cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Romaanske arsjitektuer
Foarbylden yn Nederlân en Belgje
It grutte tal doarpstsjerken dêr't de romaanske oarsprong noch dúdlik yn werom te kennen is, faak yn ferienfâldige foarm, binne in skrille tsjinstelling ta it relatyf lytse oantal oansjenlike tsjerken. Benammen yn de provinsjes Fryslân en Grinslân is fan in grut tal doarpstsjerken it romaanske karakter goed bewarre bleaun. Yn oare provinsjes binne de tsjerken meast noch mar foar in part romaansk, wylst yn oare gefallen it romaansk fannijs konstruearre is. In útsûndering fan belang is de Sint-Katarinakapel yn it Limburchske doarp Lemiers, dy is it bêst bewarre foarbyld fan de âldst bekende type stiennen tsjerke yn Nederlân; in ienbeukich sealtsjerkje sûnder toer en mei in rjochtsletten koar.
Stienzer Feart
De Stienzer Feart is in feart yn de gemeente Ljouwert. De feart rint fan súd-Stiens benoarden Britsum en komt besuden Wyns út yn de Dokkumer Ie.
De namme Stienzer Feart jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Stienservaart.
Romte (natuerkunde)
Romte is yn de natuerkunde in trochgeand fjild, beskreaun yn trije rjochtings. It omfiemet lokaasjes, en beweech. Of it fjild sels in bestean hat, as allinnich mar de opsomming is fan de lokaasjes dy't der fan beskreaun wurde, is in iepen fraach.
Markus Assies
Markus Assies (Eaststellingwerf, 26 jannewaris 1919 - Overveen, 6 juny 1944) wie in Nederlânsk fersetsstrider yn de Twadde Wrâldkriich.
Fersetsaktiviteiten
Assies wie ryksamtner yn Assen en dêre lid fan de LO en KP. "Max" wie syn fersetsnamme. Hy wie belutsen by in protte fersetaktiviteiten sa as it tarieden fan oerfallen, plak sykje foar ûnderdûkers en it opfangen fan piloaten. Fierders wie er belutsen by it Nationaal Steun Fonds.
Arrestaasje
Op 28 febrewaris 1944 die de Sicherheitsdienst in ynfal op in adres yn Assen dêr’t Assies oanwêzich wie op in gearkomst fan it ferset. Hy en syn kollega’s kamen yn hannen fan de saneamde "Bloedgroep Norg" dy’t wreedferneamd wie om har tramtearringspraktyk. De Bloedgroep Norg hie it hearehûs fan de famylje Tonckens foardere en martele fêstnommen fersetsminsken yn de kelder, ûnder oaren ek Max Bruins út Steenbergen.
Finzenskip en ferstjerren
Nei’t er yn Grins fêstsitten hie yn it Hûs fan Bewar waard er oerbrocht nei Kamp Amersfoart en inkelde dagen letter nei Kamp Vught. Mei 21 oaren waard er troch it Polizeistandgericht De Bosk ta de dea feroardield. Assies waard eksekutearre yn Overveen op 6 juny 1944.
Nei de kriich
Yn 1946 waard syn stoflik omskot fannijs beïerdige op it Earebegraafplak yn Bloemendaal yn fek 23 en waard him it Fersetskrús postúm takend.
Noarch
Noarch (Nederlânsk en offisjeel: Norg; Drintsk: Nörg) is in esdoarp yn it noarden fan de provinsje Drinte, ûngefear 25 kilometer súdwest fan de stêd Grins en 12 kilometer noardwest fan de Drintske haadstêd Assen. Noarch hie yn 2009 3.710 ynwenners.
Skiednis
thumb|left|250px| Noarger doarpsgesicht Noarch hat krektas in soad oare esdoarpen yn Drinte in lange skiednis. Al yn it begjin fan de midsiuwen dûkt Nurch of Norche op yn oarkundes. De âldste iesen binne op 650-750 nei Kristus datearre. It tichtby lizzende Noargerholt is in tige âld bosk, nei alle gedachten út de 9e iuw. Nei de komst fan it kristendom wie Drinte besit van de biskop fan Utert, dy't de rjochten en plichten fan de ynwenners fan Drinte foar it earste by it lânrjocht fan 1412 erkende. De provinsje waard doe ferdield yn seis dingspillen. It wurd dingspil is gearstald út ding (= gerjocht) en spil (of spel) (= gebiet) en betsjut dus rjochtsgebiet. Noarch wie destiids (krektas de omlizzende doarpen Een, Een-West, Peest, Westervelde, Langelo, Súdfjilde en Hûs ter Heide) ûnderdiel fan it dingspil Noardenfjild, mei as haadplak Vries. It dingspil Noardenfjild wie ûnderferdield yn fjouwer kerspels. Omdat Noarch in tsjerke hie, de romanogoatyske Sint-Margaretatsjerke, waard dit it 'haadplak' fan it gebiet dat earst it kerspel Noarch hjitte en letter de gemeente Noarch waard.
Resinte ûntwikkelingen
Oant 1 jannewaris 1998 wie Noarch in selsstannige gemeente, mei de byhearrende doarpen Feanhuzen, Een, Een-West, Peest, Westerfjilde, Langelo, Súdfjilde en Hûs ter Heide. Sûnt de gemeentlike weryndieling fan Drinte yn 1998 makket Noarch diel út fan de gemeente Noardenfjild, mei de eardere buorgemeenten Peize en Roan. De oerflakte fan de gemeente Noarch wie sawat de helte fan de hjoeddeiske gemeente Noordenveld. Peize en Roan foarmje de oare helte fan de nije gemeente. Roan is no it 'haadplak', dêr't de measte foarsjennings binne. Oarspronklik wie it de bedoeling dat Noarch gearfoege wurde soe mei de gemeenten Vries en Súdlaren, wylst Roan en Peize gearfoege wurde soenen mei Eelde. Dit is úteinlik net trochgien.
Nijbou
Op dit momint is yn Noarch net folle romte foar nijbou. De oanwêzige natoer- en boskgebieten meitsje soks ûnmooglik. Er is de lêste 40 jier yn in oantal fazes nijbou komd:
Healwei 2010 waard in begjin makke mei de bou fan de nije wyk Oosterveld. Yn de wyk moatte ± 250-300 wenten boud wurde, fan filla's oant sosjale wenningbou. Yn it foarjier fan 2010 waard begûn mei de oanlis fan in twatal rotondes en in ûntslutingswei foar de nije wyk, tusken de Dondersewei en de Peesterstrjitte. Dêrnei kin begûn wurde mei de earste faze fan it nijbouprojekt. Ek op de Brinkhofweide waard yn 2010 begûn mei bouwen. Dêr sil in appartemintekompleks foar senioaren ferrize.
Ynfrastruktuer
Noarch hat, krekt as in soad omlizzende doarpen wol hawwe, gjin rûnwei. It trochgeande ferkear moat dwers troch it sintrum hinne. Yn 2008 is it hiele stjitteplan yn it sintrum renovearre. Yn Noarch is in lyts bedriuwsterrein, Ordel. Dêr sitte ûngefear 10 ûndernimmers yn in lyts gebou mei in eigen wenning. Noarch leit net oan it spoar, mar wol oan in pear lytse wetterwegen: De Noargerfeart, it Grutte Djip en it Easterfoartske Djip. Dy binne lykwols net geskikt foar boaten en wurde benammen brûkt om te fiskjen en foar rekreaasje. Oarspronklik soe de Noargerfeart, dy't ophâldt yn Hûs ter Heide, fia Noarch trochlutsen wurde nei de doetiidske jachthaven yn Roan. Mar de gemeente Noarch besleat ein 19e iuw dat dat tefolle jild kostje soe.
