cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pluto (planeet)
Status fan Pluto
Op 24 augustus 2006 waard op it 26ste kongres fan de IAU yn Praach beslist dat in planeet in objekt is dat troch syn eigen swiertekrêft rûn is, yn in baan om de sinne draaie moat en de omjouwing fan yn baan skjinfage hawwe moat fan oare objekten. Pluto foldocht wol oan de earste twa betingsten, mar net oan de lêste. Dêrtroch ferlear Pluto syn status fan planeet, in status dy't hy 76 jier lang fiere mochten hie.
Omdat Pluto wol oan de oare kritearia foar planeet foldocht, waard in nije kategory betocht dy't Pluto en fergelykbere himellichems ûnderskiede moast fan de miljoenen oare objekten yn ús sinnestelsel; Pluto stiet sûnt dy datum tegearre mei Eris en Seares te boek as in dwerchplaneet. Letter binne der noch mear objekten dy't ek de status fan dwerchplaneet krigen hawwe, en der wurdt ferwachte dat dit oantal him noch fierder útwreidzje sil.
Waarnimmen en ferkenning
thumb|Pluto waarnomd troch de [[Hubble Space Telescope yn 1996]] Pluto hat ûngefear magnitude 14 en is al mei in reedlik grutte amateurteleskoop (diameter 20-25 cm) te sjen, mar details bliuwe sels mei grutte teleskopen amper te sjen. Oan de ein fan de jierren '80 stienen Pluto en Charon fan de ierde ôf sjoen ôfwikseljend foar elkoar (okkultaasje), wêrtroch't út de wikseljende helderheden details oer de oerflakte werlieden wurde koenen. Hjirút waard ûnder oaren dúdlik dat Pluto iiskapen hat oan de poalen en om de evener waarden donkere plakken oantroffen. Mei de Hubble romteteleskoop binne foto's makke fan Pluto wêrop swakke kontoeren te ûnderskieden binne.
De earste ûnbemanne missy nei Pluto waard lansearre op 19 jannewaris 2006. De NASA romtesonde New Horizons is sûnt dy datum ûnderweis. Oan board is in bytsje fan de jiske fan de yn 1997 ferstoarne ûntdekker fan Pluto, Clyde Tombaugh. Hy kaam yn july 2015 by de dwerchplaneet oan. Der binne detaillearre foto's fan Pluto en Charon makke en de atmosfear waard ûndersocht. Tusken 2016 en 2020 - sil New Horizons oare objekten yn de Kuipergurdle neier bestudearje.
De foar desimber 2004 plande Pluto Kuiper Express waard annulearre fanwege finansjele problemen. Dizze missy hie oarspronklik hast deselde doelstellings as dy fan New Horizons.
It Klif (Aldemardum)
't Klif is it doarpshûs fan Aldemardum dat oan de Hegewei stiet. It hat in tal lytse sealtsjes en in sporthal. It doarpshûs draait op in behearder en in tal frijwilligers. 't Klif is oansluten by de Gearwurkjende Stifting Doarpshuzen yn Fryslan, de SDF.
De Singel (Achlum)
thumb|260px|Doarpshûs De Singel
De Singel is it doarpshûs fan Achlum.
Smash
200px|thumb|In smash fan [[Roger Federer]] In smash is in term út it follybal, it badminton en it tennis. It is de meast brûkte manier om in punt te meitsjen by de tsjinpartij.
De Singel (Achlum)
Doe't it doarpskafee yn 1999 ticht gie en it bygebou fan de grifformearde tsjerke yn 2002 ferkocht waard, hienen de ferienings gjin goed ûnderkommen mear. Nei in aksje en in soad wurk troch de Achlumers koe op 3 april 2004 'De Singel' iepene wurde. It doarpshûs draait hielendal op frijwilligers en in bestjoer. Yn it gebou is ek in kafee.
Aktiviteiten
It Aktiviteiten Komitee Achlum (ACA) organisearret en koördinearret meastentiids de ledejûnen fan de ferienings.
Smash
Badminton
By it badminton komt in smash as de tsjinstander it plûmke noch spilet. Mei behelp fan de goede technyk sil it plûmke strak en hurd oer it net slein wurde rjochting de grûn. Dêrby kin it plûmke in tige hege gong krije. It rekord yn de badminton is 332 km yn 'e oere, slein troch Fu Haifeng. Mei dêrtroch is badminton de fluchste binnensport fan de wrâld.
Smeč (tenis) Smash (tennis) Smash (tenis) Smash Smash (tennis) 스매시 (테니스) Smeč
De Pipegael
De Pipegael is it doarpshûs fan Broeksterwâld en De Falom oan de dûmny Feitsmawei yn Broeksterwâld. Der is ek in sportseal by it gebou. De namme komt fan in pipegaal: in kroade foar grûn en turf.
De Pipegael hat in eigen stiftingsbestjoer.
Waach (Frjentsjer)
thumb|right|Waach Frjentsjer De Waach fan Frjentsjer, ek wol 't Coopmanshûs neamd, waard yn 1657 boud oan 'e Foarstrjitte en is letter wizige.
Op de foargevel fan de waach sit in gevelstien mei it stedswapen.
Neidat it gebou de waachfunksje ferlear hie it ûnder oare as bestimming postkantoar en wie it letter ûnderdiel fan it Museum 't Coopmanshûs. Der sit no (2007) in winkel yn.
Reneé Fokker
Mei Theo van Gogh en Peer Mascini, ûnder ien en itselde pseudonym Valéry Boutade, skreau it senario foar de film Blind Date. Sûnt 2004 is Fokker ferbûn oan Toanielgroep Amsterdam.
Toutenburch (doarpshûs)
Toutenburch is it doarpshûs mei sportseal fan Boerum oan de Meihuizenstrjitte. Ien fan de sealen is de Foekje Dillemaseal. By it doarpshûs is yn de hjerst ek de jierlikse merke. Ek Aldjiersnacht is it doarpshûs iepen. Op 14 april 2012 waard it fyftichjierrich bestean fan it doarpshûs en it fiifentweintichjierrich jubileum fan Renze Poortinga as doarpshûsbehearder fierd.
De Jister (Aldeboarn)
De Jister is it doarpshûs fan Aldeboarn oan de Skoallereed. De namme komt fan in jister: in ôffrede stik lân wêr't de kij faak by inoar set waarden om molken te wurden.
Merovech
Merovech († tusken 454 en 457) wie nei alle gedachten kening fan de Salyske Franken (447-457) nei Klodio. Hy is de stamheit en nammejouwer fan de saneamde Merovingen, dy't it Frankyske ryk ta bloei brochten.
Legendaryske kening
Oer Merovech sels is net folle bekend; hy jildt dêrom as in heal-mytysk figuer. Hy wurdt faak sjoen as de soan fan Klodio, de kening dy't foar him regeare. Neffens de leginde waard hy troch in meunster by syn mem oansetten doe't hja yn de see oan it baaien wie. Dat foarfal jout mooglik in ferklearring foar de siswize dat guon fan (Jeropeeske) adel "blauw bloed" hawwe soenen, lyk as seeskepsels.
