cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Joadske mienskip fan Snits
Skiednis
Yn 'e njoggentjinde iuw bestie der yn Snits in warbere Joadske mienskip, dy't út likernôch 135 persoanen bestie. Der wie in eigen joadske synagoge, de synagoge fan Snits, en in eigen begraafplak, it Alde Joadske Begraafplak yn 'e wyk Ljouwerterdyk. Fan 1897 ôf waard der ek begroeven op it Nije Joadske Begraafplak, dat diel útmakke fan it Algemiene Begraafplak. Oan it begjin fan 'e tweintichste iuw teach in diel fan 'e Joaden út Snits wei, foar it meastepart nei de grutte stêden yn 'e Rânestêd.
Yn ferhâlding ta de sifers dy't jilde foar Nederlân as gehiel is dat in heech persintaazje, want fan alle Nederlânske Joaden oerlibbe mar in fjirdepart de oarloch. De Doperske Sosiëteit yn Snits spile in wichtige rol by it ûnderbringen fan benammen Joadske bern op ûnderdûkadressen. De húshâlding fan dûmny Willem Mesdag allinnich al wie yn dat ramt belutsen by it pleatsen santich bern, fan wa't de measten út Amsterdam wei mei de boat nei Snits ta smokkele waarden. Nei de ôfrin fan 'e oarloch ferfearen alle oerlibjende Snitser Joaden nei Hollân of emigrearren nei Israel. Sa kaam der in ein oan 'e Joadske mienskip fan Snits.
Oarlochsdeaden
De leden fan 'e Joadske mienskip fan Snits dy't omkamen yn 'e Holokaust, wiene:
Djakarta
Djakarta (offisjele Yndonezyske stavering sûnt 1972: Jakarta) is haadstêd en sit fan de regearing fan de Republyk Yndoneezje. It wie foarhinne ek bekend as Sunda Kelapa (397–1527), Djajakarta (1527–1619) en Batavia (1619–1942). Fan 1942 oant 1972 wie 'Djakarta' de offisjele stavering, mar yn 1972 waard in nije ienheidsstavering mei it Maleisk ynfierd, en as ûnderdiel dêrfan waard de klank 'dj' tenei op 'e Ingelske wize stavere as 'j'. Djakarta leit oan de noardwestkust fan it eilân Java.
Yn april 2019 makke presidint Joko Widodo bekend dat it lân in oare haadstêd krijt. Unbekend is hokker stêd dat wurde sil, mar dúdlik is wol dat de nije haadstêd net op it eilân Java lizze sil.
Skiednis
Djakarta waard foar it earst bewenne yn de 4e iuw en hiet oarspronklik Sunda Kelapa. Yn de 14e iuw wie de stêd in wichtige haven foar it Keninkryk Sunda. Troch Fatahillah waard de stêd ferovere en werneamd yn Jayakarta (op 22 juny 1527), hokker datum as de offisjele stiftingsdatum fan de stêd jildt.
Jan Pieterszoon Coen ferovere de stêd foar de VOC en ferneatige it. Op de resten liet er in festing en nije stêd bouwe. Ynearsten woe hy de stêd nei syn bertestêd Hoarn ferneame litte, mar de hearen XVII, de heechste bestjoerders fan de VOC, beslueten oars. It waard Batavia neamd en hâlde dy namme oant 1942, it jier dat Nederlânsk-Ynje beset waard troch Japanse troepen. Batavia waard doe Djakarta.
Nei de ôfhinklikheid fan Yndoneezje, waard Djakarta haadstêd fan de nije steat.
Bart Schuil
Bart Schuil (Snits, 21 april 1942), is in Nederlânske puzelmakker en betinker/gearstaller fan telefyzjeprogramma's. Hy groeide op yn de Kleasterdwersstrjitte yn Snits. Syn heit wurke by Tonnema. Schuil gie yn Snits nei de HBS-A en die de learareoplieding Nederlânsk oan de Fryske Akademy. Op syn tweintichste gie hy yn tsjinst en bleau dêrnei yn Amsterdam hingjen. Hy leit him no ta op de hannel yn antyk en is foarsitter foar de VVD yn it stedsdiel Sintrum.
Hy fûn wurk by útjouwerij Spectrum, Het Vrije Volk en dêrnei by in fersekeringsmaatskippij en útjouwerij Rijam Schoolagenda. Yn 1969 trof Schuil Jan Meulendijks, dy't yn 1968 begûn wie as puzelmakker. Tegearre makken se letter de telefyzjeproduksje Een Horizontaal dat middels de telefoan meispile wurde koe. De televysjesjoggers moasten in wurd foarmje fan troch elkoar mjukste letters. Hjirnei folge Wegwezen (foar autoridende pearen). It wie de oanrin nei in hiel soad oare programma's:
Yn Belgje noch:
De beide manlju wennen en wurken tegearre oan in pân oan de Amsterdamske Singelgrêft. Yn de wykeinen hienen se in wykeinhúske by Blesdike. Se leverje puzels oan De Volkskrant en twa oare Nederlânske kranten en Meulendijk joech ek noch eigen puzelboekjes út. Tegearre rjochten se WIN-produksjes op. Yn it earstoan leveren se allinnich ideeën oan foar de telefyzje mar produsearren de programma's hieltiten faker. Al gau rjochten se Win Tv Productions op. Se wienen dêrmei de earste telefyzjeprodusinten fan Nederlân. De programmaformats waarden in soad kopieard, wêrnei't se de formats fêstleinen yn Amearika. It gie harren doe finansjeel foar de wyn. De útjouwerij fan puzelboekjes waard letter ferkocht oan VNU (Keesing) en it telefyzje-produksjeburo oan Endemol. Schuil organisearret yn syn Amsterdamske Staetshuys literêre jûnen en klassike konserten. Hy sit ek yn it bestjoer fan de Opera Spanga. Yn 2007 is er troud mei Jan Meulendijks. Se waarden as earste homospan riddere troch keninginne Beatrix foar harren fertsjinsten.
Utjeften
as ko-auteur:
Jan-Dirk van Ravesteijn
Jan-Dirk van Ravesteijn, (Súdlaren, 15 novimber 1967), is in muzikaal manager, regisseur, produsint en akteur. Jan-Dirk waard mei troch syn muzikale heit, yn 1972 de jongste tambour-maître fan Nederlân. Twa jier letter spile erde lytse tromme. Yn 1983 waard de fanfare ferruile foar gitaar en nom hy sjonglessen. Hy folge dramalessen by “De Voorziening” yn Grins. Hy rjochte de a-capella-groep “Farrago” op en bewurke de nûmers fan sylger Ede Staal ta a-capella. Dat hie teater- en radio-optredens fan gefolgen. Hy song dêrnei yn de musical “West Side Story” en yn it trio Three of a Kind. Omdat hy in “fak” leare moast, ferhuze hy nei Fryslân en studearre Leisure Management yn Ljouwert. Under syn stúdzje bleau hy muzikaal en teatraal aktyf. De kombinaasje fan management en teäter blykte letter in útkomst. Yn 1991 wûn hy de publykspriis op it earste Lietfestival mei a-capella groep “Het Tweede Perron”. Yn Ljouwert krige hy jazz-sjonglessen fan Tet Koffeman. Yn 1995 die hy audysje foar "Jeans". Hy waard dêrnei frege de rol fan “The Balladeer” yn de musical “Assassins” ûnder regy fan Frank Sanders, te fertolkjen. Nei dit útstapke besleat er werom te gean nei it noarden. Jan-Dirk starte de teatrale a-acapella groep “De Stembent”. Hy spile yn teaterdiners fan Pepper & Co Theaterproducties en rjochte mei Gea Struiksma yn 1998 Acta Teaterproduksjes op. Mei dat bedriuw wûn hy de tredde priis yn in starterskompetysje.
