cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Manfred de Graaf
Manfred Marcel de Graaf, sûnt 2003 Manfred Marcel Derman (Amsterdam, 8 jannewaris 1939 - Warmond, 27 novimber 2018 ) wie in Nederlânsk akteur.
Wurkpaad
Manfred de Graaf makke yn 1954 doe't er 15 jier wie syn toanieldebút by it Rotterdamsk Toaniel yn De merkwaardige meneer Pennypacker fan Liam O'Brien. Om 1960 hinne stapte er oer nei de Haagse Comedie, dêr't er oant 1974 by spylje soe. Dêrneist en dêrnei wie er te sjen yn spylfilms en telefyzjerigen. De Graaf waard yn de jierren tachtich foaral bekend as dokter Hans Lansberg yn de VARA-telefyzjesearje Zeg 'ns Aaa (njonken û.o. Sjoukje Hooymaayer en Carry Tefsen), dy't fan 1981 oant 1993 rûn. Hy die yn 2003-2004 ek mei oan de toernee troch Nederlân fan de teäterferzje fan Zeg 'ns Aaa.
De Graaf wie ek direkteur fan de kommersjele telefyzje-omrop Tele8 yn Twinte en late om 1990 it ta stân kommen fan de Rijswijkske Skouboarch.
Persoanlik libben
Op 15 jannewaris 2003 waard by Keninklik beslút syn achternamme feroare yn Derman, de achternamme fan syn yn 1943 troch de nazy's fermoarde heit, in Roemeensk diplomaat.
Filmografy
Unfolslein:
Krieën (folk)
De Krieën (Ingelsk: Crow), ek wol Absaroka neamd, binne in lânseigen Yndiaansk folk fan 'e Rocky Mountains en de Grutte Flakten fan Noard-Amearika, dat tsjintwurdich benammentlik yn 'e Amerikaanske steat Montana wennet. Harren taal, it Kriesk, heart ta de Sûaanske taalfamylje. Histoarysk besetten se in grutte lape fan 'e noardwestlike flakten, dy't dielen fan Montana, mar ek fan Wyoming en Noard-Dakota besloech. Fanwegen har tradisjonele steat fan oarloch mei de Lakota en de Sjajinnen stiene de Krieën oer it algemien op goede foet mei de blanken, om't hja deselde fijannen hiene. Hjoed oan 'e dei binne der sa'n 12.000 Krieën, wêrfan't it meastepart ta de federaal erkende Krieë Stamme (Crow Tribe) heart en yn it eigen Krieë Yndianereservaat fan súdlik Montana wennet.
Etymology
It autonym fan 'e Krieën is Apsáalooke (útspr.: [ə'psa:ɾo:ɡe:], likernôch: "uh-psaa-roo-gee"), dat histoarysk troch de blanken ferbastere is ta Absaroka. It betsjut "bern fan 'e grutsnabelige fûgel" en waard de Krieën oarspronklik taparte troch de nau oan harren besibbe Hidatsa. Iere Frânske ûntdekkingsreizgers en pelskeaplju setten dy namme oer as Gens du Corbeaux ("Folk fan de Krie"), en sa kamen se yn it Ingelsk bekend te stean as Crows ("Krieën"). Oare Yndiaanske stammen tsjutten de Krieën yn harren eigen talen ek oan as "Krieën" of "Ravens".
Demografy
Yn 'e iere njoggentjinde iuw bestiene de Krieën út trije selsstannige groepen, dy't inkeld foar mienskiplike ferdigening gearwurken. Dat wiene de Berch-Krieën, de Rivier-Krieën en de Flakte-Krieën. Der binne tsjintwurdich likernôch 12.000 Krieën, wêrfan't likernôch 11.000 oansletten binne by en polityk fertsjintwurdige wurde troch de federaal erkende Krieë Stamme (Crow Tribe). Likernôch 6.600 dêrfan libje yn it eigen Krieë Yndianereservaat fan súdlik Montana. Rom 1.000 oaren wenje feitliks yn it oangrinzgjende Noardlike Sjajinne Yndianereservaat.
Oarsprong
Dêrnei wennen de Krieën en de Hidatsa yn 'e krite fan 'e Duvelsmar, dy't no yn it noardeasten fan 'e Amerikaanske steat Noard-Dakota leit. Dêr fûn de definitive opspjalting yn twa ûnderskate etnyske groepen plak. De Krieën ferfearen neitiid ûnder druk fan 'e út it easten opkringende Sjajinnen (Cheyenne) nei it westen, wylst de Hidatsa yn Noard-Dakota hingjen bleaune, har ta lânbouwers ûntjoegen en in langjierrich bûnsgenoatskip sleaten mei de Mandan en de Arikara. Letter waarden sawol de Krieën as de Sjajinnen noch fierder nei it westen ta twongen troch de opmars fan 'e Lakota, dy't it gebiet fan 'e Black Hills besetten. Nei ferrin fan tiid waarden de Sjajinnen en de mei harren ferbûne Arapaho bûnsgenoaten fan 'e Lakota, mar de Krieën bleaune bittere fijannen fan sawol de Lakota as de Sjajinnen.
Om har nije wengebiet yn eastlik Montana, noardlik Wyoming en westlik Noard-Dakota te winnen, moasten de Krieën sels de Sjosjoanen (Shoshone), dy't dêr al wennen, nei it westen ta ferdriuwe. Dêrta sleaten se in ferbûn mei de Kajowa (Kiowa) en de Flakte-Apachen. Dyselden ferfearen letter nei de Súdlike Flakten ta, en sa koene de Krieën harren ta de dominante groep ûntjaan yn harren diel fan 'e Noardlike Flakten en de eastlike Rocky Mountains, in posysje dy't se troch de rest fan 'e achttjinde en hiele njoggentjinde iuw wisten te behâlden. Yn 1743 fûn de earste moeting tusken de Krieën en Jeropeänen plak, doe't de Frânske ûntdekkingsreizger Louis-Joseph Gaultier de La Vérandrye harren besocht.
Op 'e flakten
Hoewol't se semy-nomadyske jagers en lânbouwers west hiene foar't se har op 'e Noardlike Flakten nei wenjen setten, ûntjoegen de har neitiid ta nomadyske jager-sammelders, dy't fierhinne libben fan 'e ûnbidige keppels bizons en dy't harren tipys en oare besittings yn 't earstoan ferfierden op travois dy't troch hûnen lutsen waarden. Om 1740 hinne begûnen se de wylde mustangs te fangen dy't op 'e flakten omdoarmen en ôfstammelingen wiene fan eksimplaren dy't de Spanjerts yn harren koloanje Nij-Spanje (it tsjintwurdige Meksiko) ûntkomd wiene. Dêrmei namen se de hynstekultuer oan dy't letter sa ûnferbreklik mei Flakte-Yndianen ferbûn rekke.
Troch har hynders koene de Krieën makliker en flugger grutte ôfstannen ôflizze, en wiene se sadwaande mobiler en aktiver op sawol it mêd fan 'e jacht, as wat de oarloch oangie. Fanwegen de strange winters yn it noarden wie it foar de Krieën dreger om hynders te fokken as foar de folken fan 'e Súdlike Flakten. It leit yn 'e reden dat se har krekt dêrom ta feardige hynstefokkers en hynstekeaplju ûntjoegen, krekt as ferskate oare folken út noardlike kontreien, lykas de Eastlike Sjosjoanen, de Noardlike Sjosjoanen en de Nez Persé.