Likernôch 450 koenen de Salyske Franken goed mei de Romeinske Generaal Aetius. As bûnsmaten hawwe sy yn 451 oan de side fan Aetius meifochten tsjin de Hunnen en harren bûnsmaten de Gepiden yn de slach op de Katalaunyske fjilden. Ek Merovech hat dêrby nei alle gedachten by oanwêzich west.
Merovech waard nei syn dea yn 458 opfolge troch syn soan Gilderik I.
David Ben-Gurion
thumb|right|285px|Ben-Gurion yn de [[Knesset (1957)]] David Ben-Gurion (Płońsk, 16 oktober 1886 – Ramat Gan, 1 desimber 1973) wie de earste premier fan Israel.
Hy waard berne as David Grün yn Poalen mar ferhuze letter nei Palestina yn 1906. Dêr wurke hy as sjoernalist en naam dêr ek syn Hebriuwske namme oan, wat 'soan fan in jonge liuw' betsjut.
Ben-Gurion spile in haadrol yn de politike aktiviteiten fan de sionistyske arbeiders organisaasje en by de stifting fan de steat Israel yn 1948. Hy liede Israel twa jier tidens har ûnôfhinklikheidkriich en tsjinne dêrnei mei in ûnderbrekking fan twa jier tusken 1953 en 1955 as premier fan it lân, fan 25 jannewaris 1948 oant 1963. Yn 1953 kundige Ben-Goerion oan om mei pensjoen te gean en syn lêste dagen te sliten yn de kibboets.
Sybrand Witteveen
Sybrand Witteveen (Mitselwier, 17 novimber 1823 - Eaststellingwerf, 8 july 1893) wie in Frysk boargemaster.
Witteveen wie in soan fan mr. Frederik Witteveen, notaris, en Jacoba Geertruida Talma. Hy studearre rjochten en waard om 1850 gemeentesekretaris fan de gemeente East-Dongeradiel. Hy wie dêr letter gemeenteriedslid en sûnt 1865 boargemaster. Yn 1873 boaske hy yn Beusichem mei Carolina Janette Jacoba van der Veur (1846-1891). Mr. Witteveen waard yn 1877 boargemaster fan Wymbritseradiel. Yn 1880 krige hy earfol ûntslach, hy waard opfolge troch Michiel Hylkes Tromp.
Kingston upon Hull
Hull, offisjeel Kingston upon Hull, is in Britske havenstêd op de noardouwer fan de rivier de Humber en oan beide siden fan de rivier de Hull, dy't yn de Humber mûnet. De stêd (city) wurdt omjûn troch de East Riding of Yorkshire, mar hat selsstannich lokaal bestjoer. De gemeenteried (council) wurdt tsjintwurdich Hull City Council neamd.
De Jister
De Jister as doarpshûs: De Jister as strjitte:
Kingston upon Hull
Troch syn lizzing oan de mûning fan de Humber en de tagong ta de Noardsee hat Hull in drokke haven mei bulkferfier. Ek is der in deistige feartsjinst op Rotterdam (Europoarte) en op Zeebrugge). thumb|left|Lizzing yn Ingelân thumb|left|Humber Bridge, súdkant
Free jazz
Skaaimerken
Free jazz is mooglik wol ien fan de minst tagonklike (en dêrtroch minder populêre) stilen yn de jazz. De muzyk komt hurd en agressyf oer en der wurde in soad dissonanten brûkt, en gruttere ferskillen yn toanhichte en ek it brûken fan hiel hege registers (altissimo) is wenst. In free jazz útfiering makket meast net of amper gebrûk fan foarôf komponearre meldijen of akkoardopfolgings, ymprovisaasjes besteane gauris út koarte frazes dy't troch meispilers imitearre wurde.
De free jazz bands besteane gauris út in relatyf lyts tal spilers, yn earste ynstânsje waard de pianist meast fuort litten omdat dy tradisjoneel sjoen it spyljen fan de akkoardopfolgings as taak hie, en it wiene krekt dy't akkoardopfolgings en fêste harmoyen dêr't se ôf woene.
Bigband
300px|thumb|Jazzisfaction Big Band út [[Diest (27 maaie 2006)]] In Bigband is in muzikaal ensemble dat út ferskate muzykseksjes fan meast 4 of 5 muzikanten bestiet. Dy seksjes binne:
De trompet- en tromboaneseksje wurdt ek wol de brass-seksje neamd. Inkeld is der ek in sjonger of sjongster, dy't dan de meldijpartij sjongt. As der gjin sang by is dan wurdt dat troch ynstruminten út it orkest dien.
Tsjintwurdich (2007) hat de beneaming bigband mear mei de besetting te krijen as mei de muzykstyl dy't spile wurdt. Bigbands fan no spylje net allinnich jazzmuzyk (tink oan de Glenn Miller Big Band), mar ek populêre muzyk dy't spesjaal foar har arranzjearre waard.
Bigband lieders
Yn de fyftiger jierren fan de 20e iuw wiene der in fiks tal bigbands dy't in lieder hiene dy't de namme oan de bigband joech, en gauris ek de reputaasje. Ornaris spile de lieder fan de bigband op de piano, en fersoarge gauris ek arranzjeminten fan nûmers, of skreau sels nije nûmers. In tal grutte nammen út de bigbandwrâld binne:
Bogerman Bigband
In bekende Fryske bigband is de Bogerman Bigband út Snits. Dat is in skoalband fan it Bogerman Kolleezje, oprjochte yn 1985.
Harsens
thumb|It minskebrein De harsens (plurale tantum), ek wol it brein neamd, foarmje it diel fan it sintrale senuwstelsel dat yn de holle sit (Gryksk: ἐγκέφαλον, encephalon, 'yn de holle'). De harsens foarmje it waarnimmende, oanstjoerende, kontrolearjende en ynformaasjeferwurkjende orgaan yn bisten. Der binne trije kloften bisten mei harsens: de wringedieren, de lidpoatigen (ynsekten, spinnen, kreeften) binnen it skift fan de net-wringedieren en de inktfisken. De oare net-wringedieren hawwe gjin harsens, mar kolleksjes fan yndividuele ganglia. De harsens sitte oer it generaal yn de kop fan it bist. De harsens binne in kompleks orgaan; it minsklik brein is opboud út tsientallen miljarden neuroanen (senuwsellen) wêrfan elk ferbûn is mei in grut oantal oare neuroanen, soms tûzenen. It is grif de meast komplekse struktuer yn it universum. De harsens bestjoere en koördinearje sensoaryske systemen, beweging, gedrach en homeostatyske lichemsfunksjes, lykas sykheljen, bloeddruk en lichemstemperatuer. De harsens binne de boarne fan beweging, ûnthâld en (by hegere soarten) kognysje (bewustwêzen) en emoasje.
