cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
GoldenEye (film út 1995)
Plot
Yn 1986 wurde James Bond en Alec Trevelyan, twa geheim aginten foar de Britske ynljochtingetsjinst MI6, op in misje stjoerd om in fabryk by Archangelsk, dêr't de Sovjet-Uny gemyske wapens produsearret, te ferneatigjen. Kolonel Arkady Grigorovitsj Oeromov, in ofsier fan it Reade Leger dy't oan it haad fan it fabryk stiet, kriget Trevelyan te pakken en eksekutearret him stânrjochtlik foar de eagen Bond. Dy wit lykwols it fabryk te ferneatigjen en sels te ûntkommen.
Njoggen jier letter, nei de Fal fan it Izeren Gerdyn en it ynstoarting fan 'e Sovjet-Uny, is Bond yn 1995 yn Monako op it spoar fan leden fan 'e Russyske organisaasje Janus, in misdiesyndikaat dat him taleit op 'e hannel yn yllegale wapens. In heechpleatst lid fan Janus, de tsjeppe Xenia Onatopp, ferliedt in Kanadeeske admiraal. As se him ienris op bêd hat, blykt se lykwols in sadistyske lustmoardneresse te wêzen en bringt se har slachtoffer om troch him tusken har skonken fyn te knipen oant er it troch ferstikking bestjert. Neitiid witte Xenia en in oar lid fan Janus, troch de identiteit fan 'e admiraal en syn frou oan te nimmen, tagong te krijen ta de presintaasje yn Monte Carlo fan in prototype fan in nije Frânske gefjochtshelikopter, dy't ûnkwetsber is foar elektromagnetyske strieling.
Ienris trochkrongen op it fregat dêr't de presintaasje plakfynt, nimme Xenia en har partner, dy't nimmen oars as kolonel Oeromov blykt te wêzen, it plak yn fan 'e beide testpiloaten nei't Xenia de echte piloaten fermoarde hat. Underwilens ûntdekt Bond op it jacht fan Janus dêr't Xenia de ûngelokkige admiraal mei nei ta nommen hie, yn in kleankast it stoflik omskot fan 'e man. Bond beseft wat Janus fan doel wêze moat en hastiget him nei de presintaasje ta om 'e misdiedigers tsjin te kearen. Hy wurdt lykwols sels tsjinholden troch befeiligingspersoniel, en moat helpleas tasjen hoe't Xenia en Oeromov sûnder swierrichheden mei de nije helikopter fuortfleane kinne.
Hja sette dermei nei in militêr satellytkontrôlesintrum yn it Sibearyske Sjevernaja, dêr't Oeromov beart dat er in ferrassingsynspeksje útfiert en sa de kommandant safier kriget dat dy him de bestjoeringsskiven fan 'e GoldenEye-satelliten oerlanget. Dat binne twa elektromagnetyske strielingswapens fan 'e Sovjet-Uny út 'e Kâlde Oarloch, dy't mei in nukleêre elektromagnetyske puls alle elektroanyske apparatuer binnen in omtrek fan 100 km fan har doelwyt útskeakelje. Neitiid sjit Xenia de kommandant en alle oare stêfleden dea, op kompjûterprogrammeur Boris Grisjenko nei, dy't ek foar Janus wurket. Foar't se fuortgeane, stelt Oeromov ien fan 'e satelliten, de Petja, yn om Sjevernaja mei elektromagnetyske strieling te treffen. Alle apparatuer yn it satellytkontrôlesintrum wurdt dêrtroch ferneatige en de skûtelantinne stoart yn. Trije strieljagers dy't troch de Russyske Loftmacht stjoerd binne nei't ien fan 'e meiwurkers foar syn dea it alaarm ôfgean litten hat, stoarte del. Yn 'e stellen helikopter binne Oeromov, Xenia en Grisjenko lykwols ymmún foar de ynfloed fan 'e strieling.
Yn it satellytkontrôlesintrum fan Sjevernaja is ien oerlibbene fan it bloedbad dat Xenia Onatopp dêr oanrjochte hat: de jonge froulike kompjûterprogrammeur Natalja Simjonova. Hja ûntkomt op 'e nij oan 'e dea as de skûtelantinne troch it dak fan it kontrôlesintrum sakket. It biedt har lykwols al in útwei út it kompleks, troch by it metalene skelet fan 'e skûtel op te klimmen. Bûtendoar ûntdekt se in hûneslide dêr't se mei út Sjevernaja ûntkomt.
Yn it haadkertier fan MI6 yn Londen binne Bond, stêfsjef Bill Tanner en M, it haad fan MI6, tsjûge fan it barren yn Sjevernaja. Hja wiene nammentlik op satellytbylden de oanwêzigens fan 'e stellen helikopter dêre gewaarwurden, en holden Sjevernaja sadwaande yn 'e rekken. As ynienen it byld swart wurdt, ta teken dat it kontakt mei de spionaazjesatellyt ferlern gien is, freegje Bond-en-dy har ôf hoe't dat no kin. Al rillegau komt der lykwols in oare satellyt binnen berik en sjogge se dat it kompleks alhiel ferrinnewearre is. Oan 'e hân dêrfan en fan 'e delstoarte strieljagers en de ferdwûne helikopeter riddenearret Bond út dat de Sovjets ein 1980-er jierren dochs it GoldenEye-projekt trochset hawwe moatte, wylst it Westen ornearre hie dat de Sovjet-Uny dêr doe de middels net mear ta hie. Hy freget him ôf wat him krekt yn it kontrôlesintrum fan Sjevernaja ôfspile hat, mar as er in persoan fia de resten fan 'e skûtelantinne út it gebou klimmen sjocht, beslút er dat der in tsjûge is dy't dat krekt wit.
Bond reizget nei Sint-Petersburch, dêr't it Janus-syndikaat fêstige is, en wurdt dêr by de lofthaven ôfhelle troch Jack Wade, in spesjaal agint fan 'e Amerikaanske ynljochtingetsjinst CIA. Dy kin him net yn kontakt bringe mei de mysterieuze lieder fan it Janus-syndikaat, mar wol mei de wichtichste konkurrint fan Janus: Valentin Zûkovsky, in eardere KGB-agint dy't gangster wurden is, en dy't syn mankepoatsjen oan Bond te tankjen hat. Zûkovsky is net botte tankber dat Bond, sa't dy it sels neamt, him net sasear yn 'e skonk rekke, as wol de rest fan him mist hat. Mar Bond wit him om te keapjen om foar him in moeting mei de lieder fan Janus te beävensearjen. Underwilens is Natalja ek yn Sint-Petersburch oankommen, dêr't se fia e-mail kontakt opnimt mei Grisjenko, mei't se mient dat hy krekt as sysels ûntsnapt is oan 'e slachting yn Sjevernaja. As se lykwols mei him ôfpraat, ûntdekt se dat er gearwurket mei de moardners en wurdt se finzen nommen.
