cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Leonard Cohen
Libben
Yn 1951 gie Cohen nei de Mc Gill Universiteit om literatuer te studearjen. Hy hie doe al besluten om poëet te wurden. Syn earste bondel ferskynde yn 1965 wylst hy noch net ôfstudearre wie: Let Us Compare Mythologies. Mei syn twadde bondel The Spice Box Earth (1961) makke hy namme as dichter, benammen yn Kanada.
Neidat hy ferhuze wie nei Hydra, in Gryksk eilân, publisearre Cohen de dichtbondel Flowers for Hitler en de romans The Favorite Game (1963) en Beautiful Losers (1966). The Favorite Game is in autobiografyske 'bildungsroman' oer in jonge man dy't syn identiteit as skriuwer besiket te finen, dat yn tsjinstelling ta Beautiful Losers dat beskôge wurdt as in 'anty-bildungsroman'.
Yn 1967 ferhuze Cohen nei Amearika om in karriêre as folksjonger op te setten. Syn earste album Songs of Leonard Cohen klonk te depressyf om in kommersjeel sukses te wurden, mar waard wol omearme troch ferskate folkleafhawwers. Der ferskynden noch trije albums mei in ienfâldige setting: Songs from a Room (1969), Songs of Love and Hate (1971) en New Skin for the Old Ceremony (1974).
Ein 60-er en begjin 70-er jierren spile Cohen in soad yn Amearika, Kanada en Europa. Syn measte sukses hie Cohen dêrby yn Kanada en Europa.
Krekt nei syn 70e jierdei kaam út dat syn eks-freondinne en saakwaarnimster Kelley Lynch al syn pinsjoenjild ferstjustermoane hie. Dat twong Cohen om wer op te treden en fannijs hie er in protte súkses. Op 12 july 2008 joech er foar it earst yn 15 jier in konsert yn Nederlân yn it Amsterdamske Westerpark. Cohen waard yn 2008 opnaam yn de Rock and Roll Hall of Fame. Simmer fan 2012 ûndernaam er syn "Old Ideas Europa Tournee" en wie er ûnder mear te sjen op it Sint-Pitersplein yn Gint en yn it Olympysk Stadion (Amsterdam). Hy stelde syn album Old Ideas foar en spile klassikers fan eardere albums.
Cohen stoar op 7 novimberm 2016 yn de âldens fan 82 yn syn hûs yn Los Angeles. Syn dea waard earst op 10 novimber buorkundich makke.
Keninkryk Mersia
thumb|125px|left| Flagge fan Ingelân thumb|125px|left| Flagge foar de krite Mersia yn de 13e iuw thumb|right|280px|It keninkryk Mersia. It oarspronklike gebiet yn de 6e iuw is donkergrien. De grutste omfang yn 7e oant de 9e iuw is yn 't ljochtgrien oanjûn Mersia (Ingelsk: Mercia; Aldingelsk: Mierce, "grinsfolk") wie in Angelsaksysk keninkryk yn Ingelân, dat part wie fan de heptargy. It gebiet roan fan de Noardsee oant Wales. It ryk waard stifte yn it begjin fan de 7e iuw, kende in tiid fan bloei ûnder kening Offa (757/758 – 796), mar waard yn begjin 9e iuw ûnderwurpen troch Egbert fan Wesseks.
Selsstannich
De earste kening fan Mersia dêr't wy fan witte, wie Creoda, dy't om 585 hinne oan de macht kaam. In earste tiid fan bloei, dêr't Mersia yn in grut part fan Ingelân behearske, wie ûnder kening Penda (stoarn 655). Dêrnei foel it werom oant de tiid fan kening Ethelbald (716 - 757). Hy moast him yn 't earstoan ferwarre tsjin sterk rivalen yn Kent en Wesseks, mar nei harren dea en ôfgean wist er de hegemony oer de keninkriken te krijen. Hy wûn de titel Bretwalda. Ek Offa, dy't koart nei de dea fan Ethelbald de macht krige, wist dy status te berikken.
Koart dêrnei wist Egbert fan Wesseks in wichtige en beskiedende slach te winnen (by Ellendun, 825) en dat betsjutte de ein fan de oerhearsking fan Mersia. Fan dy tiid ôf wie it Wesseks dat de lieding ûnder Ingelske keninkriken hie.
Under de Denen
Yn 852 kaam Burgred op de troan dy't yn 'e mande mei Ethelwulf fan Wesseks Noard-Wales ûnderwurp. Yn 868 besetten de Wytsingen (út Denemark) Nottingham. De Denen ferdreaune Burgred út syn ryk yn 874 en beneamdenand Ceolwulf II yn syn plak. Yn 877 ferôveren de Wytsingen it eastlik diel fan Mersia. Ceolwulf, the last king of Mercia, was left with the western half, but he disappeared by 881. Fan 883 oant 911 regearre greve Æthelred fan Mersia oer Mersia ûnder de kening fan Wesseks, sels wie er gijin kening. Æthelred boaske oan Æthelflæd, dochter fan Alfred de Grutte fan Wesseks. Nei't de Wytsingen lang om let ferslein wienen yn Ingelân, yn de Slach fan Ettelred, dêr't Æthelred slim ferwûne rekke en oan de gefolgen stoar, waard Æthelflæd ‘Lady of the Mercians’ oant har dea yn 918. Yn 917 ferdriuwt hja de Denen út Derby. Nei har dea wurdt har dochter it bewâld oer Mersia ôfnomd en komt it feitlik oan Wesseks.
List fan keningen fan Mersia
De data, de nammen en feiten oer de earste hearskers oer Mersia (lykas by de oare hearsker yn de heptargy) wurde meast oannaam.
Ratatette
Ratatette is in kabaretploech. De groep is ûntstien út it iepenloftspul yn Jorwert fan 1982. Der wurdt spile yn doarpshuzen, yn skouboargen en kafees foar in breed publyk.
Keninkryk Mersia
List fan keningen fan Mersia
De Angelen haadman Icel komt mei syn folk fan oer de Noardsee nei (wat no) Grut-Brittanje is.
Ratatette
Earste regisseur wie Tryater-regisseur Romke Toering. Doe't Romke en Jaap in soad fuort wiene mei Tryater waard it nei twa programma's stil om Ratatette. Nei de nije start mei waard Marijke Geertsma regisseuze.
Yn Ratatette hawwe meispile: Arjen Toering, Bert Sinnema (muzyk), Doede Veeman (tekst en muzyk), Henk van Wieren, Herman Peenstra, Hette van der 'Wal, Jaap Oosterwyk, Janke Singelsma, Jeltsje de Boer. Teksten waarden skreaun troch Meindert Bijlsma, Klaas Jansma, Simy Sevenster, Sytse Singelsma, Bonne Stienstra en Baukje Wytsma.
Humtoorp
thumb|Lizzing Humtoorp (Dútsk: Humtrup) is in gemeente yn de Dútske dielsteat Sleeswyk-Holstein en makket diel út fan it distrikt Noard-Fryslân. Humtoorp hat 765 ynwenners (2010).
