cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Cowboy
De cowboy hjoed de dei
Ek hjoed de dei bestiet de cowboy noch. Neffens gegevens fan it Amerikaanske Buro foar Arbeidsstatistyk wiene der yn 2003 yn 'e Feriene Steaten 9.730 feedriuwers beropsmjittich aktyf, dy't trochinoar $19.340 jiers fertsjinnen. (Dêrby binne njonken 'echte cowboys' ek lju meiteld dy't hynders, skiep, geiten, bargen en oare soarten fee hoedzje). In oansjenlik diel fan 'e hjoeddeiske cowboys nimt diel oan rodeo's, wedstrydeveneminten wêrby't de tradisjonele feardichheden fan 'e cowboy ta foarm fan sport makke binne.
Vinnytsja
Vinnytsja (Oekraynsk: Вінниця, [ˈβ̞in:ɪts͡ʲa]; Ingelsk: Vinnytsia; Russysk: Винница, [ˈvʲinʲ:ɪts͡ə]; Poalsk: Winnica) is in stêd yn de Oekraïne op likernôch 260 kilometer súdwestslik fan de haadstêd Kiëv. It is de haadstêd fan it oblast mei deselde namme en it bestjoerlik sintrum fan it rayon Vinnytsja, alhoewol't de stêd dêr sels gjin ûnderdiel fan foarmet. Der wenje likernôch 367.000 minsken yn Vinnytsja (2019).
De stêd giet werom op de midsiuwen en wie iuwen ûnder Poalsk bewâld oant de stêd yn 1793 by it Russyske Ryk foege waard. Yn de jierren 1930 en it begjin fan de jierren 1940 fûnen der grutte slachtpartijen plak. Earst troch de suverings fan Stalin en dêrnei troch de holocaust yn de Oekraïne ûnder de besetting fan de nazy's. Yn de Twadde Wrâldkriich binne alle noch yn de stêd wenjende joaden deasketten. De ynwenners fan Vinnytsja waarden twongen de grêven te graven en as immen net meiwurkje woe waard dy ek fuort deasketten.
Geografy
De stêd leit oan de Súdlike Bûg yn de histoaryske regio Podoalje en Vinnytsia leit likernôch 260 km súdwestlik fan Kiëv, 429 km noardwestlik fan Odessa en 369 km eastlik fan Lviv.
Skiednis
Vinnytsja is sûnt de 14e iuw in ekonomysk en polityk sintrum fan de omkriten. Yn de 14e iuw waard oan de igge fan de rivier in fort boud tsjin de ynfallende Tataren. It plak krige yn de 15e iuw stedsrjochten en tusken 1569 en 1793 foarme de stêd in diel fan Poalen, mei in ûnderbrekking tusken 1672 en 1699 doe't de Turken de stêd oermastere hiene. Yn de 17e iuw waarden de earste stiennen gebouwen boud (tsjerke en skoalle), dy't der ek hjoeddedei noch steane. It besjen wurdich binne de houten Nikolaastsjerke (1746) en de kleasters fan de kapusinen, de jezuïten en de dominikanen (17e-18e iuw). Nei de Twadde Poalske Dieling foel de stêd oan it Russyske Ryk ta. De nij hearsker betsjutte ek in oare foarm fan kristendom en de roomske tsjerken waarden oerdroegen oan de Russysk-Otterdokske Tsjerke oerdroegen.
Nei de Russyske Revolúsje
Vinnytsja waard yn de Russyske Boargeroarloch sûnt 1920 in ûnderdiel fan de Oekraynske Sovjetrepublyk. Doe't Dútske troepen yn de Twadde Wrâldkriich op 19 july de stêd oermasteren groeven se 9.439 lichems op, benammen manlike Oekraïners. De slachtoffers waarden yn de jierren 1937-1938 yn de tiid fan Stalin's grutte suverings fermoarde en waarden no yn de Dútske propaganda brûkt tsjin de bolsjewiken.
Russyske kriichsfinzenen bouden yn de jierren 1941-1942 by de stêd ien fan Hitler's eastlike haadkertieren, Führerhauptquartier Wehrwolf. Nei 't it haadkertier foltôge wie waarden in soad kriichsfinzenen deasketten. It kompleks bestie út in grut tal bunkers, ynklusyf in bunker foar Hitler, dêr't er sels in wykmannich yn 1942 en it begjin fan 1943 west hat. De nazy's blaasden de bunkers yn 1944 op, mar de resten kinne besocht wurde.
Under de wredens fan de nazy's foel ek de moard op de likernôch 28.000-35.000 leden fan de joadske mienskip út de stêd en omkriten troch Einsatzgruppe C. Foar de kriich makken de joaden likernôch 36% út fan de hiele befolking fan de stêd. Likernôch de helte fan harren koe noch útnaaie foar't de Dútsers op 19 july 1941 de stêd besetten. Al in pear moanne leter, yn it midden fan septimber, waarden 1.000 joaden fermoarde, saneamd as straf foar sabotaazje. De measte joaden fan de joadske mienskip waarden yn twa grutte operaasjes yn 1941 en 1942 om it libben brocht. Yn 1942 waard in grut part fan de joadske wyk Yerusalimka ferneatige.
Nei de kriich waarden Dútsers yn it Kriichsfinzenenkamp 253 ynternearre.
Kâlde Kriich
Yn de tiid fan de Kâlde Kriich Vinnytsja militêre betsjutting troch de oanwêzigens fan de loftmacht fan de Sovjet-Uny. Der wiene militêre foarsjennings lykas in fleanfjild, in hospitaal, opslachplakken foar wapens en oare militêre saken. Sûnt 1992 hat de Oekraynske Loftmacht de basis oernommen.
Darlington Agintskip
It Darlington Agintskip (Ingelsk: Darlington Agency) wie it agintskip fan it Buro fan Yndiaanske Saken (BIA), in Amerikaanske oerheidsynstânsje, yn it eardere Sjajinne en Arapaho Yndianereservaat yn it westen fan it Yndiaanske Territoarium (de tsjintwurdige Amerikaanske steat Oklahoma). It agintskip waard yn 1870 op 35°34′31″ noarderbreedte by 98°0′32″ westerlingte fêstige yn wat letter Canadian County wurde soe, ta ferfanging fan it agintskip dat in jier earder by Fort Supply iepene wie. De ferhuzing waard ûndernommen om it agintskip better berikber te meitsjen foar de ynwenners fan it Yndianereservaat, dy't ta de etnyske groepen fan 'e Súdlike Sjajinnen en de Súdlike Arapaho hearden. It agintskip waard ferneamd nei Brindon Darlington, in quaker dy't op dit plak de earste Yndiaanke agint wie en dy funksje útoefene oant syn dea yn 1872.
