cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
The Dalles (Oregon)
Blanke migraasje
Justjes nei 1840 kaam in grut oantal blanken fia de Oregon Trail. De trail einige by The Dalles omdat fierder reizgjen oer lân lâns de Kolumbia ûnmooglik wie troch de steile kliffen dy't deun tsjin de Kolumbia oan steane. Oant it Barlowpaad ree wie, moast men oer de Kolumbia farre om yn Fort Vancouver of de delling fan de Willamette te kommen. In postkantoar wie stifte yn 1851. Yn 1857 waard The Dalles offisjeel in stêd dy't earst gewoan Dalles neamd waard. Yn 1853 waard it ta Wascopam feroare en yn 1860 waard it feroare ta The Dalles. It waard it wichtichste hannelssintrum tusken Portland en Pendleton. Yn 1864 hat it Amerikaansk Kongres jild útlutsen foar de bou fan in U.S. Mint yn The Dalles te bouwen en de bedoeling wie goud dat fûn waard yn Canyon City te brûken foar de munten. Dit projekt rûn faai nei't te oanfier fan goud fanút Canyon City begûn ôf te nimmen, oprinnende kosten, wurkers dy't nei oare plakken gien om goud te sykjen en ek it ûnderstrûpen fan it gebiet troch de Kolumbia sa no en dan die men besluten it projekt ôf te sizzen. Yn 1870 naam de oerheid fan de steat Oregon it gebou oer en waard foar oare doelen ornearre. Hjoed de dei is Freebridge Brewing yn it gebou hûsfestige. Yn 1952 waard úteinset mei de bou fan The Dalles Daam, in keardaam yn de Kolumbia 3 km beëasten de stêd. Yn 1957 wie de bou foltôge. Doe ûntstie de saneamde Celilo Mar, dy't de Celilowetterfallen en inkelde fiskersdoarpen oan wjerskanten fan de rivier ûnderstrûpte. Yn 1984 waard The Dalles troffen troch in bioterroristyske oanfal troch de Bhagwan-sekte.
Hjoed de dei
De stêd leit oan de Interstate 84 en de U.S. 30 en U.S. 197 en dizze diken slute opinoar oan yn de stêd. Yn 2006 sette Google útein mei de bou fan in data center yn The Dalles oan de rivier de Kolumbia. De oanwêzige elektrisiteit opwekt troch wetterkrêft en de vezelglês yn it gebiet koe handich brûkt wurde. Der waarden twa grutte gebouwen boud, wêrfan elts de grutte fan in fuotbalfjild hat. Dit soe in soad nije banen opsmite, benammen earst mei de bou, mar it soe 200 fêste banen hâlde. Yn 2013 wiene der lykwols 150 minsken wurksum by Google yn The Dalles. The Dalles hat 5 lokale radiostasjons.
Hjir is in tabel mei de grutste 15 wurkjouwers yn de stêd:
De Columbia Gorge Community College is in iepenbier kolleezje foar ûnderwiis nei it fuortset ûnderwiis.
Klimaat
The Dalles hat in koel semy-drûch klimaat, oantsjutten as BSk neffens it Köppen klimaat klassifikaasje. De Cascades foarmje in reinskaad, mar troch de iepen Kleau fan de Kolumbia hat it lykwols ek wol wat karakteristiken lykas it seeklimaat bewesten de Cascades. Troch de ferskate reinperioades hat it ek wol wat fan in Mediterraan klimaat. Om't de stêd op 'e eastlike ein fan de Kleau fan de Kolumbia leit binne der justjes bewesten de stêd ferskate mikro-klimaten. Trochsneed simmers binne sa'n 26 oant 30 graden Celsius en trochsneed winters binne sa rûn -1 oant 0 graden Celsius. Trochsneed jierliks delslach is 359 mm.
Demografy
Neffens de folkstelling fan 2010 wennen der 13.620 minsken, 5472 hûshêldings en 3441 famyljes wêrfan 87,9% blanken, 0,5% swarten, 1,5% yndianen, 1% Aziaten, 0,8% Pasifyske eilanners en 17% latino's. Der wiene 5903 wenten. Neffens de folkstelling yn 2000 wie it trochsneed hûshâldynkommen $35.430 en 12,4% libbe ûnder de earmoedegrins.
Nijsgjirrich
Yn april elts jier fynt it Northwest Cherry Festival plak.
Moederkerk (George)
De Moederkerk (Memmetsjerke) is de tsjerke fan de Nederdútsk-grifformearde mienskip yn de Súd-Afrikaanske stêd George (provinsje West Kaap).
Skiednis
De hoekstien fan de krústsjerke waard troch dûmny Johan Ballot op 14 april 1832 lein. It wurk stie ûnder lieding fan opsichter C.W. Visser, dy't tegearre mei in trijetal slavemitselders mei in tradisjonele oksewein út Kaapstêd helle wurde moast.
Foar de bou fan de tsjerke wiene 1800 frachten boumaterjaal nedich, de bakstienen dy't troch de gemeente sels makke waarden noch net meirekkene. De bosken út de omkriten en út Knysna en fan de Pletteberchbaai leveren it nedige giel- en stinkhout foar de houten ynrjochting fan de tsjerke.
De bou naam tolve jier yn beslach en op snein 9 oktober 1842 waard de tsjerke plechtich troch dûmny Ballot ynwijd. Yn april 1873 krige de tsjerke in houten flier en yn 1880 waard it oarspronklik reiten tek fan de tsjerke troch in laaien tek ferfongen. It hjoeddeiske oargel waard yn 1879 troch de Ingelske oargelmakker William Hill & Son boud en troch sechtjin gemeenteleden skonken. It stie oarspronklik yn it eastlike dwersskip, mar ferhuze mei de bou fan in kreake yn 1917 nei it tsjintwurdige plak efter de preekstoel.
Koart nei in grutte renovaasje yn 1904 stoarte op 13 septimber 1905 de toer fan de tsjerke yn. De rein dy't yn de rin fan de tiid tidens it iepenstean fan ramen nei binne dreau, feroarsake sûnder dat immen eat ealge rottend hout en swakke muorren. Doe't it in pear dagen earder begûn te reinen dat it stjalpe en op 13 septimber al 10 sentimeter fallen wie hold de toer it net mear. Al gau folge de rekonstruksje fan de toer en yn 1906 wie it wurk foltôge. Ut deselde tiid datearret ek de tsjintwurdige liedklok.
Foar it lêst wie der in restauraasje yn 1964.
Universiteit fan York
De Universiteit fan York (mei Ebor. as postnominale letters), is in saneamde plate glass university yn de stêd York yn Ingelân. De universiteit waard stichte yn 1963 (mei 200 studinten), en hat him sûnt útwreide oer goed tritich ôfdielings en sintrums, dêr't op in breed mêd ûndersyk dien wurdt.
Yn 2012 kaam de universiteit by de Russell Group, in erkenning fan it liedend ûndersyk en it treflik ûnderrjocht fan it ynstitút.
De kolleezjes
De universiteit hat njoggen kolleezjes. De njoggende waard iepene yn 2014 en ferneamd nei keizer Konstantyn de Grutte, dy't yn 306 yn York de titel 'Augustus' krige. Der binne plannen foar in tsiende kolleezje. Elts kolleezje wurdt laat fan in Provost. De struktuer fan de kolleezjes kin net ferlike wurde mei dy fan Oxford of Cambridge, mei't it feitlike universiteitslibben him ôfspilet op de fakulteiten, mei eigen bibleteken dy't oars folle lytser binne as in universiteitsbibleteek.
