cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gewichtheffen op de Olympyske Simmerspullen 1924
Vélodrome d'hiver
It Vélodrome d'hiver waard boud yn 1900 as ûnderdiel fan de wrâldtentoanstelling yn Parys. Yn 1909 waard it omboud ta Velodroom mei in lingte fan 253.16 m en yn it midden in rolskaatsbaan fan 2.700 fjouwerkante meter en krige it syn namme Vélodrome d'hiver. Yn 1924 wie it Olympysk Stadion foar it wrakseljen, boksen, skermjen en gewichtheffen. It Vélodrome waard 18 jier nei de Spullen bekend trochdat it yn de Twadde Wrâldkriich brûkt wie as sammelplak fan minsken dy't oppakt wiene nei in grutte razzia yn Parys. Yn 1959 is it velodrome ôfbrutsen om plak te meitsjen foar it Frânske ministearje fan Binnenlânske saken.
Medaljespegel
De top-6 fan lannen dy't by it gewichtheffen medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen fan 1924.
Skelettekust
thumb|right|250px|In kaart fan Namybje. De Skelettekust is it kustgebiet tusken de [[Atlantyske Oseaan yn it easten en it Kaokefjild en Damaralân yn it easten]]
De Skelettekust is de kustline fan de Namyb woastine tusken de rivier de Kunene en de grins fan Angoala en Namybje yn it noarden en it Swakopmund yn it suden. De namme wurdt ek wol brûkt foar it heule stik kust fan de Namyb-woastine. De boskjesminsken yn Namybje nimme it stik lân ek wol it lân dat God makke hat doe’t der lilk wie, Portegeeske silers neamden it eartiids wol ‘De poarten fan de hel’.
Geologysk sjoen heart it grutste part fan de Skelettekust, mei in âlderdom fan 1,5 miljard jier, ta de âldste stienformaasjes fan de wrâld.
De kombinaasje fan dize, in fûle brâning en streamingen (de Benguelastream) makket de Skelettekust in gefaarlike gebiet foar de seefeart, mar ek foar walfisken. De Skelettekust is oerspield mei tûzenen skipswrakken. Seelju dy’t de kust libjend berikke, hawwe yn de woastyn gjin inkelde kâns om te oerlibjen.
De namme fan it goa komt fan walfisk- en seehûne bonken dy’t rûnom oer it strân leinen yn de tiid fan de jacht op walfisken. Ek lizze der tal fan skipswrakken dy’t oanspield binne. Mear as tûzen boaten lizze der op de kust. Ferneamde skipswrakken binne de Eduard Bohlen, de Otavi, de Dunedin Star en de Tong Taw.
De kust is oer it grutste part flak, mei sa no en dan stienformaasjes. It súdlike part bestiet út stikken grind, it noardlik part út hege sândunen.
thumb|left|250px|In skipswrak op de Skelettekust.
Floara en fauna
It noardlik part fan de Skeletttekust is in nasjonaal park, de Skeleton Coast Park. It park lûkt him út oer 500 kilometer tusken de rivieren Ugab en Kunene. It is sa’n 16.000 kante kilometer grut. It noardlik part fan it park is útroppen as wyldgebiet.
De see foar de Skelettekust is tige ryk oan fisk. Dizze fiskrykdom hat oan de Skelettekust grutte koloanjes Kaapske Pelsrobben oanlutsen. By Kaap Krús is in koloanje fan wol 80.000 oant 200.000 robben.
Westerdijkshorn
Westerdijkshorn (Nederlânsk en offisjeel; Grinslânsk: Diekshörn) is in plak dat yn de gemeente It Hegelân leit. Westerdijkshorn leit noardwestlik fan Bedum en súdwestlik fan Onderdendam.
Der stie in oantal huzen wn pleatsen. It plak te werkennen oan de eardere begraafplak mei karakteristike toer.
Skiednis
It plak is ûntstien op it plak wêr’t de Wolddijk in hast rjochte hoeke makket. De namme is hjir dan ek in ferwizing nei: horn betsjut hoeke. Ek oan de eastside fan Innersdijken, it gebied wêr omhinne de Wolddijk leit, is der noch in Dijkshorn, dêrom de Wester foar de namme fan it plak.
Muiderslot
thumb|Muiderslot It Muiderslot is in midsiuwsk kastiel yn it Noard-Hollânske Muiden. It is in ryksmuseum.
It kastiel is in fjouwerkante wetterboarch. Op elke hoeke stiet in rûne toer. Binnen de muorren stiet in grut gebou mei trepgevels. It kastiel hat in slotgrêft mei in ophelbrêge. Bûten it kastiel is in prommehôf, dy't ek bestie yn de tiid fan Hooft. (In ferneamde útdrukking fan Hooft tsjin de oare leden fan de Muiderkring: "Oant sjen yn de prommetiid"). Der is ek in restaurearre griente- en krûdetún.
It Wetterlinypaad en it Floaris V-paad rinne lâns it Muiderslot.
Bou
Wannear’t it Muiderslot boud is, is net wis. Meastentiids wurdt sein dat it om 1280 troch greve Floaris V boud waard, mar mooglik bestie it kastiel al earder en hat de greve it kastiel kocht. It kastiel waard boud oan de mûning fan de Fecht yn de Sudersee, de tsjintwurdige Iselmar. Fuort by it kastiel leit Muiden mei syn skildereftige haven.
Middels in keatling oer de Fecht koe Floaris V tol heffe by de lânsfarrende skippen.
Moard op Floaris V
thumb|right|260px|''Krûdetún Greve Floaris V waard op 27 juny 1296 yn de omkriten fan it kastiel fermoarde. Op in falkejacht waard hy finzen nomd troch de meidwaande eallju Gysbrecht IV fan Amstel en Herman fan Woerden. Hy waard fiif dagen finzen setten yn it kastiel. By in ûntsnappingspoging út it kastiel waard hy, troch ûnder oaren Gerard fan Velsen, deadien mei 22 messtekken.
It kastiel waard dêrnei ferwoaste troch biskop Willem fan Mechelen, dy’t grif mei de stiennen fan it Muiderslot it kastiel Vredelant (Vreeland) útwreidzje liet. Wat oerbleau wie in 'boarchterrein', pas 70 jier letter waard troch greve Albrecht fan Beieren om 1370 op itselde plak en mei deselde plattegrûn it (hjoeddeiske) Muiderslot wer opboud (hoewol’t der ek suggestjes binne dat it slot nea ferwoaste west hat ).
Ferfal en restauraasje
Yn de Frânske tiid waard it kastiel as kazerne troch it Frânske leger brûkt. Nei 1795 waard it slot net mear bewenne en rekke yn ferfal. It Ministearje fan Definsje brûkte it as opslachplak, oant it gebou dêrfoar te brekfallich waard. Yn 1825 waard it foar sloop te keap oanbean, wat safolle betsjutte dat de keaper it gebou slope mocht en de ôfkommende boumaterialen yn eigendom krige (it terrein waard dus net te keap oanbean). Nei in soad oproppen oan kening Willem I, ûnder oare fan histoarikus en literator Samuel Iperus Wiselius, waard de ferkeap lykwols behindere. It gebou waard troch it Ministearje fan Oarloch oerdroegen oan it Ministearje fan Ynlânske Saken. De Ofdieling Keunsten en Wittenskippen fan dat ministearje begûn pas yn 1895 mei de restauraasje, dy’t útfierd waard ûnder lieding en neffens plannen fan Pierre Cuypers. It Muiderslot en de festing der omhinne binne noch altiten eigendom fan de Steat (Ryksgebouwetsjinst).
