cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Salzburg
Residinsje fan de prinsaartsbiskoppen
In pear jier nei't Maarten Luther syn stellings yn Wittenberg oan de Slotkapel sloech, liet in grut diel fan de befolking de earen nei it protestantisme hingje. De opfolger fan Leonhard von Keutschach, Matthäus Lang, ferbea it protestantisme en syn opfolgers soargen yn it ramt fan de kontrareformaasje foar oanskerping fan de maatregels. Wolf Dietrich von Raitenau ferballe yn 1588 de protestanten út it hiele bisdom, mar hie dêryn allinne súkses yn de stêd. Under de boeren en yn de mynbou bleaune in soad minsken heimelik protestantsk. Under Von Raitenau waard útein set mei de werynrjochting fan it hiele stedssintrum. De grutte let-romaanske dom waard ôfbrutsen en ferfongen troch in ierbarokke nijbou. Salzburg wie in sintrum fan de kontrareformaasje, dêr't kleasters, in preesterseminaarje en in grut tal nije barokke tsjerken boud waarden. Mei in tûke neutraliteitspolityk wisten prins-biskoppen Salzburg bûten de Tritichjierrige Kriich te hâlden. De stêd waard as ien fan de bêst fersterke stêden fan Europa útboud en troch de sâlt- en goudwinning ien fan de rykste foarstendommen fan it Roomsk-Dútske Ryk. Tusken 1675 en 1690 fûnen yn Salzburg de saneamde Zauberbubenprozesse (Tsjoenderknapenprosessen) plak, in weach fan hekseferfolging wêrby't mear as 150 minsken feroardiele waarden ta hekserij en fral bern it slachtoffer waarden. De Salzburger hekseferfolging wie de opmjitte foar ferfolgings op in soad oare plakken. Noch jimmeroan wennen der heimlike protestanten yn it lân. De autoriteiten wisten dêrfan en namen regelmjittich maatregels. Aartsbiskop Leopold Anton von Firmian sette de jezuïeten yn om it lân frommer en fral katoliker (fral yn it Pongau dêr't noch in soad protestanten wennen) te meitsjen. Hy liet de preesters op alle doarpspleinen preekje en elts moast ûnder driging fan swiere straffen komme te harkjen. Al gau kamen de jezuïeten op de hichte fan de heimlike protestanten. Fan katoliken, dy't der fan fertocht waarden heimelik protestant te wêzen, waarden no loyaliteitsbewizen foar de Tsjerke oer easke. De protestanten sochten doe iepenlik help by it Corpus Evangelicorum (in ferbân fan de Dútske grifformearde en lutherske Ryksstannen) om druk út te oefenjen, sadat de protestanten fan Salzburg erkenning krigen. Safier kaam it net en de Salzburger autoriteiten namen it beslút om de protestanten sa gau mooglik it lân út te setten. Yn 1732 waarden 20.000 protestanten ferballe; de measten dêrfan waarden troch Prusen opnommen.
Hieronymus von Colloredo, de lêste regerearjende prinsbiskop fan it prinsaartsbisdom Salzburg, makke fan Salzburg tusken 1772 en 1800 in sintrum fan Ferljochting. Wittenskip en Keunst makken in grutte bloeitiid mei.
Eastenryk
Yn 1803 waard Salzburg op oanwizing fan Napoleon Bonaparte in sekularisearre karfoarstendom. Tegearre mei Berchtesgaden waard it by it nije Keizerryk Eastenryk foege en yn 1810 wer oan it Keninkryk Beieren tawiisd. Frânske troepen besetten en plonderen Salzburg yn 1800, 1905 en 1809. Yn 1816 kaam Salzburg definityf by it Keizerryk Eastenryk. De stêd wie ynearsten in ûnbelangrike Kreisstadt fan it kroanlân Boppe-Eastenryk, dat wat besocht waard troch kuergasten, skriuwers en skilders. Mar al gau soargen dy gasten der foar dat de stêd bekender waard by toeristen. Op 30 april 1818 briek in stedsbrân út. It soe fjouwer dagen duorje ear't de brân dwêste wie en sa'n hûndert gebouwen gyngen ferlern. Yn 1860 waard in begjin makke mei de sloop fan de fersterkings om de stêd. Noch yn itselde jier krige Salzburg in spoarferbining mei Wenen en München. It spoar joech de stêd in ekonomyske ympuls en liet de hannel en yndustry opbloeie.
Nei de Earste Wrâldkriich briken minne tiden út. De minsken hiene te lijen fan hongersneed en de ekonomy kaam mar stadichoan op gong. Tusken 1935 en 1939 waard Salzburg mei de anneksaasje fan ferskillende omlizzen gemeentes grutter makke. Nei de Anschluss waarden politike tsjinstanners, joaden en oare minderheden ferfolge en deportearre; wylst de kriichsfinzenen de ekonomy noch op gong holden. Amerikaanske bombardeminten brochten foar grutte dielen fan de stêd skea. Kolonel Hans Lepperdinger wist te stêd foar ferneatiging te behoedzjen troch bevelen te wegerjen en de stêd sûnder slach oan de Amerikanen oer te jaan. Yn de earste jierren nei de kriich siet de stêd fol mei flechtlings, dy't yn barakken wennen. Troch de bou fan nije wiken koene de barakken stadichoan ferfongen wurde. Yn 1962 waard yn Salzburg de yn 1810 opheven universiteit op 'e nij stifte.
Befolking
De stêd hie yn 1550 noch mar 8.000 ynwenners. Yn de earste helte fan de 17e iuw naam it tal ynwenners stadichoan ta. Koart foar it ein fan it foarstenbisdom, telde de stêd 16.837 ynwenners. Tsjin it ein fan de Frânske besetting en plonderings wie it ynwennertal wer sakke nei 12.037 (1817). Nei 1860 (spoarferbining) makke de ekonomy in sterke groei mei en sa ek it ynwennertal. Yn 1934 wennen der al 40.232 minsken yn it doe noch lytse stedsgebiet.
Mei de anneksaasje fan oare gemeentes yn 1935 en 1939 naam it ynwennertal fierder ta oant 77.170. De Twadde Wrâldkriich brocht grutte ferliezen ûnder de boargers en de út Salzburg stammende soldaten, mar ûnder de Amerikaanske besetting fan de stêd nei de kriich naam it ynwennertal wer ta. De likernôch 15.000 flechtlings, foar it measte Folksdútsers, brochten it ynwennertal fierder omheech nei 99.244 yn 1947. De ekonomyske groei brocht oant 1970 noch mear oanwaaks fan ynwenners, mar tusken 1979 en 1990 feroare der net in soad mear. Dêrnei groeide de befolking mei sa'n 12.000 minsken, fral troch immigraasje.
Yn de stêdekloft Salzburg wenje likernôch 367.000 minsken (2019).
Hohensalzburg
De âldste dielen fan de fêsting Hohensalzburg datearje út 1077, doe't de oan de paus trouwe biskop Gebhard yn de ynvestituerstriid him te war stelle woe tsjin de keizerlike troepen. De ringmuorre om de boarch waard yn de tiid fan de earste boereopstannen en de driging fan de Turken fan 1465 oant 1485 fernijd en om 1500 hinne troch Leonhard von Keutschach fersterke. Prinsbiskop Leonhard soarge foar in pronksuchtige ynrjochting fan de foarstfertrekken. Ek liet de prinsbiskop it kabelspoar oanlizze, it âldst bewarre kapelspoar fan 'e wrâld. Paris Lodron boude de midsiuwske boarch ta in fêsting út troch de bou fan in sterke bûtenring mei artillerybastions. De fêsting is mei mear as 7.000 m² bebouwing, mei de bastions sels mear as 14.000 m², ien fan de grutste boargen fan Europa.
