cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Toon Tellegen
Toon Tellegen (folút: Antonius Otto Hermannus Tellegen; Brielle, 18 novimber 1941) is in Nederlânsk skriuwer, dichter en dokter dy't benammen bekend is om syn berneboeken. Fral syn fabels oer bisten lykas de eamel, it iikhoarntsje, de oaljefant en de sprinkhoanne binne tige populêr en wurde ek in soad troch folwoeksenen lêzen fanwegen de fermaaklike en bizarre sitewaasjes en filosofyske djipgong.
Libben en karriêre
Tellegen waard yn 1941 berne yn Brielle (of De Bryl), yn it súdlike part fan 'e provinsje Súd-Hollân. Hy studearre genêskunde oan 'e Ryksuniversiteit Utert en fêstige him as hûsdokter yn Amsterdam, nei't er trije jier lang ûntwikkelingswurk yn Kenia dien hie.
Nei't er al in stikmannich jierren gedichten foar folwoeksenen skreaun hie, sette Tellegen útein mei it skriuwen fan ferhalen foar syn eigen bern. Yn 1984 ferskynde syn earste berneboek, mei as titel Er Ging Geen Dag Voorbij: Negenenveertig verhalen over de eekhoorn en de andere dieren. Yn it wurk fan Tellegen spylje bisten as de eamel, it iikhoarntsje, de oaljefant en de sprinkhoanne faak de haadrol. De ferhalen hawwe gauris in filosofysk karakter. Ferskate boeken fan Tellegen binne mei prizen bekroand.
Toon Tellegen skriuwt noch altyd en mei grutte regelmjittigens gedichten. Sa skreau er foar it keunstwurk Straatpoëzie Tuindorp Oostzaan it fers Als een Pijl uit een Onzekere Boog, dat ynspirearre waard troch de stjerrebylden. Njonken poëzij en proaza produsearret Tellegen ek toanielstikken, lykas Leven met een Onbekende: Toneelstuk voor Ria Eimers en Niemand Anders, dat er foar aktrise Ria Eimers skreau, en dat yn jannewaris 2008 yn premiêre gie yn it O.T. Theater yn Rotterdam.
Yn 2012 hie Tellegen in kameoroltsje as skriuwer yn 'e ferfilming fan syn eigen boek Mijn Avonturen door V. Swchwrm. Yn 2017 waarden 41 fan Tellegen syn moaiste ferhalen oerset yn it Frysk troch Anne Tjerk Popkema en útjûn troch Utjouwerij Regaad ûnder de titel Teltsjes fan Tellegen.
Wynmotor Twellingea 1
De Wynmotor Twellingea 1 is in poldermole en ryksmonumint east fan it twillingdoarp Toppenhuzen/Twellingea yn de gemeente Wymbritseradiel.
Dizze mole is in mealreeë wynmotor fan it type Herkules Energie, dat boud waard by de Vereinigte Windturbine Werke AG yn Dresden. Hy hat in wynrêd fan 21 blêden en in diameter fan 6 meter en is yn Nederlân de ienige oerbleaune wynmotor yn dizze útfiering. De mole bemealt sûnt 1929 oan de Doltesleat de Geaupolder, in simmerpolder east fan Toppenhuzen, tsjintwurdich in natoergebiet dat eigendom is fan Steatsboskbehear. Dizze wurdt ek bemeald troch de wat noardliker steande Wynmotor Twellingea 2 en troch de Geaupoldermole, in spinnekopmole dy't oan de westside fan de Geaupolder stiet. De wynmotor is in ryksmonumint en eigendom fan it Wetterskip Fryslân. Hy is net iepen foar publyk.
Han Peekel
Han Peekel (Rotterdam, 6 oktober 1947 - Sanur, Yndoneezje, 14 desimber 2022) wie in Nederlânsk telefyzjeprodusint, radio- en televyzjepresintator, produsint, skriuwer en sprekker. Hy wie benammen bekend as presintator fan telefyzjeprogramma's as Wordt Vervolgd en TV Monument.
Karriêre
Op jonge leeftiid begûn Peekel mei it skriuwen fan ferskes. Peekel begûn syn karriêre begjin jierren sechtich as sjonger fan Nederlânsktalige harkferskes. Ek wie er radiopresintator by Radio Veronica dêr't Peekel fan septimber 1963 oant jannewaris 1964 in programma oer harkferskes presintearre. Peekel wie oant 1970 aktyf as sjonger en song neist eigen lieten in soad wurk skreaun troch Hans van Deventer. Nei syn karriêre as sjonger krige er in baan by de KRO en wurke mei oan radioprogramma's as Zonnebloem, Letter M en Vroege Vogels. Ek wurke er foar de NCRV en de NOS. Peekel wie dêrneist ek muzykprodusint by Bovema in foarrinner fan EMI.
Peekel waard lanlik bekend troch de jierrenlange presintaasje fan AVRO's Wordt Vervolgd, in programma oer Tekenteltsjes en tekenfilms. Peekel soe it programma úteinlik 17 jier lang presintearje. Nei't Peekel troch de rjochtbank yn 1991 feroardiele waard ta in taakstraf en in boete foar belestingfraude, mocht er Wordt Vervolgd net mear presintearje fan de AVRO. Syn opfolger waard Judith de Bruijn, dy't it programma oant en mei 1993 presintearre by de AVRO. Dêrnei sette Han Peekel it programma fan 1994 oant 1997 fuort op Kindernet in Nederlânske telefyzjestjoerder mei berneprogramma's. Dêrneist hat Han Peekel mear as 120 ôfleveringen makke fan it programma TV Monument, in earbetoan oan de makkers fan telefyzjeprogramma's, lykas Floortje Dessing, André van Duin, en Joop van den Ende.
Han Peekel ferstoar op 14 desimber 2022, yn 'e aldens fan 75 jier oan de gefolgen fan hertfalen, wylst er op fakânsje wie op Baly.
Jean-Jacques Rousseau
thumb|200px|Jean-Jacques Rousseau (troch [[Maurice Quentin de La Tour) ]]
Jean-Jacques Rousseau (Genêve, 28 juny 1712 - Ermenonville, 2 july 1778) wie in Switsersk-Franske filosoof, skriuwer, en komponist waans politike en maatskiplike ideeën út it tiidrek fan de Ferljochting fan grutte ynfloed west hawwe op politike bewegings en it ta stân kommen fan de steatsynrjochting yn Jeropa.
Rein Strikwerda
Rein Strikwerda (Frjentsjer, 3 juny 1930 - De Bilt, 23 oktober 2006) wie in Nederlânske ortopedysk sjirurch dy't ynternasjonale bekendheid krige troch it sekuer omskriuwen fan meniskusletsel en de fuotbalknibbel en it behanneljen fan dizze blessueres.
Hy begûn syn súksesfolle karriêre as clubarts fan de fuotbalclub Go Ahead Eagles en wie letter ûnder oare aktyf by FC Utrecht.
Strikwerda hat trije boeken oer sportgenêskunde útbrocht. Ek skreau er jierrenlang kollumns foar it tydskrift "Voetbal International" oer (de gefolgen fan) sportblessueres.
Rein Strikwerda ferstoar op 76-jierrige leeftiid.
Piet Kleine
Piet Kleine (Hollandscheveld, 17 septimber 1951) is in earder Nederlânsk reedrider.