Anatomy
Yn de measte harsens is in ferskil te sjen tusken grize stof en wite stof. Grize stof bestiet út de sellichems en dendriten fan de neuroanen; wite stof bestiet út myeline, de isolearjende laach om de aksons dy't de neuroanen oer lange ôfstân ferbine. De bûtenste lagen fan de telensefalon wurde de korteks serebri of harsenskors neamd. Dy bestiet benammen út grize stof. Utsein yn lagen komme sellichems ek foar yn kearnen. Se binne ferspraat oer it heule sintrale senuwstelsel. De aksoanen yn de wite stof binne omjûn troch in fetlike, beskermjende en isolearjende laach: myeline. Myeline is ferantwurdlik foar de kleur fan de wite stof. Dwerstrochsneden fan de harsens jouwe ynsicht yn de struktuer fan de grize en wite stof binnen in plat flak (sjoch harsensanatomy)
By legere wringedieren as (fisken, reptilen, amfibyen) bestiet de cortex cerebri út minder as seis lagen. Dy struktuer wurdt ek wol allocortex neamd. By sûchdieren bestiet in diel fan de cortex cerebri út seis lagen. Dit diel wurdt de neokorteks neammd en leit boppe-op de âldere allocortex. By hegere sûchdieren lykas primaten foarmet de neokorteks in grutter diel fan de harsens as by legere sûchbisten. lang=fy|thumb|right|Skematyske tekening mei de subdifyzjes fan de harsens fan in [[embryo. Letter sille de parten harren ûntwikkelje ta folwoeksen struktueren]]
De harsens binne yn te dielen yn:
In ienfâldiger en gongberder yndieling is:
Neurobiology
Nettsjinsteande it ferskaat yn bistesoarten dy't harsens hawwe, binne der op sellulêr, struktureel en funksjoneel nivo in soad oerienkomsten. Op sellulêr nivo: de harsens besteane út twa soarten sellen: neuroanen en gliasellen. Beide soarten sellen komme foar as ferskillende seltypen mei ferskate funksjes. Underling ferbûne neuroanen foarmje neuronale netwurken. Dizze netwurken besteane út skeakeljende eleminten (neuroanen) dy't mei elkoar ferbûn binne troch biologyske betriedding (senuwrizels). Ornaris binne neuroanen ferbûn mei minimaal 1000 oare neuroanen. Dizze tige spesjalisearre netwurken foarmje systemen dy't de basis foarmje fan persepsje, aksje en hegere kognitive funksjes.
Histology
De sellen dy't aksjepotinsjalen generearje en ynformaasje trochstjoere nei oare sellen binne de neuroanen. Yn elk harsensgebiet sitte neuroanen dy't ynput krije (afferinte neuroanen), dy't in output produsearje (efferinte neuroanen) en ynterneuroanen. Afferinte neuroanen ûntfange projeksjes fan oare harsensgebieten. Efferinte neuroanen projektearje nei oare gebieten. Ynterneuroanen hawwe gjin konneksjes bûten it harsensgebiet dêr't se yn lizze. mar soargje foar lokale ferwurking.
Neist neuroanen befetsje de harsens gliasellen, ± 10 - 50 per neuron. Gliasellen (fan it Grykske glia =lym ) hawwe in ûndersteunende rol yn de harsens, wêrûnder it produsearjen fan it isolearjende myeline, it ferskaffen fan struktuer oan it neuronale netwurk en it ferwurkjen fan ôffal. De measte soarten gliasellen yn it sintrale senuwstelsel sitte yn it perifear senuwstelsel. In útsûndering binne de oligodendrositen dy't yn it sintrale senuwstelsel aksoanen isolearje. Yn it perifear senuwstelsel binne hjirfoar de Schwannsellen ferantwurdlik.
By sûchdieren wurde de harsens omjûn troch bynweefselfluezen, de harsensfluezen. Dit is in systeem fan membranen dat de harsens skiedet fan de skedel. De fluezen binne fan bûten nei binnen opboud út it hurde harsensflues, it spinnewebflues en it sêfte harsensflues. It spinnewebflues is ferbûn mei it hurde harsenflues dy't by elkoar soms as ien laach sjoen wurde. Under it spinnewebflues sit in romte wêryn it harsensfocht (ek serebrospinalis, serbrospinale floeistof of likwor ) sit. Hjiry "driuwe" de harsens. It harsensfocht sirkulearret tusken de lagen fan de harsensfluezen en troch holtes yn de harsens dy't wy fentrikels neame. Gemysk is it wichtich foar it metabolisme en meganysk is it wichtich as skokdimper. Bloedfetten komme it senuwstelsel binnen fia de romte boppe it sêfte harsensflues. De bloed-harsenbarriêre, in funksjonele skieding tusken bloedfetten en harsensweefsel, beskermet de harsens diels tsjin toksines dy't mooglik mei it bloed mei binnenkomme.
De minsklike harsens wage ± 1 - 1,5 kilo. De massa en tichtheid fan de harsens binne sa heech dat de harsens ûnder harren eigen gewicht yn elkoar sakje as se net steund wurde. Meidat se driuwe yn it harsensfocht, reitsje se net beskeadige ûnder ynfloed fan de swiertekrêft. Omdat de skedel hurd en op in pear lytse iepenings nei ticht is, soenen de harsens net opswolle of útsette kine as der gjin harsenfocht wie; de druk soe by swollings en kniezings hurd oprinne ta wearden wêrby't gjin trochblieding mear mooglik is, mei de dea as gefolch. De ferdringbere harsenfloeistof ûnderfangt ek dit effekt foar in grut part.
Funksjes
Harsens fan wringeduieren ûntfange sinjalen fan de 'sensors' (receptoren) fan it organisme fia de senuwen. Dizze sinjalen wurde troch it sintrale senuwstelsel ynterpretearre wêrnei't reaksjes formulearre wurde, basearre op refleksen en oanlearde kennis. Soksoarte systeem besoarget oanstjoerende boadskippen fanút de harsesnsby de spieren yn it heule lichem.
Sensoaryske input wurdt ferwurke troch de harsens foar de werkenning fan gefaar, it finen fan fiedsel, it identifisearjen fan mooglike partners en ferskate oare funksjes. Gesichts-, gefoels- en gehoarynformaasje giet earst nei spesifike kearnen fan de talamus en dêrnei nei gebieten fan de cortex cerebri dy't by dat spesifike sensoaryske systeem hearre. Rookynformaasje (fylogenetysk het oudste systeem) gaat eerst naar de bulbus olfactorius en dan nei oare dielen fan it olfaktoarysk systeem. Smaak wurdt fia de harsenstamme laat nei oare dielen fan it betreffende systeem.
Om bewegingen te koördinearjen hawwe de harsens in oantal parallelle systemen dy't spieren bestjoere. It motoarysk systeem bestjoert de bewegingen fan spieren, holpen troch de motoaryske skors, de lytse harsens (it searebellum) en de basale ganglia. Uteinlik projektearret it systeem fia it rêgemurch nei de saneamde spiereffektors. Kearnen yn de harsenstamme bestjoere in soad ûnwillekeurige spierfunksjes lykas it sykheljen. Dêrneist kinne in soad automatyske hannelingen lykas refleksen stjoerd wurde troch it rêgemurch.