Tsjerken en kleasters
It âldst besteande kleaster yn Dútsktalich Europa is it stift Sankt Peter (Sint-Petrus) mei de ferneamde stiftstsjerke. It yn 713 stifte benediktynske frouljusstift Nonnberg mei is it âldste frouljuskleaster fan 'e wrâld, dat sûnder ûnderbrekking bestien hat. De earste barokke tsjerke noardlik fan de Alpen is de domtsjerke fan Salzburg, dy't tusken 1614 en 1628 boud waard. Fan betsjutting is ek de kollegiale universiteitstsjerke oan it Universitätsplatz, in masterwurk fan de barokke boumaster Johann Bernhard Fischer von Erlach. Neffens ûntwerpen fan Von Erlach waarden ek de Dreifaltigkeitskirche, de Markuskirche en de Johannsspitalkirche boud. Ta de goatyske tsjerken hearre njonken de tsjerke fan de Nonnberg, ek de Franziskanerkirche en de Bürgerspitalkirche St. Blasius. Alde, letter yn barokke styl ferboude tsjerken binne de Michaelskirche, de Imbergkirche en de parochytsjerke Mülln. De Kajetanerkirche en de Erhardkirche yn it súdlike diel fan de binnenstêd waarden yn de barokke tiid troch Giovanni Gaspare Zuccalli ûntwurpen.
Slotten
Yn de tiid fan it maniërisme en de barok lieten de prinsbiskoppen oan de râne fan de stêd moaie simmerresidinsjes bouwe. De âldste is it Slot Freisaal, dat yn opdracht fan aartsbiskop-administrator Prins Ernst von Bayern 1549 as wetterslot boud waard. Wolf Dietrich von Raitenau liet yn de jierren 1606–1607 Slot Mirabell bouwe, oarspronklik Schlösshen Altenau. It grutte slotkompleks Hellbrunn waard mei it park ûnder Markus Sittikus von Hohenems yn de jierren 1613–1615 oanlein. Yn it noardwesten fan de stêd sette prinsbiskop Johann Ernst von Thun útein mei de bou fan it Slot Kleßheim, de foltôging fûn nei syn dea letter plak ûnder Leopold Anton von Firmian. De opfolger fan Johann Ernst, ryksfoarst Franz Anton von Harrach, ûnderbriek it wurk oan it Slot Kleßheim en ynstee dêrfan joech er de bekende barokke boumaster Johann Lucas von Hildebrandt opdracht om it Slot Mirabell út te bouwen ta in statich barok slot. Leopold Anton von Firmian liet it Slot Leopoldskron foar himsels en syn omkesizzer Laktanz bouwe.
Pleinen en strjitten
It bertehûs fan Wolfgang Amadeus Mozart is te finen yn de Getreidegasse, in âlde strjitte dy't al hiel ier in wichtige rol yn 'e hannel spile. Oare strjitten en pleinen fan de binnenstêd binne it Domplatz mei de Marijepylder, dêr't it Kapitelplatz, de Kapitelgasse en de Residenzplatz mei de Residenzboarne oan grinzgje. Ek it besjen wurdich binne it Mozartplatz mei it Mozart-monumint en it PLAGE-Anti-WAA-monumint, it Waagplatz, de Alte Markt mei de Floriaanboarne, de Sigmund-Haffner-Gasse en it oangrinzgjende lytse Rathausplatz. De Kaigasse, Krotachgasse en de Pfeifergasse lofts fan de Salzach en de Steingasse en de Linzer Gasse op de kant fan Neustad hawwe harren histoaryske karakter bewarre. De Griesgasse tusken it Anton-Neumayr-Platz en de Staatsbrücke, de Juden- en de Herrengasse foarmje ek belangryke dielen fan de histoaryske binnenstêd.
Doolittle Raid
De Doolittle Raid (Ingelsk foar "Loftoanfal fan Doolittle"; útspr.: [ˈduːlɪdl ɹeːd], likernôch: " dûû -lid-dul reed ") is de gongbere beneaming foar in bombardemint dat op 18 april 1942 troch de Amerikaanske Legerloftstriidkrêften (de foarrinner fan 'e Amerikaanske Loftmacht) útfierd waard op 'e Japanske haadstêd Tokio en beskate oare doelen yn Japan. It wie in ferjildingsaksje foar de Japanske Oanfal op Pearl Harbor op 7 desimber 1941. De oanfal waard betocht, taret en útfierd troch luitenant-kolonel Jimmy Doolittle, nei wa't it bombardemint letter ek ferneamd waard. De Japanners waanden harren feilich bûten it berik fan Amerikaanske bommesmiters, mar Doolittle trainde syn mannen om mei B-25 Mitchells op te stiigjen fan in fleandekskip. De USS Hornet sette him en syn mannen op 1.200 km út 'e kust fan Japan ôf. Fan 'e 16 B-25's stoarten 15 del yn Sina; de sechstjinde lâne yn Vladivostok, yn 'e Sovjet-Uny. Trije fan 'e fleanders kamen om, wylst acht oaren troch de Japanners kriichsfinzen nommen waarden. De oanfal feroarsake yn Japan mar lichte materiële skea, mar de psychologyske skok wie grut. Foar de Amerikanen wie it benammen in propaganda-oerwinning dy't it nei de Oanfal op Pearl Harbor te lider sleine moreel wer wat opfizele.
Foarskiednis
Op 'e iere moarn fan 7 desimber 1941 fierde de Keizerlike Japanske Marine in ferrassingsbombardemint út op it Marinestasjon Pearl Harbor en oare doelen op it eilân Oähû yn it Territoarium Hawaï, dat diel útmakke fan 'e Feriene Steaten. Dat bombardemint wie bedoeld om 'e Amerikaanske Pasifyske Float mei ien ferpletterjende klap út te skeakeljen, sadat de Japanners de hannen frij hawwe soene foar de ferovering fan 'e Amerikaanske, Britske en Nederlânske koloanjes yn Súdeast-Aazje. By dy beruchte Oanfal op Pearl Harbor waarden fjouwer Amerikaanske slachskippen en ferskate oare marineskippen ta sinken brocht, rekken 347 fleantugen ferneatige of skansearre en kamen yn totaal oan Amerikaanske kant 2.403 minsken om. De Feriene Steaten, dy't har oant dy tiid ôfsidich holden hiene fan 'e Twadde Wrâldoarloch, waarden dêrtroch op abrupte en ûntsjinkearbere wize by it konflikt belutsen.
Tarieding
Op 21 desimber 1941 spriek de Amerikaanske presidint Franklin D. Roosevelt by in gearkomste mei de Amerikaanske legerlieding yn it Wite Hûs de winsk út om Japan mei gelikense munt werom te beteljen troch in bombardemint op Japanske doelen út te fieren. Syn ûnderhearrigen wiene it der allegear wol oer iens dat de Japanners dat fertsjinnen en dat it in skok foar it Japanske moreel wêze soe wylst it it Amerikaanske moreel wer wat opfizelje soe. It probleem wie lykwols dat Japan de hiele westlike Stille Oseaan behearske, en dat de Japanske Eilannen dêrtroch fier bûten it berik fan Amerikaanske bommesmiters leine.
