cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ierlân (eilân)
Aldheid en Midsiuwen
Yn 432 arrivearre de hillige Patrick, in Welsman fan berte en komôf, yn Ierlân om dêr it kristendom te bringen. Hy soe him letter ûntjaan ta de beskermhillige fan Ierlân. Histoarisy binne it noch altyd net alhiel iens oer hoe't de bekearing fan 'e Ieren krekt yn syn wurk gie, mar it liket der sterk op dat de âldere druïdyske tradysjes frij gau belies joegen doe't se konfontearre waarden mei de nije kristlike godstsjinst. Fan 'e njoggende iuw ôf laten ynfallen fan de Wytsingen yn Ierlân ta oanhâldende striid. De Wytsingen wiene lykwols net inkeld plonderders, mar ek kolonisten, dy't plakken lykas Dublin, Limerick, Cork, Wexford en Waterford stiften.
Yn 1169 fûn op útnûging fan Dermot Mac Murrough (of Diarmait Mac Murchada), de kening fan Leinster, de Normandyske Ynfaazje fan Ierlân plak, wêrby't in leger fan seishûndert Kambro-Normandyske ridders ûnder lieding fan Richard fan Clare, 2e greve fan Pembroke, byneamd Sterkbôge, op 'e Ierske súdeastkust lânen. Yn 1172 naam kening Hindrik II fan Ingelân út 'e hannen fan paus Aleksander III de titel 'hear fan Ierlân' oan. Dêrtroch rekke de Hearlikheid Ierlân ûnder Ingelske hearskippij, it begjin fan in bân dy't mear as 850 jier bestean bliuwe soe. Iere Normandyske en Ingelske kolonisten yn Ierlân rekken lykwols meitiid alhiel ferierske trochdat se mei de lânseigen Ierske befolking yninoar omtrouden yn in tiid dat der noch gjin religieuze tsjinstellings tusken dy groepen bestiene. Sadwaande wie it Ingelske gesach yn Ierlân tsjin 'e ein fan 'e fyftjinde iuw frijwol hielendal ferdwûn, útsein yn in krite om Dublin hinne dy't bekendstie as The Pale (dêrfandinne it Ingelske sprekwurd That is beyond The Pale, "Dat leit bûten The Pale", mei de betsjutting 'dêr haw ik gjin ynfloed op').
Britske oerhearsking
Yn 1542 rôp kening Hindrik VIII fan Ingelân himsels út ta kening fan Ierlân, wêrmei't er it Keninkryk Ierlân stifte. Teffens sterke Hindrik it Ingelske gesach yn Ierlân fuort en wreide it út, wat ûnder it regear fan syn dochter Elizabeth I late ta de Ingelske Ferovering fan Ierlân. Tsjin 1600 waard de oermastering fan Ierlân foltôge mei de Ierske Njoggenjierrige Oarloch (1593-1603), dy't resultearre de Flecht fan de Greven (1607), wêrby't in grut diel fan 'e opstannige lânseigen adel fan Ierlân de wyk naam nei Spanje.
Geandewei de santjinde iuw waard de Ingelske hearskippij oer Ierlân fierder fuortsterke troch de Plantaazjes fan Ierlân, wêrby't in protte protestanten út Ingelân en Skotlân wei har benammen yn noardlike en eastlike dielen fan it roomsk bleaune Ierlân nei wenjen setten. Dy lju wiene de foarâlden fan 'e hjoeddeiske Ulsterske folksgroep (de protestantske Noardieren). Yn 'e santjinde iuw fûnen ek de Oarloggen fan de Trije Kenikriken (1639-1651), de Ferovering fan Ierlân troch Oliver Cromwell (1649-1653) en de Willemityske Oarloch yn Ierlân (1688-1691) plak. Sa'n 20.000 Ieren kamen yn dy tiden fan striid en noed om op it slachfjild, 200.000 boargers stoaren de hongerdea troch de krapte dy't de oanhâldende oarlochssitewaasje feroarsake, en nochris 50.000 lju waarden ûnder twang as kontraktarbeiders nei West-Ynje stjoerd.
Yn 'e midden fan 'e njoggentjinde iuw waard Ierlân teheistere troch de Grutte Ierske Hongersneed, dy't duorre fan 1845 oant 1852. Nei skatting kamen dêrby 1 miljoen Ieren om troch ferhongering en sykten, wylst nochris 2 miljoen oaren it lân ûntflechten troch te emigrearjen, benammen nei de Feriene Steaten en Kanada. Mei troch it brekme oan help fan 'e Britske autoriteiten foar de hongerjende befolking kaam yn 'e twadde helte fan 'e njoggentjinde iuw it Ierske nasjonalisme sterk op. In langjierrige kampanje foar selsbestjoer, dy't plakfûn ûnder lieding fan Charles Stewart Parnell, late yn 1914 ta in healslachtige foarm fan beheinde autonomy. Yn 1916 fûn de Peaske-opstân plak, in nij besykjen fan in lytse groep ekstremisten om ta in folslein ûnôfhinklik Ierlân te kommen. Britske reäksje wie om, nei't de rebûlje yn bloed smoard wie, fyftjin lieders fan 'e opstân te eksekutearjen en mear as tûzen oaren yn it tichthûs te smiten.
Unôfhinklikheid en boargeroarloch
Hoewol't de opstannelingen oarspronklik net in protte stipe hân hiene fan it meastepart fan 'e Ierske befolking, sloech de stimming yn it lân alhiel om troch dy ûnmeilydsume opstelling. By de Ierske ferkiezings fan 1918 wûn de pro-ûnôfhinklikheidspartij Sinn Féin in oerweldigjende mearderheid fan 'e stimmen, en yn 1919 rôp dy partij de ûnôfhinklikheid fan Ierlân út. De dêropfolgjende Ierske Unôfhinklikheidsoarloch einige yn july 1921 yn in wapenstilstân mei de Britten, wêrnei't ûnderhannelings ta it sluten fan it saneamde Anglo-Iersk Ferdrach laten. Neffens dat ferdrach waard it suden fan Ierlân yn 1922 ûnôfhinklik as de Ierske Frijsteat, dy't lid bleau fan it Britske Mienebêst en de Britske kening as steatshaad hold, wylst Noard-Ierlân, dêr't de measte protestanten konsintrearre wiene, ûnderdiel bleau fan it Feriene Keninkryk, dat no it Feriene Keninkryk fan Grut-Brittanje en Noard-Ierlân kaam te hjitten.
In diel fan 'e Ieren gie mei dy opspjalting fan harren lân net akkoart, en begûn ûnder lieding fan Éamon de Valera de Ierske Boargeroarloch tsjin it leger fan 'e Ierske Frijsteat, dat ûnder lieding stie fan Michael Collins. De boargeroarloch einige yn 1923, doe't de tsjinstanners fan it Anglo-Iersk Ferdrach de striid opjoegen. Yn 'e desennia dêrnei distansjearre de Ierske Frijsteat him almar fierder fan it Feriene Keninkryk, en bleau ûnder de Twadde Wrâldoarloch (1939-1945) sels neutraal. Yn 1949 waard de Ierske Frijsteat opheft en de Republyk Ierlân útroppen, wêrby't alle noch besteande bannen mei it Feriene Keninkryk trochsnien waarden.
