cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jean-Marie Le Bris
Yn 1868 boude er mei stipe fan de Frânske Marine in twadde fleanmasine, dy't er yn Brest probearre, mar dat wie gjin súkses. It tastel wie benei lyk oan de earste, mar it wie lichter en hie in systeem om it gewicht te ferdielen. It wie ek de earste fleanmasine dy't fotografearre waard, troch Nadar yn 1868.
List fan planetoïden 66301-66400
Dit is in list fan planetoïden 66301-66400.
Plattelân
It plattelân is yn prinsipe alle gebiet dat him bûten de beboude kom befynt. As synonimen sprekt men ek wol fan lanlik gebiet of op 'e romte (yn 'e sin fan: "se wennen yn in arbeidershúske op 'e romte"). It plattelân bestiet yn Fryslân benammen út greiden en ikkers foar agrarysk gebrûk, mei pleatsen, buorskippen, útbuorrens en hjir en dêr in hûs dat alhiel op himsels stiet. Ek bosken, fean en heidegebiet wurde ta it plattelân rekkene. Yn 'e romtlike oardering is it plattelân it tsjinstelde fan 'e stêd; yn dat ramt wurde faak ek de (lytsere) doarpen ûnder de oantsjutting 'plattelân' beflapt.
It plattelân ûnderskiedt him net inkeld fan stêden en gruttere doarpen troch folle minder bebouwing en in folle legere befolkingstichtens, mar ek troch kulturele, maatskiplike en politike ferskillen. Yn polityk en maatskiplik opsjoch binne plattelânsbewenners oer it algemien in stik konservativer as stedsjers. Troch de legere befolkingstichtens binne der folle minder foarsjennings as yn 'e stêd, lykas iepenbier ferfier, ynstellings op it mêd fan medyske soarch, bibleteken, winkels, kafees, restaurants, teäters en museä. Op it plattelân wurdt sadwaande faak sein fan: "as men wat wol, dan moat men nei stêd."
It brekme oan foarsjennings wurket befolkingskrimp yn 'e hân, nammenste mear om't der op it plattelân ek net in protte wurk foarhâns is. Foarhinne, doe't op eltse pleats noch ferlet wie fan ferskate boere-arbeiders, liek dat hiel oars, mar oan dy sitewaasje kaam in ein doe't yn 'e 1950-er jierren de meganisaasje fan 'e lânbou ynsette. Sadwaande is it benammen foar de âlderein, dy't net mear sa maklik op 'en paad kin, faak dreech om op it plattelân wenjen te bliuwen. Ek in grut part fan 'e jongerein tsjocht fuort om yn 'e stêden te studearjen, en bliuwt dêr netiid faak hingjen. Foar al dy beswieren oer stiet dat it plattelân folle mear rêst, romte en gemoedlikens biedt as de stêden.
Komyk
In komyk is immen dy't mei komeedzje yn 'e foarm fan wurden, lichemstaal en/of it meitsjen fan (rare) minen besiket en bring syn of har taskôgers oan it laitsjen. In froulike komyk wurdt ek wol in komediënne neamd. Der besteane ferskillende soarten komiken:
Wite haai
De wite haai (wittenskiplike namme: Carcharodon carcharias), ek wol minskehaai neamd, is in haai út it boppeskift fan 'e helmhaaien (Galeomorphi), it skift fan 'e makrielhaaien (Lamniformes), de famylje fan 'e hjerringhaaien (Lamnidae) en it skaai fan 'e minskehaaien (Carcharodon). Folwoeksen eksimplaren kinne in lingte fan mear as 8 m berikke, en dêrmei is it de grutste moderne rôffisk (hoewol't der gruttere fossilen weromfûn binne). Wite haaien komme foar deunby it oerflak yn wetters fan tuskenbeiden oant waarme temperatuer. Se libje by de kusten lâns en yn iepen see yn alle trije oseänen en de Middellânske See, mar ûntbrekke yn 'e seeën fan 'e poalstreken.
Wittenskiplike namme
De Sweedske biolooch Carolus Linnaeus joech de wite haai yn 1758 syn earste wittenskiplike namme, Squalus carcharius. De namme carcharius kaam fan it Grykske wurd karcharos, dat "skerp" en/of "kartele" betsjut, en ferwiist nei de kartele tosken fan it bist. Yn 1833 pleatste de Britske soölooch sir Andrew Smith de wite haai yn it skaai Carcharodon, wêrfan't er ynsafier bekend de iennichste oant yn 'e moderne tiid oerlibjende soarte is. Carcharodon komt fan 'e Grykske wurden karcharos ("skerp" en/of "kartele") en odous, dat "tosk" betsjut.
Oarsprong
De wite haai ûntstie yn syn hjoeddeistige foarm yn it Mid-Mioseen, en de ierste fossilen datearje fan dy tiid, likernôch 16 miljoen jier lyn. Hoe't de soarte him krekt ûntwikkele hat, is lykwols noch altyd in striidkwestje. De oarspronklike teory wie dat de wite haai nau besibbe wie oan 'e megalodon, in haaiesoarte mei tosken dy't op it earste gesicht sterk op dy fan 'e wite haai lieken, mar dy't folle grutter wiene. Hoewol't de kreakbienskeletten fan haaien net fossilisearje, waard oan 'e hân fan 'e grutte fan 'e tosken skatten dat de megalodon 18 m lang wie. Fanwegen de ekstreme lichaamlike grutte fan beide soarten en ûnderskate oare oerienkomsten waard de megalodon as Carcharodon megalodon yn itselde skaai as de wite haai yndield.
Algemien foarkommen
De wite haai komt foar yn hast alle wetters by de kust lâns en yn iepen see dy't in temperatuer hawwe fan tusken de 12 en 24 °C. Dat omfiemet de Atlantyske Oseaan, de Stille Oseaan en de Yndyske Oseaan, mar net de Noardlike Iissee of de Súdlike Oseaan (útsein de súdkust fan Austraalje en de Grutte Australyske Bocht). Wite haaien komme ek foar yn binnenseeën, lykas de Middellânske See, de Reade See, de Perzyske Golf, de seeën tusken de eilannen fan 'e Yndyske Arsjipel, de Japanske Binnensee, de Beringsee, de Golf fan Kalifornje, de Golf fan Meksiko en de Karibyske See. De populaasjes wite haaien binne lykwols konsintrearre oan 'e kusten fan Nij-Ingelân en Kalifornje yn 'e Feriene Steaten, Hawaï en Fidzjy en oare eilânsteaten yn 'e Stille Súdsee, Queenslân en Nij-Súd-Wales yn Austraalje, en fierders Súd-Afrika, Sily, Japan en guon dielen fan 'e Middellânske See.
