machtige kweawillichheid dy't yn in oangrinzgjend achterlân opkommen is. Se komme it ding oer it mad, deadzje it en rêde withoefolle fan 'e slachtoffers derfan. Mar einlings is Fawn nedich om 'e rêders te rêden.
Passage
Yn Passage hawwe Dag en Fawn it Marrinnerskamp efter harren litten en sakje se by wize fan houliksreis op in platboaiem boat de rivieren ôf dat út nei de see, dêrby beselskippe troch û.m. Fawn har broer Whit, in froulike skipper en in pear yn opspraak rekke jonge wachtrinders. Troch in ferskaat oan eksploaten hinne rekket it selskip inoar almar neier, oant se as freonen de súdlike see berikke.
Knife Children
Yn Knife Children keart de Marrinner Barr Foxbrush nei twa jier werom út it noarden en ûntdekt er dat syn healbloeddochter, mei wa't er noch nea kontakt hân hat, syn boppenatuerlike krêften urven hat.
Oersettings
De romans fan 'e The Sharing Knife-tetralogy binne oerset yn teminsten sân talen. Sjoch foar fierdere bysûnderheden op 'e siden fan 'e ôfsûnderlike boeken.
Syprioatyske mûs
De Syprioatyske mûs (Latynske namme: Mus cypriacus) is in sûchdier út it skift fan 'e kjifdieren (Rodentia), de famylje fan 'e mûseftigen (Muridae) en it skaai fan 'e echte mûzen (Mus), dat útslutend foarkomt op it eilân Syprus, yn it Eastlik Bekken fan 'e Middellânske See. Dêr hat de soarte him nei alle gedachten fêstige ûnder de Mindel-iistiid, yn it Midden-Pleistoseen (650.000 oant 350.000 jier lyn), doe't de wetterstân yn 'e Middellânske See sa leech wie dat der lânbrêgen nei in grut tal eilannen drûchfoelen. De Syprioatyske mûs is ien fan mar trije lânseigen sûchdieresoarten (njonken twa soarten pipermûzen) en de iennichste lânseigen kjifdieresoarte fan 'e eilannen yn 'e Middellânske See dy't de kolonisaasje fan dy eilannen troch de minske oerlibbe hat. En net allinnich dat, mar ûnder minsklik bewâld florearret. De Syprioatyske mûs komt tsjintwurdich noch rûnom foar yn 'e krite fan it Troödosberchtme. Hy is it naust besibbe oan 'e Masedoanyske hûsmûs (Mus macedonicus) en de steppemûs (Mus spicilegus).
De Syprioatyske mûs waard yn 2004 ûntdutsen troch dr. Thomas Cucchi, in ûndersiker ferbûn oan 'e Universiteit fan Durham, yn noardlik Ingelân. DNA-testen befêstigen dat it om in "nije" soarte gie. De Syprioatyske mûs waard formeel beskreaun yn 2006, yn it taksonomyske fakblêd Zootaxa. Neffens Cucchi, dy't him earst fan Mus aphrodite neame wollen hie (mei't Syprus it mytologyske berteplak fan 'e goadinne Afrodite is), kin it bist beskôge wurde as in libben fossyl, mei't er neffens de regel útstjerre moatten hie doe't de minske him op Syprus fêstige.
As habitat liket de Syprioatyske mûs de foarkar te jaan oan wyngerds en nôtfjilden, al is er ôfwêzich yn gebieten dêr't de minske in al te sterk stimpel op drukt hat. Syn ferspriedingsgebiet oerlapet dat fan 'e westlike ûndersoarte fan 'e hûsmûs (Mus musculus domesticus), dy't Syprus mei de minske berikte. Syn lange isolaasje op in eilân docht bliken út syn uterlik. Sa ûnderskiedt de Syprioatyske mûs him fan oare Jeropeeske mûzesoarten troch syn gruttere earen, eagen en kjiftosken, syn wat langere sturt en de wite plakken efter syn earen. Fierders binne de soallen fan 'e poatsjes rôze. Syn kop-romplingte bedraacht 7½-9 sm, mei in sturtlingte fan 6,3-8,7 sm (dy't 90-120% fan 'e kop-romplingte is).
List fan planetoïden 92801-92900
Dit is in list fan planetoïden 92801-92900.
Redbadtsjerke (Jorwert)
De Redbadtsjerke is in tsjerke yn Jorwert. De tsjerke is ferneamd nei Sint-Redbad, dy't tusken 899 en 917 biskop fan Utert wie. Eigner is sûnt 1994 de Stifting Alde Fryske Tsjerken, mar de tsjerke is in kristlik sintrum bleaun. De Stifting Nijkleaster makket alle wiken gebrûk fan de tsjerke. Ek de PKN-gemeente Westerwert/Mantgum hâldt regelmjittich in tsjinst yn de tsjerke. Oant 2012 makke de âld-katolike Martinusparochy ek gebrûk fan de tsjerke.
