cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
James Fenimore Cooper
Libben
James Fenimore Cooper waard 1789 berne as de soan fan William Cooper en Elizabeth Fenimore. Hy wie it alfde bern yn in begoedige húshâlding fan tolve bern, mar de measten dêrfan stoaren ear't se folwoeksen wiene. Syn earste libbensjier brocht Cooper troch yn 'e steat Nij-Jersey, mar dêrnei ferfear er mei syn âldelju nei de steat New York, dêr't syn heit, dy't in lid fan it Amerikaanske Kongres wie, it plak Cooperstown stifte, oan 'e Otsego-mar, yn in krite yn sintraal New York dat omjûn waard troch it wengebiet fan 'e stammen fan 'e Irokeeske Konfederaasje.
Yn 1802, op syn trettjinde, waard Cooper talitten ta de prestizjeuze Universiteit fan Yale, mar nei't er in gefaarlike grap úthelle hie, wêrby't mei buskrûd de keamersdoar fan in oare studint fan 'e hingen blaasd waard, waard er dêr yn syn trêde jier fuortstjoerd sûnder syn stúdzje ôfmakke te hawwen. Dêrop fûn er, yn 1806, wurk as seeman op in Amerikaanske keapfarder. Yn 1808 naam er tsjinst by de Amerikaanske marine, mei de rang fan adelboarst. By it ferstjerren fan heit, yn 1809, urf Cooper in kaptaal oan jild. Hy gie werom nei hûs, en mei ienentweintich troude er, yn 1811, mei Susan Augusta de Lancey, in dochter út in rike loyalistyske famylje. Hja krigen sân bern, wêrfan't fiif folwoeksen waarden. Cooper syn dochter Susan Fenimore Cooper (1813-1894) waard sels ek skriuwster, benammentlik oer de natoer en frouljusrjochten, en Paul Fenimore Cooper (1899-1970), in tweintichste-iuwsk skriuwer, wie in oerpakesizzer fan Cooper. Hoewol't Cooper ôfstamme fan quakers dy't yn 1679 nei de Amerikaanske koloanjes ferfearn wiene, om oan ferfolging yn Ingelân te ûntkommen, wie hysels syn libben lang in trou lid fan 'e Episkopaalske Tsjerke (de Anglikaanske Tsjerke yn 'e Feriene Steaten).
left|thumb|Stânbyld fan James Fenimore Cooper yn [[Cooperstown (New York)|Cooperstown (New York).]] Yn 1820 sleat Cooper syn frou Susan mei him in weddenskip ôf dat er in better boek skriuwe koe as dat dat sy op dat stuit oan it lêzen wie. Dêrop skreau Cooper de roman Precaution (1820), in Jane Austen-eftich boek dat yn Ingelân spilet. Hy publisearre it anonym en sette al mei gauwens útein mei oare romans. Yn 1823 kaam syn The Pioneers út, it earste diel fan syn ikoanyske searje de Leatherstocking Tales. De haadpersoan is de fernimstige Amerikaanske wâldrinner Nathaniel "Natty" Bumppo, better bekend as Haukeach (Hawkeye). Haukeach syn maat, it Mohikaanske opperhaad Chingachgook, wie Cooper syn foarm fan 'e "nommele wylde". De oare Leatherstocking Tales wiene The Last of the Mohicans (1826), The Prairie (1827), The Pathfinder (1840) en The Deerslayer (1841). Fan dy fiif is The Last of the Mohicans fierwei it bekendst wurden en bleaun.
De lêste jierren fan syn libben brocht Cooper troch yn Cooperstown. Hy stoar yn 1851, de deis foar syn 62ste jierdei, oan oedeem. Syn frou Susan oerlibbe him mar in pear moanne. James Fenimore Cooper wie by syn libben al ien fan 'e meast lêzen Amerikaanske skriuwers, en syn wurk waard wrâldwiid wurdearre. De Eastenrykske komponist Franz Schubert lies him op syn stjerbêd. De Frânske skriuwer Honoré de Balzac hie grutte bewûndering foar syn wurk. Cooper syn ferhalen binne oerset yn alle grutte Westerske en ek yn guon Aziatyske talen. Guon rekkenje Cooper ta de Romantyske skriuwers, oaren net. De Frânske auteur Victor Hugo ferklearre Cooper ta in grut master fan 'e Romantyk. Dat wol fansels net sizze dat er gjin kritisy hie; Mark Twain, bygelyks, hie net in soad mei him op. Benammen ek de beskriuwing fan froulike personaazjes yn syn romans, dy't neffens syn kritikasters slop en neatsizzend en allegearre krekt-en-gelyk wiene, waarden him kwea-ôf nommen.
Cornelis Jongsma (dichter)
Cornelis Jongsma (Skoattersyl (Bantegea), 1921 - Bantegea, 21 maart 1996), wie in dichter, boer en politikus.
Publisearre yn 1946 en 1949 in gedichtebondel. Wurke nei Douwe Kiestra mei oan Bolwurk foar Fryske boeregedichten sûnt 1970 en wie lieder fan de PvdA-riedsfraksje fan Lemsterlân.
De Ryp (buorskip)
De Ryp is in buorskip yn de gemeente Noardeast-Fryslân. De Ryp leit oan de N357 tusken Ferwert en Blije. Yn De Ryp steane Elsmastate en Jansmastate.
De namme komt ek foar as De Rijp en Ferwerderrijp.
Christianne van der Wal
Christianne van der Wal-Zeggelink (Oldenzaal, 13 novimber 1973 is in Nederlânsk politika fan de VVD en is sûnt 10 jannewaris 2022 minister foar Natoer en Stikstof yn it kabinet-Rutte IV. Dêrfoar, sûnt 25 novimber 2017 wie se partijfoarsitter fan de VVD. Ek wie se sûnt 2019 deputearre fan de provinsje Gelderlân en earder wie se wethâlder en gemeenteriedslid yn Harderwyk.
Jonkheid en oplieding
Van der Wal waard berne as Christianne Zeggelink yn Oldenzaal en komt út in frijsinnich-kristlike húshâlding. Hja hat noch in jongere suster. Doe't se twa jier âld wie ferhuze de húshâlding nei it Noardhollânske Castricum. Dêr gie se nei de leger skoalle en nei de skoalle foar it fuortset ûnderwiis. Hja die har eineksamen oan de havo. Har mem wie wurksum yn it sikehûs as haad fan de röntgenôfdieling.
Fan 1993 oant 1997 studearre Van der Wal facility management oan de Hegeskoalle Hollân yn Diemen en sette se har nei wenjen yn Amsterdam. Nei har stúdzje kearde se mei har man werom nei Castricum. Omreden it bedriuw fan har man binne se mear midden yn it lân wenjen gien, yn Hierden by Harderwyk. Fan 1997 oant 2010 wie se projektlieder by ferskate organisaasjes en bedriuwen. Ek krige se yn 2002 hbu-graad yn les jaan. Fan 2000 oant 2003 wie se hbu-dosint projektmanagement op de Hegeskoalle Inholland.