Ien fan 'e tichtstbefolke gebieten, wat wite haaien oangiet, is it eilantsje Dyer foar de Súdafrikaanske kust, dêr't hast alle wittenskiplik ûndersyk nei de bisten ferrjochte wurdt. Neffens ûndersyk út 2006 migrearret de populaasje wite haaien foar de kust fan it Kalifornysk Skiereilân hinne en wer nei Hawaï, dêr't se dan likernôch hûndert dagen bliuwe ear't se weromkeare nei Kalifornje. In wite haai dy't yn Súd-Afrika fan in beaken foarsjoen wie, swom binnen in jier hinne en wer nei de kust fan Súd-Austraalje, wylst in oarenien yn njoggen moannen út Súd-Afrika nei de noardwestkust fan Austraalje en werom swom, in reis fan 20.000 km. It is noch ûndúdlik wat de bisten driuwt om sokke fiere reizen te meitsjen; saakkundigen tinke oan seizoensbûne itensboarnen of fuortplanting. In ûndersyk út 2013 wiisde út dat de populaasje wite haaien by Kalifornje, Hawaï en it Meksikaanske eilân Guadalupe genetysk ôfwykt fan oare populaasjes dêr't blykber al langere tiid gjin kontakt mear mei west hat.
Lichemsfoarm
De wite haai hat in wite ûnderkant en in grize (of soms brúngrize of blaugrize) boppekant. Dat hjit tsjinkleuring, en it helpt om it bist ûnder wetter te ferbergjen foar sawol fijannen as proaidieren: as men fan boppen út it ljocht it tsjuster ynsjocht, sjocht men del op it grize boppeliif, wylst men, as men fan ûnderen út it tsjuster nei it ljocht omheechsjocht, opsjocht nei it wite ûnderliif. It gebit fan 'e wite haai bestiet út in grut tal fjoerskerpe, kartele tosken, dy't by hinne en wer bewegen as it blêd fan in seage troch it fleis fan in proai hinne geane. Efter dy tosken hawwe wite haaien, krekt as in protte oare soarten haaien, rigen oare tosken, dy't ree binne om ien fan 'e tosken út 'e haadrige te ferfangen mocht dy ôfbrekke. Yn 2008 waard by in ûndersyk fêststeld dat in grutte wite haai in bytkrêft hat fan mear as 18.000 newton.
Lichemsgrutte
Wyfkes binne grutter as mantsjes. Folwoeksen mantsjes binne 3.50 oant 4.00 m lang as se geslachtsryp wurde, en wyfkes 4.50 oant 5.00 m. Beide geslachten groeie dêrnei noch troch. Yn trochsneed binne folwoeksen wite haaien 4.00 oant 5.20 m lang mei in gewicht fan 680 oant 1.100 kg. Op it punt fan 'e maksimale grutte fan wite haaien is sprake fan in beskate kontroverse omt der ferslaggen binne fan gruttere eksimplaren wêrfan't de lingte troch omstannichheden inkeld skatten (ynstee fan sekuer opmetten) wurde koe en fan mjittings dy't ûnder twifelige omstannichheden plakfûn hawwe.
Sa waard yn 'e 1870-er jierren in wite haai by Port Fairy, foar de kust fan 'e Australyske steat Fiktoaria, fongen dy't 10.90 m lang west hawwe soe en rekke yn 'e 1930-er jierren ien ferstrikt yn fisknetten foar de kust fan 'e Kanadeeske provinsje Nij-Breunswyk, dy't 11.30 m lang west hawwe soe. Hjoeddeistige ûndersikers loeken dy sifers yn twifel om't se sa fier boppe de wenstige lingte fan 'e bisten út stieken. It fraachstik fan 'e haai fan Port Fairy waard yn 'e 1970-er jierren besljochte, doe't saakkundige J.E. Randall de kaken fan it bist ûndersocht en oan 'e hân dêrfan fêststelde dat er net langer west hawwe koe as 5 m. Fan 'e haai út Nij-Breunswyk wurdt oer it algemien oannommen dat it net in wite haai wie, mar in misidentifisearre reuzehaai (in ûngefaarlike planktonsever), dy't kwa lichemstype wol wat liket op in wite haai, oant men yn 'e bek sjocht, dêr't gjin tosken yn sitte.
Biotoop
De wite haai is in rôfdier dat him sawol oan 'e kust as yn iepen see op syn gemak fielt. Hy komt nei de kust ta om't dêr in protte fan syn itensboarnen binne. Yn iepen see is registrearre hoe't er oan in djipte fan teminsten 1.200 m ta dûke kin. Nettsjinsteande dat bliuwt er it meastepart fan 'e tiid tichter by it wetteroerflak. Dat er him yn iepen see sa goed rêde kin, sprekt lykwols it tradisjonele byld tsjin dat dit bist in kustsoarte is.
Sosjale ynteraksje
It hâlden en dragen en de sosjale hierargy fan wite haaien wurdt noch net goed begrepen. Yn Súd-Afrika liket de hierargy benammen te krijen te hawwen mei geslacht, lichemsgrutte en bewenning: wyfkes dominearje mantsjes, gruttere bisten dominearje lytseren, en bisten dy't al in skoft yn in krite tahâlde, dominearje nijynkommelingen. As se by de jacht soartgenoaten tsjinkomme, losse wite haaien ûnderlinge konflikten almeast op troch rituelen en fertoan, ynstee dat se har taflecht nimme ta it brûken fan geweld. Dat lêste komt skynber mar komselden foar, om't it noch nea waarnommen is, mar der binne wol yndividuën dy't groeden hawwe fan bytwûnen fan oare haaien, dat hielendal ûnbesteand kin it ek wer net wêze. Gruttere wite haaien hâlde en drage har soms wol tige agressyf foar lytsere soartgenoaten oer; sa waard yn 2009 by Brisbane yn Queenslân in wite haai fan 3 m hast midstwa biten troch ien fan hast 6 m. By sokke gefallen giet it lykwols net om it fêststellen fan dominânsje, mar om kannibalisme.
Wite haaien binne oer it algemien tige nijsgjirrige bisten, dy't ek in sosjale kant hawwe. By Seehûneilân, yn Súd-Afrika, komme en geane guon fan harren op jierlikse basis yn stabile 'clans' fan twa oant seis yndividuën. It is ûndúdlik oft dat famyljegroepen binne. Saakkundigen ferlykje de sosjale rangoarder yn sa'n clan mei dy yn in ridel wolven, mei't elts lid in dúdlike rang hat en eltse clan in alfalieder hat. As leden fan ferskillende clans inoar foar it earst moetsje, stelle se troch in breed skala oan freedsume ynteraksjes fêst wa fan beide oft dominant is. In ûnderdiel dêrfan is 'spegeljen', wêrby't se njonkeninoar swimme om inoars lingte yn ferhâlding ta harren eigen op te nimmen.
Spy-hopping en breaching
De wite haai is ien fan 'e beide soarten haaien dy't geregeldwei de kop boppe it wetteroerflak úttild om earne nei te sjen, lykas in proai. Dat hâlden en dragen wurdt spy-hopping neamd. It is ek waarnommen by ien populaasje swartpuntrifhaaien, mar men nimt oan dat dy it oanleard hawwe troch harren ynteraksje mei minsken. As wite haaien jeie yn relatyf djip wetter, 'beslûpe' se har proai gauris fan ûnderen en meitsje dan sa'n faasje dat se heal of hielendal boppe it wetteroerflak út springe. Dat hâlden en dragen wurdt breaching neamd (letterlik: "brekken", te witten: fan it wetteroerflak), en it wurdt benammen sjoen by de jacht op 'e súdlike pelsrob by Seehûneilân en yn 'e Falske Baai yn Súd-Afrika. Yn 2011 sprong in wite haai fan 3 m by fersin oan board fan in sânpersoansboat dy't ûndersyk die en dêrfoar sardines as ies brûkte.