Tsjerke
It wichtichste monumint yn Noarch is de yn de midden fan de 13e iuw boude romanogotyske Sint-Margaretatsjerke mei in sealtektoer. Dizze, no protestantske tsjerke, waard wijd oan de martlaresse Margareta fan Antiochje. De wijwetterbak en it doopfont fan de tsjerke binne fan foar de bou, respektivelik út de midden fan de tolfte iuw en it begjin fan de trettjinde iuw.
Hunebêden
Yn Noarch sels leit gjin hunebêd, mar wol yn it tichtby lizzende Westerfjilde en, wat fierder wei, by Seijen, de hunebêden D2 en D5. Op it âlde tsjerkhôf om de tsjerke lizze in pear grutte stienen dy't grif fan in fernield hunebêd komme.
Brinken
It doarp Noarch hat fiif brinken. Dy lizze allegear yn it sintrum fan it plak. Se binne yn de 19e iuw oanlein foar de grutte hynstemerken. Dy merken wurde noch altiten fjouwer kear jiers organisearre, faak yn kombinaasje mei in diskemerk of in oar evenemint. De oanfier fan hynders en oar fee wurdt de lêste jierren minder. De merk yn Noarch kin hast net konkurrearje mei de gruttere buormerken yn Súdlaren en Roan en hat ek lêst fan de ynternethannel dy't hieltyd mear tanimt.
Natoer
Yn de omjouwing fan Noarch lizze de natoergebieten Noargerholt en it Fochtelerfean.
Foarsjennings
Noarch hat, sjoen de grutte fan it doarp in soad (maatskiplike) foarsjennings. Sa hat it in eigen brânwarpost. De plysje is ûnderdiel fan it gearwurkingsferbân Noardenfjild-Tynaarlo, mei buro's yn Roan en Vries.
Opslach fan ierdgas
By it doarp Langelo (even ten noarden fan Noarch) stiet in grutte ynstallaasje fan de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) dêr't ierdgas ûndergrûns yn in gasfjild opslein wurdt. Dit gas kin brûkt wurde as de fraach grutter is as wat yn de gasfjilden op oare plakken produsearre wurdt.
Bekende Nederlanners yn Noarch
Bekende Nederlanners wenjend of mei in twadde wente yn Noarch:
Stasjon Klarenbeek
Stasjon Klarenbeek (Kbk) is in spoarweistasjon yn de buert fan Klarenbeek en waard iepene yn 1882 oan de Easterspoarwei (Amsterdam Sintraal - Sutfen). It bestiet út twa perrons dy't yn bajonetfoarm lizze, mei dertuskentroch de Hoofdweg.
Gebou
Tsjinoer de wachterswenning waard datselde jier in nij stasjonsgebou boud, bekend as Standerttype Velsen-Zeeweg fan de hân fan arsjitekt Willem Kloos. It gebou waard yn 1996 ôfbrutsen en wat oerbleau wiene allinne in tal abry's. Yn 2018 waard op it plak fan it twadde stasjonsgebou in húske delset.
Nobelpriis foar de Literatuer
De Nobelpriis foar de Literatuer ynsteld troch Alfred Nobel. De Sweedske Akademy beslist alle jierren wa't de priis krijt en makket ier yn oktober de namme bekend.
De Nobelpriis foar de Literatuer is fan 1901 ôf takend oan:
Stasjon Voorst-Empe
Stasjon Voorst-Empe (Vem) is in spoarweistasjon yn de buert fan Voorst en waard iepene yn 1876 oan de Easterspoarwei (Amsterdam Sintraal - Sutfen).
Gebou
De oarspronklike foarsjenningen wie in direksjekeet ta wenning mei stasjonsakkommodaasje ynrjochte. It gebou hie in rjochthoekige plattegrûn en bestie út in begeane grûn mei souder. It stasjon waard sletten yn 1938, mar waard yn 2006 weriepene, It gebou waard al yn 1946 ôfbrutsen. By de weriepening yn 2006 krige it stasjon in abry, in iepen fytsestalling mei fytsklûzen, in pear parkearplakken. en der is hjoed-de-dei in húske oanwêzich.
Fiifdielen Slachtedyk
Fiifdielen Slachtedyk wie in dykwetterskip yn it noardwesten yn Fryslân. It bestie fan 1763 oant 1868. De wurkmêd fan it wetterskip falt no ûnder it Wetterskip Fryslân. De namme ferwiist nei de Frjentsjerter Fiifdielen en nei de Slachtedyk.
Papendrecht
thumb|Lizzing fan Papendrecht thumb|Gemeente Papendrecht
Papendrecht is in plak en gemeente yn de provinsje Súd-Hollân. De gemeente leit yn it súdeasten fan de provinsje yn de Alblasserwaard. Papendrecht leit oan de Under-Merwede en de Noard, en is ien fan de saneamde Drechtstêden.
De gemeente Papendrecht hat 32.208 ynwenners (2022) en in oerflak fan 10,79 km².
DWP
DWP is de fuotbalklup fan Sint-Jânsgea. De namme is in ôfkoarting fan De Wite Peal. De feriening is oprjochte op 19 juny 1947. De fuotbalfjilden lizze oan De Grie yn Sint-Jânsgea. 'It Wite Pealtsje'is it klupblêd fan de feriening.
Yn 2021 hie de feriening 5 senioareteams, 1 frouljusteam, 4 junioreteams en 5 pupilleteams.
Tenu: grien shirt, wite broek en griene sokken.
Stoppelsoal
It Stoppelsoal is in feart yn de gemeente Tytsjerksteradiel. Yn it noarden slút de feart oan op de Kûkhernster Feart yn it suden rint de feart út yn de Burgumer Mar by de Burgumer Marsintrale.
De namme Stoppelsoal jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Stoppelzool.
List fan bylden yn Boarnsterhim
Dit is in (ûnfolsleine) gronologyske list fan bylden yn Boarnsterhim. Under in byld wurdt hjir ferstien elk trijediminsjonaal fisueel keunstwurk yin de iepenbiere romte fan de gemeente Boarnsterhim, wêrby't byld 'brûkt wurdt as sammelbegryp foar skulptueren, stânbylden, ynstallaasjes en oare byldhouwurken.
Arcisse de Caumont
thumb|250px|Arcisse de Caumont Arcisse de Caumont (20 augustus 1801, Bayeux – 16 april 1873) wie in Frânsk histoarikus en archeolooch.
Igor Zjelezovski
Igor Nikolajevitsj Zjelezovski (Orsja, 1 july 1963 - Minsk, 12 juny 2021) wie in Wytrussysk reedrider dy't oant en mei 1991 útkaam foar de Sovjetuny. Zjelezovski waard mar leafst seis kear wrâldkampioen sprint.
Hy die njoggen kear mei oan it Wrâldkampioenskip sprint, en trije kear oan de Olympyske Winterspullen (yn 1988, 1992 en 1994). Hy waard by dizze kampioenskippen seis kear wrâldkampioen, en helle op de Olympyske Spullen in sulveren en in brûnzen medalje op de 1000 meter. Nei de spullen fan 1994 hold Zjelezovski op mei it reedriden op heech nivo.
