cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Natoerbrêge Zanderij Crailoo
De brêge is op 3 maaie 2006 iepene troch keninginne Beatrix. It projekt koste 14,7 miljoen euro en waard starten yn 2002. De brêge ferbynt it Spanderswâld en de Bussumerheide en giet oer Provinsjale wei 524, in spoarwei, in bedriuwenterrein (Railpro) en in sportpark. De brêge is net allinnich oanlein foar bisten, der rinne ek in fytspaad en in ruterpaad oerhinne. It ekoduct is ien fan de ferbinings yn it útfieringsprogramma 'Hiel de Heuvelrêch'. Dit hat as doel fan de streek fan de Utertse Heuvelrêch (fan Rhenen by de Nederryn oant Naarden oan de Goaimar) wer in oanienslutend gebiet te meitsjen.
Spanderswâld
It Spanderswâld wie oarspronklik in produksjebosk fan leaf- en nuddelhout. It gebiet falt ûnder behear fan it Goais Natoerreservaat, en is troch de Natoerbrêge Zanderij Crailoo mei de Bussumerheide ferbûn.
Neist de bosk leit it lângoed 'Spanderswâld'.
Flavius Aetius
Flavius Aëtius (sa. 391 yn Durostorum, † 21 septimber 454 yn Rome) wie magister militum (heechste befelhawwer) fan it leger yn it West-Romeinske Ryk ûnder keizer Falentinianus III. Hy is benammen bekend wurden troch syn oerwinning op de Hunnen yn de slach op Katalaunyske fjilden.
Famylje en eardere jierren
Aëtius waard berne yn Durostorum yn de Romeinske Moesia Inferior (tsjintwurdich Silistra, Bulgarije), om 390 hinne. Syn heit wie Flavius Gaudentius, in Romeinsk soldaat fan Skytysk komôf; syn mem, har namme is net bekend, wie in rike en aristokratyske frou ôfkomstich út Itaalje. Foar 425 boaske hy de dochter fan Carpilio, dy't him in soan joech, ek neamd Carpilio. Letter troude hy Pelagia, de widdo fan Bonifasius, by har hie hy in soan, Gaudentius. It is mooglik dat hy ek noch in dochter hie, de frou fan Thraustila dy't de dea fan Aëtius' wrake troch Falentinianus III te fermoardzjen.
As bern wie Aëtius diplomatyk gizeler fan de Hunnen. Sa learde hy syn lettere fijannen goed kennen en rekke befreone mei harren lettere kening Rugula. It slagge kening Aëtius om in bûnsmaatskip mei de Hunnen ta stân te bringen. Yn ruil foar frede joech hy de Romeinske provinsje Pannoanje oer oan de Hunnen mei alle jierren in jildskatting.
Aëtius, Bonifatius en Placidia
Aëtius syn earste wapenfeit wie it oanfieren in leger Hunnen yn Itaalje yn 425. Hy stipe de upsurpator Jehannes dy't himsels ta keizer útroppen hie. Lykwols arrivearre Aëtius mei syn leger yn Ravenna trije dagen neidat Jehannes troch it offisjele Romeinske leger ferslein wie en deade. Nei gefjochten hin en wer komt Aëtius ta oerienstimming mei Galla Placidia, de keizer-mem en regintesse  fan Falentinianus III; de Hunske hierlingen wurde ôfbetelle en nei hûs stjoerd, en Aëtius krijt de posysje fan magister militum fan it westlike ryk, in posysje mei in protte macht.
Yn Galje wurde troch Aëtius de opstannige Fisigoaten ferslein yn de Slach by Arles en twingt hy se werom te kearen nei harren festigingsgebieten yn Akwitaanje. Hy werstelt de Limes en ferdigenet Norikum tsjin Germaanske ynfallen. Underwillens, wie de comes Bonifasius fan Afrika in ûngenede fallen by Plasidia, wierskynlik as gefolch fan yntriges troch Aëtius en oare Romeinske generaals.
Bonifasius komt yn opstân en lit de Fandalen út Spanje nei Afrika oerkomme. As er yn 432 by Plasidia wer yn de geunst komt wurdt er nei Itaalje roppen en kriget der in hege posysje. Aëtius dy't fan betinken wie dat Plasidia fan him ôf woe, marsjearret mei syn leger op Bonifasius en rekket mei him yn gefjocht yn de slach by Riminy. Dizze slach wurdt troch Bonifatsus wûn, mar hy rekket swier ferwûne en stjert in oantal moannen letter. Aëtius ûntsnapt nei dizze nederlaach nei Dalmaasje en keart mei help fan de Hunnen werom (yn ruil dêrfoar krigen se de Romeinske provinsje Pannoanje) en yn 433 hy er syn machtsposysje werom.
Machtichste Romein fan it Westen
Fan 433 oant 450 wie Aetius de wichtichste persoan fan it West-Romeinske Ryk. Syn polityk is der op rjochte om de Romeinske macht dy't slim te lijen hie fan de ynfallende Germaanske folken te fersterkjen yn de provinsjes Galje en Spanje. Hy hat dêrby te krijen mei diverse opstannen û.o. fan de Germaanske foederati (bûnsmaten) yn it ryk. Yn 435 ferbrekke de Boergonden har ferbûn mei de Romeinen en falle it oanswettende gebiet binnen. As antwurd stjoerd Aëtius in strafekspedysje derhinne dy't haadsaaklik út Hunnen bestiet. By Worms wurde de Boergonden troch dat leger ferneatige en rûge in grut part fan de Boergonden út. It oerbleaune part wurdt yn 443 troch Aetius oerbrocht nei Sapaudy (Savoye). Yn Galje en Spanje ûnderfynt hy fjirders ek in soad problemen mei kloften plonderers, de saneamde Bagaudae. By Valence en Orléans pleatst hy mobile legers.
Nei de dea fan hunnekening Rugula kaam even syn neef Bleda op de troan, mar dizze waard al gau fermoarde en ferfongen troch Attila. Attila ferbruts yn 447 it bûnsmaatskip mei Rome, foel de Balkan binnen en oermastere sechtich stêden. Yn 450 foel Theodosius II, keizer fan it East-Romeinske Ryk fan syn hynder en rekket deadlik ferwûne. Hy wurdt opfolge troch de ûnervaren Marsianus. Oan him wegert Attila skatting te beteljen en yn it easten stiet in nije kriich op in punt út te brekken.
Slach op de Katalaunyske fjilden
Aëtius reizget of nei Gallia om in alliânsje fan Hunnen, Gepiden en Ostrogoaten it haad te bieden. Hy ropt dêrby de help yn fan de Germaanske foederatistammen dy't al op Romeinske gebiet ferbleauwen lykas ie de Fisigoaten, Boergonden, Franken en Fandalen. Op 20 septimber 451 wie op de Campus Mauriacus of Katalaunyske fjilden, tichtby Troyes en Châlons-sur-Marne, in grutte fjildslach. De Hunnen koenen mei muoite in nederlaach ûntkomme en de slach einige yn feite sûnder winners. Dan lit Aëtius de Hunnen de ôftocht blazen, mooglik om harren as tsjinwicht tsjin de Germaanske stammen te behâlde kinnen. In beslissing dy't him djoer te stean komme sil om't de Hunnen har yn 452 tsjin Itaalje keare. Aëtius waard letter hjirfoar yn Rome en Ravenna alderlei ferwiten makke.