Gemini Award
De Gemini Awards wiene in groep Kanadeeske prizen dy't op jierlikse basis útrikt waarden foar de bêste Kanadeeske tillefyzjeproduksjes. De organisaasje dy't de útrikking fersoarge en de winners útornearre, wie de Academy of Canadian Cinema and Television (ACCT). De Gemini Awards waarden yn 1986 nei foarbyld fan 'e Amerikaanske Emmy Awards ynsteld, ta ferfanging fan 'e âldere ACTRA Awards. Se waarden útrikt yn mar leafst 87 ûnderskate kategoryen (foar in komplete opsomming, sjoch hjirre).
De Gemini Awards besloegen allinnich de Ingelsktalige Kanadeeske tillefyzje; foar de Frânsktalige tillefyzje wiene der aparte prizen, de Prix Gémeaux. De earste útrikking fan 'e Gemini Awards fûn plak yn 1986 en de lêste yn 2011. Dêrnei kundige de ACCT yn 2012 oan dat de Gemini's en de Genie Awards opheft wurde soene, om plak te meitsjen foar in nije priis dy't alle foarmen fan media yn Kanada beslaan soe, ynkl. tillefyzje, film en digitale media. De earste útrikking fan dy Canadian Screen Awards waard op 4 maart 2013 holden.
Wite haai
Fuortplanting
Fan 'e fuortplanting fan wite haaien is suver neat bekend. Der besteane oanwizings dat in hommelse oerfloed oan fretten (lykas in walfiskkadaver), dêr't ferskate haaien op ôf komme, in suver bedwelmend effekt op 'e bisten hat dat ta pearjen liede kin. Foarhinne waard tocht dat wite haaien mei 15 jier geslachtsryp wiene, mar no is dúdlik dat dat folle langer duorret. Mantsjes binne mei 26 jier geslachtsryp, en wyfkes pas mei 33 jier. Dat betsjut dat de wite haai troch in lette geslachtsripens, in lege fuortplantingsfaasje en in stadige groei in stik kwetsberder is foar oerbefisking as earder tocht waard. De maksimale libbensdoer waard foarhinne op goed 30 jier rûsd, mar út in ûndersyk fan it Woods Hole Oseanografysk Ynstitút yn 2014 nei de groeiringen yn 'e wringen fan wite haaien die bliken dat se teminsten in goede 70 jier wurde kinne: it âldste wyfke yn it ûndersyk wie 40 jier en it âldste mantsje 73 jier.
Der is amper wat bekend oer it hâlden en dragen fan wite haaien by de fuortplanting, en de berte fan in wite haai is noch nea waarnommen. Wyfkes dy't swier wiene, binne lykwols wol ûndersocht. Wite haaien binne aailibbenbernjend, wat sizze wol dat de aaien, oars as by de measte oare fisken, har yn it limoer ûntwikkelje en dêr ek útkomme. Dêrnei ûntjouwe de jonge haaikes har fierder yn it limoer oant de berte, dy't nei in draachtiid fan likernôch alve moannen plakfynt. De noch net berne haaikes fiede har yn it limoer troch oöfagy, wêrby't se de aaien ite dy't troch de mem produsearre wurde. De berte fynt plak yn 'e maityd of de simmer. Men fermoedet dat de populaasje wite haaien yn 'e noardlike Stille Oseaan him yn 'e neite fan 'e Golf fan Kalifornje fuortplantet, fanwegen tsjûgenissen fan pleatslike fiskers dy't se dêr yn harren netten fongen hawwe.
Natuerlike fijannen
De wite haai stiet yn 'e see oan 'e top fan it fiedingskeatling en hat amper natuerlike fijannen. Inkeld de orka of swurdwalfisk kin de wite haai oan, mar oer it algemien litte de beide soarten inoar gewurde. Yn guon gebieten dêr't se deselde proaien bejeie, kin der konkurrinsje ûntstean. Op 4 oktober 1997 waard der by de Faralloneilannen, foar de kust fan 'e Amerikaanske steat Kalifornje ter hichte fan San Francisco, lykwols in tige nijsgjirrich ynsidint dokumintearre, wêrby't in orkawyfke fan nei skatting 4.70 oant 5.30 m lang in wite haai fan nei skatting 3 oant 4 m grypte en ûnderstboppest draaide, sadat de haai yn in steat fan toanyske ymmobiliteit rekke. De orka hold de haai fyftjin minuten yn dy posysje, sadat er stikte, want wite haaien moatte swimme om wetter troch de kiuwen te krijen sadat se sykhelje kinne. Nei't de haai dea wie, friet de orka syn lever op.
Saakkundigen ferûnderstelle dat de rook fan it kadaver fan 'e haai de reden wie dat alle oare wite haaien yn 'e omkriten fan 'e Faralloneilannen fuortendaliks útnaaiden. In oare, soartgelikense oanfal fan in orka op in haai fûn by de eilannen nei't it skynt plak yn 2000, mar hoe't dat betearde, is ûnbekend. Wol is dúdlik dat nei beide ynsidinten de pleatslike populaasje wite haaien tydlik ferdwûn. Nei it ynsidint yn 2000 doek in wite haai dy't tarist wie mei in satellytbeaken daliks nei in djipte fan 500 m en swom nei Hawaï.
Fretten
De wite haai is in karnivoar en teffens de grutste noch libbene rôffisk. Hy is gjin sinnige iter en fret fisk (lykas tonyn, roggen en oare soarten haaien), walfiskeftigen (lykas brúnfisken, dolfinen en walfisken), finpoatigen (lykas seehûnen, pelsrobben, seeliuwen en see-oaljefanten), seeskylpodden, see-otters en seefûgels. Wite haaien binne tige opportunistysk en dogge it mei wat tafallich beskikber is. Se ite soms sels dingen dy't se net fertarje kinne. Jongere wite haaien frette benammentlik fisk, om't harren kaken noch net sterk genôch binne foar it iten fan finpoatigen en walfiskeftigen oant se in lingte fan likernôch 3 m berikke. As se de lingte fan sa'n 4 m berikt hawwe, stappe se hast folslein oer op in menu fan seesûchdieren. Wite haaien jouwe de foarkar oan fet fleis mei in hege fiedingswearde. Undersiker Peter Klimley sleepte by de Kalifornyske Faralloneilannen efter syn boat de kadavers fan in seehûn, in baarch en in skiep troch it wetter; de wite haaien griepen se alle trije, mar spuiden it skiep wer út.
Jachtmetoaden lykje te ferskillen nei de populaasje wite haaien. Yn Súd-Afrika falle wite haaien de súdlike pelsrob faak fan ûnderen oan, wêrby't se sa'n faasje meitsje dat se hielendal of foar in diel boppe it wetteroerflak út springe (breaching). Dat ddogge se it meast moarns ier, binnen twa oeren nei sinne-opkomst, as it sicht noch beheind is. Se hawwe dêrby yn trochsneed súkses yn 55% fan 'e gefallen. Tsjin 'e lette moarn is dat sifer omleech gien nei 40%, wêrnei't de oanfallen hielendal ophâlde om't se net mear leanje. Foar de kust fan Kalifornje soargje wite haaien mei in byt yn it efterliif dat de mânske noardlike see-oaljefant net mear ûntkomme kin, wêrnei't se wachtsje oant harren slachtoffer deabliedt. Dy taktyk wurdt benammen ynset tsjin folwoeksen see-oaljefanten, dy't yn 'e regel grutter binne as de haai sels. Oare, minder gefaarlike proaien, lykas gewoane seehûnen en Kalifornyske seeliuwen, wurde fan ûnderen oanfallen en meiskuord ûnder wetter, oant se net mear tsjinakselje en rêstich bepluze wurde kinne. Foar de kust fan Nij-Ingelân fange wite haaien grize seehûnen troch in efterfolging op folle faasje. Dolfinen wurde fan boppen, ûnderen of efteren oanfallen, om't de haaien witte dat se oars troch echolokaasje opmurken wurde sille.
