cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Drachten Noardeast
De wyk hat in saneamde leanestruktuer, lange leanen mei oan beide kanten beammen. De ferkearsrekonstruksje yn de jierren tachtich hat in diel fan dizze struktuer fernield. Hjir en dêr sieten doe op strittehoeken in sliterij, kapperssaak en oare winkeltsjes, dit joech libbenens yn de wyk dy't der tsjintwurdich net mear is yn de nije wiken.
De wyk hat sûnt begjin 21e iuw in winkelsintrum 'Noarderpoarte'. Al liket dit winkelsintrum rjochte te wêzen op de oanswettende wiken Finnepark en De Folgeren, geografysk besjoen leit it yn Noardeast. Ek binne der genôch skoallen, wêrûnder basis- en fuortset ûnderwiis.
Garage Sale (koart ferhaal)
Garage Sale is in koart ferhaal fan it fantasysjenre, fan 'e hân fan 'e Amerikaanske skriuwster Lois McMaster Bujold. In garage sale is in Ingelske oantsjutting foar in twaddehâns (út)ferkeap troch priveepersoanen, faak fanút harren eigen garaazje. It ferhaal giet oer Krieger, in man dy't dreaun wurdt ta it nimmen drastyske maatregels tsjin syn kring fan in buorfrou. Garage Sale waard yn 1987 foar it earst publisearre yn it maitydsnûmer fan it tydskrift American Fantasy. DIt ferhaal waard yn 1996 werpublisearre yn 'e bondel ferhalen en essays Dreamweaver's Dilemma, en jitris yn 2012 yn Proto Zoa, in ferhalebondel yn 'e foarm fan in e-boek.
Ynhâld
Harold Krieger hat buorrelêst. Syn buorfrou, de âldere widdo frou Arbor, is ien dy't alles kreas en kibich hawwe wol. No is dat net sa slim, want Krieger syn biedwurd is "libje en libje litte". Dat as frou Arbor elts jier har oprit (dy't nea brûkt wurdt om't it minske gjin auto hat) op 'e nij asfaltearje litte wol, moat se dat sels witte. Nei Krieger syn miening hat se tefolle jild en te min om hannen, mar hawar. Mar dat se mient dat se Krieger fertelle kin hoe faak oft er syn hage snoeie moat, oant persiis hoe heech oft er de hage snoeie moat en ek noch hoe't er krekt de haachskjirre beethâlde moat as er dat docht, begjint him al hiel gau ta de kiel út te hingjen. Nettsjinsteande dat bewarret Krieger syn fatsoen.
Se krije lykwol deilisskip as frou Arbor oanhâldend Krieger syn kat Muffy derfan beskuldiget dat er by har yn 'e tún skyt. Krieger begrypt net wat it minske dat skele kin; it is ek noch fergese bedonging, mar frou Arbor hâldt der mar net oer op. As se Muffy op in kear te pakken kriget en it earme bist foar Krieger syn eagen ôfmakket, wurdt it lykwols oarloch tusken de beide buorlju. Nei't se ôfweefd hat mei de kat, rjochtet frou Arbor har pylken op 'e dowen dy't har swarte oprit wyt skite. Sels hat se maatregels nommen dat de bisten net by har ûnder de oerstekkende daksrâne nêstje kinne, en se wol Krieger twinge om dat ek te dwaan. Dat moat lykwols trijehûndert dollar kostje, en dat jild hat de wurkleaze Krieger net. Dat sels as soed er noch oan frou Arbor har kluchten tajaan wolle, dan gie it feest net troch.
Frou Arbor wol lykwols fan gjin rede witte en set de folgjende dei ôf nei it stedhûs om in offisjele klacht tsjin Krieger yn te tsjinjen. Dat is de drip dêr't de amer fan oerrint. Krieger hellet in baas planke út syn garaazje dêr't er de wurden "GARAGE SALE" op skilderet. Dat set er oan 'e dyk. Dan brekt er frou Arbor har foardoar iepen en begjint er al har húsrie út 'e hûs te slepen. Hy ferkeapet alles oan foarbygongers foar sokke lege prizen dat it gau fuortseit en de minsken der mei kloften op ta komme. Krieger wurket himsels yn 't swit om alle eigendommen fan syn buorfrou út 'e hûs te slepen. Tsjin 'e tiid dat frou Arbor oan 'e ein fan 'e middei wer thúskomt, is it hûs leech en binne al har eigendommen ferkocht en ôffierd. Sûnder al har besittings om sunich op te wêzen kin it minske net bestean, en se wurdt trochlittich, dan trochsichtich en úteinlik ferdwynt se hielendal yn it neat. Krieger nimt de trijehûndert dollar dy't er mei de twaddehâns ferkeap fertsjinne hat en beslút in wykein fuort te gean te angelfiskjen.
Oersettings
Yn 2002 waard Garage Sale oerset yn it Russysk, ûnder de titel Garažnaja Rasprodaža, troch A. Balabčenkov.
Weintypes
thumb|right|300px| Fryske tilbury As weintypes om persoanen te ferfieren waarden brûkt: Foar ferfier fan produkten:
Hartwerter Feart
De Hartwerter Feart is in feart yn de gemeente Súdwest-Fryslân. De feart rint fan Hartwert nei it westen en komt út yn Boalsert.
De namme Hartwerter Feart jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Hartwadervaart.
Lútzen Wagenaar
thumb|180px|Lútzen Wagenaar Lútzen Harmens Wagenaar (It Hearrenfean, 15 maart 1855 - Middelburch, 19 oktober 1910) wie in predikant. Ek syn broer G.H. Wagenaar wie dûmny.
Neidat er syn dissertaasje skreaun hie yn 1880 waard er herfoarme dûmny yn Wûns (1882-1884) en Heech (1884-1889). Dêr die hy mei oan de Doleânsje (ôfskieding fan de N.H. Tsjerke). Waard dûmny yn Ljouwert (1889-1892). Yn 1892 ferfarde hy nei Arnhim en yn 1897 nei Middelburch.
Yn Fryslân wie hy him as skriuwer/dûmny belutsen by de sosjale aksje, skreau in histoarysk drama (Tsjerk Ages) en hie in polemyk mei Pieter Jelles Troelstra (1886).
Syn wurk is samle troch Sipke Huismans (Moai sein, Lútzen, 1907). Wagenaar skreau ûnder oare Een wandel met God (J. J. A. Ploos van Amstel, 1895) en Het leven van Willem Lodewijk (1904).
Op It Hearrenfean is in strjitte nei him neamd.
Harstefeart
De Harstefeart is in feart yn de gemeente Tytsjerksteradiel. De feart rint besuden de wei Sumar - Eastermar east-west. It wetter komt út by de krusing Mienskerwei-Harstewei. De Harste wie in buorkip ûnder Sumar. Ek it kafee, de daamclub en de skuttersferiening yn Sumar hjitte sa.
