cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Laas Glins
Hy wie soan fan Taco Glins en boaske oan Wilsk Uninga fan Hoytema, by wa't hy ferkeidene bern hie, ûnder oare syn soan Douwe fan Glins. Hy wie de oerpake fan Taco fan Glins (1619).
161
Ferstoarn
160er
Sipke Castelein (reedrider)
Sipke Castelein (Warten, 23 april 1910 – dêre, 31 maart 1995) wie in Fryske rider út Warten.
Yn de Alvestêdetocht fan 1933 waard hy earste, tegearre mei Abe de Vries út Dronryp.
Beide besletten tagelyk oer de streek te kommen mar De Vries seach de einstreek net sadat Castelein as earste oer de streek kaam. De sjuery besleat doe lykwols dat beide op it earste plak kamen te stean, ex aequo dus.
Lana Turner
200px|thumb|Lana Turner thumb|Lana Turner yn Love Finds Andy Hardy (1938) thumb|Lana Turner yn 1941 Lana Turner, berne as Julia Jean Turner (Wallace (Idaho), 8 febrewaris 1921 - Los Angeles, 29 juny 1995) wie in Amerikaansk aktrise.
List fan Frânsktalige skriuwers
Dit is in list fan Frânsktalige skriuwers, fan proaza as poëzij, dy't rekkene wurde ta de Frânske literatuur. Yn gefal fan in pseudonym stiet de wiere namme tusken heakjes.
Tsjerke fan Baaium
De Tsjerke fan Baaium (ek: Doarpstsjerke) is in tsjerkegebou fan de Stifting Alde Fryske Tsjerken. Nei in grutte restauraasje waard it gebou yn 2014 oerdroegen oan de Stifting Alde Fryske Tsjerken. Baaium foarmet mei Wjelsryp al fjouwer iuwen lang ien tsjerklike gemeente. Ienris yn de moanne wurdt der in tsjerketsjinst fierd. Fierder wurdt de tsjerke brûkt foar kulturele oangelegenheden. Ek kin de tsjerke foar trou- en routsjinsten brûkt wurde.
Bargebaai
300px|thumb| ''Bargebaai 300px|thumb|right| Bargebaai fan Cueva de los Peces ôf
Tsjerke fan Baaium
Skiednis
thumb|left|De midsiuwske tsjerke fan Baaium (J. Stellingwerf, 1723) De earste tsjerke fan Baaium waard tsjin de ein fan de tolfte iuw stifte troch de muonts Jelmer fan it kleaster Mariëngaard. De foargonger fan de hjoeddeiske tsjerke hie noch in sealtektoer en datearre nei alle gedachten út de lette midsiuwen. Yn de 19e iuw waard de brekfallige tsjerke ôfbrutsen om plak te meitsjen foar de hjoeddeiske tsjerke. De toer stamt út 1865 en waard neffens in ûntwerp fan B.J. Sitenga út Wommels boud. De bou fan it skip fan de tsjerke folge yn 1876 neffens in ûntwerp fan S. van Veen út Spannum, de gemeente-arsjitekt fan Hinnaarderadiel.
Yn de jierren 1980 waard de tsjerke sletten foar de earetsjinst fanwegen de minne steat fan it stúkplafond. Fanwegen de kosten en om't de tsjerklike gemeente ek noch de Ursulatsjerke hat yn Wjelsryp moast de tsjerke lang wachtsje op in restauraasje. Pas ein jierren 1990 waard út ein set mei de renovaasje fan de bûtenkant fan it skip fan de tsjerke. Yn de jierren 2004-2005 folge de restauraasje fan de toer en it ynterieur waard yn de jierren 2011-2012 restaurearre.
Ynterieur
thumb|left|Preekstoel By de nijbou fan de tsjerke yn de 19e iuw waard sa't it liket net op in sint sjoen. De tsjerke hat in opfallend ryk ynterieur. It plafond en in diel fan de muorren binne fersierd mei dekoratyf stúkwurk fan J.D. Fast út Ljouwert. Foar de flier waarden tegels besteld by de firma Boch Frères yn Maubeuge (Noard-Frankryk). De preekstoel en de twa banken foar de tsjerkeried hawwe baldakinen mei net-tradisjonele dekoraasjes. It doopfont fan Bentheimer sânstien is gearstald fan ferskate stikken stien út de 14e iuw, dy't yn 1668 opgroeven waarden. Mooglik tsjinnen de platen as alter of koerskieding. Nei it opgraven binne fan de platen in doopfont makke. De banken foar it tsjerkefolk binne yn de jierren 1960 ferfongen troch stuollen. By de lêste restauraasje binne achteryn wer in pear banken delset. De tsjerke krige doe ek de, nei alle gedachten, oarspronklike kleuren werom.
Yn 2014 waard ûntdutsen dat de tsjerke noch in seldsume bernebier út de 18e iuw hie. De tsjerke hie de bier op in rommelmerk ferkocht oan in handler út Kûbaard, sûnder te witten dat in om in âlde bier gie. In frijwilliger fan de Stifting Alde Fryske Tsjerken seach de bier by dy handler en soarge dat de bier werom nei de tsjerke gie. It is ien fan de seis bernebieren dy't Fryslân noch hat.
Oargel
thumb|left|Oargel Willem Hardorff boude yn 1860 in oargel foar de tsjerke, dat yn it ramt fan de ôfbraak fan de midsiuwske tsjerke ferkocht waard oan de kristlik-grifformearde tsjerke fan Hallum. Deselde oargelbouwer makke yn 1878 foar de nije tsjerke in grutter oargel mei twa manualen. It oargel waard mei de restauraasje fan de tsjerke skjinmakke en ûnderdielen binne doe restaurearre. Mar yn 2022 ûndergie it ynstrumint ûnder advys fan Theo Jellema in grutte restauraasje troch Bakker & Timmenga. It oargel waard op 3 febrewaris 2023 wer yn gebrûk nommen.
Bargebaai
De Bargebaai (Spaansk: Bahia de (los) Cochinos; Ingelsk:  Bay of Pigs) is in baai oan de súdkant fan it eilân Kuba yn de provinsje Matanzas. De baai hat de foarm fan in ûnregelmjittige kustynholte. De baai wurdt yn it westen begrinze troch it Peninsula de Zapata, in grut sompe- en mangrovegebiet, en beëasten troch it efterlân fan it Giron-strân (Playa Giron) dêr't in protte lytse lânboumienskippen binne.
De kust fan de baai hat noch in hast natoerlike rêst. De baai is ferneamd wurden troch it Bargebaai-ynsidint: de mislearre ynvaazje fan Kuba yn 1961 troch Kubaanske ballingen, stipe troch de Amerikaanske CIA.
Machtsport
In machtsport is in sport dêr't op in stuit in fysike prestaasje levere wurde moat. It doel fan sa'n sport is dan it fierste, heechste of swierste.
Machtsporten hawwe twa karakteristieken:
Ljepsporten
thumb|right|170px| Heechljeppen By de ljepsporten is de prestaasje it heech as fier ljeppen as springen. Yn 'e regel moat by dizze sporten in oanrin fan de sporter yn in sa grut mûglike sprong as ljep omset wurde.
