cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Strafrjocht
Partijen
Yn it strafrjocht giet it net oer in skeel tusken ferskate (rjochts-)persoanen, mar tusken de oerheid en in (rjochts-)persoan. Oan it iepenbier ministearje, in oerheidsorgaan, is it ferfolgjen fan strafbere feiten opdroegen. It iepenbier ministearje is yn in strafproses dêrom de tsjinpartij fan in (rjochts-)persoan. Dy persoan, dy't oantsjut wurdt as de fertochte, kin him bystean litte troch in abbekaat.
Taak fan de strafrjochter
De wichtichste taak foar de strafrjochter is om te sjen oft der yn elts spesifyk gefal troch it iepenbier ministearje ofdwaande bewiis levere is om in fertochte te feroardielen. Is dat der net, dan moat de fertochte frijsprutsen wurde. De rjochter hâldt fierder tafersjoch oer it proses tsjin de fertochte, dat earlik en yn oerienstimming mei it jildende rjocht ferrinne moat. Fierder sjocht de rjochter ûnder mear of der yn de omstannichheden fan in gefal rjochtfeardiging of skuldútslúting fûn wurde kin. Sûnder skuld kin gjin straf oplein wurde.
Straffen
De strafrjochter hat kar út ferskate straffen, wêrfan de ûndersteande de wichtichste binne:
Druvesûker
Lichem
Druvesûker is ien fan de wichtichste brânstoffen foar it minsklik lichem. It wurdt omset yn glykogeen, in polymear fan glukoazemonomearen dat yn de spieren en de lever opslein wurdt (likernôch 100 gram). Druvesûker sels is net geskikt foar opslach yn it lichem om't it de osmoatyske wearde fan de sel ferheget. By in tekoart oan druvesûker yn it lichem kin it troch de glukoneogeneze wer oanmakke wurde.
Druvesûker kin daliks yn it bloed opnaam wurde. Dat is net sa foar bygelyks sacharoaze en stiselmoal, dy earst yn druvesûker omsetten wurde moatte. It ferfier fan en nei sellen giet fia glukoaze-ferfierders.
Planten
Druvesûker wurdt troch planten makke ûnder de fotosynteze; dêrnei wurdt it ferarbeide nei stiselmoal foar opslach. Tegearre mei in molekúl fruktoaze foarmet α-glukoaze sacharoaze, de tafelsûker út sûkerbiten.
Foarmen
thumb|D- en L-glukoaze Glukoaze as ringstruktuer bestiet as fjouwer ferskillende foarmen. It ferskil sit yn de hydroksymetylkloft op C<SUB>5</SUB>, en yn de relative posysje fan de OH<SUP>-</SUP> op C<SUB>4</SUB>. As dy yndieling bart op basis fan de hydroksymetylkloft (-CH<SUB>2</SUB>OH) wurde de kloften L- of D-glukoaze neamd. As dy yndieling bart op basis fan de posysje fan de OH<SUP>-</SUP> kloft op C<SUB>4</SUB>, dan wurde de sûkers α- of β-glukoaze neamd. Der binne dus 4 kombinaasjes fan glukoaze:
Gisele Bündchen
Gisele Caroline Bündchen (Três de Maio, 20 july 1980) is in Brazyljaansk supermodel. Hja is ien fan de modellen mei it measte súkses en it heechste ynkommen fan de wrâld. Anno 2007 is se it gesicht fan mear as tweintich merken út ûnder oaren de Feriene Steaten, Ruslân, Brazylje, Itaalje, Frankryk, Meksiko, Spanje, Turkije, Súd-Korea, Dútslân en Switserlân. Yn 2006 fertsjinne sy 33 miljoen dollar, wylst har fermogen rûsd wurdt op 150 miljoen dollar. It Guinness Book of World Records 2007 neamd har as `meast rike supermodel fan de wrâld.
Privee
Bündchen hie fan 2000 oant 2005 ferkearing mei akteur Leonardo DiCaprio. Op 26 febrewaris 2009 troude hja mei Amerikaansk fuotbal-spiler Tom Brady. Tegearre krigen se in soan en dochter.
Stasjon Doanjum
Stasjon Doanjum (Dj) wie in spoarhalte yn Doanjum. De halte lei oan it spoar Tsjummearum - Frjentsjer. It stasjon wie iepen fan 1 oktober 1903 oant 8 oktober 1933.
Dit stasjon is boud nei in stasjonsûntwerp mei de namme Standerttype NFLS, dy yn haadsaak brûkt waard foar ferskate spoarstasjons yn Fryslân. It stasjon Doanjum foel binnen it type NFLS halte 3e klasse. It stasjonsgebou, út 1902, is noch oanwêzich.
Fernanda Tavares
thumb|200px|Fernanda Tavares. Fernanda Tavares (Natal, 22 septimber 1980) is in Brazyljaansk model. Sy wurke foar benei alle grutte moadeûntwerpers en wie te sjen yn tal fan bekende blêden.
Fernanda mei graach swimme en hurdrinne en is befreone mei it ek Brazyljaanske model Gisele Bündchen.
Sy is troud mei de Brazyljaanske akteur Murilo Rosa en sy hawwe in soan, Lucas, berne yn 2007.
Fernanda Tavares wie Veejay by MTV Brazylje, presintatrise fan Missão MTV.
Freek de Jonge
thumb|Freek de Jonge by in foardracht (2010) thumb|[[Mies Bouwman en Freek de Jonge yn Mies en scène]] Frederik Jan Georg (Freek) de Jonge (Westernieland (gemeente De Marne), 30 augustus 1944) is in Nederlânske kabaretier. Hy waard ferneamd doe't er mei Bram Vermeulen optrede as it sosjaal engazjearre Neerlands Hoop. Fanôf 1980 gong er solo en makke namme as kabaretier mei konferenses dy't tige fernimstich opboud wienen. Hy wie ek de earste dy't in reade tried troch syn programma rinne liet.
Libben en wurk
Freek de Jonge waard berne yn Westernieland as soan fan in herfoarme predikant. De húshâlding ferhuze nei Warkum en letter nei Zaandam en doe nei Kloetinge yn Seelân. Nei de HBS studearre er kulturele antropology yn Amsterdam en waard er lid fan it Amsterdamsch Studenten Corps ASC/AVSV. Yn syn studintetiid krige er kunde oan Bram Vermeulen en Johan Gertenbach, wat late ta de oprjochting fan Neerlands Hoop.
Yn 1979 gyng Neerlands Hoop út elkoar en begûn De Jonge oan in solokarriêre. Hy wie de earste kabaretier dy't in reade tried yn syn ferhaal oanbrocht. Typysk foar De Jonge is ek de running gag, in grap, dêr't mear as ien kear nei ferwiisd wurdt. De Jonge brocht in protte suksesfolle programma's op it toaniel, wêrûnder ek ferskate âldjierskonferenses en nijjierskonferenses. De IKON wie de earste dy't in âldjierskonferense fan Freek de Jonge útstjoerde. Dêrnei stjoerde de VPRO de konferenses fan De Jonge út.
