cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Frede fan Ryswyk
thumb|right|300px|Hûs ter Nijburch troch [[Pieter Schenk (I)| P. Schenck]] De Frede fan Ryswyk is in fredesferdrach dy't op 20 septimber 1697 sletten waard yn Ryswyk, yn it steedhâlderlik paleis Hûs ter Nijburch en in ein makke oan de Njoggenjierrige Oarloch, tusken de Liga fan Augsburch, besteande út it Hillige Roomske Ryk, it Keninkryk Ingelân, Sweden, it Hartochdom Savoaye, it Keninkryk Skotlân, Spanje en de Nederlânske Republyk oan de iene kant en Frankryk oan de oare kant.
De Hoorneboeg
thumb|right|300px|De Hoorneboeg De Hoorneboeg is in lângoed en konferinsjeoard temidden bosk en heide besuden Hilfertsom.
Frede fan Ryswyk
Moannenlang wie der in soad te dwaan oer it diplomatike protokol by de plechtigens. Benammen yn hokker folchoarder de diplomaten yn harren koetsen nei it paleis ride soenen, joech in soad stof foar strideraasje. Lang om let waard as kompromis besletten de tagongspoarte ôf te brekken, sadat de Frânske en alliearde koets njonken inoar oer it ferbrede tagongspaed ride koenen. Offurdigers foar de Republyk wienen Jacob Boreel, Hans Willem Bentinck, Anthonie Heinsius, Everard van Weede van Dijkvelt en Willem van Haren.
De Hoorneboeg
De Remonstrantse Bruorskip mocht sûnt 1948 fan de lêste bewenster en eigenaresse juffer E.A. Pijnappel, in grut diel fan De Hoorneboeg brûke as konferinsjesintrum foar lanlike gearkomsten. Hja bleau sels yn har hûs op de heuvel wenjen. Nei har ferstjerrren krige de bruorskip it hiele lângoed yn eigendom. Yn de rin fan de jierren kamen der twa soarten gasten:
Frede fan Ryswyk
Gefolgen
Kening Loadewyk XIV fan Frankryk erkende Willem III fan Oranje-Nassau as kening fan Ingelân en moast al syn feroveringen op Spanje werom jaan. De Republyk krige it rjocht om yn in oantal stêden de saneamde barriêrestêden yn de Súdlike Nederlannen militêren te legerjen. Frankryk mocht Straatsburch yn de Elzas hâlde, mar moast wol de selsstannigens fan it hartochdom Lotaringen respektearje.
Günzburg (Landkreis)
Günzburg is in bestjoerlik distrikt yn de Dútske dielsteat Beieren en hat 120.184 ynwenners. It distrikt waard yn syn hjoeddeistige foarm oprjochte yn 1972.
De Hoorneboeg
Sûnt 1 jannewaris 1999 is de Hoorneboeg ferhierd oan in dochter fan de YMCA dy't ek de eksploaitaasje docht. Der wurdt nau gearwurke mei in oare YMCY-dochter, de Ernst Sillem Hoeve yn de Lage Vuursche.
Selbiology
Selbiology is it akademyske stúdzjefjild, ûnderdiel fan de biology, dat him dwaande hâldt mei de fysiologyske eigenskippen fan sellen likegoed as harren gedragingen, yntersellulêre ynteraksjes en omjouwing. Yn de selbiology wurde sawol ienselligen as baktearjes en spesjalisearre sellen yn multisellulêre organismen bestudearre.
Frede fan Ryswyk
Gefolgen
De Frede fan Ryswyk soarge lykwols net foar in bliuwende frede tusken de Spaansk-Habsburchske en de Frânske monargy. It wie mar in tydlike oplossing fan harren grinsskelen en regele net it probleem fan de Spaanske erfopfolging. Nei de dea fan de Habsburchse Karel II fan Spanje yn 1700 bruts dan ek gau de Spaanske suksesjeoarloch út (1701).
Selbiology
Selbiology is besibbe oan genetika, biogemy, molekulêre biology en ûntwikkelings biology.
Frede fan Ryswyk
Gefolgen
As neitins oan it ferdrach waard yn 1790 de Nulle fan Ryswyk oprjochte.
Caesar fan Everdingen
thumb|It hof fan Willem II thumb|Bacchus en Ariadne, om 1660 Caesar Pieters fan Everdingen (Alkmaar, ± 1617 - dêre begroeven 13 oktober 1678) wie in Nederlânsk keunstskilder. Hy wie de broer fan de skilder Allart van Everdingen. Hy wurdt ek wol Cesar Boetius fan Everdingen neamd. (Cesar wurdt somtiden stavere as Caesar of Ceser en Boetius  as Bovetius of Bovesis.)
Mauritshûs
thumb|230px|It Mauritshûs It Mauritshûs is in ryksmuseum yn De Haach mei benammen skilderijen út de Gouden Iuw. Der hingje ek inkele topwurken út de 18e iuw. It wyls privatisearre en relatyf lytse museum hat in wrâldferneamde samling fan totaal 800 skilderijen, dy't yn it bysûndere ynterieur goed ta harren rjocht komme. De arsjitektuer fan it gebou is faak neifolge. It gebou oan de Hoffiver is eigendom fan de Steat (Ryksgebouwetsjinst) en heart ta de Top 100 fan de Nederlânske UNESCO-monuminten.
Loek Hermans
thumb|250px|Loek Hermans yn 1985 Louis Marie Lucien Henri Alphonse (Loek) Hermans (Heerlen, 23 april 1951) út Beetstersweach is in Nederlânsk politikus foar de VVD. By de Earste Keamerferkiezings 2007 is hy keazen as lid fan de Earste Keamer. Hy is op 12 juny 2007 beëdige.
Caesar fan Everdingen
Libben
Caesar fan Everdingen soe oplaat wêze yn Utert. Yn 1632 gie er by it Sint-Lucasgilde yn Alkmaar, mar der is gjin wurk fan him bekend fan foar 1636. Om 1640 hinne kaam Caesar van Everdingen yn 'e kunde mei skilder/arsjitekt Jacob van Campen. Troch him krige er in stikmannich wichtige opdrachten.
Loek Hermans
Op 31 maart 2008 waard bekendmakke dat Loek Hermans de nije foarsitter wurdt fan it bestjoer fan de Stichting Katolike Universiteit (SKU) yn Nymwegen. Hermans begjint op 23 maaie oan syn nije funksje. Op 1 july 2008 waard hy beneamd ta foarsitter fan de Ried fan Tafersjoch fan ûntwikkelingsorganisaasje CARE Nederlân. Hy folge Mohamed Rabbae op, dy't oant dan bestjoersfoarsitter wie.
Caesar fan Everdingen
Libben
Caesar fan Everdingen troude yn 1646 mar it houlik bleau sûnder bern. Hy ferfarde yn 1648 nei Haarlim, dêr't er by de skutterij fan Sint-Joaris gie en yn 1651 lid waard fan it gilde. Hy die ek mei oan it dekorearjen fan de Oranjeseal fan Hûs te Bosch yn De Haach. Yn 1658 gie er foar altyd werom nei Alkmaar. Hy waard begroeven yn de Grutte of Sint-Laurenstsjerke yn Alkmaar. thumb|Jonge frou waarmet har hannen
Karel van Mander
thumb|right|Carel fan Mander op syn stjerbêd troch [[Jacques_de_Gheyn_II|J. de Gheyn II, Frankfurt, Städelsches Kunstinstitut.]] thumb|right|Tún fan leafde, 1602 Karel of Carel van Mander (Meulebeke, maaie 1548 – Amsterdam, 11 septimber 1606) wie in keunstskilder en skriuwer fan Súd-Nederlânske komôf. Hy wurdt foaral te binnen brocht fanwege de biografyen fan Nederlânske skilders. As keunstner spile er in wichtige rol yn it noardlik maniërisme yn de Nederlannen.