As yn 453 Attila ferstoar is, is Aëtius syn grutste tsjinstanner kwyt, mar likegoed dé reden dêr't hy foar de keizer ûnmisber wie gie dêrmei ferlern. Yn 454 lit dizze keizer him fermoarde.
{{boarnen|boarnefernijing=
List fan boargemasters fan Aenjewier
List fan boargemasters fan Aenjewier fan 1851 oan 1934.
Bantam (Noard-Hollân)
Bantam is in lângoed oan de provinsjale wei Weesp-Bussum (de Frânske Kampwei). It leit op it grûngebiet fan Hilfertsom.
De eigener fan it gebiet fan 28 ha is de Feriening Natoermonuminten. It gebiet is tagonklik foar leden Natoermonuminten en besikers yn besit fan in deikaart.
It lânhûs dat op it lângoed stie, wie boud yn 1878 mar is letter ôfbrutsen.
Fulgata
thumb|Vulgata Sixtina thumb|Prolooch fan it [[Evangeelje fan Jehannes, Clementina Vulgats, edysje 1922]] De Fulgata of Fulgaat (Editio Vulgata) is in wichtige bibeloersetting yn it Latyn. It is troch Hiëronymus makke yn opdracht fan paus Damasus en dien tusken 390 en 405 nei Kristus. De Fulgata tanket syn namme oan de útdrukking versio vulgata ('folksk Latyn') en wie yn it sljochtweihinne Latyn skreaun (sermo humilis). It ferskil tusken it elegante Ciceroniaanske of literêre Latyn dêr't Hiëronymus in master yn wie en it ienfâldige folkske Latyn is grut. De Fulgata waard makke om in akkurate en ienfâldich te begripen ferzje te krijen as eardere oersettings, de Ald Latynske oersettingen of "Vetus Latina". It wie de earste en hat iuwenlang de ienige kristlike Bibeloersetting west dêr't de oersetting fan it Alde Testamint streekrjocht út it oarspronklike Hebriuwsk kaam ynstee fan út it de Grykske Septuaginta.
Sintraal-Jeropa
thumbnail|right|250px|De lannen dy't meastentiids ta Sintraal-Jeropa rekkene wurde. Sintraal-Jeropa of Midden-Jeropa is it gebiet dat tusken East-Jeropa en West-Jeropa yn leit en de midden fan it Jerpeeske kontinint beslacht. Wêr't krekt de grinzen fan dit gebiet lizze, is dizenich, mei't der in hiel soad ferskillende definysjes fan besteane. Wat neffens ien definysje ta Sintraal-Jeropa heart, kin yn in oarenien wol ta East-, West-, Noard-, Súd- of Súdeast-Jeropa rekkene wurde. It ferskil yn definysjes wurd feroarsake troch wêr't men sa'n definysje op basearret, en dêrby kin it gean om geografyske, histoaryske, polityk-steatkundige, kulturele of etnyske omtinkens. Lang hat de term 'Sintraal-Jeropa' grutdiels yn ûnbrûk west om't it wrâlddiel yn 'e tiid fan 'e Kâlde Oarloch by it Izeren Gerdyn lâns opdield wie yn in westlik en in eastlik part, wêrby't Sintraal-Jeropa midstwa snien waard.
Fulgata
De Fulgata hat fan grutte ynfloed west op de kultuer, de keunst en it libben yn de Midsiuwen. Troch de "Tsjustere Midsiuwen" hinne en letter yn de Renêssânse en Reformaasje, stie Hiëronymus' monumintale wurk as in lêste steunpylder fan de Romeinske gloarje en wie de hoekstien fan de Westerske tsjerken yn harren stribjen nei in feriene Jeropa troch it katolike leauwen. Oer in tiidrek fan mear as tûzen jierren (400 - 1530) tsjinne it as ynspiraasjeboarne foar talrike skilderijen en lieten. Eardere besikings om de bibel nei folkstalen oer te setten waard dien op basis fan de Fulgata omdat dy beskôge waard as ûnfeilber en troch God ynspireare.
Sûnt 1546 oanfurdige it Fatikaan op it Konsily fan Trente allinnich de Fulgata ferzje as gesachhawwend, mei it gefolch dat alle katolike oersettings fan de Bibel, bassearre op de grûntalen en modern wittenskiplik ûndersyk, wachtsje moasten oant nei de ensyklyk Divino Afflante Spiritu (1943).
Sintraal-Jeropa
Gongberste definysje
Yn 'e gongberste definysje bestiet Sintraal-Jeropa út 'e Alpenlannen oanfolle mei de saneamde Visegrádgroep: Utsein Lychtenstein en Switerslân binne alle lannen fan Sintraal-Jeropa lidsteaten fan de Jeropeeske Uny.
Oare definysjes
By oare definysjes wurde ornaris gebieten oan 'e boppeneamde omskriuwing fan Sintraal-Jeropa tafoege. As dêrby lânsgrinzen folge wurde, kin dat gean om: Wannear't men ôfwykt fan 'e lânsgrinzen wurde by guon definysjes de folgjende gebieten ek wol ta Sintraal-Jeropa rekkene: Yn guon definysjes, bgl. yn Meyers Grosses Taschenlexikon, wurde ek Nederlân, Belgje en Lúksemboarch ta Sintraal-Jeropa rekkene.
Hillingdon (distrikt)
thumb|Waterside, it haadkertier fan [[British Airways yn Harmondsworth]] thumb|Metrostasjon fan Uxbridge Hillingdon is (sûnt 1965) it meast westlike distrikt (burough) yn it Ingelske greefskip Grut-Londen en hat 243.006 ynwenners. It oerfflak berint 115,7 km².
Fan de befolking is 13,9% âlder as 65 jier. De wurkleazens beslacht 2,7% fan de beropsbefolking (sifers folkstelling 2001). Yn 2008 bestie de befolking út 73,6 % blanken, 15,3 % Aziaten, 5,5 % swarten en 0,8 % Sinesen.
Elizabeth Haydon
Libben en karriêre
Rhapsody waard yn 2001 folge troch Prophecy, en yn 2002 troch Destiny, wêrmei't Haydon har Rhapsody-trilogy besleat. It sil grif nimmen nij dwaan dat Rhapsody en Ashe inoar úteinlik krije. Yn Requiem for the Sun (2003) en Elegy for a Lost Star (2004) kamen Rhapsody, Ashe, Achmed en Grunthor foar nije soargen en swierrichheden te stean. Dy beide romans, wurde wol de Middelboeken neamd, mei't Haydon se as brêge nei in twadde trilogy brûkte. Yn 2006 kaam The Assassin King út, it earste boek fan 'e War of the Known World-trilogy, mar neitiid kaam dat wurk stil te lizzen, doe't Haydon ûnder ynfloed fan it opgroeien fan har bern besleat om gear te gean oer de Lost Journals of Ven Polypheme-searje.
