cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Slach by Sama
Oanrin
Nei't Skipio de legers fan Kartago en syn Numidyske bûnsmaat Syffaks yn de slaggen by Utika en op de Grutte Flakten fersloech, twong er Kartago ta fredesûnderhannelings. Kartago waard twongen om syn betingsten dêrby oan te nimmen. Tagelyk rôpen de Kartagers Hannibal werom fan syn kampanjes yn Itaalje. Fol betrouwen yn de striidkrêften fan Hannibal ferbruts Kartago de fredesûnderhannelings. Skipio en Hannibal kamen foarinoar oer te stean by Sama Regia. Hannibal hie in ynfantery mei 36.000 manlju foar dy fan Skipio mei 29.000 manlju oer. Ientred fan Hannibal syn kriichsfolk wiene boargers dy't oproppen waarden. De Romeinen hiene in kavalery mei 6.100 manlju foar dy fan Hannibal mei 4.000 manlju oer. It grutste part fan Hannibal syn kavalery bestie út de Numidyske kavalery, dy't mei in protte sukses Hannibal yn Itaalje holpen hie, mar nei de Romeinen oerstapt wiene.
De slach
Hannibal hie ek nochris 80 kriichsoaljefanten. De oaljefanten begûnen mei de slach om it Romeinske haadleger oan te fallen. De Romeinen koene de oaljefanten fan harren ôf hâlde troch op se ôf te fjurjen. De Romeinske en Numidyske kavalery wist de Kartaachske kavalery te ferslaan en jage se fan it slachfjild ôf. De Kartaachske en Romeinske legers wiene opsteld yn trije rigen. Hannibal syn earste rige, dy't út hierlingen bestie, foel Skipio syn ynfantery oan, mar waarden ferslein. De twadde rige, dy't út bewapene boargers en de oerbliuwsels fan de hierlingen bestie, lijden grutte ferliezen nei harren oanfal op de earste rige, de hastati, fan de Romeinen. De twadde rige fan de Romeinen, de principes die doe ek mei en dreau de Kartaachske oanfallers werom. De tredde rige fan Hannibal, dy't út feteranen bestie en dy't fersterke waarden troch boargers en hierlingen, kaam dêrnei yn aksje, tsjin de Romeinen, dy't harren opstelling yn ien rige feriene hiene. It waard in swiere fjochterij, mar Skipio syn kavalery kaam werom yn de slach en foel Hannibal syn leger fan efteren oan en ferneatige it.
Neisleep
250px|thumb|It moetsjen fan Hannibal mei Skipio by Sama Regia troch Charlotte Mary Yong út 1880 Likernôch 20.000-25.000 Kartaachske soldaten sneuvelen en 8.500-20.000 waarden finzennommen. Skipio ferlear 4.000-5.000 manlju, dêr't 1.500-2.500 Romeinen en 2.500 Numydjers sneuvelen. De Kartagers waarden yn harren eigen thúslân ferslein, en de hearskjende elite frege foar fredesûnderhannelings. Hja moasten lykwols krinkjende betingsten oannimme en dêrmei einige de santjin jier lang duorjende Twadde Punyske Oarloch. It ferdrach betsjutte foar Kartago in ekonomysk neigean en it kaam tefoaren dat Kartago ea wer in seemacht wurde soe. Ek neffens it ferdrach mocht Kartago allinnich mar kriich fiere mei tastimming fan Rome. De Numidyske kening Massinissa makke dêr handich gebrûk fan en stook de Kartagers op oant dy lang om let de Numydjers oanfoelen. Dat late ta de Tredde Punyske Oarloch.
Sint-Antoniusbasilyk (Padua)
Skiednis
De bou begûn nei alle gedachten om 1232 hinne, noch mar in jier nei de dea fan Sint-Antonius.
Sint-Antonius woe graach yn de lytse Santa Maria Mater Domini-tsjerke begroeven wurde, in let 12e-iuwsk tsjerkegebou dat tichteby it kleaster lei dat er yn 1229 stifte hie. Nei't al gaueftich wûnders by syn tombe barden, gongen hiele kloften minsken nei de tsjerke, ynearsten út de omkriten, mar letter ek út de lannen boppe de Alpen. Under oanfjurring fan Padua en syn ynwenners sette it proses útein dat yn rap tempo liede ta de hillichferklearring fan Antonius troch paus Gregoarius IX op 30 maaie 1232 yn de katedraal fan Spoleto. Tagelyk begûn de bou fan in nije, grutte tsjerke op it plak fan de Santa Maria Mater Domini. Dy tsjerke waard yntegrearre yn de foar Antonius stifte nijbou en is tsjintwurdich bekend as de Cappella della Madonna Mora (Kapel fan de Swarte Madonna). Yn 1310 wie de tsjerke foltôge, al hawwe dêrnei noch ferskillende feroarings plak fûn. Fral in brân en it as gefolch dêrfan ynstoarten fan in klokketoer yn 1394 joech dêrta oanlieding. In wichtige 15e-iuwske feroaring wie de tafoeging fan in koeromgong en de werynrjochting fan it koer mei de bou fan in doksaal. Tusken 1464 en 1467 wurke Pietro Lombardo, ien fan de meast foaroansteande arsjitekten út dy tiid, yn de basilyk en hy boude de renêssânsemonuminten Antonio Roselli (1464) en it grêfmonumint Jacopo Pavini (1467).
Padua wie yn 1509 it sintrum fan geweld yn de Kriich fan de Hillige Liga. De basilyk lei tichteby de fêsting en hie dêrom slim te lijen fan de bombardeminten fan it keizerlik en Frânske leger en it wikseljende front tusken de belegere Feneesjaanske toepen en dy fan de fijân.
Yn de 20e iuw waarden de troch de jierren hinne slim fertutearzge fresko's restaurearre.
Op 29 maaie 2012 rekke de basilyk skeind troch in swiere ierdskodding yn de regio Emilia-Romagna. Alhoewol't it epysk sintrum sa'n 100 kilometer fierder lei foel in oerflak fan 3 m² fan it troch Casanova oanbrochte stúkwurk nei ûnderen en ûnstiene der skuorren yn de koepels.
Arsjitektuer
De ûnbidich grutte tsjerke fertsjintwurdiget net in suvere boustyl. Troch de iuwen hinne waard de tsjerke fergrutte neffens de doe jildende moade. De nije tsjerke wie ynearsten in ienskippich bouwurk, lykas dy fan Sint-Fransiskus yn Assisi mei in apsidaal koer, brede transepten en in tsjerkeskip fan twa fjouwerkante traveeën mei dêrboppe. It eksterieur is in mingeling fan romaanske, byzantynske en inkelde goatyske stylfoarmen: de bakstiennen gevel is romaansk, de steunbearen goatysk en de acht koepels byzantynsk en de slanke 68 meter hege twillingtuorren lykje hast minaretten. De apsis mei in ribferwulft, koeromgong en neffens Frânsk foarbyld in krâns fan kapellen is ek goatysk. Yn 1691 waard noch in barokke kapel tafoege troch Filippo Parodi, in learling fan Bernini.
De koepels dogge net allinne tinken oan de San Marco-basilyk yn Feneesje, mar ek oan de Frânske romaanske arsjitektuer yn de Périgord, dy't ek op byzantynske foarbylden werom grypte.