Njonken syn wurk as kabaretier ûndernaam De Jonge ek oare aktiviteiten. Sa hat er romans, lykas Zaansch Veem (1987), Neerlands Bloed (1991) en Opa's Wijsvinger (1993) skreaun, presintearre er telefyzjeprogrammas en spile er in rol yn twa films, De Illusionist (1983) en De Komediant (1986). Ien kear trede er op as stadionsprekker by AFC Ajax (1989) spile in rol by it fuotbalfandalistyske stêfinsidint (De Jonge ferwurke dy ûnderfining yn it programma De Volgende).
Ein 1994 en ier yn 1995 trede De Jonge op mei de popgroep de Nits yn it Nieuwe de la Mar Theater en Carré mei it programma Dankzij De Dijken. Under de namme Frits brochten se in protte lietsjes fan Neerlands Hoop. Nei dat muzikale útstapke waard Nits-keyboardspiler Robert Jan Stips de nijee muzikale partner fan De Jonge. Yn 'e mande mei de band fan Stips skoarde De Jonge mei it nûmer Leven na de dood (in bewurking fan Bob Dylan syn "Death is not the end" út it album fan 1988 "Down In The Groove") yn 1997 in nûmer 1-hit yn de Nederlânske Top 40 en in nûmer 2-hit yn de Mega Top 100.
Yn 1999 sette De Jonge útein mei in nij kabareteksperimint. Under de namme De Grens makker yn in jier tiid tsien ferskate shows, dêr't alle foarmen fan kabaret yn oan bod kamen.
Yn 2004 fernuvere De Jonge freon en fijân troch ôf te reizgjen nei Irak en dêr foarstellings te jaan foar de Nederlânske militêren. Hy gie op 9 febrewaris hinne en in wike letter gie er werom. Foar Boudewijn de Groot skreau er De vondeling van Ameland, foar dy syn album Het eiland in de verte. It liet fertelt it ferhaal fan in oanspielde fûnling op It Amelân, dy't him mear thús fielt yn 'e see as op it eilân sels. Op it lêst rint de eks-fûnling fan it strân ôf de see (wer) yn en fersûpt.
Yn 2005 einige De Jonge op nûmer 80 yn de ferkiezing fan De grutste Nederlanner.
Op 12 novimber 2005 krige er de Groenman-taalpriis, op in kongres fan it Genootschap Onze taal. Op 28 oktober begûn it nije telefyzjeprogramma (Freek) Kortgehouden. Foar dat 25 minuten duorjende programma waard er achter de skermen bystien troch jonge programmamakers en foarmjouwers. Eltse ôflevering wie opboud út in tal koarte ûnderwerpen, altyd oars fan opset en ûnderwerp. De klam lei wikseljend op foarm of op ynhâld.
Yn 2008 sloech De Jonge in nij paad yn mei in teätershow dy't net ornearre wie foar it grutte publyk, mar foar minsken dy't 'muoite dwaan wolle'. Ek yn 2008 krige er út hannen fan minister Ronald Plasterk de "Vereniging van Schouwburg- en Concertgebouwdirecties oeuvreprijs".
Op 1 jannewaris 2012 stjoerde de VPRO de nijjierskonferense Lone Wolf fan De Jonge út. De konferense waard bot wurdearre yn de Volkskrant, mar smiet ek in protte negative reäksjes op fia it mikrobloch Twitter.
Op 26 desimber 2013, twadde krystdei, waard it teäterprogramma Circus Kribbe fan De Jonge útstjoerd troch de VPRO op Nederlân 2. De foarstelling gie noch op 5 oktober 2013 net troch mei't er te min belangstelling foar wie.
Yn 2016 waard him de fiifde Toon Hermans Award takend. In jier letter smiet er him op as aksjefierder om omtinken te freegjen foar de problematyk fan de skea troch ierdskoddings yn de provinsje Grinslân. Ein 2017 waard er dêrom keazen as Grinslanner fan it Jier.
Privee
De Jonge is troud mei Hella Asser, dochter fan Eli Asser, dy't him holp by syn shows, ûnder oaren as ûntwerper fan syn klean. It pear hat twa bern, mar hat ek in trije moanne âld bern ferlern. Jannewaris 2020 krige De Jonge de earepeinje fan Zaandam.
Wurk
(Sûnder syn muzikale wurk)
Foarstellingen
mei Neerlands Hoop:
West-Skylge
thumb|right|300px|Lizzing fan Skylge thumb|right|300px|West-Skylge thumb|right|300px|West-Skylge West-Skylge (Midslânsk: West) is it grutste doarp op it Waadeilân Skylge. Mei 2.580 ynwenners is West-Skylge it haadplak fan it eilân. De bewenners fan Skylge nimme it plak ‘West’. De âlde buorren wurdt Ald-West neamd, dêr omhinne binne in grut tal nije wenwiken boud.
It doarp
De grutste winkelstrjitten fan West binne de Toerstrjitte en de Beamstrjitte. Karakteristike 17e iuwske gevels yn de Buorren.Hjir binne inkele tsientallen winkels, restaurants, ythûzen en inkele hotels te finen. Yn de Kommandeurstrjitte, froeger de Lange Buorren, is it kultuer-histoarysk musem ‘It Bewarre Hûs’ fêstige. Yn dit museum kin men alles te witten komme oer de kultuer en de skiednis fan Skylge. Ek binne der yn West-Skylge in natoer-histoarysk museum en in fiskersmuseum te finen.
Yn West stiet ek de fjoertoer de Brandaris (1594), ien fan de âldste fjoertuorren fan Nederlân. De haven fan Skylge leit ek yn West. Dizze haven leit yn in natuerlike baai. Skylge hat in lytse fiskersfloat dy’t op garnalen fisket.
Fan âlds fertsjinnen de ynwenners fan it eilân harren jild mei fiskerij, ek wienen der lange tiid inkele feehâlderijen te finen. Hjoed de dei is it toerisme de belangrykste boarne fan ynkomsten.
Sûnt 1 jannewaris 1875 stiet yn West-Skylge de skoalle it Maritym Ynstitút Willem Barentsz.
Skiednis
West-Skylge ûntstie yn de 12e iuw op in sânplaat dy’t in iuw earder oan it eilân Skylge fêst groeide. De namme fan it doarp, en fan it eilân Skylge sels, komt fan de namme fan dizze sânplaat.
Yn de rin fan de tiid is de namme fan it doarp stadichoan feroare. Bekende nammen út de skiednis binne: Westeinde, Westerskylge, Schylge en Skylge. Ek hat it doarp de namme fan Sint Brandarius hân, de hillige fan de brannen. Alde nammen fan it doarp dy’t dat yn it ûnthâld bringe binne: Sint Brandariusparochy en Sint-Brandariustsjerke. Oant de 17e iuw kaam de namme Brandaris foar yn de namme fan it plak. Letter waard dizze namme jûn oan de fjoertoer fan West-Skylge.
De âlde Sint-Jantsjerke is boud om 1270 hinne, de toer fan de tsjerke komt út 1323. DEr binne in soad sarken by mei ôfbyldings fan skippen.
Yn 1666 is West-Skylge, in rêstoarde foar seelju, mei de Twadde Ingelske Oarloch, troch in ynfal fan de Ingelske float hast hielendal plat baarnd. Mar tritich huzen bleaunen oerein stean, wêrûnder de Brandaris en de Sint-Jantsjerke.