Aktiviteiten
Van Ravesteijn docht Marketing & PR by Rekreaasjepark Bloemketerp en is rekreaasjemeiwurker by Rekreaasjesintra Nederlân. Yn Ljouwert docht er Marketing & PR by Teater Romein en is hy organisator by stichting Frysk Strjitfestival. Sûnt 2010 is hy beëdige as trouamtner foar de gemeente Ljouwert.
Yn 2011 is Van Ravesteijn fierder gien ûnder de namme Van Ravesteijn Entertainment Group. Dy organisaasje wurket fanút de Blokhûspoarte.
Anton Wachter
thumb| byld fan Anton Wachter yn Harns, makke troch byldhouster [[Suze Boschma-Berkhout]] Anton Wachter  is ín romanfiguer fan de skriuwer Simon Vestdijk. It libben fan Anton is fêstlein yn acht romans dy't ta de kearn fan in grutte oeuvre fan Vestdijk hearre. De boeken hawwe in sterk autobiografysk karakter. De earste fjouwer dielen, mei as hichtepunt "Terug tot Ina Damman" spylje yn Lahringen wêrmei't sûnder mis Harns bedoeld wurdt, it plak dêr't Vestdijk hikke en tein wie. De lêste fjouwer dielen beskriuwe it libben fan de medisinestudint Vestdijk yn Amsterdam.
De Anton Wachter-syklus bestiet út:
Yn 1973 waard oan de Foarstrjitte yn Harns in byld fan Anton Wachter delsetten, makke troch Suze Boschma-Berkhout.
De Haule
De Haule is in lintdoarp yn it noardeasten fan de gemeente Eaststellingwerf. Yn it doarpsgebiet leit ek de buorskip Koudenburch.
De Haule hat  ynwenners.
Etymology
Haule komt neffens it Etymologysk Wurdboek fan J. de Vries fan it Fryske havela, dat "haad" betsjut. It soe betsjutte dat it stik lân heger leit as de omjouwing. Oan de noardlike en eastlike kant waard it doarpsgebiet eartiids begrinzge troch ûntagongklik fean en oan 'e súdlike kant troch it legerlizzende streamgebiet fan de Boppe-Kúnder.
Op de Finnen
Op de Finnen kin ferwize nei:
De Haule
Skiednis
Yn 1328 wie De Haule al in selsstannich tsjerkedoarp. Yn 1408 wurdt it doarp De Haule en Die Hauwele neamd. Yn 1520 stiet it doarp bekend as Dumbroeckster Haule (Haule by Donkerbroek).
De rûge omjouwing fan De Haule wie foar ûnbekenden eartiids in nuodlik gebiet. Allinne yn hiele drûge simmers wie it gebiet tagonklik. Sa moasten yn de 16e iuw keizerlike troepen de efterfolging fan Grinslanners en Geldersken stake, mei't hja keard waarden troch it wiete fean. De plakken dêr't it feangebiet oerstutsen wurde koe waarden dêrom al gau yn 1593 beskerme troch de skâns Breeberch en de Swartedyksterskâns.
Healwei de 18e iuw ûnstie der troch de ferfeaning in soad aktiviteit yn it noardlike doarpsgebiet. Drachtster kompanjons setten dêr sûnt 1756 útein mei it graven fan de Haulerwykster Feart. De delsetting oan dy wyk waard mei it fierder graven nei it easten al gau folle grutter as it memmedoarp. Yn 1880 waard dy delsetting in selsstannich doarp en dêrmei ferlear Haule op dat stuit yn ien kear 1653 ynwenners. It nije doarp Haulerwyk bestie út twa dielen: it diel dêr't de ôfgraving útein sette wie Beneden-Haulerwyk en it diel dêr't de ôfgraving einige Boppe-Haulerwyk. Yn 1952 waard Beneden-Haulerwyk in selsstannich doarp, it hjoeddeiske Waskemar.
It memmedoarp De Haule bleau sels in lange útstrekte agraryske delsetting. Yn 1788 waard De Haule beskreaun as: ''De huizen liggen meest ten Westen der Kerk, en aan beide zyden van dien weg, in ‘t geboomte op de bouwlanden. Voorts heeft dit Dorp, in ‘t Noorden, eene zeer groote uitgestrektheid van heidevelden en hoog veen.'' De bebouwing mei buorkerijen en arbeidershuzen by de Bovenweg, Zwetteweg en Dorpsstraat lâns waard earst yn it lêst fan de 19e iuw tichter. Op de gritenijkaart fan Eaststellingwerf yn de atlas fan Eekhoff (1849) is der oan wjerskanten fan de dyk noch mar in tige lytsskalige bebouwing mei oan de noardkant fan de lânbouperselen grutte heidefjilden. Dy binne stadichoan yn kultuer brocht, mar der binne op it Haulerfjild ek grutte boskperselen, sa as de Blauwe Bosk, oanplante mei dêr tusken yn heidefjilden en in pear puollen.
Mienskip
thumb|260px|Blauwe Bosk tusken De Haule en Haulerwyk It doarpshûs hjit 'De Mande' en it doarp hat in feriening fan Pleatslik Belang. De bynamme fan de Haulsters is koalrapen of rapen.
Ferienings
Sjoch ek op de side fan Haulerwyk foar de aktuele list fan ferieningen
Befolkingsferrin
(*) Geschiedenis van de Ooststellingwerfse dorpen, T.H. Oosterwijk, side 152 (**) Gemeente Eaststellingwerf - Gemeentegids 2009-2010 Oare sifers ôfkomstich fan Alle Cijfers
Geografy
Oan beide kanten fan De Haule leit in natoergebiet. Tusken De Haule en Haulerwyk leit de Blauwe Bosk. Tusken Easterwâlde en De Haule leit de Haulerpolder. Lâns de skieding tusken De Haule en Haulerwyk, tusken it heidefjild en it heechfean, lei eartiids in smelle stripe sândunen, dêr't yn 1842 âlde Spaanske munten fûn binne. De sulveren munten binne yn de tiid fan Filips II slein.
Noardske kombinaasje op de Olympyske Winterspullen 2018
De XXIIe Olympyske Spullen waarden fan 14 oant en mei 22 febrewaris 2018 hâlden yn Pyeongchang, yn Súd-Koreä. It Noardske kombinaasje hie plak op de Alpensia Jumping Park en it Alpensia Cross-Country Skiing Centre
Medaljespegel
De top-4 fan lannen dy't by de noardske kombinaasje medaljes wûn ha tidens de Olympyske Winterspullen fan 2018.
Amer
In amer is in wetterticht fet dat oan in hingsel droegen en meastal brûkt wurdt foar it ferfier fan floeistoffen. Emers kinne fan hout, lear of metaal makke wurde, keunststof is hjoed-de-dei de brûkte grûnstof. De ynhâld fan in húshâldemmer is sa 'n 10 liter. De ynhâld fan in bou-amer is sirka 12 liter. Amers dy't yn de feehâlderij brûkt wurde hawwe in ynhâld fan 12 of 20 liter.