Igor Zjelezovski ferstoar op 12 juny 2021, yn 'e aldens fan 57 jier oan de gefolgen fan in firusynfeksje.
Froukje Annema
Froukje Annema-Noordenbos (Easternijtsjerk, 9 maaie 1941 - De Rottefalle, 20 july 1998) wie in Frysk skriuwster.
Libben
De Froukje Noordenbos is op 9 maaie 1941 berne op in boerepleats op Berchhuzen ûnder de reek fan Easternijtsjerk. Nei de legere skoalle gong hja nei de mulo yn Dokkum en dêrnei nei de oplieding ta beukerliedster yn Ljouwert. Har earste baan wie oan de beukerskoalle yn Ternaard. Nei har trouwen wenne hja in skoftlang om utens, mei't har man wurk krige yn 'e Saanstreek en letter yn Drinte. Letter binne de Annema's yn 'e Wâlden te lâne kommen en hawwe hja tweintich jier yn Drachten en letter op de Rottefalle wenne. Op 20 july 1998 is hja dêr ferstoarn.
Mei't Froukje Annema ein sechstiger jierren in 'Hollânske' skriuwkursus folge, begûn hja yn it Nederlânsk te skriuwen, mar dat foldie har net. Doe't hja har nei twa skriftlike AFUK-kursussen wat wisser fielde yn de eigen taal, is hja - op oantrún fan har begelieder Jan Stienstra - yn 1972 begûn koarte ferhalen yn it Frysk te skriuwen foar it Frysk Lânboublêd en foar Frysk en Frij. Hja debutearre yn boekfoarm yn 1977 mei in bondeling fan dy ferhalen ûnder de titel "Birop: gjin". Njonken fiksjoneel wurk publisearre Froukje Annema ek in grut tal fraachpetearen yn Frysk en Frij, it blêd, dêr't hja as part-time sjoernaliste oan ferbûn wie. Sûnt septimber 1993 wurke hja ek foar de Friesland Post. Underwilens wie hja ek begûn foar bern te skriuwen en dat hat der ta laat, dat hja fan 1980 oant 1986 de Fryske Bernekrante redigearre. Tusken 1982 en 1987 binne der sân berneboeken útkommen.
De iennige dichtbondel, Snypsnaren, foel der by it publyk sa goed yn, dat der yn 1985 in werprintinge makke waard, mar de literêre krityk wurdearre de poëzy fan Froukje Annema net sa geunstich. Dat hja in skriuwtalint wie, dat hiel wat sjenres treast wie, blykte út it sukses, dat hja mei har wurk foar toaniel en kabaret hie. Se skreau in grut tal jûnfoljende stikken en ienakters. Guon jûnfoljende stikken hat se ek oerset yn it Nederlânsk.
Dochs binne de romans dy't hja op har namme brocht hat it wichtichste yn it oeuvre. Mei't hja in maklike, flotte manier fan skriuwen hie, sprutsen har boeken in breed lêzerspublyk oan en omdat it benammen relaasjes en relasjonele problemen wiene dy't hja oan 'e oarder stelde, binne it yn haadsaak froulju dy't har wurk tige wurdearje. Har meast persoanlike en dêrtroch faaks bêst slagge boek is Sûnder garânsje (yn 1992 twa kear printe) dat de teheistering beskriuwt fan in frou dy't kanker blykt te hawwen. Yn it koarte ferhaal `Dyn kânsen binne goed' hie hja itselde tema al yn 1990 sa knap útwurke, dat hja foar dat ferhaal in Rely Jorritsmapriis krigen hat.
Fuotbalferiening Read Swart
Fuotbalferiening Read Swart is in fuotbalklup út De Knipe wei, offisjeel oprjochte yn 1929. Yn it streekdoarp wiene al fan 1920 ôf ferskate foarrinners aktyf. Read Swart hat yn trochsneed sa'n 20 fuotbalteams. It earste alvetal spilet benammen de lêste desennia yn de fjirde klasse fan it KNFB. Fan 1991 ôf oant 1994 spile it earste yn de tredde klasse, oant 2003 yn 'e fjirde, degradearre doe, promovearre in jier letter, om dêrnei yn 2009 wer te degradearjen nei de fiifde klasse ta.
De feriening Read-Swart stiet bekend troch it op syn iepenst wêzen fan ûntwikkelingen. Sa binne der spesjale pupillen-alvetallen, sûnt pupillen-alvetallen by it KNFB yn kompetysjeferbân fuotbalje. (likernôch 1970). De klup wie ien fan de earsten mei F-pupillen (6,7 en 8 jierrigen) en ien fan de earsten mei de H-fuotbal ((kabouter-fuotbal, foar bern jonger as 6 jier). Der wurdt sûnt de midden jierren santich oan sealfuotbal dien en fan begjin jierren tachtich ôf binne der trochgeand froulju's- en famkes-alvetallen.
Yn 2006 foltôge Read-Swart in privatisearringsplan: de klup naam it ûnderhâld oer fan de gemeente, en koe dêrtroch nijbou dwaan. it kluphûs renovearje en alle besteande gebouwen yn eigendom oernimme.
Tenu: shirt: swart/reade fertikale streken, swarte broek en swarte sokken.
Cochem (Verbandsgemeinde)
Cochem is in ferbânsgemeente yn de lânkring Cochem-Zell yn de Dútske dielsteat Rynlân-Palts, dy't yn 2009 oprjochte waard. Bestjoerlik sintrum is de stêd Cochem. Op 1 july 2014 waard de gemeente útwreide mei de seis plakken fan de eardere ferbânsgemeente Treis-Karden.
De ferbânsgemeente is út soarte profesjoneel fan karakter, hat in gemeentehûs, beskikt oer in amtlik apparaat en hat in betelle en keazen boargemaster en in keazen ried, dy't út frijwilligers bestiet. De ferbânsgemeente is ferantwurdlik foar in tal oerkoepeljende taken en foar de útfiering fan de besluten, dy't de lokale ried nommen hat. Yn 'e regel hat it bestjoer fan de ferbânsgemeente syn sit yn it grutste plak fan de gemeente.
Under de ferbânsgemeente falle de ûndersteande plakken:
Afrikaanske grûniikhoarntsjes
De Afrikaanske grûniikhoarntsjes (wittenskiplike namme: Xerus) foarmje in skaai fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (Mammalia), it skift fan 'e kjifdieren (Rodentia), it ûnderskift fan 'e iikhoarntsjes en sliepmûzen (Sciuromorpha), de famylje fan 'e iikhoarntsjes (Sciuridae), de ûnderfamylje fan 'e grûniikhoarntsjes en Afrikaanske beamiikhoarntsjes (Xerinae) en de tûke fan 'e stikeliikhoarntsjes (Xerini). Ta dit skaai hearre 4 libbene soarten grûniikhoarntsjes út Afrika.
Allingawier
thumb|right|Allingawier fanút it súdwesten (2007) thumb|right|Alde smidte (2007) thumb|right|Allingastate (2008) Allingawier is in lyts terpdoarpke yn de gemeente Súdwest-Fryslân op e râne fan de Makkumer Mar Polder. Oant 2011 lei Allingawier yn de eardere gemeente Wûnseradiel. Der rint in egale bakstiennen strjitte troch it doarp. Nei it westen leit Skuzum en nei it easten Eksmoarre, te berikken oer de Van Panhuyskanaal brêge. Der wenje 80 minsken (2006), 13 yn de buorren en 67 yn it bûtengebiet. Yn de buert lizze de buorskippen Fjouwerhuzen en Jackle-set.