Orkney-eilannen
thumb|Plak fan de Orkneyeilannen (yn 't donkerblau) thumb|De Sint Magnuskatedraal yn Kirkwall thumb|De [[Ring fan Brodgar op Mainland]] De Orkney-eilannen of Orkaden (Skotsk-Gaelysk: Àrcaibh, Ingelsk en Skotsk: Orkney as Orkney Islands) binne in groep fan likernôch 200 lytse eilannen dy't 16 km benoarden Caithness yn Noard-Skotlân foar de kust lizze. De Orkney-eilannen foarmje yn 'e mande mei de noardliker leine Sjetlâneilannen de Noardlike Eilannen fan Skotlân. Orkney is (sûnt 1975) fierders ek ien fan de riedsgebieten (council areas) en lieutenancy areas fan Skotlân. It grutste eilân hjit Mainland. Totaal binne sa'n 20 eilannen bewenne. Mainland (Stromness) is te berikken mei in fearboat út Thurso yn Skotlân wei. It haadplak is Kirkwall en de riedskrite hat 20.100 ynwenners (2010).
Harstefeart
De namme Harstefeart jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Harstevaart.
Orkney-eilannen
Lânbou is hjoeddedei de wichtichste ynkomstenboarne, útsoarte kofeehâlderij en suvelproduksje. Dêrnjonken destillearjen (Highland Park Single Malt-whisky), toerisme en oalje dat yn de Noardsee wûn wurdt en oer de Orkney's nei Europa foar fierdere ferwurking giet.
Eilannen
De wichtichste eilannen binne:
Plakken
Orkney's haadstêd Kirkwall leit op Mainland; it is in lyts havenstedsje mei sa'n 7000 ynwenners. Dêr stiet ek de Sint Magnus Katedraal. It iennige oare grutte plak is Stromness yn it westen fan Mainland, mei likernôch 2000 ynwenners. Op it tredde plak stiet St Margaret's Hope, op South Ronaldsay.
Prehistoarje
De earste minsken festigen har op Orkney yn it fjirde millennium foar Kristus. It Neolitysk Hert fan Orkney, dat bestiet út Skara Brae, de Stones of Stenness, de Ring fan Brodgar en de tombe Maes Howe, is in wrâlderfgoed dat in goed oersjoch fan de stientiid jout. Teffens binne der op de Orkney-eilannen in protte archeologyske fynsten út de brûnstiid en de izertiid dien, lykas de brochs en Earth Houses. Foarbylden dêrfan binne de Broch fan Gurness, op it noardlik part fan Mainland, en it Grain Earth House yn Kirkwall. De Pikten wiene de bewenners fan de Orkaden yn dy lêste tiidrekken.
De midsiuwen
De 8e en 9e iuw waarden de eilannen koloanisearre troch Wytsingen. Sadwaande waard Orkney in sintrum fan de Wytsingebeskaving fan Grut-Brittanje. De skiednis fan Orkney stiet beskreaun yn de Orkneyinga Saga. De ynfloed fan de Wytsingen rikte oant yn de 19e iuw doe't dêr noch Norn sprutsen waard ynstee fan Skotsk-Gaelysk. In protte plaknammen komme ek út it Norn.
Skotske tiid
Oan de ein fan de midsiuwen waard Orkney as breidsskat oan Skotlân jûn. Dat waard in tiidrek fan dusoarder. Yn de 18e iuw wie der in bloeiperioade fanwege de produksje fan potjiske út it ferbaarnen fan seewier. Potjiske waard brûkt yn de glêsyndustry. In protte hearehuzen datearje út dy tiid.
Scapa Flow
De Orkney-eilannen spilen in wichtige rol yn de beide wrâldkrigen, meidat hja mei in baai yn 'e lijte, mei de namme Scapa Flow, in natuerlike haven wienen foar de Britske float. Yn 1939 slagge it in Dútske U-boat en bring it âlde slachskip HMS Royal Oak te sink yn Scapa Flow; 833 lju oan board ferlearen it libben.
Mausoleum fan Lenin
It Mausoleum fan Lenin, dat yn 1924 boud waard, stiet op it Reade Plein yn Moskou en befettet de balseme lea fan Lenin (1870-1924). It mausoleum lûkt in soad toeristen.
It mausoleum is in ûntwerp fan arsjitekt Aleksej Sjtsjoesjev, makke fan donkerread granyt en swart labradoryt. De kleuren moatte it fertriet fan it folk en de krêft fan Lenins iuwige wiisheid symbolisearje.
Mearke
thumb|left|250px|Besikers foar it houten mausoleum, 1925 Oer it Mausoleum bestiet it neikommende mearke:
Somerset
Somerset (histoarysk ek: Somersetshire) is in greefskip yn it súdwesten fan Ingelân, mei as haadstêd Taunton. It leit oan it Kanaal fan Bristol, en grinzet oan de greefskippen Devon en Dorset yn it suden; Wiltshire yn it easten; en Bristol en Gloucestershire yn it noarden. Somerset bestiet benammen út lanlik gebiet mei gloaiende hichten. It bestiet teminsten fan 'e iere 10e iuw ôf, en mooglik noch langer.
Etymology
De namme Somerset komt út it Aldingelsk en is ôflaat fan it wurd Sumortūnsǣte, dat betsjut "simmerbuorkerij", in pleats dy't winterdeis net bewenne waard.
Hasker Sleat
De namme Hasker Sleat jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Haskersloot.
Somerset
Wichtichste delsettings
thumb|Lânskip by Pensford Bath en Wells binne de ienichste plakken yn Somerset mei stedsrjochten. Foardat Taunton de haadstêd fan it greefskip waard, wie dit Somerton. De nammen fan de measte delsettings binne fan oarsprong Angelsaksysk.
Drachtster Feart (wenwyk)
De Drachtster Feart is ien fan de nijbouwiken yn it westen fan Drachten yn de gemeente Smellingerlân.
De wyk hat trije útgongen, ien oan de Postleane en twa oan de Lauwers. Dy wegen jouwe tagong nei de rest fan Drachten en de A7.
Noard-Brabân
300px|thumb|Noard-Brabân (2021)
Drachtster Feart (wenwyk)
Ek steane hast alle huzen oan (iepen) farwetter dat tagong jout ta de jachthaven fan Drachten it Prinses Margrietkanaal en de Fryske marren. Der kin mei lytse boaten nei it sintrum fan Drachten fearn wurde fia de nij oanleine Drachtsterfeart.
Noard-Brabân
Noard-Brabân (Nederlânsk: Noord-Brabant) is in provinsje fan Nederlân, dy't as sadanich bestiet sûnt 1814. It hat ynwenners (, boarne: CBS) en in oerflak fan 5189,06 km². De haadstêd fan de provinsje is De Bosk, mar it grutste plak is Eindhoven.
Drachtster Feart (wenwyk)
Yn de wyk sille 900 wenningen en in winkelsintrum komme, mar gjin basisskoalle. Dy foarsjennings hat de oanbuorjende wyk De Drait wol.
Noard-Brabân
Geografy
Noard-Brabân is in provinsje yn it suden fan Nederlân. De provinsje grinzet yn it noarden oan de Nederlânske provinsjes Súd-Hollân en Gelderlân, yn it westen oan Seelân, yn it easten oan Limburch, en yn it suden oan de Belgyske provinsjes Antwerpen en Limburch.
Earedifyzje (fuotbal)
De Earedifyzje is de heechste fuotbalôfdieling yn Nederlân. Yn de Earedifyzje wurdt strieden om it Lânskampioenskip fan Nederlân. De kompetysje wurdt organiseare troch de KNFB, it Nederlânske fuotbalbûn.
