cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kikkerts (toanielstik)
Ynhâld
Om it debat te beëinigjen, lit Dionysus skealjes bringe. De beide toanielskriuwers wurdt hjitten dêr in pear fan har eigen regels yn te lizzen, en waans wurk oft it "wichtichst" is, hat wûn. Euripides komt op 'e lapen mei fersen oer it skip de Argo, oertsjûgingskrêft en in kneppel. Aiskylos neamt de rivier de Spercheios, de dea en in pear oer de kop sleine striidweinen mei twa deade menners. Mei't Aiskylos syn fersen oan "gewichtiger" dingen referearje, wint hy. Mar Dionysus wit noch altiten net wa't er mei werom nimme sil. Einlings beslút er dat it dejinge wêze sil dy't de bêste rie jout oangeande hoe't Atene fan min toaniel rêden wurde kin. Euripides jout slûchslim formulearre, mar feitliks ûnnutte antwurden, wylst Aiskylos praktysk advys biedt. Sadwaande beslút Dionysus Aiskylos ta libben te bringen ynstee fan Euripides. Om 'e need dêr't Atene yn ferkeart, stiet Hades dat ta. It stik einiget as Aiskylos, ear't er mei Dionysus ôfset, seit dat ûnder syn ôfwêzigens net Euripides, mar Sofokles it eareplak takomt.
Fryske oersetting
Bātrachoi waard ûnder de titel Kikkerts yn it Frysk oerset troch klassyk oersetter Klaas Bruinsma, dy't letter ek ferantwurdlik wie foar de Fryske fertalings fan Homêros syn Ilias en Odyssee en fan alle sân oerlevere trageedzjes fan Sofoklês. Yn in fraachpetear mei Abe de Vries, ta gelegenheid fan it ferskinen fan 'e Ilias en de Odyssee, yn 2004, fertelde Bruinsma dat er ek Bātrachoi yn it Frysk oerset hie. Yn 'e digitale katalogus fan Tresoar is it lykwols net te finen, dat Kikkerts sil spitigernôch wierskynlik noch earne by Bruinsma thús yn in laad lizze te stofgarjen. It is dan ek net alhiel dúdlik wannear't de oersetting krekt makke is, mar mei it each op it feit dat Bruinsma yn 'e njoggentiger jierren tige yn 't spier west hat mei it fertalen fan Grykske trageedzjes (de oersetting fan Aristofanes syn Lysistrata is bgl. fan 1997) sil Kikkerts foar 't neist út dyselde snuorje datearje.
Hustler Video
Hustler Video is in Amerikaanske pornografyske filmstudio dy't fêstige is yn Beverly Hills, yn 'e steat Kalifornje. Hy makket diel út fan Larry Flynt Publications (LFP), it pornografy-concern fan Larry Flynt, dêr't ek it pornoblêd Hustler en ferskate susterútjeften, it Hustler Casino yn Gardena, in foarstêd fan Los Angeles, en de keatling fan Hustler Hollywood-seksshops ta hearre.
Skiednis
Hustler Video waard yn 1998 oprjochte, en stiet benammentlik bekend om syn pornografyske parodyen fan mainstream-films en -tillefyzjesearjes (lykas Happy Days, Star Trek en Glee) en fan bekendheden (lykas Paris Hilton, David Hasselhoff en Lindsay Lohan). Syn grutste súkses hie de studio yn 2008 mei de film Who's Nailin' Paylin?, wêryn't de doetiidske Republikeinske fise-presidintskandidate Sarah Palin parodiëarre waard troch pornoaktrise Lisa Ann.
Yn 2003 kocht Hustler Video de folle âldere studio VCA Pictures, dat in selsstannige tûke mei in eigen identiteit bleaun is binnen it LFP-konglomeraat.
Keppelings om utens
● Offisjele webside fan Hustler Video
Hannelingen fan Timóteüs
De Hannelingen fan Timóteüs is in algemien as apokryf beskôge kristlike religieuze tekst, besibbe oan it Nije Testamint fan 'e Bibel, dy't benammen in beskriuwing jout fan 'e apostel Timóteüs yn dy syn hoedanichheid fan 'e earste biskop fan 'e stêd Efeze, oan 'e westkust fan Lyts-Aazje. It is in oarspronklik yn it Gryksk steld geskrift, dat nei gedachten út 'e fyfde iuw datearret. Lange tiid wie de Hannelingen fan Timóteüs inkeld bekend fan in Latynske oersetting út 1643. Mar yn 1847 waard der in manuskript út 'e alfde of tolfde iuw ûntdutsen dat in ferzje wie fan it Gryksktalige orizjineel, en dat yn 1877 publisearre waard. De Latynske oersetting skriuwt it wurk ta oan Polykrates fan Efeze (±130-196), mar yn it Grykske orizjineel ûntbrekt dy fermelding, wat der wierskynlik op wiist dat dy taskriuwing in lettere tafoeging is.
Ynhâld
De Hannelingen fan Timóteüs ferhelje hoe't Paulus syn assistint Timóteüs ûnder it regear fan 'e Romeinske keizer Nearo ta biskop wijd hie doe't se beide tagelyk Efeze oandiene. Ek behannelet it de marteldersdea dy't Timóteüs letter stoar ûnder in religieus heidensk feest, wêrby't maskere manlju yn groepen de stêd trochteagen en in elk dy't op har paad kaam mei kneppels yninoar sloegen en yn guon gefallen sels fermoarden. (Dat yn 'e tekst nammeleaze feest is troch histoarisy identifisearre as de katagogia, wat rûchwei oerset wurde kin mei "it delheljen", in feest dat assosjearre wurdt mei de kultus fan Dionysus, de god fan 'e wyn en de ekstaze.) Neffens de Hannelingen besocht Timóteüs in ein te meitsjen oan it geweld, mar waard er ynstee sels deaslein. De Hannelingen fan Timóteüs befetsje trouwens suver likefolle materiaal oer Timóteüs as oer de evangelist Jehannes, dy't ek jierrenlang yn Efeze ferbleau.
Half-Life 2
Half-Life 2 (Stileare as HλLF-LIFE2; ôfkoarte nei HL2 or λ2), it ferfolch fan Half-Life, is an first person shooter fideospul en in typearjende titel yn de Half-Life rige. Ûntwikkele troch Valve Corporation, waard it earst útbrocht op 16 novimber 2004, nei in a langhalige fiif-jierrige, $40 miljoen kostjende ûntwikkelingssyklus, wylst in grut part fan it projekt lekt wie en frij it ynternet telâne rakke.
It spul waard ûntwikkele tagelyk mei Valve harren Steam software. It yntrodusearre de Source engine en, troch Steam, it earste single-player fideospul wêrby online produktaktivearring nedich wie.
Lyk as by syn foargonger, krige Half-Life 2 nei-oan-unanym byfal. It waard priizge foar syn avansearre 'physics': de realistyske natuerkundich dynamyske simulaasje fan it bewegen fan foarwerpen yn de spulwrâld, de computer animeasje, lûd, de AI, de graphics en it ferhaal. It spul wûn 39 Game of the Year Awards ("Spul fan it Jier-prizen"); wylst guon publikaasjes it spul it bêste fan it desennium neamden. It wûn de titel fan "Game Of The Decade" by de Spike Video Game Awards yn 2012. Mear as 6.5 miljoen stiks fan Half-Life 2 waarden ferkocht yn winkels tsjin 3 desimber 2008, wêrtroch it fideospul in hit waard op de pc (noch sûnder it ferkeapjen fia Steam). Tsjin 9 febrewaris 2011 binne der fan Half-Life 2 mear as 12 miljoen stiks ferkocht.