De harsens produsearje ek in diel fan de hormoanen dy't organen en klieren beynfloedzje. Oan de oare kant reagearje de harsens ek op hormoanen dy't op oare plakken yn it lichem produsearre binne. By sûchdieren wurde de hormoanen ôfjûn oan de bloedsomrin. De bestjoering fan in soad hormoanen ferrint fia de hypofyze.
Sjoch ek
Encéfalo
Wim Romijn
thumb|Ko Wim Romijn (Rotterdam, 1952), is in yllustrator en bisteskilder út Vriescheloo yn Grinslân. Makke namme as hynsteskilder. Fan jongs ôf oan bestudearre hy it gedrach fan boerehynders by it wurk op it lân en yn de boskbou. Wurke yn syn jeugd by in hoefsmid en wie aktyf by in ponyklup.
Spesjalisearre him op it skilderjen fan lânboubisten fan alear, hûnen en nei 2006 mear op wylde bisten as swellen, hoantsen foksen en reeën. Fan syn wurk binne winsk- en krystkaarten, kalinders, posters, borduerpakketten, portfolio's en giclées makke. It âlde boerelibben komt nei foaren troch boerinnen mei reade bûsdoeken, hânmelkende boeren en oare nostalgyske bylden. Wurket as yllustrator foar útjouwerijen en sûnt 2010 foar it bûtenblêd "Landleven".
Begûn as meiwurker oan in akountantskantoar en ûntdekte syn ropping as skilder doe't er twa wurken fan Cornelis Jetses ûnder eagen krige. Syn styl liket wat op dy fan Rien Poortvliet, al wurket Romijn mear tekeneftich en stiet sadwaande tichter by dat fan Jetses.
Wrakseljen op de Olympyske Simmerspullen 1980
De Olympyske Simmerspullen 1980 ek wol de XXIIe Olympiade neamd waarden yn 1980 yn Moskou, de Sowjetuny hâlden. It wrakseljen waard hâlden yn it CSKA Sports Complex.
Cody Bryant
Cody Bryant, echte namme ûnbekend (Oklahoma City (Oklahoma), 28 febrewaris 1984), is in rêstend Amerikaansk neakenmodel en pornografysk aktrise fan Afro-Amerikaansk komôf, wa har artystenamme faak misstavere wurdt as Codi Bryant. Se brûkt ek wol de skûlnamme America Moore. Neffens har offisjele opjefte is se 1.73 m lang en 60 kg. Hja is bekend om har boarsten, mei kupmaat 36DD (dy't se krigen hat troch boarstfergrutting), en fral ek om har grouwe stuten (dy't natuerlik binne).
Karriêre
Se is berne is yn Oklahoma City, yn 'e steat Oklahoma. Se makke har debút yn in pornografyske film yn 2009, doe't se 25 jier wie. Sûnt hat se yn goed tritich films spile, gauris fan it subsjenre fan 'e ynterrasiale pornografy, foar labels as Elegant Angel en Jules Jordan Video. Dêrnjonken hat se fral ek foar ynternetsites wurke, lykas BangBros en RealityKings.
Lychtenstein
Lychtenstein is in lân yn Midden-Jeropa. De haadstêd is Vaduz en de prins fân it foarstedom is sûnt 1989 Hans-Adam II.
Lychtenstein wurdt begrinzge troch:
Skiednis
Yn 1699 kocht de Boheemske foarst Johan Adam Andreas fan Lychtenstein de hearlikheid Skellenberch en yn 1712 it greefskip Vaduz fan de greven fan Hohenems. Op 23 jannewaris 1719 feriene keizer Karel VI de hearlikheden Vaduz en Skellingberch ta ien foarstendom, ûnder de namme Lychtenstein. Dat nije foarstedom krige yn 1723 ek in sit en in stim yn de Ryksdei fan it Hillige Roomske Ryk.
Sape Meijer
Sape Meijer (Driezum?, foar 1900 – ?, ?), wie in folksman fan Driezum en Wâlterswâld. Hy wie de jongste soan fan Jacob Meindert Meijer en Hiltje Sapes Kooistra.
Lychtenstein
Skiednis
Op 12 july 1806 wie Lychtenstein ien fan de ûndertekeners fan de Rynbûnakte, dêrtroch waard it foarstedom soeverein fan it Hillige Roomske Ryk.
Sape Meijer
Hy hat in soad betsjutten foar de doarpsmienskippen. By it organisearjen fan feesten wie Sape altyd fan de partij. It doarpsfeest hiet dan ek wol "it Sape Meijer feest". Sape wie ek wakker yn 't spier foar it keatsen. Hy organisearre út namme fan "Lyts Begjin", oprjochte yn 1945, resitearwedstriden en feestlike ledepartijen oan de ein fan it keatsseizoen. Dy partijen hienen ek prizen foar de measte boppeslaggen en de fierste boppeslach. Meijer soarge foar de prizen, sa as de keningspriis. Nei ôfrin dielde er de prizen út dy't er sels rûnom oprûn hie. Nei ôfrin wie der altiten in toanielstik of in fakkeloptocht oan sa'n partij ferbûn.
De Sape Meijerpartij is de lêste keatswedstriid fan it seizoen. De winners fan de froulju en de manlju wurde yn in koetske troch Driezum en Wâlterswâld riden. Jûns wurdt by de priisútrikking yn it pleatslike kafee de Kening en Keninginne fan dizze dei bekend makke.
Lychtenstein
Skiednis
Oant-en-mei de ein fan de Earste Wrâldkriich ûnderhold it lân nauwe bannen mei Eastenryk, mar de ekonomyske malêze dy't folge op dy kriich, twong Lychtenstein ta it oangean fan in dûane- en monetêre uny mei Switserlân. Fan de Twadde Wrâldkriich ôf, dêr't Lychtenstein ûnder foarst Frans Jozef II yn neutraal bleau, hawwe de lege belêstingen it lân grutte ekonomyske groei brocht.
Lychtenstein wie it earste lân op de wrâld dat de deastraf ôfskafte, yn 1798 soe foar it lêst ien ta de dea brocht wurde.
Geografy
Lychtenstein leit yn it Ryndal yn de Alpen en is rûchwei 24 kilometer lang. Mei in oerflakte fan 160,475 km² is Lychtenstein ien fan de lytste lannen op ierde. De grinzen mei Eastenryk en Switserlân binne tegearre 77,9 kilometer lang.
Yn it westen foarmet de Ryn foar it grutste part de grins mei Switserlân. It eastlike part leit heger as it westlik part. De Grauspitz is mei 2599 meter hichte it heechste punt fan it lân.
Demografy
Likernôch in tredde fan alle ynwenners fan Lychtenstein bestiet út bûtenlanners dy't benammen ôfkomstich binne út Dútslân, Eastenryk en Switserlân.
Religy
Om-ende-by 80% fan de befolking is Roomsk-Katolyk, 7% is Protestantsk.
De Jister (Twizelerheide)
De Jister is it doarpshûs fan Twizelerheide oan de Bjirkewei. It sit yn in âld skoalgebou dat yn 1987 kreake waard troch jongerein dy't der in pear nachten yn sliepten. Iten waard troch harren âlden brocht en ek de riedsgearkomst waard destiids ûnderbrutsen. Sûnt 1988 wurdt de âld skoalle brûkt as doarpshûs. Yn 2006 hat in grutte ferbouwing plak fûn.