Bewenning
thumb|right|260px|Wurkkeamer fan P.C.Hooft op it Muiderslot It Muiderslot waard meastentiids bewenne troch slotfâden, dy’t it kastiel út namme fan harren hear behearden; dat wie bygelyks de biskop of de lângreve. Yn it begjin fan de 16e iuw waard it kastiel koarte tiid eigendom fan de Geldersken. Yn de Tachtichjierrige oarloch waard yn 1577 it slot út namme fan Willem fan Oranje ynnomd.
De meubels, it húsrie en skilderijen dy’t no yn it kastiel te besichtigjen binne, komme út de 17e iuw. Yn dy perioade libbe de skriuwer Pieter Cornelissoan Hooft yn it kastiel. Hy samle oare keunstners om him hinne, de Muiderkring neamd.
De Hamer
thumb|''It eardere pakhús De Hamer oan de Roazegrêft 6 yn Harns It eartiidske pakhús De Hamer oan de Roazegrêft 6 is monumintaal pân yn de stêd Harns.
Westein (Eastersee)
thumb|Pleats yn Westein Westein is in buorskip west fan Eastersee yn de gemeente De Fryske Marren. De namme komt ek foar as Westend (van Oosterzee). Hy leit yn de himrik fan Eastersee. De pleatsen lizze streekrjocht op de ûntginningsas dêr't it tsjerkhôf fan Eastsersee ek op leit.
Golf fan Huon
thumb|280px|Golf fan Huon ýt de romte wei (falske kleuren)
De Golf fan Huon is in grutte ynholte fan sa'n 29 500 km² yn east Papoea Nij-Guineä. Yn it noarden wurdt de golf begrinzge troch it Huon skiereilân. Beide binne neamd nei de Frânske ûntdekkingsreizger Jean-Michel Huon de Kermadec. De Golf fan Huon isin part fan de Salomonssee. Lae, de haadstêd fan de provinsje Morobe, leit op de noardigge fan de golf.
Markhambaai foarmet de noardwest hoeke fan de golf, dêr mûnet de Markhamrivier.
Paralympyske Simmerspullen 2008
De XIIIe Paralympyske Simmerspullen hiene plak yn Peking, de haadstêd fan de folksrepublyk Sina. De Spullen duorren fan 6 oant en mei 17 Septimber. Der diene sa'n 4.200 sporters út 148 lannen mei. By de wedstriden wiene in rekord oantal besikers oanwêzich; sa'n 1,29 miljoen. Dat wie hast de helte mear as by de foargeande edysje doe't der sa'n 890.000 taskôgers op ôf kamen.
Kalender
Rjochts stiet in kolom hoefolle gouden medaljes per sport der útdield binne. En op de ien nei ûnderste rigel stiet hoefolle gouden medailjes der op in dei wûn waard.
Sporten
Op it programma stiene tweintich sporten. Foar it earst waard der roeid by de Paralympyske Spullen.
Medaljespegel
De ûndersteande tabel is de top-10, oanfolle mei Nederlân.
Delnimmende lannen
Oan de Paralympyske Spullen diene 148 lannen mei. Wat opfalt is de dielname fan de Faeröer en fan Makao. Beide entiteiten ha gjin Nasjonaal Olympysk Komitee en doche dêrom net mei oan de Olympyske Spullen.
Haghatsjerke
De Haghatsjerke is ien fan de twa PKN-tsjerken fan de protestanske gemeente fan Heech.
Namme
De namme fan de tsjerke ferwiisd nei de namme Haghekerck, sa't de tsjerke yn 1132 neamd waard.
Kaliningrad
thumb|Slot fan Keningsbergen yn 1895 Kaliningrad (Калининград; oant 1946 Keningsbergen; Dútsk: Königsberg; Litousk: Karaliaučius; Poalsk: Królewiec) is in stêd yn Ruslân en de haadstêd fan de oblast (provinsje) Kaliningrad. Der wenje likernôch 420.000 minsken (2008). Nei de ein fan de Sovjet-Uny yn 1991 bleau it in eksklave tusken Poalen en Litouwen oan de Eastsee. Kaliningrad leit yn en wie de haadstêd fan de histoaryske regio East-Prusen en hearde oant 1945 by Dútslân. De stêd leit oan de Eastsee oan de mûning fan de rivier de Pregolja (Pregel) en hat in wichtige ekonomyske seehaven en in ferkearsmulpunt fan spoar- en snelwegen. Der is in soad yndystry, lykas metaal, masinebou en lichtere yndustry. De stêd hat boppedat in universiteit, museums, teater, ballet en in bistetún. De stêd is neamd nei Michail Kalinin.
Haghatsjerke
Skiednis
De oarspronklik oan de hillige Kristoffel wijde midsiuwske tsjerke, in trijeskepich gebou mei sealtektoer, waard yn 1744 ferfongen troch nijbou. By de ôfbraak fan de midsiuwske tsjerke waard dowestien oantroffen, itjinge it wierskynlik makket dat dy tsjerke om 1200 hinne boud wie. Fan de âlde tsjerke bleau it koer stean en op deselde hichte brocht as de nije muorren fan de ienskepige nijbou. Yn de 19e iuw waard it rûnom yn Fryslân wenst dat dûmny's frijsinnich begûnen te preekjen. Heech bleau dêrfoaroer rjochtsinnich en dat loek yn de tiid fan it Fryske Reveil sa'n soad tsjerkefolk út de omkriten, dat de tsjerke te lyts waard. Yn 1840 foel it beslút om de tsjerke te fergrutsjen. It eastlike diel mei it midsiuwske koer waard sloopt en ferfongen troch nijbou, sadat der in grut tal ekstra banken koene wurde tafoege.
Doe't de doleânsje him oantsjinne tsjin it ein fan de 19e iuw, waard Heech ek meifierd: de dûmny, de hiele tsjerkeried, de tsjerkfâlden en in grutte mearderheid fan de gemeente briek mei de herfoarme tsjerke en sletten harren oan by de Nederdútsk-grifformearde Tsjerke. Lang om let waard de tsjerke tawiisd oan it folk dat de herfoarme tsjerke trou bleau. De grifformearden lieten yn dy tiid in eigen tsjerke bouwe oan de De Skatting.
Doe't de herfoarme tsjerke troch de úttocht fan de dolearjenden fierstente grut woarn wie, waard yn de tsjerke in houten skiedingswand set. It eastlike diel fan de skiedingswand waard tenei brûkt as konsistoarje en yn de noardeastlike koermuorre ûnder it raam waard in yngong ta dy konsistoarje ynbrocht.
Ynrjochting
Yn de tsjerke achter it doophek stiet tsjin it lewand, dat de tsjerke fan de konsistoarje skiedt, de iken preekstoel. De preekstoel datearret út likernôch 1700. Oan it doophek mei twa iepeningen ûnder bôgen is in koperen lessener mei in earn, dy't út 1821 stamt; de earn is lykwols nei alle gedachten âlder. Oan wjersiden fan de preekstoel hingje twa âlde psalmbuordsjes. De trije kroanluchters yn de tsjerke binne 18e-iuwsk.
