cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bernepornografy
Wetjouwing yn Nederlân
Per 1 jannewaris 2010 is it Nederlânsk ferbod fan bernepornografy útwreide mei it strafber stellen fan jin tagong te ferskaffen ta berneporno (bgl. troch op it ynternet op in hyperlink te klikken wêrfan't men wit of witte kin dat dy liedt nei in webside mei bernepornografy). De reden hjirfoar is om ek it inkeld besjen fan bernepornografy sûnder it op 'e eigen kompjûter op te slaan strafber te meitsjen. Teffens is fan deselde datum ôf ek child grooming strafber makke.
Theunis Piersma (biolooch)
Theunis Piersma (Himmelum, 1958) is in Nederlânsk biolooch fan Frysk komôf. Hy is heechlearaar oan de Ryksuniversiteit Grins en ûndersiker by it Koninklijk Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee. Hy hat him talein op de ekology fan trekfûgels.
Libben en wurk
Piersma studearre biology yn Grins oan de Ryksuniversiteit Grins en promovearre dêr by perf. dr. Rudi Drent. Hy docht ûndersyk nei ferskaat oan fûgels; dêr binne de mients, de skries en de leppelbek by. Hy is as heechlearaar trekfûgelekology ferbûn oan de Ryksuniversiteit Grins en ek ûndersiker by it Koninklijk Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee (NIOZ) op Teksel.
Piersma's ûndersyk rjochtet him ûnder mear op de fersprieding en trekgedrach fan waad- en greidefûgels en hoe't dat gearhinget mei klimaat, fiedseloanbod, rôffijannen en de genetika fan de bisten. Piersma docht dit ûndersyk op ferskate plakken yn de wrâld, ûnder oare yn Afrika en Sina.
Piersma is sterk belutsen by fraachstikken fan natuerbehear en natuerbeskerming en hat bygelyks krewearre foar it útbannen fan de kokkelfiskerij yn de Waadsee. Syn learstoel wurdt finansiere troch de Fûgelbeskerming en it Wrâld Natuer Fûns (WNF).
Piersma is ferskate kearen ûnderskieden mei in priis, lykas de Prins Bernhard Kultuerfûns Priis foar Natuerbehâld en de Spinozapremy (2014). Yn 2009 is er beneamd ta lid fan de Keninklike Nederlânske Akademy fan Wittenskippen en yn 2016 ta lid fan de Koninklijke Hollandsche Maatschappij der Wetenschappen (KHMW). Op 4 april 2017 is Piersma beneamd ta Ridder yn de Oarder fan de Nederlânske Liuw.
Roardastate (De Lytse Jouwer)
Roardastate lei beëasten de De Lytse Jouwer yn de gemeente Dongeradiel. Op it stee stiet yn 2010 in moderne pleats.
Oer it ûntstean fan de state is neat bekend. Yn De stinzen in middeleeuws Friesland en hun bewoners fan Paul Noomen wurdt Roarda net fernijd. Herma M. van den Berg skriuwt allinnich: Ten oosten van de kerkterp van Hiaure geeft dezelfde bron (= Halbertsma) nog een kleine terp, waarop de state Roorda was gelegen.
Stac an Armin
Stac an Armin (Skotsk-Gaelysk: Stac an Àrmainn) is in rotspylder (stac) fan 196 meter hichte yn de St. Kilda-arsjipel. It is de heechste stac fan Grut-Brittanje.
Stac an Armin betsjut 'rots fan de soldaat/strider'. Der binne oerbliwsels fan tydlik, net frijwillich ferbliuw, op de stac foar de jagers dy't dêr aaisochten en fanwege rûge see net fuortkomme koene. De rots wurdt hjoed oan de dei wol brûkt troch klimsporters. Stac an Armin hie eartiids in koloanje Grutte Alken dy't no útstoarn binne. Tsjintwurdich wurdt it fûgellibben dêr beskerme.
Stac an Armin leit 400 meter benoarden Boreray en tichtby de 172 meter hege Stac Lee.
Minsklike seksuele aktiviteit
Minsklike seksuele aktiviteit is de manear dêr't minsken harren seksualiteit op belibje en der útdrukking oan jouwe. Men kin dêrby tinke oan in breed ferskaat oan hannelingen dy't yn útinoar rinnende patroanen fan frekwinsje en om in grut ferskaat oan redens bedreaun wurde. Yn it algemien kin lykwols steld wurde dat sekuële aktiviteit troch seksuele stimulaasje fuortkomt út en/of liedt ta seksuele opwining. Dêrtroch fine der fysiologyske feroarings plak yn 'e opwûne persoan, wêrfan't guon tige dúdlik binne, wylst oaren folle subtiler binne. Minsklike seksuele aktiviteit hat sadwaande sosjologyske, emosjonele, lichaamlike en biologyske aspekten.
Seksuele oriïntaasje en seksuele identiteit
Oan 'e grûnslach fan seksuele aktiviteit stiet de seksuele oriïntaasje fan 'e dielnimmer(s). Dat is in oanberne en yn prinsipe net te feroarjen ûnderdiel fan 'e minsklike persoanlikheid, wêrby't men in seksuele oantrekking, faak yn kombinaasje mei in gefoel fan romantyk, fielt foar oare persoanen oer. Der wurde almeast trije fan sokke seksuele oriïntaasjes ûnderskaat: heteroseksualiteit, wêrby't men seksuele gefoelens hat foar lju fan it tsjinstelde geslacht; homoseksualiteit, wêrby't men sokke gefoelens koesteret foar lju fan itselde geslacht; en biseksualiteit, wêrby't men jin oanlutsen fielt troch lju fan beide geslachten. By homoseksualiteit wurdt faak ûnderskie makke tusken homo's (manlju dy't har oanlutsen fiele ta oere manlju) en lesbiënnes (froulju dy't har oanlutsen fiele ta oare froulju).
As fjirde kategory wurdt soms noch aseksualiteit tafoege, dat it brekme fan it fielen fan seksuele oantrekking ynhâldt. Oare oantsjuttings op dit mêd, lykas panseksualiteit of polyseksualiteit, binne eins nije yndielings foar âlde begripen. Transseksualiteit wurdt faak út ien sike wei mei dizze oare termen neamd, mar dat hat eins inkeld ynfloed op hoe't men jinsels sjocht, en net op hoe't men foar oaren oer stiet. (Transseksualiteit is dêrom mear ferbûn mei geslachtsidentiteit, it gefoel dat immen hat oer syn eigen geslacht en hoe't hy/sy dat persoanlik belibbet.) By eltse minske sil ien fan 'e fjouwer kategoryen heteroseksualiteit, homoseksualiteit, biseksualiteit en aseksualiteit in wichtich diel fan syn of har seksuele identiteit útmeitsje. Jins seksuele identiteit is hoe't men oer jinsels tinkt mei it each op seksuele oantrekking en romantyske foarkar foar oare lju oer.