Njonken hout waard yn it ferline ek lear brûkt as materiaal om amers fan te meitsjen. Sokke amers wiene licht en maklik te ferfieren. Se waarden faak by it blussen fan brannen ynset. Tusken it plak fan de brân en de wetterfoarried dy't it tichtst by wie, waard in keatling fan minsken makke, dy't de amers mei wetter oanelkoar trochjoegen. Op dy wize koe mei in bytsje ynspanning in soad wetter transportearre wurde.
Letter wie sink in wichtich materiaal foar it meitsjen fan amers. In sinken amer hat boppedat in rûne foet. De ynhâld dêrfan is typysk 30 liter. Der binne lykwols ek lytsere maten te leverjen, dy 't 20 of 12 liter befetsje kinne. Dat sink waard yn de 2e helte fan de 20e iuw ferfongen troch keunststof, bygelyks polypropyleen of polyethyleen.
In amer om wetter te putskjen hjit aker.
George Westinghouse
George Westinghouse jr., (Central Bridge (New York (steat)), 6 oktober 1846 – New York, 12 maart 1914), wie in Amerikaanske ûndernimmer en yngenieur. Hy wie in freon fan Nikola Tesla en in rivaal fan Thomas Edison by de ûntwikkeling fan it Amerikaanske elektrisiteitssysteem.
Stove
thumb|rjochts|Stove In stove is in foarwerp om eat waarm te hâlden. It is gjin kachel, gjin ûne en gjin fornús, mar kin der wol as in soarte kachel útsjen. In stove komt tsjintwurdich net mear foar, yn de sechtiger jierren wienen der ek elektryske stoven, mar mei de sintrale ferwaarming binne de stoven ferdwûn. In stove is meast plat oan de boppekant, sadat der ek pannen mei iten opsetten wurde kinne.
In fuotstoof bestiet út in houten kistke, dat oan ien kant iepen is, mei gatten oan de boppekant. Yn de stove waard in têst (kom)têst fan ierdewurk setten dêr't gleonhjitte houtskoalen yn lein waarden. De fuotten waarden op de stove setten sadat dy waarm bleaunen. Troch in tekken, in jas of in jurk oer de skonken en stove te dwaan, bleaun dy lang waarm en waarden ek de ûnderfuotten ferwaarme. Sneins waarden ek wol tsjerkestoven brûkt.
Yn de skiekunde wurde ek elektryske drûchstoven' brûkt, bygelyks om in stof te drûgjen om sadwaande wetterfrije suvere stof te krijen.
Tony Brundel
Tony Brundel is in skûtsjeskipper dy't mei de Lytse Lies meisylt yn de IFKS. Brundel is al sûnt 1983 by it kampioenskip. Hy sylde doe noch mei op it skûtsje fan Allard Syperda. Sûnt 1994 sylt er as skipper op syn eigen skûtsje. Dêrfoar hat er him doe sels yn Fryslân ta wenjen setten, as kamping- en jachthavenbaas op De Gaastmar. Yn 1997, 2005, 2006 2008 en 2012 is er kampioen wurden.
Adoptyfkeizers
It tiidrek fan de Adoptyfkeizers, ek Adopsjekeizers neamd, lei tusken 96 en 180 en wie in perioade yn it Romeinske Ryk dêr't fiif keizers efterinoar, om't sy gjin eigen neisieten hienen, ien of twa soannen as opfolgers adoptearren. Dizze perioade wurdt ek wol de Pax Romana of Romeinske Frede neamd, dêr't alle keizers it keizerryk op in tige kundige wize yn regearren.
De bloeitiid fan de adoptyfkeizers einige doe't keizer Markus Aurelius syn eigen soan Kommodus as opfolger beneamde. Kommodus wie in wreed hearsker waans bewâld faak fergelike wurdt mei dat fan Kaligula en Nearo. thumb|right|250px|Antoninus Pius sa. 150 (138-161) De keizers, Caesars en keizerinnen yn dit tiidrek binne: (by allegear is de titel Caesar takend oan de adoptyfsoan, útsein by Kommodus)
Saskia Holleman
Saskia Holleman (Ljouwert, 20 maaie 1945 - Amsterdam, 10 juny 2013) wie in Nederlânsk fotomodel, aktrise en abbekate.
Biografy
Saskia Holleman siet yn Rijswijk (Súd-Hollân) op skoalle dêr't har talint foar aktearjen al dúdlik waard. Nei har eineksamen gie se nei de Akademie voor Kleinkunst, dêr 't se lykwols yn 1967 fanwegen opstannich gedrach tsjin de dosinten fuortstjoerd waard. Yn itselde jier hie se in lytse rol yn de debútfilm fan Martin Scorsese, I call first. Se figurearre dêrnei yn ferskate Nederlânske produksjes.
Holleman die 4 augustus 1970 mei oan in fotoshoot foar Sekstant, it blêd fan de NVSH. Hendrik Jan Koldewij makke 150 foto's fan in neakene Holleman yn in greide by Nootdorp. Ien fan dy foto's is yn 1971 brûkt foar de legindaryske ferkiezingsposter fan de PSP. Yn 1972 hie Holleman de haadrol yn de Nederlânske ferzje fan de hippymusical Hair.
Nei har stúdzje rjochten wurke Holleman 31 jier as strafadvokate. Yn de jierren tachtich wie hja bestjoerslid foar Nederlân fan Women’s World Banking, in organisaasje dy't mikrokrediten joech oan froulju yn de Tredde Wrâld.
Yn 2011 waard de PSP-affysje troch de besikers fan de tentoanstelling 'De kiezer' ferkeazen ta "bêste ferkiezingsposter sûnt 1918". Doe al slim siik posearre se foar it affysje dat har yn Nederlân ferneamd makke hie.
Sûnt 1972 wie hja de libbenspartner fan skriuwer en oersetter Peter Verstegen.
Willem Muurling
thumb|Willem Muurling Makker: [[Jan Ensing (1819–1894 ) ]] Willem Muurling (Boalsert, 27 april 1805 - De Haach, 9 desimber 1882) wie in Nederlânsk teolooch.
Teolooch
Muurling waard troch de predikant J. J. Lorgion fan De Lemmer op it spoar fan de teology brocht. Hy studearre teology yn Utert, promovearre dêr op 14 April 1831 mei de dissertaasje De Wesseli Gansfortii vita; hy waard dêr tige beynfloede troch de teolooch Ph. W. van Heusde. Fan 1832 oant 1837 wie er Herfoarme dûmny yn Stiens. Neikommend joech er les oan it Rijksatheneum yn Frjentsjer, mar yn 1840 waard er professor yn de teology oan de Universiteit fan Grins; dit amt besette er oant 1872 doe't er út reden fan sûnens ophâlde moast. Muurling wie in foaroansteand lid fan de saneamde "Grinzer rjochting", in progressive beweging yn de Nederlânske Herfoarme Tsjerke. Nei syn heechlearaarskip bleau er warber foar de frijsinnige begjinsels yn de feriening Licht, Liefde, Leven en yn de ôfdieling fan it Nederlânske Protestantebûn.