Yn de toer hinget in klok út 1615 mei in diameter fan 102 sintimeter fan de klokkejitters Johan Franciscus en Thomas Simon
Oargel
It tsjintwurdige oargel ferfong eartiids in âlder ynstrumint, dat yntusken mankeminten krige hie. It waard yn de jierren 1858-1860 ferfongen troch in ynstrumint fan de firma Van Dam & Soannen út Ljouwert.
Kaliningrad
Namme fan de stêd
Kaliningrad waard neamd nei de doe kreklyn ferstoarne politikus Michail Kalinin, dy't hielendal gjin bining mei de stêd hie. Yn de Dútsktalige wrâld en ek derbûten wurdt de stêd noch hieltyd Königsberg neamd. Yn de stêd sels is de namme fan de stêd fannijs ek aktuëel. De boargemaster, Felix Lapin, en de gûverneur, Georgi Boos, sein ek gjin nee tsjin de nammeferoaring. Der is besletten foarearst net te feroarjen fanwege de wat de kosten mei harren meibringt. Yn de omgongstaal wurdt de ferrusifisearre foarm Kjonigsberg (Russysk: Кёнигсберг). Mar bewegings dy't de âlde Prusyske stêd weroplibje wolle, krije net folle bijfal fan de Russyske befolking. Dy is fan betinken dat de âlde stêd en de ferdreaune befolking skiednis is.
Wiken
Twa distrikten waarden yn 2009 opheft:
Lizzing en klimaat
Kaliningrad is de meast westlike grutte stêd fan Ruslân en leit oan de mûning fan de rivier de Pregel, dy't yn it justjes bewesten lizzende Wislahaf útkomt. De Wislalântonge, in smel skiereilân, slút dit bekken fan de Eastsee ôf. De stêd Kaliningrad leit op 4,8 meter boppe seenivo. Op 15 november 1901 waard het Königsberger Seekanal (Seekanaal van Keningsbergen) iepene. Hjoed-de-dei ferbynt it Kaliningrader Seekanaal noch hieltyd de stêd Kaliningrad mei de stêd Baltiejsk en de Eastsee. In it noarden en westen grinzget de stêd oan it skiereilân Samlân (zemljandski Poloeostrov) De trochsneed jiertemperatuer yn de stêd is +7,2 °C, de trochsneed gong fan de wyn is 3,2 m/sec en de trochsneed luchtfochtigens is 80%.
It besjen wurdich
thumb|[[Dom fan Keningsbergen]] thumb|Brandeburchske Poarte
George Wolfgang Carel Duco thoe Schwartzenberg en Hohenlansberg
George Wolfgang Carel Duco thoe Schwartzenberg en Hohenlansberg (Ljouwert, 26 jannewaris 1766 - Bitgum, 23 septimber 1808) wie de ienige soan fan George Frederik en fan S.E. d'Aumale.
Hy folge syn heit yn 1783 op as grytman fan Menameradiel, wie lid fan de Steaten fan Fryslân en boaske op 7 septimber 1790 mei Juliana Agatha thoe Schwartzenberg en Hohenlansberg (Ljouwert, 27 maaie 1772, - dêre, 10 augustus 1843 ), dochter fan Wilco Holdinga Camstra thoe Schwartzenberg en Hohenlansberg, en fan Christina Geertruida Helena Meckema fan Burmania. Ut dit houlik kamen 11 bern.
Syts fan Osinga
Syts fan Osinga, wie grytman fan Doanjewerstâl en soan fan Sybrand fan Osinga. Hy wie meardere jierren folmacht op de Fryske lândei en wie yn dy funksje op de begraffenis fan greve Willem Loadewyk. Op 1 desimber 1619 waard er oansteld as grytman fan Doanjewerstâl en wie yn 1641 lid fan Deputearre Steaten. Hy die ôfstân fan de gritenij om syn soan.
Hy boaske Tiets, dochter fan Tjalling fan Sixma, grytman fan Barradiel. Se wennen yn Langwar op Osingastate en hienen trije bern.
Tongerblom
Tongerblom (Glechoma hederacea) is in lytse, krûpende plant dy't op de knopen woartelet. De namme komt wierskynlik fan it Goatyske wurd Gunderaba dat wûndrank betsjut. De blêden binne nierfoarmich mei in kartele râne. Hoe sinniger it stânplak, deste lytser binne de blêden.
Peene (Dútslân)
thumb|De Peene by Karnin thumb|Peene en Peenestream
Tongerblom
Oare Fryske nammen
De Tongerblom wurdt ek wol Seare Blêden, Fuotsje, Gesondheidsblêd, Hynstepoat, Hûntsjedraaf, Knikelblêd, Knikelsblêd, Miammeldersblom, Rondaaljeblêd, Skarnikelsblêd en Úlkenbledsje neamd.
Poldertoer
De Poldertoer (Nederlânsk: Poldertoren) is in wettertoer dy't yn it sintrum stiet fan it Nederlânske plak Emmeloard, yn 'e Noardeastpolder. It is ien fan 'e heechste wettertuorren fan Nederlân, dy't yn 1959 foltôge waard. De toer hat tsjintwurdich gjin funksje mear, behalven as útkyktoer en as stipepunt foar it karriljon dat boppe-yn hinget. Sûnt 2014 hat it de status fan ryksmonumint. De Poldertoer is in wichtich symboal fan Emmeloard.
Skiednis
Al yn in betiid stadium fan 'e plannemakkerij foar it drûchlizzen fan 'e Noardeastpolder waard besletten dat oan it sintrale plein fan Emmeloard, yn it hert fan 'e polder, in hege toer komme moast te stean. Dy moast alteast foar in part in symboalyske funksje krije as beaken foar de wide omkriten en dêrmei in teken fan ienheid wurde foar de Noardeastpolder. It mocht lykwols gjin tsjerketoer wurde, want net ien fan 'e tsjerklike denominaasjes mocht de oaren yn it skaad stelle. Om't foar de drinkwetterfoarsjenning dochs in wettertoer needsaaklik waard, besleat men om beide dingen te kombinearjen en de hege ienheidstoer de funksje fan in wettertoer te jaan.
Yn desimber 1950 skreau it provinsjaal wetterliedingsbedriuw fan Oerisel, dêr't de Noardeastpolder doe noch ta hearde, in priisfraach út foar ideeën foar de nije toer. De opdracht wie om in wettertoer te ûntwerpen mei in útsjochplatfoarm en in karriljon boppe-yn, dy't de ienheid fan 'e polder symbolisearje soe. Uteinlik waard it ûntwerp Utilis, fan 'e Amsterdamske arsjitekt H. van Gent, útornearre om fierder ûntwikkele te wurden. Dêrby waard fan 1955 ôf ek in oare arsjitekt belutsen, in J.W.H.C. Pot. De bou fan 'e Poldertoer sette útein op 12 juny 1957. It bouwurk waard formeel yn gebrûk nommen op 20 juny 1959.