Mauritshûs
Skiednis
It stedspaleis is tusken 1633 en 1644 boud troch Jacob van Campen en Pieter Post yn klassisistyske boustyl. De opdrachtjouwer of bouhear wie greve Johan Maurits fan Nassau-Siegen, eartiids gûverneur-generaal fan Nederlânsk-Brazylje.
Loek Hermans
Hermans wie listlûker foar de VVD by de Earste Keamerferkiezings 2011.
Fêsteljûn
thumb|right|Fêsteljûn Pieter van der Heijden''
Mauritshûs
Skiednis
It fjouwerkante gebou stiet op in hege sokkel. De gevel fan it gebou hat in kroanlist droegen troch Ioanyske pylders mei de bekende krol yn it kapiteel. It ynswinke dak en it brûken fan bakstien is typysk Hollânsk. Trochdat it fan natoerstien oplutsen middengedielte wat útstekt (in saneamde risalyt), liket it gebou op in Romeinske timpel. Dy boustyl is faak brûkt troch oanhingers fan humanistyske idealen.
Sûnt 1685 wie it Mauritshûs in Hotel fan Steat: hege gasten fan de Steaten-Generaal fan de Nederlannen waarden der ûnderbrocht. Yn 1704 waard it Mauritshûs troch brân swier skansearre. De werbou waard foltôge yn 1720. Op de begeane grûn is noch wat fan de gloarje fan de gouden feestseal werom te sjen.
Loek Hermans
Persoanlik libben
Hermans wie troud. Syn frou stoar yn 2014. Hy hat fjouwer bern. It Twadde Keamerlid Sophie Hermans is in dochter fan him. Hermans wennet yn Beetstersweach. Hermans is in neef fan helpbiskop Alphons Castermans silger.
Mauritshûs
Utwreiding
In 2007 makke it museum bekend dat it útwreidzje woe. Dêrom woe it museum in part fan 'Soasjeteit de Witte' brûke. Under de Korte Vijverberg soe in ferbining tusken de twa gebouwen makke wurde kinne. Op 22 juny 2010 waard in foarlopich ûntwerp presintearre, yn septimber fan itselde jier moast it definitive ûntwerp klear wêze. Begjin 2012 starte de wurksumheden oan it plein, yn it twadde fearnsjier fan 2010 begjint de renovaasje an it Mauritshûs sels. It museum sil mids 2014 fannijs iepene wurde.
Kolleksje
As museum bestiet het Mauritshûs sûnt 1822, it hiet doe noch Keninklik Kabinet. De earste direkteur wie Johan Steengracht van Oostcapelle. it museum begûn mei 200 skilderijen, in geskink fan kening Willem I.
Fêsteljûn
Fêsteljûn (Hylpersk: houmanhou) wie de jûn foar Jiskewoansdei. Al iuwen foar de Reformaasje wiene der gebrûken lykas it rûngean fan bern mei Fêsteljûnferskes by de rommelpôt it ferklaaien yn bûnte travestyklean en it bakken fan stro bekend. Hjirút ûntstie it sprekwurd: "Sa drok as de panne op Fêsteljûn".
Yn in almenak fan 1672 wurdt sprutsen fan "gritte vreughde vjoeren", mar fan dy fjoeren is likemin eat oer as fan it "loopen dansen ende speelen", wêr't it Hof fan Fryslân har yn 1566 tsjin kearde. Yn ús tiid is it ferskynsel bûten de roomske fermiddens ûnbekend.
Muyeveld
thumb|250px|Lizzing Muyeveld yn de gemeente Widemarren
Caesar fan Everdingen
Wurk
Caesar fan Everdingen skildere meast histoarjestikken en portretten. Syn wurk is faaks it hichtepunt fan it Hollânsk klassisisme yn de skilderkeunst, sa at dat ûntwikkele waard troch Jacob van Campen en Haarlimske skilders as Pieter de Grebber en Salomon de Bray.
Muyeveld
Muyeveld (ek: Muijeveld) is in buorskip yn de gemeente Widemarren yn de provinsje Noard-Hollân.
Loadewyk XIV fan Frankryk
thumb|right|240px|Loadewyk XIV thumb|240px|Loadewyk en syn jongere broer Monsieur, de Hartoch fan Orléans thumb|240px|Loadewyk XIV yn 1661 Loadewyk XIV, bynamme 'Le Grand Roi of 'Le Roi Soleil' (de Sinnekening) (Saint-Germain-en-Laye, 5 septimber 1638 – Versailles, 1 septimber 1715).
Karel van Mander
Biografy
Fan Mander waard berne yn in aadlike famylje út Meulebeke dat no yn in West Flaanderen leit. Hy studearre by Lucas de Heere yn Gint, en yn 1568-1569 ûnder Pieter Vlerick fan Kortrijk. De folgjende fiif jier wijde er oan it skriuwen fan religieuze stikken dêr't er ek de dekors fan skildere. Dan wennet er trjie jier yn Rome (1574-1577), dêr't er de earste west hawwe soe dy't de katakomben ûntduts. Op de weromreis gie er oer Wenen, dêr't er mei de byldhouwer Hans Mont, in triomfbôge foar keizer Rudolf makke.
Loadewyk XIV fan Frankryk
Polityk
Loadewyk XIV folge syn heit, Loadewyk XIII op doe't er noch in bern wie (14 maaie 1643). Oant 1651 wie syn mem Anna fan Eastenryk regint, mar it feitlik bewâld waard dien troch earste-minster kardinaal Jules Mazarin. Doe't dy yn 1661 stoar gie Loadewyk sels it bewâld fieren. Yn de 54 jier dat Loadewyk oer Frankryk regearre, hat er syn doel om absolute macht te fêstigjen folslein berikt. Syn bûtenlânske polityk wie rjochte op prestiizje fermearderjen en gebietsútwreiding fan Frankryk.
Loadewyk behelle mei in oantal krigen û.o. yn de Njoggenjierrige Oarloch lânwinst yn it noarden en easten (Súd-Flaanderen, de Elzas). Mar de Spaanske suksesjeoarloch tusken 1700-1713/1714 mêde Frankryk folslein ôf sadat Loadewyk by syn dea it lân yn grutte soargen efterliet.
Keninklike almacht fêstige Loadewyk ek op tsjerklik mêd troch it ferneatigjen fan de Hugenoaten harren foarrjochten yn 1685 (Edikt fan Nantes), de bestriding fan de jansenisten it hanthavenjen fan it galikanisme tsjinoer de oermacht fan de paus.
Keunst
Fral de earste jierren fan Loadewyks bewâld wienen in perioade fan praal en útlitten (bou fan it paleis fan Versailles). It wie tagelyk it klassike tiidrek fan de Frânske beskaving (Molière, Racine, Lebrun ensfh.). Yn dizze jierren hie Loadewyk ek in lokkige hân yn de kar fan syn meiwurkers, fral Colbert, dy't de finansjele en ekonomyske saken behearde en it koloniale ryk fan Frankryk fierder útwreide, en de Minister fan Kriich Louvois. Generaals as Turenne, Condé en Luxembourg setten syn bûtenlânske polityk krêft by. Neidat dizze grutte persoanlikheden opienfolgjend stoarnen fertsjustere de glâns fan syn regearing.