René Descartes
thumbnail||right|300px|René Descartes René Descartes (La Haye en Touraine, 31 maart 1596 – Stockholm, 11 febrewaris 1650), latinisearre namme Renatus Cartesius, wie in Frânske filosoof en wiskundige. Hy droech ek by oan de natuerkunde en fysiology. Descartes libbe op de ein fan in tiidrek dat oant dan folslein dominearre waard troch de godstsjinst en de tsjerke en wittenskip net echt mocht. Humanisten lykas Descartes trochbrutsen dat en leinen in basis foar de wittenskip dy't oant hjoed-de-dei wichtich bleaun is.
Jonkheid
Rene Descartes waard yn 1596 berne yn Touroine yn in Frânske aadlike famylje. Fan 1604 oant 1612 krige hy in wittenskiplike oplieding yn it jezuitenkolleezje fan La Fleche. Dat kolleezje wie better as de measte oare universiteiten yn Frankryk. Dochs stoarte er him yn it Paryske útgeanslibben fan dy tiid, mar dat koe him net echt boeie. Hy luts him werom om him op de mjitkunde ta te lizzen. Syn freonen ûntdutsen him en om dochs yn rêst wurkje te kinnen naam er tsjinst yn it leger. Nei eigen sizzen die er dat om “ it grutte boek fan de wrâld kinnen te learen” en net omdat er him ferbûn fielde my ien fan de stridende partijen. As katolyk Frânsman naam er earst tsjinst yn it Nederlânske leger. Hy koe dêr twa jier yn alle rêst wurkje omdat der frede wie. Doe't de Tritichjierrige kriich útbruts naam er tsjinst yn it Beierske leger. Dêr belibbe er de winter 1619 – 1620 dy’t er letter yn syn boek "Dicours de la methode" beskreaun hat.
Syn earste wurk
Yn 1621 hâldt er op my fjochtsjen en nei in besite oan Itaalje festige er him yn Parys. Opnij kamen freonen him te steuren en sadwaande sluet er him yn 1628 oan by it leger dat La Rochelle, in festing fan de Hugenoaten belegere. Doe't ek dizze striid striden wie fêstige er him foarfêst yn Nederlân. Dêr hearske doe in liberaal klimaat tsjinoer wittenskippers. Hy late dêr in rêstich en sober libben. Hy wie in praktisearjend katolyk mar wie lykwols oanhinger fan Galileo Galilei. Nei syn feroardieling besluet er om syn wurk Le Monde net te publisearjen. Dat wurk wie nammentlik op twa plakken godslasterjend. Hy beskreau yn dit wurk it draaien fan de ierde om syn as en de ûneinichheid fan it universum. Dat wie yn tsjinspraak mei de bibel en mocht yn dy tiid net sein wurde.
Syn reizen
Yn de 20 jier dat er yn Nederlân wenne makke er mar inkele sakereizen nei Frankryk en ien nei Ingelân. Yn Nederlân waard er net sparre foar politike oanfallen. Dy oanfallen kamen net út de hoeke fan de katoliken mar út dy fan de fanatike protestanten. Lokkich foar him koe er alle kearen op beskerming rekkenje fan goeie freonen. Hy hie ferskillende kontakten wêrûnder de Kardinaal de Berulle. Dy man moedige him oan om syn ideeën foar de filosofy út te wurkjen yn in systeem. In systeem dat it systeem fan Aristoteles ferfange koe. Yn 1628 fêstige er him wer yn Nederlân. Hy hat yn ferskillende stêden wenne, wêrûnder Frjentsjer, Hurderwyk, Dimter, Utert, Leien, Amersfoart, Amsterdam, Ljouwert, Endegeast, Oegstgeast, Santpoarte en foar in langere tiid yn Egmond Binnen.
Syn dea
Omdat er it mei in soad minsken oan de stok krige hie socht er nei in útwei. Hy kaam yn kontakt mei keninginne Kristina fan Sweden, in gelearde frou dy’t fûn dat se tiid fan de grutste gelearden yn beslach nimme mocht. Sy noadige Descartes út om te kommen om les te jaan. Sy ferwachte fan him dat er alle moarnen om fiif oere kaam om les te jaan. Dat betiid fan 't bêd ôf moatten en de Skandinavyske kjeld wurken net goed foar it swakke gestel fan Descartes. Hy ferstoar yn Stockholm yn 1650.
De kartesiaanske twifel
De kartesiaanske twivel is metoadysk en net synysk. It is gjin twivel om de twivel, hy heft himsels op wannear't de twifel ûnterjochte is. Hy is universeel omdat er alles wat yn twivel te lûken is, yn twivel lûkt. Dat besprekt Descartes yn syn boeken "Discours sur la methode" en "Meditaties". Alles wat betwivelber is wurdt as ûnwis beskôge, fan ús sintúchlike waarnimmings oant de wrâld dêr't wy yn libje. Sels oan de wissichheden yn de wiskunde begjint er te twiveljen. Dat lêste soe barre troch in kweade genius dy’t ús besiket te betiizjen mei alles wat wy tinke. Troch dy twivel is der ien wissichheid en dat is nammenlik de wissichheid dat we twivelje. Jo kinne oan alles twivelje útsein dat we twivelje en dus tinke. Dêr leit Descartes út ôf “ik tink dus ik bin”. Dat is ien fan de aksioma’s fan syn filosofy. Soks is neffens him in absolute wissichheid dy’t stân hâldt tsjin de meast radikale twivel. Dy stelling is sa wis dat we oare stellingen deroan hifkje kinne op harren wierheid. As oare wierheden like evidint binne as “ik tink dus ik bin” kin men se dus ek as wier beskôgje. De fraach dy’t hjir op folget: hokker ideeën binne krekt sa evidint. Neffens Descartes binne dat net de ideeën dy’t troch ús sintugen by ús opkomme, dy kinne ús ommers misliede en ek net de ideeën dy’t wy ús ynbyldzje mar wol de ideeën dy’t oanberne binne.
It godsbewiis fan Descartes
It bestean fan in wiereftige god is Descartes syn twadde bewiis. Dy wissichheid is ôflaat út it earste. Syn redenearring giet sa: it giet om in idee fan in ûneinich folmakke eat. Sels binne wy mar einich en ûnfolmakke wezens. Us tinken is ûnfolmakke omdat it in einich tinken is. Unfolmakke en einigjend is pas merkber tsjinoer in folmakke en ûneinich eat. Wat net folmakke gewaarwurde is in mooglikheid om it folmakke te kinnen. It idee fan it folmakke kin net troch ús sintugen by ús opkomd wêze, men hat it ommers noch nea sjoen. Dat idee is ek net ynbylde omdat it ús ûnfolmakke en einigjend kinne wy gjin folmakke eat meitsje. Sadwaande moat it idee fan it folmakke oanberne wêze. Mar hoe kin no in einich tinker in ûneinich idee hawwe. Dêrop antwurde Descartes: de oarsaak fan dit folmakke idee yn ús moat in útwindige, folmakke oarsprong ha. Dat wiist dus op in alwittende, wiereftige folmakke God, dy’t alles ynklusyf it tinken makke hat. Trochdat dy god folmakke en wiereftich is kin er gjin bedrager wêze. Want in wiereftige God soe net wolle dat we ús sa fersinne soenen.