Sutfen
De skiednis fan Sutfen bestrykt mear as 1700 jier. Yn dy tiid is it útgroeid fan de Germaanske delsetting nei in middelgrutte stêd. De stêd krige stedsrjochten yn de 12e iuw en waard lid fan de Hânze. It Wapen fan Sutfen draacht noch altiten de symboalen fan in Hânzestêd.
Skiednis
Sutfen ûntstie yn de Romeinske tiid as Germaanske delsetting op in rivierdunenkompleks. It plak is al mear as 1700 jier kontinu bewenne en is ien fan de âldste stêden fan Nederlân. De namme Sutfen is ûntstien út Zuid-venne, in rivierdunekompleks tusken sridzige greiden. De delsetting bleau yn de iere Midsiuwen op it hjoeddeiske 's-Gravenhof bestean, dat yn tsjinstelling ta in soad oare wenplakken yn de Folksferhuzingstiid. Nei de ynkorporaasje fan de Iselstreek by it Frankyske ryk om 800 waard Sutfen in greeflik bestjoerlik sintrum.
Yn de lette 9e iuw waard Sutfen ferwoaste troch wytsingoanfallen, wêrnei’t oan de ein fan dy iuw in rûne ringwâl makke waard mei trije grêften der omhinne: in 20 meter brede U-foarmige grêft, in spitse smelle grêft derbûten en op 11 meter hjirbûten in tredde V-foarmige grêft, dy lêste wie 5 meter breed en 2 meter djip. Derin fan de merken Groenmarkt, Houtmarkt en Zaadmarkt binnen noch in diel fan dy eardere ringwâl en grêft. Yn de midden fan de 11e iuw Waard Sutfen in skoft in foarstlike residinsje en waard der in palts boud mei in grutte kapitteltsjerke, de hjoeddeiske Sint Walburgistsjerke. Sûnt 1046 wie de biskop fan Utert lânheare fan it Sutfenske greefskip en de burch. Yn de rin fan de lette 11e iuw en de iere 12e iuw wisten de greven fan Sutfen hieltiten mear macht nei har ta te lûken. Under de Gelderske greven waard de greeflike stêd (sûnt 1138 troch houlik yn Gelderske hannen komd) hurd grutter en ekonomysk wichtiger.
Greve Hindrik I fan Gelre en Sutfen (1138-1181) liet om in nije delsetting fan hannelers en ambachtslju bûten de ringwâlburch in nije wâl oanlizze. De wâl hie twa dowestiennen poarten en sân of acht tuorren fan deselde út Dútslân oanfierde stiensoarte. Dat joech de stêd de alluere fan de biskoplike stêden Dimter en Utert. Yn dit stedsgebiet fêstige de greve in eigen hof dat yn 1293 skonken waard oan de Dominikanen.
left|thumb|220px|Berkelpoarte De lokaasje lei goed op de kaart by de keaplju, en Sutfen groeide hurd en waard ien fan de Hânzestêden. Tusken 1191 en 1196 krige Sutfen stedsrjochten tawiisd troch greve Otto fan Gelre (1181-1207). In soad Gelderske stêden (wêrûnder Arnhim, Doesburg, Doetinchem, Harderwyk, Lochem en Hattem, mar net Nymwegen, Zevenaar en Huissen) ûntlienden harren letter ferliende stedsrjochten oan dy fan Sutfen. De stêd waard ommuorre yn de 13e iuw en útwreide mei de yn de 13e iuw troch de greve stiften Nijstêd. Yn 1284 wie der yn Sutfen in grutte stedsbrân. Sutfens “Gouden iuw” wie de 14e iuw. Sutfen waard de haadstêd fan it Greefskip Sutfen. De stêd die ûnder mear mei oan de Eastseehannel.
By de pestepidemy yn 1349 waarden alle joadske ynwenners fan Sutfen, en ek dy fan de oare stêden oan de Isel fermoarde. Men miende dat de joaden efter de epidemy sieten; sy soenen it wetter fergiftige hawwe. De werklike oarsaak dat der ûnder de joaden minder slachtoffers foelen wie dat se strange, troch harren leauwe foarskreaune hygiënyske regels hantearren, sa as it geregeld hanwaskjen.
Sutfen hat yn inkele hûnderten jierren it steedlike muntrjocht hân. Mar aktyf muntsjen is der mar yn fjouwer perioades: 1478-1480, 1582-1583, 1604-1605 en 1687-1692. Yn eardere perioades is ek troch Sutfenske greven munte (Otto I de Rike, sa. 1070-1090 en Hindrik I, sa. 1150-1181, en Otto I (1181-1207), en letter troch de hartoggen fan Gelre (1499) en de provinsje 1582-1583)).
De 16e iuw brocht minne tiden foar Sutfen troch de opkomst fan oare stêden en de Tachtichjierrige Oarloch mei de Spanjerts. Nei de roerige Gelderske Oarloggen yn de earste desennia fan de 16e iuw waarden de festingwurken fan Sutfen modernisearre, mar dat mocht net bate. Op 10 juny 1572 waard de stêd ynnomd troch in sweager fan Willem fan Oranje, greve Willem fan den Berg. Hy ferdreau de Spanjerts, dy’t lykwols op 17 novimber 1572 de stêd ûnder Don Frederik, de soan fan de hartoch fan Alva, weromferoveren en hûnderten ynwenners eksekutearren, de 'Moarderij fan Sutfen'.
thumb|right|220px|Kaart fan Sutfen yn 1649 Der folgen jierren fan wikseljende besetting en belegeringen. It grutste diel fan de befolking gie fuort of waard fermoarde. Yn 1591 waard de stêd opnij ferôvere troch Maurits fan Nassau, by it Belis fan Sutfen. Dêrnei wie Sutfen lange tiid festingstêd en garnisoensstêd. Yn 1672 (Rampjier) waard Sutfen ferovere troch it Frânske leger. De Walburgistsjerke waard fannijs ynrjochte foar de katolike earetsjinst, mar waard nei it ôftsjen fan de Frânsken weromjûn oan de protestanten.
Koart nei 1700 waard de festing Sutfen útwreide nei ûntwerp fan Menno fan Coehoorn en oan de ein fan de 18e iuw útwreide mei de lynjes fan Wambuis en Hoorn. Der kaam in nije gurdle fan lunetten en hoarnwurken dy’t it fijanlik geskut noch fierder fan de stâd hâlde moasten. Sutfen wie hûnderten jierren lang ynklamme yn har festingwurken. De befolking groeide stadichoan fan 7500 ynwenners yn 1795 nei mear as 15.000 yn 1860 op mar 40 hektare grûn binnen de muorren. De romtegroei begûn pas wer doe’t yn 1874 de festing Sutfen opheft waard, en de muorren om de stêd weihelle wurde koenen. Inkele dielen fan de festingwurken binne noch sichtber, lykas it Boergonjebolwurk ian de Iselkaai, ek bekend as 'de Bult fan Ketjen'.