Publikaasjes
Ien fan syn meast bekend wurden wurk is in hânbook oer praktyske teology mei de titel Practische Godgeleerdheid of beschouwing van de Evangeliebediening. Oar wurk fan Muurling is:
Ingelske lânskipsstyl
thumb|right|220px|Blenheim Palace Park, troch [[Capability Brown]] In Ingelske tún, Ingelske lânskipstún of tún yn de Ingelske lânskipsstyl is in lânskipstún dy't yn de twadde helte fan de 18e iuw en it begjin fan de 19e iuw yn de moade kaam.
Yn Ingelân stapte men op beskaat stuit ôf fan it idee dat de natoer yn 'e hân en fan minsken oerhearske wurde moast, sa't dat stal krige yn de strang symmetryske Frânske tún mei syn geometryske foarmen. De tunen waarden no sûnder symmetry en lykwicht oanlein. Wol hienen sy noch sobere paviljoentsjes, mar bygelyks bylden kamen der net folle mear yn. It ûntwerp is basearre op de doetiidske foarstelling fan romantyske, parkeftige lânskippen mei ûnferwachte trochkykjes, ek op it omlizzende fjild. Dat waard stal jûn troch it oanlizzen fan gersfjilden, leafst op in terrein mei hichten, mei hjir en dêr beamgroepen en keunstmjittige markes en streamkes.
De strakke barokke styl rekke al foar de Frânske revolúsje út de moade, wat goed te sjen wie yn de Ingelske moade (Mode à l'Anglaise), dy't letter oerroan yn de Romantyk.
Anna fan Hannover
right|thumb|250px|Anna fan Hannover, prinsesse fan Oranje-Nassau troch [[Bernardus Accama (1736)]] right|thumb|250px|Anna mei har man en bern, koart foar it ferstjerren fan har man Anna fan Hannover (Ingelsk: Anne, Princess Royal and Princess of Orange) (kastiel Herrenhausen by Hannover, 2 novimber 1709 – Den Haach, 12 jannewaris 1759) wie it twadde bern fan de lettere Britske kening George II, út reden dêrfan waard hja sawol yn Ingelân as yn Nederlân 'Princess Royal' neamd. Sy waard fral bekend as frou fan prins Willem IV, erfsteedhâlder fan de Republyk fan de Sân Feriene Nederlannen. Sy wie regintesse fan de Nederlannen fan 1751-1759.
Prinses Anna hie grutte keunstsinnige talinten: hja koe goed skilderje, song, spile klavesimbel en dwersfluit en hat fermoedlik ek komponearre. Teffens wie hja de wichtichste politike adviseur fan Willem IV. De húshâlding wenne earst yn Ljouwert en ferfarre letter nei De Haach.
Skiednis
Anna waard berne op 2 novimber 1709 te Hannover. Hja wie it twadde bern fan de lettere kening George II en Caroline van Brandenburg-Ansbach.
Sy learde Dútsk, Frânsk en Ingelsk en krige muzyk ûnderrjocht (mei sang en klavesimbel fan Georg Friedrich Händel. Händel dy't net graach lesjoech, sei letter dat er allinnich foar Anna dy't er prinsesseblom neamd, in útsûndering makke.
Nei de houliksplechtigens dy't yn 1734 te Londen hâlden waard, reizge sy mei har man prins Willem Karel Hendrik Friso oer de Noardsee en ferfolgens fia Amsterdam mei skip oer de Sudersee, om fia Harns yn Ljouwert telâne dêr't sy it stee fan ferskillende lagen Fryske stedehâlders fan Nassau-Dietz beluts: it Stêdhâlderlik Hof (op it stuit in hotel) skean tsjinoer it âlde stedshûs fan de Fryske haadstêd.
Doe har man earst steedhâlder wurden wie fan Grins, Drinte, Gelderlân en Fryslân en yn 1747 as erfsteedhâlder en kapitein-generaal en admiraal fan de Uny waard beneamd - dus fan de hiele Republyk fan de Feriene Provinsjes - ferfarre de stêdhâlderlike family mei sawat de folsleine hofhâlding (goed 120 persoanen) fan Ljouwert nei De Haach, nei paleis Hûs de Bosk.
Ut it houlik fan Anne en Willem waarden fiif dêr't twa fan grut waarden, Wilhelmina Carolina (1743-1787) dy't troude mei Karel Christiaan fan Nassau-Weilburg en Willem Batavus (1748-1806), de lettere erfsteedhâlder Willem V, troude mei Wilhelmina fan Pruisen.
Nei de dea fan har man wie Anna fan 1751-1759 regintesse foar har ienige soan prins Willem. Dêrby stipe sy bot op Douwe Sirtema fan Grovestins.
Nicolaas Matsier
Nicolaas Matsier (Krommenie, 25 maaie 1945) is in Nederlânsk skriuwer en foarfjochter fan auteursrjochten fan freelancers. Nicolaas Matsier is in pseudonym fan Tjit Reinsma. It is opfallend dat er yn it boek Gesloten huis syn wiere namme foar de haadpersoan brûkt.
Biografy
Matsier studearre inkelde jierren klassike talen en filosofy. Hy wie fan 1976 oant maaie 1980 en fan ein 1983 oant en mei begjin 1986 redakteur fan it literêr tydskrift De Revisor. Neist syn eigen wurk is Matsier ek bekend as oersetter fan it wurk fan de Poalsk-Ingelske skriuwer Stefan Themerson.
Mei Johannes van Dam, Max Pam en Arthur Graaff rjochte Matsier de Freelancers Assosjaasje (FLA) op. Dizze berikte nei inkelde jierren aksjes en prosedearjen dat PCM Utjouwers yn 2002 (nei't hja sels sizze) € 2,3 miljoen oan freelancers útbetelle fanwegen it skeinen fan harren auteursrjocht. Matsier is earelid fan de FLA.
Proton
thumb|Opbou fan matearje In proton (foarsteld troch p, p+ of N+) is in subatomêr dieltsje mei in positive elektryske lading. Ernest Rutherford ûntdekte it yn 1919. De atoomkearn (of nucleus) fan it meast foarkommende type (sjoch ek isotoop) wetterstofatoom, H, is ien inkel proton. De kearnen fan oare atomen besteane út neutroanen én protoanen. It oantal protoanen fan de kearn bepaalt ta hokker gemysk elemint it atoom heart.
Nena Sanchez
Nena Sanchez (1943 - 2017) wie in Kurasausk keunstneresse, binnenhûsarsjitekte en de eardere Miss Kurasau. Sûnt 2002 hie hja har eigen keunstgallery yn it eardere plantaazjehûs Jan Kok by it doarp Sint-Willibrordus op Kurasau.
Libben
Yn har bernetiid hie Sanchez al niget oan keunst. Mei 18 jier die se mei oan in keunstkriich dy’t troch it departemint foar kultuer en keunst organisearre waard. De tolve bêste skilderijen waarden ûnderdiel fan in útstalling dy’t troch Meksiko en it Karibysk Gebiet reizge.
Yn 1966 die Nena mei oan de missferkiezing op Kurasau. Hja waard Miss Kurasau en mocht dielnimme oan de ynternasjonale missferkiezing. Yn de rol fan Miss Kurasau fertsjintwurdige hja it eilân by ferskate ynternasjonale eveneminten. Sanchez studearre foar binnenhûsarsjitekt en wurke yn de Feriene Steaten, Europa en Aazje. Yn dat tiidrek sette se har skildersambysje op in sêft sin.
