cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Wernigerode
thumb|rjochts| thumb|Wernigerode út it kastiel wei sjoen Wernigerode is in plak yn de Dútske dielsteat Saksen-Anhalt, it leit yn it distrikt Harz.
By Wernigerode waard koart nei it begjin fan de Twadde Wrâldoarloch oan de Veckenstedter Weg in wurkkamp foar sa‘n 300 twangarbeiders makke. Foarjier 1943 krige dat wurkkamp de funksje fan ûnderkamp fan kamp Buchenwald. Doe naam it tal finzenen dy‘t dêr yn barakken ûnderbrocht waarden, ta oant 800 - 900. Dat ûnderkamp hie de koadenamme „Richard“. Sa’n ûnderkamp lei ticht by it fabryk dêr’t de finzenen wurkje moasten.
It kamp
It kamp bestie út sân barakken mei noch in achtste barak foar de SS-beweitsjers bûten it eigentlike kamp. It kamp wie ôffrede mei in dûbel stek fan stikeltried, dêr’t it binnenste fan ûnder stroom stie en in hichte fan sa’n 3,50 meter hie. By de kar fan it stânplak spile de geunstige lizzing - befeiliging, ôfsûndering, ticht by it produksjeplak - in grutte rol. De finzenen kamen út Buchenwald, dat foar „sûne“ wurkkrêften soargje moast. De wurkdei fan de finzenen duorre fan 'e iere moarn oant yn 'e nacht. De finzenen waarden ynset yn it fabryk Rautal-Werke, by it meitsjen fan in ûnderierdske fabryk yn de Galgenberg, by it ûnderhâld fan it spoar en net yn it lêste plak by de útbou fan it kamp. It fabryk Rautal-Werke makke ûnder oaren silinder- en motorbehuzings foar fleantúch- en boatmotoaren, mar letter ek ûnderdielen foar de V-wapens. Troch de swiere omstannichheden wiene de measte finzenen binnen trije moanne sa útput, dat se nei Buchenwald weromstjoerd waarden.
It betinkingsplak
Der binne hjoed de dei noch fjouwer barakken oer. Ien fan de fjouwer lit de oarspronklike sitewaasje sjen. Yn in twadde barak is der in fêste útstalling mei saken út en dokumintaasje oer it kamp. Boppedat is der op it terrein in monumint, foar de slachtoffers fan de Naziterreur.
Evil Masquerade
Evil Masquerade is in Deenske powermetalband oprjochte yn 2003 yn Keappenhaven. De band brocht yn 2004 syn debútalbum Welcome to the Show út. Evil Masquerade hat sân studio-albums útbrocht.
Keunstfagina
Minsklik gebrûk
Keunstfagina's dy't bedoeld binne foar minsklik gebrûk wurde ek wol masturbaasjehelpmiddel, masturbator of pocket pussy neamd. Sa'n keunstfagina is ûntwurpen om it gefoel fan geslachtsmienskip mei in frou te simulearjen troch it oer de erekte penis hinne te pleatsen. Lytsere keunstfagina's moatte dan mei de hân op en del of hinne en wer beweegd wurde, wylst gruttere eksimplaren, lykas sekspoppen, sûnder hannen brûkt wurde kinne. It doel is om in orgasme en ejakulaasje te berikken. Om dêrby te helpen binne keunstfagina's gauris tarist mei bewegende dielen lykas fibrators, dêr't de stimulaasje fan 'e penis troch tanimt en dy't better de bewegings fan 'e fagina fan in frou om 'e penis fan in man hinne neibeare.
Ornaris hawwe keunstfagina's in reälistysk of benei-reälistysk oansjen fan 'e natuerlike fysiology fan 'e útwindige dielen fan 'e fagina, ynklusyf de skamlippen en de klitoris. Soms is der sels skamhier tafoege. Fan binnen bestiet de keunstfagina út in nau kanaal, de saneamde 'faginale tunnel', dy't oer it algemien tusken de 10 en 20 sm djip is. De binnenkant fan 'e faginale tunnel is almeast net glêd, mar omfettet ynstee in rige ronfels of bobbels, dy't de natuerlike rugae fan 'e fagina neibeare en it geniet fan 'e brûker fergrutsje. Oan reälistyske keunstfagina's is net selden ek in anus tafoege mei in 'anale tunnel' foar manlju dy't anale seks simulearje wolle.
Keunstfagina's binne makke fan cyberskin (in mingsel fan PVC) en silikoan, rubber, lateks, polyfinylgloride (sêft plestik) of TPE (termoplestik elastomer). Yn Japan is de tenga populêr, in fuortsmytkeunstfagina foar ien kear brûken dy't ferkocht wurdt mei it glydmiddel al tafoege. It Amerikaanske Fleshlight makke in type keunstfagina dat fan bûtenôf op in grutte bûslampe (flashlight) liket. Fleshlights besteane yn ferskate hûdskleuren en hawwe it reälistysk oansjen fan in fagina, in mûle of in anus. Teledildoanyske keunstfagina's, lykas de RealTouch fan it Amerikaanske bedriuw AEBN, kinne seksuële omgong op ôfstân mei in webcamgirl of in model yn in yn 't foar opnommen fideo simulearje.
Feterinêr gebrûk
Keunstfagina's wurde fierders in protte brûkt yn 'e feefokkerij om sperma fan manlike bisten lykas bollen of hynsten op te fangen, sadat dat letter brûkt wurde kin foar keunstmjittige ynseminaasje fan froulike bisten lykas kij of merjes. Hoewol't feterinêre keunstfagina's der fan 'e bûtenkant ôf oer it algemien net útsjogge as in fagina, moat sa'n apparaat wol deeglik de ynterne anatomy en wurking fan 'e fagina neibeare om funksjoneel te wêzen. Der binne ferskate types yn gebrûk, mar oer it algemien bestiet it ûntwerp út in buis mei in sterile fuorring en in hurde bûtenkant. De wand fan 'e buis kin hol wêze en folle mei waarm wetter om 'e natuerlike lichemstemperatuer fan it froulike bist nei te bearen.
Parlemint
thumb|[[House of Representatives yn Austraalje.]] In parlemint is it heechst keazen beriedhâldende orgaan fan een demokratyske rjochtssteat, besteande út keazen fertsjintwurdigers fan it folk, de saneamde parlemintariërs of folksfertsjintwurdigers. It parlemint spilet as de saneamde wetjaande macht in essinsjele rol by it meitsjen fan wetten en tafersjochhâlden op de útfierende macht. De namme komt fan it Frânske parler, dat "prate" betsjut; in parlemint is in petear, in diskusje, dus in gearkomst dêr't minsken diskusearje oer saken. In folksfertsjintwurdiging hjit allinnich parlemint yn in parlemintêr systeem, har tsjinfuotter yn in presidinsjeel systeem wurdt kongres neamd.
Fan de nei skatting 180 lannen yn de wrâld hawwe 60 in bikeameraal systeem.
Yn Nederlân wurdt de folksfertsjintwurdiging de Steaten-Generaal neamd. Sûnt 1814 is dit in parlemint, yn 1815 waard it splitst ta in twakeamerstelsel.