It Darlington Agintskip waard meitiid útwreide mei in eigen kapel, in postkantoar en in ynternaat foar Yndiaanske bern, dat rund waard troch John Homer Seger. It ûntjoech him ta in fêst rêstplak oan it ferneamde Chisolm Trail, dat feeboeren út súdlik Teksas wei brûkten om har kij nei it spoar yn Kansas te driuwen. Tsjin 1880 brocht it agintkip syn eigen krante út, de Cheyenne Transporter, dat it earste deiblêd yn westlik Oklahoma wie. Yn 1897 krigen de Súdlike Sjajinnen har eigen agintskip te Concho, dêr't de Súdlike Arapaho har nei ferrin fan tiid by har joegen. It yn ûnbrûk rekke Darlington Agintskip ferfoel doe oan 'e steat Oklahoma. Oant 1922 waard it doe pachte troch de frijmitselders, dy't der in kostskoalle en in rêsthûs fêstigen. Neitiid brûkte de steat de gebouwen koarte tiid as ôfkickklinyk foar drugsferslaafden, foar't se oerdroegen waarden oan it Steatsdepartemint fan Natoerbehear, as útbriedstasjon foar fûgelaaien en ûndersyksfasiliteit. Op 14 augustus waarden de gebouwen fan it eardere Darlington Agintskip tafoege oan it Amerikaansk Nasjonaal Register fan Histoaryske Plakken, sadat se offisjeel de status fan monumint krigen.
Cameo
In cameo (Fryske útspr.: [ka'me:o], likernôch "ka- mee -joo" of Ingelske útspr.: ['kæmio], likernôch: " kem -mi-joo") is in koart optreden fan in ferneamd persoan yn in film of tillefyzjesearje. Soms giet it hjirby om glimproltsjes, mar meast is it al in pratende rol. Cameo's moatte net betize wurde mei gastrollen yn tillefyzjesearjes; dat binne gruttere rollen dy't mar yn ien ôflevering fan 'e searje foarkomme. De regisseur Alfred Hitchcock stie der om bekend dat er sels faak yn in cameorol yn syn eigen films ferskynde.
How to Make Love Like an Englishman
How to Make Love Like an Englishman is in Amerikaanske romantyske komeedzje út 2014 ûnder rezjy fan Tom Vaughan, mei yn 'e haadrollen Pierce Brosnan, Salma Hayek en Jessica Alba. De titel betsjut "Hoe't Men de Leafde Bedriuwt sa't in Ingelsman dat Docht". How to Make Love Like an Englishman wie de titel dêr't de film ûnder útbrocht waard yn Kanada en guon Jeropeeske lannen (û.m. Nederlân); hy stiet ek bekend as Some Kind of Beautiful (Feriene Steaten), Lessons in Love (Feriene Keninkryk en Ierlân), Teach Me Love (Frankryk) en Professor Love (Dútslân). It ferhaal folget universitêr dosint literatuer Richard Haig, dy't heit wurdt fan in soan dy't er by ien fan syn studintes oanset hat. How to Make Love Like an Englishman krige strieminne resinsjes fan 'e filmkritisy, en flopte yn 'e bioskopen.
Plot
Richard Haig is in rokkejeiende universitêr dosint yn syn middeljierren dy't flierefluitsjend troch it libben giet. Ta ôfgriis fan syn heit Gordon, in emeritus perfester Ingelske literatuer fan wa't Richard syn libbensynstelling oernommen hat, rekket er op in stuit fereale op ien fan 'e mearderjierrige mar folle jongere studintes mei wa't er omslacht. Sy is in Amerikaanse, Kate, dy't him oan har heit, in sakeman, foarstelle wol. Yn 'e hotelbar dêr't Richard Kate en har heit moetsje sil, rekket er oan 'e praat, en oan it flirten, mei in tsjeppe Meksikaanse. As Kate opdaagjen komt, docht bliken dat har heit op it lêste momint ôfsein hat en ynstee har healsuster Olivia stjoerd hat: de Meksikaanse.
Ferskate jierren geane foarby, oant Kate op in dei opbychtet dat se al in skoft lang efter Richard syn rêch om in bûtenechtlike relaasje ûnderhâldt mei har kollega Brian. Se wol by Richard wei en freget in skieding oan. Richard, dy't dit alhiel net oankommen seach, jout har yn alles har sin, mar wegeret om by syn soan wei. Dêrom nimt er syn yntrek yn it (grutte en lúksueuze) túnhûs fan 'e filla, wat it bykommende foardiel hat dat Kate en har nije man Brian der frijwat argewaasje fan krije.
Twa jier húsmannet Richard yn it túnhûs om, wylst er mei help fan syn assistinte Angela noch altyd om wurk siket. Hy kriget no ek de Amerikaanske ymmigraasjetsjinst ICE efter him oan, mar dat lost er op troch de poststikken fan dy organisaasje werom te stjoeren mei de fermelding "adressearde ûnbekend". Uteinlik kriget er fia syn abbekaat Ernesto te hearren dat er oer in wike foar in finale beslissing oer syn ferbliuwsstatus by de ymmigraasjetsjinst del komme moat. Ernesto drukt him op it hert dat er gjin nuverichheden mear úthelje moat en dat er syn eks-frou Kate meinimme moat om foar him te pleitsjen.
It spul begjint mis te rinnen as Richard by honkbaloefenings fan 'e no fiifjierrige Jake yn 'e tún fol op it wang rekke wurdt troch in bal en in kies brekt. By de toskedokter wurdt de kies reparearre en kriget Richard pinestillers dy't, sa wurdt him op it hert drukt, net, mar dan ek beslist net mingd wurde kinne mei alkohol. Hy nimt dat foar kennisjouwing oan, mar as er dy jûns nei in feest moat fan in mooglike nije wurkjouwer, jit er dochs in pear glêzen wyn nei binnen. Fan gefolgen rekket er folslein fan 'e wrâld, ferprutst syn presintaasje op it feest, en wurdt oanholden troch de plysje as er op 'e weromweis mei syn auto hinne en wer oer de wei swalket. Richard wurdt arrestearre foar riden ûnder ynfloed en bringt in nacht yn 'e sel troch. De oare moarns komt er op boarchtocht frij nei't in yrritearre Kate jild foar him ynlein hat.
Kate en Brian geane letter dy wike in pear dagen fuort, en it wie de bedoeling dat Richard dan foar Jake soargje soe. Mei't dy no syn rydbewiis kwyt is en blykber likegoed net los fertroud wie, skillet Kate har healsuster Olivia om del te kommen en op Jake te passen. Olivia is krektlyn by de man wei rekke en se hat sûnt har earste moeting yn 'e hotelbar yn Londen in freeslike hekel oan Richard, dat it belooft in fijne wike te wurden.
It wurdt noch helte minder as Ernesto fan Richard syn arrestaasje heart en him ynskriuwt by in kursus foar alkoholisten dy't er dyselde wike noch ôfrûnje moat om moandei oan 'e ymmigraasjetsjinst syn goede wil te toanen. Richard docht dêroan mei ûnder protest en by de earste moeting fertelt er de oare dielnimmers dan ek planút dat er gjin alkoholist is en dat er it allegear mar flauwe kul fynt. As er fan Ernesto heart dat de ymmigraasjetsjinst him folgje lit, en nei't er by de kursus in keardel mei in plysjeynsinje opmurken hat, slacht Richard om as in blêd oan 'e beam en besiket er op ûnoprjochte wize eltsenien derfan te oertsjûgjen dat er der alles oan docht om fan syn alkoholisme ôf te kommen.