As iesiters romje wite haaien ek de omdriuwende kadavers fan walfisken op, in ferskynsel dat faak ta ynteraksje mei soartgenoaten liedt dy't op itselde fretten ôfkommen binne. It soe skoan kinne dat soks in grutte ynfloed hat op sawol it ekosysteem fan 'e oseaan as de sosjale hierargy fan wite haaien. It is waarnommen dat gruttere wite haaien earst frette meie, wylst lytsere eksimplaren ôfwachtsje moatte oft der noch wat foar harren oerbliuwt. Se skine in foarleafde foar de walfisksturt te hawwen, dy't it earst opfretten wurdt, folge troch it walfiskspek en dêrnei it gewoane fleis. Der bestiet in teory dat de lange reizen dy't wite haaien ûndernimme, dêr't se de oseänen by trochkruse, alteast foar in part ynjûn binne troch in syktocht nei deade, stjerrende of slim ferwûne walfisken. Der is teminsten ien gefal dokumintearre, wêrby't wite haaien in walfiskkadaver dielden mei tigerhaaien.
Oanfallen op minsken
Fan alle soarten haaien is de wite haai ferantwurdlik foar fierwei it grutste tal registrearre ûnútlokke oanfallen op minsken wêrby't de soarte fan 'e oanfaller identifisearre waard. Oant en mei it kalinderjier 2012 wiene dat der 272, wêrby't yn 74 gefallen minsken om it libben kamen. Tusken 1990 en 2011 wiene it der 139, wêfan 29 deadlik. Dat is eins mar in tige lyts oantal, en men rint mear kâns om troch de wjerljocht troffen te wurden as om troch in wite haai oanfallen te wurden. (En as men net de see yngiet, is dy kâns 0,0.) Nettsjinsteande dat hat de wite haai yn 'e minsklike beskaving it imago krigen fan in ûnmeilydsume moardmasine en minskesliner. Om dat byld ûnútwiskber yn te kervjen yn it kollektyf ûnthâld hawwe de roman Jaws fan Peter Benchley en de ferfilming dêrfan út 1975 troch regisseur Steven Spielberg mear dien as lykfol hokker dokumintearre wiere oanfal ek. Der bestiet tsjintwurdich sels in subsjenre fan 'e horrorfilm dat him folslein taleit op oanfallen troch haaien, ornaris wite haaien. Foarbylden binne films as Deep Blue Sea (1999), The Shallows (2016) en 47 Meters Down (2017).
De wurklikheid is lykwols oars. Hoewol't wite haaien yndie soms minsken oanfalle en hoewol't dêrby yn 27% fan 'e gefallen ien of mear minsken omkomme, geane wite haaien der net op út mei de bedoeling om minsken te iten. Wittenskiplik ûndersyk hat sûnt 1990 útwiisd dat wite haaien yn it wyld soms boartlik gedrach fertoane, en dat se nijsgjirrich binne nei nije dingen, dy't se ûndersykje troch se mei de bek te "betaasten". It liket der sterk op dat de measte "oanfallen" fan wite haaien op minsken eins it nijsgjirrige ûndersykjen troch de haai fan in foar him nuver wêzen is; dy teory wurdt ûnderstipe troch it feit dat slachtoffers fan haaie-oanfallen gauris nei it strân of nei in boat ta ûntkomme kinne sûnder dat se efterfolge wurde, en trochdat haaien faak net trochbite. Dat der sa'n soad skea oanrjochte wurdt by sokke konfrontaasjes, soe neffens dizze teory komme troch de fjoerskerpe tosken fan 'e haai en de kwetsberens fan 'e minske. Wite haaien binne ek waarnommen wylst se op deselde wize (troch lichtsjes te biten) dingen ûndersochten lykas in boei of driuwend wrakhout.
Guon oare oanfallen, benammen dy op surfers, lykje neffens guon saakkundigen almeast in kwestje fan fersin te wêzen, mei't haaien sokke lju peddeljend op har surfplanke oansjen soene foar seeliuwen of seehûnen. Oare haaie-ûndersikers hechtsje gjin wearde oan dy teory en wize derop dat de measte oanfallen plakfine yn troebel wetter, by twiljocht of yn oare sitewaasjes dêr't haaien minsken net op dy wize mei proaidieren betiizje kinne om't se harren fan in ôfstân net gewaarwurde kinne. It liket wol as hâlde wite haaien net fan 'e smaak fan minskefleis, of fine se dy smaak alteast nuver en ûnbekend. Fierder ûndersyk hat útwiisd dat se mei ien byt witte oft eat de muoite wurdich is om oan te fallen en op te iten. Minsken binne wat dat oangiet te bonkich en net fet genôch foar harren smaak. De spiisfertarring fan wite haaien is te stadich om 'e hege ferhâlding fan bonken ta fleis en fet, dy't minsken hawwe, de muoite wurdich te meitsjen. Deadlike slachtoffers by haaie-oanfallen komme sadwaande almeast om troch bloedferlies feroarsake troch de earste (en iennichste) byt.
Oanfallen op boaten
It binne net inkeld swimmers en surfers dy't troch wite haaien oanfallen wurde, mar ek kajakkers. Dat kaam yn 'e tweintichste iuw oan 'e westkust fan 'e Feriene Steaten foar by 5 fan 'e 108 dokumintearre ûnútlokke oanfallen fan wite haaien dêre. Dêrby foel de haai yn 'e regel fan efteren en fan ûnderen oan, en stompte de kajak om sadat de kajakker yn it wetter rôle. Oanfallen op echte boaten binne ek foarkommen, mar leverje oer it algemien inkeld lichte skea op oan 'e bûtenkant fan 'e boat. Ut 1936 is in gefal bekend dat in grutte wite haai oan board sprong fan 'e Súdafrikaanske fisktreiler Lucky Jim, wêrby't ien bemanningslid oerboard smiten waard. Underwetterobservaasje troch Tricas en McCosker wiist derop dat wite en oare haaien oanlutsen wurde ta boaten troch de lichte elektryske fjilden dy't dy opwekje.