Tsjintwurdich binne yn it sintrum fan Sutfen noch in soad spoaren út dy tiid te finen, lykas de ommuorring: de Drogenapstoer út 1444, de Boergonjetoer út 1457 de Krûdtoer fan begjin 14e iuw, de Spaanske Poarte (in barbacane-foarpoarte fan de âlde Nijstêdspoarte út 1537) en ferskate wâltuorren oan de Bornhovestrjitte en Armenhage (13e iuw). Dêrneist binne der ek noch grutte stikken stedsmuorre te finen, wêrûnder in stik by de Drogenapstoer, en in stik by de Berkelpoarte út it begjin fan de 14eiuw mei resten fan twa wâltuorren. De midsiuwske binnenstêd fan Sutfen herberget efter de faak jongere gevels in soad bakstienen huzen út de lette Midsiuwen. Meardere tsientallen datearje sels oant en mei de kapkonstruksje fan foar 1400. Der binne trije midsiuwske tsjerken en resten fan ferskate kleasters en hospitalen.
Yn 1927 waard it Wynhûsfûns oprjochte, dat sûnttiid mear as 80 pannen opkocht hat en restaurearre. Restaurearre pannen wurde ferhierd; de opbringst wurdt wer brûkt om oare gebouwen te restaurearjen.
Geografy
thumb|220px|Satellytfoto Sutfen en omkriten
Topografy
Sutfen leit yn it noarden fan de provinsje Gelderlân. De stêd leit oan de rivier de Isel oan de mûning fan de Berkel. Yn guon gefallen wurdt Sutfen ta de streek de Achterhoek rekkene, dit is lykwols lang net altyd sa.
Omlizzende plakken binne Apeldoorn, Arnhim, Doesburg, Doetinchem en Dimter.
Bysûndere bouwurken en pleinen
Troch it grutte oantal histoaryske gebouwen mei in toer wurdt Sutfen ek wol oantsjutten as “Toerstêd'''. De titel Toerstêd wurdt faak brûkt yn reklame uteringen om toeristen te lûken. Omdat der yn it sintrum net folle heechbou stiet binne de histoaryske toerspitsen fan ûndersteande gebouwen goed sichtber en foarmje sa de skyline fan Sutfen.
Religieuze arsjitektuer
thumb|220px|right|[[Walburgistsjerke (Sutfen)|Walburgistsjerke]] De Walburgistsjerke waard stifte en boud as Romaanse kapitteltsjerke omtrint 1050, ferboud yn romano-goatyske Keulse styl yn 1200-1270, dêrnei fergrutte yn de 14e, 15e en iere 16e iuw ta in grutte hallentsjerke, in foarbyld fan rike Nederrynske goatyk. Yn de toer hingje seis klokken dy’t noch altyd mei de hân lieden wurde, op sneontejûn fanôf 18.00 oere en foar de tsjerketsjinsten. Yn de fiering hinget it Angelusklokje, dat alle dagen te hearren is.
By de tsjerke heart sûnt 1561 de Librije, in bibleteek mei 750 âlde folianten dy’t fêstketene binnen op iuwenâlde lektrinen, lesseners, om diefstal te foarkommen. Neist de Librije binne der noch mat twa oare 'kettingbibleteken' bewarre bleaun, yn it Italjaanske Cesena en it Ingelske Hereford. De Librije is stichte as in ‘iepenbiere’ bibleteek foar begoedige Sutfeners, en tsjintwurdich in wichtige kolleksje fan benammen 15e-17e-iuwske boeken.
De Broederentsjerke is in grutte ier-14e-iuwske kleastertsjerke fan de Dominikaner oarder (predikhearen). De Broederentsjerke is tsjintwurdich yn gebrûk as Iepenbiere Bibleteek, en is yn resinte jierren útwreide restaurearre. Op de tsjerke stiet in dakrutertuorke út 1771, wêryn it poartersklikje hinget dat noch altiten liedt tusken 21.50 en 22.00 oere wêrnei’t (oant 1853) de poarten fan de stêd sluten waarden. Ek liedt de klok alle dagen inen minút om 18.00 oer ta betinking fan de fallenen yn de Twadde Wrâldoarloch.
De Nijstêdstsjerke húsmannet no de katolike Sint Johannes de Doper, yn de Midsiuwen bekend as Us Leaffrou op de Nijstêd. Stifte as parochystjerke omstreeks 1250 fan de nije stêdsstifing. De âldste kearn (middenskip) mei ûnderste diel fan de toer datearret út de lette 13e iuw. Utwreidingen barden tusken 1439 en 1442 (ferheging en nuddelspits toer), 1455-1459 (koar) en 1480 en 1530 (ferbouwing ta halletsjerke mei noarder- en súdersudskip). It is de ienige tsjerke mei fjouwer orizjinele midsiuwske liedklokken.
Sivile arsjitektuer
thumb|220px|right|[[Wynhûstoer]] De Drogenapstoer is boud yn 1444-1446 as stedspoarte (Saltpoort = sâltpoarte) en waard yn 1465 wer tichtmitsele; sûnttiid stiet hy bekend as toer ynstee fan as poarte. Stedsmuzikant Tonis Drogenap wenne der om 1555 en joech de toer syn hjoeddeiske namme. Fan 1888 oant 1927 wie de Drogenapstoer yn gebrûk as wettertoer.
De Wynhûstoer is de toer fan it Wynhûs (waach, herberch, stedswacht en wynhûs), fasearre boud tusken 1618 en 1642 troch stedsboumaster Emond Hellenraet ûnder ynfloed fan Hendrick de Keyser. Yn 1644 makken de bruorren Pieter en François Hemony, waans atelier doe yn Sutfen stie, foar dizze toer it earste suver stimde karriljon yn de wrâld. De Stichting "Freonen fan it Kariljon" organisearret yn de simmermoannen in rige fan konserten.
De Berkelpoarte is ûnderdiel fan de stedsmuorre, oan de eastlike kant fan de midsiuwske stêd. Poarte oer it rivierke de Berkel. De wetterpoarte ferbynt de âlde stêd en de Nijstêd en is boud om1320. It waard yn de Midsiuwen 'Bovenberg' nemd. De westlike tsjinhinger waard yn 1772 sloopt.
Musea
Sutfen hat in oanta musea, wêrûnder:
Sport
Op 31 augustus 2009 is de twadde etappe fan de Omgong fan Spanje yn Sutfen fan start gien.
Ien fan de lokale sportferienings is tafeltennisklup TTV Torenstad, dat yn 1984 lânskampioen waard en meardere kearen de nasjonale beker wûn.
Antroposofyske stêd
Sûnt de komst fan in antroposofyske hûsarts yn 1953 is de stêd mear en mear in sintrum fan de atroposyske beweging yn East-Nederlân wurden. Sa’n 10 -tot 15 % fan de ynwenners is antroposoof of fielt him ta de antroposofyske beweging oanlutsen. Sutfen hat him ûntwikkele ta in Steiner-stêd mei trije legere skoallen, twa middelbere skoallen en in beropsplieding op antroposofyske basis (frije skoallen). Fierders binne der antroposofyske winkels, tehuzen en in grut oantal alternative genêzers fêstige. Sutfen hat in antroposofyske wenwyk mei nei bekende antroposofen neamde strjitten. Sels it stedhûs is troch in antroposofyske arsjitekt ferboud. Yn 2003 kaam boargemaster Arnold Gerritsen mei it idee om de stêd it taheaksel antroposofyske stêd te jaan as oanfolling op it âlde Sutfen justysjestêd.