Tongerblom
Bloeiwize
De plant bloeit yn 'e maaitiid mei pears-blauwe lipblommen, dy't yn in skynkrânse stean. De ûnderlippe is oan de ein yn twaen spjalt en de boppelippe is flak en net bol. Der binne twaslachtige en funksjoneel froulike eksimplaren. De lêste hawwe dúdlik folle lytsere blommen. De plant bloeit fan maart oant juny, mar om april hinne is yn Nederlân faak it hichtepunt fan de bloei. De planten kinne harren groeiplak in dúdlik pearse gloed jaan.
Peene (Dútslân)
De Peene is in rivier yn de Dútske dielsteat Meklenburch-Foarpommeren. De namme komt it Slavisch en bestjut beek of rivier. De rivier mûnet by de stêd Anklam yn de Peenestream, ien fan trije rivierearms fan de delta fan de rivier de Oder. Op it plak dêr't de rivieren yn elkoar oerrinne giet de Peene oer in tal fan lytse streamen dy allegearre de namme Peene hawwe, mei in aparte oantsjutting dêrfoar. De ûnderrin fan de Peene giet troch tige breed streamgebiet dêr't ferskate meardere natuergebieten binne. De Peene is 142,5 kilometer lang; it streamgebiet beslacht 5,110 km².
Poldertoer
Skiednis
Lang wie de Poldertoer as wettertoer eigendom fan 'e Waterleiding Maatschappij Overijssel (WMO). Doe't dy oerheidsynstânsje letter opgie yn in partikulier bedriuw, kaam de toer lang om let yn it besit fan wetterliedingsbedriuw Vitens. Yn 2005 waard de Poldertoer oankocht troch de gemeente Noardeastpolder, dy't der in gemeentlik monumint fan makke. De toer hie doe al gjin funksje mear as wettertoer. Ynstee waard der it pleatslike kantoar fan 'e VVV mei in winkel fan 'e ANWB yn fêstige. Ter hichte fan 'e klok kaam boppedat it restaurant Sonoy, dat mei in Michelinstjer bekroane waard. Om't de gemeente it ûnderhâld oan 'e toer net mear opbringe koe, kaam it gebou yn 2013 leech te stean. Yn 2014 kriget it de status fan ryksmonumint taparte.
Lokaasje
Lang waard oer de Poldertoer sein dat dy persiis op it mulpunt fan 'e Noardeastpolder boud wie. Ek by de lokale oerheid wie men dêrfan oertsjûge. Nei in berekkening troch in geografysk analist fan 'e gemeente Noardeastpolder die yn 2022 lykwols bliken dat it echte mulpunt fan 'e polder 1.200 m beëasten de toer leit, by it festivalterrein oan 'e Kamperweg.
Skaaimerken
De Poldertoer is 65.30 m heech, en as men de wynwizer meirekkenet 70.50 m. Dêrmei is it ien fan 'e heechste wettertuorren fan Nederlân. It besikersplatfoarm sit op in hichte fan 43.30 m. De breedte fan 'e Poldertoer is oan 'e foet 14 m en op it besikersplatfoarm 13.40 m. De toer hat in treppen mei 243 triemmen. De opslachkapasiteit, doe't de toer noch as wettertoer yn gebrûk wie, bedroech 1.850 m³. Der waarden by de bou yn 'e toer 600.000 bakstiennen ferwurke, mei dêropta 1.220 m³ beton, 624 ton semint, 185 ton wapene stiel en 7.200 drainearbuizen. It karriljon, dat rjocht boppe it besikersplatfoarm yn in útsparring fan 'e toer hinget, bestiet út 48 liedklokken, wêrfan't de lytste 13 kg weaget.
Bysûnderheden
Yn it Japanske plak Mizumaki stiet in eksakte replika fan 'e Poldertoer. Dy is dêr boud ta eare fan 'e stêdebân dy't Emmeloard en Mizumaki fan 1996 oant 2000 ûnderholden.
Tongerblom
Fersprieding
Tongerblom is yn West-Jeropa tige algemien en kin yn alderlei soarten begroeiïngs foarkomme. It groeit sels as epifyt yn bygelyks knotwylgen. De plant is in goede boaiembedekker, dy't winterdeis ek grien bliuwt. Yn it foarjier is de kleur fan de plant min ofte mear pears troch de lege temperatueren en yn de simmer grien.
De Tongerblom wurdt ek wol as genêskrêftich krûd tapast tsjin byg. jokte en wûnen. It wurdt ek wol brûkt yn de bierbrouwerij. Dêr wie it de foarrinner fan hop.
Ekologyske aspekten
Op de Tongerblom fleane in oantal solitêre bijen: de andoarnbij (anthophora furcata), Boskmitselbij (Osmia uncinata), blauwe mitselbij (osmia caerulentes), gewoane sachembij (anthophora plumipes), gouden mitselbij (osmia aurulenta), grutte wolbij (anthidum manicatum) en nepetabij (anthophora quadrimaculata).
Kontribúsje Seediken fan East-Dongeradiel
thumb|180px|Wapen fan it wetterskip Kontribúsje Seediken fan East-Dongeradiel. Kontribúsje Seediken fan East-Dongeradiel wie in dykwetterskip yn it noarden fan de gemeente East-Dongeradiel (no it noardeasten fan Noardeast-Fryslân). It wetterskip bestie fan 1719 oant 1963. It wurkmêd fan Kontribúsje Seedyken fan East-Dongeradiel falt no ûnder it Wetterskip Fryslân.
Holderhûs
thumb|200px|It Holderhûs oan de Hoogstrjitte 22 yn Harns anno 2011 It Holderhûs (= lyts hûs) oan de Hoogstrjitte 22 is in monumintaal pân yn de stêd Harns.
Karel Hendrik van Brederode
Karel Hendrik van Brederode (Haarlim, 11 desimber 1827 – Dimter, 19 septimber 1897) wie in Nederlânske yngenieur, dy't bekend is as de arsjitekt fan in grut tal treinstasjons yn Nederlân yn de perioade 1860 oant 1890.
Holderhûs
Skiednis
thumb|150px|left|[[Oeil de boeuf yn de geveltop fan Hoogstrjitte 22]] It hûs op de hoeke fan de Hoogstrjitte en it Hearewâltsje is in heech en ûndjip pân. Boppe de twa boulagen sitte in souder en in fliering. It gebou komt út de santjinde iuw. It pân hat in sealdak tusken twa ienfâldige topgevels. Yn de top fan de foargevel sit in aairûn oeil de boeuf. De ramen op de earste en de twadde ferdjipping hawwe ferdjippe bôgetrommels mei ûntlêstingsbôgen. Foar de yngong oan de Hoogstrjitte sit in stoepe mei trije treden en in stek. Oan it Hearewâltsje is in aparte yngong nei it sûterrên. It pân is erkend as ryksmonumint. It waard kocht troch de Hein Buisman Stichting, dy't it hûs yn 1986 restaurearje liet.
Karel Hendrik van Brederode
Wurkpaad
Van Brederode wurke an 1843 oant 1853 foar de Hollandsche IJzeren Spoorweg-Maatschappij (HIJSM) en fan 1860 oant 1880 foar de Steatsspoarwegen, dêr't er ferantwurdlik wie foar it ûntwerp fan de Standertstasjons, ek bekend as Wettersteatstasjons om't se troch de oerheidstsjinst Rykswettersteat boud waarden. Yn 1882 waard er direkteur fan de Koninklijke Nederlandsche Locaalspoorweg-Maatschappij (KNLS), dy't spoarlinen oanlei en eksploitearre yn Gelderlân en Oerisel, en sadwaande ferantwurdlik foar de oanlis fan stasjons fan it Standerttype KNLS. Fan 1890 ôf wie er kommissaris fan de KNLS. De measte fan de stasjons binne ôfbrutsen.