Politike karriêre
Van der Wal wie fan 2014 oant 2019 wethâlder yn Harderwyk, dêr't se al earder gemeenteriedslid fan wie. Hja hie de portefúljes ekonomyske saken, wurkgelegenheid, rekreaasje, toerisme en sport. Op 25 novimber 2017 waard se op it partijkongres keazen ta de lanlike partijfoarsitter fan de VVD as opfolger foar waarnimmend foarsitter Eric Wetzels. Op 5 juny 2019 waard se oansteld as deputearre yn de provinsje Gelderlân. Dêr hie se de portefúljes ekonomyske saken en ynnovaasje, mobiliteit en loftfeart, gebietsaginda Gelderske korridor en Fruitdelta, Rvierelân.
Minister foar Natoer en Stikstof
Op 10 jannewaris 2022 waard se minister sûnder portefúlje yn it kabinet-Rutte IV, mei de titel minister foar Natoer en Stikstof, in nije post ûnder it ministearje fan Lânbou, Natoer en Itenskwaliteit mei de opdracht út it koalysjeakkoard ta in fermindering fan 50% fan it útstjitten fan stikstof yn Nederlân. Op 10 juny 2022 presintearre Van der Wal in kaart fan Nederlân mei dêrop it gebiet te heljen stikstofreduksje, dêr't benammen de lânbou ferminderje moat. Dêrop ûntstie der in soad ferbjustering en argewaasje. Dat late ta nije boereprotesten en deselde jûns kamen boeren mei trekkers nei har wente te protestearjen. Hja hat mei harren in heal oere yn petear west.
Privee
Van der Wal is boaske en hat tegearre mei har man fjouwer bern.
Hektare
In hektare is in ienheid fan oerflakte fan 100 m × 100 m = 10.000 m² en wurdt ôfkoarte as "ha". Yn in hektare geane 100 aren. In are hat in oerflak fan 10 m × 10 m = 100 m². In bunder, fan oarsprong in âldere oerflaktemjitte dy't justjes grutter wie as in hektare, waard by de ynfiering fan it metrike stelsel yn 1816 yn Nederlân gelyk steld oan in hektare.
De hektare en de are bestean as ienheidsmjitte sûnt de ynfiering fan it metryk stelsel yn 1816. Dêrfoar (en ek dêrnei noch) waarden begripen brûkt as pûnsmjit, bunder en moargen (sawat itselde as in hektare), dy't berekkene wiene op basis fan yn dy tiid jildende lingtemjitten lykas: in jellen, in foet, in roede, in tomme ensfh. De ôfmjittings dy't dêrmei oantsjutten waarden, ferskilden fan plak oant plak en fan gebiet oant gebiet. Tsjintwurdich wurde de beneamingen allinnich noch pleatslik brûkt.
Minsken dy't har net rjocht foarstelle kinne hoe't in hektare der út sjocht kinne tinke oan oardel fuotbalfjild. In fuotbalfjild mjit sawat 65 m × 100 meter, dat: 65 m × 100 m × 1,5 = 9.750 m².
Thomas Krol
Thomas Krol (Colmschate, 16 augustus 1992) is in Nederlânsk reedrider. Krol hat 2022 meidien oan de Olympyske Winterspullen en waard dêr Olympysk Kampioen op de 1000 meter en behelle en sulveren medalje op de 1500 meter. Krol is waard yn 2022 ek Wrâldkampioen sprint, nei't er yn 2021 al it Europeesk kampioenskip sprint op syn namme skreaun hie.
Doaium
De namme komt ek foar as Dodohhema buren, Do(e)deghum en Doijum.
Circus Maximus (band)
Circus Maximus is in Noarske metalband oprjochte yn 2000 yn Oslo. De band brocht yn 2005 syn debútalbum The 1st Chapter út. De teksten fan de band gean benammen oer moraliteit, minskdom en spiritueel konflikt. Circus Maximus hat fjouwer studio-albums en twa live-albums útbrocht.
Keizerryk Sina
thumb|170px|Flagge fan it Keizerryk (1889 - 1912) It Keizerryk Sina bestie fan 'e 21e iuw f.Kr. oant 1912.
Sineeske keizerlike dynastyen
Hjirûnder folget in list fan keizerlike dynastyen dy't yn de rin fan de iuwen it bewâld oer Sina fierden
(fan de Qin-dynasty ôf wurdt der offisjeel sprutsen fan in Sineesk keizerryk)
John Butler Yeats
John Butler Yeats (Tullylish, County Down, Ierlân, 16 maart 1839 – New York, 3 febrewaris 1922) wie in Iersk keunstskilder. Hy wie de heit fan de dichter William Butler Yeats en de skilder en skriuwer Jack Butler Yeats. Syn dochters Susan en Elizabeth wienen ek warber yn de keunstwrâld, lykas syn pakesizzer en de dochter fan William Butler, Anne Yeats. Fral syn portretten fan syn soan William en de Ierske dichter en polityk aktivist John O’Leary binne ferneamd.
Yeats studearre oan it Trinity College yn Dublin. Yn it earstoan wie er jurist, mar yn 1867 sette er út ein mei skilderjen en in stúdzje oan Hearthleys Art School yn Londen. Mooglik is in part fan syn wurk yn de Twadde Wrâldkriich ferlern gien, mar der is noch in protte wurk fan him priveebesit yn Ierlân, Ingelân en de Feriene Steaten, dat opdrachten hat er by de roes hân sa't it liket. It is net krekt bekend hoefolle fan syn wurken yn priveesamlingen sitte.
Yeats was net sa saaklik fan himsels dat hy hie geregeldwei jildkrapte. Hy ferhuze faak en wenne no ris yn Ingelân en dan wer yn Ierlân. Yn desinmber 1907 ferfarre er mei syn dochter Lily nei New York en gie nea werom nei Ierlân, hy wie doe 67 jier.
Gjinhuzen
Gjinhuzen wie in buorskip yn de gemeente De Fryske Marren. Gjinhuzen is in diel fan De Jouwer wurden nei de útwreiding yn de rjochting fan de Haskerfeanpolder.
Wyldemerk (mar)
thumb|De Wyldemerk (2009) De Wyldemerk is in mar yn de gemeente De Fryske Marren yn de himrik fan Harich tusken de N359 (Sudergoawei) en de Alde Balksterwei. De mar leit yn de bosken fan Gaasterlân. Oan de noardeastkant komt de Van Swinderenfeart yn de mar út, oan de noarwestkant de Spoekhoekster Feart en by de buorskip Skou rint in sleat út polder De Wite Ikkers yn de mar út. It terrein is eigendom fan Steatsboskbehear en stiet ek bekend as de Sângatten. In oare benamming is Skou, nei de buorskip Skou krekt by de súdlikste punt fan it sângat. De soad wetters binne ûntstien troch sânwinning yn de jierren '60. Kij en geiten rinne dêr los om en in diel is ynrjochte as frij tagonklik libellereservaat.
Kreakeling
Yn it gebiet lizze meardere sângatte, faak mids rûge boaskeftige natoer. De Wyldemerk is de grutste plasse en hat de foarm fan in sterk bûgde kreakeling. De grutste ôfmjitting is yn east-westrjochting, 650 meter. Fan de noardlikste nei de súdlikste punt is hy rom 500 meter, mar troch de foarm en de tige ûnregelmjittige noardouwer is men noait mear as 150 meter fan de kant. De Wyldemerk lûkt simmerdeis in soad deirekreaasje, dêrûnder swimmers, fytsers, wannelers en plesierfeart. It is oan de kanten frij ûndjip en lytse bern kinne der swimme en poatsjebaaie. Midden yn de mar is de djipte tige wikseljend, de djipte kin oprinne fan in meter nei ynienen seis meter. Troch dy ûnregelnmjittichheden kinne der sa no en dan draaikolkjes ûntstean. De plesierfeart kin de plasse fan de Sleattemer Mar ôf berikke troch it rivierke de Luts en de Van Swinderenfeart; fierders is hy direkt ferbûn mei de Wytikkersfeart. Dochs streamt it wetter amper, sadat de plasse simmerdeis soms ôfsluten wurdt foar swimmers yn ferbân mei blaualch.