Underwilens wie yn Noard-Ierlân in kliber protestanten oan 'e macht kommen dy't feriene wiene yn 'e Ulsterske Unionistyske Partij (UUP), en dy't alle middels brûkten om 'e roomsen ûnder de tomme te hâlden. Ein sechtiger jierren kamen de spannings ta útbarsting yn it Noardierske konflikt, wêrby't roomske ('republikeinske') en protestantske ('loyalistyske') paramilitêre organisaasjes (lykas de IRA en de UVF) terroristyske oanslaggen diene op inoar, ûnskuldige boargers en it Britske leger. Yn totaal foelen der yn it Noardierske konflikt mear as 3.600 deaden, oant yn 1998 it Goedfreedsakkoart sletten waard, wêrby't protestanten en roomsen besleaten om 'e macht yn Noard-Ierlân te dielen.
Demografy
Yn 2017 hie it eilân Ierlân in befolking fan likernôch 6,7 miljoen minsken, wêrfan 4,8 miljoen yn 'e Republyk Ierlân en 1,9 miljoen yn Noard-Ierlân. De grutste stêd op it eilân wie Dublin, de haadstêd fan 'e Republyk, dy't oan 'e eastkust leit en in befolking fan mear as 1,1 miljoen minsken hat. Belfast, de haadstêd fan Noard-Ierlân, komt op it twadde plak mei yn 2005 333.000 ynwenners.
De oarspronklike lânseigen taal dy't op it eilân Ierlân sprutsen wurdt, is it Iersk, in Keltyske taal dy't lykwols tige yn 'e ferdrukking rekke is. As memmetaal wurdt it Iersk yn 'e Republyk Ierlân noch mar sprutsen troch 71.000 minsken (1,7% fan 'e befolking), en yn Noard-Ierlân troch likernôch 2.000 minsken. It Ingelsk, fan oarsprong in útlânske taal, is no foar fierwei it meastepart fan 'e ynwenners fan sawol de Republyk as Noard-Ierlân de memmetaal en deistige omgongstaal. Fierders is der noch it Ulsterskotsk, in dialekt fan it Skotsk dat yn Noard-Ierlân troch sa'n 30.000 en yn Donegal, yn it noarden fan 'e Republyk, troch nochris in 10.000 minsken sprutsen wurdt.
Op it mêd fan religy hinget it meastepart fan 'e befolking fan Ierlân it kristendom oan, hoewol't der in oanwaaksende groep ateïsten en agnosten bestiet (9,8% yn 'e Republyk en 14% yn Noard-Ierlân). De Roomsk-Katolike Tsjerke hat oer it hiele eilân in oanhing fan 73% fan 'e befolking; as men allinnich de Republyk nimt, leit dat persintaazje noch heger, op 87%. Dêrnjonken besteane der ferskate protestantske denominaasjes, dy't yn Noard-Ierlân mei-inoar 48% fan 'e befolking útmeitsje en yn 'e Republyk 4,2%. Fierders binne der dan noch lytse joadske, islamityske, hindoeïstyske, sikhistyske en heidenske mienskippen.
Leperkaan
In leperkaan (fan it Ierske leipreachán fia it Ingelske leprechaun en it Nederlânske leperkaan) is in soarte fan mytysk wêzen út 'e folkloare fan Ierlân. It is in ierdgeast dy't yn 'e regel foarsteld wurdt as in lyts burdich mantsje, klaaid yn in griene knibbelbroek en in grien jaske, in wyt oerhimd en wite knibbelhoazzen, swarte gaspskuon, in swarte mulrym mei in grutte gasp en in griene nei boppen ta taps tarinnende hege hoed mei in swarte hoedbân dy't oan 'e foarkant ek in gasp hat.
Leperkanen steane derom bekend dat se kattekwea en oare streken úthelje. It binne solitêre wêzens dy't neffens de Ierske folksferhalen in grut part fan 'e tiid trochbringe mei it reparearjen fan skuon. Hja soene boppedat in pot fol goud ferburgen hawwe oan 'e ein fan in reinbôge. As in leperkaan fongen wurdt troch in minske kin er trije winsken ferfolje yn ruil foar syn frijlitting. Dêrby moat men der lykwols om tinke dat de leperkaan mei alderhanne snoade slimmichheidsjes besykje sil om oan it ferfoljen fan syn oandiel fan 'e ôfspraak te ûntkommen. As men him dan te slim ôf is, sil de leperkaan ornaris yn grutte grime ûntstekke en mei tsjinnichheid en ûnfatsoen dwaan wat er ûnthjitten hat.
Krekt as dat by oare Ierske ierdgeasten it gefal is, soe it skoan kinne dat leperkanen ôflaat binne fan 'e Tuatha Dé Danann, in goaderas út 'e Ierske mytology. Dy teory wurdt ûnderstipe troch it feit dat leperkanen yn 'e Ierske myten frijwol net foarkomme, en har pas yn 'e kristlike perioade ûntjoegen ta promininte personaazjes yn 'e Ierske folkloare. In soad hjoeddeistige foarstellings fan leperkanen binne grutdiels basearre op delbûgende njoggentjinde-iuwske karikatueren fan 'e Ieren as etnyske groep.
Deftones
Deftones is in Amerikaanske metalband dy 't oprjochte is yn 1988 troch sjonger Chino Moreno Yn 1995 bringt de band syn debútalbum "Adrenaline" út. Fan 1988 oant 1990 wie Dominic Garcia de bassist fan de band. Mar neidat drummer Abe Cunningham de band ferliet stapte er oer op de drums. Syn ferfanger as bassist waard Chi Cheng. Doe't Curningham yn 1991 weromkaam by de band. ferliet Garcia de Deftones. Yn 2008 rekke bassist Cheng ta gefolch fan in autoûngelok yn koma wêr't er net mear útkaam, hy ferstoar yn 2013. Hy waard fan ôf 2009 neidat dúdlik wurden wie dat it spitigernôch net mear goed komme soe, ferfongen troch Sergio Vega earder fan Quicksand. Foar it ûngelok fan Cheng wiene de Deftones dwaande mei it opnimmen fan syn sechsde studio-album, dit album mei de wurktitel "Eros" ha se nea ôfmakke.
Bund Deutscher Mädel
thumb|Flagge fan de BDM thumb|In BDM jongfaam It Bund Deutscher Mädel (Bûn fan Dútske Jongfammen) faak ôfkoarte ta BDM wie oprjochte yn 1930 en opheft yn 1945. It bûn en de dêroan besibbe Jungmädelbund (Jongfammebûn) wiene ôfdielings fan de Hitler-Jongerein en de Dútske Jonkfolk, dy't ornearre wiene foar famkes tusken tsien en achttjin jier âld. Kreksa as by de Hitler-Jongerein en it Dútske Jonkfolk rjochte it Jungmädelbund him op famkes tusken tsien en trettjin jier âld en it Bund Deutscher Mädel op famkes fan fjirtjin oant achttjin jier âld. De nazylear waard sa by froulju en famkes brocht. Hja krigen oplieding ta hûsfrou en waarden taret op de memmesteat en it krijen fan in soad bern, dat neffens it nasjonaalsosjalisme it ideaal fan de Dútske frou wêze moast. Nei har achttjinde moast de jongfaam in jier op it lân wurkje, it saneamde Landjahr (lânjier). Dat wie de útwurking fan it "werom nei de natuer", dêr't de nazys foar stiene. Yn de natuer kaam de minske ta himsels, en de Dútske geast soe yn de ikebosken en de midberchtmen fan it Dútske lân wêze. It koe wêze dat in soad fammen dêrtroch tsjin harren sin swier waarden. Fan 1936 ôf waard lidwêzen ferplichte en it bûn wie yn 1944 de grutste jongereinferiening yn de wrâld.