Foar iuwen waard it plein fan de basilyk brûkt as tsjerkhôf. Guon tombes binne bewarre bleaun, lykas dy fan de jurist Antonio Orsato, dy't yn 1497 ferstoar.
Yn de kleastergong fan it kapittelhûs steane de grêfmonuminten fan de professors fan de Universiteit fan Padua, ûnder oare dy fan Bonjacopo Sanvito en Raniero Arsendi.
Ynterieur
De meast ferneamde keunstwurken fan de basilyk binne te finen yn it koer. It haadalter en it preesterkoer wurde ôffrede mei in kommunybank mei dêrop fjouwer brûnzen bylden fan Tiziano Aspetti (1594). De byldhouwer Donatello levere de brûnzen reliëfs (1448 en letter) dy't de romte behearskje en de krusifiks (1446) boppe it alter. De likernôch 30 oare bylden boppe en om it alter hinne binne it 19e-iuwske wurk Camillo Boito. Njonken it alter stiet in grutte brûnzen kandler (1515) fan Andrea Briosco.
De reliken fan Sint-Antonius binne te finen yn de 17e-iuwske barokke "Kapel fan de Skat" (ek: Cappella delle reliquie, "Kapel fan de Reliken"). It is it meast eastlike diel fan de tsjerke en it hat in rûn grûnflak. Foar de bou fan de Kapel fan de Skat moast in oan Fransiskus wijde folle lytsere kapel út de twadde helte fan de 13e iuw wike. Nei de ôfbraak waard yn trije jier de bou fan de rûne kapel foltôge. Dêrnei duorre de dekoraasje fan de kapel noch ferskate jierren. De koepel op de kapel waard yn 1739 ferfongen troch de hjoeddeiske nei't dy drige yn te stoarten. De reliken ferhûzen pas yn 1745 fan de sakristy nei de nije kapel.
Yn de sintrale nis wurdt dêr de tonge fan Antonius yn in kostbere relykhâlder út 1436 bewarre. By de earste grêfiepening waard de tonge geef en net oantaaste oantroffen. It kin fan de hillige wurdt bewarre yn in relikwarium fan 1350. By it lêste wittenskiplik ûndersyk waarden de stimbannen fan de hillige weinommen en yn in modern relikwarium út 1981 byset. Yn in oare moderne relykhâlder (1982) wurde in bonke fan de foet, in stikje kin en wat lichemshier bewarre. Oare oantinkens oan Antonius binne syn habyt en de kist dêr't er yn lein hat. Yn in sulveren kist út 1437 wurdt in fragmint fan it Wiere Krús bewarre. Njonken reliken wurdt yn de meiïnoar trije nissen ek liturgysk reau lykas kelken, patenen, misboeken en eks-fotofoarwerpen útstald.
Tusken it koer en it noardlike dwersskip is de tagong te finen nei de oarspronklike Santa Maria Mater Domini, de hjoeddeiske Kapel fan de Swarte Madonna (Cappella della Madonna mora). It is de kapel dêr't Antonius neffens syn winsk ynearsten byset waard. Troch de Kapel fan de Swarte Madonna is tagong nei de Kapel fan de Sillige Luca (Capella del beato Luca). It alter datearret fan de 13e iuw. De fresko's yn de kapel stamme fan Giusto de' Menabuoi en binne yn 1382 oanbrocht. Yn de tombe lizze de oerbliuwsels fan de yn 1927 sillich ferklearre fransiskaanske muonts Luca Belludi. Tsjintwurdich rêst de hillige yn de oangrinzgjende Antoniuskapel (Capella di San Antonio), dy't fan de 16e iuw datearret en it noardlike dwersskip foarmet. Wylst in stil gebed útsprutsen wurdt, reitsje pylgers dêr de griene moarmeren plaat oan, dy't oer de tombe fan de hillige leit. It alter stiet op in ferheging en is it wurk fan Tiziano Aspetti (1607). De trije bylden fan Sint-Antonius (sintrum) en de fransikaanske biskoppen Sint-Bonaventura en Loadewyk fan Toulouse datearje fan 1593-1594. De muorren fan de kapel binne fersierd mei njoggen 16e-iuwske moarmeren reliëfs fan ferskate keunstners oer it libben en de wûnders fan Antonius.
Yn de tsjerke binne fierders in grut tal monumintale grêfmonuminten dy't fan de 15e oant 17e iuw datearje.
Kleaster
Sint-Antonius bleau mar in pear moannen yn it kleaster fan de hjerst 1229 oant maaie 1230 fan it folgjende jier. Doe't der nei syn dea in begjin makke waard mei de bou fan de nije basilyk waard it kleaster fierder nei it suden ta op 'e nij boud. Ek yn de 14e iuw wiene der noch in grut tal ferbouwing en fergruttings, oant it kleaster yn de 15e iuw it hjoeddeiske oansjen krige. Súdlik fan de tsjerke grinzgje meiïnoar fjouwer krúsgongen, dy't yn de 15e iuw oanboud binne en dêr't in grut tal tombes en grêfmonuminten te sjen binne.
Alle Rivieren Rinne nei See
Alle Rivieren Rinne nei See, yn it oarspronklike Frânsk: Tous les Fleuves Vont à la Mer, is in boek fan 'e hân fan 'e Joadsk-Amerikaanske skriuwer, heechlearaar, polityk aktivist, Nobelpriiswinner en oerlibbene fan 'e holokaust Elie Wiesel (1928). It is it earste diel fan in twadielich autobiografysk wurk, mei as twadde diel Mar de See Rekket Nea Net Fol (Et la Mer N'Est Pas Remplie). Beide titels ferwize nei in tekst út it bibelboek Preker (Preker 1:7). Alle Rivieren Rinne nei See waard foar it earst útjûn yn 1994; de Fryske oersetting fan Jacobus Knol kaam yn twa dielen út yn 1999 en 2000.
Ynhâld
Yn Alle Rivieren Rinne nei See beskriuwt Elie Wiesel de earste fjirtich jier fan syn libben, fan syn berte, yn 1928, ôf oant 1969. Hy groeit op yn in chassidysk-joadsk gesin yn it plakje Sighet (hjoeddeiske namme: Sighetu Marmației), yn 'e Transsylvaanske Karpaten, in gebiet dat bekreaud wurdt troch Hongarije en Roemeenje. Oan syn frij soargeleaze jonkheid komt hommels in ein as de Twadde Wrâldoarloch útbrekt en ek de joaden fan Sighet te meitsjen krije mei de antysemityske maatregels fan 'e nazys. Yn 1944 wurde se einlings deportearre nei it konsintraasjekamp Auschwitz, dêr't Wiesel syn mem en jongste suske fermoarde wurde. As it Reade Leger te nei-oan komt, wurde de oerbliuwende finzenen, mei dêrûnder Wiesel en syn heit, twongen om nei it westen te marsjearjen, nei it konsintraasjekamp Buchenwald, dêr't Wiesel syn heit omkomt. Wiesel sels oerlibbet de oarloch lykwols, al hat dy in ûnútwiskbere yndruk op syn siel makke.