Doarpswapen en flagge
Doe't de Befrijing yn 1955 betocht waard, krigen alle 27 doarpen fan Wûnseradiel in eigen flagge. De flagge fan Allingawier bestiet út in blau fjild mei yn de midden in smelle wite bân. De bân jout de dieling fan de âlde gritenij oan yn Wûnseradiel-binnendyks en Wûnseradiel- bûtendyks. De kleuren fan flaggen binne faaks ûntliend oan de wapens fan edele slachten.
Yn it wapen falt de kowekop op. Yn sulver stiet der in swarte oansjende koweholle op mei in wyt plak op de foarholle en in reade tonge, en ek trije pompeblêden. It is in ferwizing nei de "Izeren Ko" dy't nei de oergong nei de Reformaasje noch yn de pastorije wie en ûnder oare by begraffenissen in rituele betsjutting hie. De ko ferwiist ek nei de feehâlderij yn dit gebiet. De pompeblêden ha te krijen mei de eardere marren om Allingawier.
Strjitten
Bonjeterperwei, Fjouwerhuzen, Kanaalwei, Marwei, Tsjerkebuert.
Stobbegat (mar)
Stobbegat is in mar yn de gemeente Smellingerlân. It is in ynholte fan de Wide Ie op de noardlike ouwer en leit oan polder de Gealannen besuden it buorskip De Koai.
It Stobbegat is sa'n 520 meter lang en 140 meter breed en it wurdt fan de Wide Ie skieden troch in pear eilandsjes. Yn de 19e iuw wie it Stobbegat goed de helte grutter. It Stobbegat waard ek wol Zandwater neamd.
Sintrum (Emmen)
Emmen-Sintrum is it sintrum en it âldste part fan de Drintske stêd Emmen. It sintrum is in wichtich plak foar de stêd en foar de omkriten.
Lizing
It sintrum fan Emmen leit lykwols net sintraal yn de stêd, mar suver oan 'e westkant. Dat komt omreden de bysûndere stedsopbou yn it ramt fan de iepen grien stêd. De wiken lizze relatyf fier fan it sintrum, de haadkearn fan Emmen, ôf. De wyk wurdt begrinzge troch de wyk Emmermeer yn it noarden, it spoar fan Swol nei Emmen yn it easten, oan 'e Dordtsestraat yn it suden en yn it westen troch it oarspronklike iesgea, dy't foar in part bewarre bleaun is. Yn 'e folksmûle wurdt it sintrum ek wol Emmen neamd, wylst de oare wiken ek wol as eigen plakken beskôge wurde. De âlderein hat it wol oer dorp (doarp), wylst de jongerein stad (stêd) sizze.
Yndieling
It sintrum is rûchwei yn fiif parten te ferpartsjen. It Alde Sintrum, in winkelgebiet, foarmet mei de Merkplein, dat in eardere brink is, mei de Grutte Tsjerke, de histoaryske kearn. Eastlik dêrfan is it Rensenpark. Súdlik fan it Merkplein is De Weiert, in oerdutsen winkelsintrum, en it Riedhûsplein, dy't oer in part fan de Hondsrugweg (Hûnsrichwei) oerbrêget. Sintrum-West leit oan oare kant de Hondsrugweg. Dêr binne bioskoop Kinepolis Emmen, it plysjeburo en bistetún Wildlands. Noardlik en súdlik fan dy gebieten binne benammen wengebieten.
It Stasjon Emmen leit oan de noardeastkant fan it sintrum.
Skiednis
Emmen ûntstie as in iesdoarp op de súdeastlike hoeke fan de Hûnsrich, in sânrêch fan 70 km, dy't fan Emmen nei Grins ta rint, mei in trochsneed hichte fan 20 meter boppe seenivo. Emmen bleau ynearsten in lyts doarp, mar troch de feanterij yn omlizzende feanlân, Emmen sels leit op ferhege sângrûn fan de Hûnsrich, woeks it doarp. Nei de twadde Wrâldkriich waard súdeastlik Drinte oanmurken as ûntwikkelingsgebiet. Dêrtroch fêstigen tekstyl- en metaalfabriken harren dêr. Emmen woeks dêrnei fluch en ûntjoech him ta in stêd. Neffens stêdeboukundige Niek de Boer soene de eardere feanwurklju harren dreech oanpasse yn in stêd te wenjen, dus ûntwurp er in iepen griene stêd, in doarps oansjoch mei stêdlike foarsjennings. De nije wenwiken waarden reedlik fier fan de oarspronklike kearn fan Emmen ôf boud. Dêrtroch kaam it sintrum net yn it midden, dochs oan de westkant fan de stêd te lizzen.
Karlsruhe (stêd)
Karlsruhe is nei Stuttgart en Mannheim de tredgrutste stêd fan de dielsteat Baden-Wuertemberch. De stêd leit oan de Ryn, sa’n 10 kilometer fan de grins mei Frankryk. It stêdsgebiet beslacht 173 km² en der wenje 291.959 minsken (2008). Yn Karlsruhe stiet it Bundesverfassungsgericht (grûnwetlik gerjochtshôf).
De stêd waard, mei it begjin fan de bou fan it Kastiel Karlsruhe, stifte op 17 juny 1715. Fan 1806 ôf húsmannen de hartoggen fan Baden yn it kastiel. Yn 1919 waard Karlsruhe haadstêd fan de Frijsteat Baden. In jiermannich nei de Twadde Wrâldkriich waarden de dielsteaten Baden en Wuertemberch gearfoege ta ien dielsteat, dêr’t Stuttgart de haadstêd fan wurden is.
Karlsruhe wurdt ek wol de Fächerstadt neamd, omdat de stedsopbou neffens fakken ferrint. It sintrum fan de stêd is it Kastiel Karlsruhe. De kastieltunen en it kastiel stean yn in rûne sirkel. Ut dy sirkel wei ûntspringe de strjitten fan it sintrum fan Karlsruhe yn in rjochte line.
Savantsyndroom
Savantsyndroom is in seldsume oandwaning, wêrby't immen dy't oer it algemien nommen oanhelle is mei slimme geastlike beheinings, op ien beskaat mêd fermogens hat dy't fier boppe it gemiddelde lizze. Immen dy't savantsyndroom hat, wurdt in savant neamd. Histoarysk waard sa'n persoan oantsjut as in idiot savant, wat de oarsprong fan 'e namme "savant" is. "Idiot savant" is Frânsk foar "gelearde gek". De bysûndere fermogens dy't minsken mei savantsyndroom oan 'en dei lizze, hawwe ornaris te krijen mei it ûnthâld. Foarbylden fan sokke fermogens binne hyperkalkulia (ekstreem fluch hollerekkenjen), kartografy, keunstsinnigens of muzikaliteit. It komt frijwol net foar dat ien savant oer mear as ien fan sokke fermogens beskikt. Savantsyndroom waard yn 'e Westerske wrâld popularisearre (hoewol net ien kear neamd) yn 'e Amerikaanske film Rain Man, út 1988, wêryn't akteur Dustin Hoffman in man mei dizze oandwaning spile.