It Europeesk Parlemint hat ien keamer. Guon wolle in ekstra keamer mei leden út de nasjonale parleminten.
Dr. Obe Postmapriis
De Dr. Obe Postmapriis is in yn 1984 troch Deputearre Steaten fan Fryslân ynstelde literatuerpriis foar oersetters, neamd nei de Fryske dichter en oersetter Obe Postma.
Omskriuwing
De priis wurdt takend oan de bêste oersetting fan de foarôfgeande perioade. Dy perioade is by it ynstellen fêststeld op trije jier, lykas dat doe ek foar de Gysbert Japicxpriis fêststeld waard. De priis is yn 1984 foar it earst útrikt, en bestie doe út in oarkonde en in priis fan 1500 gûne. De priis wurdt tagelyk mei de Fedde Schurerpriis útrikt op it Provinsjehûs.
Folkspartij foar Frijheid en Demokrasy
De Folkspartij foar Frijheid en Demokrasy, Nederlânsk: Volkspartij voor Vrijheid en Democratie (VVD), is in liberale partij yn Nederlân.
De partij waard oprjochte op 24 jannewaris 1948 út in geargean fan de Partij fan de Frijheid en de saneamd groep-Oud, dy't yn oktober 1947 út de Partij fan de Arbeid stapt wie. De VVD wol as liberale partij it ferieningspunt wêze fan "alle Nederlanners, dy't de oertsjûging hawwe dat frijheid, ferantwurdlikheid, ferdraachsumheid en sosjale gerjochtichheid de fûneminten hearre te wêzen fan elke mienskip".
VVD Fryslân
Yn de provinsje Fryslân is de oanhing fan de VVD tusken 1956 en 1974 groeid fan 8,4 % nei 11,8%. Yn de jierren '70 bleau de elektoarale groei fan de VVD provinsjaal efter by de lanlike tendins. Dit kin gearhingje mei in fêstere bining fan de Fryske kiezers mei de eigen partij, wêrtroch 't politike ferskowings hjir minder yngripend binne. Oan de oare kant wie by de Steateferkiezings de konkurrinsje fan de FNP in mooglike faktor. Gemeenten dêr't de VVD by de Steateferkiezings fan 1974 measr as 15% fan de stimmen helle wienen Skylge (34%), Flylân (13,7%), It Amelân (24,4%), Skiermûntseach (18,9%), Weststellingwerf (17,2%), Baarderadiel (16%) en Utingeradiel (15,1%).
Tarzan (filmsearje)
Tarzan is in Amerikaanske filmsearje oer it fiktive personaazje Tarzan, út 'e boeken fan 'e skriuwer Edgar Rice Burroughs. De films binne ûnderling inkeld ferbûn trochdat se deselde haadpersoan hawwe. Dêryn is dizze rige ferlykber mei bgl. de James Bond-filmsearje. De earste Tarzan-film kaam út yn 1918 en de lêste (anno 2022) yn 2016. Ferskate akteurs hawwe de rol fan Tarzan spile, ûnder wa Olympysk swimkampioen Johnny Weissmüller yn mar leafst tolve films. Krektsa is de rol fan Tarzan syn grutte leafde Jane Porter troch tal fan ferskillende aktrises fertolke, ûnder wa Maureen O'Sullivan, Bo Derek en Margot Robbie. Krekt as it personaazje dêr't se oer geane, wiene Tarzan-films by har premiêre oer it algemien tige populêr.
Oarsprong
It personaazje Tarzan ferskynde foar it earst yn 'e roman Tarzan of the Apes, dy't yn 1912-1913 as fúljeton publisearre waard yn it pulpblêd The All-Story, en yn 1914 yn boekfoarm útkaam by de útjouwerij A.C. McClurg. De ierste Tarzan-films wiene stomme films, dy't fan 1918 ôf makke waarden as ferfilmings fan Tarzan of the Apes en de boeken dy't fuort dêrnei troch Edgar Rice Burroughs skreaun waarden.
Folkspartij foar Frijheid en Demokrasy
VVD Fryslân
Gemeentlik arbeidet de VVD faak op mei oare (benammen RK) politike minderheden ûnder de namme 'gemeentebelangen'. Troch de groei by Keamer- en Steateferkiezings yn 1972 en 1974 waard it yn in oantal fan dizze gemeentes mooglik, mei in eigen VVD-list út te kommen.
Jever Bier
Skiednis
Doe't de Fryske Brouwerij yn Jever troch Diedrich König oprjochte waard, wienen der wol mear bierbrouwerijen yn de regio. König wie der wis fan dat syn biermerk wat bysûnders wie. Nei syn ferstjerren yn 1867 ferkocht syn soan de brouwerij. De nije eigner hite fan Theodor Fetköter. Hy sette útein mei in lyts bedriuwke, en begûn doe mei reklame meitsjen foar syn ferskate soarten bier. De earste wetterlieding yn Jever wie mei help fan him oanlein.
Tarzan (filmsearje)
Stomme films (1918-1929)
* ) útbrocht as searjefilms
Folkspartij foar Frijheid en Demokrasy
VVD Fryslân
By de gearstalling fan it provinsjaal bestjoer wurke de lanlik sterke tsjinstelling tusken PvdA en VVD minder dúdlik: sûnt 1970 makket de VVD-er Lammert Hilarides diel út fan it Koleezje fan Deputearre Steaten fan Fryslân, dêr't ek PvdA-ers in sit hawwe.
Boargemasters (2023)
Provinsje Fryslân:
Tarzan (filmsearje)
Stomme films (1918-1929)
It personaazje fan Tarzan waard yn dizze films spile troch ferskate akteurs, ûnder wa trije kear Elmo Lincoln en twa kear Frank Merrill. Yn it earste stik fan Tarzan of the Apes waard de jonge Tarzan spile troch Gordon Griffith, dy't sadwaande as de alderearste Tarzan-fertolker beskôge wurde kin (hoewol't Tarzan noch earder yn 'e film spile wurdt troch teminsten twa lytse bern, fan wa't de nammen op 'e begjintitels net fermeld wurde). Trije fan 'e stomme Tarzan-films (The Romance of Tarzan, The Revenge of Tarzan en Tarzan the Mighty) binne ferlern gien.
Jever Bier
Skiednis
thumb|left|De Fryske Brouwerij yn Jever De Earste Wrâldkriich wie foar de brouwerij in minne tiid, omdat de soan Theodor Fetköter, dy't de baas fan de brouwerij wie, oan it front stoar. Uteinlik waard de brouwerij yn 1922 op 'e nij ferkocht, diskear oan de Hamboarchske Bavaria St. Pauli Brauerei, dy't hjoed by de Deenske Carlsberg-groep heart. It bier út Jever wie yn de tiid ek bûten de eigen regio bekend en fan 1934 ôf waard it bier mei de namme „Jever Pilsener“ ferkocht. Nei de Twadde Wrâldkriich wie der wer in drege tiid foar de brouwerij want der wie te min bensine, dêrom moasten klanten de produkten oan de poarte fan it bedriuwe keapje en se moasten by de boerepleatsen del om koarn.