Persoanlik libben
Loadewyk wie troud mei Maria Theresia, dochter fan de Spaanske kening Filips IV. Hy hie lykwols talrike matressen (Madame de Montespan). Nei de dea fan Maria Theresia (1683) troude hy mei Madame de Maintenon. Loadewyk soarge yn syn libben foar in grutte neiteam. Hy hie seis bern by syn earste frou Maria Theresia en ek noch ferskillende by syn matressen. Loadewyk waard opfolge troch syn pakesizzer Loadewyk XV.
Karel van Mander
Biografy
Yn 1583 set er him ta wenjen yn Haarlim. Yn dat plak soe er tweintich jier wenje en arbeidzje. Hy hie dêr mei Kornelis fan Haarlim en Hendrick Goltzius in 'akademy', fermoedlik in lyts stúdzje-atelier, dêr't neakene modellen tekene waarden, wat doetiids eins net mocht. . Hja wikselden opfettings oer keunst út, benammen oer it maniërisme.
Loadewyk XIV fan Frankryk
Bekende útspraken
Twa útspraken fan Loadewyk jouwe him goed wer: L'état c'est moi ('De steat bin ik') en Un roi, une loi, une foi ('Ien kening, ien wet, ien leauwe').
Karel van Mander
Biografy
Fan Mander skildere, dichtte en skreau proaza.
Gotha (Landkreis)
Gotha is in bestjoerlik distrikt yn de Dútske dielsteat Tueringen en hat 136.831 ynwenners yn 2015. It distrikt waard oprjochte yn 1994. Haadstêd is Gotha.
Karel van Mander
Biografy
Ta Fan Manders learlingen hearde neffens ferskate boarnen Frans Hals. Yn 1603 loek er him werom op kastiel Sevenbergen yn Heemskerk, en dêrnei yn Amsterdam, dêr't er stoar yn de âldens fan 58 jier. 'Als de doot komt daer en is geen anderen raet, dan stille legghen en sterven,' soe er doe sein hawwe.
Boeken
Fan Manders syn wichtichste boek is sûnder mis Het Schilderboeck, dat yn 1604 ferskynde. It boek wie bedoeld as hanlieding foar skilders dy't ferhalen út de klassike mytology ôfbyldzje woenen. Skilders út de Nederlannen giene doetiids wol faker nei Itaalje om harren de klassike byldtaal eigen te meitsjen. Omdat hieltyd faker mytologyske ûnderwurpen ôfbyld waarden, moasten de skilders harren wol bejaan yn it mytologysk ferhaleguod; oars koene dy ferhalen net sekuer ôfbylde wurde. Eltsenien koe sa'n reis lykwols net betelje. thumb|left|350px|Karel fan Mander, De dûns om it gouden keal, twadde helte 16e iuw ([[Frans Hals Museum, Haarlim)]] Carel van Mander besleat sadwaande om it 'skilderboek' te skriuwen, yn 1573, mar earst nei't er trije jier yn Rome en Florênse wenne hie. Yn it Het Schilderboeck waarden net allinne lessen opnaam oer skildertechniken fan de renêssânse, mar hy joech ek útlis by de mytologyske ferhalen fan Ovidius, Metamorphoses. Skilders dy't net bekend wiene mei dy literatuer of dy't gjin latyn koene, koene it wurk fan Fan Mander rieplachtsje en sa goed wurk ôfleverje at it om mytology gie.
Skilderstyl
It wurk fan Karel fan Mander heart ta it Maniërisme fan de Renêssânse-skilderkeunst.
Muyeveld
De buorskipp hat sa'n 80 ynwenners (2005) en leit oan de Loasdrechtske Plassen.
Karel van Mander
Museum
Wurk fan Karel fan Mander is te finen yn ûnder oaren:
Muyeveld
Foar de gemeentlike weryndieling fan 2002 hearde Muyefjild ta de Utertske gemeente Loasdrecht.
Hoorneboegse Heide
Foto's
thumb|750px|left
Jacob Binckes
thumb|Jacob Binckes (skilderij fan [[Nicolaes Maes)]] Jacob Binckes ek: Benckes, (Koudum, 1637 – Tobago (Nij-Walcheren), 12 desimber 1677) wie in Nederlânske kommandeur dy't in wichtige rol spile yn de skiednis fan New York. In 1673 werovere hy Nij-Amsterdam (New York) op de Ingelsken yn de mande mei in Siuwske amtgenoat. Hy ferstoar op it Karibyske eilân Tobago doe't syn fort oerfallen waard troch de Frânsen yn de Twadde Slach by Tobago.
It offisjele kommando fan de slach om New York lei yn hannen fan de Siuw Cornelis Everts de Jongere, mar feitlik wie de rol fan Jacob Binckes like grut. De twa hienen harren floaten byinoar foege en fierden om bar it kommando. Binckes makke nei de oermastering koarte tiid diel út fan it bestjoer fan de stêd, dat doe noch Nij Oranje hite. Nei in jier, by de Frede fan Westminster krige de Ingelsken New York al wer tebek. Yn ruil ûntfongen de Nederlanners Suriname.
Jacob Benckes hearde ta de saneamde "gouden generaasje" fan marine offisieren, syn karriêre wie yn de tiid fan bekende admiraals as Michiel de Ruyter en Cornelis Tromp. Hy wie belutsen by de ferneamde Tocht nei Chattam yn 1667, doe't de Teems en de Medway opfard waard en de Ingelske skippen ferneatige waarden.
Famylje
De skippersfamylje wenne begjin 17e iuw yn Koudum. Jacob en syn bruorren wienen earst keapfardijskippers, lykas harren heit en in pear omkes. De 17e iuwske keapfardijskippers wienen begoedige en hiene grutte ynfloed op it doarpslibben. De destiidske wolfeart is noch ôf te sjen oan it ynterieur fan de Koudumer Martinitsjerke dat út de Gouden Iuw komt, it oerlibbe twa tsjerkegebouwen.
Justin Bieber
thumb|Justin Bieber (2015). Justin Drew Bieber (Stratford, Ontario, 1 maart 1994) is in Kanadeeske sjonger. Bieber syn karriêre begûn op YouTube.
YouTube
Yn it earstoan sette Bieber filmkes fan it meidwaan oan in pleatslike sjongkriich op YouTube, foar famylje en freonen dy't dêr net by wêze koenen. In meiwurker fan it Ushers platelabel Island Def Jam, Scooter Braun, liet him oerfleane nei Atlanta om him troch Usher hifkje te litten. Oktober 2008 tekene Bieber in platekontrakt by Island Records.
Debútalbum
Bieber syn earste album, My World, is yn Amearika útbrocht op 17 novimber 2009. It album kaam yn Nederlân al op 13 novimber út. De earste single en fideoklip, One Time, is yn july 2009 útkaam. De single helle it 12e plak in de Canadian Hot 100 en in 20e plak yn de Billboard Hot 100.
Arbogast
Militêre wurkpaad
Der is net folle bekend oer Arbogast oars as syn libben as militêr. Nei alle gedachten waard hy healwei de 4e iuw berne yn in aadlike Frankyske famylje dêr't meardere leden fan in wichtige karriêre trochmakken yn it Romeinske leger. Rigomer, in omke fan him, wie generaal en Teudemeres, in neef fan him wie kening by de Franken. Neffens in tige ûnbetroubere boarne soe er in soan west hawwe fan Bauto.