Lju dy't oanhelle binne mei savantsyndroom hawwe ornaris in ûnderlizzende neuro-ûntwikkelingssteuring of oars hawwe se harsensskea oprûn. Yn likernôch de helte fan 'e gefallen is de ûnderlizzende oandwaning ien út it autismespektrum. Sokke lju wurde wol autistyske savants neamd. Hoewol't savantsyndroom him yn 'e regel al yn 'e bernetiid oppenearret, kin it him ek pas nei it berikken fan folwoeksenens ûntjaan. Savantsyndroom wurdt net mear as (selsstannige) geastlike oandwaning erkend yn it DSM-5, de fyfde ferzje fan it Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, dy't yn 2013 útkaam.
De earste medyske beskriuwing fan savantsyndroom waard optekene yn 1783. De term idiot savant waard yn 1887 betocht troch John Langdon Down, dy't better bekend waard troch syn beskriuwing fan it nei him ferneamde Downsyndroom. Der wurdt rûsd dat likernôch 1 persoan yn in miljoen mei savantsyndroom oanhelle is, wat delkomt op 0,0001% fan 'e wrâldbefolking. De oandwaning treft mear manlju as froulju, mei in ferhâlding fan 6:1. Under deselden dy't mei autisme oanhelle binne, hawwe 1 op 'e 10 oant 1 op 'e 200 in beskate mjitte fan savantsyndroom. Fan 'e wûnderbaarlike savants, mei fermogens dy't sa bûtengewoan binne dat se sels yn in persoan sûnder geastlike beheining as spektakulêr beskôge wurde soene, libje lykwols nei skatting minder as hûndert yn 'e hiele wrâld.
Golden Globe foar Bêste Film – Drama
De Golden Globe foar Bêste Film – Drama (Ingelsk: Golden Globe Award for Best Motion Picture – Drama) is in Amerikaanske priis op it mêd fan films, dy't sûnt 1944 elts jier ein jannewaris útrikt wurdt oan 'e as bêste beoardiele lange dramafilm fan it foargeande jier. It is ien fan 'e Golden Globes, dy't útrikt wurde troch de Hollywood Foreign Press Association (HFPA) by in útrikkingsseremoanje yn it Beverly Hilton yn Beverly Hills. Sûnt 1952 omfiemje Golden Globes twa prizen foar spylfilms; de oare is de Golden Globe foar Bêste Film – Musical of Komeedzje.
Winners
De Golden Globes wurde útrikt oan it begjin fan it jier, foar films út it hiele foargeande jier. Yn 'e tabel hjirûnder wurdt de offisjele jiertelling fan 'e Golden Globes oanholden. Mar it jier dat oanjûn stiet is it jier dêr't de priis foar takend waard, en net it jier dêr't de priis yn takend waard. Dus dêr't bgl. stiet "1943", fûn de útrikking fan dy priis plak yn begjin 1944.
Wynmole
thumb|[[De Wiker Mole yn De Wyk (Drinte)]] In wynmole of wynmûne is in soarte mole dy't de bewegingsenerzjy fan de wyn omsette yn rotaasje-enerzjy fan de wjukken, dy't dêrtroch nuttich brûkt wurde kin, bygelyks foar it meitsjen fan elektrisiteit, it meallen fan nôt, it fersetten fan wetter of oare doelen. Wynturbines, dy't ek brûkt wurde om elektrisiteit op te wekjen, wurde tsjintwurdich faak ek 'wynmoles' of 'wynmûnen' neamd.
De heechste wynmole yn Nederlân is De Nolet út 2005, dy't 42 m. heech is en yn Skiedam stiet, in mole mei in klassyk uterlik dy't lykwols elektrisiteit opwekket.
Mersker Heide
De Mersker Heide is in heidegebiet tusken Sigerswâld en Oerterp oan de noardkant fan de strjitte De Mersken. It gebiet fan 20 ha leit ticht by it Keningsdjip en heart ek by de drûge ferbiningssône fan it ûntwikkelplan rûn it Keningsdjip.
Sliedrecht
thumb|Lizzing fan Sliedrecht thumb|Gemeente Sliedrecht
Sliedrecht is in plak en gemeente yn de provinsje Súd-Hollân. De gemeente leit yn it súdeasten fan de provinsje yn de Alblasserwaard. Sliedrecht leit oan de Under-Merwede, en is ien fan de saneamde Drechtstêden.
De gemeente Sliedrecht hat 25.897 ynwenners (2022) en in oerflak fan 14,01 km².
Lester Cockney
Lester Cockney is in striprige fan de Frânske striptekener en skriuwer Franz Drappier. De strip giet oer in jonge Ier, Lester Mahoney dy't "Lester Cockney" neamd wurdt fanwege syn Ingelske heit. Hy giet by it Ingelske leger en belibbet ferskillende aventoeren de hiele wrâld oer, fan Afganistan en de Punjab oant yn Hongarije en Amearika. In jonge eigensinnige frou beselskippet him dêrby. Twa albums, Irish Melody and Shamrock Song, gean oer de jeugd fan Lester yn Ierlân.
Yn oktober 1982 waard it earste diel fan de rige yn it Nederlânske taalgebiet útbrocht. Totaal binne der 9 dielen yn de rige ferskynd.
Albums
De striprige is útbrocht troch útjouwerij Le Lombard.
Keppeling om utens
ôfbyldingen fan Lester Cockney
Herman Ridderbos
Herman Nicolaas Ridderbos (Easterein, 13 febrewaris 1909 - Kampen, 8 maart 2007) wie in Grifformearde predikant en teolooch. Hy wie ûnder oaren heechlearaar oan de Teologyske Hegeskoalle Kampen, dêr't er it Nije Testamint ûnderwiisde. Ek hat er ferskate teologyske boeken skreaun.
Herman Ridderbos studearre teology oan de Teologische Hegeskoalle yn Kampen en oan de Frije Universiteit. Nei syn ôfstudearjen waard er yn 1934 predikant foar Eefde-Gorssel yn de Achterhoek. Op 13 novimber 1936 promovearre er mei lof oer "De strekking van de bergrede naar Mattheüs" (De strekking fan de berchrede nei Matteüs). In 1939 waard er predikant yn Rotterdam-Charlois. Op 21 jannewaris 1943 waard er heechlearaar yn Kampen; yn 1975 gong er mei emeritaat. Herman Ridderbos ferstoar thús, yn de âldens fan 98 jier.
Traktaat fan de Sân Seelannen
Eftergrûn
It traktaat omskriuwt it gebiet dêr't de Friezen wenje, mei de lannen dy't har frijmakke hienen of frijmeitsje woenen fan harren lânshear.
Mei it traktaat waard besocht om fan Fryslân in politike ienheid te meitsjen. It wie net de earste of lêste kear om de Fryske lannen gear te bringen yn in politike ienheid. By de Upstalbeam waard yn 1323 besocht om ta de unifikaasje fan it Frysk rjocht te kommen. Yn de jierren 1514-1517 besocht Edzard de Grutte om fan Fryslân in moderne steat te meitsjen.
Burg Metternich
Skiednis
thumb|left|260px|Beyhelstein (Merian, 1646) Nei't de famylje Von Braunshorn yn 1361 mei de dea fan Gerlach sûnder manlik neiteam útstoar, kaam de boarch yn 1363 yn hannen fan syn pakesizzers Kuno en Gerlach von Winneburg.
De boarch waard yn de Tritichjierrige Kriich troch Sweedske en Spaanske troepen beset, mar bleau fierder yntakt. Nei it útstjerren fan it skaai Von Winneburg yn 1637 gyng it eigendom oer op de hearen Von Metternich, dêr't de boarch de hjoeddeiske namme fan hat. Yn it jier 1689 waard de boarch troch de Frânske troepen fernield en net wer opboud.