Op 'e moeting mei Bond yn in sauna, dy't Zûkovsky regele hat, komt net de lieder fan Janus, mar Xenia Onatopp ôf, dy't Bond besiket te fermoardzjen. Bond is har lykwols te fluch ôf en twingt har om him by de echte lieder fan Janus te bringen. Dat blykt nimmen oars te wêzen as syn âlde maat Alec Trevelyan, dy't njoggen jier earder yn Archangelsk syn eigen dea yn sêne set hat. It docht bliken dat Trevelyan syn âldelju Ljents-Kozakken wiene, in befolkingsgroep dy't yn 'e Twadde Wrâldoarloch oerrûn wie nei de kant fan nazy-Dútslân om tsjin 'e kommunisten te fjochtsjen. Oan 'e ein fan 'e oarloch joegen se har oer oan it Britske Leger yn Eastenryk, yn 'e ferwachting dat se nei in skoftke yn kriichsfinzenskip ferbleaun te hawwen, oanhelle wurde soene as bûnsgenoaten yn 'e Kâlde Oarloch fan it Westen tsjin 'e Sovjet-Uny. Ynstee leveren de Britten har daliks út oan 'e Sovjets, wêrnei't de hiele befolkingsgroep systematysk útrûge waard troch it Reade Leger. Trevelyan is dat nea fergetten en hat syn hiele libben op wraak tsjin it Feriene Keninkryk sind. No is it momint nei-oan kommen dat er dy wraak yn 'e praktyk bringe kin. As Bond dat allegear heard hat, besiket er Trevelyan dea te sjitten, mar ynstee wurdt er sels troffen troch in pylkje út in ferdôvingsgewear, wêrnei't er bewusteleas rekket.
As er wer bykomt, sit Bond mei Natalja fêstbûn yn 'e stellen helikopter, wylst de raketten fan 'e helikopter programmearre binne om ôffjurre te wurden en dêrnei de helikopter sels te ferneatigjen. Bond wit krekt op 'e tiid mei syn holle de sjitstoel te aktivearjen, sadat hy en Natalja op it nipperke ûntkomme oan 'e ûntploffing fan it tastel. Nei't se oan parasjutes wer del kommen binne, wurde se lykwols arrestearre troch Russyske troepen. Fan Natalja komt Bond oan 'e weet dat kolonel Oeromov de direkt ferantwurdlike is foar it bloedbad yn Sjevernaja. De beide finzenen wurde yn in kazerne yn Sint-Petersburch foarlaat oan Dimitri Mjisjkin, de Russyske minister fan Definsje, dy't Bond en MI6 as de dieders fan 'e slachting yn it satellytkontrôlesintrum sjocht. Der ûntstiet tusken Bond en de minister in heechoprinnende rûzje, dy't Natalja delbêdet mei de meidieling dat Oeromov de skuldige is en dat der noch in twadde elektromagnetyske-strielingswapen is, de Grisja, dêr't Oeromov de bestjoeringsskiven fan hat. Ear't Mjisjkin wat dwaan kin mei dy ynformaasje, wurdt er deasketten troch Oeromov, dy't dêrfoar Bond syn (yn beslach nommen) pistoal brûkt om it lykje te litten as is Bond de moardner.
Bond beslút net ôf te wachtsjen wat Oeromov fierder mei him fan doel is, en slacht de man bewusteleas. Hy en Natalja ûntsnappe út 'e ferhearkeamer, mar foar't se út 'e kazerne fuortkomme kinne, wurdt Natalja wer finzen nommen troch Oeromov-en-dy. Hja wurdt troch him en syn trewanten ûntfierd yn in auto. Bond kaapt op it binnenplak fan 'e kazerne in tank en giet der efteroan. By in spektakulêre efterfolging mei de tank troch de binnenstêd fan Sint-Petersburch rjochtet Bond gâns skea oan. Oeromov-en-dy witte lykwols te ûntkommen nei de pânsere trein fan Trevelyan, dêr't se de stêd mei ferlitte. Bond, dy't harren troch hat, snijt in stik ôf en stelt syn tank boppe-op 'e rails yn in spoartunnel op, sjit mei it kanon de lokomotyf oan grôt en sjocht dêrnei fan feilige ôfstân ta hoe't de trein troch de botsing mei de tank ûntspoart.
Bond giet oan board fan it wrak fan 'e trein en komt de fersufte Trevelyan en Xenia oer it mad. Hy hâldt harren ûnder skot, mar der ûntstiet in Mexican standoff as Oeromov deryn komt, dy't Natalja mei in fjoerwapen bedriget. Foar it blok set, kiest Bond derfoar om Oeromov dea te sjitten ear't er Natalja wat oandwaan kin, wat Trevelyan en Xenia de kâns biedt om te ûntkommen. Bond en Natalja komme fêst te sitten yn 'e treinwagon as Trevelyan de tagongen ôfslút. Hy lit Bond witte dat der in tiidbom yn 'e trein oanbrocht is dy't oer trije minuten ôfgean sil en pykt dan mei Xenia út yn in helikopter dy't út it dak fan 'e efterste, ûnskansearre wagon opstiget. Wylst Bond mei syn fan in laserstriel foarsjoene horloazje in gat yn 'e flier fan 'e wagon brânt, besiket Natalja op 'e yn 'e wagon oanwêzige kompjûter te trasearjen wêr't har "freon" Boris Gisjenko him befynt. Se komt derefter dat er earne yn Kuba wêze moat, wat har begryplik foarkomt, om't de Sovjet-Uny dêr in reservesatellytkontrôlesintrum boud hat. Sy en Bond ûntkomme op it nipperke oan 'e ûntploffing fan 'e trein.
Neitiid reizgje Bond en Natalja nei Floarida, dêr't se yn harren hotel mei-inoar op bêd geane. Se treffe dêr Jack Wade, dy't Bond in sportfleantúchje bringt wêrmei't er ûnder de radar Kuba ynfiltrearje kin. Ienris yn Kuba liedt Natalja Bond nei de geografyske koördinaten fan it reservesatellytkontrôlesintrum ta, mar dêr kinne se neat fine. Se sille de syktocht suver opjaan as der yniene in loftdoelraket op it fleantúchje ôffjurre wurdt. It tastel stoart del yn it oerwâld. Bond wit noch de bewusteleaze Natalja út it fleantúch te skuorren, mar rekket dan sels ek út 'e tiid. As er wer bykomt, hinget der in helikopter boppe harren, dêr't Xenia Onatopp út abseilt. Hja falt Bond oan en besiket him fannijs te deadzjen, mar hy gaspet it abseiltou wer oan har mulrym fêst en sjit dan de piloat dea, sadat de helikopter fansiden swalket. Xenia wurdt omheech skuort en komt fêst te sitten yn in beamstrampel, dêr't se troch de druk fan 'e helikopter op har mulrym deaknypt wurdt.
Bond en Natalja ûntdekke dan it satellytkontrôlesintrum, wêrfan't de reuseftige skûtelantinne ferburgen wie ûnder in lyts marke. Se ynfiltrearje it sintrum, dêr't Bond tiidbommen oanbringt om it te ferneatigjen. Hy wurdt lykwols finzen nommen troch Trevelyan, dy't de bommen troch syn kennis fan 'e prosedueres fan MI6 ienfâldich wit te ûntwapenjen. Hy leit Bond út dat er fan doel is en fier in bankberôving op gigantyske skaal út op 'e Bank fan Ingelân, de Britske sintrale bank, om fuort dêrnei it elektromagnetyske pulswapen op Londen yn te setten, sadat elts bewiis fan dy dieverij útwiske wurdt. Trochdat dêrnei yn hiel Grut-Londen gjin elektroanysk apparaat it noch dwaan sil, wurdt it Feriene Keninkryk dan ek "weromsmiten nei it Stiennen Tiidrek", sa't Trevelyan it sels útdrukt. Underwilens slagget it Natalja om it kompjûtersysteem fan 'e Grisja, it iene noch funksjonele elektromagnetyske pulswapen, te hacken, in oare koers yn te fieren en dy te beskoatteljen. It wapen sil no de atmosfear fan 'e Ierde yngean en opbrâne foar't Trevelyan-en-dy harren snoade plan útfiere kinne.