Adrian Smith
Adrian Frederick Smith (Hackney, 27 febrewaris 1957) is in Ingelsk gitarist. Hy is benammen bekend as de gitarist fan Iron Maiden.
Karriêre
Smith wie gitarist by Urchin, dy't er ferliet om ein 1980 lid te wurden fan Iron Maiden. Killers út (1981) is it earste studio-album dêr't Smith op te hearren is. By in skoft fan Iron Maiden rjochte hy yn 1989 de band ASAP op. Begjin 1990 ferliet er Iron Maiden út ûnfrede mei de rjochting dy't de band útgie. Hy hold hielendal op mei muzyk meitsjen. Yn 1993 begûn er in eigen band, Psycho Motel. Ek dêrmei hie er gjin sukses. Dêrnei wurke Smith mei op de solo-albums Accident Of Birth (1997) en Chemical Wedding (1998) fan Bruce Dickinson (dy't ûnderwilens ek Iron Maiden ferlitten hie). Tegearre mei Dickinson kaam Smith yn 1999 werom by Iron Maiden. De Ed Hunter-toernee folge noch itselde jier.
Priveelibben
Smith waard berne yn Hackney yn East-Londen, it Feriene Keninkryk, as de jongste yn in gesin fan trije. Syn heit wie skilder. Adrian Smith is boaske mei Nathalie Dufresne en hat trije bêrn.
Beboude kom
De beboude kom is it troch de oerheid fêststelde gebiet fan stêds- of doarpsbebouwing. De râne fan 'e beboude kom wurdt oanjûn troch de pleatsing fan blauwe ferkearsbuorden (spesifyk saneamde 'kombuorden') dêr't yn wite letters de plaknamme op fermeld stiet. As men út 'e beboude kom wei komt, wurdt de grins dêrfan oanjûn troch sa'n selde boerd mei in diagonale reade streek dertrochhinne.
List fan planetoïden 73001-73100
Dit is in list fan planetoïden 73001-73100.
Beboude kom
De beboude kom falt by (lytsere) doarpen yn 'e regel gear mei de buorren. Hoewol't yn it deistich spraakgebrûk de termen 'doarp' en 'beboude kom' trochinoar brûkt wurde, is it eigentlike doarp eins folle grutter, mei't dêr ek it bûtengebiet (de himrik) ta heart. By grutte doarpen en stêden falle yndustrygebieten mei grutte hoeken bedriuwsbebouwing soms bûten de beboude kom.
Binnen de beboude kom jilde op guon mêden oare regels as derbûten. Dêrby moat men yn it foarste plak tinke oan ferkearsregels, lykas de maksimumsnelheid. Dy is yn Jeropeesk Nederlân 50 km/o as it net oars oanjûn stiet (wat gauris it gefal is); op Bonêre 40 km/o, op Sint-Eustasius 30 km/o en op Saba 20 km/o.
Fierders jilde ek foar wyldpisjen en it al of net oan 'e line hâlden fan 'e hûn by it útlitten binnen en bûten de beboude kom ferskillende regels. Boppedat mei men binnen de beboude kom yn 'e regel in leech perseel grûn keapje om der in hûs te setten, wylst dat bûten de beboude kom yn it algemien net (samar) kin. De strange regels dy't Nederlân datoangeande hat, binne yn Belgje ûnbekend, wat dêr laat hat ta in (yn Nederlânske eagen) rommelich en folboud bûtengebiet mei in protte lintbebouwing by de trochgeande wegen lâns.
Ald-Beierlân
Ald-Beierlân (Nederlânsk en offisjeel: Oud-Beijerland) is in plak en eardere gemeente yn de Nederlânske gemeente Súd-Hollân. It doarp is kwa ynwennertal in grutste plak yn de Hoeksche Waard. It oantal ynwenners yn 2018 wie 24.300.
Sûnt 1 januari 2019 is Ald-Beierlân mei de gemeenten Korendijk, Strijen, Cromstrijen en Binnenmaas ûnderdiel fan de gemeente Hoekske Waard.
Ald-Beierlân is yn 1559 troch de greve Lamoraal fan Egmont stifte as 'Beierland', nei syn frou Sabina fan Beieren. Egmont krige nei it ferstjerren fan syn broer Karel yn 1541 de rjochten fan it gebiet, en liet it yn 1557 bedykje. Yn 1582 waard de âlde namme Beijerland feroare yn Oud-Beijerland, ta ûnderskieding fan it nije doarp Nij-Beierlân dat inkele kilometers fierder nei it westen stifte waard.
Posttrein
In posttrein is in trein dy't (benammen) post ferfiert. Soms waard oan board fan de trein ek post sortearre, yn dat gefal praat men wol fan in spoarweipostkantoar.
Yn Nederlân en België waard lange tiid post yn 'e trein ferfierd, sawol yn aparte postôfdielingen fan reizgerstreinen as yn aparte posttreinen.
Ferskate spoarweimaatskippijen hiene materieel dat spesjaal foar de posterijen boud wie. Foarbylden binne:
Garaazje (bedriuw)
In garaazje is in ûndernimming dy't him taleit op it ûnderhâld fan en reparaasjes oan auto's. Sa'n bedriuw bestiet út in wurkplak dêr't auto's behannele wurde en in kantoar foar de administraasje. Faak hâlde garaazjes har ek dwaande mei it ferkeapjen fan nije of twaddehâns auto's en/of mei de ferkeap fan brânstof. Garaazjes hawwe har benammentlik ûntjûn út eardere smidderijen, dêr't ambachtlik smidswurk ferrjochte waard, wêrûnder it meitsjen fan hoefizers en it oanbringen dêrfan by hynders. De earste moderne garaazjes ferskynden yn 'e 1920-er jierren.
Sûnt de 1990-er jierren binne der hieltyd mear garaazjebedriuwen dy't har – al of net ûnder in franchiseformule – spesjalisearje op in beskaat terrein binnen de autoyndustry. Sa binne der no bygelyks garaazjes dy't harsels bannespesjalisten neame en ek almar mear garaazjes dy't inkeld auto's fan ien beskaat merk behannelje, of fan ien beskate kategory, lykas oldtimers. Foar sawol ûnôfhinklike as by in formule oansletten garaazjes besteane der yn Nederlân mooglikheden om lid te wurden fan in brânsorganisaasje. De Bovag is de brânsorganisaasje foar universele garaazjes (dêr't men foar alderhanne reparaasjes telâne kin), wylst der bgl. foar bannespesjalisten de Vereniging Vaco bestiet. It lidmaatskip fan sa'n brânsorganisaasje wurket faak as in karmerk dat de kwaliteit fan 'e útfierde reparaasjes garandearret.
Armie Field
Armie Field, echte namme: Armie Flores (Cebu, 20 novimber 1981), is in Filipynsk-Amerikaansk glamour- en neakenmodel, dat ek gebrûk makket fan 'e artystenammen Goddess Armie en Armie JX. Hja sette yn 2011 útein mei har karriêre, en stiet benammen bekend om har grutte boarsten.
Libben en karriêre
Armie Field waard yn 1981 berne yn 'e stêd Cebu, op it eilân mei deselde namme, yn 'e súdlike Filipinen. Nei't hja nei de Feriene Steaten ta emigrearre wie, sette hja yn oktober 2011 útein mei in wurkpaad as glamourmodel en neakenmodel. Sûnt hat se benammen foar de webside Actiongirls.com yn 't spier west. Se wurket fral mei de fotograaf Scottie JX, dy't sawol de eigner fan Actiongirls.com, as har ferloofde is.