Krêftsporten
By de krêftsporten is der hielendal gjin faasje; de krêft fan de sporter moat oerbrocht wurde om in wicht omheech te bringen of foarút te lûken of triuwen. De wichtigste twa tûken binne it Olympyske wichtheven en it resintere en minder technyske krêftheven.
Richmond (Firginia)
Richmond is de haadstêd fan de steat Firginia yn de Feriene Steaten en leit oan de rivier de James, sa'n 150 kilometer stream op fan de mûning yn de Chesapeakebaai.
Ut de skiednis
thumb|left|225px|Richmond yn pún, nei de ein fan de Boargerkriich It gebiet dêr't Richmond no leit waard foar it east ferkend troch Ingelske kolonisten ûnder kaptein Christopher Newport om 1607 hinne. Lykwols kaam de hannel dêr earst goed opgong om 1644 hinne doe't it nijboude Fort Charles mear besteanssekerheid joech en mear kolonisten luts. Rillegau waard it doe in hannelspost foar pelzen, bistehûden en tabak.
Yn 1737 waard de stêd stifte troch oerste William Byrd II op it plak dêr't ea de haadstêd fan it yndiaanske ryk Powhatan lei, dat troch de Ingelsken ferovere waard. Doe't Richmond yn 1742 stedsrjocht krige wennen der 250 minsken. Yn 1782, in koart skoft neidat de Ingelsken har oerjûn hiene yn de Amerikaanske Unôfhinklikheidskriich waard Richmond de haadstêd fan Firginia. Yn de Amerikaanske Boargeroarloch wie it de haadstêd fan de Konfederaasje. Krekt foar it belies fan de Konfederaasje ferwoastgen soldaten fan de Konfederaasje grutte dielen fan de stêd.
Richmond hat omdat it de haadstêd fan de súdlike steaten wie yn de Boargerkriich in protte museums en monuminten, benammen oan de Monument Avenue, wijd oan dat haadstik fan syn skiednis.
Yn 1888 krige Richmond as earste yn de Feriene Steaten in elektryske tram.
Demografy
Fan de befolking is 13,2 % âlder as 65 jier en bestiet foar 37,6 % út ienpersoanshúshâldings. De wurkleazens beslacht 2,9 % (sifers folkstelling 2000) fan de befolking.
Likernôch 2,6 % fan de befolking fan Richmond bestiet út hispanics en latino's, 57,2 % is fan Afrikaanske oarsprong en 1,2 % fan Aziatyske oarsprong.
It ynwennertal sakke fan 202.713 yn 1990 nei 197.790 yn 2000, mat sit no wer op goed 204.000.
Klimaat
Jannewaris hat in trochsneed temperatuer fan 2,1 °C, yn juli is dat 25,6 °C. Der is trochstrings 1096,3 mm neerslag it jier (feiten op basis fan de mjitperioade 1961-1990).
Ipe Wielinga
Ipe (Epeus) Wielinga (Ljouwert, ? – dêre, 1718) wie in Ljouwerter magistraat.
Wielinga wie by syn trouwen yn 1665 weibel fan it kriichsgerjocht en yn 1666 notaris. Yn 1675 wie er froedsman yn Ljouwert, fan 1686-1710 boargemaster en sûnt 1688 faak deputearre. Syn pakesizzer mei deselde namme wie ried oan it Hof fan Fryslân. Oare leden fan syn skaai te Ljouwert, dat yn 1785 útstoar, hiene regearingsposten.
Lagos
thumb|125px|left|Flagge fan Lagos thumb|260x260px| Lagos mei de wichtichste stedsgebieten, haven en lagune Lagos is in stêd yn Nigearia, yn de steat mei deselde namme, Lagos. Neffens it offisjele ynwennertal is it de op ien nei grutste stêd fan Afrika, de foarstêden nei meirekkene.
It wiere tal ynwenners is lykwols net bekend. Der wurdt ferwachte dat de befolking omheech gean sil nei likernôch 16,1 miljoen minsken yn 2015. Dat makket de stêd de hurdst waaksjende metropoal op ierde. Yn 1975 wennen der noch mar 1.9 miljoen minsken. De measte minsken moatte troch de tiid komme fan minder as 1 Amerikaanske dollar de dei.
Lagos wie haadstêd fan Nigearia oant 1991, doe krige Abuja dy funksje. Lagos is wol it grutste ekonomyske sintrum fan it lân bleaun.
In wichtich organisator en befoarderer fan kultuer yn Nigearia is de yn Lagos fêstige non-profitorganisaasje Committee for Relevant Art.
Ut de skiednis
Lagos wie yn 't earstoan mar in doarp, mei de namme Eko. It waard bewenne troch de Awory, in subkloft fan de Joruba. It plak lei oan ien fan mar in pear natuerlike havens oan de Atlantyske kust fan Afrika. It waard it meast wichtige plak foar kontakten mei Europa. Yn de 15e iuw stiften seelju út Portugal in hannelspost op it eilân, dat sy Lagos neamden, ferneamd nei de stêd Lagos yn it suden fan Portugal. Dêr waard hannele yn krûden, ivoar en slaven. Yn 1807 waard de stêd troch de Britten oernaam, dy't besochten om in ein te meitsjen oan de slavehannel. De krite waard dêrnei Lagos British Protectorate neamd. Yn 1903 waard Lagos opnaam yn de koloanje Nigearia.
thumb|left|250px|Merk yn Lagos
Arrival (film)
Arrival is in Amerikaanske science fiction-skrillerfilm út 2016 ûnder rezjy fan Denis Villeneuve, mei yn 'e haadrollen Amy Adams, Jeremy Renner en Forest Whitaker. De titel betsjut "Oankomst". De film waard loskes basearre op 'e bekroande novelle Story of Your Life fan Ted Chiang. It ferhaal folget Louise Banks, in foaroansteand taalkundige, wa har help troch it Amerikaanske Leger ynroppen wurdt as tolve bûtenierdske romteskippen de Ierde berikke. Yn 'e mande mei natuerkundige Ian Donnelly moat se mei de bûtenierdske wêzens sjen te kommunisearjen foar't de oprinnende spannings, dy't it ûnoankundige besyk op 'e wrâld feroarsaket, ta oarloch liede. Underwilens wurdt se teheistere troch oantinkens oan har jong ferstjerrende dochter. Arrival waard foar it earst fertoand op it Ynternasjonaal Filmfestival fan Feneesje en krige fan 'e filmkritisy rûnom loovjende resinsjes. De film wie yn 'e bioskopen ek in grut kommersjeel súkses en waard nominearre foar 8 Oscars en 2 Golden Globes, en wûn in Oscar, in Hugo Award, in Nebula Award, in BAFTA en in Saturn Award.
Plot
Hannah, de dochter fan taalkundige Louise Banks, komt mei tolve jier te ferstjerren oan in ûngenêslike sykte.