Hy die njoggen kear mei oan it Wrâldkampioenskip, en it Europeesk kampioenskip allround en twa kear oan de Olympyske Winterspullen (yn 1976 en 1980). Hy waard by dizze kampioenskippen ien kear wrâldkampioen, en Europeesk kampioen allround en ien kear Olympysk kampioen. Hy waard ek ien kear Nederlânsk allround kampioen.
Yn 1981 stopte Kleine mei Langebaanriden, yn 1986 stie er foar it earst oan de start fan in grutte Maratonwedstriid. Yn 1990 waard Piet Nederlânsk kampioen Maratonriden op Keunstiis. Yn 1997 ried er as wedstriidrider de Alvestêdetocht fan 1997 út, Piet Kleine waard eins fiifde mar om't er yn Hylpen, de stimpelpost foarby riid, krige er gjin âlvestêdekrúske en kaam er net yn de útslach te stean. Dêr makke Kleine sa'n opskuor om, dat úteinlik besletten waard him dan dochs mar in Alvestêdekrúske ta te stjoeren. Dat kaam lykwols mei kearende post werom, want Kleine wie doe sa lulk dat er it net mear hawwe woe. De stimpelkaart fan Kleine is te sjen yn it Reedridersmuseum yn Hylpen. Yn 2001 hold Kleine op mei reedriden op heech nivo.
Mainz
Mainz is de haadstêd en grutste stêd fan de Dútske dielsteat Rynlân-Palts (Rheinland-Pfalz). De stêd leit op de linkerigge fan de Ryn tsjinoer de útrin fan de Main.
De binnenstêd fan Mainz is it besjen wol wurdich, mei as wichtichste monumint de dom fan Mainz, ien fan de trije Romaanske Kaiserdome oan de Ryn.
Mainz hat in mearsidige ekonomy. It stiet bekend as mediastêd troch de setels fan ZDF, SWR en 3Sat. Ek it haadkantoor fan Railion (earder: Deutsche Bahn Cargo) is yn Mainz fêstige. Yn Mainz is ek in universiteit.
Mainz is, op Keulen nei, de stêd dêr't yn Dútslân it karnaval it meast útskroeven fierd wurdt.
Skiednis
Mainz hat in lange skiednis, dy't werom giet oant de prehistoarje. Op it plak fan in Keltyske delsetting hawwe de Romeinen harren Moguntiacum stifte. Mainz wie al yn de 8e iuw in bisdom, dêr't de biskop ek wrâldske macht hie: hy waard ien fan de sân karfoarsten yn it Hillige Roomske Ryk. De biskop fan Mainz fierde de earetitel fan Primas Germaniae.
Mainz krige yn 1476 foar it earst in universiteit, mar dizze waard yn de 17e iuw sletten. De tsjintwurdige Johannes-Gutenberg-Universität datearret fan 1946. Hy is neamd nei de ferneamde boekprinter Johannes Gutenberg, dy't fan Mainz kaam.
Yn 1792 waard Mainz ynnaam troch Frânske revolúsjonêre troepen, dy't dêrnei de Mainzer Frijsteat útrôpen. Njoggen moanne letter waard de stêd werom ferovere. Yn de Twadde Wrâldkriich waard in grut part fan de stêd ferneatige. Nei de oarloch moast Mainz by de bestjoerlike weryndieling fan Dútslân de wiken oan de oerside fan de Ryn ôfstean oan Wiesbaden, dat sûntiids grutter is. Nei de oarloch waard de binnenstêd restaurearre, wêrby it midsiuwske strjittepatroan behâlden bleau. Bysûnder is het strjitnammesysteem út 1853: Alle strjitten parallel oan de Ryn hawwe blauwe strjitnammebuorden, de strjitten leadrjocht op de Ryn binne mei reade strjitnammebuordsjes oanjûn.
Yn 1958 wie yn Mainz it Universeel Esperantokongres.
Tsjerken
Net mear besteand:
Connexxion
thumb|right|Bussen fan Connexxion Connexxion is in Nederlânsk ferfiersbedriuw dat benammen aktyf is as steds- en streekferfierder. It bedriuw wie folslein eigendom fan de Nederlânske steat, fertsjintwurdige troch it Ministearje fan Finansjen, mar is yn 2007 foar 2/3 ferkocht oan in konsortsium fan it Frânske Transdev en Bank Nederlânske Gemeenten (BNG).
Untstean
It bedriuw is yn maaie 1999 ûntstien út in fúzje fan de VSN-bedriuwen Midnet, Oostnet, ZWN en NZH. Yn de begjintiid skreau it bedriuw syn namme as conneXXion. Yn 2000 is de bedriuwsnamme feroare yn Connexxion, mei in haadletter C en lytse x'en. Op de bussen, sneltrams en treinen is ek de C skreaun yn ûnderkast, de offisjele bedriuwsnamme hat lykwols sûnt 2000 in haadletter.
It Goai
It Goai (Nederlânsk: Het Gooi), soms ek Goailân of de Goaistreek neamd, is in lânstreek dy't it útstykjende, súdeastlike diel fan 'e Nederlânske provinsje Noard-Hollân omfiemet. Histoarysk waard dit gebiet wol Naerdicklant ("Lân fan Naarden") neamd, nei it iennichste plak mei stedsrjochten yn 'e hiele krite. Behalven it stedsje Naarden lizze yn it Goai ek de doarpen (of nije stêden) Blaricum, Bussum, Gravelân, Hilversum, Huzen en Laren. Westlik fan it Goai leit de Fechtstreek, mei plakken as Muiden, Weesp, Ankeveen, Nederhorst den Berg en Loasdert (wêrfan't dat lêste plak foàr de bestjoerlike weryndieling fan 2002 ta de provinsje Utert hearde). Dat gebiet is histoarysk sjoen eins in aparte krite, mar tsjintwurdich wurdt it almeast as in ûnderdiel fan it Goai beskôge, wat der de reden foar is dat men ek wol sprekt fan "de Goai- en Fechtstreek".
Skiednis
It Goai is in relatyf heech leine sânstreek, dy't al hiel lang bewenne wurdt. Archeologysk ûndersyk hat sels bewenning troch neändertalers oantoand, dy't sa'n 120.000 jier tebek giet. Bewizen fan bewenning troch Homo sapiens datearje út sawol de Stientiid, de Brûnstiid as de Izertiid. Yn 'e histoaryske perioade wie it Goai fan 968 oant 1806 eigendom fan 'e abdij Elten, in kleaster foar jongedames fan adel. It hearde oarspronklik bestjoerlik ta it Stift Utert, mar waard yn 'e trettjinde iuw troch de Hollânske greve Floaris V ferovere. It grutste part fan it gebiet waard pas nei 1300 ûntgûn.
Fan likernôch 1500 ôf waard it Goai troch de stêd Amsterdam brûkt as in sânwinningsgebiet, en troch de fearten en kanalen dy't dêrfoar groeven waarden, waard de krite foar it earst ûntsletten foar ekonomyske ûntwikkeling. Nei 1700 setten tal fan rike Amsterdammers har yn it Goai nei wenjen yn modieuze bûtenpleatsen, dêr't se de simmer trochbrochten, wylst men foar de winter nei de stêd weromkearde. Dat feroare pas nei 1900, doe't earst de steamtram en letter de auto forinzeferkear fan en nei de stêd mooglik makke. Yn dyseldichste snuorje ûntstiene der keunstnersmienskippen yn Laren en Blarikum, wylst de skriuwer Frederik van Eeden yn Bussum syn idealistyske koloanje Walden stifte.