Wite haaien yn finzenskip
Foarôfgeande oan 1981 wie it nea slagge en hâldt in wite haai yn finzenskip mear as 11 dagen yn libben. Yn augustus fan dat jier oerlibbe ien lykwols 16 dagen fan finzenskip yn SeaWorld San Diego foar't er wer útset waard yn 'e see. Yn 2003 waard yn it Monterey Bay Aquarium yn Monterey (Kalifornje) in wite haai fiif dagen holden, wêrby't it foar it earst slagge om it bist yn finzenskip te fuorjen. Yn septimber 2004 waard yn itselde iepenbier akwarium yn it ramt fan ûndersyk nei de soarte foar it earst foar langere tiid in wite haai holden, yn in wettertank fan 3,8 miljoen liter wetter. Nei 198 dagen waard it bist, in wyfke, yn maart 2005 loslitten. Fan augustus 2006 oant jannewaris 2007 waard in mantsje 137 dagen yn it Monterey Bay Aquarium holden, en fan augustus 2007 oant febrewaris 2008 hold it akwarium in healwoeksen mantsje, dy't yn syn 162 dagen finzenskip groeide fan 1.40 m ta 1.80 m. Neitiid waarden noch ferskate wite haaien yn Monterey in ferlykbere perioade fêstholden.
Haaietoerisme
Koaidûken is in aktiviteit wêrby't toeristen mei in boat de see opgeane nei in plak dêr't wite haaien in protte komme. Foarhinne waarden de haaien dan lokke troch chum (in mingsel fan it yngewant en it bloed fan fisken) yn see te smiten, mar dat is tsjintwurdich yn in protte lannen ferbean om't it de haaien yn in jachtmodus bringt en harren leart om minsken mei iten te assosjearjen. As der ienris haaien sinjalearre binne, wurdt der in stevige dûkerskoai yn it wetter litten, dêr't de toeristen yn krûpe, wêrnei't de koai oant in beskate djipte omleech litten wurdt yn 'e see.
De toeristen kinne dan út 'e koai wei de wite haaien besjen, wylst de haaien net by de toeristen komme kinne. Koaidûken is in wichtich ûnderdiel fan 'e toeristyske yndustry yn Súd-Afrika, Súd-Austraalje (benammen by de Neptune-eilannen), op it Meksikaanske eilân Guadalupe yn 'e Stille Oseaan, en op beskate oare plakken. Soms wurde de haaien nei de koai ta lokke troch ies oan in heak (hang bait) troch it wetter te slepen yn 'e rjochting fan 'e koai. Dy praktyk is yllegaal yn Meksiko, mar wurdt yn Súd-Afrika en Austraalje noch altyd brûkt. Yn Austraalje wurdt ek eksperimintearre mei it ôfspyljen fan rockmuzyk ûnder wetter om haaien te lokjen.
Dit haaietoerisme hat it neidiel dat haaien op ûnnatuerlike wize bejegene wurde, mar dat weaget neffens de measte saakkundigen net op tsjin it foardiel dat de oanwêzigens fan haaien no jild wurdich is, wylst se foarhinne inkeld as gefaarlik ûngedierte sjoen waarden. Yn Súd-Afrika bringe de kaken mei tosken fan in wite haai mooglik oant £20.000 op. Dat is lykwols mar in fraksje fan 'e wearde fan in libbene haai. Mei 30 toeristen per boat per dei tsjin in priis fan £50 oant £150 per persoan bringt in libbene haai dy't by eltse boat lâns swimt eltse dei op 'e nij £9.000 oant £27.000 op. Soks hat soarge foar it ûntstean fan oansjenlike finansjele redens om 'e wite haai te beskermjen.
Status
De wite haai hat de IUCN-status fan "kwetsber", mei't der ûnfoldwaande ynformaasje foarhâns is oer de wrâldwide populaasje fan 'e soarte. Wol is dúdlik dat dy sûnt de 1970-er jierren lytser wurden is. Om't wite haaien yn ferhâlding ta soarten mei in like grut ferspriedingsgebiet seldsum binne, hat men besletten dat it bist ferlet hat fan beskerming. Neffens in stúdzje fan Barbara Block fan 'e Universiteit fan Stanford, út 2010, soe de wrâldpopulaasje fan 'e wite haai út minder as 3.500 eksimplaren bestean. In oar ûndersyk, út 2014, fan George H. Burgess fan it Natoerhistoarysk Museum fan Floarida en de Universiteit fan Floarida, soe de populaasje foar de kust fan Kalifornje allinnich al út sa'n 2.000 bisten bestean, wat hast tsien kear safolle is as Block har skatting fan 219 fan fjouwer jier earder. Wite haaien wurde, fanwegen harren grutte en gefaarlikens en ek fanwegen harren seldsumens minder as oare soarten haaien it slachtoffer fan fiskerij. As der alris ien fongen wurdt, sa't bgl. soms yn 'e Middellânske See bart, wurdt it fleis ferkocht ûnder de misliedende namme 'smooth-hound shark'.
Yn Austraalje waard de wite haai yn 1999 ta in kwetsbere bistesoarte ferklearre, mar de beskerming fan 'e soarte is fierhinne it domein fan 'e ôfsûnderlike steaten. De wite haai waard fan 1999 ôf beskerme yn Fiktoaria en fan 2013 ôf ek yn West-Austraalje. Yn 2014 stelde premier Colin Barnett fan West-Austraalje lykwols it belied yn om wite haaien te deadzjen dy't te ticht by de kust kamen, nei't der tusken 2010 en 2013 sân minsken omkommen wiene by haaie-oanfallen. Drum lines mei lokies oan grutte fiskheakken dy't ûntwurpen binne op haaien fêst te hâlden, waarden neitiid útset yn 'e neite fan populêre strannen. Haaien dy't noch libben oantroffen waarden, skeat men dea. It regear fan West-Austraalje hold út dat it hjirby net gie om it romjen fan wite haaien, mar om in "rjochte, lokalisearre strategy foar gefaarsfersêfting". Premier Barnett omskreau wjerstân tsjin syn belied as "bespotlik" en "ekstremistysk", en sei dat der neat wie dat him yn dizze kwestje fan gedachten feroarje litte koe.
Monumint foar it Swarte Leger (Reims)
It Monumint foar it Swarte Leger (Frânsk en offisjeel: Monument à l'Armée Noire) is in tinkteken foar de Earste Wrâldoarloch, dat yn it Parc de Champagne yn 'e Frânske stêd Reims stiet. It betinkt de ynset fan 'e (negroïde) soldaten út 'e Frânske koloanjes yn Afrika besuden de Sahara, dy't fan 1914 oant en mei 1918 yn 'e rinfuorgen fan it Westfront yn 'e neite fan Reims fochten en sneuvelen.
Skiednis
Yn july 1924 waard it tinkteken ynhuldige troch de Frânske minister fan Koloanjes Édouard Daladier, by in plechtichheid dy't mankgie mei grutte festiviteiten. De foarsitter fan it komitee dat it tafersjoch oer de oprjochting fan it tinkteken hie, wie generaal Louis Archinard. By de ûntbleating fan it monumint joech dyselde yn in taspraak benammen omtinken oan 'e rol dy't de Afrikaanske troepen fan it 1e Koloniale Ynfanterykorps yn 1918 spilen by de ferdigening fan Reims tsjin 'e Dútsers. Hja stiene benammen bekend om harren taaie ferdigening fan it Fort de la Pompelle, in fêsting eastlik fan 'e stêd (dêr't hjoed de dei in museum oer de Earste Wrâldoarloch fêstige is). De ûntbleating fan it tinkteken waard bywenne troch in mannichte fan 10.000 minsken.
Reims
De Salvator (Ljouwert)
De Salvator is de tsjerke fan de Evangelyske Gemeente yn Ljouwert. It tsjerkegebou is in gemeentlik monumint.