Inkelde fan de noch besteande oan Van Brederode taskreaune Steatsspoar-stasjons hawwe de status fan ryksmonumint:
of gemeentlik monumint:
Wurk
Kar út:
Hillige Roomske Ryk
It Hillige Roomske Ryk wie in polityk konglomeraat fan lannen yn West- en Sintraal-Jeropa yn de Midsiuwen. It ûntstie út it eastlike part fan it Frankyske Ryk by it Ferdrach fan Verdun (843). It Ryk bestie hast in millennium, oant it opheft waard yn 1806.
Yn de 15e iuw waard de namme útwreide ta Hillige Roomske Ryk fan de Dútske Naasje (Sacrum Romanum Imperium Nationis Germanicae yn it Latyn). It Ryk waard 'Roomsk' neamd omt it ynsteld waard as fuortsetting fan it Romeinske Ryk. Kristlike profesijen (sjoch it Bibelboek Danjel) hienen foarsein dat de wrâld nei it fjirde ryk (it Romeinske Ryk) fergean soe. De Byzantinen fûnen dit mar ûnsin omdat hja har as de fuortsetting fan it orizjinele Romeinske Ryk beskôgen. De term 'Hillich' waard brûkt om de nauwe bân mei de Roomsk-Katolike Tsjerke oan te jaan. In bekende wurdboarterij fan Voltaire seit dat it Ryk net Romeinsk, net Hillich en likemin in Ryk wie.
Grutte en steatsynrjochting fan it Ryk
thumb|right|250px|Dizze keizerskroan fan [[Rudolf II fan it Hillige Roomske Ryk|Rudolf II, Keizer fan it Hillige Roomske Ryk wie ien fan de brûkte kroanen]]
Kening en keizer
It Hillige Roomske Ryk hie dus én in kening en in keizer. Dizze hoechden lykwols net deselde persoan te wêzen, mar wienen dat faak wol; in machtich persoan dy't jo ta kening kroanet, kin de keizerstitel net ûntholden wurde. De kening fan it keninkryk waard de Roomsk-kening neamd. Keazen wurde ta kening wie faak it opstapke om keizer te wurden, hoewol’t net alle keningen it ta keizer brochten. Dizze twatrepsraket is altyd bestean bleaun. Soks hat fansels te krijen mei de ûntsteanskiednis fan it keizerskip, mar ek mei de ideology fan it keizerskip. De keizer belichemde in heger ideaal as in kening, nammentlik wrâldhearskippij tsjin in lokale machthawwer, de kening. Loadewyk XIV warskôge syn opfolger yn syn testamint foar dizze ambysjes fan de keizer. Dy wienen fêst ferbûn mei de keizerstitel, oft de keizer yn de praktyk no machtich wie of net. Loadewyk warskôge dus sawat 700 jier neidat de West-Frankyske keningen ophâlden wiene te stykjen nei de keizerstitel, dochs noch efkes syn opfolger.
Dútske naasje?
It lân wie lykwols it grutste part fan har bestean net folle mear as in soarte Federaasje. Yn de Midsiuwen gie de macht fan it ryk al gau efterút en ferlear de keizer stadichoan mear macht oan de hartoggen ûnder him. Nei 1250 hie de keizer kwalik noch gesach bûten syn eigen bezittings (de sanaamde "Hausmacht"). Troch de Ynvestituerstriid tusken de keizer en de paus (11e-12e iuw) waard it oansjen fan it Ryk bot ferswakke.
Dútsk kening / keizer
thumb|left|150px|Dizze 10e-iuwske keizerskroan, saneamd dy fan Karel de Grutte wie by útstek it symboal fan it Hillige Roomske Ryk. thumb|left|150px|Dit wapenskyld, sa’t hjit dat fan Karel de Grutte, wie mei earnen (mei ien en letter twa koppen) it wapen fan it Hillige Roomske Ryk.
De kroaningen fan de keizers fan it Hillige Roomske Ryk wienen ynspirearre op de kroaning fan Karel de Grutte yn 800. In takomstich keizer moast earst en foaral kening fan de Dútsers wurde. Dútske keningen waarden al iuwen keazen, yn de 9e iuw troch de lieders fan de fiif wichtichste stammen (de Franken, de Saksen, de Beieren, de Swaben en de Tueringers), letter waarden dizze keningen keazen troch de trije biskoppen, de paltsgreve, en de trije foarnaamste hartoggen. Noch leter kaam der in kolleezje fan karfoarsten yn swang. Dit kolleezje waard offisjeel gearstald yn 1356. Oarspronklik wienen der sân kiesgerjochtigden, mar dit oantal feroare yn de rin fan de iuwen.
Oant 1508 reizge de nij keazen kening nei Rome om him troch de paus ta keizer kroane te litten. Nea koe de keizer autonoom syn ryk bestjoere. Syn macht waard bot beheind troch de ferskillende lokale lieders. Nei de 15e iuw waard de Ryksdei oprjochte as it wetjouwend orgaan fan it Ryk. Dizze Ryksdei wie in fergaderjend orgaan dat op ferskate lokaasjes by inoar kaam. Pas nei 1663 soe de Ryksdei in permanint orgaan wurde en waard er fêst yn Regensburg fêstige ("Immerwährender Reichstag").
Rykssteaten
In dielsteat waard oansjoen as Reichsstand (Rykssteat of Ryksstende) wannear’t it gjin oare autoriteiten boppe him hie as de Keizer. Dizze steaten wienen:
Der wiene in hiel soad fan sokke gebieten. Doe’t de Frede fan Münster tekene waard, bestie it ryk út hûnderten dielsteaten, wêrfan’t der guon net grutter wiene as inkele fjouwerkante kilometers. Oaren hienen gjin grûngebiet; it wienen stiften of, sa’t oan’e ein fan it bestean fan it Ryk wol barde, foarsten dy’t gjin eigen grûngebiet hienen, mar wol lid wienen fan de Ryksdei. Foar it tal Rykssteaten fan 1792, sjoch de List fan de leden fan de Ryksdei (1792).
Ryksdei
De Ryksdei wie it wetjouwend orgaan fan it Hillige Roomske Ryk. It wie ferdield yn trije ferskillende kolleezjes:
Keizerlike Rjochtbanken en ynstitúsjes
It Ryk hie ek twa Rjochtbanken: de Reichshofrat, oan it hof fan de kening yn Wenen, en nei de Keizerlike Herfoarming fan 1495 ek it Reichskammergericht. It Ryk hie ek in lyts en swak eigen leger en der wienen sels " Rijksfestingen " dy’t op kosten fan it Ryk bemand waarden.
Skiednis
thumb|right|300px|Hillige Roomske Ryk 1273-1378
Fan de Eastlike Franken oant de Ynvestituerstriid
De lieders fan Swaben, Beieren, Frankenlân en Saksen keazen hjirop Koenraad I fan Frankenlân ta kening yn 911. Syn opfolger, Hindrik de Fûgelder, waard oanfurdige troch it West-Frankyske Ryk yn 911, en neamde him rex Francorum orientalum (kening fan de Eastlike Franken).