Yndieling fan seksuele aktiviteit
Seksuele aktiviteit kin op ferskate manearen yndield wurde. Yn it foarste plak moat in ûnderskie makke wurde oangeande it tal persoanen dat derby belutsen is. As der mar ien peresoan by belutsen is, sprekt men fan autoseksualiteit, wêrfan't de bekendste foarm masturbaasje is. Dêrby kin gebrûk makke wurde fan seksboartersguod, lykas in dildo, in fibrator, in fleshlight of Sineeske baltsjes (hoewol't sokke helpmiddels ek by seksuele aktiviteit ynset wurde kinne as men net allinnich is). As by seksuele aktiviteit twa minsken belutsen binne, kin it folle mear foarmen oannimme, ôfhinklik fan it geslacht en de persoanlike foarkar fan 'e dielnimmers. Dêrby kin men tinke oan tútsjen, streakjen, fingerjen, motorboating, orale seks (kunnilingus of felasio) en folsleine geslachtsmienskip, dy't bestean kin út faginale seks en/of anale seks troch penetraasje. As der trije minsken oan seksuele aktiviteit dielnimme, neamt men dat in triootsje, en by noch mear dielnimmers sprekt men fan groepseks. Yn sokke gefallen wurde noch mear farianten mooglik, lykas dûbele penetraasje.
Fierders kin by seksuele aktiviteit sprake wêze fan flechtich seksueel kontakt, lykas by in seks yn flechtige relaasjes, anonime seks, onenightstands, friends with benefits, bûtenhoulikse seks, prostitúsje en swinging. Mar likegoed kin it gean om in duorjende relaasje, lykas ferkearing, gearwenjen, ferloving of in houlik. Seksuele aktiviteit kin ek sjoen wurde as konvinsjoneel of as kinky. Yn it lêste gefal is der faak sprake fan in seksueel fetisjisme (bygelyks foar lear, lateks, fuotten, skuon, linzjery of grutte boarsten), in parafily (lykas foyeurisme of ekshibysjonisme) of fan bondaazje en/of sadomasogisme.
Hoe't men tsjin minsklike seksuele aktiviteit oansjocht, kin fan kultuer ta kultuer ferskille. Yn guon lannen kinne beskate foarmen fan seksualiteit taboe of sels yllegaal wêze, of der kinne wetlike beheinings oan steld wêze dy't ferbân hâlde mei de âldens, it geslacht, de boargerlike steat en oare skaaimerken fan 'e dielnimmers. Yn in stikmannich islamityske lannen is alle seksuele aktiviteit foar en bûten it houlik by wet ferbean, en stiet dêr in lange finzenisstraf of sels de deastraf op. Oer it algemien is seksuele aktiviteit inkeld wetlik tastien, sels yn 'e frijste maatskippijen, as alle dielnimmers der út frije wil oan meidogge. Seksuele aktiviteit tsjin 'e wil fan ien fan 'e dielnimmers is seksueel misbrûk, seksuele oantaasting of ferkrêfting. Om't jongerein ûnder de wetlike minimumleeftyd foar seksueel kontakt op dit mêd wilsûnbekwaam achte wurde, stiet seks mei sa'nent yn 'e measte lannen gelyk oan ferkrêfting.
De Koperen Tún
"De Koperen Tún" of "De Koperen Tuin" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:
Geisha
In geisha (Japansk: 芸者, útspr.: [ɡeːɕa], likernôch: " gee -sja") is in froulike artyst yn Japan, dy't tradisjonele Japanske keunstfoarmen beoefenet, lykas muzyk, sang, dûns en de teeseremoanje. Sa'nent ûnderskiedt har troch it dragen fan siden kimono's en de opfallende oshiroi-make-up dy't gesicht wyt en de lippen read makket. It wurd 'geisha' is opboud út twa kanji: 芸 (gei), dat "keunst" betsjut, en 者 (sha), dat "persoan" of "dogger", "beoefener" betsjut. Oerset betsjut it wurd dus eins letterlik "keunstneresse". Synonimen binne geiko (芸子) en geigi (芸妓). It gebrûk fan 'e term geiko is beheind ta westlik Japan, en betsjut letterlik "keunst-frou", dus ek "keunstneresse". Der bestiet yn 'e Westerske wrâld in dreech út te rûgjen misferstân dat geisha's prostituees binne. Dat is feroarsake troch it feit dat geisha's foarhinne yn Japan as de meast begearlike froulju beskôge waarden, mei as gefolch dat prostituees (oiran) harrensels begûnen te klaaien en op te meitsjen as geisha's.
Besibbe termen
Famkes dy't foar geisha leare, steane bekend as maiko (舞妓), wat letterlik oerset wurde kin as "dûns-frou", dus "dûnseresse". Yn guon dielen fan Japan, wêrûnder Tokio, wurde sokke learling-geisha's ynstee hangyoku (半玉) neamd, "heal-juwiel". Dat is in ferwizing nei ien fan 'e oantsjuttings foar it lean fan geisha's: "juwiellejild". Foar't in learlinge formeel maiko wurdt, moat se twa stadia trochrinne: shikomi (仕込みさん), "tarieding" of "training", en minarai (見習い), "learen troch te sjen". Foarhinne wurken en wennen alle geisha's yn in hanamachi (花街), letterlik "blommestêd", in spesifike buert dy't bedoeld wie foar alderhanne foarmen fan fermaak, fan restaurants oant bordelen. Hoewol't geisha's tsjintwurdich net altyd mear yn in hanamachi wenje, moatte se noch altyd allegearre ferbûn wêze oan in okiya (置屋), in geishahûs. Sokke okiya steane ornaris ûnder lieding fan in âldere frou dy't foarhinne ek geisha west hat.
Skiednis
Yn 'e iere skiednis fan Japan wiene saburuko ("tsjinstfammen") foar it meastepart omdoarmjende famkes en jonge froulju dy't op 'e flecht wiene foar oarloch. Guon fan harren beaen seksuele tsjinsten oan yn ruil foar jild, wylst oaren, mei in bettere oplieding, in wurkpaad as artysten begûnen. De assosjaasje fan prostitúsje en teäter hie sadwaande yn Japan in lange skiednis. Yn 'e sechstjinde iuw ûntstiene der foar it earst rôze buerten (yūkaku), dy't troch in ringmuorre skaat waarden fan 'e rest fan 'e stêd. Bûten de muorre wie prostitúsje ferbean, mar yn 'e yūkaku wie it tastien en krigen de prostituees (yūjo, "boartersfroulju") sels formele fergunnings, wêrby't se yn ferskate klassen yndield waarden.
De heechste oansleine prosituees, koertisanes dy't de klanten fan 'e heechste maatskiplike klassen betsjinnen, waarden tayuu (útspr. mei 3 wurdlidden: "ta-jû-û') neamd. Dy ferlienden net inkeld seksuële tsjinsten, mar fermakken harren klanten ek op oare manearen, bgl. mei dûns en striptease. Dat foarme net allinnich it begjin fan 'e kabuki, in tradisjonele Japanske foarm fan teäter, mar ek fan 'e geisha's. Meitiid ûntjoegen de sjykste bordelen har stadichoan ta teäters, dêr't de tayuu songen, dûnsen en muzykynstruminten bespilen. Guon fan harren ûntjoegen har ta ferneamde dichteressen en kalligrafisten. Troch in proses fan oanhâldende spesjalisaasje ûntstie der úteinlik in skieding tusken artysten en prostituees. Dat barde earne healwei de achttjinde iuw. De earste frou dy't harsels in geisha neamd, wie, ynsafier bekend, de prostituee Kikuya út Tokio, yn 1750. Hja wie ek in talintearre sjongster en feardich shamisen-spylster, en har súkses wie fan grutte ynfloed op it ûntstean fan 'e geisha as selsstannige maatskiplike klasse.