Stjerreskâns (Bakkefean)
Yn 1997 waard Natoermonuminten eigener fan it lângoed, yn 2002 wie de restauraasje klear. De skâns leit tichtby in nuddelbosk, dat grinzet oan in earder fen. Troch de begroeiïng wie de skâns fan it paad ôf amperoan te sjen. Nei de restauraasje is de skâns wer goed te sjen. De restauraasje foarkomt ek dat omfallen beammen of de kluten dêrfan yn de wâlen, de oarspronklike foarm oantaaste. It wâlepatroan is wersteld troch de wâlen te ferstevigjen en de groppen út te graven. Sa moat de skâns mei it fen in iepen plak yn de bosk wurde dat minsken lûkt.
Jan Mayen
thumb|Stasjons op Jan Mayen thumb|250px|left|''Gravuere út de 18e iuw mei Nederlânske walfiskfarders dy't op [[Grienlânske walfisken jeije by Jan Mayen. Op de eftergrûn is de Beerenberch te sjen. ]] thumb|250px|In strân op Jan Mayen Jan Mayen is in fulkanysk eilân yn de Noardlike Iissee. It eilân bestiet út twa dielen dy't troch in smelle lântonge ferbûn binne. De Beerenberch is mei gletsjers bedutsen. De fegetaasje wurdt foarme troch toendra-planten.
Geografy en geology
Jan Mayen leit 600 km noardeastlik fan Yslân tusken Grienlân en it noarden fan Noarwegen (71°N / 8°W). It omfiemet 373 km², is 54 kilometer lang en 2,5 oant 15 kilometer breed. Jan Mayen wurdt ynsletten fan de Grienlânsee en yn it súdeasten Noarske See. It heechste punt is de fulkaan Bearenberch op Nord-Jan mei in hichte fan 2277 meter. Súd-Jan is folle smeller en flakker.
De Bearenberch hat iuwenlang slept, mar waard yn 1970 wer aktyf. Doe is it eilân 3 kante kilometer grutter wurden. Yn 1985 folge nochris in útbersting. Dêrnei wiene der inkeld noch rikjende fumarolen. De Bearenberch is de meast noardlik lizzende aktive fulkaan yn de wrâld en teffens de iennichste fulkaan fan Noarwegen.
Jan Mayen leit op de lytste tektoanyske plaat fan de wrâld en hat earder oan Grienlân fêstsitten.
Bewenning
It eilân wurdt bewenne troch it personiel fan in navigaasjestasjon (Loran-C = Long Range Navigation) en fan in waarstasjon. Dan binne der noch in stikmannich hutten dêr't wittenskippers ûnderbrocht wurde kinne. Jan Mayen hat dus feitlik gjin fêste ynwenners, mar hat út reden fan statistyske nammejouwing yn ISO 3166-1 fan Spitsbergen en Jan Mayen hawwe se tegearre ien ccTLD-ynternetdomein-lânkoade (.sj) en datakoade (JN).
Bestjoer
It eilân is fan Noarwegen. Fanwege it grutte belang fan waarrapporten út Jan Mayen foar de waarfoarsizzing yn Noarwegen waard it eiland yn 1922 anneksearre troch Noarwegen. By Keninklik Beslút fan 8 maaie 1929 kaam it ûnder Noarske soevereiniteit en op 27 febrewaris 1930 waard it offisjeel part fan it Keninkryk Noarwegen.
Oant 1994 waard Jan Mayen bestjoerd troch in gûverneur (sysselmann) dy't yn Longyearbyen op Spitsbergen wenne. Augustus 1994 waard de administraasje fan Jan Mayen oerdroegen oan de Fylkesmann fan de Noarske provinsje Nordland.
Untdekking
De Wytsingen wurdt fan oannaam dat hja op de hichte fan it bestean fan it eilân wiene. Sy sprieken fan in lân dat hja Svalbarð ("kâlde kust") neamden. Dit wurdt ferhelle yn it midsiuwske Landnámabók; it soe Jan Mayen west hawwe kinne. De ôfstân fan Yslân nei Svalbarð wie twa dagen silen ferhellet it boek en dat komt earder oerien mei de ôfstân Yslân-Jan Mayen as mei dy fan Yslân-Spitsbergen. Wierskynlik is mei it ferlern gean fan de Wytsingkoloanjes op Grienlân de kennis oer Jan Mayen ek wei wurden (14e iuw).
Hollânsk walfiskfeartstasjon
De Hollandske walfiskfarders bouden der yn de 17e iuw ferskate traansiederijen en oare gebouwen. Op it hichtepunt fan de walfiskfangerij wiene der yn de simmer mear as 1000 minsken op it eilân. Der waarden ek fortifikaasjes set om plonderjen foar te kommen. Yn 1633 farde Michiel Adriaenssoan de Ruyter as stjoerman op de “Groene Leeuw” ûnder kapitein Jochem Jansen út Flissingen yn 21 dagen nei it eilân. Der waarden dat seizoen sa'n 25 walfisken fong. De Noardske Kompanjy, yn 1614 oprjochte, besleat om dat jier in groep manlju op it eilân oerwinterje te litten om de delsetting tsjin rivalisearjende walfiskfarders (Basken yn Deenske tsjinst). Sân manlju laat troch kaptein Outger Jacobsz. van Grootebroek bleaune dêr de winter 1633/34, mar hja stoaren allegearre troch skuorbot en ferlijen en gemis. Yn 1930 hat it Nederlânsk regear in tinkstien op Jan Mayen sette litten ta oantins fan de tragyske oerwintering.
De jacht hie fan gefolgen dat de Grienlânske walfisk hast útstoar. De walfiskfangst waard einige tusken 1640 en 1650. It eilân rekke ûnbewenne en waard de neifolgjende 230 jier allinne út en troch besocht troch foarby farrende skippen.
19e en 20e iuw
Yn it earste Ynternasjonale Poaljier fan 1882/1883 festige in Eastenryk-Hongaarske ekspedysje him op Jan Mayen, dy't dêr in jier lang wiidweidich ûndersyk die. De kaart dy't doe makke is waard oant de jierren fyftich brûkt.
Begjin 20e iuw kamen der winterdeis Noarske jagers op it eilân. Sy jeije foaral op poalfoksen en sjitte út en troch in iisbear. De foskepopulaasje waard lykwols hurd minder troch te folle jeien; dit en it minne winterske waar makken dat de jacht al yn de tweintiger jierren oerjûn waard.
Noarwegen sette yn 1921 in waarstasjon op it eilân, omdat it waar by Jan Mayen wichtich is foar de waarfoarsizzing yn Noarwegen. It Noarske Meteorologysk Ynstitút aneksearre it eilân foar Noarwegen yn 1922. Wetlik kaam it earst oan it Keninkryk Noarwegen op 27 febrewaris 1930.