Holle Hoarn-Bear
Holle Hoarn-Bear (Lakota: Matȟó Héȟloǧeča, útspr.: [ma'tˣo: he:'χloʁeʧa], likernôch: "matchoo heechlogeetsja" (mei de g fan 'bûge'); Ingelske oersetting: Hollow Horn Bear; yn Sheridan County (Nebraska), ±1850 – Washington, D.C., 1913) wie in opperhaad fan 'e Lakota-Sû (Sioux), in Yndiaansk folk fan 'e Grutte Flakten fan Noard-Amearika. Hy waard bekend as oanfierder fan 'e Yndianen yn 'e Oarloch fan Reade Wolk en letter yn 'e Grutte Sû-Oarloch fan 1876. Neitiid ûntjoech er him yn 'e reservaatperioade ta ien fan 'e wichtichtste lieders fan 'e Brulee-Lakota.
Libben
Holle Hoarn-Bear waard omtrint 1850 berne yn wat no Sheridan County is, yn 'e Amerikaanske steat Nebraska. Hy hearde ta de Brulee-substamme fan 'e Lakota, en wie de soan fan it opperhaad Izerne Skaal. Yn syn jonkheid die Holle Hoarn-Bear mei oan oerfallen op 'e Pâny (Pawnee), dat tradisjonele fijannen fan 'e Lakota wiene. Letter wied er behelle yn oanfallen op 'e forten dy't it Amerikaanske Leger op it lân fan 'e Lakota boud hie om 'e blanke kolonisten te beskermjen dy't oer it Bozeman Trail reizgen. Under de Oarloch fan Reade Wolk (1866-1868) ûntjoech Holle Hoarn-Bear him ta ien fan 'e lieders fan 'e Lakota yn harren striid om it gebiet fan 'e Powderrivier, dêr't it Bozeman Trail dwers trochhinne rûn. Dêrby naam er û.m. diel oan it saneamde Fetterman-bloedbad, wêrby't in Amerikaanske kavalery-ôfdieling ûnder kaptein William J. Fetterman alhiel ferdylge waard. Letter focht Holle Hoarn-Bear ûnder de Grutte Sû-Oarloch fan 1876 yn 'e ferneamde Slach oan de Little Bighorn, wêrby't in koälysje fan Lakota, Noardlike Sjajinnen en Noardlike Arapaho it Amerikaanske 7e Kavaleryrezjimint fan luitenant-kolonel George Armstrong Custer in ferpletterjende nederlaach tabrocht.
Yn 'e twadde helte fan 'e 1870-er jierren begûn Holle Hoarn-Bear yn te sjen dat it ferset tsjin 'e Amerikanen sinleas wie. Neitiid waard er by ferskate gelegenheden útnûge om by seremoanjes yn it Easten fan 'e Feriene Steaten de Yndianen te fertsjintwurdigjen, wat him in beskate bekendheid joech. Hy waard oansteld as it haad fan 'e Yndiaanske plysje yn it Rosebud Yndianereservaat fan Súd-Dakota, dêr't er yn augustus 1881 de Brulee-haadman Kriehûn arrestearre foar de moard op it opperhaad Bûnte Sturt. Dêrnjonken wie Holle Hoarn-Bear ek ferskate kearen belutsen by ûnderhannelings tusken de Lakota en de Amerikaanske autoriteiten. Yn juny 1895 easke er it ûntslach fan J. George Wright, in ympopulêr Yndiaansk agint, dy't op eigen manneboet de grutte fan 'e rantsoenen dy't yn it Rosebud Reservaat oan 'e Yndianen útrikt waarden, ferlytse hie. Dêrby joech er Wright in ultimatum om it reservaat binnen 21 dagen te ferlitten. By wize fan antwurd sleat Wright Holle Hoarn-Bear yn septimber 1895 op yn it selleblok fan it Yndiaansk agintskip, mar dêrnei waard er weromfluite en moast er it opperhaad wer op frije fuotten stelle. Yn 1896 waard Wright fuortpromovearre nei it amt fan Yndiaansk ynspekteur mei tafersjoch oer in grut tal Yndianereservaten.
Holle Hoarn-Bear waard yn 1905 útnûge om diel te nimmen oan 'e presidinsjele ynauguraasje fan Theodore Roosevelt. Yn 1913 joech er by de ynauguraasje fan presidint Woodrow Wilson lieding oan in groepke Yndianen dat yn 'e feestlike optocht meiried. By dat besyk oan Washington, D.C. rûn Holle Hoarn-Bear lykwols in longûntstekking op dy't him fataal waard. Hy stoar sadwaande yn 'e Amerikaanske haadstêd, yn 'e âlderdom fan 63 jier. Syn stoflik omskot waard begroeven yn Todd County, yn Súd-Dakota. Yn 1922 pronke it byltenis fan Holle Hoarn-Bear op in Amerikaanske postsegel fan 14¢.
Krieën (folk)
Op 'e flakten
De grinzen tusken de gebieten fan 'e ferskillende flaktestammen leine nea fêst, mar wiene altyd floeiend. Om't fan it easten en noarden út ferskate oare folken nei it westen en súdwesten opteagen op 'e siik nei wyld foar de pelshannel, bizons foar de jacht en mustangs om by harren keppels te foegjen, ferkearden de Krieën yn dy tiden allegeduerigen yn steat fan oarloch. Sels as der in wiffe frede bestie, fierden de jonger krigers fan 'e ûnderskate folken oerfallen op inoars doarpen en kampen út, mei as doel om in kûp út te fieren, bgl. troch in pear hynders te stellen.
Behalven mei de Lakota en Sjajinnen yn it easten en súdeasten en mei de Arapaho yn it suden, stiene de Krieën ornaris ek op foet fan oarloch mei de Flakte-Odjibwe, de Flakte-Kry en de Assiniboin fan 'e Izeren Konfederaasje, dy't noardeastlik en noardlik fan harren wennen, mei de Swartfoet-Konfederaasje yn it noardwesten, en mei de Pâny (Pawnee) en Jût (Ute) yn it súdeasten en suden. De Krieën ûnderholden oer it algemien freonskiplike relaasjes mei de folken út 'e berchgebieten dy't westlik en súdwestlik fan harren wenkrite leine, lykas de Plathollen (Flathead), Nez Persé, Kûtenai en Sjosjoanen, en teffens mei de Kajowa en de Flakte-Apachen fan 'e Súdlike Flakten.
Kolonisaasje fan it Westen
It begjin fan 'e kolonisaasje fan it Westen troch de Amerikanen, mids njoggentjinde iuw, foel gear mei in snuorje dat de Krieën troch harren folle talriker fijannen danich yn it nau brocht wiene. Yn 'e 1850-er jierren krige Mannich Kûp, in jonge dy't him letter ûntjaan soe ta ien fan 'e wichtichste opperhaden fan 'e Krieën, in fizioen dat troch de stamâldsten útlein waard as in warskôging dat de blanken meitiid it hiele lân komme soene te dominearjen. Sadwaande waard besletten dat de Krieën mei de nijynkommelingen op goede foet komme moasten te stean.
Yn it Ferdrach fan Fort Laramie fan 1851, mei Amerikaanske regear, waard fêstlein dat it lân fan 'e Krieën fan 'e Bighorn-dobbe yn it westen oant de rivier de Powder yn it easten rûn, en fan 'e rivier de Musselshell yn it noarden oant wat no it Nasjonaal Park Yellowstone is yn it suden. De Lakota en de Noardlike Sjajinnen krongen lykwols noch altyd op yn westlike rjochting, en tsjin 1851 hiene se de eastlike jachtgebieten oan 'e Krieën ûntnadere, de dellingen fan 'e rivieren de Powder en de Tongue ynbegrepen. De Krieën waarden westoan dreaun en nei it súdwesten, nei de bopperin fan 'e Yellowstone. Tsjin 1860 behearsken de Lakota al it eardere gebiet fan 'e Krieën tusken de Black Hills fan Súd-Dakota en it Bighorn-berchtme fan Montana.