Yn 1918 waard yn Hilversum de Nederlandsche Seintoestellen Fabriek oprjochte, wat der úteinlik ta late dat dat plak it sintrum fan 'e Nederlânske omrop en telekommunikaasjeyndustry waard. Letter waaide in diel fan 'e media-organisaasjes út nei oare Goaiske plakken, lykas Bussum (de earste tillefyzje-útstjoerings), Naarden (û.m. Sky Radio), Laren (Talpa), ensfh. Dêrtroch is it Goai min ofte mear synonym wurden mei de omropwrâld. Fanwegen de ûnderstelde lossinnichheid fan dy sektor wurdt ek wol smeulsk sprutsen fan "it Goaiske matras". Dat byld wurdt nochris befêstige troch tillefyzjesearjes as Gooische Vrouwen, wêryn't fjouwer moderne dames in dekadint bestean liede. Tsjintwurdich is it Goai ien fan 'e tichtstbefolke streken fan Nederlân, mei't Hilversum, Bussum, Laren, Huzen en Blarikum har yn 'e tweintichste iuw allegear ûntjûn hawwe fan lytse doarpkes ta stêden mei tsientûzenen ynwenners.
Taal
Yn it grutste part fan it Goai waard fan oarsprong it Goaisk sprutsen, wylst de befolking fan 'e eastlike doarpen (Bussum, Laren en Blarikum) Eemlânsk praten. Beide dialekten hearre ta de Utertsk-Alblasserwaardske dialektgroep fan it Nederlânsk. Tsjintwurdich binne dizze dialekten troch de grutte tastream fan minsken fan bûten hast ferdwûn. De saneamde Goaiske r, in alveolêre approksimant ([ɹ]) of ek wol Ingelske r, dy't yn it Goai in protte brûkt wurdt en dêr't it Goai yn Nederlân ek bekend om stiet, is paradoksaal genôch yntrodusearre troch de nijynkommelingen en net werom te finen yn 'e oarspronklike dialekten fan it gebiet.
Lesij fan Syrakuse
De hillige Lesij fan Syrakuse (283-304) is in martler, dy't yn ferskate kristlike streamings as hillige fereare wurdt. Lesij (in ôfsliten foarm fan Lusia fia de tuskenfoarm Lusij) is de goede Fryske namme fan Sint-Lusia fan Syrakuse.
Lesij is in histoarysk persoan, dy't fan 283 oant 304 libbe hat yn Syrakuse. Bewiis dêrfoar is it yn 1894 ûntdutsen grêfynskrift yn de katakomben fan Syrakuse yn Itaalje. Hja waard al ier fereare.
Yn it protestantske Sweden wurdt alle jierren op har nammedei de Luciatåg fiert. Ek yn oare Skandinavyske lannen en dêrbûten is it feest yntrodusearre.
Leginden
Neffens in 5e-iuwske leginde hie har mem Eutychia al fjouwer jier lêst fan dysentery. Dêrom hienen Lesij en har mem Sinte-Agata oanroppen om foarspraak. Har mem waard sa genêzen en út tankberens woe Lesij dêrom har breidsskat fuortjaan ûnder de earme lju. Hja waard lykwols foar dy kristlike deugd feroardiele en úteinlik troch in swurdstek yn de kiel deade. Hja stoar lykwols earst neidat in pryster har in hosty oerlange hie. YN de ikonografy wurdt Lesij faak ôfbylde mei in swurd troch de hals, dy't ferwiist nei dit ferhaal.
In lettere leginde wol hawwe dat hja in heidenske frijer hie, dy't har o sa lije mocht om har eagen. Lesij woe lykwols breid fan Kristus wurde en net trouwe. Om dat dúdlik te meitsen stuts hja harsels de eagen út, dy't har frijer krije koene. Lykwols koe hja dochs noch sjen. Dêrom waard Lesij patroanhillige foar de blinen.
Ek bestiet der in leginde dat by in grutte hondersneed yn Syrakuse de minsken Sint-Lesij op har dei oanrôpen en twa skippen fol mei nôt oankamen. Oan it roer fan ien fan de skippen stie de yn it wyt klaaide Lesij mei in aureoal fan kearsen op har holle. .
Reliken en ferearing
thumb|left|250px|De skryn fan de hillige yn de Lesijkapel fan de San Geremia fan Feneesje thumb|260px|It byld fan Lesij dat yn Syrakuse meidroegen wurdt yn in prosesje
Oarspronklik waard Sint-Lesij yn Serakuse begroeven. De reliken binne letter nei in oar plak brocht. Neffens de 11e-iuwske skriuwer Sigebert fan Gembloux soene de reliken yn de Saint Vincent fan Metz telâne kommen wêze, wylst in earm nei Spiers brocht waard. Fanút Metz fersprate de ferearing fan Lesij oer de rest fan Europa. In oar ferhaal wol ha dat de reliken ferhûzen fanwegen de driging fan Sarasenen en dat de reliken oer Konstantinopel lang om let troch krúsfarders yn 1204 nei Feneesje brochten. Dêr leine de reliken yn de tsjerke fan it eilân San Giorgio Maggiore en sûnt 1313 yn de Santa-Lúcia. Doe't dy tsjerke yn de 19e iuw ôfbrutsen waard, ferhûzen de reliken nei de hjoeddeiske lokaasje San Geremia. De paus liet yn 1935 in sulveren deademasker meitsje foar Sint-Lesij.
Oer de katakomben dêr't de hillige begroeven waard yn Serakusa de basilyk Santa Lucia al Sepolcro boud. Serakusa besiet lang allinne in finger fan de hillige en sûnt 1987 in diel fan in earm. De stêd besiket al in skoft de reliken werom te krijen.
Patroanhillige
Sint-Lesij is de beskermhillige fan blinen, eachartsen en optisiens. Fierder is hja patroanhillige fan gleskers en glêsblazers en in grut tal oare beroppen. Lesij wurdt oanroppen by eachkwalen en fanwegen it swurd yn har hals ek pine yn 'e kiel.
Hja is as hillige te werkennen oan de skaal mei eagen dy't hja draacht en it swurd troch har hals.
Sweden
It is yn Sweden in relatyf jong feest dat ynearsten sûnt de 18e iuw yn Västergötland en pas tsjin it ein fan de 19e iuw yn hiel it lân fierd wurdt. Fanút Sweden wreide it feest him út nei oare Skandinavyske lannen. Fanút Skandinaavje wurdt ek op oare plakken it feest populêr.
Itaalje
Yn it noarden fan Itaalje bestiet de tradysje dat Sint-Lesij nachts op in ezel by de doarren lâns giet en foar de bern snobbersguod bringt. Lykas Nederlânske bern by it skoechopsetten mei Sinteklaas in woartel of wat hea foar it hynder klear lizze, lizze Italjaanske bern dan ek foar de ezel wat del. Bern wurdt wiis makke dat hja sliepe moatte, want as hja Lesij sjogge kin dy har jiske yn 'e eagen struie, sadat se net mear sjen kinne.