Arbogast sette mei syn militêre wurkpaad útein ûnder keizer Gratianus. Hy fierde mear as tsien jier it kommando oer in keizerlik leger. Yn tsjinst fan keizer Teodosius bestried hy mei súkses de tsjinkeizer Magnus Maksimus, en neidat hy dizze ferslein hie, folge yn 388 syn beneaming as magister militum oer it leger yn Galje, wêrmei't hy Bauto syn opfolger waard.
Yn syn nije funksje stelde Arbogast oarder op saken yn Galje. Hy liede in strafekspedysje tsjin de Franken en fierde ûnderhannelings mei de Frankyske lieders Markomer en Sunno. Yn 389 helle hy in wichtige oerwinning op syn folksgenoaten, de Franken, neidat hy de Limes oerstutsen wie. Op Germaanske boaiem ferwoaste hy it gebiet fan de Brukteren en Sjamaven. Arbogast werstrukturearre it bestjoer en fersterke de Ryn-grins. Yn it leger joech er op ferskate posysjes Franken hege posten, dy't er troch promoasje ta trou oan himsels oansette.
Oerbefelhawwer
Yn 392 kaam keizer Falentinianus II yn Fienne oan om de lieding oer de Galyske provinsje oer te nimmen. Hy ûntfong Arbogast enlange him in dokumint oer dat him ûntsloech út al syn funksjes. Arbogast lykwols ferskuorde it papier en ferklearre him dêrtroch net bûn te wêzen. Neffens de oerlevering luts Falentinianus syn swurd en koe mei muoite der fan ôfholden wurde sawol Arbogast as himsels te deadzjen. Inkele dagen letter waard de keizer dea yn syn keamer oantroffen. Guon boarnen fermoedzje dat er himsels te koart dien hie, mar it liket wierskynliker dat er yn opdracht fan Arbogast fermoarde is.
Delgong
Teodosius makke plannen om Eugenius te ferdriuwen en yn 394 luts er tsjin him op mei syn leger. Yn in berchpas kaam it ta in fjildslach tusken beide keizers, de slach oan de Frigidus (6 septimber 394). Ynearsten hie it leger fan Eugenius, laat troch Arbogast, de oerhân. It leger fan Teodosius, dat foar in grut part út Goaten bestie, laat troch generaal Alarik I, waard tebek dreaun. Keizer Teodosius bea de hiele folgjende nacht, en de folgjende moarne stuts in grutte stoarm op (de Bora, fergelykber mei de föhn). De stoarm brocht it leger fan Eugenius folslein yn betizing sadat it ferneatige waard. Arbogast die himsels tekoart, keizer Eugenius waard finzen nommen en ferfolgens ûnthalze.
Troch de dea fan Arbogast kaam der in ein oan in tiidrek dêr't Frankyske lieders grutte ynfloed yn hienen op it leger yn it keizerryk. Nei de oerwinning waard Teodosius keizer fan in wer byinoar brocht ryk, mar 4 moannen letter doe't er kaam te stjerren waard it ryk opnij ferdield ûnder syn soannen Honorius en Arkadius, diskear foarfêst.
Betsjutting
Arbogast wurdt beskôge as in foarrinder fan de situaasje yn de 5e iuw, doe't de werklike macht yn it West-Romeinske leger net mear by de keizer lei, mar by de generaals dy't efter de skermen alle macht yn hannen hienen, en de keizer faak net mear as strieman wie. Dizze generaals wienen meastentiids fan Germaanske komôf (Stilicho, Constantius III, Aetius, Ricimer, Odoaker).
Siaerda
De famylje Siaerda wie in wichtige haadlingenfamylje yn Westerlauwersk Fryslân. Yn de twadde helte fan de 15e iuw waarden sy mei de Harinxma's en Juwinga's ta de machtichste famyljes fan Fryslân rekkene. Sy hienen sizzenskip oer Frjentsjer en ferskate doarpen dêromhinne en hearden ta de partij fan de Skieringers.
Skiednis
De Siarda's beskikten oer de sterkste state fan Fryslân, in binnen in eigen grêft tsjin Frjentsjer oan boude burcht. Hja behearsken in grut gebiet om de stêd hinne yn Frjentsjerteradiel, Hinnaarderadiel en noardlik Wûnseradiel dêr't sy mannen koenen mobilisearre foar harren kriichstochten. Yn Frjentsjerteradiel fûnen sy hieltyd de Herama's fan Tsjom dy't ta de Fetkeaperske party hearden, tsjinoer har.
Sicka Siarda senior late de ynfal fan de Skieringers yn de Ommelannen fan 1416 en naam it inisjatyf yn dat selde jier ta in berop op de Roomske kening Sigismund.
De Siarda's stienen op goede foet mei Freark III. Troch him waard yn 1464 Dowe Siarda en letter syn soan Sicka Siarda yn de ridderstân ferheft.
Ellen de Thouars
Ellen de Thouars (Drachten 11 april 1915 – Amsterdam, 14 july 1997) wie in Nederlânsk aktrise.
Ellen de Thouars gie nei de HBS en doe nei in kostskoalle yn Switserlân.
Op 20 febrewaris 1951 troude hja mei de akteur Ko van Dijk. Sy spile doe by Comedia, it toanielselskip dêr't Ko van Dijk ek oan ferbûn wie. Dit houlik waard yn 1955 ûntbûn.
De Thouars waard bekend troch har karakterrollen yn in protte produksjes tusken 1941 en 1969 by ferskillende toanielgroepen. Yn de jierren '70 wie hja te sjen yn de Swiebertje-rige, mar ek yn ferskate oare telefyzjeprogrammas. Yn 1980 krige hja de rol fan mem yn de Nederlânske spylfilm Spetters fan Paul Verhoeven en yn 1984 spile hja yn de searje Opzoek naar Yolanda de rol fan frou G.H. Razendijk-Klepjes njonken Ad Noyons dy't har man spile.
Mads Wittermans
Mads Wittermans (Drachten, 22 jannewaris 1977) is in Nederlânsk akteur.
Hy is bekend fan syn rol as Ot van Zeventer, yn de tv-searje Fort Alpha, oer in havoklasse op it Alpha College. Ek hie er rollen yn de films Van God Los, Phileine Zegt Sorry, De Scheepsjongens van Bontekoe en Doodeind.
Joop Wittermans is syn heit en dy spile ek mei yn Forta Alpha as de konsjerzje Piet. Mads hat neist syn telefyzjewurk ek yn toanielstikken spile:
Hy wennet mei frou en bern, Milou en Mante, yn Grins.
Ritske Boelema
Ritske Boelema ( ... - Ljouwert? 1547) wie de stifter fan it Ritske Boelema Gasthûs yn Ljouwert. Hy is yn Stiens te hôf brocht. It gasthûs stie earst oan de Speelmanstrjitte, letter oan de Muontsemuorrestrjitte (1632) en noch wer letter oan de Twibaksmerk (it âlde Lânskipshûs).
Zandburen
Sânbuorren (offisjeel: Zandburen) is in buorskip yn de gemeente Hollâns Kroan yn Noard-Hollân.
Sânbuorren leit noardeastlik fan it sintrum fan Hippolytushoef en falt sûnt begjin 20e iuw formeel ûnder dat plak. De buorskip is nei alle gedachten ferneamd nei it feit dat der wenningen stienen op wat heger lizzende sângrûn. Buren tsjut yn dit gefal op 'delsetting' en is ôflaat fan bûr, dat gewoan wenning betsjut.