De kolleezjes nei âldens :
Fear Factory
Fear Factory is in Amerikaanske metalband oprjochte yn 1989 yn Los Angeles, troch drummer Raymond Herrera en gitarist Dino Cazares.
Skiednis
It debútalbum fan Fear Factory "Soul of a New Machine" waard yn 1992 út. Yn 2002 gie de band útinoar, om letter wer byinoar te kommen sûnder gitarist Dino Cazares. Syn plak waard ynnaam troch Christian Olde Wolbers earst de bassist fan de band. Bassist Byron Stroud earder fan Strapping Young Lad naam it plak fan Christian Olde Wolbers yn. Yn 2006 gie de band alwer útinoar mar yn febrewaris 2010 kaam Fear Factory mei in nij album, "Mechanize", wêrop 't alwer mei in nije besetting wurke waard. Gitarist Cazares kaam werom by de band, en Strapping Young Lad-drummer Gene Hoglan ferfong Herrera. Yn 2020 ferliet sjonger Burton C. Bell de band, syn ferfanger is noch net bekend makke.
Lânmjitter
thumb|Mei in [[wetterpasynstrumint kin de hichte fan punten sekuer metten wurde]]
In geodeet of landmeter is in lânmjitkundige, ien dy't geodesy beöefent.
In geodeet is faak yn tsjinst fan in oerheidsynstelling, bygelyks it kadaster of by in yngenieursburo. Hy moat rekkening hâlde mei miljeuwetjouwing, technyske mooglikheden en de kosten dy't makke wurde moatte. Hy berekkenet oerflaktes middels kartografy.
Skiednis
Yn Nederlân spile de lânmjitter in wichtige rol yn de Midsiuwen en letter by it fêstlizzen fan eigendom. grinzen en de útfiering fan sivyl-technyske wurken. Faak waard it berop kombinearre mei dat fan wynroeier en bygelyks festingbouwer of in oare yngenieursfunksje.
Lânmjitters
Bekende lânmjitters wiene: Yn Fryslân:
Gallipolikampanje
Harren bedoeling wie om it skiereilân op te marsjearjen en by de kust fan 'e See fan Marmara lâns nei de Osmaanske haadstêd Konstantinopel, dy't de Bosporus behearske. De ferovering fan Konstantinopel soe net inkeld de befoarrieding fan Ruslân folle makliker meitsje, mar ek de Sintralen in swiere slach tabringe. De Osmaanske ferdigening fan Gallipoli wie lykwols in stik taaier as de Alliëarden ferwachte hiene. De Alliëarde troepen kamen fêst te sitten yn brêgehaden oan 'e kust fan it skiereilân, dêr't him in útsichtsleaze rinfuorgestriid ûntjoech. Nei hast in jier fan nutteleas bloedferjitten waarden de Alliëarde troepen út Gallipoli evakuëarre; tsjin dy tiid wiene der yn 'e striid yn totaal 113.000 deaden fallen.
Foarskiednis
Tsjin ein 1914, fiif moannen nei it útbrekken fan 'e Earste Wrâldoarloch, rûnen de rinfuorgen oan it Westfront al bochtsjend fan 'e kust fan It Kanaal nei de Switserske grins ta en wie it karakter dy't de striid dêre yn 'e kommende jierren oannimme soe, aaklik dúdlik wurden. Underwilens wiene oan it Eastfront de legers fan it Keizerryk Ruslân nei harren ynfal yn East-Prusen weromslein troch de Dútsers. Nearne wie it ien fan 'e oarlochfierende lannen slagge om sels mar syn earste gefjochtsdoelen te berikken. Sadwaande begûnen om dy tiid hinne Winston Churchill, de Britske minister fan Marine (First Lord of the Admiralty), Jackie Fisher, de sjef fan 'e marinestêf (First Sea Lord), David Lloyd George, de minister fan Finânsjes, en sir Maurice Hankey, de sekretaris fan 'e Britske Oarlochsried, út te sjen nei in oar gebiet om troepen yn te setten en in trochbraak te forsearjen.
It idee foar in wraam op Konstantinopel en de see-ingten dy't tagong joegen ta de Swarte See, kaam út 'e koker fan Churchill. Al by de earste gearkomste fan 'e Oarlochsried, op 25 novimber 1914, kaam er dêrmei op 'e lapen. Op dat stuit wie it wichtichste doel fan dy oanfal om 'e Dútske slachkruser SMS Goeben en lichte kruser SMS Breslau te ferneatigjen. Dy beide marineskippen wiene koart nei it útbrekken fan 'e oarloch op 'e Middellânske See ûntkommen oan 'e Britske marine-eskaders dy't útstjoerd wiene fan 'e Britske koloanje Malta, troch beskûl te sykjen yn 'e haven fan Konstantinopel. Dy kwestje hie de beslissende faktor west yn it beslútfoarmingsproses fan it Osmaanske regear om yn 'e oarloch de kant fan Dútslân en Eastenryk-Hongarije te kiezen. Churchill syn foarstel waard troch de oare leden fan 'e Oarlochsried ôfwiisd, mar it idee wie yn 'e hollen fan 'e Britske regearingslieders plante.
Doe't letter, ta argewaasje fan it Britske regear, dúdlik waard dat de striid oan it Westfront in wiidweidige kwestje wurde soe, wylst Ruslân in driuwend fersyk om help stjoerde nei't in Osmaansk leger fia de Kaukasus it lân binnenkrongen wie, helle Churchill fuortendaliks syn eardere plan wer foar 't ljocht. (Tsjin 'e tiid dat de saak yn 'e Britske Oarlochsried besprutsen waard, wie it Osmaanske leger yn 'e Kaukasus al lang en breed troch de Russen ferslein, mar dat waard pas folle letter yn Londen bekend.) Behalven it ûntlêstjen fan 'e druk op harren Russyske bûnsgenoaten hie it foarstel fan Churchill noch ferskate oare foardielen. It Osmaanske Ryk behearske de beide see-ingten dy't tagong joegen ta de Swarte See, ntl. de Dardanellen (fan 'e Egeyske See nei de See fan Marmara) en de Bosporus (fan 'e See fan Marmara nei de Swarte See). As dy see-ingten forsearre wurde koene, soe einlings Ruslân út it Westen wei befoarriede wurde kinne. Oant no ta rûnen alle befoarriedingslinen fia Archangelsk, in havenstêd oan 'e kust fan 'e Wite See, yn it uterste noarden fan Jeropeesk-Ruslân, of fia de Sibearyske havens oan 'e See fan Ochotsk, yn it Fiere Easten fan Ruslân. Sawol de Wite See as de See fan Ochotsk frearen by 't winter ticht, sadat de befoarrieding fan Ruslân de helte fan it jier stil kaam te lizzen. Fierders soe troch de ferovering fan 'e Osmaanske haadstêd Konstantinopel, oan 'e Bosporus, it Osmaanske Ryk in slimme slach tabrocht wurde, sadat mooglik de Dútske ynfloed yn Jeropa út it súdeasten wei oprôle wurde koe.
