cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jabik van der Bij
Underwiis
Nei de Mulo gie er nei de kweekskoalle yn Dokkum. Studearre dêrnei foar de middelbere akte Pedagogyk MO-A en MO-B yn Amsterdam oan it Nutseminarium en de VU. Helle syn doktoraal yn de Sosjale Wittenskippen oan de universiteit fan Grins. Wurke in oantal jier as underwizer yn Boarnwert en Alkmaar en kaam yn 1969 as learaar Pedagogyk en Psychology en Wiskunde oan de Pedagogyske Akademy yn Snits. Wurke ien dei yn de wike oan it Freudenthalynstitút yn Utert dat him rjochte op de ferbettering fan de kwaliteit fan it ûnderwiis yn didaktyk, wiskunde en natuerwittenskippen yn it primêr- en fuortset ûnderwiis. Krige dêrtroch it earste graads foech foar Wiskunde. Yn 1977 waard er adjunkt op PA De Him yn Snits dy't letter fusearre mei de KJK fan Drachten en waard yn 1982 direkteur fan De Him. Sûnt 1987 makke Van der Bij diel út fan de sintrale dreksje fan de hegeskoalle CHN yn Ljouwert, no Stenden. Yn 1995 waard hy Foarsitter fan it Kolleezje fan Bestjoer fan dy hegeskoalle. Yn 2005 promovearre Van der Bij ta doktor yn de Geasteswittenskippen op it proefskrift Fries in het voortgezet onderwijs, een Echternachse processie.
Polityk
Polityk waard Van der Bij foarme troch Fedde Schurer, haadredakteur fan de Friese Koerier, foaroanman fan de Ried fan de Fryske Beweging en Twadde Keamerlid foar de Partij fan de Arbeid. Respekt foar elkoars identiteit, foar it eigene yn kultuer en lânskip en fan minsken, makke dat er lid waard fan de FNP. Waard ek foarsitter fan it Kolleezje fan Bestjoer en ienich lid fan de Hegeskoalle Fryslân. Van der Bij is foarsitter fan de Unôfhinklike Senaats Fraksje (OSF), in gearwurkingsferbân fan provinsjale partijen.
Fryske Beweging
Waard lid fan de Ried fan de Fryske Beweging. Omdat in In protte Friezen har wol graach skriftlik yn it Frysk uterje wolle, mar soks net oandoarre sette hy dêr mei oaren de side goedfrysk.nl op.
Frans Erens
Libben
Erens krige ûnderrjocht oan Rolduc yn Kerkrade en studearre letter rjocht yn Leien, Bonn, Parys en Amsterdam. 1888 promovearre er yn Amsterdam. Hy waard abbekaat yn 1889. 1897 waard hy griffier by it kantongerjocht yn Veghel en letter yn Oostburg. Fan 1901 ôf leit er him folslein ta op de skriuwerij. Hy wenne op ferkate plakken yn Nederlân en it bûtenlân, eardat er 1927 him foar fêst yn Houthem deljoech.
Healwei de jierren 1880 hâlde er yn Parys ta, dêr't er kunde krige oan in soad moderne Frânske skriuwers, ûnder oaren Maurice Barrès en Joris-Karl Huysmans. De moaiste siden yn Vervlogen Jaren binne oan dy tiid wijd.
Fan Charles Baudelaire learde Erens it proazagedicht. Hy yntrodusearre it yn 1886 yn Nederlân yn De Nieuwe Gids. Syn eigen proazagedichten waarden 1893 yn de bondel Dansen en rhytmen útbrocht. Erens syn meast wichtige opstel oer Baudelaire (it earste yn de Nederlânske taalkrite) waard, mei beskôgings, yn De Nieuwe Gids en de Amsterdammer, yn 1906 bondele yn Literaire Wandelingen.
Nei 1895 skreau er meast oer plakken dêr't er west hie. Om 1910 hinne sette er ek útein mei skriuwen oer Limburch, dêr't er berne wie. Erens hat ek wurk fan Augustinus, Thomas à Kempis en Jan fan Ruusbroec oerset.
1985 waard de Frans Erenspriis ynsteld dy't alle trije jierren útrikt wurde soe. De priis waard - oant 2001 - om bar foar proaza, memoires en poëzij útrikt.
Threshold
Threshold (Ingelsk foar "Drompel") is in Ingelske metalband oprjochte yn 1988 yn Surrey. De band brocht yn 1993 syn debútalbum Wounded Land út. De teksten fan de band gean benammen oer it libben, korrupsje, de maatskippij, en filosofy. Threshold hat alve studio-albums en seis live-albums útbrocht.
Klaas Anne Terpstra
thumb|320px|Klaas Anne Terpstra, winner sulveren Van Aisma-telegraaf [[2001.]] Klaas Anne Terpstra (Ljouwert, 13 july 1971) wie in tige suksesfolle Minnertsgeaster keatser yn de haadklasse fan de KNKB.
Karriêre
Terpstra wûn twa kear sawol de PC as de Bûnspartij, yn 1995 en yn 2000. Yn 2000 waard hy útroppen ta kening fan de PC. Ek oare ferneamde keatspartijen as de Van Aismadagen, de Rengersdei en de Aldehoupartij steane op syn earelist.
Yn 1991 makke hy as 20-jierrige syn debút op it heechste nivo. Syn earste súkses helle hy op 7 septimber fan dat jier, doe't hy tegearre mei Piet Jetze Faber en Erik Seerden foar it earst (ferliezend) finalist wie. Hy soe meiïnoar 130 kear yn de finale stean, dy't hy 70 kear winnend wist ôf te sluten. Hy wûn fierder noch 63 lytse premies sadat syn teller yn it ivich klassemint op 393 kaam te stean. Terpstra begûn as efterynse mar yn 2001 waard syn rol dy fan opslagger. Syn jierren as opslagger wiene de meast súksesfolle. Op snein 19 septimber 2004 sleat Klaas Anne Terpstra syn keatskarriêre ôf op de Aldehoupartij yn Ljouwert. Hy stie op dat stuit 34e yn it ivich keatsklassemint.
Yn 2006 kaam hy tegearre mei Chris en Jacob Wassenaar wer yn aksje as foarminst opslagger yn it ôfdielingspertoer fan Minnertsgea. Hy helle dêrmei twa kear de priis, wêrûnder winst op de Bûnspartij. Syn puntetotaal komt dêrmei op 399.
Klaas Anne Terpstra keatste syn lêste partij op it heechste nivo op 19 septimber 2004. Op dat stuit stie er 34e op de ranglist fan alle tiden.
Ettore Majorana
thumb|right|200px|Ettorei Majorana. Ettore Majorana (Catania, Itaalje 5 augustus 1906 - (?) 27 maart 1938) wie in Italjaansk teoretysk natuerkundige. Hy wurke oan de beskriuwing fan de massa fan neutrino's. Hy wie in meiwurker fan Enrico Fermi. Fermi liet him tige loovjend út oer Majorana; natuerkundigen soenen neffens him te ferdielen wêze yn gewoane, bûtengewoane- lykas himsels - en sjenyen lykas Majorana.