Proton
By ôfspraak wurdt de lading fan ien proton de ienheid fan lading neamd. De lading fan in elektron is krekt tsjinsteld as dy fan in proton, om't it elektron negatyf laden is. Yn in neutraal atoom is it oantal protoanen yn de kearn lyk oan it oantal elektroanen yn de 'skyl of skilen)' deromhinne. Sadwaande heffe de positive ladingen fan de protoanen en de negative ladingen fan de elektroanen elkoar nei bûten ta op. It atoom is dan fan buiten ôf sjoen elektrysk neutraal.
Nena Sanchez
Libben
Nei 25 jier om utens op ferskate kontininten, ferhuze Sanchez yn 1994 werom nei Kurasau. Sûnder learmaster makke se har de skilderkeunst wer eigen en begûn as autodidakt te eksperimintearjen mei ferskillende materialen lykas kanvas, papier en hout. Har ynspiraasje helle se út de tropyske omjouwing. Har skilderingen litte it Karibyske lânskip sjen. Hja skildere ûnder oaren tropyske blommen en planten, huzen, (palm)beammen en minsken. Har skilderstyl is mei in protte felle kleuren de fleurige kant it neist.
Proton
140px|left In proton hat in rêstmassa fan 1,672 623 1x10-27 kg of 938 MeV, krekt in bytsje minder is as de massa fan in neutron. Dêrmei is it ûngefear 1800 kear sa swier as in elektron. De lading fan in proton is gelyk oan 1,6x10-19 C.
Protoanen wurde klassifisearre as baryonen en besteane sels wer út kwarks, nammentlik twa 'up' kwarks en ien 'down' kwark. Dize quarks wurde by elkoar holden troch gluons, de dragers fan de sterke kearnkrêft.
Nena Sanchez
Libben
Sûnt 1998 joech Sanchez har keunstwurk sels út. Hja ferkocht kopyen fan har wurk op ûnder oaren kanvas en as kalinders. Har wurk is rûnom op it eilân sichtber en troch ferkeap ek bûten it eilân yn priveebesit. Har wurk wurdt ek brûkt foar promoasje fan it eilân op ûnder oaren websiden en yn tydskriften.
Proton
Ek protoanen en neutroanen wurden binnen in atoomkearn by elkoar holden troch de sterke kearnkrêft, in krêft dy't allinnich in merkbere rol spilet op subatomêre skaal (dus binnen de kearn), mar dy't dan sa sterk is dat dizze de ûnderlinge elektryske ôfstjitting tusken de protoanen oerwint.
Om't de elektromagnetyske krêft folle kearen sterker is as de swiertekrêft, moat konkludeare wurde dat it oantal protoanen yn it universum lyk is oan it oantal elektroanen. Wie soks net sa, dan soe de nettoôfstjitting troch it oerskot oan positive of negative lading (ôfhinklik oft protoanen of elektroanen dominearje soene) in merkber effekt hawwe op de ekspânsje fan it universum en op alle matearje ûnder de ynfloed fan swiertekrêft (planeten, stjerren, en sa).
It blykt dat 99,985 % fan de wetterstofioanen (H+) besteane út protoanen. De oare 0,015 % binne deuteroanen in minym bytsje tritoanen. Yn de natoer komme de tritioanen (3H) net foar, dizzen kinne allinnich keunstmjittich oanmakke wurde.
In soer is in gemyske stof dy't ien wetterstofion H+ ôfstean kin. Yn wetterich miljeu giet dit los proton hast altiten in ferbining oan mei wetter troch in hydroksoaniumion (H3O+) te foarmjen.
Rekreätive Oerkaping yn Nes
De 'Rekrätive Oerkaping' is in keunstwurk yn Nes dat makke waard troch keunstner Ids Willemsma.
It keunstwurk út 2006 is ûnderdiel fan it projekt Waaddoarpen. It projekt hat as doel om it noardeasten fan de gemeente Dongeradel oantrekliker te meitsjen foar toeristen en de eigen befolking.
Seine (ark)
right|thumb|Seine thumb|It brûken fan in seine thumb|Harhammer,harspit en strikel In seine is in stik lânbou-ark dat beskôge wurde kin as in fierdere ûntwikkeling fan de sikkel. In tuskenfoarm is dan de sichte. De seine bestiet út in lang bûgd mes, oan de binnebocht skerp, mei in skerpe punt, befêstige oan in stâle mei bytiden 1 mar meast 2 hânfetten. De seine wurdt brûkt troch mei in flugge swaaiende beweging lang gêrs of nôt te meanen, sûnder dat de meander him dêrfoar hoecht te bûken.
Rekreätive Oerkaping yn Nes
Neffens keunstner Ids Willemsma hat syn keunstwurk oan de Foarstrjitte meardere funksjes. Sa kin it brûkt wurde as rêstplak foar fytsers, mar ek in gaadlik hingplak foar jongerein en âlderein.
Seine (ark)
Hierskerp
De seine wurket it bêste as dizze flymskerp is. Hoewol't de measte seinen mei in swiere metalen stâle út Nederlânske winkels faak allinnich mei in strikel (in mei groukerrelich slypmateriaal beplakte latte) skerp holden wurdt, wurde de bêste resultaten berikt troch de seine te harjen en te setten.
It "harjen fan de seine" kin dien wurde by ûnbehurde meanblêden fan hege kwaliteit izer, dat yn East-Jeropa en Eastenryk (Teufelskerl) noch wol te krijen binne. It snijflak fan sa'n blêd wurdt bylâns de râne nei bûten dreaun mei in harhammer op in harspit (ambyld), sadat in tinne râne ûntstiet dy't flymskerp is. Hoewol soks tige ienfâldich liket, is der foar dizze bewurking frijwat fakkennes nedich. Op grutte fjilden, dy't mei de seine meand waarden, wie der geregeld ien persoan waens taak it wie om oan ien tried wei te harjen.
Under it wurk wurdt it blêd troch de meander sels geregeld set troch in yn wetter wietmakke silexstien (strikel, slypstien) mei lange swaaiende bewegingen fan de breedste kant ôf nei de punt te bewegen.
Symbolyk
Yn de symbolyk hat de figuer fan de dea, Blauwe Fedde, altyd in seine by him.
Alvestêdetocht fan de Fryske Motorklub
De Alvestêdetocht fan de Fryske Motorklub, better bekend as de Motoralvestêdetocht, is in alvestêdetocht foar motorriders, dy't elts jier holden wurdt op Pinkstermoandei. Dit evenemint wurdt organisearre troch de Fryske Motorklub (Friesche Motorclub), en bestiet al sûnt 1915. It is in 240 km lange toertocht dy't by de Fryske alve stêden lâns liedt, en dêr't elts jier likernôch 3.700 lju oan dielnimme, wêrfan 3.500 op yndividuële motorfytsen. Fierders dogge der ek 100 soleksen en 120 trikes en auto's mei.