Churchill sette krigel útein en wûn fia de tillegraaf by de Britske admiraal Sackville Carden, dy't it befel fierde oer it Alliëarde eskader dat de westlike útein fan 'e Dardanellen blokkearre, advys yn oer de mooglikheden foar in marine-oanfal op 'e Dardanellen. Carden antwurde hoeden dat in soarchfâldich opboude oanfal wolris súksesfol wêze koe. Dêrop krige er de opdracht dêr plannen foar te meitsjen, dy't Churchill neitiid foarlei oan 'e Oarlochsried. Dat Churchill syn direkte ûnderhearrigen op 'e Britske Admiraliteit slim yn noed sieten oer de faasje fan harren minister, krige de Oarlochsried neat oer te hearren. Churchill, dy't in kundich orator wie, hold in knaphandich opstelde en opwinende taspraak, mei as gefolch dat de oare leden fan 'e Oarlochsried op 15 jannewaris 1915 akkoart giene mei syn plannen foar "in maritime ekspedysje om yn febrewaris it skiereilân Gallipoli te besjitten en besetten mei as gefjochtsdoel Konstantinopel." Churchill tocht dat dêrmei de kûgel troch de tsjerke wie, mar premier H.H. Asquith beskôge it noch mar as in foarriedich beslút.
Underwilens rekke sjef fan 'e marinestêf Fisher sa stadichoan tige ûngerêst oer Churchill syn plannen. Want it wie mar de fraach oft de Britske Keninklike Marine wol genôch mankrêft en skippen hie om 'e plannen yn 'e praktyk te bringen. Boppedat waard it forsearjen fan 'e Dardanellen troch de marine al langer as in tige nuodlike operaasje sjoen. Churchill sels hie yn 1911 dêr noch oer skreaun dat "nimmen in moderne float oan sa'n gefaar bleatstelle wolle soe." Troch de (beheinde) útwurking fan Dútske artillerybesjittings op Belgyske fêstingwurken yn 'e simmer fan 1914 wied er lykwols fan gedachten feroare. Hy betwifele no sterk oft de ûnhandich opstelde en mei ferâldere materieel tariste Osmaanske kustbatterijen by de Dardanellen de Britske float wol neamensweardige skea tabringe koene. It wie in leechlizzen en dêrmei ûnderskatten fan 'e Osmaanske militêre kapasiteit dy't de hiele Gallipolikampanje parten spylje soe. Hoe dan ek, de beswieren fan 'e Britske admiraals waarden negearre, en Fisher besleat om him hold stil te hâlden. Sadwaande wie de wei frij foar Churchill om Carden te oarderjen en begjin mei de tarieding foar de oanfal.
Sterkte
Mei-inoar bestie de Alliëarde striidmacht yn 't earstoan út 5 difyzjes, mar groeide letter út ta 15 difyzjes. Uteinlik soene der 489.000 Alliëarde militêren by Gallipoli fjochtsje, wêrûnder 329.000 Britten, 79.000 Frânsen, 50.000 Austraaljers, 15.000 Nijseelanners, 15.000 Britsk-Ynjers en 1.076 Nijfûnlanners fan it Keninklik Nijfûnlânsk Rezjimint (dat yndield wie by de Britske 29e Difyzje). De Mediterrane Ekspedysjemacht waard ûnderstipe troch 2.000 net-militêre arbeiders fan it Egyptysk Arbeiderskorps, it Malteesk Arbeiderskorps en it Sion Mûldierkorps (in ûnderdiel fan it Joadske Legioen). Foar de Alliëarden oer stie it Osmaanske 5e Leger, dat yn 't earstoan bestie út 6, mar úteinlik út 16 difyzjes, fan yn totaal 315.500 man. De Osmanen waarden ûnderstipe troch de Dútske Militêre Misje yn it Osmaanske Ryk, besteande út sa'n 700 Dútske ofsieren.
Oarlochshannelings op see
Churchill wist de Britske 29e Difyzje los te krijen fan 'e Britske minister fan Oarloch, Herbert Kitchener. Dat legerûnderdiel woed er lykwols oarspronklik net ynsette foar de Gallipolikampanje, mar as besettingsmacht foar Konstantinopel, nei't dy stêd ferovere wie. Kitchener makke dan ek gjin haast en sei pas op 10 maart ta om 'e difyzje te stjoeren. Underwilens waarden de Britske, Australyske en Nijseelânske troepen yn Egypte taret op 'e ynvaazje, en sette admiraal Carden op 17 febrewaris syn marine-oanfal yn. It koste him net in protte muoite om ôf te weven mei de bûtenste ring fan 'e Osmaanske kustbatterijen, by Seddülbahir, op 'e súdwestlike útein fan it Gallipoliskiereilân, en by Kum Kale, op it foaroerlizzende punt oan 'e kust fan Lyts-Aazje. Nei in besjitting fan see ôf troch de Britske marineskippen waarden tydlik leden fan 'e Keninklike Mariniers oan lân set dy't de ferwoastging fan 'e batterijen foltôgen.
De swierrichheden foar de Alliëarden begûnen lykwols doe't de float fan Carden de Dardanellen binnenfear. Se krigen doe mei de middelste en binnenste ringen fan ferdigeningswurken te meitsjen, dy't bestiene út mobile batterijen. Dy wiene sa licht dat se inkeld gefaarlik wiene foar licht bepânsere en ûnbepânsere skippen. It die lykwols bliken dat de Osmanen de trochgong troch de Dardanellen tichtset hiene troch de oanlis fan minefjilden. De 'minefeiers' fan 'e Britske marine bestiene doedestiden út fiskersboaten fan 'e Ingelske eastkust, dy't bemanne wiene mei boargers ûnder lieding fan ien marine-ofsier. Se hiene alhielendal gjin ûnderfining mei it opromjen fan seeminen en koene mar amper tsjin 'e sterke seestreaming yn 'e see-ingte opkomme. Boppedat moasten se operearje ûnder fijannich fjoer dêr't de fiskersboaten wól gefaar fan rûnen, en yn omstannichheden dy't de bemannings folslein frjemd wiene. De operaasje rûn sadwaande út op in fiasko.
Carden besleat dêrop om earste de mobile kustbatterijen út te skeakeljen, sadat de minefeiers sûnder behindering harren wurk ferfetsje koene. Oan 'e foarjûn fan 'e oanfal waard er lykwols út syn posysje ûntheft en ferfongen troch skout-by-nacht John de Robeck. Dyselde besocht Carden syn plannen út te fieren, mar it ûntbriek him oan mankrêft en materieel. Mei útsûndering fan it gloednije slachskip de HMS Queen Elizabeth wiene al syn skippen âld en foar it measte part driuwend ta oan rûtinereparaasjes. It peil fan 'e marine-ofsieren fan it eskader rûn sterk útinoar. Op 18 maart die De Robeck in wraam op 'e kustbatterijen fan 'e Dardanellen, mar dat rûn út op in ramp doe't trije fan syn njoggen slachskippen ta sinken brocht waarden.