Mystearje
Yn 1938 ferdwûn Majorana op in boatreis fan Palermo nei Napels. Der binne meardere teoryen oer syn ferdwining. Hy liet twa brieven nei dêr't in soarte fan ôfskied yn beskreaun stie, wêrtroch't tocht wurdt dat er himsels fan kant makke hat, mar hy soe ek ferdwûn wêze kinne om mei in oare identiteit fierder te libjen, of ûntfierd of fermoarde wêze kinne. Omdat Majorana syn libbenlang in djipleauwige katolyk wie en in soad skreau oer de befêstiging fan syn roomske leauwe troch de natuerwittenskippen, postulearre de skriuwer Leonardo Sciascia desennia letter de teory dat Majorana mooglik yn in kleaster yntreden wie en him dêrmei folslein fan de wrâld isolearje woe. Majorana hat ris tsjin Albert Einstein sein dat de wrâld troch technologyske foarútgong op in eksplosyf stie, mar dat de minskheid gelokkich de ûntstekking noch net fûn hie.
Hans Mes
thumb|200px|rjochts|Detail Fierljepper, Drachten (1995) Hans Mes (Utert, 9 desimber 1950) is in Nederlânsk byldzjend keunstner.
Mes hat studearre oan Akademy Minerva yn Grins (1973-1979). As byldhouwer makket hy skulpturen foaral yn brûns, mar brûkt ek oare matearje as koper, stien en stiel. Hy hat in atelier yn de stêd Grins en in studio yn Amsterdam.
In grut part fan syn wurk is te finen yn Noard-Nederlân. Bûten Nederlân is der wurk fan Mes te finen yn ûnder oare België, Dútslân, Sina, Hongkong, Singapore en Turkije.
Saranti
Inisjatyfnimmer wie de hear Akker, in militêr mei in lange sirkuseftergrûn. It jeugdsirkus hâldt publyksfoarstellings foar klanten en opdrachtjouwers. Yn de begjinjierren waard oefene en treend yn in buerthûs. Letter kaam in oefenromte, de 'Residinsje' oan de Goudenregenstrjitte tusken nûmer 49-51. By de oprjochting moasten bern in jier stâlfeint wêze, dat is letter feroare. Der is in artistyk lieder en twa treners (âld-artysten) 4 helptreners (ek âld-artysten) en soms wurdt help frege foar dûns of eat dat aardich is foar de show. Lange tiid bestie ek in feriening ‘Freoneclub fan Saranti’, oprjochte yn 1986 om Saranti te ûndersteunen en om it kontakt tusken âld-artysten, -meiwurkers en -bestjoersleden te ûnderhâlden. Neist it bestjoer bestiet de feriening út frijwilligers.
Nei in opliedingstiid wurde nije leden ien fan de âldste sirkussen fan Europa. Bern fan 7 oant achttjin jier wurde sa gau mooglik by de show belutsen. Dat kin mei jonglearen, balansearjen op kûgels, koardrinnen, ientsjillers beride, mar ek clowns en akrobatyk steane op it programma.
Hans Mes
Wurk (seleksje)
Bourtange
Grins
Swartslús
Gerben Postma
thumb|Gerben Postma Gerben Postma, (Dantumawâld, 6 juny 1847 - Moarrewâld, 13 juny 1925), wie in ûnderwizer-auteur.
Prinsbisdom Utert
right|340px|It gebiet fan it prinsbisdom Utert It Prinsbisdom Utert (ek wol bekend as It Sticht) wie it territoarium dêr't de Biskoppen fan Utert yn de Midsiuwen as foarst de lânshearlikheid útoefenen. In sticht wie in gebiet dêr't de abt of biskop oer regearre.
Gerben Postma
Libben
De eigensinnige en eksintrike Postma skreau yn tydskriften poezij en proaza. Dat die er ek ûnder de skûlnamme Ids. Hy wurke ek mei oan it Frysk Wurdboek en sette bibeldielen oer. Mei Pieter de Clercq joech er it omstriden boek Lytse Fryske Spraekleare út. In soad lei yn 1958 noch yn hânskrift.
Prinsbisdom Utert
Utert wie fan 1024 oant 1528 in foarstendom yn it Hillige Roomske Ryk. Dat wol sizze dat de biskop as ryksfoarst en greve ek hearlike rjochten hie en dus ek wrâldlike macht besiet. Hy regearre oer:
Skiednis
De earste biskop fan Utert wie de hillige Willibrord sûnt 703. Hy wie ek de aartsbiskop fan de Friezen.
Karel de Grutte re-organisearre yn de 9e iuw de tsjerklike yndieling fan de Nederlannen. Tusken dy tiid en 1559 hearde alles boppe grutte rivieren en Seelan ta it bisdom Utert. Utsein de gebieten om Grinslân en eastlik Gelderlân dy't by it bisdom Münster en it Bisdom Osnabrück hearden. It bisdom sels wie yndield by it aartsbisdom Keulen. It bisdom wie dus in suffragaanbisdom fan Keulen. Los fan de tsjerklike hearrigens wie de prinsbiskop in ûnôfhinklik ryksfoarst.
De biskoppen fan Utert krigen harren lânshearlikheden tusken de 11e iuw en de 13e iuw. De opfolgers fan Karel de Grutte skonken grutte dielen fan it ryk oan de tsjerklike foarsten om sa in tsjinwicht te foarmjen tsjin harren machtige lienhearen. By it Konkordaat fan Worms yn 1122 ferliende de keizer it rjocht om biskoppen en abten te beneamen. Dy taak kaam yn hannen fan de geastlikheid sels. In kandidaat foar in lege biskopssit moast faak kostbere beloften dwaan om keazen te wurden. Dêrtroch ferswakke de posysje fan de biskop yn it foardiel fan de eallju.
De groei fan it bisdom
De biskoppen fan Utert lieten harren goederen beheare troch fâden en liengreven.
Blind Faith
Blind Faith wie in Britske rockband, yn 1969 oprjochte doe't Eric Clapton (eks-Cream) en Steve Winwood (eks-Traffic) nei it opheffen fan har eigen eardere bands besleaten tegearre wer muzyk te meitsjen. (Earder hiene se tegearre as Powerhouse opnamen makke) Op oanstean fan Winwood waard de âld drummer fan Cream, Ginger Baker der by helle, en mei har trijen dûkten se de studio yn. Ta beslút kaam Family-bassist Rick Grech derby en Jimmy Miller waard frege foar de produksje om sa wat rjochting oan de studioaktiviteiten te jaan.
It nijs fan de formaasje fan de nije groep soarge foar hege ferwachtings by it publyk fan de âlde bands Cream en Traffic. Der waard in fergees konsert op priemmen setten en sa koene op 7 juny 1969 yn it Hyde Park yn Londen sa'n 100.000 minsken yn 'e kunde komme mei it noch beheinde rippertwaar fan Blind Faith. It rûn út op in teloarstelling omdat it publyk in fourtsetting fan de muzyk fan de âlde bands ferwachte. Se giene fierder mei de opname fan it album. Se makken dêrnei noch in lytse toer troch Skandinaavje en treden ek noch in pear op yn de Feriene Steaten
De reaksje fan it Amearikaanske publyk wie wakker gelyk oan dy yn Ingelân, en de band fielde him twongen ek nûmers fan Cream en Traffic te spyljen. De druk fan de parse en de kommersje wie grut om as fuortsetting fan superband Cream troch it libben te gean. De bandleden wegeren dat en dûkten Blind Faith fuort nei de Amearikaanske toer wer op.
It iennichste album fan de band ferskynde yn augustus 1969, mei mar 6 nûmers. It útkommen dêrfan joech noch wat opskuor omdat op de hoes in foto stie fan in famke fan 14 mei in bleat boppeliif. Yn Amearika ferskynde it album mei in alternative hoes mei in foto fan de band.