De start en de finish binne yn Ljouwert, en de motorriders geane mei de klok mei by de stêden lâns. De stimpelpost yn Starum is inkeld iepen fan 9.00 oant 12.00 oere. Dat dy sa betiid ticht giet, is sadat de Motoralvestêdetocht de Alvestêdetocht op de Fyts net krúst, dy't op deselde dei ferriden wurdt. Krekt as by de reedrydalvestêdetocht is it doel om by de finish in stimpelkaart yn te leverjen dy't yn alle alve stêden ôfstimpele is, wêrnei't de dielnimmer in medalje kriget.
Tjalling Petrus Tresling
Tjalling Petrus Tresling (Grins, 25 desimber 1844 - Arnhim, 15 maaie 1906) wie in Nederlânse boargemaster.
Famylje
Tresling waard berne yn Grins as soan fan med. doktor Paulus Tresling en Tjabina Eidina Hesse. Hy waard ferneamd nei syn omke Tjalling Petrus Tresling, dy't in tal moannen earder stoarn wie. Tresling troude yn 1880 mei Anna Sophia Wichers (1857-1927).
Wurkpaad
Tresling wie efter elkoar boargemaster fan Ezinge (1870-1876), 't Zandt (1876-1886) en Smellingerlân (1886-1901). Yn 1901 moast er it amt út reen fan sûnens oerjaan; by it ôfskied krige er fan de befolking "een prachtige pendule in brons met bijbehorende candelabres, een wandelwagen en een rustbed". Yn Drachten waard de Treslingstrjitte nei him ferneamd.
Blockbuster (bom)
thumb|300px|In [[Avro Lancaster|Lancaster smyt in “cookie” (lofts), brânbommen en bondels brânbommen (rjochts) op Duisburg, 15 oktober 1944]] thumb|250px|Skala fan RAF bommen, mei 4000 en 12000 pûn blockbusters (efteroan). Blockbuster of cookie wie de namme dy't jûn waard oan in ferskaat grutte konvinsjonele bommen dy't yn de Twadde Wrâldkriich troch de Ingelske Loftmacht (RAF) brûkt waarden. De namme Blockbuster waard betocht troch de parse en ferwiisde nei in bom dy't in hiel huzeblok ferneatigje koe.
Operasjoneel gebrûk
It earste type fleamasine dat mei cookies operearre wie de Wellington, mar letter hearden sy ta standert bommelading fan de swiere nachtbommesmiters fan de RAF, en de Mosquitoes fan de Light Night Strike Force. De 3.600 kg bom koe, fanwege syn grutte ôfmjittings, allinne meinaam wurde troch de Handley Page Halifax en Avro Lancaster en 5.400 kg fariant paste allinne yn it bomrûm fan 10 meter fan de Lancaster.
De bom fan 8,000 pûn waard foar it earst brûkt troch it 15e Squadron Lancasters by in oanfal op Berlyn op 2 desimber 1943. Troch min waar en oare omstannichheden koe it effekt fan de bom doe net fêststeld wurde.
De cookie fan 1,800 kg waard as gefaarlike lading beskôge, omdat dy somtiids suver spontaan ûntplofte, sels at er net op skerp stie. Foar it smiten fan in bom fan 1800 kg moast de bommesmiter op minstens 5000 foet bliuwe oars koe er by de eksploazje skansearre reitsje.
Boalserter Skotsploech
De Boalserter Skotsploech is in folkloristyske dûnsgroep út 'e Fryske stêd Boalsert. De leden fan 'e groep fersoargje optredens klaaid yn 'e tradisjonele Fryske dracht fan omtrint 1860, wêrby't der njonken unifoarmens ek ferskil yn 'e klean is, wylst de froulju ferskate soarten earizers drage. De dûnsen dy't de Skotsploech foar it fuotljocht bringt, komme út dyselde perioade. Yn 2018 hie de feriening likernôch tritich leden, dy't net inkeld út Boalsert kamen, mar ek út 'e fiere omkriten. Sûnt 1988 organisearret de Skotsploech elts jier it Ynternasjonaal Folkloristysk Dûnsfestival Boalsert. Yn 2018 waard it 60-jierrich bestean fan 'e feriening fierd.
Skiednis
Doe't mids tweintichste iuw in soad Fryske tradysjes, folksdûnsen en klaaiïng teloar drige te gean, waard yn septimber 1958 de Boalserter Skotsploech oprjochte troch in groep lju út Boalsert dy't it ferlies fan sa'n grut stik fan 'e Fryske kultuer skande fûnen. Sûnt komme de leden fan 'e feriening eltse wike gear om âlde dûnsen te oefenjen en om 'e tradisjonele kostúms en sieraden dy't dêrby droegen wurde, te ûnderhâlden en ferbetterjen.
Yn it ferline fersoarge de Skotsploech eltse tongersdei, as der yn Boalsert merk wie, in optreden boppe de grêft oan 'e Apelmerk. Dêrnjonken makket de feriening gauris fiere reizen om op te treden op festivals om utens. Sa binne se alris reizge nei lannen as Dútslân, Denemark, Ingelân, Poalen, Eastenryk, Itaalje, Spanje, Frankryk en Kanada. Yn 2018 fersoarge de Boalserter Skotsploech yn binnen- en bûtenlân noch tweintich optredens yn 't jier.
Yn 1963, doe't de Skotsploech fiif jier bestie, waard by dy gelegenheid foar it earst kear it Ynternasjonaal Folkloristysk Dûnsfestival Boalsert organisearre. Neitiid waarden nije edysjes holden by it tsienjierrich bestean fan 'e feriening, yn 1968, en it 25-jierrich bestean, yn 1983. Fan 1988 ôf, doe't de Skotsploech tritich jier bestie, wurdt it festival elts jier holden, as ûnderdiel fan 'e bekende Boalserter Heamieldagen, dy't sels ek in folkloristyske oarsprong hawwe as in feest dat de ein fan 'e ûngetiid fiert.
Rippertwaar
Op it program fan 'e Boalserter Skotsploech steane ferskate dûnsen: walsen, skotsen, mazoerka's, formaasjedûnsen (lykas de tsjerne) en kwadrilles (lykas de Skotske trije, op 'e Nijstêd en fjouweresom). Troch rekonstruksje fan âlde dûnsen kin it rippertwaar noch útwreide wurde, mar dat hinget wol ôf fan wat fan âlds troch dûnsmasters en muzikanten fêstlein is. Yn Frylân is datoangeande materiaal efterlitten troch muzikanten as Wieger Michiels Visser (1801-1886) en Andries Kiers (1856-1897). Troch saakkundigen kinne op basis dêrfan ferbannen lein wurde tusken muzyk en dûnspassen. De Skotsploech fiert ek dûnsen út fan omtrint 1900 en dêrnei. De muzikale begelieding fan 'e dûnsen wurdt fersoarge troch in fioeliste en twa akkordeönisten.
Dracht
De leden fan 'e Skotsploech, sawol de dûnsers as de muzikanten, binne klaaid yn Fryske dracht út 'e perioade 1850-1860. Dêrby giet it om 'e klean dy't doedestiden droegen waard troch de boer en boerinne. Dat is bgl. te sjen oan 'e learene skuon dy't de leden oan hawwe (ynstee fan 'e klompen fan 'e arbeiders út dy tiid), mar ek oan 'e rike sieraden dy't by it kostúm droegen wurde.