Tarieding foar de striid op lân
Underwilens wie oan luitenant-generaal William Birdwood, in ofsier fan it Britsk-Yndyske Leger en de eardere adjudant fan minister Kitchener, it befel oer it nij foarme ANZAC jûn. Doe't er nei de Dardanellen stjoerd waard om oer de sitewaasje dêre te rapportearjen, melde er dat stipe fan 'e lânmacht driuwend needsaaklik wie. Dêrta waard doe neitiid de Britske Mediterrane Ekspedysjemacht oprjochte, dêr't it ANZAC diel fan útmakke. Oan it haad fan dy legermacht waard generaal sir Ian Hamilton pleatst. Op 22 maart besleaten De Robeck en Hamilton min ofte mear op eigen manneboet ta in kombinearre aksje fan lânmacht en marine. Churchill stelde letter fêst dat yn 'e notulen fan 'e Oarlochsried noch yn dy fan it Britske kabinet ek mar in fuotnoat te finen wie oer in beslút om 'e militêre operaasje by de Dardanellen fan in marine-oanfal om te setten yn in ynvaazje troch lântroepen. Hankey, de sekretaris fan 'e Oarlochsried, besocht om 'e nocht en beset bettere ynformaasje oer de tastân fan 'e fijân dêr't de Britske troepen it yn Gallipoli tsjin opnimme moasten. Hy omskreau de lânings yn in memorandum as "in gok op 'e ûnderstelde befoarriedingstekoarten en ynferieure gefjochtskwaliteiten fan 'e Turkske striidkrêften."
De Britten makken it harsels tige dreech trochdat hast elts wichtich lid fan it regear syn eigen favorite striidtoaniel besocht te promoatsjen: Herbert Kitchener, de minister fan Oarloch, woe inkeld witte fan in trochbraak oan it Westfront yn noardlik Frankryk; Churchill, de minster fan Marine, sette yn op 'e operaasjes by de Dardanellen; alle belangstelling fan 'e markys fan Crewe, de minister foar Britsk-Ynje, gie út nei de Mesopotamyske Front (yn wat no Irak is); Lewis Harcourt, de minister fan Koloanjes, hie syn oandacht by de ferskate lytse oarlochjes tsjin 'e Dútske koloanjes yn Afrika; en David Lloyd George, de minister fan Finânsjes, seage oan 'e poaten fan Kitcheners stoel troch it oerbringen fan in grut part fan 'e troepen fan it Westfront nei de Middellânske See foar te stellen. Dêrby kaam noch dat der yn it Eastlik Bekken fan 'e Middellânske See gjin ienfoarmich Britsk befel wie: yn Egypte hie sir John Maxwell de lieding en yn Gallipoli Hamilton, wylst de kommandostruktuer fan 'e marine los stie fan harren beiden mei De Robeck oan it haad. Dat betsjutte dat de trije befelfierders konkurrearren om deselde befoarrieding. Hamilton foege dêr noch ferskate nije swierrichheden oan ta troch te wegerjen en belûk syn eigen stêf by de plannen foar de ynvaazje. En tsjin 'e rie fan û.o. Birdwood yn naam er in lâning op 'e kust fan Lyts-Aazje nea yn omtinken. In bykommend probleem, dêr't Hamilton om 'e nocht tsjin protestearre, wie dat it plan foar de lânings sûnder lykfol hokker besykjen ta geheimhâlding mar útbazune waard, sadat de Osmanen derfan op 'e hichte wiene.
It plan fan Hamilton wie om 'e Britske 29e Difyzje op fiif plakken oan lân gean te litten op Kaap Helles, de súdeastpunt fan it Gallipoliskiereilân. It ANZAC soe fierder nei it noarden lânje, yn in lytse baai oan 'e westkust fan it skiereilân, dy't neitiid bekend kaam te stean as 'Anzac Cove' of koartwei 'Anzac'. Dat plak lei flak noardlik fan it foarútspringende berchtme fan Kabatepe. De Australyske en Nijseelânske troepen moasten dêrwei oer lân optsjen nei de hichte fan Maltepe, dy't it skiereilân behearske. Fierders soene der, om 'e Osmaanske ferdigeners dwaande te hâlden en op 'e ferkearde skonk te setten, ek skynlânings plakfine, troch de Britten by Bolayır, oan 'e kust fan 'e 'hals' fan it skiereilân, en troch de Frânsen oan 'e Beşikbaai, foar it eilân Tenedos oer. Fierders soene de Frânsen ek in echte (sij it tydlike) lâning útfiere by Kum Kale, op 'e kust fan Lyts-Aazje, mar dat wie inkeld bedoeld om 'e lânings fan 'e 29e Difyzje oare kant de Dardanellen te dekken.
De Osmanen hiene ûnderwilens sa harren eigen swierrichheden. Oant yn maart wiene de troepen, dy't foar de ferdigening fan it Gallipoliskiereilân beskikber wiene, ferspraat oer it gebiet opsteld, en nettsjinsteande de earnst fan 'e sitewaasje hannele de Osmaanske legerlieding mar tergjende stadich. Op 26 maart naam de Dútske generaal Otto Liman von Sanders it befel op Gallipoli oer. It wie syn taak en ferdigenje in kustline fan 240 km mei in legermacht fan 84.000 man, wêrûnder ma 62.000 man gefjochtstroepen. Hy hie gjin fleantugen ta syn foldwaan en in skrinend gebrek oan artillery. De min tariste Osmaanske soldaten, foar wa't de oarloch oant safier in opienfolging fan nederlagen west hie, brochten it Dútske ofsierskorps suver ta wanhoop.
Op it mêd fan strategy makke Liman von Sanders in pear grutte flaters dy't him fataal wurde kinnen hiene as syn Osmaanske troepen net mei heldemoed fochten hiene en de Alliëarden net noch gruttere flaters begien hiene. Hy beskikte oer seis difyzjes, wêrfan't er ien by Maltepe yn reserve hold, twa by Bolayır pleatste, op 'e 'hals' fan it skiereilân, ien yn it suden fan it skiereilân en twa op 'e kust fan Lyts-Aazje. It hiele diel fan Gallipoli besuden de keale hichte fan Alçıtepe (troch de Alliëarden "Achi Baba" neamd) moast ferdigene wurde troch ien inkeld rezjimint ynfantery en in batterij fjildgeskut. Ta ûntsetting fan 'e Osmaanske ofsieren loek Liman von Sanders syn troepen gear yn it binnenlân fan it skiereilân, wêrmei't er it feit negearre dat der mar in hantsjefol strannen wiene dy't gaadlik wiene foar in lâningsoperaasje.
Lâningsoperaasjes
De lânings fûnen plak op 25 april 1915. Fan 'e fiif lâningsoperaasjes dy't de Britske 29e Difyzje, ûnder lieding fan generaal-majoar Aylmer Hunter-Weston op 'e strannen fan Kaap Helles útfierde, ûnderfûnen trije gjin wjerstân fan 'e Osmanen, wylst ien wol wat ferset tsjinkaam mar dat fluch oerwinne koe. De fyfde lâning, by Seddülbahir, rûn lykwols út op in ramp doe't de Britten dêre noch foar't se it strân berikt hiene yn harren boaten fan 'e hichten ôf troch de Osmaanske troepen ûnder fjoer nommen waarden. Der ûntstie sa'n gaos, dat de kommunikaasjelinen ferbrutsen waarden. Hunter-Weston, dy't him oan board fan in kruser befûn op noch gjin fiif minuten farren fan it needlottige lâningsplak, waard him pas oan 'e ein fan 'e middei bewust fan wat der bard wie. Tsjin 'e jûn besochten de alhiel ûntheistere Britten by Seddülbahir op harren toskfleis foar te kommen dat se troch de Osmanen yn 'e see dreaun waarden. Op 1 maaie waard de 29e Yndyske Brigade (mei ferskate Goerka-rezjiminten) by Kaap Helles yn 'e striid smiten.