De Lost Journals of Ven Polypheme is in rige ferhalen foar tiners dy't yn deselde wrâld spilet as de Symphony of Ages, mar oer de aventoeren fan 'e seeman Ven Polypheme giet. Yn 2006 kaam dêrfan The Floating Island út, yn 2007 The Thief Queen's Daughter, en yn 2009 The Dragon's Lair. Yn 2014 folge diel fjouwer, The Tree of Water. Datselde jiers kaam einlings ek it twadde diel fan 'e War of the Known World-trilogy út: The Merchant Emperor. Yn 2015 sil Haydon dy trilogy ôfrûnje mei The Hollow Queen.
Albert Apuzzi
Albert Apuzzi is in Amerikaanske muorrekeatser dy't mei 7 nasjonale kampioenskippen op rige (1983 - 1989) by it dûbeljen yn de ien-muorre fariant, rekôrhâlder is. Yn 1992 waard hy yn dy klasse op 'e nij nasjonaal kampioen, tegearre mei Joe Durso, mei wa't hy yn syn rekôrrige ek seis kear steld hie.
Apuzzi waard ek twa kear nasjonaal kampioen by it inkeljen (1986 en 1993) en wie 6 kear ferliezend finalist, mar in swiere earmblessuere makke in ein oan syn karriêre by it inkeljen.
Albert Apuzzi is aktyf as organisator fan toernoaien en wurdt sjoen as ien fan de wichtichste ambassadeurs foar it muorrekeatsen yn de ien-muorre fariant mei de lytse bal. Yn oktober 2011 waard Apuzzi opnommen in de "Hall of Fame" fan it Amerikaansk keatsbûn (USHA).
Grutte gersstjer
thumb|Grutte gersstjer De grutte gersstjer (Ornithogalum nutans) is in plant. Yn de 23e printinge fan de 'Heukels' wurdt er yndield yn de asperzjefamylje (Asparageaceae), mar neffens it APG II-systeem is it ek tastien de soarte te setten yn de titelroasfamylje (Hyacinthaceae).
De 6 sm grutte blom bestiet út twa trio's wite kroanblêden. Lykas by de faker foarkommende gewoane vogelmelk (Ornithogalum umbellatum) hawwe de kroanblêden oan de ûnderside in griene streek dy't oan de ein fan it kroanblêd ta rint. De blommen hingje yn in strúsfoarm oan in 40-50 sm lange stâle. Dêr't de blommen fan de gewoane gersstjer nei boppen iepen steane, hingje se by de grutte gersstjer nei de sydkant of nei ûnderen knakt. De bloei is fan april oant maaie. thumb|left|250px|Blom
De blêden binne breed, linefoarmich en kinne 0,5 m lang wurde, ûngefear like lang as de blomstâle.
Fersprieding
De plant komt út it Middellânske-Seegebiet: it westen fan Turkije en it easten fan Grikelân. Om 1600 is de plant op de Hortus yn Leiden ynfierd, en fersprate him dêrwei oer de stêd.
Yn Nederlân komt it soarte eins allinnich as stinzeplant foar op lângoeden flak efter de kust. De grûn bestiet út fiedselrike, wiete kalkhâldende grûn yn leafbosken.
Yn Nederlân is de plant beskerme yn it ramt fan de Floara & Faunawet. It soarte is hjiryn opnomd op de list mei beskerme plantesoarten.
Dêr't de gewoane gersstjer him benammen fegetatyf fuortplantet, set de grutte gersstjer ek goed sied en ferspriedet him middels siedden.
Tún
De plant kin hiel bêst wat skaad hawwe, en docht it dan ek goed as ûnderbegroeiing by struken op healiepen plakken. Op in humusrike, wat fochtige grûn sille se har goed fermannichfâldigje.
Nanne Ottema
thumb|Nanne Ottema Nanne Ottema (Ljouwert, 4 maaie 1874 - dêre, 20 juny 1955) wie in notaris en keunstsamler út Ljouwert.
Hy wie in soan fan Allert Ottema en Maria Franciska Fellinga. Al jong begûn er mei it sammeljen fan eastersk ierdewurk. Oan it Princessehof, dêr't er konservator fan wie, hat Ottema in unike kolleksje neilitten. Ek lânseigen ierdewurk, folkskeunst en klaaiïnge waarden troch him sammele en bestudearre. In soad guod is foar Fryslân bewarre bleaun en wurdt no yn museum It Prinsessehof en it Frysk Museum tentoansteld. Jierrenlang wie Nanne Ottema bestjoerslid fan it Frysk Genoatskip en lid fan Provinsjale Steaten fan 7 july 1931 oant 1935.
Ottema-Kingma Stichting
De Ottema-Kingma Stichting fan Nanne Ottema en syn frou Grytsje Kingma dy't yn 1955 harren besittings erfde, hat as doel de keunst en wittenskip, en dan benammen alles wat fan belang is op âldheidkundich, keunst- en kultuerhistoarysk mêd te tsjinjen. Dêrby ek it tsjinjen fan de Hiemskutgedachte yn Ljouwert en yn Fryslân. De stifting beheart de neilittenskip fan de erflitters.
Ouderkerk oan de Isel
thumb|260px|Sicht op Ouderkerk oan de Isel Ouderkerk oan de Isel (Nederlânsk en offisjeel: Ouderkerk aan den IJssel) is in doarp yn de Krimpenerwaard oan de Hollânske Isel. It hat sa'n 5700 ynwenners, ynklusyf de Lageweg).
Gemeente
It doarp foarmet sûnt 1 jannewaris 1985 (nei in gemeentlike weryndieling) mei Gouderak, Lageweg en it buorskip IJssellaan de gemeente Ouderkerk. Foar dy tiid wie it ek in gemeente wêrûnder (neist it doarp Ouderkerk oan de Isel sels) ek Lageweg en IJssellaan foelen. Yn sommige stikken wurdt ek de buert Oudeland noch apart fermelden. Ouderkerk oan de Isel is de grutste fan dizze plakken. Ek it gemeentehûs fan de gemeente Ouderkerk stiet yn Ouderkerk oan de Isel.
Untsteansskiednis
De âldste offisjele fermelding fan it doarp komt út 1263, doe't it noch Oudekerke neamd waard. Mar it is wierskynlik dat der al earder in doarp west hat dat oant de tolfte iuw de namme IJsele hân hat. Der binne yn elts gefal 12e-iuwske fûneminten fûn fan in dowestiennen tsjerkje.
Der binne wol in oantal Romeinske munten fûn út de earste fjouwer iuwen fan ús jiertelling, mar dy wize nei alle gedachten net op bewenning dy't makke. De fjoerplakken fan healwei de tsiende iuw meitsje bewenning al wol oannimliker. En der bestiet in fermoeden dat hjir al yn de 10e iuw in tsjerkje stien hat. Dit soe bysûnder wêze, omdat yn it earste millennium fan ús jiertelling de Krimpenerwaard noch moeras wie op wat donken nei.
Ekonomy (earder en no)
De feehâlderij hat altyd de grutste sektor west, benammen kij en yn mindere mate bargen. Dochs stiet Ouderkerk oan de Isel benammen bekend as skippersdoarp. Dit hat ek grutte ynfloed hân op de yndustry yn it doarp dat foar in grut part rjochte wie op de binnenfeart: werven, seilmakkerijen, touslaggerijen ensfh. Dizze yndustry is sa goed as ferdwûn, mar ek no is der noch de ôfdieling Ouderkerk oan de Isel en omkriten (de Iselfleat) fan skippersferiening Schuttevaer de grutste ôfdieling nei Rotterdam mei mear as twahûndert leden, iselmannen sa't se dêr neamd wurde.