In mooglike oplossing waard oandroegen troch Francis S. Low, in kaptein-op-see fan 'e Amerikaanske Marine, dy't op it fleanfjild fan it Marinestasjon Norfolk, yn Firginia, dêr't de omtrek fan in fleandekskip op 'e lâningsbaan kalke wie, bommesmiters opstiigjen sjoen hie. Hy skatte yn dat twamotoarige bommesmiters fan 'e Amerikaanske Legerloftstriidkrêften (de foarrinner fan 'e Amerikaanske Loftmacht) hast fan it dek fan in fleandekskip ôf opstiigje kinne moatte soene as se wat lichter makke waarden.
De opdracht om dat foarinoar te meitsjen, waard jûn oan luitenant-kolonel Jimmy Doolittle, in ofsier fan 'e Legerloftstriidkrêften dy't foar de oarloch in ferneamd testpiloat west hie. Hy keas foar B-25 Mitchell-bommesmiters, dêr't er in grut part fan 'e bepânsering, alle ûnnedige binnenrêding en ferskate wapens ôf en út sloopte om se lichter te meitsjen, en wêrfan't er tagelyk de brânstoftanks oanpasse liet om hast twa kear safolle kerosine hâlde te kinnen as gewoan. It slagge om by oefenings, dy't trije wiken duorren, de oanpaste B-25's op 'e tiid yn 'e loft te krijen, mar dêrmei wie alles noch net berêden.
De trage bommesmiters waarden ornaris begelaat troch jachtfleanmasinen om se te beskermjen tsjin fijannige jachtfleanmasinen. Dat wie yn dit gefal net mooglik. Ek wie it dúdlik dat it fleandekskip dat de bommesmiters ôfsette, net in dei lang deunby Japan omhingjen bliuwe koe om se wer mei werom te nimmen. Boppedat koene de bommesmiters ek net lânje op in fleandekskip en koene se net genôch brânstof meinimme om itselde ein werom te fleanen. Ynstee wie it de bedoeling dat se trochfleane soene nei Sina, dat ek mei Japan yn oarloch ferkearde. Fan 'e Sineeske diktator Chiang Kai-shek waard formeel tastimming krigen foar dat diel fan it plan.
Dielnimmers
Der namen 16 B-25 Mitchell-bommesmiters diel oan 'e Doolittle Raid, mei yn totaal 80 man oan board (52 ofsieren en 28 soldaten): 1) York waard berne as Edward Joseph Cichowski, en stie bekend as "Ski". Hy feroare syn namme foar de wet yn 'York' yn begjin 1942, foarôfgeande oan 'e Doolittle Raid.
De oanfal
Op 1 april 1942 waarden de 16 bommesmiters yn it Marineloftfeartstasjon Alameda, yn Kalifornje, oan board brocht fan it fleandekskip de USS Hornet. Elts befette fjouwer bommen fan elts 225 kg. De USS Hornet sette om 08.48 op 'e moarns fan 2 april ôf út 'e Baai fan San Francisco om 'e Stille Oseaan oer te farren yn 'e rjochting fan Japan. Inkele dagen letter joech it skip him benoarden Hawaï by Taakgroep 16, in smeldiel fan 'e Amerikaanske Marine dat ûnder lieding stie fan fise-admiraal William F. Halsey jr. De USS Hornet waard fan dat punt ôf begelaat troch in oar fleandekskip, de USS Enterprise, en dêropta trije swiere krusers, ien lichte kruser, acht torpedoboatjagers en twa oaljetankers
De skippen fearen yn folsleine radiostilte fierder westoan. Op 'e middei fan 17 april tankten alle skippen brânstof by, wêrnei't de stadige oaljetankers omkearden. De fleandekskippen en harren eskorteskippen fierden harren faasje op ta 20 knopen (37 km/h) en hastigen har nei it plak dêr't de bommesmiters opstiigje soene, op 890 km beëasten Japan. Om 07.38 oere op 'e moarn fan 18 april, doe't se noch 1.200 km fan Japan ôf wiene, waarden de Amerikaanske skippen ûntdutsen troch in Japanske patrûljeboat, de Nittō Maru, dy't fuortendaliks ta sinken brocht waard troch de lichte kruser USS Nashville. De befelfierend ofsier fan 'e patrûljeboat begie seppuku om net kriichsfinzen nommen te wurden, mar fiif fan 'e alve bemanningsleden waarden troch de Amerikanen út 'e see fiske.
Doolittle en kaptein-op-see Marc Mitscher, de kommandant fan 'e USS Hornet, besleaten om 'e B-25's fuortendaliks opstiigje te litten, ek al wie dat eins tsien oeren en 310 km te gau. De bommesmiters hiene 142 meter om op te stiigjen, en hoewol't net ien fan 'e piloaten ea fan in echt fleandekskip ôf opstige wie, slagge it by alle sechstjin fleantugen. It earse fleantúch, dat fan Doolittle, sette om 08.20 oere ôf, en it lêste folge om 09.19 oere. Se fleagen earst yn groepkes fan twa oant fjouwer, mar giene útinoar neigeraden dat se tichter by Japan kamen. Doe begûnen se ek krekt boppe de weagen te fleanen om ûntdekking dreger te meitsjen.
De bommesmiters berikten Japan om 'e middeisoere hinne (pleatslike tiid), sa'n seis oeren nei't se opstige wiene. Se klommen nei in hichte fan 460 m en bombardearren tsien militêre en yndustriële doelen yn 'e Japanske haadstêd Tokio, twa yn Yokohama, en ien elts yn Yokosuka, Nagoya en Kobe. Hoewol't de Amerikanen besketten waarden mei licht loftdoelgeskut en de Japanners mei tûzen hasten inkele jachtfleanmasinen de loft yn stjoerden (Kawasaki Ki-45's en prototypen fan 'e Kawasaki Ki-61, dy't de Amerikanen oanseagen foar Messerschmitt Bf-109's), waard net ien fan 'e bommesmiters delsketten. De Amerikanen sels holden út dat trije fijannige fleantugen delsketten wiene: twa troch de boardskutters fan 'e Whirling Dervish en ien troch dy fan 'e Hari Kari-er.
Fyftjin fan 'e sechstjin B-25's setten nei it bombardemint ôf oer de Eastsineeske See nei Sina, mar ien, it tastel fan kaptein Edward J. York, hie mar sa'n bytsje brânstof mear, dat besletten waard om ynstee nei de Sovjet-Uny te fleanen (mei't dat tichterby wie), ynstee fan midden yn 'e Eastsineeske See del te stoarten. Fanwegen de ekstra 310 km ôfstân koene de bommesmiters de fleanfjilden yn Sina dêr't se lânje soene, net helje. Alle fyftjin berikten se nei trettjin oeren fleanen en sa'n 4.170 km ôflein te hawwen de Sineeske kust. Doe hiene se de kar om mei harren tastel in needlâning op see te meitsjen en te hoopjen dat se der dan út komme koene foar't it sonk, of te besykjen om by nacht harren fleantúch op ûnbekend terrein oan 'e grûn te setten. Trije piloaten keazen foar de earste opsje, wylst de oare tolve besochten te lânjen. Dêrby foelen trije deaden. Acht oaren waarden troch de Japanners kriichsfinzen nommen, mar 69 ûntsnapten sawol oan 'e dea as oan kriichsfinzenskip. De bemanning fan it tastel meirekkene dat yn 'e Sovjet-Uny lâne, wiene der 77 oerlibbenen.