Yn 1840 wie it ynwennertal fan 'e buorskip it dûbele fan 'e mear yn it noarden lizzende Noardbuorren. Dy hie doe 25 ynwenners en Sânbuorren 50 ynwenners. Op Sânbuorren hat iuwenlang in nôtmole stien mei de namme 'De Poal'. Dy is yn 1944 nei bliksemynslach ôfbaarnd.
Joseph Campbell
Joseph John Campbell (White Plains New York, 26 maart 1904 – Honolulu, 30 oktober 1987) wie in professor yn de mytology en skriuwer. Hy stiet bekend as in wichtich deskundige op it mêd fan de mytology. Paadwizer yn syn wurk hat altyd it sykjen west fan mienskiplike tema's yn myten oer de hiele wrâld.
Libben
Joseph Campbell jildt mei Carl Gustav Jung, Robert von Ranke-Graves, Mircea Eliade en Heinrich Zimmer (dêr't er in protte kontakten mei ûnderhâlde) as ien fan de wichtige ûndersikers fan myten yn de 20e iuw. Hy waard fral beynfloede troch Jung, Zimmer, Nietzsche en Arthur Schopenhauer, mar ek troch skriuwers as James Joyce en Thomas Mann, yn waans wurken hy de geast fan de myten op hjoeddeiske wize fertsjintwurdige seach, ûntwikkele hy in populêre tinkwize op mytology, religy en de symboalen dy't dêrby brûkt wurde.
Auke Herrema
thumb|right|cover print: "Radio Afke" fan Hanneke de Jong (2009) Auke Herrema (Drachten, 16 desimber 1956) is in Nederlânsk cartoonist, yllustrator, berneboekeskriuwer en oersetter fan berneboeken.
Yn 1969 gie Herrema nei it atheneum yn Drachten. Ferfolgens sette er ôf nei Delft om arsjitektuer te studearjen oan de Technyske Universiteit. Hy studearre ôf yn 1983. Op dat stuit koe er gjin wurk fine as boukundige. Herrema hie lykwols altyd al in soad niget oan tekenjen, dat dêr hat er syn berop fan makke.
Meastal wurket er foar reklameburo's en it bedriuwslibben, mar hy tekenet leaver foar (berne)boeken. Teffens jout er lêzingen op skoallen en yn bibleteken.
Joseph Campbell
Libben
Campbell, as soan fan in Ierske ymmigrant en grutbrocht mei it Roomsk-katolike leauwe, hat as bern al in djippe belangstelling toand foar de myten fan de Noard-Amerikaanske Yndianen. Yn Dartmouth studearre hy ynearsten op it Dartmouth College biology en wiskunde, mar beslute fan stúdzje te feroarjen en stapte oer nei geasteswittenskippen oan de Columbia University, dêr't hy yn 1925 syn graad helle yn Ingelske literatuer en yn 1927 syn doktoraal yn Midsiuwske literatuer.
Hy wurke sawat fjouwer desennia as dosint oan it Sarah Lawrence College yn Bronxville, New York en waard pas nei syn dea in bekende persoanlikheid troch de tv-rige "Joseph Campbell en de krêft fan de myte", in seisdielige rige dêr't Cambell yn ynterviewd wurdt troch de tf-sjoernalist Bill Moyers.
Canterstate
thumb|Canterstate (1722) Canterstate is in eardere state dy't op de terp fan Driezum stien hat. De state wurdt yn it "Register van den Aanbreng" út 1511 foar it earst beskreaun. It hûs wurdt dan bewenne troch lekkenkeapman Klaas Timens, dy't troud wie mei grutgrûnbesitster Renscke Jacobs Canter. Dochter Anna Canter wurdt letter eigener. Hja wie troud mei skepen Jacob Adams, dy't yn it stedsbestjoer fan Ljouwert siet. Hy liet him ek Canter neame. De state is lang yn besit fan de famylje bleaun.
Omdat der yn 1847 in te leech bod útbrocht waard, beslút eigener Petrus Jacobus van Knijff de state yn 1855 ôfbrekke te litten.
Armeenje
Lizzing
Armeenje leit in Lyts-Aazje en is alhiel troch lân begrinzge, te witten de lannen:
Lânskip
Armeenje is foar it grutste part bercheftich, mei gjin inkel punt ûnder 400 meter. It heechste punt is de Aragats mei in hichte fan 4095 meter. De sintrale slink yn it súdeasten wurdt dominearre troch de Sevamar. Fierders binne de grutste rivieren de Hrazdan en de Debed.
Armeenje hat troch ûntbosking suver hast gjin bosken mear. It lân is gemysk fersmoarge mei ûnder oaren DDT, wêrtroch de dochs al minne boaiemkwaliteit noch fierder efterút gien is.
Skiednis
Yn de rin fan de skiednis hawwe ferskate kultueren en folken hearske oer Armeenje, ûnder oaren: Perzen, Romeinen, Arabieren, Turken, Mongoalen, Griken, Britten en Russen.
left|thumb|200px|Haggat kleaster út de 13e iuw Ynearsten waard it gebiet bewenne troch Kaukasyske Albanezen en Skyten yn de 9e iuw f.Kr. Dêrnei hearske de Meden dy't troch de Achaemeniden om 550 f.Kr. ferslein waarden. Yn 330 f.Kr. oerweldige Aleksander de Grutte op syn beurt de Achaemeniden. Nei it tiidrek fan de Grykske Seleusiden (dy't de gebieten fan Aleksander urven) ûntstie der in ier ûnôfhinklik keninkryk Armeenje dat fan 190 f.Kr. oant de 8e iuw bestean soe, oant de Arabieren der in ein oan makken. Yn de 11e iuw waarden de Seljuk Turken de oerhearskjende macht. Yn de 13e – 14e iuw hie it gebiet te krijen mei ynvaazjes troch Mongoal-Tartaren. It grutste part fan it lân waard ferwoaste en in soad Armeenjers flechten nei it westen, dêr't sy it keninkryk Silisysk Armeenje stiften. It lêste Armeenske Ryk, ûnder it bestjoer fan de Rubenianen, wurke gear mei de Krúsfarders.
Yn de 15e iuw waard Armeenje opdield troch Perzje en it Ottomaanske Ryk. Yn de 19e iuw kaam it grutste part ûnder bewâld fan it Russyske Ryk fan de tsaren. Nei de Earste Wrâldkriich makke Armeenje mei Georgje en Azerbeidzjan part út fan de Kaukasyske Federaasje. Tusken 1918 oant 1920 wienen dizze trije lannen ûnôfhinklik. Armeenje ward yn dy tiid oantsjutten as de Demokratyske Republyk Armeenje. Yn 1920 makke it Reade Leger fan de Sowjet Uny in ein oan de ûnôfhinklikens en kaam Armeenje by de Sowjet Uny.
Yn 1988 ûntstie der in konflikt mei Azerbeidzjan oer Nagorno-Karabakh, dat as autonome oblast binnen de Sowjet-Azerbeidzjan lei en dêr't de Armeenjers de mearderheid foarmen. Yn augustus 1990 waard Armeenje ûnôfhinklik fan de Sowjet Uny. It rekke mei Azerbeidzjan yn oarloch oer de enklave Nagorno Karabach dat him ek ûnôfhinklik ferklearre hie.
Heinastate
Heinastate wie in state dy't benoarden Ingelum yn Menameradiel lei.
Armeenje
Skiednis
As gefolch fan in ekonomyske blokkade troch Turkije en Azerbeidzjan liede Armeenje in protte skea. Yn de jierren 90 is mear as in kwart fan de totale befolking emigrearre. De grins mei Turkije is tsjintwurdich noch hieltyd ticht.