Yn 2001 waard noch in lúkse ferzje fan it album op CD útbrocht mei in tal net earder publisearre nûmers en wat 'jam sesjes'. Fierder binne op in sammel-CD fan Winwood (The Finer Finger) noch stikken fan it konsert yn Hyde Park te hearren.
Tall Ships' Races
De Tall Ships' Races binne in ynternasjonale sylwedstryd yn Jeropa foar saneamde tallships (grutte sylskippen), dy't elts jier yn july en/of augustus holden wurdt. It start- en finishplak en de ôf te lizzen rûte binne elts jier oars, mar it trajekt bestiet (tsjintwurdich) ornaris út twa wedstrydetappes fan ferskate hûnderten seemilen, mei dêrtuskenyn in 'freonskipsfeart' dy't de skippen mei-inoar farre. Guon jierren wurde der twa wedstriden holden yn ferskillende dielen fan 'e wrâld. De Tall Ships' Races, dy't foar it earst yn 1956 organisearre waarden, binne bedoeld om ynternasjonale freonskip oan te fiterjen en om jongerein ûnder de 25 jier yn 'e kunde komme te litten mei de see en mei it silen. It is dêrom ferplichte dat de helte fan 'e bemanning tusken de 15 en 25 jier âld is.
Dielnimmende skippen
Elts sylskip of jacht mei in lingte boppe de wetterline fan 9,14 m of mear mei oan 'e Tall Ships' Races dielnimme salang't it oan 'e feilichheidseasken foldocht. Tsjintwurdich giet it dêrby faak om mear as hûndert skippen, mei dêrûnder yn 'e regel de grutste sylskippen fan 'e wrâld.
Skiednis
Yn 'e njoggentjinde iuw rekken grutte sylskippen yn it neigean troch de opkomst fan 'e steamfeart. Nei de Twadde Wrâldoarloch drigen tallships hielendal te ferdwinen. It wie in pinsjonearre abbekaat út Londen, in Bernard Morgan, dy't as earste op it idee kaam om jongerein út ferskate lannen op 'e doe noch besteande tallships gear te bringen om it silen te learen by in freonlike ûnderlinge sylwedstryd. De doetiidske Portegeeske ambassadeur yn it Feriene Keninkryk, dr. Pedro Theotonio Pereira, wie in entûsjast ûnderstiper fan dat idee, om't it neffens him ynternasjonale freonskip tusken jongerein oanfiterje soe.
De beide mannen begûnen yn 1953 serieus te oerlizzen hoe't se harren plannen ferwurklikje koene, en sa waard yn 1956 de earste edysje fan 'e Tall Ships' Races organisearre. De wedstryd gie fan Torquay, oan 'e súdkust fan it Ingelske Devon, nei de Portegeeske haadstêd Lissabon, en der diene tweintich fan 'e oerbleaune tallships oan mei. De publike belangstelling wie sa grut, dat Morgan en Pereira besleaten en rjochtsje de feriening Sail Training International op om folgjende edysjes te organisearjen. Neitiid waarden de Tall Ships' Races yn ferskate dielen fan 'e wrâld holden, en hawwe se opteld miljoenen belangstellenden lutsen.
Fan 1973 oant 2003 stiene de Tall Ships' Races bekend as de Cutty Sark Tall Ships' Races, om't it evenemint doe sponsore waard troch Cutty Sark-whisky. Fan 2004 oant 2010 waard de wedstryd sponsore troch de Stêd, Provinsje en Haven fan Antwerpen. Sûnt 2010 is de sponsor de Poalske stêd Szczecin. Yn 2006 waard de fyftichste edysje iepene troch de Britske prins-gemaal Philip, hartoch fan Edinburch, deselde dy't ek it startsein jûn hie by de alderearste wedstryd yn 1956.
Under de Tall Ships' Races fan 2013 fergie it Noarske sylskip de Wyvern yn 'e Eastsee tusken de Sweedske eilannen Gotlân en Ölân. De bemanning waard rêden, mar in bemanningslid fan 'e Nederlânske skoender Wylde Swan ferdronk nei't er by wize fan in rêdingsaksje mei twa oaren oan board fan 'e Wyvern gien wie. Yn 2014 wie de Fryske havenstêd Harns by de Tall Ships' Races 2014 it startpunt. Yn 2018 wie dyselde stêd yn it ramt fan it projekt Ljouwert/Fryslân Kulturele Haadstêd fan Jeropa 2018 it einpunt fan 'e Tall Ships' Races 2018.
Den Oever
Den Oever is in doarp yn de gemeente Hollâns Kroan yn de kop fan de provinsje Noard-Hollân.
It doarp leit oan de Ofslútdyk op it eardere Waadeilân en de eardere gemeente Wieringen noardlik fan de Wieringermar.
Skiednis
Troch de oanwaaks fan it plak en de haven yn de 20e iuw waard it âldere buorskip Ald-Gest yn it doarp opnommen. Tsjin it ein fan dy iuw groeide ek De Gest troch nijbou oan Den Oever fêst.
Tanksij de haven hat it doarp in soad horeka. It doarp hat lykwols gjin tsjerke. De 16e-iuwske Gasthûskapel wie om 1960 hinne brekfallich woarn en waard doe oerbrocht nei it Suderseemuseum fan Inkhûzen om dêr wer opboud te wurden.
Musea
Oan de râne is yn in modern gebou it 'Vinkinginformatiecentrum' (VIC) ûnderbrocht. De besikers komme yn it ynformaasjesintrum yn 'e kunde mei de iermidsiuwske skiednis, fral mei de Wytsings, dy't Wieringen yn de 9e iuw foar in skoft as útfalsbasis brûkten. In diel fan it museum giet oer de geology.
Lútzen Dijkstra
Lútzen (Lou) Dijkstra (Peazens, 7 maaie 1909 - Amstelfean, 24 april 1964) wie in Fryske reedrider.
Syn bêste útslach wie in twadde plak by it Nederlânsk Kampioenskip fan 1933. Hy die mei oan de Olympyske Winterspullen fan 1936, wêr't hy meidie op alle ôfstannen. By de wrâldkampioenskippen wie syn bêste resultaat it 11e plak yn it einklassemint yn 1935. Noch yn 1950 kaam hy út op it Nederlânsk Kampioenskip.
Dijkstra wie ek in fertsjinstlik hurdfytser, wedstrydsiler en fuotballer. Sa wie hy keeper by ADO De Haach. Fan berop wie hy medikus. Hy ferhuze yn 1942 nei Amstelveen, dêr't hy húsarts waard.
Dijkstra wie in steunpylder fan syn dochter Sjoukje, dy't fan 1960 ôf triomfen fierde by it keunstriden. Inkele wiken nei it hichtepunt yn har karriêre, Olympysk goud op de Winterspullen 1964, kaam hy om it libben.
Leechstâl
In leechstâl of potstâl is in ienfâldige feestâl. Nei alle gedachten waard de leechstâl yn de 15e iuw ynfierd yn de súdlike Wâlden. It levere dong foar de ikkerbou op skrale grûn.
De kij stienen yn in rjochthoekige 'leechte' dy't fol dong rekke. De boer holp it proses troch der sa no en dan wat heideseadden of strie by te dwaan. Sa kaam it fee hieltiten heger te stean. At it mingsel in bepaalde hichte krigen hie, waard de stâl lege. De wyls goed oanstampte en ripe dong waard mei de wein sa út de leechstâl wei oer it lân riden.