Stifting
Nei de yntroduksje fan it betelle fuotbal yn Nederlân yn 1954 waard yn de earste twa seizoenen it kampioenskip beslist troch it spyljen fan in kampioenskompetysje. Yn 1955 waard hjiroan dielnaam troch de winners fan de fjouwer earste klassen. Yn it seizoen derop wie de yndieling feroare, sadat yn 1956 om it kampioenskip spile waard troch de twa boppeste klups fan de twa haadklassen. Yn seizoen letter waard is systeem wer wizige. No waard de Earedifyzje ynfiert, in lanlike kompetysje om it kampioenskip fan Nederlân.
Nammewiziging
De Earedifyzje is in oantal kear fan namme feroare. Dit komt trochdat sûnt 1990 de kompetysje spoansere wurdt troch bedriuwen. Tusken 1990 en 2002 wie de PTT, en letter KPN, de spoanser fan de kompetysje. De namme waard oant 1999 ta feroare yn PTT-Telekompetysje. Letter waarden de nammen KPN-Telekompetysje en KPN Earedifyzje fiert. Yn de simmer fan 2002 moast de KNFB in nei nije spoanser sykje. Dit waard Holland Casino, wêrnei de namme feroare waard ta Holland Casino Earedifyzje.
Drachtster Feart (wenwyk)
Strjitten
De strjitten yn de wyk binne neamd nei bekende Drachtsters of lju dy't in bân mei Drachten hiene:
Noard-Brabân
Geografy
De provinsje is relatyf flak en bestiet út deksângebieten, trochsnien troch beekdellingen. Yn it noarden lizze de rivierklaaigebieten en yn it noardwesten binne noch restanten fan it eardere Hollandveen. De grins fan de provinsje wurdt yn it noarden foarme troch de rivier de Maas. In stikmannich stosân- en heidegebieten binne bewarre bleaun, lykas yn de Loonse en Drunense Duinen, de Strabrechtse Heide en de Kampina. Yn it easten fan de provinsje binne yn ferskate reservaten fan de Peel noch heechfeanrestanten te finen. De wettergebieten fan Noard-Brabân binne yn it noarden fan de provinsje te finen. Dêr lizze ûnder oaren de De Biisbosk en it Lân fan Heusden en Altena.
Earedifyzje (fuotbal)
Nammewiziging
De kompetysje mocht dan wol jierren lang spoansere wurde, oer it algemien waard net de offisjele namme brûkt, mar bleau de namme Earedifyzje altyd gewoan yn gebrûk. Sûnt 2005 is de offisjele namme ek wer gewoan Earedifyzje.
Noard-Brabân
Skiednis
Nei alle gedachten hawwe de Kelten de earste bewenners west fan Noard-Brabân. Nei it ferfarren fan de Romeinen waard it gebiet ynlive troch de Franken en ûnderdiel fan it Frankyske Ryk. Yn de midsiuwen kaam Noard-Brabân foar it grutste part by it hartochdom Brabân. Yn de rin fan de Tachtichjierrige Oarloch waard it dêrfan ôfspjalte en as generaliteitslân troch de Steaten-Generaal bestjoerd.
Gemeenten
Noard-Brabân is ferdield yn 56 gemeenten. De lêste gemeentlike weryndieling wie yn 2022.
1e iuw f.Kr.
De 1e iuw f.Kr. of earste iuw foar Kristus rûn fan 1 jannewaris 100 f.Kr. oant 31 desimber 1 f.Kr.
Universiteit
It wurd universiteit komt fan it Latynske universitas magistrorum et scholarium itjinge likernôch "mienskip fan ûnderwizers en wittenskippers" betsjut. De universiteiten hawwe harren oarsprong yn de midsiuwen, en komme as ûnôfhinklike ynstellings fuort út katedraalskoallen. De âldste universiteit is de Universiteit fan Bologna fan 1088. Krapoan tsien jier letter ûntstie de Universiteit fan Oxford. De universiteiten yn Jeropa ûntjoegen harren oan de ein fan de midsiuwen ta wichtige ûnderrjochtsynstellings en begûnen harren oer gâns de wrâld te fersprieden.
De namme universiteit is net wetlik fêstlein. Guon ûnderrjochtsynstellings neame harsels universiteiten, wylst se dat yn werklikheid net binne.
Namme
thumb|De Universiteit fan Bologna waard yn 1088 stifte en is de âldste universiteit yn de wrâld It oarspronklike Latynske wurd universitas ferwiist yn it algemien nei "in tal lju dy't yn in groep feriene binne sa as yn bygelyks mienskip, bedriuw, gilde, maatskippij, ensafuorthinne". Doe't yn de midsiuwen de stêden en de gilden in hieltyd wichtigere rôl begûnen te spyljen, begûnen spesjaliseare groepen studinten en ûnderwizers mei kollektive wetlike rjochten dy't ornaris troch prinzen, prelaten of de stêden dêr't se yn fêstige wiene, beneamd waarden, troch it begryp universitas bekend te wurden. Lykas oare gilden bestjoerden se harren sels en bepaalden se harren eigen kwaliteitseasken.
Wittenskiplike frijheid
In wichtige skaaimerk foar in universiteit is it begryp "akademyske frijheid". It earste skriftlik bewiis dêrfan komt fan de Universiteit fan Bologna dy't yn 1155 of 1158 de Constitutio Habita oannaam. Dat joech in reizgjende wittenskipper rjocht op ûnbehinderjende trochgong yn namme fan it ûnderwiis. Dat wurdt hjoed-de-dei sjoen as de oarsprong fan de akademyske frijheid en wurdt ynternasjonaal erkend. Op 18 septimber 1988 tekenen 430 universiteiten de Magna Charta Universitatum, dêr't de 900ste jierdei fan de Universiteit fan Bologna by fierd waard. It tal universiteiten dy't de Magna Charta Universitatum tekenje wurdt hieltyd grutter en komme fan alle parten fan de wrâld
Herman van Wissen
Hermanus Johannes (Herman) van Wissen (Grins, 27 desimber 1910 - dêre, 23 april 2000) wie in Nederlânske arsjitekt en keunstskilder.
Universiteit
Aldheid
thumb|[[De Skoalle fan Atene troch Rafael yn 1509]] Al yn de klassike âldheid wie der nei it leger ûnderwiis yn rekkenjen en skriuwen hegere opliedings dy't tsjin betelling folge wurde koene. Allinnich rikelju en aristokraten koene dat lykwols allinnich bekostigje. Filosofen, sprekkers en gramatikussen wiene ornaris de ûnderwizers. Yn de tiid fan it hellenisme ûntstiene der ynstellings, dy't te ferlykjen binne mei universiteiten, yn Atene en Aleksanderje. Yn de Romeinske tiid wiene der ek soksoarte ynstellings yn Kartago, Rome, Massilia en Konstantinopel. Nei de fal fan it Romeinske Ryk rekke it heger sekulêr ûnderwiis yn West-Jeropa alhiel yn it neigean, mar yn it Eastromeinske Ryk bleau de Universiteit fan Konstantinopel noch bestean, mar dy wie neffens guon skiedkundigen net mear as in fuortsetting fan de filosofeskoallen fan Atene as dat it in folsleine universiteit wie. Ek ynteresse yn net-godstsjinstige stúdzje ferdwûn dêre, mar stúdzje yn rjochten en medisinen lutsen wol studinten fan Jeropa en it Midden-Easten oan.