Polityk en bestjoer
thumb|220px|Gemeentehûs (âlde festiging)
Ferfier
thumb|220px|[[Stasjon Sutfen]] Stasjon Sutfen, dêr’t 12 treinen yn it oere wei ride, is in wichtich spoarweiknooppunt. Der ride twa treinen yn it oere nei Winterswijk, Hengelo-Oldenzaal, Dimter-Swol, Apeldoorn, en fjouwer treinen yn it oere nei Arnhim-Nymwegen.
Sutfen leit sa’n tsien kilometer súdlik fan de A1, ûnder Dimter, en is in knooppunt fan provinsjale wegen: de N348 (Arnhim-Sutfen-Dimter-Ommen), N345 (Apeldoorn), N346 (Hengelo), N314 (Doetinchem), N319 (Winterswijk) en N826 (Laren).
Binnen de stêd binne in oantal stedsbuslinen, wêrfan de eksploitaasje yn hannen leit fan Syntus. Neist stedsbuslinen 80, 83 en 89 fersoargje ek lokale bussen lykas line 81 (Sutfen - Eefde - Gorssel - Dimter) en line 54 (Sutfen - Eefde - Almen - Laren) iepenbier ferfier foar benammen de noardlike dielen fan Sutfen.
Wykyndieling 2010
It doarp Warnsveld hat in aparte status mei in eigen doarpsried (doarpsried Warnsveld).
Brune lemming
De brune lemming (Latynske namme: Lemmus trimucronatus) is in sûchdier út it skift fan de kjifdieren (Rodentia), de famylje fan de wrotmûseftigen (Cricetidae), de ûnderfamylje fan de wrotmûzen (Arvicolinae), de tûke fan de lemmings (Lemmini) en it skaai fan de echte lemmings (Lemmus). Dizze soarte komt foar op 'e toendra fan Alaska en noardlik Kanada (yn 'e Yukon, de Noardwestlike Territoaria en Nûnavût). Fierders libbet de brune lemming ek by de Kanadeeske westkust lâns yn Britsk-Kolumbia, hast oan Vancouvereilân ta. Oarspronklik waard dit bist beskôge as in foarm fan 'e Sibearyske lemming (Lemmus sibiricus), mar letter waard er erkend as in aparte soarte.
Uterlike skaaimerken
De brune lemming hat trochinoar in kop-romplingte fan 13 sm (♂) of 12½ sm (♀), mei in sturtlingte fan 1-1½ sm en in gewicht fan sa'n 68 g (♂) of 58 g (♀). Sa't syn namme al seit is er brunich fan kleur, mei in readbrunige rêch en efterst, wylst de kop en skouders wat mear griisbrunich binne. Winterdeis wurdt syn hier langer en wat grizer. Krekt as oare lemmingsoarten hat er lytse earkes, in stomp snútsje, koarte poatsjes en in hiel koart sturtsje.
Hâlden en dragen
Brune lemmings frette benammentlik gersleaten, mar dêrnjonken ek gers, sigge, moas, beamskors, beien, koarstmoassen en plantewoartels. Se libje ûndergrûnsk yn koloanjes en de wyfkes kinne nei in draachtiid fan 23 dagen 3 kear jiers in nêst fan 4-9 jongen smite.
Oars as syn Jeraziatyske sibben de berchlemming (Lemmus lemmus) en de Sibearyske lemming (Lemmus sibiricus) migrearret de brune lemming net, dat as oerbefolking ûntstiet, wurdt dat oplost mei geweld. Brune lemmings foarmje in wichtige boarne fan fretten foar rôfdieren as de poalfoks en ferskate rôffûgelsoarten. Der besteane oanwizings dat ek kariboes (Noardamerikaanske rindieren) se soms opfrette. It liket derop dat de poalfoks him yn Noard-Amearika net fuortplantsje kin yn jierren dat brune lemmings krap binne.
Wangpûde
In wangpûde of wangsek is in wangholte fan in oprekber stik hûd yn 'e wangen, dy't foarkomt by beskate soarten sûchdieren. Hoewol't sokke lichemsdielen fral bekend binne fan guon kjifdieren, lykas hamsters, komme se ek foar by û.m. apen, guon flearmûzen en it fûgelbekdier. De wangpûden fan grûniikhoarntsjes kinne like lang as har hiele lichem wêze as se fol sitte.
Wangpûden hawwe ferskillende funksjes. Yn it foarste plak meitsje se it flugge sammeljen fan iten mooglik, dat dan letter, op in feilich plak, yn alle rêst bepluze wurde kin. Dat it is in evolúsjonêre adaptaasje om predaasje tsjin te gean. Dêrnjonken kin yn wangpûden tydlik iten opslein wurde, sadat it meinommen wurde kin nei in oar plak. Fral by apen, dy't yn 'e beammen gjin lidden frij hawwe om spul mei te tôgjen, is dy funksje fan belang. By beskate soarten hamsters stoppet it wyfke de jongen soms yn 'e wangpûden om se allegear yn ien kear nei in oar of feiliger nêst oer te bringen. Sommige hamsters blaze har wangpûden fol mei lucht as se swimme sille, sadat se min ofte mear as swimbantsjes of in rêdingsfest wurkje.
Red Light District
Red Light District, eins folút: Red Light District Video en soms ôfkoarte ta RLD, is in Amerikaanske pornografyske filmstudio dy't fêstige is yn Chatsworth, yn 'e steat Kalifornje. It bedriuw waard yn 2001 oprjochte troch Dion Giarusso, in feteraan yn 'e Amerikaanske pornoyndustry dy't earder wurksum west hie by Elegant Angel, en syn healbroer David Joseph. Red Light District wist in stik fan 'e merk te feroverjen trochdat Giarusso gebrûk makke fan syn besteande kontakten yn 'e pornoyndustry en troch in agressive marketingkampanje op te setten. De filmproduksje stie ûnder tafersjoch fan pornoakteur en -regisseur Vince Vouyer, dy't foarhinne ûnder kontrakt stien hie by Anabolic Video.
Skiednis
Oars as by de measte pornostudio's, dêr't regisseurs gewoan wurknimmers binne, wiene se by Red Light District yn 't earstoan foar in part eigner fan 'e films dy't se makken, en dielden se dus yn 'e winst. De films dy't Red Light District produsearre, koene ta it subsjenre fan 'e gonzo-pornografy rekkene wurde, it út 'e losse hân filme reality-subsjenre fan 'e porno, dat folle goedkeaper te meitsjen is as it subsjenre fan feature films, de eigentlike films. Dêrby stribbe Red Light District dernei om gonzo fan in hegere kwaliteit te meitsjen as wat konkurrearjende studio's produsearren.
Yn 2003 gie Platinum X Pictures fan start, in dochterûndernimming fan Red Light District, oprjochte troch regisseur Michael Stefano en pornoaktrise Jewel De'Nyle. Platinum X Pictures makke itselde soarte films as Red Light District. Om deselde tiid hinne waarden ek de dochterûndernimmings Amateur District, dy't sabeare amateurpornografy produsearre, en The Candy Shop, dy't him op ynterrasiale pornografy konsintrearre, oprjochte. Yn 2004 fûn der by Anabolic en Diabolic Video suver in leechrin plak, doe't almar mear regisseurs oerstapten nei Red Light District, om't se dêr mei-eigner wiene fan harren films.