Tarzan (filmsearje)
Films mei Johnny Weissmüller (1932-1948)
Fuort nei de yntree fan 'e lûdsfilm waarden der Tarzan-films makke mei Johnny Weissmüller yn 'e titelrol, te begjinnen mei Tarzan the Ape Man út 1932. Weismüller wie de soan fan etnysk Dútske ymmigranten út Roemeenje. Doe't er de rol fan Tarzan oannaam, wied er yn 'e Feriene Steaten al ferneamd as swimmer, mei't er fiif gouden medaljes wûn hie op 'e Olympyske Spullen. Syn Tarzan-films wiene folle populêrder as de eardere stomme films, en hy waard de bekendste Tarzan-fertolker en ek dejinge dy't dy rol it faakst spile.
Jever Bier
Skiednis
Sûnt 1994 heard de brouwerij by de Dortmunder Brau & Brunnen-groep, dy't sûnt it begjin fan 2005 in diel fan de Radeberger-groep binne de Oetker-groep is.
Hjoed wurkje der likernôch 270 minsken, dy't sa'n 60.000 flessen yn it oer produsearje. Yn de spegeltuorren binne der no 5 tanks fan 240.000 liter, dêr't it jongbier tusken de trije en fjouwer wiken by −1 °C opslein wurdt. Dêrnei duorret it sa'n 45 minuten foar't it bier goed is om te ferkeapjen.
Tarzan (filmsearje)
Films mei Johnny Weissmüller (1932-1948)
Tarzan the Ape Man, út 1932, wie in tige frije filmadaptaasje fan 'e roman Tarzan of the Apes, wêrby't alles oerboard smiten waard dat earder yn 'e stomme films bard wie. Tsjintwurdich soe de film sadwaande karakterisearre wurde as in reboot fan 'e mediafranchise. Weissmüller syn Tarzan wie, yn tsjinstelling ta de wolsprekkende hear út 'e romans fan Burroughs, in wyldeman mei beheinde feardichheden op it mêd fan spraak en taal dy't sadwaande mar oer in behindinge wurdskat beskikte. De pidgineftige dialooch dy't dêrút fuortkaam, is it bekendst wurden troch syn útspraak, (by de earste moeting mei Jane), fan 'e wurden "Me Tarzan, you Jane" ("My Tarzan, do Jane"). Eins is dy útspraak lykwols apokryf en sil men der yn 'e films omdôch nei sykje.
Ludolf Rasterhoff
thumb|Boargemaster L. Rasterhoff (1950) Ludolf Rasterhoff (Leens, 7 april 1905 - Snits, 6 maaie 1975) wie in Nederlânsk politikus fan de Kristlik-Histoaryske Uny (CHU), fersetsman yn de Twadde Wrâldoarloch en earder boargemaster fan Snits.
Libbensrin en karriêre
Rasterhoff waard op 7 april 1905 berne yn it Grinslanner doarp Leens en waard lid fan de Kristlik-Histoaryske Uny. Yn Leens, Adorp en Sappemeer wurke er op de gemeentekantoaren. Yn 1929 kaam er nei Snits dêr't er beneamd waard as adjunkt-kommys op de sekretary fan de destiidske Gemeente Snits, dêr't hy kaam te wurkjen ûnder gemeentesekretaris Pieter Sikkes. Sikkes soe in learmaster wurde foar Rasterhoff, dy't úteinlik sels op 12 july 1939 beneamd waard ta gemeentesekretaris.
Twadde Wrâldoarloch
Yn de Snitser Bloednacht stie Rasterhoff op de deadelist fan de Dútsers. Yn dy nacht, fan 13 op 14 july 1944, waard Rasterhoff yn syn hûs yn syn efterholle sketten troch de hantlangers fan 'e besetter. Trochdat er him dea hâldt, setten de skutters ôf. Swierferwûne waard Rasterhoff oerbrocht nei it Sint Antonius Sikehûs. Hy knapte op fan syn ferwûnings yn in skûlplak yn Toppenhuzen. Fjouwer oare Snitsers fûnen dy nacht wol de dea.
Tarzan (filmsearje)
Films mei Johnny Weissmüller (1932-1948)
Yn 'e romans wiene Tarzan en Jane dúdlik troud, mar yn 'e films mei Weissmüller waard harren wetlike status net útlein, ek al wennen se gear yn in beamhutte yn it oerwâld en bestie der fral yn 'e twadde film, Tarzan and His Mate, in sterke seksuele lading tusken harren. Om't it toanen noch de ymplikaasje fan seks bûten it houlik ûnder de fan 1934 ôf yn Hollywood jildende sensuer fan 'e Motion Picture Production Code tastien wie, waard harren soan, "Boy", fûn en oannommen ynstee fan berne. Boy, spile troch Johnny Sheffield, kaam foar yn acht op inoar folgjende dielen fan 'e rige, te begjinnen mei Tarzan Finds a Son!, út 1939, en einigjend mei Tarzan and the Huntress, út 1947.
Weissmüller syn joadeljende "Tarzan-gjalp" rekke sa mei it personaazje fan Tarzan ferklibbe, dat er yn lettere films soms neisyngronisearre waard oer de rop fan oare akteurs hinne. De Weismüller-films befetten ek in sjimpansee mei de namme Cheeta, dy't Tarzan syn freon en/of húsdier wie en foar in komyske noat soargje moast.
Komtemporêne Tarzan-films sûnder Weissmüller (1933-1938)
Fanwegen yngewikkelde perikels oangeande de filmrjochten waarden der yn 'e Weissmüller-perioade ek in fjouwertal autorisearre Tarzan-films makke sûnder Weissmüller. De earste dêrfan wie Tarzan the Fearless, út 1933, mei in oare Olympyske swimmer, Buster Crabbe, yn 'e titelrol. Dat wie eins de earste Tarzan-film dy't produsearre waard troch Sol Lesser, dy't letter produsint fan 'e franchise wurde soe en mei Weissmüller gearwurkje soe doe't de filmrjochten yn 1943 oergiene nei RKO.
Ludolf Rasterhoff
Bestjoerskundige
Rasterhoff stie bekend as grut deskundige op t mêd fan iepenbier bestjoer en administratyf rjocht. Hy skreau ûnder mear De Onderwijswetgeving en bewurke Het lidmaatschap van de raad. Dêrtroch krige er grut oansjen op dit mêd. Ek wie Rasterhoff anneks by de opset fan de ambtenarenoplieding, wêrfoar't syn bydrage tige achte wurdt. De Bestjoersakademy foar Fryslân, dêr't er jierrenlang direkteur fan wie, waard yn 1960 nei him neamd.
Tarzan (filmsearje)
Komtemporêne Tarzan-films sûnder Weissmüller (1933-1938)
The New Adventures of Tarzan, út 1935, wie in searjefilm dy't weromgriep op it oarspronklike konsept fan Tarzan as in yntelliginte Ingelsman, spile troch Herman Brix, in Olympyske kûgelstjitter. De searje waard letter montearre ta twa films, de earste mei deselde namme as de searje sels, en de twadde, dy't yn 1938 útbrocht waard, mei as titel Tarzan and the Green Goddess. Datselde jiers kaam ek Tarzan's Revenge út, wer produsearre troch Lesser. De titelrol waard spile troch Glenn Morris, dy't op 'e Olympyske Spullen in gouden medalje behelle hie yn 'e tsienkamp. Swimster Eleanor Holm spile in pseudo-Jane-personaazje dat Eleanor Reed hiet.