Lot fan 'e dielnimmers oan 'e Doolittle Raid
Nei de Doolittle Raid wisten 64 fan 'e 77 oerlibjende bemanningsleden fan 'e sechstjin bommesmiters kontakt te lizzen mei Sineeske troepen, yn guon gefallen mei help fan Sineeske boargers, dy't dêrby harren libbens op it spul setten. Inkelen fan harren waarden holpen troch Patrick Cleary, de Ierske biskop fan Nancheng, wêrnei't de Japanners by wize fan represaillemaatregel de hiele stêd platbaarnden.
Fan 'e 64 Amerikanen dy't kontakt makken mei de Sinezen kearden 41 al rillegau fia in omwei werom nei de Feriene Steaten, dêr't Doolittle sels ferwachte dat er foar de kriichsried dage wurde soe om't er alle oan him tabetroude fleantugen ferlern hie. Ynstee waard him de Medal of Honor takend, de heechste Amerikaankse militêre ûnderskieding, en waard er twa rangen promovearre, ta brigadegeneraal. De oare dielnimmers oan 'e Doolittle Raid krigen allegear it Dinstinguished Flying Cross en dejingen dy't omkommen of ferwûne rekke wiene ûntfongen it Purple Heart dêr noch op ta. Oan Korporaal David J. Thatcher en earste luitenant Thomas R. White waard ek de Silver Star takend om't se mei gefaar foar eigen libben harren ferwûne maten holpen hiene oan 'e Japanners te ûntkommen.
De 28 man dy't efterbleaune yn Sina, wêrûnder trije folsleine fleantúchbemannings, fleagen dêr ferkenningsmisjes foar de Sinezen en yn Birma foar de Britten, wêrby't fiif fan harren sneuvelen. Njoggentjin oaren fochten neitiid yn Noard-Afrika, dêr't fjouwer fan harren omkamen en fjouwer oaren troch de Dútsers kriichsfinzen nommen waarden. Njoggen oaren namen diel oan 'e Amerikaanske bombardeminten fan nazy-Dútslân, wêrby't ien fan harren omkaam en in oaren, David M. Jones, delsketten waard en as kriichsfinzene yn it kamp Stalag Luft III bedarre, dêr't er letter dielnaam oan 'e Grutte Untsnapping.
Pas yn febrewaris 1946 waard it lot fan 'e mannen iepenbier, doe't der oer harren saak in proses foar oarlochsmisdieden tsjin fjouwer Japanske ofsieren yn Sjanghai holden waard. De ferdronken bemanningsleden wiene sersjant William J. Dieter en sersjant Donald E. Fitzmaurice fan Hallmark syn bemanning; harren stoflike omskotten waarden weromfûn en mei militêre eare werbegroeven op it Nasjonaal Begraafplak Golden Gate yn San Francisco. De acht kriichsfinzenen wiene earste luitenant Dean E. Hallmark, earste luitenant William G. Farrow, earste luitenant Robert J. Meder, earste luitenant Chase Nielsen, earste luitenant Robert L. Hite, twadde luitenant George Barr, korporaal Harold A. Spatz en korporaal Jacob DeShazer. Fan harren waarden Hallmark, Farrow en Spatz, in boardskutter, op 28 augustus 1942 by in Japansk proses foar oarlochsmisdieden (foar it fermoardzjen fan Japanske boargers) feroardiele ta de deastraf, dy't op 15 oktober 1942 troch it fjoerpeloton útfierd waard.
In Fijân fan Minsken
In Fijân fan Minsken, yn it oarspronklike Frânsk: Le Misanthrope (folút: Le Misanthrope ou l'Atrabilaire Amoureux; útspr.: /lə misantʁop u latʁabilɛːʁ amuʁø/; "De Minskehater of it Amoereuze Stik Segryn"), is in komeedzje fan 'e hân fan 'e grutte santjinde-iuwske Frânske skriuwer Molière (in pseudonym foar Jean-Baptiste Poquelin, 1622-1673). It toanielstik is in satire dy't it skynhillige hâlden en dragen fan 'e Frânske adel oan 'e kaak steld, mar dêrnjonken ek op earnstiger toan yngiet op 'e karakterflaters dy't alle minsken eigen binne. Hoewol't Le Misanthrope foar Molière gjin kommersjeel súkses wie, hat it fan al syn wurken de iuwen it bêste trochstien en is it hjoed de dei syn meast ferneamde en bewûndere toanielstik. It waard foar it earst opfierd yn it Théâtre du Palais-Royal te Parys, op 4 juny 1666; de Fryske oersetting fan Douwe Kalma is út 1930.
Doolittle Raid
Lot fan 'e dielnimmers oan 'e Doolittle Raid
De oare fiif mannen waarden op in ferhongeringsdieet fêstholden, mei as gefolch dat harren sûnens fluch efterút gie. Yn april 1943 waarden se oerbrocht nei Nanking, dêr't Meder op 1 desimber fan dat jier ferstoar. De oare fjouwer (Nielsen, Hite, Barr en DeShazer) krigen nei ferrin fan tiid in justjes bettere behanneling, en ûntfongen ek in Bibel en inkele oare boeken om 'e tiid troch te kommen. Yn augustus 1945 waarden se befrijd troch Amerikaanske troepen. De fjouwer Japanske ofsieren waarden by it proses yn 1946 allegear feroardiele foar oarlochsmisdieden: trije krigen fiif jier twangarbeid oplein en de fjirde njoggen jier.
In Fijân fan Minsken
Eftergrûn
In Fijân fan Minsken ûnderskiedt him fan oare kluchten út deselde tiid troch it foarkommen fan dynamyske personaazjes lykas Alceste en Célimène, ynstee fan 'e boardkertonnen haadrollen dy't de measte toanielskriuwers doe brûkten om maatskiplike swierrichheden oan te kaartsjen. It ferskilt ek fan Molière syn measte oare wurk trochdat it mear omtinken skinkt oan nuânses en oan 'e ûntjouwing fan 'e haadpersoanen as oan ferwikkelings yn 'e plot.
Doolittle Raid
Lot fan 'e dielnimmers oan 'e Doolittle Raid
Tsjin 'e tiid dat se befrijd waarden, wie Barr op stjerren nei dea, en hy bleau efter yn Sina om op te betterjen oant oktober 1945, doe't er troch syn ûnderfinings slimme geastlike swierrichheden ûntwikkele hie. Hy waard oerbrocht nei in legerhospitaal yn Clinton (Iowa), dêr't er lykwols gjin behanneling krige, mar ynstee opsletten waard. Pas doe't Doolittle dêr yn novimber lucht fan krige en persoanlik fanwegen kaam, krige er de behanneling dêr't er úteinlik stadichoan fan opbettere.