Hessel Poutsma
Hessel Jacobs Poutsma (Terwispel, 6 febrewaris 1866 - Pretoria, 11 july 1933) wie útjouwer fan de sosjalistyske Sneeker Courant (1889-1893).
Fanwege stokeljen kaam er yn 1893 yn de finzenis. Dit joech oanlieding ta in grutte kampanje om him frij te krijen. Piter Jelles Troelstra ferdigene Poutsma en skreau de brosjuere Moderne ketters.
Luminara Unduli
Luminara Unduli (útspr.: [lumiˈnaːɹɑ unˈduli], likernôch: "lû-mi- naa -ra ûn- dû -ly") is in fiktyf personaazje fan minder belang út 'e Star Wars-franchise fan 'e Amerikaanske filmmakker George Lucas. Sy is in Jedi-master fan it bûtenierdske ras fan 'e Mirialanen. Luminara Unduli waard yntrodusearre yn 'e film Star Wars: Episode II – Attack of the Clones (2002), wêryn't har rol spile waard troch Mary Oyaya. Yn it it ferfolch Star Wars: Episode III – Revenge of the Sith (2005) waard de rol oernommen troch Fay David. Yn 'e tekenfilmsearje Star Wars: Clone Wars (2003-2005) waard de dialooch fan it personaazje ynsprutsen troch stimaktrise Cree Summer, en yn 'e tekenfilmsearje Star Wars: The Clone Wars (2008-2014 en 2020) troch Olivia d'Abo, dy't ek in stimcameo yn 'e film Star Wars: Episode IX – The Rise of Skywalker (2019) foar har rekken naam.
Eftergrûn
Luminara Unduli wurdt berne as in Mirialaanse op 'e planeet Mirial, de thúswrâld fan 'e Mirialanen. Omreden fan har oanberne Krêftgefoeligens wurdt se al jong nei de Jedi Timpel ta brocht, it haadkertier fan 'e Jedi Oarder op Coruscant, dêr't se oplaat wurdt ta Jedi-ridder. Nei't se in Jedi-master wurden is, nimt se teminsten twa ûnderskate padawans oan, dy't se opliedt ta Jedi. Ien fan dy beiden is Bariss Offee, in oare Mirialaan. Dat is neffens de Mirialaanske tradysjes, mei't ûnder de ôfspraken tusken it regear fan Mirial en de Jedi Oarder inkeld oare Mirialanen in Mirialaanske padawan opliede meie.
Kloane-oarloggen
Wannear't yn 22 f.Sl.Y. de Separatistyske Krisis útbrekt, wêryn't de Konfederaasje fan Unôfhinklike Stelsels him besiket ôf te skieden fan 'e Galaktyske Republyk, wurde de Jedi Obi-Wan Kenobi en Anakin Skywalker en senator Padmé Amidala op 'e planeet Geonosis finzen nommen troch greve Dooku, de lieder fan 'e separatisten. Dyselde feroardielet harren ta de deastraf yn 'e Petranaki Arena yn it gefjocht mei ferskuorrende wylde bisten. Luminara Unduli is ien fan 212 Jedi dy't troch Mace Windu, de lieder fan 'e Hege Jedi Ried, meinommen wurde nei Geonosis om Kenobi en de oaren te befrijen. As ien mar in minmachtich groepke oerlibbet Unduli it gefjocht yn 'e arena en teffens de dêropfolgjende Earste Slach om Geonosis.
Dat treffen liedt ta it útbrekken fan 'e Kloane-oarloggen, en Unduli wurdt in generaal yn Grutte Leger fan 'e Republyk, dat bestiet út 'e kloansoldaten dy't Jedi-master Sifo-Dyas mear as tsien jier earder op Kamino besteld hat. Hja kriget it befel oer it 9e Korps Stjittroepen en fjochtet op 'e planeet Ilum fjouwer moannen efterinoar tsjin 'e separatistyske oarlochsandroïden. By de jacht op it flaggeskip fan 'e separatistyske generaal Grievous komt Unduli foar dat fersterkings dyselde berikke kinne. Mei Ahsoka Tano, de padawan fan Anakin Skywalker, eskortearret Unduli de kriichsfinzen nommen ûnderkening fan 'e Hannelsfederaasje, Nute Gunray, fan Rodia nei Coruscant, mar ear't dyselde oan 'e praat krigen wurde kin, wurdt er befrijd troch de tsjustere Jedi Asajj Ventress.
Dêrnei hat Unduli mei Jedi-masters Obi-Wan Kenobi en Ki-Adi-Mundi de lieding oer de kloansoldaten yn 'e Twadde Slach om Geonosis. Dêrby wurde de Geonosianen ferslein en de werboude oarlochsandroïdefabriken fan aartshartoch Poggle de Mindere ferneatige. As se Poggle sels efterfolget troch de ûndergrûnske katakomben fan syn folk, wurdt Unduli lykwols finzen nommen troch de ûndeade wurkers fan 'e mysterieuze Geonosiaanske keninginne Karina de Grutte. Se wurdt lykwols befrijd troch Obi-Wan Kenobi en Anakin Skywalker, wêrnei't de Jedi Poggle finzen nimme en de grot ynstoarte litte op 'e keninginne.
As oan it ljocht komt dat har padawan Bariss Offee de Galaktyske Republyk ferret hat út lulkens oer de belutsenens fan 'e Jedi Oarder by de Kloane-oarloggen, is Unduli skokt. Se giet nei Kashyyyk, de thúswrâld fan 'e Wookiees, dêr't se helpt by de weropbou fan 'e stêd Kachirho en letter risselwearret foar in ynvaazje fan 'e planeet troch de separatisten. As dy ynvaazje lang om let komt, hat Unduli mei master Yoda it befel oer de kloansoldaten dy't, yn gearwurking mei de Wookiee-troepen ûnder lieding fan generaal Tarfful, de planeet ferdigenje.
Dea
Oars as de measten fan 'e Jedi wurdt Unduli net fermoarde, hoewol't tsjinstanners fan Palpatine jierrenlang miene dat se op Kashyyyk troch har eigen kloansoldaten ombrocht is. Yn it echt wurdt se lykwols finzen nommen en bringt se in koart mar ûnoangenaam skoft troch yn in tichthûs dat bekendstiet as de Toerspits, op 'e planeet Stygeon-Primus. Dêr wurdt se úteinlik yn har sel stânrjochtlik eksekutearre troch de grutynkwisiteur, de lieder fan in groep Krêftgefoeligen dy't troch Palpatine yndoktrinearre binne en ynset wurde as Jedi-jagers.
Neisleep
Nei har dea ferspriede de autoriteiten fan it Keizerryk it geroft dat Unduli de Grutte Suvering fan 'e Jedi oerlibbe hat en noch altyd finzen holden wurdt, mei as doel om har meistanners yn 'e fâle rinne te litten as se har befrije wolle. Dêrta bewarje se har stoflik omskot, om in holografyske werjefte fan Unduli oan te foljen mei in fia de Krêft gewaar te wurden gefoel fan identiteit. Ferskate oare Jedi wurde op dy wize lokke en deade, mar yn 4 f.Sl.Y. witte Jedi-master Kanan Jarrus, syn padawan Ezra Bridger en oare leden fan it Rebelleferbûn oan 'e fâle te ûntsnappen, wêrnei't se de geroften oer Unduli har oerlibjen ûntsenuwje.