West-Skylge hat jierrenlang lêst hân fan kusteroazje. Troch it ferpleatsen fan in slinke yn noardlike rjochting ferdwûn tusken 1600 en 1800 in grut part fan it dúngebiet oan de eastkant fan it doarp de see yn. Ek in grut part fan it doarp sels ferdwûn yn de see. Uteinlik waard mei in stelsel fan damen, dy’t oanlein waarden tusken 1780 en 1840, foarkaam dat it doarp noch fierder yn de see ferdwûn.
Yn 'e twadde helte fan 'e njoggentjinde iuw wenne der ek in lytse Joadske mienskip yn West, dy't him dêrhinne ferspraat hie fanút Harns. Tsjin 1900 hiene de measten Joaden it eilân wer ferlitten. De famylje Pais, de lêst oerbleaune Joadske húshâlding op Skylge, waard ûnder de Twadde Wrâldoarloch yn 'e Holokaust fermoarde.
Buorskippen
Eastlik fan West-Skylge lizze de buorskippen Dellewâl en Healwei. Dizze buorskippen hearre ek ta it doarpsgebiet fan West-Skylge. By Dellewâl lei eartiids it doarpke Wolmerum. Dit doarp is troch kusteroazje hielendeal yn see ferdwûn.
Carl Reiner
Carlton "Carl" Reiner (De Bronks (New York City, 2 maart 1922 - Beverly Hills, 29 juny 2020) wie in Amerikaansk komyk, akteur, stimakteur, filmmakker en tillefyzjepresintator.
Yn de jierren fyftich fan 'e Tweintichste ieu skreau Reiner oan, en spyle yn, Caesar's Hour en Your Show of Shows. Yn de jierren sechtich makke er The Dick Van Dyke Show, dêr't er ek sels oan mei die. Yn de jierren sântich hat er meiwurke oan ferskate films fan Steve Martin. Hy spile ek mei Mel Brooks yn de komyske sketsen oer The 2000 Year Old Man. Reiner hat yn de rin fan syn libben njoggen Emmys wûn, en ien Grammy.
Wurk
In kar út te minste hûndert wurken:
163
Ferstoarn
160er
Amy Johnson
Amy Johnson (Kingston upon Hull, 1 july 1903 – 5 jannewaris 1941) wie de earste frouljus piloat dy't allinnich fan Ingelân nei Austraalje fleach. Sy wie op dat stuit 26 jier. Johnson har karriêre begûn yn 1928; sy wie teffens de earste frouljus grûnwurktúchkundige en krige erkenning fan it ministearje fan Loftfeart en de C.B.E.. Solo of mei har man, Jim Mollison, sette sy tal fan lange-ôfstânrekords mei fleanmasines yn de jierren 30.
Yn de Twadde Wrâldkriich fleach hja nije fleanmasines fan it fabryk nei de fleanbasis. Op 5 jannewaris 1941 rekke syn mei har Airspeed Oxford it paad bjuster en stoarte yn it estuarium fan de Teems. Sy waard noch libbend sjoen, mar rêding mislearre en har lichem rekke fuort.
Liet-Lavlut
Liet-Lavlut is de Skandinavyske namme fan twa sjongfestivals dêr't yn minderheidstalen by songen wurdt:
Stasjon Grou-Jirnsum
thumb|right| Stasjon Grou-Jirnsum Stasjon Grou-Jirnsum is in spoarstasjon fan de Nederlânske Spoarwegen tusken Grou en Jirnsum oan it spoar Swol – Ljouwert. It stasjon waard iepene op 1 septimber 1868. Op 30 maaie 1999 waard de oarspronklike stasjonsnamme Grouw-Irnsum oanpast oan de nije Fryske stavering fan 1989.
Kneppelfreed
right|thumb|300px|It Paleis fan Justysje te [[Ljouwert (stêd)|stêd, dêr't it proses tsjin Schurer en De Jong plakfûn.]] Kneppelfreed is de beneaming fan in opskuor dy't op freed 16 novimber 1951 op it Saailân yn Ljouwert plakfûn. Dat barren hong nau gear mei de lytsachtsjende opstelling dy't alteast in diel fan 'e rjochterlike macht yn it Fryslân fan nei de Twadde Wrâldoarloch foar de Fryske taal oer oannaam. Yn 'e saken tsjin twa molktapers út Aldeboarn en in bistedokter fan De Lemmer waarden de beklagen, doe't dy oanjoegen har memmetaal sprekke te wollen, op in misledigjende wize behannele troch de rjochter. Yn reäksje skreaune Fedde Schurer en Tsjebbe de Jong skerp stelde stikken yn 'e regionale kranten, mei as gefolch dat sy sels foar de rjochter dage waarden foar kwealaster. In gearrin fan omstannichheden late op 'e dei dat harren saak foarkomme moast ta in grutte tarin fan folk yn 'e stêd, wêrby't de mannichte troch de dwersferkearde hâlding fan 'e plysje yn in lulke kliber feroare. It treffen dat dêrop folge, spile in wichtige rol yn 'e striid foar de emansipaasje fan 'e Fryske taal en late der úteinlik ta dat it Frysk yn 'e provinsje Fryslân in offisjele status krige.
De Molke-en-Sûpe-affêre
Yndirekt wie Kneppelfreed it gefolch fan in op himsels ferbjusterjend ûnbetsjuttende rjochtsaak, dy't op 20 oktober 1948 foar it kantongerjocht op it Hearrenfean tsjinne. Dêrby waarden twa molktapers út Aldeboarn, Wiebe van der Hoek en Jeen de Leeuw, oanklage om't se de wurden molke en sûpe op harren molkbussen skreaun hienen, ynstee fan it wetlik fereaske melk en karnemelk. thumb|right|200px|Stânbyld fan [[Fedde Schurer op It Hearrenfean (makke troch Guus Hellegers, yn 1974).]]
Nea hie dizze rjochtsaak safolle oandacht krigen as de rjochter, mr. S.R. Wolthers, de oanklagen net ferbean hie om yn 'e rjochtseal Frysk te sprekken en Van der Hoek net bespot hie doe't dy dat dochs die. Wolthers syn útspraak "U bent toch op school geweest? U spreekt toch Nederlands?" ("Jo hawwe dochs op skoalle west? Jo sprekke dochs Nederlânsk, net?") hie úteinlik mear gefolgen as syn fûnis, skuldich sûnder oplizzing fan straf.
Nei ôfrin fan dizze rjochtsaak fûn der in skerpe útwikseling fan stânpunten plak yn 'e Hearrenfeanster Koerier, tusken Wolthers, fia ynstjoerde brieven, en de grutte Fryske dichter Fedde Schurer, dy't doedestiden haadredakteur fan dy krante wie. Dit foarfal lei it fûnemint foar de twadde episoade yn it ferhaal, dy't in pear jier letter folge.
De Saak-Van der Burg
Op 17 oktober 1951 kaam der nammentlik inselde soarte saak foar by deselde Feanster rjochter. Diskear gie it om 'e Lemster bistedokter Sjirk Frânses van der Burg, dy't yn syn studintetiid in liedende posysje yn 'e Federaasje fan Fryske Studinteferienings ferfolle hie. De man wie oanholden doe't er oer in dyk ried dy't ôfsletten wie troch it wetterskip. Net dat er him ûnbewust wie fan dy ôfsluting, mar hy hie in gefal haastgefal, dat sadwaande. Uteinlik krige er in boete fan sân gûne, mar dêrmei wie de saak noch net dien. Want Van der Burg hie wegere om Nederlânsk te praten en Wolthers hie wegere om him te ferstean as er Frysk spriek.
