cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Keflavik
Yn de Twadde Wrâldkriich boude it Amerikaanske leger der in fleanfjild dat útgroeide ta wat no de lofthaven Keflavík is, de ynternasjonale lofthaven fan Yslân. In militêre NAVO-basis dielde fasiliteiten mei de lofthaven. Yn de Twadde Wrâldkriich en de Kâlde Oarloch spile de militêre basis yn Keflavík in wichtige rol by it yn de gaten hâlden fan skipfeartferkear en ûnderseeboatferkear fan de Noarske See en Grienlânsee nei de Atlantyske Oseaan. Sûnt de ûndergong fan de Sovjet-Uny is it strategysk belang fan de basis bot fermindere. Mei 1 oktober 2006 binne de Amerikanen út Yslân weigien en is ek it militêre part fan it fleanfjild sletten.
Heechbou
Keflavík hat foar Yslânske begripen aardich wat heechbou, wat beskiedend foar de skyline fan de stêd is. De gebouwen binne meast acht ferdjippingen en lizze ferspraat yn it sintrum.
Romeach
thumb|251px|Lokaasje It eilân Romeach (Deensk: Rømø; Noardfrysk Rem) leit yn 'e noardlike Waadsee foar de kust fan Denemark. It is hjoed de dei it súdlikste waadeilân fan Denemark, sa'n fiif kilometer noard fan Söl. It eilân hat in oerflak fan 128,86 km² en der wenje 677 minsken. It eilân is mei de fêste wâl ferbûn troch de Romeachdaam. De see om Romeach is lykwols frij wyld foar in daam, en der moat geregeld skea oan de daam reparearre wurde.
It eilân hat in tige breed sânstrân. Om't it, oars as de oare eilannen yn de noardlike Waadsee, altyd mei de auto berikt wurde kin, lûkt it dêrom in protte toeristen. Njonken it haadplak Havneby en it toeristeplakje Lakolk binne der dêrom op it eilân noch in protte fakânsjeparken en kampings.
Sjoch ek
frr:Rømø
Aldemerk
thumb|150px|Wapen fan Aldemerk Aldemerk (Nederlânsk en offisjeel: Oldemarkt; Stellingwerfsk: Ooldemark; pleatslik ek wol: Oldemaark), is in doarp yn de gemeente Stienwikerlân yn de provinsje Oerisel. Yn it ferline hearde it doarp ta de gemeente Iselham, oant Aldemerk gearfoege waard mei de gemeenten Brederwide en Stienwyk ta de nije gemeente Stienwikerlân.
Elk jier wurde op Himelfeartsdei yn Aldemerk de bekende Lambertusfeesten hâlden, mei de Lambertusmerk, wêr't tûzenen minsken op ôfkomme.
De bynamme foar de Aldemerksters is 'stoepeskiters'.
Wannel
De Wannel is in brêge yn de binnenstêd fan Snits. Hannel en Wannel binne twa brêgen yn Snits, twa oerkrusings fan de Snitser Stedsgrêft, beide op plakke dêr't yn it ferline ek krusings wienen. Foar Wannel, is dat de krusing mei de (binnen)haven - de Havenstrjitte en de Havensydstrjitte. It metalen brechje mei hout is begjin 21e ieu oanlein, mei de namme-fêststeling op 8 maart 2016.
Stasjon Alkmar
Stasjon Alkmar (Amr) iepene op 20 desimber 1865, is in stasjon yn de Nederlânske stêd Alkmar yn de provinsje Noard-Hollân. Oan de Steatsline K (De Helder - Amsterdam Sintraal).
Gebou
200px|thumb|left|Stasjon Alkmar om en de by 1870 200px|thumb|left|Stasjon Alkmar begjin 1900 200px|thumb|left|Stasjon Alkmar om en de by 1920 200px|thumb|left|Stasjon Alkmar yn 1954 It stasjonsgebou fan Alkmar is ien fan de standertstasjons fan de Steatsspoarwegen, boud yn de sechstiger jierren fan de 19e iuw Fan de fiif noch oanwêzige stasjons fan it Type SS tredde klasse binne der noch trije bylâns de (steatsline B). Dat giet om Harns (1863), Ljouwert (1863) Wynskoat (1865) en ien oan de Steatsline F en dat is Stasjon Middelburch. It gebou waard ûntwurpen troch arsjitekt Karel Hendrik van Brederode.
Yn tsjinstelling ta de stasjons Harns, Wynskoat en Middelburch binne dy fan Alkmar en Ljouwert letter yngreven ferboud. Yn Alkmar waarden al yn 1879 de beide úteinen ferhege. Yn 1908 waarden ek de wjukken dertusken ferhege, sadat it hiele gebou twa ferdjippingen krige. Oan de súdlike ein waard in koarte oanbou makke, wêrtroch't it stasjon asymmetrysk wurden is. Fierder is it middelste part nei foaren útwreide.
Yn 1929 kaam ek oan de noardkant noch in oanbou ta stân. Ein jierren 30 ferdwûn op it dak de attyk, de balustrade dy 't it gebou noch wat oansjen joech. Troch de sloop dêrfan krige it stasjonsgebou ynienen in skraler uterlik. Yn de sechstiger jierren waard it middelste part fan de foargevel yngeand feroae. De stasjonshal krige ûnder lieding fan arsjitekt Koen van der Gaast in foar in grut part út glês besteande foarkant dy 't it uterlik sterk feroare. Boppedat gie de eftergevel op de ûnderferdjipping derút, sadat it stasjonsgebou dêr oardel meter djipper wurde koe, yn it neidiel fan it perron.
Yn 1998 folge de folgjende yngeande oanpassing. Under it ôfdak fan it earste perron ûntwurp arsjitekt Theo Fikkers in nije gevel fan kleure glês mei blankhouten stilen. Oan 'e foar- en lofterkant kaam in serre mei in glêzen gevel en wer blankhouten stilen. It dak fan de serre waard trochlutsen oant boppe de yngong fan de perrontunnel. Dat hat ta gefolch dat yn tsjinstelling ta de oare fjouwer stasjons fan it type tredde klasse, it stasjonsgebou sels fan Alkmar gjin monumintale status hat. De perronoerkaping by spoar 2 & 3 hat de status fan gemeentlik monumint.
Yn 2015 waard de tunnel ferfongen troch in 12 meter brede fuotgongersoerstek oer de spoaren. Ek hat de oerstek liften krigen sadat reizgers mei berneweinen, koffers, fyts, rolstoel of rollator dêrfan gebrûk meitsje kinne.
Opper-Michigan
Opper-Michigan (Ingelsk: Upper Michigan), of it Opper-Michigan-skiereilân (Ingelsk: Upper Michigan Peninsula), is in grut skiereilân yn it gebiet fan 'e Grutte Marren, oan 'e Amerikaansk-Kanadeeske grins. It wurdt omjûn troch de Boppemar yn it noarden, de Hueronmar yn it easten en súdeasten, en de Michiganmar yn it suden, en grinzget yn it súdwesten oan 'e Amerikaanske steat Wiskonsin. Mei Neder-Michigan, dat fierder nei it súdeasten ta ynklamme leit tusken de Michiganmar en de Hueronmar, foarmet Opper-Michigan de Amerikaanske steat Michigan. De beide dielen fan 'e steat steane yn kontakt troch de Mackinac Brêge oer de smelle Strjitte fan Mackinac, dy't de Hueronmar en de Michiganmar mei-inoar ferbynt.