Underwilens giet de omgong mei Olivia better as ferwachte. Richard lit him fan syn bêste kant sjen en sy reägearret dêrop troch itselde te dwaan. As Jake op in jûn in nachtmerje hat en yn panyk wekker wurdt, kriget Olivia it jonkje net kalmearre. Se skillet Richard op dy't noch by in gearkomste fan 'e kursus is en fuortendaliks thúskomt. Hy wit Jake ta rêst te bringen troch de nachtmerje 'út syn hier te lûken' en 'fuort te blazen'. As Olivia de omgong fan Richard mei syn soan beächtet, begjint se him foar it earst fan in oare kant te sjen. Yn it túnhûs, dêr't er krekt sicht hat op 'e útfanhûzerskeamer fan Olivia, sjocht Richard letter hoe't Olivia har trouring ôfnimt en op har iepen hân leit om op deselde wize har mislearre houlik fuort te blazen.
De oare jûns, as Jake by in freontsje útfanhûzet, reitsje Richard en Olivia ûnder it genot fan in wyntsje oan 'e praat. Wurden liede ta tútsjen en sa einigje se tegearre op bêd. Net ien fan beiden hawwe se de oare moarns spyt fan harren dwaan, mar as se ier en betiid Kate en Brian thúskommen hearre, ûntstiet der wol wat panyk. De neaken Olivia draaft it túnhûs út en springt yn it swimbad, wêrnei't se beart dat se neaken oan it swimmen wie. Kate fynt it nuver, mar siket der fierder neat efter. Letter dy deis wol Olivia alles oan Kate opbychtsje, mar Richard freget har om te wachtsjen nei it petear fan him en Kate mei de ymmigraasjetsjint op moandei, en Olivia stimt dêrmei yn.
Deselde deis komt ek Gordon, Richard syn heit, yn Los Angeles oan, waans fjirde frou him ferlitten hat. It is in wûnder dat it frommes it noch sa lang mei him útholden hat, want Gordon Haig is in kleiend, grommeljend stik ûngelok. Foarhinne hied er altyd in protte súkses by de froulju, mar as de hiele famylje nei it strân giet, merkt Gordon dat dy tiid lang ferflein is. Ynstee keapet er dêrom fan in surfer mar in pûdsje marihûana. Dy jûns krije Richard en syn heit slimmer rûzje as gewoanlik, en de oare deis is Gordon poater, mei efterlitting fan 'e marihûana. Richard docht it spul mar yn 'e bûse, om't er net wol dat Jake it fynt. Nei de lêste gearkomste fan 'e kursus freget er Wendy, de liedster, om in formulier foar him te ûndertekenjen dat befêstiget dat er de kursus ôfrûne hat, mar sy wegeret, om't it har wol dúdlik is dat er neat mient fan alles dat er seit. Bûtendoar fynt Richard de marihûana yn syn bûse en biedt it fergees oan 'e dôve Cindy oan, in oare dielnimster oan 'e kursus, dy't it oanbod lykwols ôfslacht.
Dat wykein kriget Richard te hearren dat er de baan by de Universiteit fan Los Angeles dochs kriget, wêrfan't er de 'sollisitaasje' op it feest ûnder ynfloed fan 'e pinestillers ferprutst tocht te hawwen. De rektor hat nammentlik ien fan syn kolleezjes bywenne en is ûnder de yndruk fan syn kwaliteiten as dosint. De triomf is lykwols fan koarte doer, mei't Richard yn eufory Olivia opsiket en har syn leafde ferklearret wylst er nei harren nacht op bêd ferwiist sûnder te beseffen dat Kate yn in sydkeamer sit en alles hearre kin. Kate hat net sasear beswier tsjin 'e relaasje fan Olivia mei Richard, mar se fielt har ferret troch har suster om't se efter har rêch om mei Richard omslacht. Se winsket Olivia in protte lok ta mei Richard, mar freget har fuortendaliks har hûs te ferlitten.
Moandeis by it petear mei de ymmigraasjetsjinst komt Richard sadwaande sûnder Kate oansetten. Hy hat ek gjin bewiis dat er de kursus ôfmakke hat en de funksjonaris fan 'e ymmigraasjetsjinst is not amused troch it oanhâldende retoer stjoeren fan poststikken. De drip dêr't de amer fan oerrint, komt foar Richard lykwols folslein ûnferwachts. Hy miende de agint fan 'e ymmigraasjetsjinst dy't him yn 'e gaten hold, identifisearre te hawwen, mar ynstee blykt it de dôve Cindy te wêzen, deselde oan wa't er it pûdsje marihûana oanbean hat. Mei't dat yn Kalifornje in misdriuw is, wurdt Richard fuortendaliks de Feriene Steaten útset.
Richard keart werom nei Cambridge, dêr't er syn âlde baan weromkrije kin. Hy mist Jake ferskriklik, en hoewol't er eltse dei mei him byldbellet, is dat net itselde as him oan te krûpen. Fier fan har ôf merkt er ek pas goed hoe fereale oft er is op Olivia. Net lang dêrnei rekket Gordon slim yn 'e minnichte. Op syn stjerbêd jout de âldman Richard de rie om syn hert te folgjen. Richard beslút dêr gefolch oan te jaan.
Om't er net mear wolkom is yn 'e Feriene Steaten, reizget nei Meksiko ta, dêr't er fia Ernesto kontakt leit mei minskesmokkelders. Mei in groep Latino's wurdt er de Amerikaanske grins oer smokkele, wêrnei't er op in dei by Kate en Brian foar de doar stiet. Sawol Jake as Brian is deagelokkich om him wer te sjen. Mei't er fia byldbeljen fan Brian heard hie dat Kate en Olivia noch altyd gjin kontakt wer hawwe, praat Richard in skoft op Kate yn. Om't se sels op dizze manear ek net gelokkich is, kin er har op oare gedachten bringe. Mei syn allen sykje se Olivia op, en de beide susters fermoedsoenje harren mei-inoar. Neitiid freget Richard Olivia om mei him te trouwen, dêr't se entûsjast tawurd op jout. Mei't sy de Amerikaanske nasjonaliteit hat, sil er dêrtroch ek mei-iens wer in ferbliuwsfergunning yn 'e Feriene Steaten krije.
Produksje
How to Make Love Like an Englishman waard regissearre troch Tom Vaughan nei in senario fan Matthew Newman. As produsinten wiene by it projekt belutsen: Richard Barton Lewis, Beau St. Clair, Kevin Frakes, Raj Brinder Singh, Remington Chase, Grant Cramer en Simon Orange foar de filmstudio's Saban Films, PalmStar Entertainment, Southpaw Entertainment en Irish DreamTime. De kamerarezjy wie yn 'e hannen fan David Tattersall, en de filmmuzyk waard fersoarge troch Stephen Endelman en David Newman.
Casting
Jessica Alba en Pierce Brosnan tekenen yn maaie 2013 foar harren respektivelike rollen yn How to Make Love Like an Englishman. Kristin Scott Thomas soe earst de rol fan Olivia spylje, mar hja loek har letter werom en waard ferfongen troch Salma Hayek.