Hendrik stelde syn soan Otto oan as opfolger, dy’t yn 936 keazen waard yn Aken. Syn lettere kroaning as Keizer Otto I yn 962 betsjutte it offisjele begjin fan it Hillige Roomske Ryk.
Doe’t Hendrik II fan it Hillige Roomske Ryk yn 1024 sûnder opfolgers ferstoar waard Koenraad II fan it Hillige Roomske Ryk as kening keazen. Hy wie de earste fan de Saaljers.
It Ryk stoarte hast yninoar yn de Ynvestituerstriid, doe’t paus Gregorius VII kening Hendrik IV fan it Hillige Roomske Ryk yn de ban die. Hoewol’t dizze beslissing ûngedaan makke waard nei de Tocht nei Canossa yn 1080, wienen de mytyske eigenskippen fan it Ryk oantaasten, de Dútske kening wie djip fernedere. Wichtiger wie noch de komst fan de tsjerke as ûnôfhinklike faktor yn it politike systeem fan it Ryk.
It Ryk ûnder de Hohenstaufen
Koenraad III waard yn 1138 keazen ta earste keizer fan de Hohenstaufen-dynasty. Freark I Barbarossa neamde as earste it Ryk 'Hillich'.
Barbarossa koe syn lân ek fierder ferienje troch de ferskate pleatslike hartoggen te ferbieden om harren ûnderlinge feten út te fjochtsjen. Nije stêden waarden stifte, troch de keizer en troch pleatslike hartoggen. Dit barde benammen om de grutte befolkingseksploazje op te fangen, mar ek om de ekonomyske krêft fan it ryk op strategyske plakken te konsintrearjen. Foarbylden fan sokke stêden binne Freiburg en München.
De regearperioade fan de lêste Hohenstaufer Freark II wie yn in soad opsichten oars as dy fan eardere keizers. Hy waard yn 1220 kroane, en riskearre in konflikt mei de paus doe’t hy de macht oer Rome opeaske. Hy koe lykwols wol Jeruzalem feroverje yn in Krústocht fan 1228 wylst hy noch altyd yn’e ban wie.
De machtsstriid fan de dielgebieten nei de Staufers
Nei de dea fan Freark II yn 1250 koe net ien fan de dynastyen in weardige kening foarstelle, en de liedende hartoggen stelden sels inkele keningen foar. De perioade tusken 1246, wannear’t Hindrik Raspe en Willem II fan Hollân ta kening keazen waarden, oant 1273, wannear’t Rudolf I fan Habsburg as kening keazen waard, stiet bekend as it Ynterregnum.
Ryksherfoarming
De grûnwet fan it Ryk wie foar it meastepart noch net fêstlein oan it begjin fan de 15e iuw. Hoewol’t inkele prosedueres en ynstellings fêst leinen, hongen de mooglikheden fan de hartoggen om harren ûnôfhinklik te gedragen yn it Ryk foaral ôf fan de persoanlikheid fan de respektivelike kening. Wannear’t bygelyks dan ek Freark III, dy’t foar uit grutste part binnen syn kroandomein bleaun, de âlde kearnlannen ferwaarleaze, foel it âlde regearingsorgaan, de Hoftag, útinoar. De Ryksdei bestie doe noch net, wêrtroch’t it ryk ûnbestjoerber waard. Uteinlik ûntstienen der sels ynterne oarloggen.
Op itselde momint ûndergie de tsjerke ek in krisis. It konflikt tusken ferskillende pausen waard pas oplost yn 1418, en nei 1419 waard in soad enerzjy stutsen yn it befjochtsjen fan de "ketterij" fan oarstinkenden. It Midsiuwske idee fan in feriene Corpus christianum, mei de paus oan it haad, begûn útinoar te fallen.
Troch dizze drastyske feroarings gienen dan ek stimmen op om de struktuer fan it Ryk te feroarjen. Regels út in fier ferline wiene net mear relevant, en in fersterking fan it sintralisearre besjoer waard needsaaklik achte.
It soe lykwols in pear desennia duorje eardat de nije regels goedkard wiene. Pas yn 1512 kaam it safier, troch it byinoar bringen fan tsien lannen binnen it Ryk yn in nije organisaasjestruktuer, de kreitsen. Yn itselde jier krige it Hillige Roomske Ryk ek in nije namme: it Heiliges Römisches Reich deutscher Nation ("Hillige Roomske Ryk fan de Dútske Naasje").
Yn 1559 waard mei it Ferdrach fan Cateau-Cambrésis tusken de keningen fan Ingelân, Frankryk en Spanje de westgrins fan it ryk ferlein fan de Skelde nei it suden ta. De Skelde hie mear as 600 jier de westgrins west. Foar Filips II dy’t binnen it gebiet fan de Nederlannen sa goed as alles besiet bettsjutte dit dat hy tenei yn in diel fan syn gebieten net mear as fazal fan de Frânske kening sjoen waard.
Krisis nei de Reformaasje
Wannear’t Marten Luther yn 1517 de Reformaasje begjint, seagen in soad pleatslike hartoggen in kâns om de Keizer noch mear macht te ûntnimmen. Nei inkele desennia fan oarloch en alteraasje besleat de Ryksdei fan Augsburg op 25 septimber 1555 ta in Godstsjinstfrede. Tenei soe de lânheare bepale hokker religy syn ûnderdienen oanhingje soene.
Dêrmei wie de leauwenskwestje mar tydlik regele. De mear as in iuw duorjende machtsstriid tusken de hartoggen en de Keizer wie ien fan de faktoaren dy’t laten ta de Tritichjierrige Oarloch (1618-1648), dêr’t it grutste part fan Jeropa by belutsen rekke.
Nei de Frede fan Münster
De ein fan it Ryk hie mear as ien oarsaak. Nei de Frede fan Münster yn 1648, dy’t de gebieten hast folsleine ûnôfhinklikheid joech, wie it Ryk net mear as in gearswylsel fan ferskillende steaten. Voltaire neamde it Ryk yn dit stadium dan ek noch Hillich, noch Romeinsk, noch in Ryk. Yn 1648 waard de ûnôfhinklikheid fan de Republyk fan de Sân Feriene Nederlannen en de Switserske Federaasje offisjeel befêstige. Al wienen al in iuw earder (1548) mei de stifting fan de Boergondyske Kreis de Nederlannen so goed as los fan it Ryk te stean komd. Se wienen net mear ûnderhearich oan de Dútske lândei en hienen harren eigen Steaten-Generaal en betelllen inkeld mar in beskieden jierjild oan de persoan fan de keizer dy’t dêrfoar de [ûndúdlike) ûnthjitting die de Nederlannen te beskermjen. Keizer Karel V koe dat maklik dwaan omt hy persoanlik de Nederlannen yn besit hie.
De ymploazje fan it Ryk
It Ryk waard offisjeel ûntbûn op 6 augustus 1806, doe’t de lêste Keizer, Frans II, ôftrêde neidat syn Ryk ferslein wie troch Napoleon Bonaparte. Frans II wie al sûnt 1804 ek Frans I fan it nije Keizerryk Eastenryk. Leden fan syn skaai soene oant 1918 keizer fan Eastenryk bliuwe.