Nei de oarloch bedarret Wiesel yn Frankryk, dêr't er him opwurket ta sjoernalist en letter korrespondint wurdt foar in Israelyske krante. Yn 1955 fêstiget er him yn New York en nimt er de Amerikaanske nasjonaliteit oan. Under ynfloed fan syn freon, de Frânske winner fan 'e Nobelpriis foar de Literatuer François Mauriac, wit er dan, mear as tsien jier nei de oarloch, syn stim as skriuwer te finen, en syn ûnderwerp is almar wer de holokaust. De bekendheid dy't er mei syn skriuwerskip kriget, bringt him wer yn kontakt mei wrâldlieders as de Israelyske minister-presidinten David Ben-Gurion en Golda Meïr en de Amerikaanske presidint Lyndon Johnson.
Fryske oersetting
De Fryske oersetting fan Tous les Fleuves Vont à la Mer ferskynde yn 1999 en 2000 ûnder de titel Alle Rivieren Rinne nei See yn twa dielen; mei de oersetting fan Et la Mer N'Est Pas Remplie, dy't ek yn twa dielen publisearre waard, bestiet de hiele autobiografy yn it Frysk dus út fjouwer dielen. It earste diel fan Alle Rivieren Rinne nei See beslacht de jierren 1928-1952 en it twadde diel de jierren 1953-1969. Beide binne útkommen by de Kristlik Fryske Folksbibleteek, as nû. 400 en nû. 410, mei stipe fan 'e provinsje Fryslân. De Fryske fertaling wie fan 'e hân fan Jacobus Knol te Dokkum.
The Mating Habits of the Earthbound Human
The Mating Habits of the Earthbound Human is in Amerikaanske komeedzjefilm yn 'e foarm fan in mockumentary út 1999. De titel betsjut: "It Peargedrach fan 'e Ierdbewenjende Minske". De film waard regissearre troch Jeff Abugov nei in senario fan eigen hân. De haadrollen waarden spile troch Carmen Electra en Mackenzie Astin, mei Lucy Liu yn 'e wichtichste byrol en David Hyde Pierce as ferteller. Yn The Mating Habits of the Earthbound Human wurdt troch in bûtenierdske natoerfilmer de hofmakkerij en it peargedrach fan twa minsken folge, wêrby't de humor fersoarge wurdt troch de voice-over.
Utgongspunt
It útgongspunt fan The Mating Habits of the Earthbound Human is dat in bûtenierdske natoerfilmer nei de Ierde kommen is om temûk it peargedrach fan 'e minske te bestudearjen. De film folget de begjinnende relaasje tusken in jonge man ("it mantsje") en in jonge frou ("it wyfke"), wêrby't de akteurs harren rollen serieus spylje. De humor yn 'e film komt fan 'e voice-over dy't tafoege is troch de bûtenierdske biolooch, mei konklúzjes en mienings dy't der faak folslein by troch binne. It ûnderlizzende boadskip fan 'e film is, dat as minsken it hâlden en dragen fan oare bistesoarten beskriuwe, se der skoan krekt sa nêst sitte kinne as de biolooch út 'e film.
Plot
Billy, in bleue jongeman dy't in frou fan syn leeftyd siket om mei út te gean, moetet yn in nachtklub de kreaze Jenny. Se krije in relaasje, mar Billy doar it net oan om Jenny te fertellen dat er fan har hâldt, om't er lêst hat fan biningseangst. Beide partners ûntfange net altyd goede advizen fan harren respektivelike freonen, mar de kleau tusken harren bliuwt, ek as de relaasje yntym wurdt.
Likernôch in jier nei't se mei-inoar yn 'e kunde kommen binne, geane Billy en Jenny op fakânsje. Op 'e fakânsjebestimming sliepe se mei-inoar sûnder foarbehoedsmiddels te brûken. Koarte tiid letter ûntdekt Jenny dat se swier is. As se dat oan Billy fertelt, rint it út op rûzje, wêrby't Billy har derfan beskuldiget om him yn 'e fâle rinne litte te wollen, sadat er mei har trouwe moat. Op 'e nij leverje de respektivelike freonen advizen oan dy't net ferstannich binne.
Uteinlik beslút Jenny nei in klinyk te gean om abortus te dwaan. Billy komt lykwols ta ynkear en hâldt har tsjin, wêrnei't se einlings en te'n lêsten oaninoar fertelle hoefolle oft se faninoar hâlde. De film einiget mei de brulloft fan Billy en Jenny en de berte fan harren bern.
Produksje
The Mating Habits of the Earthbound Human waard as in ûnôfhinklike film regissearre troch Jeff Abugov nei in senario dat er sels skreaun hie. As produsint wie Larry Estes by it projekt belutsen foar de lytse studio's Earthbound Human Productions, SearchParty Films en Welb Film Pursuits. De kamerarezjy wie yn 'e hannen fan Michael K. Bucher, wylst de filmmuzyk fersoarge waard troch Michael McCarty. The Mating Habits of the Earthbound Human waard distribuëarre troch Independent Artists. De film gie op 3 septimber 1999 yn 'e Amerikaanske bioskopen yn premiêre.
Chastity Lynn
Chastity Lynn, echte namme: Ashton Butler (Seattle, 10 augustus 1987), is in Amerikaansk neakenmodel en pornografysk aktrise, dy't yn it ferline ek wol gebrûk makke hat fan 'e artystenamme Hailey. Har 'offisjele' skûlnamme wurdt ek misstavere as Chastity Lyn of Chastity Lynne. Se sette yn 2008 útein mei in karriêre yn 'e Amerikaanske pornoyndustry.
Libben en karriêre
Har karriêre yn 'e pornoyndustry kaam oan it rôljen doe't Chastity Lynn op in feestje yn 'e kunde kaam mei pornoaktrise Ellie Idol. Yn 2008 makke se mei 21 jier har debút yn in pornografyske film. Yn 't earstoan die se inkeld lesbyske pornosênes mei Idol, mar al rillegau wie se ek mei manlike tsjinspilers te sjen. Neffens de Internet Adult Film Database (IAFD) hat se sûnt yn mear as 350 films spile, û.m. foar sokke foaroansteande labels as Vivid Entertainment, Penthouse, Adam & Eve, Evil Angel, Devil's Film, New Sensations, Jules Jordan Video, Digital Sin, Hustler Video, Red Light District, Shane's World en Digital Playground.
Fierders hat Chastity Lynn ek wol yn 't spier west foar minder bekende Amerikaanske studio's, lykas West Coast Productions, Third Degree Films, Girlfriends Films en Platinum X Pictures. Ek hat se wurke foar de Frânske studio Vidéo Marc Dorcel en foar Amerikaanske pornosites op it ynternet, lykas Brazzers, Kink.com en BlacksOnBlondes. Foar har wurk hat Chastity Lynn fjouwer kear nominearre west foar in AVN Award (de Oskar fan 'e pornowrâld). Njonken har aktearwurk is se ek aktyf as neakenmodel.
Lichemsskaaimerken
Neffens har offisjele opjefte is Chastity Lynn 1.62 m lang, mei in gewicht fan 55 kg, en natuerlike kupmaat 34B. Hja is blank en hat blûn hier en blauwe eagen. Op har heup hat se in tatoeaazje fan in loatusblom. Piercings hat se yn har earlellen, nâle en tonge.