Yn it ferline wienen der seis stienovens, dêr't de bakstiennen bakt waarden fan de Isel-klaai. Der binne yn it doarp en omkriten noch in soad gebouwen te finen dy't oplutsen binne út dizze gielige stientsjes. De 33 meter hege wettertoer (1910) oan de grins mei Krimpen aan den IJssel is faaks net it moaiste (der is ek in soad beton yn brûkt), mar wol ien fan de meast promininte foarbylden hjirfan. Mei it ferdwinen fan dizze stienfabriken binne de Iselstientsjes djoerder wurden.
Der wienen ek in soad mûnen yn Ouderkerk dy't yn de rin fan de 20e iuw allegear ferdwûn binne. De lêste, de houtseachmole Hermina, droech in soad by oan it doarpsbyld en is begjin jierren fyftich noch yngreven restaurearre. Mar op 30 oktober 1958 brekt der brân út troch koartsluting yn de elektryske seagerij dy't der ûnder siet en trije kertier letter is de mole finaal ôfbaarnd. Lâns de Berkenwoudse Boezem en de Molenvliet (de namme seit genôch) dy't bûten it doarp fan de Isel rjochting de Loet rinne, binne noch op twa plakken oerbliuwsels te finen fan moles. Hjir hat trouwens ien fan de earste stoommasines fan Nederlân stien (1804) om in stoomgemaal oan te driuwen. Dizze waard sa'n tsien jier letter al wer ôfbrutsen, omdat én de masine én de ferfeaning dêr't er foar ynsetten waard ôffoelen
It âlde tsjerkegebou en syn histoarje
It doarp krige syn namme troch in midsiuwske tsjerke yn de buorren, de âldste tsjerke fan Súd-Hollân mei dy fan Sassenheim. Dizze tsjerke is boud op de 14e-iuwske fûneminten fan in eardere tsjerke dy't tusken 1425 - 1428, by de Hoekse en Kabbeljauske twisten, ferwoaste waard. Der is in krústsjerke fan makke, wêrmei't de tsjerke frijwat fergrutte waard en letter, begjin 16e iuw, binne der ekstra yngongen komd oan it dwersskip.
Yn de tsjerke is in prealgrêf te finen dat yn opdracht fan Loadewyk fan Nassau boud is. Sels leit hy net yn dit grêf, mar wol syn frou Isabelle, grevinne fan Hornes, syn soan Hindrik fan Nassau-Ouwerkerk en noch mear as tritich oaren út dizze basterttûke fan de Nassau's.
It tsjerkegebou heart tsjintwurdich ta oan de PKN, mar de klokketoer dy't by de tsjerke heart is sûnt 1798 fan de gemeente. Dit is noch in gefolch fan de skieding fan tsjerke en steat dy't fuortkaam út de herfoarmingen fan de Bataafske Republyk. De gemeente hat de toer yn 2001 útwreide mei in 24-klokkich klokkespul.
Roomske tsjerke
By tsjerkegebouwen dy't âlder binne as de Reformaasje, sprekt foar himsels dat se ea ta de katolike tsjerke hearden. Yn dy tiid hie Ouderkerk in sintrumfunksje foar de omkriten (dêr is no neat mear fan oer) en hie de Sint Vincentius-parochytsjerke (sa't dy doe hiet) 'dochters' yn de omlizzende plakken, oant de oare kant fan de rivier yn Nieuwerkerk en Capelle. De tsjerke hearde doe by it Bisdom Utert.
Herfoarme tsjerke
Yn it âlde tsjerkegebou preket yn 1579 foar it earst in herfoarme predikant. De herfoarme gemeente is letter ûnderdiel woarn fan it Grifformearde Bûn. Yn it ferline kamen ek de Nederlânsk Herfoarmen út it fierderop oan de Iseldyk lizzende Krimpen aan den IJssel yn dizze tsjerke. Dy hienen doe wol harren eigen yngong, ien yngong foar de Ouderkerkers en in oare yngong foar de Krimpenaren. Yn 1861 krigen se haren eigen tsjerkegebou, wêrtroch't it tsjerkjen yn Ouderkerk troch de Krimpenaren dien wie. De herfoarme gemeente yn Ouderkerk is nei it ûntstean fan de PKN opsplitst yn twa dielen, wêrfan ien diel fan de tsjerkegongers fierder gien is as Wersteld Herfoarme tsjerke. Trochdat dizze Wersteld Herfoarmden troch de splitsing sûnder tsjerkegebou binne komd te sitten is der net allinnich in religieuze mar ek in politike ferdieldheid yn de gemeente Ouderkerk ûntstien wêrby't de bou fan in nije tsjerke en de bestimmingsplannen ynsetten binne foar konflikten tusken gemeenteriedsleden en it kolleezje fan B&W. As foarlopige oplossing brûke de Wersteld Herfoarmden no it tsjerkegebou fan de Griformearde Gemeenten yn Krimpen aan den IJssel.
Grifformearde tsjerke
Neist dizze tsjerken is der ek in fan oarsprong grifformearde tsjerke. Dizze siet sûnt 1910 yn in tsjerkegebou (boud yn 1909) krekt bûten de kom oan de Iseldyk. Doe't der yn de jierren 70 wer restauraasjewurk nedich wie is der foar keazen in nij gebou te betrekken. It tsjerkegebou is doe ferkocht oan in partikulier dy't it gebou restaurearre hat en ta wenhûs omboud hat. It lytse tuorke is doe sloopt fanwege de boukundige steat, de foargevel is doe oanpast.
Wettersneden
thumb|right|260px|Monumint "Dûbeltsje op syn kant" by [[Nieuwerkerk aan den IJssel|Nieuwerkerk, as oantinken oan de wettersneed fan 1953. Dit monumint stiet op it plak dêr't Arie Evergroen it gat tichte mei syn skip.]]
Hoewol't Floaris V al yn 1287 in hânfêst stjoert nei Ouderkerk oer it ûnderhâld fan de diken, wuordt de Krimpenerwaard en dêrmei ek Ouderkerk meardere kearen troffen troch wettersneed. De twadde Sint Elisabetsfloed fan 1421 levert in dyktrochbrek op tusken Lekkerkerk en Krimpen aan de Lek, wêrtroch't de hiele waard blank komt te stean. In adekwate en duorsume oanpak lit troch de Hoekse en Kabbeljauske twisten even op him wachtsje. Mar foar de ein fan dit desennium (nei de Soen fan Delft) pakke Philips fan Boergonje en Jacoba fan Beieren troch en wurdt Aelbrecht fan Naaldwijk (wêrnei't yn Ouderkerk in strjitte neamd is) de earste dykgreve fan it earste heechhiemraadskip, it Hoogheemraadschap van de Krimpenerwaard.
De wettersneed fan 1916 wie benammen om de Sudersee, mar ek yn de Súd-Hollânske rivieren kaam it wetter tige heech. De Krimpenerwaard is it ienige plak yn Súd-Hollân dêr't it wetter oer de krún fan de dyk kaam. Dit hat de reden west om de diken op te heegjen. Oan de heechlizzende Doarpsstrjitte yn de buorren is dat noch goed te sjen troch de trepkes fan de foardoar nei it nije strjittenivo.