Op in dei arrivearje sûnder warskôging ynienen tolve reuseftige bûtenierdske romteskippen op 'e Ierde, dy't op tolve ferskillende plakken ferdield oer de hiele wrâld in lyts eintsje boppe de grûn sweven bliuwe. Dat bart yn de Feriene Steaten, it Feriene Keninkryk, Austraalje, Ruslân (2 kear, by de Swarte See en yn Sibearje), Sina, Japan, Pakistan, Sûdaan, Sierra Leöane, Fenezuëla en Grienlân. Dy lannen en territoaria stjoere wittenskippers en militêren om 'e skippen te ûndersykjen en yn 'e rekken te hâlden. Yn 'e Feriene Steaten, dêr't ien fan 'e romteskippen op in ôfhandige lokaasje op it plattelân fan Montana delkommen is, hat kolonel G.T. Weber fan it Amerikaanske Leger de lieding oer it projekt, yn gearwurking mei spesjaal agint Halpern fan 'e feilichheidstsjinst CIA. Hy rekrutearret Banks en natuerkundige Ian Donnelly om 'e bûtenierdske wêzens te bestudearjen en kommunikaasje mei harren mooglik te meitsjen.
De bûtenierdske wêzens jouwe in ymplisite útnûging ôf troch harren romteskip te iepenjen. Oan board komme Banks, Donnelly en harren militêre liifwachten ûnder lieding fan kaptein Marks telâne yn in romte dy't oanpast is oan 'e atmosfear fan 'e Ierde, wylst de bûtenierdske wêzens efter in trochsichtige wand bliuwe, dúdlik yn in oarsoartige atmosfear. Banks en Donnelly meitsje kontakt mei twa fan 'e wêzens, dy't noch it measte op reuseftige oktopussen lykje, mar dan mei sân lidden ynstee fan acht. Se beslute de wêzens 'heptapoaden' te neamen, fan 'e Grykske wurden foar "sân" en "skonk". Donnelly jout dizze spesifike wêzens de bynammeen Abbott en Costello (nei in wiidferneamd Amerikaanske komysk duo).
Nei de earste moeting komt Banks al rillegau ta de konklúzje dat kommunikaasje fia sprutsen taal dreech wurde sil, mei't se gjin inkeld oanknopingspunt hat oer wat de lûden betsjutte dy't de wêzens fuortbringe, wylst dy lûden nea troch minsklike stimbannen produsearre wurde kinne sille. Se beslút dêrom dat skriftlike kommunikaasje it antwurd wêze moat. Mei Donnelly docht se ûndersyk nei de yngewikkelde skriftfoarm fan 'e heptapoaden, dy't opbout is út palindromyske frazen werjûn mei rûne symboalen. Banks beseft al rillegau dat de symboalen gjin spesifike lûden werjouwe, en dus los steane fan 'e sprutsen taal (krekt as by Sineeske karakters it gefal is). Banks en Donnelly diele harren befinings mei de wittenskippers út oare lannen. Wat langer oft Banks it skrift fan 'e heptapoaden bestudearret, wat mear flashback-eftige fizioenen se kriget oer har dochter.
Wannear't Banks in grut genôge dielde wurdskat mei Abbott en Costello opboud hat om freegje te kinnen hokfoar doel de heptapoaden hawwe om nei de Ierde ta te kommen, kriget se in antwurd dat neffens har beheinde kennis fan it bûtenierdske skrift "biedt wapen oan" betsjut. Yn Sina, dêr't ûnderwilens ferlykbere foarútgong boekt wurdt, krije de wittenskippers as antwurd op in soartgelikense fraach "brûk wapen". De Sineeske sterke man, generaal Shang, lit dêrop de kommunikaasje mei de heptapoaden ôfbrekke, en Ruslân, Pakistan en Sûdaan folgje dat foarbyld. Banks redendielt mei kolonel Weber en hâldt út dat it symboal dat oant no ta as "wapen" ynterpretearre is, likegoed "middel" of "wurktúch" betsjutte kin. In troch de CIA opfongen kommunikaasje fan generaal Shang liket derop te wizen dat de Sinezen harren kommunikaasje mei de heptapoaden basearje op it gebrûk fan mahjong, in tige kompetatyf spultsje, wêrby't de winner alles nimt en de ferliezer alles kwytrekket. Banks hâldt Weber foar dat er grif sels ek wol betinke kin hoe't dat ta ferkearde ynterpretearrings liede kin.
Underwilens kreëarje op sensaasje beluste media yn 'e Feriene Steaten mei opsetsin panyk yn ferbân mei de "meunsters" dy't de Ierde "binnenfallen" binne en dy't grif út binne op 'e útrûging of it ta slaaf meitsjen fan 'e minskheid. Kaptein Marks en ferskaten fan syn ûnderhearrigen litte har yn dy gekte meislepe en beslute dat der in die steld wurde moat. Se bringe dêrom temûk in bom oan board fan it bûtenierdske skip yn Montana. Banks en Donnelly geane alhiel sûnder euvelmoed it skip wer yn om fertsjutsking te freegjen foar it "biedt wapen oan"-antwurd, en krije dêrop in antwurd dat sa kompleks is, dat se it lang net neikomme kinne. Krekt foar't de bom ôfgiet, smyt ien fan 'e heptapoaden Banks en Donnelly út it skip en slút de tagong ôf, sadat de ûntploffing yn it skip bliuwt en harren net berikt. Nettsjinsteande dat rinne se allebeide in harsensskodding op en reitsje se bewusteleas. As se letter wer bykomme yn 'e sikeboech fan it kamp dat it Amerikaanske Leger by it bûtenierdske skip opslein hat, risselwearret it leger foar in evakuaasje út eangst foar ferjilding troch de heptapoaden, wylst it romteskip in ein opstige is sadat it no bûten berik is foar minsken.
Donnelly ûntdekt dat yn it lêste antwurd fan 'e heptapoaden it symboal foar it begryp "tiid" hieltyd weromkomt, en dat it skriuwen sekuer ien tolfde part yn beslach nimt fan 'e trijediminsjonale romte dêr't it yn projektearre is. Op basis dêrfan liket it Banks ta dat it folsleine boadskip opdield is yn tolven en dat de heptapoaden oan eltse groep wittenskippers dêr't se kontakt mei hawwe, in tolfde part fan it folsleine antwurd jûn hawwe. Se ornearret dat de bûtenierdske wêzens dêrmei de minskheid twinge wolle ta gearwurking. Underwilens stelt generaal Shang de heptapoaden in ultimatum, wêryn't er easket dat sy it grûngebiet fan Sina binnen 24 oeren ferlitte sille. Sa net, dan sil it Folksbefrijingsleger harren oanwêzigens as in ynvaazje beskôgje en ta de oanfal oergean. Ruslân, Pakistan en Sûdaan komme neitiid mei lyksoartige ultimata. De fjouwer lannen brekke fierdere kommunikaasje mei de oare lannen ôf. De CIA rikkemandearret it Amerikaanske regear oan om ek net mear mei it bûtenlân gear te wurkjen, en dat advys wurdt ta argewaasje fan Banks en Connolly oernommen. Al rillegau is der hielendal gjin ynternasjonale kommunikaasje mear.
Wylst de evakuaasje fan it kamp yn Montana fêste foarmen begjint oan te nimmen, pykt Banks út en giet allinne nei it plak ûnder it bûtenierdske skip ta. De heptapoaden litte dêrop in transportkokon sakje, dêr't sy yn plaknimt, en helje dy wer op. Foar it earst wurdt Banks yn deselde atmosfear brocht as de heptapoaden. Dy is nuver mar net giftich foar minsken. Se moetet Costello, dy't har fertelt dat Abott by de ûntploffing fan 'e bom omkommen is. Op har fraach wat de heptapoaden no eins fan wolle, antwurdet Costello dat se de minsken helpe wolle, om't se oer 3.000 jier sels ferlet hawwe sille fan 'e help fan 'e minskheid.