Baai fan Benyn
thumb|right|325px|Kaart fan de Golf fan Guinee, mei yn it noarden de Baai fan Benyn De Baai fan Benyn of Bocht fan Benyn is in baai foar de kust fan West-Afrika, yn it noardwesten fan de Golf fan Guinee en part fan de Atlantyske Oseaan. De baai rikt fan Kaap Three Points yn Gana yn it westen oant de Nigerdelta yn Nigeria yn it easten, dêr't de baai oergiet yn de Golf fan Bonny. Tuskenyn lizze noch de lannen Togo en Benyn.
Jan Mayen
19e en 20e iuw
In fjouwermotorige bommesmieter (Focke Wulf Fw 200 Condor) mei njoggen man fleach yn 1942 yn mistich waar tsjin in berch tichtby it garnizoen. Yn 1950 waard in oar tastel mei fjouwer manlju fûn troch Britske archeologen oan de súdwestkant fan it eilân. De stoflike omskotten binne yn 1959 beïerdige op in oarlochsbegraafplak te Narvik.
Baai fan Benyn
De baai is bekend om syn driigjende tijen en hat lange tiid ferbûn west mei de slavehannel. De kusten fan de baai hjitte Goudkust en Slavekust.
Vriescheloo
Vriescheloo (Grinslânsk: Vraiskeloo) is in doarp yn de gemeente Westerwâlde yn Grinslân. It hie op 1 jannewaris 2019 955 ynwenners. Foar 1 jannewaris 2018 hearde Vriescheloo by de gemeente Bellingwedde, dy't doe mei de gemeente Vlagtwedde gearfoege waard ta de nije gemeente Westerwâlde.
De namme soe komme kinne fan Friezen dy't har yn of by de bosk (loo) fêstigen. Troch de fynst fan in fundearring fan in stienhûs yn de útfiering fan ruilverkavelingswurk blykte dat der yn de 13e/14e iuw in wenkonsintraasje wie op it fean.
In úteinlike doarpsstruktuer, mei in 18e-iuwske tsjerke fan Vriescheloo as middelpunt, ûntstie yn de tiid fan de Frânske oerhearsking.
Yn it begjin fan de 20e iuw foarme de buorren fan Vriescheloo in lang lint fan bebouwing. Der wennen doe benammen minsken dy't yn de lânbou wurken, en in tal winkellju. Der hat earder ek in bierbrouwerij stien. Men fermakke him yn dy tiid mei merke, feekeurings, tentoanstellings, mei as hichtepunt de hurdraverijen fan hynders.
Nei de oarloch ûntstie in nije kearn mei in soad nijbou, wylst it winkelbestân hieltiten fierder efterút gie. Letter is der mear rekreaasje komd.
Guildford (stêd)
Guildford is in plak yn de borough Guildford, yn it Ingelske greefskip Surrey.
It is it haadplak fan it distrikt Guildford en it bestjoerlik sintrum fan de regio Súdeast Ingelân. De namme betsjut nei alle wierskyn gouden furde yn de rivier de Wey dy't op dat plak troch de North Downs snijt.
De stêd hat twa spoarstasjons en hat goede ferbiningen mei Londen en mei de lofthaven Gatwick. Guildford is Automotive Technik (ATL) fêstige, de bouwer fan de Pinzgauer terreinwein.
Tichtby Guildford leit bûtenpleats Wanborough Manor (1527); yn de Twadde Wrâldkriich siet dêr in opliedingssintrum foar aginten fan de Special Operations Executive (SOE).
Op 5 oktober 1974 die de IRA bomoanslaggen op twa pubs yn Guildford mei de bedoeling soldaten te reitsjen. Fiif boargers rekken doe dea. Fjouwer ûnderstelde IRA-terroristen, mei de bynamme Guildford Four, waarden frijlitten nei fyftjin jier ûnskuldich fêst sitten te hawwen.
Yn 2002 slagge it Guildford, fannijs, net om de status fan city te krijjen.
Nova Sembla
thumb|right|250px|Lokaasje Nova Sembla yn de Noardlike Iissee right|thumb|250px|Nova Semba's wichtichste testplakken en foarsjennings Nova Sembla (Russysk: Новая Земля; "Nij Lân") is in Russyske arsjipel benoarden fan de oblast Archangelsk, dêr't it bestjoerlik ek ta heart. Yn 2009 waard mear as 80.000 fan de 90.665 km² grutte arsjipel oanwiisd as part fan it nije nasjonaal park Roesskaja Arktika, dêr't ek Frâns Joazeflân en it eilân Victoria by hearre.
Geografy
De arsjipel bestiet út twa grutte eilannen; it noardlike Severny-eilân (grutste Russyske eilân nei Sachalin) en it súdlike Joezjny-eilân (mei it lytsere Mezjdoesjarski). Sy wurde skieden troch de nauwe seestrjitte Matotsjkin Sjar. De arsjipel wurdt skieden fan it súdliker lizzende eilân Vajgatsj troch de saneamde Karyske Poarte. De eilannen foarmje op harren beurt de grins tusken de Barentssee en de Karasee. It totale oerflak is sa'n 90.650 km², mear as twa kear de grutte fan Nederlân.
It gebiet is tige bergich. Geologysk besjoen is Nova Zembla in fuortsetting fan it Oeralberchtme. De bergen rikke oant in hichte fan 1070 meter. It noardlik eilân hat in protte gletsjers, it súdlik eilân is mear tûndragebiet. Men fynt der mineralen sa as koper, lead en sink.
Skiednis fan bewenning
De eilannen hawwe in lytse befolking fan 2.716 minsken (2002), dêr't offisjeel mear as 95% fan yn it ôfsletten plak Beloesja Goeba en by de fleanbasis Rogatsjovo libbet. Beide plakken hawwe te krijen mei de kearnproeven, lykas ek Severny oan de súdeastkant fan Matotsjkin Sjar op Joezjny-eilân, dêr't it kommandosintrum fan Testterrein Matotsjkin Sjar (Sône 2) is. Op it noardereilân binne fierders twa poalstasjons.[2] Dan wenje der noch sa'n 100 nomadyske Nenetsen op de eilannen, dy't libje fan de fiskerij en jacht op pelsdieren. Yn de tiid (efkes nei 1870) fan it Russyske Ryk wiene hja nei Nova Sembla deportearre, in besykjen om de Noaren te behinderjen harren dêr te fêstigjen. Doe't eilân nukleêr testgebiet wurde moast binne de Nenetsen wer ferballe. Op Joezjny-eilân lizze fjouwer plakken dy't net mear bewenne wurde; Basjmatsjny, Krasino, Roesanovo en Pankovo. Oan de westkust leit it poalstasjon Malje Karmakoeli, it âldste reguliere waarstasjon fan Ruslân (út 1896) en it op ien nei âldste yn de wrâld.