Ludolf Rasterhoff
Ferstjerren en betinking
Yn de nacht fan 5 op 6 maaie 1975 ferstoar Rasterhoff yn Snits. Fan syn ferstjerren waard mei grutte spyt kennisnommen troch de Snitser befolking en -polityk. Boargemaster Bernhardus van Haersma Buma, dy't Rasterhoff opfolge, rôp de gemeenteried fan de stêd op 7 maaie 1975 yn in ekstra sitting gear. "Ludolf Rasterhoff, de Groninger, was in zijn leven en werk onlosmakelijk verstrengeld met de stad Sneek, met de gemeente, de gemeenschap die hij vijfentwintig jaar als burgemeester heeft gediend," sei Van Haersma Buma. "Hij streefde naar een vaste lijn in het bestuur, in onafhankelijkheid, bekend met de schaduwzijde die het ambt van burgemeester met zich meebrengt, een zekere eenzaamheid."
Tarzan (filmsearje)
Komtemporêne Tarzan-films sûnder Weissmüller (1933-1938)
Mei útsûndering fan The New Adventures of Tarzan en Tarzan and the Green Goddess, dy't foar in diel op lokaasje yn it oerwâld fan Gûatemala filme wiene, waarden alle Tarzan-films út 'e 1930-er en 1940-er jierren opnommen yn 'e studio yn Hollywood.
Films mei Lex Barker (1949-1953)
Nei Tarzan and the Mermaids, út 1948, loek Johnny Weissmüller him út 'e filmsearje werom, mei't er fûn dat er no te âld wie om noch de inkeld yn in muldoek klaaide Tarzan te spyljen. Neitiid hied er lykwols de haadrol yn in lange searje fan fierhinne soartgelikense oerwâldaventoerefilms as de yn in safarypak klaaide Jungle Jim.
Ludolf Rasterhoff
Ferneamings
De stêd Sneek earet Rasterhoff mei ferskate ferneamings. It swimbad dêre waard yn 1980 nei him ferneamd ta Rasterhoffbad. Yn 2005 waard in stedspark nei him ferneamd ta Rasterhoffpark. En de earder neamde Bestjoersakademy foar Fryslân is nei him neamd yn 1960.
Tarzan (filmsearje)
Films mei Lex Barker (1949-1953)
Produsint Sol Lesser joech nei it opstappen fan Weissmüller yn 'e Feriene Steaten lieding oan in lanlike syktocht nei in ferfanger, wêrby't mear as 200 akteurs audysje diene. De nije Tarzan waard úteinlik fûn yn Lex Barker, in lange en opmerklik knappe man dy't yn New York yn in begoedige maatskiplik fermidden opgroeid wie. Hy spile neitiid fan 1949 oant en mei 1953 yn fiif Tarzan-films de haadrol, wêrby't er eltse kear in oare aktrise as tsjinspylster yn 'e rol fan Jane hie. De earste fan dat fiiftal wie Brenda Joyce, dy't earder yn fjouwer films mei Johnny Weissmüller spile hie. Foar har wie de earste film mei Barker, Tarzan's Magic Fountain, har lêste Tarzan-film.
De films mei Lex Barker waarden allegear makke troch RKO Pictures. It wiene foar it meastepart lowbudgetproduksjes, krekt as de films mei Weissmüller earder west hiene, al besocht de trêde, Tarzan's Peril, út 1951, de filmsearje wat te ferheffen troch de opnamen op lokaasje yn Afrika te dwaan en echte, pleatslike Afrikanen as castleden en figuranten yn te setten. Nettsjinsteande Barker syn aristokratysk oandwaande hâlding en it feit dat er, oars as Weissmüller, in echte akteur wie, dy't boppedat talint foar aktearjen hie, stie Sol Lesser derop dat er yn syn rol as Tarzan Weissmüller syn "Me Tarzan, you Jane"-karakterisearring fuortsette soe.
Films mei Gordon Scott (1955-1960)
Nei't Lex Barker yn 1953 besletten hie dat er syn nocht hie fan Tarzan, waard Gordon Scott oanlutsen as nije fertolker fan 'e oerwâldheld. Hy wie in bodybuilder dy't 'ûntdutsen' waard troch Sol Lesser doe't er badmaster wie yn in hotel yn Las Vegas. Hy makke yn totaal seis Tarzan-films: de earste foar RKO Pictures, doe trije foar Metro-Goldwyn-Mayer (MGM) en dêrnei noch twa foar Paramount Pictures. De twadde, Tarzan and the Lost Safari, wie de earste kleurefilm fan 'e Tarzan-rige.
De earste beide films en de fjirde film mei Scott waarden produsearre troch Sol Lesser en folgen itselde stramyn as de films mei Weissmüller en Barker. De trêde, Tarzan and the Trappers, waard ek produsearre troch Lesser, mar wykte ynsafier ôf dat it eins in pilotôflevering wie foar in nea makke tillefyzjesearje, dy't neitiid omwurke waard ta in tillefyzjefilm.
Yn 1959 waard de searje oernommen troch produsint Sy Weintraub, dy't ferantwurdlik wie foar de lêste beide films mei Scott. Hy woe it personaazje fan Tarzan tichter by de oarspronklike held út 'e boeken fan Burroughs bringe. Dat resultearre yn twa fan 'e bêst ûntfongen Tarzan-films aller tiden: Tarzan's Greatest Adventure, út 1959, en Tarzan the Magnificent, út 1960. Yn beide films ûntbriek lykwols it personaazje fan Jane Porter.
Kontemporêne remake sûnder Scott
Yn deselde snuorje makke MGM ûnder de titel Tarzan, the Ape Man in remake fan 'e earste film mei Weissmüller. De rol fan Tarzan waard spile troch Denny Miller, en dy fan Jane troch Joanna Barnes. De film waard kreake troch de filmkritisy.
Films mei Jock Mahoney (1962-1963)
Sy Weintraub sette de Tarzan-rige fuort mei twa films wêryn't Jock Mahoney de titelrol spile. Mahoney wie al jierren yn 'e filmyndustry fan Hollywood aktyf as stuntman. Weintraub hie blykber net folle op mei it personaazje fan Jane, dat er net yn dizze beide films opnaam.
Films mei Mike Henry (1966-1968)
Yn 'e twadde helte fan 'e 1960-er jierren gie Weintraub troch mei de Tarzan-rige mei wer in nije haadrolspiler: Mike Henry. Dat wie in âld-spiler fan Amerikaansk fuotbal. De trije films mei him yn 'e haadrol waarden mids 1960-er jierren yn ien kear efterinoar opnommen op lokaasje yn lannen as Kenia, Tailân, Maleizje, Meksiko en Brazylje. Op 'e nij ûntbriek yn dizze films it personaazje fan Jane. Tarzan sels waard yn dizze films en de beide foargeanden mei Mahoney foarsteld as in yntelliginte, mar doelleas omdoarmjende aventoersman, dy't blykber gjin bining mei lykfol hokker plak of persoan hie. Ynstee fan yn in muldoek, rûn Tarzan om yn in trijedielich pak, dat inkeld útkaam as er earne de jungle yntriek om regaad te meitsjen.