Distribúsje
De distribúsje fan How to Make Love Like an Englishman waard fersoarge troch Lionsgate Films. De earste fertoaning fan 'e film fûn plak op 6 novimber 2014 yn it ramt fan 'e American Film Market. It earste lân dêr't How to Make Love Like an Englishman yn 'e bioskopen iepene, wie Grikelân, dêr't dat barde op 16 july 2015. Yn 'e Feriene Steaten kaam de film út op 21 augustus fan dat jier.
Untfangst
Op 'e webside Rotten Tomatoes, dy't resinsjes sammelet, hie How to Make Love Like an Englishman in tige leech goedkarringspersintaazje fan 6%, basearre op 34 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, neamt de film "toandôf" en it personaazje fan Pierce Brosnan "sjarmeleas". Op Metacritic, de wichtichste konkurrint fan Rotten Tomatoes, behelle How to Make Love Like an Englishman in goedkarringspersintaazje fan 11%, basearre op 9 resinsjes.
Fonetyk
Skiednis
De skiednis fan 'e fonetyk giet tebek oant de fjirde iuw f.Kr., en op it Yndyske subkontinint oant de sechsde iuw f.Kr., doe't Pāṇini syn ferneamde traktaat skreau oer it plak en de wize fan útspraak fan konsonanten yn it Sanskryt. De moderne fonetyk sette útein mei it besykjen fan û.o. Joshua Steele (yn syn Prosodia Rationalis út 1779) en Alexander Melville Bell (yn syn Visible Speech út 1867) om in sekuere notaasje te yntrodusearjen foar it werjaan fan spraaklûden. It ûndersyk nei fonetyk naam geandewei de njoggentjinde iuw sterk ta, mei troch de útfining fan 'e fonograaf, dy't it mooglik makke om spraak op te nimmen.
Underdielen
Der besteane trije haadûnderdielen fan 'e fonetyk:
Transkripsje
Fonetyske transkripsje is in systeem foar it werjaan fan spraaklûden of gebearten mei skreaune symboalen. It Ynternasjonaal Fonetysk Alfabet (IPA), dat yn 1888 ûntwikkele waard, is yn 'e wittenskip tsjintwurdich algemien akseptearre foar it werjaan fan spraaklûden, en biedt dêrfoar in standerdisearre stelsel fan symboalen. Fanwegen dizze standertnotaasje kinne wittenskippers (en oare brûkers) akkuraat en konsistint de spraaklûden út ferskillende talen, dialekten en idiolekten werjaan. Dêrtroch is it IPA net inkeld in handich stik ark foar fonetysk ûndersyk, mar ek foar it oanlearen fan frjemde talen, aktearjen en spraakpatology.
Stifting Utjouwerij Frysk Toaniel
De Stifting Utjouwerij Frysk Toaniel (St.U.F.T.) is in al sûnt de fyftiger jierren besteande frijwilligersorganisaasje dy't him taleit op 'e publikaasje fan Frysktalich toaniel ta stipe en stimulaasje fan 'e ûnderskate amateurtoanielferienings yn Fryslân. De St.U.F.T. besiket om elts jier 22 ferskillende toanielstikken yn it Frysk út te jaan, û.m. troch it skriuwen fan oarspronklike Fryske stikken oan te fiterjen, stikken út 'e wrâldliteratuer oersette te litten en oanbeane stikken neisjen te litten op geef Frysk.
De St.U.F.T. is fêstige yn Ljouwert, wurket nau gear mei de Afûk, en hat in toanielkatalogus dy't minsken fia har webside (sjoch ûnder it kopke "keppelings om utens") rieplachtsje kinne. Ek is it mooglik om toanielstikken op sicht te krijen. It wurk fan 'e St.U.F.T. wurdt mei mooglik makke troch finansjele stipe fan 'e Provinsje Fryslân.
Evelyn De Morgan
Evelyn De Morgan, berne as Mary Evelyn Pickering (Londen, 30 augustus 1855 – dêre, 2 maaie 1919) wie in Ingelsk skilderesse waans wurk beynfloede waard troch de beweging fan de Prerafaeliten.
Biografy
De Morgan wie de dochter fan de jurist Percival Andree Pickering en Anna Maria Wilhelmina Spencer-Stanhope, in suster fan de skilder John Rodham Spencer Stanhope. De húshâlding wie begoedige en se waard goed opbrocht oan hûs.
Doe't se fyftjin wie krige se tekenles en mei 17 jier sette se út ein mei in stúdzje oan in keunstakademy (Slade School of Fine Art) yn Londen, dêr't se in tal prizen foar har wurk bemachtige. Har earste tentoanstelling wie yn 1876 yn de Dudley Gallery, folge troch in útstalling yn de Grosvenor Gallery. Har omke John Rodham Spencer-Stanhope, dy't in soad ynfloed op har wurk hân hat, kocht in filla yn Florâns, wat har fan 1875 ôf oan de gelegenheid joech gereldwei nei Italië te reizgjen en dêr de keunst te bestudearjen yn Rome, Perugia, Assisy en Florâns.
Yn 1887 troude sy mei de keramist William De Morgan, in freon en meiwurker fan William Morris. It pear ferdjippe him ûnder mear yn in spiritisme, Se wiene foarfjochters fan sosjale herfoarmings lykas it frouljuskiesrjocht en hiene ynteresse yn morele kwestjes. De Morgan stoar yn 1917, sy twa jier letter yn Londen. Se waard beïerdige op it Brookwood Cemetery, ûnder Woking yn Surrey.
Evelyn de Morgan liet har yn har wurk ynspirearje troch ûnder oaren de prerafaelyt Edward Burne-Jones, Dante Gabriel Rossetti en de troch har bewûndere Sandro Botticelli. Har temas (fan ljocht en tsjuster as metafoaren; libben en dea) ûntliende se oan bibelske en allegoaryske figueren en tafrelen en sterke frouljusfigueren, faak mei it boadskip fan hope en moed. De Twadde Boerekriich en it útbrekken fan de Earste Wrâldoarloch laten ta it meitsjen fan goed fyftjin wurken mei anty-oarlochssentimint. Yn 1916 organisearre se in tentoanstelling fan 13 wurken ta stipe fan it Reade Krús.
Eduard August Otto de Casembroot
thumb|Gravuere fan [[Adrianus Johannes Ehnle nei Nicolaas Pieneman]] Eduard August Otto de Casembroot (Oud-Vossemeer (gemeente Tholen), 20 juny 1812 - De Haach, 28 septimber 1883) wie in Nederlânske jonkhear, luitenant-generaal, mearfâldich minister fan Oarloch en gûverneur fan de prins fan Oranje, de âldste soan fan kening Willem III.
Biografy
De Casembroot wie fan 30 jannewaris 1820 oant 12 oktober 1837 keamerjonker yn bysûndere tsjinst fan de Nederlânske keninginne Wilhelmina fan Prusen. Hy wie ek in fertrouweling fan kening Willem III. De Casembroot wie acht jier lang gûverneur fan syn âldste soan Willem en yn dy funksje belêste mei syn opfieding. Dêrfoar wie er oardel jier ûndergûverneur fan Willem en syn bruorren.<Br> Fan 18 juny 1852 oant 28 septimber 1883 wie er adjudant yn bûtengewoane tsjinst fan kening Willem III. Yn it kabinet-Rochussen, it kabinet-Van Hall-Van Heemstra en it kabinet-Van Zuylen fan Nijevelt-Van Heemstra wie er minister fan Oarloch. Hy wie in konservatyf politikus. Nei syn ministerwêzen wie er fan 1 july 1862 oant 1 novimber 1865 lid fan de Ried fan Steat. As militêr berikte er om 1879 hinne de rang fan luitenant-generaal.