De lêste eigner fan it skaai Metternich wie oant de besetting fan it Rynlân troch de Frânsen yn it jier 1794 foarst Von Metternich. De ruïne wiksele neitiid ferskillende kearen fan besitter en is tsjintwurich noch jimmeroan yn partikulier besit.
Streamkanaal Willem Loréslûs
It Streamkanaal Willem Loréslûs (offisjeel Frysk) is in kanaal yn de gemeente Dongeradiel dat oanlein waard yn 1969.
Streamkanaal (Tsjalbert)
It Streamkanaal is in feart yn de gemeente It Hearrenfean. It kanaal rint benoarden Lúnbert en ferbynt de Bûtendykster Haadfeart mei de Nokfeart besuden De Deelen.
Streamkanaal Willem Loréslûs
Likernôch in kilometer west fan Ingwierrum dielt it Dokkumer Grutdjip him op yn de Alde Lunen, de oarspronklike lêste luds fan de rin fan it Grutdjip, en it Streamkanaal Willem Loréslûs. It streamkanaal giet noch in lyts stikje rjochút nei it súdeasten, mar giet dan nei it easten, krekt besuden Ingwierrum, hast streekrjocht op de slûs oan. Dêr komt giet it streamkanaal gear mei it Alddjip, wêrby beide wetters tagong ta de Dokkumer Nije Silen en de Willem Loréslûs beide hawwe. Oare kant giet it wetter fierder as Dokkumer Djip.
Streamkanaal (Tsjalbert)
De namme Streamkanaal jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Stroomkanaal.
Streamkanaal Willem Loréslûs
It streamkanaal hjit nei de slûs, en de slûs is neamd nei Willem Loré, de oanlizzer fan de oarspronklike Dokkumer Nije Silen yn 1729. De namme Streamkanaal Willem Loréslûs jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Streamkanaal.
Eelze Ploegh
Eelze Ploegh (Sigerswâld, 25 febrewaris 1896 - ?) wie in skaker.
Hy learde it skaken earst yn 1926. Yn 1934 waard er kampioen fan Fryslân. Fan syn berop wie er learaar boekhâlden yn Ljouwert.
Hy boaske yn 1922 oan Egberdina Dikken fan Bloksyl.
Nobelpriis
frame|right|Nobelpriis medalje De Nobelpriis is in jierlikse priis foar minsken dy't in opmerklike prestaasje levere hawwe op it mêd fan Natuerkunde, Skiekunde, Fysiology of Genêskunde, Literatuer en befoardering en behâld fan de Frede. Fierder wurdt sûnt 1968 de Nobelpriis foar de Ekonomyske wittenskippen takend. Dizze lêste priis wurdt subsidiearre troch de Sweedske Sintrale Bank. Oan de priis is in net ûnaardich jildbedrach ferbûn mar de erkenning en prestiizje binne foar de measte winners de wichtichste beleaning.
De priis foar de frede is de ienige dy't takend wurdt troch it Noarske regear. De oare priiswinners wurde nominearre troch ferskillende Sweedske universitêre kommisjes.
De priis is by testamintêre beskikking ynsteld troch de tige rike Sweedske yndustrieel Alfred Nobel. De priis waard foar it earste útrikt yn 1901 yn de Alde Muzykakademy fan Stockholm. De priis wurdt sûnt dy tiid op de stjerdei fan Nobel (10 desimber) útrikt troch de Noarske en Sweedske kening.
De jildpriis, tsjintwurdich 10 miljoen Sweedske kroanen (ûng. 1,1 mio euro), is bedoeld foar fierder ûndersyk.
Hardinxveld-Giessendam
thumb|Lizzing fan Hardinxveld-Giessendam thumb|Gemeente Hardinxveld-Giessendam
Hardinxveld-Giessendam is in plak en gemeente yn de provinsje Súd-Hollân. De gemeente leit yn it súdeasten fan de provinsje yn de Alblasserwaard. Hardinxveld-Giessendam leit oan de Boppe- en Under-Merwede, en is ien fan de saneamde Drechtstêden.
De gemeente Hardinxveld-Giessendam hat 18.511 ynwenners (2022) en in oerflak fan 19,35 km².
Romeinske Republyk
thumb|right|280px|De Romeinske republyk om 40 foar Kristus hinne thumb|right|170px|Bust fan [[Marius|Gaius Marius, herfoarmer fan it Romeinske leger.]] thumb|right|170px|Búste fan [[Pompejus.]] De Romeinske Republyk wie in eardere perioade yn de skiednis fan de Romeinen, tusken it Romeinske Keninkryk en it Romeinske Ryk yn. Yn dat tiidrek waakste Rome út fan in stêd dy't lokale oarloggen mei buorstêden útfocht, ta in wrâldryk. De republyk sette útein mei de earste ferkiezing fan konsuls yn 509 f.Kr. en einige 478 jier letter doe't Oktavianus de earste keizerlike dynasty fêstige. It tiidrek moat net betize wurde mei de Romeinske republiken út de Moderne Tiid, dy't lettter koarte tiid bestien hawwe (sjoch dêrfoar de Romeinske Republyk fan 1798-1799 en de Romeinske Republyk fan 1849).
It ûntstean fan de Republyk
It begjin fan de Romeinske skiednis leit yn de ienwurding fan de Palatyn (Latyn: 'Palatinus') mei de Quirinaal (Latyn: 'Quirinalis'), de âldst bewenne heuvels fan Rome. De stêd dy't dêrút ûntstie, kaam al gau ûnder Etruskyske hearskippij te lizzen. Nei't de Romeinen de Etruskyske kening Tarkwinius yn 496 f.Kr. ferdreaun hiene, sleaten Romeinen en Latinen in ferbûn. Nei de ferovering fan Feji (396 f.Kr.) wreide Rome syn macht út oer de omkriten, nettsjinsteande de ûnderlinge striid tusken patrisiërs en pebejers. De ekspânsje stagnearre lykwols yn 387 f.Kr., doe't ynfallende Galjers Rome oermasteren en de Romeinen in fernederjende frede opleine. It gefolch wie dat de buorfolken yn opstân kamen. De opstân waard betwongen nei jierrenlange striid. Yn de Samnityske Oarloggen (326-304 en 298-290 f.Kr.) slagge it de Romeinen om, nettsjinsteande nederlagen yn it begjin (bgl. de slach by pas fan Caudium, 321 f.Kr.), harren macht fierder út te wreidzjen yn Kampanje en Samnium. Sy rekken dêr yn konflikt mei Tarente, dat de help ynrôp fan kening Pyrrus fan Epirus, dy't yn 275 f.Kr. by Beneventum ferslein waard. Fan dat stuit ôf stie it Súd- en Midden-Itaalje ûnder Romeinske hegemony.
Troch in systeem fan it oanlizzen fan wegen en it stiftsjen fan koloanjes koene de Romeinen harren gesach hanthavenje. De ûnderwurpen folken waarden  'socii' (bûnsmaten). Oan inkelde Latynske stêden waard it boargerrjocht takend. Troch de feroverings yn Súd-Itaalje kaam Rome yn kontakt mei de Kartagers. Nei de Earste Punyske Oarloch (264-241 f.Kr.) krigen de Romeinen Sisylje en anneksearren se Sardynje en Korsika (238 f.Kr.). Nei de Twadde Punyske Oarloch waard Kartago en Korinte ferwoastge; Masedoanje en Grikelân waarden ien Romeinske provinsje. Pergamum (westlik Lyts Aazje) waard de provinsje Aazje (133 f.Kr.).