Tillefyzjefilm mei Ron Ely (1970)
It hie oarspronklik Weintraub syn bedoeling west dat Henry ek de haadrol spylje soe yn 'e tillefyzjesearje Tarzan, dy't rûn fan 1966 oant 1968. Henry betanke lykwols foar dy ear fanwegen de ferwûnings en sykten dy't er oprûn hie by de opnamen fan 'e trije films. Sadwaande waard Ron Ely útkeazen om 'e rol fan Tarzan yn 'e tillefyzjesearje te spyljen. Mei't de earste ôfleverings fan 'e searje yn 'e Feriene Steaten útstjoerd waarden foar't de earste film mei Henry yn 'e bioskopen yn premiêre gie, joech dat in wat aparte draai oan 'e gronology. Yn 1970 waard Tarzan's Deadly Silence, eins in dûbellange ôflevering út 'e searje, as tillefyzjefilm útbrocht. Ely spile dêryn de rol fan Tarzan, wylst Jane sawol yn 'e searje as yn 'e tillefyzjefilm fannijs ûntbriek.
Moderne live-action-Tarzan-films (1981-2016)
Nei 1970 waarden der mear as in desennium gjin Tarzan-films makke. Yn 1981 kaam MGM mei in trêde ferzje fan Tarzan the Ape Man, diskear mei Miles O'Keeffe as Tarzan en Bo Derek as Jane. De film wie opmerklik omreden fan 'e (foar Amerikaanske begripen) grutte mjitte fan neakenens (fral fan Derek), dy't der yn foarkaam. Hoewol't er it (miskien mei dêrom) yn 'e bioskopen goed die, moasten de filmkritisy der neat fan hawwe.
In stik better ûntfongen waard Greystoke: The Legend of Tarzan, út 1984, mei Christopher Lambert as Tarzan en Andie MacDowell as Jane. Dy film griep werom op it boarnemateriaal fan Edgar Rice Burroughs, mar brocht dat by de tiid yn it ljocht fan 'e gefoelichheden út 'e 1980-er jierren en de foarútgong dy't de wittenskip sûnt 1912 makke hie. Sa waard it (nei alle gedachten ûnbewuste) rasisme en seksisme út 'e roman fan Burroughs behimmele en waard in stikmannich korreksjes trochfierd dy't yn 1972 foar it earst op 't aljemint brocht wiene troch science fiction-skriuwer Philip José Farmer yn syn biografyparody Tarzan Alive: A Definitive Biography of Lord Greystoke. Hoewol't Greystoke: The Legend of Tarzan de identiteit fan 'e haadpersoan as in persoan fan hege yntelliginsje oernaam út it boek, en dêrmei de wyldemankarakterisearring út 'e films fan Weissmüller en Sol Lesser oan kant reage, stelde de film Tarzan syn besykjen om yn in beskaafde maatskippij te funksjonearjen foar as in mislearring en syn dêropfolgjende weromkear nei it oerwâld as needsaak ynstee fan frije kar.
Jever Bier
Produkten
De brouwerij makket de neikommende bieren:
Boppedat wurdt fan it eigen bier ek in brandewyn makke (Jever Digestif) mei 40 % alkohol.
It meastferkochte bier fan it merk Jever is de Jever Pilsener, dat 75% fan de folsleine produksje beslacht. Jever Pilsener hat ek in 20-liter-fet nei de merk brocht, de "CoolKeg", mar dy is noch net oeral te keap. It symboal fan it merk Jever is it Kastiel Jever.
Yn de tachtiger jierren waard yn Jever de net eigen Grenzquell Pilsner produsearre.
Tarzan (filmsearje)
Moderne live-action-Tarzan-films (1981-2016)
De folgjende live action-film út 'e Tarzan-rige wie Tarzan and the Lost City, út 1998, mei Casper Van Dien yn 'e titelrol. Dy folge winliken yn 'e fuotleasten fan Greystoke: The Legend of Tarzan, mar wie yn 'e 1920-er jierren pleatst en besocht de smaak fan guon fan 'e lettere romans út 'e Tarzan-romansearje te fangen. Dêryn ûntdekt de haadpersoan djip yn it oerwâld almar fantastysker foarstelde ferlerne beskavings.
De nijste (alteast anno 2022) fan 'e live action-Tarzan-films is The Legend of Tarzan, út 2016. De Sweedske akteur Alexander Skarsgård spile de rol fan in folle pleage Tarzan, wylst de Australyske aktrise Margot Robbie in opfallend assertive Jane delsette. Dizze film skode de eftergrûn fan it ferhaal fyftjin oant tweintich jier tebek nei 1890-er jierren yn wat doe de Kongofrijsteat wie (letter de Belgyske Kongo, no de Demokratyske Republyk Kongo). It senario besocht fierders in nije oanpak, wêrby't de personaazjes út 'e boeken fan Burroughs mank histoaryske persoanen pleatst waarden, lykas de Belgyske amtner Léon Rom (spile troch Christoph Waltz) en de Afro-Amerikaanske minskerjochte-aktivist avant la lettre George Washington Williams (spile troch Samuel L. Jackson). Dat wie gjin ûnferdield súkses: de film krige mingde resinsjes fan 'e filmkritisy en draaide ferlies yn 'e bioskopen, al wie dat lêste benammen te witen oan it blastige budget.
Animaasjefilms
De earste lange tekenfilm oer Tarzan wie Tarzan of the Apes, út maart 1999, in direkt-op-fideo útbrochte filmmusical fan Sony Wonder dy't rjochte wie op jongere bern.
Datselde jiers yn juny kaam in oare tekenfilmmusical oer Tarzan út: Tarzan, in produksje fan 'e Walt Disney Animation Studios, wêrby't Tony Goldwyn de stim fan Tarzan ynspriek en Minnie Driver dy fan Jane. Dy film helle syn ynspiraasje yn gelikense mjitte út 'e oarspronklike roman Tarzan of the Apes, fan Edgar Rice Burroughs út 1912, en út 'e live action-film Greystoke: The Legend of Tarzan, út 1984. De wichtichste ynnovaasjes fan Disney wiene it wercasten fan 'e fiktive Mangani-minskapen út it wurk fan Burroughs as 'gewoane' gorilla's en it omsetten fan William Cecil Clayton, in folle neef fan Tarzan en yn 'e iere romans syn rivaal foar de affeksje fan Jane, ta in spierde en dwersferkearde smjunt dy't koartwei 'Clayton' neamd waard.
De Disney-film Tarzan joech oanlieding ta it ûntstean fan 'e Tarzan-franchise fan Disney. Yn dat ramt waard yn 2002 in ferfolchfilm direkt-op-fideo útbrocht, mei as titel Tarzan & Jane. De rollen fan Tarzan en Jane waarden yn dizze film ynsprutsen troch Michael T. Weiss en Olivia d'Abo. In twadde direkt-op-fideo útbrochte ferfolchfilm, Tarzan II, út 2005, wie eins in prequel fan 'e earste film, wêryn't de jonkheid fan Tarzan yngeander beljochte waard. Harrison Chad spriek de rol fan Tarzan yn, wylst Jane fan needs ûntbriek, om't Tarzan har pas moetet as er folwoeksen is.