Natalja wurdt dêrnei ek finzen nommen, mar Boris Grisjenko, dy't earder frijwat skeamel die oer har kapasiteiten as kompjûterprogrammeur, hat muoite om har beskoatteling te trochbrekken. As er almar senuweftiger wurdt, klikt er hieltyd hurder Bond syn yn beslach nommen balpin oan en út. Wat er net wit, is dat dat eins in gadget is dat Bond krigen hat fan Q, de kertiermaster fan MI6. De pin stelt Bond yn steat om syn bommen hânmjittich ôfgean te litten. Op in stuit fynt Grisjenko by tafal de juste kombinaasje, wêrnei't de tiidbommen ôfgeane en it hiele satellytkontrôlesintrum yn gaos rekket. Bond en Natalja ûntkomme, en Trevelyan set de efterfolging yn. Grisjenko brekt troch de beskoatteling en past de koers fan 'e Grisja oan, mar om't de satellyt ûnderwilens fan posysje feroare is, moat de stân fan 'e skûtelantinne oanpast wurde om 'e nije oarders trochstjoere te kinnen. Bond kringt it hert fan 'e skûtel binnen en blokkearret it meganyk mei in metalene steaf. Grisjenko syn nije oarders kinne sadwaande net oan 'e Grisja trochjûn wurde, en it wapen brânt op as it de atmosfear binnenkomt.
Trevelyan efterhellet Bond yn 'e boppebou fan 'e skûtel, dêr't se op grutte hichte mei-inoar yn gefjocht reitsje. Bond wint de slaanderij en smyt Trevelyan fan 'e boppebou ôf, sadat er tsientallen meters leger yn it binnenste fan 'e skûtel falt. Hy libbet noch, al is er swier ferwûne, mar as it meganyk troch de blokkearring alhiel stikken rekket en de hiele boppebou nei ûnderen komt, wurdt er oan smots plet. Bond ûntkomt krekt op 'e tiid trochdat Natalja in helikopter foardere hat en de piloat mei in fjoerwapen bedriget om him op te pikken. Wylst it hiele satellytkontrôlesintrum yn flammen opgiet, pike Bond en Natalje út, it oerwâld yn, dêr't se risselwearje om 'e leafde te bedriuwen as se ynienen steurd wurde troch Jack Wade. It docht bliken dat se oan alle kanten omjûn wurde troch Amerikaanske mariniers yn kamûflaazjepakken, dy't kommen binne om har beiden feilich út Kuba en nei de Amerikaanske Marinebasis Guantanamo Bay te bringen.
Preproduksje
De tariedings wiene yn folle gong, doe't der in kink yn 'e keabel kaam. Yn 1990 soe de Amerikaanske filmstudio Metro-Goldwyn-Mayer (MGM) foar $1,5 miljard ferkocht wurde oan Qintex, in Australysk-Amerikaansk bedriuw op it mêd fan finansjele tsjinstferliening. (MGM is de filmdistributeur fan 'e James Bond-films en de memme-ûndernimming fan United Artists (UA), dat 50% fan 'e auteursrjochten op filmsearje yn eigendom hat.) De oername rûn op 'e non doe't Qintex de finansiering net rûn krige. Dêrop sprong it Frânske bedriuw Pathé Communications (dat net betize wurde moat mei de Frânske filmstudio en bioskoopkeatling Pathé) yn it gat en kocht MGM foar $1,2 miljard oan.
Parretti syn hâlden en dragen late úteinlik ta it bankrot fan syn bedriuw yn 1992, wêrnei't MGM yn 'e hannen kaam fan syn foarnaamste skuldeasker, de Frânske bank Crédit Lyonnais. De studio waard doe ûnderbrocht by in dochterûndernimming fan 'e bank, en de rjochtsaken mei Danjaq waarden yn desimber 1992 in der minne skikt. Pas dêrnei koe men wer fierder mei de ûntjouwing fan 'e nije James Bond-film, mar tsjin dy tiid hie Timothy Dalton al besletten dat er net nochris yn 'e hûd fan Bond krûpe woe. Mei't fan begjin ôf oan ôfpraat wie dat syn kontrakt maksimaal sân jier jildich bliuwe soe, rûn it sadwaande yn 1993 ôf, foar't de nije film yn produksje nommen wurde koe.
Produksje
GoldenEye waard regissearre troch de Nijseelanner Martin Campbell nei in senario fan Jeffrey Caine en Bruce Feirstein op basis fan in ferhaal (yn 'e foarm fan in earder senario) dat betocht wie troch Michael France. Yn it skript waard rom omtinken jûn oan 'e aktuele omstannichheden, mei't sûnt de foargeande Bond-film Licence to Kill de Fal fan it Izeren Gerdyn en de ynstoarting fan 'e Sovjet-Uny de wrâld yngeand feroare hiene.
De titel fan 'e film, "GoldenEye", dat "GoudenEach" betsjut, ferwiist yn 'e film nei in Russysk romtewapen, mar is eins ôflaat fan Goldeneye, it lângoed yn Jamaika fan Ian Fleming, de geastlike heit fan James Bond. Dy ferneamde syn lângoed nei Operaasje Goldeneye, in spionaazje-operaasje fan 'e ynljochtingetsjinst fan 'e Britske Keninklike Marine yn Spanje ûnder de Twadde Wrâldoarloch, dy't Fleming sels betocht en útfiere liet.
GoldenEye wie it earste diel út 'e Bond-searje dat net produsearre waard troch Albert R. Broccoli; syn styfsoan Michael G. Wilson en syn dochter Barbara Broccoli namen no it stokje fan him oer. De film waard makke troch de filmstudio's Eon Productions en United Artists, en wie dêrmei in Britsk-Amerikaanske ko-produksje. Foar GoldenEye wie in budget beskikber fan $60 miljoen, wat mear wie as foar eltse eardere Bond-film. De kamerarezjy wie yn 'e hannen fan Phil Méheux, de filmmuzyk waard fersoarge troch Éric Serra, en de titelsong GoldenEye waard songen troch Tina Turner.
Casting
Nei't Timothy Dalton yn april 1994 formeel betanke hie foar de rol fan James Bond, keazen de produsinten as syn ferfanger de Ierske akteur Pierce Brosnan, nei't Mel Gibson, Hugh Grant en Liam Neeson nee sein hiene. Brosnan wie yn 1986 ek alris útornearre om Roger Moore op te folgjen as Bond, mar wie dêr doe fan wjerholden troch in klausule yn syn kontrakt mei it Amerikaanske tillefyzjenetwurk NBC, dêr't er troch twongen waard om ynstee de titelrol yn 'e tillefyzjesearje Remington Steele te spyljen. Syn casting as Bond waard by in parsekonferinsje op 8 juny 1994 oan 'e media bekendmakke. Foar syn rol yn GoldenEye ûntfong Brosnan in salaris fan $1,2 miljoen.