Yn 'e 1930-er jierren wiene der wol 80.000 geisha's yn Japan. Under de Twadde Wrâldoarloch waarden lykwols yn 1944 alle hanamachi sletten, om't de stêden net mear feilich wiene fanwegen Amerikaanske bombardeminten. De measte geisha's waarden neitiid yn fabriken te wurk steld foar de oarlochsynset. Yn it nei-oarlochske Japan kearde mar in lyts diel fan 'e geisha's yn harren oarspronklike berop werom. It wie yn 'e tiid fan 'e besetting fan Japan dat it misferstân dat geisha's prostituees wiene yn 'e Westerske wrâld postfette. Dat kaam troch de kontakten dy't Amerikaanske soldaten hiene mei as geisha's ferklaaide prostituees. Yn deselde snuorje krigen de geisha's harren hjoeddeistich foarkommen: hja wiene langer net mear de trendsetters fan moade en styl, mar de bewarsters fan âlde tradysjes dy't út 'e graasje rekke wiene en drigen wei te wurden. Tsjintwurdich binne geisha's op 'e Japanske strjitten in seldsum gesicht wurden.
Herfoarme tsjerke (Wâlterswâld)
De Herfoarme tsjerke oan de Tsjerkeloane is de tsjerke fan de herfoarme gemeente yn Wâlterswâld.
Gebou
It âldste diel oan it gebou is de toer, dy't nei alle gedachten yn de 17e iuw fan brûkt boumaterjaal boud waard oan in tsjerke fan bakstsien mei in fûnemint fan fjildstiennen. Eastlik fan de toer waard yn 1805 op it plak fan de foargonger de tsjintwurdige tsjerke mei in trijesidige ôfsluting boud. Is is oannimlik dat tagelyk mei de bou fan de nije tsjerke de toer it sealtek ferlear en de hjoeddeiske fjouwersidige spits krige. Oan de noardlike kant fan de toer stiet it saneamde "barehokje".
Sûnt 1968 is de tsjerke in ryksmonumint.
Ynterieur
De preekstoel yn it eastlike koer is ienfâldich, mar draacht houtsnijwurk út de 18e iuw. De lessener op de preekstoel stamt út 1841. Foarhinne besiet de tsjerke in kânselbibel út 1664, mar dy waard fanwegen de dreech te lêzen goatyske letters ferkocht. De hjoeddeiske kânselbibel datearret fan 1864.
Gemeente
Dat feroarings ek ferdieldheid bringe kinne, die bliken mei de foarming van de Protestanske Tsjerke yn Nederlân yn 2004. Dûmny P. den Ouden en in lytse mearderheid fan de tsjerkeried woene de gemeente bûten de Protestanske Tsjerke yn Nederlân hâlde, wylst in minderheid foar oansluting by it nije ferbân wie. De fúzje fan de grifformearde en herfoarme tsjerken liede yn de herfoarme tsjerke fan Wâlterswâld ta in skuorring fan de gemeente. In wichtich diel fan de gemeente hat him doe ôfsnije litten en is oergien yn it yn 2004 oprjochte ferbân fan de Hersteld Herfoarme Tsjerke. De likernôch 260 leden fan de nije gemeente tsjerkje sûnt yn de frijmakke tsjerke fan Wâlterswâld.
Funchal
Funchal hat in universiteit, de Universidade da Madeira. Funchal moat it ekonomysk fral fan it toerisme hawwe. Yn de omkriten spilet de lânbou in rol en is der lytse yndustry.
Galen Erso
Galen Erso (Ingelske útspr.: [ˈɡeːlən ˈɜɹsoʊ], likernôch: " gee -lun ur -soo") is in fiktyf personaazje út 'e Star Wars-franchise. Hy waard yn 2016 yntrodusearre yn 'e roman Catalyst, fan James Luceno, mar hy waard it bekendst út 'e film Rogue One: A Star Wars Story, dy't letter datselde jiers útkaam. De geastlike heit fan it personaazje wie special effects-technikus John Knoll, dy't al yn 2003 de plot fan Rogue One betocht. Galen Erso is in liedend wittenskipper fan it wapenprogramma fan it diktatoriale Galaktysk Keizerryk. Hy wurdt twongen mei te wurkjen oan 'e ûntwikkeling fan 'e Deadsstjer, in massaferneatigingswapen sa krêftich dat it hiele planeten ferdylgje kin, mar ûnderminet it Keizerryk troch dêryn mei opsetsin in swak plak yn te bouwen. De rol fan Galen waard yn 'e film spile troch de Deenske akteur Mads Mikkelsen.
Yn romans
Galen Erso wurdt yntrodusearre yn 'e prequelroman Catalyst: A Rogue One Novel fan James Luceno, dy't yn novimber 2016 útkaam. Dêryn wurde Galen, syn frou Lyra en syn dochterke Jyn rêden troch syn âlde freon Orson Krennic, in luitenant 1e klasse yn 'e striidkrêften fan it diktatoriale Galaktysk Keizerryk, as hja yn 'e gaos dy't mank giet mei de steatsgreep fan kânselier Palpatine fermoarde driigje te wurden. Neitiid freget en kriget Krennic de help fan Galen by de ûntjouwing fan technology om 'e enerzjy te brûken dy't opslein leit yn 'kyberkristallen'.
De resultaten fan it wurk fan 'e geniale Galen soene sabeare ynset wurde foar ûnbaatsuchtige doelen, mar eins hawwe Krennic-en-dy der ferlet fan foar de ûntwikkeling fan it superlaserkanon fan 'e Deadsstjer, it nije massaferneatigingswapen anneks romtestasjon fan 'e boasaardige keizer Palpatine, dat sa krêftich wurde moat dat hiele planeten mei ien skot ferdylge wurde kinne. Galen en Lyra krije der lang om let aan fan dat se bedragen wurde, en begjinne plannen te meitsjen om harren húshâlding te befrijen fan 'e ynfloed fan Krennic-en-dy troch út te piken en ûnder te dûken.
Yn Rogue One
Yn 'e film Rogue One: A Star Wars Story, dy't yn desimber 2016 yn premiêre gie, waard de rol fan Galen Erso spile troch de Deenske akteur Mads Mikkelsen. It ferhaal begjint mei in prolooch op 'e planeet Lah'mu, dêr't Galen mei syn frou Lyra en harren no achtjierrige dochterke Jyn ûnderdûkt is. Orson Krennic is him lykwols op it spoar kommen, en by in konfrontaasje mei him en syn trewanten komt Lyra om, wylst Galen finzen nommen wurdt. Jyn ûntkomt en wurdt letter opfandele troch de ekstremistyske rebel Saw Gerrera, mei wa't har âldelju earder kontakt ûnderholden.
Fyftjin jier letter desertearret de Keizerlike frachtpiloat Bodhi Rook en reizget nei de woastynmoanne Jedha, dêr't er kontakt siket mei Gerrera. Hy seit dat er stjoerd is troch Galen Erso mei in holografysk boadskip fan dyselde. De paranoïde Gerrera leaut dêr neat fan en lit Bodhi finzen sette en ûnderwerpe oan neat te sêftsedige ûnderfregings. Underwilens heart kaptein Cassian Andor, in ynljochtinge-ofsier fan it Rebelleferbûn, fan in ynformant it nijs oer it oerrinnen fan Bodhi en it boadskip dat er by him hawwe soe. Jyn Erso, no 23 jier, wurdt dan troch it Rebelleferbûn befrijd út in Keizerlik wurkkamp, dêr't se ûnder in falske identiteit in finzenisstraf útsit foar ferskate kriminele aktiviteiten.