Demografy
Opper-Michigan beslacht 16.377 km², oftewol 29% fan it lânoerflak fan Michigan, mar hat mar 311.000 ynwenners (teljier 2010), wat delkomt op 3% fan 'e totale befolking fan 'e steat. It steatsbestjoer en frijwol alle steatsynstellings hawwe dan ek har sit yn Neder-Michigan. De Opper-Michiganen, dy't ek wol Yoopers neamd wurde (in ferbastering fan it foarheaksel Upper), besteane foar in grut part út 'e neikommelingen fan Frânsk-Kanadeeske, Finske, Sweedske, Kornyske en Italjaanske ymmigranten, dy't oanlutsen waarden troch it wurk yn 'e izer- en koperminen en de boskbou. It gebiet hat in sterke regionale identiteit, en der bestiet in beweging dy't al tsientallen jierren krewearret om it skiereilân fan 'e Neder-Michigan los te meitsjen sadat it in aparte Amerikaanske steat wurde kin.
De grutste stêden fan Opper-Michigan binne Marquette, dat de ûnoffisjele haadstêd fan it gebiet is, Sault Ste. Marie, Escanaba, Menominee, Houghton en Iron Mountain. Der lizze fyftjin ûnderskate countys yn Opper-Michigan: Keweenaw County omfiemet de uterste punt fan it nei it noarden ta, de Boppemar yn, útstykjende Keweenaw-skiereilân, mar ek it eilân Isle Royale, dat tichter by it Kanadeeske as it Amerikaanske fêstelân leit. De countys Gogebic, Ontonagon, Houghton, Keweenaw, Baraga en Marquette, dy't mei-inoar it noardwestlike diel fan Opper-Michigan foarmje, binne de iennichste countys yn 'e Feriene Steaten dêr't in relative mearderheid fan 'e befolking Finske foarâlden hat.
Yn Opper-Michigan lizze fierders seis ûnderskate Yndianereservaten:
Ekonomy
It Opper-Michigan-skiereilân is in relatyf flak gebiet dat foar in grut diel oerdutsen is mei nullewâlden en dat trochkrúst wurdt troch rivieren en beken. It heechste punt fan Opper-Michigan is de Mount Arvon, mei in hichte fan 603 m. Tusken 1890 en 1920, doe't der rûnom minen wiene en it wurk (letterlik) foar it opskeppen lei, hie it gebiet syn "gouden iuw". Sûnt binne de measte minen lykwols útdien rekke. Tsjintwurdich draait de regionale ekonomy fierhinne op 'e boskbou en it toerisme. It lân is net botte gaadlik foar lânbou, fanwegen de lange en strange winters.
Julius Caesar
200px|thumb|Julius Caesar Gaius Julius Caesar, (berne: Rome 13 july 100 f.Kr. yn it stêdsdiel Subara yn Rome, stoarn: Rome 15 maart 44 f.Kr.) wie in Roomsk militêr en steatsman dy't syn spoaren fertsjinne hat mei it stiftsjen fan it Romeinske Ryk. Ornaris wurdt er Julius Caesar neamd. Oare nammen binne Julius, Gaius Julius, Gaius Caesar en Divus Julius. Syn namme ferwiist werom nei it wurd keizer en de moanne july.
Skiednis
Mei stipe fan de rike Krassus en de súksesfolle militêr Gnaeus Pompeius Magnus (Pompejus) slagge it him yn 59 f.Kr. om yn it konsulaat te kommen. Hy slút in polityk ferbûn, it earste trijemanskip neamd, mei Pompejus en Krassus. Yn de neikommende jierren ferovere er as Prokonsul fan Súd-Galje de rest fan Galje oant de Ryn ta. Yn syn ekspedysje nei Brittanje (Ingelân) bleau it by wat flaggefertoan. Begjin 49 troch de Senaat nei Rome oanbean, luts hy op 10 jannewaris sûnder foarôfgeande demobilisaasje oer de Rubikon (grinsrivier fan Gallia Cisalpina, dus fan syn militêr kommando), in ûnwettige died, dat in steatsgreep ynhâlde. Yn de Romeinske Boargerkriich (49–45 f.Kr.) dy't doe útbruts besette hy yn twa moannen tiid Itaalje. As konsul kaam hy yn 48 yn Epirus oan wâl en fersloech Pompejus by Pharsalus yn Tessaalje (dy't him fan it 'trijemanskip' distansjearre hie), en dy't letter as flechtling yn Egypte fermoarde waard. Caesar oermastere Aleksandrje, mar rekke belutsen yn de troanstriid tusken Ptolemaeus XII en syn suster Kleopatra VII. Hy wurdt de beminde fan Kleopatra en makket har begjin 47 ta keninginne (noch datselde jier wurdt harren soan Caesarion berne). Ûnderwilens yn Rome ta diktator beneamd, ferslaat hy yn in bliksumkriich (veni, vidi, vici) by Zela yn Lyts Aazje kening Farnases fan Pontus.
Dea
As beleanning foar al syn oerwinnings ferkriget Caesar foar 10 jier it diktatorskip. Mar de Senaat koe it net rjocht lykfine mei dat diktatorskip en woe leaver de Romeinske Republyk werom ha. Op 15 maart 44 f.Kr. wurdt Julius Caesar troch goed 60 leden fan de Senaat deadien û.o. Brutus en Kassius. Nei de dea fan Julius Caesar wie de befolking fan Rome dûm omdat se harren lieder krekt ferearen. Nei in soad rebûlje yn it Romeinske Ryk waard Caesars neef en adoptearre soan Augustus Oktavianus yn 27 f.Kr. de earste keizer fan it Romeinske Ryk.
N'Dama
thumb|250px|Keppel N'Dama's yn West Afrika N'Dama is in koweras út West-Afrika fan it Bos taurus-type. Oare nammen foar it ras binne Boenca of Boyenca (Guinee-Bissau), Fouta Jallon, Fouta Longhorn, Fouta Malinke, Futa, Malinke, Mandingo (Libearia), N'Dama Petite (Senegal). Oarspronklik komme sy fan de heechlannen fan Guinee, mar hâlde no ek ta yn it suden fan Senegal, Guinee-Bissau, Gambia, Maly, Ivoarkust, Libearia, Nigeria en Sierra Leöane. It ras is trypanotolerant, dat it is in gaadlik ras foar kontreien dêr't de tseetseemich in protte foarkomt. N'Dama's hawwe in hege tsjinwar foar syktes dy't oerbrocht wurde troch tiken en foar beskate maachwjirmen (Haemonchus contortus).
Yn de 19e iuw waard N'Damafee út Senegal wei ymportearre op it Karibyske eilân St. Croix en dêr letter krúst mei Redpolls, dêr't it ras Senepol út ûntstie.
Klaas Uilkema
Klaas Uilkema (Grou, 2 oktober 1873 - Grins, 3 febrewaris 1944) wie in boeresoan en ûnderwizer (û.o. yn Ljouwert oant 1923) mei de akte lânbou-ûnderwiis. Hy wie ien fan de earsten dy't de Fryske pleats bestudearren en it ûntstean fan de kop-hals-romppleats begrypten. Hy bestudearre ek oare pleatstypen, mar kaam net ta publikaasje fan de resultaten yn in boek, mar wol yn stensilform.
Publikaasjes
Under mear:
Ulenburgh
Ulenburgh, ek: Uilenburg wie in famylje dy't bekend waard troch Rombout Ulenburgh en Ibel Hayes Fries ( ± 1650 Ljouwert, trije soannen hie.