Fan 'e oare fêste rollen yn 'e Bond-films kearden Robert Brown en Caroline Bliss net werom as M, de sjef fan MI6, en dy syn sekretaresse Miss Moneypenny. Ynstee hie dame Judi Dench de primeur om 'e earste froulike M te spyljen, wylst Samantha Bond de nije Miss Moneypenny waard. Desmond Llewelyn, dy't sa stadichoan suver in fêst ûnderdiel fan 'e Bond-films wurden wie, kearde wol werom as Q, de kertiermaster fan MI6. John Rhys-Davies waard frege om nochris yn 'e hûd te krûpen fan generaal Leonid Pûsjkin, dy't er earder spile hie yn The Living Daylights, mar hy wegere, wêrnei't de rol fan Pûsjkin omneamd waard ta Dimitri Mjisjkin.
Foar de smjunt yn GoldenEye, dy't oarspronklik 'Augustus Trevelyan' hiet, sochten de produsinten in âldere akteur, dy't in mentor foar in jonge Bond west hawwe koe. Nei't sawol sir Anthony Hopkins as Alan Rickman de rol ôfslein hiene, waard Sean Bean cast. De rol waard dêrnei werskreaun as in freon en leeftydsgenoat fan Bond. De Poalsk-Sweedske aktrise Izabella Scorupco waard cast as Bond girl Natalja Simjonova, en Nederlânse Famke Janssen krige de rol fan 'e femme fatale Xenia Onatopp taparte.
Opnamen
De opnamen foar GoldenEye setten op 16 jannewaris 1995 útein. It wie net mooglik om, lykas by de meast James Bond-films, de binnendoarsênes te filmjen yn 'e Pinewood Studios yn Buckinghamshire, mei't dy al reservearre wiene foar de opnamen fan First Knight, mei Richard Gere en Sean Connery. Dêrom waard, spesjaal foar de produksje fan GoldenEye, in âld Rolls-Royce-fleantúchmotorfabryk by it eardere fleanfjild Leavesden Aerodrome yn Hertfordshire omboud ta in nij kompleks fan studio's, dat de Leavesden Studios kaam te hjitten.
De sênes yn it kasino en de presintaasje fan 'e helikopter waarden opnommen yn Monte Carlo, yn Monako. Dêrfoar stelde de Frânske Marine it fregat de La Fayette en it nijste model gefjochtshelikopter, de Eurocopter Tiger, foar ta beskikking. It regear fan Frankryk stie ek it gebrûk fan 'e logo's fan 'e Frânske marine yn 'e film en yn promoasjemateriaal ta, mar der ûntstie in skeel tusken it Frânsk Ministearje fan Definsje en de Eon Productions oer it aktivisme fan haadrolspiler Pierce Brosnan tsjin 'e Frânske atoomproeven op Mururoa en syn belutsenens by natoerbeskermingsorganisaasje Greenpeace. Fan gefolgen gie de offisjele nasjonale premiêre fan 'e GoldenEye yn Frankryk net troch.
De bungee jump yn 'e iepeningssêne waard (troch in stuntman) útfierd by de Contrakeardaam by Locarno, yn it Switserske kanton Ticino. Foar de efterfolging mei de tank waarden yn Sint-Petersburch referinsjebylden opnommen, dy't letter tusken de bylden fan 'e eigentlike efterfolging plakt waarden dy't yn 'e Leavesden Studios filme waard. Ek guon oare sênes yn Sint-Petersburch waarden opnommen yn Londen en omkriten om kosten te besparjen; sa gie de Epsom Downs Racecourse troch foar de lofthaven fan Sint-Petersburch. De sênes mei de pânsertrein waarden filme op 'e Nene Valley Railway by it Ingelske Peterborough. De klimaktyske sênes mei de skûtelantinne yn Kuba waarden opnommen by it Astronomysk Observatoarium fan Arecibo yn Porto Riko.
De special effects wiene foar it meastepart it wurk fan Derek Meddings, foar wa't GoldenEye syn lêste film wie. De film is dêrom oan him opdroegen. Meddings syn wichtichste bydragen wiene ferskate miniatueren, dy't û.m. brûkt waarden foar hast alle shots fan it satellytkontrôlesintrum yn Sjevernaja, mar ek foar de botsing tusken de trein en de tank, de sêne wêryn't de boppebou fan 'e skûtelantinne yn Kuba yn 'e skûtel stoart en ek foar it marke wêryn't de skûtelantinne ferskûle is, om't de produsinten gjin rûne mar yn Porto Riko fine koene.
De bylden dy't toand wurde wylst de begjintitels rinne en de titelsong te hearren is, waarden foar it earst by in Bond-film net ûntwurpen troch Maurice Binder, dy't yn 1991 ferstoarn wie. Se wiene it wurk fan Daniel Kleinman, dy't der in protte symbolyk yn ferwurke foar de Fal fan it Izeren Gerdyn en de ynstoarting fan 'e Sovjet-Uny. Sa wurde troch (fierhinne) neakene, mar inkeld yn silhûet beljochte froulju dy't tarist binne mei slaaien in reade stjer en in hammer en sichte stikken slein (dat beide symboalen foar it kommunisme binne), wylst stânbylden fan kommunistyske foaroanlju, wêrûnder Vladimir Lenin en Josef Stalin, omhelle wurde. Neffens filmprodusint Michael G. Wilson kaam dêr dalje op fan guon kommunistyske politike partijen, fral yn Yndia, dy't dêr oanstjit oan namen.
Distribúsje
De distribúsje fan GoldenEye waard yn 'e Feriene Steaten fersoarge troch Metro-Goldwyn-Mayer en yn oare lannen en territoaria troch United International Pictures. De film gie op 13 novimber 1995 yn New York yn premiêre. De nasjonale Britske premiêre yn Londen op 21 novimber waard bywenne troch kroanprins Charles. Op 28 novimber kaam de film út yn 'e bioskopen. It byhearrende soundtrackalbum ferskynde op 14 novimber 1995 by platemaatskippij EMI.
Untfangst
Fan 'e filmkritisy krige GoldenEye oer it algemien positive resinsjes. Sa beskôge Tom Sonne fan The Sunday Times GoldenEye as de bêste James Bond-film sûnt The Spy Who Loved Me, wylst Todd McCarthy yn it tydskrift Variety skreau dat de film de searje "kreätive en kommersjele farske lucht ynblaast". It tydskrift Entertainment Weekly beskôge Famke Janssen har Xenia Onatopp as de op fiif nei meast memorabele Bond girl. IGN parte oan Izabella Scorupco har Natalja Simjonova it sânde plak ta yn in soartgelikense list.
Roger Ebert fan 'e Chicago Sun-Times joech GoldenEye 3 fan 4 stjerren en skreau dat de James Bond fan Pierce Brosnan "op 'e iene of oare manear gefoeliger, kwetsberder, psychologysk kompleter" wie as dy fan syn foargongers. Hy murk ek op dat Bond sûnt de foargeande films "syn ûnskuld ferlern" hie. De foaroansteande Amerikaanske ynternetresinsint James Berardinelli omskreau Brosnan as "in oansjenlike ferbettering op syn direkte foargonger", mei in "flêr foar humor dy't mank giet mei syn natuerlike sjarme." Hy foege dêr lykwols oan ta: "rom in fjirdepart fan GoldenEye is tempodeadzjende opfolling."