Jyn wurdt yn it haadkertier fan 'e rebellen op 'e moanne Yavin-IV troch senator Mon Mothma, de polityk liedster fan 'e rebellen, bepraat om it Rebelleferbûn yn kontakt te bringen mei Gerrera. Dêropta sil se belutsen wurde by in misje om har heit te befrijen. Cassian, mei wa't se derop útstjoerd wurdt, kriget lykwols temûk fan generaal Davits Draven befel om Galen ynstee te likwidearjen, mei't de rebellen him as in gefaarlike kollaborateur sjogge. Op Jedha meitsje Jyn en Cassian kontakt mei Gerrera, dy't foar Jyn it boadskip fan har heit ôfspilet.
Galen rjochtet him dêryn streekrjocht tsjin sawol Gerrera as Jyn. Hy fertelt dat er ynstee fan fierdere utering te jaan oan syn opstannigens, de lêste fyftjin jier war dien hat om sa hearrich mooglik te lykjen, om't er besefte dat de Deadsstjer sûnder syn help ek wol makke wurde soe. Ynstee hat er syn posysje no brûkt om it Keizerryk te ûndermynjen troch mei opsetsin in swak plak yn 'e Deadsstjer yn te bouwen. Hy jout Jyn opdracht om 'e blaudrukken fan 'e Deadsstjer út it Keizerlik argyfkompeks op 'e planeet Scarif te heljen en dy troch te spyljen oan it Rebelleferbûn. Galen seit ek dat er syn dochter nea fergetten is en noch eltse dei oan har tinkt. Jyn, dy't folslein desyllúzjonearre rekke wie mei it ferset tsjin it Keizerryk, wurdt troch de wurden fan har heit ta de triennen ta roerd en fettet nije moed.
Mei Cassian, de robot K-2SO, de bline monastyske kriger Chirrut Îmwe, de hierling Blaze Malbus en de piloat Bodhi Rook bejout Jyn har neitiid nei de planeet Eadu, dêr't Galen him befynt om't dêr it Enerzjyomsettingslaboratoarium fan it Keizerlik wapenprogramma fêstige is. Om't it holografysk boadskip fan Galen ferlern gien is yn 'e ferwoastging fan Jedha by de test fan 'e Deadsstjer dy't troch grut-moff Tarkin befelle waard, is it neffens Cassian no nammenste wichtiger om Jyn har heit te befrijen, sadat er sels de rebellelieders tasprekke kinne sil. Temûk is er lykwols noch altyd fan doel om Galen te fermoardzjen by de earste gelegenheid dy't him foardocht.
Dörte Hansen
Dörte Hansen (Husum, 20 augustus 1964) is in Dútske skriuwster, sjoernaliste en taalwittenskipper. Se is bekend wurden troch har tige goed ferkeapjende en lauwere debútroman Altes Land, dy't yn Nederlân yn oersetting ferskynd is as Het oude land.
Libben en wurk
Se is opgroeid yn Högel yn Noard-Fryslân. Thús waard allinne Platdútsk praat, earst op de legere skoalle learde se Standertdútsk. Nei de middelbere skoalle gie se nei de Christian Albrechts-Universiteit yn Kiel, dêr't se ûnder oaren linguïstyk en frisistyk studearre. Yn 1994 promovearre sy oan de Universiteit Hamburg. Neitiid wurke se as sjoernaliste by tydskriften en foar de radio.
Galen Erso
Yn Rogue One
Underwilens figelearret Jyn út wat Cassian fan doel is. Se ferlit de oare leden fan har selskip en bejout har, om har heit te warskôgjen, troch in djippe kleau by in hege ljedder op nei it lâningsplatfoarm. Cassian kriget ûnderwilens Galen yn it fizier, mar op it lêste momint beslút er syn befel yn 'e wyn te slaan en de man net om te bringen. Hy keart werom nei de oaren en ûntdekt dat Jyn der op eigen manneboet op úttein is. K-2SO hat de kommunikaasje mei Yavin-IV reparearre en Cassian warskôget generaal Draven om 'e oanfal ôf te brekken om't der noch eigen personiel by it doelwyt oanwêzich is, mar de oanfal is al ynset en Draven kin it squadron net mear tsjinkeare. Jyn berikt har heit mominten foar't it bombardemint begjint. Dat makket dat Krennic Galen gewurde lit en útnaait om it eigen libben derôf te rêden. Hoewol't Jyn it bombardemint ûnskansearre oerlibbet, rekket Galen libbensgefaarlik ferwûne, wêrnei't er yn har earms ferstjert.
Keppelings om utens
List of Star Wars characters
Dörte Hansen
Literêre prizen
In kar:
Troch bedwelming mooglik makke sedemisdriuw
In troch bedwelming mooglik makke sedemisdriuw (miskien better bekend ûnder de Ingelske term drug-facilitated sexual assault of DFSA) is in sedemisdriuw, lykas seksuële oantaasting of ferkrêfting, dat mooglik makke wurdt troch derfoar te soargjen dat it slachtoffer út 'e tiid rekket troch har of him temûk in bedwelmjend middel ta te tsjinjen. Ornaris wurdt der dan in piltsje of in poeierke, lykas it beruchte middel Rohypnol ®, oan in drankje tafoege as it slachtoffer der eefkes net om tinkt. Mar ek komt it foar dat it slachtoffer troch (al of net frijwillich) oermjittich alkoholgebrûk al út 'e tiid rekke is, en dat de dieder dan op opportunistyske manear misbrûk makket fan 'e sitewaasje. Mei't in bedwelme persoan foar de wet per definysje wilsûnbekwaam is, kin it by lykfol hokker seksuële aktiviteiten oft der yn dy steat ek mei har of him útfierd wurde, allinnich mar om ferkrêfting of (as der gjin ynkringing fan it lichem plakfynt) seksuële oantaasting gean, sels al hie it slachtoffer der wol mei ynstimd as sy of hy dêrta by steat west hie.
Troch it tatsjinjen fan middels as rohypnol, dy't rookleas en smaakleas binne, wurdt it slachtoffer net inkeld bedwelme, mar teffens wekje sokke middels anterograde amnesy op, in foarm fan ûnthâldsferlies dy't it oanmeitsjen fan nije oantinkens tsjinhâldt fan it momint ôf dat it middel aktyf wurdt (koart nei it ynnimmen) oant it útwurke is (wat ôfhinget fan 'e tatsjinne doasis). Sadwaande kinne slachtoffers fan in troch bedwelming mooglik makke sedemisdriuw har der neitiid yn 'e regel neat fan tebinnenbringe, sels net as se ûnderwilens hielendal of foar in part by bewustwêzen west hawwe. As slachtoffers by besleur komme op in oar plak as dêr't se wiene doe't se foar it lêst helder wiene, en tekens opmerke dy't wize op seksueel misbrûk (lykas missende of yn 'e war brochte klean, blauwe plakken en/of kniezings, de oanwêzigens fan sperma, in skrinende of pynlike fagina en/of anus, of ynwindich bloedferlies), wylst se dêr gjin inkele oantins oan hawwe, is dat paradoksalernôch geastlik faak skansearjender as in ferkrêfting dy't it slachtoffer hielendal bewust meimakket. In grut part fan 'e troch bedwelming mooglik makke sedemisdriuwen binne saneamde date rapes, wêrby't de dieder dejinge is dêr't it slachtoffer mei op in ôfspraakje wie.