Disclaimer
In disclaimer (útspr.: [dɪs'kle:mər], likernôch: "dis- klee -mur"), ek wol oardielûnthâlding, betingstferklearring of frijtekening, is in koarte tekst dy't in persoan of organisaasje brûkt om syn of har oanspraaklikheid yn in beskate risikohâldende oangelegenheid of sitewaasje ôf te wizen of te beheinen. It wurd 'disclaimer' komt út it Ingelsk, fan it tiidwurd to disclaim, dat "ôfwize" of "fersmite" betsjut. Foarbylden fan disclaimers binne: "parkearjen op eigen risiko" en "wy kinne gjin garânsje biede oangeande de feilichheid fan 'e webside, noch oanspraaklik steld wurde foar de skea dy't, direkt of yndirekt, it gefolch is fan in ûnderbrekking fan 'e beskikberheid fan 'e webside."
Alexis Boyer
thumb|Alexis Boyer Alexis Boyer, fan 1810 ôf Alexis baron Boyer (Uzerche, 1 maart 1757 - Parys, 25 novimber 1833) wie in Frânske anatoom en sjirurch.
Biografy
Hy wie in soan fan in skroar en krige syn earste medyske ûnderrjocht yn de winkel fan in barbier-sjirurgyn. Doe't er nei Parys ferhuze om learling-barbier te wurden hie er it gelok dat er de oandacht luts fan de ferneamde sjirurgen Antoine Louis (1723-1792) en Pierre-Joseph Desault (1744-1795). Boyer bleau trochsetten yn syn fak en waard ferneamd om syn anatomyske kunde en sjirurgyske betûftens. Hy wie 37 jier doe't er beneamd waard ta twadde sjirurg fan it Hôtel-Dieu yn Parys. By de oprjochting fan de École de Sante krige Boyer de learstoel operative sjirurgy, mar dy wiksele er rillegau yn foar de learstoel fan de klinyske sjirurgy. Boyer spesjalisearre him yn de urologyske patology, benammen oandwanings fan it urinearjen.
Boyer wie in hoeden en kritysk dokter, dy't net gau fertrouwen yn nije behannelingsmetoaden hie. Hy praktisearre handich en ferstandich en koe ek goed skriuwe. Syn twa masterwurken binne Trait complet de l'anatomie (yn 4 dielen, 1797-1799), dêr't yn 1815 in fjirde druk fan ferskynde, en Trait des maladies chirurgicales et des operations qui leur conviennent (yn 2 dielen, 1814-1826), wêrfan't yn 1844-1853 in nijere útjefte yn sân dielen ferskynde mei oanfollingen fan syn soan, de sjirurch Philippe Boyer (1801-1858).
Yn 1805 befoardere Napoleon Boyer ta keizerlik famyljesjirurg (premier chirurgien de l'Empereur) en nei de suksesfolle fjildtochten fan 1806 en 1807 skonk er him it Légion d'honneur, mei de titel fan baron fan it keizerryk en in salaris fan 25.000 francs. Nei de fal fan Napoleon bleau Boyer fanwege syn fertsjinsten yn de geunst fan de opfolgjende Frânske foarsten en waard er riejaand sjirurch fan Louis XVIII, Charles X en Louis Philippe. Yn 1825 folge Boyer J.F.L. Deschamps (1740–1824) op as haadsjirurch oan it Hôpital de la Charité en waard er ta lid fan de Académie des sciences (de l’Institut de France) keazen.
As entûsjast patriot die er mei oan de bestoarming fan de Bastille (op 14 july 1789) mei de studinten fan de medyske fakulteit.
Hy stoar yn 1833 yn Parys yn de âldens fan 76 jier.
Gnomeo & Juliet
Gnomeo & Juliet (útspr.: ['noʊmioʊ ænd 'ʤulijet], likernôch: " noo -mi-joo en dzjû -li-jet") is in Britsk-Amerikaanske romantyske komeedzje út 2011 yn 'e foarm fan in kompjûteranimearre tekenfilm en musical. De film, dy't regissearre waard troch Kelly Asbury, is basearre op it ferneamde toanielstik Romeo en Julia, fan William Shakespeare. De titel is dan ek in wurdboarterij op 'e Ingelske namme fan dat stik, Romeo and Juliet, mei't de film oer libbene túnkabouters (garden gnomes) giet. Gnomeo & Juliet folget yn grutte halen de plot fan Romeo en Julia, mar hat oars as it toanielstik in lichtfuottige toan en in happy end. Akteurs James McAvoy en Emily Blunt lienden harren stimmen oan 'e haadpersoanen. Ek Michael Caine, Jason Statham, Maggie Smith, Ozzie Osbourne, Patrick Stewart, Dolly Parton en Hulk Hogan wurken oan 'e film mei. Gnomeo & Juliet waard makke troch filmstudio Rocket Pictures mei jild dat ynvestearre wie troch Disney. De film waard mei mingde resinsjes ûntfongen, mar waard in grut kommersjeel súkses.
Plot
Yn in stille wenwyk fan it Ingelske Stratford-upon-Avon wenje twa lju op jierren njonkeninoar, frou Montague en de hear Capulet, dy't inoar út noch yn net lije meie. Se hawwe allebeide har tunen opsierd mei túnkabouters en oare túnornaminten. By frou Montague hawwe de túnkabouters allegear blauwe klean oan en puntmûtsen op, wylst de túnkabouters fan Capulet yn it read útdost binne. As de beide buorlju út 'e tún weigeane, komme de túnkabouters en oare túnornaminten ta libben. De blaumûtsen fan frou Montague steane ûnder lieding fan Lady Bluebury, wylst de readmûtsen fan Capulet oanfierd wurde troch Lord Redbrick. Krekt as harren eigners kinne de blaumûtsen en readmûtsen inoar net sjen of luchtsje. Lykwols komme se gear yn 'e stege dy't efter de wenten lâns rint om in race mei gersmeaners te hâlden. Dêrby komt Gnomeo, de soan fan Lady Bluebury, út tsjin syn aartsrivaal Tybalt, de foarfjochter fan Lord Redbrick. Troch falskspyljen wint Tybalt de race, en fernielt er boppedat de gersmeaner fan Gnomeo.
Neitiid sint Gnomeo op wraak, dat dy nachts glûpt er mei syn bêste freon Benny ûnder in swarte momkape de 'reade' tún binnen. Se binne fan doel om Tybalt syn gersmeaner mei blauwe ferve te besproeien. De knoffelige Benny besproeit lykwols by fersin de saad fan 'e readmûtsen, wêrmei't er derfoar soarget dat in befeiligingssysteem alaarm slacht. Gnomeo en Benny moatte halje-trawalje flechtsje, en reitsje inoar kwyt. Gnomeo bedarret yn in oare, oangrinzgjende tún, dêr't er Juliet, de dochter fan Lord Redbrick, tsjin it liif rint, dy't ek in momkape draacht. Har doel is om út dy tún in unike orgidee te stellen. Sy en Gnomeo reitsje oan 'e praat en besykje inoar op snoade wize de orgidee te ûntfytmanjen. Ear't se de tún ûntflechtsje moatte, ûntdekke se elk de kleur fan 'e oare. Werom yn 'e 'reade' tún fertelt Juliet oan har bêste freondinne Nanette, in sprinkler yn 'e foarm fan in kikkert, dat se fereale rekke is op in 'blauwenien'. Nanette omskriuwt dy relaasje as doemd om te mislearjen, mar se ûnthjit dat se Juliet har geheim bewarje sil.