Bouskiednis
De romaanske dowestiennen tsjerke mei sealtektoer út de 12e iuw ûndergie dêrnei romanogoatyske feroarings.
Tsjerketoerramp
thumb|left|250px|De tsjerketoer nei't er ynstoart wie ''Op sneon 25 augustus 1951, om sân minuten oer fiven, stoarte de toer fan Jorwert mei donderjend geraas yn elkoar. Samar, út himsels, nei njoggenhûndert jier snie, sinne, rein en wyn, gewoan út klearebare toerwurgens. Dat wie in foarteken, of in kearpunt, of gewoan min ûnderhâld - it is mar hoe'st it sjen wolste.'' Yn 1954 waard de tsjerketoer op 'e nij boud. Yn 2006, mear as fyftich jier letter, waard de toer wer restaurearre.
Oan de súdgevel hinget in sinnewizer.
Ynterieur
De preekstoel is 17e-iuwsk, lykas ek de lange dûbele hearebank dy't foar de preekstoel oer stiet. Oer de flier lizze in tal sarken. Nijsgjirrich is de sark fan Wattie fan Hania yn de foartsjerke, dy't yn 'e nacht fan 2 op 3 desimber troch in feint yn syn sliepkeamer yn Grut Hesens fermoarde waard. Ek syn frou Yda en harren soan binne ûnder dy sark begroeven. De sark fan pastoar Hottie Fonds (ferstoarn yn 1556) leit foar de hearebank en is fersierd mei in tsjelk. Yn it koer is in tige âld deksel fan in sarkofaach ynmitsele. Ek yn it koer is de sark fan ritmaster Jehannes Nauta fan Hesens út 1668, dêr't twa ridders yn fol ornaat yn heechreliëf op ûtbylde wurde. Yn it koer stiet in rekonstruearre alter mei de oarspronklike alterstien.
Yn de toer hingje klokken út 1394 en 1749.
Oargel
thumb|left|175px|Oargel It monumintale oargel fan de Redbadtsjerke waard yn 1799 troch Albertus fan Gruisen boud en is it wat piipwurk oanbelanget noch hielendal orizjineel. It oargel is foar it lêst restaurearre yn 2017. Ek it oargelfront is doe neisjoen, ûntbrekkende dielen waarden wer oanfolle en it skilderwurk bywurke.
Kening Oidipoes
Kening Oidipoes, yn it oarspronklike Aldgryksk Οἰδίπους Τύραννος, Oidipous Tyrannos (ek wol bekend ûnder de Latynske titel Oedipus Rex), is in toanielstik fan 'e hân fan 'e grutte Grykske toanielskriuwer en dichter Sofoklês (496-406 f.Kr.). It is in trageedzje dy't diel útmakket fan 'e saneamde Tebaanske Trilogy (mei Antígoné en Oidipoes yn Kolonos). Dêrfan foarmet it it earste diel, al wie it it twadde dat skreaun waard. Kening Oidipoes fertelt it ferhaal fan Oidipoes, in man dy't kening fan Tebe wurdt en fan syn berte ôf foarbestimd is om syn heit te fermoardzjen en mei syn mem te trouwen.
Ynternasjonaal Filmfestival fan Dallas
It Ynternasjonaal Filmfestival fan Dallas (Ingelsk: Dallas International Film Festival), soms ôfkoarte ta DIFF, is in filmfestival dat elts jier yn maart en april holden wurdt yn Dallas, yn 'e Amerikaanske steat Teksas.
Kening Oidipoes
Dit stik wurdt oer it algemien beskôge as it hichtepunt fan 'e Aldgrykske toanielkeunst. Iroanyskernôch behelle it lykwols mar it twadde plak yn 'e toanielwedstryd op it Feest fan Dionysus, yn 429 f.Kr., doe't it foar it earst opfierd waard, wylst de stikken fan Sofoklês dêr oer it algemien de haadpriis yn 'e wacht sleepten. De earste Fryske oersetting fan Kening Oidipoes, fan jhr. mr. T.A.M.A. van Humalda van Eysinga, ferskynde yn 1923. Yn 1993 waard oan Klaas Bruinsma foar syn oersetting fan Kening Oidipoes en twa oare stikken fan Sofoklês de Obe Postmapriis takend.
Ynternasjonaal Filmfestival fan Dallas
It evenemint wurdt organisearre troch de Dallas Film Society, dy't oprjochte waard yn 2006. De earste edysje fûn plak yn 2007, doe noch ûnder de namme Ynternasjonaal AFI-Filmfestival fan Dallas (AFI Dallas International Film Festival), sponsore troch it Amerikaansk Filmynstitút (AFI). De hjoeddeistige namme naam it evenemint oan yn 2010.