Ulfardastate
thumb|250px|De pleats yn 2010 Ulfardastate wie in state benoarden Hantumhuzen yn de gemeente Dongeradiel. Fan it hûs is neat werom te finen, op it hiem stiet yn 2010 in pleats.
Nei alle gedachten waard de state stifte yn de 14e iuw. Yn de 13e iuw wurde al wol oansjenlike ynwenners fan Hantumhuzen neamd; sa wienen om 1200 in Hessel en Wibrand fan Hantumhuzen besibbe oan de Ljouwerter eallju Jelgera fan Jelgerhûs en Cammingha fan Cambuur. Begjin 15e iuw wurde Thiallama huse en Ulfarda huse neamd, tagelyk mei Jield Elingha, dy't grif op Elinga wenne. Oare aadlike huzen wienen Popta en Rintjema. Yn 1664 waard ek Banga (FC1) as edele state oanjûn, mar in stins of midsiuwsk aadlik hûs wurdt dêr net neamd.
Tagelyk mei Thiallamahuse waarden yn 1423 'Ulfarda huse' en de wyls ferstoarne Ritzeke Ulfarda neamd. Yn 1511 en 1640 wie Ulfarda in eigenierde pleats. Yn 1698 blykt it yn hannen te wêzen fan de bern/erven fan dr. Ritske fan Ripama en Lieukjen Jelger Anes. It besit sil grif út har family komd wêze. Lieuckien Jelgers (de stavering wikselt frijwat) wie in dochter fan de burger hopman Jelger Anes by Geertie Gerryts (it pear wie yn Dokkum 29 maart 1634 foar it gerjocht troud). By de ynventarisaasje fan syn stjerhûs waard Egbert Anes Itskama beneamd as voormond oer Lieukien en Ane Jelgers; Eysse Hanses Wenth wie man en foud fan Trijntie Jelgers. Deselde erfgenamten fan Jelger Anes kamen op 22 april 1664 opnij foar, nammentlik Aene Jelgers (oer him Gerrijt Gerrijts âld boargemaster, as bestefaar en kurator), Mr. Eiso Wendt as heit oer syn soan Jelger by wilen Trijntje Jelgers, en hopman Ritsco Rijpema troud mei Lieuckien Jelgers. Noch gjin twa jier letter blykt al ?? fan wilen Dr. Ritsco Ripama, abbekaat en prokureur; kurator wie Pijter Gerryts Olpherda. Lieuckiens broer Aene Jelgers schriver van 't breedstraatster espel ferstoar jong; syn ynventaris waard op 11 maart 1674 opmakke op fersyk fan Pieter Gerryts Olpherda, troud mei Gertie Eilerts. De erfgenamten binne "de bern" fan Dr. Ritske Ripema en Leuckien Jelgers.
Yn 1850 waard it goed as Olphert zathe neamd. In stins wurdt net neamd en bysûndere skaaimerken as grêft of in poarte binne net beskreaun. Ek Eekhoff jout yn syn atlas gjin grêft of singel. Op de topografyske kaart fan 1930 is lykwols al in grêft oanjûn en oan de noard- en eastside in diel fan in singel. Anno 2010 is it bedriuw bûten de grinzen fan it âlde stateterrein groeid, mar oan west- en noardside liket noch in grêft oanwêzich.
Dooitze Eelkes Hinxt
Dooitze Eelkes Hinxt (Dokkum, 1741? – Teksel, 20 oktober 1797) wie in Frysk marine-offisier. Hy wie in soan fan keapfardijskipper Eelke Tabes Hinxt út Dokkum. Hinxt stoar oan board fan it marineskip Beschermer oan ferwûningen dy't er oproan hie yn de Seeslach by Kamperduin.
Keapfardijskipper
Dooitze Eelkes Hinxt kaam út in Roomsk-Katolike húshâlding. Syn heit wie keapfardijskipper dy't ûnder oaren op it Eastseegebiet fear. Yn de periode 1764-1780 fear Hinxt sels as skipper op it kofskip Aemelia Dorothea.
Fryske Amiraliteit
Yn 1782 gie Hinxt yn tsjinst by de Fryske Admiraliteit. Hy waard Luitenant-op-see en krige it befel oer de kotter Snelheid.
Bataafske marine
By de ûngeregeldheden fan 1787 tusken de Patriotten en Prinsoanhingers bleau Hinxt neutraal, hie er wol kontakt mei Patriotten. Doe't dy yn 1795 oan de macht kamen, sluet Hinxt him oan by de Bataafske marine.
Oantins
Dooitze Eelkes Hinxt syn dea krige omtinken yn in protte kranten. De Makkumer dichter Dirk Lenige skreau sels in lofdicht :
Grutte Priis Formule 1 fan Itaalje 2000
Utslaggen fan de Grutte Priis Formule 1 fan Itaalje 2000 yn Monza op 10 septimber 2000. It wie de fjirtjinde fan 17 races fan de Formule 1 yn 2000. Hy waard op it Sirkwy fan Monza hâlden. De race waard hâlden oer 53 omgongen, op it 5,7 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 306,7 kilometer.
Ralfûgels
De ralfûgels (wittenskiplike namme: Rallidae) foarmje in famylje fan 'e klasse fan 'e fûgels (Aves), it skift fan 'e kraaneftigen (Gruiformes) en it ûnderskift fan 'e raleftigen (Ralli). Ta dizze famylje hearre teminsten 130 libbene soarten, wêrûnder de yn Fryslân bekende merkel (Fulica atra) en it reidhintsje (Gallinula chloropus). Dêropta binne der noch 23 oant 25 resint (yn 'e lêste fiifhûndert jier) útstoarne soarten. Ralfûgels binne lytse oant middelgrutte fûgels dy't in oansjenlik ferskaat oan oanpassings fertoane. Hoewol't in protte soarten assosjearre wurde mei sompen en oare wetterrike kriten, komme se oeral op 'e wrâld foar, útsein yn drûge woastinen, yn 'e poalkriten en boppe de sniegrins yn heechberchtmen. Frijwol alle soarten ralfûgels hâlde fan tichte plantegroei dêr't se har yn ferskûlje kinne.
Untwikkeling
De wjukken fan 'e ralfûgels binne koart en rûn, en de soarten dy't fleane kinne, binne sadwaande gjin loftakrobaten. Wol kinne se, as se ienris yn 'e loft binne, harren flecht lange tiid folhâlde. By stoarm wurde se lykwols maklik fan koerts blaasd, wat de reden is dat de ralfûgels safolle ôfhandige eilannen kolonisearre hawwe. Fan 'e mear as 150 histoarysk bekende soarten ralfûgels hawwe 31 soarten har ûntjûn ta flechtleaze fûgels. Dat is in earsten foarbyld fan parallelle evolúsje yn it bisteryk. Behalven de swakke flechtfermogens spile dêrby ek in rol dat in soad ralfûgels leaver te foet útnaaie as fuortfleane as der gefaar driget, yn 't bysûnder as der sprake is fan tichte begroeiïng dy't beskûl biede kin. Guon fleanende soarten ferlieze fierders dochs al tydlik it fermogen om te fleanen as se ferfearje. En ta einbeslút waard troch it libben op eilannen dy't ûnberikber wiene foar grûnrôfdieren de needsaak om te fleanen eliminearre.