Underwilens stiet Sina op it punt om it heptapoadyske romteskip oan te fallen dat noch altyd by Sjanghai yn 'e loft hinget. Banks kriget in oantinken oan in takomstige galajûn fan 'e Feriene Naasjes wêrby't de nijfûne ienheid en gearwurking fan 'e Ierde fierd wurdt. Dêr moetet se generaal Shang, dy't har betankje wol om't se de Sineeske oanfal op 'e heptapoaden tsjinkeard hat. Hy fertelt har dat se dat dien hat troch him op te skiljen op syn priveenûmer en him te fertellen wat de lêste wurden wiene dy't syn frou him yn it ear flústere foar't se ferstoar. Hy seit dat er no beseft dat it wichtich is dat se dat wit, en dêrom lit er har it tillefoannûmer sjen en flústeret er har sels de wurden yn it ear: "Oarloch makket gjin winners, allinne mar widdowen." * *) Regisseur Denis Villeneuve keas derfoar om gjin ûndertiteling ta te foegjen foar dy wurden, sadat se yn 'e film inkeld yn it Mandarynsk te hearren binne. Senarioskriuwer Eric Heisserer wie dêr net sa lokkich mei, en makke (mei ynstimming fan Villeneuve) ein septimber 2016, by de fertoaning fan 'e film op it Alamo Drafthouse Fantastic Fest, bekend wat de lêste wurden fan Shang syn frou wiene.
Yn 'e tsjintwurdige tiid stelt Banks de satellyttillefoan fan agint Halpern en skillet generaal Shang op om dy wurden te werheljen. Der wurdt daliks opmurken dat immen yn it kamp in nûmer yn Sina skillet, dat Halpern en de militêre plysje sitte Banks al rillegau efter de hakken om't se miene dat sy steatsgeheime ynformaasje oan 'e Sinezen trochspylje wol. Donnelly helpt har en weaget syn libben om har te beskermjen, ek al kin se him op dat stuit net útlizze wêrom't dit tillefoantsje sa wichtich is. Koart nei't Banks har petear mei Shang beëinige en har oerjûn hat, lûkt Sina syn troepen by it bûtenierdske romteskip werom. It makket ek it tolfde part fan it boadskip fan 'e heptapoaden bekend dat se oan Sina jûn hawwe. Ruslân, Pakistan, Sûdaan en úteinlik ek de Feriene Steaten folgje dat foarbyld. De tolve bûtenierdske romteskippen sette op mysterieuze wize ôf en wurde wei.
Wylst it kamp yn Montana ôfbrutsen wurdt, fertelt Donnelly oan Banks dat er fan har hâldt. Se beprate de karren dy't se meitsje yn harren libbens en oft hy dy feroarje koe as er de takomst wist. Banks wit no dat se trouwe en in dochter krije sille, dy't se Hannah neame sille om't dy namme in palindroom is. Se sil dat dwaan nettsjinsteande it feit dat se al wit hoe't it einigje sil: Hannah sil mei tolve jier komme te ferstjerren oan in ûngenêslike sykte en Donnelly giet by har wei as se him fertelt dat se dat yn 't foar al wist.
Produksje
Arrival waard regissearre troch de Kanadeeske filmmakker Denis Villeneuve nei in senario fan Eric Heisserer dat basearre wie op 'e novelle Story of Your Life, fan Ted Chiang út 1998. Heisserer wie tige oangrypt troch dat wurk en fan gefolgen woed er it adaptearje ta in ferfilmber skript. Doe't er mei de earste ferzje by de filmstudio's yn Hollywood del gie te suteljen, bliek der lykwols net folle belangstelling foar te bestean. Dat feroare pas nei't Heisserer it senario fan 'e súksesfolle film Hours, út 2013, skreaun hie. Uteinlik gied er yn see mei filmprodusinten Dan Levine en Dan Cohen fan 21 Laps Entertainment, dy't him holpen by it skriuwen fan in twadde, ferbettere ferzje. Sy behellen ek Villeneuve by it projekt, dy't altyd al in science fiction-film meitsje wollen hie, mar dêr nea it juste senario foar fûn hie.
Heisserer paste it ferhaal fan Story of Your Life op ferskate manearen oan 'e reäliteit fan it filmmeitsjen oan. Ien fan 'e wichtichste feroarings wie dat de heptapoaden yn 'e novelle mei 112 romteskippen by de Ierde arrivearje, dy't lykwols yn in baan om 'e planeet bliuwe, wylst se 112 'kommunikaasjespegels' nei it planeetoerflak stjoere. Heisserer brocht dat oantal werom ta 12 en liet de heptapoaden yn harren romteskippen sels nei it planeetoerflak ôfdale, sadat it mear in sitewaasje fan earste kontakt waard. Hy fûn dat dat foar in film nedich wie om spanning en konflikt te kreëarjen. Eardere ferzjes fan it skript hiene oare einen, wêrby't it ferskil him fral siet yn it geskink fan 'e heptapoaden oan 'e minskheid. Dat hie earder in blaudruk foar de bou fan in ynterstellêr romteskip wêze sillen, in "soarte fan ark", neffens Heisserer. Mar nei't de film Interstellar yn 2014 útkommen wie, waarden Heisserer en Villeneuve it iens dat soks tefolle op dy film liek, dat se besleaten dat it geskink "de krêft fan harren taal" wêze moast. It feroarjen fan 'e titel Story of Your Life yn Arrival wie in idee dat folslein út 'e koker fan Villeneuve kaam.
As produsinten wiene Levine, Shawn Levy, Aaron Ryder en David Linde by it projekt belutsen foar de filmstudio's 21 Laps Entertainment, FilmNation Entertainment, Lava Bear Films en Stage 6 Films. Foar de film wie in budget beskikber fan $47 miljoen. De kamerarezjy wie yn 'e hannen fan Bradford Young, en de filmmuzyk waard fersoarge troch Iislânske komponist Jóhann Jóhannsson.
Bûtenierdske taal
De bûtenierdske sprutsen taal fan 'e heptapoaden waard kreëarre mei special effects, wêrfoar't it advys socht waard fan 'e fonetikus Morgan Sonderegger. It bûtenierdske skrift fan 'e heptapoaden waard ûntwurpen troch keunstneresse Martine Bertrand, de frou fan produksje-ûntwerper Patrice Vermette, op basis fan in konsept dat betocht wie troch senarioskriuwer Eric Heisserer. Taalkundige Jessica Coon fan 'e McGill Universiteit yn Montreal, in ekspêr op it mêd fan 'e syntaksis fan lânseigen talen yn Kanada, wie as adviseur by de skepping fan it skrift belutsen.