Behalven mei (neaken)fotoreportaazjes is Field ek tige warber op 'e sosjale media, mei in eigen Facebookside, in fanside en in Facebookgroep foar de meast tawijde fans. Ek hat se in eigen YouTube-kanaal, dêr't se fideo's fan harsels op pleatst. Fierders fersoarget se privee-webcamshows en hat se in eigen bloch. Yn 2013 wie se te sjen yn 'e fideoklip So Dope (They Wanna) fan Tech N9ne.
Lichemsskaaimerken
Armie Field is fan Aziatysk komôf, mei brune eagen en swart hier. Neffens har offisjele opjefte is se 1.53 m lang, mei in gewicht fan 48 kg, en kupmaat 34DDD, wêrfoar't se twaris in boarstfergruttingsoperaasje ûndergien hat. De lêste wie op 11 juny 2013 yn in priveeklinyk yn it Súdkalifornyske Newport Beach, doe't der ymplantaten fan 1.300 cc by har ynbrocht waarden. Foartiid hie se ymplantaten fan 800 cc. Nettsjinsteande geroften oer mear yngrepen op it mêd fan plastyske sjirurgy hâldt Field fol dat ôfsjoen fan har boarsten alles oan har lichem poer natoer is, gesicht en lippen ynbegrepen. Field hat behalven piercings troch har earlellen ek in nâlpiercing en ferskate tatoeaazjes.
Janktonai (stamme)
De Janktonai (Ingelsk: Yanktonai, útspr.: ['jæŋktəni:]; Dakota: Iháŋktȟuŋwaŋna, útspr.: [i'hã:ktˣũwãna]) binne ien fan 'e sân tradisjonele stammen fan 'e Sû-Yndianen fan 'e Grutte Flakten fan Noard-Amearika. Mei ien fan 'e oare seis stammen, te witten de Jankton, foarmje se Westlike Dakota, ien fan 'e trije grutte etnysk-linguïstyske haadgroepen fan 'e Sû.
Etnografy
De Janktonai, wa har namme oft "Doarpke oan 'e Ein" betsjut, falle útinoar yn twa substammen, de Opper-Janktonai (Ingelsk: Upper Yanktonai; Dakota: Pabáksa), en de Neder-Janktonai (Ingelsk: Lower Yanktonai; Dakota: Uŋkpátina). Histoarysk sjoen makken se diel út fan 'e Očhéthi Šakówiŋ (útspr.: [o'tʃʰe:tʰi ʃa'ko:wĩ]), wat "Sân Riedsfjurren" betsjut en wat yn 'e regel oerset wurdt as de Grutte Sû Naasje. Dêrby stie elts fjoer symboal foar in oyáte ("folk" of "naasje"), d.w.s. ien fan 'e tradisjonele stammen, wêrfan't de Westlike Dakota der twa hiene, de Eastlike Dakota fjouwer en de Lakota mar ien.
Demografy
Hjoed de dei libje de Neder-Janktonai yn 'e Feriene Steaten fierhinne gearklofte yn it Crow Creek Yndianereservaat (Crow Creek Indian Reservation) fan Crow Creek Sû Stamme (Crow Creek Sioux Tribe), mei 3.400 leden, yn 'e steat Súd-Dakota. De folle manmachtiger Opper-Janktonai wenje foar in grut part mei Sisseton- en Wahpeton-Dakota, Hûnkpapa-Lakota en Assiniboin yn it Fort Peck Yndianereservaat (Fort Peck Indian Reservation) fan 'e Assiniboin en Sû fan it Fort Peck Yndianereservaat fan Montana (Assiniboine and Sioux of the Fort Peck Indian Reservation of Montana), en mei Sisseton- en Wahpeton-Dakota yn it Fort Totten Yndianereservaat (Fort Totten Indian Reservation) fan 'e Spirit Lake Stamme (Spirit Lake Tribe) fan Noard-Dakota. Yn Kanada libje fierders noch lytse groepkes Janktonai dy't mei Eastlike Dakota-groepen de Birdtail Sû Earste Naasje (Birdtail Sioux First Nation) yn 'e provinsje Manitoba foarmje.
Brielle
thumb|thumb|Topografyske gemeentekaart fan Brielle, desimber 2015 Brielle (ek wol, benammen histoarysk, Den Briel) is in stêd en eardere gemeente yn de Nederlânske provinsje Súd-Hollân dat leit op it eilân Foarne. De eardere gemeente beslacht 31,32 km² wêrfan’t 3,71 km² wetteroerflak is. Yn de eardere gemeente Brielle lizze ek de doarpen Vierpolders en Zwartewaal. Brielle hat 12.160 ynwenners. De eardere gemeente is ûnderdiel fan it gearwurkingsferbân Stedsregio Rotterdam en de Metropoalregio Rotterdam-De Haach.
Sûnt 2023 is Brielle part fan de nije gemeente Foarne oan See.
Brielle leit oan de Brielske Mar, in ôfdamme stik fan de Maas dat as rekreaasjegebiet ûntwikkele is. It leit oan de eastkant fan de âlde fargeul Brielske Gat. Oant 1700 waard dat wetter brûkt as ferbining nei Rotterdam, dêrnei waard it troch fersâning minder goed befarber. It Goereeske Gat wie in alternatyf.
Skiednis
Brielle, yn de midsiuwen de fyfde stêd fan it gewest Hollân, is in âlde festingstêd en it bekendste beafearstplak fan Súd-Hollân. De foar it meastepart santjinde iuwske festing fan Brielle is in ryksmonumint en ien fan de bêst bewarre ferdigeningswurken fan Nederlân.
De namme giet werom op it Keltyske wurd 'brogilo' ('ynsletten gebiet, jachtgebiet') en út âlde geskriften blykt, dat de hjoeddeiske lokaasje 'de nije Briel' is. Yn de 11e en 12e iuw bestie Voorne út in pear lytse en grutte eilantsjes. Op dy eilannen fêstigen har boerefamyljes. Se ûntgûnen feangrûnen dy’t se dêrnei yn gebrûk nommen foar lânbou en feehâlderij, mar dizze gebieten oerstreamden geregeldwei troch de Noardsee en de Maas. De boerefamyljes leine dêrom diken oan sadat se yn dy gebieten dochs wenjen bliuwe koene. Troch de oerstreamings waard it ûntgûne lân in eilân en sa ûntstie stadichoan Brielle. De Grutte of Sint-Catharijnetsjerke waard boud en in soad kleasters ûntstiene dêr’t de stêd fierder omhinne boud is.
Lara Baldesarra
Lara Baldesarra (Toronto, 2 april 1985) is in Kanadeesk sjoernaliste, presintatrise en sportferslachjouster fan Italjaansk komôf. Sûnt 2013 wurket hja foar de Amerikaanske nijsstjoerder CNN International.
Libben en karriêre
Lara Baldesarra waard yn 1985 berne yn Toronto, yn 'e Kanadeeske provinsje Ontario, yn in tige sportyf gesin fan Italjaansk komôf. Sawol har heit as har mem diene op universiteitsnivo oan fuotbal en basketbal. Sels begûn Baldesarra mei fuotbaljen doe't se noch mar trije jier âld wie, en har hiele jonkheid troch wie se tige aktyf yn in ferskaat oan sporten, wylst se de simmerfakânsjes ornaris foar in diel op in sportkamp trochbrocht.