Midsiuwen
thumb|left|[[Universiteit fan Oxford oprjochte yn 1096]] thumb|Gearkomste fan dokters yn de [[Universiteit fan Parys]] Doe't de islaam him yn de sânde iuw rap útwreide, naam de belangstelling foar de eardere Grykske wittenskip en filosofy ta. Yn Bagdad, Kairo en Kordoba ûntstiene al rillegau wichtige universiteiten. Benammen Kordoba luts in soad Westjeropeeske gelearden om dêr te studearjen en te ûnderrjochtsjen.
Herman van Wissen
Biografy
Yn 1946 ûntwurp Van Wissen in fersetsmonumint foar Grins yn de foarm fan in poarte; it krige in plak op it R.K. Kerkhof oan de Hereweg. As arsjitekt krige Van Wissen nei de oarloch in protte opdrachten foar wenningbou. Yn de twadde helte fan de jierren '50 wienen it meast opdrachten foar it ûntwerpen fan tsjerken.
Van Wissen waard nei syn pensjonearing opfolge as arsjitekt troch syn âldste soan Ad. Syn soan Driek (1943-2010) waard yn 2005 útroppen as Dichter des Vaderlands, soan Jan van Wissen (1946) is byldzjend keunstner.
Universiteit
Midsiuwen
De earste Westjeropeeske midsiuwske universiteiten waarden oprjochte nei it foarbyld fan dy fan Kordoba, alhoewol't de moderne universiteit syn oarsprong yn de midiuwske kristlike tradysje hie. Fan de sechsde iuw ôf fûn heger ûnderwiis plak yn katedraal- of kleasterskoallen (scholae monasticae). Muontsen en nonnen wiene ornaris de ûnderrjochters. Yn 1088 waard de Universiteit fan Bologna oprjochte foar de stúdzje fan rjochten, medisinen en teology, en al rillegau folgen dy fan Oxford yn 1096 en Parys yn 1150. Fan de trettjinde iuw ôf waarden der yn gâns Jeropa universiteiten oprjochte. Dy midsiuwske universiteiten waarden troch tsjerklike en boargerlike autoriteiten ûnderstipe. Foar de tsjerke wie de universiteit in middel om it leauwe fuort te sterkjen en minder om nije kennis op te garjen. De universiteiten krigen dêrtroch in soad privileezjes en koene frij selsstannich operearje.
Herman van Wissen
Bouwurken
thumb|De Marije-Himelfearttsjerke yn Wytgaard
Earedifyzje (fuotbal)
Kompetysje opset
Yn de Earedifyzje spylje 18 klups om it kampioenskip. De kompetysje begjint almeast yn augustus en einiget yn maaie, yn jannewaris wurdt in winterstop hâlden. Yn fuotbalseizoenen wêrnei't in EK of in WK fuotbal hâlden wurdt, begjint en einiget de kompetysje wat earder.
Herman van Wissen
Ferskaat
Van Wissen wie yn 1959 belutsen by it bouwen oan de Houtmanlaan yn Helpman (Grins). Dêr waard doe in urne fûn, dy't datearre waard op it tiidrek fan it Grutte Folkeferfarren. Nei Van Wissen syn dea hawwe de erfgenamten de urn oan it Grinzer Museum skonken (2004).
Earedifyzje (fuotbal)
Kompetysje opset
De folchoarder fan de stân wurdt efterinoar gearstald op: Mochten oan it ein fan de kompetysje twa of mear klups lyk stean dan einigje se lyk op de ranglist. Mocht it nedich wêze dan wurdt der in beslissingswedstriid spile.
Kampioenskip
De winner fan de Earedifyzje is de Kampioen betelle fuotbal fan Nederlân. As lânskampioen mei de klup meidwaan oan de Champions League. Hoefolle klups der fjirder oan de Jeropeeske fuotbalkompetysjes dielnimme meie hinget ôf fan de posysje fan Nederlân op de UEFA-koëffisjintenranglist. Op it stuit mei Nederlân ien fêste dielnimmer oan de Champions League ôffeardigje, ien oan de foarwedstriden fan de Champions League en fiif oan de UEFA-kup, wêrfan fjouwer mei de kompetysje en ien mei de KNVB Beker.
Play-offs
Fan it seizoen 2005-2006 ôf wurde der ein fan it seizoen play-offs spile. Der binne in oantal ferskillende play-offs.
De klups dy’t op de plakken 2 oant en mei 5 einige binne, spylje yn in thús- en in útwedstriid om in plak yn de foarwedstriden fan de Champions League. By in lykspul telle útdoelpunten dûbel. De nûmer 2 spilet yn de earste omgong tsjin de nûmer 5 en de nûmer 3 tsjin de nûmer 4. De winners tusken dizze wedstriden spylje ûnderling in wedstriid om it Champions League plak. De ferliezers fan de earste wedstriden spylje om in plak yn de UEFA-kup. De ferliezer hjirfan moat tsjin de winner fan de play-offs fan de plakken 6 oant en mei 9 spylje.
De klups op de plakken 6 oant en mei 9 spylje om in UEFA-kup plak. It systeem is kreklyk as by de earste play-offs. De winner fan de ‘finale’ fan dizze play-offs spilet tsjin de ferliezer fan de Champions League play-offs. De ferliezer fan dizze finale mei yn de Intertoto Kup spylje.
De nûmer 1 (de kampioen), de nûmers 14 en 15 en de nûmer 18 (die gelyk degradearret) spylje gjin play-offs. De nûmers 16 en 17 moatte promoasje-degradaasje wedstriden spylje.
Promoasje-degradaasje
Yn de fjirde en lêste play-off wurdt fêststeld hokker klups yn it kommende seizoen yn de Earedifyzje spylje meie.
Universiteit
Moderne tiid
Yn de Iermoderne tiid nei de midsiuwen waarden der in tal fan universiteiten oprjochte yn de measte grutte stêden, en wreide it tal stúdzjerjochtings ek stadichoan út. Under ynfloed fan de Ferljochting oan de ein fan de achttjinde iuw fûnen der in soad feroarings yn de universiteiten plak. Mei de wittenskiplike revolúsje kaam de moderne wittenskiplike metoade. De neidruk kaam tenei te lizzen op it garjen fan nije kennis en de ynfloed fan de tsjerke en godstsjinst waard hieltyd minder. Wichtich yn dy ûntwikkelings is it ûntstean fan de Humboldt-universiteit, neamd nei Wilhelm von Humboldt. Dat type universiteit waard lang oanholden, mar nei de Yndustriële Revolúsje waard de neidruk hieltyd mear lein op tapassings fan kennis yn de yndustry en maatskippij. Dêrtroch hawwe universiteiten de bannen mei de yndustry en de omkriten fersterke.
Wrakseljen op de Olympyske Simmerspullen 1968
De Olympyske Simmerspullen 1968, ek wol de XIXe Olympiade neamd, waarden yn 1968 yn Meksiko-Stêd, Meksiko hâlden. It wrakseljen waard hâlden yn it Insurgentes Ice Rink.
Earedifyzje (fuotbal)
Promoasje-degradaasje
De nûmers 16 en 17 spylje dêryn tsjin de acht bêste klups út de Earste difyzje, útsein de nûmer 1 dy’t gelyk promovearret. De play-offs bestean út trije omgongen. Yn de earste omgong spylje fjouwer klups. Dat binne de fjouwer leechst klasseare klups fan de acht út de Earste difyzje. De nûmer 5 spilet tsjin de nûmer 8 en de nûmer 6 tsjin de nûmer 7. Kreklyk as yn de play-offs om Jeropeesk fuotbal wurde ek hjir in thús- en in útwedstriid spile.