Heinastate
De state lei njonken de âlde seedyk dy't bylâns de eardere Middelsee rûn fan Ljouwert nei Berltsum en is mooglik lyk oan Aysma sathe. Om 1300 hinne is de Middelsee troch in dyk tusken Bitgummole en Britsum ôfsluten. Heinastate is dus letter boud. De state komt foar op de kaart fan Fryslân fan Sibrandus Leonis út 1579 en op de kaart fan L. Guicciardini út 1588.
Armeenje
Befolking
De befolking fan Armeenje is 3.215.800 grut (2006) en it lân is de op twa nei tichtst befolke fan de eardere Sowjetuny. Nei it útinoar fallen fan de USSR rûn de befolking ynearsten hurd werom, benammen troch emigraasje nei oare republiken. Dizze delgong is tsjintwurdich ta stân brocht en it falt te ferwachtsjen dat yn 2010 de befolking wer waakse sil.
Etnyske Armeenjers meitsje mei 97.9% it meastepart fan de befolking út, Jazidis 1.3% en Russen 0.5%.
Godstsjinst
De wichtichste religy yn Armeenje is it Kristendom. De skiednis fan dat leauwen giet tebek oant de 1e iuw nei Kr. Neffens de tradysje stiften twa fan Jesus syn apostelen: Tadeus en Bartolomeus de Armeenske tsjerke tusken 40-60 n.Kr. Armeenje wie ek de earste steat dy't it Kristendom ta steatsreligy ferklearje soe yn 301. Goed 93% fan de Armeenske befolking heart by de Armeensk-Apostolyske tsjerke.
Oare tsjerken binne:
Nieuwerhoek
thumb|right|200px|fila Vreedenhoff thumb|right|200px|fila Vreedenhoff Nieuwerhoek is in buorskip yn de gemeente Stichtske Fecht yn de provinsje Utert. It leit tusken Loenen oan de Fecht en Nieuwersluis.
Jenny Arean
thumb|Jenny Arean yn it [[VARA-programma Van wie is die tekst yn 1973.]] Jenny Arean (Lisse, 4 oktober 1942) is in Nederlânsk sjongster, kabaretiêre en aktrise. Har werklike namme is Joanna Jenneke Josepha Klarenbeek.
Jeugd
Se waard berne as ienich bern fan in kelner en de sjongster Conny Renoir. Ek de mem fan har mem (Henny Verra) wie sjongster. Op har fjirtjinde seach se in show fan Wim Sonneveld en sûnttiids woe hja it kabaret yn. Se bruts de húshâldskoalle ôf en gie wurkjen as help yn de húshâlding. Begjin 1960 kaam se by it ABC-kabaret fan Wim Kan en Corry Vonk. Op advys fan Vonk feroare se har namme yn Jenny Arean.
Karriêre
Yn de sechtiger jierren spile se de haadrol yn populêre telefyzjemusicals (NCRV) "Er valt een ster" (1963) en "Vadertje Langbeen" (1964). Yn de jierren santich die se mei yn meardere musicals, ûnder mear En nu naar bed (1971) fan Annie M.G. Schmidt, en spile se de haadrol yn Het meisje met de blauwe hoed (1972), in telefyzjebewurking fan it lykneamde boek fan Johan Fabricius. Dêrneist die se yn 1975 in kabaretprogramma Scherts, satire, songs en ander snoepgoed mei Robert Long, Dimitri Frenkel Frank en Jérôme Reehuis.
Yn 1977 hie se in hit mei it tegearre mei Frans Halsema songen Vluchten kan niet meer, in duet út de musical En nu naar bed. Sûnt midden jierren tachtich makke se solo-programma's. Dêrneist spile se yn meardere musicals.
Privee
Arean wie fan 1963 - 1973 troud mei de akteur Huib Rooymans. It pear krige ien dochter, Myra. Begjin jierren tachtich hie Arean in relaasje mei Ischa Meijer dy't har oanmoedige in soloprogramma út te bringen. Se spilen tegearre yn fjouwer teaterprogramma's. Se is sûnt de oprjochting lid fan de Nederlânske feriening foar in Frijwillich Libbensein, en hat in eigen stichting mei de namme Godzalmijbewaren.
Ridderhofstêd Oudaen
thumb|right|Oudaen fan de sydkant thumb|right|Wapen fan Oudaen Oudaen (Oudaan) wie in ridderhofstêd yn de provinsje Utert yn de gemeente Stichtske Fecht, lizzend oan de Fecht. It is sûnt 2000 yn besit fan de famylje Brenninkmejer.
Namme
Oer de oarsprong en de betsjutting fan de namme Oudaen bestean ferskillende opfettings. De namme soe te krijen hawwe mei it rivierke de Aa, dat him destiids by it kastiel ôfsplitste en nei de hjoeddeiske bêding fan de rivier de Aa streamde. Oaren lizze ferbân mei it Keltyske wurd ane, dat feanpoel of sompe betsjut.
Kastiel Oudaen
Kastiel Oudaen leit oan it Zandpad, in earder jaachpaad op de rjochter ouwer fan de Vecht, tusken Maarssen en Breukelen. It kastiel is krektas in soad oare kastielen ea begûn as fersterke wentoer. Nei alle gedachten sil it ± 1300 stifte wêze troch it laach Van Loenersloot. Dy namme dûkt yn 1336 foar it earst op as eigner fan it kastiel. It militêre karakter fan de fersterke toer feroare meidat de besitters foaroansteande funksjes krigen by it proasdijgerjocht en it kapittel fan St. Pieter yn Utert, en it kastiel mear en mear de funksje krige as bûten fan de Utertske stedsbestjoerders. Dêrnei waard Oudaen mear in agraryske ûndernimming, faak bewenne troch in húswarder. Sadwaande hie it kastiel ek neat te lijen fan oarlochsgeweld, sels net yn it rampjier 1672 doe't meardere kastielen ferwoaste waarden troch de Frânsen. De lêste Fan Loenersloot dy't op it kastiel wenne wie Zweder van Loenersloot dy't it nei syn dea yn 1429 neiliet oan syn suster Alijt. Hja boaske Dirck Taets, wêrmei't it kastiel yn dit laach ynbrocht waard. Dizze Dirck wie ek eigener fan it stedskasteel Soudenbach yn Utert, dat letter ek de namme Oudaen krige. Yn 1451 erfde Cornelia Taets it kastiel en troch har houlik mei Frederick fan Drakenburg kaam it besit yn syn famylje. De lêste froulike telch út it laach Drakenburg, Josina, erfde yn 1520 it kastiel en hja boaske Dirck fan Zuylen fan de Haer. Yn 1536 waard it kastiel erkend as ridderhofstêd. Begjin 17e iuw komt it hûs yn it besit fan de famylje van der Burch, trochdat Jacob van der Burch trout mei Johanna van Sneeck, waans heit yn 1578 it kastiel kocht hie. Oan dizze famylje hat Oudaen in soad te tankjen. Yn it earste plak in grutte restauraasje en modernisearring troch Jacob en yn 1672/1673 waard it kastiel net troch de Frânsen ferwoaste omdat de famylje Roomsk wie. De súdlike fleugel fan it gebou is it âldste diel út ± 1300. Dit part is ek wat grutter as it noardlike diel, dat sa'n 150 jier letter boud waard. Dêrnei hawwe der in soad ferbouwings west dy't grutte ynfloed op it karakter fan it kastiel hân hawwe. De treptoer oan de efterside waard tafoege by in ferbouwing om 1575 hinne.