By de wettersneed fan 1953 waard de Krimpenerwaard ek troffen. De dyk bruts oer in lingte fan fjirtich meter troch neist de earder neamde grifformearde tsjerke krekt bûten it doarp. By de oerbliuwsels fan ien fan de moles oan de Molenvliet is nog te sjen hoe heeh it wetter yn de Krimpenerwaard stien hat. Ferneamd is ek it ferhaal fan de manmoedige Ouderkerkse skipper Arie Evergroen dy't syn skip ‘De Twee Gebroeders’ yn it gat yn de dyk by Nieuwerkerk farde om it dêrmei te tichtsjen. Hjirmei hat er foarkomd dat in grut diel fan Súd-Hollân (ynklusyf Rotterdam en De Haach) oerstreamd wêze soe.
Toerisme en rekreaasje
De Hollandse IJssel, dêr't it doarp oan leit, is in rivier mei in soad willefeart. En de Krimpenerwaard, de waard dêr't it doarp yn leit, foarmet in wichtich ûnderdiel fan it Griene Hert. It doarp leit oan it Griene Hertpaad en de by it doarp hearrende polders lizze oan it Ouwerloperpaad. Dêrneist telt it doarp in oantal ryksmonuminten.
Dochs is der net folle toerisme te finen yn it doarp. Der binne net folle oernachtingsmooglikheden. De horeka is benamme rjochte op de eigen bewenners mei twa kroegen, twa snackbars, in ôfhelsinees en in pizzeria.
De Ouderkerkers sels geane foar harren rekreaasje it doarp út, de Krimpenerwaard yn, rjochting de Loet en de Loetbosk. Fierders binne der sportfasiliteiten yn benammen it multifunksjonele sintrum De Drie Maenen (neamd nei it wapen fan de gemeente Ouderkerk oan de Isel). Hjir binne dan ek ferskate sportferienings aktyf. It gemeentlike swimbad wie te ferliesjaand en hat yn de jierren '90 romte meitsje moatten foar in nijbouwyk. Neist sport binne by De Drie Maenen ek kulturele aktiviteiten.
Berikberheid
It doarp is berikber oer de Iseldyk út de rjochting Gouda (lâns Gouderak en Lageweg) en út de rjochting Krimpen aan den IJssel en fia de Kerkweg fanôf de Provinsjale wei (N210) en de Loet. Omdat dizze lêste as grutste tagong nei it doarp it ferkear (der sitte in pear transportûndernimmingen yn it doarp) net mear oankoe, is der parallel in nije wei oanlein, de Zijdeweg (N475). Ek rint der troch de polder in Tiendwei (net foar trochgeand ferkear) dy't, mei de lêste nijbouprojekten, grinzet oan de beboude kom fan Ouderkerk oan de Isel.
Der rydt in busline (fan Connexxion) oer de Iseldyk (dus fanút Krimpen aan den IJssel rjochting Lageweg en Gouda en wer werom) en yn de spits in ekstra bustsjinst foar in snelle ferbining mei metrostasjon Capelsebrug. Benammen yn it wykein en jûns binne de bustiden beperkter woarn en is der op in stuit keazen om foar de sneinen de skilbus yn te fieren.
Ek is it doarp berikber fia de Hollandse IJssel, wêr't it oanlissteigers hat foar de binnenfeart en in fuotfear rjochting Groot Hitland (gemeente Nieuwerkerk aan den IJssel). Dit fuotfear, sa blykt út stikken, wie der al sûnt begjin 17e iuw. Oant healwei de 20e iuw waarden persoanen oersetten mei in roeiboot en dêrnei binne der motorisearre pontsjes komd.
Java Bank
thumb|Bankbiljet fan Nederlânsk-Ynje (1939) thumb|Kantoar yn [[Amsterdam fan de Bijbank Javasche Bank (2008)]] De Javasche Bank (ek wol de Java Bank) wie yn it earstoan in gewoane bank en letter de nasjonale bank fan Nederlânsk-Ynje; de bank hat formeel fan 1863 oant 1953 bestien. Yn 1951 wie de bank al oernaam troch it Yndonezysk regear. Yn 1953 waard hy de sintrale bank fan Yndoneezje en waard de namme feroare yn Bank Nasional Indonesia (BNI) en no hjit de sintrale bank Bank Indonesia (BI). De oprjochter fan de Java Bank wie de bankier C.F.W. Wiggers van Kerchem, dy't doe tagelyk ek in fersekeringsmaatskippij foar Nederlânsk-Ynje oprjochte, de NILLMIJ. It haadkantoar waard festige yn Batavia (no Jakarta). Yn 1891 waard it kantoar fan de Java Bank yn Amsterdam iepene, dat yn 1922 de Bijbank Javasche Bank kaam te hjitten, ek wol de Javasche Bank Nederland neamd. Letter waard der ek noch in kantoar yn New York iepene. De Javasche Bank hie sechtjin kantoaren yn Nederlânsk-Ynje, nammentlik yn (stavering fan no) Bandûng, Cirebon, Semarang, Yogyakarta, Surakarta, Soerabaja, Malang, Kediri, Banda Aceh, Medan, Padang, Palembang, Banjarmasin, Pontianak, Makassar en Manado.
Carel Jacobus Behr
Carel Jacobus Behr (De Haach, 9 july 1812 - dêre, 11 novimber 1895) wie in Nederlandsk keunstskilder, akwarellist en tekener.
Behr wie in learling fan Bartholomeus Johannes fan Hove. Hy skilderde benammentlik stedsgesichten, sjenrestikken en portretten. Yn 1837 waard er lid fan de Keninklike Akademy yn Amsterdam.
Java Bank
Presidint-direkteuren
thumb|Kantoar fan de Java Bank yn [[Batavia (1920-1940)]] De presidint-direkteuren fan de Javasche Bank fan 1863 oant it oernimmen fan it Yndonesysk regear yn 1953 wienen efterelkoar:
Ans Schut
Johanna (Ans) Boekema-Schut (Apeldoarn, 26 novimber 1944) is in earder Nederlânsk reedrydster.
Sy die fjouwer kear mei oan it Wrâldkampioenskip allround, ien kear oan it Wrâldkampioenskip sprint, twa kear oan it Europeesk kampioenskip en hat yn 1968 meidien oan de Olympyske Winterspullen, dêr't se Olympysk kampioene waard op de 3 kilometer. Schut behelle ien kear in sulveren en in brûnzen medalje op it wrâldkampioenskip allround yn 1970 behelle sy ek in brûnzen medalje op it earste Europeeske kampioenskip allround foar froulju. Yn 1971 hold Schut op mei reedriden op heech nivo. Itselde jier is Schut boaske mei kranteútjouwer Jacques Boekema, it pear hat trije bêrn.
Pinkster
thumb|250px|Pinkster ôfbylde troch [[Giotto di Bondone|Giotto (Padûa).]] Pinkster (fan it Grykske Πεντεκοστη, Pentekostè) is in kristlike hjeldei dêr't de útstoarting fan de Hillige Geast op betocht wurdt en dêr't it begjin fan de kristlike tsjerke op fierd wurdt. It eigentlike Pinksterfeest wurdt yn it Frysk ornaris oantsjutten as Pinkstersnein.