Libellereservaat
It libellereservaat is op 12 maaie 2007 oprjochte troch Stichting Gaasterlân Natuerlân, De Flinterstichting en Libellewurkgroep Fryslân “De Hynstebiter”. Yn it gebiet waarden 34 libellesoarten oantroffen, mei dêrûnder seldsumheden as de flekte wytsnútlibel, glêssnijer en iere glêzemakker.
De Jounpraters
De Jounpraters wie in kabaret- en toanielselskip fan 1945 - 1965.
It selskip waard oprjochte troch Lammert Popma, meiwurking ferlienden Teake Sudema, Jan Oreel en Tine Winters. Letter kaam ek Dicky Modderman der by.
Krige bekendheid troch de ± útfierings fan it toanielstik "De Hogerhuissaek" fan Douwe Tamminga, de kabaretlietsjes fan S.J. van der Molen en D.A. Tamminga en de ienakter "Fedde weidema freget in húshâldster" fan Reinder Brolsma. Oare bekende toanielstikken dy 't spile waarden troch De Jounnpraters wienen:
Ierske See
thumb|Lizzing Ierske See De Ierske See (Ingelsk: Irish Sea, Iersk: Muir Éireann) is in see tusken Ierlân en Grut-Brittanje. De see is ferbûn mei de Atlantyske Oseaan troch it Sint-Georgekanaal tusken Ierlân en Wales yn it suden en fia it Noarderkanaal tusken Noard-Ierlân en Skotlân yn it noarden. It eilân Man leit middenyn de Ierske See.
De see is fan ekonomysk belang foar regionale hannel, skipfeart en transport, fiskjen en enerzjyopwekking in de foarm fan wynmûnes en kearnsintrales.
Fearboatferbiningen tusken Grut-Brittanje en Ierlân oer de Ierske See binne: Der is ek in ferbining tusken Liverpool en Belfast fia Man. Elts jier wurde sa'n 12 miljoen passazjiers oerset.
De Ierske See hat tige fersmoarge west troch radioaktive stoffen út de kearnsintrale by Windscale (it Sellafield fan no) dêr't de earste Britske kearnwapens makke waarden. Yn de earste tweintich jier is sa'n 250 kg plutonium yn de Ierske See telâne kaam.
De Ierske See, alteast it middenpart, hat yn de lêste iistiid faaks in swietwettermar west. Doe't it iis him sa'n 10.000 jier lyn tebekluts, waard it mar op 'en nij ferbûn mei de see.
Chicago Tribune
De Chicago Tribune is in deistich ferskinende, konservative krante yn 'e Amerikaanske stêd Chicago. Dizze publikaasje hat de grutste sirkulaasje yn 'e stêdekloft fan Chicago, mei in oplaach (anno 2013) fan 449.000 eksimplaren. De Chicago Tribune bestiet sûnt 1847 en wurdt útjûn troch de Tribune Media Company. De foarnaamste konkurrint fan 'e Tribune is de Chicago Sun-Times.
Skiednis
De Chicago Tribune waard yn 1847 oprjochte troch sjoernalisten James Kelly, John E. Wheeler en Joseph C.K. Forrest. De earste edysje ferskynde op 10 juny fan dat jier. De earste acht jier fan it bestean fan 'e krante wie in oanienskeakeling fan feroarings fan eignerskip en fan redaksje. Oarspronklik hie de krante gjin inkele politike bining, mar hong der wol ta oer om 'e rivalen fan 'e Demokratyske Partij te stypjen as der ferkiezings holden waarden. Tsjin 'e ein fan 1853 wie de krante sa'n ein nei rjochts opskood, dat der ksenofobyske artikels yn ôfprinte waarden wêryn't krityk spuid waard op bûtenlanners en roomsen.
Under lieding fan 'e eigner-redakteurs Joseph Medill, Alfred Cowles sr. en Charles H. Ray naam de Chicago Tribune foar in diel ôfstân fan ekstreem-rjochts en waard de krante it orgaan fan 'e Republikeinske Partij yn Chicago. Nettsjinsteande dat publisearre de Chicago Tribune anty-roomske en anty-Ierske stikken yn in tiid dat de Feriene Steaten oerspield waarden troch in weach fan ymmigranten út Ierlân, dy't op 'e flecht wiene foar de Ierske Jirpelhongersneed.
Yn 1910 kaam de Chicago Tribune ûnder redaksje te stean fan Robert R. McCormick, in kolonel b. tsj., earst noch yn gearwurking mei syn neef Joseph Medill Patterson. Dy lêste ferliet de krante lykwols yn 1919 om yn New York de Daily News te begjinnen. Under it bewâld fan McCormick droech de Chicago Tribune jierrenlang sterk isolasjonistyske tinkbylden út. Ien fan 'e spektakulêrste súksessen belibbe de krante yn 1919, doe't men de tekst fan it Ferdrach fan Versailles wist te besetten (en ôf te printsjen), dat in ein makke oan 'e Earste Wrâldoarloch tusken Dútslân en de Alliëarden.
Yn it Ynterbellum wie de Chicago Tribune in grut tsjinstanner fan 'e New Deal dy't presidint Franklin D. Roosevelt yn 'e 1930-er jierren trochfierde om 'e earmen te rêden fan 'e gefolgen fan 'e Grutte Depresje. Op 7 juny 1942 publisearre de Chicago Tribune bûten de militêre sensuer om in stik op 'e foarside wêryn't út 'e doeken dien waard dat de Amerikaanske Striidkrêften de geheime koade fan 'e Keizerlike Japanske Marine brutsen hiene. Mei't dat in militêr topgeheim wie, waard presidint Roosevelt dêr sa breinroer fan, dat er serieus yn omtinken naam om 'e Chicago Tribune mei gebrûk fan 'e oarlochswetjouwing op te heffen.
By de Amerikaanske presidintsferkiezings fan 1948 waard ferwachte dat de Republikeinske kandidaat Thomas Dewey de Demokraat Harry Truman ferslaan soe. De Chicago Tribune naam in gok en printe de krantekop Dewey Defeats Truman ("Dewey Ferslacht Truman") op 'e foarside ôf, mei in bygeand artikel dat skreaun wie foar't de ferkiezingsútslach bekend waard. De oare deis die lykwols bliken dat Truman de ferkiezings wûn hie. Truman kocht in eksimplaar fan 'e Chicago Tribune en posearre dêr grutsk mei foar fotografen, wylst er dêrmei tagelyk de krante de gek oanstiek. Dat eksimplaar fan 'e Tribune waard letter in dreech te besetten sammeldersitem.