Opnamen
De opnamen foar Arrival, dy't 56 dagen duorren en plakfûnen yn 'e Kanadeeske provinsje Kebek, setten op 7 juny 2015 útein, fuort nei't haadrolspiler Jeremy Renner klear wie mei de opnamen fan 'e superheldefilm Captain America: Civil War. De binnendoarsênes waarden foar it meastepart opnommen yn studio's yn Montreal en Kebek-Stêd. Foar de wente fan Louise Banks waard in echt hûs yn Vaudreuil-Dorion brûkt, en de sênes op 'e universiteit dêr't Banks wurket, waarden filme op HEC Montréal. Foar de bûtendoarsênes op 'e lokaasje fan it romteskip fan 'e heptapoaden yn Montana waard in plak op it plattelân fan 'e Kebekaanske gemeente Saint-Fabien útkeazen. It terrein wie mei opsetsin flak mei't de produsinten foarkomme woene dat it romtseskip troch in eftergrûn fan bergen lytser lykje soe as it wie, en fruchtber grien begroeid om't se in keale oarde foar sa'n film in klisjee fûnen.
Distribúsje
De distribúsje fan Arrival waard fersoarge troch Paramount Pictures. De film waard op 1 septimber 2016 foar it earst fertoand op it Ynternasjonaal Filmfestival fan Feneesje. Letter wied er ek te sjen op it Ynternasjonaal Filmfestival fan Toronto, it Filmfestival fan Telluride en it BFI Filmfestival fan Londen. Arrival gie op 11 novimber 2016 yn 'e Amerikaanske bioskopen yn premiêre. It byhearrende soundtrackalbum ferskynde dyselde deis by platemaatskippij Deutsche Grammophon. Arrival kaam op 31 jannewaris 2017 beskikber as digitale download en waard op 14 febrewaris fan dat jier útbrocht op dvd en blu-ray.
Untfangst
Yn it tydskrift Time neamde Sam Lansky Arrival "ferfine science fiction foar folwoeksenen: in film oer bûtenierdske wêzens foar minsken dy't net hâlde fan films oer bûtenierdske wêzens." Chris Tilly, dy't de film resinsearre foar de webside IGN, joech him in 81/2 op in skaal fan 1 oant 10. Hy skreau: "Arrival is in taalles dy't him foardocht as in kaskreaker, hoewol folle fermaakliker as dat klinkt. […] It is fernimstige, ferfine science fiction dy't grutte fragen stelt en dêr hiele aardige antwurden foar betinkt."
In protte filmkritisy hiene fierders lof foar it aktearjen fan haadrolspylster Amy Adams. Sa neamde Kenneth Turan yn 'e Los Angeles Times Arrival "eins Adams har film". En yn 'e krante USA Today ferwiisde Brian Truitt nei Adams as "beslist in gadingmakster foar de Oscars".
Der wiene lykwols ek resinsinten dy't net bot oer Arrival te sprekken wiene. Yn it tydskrift Slate hie Forrest Wickman bgl. wol lof foar de kamerarezjy fan Bradford Young en de filmmuzyk fan Jóhann Jóhannsson, mar fierders fûn er dat de film tefolle liek op Interstellar fan regisseur Christopher Nolan, dy't er mei in wurdboarterij kwalifisearre as "only intermittently stellar" ("mar út en troch geweldich"). Ek typearre Wickman de dialooch yn Arrival as "knoffelich". Noch folle negativer wie Rex Reed yn The New York Observer, dy't oan Arrival mar 1 fan 4 stjerren joech en de film "de jongste oefening yn pretinsjeus snobisme" fan regisseur Denis Villeneuve neamde. Ek it gebrek oan aksje yn 'e plot siet him tige dwers.
Op 'e webside Rotten Tomatoes, dy't resinsjes sammelet, hat Arrival in tige heech goedkarringspersintaazje fan 94%, basearre op 436 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: "[De film] leveret in net te missen ûnderfining foar fans fan yntelliginte science fiction, dy't syn balstjurrige tematyk ferankeret mei oprjocht oangripende emoasje en in geweldige aktearprestaasje fan Amy Adams." Op Metacritic, de wichtichste konkurrint fan Rotten Tomatoes, behellet Arrival in goedkarringspersintaazje fan 81%, basearre op 52 resinsjes.
Opbringst
Arrival brocht yn 'e bioskopen yn 'e Feriene Steaten en Kanada $100,5 miljoen op, en yn alle oare lannen en territoaria $102,8 miljoen. Wrâldwiid kaam de opbringst dêrmei út op $203,4 miljoen. Ofset tsjin it budget fan $47 miljoen betsjut dat in winst fan $156,4 miljoen, hoewol't dêr de marketingkosten noch wol ôf moatte.
Prizen
Yn 2017 waard Arrival by de Oscars nominearre foar prizen yn 8 kategoryen, wêrûnder bêste film, bêste regisseur, bêste adaptearre senario, bêste kamerarezjy, bêste filmmontaazje, bêste lûdsmixing en bêste produksje-ûntwerp. De film wûn de Oscar foar bêste lûdsmontaazje (Sylvain Bellemare). By de Golden Globes waard Arrival nominearre yn 2 kategoryen, foar bêste aktrise yn in dramafilm (Amy Adams) en bêste orizjinele filmmuzyk, mar beide prizen waarden oars ferjûn. By de Saturn Awards waard Arrival nominearre yn 6 kategoryen, foar û.m. bêste science fiction-film, bêste regisseur, bêste aktrise (Adams), bêste filmmontaazje en bêste special effects. De film wûn de Saturn Award foar bêste senario.
De film wûn fierders de Hugo Award foar bêste dramatyske presintaasje (lange foarm) en de Ray Bradbury Nebula Award foar treflike dramatyske presintaasje. Op it Ynternasjonaal Filmfestival fan Palm Springs waard oan Arrival de Priis fan 'e Foarsitter takend. De film waard ek nominearre foar de Screen Actors Guild Award foar bêste aktrise (Adams) en wûn de priis foar bêste adaptearre senario by de Writers Guild of America Awards. By de Critics' Choice Awards waard Arrival nominearre yn 10 kategoryen en wûn de film de prizen foar bêste science fiction- of horrorfilm en bêste adaptearre senario. By de Teen Choice Awards waard de film nominearre yn 3 kategoryen mar wûn er net ien dêrfan.
Om utens waard Arrival by de BAFTA's, de wichtichste Britske filmprizen, nominearre yn 9 kategoryen, wêrûnder bêste film, bêste rezjy, bêste aktrise (Adams), bêste adaptearre senario, bêste kamerarezjy, bêste filmmuzyk, bêste filmmontaazje en bêste special effects. De film wûn de BAFTA foar bêste lûd. By de Britske Empire Awards waard Arrival nominearre yn 7 kategoryen, mar giene de prizen allegearre nei oare gadingmakkers. De film wûn fierders de Kanadeeske Prix Aurora foar bêste fisuele presintaasje. Ek waard de film nominearre foar de Gouden Liuw op it Ynternasjonaal Filmfestival fan Feneesje en foar 3 Australyske AACTA International Awards.
Maria Curie-Skłodowska
thumb|Marie Curie, 1911 thumb|Pierre en Marie Curie yn harren laboratoarium Maria Salomea Skłodowska-Curie (Warsjau, 7 novimber 1867 – by Sallanches, 4 july 1934) wie in Poalsk-Frânsk natuer- en skiekundige. Hja wie in pionier op it gebiet fan elektromagnetyske strieling.