Neitiid beävensearje Gnomeo en Juliet in rige geheime moetings yn in deunby leine tún, dy't alhiel oerwoekere is. Dêr komme se yn 'e kunde mei de rôze plestik flamingo Featherstone, dy't harren oantrunet om harren relaasje fuort te setten. Underwilens hat Lord Redbrick besletten dat Juliet mei de readmûts Paris trouwe moat, mar dêr hat Juliet gjin belangstelling foar. Se wit Paris mei súkses ôf te lieden troch him oan Nanette te keppeljen, dy't fereale op him is. It skeel tusken de readmûtsen en de blaumûtsen boazet oan as Tybalt en syn readmûtse trewanten de 'blauwe' tún ynglûpe en dêr in plant ferniele dy't noch plante is troch Gnomeo syn heit silger. Lady Bluebury is der bot oerstjoer oer, en de blaumûtsen wolle wraak nimme. Dejinge dy't dy wraakoefening útfiere moat, is Gnomeo, en sa kriget hy de opdracht om 'e priiswinnende tulpen fan 'e readmûtsen dea te spuitsjen. Hy glûpt op 'e nij de 'reade' tún binnen, mar as Juliet him sjocht, skrillet er tebek en naait er út sûnder wat bedijd te hawwen.
De foljgende kear dat Gnomeo en Juliet inoar moetsje yn 'e oerwoekere tún, krije se rûzje oer it skeel tusken harren clans, en se redendiele deroer oant Featherstone harren it swijen opleit. Hy fertelt dat er syn frou kwytrekke is doe't it troud pear dat yn it hûs fan 'e oerwoekere tún wenne, útinoar gie en alle besittings opdielde. Benny, dy't Gnomeo efternei kommen is, sjocht him en Juliet tegearre en draaft de stege yn, dêr't Tybalt him opwachtet mei syn gersmeaner. Hy besiket Benny te deadzjen, mar wit him úteinlik inkeld de puntmûtse ôf te meanen. Gnomeo, dy't dêr tsjûge fan is, bynt de striid mei Tybalt oan. Hy en Tybalt fjochtsje op 'e ridende gersmeaner oant dy tsjin in muorre op botst, wêrby't Tybalt himsels tepletter fljocht. De readmûtsen, dy't Gnomeo foar in moardner oansjogge, komme dan mei man en macht efter him oan, en Gnomeo is twongen om 'e strjitte op te flechtsjen, tusken it drokke autoferkear troch. In foarbyridende frachtwein dy't blau ierdewurk ferfiert, ferliest krekt op dat stuit in teepot, dy't op 'e strjitte oan gruzeleminten falt.
As de oare túnkabouters de skerven sjogge, tinke se dat Gnomeo dea is. Juliet ferklearret dan iepentlik har leafde foar him en besiket selsmoard te dwaan troch ek de strjitte op te rinnen, mar har heit en de oare readmûtsen oerweldigje har en bringe har werom nei harren tún. Dêr lit Lord Redbrick har fuotten oan 'e fontein fêstlymje, om't er har net kwytreitsje wol sa't er har mem kwytrekke is. Underwilens binne de blaumûtsen yn djippe rou, mar Gnomeo syn húsdier Shroom, in blauwe plestik poddestoel, ûntdekt lykwols dat Gnomeo noch libbet en troch in hûn nei in deunby park ta droegen is. Dêr klimt Gnomeo op 'e skouders fan in stânbyld fan William Shakespeare, oan wa't er syn ferhaal fertelt. Shakespeare merkt op dat Gnomeo syn ferhaal frijwat liket op syn eigen toanielstik Romeo en Julia, en dat it wol kâns hat dat Gnomeo syn ferhaal in drôve ein hawwe sil as er trochgiet mei it folgjen fan deselde plot. Uteinlik bringt Shroom Featherstone by Gnomeo yn it park, dy't him bepraat om wer thús te kommen.
Underwilens hat Benny by frou Montague yn 'e hûs ynbrutsen, dêr't er op har kompjûter by in webshop de superkrêftige Terrafirmanator-gersmeaner besteld hat. Dat apparaat wol er brûke om wraak te nimmen op 'e readmûtsen. As de nije gersmeaner ôflevere wurdt, ferliest er lykwols al rillegau de kontrôle oer it apparaat, dat op 'e rin giet en it grutste part fan 'e beide tunen fernielt foar't it fêst komt te sitten. Underwilens brekt tusken de readmûtsen en de blaumûtsen in iepen oarloch út. Dat is it tafriel dat Gnomeo opwachtet as er mei help fan Shroom en Featherstone wer thúskomt. Op dat stuit rekket de Terrafirmanator los en fljocht op Juliet har fontein ôf. Gnomeo besiket wanhopich om har fuotten los te krijen, mar rêdt dat net op. Dêrop wikselje hy en Juliet in hertstochtlike tút út, krekt foar't de gersmeaner op 'e fontein botst en dêrmei sawol himsels as de fontein folslein ferrinnewearret.
No't se ynsjogge dat harren fete ta de dea fan harren bern laat hat, beslute Lord Redbrick en Lady Bluebury einlings en te'n lêsten harren deilisskip by te lizzen. Neitiid blykt dat Gnomeo en Juliet de ferwuostging fan 'e fontein tsjin alle ferwachting yn dochts ûnskansearre oerlibbe hawwe, in ûntdekking dy't ta feestfieren fan alle túnkabouters liedt. As frou Montague en de hear Capulet dy deis thúskomme treffe se harren tunen totaal fernield oan. Koarte tiid letter lizze de readmûtsen en de blaumûtsen mei-inoar in nije tún oan om harren nijfûne frede te fieren. Lord Redbrick en Lady Bluebury wurde freonen, Paris en Nanette krije in relaasje, en Tybalt blykt noch te libjen nei't al syn skerven wer oaninoar lime binne. Benny brekt jitris yn by frou Montague en fynt op in webside foar twaddehâns guod de frou fan Featherstone werom, dy't er daliks bestelt. Sadwaande wurdt Featherstone in pear dagen letter weriene mei syn oarehelte. De film einiget mei it houlik fan Gnomeo en Juliet op in pearse gersmeaner, in kleur dy't de nije ienheid fan 'e beide túnkabouterclans symbolisearret.
Rolferdieling
In swijend personaazje is de plestik poddestoel Shroom, Gnomeo syn húsdier, dy't him hâldt en draacht as in hûn. Yn 'e Nederlânsk neisyngronisearre ferzje fan Gnomeo & Juliet waarden de stimmen ynsprutsen troch û.o. Noortje Herlaar en Brigitte Kaandorp.