Under it Watergateskandaal bleau de Chicago Tribune lang op 'e hân fan 'e Republikeinske presidint Richard Nixon, mar doe't dyselde twongen waard om alle lûdsopnamen fan petearen yn it Oval Office frij te jaan, wie de Tribune de earste krante dy't dêr in (44 siden tellende) transkripsje fan publisearre. Yn in sjoernalistyk heechstantsje waard dan dien binnen 24 oeren, en foàr't de offisjele transkripsje fan it Government Printing Office ree kaam. In wike letter, nei't men de transkripsje bestudearre hie, konkludearre de redaksje dat "de hege tawijing oan 'e swide begjinsels dy't Amerikanen fan in presidint ferwachtsje meie, ûntbrekt yn 'e transkripsje." De krante rôp Nixon op om ôf te treden. Yn it Wite Hûs waard dat beskôge as in grutte slach foar de kânsen fan Nixon om it skandaal te oerlibjen.
Be Quick Dokkum
Be Quick Dokkum is in fuotbalklup út Dokkum. Be Quick is oprjochte op 22 augustus 1937 en ûntliende har namme oan it Grinslanner Be Quick 1887. It sportkompleks stie oant 1984 oan it Hurdraverspark, mar nei dat jier yn it Tolhûspark.
It earste alvetal spilet op sneon yn de 2e klasse I (2008). De feriening hat sa'n 600 leden. Sûnt de jierren 90 binne der ek frouljusteams. shirt:blauwe en giele banen, broek:wyt en blauwe sokken.
Minnoltsmastate
thumb|De pleats Minoltsmastate (2010) Minnoltsmastate, ek: Sitsemastate en Aylvastate (Boarnwert) wie in state yn Boarnwert yn de gemeente Dongeradiel. De state lei ticht by de tsjerke tsjin de eastlike kant fan de doarpsterp. Op it plak fan de state stiet no in pleats.
De oarsprong fan dizze stins leit nei alle gedachten yn de 14e iuw. De nammen Sitsema, Minnoltsma en Aylva ûntliende de stins oan de bewenners yn de 15e iuw en earste helte 16e iuw. De âldst bekende besitster is Fettie toe Bornwirt. Hja libbe midden 15e iuw en soe út de family Remmertsma komme kinne, dy't yn de 15e iuw in foarname posysje yn Dokkum hie. Earst troude hja mei Sids Sitsma of Sytziema fan Hallum, dêrnei mei Sape Minnoltsma.
Fan Fets of Fettie binne trije dochters bekend: Kinsck Sithema, dy't troude mei Sybren Ropta fan Mitselwier, Syttye Sytziema dy't troude mei Meyt Sappema fan Lutjegast, en Luts Minnoltsma dy't troude mei Sitse Aelua, de soan fan Juw Aelua op Scheltema te Huzum. Nei de stins yn Boarnwert waard Sitse Aelua ek wol mei de tanamme Boernwyrdt of Sytziema oantsjutten; syn neiteam stiet bekend as de staach "Aylva fan Boarnwert". Hy spile fan 1517 - 1544 in grutte politike rol, wie grytman fan Westdongeradiel en Achtkarspelen en van ’s Konings wege Ouderman te Dockum.
Saint-André-lez-Lille
Saint-André-lez-Lille is in Frânske gemeente yn it Noarderdepartemint yn de regio Opper-Frankryk‎ en hie yn 1999 10.113 ynwenners. It plak leit yn it arrondissemint Risel, krekt benoarden de stêd Risel. thumb|left|Eglise Saint-André
Ferkear en ferfier
Yn de gemeente leit it spoarstasjon Saint-André.
Esther Williams
thumb|Esther Williams 1945 right|thumb|Yn Million Dollar Mermaid (1952) Esther Jane Williams (8 augustus 1921 - Beverly Hills, 6 juny 2013) wie in Amerikaansk aktrise en profesjoneel swimster.
Biografy
Williams begûn mei swimmen yn har jeugd en ûntjoech har ta in kampioen fan de Nasjonale AAU. Yn de jierren 40 waard Williams ek in aktrise. Har âldere broer Stanton Williams wie in akteur yn de jierren 20, mar stoar al mei 16 jier.
Doe't Williams in bekende aktrise waard, die sy ek stunts, anneks oan it swimmen. Hja rekke mear as ien kear ferwûnne en bruts har nekke by it filmjen fan Million Dollar Mermaid. Fierders rekken har trommefluezen skansearre.
Nei't sy Metro-Goldwyn-Mayer ferliet yn 1956, rekke har karriêre yn de nederklits. Hja stoppe mei aktearjen yn de jierren 60. Neitiid kaam sy mei in eigen badmoade line en wie har namme noch ferbûn mei in bedriuw fan swimbaden.
It Wiid (Aldetrine)
thumb|It Wiid, 2009 It Wiid (Stellingwerfsk en offisjeel: Et Wiede) is in mar op de grins fan de gemeenten Weststellingwerf yn Fryslân en Stienwikerlân yn Oerisel. De mar is een ferbreding fan de Linde súdwest fan Wolvegea.
Esther Williams
Biografy
Williams troude fjouwer kear. Mei har lêste man is se sûnt 1994 troud.
It Wiid (Aldetrine)
De namme Et Wiede jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Het Wijde.
Ole Bull
thumb|right|Ole Bull Ole Bull (Bergen, 5 febrewaris 1810 – Lysøen, 17 augustus 1880) wie in Noarsk komponist.
Biografy
Neist fioelist wie Bull ek komponist fan in tal lytsere wurken dy't neffens guonts in frijwat sentiminteel karakter hawwe. Hy skreau benammen foar de fioele, dêr't twa fioelekonserten by binne.
Hy stoar 1880 op it eilân Lysøen, by Bergen, Noarwegen oan kanker. Troch syn sosjale ynstelling jildt Bull wol as ien fan de grutte nasjonale en kosmopolityske persoanlikheden fan Noarwegen.
Urbar (by Koblenz)
Urbar is in Ortsgemeinde fan it gemeenteferbân Vallendar yn de lânkring Mayen-Koblenz yn de Dútske dielsteat Rynlân-Palts.
Strjitte fan Otranto
Het Kanaal fan Otranto of de Strjitte fan Otranto (Italjaansk: Canale d'Otranto, Albanees: Kanali i Otrantos) is in seestrjitte yn de Middellânske See, dy't de ferbining foarmet tusken de Adriatyske See yn it noarden en de Ionyske See yn it suden.
Oan de westkust leit it Salentynsk Skiereilân, dat ta de Italjaanse regio Apulje heart. Oan de oare kant leit Albaanje. De seestrjitte is neamd nei de stêd Otranto oan de Italjaanske kant.
Ut de skiednis
Yn de Earste Wrâldkriich wie de seestrjitte fan strategysk belang. De alliearde marines fan Keninkryk Itaalje (1861–1946), Tredde Frânske Republyk en Grut Brittanje blokkearren de strjitte mei lichte skippen en licht bewapenene fiskerlju en behinderen sa de Eastenryk-Hongaarske marine om de Middellânske See frij yn en út farren en oan de kriich diel te nimmen.
De blokkade holp lykwols neat tsjin de Dútske ûnderseeboaten dy't operearren út de Adriatyske See wei en in pleach wienen foar de Alliearde ienheden yn it Middellânske-seegebiet.
Yn 1992 tekenen Albaanje en Itaalje in ferdrach dat harren grinzen op it kontinintaal plat yn de seestrjitte dúdlik ôfbeakene.