Se ferhuze nei Parys om skiekunde en natuerkunde te studearjen oan de Sorbonne-universiteit. Oan dy universiteit waard se dêrnei de earste froulike dosint. Oan de Sorbonne mette se in oare dosint, Pierre Curie, dêr't se mei boaske.
Har wichtichste wurk hat it ûndersykjen west fan de ionisearjende strieling en it ûntdekken of syntetisearjen fan de (radio-aktive) eleminten polonium en radium. Yn 1903 krige se, tagelyk mei har man, de Nobelpriis foar de Natuerkunde.
Marie Curie ferstoar oan leukemy, wat nei alle gedachten kaam is troch't hja yn har wurk oan in enoarme doasis radio-aktive strieling bleatsteld west hat.
Neitins fan Marie Curie
Marie Curie wie yn 1995 de earste frou dy't út reden fan eigen ferstjinste byset waard yn it Panthéon, Parys.
Yn in perioade fan hyperynflaasje stie it byltnis fan Madame Curie op de Poalske bankbiljetten fan 20.000 złoty.
It elemint Curium en in ienheid foar radio-aktive strieling, de Curie, binne ferneamd nei Marie en Pierre Curie.
Slach by Dijon
De Slach by Dijon yn 500 yn 'e neite fan Dijon, gie tusken de bruorren Gundobad en Godigisel. Beiden wiene kening oer in part fan Boergonje. Godigisel waard stipe troch in Frankysk leger ûnder lieding fan Klovis en wûn de slach.
Oanlieding
Al sûnt 473 it jier dat kening Gundiok stoar wienen syn soannen mei inoar yn oarloch. It keninkryk fan de Boergonden wie nei goed Germaansk rjocht, ferparte ûnder de bruorren: Gundobad, Gundomar, Godigisel en Gilperik II. Gundobad, de meast ambysjeuze hie him 486 it diel fan Gundomar tabedield en yn 493 Gilperik II deade.
Godegisel dy't benaud wie foar syn broer fierde yn it geheim ûnderhannelings mei Klodis, kening fan Salyske Franken. Underdiel fan it ferdrach wie in houlik mei Klotilde, de dochter fan de ferstoarne broer Gilperik, mei Klovis.
Yn 500 kaam Klovis mei syn leger nei it suden ta en tegearre lutsen sy op tsjin Gundobad. Harren fjildtocht wie tige súksesfol, want by Dijon waard it leger fan Gundobad ferslein. De fersleine Gundobad flechte en socht in goed hinnekommen yn Avignon by de Ostrogoaten. De oerwinning dy't Godigisel helle, wie net foar fêst, omdat Gundobad mei stipe fan de Ostrogoaten it jier dêrop tebek komme soe en dêryn slagje soe om Godegisel op syn beurt te ferslaan.
Iepenbier lichem
Foarbylden:
Cornelis Wielsma
thumb|Cornelis Wielsma. Cornelis Wielsma (De Jouwer, 12 maart 1845 - Grou, 2 febrewaris 1922) wie in ûnderwizer en folksskriuwer.
Wiersma wie lange tiid in sintrale figuer yn it doarpslibben fan Grou. Ien fan de humoristsk-statiryske folksskriuwers mei it measte talint. Hy skreau bernegedichten, rimen en foardrachten, wie foarsitter fan it 'Selskip 1844'. (Folút: Selskip for Fryske Tael en Skriftekennisse)
Johan Bernard Schepers
thumb|Johannes Bernhard Schepers Johan Bernard Schepers (It Hearrenfean, 15 augustus 1865 - Haarlim, 10 july 1935) wie in histoarikus en letterkundige.
Schepers wie soan fan in húsdokter. Hy wenne fan syn fjirde oant syn tolfte jier yn Grou en kaam doe te wenjen by syn beppe yn Grins. Hy wie learling fan master (en folksskriuwer) Cornelis Wielsma en studearre literatuer en skiednis te Grins, dêr't er kunde krige oan Pieter Jelles Troelstra dy't him oantrune om ek yn it Frysk te dichtsjen. Hy wie sûnt 1895 oant syn pinsjoen learaar yn Haarlim.
Schepers dichte yn it Frysk en Nederlânsk en krewearre foar staveringsherfoarming fan it Frysk én Nederlânsk. Sa'n trijehûndert ferzen fan him binne publisearre yn de tydskriften as 'It Heitelân' en De Nieuwe Gids.
Harmen Wier
Harmen Willems Wier (? - Ljouwert, 29 juny 1650), wie in keunstskilder.
Troude yn 1620 yn Ljouwert, tsjûge yn 1649 yn in testamint mei Wybrand de Geest. Provinsjaal lânskipsskilder, skildere ek portretten. Wurk fan him is yn it Frysk Museum.
Syngroanswimmen op de Olympyske Simmerspullen 2016
De Olympyske Simmerspullen 2016 fan de XXXIe Olympiade waarden fan 14 oant en mei 20 augustus 2016 hâlden yn Rio de Janeiro. It Syngroanswimmen hie plak yn it Maria Lenk Aquatic Center.
Outlaw
"Outlaw" of "The Outlaw" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:
Tsáda
Tsádais in lyts plak yn it westlike diel fan Syprus. It leit yn it distrikt Paphos ( Eparchía Páfou), yn it westlike diel fan it lân, 90 km westlik fan 'e haadstêd Nicosia en 8 kilometer benoarden Paphos. Tsáda leit 619 meter boppe seenivo. It doarp, dêr't de skiednis fan teminsten 500 jier tebek giet, hie 1.043 ynwenners yn 2011.
List fan Sweedsktalige skriuwers
Sweedsktalige skriuwers kinne, njonken fan Sweden ek fan Finlân wêze. Hjirûnder in list fan skriuwers opdield nei de twa lannen.
Finlân
Sweedsktalige Finske skriuwers:
Bankdrukken op de Paralympyske Simmerspullen 2012
200px|thumb|right|200px|De Paralympyske Bankdruk lokaasje fan Londen 2012
De XIVe Paralympyske Simmerspullen waarden fan 29 augustus oant en mei 9 septimber 2012 hâlden yn Londen. It bankdrukken waard hâlden yn de ExCeL London International Exhibition Centre.
Medaljespegel
De top-10 fan lannen dy't by it bankdrukken medaljes wûn ha tidens de Paralympyske Simmerspullen fan 2012.
List fan Noarsktalige skriuwers
Noarske skriuwers, skriuwe yn it Noarsk (Bokmål of Nynorsk). Hjirûnder in ûnfolsleine list.
Andrew Fletcher
Andrew John Leonard Fletcher (Nottingham, 8 july 1961- 26 maaie 2022) wie in ingelsk bassist en sjonger. Hy waard bekend as oprjochter fan Depeche Mode.
Fletcher begûn syn karriêre as bassist yn de band No Romance in China, tegearre mei skoalfreon Clarke. De band rjochte him neffens styl op The Cure. Yn 1979 ruile Fletcher de bas om foar in keyboard en rjochte tegearre mei Clarke en Martin Gore de band Composition of Sound op. Neidat Dave Gahan as sjonger ta de band kaam, waard de namme wizige yn Depeche Mode. Depeche Mode makke earst mei syntesizers makke elektropopmuzyk. It earste album wie Speak and spell mei de Britske hitsingles New life en Just can't get enough yn 1981. Depeche Mode krige dêrnei ynternasjonale bekendheid.
