Stamhartochdom_Saksen
Under de Welfen
250px|thumb|Hartochdommen Saksen en Beieren ûnder de Welfen Keizer Hindrik V, dy't letter in skeel mei Lotarius krige, stelde yn 1112 lykwols Otto fan Ballenstedt, de skoansoan fan Magnus, as hartoch oan. Nei de Slach by Welfesholz, dêr't Lotarius de keizer fersloech, krige Lotarius it hartochdom werom. Nei Hindrik syn dea yn 1125 waard Lotarius as kening fan Dútslân keazen en yn 1133 ta keizer kroane. Yn 1137 ferstoar Lotarius sûnder opfolgers en waard syn skoansoan, de Welf Hindrik X de Grutske dy't hartoch fan Beieren wie, as hartoch fan Saksen oansteld. Syn tsjinstanners erkennen dat lykwols net. Yn 1138 ferlear Hindrik X de ferkiezing ta kening fan de Dútsers oan Koenraad fan Hohenstaufen. Koenraad mocht it net lije dat Hindrik de twa stamhartochdommen hie en waard nuodlik dat er tefolle macht krige. Hindrik op syn bart wegere de eed fan trou ôf te lizzen en dêrop waarden al syn titels ôfnaam. It hartochdom Saksen gie nei de Askaanjer Albrecht de Bear, soan fan Otto fan Ballenstedt en earste markgreve fan Brandenburch. Hindrik X besocht syn gebieten werom te nimmen, mar ferstoar hommels yn 1139 yn Quedlinburg. Yn 1141 die Albrecht lykwols ôfstân fan syn rjochten en krige de minderjierrige soan fan Hindrik X, Hindrik de Liuw de rjochten oer Saksen fan kening Koenraad III. Hindrik regearre as hartoch Hindrik III en wreide syn macht út nei it noardeasten en late krústochten tsjin de heidenske Wenden. Hy stipe de ûntwikkeling fan stêden lykas Breunswyk, Lüneburg en Lübeck en brocht it machtsintrum fan de Welfen fan it suden nei it noarden. Yn 1152 stipe er syn neef Freark III fan Swaben ta ferkiezing fan kening fan Dútslân (as Freark Barbarossa) nei it tasizzen foar it weromkrijen fan it hartochdom Beieren. Hindrik syn gebiet omfieme no mear as twatredde fan Dútslân tusken Alpen en Noard- en Eastsee en waard ien fan de machtichste hearskers en in bedriging foar oare Dútske foarsten en sels foar Barbarossa. Doe't Barbarossa yn 1166 mei syn fjirde kampanje nei Itaalje gie, ferklearre in bûn fan Dútske eallju Hindrik de kriich. Dy kriich duorre oant 1170 nettsjinsteande it besykjen fan Barbarossa te bemiddeljen. Einlings bleau Hindrik syn posysje ûnskansearre. Yn 1168 boaske er mei Matilda Plantagenet, dochter fan Hindrik II fan Ingelân en Eleanor fan Akwitaanje en suster fan Richard Liuwehert. Neitiids kuolle de relaasje tusken him en Barbarossa ôf nei Hindrik syn wegerjen Barbarossa hieltyd mar helpe te moatten mei syn mislearjende kampanje syn Itaalje. Hindrik woe leaver syn macht fersterkje yn syn eigen gebieten. Nei it folsleine mislearjen yn de Slach by Legnano yn 1175 tsjin de Lombardyske Liga beskuldige Barbarossa en de mearderheid fan de Dútske foarsten Hindrik fan it skeinen fan de "eare fan it ryk" (honor imperii), fredesferbrekking en ferried. Hy ûntkende alle beskuldigings en yn 1181 waarden al syn titels fan him ûntnaam. Yn 1182 flechte er nei Ingelân. Nei de dea fan syn frou en doe't de keizer oan de Tredde Krústocht meidie, kearde er werom nei Breunswyk yn de hoop syn besittings werom te krijen. Nei ferskate tebeksetten sleat er de frede mei Barbarossa syn soan en opfolger Hindrik VI. Under Barbarossa waard it stamhartochdom winliken opheft en ferdield yn ferskate Ryksfrije gebieten. It westlike diel waard ferdield yn ferskate greefskippen en prinsbisdommen en it nijfoarme hartochdom Westfalen. Yn it easten krigen de Askaanjers, dy't de âlde tsjinstanners fan de Welfen wiene, it sterk krompen hartochdom Saksen yn besit. Dat besloech hast net mear as inkele lytse gebieten by de Elbe lâns lykas Lauenburg en Wittenburg. De namme Saksen ferfear sa stadichoan fan it noardwesten fan Dútslân ta de hjoeddeiske dielsteat Saksen. De Welfen koene lykwols guon fan harren besitten hâlde, dy ta it hartochdom Breunswyk-Lüneburg ûntjoech. Dat hartochdom hearde nei it lienskip fan de Askaanjers net mear ta it Hartochdom Saksen. It hartochdom hold lykwols it âlde Saksyske wapen mei it Saksyske Hynder (Sachsenross) noch hieltyd, wylst de Askaanjers harren famyljewapen as wapen fan it hartochskip fan Saksen makken.