De Casembroot skreau in deiboek oer syn jierren as gûverneur fan 'e kroanprins, dat er mei in weromblik deryn bewurke ta syn  Herinneringen uit mijn leven gedurende mijne betrekking als Gouverneur van ZKH den Prins van Oranje. It deiboek begjint op 10 febrewaris 1849 en einiget op 20 septimber 1858.
Worcester (Ingelân)
Worcester is in stêd (city) en distrikt yn it greefskip Worcestershire en hat om de 93.353 ynwenners. It plak leit sa'n 182 kilometer westlik fan Londen.
Worcestor hat ien fan de grutste katedralen fan Grut-Brittanje, de Katedraal fan Worcester. It is in anglikaanske katedraal, boud om 1200 hinne. It Worcester Kolleezje fan de Universiteit fan Oxford hat syn namme te tankjen oan Sir Thomas Cookes, in ealman út Bentley, yn it greefskip Worcestershire.
Skientmewedstryd
In skientmewedstryd is in barren wêrby't de dielnimmers fral (mar net útslutend) wediverje om 'e fraach wa fan harren oft it kreast is. Bykommende (mar ûndergeskikte) oandacht wurdt skonken oan persoanlikheid, yntelliginsje, talinten en de antwurden dy't jûn wurde op beskate fragen. De úteinlike winner(esse) wurdt yn 'e measte gefallen oanwiisd troch in faksjuery.
Dielnimmers oan skientmewedstriden binne oer it algemien froulju of famkes; hoewol't der wol deeglik soartgelikense eveneminten foar manlju besteane, wurde dy ornaris oars beneamd (meast as fitness- of bodybuildingwedstriden). Faak wurde skientmewedstriden foar froulju mei in lienwurd út it Ingelsk oantsjut as missferkiezings, en wurdt de winneresse "Miss ..." neamd (bgl. Miss Fryslân, Miss Feriene Steaten of Miss Wrâld). Skientmewedstriden foar manlju wurde yn it ferlingde dêrfan inkeld ek wol misterferkiezings neamd. Der besteane tsjintwurdich ek skientmewedstriden foar jonge bern, dy't popularisearre binne troch de Amerikaanske realitytillefyzjesearje Toddlers and Tiaras ("Pjutten en Tiara's").
De winneresse fan in skientmewedstryd wurdt gauris oantsjut as in skientmekeninginne. Sokken wurde almeast kroane mei in tiara en krije in sjerp om hongen mei dêrop de namme fan 'e skientmewedstryd. De ierst bekende skientmewedstryd waard holden yn Ingelân, yn 1839, ûnder it Toernoai fan Eglinton (in neispile Midsiuwsk riddertoernoai), doe't Georgiana Seymour, hartoginne fan Somerset útroppen waard ta de Queen of Beauty.
Hûnewipperrock
Hûnewipperrock (de offisjele namme is Frysktalich) is in muzykfestival dat elts jier holden wurdt yn it Fryske doarp Rinsumageast. De namme is ûntliend oan 'e tradisjonele skelnamme foar ynwenners fan Rinsumageast, 'hûnewippers'. Neffens it ferhaal giet dy skelnamme werom op 'e gewoante dy't yn earder tiden op 'e merke yn it doarp bestie, om by wize fan folksfermaak hûnen oan in tou oer de brêge te slingerjen, wêrby't oan 'e oare kant mannen opsteld stiene dy't de bisten dan opfange moasten.
Nasjonaal Monumint Slachfjild oan de Little Bighorn
It Nasjonaal Monumint Slachfjild oan de Little Bighorn (Ingelsk: Little Bighorn Battlefield National Monument) is it plak oan 'e igge fan 'e rivier de Little Bighorn, yn it suden fan 'e Amerikaanske steat Montana, dêr't op 25 en 26 juny 1876 de ferneamde Slach oan de Little Bighorn útfochten waard tusken it Amerikaanske 7e Kavaleryrezjimint fan luitenant-kolonel George Armstrong Custer en krigers fan 'e Lakota, de Noardlike Sjajinnen en de Noardlike Arapaho ûnder lieding fan Sittende Bolle, Mâl Hynder en Gal.
Hûnewipperrock
Skiednis
Hûnewipperrock begûn yn 2011 as in út 'e hân rûn jierdeisfeest yn in partikuliere tún yn 'e buorren fan it doarp, dêr't sa'n 250 lju op ôf kamen. Yn 'e folgjende jierren woeks it evenemint út ta in wier muzykfestival, dat fergees tagonklik wie en dêr't ek foar it drinken net betelle hoegde te wurden. Fan 2012 ôf waard it holden yn in feesttinte dy't opboud wie yn in greide fuort bûten Rinsumageast. It besikerstal waard dat jiers ferdûbele ta 500 en bleau de folgjende jierren likernôch itselde. Yn 2016 berikte it festival foarearst in hichtepunt doe't der sels in camping tafoege wurde moast om alle besikers in sliepplak foar de nacht te jaan. Doe ûntstie yn Rinsumageast sa njonkelytsen it besef dat it net mear om in 'gewoan' feestje gie.
Nasjonaal Monumint Slachfjild oan de Little Bighorn
Dit âlde slachfjild hat no de beskerme status fan in nasjonaal monumint. It omfiemet net inkeld Custer Hill, dêr't luitenant-kolonel Custer en fiif kompanjyen fan syn rezjimint ynsletten en útrûge waarden en it mei dat barren ferbûne begraafplak, mar ek Reno Hill, 5 km nei it suden ta, dêr't in oar diel fan it 7e Kavaleryrezjimint ûnder lieding fan majoar Marcus Reno en kaptein Frederick Benteen twa dagen lang belegere waard troch de Yndianen.
Hûnewipperrock
Skiednis
Yn 2017 die Hûnewipperrock in stap tebek doe't it evenemint net mear yn in tinte organisearre waard, mar yn it doarpshûs. Dat foel ôf, en nei ôfrin fan dy edysje oerhearske by de organisators sawol as de besikers dochs fral it gefoel dat it feest wier yn in feesttinte thúshearde. Om Hûnewipperrock betelber te hâlden, waard yn 2018 foar it earst yntreejild heft. Dat hie ferskate feroarings ta gefolch. Sa moast der dat jiers foar it earst in fergunning oanfrege wurde by de Gemeente Dantumadiel, wat earder nea hoegd hie om't it in partikulier feestje wie dêr't gjin yntree heft waard. Fierders waard foar de organisaasje fan it festival yn 2018 de Stifting Hûnewipperrock oprjochte.