Ymmigraasjerûte
De Strjitte fan Otrante is ek it plak dêr't yllegale ymmigranten út Albaanje wei oerstekke yn flugge rubberboaten.
De oerstek hat de lêste jierren ferskate drama's mei yllegalen oplevere. Yn maart 1997 fergie in skip foar de Italjaanske kust, dêr't 80 Albaneeske flechtlingen by fersûpten. Op 30 desimber 1999 kamen 60 minsken by de oerstek om it libben en op 4 maaie 2000 wienen der 13 slachtoffers nei in oanfarring tusken in Italjaanske plysjeboat en in flechtlingeboat.
Yn it ramt fan in oerienkomst mei Albaanje yn 1998 hat Itaalje in radarstasjon boud op it eilân Sasena, tsjinoer de Albaneeske haven Valona, om it (yllegale) ferkear yn de seestrjitte better folgje te kinnen.
Albert Verwey
thumb|right|200px|Albert Verwey om 1885 hinne
Albert Verwey, offisjeel: Verweij (Amsterdam, 15 maaie 1865 - Noardwyk oan See, 8 maart 1937) wie in Nederlânske letterkundige (dichter en essayist). Hy hearde by de beweging fan de Tachtigers. As gast fan Stefan George wie er yn 1898 yn München en waard er yn de rûnte fan de Kosmikers ûntfongen. Syn gedichten hearre by it literêre symbolisme.
De earste tydskriften
Verwey hearde mei Frank van der Goes, syn mentor Willem Kloos en in stikmannich oere letterkundigen, yn 1885, ta de oprjochters fan it literêre tydskrift De Nieuwe Gids; Verwey waard redakteur en redaksjesekretaris. De Nieuwe Gids soe oant 1943 bestean.
Doe't de Nieuwe Gids troch skeel yn de redaksje yn de nederklits rekke wie, rjochte Verwey mei Lodewijk van Deyssel it Tweemaandelijksch Tijdschrift voor letteren, kunst, wetenschap en politiek op (1894), dat yn 1902 omdoopt waard yn it moanneblêd De XXe Eeuw (1909 fusearre mei De Nieuwe Gids).
De Beweging
In skeel oer de koers fan "De XXe Eeuw" makke dat Verwey yn 1904 út de redaksje stapte, dy't er fan de oprjochting fan it "Tweemaandelijks Tijdschrift" ôf tegearre mei Van Deyssel foarme hie. Hy begûn in eigen tydskrift: De Beweging, algemeen maandschrift voor letteren, kunst, wetenschap en staatkunde. "De Beweging" kearde him tsjin ympresjonistyske en naturalistyske keunstopfettings en hie, it Tweemaandelijks Tijdschrift neifolgjend, in algemien kultureel karakter. Yn jannewaris 1905 ferskynde it earste nûmer. Yn it begjin wie Verwey de iennichste redakteur, mar yn 1908 waard de redaksje útwreide mei ûnder oaren de arsjitekt Berlage.
Yn ferhâlding brocht "De Beweging" in protte poëzij: neist Verwey sels, fynt men yn de jiergongen bekende nammen, sa as Van Eyck, Bloem, Van Vriesland, Nijhoff en Marsman; Verwey bleau lykwols de sintrale figuer dy't de toan oanjoech mei boekbesprekkingen, essays en krityske artikelen oer poëzij, ek ynternasjonaal: Verwey waard yn dy tiid hiel bot beynfloede troch dichters as de Dútser Stefan George. It tydskrift soe oant 1919 bestean bliuwe.
Verweys poëzij liket somtiden ienfâldich, dan wer ûntagonklik en riedseleftich. "Toan" en "klank", inte op de "van binnenuit inspirerende idee" wienen kaaibegripen yn syn gedichten, yn in wichtich part dêrfan klinkt de nauwe besibbens troch dy't er seach tusken literêre keunst en oare uteringen fan artistisiteit en skeppingsdriuw, fral de skilderkeunst fan de 17e iuw, in oertsjûging dêr't Verwey him ek as kritikus troch lieden litten hat. Wol kin der út en troch wat diskepansje tusken heechdravende titels (De Nieuwe Tuin; De Kristaltwijg; Het Blank Heelal; De Weg Van Het Licht; De Getilde Last; Het Lachende Raadsel) en ynhâld fan syn ferzebondels fûn wurde, en waard de rûnte fan dichters en oare keunstners fan it tydskrift "De Beweging" somtyds gekjeiend as de "Noordwijker Kamer" oanstsjut, mar dêr stienen syn drege stúdzjes fan Vondel, Potgieter, Bilderdijk of Spieghel wer tsjinoer. Verwey sette ek wurk fan Shelley en Hofmannsthal oer yn in "Poëzie in Europa" (1920). Syn essays oer "mensen en stromingen" út de earste desenniums fan de 20e iuw binne bondele yn tsien dielen "Proaza" (1921-23).
Yn de perioade fan "De Beweging" wie Verwey sûnder mis ien fan de figueren mei it measte gesach yn de Nederlânske Letteren. Fan de Universiteit Grins ûntfong er yn 1914 in earedoktoraat, hoewol't er himsels, al as net wier miend, altyd autodidakt neamen bleau om't er gjin akademyske stúdzje ôfmakke hie.
Beurs fan Berlage
Om de iuwwikseling hinne wie Verwey nau belutsen by it ta stân kommen fan de nije Keapmansbeurs (1898-1903) fan Amsterdam (Beurs fan Berlage). Berlage hie Verwey frege om it dekoraasjeprogramma fan de Beurs te koördinearjen. Sadwaande krige Verwey - neist Berlage - in bepalende ynfloed yn it ferwurklikjen fan dat Gesamtkunstwerk. Verwey en Berlage arbeiden by dit projekt yn 'e mande mei oare foaroansteande keunstners: Toorop, Roland Holst, Mendes da Costa, Derkinderen en Zijl. Verwey basearre it programma op twa tema's: 1. Amsterdam as wichtige hannelsstêd en 2. It stribjen nei in klasseleaze maatskippij dêr't jild gjin rol mear yn spilet. Foar de ferskillende romtes makke er gedichten, meast yn de foarm fan fjouwerrigels. Dizze gedichten ferhelje oer de spesifike funksje fan de romte én biede in idealistyske takomstfyzje. De tekst boppe de yntree oan it Beursplein is in goed foarbyld:
Ek de twa rigels op de klokketoer fan de Beurs binne fan Verwey:
Leienske perioade
Fan 1924 oant 1935 wie Verwey heechlearaar yn Leien. Ek wie er lid fan de Kommisje-Marchant, dy't yn de trittiger jierren in staveringsfernijing oan it tarieden wie.
Verweys lêste grutte wurk wie in nije útjefte fan Vondel (1937). Postúm ferskynde noch syn stúdzje oer Frederik van Eeden (1939), dy't noch datearre út syn tiid as professer. Ek nei syn emeritaat, wie er yn syn lêste libbensjierren noch tige warber. Syn politike engaazjemint die bliken út de "tijdsgedichten" út de jierren doe't it nasjonaal-sosjalisme yn Dútslân opgong makke. Verwey publisearre somtiden ûnder skûlnammen; bekend binne: Homunculus, Alan Lichtenberger, A. de Mare, M. Wenke. It Verwey-Argyf sit yn de Bibleteek fan de Universiteit fan Amsterdam.