Produksje
Gnomeo and Juliet, in komyske musicalferzje mei túnkabouters ynstee fan libbene minsken op basis fan it toanielstik Romeo en Julia fan William Shakespeare, wie oarspronklik it idee fan Rob Sprackling en John R. Smith. Dy ferkochten harren kladskript fia Rocket Pictures oan Disney. De film krige it griene ljocht, en soe earst troch Disney-dochter Miramax Films makke wurdt. Doe't Miramax yn 2010 ferkocht waard, behold Disney de rjochten op it skript fan Sprackling en Smith. Mei't it om in tekenfilm gie dy't net fan in tekenfilmstudio fan Disney sels wie, wist men earst net goed wat men mei Gnomeo en Juliet oan moast. Uteinlik waard besletten om 'e film troch Rocket Pictures meitsje te litten en dan fia Disney-dochter Touchstone Pictures út te bringen.
De Australyske regisseur Adam Elliot, dy't earder foar Disney wurke hie, waard frege as regisseur, mar hy wiisde de film ôf om't er dy net geskikt fûn foar syn styl. Yn 2006 waard de úteinlike regisseur, Kelly Asbury, by it projekt belutsen, dy't der benammen troch oanlutsen waard om't de Ingelske sjonger Elton John ûnderwilens tasein hie it meastepart fan 'e lieten te sjongen. Yn 'e mande mei filmprodusint Steve Hamilton Shaw werskreau Asbury dêrnei it hiele senario. Dêrby wie, neffens Asbury, de grutste útdaging om in passende ein te betinken dy't ôfwykte fan 'e ein fan Romeo en Julia, mei as doel om "dolken en gif en selsmoard derút te hâlden." Op it mêd fan 'e cast krige Asbury de frije leie. Oarspronklik soene Ewan McGregor en Kate Winslet harren stimmen oan 'e beide haadpersoanen liene, mar úteinlik foel de kar op James McAvoy en Emily Blunt.
Gnomeo and Juliet waard produsearre troch Baker Bloodworth, Steve Hamilton Shaw en David Furnish foar Rocket Pictures, en animearre troch Starz Animation. Disney finansierde it projekt mei in budget fan $36 miljoen, en fersoarge neitiid de distribúsje troch syn dochterûndernimming Touchstone Pictures, behalven yn it Feriene Keninkryk en Kanada, dêr't de distribúsje yn 'e hannen wie fan Entertainment One Films. Oan it senario wurken njonken Asbury en Hamilton Shaw ek Mark Burton, Andy Riley, Kevin Cecil, Emily Cook en Kathy Greenberg mei. De filmmuzyk waard fersoarge troch James Newton Howard en Chris Bacon. De soundtrack omfieme dêropta fjirtjin lieten, wêrfan't de measten skreaun wiene troch John Taupin en songen waarden troch Elton John (wêrûnder trije duëtten mei Lady Gaga, Nelly Furtado, resp. Kiki Dee).
Untfangst
Gnomeo & Juliet krige oer it algemien mingde kritiken. De webside Rotten Tomatoes, dy't resinsjes sammelet, joech de film in goedkarringspersintaazje fan 55%, basearre op 121 resinsjes. Neffens de konsensuskrityk hat Gnomeo & Juliet "mominten fan yspriraasje", mar is de film faak tefolle mei himsels dwaande. Op Metacritic, de wichtichste konkurrint fan Rotten Tomatoes, skoarde Gnomeo & Juliet in goedkarringspersintaazje fan 53%, op basis fan 28 resinsjes.
Resultaat
Nettsjinsteande de lauwe ûntfangst troch de filmkritisy smiet Gnomeo & Juliet yn Noard-Amearika yn 'e bioskopen $100 miljoen op, wylst de film yn oare lannen nochris $94 miljoen yn 't laadsje brocht. Mei in totale opbringst fan $194 miljoen ôfset tsjin in budget fan $36 miljoen waard Gnomeo & Juliet in grut súkses, mei in skjinne winst dy't $158 miljoen bedroech. Gnomeo & Juliet waard yn 2011 nominearre foar de Satellite Award en de Golden Globe foar bêste oarspronklike liet (Hello, Hello). By de Annie Awards wiene der nominaasjes yn 'e kategoryen bêste regisseur, bêste storyboard, bêste stimakteur (Jim Cummings) en bêste filmsenario.
Ferfolch
In ferfolch op Gnomeo & Juliet, ûnder de titel Sherlock Gnomes, waard yn maart 2018 útbrocht troch Paramount Pictures en Metro-Goldwyn-Mayer. Dat waard lykwols rûnom as in teloarstelling beskôge (sawol kritysk as kommersjeel) yn ferhâlding ta de oarspronklike film.
Dieverij
Dieverij of stellerij, mei in argaysk wurd ek wol tsjeafte neamd, is it weinimmen fan oarmans besit sûnder de tastimming fan 'e eigner. Dieverij komt foar yn in grut tal foarmen, wêrûnder gaudieverij, winkeldieverij, bûsehifkerij, berôving, plondering, ynbraak, fertsjustering, fraude en oplichting. Ferskate besibbe misdriuwen sitte der hiel ticht tsjinoan, lykas ôfparsing, sjantaazje (yn wetlik jargon 'ôfdriging'), streuperij en hieling. As men jin skuldich makket oan dieverij hjit dat stellen. Wa't stelt, is in dief (of tsjeaf), en in froulike dief is in dievegge.
Hynstesport op de Paralympyske Simmerspullen
thumb|right|200px|De Kanadeeske hynsterydster [[Karen Brian by de Spullen yn 2008]] Hynstesport is ien fan de sporten dy’t op it programma fan de Paralympyske Simmerspullen stean. De Paralympyske Hynstesport is tagongklik foar lichaamlik en fisueel beheinden.
Regels
Wannear't har beheining dit nedich makket, meie de ruters gebrûk meitsje fan helpmiddels om it hynder te lieden.
Der wurdt allinne dressuer rieden. Der binne yndividuele wedstriden en teamwedstriden. Der is sawol in wedstriid dy’t bestiet út ferplichte ûnderdielen en ien dy’t bestiet út de frije oefening op muzyk. By de teamwedstriid bestiet in team út trije as fjouwer ruters. Minsten ien fan har moat de graad I as II hawwe. De ein skoare fan it team bestiet út it resultaat fan de bêste trije teamleden by de teamwedstriid opteld by de bêste trije yndividuele scores út de yndividuele wedstriid.
De bak is 40 bij 20 meter grut en as mooglik foar graad IV-Ruters 60 bij 20 meter. Fisueel beheinde ruters fan graad III en graad IV meie holpen wurden om harsels te oriïntearje yn de bak. Dit kin troch oanwizingen fan in assistint bûten de bak of bygelyks troch middel fan lûdsinjalen.
Klassifikaasje
De ruters wurde yndield yn ien fan de fjouwer kategoryen ôfhinklik fan har mooglikheden. Manlju en froulju stride yn mingde kategoryen mei elkoar. Graad I-Ruters ha de slimste beheinings, graad IV-Ruters de minste. Eltse graad kin syn eigen dressuer proeven. Ruters yn de kategory I en II moatte stappe as stappe en yn draf. Graad III en IV-Ruters moatte ek de stadige galop (trijetelgang) en eleminten fansiden toane.