Skiednis
De Salvator waard foar de grifformearde gemeente boud neffens it ûntwerp fan de arsjitekten E. Reitsma en L.H. Reitsma. Nei't de grifformearden yn de oanbuorjende wyk Kammingabuorren De Skakel bouwe lieten wie De Salvator oerstallich wurden. De Salvator waard troch de grifformearden fan de hân dien en fan ôf 1996 waard it gebou yn gebrûk nommen troch de Evangelyske Gemeente.
It oarspronklike oargel fan De Salvator waard yn 1966 boud troch de firma L. Verschueren út Heythuysen. Yn 2003 ferhûze de firma Slooff út Lekkerkerk it instrumint nei de Paulustsjerke fan Gouda.
Yn 2014 ûndergyng it ynterier fan de tsjerke in renovaasje, dêr't likernôch santich frijwilligers oan meiwurken. Feroarings wiene in grutter poadium, in ferbettere akûstyk, nije ferljochting en de tsjerke krige in klimaatsysteem.
Karakteristyk foar de gemeente is dat in soad leden fan de tsjerke jonge minsken binne. De tsjerke hat 550 sitplakken. Neffens eigen sizzen fan De Salvator komme der sneins trochinoar 350 folwoeksenen en 130 jongeren op 'e tsjerketsjinsten ôf.
Parasjute
In parasjute, fan it Frânske parachute (fan it Grykske para, "tsjin" en it Frânske chute, "fal"), is in helpmiddel dêr't men yn frije fal yn it swiertekrêftfjild fan in himellichem de faasje fan it delkommen mei ôfremje kin troch middel fan it fergrutsjen fan 'e luchtwjerstân, oftewol troch wriuwing mei de atmosfear. Soks wurdt dien mei in breed ferskaat oan ladings, wêrûnder minsken, iten, apparatuer, romtekapsules en bommen. In parasjute wurdt ek wol in falskerm neamd, of by túltsjes in deldonderdoek. Parasjutes wurde lykwols benammen brûkt by it parasjutespringen, dat as sport beoefene wurdt, mar dat tagelyk ek in wichtich helpmiddel foar de striidkrêften is om jins eigen troepen efter de frontliny fan 'e fijân ynfiltrearje te litten. Saneamde paratroepen binne tige goed treend en hearre net selden ta de elite fan in kriichsmacht. Behalven foar parasjutespringen is de parasjute ek yn gebrûk foar bgl. parasailing.
Foarm
Parasjutes besteane yn prinsipe út in licht, sterk doek mei hinglinen. By gebrûk troch persoanen is dêr in harnas mei hingrimen oan tafoege. It doek wie oarspronklik fan side, mar wurdt tsjintwurdich yn 'e regel makke fan nylon. It harnas is it draachstel foar de persoan, dat ek in rêchsek (pack) omfiemet wêryn't de optearde parasjute foarôfgeande oan 'e sprong opburgen sit. Oarspronklik hiene parasjutes ornaris de foarm fan in koepel, mar hjoed de dei binne se gauris min ofte mear fjouwerkantich fan foarm om't dat de bestjoerberens ferbetteret.
Skiednis
Al yn 1483 makke de geniale Italjaanske útfiner Leonardo da Vinci in earste ûntwerp foar in parasjute, dy't er de foarm jaan woe fan in piramide mei in iepen ûnderkant. De earste parasjutesprong fûn op 22 oktober 1797 plak en waard ûndernommen troch de Frânsman André-Jacques Garnerin. Dy syn parasjute bestie út in koer ûnder in doek fan side, fuortsterke mei peallen om it doek iepen te hâlden. Garnerin liet him troch in hjitteloftballon oant op ferskate hûnderten meters hichte bringe, wêrnei't er de touwen trochfike dêr't syn koer mei oan 'e ballon fêstsiet. De Frânsman lâne feilich en krige fan it omsteand laach in ovaasje.
Under de Twadde Wrâldoarloch waarden parasjutes foar it earst op grutte skaal brûkt foar it droppen fan troepen, foarrieden en taris efter de frontliny. Yn dat ramt wiene benammen de Dútske ferovering fan Kreta en D-Day, doe't de Alliëarden tûzenen parasjutisten efter de Dútske linys yn Normanje útsmieten, fan grut belang. Behalven foar sokke grutskalige loftlâningsoperaasjes die bliken dat parasjutes ek fral tige effektyf wiene foar lytsskalige kommando-ynfiltraasjes.
Gebrûk
De normale iepening fan parasjutes by in dropping fan militêren, hobbyspringers en materiaal fynt plak troch in saneamde static line, in koarde dat de sluting fan 'e rêchsek mei de parasjute deryn ferbynt mei it fleantúch. As de parasjutespringer út it fleantúch stapt, wurdt dêrtroch automatysk syn parasjute iepene trochdat de ferbining mei de static line de parasjute út 'e sek lûkt ear't de ferbining ferbrutsen wurdt.
Kommandotroepen en goed treende hobbyspringers meitsje faak gjin gebrûk fan in static line, mar litte har ynstee in skoft falle foar't se mei in hângreep har rêchsek iepenje. Dat dogge se yn 'e regel op likernôch 1.000 oant 1.700 m hichte (3.000 oant 5.000 foet). Dêrnei komt daliks in lyts útlûkparasjútsje foar 't ljocht, dat troch luchtwjerstân de eigentlike parasjute út 'e sek lûkt.
Flak foar de lâning remmet de parasjutespringer faasje ôf mei syn stjoerlinen. Dêrmei wurdt in opgeande krêft of liftkrêft skepen, mei as gefolch dat de parasjute stadigere giet, sadat der frijwol gjin fertikale faasje mei is, mar wol horizontale. Ofhinklik fan 'e wynkrêft kin de springer dan gewoan op 'e grûn stappe om moat er noch in flink ein hurddrave. As alles goed giet, wurdt dan ek by foarkar yn 'e wyn op lâne.
Foar it gefal dat de parasjute net of net folsleien iepengiet, hat eltse parasjutespringer altyd in reserveparasjute by him. Dy sit yn 'e rêchsek ûnder de haadparasjute. Om dy te brûken moat er earst de haadparasjute ôfsmite (choppe) en dêrnei de reserveparasjute lûke. Hast eltse soarte parasjute hat tsjintwurdich in automatyske iepener, dy't op luchtdruk wurket. Dat systeem grypt yn as de springer te lang trochfalt. Sadwaande wurdt almeast op in hichte fan sa'n 230 meter boppe de grûn de reserveparasjute iepene, sels as de springer troch in ûngelok of sykte bewusteleas rekke is.
Apen
Apen (wittenskiplike namme: Simiiformes, soms ek wol Anthropoidea) binne in tuskenskift fan it ûnderskift fan de drûchnoazigen (Haplorhini). Wol ta de drûchnoazigen, mar net ta de apen, hearre de spûkdieren, dy´t sadwaande beskôge wurde as de nauste sib fan de apen. Yn 'e mande mei de spûkdieren foarmje de apen it ûnderskift fan de drûchnoazigen. Alle primaten dy't net by it ûnderskift fan de drûchnoazigen hearre, wurde healapen of wietnoazigen neamd.