Universiteit
Wittenskiplik ûndersyk
Wittenskiplik ûndersyk wurdt ynearsten dien yn fakulteiten, mar stadichoan ek hieltyd mear yn universitêre ûndersyksynstituten. Dêr't universiteiten ynearsten harren benammen op djipgeand ûndersyk rjochten, wurdt hjoed-de-dei in part fan it ûndersyk rjochte op it ûntjaan fan nije tapassings. Universiteiten wurkje gauris yn 'e mande mei oare universiteiten, kennisynstellings en bedriuwen
Akademyske mienskip
De universiteit mei al syn meiwurkers en studinten foarmje winliken in akademyske mienskip. It wittenskiplik personiel fan in universiteit bestiet foar in wichtich part út heechleararen, ûniversitêr haaddosinten en universitêr dosinten. Dêrnjonken binne der postdoktorale ûndersikers en promovendussen, wittenskiplike meiwurkers mei in tydlike oanstelling. Heechleararen en dosinten kombinearje ûndersyk en ûnderrjocht almeast, wylst promovendussen en postdoktors harren benammen op it dwaan fan ûndersyk konsintrearje, mar hawwe lykwols ek in rôl yn it ûndersyk.
Organisaasje
In universiteit is ferdield yn fakulteiten, akademyske departeminten en skoallen, dy't wer ûnderferparte wurde yn learstuollen, fakgroepen en stúdzjerjochtings. De fakulteit fynt syn oarsprong oan de midsiuwske Universiteit fan Parys, dy't fjouwer fakulteiten hie: Rjochtsgeleardens, Godgeleardens, Genêskunde en de "Fakulteit fan de Keunsten", wêrby't dy term ferwize nei de sân frije keunsten.
Bestjoer en tafersjoch
Yn Nederlân wurdt in universiteit bestjoerd troch in kolleezje fan bestjoer, dy't bestiet út in rektor magnifikus, foarsitter en in tredde lid. Eltse universiteit ha dêrnjonken noch in meisizzenskipsried en in ried fan tafersjoch. Guon universiteiten hawwe foar eltse universiteit of op sintraal nivo in studintassessor. Dy studintassessor is in advysjouwend studintlid fan it bestjoer en is winliken in brêge tusken it bestjoer, de meisizzenskipsried en de akademyske mienskip.
Fakulteit
In fakulteit is in bestjoerlike ienheid yn it heger ûnderrjocht. Dêr binne ûnderrjocht- en ûndersykstaken yn ûnderbrocht. In fakulteit sels kin ek wer ûnderferparte wêze yn subfakulteiten, departeminten en fakgroepen. In fakgroep of learstoel is it lytste bestjoerlike part fan in fakulteit.
Guon fakulteiten (haadstúdzjerjochtings) binne: rjochten, ekonomy en ekonomyske wittenskippen, politike en sosjale wittenskippen, psychology/pedagogyk, genêskunde en medisinen, wiisbegearte, teology en natoerwittenskippen.
Departeminten en fakgroepen
In fakgroep is in gearhingjende nust kennisgebieten. It wurdt hjoed-de-dei ek wol oantsjutten as basisienheid of learstoelgroep.
Undersyksynstituten
Njonken de fakulteiten hawwe in soad universiteiten ûndersyksynstituten, dêr't (parten fan) it ûndersyk yn ûnderbrocht binne. In part fan dy ynstituten falt ûnder in fakulteit, mar oare ynstituten dogge ûndersyk fan meardere fakulteiten. Om't it foech oer it ûndersyk fan de fakulteiten nei de ynstituten oergien binne, nimt it sizzenskip fan in soad fakulteiten oer it ûndersyk stadichoan ôf.
Soarten universiteiten
thumb|[[Princeton-universiteit yn Nij-Jersey, Feriene Steaten]] Der binne algemiene of spesjalisearre universiteiten. Algemiene universiteiten biede ûnderrjocht en ûndersyk oer it gânse wittenskiplike spektrum, wylst spesjalisearre universiteiten harren dwaande hâlde mei in bepaald mêd.
Yn Nederlân wurde ek hbû-ynstellings mei it begryp "universiteit"/"university" oantsjutten, sa as bygelyks Stenden University yn Ljouwert. Gauris wurdt de Ingelske namme University of Applied Sciences brûkt. Dy binne lykwols yn werklikheid op akademysk mêd gjin universiteit. De namme "universiteit" waard yn Nederlân foar in skoft net wetlik beskerme en dêrtroch neame guon skoallen harren sels universiteit, wylst se dat net binne. Der waard njonkelytsen in wetsfoarstel dien om fêst te lizzen wa't tenei de namme "universiteit" en "hegeskoalle" brûke mei. Yn Dútslân is der in gelikense tastân dêr't de grins tusken universiteiten (Hochschule) en hbû's (Fachhochschule) dizich is.
In soad universiteiten binne iepenbiere universiteiten, dy't finansierre wurde troch de oerheid. Dêrnjonken besteane der privee-universiteiten, benammen yn de Feriene Steaten, lykas Harvard, Yale en Hofstra. Sokke universiteiten binne tige djoer en studinten kinne dat bekostigje troch in stúdzjeliening oan te gean of troch it bemachtigjen fan in stúdzjebeurs. De trochsneed stúdzjeskuld fan de Amerikaanske studint is $30.000.
Fryslân
Yn Fryslân is der ien universiteit en dat is de Kampus Fryslân, dat in fakulteit fan de Ryksuniversiteit Grins is, yn Ljouwert.
Earedifyzje (fuotbal)
Promoasje-degradaasje
Yn de twadde omgong streame de oare fjouwer klups út de Earste difyzje derby yn. De winners hjirfan wurde út in bêste-út-trije selekteare en kwalifisearje har foar de lêste ommgong. Yn de finale wurde, ek út in bêste-út-trije, de twa winners selekteare. Dy sille yn it folgjende seizoen yn de Earedifyzje spylje.
Mediarjochten
Ta tsjinstelling fan oare kompetysjes, dêr't omroppen mei eltse klup apart ûnderhannelje moatte om de rjochten, binne yn Nederlân de mediarjochten troch alle klups gearbrocht yn de Earedifyzje CV. De rjochten wurde om de safolle tiid ferkocht.
Dy rjochten gean net op foar lokale omroppen. Dy hawwe gjin rjochten nedich en meie sa streekrjocht radioferslaggen dwaan en gearfettings útstjoere nei de kompetysjeomgong. Dy omroppen meie allinnich bylden útstjoere fan klups yn harren eigen fersoargingsgebiet. Fierder meie klups ek harren eigen bylden sjen litte op harren webstee of yn in eigen telefyzjeprogramma.
Henegouwen
200px|right|thumb|Provinsje Henegouwen Henegouwen (Frânsk: Hainaut, Pikardysk: Hénau, Waalsk: Hinnot) is in Belgyske provinsje yn Walloanje, dy't bestiet sûnt 1815. Der wennen neistenby 1.300.000 minsken (2008) op in gebiet fan neistenby 3.786 km². De haadstêd is Bergen (Mons).