Skiednis
Hynstesport stie foar it earst yn 1984 op it programma, Der waarden njoggen ûnderdielen hâlden, wêrûnder sân dressuer ûnderdielen en fiif linigens ûnderdielen. It wie foar langere tiid de ienichste kear. Pas fan 1996 ôf waard it wer hâlden, fan doe ôf stiene der allinne mar dressuer ûnderdielen op it programma.
Guillaume Dupuytren
thumb|175px|Dupuytrens grêf op [[Père Lachaise]] Baron Guillaume Dupuytren (Pierre-Buffière, 5 oktober 1777 - Parys, 7 febrewaris 1835) wie in Frânsk anatoom en sjirurch. Hoewol't er in soad oansjen krige foar de behanneling fan Napoleon Bonaparte syn aambeien, waard er ferneamd fan syn beskriuwing fan de kontraktuer fan de binnenkant fan de hân, dy't nei him neamd is en dy't er yn 1831 foar it earst operearre, en yn 1834 yn The Lancet publisearre.
Libben en wurk
Dupuytren waard berne yn Pierre-Buffière, in foarstêd fan Limoges. Hy wie in soan fan Jean-Baptiste Dupuytren (b. 1754), jurist by it Parlemint fan Bordeaux, en dy syn frou Marguerite Faure. Fan syn bruorren en susters binne Marie Dupuytren (1785-1861) en Émile Pierre Dupuytren (b. 1791) bekend. Syn pake wie de sjirurch François Dupuytren (b. 1725) en syn beppe Marie Martin de Laubépie.
Hy studearre medisinen yn Parys oan de doe krekt stifte École de Médecine en waard doe't er 18 jier wie ta prosektor (ûntleder by in anatomyske les) beneamd. Yn't earstoan wiene syn stúdzjes benammen op anatomyske patology rjochte. Yn 1803 waard er beneamd ta assistint-sjirurch yn it Hôtel-Dieu. Al yn 1812 waard er professor sjirurgy as opfolger fan Raphael Bienvenu Sabatier (1732-1811) en yn 1815 folge er Philippe-Jean Pelletan (1747-1829) op, beide ûnderstelde fijannen, dy't Dupuytren ûnmeilydsum mei yntriges bestried. Under syn bewâld waard it Hôtel-Dieu Hospitaal ien fan de meast prestisjeuze sikehuzen fan Europa.
Dupuytren wie befreone mei de kening Loadewyk XVIII fan Frankryk en dêrnei mei Karel X fan Frankryk, dy't him ta liifdokter beneamde. Yn 1825 waard er lid fan de Académie des sciences.
Yn 1834 liet Dupuytren in testamint opmeitsje. Hy skonk by syn ferstjerren 200.000 franken foar de oprjochting fan in nije learstoel foar patologyske anatomy en de bou fan in anatomysk museum (Musée Dupuytren yn Parys), dat er syn grutte samling anatomyske meunsters skonk.
Sûtajo (folk)
De Sûtajo (Ingelsk: Sutaio) wiene in lânseigen Yndiaansk folk fan 'e Grutte Flakten fan Noard-Amearika, dat om 1850 hinne opgien is yn 'e Súdlike Sjajinnen. Fan 'e aparte etnyske groep is hjoed oan 'e dei suver gjin spoar mear oer, al libje de ôfstammelingen fan 'e Sûtajo noch altiten mank de leden fan 'e Sjajinne en Arapaho Stamme fan Oklahoma.
Etymology
"Sûtajo" (Sutaio) is in ferbastering fan So’taa’e, de Sjajinske namme foar de Sûtajo. Sels neamden se har Šǔ’tai, en de ûntdekkingsreizgers Lewis en Clark sprieken fan Staitan, wat opfet is as in gearlûking fan Šǔ’tai-hitän (meartal: Šǔ’tai-hitänio, "Šǔ’tai-folk"). It is lykwols ûndúdlik wat de namme Šǔ’tai ynhâldt of wêr't er weikomt. In Sjajinske ynformant fan 'e wittenskipper George Bird Grinnell (1923) woe hawwe dat it ôflaat wie fan it Sjajinske wurd issuht, dat "heuvelrêch" betsjut. Mar dy en soartgelikense Sjajinske etymologyen binne fan twifelige wearde, mei't it wurd nei alle gedachten net fan Sjajinske oarsprong is.
Skiednis
De Sûtajo wiene in Algonkwynske stamme, dy't neffens de mûnlinge oerlevering fan ferskate Yndiaanske folken yn 'e achttjinde iuw oan 'e Jamesrivier wennen, yn it hjoeddeistige Súd-Dakota. Party skiedkundigen teorisearje dat hja in troep fan 'e Siksika-Swartfuotten wiene dy't út it noarden wei ôfsakke wie, mar dêr is gjin inkeld bewiis foar. Krektoarsom, Sjajinske boarnen binne der ienriedich oer dat de Sûtajo "in Sjajinske taal" sprieken (d.w.s., in taal of dialektfoarm dy't sa nau mei it Sjajinsk besibbe wie, dat se it mei muoite noch neikomme koene). De Sûtajo wiene yn 't earstoan allegeduerigen yn oarloch mei de Sjajinnen, dy't beëasten harren libben, mar úteinlings sleaten de beide stammen frede en waarden se bûnsgenoaten tsjin oare folken dy't dy kusten út taholden. Sjajinske boarnen jouwe oan dat de Sûtajo de bizonkopseremoanje en de inisjaasjeriten fan 'e sinnedûns by harren yntrodusearre hawwe, mar hâlde út dat de seremoanje fan 'e medisynpylk fan Sjajinske oarsprong is.
Tegearre stieken de beide stammen de rivier de Missoury oer, wêrby't de Sûtajo de foarhoede foarmen en de Sjajinnen harren folgen. Nei't se harren op 'e Grutte Flakten nei wenjen set hiene, begûnen de Sûtajo flucheftich yn oantal te belúnjen, mar likegoed beholden se harren selsstannigens noch lange tiid. Doe't de ûntdekkingsreizgers Lewis en Clark yn 1804-1806 harren ferneamde ekspedysje nei de kust fan 'e Stille Oseaan ûndernamen, makken se noch in dúdlik ûnderskie tusken de Sjajinnen en de Sûtajo, dy't se as twa aparte stammen beskôgen. De Sûtajo, dy't blykber bestiene út duchtige krigers mei in ferfrettende reputaasje, beswalken neffens it ferslach fan Lewis en Clark doedestiden de flakten bewesten de Black Hills.
It is ûndúdlik wannear't de Sûtajo úteinlings yn 'e Sjajinnen opgien binne. Harren ôfwikende taal of dialekt, har eigen klaaiïng en har tradisjonele seremoanjes beholden se yn elts gefal oant 1835. Teminsten oant dyselde tiid sloegen se harren kamp altiten apart op fan dat fan 'e Sjajinnen. It tinken ûnder saakkundigen is dat de grutte goalera-epidemy, dy't yn 1849 in grut part fan 'e Flaktestammen swier trof, in rol spile hawwe sil by de assimilaasje fan 'e Sûtajo. Yn 1851 libben se yn elts gefal mank de Sjajinnen, al wiene se der doe noch wol fan te ûnderskieden. Tsjintwurdich foarmje se in diel fan 'e Súdlike Sjajinnen dat persiis lykas alle oare troepen fan dat naasje is.