Sint-Janskatedraal (De Bosk)
De Katedrale Basilyk fan Sint Jan de Evangelist, koartwei de Sint-Janskatedraal, op de hoeke fan de Parade en de Toerstrjitte yn de binnenstêd fan De Bosk wurdt beskôge as in hichtepunt fan de Brabânske gotyk. De katedraal makket yndruk troch de grutte en rykdom oan byldhouwurk. Eartiids as in parochytsjerke boud, waard de Sint-Jan yn 1366 in kapitteltsjerke en yn 1559 de katedraal fan it doedestiidsk nij bisdom De Bosk. Op 22 juny 1929 krige de tsjerke de pauselike earetitel basilyk.
It gebou hat de foarm fan in krústsjerke, mear spesifyk in krúsbasilyk. De tsjerke heart ta de Top 100 fan de Rykstsjinst foar de Monumintesoarch en jildt as in saneamd "kanjermonumint", in kwalifikaasje dy't sûnt it jier 2000 by dit Ryk yn gebrûk is by de ferdieling fan jild foar restauraasjes.
Alle jierren dogge mear as twa miljoen minsken de katedraal oan foar in besite en om in kears te baarnen by Us-Leaffrou fan De Bosk.
Skiednis
Op it plak fan de katedraal stie ynearsten in romaanske tsjerke. De bou dêrfan sette nei alle gedachten yn 1220 útein en duorre oant 1340. Om dat jier hinne, faaks nei't de tsjerke in kapitteltsjerke woarn wie, begûnen se de tsjerke stadichoan te ferfangen troch in nijbou yn goatyske styl. It koer wie nei alle gedachten om 1415 hinne foltôge en dêrnei waard fierder boud mei it skip. Tusken 1480 en 1496 is de ryk fersierde Sakramintskapel noardlik fan it koer oanboud. Yn 1505 is de romaanske tsjerke útsein dielen fan de romaanske toer ôfbrutsen. As lêste feriisde in hege toer op de fiering. It wurk oan de goatyske Sint-Jan einige om likernôch 1530 hinne.
De goatyske Sint-Jan waard oer de foargonger hinne boud en der binne noch jimmeroan dielen fan de romaanske tsjerke bewarre bleaun. It wie it doel om ek de âlde toer te slopen, mar troch brek oan jild binne dy plannen nea útfierd. De nije toer fan de Sint-Jan soe oan de oare kant fan de strjitte ferrize, mar doe't dúdlik waard dat dy der net komme soe moast der ymprovisearre wurde om de tsjerke oan te passen. Dat is te sjen oan it ferwulft yn de sydskepen. Op de plakken dêr't it ferwulft heart oan te sluten op de Marijekapel en de doopkapel doocht it net mear: de bôge hâlde healwei op en oansettings fan it ferwulft binne net foltôge en soks mear. Oan de bûtenkant is dat ek te sjen troch't de meast westlike finsters smeller binne dan de oare ramen.
Doe't keizer Napoleon Bonaparte yn maaie 1810 de stêd oandie en him mei in delegaasje fan katolike ynwenners ûnderhold, waard it him dúdlik dat de oergrutte mearderheid fan de befolking noch jimmeroan roomsk wie. Mei de wurden "Vous aurez la grande église et un évêque aussi" (jimme sille de grutte tsjerke hawwe en ek in biskop) ûnthiet er de tsjerke wer oer te dragen oan de roomske mienskip. It bisdom waard op 'e nij oprjochte en yn de hjerst fan 1810 waard de weromjefte fan de tsjerke oan de roomsken troch Napoleon yn de Tuilerieën befêstige. De weromjefte fan it gebou bleau lykwols noch foar strideraasjes soargjen nei't der in ein oan de Frânske besetting kaam. Op 11 desimber 1816 tekene kening Willem I it dekreet om de Sint-Jan oan de katoliken werom te jaan.
Brân
Bliksemynslach feroarsake yn 1584 in earnstige brân, dy't mei de folle hegere houten fieringstoer ek dielen fan it dak oant it oargel ta ferneatige. Fanwegen jildbrek is der net in nije toer boud, mar waard der in soarte fan koepel oer it restant fan de fieringstoer boud.
Restauraasjes
De lêste grutte restauraasje datearret fan 1999 oant begjin 2011, doe't grutte dielen fan it gebou wêryn de stegers stiene om wêr nedich benammen de ferwarre dowestiennen en kalkstiennen ûnderdielen te ferfangen, lykas ornaminten, wetterspijers, pinakels, profyllisten en balustrades. Ek binne bylden en ingels ferfongen troch replika's yn Portlandstien en sânstien. It noardlike portaal waard hielendal demontearre omt de krammen en boarchpinnen rustich woarn wiene en it ruskjend izer útsette en sa druk op de sânstien, sadat focht djipper binnenkrong yn it poreuze sânstien. De skansearre sânstien is ferfongen troch reproduksje fan deselde stiensoarte en it izer is ferfongen troch rustfrij stiel.
It besjen wurdich
Troch de byldestoarm yn 1566 en de oergong nei in protestanske eigner yn 1629 is der in soad fan it oarspronklike ynterieur ferdwûn. Dêrûnder alle alters (37 yn it begjin fan de 15e iuw oant 52 in iuw letter), in soad bylden en oare keunswurken. In grut ferlies foar de tsjerke betsjutte ek de ferkeap yn 1866 fan it moarmeren doksaal út 1611, dat tsjintwurdich te sjen is yn it Victoria and Albert Museum yn Londen. Dy kontroversjele ferkeap wie de oanlieding foar de oprjochting fan monumintesoarch. Likegoed binne der ek noch in tal bysûndere stikken bewarre bleaun. Lykas it doksaal waard ek it moarmeren heechalter yn de 19e iuw ferkocht en ferfongen troch in neogoatysk haadalter.
It byld fan Us-Leaffrou út de 13e iuw
Fan it iken Marijebyld wurdt oannommen dat it tusken 1280 en 1320 yn Maastricht makke is. It byld fan Marije mei Kristus op har lofter earm is likernôch in meter heech. De wizânsje om it byld oan te klaaien datearret út de 15e iuw en resultearre yn it weifiken fan de oarspronklik houten klaaing. De oerbleaune beskildering is noch orizjineel, in grien kleed oer in reade tunyk foar Marije, mei spoaren fan dekoraasjes fan rozetten, sinnen en earnen en reade mansjetten by it Bern. It ûntbrekken fan elegânsje wie mooglik de oarsaak dat it byld net heech oanslein waard, om't de Frânsk gotyk fanôf it ein fan de 14e iuw in slankere foarstelling fan Marije yn 'e moade brocht.
Doopfont
It doopfont is in keunstwurk fan let-goatysk siersmeiwurk. It is yn oktober 1492 troch de koperjitter Aert van Tricht (Maastricht) út Maastricht levere makke. Seis figueren yn midskiuwske dracht drage de kûp. Se hawwe allegear in beheining en ferwize nei it fyfte haadstik fan it Evangeelje neffens Jehannes 5, wêryn't withoefolle sike lju mei krupsjes by de fiver Bethesda leine en op genêzing wachten troch as earste it wetter yn te gean as in ingel it wetter fan de fiver die weagjen. It lid hat in hege, iepenwurke bekroaning en is dekorearre mei kristlike symbolyk. De kraan dy't it lid omheech tild stamt út deselde tiid en is nei alle gedachten makke troch in smid út De Bosk.
