cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Grikelân en Turkije
It gebiet Grikelân en Turkije leit oan de Wearbuorren tusken Aldtsjerk en Oentsjerk. Der rint in stelsel fan wannel-, ruter- en menpaden. It is yn 1955 en 1956 oankocht It Fryske Gea.
It soe de famylje Van Sminia west hawwe dy't de boskjes mei hakhout oanlizze litten hie mei de opbringstfan Grykske en Turkske steatsobligaasjes. De boskjes lizze yn Trynwâlden dêr't aristokratyske states stienen as De Klinze, Heemstrastate en Staniastate. De boskjes moasten destiids hakhout opleverje foar de bakkersûnen. It Fryske Gea beheart it sá dat der mear hege beammen mei ûnderbegroeiing ûntstiet.
Stedssilhûet
thumb|right|250px|De stedssilhûet fan Frankfurt am Main yn [[Dútslân.]]
In stedssilhûet, meast bekend ûnder Ingelske term skyline, kin it best útlein wurde as it profyl fan in stêd mei oer it algemien hege bebouwing of oare stedske struktueren. It kin ek beskreaun wurde as de keunstmjittige hoarizon fan in stêd. Benammen wolkekliuwers en oare yn it each springende gebouwen binne in belangryk part fan in stedssilhûet. De stedssilhûet foarmet faak it skaaimerk fan in stêd.
Yn Nederlân is Rotterdam is meast ferneamd as it giet om de stedssilhûet fan in stêd. It is ien fan de wichtichste heechboustêden fan Jeropa. Oer de hiele wrâld hat Hongkong de measte heechbou, dêr steane 7.659 registrearre heechhûsen, dan New York City mei 5.571 en São Paulo mei 4.803 hege gebouwen (útsein telefyzjetuorren, stadions, tsjerken en moskeeën).
De Amearikaanske stêd Chicago wurdt wol sjoen as it berteplak fan de wolkekliuwer, omdat hjir yn 1885 mei de bou fan it Home Insurance Building it earste gebou mei staalskelet boud is. Chicago hat ek lange tiid it heechste gebou fan de wrâld hân mei de Willis Tower, foarhinne de Sears Tower, dat in hichte fan 442,3 meter hat.
Skiednis
thumb|left|250px|De tuorren fan San Gimignano.
Ferneamd as it om de stedssilhûet fan in stêd giet is it Italjaanske doarp San Gimignano. Hjir bouden yn de 12e en 13e iuw de rykste famyljes hege tuorren om sjen te litten waard de rykste famylje wie. Op it hichtepunt stienen der sa’n 70 tuorren yn it doarpke. Tsjintwurdich binne der noch trettjin fan oer.
Yn de Jeropeeske midsiuwen foarmen stedsmuorren en tsjerketuorren de stedssilhûet fan plakken. Yn de rin fan de tiid, en mei it begjin fan de Yndustriële Revolúsje, feroare dat allegear. Yn stee fan tsjerketuorren waarden de fabriken, en benammen de hege skoarstiennen fan de fabriken de eachlûkers. Noch wer letter, mei de ûntwikling fan de radio en telefyzje, kamen de stjoermêsten fan radio en letter de telefyzje. In goed foarbyld hjirfan is de CN Toer yn Toronto, dat lang tiid it heechste gebou fan de wrâld west hat. In útsûndering hjirop is de Eiffeltoer, dat yn 1889 as keunstwurk foar de Wrâldtentoanstelling boud is en foar it 100-jierich bestean fan de Frânske Revolúsje.
Sa no en dan binne der ek oare gebouwen dy't de stedssilhûet foarmje. Bygelyks koeltuorren fan kearnsintrales, silo's en heechovens.
Ferneamd stedssilhûet stêden
thumb|centre|700px|It wrâldferneamde stedssilhûet fan New York thumb|700px|center| [[Hongkong]] thumb|700px|center|[[Rotterdam]] thumb|700px|center|[[Sydney]] thumb|700px|center| [[Chicago]]
Golf fan Suëz
De Golf fan Suëz (Arabysk: خليج السويس; Khalyj as-Suways) is de westlike útrinner yn it noarden fan de Reade See. De eastlike útrinner is de Golf fan Akaba. De Golf fan Suëz is 40 miljoen jier âld, dat in relatyf jonge riftsône en berint in lytse 300 kilometer fan de Reade See oant Suëz by de yngong fan it Suëzkanaal. Mids de Golf fan Suëz rint de grins tusken Afrika en Aazje.
Ekonomy
De rânen fan de Golf fan Suëz hawwe grutte Egyptyske ierdoaljefjilden. Ien fan de âldste dy't noch yn it wurk is, is it Gemsa fjild foar de súdwestlike kust. It fjild waard al yn 1869 ûntdutsen en sûnt 1910 eksplorearre. Ek wurdt hjir ierdgas wûn.
Hindrik Linzes de Jong
Hindrik Linzes de Jong (Boppeknipe, 4 jannewaris 1831 - It Mar, 4 novimber 1917) wie in ûnderwizer. Hy wie skoalhaad yn Haulerwyk-Beneden en Appelskea en letter riedslid fan de gemeente Skoatterlân.
Hy spruts op Nutsjûnen en skreau Fryske gelegenheidspoëzij.
Middelste Wyk
De Middelste Wyk is in sleat yn de gemeente Smellingerlân. De wyk rint noardeast fan Drachten bylâns de Folgeraleane (as Folgesterloane) yn noardeastlike rjochting, besuden Luchtenfjild en benoarden Drachtster Kompenije. It is ien fan de hiele soad wiken dy't yn noardeastlike rjochting rinne út de tiid fan de feanterij.
In wyk is in fan de haadfeart ôfgeande lytsere feart om turf ôf te fieren.
De namme Middelste Wyk jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Middelste Wijk.
Skeintoskmûsgoffers
De skeintoskmûsgoffers (wittenskiplike namme: Perognathinae) foarmje in ûnderfamylje fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (Mammalia), it skift fan 'e kjifdieren (Rodentia), it ûnderskift fan 'e bevers en goffers (Castorimorpha), it tuskenskift fan 'e goffereftigen (Geomorpha), de boppefamylje fan 'e goffers en mûsgoffers (Geomyoidea) en de famylje fan 'e mûsgoffers (Heteromyidae).
Beskriuwing
Ta dizze ûnderfamylje hearre twa skaaien fan mûsgoffers, dy't almeast op 'e prêrjes en steppen en yn 'e woastinen libje fan 'e westlike helte fan Noard-Amearika. Se fiede har foar it meastepart mei sied en oar plantaardich materiaal en hawwe alsa in herbivoar dieet. Har fretten sammelje se yn grutte hoemannichten yn har eksterne wangpûden, dy't oer de bûtenkant fan 'e wangen hinne sitte. Sa drage se it mei werom nei de komplekse hoalestelsels dy't se ûnder de grûn oanlizze om it op te slaan foar kâld of min waar. Skeintoskmûsgoffers ûnderskiede har fan oare mûsgoffers trochdat it toskglazuer op har kiezzen fluch fuortslut troch kôgjen, mei as gefolch dat it toskbien bleat komt te lizzen. Nei dat proses wurdt ferwiisd troch de wittenskiplike namme, dy't bestiet út 'e dielen pero-, Gryksk foar "skeind" of "misfoarme", en gnathus, "tosk" of "kaak".