Net alle resinsjes wiene lykwols loovjend. Yn it tydskrift Time skreau Richard Schickel dat Bond, nei "it trêdepart fan in iuw bienhurd tabodzje moatten te hawwen", no "op knikkende knibbels" stie. Owen Gleiberman fan Entertainment Weekly skreau dat de Bond-searje mei GoldenEye "in hast terminale steat fan útputting" berikt hie. Yn 'e Los Angeles Times fûn Kenneth Turan dat de Bond-searje "in wêzen yn syn middeljierren" wurden wie, dat "der tsjin eltse priis modieus útsjen wol."
Op 'e webside Rotten Tomatoes, dy't resinsjes sammelet, hat GoldenEye in goedkarringspersintaazje fan 79%, basearre op 82 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: "GoldenEye is de earste en tagelyk de bêste James Bond-film mei Pierce Brosnan, dy't de searje yn in modernere kontekst pleatst, mei as resultaat in diel út 'e Bond-rige dat hoflik en technologysk heechûntwikkele is en fol sit mei aksje." Op Metacritic, de wichtichste konkurrint fan Rotten Tomatoes, behellet GoldenEye in goedkarringspersintaazje fan 65%, basearre op 19 resinsjes.
Opbringst
GoldenEye brocht yn 'e bioskopen yn 'e Feriene Steaten en Kanada $106,4 miljoen op, en yn alle oare lannen en territoaria $245,7 miljoen. Wrâldwiid kaam de opbringst dêrmei út op $352,1 miljoen. Ofset tsjin it budget fan $60 miljoen betsjut dat in winst fan $292,1 miljoen, hoewol't dêr de marketingkosten noch wol ôf moatte.
Prizen
GoldenEye waard yn 1996 nominearre foar twa BAFTA's, de wichtichste Britske prizen op it mêd fan film, te witten: yn 'e kategoryen bêste lûd en bêste special effects. (Dy waarden lykwols wûn troch Braveheart, resp. Apollo 13.) Éric Serra wûn in BMI Film Music Award foar syn soundtrack fan GoldenEye. De film waard ek nominearre foar de Saturn Awards foar bêste aksje-, aventoere- of skrillerfilm en bêste akteur (Pierce Brosnan), en foar de MTV Movie Award foar bêste gefjocht.
Kolofon
It kolofon (fan it Aldgrykske κολοφών, kolophṓn: "toppunt" of, frij fertaald, "de lêste hân [earne oan lizze]") is in opsomming fan de wize dêr’t in boek op makke is. It kin in opjefte yn hawwe fan in tal technyske gegevens fan it boek:
De Middelsékrite
thumb|175px|Wetterskipswapen fan De Middelsékrite De Middelsékrite wie in grut fúzjewetterskip yn de Nederlânske provinsje Fryslân. It wetterskip bestie fan 1979 oant 1997; dêrnei gie it op yn wetterskip Marne-Middelsee. It gebiet fan it eardere wetterskip waard yn 2004 part fan it Wetterskip Fryslân.
It wetterskip ûntstie nei de earste rige grutte herfoarmingen fan wetterskippen yn Fryslân. De folgjende wetterskippen waarden byinoar foege ta  De Middelsékrite: 1979 :
1980 :
Kolofon
Ek kranten en tydskriften ha gauris in kolofon, dêr’t ynformaasje yn stiet oer de meiwurkers, redaksje-adres, abonneminte-ynformaasje ensfh.
De Middelsékrite
1981 :
1982 :
1987 :
1988 :
Brave New World (album fan Iron Maiden)
Brave New World is it tolfde studio-album fan Iron Maiden. It album waard opnommen tusken ein 1999 en begjin 2000 yn de Guillaume Tell-studio's yn Parys en waard op 29 maaie 2000 útbrocht. It wie it earste album sûnt Fear of the Dark út 1992 mei de weromkearde sjonger Bruce Dickinson, en it earste album mei de ek weromkearde gitarist Adrian Smith sûnt it album Seventh Son of a Seventh Son út 1988. Iron Maiden gie fanôf dat album fierder mei trije gitaristen.
Aventoeresearje
In aventoeresearje is in tillefyzjesjenre wêryn't de protagonist of protagonisten, koartsein, spannende aventoeren belibbet of belibje. Dit is in frij breed sjenre, dat nau besibbe is mei it sjenre fan 'e aksjesearje, en teffens reitsflakken hat mei oare sjenres, lykas de westernsearje en de histoaryske dramasearje. It ferskil mei aksjesearjes is dat aventoeresearjes in bredere opset hawwe, mei opienfolgings fan aksjesênes dy't net direkt mei-inoar te krijen hawwe (se fine plak op ferskillende lokaasjes, mei ferskillende tsjinstanners, wylst yn in aksjesearje de protagonist de hiele ôflevering troch mei deselde groep tsjinstanners te krijen hat, op faak min ofte mear deselde lokaasje, lykas yn ien en deselde stêd). Boppedat binne aventoeresearjes faak pleatst op eksoatyske lokaasjes en/of yn histoaryske tiidrekken.
Berchkavia
De berchkavia (Latynske namme: Cavia tschudii) is in sûchdier út it skift fan 'e kjifdieren (Rodentia), de famylje fan 'e kavia-eftigen (Caviidae) en it skaai fan 'e kavia's (Cavia), dat foarkomt yn it Andesberchtme fan it Súdamerikaanske lân Perû. It is fan dizze soarte dat de rûnom as húsdier holden hûskavia ôfstammet.
Taksonomy
Wylde kavia's yn Perû waarden foar it earst yn 1835 wittenskiplik beskreaun troch de Ingelske soölooch E.T. Bennett, dy't dêrfoar de wittenskiplike namme Cavia cutleri betocht. Yn 1845 brûkte syn Switserske kollega Johann Jakob von Tschudi dy namme om te ferwizen nei wat no as twa ferskillende bisten beskôge wurdt: yn it foarste plak Bennett syn Cavia cutleri, dy't yn 1917 troch de Ingelske soölooch Oldfield Thomas mei grutte wierskynlikheid identifisearre waard as in oarskleurige ferwyldere hûskavia (Cavia porcellus), en twad in wylde Perûviaanske berchkavia dy't dúdlik net it bist wie dat Bennett beskreaun hie. Dit lêste bist waard yn 1867 troch de Eastenrykske soölooch Leopold Fitzinger omneamd ta Cavia tschudii, in earbetoan oan syn foargonger Von Tschudii.
Silver Borne
Silver Borne (letterlik: "Ut Sulver Berne") is it fyfde diel fan 'e Mercy Thompson-rige fan 'e Amerikaanske skriuwster Patricia Briggs. It is in fantasyroman fan it subsjenre fan 'e urban fantasy, dy't skreaun is yn it ik-perspektyf, en ferhellet oer de Amerikaanske monteur Mercedes "Mercy" Thompson, in jonge frou fan heal-Yndiaansk komôf dy't harsels feroarje kin yn in prêrjewolf. Silver Borne waard foar it earst publisearre yn 2010, troch de New Yorkske útjouwerij Ace Books, as hardcoveredysje. Letter ferskynden der ek werprintingen yn paperbackfoarm by de Britske útjouwerij Orbit Books. Krekt as de oare dielen fan 'e rige wie Silver Borne in grut súkses en helle it de bestsellerlist fan 'e krante de New York Times.