Hy ferstoar hommels op 26 maaie 2022 yn de âldens fan 60 jier.
Petgat
thumb|250px|Petgatten ûnder [[De Feanhoop]] Petgatten komme foar yn it feanlânskip, en wurde ek wol feanplassen neamd. De plassen wurde tsjintwurdich faak brûkt foar rekreaasje.
Petgatten binne ûntstien troch wiete ferfeanting. Dat útbaggeljen fan leechfean, middels in baggelbûgel, waard fan de 16e iuw ôf tapast by de winning fan turf ûnder de grûnwetterspegel. It útbaggele fean, waard op smelle stripen lein, de lisikkers, om te drûgjen wêrnei't de turf as branje tsjinne. Sadwaande waarden de plassen, de petten of petgatten foarme.
Lanskippen mei petgatten binne bygelyks de Nieuwkoopse plassen, it Nasjonaal Park De Weerribben en de Westbroekse Zodden; yn Fryslân: De Deelen, De Alde Feanen en dy by De Feanhoop.
Feinsum
Feinsum is in doarp dat yn de gemeente Ljouwert leit. Feinsum leit noardlik fan Stiens, súdeastlik fan Alde Leie en besuden Hijum. Yn 2022 hie Feinsum 162 ynwenners. De doarpskearn fan Feinsum leit oan de Holdingawei.
De buorskip Poelhuzen heart ek by Feinsum.
Namme
De namme Feinsum is net sa maklik te ferklearjen. Ek de ferhollânske foarmen binne net dúdlik. In ferklearring is dat de namme fan in persoansnamme komt. Finke, Fins en Feintsehiem soenen dan de basis wêze. Oaren tinke oan de fûgelnamme Fink. Wer oaren miene dat de betsjutting te krijen hat mei in min soarte fan turflân. Sûnt 2009 is de plaknamme offisjeel Frysk.
Skiednis
Der wurdt tocht dat de earste Feinsumers fiskers west hawwe. Om't de Middelsee op 'en doer net sa maklik mear te berikken wie, waard der op lânbou oergien. Mooglik ûntstie it doarp om in úthôf fan Mariëngaarde hinne. Wol is it wis dat it kleaster Mariëngaarde in grut part fan de grûn yn hannen hie. thumb|left|250px|[[Jacobus Stellingwerf, de tsjerke fan Feinsum yn 1723]] Yn 1515 holden sân Gelderske soldaten, leden fan de Swarte Heap harren op yn de toer fan de Fitustsjerke. Doe't Ljouwerters besochten dy út te rikjen en de toer yn 'e brân stieken ferstoaren de soldaten. Yn Mariëngaarde lei in grutte troepemacht fan de Geldersken ûnder lieding fan Tsjaerd Mockema en út wraak en om tefoaren te kommen dat Ferwerderadiel skea dien waard, foelen dy doe út en stieken Martenastate yn Koarnjum yn 'e brân.
Yn de jierren 1878-1888 waarden de terpen fan Feinsum ôfgroeven. Om de ierde ôf te fieren waard in opfeart nei de Feinsumer Feart groeven.
Sûnt 2018 leit Feinsum yn de gemeente Ljouwert, dêfoar lei it doarp yn sawol de gritenij as de gemeente Ljouwerteradiel.
Tsjerke
De 13e-iuwske Sint-Fitustsjerke waard wijd oan de hillige needhelper Fitus. Om't de lytse herfoarme gemeente Feinsum-Hijum twa âlde tsjerke net ûnderhâlde koe, waard de tsjerke oerdroegen oan de Stifting Alde Fryske Tsjerken.
It gebou 'De Welkom'
thumb|250px|Evagelisaasjegebou De Welkom Yn 1913 stiften frije-evangelysken út Alde Leie yn Feinsum in evangelisaasjegebou dat de namme ‘De Welkom’ krige. It waard foaral brûkt foar it hâlden fan sneinsskoalle. Yn ‘e wike waard it brûkt troch sawol de frije-evangelysken as de herfoarmen. Yn 1950 is it gebou sletten.
It roggejild
It fûns fan it roggejild wie mooglik ynsteld troch de abten fan Mariëngaarde en betsjutte in útkearing oan de earmen fan Hallum, Hijum, Feinsum, Alde Leie en Aldebiltsyl. Mei de opheffing fan Mariëngaarde yn 1578 gyng de ferplichting fan it fûns op de oerheid oer. Alle jierren moast ôfhinklik fan de roggepriis in bedrach útbetelle wurde oan de fiif earmfâdijen. Ynearsten wie dat trochïnoar 500 gûne, mar nei 1660 in fêst bedrach fan 700 gûne. Nei in ûnderbrekking yn de Frânske tiid naam it Ryk yn 1816 de ferplichting oer, mar de betellings rûnen net goed mear. Nei in útspraak fan de Hege Ried moast it Ryk yn 1837 it roggejild wer alle jierren útkeare. Om 1858 hinne is der in nije regeling tusken de earmfâden fan Ljouwerteradiel en it Ryk kommen, it Ryk kocht de ferplichting ôf.
De halte Feinsum fan it Noarder Lokaalspoar
thumb|250px|left|Stasjon fan Feinsum Feinsum hie ek in halte fan de tredde klasse fan it Noarder Lokaalspoar. Nei’t de treinen net mear rieden, is it stasjonsgebou op fersyk fan de ANWB, fanwege de ferkearsfeiligens, ôfbrutsen. It spoar is noch lang brûkt foar it ferfier fan ierappels. In stikje fan it âlde spoar is no it fytspaad tusken Feinsum en Stiens.
Mienskip
thumb|250px|Oade oan de halte [[Hans Jouta]] De feriening foar Doarpsbelang fergadert yn de konsistoarjekeamer fan de tsjerke. It ferieningslibben spilet him foar it grutste part yn 'e mande mei Hijum ôf. In fytspaad ferbynt it doarp mei it oardel kilometer fierderop lizzende Hijum wêr't ek it doarpshûs is. De feestvereniging "Mei elkoar ien" organisearret foar Hijum en Feinsum alle jierren it doarpsfeest, it iene jier yn Hijum, it oare jier yn Feinsum. In pear kear yn 't jier ferskynt foar beide doarpen it krantsje "De Rattelwacht".
Bynamme
De bynamme fan in ynwenner fan Feinsum is flinter. De oarsprong fan dy skelnamme is dat Feinsumers lykas flinters in soad hin en wer tyskje en dat men der net in soad fan op oan koe.
Skoalle
In eigen skoalle hat it doarp net, de iepenbiere Arjen Roelofsskoalle fan Hijum is it tichtste by.
Strjitten
Breedyk, Hege Hearewei, Holdingawei, Iestdyk, Poeldyk, Poelhuzen.
List fan planetoïden 30601-30700
Dit is in list fan planetoïden 30601-30700.
Omgong fan Frankryk 1934
De 28ste edysje fan de Omgong fan Frankryk waard hâlden fan 3 oant en mei 29 july 1934.
Douwe Wierdsma
Douwe Wierdsma (Dominicus), (Ljouwert, april 1732 - 1757), wie in medikus.