Lijensalter
It Lijensalter is in let-goatysk retabel, dat oarspronklik út de tsjerke fan it plak Sint-Anthonis komt en yn 1835 troch de pastoar jûn waard oan de gouverneur fan Noard-Brabân. By in feiling waard it retabel oankocht troch de feriening Rembrandt en oerdroegen oan de Sint-Jan. Sintraal yn it yn Antwerpen makke retabel stiet de skiednis fan it lijen fan Kristus. De doarren binne oan de binnenkant (dus yn de iepen sitewaasje) beskildere mei mear foarstellings fan it lijensferhaal. Yn sletten tastân binne der foarstellings te sjen út it libben fan Kristus.
Preekstoel
De preekstoel út it midden fan de sechtjinde iuw ferriedt renêssânse karakteristiken. Op de panelen fan de kûp binne reliëfs oanbrocht mei de predikaasjes út it Nije Testamint. Op it achterskot is in paneel fan de patroanhillige fan de tsjerke, dy't martele wurdt yn de siedend hite oalje. It klankboerd is seishoekich en hat in mei bylden fan de evangelisten, apostels, tsjerkefaars en profeten toerfoarmige bekroaning fan seis meter heech.
Glês yn lead
De ramen yn it skip hawwe foarstellings fan de sân sakraminten en inkelde tsjerkefaars. Dy, en ek de ramen yn de koeromgong en it sudertransept binne nefffens ûntwerp fan Lambert Hezenmans útfierd troch de Belgyske glesker Jean-Baptiste Capronnier (ein 19e iuw). It raam by it noarder dwersskip is ûntwurpen troch Marius de Leeuw yn 1966. Foarsteld wurdt it fizioen fan Jehannes yn it boek Iepenbiering fan de sankoppige draak en de Frou dy't op in moanneskyl stiet. De ramen yn de doopkapel en de Marijekapel binne fan Pieter Wiegersma (1953). It raam yn it haadportaal fan it Lêste Oardiel is fan glesker Marc Mulder. As eigentiidsk detail is de terroristyske oanslach op 9 novimber 2001 op de Twin Towers yn it raam ferwurke.
Oargel
Nei de brân fan de houten fieringtoer duorre it ferhelpen fan de skea oan it gebou oant 1594. Ek de keunstwurken dy't ferlern giene moasten wer ferfongen wurde en yn 1610 krige Coenraed van Norenborch de opdracht om in nij doksaal te bouwen. Wat letter, tusken 1617 en 1620, mocht Hans van Mildert in nij haadalter bouwe foar de tsjerke. De renêssânse keunstwurken oerlibben de oerdracht fan de tsjerke oan de protestanten, mar ferdwûnen yn de 19e iuw dochs noch troch ferkeap út de tsjerke. It tredde keunstwurk út dat tiidrek, it monumintale oargel, bleau wol bewarre. Foar de brân besiet de tsjerke al trije bysûndere oargels, dy't alle trije troch it ferneamde Bosker oargelbouwerskaai Niehoff boud wiene. Fan dy trije oargels oerlibbe allinne it lytse oargel fan de Us-Leaffrou Bruorskip it ûnheil.
It ynstrumint waard yn 1622 troch de Keulske oargelbouwer Florens Hoque ôflevere. It oargel foldie lykwols net hielendal oan de muzikale ferwachtings. Syn feint Hans Foltfuss foltôge it wurk, mar doe't de tsjerke yn 1629 yn grifformearde hannen oergyng karden dy it katolike ûntwerp fan it ynstrumint ôf en waard it oan de protestanske moade oanpast
Aaidjerre
thumb|Aaidjerre thumb|Trije aaidjerren yn in glês De aaidjerre, djerre of it aaigiel is it giele part fan de binnenkant fan in aai. It primêre doel fan de djerre is brûkt te wurden as fiedselreserve foar in him ûntwikkeljend embryo.
Yn de aaidjerre sit frijwat fet (oars as it aaiwyt; dat oanwêzige fet is meast net sêd fet).
Yn de djerre sit fitamine A, B, D, E en K. It is ien fan de pear fiedingsmiddels dy't fan natuere fitamine D befetsje. In grutte aaidjerre befettet sawat 225 kilojoule, it aaiwyt befettet sawat 63 kilojoule. In grutte djerre befettet mear as twa tredde fan de deiske oanrikkemandearre hoemannichte fan 300 mg golesterol.
De djerre is ferantwurdlik foar sawat in tredde fan it gewicht fan it aai. It befettet hast de helte fan de proteïne.
As in aai te gear kôke wurdt, ferskynt der soms in grieneftige ring om de aaidjerre. Dat is it resultaat fan izer- en swevelgearstallings yn it aai. It kin ek foarkomme as der tefolle izer yn it koaitsjende wetter sit. De griene ring beynfloedet noch smaak noch de gearstalling.
De kleur fan de djerre hinget fan het dieet fan de hin ôf. Boeren kinne der natuerlik pigmint by dwaan om de djerrekleur te manipulearjen, mar keunstmjittige pigminten binne ferbean.
Sjapoer I
right|thumb|250px|Paleis fan Sjapoer I yn [[Bisjapûr]] Sjapoer I (omtrint 215 – 270), soan fan Ardasjir I wie kening fan de Sassaniden (Perzje) fan 241 oant 270. Hy stiet bekend as in gefaarlike tsjinstanner fan de Romeinen dy't twa kear in keizer fersloech. Syn titel wie sjahansjah oftewol "Kening fan de Keningen fan Iran en net-Iran".
Skiednis
right|thumb|250px|Sjapoer I ferslacht [[Falerianus I, bas-relyf yn Naqsh-e Rustam.]] Sjapoer wie in grutte fijân fan it Romeinske Ryk en wurdt yn har skiednisboeken in destruktive feroverer neamd, te fergelykjen mei Hannibal. Om 241 hinne begûn er Romeinske gebieten binnen te fallen en ferovere Syrje, Armeenje, en ferskate stêden yn Mesopotaamje. Keizer Gordianus III besocht yn 243 Syrje werom te winnen (sjoch de slach by Resaina), mar in oare keizer Falerianus I wie pas yn 260 by steat om Sjapoer Syrje wer út te driuwen. Lykwols foel by Edessa dizze keizer, dy't mei in lytse delegaasje op delkommen wie om te ûnderhanneljen, libben yn hannen fan Sjapoer.
De 65-jierrige Falerianus ûndergie wiken en moannen lang de skriklikste fernederingen ear't er lang om let terjochtstelle waard en as in opsetten trofee yn it keninklik paleis tentoansteld waard.
Nei syn morele oerwinning foel Sjapoer Syrje op 'e nij binnen, mar diskear waard hy ferslein troch Callistus "Ballista", prefekt oansteld troch Gallienus, soan en opfolger fan Falerianus. It weromlûkende leger fan de Perzen waard opnij en yn de rêch oanfallen troch Odaenatus, kening fan Palmyra, dy't de Perzen foarfêst ferdreau en de provinsje Mesopotaamje werovere.
Sjapoer waard troch syn soan Hormazd I opfolge.
Godstsjinsten
Yn it ryk fan Sjapoer libben boedisten, kristenen, joaden en soroästrianen njonken inoar en dat late faak ta ûnienigens. It prysterskip fan de zoroastrjers, de mobads fan de Magy, wie net bot tolerant en woe sels de macht hawwe yn it ryk. Sjapoer waard troch syn broer Peros foarsteld oan de profeet Many dy't in syntese woe fan al dizze godstsjinsten. Sjapoer wie hiel bot ûnder yndruk fan him en grut foarstanner fan it ferienigen fan alle leauwen. De kening makke de profeet ta earelid fan syn keninklike hofhâlding. Op dizze wize koe it manigeïsme him hurd yn it ryk ferspriede ta grutte ergernis fan de Magy.