Yn 'e Oarloch fan Reade Wolk (1866-1868) fersetten de Lakota harren ûnder lieding fan it opperhaad Reade Wolk tsjin 'e Amerikaanske militêre oanwêzichheid by it Bozeman Trail lâns, in rûte dy't troch blanke kolonisten brûkt waard om 'e goudfjilden fan Montana te berikken. Dy oarloch einige mei in oerwinning foar de Lakota, en by in twadde Ferdrach fan Fort Laramie waard yn 1868 fêstlein dat de Lakota it hiele gebiet yn 'e hannen hiene fan 'e Black Hills nei it westen oan 'e hichten fan it Bighorn-berchtme ta. Neitiid bleaune dy kontreien, dy't earder in wichtich ûnderdiel útmakke hiene fan it territoarium fan 'e Krieën, in desennium lang fêst yn 'e hannen fan 'e Lakota en de Sjajinnen.
Yn it lêste fearn fan 'e njoggentjinde iuw setten de measte Krieën harren nei wenjen yn it Krieë Yndianereservaat yn súdlik Montana, dat dêr yn 1868 neffens de ôfspraken fan it twadde Ferdrach fan Fort Laramie foar harren oprjochte wie. In grut tal Krieën naam yn dy jierren tsjinst yn it Amerikaanske Leger, dêr't se yn 'e regel as ferkenners fungearren. Yn dy hoedanichheid wiene in protte fan harren belutsen by de Grutte Sû-Oarloch fan 1876, wêryn't de Lakota en de Noardlike Sjajinnen op 25 juny 1876 in grutte oerwinning boekten yn 'e Slach oan de Little Bighorn, tsjin it Amerikaanske 7e Kavaleryrezjimint fan luitenant-kolonel George Armstrong Custer. De oarloch rûn úteinlik lykwols út op in Amerikaanske oerwinning, dêr't de Krieën yn beskieden mjitte yn dielden.
Neitiid waarden de Lakota en de Noardlike Sjajinnen opsletten yn reservaten of flechten se de Kanadeeske grins oer. Fan dy gong fan saken hiene de Krieën yn 't earstoan profyt, mar doe't der gjin fijannige Yndianen mear wiene om se tsjin te hâlden, rûnen blanke kolonisten ek hàrren wengebiet al rillegau ûnder de foet. Foarop kamen de hûdejagers, dy't mei opsetsin de bizons útrûgen dêr't de Flakte-Yndianen ôfhinklik fan wiene. Tsjin 1882 wiene de lêste bizons yn 'e krite sketten. Sadree't dy put klearre wie, dreaune feeboeren út Teksas harren keppels kij nei Montana om it lân dêr as feepleatsen yn besit te nimmen, en dêrnei waard it spoar troch it gebiet oanlein, dat noch mear kolonisten brocht. Yn in perioade fan minder as tsien jier wiene de Krieën foargoed har tradisjonele libbenswize kwytrekke.
Yn 1887 late de Krieë-haadman Swurddrager in oerfal op 'e Swartfuotten, nei't dyselden earder in oerfal op 'e Krieën dien hiene. De Krieën wisten dêrby de hynders dy't se earder kwytrekke wiene, werom te winnen. Doe't Swurddrager lykwols triomfantlik syn oerwinning oan 'e Yndiaansk agint meidiele woe, rûn in misferstân oer de bedoelings fan 'e groep bewapene Krieëkrigers alhiel út 'e hân, mei as gefolch dat de agint in telegram nei it Amerikaanske Leger stjoerde mei it boadskip dat er oanfallen waard. Sa begûn it iennichste grutte wapene konflikt tusken de Amerikanen en de Krieën, dat letter de Krieë-Oarloch kaam te hjitten. De opstannelingen waarden al rillegau ferslein by wat de Slach by Crow Agency neamd waard, en neitiid flechte Swurddrager mei guon fertroulingen de Bighornbergen yn, dêr't er him letter oerjoech oan 'e plysje fan it Krieë Reservaat. Op 'e weromweis út 'e bergen waard er stânrjochtlik eksekutearre, wierskynlik op befel fan 'e Krieë-opperhaden dy't der wis fan wêze woene dat hy de freonskiplike relaasje fan 'e Krieën mei de Amerikanen net (fierder) beneidielje soe.
Yn 1918 organisearren de Krieën in grutte pow-wow om harren eigen kultuer út te dragen, en nûgen dêr ek oare stammen foar út. Dizze gearkomste, dy't bekendstiet as de Krieë-Merke (Crow Fair) wurdt tsjintwurdich, noch hieltyd mei dielname fan oare Yndiaanske folken, op jierlikse basis holden yn it trêde wykein fan augustus. It hat him ûntjûn ta ien fan 'e wichtichste Yndiaanske gearkomsten fan 'e Grutte Flakten.
Kultuer
De Krieën hiene fan âlds in matrilineêre kultuer, wêrby't fererving fia de mem rûn (ynstee fan fia de heit, lykas yn 'e Westerske kultuer). Froulju spilen ek in wichtige rol by it bestjoer fan 'e ûnderskate troepen en fan it folk as gehiel. Nei it oangean fan in houlik sette in troud pear him nei wenjen yn 'e tipy fan 'e mem fan 'e breid. Krekt as by oare Flakte-Yndiaanske folken omfieme de kultuer fan 'e Krieën tradisjoneel trije geslachtsrollen: man, frou en twigeast of baté. Twigeasten wiene manlju dy't as froulju libben of oarsom, net inkeld kwa maatskiplike rol, mar ek oangeande klean, hierdracht, ensfh.
Taal
It Kriesk, de lânseigen Sûaanske taal fan 'e Krieën, is nau besibbe oan it Hidatsa, wêrmei't it de Missourydelling-Sûaanske talen foarmet. It is ien fan 'e gruttere Yndiaanske talen yn 'e Feriene Steaten, en hie neffens in ûndersyk út 2007 doe likernôch 3.000 sprekkers. Dat is in soad, as men yn omtinken nimt dat de measte Yndiaanske talen yn 'e Feriene Steaten heechút noch inkele hûnderten sprekkers hawwe, wylst in oansjenlik tal op it rântsje fan it útstjerren balansearret.
Birdtail Sû Earste Naasje
Reservaten
De Birdtail Sû Earste Naasje hat twa eigen reservaten, te witten: it Birdtail Creek Reservaat 57 (Birdtail Creek 57 Reserve) en it Birdtail Haailannen Reservaat 57A (Birdtail Hay Lands 57A Reserve), wylst se fierders it Fishing Station Reservaat 62A (Fishing Station 62A Reserve) diele mei de Canupawakpa Dakota Naasje en de Sioux Valley Dakota Naasje. Mei-inoar hawwe dy reservaten in oerflak fan 28,9 km². Se grinzgje oan 'e plattelânsgemeenten Miniota en de Archie.