Doe´t de apen yn de 19e iuw beskreaun waarden, wie der gjin ûnderskift fan drûchnoazigen. De apen waarden doe sjoen as in drekt tuskenskift fan de primaten, en de spûkdieren waarden sjoen as in ûnderdiel fan de healapen. Yn de 20e iuw waard lykwols it sibskip dúdliker, wat oanlieding wie foar it ûnderskift fan de drûchnoazigen.
Hartochdom Franken
250px|thumb|It Hartochdom Franken 100px|thumb|left|Wapen fan Franken It Hartochdom Franken wie ien fan de stamhartochdommen yn it Hillige Roomske Ryk, it stamlân fan de Franken. It hartochdom ûntstie yn de njoggende iuw en is sa stadichoan yn de tolfde iuw ophâlden te bestean, doe't it ferparte waard yn lytsere foarstendommen. It hartochdom omfieme it hjoeddeiske Hessen mei de stêd Frankfurt am Main, it noarden fan Baden-Wuertemberch, it suden fan Tueringen, parten fan Rynlân-Palts en de Frankyske gebieten yn Beieren. De gebieten yn Beieren binne hjoed-de-dei noch werom te finen yn de trije Beierske Regierungsbezirke Leechfranken, Midfranken en Boppefranken. De titel "hartoch fan Franken" fertsjinwurdige nei ferrin fan tiid gjin gebiet mear en gie stadichoan ferlern, ek om't it Frankyske Ryk in keninkryk en letter in keizerryk waard. De titel Rex Francorum (kening fan de Franken) gie letter oer nei de Frânske kening.
Hearskers
Konradinen
Saaljers
Staufen
Oergongskalinder foar 1701 (Drinte)
Dit is de oergongskalinder foar 1701 fan Drinte:
Jan Fontijn
Johannes Henricus Antonius (Jan) Fontijn (Amsterdam, 9 febrewaris 1936) is in Nederlânsk nearlandikus en literatuerwittenskipper.
Wurkpaad
Fontijn wurke lang as universitêr dosint by de fakgroep nearlandistyk fan de Universiteit fan Amsterdam. Teffens wie er literatuerkritikus fan Het Parool en Vrij Nederland.
Fontijn hat benammentlik dwaande west mei de biografy as literêr sjenre; dêr hat er ferskate stúdzjes oer skreaun. Fontijn syn haadwurk is de biografy fan Frederik van Eeden yn twa dielen, ferskynd yn 1990 en 1996. It earste diel Tweespalt wie ek syn dissertaasje byn syn wittenskiplike promoasje oan de Radboud Universiteit Nimwegen. Dêrnjonken wijde er stúdzjes oan Herman Heijermans, Frans Coenen, Carry van Bruggen en Jacob Israël de Haan. Fontijn skreau tal fan opstellen oer 'populêre literatuer', it skoalboek Ik heb al een boek, oer romanûndersyk en essays oer mystyk, muzyk, dekadinsje en literatuer. Njonken dat publisearre er oer literêre streamingen as futurisme, dadaïsme, konstruktivisme en surrealisme. Teffens skreau ek in frijwat autobiografyske roman Biefstuk en benzine, ferskynd yn 2003, dy't him in nominaasje foar de Gerard Walschappriis opsmiet.
Vsevolod Abramovitsj
Vsevolod Michajlovitsj Abramovitsj (Russysk: Всеволод Абрамович Михайлович) (Odessa, 11 augustus 1890 - Berlyn, 24 april 1913) wie in Russysk loftfeartpionier.
Abramovitsj gong nei de middelbere skoalle nei Charlottenburg (Berlyn) om te studearjen oan de technyske universiteit. Op dat stuit naam er ek fleanlessen en yn 1911 krige er syn fleanbrevet. Hy gie oan 't wurk by Flugmaschinen Wright yn Johannisthal, it Dútske dochterbedriuw fan de bruorren Wright en waard dêr rillegau de wichtichste testpiloat.
Yn 1912 boude Abramovitsj syn eigen fleanmasine, de Abramovich Flyer, basearre op wat er leard hie yn it Wright-fabryk, en dêrmei fleach er nei Sint-Petersboarch om mei te dwaan oan in militêre fleantúchkompetysje.
Itselde jier sette er ek in wrâldhichterekôr fan 2100 m. en in tiidrekôr foar it ferfieren fan fjouwer passazjiers op in flecht fan 46 minuten en 57 sekonden.
Canadian Screen Award
De útrikking fan 'e Canadian Screen Awards, dy't foar it earst plakfûn yn 2013, wurdt organisearre troch de Academy of Canadian Cinema and Television (ACCT), dy't dêrnjonken ek ferantwurdlik is foar de organisaasje en de takenning fan 'e Prix Gémeaux, foar de bêste Frânsktalige tillefyzje. De Canadian Screen Awards wurde útrikt yn 116 kategoryen: 22 foar film, 89 foar Ingelsktalige tillefyzje en 5 foar digitale media. Foar in opsomming fan alle kategoryen, sjocht op dizze side, op 'e Ingelske Wikipedy.
César du Cinéma
De Césars du Cinéma (koartwei de Césars) binne in groep Frânske filmprizen dy't ien kear jiers útrikt wurde foar de as bêste beoardiele wurken en prestaasjes op it mêd fan 'e Frânske film fan it foargeande jier. Dizze prizen waarden yn 1975 ynsteld op inisjatyf fan 'e Académie des Arts et Techniques du Cinéma, dy't datselde jiers oprjochte waard, en dy't noch altyd de útrikking fan 'e prizen bewurkmasteret. De Césars waarden foar it earst útrikt yn 1976, en sûnt fynt de live op 'e Frânske tillefyzje útstjoerde útrikkingsseremoanje altyd plak yn febrewaris, yn it Théâtre du Châtelet yn Parys.
Yn 2015 wie Isabelle Adjani de akteur/aktrise dy't de measte Césars wûn hie, mei 5 Césars en 8 nominaasjes. Dejinge mei de measte nominaasjes wie Gérard Dépardieu, mei 16 nominaasjes en 2 Césars. Fan 'e regisseurs wie Roman Polanski it meast yn 'e prizen fallen, mei 4 Césars en 4 nominaasjes. Oangeande films stiene Cyrano de Bergerac, út 1990, en Le Dernier Métro, út 1980, boppe-oan, mei beide 10 Césars
Husum (Washington)
Husum is in gemeentefrij plak yn Klickitat County yn de steat Washington, Feriene Steaten. It plak is troch Noardfryske emigranten stifte. It leit yn it westen fan Klickitat County oan de rivier de White Salmon, dy't útmûnet yn de rivier de Kolumbia. Husum leit in pear kilometer benoarden dizze útmûning. It plak hat likernôch 100 ynwenners.
Skiednis
Mids 19e iuw strutsen blanken del yn 'e delling fan de White Salmon. Mattheus en Christian Wilkens kamen dêr yn 1876 en op 8 maart 1880 iepenen hja in postkantoar út harren hûs wei, dat hja Wilkensheim neamden. Ek yn dat jier ûntwurp Martin Thompson de doarpsplattegrûn en neamde it plak Husum nei Husum yn Noard-Fryslân, yn hokker omkriten hy hikke en tein wie. Wilkens syn postkantoar bestie mar in koart skoft en op 23 augustus 1880 iepene Sophia Thompson it Husumer postkantoar. Martin Thompson waard ek noch de direkteur fan de Husum Power Company, it lokale nutsbedriuw, út White Salmon. Hy ferstoar yn 1910 yn 'e âldens fan 64 jier oan 'ferlamming'.