Libertarisme
Neffens in protte libertaarjers is it libertarisme sljochtwei in radikale ôfskieding.
De ideology komt yn de tritiger jierren fan de 20e iuw op yn de Feriene Steaten stammende út de Filosofy fan it Liberalisme.
Jan Hodshon
thumb|Jan Hodshon Jan Hodshon (Amsterdam, 12 july 1758 - Amsterdam, 25 febrewaris 1827) wie presidint fan de De Nederlânske Bank.
Hy wie firmant fan de firma Joan Hodson. Doe't De Nederlânske Bank 1814 oprjochte waard, wie Hodson ien fan de twa direkteuren dy't troch de Kroan út krêft fan in oergongsbepaling yn it Oktroai sûnder op tal te stean beneamd wiene. Hy waard opfolge troch de oare direkteur dy't op dy wize beneamd wie, Jaques Teysset.
Konservatisme
Konservatisme is in politike en sosjale streaming. It konservatisme hâldt him oan bewende/âlde ideeën en tastannen en is net foar yngripende feroaringen.
It begryp konservatisme is ôflaat fan it Latynske tiidwurd conservare, dat sawat as bewarje/yn stân hâlde betsjut. Lykwols kinne net alle definysjes fan konservatisme lykslein wurde.
It konservatisme is neist it liberalisme en sosjalisme ien fan de trije grutste politike streamingen, dy't yn de 18e en 19e iuw yn Jeropa ûntstean is.
Hânze
350px|thumb|Hanzestêden en hannelsrûtes
De Hânze wie in fan oarsprong Dútsk bûn fan hannelsstêden, letter útwreide mei stêden yn de omlizzende lannen, mei as doel ûnderlinge beskerming te bieden by de hannel yn bûtenlânske gebieten. De Hânze wie aktyf fan de 12e iuw oant de 17e iuw; op it hichtepunt wie it in bûn fan likernôch 200 stêden.
Untstean
Oarspronklik wie hansa it rjocht dat frjemde keaplju betelje moasten om te hanneljen yn in stêd, hearlikheid of lân. Fakentiden joegen keaplju fan ferskillende stêden elkoar "frijheid fan de hânze". De ynternasjonale ferienigen dy't sa ûntstienen krige ek de namme hânzen. Yn de 12e en 13e iuw kamen de belangen fan Dútske stêden mei hannel en bysûndere rjochten yn it bûtenlân gear yn in bûn fan hannelsstêden. Earst yn 1357 waard lykwols formeel de Hânze stifte.
Organisaasje
Yn de bloeitiid (14e-15e iuw) omfieme de Hânze mear as 150 stêden, dêr't Lubeck de wichtichste fan wie yn it gebiet dat har útstrekke tusken de Sudersee, de Finske Golf, de Baltyske See en Turingen. It bûn wie net ticht assosjearre; it wie fral in groep stêden dy't mienskiplike belangen op Noardsee en Eastsee ferdigene, ek mei oarlochsskippen at dat nedich wie. Beslissings wienen naam op de Hânzedei, ien kear yn it jier yn Lubeck. Fierders wie Lubeck ek de arbitraasje at de stêden ûnderinoar konflikten hienen. Der wienen sa'n santich wichtige hannelsstêden yn it bûn, en nochris hast dûbeld sa folle hannelsposten en oare hannelsrelaasjes dy't ek lid wienen.
Delgong
De wurde trije faktoaren oanwiisd foar de delgong fan de Hânze:
Nei 1600 wie it bûn net mear as organisaasje aktyf. De lêste Hânzedei waard lykwols oan de ein fan de iuw holden, yn 1699. Formeel wie de Hânze doe lykwols net ôfsletten, en Lubeck, Hamburch en Bremen bleaunen as de lêste trije leden oer, en neame harsels hieltyd noch Frije en Hânzestêd.
Wethâlder
In wethâlder is in iepenbier bestjoerder yn in Nederlânske gemeente.
De funksje fan in wethâlder is foar in grut part te fergelykjen mei de minister op lanlik nivo en de deputearre yn de provinsjale polityk.
Mei de boargemaster foarmje de wethâlders it Kolleezje fan Boargemaster en Wethâlders (faak ôfkoarte ta B&W), it deistich bestjoer fan de gemeente.
De funksje fan wethâlder bestiet sûnt 1813. Dêrfoar hienen stêden faak mear as ien boargemaster dy’t help krigen fan skepenen. Yn Belgje wurdt in wethâlder noch altyd skepen neamd. Wethâlders wurde keazen troch de gemeenteried. Oant 2002 út harren eigen fermidden en dêrmei ek fuort ynwenners fan de gemeente. Sûnt 2002, mei de ynfier fan de Wet Dualisearring gemeentebestjoer, binne wethâlders gjin lid mear fan de gemeenteried en kinne sy ek fan bûten de ried en fan bûten de gemeente komme.
Oantal
It tal wethâlders wurdt ôfset neffens it tal ynwenners fan de gemeente. In gemeente moat wis twa wethâlders hawwe, mar mei net mear hawwe dan 20 prosint fan it tal riedsleden (of net mear as 25 prosint as ien of mear wethâlders yn dieltiid arbeidet). Yn de praktyk is dat ornaris tusken de 2 en 6.
Portefúlje
Eltse wethâlders krijt harren eigen portefúlje, in term dy oanjout hokker beleidgebieten in wethâlder fertsjintwurdiget. Foarbylden kinne wêze:
Ek hat in wethâlder faak oerlis mei de direkteuren fan tsjinsten dan wol haden fan amtlike ôfdielings dy’t (foar in part) oanslút by syn takepakket/wurkfjilden.
Takepakket
In wethâlder moat arbeidzje neffens wat de Gemeenterie fan him wol. Faak wurde in soad foarkommende saken delegearre troch de Rie oan it Kolleezje fan B&W, en dan troch harren dêrnei wer mandearre oan it amtlik apparaat. Hy moat de Rie en de riekommisjes alle ynljochtings jaan dy’t foar in goed bestjoer needsaaklik binne.
Foar 2002 wie in wethâlder faak ek noch foarsitter fan syn funksjonele Riekommisjes, dat is sûnt dy tiid feroare en rieleden sitte no Riekommisjes foar.
Help
Yn guon gefallen hat de wethâlder in eigen staf, te fergelykjen mei it Kabinet fan de Boargemaster, dy't bestean kin út: in (amtlik) sekretaris/sekretaresse, persoanlik meiwurkers en/of in (politike) assistint.
Keppeling om utens
Alderman Concejal Aldermanno
IJmar
thumb|IJmeer De IJmar is in rânemar yn Nederlân. Hy leit tusken de polder De Nes (gemeente Waterland), Pampushaven, de Hollandse Brug en de mûning fan it IJ by IJburg, ferdield oer de provinsjes Noard-Hollân en Flevolân. It is in wichtige rêstkrite foar fûgels. Yn it noardeasten giet de IJmar oer yn de Markermar; yn súdeastlike rjochting yn de Goaimar.
Wenningbou yn de IJmar
Sûnt 1998 waarden eilannen opspuite foar de Amsterdamske nijbouwyk IJburg. De earste wenten wienen yn 2003 klear. Op 24 novimber 2004 oardiele de Ried fan Steat dat de oanlis fan mear eilannen ynearsten net wachtsje moat meidat de gefolgen foar natuer en miljeu earst better ûndersocht wurde moasten.