Fan 'e 810 leden fan 'e Birdtail Sû Earste Naasje wennen der yn 2013 461 yn 'e reservaten. De wichtichste delsetting fan 'e stamme is sitewearre op 50°16′ noarderbreedte by 101°09′ westerlingte. Birdtail heart ta de Dakota-Odjibwe Stammeried (Dakota Ojibway Tribal Council), in gearwurkingsferbân fan Dakota- en Odjibwe-stammen yn súdlik Manitoba. De stamme beskikt oer in eigen bestjoersgebou, beukerskoalle (de Čan Kaǧa Otína Dakhóta Wayáwa Tipi-Skoalle), pjutteboartersplak, opliedingssintrum, klinyk, griene-krúsgebou, warehûs en in plysjedetasjemint dat ressortearret ûnder de Dakota-Odjibwe Plysjetsjinsten (Dakota Ojibway Police Services).
Skiednis
De Birdtail Sû Earste Naasje is ien fan acht lytse Sû-stammen yn súdlik Manitoba en Saskatchewan, dy't dêr oan 'e ein fan 'e Dakota-Oarloch fan 1862 fêstige binne troch almeast Eastlike Dakota, nei harren flecht út 'e Amerikaanske steat Minnesota wei. It Kanadeeske regear erkent dizze "earste naasjes" en hat oan harren reservaten tawiisd, mar hâldt út dat se eins Amerikaanske flechtlingen binne, dy't inkeld yn Kanada tahâlde om't de Kroan sa freonlik is om dat ta te stean. Neffens dy riddenearring kinne de Sû yn Kanada dus gjin lânrjochten jilde litte. De Sû-stammen, oan 'e oare kant, hawwe lânkaarten en offisjele dokuminten fan foàr de kolonisaasje fan súdlik Manitoba en Saskatchewan, dêr't út blike soe dat dy krite doe wol deeglik ta harren wengebiet hearde. Dit is in juridysk toulûken dat al geande is sûnt de 1870-er jierren en dêr't mei koarten grif ek gjin ein oan komme sil.
Koartby is de Birdtail Sû Earste Naasje ûnder it liederskip fan opperhaad Ken Chalmers partnerskippen oangien mei it Kanadeeske federale regear en mei grutte bedriuwen lykas Enbridge en de Canadian National Railway om nijbouprojekten yn it reservaat mei te bekostjen (wêrûnder in nije klinyk, in winkelsintrum en de renovaasje fan 62 wenten). De oare Sû-stammen yn Kanada binne bang dat Birdtail dêrmei op 'e lange termyn de belangen fan 'e Sû yn Kanada skea tabringe sil foar winst op 'e koarte termyn. Chalmers sei dêroer yn in fraachpetear: "De iennichste manear om dingen lykas de renovaasjes dien te krijen [...] dat kin ik allinnich mar foarinoar krije troch gear te wurkjen, en net troch te tsieren." Opperhaad Frank Brown, fan 'e Canupawakpa Dakota Naasje, reägearre dêrop troch te sizzen: "Ferdiel en hearskje is in spultsje dat Yndiaanske Saken allegeduerigen spilet. [...] It skeppen fan banen is in goed ding, mar it lost neat op, it is krekt in pleister, wylst wy krewearje foar de takomst fan ús folk." By ferkiezings yn maart 2013 waard opperhaad Ken Chalmers ferslein en moast er wer plak meitsje foar syn foargonger, opperhaad Kelly Bunn.
Kasino
In kasino (fan it Italjaanske wurd foar "lyts hûs"), gokhal of gokpaleis is in útgeansgelegenheid dy't wijd is oan gokken. Besikers kinne der jild ynsette op û.m. gokautomaten en tafelspullen as rûlette, faro, dobbeljen en ienentweintigjen. Faak binne der ek tafels oanwêzich dêr't de gasten mei-inoar pokerje of bakkarat spylje kinne. In romte dêr't mar ien, faak ienfâldich, kânsspul oanbean wurdt, is gjin kasino, mar wurdt ornaris nei it oangeande spul ferneamd (bgl. in automatehal of in bingohal).
Guon plakken binne ferneamd wurden om har kasino's, wêrûnder Las Vegas, yn 'e Amerikaanske steat Nevada, Atlantic City, yn Nij-Jersey, Monte Carlo, yn Monako, en Makau, de eardere Portegeeske koloanje op 'e kust fan Sina. Yn Nederlân is it eksploitearjen fan kasino's in oerheidsmonopoalje dat inkeld troch Holland Casino útoefene wurde mei. Yn Karibysk Nederlân en op Kurasau, Arûba en Sint-Marten is de wet oangeande kânsspullen folle frijer.
Yn 2009 waard der mei it eksploitearjen fan kasino's wrâldwiid $100.481.000.000 fertsjinne, wêrfan mear as de helte (rom $57 miljard) yn 'e Feriene Steaten. Fan 'e ôfsûnderlike stêden fertsjinne Makau it meast (krapoan $15 miljard), folge troch Las Vegas (rom $10 miljard) en op it trêde plak Atlantic City (hast $4 miljard).
Attawapiskat Earste Naasje
De Attawapiskat Earste Naasje (Ingelsk: Attawapiskat First Nation, útspr.: [ætə'wɑ:pɪskæt], likernôch: "ette- waa -pis-ket"; Kry: ᐋᐦᑕᐙᐱᐢᑲᑐᐎ ᐃᓂᓂᐧᐊᐠ, Āhtawāpiskatowi Ininiwak) is in Yndiaanske stamme-organisaasje yn Kanada, mei eigen reservaten yn it noarden fan 'e provinsje Ontario. De geografyske lokaasje fan dizze stamme is dreech berikber en sterk isolearre, benammen simmerdeis. De Attawapiskat Earste Naasje bestiet út etnyske Kry (Cree), en waard as offisjele stamme-organisaasje oprjochte yn 1930. Neffens gegegevens út 2011 hie de stamme doe 2.800 leden. It haadkertier is fêstige yn Attawapiskat, op it plak dêr't de rivier de Attawapiskat útmûnet yn 'e Jamesbaai.
Etymology
Attawapiskat komt fan chat-a-wa-pis-shkag, dat yn it Sompe-Kry safolle betsjut as "folk fan it plak dêr't de rotsen útinoar geane". Dy namme ferwiist nei ferskate groepkes spektakulêr hege kalkstieneilantsjes yn 'e rivier de Attawapiskat, op likernôch 100 km it lân yn fanôf de mûning. First Nation ("earste naasje") is typysk Kanadeeske oantsjutting foar in Yndianestamme of -troep.
Geografy
De Attawapiskat Earste Naasje is sitewearre yn it mânske Kenora Distrikt fan noardwestlik Ontario. De iennichste wenkearn is it doarp Attawapiskat, op 5 km ôfstân fan 'e mûning fan 'e rivier de Attawapiskat yn 'e Jamesbaai, dy't ûnderdiel útmakket fan 'e Hudsonbaai. De Attawapiskat Earste Naasje besit twa Yndianereservaten, mar it tradisjonele territoarium fan 'e stamme strekt him oant fier dêrbûten út, en rint oer in ôfstân fan hûnderten kilometers by de kust fan 'e Jamesbaai lâns en parallel mei de Attawapiskat en oare rivieren it binnenlân yn.
It doarp Attawapiskat is simmerdeis, as de permafrost foar in diel ûntteid, allinnich oer it wetter of troch de loft berikber. Iroanysk genôch is it winterdeis folle makliker berikber, fia de iiswegen oer de beferzen rivieren, dy't fan desimber ôf brûkt wurde kinne foar swier ferkear. Dêrtroch ûntstiet der dan in noflike ferbining mei de súdliker leine doarpen Moosonee, Fort Albany en Kashechewan. Dêrby leit Attawapiskat oan 'e fiere noardlike útein fan 'e iiswei, op 310 km ôfstân fan Moosonee. Himelsbreed leit Attawapiskat 160 km fan Moosonee ôf. De tichtstbye gruttere stêd, Timmins, leit 500 km besuden Attawapiskat.