Reformaasje fan de Republyk
Troch in hiele rige oermasterings feroare stadichoan de sosjale struktuer fan it ryk. De belêstingpachters yn de provinsjes (de 'publicani') waarden ryk en kochten lân, benammen yn Itaalje. De boerebefolking teach nei Rome en foarme it proletariaat dat mei sosjale maatregels yn libben holden wurde moast. It besykjen fan de bruorren Grakkus ('Gracchus') om herfoarmings troch te fieren, mislearre (133-121 f.Kr.) en it die al gau bliken dat de Senaat gjin oerwicht mear hie. Yn de oarloch tsjin Jugarta (111-105 f.Kr.) dy't troch Marius wûn waard, waarden proletariërs as beropssoldaten yn it leger opnommen. Nei de Bûnsmate-oarloch (91-89 f.Kr.) krigen se it boargerrjocht. De Earste Boargeroarloch (88-81 f.Kr.) tusken de oanhingers fan de populêre Marius en dy fan Sulla, dy't de Senaat tige tagedien wie, einige yn in oerwinning fan Sulla.
Trijemanskippen en Diktatuer
Nei de dea fan Sulla yn 79 f.Kr. besochten Pompejus en Grakkus ('Gracchus') om mei stipe fan it folk de macht te krijen. Pompejus fersloech Mitridates VI fan Pontos en wreide it Romeinske grûngebiet út oant de Eufraat. By syn weromkomst yn Rome yn 63 f.Kr. kaam it Earste Trijmanskip tusken Grakkus, Pompejus en Julius Caesar ta stân.
Hja wisten de senaat nei harren hân te setten. Caesar gie yn 59 f.Kr. nei Galje, dat er yn tsien jier tiid ûnderwurp. Grakkus sneuvele tsjin de Parten (53 f.Kr.). It oerheljen fan Pompejus troch de senaat late ta de saneamde Twadde Boargeroarloch (49-45 f.Kr.). Pompejus waard troch Caesar ferslein, dy't dêrtroch de allinnehearskippij krige en sadwaande 'autokraat' waard. Hy soe de basis lizze foar it lettere keizerskip. Nei't Caesar fermoarde waard troch in stikmannich senators, kaam yn 43 f.Kr. it Twadde Trijemanskip ta stân tusken Oktavianus, Lepidus en Markus Antonius. Lepidus waard oan de kant skood, Oktavianus krige it westen, Antonius it easten. Antonius rekke ûnder ynfloed fan de Egyptyske keninginne Kleopatra en foar har ferstate er syn eigen frou, dy't in suster fan Oktavianus wie. In Tredde Boargeroarloch briek út yn 31 f.Kr. en Antonius en Kleopatra waarden ferslein troch Oktavianus. No waard it hiele ryk in autokrasy (allinnehearskippij) en dat soe de ein betsjutte fan de Republyk.
Wetsens
Wetsens is in doarp yn de gemeente Noardeast-Fryslân. Wetsens leit noardeastlik fan Dokkum, eastlik fan Ealsum, súdwestlik fan Mitselwier en besuden Nijewier. Wetsens hat  ynwenners. De doarpskearn fan it doarp leit oan de Jaerlawei, de alde ringwei fan de terp fan Wetsens.
De buorskippen Lytse Wier en Sibrandahûs (diel) hearre ek by Wetsens.
Skiednis
thumb|left|250px|Wetsens op de Schotanuskaart Wetsens hat nea in grut doarp west. It hie mar 9 stimmen, mar wie dochs it fjirde yn rang yn East-Dongeradiel. Mei troch't it wat oan de kant fan de wegen lei is Wetsens in frij geef doarp bleaun. De namme Wetsens kin 'wiet lân' betsjutte. Oaren tinke oan de mienskip fan Wetse en syn famylje.
De terp is sa'n 4 meter heech, mar is yn it lêst fan 'e 19e iuw foar in grut part ôfgroeven. Allinnich it part om de tsjerke hinne is oerbleaun, dat dy leit no iensum op in hichte lykas dy yn Ealsum.
Sûnt 2019 leit Wetsens yn de gemeente Noardeast-Fryslân, dêrfoar lei it yn de gemeente Dongeradiel en foar 1984 lei it doarp yn sawol de gritenij as de gemeente East-Dongeradiel.
De tsjerke
thumb|250px|left|De tsjerke yn 1723 neffens [[Jacobus Stellingwerf|Stellingwerf]] De tsjerke wie foar de reformaasje oan Sint-Fitus wijd. Dat soe der op wize kinne dat de norbertinen dêr ynfloed hienen. De 12e-iuwske tsjerke is fan dowestien boud. Der binne noch oansetten fan kapellen. Yn de 16e iuw is de tsjerke ferhege mei bakstien. Yn 1842 stoarte de sealtektoer yn en der kaam in trijehoekich westlike ôfsluting. De klok waard ophongen yn in klokkestoel oan de foarkant.
De tsjerke wurdt sneins net mear brûkt. De wurde allinnich noch trou- en routsjinsten holden. Yn 2016 waard it behear fan de tsjerke oernaam troch de Stifting Alde Fryske Tsjerken.
De Fryske dichter A.M. Wijbenga en de skriuwer Rink van der Velde lizze dêr op it hôf.
De Jaarla's
Yn Wetsens spilen de Jaerla's in grutte rol, dy't op Grut- en Lyts Jaerlastate wennen. Yn 1498 hiene oare eallju fan Eastdongeradiel har by de Saksyske partij oansletten, wylst Auke Jaerla oan it lêst ta foar de Gelderske kant keas. Hja holden rjochtdei en Auke Jaerla moast him oerjaan. Der waard besletten dat Auke Jaerla yn Rinsumageast berjochte wurde moast, mar hy kaam dêr net libben oan want hy waard ûnderweis deaslein. Under it Saksyske bewâld binne de eigendommen fan syn soannen oan Hessel en Doeke fan Martena jûn. Nei 1580 binne de Jaarla's wer rehabilitearre en in pakesizzer fan Auke Jaarla waard sels grytman fan Eastdongeradiel.
Yn 1640 wie Jaerlastate al in hierpleats, dat de âlde state sil flak foar dy tiid ôfbrutsen wêze. Yn 1700 is Wilco fan Holdinga, baron fan Schwartzenbergh de grutte man yn Wetsens.
It Jellegat
It Jellegat (ek wol Jeltegat, Jaarlagat, Jaarlasleat) joech Wetsens in goede oansluting mei de Peazens. De ferbining mei de Suderie kaam letter om de ôfwettering fan West-Dongeradiel te ferbetterjen. Troch it tichtslykjen fan de Peazens yn de 15e iuw soarge dy iepen ferbining mei de Suderie gauris foar wetteroerlêst yn East-Dongeradiel, itjinge gauris ta striid late tusken de beide Dongeradielen. It lân om Wetsens hinne leit leech en ek dêr strûpte it lân der gauris ûnder.
Yn 'e rin fan de tiid waard om Wetsens hinne in protte leechfean ôfgroeven. Dat gie net allinne om der turf fan te meitsjen, mar ek om út it fean sâlt te winnen (moarnearje). It sil laat hawwe ta it ûntstean fan in grutte poel súdeastlik fan it doarp, de Wetsemer Mar. Fan dy ek hjoed-de-dei noch wiete stikken lân, mei in lege opbringst, gie oan it begjin fan de 21e iuw 0,7 hektare oer nei Natuermonuminten.