Op it Ynternasjonaal Filmfestival fan Dallas wurde de Star Awards útrikt, wêrfan't de namme ferwiisd nei sawol de 'Iensume Stjer' op 'e flagge fan Teksas (dat dêrom wol de Lone Star State neamd wurdt) as nei de stjerren fan 'e filmyndustry.
Kening Oidipoes
Wat foarôf gie
Sa't dat yn klimaktyske toanielstikken wenst is, hat ek yn Kening Oidipoes in grut part fan it ferhaal al plakfûn as it stik iepenet, en sil it publyk dat út 'e dialooch gewaarwurde of oer foarkennis beskikke moatte. Lange jierren lyn waard kening Lajos fan Tebe troch it orakel fan Delfi de foarsizzing dien dat er deade wurde soe troch syn soan, dy't dêrnei mei Lajos syn frou, syn eigen mem, trouwe soe. Om dat foar te kommen liet Lajos syn soan Oidipoes te fûnling lizze yn 'e wyldernis, yn 'e oertsjûging dat er wol fan 'e wylde bisten opfretten wurde soe. Syn feint joech it jonkje lykwols ynstee oan in hoeder, dy't it nei de stêd Korinte ta brocht. Dêr woeks Oidipoes op oan it hof fan kening Pólubos en keninginne Méropê, dy't sels gjin bern hiene en him dêrom as harren eigen soan grutbrochten.
As er folwoeksen is, heart er in geroft dat er net de echte soan fan Pólubos en Méropê is. Hy rieplachtet dêroer it orakel fan Delfi, mar dat negearret syn fraach oangeande wa't syn echte âldelju binne, en seit inkeld dat er foarbestimd is om syn heit te deadzjen en mei syn mem te trouwen. Om't er út alle macht oan dy profesije besykje wol te ûntkommen, ferlit Oidipoes Korinte. Op 'e wei nei Tebe komt er in âldman tsjin, dy't net foar him oan 'e kant gean wol. It is syn heit, Lajos, dy't te grutsk is om foar sa'n tatebek út te wiken. Mar Oidipoes is like grutsk en slacht Lajos en syn hiele selskip dea, op ien feint nei dy't ûntkomt en letter yn Tebe fertelt dat de kening troch rôvers deadien is. Sa hat Oidipoes, sûnder dat er der sels aan fan hat, de helte fan 'e foarsizzing al útkomme litten.
As Oidipoes yn Tebe oankomt, wurdt dy stêd yn 'e macht holden troch in sfinks, in meunster dat eltse foarbygonger itselde riedling opjout: "Wat is it wêzen dat moarns op fjouwer skonken, middeis op twa skonken en jûns op trije skonken rint?" As men dêr it goede antwurd net op jaan kin — en net ien kin dat — slacht de sfinks jin dea. Oidipoes, lykwols, anderet: "De minske" (dy't as pjut op hannen en knibbels omkrûpt, as folwoeksene rjochtop rint en op hege jierren mei in gongelstôk giet). Dêrop smyt de ûntstelde sfinks harsels yn it ravyn, en is Tebe derfan ferlost. Oidipoes syn beleanning foar it ferdriuwen fan it meunster is it keningskip oer de stêd, en it houlik mei keninginne Jokaste, de widdo fan 'e foarrige kening. En sa trout Oidipoes dus mei syn eigen mem en is de profesije hielendal wierheid wurden, sûnder dat lykfolwa it wit.
It toanielstik
Kening Oidipoes iepenet jierren letter, as Oidipoes en Jokaste al withoelang troud binne. As der in pestepidemy oer Tebe komt, lit Oidipoes it orakel fan Delfi wer om rie freegje. De útspraak fan it orakel is dat de sykte feroarsake wurdt troch religieuze besmoarging, mei't de moardner fan 'e eardere kening Lajos nea pakt is. As dy deade of út 'e stêd ferballe wurdt, sil de epidemy oergean. As Oidipoes dat heart, jout er befel dat in elk dy't wat oer de moardner wit, nei foarren komme moat. As nimmen him oppenearret, wurdt de bline sjenner Teirésias derby helle. Dy wol earst ek neat sizze, mar as er ûnder druk set wurdt, wiist er einlings Oidipoes sels as moardner oan.