Baldesarra die de middelbere skoalle oan it Appleby Kolleezje, in ynternaat yn Oakville, dêr't se yn 2003 har diploma helle. Dêrnei studearre se stedske en ekonomyske geografy oan 'e Universiteit fan Toronto, in stúdzje dy't se yn 2008 ôfrûne. Neitiid folge se noch in sjoernalistike oplieding oan 'e Universiteit fan Guadalajara yn it Meksikaanske Guadalajara, en oan it Ynstitút fan Touraine yn it Frânske Tours.
Har tillefyzjekarriêre begûn Baldesarra by de Kanadeeske sportstjoerder TSN, dêr't se as ferslachjouster wurke en teffens ûnderfining opdie mei wurk efter de skermen, lykas ûndersyk en ûntwikkeling fan nijsitems. Letter wie se in skoft presintatrise fan in sportprogramma op in lokale radiostjoerder yn Toronto, wêrnei't se troch Rogers TV (ek yn Toronto) ynhierd waard om it sportprogramma Game Day te presintearjen. Nei ferrin fan tiid waard se dêr ek ynset as ferslachjouster en ynterviewster by iishokkywedstriden. Teffens presintearre hja it sportprogramma Sportszone, en dêrnjonken wie se kommentator en analyste by de troch Rogers TV útstjoerde fuotbalwedstriden.
Fan desimber 2009 oant septimber 2010 wurke Baldessara as presintatrise fan it fuotbalprogramma Fox Soccer Report, by de Amerikaanske stjoeder FOX. Yn 2011 kaam hja by de Kanadeeske sportstjoerder Sportsnet te wurkjen, dêr't hja mei Sportsnet World Connected har eigen moarnsshow hie. Yn 2012 stapte Baldesarra oer nei de Amerikaanske golfstjoerder Golf Channel, dy't assosjearre is mei de grutte lanlike stjoerder NBC. Dêr wie se presintatrise fan 'e programma's Grey Goose 19th Hole en Golf Central. Yn novimber 2013 feroare Baldesarra op 'e nij fan wurkjouwer. Diskear stapte se oer nei de Amerikaanske nijsstjoerder CNN, dêr't se fanôf desimber dat jier presintatrise is fan it sportprogramma World Sport. Baldesarra wennet op 't heden yn Atlanta, yn 'e Amerikaanske steat Georgia, dêr't it CNN-wrâldhaadkertier sitewearre is. Fan 2015 ôf wurket se mear foar HLN, in susterstjoerder fan CNN.
Bisdom Innsbruck
It bisdom Innsbruck (Latyn: Dioecesis Oenipontana) is in Eastenryksk bisdom fan de tsjerkeprovinsje Salzburg. It bisdom omfiemet it westlike en it middendiel fan Noard-Tiroal en East-Tiroal. De grins mei it aartsbisdom Salzburg wurdt histoarysk troch de rivier de Ziller yn it Zillertal foarme.
Skiednis
It gebiet fan it tsjinwurdige bisdom Innsbruck foel eartiids foar in hiel skoft ûnder it bisdom Brixen. Oant de 19e iuw besieten de bisdommen Chur en Augsburg ek noch dielen fan it hjoeddeiske bisdom Innsbruck. Mei de ôfskieding fan Súd-Tiroal nei de Earste Wrâldkriich waard foar it Eastenrykske oandiel fan it eardere bisdom Brixen it Apostoalyske Buro Innsbruck-Feldkirch ynsteld.
Op 6 augustus 1964 waard it bisdom Innsbruck-Feldkirch stifte. Oant de stifting fan it bisdom Feldkirch yn 1968 foel ynearsten ek de dielsteat Vorarlberg ûnder it bisdom Innsbruck. Yn it ramt dêrfan ferfoel ek de tafoeging fan Feldkirch yn de namme fan it bisdom Innsbruck.
Katedraal
De katedraal fan it bisdom is de domtsjerke Sint-Jakobus yn Innsbruck.
Yndieling
It bisdom is ûnderferdield yn 16 dekanaten: Axams, Breitenwang, Hall, Imst, Innsbruck, Jenbach-Fügen, Lienz, Matrei am Brenner, Matrei in Osttirol, Prutz, Schwaz, Sillian, Silz, Telfs, Wilten-Land en Zams, dy't wer ûnderferdield wurde yn meiïnoar 246 parochy's.
Patroanhillige
De patroanhillige fan it bisdom is de jezuyt Petrus Canisius, dy't fan 1560 oant 1580 yn Tiroal wurke.
Johannes Allen
Johannes Allen (Kopenhagen, 16 maaie 1916 – Hellerup, 14 desimber 1973), wie in Deensk skriuwer, toanielskriuwer, harkspulskriuwer, senarioskriuwer en sjoernalist. Hy waard bekend mei in hiele rige populêre romans, mar makke letter ek namme as taleverder fan toanielstikken oan it Deenske Keninklik Teäter en fan senario's oan 'e Deenske filmyndustry. Fierders wurke er foar de Deenske radio en tillefyzje. Nei syn dea waard de Allen-pris nei him ferneamd.
Libben
Johannes Allen waard yn 1916 berne yn 'e Deenske haadstêd Kopenhagen, as de soan fan Poul Allen, in fabrykseigner, en dy syn oarehelte, de húsfrou Karen Sofie Schleisner. Nei't er yn 1935 syn middelbere-skoaloplieding oan it Østersøgades Gymnasium ôfrûne hie, gied er as metaalsmid yn 'e lear yn syn heite metaalwarefabryk, mar joech nei ferrin fan in healjier it hânwurk deroan om't it him net lei. Dêrnei siet er in jier, oardel yn itselde fabryk op kantoar, oant er hommels ôfsette en nei Parys ta teach, dêr't er korrespondint foar ferskate Deenske kranten wie ûnder de Wrâldtentoanstelling fan 1937. Yn 1939 reizge Allen in healjier as omswalker troch de Feriene Steaten en yn 1940 waard er dêr oannommen as sjoernalist en korrespondint foar de Deenske krante B.T. Dy funksje hold er oant 1945, en dêrnei wied er oant 1949 korrespondint foar de krante Politiken. Fan 1954 ôf wied er ien fan 'e einredakteurs fan it Deenske radioprogramma Filmforum.
As skriuwer debutearre Allen yn 1941 mei de ferhalebondel Vild Hvede ("Wyld Weet"). Dêrnei skreau er in hiele rige populêre romans, wêrûnder Det Bor i Os Alle ("It Wennet yn Elts fan Us"), it ferfilme Ung Leg ("Jong Spul"), en Nu ("No"). Syn lêste roman wie Manden med Krykkerne ("De Man mei de Krukken"), út 1973. Ek as toanielskriuwer bliek er gâns wat mânsk te wêzen. Foar it Deenske Keninklik Teäter (Det Kongelige Teater) skreau er û.m. stikken as Harlekins Tryllestav ("De Tsjoendersstêf fan 'e Hofnar") en Mennesker ved en Grænse (Minsken oan in Grins). Fierders skreau Allen ek harkspullen foar de radio en senario's foar in stikmannich films. De lêste jierren foar syn dea wurke er by de Deenske tillefyzje.
Allen wûn mei syn skriuwwurk ferskate literatuerprizen, lykas de Møllers Humoristlegat (1944) en de Emma Bærentzens Legat (1945). Sûnt 12 desimber 1941 wied er troud mei Thea Annelise Lützen-Nielsen (1912). Hy stoar op 14 desimber 1973 yn it Deenske Hellerup, doe't er noch mar 57 jier âld wie. Nei syn dea waard de Allen-pris, in literatuerpriis foar toanielskriuwers dy't útrikt wurdt troch it Danske Dramatikeres Forbund ("Bûn fan Deenske Toanielskriuwers") foar it Lise og Johannes Allens Fond ("Lise en Johannes Allen Fûns"), nei him ferneamd.