Mienskip
thumb|260px|Jaerlawei It doarp hat mei Nijewier in mienskiplike feriening foar Doarpsbelang. Yn Nijewier stiet ek it doarpshûs 'Nij Sion' fan de twa doarpen. De doarpen dogge in soad tegearre. Foar it ferieningslibben is Wetsens ek op de doarpen Easternijtsjerk en Mitselwier rjochte.
Tsjerke
thumb|260px|De Terp mei de Fitustsjerke
Skoalle
Wetsens hat gjin eigen skoalle. De bern gyngen oant 2018 nei de kristlike basis 'By de Boarne' yn Nijwier. Tsjintwurdich binne de bern foar basisûnderwiis op de skoalle yn Easternijtsjerk oanwiisd.
Strjitten
Dokkumerwei, Fellingswei, Grytmanswei, It Heech, Jaarlawei, Kowereed, Opslach, Pypsterwei.
Anatoalje
thumb|400px|Anatoalje leit east fan de [[Bosporus, tusken de Swarte See en de Middellânske See]] Anatoalje (Turksk: Anadolu, Gryksk: Ἀνατολία) en Lyts-Aazje binne nammen foar it skiereilân yn it uterste westen fan Aazje dat tsjintwurdich it Aziatyske part fan Turkije beslacht. De namme Anatoalje komt fan it Grykske wurd foar opkommende sinne oftewol it easten. De Romeinen neamden it gebiet Asia Minor wat Lyts Aazje betsjut om it te ûnderskieden fan it grutte Aazje. Under beide nammen stiet it gebiet al tûzenen jierren bekend.
Geografy
Anatoalje wurdt karakterisearre troch hege berchen dêr't lânklimaat hearsket, lâns de kusten leit leechlân mei in mediterraan klimaat.
Op it skiereilân komen geregeldwei ierdskoddingen foar. Dwers troch Anatoalje rint in breukensysteem yn de rjochting súdwest-noardeast. It foarmet de begrinzing fan de Arabyske plaat yn it easten en de Anatolyske/Turkske plaat yn it westen. Troch de noardwaartse beweging fan de Arabyske plaat treden der yn dat breukgebiet foaral horizontale ferskowingen op yn de ierdkoarste, dêr't spanning troch opboud wurdt dy't him ûntlaad yn de foarm fan ierdskoddings.
Pinksterblom (gebrûk)
Pinksterblom is in folksgebrûk dat yn de 19e iuw noch dien waard yn Boalsert, Frjentsjer, Makkum, Harns, Molkwar en op Skylge. Op of om Pinksterblom waarden fraai oppronke famkes of frjemd toaide jonges as pinksterblom by de huzen del laat.
Yn Makkum wie de Pinksterblom in jonkje, troch de fabryksarbeiders op in ljedder meidroegen, ûnder in fersierd koepelfoarmich timpeltsje. By de omgong hearden ferskes; dy fan Boalsert en Skylge binne oerlevere. Tanksij publikaasje troch Jaap Kunst is it Skylger lietsje Hier komt onze fiere Pinksterbloem yn hiel Nederlân bekend. Op in skilderij út 1817 fan Nicolaas Baur fan Harns is in groepke Pinksterblomgekken te sjen.
Newcastle upon Tyne
thumb|Lizzing fan Newcastle yn Ingelân Newcastle upon Tyne, faak ôfkoarte ta Newcastle, is in stêd (city) yn de county Tyne and Wear yn Noard-East Ingelân.
In ynwenner fan Newcastle wurdt ek wol in Geordie neamd.
Ut de skiednis
De stêd waard troch de Romeinen, ûnder keizer Hadrianus, stifte. It plak hjitte doe Pons Aelius. Neidat de Romeinen út Ingelân wei gien wiene, waard it plak, dat doe Monkchester hjitte, de haadstêd fan it keninkryk Northumbria en waard in wichtich beafeartsplak fanwege de Hillige Boarne fan de Jezusberch, no Jesmond. De stêd tanket har namme oan it kastiel dat yn 1080, fanwege Robert II, hartoch fan Normandje, de âldste soan fan Willem de Oermasterer set waard. Fjochterij mei de Wytsingen waard de stêd yn 1080 benei folslein by ferwoastge. De stêd waard in wichtich sintrum foar de wolhannel en letter waard de stienkoalwinning yn de omkriten fan grut belang.
Yn de midsiuwen wie Newcastle, strategysk oan de grins mei Skotlân, ek in festingstêd fan belang.
De haven en de skipswerven oan de Tyne ûntjoegen har tige yn de 16e iuw; de stêd waard doe ta ien fan de grutste sintrums yn de wrâld wat skipsbou en skipsreparaasjes oanbelange. De stêd groeide fierder yn de tiid fan de Yndustriële Revolúsje, mar de yndustry rekke healweis de 20e iuw yn de nederklits. Newcastle is no fral fan belang as sake- en kultuersintrum.
Fuotbalferiening Akkrum
Fuotbalferiening Akkrum is de fuotbalklup fan Akkrum dy't oprjochte is op 15 april 1926.
By de oprjochting waard noch spile op ferskate fjildsjes yn Akkrum. Op it hjoeddeiske kempingterrein waard in echt fjild oanlein dat yn de folksnamme Biljert neamd waard. Om te ferklaaien waarden de hokjes fan it swimbad brûkt. Yn 1966 krige de feriening op sportpark Oost in nij kompleks mei in eigen kantine. In 1980 is de feriening ferhuze nei 'Sportpark 'De Meine' oan de Ulbe Twynstrawei.
It earste alvetal promovearre yn 1969/1970 nei de 4e klasse KNVB. It hichtepunt waard berikt doe't nei it kampioenskip yn 1995/1996 promoasje nei de 2e klasse KNVB berikt waard.
Fuotbalferiening Akkrum hie yn 2008 310 leden, 5 senioareteams en 17 juniorteams.
Tenu: read shirt, swarte broek en reade sokken.
Rypster Merke
Skiednis
Fan âlds waard de Rypster Merke organisearre troch de pleatslike keatsferiening, de Feriening foar Folksfermaken Sjirk de Wal (dy't ferneamd is nei de Rypster keatsleginde Sjirk de Wal). De bân mei it keatsen is logysk as men wit dat de merke oarspronklik in bykomstichheid wie fan 'e wichtichste keatswedstryd dy't yn Dronryp organisearre waard. Neigeraden dat de merke in grutter evenemint waard as de wedstryd sels, en de organisaasje derfan de keatsferiening sadwaande boppe de macht gie, waard de merke ûnderbrocht by in selsstannich operearjende merkekommisje. Bewizen oangeande it jier wannear't de merke ynsteld is, binne net werom te finen, mar wol is bekend dat yn 1918 it 25-jierrich bestean fan 'e keatsferiening fierd waard, dy't dus yn 1893 oprjochte wêze moat. Sadwaande wurdt dat jier formeel oanholden as begjinjier fan 'e Rypster Merke.
Tsiendeiske Fjildtocht
thumb|250px|"De Overwinning voor Leuven, op den 12den Augustus 1831", [[Willem Hendrik Hoogkamer]] thumb|250px|De Eendracht, monumint op de Dam foar de Tsiendeiske Fjildtocht