Middenfeart (Aldehaske)
De Middenfeart is in feart yn de gemeente De Fryske Marren. De feart rint yn polder de Hoarnster Utgongen benoarden Aldehaske. It wetter rint east fan de Flueskamp en krúst de S. de Ruiterwei.
De namme Middenfeart jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Middenvaart.
List fan planetoïden 32301-32400
Dit is in list fan planetoïden 32301-32300.
Lykele Jansma
Lykele Jansma (Donkerbroek 1941) is in Fryske publisist en útjouwer.
Mei Geart van der Meer oprjochter fan it blêd Alternatyf (hjerst 1968 - earste nûmer 1970) en sûnt 1972 ienige redakteur/útjouwer. Wurket as arbeider, typograaf en kantoarfeint. Studearre letter skiednis. Sûnt 1972 jout er ek belletry út yn syn eigen útjouwerij Alternatyf.
Jacob de Jong
Jacob de Jong (Ljouwert, 16 july 1937) wie in swimmer fan de Ljouwerter Swimklup Oerdekte.
Hy waard Nederlânsk kampioen op de 400 meter frije slach (1954 en 1956). Fan april 1955 - desimber 1956 wie er hâlder fan it Nederlânsk rekord op de trije kear 100 meter wikselslach persoanlik.
Alde Tsjerke (Naaldwyk)
De Alde Tsjerke (Oude Kerk) is in tsjerke fan de protestanske gemeente yn Naaldwyk, gemeente Westlân.
Skiednis
It âldste diel fan de krústsjerke is de ynboude toer, dy't yn romaanske styl boud waard en út de 13e iuw stamt. De tsjerke waard yn 1472 op de fûneminten fan in foargonger boud, dy't troch bliksemynslach ferneatige waard. Oarspronklik wie de tsjerke yn de roomske tiid oan de hillige Adrianus wijd. Op 19 july 1572 fûn der foar it lêst in katolike mis plak. Op 9 augustus fan itselde jier waard der foar it earst in protestanske tsjinst holden.
Yn 2003 joech de tsjerkfâldij opdracht ta in yn meardere fazen útfierde restauraasje. Dat barde nei't fêsteld wie dat de lûkbalken fan de bûnte knaachkrobbe oantaast wiene. Ek it stúkwurk yn de tsjerke liet op guon plakken los en lekkaazje, swammen en ruskjende muorre-ankers skeinden it muorrewurk. Tagelyk mei de restauraasje waard de tsjerke ek oanpast foar kulturele evenminten troch û.o. it ferfangen fan de tsjerkebanken troch stuollen.
De tsjerke helle yn 2007 it lannelike nijs nei't yn de tsjerke in houseparty holden waard. It helske lawaai en wyldpissers hiene skea oan de tsjerke brocht en oerlêst oan omwenjenden. De kombinaasje KristenUny/SGP yn de gemeente Westlân hat doe oantrune op it ferbieden fan muzykfeesten yn de monumintale tsjerke.
Ynrjochting
Yn de tsjerke binne in tal sarken út sawol de tiid fan foar de reformaasje as nei dy tiid. Ta oantins fan it ferstjerren fan baron Von Schmettau waard yn 1711 in grêfmonumint stifte yn it koer.
Yn de toer hingje twa klokken. De âlde klok út 1472 mei in diameter fan 120 sintimeter waard getten troch W. Hoercken. In oare klok mei in diameter fan 105 sintimeter waard getten troch W. Wegewaert.
Oargel
It oargel waard yn de jierren 1830-1831 boud troch Wander Beekes (1795-1838) út Utert. It is it grutste ynstrumint fan Beekes. Yn de 20e iuw waard it oargel ferskate kearen oan de hearskjende moade oanpast, mar yn de jierren 1974-1975 brocht de renovaasje fan L. Verschueren B.V. út Heythuysen it ynstrumint foar it measte yn de oarspronklike steat werom.
Njonken it haadoargel hat de Alde Tsjerke noch in kistoargel fan Jacob Breetvelt út 1989.
Nikolaj Leskov
thumb|200px|right|Nikolai Leskov by [[Valentin Serov, 1894]]
Udenheim
Udenheim is in plak yn 'e lânkring Alzey-Worms yn de Dútske dielsteat Rynlân-Palts.
Udenheim makket diel út fan de ferbânsgemeente Wörrstadt.
Udenheim leit sintraal yn it grutste wynbougebiet fan Dútslân yn Ryn-Hessen. It plak grinzget oan Saulheim, Sörgenloch en Schornsheim.
Skiednis
Udenheim waard foar it earst neamd yn in dokumint fan 12 juny 773, doe't in Selfniu twa wyngerds yn Udenheim skonk oan it kleaster Lorsch. In oare skinking waard yn 802 of 803 dien troch Baderich fan sân hektare grûn en in wyngerd.
Wytpoatmûzen
Ta dit skaai hearre 55 soarten mûzen dy't foarkomme yn Noard- en Súd-Amearika, mar fral machtich binne yn 'e kontinintale Feriene Steaten. Hoewol't de wytpoatmûzen net mear as út 'e fierte besibbe binne oan echte mûzen (lykas de hûsmûs), lykje se der kwa postuer en lichemsfoarm tige op. De wittenskiplike namme Peromyscus komt fan it Gryksk foar "mûzen mei learzens oan", wat slacht op 'e ljochter kleure búk en poaten fan 'e soarten fan dit skaai. De bekendste en meast rûnom foarkommende soarten binne de hartemûs (Peromyscus maniculatus) en de wytpoatmûs (Peromyscus leucopus).
Sybe Douwes de Jong
Sybe Douwes de Jong (Stiens, 1 jannewaris 1897 - Ljouwert, 4 augustus 1951) wie in sjoernalist en dichter.
De Jong siet yn de redaksje fan de Ljouwerter Krante en skreau oer lânboufraachstikken. Hy wie ien fan de makkers fan de earste Fryske spylfilm Kar út twa; fierders joech er toanielwurk út: en gedichten:
Harry Wijnandts
Harry Wijnandts (Ljouwert, 1949?) is âld-direkteur fan it Natoermuseum Fryslân. Studearre Biology en promovearre op de hoarnûlen. Hy wurke mei oan de Nieuwe Encyclopedie van Fryslân dy't yn 2016 ferskynde.
Middenfeart (Dolsterhuzen)
De namme Middenfeart jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Middenvaart.
Strontrace
De Strontrace is in sylwedstryd dy't sûnt 1974 alle jierren holden wurdt. De start is yn Warkum, dêr't de stront laden wurdt, dy't dan ôflevere wurde moat yn Warmond yn Súd-Hollân. Dêr wurde dan blombollen laden, dêr't mei weromfarre wurdt nei Warkum.
De rûte giet fan Warkum oer de Iselmar nei Amsterdam. Dêrby kin keazen wurde om by Inkhuzen om te gean of by Lelystêd. Op it Bûten IJ, it IJ en it Noardseekanaal moat op 'e motor fearn wurde ("op steam"). Dêrfoarby kin de rûte ek wer op twa manieren ôflein wurde. De earste opsje is oer Amsterdam troch de Kostverloren Feart nei de Nije Mar en fierder de Ringfeart Haarlimmermarpolder ôf nei Warmond ta. De oare opsje is oer Spaarndam en Haarlim en dan de Ringfeart ôf nei Warmond. Nei it kearpunt yn Warmond moat weromfearn wurde oer de rûtes dy't de earste kear net keazen binne.