Immenstedt
thumb|Lizzing Immenstedt is in plak yn de Dútske dielsteat Sleeswyk-Holstein en makket diel út fan it distrikt Noard-Fryslân. Immenstedt hat 670 ynwenners (2010).
Jaap Mulder
Jaap Mulder (Ljouwert, 1959) is in kabaretier en ferhaleferteller. Nei de middelbere skoalle giet Mulder nei Grins en docht krektas syn foarbyld Freek de Jonge in stúdzje Nederlânsk en letter ek noch Keunst en keunstbelied. Syn heit wurke by de Ljouwerter Krante en syn broer en suster sitte ek yn de sjoernalistyk. Yn syn programma sjongt er ek en makket eigen teksten en muzyk. Mei syn grutte stal, keale holle, en yndringende diksje (noardlik aksent) berikt er in eigen publyk. Hy makke syn earste foarstelling "De Verloedering" yn 1986. Ek wint er de earste edysje fan de Pytyske Spullen yn Maastricht. Yn 1989 krige hy de earste priis op it jierlikse Camerettenfestival fan Rotterdam en krige er ek de Simulaasjesien, in priis fan it Utertse Werfteater.
Hy spile ek lang piano by de symfonyske rockband Agdon Health út Grins dêr't er 4 CD's mei makke. Foar "Bijtijds" skriuwt Jaap Mulder kollums.
Hendrik Bulthuis
Hendrik Bulthuis (Burgum, 19 augustus 1892 - dêre, 31 desimber 1948) wie in kapper en skearbaas yn Burgum dy't de BM'er ûntwurpen hat.
BM'ers
thumb|250px|BM-er op de foargrûn by [[Grou (plak)|Grou,±1927]] As in frjemd skip foar de wâl lei rûn Bulthuis út de saak wei om te sjen. Hy koe eins net goed ha dat de sylboaten fan doe, meast gewoane skouwen de gruttere skippen net besile koe. Yn 1928 makke hy tekeningen en boude in boat dy't hy Burgumer Mar neamde, de BM'er. By it silen op de mar helle hy it midswurd omheech by de ûndjipten. It bliek dat de boat omraak sile woe. It brocht in revolúsje yn de jachtbou. De hûd fan in BM'er bestiet út lytse op inoar spikere latsjes. Se binne fêstmakke op mallen dy't sadwaande as spanten tsjinje, mar folle fierder útinoar stean. In soad minsken woene ek in BM'er. Foar Fl 100,- koe elk tekeningen, hout en in lape katoen keapje. Bulthuis hat syn rjochten nea fêstlein yn de foarm fan in oktroai. Der waard doe allinnich troch minsken mei jild syld en it wie Hendrik te dwaan om it silen foar de gewoane man te befoarderjen. Der kamen hieltyd mear BM'ers.
Yn 1931 makke hy noch in type BM'er mei in grutter túch, de sechtjin kwadraat. Foar bern makke hy in sylkano en as oefenboat in syl- en roeijol, de Bulthuisjol mei in lingte fan 5 meter en 10m² túch. Yn 1942 boude Bulthuis foar famyljes in sylboat op basis fan de BM mei in kajútsje der op.
Yn de jachthaven fan Burgum stiet in brûnzen byld út 1986, makke troch keunstner Gosse Dam. It stelt in hurdsiler op in BM foar mei ien hân oan it roer. Fan it Wettersportbûn krige hy de Lukaspenning foar syn fertsjinsten foar de wettersport. Yn 2016 waard it akwadukt yn de Sintrale As by Burgum ûnder it Prinses Margrytkanaal troch nei him ferneamd. Ids Willemsma hat dêrby in keunstwurk makke, basearre op de troch Bulthuis ûntwurpen boaten.
Yn 1943 ferkocht Bulthuis de winkel en ferstoar fiif jier letter, 56 jier âld.
Toaniel
Hindrik Bulthuis wie in warber lid fan de Fryske Krite yn Burgum. Hy hat Fryske revu's en toanielstikken skreaun, wêrûnder Boppedat wie hy spiler en grimeur fan toanielferiening "Der Wie Ris". Foar syn fertsjinsten krige hy in earemedalje.
Kowestjerte
Kowestjerte is it op grutte skaal dea wurden fan it fee. De oarsaak binne syktmen as feepest, tuberkuloaze, tongblier en myltfjoer. It binne tige besmetlike syktmen en in part fan it grutte tal deade bisten komt troch de beslissings bisten dy't siik binne daalks dea te meitsjen, en soms ek alle oare bisten op deselde pleats. Mei de waakst fan it tal kij op in pleats yn de 20e iuw hat sa'n maatregel no in grut tal deade bisten as gefolch. Om't dy deade bisten net slachte wurde kinne, wurde dy ophelle en ferbaarne. Eartiids waarden deade bisten fanwegen it gefaar fan besmetting net ferfierd mar op it lân fan de boer begroeven. As warskôging wêr't de syktme yn 'e grûn siet waard der in boskje oanplante, in pestboskje.
Erkinoald
Erkinoald (sa. 580 - 658) folge Aegas yn 641 op as hofmeier fan Neustrje en yn 642 Flaochad, hofmeier fan Boergonje. Hy stoar yn 658 en waard opfolge troch Ebroin.
Skiednis
Oer de begjinjierren fan Erkinoald is net folle bekend. Allinne in relaasje mei Berthetrude, de mem fan de Merovingyske kening Dagobert I, en dat er oer rike lannen beskikte ten easten fan de Seine kinne as wis beskôge wurde.
Yn 641 beneamt Nanthild, de widdo fan Dagobert him as opfolger fan Aegas yn it amt fan hofmeier fan it keninkryk Neusterje. Yn dy funksje late hy dat ryk gruttendiels foar kening Klovis II en syn frou Baldechildis, dy't foar har houlik mei Klovis as slavin oan it hof fan Erkinoald libbe hie. Yn 642 slút er mei de Boergondyske hofmeier Flaochad in alliânsje dêr't sy elkoar yn harren amt befêstigje. Letter, nei de dea fan Flachoads yn 658, waard er ek syn opfolger yn Boergonje. Noch yn itselde jier luts er troepen gear tsjin de ealman Willibad. Dat foarfal is de lêste fermelding oer him yn de kronyk fan de saneamde Fredegar. Oant syn dea yn 658 is fierder neat mear fan him bekend, útsein dat er yn it amt as hofmeier fan Neusterje opfolge waard troch Ebroin.
Famylje
Erkinoald wie troud mei Leutsinde, in besibbe fan Dagobert I, waans heit Liuterik hofmeier fan Theuderik III wie. Mei haar hie hy twa bern. Sun soan Leudesius waard yn 675 sels hofmeier, en syn dochter Emma troude mei de kening fan Kent Eadbald.
5 Makkabeeërs
5 Makkabeeërs is in algemien as apokryf beskôge joadske religieuze tekst, besibbe oan it Alde Testamint fan 'e Bibel. It is inkeld oerlevere yn it Arabysk, en wurdt sadwaande ek wol Arabyske Makkabeeërs of 2 Makkabeeërs (Arabysk) neamd. De oantsjutting "5 Makkabeeërs" waard foar it earst brûkt yn in wittenskiplik artikel út 1832, en is sûnt frij algemien wurden.