Keppelings om utens
List of Star Wars characters
Marieke Bekke
thumb|right|200px|Kij en ko thumb|right|200px|Midsimmer Fleanend Marieke Bekke (Harbrinkhoek (Twinte), 11 jannewaris 1985) is in byldzjend keunstner en dosinte út Harbrinkhoek, simmer 2009 út Albergen.
Yn 2004 waard se lid fan "Keunstsûnderfratsen" út Albergen. Yn 2005 waard Bekke dosinte Byldzjende Keunst en foarmjouwing oan it St Canisius yn Tubbergen. Yn 2006 studearre hja ôf as earste graads dosinte Byldzjende Keunst en Foarmjouwing yn Swol.
By har skilderijen leit de klam op 'e kleur en foarm. Marieke Bekke fertaalt realistyske fûgels, fisken en flinters en oare organyske foarmen yn figurative patroanen. Ek statyske lânskippen ûndergeane in metamorfoaze by it skilderjen en wurde grafyske ekspressive bouwurken en fiergesichten. Se brûkt in soad lakferve, trochskinendheid en lagen yn struktuer.
Eksposysjes fan har wienen te sjen yn Dimter, Rossum (Gelderlân), Maassluis, Albergen en Amsterdam.
HaDeWe
HaDeWe wie in Nederlânsk bedriuw yn Drachten dat kantoarmasines produsearre. Nei meardere organisaasjeferoaringen en nammewikselingen is it fabryk yn Drachten sûnt 2019 in fêstiging fan de Frânske multinational Quadient. Yn 2021 is it bedriuw selsstannich fierder gien ûnder de namme Sparck Technologies.
Skiednis
Yn 1920 naam Petrus de Wit mei syn soannen Heert en Klaas in smidderij mei fytsehannel anneks yn Kornhorn oer. Yn 1924 rjochte Heert de Wit (1899-1986) HaDeWe op, de bedriuwsnamme wie in akronym fan de namme fan de oprjochter. It ambachtlike bedriuw wie ynsteld op de reparaasje fan suvelark en it meitsjen fan klompmasines, mar it jier 1936 brocht dêryn grutte feroaring. Yn dat jier makke it bedriuw de earste stinsilmasine, ek wol duplicator neamd. Dat soarge foar lanlike bekendheid en sels eksport nei de Feriene Steaten. Omdat it kwa personiel dreech wie om fierder út te wreidzjen yn it doarpke Kornhorn, ferhuze it bedriuw yn oktober 1947 nei de Keuningsbuert yn Drachten.
De ''Eerste Nederl. Duplicatorfabriek Hadewé'' wie ien fan de earste brûkers fan de yn 1949 boude yndustryflat oan de Oliemolenstraat. Omdat it HaDeWe slagge om foar de kantoarmasines nije ôfsetgebieten te finen, naam it bedriuw yn novimber 1953 al in nij fabryksgebou mei kantoaren en twa wenten yn gebrûk op de hoeke Meeuwweg (letter Lange West) - Verlengde Oliemolenstraat (letter De Tijen ). De nuttige wurkplakromte fan it fabryk wie 2100 kante meter. Yn de jierren 50 groeide it personielsbestân út ta goed 70 meiwurkers.
De stinselmasine waard al gau folge troch in papieroptearmasine. Yn 1968 lansearre HaDeWe de slúfke-folmasine en waard koart dêrnei oernaam troch it Ingelske Roneo Vickers. Yn 1980 naam Alcatel ûnderdielen fan Roneo Vickers oer en HaDeWe waard dêrmei Frânsk eigendom. De nije lokaasje oan de Tijen 3 waard yn 1983 feestlik iepene troch de kommissaris fan de Keninginne yn Fryslân Hans Wiegel. Trije jier letter waard in twadde kantoarferdjipping boud en de produksjeromte mei 1300 m² útwreide.
Bûtenlânske oername
Yn 1992 ferkocht Alcatel de postkeamerdivyzje oan in groep Frânske ynvestearders, dy't fierder giene ûnder de namme Neopost. HaDeWe foel no ûnder de Neopost-groep, mar bleau foarearst har oarspronklike namme hâlden. Yn 1996 waard in slúffolmasine yntrodusearre dy 't ferskate formaten ferwurkje koe. De inserter dy 't gewoane sluven en ek C 4-sluven oankoe wie unyk yn de wrâld en yntrodusearre waard as SI 90 en letter SI 92.
Fierder ûnder de namme Neopost/Packaging by Quadient/Sparck Technologies
Yn 1999 gie Neopost nei de Frânske effektebeurs en fan 2000 ôf oan waard de namme fan HaDeWe wizige yn Neopost Industrie. De produksjehal waard útwreide mei 2000 m² en de kantoarromte mei 1400 m². Ek waard der in Neopost-ferkeapkantoar iepene yn Almere. Neopost Industrie waard yn 2005 omneamd yn Neopost Technologies.
Yn 2006 waard der ekstra kantoarromte byboud njonken it haadgebou en yn 2012 waard de launch bin sorter yntrodusearre, it earste sortearoplossingssysteem, yn 2013 folge troch in folautomatyske ferpakkingsmasine, de CVP-500. Yn 2014 waard mei de DS-90i de earste kûvertearmasine (optearen, ynpakken en adressearjen) yntrodusearre wêrmei't op ôfstân service ferliend wurde koe. . Yn 2023 waard de CVP Everest fan in update foarsjoen en koe doe doaskes fan minimaal 28 mm heech meitsje. Dat betsjut dat sa'n doas troch de measte brievebussen yn Europa besoarge wurde kin en de bestelkosten leger wurde.
Yn 2021 hat de Amsterdamske ynvestearringsmaatskippij Standard Investment de Drachtster produsint fan hightech ynpaksystemen oernaam fan it Frânske bedriuw Quadient en is it bedriuw fierder gien ûnder de namme Sparck Technologies. Mei dy ferkeap is it bedriuw wer yn Nederlânske hannen kaam.
Sint-Antoniusbasilyk (Istanbûl)
De Sint-Antoniusbasilyk (Turksk: Sent Antuan Kilisesi) is it grutste roomsk-katolike tsjerkegebou fan de Turkske stêd Istanbûl. De tsjerke stiet oan de İstiklal Caddesi.
Skiednis
De oarspronklike oan de Antonius fan Padua wijde tsjerke waard yn 1725 boud foar de lokale Italjaanske mienskip. Dy tsjerke moast fanwegen de oanlis fan in strjitwei ôfbrutsen wurde en net fier dêrfan ôf waard dy tsjerke tusken 1906 en 1912 troch it hjoeddeiske tsjerkegebou ferfongen. De tsjerke is in ûntwerp fan de arsjitekt Giulio Mongeri en boud yn de Feneesjaanske neogotyk, mar de krypte is neoromaansk. Deselde arsjitekt boude mear grutte gebouwen yn Istanbûl en Ankara.
De Antoniustsjerke krige fan paus Pius XI yn 1932 de status fan basilica minor. Yn itselde jier preke Angelo Giuseppe Roncalli, de lettere paus Jehannes XXIII, yn de tsjerke. Yn syn lettere jierren besocht er as apostoalysk legaat foar Turkije de tsjerke en it byld foar de tsjerke betinkt him dêrom. Yn 1967 droech paus Paulus VI yn de basilyk foar it earst yn de skiednis fan de Turkske steat in hillige misse op fan in paus op Turkske boaiem.