De heraldyk en de regalia fan it Hillige Roomske Ryk.
thumb|Flagge fan it Hillige Roomske Ryk 1200-1350 De keizers waarden altyd kroane. Dat barde earst yn Aken en letter yn Frankfurt. De dêrfoar nedige kroaon, septer, ryksappel, klaaiïnge en psalter (gebetsboek) waarden yn Neurenberg bewarre. It Ryk hie in oantal pommeranten mei klinkende titels lykas "Rykskeamerhear", "Ryksskatmaster", "Rykserfmaarskalk", Rykskanselier foar Itaalje, Ryksopperstâlmaster en soks mear. Net ien fan dizze funksjes joech echte macht.
Karel de Grutte settte in earn yn it hof fan syn palts yn Aken. Earnen, symboalen fan krêft en macht wienen al by de Goaten dierbere tekens fan hearskippij. Under de Ottoanendynasty wurdt men him mear bewust fan de Romeinske tradysje fan de earn. Konrad II set in earn op syn septer. In de tiid dat de heraldyk ûntstiet, sjocht men in earn fan goud of swart, en mei ien kop al gau as it wapendier fan it ryk. Under Hindrik VI sjogge we foar it earst in swarte earn op in skyld. Mar foarm en skyld lizze noch lang net fêst. Troch de iuwen feroare de foarm sterk; Keizer Sigismund lit om 1430 hinne in dûbelkoppige swarte earn mei nimbussen op syn skyld sette.
Dizze earn bliuwt fan 1434 oant 1806 sa’n bytsje itselde. De heraldyske tekenders dogge der bytiden kroanen, swurd, septer, ryksappel en in skyld fan de hearsker op’e boarst fan de earn by.
De wapens mei earn fan it Keizerryk Eastenryk, It twadde Ryk, De Weimarder republyk, Hitler-Dútslân en de Bûnsrepubliken Dútslân en Eastenryk binne allegear fuortsettings fan dizze iuwenâlde heraldyske tradysje. De saneamde "DDR" bruts mei de tradysje en keas in nij wapen yn de sosjalistyske heraldyk, dus sûnder earn. Sûnt 1950 liket de earn fan de Bûnsrepublyk wer tige op dy fan de Hohenstaufen út de 12e iuw. Doe’t de Bûnsdei yn 1990 nei Berlijn ferhuze debatearre dit parlemint oer de foarm fan de earn. Moast it in “fette hin”, spotnamme foar de freonliker útsjende grouwe earn bliuwe, of keas men de âlde, agressyf eagjende meagere earn? De Bûnsdei keas in earn dy’t sa freedsum wie at in grutte rôffûgel mar wêze kin...
Dútske Tredde Ryk
Nei de ideeën fan Arthur Moeller fan den Bruck neamden de nazisten it Hillige Roomske Ryk letter it Earste Ryk. It Dútske Keizerryk wie dan it Twadde Ryk en harren eigen ryk it Tredde Ryk. Oer it generaal wurdt lykwols it Romeinske Ryk as it Eearste Ryk beskôge, wêrby’t it Hillige Roomske Ryk as Twadde Ryk oantsjutten wurdt, en dêrnei it Tredde Ryk fan Hitler.
Kontribúsje Seediken fan West-Dongeradiel
thumb|180px|Wapen fan wetterskip Kontribúsje Seediken fan West-Dongeradiel. Kontribúsje Seediken fan West-Dongeradiel wie it dykwetterskip yn 'e eardere gemeente West-Dongeradiel (no it middennoarden fan Noardeast-Fryslân). It wetterskip bestie fan 1696 oant 1963. It wurkmêd fan it eardere wetterskip falt no ûnder it Wetterskip Fryslân.
Simke Molenaar
Hy wie in learling fan Cornelis Wielsma en joech mei Meindert Rozenga (1895-1899), "Oept en Kekke!" en letter (1904-1926) mei Lambertus Krips ( "It Spantsje") Winterjûnenocht.
Sedelshof
It Sedelshof wie in state op Sweagerfean. Fan in echte "moated site" (slot mei grêft) op Sweagerfean, troch Wopke Eekhoff yn 1847 Cedelshof neamd, is de eftergrûn ûnbekend. Yn 1832 wie it terrein ûnbehuze en waard brûkt as hôf. Fan de state is neat werom te finen.
De oars meast goed ynformearre mr. Andreae skriuwt yn 1885 allinnich: Ten zuiden van den grintweg en t.w. van den Kruisweg ligt nog een oud hornleger, thans “het Cedelshof” geheeten, wellicht de standplaats eener voormalige state, waarvan ons echter niets bekend is.
Dykstrastate
Dykstrastate of Dijxstrastate wie in state yn Huzum yn de gemeente Ljouwerteradiel (Súd), bewesten de Wurdumer Feart. Fan de state is neat werom te finen en der binne gjin ôfbylden fan bekend.
De state is nei 1511 boud en wie jonger as de oare states om Huzum, want yn it “Register van den Aenbrengh” fan 1511 komt se net foar. Pas oan 'e ein fan de 16e iuw wurdt de earste bewenner neamd: Ritske fan Dijxstra. Hy wie ûntfanger-generaal (direkteur fan de belestingtsjinst) en waard derfan fertocht jild út de steatskas efteroerdrukt te hawwen. Mei de behyplike administraasje fan dy tiid wie dat maklik genôch, mar dêrtroch wie soksoarte beskuldiging fan in fijân ek min te wjerlizzen. Earst woe er fan syn skuld neat witte, mar nei in dei op de pinebank lein te hawwen, tramtearre fan tangen, gleone izers en sa, kaam him ynienen yn 't sin dat de beskuldiging wol wier wie… It fûnis: acht moanne finzenis en dêrnei (desimber 1599) ferbanning út Fryslân.
Op 26 jannewaris (1600?) ferkocht in Sicke fan Dijxstra tegearre mei syn frou Frouck fan Galama de Dykstrastate oan Hebbe Feddes en Styn Gerbrants. Yn 1640 wie juffer Houckjen Hellema eigenaresse en wie Eelke Simens brûker. Yn 1695 kaam de state, 80 pûnsmiet grut, yn besit fan boargemaster Jarichus Banga dy't it gehiel ferpachte oan Claes Jansen. Mear as 100 jier letter waard Dykstrastate op ôfbraak ferkocht en sloopt en kaam der in pleats foar yn it plak.
Georg Wolfgang thoe Schwartzenberg en Hohenlansberg
Georg Wolfgang thoe Schwartzenberg en Hohenlansberg (1690 - Ljouwert, 28 desimber 1738) wie de soan fan Wilco Holdinga en fan Fed Sophia fan Goslinga. Doe't er sân jier wie waard hy op 30 oktober 1697 oansteld as tonneboeier foar de provinsje Fryslân, mar wiksele dat amt mei dat fan grytman fan Barradiel dêr't syn heit op 8 febrewaris 1703 ôfstân fan die. Hy krige lykwols fergunning om syn gritenij waarnimme te litten en te begjinnen oan syn stúdzje.
Op 11 jannewaris 1713 waard hy grytman fan Dantumadiel, op 8 desimber 1729 fan Menameradiel en op 12 febrewaris 1737 waard hy beneamd ta deputearre foar Westergoa. Hy hie sitting yn hast alle hege kolleezjes.