Oarsprong
De oarspronklike tekst fan 5 Makkabeeërs moat yn it Hebriuwsk skreaun wêze, sa't te sjen is oan it grutte tal hebraïsmen yn 'e Arabyske oersetting. Om't der lykwols gjin inkeld fragmint fan sa'n Hebriuwsk orizjineel oerlevere is, binne guon saakkundigen fan tinken dat 5 Makkabeeërs yn it Arabysk gearstald wêze moat út ûnderskate Hebriuwske teksten. De skriuwer wie wierskynlik in joad, en it geskrift moat nei alle gedachten datearre wurde yn it lêste trêdepart fan 'e earste iuw, nei de ferwuostging fan 'e Timpel fan Jeruzalim troch de Romeinen, yn it jier 70. Der besteane guon oerienkomsten tusken 5 Makkabeeërs en it boek Josippon, dy't mooglik te ferklearjen binne troch ûntliening fan it letter skreaune Josippon oan 5 Makkabeeërs.
Ynhâld
5 Makkabeeërs beskriuwt de skiednis fan Jeruzalim en de Joaden begjinnend mei it besykjen fan 'e Seleusidyske earste minister Heliodoarus om 'e timpelskatten te rôvjen, yn 186 f.Kr., en einigjend mei de dea fan 'e beide soannen fan Heroades de Grutte yn 6 f.Kr. It stelt net folle mear foar as in opsomming fan histoaryske foarfallen út 'e boeken 1 Makkabeeërs en 2 Makkabeeërs, oanfolle troch de oanbelangjende haadstikken út 'e skiedkundige wurken fan 'e Joadske histoarikus Flavius Josefus (37-±100). Allinnich haadstik 12 liket eigen wurk fan 'e skriuwer te wêzen, en dat tilt op fan 'e ûngerjochtichheden en planute flaters.
Johan van der Zee
Johan van der Zee (Stiens, 17 maaie 1942 - Ljouwert, 26 oktober 2018) wie in Frysk sjoernalist.
Hy begûn nei syn HBS- en tsjinsttiid by de RONO, earst yn Grins en letter yn Ljouwert. Hy wurke dêrnei fan 1968 oant 2004 by it telefyzjeprogramma Van Gewest tot Gewest foar de regio Noard-Nederlân. Syn opdracht wie om Fryslân mei safolle mooglik fariaasje yn byld te bringen op in manier dy't ek foar oare Nederlanner nijsgjirrich is. Syn earste reportaazje gie oer korps "Het Heidebloempje" fan De Harkema dat op it Holland Festival spile. Sûnt de direkteur fan de stifting Skylgeralân Betsen Stienstra wegere om syn Frysk te ferbrekken, omdat Johan ommers ek Frysk prate, waard der oansluten by de taal fan de minsken dêr't mei praten waard. It Frysk waard dan ûndertitele yn it Nederlânsk.
Nei Van Gewest tot Gewest hie er ûnder oare in radiokollumn by Omrop Fryslân. De lêst jierren makke Van der Zee mei Eelke Lok it programma Gewest Fryslân foar de Omrop dêr't er yn weromseach op syn moaiste reportaazjes foar Van Gewest tot Gewest.
Van der Zee wenne de lêste jierren fan syn libben yn Ljouwert. Dêr is er ek ferstoarn yn de âldens fan 76 jier.
Mnemic
Mnemic wie in Deenske industrialmetalband oprjochte yn Aalborg en wie aktyf tusken 1998 en 2013. De band brocht yn 2003 syn debútalbum  	Mechanical Spin Phenomena út. Mnemic hat fiif studio-albums útbrocht.
Slach by Megiddo
Slach fan Megiddo
Yn it twaentweintichste jier fan syn regear, noch gjin jier nei de dea fan Hatsjepsoet, ferliet Tûtmoses III Egypte mei syn leger om de opstannige stêden werom te pakken. Yn it trijentweintichste jier fan syn regear kaam hy oan yn Gaza. Dêr gie hy fierder it lân yn, nei Yehem, wêrby't hy de kar hie út trije rûtes: in súdlike rûte troch Taanach, in noardlike rûte troch Djefty of de koartste de Aroene wie. Dizze lêste wie smel en ideaal foar in mûklaach.
Tûtmoses naam de koartste rûte al seinen syn generaals dat er omgean moast. Nei trije dagen marsjearen troch de fallei kamen se oan by it fijanlike kamp. De frontale oanfal kaam de fijân oer it mot, dat hy waard dan ek ferslein. In soad fan harren flechten nei de stêd Megiddo. Mar de ynwenners seagen dat de Egyptners harren efternei kamen, dêrom hâlden sy de poarte ticht. Wol lieten se klean del sadat de soldaten op de muorre klimme koenen. Omdat de Egyptyske troepen it kamp fan de fijân plonderen, koenen wilens in soad soldaten de stêd feilich berikke, ek de kening fan Kadesj en Megiddo. Megiddo waard wol omsingele troch Egyptyske soldaten.
Belegering fan Megiddo
De farao liet syn soldaten marsjeare troch it opstannige lân en allegear erkenden se syn gesach. De stêd Megiddo joech lykwols gjin belies. Uteinlik waard de stêd nei sân moanne fjochtsjen ynnaam. De bút dy’t de Egyptenaren meinamen bestie út 340 finzenen, 924 striidweinen, 200 stiks wapenútrêstingen, 502 bôgen, 2238 hynders, 129 stiks fee en 22.500 oare bisten.
Gefolch
Mei de fal fan Megiddo waard it noarden fan Palestina alhiel oermastere en ek it suden fan Syrje. It hiele gebiet oant Kadesj wie ûnder kontrôle kaam fan de farao en de lokale hearskers stjoerden harren opfolgers as finzene nei Egypte wêr’t se op Egyptyske wize opfieden waarden. De foarst fan Kadesj ûntkaam, mar yn 1461 f.Kr. waard ek Kadesj oermastere en inkele jierren letter stuts Tutmoses de Eufraat oer en fersloech hy de Mitanni.
Armageddon
Megiddo soe noch ferskeidene kearen it toaniel wêze fan ynternasjonale fjildslaggen yn 609 f.Kr. en yn 1918. Yn de bibel seit Johannes dat de keningen fan de wrâld de lêste slach leverje sille tsjin God: Armageddon of Har Megiddon, de berch fan Megiddo.
Rotterdam
thumb|Kaart fan Rotterdam yn 1690, troch [[Frederick de Wit]] thumb|Stedsgesicht mei op de eftergrûn de toer fan de Laurenstsjerke, om 1660 hinne thumb|Deltsevaart mei op 'e eftergrûn de Laurenstsjerke yn 1895
Rotterdam is in stêd yn it westen fan Nederlân, yn de provinsje Súd-Hollân. It is nei de haadstêd Amsterdam de twadde stêd yn it lân, en teffens it haadplak fan 'e gemeente Rotterdam. De stêd leit oan de mûning fan de Nije Maas yn de delta fan de Ryn en de Maas. Rotterdam foarmet it mulpunt fan de stêdekloft fan de Rijnmond en leit yn it súdwesten fan de Rânestêd. De skiednis fan Rotterdam giet tebek oant 1270, doe't der in daam yn de rivier de Rotte boud waard. Dêrnei festigen har lju by de daam. Yn 1340 joech de greve fan Hollân stedsrjochten oan Rotterdam.