Jan Hendrik Nicolaij
Jan Hendrik(s) Nicolaij (Ljouwert, 26 april 1766 - dêre, 29 july 1826 wie in Frysk tekener, dekoraasje-, behang- en keunstskilder.
Ynearsten wie er, yn de fuotleasten fan syn heit Sijtse Roelofs Nicolaij, reauskilder. Nicolaij hie niget oan natuerlike histoary. Hy stoppe fûgels op en letter skildere er jachtstillibbens mei ûnder oaren fûgels.
Hy krige skilderadvys fan Willem Bartel van der Kooi.
Yn 1819 die er mei oan in troch it Amsterdamske genoatskip Felix Meritis útloofde medalje foar in skilderstik mei dea wyldguod. Hy krige de priis net, mar syn wurk waard wol mei eare neamd. Letter wiene der fan him skilderijen fan libben en dea wyld op de tentoanstellingen te sjen.
Carel Jacob van Baar van Slangenburgh hat les fan him hân.
Middelnamme
In middelnamme is in middelste namme fan in minske, dy't tusken de foarnamme en de efternamme pleatst is. Dit is in ferskynsel dat benammen bekend is út 'e Feriene Steaten, dêr't it meastepart fan 'e lju in nammefoarm brûkt fan it stramyn 'foarnamme-middelnamme-efternamme', lykas Richard Allen Knaak. In middelnamme is net itselde as in twadde foarnamme, sa't dy yn Nederlân en Fryslân in protte foarkomt; ynstee wurdt immens middelnamme net selden foarme troch de famkesnamme (oarspronklike efternamme) fan 'e mem, of troch in oare efternamme.
Yn 'e Feriene Steaten
Yn it deistich gebrûk wurdt yn 'e Feriene Steaten yn 'e regel alhiel gjin melding makke fan 'e middelnamme, lykas by Jimmy Carter (James Earl Carter jr.) of Tom Selleck (Thomas William Selleck), of wurdt de middelnamme ôfkoarte ta in inisjaal, lykas by George W. Bush (George Walker Bush) of John F. Kennedy (John Fitzgerald Kennedy). It is seldsum as in middelnamme altyd folút neamd wurdt, mar soks komt foar by beskate bekende persoanen, lykas Martin Luther King en Lee Harvey Oswald. By froulju fungearret yn 'e Feriene Steaten faak harren oarspronklike famkesnamme as middelnamme, lykas it gefal is by Hillary Rodham Clinton en Lois McMaster Bujold.
Fierders komt it ek wol foar dat men de middelnamme brûkt ynstee fan 'e foarnamme, wêrby't de foarnamme ferkoarte wurdt ta in inisjaal en de middelnamme folút skreaun wurdt. Foarbylden dêrfan binne J. Egar Hoover en J. Steven York. Ek kin it wêze dat men de foarnamme hielendal fuortlit, lykas DeForest Kelley (Jackson DeForest Kelley). Mank Amerikanen fan Ulstersk (d.w.s. protestantsk Noardiersk) komôf wie it lange tiid wenst om 'e bern gjin middelnamme te jaan, mar wol in middelinisjaal oan te nimmen, om't dat yn 'e Feriene Steaten ferwachte waard. Dy middelinisjaal stiet yn sokke gefallen nearne foar is poer foar de show. It bekendste foarbyld fan dat aparte ferskynsel is de eardere presidint Harry S. Truman, by wa't men omdôch sykje sil nei de betsjutting fan 'e S.
Men giet derfan út dat de Amerikaanske middelnamme him ûntjûn hat út it gebrûk fan twadde foarnammen troch de oarspronklike Britske kolonisten fan Noard-Amearika. Nettsjinsteande dat waard de term 'middelnamme' ynsafier bekend pas foar it earst brûkt yn 1835 yn it tydskrift Havardiana. It stramyn 'foarnamme-middelnamme-efternamme' is no yn 'e Feriene Steaten sa ynboargere, dat it ynkorporearre is yn kompjûtersystemen lykas databases, mei as gefolch dat dêryn mar ien foarnamme en ien middelnamme (of twa foarnammen) opnommen wurde kinne, en dat foar mear foarnammen, sa't dy yn Jeropa frij algemien foarkomme, gjin romte is. Likemin kinne tuskenfoechsels apart opnommen wurde (lykas "Van der"), dy't oan 'e efternamme fêstplakt wurde moatte, en ek dûbele efternammen, sa't gebrûklik is yn Spaansktalige kultueren, kinne net offisjeel fêstlein wurde. Dit ferskynsel wurdt no bekritisearre as in foarm fan amerikanosintryske diskriminaasje fan lju út oare kultueren en religyen.
Sûnt 1905 wurdt de term 'middelnamme' yn 'e Feriene Steaten ek wol yn 'e oerdrachtlike sin brûkt om in opmerklike eigenskip (fan jinsels) oan te jaan. Dat gebrûk heart men net selden yn Amerikaanske films, bgl. as ien personaazje it oare op it hert drukt dat eat wol subtyl dien wurde moat, en de oare antwurdet: "subtyl is myn middelnamme."
Yn Skandinaavje
Yn Denemark, Noarwegen en Sweden wurdt mei de term 'middelnamme' ferwiisd nei nammen dy't oarspronklik efternammen wiene, mar dy't gjin ûnderdiel útmeitsje fan 'e efternamme fan 'e drager. Lykwols binne it ek gjin twadde of trêde foarnammen, om't it gjin foar-, mar efternammen binne. Meastal giet it dêrby om 'e oarspronklike famkesnamme fan 'e mem, dy't troch de drager oannommen wurdt, lykas it gefal is by de Noar Carl Viggo Manthey Lange. Dêrby binne Carl en Viggo de earste en twadde foarnamme, wylst Lange de efternamme is. Manthey is de famkesnamme fan Lange syn mem. By it gebrûk fan dizze nammefoarm wurdt Manthey inkeld tafoege as de hiele namme brûkt wurdt, sa net, dan sprekt men fan 'de hear Lange' of gewoan fan 'Lange' (mar net fan 'Manthey Lange').
Yn Noarwegen is dizze nammefoarm typysk foar de âlde maatskiplike klasse fan 'e begoedige boargerij. Yn Denemark en Sweden wurdt itselde systeem hantearre om ûnderskie te meitsjen mei oare lju mei deselde foar- en efternamme. Sa hat de Deenske politikus Lars Løkke Rasmussen ien fan 'e meast foarkommende foarnammen fan it lân en teffens ien fan 'e meast foarkommende efternammen; 'Lars Rasmussen' komt foar Deenske begripen oerien mei in Fryske namme as 'Jan Dijkstra'. Dêrom hat dizze man de famkesnamme fan syn mem as middelnamme tafoege, mei't 'Løkke' minder faak foarkomt.
Fermanje fan Nes (It Amelân)
De Fermanje fan Nes op It Amelân is ien fan de trije mennistetsjerken dy't ea yn it doarp stien ha. De mennisten foarmje tsjintwurdich mei de grifformearden fan it eilân in federaasje. It gebou docht noch jimmeroan tsjinst as tsjerke, mar is ek troch de boargerlike gemeente oanwiisd as troulokaasje.