Wolthers, dy 't al jierren yn Fryslân wenne en it Frysk skoan ferstean koe, oppenearre de miening dat in man fan 'e ûntwikkeling fan 'e beklage wol Nederlânsk prate moatte kinne soe. Van der Burg woe dêr neat fan witte, en fierde oan dat immen dy't yn Fryslân terjochte stie, syn eigen taal brûke meie moatte soe. Dêrop gie de rjochter derta oer en sko de sitting op, sadat er him derop beriede koe oft der in tolk oproppen wurde moast. De beklage waard oplein te wachtsjen oant dat berie plakfûn hie en dêrnei wer op 'e rjochtsitting te ferskinen.
Reäksjes op 'e Saak-Van der Burg
Twa dagen letter, op 19 oktober 1951, skreau Fedde Schurer, dy't de Saak-Van der Burg persoanlik bywenne hie, in tige skerp haadartikel yn 'e Hearrenfeanster Koerier, dêr't er rjochter Wolthers syn "lytsbernich, misledigjend en narjend hâlden en dragen" yn feroardiele. De bekendste passaazje út dat artikel is lykwols dy wêryn't er Wolthers en syn lyksinnige kollega's ferliket mei de Swarte Heap, de binde moardzjende en plonderjende Saksyske hierlingen dêr't Fryslân yn Grutte Pier syn tiid sa fan te lijen hie. Schurer syn artikel hie dan ek as titel: De laatste man van de Zwarte Hoop ("De Lêste man fan de Swarte Heap").
Ut dat artikel de folgjende passaazjes: ''De beantwoording van de vraag, waarom de heer Wolthers zo mateloos geïrriteerd wordt bij het horen van de taal van het volk waarover hij zo lang rechtsprak, ligt meer op des psychiaters weg dan op de onze. Maar het feit, dat hij deze geïrriteerdheid in de openbare uitoefening van zijn functie zo slecht weet te verbergen, is een feit dat ons allen raakt. Morgen kunnen ook wij voor de rechterstoel staan. [...] Dit kinderachtige, beledigende en treiterende optreden tegenover een representatieve figuur als de heer Van der Burg is een openlijke provocatie voor het Friese volk in het algemeen en voor zijn georganiseerde studerende jeugd in het bijzonder. De heer Wolthers, die officieel geen kind meer is, moet zich deze dingen wel bewust zijn. [...] In de Middeleeuwen is Friesland geplaagd door een Saksische Bende, die de Zwarte Hoop werd genoemd. Mr. Wolthers schijnt het er op gezet te hebben, deze naam voor zich en zijn gelijkgezinde collega's te reserveren.''
thumb|right|300px|It [[Saailân (yn 2007), útsjend op it Paleis fan Justysje.]]
In pear wike letter skreau de kollemnist Tsjebbe de Jong in sels noch útsprutsener stik yn it Boalserter Nijsblêd:
"Dit is wol in tryst stikje treiterij. [...] Hwat yn 'e goedichheit kin sa'n man biwege om sa dom, sa provocerend en sa maniakael op to treden? Kin soks jit ûnder normale situaties rekkene wurde of is it wurd oan de psychiator? [...] As men soks meimakket, moat men jin bihearskje om sa'n man net mei in kneppel op syn baitsje to jaen."
Foar it Iepenbier Ministearje wiene dizze krante-artikels reden om sawol Schurer as De Jong oan te kleien foar kwealaster.
De rjochtsaak
De rjochtsaak tsjin 'e beide sjoernalisten fûn plak op freed 16 novimber 1951 yn it Paleis fan Justysje te Ljouwert, foar de plysjerjochter, mr. Tj. Taconis "wegens belediging van een rechterlijke ambtenaar in de uitoefening van zijn functie" ("om mislediging fan in rjochterlik amtner yn 'e útoefening fan syn funksje"). De ofsier fan justysje wie mr. H.H. Kuipers, de ferdigener mr. D. Okma en de tsjûge-saakkundige haadredakteur Pieter Wybenga fan it Frysk Deiblêd. As in iroanyske noat fan dizze rjochtsitting mei wol jilde dat der ek no Frysk praat waard en dat soks yn Ljouwert gjin inkelde swierrichheid opsmiet, útsein dat Wijbenga de eed net yn it Frysk ôflizze mocht.
De ofsier fan justysje achte it mei sin misledigjen fan Wolthers troch Fedde Schurer bewiisd. Mr. Okma, de ferdigener, wie fan betinken dat it net de bedoeling fan Schurer west hie om Wolthers persoanlik te misledigjen, mar dat it artikel sjoen wurde moast as in ynmoedige ferdigening fan it Frysk. Fedde Schurer sels sei yn syn lêste wurd, dat hy syn plicht dien hie foar God en syn lân troch op te kommen tsjin it geweld dat Fryslân oandien waard:
"'Ik moat it rjocht hawwe, nou en yn 'e takomst, om as myn folk yn syn eare en syn bistean taest wurdt, fûl fan my to slaen mei it wapen, dat my net om 'e nocht tabitroud is: it wurd. Moat ik dêrfoar straft wurde neffens in noarm, dy't net myn folk, mar wol syn oanranners biskermet, dan sil it dragen fan dy straf my greater eare wêze as hokker priis. Dan bin ik solidair mei myn meifortochte Tsjebbe de Jong en mei alle striders foar Fryslân fan earder en letter tiid. Sa wier helpe my God Almachtich.'"
Yn syn autobiografy, De Bisleine Spegel, beskreau Schurer de reäksje fan 'e rjochter op dit pleit sa: " 'Heeft niets met de zaak te maken,' sei mr. Taconis en naam in dropke." De eare fan it dragen fan 'e straf waard Schurer dan ek net ûntholden. Hy waard feroardiele ta in finzenisstraf fan fjirtjin dagen op betingst mei in proeftiid fan trije jier. Nei't er yn berop gien wie, waard syn straf op 18 maart 1952 werombrocht ta de oarspronklike eask fan 150 gûne boete.
Wat de saak tsjin Tsjebbe de Jong oangiet: mr. Okma fierde ta syn ferdigening oan dat er syn artikel halje-trawalje skreaun hie. De ofsier fan justysje kompinsearre de swierdere mislediging fan Wolthers mei de lytsere oplaach fan it Boalserter Nijsblêd en easke deselde straf. De Jong krige úteinlik sân dagen op betingst mei in proeftiid fan trije jier, sadat er, neffens de rjochter, net wer wat halje-trawalje skriuwe soe.