Der lizze oars noch tal fan plannen op tafel foar de krite tusken Amsterdam en Almere
Eilannen
Yn de IJmar lizze in tal eilantsjes:
Jean Nouvel
250px|thumb|Jean Nouvel (2009) 250px|thumb|[[Torre Agbar, Barselona]]
Jean Nouvel (Fumel, 12 augustus 1945) is in Frânsk arsjitekt. Hy is winner fan ferskate prizen; yn 2008 hat er de Pritzker Prize krigen.
Sport Vereent
Sport Vereent is in amateurfuotbalklup út Aldeberkeap. De klup waard op 28 april 1930 stift as gymnastykferiening. Letter waard, ûnder lieding fan de tekstylman Garrit Bouwhuis ek in fuotbaltak stifte.
It earste alvetal fan Sport Vereent spilet op it stuit yn de sneins fjirde klasse A.
Gegevens
Namme
Oprjochte
Tenu
Fjilden
Earste team
Bysûnderheden
Sjoch ek
List fan Fryske fuotbalferienings
Ho Chi Minhstêd
thumb|left|Ferkear yn Ho Chi Minhstêd thumb|260px|Lokaasje fan Ho Chi Minhstêd Ho Chi Minhstêd (offisjeel: Thành phố Hồ Chí Minh) is de grutste stêd fan Fjetnam. Earder hjitte de stêd Saigon en dêrfoar wie har namme Prey Nokor. Yn 2009 hie de stêd 7.131.600 ynwenners. It oerflak berint 2095 km².
Weinterpferlaat
thumb|right|Weinterper Fallaat Weinterpferlaat is in buorskip yn de gemeente Opsterlân. Weinterpferlaat leit yn de himrik fan Wynjewâld en De Himrik oan de Opsterlânske Kompanjonsfeart.
De namme komt ek foar as Wijnjeterpverlaat, Weinterpfallaat, Wynjeterper verlaat en Wijnjeterpverlaat''. Weinterpferlaat is ûntstien by it graven fan de Opsterlânske Kompanjonsfeart dêr't in skutslûs (ferlaat) yn boud waard. Fartugen dy't de Turfrûte folgje komme der lâns.
Ho Chi Minhstêd
Keppeling om utens
Offisjele webside (ek
Willem Mees
Willem Cornelis (Willem) Mees (Rotterdam, 6 septimber 1813 - Amsterdam, 24 desimber 1884) wie presidint fan de De Nederlandsche Bank.
Willem Mees wie yn it earstoan advokaat yn Rotterdam en learaar hannelswittenskippen. Yn 1849 waard er ta sekretaris beneamd fan De Nederlânske Bank. Hy ferdigene it belang fan it regulearjen fan de jildfoarsjenning. Teffens pleite er foar it behâld fan it monopoalje fan bankbiljettenútjefte by De Nederlânske Bank.
Under it foarsitterskip fan Willem Mees waard it gebou fan Froger oan de Oude Turfmarkt yn Amsterdam yn gebrûk naam. Yn dat gebou húsmannet no it Allard Pierson Museum.
Dútske Oarder
thumb|120px|right| Halskrús fan in Deutsch und Hochmeister. De Dútske Oarder (Latyn: Ordo domus Sanctæ Mariæ Theutonicorum Hierosolymitanorum) is in geastlike ridderoarder ûntstien, nei de Tredde Krústocht (1189-1192), yn 1189 as mienskip fan muontsen mei as doel de fersoarging en ferpleging fan ferwûne krúsfarders. Oan it haad fan de Dútske Oarder stie in 'Grutmaster' ek wol Hochmeister neamd. Yn Dútslân en Eastenryk bestiet de oarder fuort as in katolike oarder.
Yn Fryslân hie de Dútske Oarder trije festigingen (kommanderijen): yn Nes, Aldskoat en Lúnbert.
Swimmen op de Olympyske Simmerspullen 1936
200px|thumb|right|It Olympyske Swimbad fan Berlyn 1936 De Olympyske Simmerspullen 1936, ek wol de XIe Olympiade neamd waarden yn 1936 yn Berlyn, Dútslân hâlden. It swimmen waard hâlden yn it Olympiapark Schwimmstadion Berlin.
Olympiapark Schwimmstadion Berlin
It Olympiapark Schwimmstadion Berlin waard boud yn 1935 en hie plak foar 20.000 taskôgers. It swimbad wie 50 meter lang en 20 meter breed. Der wie in apart bad foar it keunstdûken fan 20 meter breed en 20 meter lang. It wie it earste swimbad dat op in krekte temperateur hâlden waard. It swimbad leit oan de noardkant fan it Olympysk Stadion.
1939
Dit jier makket ûnderdiel út fan it desennium fan 'e 1930-er jierren.
Willemsoard (Stienwikerlân)
thumb|De herfoarme tsjerke fan Willemsoard Willemsoard (Nederlânsk en offisjeel: Willemsoord) is in plak yn de gemeente Stienwikerlân yn Oerisel. Willemsoard waard yn 1820 as koloanje troch de Maatschappij van Weldadigheid stifte. Yn de lange rige fan 34 lytse kearnen yn Stienwikerlân dy't ûntstie nei de weryndieling mei Brederwiede en Iselham yn 2005, nimt Willemsoard it tige bysûnder plak yn. Ommers de skiednis fan de Maatskippij fan Woldiedichheid jout it doarp in opfallend histoaryske status.
Skiednis
Willemsoard is fan 1820. Yn dat jier waard yn opdracht fan de Maatskippij begûn mei de oanlis fan wegen en de bou fan de earste 100 huzen. Mei dêrneist de grutte gebouwen lykas de wente fan de ûnderdirekteur, de spinseal mei waskhok, in wente foar de adjunkt-direkteur fabrykswezen en de skoalle mei ûnderwizerswente. De nedige grûn wie dêrfoar oankocht fan ûnder mear Het Heideveld Stienwikerwâld. thumb|250px|Kolonistewente yn Willemsoord (Maatskippij fan Woldiedichheid), scan fan in ôfbyld yn "Het vaderlandse geschiedenis boek" ISBN 90-400-8888-8 Generaal Johannes van den Bosch wie de geastlike heit fan de plannen om yn Frederiksoard, Wilhelminaoard en Willemsoard trije frije koloanjes te stiftsjen om kânsarme húshâldings út it westen fan Nederlân de gelegenheid te bieden in nij bestean op te bouwen. De kolonisten krigen in wente mei ien bunder grûn, der waard foarsjoen yn harren ûnderhâld, der wie genêskundige help, en godstsjinst- en skoalûnderwiis. Tanksij de kontribúsje fan in flink oantal reedlik begoedige Nederlanners koenen de leefomstannichheden fan die legere folksklassen frijwat ferbetttere wurde. It Hûs fan Oranje wie tige ynteressearre yn de plannen. De kroanprins fan Oranje, de lettere Kening Willem II, joech Willemsoord syn namme. Willem betelle de bou fan de skoalle en de ûnderwizerswente út eigen bûse: wol 1.400 gûne foar de realisaasje fan beide gebouwen.