Datselde jiers noch ferliet Giarusso it bedriuw; Joseph kocht him út en waard foar hûndert persint eigner. Hy ferskode stadichoan it sakemodel fan Red Light District fan ien wêryn't de produsint en de regisseur mei-inoar de rjochten fan 'e films besieten, nei ien wêrby't hysels almar mear titels yn besit hie en dêrneffens de winst opstrike koe. Ek liet er Platinum X Pictures frijwol opgean yn Red Light District. Yn 2006 ferlieten ferskate regisseurs Red Light District om't se, koartsein, Joseph te ynklauwerich fûnen. Yn 2007 ferkocht Red Light District syn dochterûndernimmings Platinum X Pictures, Amateur District en The Candy Shop.
Yn 2004 krige Red Light District de rjochten yn 'e hannen fan 1 Night in Paris, de priveesekstape fan Paris Hilton, nei't by in rjochtsaak oerienkommen wie dat Hilton $ 400.000,— plus in persintaazje fan 'e winst útbetelle krije soe. 1 Night in Paris waard de bêstferkeapjende en bêstferhierende pornofilm fan 2005. De mediabelangstelling dy't dizze kontroversjele publikaasje meibrocht, joech Red Light District in geweldige triuw yn 'e rêch. Neitiid waarden oare sekstapes fan ferneamde Amerikanen op 'e merk brocht, lykas 1 Night in China, mei wrakselders Sean Waltman en Joanie Laurer (artystenamme: "Chyna"), en Amy Fisher Caught On Tape, mei Amy Fisher, de Long Island Lolita (bekend fan in seksskandaal út 1992, doe't se 17 jier wie, mei de tweintich jier âldere Joey Buttafuoco). Tsjintwurdich publisearret Red Light District twa nije films de wike, net allinnich op dvd, mar ek fia satellyttillefyzje, mobile tillefoans en video on demand op it ynternet,
Ierdkoarste
thumb|right|250px|Trochsneed fan de Ierde, de ierdkoarste (1 [[kontinintale koarste en 2 oseanyske koarste) foarmet it tinne bûtenste laagje]] De ierdkoarste is de bûtenste laach fan de Ierde. Dy laach bestiet benammen út stienten as granodioryt, gabbro en basalt. De koarste foarmet it boppenste diel fan de litosfear, alle stienten en sediminten dy't oan it oerflak lizze heare by de ierdkoarste.
Iepenbiering fan Paulus
De tekst moat net betize wurde mei de gnostyske Koptyske Iepenbiering fan Paulus, dat in hiel oar geskrift is.
Oerlevering
Hoewol't de Iepenbiering fan Paulus nei alle gedachten oarspronklik yn it Gryksk skreaun is, binne der net in protte Gryksktalige manuskripten fan oerlevere, en dy't al bewarre bleaun binne sitte fol weilittings. De tekst is ek oerlevere yn it Syrysk, Koptysk, Georgysk en Ge'ez (de deade tsjerketaal fan Etioopje). Dêrfan wurde de Syryske hânskriften as it betrouberst beskôge. Teffens besteane der guon ynkoarte Latynske ferzjes, dêr't de measte westerske oersettings op basearre binne.
Ynhâld
De Iepenbiering fan Paulus liket in wiidweidige omwurking en útwreiding te wêzen fan 'e Iepenbiering fan Petrus, en is yn prinsipe in beskriuwing fan in fizioen fan 'e himel en de hel, al befettet it ek in prolooch wêryn't ferhelle wurdt hoe't de hiele skepping God oanropt om 'e sûnde fan 'e minske. Hiele passaazjes wurde hjir en dêr werhelle, wat wiist op in ûnbelearde gearstalling. De tekst is sterk moralisearjend en hâldt út dat grutskens de woartel fan alle kwea is. It einiget dermei dat Paulus God bepraat om alle sûnders yn 'e hel op snein in frije dei te jaan.
Sibearyske lemming
De Sibearyske lemming (Latynske namme: Lemmus sibiricus) is in sûchdier út it skift fan 'e kjifdieren (Rodentia), de famylje fan 'e wrotmûseftigen (Cricetidae), de ûnderfamylje fan 'e wrotmûzen (Arvicolinae), de tûke fan 'e lemmings (Lemmini) en it skaai fan 'e echte lemmings (Lemmus), dat foarkomt yn noardlik Jeropeesk Ruslân en Sibearje.
Uterlike skaaimerken
De Sibearyske lemming hat trochinoar in kop-romplingte fan 12-15 sm, mei in sturtlingte fan 1-1½ sm en in gewicht fan 45-150 g. Hy hat in stomp snútsje, lytse, behierre earen en in koart sturtsje. It hiele lichem is oerdutsen mei in tsjûke, tichte pels.
Hâlden en dragen
Sibearyske lemmings hâlde gjin wintersliep, mar bringe de winter troch yn komplekse gongestelsels dy't se ûnder de snie grave. Dat dogge se yn wat mear besmoute leechlân, wylst se de simmer trochbringe op heger leine rûge gerslannen en feanheiden. Se frette foar it meastepart plantaardich guod, lykas moas, siggen en oare krûden en sêfte twiichjes. Fûgelaaien litte se lykwols ek net stean.
Hoewol't Sibearyske lemmings bekend steane om har massale migraasjes, binne dy sa spektakulêr net as dy fan har nauwe sibbe, de berchlemming (Lemmus lemmus). Sokke migraasjes wurde feroarsake troch skommelings yn populaasjetichtheid, dy't wer fuortkomme út 'e flugge fuortplanting fan 'e Sibearyske lemming. Wyfkes meitsje nêsten fan gers en hier en smite nei in draachtiid fan 18 dagen in nêst dat út wol 12 jongen bestean kin. Dy jongen binne yn in moanne geslachtsryp, en ûnder geunstige omstannichheden kinne Sibearyske lemmings har it hiele jier rûn fuortplantsje. Har wichtichste natuerlike fijannen binne de snie-ûle, de poalfoks en ferskate soarten martereftigen.
Stamme (betsjuttingsside)
"Stamme" of "stam" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:
De Ferlerne Soan fan Londen
De Ferlerne Soan fan Londen, yn it Ingelsk: The London Prodigal, is in toanielstik fan ûnbekend auteurskip út 'e Elizabetaanske Tiid. It spilet yn 'e Ingelske haadstêd Londen en ferhellet oer in ferlerne soan dy't komt yn te sjen hoe ferkeard oft er derhinne libbet. It stik is dúdlik basearre op of alteast ynjûn troch it bibelske Ferhaal fan de Ferlerne Soan, in likenis yn it nijtestamintyske Evangeelje fan Lukas (15:11-32). It stik waard foar it earst publisearre yn 1604, mar wannear't it skreaun is, is net alhiel dúdlik. Guon saakkundigen datearje it sa ier as 1591, wylst oaren hawwe wolle dat it krekt foar de útjefte, yn 1603, skreaun is.