It meast opfallende sieraad is it earizer fan 'e froulju, dat yn 'e rin fan 'e tiid ta statussymboal wurden wie. Sa besteane it goudene, it sulverne, it saneamde breedgoudene, mar ek it smelgoudene earizer. Fierders drage de froulike leden fan 'e Skotsploech de saneaamde sjatalêne (chatalaine), dy't oan 'e mulbân fan 'e rok fêstsit, as in teken fan niverheid. Dat is in lyts taske of ponge, dêr't û.m. in skjirre, nullekoker en spjeldekessen yn sit. De frouljuskostúms binne makke neffens âlde patroanen en fan natuerlike materialen as side, wol en damast, en ek de tafoege details binne orizjineel.
De manlju binne wat minder opfallend klaaid, en dy binne ek folle minder dúdlik werkenber as Fries, mei hege hoed, flipjas, knibbelbroek en blauwe hoazen. It siden of damasten fest jout de nedige kleur oan it gehiel. De manlju drage ek opfallende sieraden, wêrûnder it horloazjekeatling en de saneamde sinjetten, mei it lakstimpel, piipstopper en horloazjekaai, om te pronkjen mei de rykdom fan 'e boer.
Steedhâlder
Rol fan de steedhâlder
Fan de 15e iuw oant de stifting fan de Bataafske Republyk yn 1795 wie it steedhâlderskip in machtige politike funksje yn de Nederlannen. Formeel besjoen oefene in steedhâlder yn ien as mear gewesten it gesach út, út namme fan de lânshear. Steedhâlders sieten yn de Steatsrie, koenen de gewestlike steaten byinoar roppe en sieten it rjochtskolleezje foar.
Yn de Midsiuwen wie der noch gjin sprake fan in dúdlike taakomskriuwing. Dat feroare yn de tiid fan keizer Karel V. Tegearre mei lânfâdesse Marije fan Hongarije kaam er mei in dúdlik pakket fan taken, benammen bedoeld om de ynfloed fan de steedhâlder te beheinen.
Steedhâlders yn de Republyk
Willem II luts yn 1650 alle macht yn syn gewesten, Hollân, Seelân, Utert, Gelre en Oerisel, oan de steedhâlder. By syn ferstjerren dat jier wie syn soan noch net berne, dat de gewesten seagen harren kâns om de macht werom te nimmen, en beneamden gjin nije steedhâlder. Sadwaande ûntstie yn dy gewesten it Earste Steedhâlderleas Tiidrek. Dat duorre oant 1672, doe't yn it Rampjier wer behoefte ûntstie oan in sterke lieder, wêrtroch Willem III dochs noch ta steedhâlder beneamd waard. Fan doe ôf waard de funksje fan steedhâlder yn dy gewesten erflik ferklearre yn de manlike line.
Yn 1702 ferstoar Willem III sûnder bern en deselde gewesten besleaten op 'e nij om gjin steedhâlder te beneamen, wat it begjin wie fan harren Twadde Steedhâlderleaze Tiidrek. Oan dat tiidrek kaam in ein doe't hieltiten mear gewesten Willem IV, erfgenamt fan Oranje en steedhâlder fan Fryslân, ta erfsteedhâlder beneamden. Fan 1747 ôf hie de Republyk foar it earst ien mienskipslike steedhâlder, erfsteedhâlder Willem IV. Hy ferfarre syn hof fan Ljouwert nei De Haach. Dat jier waard it steedhâlderskip ek erflik ferklearre yn de froulike line.
It tiidrek fan 'e steedhâlders yn de Nederlannen kaam ta in ein troch de stifting fan de Bataafske Republyk yn 1795.
Erika Bella
Libben en karriêre
Erika Bella waard yn 1972 berne yn Hongarije. Nei't in kammeraatske har mei in fotograaf yn 'e kunde brocht hie, sette se mei in jier as tweintich útein mei it dwaan fan modellewurk. Se begûn al rillegau ek as neakenmodel te wurkjen, en waard doe "ûntdutsen" troch pornoregisseur Christoph Clark. Yn 1994, doe't se 22 jier wie, makke se har debút yn 'e pornografyske film Virgin Treasures, fan it Sweedske Private-label. Dy film, dy't yn 1995 útkaam en wêrfoar't Bella de skûlnamme Erica Rouge brûkte (fanwegen har reade hier), waard opnommen op 'e Amerikaanske Famme-eilannen (yn it Ingelsk Virgin Islands; dêrfandinne de titel). Neitiid ferskynde se ek fjouwer kear yn it Private Video Magazine, en letter wurke se in protte yn Itaalje, dêr't se beskôge wurdt as ien fan ferskate Hongaarske aktrises dy't holpen hawwe om 'e Italjaanske pornoyndustry op poaten te setten.
Fan 1994 oant se yn 2005 ophold mei har aktearwurk spile Bella neffens de Internet Adult Film Database (IAFD) yn 116 pornofilms. Dêrby wurke hja û.m. foar it Sweedske Private, de Italjaanske studio's Mario Salieri Entertainment Group en Grand'Idea, it Frânske Vidéo Marc Dorcel en Nanou, it Nederlânske Helen Duval Entertainment en Amerikaanske labels as Anabolic Video, Wicked Pictures, Vivid Entertainment en Elegant Angel. Se ûntjoech har mids jierren njoggentich ta ien fan 'e populêrste pornostjerren fan Jeropa, en wûn yn 1996 in AVN Award (de Oscar fan 'e pornoyndustry). Nei't se har yn 2005 weromlutsen hie as pornoaktrise, sette se lykwols har karriêre as stripper yn 'e Hongaarske haadstêd Boedapest fuort.
Frysk Iisbûn
It Frysk Iisbûn (offisjeel De Friesche IJsbond) waard oprjochte yn 1886 om: 'it iiswegennet te ûnderhâlden, fernieling troch steamboaten yn kanalen en fearten en ôfstreaming troch seeslûzen tsjin te gean'.
Duxfort
Duxford is in plak yn Cambridgeshire, Ingelân. It plak leit sa'n 15 kilometer besuden Cambridge en hat sa'n 1836 ynwenners.
Frysk Iisbûn
Letter is de provinsje yn 30 kriten ferdield, dy't goed omtinken jouwe oan de tastân en sterkte fan de iiswegen, it pleatsen fan baanfeiers, warskôgings- en rjochtingsboerden yn eigen gebiet. It iisbûn is no de feriening fan de 22 iiswegensintrales dy't it eigen gebiet fersoargje. Kontribúsjebetellers, dy't doedestiids F 0,25 per jier betellen, krigen in draachkaartsje dêr't út bliken die dat 'de baanfeier betelle wie'. By de toertochten dy't troch de iiswegensintrales organisearre wurde is dit draachkaartsje ferplichte. Hjoed de dei is de minimumbydrage foar in ynsinjekaartsje € 1,20 (2006).
It Frysk Iisbûn publisearret berjochten oer de tastân fan it iis, en organisearret tochten. Yn 1909 wie ien fan dy tochten de earste Alvestêdewedstryd. It iisbûn woe it by dy iene kear litte, mar Mindert Hepkema, in abbekaat út Ljouwert, wie it hjir net mei iens. In pear dagen letter waard troch him mei in tal oare entûsjaste Friezen de Feriening "De Fryske Alve Stêden" oprjochte.
Fetse (buorskip)
Fetse is in delsetting noardwest fan Hantum oan de Tsjettelfeart yn de gemeente Noardeast-Fryslân. De namme komt ek foar as Fitse en as pleatsnamme Fitse guedt en as wei, de Fetsewei. Ek middenyn Dokkum is in Fetse.