Reservaat
It grûnbesit fan 'e Attawapiskat Earste Naasje bestiet út twa ûnderskate reservaten: it gruttere, mar ûnbewenne Attawapiskat Reservaat 91, yn it binnenlân, benoarden de rivier de Attawapiskat, en it lytsere Attawapiskat Reservaat 91A, dat deunby de mûning fan 'e rivier de Attawapiskat yn 'e Jamesbaai leit. Beide meitsje diel út fan it Kenora Distrikt fan noardlik Ontario. Mei-inoar beslane de reservaten in oerflak fan 271,6 km². It doarp Attawapiskat, dêr't it haadkertier fan 'e Attawapiskat Earste Naasje fêstige is, leit yn it Attawapiskat Reservaat 91A.
Demografy
De leden fan 'e Attawapiskat Earste Naasje besteane út etnyske Kry (Cree), in Algonkwynsktalich folk dat de talrykste Yndiaanske groep fan Kanada is. De Kry fan Attawapiskat hearre ta de subgroep fan 'e Sompe-Kry, út it simmerdeis sompige Leechlân fan de Hudsonbaai. De stamme hie yn 2011 sa'n 2.800 leden, wêrfan't 1.549 (oftewol 55,3%) permanint yn 'e reservaten wennen. Fan 'e reservaatbewenners is mear as in trêdepart jonger as 19 jier en trijefearn jonger as 35 jier. Frijwol de hiele mienskip sprekt as memmetaal it Sompe-Kry, ien fan 'e (sterk útinoar rinnende) farianten fan 'e Kry-taal. In grut part fan 'e âlderein sprekt mar in hiel lyts mûltsjefol Ingelsk of is dy taal hielendal net machtich.
Skiednis
De foarâlden fan 'e leden fan 'e Attawapiskat Earste Naasje wennen al sûnt minskewitten yn it gebiet besuden de Hudsonbaai. De Britske Hudsonbaaikompanjy yntrodusearre yn dy krite de kommersjele pelsjacht troch ein santjinde iuw in hannelspost te Fort Albany te stiftsjen. Yn 1901 stifte de kompanjy ek in hannelspost yn Attawapiskat sels. It stee fan dy hannelspost wie doe al iuwenlang in plak fan gearkomste foar de pleatslike Kry-Yndianen, dy't der yn 'e maityd en simmer in kamp fêstigen om te profitearjen fan 'e kâns om yn 'e rivier de Attawapiskat te fiskjen. As de rivier hjerstmis tichtfrear, ferliet men it kamp wer om it winterskoft al jeiend troch te bringen op oare plakken by de kust lâns, fierder it binnenlân yn of op it eilân Akimiski.
De Kry fan Attawapiskat sleaten frij let in formeel ferdrach mei it regear fan Kanada en de provinsje Ontario, nammentlik yn 1930. Dat barde yn 'e foarm fan in tafoeging oan it Ferdrach Nû. 9, ien fan 'e regionale, saneamde Nûmere Ferdraggen tusken de ûnderskate Yndiaanske folken en de Kanadeeske autoriteiten. It Ferdrach Nû. 9 wie oarspronklik yn 1905 en 1906 sletten mei de Yndianen fan noardlik en westlik Ontario, mar dêrby gie it inkeld om 'e mienskippen besuden de rivier de Albany. Nei it sluten fan it ferdrach waarden yn 1950 de beide reservaten fan 'e Attawapiskat Earste Naasje stifte. Yn 'e 1960-er jierren sette de hiele mienskip him nei wenjen yn it lytsere, mar minder isolearre Attawapiskat Reservaat 91A.
Troch de isolaasje bleaune lânseigen tradysjes, ideeën en de ynterpretaasje fan it libben yn it algemien yn Attawapiskat better bewarre as yn oare Yndiaanske mienskippen yn Ontario. Guon leden fan 'e âlderein liede noch altyd in trasyjoneel libben as jager-sammelders, en ferbliuwe inkeld fan kryst oant âld en nij yn it doarp. Oaren brûke Attawapiskat as in soarte fan útfalsbasis foar harren ekonomyske en sosjale libben. De grutte mearderheid fan 'e ynwenners is yn 'e hjerst en maityd behelle yn 'e guozzejacht, en in lytser, mar oansjenlik diel fan 'e mienskip jaget ek wol op rindieren of fisket op salm. Soks giet net inkeld om it iten dat dêrmei beset wurdt, mar is fral ek in ûnderdiel fan 'e pleatslike kultuer en identiteit.
Sûnt de jierren fyftich hat Attawapiskat him ûntjûn fan in samling tydlike wenten, lykas tinten en tipys, ta in wier doarp mei, foar it meastepart, permaninte gebouwen. Fan 1927 oant 1960 wie der yn it doarp in houtseagerij dy't rund waard troch de Oblatemissy fan 'e Roomsk-Katolike Tsjerke. Yn 'e 1980-er jierren waard de hannelspost fan 'e Hudsonbaaikompanjy oernommen troch Northern Store. Yn 2008 iepene it Súdafrikaanske mynboubedriuw De Beers bûten de reservaten, mar op tradisjoneel territoarium fan 'e Attawapiskat Earste Naasje de earste diamantmyn fan Ontario. Dat is in iepen myn dy't 90 km westlik fan it doarp Attawapiskat leit. It regear fan 'e Attawapiskat Earste Naasje siet der begryplikerwize frijwat oer yn wat foar negative ynfloeden oft sa'n myn hawwe soe op 'e natoer en it miljeu, en dêrmei op 'e mienskip sels, mar yn oerlis mei De Beers waard yn 2012 in oerienkomst berikt wêrby't it bedriuw K$10,5 miljoen yn in fûns stiek dat bedoeld wie om bliuwende skeining fan 'e natoer te reparearjen. Boppedat hat de iepening fan 'e myn ek geunstige gefolgen foar de pleatslike ekonomy, mei't ûnder de 500 foltiids-wurknimmers fan 'e myn 100 leden fan 'e Attawapiskat Earste Naasje binne. Ek ûnder de ûnderoannimmers fan 'e myn binne leden fan 'e stamme.
Mids april 2016 kaam de Attawapiskat Earste Naasje wrâldwiid yn it nijs doe't der de needtastân útroppen waard om't der sûnt septimber 2015 101 minsken besocht hiene selsmoard te dwaan (wat lokkigernôch mar yn ien gefal slagge). Allinnich al yn 'e moanne maart 2016 wiene der 28 gefallen en op 9 april sloegen yn ien dei tiid 11 minsken de hân oan harsels. De redens foar de ekstreme taname fan it besykjen ta selsmoard binne de wentekrapte, dy't makket dat yn in protte gefallen wol 14 oant 15 minsken yn ien hûs wenje, en fierders narjen op skoalle, mishanneling, seksueel geweld, drugsgebrûk en in algemien gefoel fan bûtenslettenens út 'e Kanadeeske maatskippij.