Nasjonaal Monumint Slachfjild oan de Little Bighorn
Skiednis
De Slach oan de Little Bighorn wie in fjildslach dy't op 25 en 26 juny 1876 útfochten waard oan 'e igge fan 'e rivier de Little Bighorn yn wat no it suden fan 'e Amerikaanske steat Montana is. Dit treffen hearde ta de Grutte Sû-Oarloch fan 1876, wêrby't de Feriene Steaten definityf in ein makken oan 'e selsstannichheid fan 'e Yndiaanske folken yn it noardlike part fan 'e Grutte Flakten. Yn dat ramt wie de Slach oan 'e Little Bighorn lykwols in slimme tebeksetter, mei't dat treffen útrûn op in klinkende oerwinning foar de Yndianen.
Hûnewipperrock
Skiednis
Yn 2020 kwam Corneum mei it nûmer 'Hûnewipperrock' (in oade oan it festival Hûnewipperrock) op nûmer 24 fan de Fryske Top 100 op Omrop Fryslân.
Nasjonaal Monumint Slachfjild oan de Little Bighorn
Skiednis
Yn dizze fjildslach foel it Amerikaanske 7e Kavaleryrezjimint ûnder lieding fan luitenant-kolonel George Armstrong Custer in tige grut Yndiaansk doarp oan dêr't tafalligerwize in grut part fan 'e oarlochssterkte fan 'e Lakota, Noardlike Sjajinnen en Noardlike Arapaho gearkommen wie. Ynspirearre troch de fizioenen fan 'e medisynman Sittende Bolle, en oanfierd troch de opperhaden Mâl Hynder en Gal, sloegen de Yndianen de oanfal fan 'e trije kompanjyen fan majoar Marcus Reno op 'e suderein fan harren doarp ôf, wêrnei't se oan 'e noarderein de oanfal fan Custer sels en syn fiif kompanjyen brieken noch foar't dy goed en wol begûn wie. De troepen fan Custer waarden doe op 'e top fan in heuvel dy't neitiid Custer Hill kaam te hjitten, besingele en oant de lêste man útrûge. De troepen fan Reno, fuortsterke de trije kompanjyen ûnder kaptein Frederick Benteen, waarden 5 km súdliker op in klif boppe de rivier, dat no Reno Hill hjit, ek besingele, mar koene nei twa dagen ûntset wurde troch Amerikaanske fersterkings. Yn totaal kamen der 268 Amerikanen om, wat it ta ien fan de swierste nederlagen makke dy't de Amerikanen ea tsjin 'e Yndianen litten.
Nei de slach waarden de sneuvele soldaten en ofsieren provisoarysk op it slachfjild begroeven op 'e plakken dêr't harren liken oantroffen wiene. In jier letter, yn 1877, waarden se wer opgroeven. De stoflike omskotten fan 'e measte ofsieren waarden doe nei it Easten ta oerbrocht, dêr't se oerdroegen waarden oan 'e djipdrôven om op it plak fan dy harren kar werbegroeven te wurden. Custer, bygelyks, krige sa syn lêste rêstplak op it begraafplak fan 'e Amerikaanske Militêre Akademy te West Point. De sljochtwei soldaten (en trije ofsieren fan wa't de liken nea identifisearre binne) waarden yn dyselde snuorje seremonieel werbegroeven op in diel fan it slachfjild dat doe as begraafplak ynrjochte waard.
Op 1 july 1940 waard it slachfjild troch it Amerikaansk Ministearje fan Oarloch oerdroegen oan 'e National Park Service (NPS), wêrnei't it hiele slachfjild, sawol Custer Hill as Reno Hill ynbegrepen, op 22 maart 1946 omfoarme waard ta it Nasjonaal Monumint Slachfjild fan Custer (Custer Battlefield National Monument). Op 15 oktober 1966 waard dit nasjonaal monumint opnommen yn it Amerikaansk Nasjonaal Register fan Histoaryske Plakken. Nei't op 11 augustus 1983 in prêrjebrân it lange gers en al it strewelleguod fuortbaarnde, koe der yn 1984 en 1985 argeologysk ûndersyk op it slachfjild ferrjochte wurde.
Neigeraden dat der, fan 'e 1960-er jierren ôf, mear erkenning kaam foar it feit dat de Slach oan 'e Little Bighorn twa siden hie, kaam men ta it besef dat de namme 'Slachfjild fan Custer' net doogde. Sadwaande waard it monumint op 10 desimber 1991 troch in wet dy't ûndertekene waard troch de Amerikaanske presidint George H.W. Bush omneamd ta it Nasjonaal Monumint Slachfjild oan de Little Bighorn (Little Bighorn Battlefield National Monument). Yn 1881 wie der in moarmeren obelisk pleatst as tinkteken foar de Amerikaanske deaden, en yn 1890 waarden moarmerne tinkstiennen tafoege dy't it plak oanjoegen dêr't yndividuële Amerikaanske soldaten sneuvele wiene. Yn 1991 waard in tinkteken foar de Yndiaanske deaden opsteld, en tusken 1999 en 2006 waarden tsien readgranitene tinkstiennen pleatst foar yndividuële Yndiaanske deaden op 'e plakken dêr't hja sneuvelen.
Dwerslizzer (boek)
In dwerslizzer is in boekfoarm, wêrby’t de blêdspegel fan íén side út in konfinsjoneel boek dwers oer twa siden fan elts acht by tolve sintimeter ôfprinte wurdt. De dwerslizzer wurdt útjûn troch útjouwerij Dwarsligger, ûnderdiel fan útjouwersgroep VBK.
Skiednis
De dwerslizzer waard betocht troch Hugo van Woerden, destiids direkteur fan de Fryske printer Jongbloed BV, spesjalisearre yn it printsjen op tige tin papier, in spesjalisme dat ûnder oare ynset wurdt foar it printsjen fan bibels en kristlike lietebondels/sangbondels. De gedachte wie om in nij soarte boek te meitsjen dat net út himsels ticht foel, noflik lies en maklik mei te nimmen wie. Jongbloed BV rjochtet him allinnich op it printsjen fan kristlike boeken, in te lytse merk foar it nije idee. Om it konsept goed fan de grûn te krijen, waard dêrom besletten om in lisinsje te jaan oan Ambo/Anthos uitgevers
De dwerslizzer waard troch Jongbloed BV yn july 2006 registrearre as registrearre hannelsmerk.
Op 6 septimber 2009 waard it earste Nederlânske eksimplaar fan de dwerslizzer by it Manuscripta troch Herman Koch útrikt oan Ronald Plasterk, minister fan Underwiis, Kultuer en Wittenskip.
Skaaimerken
Troch de spesjale bynmetoade bliuwt de dwerslizzer sûnder problemen iepen lizzen, en kin er mei ién hân trochblêdere wurde en lêzen. De blêderfreonlikens wurdt oars net troch elk as posityf sjoen.
De tinne siden nimme minder grûnstof as konfinsjonele boeken.
Utjouwerij dwarsligger jout sawol romans, skrillers as non-fiksje út yn dwerslizzerfoarm. It giet dêrby om likegoed oersette as oarspronklik Nederlânsk wurk. Yn de measte gefallen binne dy boeken ek yn gewoan formaat ferskynd. Sa wurde de útjeften fan ûnder oare Herman Koch, Saskia Noort, Paulien Cornelisse en Dan Brown troch útjouwerrij dwerslizzer útjûn. Yn guon gefallen ferskynt de dwerslizzer tagelyk mei de gewoane útjefte.