Ynhâld
Mercedes "Mercy" Thompson is in jonge frou dy't fan in Yndiaanske heit dy't se nea kennen hat, it fermogen urven hat om harsels yn in prêrjewolf (coyote) te feroarjen. Hja hie yn 'e Tri-Cities (Richland-Kennewick-Pasco), yn 'e Amerikaanske steat Washington, as monteur en eigneresse fan in garaazje in relatyf normaal bestean opboud oant se yn 'e foargeande dielen fan 'e searje almar djipper behelle rekke yn 'e oangelegenheden fan 'e pleatslike boppenatuerlike mienskip. Boppedat hat se ûnderwilens in relaasje krigen mei har buorman Adam Hauptman, in skieden heit mei in tinerdochter, dy't ek de alfa (lieder) fan 'e pleatslike Kolumbia-troep fan wearwolven is.
Yn Silver Borne kriget Mercy te meitsjen mei swierrichheden binnen de wearwolvetroep dy't feroarsake binne troch it feit dat Adam har, in prêrjewolvinne, útsocht hat as partner. Yn 'e natoer is de prêrjewolf in lytsere en solitêr libjende konkurrint fan 'e wolf, dy't dêrom geregeldwei troch wolveridels deade wurdt. In protte fan 'e wearwolven hawwe dêrom in wjersin tsjin Mercy, nammenste mear om't se har as de partner fan 'e alfa hearrigens ferskuldige binne. As der by har garaazje in mooglike moardoanslach feridele wurdt, rjochte op Adam, sa wurdt earst tocht (dy't in befeiligingsbedriuw runt), docht wer bliken dat der ek bûten de troep al fijannen genôch binne. Underwilens ferdwynt Phineas "Phin" Brewster, in bekende fan Mercy har freon Tad, sûnder spoar. Tad, dy't oan 'e oare kant fan it lân studearret, freget Mercy dêrop om ris yn Phin syn antikariaat en by him thús te sjen.
Phin is in minske mei hiel fier yn syn foargeslacht wat ierdgeastebloed, wat betsjut dat er oer in protte gefaarlike kennis beskikt, mar frijwol gjin magy hat om himsels te ferdigenjen. Mercy ûntdekt dat syn hûs yn 'e rekken holden wurdt troch guon ierdgeasten, wylst se yn syn saak in ûnbekende frou oantreft, dat ek in ierdgeast is. Se beslút om by nacht werom te kearen om temûk it spul nochris better nei te rinnen. Dêrby nimt se har pleechbroer en húsgenoat mei, de wearwolf Samuel Cornick. Yn 'e kelder fan it antikariaat wurde se oerfallen troch in ierdgeast dy't harren besiket te deadzjen, mar Samuel, dy't foar de ynbraak syn wolvefoarm oannommen hat, weeft mei him ôf. As se neitiid wer thúskomme, stiet Mercy har hûs yn ljochterlôge en is Adam ôffierd nei it sikehûs nei't er yn 'e flammen sprongen is om't er miende dat Mercy thús wie.
Wylst Adam noch oan it opbetterjen is, wat by wearwolven lokkigernôch hiel hurd giet, kriget Mercy berjocht fan in kwea-aardige fee dy't efter de ferdwining fan Phin blykt te sitten om't se de 'Ut Sulver Berne' siket, in magysk foarwerp fan grutte macht dat Phin nei't it skynt yn syn besit hie. De fee mient dat Phin it oan Mercy jûn hat, mar it iennichste dat sy fan Phin hat, is in liend boek mei ferhalen oer ierdgeasten. Dat binne mearkes, mar dan fertelt út it eachpunt fan 'e 'mearkefigueren'. (Yn dat boek hat se ek in ferhaal fûn oer de magyske gongelstôk dy't almar wer yn har om-en-by opdûkt om't er sa âld is dat er in eigen wil ûntwikkele hat en blykber by Mercy wêze wol.) De fee fertelt Mercy dat se Gabriel Sandoval, in tinerjonge dy't by Mercy yn 'e garaazje wurket, ûntfierd hat. Se wol de jonge ruilje tsjin 'e Ut Sulver Berne.
Mercy ropt dan de help yn fan har âlde baas Siebold "Zee" Adelbertsmiter, dat in metaalbewurkjende ierdgeast is. Dy leit kontakt mei in oare ierdgeast dy't er tinkt dat helpe kin, wat de frou blykt te wêzen dy't Mercy earder troffen hat yn Phin syn antikariaat. Sy hat in persoanlik belang by de saak om't Phin fan har ôfstammet. Boppedat is se de makster fan 'e Ut Sulver Berne (har namme is Ariana, dat Welsk is foar "sulver"). Dat foarwerp blykt ûnder in falske skyn skûl te gean ûnder it boek dat Mercy fan Phin liend hie. It docht boppedat bliken dat Ariana de âlde leafde is fan Samuel Cornick, dy't se troch dizze gearrin fan omstannichheden nei mear as tûzen jier weromfynt.
Om Phin en Gabriel te befrijen, iepenet Zee in poarte nei it domein fan 'e fee, wêrnei't Mercy dêr yn 'e mande mei Ariana, Samuel en Jesse, Adam syn tinerdochter dy't fereale is op Gabriel, binnenkringt. Se treffe Gabriel en Phin libben oan, mar wurde dan sels finzen nommen troch de fee en har trewanten, dy't har foar it meastepart hearrich binne om't se harren betsjoend hat. Troch in útdaging oan te gean en te winnen, wit Ariana Phin, Gabriel, Jesse, Samuel en harsels frij te krijen, mar Mercy net, mei't de fee noch altyd yn 'e ûnderstelling ferkeard dat sy de Ut Sulver Berne yn har besit hat (yn wurklikheid hat Phin har it boek allinnich mar liend, en is hy dus noch altyd de eigner). Nei't de oaren frijlitten binne, hat de fee frijwat muoite om Mercy te betsjoenen, mei't se fierhinne ymmún foar magy is. Uteinlik slút de fee har dêrom op yn har eigen tinzen, as yn in dream dêr't men net út wekker wurde kin.
Hoewol't Mercy mar ien dei finzen holden wurdt, giet ûnderwilens bûten it domein fan 'e fee in moanne foarby wylst Adam en syn wearwolven en Mercy har oare freonen almar wanhopiger om har sykje. Uteinlik is it Bran Cornick, de marrok, Samuel syn heit en de lieder fan alle wearwolven yn Noard-Amearika, dy't har fia in geastlike konneksje weromfynt en har mystike bân mei Adam en de rest fan 'e wolvetroep, dy't de fee trochsnien hie, reparearret. Dat beëiniget ek mei-iens de tsjoen fan 'e fee, en sadree't se wer de behearsking oer har lichem hat, pakt Mercy har pistoal (dat net ien fan 'e trewanten fan 'e fee fuortbringe koe om't ierdgeasten gjin metaal oanreitsje kinne) en sjit de fee dea. Neitiid fertelt Bran har dat er lange tiid om 'e nocht nei in spoar fan har geast socht hie, oant er har op in stuit ynienen samar hie, doe't syn hân op it hânsel fan 'e magyske gongelstôk fallen wie dy't njonken him ferskynd wie.
Mercy Thompson
Epilooch
In epilooch (ek: neispul, mar net te betiizjen mei in neiwurd) is in tekst of muzykstik dat oan de ein fan in ferhaal, toaniel- of muzykstik komt. It wurd komt fan it Aldgrykske ἐπίλογος, epílogos, dat letterlik "byspraak" of "tawurd" betsjut, fan ἐπί, "epí" ("bykommend") + λέγειν, légein ("sizze").