De opskuor
Der waarden helptroepen optrommele en de brânwacht kaam mei brânspuiten. De lju op it Saailân fielden har bedrige, begûnen de plysje mei fruit te bekûgeljen en besochten de brânslangen troch te snijen. Doe ferlear de plysje eltse selsbehearsking en sloech sûnder ûnderskie te meitsjen mei de wapenstôk op 'e fuortspattende minsken yn, wylst ek tafallige foarbygongers net sparre waarden. In grut tal minsken waard dy deis rekke troch wetter of kneppel, en guon, lykas Pieter Wijbenga, de haadredakteur fan it Frysk Deiblêd, en Kees Sikkink, in sjoernalist fan De Volkskrant, waarden sels slim yninoarslein troch de plysje. Dit barren gie de skiednis yn as "Kneppelfreed" – in beneaming dy't Schurer, neffens Douwe Tamminga en Jo Smit, sels betocht hat – en is efterôf sjoen ien fan 'e wichtichste foarfallen yn 'e skiednis fan 'e emansipaasje fan 'e Fryske taal.
Neispul
Kneppelfreed sloech yn Fryslân yn as in bom, sawol by it folk as ek yn de media en polityk. De provinsjale parse kaam de plysje en rjochterlike macht tenei mei in stoartfloed oan krityk en lulkens. Al daliks de sneins derop waarden yn guon tsjerken preken holden oer Kneppelfreed. En persiis in wike letter organisearre de Ried fan de Fryske Beweging in protestgearkomste, dy't twaris op deselde jûns holden wurde moast fanwegen de oerweldigjende belangstelling, en sels doe moasten der noch fjouwerhûndert minsken teloarsteld wurde. Yn De Bisleine Spegel fertelt Schurer fan in kunde fan him dy't er op dy gearkomste trof, in boerke út 'e Legeaën: " 'Kom Sânstra,' sei ik yn it skoft tsjin him, 'jo hjir ek?' 'Ja, myn jonge,' sei Sânstra, 'en ik haw it blafferke meinommen.' En hy helle in grouwe browning heal út 'e bûse. 'Soks komt my ien kear oer, mar gjin twa kear.' "
Yn panyk rekke by de gedachte oan in Fryske ôfskiedingsbeweging, stjoerde it regear yn De Haach daliks net minder as trije ministers twa dagen lang op ferkenning nei Fryslân, wat noch nea earder foarkommen wie. Nei jierren fan tarieding en debatten late dit yn 'e jierren 1955 en 1956 allegearre ta de ynfiering fan nije wetjouwing oangeande it Frysk. Dêrby krige it Frysk offisjeel de status fan twadde rykstaal (wat fan Nederlân trouwens net in twatalich lân lykas Kanada makke). Fierders krigen Friezen it rjocht om yn Fryslân harren eigen taal yn 'e rjochtseal te sprekken en om wêr dan ek yn Nederlân de eed yn it Frysk ôf te lizzen. Wat it ûnderwiis oanbelange, krige it Frysk op 'e legere skoallen, dêr't it al sûnt 1937 as ekstra fak tastien wie, no einlik de status fan folweardich skoalfak.
Betsjutting fan Kneppelfreed
De betsjutting fan Kneppelfreed foar it Frysk en Fryslân moat noch oerdreaun, noch ûnderskat wurde. Dit stiet fêst: de problematyk oangeande it Frysk helle einlik de lanlike parse. En wat noch mear seit, der kaam yn juridyske blêden in diskusje op gong. Sa krige ek it regear yn De Haach op 't langelêst yn 'e rekken dat der yn Fryslân wat te rêden wie.
"Kneppeljen nei Keppeljen"
Yn 2011 wie it 60 jier nei Kneppelfreed. De Ried fan de Fryske Beweging griep dat gegeven oan om sechtich dagen lang feest te fieren. Dat barren krige de namme fan Kneppeljen nei Keppeljen. De Ried woe boppedat de betinking fan Kneppelfreed yn in breder mondiaal ramt sette: hoe sil it mei de rykdom oan talen yn ’e wrâld komme? Moatte wy, wrâldboargers, it útstjerren fan dy talerykdom gewurde litte, of ûndernimme we der wat tsjin?
Britsum
Skiednis
It doarp is stifte op in kwelderwâl dy't eartiids de eastkant fan de Middelsee wie. Yn de 13e iuw krige it doarp der oan de westkant in stik nijlân by.
frame|Sa lei Britsum der hinne. Twadde helte 20e iuw hat Britsum in grutte nijbouwyk op de eardere Weversterp delsette kinnen, dy't it doarp hurd waakse litten hat. Troch de lûdsoerlêst fan de Fleanbasis Ljouwert wienen Koarnjum en Jelsum minder oantreklik wurden foar nije minsken, dy't ynstee dêrfan nei Britsum gongen.
Namme
De betsjutting fan de namme Britsum is net dúdlik. It -um soe tsjutte op -hiem. Guon geane der dan fan út dat de earste part dan in persoansnamme Britte of Britto wêst hat, it hiem fan Britte. Oaren wize op in âldere foarm Bruggiheem, dy't al foar it jier 1000 foarkomt yn de boeken fan it kleaster Fulda. Dat soe dan it hiem by de brêge wêze. Noch in oare útlis komt út op it sompige lân.
De folksferklearring is in reuzeteltsje fan twa reuzen dy't ôfhierd wienen om de Dokkumer Ie te slatten. Op in stuit waarden se wurch. Se woenen doe efkes rêstich útpûste. Se gienen dêr tsjin in tsjerke oan sitten mar dy koe harren gewicht net hâlde en foel om. Doe seinen se tsjininoar: 'Dy is britsen.'
De Staten
Der wurdt ek noch sprutsen fan Britsenburg, dat oan de Middelsee lein hawwe soe.
Tsjerken
right|thumb|250px|De herfoarme [[Jehannestsjerke (Britsum)|Jehannestsjerke fan Britsum.]] Britsum hat twa tsjerken. De romaansk-goatyske herfoarme Jehannestsjerke datearret likernôch út 1250. By in restauraasje yn 1990 waarden yn dit gebou âlde, oerskildere fresko's oantroffen. De âlde grifformearde tsjerke is fan 1867; yn 1968 waard der in nije grifformearde tsjerke boud, dy't De Hoekstien kaam te hjitten. right|thumb|250px|De âlde grifformearde tsjerke.
Stasjon
Britsum hie in stasjon oan it spoar fan Ljouwert nei Eanjum. It doarp wie de halte tusken Koarnjum en Stiens, mei de geografyske ferkoarting Bts. It stasjon waard iepene 22 april 1901, doe't it spoar fan Ljouwert nei Ferwert iepene waard en waard wer sletten op 1 desimber 1940 doe't hiel it spoar opheft waard.
Mienskip
Britsum hie de basisskoallen, 'De Foarikker' en 'De Homeie'; yn 2015 fusearren dy ta 'De Swirre'. Fjouwer kear jiers ferskynt doarpskrante 'De Troffel'. Buertferienings binne Menno’s Paed, 'Finne De TrochsettersFiif Strjitten', Aldlânsdyk, 'De Kamp', Lieuwe Wever'', 'It Greidenselskip' en 'Sillân'.
Sint-Fitustsjerke (Wetsens)
De Sint-Fitustsjerke is in 12e iuwsk tsjerkegebou yn Wetsens. De tsjerke waard yn 2016 troch de PKN-gemeente Dokkum-Ealsum-Wetsens oerdroegen oan de Stifting Alde Fryske Tsjerken en wurdt tsjintwurdich út en troch brûkt foar trou- en routsjinsten en muzikale útfierings.