Sleepauto
In sleepauto of sleepwein, yn 'e bredere sin ek wol bergingsfiertúch neamd, is in auto of frachtwein dy't ynset wurdt om oare auto's fuort te slepen of te bergjen. Sokke fiertugen wurde ynset wannear't in auto net mear by steat is om sels te riden, bygelyks troch maleur of trochdat er belutsen west hat by in ferkearsûngemak en slim skansearre rekke is. Ek wurde se brûkt as in auto ferkeard parkearre stiet of om oare redens yn beslach nommen wurde moat (bgl. om't de eigner skulden hat en de bank of de rjochter beslach lizze lit op syn besittings). As in frachtwein of oar type swierder ferfiersmiddel fuortsleept wurde moat, wurdt sprutsen fan in bergingstruck of in heavy wrecker. De earste sleepauto waard yn 1913 troch Ernest Holmes sr. yn 'e Amerikaanske steat Alabama ûntwikkele.
Rangtelwurd
In rangtelwurd is in wurdsoarte dy't in foarm fan it telwurd is, en dy't de rangfolchoarder yn in rige oanjout. Men sjocht as oantsjutting foar dit begryp inkeld ek wolris de Latynske foarm ordinale (meartal: ordinalia). Der besteane twa soarten rangtelwurden: it bepaald rangtelwurd (of beskaat rangtelwurd) en it ûnbepaald rangtelwurd (of ûnbeskaat rangtelwurd). By bepaalde rangtelwurden is persiis dúdlik om hokker rang oft it giet, wylst dat by ûnbepaalde rangtelwurden ûndúdlik bliuwt.
Ferbûging
Om in bepaald rangtelwurd te foarmjen, nimt men in haadtelwurd en heakket dêr de suffiks -ste oan ta: Oan 'e haadtelwurden sân, njoggen, tsien en trettjin oant en mei njoggentjin wurdt ynstee fan -ste de suffiks -de taheakke: By de haadtelwurden ien oant en mei seis is de ferbûging ta rangtelwurd ûnregelmjittich:
Breuken
By breukgetallen wurde haadtelwurden kombinearre mei rangtelwurden. Bygelyks 3/8 wurdt dan lêzen as "trije-achtste [diel]". De teller, it boppeste sifer, is dêrby altyd in haadtelwurd, en de neamer, it ûnderste sifer, is altyd in rangtelwurd.
Oarlochsgrêf
In oarlochsgrêf is in grêf foar militêren of boargers dy't omkommen binne yn in oarlochssitewaasje of by in militêre operaasje. Sokke grêven wurde ornaris mei mear as gebrûklike earbied behannele, en yn prinsipe nea romme. In oarlochsgrêf kin diel útmeitsje fan in 'gewoan' begraafplak: sa binne yn Fryslân op in soad tsjerkhôven wol ien of in pear oarlochsgrêven te finen út 'e tiid fan 'e Twadde Wrâldoarloch.
In begraafplak dat allinnich mar oarlochsgrêven omfettet, wurdt oantsjut as in earefjild, earehôf, earebegraafplak, militêr begraafplak of oarlochsbegraafplak. Bekende earefjilden binne it Nederlânske Earefjild Loenen (4.000 grêven), dêr't in protte lju werbegroeven binne dy't op 'e Waalsdorpervlakte deasketten waarden, it Dútsk militêr begraafplak yn Lommel (39.000 grêven), it Dútsk militêr begraafplak yn Ysselsteyn (31.600 grêven), it Amerikaansk Begraafplak Margraten (8.300 grêven), it Tyne Cot Begraafplak yn it Belgyske Passendale (12.000 Britske grêven út 'e Earste Wrâldoarloch) en it Nasjonaal Begraafplak Arlington by de Amerikaanske haadstêd Washington, D.C. (mear as 400.000 grêven).
Yn sokke oarlochsgrêven rêste net inkeld militêren dy't op direkte wize yn 'e striid sneuvele binne, mar ek bemanningsleden fan delsketten fleantugen, fersetsminsken en oare lju dy't stânrjochtlik eksekutearre binne, ta de deastraf feroardiele en eksekutearre fersetslju, twangarbeiders, Joaden, ûnderdûkers, militêren dy't oan sykten stoarn binne, militêren dy't yn kriichsfinzenskip omkommen binne en oare finzenen dy't stoarn binne oan 'e ûntbearings ûnder harren finzenskip.
De term 'oarlochsgrêf' is lykwols net allinnich fan tapassing op grêven dy't diel útmeitsje fan begraafplakken. Ek marineskippen en keapfardijskippen dy't yn oarlochstiid ta sinken brocht binne, wurde beskôge as oarlochsgrêven, en itselde jildt foar delstoarte militêre fleantugen dy't neitiid net opromme binne (benammen as se yn see delkamen).
Minsken oan in Grins
Minsken oan in Grins, yn it oarspronklike Deensk: Mennesker ved en Grænse, is in toanielstik fan 'e hân fan 'e Deenske skriuwer, toanielskriuwer, harkspulskriuwer, senarioskriuwer en sjoernalist Johannes Allen (1916-1973). It waard foar it earst publisearre yn 1953, en datselde jiers waard it te Kopenhagen foar it earst opfierd troch it Deenske Keninklik Teäter (Det Kongelige Teater).
Fryske oersetting
De Fryske oersetting, fan 'e hân fan Halbe Sikkes Doele (1911-1967), ferskynde yn 1958, ûnder de titel Minsken oan in Grins. Dy fertaling wurdt neamd yn it Lyts Hânboek fan de Fryske Literatuer, fan Klaes Dykstra en Bouke Oldenhof, mar is net werom te finen yn it digitaal argyf fan Tresoar. Wol wurde dêr twa sekundêre boarnen oer de oersetting jûn: in besprek troch Boucke Visser (1890-1972) yn Frysk en Frij, op 25 novimber 1960, en in skôging troch Arthur Pierre S. Vandamme (1920-2000) yn 'e Ljouwerter Krante fan 15 oktober 1960. Dat liket te suggerearjen dat Doele syn fertaling yn it neijier fan 1960 yn Fryslân op 'e planken brocht is.
Nikolaastsjerke (Nijlân)
Skiednis
De tsjerke waard oarspronklik yn it lêste fearn fan de 13e iuw op it nij ynpoldere lân by Boalsert boud en wijd oan de hillige Nikolaas. Neffens in fan Andreas Cornelius yn 1597 optekene leginde woe dy bou net eine. Oant trije kear ta waard it wurk fan de bouwers nachts wer fernield. Dat soe in teken wêze dat God it net iens wie mei it plak dêr't de tsjerke boud waard. De bouwers spanden twa oksen foar in mei stiennen beladen karre en lieten dy nacht de oksen los om it plak oante wizen dat God geskikt fûn foar de nije tsjerke. De oare deis fûnen de bouwers de oksen werom op in leech plak yn in sompe mei reid en mei baarnende kearsen op harren koppen. Dat wie it plak dat God foar de tsjerke ornearre hie en fuort setten de bouwers útein mei it opheegjen mei grûn fan it plak om dêr de nije tsjerke op te bouwen.