Skiednis
Oant yn de 19e iuw hiene de mennisten fan Nes trije ferskate gemeenten. Mei de gearfoeging fan dy trije gemeenten ta ien gemeente waarden twa gebouwen oerstallich, dy't ôfbrutsen waarden. De hjoeddeiske fermanje is it risseltaat fan in ferbouwing yn 1843. It tige ienfâldige sealtsjerkje hat grutte rûnbôgefinsters en in wulfdak.
Oan de tsjerke waard it saneamde Mennohûske boud, dat fierder neat mei it tsjerkegebou hat út te stean.
Sûnt 2003 wurkje de mennisten op It Amelân gear mei de grifformearden fan it eilân. Yn 2009 waard besletten in federaasje oan te gean. By de federaasje hearden fjouwer tsjerken: trije mennistetsjerken yn Hollum, Ballum en Nes en ien grifformearde tsjerke yn Hollum. Oant 2013 hearde ek de Fermanje fan Ballum by de gemeente, mar dat gebou moast doe ferkocht wurde en is no in hotel. De gemeente makket wikseljend gebrûk fan de trije tsjerken Hollum en Nes.
Ynterieur
It ynterieur hat in lytse preekstoel. Ynstee fan tsjerkebanken steane der stuollen.
Oargel
In piipoargel ûnbrekt yn it tsjerkje. Foar de begelieding wurdt der gebrûk makke fan in harmoanium.
Šiprage
Šiprage (Syrillysk: Шипраге) is in doarp yn de Bosnyske gemeente Kotor Varoš, yn 'e regio Banja Luka.
Geografy
Šiprage leit yn de delling fan de Vrbanja, sa'n 60 km súdeastlik fan Banja Luka en 30 km súdeastlik fan Kotor Varoš. Šiprage leit yn in langhalige delling tusken berchtmen: de Šipraško Brdo yn it noardeasten, de Jasik (769 m) yn it suden, de Šahinovina en Stražbenica (848 m) yn it súdeasten, de Radohova (950 m) yn it westen en de Borčići (799 m) yn it noardwesten.
The Doors
The Doors wie in rockgroep út Los Angeles, Kalifornje, Feriene Steaten. Harren bekindste lieten binne “Light My Fire” en “Riders on the Storm”. Leden: Jim Morrison (sang), Ray Manzarek (toetseboerdynstruminten), Robby Krieger (gitaar) en John Densmore (drums, slachwurkynstruminten).
Fammesuveringsmyte
De fammesuveringsmyte of yn it Ingelsk de virgin cleansing myth is it ûnwiere leauwe dat in man dy't ynfektearre rekke is mei HIV, AIDS of in oare seksueel oerdraachbere sykte genêzen wurde kin troch seksuële mienskip te hawwen mei in famke dat noch faam is. Dizze myte libbet yn beskate dielen fan Afrika, benammen yn Súd-Afrika en Simbabwe, en yn mindere mjitte yn Sambia en Nigearia. It is ûnbekend hoe't men by dit fabeltsje komt, mar it is in feit dat der allinnich yn Súd-Afrika al miljoenen mannen binne dy't it leauwe, wylst it yn it oanswettende Simbabwe geande holden wurdt troch tradisjonele genêzers dy't sike manlju soks wiismeitsje, itsij om't hja it sels leauwe, itsij om har eigen macht en oansjen te fergrutsjen. Ut in ûndersyk dat yn 1999 troch seksueel foarljochters holden waard ûnder de manlike befolking fan 'e provinsje Gauteng (de tichtbefolke krite om 'e metropoal Jehannesburch hinne, it ekonomysk sintrum fan Súd-Afrika), die bliken dat 32% fan 'e dielnimmers oan it ûndersyk yn 'e fammesuveringsmyte leauden.
Neffens psycholooch Mike Earl-Taylor giet de myte werom op in leauwe dat foar it earst yn it Jeropa fan 'e sechstjinde iuw de kop opstiek, en dat fannijs yn it njoggentjinde-iuwske Fiktoriaanske Ingelân opdoek as in genêswize foar syfilis en gonorroe. Der binne ferslaggen fan 'e farianten fan 'e myte út ferskate tiden yn Afrika besuden de Sahara, Aazje, Jeropa en Noard- en Súd-Amearika. Histoarikus Hanne Blank tinkt dat it ferhaaltsje mooglik fuortkomt út 'e leginden oer kristlike fammen dy't de marteldea stoaren, en wa harren bloed oft sa suver wie dat it tsjinje koe as in foarm fan beskerming as foarfjochters fan 'e Tsjerke it tsjin demoanen opnommen.
Hoe't it ek sij, de fammesuveringsmyte wurdt rûnom oanwiisd as ien fan 'e wichtichste oarsaken fan 'e ûnbidige en skokkende taname fan it oantal gefallen fan berneferkrêfting yn Súd-Afrika, Simbabwe en oare lannen sûnt likernôch 1990. Men tinkt dat der bgl. yn Simbabwe tsien jonge famkes deis ferkrêfte wurde as gefolch fan 'e myte. Dêrby wurde, krekt as yn Súd-Afrika, beukers, pjutten en sels poppen net ûntsjoen. Der wurdt rûsd dat hjirtroch yn Simbabwe allinnich al 3.600 jonge famkes jiers mei HIV of AIDS besmet reitsje. Mar noch ôfsjoen fan it besmettingsgefaar wurde de jonge bern ûnder de ferkrêfting faak slim, soms sels libbensbedriigjend ferwûne.
Yn 2004 identifisearren Súdafrikaanske antropologen noch in oare fariant fan 'e fammesuveringsmyte, wêrby't persoanen dy't blyn, dôf, lichaamlik hendikept of geastlik beheind binne, misbrûkt wurde fanwegen it yn súdlik Afrika rûnom leaude fersin dat minsken mei beheinings net seksueel aktyf wêze kinne, en dat se sadwaande perfoarst noch faam wêze moatte.
Kommando gean
Kommando gean (fan it Ingelske going commando) is it net dragen fan in ûnderbroek ûnder de boppeklean. Foar manlju wurdt dit om foar de hân lizzende redens ek wol freeballing ("frijbaljen") neamd; foar froulju wurdt wol fan freebuffing sprutsen (letterlik oerset: "frijneakenjen" of "frijbleatsjen"). Kommando gean is wat oars as hielendal gjin klean oan it ûnderlichem drage; dat lêste ferskynsel hjit bottomless wêze.
Eftergrûn
Der kinne ferskate redens wêze om kommando te gean. Sa kin men fine dat it nofliker oanfield of kin it in estetysk doel tsjinje as de persoan yn kwestje net wol dat de kleur of râne fan 'e ûnderbroek sichtber is troch boppeklean hinne of boppe de boppeklean út. Ek kin it om in foarm fan ekshibysjonisme gean, wêrby't men seksueel opwûn rekket fan it risiko dat men by it kommando gean trappearre wurdt of dat men begluorke wurdt troch foyeurs. Fierders kin it ek in die fan ferset wêze tsjin 'e algemien akseptearre maatskiplike noarmen oangeande klean en seksualiteit.
Beskate moderne soarten boppeklean, lykas fytsbroeken en guon bermuda's en treningbroeken binne ûntwurpen om sûnder ûnderbroek derûnder droegen te wurden. Dat is noch sterker it gefal by baaiklean en nachtklean. Tradisjoneel hearre manlju ek by it dragen fan 'e Skotske kilt kommando te gean, al wurdt dat yn lang net alle gefallen ek wier dien.