Joadske oarspong
De oarsprong fan Pinkster leit yn de Mozayske wetten dy't destiids oan it folk Israel jûn wiene nei harren eksodus út Egypte. Yn it bibelboek Leviticus (haadstik 23:15-22) stiet dat op de fyfstichste dei, op de dei nei de sânde sabbat fan Pesach ôf (of Pascha, it feest dêr't de úttocht by betocht wurdt) nije offers foar God brocht wurde moasten, as in soarte ôfsluting fan Pesach. It feest waard ek wol it 'wikefeest' neamd (Deuteronomium 16:10). Der moasten 'earstelingen' fan de nôtrisping en it fee offere wurde. Ek moast der in gearkomste hâlden wurden, en nimmen mocht syn normale wurk dwaan. Letter soe it wikefeest 'pinkster' neamd wurde, nei it Gryske wurd foar 'fyftichste'.
Kristlike betsjutting
By it kristlike pinksterfeest wurdt betocht dat de Hillige Geast, God yn syn trêde ferskiningsfoarm, út de himmel wei op de apostels delkommen is en him op ierde iepenbiere as fjoer en fiele as de wyn.
Nei de krusiging en dea fan Jezus op Goedfreed en syn ferrizenis op Peaske hawwe syn learlingen noch fjirtich dagen lang stipe hân fan syn oanwêzigens. Op de fjirtichste dei fan Peaske waarden de learlingen troch Jezus syn himelfeart allinnich efterlitten. Neffens de Hannelingen fan de Apostels seid er dêrby lykwols ta dat er de Hillige Geest stjoere sil, dy't harren geastlik fierder helpe en de krêft jaan soe om te tsjûgjen fan it evangeelje.
Neffens itselde bibelboek (Hannelingen) giene de learlingen dêrnei werom nei Jeruzalim, dêr't sy byinoar kamen om mei-inoar te bidden en om yn it plak fan Judas Iskariot (dy't Jezus ferret hie) in nije apostel te kiezen. Op Pinkster kaam de Hillige Geast op harren del en ynspirearre harren om it evangeelje te ferkundigjen. Hannelingen seit dêroer dat "lkenien harren praten hearde yn de eigen taal", wat faak útlein wurdt as soene de learlingen ynienen alle talen kenne fan 'e oanwêzige taharkers.
Datum
Om't Pinkster persiis op de fyftichste dei nei Peaske falt (dus krekt sân sneinen letter dan Peaske), falt Pinkster alle jierren op in oare dei. Dat komt trochdat de datum fan Peaske ek alle jierren ferskoot. Peaske falt nammentlik yn it Westersk kristendom op in snein tusken 22 maart en 25 april (mei dy beide data ynbegrepen), binnen in wike nei folle moanne. Sadwaande kin Pinkster op syn betiidst falle op 10 maaie (50 dagen nei 22 maart) en op syn letst op 9 juny (50 dagen nei 25 april).
It eigentlike Pinksterfeest (fierd op snein) wurdt yn it Frysk ornaris oantsjutten as Pinkstersnein. De freed en sneon foarôfgeande oan Pinkster wurde ynformeel wol Pinksterfreed en Pinkstersneon neamd. Nei Pinkstersnein folget noch Pinkstermoandei, dat yn Nederlân in offisjele frije dei is.
Wyatt Earp
Wyatt Earp (útspr.: ['wa:iət œɹp], likernôch: " ûaai -jut urp"; folút: Wyatt Berry Stapp Earp; Monmouth (Illinois), 19 maart 1848 – Los Angeles, 13 jannewaris 1929) wie in Amerikaansk plysjeman en revolverman dy't yn 'e tiid fan it Wylde Westen sheriff of marshal wie yn rouwe plakken oan 'e Amerikaanske frontier, lykas Wichita, Dodge City en Tombstone. Hy late in ûngeduerich libben en wie fierders ek fuorman, jager op bizons, útsmiter, eigner fan ferskate saloons, gokker, bordeelhâlder, goudsiker en skiedsrjochter by bokswedstriden.
Earp waard ferneamd doe't er yn 1881 yn Tombstone mei syn bruorren Virgil en Morgan en syn freon Doc Holliday yn 'e Sjitpartij by de O.K.-Kraal trije banditen deaskeat dy't leden wiene fan 'e binde The Cowboys. Doe't de binde neitiid wraak naam, fierde Earp mei famyljeleden en freonen in skoft lang in fendetta tsjin harren, dy't bekend waard as de Earp Vendetta Ride. Letter makke Earp syn fortún ûnder de Goudkoarts fan Klondike en sette er him nei wenjen yn Kalifornje, dêr't er úteinlik yn 'e âlderdom fan 80 jier stoar sûnder ea yn in sjitpartij ferwûne rekke te wêzen. Tsjin dy tiid wied er in ikoan fan it Wylde Westen wurden as de taaiste en deadlikste revolverman fan syn tiid, in byld dat noch oanfitere waard troch de fierhinne fiktive biografy dy't yn 1931 fan him ferskynde. Neitiid hat Earp syn libben ûnderwerp west fan withoefolle films, tillefyzjeprogramma's, biografyen en romans.
Jonkheid
Wyatt Earp waard yn 1848 berne yn Monmouth, yn it westlike part fan 'e Amerikaanske steat Illinois, as de soan fan Nicholas Porter Earp (1813-1907) en dy syn twadde frou Virginia Ann Cooksey (1821-1893). Syn heit hie yn 'e Meksikaansk-Amerikaanske Oarloch fochten, en de jonge Wyatt waard ferneamd nei syn heite superieur út dy tiid, kaptein Wyatt Berry Stapp fan 'e 2e Kompanjy Frijwilligers te Pearde fan Illinois. Earp wie fan mingd Ingelsk en Ultsersk (d.w.s. Noardiersk protestantsk) etnysk komôf. Hy hie in âldere healbroer, Newton Earp (1837-1928), út it eardere houlik fan syn heit, en ek in âldere healsuster, Mariah Ann Earp, dy't lykwols as poppe fan tsien moannen yn 1839 kommen wie te ferstjerren. Fierders hied er fjouwer folle bruorren: James (1841-1926), Virgil (1843-1905), Morgan (1851-1882) en Warren (1855-1900), mei dêropta trije folle susters, Martha (1845-1856), Virginia (1858-1861) en Adelia (1861-1941).
Yn maart 1849 of mooglik begjin 1850 joech Nicholas Earp him mei sa'n hûndert oaren by in karavaan fan kapweinen dy't dwers troch Noard-Amearika op Kalifornje oan soe, dêr't op dat stuit de Kalifornyske Goudkoarts geande wie. It wie Nicholas der lykwols om te dwaan en fyn dêr goede lânbougrûn ynstee fan goud. Hy besleat dêrom te ferfarren nei de omkriten fan San Bernardino, yn it súdlike diel fan 'e steat. Underweis nei it westen waard syn dochter Martha lykwols siik, dy't net wer opbetterje en úteinlik ferstjerre soe. De Earps joegen dêrom de reis nei it westen op en fêstigen har yn 'e steat Iowa, dêr't se in boerespultsje stiften op 11 km noardeastlik fan 'e stêd Pella. Dêre brocht Wyatt Earp syn jonkheid troch.