Op 1 jannewaris 2020 hie Rotterdam 651.446 ynwenners. Der wenje minsken fan sa'n 180 ferskillende nasjonaliteiten yn de stêd. De Metropoalregio Rotterdam-De Haach, dy't in befolking fan likernôch 2,7 miljoen minsken hat, is de trettjinde yn grutte yn de Jeropeeske Uny en de grutste yn Nederlân. De Haven fan Rotterdam is de grutste haven fan Jeropa en hat in skoft de grutste haven fan de wrâld west. Rotterdam is ek ferneamd om de Erasmus Universiteit, bebouwing om de rivier hinne, in warber kultureel libben en syn nijmoadrige arsjitektuer. Doe't it âlde stedssintrum hast folslein ferwoaste waard troch it bombardemint op Rotterdam yn de Twadde Wrâldkriich, waard de stêd nei de kriich fannijs opboud mei in wikseljend arsjitektoanysk stedsbyld, wolkekliuwers ynbegrepen. Soks komt net in soad foar yn Nederlânske stêden. Ferneamde arsjitekten fan it nije Rotterdam wiene: Rem Koolhaas, Piet Blom en Ben van Berkel.
Iere Skiednis
Sûnt de njoggende iuw lei op it plak fan it hjoeddeiske stedssintrum fan Rotterdam de delsetting Rotta. Troch oerstreamings fan de feanrivier de Rotte (eartiids ek bekend as Rotta, dat sokssawat as "modderich", "ferslein" betsjut) rekke dy delsetting ûnbewenne. Dêrnei waarden diken yn de omkriten oanlein, lykas de Schielands Hoge Zeedijk (Hege Seedyk fan Skielân). Yn it ramt fan it bedykjen waard om 1260 hinne in daam yn de Rotte, op it plak dêr't de Hoogstraat de Rotte krúst, oanlein. Dêr krige Rotterdam syn namme fan. Om dy daam hinne ûntstie in nije delsetting, dêr't men ynearsten fan de fiskerij libbe. Al rillegau waard it ek in hannelsplak en waarden de earste havens oanlein. Op 17 maart 1299 joech greve Jan I fan Hollân Rotterdam stedsrjochten. Op 7 juny 1340 krige Rotterdam fannijs stedsrjochten fan greve Willem IV fan Hollân. Yn 1358 joech greve Albrecht fan Beieren tastimming om in stedsmuorre te bouwen, dy't twa jier letter foltôge waard.
Om 1350 hinne waard de Rotterdamske Skie groeven, dy't skipfeart nei it efterlân yn it noarden ferbettere.
De posysje fan Rotterdam waard fuortsterke troch de Hoekske en Kabbeljauske Tsierderijen tuske 1488 en 1490, doe't it troch jonkhear Frans van Brederode as útfalsbasis brûkt waard. Troch him ferlearen de doetiidske wichtigere stêden Delft al syn skippen en Gouda de helte fan syn hûzen.
Tusken 1449 en 1525 waard de letgoatyske Sint-Laurenstsjerke boud. Yn it midsiuwske Rotterdam wie dat it iennichste stiennen gebou. It wie in warber projekt, want Rotterdam hie yn dy tiid likernôch 1200 hûzen.
Yn 1572 waard Rotterdam plondere troch troepen fan de steedhâlder fan de Spaanske kening, Maksimiliaan fan Hénin-Liétard út Henegouwen. Yn 1573 keas de stêd de kant fan de Nederlânske Opstân. De stêd hie doe sa'n 10.000 ynwenners. Oan 'e ein fan de sechstjinde iuw, liet Johan van Oldenbarnevelt, dy't fan 1576 oant 1586 riedpinsjonaris wie, de haven útwreidzje, dêr't it it grûnwurk mei lei foar it takomstige wichtige plak dy't de stêd yn de seehannel nimme soe. Yn 1622 waard by in folkstelling it oantal ynwenners fan de stêd op 20.000 bepaald. Oan 'e ein fan de santjinde iuw hie de stêd al sa'n 50.000 ynwenners.
Fan de santjinde oant yn de njoggentjinde iuw fearne in soad Nederlânske skippen mei slaven út Afrika, nei Suriname en de Nederlânske Antillen, dêr't se ruile waarden foar guod dy't nei de Rotterdamske haven ferfierd waard. De Rotterdamske firma Coopstad en Rochussen wie nei de Middelburgsche Commercie Compagnie de grutste slavehannelmaatskippij fan Nederlân.
Untjouwing yn de 19e en 20e iuw
Yn de njoggentjinde iuw begûnen de rivieren de Scheur en de Brylske Maas te fersânjen en dat foarme in bedriging foar de tagong ta de haven fan Rotterdam. Dêrom waard ûnder kening Willem I tusken 1827 en 1831 it Kanaal troch Foarne op it eilân Foarne tusken Rotterdam en Hellefuotslûs groeven. Om't skippen yn de njoggentjinde iuw hieltyd grutter waarden, rekke dat kanaal lykwols rillegau te lyts. Ynzjenieur Pieter Caland hat dêrom warber in nij plan ûntwurpen. Yn 1866 waard mei it graven fan de Nije Wetterwei úteinset en it kaam ree yn 1872. Dêrtroch ûntstie fan de Nije Maas en Scheur in streekrjochte ferbining mei de Noardsee by Hoek fan Hollân. Nij it iepenjen fan de Nije Wetterwei naam de bedriuwigens yn Rotterdam hurd ta. Der waarden nije havens oanlein en it luts wurklju út alle parten fan Nederlân en derbûten oan. Troch it jild dat de stêd fertsjinne, waarden steatlike gebouwen boud yn it sintrum.
De stêd wreide rap út. Der waarden nije wiken bijboud en guon njonkenlizzende gemeenten waarden anneksearre. Oan 'e ein fan de njoggentjinde iuw waarden Delfshaven (1886, Kralingen, en in part fan Overschie en Carlois yn 1895 taheake. Noch mear nije havens waarden oanlein, lykas de Maashaven, Rynhaven, en Waalhaven. Troch de lânboukrisis, dy't geande wie, lutsen in soad boeren en oare plattellânslju, benammen út Noard-Brabân, nei de stêd. Der waarden foar de nijkommers fluch rigen goedkeape wenten boud, benammen op de súdlike Maas-ouwer, dy't dêrtroch de "boerekant" neamd waard. Tusken 1880 en 1900 woeks de befolking fan 160.000 ta 315.000 ynwenners. Yn 1920 wie de befolking al goed 500.000 ynwenners. Yn 1914 waard Hoek fan Hollân by de gemeente Rotterdam foege, en yn 1933 kamen Pernis en Hoogvliet derby.
Oan 'e ein fan de njoggentjinde iuw waard úteinset mei de bou fan de wiken Cool, Crooswijk en it Nije Westen. Fan 1914 waard der hieltyd mear nei it westen ta útwreide, mei Spangen, it Wite Doarp en Oud-Mathenesse.