Teätertsjerke Wadway
Teätertsjerke Wadway (Nederlânsk: Theaterkerk Wadway) is de eardere herfoarme tsjerke fan Wadway yn de provinsje Noard-Hollân.
Strontrace
De race wurdt troch in soad minsken sjoen as de swierste race mei histoaryske skippen. Der wurdt nammentlik non-stop, dus dei en nacht, fearn. It mei ûngeunstige wyn boomkjen en jeien ferget benammen in soad úthâldingsfermogen en fakmanskip.
De race wurdt alle jierren holden yn de hjerstfakânsje, tagelyk mei it Beurtfear en de Fiskerijdagen.
Teätertsjerke Wadway
Skiednis
Healwei de 20e iuw rekke de tsjerke slim brekfallich; it gebou waard sels troch in skieppeboer as stâl brûkt.
Yn de jierren 1960 kocht de Stifting Wadway de tsjerke oan, dy't de tsjerke restaurearje liet en it in nije funksje joech. As Teäter krige de tsjerke yn de rin fan de tiid namme by in soad artisten en kabaretiers.
Ynrjochting
Yn de tsjerke stiet in iken preekstoel út 1656.
Albert Buursma
Albert Buursma (1960) is in histoarikus.
Buursma studearre Skiednis oan de Ryksuniversiteit fan Grins. Publisearret en ûntwikkellet projekten, benammen op it mêd fan de regionale skiednis fan Noard-Nederlân. Dat betreft ûnder mear eksposysjes oer Sicco Mansholt (Veendam 2008, De Haach en Brussel 2009, Lier 2010) en presintaasjes foar Waadlân Grinslân (ûnder mear yn Fjouwerhuzen (De Marne), Sâltkamp en Lauwerseach). Hy skreau ek trije boeken oer Westerwâlde. De meast resinte is ''Westerwolders over vroeger. Een eeuw Westerwolde in interviews'' (2007). Tegearre mei dr. H. Boels fersoarge hy de Kanon fan Grinslân (2008). Yn 2009 promovearre er op it proefskrift ''Dese bekommerlijke tijden. Armenzorg, armen en armoede in de stad Groningen 1594-1795''. Yn 2012 wurket er ûnder mear oan in boek oer roomsk-katolike soarch yn Grins. Hy siet yn de redaksje fan de Nieuwe Encyclopedie van Fryslân dy't yn 2016 ferskynde.
Walton Hall (West-Yorkshire)
Walton Hall is in steatik lânhûs yn it greefskip (county) West-Yorkshire, Ingelân, by Wakefield. It is boud yn de Palladianistyske-styl om 1767 hinne op in eilânsje yn in mar, op it plak dêr't yn de midsiuwen in kastiel mei in grêft rûnom stie. It wie it foarâlderlik hûs fan de naturalist en reizger Charles Waterton. Hy makke fan Walton Hall it earste natuerreservaat yn de wrâld. Waterton's soan, Edmund, ferkocht de bûtenpleats rilke gau nei de dea fan syn heit.
De Watertonsamling is no te sjen yn it Wakefield Museum.
Walton Hall is no in part fan it Waterton Park Hotel. Yn de jierren 40, 50 en de iere 60er jierren fan de 20e iuw wie it in kreamklinyk.
Der is útsteld om Walton Hall op de Wrâlderfgoedlist fan de UNESCO te setten. Sir David Attenborough hat der foar pleite: ''Walton Hall is in uterst wichtich plak yn de skiednis fan natuerbehâld yn de wrâld. Der kin oanfierd wurde dat it it earste stik lân yn de moderne tiid is dat as natuerreservaat beskerme en ûnderholden is.''
Sinnewizer
Der stiet in sinnewizer op it eilân oan de efterkant fan Walton Hall. Hy is makke troch George Boulby yn 1813 en is makke fan in eskdoarnhout mei koperen gnomonen. It is in mearsidige sinnewizer dy't de tiid oan jout yn de folgjende stêden oer de hiele wrâld: Amsterdam, Bazel, Boston, Demerara, Madras, Madrid, Meksiko-Stêd, Moskou, Peking, Filadelfia, Rome en Warsjau.
Middenfeart (Ychten)
De Middenfeart is in feart yn de gemeente De Fryske Marren. De feart rint yn de Polder fan Ychten en is de fuortsetting fan de Bânsleat dy't tusken Bantegea en De Langelille in heakske bocht nei it noarden makket. Fan dêrôf rint de feart troch nei Ychten om dêr yn de Tsjûkemar út te rinnen.
De namme Middenfeart jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Middenvaart.
Jan Lieuwes de Jong
Jan Lieuwes de Jong (Beetstersweach 31 maaie 1893 - It Hearrenfean, 18 augustus 1966) wie in musikus, musikolooch en musykresinsint. Hy levere musykhistoaryske en -estetyske bydragen oan periodiken.
Miedfeart
De Miedfeart is in feart yn de gemeente Dongeradiel. De feart rint besuden Dokkum nei de grins mei Dantumadiel besuden de N361.
Willem van Althuis
Willem van Althuis (Dronryp 31 maart 1926 - It Hearrenfean 9 oktober 2005) wie in byldzjend keunstner; ûnderwerp en keunstrjochting: lânskippen en realitsysk abstrakte of abstrakt-realistysk.
Syn pake Age en syn heit Tjeerd hienen in pleats 'Op Hatsum'. Doe't er trettjin wie ferhuze de húshâlding nei Dronryp en Willem gie nei de lân- en túnbouskoalle yn Berltsum. Althuis wurke earst yn lân- en túnbou en wurket tusken 1947-1950 as feefersoarger yn de Feriene Steaten. Yn 1950 komt er werom en wurdt los wurkman, mar komt dan as strjitmakker yn tsjinst by de gemeente It Hearrenfean. Yn 1956 begjint wer mei tekenjen. Nei inkele winters tekenlessen folge te hawwen begûn er yn 1962 mei skilderjen. Paste earst symboalyske referinsjes ta yn syn wurk dy't nei ferrin fan tiid ferdwûnen doe't er it skilderjen better yn de macht krige. De troch himsels kontra-revers neamde romten fan kleur lit er op elkoar ynwurkje. Yn 1971 skildere hy "Sicht op Dronryp". Dêrmei toande hy foar it earst it geleidlike kleurferrin dat letter eigen wêze soe oan syn wurk. Troch de postsegelklup kaam er yn kontakt mei Thom Mercuur, Sjoerd de Vries, Boele Bregman en sadwaande mei keunst en oare wearden as dy fan it deiske bestean. Ek it wurk fan Louis le Roy hat him beynfloede. Yn 1967 krijt er in eigen atelier op Sechtjinroeden by De Knipe. Mear en mear jout er syn bylden wer yn skakearrings fan mar in inkele haadkleur.
Syn earste tentoanstelling, simmer 1973 yn it 't Coopmanshûs yn Frjentsjer, luts lanlike oandacht. Yn 1976 giet er yn de vut. Yn de hjerst fan 1975 eksposearre hy yn it Steedlik Museum fan Amsterdam en yn 1976 waard in tv-portret fan in heal oere fan him útstjoerd yn it keunstprogramma Beeldspraak fan de NOS. Yn de hjerst fan 2004 waard Museum Belvédère iepene mei in grutte oersjochtentoanstelling fan syn wurken.