It plakje begûn te groeien en in skoalle, tsjerke, in winkel en in hotel waarden boud. It paad oan de rivier de White Salmon, dêr't Husum oan lei waard in wichtige trochgongswei foar pioniers dy't fierder de delling rjochting Mount Adams ynlutsen. Foar't de brêge oer de rivier de White Salmon, justjes ûnder de wetterfallen, boud waard yn 1882, moasten reizgers de Rattlesnake Creek oerstekke. Dêrby ferlearen hja harren bagaazje gauris. Nei't de brêge boud wie, waard in dyk makke lâns de rivier de White Salmon fan Husum nei it plakje Trout Lake.
De rivier de White Salmon is ferneamd om syn forel en dus waard der in soad fiske. De rivier is in 50 km lange berchstream mei farsk berchwetter. Hy streamt rêstich troch de geaen fan Trout Lake, wêrnei't er troch wetterfallen en kleauwen rûzet om dêrnei troch flak terrein te rinnen. Nei sa'n 10 km komt er yn de Kolumbia út.
Timpelynstitút
It Timpelynstitút (Hebriuwsk: מכון המקדש; Ingelsk: The Temple Institute) is in museum, ûndersyksynstitút en edukatyf sintrum yn de Alde Stêd fan Jeruzalim. It waard oprjochte yn 1987 en is wijd oan de twa timpels yn Jeruzalim (de Earste Timpel en Twadde Timpel).
Jan Schouten (glêsskilder)
Johannes Lourens (Jan) Schouten (Gouwsluis, 12 desimber 1852 - Delft, 4 augustus 1937) wie in Nederlânske yngenieur, glêsskilder en samler fan âldhollânske tegels. Schouten waard yn 1852 yn Gouwsluis by Alphen aan den Rijn berne as soan fan de mêstmakker Gotlieb Cornelis Schouten en Sophia Charlotte Hoos. Nei syn middelbereskoaloplieding studearre er oan 'e Polytechnyske Skoalle te Delft. Efterinoar helle er yn 1882 it diploma sivielkundich yngenieur en yn 1885 boukundich yngenieur. Syn belangstelling foar de glêsskilderkeunst ûntstie troch de dosinten Eugen Gugel en Adolf le Comte oan de polytechnyske skoalle. Yn 1889 stichte Schouten in eigen glêsatelier oan de Schoolstraat yn Delft. Fan 1891 oant 1937 wie dat 'atelier foar brânskildere glês 't Prinsenhof' fêstige yn it Prinsenhof yn Delft. Oan dit atelier wist er ûntwerpers en gleskers as Herman Veldhuis, Dirk Boode en Lucas Knoll te binen. Yn 1900 waard syn wurk op de wrâldtentoanstelling yn Parys bekroand mei in gouden medalje.
Schouten wie troud mei Petronella Johanna van Rinsum. Hy ferstoar yn augustus 1937 yn de âldens fan 84 jier yn syn wenplak Delft. Hy waard op sneon 7 augustus 1937 ûnder grutte belangstelling beïerdige op it begraafplak Jaffa yn Delft.
Tegels
Schouten wie samler fan Hollânske tegels. Yn 1920 is syn samling taheakke oan de kolleksje fan it Museum Lambert van Meerten. Tegearre mei Adolf le Comte hat Schouten in wichtige rol spile by it ta stân kommen fan dat museum. Inkelde fan de glês-yn-leadruten yn it museum binne ek troch Schouten makke nei in ûntwerp fan Le Comte.
Virtual XI
Virtual XI is it alfde studio-album fan Iron Maiden. It album waard opnommen tusken ein 1997 en begjin 1998 yn de Barnyard studios yn Harlow, Esseks en waard op 23 maart 1998 útbrocht. It wie it twadde en lêste album mei sjonger Blaze Bayley.
Bûterstrjittebrêge
thumb|kaartsje
De Bûterstrjittebrêge is in ryksmonumint op De Jouwer.
De ophelbrêge oer de Kolk ferbynt de Bûterstrjitte mei It Sân. De houten flapbrêge oan de ein fan de Bûterstrjitte stiet op draachkonstruksje (hamei) mei in heal ôfsluten trochgong.
De Kolk
It wetter De Kolk wie eartiids in drok wetter. Hjirwei giene kofskippen nei Hamburch en de Eastsee. Der wiene skipswerven en in libbene hannel yn bier, klokken en koper. By It Tolhûs moasten skippers it havenjild betelje. De ophelbrêge by it Tolhuis is letter ferfongen troch in fêste brêge oer De Kolk. Oan de noardside fan De Kolk begjint de Jouster Sylroede.
Estetyk
De estetyk of estetika is de lear fan 'e sintúchlike waarnimming, mear spesifyk de tûke fan 'e filosofy dy't him dwaande hâldt mei it aard fan skientme en keunst. De oantsjutting keunstfilosofy wurdt ornaris as synonym foar dit begryp brûkt, hoewol't it eins in eigen, sij it nau besibbe fakgebiet beslacht. De estetyk wol wearden en oardielen hifkje dy't foarme binne op basis fan smaak. Beide foarmen fan 'e term, sawol 'estetyk' as 'estetika', binne ôflaat fan it Grykske wurd αἰσθητικός, aisthetikos, dat de eigenskipswurdlike ferbûging is fan αἰσθησις, aisthesis. De betsjutting dêrfan is "sintúchlike ûnderfining", mar ek "gefoel". In beoefener fan 'e estetyk is in estetikus (mt.: estetisy). Guon fan sokken hawwe har mêd fan wittenskip omskreaun as "de krityske beprakkesearring fan keunst, kultuer en natoer".
As wittenskip beflapt de estetyksawol natuerlike as keunstmjittige boarnen fan estetyske ûnderfining en beoardieling. It ûndersiket wat der yn it minsklik ferstân bart as men op sintúchlike wize omgiet mei estetyske foarwerpen of fermiddens. Soks kin bgl. dien wurde troch nei fisuele keunst te sjen, nei muzyk te harkjen, poëzij of literatuer te lêzen of de natoer te ferkennen.
De estetyk en de keunstfilosofy binne oanfoljende foarmen fan filosofy. Wylst de estetyk ûndersiket hoe't minsken estetyske dingen ûndergeane, brûke, bekritisearje en/of derfan genietsje, ûndersiket de keunstfilosofy spesifyk hoe't keunstners ta in foarstelling fan harren keunst komme, hoe't se dêrnei de foarstelde keunst skeppe en yn it gefal fan flechtige keunst (lykas in muzykfoarstelling of in toanielstik) hoe't se harren keunst opfiere. De estetyk giet dêrnei fierder troch witte te wollen wêrom't minsken guon keunstwurken wol en oaren net wurdearje kinne, en ek hoe't it kin dat estetyske dingen sa'n ynfloed op 'e minsklike gemoedstastân hawwe kinne. Sawol de estetyk as de keunstfilosofy stelle fragen as: "Wat is keunst?", "Wat is in keunstwurk?", en "Wat makket keunst goed?"