In fyfde en foarearst lêste animaasjefilm oer Tarzan ferskynde yn 2013 ûnder de titel Tarzan. Dat wie in kompjûteranimearre, Ingelsktalige Dútske produksje fan filmstudio Constantin Film, mei Kellan Lutz en Spencer Locke as de stimakteurs dy't de rollen fan Tarzan, resp. Jane ynsprieken. De film waard yn in stikmannich lannen yn 'e bioskopen útbrocht, mar omreden fan negative resinsjes waard ôfsjoen fan in bioskooppremiêre yn 'e Feriene Steaten. Ynstee waard de film dêr yn augustus 2014 direkt-op-fideo útbrocht.
Tarzan in film, television and other non-print media
Stasjon Voorschoten
Stasjon Voorschoten (Vst) is in spoarweistasjon  yn it doarp Voorschoten yn de provinsje Súd-Hollân. It waard iepene yn 1843 oan de Alde line (Utert-Sintraal - Boxtel). (Amsterdam Sintraal - Rotterdam Sintraal). Yn 1944 waard it stasjon sletten, mar yn 1969 waard it stasjon op 28 septimber op'e nij iepene. Yn dit Súd-Hollânske doarp waard yn 1995 it tredde stasjonsgebou sûnt 1868 iepene.
Skiednis
By de iepening fan it diel fan de âlde line tusken Leien en De Haach yn 1843 krige ek Voorschoten in ienfâldige halte. Pas yn 1868 bout de HIJSM hjir in echt stasjonsgebou.
Treinûngelok by Voorschoten (2023)
By stasjon Voorschoten botste in frachttrein op in boukraan, dy't brûkt waard by wurksumheden oan it spoar. In tsjinkommende reizgerstrein botste dêrnei op de brokstikken fan de kraan, ûntspoarde en kaam neist it spoar yn de greide telâne. De kraanmasinist oerlibbe it ûngelok net.
Gebou
200px|thumb|left|1e stasjonsgebou stasjon Voorschoten om en de by 1935 200px|thumb|left|2e stasjonsgebou stasjon Voorschoten yn 1989 It oarspronklike stasjonsgebou fan Voorschoten waard yn 1868 boud 25 jier nei iepening fan it stasjon. It gebou wie in ienfâldich rjochthoekich pân en wie twa ferdjippingen heech en hie oan de kant fan it perron in oerkaping. As gefolch fan de spoarweistaking fan 1944 waard it stasjon sletten. It gebou waard yn 1969 ôfbrútsen nei weriepening fan it stasjon.
It weriepene stasjon krige oan de oare kant fan it spoar in stasjonsgebou bekend as Standerttype Sextant fan de hân fan arsjitekt Cees Douma. Yn 1992 waard de Sextant ôfbrútsen om romte te meitsjen foar de spoarferdûbeling tusken Leien en De Haach en de útwreiding fan it stasjon.
Yn dat jier binne de nije tunnel en it earste eilânperron yn gebrûk naam. Yn 1995 wiene de spoarferdûbeling en it twadde eilânperron ree. De perrons hawwe neist in trep en in lift in fyftich meter lange oerkaping. Oan de eastkant fan de tunnel stiet in ienfâldich stasjonsgebou, nei ûntwerp fan arsjitekt Hans Bak
Fedde Schurerpriis
De Fedde Schurerpriis is in yn 1984 troch Deputearre Steaten fan Fryslân ynstelde literatuerpriis foar debutanten, neamd nei Fedde Schurer. De priis is foar it earst útrikt yn 1984, en bestie doe út in oarkonde en in bedrach fan 1500 gûne. De priis wurdt útrikt op it Provinsjehûs, tagelyk mei de Dr. Obe Postmapriis. Yn 2005 waard der foar it earst ek in publykspriis takend.
Yn 2012 is de priis opheft en is de Douwe Tammingapriis de Fryske literêre debútpriis wurden.
Priiswinners
Om't de priis útrikt wurdt oan immen dy yn in beskaat literêr sjenre debutearret, is it somtiden sa dat ien dy't al mear skreaun hat de priis takend krijt foar wurk yn in foar dy skriuwer nij sjenre.
Golf fan Oman
De Golf fan Oman is it noardwestlike part fan de Arabyske See, dat mei de Perzyske Golf ferbûn is troch de Strjitte fan Hormuz. Yn it noarden grinzet de Golf oan Iran, yn it westen oan de Feriene Arabyske Emiraten en yn it suden oan Oman. De Golf is tige wichtich foar de wrâldekonomy omdat in hiel soad ierdoalje troch de Golf transportearre wurdt.
Palts
thumb|De wynstreek yn 'e hjerst. De bergen op 'e eftergrûn binne ûnderdiel fan it Paltser Wâld. De Palts (Dútsk: Pfalz) is in regio yn it súdwesten fan Dútslân en yn it suden fan de dielsteat Rynlân-Palts. It gebiet beslacht in oerflak fan 5.451 km² en der wenje sa om-ende-by 1,4 miljoen minsken.
Geografy
Yn it westen grinzet de Palts oan it Saarlân. It Paltser Wâld beslacht likernôch in tredde fan de Palts. De Palts grinzet oan Frânske regio Elsas yn it suden. Dêr rint it Paltser Wâld oer yn de Fogezen. Eastlik fan it Paltser Wâld leit in grutte wynstreek dy't ek wol de Deutsche Weinstraße neamd wurdt. Eastlik fan de wynstreek leit de Rynflakte. It noarden fan de Palts is suver allinnich berchlân. De Donnersberch is mei 687 meter boppe seenivo it heechste punt fan de Palts.
Grutte stêden yn de Palts binne Frankenthal, Kaiserslautern, Ludwigshafen am Rhein, Neustadt an der Weinstraße, Pirmasens, Speyer en Zweibrücken.
Ferdivedaasje
Op it kulturele mêd is de Palts ferneamd om de wyn dy't dêr makke wurdt. Yn de regio Deutsche Weinstraße wurde nei de rispinge fan 'e druven rûnom wynfeesten hâlden. Dat binne faak feesten mei muzyk en merke, dêr't de minsken wyn priuwe kinne. As belangrykste fuotbalferiening kin 1. FC Kaiserslautern neamd wurde. De fuotbalklup út Kaiserslautern hat fjouwer kear lânskampioen fan Dútslân west.
Nordisk familjebok
Nordisk familjebok ("Noardsk famyljeboek") is in Sweedske ensyklopedy, dy't tusken 1876 en 1957 publisearre waard.
De earste edysje waard yn 20 dielen útbrocht tusken 1876 en 1899 en is bekend wurden as de "Iðunn-edysje" fanwege in ôfbyld fan Iðunn op de omslach. De twadde edysje waard publisearre tusken 1904 en 1926 en hie 38 dielen. It is de meast grutte ensyklopedy dy't yn it Sweedsk ferskynd is. Dy twadde edysje stiet bekend as de Uggleupplagan ("Ule-edysje") fanwege de ûle op de bân. Twa eardere edysjes binne foar 1957 útbrocht. De twa earste edysjes heare no ta it publike domein.