It rezjym van de Maatskippij wie strang. De jeugd gie seis dagen yn de wike nei skoalle. Willemsoard telde in relatyf grut oantal opliedings neist de legere skoalle. Sa wie der tichtby de buorren in naai- en breidskoalle en in tekenskoalle. De jeugd koe ek oplieden wurde yn ferskillende tûken fan niverheid. Sa wie der in sekkeweverij, in toubaan, in timmerwinkel en in fervewinkel, wylst de bosk- en lânbou de jeugd perspektyf bea op de administraasje fan de Maatschappij terjochte te kommen. Mar Willemsoard hie ek in eigen lânboufakskoalle dy't op de Ronde Blesse stie: de Gerard Adriaan van Swieten Lânbouskoalle. De maatskippij hie yn de neiste omjouwing trije "goed gedreven" pleatsen (Hoeve Utert, Hoeve Amsterdam en Hoeve Generaal van den Bosch) wêrtroch't der genôch grûn beskikber wie foar it oanlizzen fan proeffjilden foar de studinten. Fierders leinen in feearts, stoommolkfabryk en in ûntrjemmingsfabryk foar de hân. De lânbouskoalle waard yn 1890 stifte en 1910 sloopt, wêrnei't de skoalle ta wenhûs omboud waard.
It earste tsjerkegebou dat yn de frije koloanjes stifte waard wie ornearre foar de joadske kolonisten. Dy húshâldings waarden yn it noardeastlike diel fan de koloanje Willemsoard (op De Pol) hûsfêste en dat gebiet krige yn de folksmûle de namme Joadehoeke. Der waard letter (1837) ek in Israelitysk byskoaltsje boud tegearre mei in lytse synagoge. Yn 1860 wennen der noch 24 joadske húshâldings yn de koloanje Willemsoard. De Nederlânsk Herfoarme tsjerke oan de Stienwikerwei yn Willemsoard waard yn jannewaris 1855 ynwijd.
Wat makke Willemsoard no sa bysûnder, sa ferskillend fan de omjouwing? Cecilia Kloosterhuis (1909-1979), neamt yn har boek “De befolking fan de Frije Koloanjes fan de "Maatschappij van Weldadigheid” ûnder mear de gongbere sprektaal dy't ticht by it Algemien Beskaafd Nederlânsk lei en "ymportearre" troch de stedelingen út it Westen. “Mar ek de omgongsfoarmen yn it doarp spilen in rol yn it oars wêzen. Bern wienen fan jongs ôf oan oarder en regels wend en stranger opfieden as op oare plakken”, neffens de frou nei wa't yn Willemsoard in strjitte neamd waard. Oer de foarmjouwing fan it doarp is se wat negatyf: "It strakke fan de oanlis, de ôfgryslike regelmaat yn de ferkaveling, de ientoanigens fan de suver gelikense koloanjehúskes op hûndert meter ôfstân fan elkoar lâns de streekrjochte wegen. Alles monotoan, sels de houtwâlen. Gjin ferrassing, gjin kronkelpaadsjes". Wie Willemsoard dan gjin echt doarp? Krekt al, mar oars. De gebouwen en foarsjennings wienen opfallend. Der wie in tsjerke, skoalle, postkantoar, in kafee, sels in spoarstasjontsje. Der wienen in pear winkels, in bakkerij, smidterij, inlyts molkfabrykje, de mûne, in kuorremakkerij, sels in eigen dokter en baakster, eigen koloanjejild wie yn omrin. Mar ek in ferieningsgebou wijd oan ûnderwiis en ûntspanning dat in de folksmûle Us Gebou neamd waard.
De herinneringen oan it bysûndere fan it koloanjedoarp Willemsoard ferdwûnen lykwols geandewei mear. Nei ± 1920 waarden de besittingen fan de Maatschappij ferkocht. 185 jier nei de komst fan de allerearste bewenners is der noch in argyf, binne der noch in hânfol {strjit)nammen, âlde foto's, tekeningen en in diasearje dat dy histoarje libben hâlde. Op tsjerkhôf "Fredehof" sprekke de nammen op de grêfstiennen de taal fan it ferline.
Nei de Twadde Wrâldoarloch, sa ein fyftiger, begjin sechtiger jierren, krige Willemsoard in oar oansjen. Tusken Paasloregel en de beek De Reune waard in nij wenwykje boud, letter folge troch de nije wenten yn it súdwesten fan it doarp. Ein tachtiger jierren waard de A32 oanlein. De basisskoalle moast útwreidzje omdat se te lyts waard om de groei fan it tal learlingen oan te kinnen. Multifunksjoneel sintrum ’t Kolonie¬huus’ kaam mei troch in soad frijwilligerswurk ta stân. Oan de oare kant ferdwûnen winkels lykwols as snie foar de sinne en waard de rop om leefberheid hieltiten sterker.
Nasjonaalsosjalisme
It Nasjonaalsosjalisme is in oan it faksisme besibbe politike streaming, dêr't de ideology fan om 1918 yn de Weimarrepublyk (Dútslân) ûntstie. Ornaris ferwiist it wurd nei de ideology fan de Dútske diktatuer fan 1933 oant en mei 1945 (it Tredde Ryk). Sûnt 1945 is it yn Dútslân en oare lannen ferbean, mar der binne noch altyd lytse radikale groepen dy't dizze ideology oanhingje (neonazi's).
De ideology fan it nasjonaalsosjalisme is radikaal antysemitysk, antykommunistysk en antydemokratysk. It hat mear rasistyske eleminten wêrby't it eigen ras superieur is oan oaren.
Grutte Priis Formule 1 fan Belgje 2022
Utslaggen fan de Grutte Priis Formule 1 fan Belgje 2022 yn Stavelot op 28 augustus. It wie de fjirtjinde race fan 22 races fan de Formule 1 yn 2022. Hy waard op it Sirkwy fan Spa-Francorchamps hâlden. De race waard hâlden oer 44 omgongen, op it 7 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 308 kilometer.
Fraachteken
It fraachteken is in lêsteken dat brûkt wurdt oan de ein fan in fraachsin, dêrmei wurdt dúdlik makke dat it om in fraach giet. Dit wurdt allinnich dien by direkte fragen, by yndirekte fragen is der gjin fraachteken nedich. Bygelyks:
Scipione Riva-Rocci
thumb|Scipione Riva-Rocci Scipione Riva-Rocci (Almese, 7 augustus 1863 — Rapallo, 15 maart 1937) wie in Italjaansk ynternist en bernedokter dy't foaral ferneamd wurden is fan de ûntwikkeling fan in ienfâldich te brûken bloeddrukmjitter (sphygmanometer) mei in kwikkolom. De algemien brûkte oantsjutting RR foar bloeddrukmjitting, betsjut Riva-Rocci.
Fraachteken
As jo gau wat witte wolle, wurde der ek wolris mear as ien fraachteken brûkt nei in sin, al is dit neffens de rigels fan Fryske grammatika net tastien. Somtiden wurde fraachtekens kombinearre mei útroptekens, bygelyks:
Yn tekenteltsjes en guon tekenfilmkes ferskynt in ? yn de tinkwolk fan immen dy’t him wat ôffreget.
Oare talen
Yn it Spaansk wurdt der by in fraachsin ek oan de begjin fan de sin in fraachteken delsetten, mar dan op de kop:
Scipione Riva-Rocci
Riva-Rocci studearre medisinen oan de Universiteit fan Turyn, helle yn 1898 syn bul en wie fan 1900 oant 1928 direkteur fan it sikehûs yn Varese.
Fraachteken
Oare talen
Yn it Arabysk wurdt fan rjochts nei lofts skreaun, ek it fraachteken is hjirop oanpast, dat stiet krekt oarsom: ؟. Yn it Gryksk wurdt oan de ein fan in sin in puntkomma setten.