Fryslân
Fanwegen de oerienkomsten mei it Sinteklazefeest is it goed mooglik dat it feest fan Lesij eartiids ek by ús fierd waard. Tsjintwurdich (2022) wurde der yn Fryslân op de dei fan Sint-Lesij op ferskate plakken wer ljochtfeesten organisearre, dy't in soad publyk lûke, al wurdt der te uzes licht al in wat oare ynfolling oan jûn.
Erhard Keller
Erhard Keller (Günzburg, 24 desimber 1944) is in earder Dútsk reedrider. Wilens syn karriêre kaam er út foar it doetiidske West-Dútslân.
Hy die fjouwer kear mei oan it Wrâldkampioenskip allround, twa kear oan it Europeesk kampioenskip allround, it Wrâldkampioenskip sprint, en twa kear oan de Olympyske Winterspullen (yn 1968 en 1972). Hy waard by dizze kampioenskippen twa kear Olympysk kampioen en ien kear wrâldkampioen sprint. Nei de spullen fan 1972 hold Keller op mei it reedriden op heech nivo.
Searp Galama
Searp Galama (Koudum, 23 oktober 1528 - Mantgum, 22 jannewaris 1581) soan fan Geale Hartmans Galema (1499-1559) en Foek fan Hoxwier (1495-1554), wie in ealman dy't op Hokswier wenne.
Hy wie lid fan it Ferbûn fan de Eallju. Yn 1564 boaske er oan His van Bothnia. Hy fersette him tsjin de Spaanske oerhearsking en focht yn de Slach by Jemmingen; dêrom waard er yn 1568 troch Alva ferbanne en wenne er in skoft yn Emden. Yn 1576 kaam er werom op Hokswier en waard in jier letter grytman fan Barradiel en lid fan Deputearre Steaten.
Galama syn grêf (mei portret) is yn de tsjerke fan Mantgum.
John McCain
thumb|right|250px|John McCain
John McCain (Coco Solo, Panamakanaalsône, 29 augustus 1936 - Cornville, Arizona, 25 augustus 2018) wie in Amerikaansk politikus. Hy wie lid fan de Republikeinske Partij en senator foar de steat Arizona.
Iere libben
McCain komt út in famylje mei militêre eftergrûn. Sawol syn pake as heit wienen admiraal by de Amerikaanske marine. McCain studearre ôf oan de United States Naval Academy yn 1958 mei in BS.
McCain wie militêr piloat en waard yn 1967 delsketten boppe Fietnam. Hy rekke dêrby slim ferwûne en waard finzen nommen troch de Fietkong. De Fietkong hold him fiif jier kriichsfinzen. Doe't oan it ljocht kaam dat hy de soan fan Admiraal McCain wie, woe de Fietkong him frijlitte. De drystmoedige McCain wegere, of it moast sa wêze dat der ek oare kriichsfinzenen frijlitte wurde soene. Yn dy fiif jier finzenskip waard er troch de Fietkong slim tamtearre en waard frijlitten yn 1973.
McCain waard yn 1982 keazen yn it Hûs fan Offurdigen en kaam yn 1986 yn de Amerikaanske Senaat.
Ferkiezings 2008
John McCain wie de Republikeinske kandidaat foar de Amerikaanske presidintsferkiezings 2008.
Dinaryske Alpen
right|thumb|300px|De Dinaryske Alpen topografysk besjoen De Dinaryske Alpen is in berchtme, dat oer de westlike Balkan by de kust fan 'e Adriatyske See lâns rint en dielen fan Itaalje, Sloveenje, Kroaasje, Bosnje-Hertsegovina, Servje, Montenegro, Kosovo en Albaanje beslacht. It berchtme bestiet út karst en kalkstien, wêrby in protte grotten útsletten binne. De Dinaryske Alpen binne ûnderdiel fan in grutte rige bergen, dêr't ek de Alpen en de Karpaten ûnderdiel fan binne. De heechste berch is de Dinara, mei 1913 meter. Nettsjinsteande dat de bergen oan de Adriatyske See lizze, hawwe se gjin mediterraan klimaat.
Fegetaasje
Der komt net folle fegetaasje yn de Dinaryske Alpen foar. Dat komt omdat grûn fan karst en kalkstien net fruchtber is. Yn de rjochting fan Sloveenje is de natuer wol wat riker, omdat der in lyts laachje grûn oer de kalkstien leit sadat hjir mear groeie wol.
left|thumb|300px|De Orjen berch
Wynmotor Twellingea
Wynmotor Twellingea kin ferwize nei twa wynmotors by it twillingdoarp Toppenhuzen/Twellingea:
Syria
thumb|Syria yn it jier 116 thumb|Nei [[135 n.Kr. is it hjir apart tekene Judaea ek part fan Syria.]] Syria wie in Romeinske provinsje yn de Levant fan 64 f.Kr. oant 198 n.Kr. Haadplak fan de provinsje wie Antiochje (Antiochia ad Orontem). De provinsje besloech it Syrië en Libanon fan no en in stikje fan Turkije (de provinsje Hatay)
De krite Syria waard yn 64 f.Kr. troch Pompejus by it Romeinske Ryk brocht, nei syn oerwinning yn de Tredde Mytridatyske Kriich. Nei de Joadsk-Romeinske krigen, waard Syria yn 135 mei Judaea de gruttere provinsje Syria Palaestina, dy't iuwen ûnder Romeinsk en letter Byzantynsk bewâld bliuwe soe, oant de Islamityske ferôverings dêr in ein oan makken.
Tsaar
thumb|150px|Tsaar [[Nikolaas II fan Ruslân|Nikolaas II, de lêste tsaar fan Ruslân.]] In tsaar (Bulgaarsk: цар, Russysk: царь) is in titel fan Slavyske foarsten. Ofhinklik fan it lân kin de titel lyksteld wurde oan keizer of kening. De namme is ôflaat fan de Romeinske namme Caesar. Yn Bulgarije wie it bewâld yn de tiidrekken 893-1014, 1186-1396, en 1908-1946 yn hannen fan de tsaar. Yn Servje fan 1346 oant 1371 en Ruslân fan 1546 oant 1917.
Iran
Iran of Iraan, sûnt 1979 offisjeel de Islamityske Republyk Iran, is in lân yn Súdwest-Aazje. De haadstêd is Teheran, de Rahbar fan de Islamityske republyk is sûnt 1989 Ali Khamenei en presidint is Hassan Rohani sûnt 3 augustus 2013.
Lizzing
Iran wurdt begrinzge troch:
Lânskip
left|thumbnail|Sicht op de heechste berch fan Iran, de pyk fan de Damavand yn [[Amol.]] It lânskip fan Iran is oer it algemien skrok en bestiet foar it meastepart út bercheftige gebieten. Lizzend tusken de Kaspyske See en Perzyske Golf wurdt it yn it noarden begrinzge troch it 5604 meter hege Elbûrs-berchtme en yn it suden troch it Zâgros-berchtme. It Heechlân fan Iran foarmet it grutste en sintrale gedielte en giet nei it easten oer yn de Lût-woastyn.