Underwilens wiene de Australyske en Nijseelânske troepen fan it ANZAC, ûnder lieding fan Birdwood, by de lâning by Anzac Cove hast oardel kilometer noardlik fan it bedoelde lâningsplak oan lân set. Dat hie foar frijwat betizing soarge doe't it paad nei it binnenlân harren dêre tichtset bliek te wêzen troch steile rotsen en mei ticht strewelleguod begroeide ravinen. Wylst de manskippen harren muoisum in wei it lân yn sochten, ûntstie efter harren in probleem doe't it lytse strân fan Anzac Cove troch de fersterkings en foarrieden folslein ferstoppe rekke. It gefolch wie dat der mar ien batterij fjildartillery oan lân brocht wurde koe en dat soldaten fan ferskillende ienheden hopeleas trochinoar rekken. Likemin as by Kaap Helles kloppe der folle fan 'e stêfkaarten.
Yn 'e rin fan 'e moarn begûn de Osmaanske 19e Difyzje, ûnder lieding fan 'e doe noch totaal ûnbekende kolonel Mustafa Kemal Bey (dy't jierren letter as Mustafa Kemal Atatürk de earste presidint fan it moderne Turkije wurde soe), in oanfal tsjin it ANZAC dy't geandewei de dei yn ferheftigens oanboaze. Tsjin 'e jûn wiene de Australyske en Nijseelânske troepen dêrtroch weromdreaun nei in frontliny dy't op it djipste plak mar in kilometer it lân yn rikte. De ferliezen wiene sa swier dat de difyzjekommandanten oanretten om it ANZAC te evakuëarjen, in foarstel dêr't Birdwood skytskoarjend mei ynstimde. Hamilton, dy't him komfortabel oan board fan 'e HMS Queen Elizabeth befûn, woe dêr lykwols neat fan witte en joech befel om stân te hâlden; dat wie de iennichste bemuoienis dy't er de hiele dei fan 'e lânings mei de striid hie.
Fierdere striid op lân
Yn 'e dagen dy't op 'e lâningsoperaasjes folgen, joech Hamilton befel oan Hunter-Weston om mei syn 29e Difyzje fan Kaap Helles op te tsjen it lân yn. Hoewol't dat late ta in beheinde foarútgong, waard tsjin 8 maaie dúdlik dat de troepen te'n ein wiene. Fan 'e 70.000 man wiene tsjin dy tiid 20.000 útskeakele (wêrfan 6.000 sneuvele), wat ôfgryslik hege ferliessifers wiene. De fjildhospitalen en de befoarrieding wiene alhiel beswykt ûnder de folslein ûnferwachts kommende easken dy't deroan steld waarden. Behalven de ûnophâldlike besjittings ferge ek de hjittens syn tol, en dêr kaam al rillegau in epidemy fan dysentery by. Underwilens hie de marine hiel wat te stellen troch de oankomst fan 'e Dútske dûkboat U-21, dy't op 25 maaie it Britske slachskip de HMS Triumph ta sinken brocht en op 27 maaie it slachskip de HMS Majestic. Dat makke dat de troepen yn 'e brêgehaden op 'e kust fan Gallipoli almar minder stipe ferwachtsje koene fan 'e oarlochsskippen.
Mei troch it fiasko dêr't de striid yn Gallipoli op útrûn wie, kaam in wike letter it Britske regear fan premier Asquith te fallen. Hy foarme in nij regear, wêryn't Churchill as minister fan Marine ferfongen waard troch Arthur Balfour. Der waard in kabinetskommisje ynsteld, dy't op 7 juny de namme 'Dardanellenkommisje' krige, om 'e lieding oer de striid om Gallipoli oer te nimmen. De kommisje besleat om troch te setten en generaal Hamilton te stypjen troch fersterkings te stjoeren.
Hamilton besleat it swiertepunt fan 'e ynvaazje te ferpleatsen fan it brêgehaad op Kaap Helles nei dat by Anzac Cove. Der waard in stoutmoedich plan opsteld foar de ferovering fan 'e hichten fan Sarı Bayır, dêr't de Osmanen wei op Anzac Cove delseagen. Spitigernôch waarden dêr neitiid alderhanne oare plannen oan taheakke, oant it gehiel sa yngewikkeld wurden wie dat nimmen der mear in goed oersjoch oer hie. It wie de bedoeling dat de Australyske en Nijseelânske troepen, fuortsterke mei Britske en Britsk-Yndyske ienheden, op 'e jûn fan 5 augustus oan 'e noardkant út it brêgehaad by Anzac Cove brekke soene. Dêrnei moasten se by nacht troch de grimelgrammel fan ravinen en heuvels nei de top fan 'e rotsheuvel Sarı Bayır klimme.
Underwilens soene der út it brêgehaad by Kaap Helles wei skynoanfallen dien wurde om 'e Osmaanske oandacht ôf te lieden, wylst der by moarnsdage troch it Britske IXe Legerkorps in nije lâningsoperaasje útfierd wurde soe op it lichtferdigene strân fan 'e Suvlabaai, 8 km benoarden Anzac Cove. Letter op 'e dei soene de Osmaanske ferdigeners by Anzac Cove fan foarren oanfallen wurde mei in frontale bestoarming út it brêgehaad wei, en tagelyk ek yn 'e rêch, troch de troepen dy't nachts nei de top fan Sarı Bayır klommen wiene. Al mei al soene der likernôch 63.000 Alliëarde troepen ynset wurde tsjin sa'n 30.000 Osmaanske ferdigeners.
Diskear waarden de plannen foar de Alliëarde oanfal net úttrompette; krektoarsom, se waarden sa geheim holden dat sels de befelhawwende ofsieren dy't se útfiere moasten, der pas op it alderlêste stuit fan 'e op 'e hichte brocht waarden. Underwilens krige generaal sir Frederick Stopford, de kommandant fan it IXe Legerkorps, tastimming om 'e plannen foar syn oandiel yn 'e striid sadanich te feroarjen, dat syn troepen inkeld noch lânje moasten en it strân fan 'e Suvlabaai hoegden te besetten. Tusken Stopford en luitenant-generaal Birdwood, de kommandant fan it ANZAC, fûn lykwols alhiel gjin koördinaasje plak, en Hamilton kaam ûnder de krúsjale dagen fan 'e oanfal hielendal syn stêfkertier net út.
Nettsjinsteande dat waard de operaasje ek hast noch in súkses. Troch de geheimhâlding wie Hamilton diskear yn elts gefal Liman von Sanders te fluch ôf. De nachtlike opmars út Anzac Cove wei wie gaoatysk en njoer, mar by it lemieren fan 'e dei op 6 augustus wie it de Nijseelanners op in hier nei slagge om 'e top fan Sarı Bayır te berikken. De lâning yn 'e Suvlabaai stjitte mar op lichte wjerstân fan 'e Osmanen, en hoewol't der wat betizing mank de Britske troepen ûntstie, slagge it allegear wûnderwol. Tsjin 'e moarn fan 7 augustus waard de sitewaasje foar de Osmaanske ferdigeners fan Sarı Bayır krityk, mar Liman von Sanders waard rêden troch de hjittens fan 'e Turkske simmer, dy't foar útputting soarge mank de Austraaljers en Nijseelanners, en teffens troch it wifeljen fan 'e Alliëarde ofsieren. Wilens warren de Osmaanske soldaten har mei wiere deadsferachting. It Britske IXe Legerkorps, dat it ferskil meitsje kinnen hie yn wat útmûne yn in ferbittere, ôfgryslike fjildslach, siet fêstklibbe oan 'e kust en teach mar hiel stadich op. Mei't Hamilton en syn stêf fersake hiene om yn 't foar plannen te meitsjen foar alle eventualiteiten en dy mei te dielen oan 'e fjildkommandanten, hong by Anzac Cove alles ôf fan 'e moed fan 'e soldaten en it inisjatyf fan 'e dêr oanwêzige ofsieren.