Scipione Riva-Rocci
Neurosjiruch Harvey Cushing ferbettere it apparaat en spile in grutte rol yn it omtinken jaan foar Riva-Rocci syn kwik-sphygmomanometer yn de medyske wrâld.
Fraachteken
Oarsprong fan it teken
It symboal ? komt nei alle gedachten fan yt Latynske quæstio (tink oan it Ingelske question), dat ôfkoarte waard nei Qo. De haadletter Q waard skreaun boppe de lytse letter o, en dit teken feroare stadich oan yn it teken dat wy hjoed de dei brûke. In oare teory oer wêr’t it fraachteken wei komme kin is dat oan de ein fan in fraachsin in punt setten waard mei dêr boppe in tilde (~) om de fraachklank oan te tsjutten.
Scipione Riva-Rocci
Tsjintwurdich wurdt Riva-Rocci's bloeddrukmjitter hieltiten mear ferfongen troch elektronyske mjitters.
Mountsjewier
Mountsjewier is in buorskip justjes noardlik fan Wûns dêr't er ek ûnder falt.
Galje
thumb|right|300px|Galje likernôch 54 f.Kr. Galje is de namme dêr't eartiids (troch de Romeinen) it westlike part fan Jeropa mei oantsjutten waard. It is in gebiet dat oerienkomt mei it moderne Frankryk, Belgje, it westen fan Switserlân en dielen fan Nederlân en Dutslân westlik fan de Ryn. Gallia is noch hieltiten de Grykske namme foar Frankryk. De bewenners fan Galje, de saneamde Galjers binne ek bekend as Kelten en jilde as de oarspronklike befolking foar in grut part fan Jeropa.
Bewenners
Yn de Romeinske tiid wennen de Galjers oer hiel Jeropa ferspraat en sprutsen hja ferskate Keltiske dialekten. Guons fan harren wennen op de flakten fan noard-Itaalje, it saneamde Gallia Cisalpina (Galje oan dizze kant fan de Alpen) en Feneetsje. Oare Kelten emigrearren oer de Pyreneeën hinne, nei it noarden en westen fan Spanje, dêr't sy har mei de Ibearyske oerbewenners fermingen ta it folk fan de Keltiberiërs, dat in oan it Galysk besibbe taal spruts.
Mountsjewier
De buorskip is nei alle gedachten ûntstien op in terp. De pleats op dy terp rekke twaris ferwoastge yn de Twadde Wrâldkriich. Foar de earste kear yn maaie 1940 mei de Dútske ynfal yn Fryslân dêr't er troch de Dútsers yn de brân sketten waard om in reekgerdyn te foarmjen, en foar de twadde kear yn april 1945 by de befrijing troch de Kanadezen om deselde reden.
Galje
Bewenners
It gebiet waard ûnderferdield yn:
Yn sawat al dy "Galje's" waarden dialekten fan deselde Keltiske taal sprutsen. Yn Aquitania waard lykwols in folslein oate taal sprutsen, besibbe oan it Baskysk en (wierskynlik) ek oan it distiid útstoarne Iberysk. It is om geografyske redenen dat Caesar dat diel ta "Gallia Comata" rekkene.
Skiednis
Galje waard troch de Romeinen beset yn de perioade tusken 58 f.Kr. - 51 f.Kr., neidat Caesar de Galyske stammen yn dat gebiet ferslein hie. Hy skreau syn ûnderfinings yn in boek Commentarii de bello Gallico (Ferslaggen oer de Galyske oarloch). Dy oarloch koste oan mear as in miljoen Galjers it libben en sawat in miljoen minsken waard ta slaaf makke. It gebiet waard dêrnei as in Romeinske provinsje bestjoerd mei Lyon as haadstêd. Fan dy tiid ôf hawwe de Galjers ûnder grutte ynfloed fan de Romeinen stean en waarden sy Romanisearre. Stadichoan waard taal en brûkmen fan de Romeinen oernaam. De Keltyske taal waard ynnommen troch it Latyn dat oan de basis leit fan it moderne Frânsk.
Fan de 3e iuw ôf rûn it Romeinske gesach, troch tanimmende druk fan ynfallende Germaanske stammen, tebek. Op 31 desimber 406 stutsen ferskate Germaanske stammen de Ryn oer, en set de ynvaazje fan Galje útein (sjoch: it Grutte Folksferfarren. Yn 486 kaam der in ein oan it Romeinske bewâld yn Galje, doe't de Romeinsk hearsker Syagrius ferslein waard troch de Franken.
Japan
Geografy
Japan hat fjouwer grutte eilannen (Honsjû, Hokkaido, Kjûsjû en Sjikokû) en likernôch fiifhûndert lytsere.
Natoer
De grutte en lytse eilannen haw in bercheftich fulkanysk lânskip, wêrfan't 67 persint mei bosk begroeit is. It noarden hat in matich klimaat, yn it suden is it subtropysk. Yn 'e moessontiid falt yn it súdeasten mear rein. Neist tyfoanen binne grûnskoddings en fulkaanútbarstings in bedriging foar it lân. Yn 'e stêdekloft fan Tokio wenje likernôch 35 miljoen minsken.
Lizzing
Japan wurdt begrinzge troch:
Skiednis
Al yn de 6e iuw f.Kr. hie Japan neffens de leginden in keizer. Keizer Ojin, dy't om 400 libbe hat, is de earste keizer dêr't gegevens oer bekend binne. It hie de keizer fan ferskillende lytsere lantsjes west. Nei in steatsgreep yn 645 folgje de Taika-herfoarmings, wêrtroch Japan in steatsbestel neffens Sineesk foarbyld krijt. It Boedisme is dan al it belangryskte leauwen yn Japan. Nei de delgong fan de keizermacht yn de 12e iuw krijt de Adel de macht. De Shogun wurdt yn 1192 de machtichste man fan it lân. Yn de sechtjinde iuw kamen de earste Europeanen yn Japan. De Europeanen brochten it Kristendom mei har mei. De kerstening fan de Japanners wie foar de misjonarissen in boppeslach. Neffens dy misjonarissen moasten der yn 1587 al 300.000 Japanners bekeard wêze ta it Kristendom. De misjonarissen waarden troch de Japanske hearskers as in bedriging sjoen. Yn 1642 slút Japan him hielendal fan de bûtenwrâld ôf. Japanners mochten harren lân net ferlitte, en mar in pear Aziatyske en Nederlânske keaplju mochten hannelje mei Sina. De Amerikaanske float twong de Japanners yn 1854, 200 neidat Japan him fan de bûtenwrâld ôfsletten hie, om it lân te modernisearjen. Dat late yn Japan ta erchtinken oer de westerske lannen. Yn it lân sels wie der grutte ûnrêst en yn 1867 griep in revolusjonêre groep de macht. De Shogun waard yn in lytse boargerkriich ferslein en de keizer krige syn macht werom. De nije oarde woe soe hurd mooglik modernisearje, om wjerstân te bieden tsjin westerske lannen. It keizerlik hôf kaam yn Tokio. Der kamen al gau ekonomyske en sosjale herfoarmings. Yn 1893 krige Japan de Gregoariaanske kalinder. Yn 1899 waard neffens Dútsk foarbyld in grûnwet skreaun.