It sintrum krige njonkelytsen ek mear oansjen. De âlde stedswâlen wiene al ôfbrutsen en de singels en grêften waarden foar it grutste part dimpt. Ek grutte parten fan de Rotte waarden dimpt. Havenmasters en de gemeente ynvestearren yn nijmoadrige grutte gebouwen dy't in ryk oansjen krigen. Nei it dimpen fan de Coolvest, ûntstie der in brede bûlevaar mei in nij stedhûs, in sjyk postkantoar en de Beurs. Yn de Earste Wrâldkriich, doe't Nederlân neutraal wie, wie Rotterdam in spionnestêd. Britske en Dútske geheime tsjinsten keazen Rotterdam as grûnwurk fan harren operaasjes.
Twadde Wrâldkriich
thumb|It sintrum fan Rotterdam nei it bombardemint
Op 10 maaie 1940 foel Nazy-Dútslân Nederlân yn. Dútske parasjutisten kamen del om Rotterdam-Súd hinne. Ek it Noardereilân waard beset. It Nederlânske garnizoen, oanfierd troch de ynfantery en it Korps Mariniers, beskeaten de Maas-ouwer en brêgen, dêr't it de Dútsers mar net slagge en nim it sintrum yn. Op 14 maaie moarns stjoerden de Dútsers in ûnderhanneler dy't mei de driging kaam dat de stêd ferneatige wurde soe. De Dútsers hiene mar in bytsje geduld en se besleaten it ferset te brekken.
Om healwei twaen middeis kaam it bombardemint op Rotterdam, dy't sa'n fearns oere duorre. De brân, dy't dêrtroch ûntstie, hie in ferneatigjende útwurking. Mear as 24.000 wenten waarden ferwoaste, 800 minsken kamen om it libben en 80.000 rekken dakleas. Doe't de Dútsers drigen en bombardearje Utert op deselde manier, wie dat reden foar de Nederlânske generaal Winkelman en kapitulearje.
It folsleine sintrum fan Rotterdam wie yn in púnheap feroare. Tagelyk mei de besetting, sette men útein mei it oprêden fan 'e pún. Parten fan de Skie en de Blaak en Kolk waarden dimpt mei it pún. De âlde Willemsbrêge en de spoarbrêge dernjonken wiene net skansearre, dus der wie noch hieltyd ferbining tusken de twa stedsparten. Op 14 febrewaris 1942 waard de Maastunnel iepene, dêr't mei de bou yn 1937 úteinset waard. Dat wie de earste autotunnel fan Nederlân. Yn 1941 waarden de gemeenten Hillegersberg, Schiebroek, Kralingseveer, IJsselmonde en de rêst fan Overschie by Rotterdam foege.
Op 31 maart 1943 bombardearren de Alliearden mei fersin in part fan Delfshaven, dêr't 326 minsken omkamen en 400 ferwûne rekken. Ek de hongerwinter fan 1944-1945 koste in soad libbens.
Sa'n 1400 fan de 11.000 Joaden yn de stêd hawwe de kriich oerlibbe, de rêst kaam om yn konsintraasjekampen. Op 10 en 11 novimber 1944 waard der in grutte razzia holden, dêr't 50.000 manlju tusken de 17 en 40 jier fuortfierd waarden om te wurkjen yn Dútslân.
Nei de Twadde Wrâldkriich
thumb|Wolkekliuwers yn de wyk Kop van Zuid Nei de kriich waard Rotterdam weropboud. Yn it ramt fan fernijing en modernisearring waarden in soad skansearre gebouwen net wer opholpen, mar sloopt, sa as bygelyks de Bijenkorf. Yn de fyftiger jierren wie de weropbou yn folle gong. Yn 1953 waard de Lijnbaan dienmakke, dy't de earste autofrije winkelstrjitte fan Jeropa wie. Dat krige in soad ynternasjonaal omtinken. Ek yn 1953 waard it byld De Verwoeste Stad (De Ferwoaste Stêd) fan keunstner Ossip Zadkine ûntbleate. It nije Sintraal Stasjon kaam yn 1957 klear. Yn 1960 waard de Euromast boud. Yn 1970 waard de Euromast ferhege mei it taheakjen fan de Space Tower, dêr't de folsleine hichte op 185 meter útkaam. De Euromast en it byld de Ferwoaste Stêd waarden de symboalen fan it Rotterdam fan nei de kriich.
Yn de fyftiger jierren waarden yn in koart skoftke tiid inkelde nije wiken mei heechbou oanlein, lykas Pendrecht, Zuidwijk, Lombardijen, Ommoord en Zevenkamp.
Mei it ophelpen fan de havens, waard besocht en keppelje it havengebiet los fan de stêd. Dat woe men dien krije troch nije havengebieten oan te lizzen bewesten de stêd rjochting de see. Efterinoar waarden besuden de Nije Wetterwei it Botlekgebiet, Europoarte en de Maasflakte oanlein, mei in tige grut tankopslach foar rûge oalje. Yn Pernis, Rozenburg en fierder nei it westen waarden grutte raffinaderijen boud. De Rotterdamske haven woeks sa fier dat it yn 1962 de grutste haven fan de wrâld waard.
Yn 1960 waard úteinset mei it oanlizzen fan de Rotterdamske metro, dy't yn 1968 reekaam en it wie dêrmei de earste metro fan Nederlân. Dêrmei waarden de wiken fan Rotterdam-Súd mei it sintrum ferbûn. Yn 1970 waarden de nije Ahoy-hallen iepene.
Mei it bebouwen fan it Weena, krige Rotterdam yn de njoggentiger jierren in skyline mei ferskate wolkekliuwers. Yn 1991 waard it gebou de Delftse Poort, mei in hichte fan 151 meter, iepene. Dat wie doe de heechste wolkekliuwer fan Nederlân. Yn 2009 kaam de Maastoren ree, dy't 165 meter heech is en no de heechste yn Nederlân is. Yn 1993 waard de Erasmusbrêge foltôge en dêrmei krige Rotterdam in nij symboal.
Geografy
thumb|left|Topografyske kaart fan de stêd Rotterdam, septimber 2014 Rotterdam is ferdield yn in noardlik en súdlik part, skaat troch de Nije Maas. De ferbings tusken beide stedsdielen fan west nei east binne: de Benelúkstunnel, de Maastunnel, de Erasmusbrêge, in metrotunnel, de Willemsspoartunnel, de Willemsbrêge, de Keninginnebrêge en de Van Brienenoordbrêge.
It stedssintrum leit oan de noardigge fan de Nije Maas. Lettere ûntwikkelings hawwe it sintrum útwreide nei it noardlike part fan Rotterdam-Súd, dat bekend stiet as Kop van Zuid (Kop fan Súd). Troch de haven fan Rotterdam berikt de stêd de Noardsee.
It grutste part fan Rotterdam leit ûnder seenivo, bygelyks de Prins Aleksanderpolder, yn it noardeasten fan Rotterdam, leit 6 meter ûnder Normaal Amsterdamsk Peil (NAP). It leechste punt fan Nederlân, Nieuwerkerk oan de Isel, leit justjes beëasten Rotterdam en is 6,76 meter ûnder NAP.
De rivier de Rotte streamt net mear streekrjocht de Nije Maas yn. Doe't yn it begjin fan de tachtiger jierren in twadde metroline oanlein waard, stie in part fan de rin fan de Rotte dy line yn paad. Dêrom waard in piip oanlein dy't it wetter oer it Boerengat yn de Nije Maas liedt.