De tsjerke wurdt beheard troch Italjaanske preesters en op ferskate tiden wurde missen yn meardere talen opdroegen.
Oargel
It oargel yn de basilyk waard yn 1947 troch de Italjaanske oargelboufirma Mascioni (opus 623) boud. It ynstrumint besit 32 registers op trije manualen en pedaal. De spyl- en registertraktueren binne elektrysk.
Lânboumuseum De Brink
thumb|De Brink Lânboumuseum De Brink, oprjochte yn 1985, is in museum yn in pleats oan de Kleasterwei yn Feankleaster. It jout in oersjoch fan de Fryske lânbou tusken 1850 en 1950.
Oandachtspunten binne: Foar bern binne der ek aktiviteiten lykas timmerjen en in speurtocht.
Kosta Rika
Lizzing
Kosta Rika leit op de lâningte fan Sintraal-Amearika. Oan ’e westkant leit de Grutte Oseaan en oan ’e eastkant leit de Karibyske See. Ek Kokoseilân heart by Kosta Rika.
It lân wurdt begrinzge troch:
Lânskip
It gebiet is foar it grutste part flak, mar oer de midden rint in berchrige, dy’t ûnderdiel is fan de Sintraal-Amerikaanske "Cordilleras".
It heechste punt is de Cerro Chirripo op 3810 meter. Yn it lân lizze grutte nasjonale parken en reservaten (25% fan it lân is beskerme). In protte dêrfan besteane út tropysk reinwâld. Dêrnjonken komme ek oare typen natoer yn Kosta Rika foar, lykas gersflakten en mangrovebosken.
Skiednis
Kosta Rika waard yn 1502 troch Kolumbus ûntdutsen en healwei de 16e iuw yn besit nommen troch de Spanjerts. Sy neamden it gebiet Nij Kartago as ûnderdiel fan de Spaanske koloanje yn de Nije wrâld.
Yn 1821 waard it in diel fan it ûnôfhinklike Meksikaanske Keizerryk, dêr’t it him 2 jier letter mei oare Sintraal-Amerikaanske lannen fan ôfskiede om de Feriene Steaten fan Sintraal-Amearika te foarmjen. Yn 1840 foel dy federaasje útinoar en waard Kosta Rika in selsstannich lân.
Yn 1899 wienen de earste demokratyske ferkiezings. Sûnt dy tiid hat it lân mar twa kear te krijen hân mei polityk geweld. Fan 1917 oant 1919 wie de diktator Federico Tinoco Granados oan ’e macht en yn 1948 wie der in lytse boargerkriich nei in bestriden ferkiezingsútslach. Dy kriich waard wûn troch de linkse José Figueres Ferrer, dy’t nei ôfrin it leger ôfskafte en in nije grûnwet opstelde. Sûnt dy tiid hat it lân frijwarre west fan geweld dêr’t in protte oanswettende lannen wol mei te krijen hienen. Sadwaande is Kosta Rika ien fan de lannen fan Latynsk-Amearika mei de grutste wolfeart wurden en it stiet dêrom ek bekend as "it Switserlân fan Sintraal-Amearika".
Befolking
It grutste diel fan de befolking (87%) is fan Jeropeeske komôf, foar it meastepart neikommelingen fan Spanjerts. Goed 7 persint is mestys, fan mingd Spaansk-Yndiaanske komôf, trije persint fan Afrikaanske komôf en ien persint Yndiaansk.
Taal
De offisjele taal fan Kosta Rika is it Spaansk dat ek troch de mearderheid fan de befolking sprutsen wurdt. Oare talen dy’t brûkt wurde binne de Yndianetalen fan de ynlânske bewenners en it Ingelsk troch de Kreoalske minderheid yn de eastlike kustgebieten. Dy lêsten stamme fan 19e-iuwske Jamaikaanske ymmigranten ôf.
Religy
Mei 92 persint is it oergrutte part fan de Kostarikaanske befolking oanhinger fan it Kristlik leauwen. Fan de Kristenen is 88 persint Roomsk-Katolyk.
Ien fan de wichtichste religieuze feestdagen yn Kosta Rika is 2 augustus. Op dy dei wurdt Virgen de Los Angeles ("Faam fan Los Angeles"), de beskermhillige fan it lân, fierd.
Enrico Fermi
Fermi wie haad fan it team dat de earste kearnreaktor boude, wêryn de earste behearske nuklêre keatlingreaksje barde en wie ien fan de grutte mannen fan it Manhattanprojekt. fermioanen en it Fermi National Accelerator Laboratory (Fermilab) binne nei him neamd en fierder it elemint Fermium en de Fermi-Diracferdieling mei it Fermi-nivo. Yn 1956 waard de Enrico Fermi US Presidential Award ynsteld as oantinken fan syn libben en wurk. De ôfdieling oan de Universiteit fan Chicago dêr't hy wurke hat hjit tsjintwurdich it Enrico Fermi-Ynstitút. 200px|thumb|right|It Fermi National Accelerator Laboratory, nei him ferneamd.
Catania (stêd)
thumb|Katedraal fan Catania thumb|Catania Catania is de op ien nei grutste stêd fan Sisylje, lizzend op de eastkust fan it eilân. It is de haadstêd fan de provinsje Catania. Yn 2005 hie de stêd mear as 307.000 ynwenners. De stêd leit oan de foet fan de Etna, de aktive fulkaan sa'n 30 kilometer benoarden de stêd. Sint-Agatha is de beskermhillige fan de stêd.
Enrico Fermi
Priveelibben
Fermi wie frijmitselder. Yn 1928 troude hy mei de joadske Laura Capon. Se krigen twa bern, in dochter en in soan dy't nei Fermi syn ferstoarne breoer neamd waard.
Catania (stêd)
De stêd hat in kommersjele haven, in ynternasjonaal fleanfjild, Catania-Fontanarossa, en in treinstasjon. Yn 1999 is it earste diel fan de metro fan Catania tusken de stasjons Borgo en Porto yn gebrûk nomd. Fierders hat Catania de measte teaters fan it eilân. Der binne in protte profesjonel teatergroepen, mar ek amateur-teatergroepen, yn de stêd.
De komponist Vincenzo Bellini is yn 1801 yn Cataniaberne berne en de byldhouwer Emilio Greco yn 1913. De hjoeddeiske populêre sjongers Mario Venuti, Carmen Consoli, en Patrizia Laquidara komme ek út Catanis.
It histoaryske stedssintrum stiet sûnt 2002 mei acht oare barokke stêden yn de Val di Noto op de Wrâlderfgoedlist fan UNESCO.
Age Wijnalda
Sir Age Piters Wijnalda (Dokkum, 17 oktober 1712 - Haarlim, 19 oktober 1792) wie in Nederlânsk mennistysk learaar, predikant en ien fan de earste leden fan it Teylers Earste Genoatskip fan 1778 oant sy dea. Hy wie de stichter fan de "Doopsgezinde Schaar" (in dopersk ynstitút). Ien soan fan him dy't by namme bekend is wie IJnze Wijnalda (1736-1820).
Age Wijnalda wie de twadde soan fan Piter Harmens en waard riddere troch de Kening fan Grut-Brittanje (yn it Herrenhausen-paleis, Hannover) foar syn fertsjinsten foar de kroan - wierskynlik fanwege drystens yn in fjildslach, meidat der in helm yn syn wapen sit. Hy studearre oan it Remonstrante seminarium fan Amsterdam en stie dêrnei earst yn Emden 1733-1736 eardat er nei Haarlim ferfarre.