Mei help fan Ingelsen, Frânsen en Dútsers waard in modern leger opboud. Japan wûn de kriich tsjin Sina (1894-1895) en Ruslân (1904-1905). Dêrby waarden Korea en Taiwan ferovere. Yn de tweintiger en tritiger jierren fan de tweintichste iuw gong it net sa goed mei de ekonomy. Nasjonalisten kamen oan it bewâld en hienen grûnstoffen nedich dy't se yn Japan net hienen. Yn 1931 feroveret Japan de Sineenske regio Mantsjoerije. It waard in fazalsteat fan Japan en krige de namme Mantsjoekwo. Yn 1937 falt Japan Sina oan en feroveret Peking noch yn datselde jier. Dat is it begjin fan de Twadde Sineesk-Japanske Kriich (1937-1945). Yn 1938 foel Japan in gebiet binnen dat al troch de Sowjetuny kleemd wie, de Sowjets stjoerden in leger en de Japanners waarden ferslein. In jier dêrnei wie der wer in militêr konflikt tusken beide lannen. Diskear teach in Mongoalske kavalery ienheid troch in gebiet dat troch de Sowjetuny en Japan kleemd waard. Der Mongoalske kavalery woe syn hynders yn it gebiet weidzje litte. De Japanske leger reage de Mongoalske kavalary fuort. In dei letter kaam it Mongoalske folksleger manmachtich werom, en luts diskear net werom. Yn dizze fûle slach besleat Josef Stalin om it Mongoalske folksleger te helpen. Yn it westen wie de driging fan in Dútske ynfaazje yn Poalen, en Stalin woe foar syn oerlis mei Hitler in foarbyld jaan. It Japanske leger waard troch de Russen ferslein en tekene de neutraliteits-oerienkomst mei de Sowjetuny. thumb|350px|It Japanske Keizerryk yn de Twadde Wrâldkriich op syn grutst. Yn septimber 1940 tekenen Japan, Nazi-Dútslân en Itaalje in ferdrach om inoar te helpen by in mooglik oanfal. Vichy-Frankryk waard troch Japan en Nazi-Dútslân twongen om Yndo-Sina ôf te stean. Op 7 desimber 1941 falt Japan de Amerikaanske marinehaven Pear Harbor oan. Doe begûn de Twadde Wrâldkriich foar de Feriene Steaten. Mei fûle faasje feroverje de Japanners grutte dielen fan Súdeast-Azië. Birma, de Filipinen, Yndoneezje, Singapore, Hongkong, Maleizje en in stikmannich eilannen yn de Pasifyske Oseaan waarden troch Japan ferovere. Yn 1944 waard de Feriene Steaten sterker yn it Pasifyske gebiet. Dochs wie der fûl ferset fan de Japanners. Yn 1945 foel de Sowjetuny Japan oan. Mei de atoombommen op Hiroshima en Nagasaky, respektivelik 6 en 9 augustus, joech Japan him sûnder betingst oer. Yn it tiidrek 1945-1951 waard Japan troch de alliearden (Amerikaanske troepen) beset. Yn 1947 krige Japan in nije grûnwet. Mei it Fredesferdrach fan San Francisco fan 1951 besloech it nije Japanske grûngebiet fjouwer grutte eilannen Honsjû, Hokkaido, Kjûsjû en Sjikokû. Yn 1951/52 kaam der in ein oan de besettingsmacht yn Japan. De alliearden woenen Japan as kapitalistyske bûnsmaat hâlde tsjin de kommunistyske Sina, Noard-Korea en de Sowjetuny. Lykwols bleau Japan nei de Twadde Wrâldkriich by elts konflikt passyf.
Befolking
Yn 2008 wennen der 127.288.416 minsken yn Japan. De befolkingstichtens is 337 ynwenners/km² (CIA World Factbook- webside july 2005). Mindertallen binne de Ainû, Koreanen (sa'n 650.000) en Sinesen. In groep remigranten út Brazylje wurdt ek as mindertal sjoen. Gastarbeiders komme fan de Filipinen, Yndia of oare Súdeast-Aziatyske lannen. Sa'n 80% fan de befolking is én boeddhist én sjintoïst. De trochsnee libbensferwachting is 82,5 jier, dat is nei Andorra de heechste libbensferwachting op de wrâld. 90% fan de befolking rekkenet him ta de middenstân.
Ruurd Wiersma
thumb|Simmerwand Ruurd Wiersmahûs thumb|It hûs fan Ruurd Wiersma Ruurd Wiersma (Rinsumageast, 20 febrewaris 1904 - Burdaard, 15 desimber 1980) wie in molkfarder út Burdaard dy't bekend waard troch syn skilderjen.
Skilderjen
Ruurd is berne op 20 febrewaris 1904 yn Rinsumageast as jongste soan fan in boerefeint. Hy wie molkfarder foar it molkfabryk fan Gytsjerk. Yn 1965 begûn hy te skilderjen; yn fiif jier tiid makke er fan syn wenkeamer ien panorama, wêrby't wannen, plafond, mar ek de meubels allegear beskildere binne. Mei fytslak hat de fanatike skilder troch syn hiele hûs skilderings oanbrocht. It wurk fan Ruurd Wiersma wurdt rekkene ta de naïve skilderkeunst. In protte fan syn wurk is ynspirearre troch de natoer; ek makke hy in soad skilderijen mei bibelske foarstellings.
Dokumintêre
Yn 1978 waard Ruurd Wiersma lânlike bekend troch de dokumintêre Alle dagen Zondag ('Alle dagen snein'), dy't filmmakker Marijke Jongbloed foar de IKON makke.
Home (film út 2015)
Home is in Amerikaanske science fiction-komeedzjefilm foar bern út 2015, ûnder rezjy fan Tim Johnson. De haadrollen waarden ynsprutsen troch Jim Parsons en Rihanna. De titel betsjut "Thús". De film is basearre op it berneboek The True Meaning of Smekday, fan Adam Rex. It ferhaal giet oer de Boov, in ras fan bûtenierdske wêzens dy't fral útblinke troch har talint foar útnaaien. Op 'e flecht foar harren fijân, de Gorg, ûntdekke se de Ierde, in planeet dy't har wol in gaadlik skûlplak taliket. Dat se stjoere alle minsken nei Austraalje en eigenje har de rest fan 'e wrâld ta. Ien famke, Tip Tucci, en har kat Pig witte lykwols oan deportaasje te ûntkommen. Oh, in knoffelige Boov dy't troch de Boov-autoriteiten socht wurdt, jout him by har. Tegearre geane se op 'e siik nei Tip har mem. Home krige mingde resinsjes fan 'e filmkritisy, mar wie yn 'e bioskopen in kommersjeel súkses. Yn 2016 waard troch Netflix in tekenfilmsearje op basis fan 'e film makke.
Plot
De Boov binne in ras fan leffe bûtenierdske wêzens, dy't útnaaien ferheft hawwe ta in keunst. Se binne al op 'e flecht foar de ûnmeilydsume, planeetferdylgjende Gorg sûnt harren lieder, kaptein Smek, omreden fan it yntimidearjende uterlik fan 'e Gorg by fredesûnderhannelings wei útpykt is. Dêrby hat er heal by fersin wol in rûne stien fan 'e Gorg stellen (wat de Boov as in wiere helddedie sjogge). De stien hjit no de Stilmakker, mei't Smek him oan in stôk befêstige hat en eltsenien dermei op 'e plasse huft dy't er stil hawwe wol. De Boov beslute dat de Ierde in hiel gaadlik plak is om "thús" te neamen, mei't de Gorg harren dêr nea fine sil. Dat de Ierde al bewenne is troch in oare yntelliginte soarte, sjogge se net as beswier. Dat se begjinne se oan harren "freonlike" ynvaazje troch de minsken, dy't se as primityf en ûnnoazel beskôgje, te fangen mei reuseftige 'stofsûgers' en se te deportearjen nei Austraalje. Nei dy flugge en bloedleaze ferovering nimme de Boov har yntrek yn 'e no leechsteande wenten yn 'e rest fan 'e wrâld.