In Fijân fan Minsken
Eftergrûn
Mei't fan oerheidswege al it near lein wie op sawol Tartuffe as Dom Juan, twa fan Molière syn eardere toanielstikken, hat Molière yn In Fijân fan Minsken mooglik syn eigentlike ideeën ôfswakke om se maatskiplik akseptabelder te meitsjen. Fan gefolgen is der in protte ûnwissichheid oer de fraach oft er it personaazje Alceste no bedoeld hat as held, fanwegen syn hege standerts fan earlikens, of oft Alceste in dwaas foarstelle moat, om't er der sokke ideälistyske en ûnreälistyske tinkbylden oer de maatskippij op neihâldt. Dy ûndúdlikheid hat Molière in soad krityk opsmiten.
Ynhâld
Ta de ôfgriis fan syn freonen en goekunde fersmyt Alceste it idee fan la politesse, oftewol de sosjale brûkmen fan omsichtich fatsoen sa't de santjinde-iuwske Frânske hegerein dy foar de moade hie. Syn wegering om him oan te passen makket him tige by tige ympopulêr ûnder syn stângenoaten en hij beklaget him oer syn isolaasje yn in wrâld dy't er beskôget as oerflakkich en fulgêr. Syn bêste freon Philinte besiket him syn nuvere ideeën te ûntpraten, mar dat slagget him net. Nettsjinsteande syn maatskiplike oertsjûgings wurdt Alceste tsjin wil en tank fereale op 'e libbene en lumige Célimène, dy't mar omkokettearret mei alleman en wa har frivoal hâlden en dragen krekt de belicheming is fan alle hoaske manearen dêr't er sels fan griist.
Doolittle Raid
Effekten fan 'e Doolittle Raid
De skea dy't de Doolittle Raid yn Japan feroarsake wie te ferwaarleazgjen, mar de oanfal hie grutte psychologyske effekten op 'e Japanske befolking, dy't him ûnoantaastber waand hie. It siedde twifel oer de fraach oft de militêre lieders it lân eins wol beskermje koene. Dêrnjonken waard it bombardemint lykwols, krekt as de Feriene Steaten dien hiene mei de Oanfal op Pearl Harbor, foar propagandadoelen brûkt, om 'e oarlochsynset te fergrutsjen. Yn 'e Feriene Steaten hie de Doolittle Raid it effekt dat it moreel, dat sûnt de Oanfal op Pearl Harbor frij leech west hie, in flink stik opfizele waard.
In Fijân fan Minsken
Ynhâld
As Alceste in sonnet bekritisearret dat skreaun is troch de machtige ealman Oronte, wurdt er foar de rjochter dage. Fanwegen syn wegering om fluenske kompliminten út te dielen wurdt er fernedere en oanklage. Dêrop beslút er om frijwillich yn ballingskip te gean. Syn freonen litte him yn 'e steek en hy ûntdekt dat Célimène him op 'e tôch holden hat; se hat identike leafdesbrieven ferstjoerd oan in ferskaat fan oanbidders en har ûnthjit om him boppe alle oaren leaf te hawwen ferbrutsen. Hy stelt har in ultimatum: hy sil har ferjaan en mei har trouwe as se mei him yn ballingskip giet. Mar Célimène stegeret him ôf, mei't se harsels fiersten te jong en te tsjep fynt om har maatskiplik fermidden en har oare bewûnderders efter te litten. Dan nimt Alceste de beslissing om himsels alhielendal fan 'e maatskippij ôf te sûnderjen. It stik eineget as syn freon Philinte en Eliante, dy't harren ûnderwilens oaninoar fersein hawwe, him efternei gean om him oer te heljen en kom werom.
Doolittle Raid
Effekten fan 'e Doolittle Raid
It bombardemint soarge der ek foar dat it plan fan admiraal Isoroku Yamamoto om it eilân Midway, noardwestlik fan Hawaï, oan te fallen, yn 'e tiid nei foarren helle waard. De Slach by Midway soe lykwols útrinne op in klinkende oerwinning foar de Amerikaanske Marine, wêrmei't de Japanske opmars tsjinkeard waard. De konsekwinsjes fan 'e Doolittle Raid wiene lykwols it slimst yn Sina, dêr't de Zhejiang-Jiangxi-kampanje, in Japansk offinsyf dat foarkomme moast dat de Sineeske kustprovinsjes ea wer brûkt wurde soene as lâningsplak foar Amerikaanske bommesmiters, oan 250.000 boargers en 70.000 soldaten it libben koste.
In Fijân fan Minsken
Fryske oersetting
De Fryske oersetting fan Le Misanthrope ferskynde yn 1930 ûnder de titel In Fijân fen Minsken by Brandenburgh & Co. te Snits, yn in boekje fan 78 siden. De Fryske fertaling wie fan 'e hân fan Douwe Kalma.
A Fistful of Dollars
A Fistful of Dollars (Italjaansk: Per un Pugno di Dollari) is in Italjaansk-Westdútsk-Spaanske westernfilm út 1964 ûnder rezjy fan Sergio Leone. Dizze film lei de grûnslach foar it subsjenre fan 'e spagettywestern, wylst er ek fan grutte ynfloed wie op it subsjenre fan 'e refizjonistyske western. It wie it earste diel fan 'e saneamde Dollars Trilogy, dêr't ek For a Few Dollars More en The Good, the Bad and the Ugly diel fan útmeitsje. De plot fan A Fistful of Dollars draait om in mysterieuze frjemdling dy't in stedsje binnenriidt dat yn 'e gryp is fan in fete tusken twa famyljes, de Rojo's en de Baxters. Hy spilet harren tsjininoar út om der sels better fan te wurden.
A Fistful of Dollars fêstige de karriêres fan regisseur Sergio Leone, akteur Clint Eastwood (foar wa't dit syn earste haadrol yn in film wie) en komponist Ennio Morricone, dy't de filmmuzyk fersoarge. De film waard benammen yn 'e Feriene Steaten min ûntfongen, mar woeks út ta in wiere klassiker, dy't yn alle listen op dat mêd foar ien fan 'e bêste westernfilms aller tiden oanmurken wurdt. A Fistful of Dollars waard neitiid identifisearre as in ûnoffisjele remake fan 'e Japanske film Yojimbo, fan regisseur Akira Kurosawa, wat resultearre yn in súksesfolle rjochtsaak tsjin 'e makkers troch de Japanske filmstudio Toho.
Plot
In frjemdling, in Man sûnder Namme dy't himsels 'Joe' neame lit, arrivearret yn it lytse stedsje San Miguel. Silvanito, de pleatslike herbergier, fertelt him oer de fete tusken de famyljes Rojo en Baxter, dy't it stedsje al jierrenlang yn syn gryp hâldt. De bruorren Rojo, Ramón, Benito en Esteban, binne banditen, dy't it net sa nau mei de wet nimme, wylst John Baxter de sheriff is. De Man sûnder Namme beslút de beide famyljes tsjininoar út te spyljen om wat jild te fertsjinjen. Hy bewiist syn behindichheid en faasje mei de revolver as er fjouwer mannen deasjit dy't him misledigen doe't er San Miguel binnenried.
Nei't er in skoftke de kat út 'e beam sjoen hat, grypt de Man sûnder Namme syn kâns as er der tsjûge fan is dat de Rojo's in detasjemint Meksikaanske soldaten ôfslachtsje dy't in lading goud eskortearje. Hy ferpleatst de liken fan twa fan 'e soldaten nei in begraafplak deunby San Miguel en ferkeapet dan ynformaasje oan sawol de Baxters as de Rojo's dat twa fan 'e soldaten de oanfal oerlibbe hawwe en har op it begraafplak ferskânze hawwe. Beide partijen sjogge dat se dêr komme; de Baxters om 'e beide soldaten tsjin 'e Rojo's tsjûgje te litten, en de Rojo's om 'e oerlibbenen it swijen op te lizzen. Der brekt in sjitpartij út wêrby't Ramón Rojo de beide soldaten wit 'dea te sjitten', wylst syn broer Esteban de soan fan 'e sheriff, Antonio Baxter, finzen nimt.