Bekwaam botanikus, foar syn iere dea ta heechlearaar yn Sint Petersburch beneamd. Broer fan Petrus Wierdsma.
Emmen (gemeente)
Neffens oerflak is de gemeente Emmen de fjirde fan Nederlân, nei Súdwest-Fryslân, Noardeastpolder en Hollâns Kroan. Neffens ynwenners is de gemeente de grutste fan Drinte en de tredde fan Noard-Nederlân, nei Grins en Ljouwert.
Plakken
De plakken yn de gemeente Emmen binne, mei ynwennertal:
Oare plakken yn de gemeente binne, dy't ta de himrikken fan boppesteande plakke hearre: Amsterdamscheveld, Barger-Erfscheidenveen, Barger-Oosterveen, Barger-Oosterveld, Emmer-Erfscheidenveen, Ermerveen, Foxel, Klazienaveen-Noard, Koelveen, Middendorp, Munsterscheveld, Noordbarge, Oosterse Bos, Oranjedorp, Weerdinge, Westenesch, Westersebos, Wilhelmsoord, Zandpol en Zuidbarge.
Bistetún
Wildlands Adventure Zoo Emmen, oant 2015 Noorder Dierenpark Emmen neamd, is in bistetún yn Emmen. De bistetún groeide yn rin fan jierren út ta ien fan de meast wichtige attraksjes yn it Noarden fan Nederlân.
Gemeenterie
De gemeenterie fan Emmen bestiet út 39 sitten. Hjirûnder stiet de gearstalling fan de gemeenterie sûnt 1998:
Boargemaster is sûnt 2017 Eric van Oosterhout fan de PfdA.
Bartolomeus Dias
thumb|Bartolomeus Dias, Diogo Cão en António Abreu pleatse in padrão
thumb|Kaap de Goede Hope thumb|''kopy fan it krús yn [[Lüderitz, Namybje]] Bartolomeu Dias (ek Diaz, 1451 – op see tichby Kaap de Goeie Hope, 29 maaie 1500) wie in Portegeesk seefarder en ûntdekkingsreiziger, dy't yn 1488 as earste Jeropeaan Kaap de Goede Hoop rûne. Dêrmei sljochte er it paad foar de earste tocht nei Yndia troch Vasco da Gama.
Eftergrûn fan de tocht
Diogo Cão hie yn twa reizen in grut stik fan de súdwestlike kust fan Afrika ferkend. Hy wie oant Kaap Krús yn Namybje komd, 1500 kilometer benoarden Kaap de Goede Hoop.
De Portegezen hiene boppedat yn Benyn geroften heard oer in kristlik ryk fier yn it easten fan Afrika. Se hopen dat dit it ryk fan de legindaryske Preesterkening Jehannes wie. Dy mytyske figuer soe in machtige bûnsmaat wêze yn de striid tsjin de Moaren. João II stjoerde Pêro da Covilhã en Afonso de Paiva oer lân nei Yndia en Abessynje om mear ynformaasje te garjen, wylst Bartolomeu Dias de seerûte ferkenne moast.
Bartolomeus Dias (de Navarez) reizget yn 1481 nei de Goudkust yn it hjoeddeiske Gana beselskippe troch syn lânsman Diogo d'Azambuja.
Yn 1487 wurdt Bartolomeus Dias der troch de Portegeeske kening op útstjoerd om de westlike kust fierder yn kaart te bringen. Ek moat hy it ryk fan preesterkening Johannes fine en sykje om in seewei nei Ynje. Febrewaris 1488 berikt er it súd-westlikste punt fan Afrika. De ûntdekkingsreizger neamt it Cabo das Tormentas (Stoarmkaap). Dy namme wurdt letter troch kening Johan II feroare yn Cabo Buena Esperanza (Kaap de Goede Hoop). De kening keas dy namme omdat er hope dat in seewei nei Yndia no gau fûn wurde soe.
It skip fart noch fierder oant de Algoa-baai (by Port Elizabeth), mar dan wol de bemanning net fierder en giet de er op hûs oan.
Yn 1500 begjint Bartolomeus Dias oan syn lêste seereis. Under syn lânsman Pedro Ãlvares Cabral giet er fannijs op 'e siik nei in seewei nei Ynje. Syn skip fergiet lykwols yn in stoarm, iroanysk genôch tichtby fan Kaap de Goede Hoop, de kaap dy't er yn it earstoan 'Stoarmkaap' neamde. Dias ferstjert yn dizze stoarm. Op syn reizen lâns de kust fan Afrika hat Dias in oantal tinktekens efterlitten. Ien dêrfan waard op 25 july 1488 net fier fan it hjoeddeiske Lüderitz yn Namybje oprjochte. It orizjineel stiet yn in museum yn Wynhoeke, mar sûnt it Diaz-jier 1988 stiet op it plak dêr't Dias him delsetten hie in kopy.
Rudy Schokker Huilt Niet Meer
Rudy Schokker Huilt Niet Meer (1972), is in film fan Pieter Verhoeff (1938-2019) en skriuwer/akteur Gerben Hellinga. It is ien fan de earste Nederlânske fakedokumintêres. Yn de film stiet de húshâlding Schokker sintraal, wêrfan’t soan Rudy wannear’t hy gûlt it lûd fan in strieljager produsearret.
Waarmte
Waarmte of waarmens is yn 'e natuerkunde in foarm fan útwikseling fan enerzjy tusken systemen dy't ûnderling net yn termysk lykwicht binne (yn leke-termen: dy't ferskille fan temperatuer). In oare beneaming foar grutte waarmte is hjitte(ns) of hite(ns). It tsjinstelde fan waarmte is kjeld. De tûke fan 'e natuerkunde dy't him mei waarmte en kjeld dwaande hâldt, is de termodynamika. Waarmte wurdt yn natuerkundige konteksten in protte oantsjut mei it symboal Q. Yn it ienhedestelsel fan it Système International (SI) wurdt waarmte útdrukt yn joule (J). De kalory is in ferâldere ienheid dy't offisjeel al lang ôfskaft is, mar yn it spraakgebrûk noch rûnom foarkomt. It mjitten fan kaloryen, de kalorymetry, wurdt brûkt foar de kwantifikaasje fan waarmte troch temperatuersferoaring fan in lichem.
Johannes Siderius
Johannes Siderius (Blije, 14 novimber, 1922 - Sleen, 10 desimber 1989 wie in Nederlânske politikus fan de PvdA.
Waarmte
De útwikseling fan enerzjy dy't by in steat fan waarmte per definysje plakfine moat, kin yn prinsipe op trije ûnderskate manearen barre: troch lieding, strieling en konveksje (mar net troch it ferrjochtsjen fan arbeid). Lieding bart troch direkt kontakt tusken twa of mear ymmobile lichems, of troch in wand of oare barriêre dy't ûntrochlittich is foar matearje. Strieling bart yndirekt tusken twa lichems dy't inoar net reitsje. Konveksje is waarmtestreaming troch in gas of in floeistof. As der in gaadlike ferbining bestiet tusken twa systemen mei ferskillende temperatueren fynt de útwikseling fan enerzjy (of yn it spraakgebrûk: de ôfjefte fan waarmte) ûntsjinkearber, fuortendaliks en spontaan plak fan it waarmere systeem nei it kâldere systeem.