Seismology
De seismology is in stúdzje fan de ierdwittenskippen dy't dwaande is mei it bestudearjen, beskriuwen en mjitten fan ierdskoddingen, mei as doel foarsizzingen dwaan te kinnen wannear't en wêr't dy foarfalle sille. Hoewol't de seismology in goed ynsjocht opsmiten hat oer de prosessen dy't it ûntstien fan ierdskoddingen ta gefolch hawwe is it presiis dwaan fan in foarsizzing hieltyd noch net mooglik. Lykwols hat de wittenskip grutte stappen makke yn it lokaliseare fan de gebieten op ierde dêr't ierdskoddingen te ferwachten binne. In wichtich ynstrumint fan de seismology is de seismometer, dêrmei kinne skoddingen fan de ierde sjoen wurde.
De Ferlerne Soan fan Londen
Auteurskip
Yn 1664 wie De Ferlerne Soan fan Londen ien fan sân toanielstikken dy't troch útjouwer Philip Chetwinde tafoege waarden oan 'e twadde printinge fan syn saneamde Third Folio, wêryn't alle stikken fan 'e wiidferneamde skriuwer en dichter William Shakespeare samle wiene. De namme fan Shakespeare stiet ek fermeld op 'e foarside fan 'e tredde útjefte fan it stik, út 1605. Sadwaande wurdt De Ferlerne Soan fan Londen ta de Shakespeariaanske apokrifa rekkene, al wurdt de taskriuwing oan Shakespeare troch Shakespeare-kenners oer it algemien fersmiten. Oare toanielskriuwers oan wa't it stik taskreaun is, binne Ben Jonson, Thomas Dekker, John Marston, Michael Dreyton, Thomas Heywood en George Wilkins. Gjint fan dy taskriuwings wurdt lykwols troch in substansjeel diel fan 'e akademyske mienskip akseptearre.
Ynhâld
Matthew Flowerdale, de ferlerne soan fan 'e begoedige Londenske keapman Flowerdale Senior, is in gokker, flokker, fjochter, sûplap en dief. Flowerdale Senior wurdt troch syn (eigen) jongere broer, Flowerdale Junior, warskôge foar it ûnweardige hâlden en dragen fan syn soan, mar Flowerdale Senior wiuwt syn noed en soarch fuort mei te sizzen dat de jonkheid syn túltsjes úttúlje kinne moat en dat syn soan beslist mei gauwens syn gedrach betterje sil. Mar nettsjinsteande syn soargeleaze wurden sit er der temûk dochs wol wat oer yn, dat hy set syn eigen dea yn sêne en ferklaait him as in tsjinstfeint, sadat er syn soan bespionearje kin. It griist him oan hoe't dy derhinne libbet.
Matthew Flowerdale ferfalsket in testamint, sadat er beare kin in ryk man te wêzen en al syn besittings nei te litten oan sir Lancelot Spurcock. As dy lêste "by tafal" dat testamint ûnder eagen kriget, beslút er ta te stimmen yn it houlik fan syn dochter Luce mei de jonge Flowerdale. Se trouwe al rillegau, mar op syn troudei wurdt Matthew oppakt foar útsteande skulden. Hy wurdt almar earmer en bestelt ien fan Luce har susters. Hoewol't se troch har man hûnsk behannele wurdt (hy stiet der sels by har op oan om har te prostituëarjen, sadat er op dy manear oan jild komme kin), bliuwt Luce him trou en wit se him op 't langelêst te bepraten ta berou en feroaring. It stik einiget as Flowerdale Senior himsels oppenearret en syn soan lokwinsket mei syn nije libbenshâlding.
Underskift
In ûnderskift (Latyn: subordo) is in taksonomyske rang dy't tusken in skift en in famylje yn sit. Dit is net ien fan 'e haadrangen fan 'e taksonomy, mar in takson dat brûkt wurdt as helpmiddel foar fierdere yndieling fan skiften.
Berchlemming
De berchlemming (Latynske namme: Lemmus lemmus) is in sûchdier út it skift fan 'e kjifdieren (Rodentia), de famylje fan 'e wrotmûseftigen (Cricetidae), de ûnderfamylje fan 'e wrotmûzen (Arvicolinae), de tûke fan 'e lemmings (Lemmini) en it skaai (taksonomy)skaai fan 'e echte lemmings (Lemmus), dat inkeld foarkomt yn Skandinaavje en noardwestlik Ruslân. It is it iennichste wringedier út dy regio dat nearne oars op 'e wrâld foarkomt. De berchlemming is de bekendste lemmingsoarte, en syn dramatyske populaasjeskommelings en grutskalige migraasjes foarmje de basis foar de myte dat lemmings soms oan massale selsdeading dogge troch harsels yn grutte klibers fan 'e rotsen ôf yn see te smiten.
Uterlike skaaimerken
De berchlemming hat trochinoar in kop-romplingte fan 7-15½ sm, mei in sturtlingte fan mar 1-2 sm en in gewicht fan heechút 130 g. De earen binne lyts en it sturtsje tige koart. De bistkes hawwe in opfallende tekening, wêrby't de rêch swart mei gielich is, de skouderblêden en de boppekant fan 'e kop swart en de bealch en de ûnderkant fan 'e kop wyt, wylst der yn 'e breedterjochting in ljochte (witige of gielige) streek oer de earen rint. It patroan kin wat fariëarje tusken ferskillende eksimplaren.
Biotoop
De natuerlike habitat fan 'e berchlemming is de toendra en rotsich leechberchtme, dêr't er fral boppe de beamgrins, mar ek wol yn bjirke- en dinnebosken libbet. Hy jout der de foarkar oan om deunby in wetterboarne ta te hâlden en kin goed swimme.
Hâlden en dragen
Berchlemmings binne sawol deis as nachts yn 't spier, wêrby't se tuskentroch koarte slûchjes dogge. De winter bringe se yn nêsten troch dy't se yn bercheftige kriten oanlizze ûnder de snie. Dêrby grave se komplekse gongestelsels ûnder it sniedek en foerazjearje op dy wize nei fretten. As de snie by 't maityd begjint te teien, en har nêsten en gongen sadwaande ynstoarte, moatte se òf ferhúzje nei heger lein gebiet, dêr't de tei noch net ynset is, òf, wat mear foarkomt, nei it leechlân gean om dêr it simmerseizoen troch te bringen. Dan grave se hoalen ûnder stiennen en moas, dêr't se har deljaan kinne sûnder drekt gefaar te rinnen fan har natuerlike fijannen, de poalfoks, de snie-ûle en de wezeling. Hjerstmis komt har weromkear nei hegere grûn nochal krekt: se moatte soargje dat se dêr net al omhingje as der noch gjin beskutting fan 'e snie is, mar oan 'e oare kant moatte se sjen dat se út it leechlân wei binne foar't dêr de winter ynfalt.