Yn 2005 is op It Hearrenfean de Willem van Althuis Stichting oprjochte. De stichting wol it wurk fan de keunstskilder trasearje, ynventarisearje, sammelje en tagonklik meitsje middels tentoanstelling, publikaasjes en reproduksjes.
Hooglandse Kerk
De Hooglandse Kerk is in protestanske tsjerke yn de Súd-Hollânske stêd Leien. Opfallend oan de nea foltôge tsjerke is dat it goatyske dwersskip folle heger bleaun is as it skip en de relatyf lege toer.
Kapel
Oan de hjoeddeiske tsjerke gyng in houten kapel foarôf, dêr't de biskop fan Utert, Gwijde fan Avesnes, de bou fan op 20 desimber 1314 tastien hie. Dy op it Hege Lân as bytsjerke fan de parochytsjerke fan Leiderdoarp boude kapel waard wijd oan de hillige Pankratius († likernôch 300). In pear desinnia letter waard de kapel ferfongen troch in ienfâldige stiennen tsjerke mei in tuorke. De ekonomyske groei fan de stêd Leien makke it dêrnei al rillegau needsaaklik in folle gruttere tsjerke te bouwen.
Kapitteltsjerke
Op 29 oktober 1366 ferklearre Jan fan Virneburch, de biskop fan Utert, de tsjerke ta kapitteltsjerke. De koarhearen fan it kollegiale kapittel fan Sint-Pankras wiene benammen fan foarname komôf en fakentiden fan adel. Dy nije status joech de oantrún foar de bouplannen fan in grutte krústsjerke, dy't de Piterstsjerke fan Leien yn alles oertreffe moast. Yn 1377 sette de bou útein mei it koer (1391) en in koeromgong (1415). De earste faze fan it suderdwersskip sette útein mei de bou fan de Hillige Krúskapel (1436). It neamen fan de Us-Leaffroukapel yn in dokumint út 1448 is in oanwizing foar de oanbou fan it noardlike dwersskip. Tusken 1420 en 1436 binne de tagongsportalen boud en tusken 1432 en 1456 waarden de sydskippen ferbrede. Der wie regelmjittich brek oan jild troch tsjinfallende ynkomsten, jildûntwearding, de ôfhinklikens fan de stêd fan de wolhannel en de hege belestings fanwegen de kriichfierende greven fan Hollân. Nettsjinsteande opûnthâld bleau it projekt lykwols fierder gean en likernôch om 1500 hinne krige it brede dwersskip de tsjintwurdige foarm. Mei in lingte fan 65,70 meter is it it langste goatyske dwersskip fan Nederlân.
Katedraal
thumb|left|De tsjerke yn de 17e iuw ([[Frederik de Wit (1630–1706)]] thumb|260px|Grûnplan Op foardracht fan Karel de Dryste joech paus Paulus II op 24 febrewaris 1470 is Pankras-kapittel eksempje, sadat it kapittel net langer ûnder de biskoplike jurisdiksje mar fuort ûnder de paus foel. It like der mar op mei it kapittel en om 1525 hinne hie de oerheid plannen om fan de tsjerke in katedraal te meitsjen. Leien soe dus biskopsstêd wurde en it kollegiale kapitel soe de status krije fan katedraalkapittel, mar safier is it net komd. De tiden waarden ûnrêstich; der ûnstiene spannings yn it kapittel en de ynfloed fan de naderjende reformaasje naam ta. Yn 1535 kaam der oan de bou fan de Sint-Pankratiustsjerke foargoed in ein. By de biskoplike weryndieling fan 1559 gyng de sit fan de biskop nei de Grutte- of Bavotsjerke yn Haarlim. It langer meitsjen en de ferheging fan it skip, in stiennen ferwulft, de loftbôgen en balustraden waarden net mear foltôge. Yn de earste helte fan de 16e iuw waard de tsjerke rynsk ynrjochte; der wiene 24 alters mei op in prominint plak oan de noardeastlike pylder fan de fiering it alter foar de beskermhillige fan de tsjerke: Sint-Pankratius.
Reformaasje
De byldestoarm fan augustus 1566 feroarsake grutte fernielings. In grut tal keunstwurken en dokuminten gyngen ferlern. De tsjerke waard dan yn 1572 in protestanske tsjerke. Yn tiden fan ûnk en need moast de tsjerke ek tsjinst dwaan foar de opslach fan nôt, lykas by it belis fan Leien yn 1574. Fan de oarspronklike roomske ynrjochting bleau hast neat oer. thumb|left|Ynterieur rjochting koer
17e iuw oant hjoeddedei
De tsjerke naam yn de 17e iuw wat religieuze en maatskiplike saken oanbelanget in foaroansteand plak yn. Ut dy tiid datearje de siichportalen, de banken yn de sydskippen, de kânsel, de útwreiding fan it oargel, in grut tal grêfsarken en de hûzen oan de bûtenkant fan de tsjerke.
Yn it midden fan de 19e iuw wie de tsjerke tige brekfallich woarn. Dat hie û.o. te meitsjen mei de eksploazje fan in krûdskip yn 1807. Efkes lieten se yn harren omgean om de tsjerke mar ôf te brekken, mar fan 1840 oant 1903 fûn der in restauraasje plak ûnder lieding fan de arsjitekten J.C. Rijk en W.C. Mulder. Underdiel fan it wurk wie it tonferwulft yn it tsjerkeskip (1840) en it houten ferwulft yn it koer en it dwersskip (1850). It koerhek en de houten ôfskiedings tusken it koer en de omgong waarden doe ferwidere.
Nei de Twadde Wrâldkriich waard fan 1952 oant 1972 wer in grutte restauraasje útfierd. Letter fûnen der op lytsere skeal restauraasjes plak, sadat de tsjerke tsjintwurdich yn in goede steat is.
Noch jimmeroan hat de Hooglandse Kerk in tsjerklike funksje. Alle sneinen hâlde de gemeente fan de Protestanske Tsjerke yn Nederlân en de oekumenyske Leidse Studenten Ekklesia dêr harren tsjinsten. Dêrnjonken wurde der regelmjittich kongressen, konserten en oarssoartige evenminten organisearre.
Ynterieur
thumb|260px|Preekstoel It besjen wurdich is û.o. de preekstoel op in let-goatyske foet út 1632. Fan de midsiuwske grêfsarken is it kannuniksgrêf yn de eastlike koeromgong ien fan de moaisten. Fierder is der in ryk dekorearre sark yn it heechkoer foar Justinus fan Nassau († 1631) (de soan fan Willem fan Oranje) en syn frou Anna de Merode († 1634). De ferneamde Flaming Rombout Verhulst makke it epitaaf út 1661 oan de súdeastlike krúspylder ta oantins fan boargemaster Pieter van der Werff († 1604), dy't nei syn ferstjerren yn de tsjerke byset waard. Yn it súdlike dwersskip stiet it grutte oerwurk út 1607, dat eartiids yn de fieringtoer stie. Nei in restauraasje yn 2003 krige it wurkjende ynstrumint it hjoeddeiske plak yn de tsjerke.
De Hooglandse Kerk is ornaris fan 1 maaie oant 1 oktober iepen foar it publyk. Op de Iepen Monumintedagen yn septimber is it somtiden mooglik om de midsiuwske souder te besjen.