Bestjoer
De Attawapiskat Earste Naasje wurdt bestjoerd troch in opperhaad en in stammeried dy't by mei geregelde tuskenskoften holden demokratyske ferkiezings keazen wurde troch de stimgerjochtige leden fan 'e stamme. It regear fan 'e stamme waard fan 2011 oant 2012 troch it Kanadeeske regear ûnder kuratêle steld. In federale rjochter feroardiele dat yngripen neitiid as "ûnreedlik". De Attawapiskat Earste Naasje is in lid fan 'e Sompe-Kry Stammeried (SCTC), ek wol de Mushkegowuk Stammeried neamd, in yntertribaal gearwurkingsferbân fan acht etnyske Sompe-Kry-stammen yn noardlik en noardeastlik Ontario. Dêropta is de Attawapiskat Earste Naasje ek lid fan 'e Nishnawbe Aski Naasje, in politike organisaasje dêr't 49 Yndiaanske stamme-organisaasjes út it noarden fan 'e Kanadeeske provinsje Ontario by oansletten binne.
Foarsjennings
Foar de sûnenssoarch is yn Attawapiskat in dependânse mei sechtsjin bêden fêstige fan it James Bay General Hospital yn Moosonee. Dizze klinyk ferfong yn 1969 it St. Mary's Hospital dat yn 1951 troch de Roomsk-Katolike Tsjerke yn it doarp boud wie. Der is lykwols gjin dokter permanint oanwêzich yn Attawapiskat. By needgefallen wurde pasjinten mei de helikopter ophelle en nei in sikehûs yn Moose Factory, Timmins, Sudbury of Kingston oerbrocht.
Op it mêd fan it ûnderwiis waarden de bern yn 'e 1930-er en 1940-er jierren nei in ynternaat yn Fort Albany stjoerd. De earste skoalle yn Attawapiskat gie yn 1953 iepen. Yn 'e 1970-er jierren waard der in nij skoallegebou set, dat yn 1976 yn gebrûk nommen waard. Yn 1979 lekte der lyk ûnder it gebou 114.000 liter diseloalje fuort út ûndergrûnske liedings. Dat wie de grutste oaljelekkaazje dy't noardlik Ontario ea troffen hat. Yn 2000 waard de legere skoalle op lêst fan 'e Kanadeeske oerheid sletten nei't sûnensswierrichheden ûnder de learlingen yn ferbân brocht wiene mei de âlde oaljelekkaazje. Sûnt folgen de skoalbern yn Attawapiskat ûnderwiis troch fia portofoans mei dosinten yn oare plakken te kommunisearjen oant yn septimber 2014 de nije legere skoalle iepengie. Ek is der yn it doarp in middelbere skoalle, dy't yn 1991 oprjochte is.
Strieljager
thumb|In F16. In strieljager is in jachtfleanmasine dy't oandreaun wurdt troch ien as mear strielmotors. De earste operasjonele strieljager wie de Messerschmitt Me 262, dy't yn it lêst fan de Twadde Wrâldoarloch ûntwikkele en operasjoneel waard.
Cocki Boonstra
Corri Antoni Boonstra (Buinen, 16 febrewaris 1938) is in rêstend Nederlânsk aktrise.
Cocki Boonstra is in dochter fan in Fryske heit en in mem fan Tsjechysk komôf. Sy folge it gymnasium yn Rotterdam. Goed in jier letter gie se nei de Toanielskoalle yn Arnhim oant har slagjen yn 1960. Op 28 july 1960 debutearre hja mei de rol fan Martine yn it stik mei deselde namme fan Jean-Jacques Bernard by Toanielgroep Studio. Sûnt die hja ek telefyzje- en radiowurk (harkspullen ûnder regy fan Johan Wolder); de lêste jierren op freelance-basis.
Cocki Boonstra waard bekend fan har rollen yn The Family (1973), de Dútske ZDF-telefyzjerige Die drei Klumberger (1977) en Een zonnige morgen (1962). Yn 1975 siet se ek yn de film Keetje Tippel.
Nadia Jay
Nadia Jay (12 oktober 1992), is in Amerikaansk neakenmodel en pornografysk aktrise fan Afro-Amerikaansk komôf, dy't berne is yn Los Angeles, yn 'e steat Kalifornje. Hja makke har debút yn in pornografyske film yn 2014. Neffens har offisjele opjefte is se 1.72 m lang, mei in gewicht fan 59 kg en kupmaat 32D.
Slaanderij
Slaanderij of in fjochtpartij is in deilisskip tusken twa (of mear) persoanen of twa (of mear) groepen fan persoanen dy't troch tapassing fan geweld (meastal slaan en skoppen) besljochte wurdt. Der wurdt ek wol sprutsen fan in gefjocht, mar dat is eins in breder begrip, dat ek slaan kin op bgl. in lytsskalich wapene treffen yn it ramt fan oarlochshannelings. Slaanderij komt it measte foar yn it útgeanslibben, wêrby't ien fan 'e partijen of beide partijen alkohol nuttige hawwe en ûnder ynfloed ferkeare. Ek is it wolris it gefolch fan in út 'e hân rûne buorrelêst. As it mar om in pear klappen giet, kinne omstanners sokke slaanderij faak susse, mar as it fierder giet, moat de plysje de fjochtersbazen soms útinoar helje. Slaanderij kin liede ta beskuldigings fan mishanneling, dat in misdriuw is en as sadanich strafber.
H.G. Miedemagemaal
Yn 1992 waard by gelegenheid fan it ôfskied fan de foarsitter Henk Miedema fan it wetterskip Noardlik Westergoa (1971 -1996) it gemaal omdoopt ta H.G. Miedemagemaal.
Tritich sulverstikken
Tritich sulverstikken wie de beleanning dêr't Judas Iskariot syn learmaster Jezus fan Nazaret foar ferrette neffens de bibelpassaazje yn it nijtestamintyske Evangeelje fan Mattéus 26:15. Foarôfgeande oan it Lêste Jûnsmiel soe Judas, ien fan 'e oarspronklike tolve dissipels, nei de joadske hegepreesters gien wêze om te hantsjebakken oer de priis dêr't er Jezus foar ferriede soe. Hja berikten oerienstimming dat er der tritich sulverne munten foar krije soe, hoewol't er dy letter, nei de feroardieling fan Jezus, ferfolle fan berou weromjaan woe. Yn 'e kristlike kultuer en de Westerske literatuer is "trichtich sulverstikken" (Nederlânsk: dertig zilverlingen, Ingelsk: thirty pieces of silver, ensfh.) sprekwurdlik wurden foar it beskamjen fan fertrouwen en it ferrieden fan in freon om dêr sels better fan te wurden.