Liman von Sanders wie ûnderwilens sa skrander om 'e bûtengewoan kapabele Mustafa Kemal it befel oer de hiele gefjochtssône te jaan. Krekt doe't it IXe Legerkorps, nei't it dêrta direkte oarders fan Hamilton ûntfongen hie, flugger begûn op te marsjearjen om 'e striid by Sarı Bayır yn it foardiel fan 'e Alliëarden te besljochtsjen, waard it tsjinkeard troch de troepen fan Mustafa Kemal. Op 'e hichten fan Sarı Bayır oardere er op 10 augustus in wanhopige tsjinoanfal, dy't de Austraaljers, Nijseelanners en Britsk-Ynjers út 'e stellings ferdreau dy't se sa muoisum en mei sa'n protte bloed witten hiene te feroverjen. Ien Britsk ofsier, fan it 1e Bataljon fan it 6e Rezjimint Goerka's, fong in glimp fan 'e Dardanellen op, foar't syn ienheid weromkrongen waard. Neitiid kaam de frontliny ta stilstân. Sawol de Alliëarden as de Osmanen groeven harren yn, en der ûntstie in rinfuorgestriid dy't de sitewaasje oan it Westfront net wanlyk wie.
Dêrmei wie de Gallipolikampanje foar de Alliëarden ferlern. Hamilton, dy't noch net ree wie om ta te jaan, liet fersterkings oanfiere nei it brêgehaad oan 'e Suvlabaai, wêrûnder de Britske 10e (Ierske) Difyzje, de 53e (Welske) Difyzje en de 54e (Eastanglyske) Difyzje, en letter ek it Keninklik Nijfûnlânsk Rezjimint, dat dêr op 20 septimber mei de 29e Difyzje oan lân gie. Op 12 augustus foel de 54e Difyzje yn 'e Slach by Çanak Bayır oer de Anafarta-flakte oan yn 'e rjochting fan Kavaktepe en Tekketepe, mar waard weromslein. Neitiid begûnen der yn Londen stimmen op te gean om 'e Gallipolikampanje mar ôf te skriuwen. Oan it Balkanfront drige de Alliëarde bûnsgenoat Servje ûnder de foet rûn te wurden, en it liek in protte Britske lieders sinfoller ta om troepen nei Thessaloniki te stjoeren, yn noardlik Grikelân, om dêrwei yn ferbining te kommen mei de Serven. Fierders briek de hjerst oan en waard it kâlder op Gallipoli. Op 14 oktober 1915 ferklearre Bulgarije de oarloch oan Servje en joech him sa oan 'e kant fan Dútslân yn 'e oarloch. Doe't de Osmaanske troepen op Gallipoli tarist waarden mei moderne, Eastenryksk-Hongaarske kanonnen, waard eltsenien dúdlik dat de fjildtocht in hopeleaze saak wie.
Generaal Hamilton waard yn oktober út syn funkje ûntheft en ferfongen troch luitenant-generaal sir Charles Monro. Dyselde wie út hiel oar hout snien. Hy stelde him op 'e hichte fan 'e sitewaasje en tsjinne dêrnei daliks in plan foar de evakuaasje fan Gallipoli yn. It Britske regear koe lykwols mar net út 'e rie komme. Minister Kitchener reizge alhiel nei Gallipoli ta om it spul oer te eagjen, en kearde nei Londen werom yn 'e oertsjûging dat in evakuaasje yndie de bêste opsje wie. Op 19 en 20 desimber 1915 waarden de evakuaasjes by Anzac Cove en de Suvlabaai sûnder ferliezen útfierd ûnder befel fan Birdwood. Op 8 en 9 jannewaris 1916 folge de evakuaasje fan it brêgehaad op Kaap Helles, krektlyk sûnder ferliezen oan manskippen. De ferliezen fan foarrieden en materieel wiene lykwols grut.
De balâns
Yn totaal fûnen yn 'e Gallipolikampanje sa'n 113.000 militêren de dea. Nochris 221.000 rekken ferwûne, wylst 19.000 opjûn waarden as fermist of kriichsfinzen nommen waarden. De totale ferliezen (fan beide kanten) bedroegen dêrmei 353.000 man. Dêrby wurde foar de Osmaanske ferliezen de skattings oanholden dy't histoarikus Edward J. Erickson yn 2001 makke op basis fan syn yngeande ûndersyk yn 'e Turkske argiven. De ferdieling nei nasjonaliteit is lykas hjirûnder yn de tabel werjûn. Tink derom: by de sifers fan 'e totale ferliezen en it persintaazje fan 'e ferliezen fan 'e ynset ûntstiet wat in fertekene byld om't guon sifers ûntbrekke. * ) ynkl. troepen út Austraalje, Nij-Seelân, Britsk-Ynje en Nijfûnlân ** ) ynkl. troepen út Frankryk, Austraalje, Nij-Seelân, Britsk-Ynje en Nijfûnlân
Neisleep
Dyselde fêstige troch de striid om Gallipoli syn reputaasje. Op 'e wjukken fan syn oerwinnings by Anzac Cove soed er him letter opsmite ta de lieder fan 'e Turken yn harren ferset tsjin 'e ynminging fan 'e bûtenlânske grutmachten. Uteinlik soed er it ûnder de namme Atatürk bringe ta presidint fan Turkije. De kearside fan 'e medalje wie de smet dy't de Gallipolikampanje op it blazoen fan syn betinker, Winston Churchill, efterliet. It soe jierrenlang duorje, winliken oan 'e Twadde Wrâldoarloch ta, ear't it him slagge en kom ûnder it skaad fan Gallipoli út.
Foar Austraalje en Nij-Seelân wie de Gallipolikampanje de earste dielname oan in grutskalige oarloch wêrby't swiere ferliezen lit waarden. It makke in djippe yndruk op 'e nasjonale psyche fan 'e beide lannen, en wurdt rûnom beskôge as it begjin fan harren nasjonaal bewustwêzen. Wylst yn 'e measte belutsen lannen, lykas it Feriene Keninkryk, Frankryk en Yndia, de bloedige en ferbittere striid om Gallipoli al lang fergetten is, wurde de sneuvele soldaten fan it ANZAC yn Austraalje en Nij-Seelân noch altyd elts jier betocht op ANZAC Day: 25 april, de dei fan 'e lânings.