Anton Mussert
Anton Adriaan (Ad) Mussert (Wurkendam, 11 maaie 1894 – Den Haach, 7 maaie 1946) wie in yngenieur, politikus, oprjochter en lieder fan de Nasjonaal-Sosjalistyske Beweging yn Nederlân (NSB) yn de jierren foar en yn de Twadde Wrâldkriich. De nazi's, de NSB en harren sympatisanten presintearren him fan 1942 oant maaie 1945 as de lieder fan Nederlân. Nei de befrijding waard er ta de dea feroardield en eksekutearre.
Nikola Pašić
right|thumb|200px|Nikola Pašić Nikola Pašić (Zajecar, 1 jannewaris 1845 – Belgrado, 10 desimber 1926) wie in Servyske (letter Joegoslavyske) premier.
Pašić waard yn syn jonge jierren in soad bleatsteld oan it Súd-Slavyske nasjonalisme en it anargisme fan Pjotr Kropotkin en Michail Bakûnin. thumb|left|250px|Nikola Pasic
Yn 1878 waard Pašić keazen foar it servyske parlemint. Yn 1881 rjochte hy mei in oantal oare politisy de radikale partij op. De doelstelling fan dizze partij wie in grut Servje op te bouwen. De partij wie yn earste ynstânsje progressyf sosjaal. Mar nei in pear jier feroare dit yn in konservative en autoritêre partij. De partij stie letter bekend as tige sintralistysk. Pašić waard foar it earst presidint fan Servje yn febrewaris 1891, hy wie dit oant augustus 1892. Hjirnei gie hy nei Ruslân wer hy goeie kontakten opboude mei it Russyske hof en de by hearrende politisy. Mei inkele ûnderbrekkings wie Pašić presidint fan 1904 oant en mei 1918. Fan 1915 oant en mei 1918 hâlde hy ta op it Grykske eilân Korfû. De Serven waarden ferantwurdlik hâlden foar de dea op de Eastenryksk-Hongaarske troanopfolger Frâns Ferdinand yn juny 1914.
Op 1 desimber 1918 waard ûnder lieding fan Pašić it Súd-Slavyske keninkryk stifte, de foarrinner fan Joegoslaavje. Pašić wie ien fan de grûnlizzers fan Joegoslaavje. Hy ferstoar op 80-jierrige leeftyd yn Belgrado.
Nederlânsk kampioenskip fuotbal
Yn Nederlân wurdt sûnt 1898 offisjeel striden om it lânskampioenskip fuotbal. Yn de tsien jier dêrfoar waard der ek al in kampioenskip fuotbal hâlden, mar dit is nea offisjeel yn de boeken kaam.
Oant en mei 1954 bestie it Nederlânske fuotbal út in amateurkompetysje. Yn dy tiid waard de kampioen bepaald troch in kampioenskompetysje. De klubs striden yn regionale kompetysjes foar dielnimming oan dizze kampioenskompetysjes. Ek nei it ynfieren fan it betelle fuotbal bleau dit sa. Yn it seizoen 1955/1956 waard de lanlike Earedifyzje ynfierd. Ek hjoed de dei wurdt de kampioen op dizze wize fêststeld.
Nederlânske kampioenskippen
{| width=100%
Stjer
Mei yngong fan it seizoen 2007/2008 meie klups dy’t tsien of mear kampioenskippen berikt hawwe in stjer op it sjirt drage. De klups krije der noch in ekstra stjer by as sy noch ris tsien kampioenskippen berikke.
Ferdieling kampioenskippen
[*] Tal offisjeuze kampioenskippen
Iran
Lânskip
Yn it noarden fan Iran lizze reinwâlden dy't de Jungle fan Iran neamd wurde. It easten bestiet benammen út woastynbekkens as de Dasht-e Kavir, Iran's grutste woastyn en de Dasht-e Lût, en ek inkele sâltmarren. Trochdat de bergen tige heech binne kinne reinwolken út it noarden dizze gebieten net berikke en is it skrok. De ienige flakten fan Iran lizze oan de kust fan de Kaspyske See en yn it suden oan de Perzyske Golf dêr't de Sjatt al-Arab (of Arabyske rivier) yn útmûnet.
Skiednis
right|thumbnail|200px|De ruïnes fan it histoaryske [[Persepolis]] Iran as lân hat in bysûnder lange skiednis en wurdt beskôge as ien fan de bakerkuorren fan de beskaving. De skiednis fan it ryk giet tebek oant de 6e iuw f.Kr., doe't Syrus de Grutte de fersprate folken gearbrocht ûnder syn hearskippij. Hy stifte it Perzyske Ryk, dat in enoarme macht berikte en in gebiet omfieme oan de Middellânske See ta.
Yn de 4e iuw f.Kr. oermastere Aleksander de Grutte it Perzyske Ryk en fersloech kening Darius Kodomannus flakby Persepolis. Nei syn dea waard it lân bestjoerd troch syn opfolgers, de Hellenistyske (Grykske) klasse fan de Seleusiden. Letter fêstigen de Parten en de Sassaniden yn Iran machtige riken.
Troch de islamityske Arabieren waard yn de 7e iuw in ein makke oan it Perzyske ryk fan de Sassaniden. It Arabyske Ryk dat dêrnei stifte waard hearske yn Iran oant de 9e iuw. Doe ferlear it sintrale gesach fan de Abbasiden yn Bagdad har autoriteit en foel Iran út inoar in lytse steatsjes.
Iran waard wer feriene yn de 15e iuw troch de dynasty fan de Safawiden. Under harren hearskippij waard it Sjiïsme de steatsgodstsjinst en kaam de Iraanske kultuer ta grutte bloei. Nei de Safawiden namen de Kadjaren de macht oer. Yn dat tiidrek wie Iran ien fan de pear lannen yn Aazje dy't ûnôfhinklik bliuwe koe tsjin de Westerske wrâld oer, al hienen it Feriene Keninkryk en Ruslân der wol in soad ynfloed.
Yn de 20e iuw hearske der in skoftlang de Pahlavi-dynasty. Sjah Reza Pahlavi en soan Mohammed Reza Pahlavi regearden as in slach diktators. De befolking waard dêrby faak hurdhandich ûnderdrukt, mar dochs krigen de Pahlavi's stipe út it westen. De Iraanske Revolúsje, in grutte opstân fan de Iraanske befolking, twong de sjah yn 1979 it lân te ferlitten. De machtichste politike partij, dy fan de geastlikheid, keas der lang om let foar om de macht oan ien persoan te jaan: ayatollah Ruhollah Khomeini. Sûnt dy tiid wurdt it lân neffens in troch him opstelde behâldende islamityske wetjouwing regeare. Yn 1980 bruts der in bluodderige oarloch út mei it buorlân Irak. Dy kriich soe duorje oant 1988 en einige net-útmakke.
Befolking fan Iran
De befolking yn Iran is yn in koarte tiid hurd waakst. Yn 1900 wienen der tsien miljoen Iraniërs, tsjintwurdich binne it der sân kear safolle. Dizze rizing fan de befolking wie benammen grut nei de Iraanske Revolúsje fan 1979. Tusken 1995 en 2005 naam de befolking ta mei 8,4 miljoen. De mearderheid fan de befolking is jonger as 30 jier.
Neffens it CIA World Factbook is de befolking ferdield yn de folgjende etnyske groepen: Perzen (51%), Azery's (24%), Gilaky en Mazandarany (8%), Koerden (7%), Arabieren (3%), Baluchen (2%), Lurs (2%), Turkmenen (2%), Qashqai Turken, Armeenjers, Joaden, Assyriërs en oaren. Hjirby moat oantekene wurde dat oare boarnen oare persintaazjes jouwe.