Koksijde
Koksijde (Frânsk: Coxyde ) is in kustplak en gemeente yn 'e Belgyske provinsje West-Flaanderen. De gemeente hat hast 22.000 ynwenners.
Skiednis
De fynst fan in grêffjild mei 53 skeletten út de Merovingyske tiid wiist út dat it gebiet doe al bewenne waard. Op grûn fan wiidweidich genetysk ûndersyk troch Prof. Maarten Larmuseau wiene de persoanen net nau oan inoar besibbe. Boppedat hienen hja ferskate itenswensten (guon ieten fisk, oaren net). Dat betsjut dat hja út de wide omkriten kamen en net út ien lytse groep. thumb|left|Sistersjinzerske abdij fan Koksijde Tusken 1127-1128 ûnstie by in klús fan de benediktynske muonts Ligerius in kleastermienskip ûnder lieding fan Fulco. Yn 1138 slette de mienskip him oan by de sistersjinzers. Earste abt waard Robrecht fan Brugge út Clairvaux, dy't letter yn 1153 Bernard yn Clairvaux opfolgje soe. Yn de tiid fan de reformaasje fernielden byldestoarmers de tsjerken en it kleaster en neitiid waard in grut part fan de abdij ôfbrutsen. De muontsen kamen letter werom en der folge nochris in tiid fan bloei, dy't troch ynfallen fan de Frânske revolúsjonêren yn 1796 einige.
Mei de ferlinging fan it tramspoar Oostende-Nieuwpoort nei Veurne waard Koksijde better te berikken. Tusken 1904 en 1909 ried der ek in hynstetram tusken it doarp en de kust.
Yndieling gemeente
De gemeente Koksijde bestiet út de trije dielgemeenten Koksijde, Oostduinkerke en Wulpen. It âlde doarp Koksijde leit likernôch twa kilometer fan de Noardseekust ôf. Under de dielgemeente Koksijde falle ek it nijere toeristyske sintrum Koksijde-Bad oan de kust en mear nei it west ta Sint-Idesbald. Ek Oostduinkerke hat in kearn mear as in kilometer fan de kust ôf, mei Oostduinkerke-Bad oan de kust en Groenendijk op de grins mei Nieuwpoort. It polderdoarp Wulpen leit mear as 4 kilometer fan de kust ôf yn it binnenlân.
Befolkingsferrin
Alle histoaryske ynformaasje giet oer de hjoeddeiske gemeente (dus ynklusyf de dielgemeenten), lykas dy ûntstie nei de weryndieling fan 1 jannewaris 1977.
Musea
thumb|260px|Fiskershûske Nys-Vermoote thumb|260px|Abdijhoeve Ten Bogaerde.
Tsjerken
thumb|260px|Us-Leaffrouwetsjerke fan Koksijde-Bad
Georges Gilles de la Tourette
Georges Albert Brutus Édouard Gilles de la Tourette (Saint-Gervais-les-Trois-Clochers, 30 oktober 1857 – Lausanne, 22 maaie 1904) wie in Frânsk neurolooch en psychiater. It troch him foar it earst beskreaune Syndroom fan Gilles de la Tourette is nei him neamd. It is in neurologyske steuring mei as skaaimerk mylde oant slimme sineskuorren.
Gilles de la Tourette stoar mei 46 jier oan de gefolgen fan syfilis.
De Ie (De Fryske Marren)
thumb|De Ie by [[Sleat (stêd)|Sleat]] thumb|Ie en [[Wâldsleat]] thumb|Utmûning Ie yn de Iselmar by [[Teakesyl]] De Ie is in wetterferbining tusken de Sleattemer Mar en Teakesyl (Iselmar), yn de gemeente De Fryske Marren.
Premorenaal
It Premorenaal is de earste perioade fan it pleistoseen, fan it middelste (Saale-Riis iistiid).
By it begjin fan it pleistoseen lei Nederlân, útsein in smelle stripe yn it easten en súdeasten noch ûnder see. Fan ôfsettings út dy tiid (Amstelien Icenien) is yn Fryslân net folle bekend. It Noardseegebiet foarme in yn noardwestlike rjochting ôfrinnend bekken, sadat dizze ôfsettings no djip lizze. Mar in pear boarrings hawwe dizze meriene ôfsettings yn 1958 berikt. (Sumar ûnder 226 meter NAP, Lemsterlân ûnder 155 meter NAP) Ek yn it oanlizzende diel fan Oerisel en de Noardeastpolder bekend: Staphorst, Follenhove, Skoklân.
Aldingelsk
It Aldingelsk (Ingelsk: Old English; Aldingelsk: Ænglisc) of Angelsaksysk (Ingelsk: Anglo-Saxon) wie it Ingelsk sa't dat yn 'e snuorje tusken om-ende-by 550 en 1066 sprutsen waard yn wat no Ingelân en súdlik Skotlân is. Yn dat tiidrek ûntstie it Ingelsk út 'e Germaanske stamtalen fan 'e mannemacht nei de Britske Eilannen ferfearne Angelen en Saksen. Yn 't earstoan wiene der fjouwer dialekten te ûnderskieden, dy't oerlevere binne fan 'e achtste iuw ôf. Fan dyselde tiid ôf ûndergie it Aldingelsk in sterke ynfloed fan it Aldnoarsk. Mei dêrtroch waard yn it Aldingelsk in ferienfâldiging trochfierd dy't bestie út it ferlies of de ôfswakking fan namfallen en oare grammatikale ferbûgings. It Aldingelske tiidrek einige abrupt mei de Normandyske Ynvaazje fan 1066, dy't beskôge wurdt as it begjin fan 'e Midingelske perioade.
Taalbesibskip en fonology
It Aldingelsk wie in Westgermaanske taal dy't nau besibbe wie oan it Aldfrysk en it Aldsaksysk, en dy't yn 'e Iere Midsiuwen in sterke ynfloed fan it Aldnoarsk ûndergien hie. Hiel oars as it Modern Ingelsk wie it Aldingelsk in taal mei in grut morfologysk ferskaat en waard it krekt sa stavere as it útsprutsen waard, dat wol sizze: de ortografy wie relatyf konsekwint, alhoewol net fêstlein, wylst de skriuwwize fan it hjoeddeistige Ingelsk notoir ûnbetrouber is as gids foar útspraak. Fonologysk hie it Aldingelsk in tal fonemen dy't letter ferlern gien binne, lykas de [x] (ch fan 'berch'), de [ɣ] (g fan 'bûge'), de [y] (ú fan 'rút'), de [y:] (ú fan 'drúf'), de [ø:] (eu fan 'deun') en de [ç], de stimleaze palatale frikatyf (sj fan 'sjippe', mar útsprutsen mei de tonge tsjin it hurde ferwulft oan drukt).