Bibelske beskriuwing
Yn it Evangeelje fan Mattéus 26:14-16 wurdt beskreaun hoe't Judas Iskariot, ien fan 'e oarspronklike tolve dissipels, risselwearret om syn learmaster Jezus fan Nazaret te ferrieden. It stikje hat yn 'e Nije Fryske Bibeloersetting fan 1995 it kopke Judas seit ta, dat er Jezus ferriede sil meikrigen. De folsleine tekst is sa: "'Doe gie ien fan 'e tolve – Judas Iskariot hiet er – nei de hegepreesters ta en sei: 'Wat wolle jimme my jaan as ik Him jimme yn 'e hannen spylje?' Se seine him tritich sulverstikken ta. Sûnt dat momint seach er út nei in gelegenheid om Him oer te leverjen.'" Fierderop yn itselde evangeelje (Mattéus 26:47-50) wurdt beskreaun hoe't Judas de die by it wurdt foeget troch Jezus yn 'e Tún fan Getsémané oer it mad te kommen: "'Hy wie noch net oan 'e ein fan syn wurden, of dêr wie Judas al, ien fan 'e tolve. Hy hie in binde folk by him mei swurden en kneppels. Dy wiene derop ôfstjoerd troch de hegepreesters en de âldsten fan it folk. De ferrieder hie mei harren dit teken ôfpraat: Dy't ik in tút jou, dy is it; pak Him. Fuortendaliks rûn er op Jezus ta en sei: 'Goejûn, Master.' Doe joech er Him in tút. Jezus sei tsjin him: 'Freon, doch mar watst dwaan soest.' Doe kamen se op Him ta, sloegen de hannen oan Him en lieten Him net wer los.'" Letter kriget Judas Iskariot berou fan wat er dien hat, en besiket er de tritich sulverstikken werom te jaan (Mattéus 27:3-10). De hegepreesters wolle it jild lykwols net weromnimme, en as er it yn 'e Timpel fan Jeruzalim delsmyt, beslute se dat it ûnrein jild is, dat brûkt wurde kin om in stik lân oan te keapjen as begraafplak foar frjemden: "'Doe't Judas, syn ferrieder, seach dat Hy [Jezus] feroardiele wie, krige er berou en brocht de tritich sulverstikken by de hegepreesters en âldsten werom. 'Ik haw sûndige,' seid er, 'ik haw ûnskuldich bloed ferret.' Mar sy seine: 'Wat kin ús dat skele? Dêr moatsto foar stean.' Doe smiet er de sulverstikken de timpel yn, makke dat er fuort kaam, en ferhong him. De hegepreesters krigen it jild op en seine: 'Dat meie wy net yn 'e timpelkas dwaan, want it is bloedjild.' Dêrom namen se it beslút om dêr it pottebakkersfjild foar te keapjen as begraafplak foar frjemden. Dêrom hjit dat fjild noch altiten it bloedfjild. Sa kaam út wat profeet Jeremia sein hat: 'En se namen de tritich sulverstikken, de priis dêr't de soannen fan Israel Him op skatten doe't se syn wearde fêststelden, en se joegen dy foar it pottebakkersfjild, sa't de Hear my hjitten hie.' '"
Soarte munten
It Aldgrykske wurd ἀργύρια, argyria, dat yn 'e oarspronklike tekst fan Mattéus 26:15 brûkt wurdt, betsjut ienfâldichwei "sulveren muntstikken". Bibelûndersikers binne it der net oer iens hokker munten oft it eins om giet. Faak wurdt, sûnder ûnderbouwing, oannommen dat it denaarjes wiene, de sulveren standertmunten fan it Romeinske Ryk. Dat wurdt troch saakkundigen lykwols tige ûnwierskynlik achte, mei't de timpelbelesting yn Jeruzalim (dêr't de hegepreesters harren jild troch krigen) net yn denaarjes betelle wurde mocht om't it sulvergehalte fan denaarjes te leech wie. De jildwikselers dy't neamd wurde yn 'e passaazje De Suvering fan de Timpel (Mattéus 21:12-17) sieten nammentlik yn 'e Timpel fan Jeruzalim om denaarjes om te wikseljen foar munten mei in heger sulvergehalte dêr't de timpelbelesting mei foldien wurde koe. It tinken is dan ek dat de tritich sulverstikken fan Judas Iskariot Tyryske sjekels of Antiochyske staters west hawwe moatte. Eventueel soe ek mooglik wêze dat it Ptolemayske tetradrachmes wiene. Men hat berekkene dat tritich sulverstikken rûchwei lean foar 120 dagen wurk west hawwe moat.
Teologyske ynterpretaasje
Ferskate kristlike teologen hawwe derop wiisd dat de útdrukking "tritich sulverstikken" ek op beskate plakken yn it Alde Testamint foarkomt. Yn Exodus 21:32 wurdt neamd dat as in ko of in bolle in slaaf of slavinne deadet, de eigner fan 'e ko of bolle oan 'e eigner fan 'e slaaf of slavinne in skeafergoeding ter hichte fan tritich sulverstikken betelje moat. Dêrút kin opmakke wurde dat tritich sulverstikken de priis fan in slaaf wie. Fierders stiet yn Sacharja 11:12-13 it foljgende: "'Ik sei tsjin harren: 'As it jim nei 't sin is, jou my myn lean; en sa net, lit it.' Doe woegen se my myn lean út: tritich sulverstikken. Mar de Heare sei tsjin my: 'Smyt se de smelter mar ta, dy skoandere priis dêr't se My op set hawwe.' En ik naam de tritich sulverstikken en smiet se de smelter ta yn it hûs fan 'e Heare.'" Neffens teolooch Klaas Schilder soe de betelling oan Sacharja in oardiel oer syn wearde as persoan wêze, nammentlik (ferwizend nei de earder oanhelle passaazje yn Exodus) dat er net better as in slaaf wie. De term "skoandere priis" yn 'e passaazje út Sacharja is dus dúdlik sarkastysk bedoeld.
As de tritich sulverstikken fan Judas Iskariot brûkt wurde om in pottebakkersfjild mei oan te keapjen, om dat yn gebrûk te nimmen as begraafplak, soe dêrtroch neffens de skriuwer fan it Evangeelje fan Mattéus in profesije fan 'e profeet Jeremia útkomme. Mei't fan sa'n profesije yn it hiele bibelboek Jeremia neat werom te finen is, wurdt dat troch in protte bibelûndersikers as in skriuwflater beskôge. Men giet der faak fan út dat eins de profeet Sacharja bedoeld is en dat op dat plak ferwiisd wurdt nei de tritich sulverstikken dy't hy yn opdracht fan God de smelter tasmyt.
Relikwyen
Ferskate saneamde 'Judaspeinjes', dy't yn 'e Midsiuwen yn 'e Roomsk-Katolike Tsjerke, de Eastersk-otterdoksy en de Oriïntaalsk-otterdoksy fereare waarden as relikwyen dy't holpen by befallings, soene eksimplaren fan 'e tritich sulverstikken west hawwe. Sels as men oannimt dat it ferhaal sa't it ferteld wurdt yn it Evangeelje fan Mattéus letterlik bard is, liket it hiel ûnwierkynlik dat de spesifike tritich sulverstikken bewarre bleaun binne, om't se troch wat se wiene, ntl. jild, neitiid folslein fersille rekke wêze soene.
Yn guon gefallen gie it by de relikwyen om âlde munten fan it Grykske eilân Roados. Dat kaam om't op 'e efterkant fan dy munten de kop fan 'e sinnegod Helios stie, mei sinnestrielen dy't út it boppeste part fan 'e holle kamen. Dat waard ynterpretearre as de holle fan Jezus mei dy't de toarnekroan droech. Hoe't fan 'e Krusiging fan Jezus munten slein wurde koene foar't it bard wie, en wêrom't de autoriteiten dat dwaan soene, waard der fansels net by ferteld. Yn it Hunt Museum yn it Ierske Limerick wurdt noch altyd in Syrakûseenke dekadrachme bewarre dy't ien fan 'e tritich sulverstikken wêze soe. Op dy munt is de tekst gravearre: Quia precium sanguinis est (Latyn foar: "Dit is de priis fan bloed").