Neffens in bouhistoaryske analyse hie de earste tsjerke nei alle gedachten in sealtektoer, in romaansk skip en in leger en smeller koer mei in fiifsidige ôfsluting. Oant de reformaasje hie de tsjerke trije alters: it haadalter wie wijd oan Sint-Nikolaas, de sydalters wiene wijd oan Marije en Katarina.
Tusken 1508 en 1526 waard âlde tsjerke mei de âlde kleastermoppen yn goatyske styl ferfongen troch nijbou. Oan de noardlike muorre bleaune lykwols grutte dielen fan it âlde muorrewurk bewarre. De noardlike en súdlike yngong datearje út likernôch 1600. It súdlike portaal is fersierd mei in bekroaning út 1664.
De út 1275 datearjende 52 meter hege toer waard yn de 16e iuw ferhege. De plakken fan de galmgatten fan de toer binne doe tichtmitsele en yn de ferheging waarden de nije galmgatten makke yn de ferheging. Yn 1866 hong de toer sa bot út it lead, dat de toer rjochtset wurde moast.
Ynterieur
De ynrjochting fan de tsjerke hat in 19e-iuwske opset. It koerhek dat al foar reformaasje tusken it koer en it skip stie waard yn dy iuw ferfongen troch in skiedingswand, werefter in skoalle ynrjochte waard en tsjintwurdich de konsistoarje is ûnderbrocht. De preekstoel út 1659 ferhûze fan it wenstige plak oan de súdlike muorre nei de eastlike skiedingswand. It doophek waard yn de jierren 1960 ferwidere, mar it is net weirekke. Tusken 1870 en 1872 waard yn de tsjerke it stúkynterieur oanbrocht. Ut deselde tiid as de preekstoel ûnstie de mei fykwurk fersierde wand ûnder it oargel. Yn ien fan de ramen yn de súdlike muorre binne de brânskildere rútsjes te sjen fan twa oksen, dy't ferwize nei de leginde oer it plak dêr't de tsjerke stiet. De rútsjes binne yn 1617 brânskildere troch Gerrit Vredeman. By de preekstoel leit de grêfsark foar pastoar Kempo Hottinga, ferstoarn yn 1536. It doopfont is 17e-iuwsk en stiet op in foet út 1968.
Yn it koer binne de kraachstiennen fersierd mei in stjer, in leelje en it wapen fan de Hottinga's. Op de souder fan de konsistoarje yn it koer fan de tsjerke is in permaninte eksposysje ûnderbrocht.
Yn de toer hingje twa klokken: in troch Henrick Wegewaert getten klok út 1619 en in moderne klok. It oerwurk stamt út 1914, is makke troch B. Vortman, Recklinghausen en krige letter elektryske opwining.
Oargel
Op de dei nei't nije oargel yn Easthim yn gebrûk nommen waard, tekene Willem van Gruisen op 1 oktober 1838 it kontrakt foar it bouwen fan in nij oargel yn Nijlân. Hast tagelyk boude Van Gruisen ek in frijwat identyk oargel foar de tsjerke yn Kollum. Wylst it oargel fan Kollum (oplevere yn 1841) goed bewarre bleau, ûnderfûn dat fan Nijlân (oplevere yn 1840) troch lettere feroarings nochal wat skea. It ynstrument mei oanhongen pedaal is ferdield yn in haadwurk en ûnderposityf.
It Ljouwerter oargelbedriuw Bakker & Timmenga restaurearre it ynstrumint yn 1968 en brocht it oargel foar in grut part yn de oarspronklike steat werom. Yn 2008 restaurearre itselde bedriuw de klaviatuer en de mechanyk en ferfong it piipwurk fan twa noch út 1968 datearjende registers troch nij piipwurk. De kleur fan de oargelkas waard yn oerienstimming brocht mei de kleuren fan it ynterieur fan de tsjerke.
Gemeente
Nei alle gedachten mei tanksij de komst fan de rjochtsinnige dûmny Guldenarm, dy't earder foar folle tsjerken yn Folsgeare preke hie en in rjochtsinnich stimpel op de gemeente sette, en it wurk fan dûmny Ph.J. Hoedemaker koe de doleânsje yn Nijlân letter gjin woartel sjitte. De gemeente hold oant de Twadde Wrâldkriich it rjochtsinnige karakter fêst en nei de kriich idintifisearre de gemeente har as midden-otterdoks. Alhoewol't Nijlân nea in grifformearde tsjerke hân hat, foarme it beroppen fan in grifformearde dûmny gjin probleem. De gemeente is tsjintwurdich oansletten by de PKN.
Würzbrunnentsjerke
De Würzbrunnentsjerke (Dútsk: Würzbrunnenkirche) is ien fan de twa tsjerkegebouwen fan de grifformearde gemeente Röthenbach im Emmental yn it Switserske kanton Bern. Njonken de tsjerketsjinsten wurdt it tsjerkje ek brûkt as troulokaasje. De tsjerke is in monumint fan nasjonaal belang.
Skiednis
Alhoewol't de tsjerke yn de roomske tiid oan Stefanus wijd waard, wie it in beafeartstjerke, dêr't de reliken fan de hillige Wolfgang fereare waarden. Foar de hjoeddeiske letgoatyske tsjerke stie earder in houten tsjerke. Paus Eugenius III foege de Würzbrunnentsjerke en it lytse kleaster fan Röthenbach yn 1148 by it kleaster Rüeggisberg. Nei in brân yn 1494 waard de tsjerke yn it tsjintwurdich oansjen wer opboud. In stik ferkoald hout yn de nis fan de noardlike bûtenmuorre tsjûget noch fan dy brân.
Mei de reformaasje waard de tsjerke protestantsk en ferdwûnen de ôfbylden fan de hilligen ûnder in nije skilderlaach. Tsjintwurdich binne der noch fresko's by de yngongte sjen.
It oargel fan de tsjerke stamt út 1785 en wurdt noch jimmeroan brûkt. It ynterieur waard yn 1779 yn barokke foarmen mei bibelske teksten beskildere. Yn 1962-1963 is it ynterieur restaurearre.
Trivia
De tsjerke krige benammen bekendheid troch de ferfilmings fan de boeken fan Jeremias Gotthelf troch de regiseur Franz Schnyder.
Buorlju
Buorlju binne minsken dy't deunby inoar wenje. Soms wurdt as synonym foar 'buorlju' it wurd buorren brûkt, mar dat is in hollanistyske ynterferinsje op basis fan it Nederlânske buren, mei't 'buorren' yn it Frysk net "buorlju" betsjut, mar de wenkearn fan in doarp (yn tsjinstelling ta it omlizzende romtlike doarpsgebiet, de himrik).
As der gjin fierdere spesifisearring tafoege wurdt, giet it by 'buorlju' om 'e bewenners fan it hûs loft fan jins eigen hûs of rjochts fan jins eigen hûs of beide. Dêrby wurdt fan in buorman sprutsen as it om in man giet, en fan in buorfrou as it om in frou giet. De bern fan 'e buorlju binne de buorjonge en/of it buorfamke, en as der mear as ien is, wurde se soms ek wol allegear beflapt ûnder de beneaming buorbern. Sels de húsdieren fan 'e buorlju krije soms it foarheaksel 'buor-', lykas yn it gefal fan 'e buorkat.
Tusken buorlju bestiet tradisjoneel de saneamde buorreplicht, in plicht om jins buorlju te helpen, benammen yn gefal fan sykte, befalling of ferstjerren, mar by útwreiding ek by min waar of as der har (mank boeren) swierrichheden mei it feebeslach foardogge. De ûnderlinge ferhâldings tusken buorlju wurde beneamd mei de term buorskip.