Oargels
thumb|left|De Swart/Van Hagerbeer-oargel
De Swart/Van Hagerbeer
Noch foar de reformaasje krige Peter de Swart de opdracht om in oargel foar de tsjerke te bouwen. It âldste piipwurk fan it hjoeddeiske oargel stamt fan dat ynstrumint. It hinge doe oan de eastlike kant fan it koer boppe de doedestiidske sakristy. It ynstrumint waard yn 1637 troch de oargelbouwers Galtus en Germer van Hagerbeer grutter makke en ferhûze nei de kant fan de toer. Mear oanpassings folgen yn 1702, 1717, yn de 19e iuw en 20e iuw troch ferskate oargelbouwers. By de yn 1980 foltôge restauraasje troch Jürgen Ahrend út Lier binne dy feroarings tebek draaid en is it ynstrumint yn de 18e iuwske sitewaasje werom brocht. De komponist Cornelis Schuyt wurke yn 1593 njonken syn heit as organist fan de Hooglandse Kerk. Yn de 18e iuw wurke der noch in komponist yn de tsjerke: Christian Friedrich Ruppe. Hy naam eartiids it ynisjatyf ta de oprjochting fan it koar fan it Hillige Geast Weeshûs oan de Hooglandse Kerkgracht, dat doe regelmjittich song ûnder de tsjinsten yn de Hooglandse Kerk.
Kammenetoargel
It kammenetoargel stie oarspronklik yn it Hillige Geast Weeshûs en waard oan it begjin fan de 19e iuw boud troch in ûnbekende oargelmakker. It yn 1866 wizige ynstrumint waard yn 1959 skonken oan de herfoarme gemeente. Yn 2004 waard foar it lêst grut ûnderhâld útfierd.
Katedraaloargel
Op 19 maaie 2006 makke de Stifting "Cathedral Organ Leiden" bekend om foar de Hooglandse Kerk in grut oargel oan te skaffen. Dat moast in oargel wurde dat wat grutte en klankkleur oanbelanget basearre is op it type út de jierren 1880-1920 sa't dy te finen binne yn de Ingelske katedralen. De stifting woe in oargel ha dat it grutste Ingelske oargel fan it jeropeeske fêstlân wurde moast.
Yn 2007 makke de stifting bekend in oargel oankocht te hawwen, dat oarspronklik troch de ferneamde oargelbouwer Henry Willis boud wie foar de St Mark’s Church yn Birkenhead, Liverpool en tritich registers telde, ferdield oer trije manualen en pedaal. De St Mark’s Church waard yn 1991 sletten en dêrnei ôfbrutsen en sa kaam it oargel frij.
Nei de oankeap fan it ynstrumint krige Henry Willis & Sons de opdracht it oargel yn de Hooglandse Kerk op te bouwen en út te wreidzjen ta in fjouwermanualich oargel mei fiifenfyftich registers. It ynstrumint waard yn de simmer fan 2015 oplevere, it jier dat de tsjerke it 700-jierrich jubileum fierde.
Peter Vassilev
Peter Vassilev (Varna, 26 jannewaris 1943 - Frjentsjer, 18 desimber 2011 ) wie in keunstner fan Bulgaarsk komôf dy't sûnt 1972 yn Frjentsjer wenne. Hy hie in galery oan de Frjentsjerter Fiverstrjitte.
Libben en wurk
Vassilev komt út in muzikale famylje dy't him nei it konservatoarium ta hawwe woe. Mar hy die syn eigen sin en gie nei de keunstakademy yn Sofia. Hy hie op 't lêst lykwols sá syn nocht fan it skilderjen, dat er nei syn eksamen syn skilderspul ferkocht. Mei de band "Louis Duvel Kwintet" bedarre er by tafal yn Nederlân. Nei in baantsje as glêzewasker en etaleur hied er in skoftke in eigen reklamestudio dêr't er promoasjefilmkes makke. Hy gie lykwols troch mei te skilderjen en begûn skilderkursussen te jaan. Sa'n tritich jier lang joech er lessen yn de Koornbeurs fan Frjentsjer, en syn nije leslokaasje wie yn Tsjom. It wurkjen oan in doek ûnderbriek er sa no en dan troch in stikje op de piano te spyljen. Hy hie gjin foarkar foar materiaal, mar brûkte it materiaal dat it bêst de sochte sfear nei foaren bringt. Dat wie de iene kear oaljeferve op doek, in oare kear in akwarel of tekening.
As dosint tekenjen en skilderjen wie Vassilev as freelanser en artistyk adviseur ferbûn oan de Talens-skoalle yn Heelsum. Sa teste er nije meunsters fan ferveprodukten en tekenpapier. Fierders wied er yllustrator foar de boeken út de The fine Arts-rige (gouachetechniken, pasteltechniken, teken- en akwareltechniken) en Ons Landschap in Beeld. Boppedat wie er meiwurker oan it keunstmagazine "Atelier" en fan Teleac. Alle wiken makke er in cartoon foar de Frjentsjerter Krante. Ek yn de Friesland Post ferskynden cartoons fan syn hân.
Waarfêst stiel
thumb|right|Jopie Huismanmuseum Waarfêst stiel of Cortenstiel (COR-TEN ®) is in foarm fan stiel. It is in metaallegearing fan izer dêr't koper, fosfor, silisium, nikkel en groom oan tafoege is. De sterkte is te fergelykjen mei oare legearre stielsoarten lykas rustfêst stiel, de rekkenwearde is sa'n 355 N/mm².
Waarfêst stiel
De rustkleurige oksydehûd skermet it djipperlizzende materiaal ôf fan soerstof, wêrtroch't de oksydaasje sterk fertraget, alhoewol't yn holtes dy't fol steane mei wetter de korroazje trochgiet.
Tapassing
Cortenstiel wurdt tapast yn de skipsbou- en de (offshore-) yndustry fanwege de waarfêstens. Dêrby makket Cortenstiel opgong yn de wrâld fan keunst en arsjitektuer. Dat de rustkleur fan de oksydehûd op 'en doer de omjouwing ferkleuret wurdt yn it algemien as in oer te kommen probleem beskôge. De ôfbylding toant in foarbyld fan de tapassing fan Cortenstiel yn de arsjitektuer: de foargevel fan it Jopie Huisman museum yn Warkum.
Hindrik Kloosterman
Nei syn stúdzje oan de Universiteit fan Leien yn 1918-1922, studearre er yn Kopenhagen by Harald Bohr en yn Oxford by G. H. Hardy, nei bemidling troch Paul Ehrenfest. Yn 1924 krige er syn doktersgraad yn Leien ûnder superfyzje fan Jan Cornelis Kluyver. Fan 1926 oant 1928 studearre er yn Göttingen en Hamburch, aen wie er assistint yn Münster fan 1928-1930. Kloosterman waaard beneamd as lektor yn Leien yn 1930 en professer yn 1947. Yn 1950 waard er keazen as lid fan de Keninklike Nederlânske Akademy fan Wittenskippen (KNAW).