Ynternasjonaal
Bûten de Nederlânske en Flaamske merk besykje se ek om it boekformaat fierder de wrâld oer te lansearjen. Yn 2010 diene se dat op de Spaanske merk, En in jier letter joech de Ingelske útjouwer Hodder & Stoughton in pear dwerslizzers út, ûnder de namme Flipback. Yn 2011 waard de Luterske bibel yn Dútslân op dwerslizzerformaat útjûn.
Farianten
Neffens it faktydskrift Boekblad lansearren de útjouwers ‘A.W. Bruna Uitgevers’, en ‘Nieuw Amsterdam’ op 15 septimber 2010 de dwerslêzer. Kwa formaat en uterlik like de dwerslêzer bot op de dwerslizzer. Allinnich it papier wie oars. De dwerslizzer wurdt op tindrukpapier printe, de dwerslêzer op pocketpapier. De Belgyske krante De Morgen liet op 23 septimber 2010 witte dat de Fryske printer Jongbloed, dy’t it oktroai hat op de dwerslizzer, der oer tocht om juridyske stappen te nimmen. It faktydskrift Boekblad hold op 22 oktober 2010 út dat juristen oan it ûndersykjen wiene oft de karakterkes (in inisjatyf fan útjouwerij Karakter) en de dwerslêzer it oktroai skeine. Op 7 maart 2010 kundigen de útjouwers Dutch Media, A.W. Bruna en Nieuw Amsterdam oan dat se opholden mei de ferkeap fan dwerslêzers om’t dy’t net wie sa’t se ferwachte hiene. Op 11 maart 2011 besleat útjouwerij Karakter om harren farian fan de dwerslizzer net yn de merk te setten.
Talintejacht
In talintejacht is in evenemint wêrby't troch de organisators besocht wurdt om fia in wedstryd nije talinten op te spoaren. Sokke talinten kinne in grut ferskaat oan dissiplines omfiemje, lykas sport, muzyk, teäter en tillefyzjepresintaasje. Ek in talintejacht sels kin withoefolle foarmen oannimme. Sa binne der bgl. scouts dy't troch nei fuotbalwedstriden te gean, nij fuotbaltalint besykje te ûntdekken. Meastal giet it by in talintejacht lykwols om in organisearre gearkomste wêrby't de dielnimmers om bar harren talint (of it brekme dêroan) yn in beskaat ekspertizefjild toane kinne oan in faksjuery en in publyk.
Fryske Shakespeare Stifting
De Fryske Shakespeare Stifting wie in te Drachten fêstige frijwilligersorganisaasje en gelegenheidsútjouwerij. Hy waard oprjochte nei de tragyske dea fan oersetter Douwe Kalma, by in auto-ûngemak yn 1953, om 'e útjefte te fersoargjen fan Kalma syn fertalings yn it Frysk fan 'e toanielstikken en poëzij fan 'e wiidferneamde elizabetaanske Ingelske toanielskriuwer en dichter William Shakespeare.
Tusken 1955 en 1976 ferskynden Kalma syn oersettings ûnder de titel Shakespeare's Wurk yn acht mânske dielen, dy't Shakespeare syn hiele oeuvre omfetten ynsafier't dat doe bekend wie (it stik De Twa Aadlike Neven, dêr't pas frij resint fan fêst kommen is te stean dat it fan Shakespeare is, ûntbrekt yn dizze samling). Diel I o/m III beslane de Shakespeariaanske komeedzjes; diel IV omfettet de lêste komeedzjes en de earste fan 'e Shakespeariaanske histoaryske of keningsstikken; diel V beslacht de oare keningsstikken; diel VI en VII binne opmakke út 'e Shakespeariaanske trageedzjes; en yn diel VIII binne de lêste trageedzjes gearbrocht mei de Shakespeariaanske poëzij. De ôfsûnderlike dielen wiene net los te krijen; men moast jin ynskriuwe foar de hiele rige.
Yndieling fan Shakespeare's Wurk
(Foar it doel fan dit artikel binne de titels oan 'e hjoeddeiske stavering oanpast; de oarspronklike titels kinne yn 'e boarnefernijing ûnderoan dizze side fûn wurde.) thumb|right|200px|[[Douwe Kalma.]]
Postúm
Postúm (Latyn: postumus) betsjut 'nei de dea', 'nei immens dea'. It wurd wurdt meast brûkt foar it wurk fan in skriuwer of muzikant dat nei dy syn ferstjerren publisearre wurdt of útbrocht wurdt en ek foar it earjen fan ien nei syn dea.
Postúm giet werom op het Latynske postumus, de oertreffende trep fan post ('nei'), dat ûnder mear 'soan berne nei de dea fan de heit' betsjutte.
Fiedingsfezels
Fiedingsfezels, ek wol 'ballêststoffen' neamd, is in sammelnamme foar in groep kwa aard en wurksumens slim útienrinnende stoffen fan plantaardich komôf mei as mienskiplik skaaimerk dat se yn de tinne term fan de minske net fertard of opnommen wurde. Se komme dus yntakt oan yn de grutte swier (grouwe term).
Definysje
De term ‘fiedingsfezel’ is foar it earst brûkt troch Hipsley om bestândielen fan de planteselwant te beskriuwen. Letter waard de term ferbrede ta alle oerbliuwsels fan planten en oare fiedselbestândielen dy’t oer fertarringsensimen kinne. Oarspronklik waarden allinnich net-oplosbere fezels as fiedingsfezel beskôge, oant dúdlik waard dat ek oplosbere fiedingbestândielen ûnfertarber wêze kinne.
Yn 2001 hat de Amerikaanske Food and Nutrition Board (FNB), ûnderdiel fan it Institute of Medicine (IOM), ‘fiedingsfezel’ lykas folget definiearre: ‘Fiedingsfezel bestiet út net-fertarbere koalhydraten en lignine dy’t fysiologyske effekten by minsken hawwe. De folsleine hoemannichte fezel is de som fan de hoemannichte fiedingsfezel en wat dêr noch oan tafoege wurdt.’ Dizze definysje makke in ûnderskied tusken yn iten oanwêzige fezel (fiedingsfezel) en fezel dy’t ekstrahearre en/of syntetisearre is (funksjonele fezel) en as supplemint op de fieding ynnommen wurdt. Dit om de bewiisde sûnensfoardielen fan fezelryk iten te ûnderskieden fan de folle minder ûnderboude sûnensfoardielen fan suppleesje mei fiedingsfezels.
De Wrâldsûnensorganisaasje (WHO) en de Fiedsel- en Lânbou-organisaasje (FAO) ha yn 2008 fiedingsfezel definiearre as koalhydraatpolymearen mei tsien of mear monomere ienheden, hokker net troch endogene ensimen yn de tinne term hydrolisearre wurde. De Jeropeeske Uny hantearret in definysje dy’t te ferlykjen is mei dy fan de WHO/FAO.
Inkelde foarbylden fan fiedingsfezels binne: pektine, lignine, selluloaze, gommen, slymstoffen, resistint setmoal, inuline, fruktanen, ferskate hemyselluloazen, saponinen, tanninen.