Yn de jierren '90 sette de Universiteit fan Linköping útein mei Projekt Runeberg. Hy woe digitale kopyen fan âlde Skandinavyske boeken ta syn foldwaan hawwe, lykas Projekt Gutenberg dat docht foar Ingelsktalige literatuer. Yn 2001 koe troch OCR ("Optical Character Regognition") in begjin makke wurde mei it scannen fan de 45.000 siden. Wyls binne dy oer it ynternet beskikber.
Paris Hilton
thumb|right|Paris Hilton, 2021 thumb|Paris Hilton yn Cannes op it Filmfestival thumb|Plysjefoto fan Paris Hilton Paris Whitney Hilton (New York City, 17 febrewaris 1981) is in Amerikaanske society-stjer, model, sjongster, DJ en aktrise. Lykas har suster Nicky Hilton is hja in oerpakesizzer fan Conrad Hilton, de oprjochter fan de Hilton Hotels Corporation.
Paris Hilton begûn bekend te wurden by it publyk troch it yn trewyn bringen fan feesten. Sûnt hja mei doetiidske freon Rick Salomon yn in selsmakke seksfideo te sjen wie, dy't 'útlekt' wie op it ynternet, hat hja in model-, muzyk- en filmkarriêre opbouwe kind. De seksfideo waard letter ûnder de titel 1 Night in Paris op dvd útbrocht.
It grutte famyljekapitaal stelt har by steat oermjittich te libjen. Sy sil in part fan de Hilton Hotel Corporation ervje fan har heit. It fermogen fan de famylje Hilton wurdt rûzd op $ 2,3 miljard, wat omrekkene sa'n € 1,5 miljard is. Op 17 septimber 2007 krige Paris Hilton € 86 miljoen fan har pake.
University Campus Fryslân
De University Campus Fryslân is in gearwurking fan fjouwer universiteiten en trije hegeskoallen. Op 18 novimber 1811 moast de universiteit yn Frjentsjer slute, op 18 novimber 2011 starte de UCF op in feestlike iepening yn Post Plaza yn Ljouwert. It is net in universiteit op himsels mar in gearwurkingsferbân fan besteande opliedings om de Fryske kennisynfrastruktuer te ferbetterjen.
Provinsjale Steaten fan Fryslân stelde hjirfoar yn desimber 2009 in notysje fêst wêryn de ambysje stie om it besteande akademyske netwurk yn Fryslân te fersterkjen en út te wreidzjen. De sân opliedings bondelje harren krêften foar wittenskiplik ûnderwiis en ûndersyk op seis terreinen:
Minister foar Primêr en Fuortset Underwiis
De minister foar Primêr en Fuortset Underwiis is in Nederlânske minister sûnder portefúlje dy't yn 2017 ynsteld waard by it kabinet-Rutte III, doe ûnder de namme minister foar Basis- en Fuortset Underwiis en Media. Yn it einferslach fan de formateur waard de nije ministerspost foar it earst offisjeel neamd. De post falt ûnder it ministearje fan Underwiis, Kultuer en Wittenskip.
De minister yn it kabinet-Rutte III wie Arie Slob (KristenUny. It ministearje is ornearre foar it primêr, fuortset en spesjaal ûnderwiis, it learareregister en media.
It kabinet-Rutte IV krige njonken de minister sûnder portefúlje ek in steatssekretaris foar Kultuer en Media op it ministearje. Dêrom waard it ministerskip omneamd ta de hjoeddeistige namme. Dy posysje wurdt beset troch Dennis Wiersma (VVD).
Museum Alde Boekdrukkeunst
thumb|right|300px|Museum Alde Boekdrukkeunst thumb|300px|right|Ornaminten thumb|300px|right|Museum Alde Boekdrukkeunst
Museum Alde Boekdrukkeunst wie fan 1999 oant 2018 in museum oer drukkerij en sit sûnt febrewaris 2001 yn de eardere slachterij oan de Doarpsstrjitte fan Almen by Lochem. De setterij, drukkerij en papierskepperij fan it museum foarmje in Hannelsdrukkerij Anno 1900.
Mooglikheden
Foar sneupers en samlers is der ek oarstallich materiaal te keap lykas grafyske boeken, proastprikels, boekbinersmaterialen, boeken oer papier meitsjen, leaden letters (boekbinerspoalissen) foar foly-druk. Op oanfraach kinne ek houten biljetletters brûkt wurde foar bygelyks jins eigen namme. Ek foar spesjale opdrachten as útnûgings, berte-, menukaarten of oar printwurk dat op de âlde manier setten en printe wurdt kin it museum soargje.
Prusen
Prusen (Dútsk: Preußen, Aldprusysk: Prūsa, Poalsk: Prusy, Litousk: Prūsija, Latynsk: Prussia, Borussia of Prutenia) wie in lân dat in grutte rol yn de Jeropeeske skiednis spile hat. Prusen wie fan âlds it gebiet fan de West-Baltyske stam de Prusen, lizzend tusken Efterpommeren en Koerlân en sawat oerienkommend mei de lettere provinsjes East-Prusen en West-Prusen. It begjin fan de Prusyske steat wie winliken yn 1226 mei de Gouden Bul fan Rimini, doe't de basis lein waard fan de Dútske Oardersteat. Nei in stikmannich strideraasjes mei it Keninkryk Poalen waard West-Prusen yn 1466 as Keninklik Prusen in part fan Poalen. East-Prusen, dat winliken as in foarrinner fan it lettere Prusyske keninkryk sjoen wurde kin, wie oant 1660 in fazalsteat fan Poalen. Sûnt 1525 wie it in hartochdom ûnder lieding fan it Hûs Hohenzollern en sûnt 1618 waard it regearre yn Personele Uny mei Brandenburch. De markgreve fan Brandenburch wie ek in karfoarst en wie dus in wichtige foarst yn it Hillige Roomske Ryk. Om't de keizer stipe nedich hie fan Brandenburch mocht markgreve Frederik III himsels Kening yn Prusen neame. Fan 1701 oant 1871 wie Prusen in keninkryk mei in kening as haad en fan 1871 oant 1918 wie it in keninkryk yn it Dútske Keizerryk, dêr't de Prusyske kening ek keizer fan Dútslân wie. Fan 1918 oant 1932 wie it in Frijsteat yn de Weimarrepublyk mei in presidint. Yn de Nazy-tiid wie Prusen winliken opheft en waarden de Prusyske provinsjes goaen fan it Tredde Ryk. Prusen waard yn de 18e en 19e iuw in wichtich en machtich lân en wie nei de weriening fan it Dútske Ryk yn 1871 de grutste Dútske steat en besloech grutte parten fan it noarden en westen fan Dútsklân. Nei de Twadde Wrâldkriich waard Prusen yn 1947 offisjeel opheft troch de Alliëarde Kontrôleried.