Religy
Yn Iran is it Sjiisme, in streaming yn de islam, steatsgodstsjinst, mar wurde ek oare religys praktisearre en tastien. Religy hat in tige grutte ynfloed op it deistige libben yn Iran. Yn de grûnwet is opnommen dat de Heechste lieder fan it lân altiten in geastlike wêze moat en dat alle wetsfoarstellen earst troch geastliken beoardield wurde moatte foardat syn yn wurking tredde kinne.
Wynmotor Twellingea 2
De Wynmotor Twellingea 2 is in poldermole beëasten it twillingdoarp Toppenhuzen/Twellingea yn de gemeente Wymbritseradiel.
Dizze mole is in mealreeë Amerikaanske wynmotor fan it merk Herkules, dy't makke waard by de Vereinigte Windturbine Werke AG yn Dresden. Hy hat in wynrêd fan 12 blêden en in diameter fan 5,5 meter. De mole waard yn 1920 boud oan de Doltesleat foar de bemealing fan de Geaupolder, in simmerpolder ten easten fan Toppenhuzen, tsjintwurdich in natoergebiet dat eigendom is fan Steatsboskbehear. Dizze polder wurdt ek bemeald troch de wat súdliker steande Wynmotor Twellingea 1 en troch de Geau's Mole, in spinnekopmole dy't oan de westside fan de Geaupolder stiet. De wynmotor is in ryksmonumint en eigendom fan it Wetterskip Fryslân. Hy is net iepen foar publyk.
Iran
Religy
Utsein moslims libbe yn it lân noch wat lytse mienskippen fan kristenen, joaden, zoroastristen en hindoes. It bahá'í leauwen is ferbean en wurde ferfolge.
Talmahûs
Talmahûs wie in state yn Feanwâlden, gemeente Dantumadiel. Der binne eins twa Talmahuzen, de iene hjit ek wol "filla de Clerc" en waard letter Talmarêstoarde neamd. Dit hûs stiet skean foar de Skierstins oer en is yn 1958 ôfbaarnd. It oare Talmahûs stie in pear hûndert meter fierder. Talmahûs waard boud yn 1898 troch de aristokraat Pieter de Clerq (1849-1934), in Amsterdamske bankier. It hûs waard boud door de Ljouwerter arsjitekt H.H. Kramer (1850-1934) yn in styl en grutte dy't de wolstân fan de opdrachtjouwer útstrielde. Letter hat der noch in plysjeskoalle yn sitten. It hûs is yn de tachtiger jierren ferboud ta appartemintekompleks en is eigendom fan de wenningkorporaasje "Thuis wonen". It oare Talmahûs wurdt brûkt as dokterswenning.
Sallân
Sallân (Nedersaksysk: Sallaand; Nederlânsk: Salland) is in lânstreek dy't fierhinne de westlike helte fan 'e Nederlânske provinsje Oerisel omfiemet. It uterste noardwesten, de saneamde Kop fan Oerisel, heart der lykwols net ta. Yn it easten grinzget Sallân oan 'e lânstreek Twinte. De namme "Sallân" soe ûntliend wêze oan 'e Salyske Franken, in Frankyske stamme dy't yn de trêde iuw út it gebiet ferdreaun wêze soe troch de Saksen. Dy etymology is lykwols in striidpunt.
Geografy
Sallân is in krite dy't noch altyd dominearre wurdt troch de agraryske sektor, en dêr't in protte stinzen en states (havezaten) te finen binne. Hoewol't de sekuere grinzen fan it gebiet wat dreech oan te jaan binne, kin oer it algemien steld wurde dat Sallân dàt diel fan 'e provinsje Oerisel beslacht, dat net ta de Regio Twinte heart, útsein de gemeente Stienwikerlân, yn it noardwesten, mar ynklusyf de gemeente Hellendoarn en de eardere gemeenten De Ham en Holten, dy't binnen de Regio Twinte falle.
Skiednis
Yn 'e Midsiuwen makke Sallân ûnderdiel út fan it Oerstift, in oerseesk territoarium fan it Stift Utert, dêr't ek Twinte, Stellingwerf en Drinte ta hearden. Sallân hie doe de status fan "lânskip", en wie ferdield yn 'e drostamten Sallân en Iselmuiden, it skoutamt fan Colmschate, it heechskoutamt Hasselt, de hearlikheid Salk en de stêden Dimter, Grafhorst, Gramsbergen, Hasselt, Hardenberch, Kampen, Ommen en Swol. Yn 'e sechstjinde iuw makke Drinte him los fan it Oerstift, en kaam dat lêste gebiet úteinlik as Oerisel by de Republyk fan de Feriene Nederlannen te hearren. Sûnt de foarming fan it Keninkryk fan de Nederlannen, yn 1813, falt Sallân ûnder de provinsje Oerisel.
Bestjoer
Sallân bestiet op 't heden (2014) út 'e folgjende gemeenten:
Taal
Yn Sallân wurdt in Nedersaksysk dialekt sprutsen, it Sallânsk, dat him fan it Twintsk ûnderskiedt trochdat it in gruttere ynfloed fan it Hollânsk ûndergien hat. Oan 'e oare kant is it oansjenlik minder ferhollânske as it Westfeluwsk. Yn it noardlike part fan Sallân, yn 'e omkriten fan Staphorst, Nijleusen, Dedemsfeart en Slachharen, wurdt gjin Sallânsk, mar Súddrintsk sprutsen.
1944
Dit jier makket ûnderdiel út fan it desennium fan 'e 1940-er jierren.
Amerikaansk Hûs fan Offurdigen
right|thumb|150px|Teken fan Hûs fan Offurdigen
It Amerikaansk Hûs fan Offurdigen (Ingelsk: United States House of Representatives) is it legerhûs fan it Amerikaansk Kongres, it parlemint fan 'e Feriene Steaten. It hat 435 leden.
Mei ferkiezings wurdt it tal minsken mei kiesrjocht dield troch 435, en dat is dan it tal distrikten dêr't daliks keazen wurde kin foar in politikus yn it Hûs fan Offurdigen. Omdat der om de tsien jier keazen wurdt, wurdt der om de tsien jier in folkstelling holden. De grinzen fan it kiesdistrikt foar it Hûs fan Offurdigen kin om de tsien jier, mei de ferkiezings, ferskood wurde. Wis is al dat eltse steat ien sit yn it Hûs fan Offurdigen hat.
De foarsitter fan it Hûs (de speaker) is in wichtich persoan yn de Amerikaanske polityk. Nei de fise-presidint is hy of hja de twadde mooglike opfolging foar de presidint. As it Hûs en de presidint ferskillende partijen fertsjinwurdigje, kin de foarsitter fan it Hûs as lieder fan de opposysje beskôge wurde.
Sûnt de Amerikaanske parlemintsferkiezings 2006 hawwe de Demokraten 233 sitten, de Republikeinen 202 sitten yn it Hûs.
Ogham (alfabet)
thumb|150px|left|Ogham alfabetthumb|350px|Ogham-alfabet Ogham (Aldiersk: ogam, soms ek, neffens de earste trije letters:beth luis nion.) is in alfabet dat yn de 5e en 6e iuw brûkt waard foar Primityf-Ierske en soms Brytoanyske of Piktyske ynskripsjes op stiennen; teffens komt it yn in stikmannich Aldierske manuskripten foar (hoewol't dy teksten sels yn it Latynske alfabet skreaun binne.