Yn 'e maityd, noch ear't de snie teid is, begjint de peartiid, dy't trouwens ûnder geunstige omstannichheden it hiele jier rûn duorje kin. Nei in draachtiid fan 16-23 dagen komme der 2-13 jongen te wrâld, mar yn 'e regel 5-8. De wyfkes binne nei 14 dagen al geslachtsryp, en de mantsjes nei likernôch 3 wiken. Wyfkes kinne 3-4 wiken nei de earste smeet op 'e nij in nêst jongen te wrâld bringe, en dogge dat ornaris 6 kear jiers. Berchlemmings kinne oant 2 jier âld wurde. As de waarsomstannichheden goed útpakke, mei sêfte winters en lange simmers, kin sa'n flugge fuortplanting sels ek wer ta swierrichheden liede. Berchlemmings binne ferneamd om har dramatyske populaasjesykly, dy't eltse trije of fjouwer jier fannijs foarkomme. Yn in "lemmingjier", sa't dat yn Skandinaavje neamd wurdt, fynt der in befolkingsekspoazje plak, wêrby't de populaasjetichtheid oprinne kin fan in normale 3-5 eksimplaren de ha oant wol 330 bisten de ha. Mei't der foar sokke oantallen lang net genôch fretten is, liedt dat ta in hege stjerte, sadat de populaasjegrutte wer ynstoart.
Mei't berchlemmings solitêre bisten binne, ferdriuwe de sterkere eksimplaren de swakkeren en jongeren lang foar't it fretten oprekket. De ferdreaune bisten jouwe har dan ôf yn willekeurige rjochtings, op 'e sneup nei in territoarium dat noch net beset is. Op plakken dêr't lânskipseleminten lykas steile berchskeanten of fluch streamende rivieren har bewegingsfrijheid beheine, kinne der dan grutte oantallen lemmings gearkomme, wat ta sjosjale friksje, stress en úteinlik massale panyk liedt, wêrby't se yn alle rjochtings útnaaie. Dat, berchlemmings migrearje wol deeglik, en dat kin soms ek yn grutte oantallen mei-inoar barre, mar in opsetlike mars nei de see foar in massale selsdeading is yn it echt noch nea dokumintearre, en kin nei alle gedachten nei it lân fan 'e fabels ferwiisd wurde.
Fretten
Berchlemmings libje útslutend fan plantaardich materiaal, benammen fan ûnderskate soarten siggen en gerzen en fan moas.
Status
De berchlemming hat de IUCN-status fan "net bedrige", mei it bist yn syn natuerlike ferspriedingsgebiet rûnom foarkomt. Neffens modern genetysk ûndersyk soe de berchlemming de iistiid fan it Pleistoseen, wêrby't in grut part fan West-Jeropa oerdutsen rekke mei lâniis, oerlibbe hawwe troch syn taflecht te nimmen ta ferskate iisfrije ûntwiken. Party saakkundigen is lykwols fan tinken dat de berchlemming eins ôfstammet fan 'e foarâlden fan 'e moderne Sibearyske lemming (Lemmus sibiricus), dy't Skandinaavje yntein wêze soene nei't it lâniis him weromlutsen hie.
Nikolaas fan Guildford
Nikolaas fan Guildford, yn it Ingelsk: Nicholas of Guildford, wie in trettjinde-iuwsk Ingelsk dichter en mooglik de skriuwer fan it Midingelske gedicht The Owl and the Nightingale. Hy is inkeld bekend fan 'e (iroanyske) wize wêrmei't yn it gedicht sels nei him ferwiisd wurdt. Hoewol't oer him fierders neat bekend is, kin út it gedicht ôflaat wurde dat er in abbekaat of mooglik in rjochter west hawwe moat, wat yn dy tiid in tsjerklik wurkpaad ymplisearret. Guon saakkundigen fersmite trouwens syn bestean alhiel, en miene dat er neat oars is as in optinksel fan 'e (anonime) wiere skriuwer.
Boppefamylje
In boppefamylje of superfamylje (Latyn: superfamilia) is in taksonomyske rang dy't tusken in skift en in famylje yn sit. Dit is net ien fan 'e haadrangen fan 'e taksonomy, mar in takson dat brûkt wurdt as helpmiddel foar fierdere yndieling fan skiften.
Underskaai
In ûnderskaai (Latyn: subgenus) is in taksonomyske rang dy't tusken in skaai en in soarte yn sit. Dit is net ien fan 'e haadrangen fan 'e taksonomy, mar in takson dat brûkt wurdt as helpmiddel foar fierdere yndieling fan soarten.
Iepenbiering fan Tomas
De Iepenbiering fan Tomas datearret út 'e perioade fan 'e twadde oant de fjirde iuw, en wie oarspronklik yn it Gryksk skreaun. De tekst is oerlevere yn it Latyn, dêr't er yn Itaalje of Noard-Afrika yn oerset is (of mooglik kopiëarre is fan in âldere oersetting). Yn 'e Midsiuwen hie de Iepenbiering fan Tomas in grutte fersprieding yn West-Jeropa, en dat it yn 'e fyfde iuw troch Gelasius fan Kyzikus kettersk ferklearre wie, skynt datoangeande neat útmakke te hawwen. De populariteit fan 'e tekst berikte in hichtepunt tusken de achtste en de alfde iuw, doe't der rûnom kopyen fan skreaun waarden, mar ek dêrnei bleau it noch iuwenlang in bekend geskrift, en rekke it pas nei 1600 yn it neigean.
Hôfwrotmûzen
De hôfwrotmûzen (wittenskiplike namme: Aulacomys) binne in ûnderskaai fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (Mammalia), it skift fan 'e kjifdieren (Rodentia), de famylje fan 'e wrotmûseftigen (Cricetidae), de ûnderfamylje fan 'e wrotmûzen (Arvicolinae), de tûke fan 'e fjildmûzen (Arvicolini) en it lyknammige skaai fan 'e fjildmûzen (Microtus). Ta dit ûnderskaai hearre fjouwer soarten út Noard-Amearika.
Fjildmûzen
De fjildmûzen (wittenskiplike namme: Microtus) foarmje in skaai fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (Mammalia), it skift fan 'e kjifdieren (Rodentia), de famylje fan 'e wrotmûseftigen (Cricetidae) en de ûnderfamylje fan 'e wrotmûzen (Arvicolinae). Ta dit skaai hearre 62 libbene soarten út Jeropa, Noard-Amearika en noardlik Aazje, dy't benammen yn greidlân tahâlde. It bekendst binne de fjildmûs, de ierdmûs en de rottekop. De wittenskiplike namme fan it skaai tsjut op 'e lytse earen fan dizze bistkes.
Wurken en Dagen
Wurken en Dagen, yn it oarspronklike Aldgryksk: Ἔργα καὶ Ἡμέραι, Erga kai Hēmerai, is in didaktysk epos fan omtrint 700 f.Kr., fan 'e hân fan 'e grutte Grykske skriuwer en dichter Hesiodos. Untdien fan alle omballingen is it in soarte fan boere-almanak, wêryn't de dichter syn broer Perses ûnderrjochtet yn 'e buorkerij. Histoarisy sjogge dit geskrift tsjin 'e eftergrûn fan 'e doetiidske lânboukrisis op it fêstelân fan Grikelân, dy't late ta in weach fan koloniale ekspedysjes op 'e siik nei nij boerelân.
Ynhâld
Fierders hellet Hesiodos yn Wurken en Dagen ek ferskate myten oan, lykas dy fan Pandoara, wêryn't útlein wurdt dat alle ferdjer oer de minskheid brocht is troch Pandoara en "de stamme fan 'e froulju" (Hesiodos hie net folle mei froulju op). In oare frij bekende passaazje behannelet de saneamde Tiidrekken fan de Minske; neffens Hesiodos binne der fiif tiidrekken, ntl. it Goudene, it Sulverne en it Brûnzene Tiidrek, it Tiirek fan 'e Helden en it hjoeddeiske, Izerne Tiidrek. De minskheid begûn as in heechberne en heechbewittenskippe ras, dat lykwols almar mear oan nommelens en wiisheid ynboete: elts tiidrek wie minder as it foargeande, oant men mei it Izerne Tiidrek, yn Hesiodos syn tiid, it djiptepunt berikte.