Bullemûne
De Bullemûne is in achtkante poldermole efkes ten easten fan Lekkum yn de gemeente Ljouwert.
Skiednis en beskriuwing
De Bullemûne, in mealreeë muonts, dy't oan de Bonke stiet, waard yn 1825 boud foar it bemeallen fan de Bulle- en Lutspolder. Earder hie de mûne dyselde funksje foar de polder Lousmar by Tytsjerk, 8 km. súdliker. De Bullemûne soe syn namme ûntliene oan it berop fan ien fan syn eigeners, dy't boal fan Ljouwert wie. It wie ien fan de earste mûnen mei fokwjukken. De Bullemûne waard restaurearre yn 1968. De mole mei in flecht fan 20,50 m. is mealree yn sirkwy.
Yn 1971 gie de mûne oer nei wetterskip De Wâlden, dy't al sûnt 1969 ferantwurdlik wie foar it wetterpeil yn de Grutte Lekkumerpolder. De Bullemole krige doe in dieselynstallaasje en de kombinearre bemealling mei wyn wurke goed. Yn 1983 baarnde it mûndershúske derneist ôf.
Sûnt 1988 is de Bullemûne eigendom fan de Stifting De Fryske Mole, dy't him yn 1995 fannijs restaurearje liet troch molemakker Th. Jellema út Burdaard. Dêrby waarden ûnder mear de skroef en in roede, in lange sprút ferfongen en krige de mûne in nij kroasstek. Tsjintwurdich stiet de Bullemûne, dy't eartiids diel útmakke fan in iepen polderlânskip, oan de râne fan in nijbouwyk fan Ljouwert. De mûne is op ôfspraak te besichtigjen. Yn 2006 waard de Bullemûne troch it Wetterskip Fryslân oanwiisd as reservegemaal yn gefal fan wetteroerlêst.
Feroarjend mûnebiotoop
De oanlis fan de wyk Blitsaert yn de Bullepolder yn 2008 behindere de wynfang en it sicht op de mûne. Mei de eastlike útwreiding fan Blitsaerd oant de Moark fanôf 2020 wurdt dat noch slimmer en rekket it monumint mei in fierder ferlies fan iepen polderlânskip in grut part fan syn lânskiplike wearde kwyt. Fanút it suden is de Bullemole dan net mear te sjen.
Maaieklokje
thumb thumb| thumb| It maaieblomke (Convallaria majalis) is in oant 30 sm hege fêste plant dy't yn it wyld foarkomt yn boskrike streken, mar ek as túnplant hâlden wurdt. Yn de grûn sit in krûpende woartelstôk. In pear blêden steane oan de foet fan de bloeistâle. It maaieblomke is giftich trochdat it bepaalde glykosiden befettet.
Skaaimerken
De blêden binne breed-elliptysk, stâle en ûnbehierre. Se steane yn twatallen by elkoar. Under oan de plant sit in skie fan papiereftige blêden.
De blom is wyt, klokfoarmich en hat in oangename rook. De blommen wurde ± 8 mm lang. Der bestiet ek in cultivar mei rôze blommen. Der foarmet him in nei ien kant kearde trosse fan 6 - 12 blommen. Dizze bloeit yn de moannen maaie en juny. De soartoantsjutting majalis betsjut 'fan de moanne maaie'.
De frucht fan it maaieblomke is in reade bei dy't twa blauwe siedden befet.
Tapassingen
De blommen en woartels wurde troch de farmaseutyske yndustry ferwurke, omdat dizze de hertwurking beynfloedzje kinne. Yn âlde geskriften út de 16e iuw is te lêzen dat dizze kennis doe al bekend wie. Ek waarden de drûge blommen taheakke oan snúftabak.
Ut de blommen kin gjin etearyske oalje wûn wurde. Omdat de rook tige populêr is yn de parfumery en de kosmetika, wurdt dizze mei help fan geurstoffen as hydroksysitronellal gearstald.
Ton Frinking
Antonius Bernardus Matthijs (Ton) Frinking (Grins, 1 febrewaris 1931 - Delft, 3 augustus 2022) wie in Nederlânsk politikus fan de KVP en letter it CDA.
De yn Grins berne Frinking wie in katolike lânmachtoffisier dy't yn de perioade 1970-1993 definsjespesjalist wie yn de Twadde-Keamerfraksje fan de KVP, dy't yn 1980 opgien is yn it CDA. Hy spile nei oanlieding fan it NAVO-dûbeldbeslút fan 1979 in wichtige rol yn de debatten oer it al of net pleatsen fan krúsraketten. Hy ferdigene de CDA-line fan "ja, mits" (foar pleatsing, mar ûnder betingsten).
Ton Frinking ferstoar op 3 augustus 2022, yn 'e aldens fan 91 jier.
Fuotbalferiening Bitgum
VV Bitgum is de fuotbalklup fan Bitgum. Spile wurdt op sportkompleks 'It Bosk', tusken Bitgum en Bitgummole op twa fuotbalfjildfen en twa oefenfjilden mei ferljochting. VV Bitgum spilet yn grien shirt, swarte broek en griene sokken.
De sneinsferiening is oprjochte op 28 maaie 1949. Earst kamen ek in soad leden út Berltsum, op 2 juny 1952 kaam der in fúzje mei de yn oprjochting wêzende Berltsum. Sûnt dy tiid waard de namme CBB (Combinatie Bitgum Berltsum). In skoft letter kaam der in sneonsôfdieling by de sneinsferiening.
Ierdwittenskip
Ierdwittenskip, ek wol Geo-wittenskip, is dat part fan de eksakte wittenskip dat de ierde as stúdzjeobjekt hat. Dat omfet alles fan de omskriuwing fan it ierdoerflak, oant it bestudearjen fan de ierde as planeet.
It omfet de neikommende tûken fan wittenskip:
Montzemastate
thumb|Montzemastate Montzemastate ek: Monsmasate lei yn de himrik fan Brantgum, yn de gemeente Dongeradiel, oan de wei nei Hantum. De oarsprong is ûnbekend, ek is net mei wissichheid te sizzen oft it in state west hat. Op it stee stiet in mânske kop-hals-romppleats op in omgrêfte terrein mei in smeid izeren tagongsstek oan jitizerene homeiepeallen. Yn 1511 wurdt Kempe Montie neamd as it grutste besit, dat hy lykwols pachtet fan 'Heer Laes met zijn susteren, Remmert op Spriens, Peter Hayens en de pastoor'. Tusken 1575 - 1579 komt Monsma foar yn de dekretale ferkeapen. It hûs 'op Montyema' wurdt yn 1615 beskreaun as: 'een huis, bestaande uit een voorhuijs, keucken, dorschhuijs ende achterhuijs', samen 17 vak lang'. Yn 1698/1700 foarmet de pleats fan 100 pûnsmiet noch it grutste bedriuw en hearde ta oan de bruorren Lieuwe en Jacob Lieuwes. Yn 1728 is it eigendom fan Aaltje Rinses dy't yn 1724 te Holwert boaske mei Lieuwe Melis. Aaltje kaam doe fan Brantgum en Lieuwe fan Holwert, dêr't se nei alle gedachten ek wenjen gienen. Monsma waard brûkt troch Bauke Alberts.
Yn 1832 steane de “erven R. Ripperda” te Ljouwert as eigeners oanjûn.