Reade Wolk
Reade Wolk (Lakota: Maȟpíya Lúta, útspr.: [maχ'pi:ja 'lu:ta]; Ingelske oersetting: Red Cloud; by North Platte (Nebraska), 1822 – Pine Ridge (Súd-Dakota), 10 desimber 1909) wie in opperhaad fan 'e Oglala-substamme fan 'e Lakota-Sû (Sioux), in Yndiaansk folk fan 'e Grutte Flakten fan Noard-Amearika. Hy wie ien fan 'e kundichste en meast ferneamde Yndiaanske lieders fan 'e twadde helte fan 'e njoggentjinde iuw, en in formidabele fijân fan 'e Feriene Steaten. Yn 'e 1860-er jierren joech er yn 'e nei him neamde Oarloch fan Reade Wolk lieding oan in súksesfolle militêre kampanje dy't de Amerikanen ferdreau út it streamgebiet fan 'e rivier de Powder, yn noardeastlik Wyoming en súdlik Montana. Nei it sluten fan it twadde Ferdrach fan Fort Laramie, yn 1868, late er syn folk troch de maatskiplike omfoarming fan in nomadysk jagersbestean nei in sedintêr libben yn 'e reservaten.
Kommando gean
Etymology
'Kommando gean' is in letterlike oersetting fan 'e Ingelske term going commando, mar wêr't dy weikomt, is ûndúdlik. Der wurdt wol spekulearre dat it safolle betsjut as 'ree wêze om yn aksje te kommen'. Neffens de Amerikaanske sjoernalist Daniel Engber ûntstie de term om 1974 hinne op 'e kampussen fan universiteiten yn 'e Feriene Steaten, dêr't it mooglik assosjearre wie mei soldaten yn 'e Fjetnamoarloch, dy't nei't it skynt yn it tropyske klimaat fan Fjetnam faak gjin ûnderguod droegen om 'e 'fentilaasje' te befoarderjen en switten tsjin te gean.
De Britske sjoernalist Graeme Donald hat der lykwols op wiisd dat de krekte terminology foar in kommando yn 'e Amerikaanske Striidkrêften ranger of green beret ("griene baret") is ynstee fan commando, en dat de term 'kommando gean' yn elts gefal yn 'e 1960-er jierren al yn gebrûk wie yn it Feriene Keninkryk. Der is sadwaande wol suggerearre dat der in link bestean kinne soe mei de Londenske prostituees út it West End, dy't yn 'e Twadde Wrâldoarloch bekendstiene as Piccadilly commandos.
Reade Wolk
Jonkheid
Reade Wolk waard berne yn 1822, deunby de fertakking fan 'e rivier de Platte, yn 'e neite fan 'e tsjintwurdige stêd North Platte, yn 'e steat Nebraska. Syn mem, Rint-Wylst-Hja-Tinkt, wie in Lakota-frou fan 'e Oglala-substamme, wylst syn heit, Ienlike Man, in haadman fan 'e Brulee-substamme wie. Mei't de Lakota in matrilineêre kultuer hiene, wêrby't de bern ta de famylje en de clan fan 'e mem hearden, waard Reade Wolk dus beskôge as in Oglala. Doe't syn âldelju om 1825 hinne omkamen, waard Reade Wolk fierder grutbrocht troch Ald Opperhaad Smook (1774-1864), dat in âldere broer fan syn mem wie. Al hiel jong wie Reade Wolk belutsen by oarloggen fan 'e Lakota tsjin buorfolken as de Pâny (Pawnee) en de Krieën (Crow), wêrby't er in protte weardefolle ûnderfining opdie.
De Oarloch fan Reade Wolk
By it earste Ferdrach fan Fort Laramie, út 1851, wie de Lakota troch it Amerikaanske regear in ûnbidich grut diel fan 'e noardlike Grutte Flakten tasein, mar blanke kolonisten lieten harren oan sa'n ferdrach neat gelegen lizze, en de Amerikaanske autoriteiten kamen net fanwegen om de neilibbing ôf te twingen. Hoewol't de Lakota ûnder it ferdrach tasein hiene om Amerikaanske kolonisten dy't fia it Oregon Trail ûnderweis wiene nei de westkust rjocht fan reed oer de flakten te ferlienen, fielden sy har ek net mear bûn oan 'e betingsten fan it ferdrach doe't bliken die dat de Amerikanen har der sels net oan holden. Dat late ta in fisieuze sirkel fan geweld, mei't de Lakota de kolonisten op harren lân útmoarden en de karafanen op it Oregon Trail oanfoelen, en om't de Amerikaanske oerheid doe fanwegen kaam om 'e fijannige Yndianen (hostiles) te straffen, wat wer late ta wraakoefenings fan 'e Lakota en werwraak fan 'e Amerikanen, ensfh.
Yn 1866 rûnen de oanhâldende skermutselings út op in iepen oarloch, doe't de Lakota, de Noardlike Sjajinnen en de Noardlike Arapaho mei it Amerikaanske leger slaande deilis rekken oer de behearsking fan 'e krite fan 'e rivier de Powder, yn noardeastlik Wyoming en súdlik Montana. Dêrby wie Reade Wolk, dy't him ûnderwilens ûntjûn hie ta in grut opperhaad en in formidabel taktikus, ien fan 'e wichtichste oanfierders fan 'e Yndianen, wat de reden wie dat dit konflikt de namme krige fan de Oarloch fan Reade Wolk (Red Cloud's War). De bekendste slach út dy kriich (en de grutste nederlaach dy't de Amerikanen oant doe ta ea lit hiene yn 'e striid tsjin 'e Flakte-Yndianen) wie it saneamde Fetterman-bloedbad of Fetterman-gefjocht, wêrby't de Yndianen in Amerikaansk kavalerydetasjemint fan 81 man ûnder lieding fan kaptein William J. Fetterman oan 'e lêste man ta útrûgen.
It twadde Ferdrach fan Fort Laramie
Yn 1867 stelde in Amerikaanske kommisje fêst dat de Yndianen rjochtlike griven hiene, en dat der datoangeande sprake wie fan útlokking troch de kolonisaasje fan harren lân troch de blanken. Sadwaande waard der yn 1868 in fredeskonferinsje holden te Fort Laramie, yn Wyoming, dêr't folmachten fan it Amerikaanske regear ûnderhannelen mei fertsjintwurdigers fan 'e Noardlike Arapaho, de Oglala-, Minnikonzjû- en Brulee-stammen fan 'e Lakota en de Janktonai-stamme fan 'e Westlike Dakota. Reade Wolk wie ien fan 'e lieders fan 'e Oglala-delegaasje. Der waard in fredesferdrach opsteld dat de skiednis yngien is as it twadde Ferdrach fan Fort Laramie. Under de betingsten dêrfan stimden de Amerikanen deryn ta om in rige forten by it Bozeman Trail lâns, dy't se sûnder tastimming op Lakota-lân boud hiene, wer ôf te brekken, wylst de Lakota "foar ivich" it Grutte Sû Reservaat taparte krigen, dat de westlike helte fan Súd-Dakota en in stikje fan Nebraska omfieme, harren hillige lân, de Black Hills, ynbegrepen. De Oarloch fan Reade Wolk wie sadwaande feitliken de súksesfolste kampanje dy't de Flakte-Yndianen ea tsjin 'e Amerikanen fierden.