Oidipoes rekket alhiel breinroer, mar Jokaste bêdet him del troch te sizzen dat de sjenner wol mis wêze moat, want neffens de profesije soe Lajos troch syn eigen soan fermoarde wurde, mar ynstee is er troch rôvers deade by de trijesprong. Datlêste detail makket lykwols dat Oidipoes foar it earst aan kriget fan wat der oan 'e hân is. Sadwaande lit er de iene oerlibjende feint helje. Underwilens komt der in boadskipper út Korinte oan mei it berjocht dat kening Pólubos stoarn is. Oidipoes is dêr bliid mei, want as Pólubos syn heit àl wie, sa't er noch altiten hopet, dan kin de foarsizzing net mear útkomme. De boargers fan Korinte wolle Oidipoes no as kening hawwe, mar Oidipoes sjocht der tsjinoan om werom, mei't syn mem (hy bedoelt Méropê) noch yn libben is, en hy him derfan bewissigje wol dat it twadde diel fan 'e profesije likemin wierheid wurde sil. De boadskipper, dy't de kening graach gerêststelle wol, seit dat er dêr net oer yn hoecht te sitten. Dan docht bliken dat de boadskipper foarhinne in hoeder wie, dy't jierren en jierren lyn in jonkje meinaam nei Korinte en dêr eigenhandich oan keninginne Méropê joech. De poppe, sa seit er, wie him oerjûn troch in feint fan kening Lajos fan Tebe. As Oidipoes dan freget wa't dy feint wie, komt oan it ljocht dat it deseldichste man is dy't ek tsjûge wie fan 'e dea fan kening Lajos, en dy't al troch Oidipoes ûntbean is.
Jokaste, dy't no sa njonkelytsen wol foar 't ferstân hat wêr't de ein fêstsit, smeket Oidipoes om op te hâlden mei syn gegraaf nei de wierheid, mar Oidipoes is wisberet en ûntdek hoe't alles persiis sit. Dêrop naait Jokaste út, it paleis yn. As de feint einlik foar de kening brocht wurdt, fersiket er Oidipoes mei ynmoed om him ûnbefrege gean te litten, mar de kening wegeret. Pas as er mei foltering en terjochtstelling bedrige wurdt, fertelt de feint dat hy Oidipoes eigenhandich oan 'e Korintyske hoeder jûn hat, en dat Oidipoes dejinge is dy't kening Lajos deadien hat. Sa is einlings en te'n lêsten foar in elk dúdlik dat de profesije fan it orakel yndie útkommen is en dat Oidipoes syn eigen heit fermoarde hat en mei syn eigen mem troud is.
Dan ferflokt Oidipoes himsels. Hy giet it paleis yn en ûntdekt dat Jokaste dêr de hân oan harsels slein hat troch yn it tou te gean. Mei in spang fan har jûpe stekt er dan himsels de eagen út. Hy beskriemt syn lot en smeket syn sweager Kreoon om him it lân út te bringen, dat er him weromlûke kin ta in klúznersbestean yn 'e bergen. Mar Kreoon wegeret, en seit dat er earst it orakel rieplachtsje wol. Eltsenien giet wer yn it paleis. Op in fierders leech poadium werhellet it koar dan de Grykske siswize dat gjin man himsels lokkich priizgje moat ear't er dea is. Dêrmei einiget Kening Oidipoes.
Fryske oersetting
De earste Fryske oersetting fan Kening Oidipoes ferskynde yn 1923 ûnder de titel Kening Oidipous: Treurspil fen Sophokles, by Brandenburgh, Boschma & Co. te Snits. Dy fertaling wie makke troch jhr. mr. T.A.M.A. van Humalda van Eysinga, en earder ôfprinte yn it tydskrift It Heitelân. Yn 1991 kaam yn ien bân mei twa oare toanielstikken fan Sofoklês (Filoktêtês en Oidipoes yn Kolonos) in nije oersetting fan Klaas Bruinsma út, ûnder de titel Sofoklês: Trije Trageedzjes. Bruinsma liet it boek yn eigen behear yn in beheinde oplaach fan twahûndert eksimplaren útjaan by Utjouwerij Van der Eems te Easterein. Yn 1993 waard oan him foar syn oersetting Sofoklês: Trije Trageedzjes de dr. Obe Postmapriis takend.
Yn syn ynlieding by Sofoklês: Trije Trageedzjes giet Bruinsma yn op 'e eardere fertaling fan Van Eysinga, wêryn't it oarspronklike metrum fan Sofoklês beholden is. Dat betsjut dat der yn eltse regel seis jamben steane (oftewol seis fersfuotten fan elkmis ien beklamme en ien ûnbeklamme wurdlid). Om't it Frysk blykber oer koartere wurden beskikt as it Aldgryksk, moast de oarspronklike tekst dêrfoar "oprutsen" wurde, wat Van Eysinga op in fernimstige wize die. Bruinsma neamt it "wis in knap stik wurk", mar hy seit ek dat de tekst fan Van Eysinga him sa net te spyljen liket. Sels hat er fiif jamben yn eltse regel oanholden, in foarm dy't ek bekend is fan Shakespeare.
Bronzen medaille voor goede zorg en hulp bij het heerschen der cholera asiatica in 1866
thumb|Brûnzen medalje De bronzen medaille voor goede zorg en hulp bij het heerschen der cholera asiatica in 1866 wie in Nederlânske ûnderskieding.