Bouskiednis
De romaanske Fitustsjerke stiet op in fjouwer meter hege terp, dy't tsjin it ein fan de 19e iuw foar it grutste part ôfgroeven waard. Op de terp hinne is de radiale struktuer noch foar in diel oanwêzich. De tsjerke waard yn de 12e iuw boud, mooglik noch earder, en hie oarspronklik faaks in reiten tek. Oarspronklik wie it tufstiennen skip nei it westen ta likernôch fjouwer meter langer en waard it dêr ôfsletten mei in sealtektoer. Op de hoeken krige de tsjerke in fundearring fan fjildstiennen, dy't der yn de omkriten folop te finen wiene. thumb|250px|left|De tsjerke yn 1723 neffens Jacobus Stellingwerf mei toer en goatyske ramen yn de noardmuorre Yn 1841 besletten de tsjerkfâlden de toer fanwegen boufalligens ôf te brekken. Wylst dêr al in begjin mei makke wie stoartte de toer op in snein yn. De tradysje wol ha dat de dûmny krekt preekje soe oer Simson, dy't mei it omfier triuwen fan de pylders de timpel fan de Filistinen ferwoastge. Op it plak krige de tsjerke in trijesidige ôfsluting fan gieltsjes mei oan de bûtenkant in houten ôfdak foar de klok. thumb|250px|left|Muorrewurk Oan de tsjerke waard yn de rin fan de tiid hiel wat ferboud, itjinge goed oan it muorrewurk falt ôf te lêzen troch de tapassing fan ferskate stiensoarten. It oarspronklike muorrewurk yn it eastlike diel fan de noardlike muorre bleau it bêste bewarre. Yn de noardlike muorre binne de lytse heechlizzende romaanske finsters tichtmitsele, lykas ek de hagioskoop of piskina yn it noardeastlike diel. De sparfjilden mei rûnbôgefriezen binne skieden troch Bremer sânstien. Ek de goatyske ramen fan de súdlike muorre binne letter ynbrocht. Boppe de spitsbôgen is oan de bakstien te sjen dat it skip ea ferhege is. Op de grins mei de 19e iuwske westlike ôfsluting is yn de eastlike muorre in goatysk portaal. Foar dy tagong oer is oan de súdlike kant in 16e iuwske tagong ûnder in segmintbôge.
De tsjerke waard al sûnt de jierren 1990 net mear brûkt en is op 8 april 2016 oerdroegen oan de Stifting Alde Fryske Tsjerken.
Ynterieur
thumb|260px|De noardmuorre It ynterieur fan de Fitustsjerke is tige ienfâldich. Eartiids hat de tsjerke in stiennen ferwulft hân, dêr't yn de tsjerke noch spoaren fan te sjen binne. Tsjinwurdich hat de tsjerke in flak houten balkenplafond. Wylst it koer bûten fiifsidich is, hat it yn de tsjerke in healrûne foarm. De alterstien fan reade sânstien út de katolike tiid waard nei de reformaasje as drompel ûnder de súdlike tagong lein. Nei de restauraasje yn de jierren 1970 krige de stien in plak yn it koer fan de tsjerke. Mei de lêste grutte restauraasje waarden ek de nissen en de âlde finsters yn de tsjerke wer foar it sicht helle.
Nei alle gedachten stamme de preekstoel, it doophek, it tekstboerd en de banken út de tiid fan de restauraasje yn 1836. It neamen wurdich is in sark fan de Dokkumer kûper Luitien Coerts († 1580) mei reliëfs fan it ark dat er by syn wurk brûkte.
De klok fan de tsjerke út 1842 waard yn 1943 troch de Dútsers foardere en omraand. De tsjintwurdige klok waard nei de kriich getten.
Rouboerd
Yn 2022 krige de tsjerke fan de keunstner Hein van Delft in modern keunstwurk yn de foarm fan in rouboerd. Op it boerd stiet in ôfbyld fan in goudkleurige skries mei aaien en it râneskrift 'dy't net benne binne'.
Oargel
It oargel op de út it begjin fan de 19e iuw stammende kreake waard yn 1933 oankocht út Sappemeer. It bestie út ûnderdielen fan trije ferskillende oargels, dêr't in tige âld ynstrumint ûnder is. It waard yn 1974 ferboud troch de bruorren Van Vulpen en krige doe in nije kast.
Diederik Samsom
200px|right|thumb|Diederik Samsom Diederik Maarten Samsom (Grins, 10 july 1971) is in Nederlânsk politikus. Foar de Partij fan de Arbeid siet et sûnt 30 jannewaris 2003 yn de Twadde Keamer. Op 16 maart 2012 waard Samsom fraksjefoarsitter en polityk lieder fan syn partij.
Samsom wie troud en hat in dochter (Benthe) en in soan (Fane).
Biografy
Samsom syn heit en pake wiene beide ynternist yn Ljouwert en komme út it laach Samsom dat ein 19e iuw yn Alfen oan de Ryn in útjouwerij fan wetteksten en administrative systemen oprjochte. Syn mem wie fysioterapeute, wurke earst mei swaksinnige bern yn Ljouwert en Boalsert, dêrnei hie se in eigen paraktyk. Diederik groeide op oan de Harnzerstrjitwei yn Ljouwert. Hy fierde aksje om it Steedlik Gymnasium selsstannich bliuwe te litten en wie lid fan swimferiening Orca. Yn 1989 helle Diederik Samsom syn gymnasium-diploma oan dit Steedlik Gymnasium yn Ljouwert. Dênei hat hy fan 1989 - 1997 technyske natuerkunde (ôfstudearrjochting kearnfysika) studearre oan aan de Technyske Universiteit Delft, dêr't hy syn yngenieurstitel helle. Yn syn studintetiid wie hy lid by OJV de Koornbeurs dêr't hy yn 1990 - 1991 fisefoarsitter fan wie. Ear't hy yn de Keamer kaam wie Samsom ûnder oare aktyf as aksjefierder en kampanjelieder by Greenpeace en as bestjoerslid fan it Delftse studintefakbûn VSSD. Yn dy hoedanigens wie hy ek aktyf by it LSVb en stelde hy in jiergong fan it Poenboek gear. Hy wie by de Twadde Keamerferkiezingen 2002 al kandidaat foar de Twadde Keamer, mar waard troch it grutte ferlies fan syn partij net keazen.
Nei dy ferkiezings waard Samsom direkteur fan syn eigen enerzjybedriuw Echte Energie, dat hannelt yn griene stroom. Dit bedriuw is yn 2008 oernomd troch Eneco.
Polityk
By de Twadde Keamerferkiezingen 2003 krige hy lykwols in heech plak op de kandidatelist fan de PvdA en waard hy wol keazen yn it parlemint. Hy is wurdfierder miljeubelied en hâldt him fierder dwaande mei enerzjybelied en ûntwikkelingsgearwurking.
Diederik Samsom hearde yn 2004 ta de minderheid fan syn fraksje dy't tsjin ferlinging fan de Nederlânske oanwêzichheid yn Irak wie. Hy wurdt beskôge as lid fan de linkerfleugel fan de PvdA-fraksje. By de Twadde Keamerferkiezingen 2006 waard hy op 'en nij keazen. Ein 2007 makke hy him yn de Twadde Keamer om 'e nocht sterk foar fergees triedleas ynternet yn yntercitytreinen om de trein oantrekliker te meistjen foar automobilisten. Neist it Keamerlidmaatskip is Samsom lid fan it Kommitee foar Oanrikkenmendaasje fan it Nederlânsk Sosjaal Foarum.