It is in skrift fan rjochte streken mei oarspronlik 20 letters dy't oardere binne yn fjouwer groepen fan fiif letters. Letter is der yn fyfde lettergroep oan taheakke.
Ogham-stiennen binne fral te finen yn Ierlân, Skotlân, súdlik Wales, Cornwall en Devon.
De letters fan it ogham-skrift hjitte nei beammen dy't hieltyd mei in oare letter begjinne. Dat der wurdt net sein "aa, bee, see, dee", mar "ailm, beith, coll, dair". Ek Latynske letters hienen earder yn it Iersk dy nammen.
De oarsprong fan ogham is net witten: neffens in 15e-iuwsk geskrift, The Book of Ballymote, wie ogham yn it earstoan in geheime gebeartetaal fan de druïden, mar dat wurdt hjoeddedei betwifele meidat der gjin oare referinsjes fûn binne.
Ogham-ynskripsjes binne faak te finen op âlde grêfstiennen yn Ierlân en Wales, faak hawwe sy dêrneist deselde tekst yn it Latynske alfabet.
It Ogham-alfabet
[[Ofbyld:Ogham-table-new.gif|thumb|500px|right|Ogham-tekens mei tastimming fan evertype.com]] De Ogham-tekens binne yn Unikoade fêstlein as U+1680 o/m 169C neffens de tabel hjirûnder:
Roodehaan (It Hegelân)
thumb|Brêge en brêgewachtershúske thumb|It eardere fearhûs, no foarhûs fan in pleats thumb|Camping, jachthaven en gersdakwenningen njonken de brêge thumb|Dykkûpuere en skotbalkehúske Roodehaan (Grinslânsk: Roohoan) is in buorskip yn de gemeente It Hegelân (oant 1 jannewaris 2019 gemeente De Marne). It leit justjes besuden Warfhuzen en benoarden fan Saaksum oan de bocht fan it Ryddjip om de súdliker lizzende Saaksumerpolder. It bestiet út in brêge, brêgewachterswente, earder fearhûs, camping en noch in pear huzen.
Skiednis
Iuwenlang koe by Roodehaan oant 1906 mei in pontfear it Ryddjip oerstekke wurde. It wie as sadanich ien fan de wichtichste ferbinings tusken Westerkertier en Hunzegoa. Oankocht fee waard hjir oersetten fan Hunzegoa nei Westerkertier of ynskippe foar fierder transport nei Fryslân, Hollân of sels foar eksport nei Ingelân.
It buorskip is neamd nei it fearhûs, dat al yn 1622 neamd wurdt. Om 1800 wie dit fearhûs yn hannen fan Jan van Julsinga, dy't de beskikking hie oer roeiboat foar persoaneferfier en in skou foar swiere fracht of gruttere oantallen persoanen. Yn 1825 waard it fearhûs ferwoaste troch in swiere febrewarisstoarm, mar iet waard werboud. Letter waard Julsinga boargemaster fan Wehe-den Hoorn. Yn 1906 waard lykwols in draaibrêge oanlein wêrtroch't itfear oerstallich waard. By de brêge waard yn datselde jier in brêgewachterswenning boud. It fearhûs slute har diarren yn 1921. Dêrnei waard it brûkt as wetterherberch troch wetterskip Ryddjip en letter waard it in boerepleats.
Efter it brêgewachtershûs kaam letter in kamping fan 2 hektare mei in lytse jachthaven, direkt oan it Ryddjip. Yn de jierren 2000 waard de kamping (nei in juridyske proseduere) útwreide en waarden der in tal fakânsjehuzen mei gersdakken byboud. In eintsje foarby it eardere fearhûs leit in kûpuere yn de eardere slieperdyk mei in skotbalkehúske, wêrefter de âlde bebouwing fan Roodehaan leit; eartiids lei allinnich it fearhûs bûten de slieperdyk. Oan de oare kant fan it Ryddjip leit in trelerhelling en de ierdgaslokaasje "Saaksum".
Brêge en brêgewachtershûs binne oanwiisd as yndustrieel erfguod. Der besteane lykwols plannen om de brêge te ferfangen.
List fan planetoïden 45001-45100
Dit is in list fan planetoïden 45001-45100.
Feriening Natuermonuminten
thumb|In foto fan it Drintsk-Fryske wâld, dit is fan Natuermonuminten
De Feriening ta Behâld fan Natuermonuminten yn Nederlân, koartwei: Feriening Natuermonuminten of Natuermonuminten, is in Nederlânske natuerbeskermingsorganisaasje, oprjochte yn 1905, dy't natuergebiet yn Nederlân oankeapet en beheart.
De feriening hie yn 2004 366 gebieten yn behear, wat bestie út 88.500 hektare. Dit is like grut as 27 prosint fan de provinsje Súd-Hollân. It grutste natuermonumint is De Wieden (5847 hektare), it lytste is Fort Ellewoutsdyk (1 hektare). De feriening hat 1700 gebouwen, wêrfan der 250 provinsjaal of ryksmonumint binne.
Yn 2007 telde de organisaasje 881.000 stipers. Nei in rekordoantal fan 975.000 leden yn 2001 gie it oantal stipers inkele jierren tebek. Yn 2011 wie it ledetal sakke nei 728.000. It haadkantoar is fêstige yn 's-Graveland.
Doelstellings
De feriening hat ta doel it behâlden en it behearen fan in natuerwittenskiplike en lânskiplike opsicht wichtige terreinen yn Nederlân mei de harren dêrop befinende monuminten fan skiednis en keunst, yn it bysûnder dy, bedoeld yn artikel 1 fan de monuminten wet. Dit bart sawol om de natoer sels as foar it geastlike en lichaamlike wolwêzen fan de minsk.
It stribjen is ek rjochte op: It befoarderjen fan it behâld en it werstellen fan natuer en lânskip. It befoarderjen fan de suverheid fan wetter, boaiem en loft en komt ek by it beskermjen fan de stilte. It befoarderjen fan it besef dat de minsk ferantwurdlikheid draacht.
It ûntstean en de skiednis
De Feriening ta behâld fan Natuermonuminten yn Nederlân waard op 22 april 1905 yn Amsterdam oprjochten.
De Nederlânske ornitologyske feriening liet har skeptysk út om de mar te rêden. De direksje fan Artis seach it sels as in ûnbegûne ûndernimming. Mar yn de deiblêden kaam de diskusje op gong. Yn desimber 1904 besleat de Nederlânske natuerhistoaryske Feriening om mei in brief de gemeente te benaderjen. Dizze feriening fierde as argumint oan dat de Naardermar in grutte estetyske en natuerhistoaryske wearde hie.
Op 12 desimber 1904 joech Thijsse yn syn rubryk in it Algemien Deibled noch in kear oan dat de lêzers harren mear dwaande hâlde moasten mei it lot fan de mar. Syn freon Eli Heimans holp him troch ek omtinken te jaan yn de Griene Amsterdammer. In pear dagen letter op 14 desimber waarden de plannen bepraat yn de gemeenterie. Oft de mar moai wie waard gjin oandacht oan bestege. Ek de natuerhistoryske beswierren waarden net meinaam. Se praten wol oer it gefaar dat de Fecht troch fersmoarge grûnwetter fersmoarge wurde soe. Dêr hie Thijsse ek op doeld.