Boaske yn Voorburg op 10 april 1729 mei Françoise Wlson de St. Maurice (Ljouwert, 10 septimber 1705 - dêre 3 juny 1780, dochter fan François en fan Susanna fan Leyden fan Leeuwen. Ut dit houlik kamen ien soan, George Frederik en fjouwer dochters.
Quatrebras (buorskip)
thumb|240px|Quatrebras, fjouwer earmen. thumb|240px|Quatrebras mei Club Q, 2011 Quatrebras is in buorskip yn de gemeente Tytsjerksteradiel en leit yn 'e himrik fan Hurdegaryp tusken Hurdegaryp en Noardburgum oan de N355 en oan de Provinsjale wei 356 (tusken Feanwâlden en Burgum). Dy lêste ferlear de status fan provinsjale wei nei de oanlis fan de Sintrale As.
Namme
Quatrebras (fjouwer earmen) is it Frânske wurd foar krúspunt. Yn Tytsjerksteradiel is it de krusing fan de wegen N355 en de N356. It giet om in ferwizing nei de fjouwersprong yn Belgje dêr't Noard- en Súdnederlanners op 17 juny 1815, de dei foar de Slach by Waterloo, stân holden tsjin de Frânsen, wêrtroch't it hast fersleine Pruisyske leger him feilich en oarderlik weromlûke koe rjochting Brussel. De oare dei waard doe yn de mande mei de Ingelsken en Nederlanners it leger fan Napoleon ferslein. Lykwols bestie dizze krusing doe noch net.
Algemien
thumb|240px|Eardere Maresjeseekazerne Nei de oanlis fan de Ryksstrjitwei fan Ljouwert nei Grins yn 1830 waarden in pear jier letter ek nije diken fan Feanwâlden en Burgum (1832), de Alde Kommisjewei, nei dy strjitwei oanlein. Oan it nije krúspunt ûntstie it buorskip Quatrebras, mei in tal pleatsen en wenten en in gaadlik plak foar in herberch mei útspanning, dêr't yn de 20e iuw ek in boarterstún by wie. Yn 1890 komt de NTM-hynstetramline Dokkum-Sumar oer Quatrebras te rinnen. Yn 1926 wurdt it in stoomtramline, fan Dokkum nei Drachten, dy't oant 1947 bestean soe. Nei de oarloch waard de krúsing in halte op mear as ien buslinen.
Fan 5 desimber 1893 oant 1 maart 1943 hie de brigade Noordbergum fan de Keninklike Maresjesee syn kazerne op Quatrebras. It gebou húsmannet al in pear desennia in antykhannel yn.
Quatrebras wie sûnt 1979 bekend fan bar-dancing Quatrebras, letter Club Q dy't sa'n bytsje op it plak fan it âld hotel-kafee stie. Club Q sleat de doarren yn 2015 en waard yn desimber 2021 ôfbrutsen.
Sikko Berent Drijber
Sikko Berent Drijber (Gryptsjerk, 1 maart 1849 - Hurdegaryp, 9 jannewaris 1936) wie in Nederlânsk boargemaster.
Hannie Damen
thumb|Sanneke Hannie Damen is in byldzjend keunstner út Warfstermûne. Yn har galery makket se benammen portretskilderingen. Portretten makket se yn akwarelferve, akwarelkryt, houtskoal en oaljeferve.
Wissenkerke
250px|thumb|Lizzing fan Wissekaerke Wissenkerke (Siuwsk: Wissekaerke) is in doarp yn de gemeente Noard-Bevelân yn de Nederlânske provinsje Seelân. Der wenje 1.078 (1 jannewaris 2008) minsken yn Wissenkerke. It is it haadplak fan de gemeente Noard-Bevelân.
Hannie Damen
Hannie Damen wurket faak yn opdracht. Se besiket immen wer je jaan troch goed te sjen nei gebearten en motoryk as nei fisike kenmerken fan hoe't immen sit, sjocht of de holle hâldt. Yn in ynliedend praatsje observearret hoe't de persoan beweecht en praat. Portretten fan ûnbekenden makket se troch earst in oantal poases te sketsen en dan in kar te meitsjen. By bern makket se ek wol foto's foarôf. Yn har atelier, mar ek op eksposysjes is har wurk te besjen.
Sikko Berent Drijber
Famylje
Drijber waard berne yn Grypstjerk yn Grinslân as soan fan dûmny Berent Drijber en Catharina Sipka Willemina Oltkamp. Hy waard ferneamd nei syn pake Sikke Berends Drijber, ûnderdirekteur fan de Maatskippij fan Woldiedichheid. Hy wie in folle neef fan boargemaster Koos Drijber en luitenant-generaal Sipko Drijber.
Wurkpaad
Drijber wie fan 1873 oant 1876 stedssekretaris fan Warkum en waard dêrnei boargemaster fan Ezinge. Nei in jier ferruile er Ezinge foar East-Dongeradiel. Yn 1880 waard er beneamd as boargemaster fan Tytsjerksteradiel. Hy wenne yn Tytsjerksteradiel oan de Ryksstrjitwei yn Hurdegaryp. Neist boargemaster wie Drijber ûnder mear lid fan de Provinsjale Steaten fan Fryslân en sekretaris-ûntfanger fan it wetterskip It Suawâldsterfjild. Hy waard beneamd as Offisier yn de Oarder fan Oranje-Nassau (1935).
Karaginskigolf
thumb|Lizzing fan de Karaginskigolf thumb|It eilân Karaginsky De Karaginskigolf (Russysk: Карагинский залив; Karaginski zaliv) is in brede golf yn de Beringsee foar de noardeast kust fan it Russyske skiereilân Kamtsjatka, dy't oan 117 kilometer yt lân ynrint. De djipte fan de golf fariaerret tusken de 30 en 60 meter. Yn de golf leit it eilân Karaginski, dat troch de Strjitte fan Litke (breedte: 21 oant 72 kilometer) fan Kamtsjatka skieden wurdt. In lytser eilân is Verchotoerov. De kusten om de golf hinne binne rotsich en tige ûnregelmjittich foarme. Der komme in protte riviere yn de golf út. De golf is fan desimber oant juny beferzen.
Meindert Rozenga
Meindert Siegers Rozenga (Hallum, 7 desimber 1854 - Koarnjum, 19 novimber 1901) wie in ûnderwizer en akteur.
Hy fersoarge mei Simke Molenaar in soad Winterjûnenocht-programma's. Hy die in soad foar de fryske foardrachtskeunst. Skreaun sels ek stikken.
Westerbuorren (Abbegea)
Westerbuorren is in delsetting noard fan Abbegea yn de gemeente Súdwest-Fryslân. De namme komt ek foar as Westerburen, WesterBuiren en UUestarburon.
Gerlof Smit
thumb|right|175px| thumb|left|100px|The Dike thumb|left|100px|Earth Gerlof Smit (Haarlim, 30 desimber 1946 - Skingen, 13 febrewaris 2014) wie in byldzjend keunstner út Skingen. Hy jout ek kursussen en ferkeapet materialen foar papierknippen. Syn oare wurk is designer foar bedriuwen en magazines.
Hy hat him talein op it fyn en ambachtlik knippen fan papier. Dêrby siket er altyd nei nije mooglikheden. Net allinnich yn it platte flak mar ek trije diminsjonaal.