Mayfair (tydskrift)
Mayfair is in Britsk neakenblêd dat oprjochte waard yn 1965, benammen om in lânseigen tsjinwicht te bieden oan 'e Amerikaanske Playboy en Penthouse. Hiel wat jierren hie it de grutste oplaach fan alle Britske neakenblêden. Behalven neakenfotografy befette Mayfair ek serieuze artikels oer "manljus"-ûnderwerpen, lykas auto's, treinen en sport. De modellen wiene yn 'e regel fan it type "buorfamke"; se holden ornaris út dat se soks noch nea earder dien hiene, en joegen omskriuwings fan harren deistich libben as tillefoniste, siktaresse, winkelfamke, of in soartgelikens berop.
Yn 'e jierren tachtich stiene der ek fotorapportaazjes yn Mayfair fan saneamde Page Three Girls, dy't earder op side trije fan 'e krante The Sun stien hiene, lykas Samantha Fox, Maria Whittaker en Linda Lusardi, mar dy giene ornaris net fierder as topless. Teffens hie Mayfair út en troch fotorapportaazjes mei in pearke (hoewol't der gjin seks oan te pas kaam) of mei twa of mear froulike modellen (al waarden lesbyske hannelings inkeld ymplisearre, ynstee fan toand).
Yn 1968 naam Mayfair it rivalisearjende blêd King oer. Yn 1982 kocht haadredakteur Kenneth Bound Mayfair fan 'e widdo fan oprjochter Brian Fisk. Yn 1990 waard it blêd ferkocht oan Paul Raymond Publications (PRP), dat acht fan 'e top tsien fan Britske neakenblêden op 'e merk bringt. Tegearre mei Club International wurdt Mayfair beskôge as ien fan 'e sjykste útjeften fan PRP. Fan 1990 ôf wurdt it blêd eltse fjouwer wiken útjûn, wat delkomt op trettjin edysjes jiers. De oername troch PRP late ek ta mear ekplisite neakenens op 'e ôfprinte foto's, dêr't glamûreuzere modellen foar brûkt waarden. Fierders waarden de serieuze artikels weismiten en ferfongen troch de pseudo-sjoernalistike oanpak fan 'e measte neakenblêden.
Under de bekende froulju dy't neaken yn Mayfair stien hawwe, binne de al neamde Page Three Girls Samantha Fox, Maria Whittaker en Linda Lusardi, en fierders Joan Templeton, de (lettere) frou fan miljonêr Richard Branson; sjongster Mel Appleby, de helte fan it ein jierren tachtich, begjin jierren njoggentich wrâldferneamde duo Mel en Kim; de Italjaanske sjongster Sabrina Salerno (bekend fan har hit Boys, Boys, Boys); en aktrise Lesley-Anne Down.
Nederrynske Heuvelrêch
300px|thumb|Nederrynske Heuvelrêch De Nederrynske Heuvelrêch (Dútsk: Niederrheinischer Höhenzug, Nederlânsk: Nederrijnse Heuvelrug) is in driuwwâl, mei ferskate ûnderbrekkings, yn de Nederrynske Leechflakte, dy't yn in wide bôge fan Krefeld oant Nimwegen, tusken de Ryndelling yn it easten en de delte fan de rivier de Niers, rint. De heuvelrêch wurdt ek wol de Nederrynske Hichte neamd.
De driuwwâl, dy't op guon plakken krapoan 100 meter heech (Klever Berch is wol 106 meter heech), en dy't mear as sechtich meter boppe de deromhinne lizzende rivierterrassen fan de Ryn útstekt, ûntstie yn it Saale-glasiaal troch it opdriuwen fan gletsjers en gletsjertongen dy't út it noardeasten weikamen. Twa fan dy gletsjertongen foarmen de glasiale bekkens fan Groesbeek en Kranenburg, dy't dúdlik werom te kennen binne as de V-foarmige driuwwâl tusken Nimwegen en Kleef.
Maas-Waalkanaal
250px|thumb|Lokaasje fan it Maas-Waalkanaal 250px|thumb|Loftfoto fan it Maas-Waalkanaal by Heumen It Maas-Waalkanaal is in kanaal yn Nederlân fan 13,5 km lang dy't de rivieren de Maas en Waal mei-inoar ferbynt. It kanaal begjint by Heumen en rint noardlik dêr't it by Weurt, bewesten Nimwegen, einiget. De oansluting oan de Maas foarmet it trijeprovinsjepunt tusken Gelderlân, Limburch en Noard-Brabân.
Skiednis
It graven fan it kanaal sette útein yn 1920 ûnder leiding fan Ludolph Reinier Wentholt (1885-1946). Op 27 oktober 1927 waard it kanaal offisjeel troch keninginne Wilhelmina iepene. Foar it kanaal groeven waard, moasten skippen in omwei fan likernôch 100 km meitsje as se fan Heumen nei Nimwegen ta woene, dêr't se it Dútske efterlân wei berikke koene.
Foar it doarp Heumen hie it graven fan it kanaal mindere gefolgen. It doarp kaam tusken de Maas en it kanaal te lizzen, dêr't it doarp lestiger troch te berikken waard. It doarp Neerbosch waard yn twaen snien. Yn it doarp Hatert ferdwûnen troch it bouwen fan de brêge Hatertsebrug yn de 1960-er jierren de tsjerke en twa doarpskroegen, dêr't de doarpskearn by ferdwûn.
Osaka
Osaka (大阪市, Ōsaka-shi, letterlik 'grutte hichte') is de op twa nei grutste stêd fan Japan, mei sa'n 2,7 miljoen ynwenners. Fanwege it grutte tal skoallen, winkels en bedriuwen giet it tal minsken fan Osaka deis omheech nei ûngefear 3,7 miljoen. Yn Osaka wurdt faak sprutsen oer de saneamde "deipopulaasje" (3,7 miljoen ynwenners) en "nachtpopulaasje" (2,7 miljoen ynwenners). Yn de agglomeraasje/stêdekloft Grut-Osaka, dy't njonken Osaka ek Kioto en Kobe beslacht, wenje sa'n 20 miljoen minsken. Osaka leit op it eilân Honshu, op it plak dêr't de rivier Yodo útmûnet yn in de baai fan Osaka. De stêd is teffens haadstêd fan de prefektuer Osaka.
Maas-Waalkanaal
Skiednis
Yn 1970 waard besletten it kanaal breder te meitsjen mei in rûsde bedrach fan 117 miljoen gûne. Yn deselde tiid besleat it gemeentebestjoer om de stêd bewesten it kanaal útwreidzje te litten. Dêr kaam de nije wenwyk Dukenburg. Krapoan tsien jier letter waard de wyk Lindenholt boud, dy't foar in part it eardere doarp Neerbosch opslokte. Dêrtroch rint it Maas-Waalkanaal troch in part fan de beboude kom fan Nimwegen.
Osaka
Osaka is fanâlds in hannelsstêd, wie wol bekend as de "koken fan it lân" (天下の台所 tenka no daidokoro?) en wie it sintrum foar de hannel yn rys yn it Edo-tiidrek.
Wiken
thumb|left|290px|De wiken fan Osaka Osaka hat 24 wiken (ku) :
Maas-Waalkanaal
Wetterpeil
Yn 2007 en 2008 waarden guon brêgen mei 25 oant 35 sm ferhege, sa't it wetterpeil yn it kanaal ferhege wurde koe. Dêrtroch waard it mooglik en lit kontenerskippen mei fjouwer lagen gebrûk meitsje fan it kanaal. Troch it ferheegjen fan it wetterpeil late dat ta heger grûnwetterstân yn de geaen fuort tsjin it kanaal oan. Om sok oerlêst tsjin te gean liet Rykswettersteat in drenaazjesysteem oanlizze.