Biologyske lânbou
Skaaimerken lânbou
Ien fan de útgongspunten fan biologyske bou is it idee dat it natuerlike boaiemlibben de fruchtberens fan de grûn ferheget en dat dat libben beynfloede wurde kin. Yn positive sin troch it brûken fan bygelyks kompost en dong, yn negative sin troch it brûken fan keunstdong, bestridingsmiddes en swier ark dat de grûn tichtset. Dêrnjonken besykje de measte metoaden de natuer sa min mooglik te skansearjen en dêr wêr’t dat mooglik is ekologyske ynsichten yn te setten foar in optimale produksje.
Fiedingsfezels
Effekten
De fysiologyske effekten fan fiedingsfezels kinne sterk útinoar rinne, troch it slim ferskate karakter fan de groep stoffen. In tal fan de stoffen dy’t ûnder dizze groep skikt wurde, hat sels gjin fezelstruktuer: pektine, gommen en slymstoffen (musines) binne dêr foarbylden fan. Om dy reden wurdt de term ‘net-fertarber residu’ brûkt. Fiedingsfezels krije inkeld de ferâldere namme ballêststoffen mei, yn de ûnderstelling dat dy stoffen gjin funksje hawwe foar it organisme en dus ballêst binne.
Biologyske lânbou
It brûken fan bestridingsmiddels
Der wurde gjin syntetyske bestridingsmiddels brûkt yn de biologyske lânbou. Tastiene middels binne: Der binne neffens de EU-rjochtline fyftjin bestridingsmiddels (ynsektisiden, antyskimmelmiddels tastien, meast fergifstoffen út planten of baktearjes of mei in antagonistyske wurking. Sa is troch EU-feroardering nr. 404/2008 it ynsektiside (fan bakteariële oarsprong) Spinosad tastien. Spinosad is lykwols slim skealik foar bijen en mei dêrom net yn de bloeitiid brûkt wurde. Fierder legitimearret deselde feroardering ek it brûken fan kaliumkarbonaat en koperoktanoaat by de bestriding fan ferskate skimmelsykten.
Fiedingsfezels
Effekten
Fiedingsfezels hawwe ynfloed op de faasje dêr’t it iten mei it mage-termkanaal troch giet. Beskate typen fezels, lykas psylliumfezels, nimme relatyf in soad wetter op. Sa wurdt it folume fan de ûntlêsting fergrutte en wurdt de ûntlêsting tinner. It gruttere folume prikelet de term, wêrtroch’t de termbewegings tanimme en de trochgongfaasje fan de ûntlêsting troch de term grutter wurdt. It risiko op opstipaasje nimt op dy wize ôf en guon wittenskippers ûnderstelle dat it risiko op kanker fan de grouwe term fermindere wurdt. Ek de termfloara wurdt der sûner troch, om’t guon fezels fermintearre wurde kinne en sa in fiedingsboaiem wêze kinne foar goede termbaktearjes.
Biologyske lânbou
Genetysk modifisearre gewaaksen
It brûken fan genetysk modifisearre gewaaksen is ûnder de (net wetlik fêstleine) kritearia fan de International Federation of Organic Agriculture Movements (IFOAM) en de (wetlik fêstleine) Jeropeeske feroardering foar biologyske lânbou net tastien.
Fiedingsfezels
Effekten
Beskate typen fezel, lykas pektine, inuline, psyllium en hjouwerfezels, ferminderje de bloedglukoazespegel nei it miel. Dêrby lykje hjouwerfezels en psyllium boppedat de gefoeligens foar ynsuline te ferbetterjen.
Biologyske lânbou
De gewaakssoarte en de wize fan ferbouwen
Metoades dy’t brûkt wurde yn de biologyske ikkerbou en túnbou om it brûken fan bestridingsmiddels foar te kommen binne ûnder oare it kiezen foar resistinte rassen en fruchtwiksel wêrby’t gewaaksen minder frekwint op itselde stik boud wurde. Der wurdt in fruchtwikselskema fan fiif oant sân jier oanholden. By it opkommen fan sykten of pleagen rispje se bytiden earder. Wichtich is om te wurkjen oan de wjerstân fan planten en oermjittich bedongjen te mijen. Inkeld passe biologyske kwekers biologyske bestriding ta.
Fiedingsfezels
Skiednis
Al yn de fyftiger jierren fan de foarige iuw waard in relaasje ûntdutsen tusken de komsumpsje fan net-raffinearre plantaardich iten en sûnensfoardielen.
Mei de yntroduksje fan in nije mealtechnyk dy’t fezels fan grouweiten moal skate om wytmoal te meitsjen, naam de fezelkonsumpsje yn de westerske wrâld bot ôf, mei troch in ek ôfnimmende konsumpsje fan grienten en fruit. Yn de santiger jierren begûn de fiedingsfezel erkenning te krijen as wichtige fiedingsstof mei in sinjifikante betsjutting foar de sûnens, al lei de klam doe benammen op it effekt tsjin konstipaasje.
Biologyske lânbou
De gewaakssoarte en de wize fan ferbouwen
Keunstdong mei útsûndering fan kieserite mei net brûkt wurde, dong út oare feehâldersystemen sa min mooglik. Túch wurdt foar in grut part mei de hân of masinaal bestriden.
In soad biologyske boeren binne ek yn oare opsichten oars mei de lânbou dwaande as ‘gewoane’ boeren. Se ha faker in mingd bedriuw, (sawol ikkerbou as feehâlderij) en besteegje mear wurk en tiid oan natuerbehear op it bedriuw.
Fiedingsfezels
Yndieling
Fiedingsfezels wurde op grûn fan twa eigenskippen yndield: oplosberens yn wetter en yn hoefier’t se al of net fermintearre wurde troch baktearjes yn de grouwe term.
De yndieling yn oplosbere dan wol net-oplosbere fezels is wat ferâldere. Sawol oplosbere as net-oplosbere fezels kinne fermintearber wêze. alhoewol’t oplosbere fezels meast folle makliker fermintearre wurde. De wurking kin bot ferskille tusken dizze beide groepen.
Biologyske lânbou
Skaaimerken feehâlderij
Ek binne der tal fan regels oer de wize dêr’t mei de libbenstier fan bisten omgien wurdt.
Fiedingsfezels
Net-fermintearbere fiedingsfezels
Net-fermintearbere fiedingsfezels wurde ek wol net-oplosbere fezels neamd. Se kinne knap wat wetter opnimme wêrtroch’t it folume fiedsel yn de mage/term tanimt en it sêd fielen langer bliuwt. Net-fermintearbere fezels prikelje, om’t se sa min te fertarren binne, ek de terms en stimulearje en aktivearje sa de peristaltyk fan it termstelsel. Dy aktivaasje wurdt troch minsken mei it prikelberetermsyndroom fielt as yrritaasje, sy ha krekt baat by fermintearbere (oplosbere) fezels. Net-fermintearbere fezels komme benammen foar yn nôtprodukten, lykas weetsimmels yn grouweitenbôle, músly en hjouwermout.
Uthörn
thumb|right|300px|Uthörn, besjoen fan de súdkust fan Königshafen ôf Uthörn is in lyts ûnbewenne Noardfrysk eilân. It eilân leit tichteby Sylt en is it twadde meast noardlike eilân fan Dútslân. Uthörn heart ta de Sylter gemeente List.