Atje Keulen-Deelstra
thumb|right|Atje Keulen-Deelstra wurdt earste yn it algemien einklassemint by de nasjonale reedrydkampioenskippen 1972. Atje Keulen-Deelstra (Grou, 31 desimber 1938 - Ljouwert, 22 febrewaris 2013), ek wol Us Atsje neamd, is ien fan de ferneamdste Fryske reedrydsters. Se troude mei de Jirnsummer boer Jelle Keulen. Se krigen trije bern wêrfan't de jongste, Boukje ek yn wedstrydferbân reedriden hat, mar dêryn minder suksesfol wie as har mem. Fan de beide soannen Kees en Goos helle dy lêste in beskieden sukses as keatser troch yn 1983 mei syn maten foar Jirnsum in 4e priis op de Freulepartij yn Wommels te winnen.
Yn 1997 ried hja inkele wiken nei't hja ferwûne rekke wie by in ferkearsûngemak noch de Alvestêdetocht.
Grutste suksessen
Wrâldkampioene:
Europeesk kampioene:
Op 14 maart 1970 ried se in wrâldrekôr op de 1500 meter: 2.17,2.
De Alvestêdetocht lei se sawol op redens, fytsend as rinnend ôf.
Biskop
thumb|right|300px|It Biskopshof, de midsiuwske residinsje fan de biskoppen fan Utert, yn 1640 In biskop (Gryksk: επισκοπος episkopos, letterlik "opsichter") is in geastlike mei folsleine prysterwijingsmacht yn de hiërarchy fan de Roomsk-Katolike Tsjerke, Anglikaanske Tsjerke of de Luterske Tsjerke dy't ornaris oan it haad stiet fan in bisdom. In tal bisdommen tegearre foarmje in tsjerkeprovinsje, dêr't in aartsbiskop oan it haad stiet. Willibrord is yn 695 troch de paus oansteld en wijd as biskop oer de Friezen. Hy hat lykwols kwealik yn Westerlauwersk Fryslân west (sjoch Fositelân) en syn opfolgers likemin. De biskop hie meast tuskenpersoanen: tafallige, (bygelyks Odulf en letter fêste, benammen aartsdiakens.
Taken biskop: Hy skonk de measte biskoplike tsjerken oan kleasters. De biskop krijt wrâldske bestjoersmacht as greve yn Drinte en Stellingwerf (1046); troch de hâlding fan Egbert II yn Starum (1077); Eastergoa en Westergoa (1138, tydlik al 1086 en 1088). De biskop fan Münster hie net folle ynfloed; Fryslân bringt ek net folle op.
De reizen fan Bonifatius nei Fryslân ta wienen yn 753 en 754, Frederik wurket yn Fryslân om 830 hinne. Koenraad fan Swaben wijt de abdijtsjerke fan Foswert. Doe't de oanspraken fan Hollân ta in kondominium laten en biskop Boudewyn fan Hollân syn rjochten jilde litte woe is hy twa kear ferslein. Dietrich von der Ahr wie yn Starum yn 1203 en krige wat gesach nei in konflikt mei Willem I. Dochs holpen de Friezen 1230-1233 de opstannige Drinten. Biskop Friedrich van Blankenheim trede dêrby krêftich op.
Cunerus Petri, ienige biskop fan Ljouwert, wurket yntinsiver, mar te koart 1570-1577. Nei 1580 is der gjin drager fan biskoplik gesach. De paus machtiget yn 1602 in apostoalysk fikaris foar hiel Nederlân: besiken yn 1618, 1692 en 1696. Oant 1703 trede in lid fan it Haarlims kapittel as fikaris-generaal op, mei help fan in aartspryster fan Ljouwert. Bestjoersmacht en wijingsmacht komme yn 1727 oan de nuntsius yn Brussel, letter yn De Haach. Alle nuntsiussen wienen Italjanen, dus lei it gesach praktysk by de aartsprysters; Nunsius Busca brocht yn 1778 en nunsius Brancadoro yn 1794 in besite. Under it keninkryk bereizget baron Van Wijckersloot Fryslân as wijbiskop yn 1836, 1837, 1842 en 1847. Nei 1853 komt Fryslân ûnder de aartsbiskop fan Utert, dy't in soad oan de wijbiskoppen en de dekens oerlitte moat. Mei de biskop fan Grins (1955) hat Fryslân mear kontakt. Biskoppen út Fryslân binne Frederik en Redbad, aartsbiskoppen Johannes H.G. Jansen fan Ljouwert en Jan de Jong fan It Amelân.
Suëz
thumb|Plakken yn Egypte Suëz (Arabysk: السويس, as-Suways) is in havenstêd yn Egypte en leit oan de Golf fan Suëz en de súdlike mûning fan it Suëzkanaal. De stêd hie 478.553 ynwenners (2004). Yn de Seisdeiske Kriich yn 1967 is it meastepart fan Suëz ferwoastge. Nei it op 'en nij iepenjen fan it Suëzkanaal yn 1975 is de stêd werboud mei stipe fan ûnder oaren Koeweit en Saûdy-Araabje.
Suëz hat twa havens, Ibrahim en Tawfiq, mei wiidweidige foarsjennings. Meiïnoaor foarmje sy in metropoal. It spoar en sneldiken ferbine de stêd mei Kairo, Port Said en Ismailia. Suëz hat petrogemyske yndustry en oaljeraffinaderijen dy't troch in piipline ferbûn binne mei Kairo.
Suëz is ek in tuskenstasjon foar Moslimpylgers dy't ûnderweis binne nei Mekka.
Earbetoan oan Hindrik Bulthuis
'Earbetoan oan Hindrik Bulthuis' is in keunstwurk by Burgum dat makke waard troch keunstner Ids Willemsma.
Elke gemeente oan de Sintrale As krige by de oanlis in keunstwurk. Willemsma waard troch de gemeente Tytsjerksteradiel frege om mei te dwaan oan in ûntwerpwedstryd foar in keunstwurk, ynspirearre troch de BM'er fan Hendrik Bulthuis. Mei Sjerp de Vries yn Terherne) hie Ids Willemsma eartiids wurke oan it bouwen fan nije BM'ers. It keunstwurk ferwiist nei de foarm fan de bekende BM'er sylboat dy’t ûntwurpen is troch de Burgumer kapper Hendrik Bulthuis. It 7 meter hege keunstwerk is troch de keunstner bedoeld as in earbetoan oan Bulthuis, dy’t ek de nammejouwer is fan it akwadukt dat ûnderdiel is fan de Sintrale As.
Ids Willemsma liet him ynspirearje troch it boppe-oansjen mar ek troch it sydoansicht fan de BM'er en de foarm fan it seil. Dy trije foarmen foege hy gear ta in abstrakt keunstwurk. De foarmen ha sawol yn de lingte as yn de breedte in wulving. It stilsteande byld liket te bewegen foar wa’t der lâns rydt of fart. ‘Dat is it Moiré-effekt’, neffens Willemsma. Krektas hat it byld de wyn yn de seilen. It keunstwurk is makke fan in rasterstruktuer fan cortenstiel. Dy legearing is ek brûkt yn de gruttere ûndertrochgongen fan de Sintrale As, wêrûnder it Hendrik Bulthuis Akwadukt.
De tradisjonele flesse sjampanje dy’t by in skipsdoop tsjin de boech stikken slein wurde, waard yn dit gefal ferfongen troch geitemolke. Alkohol heart net by in ferkearsdyk, en geitemolke paste goed by it duorsume karakter dat de gemeente Tytsjerksteradiel graach útstriele woe. Boppedat wie Willemsma gek op geitemolke. By de ûntbleating koene de oanwêzigen in gleske geitemolke nimme. By de ûntbleating wiene neist de keunstner ek wethâlder Houkje Rijpstra fan Tytsjerksteradiel en Maaike Porte, pakesizzer fan Hendrik Bulthuis oanwêzich.