Waterloo (liet fan ABBA)
Waterloo is in nûmer dat oarspronklik opnaam is troch ABBA op 17 desimber 1973 yn de Metronome Studios yn Stockholm en útbrocht op it album mei deselde namme út 1974. De Sweedske ferzje fan Waterloo wie it earste nûmer en de Ingelske ferzje fan Waterloo wie it tsiende nûmer op it album, en waard op 4 maart 1974 útbrocht as earste single fan it album. Op 6 april 1974 wûn ABBA mei de Ingelske ferzje it Eurofyzje Sjongfestival.
Oer it nûmer
Nei ’t de groep yn de Sweedske nasjonale foarronde fan it sjongfestival yn 1973 tredde wurden wie mei it nûmer Ring Ring, besochten se it yn 1974 op ’e nij. Der waard diskear foar Waterloo keazen, dêr't beide sjongeressen likefolle tekst yn hiene. It nûmer giet oer in frou, dy't har oerjaan wol oan de leafde, sa't Napoleon him oerjoech by de Slach by Waterloo yn 1815. De single waard yn desimber 1973 sawol yn it Sweedsk as yn it Ingelsk yn de Metronome Studios yn Stockholm opnommen en op 12 maart 1974 offisjeel foarsteld. De Sweedske ferzje helle it twadde plak yn de Sweedske hitlisten.
Sjongfestival
Mei wrâldwiid 8,5 miljoen ferkochte eksimplaren skoarde ABBA dêrnei mei Waterloo in grutte en brutsen se ynternasjonaal definityf troch it nûmer waard in nûmer 1 - hit yn in soad lannen.
Benjamin Franklin
thumb|Benjamin Franklin Benjamin Franklin (Boston, 17 jannewaris 1706 - Philadelphia, 17 april 1790 ) wie in Amerikaansk steatsman, skriuwer en natuerkundige; hy wie mei Thomas Jefferson yn 1775/1776 lid fan de kommisje dy't de ûnôfhinklikensferklearring tariede moast. Dêrnei gong er as gesant nei Frankryk, dêr't it him slagge de stipe fan de regearing te winnen foar de Amerikaanske revolúsje (1778). Yn 1783 wie er de wichtichste ûnderhanneler foar Amearika.
Troll (Noarske band)
Troll is in Noarske blackmetalband oprjochte yn 2000 yn Hamar. Troll begûn ûnder de namme Abbadon's Realm fanôf 1993 is de band fierder gien ûnder de namme Troll. De band brocht yn 1996 syn debútalbum Drep de kristne út. De teksten fan de band gean benammen oer satanisme, trollen misantropy en it bestean. Troll hat fjouwer studio-albums útbrocht.
Aus Greidanus sr.
Aus Greidanus sr. (folút: Ausonius Greidanus; Amsterdam, 19 febrewaris 1950) is in Nederlânsk toaniel-, tillefyzje- en filmakteur. Hy wurket út en troch ek as regisseur.
Jonkheid en oplieding
Greidanus waard yn 1950 berne yn Amsterdam, as de soan fan Aad Greidanus (1923-2005), in toanielskriuwer en mei-oprjochter en saaklik lieder fan toanielselskip De Appel, en dy syn frou Cornelia Petronella de Haan (1926-1998). Hy folge syn oplieding ta akteur oan De Teäterskoalle yn Amsterdam.
Karriêre
Greidanus makke yn 1971 syn debút by Toanielgroep De Appel. Fan 1975 ôf is er fêst ferbûn oan dat toanielselskip, dêr't er yn 1999 artistyk lieder fan waard. It grutste part fan syn karriêre brocht er troch op it toaniel.
Yn 1974 spile Greidanus mei yn 'e harkspulrige De Koperen Tuin, nei de roman mei deselde namme fan Simon Vestdijk. Op 'e tillefyzje wied er û.m. te sjen yn De Avonturen van Pa Pinkelman en Tante Pollewop (1976-1977) en yn Mahagonny (1981-1982), en letter yn in gastrol yn 'e plysjesearje Baantjer. Ek fertolke er de rol fan Pieter Menten yn 'e dramasearje De Zaak Menten, út 2016.
Op it wite doek wie Greidanus te sjen yn 'e spylfilm Hoge Hakken, Echte Liefde, út 1981. Yn 2018 hied er in lytse rol yn histoaryske aventoerefilm Redbad, fan regisseur Roel Reiné, oer de histoaryske persoan fan Redbad, kening fan 'e Friezen. Njonken syn aktearkarriêre wurket Greidanus út en troch ek as regisseur; sa regissearre er yn 2003 de foarstelling Clowns, yn it ramt fan it Festival De Parade.
Priveelibben
Greidanus syn earste frou wie aktrise Sacha Bulthuis (1948-2009), mei wa't er twa bern krige: in soan, akteur Aus Greidanus jr. (1975), en in dochter, aktrise Pauline Greidanus (1976). Syn earste houlik einige lykwols yn in skieding. Mei aktrise Martine de Moor krige Greidanus yn 1991 noch in soan, akteur Kay Greidanus. Yn 2005 wertroude Greidanus mei aktrise en regisseur Saskia Mees.
Nij Altena
Nij Altena (Biltsk: Nij Altoenae) is in doarp yn de gemeente Waadhoeke. Nij Altena leit noardeastlik fan Sint-Jabik, noardlik fan Sint-Anne, noardwestlik fan Froubuorren en westlik fan Aldebiltsyl. De doarpskearn fan Nij Altena leit om de Aldebiltdyk en Schuringawei.
It doarp hat  ynwenners.
De namme Nij Altoenae
Nij Altoenae ferwiist nei Sint-Anne, dat oarspronklik Altoenae hiet. Dat Altoenae ferwiist wer nei it oarspronklike wenplak fan de yndikers fan It Bilt, dy't yn 1505 foar in par út it Lân fan Heusden en Altena kamen.
Fan buorskip nei doarp
Nij Altena ûnstie oan it begjin fan 'e 19e iuw en waard doe nei de doetiidske Nije Wei (hjoeddedei de Schuringawei) as  't Wechy oantsjut. Mear as in pear pleatsen wie it net. thumb|left|Tsjerke tusken de Diken Yn 1903 waard der in skoaltsje fan trije lokalen mei dêrby in skoalmasterswente iepene. Yn 1918 folge de bou fan in grifformearde tsjerke, dy't yn 1928 ferfongen waard foar de hjoeddeiske PKN-tsjerke. It plakje groeide stadichoan troch en sûnt 1951 waard it offisjeel in buorskip yn 'e himrik fan Sint-Anne. Tsjin it ein fan de jierren 1970 waard in begjin makke mei de oanlis fan mear strjitten en ûntstie der in doarp.
Yn 1982 frege Pleatslik Belang Nij Altena de doarpsstatus oan, mar nei in hantekeningenaksje troch tsjinstanners feroare der neat. Yn 1991 krige in folksstimming gjin twatredde mearderheid en in nije folksstimming yn 1999 levere krekt te min stimmen op.