Rotterdam foarmet it mulpunt fan de stedsregio Rijnmond, dy't grinzget oan de stedsregio Haachlannen yn it noardwesten. De twa stedsregio's foarmje sûnt 2014 de Metropoalregio Rotterdam-De Haach, dat in totale befolking fan goed 2,6 miljoen minsken hat.
Fiifhûs
Fiifhûs is in buorskip yn de gemeente Súdwest-Fryslân. Hy leit súdeastlik fan Boalsert oan De Wimerts of Boalserter Feart, yn 'e himrik fan Wolsum. De buorskip komt ek foar as Vyf Huys, Vijfhuis, Tinwier, Finwier en Ferdingwier.
Fiifhûs is it berteplak fan Hoatse de Jong ( 1884 - Jelsum 1982)
Rotterdam
Klimaat
Rotterdam hat in seeklimaat, neffens de Klimaatklassifikaasje fan Köppen Cfb, mei koele simmers en sêfte winters. Simmers is de trochsneed temperatuer almeast ûnder de 20 graden, wylst winters de trochsneed temperatuer boppe it friespunt bliuwt. Om't de Noardsee tichtby is, binne der komselden ekstreme temperatueren. Rein is der yn eltse tiid fan it jier, dochs is de maitiid drûger as it neijier.
Boarne: KNMI
Maasstêd
thumb|De Maas troch Rotterdam sjoen fan de Euromast ôf. Op eftergûn de wolkekliuwers fan de wyk Kop van Zuid Rotterdam wurdt gauris oantsjutten as de "Maasstêd" (Maasstad), en yn de stêd binne der in soad ferwizings nei de rivier de Maas, sa as Maasbûlevaar, Maasgebou, Maasbrêge, Maastunnel en Maastoren (Maastoer). Dat binne histoaryske ferwizings, want de Maas rint net mear troch Rotterdam hinne. Oant likernôch 1870 rûn de Maas, troch dat no de Ofdamme Maas is, oer de Waal by Woudrichem om dêrnei as de Merwede gear te rinnen. De Merwede rûn oer de Under-Merwede nei Doardt en hy spjalte him dêr yn de Alde Maas en Noard ôf. De Noard foarmet dêrnei mei de Lek de Nije Maas. Bewesten Rotterdam rûnen, en rinne no noch hieltyd, de Alde en Nije Maas gear om it eilân Rozenburg as de Scheur en Brylske Maas om dêrnei de Noardsee yn te rinnen. It wetter dat doe troch it sintrum fan Rotterdam rûn, befette mear as de helte fan it wetter fan de Maas, en men koe mei rjocht Rotterdam as Maasstêd oantsjutte. Yn it tiidrek 1861-1874 waard de Nije Merwede groeven, foar in bettere ôffier fan de Waal. Dêrtroch gie it grutste part fan it wetter fan de Merwede, en ek fan de Maas, net mear oer Doardt en Rotterdam, mar oer it Hjerringfliet de Noardsee yn. De Nije Maas waard foar it grutste part de ôffier fan de Lek en dus fan de Ryn.
Om baas te bliuwen oer it gauris ûnderstrûpen fan it Lân fan Heusden, waard yn 1904 de Berchske Maas groeven en de eardere rin fan de Maas tusken Heusden en Woudrichem ôfdamme. Dêrtroch koe it wetter fan de Maas Rotterdam net mear berikke en waard de Nije Maas hast allinnich mar oanfierd troch wetter fan de Ryn, wylst it wetter fan de Maas alhiel oer it Hjerringfliet de Noardsee yn rûn. Om't it Hjerringfliet yn it ramt fan de Deltawurken ôfsletten waard, rint it wetter fan it Hjerringliet oer de Spui en de Alde Maas de Nije Maas wer yn. Mar dat wetter komt lykwols net troch Rotterdam hinne.
Demografy
thumb|De Metropoalregio Rotterdam-De Haach
Rotterdam hat in grut ferskaat oan befolkingsgroepen, dy't ferskille de wyk. It sintrum hat in heger oantal allinnichsteanden; sa'n santich prosint fan dyjingen dy't tusken de 20 en 40 jier binne. Dat is in heger persintaazje ferlike mei oare stêden. Dejingen dy't in hegere oplieding en ynkommen hawwe, wenje yn it sintrum, as ek allochtoanen. 54% fan de ynwenners fan it sintrum waarden berne yn it bûtenlân, ferlike mei 45% mei oare parten fan de stêd, wylst 70% fan de saken yn it sintrum troch minsken, dy't yn it bûtenlân berne waarden, beheard wurde. Nettsjinsteande binne 80% fan de pannen yn it sintrum hierpannen.
Boarne: Lourens & Lucassen 1997: siden 116-117 (1398-1795)
Yndieling
De gemeente Rotterdam is part fan de Metropoalregio Rotterdam-De Haach, dat in oerflak fan 1130 km² beslacht, dêr't 990 km² lân fan is. It hat in befolking fan likernôch 2.563.197 ynwenners. De gemeente sels hie yn 2020 in befolking fan 651.446 ynwenners. It oerflak beslacht 325,79 km², dêr't 208.80 km² lân fan is. De befolking rekke yn 1965 op syn hichtepunt mei 731.564. Yn 1985 wie dat sakke ta sa'n 560.000. Neitiids woeks de befolking fan Rotterdam wer, dochs woeks de befolking fan de stêd stadiger oan as dy fan de oare grutte stêden yn Nederlân lykas Amsterdam, De Haach en Utert.
Rotterdam bestiet út 14 dielgemeenten: Sintrum, Charlois (mei Heijplaat), Delfshaven, Feijenoord, Hillegersberg-Schiebroek, Hoek fan Hollân, Hoogvliet, IJsselmonde, Kralingen-Crooswijk, Noard, Overschie, Pernis en Prins Aleksander, dy't de dielgemeente mei de heechste befolking hat: 85.000 ynwenners. Op 18 maart 2010 waard Rozenburg offisjeel ek in dielgemeente.
De grutte fan de hjoeddeiske gemeente Rotterdam is it gefolch fan de anneksaasjes fan de folgjende gemeenten (mei de datum fan anneksaasje tusken heaken), dêr't guon no dielgemeenten fan binne:
Etnyske opmaak
Rotterdam hat fan Nederlân it heechste persintaazje bûtenlanners fan net-yndustriële lannen. Hja foarmje in part fan it Rotterdamsk multy-etnysk en multykultureel ferskaat. Goed 50,3% fan de befolking is allochtoan of hat alteast ien âlder dy't yn it bûtenlân berne wie. Der wenje sa'n 80.000 moslims yn de stêd, dyt goed binne fan sa'n 13% fan de befolking. De boargemaster fan Rotterdam, Ahmed Aboutaleb is fan Marokkaansk komôf en is moslim. De stêd hat de grutste Nederlânsk-Antilliaanske mienskip. De stêd hat ek in Chinatown oan de West-Kruiskade, flakby it Sintraal Stasjon.
Religy
Sûnt 1795 is Rotterdam it sit fan de liberale protestantske bruorskip fan de Remonstranten. Fan 1955 ôf is it it sit fan de biskop fan Rotterdam doe't it Bisdom Rotterdam him fan it Bisdom Haarlim ôfspjalte.
Sûnt 2010 hat Rotterdam de grutste moskee fan Nederlân; de Essalammoskee.