Fryske oersetting
Yn 2007 ferskynde der in fragmint fan Wurken en Dagen, dat yn it Frysk fertaald wie troch klassyk oersetter Klaas Bruinsma, yn it literêr tydskrift De Moanne, ûnder de titel Winter yn Bojotia.
Arthur Whitten Brown
thumb|Arthur Whitten Brown, 1919 Sir Arthur Whitten Brown (23 july 1886 yn Glasgow - 4 oktober 1948 yn Swansea) wie in Britsk loftfeartpionier. Hy wie navigator njonken fleander John Alcock op de earste slagge non-stop flecht mei in fleanmasine oer de Atlantyske Oseaan yn 1919.
Echte fjildmûzen
De echte fjildmûzen (wittenskiplike namme: Microtus) binne in ûnderskaai fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (Mammalia), it skift fan 'e kjifdieren (Rodentia), de famylje fan 'e wrotmûseftigen (Cricetidae), de ûnderfamylje fan 'e wrotmûzen (Arvicolinae), de tûke fan 'e fjildmûzen (Arvicolini) en it lyknammige skaai fan 'e fjildmûzen (Microtus). Ta dit ûnderskaai hearre fyftjin soarten út Jeraazje, wêrûnder de fjildmûs en de ierdmûs, dy't ek yn Fryslân foarkomme.
Undergrûnske wrotmûzen fan de Alde Wrâld
De ûndergrûnske wrotmûzen fan de Alde Wrâld (wittenskiplike namme: Terricola) binne in ûnderskaai fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (Mammalia), it skift fan 'e kjifdieren (Rodentia), de famylje fan 'e wrotmûseftigen (Cricetidae), de ûnderfamylje fan 'e wrotmûzen (Arvicolinae), de tûke fan 'e fjildmûzen (Arvicolini) en it lyknammige skaai fan 'e fjildmûzen (Microtus). Ta dit ûnderskaai hearre trije útstoarne en tolve libbene soarten en út Jeraazje.
Gnostyske Iepenbiering fan Petrus
De Gnostyske Iepenbiering fan Petrus (dy't net betize wurde moat mei de Iepenbiering fan Petrus) is in algemien as apokryf beskôge kristlike religieuze tekst, besibbe oan it Nije Testamint fan 'e Bibel. It is in pseudepigrafysk geskrift út 'e twadde iuw ûnder de namme fan 'e apostel Petrus, dat yn desimber 1945 fûn waard troch twa boeren by it Egyptyske Nag Hammady, dêr't it mei in stikmannich oare gnostyske geskriften, wêrûnder it folle bekendere Evangeelje fan Tomas, yn in krûk bedobbe lei. Mei't it op dy wize iennichst oerlevere manuskript yn it Koptysk skreaun is, stiet dizze tekst ek wol bekend as de Koptyske Iepenbiering fan Petrus, hoewol't de saakkundigen it deroer binne dat de Koptyske ferzje in oersetting is út it oarspronklike Gryksk, sadat dat in wat misliedende namme is.
De Gnostyske Iepenbiering fan Petrus is in tige gnostyske tekst, dy't leart dat it libben in straf is en it lichem in tichthûs. Sadwaande wurdt de krusiging fan Jezus Kristus bygelyks foarsteld mei in laitsjende Jezus, om't hy ommers op it punt stiet om befrijd te wurden út syn finzenskip. Ek warskôget er de lju tsjin minsken dy't "fêsthâlde oan 'e namme fan in deade, mei't se tinke dat se dêrtroch hillich wurde sille." De Gnostyske Iepenbiering fan Petrus fertoant fierders opfallende parallellen mei it Twadde Traktaat fan de Grutte Set, en liket sadwaande in dosetistyske kristology út te dragen, wêrby't de weropstanning fan Jezus út 'e dea inkeld in weropstanning fan 'e geast is (en net ek fan it lichem, sa't de otterdokse tsjerkelear hawwe wol).
Vercelliboek
It Vercelliboek, yn it Ingelsk: Vercelli Book, is in tsiende-iuwske samling fan Aldingelske poëzij, en ien fan 'e fjouwer fan sokke samlingen dy't oerlevere is. It is neamd nei de Noarditaljaanske stêd Vercelli, dêr't it yn 1822 yn 'e bibleteek ûntdutsen waard troch Friedrich Blume. It waard foar it earst beskreaun en de ynhâld derfan waard foar it earst publisearre yn Blume syn fjouwerdielige Iter Italicum (1824-1836). It Vercelliboek is in perkaminten manuskript mei in blomlêzing besteande út 23 preken en fiif folsleine Aldingelske religieuze gedichten, mei in fragmint fan in sechsde, optekene troch in anonym skriuwer yn in sekuere Angelsaksyske kantige minuskúl. It wurdt noch altiten bewarre yn 'e bibleteek fan Vercelli.
De oanwêzigens fan in Aldingelsk hânskrift yn Noard-Itaalje waard oarspronklik útlein troch it bestean, yn Vercelli, fan in gasthûs dat him foar syn klandyzje spesifyk op Ingelske pylgers rjochte. Dat waard dêr stifte troch Jacopo Guala Bicchieri († 1227), in biskop fan Vercelli, dy't earder, fan 1216 oant 1218, de pauslike gesant yn Ingelân west hie. Undersyk hat letter lykwols oantoand dat it boek him al foàr de alfde iuw yn Vercelli befûn hawwe moat. It is noch altiten ûndúdlik hoe't it dêr dan belâne is.
Prêrjewrotmûzen
De prêrjewrotmûzen (wittenskiplike namme: Pedomys) binne in ûnderskaai fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (Mammalia), it skift fan 'e kjifdieren (Rodentia), de famylje fan 'e wrotmûseftigen (Cricetidae), de ûnderfamylje fan 'e wrotmûzen (Arvicolinae), de tûke fan 'e fjildmûzen (Arvicolini) en it lyknammige skaai fan 'e fjildmûzen (Microtus). Ta dit ûnderskaai hearre ien útstoarne soarte en ien libbene soarte út Noard-Amearika.
Koptyske Iepenbiering fan Paulus
De Koptyske Iepenbiering fan Paulus (dy't net betize wurde moat mei de Iepenbiering fan Paulus) is in algemien as apokryf beskôge kristlike religieuze tekst, besibbe oan it Nije Testamint fan 'e Bibel. It is in twadde-iuwsk pseudepigrafysk geskrift ûnder de namme fan 'e apostel Paulus, dat yn desimber 1945 fûn waard troch twa boeren by it Egyptyske Nag Hammady, dêr't it mei in stikmannich oare gnostyske geskriften, wêrûnder it folle bekendere Evangeelje fan Tomas, yn in krûk bedobbe lei. It wurdt de Koptyske Iepenbiering fan Paulus neamd, om't it oarspronklik yn it Koptysk skreaun wie, en om it te ûnderskieden fan 'e nei alle gedachten oarspronklik yn it Gryksk skreaune Iepenbiering fan Paulus.