De Alde Prusen
De âlde Prusen wiene in West-Baltysk folk, besibbe oan de Litouwers. Hja libben benammen fan de lânbou en feehâlderij en libben as stammen yn it beboske gebiet oan de Eastsee tusken de rivieren de Weichsel en de Memel yn it gebiet dat de lettere Prusyske provinsjes West- en East-Prusen beslacht. It Prusenlân bestie út de folgjende goaen: Kulmerlân en Pomesaanje oan de Weichsel, Pogesaanje, Ermlân en Natangen oan it Weichselhaf, it skiereilân Samlân, Nadrauen en Schalauen oan it Koerske Haf en Barten, Sudauen en Galyndje yn it binnenlân. Hja waarden elts bewenne troch in stamme, útsein it tinbefolke Kulmerlân.
De Prusen kamen ûnder de ynfloed fan Poalske en Dútske steaten yn it ramt fan harren kerstenjen. Hartoch Miezko I fan de Polanen krige it hearskippij oer it gebiet en krige it yn lien fan keizer Otto I fan it Hillige Roomske Ryk. De Prusen slaggen der lykwols yn om harren te ferdriuwen.
De Dútske Oarder
150px|thumb|De tastân yn de 13e iuw. It pearse gebiet is de Dútske Oardersteat 150px|thumb|Nei de Twadde Frede fan Thorn (1466). De Dútske Oardersteat is oranje Ferskate kearen waard besocht de Prusen te kerstenjen en te ûnderwerpen. Yn 1226 rôp hartoch Koenraad fan Mazoovje de help yn fan de Dútske Oarder mei yn ruil it bestjoer oer Kulmerlân. Keizer Freark II fan it Hillige Roomske Ryk joech tastimming en allyk ek tastimming foar it ferôverjen fan it gebiet benoarden dy't offisjeel ûnder lienhearskippij fan de paus kaam.
Hartochdom Prusen
thumb|Albrecht fan Brandenburch erkent it lienhearskip fan Poalen oan kening Sigismund I de Alde De wegering fan grutmaster Albrecht fan Brandenburch-Ansbach (1490-1568), in lid fan it machtige Hûs Hohenzollern, en erken it Poalske gesach, late yn 1519 ta in nije oarloch. Om it einleaze konklikt te einigjen sleat er him by de Reformaasje oan. Op advys fan Maarten Luter joech er it amt fan grutmaster oer en sekulearre er Prusen. Yn ruil foar it erkennen fan Poalen as lienhear krige er yn 1525 fan kening Sigismund I Prusen, mei de grinzen fan 1466 as erflik hartochdom; Hartochdom Prusen. Prusen bleau lykwols in fazalsteat fan Poalen. De Dútske Oarder, de katolike tsjerke en keizer Karel V wiene it dêr net mei iens, mar harren protesten smieten neat op. Under spanningen fan religieuze stideraasjes moast er al de oerhân jaan oan de Steaten. Dat sadwaande krigen de Hohenzollerns, dy't de macht yn Brandenburch hiene, ek de macht yn Prusen. Under syn bewâld waard yn 1544 de Albertina Universiteit yn Keningsbergen stifte, dy't it geastlik libben goed oansjen joech.
Brandenburch-Prusen
Albrecht waard yn 1568 opfolge troch syn soan Albrecht Freark (1568-1618), wylst Joachim II Hektor, karfoarst fan Brandenburch, dy't it gebiet ek mei yn lien krige. Om't Albrecht Freark net hielendal by de tiid wie en syn tastân stadichoan minder waard krige syn neef Joaris Freark I fan Brandenburg-Ansbach yn 1577 it sizzenskip yn Prusen, dy't yn 1605 opfolge waard troch Joachim Hektor syn pakesizzer Joachim Freark. Dy wie boaske mei Albrecht Freark syn famke. Joachim Freark syn soan Johan Sigismund (1618-1619) waard nei it ferstjerren fan Albrecht Freark yn 1618 hartoch fan Prusen. Brandenburch en Prusen wiene dêrmei foargoed ferienige. Brandenburch hearde lykwols by it Hillige Roomske Ryk, wylst Prusen noch hieltyd it lienhearskippij fan Poalen erkenne moast. Johan Sigismund wie yn 1613 op it kalvinisme oerstapt, maar troch de ferhâlding mei it katolike Poalen en de macht fan de strange luterske Steaten moast hy op it mêd fan it leauwen al bedarje, in belied dat syn opfolgers fuortsette soene.
150px|thumb|left|Karfoarst Freark Willem en syn frou Louise Henriette fan Oranje Syn soan Joaris Willem (1619-1640) rekke belutsen yn de Tritichjierrige Kriich (1618-1648). Prusen bleau, ta tsjinstelling fan Brandenburch, frij fan grutte fernielings, mar de besetting fan de havenstêden troch Gustaaf II Adolf betsjutte in grutte delgong yn ynkommen. Joaris Willem syn soan Freark Willem (1640-1688), de Grutte Karfoarst, sintralisearre it bestjoer, fierde ekonomyske herfoarmings troch, beheinde de ûnder syn foargongers sterk woeksen macht fan adel en stêden en boude in effisjint en sterk leger op. By de Frede van Westfalen (1648) krige er Efter-Pommeren, de sekularisearre bisdommen Kammin, Minden en Halberstadt en de fâdij oer it aartsbisdom Magdeburg. Nei de Noardske Kriich (1655-1660) waard de selsstannigens fan Prusen befêstige troch Poalen by it Ferdrach fan Wehlau (1657) en ynternasjonaal by it Ferdrach fan Oliva (1660).
Untjouwing ta grutmacht
150px|thumb|Kening Freark I fan Prusen Nei jierrenlang ûnderhanneljen mocht Freark Willem syn soan Freark III (1688-1713) fan Keizer Leopold I fan it Hillige Roomske Ryk lang om let de keningstitel krije. Dêrtsjinoer stie dat hy de keizer stypje moast yn syn striid yn de Njoggenjierrige Kriich en de Spaanske Súksesjekriich. Kening fan Brandenburch koe er net wurde, want Brandenburch lei yn it Hillige Roomske Ryk en Kening fan Prusen koe ek net, want in part fan Prusen lei yn it Keninkryk Poalen. Doe't hy himsels op 18 jannewaris 1701 ta kening kroane, neamde er himsels Kening yn Prusen. De Hohenzollenske gebieten waarden fanôf no wol gauris as Prusen oantsjutten. Prusen sels wie net it mulpunt mear hjirfan, dêr't útsein de wichtige hannelstêd Keningsbergen, ekonomysk net folle betsjutte en ek frij tin befolke wie. Brandenburch wie it mulpunt en sintrum fan Prusen, mar it eknomyske swiertepun ferskode mear nei it westen nei de nei 1648 nije wûne gebieten, lykas it hartochdom Kleef en de greefskippen Mark en Ravensberg. Troch syn spul oer de erfenis mei de Fryske steedhâlder Johan Willem Friso krige er de greefskippen Meurs en Lingen (1702) en by eintsjebeslút ek it foarstendom Neuchâtel (1707). Middels keap krige er it greefskip Tecklenburg (1707). Freark syn soan en opfolger Freark Willem I (1713-1740), de Soldatekening neamd, krige by syn dielnimming oan de Frede fan Utert (1713) Boppe-Gelre en nei de Grutte Noardske Kriich (1700-1721) krige er yn 1720 Foar-Pommeren mei de hannelstêd Stettin fan Sweden.