Kânselarij (Ljouwert)
De Kânselarij is in gebou yn Ljouwert op de Turfmerk 13.
Nei jildlike swierrichheden 1566-1571 boud, wierskynlik op kosten fan kening Filips II, as sit fan it Hof fan Fryslân. Yn 1811 waarden it dêrfoar yn de plak kommen Hof fan Assisen en de Rjochtbank fan de earste oanlis oerbrocht nei it Lânskipshûs dat derneist stie (1849 ôfbrutsen).
De Kânselarij is doe ynrjochte as sikehûs, 1814-1824 as kazerne, 1824-1892 as hûs fan boargerlike en militêre fersekering. 1892-1897 restaurearre troch de ryksboumaster Jacobus van Lokhorst (feroarings: ballustrade op de kroanlist en dakkapellen). Sûnt siet ûnderyn it Ryksargyfbewarplak en boppe de Provinsjale Bibleteek. In langhalich rjochthoekich foargebou fan bak- en berchstien mei noardlike fleugel en tsjin de noardeasthoeke in weromlizzend bygebou mei treptuorkes, oankocht troch de Steaten yn 1646, hielendal fernijd yn 1892.
thumb|Wapen Stêdekertier De gevel fan it haadgebou jout in dúdlik byld fan de iere renêssânsebou yn Fryslân. Rjochts fan it midden leit de haadyngong mei sânstiennen bekroaning mei opskrift (1571) en bordes mei skyldhâldende liuwen (1621). Dizze yngongspartij hat in trepgevel mei allegoaryske bylden op de treppen en in byld, saneamd fan Karel V, as bekroaning op de trijedielige toppilaster. De brângevel oan de súdside wiist op it plan, it gebou dêr te ferlingjen. Ynpandich in keunstich mitsele winteltrep mei wrongen spille, wêrfan't de brede iken trêden rêste op sierlike netferwulfkes. De kelders binne dekt mei flakke krúsferwulften, skoarre yn 'e muorre en op sânstiennen pylders.
Oant 2013 wie de kânselarij ien fan de gebouwen dêr 't it Frysk Museum yn húsfeste wie. Nei it ferhúzjen fan it museum nei it Saailân en in ferbouwing hat de Kânselarij nije hierders krigen wêrûnder de Thorbecke Akademy. De dependânse fan dizze Akademy sit in part fan it ûnderwiiskurrikulum fan de oplieding bestjoerskunde yn.
Yn 2022 waard it gebou foar it symboalyske bedrach fan ien euro ferkocht oan de Vereniging Hendrick de Keyser. It gebou bliuwt in moetingsplak foar oerheid, ûndernimmers en ûnderwiis,
Huang Xianfan
Huang Xianfan (Sineesk: 黄现璠; transliteraasje: Huáng Xiànfán (pinyin) of Huáng Hsiènfán (Wade-Giles); Sjûang: Vangz Yenfanh; Fusui, 13 novimber 1899 – Guilin, 18 jannewaris 1982) wie in Sineesk histoarikus. Hy wurdt beskôge as de feitlike grûnlizzer fan 'e stúdzjes nei de Sjûang, in grutte etnyske minderheid yn súdlik Sina.
Libben en karriêre
Huang Xianfan hat studint west oan de universiteiten fan Peking en Tokio. Yn 1941 waard er heechlearaar skiednis oan de Universiteit fan Sun Jatsen. Fan 1941 oant 1942 hat Huang Xianfan heechlearaar skiednis west oan de Universiteit fan Sun Jatsen. Fan 1943 oant 1953 wie Huang heechlearaar skiednis oan de Universiteit fan Guangxi. Fan 1954 oant 1982 wie er heechlearaar skiednis oan de Normaal Universiteit fan Guangxi. Yn dizze tiid, yn 1943/1982, begûn er ek mei syn stúdzjes oer antropology en oer de Zhuang, in Sineesk minderheidsfolk. Fan 1943 oant 1982 wurke hy by de universiteit fan Guangxi en de Normaal Universiteit fan Guangxi as master yn de skiednis en de antropology.
Tsjerkefersiering
thumb|right|tsjerkebylden Tsjerkefersiering is it fersieren fan tsjerken mei religieuze bylden en skilderingen. Yn âlde tsjerken dy't protestantsk waarden, binne de bylden nei de reformaasje, út freze foar oanbidding en ferearing, út 'e tsjerke helle. Muorreskilderingen bleaune wol, mar binne nei de earste tiid net fernijd of waarden oerkalke. Yn it strakke kalvinisme wie earetsjinst in tsjinst fan It Wurd. De earste echt protestantske fersiering (neist Midsiuwske resten as koarbanken Boalsert, kreake Easterein, muorreskilderingen Frjentsjer, Boazum) komt dan ek oan 17e-iuwske, soms mei snijwurk oerladen preekstuollen. Dan: fraaie oargelfronten, rouboerden fol symboalen. Yn Jelsum en Huzum rozetten út de earste herfoarmingstiid. Nei de Twadde Wrâldoarloch ûntstiet nije oandacht foar sierende eleminten, bygelyks kânselkleed (Lippenhuzen), jûnsmieltafel (Oerterp) en doopfet; ek soms in kleurich raam of muorreskildering (Nyegea, Smellingerlân).
Prûmtabak
thumb|left|150px|Ingelske prûmtabak thumb|In prûm Prûmtabak is rûchsniene tabak, dy't net smookt wurdt, mar kôge of sobbe (prûmke). Nei in skoft wurdt de tabak útspuid. Somtiids wurdt dêr in spesjaal bakje foar brûkt, in kwispeldoar. Guonts sjogge prûmtabak as in alternatyf foar it smoken fan tabak, mar it kôgjen op prûmtabak kin kanker yn de mûle jaan en ek alle oare skealike stoffen út de tabak komme yn it lichem telâne. Somtiids wurdt prûmtabak tapast troch guonts dy't fan it smoken ôf wolle, it is dan in alternatyf foar nikotineplasters en nikotinekaugom.
Prûmtabak is yn ferskillende smaken te krijen: drop-, hunning-en krinte- smaak.
Yn Drachten
Eartiids waard yn Drachten, oant oktober 1989, de ferneamde healswiere 'Drachtster Kei'-prûmtabak, ferneamd nei de mânske balstien Drachtster Kei, makke troch tabaksfabryk Van der Meulen. Foar 1970 (Fokke van der Meulen fan de 'Erven van der Meulen': Wij steane der fersteld fan, dat der noch safolle prûmke wurdt) foarmen de tabaksferwurkjende bedriuwen, mei de skipswerven en Philips de wichtichste yndustry yn Drachten. Firma S. S. Osinga en J. B. van der Meulen, alle trije yn Drachten, produsearren ek prûmtabak. Fierders hie Fryslân noch prûmtabak fan de merken De Bijekoer, O. Zoveele's Pruim en Goudbloem.
De Fiif Ekers
De Fiif Ekers is in delsetting east fan Hartwert yn de eardere gemeente Súdwest-Fryslân. De namme komt ek foar as De Vijf Akkers, Fievekkers en as pleatsnamme Fiif ackeren. Dy pleats hearde ta it Kleaster Blomkamp.