By de Twadde-Keamerverkiezingen op 9 juny 2010 stie Samsom as sânde op de kieslist. Hy krige 10.982 foarkarstimmen.
Samsom naam 2012 de meiferdigening oer fan Hans Spekman dy't de Keamer ferlitten hie fan in yn 2011 troch Spekman en Joël Voordewind (ChristenUnie) yntsjinne ynisjatyfwetsútstel oer fersterking fan de posysje fan yn Nederlân "bewoartele" minderjierrige frjemdlingen. Dy wet krige de namme Kinderasielwet mei; ek wol Wortelingswet of de 'Maurowet'. De Ried fan Steat brocht dêroer in negatyf advies út.
thumb|250px|Samsom wint it partijliederskip Op 20 febrewaris 2012 gie Job Cohen ôf as polityk lieder, fraksjefoarsitter en Twadde Keamerlid. Dêrnei wûn Samsom 16 maart de spesjaal útskreaune lederieplachting oer it partijliederskip en fraksjefoarsitterskip mei goed 54% fan de stimmen (Ronald Plasterk krige 31,6% fan de stimmen). Nei syn oerwinning liet er witte dat at de PvdA de grutste partij wurde soe, hy premier wurde woe en oars fraksjefoarsitter yn de Twadde Keamer, ek at de PvdA yn it regear komme soe.
Ein april 2012 krige er in soad krityk, ek fan syn eigen folk, fanwege it net meidwaan oan it saneamde Lenteakkoord, doe't de fraksjefoarsitters fan VVD, CDA, D66, GrienLinks en KristenUny mei minister De Jager oerienstimming berikten oer in miljardenpakket oan besunigings. Lykwols wie in mearderheid fan de lederie fan de PvdA posityf oer Samsom syn kar.
Twadde Keamerferkiezingen 2012
Samsom wie listtlûker foar de PvdA by de Twadde Keamerverkiezingen yn 2012. Sun partij helle 39 sitten. Dat wiene njoggen mear as by de op ien nei lêste ferkiezing, mar net genôch om de grutste partij fan Nederlân te wurden. Dat waard de VVD mei 41 sitten. De rûme sittewinst foar de PvdA wie opmerklik. Neffens de media kaam dat troch de goede presintaasje fan Samsom.
Wurk fan 2017 ôf
Fan 2017 ôf oan wurke Samsom parttime as adviseur fan in ôffal- en enerzjybedriuw yn Alkmaar. Op 11 septimber 2019 waard buorkundich makke dat Samsom beneamd is as kabinetsjef fan Europeesk kommissaris Frans Timmermans, dy't belêste is mei de útfiering fan it EU-klimaatbeleid. Samsom sil Timmermans mei yngong fan 1 desimber 2019 stypje by it ûntjaan fan in Green Deal en in Europeeske klimaatwet.
De Westereen
De Westereen (Standertfrysk: De Westerein) is in doarp dat yn de gemeente Dantumadiel leit. De Westereen leit noardwestlik fan Twizelerheide en Sweagerbosk, eastlik fan De Falom, westlik fan Kollumersweach en besuden Wâlterswâld. De Westereen hat  ynwenners. De doarpskearn fan De Westereen bestiet út de Foarstrjitte, Tsjerkestrjitte, Skoallestrjitte, Ferlinge Stasjonsstrjitte en de Noarder Stasjonsstrjitte mei tusken en om dizze strjitten ferskate oare strjitten mei tichte bebouwing.
Skiednis
thumb|left|250px|De Westereen thumb|250px|Nije Feart, De Westereen De namme fan it doarp betsjut de westlike ein fan Kollumersweach. It doarp is ûntstien as de westein fan it dykdoarp Kollumersweach, benammen dat part dat yn Dantumadiel lei. Dat dykdoarp, de dyk fan Feanwâlden nei Kollum bylâns, wie fral in doarp fan lytse keaplju en arbeiders. Yn de rin fan de 20e iuw hat Kollumersweach him fierder eastlik, tichter by Feankleaster ûntwikkele, wylst De Westereen him los dêrfan westliker by de Nije Feart ûntwikkele en útwreide nei it suden nei it spoar fan Ljouwert nei Grins.
Ein 1700 sette de joad Salomon Levy út it Dútske Hessen him yn De Westereen nei wenjen. Westereender bern dy't eartiids foar it earst nei skoalle gienen mochten in stik koeke fan de 'koekebeam' plukke. Dy koekebeam stie ferstoppe op de souder fan de skoalle.
Op 18 desimber 2007 hat de folsleine Ried fan Dantumadiel by moasje besletten de eigen Fryske taalkleur fan it doarp foar de takomst fêst te lizzen. Dêrom waard de offisjele doarpsnamme as 'De Westereen' yn de gemeentlike basisadministraasje fêstlein. De Fryske Akademy hat de namme sa ek yn de wurdboeken opnommen mei de fermelding dat de net-Westereender Friezen de namme ornaris as 'De Westerein' útsprekke.
De Westereen hat altyd al yn sawol de gritenij as de gemeente Dantumadiel lein.
Fryske Wâlden
thumb|left|250px|Heidespultsje thumb|250px|Klokkestoel op it begraafplak thumb|250px|De yn 2017-2018 ferboude Ferbiningstsjerke (foarhinne de Toertsjerke) De Westereen leit yn de Noardlike Fryske Wâlden mei in soad beamwâlen en pingo's. Eartiids wie it dêr in soad heide op earme sângrûn. De earmoede wie grut en de plaggehutten waarden bewenne troch grutte hûshâldings.De heidefjilden waarden oan it begjin fan de 20e iuw oanmakke en oant yn de 20e iuw bleaune minsken yn hutten wenjen. Yntusken binne ek de measte stiennen farianten fan dy plaggehutten hast allegear ferfongen troch moderne hûzen.
Noardlik fan De Westereen lizze tusken de Petsleat, de Kollumersweachsterfeart, de Easterbroeksterwei en de Miedwei de Sweagermieden. Utsein de boskjes yn it suden is it lânskip dêr fral iepen. Yn de Sweagermieden fiele ljippen, skrizen, tsjirken en waarlamkes harren thús.
Ferbinings
De Westereen leit op de eastigge fan de Nije Feart, in part fan de Swemmer. Dit wetter jout nei it suden ta ferbining mei de Burgumer Mar en it Prinsesse Margrietkanaal en nei it noarden mei Westergeast (Kollumerlân) en it Dokkumer Djip.
De Foarstrjitte ferbynt it doarp nei it easten ta mei Kollumersweach. Nei it westen jout de Boppewei ferbining mei de Sintrale As en fia de Easterein mei Feanwâlden.
Yn it suden hat it doarp sûnt 1902 in halte oan it spoar fan Ljouwert nei Grins. It stasjonsgebou út 1955 wie oant 1998 yn gebrûk en waard yn 2003 ôfbrutsen fanwege âlderdom. .