Wylst de Rojo's en de Baxters inoar op it begraafplak befjochtsje, trochsiket de Man sûnder Namme de hacienda fan 'e Rojo's op 'e sneup nei goud. Wylst er dêrmei dwaande is, heart er leven en mient er dat er trappearre wurdt. Hy slacht dejinge dy't him bespionearret bewusteleas, mar it blykt in frou te wêzen, Marisol. De Man sûnder Namme nimt har mei nei de Baxters, dy't risselwearje om har oan 'e Rojo's werom te jaan yn ruil foar Antonio. As de útwikseling plakfynt, draaft in jonkje, Jesús, op Marisol ôf, folge troch in man, Julio. It docht bliken dat dat har soan en man binne. Ramón Rojo oarderet ien fan syn mannen, Rubio, om Julio te deadzjen, mei't dyselde syn warskôging om San Miguel te ferlitten yn 'e wyn slein hat. De herbergier Silvanito besiket om it gesin te beskermjen mei in jachtgewear, en de Man sûnder Namme kiest derfoar om him dêrby te helpen. Noch Ramón, noch syn mannen wolle it op in konfontaasje mei de Man sûnder Namme oankomme litte, om't se sjoen hawwe hoe'n betûfte revolverman hy is. De Man sûnder Namme hjit Marisol dan om werom te gean nei Ramón Rojo, wylst er Julio oarderet om syn soan mei nei hûs te nimmen.
Underwilens is de Man sûnder Namme mei de help fan Piripero, de pleatslike deagraver, út San Miguel ûntkommen yn deakiste. Hy hâldt him beskûl yn in myn yn 'e neite fan it stedsje, dêr't er stadichoan opbetteret fan 'e ferwûnings dy't er oprûn hat yn syn finzenskip. As Piripero him fertelt dat de Rojo's Silvanito finzen nommen hawwe, keart er werom nei San Miguel om mei de Rojo's ôf te weven. Hy hinget in stielen plaat om 'e hals, dy't er ferberget ûnder syn poncho.
Doop (sakramint)
De doop is yn it kristendom it sakramint fan inisjaasje yn of talitting ta de kristlike leauwensmienskip. Hjirby wurdt de dopeling oergetten mei doopwetter of deryn ûnderdompele, wylst de foargonger (protestantisme) of selebrant (roomsk-katolisisme) de doopformule neffens Mattéus 28:19 útsprekt: "Ik doop jo yn 'e namme fan 'e Heit, de Soan en de Hillige Geast."
A Fistful of Dollars
Bedoeling fan Leone
A Fistful of Dollars wie troch regisseur Sergio Leone bedoeld om it westernsjenre yn 'e Italjaanske sinema op 'e nij út te finen. Hy fûn dat de Amerikaanske westernfilm as sjenre stagnearre wie en boppedat oermjitte prekerich en mei dêrtroch net mear oannimlik wie foar it Jeropeeske bioskooppublyk. Nettsjinsteande it feit dat yn Hollywood hieltyd minder westernfilms makke waarden, leaude Leone dat der yn Jeropa noch altyd in grutte merk wie foar films fan dat sjenre, as se mar op 'e juste manear makke waarden. Dêrom woed er de Italjaanske filmgewoanten nimme en dy brûke om in nij soarte western meitsje. Syn ferzje fan it Wylde Westen wie in moreel twifelich plak, dêr't de helden en de smjunten faak mar amper faninoar te ûnderskieden wiene. Konsepten fan goed en kwea begûnen dêr yninoar oer te rinnen yn in wrâld dêr't in protte dieden net mear oantsjut wurde koene as goed of ferkeard. Dêrmei skoep Leone in nije subsjenre fan 'e westernfilm: de spagettywestern, wylst er ek grutte ynfloed útoefene op in oar (of breder) subsjenre: de refizjonistyske western.
Crew, studio's en budget
A Fistful of Dollars wie in Italjaansk-Westdútsk-Spaanske ko-produksje fan 'e filmstudio's Jolly Film, Constantin Film en Ocean Films. De produsinten wiene Arrigo Colombo en Giorgio Papi. It senario waard skreaun troch Victor Andrés Catena, Jamie Comas Gil, Fernando Di Leo, Sergio Leone, Duccio Tessari en Tonino Valerii, wylst oan 'e Ingelsktalige ferzje ek Mark Lowell en Clint Eastwood meiwurken. De kamerarezjy wie yn 'e hannen fan Massimo Dallamano, wylst komponist Ennio Morricone de noris sobere, dan wer útskroevene filmmuzyk skreau. A Fistful of Dollars waard yn Itaalje distribuëarre troch Unidis, en letter yn 'e Feriene Steaten troch United Artists (UA). Der wie in budget fan net mear as $200.000 oant $225.000 foar de film beskikber. Om 'e film mear Amerikaansk lykje te litten, namen ferskate Jeropeänen dy't meiwurken oan A Fistful of Dollars in 'Amerikaansk' klinkende skûlnamme oan, dêr't se mei op 'e ôftiteling fermeld steane. Sergio Leone sels neamde him 'Bob Robertson', kameraregisseur Dallamano wie 'Jack Dalmas', Ennio Morricone waard 'Dan Savio' yn 'e Ingelsktalige ferzje (en 'Leo Nichols' yn 'e Italjaansktalige ferzje), haadrolspiler Gian Maria Volontè naam de namme 'John Wells' oan, en de akteurs Mario Brega en Benito Stefanelli wiene 'Richard Stuyvesant', resp. 'Benny Reeves'.
Doop (sakramint)
Nei't men doopt is, mei men jin in kristen neame, al bestiet der in ôfwikende miening dat men kristen wêze moat om doopt wurde te kinnen, en dat de doop inkeld in uterlike befêstiging is fan in ynderlike ûntwikkeling dy't syn beslach al krigen hat. By guon kristlike denominaasjes jout de doop tagong ta oare sakreminten, lykas it jûnsmiel.
A Fistful of Dollars
Cast
Op it mêd fan 'e cast woe Leone in bekende Amerikaanske akteur yn 'e haadrol fan 'e Man sûnder Namme hawwe. Oarspronklik hied er Henry Fonda op it each, mar dy koed er lang net betelje. Syn twadde kar wie Charles Bronson, mar dy't wiisde de rol ôf om't er it senario net goed genôch fûn. (Sawol Fonda as Bronson soe letter spylje yn in oare western fan Leone, Once Upon a Time in the West.) Oare akteurs dy't de rol fan 'e Man sûnder Namme ôfwiisden, wiene Henry Silva, Rory Calhoun, Tony Russel, Steve Reeves, Ty Hardin, Eric Fleming en James Coburn. (Coburn soe letter de haadrol spylje yn Duck, You Sucker!, in oare film fan Leone.) Uteinlik rjochte Leone him op Richard Harrison, in Amerikaanske akteur dy't koartby yn 'e Italjaanske western Duello nel Texas spile hie. Harrison hie dêr lykwols gjin goede oantinkens oan, en woe de ûnderfining net nochris oerdwaan. Dêrop kamen de produsinten mei in list fan minder bekende, mar beskikbere, Amerikaanske akteurs op 'e lapen en fregen Harrison wa't hy foar de rol oanriede soe.