Skiednis
It Aldingelsk ûntjoech him út in stikmannich Noardwestgermaanske dialekten dy't oarspronklik by de Noardseekust lâns sprutsen waarden, fan Jutlân fia wat no Sleeswyk-Holstein en Nedersaksen is, oant yn Westerlauwersk Fryslân. Lju út dy kriten, de Saksen, Angelen en yn mindere mjitte ek Jutten en guon Friezen, ferlieten yn 'e rin fan 'e fyfde iuw, ûnder it Grutte Folkeferfarren, harren wengebieten om har op 'e Britske Eilannen te fêstigjen. Dy kolonisten kamen mei-inoar de Angelsaksen te hjitten, in gearlûking fan 'e etnonimen 'Angelen' en 'Saksen'. Frjemd genôch lykje de dialekten fan 'e Angelsaksen net bot beynfloede te wêzen troch de Keltyske talen dy't doedestiden op 'e Britske Eilannen sprutsen waarden. Omtrint 550 wiene der safolle ferskillen ûntstien tusken de dialekten fan 'e Angelsaksen en de taalfarianten fan harren op it Jeropeeske fêstelân efterbleaune sibben, dat der foar it earst sprutsen wurde koe fan in Angelsaksyske (of Aldingelske) taal. Tsjin 'e sânde iuw hie it Angelsaksysk yn Ingelân en súdlik Skotlân in dominante posysje oernommen fan it Mienbrytoanysk, in Keltyske taal, en fan it Latyn (dat ûnder de iuwen fan Romeinske oerhearsking op 'e Britske Eilannen woartelsketten hie).
It Aldingelsk koe opdield wurde yn fjouwer dialekten: it fan oarsprong Angelske Mersiaansk en Noardumbrysk en it fan oarsprong Saksyske Kentysk en Westsaksysk. Trochdat it Keninkryk Wesseks yn 'e njoggende iuw de oare Angelsaksyske keninkriken oermânsk waard, wist it Westsaksysk him úteinlik ta de standertskriuwtaal te ûntwikkeljen. Sadwaande is yn dat dialekt it meastepart fan 'e Aldingelske literatuer oerlevere. De oare dialekten wiene lykwols gjin dearinnende wegen, want it Westsaksysk strûpte der letter ûnder, en it moderne Ingelsk komt fierhinne fuort út it Mersiaansk, wylst de Skotske taal fuortboude op 'e grûnslach fan it Noardumbryske dialekt.
De ûntwikkeling fan 'e Ingelske taal fan Aldingelsk nei Midingelsk wie feitliks in iuwenlang proses fan stadige feroarings. Foar in part kamen dy fuort út 'normale' taalûntwikkeling, mei't libbene talen altyd oan it feroarjen binne. Mar dêrnjonken ûndergie it Ingelsk ek in sterke ynfloed fan it Aldnoarsk nei't it noarden fan Ingelân yn 'e achtste en de njoggende iuw fierhinne troch Noaren kolonisearre waard. Hoewol't dy kolonisten úteinlik opgiene yn 'e Ingelske befolking, lieten se dúdlike linguïstyske spoaren nei. Dy waarden allinne noch mar fuortsterke doe't hiel Ingelân tusken 1013 en 1042 troch de Denen oerhearske waard. Sa kaam it Ingelsk bygelyks oan wurden as tree ("beam") en egg ("aai"), en teffens waarden de Angelsaksyske foarnamwurden hie, him en hera ferfongen troch de op it Aldnoarsk basearre ekwivalinten they ("sy", meartal), them ("harren"), resp. their ("harren", besitlik).
De Normandyske Ynvaazje fan 1066 wurdt yn 'e regel foar it gemak oanholden as de ein fan 'e Aldingelske perioade en it begjin fan it Midingelske tiidrek, om't doe de iuwenlange ynfloed op it Ingelsk úteinsette fan it Normandysk, in Romaanske taal dy't nau besibbe wie oan it Frânsk. Behalven troch de oername fan in grut tal Romaanske lienwurden ûnderskate it Midingelsk him ek fan it Aldingelsk troch in yngeande ferienfâldiging fan it oarspronklik fiiffâldige namfallesysteem, dat nei alle gedachten ôfsliten wie om it Aldingelsk mear yn oerienstimming te bringen mei it Aldnoarsk, dat in oar stelsel fan ferbûgings hie, mar dêr't it morfologysk wol tige op liek. Yn elts gefal gie it ûnderskie tusken de nominatyf (earste namfal) en de akkusatyf (fjirde namfal) ferlern, útsein yn persoanlike foarnamwurden, ferdwûn de ynstrumintalis alhielendal en waard it gebrûk fan 'e genityf (twadde namfal) beheind ta it omskriuwen fan besit. Fierders waard in grut tal ûngeregelde ferbûgingsfoarmen ta geregelde foarmen makke, wylst stadichoan ek de sinsbou folle minder fleksibel waard.
Alfabet
It Aldingelsk waard yn 't earstoan skreaun yn runen, mar fan 'e sechsde iuw ôf waard in oanpaste foarm fan it Latynske alfabet brûkt, dat de op runen basearre letters wynn (ƿ, foar de 'w' fan "skowe") en thorn (þ, foar de stimleaze th fan thin) omfieme, en teffens de oanpaste Latynske lettertekens eth (ð, foar de stimhawwende th fan this) en Æ|ash (æ, foar in fokaal dy't liket op 'e e fan "pet", mar fierder tebek yn 'e mûle útsprutsen wurdt).
Literatuer
De measte Aldingelske literatuer is oerlevere yn it Westsaksysk, it dialekt fan it Keninkryk Wesseks, om't dat polityk foar master opsloech. Yn mindere mjitte binne ek wurken yn it Mersiaansk en it Noardumbrysk bewarre bleaun, mar yn it fjirde haaddialekt, it Kentysk, is net folle oerlevere. Wichtige wurken yn it Aldingelsk binne de skriften fan kening Elfrik en in stikmannich heldedichten, wêrfan't Beowulf it meast ferneamd is. In oansjenlik tal manuskripten fan Aldingelske literatuer is bewarre bleaun yn it Exeter Book, it Vercelli Book en it Junius-manuskript.
Oplibbing
Krektlyk as guon oare histoaryske taalfoarmen is it Aldingelsk troch taalkundigen en hobbyisten út letter tiid brûkt om teksten te meitsjen dy't òf de literatuer fan 'e Angelsaksen neibearden, òf de taal fan 'e Angelsaksen mei opsetsin oerbrochten nei in folslein oare kulturele kontekst. Sa brûkte de ferneamde Ingelske taalkundige en fantasyskriuwer J.R.R. Tolkien it Aldingelsk as de taal fan syn Rohirrim, de bewenners fan it lân Rohan yn syn trilogy The Lord of the Rings.
Fierders hat de yntroduksje fan it ynternet de fersprieding fan materiaal oer en yn it Aldingelsk mooglik of alteast ienfâldiger makke. Guon websiden en ynternetfoarums op it mêd fan it moderne heidendom en histoaryske neispilings fiterje it aktive gebrûk fan it Aldingelsk oan. Der bestiet tsjintwurdich ek in Aldingelske ferzje fan 'e Wikipedy. Ut in ûndersyk út 2014 die lykwols bliken dat in grut diel fan it 'Aldingelsk' dat online brûkt wurdt, alhiel net op 'e histoaryske taal liket, en dat it boppedat grôtfol sit mei de meast basale grammatikale flaters.
Fuotbalferiening Dokkum
Fuotbalferiening Dokkum is in fuotbalklup út Dokkum mei 235 leden (2008). De klup is oprjochte op 23 april 1926 en spilet yn it Hurddraverspark oan de Hurddraversdyk (by sporthal De Trimmer). It earste alvetal spilet yn de Tredde klasse sneon (2020/21).
Gustave Eiffel
thumb|Gustave Eiffel right|thumb|180px|De Dom Luis I brêge yn Porto, Portegal
Alexandre Gustave Eiffel (Dijon, 15 desimber 1832 – Parys, 27 desimber 1923 wie in Frânske yngenieur en yndustrieel.