Mienskip
thumb|250px|''Ien fan de lêste wâldhûskes oan de Foarstrjitte (ôfbrutsen begjin 2023) De doarpsferiening hjit De Westereen. De feriening 112 organisearret sûnt 2005 om it jier yn febrewaris in doarpsfeest. It sportpark hjit De Wieken. Oan de Sportleane stie it swimbad De Frosk dat yn 2016 oan reapsein rekke en neitiid sloopt is. De Westereen hat in indoor fierljepsintrum. Dêr wurdt winterdeis treend.
Strjitten
Alle strjitten fan De Westereen.
Iisspeedway
Iisspeedway is in tûke fan de motorsport wêrby't mei motors op in iisbaan reesd wurdt.
Ûntstean
It earste wedstriidferslach komt út 1925 en giet oer in wedstriid op de Eibsee yn Dútslân. Mar sawol de Russen as de Sweden sizze rûn 1920 as earste mei it iisspeedway begûn te wêzen.
Motor
In kenmerk fan de iisspeedway-motor is dat der gjin rem op sit. Boppedat hat sa’n motor mar twa fersnellingen, wêrfan de earste allinne foar de start brûkt wurdt.
De tsjillen moatte foar in grut part fan in beskermjende kape fersjoen wêze. Dernêst moat der in ‘deademanskoarde’ opsitte. Dat is in toutsje dat fan it stjoer nei de pols fan de rezer rint. Sadree't de rezer it kontakt mei de motor ferliest, soarget it koardsje derfoar dat de motor fuortdaliks ôfslacht.
Bân
Yn de bannen fan in iisspeedway-motor binne spikers oanbrocht. De maksimale lingte fan de spikers is 2,8 cm, metten fanôf it befêstigingsplaatsje oant de punt fan de spiker.
Wedstriid
Ornaris binne der 16 dielnimmers oan de wedstriid. Dy ride allegear stdjin elkoar, mar net allegear tagelyk. De wedstryd is opboud út 20 partijen mei 4 riders, dat alle dielnimmers alle oaren in kear tsjinkomme. Ien sa'n parij doarret likernôch ien minút. Gâns de wedstriid duorret sawat treddel oere.
Fryske Racers
It Nederlânske iisspeedway wurdt dominearre troch Fryske racers. Johnny Tuinstra, René Stellingwerf en Tjitte Bootsma
Side-out
Side-out is in sportterm dy't oanjout dat it rjocht om op te slaan nei de tsjinpartij giet. By in side-out wint de partij dy't de opslach opfangt de rally.
Follybal
By follybal skoart de ûntfangende partij tsjintwurdich by in side-out in punt. Oant 2000 waard yn in side-out sitewaasje gjin punt takend, mar gie allinne de opslach oer nei de oare partij. Nei in soad diskusje is yn dat jier it rally point systeem ynfierd om it spul moaier en de telling foar it publyk dúdliker te meitsjen en wurdt der by in side-out wol in punt takend.
Rounders
By it Ingelske spul rounders, dat wol wat wei hat fan slachbal en honkbal, stiet side-out foar de spulsitewaasje wêrby de ûntfangende partij gjin slachman mear yn de wacht hat.
Lucy Thai
Lucy Thai, echte namme: Darny Van (Long Beach (Kalifornje), 13 novimber 1984), is in rêstend Amerikaansk neakenmodel en pornografysk aktrise fan mingd Kambodjaansk-Taisk komôf. Har artystenamme wurdt inkeld ek wol stavere as Luci Thai of Lucy Ty. Neffens har offisjele opjefte is se 1.56 m lang, mei in gewicht fan 41 kg.
165
Ferstoarn
160er
John Constable
thumb|Selsportret 1806, pen op papier, Tate Gallery Londen. John Constable (East Bergholt, 11 juny 1776 – Londen-Hampstead, 31 maart 1837) wie een Ingelsk romantysk lânskipsskilder en akwarellist.
Constable troude, nei lange tiid ôfwiist te wêzen troch har heit, om't er net goed genôch wie neffens him, mei Maria Bicknell. Sy hiene sân bern, doe't Maria stoar oan tuberkuloaze.
Constable hie foaral niget oan ljochteffeketen en wolkeloften. Hy skildere ek in stikmannich moaie kustgesichten.
In part fan oan him taskreaun wurk is fermoedlik troch syn soannen makke tinkt men tsjintwurdich. Wichtige samlings fan Constables wurk hawwe de National Gallery, de Tate Gallery en it Victoria and Albert Museum yn Londen.
Jan Pieter Heije
thumb|Jan Pieter Heije Jan Pieter Heije (Amsterdam, 1 maart 1809 - dêre, 24 febrewaris 1876) wie in Nederlânsk dokter, mar is fral bekend wurden om syn krewearjen foar dichtkeunst en muzyk. Hy boaske mei Maria Margaretha van Voorst (14 novimber 1832). thumb|Jan Pieter Heije, foarside Kinderliederen (druk fan 1847; 1e printinge 1843)
Hy studearre medisinen yn Amsterdam en promovearre dêr ek wêrnei't er dêr dokter waard.
Hy hat bydroegen oan tal fan lieten. Hy besocht in brede laach fan de befolking te berikken. Bernelieten hat er ek ta bydroegen. Bygelyks it no noch bekende: In het groene dal, in het stille dal, Zie de maan schijnt door de bomen, Een karretje dat over de zandweg reed en de Zilvervloot (oer Piet Hein), zijn daden benne groot).
Geastlike lieten, meast koralen. Koralen beskôge er as lieten fan maksimaal fjouwer koepletten wêr't inkeld ien haadgedachte of gemoedstastân yn foar komt. It Lietboek foar de Tsjerken hat noch ien fers fan syn hân: Gesang 464 (Alle volken looft de Here). Hy besocht mei syn lieten in brêge te foarmjen tusken protestantske, Roomsk-katolike en joadske tsjerkemuzyk.
Syn grêf leit yn it doarpke Abbenes, dêr't er regelmjittich by freonen wie. It grêfmonumint is makke troch Willem Molkenboer. It doarp hat in pleats dy't fan Heye's Vlaggenlied hiet.
Spreuk
Of uren duren Eeuwigheden,
Wurk
thumb|Het verdwaalde lam yn it boek Kinderliederen fan J.P. Heije
De Gouden Swipe (film)
De film De Gouden Swipe is in Frysktalige film fan Steven de Jong, nei it boek De Gouden Swipe (1941) fan Abe Brouwer.
Meitsjen
De rjochten op it boek wienen earst kocht troch Joop van den Ende, dy’t der in telefyzjesearje fan meitsje woe, mar nettsjinsteande it krewearjen fan Hans Wiegel woe it bedriuwslibben him net stypje.
Steven de Jong fan Snits hat foar it meitsjen fan dizze Frysktalige film lotten ferkocht. Friezen koenen helpe troch lotsjes te keapjen en makken sa kâns op de haadpriis: in echt hynder. Der waard in hynsterees mei bekende Nederlanners organisearre en elk fûns waard oanskreaun dat mar in gûne oer hie foar it meitsjen fan De Gouden Swipe. It NOB stuts de helpende hân ta troch tsjin redusearre taryf fasiliteiten beskikber te stellen.