Beskermingel
In beskermingel is in ingel dy't ta beskerming tawiisd is oan in beskate persoan of groep persoanen of oan in hiel lân of folk. Faak leaut men dat sokke mytyske wêzens behalven as beskermer ek as gids tsjinje by it nimmen fan wichtige of drege beslissings. It leauwen yn it bestean fan beskermingels giet tebek oant fier yn 'e Aldheid, en spile in wichtige rol yn it jahwisme, de iere foarm fan it joadendom. De teoryen omtrint beskermingels en harren hierargy waarden yn 'e fyfde iuw yngeand útwurke troch de kristlike teolooch Pseudo-Dionysius de Areopagyt. Sûnt binne dêryn noch in grut tal ferfinings oanbrocht. Yn it hjoeddeiske kristendom bestiet it leauwe yn it bestean fan beskermingels benammen ûnder fromme roomsen en eastersk-otterdoksen, dy't faak ek leauwe dat sokke wêzens ta God bidde foar de persoan oan wa't se tawiisd binne.
Beskermingels yn it joadendom
Yn it joadendom ûntstie it konsept fan 'e beskermingel nei alle gedachten op basis fan 'e tekst fan Genesis 19, dêr't God twa ingels nei de doemde stêd Sodom stjoert om 'e húshâlding fan Lot, de omkesizzer fan 'e aartsfaar Abraham, te rêden. In twadde passaazje dy't útlein wurde kin as ferwizend nei in beskermingel, stiet yn Exodus 32:34, dêr't God tsjin 'e profeet Moazes seit: "Dat gean no mar fuort. Lied it folk dêrhinne, dêr't Ik sein haw. Sjoch, myn ingel sil foar jim útgean. [...]".
Oare bibelfersen dy't wize soene op it bestean fan beskermingels, binne Job 33:26 ("Komt der dan in ingel foar him op, dy't it wurd foar him docht – ien út 'e tûzen – dy't tsjin in minske seit hoe't er der mei oan moat."), Psalm 91:11 ("Want syn ingels jout Er opdracht om dy op al dyn wegen te hoedzjen.") en Daniël 10:13, dêr't de aartsingel Michael yn neamd wurdt ("De foarst út it keninkryk Perzje stie ienentweintich dagen foar my oer. Mar sjoch: Michael, ien fan 'e foarnaamste foarsten, kaam om my te helpen."). Yn it apokrife bibelboek Tobit bidde twa fromme Joaden yn need om help, wêrnei't God syn aartsingel Rafael stjoert om regaad te meitsjen. Op basis fan 'e boppeneamde passaazjes ûntstie yn it rabbinale joadendom, dat him rûchwei fan it begjin fan 'e Westerske jiertelling ôf ûntjoech, it idee dat der yndie beskermingels besteane dy't troch God stjoerd binne om beskate minsken te hoedzjen en te noedzjen.
Beskermingels yn it kristendom
Yn it kristlike Nije Testamint steane, krekt as yn it joadsk-kristlike Alde Testamint, ferskate passaazjes dy't útlein wurde kinne om it leauwen yn beskermingels te skoarjen. Sa seit Jezus yn Mattéus 18:10: "Tink derom, lis net ien fan dizze lytsen leech, want ik sis jimme: har ingels yn 'e himel sjogge altyd it antlit fan myn himelske Heit." (Yn 'e Nije Fryske Bibeloersetting is dêr foar "har ingels yn 'e himel" sels simpelwei it wurd "beskermingels" yn 't plak set.) Oare foarbylden binne de ingel dy't Jezus yn Lukas 22:43 treast biedt ûnder syn Gebed op de Oliveberch en de ingel dy't yn Hannelingen 12:7-11 troch God stjoerd wurdt om 'e apostel Petrus út it tichthûs te befrijen. Fierderop yn dat ferhaal komt Petrus oan 'e doar by de oare apostels, dêr't de tsjinstfaam Rodé him werom ken oan syn stim, mar fan alteraasje ferjit iepen te dwaan. As se foar de skeptyske apostels oer folhâldt dat Petrus foar de doar stiet, kriget se it beskie: "Dan is it syn ingel." (Hannelingen 12:15).
Yn it hjoeddeistige kristendom bestiet it leauwe yn beskermingels benammen yn 'e Roomsk-Katolike Tsjerke. De tsjerkfaar Hieronymus fan Stridon en foaroansteande teologen as Honoarius fan Autun, Tomas fan Aquino en Jehannes Duns Skotus hawwe allegear skreaun oer beskermingels. Honoaris fan Autun en Tomas fan Aquino wiene it deroer iens dat sokke wêzens de leechste oarder yn 'e hierargy fan 'e ingels fertsjintwurdigje. Neffens Duns Skotus koe eltse ingel de funksje fan beskermingel tawiisd krije. Yn 'e fyftjinde iuw stelde Roomsk-Katolike Tsjerke it Feest fan de Beskermingels yn, dat falt op 2 oktober. Oan 'e ein fan 'e tweintichste en it begjin fan 'e ienentweintichste iuw hawwe paus Jehannes Paulus II en paus Fransiskus yn ferskate taspraken besocht it leauwen yn beskermingels oan te moedigjen. Fransiskus sei yn 2014: "Net ien reizget allinne en net ien moat tinke dat er allinne is." Ek seid er dat minsken gauris it gefoel hawwe dat "ik dit dwaan moat, dit is net goed, no oppasse. Dat is de stim fan jins beskermingel. [...] Wês net opstannich, folgje syn rie op!"
Njonken de Roomsk-Katolike Tsjerke ûnderskriuwt ek de Eastersk-Otterdokse Tsjerke it leauwen dat eltse persoan in eigen beskermingel hat. Itselde jildt foar de Anglikaanske Tsjerke, it lutheranisme en guon metodistyske en kalvinistyske teologen. De mearderheid fan 'e oanhingers fan dy protestantske streamings is it hiele konsept fan beskermingels lykwols frjemd.
Beskermingels yn oare godstsjinsten
Yn 'e islaam bestiet ek in leauwen yn it bestean fan beskermingels. In protte moslims leauwe dat eltse minske twa beskermingels hat, ien dy't foar him of har útgiet, en ien dy't him of har efternei komt. Dêropta soene der twa ingels wêze dy't alle dieden fan 'e oangeande persoan optekenje, dy't rjochts en lofts fan him of har geane. Yn it soroästrisme bestiet it leauwe yn 'e Arda Fravaš, de "hillige beskermingels", dy't ta de fravasji hearre. Eltse persoan wurdt troch in beskermingel beselskippe, dy't syn of har hiele libben lang as gids fungearret. Soroästriërs leauwe dat sokke wêzens eins de skyldwachten fan 'e boarstwarrings fan 'e himel binne, dy't as frijwilligers nei de ierde kommen binne om 'e minsken te helpen.
Sepultura
Sepultura is in Braziljaanske metalband oprjochte yn 1984 yn Belo Horizonte, troch de bruorren Cavalera. Der ha ferskate besettingswikselingen west; oprjochters Max en Igor Cavalera namen ôfskied út de band yn 1996 en 2007. It debútalbum fan Sepultura Morbid Visions waard yn 1986 útbrocht.