Borne
right Borne (Nedersaksysk: Boorn) is in doarp en gemeente yn de provinsje Oerisel, mei ynwenners (, boarne: CBS), en mei in oerflak fan 26,17 km² (wêrfan 0,14 km² wetter). De Gemeente Borne ûntstie yn 1811 út it Rjochteramt Borne.
Plakken
It haadplak fan de gemeente is it doarp Borne, en de oare plakken yn de gemeente binne: Hertme en Zenderen.
Himsterhout
thumb|left|250px|Opleane nei it Himsterhout
It Himsterhout is ien fan de jongste nijbouwiken fan Drachten. De wyk leit neist de wiken De Moarre, De Trisken en De Drait oan de súdwestkant fan Drachten. It Himsterhout hie yn 2007 1638 ynwenners en yn 2017 2005 ; dêrfan wie de grutste groep tusken de 35 en 44 jier. It Himsterhout is opboud út trije fazes, Faze I, II en III. Yn 2008 binne bepaalde stikken grûn wol ferkocht oan projektûntwikkelders, mar noch net beboud.
Foar foarsjennings lykas supermerken, skoallen en hûsartsen is de wyk oanwiisd op dy yn de buertwiken De Trisken en De Drait (supermerk: Jumbo en Lidl).
Hasseberch
thumb|250px|De Hasseberch De Hasseberg (yn Dútslân Hasselberg) is it heechste punt fan de Nederlânske provinsje Grinslân.
De 'berch', mear in hichte, leit op 14,2 meter + NAP en sa'n bytsje 2 km beëasten Sellingen (gemeente Vlagtwedde). Fuort efter de top leit de grins mei Dútslân.
De namme soe komme fan Hasje, in âld wiif (neffens guon in tsjoenster) dy't dêr wenne en neffens de sêge, nachts iensume reizgers mei in fjurke lokke mei it gefolch dat sy yn de sompen fan dy kontrei fersûpten.
Yn it ferline waard de Hasseberch as ies brûkt. De hichte is no in natoergebiet.
Jens Emil Mungard
thumb|300px|Op it strân fan Söl mei besite út [[Fryslân|West-Fryslân (Piter Sipma) yn 1908, Jens Mungard wiist mei syn finger.]] Jens Emil Mungard (Keitum, 9 febrewaris 1885 - Sachsenhausen, 13 febrewaris 1940) wie in Noardfrysk dichter. Hy wie de âldste soan fan taalwittenskipper en skriuwer Nann Peter Mungard.
Jens Mungard troude yn 1911 mei Anna Andresen fan it eilân Feer. Hja krigen fjouwer bern. It houlik einige mei in skieding.
Libben
Jens Emil Mungard waard berne op it Noardfryske eilân Söl. Syn mem kaam te ferstjerren doe't er trije jier wie. Nei de dea fan syn mem wenne er by syn muoike. As jongkeardel wie er al aardich warber yn de literatuer, benammen mei lyryk en mytology. Syn heit fûn it bêst dat syn soan sa besteld wie mei de literatuer, mar fierders koenen se net goed mei elkoar. Der wie in protte bemuoienis fan syn heit, ek doe't Jens folwoeksen wie.
Jens boaske yn 1910 en sette him mei syn wiif nei wenjen yn it hûs fan syn heit. It spantsje libbe yn grutte earmoede, en dat waard noch slimmer doe't it hûs yn 1921 folslein delbaarnde. It hûs rekke er kwyt, gong by de frou wei, en bruts letter mei syn famylje. Yn 1934 ferliet er in skoftlang it eilân.
As jonge wie er al tige warber yn de Noard-Fryske letteren en hy hope dat it nazi-bewâld syn taal stypje soe. Mungard seach al frij gau dat de nazi's soks net fan doel wienen. De nije machthawwer yn Berlyn seach de Friezen ommers as in Dútske folksstam. Mungard socht stipe by de opposysje. Yn syn dichtwurk makke er de nazi's bespotlik. Mei de Friezen yn de provinsje Fryslân besiket er kontakt te hâlden. Lykwols wurdt er dêrom yn 1935 fêstnommen en as steatsgefaarlik (national unzuverlässig) klassifisearre. Yn it Schutzhaftbefehl fan 13 juny 1936 stiet: 'Jo hâlden en dragen oant no ta is foar ús in rjochtfeardiging om jo te fertinken fan it skansearjen fan it oansjen fan it Dútske Ryk yn it bûtenlân.'
Yn 1938 krijt Mungard in skriuwferbod. Yn in brief nei in freon skriuwt er: De Fryske kultuer stiet op himsels en hat neat mei de Dútske kultuer te krijen. ... Wa't gjin Hitlerlieten skriuwt, mei net mear skriuwe, en dy skriuw ik net, ik skriuw oars. It lêste wat se noch dwaan moatte is myn finger ôfhakke. ... Ik wol foar Fryslân en it Frysk itselde as wat de Dútsers foar harsels wolle, krekt as de minsken yn Tsjechje, Poalen, Denemark ensafh.
In part fan syn wurk
thumb|200px|Foto fan it strân op [[Söl.]] Yn 1909 ferskynden de earste dichtwurken fan Mungard. Fan 1911 ôf publisearre er frij regelmjittich yn de Sylter Zeitung. Hy skreau mear as 700 dichtwurken, 6 teaterstikken en in ferskaat oan proaza. Hjirûnder ien fan syn bekendste gedichten:
Strântiksel is myn blom, Strântiksel neame se ek my. Hy groeit op it dunesân, Ik op myn libbensstrân, En stikels ha wy beide!
Autistyske steuring
Autistyske steuring of ier-bernlik autisme is in pervasive ûntwikkelingssteuring. Faak wurdt autistyske steuring oantsjut mei allinnich 'autisme', in term dy't lykwols ek foar oare besibbe ôfwikings brûkt wurdt. De ôfwiking wurdt ek wol 'syndroom fan Kanner' neamd, nei de bernepsychiater Leo Kanner, dy't as earste it hâlden en dragen fan bern ûndersocht, of ek wol 'klassyk autisme'.
De ôfwiking begjint foar de leeftyd fan trije jier en skaaimerket him troch in efterbliuwende ûntwikkeling op trije mêden: sosjale en empatyske kontakten, ûntwikkeling fan kommunikaasje en taal, en ûntwikkeling fan hâlden en dragen. Dy trije symptoomgroepen wurde mei-inoar ek wol de autistyske triade neamd.
Alhoewol't by de stelde kriteariums foar autistyske steuring gjin geastlik efterbliuwen opnaam is, docht him dat by goed 75 prosint fan de gefallen al foar. Oarsom wurdt it faak foarkommen fan bysûndere talinten ek net as kritearium steld. As immen net oan de stelde kriteariums foldocht, mar dochs in soad oerienkomstige symptomen fertoant, wurdt sein fan atypisk autisme of in oan autisme besibbe kontaktsteuring. It Syndroom fan Asperger is in foarbyld fan sa'n oan autisme besibbe kontaktsteuring. As immen foar net ien fêststelde diagnose persys oan de kriteariums foldocht, wurdt sprutsen fan in net oars beskreaune, wiidweidige ûntwikkelingssteurning (WUS-NOB).