Hellefuotslûs
thumb|Topografyske gemeentekaart fan Hellefuotslûs, per 1-1-2018, ynkl. Oudenhoorn Hellefuotslûs of Hellefuotslús (Nederlânsk en offisjeel: Hellevoetsluis) is in plak en eardere gemeente op Foarne-Putten, yn de Nederlânske provinsje Súd-Hollân. De eardere gemeente hat 40.403 ynwenners (1 jannewaris 2018) it wie doe groeid troch de tafoeging fan Oudenhoorn. ) en hat in oerflak fan 46,14 km² (dêrfan is 14,6 km² wetter). Eardere gemeenten binnen Hellefuotslûs binne ûnder oare Nieuw-Helvoet en Nieuwenhoorn. De eardere gemeente is ûnderdiel fan it gearwurkinsgferbân Stedsregio Rotterdam en de Metropoalregio Rotterdam De Haach.
Sûnt 2023 is Hellefuotslûs part fan de nije gemeente Foarne oan See.
Etymology
De Helle, dat Romeinen koene as "Helius" of "Helinium", in beneaming dy’t oant yn de midsiuwen brûkt waard foar it hjoeddeiske Haringvliet en de Maas. De namme Hel(le)voet, of "(lân by) it leechste punt fan it Helius", komt dêrnei foar it earst foar yn dokuminten út de 13e iuw, as Oud-Hellevoet, de Hellevoetse Werfhoek, Nieuw Hellevoeterland en yn 1395 at de polder Nieuw-Helvoet ta bediking útjûn wurdt. Dy polder hie in útwetteringsslûs yn de Súddyk: de 'Hellefoetske slûs'.
Alphonse Louis Nicolas Borrelly
Alphonse Louis Nicolas Borrelly (Roquemaure ûnder Nîmes, 8 desimber 1842 - 28 febrewaris 1926) wie in Frânsk astronoom.
Borrelly wurke oan it observatoarium fan Marseille en ûntduts 18 planetoïdes (sjoch tabel) en in tal kometen, ûnder oaren de periodike komeet 19P/Borrelly. De Frânske Akadeemje fan Wittenskippen ferliende him de Prix Valz fan 1903 en de Prix Lalande foar 1909. Yn 1913 ûntfong er de Prix Jules Janssen, de heechste ûnderskieding fan de Société astronomique de France, de Frânske astronomyske feriening.
De planetoïde (1539) Borrelly is nei him ferneamd.
Untdutsen kometen
Unfolsleine list fan kometen dy't Borrelly sels of yn 'e mande mei oaren ûntduts:
Maasslûs
thumb|400px|Topografyske gemeentekaart fan Maasslûs, desimber 2016 Maasslûs of Maasslús (Nederlânsk en offisjeel Maassluis) is in Nederlânske stêd en gemeente yn de provinsje Súd-Hollân. De gemeente hat in oerflak fan 10,11 km² (dêrfan is 1,51 km² wetter) en hat 32.781 ynwenners (1 jan. 2019) dy’t Maasslûzers neamd wurde. Binnen de gemeentegrinzen lizze gjin oare kearnen. De gemeente is ûnderdiel fan it gearwurkingsferbân Metropoalregio Rotterdam De Haach.
Aleksej Petrovitsj fan Ruslân
Tsarevitsj Aleksej Petrovitsj Romanov (Russysk: Алексе́й Петро́вич Рома́нов; berne yn Moskou, 28 februaris 1690 — ferstoarn op 7 juli 1718 yn Sint-Petersburch) wie as âldste soan fan Peter de Grutte en syn earste frou tsaritsa Eudoksia Lopûchina de troanopfolger fan it Russyske Ryk.
Libben
Aleksej en syn heit tsaar Peter I hiene harren hiele libben politike mieningsferskillen. Wylts Peter de ferlochting en West-Europa heech hie, stie syn soan ûnder ynfloed fan syn konservative mem Eudoksia, dielen fan de âlde Bojaren-klyk en fertsjintwurdigers fan de Otterdokse Tsjerke. Dy fersetten harren tsjin it iepenjen fan Ruslân foar Europa. Om syn soan yn 'e kunde te bringen mei de West-Europeeske kultuer, mar ek om it Romanov-skaai te ferienjen mei de Dútske aristokrasy, woe Peter foar syn soan in houlik mei in Dútske prinsesse. Al gau foel it each op Charlotte Christine, de dochter fan hartoch Ludwig Rudolf fan Braunschweig-Wolfenbüttel. Nei't hja troch har âlders oan de Saksyske karfoarstinne en Poalske titulêre keninginne Christiane Eberhardine tabetroud wie foar underrjocht, besocht hja mei har pleechmem yn 1710 it Boheemske kuerplak Schlackenwerth (it tsjintwurdige Ostrov). In twadde moeting waard regele yn Torgau. Om't it der op like dat Peter en Charlotte inoar wol lije mochten, sette karfoarst August II útein om út namme fan de âlders fan de breid mei tsaar Peter oer de houliksbetingsten te ûnderhanneljen. Op 25 oktober 1710 fûn it sluten fan it houlik yn it Slot Hartenfels yn Torgau plak. Njonken de famylje fan de breid wie ek tsaar Peter mei in grut gefolch fan de partij.
Wylst de jonge frou it wol fine koe mei har skoanheit, krige har opljeppen en alkoholistyske man losse hannen. Al gau begûn hy har te slaan en it houlik waard dus hiel ûngelokkich, neffens guon skiedkundigen steurde de tsarevitsj him fral oan it bûtenlânske en net otterdokse karakter fan syn frou. Nei de berte fan harren dochter yn 1714 brocht Aleksej in soad tiid yn it paleis troch mei de Finske liifeigen Afrosinia. Nei de berte fan har twadde bern yn 1715 stoar de prinses, noch mar 21 jier âld.
Maasslûs
Skiednis
Maasslûs is om 1340 ûntstien, as delsetting by in slûs yn in seekearing dy’t tusken de Noardsee en Rotterdam oanlein waard om oerstreamings te foarkommen. De delsetting waard Maeslandsluys neamd en foel bestjoerlik ûnder Maesland. Yn 1489 waard de delsetting plondere. Yn de sechtjinde iuw liet Marnix fan St. Aldegonde in nije skâns oanlizze. Noch foar de foltôging waard de skâns yn 1573 ferovere troch de Spanjerts. Fan Aldegonde waard finzennomd. In jier letter waard Maeslandsluys troch oproerige Spaanske troepen plondere.
Aleksej Petrovitsj fan Ruslân
Flecht
De lêste opdracht dy't syn heit oan Aleksej tabetroude wie de ynspeksje fan de bou fan nije skippen yn Staraja Rûssa. Peter wie tige ûntefreden hoe't Aleksej him as tsarevitsj foardie en besocht noch ienris syn soan oan 'e leie te krijen. Op de begraffenis fan prinses Charlotte stjoerde Peter de Grutte in earnstige brief, wêryn't er syn soan hiet om mear ynteresse yn steatssaken op te bringen. Peter drige him as troanopfolger ôf te setten as er Peter's belied net stypje soe. Aleksej stjoerde in brief werom en stelde de tsaar út om as troanopfolger plak te meitsjen foar syn soan Peter. Peter de Grutte woe dêr wol yn mei gean, ûnder betingst dat Aleksej him fan it hôf ôfsûndere en muonts waard.