Hein Vos
thumb|Hein Vos yn 1961 thumb|Hein Vos (rj.) mei Drees yn 1946 Hindrik (Hein) Vos (De Tynje, 5 july 1903 – Wassenaar, 23 april 1972) wie in Fryske elektrotechnysk yngenieur, ekonoom en politikus.
Vos wie ien fan de tsien, bejeftige, bern út in 'reade' ûnderwizershúshâlding. Hy rûn der út op de hbs troch syn oanlis foar wiskunde. Nei syn stúdzje elektrotechnyk yn Delft ûntwikkele hy him ta in orizjineel makro-ekonoom. Hy ûntwurp yn de jierren '30 tegearre mei Jan Tinbergen it Plan fan de Arbeid, it alternatyf fan SDAP en NVV foar de bestriding fan de krisis.
Yn 1945 waard hy minister fan Hannel en Yndustry yn it kabinet-Schermerhorn/Drees as opfolger fan Johannes Hendrik Gispen. Hy krige lykwols net folle kâns om syn ideeën foar sosjalisaasje en oardering út te fieren. Dêrnei waard hy minister fan Ferkear yn it kabinet-Beel I as opfolger fan Steef van Schaik. Hy wie fûl tsjinstanner fan it Yndoneezjebelied fan de kabinetten Beel en Drees. Yn 1946-1947 wie Vos minister fan Folkshûsfesting en Romtlike Oardering. Fan 1948 ôf wie hy direkteur fan de 'reade' fersekeringsmaatskippij De Sintrale, senator foar de PvdA en lid fan de steatsried.
Yn syn tiid wie hy ien fan de pear dêr't bekend fan wie dat hy homoseksueel wie. Syn libbenspartner wie de sjoernalist en skriuwer Aar van de Werfhorst. Syn aard late derta dat de KVP in feto útspruts wêrtroch't Vos gjin minister mear wurde koe.
Folkshegeskoalle
Yn Nederlân waarden ek folkshegeskoallen oprjochte, dy’t it karakter krigen fan foarmingsynstellings yn ynternaatsferbân. Allardseach, by Bakkefean, wie it earste plak dêr’t in folkshegeskoalle úteinsette. Dy Folkshegeskoalle Allardseach gie yn 1932 fan start op inisjatyf fan Jarich van der Wielen. Tsjin 1968 wie der yn eltse Nederlânske provinsje wol in folkshegeskoalle te finen. It doel fan dy ynstellings waard sa omskreaun: "it jaan fan in seedlik-geastlike ûntwikkeling oan folwoeksen persoanen as grûnslach foar de fernijing fan 'e folkskultuer en ta it fuortsterkjen fan de folksmienskip". Der waarden dan ek in protte kursussen jûn dy't rjochte wiene op it sosjaal funksjonearjen yn 'e mienskip.
Troch werstrukturearring fan 'e subsydzjestreamen waarden de folkshegeskoallen yn 'e 1980-er jierren twongen om gear te wurkjen of te fúzjearjen mei libbensbeskôglike foarmingssintra. Ien fan 'e gefolgen dêrfan wie dat de namme 'folkshegeskoalle' hast oeral ferdwûn. Dy oantsjutting wie oant yn 'e ienentweintichste iuw noch op twa plakken werom te finen. Sa waard er brûkt troch de yn 2011 ophefte lanlike Stifting foar Folkshegeskoalwurk, dy’t foarmingsprojekten subsidiëarre en stúdzjes en publikaasjes inisjearre en finansierde salang't dy strieken mei de âlde doelstelling. Mar de oarspronklike betsjutting fan 'e beneaming is no inkeld noch werom te finen by de Folkshegeskoalle Schylgeralân op Skylge. Dat ynstitút, dat sûnt 1948 bestiet, is de lêste folkshegeskoalle fan Nederlân. Trochdat it ûnôfhinklik fan subsydzjes wurket, hie it minder muoite mei de grutte feroarings dy’t ein tachtiger jierren trochfierd waarden.
Aesgamastate
De Aesgamastate, ek: Plantenhove, Linia's hoeve, Talma Hoeve stie op it stee dêr’t no de Linia's hoeve stiet, oan de Doniawei nr. 73 yn Damwâld, gemeente Dantumadiel. De Aesgamastate wurdt foar it earst neamd yn 1467. It hûs dat nu Talma Hoeve hjit wurdt brûkt as konferinsjeoard.
Skiednis
De skiednis fan Aesgamastate begjint mei Hessel Aesgama, dy’t yn 1467 in lânruil oangie mei Gaithie Iwesma fan Rinsumageast. Dêrnei komme wy Jasper Aesgama tsjin, dy’t neffens it Stamboek in soan fan Hessel is. Yn 1511 wurdt in Jasper Aesgama neamd, dy’t yn Dantmawâld 74 pûnsmiet lân oanjoech, dat er sels brûkte. Dit sil om deselde persoan gean. Nei alle gedachten wie Jasper anti-Boergonjesk, want yn 1516 krige Jeppe fan Stania fan de wyls oan de macht kommen Boergonjers tastimming skea dy’t 'Syds Wobbesz en Jasper in Dantummawold' oanrjochte hie op har te ferheljen. Jasper wie troud mei Tiepck Tiepckesdr. Tzallingha (fan Hantum). Jasper moat foar 1539 ferstoarn wêze, want yn dat jier makke syn skoansoan Tjalling fan Mockema in regeling mei syn widdo oer replik guod dat Jasper neilitten hie. Pas yn 1640 is der wer wat bekend oer de state. Eigener is dan âld-hopman Taeke Lieuwesz; yn 1698 is ek dit goed yn hannen fan Tiaerd fan Aylva yn Rinsumageast, dy’t it hûs ferhiert. Ek nei syn dea wurdt it hûs troch syn erfgenamten ferhierd, ûnder oare troch mefrou Juliana Wilhelmina van Schratenbach yn de midden fan de 18e iuw. Fia har erfgenamte kaam it hûs yn hannen fan J.B. de Coninck dy’t it ferkocht oan sekretaris Willem Bergsma; dizze wie it kenlik allinnich om it de by it hoarnleger hearrende stim te dwaan. Hy joech it gehiel oan syn soan P.A. Bergsma ûnder betingst dat de schenker an sig behoudt de materialen tot de huisinge behoorende, die de schenknemer tot zijn kosten af zal breken. Pieter Adrianus Bergsma stichte in nij hûs op it âlde hoarnleger en feroare de namme yn Plantenhove. Pieter Adrianus waard grytman fan Dongeradiel. Hy die in soad om de kwinende lânbou yn dit diel fan Fryslân wer produktyf te meitsjen. Sa liet er tabak ferbouwe en in tabaksskuorre sette. Kaam dit net ta bloei, de ferbou fan sûkerei gie better en lei him gjin wynaaien. Hy liet syn tún útwreidzje oer de dyk nei it suden. Hjir kamen in boskje, fivers, plantsoenen en in berch, mei oare wurden, in lânskiplike tún waard oanlein. Yn it oproerjier 1797 waard Bergsma finzen nomd; mar letter wer frijlitten, wêrnei’t hy it lykwols net wer ta grytman brocht. Dat wie foar syn soan Jacobus Johannes weilein, dy’t oant 1845 dizze funksje ferfolde en op Plantenhove wenne.