Harrison rikkemandearre Clint Eastwood oan, dy't bekend wurden wie yn 'e tillefyzjesearje Rawhide, om't er wist dat dy in oertsjûgjende cowboy delsette koe. Letter soe Harrison mei frijwat selsspot opmerke: "Miskien wol myn grutste bydrage oan 'e sinema wie om net yn A Fistful of Dollars te spyljen, mar Clint oan te rieden foar dy rol." Eastwood seach yn A Fistful of Dollars benammen de kâns om te ûntkommen oan syn Rawhide-imago, mei't it him, sa seid er letter yn in fraachpetear, danich ta de kiel úthong "om hieltyd wer de tradisjonele held spylje te moatten dy't aloan en mar wer âlde wyfkes en hûnen tutet en Jan en alleman freonlik behannelet. Ik besleat dat it tiid waard om ris in antyheld te wêzen."
Doop (sakramint)
Oarsprong
De doop wurdt fernijd yn it Nije Testamint fan 'e Bibel, dêr't de profeet Jehannes de Doper de doop as teken fan bekearing en ferjouwing fan sûnden preket. Ek Jezus Kristus liet him neffens Mattéus 3:13-17 dope troch Jehannes, en dy syn praktyk waard letter oernommen troch de dissipels fan Jezus, wêrmei't de doop in kristlike inisjaasjerite waard.
A Fistful of Dollars
Opnamelokaasjes
A Fistful of Dollars waard filme yn Spanje. It meastepart fan 'e sênes waard opnommen by Hoyo de Manzanares, deunby Madrid. Guon stikken waarden lykwols filme yn 'e Tabernas-woastyn (dêr't ek parten fan 'e oare beide films fan 'e Dollars Trilogy opnommen waarden), en yn it Natoerpark Cabo de Gata-Níjar, beide yn 'e provinsje Almería. De binnendoarsênes fan A Fistful of Dollars waarden filme yn 'e Cinecittà-studio's yn Rome.
Doop (sakramint)
Oarsprong
It is mooglik dat de doop, dy't tsjintwurdich net yn it joadendom foarkomt, dochs weromgiet op in joadske oarsprong. Yn it Alde Testamint wurdt nammentlik it ferhaal fan 'e Arameeske legeroerste Naäman fermelden, dy't oanhelle rekket mei melaatskens en him dan yn uterste need ta de Israelityske profeet Eliza keard. Dyselde jout him opdracht om himsels sânris yn 'e rivier de Jordaan ûnder te dompeljen; dan sil er genêzen wêze. As Naäman dat mei tsjinnichheid docht, blykt de foarsizzing fan 'e profeet út te kommen. Naäman is dan sa tankber, dat er de heidenske goaden fan syn folk ôfsward en joad wurdt.
A Fistful of Dollars
Talen
Mei't A Fistful of Dollars in ynternasjonale ko-produksje wie, bestie der op 'e set in oansjenlike taalbarriêre. Hoewol't in oansjenlik diel fan 'e cast sawol it Ingelsk as it Italjaansk machtich wie, spriek Leone gjin Ingelsk, wylst Eastwood gjin Italjaansk spriek. De kommunikaasje tusken harren en tusken Eastwood en de Italjaanske filmcrew ferrûnen fierhinne troch de tsjinsten fan akteur en stuntman Benito Stefanelli, dy't ek by lettere filmproduksjes fan Leone as net-beëdige tolk fungearje soe. Krekt as alle oare Italjaanske films út dy tiid waard A Fistful of Dollars sûnder lûd opnommen, wêrnei't de dialooch ûnder de postproduksje yn 'e studio tafoege waard troch wat feitliks neisyngronisaasje wie. Op dy wize koene maklik twa ferskillende ferzjes fan 'e film makke wurde, in Italjaansktaligen en in Ingelsktaligen. Om't de measte akteurs beide talen machtich wiene, koene se beide ferzjes ynsprekke. Eastwood waard yn 'e Italjaanske ferzje neisyngronisearre troch akteur Enrico Maria Salerno, dy't mei syn 'sinistere' stim in hiele oare ynterpretaasje oan 'e Man sûnder Namme joech as Eastwood syn eigen lakonike spylwize.
Fisuële styl
A Fistful of Dollars wie de earste film wêryn't Leone syn neitiid ferneamd wurden styl fan fisuële rezjy brûkte. Dy wie beynfoede troch sawol de lânskippen út 'e westerns fan John Ford as de Japanske manear fan regissearjen fan Akira Kurosawa. Leone woe syn westerns suver de oanblik fan in opera jaan, en dêrom foege er in soad ekstreme close-ups fan 'e gesichten fan 'e akteurs ta, dy't neffens him itselde effekt hiene as in aria yn 'e tradisjonele opera. It ritme, de emoasje en de kommunikaasje yn 'e ûnderskate sênes fan 'e film kinne foar in grut part taskreaun wurde oan dat gebrûk fan close-ups, dat noch fuortsterke wurdt troch de bypassende filmmuzyk fan Ennio Morricone. It wie doedestiden in nije filmtechnyk, hiel oars as it gebrûk fan close-ups yn Hollywood-films, dêr't se yn it foarste plak net fan sa deunby opnommen wiene as Leone die, en fierders inkeld tapast waarden om in reäksje sjen te litten op eat dat krekt troch in oare akteur sein wie. Leone syn close-ups foarmen dêrfoaroer in selsstannich ûnderdiel fan 'e sêne, en wiene faak opnommen út aparte gesichtshoeken, lykas skean fan ûnderen. In diel fan 'e filmmuzyk waard foarôfgeande oan it opnimmen fan 'e film skreaun, wat ûngebrûklik wie. Soks liet Leone lykwols wol faker dwaan, om't er de muzyk as in yntegraal ûnderdiel fan syn film beskôge. Soms riek er sels moedwillich in sêne op, fertelde Morricone letter yn in ynterview, om't er de muzyk sa moai fûn en dy noch eefkes trochgean litte woe.
Doop (sakramint)
Tradysjes
Binnen it kristendom besteane ferskillende tradysjes oangeande de doop. De Roomsk-Katolike Tsjerke, de eastersk-otterdokse tsjerken en de measte protestantske denominaasjes hâlde de bernedoop oan, wêrby't bern fan kristlike âlden sa ier mooglik doopt wurde, yn 'e regel in pear dagen oant in pear wiken nei de berte.