Bolskip
Bolskippen binne fissersskippen fan de eartiidske Sudersee, dy ta de famylje fan rûn- en platboaiemskippen hearre.
Namme
De namme bol of bolle (âld Nederlânsk) komt nei alle wierskynlikens fan it eardere eilân Urk dêr't alle skippen mei in rûne kop sa neamd waarden. Yn Fryslân waarden dizze rûne skippen aken neamd.
Bou
Bolskippen waarden om 1900 boud yn Fryslân en Noard-Hollân; op werven yn Hylpen, Warkum, Makkum en Inkhuzen.
As type is it bolskip in lytse blazer, fan ûngefear 10 by 3 meter. It is boud yn de beste Fryske tradysje mei in moaie rûne kop en in fage efterskip, krektas de oare Fryske aken. Yn tsjinstelling ta de blazer, dy't in trochrinnend dek hie, hat it bolskip allinnich in foardek en it is ek net sa heech opboeid. Bolskippen waarden allinnich yn hout boud.
Thea Beckman
Thea Beckman, pseudonym fan Thea Petie (Rotterdam, 23 july 1923 – Bunnik, 5 maaie 2004) wie in Nederlânsk skriuwster fan berne- en jeugdboeken. Hja is it bekendst wurden fan 'e histoaryske roman Kruistocht in Spijkerbroek, út 1973. De Thea Beckmanpriis is nei har ferneamd.
Bolskip
Bou
It Frysk Skipfeartmuseum yn Snits hat in model fan in bolskip.
Thea Beckman
Libben
Beckman woe al op har alfde skriuwster wurde. As bern fûn se it nei eigen sizzen hearlik om nei skoalle ta, mar troch omstannichheden makke se de middelbere skoalle net ôf. Earst rekken har âldelju yn 'e Grutte Depresje fan 'e tritiger jierren finansjeel yn 'e nederklits, doe briek de Twadde Wrâldoarloch út, en yn 1945 troude se. Yn har middeljierren learde se dochs noch troch, en studearre se sosjale psychology oan 'e Universiteit Utert. Tsjin dy tiid wie se al mei har skriuwkarriêre úteinset, en se keas sosjale psychology om't dat foar in grut part teory is, en sadwaande better mei har skriuwen en har gesin te kombinearjen foel as in mear op 'e praktyk rjochte stúdzje. Har ôfstudearskripsje gie oer de ynfloed fan boekelêzen op bern.
Bolskip
Tapassing
De skippen waarden brûkt foar it fangen fan platfisk om de djippere rillen fan de Sudersee en de Waadsee. It meast brûkte túch hjirfoar wie it hoekwant. De skippen hienen in trôch om de fisk libjend bewarje te kinnen, deade bot wie niks wurdich oan de fiskôfslach en waard meastal troch de fiskers en harren famylje sels opiten, krekt as de byfangst fan oare fisksoarten dy't net te ferkeapjen wienen.
Thea Beckman
Libben
Beckman naam har pseudonym oan op fersyk fan har útjouwer, dy't har trounamme "Beckmann" te Dútsk fûn. Yn in fraachpetear die se út 'e doeken dat har manear om in boek te skriuwen wie, om foarôf safolle mooglik gegevens byinoar te sykjen. Om't har boeken ornaris histoaryske romans wiene, betsjutte dat dat se in protte tiid trochbrocht yn bibleteken. Om't de boeken foar in grut diel ek om utens spilen, gie se dêrnei mei har man op reis by plakken lâns dy't se beskriuwe soe. Ta ein beslút begûn it echte skriuwwurk, wêrby't se altiten muzyk oanstean hie. Neffens harsels waard it in spannend boek as de muzyk mar spannend wie.
Bolskip
Tapassing
Nei de ôfsluting fan de Sudersee wie it ek foarby mei it bolskip. De pear dy't oer wiene, waarden foar de rekreaasjefeart brûkt, faak mei in ûnsjoch timmere kajút. De lêste jierren binne der lykwols wer werven dy't stielen bolskippen bouwe, foar de rekreaasjefeart. Dy hawwe ek in kajút, mar toane troch de oandacht foar de ferhâldings fan dit soarte skippen dochs goed.
Thea Beckman
Libben
Fierwei Beckman har bekendste boek is Kruistocht in Spijkerbroek, dat yn 1973 útkaam, oer de bernekrústocht fan 1212. Dêrfoar krige se yn 1974 de Gouden Griffel en yn 1976 de ynternasjonale Prix de la Divulgation historique. Yn 2005-2006 waard it ferhaal ferfilme troch regisseur Ben Sombogaart ûnder de titel Crusade in Jeans. Beckman har fjouwerentweintichste en lêste boek, Gekaapt!, kaam út yn 2003, en waard presintearre op har tachtichste jierdei.
Thea Beckmanpriis
Nei har ferstjerren waard troch it Historisch Nieuwsblad de yn 2003 ynstelde Bontekoepriis (foar it bêste histoaryske jeugdboek) nei Beckman ferneamd. In 2009 en 2010 waard dy priis útrikt ûnder de namme fan Archeonpriis, mar fan 2011 ôf hjit er wer Thea Beckmanpriis.
Sido Martens
Sido Martens (Ljouwert, 1 maart 1949) is in Frysk sjonger en muzikant.
Harald Bohr
thumb|Harald Bohr en Luitzen Brouwer, Zurich 1932 Harald August Bohr (Kopenhagen, 22 april 1887 - dêre, 22 jannewaris 1951) wie in Deensk wiskundige. Hy wie de jongere broer fan Nobelpriiswinner Niels Bohr en wie heechlearaar oan de universiteit fan Kopenhagen. Syn ynternasjonale ferneamdens hat er te tankjen oan syn wurk oan Dirichletrigen en in stúdzje nei de Riemann-zeta-funksje, tsjintwurdich bekend ûnder de namme Bohr-Landau teorema.
Sido Martens
As gitarist en mandoline spiler foarme er in duo mei Piet Kok en spilet yn de groep Farmers Union dy't yn 1974 lanlike bekendheid krijt mei de folkgroep Fungus. Troch jierren oanien fiif oeren deis te oefenjen spile er sa goed dat er de Ingelske muzykparse helle. Makke him ek fertsjinstlik mei it sneupen nei meldijen en it opnij spyljen fan dûnsmuzyk fan Fryske dûnsmasters út it begjin fan de 19e iuw.
Harald Bohr
By it grutte publyk wie Bohr fral bekend as fuotballer fan it Deenske team dat yn 1908 by de Olympyske Simmerspullen 1908 yn Londen twadde waard. De Denen ferlearen mei 0-2 fan Grut-Brittanje.
Edo Hessels Jongema
Edo Hessels Jongema of Aede Aedes Jongema (of Jongema) (Raerd, ? - ?, 1536) wie in skieringer ealman.
Hy ûnderhannele mei de Boergonjers, stried tsjin de Saksen en wie befreone mei Jancko Douwama. Hy skreau in ûnbekend bleaune Fryske kronyk.