DSM-IV-kriteria
It hânboek DSM-IV jout de folgjende kriteria foar autistyske steuring:
Stipe
Der binne ferskate ynstânsjes dêr't minsken mei autistyske steuring terjochte komme kinne foar begelieding en/of lotgenoatenkontakt. Njonken offisjele ynstânsjes lykas it GGZ binne der ferienigings lykas Persoanen út it Autisme Spektrum (PAS), dy't him rjochtet op normaal bejeftige folwoeksenen (18+) mei autisme en de Nederlânske Ferieniging foar Autisme (NVA), dy't him fral rjochtet op âlders mei autistyske bern.
Toaniel
thumb|left|250px|Sêne uit [[William Shakespeare|Shakespeare's toaneelstik The Tempest]] Toaniel is in foarm fan teater wêrby't persoanen foar in publyk in spul opfiere. Sy spylje dan al as net in persoanaazje (aktearjen). It ferhaal wurdt middels dialogen of in monolooch ferhelle.
Hasker Wiid
It Hasker Wiid is in mar yn de gemeente De Fryske Marren. De mar is ûnderdiel fan it Nannewiid. It wiid leit oan de súdkant fan Aldehaske en is ûntstien troch turfôfgraving.
De namme Hasker Wiid jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Haskerwijd.
Epworth
Epworth is in lytse stêd yn de Isle of Axholme yn Lincolnshire, distrikt Noard-Lincolnshire, yn Ingelân. Omdat it it berteplak is fan John Wesley en Charles Wesley, binne de ferskate organisaasje dy't assosjearre binne mei it Metoadisme neamd nei dit plak. De heit fan de bruorren Wesley wie Samuel Wesley, dy't hjir fan 1695 oant 1735 rektor wie.
Boalsertersk
It Boalsertersk (Boalsertersk: Bòlswarders) is in dialekt fan it Stedsk dat fan âlds sprutsen wurdt yn 'e stêd Boalsert, it eardere haadplak fan 'e gemeente mei deselde namme. Dizze taalfoarm ûntstie yn 'e rin fan 'e sechstjinde en santjinde iuw, en is in Hollânsk dialekt mei sterke Fryske ynfloeden. It hat in protte wei fan 'e Stedske dialekten dy't yn oare Fryske stêden sprutsen wurde. Der binne soargen oer it fuortbestean fan it Boalsertersk, no't de measte stedsjers tsjintwurdich de bern Nederlânsktalich grutbringe.
Skiednis
It Boalsertersk is ûntstien yn 'e rin fan 'e sechstjinde iuw en it begjin fan 'e santjinde iuw, safolle is wol bekend, mar hoe't dat krekt yn syn wurk gien is, dat is net alhiel dúdlik. Neffens de tradisjonele teory binne it Boalsertersk en de oare Stedske dialekten ûntstien doe't hartoch Albrecht fan Saksen yn 1498 yn Fryslân de macht grypte en foar syn regear in grut tal útlânske amtners oanloek, benammentlik út Hollân wei. Dy amtners setten har nei wenjen yn 'e Fryske stêden en brochten dêr sa harren eigen taal, it Hollânsk, dat him troch de ynfloed fan it Frysk meitiid ta it Stedsk ûntjûn hawwe soe. In oare teory wol hawwe dat it Stedsk net de taal fan ymport út Hollân wie, mar fan 'e Fryske boargerij yn 'e stêden, dy't dy taal fan 'e bestjoerlike elite oernaam. Taalkundigen Reitze Jonkman en Arjen Versloot binne fan betinken dat de Stedske dialekten net troch amtners, mar troch keaplju yn Fryslân brocht binne. It is lykwols frijwol ûndwaanlik om no noch út te meitsjen hoe't it doedestiden echt om en ta gien is, mei't der gjin skreaune boarnen út 'e begjintiid fan it Boalsertersk oerlevere binne.
Oant djip yn 'e njoggentjinde iuw wie it Boalsertersk yn Boalsert de taal fan 'e begoedige boargerij, en hie it in folle hegere maatskiplike status as it Frysk. Pas tsjin it begjin fan 'e tweintichste iuw begûn men it te sjen as in breklike fariant fan it Standertnederlânsk. Doe ferwaard it ta it dialekt fan 'e legere sosjale fermiddens, wylst de stedselite oergie op it Nederlânsk. Ek it Frysk krige fan dy tiid ôf wer in hegere status as it Stedsk, dat lju dy't yn 'e tweintichste iuw fan it omlizzende plattelân nei Boalsert ta ferfearen, giene yn 'e stêd faak troch mei Frysk te praten, of oars namen se it Nederlânsk oer. Yn earder tiden pasten sokken har yn 'e stêd ornaris oan 'e dêr besteande taalsitewaasje oan en begûnen se Boalsertersk te praten.
Tal sprekkers
Oangeande it sprekkerstal fan it Boalsertersk binne gjin sekuere sifers bekend, mar dochs is it wol mooglik om ta in rûge skatting te kommen. De Bosatlas van Fryslân (2009) jout nammentlik oan dat yn 'e gemeente Boalsert troch 18% fan 'e befolking Stedsk sprutsen wurdt. Mei in gemeentlike befolking fan (neffens deselde boarne) 9.730 minsken, komt dat út op in oantal fan 1.751 Stedsktaligen yn Boalsert.
Dêrby moat men betinke dat in diel fan 'e Boalsertersktaligen him nei alle gedachten oer it omlizzende plattelân ferspraat hat. Neffens De Bosatlas van Fryslân is bgl. fan 'e befolking fan Littenseradiel 2%, fan dy fan Wûnseradiel 6% en fan dy fan Wymbritseradiel 4% Stedsktalich. As men dy persintaazjes oer de hiele provinsje omrekkenet ta absolute oantallen en se dan ferrekkenet mei it oandiel dat de oare Stedske dialekten deryn hawwe sille, komt men foar it Boalsertersk út op in totaal fan sa'n 2.400 sprekkers. Dêrby moat wol oantekene wurde dat it benammen om âldere stedsjers giet, mei't it meastepart fan 'e jongerein de eigen taal net folle mear brûkt. It sprekkerstal fan it Boalsertersk nimt sadwaande stadichoan ôf.
Namen (provinsje)
200px|right|thumb|Provinsje Namen Namen (Frânsk: Namur, Waalsk en Pikardysk: Nameur) is in Belgyske provinsje yn Walloanje, dy't bestiet sûnt 1815. Der wennen neistenby 465.000 minsken (2008) op in gebiet fan neistenby 3.666 km². De haadstêd is Namen (Namur).
Galaktoaze
thumb|De struktuer fan galaktoaze Galaktoaze of aldoheksoaze is in monosacharide (in inkelfâldich sûker), dy't makke kin wurde troch hydrolyze fan molkesûker mei fertinne soeren. Liket wat eigenskippen oangiet folle op glukoaze.
Galaktoaze komt foar yn feteftige stoffen fan breinweefsel.
Galaktoaze wurdt ek brûkt yn kontrastguod foar Doppler-echografysk ûndersyk.
Haukesfeart
De Haukesfeart is in feart yn de gemeente Súdwest-Fryslân. De feart rint fan de Grutte Wiskepolder nei it suden en komt út yn de Koudumer Feart oan de noardkant fan Koudum.
Gerard Gratama
Gerrit (Gerard) David Gratama (Grins, 22 maart 1874 – Haarlim, 20 augustus 1965) wie in Nederlânske skilder fan portretten, figueren en stillibbens, en keunstkritikus.