Ien fan 'e Boov, in útsûnderlik drok en frijtinkend lid fan dat ras, beslút om al syn nije Boov-buorlju yn it appartemintekompleks dêr't er syn yntrek nommen hat, út te nûgjen foar in housewarmingparty. Hy hjit 'Oh', mei't dat is wat oare Boov altyd (yn argewaasje) útroppe as se him ferskinen sjogge. Syn buorlju geane dan ek ta it uterste om net nei syn feest te hoegen. Op 'e strjitte sjocht Oh lykwols de Boov-ferkearsplysje Kyle, dy't omreden fan syn wurk net by him weirinne kin. Dêrom beskôget Oh him as in freon, hoewol't er dat net is. Kyle stegeret de útnûging foar it feest ek ôf, mar Oh beslút him fia e-mail dochs in útnûging te stjoeren. By fersin drukt er lykwols op 'e knop "ferstjoer oan allegearre", dy't fuort njonken de knop "ferstjoer" sit. Fan gefolgen giet de útnûging nei de hiele Molkewei, en dus ek nei de Gorg, mei oanwizings hoe't it appartemint fan Oh te berikken is. De oare Boov binne poerrazen dat Oh harren skûlplak ferret hat, en kaptein Smek beslút dat er de deastraf krije moat. Oh docht wat Boov it bêste dogge en naait út.
Net fier fan Oh syn nije appartemint ôf is it fjirtjinjierrige famke Gratuity "Tip" Tucci troch in fersin fan 'e Boov oan 'e deportaasje ûntkommen. As iennichste efterbleaune minske yn 'e stêd besiket se no ûnderdûkt foar de Boov te oerlibjen mei inkeld har kat Pig, in Japanske bobtail, as selskip. Se hâldt harsels geande mei it doel om har mem Lucy werom te finen en troch har hate foar de Boov. As yn it appartemint fan Tip en har mem in Boov syn yntrek nimt, moat se in oar hinnekommen sykje, dat se nimt Pig mei en set ôf yn har memme auto. Se mient dat de syktocht dy't yn 'e stêd nei Oh op tou set is, foar har bedoeld is, dat se siket har taflecht yn deselde supermerk dêr't Oh krekt troch de efterdoar nei binnen slûpt is. As se inoar tsjinkomme, moatte se earst neat faninoar hawwe. Tip slút Oh op yn in frieskast, mar as har auto net mear starte wol, biedt Oh oan om him te meitsjen as se him derút lit. Dat docht se, mar hy reparearret de auto net, ynstee makket er der in hiel nij fiertúch fan, in soarte fan swevende auto anneks fleanmasine dy't oandreaun wurdt troch trije smaken wetteriis.
Nei't Tip en Oh it Boov-haadkertier yn Parys ynfiltrearre binne, dat him befynt yn 'e no swevende Eiffeltoer, wit Oh tagong ta syn account te krijen. Hy annulearret de útnûging krekt foar't dy de Gorg berikke kin. Dêrnei helpt er Tip om yn it kompjûtersysteem de presize lokaasje yn it no grôtfolle Austraalje te finen fan Lucy, dy't dêr wanhopich nei Tip op 'e siik is. Se wurde trappearre en op in hier nei arrestearre, mar Tip keart de swiertekrêft fan 'e Eiffeltoer om, sadat it bouwurk op 'e kop komt te hingjen en de Boov dy't harren yn 'e hechten slaan woene, derôf rûgelje. Tip en Oh ûntkomme en sette koers nei Austraalje. Geandewei de reis reitsje se stadichoan befreone, wylst Oh troch syn omgong mei in echte minske foar it ferstân kriget hoe mis oft de Boov west hawwe yn harren behanneling fan 'e minsken.
Boppe Súdeast-Aazje wurdt de auto/fleanmasine fan Tip en Oh ynhelle troch oare Boov yn fleanende skûtels, dy't yn panyk útnaaie. It docht bliken dat de Gorg de Ierde dochs op 'e iene of oare wize fûn hawwe en dat der in float fan Gorg-jachtfleantugen efter de Boov oan sit. De auto/fleanmasine rekket skansearre en stoart del yn it oerwâld, en Oh kin him net mear oan 'e praat krije. As fierderop in Gorg-jager delstoart, wol Tip deropta om te sjen oft dêr wat oan te rêden is. Oh kantet him sterk tsjin dat idee oan, mei't op gefaar ôfgean yngiet tsjin alles dêr't de Boov foar steane. Tip set lykwols troch en hy oerwint syn eangst en folget har. De Gorg-jager blykt in drone te wêzen, en Oh fynt yn it tastel in Gorg-superchip, dy't alles oandriuwe kin. It is in nij idee foar Oh, dat je súkses berikke kinne troch op gefaar ôf te gean, dat hy fynt it allegear mar nuver. Mar mei de superchip fljocht de auto wer en kinne se har paad nei Austraalje ferfolgje.
Se berikke it plak dêr't Tip har mem wêze moat tagelyk mei it Gorg-memmeskip. De Boov binne yn alle steaten en evakuëarje halje-trawalje de Ierde. Oh wurdt ferskuord tusken syn natuerlike oanstriid om te flechtsjen en syn trou oan syn nije freondinne. Hy besiket in tuskenwei te finen troch Tip wiis te meitsjen dat har mem yn it Boov-skip is, sadat Tip mei him útnaaie sil. Sy lit har lykwols net bedrage (benammen om't Oh grien wurdt eltse kear dat er liicht). Oh pykt dan mar allinne út en giet as lêste Boov oan board fan it Boov-skip. Tip bliuwt allinne efter en fielt har ferret, en, wat minder is, se kin middenmank de ûnbidige kliber folk dy't de Boov yn Austraalje dumpt hawwe har mem net fine.
As it memmeskip fan 'e Gorg it romteskip fan 'e Boov efternei komt en driget yn te heljen, soarget Oh der mei de superchip foar dat it Boov-skip nije nivo's fan faasje berikke en sa ûntkomme kin. As de oare Boov foar it ferstân krije dat Oh op in delstoarte Gorg-jager ôfgien is om 'e superchip te bemachtigjen, besauwe se har oer syn dapperens. Smek wiist eltsenien derop dat hy de kaptein is en dat útnaaien (en net dapperens) it wichtichste is. Oh fertelt de oare Boov lykwols dat Smek in kaptein fan neat is en dat er fan Tip leard hat dat minsken om inoar jouwe op in manear dy't de Boov frjemd is, mei't sy gjin âldelju of famyljebannen hawwe. De oare Boov wurde drôf fan dat nijs en komme dan yn opstân tsjin Smek, om't se fine dat Oh kaptein wêze moat. Kyle nimt Smek syn Stilhâlder ôf en langet dy oer oan Oh. Dat fleuret de oare Boov aardich op, mar Oh sit it noch altyd dwers dat er Tip op 'e Ierde efterlitten hat om troch de Gorg ferdylge te wurden.