Under de Amerikaanske Boargeroarloch (1861-1865) fungearre Nicholas Earp, mei syn militêre eftergrûn, as rekruteur foar it Noardlike Leger en as sersjant-ynstrukteur foar militêre ienheden dy't yn 'e omkriten fan Pella oprjochte waarden. Wyatt syn healbroer Newton en syn âldere bruorren James en Virgil namen tsjinst en fochten oan 'e Noardlike kant yn 'e boargeroarloch, wylst Wyatt en syn jongere bruorren Morgan en Warren efterbleaune om thús it boerewurk te berêden. Wyatt wie noch mar trettjin jier doe't de oarloch útbriek, wat fierstente jong wie om tsjinst te nimmen, mar likegoed besocht ferskate kearen om fan hûs fuort te rinnen en soldaat te wurden. Eltse kear spoarde syn heit him lykwols op en sleepte him mei werom nei hûs. James rekke slim ferwûne by gefjochten yn 'e omkriten fan Frederickstown, yn Missoery, en kaam yn 'e simmer fan 1863 thús. Newton en Virgil fochten mei yn ferskate fjildslaggen yn Firginia.
Iere jierren
Op 12 maaie 1864 organisearre Nicholas Earp in nije karavaan kapweinen en sette nei in fertraging fan hast fyftjin jier mei syn húshâlding de reis nei it westen fuort. De Earps kamen op 17 desimber 1864 oan yn San Bernardino, dêr't Newton en Virgil har nei ôfrin fan 'e Boargeroarloch, yn april 1865, by harren joegen. Yn 'e simmer fan 1865 fûn Virgil wurk as koetsier foar de postkoetsen fan Phineas Banning yn Imperial Valley, en de doe sechstjinjierrige Wyatt holp him dêrby. Yn 'e maityd fan 1866 gie Wyatt op eigen manneboet oan 'e slach by in fuormanderij, wêrnei't er twa jier lang mei hynder-en-wein fracht ferfierde fan Wilmington by Los Angeles oer San Bernardino en Las Vegas nei Salt Lake City en werom. Yn 'e maityd fan 1868 waard er ynhierd om nedichheden foar de oanlis fan it spoar fan 'e Union Pacific Railroad oan te fieren nei de spoarein yn it Territoarium Wyoming. It wie yn dy tiid dat Earp sawol it gokken as it boksen oanlearde. Op 4 july 1868 of 1869 spile er foar it earst foar skiedsrjochter by in gefjocht tusken de boksers John Shanssey en Mike Donovan yn Cheyenne (Wyoming).
Underwilens wie de húshâlding Earp wer weromferfearn fan Kalifornje nei it easten, dêr't Wyatt syn heit Nicholas yn Lamar (Missoery) de pleatslike plysje (constable) waard. Wyatt joech him dêr yn 1869 wer by de famylje. Syn heit naam op 17 novimber 1869 ûntslach as plysje om ynstee rjochter te wurden. Wyatt waard doe yn syn plak beneamd as constable. Tsjin 'e ein fan dat jier kaam er yn 'e kunde mei Urilla Sutherland (±1849-1870), de dochter fan 'e pleatslike hoteleigner William Sutherland en dy syn frou Permelia, dy't út New York-Stêd wei nei Lamar ferfearn wiene. Wyatt en Urilla trouden op 10 jannewaris 1870, en kochten yn augustus fan dat jier foar $50 in eigen hûs yn Lamar. Tsjin dy tiid wie Urilla yn ferwachting, mar ear't se it bern te wrâld bringe koe, stoar se oan tyfus.
Nei de dea fan syn frou rekke it mei Wyatt Earp yn in delgeande spiraal. As ûnderdiel fan syn wurk as constable wie it syn taak om in soarte fan kontribúsje te ynjen, dêr't de pleatslike skoallen fan betelle waarden, mar yn maart 1871 waard er troch de oerheid fan Barton County foar de rjochter dage op 'e beskuldiging dat er de kontribúsje wol ine mar nea ynlevere hie. Fjirtjin dagen letter folge der in nije rjochtsaak, tsjin him oanspand troch in James Cromwell, dy't bewearde dat Earp offisjele dokuminten ferfalske hie oer de hichte fan in jildbedrach dat Cromwell oan him betelle hie. De rjochtbank joech Cromwell gelyk en lei beslach op Earp syn meanmasine, dy't likernôch it ferskil wurdich wie tusken it bedrach dat Cromwell oan Earp betelle hie en it bedrach dat Earp by it stedsbestjoer ynlevere hie.
Op 28 maart 1871 waarden Earp, in Edward Kennedy en in John Shown beskuldige fan it stellen fan twa hynders fan in William Keys. Earp waard dêrfoar op 6 april arrestearre troch de U.S. marshal J.G. Owens. Nei twa moannen yn foararrest sitten te hawwen yn ôfwachting fan 'e behanneling fan 'e rjochtsaak, ûntsnapte Earp troch in gat yn it dak fan syn sel en pykte út nei Peoria, yn Illinois. Dêr soed er him neffens syn biograaf Stuart Lake yn 'e winter fan 1871 op 1872 ûnderholden hawwe mei de jacht op bizons, mar Earp wenne yn Peoria yn it hûs fan 'e madam Jane Haspel, dy't in bordeel hie, en hy waard trije kear (yn febrewaris, maaie en septimber 1872) arrestearre foar "it hâlden fan en oanwêzich wêzen yn in kweaferneamd hûs". De arrestaasje fan 10 septimber soe neffens in artikel yn 'e Peoria Daily National Democrat plakfûn hawwe op in driuwend bordeel mei as namme de Beardstown Gunboat. Dat bordeel soed Earp sels dreaun hawwe mei in Sally Heckell, dy't harsels syn frou neamde.
Begjin fan 'e leginde
Der binne oanwizings dat Earp yn 1873 en 1874 wer troch de tiid kaam mei it bejeien fan bizons. Begjin 1874 ferhuze er nei Wichita, yn Kansas, dêr't de registraasje fan arrestaasjes út dy tiid bewiist dat der fan begjin 1874 oant mids 1876 in Sally Earp wie dy't in bordeel dreau mei Bessie, de frou fan Wyatt syn broer James. It liket der sadwaande op dat Earp yn dy dagen de kost fertsjinne as poaier, mar histoarikus Robert Gary L. Roberts mient dat it wierskynliker is dat er fungearre as útsmiter en it runnen fan it bordeel oan syn 'frou' oerliet. Wichita wie yn dy tiid de westlike útein fan it spoar, dy't as bestimming fungearre foar it opdriuwen fan fee út Teksas wei, dat dêr op 'e trein nei de slachthuzen yn St. Louis en Chicago set waard. As it fee arrivearre, rûn de stêd fol mei dronken cowboys dy't allegear fjoerwapens by harren hiene en de ein fan harren lange reis fiere woene. Sadwaande wie der in protte wurk foar de plysje om it spul yn 'e stringen te hâlden.