Osingastate (Skettens)
thumb|Osingastate
Osingastate wie in state by Skettens, by de buorskip Sotterum. Fan oarsprong hat it nei alle gedachten in sealstins west, boud yn 'e 15e iuw. De state hat bewenne west troch Skelte fan Aysma. Yn de tiid dat Jabik Stellingwerf it gebou tekene hat, likernôch 1722, wie it dúdlik in state. Letter, mooglik om 1743 hinne, is it in pleats wurden, mar it hat hieltyd noch it grutte hiem en de grêft fan de state.
Kok (útjouwerij)
Kok is in útjouwerij op it mêd fan libbensskôging, godstsjinst en tsjerke, spiritualiteit en sinjouwing. It bedriuw jout ek in protte famylje- en streekromans út. It is de koepel foar 12 oare útjouwerijen en ymprints: Callenbach, Citerrige, De Groot Goudriaan, Gooi & Sticht, Omniboek, Spiegel searje, VCL searje, Voorhoeve, Westfriesland, Zomer & Keuning. Kok is ûnderdiel fan Veen Bosch & Keuning Utjouwersgroep (VBK útjouwers), merklieder op de algemiene boekemerk.
Skiednis
De útjouwerij waard yn 1894 yn Kampen oprjochte troch Jan Hendrikus Kok. Yn de begjinjierren kamen de skriuwers foar in grut part fuort út de grifformeerde tsjerke, fan it ynterbellum ôf ek bûten dy rûnten, nei de Twadde Wrâldoarloch oer de hiele tsjerlike breedte en fan de jierren 90 ôf oan ek út oare religys.
Glêdhierrige mûsgoffers
De glêdhierrige mûsgoffers (wittenskiplike namme: Perognathus) foarmje in skaai fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (Mammalia), it skift fan 'e kjifdieren (Rodentia), it ûnderskift fan 'e bevers en goffers (Castorimorpha), it tuskenskift fan 'e goffereftigen (Geomorpha), de boppefamylje fan 'e goffers en mûsgoffers (Geomyoidea), de famylje fan 'e mûsgoffers (Heteromyidae) en de ûnderfamylje fan 'e skeintoskmûsgoffers (Perognathinae).
Beskriuwing
Ta dit skaai hearre njoggen soarten dy't foarkomme yn it westen fan 'e legere 48 steaten fan 'e Feriene Steaten en yn it noardwesten fan Meksiko. Se hawwe in sêfte pels, lange sturt en, yn ferhâlding ta oare mûsgoffers, lytse poatsjes. Harren lange klauwen brûke se om hoalen te graven en siedsjes op te dobjen. Dy siedsjes bewarje se yn 'e eksterne wangpûden dy't oer de wangen en sydkant fan 'e hals hinne sitte, oant se weromgeane nei har hoale. Glêdhierrige mûsgoffers binne nachtdieren dy't foarkomme yn aride biotopen. Winterdeis hâlde se gjin echte wintersliep, mar ferstiivje se al en bewege dan langere perioaden net om enerzjy en lichemswaarmte te besparjen.
Pieter van Althuis
Van Althuis waard yn 2010 twadde op de PC dy't benammen kenmerkt waard troch de rein dy't der dy dei foel. Van Althuis begûn mei keatsen by Keatsferiening Pieter Jellema yn Peins. Hy waard dêr yn syn jonge jierren treend troch Durk Gjaltema. Yn 1998 waard er mei Peins 5de op de Freule yn Wommels. Op de Bûnspartij fan 2002 waard Van Althuis 6de mei Peins.
Pieter van Althuis stie op it fjild foaral bekend om syn oansteklike entûsjasme. Maaie 2016 makke van Althuis bekend te stoppen mei keatsen fanwêgen problemen mei de ûnderrêch en syn heup. By de PC fan 2022 waard bekend dat Pieter van Althuis fan ôf de PC van 2023 de omropper fan de PC is, as opfolger fan Johannes van der Ploeg.
Yn it deistige libben is Pieter van Althuis dosint gymnastyk.
De Waterwolf
thumb|right|240px|Gemaal Wetterwolf De Wetterwolf is in boezemgemaal yn de provinsje Grinslân.
De Wetterwolf, dat ien fan de grutste gemalen fan Nederlân is, stiet oan it Reitdiep by it buorskip Lammerburen, in kilometer of twa benoarden it doarp Oldehove, yn de gemeente Súdhorn. It gemaal stamt út 1920 en waard op 5 novimber fan dat jier offisjeel yn gebrûk nomd troch keninginne Wilhelmina. It wie it earste elektrysk oandreaun gemaal fan Nederlân. De Wetterwolf waard boud en beheard troch it wetterskip Electra. Dêrfandinne dat it gemaal en de plak dêr't it gebou stiet ek faak mei dy namme oantsjutten wurdt.
De Wetterwolf bemealt it noardwesten fan Grinslân en de kop fan de provinsje Drinte, op in peil fan -0,93 meter ten opsichte fan NAP. Dat peil wurdt it Electrapeil neamd, wylst ek de oantsjuttings Hunsingopeil en Westerkertierpeil yn omloop binne.
It gemaal hie fjouwer pompen, dy't yn totaal 4000 m³ wetter yn de minút útslaan koene. Yn 1997 is der in fiifde pomp by komd, dy't noch ris 500 m³ ferpleatse kin. Dat wie nedich ta bestriding fan de ekstra wetteroerlêst as gefolch fan de boaiemsakking troch de winning fan ierdgas (sjoch: Ierdgasfjild fan Slochteren). De pompen wurde tsjintwurdich oandreaun troch diselmotors.
It heech boppe it flakke lân oprizende gebou stiet op de monumintelist. Sûnt 1995 wurdt De Wetterwolf beheard troch it wetterskip Noorderzijlvest.
Hessel Aedes Jongema
Hessel Aedes Jongema wie in ealman dy't ein 10e iuw yn Boazum wenne. Unrjochtlik as ferrieder oanklage fersloech er syn fijannen.
Arumer Swarte Heap
De Arumer Swarte Heap wie in groep frijheidsstriders út de streek tusken Frjentsjer, Boalsert en Harns, dy't ± 1515 mei Grutte Pier en Grutte Wierd de Saksyske Swarte Heap en de Boergonjers bestride.
Herfoarme tsjerke (Ljussens)
De Herfoarme tsjerke of Petrustsjerke yn Ljussens is ien fan de twa tsjerkegebouwen fan de herfoarme PKN-gemeente Moarre-Ljussens. De gemeente wurket nau gear mei de grifformearde gemeente fan Ljussens en de herfoarme gemeenten fan Peasens en Wierum.
Skiednis
thumb|left|250px|De tsjerke yn 1723 De fan oarsprong út it begjin fan de 13e iuw stammende romaanske tsjerke waard yn 1480 nei it suden ta ferbrede en nei it easten ta langer makke. De yn goatyske styl fergrutte tsjerke krige doe in fiifsidich koer. Yn 1827 waard de tsjerke opknapt, itjinge betocht waard mei in fers op de balustrade fan de kreake. It mei laaien ôfdutsen tuorke wie al in pear desinnia earder boud. Yn it ramt fan dy 19e iuwske renovaasje krige de tsjerke nij meubilêr, in nij tonferwulft en steunbearen oan de noardlike muorre. De tsjerke waard oan it begjin fan de 20e iuw wer ynoarte en krige doe in trijesidich koer. It âldste diel fan de tsjerke, dat fan dowestien is, giet skûl achter de yn 1929 oplutsen westlike muorre.
De tsjerke waard yn de jierren 1990 restaurearre.