Fan 1912 oant 1941 wie Gratama direkteur fan it Frans Hals Museum yn Haarlim. Hy wie ûnder oare lid fan Pulchri yn De Haach en Arti yn Amsterdam. Hy wie in freon fan Carel de Nerée tot Babberich, waans portret er skilderde.
Biografy
Hy waard berne yn Grins en wie de broer fan de arsjitekt Jan Gratama en de skilderes Lina Gratama (1875-1946 ). Hy studearre oan de Haachske keunstakademy fan 1892 oant 1895 en studearre dêrnei fierder fan 1895-1897 oan de Keninklike keunstakademy yn Antwerpen. Dêr wied er learling fan Albrecht De Vriendt en Henri Heymans en goefreon fan Hendrik van Borssum Buisman, Simon Maris, Toon Dupuis, Isidoor Opsomer, Walter Vaes en H.J. Wouter.
Yn 1912 waard er beneamd ta direkteur fan it Frans Hals Museum, wat betsjutte dat er taseach op de folsleine renovaasje fan it eardere Oude Mannenhuis en de ferhuzing fan de kolleksje út de boppeste ferdjippingen fan it stedhûs. Ta syn taken hearden ûnder mear it organisearjen fan útstallingen en it by de tiid hâlden fan de museumkatalogus. By gelegenheid fan syn 25 - jierrich jubileum as direkteur organisearre er in Frânsk Hals-monografytentoanstelling ta gelegenheid fan it 75 - jierrich bestean fan it Haarlimsk gemeentemuseum en skreau er yn 1937 tegearre mei J.L.A.A.M. van Rijckevoorsel de Frans Halstentoanstellingskatalogus.
Gratama syn wurk waaard ek opnommen yn de tentoanstelling (mei ferkeap) Onze Kunst van Heden yn 1939 yn it Ryksmuseum Amsterdam.
Glêzen weintsje
De glêzen wein is in reau, in swarte of in beskildere koets mei ramen (mei of sûnder (knierjend) glês) en in kape fan leardoek. Ek de bok is oerkape. Oan wjerskanten koetslampen en in glêzen wein hat fjouwer tsjillen. Der kinne ien of twa hynders foar.
Gerard Gratama
Biografy
Hy waard net allinnich oannommen as konservator en direkteur, mar wie ek artist-in-residence yn it museum en hie dêr in atelier. Hy gie yn 1940 offisjeel mei pinsjoen, mar waard frege om yn de oarloch oan te bliuwen en tafersjoch te hâlden op de opslach fan de kolleksjehichtepunten yn de dunen. Yn 1946 gie er nei 33 jier yndied mei pensjoen, mar hy bleau oant heech op jierren skilder. Hy waard as direkteur fan it museum opfolge troch Henricus Petrus Baard.
Hy ferstoar yn Haarlim yn de âldens fan 89 jier.
Hanshin Tigers
thumb|right|150px| Hanshin Tigers (Japansk:阪神タイガース) is in profesjonele honkbalklup yn Osaka yn Japan. De klup waard stifte yn 1935 en spilet yn it Koshien stadion, dêr't 43.508 minsken yn kinne.
20e iuw
De 20e iuw of tweintichste iuw rûn fan 1 jannewaris 1901 oant 31 desimber 2000.
Keunstiis
is iis dat keunstmjittich makke wurdt mei it doel om dêr sport, meastentiids reedriden, op te bedriuwen. Ek oare sporten brûke wol keunstiis.
Yn Nederlân binne in tal keunstiisbanen, wêrfan de folslein oerkape baan fan Thialf op It Hearrenfean de bekendste is.
Tilbry
thumb|right|300px| Fryske tilbury In tilbury of tilbry is in ienassich, sjeaseftich ferfiermiddel út de 19e iuw. De sjeas waard doe ferkrongen troch de tilbry. Dy hie in soad wei fan de sjeas, mar hie ferbettere stielen fearen, in kape en wie minder fersierd. Der besteane ferskillende soarten tilbrys, ôfhinklik fan it lân of goa.
Hatsumer Opfeart
De Hatsumer Opfeart is in feart yn de gemeente De Waadhoeke. De feart rint súdwest fan Dronryp yn de polder Hatsum yn noarwestlike rjochting nei it Van Harinxmakanaal.
In opfeart is de beneaming foar in kanaal dat min ofte mear heaks op in oar kanaal stiet. De namme wurdt benammen yn Fryslân en Grinslân brûkt. In opfeart wurdt ek wol skipsleat, skipfeart of brânsleat neamd.
Opfearten binne foaral oanlein om de fruchtbere terpgrûn of turf ferfiere te kinnen.
Luik (provinsje)
200px|right|thumb|Provinsje Luik Luik (Frânsk: Liège, Waalsk: Lidje, Dútsk: Lüttich, Limburchsk: Luuk) is in Belgyske provinsje yn Walloanje, dy't bestiet sûnt 1815. Der wennen neistenby 1.054.000 minsken (2008) op in gebiet fan neistenby 3.862 km². De haadstêd is Luik (Liège).
Sâlte Grêft
De Sâlte Grêft is in wetter tusken de Griene Dyk en de Nije Wjittering. Oarspronklike stie de Sâlte Grêft yn ferbining mei de Nije Wjittering, en rûn er oan de oare kant fan de Griene Dyk fierder nei de Krúsbrekken. Mar beide einen binne no ôfsletten. De Sâlte Grêft stiet al yn ferbining mei de Lekmar. De Sâlte Grêft leit yn de gemeente Ljouwert en foarmet de grins tusken de himrik fan Jirnsum en dy fan Tersoal.
2e iuw f.Kr.
De 2e iuw f.Kr. of twadde iuw foar Kristus rûn fan 1 jannewaris 200 f.Kr. oant 31 desimber 101 f.Kr.
Grutte Priis Formule 1 fan Austraalje 2011
Utslaggen fan de Grutte Priis Formule 1 fan Austraalje 2011 yn Melbourne op 27 maart 2011. It wie de earste race fan 19 races fan de Formule 1 yn 2011. Hy waard op de Albert Park Circuit hâlden. De race waard hâlden oer 58 omgongen, op it 5,3 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 307,6 kilometer. It 107% regelemint kaam werom yn de kwalifikaasje.
De Peppel
De Peppel is in lytse wenwyk yn Drachten. thumb|Wenwyk De Peppel Se leit ynklamme tusken de Gauke Boelenstrjitte, T. Wagenaarstrjitte, Suderhegewei en it Mûnein. It is ien fan de saneamde 'ynwreidingslokaasjes' fan Drachten. Eartiids sieten op it plak it Kijlstra betonfabryk en in sportpark. It bedriuw is yn de jierren '70 ferhuze nei bedriuwenterrein Tuskendjippen. Ein jierren '80 makke de gemeente Smellingerlân in wenningbouplan foar dat gebiet. Neffens de sketsen koenen op it terrein sa'n 250 wenningen komme.
Tusken 1992 en 1994 waard de wyk boud. Der kamen rychjeshuzen, twa ûnder-ien-kapen en frijsteande wenningen. Neffens guon kritisy binne de huzen te ticht opelkoar boud, mei fan gefolgen in wyk mei in soad stien en beton en net folle iepenbier grien.
De wyk hat gjin skoallen en winkels omdat it sintrum mei winkels en alle fierdere foarsjennings tichtby is.