Mar úteinlik gie it net troch omdat it te djoer wêze soe. It foarstel waard ôfwiisd mei 20 tsjin 18 stimmen. Natuermonuminten wat al yn 1901 oprjochte wie bestege ferfolgens op 2 jannewaris oandacht oan de hiele kwestje. Thijsse dy’t lid wurden wie en yn it bestjoer siet fûn dit hiel wichtich. Letter dy moanne waard er in byienkomst belein foar ynteressearre ynstellingen. It doel wie om natuermonuminten oan te keapjen om se yn eigen behear te nimmen en te behâlden.
Troch de ferneamdheid dy’t de Naardermar krige, waarden de eigeners, de famylje Rutgers fan Rozenburg, troch ferskillende persoanen benadere om de mar te ferkeapjen. De famylje beslute doe om de Naardermar publyklik te feilen. De feriening probearre dit tsjin te hâlden, mar stie sels mei lege hannen. No like it foarnommen beslút om it natuermonumint te behâlden net te slagjen. Mar de biedingen foelen ôf, der waard neat ferkocht. In kommisje fan natuermonuminten gie hurd oan de slach om de opbringsten fan de mar te berekkenjen, de kommisje woe witte oft se deryn slagje soenen om de rinte fan in hypotekêre liening betelje te kinnen. Op 3 septimber 1906 waard de Naardermar foar 150 tûzen gûne ferkocht oan natuermonuminten. De Naardermar waard it earste natuerreservaat fan Nederlân.
It haadkantoar
It haadkantoar fan Feriening Natuermonuminten is yn 's-Gravelân.
Eala Frya Fresena
thumb|300px|right|It wapen fan Eastfryslân.
Eala Frya Fresena is de wapenspreuk fan de East-Fryslân en stamt al út de tiid fan de Fryske seelannen. Eala Frya Fresena wurdt faak ferkeard oersetten nei ‘Heil, frije Friezen’. In bettere oersetting is 'Stean op, frije Friezen'. Dizze spreuk waard by de Opstalbeam sprutsen, by de gearkomsten fan de ôffurdigen fan de Fryske seelannen. De spreuk waard dan yn it Eastfrysk beäntwurde mei 'Lever dood as Slaav'. Yn it Frysk oersetten is dat dan de ferneamde sin 'Leaver dea as slaaf'.
It motto ferwiist nei de Fryske Frijheid. In rjocht dat mooglik troch Karel de Grutte oan de Friezen jûn is. Foar de Friezen betsjutte de Fryske Frijheid it rjocht om gjin gesach te akseptearjen, allinnich dat fan it Hillige Roomske Ryk en fan de Kristlike God.
Sjoch ek
frr:Leewer_duad_üs_Slaaw
Park Huzinge Olterterp
Park Olterterp is in park fan 5,5 hektare by huzinge Olterterp oan de Van Harinxmawei yn Olterterp. Yn it park, oanlein yn de Ingelske lânskipsstyl dy't liket op dy fan túnarsjitekt Lucas Pieters Roodbaard, stiet it haadkantoar fan It Fryske Gea.
As it park mei syn weagjende reliëf, slingerpaden, de fiver en de heuvel troch Roodbaard oanlein is, dan soe it in pear jier nei de bou fan it slot, yn 1793, oanlein wêze moatte. It slot wie eigendom fan de famylje Van Boelens, is yn 1907 ferfongen troch it tsjintwurdige lânhûs, Huzinge Olterterp. thumb|left|150px|De Tolve Apostels Yn it park steane brune bûkebeammen dy't earder de 'tolve apostels' fan de oertún symbolisearren. Yn de bosk steane neist oare beammen ek rodendrums. Yn de âlde beammen briede fûgels as boskûle, blauspjocht en appelfretter. Ek ringslang en blynslang kinne hjir oantroffen wurde.
Ferljochting (streaming)
thumb|It pamflet Wat is ferljochting? fan [[Immanuel Kant.]] De ferljochting hâldt yn de politike en filosofyske beweging dy't de opfettingen oer polityk, filosofy, wittenskip en religy binnen de westerske wrâld tige yngeand wizige hat. It begjin en ein fan dizze beweging is net krekt oan te jaan, mar lei rûchwei tusken 1650 en de Frânske Revolúsje op 'e ein fan de 18e iuw.
De ferljochting spile him foar it meastepart ôf yn de hegere maatskiplike rûnten. In soad ûntwikkele aristokraten wienen deryn ynteressearre. It wichtichste prinsipe fan dizze beweging wie de opfetting dat de wierheid oer guon saken fûn wurde koe mei help fan de ratio (de rede, it ferstân), yn stee fan wat bygelyks de tsjerklike gesachshawwers sûnder mis foar wier oannommen. In foarbyld hjirfan wie Isaac Newton dy't sei dat yn it hielal wetten jilde dy't troch de minske ûntdekt wurde koene. It tsjinoerstelde fan dizze fyzje wurdt wol obskurantisme neamd. In protte oanhingers fan de ferljochting waarden troch harren ideeën finzen setten of moasten flechte.
Albert Einstein
right|thumb|Albert Einstein yn 1947 Albert Einstein (Ulm, 14 maart 1879 - Princeton, 18 april 1955) wie in Joadsk Dútsk-Amerikaanske teoretysk natuerkundige. Hy wurdt sjoen as ien fan de belangrykste natuerkundigen út de skiednis.
Jonge jierren
Albert Einstein is berne yn Dútslân. Syn heit Hermann Einstein en syn mem Pauline Koch trouden yn augustus 1879. Hermann hie in elektroanika-saak, mar de omset foel ôf. Dêrom ferhuze de húshâlding yn 1880 nei München. Dêr stie Hermann tegearre mei syn broer, de yngenieur Jacob Einstein, oan it haad fan in lyts fabryk. Yn dat fabryk makken se dynamo's en mjitynstruminten. Mar dy ûndernimming rûn ek net. Albert Einstein hat yn syn jeugd dan ek de nedige ekonomyske en finansjele swierrichheden meimakke. De swierrichheden begûnen pas echt doe’t Albert op skoalle kaam. Nei de klassen fan de legere skoalle wie hy yn 1889 nei it Luipoldgymnasium gien. Se joegen dêr op in geastdeadzjende manier les; Albert koe dat net ferdrage. Yn 1894 ferliet Albert Einstein de skoalle sûnder diploma. Hy gie nei syn âlden yn Milaan. Dernei hat er koart op in skoalle yn Switserlân sitten. Hy betanke yn dy tiid foar de synagoge en foar it Dútske steatsboargerskip. Hy hat dan ek njoggen jier lang as steatleaze reizge.
De grutte riedsels fan de wrâld hienen Albert Einstein al hiel jong yn de besnijing. Tusken syn tolfde en sechtjinde jier makke hy himsels de grûnslaggen fan de wiskunde eigen. Einstein hat altyd fûl tsjin de learmetoaden west fan de skoallen dêr't hy op siet. In soad learkrêften foarseinen dan ek dat der noait wat fan Einstein terjochte komme soe. Dochs slagge er yn 1900.