Op 21 april 1875, nei de ferkiezing fan in Mike Meagher as marshal, waard Wyatt Earp formeel beneamd ta helpmarshal, mei in salaris fan $100 yn 'e moanne. Dêrnjonken wurke er ek as krûpeur fan faro yn in pleatslike saloon. Doe't er yn 1876 belangstelling toande foar it amt fan marshal, waard er der troch in eardere marshal, Bill Smith, yn it iepenbier fan beskuldige dat it inkeld syn bedoeling wie om as marshal syn bruorren baantsjes as helpmarshal te besoargjen. Dêrop briek tusken Earp en Smith slaanderij út, en dat late derta dat marshal Meagher twongen wie om Earp op 2 april 1876 út syn funksje as helpmarshal te setten. Nei't er dat jiers op 'e nij keazen waard ta marshal woe Meagher Earp op 'e nij as helpmarshal oanstelle, mar de gemeenteried fan Wichita wie dêr ferdield oer, en de saak rekke yn in ympasse. Doe't Earp syn broer James letter dat jier in bordeel iepene yn Dodge City (Kansas), ferliet Earp Wichita om dêrhinne te gean.
Yn 1876 naam Dodge City de funksje as feestedsje oan 'e westlike útein fan it spoar en de noardlike útein fan it Chisolm Trail út Teksas wei oer fan Wichita. Earp arrivearre dus op in opportún momint yn Dodge City, dêr't er yn maaie fan dat jier helpmarshal waard ûnder marshal Larry Deger. Der binne oanwizings dat Earp de winter fan 1876 op 1877 trochbrocht yn Deadwood (Súd-Dakota), in oar plak dat om dy tiid hinne in grutte befolkingsgroei trochmakke. Yn elts gefal wied er oan 'e ein fan 1877 net mear helpmarshal yn Dodge City, want doe't yn oktober fan dat jier de bandyt Dave Rudabaugh in konstruksjekamp fan 'e Atchison, Topeka & Santa Fe Railway berôve en nei it suden flechte, krige Earp in tydlike oanstelling as U.S. marshal om efter de man oan te gean. Earp efterfolge Rudabaugh oer in ôfstân fan likernôch 640 km nei Fort Griffin, oan 'e rivier de Brazos yn Teksas. Dêr kaam er yn 'e kunde mei de gokker Doc Holliday, dy't mei Rudabaugh kaartspile hie. Dyselde fertelde him dat Rudabaugh wer weromgien wie dat út nei Kansas.
Sadwaande kearde Earp yn 'e maityd fan 1878 sûnder wat bedijd te hawwen werom yn Dodge City, dêr't er op fersyk fan boargemaster James H. "Dog" Kelley de funksje fan helpmarshal wer op him naam, diskear ûnder marshal Charlie Bassett. Dy simmer doeken Doc Holliday en Big Nose Kate, mei wa't er oer de putheak troud wie, op yn Dodge City. Yn dyselde snuorje arrivearre der ek in kloft Teksaanske cowboys yn 'e stêd, oanfierd troch in Ed Morrison, dy't al sjittende troch Front Street fjouweren, de Long Branch Saloon yngiene, dêr de boel fandalisearren en oare klanten lestichfoelen. Earp kaam op it trelit ôf, mar doe't er yn 'e saloon kaam, wiene der in stikmannich fjoerwapens op him rjochte. Holliday, dy't efteryn 'e saak oan it kaartspyljen wie, sette doe syn eigen revolver Morrison tsjin 'e holle oan, wêrmei't er dyselde en syn trewanten twong om harren oer te jaan. Earp sei neitiid altyd dat Holliday him dêrmei sûnder mis it libben rêden hie, en de beide mannen waarden goede freonen.
Yn syn tiid yn Dodge City kaam Earp ek yn 'e kunde mei Bat Masterson, dy't dêr krekt as hy as helpmarshal tsjinne, en fierders mei Bat syn broer James Masterson, de gokker Luke Short en de prostituee Mattie Blaylock (1850-1888), mei wa't er yn 1881 oer de putheak troude. Op 26 july 1878 wie der wer opskuor yn Dodge City, wêrby't George Hoyt en guon oare dronken cowboys yn it wylde wei om harren hinne begûnen te sjitten mei harren revolvers. Dat nimmen dêrby ferwûne rekke wie klearebare lok. Doe't Earp en Bat Masterson op it trelit ôfkamen, naaide de cowboys út. Wylst se de brêge oer de rivier de Arkansas oerstieken, waard Hoyt yn syn skonk rekke troch in kûgel en foel er fan syn hynder. Earp bewearde jierren letter foar syn biograaf Stuart Lake oer dat er Hoyt yn it fizier krigen hie tsjin it ljocht fan 'e opkommende sinne en dat er de man deasketten hie. Neffens de Dodge City Times wie Hoyt lykwols inkeld ferwûne rekke en stoar er yn augustus fan dat jier nei de amputaasje fan syn oansketten skonk oan kâldfjoer.
Nei Tombstone
Yn 1879 ûntfong Earp in brief fan syn âldere broer Virgil, dy't plysjeman yn Prescott wie, yn it Territoarium Arizona. Yn dat brief fertelde Virgil oer de mooglikheden yn it stedsje Tombstone (Arizona), dat op dat stuit te krijen hie mei in befolkingseksploazje fanwegen de ûntdekking dat dêr grutte hoemannichten sulver yn 'e grûn sieten. Begjin septimber 1879 naam Earp ûntslach as helpmarshal yn Dodge City, wêrneit'er mei Mattie Blaylock, syn broer James en dy syn frou Bessie oer Las Vegas nei Arizona reizge. Yn Las Vegas joegen Doc Holliday en Big Nose Kate har by it selskip, en yn Prescott heakke ek Virgil Earp oan, dy't beneamd wie ta plakferfangend U.S. marshal foar súdeastlik Arizona. Se arrivearren op 1 desimber yn Tombstone, dêr't Wyatt en James Earp yn 't earstoan sulver besochten te finen en in postkoetstsjinst oprjochtsje woene. Doe't harren ynvestearrings allegear op 'e non rûnen, fûn Wyatt Earp yn april of maaie 1880 wurk as byrider op 'e postkoetsen fan Wells Fargo. Dy simmer arrivearren de bruorren Morgan en Warren Earp ek yn Tombstone.
Op 25 july 1880 rôp kaptein Joseph H. Hurst fan it Amerikaanske Leger de help fan Virgil Earp yn dy syn hoedanichheid fan plakferfangend U.S. marshal yn foar it opspoaren fan seis legermûldieren dy't stellen wiene út Camp Rucker. Virgil frege dêrby syn bruorren Wyatt en Morgan en Marshall Williams, in agint fan Wells Fargo, om help. Fiifresom fûnen se de mûldieren werom op 'e ranch fan in Frank McLaury, dy't ien fan 'e lieders wie fan in binde dy't The Cowboys neamd waard. (Yn dy tiid waard de term 'cowboy' brûkt foar banditen, wylst feedriuwers "cattle herders" neamd waarden.) Behalven de bisten fûnen se ek in brânizer dat brûkt wie om it brânmerk "U.S." te feroarjen yn "D.8." Hoewol't it om in earnstich misdriuw gie, mei't de mûldieren eigendom fan 'e Amerikaanske oerheid wiene, sleaten kaptein Hurst en McLaury in kompromis op betingst dat de bisten weromjûn wurde soene. The Cowboys kamen lykwols sûnder de mûldieren op it ôfsprutsen plak opdaagjen en laken Hurst en de Earps út. Neitiid uteren se ferskate deadsbedrigings oan it adres fan 'e Earps.