A Fistful of Dollars
Fisuële styl
Eastwood hie in grutte ynbring yn hoe't de Man sûnder Namme derút kaam te sjen. Hy kocht sels in swarte spikerbroek yn in winkel oan Hollywood Boulevard yn Hollywood, bemachtige de hoed fan in rekwisitebedriuw yn Santa Monica en de sigaren helle er yn in saak yn Beverly Hills. De revolver, pistoalrym en spoaren naam er mei fan 'e set fan Rawhide. De poncho waard nei oerlis mei Leone yn Spanje kocht troch kostúmûntwerper Carlo Simi. It wie Leone dy't derop stie dat de Man sûnder Namme sigaren smoke moast, mei't er it oanhâldende ompielen mei in peuk as in ûnmisber fisueel ûnderdiel fan 'e film beskôge. Eastwood, dy't syn libben lang nea smookt hat, lei him dêrby del om't er fûn dat de fize smaak fan in sigaar him de mentale ynstelling joech dêr't er foar de rol ferlet fan hie. Nei't it skynt learde Leone al rillegau om fan Eastwood syn opmerklike styl fan aktearjen te hâlden. Hy sei dêr letter sels oer: "Mear as fan in akteur hie ik ferlet fan in masker, en Eastwood hie doedestieden mar twa gesichtsútdrukkings: mei hoed en sûnder hoed."
Premiêre en resultaat
Yn Itaalje gie A Fistful of Dollars op 16 oktober 1964 yn 'e bioskopen yn premiêre ûnder de titel Per un Pugno di Dollari. De film brocht mear op as lykfol hokker oare Italjaanske film oan dy tiid ta. Pas op 18 jannewaris 1967 gie A Fistful of Dollars yn 'e Feriene Steaten yn premiêre. Dêr brocht de film dat jier $4,5 miljoen op. Yn 1969 waard er dêr op 'e nij útbrocht en waard der nochris $1,2 miljoen oan fertsjinne. Yn totaal behelle A Fistful of Dollars in opbringst fan $14,5 miljoen. Ofset tsjin in budget fan $200.000–225.000 komt dat del op in winst fan teminsten $14.275.000.
Untfangst
Yn 'e Italjaanske bioskopen wie A Fistful of Dollars daliks in grut súkses, mar doe't de film yn 1967 yn 'e Feriene Steaten útbrocht waard, reägearren de measte filmkritisy mei negative of op syn bêsten lauwe resinsjes. Sa skreau Philip French yn The Observer: "It berekkene sadisme fan 'e film soe oanstjitjaand wêze as jins laitsjen om 'e bespotlikens fan it hiele spul dat net neutralisearre. As men ûnbekend wie mei de eftergrûn fan 'e film, soe men oannimme dat it in priveefilmke wie, makke troch in groep rike Jeropeeske westernfans [...] A Fistful of Dollars sjocht der ferskriklik út, hat in platte, deade soundtrack en mist eltse foarm fan minsklik gefoel." Yn The New York Times behannele Bosley Crowther, in oare foaroansteande filmkritikus, de film net as in westernfilm, mar as in oerdreaun teätrale parody op dat sjenre. Hy skreau dat sawat elts westernklisjee weromfûn wurde koe yn dizze "oermjitte syntetyske, mar meislepende morbide, gewelddiedige film." Hy seach ek net folle yn it toanielspul fan Clint Eastwood, dat er karakterisearre as "heal cowboy, heal gangster, dy't alle ritualistyske poazes [...] fan beide ôfwurket, [...] in amusante, oerdreaune bedrager."
Doop (sakramint)
Tradysjes
Yn 'e tiid fan 'e Reformaasje ûntstie dêr rebûlje oer, doe't de anabaptisten de bernedoop ôfswarden, om't se fûnen dat de leauwenden der sels foar kieze moasten om kristen te wurden. Om't poppen dat fansels net koene, fierden sy de folwoeksenedoop yn, wêrby't men jin oan it begjin fan jins mearderjierrigens dope lit en sa folweardich lid wurdt fan 'e kristlike mienskip. De Roomsk-Katolike Tsjerke en ek ferskate protestantske tsjerken bestrieden dit idee yn 't earstoan fûleindich, en in protte anabaptisten einigen op 'e brânsteapel.
A Fistful of Dollars
Untfangst
De wurdearring foar A Fistful of Dollars waard lykwols mei de jierren better, sadat it no hast net mear foar te stellen is dat der yn 'e begjintiid sokke dingen oer skreaun waarden troch respektearre filmkritisy. Yn 2012 skreau filmkritikus Howard Hughes yn syn boek Once Upon a Time in the Italian West: "Amerikaanske en Britske kritisy keazen der foar it meastepart foar om 'e premiêre fan A Fistful of Dollars te negearjen. De measten fan harren seagen net de satiryske humor en de baanbrekkende filmstyl, mar leine har leaver ta op 'e rommelige produksje." Hjoed de dei wurdt de film beskôge as ien fan 'e ynfloedrykste westerns út 'e skiednis fan it sjenre, fan it heechste belang foar de ferjonging fan in fêstrûn sjenre, dy't stiiffêst boppe-oan stiet yn 'e listen fan 'e bêste westerns ea makke. Yn 2014 waard op it tige prestizjeuze Ynternasjonaal Filmfestival fan Cannes de fyftichste jierdei fan 'e spagettywestern fierd mei in fertoaning fan A Fistful of Dollars. Foarôfgeande oan dat barren omskreau de gasthear, de Amerikaanske regisseur Quentin Tarantino, de film yn in parseberjocht as "de grutste prestaasje yn 'e skienis fan 'e film." Op 'e webside Rotten Tomatoes, dy't resinsjes sammelet, hat A Fistful of Dollars it ekstreem hege goedkarringspersintaazje fan 98%, basearre op 43 resinsjes. Yn 'e top 100 fan westerns op dy webside nimt de film it achtste plak yn.
Prolooch
Doe't de film foar de earste kear útstjoerd waard op 'e Amerikaanske tillefyzje, op 23 febrewaris 1975, liet tillefyzjenetwurk ABC in filmke fan fjouwer en in heale minút meitsje dat as prolooch oan A Fistful of Dollars tafoege waard. De film waard nammentlik eins te gewelddiedich foar de tillefyzje fûn, dat der moast in kontekst komme dy't it geweld rjochtfeardige. De prolooch, regissearre troch Monte Hellman, liet in fierders ûnidentifisearre oerheidsfunksjonaris sjen, spile troch Harry Dean Stanton, dy't de Man sûnder Namme kâns op amnesty bea as er regaad makke yn San Miguel. Oan 'e nije bylden fan Stanton waard argyfmateriaal fan Eastwood tafoege. Dit filmke gie ferskate jierren oan eltse tillefyzjefertoaning fan A Fistful of Dollars foarôf, oant it op in stuit weilitten waard. Jierren letter waard it wer tafoege oan 'e spesjale edysje fan 'e dvd fan A Fistful of Dollars en oan 'e blu-rayferzje. Dêroan waard ek in fraachpetear mei Monte Hellman taheakke oer hoe't de prolooch makke wie.
Dollars Trilogy
A Fistful of Dollars waard letter mei weromwurkjende krêft yn in filmsearje pleatst dy't bekendstiet as de Dollars Trilogy of de Man with No Name Trilogy. De oare beide dielen fan dy trilogy binne For a Few Dollars More, út 1965, en The Good, the Bad and the Ugly, út 1966. Alle trije films waarden regissearre troch Sergio Leone, en yn alle trije films spile Clint Eastwood (ien fan) de haadrol(len) as de Man sûnder Namme. Ek komponist Ennio Morricone wurke mei oan alle trije films.
Ried fan Fjouwerenfjirtich
De Ried fan Fjouwerenfjirtich (neamd nei it tal leden) wie fan oarsprong ien fan 'e beide sintrale bestjoersynstellings fan 'e Sjajinnen, in Yndiaansk folk fan 'e Grutte Flakten fan 'e Feriene Steaten.