Yn literatuer
De tritich sulverstikken binne gauris neamd yn 'e literatuer, benammen as in metafoar foar it beskamjen fan fertrouwen of it ferrieden fan in freon om der sels better fan te wurden. Yn it ferlingde dêrfan wurde se ek wol oanhelle as de priis foar prostitúsje. Sa wurdt dernei ferwiisd yn it toanielstik Hindrik IV, Diel 2, fan William Shakespeare, dêr't de mêtresse fan Falstaff freget: "en hawwe jo my net tute, en frege om tritich skellings te heljen?" Yn Fjodor Dostojevski's Misdie en Straf fertsjinnet it personaazje Sonja trichtich roebels troch harsels te ferkeapjen. Yn it Ingelske folksferske King John and the Bishop antwurdet de biskop op it riedsel hoefolle oft de kening wurdich is: "29 sulverstikken", mei't gjin kening mear wurdich wêze kin as Jezus Kristus.
In sitaat út it gedicht Mattéus XXVII:9, fan 'e Argentynske skriuwer Jorge Luis Borges, giet sa: De muntstik foel my yn 'e holle hân. Ik koe it net drage, al wie it licht, En liet it falle. 't Wie om 'e nocht. "Noch njoggenentweintich," waard my sein.
Testamint fan Adam
It Testamint fan Adam is in algemien as apokryf beskôge, kristlike religieuze tekst, besibbe oan it Alde Testamint fan 'e Bibel. It is in pseudepigrafysk geskrift ûnder de namme fan Adam, de earste minske, dat oerlevere is yn it Syrysk en it Arabysk.
It ierste bewarre bleaune manuskript komt út 'e sechsde iuw, mar de tekst op himsels moat datearre wurde yn 'e fjirde iuw, en is wierskynlik oarspronklik ôfkomstich út 'e stêd Edessa, yn noardlik Mesopotaamje.
Neffens it Testamint fan Adam sels binne yn it geskrift Adam syn lêste wurden fêstlein, dy't er spriek ta syn soan Set, yn 'e foarm fan in gebed, folge troch profesijen oer de Sûndfloed en de komst fan 'e messias Jezus Kristus.
List fan planetoïden 70601-70700
Dit is in list fan planetoïden 70601-70700.
Fiskerijdagerin
De Fiskerijdagerin (Nederlânsk en offisjeel: Visserijdagenloop) is in atletykevenemint dat sûnt 1988 elts jier holden wurdt op in jûn ûnder de Fiskerijdagen yn 'e Fryske stêd Harns. It is in hurddraafwedstryd, wêrby't de dielnimmers kieze kinne foar in trajekt fan 5, 10 of 16 km. Teffens is der in jeugdrin fan 1 km lang. Oan dit evenemint dogge elts jier tusken de 250 en 350 persoanen mei.
Skiednis
Foarôfgeande oan 'e oprjochting fan 'e Fiskerijdagerin, yn 1988, waarden yn Harns elts jier ferskate hurddraafeveneminten organisearre, wêrûnder de Pypkerin, de Spikerrin en inkele wedstriden op 'e atletykbaan by it Streeksikehûs Oranjeoard. Dy eveneminten binne neitiid allegear opdoekt. Dat de Fiskerijdagerin wol bestean bleaun is, wie benammen te tankjen oan Wybren Visser en dy syn dochter Fenny, dy't der jierrenlang foar soargen dat der jildprizen te fertsjinjen wiene foar de dielnimmers. En dêrby gie it net inkeld om 'e prizen foar it earste, twadde en trêde plak op eltse ôfstân. Want tagelyk mei de rin waard in lotterij foar de dielnimmers organisearre, wêrby't it startnûmer fan 'e dielnimmers ek harren lotnûmer wie. Sa koene elts jier mear as hûndert dravers mei in pryske op hûs oan.
Anno 2018 waard de Fiskerijdagerin organisearre troch Sportferiening Fryslân. It evenemint waard sponsore troch Jumbo Supermerken, dy't alle dielnimmers in tas mei lekkernijen joech. Ek wiene der noch prizen te winnen yn 'e ferlotting, en de winners krigen fierders blommen dy't levere wiene troch Túnsintrum Van der Meer. De start en finish fan 'e rin, dy't oarspronklik by it gebou fan Fuotbalferiening Seerobben en letter by dat fan Fuotbalferiening Harns holden waarden, fûnen yn 2018 alwer jierren plak by de Waadhal, dêr't foar alle dielnimmers rom foldwaande parkeargelegenheid en fasiliteiten om har om te klaaien en te dûsen wiene. Op 'e rûte wiene twa fersoargingsposten mei û.m. drinken opsteld by it tankstasjon oan 'e seedyk en yn 'e Kimswerter Mieden.
Aleia Tyler
Aleia Tyler (8 febrewaris 1986) is in rêstend Amerikaansk pornografysk aktrise fan Afro-Amerikaansk komôf, dy't berne is yn Sakraminto, yn 'e steat Kalifornje. Hja makke har debút yn in pornografyske film yn 2005. Neffens har offisjele opjefte is se 1.68 m lang, mei in gewicht fan 48 kg en kupmaat 34D. Hja hat yn it ferline ek wol oare artystenammen brûkt, lykas Aliaya, Aliea, Alela Tyler, Aleia Moore en Aleia.
Kalkoen
De kalkoen (wittenskiplike namme: Meleagris gallopavo) is ien fan de twa soarten fan it skaai fan de kalkoenen (Meleagris). De kalkoen is de grutste soarte fan de famylje fan de fazantfûgels (Phasianidae) en fan it skift fan de hineftigen (Galliformes).
Foarkommen
Folwoeksen kalkoenmantsjes wurde 1 m heech en kinne 10 kg weage. De wyfkes binne wat lytser (90 cm) en folle lichter: likernôch 4 kg. De fearren binne donkerbrún oant swart, mei in metaalglâns by de mantsjes. De keale kop is ljochtblau, en de hals en kiel binne bleekread. Kalkoenen kinne 10 oant 12 jier âld wurde.
Versprieding
De kalkoenen komme fan Súd-Kanada oant Meksiko foar. Se libje yn bosken mei strewiel. Ferwyldere ynfierde populaasjes komme in Austraalje, Nij-Seelân, en ferspried yn Jeropa foar.
Belang foar de minske
Foar it oankommen fan de Jeropeanen libbe der tsientallen miljoenen kalkoenen yn Noard-Amearika. Yndianen brûkten it fleis, mar ek de fearren. Yn Meksiko en it Súdwesten fan de Feriene Steaten waarden de kalkoenen al tûzen of mear jier troch de Yndianen domestiseare oant ‘húskalkoenen’. De Spanjerts brochten de húskalkoen ek nei Jeropa. Yn de hiele wrâld wurde der tsjintwurdich jierliks sa’n 460 miljoen kalkoenen produsearre, wêrfan de helte yn de Feriene Steaten.
Bedriging en beskerming
Fan de tsientallen miljoenen wylde kalkoenen om 1500 hinne, wiene der healwei de tweintichste iuw noch mar sa’n 130.000 oer, foaral as gefolch fan de grutskalige ûntbosking. Dêrnei waarden in soad beskermingsmaatregels nommen en ein tweintichste iuw wiene der wer 3 oant 5 miljoen wylde kalkoenen yn Noard-Amearika.
Diana Woei
Diana Woei (folút: Diana Woei Tioen Kie; 11 maart 1965) is in Nederlânsk geologe en meteorologe fan Surinaamsk komôf, dy't lanlike bekendheid krige as waarfrou by it NOS Sjoernaal.
Karriêre
Nei't se in stúdzje geology ôfrûne hie, wie Woei ferskate jierren op dat mêd wurksum. Yn 1992 bedarre hja by it KNMI, dêr't se troch kursussen yn sawol Grut-Brittanje (by de waartsjinst Shinfield Park, yn Reading) as yn Nederlân ek de meteorology ûnder de knibbel krige.