By in ferhaal en in toanielstik wurdt it faak brûkt om fierdere útlis te jaan oer de ynhâld fan it wurk, of om te fertellen wat der neitiid mei de haadpersoanen bard is.
Ek de lêste etappe by it hurdfytsen, lykas de Tour de France wurdt epilooch neamd.
It tsjinstelde fan 'epilooch' is prolooch.
Publisist
In publisist is de auteur fan ien of mear publisearre wurken (itsij yn boekfoarm, itsij yn 'e foarm fan artikels yn kranten en tydskriften), wêrby't it yn 'e regel om non-fiksje giet. In essayist is bygelyks in publisist (mar net eltse publisist is in essayist). It ferskil mei in skriuwer, is dat men by dy oantsjutting ornaris oan fiksje tinkt. Yn 'e Angelsaksyske lannen hat in publicist trouwens mear wei fan in p.r.-meiwurker.
Prolooch
In prolooch (ek foarspul, mar net te betiizjen mei in foarwurd) is in stik tekst of muzykstik dat oan it begjin fan in ferhaal, toaniel- of muzykstik komt. It wurdt komt fan it Aldgrykske πρόλογος, ‎prólogos‎, dat letterlik "foar-spraak" of "foar-wurd" betsjut.
Marjorie, grevinne fan Carrick
Libben
Marjorie waard omtrint 1253 berne, wierskynlik op it Kastiel fan Turnberry, de residinsje fan 'e greven fan Carrick, yn Ayrshire, yn súdwestlik Skotlân. Hja wie de âldste fan 'e fjouwer of mooglik fiif dochters fan Neil, greve fan Carrick, en dy syn frou Margareta Stewart, en kaam út in âld Gaelysk laach. Nei it ferstjerren fan har heit, yn 1256, regearre Marjorie sa'n fyftjin jier lang yn eigen namme oer it greefskip Carrick. Har earste man wie Adam fan Kilconquhar, dy't ta de Clan MacDuff hearde en yn 1271 ûnder de Njoggende Krústocht yn it Hillige Lân sneuvele yn 'e striid tsjin 'e Sarasenen.
Neffens in troch de measte moderne histoarisy as apokryf beskôge ferhaal soe in wapenbroer fan Kilconquhar, Robert fan Bruce, 6e hear fan Annandale, neitiid de jonge widdo de deatynge fan har man oerbrocht hawwe. Marjorie soe doe fereale rekke wêze op 'e kreaze boadskipper, en Annandale op har kastiel finzen holden hawwe oant er deryn tastimde om mei har te trouwen. Yn elts gefal fûn dat houlik plak yn 1272, mar om't it breidspear fersomme hie en freegje tastimming oan 'e Skotske Kroan, waarden neitiid Marjorie har kastiel en lânerijen tydlik yn beslach nommen, oant der oan in foarse boete foldien wie.
Fanôf harren trouwen regearre Annandale, sa't doedestiden wenst wie, yn 'e namme fan syn frou oer har greefskip. Hja krigen ferspraat oer fyftjin jier mar leafst alve bern. Oer Marjorie fan Carrick is fierders net in protte bekend. Hja ferstoar koart foàr 9 novimber 1292, yn 'e âlderdom fan likernôch 39 jier.
Houliken en neiteam
Marjorie, grevinne fan Carrick, troude omtrint 1270 mei Adam fan Kilconquhar, dy't yn 1271 ûnder de Njoggende Krústocht yn it Hillige Lân sneuvele. Der bestiet in tradisjoneel ferhaal dat Tomas Randolph, 1e greve fan Moray, de soan wie fan Marjorie har ienlingsdochter út har earste houlik mei Adam fan Kilconquhar. Moderne histoarisy wize dit fan 'e hân, mei't in dochter út har earste houlik neffens de Gaelyske gewoanten it greefskip Carrick fan har mem urven hawwe soe. Men giet der dus fanút dat Marjorie har earste houlik sûnder bern bleau. It ferhaal oer in docher waard wierskynlik letter betocht om te ferklearjen wêrom't de greve fan Moray wol in omkesizzer fan Robert I fan Skotlân neamd waard.
Marjorie, grevinne fan Carrick, wertroude yn 1272 op it Kastiel fan Turnberry mei Robert fan Bruce, 6e hear fan Annandale (1243-1304). Hja hiene 11 bern: Guon histoarisy binne fan betinken dat Margareta en Elizabeth Bruce gjin dochters fan Marjorie fan Carrick wiene, mar mooglik oerwûne bern fan har man en ien of mear mêtresses.
Boekbiner
In boekbiner is immen dy’t boeken ynbynt. De boekbiner docht de lêste wurksumheden yn de boekproduksje. It wurk begjint nei it printsjen fan de ynhâld en de omslach.
It boekblok wurdt lime of naaid yn de boekbân. De boekbân kin fersierd wurde mei goud, bygelyks in supralibros, blynstimpels, laminearring of ôfbyldings. Foar beskerming kin ek noch in stofomslach om it boek teard wurde.
Oarspronklik wie it binen fan boeken hânwurk. Tsjintwurdich wurde de measte boeken masinaal bûn. It hânmjittich binen fan boeken wurdt noch wol dien troch restauraasje en bysûndere útjeften.
Wolter te Riele
thumb|Wolter te Riele (1932) Wolterus Antonius Maria te Riele (Dimter, 8 augustus 1867 - Utert, 13 febrewaris 1937) wie in Nederlânske arsjitekt dy't foaral tsjerkgebouwen ûntwurp. De measte gebouwen dy't Te Riele ûntwurp wurde rekkene ta de neogotyk. Hy jildt as ien fan de meast fernijende arsjitekten fan de styl yn Nederlân.
Libben en wurk
Wolter te Riele wie in soan fan Gerard te Riele, dy't sels in wichtich arsjitekt fan tsjerken yn Gelderlân en Oerisel wie. De jonge Te Riele waard ynearsten oplaat troch syn heit, mar waard letter in learling fan P.J.H. Cuypers. Hy studearre ek yn Ingelân en Gint. Te Riele syn iere wurk, oars krekt as syn heites, waard bot beynfloede troch dat fan Alfred Tepe, en wie sterk rjochte op de Nederrynske gotyk en in hast allinne gebrûk fan bakstien. In goed foarbyld fan dy noch frijwat tradisjonele styl is syn earste tsjerke, de Sint-Georgius yn Almelo. Yn 1905 naam Te Riele Tepe's plak as wichtichste arsjitekt fan it aartsbisdom Utert oer. Yn 1918 ferwiksele er syn wenplak Dimter foar Utert. Hoewol't de ynfloed fan Tepe nea hielndal ferdwûn wurdt Te Riele's lettere wurk tekene troch in moderne ynterpretaasje fan de neogotyk dêr't ek ynfloeden út oare stilen yn ferwurke waarden. In protte fan syn tsjerken hawwe in plattegrûn dy't foldie oan de liturgyske easken fan harren tiid troch it geunstichst sicht op it alter oan te bieden. In breed skip wie dêrfoar meast de oplossing. Somtiids paste Te Riele lykwols in sintralisearjende plattegrûn ta. In hichtepunt dêrfan is de U.L. Frouwetsjerke yn Hilversum út 1910, dy't in seiskantige krusing krige en in pear jier letter as foarbyld tsjinne foar P.J.H. Cuypers syn Onze Lieve Vrouwekerk yn Fenlo.