It goed wurdt dan ferkocht oan Broer P. Plantenga en omskreaun as ''een aanzienlijk en zeer aangenaam gelegen buitengoed met een hechte en welonderhoudenen Heerenhuizinge, voorzien van onderscheidene net behangen kamers, twee ruime woonkelders, twee wijn- en een provisiekelder, een ruime keuken, twee koets- en wagenhuizen'. Fierders 'een grote bloemenkast, broeibakken, een tuinmanshuis, een orangerie, honderd zware opgaande eiken en andere boomen, een vischvijver en Berg''. De Plantenga’s hawwe der mar sân jier wenne en dienen it hûs oer oan notaris Van Riesen, dy’t de oertún útrûgje liet. Ek syn opfolger notaris W.H. Hellema bewenne Plantenhove. Dy syn soan H.W. Hellema liet Plantenhove ôfbrekke yn 1906 en ferfange troch in pleats mei de namme Linia's Hoeve. Yn 1929 ferkocht hy it hûs oan de ‘'Chr. vereniging tot verzorging van ouden van dagen’', de Talma-Stichting. Der is gjin ôfbyld fan de Aesgamastate.
Plantenhove
thumb|right|300px|Plantenhove Fan Plantenhove is in âlde foto bewarre bleaun. Op dizze foto stiet it hûs, dêr’t yn jiertalankers it jiertal 1765 op te sjen is. Dit sil de stichtingsdatum fan it hûs wêze.
It bestie út in ûnderkeldere haadfleugel mei wat foarspringend middenrisalyt, dat yn in hege saneamde Flaamske gevel einige. Dizze hie in klokgevelfoarm en hie twa finsters boppe elkoar, wêrút blykt, dat it hege dak fan de haadfleugel in souderferdjipping en in fliering hie. Op de hoeken stienen grutte skoarstiens mei buorden. De haadferdjipping wie lâns in bordes mei sierlik smeide linings berikber. De finsters hienen yn de lêste faze fan it hûs 6 ruten. Oan de sydkant wienen noch foarspringende tsjinstfleugels, dy’t oan de sydkant blyn wienen, omdat der treillaazjes foar klimplanten tsjinoan sieten. De linkerfleugel hie oan de efterside in skoarstien, dy't oan de rjochterfleugel ûntbrekt. Foar it hûs sjocht men tusken twa beammen in túnbyld dat no noch yn de tún stiet fan de yn 1906 boude Linia's Hoeve. It stelt in hast neakene jonge faun foar, mei allinnich in liuwehûd omgurle; de rjochterhân is omheech stutsen en draacht in krúk, de linker rêst op in wyngerdstamme mei druven. Fan Plantenhove sille fierder noch de homeiepeallen mei 18e-iuwske bollen komme, wêrfan trije noch geef binne. Yn de tún steane der noch twa op lege fuotstikken.
Achterop it eastlik oangrinzjende terrein, dat mooglik ek by Plantenhove heard hat, stiet in rjochthoekich gebou mei ferdjipping ûnder sealtek tusken topgevels en mei finsters ferdield troch roeden yn lytse ruten. Mooglik wie dit it túnmanshûs mei oranjery, dat yn 1845 neamd wurdt. Dêrfoar leit in sirkelrûne fiver.
Op it terrein stiet ek noch in teekoepel út de 20e iuw.
Bewenners
thumb|right|300px|Talmahoeve
Grutte alk
De grutte alk kaam in grutte oantallen foar op de eilannen oan de eastkant fan Kanada, op Grienlân en yn Yslân, Noarwegen, Ierlân en Grut Brittanje. De grutte alk koe hiel best swimme, mar yn tsjinstelling ta de oare Alkfûgels koe er net fleane. De grutte alk lei mar ien aai yn it jier.
Troch dy stadige fuortplanting, en om't er net fuortfleane koe, wie de soart hiel kwetsber foar de minsken oer. Dy minsken makken lykwols jacht op de fûgels, om it fleis en om it dûns, wat foar matrassen brûkt waard. Op dy wize is de soarte troch de jacht útrûge. It lêste pearke is deamakke op 3 july 1844 op it eilân Eldey foar de kust fan Yslân. Der hat letter noch in melding west fan immen dy't in eksimplaar sjoen hie by Newfoundland yn Kanada.
Judith Leyster
thumb|right|200px|Skilderij fan Judith Leyster thumb|right| Serenade (fan ûnderen beljochte) troch Leyster, 1629 ([[Ryksmuseum Amsterdam).]]
Judith Leyster (Haarlim, july 1609 - Heemstede, 18 febrewaris 1660) wie in Nederlânske skilderesse út de 17e iuw. Sy wie ien fan mar in pear froulike skilders yn Nederlân yn de Gouden Iuw; wie ek de iennichste frou by it Haarlimse skildersgilde. Leyster har skildertechnyk hat in soad fan dy fan Frans Hals, dêrom wurdt der tocht dat hja syn learling west hat en dat sy studearre hat by Frans de Grebber.
Libben
Judith Leyster waard op 28 july 1609 doopt yn de Grutte Tsjerke yn Haarlim. Se wie it achtste bern fan Jan Willemssoan en Trijn Jasperdr. Har heit hie in brouwerij, de Leyster. Yn 1628 ferfarde de húshâlding nei Vreeland yn de provinsje Utert, dêr't hja nei alle gedachten kontakt hie mei de Utertske Caravaggisten Hendrick Terbrugghen en Gerrit van Honthorst. Yn septimber 1629 giene Judiths âlden nei Saandam. It is net wis at Judith mei gie of dat se rillegau werom gie nei Haarlim. Yn alle gefallen wie der yn 1631 in Judith Jansd. tsjûge by de doop fan ien fan de bern fan Frans Hals. Har earste signearre wurk is fan dat jier. Dat die hja mei in monogram in de foarm fan in stjer, taheakke oan har namme: fan Ley-ster. Yn 1633 waard Judith talitten by it Sint-Lucasgilde. Se troude op 1 juny 1636 yn Heemstede mei de keunstskilder Jan Miense Molenaer en krige fiif bern: Johannus (1637), Jacobus (1639), Helena (1643), Eva (1646) en Constantijn (1650). It soargjen foar har húshâlding wie wierskynlik wol de ein fan har skilderskarriêre, want der is suver gjin wurk bekend fan nei 1636; wol twa platen yn in boek oer tulpen út 1643 en noch in portret út 1652. Yn it neijier fan 1659 waard Judith Leyster, krekt as har man, slim siik. Judith stoar inkelde moannen letter en kaam te hôf yn Heemstede op 10 febrewaris 1660. Har man Jan Miense Molenaer bleau oer mei de twa noch libjende bern en stoar acht jier letter.
Wurk
Leyster wie foaral fernijend wat har tematyk oanbelanget. Sy skildere rêstige húslike tafrielen mei froulju dy't yn 'e hûs oan 't wurk binne; dit soarte wurk wie foar 1650 net sa populêr. Har wurk hie fierders itselde karakter as dat fan har tiidgenoaten, sa as Hals, Jan Steen, en de Utertske caravaggisten Hendrick Terbrugghen en Gerrit van Honthorst; dit soarte sjênrestikken, fan herbergen en oare ferdivedaasje waard stadichoan populêrder by de oanwaaksende Hollânske middenklasse.
Leyster wie by har libben wol bekend en waard wurdearre troch har tiidgenoaten, mar nei har dea hat har wurk lange tiid fergetten west. Leyster's wurk waard yn 1893 opnij ûntdekt doe't it Louvre in skilderij kocht dat taskreaun waard oan Frans Hals, mar feitlik fan Leyster wie.
Oan Judith Leyster wurde 48 wurken taskreaun. Tolve binne weirekke, alteast net mear te finen, en fan sân oare stikken is net wis at hja dy yndie skildere hat.