Olterterperfeart
De Olterterperfeart is in opfeart yn de gemeente Opsterlân. De feart waard yn 1817 dold en rûn oarspronklik fan it Wite Hûs yn Olterterp yn noardeastlike rjochting nei de Nije Feart en wie sa ferbûn oer de Súderdwersfeart mei de Drachtster Kompanjonsfeart. Tichteby de krusing fan de Van Harinxmawei en de dyk Aldhôf is it swaaigat yn de feart noch te finen.
It wie in partikuliere feart, eigendom fan de famylje Van Boelens. Ticht by de krusing mei de Nije Feart wie in keatling oer it wetter spant en dêr barde de herbergier fan 'Goed Uitzigt' tol foar de famylje Van Boelens. Doe't it Wite Hûs yn de jierren 30 (fan de 20e iuw) opnij boud waard, waard it earste stik feart tichtsmiten.
Anno 2017 is de Olterterperfeart fierhinne tichtgroeid.
Georg Wolfgang Schwartzenberg thoe Hohenlansberg
thumb|Georg Wolfgang Schwartzenberg thoe Hohenlansberg (1549-1633), skilderij fan Johann Schweizer (1625-1670) thumb|Georg Wolfgang Schwartzenberg thoe Hohenlansberg yn 1659 makke troch portretskilder Pieter Schik en graveur Johannes Schweizer (graveur) Georg Wolfgang Schwartzenberg thoe Hohenlansberg (1549- 10 maart 1633) wie in Frysk politikus.
Georg Wolfgang wie de soan fan Johan Onuphrius thoe Schwartzenberg en Marije fan Grumbach.
Yn 1579 boaske hy Sjouck fan Meckema en krige mei har twa bern: Willem Balthasar (†1639) en Frederick (1582-1640).
Neidat Sjouck yn 1587 ferstoar, troude Georg Wolfgang yn 1596 yn Bitgum mei Doedt Wilcoos fan Holdinga út Eanjum. Mei har krige er fjouwer bern: Wilco Holdinga thoe Schwartzenberg en Hohenlansberg (1 desimber 1598 - 1668), Johan Onuphrius thoe Schwartzenberg en Hohenlansberg (1600-1656), Georg Frederick thoe Schwartzenberg (1607-1670/1679) en Susanna fan Schwartzenberg en Hohenlansberg (†1624).
Hy wie trije kear deputearre foar Westergoa Menameradiel. De earste kear fan 1591 - 1598 tsien jier letter nochris fan 23 maart 1608 oant 28 jannewaris 1614 en wer tsien jier dêrnei fan 15 april 1624 oant 18 maart 1631. ] Neist deputearre wie hy yn 1586 folmacht lândei. Hy waard letter ek gesant fan de Deenske kening. Fan 1584 ôf wenne hy yn Bitgum op Grut Terherne en ferstoar op 84-jierrige leeftyd en waard begroeven yn Bitgum.
Ryk fan Nimwegen
250px|thumb|It Ryk fan Nimwegen 250px|thumb|It gea om Groesbeek hinne It Ryk fan Nimwegen is in streek yn it súdeasten fan de Nederlânske provinsje Gelderlân. De streek leit om de stêd Nimwegen hinne, besuden de rivier de Waal en beëasten it Lân fan Maas en Waal.
De namme fan it gebiet komt fan it gebiet dat ta de frije ryksstêd Nimwegen hearde. Njonken Nimwegen sels omfiemet it gebiet ek de gemeenten Beuningen, Berg en Dal, Heumen en Wijchen. Ek de Noardlimburchske gemeente Mook en Middelaar wurdt gauris ta it Ryk fan Nimwegen rekkene.
Gea
Tekenjend foar it gebiet is it grutte ferskaat oan geaen. Om Beuningen en Wijchen hinne is it wrydsk en beëasten en besúdeasten de stêd Nimwegen is it heuveleftich en beboske. It gebiet is part fan de Nederrynske Heuvelrêch dy't oer de grins yn Dútslân oant de stêd Xanten ta rint. It heechste punt fan it Nederlânske part fan dy driuwwâl is de Vlierenberg by Berg en Dal mei 91,8 meter boppe NAP. Yn de gemeente Berg en dal leit it natoergebiet Ooijpolder, dy't foarme waard troch de uterwaarden fan de rivier de Waal.
Bestjoer en media
De publike omrop RN7 fersoarget it regionijs foar it Ryk fan Nimwegen.
Gerrit Nijk
Ear't Nijk waarnimmend boargemaster waard wie er notaris te Olst. Nei't er yn 1941 lid fan de NSB wurden wie ferfong er per 1 desimber 1942 Mello Sichterman, dy't boargemaster fan Almelo wie en waarnaam yn Hengelo. Nijk waard op 22 juny 1943 opfolge troch Johannes Best, wêrnei't er weromgie nei Olst.
Yn septimber 1946 waard G. Nijk op grûn fan it Suveringsbeslút út it amt fan notaris ûntslein.
Rosebud Sû Stamme
Algemien
De organisaasje, dy't oprjochte waard yn 1868, hat 24.000 leden, en it haadkertier is fêstige yn Rosebud, yn Súd-Dakota. De leden besteane út etnyske Sû (Sioux), foar it oergrutte part fan 'e Brulee-substamme fan 'e Lakota, mei dêropta in lyts groepke Oglala. De Rosebud Sû Stamme foarmet mei tsien oare Sû-organisaasjes de Feriene Sû Stammen.
Reservaat
It reservaat fan 'e Rosebud Sû Stamme is it Rosebud Yndianereservaat (Rosebud Indian Reservation) fan súdlik Súd-Dakota, dat in oerflak hat fan goed 5.100 km², en dêr't yn 2000 likernôch 10.500 minsken wennen. Oarspronklik makke it diel út fan it Grutte Sû-reservaat dat yn 1868 stifte waard, mar nei de nederlaach fan 'e Sû yn 'e Flakte-Yndiaanske Oarloggen fan 'e 1860-er en 1870-er jierren waard de helte dêrfan troch de Amerikanen ôfnommen, wylst de rest yn 1889 opdield waard yn fiif lytsere reservaten, wêrfan't Rosebud ien wie. Yn 1910 waard nochris sa'n fjouwerfyfde part fan it oerbleaune Rosebud Reservaat losmakke en foar kolonisaasje troch blanken frijjûn. Rosebud is Ingelsk foar "roazeknop"; dêrfandinne de lytse roaskes (mei de noch lytsere wite tipys yn 'e midden) op 'e flagge fan 'e stamme.
Keppelings om utens
● Offisjele webside fan 'e Rosebud Sû Stamme
Auld Alliance
De Auld Alliance (Skotsk foar "Alde Alliânsje"; Ingelsk: Old Alliance; Frânsk: Vieille Alliance) wie in polityk en militêr bûnsgenoatskip tusken Frankryk en it Keninkryk Skotlân fan 1295 oant 1560. Dit ferbûn ûntstie doe't de Skotske kening Jan fan Balliol yn 1295 stipe socht by Filips IV fan Frankryk, as reäksje op it belied fan oerhearsking dat de Ingelske kening Edwert I doedestiden foar Skotlân oer fierde.