Yn 2005 frege Pleastlik Belang Nij Altena op 'e nij de doarpsstatus oan. It bûtengebiet hat him by in folksstimming útsprutsen om by Sint-Anne te bliuwen, mar op 16 febrewaris 2006 besleat de gemeenterie Nij Altena sels op 1 oktober 2006 in doarp te meitsjen. Postbedriuw TNT hie lykwols alle postkoades fan it tsiental xx71 - xx79, bedoeld foar doarpen yn dy regio, al útjûn. Yn 'e rin fan 2006 hat de Topografyske Wurkgroep Fryslân kontakt socht mei gemeente It Bilt. De wurkgroep stelde út om ris nei de twa postkoades fan it tichtby lizzende Alde Leie te sjen. Dat foel foar de gemeentlike weryndieling fan 1984 as doarp ûnder twa gemeenten: Ferwerderadiel en Ljouwerteradiel. Sadwaande hie it twa postkoaden yn gebrûk. De ynwenners fan Alde Leie stienen iepen foar it útstel om mei ien fan harren postkoades Nij Altena te helpen en op 1 maaie 2008 waard de oerheveling oan Nij Altena trochfierd.
Sûnt 2018 leit Nij Altena yn de gemeente De Waadhoeke, dêrfoar lei it doarp yn sawol de gritenij as de gemeente It Bilt.
Mienskip
It âlde doarpshûs stie earder oan de Aldebiltdyk, mar yn it jier 2000 waard oan de M. Smitstrjitte in nije mienskiplik sintrum "De Utwyk" iepene. De aktiviteitenkommisje Oranje Nasjonaal organisearret festiviteiten yn it doarp.
Feriening(s)
( Sjoch foar de meast aktuele ynformaasje oer ferienings op dy hiemside)
Befolkingsferrin
( Boarnen: 2013, 2015, 2020: Alle Cijfers )
Strjitten
Aldebiltdyk / 't kort Morn / 't Putstik / Schuringawei (eartiids 't Wechy) / Mathijs Smitstrjitte / Steedhâlderswei / Ds. Veenstrjitte.
List fan planetoïden 3201-3300
Dit is in list fan planetoïden 3201-3300.
Existance
Existance is in Frânske metalband oprjochte yn 2008 yn Opper-Frankryk. De band brocht yn 2012 syn debútalbum Existance út. Existance hat fjouwer studio-albums útbrocht.
Jel fan Liauckama
thumb|Jel fan Liauckama yn 1643 Jel (Juliana) fan Liauckema (1585-1650) wie in Fryske ealfrou fan in âld laach mei in protte ynfloed. Hja troude yn 1616 mei Eraert van Pipenpoy (1576–1638), in ridder út it âlde West-Brabânske Pipenpoy-geslacht.
Libben
Jel troude yn 1616 mei Eraert fan Pipenpoy, in ridder en hear fan Merchten (Flaamsk-Brabân), út in âld West-Brabânsk geslacht. Dat houliksfeest waard bekend as de Pipenpoyske brulloft. It pear wenne yn Merchten, mei't Jel's heit noch oant 1642 yn de Liauckama State wenne. Se krigen in dochter, Sophia Anna fan Pipenpoy.
Doe't Jel yn 1638 widdo waard, ferhuze se mei har dochter werom nei Liauckema State, dy't se fan har heit urf doe't er yn 1642 ferstoar. In jier letter liet se har portret skilderje troch Wybrand de Geest.
Eksakte wittenskip
Mei Eksakte wittenskippen wurde alle foarmen fan wittenskip bedoeld, dêr't op grûn fan natuerwetten en teoryen bewiislevering op tapast wurde kin. Dat omfettet wiskunde, en al wat mjitber is en wêrop dêrtroch wiskunde tapast wurde kin. It wurdt meast útwreide ta al dy wittenskip, dy't foar in part mjitber is. Simpel sein: yn de eksakte wittenskippen is in bewearing oantoanber korrekt of ynkorrekt.
De eksakte wittenskippen binne as folget yn te dielen:
Ruurd Wiersma Hûs
thumb|Ruurd Wiersmahûs It Ruurd Wiersma Hûs, oprjochte yn 1982, is in museum yn Burdaard oer de Fryske naïve skilder Ruurd Wiersma. It museum sit oan de Mûnewei yn in eardere dûbele wente út 1905, dêr't de skilder oant 1964 wenne hat. Ruurd Wiersma makke net allinne skilderijen, mar beskildere alles wat om him hinne yn syn wenning yn Burdaard oanwêzich wie mei ôfbyldings. Dy wienen ynspirearre op de bibel en de wrâld sa't er dy om him hinne seach. De wanden fan syn keamer, syn klompen en de koekjetromp waarden sa omtovere ta keunstwurken. Nei syn dea waard syn hûs in museum.
De earste kolleksje bestiet út wurken fan de skilder: modelklokken, reproduksjes, skilderijen en wandskilderingen. De twadde út besittings fan Wiersma: foto's, húsrie, klean en persoanlike besittings.
Twa jier foar syn dea, yn 1978, makke sineaste Marijke Jongbloed fan Hallum in dokumintêre mei Wiersma ûnder de titel 'Alle dagen zondag'. Dêryn fertelt Wiersma op syn karakteristike wize oer syn libben en syn skilderjen.
Théophile de Bock
Théophile Emile Achille de Bock (Den Haach, 14 jannewaris 1851 - Haarlim, 22 novimber 1904) wie in Nederlânsk keunstskilder dy't ta de Haachske Skoalle hearde.
Libbensrin
De Bock wie yn 't earstoan amtner by de Hollandsche IJzeren Spoorweg-Maatschappij. Hy krige syn skildersoplieding fan Jan Willem van Borselen en fan Jan Hendrik Weissenbruch. De keunstskilder Jacob Maris wie it grutte foarbyld foar De Bock. Fan 1877 en 1883 libbe en wurke er yn Parys en tusken 1878 en 1880 wie er oansletten by de Skoalle fan Barbizon, dêr't ek ynfloeden fan yn syn wurk werom te finen binne. Yn 1881 arbeide er ek oan it Panoarama Mesdag fan Hendrik Willem Mesdag; hy skildere de loft en de dunen. As alternatyf foar de Pulchri-studio waard yn 1891 op ynisjatyf fan De Bock de Haachske Keunstrûnte (de vereeniging van wat jong is en voelt) oprjochte. Théophile de Bock stoar mei 53 jier.
Skilderstyl
De Bock hie foaral omtinken foar it Nederlânske lânskip, sa as de hunebêden yn Drinte en boskgesichten oan de Feluweseam. Syn lânskippen yn dimmene kleuren, binne faak swier en wat swiersettich. Troch de wat rûge penseelstreken docht syn wurk modern oan, mar hy wie in romantikus.
Musea
It Gemeentemuseum De Haach hat meardere wurken fan him yn besit. It Drintsk Museum te Assen hat twa skilderijen, ûnder oaren it op dizze side ôfbylde Hunebêd.
Blinefink
thumbnail Blinefink is in gerjocht, makke fan krûde gehak, omwuolle mei in tin lapke fleis (bygelyks keallefleis of skinke). In bysûndere foarm fan de bline fink is de slaadfink dêr't it gehak by omwuolle wurdt mei spek.
De blinefink is ien fan de earste troch de Nederlânske slachters tarieden kombinaasjeprodukten.
Hilda Clark
thumb|200px|Hilda Clark, op in reklameposter fan [[De Coca-Cola Company|Coca-cola]] Hilda Clark (Leavenworth, 1872 – Miami Beach, 5 maaie 1932) wie in Amerikaanske aktrise en model.