Te Riele ûntwurp tsjerken yn ûnder mear Almelo, Amersfoort, Breda, Cothen, Eindhoven, Elden, Gemonde, Helmond, Koewacht, Laren, Millingen aan de Rijn, Easterwierrum, Ossenisse, Stienwyk en Utert. Hy hat trije neogoatyske tsjerken yn Fryslân ûntwurpen. Foar Dokkum ûntwurp er ek in prosessypark ta oantins fan Bonifatius, dat lykwols mar foar in part realisearre waard; de kapel waard úteinlik boud neffens in ûntwerp fan Hendrik Willem Valk, in âld-learling fan Te Riele.
Johan de Meester (1860-1931)
thumb|Johan de Meester Johan de Meester (pseudonym fan Eliza Johannes de Meester) (Hurderwyk, 6 febrewaris 1860 - Utert, 16 maaie 1931) wie in Nederlânsk skriuwer en publisist. Hy wie ûnder mear redakteur fan de Nieuwe Rotterdamsche Courant.
Wurkpaad
De Meester wie as jongkeardel in skoft ferbûn oan De Amsterdammer, wol beskôge as de foarrinner fan De Nieuwe Gids. Letter gie er as korrespondint fan Het Handelsblad nei Parys, dêr't er syn earste roman skreau: Een Huwelijk. Dat wurk wie bot beynfloede troch de Frânsk-realistyske skoalle en waard troch Lodewijk van Deyssel yn De Nieuwe Gids priizge. In jier letter waard De Meester beneamd ta redakteur fan de rubryk "Letteren en kunst" fan de Nieuwe Rotterdamse Courant; dy funskje soe er de neifolgjende jierren hâlde. Earst nei de publikaasje fan syn roman Geertje waard er ferneamd; Ids Querido neamde it boek yn Het Handelsblad "een aangrijpend stuk tragiek". Yn in tal romans oppenearre De Meester him fûl tsjin it saneamde 'boargerlik fatsoen' en it farizeïsme. Dy romans wienen benammen De zonde van het deftige dorp en Gedenk te leven.
De Meester stoar hommels by it útsprekken fan in betinkingsrede by in útstalling fan wurk fan syn âldfreon, de yn 1892 ferstoarne skilder A.G.A. van Rappard. Hy wie it lêst oerbleaune lid fan de Tachtigers.
Johan Bernard Scheffer
Johan Bernard Scheffer. (Homboarch, 1765 – Amsterdam, 30 maaie 1809) wie in Dútsk keunstskilder en graveur, dy't yn de Nederlannen arbeide.
Libben en wurk
Scheffer wenne mei de húshâlding yn Dordrecht, De Haach, Rotterdam en fan 1803 ôf oan yn Amsterdam. Hy skildere meast portretten en ynterieurs en makke in stikmannich gravueres. Kening Loadewyk Napoleon beneamde him in 1808 ta hofskilder.
De skilder stoar yn de âldens fan 44 of 45 jier yn Amsterdam en waard beïerdige yn de Sudertsjerke.
Wiro (hillige)
Sint-Wiro is in 8e-iuwske hillige en wurdt beskôge as ien fan de misjonarissen dy't yn de Nederlannen it evangeelje brocht.
Libben
Neffens de âldst bewarre hagiografy wie Wiro ôfkomstich út Scotia, de romeinske namme foar Ierlân. Oare boarnen skriuwe lykwols dat Wiro út Noardumbrje kaam. Mei de preester Plechelm en de diaken Otger reizge Wiro nei Rome, dêr't er tegearre mei Plechelm ta biskop wijd waard. De trije manlju soene doe meiïnoar ôfpraat ha dat hja tenei by inoar bliuwe soene. Wiro preke yn it gebiet om de Maas en de Ryn en stifte nei't Pepyn fan Herstal (of Pepyn de Koarte) grûn beskikber stelde it Sint-Piterskleaster op de Mons Petri (Berch fan Petrus), it tsjintwurdige Sint Odiliënberg by Roermond. Yn dat kleaster waard Wiro ek begroeven. It kleaster ferhûze yn 1361 mei Wiro's reliken nei Roermond, dy't mei de reformaasje ferlern gyngen, mar yn de 16e iuw werom fûn waarden. Yn 1881 waard it grêf fan Wiro by opgravings yn it ramt fan de nijbou fan de tsjerke yn Sint-Odiliënberg op 'e nij ûntdutsen.
Feestdei
De feestdei fan Sint-Wiro falt op 8 maaie. Yn it ferline fierde it bisdom Roermond op 10 maaie de feestsdei fan Wiro. Sint-Wiro wurdt ek mei oare misjonarissen op 6 novimber op it Feest fan de hillige Ferkundigers fan it Leauwe yn de Lege Lannen betocht.
Ferearing
Sûnt de midsiuwen waard de plasse fan Wiro yn Utert bewarre en as patroan fan it bisdom fereare. Yn Fryslân is de yn 2013 ûntwijde neogoatyske Sint-Wirotsjerke fan Easterwierrum wijd oan de hillige. Dêrnjonken is de tsjerke fan Sint Odiliënberg wijd oan Sint-Wiro, Sint Plechelmus en Sint-Otger.
Filmfestival fan Mill Valley
It Filmfestival fan Mill Valley (Ingelsk: Mill Valley Film Festival), ôfkoarte ta MVFF, is in filmfestival dat elts jier yn oktober holden wurdt yn Mill Valley, yn 'e Amerikaanske steat Kalifornje, deunby San Francisco. It evenemint waard yn 1977 oprjochte troch sinefilen Mark Fishkin, Rita Cahill en Lois Cole. Sûnt is it útwoeksen fan in trijedeisk amateurbarren ta ien fan 'e meast foaroansteande filmfestivals fan 'e Amerikaanske westkust. It wurdt ta de top 10 fan Amerikaanske filmfestivals rekkene.
Ralf Schumacher
Ralf Schumacher (Hürth-Hermülheim, 3 jannewaris 1969), is in earder Dútsk Formule 1-koereur. Schumacher makke yn 1997 syn debút yn de Formule 1 foar it team fan Jordan. Ralf behelle yn 2001 syn earste oerwinning yn de Formule 1. Ralf Schumacher is de jongere broer fan Formule 1 wrâldkampioen Michael Schumacher en de omke fan Formule 1 koereur Mick Schumacher.
Download
Download, in lienwurd út it Ingelsk dat letterlik "dellading" betsjut, ferwiist nei it ûntfangen op jins kompjûter fan data dy't ôfkomstich is fan in kompjûtersysteem earne oars yn 'e wrâld. Sa'n kompjûtersysteem is yn 'e regel in server, lykas in ynternetserver, in FTP-server of in e-mailserver. In download is it tsjinstelde fan in upload, wêrby't data nei in kompjûtersysteem op in oare lokaasje tastjoerd wurdt. In download hat de foarm fan ien of mear bestannen, lykas tekstbestannen, fotobestannen, fideobestannen of audiobestannen. Troch sokke bestannen te downloaden, komme se yn it besit fan dejinge dy't se op syn of har kompjûter download, sadat se foar dy persoan tenei altyd beskikber binne.