Op Severny-eiland leit, oan de noardkant fan de Matotsjkin Sjar, it eardere kamp Lagernoje. Dêrhinne waarden de bewenners fan de hannelsplakken Beloesja, Litke en Krasino en de fiskgebieten Abrosimovo, Lilje, Pomorka, Balkovo en Kroegloje konsintrearre tusken 1955 en 1957, foardat hja nei it fêste lân deportearre waarden út reden fan de kearnproeven. Troch de kearnproeven waard Lagernoje noch foar 1962 ferneatige.[4]
Skiednis
thumb|''Nederlânske ekspedysjeleden yn [[1881 foar de oerbliuwsels fan t Behouden Huys']] De Russen wisten fan Nova Sembla sûnt de 11e of 12e iuw, doe't hannelers fan Novgorod it plak besochten. West-Europa ûntduts de arsjipel yn de 16e iuw doe't der socht waard nei de noardeast-trochgong nei de Stille Oseaan.
It eilân waard systematysk ferkend yn de iere 1830er jierren troch Pjotr Pakhtoesov en August Tsivolko. De earste permaninte delsetting waard stifte yn 1870 by Malye Karmakoeli (1896 waarstasjon), dat as haadplak fan Nova Sembla tsjinne oant 1926. Koarte tiid letter waard Beloeshja Goeba it administrative sintrum.
Kearnproeven
Yn july 1954 waard Nova Sembla ornearre as testplak foar kearnproeven, men sette útein mei de bou yn oktober fan dat jier; it is sawat de hiele perioade fan de Kâlde Oarloch troch brûkt. "Sône A", Tsjornaja Goeba, waard brûkt fan 1955–1962 en nochris fan 1972–1975. "Sône B", Matosjkin Sjar, waard brûkt foar ûndergrûnske testen fan 1964–1990. "Sône C", Sukhoj Nos, waard fan 1958–1961 brûkt en dêr is yn 1961 ek de 50 megaton Tsar Bomba ta ûntploffing brocht, yn de iepenloft.
Yn it hiele bestean fan de testterreinen binne 224 kearnladings ta eksploazje brocht, lykweardich oan 265 megaton TNT. Yn de Twadde Wrâldkriich is 'mar' in totaal fan 2 megaton, de twa atoombommen op Japan meirekkene, ta ûntploffing kaam.
Yn 1988–1989 makke glasnost dúdlik wat de militêre aktiviteiten op Nova Sembla krekt west hiene en yn 1990 demonstrearre Greenpeace op it plak fan de eardere proeven. De lêste kearnproef troch de Russen yn 1990, wie ek op Nova Sembla. Sûnt 1998 hat it Ministearje foar Atoomenerzjy eltse hjerst wer nukleêre ûnderwetter eksperiminten by Nova Sembla útfiere litten.
List fan planetoïden 28501-28600
Dit is in list fan planetoïden 28501-28600.
RTC Rally
RTC Rally, folút Rijwiel Toer Club Rally, is in fytsferiening út Snits.
De feriening is op 23 septimber 1966 oprjochte en is oansluten by de NTFU. Rally is yn Snits en omkriten benammen bekend fanwege de organisaasje fan de Alvemarrefytstocht, dy't yn 1967 foar it earst organisearre waard. De feriening hie yn har topjierren seishûndert leden tsjin twahûndert no. De feriening hat gjin clubhûs, mar hat Sportsintrum Skuttersfjild as thúsbasis.
Klezmer
Oarsprong
De jiddyske beneaming klezmer fynt syn oarsprong yn twa âld-hebriuwske wurden: kley (ark) en zemer (muzykje). De klezmermuzikanten of klezmorim spilen/spylje foaral op brulloften. Dêr waard benammen in soad dûnsmuzyk spile (bulgars, freilachs, khossidls en shers). Typearjend yn de measte klezmer is de kombinaasje fan in laits en in trien; gauris fleurige muzyk dy't by neier skôgjen dochs yn in (wizige) mineur toanljedder blykt te stean. Wat net daliks betsjut dat de muzyk in tryste sfear efter lit.
Ynstrumintaasje
Fan âlds wiene benammen snaarynstruminten lyykas de fioele brûkt, mei as begelieding kontrabas en inkeld symbalom. Letter (nei ± 1900 komt dêr foaral de klarinet as meldijynstrumint by. Akkordeon en Piano folje faak de begelieding yn, inkeld oanfolle mei in drumstel. Yn hjoeddeiske klezmerensembles is neist de neamde ynstruminten ek gauris it nedige koper te hearren (trompet, tromboane, tuba). Yn de wize fan spyljen wurdt de minsklike stim faak neidien, dy't by de jiddyske muzyk op karakteristike wize 'brekt' (it krechts'n). Op in meldijynstrumint lykas de fioele wurdt dat neidien troch de snaar mei in finger tusken in terts of kwart heger efkes licht oan te reitsjen. Ek wurde in soad glissando brûkt.
Klezmermuzyk hjoed de dei
Klezmer as oantsjutting foar de muzykstyl is earst sûnt it weroplibjen fan de klezmer yn de santiger jierren yn swang rekke, en is hjoed de dei (2007) in smeltkroes fan stilen. Yn de klezmermuzyk binne neist in soad Balkanynfloeden (Roemeenske, Bulgaarske, Russyske, Grykske ek oriïntaalske en sigeunerynfloeden werom te finen. Begjin 21e iuw binne dêr it jiddysk teater en wer letter de jazz bykommen. Yn de lêste jierren wurde ek moderne ynfloeden (Dance, Punk) weromfûn. De muzyk dy't ûntstiet is goed op te dûnsjen en live is der meast in goede sfear as sa'n band spilet. Foarbylden fan ditsoarte bands binne Gogol Bordello, Oi Va Voi, Gypsy.CZ, Mahalla Rai Banda Amsterdam Klezmer Band en Ot Azoj Klezmerband.
Klezmermuzyk en jiddyske muzyk binne nau meiïnoar ferbûn; de measte teksten lykas se yn klezmermuzyk songen wurde komme út it jiddysk.
A Bridge Too Far (film)
A Bridge Too Far is in Britsk-Amerikaanske oarlochsfilm út 1977, regissearre troch Richard Attenborough. De haadrollen wurde fertolke troch Dirk Bogarde, James Caan, Michael Caine, Sean Connery, Edward Fox, Elliott Gould, Gene Hackman, Anthony Hopkins, Hardy Krüger, Ryan O'Neal, Laurence Olivier, Robert Redford, Maximilian Schell en Liv Ullmann. De film is basearre op it non-fiksjeboek A Bridge Too Far fan Cornelius Ryan en lit it ferrin sjen fan Operaasje Market Garden, yn it neijier fan 1944, útmûnjend yn 'e Slach om Arnhim. Dat wie in diel fan 'e Twadde Wrâldkriich wêrby't de Alliëarden besochten troch te stjitten nei noardlik Nederlân troch de brêgen oer de Grutte Rivieren te feroverjen. Fûleindige Dútske wjerstân kaam dat lykwols foar en ferlinge de oarloch mei trijefearns jier. A Bridge Too Far waard troch de filmkritisy oer it algemien tuskenbeiden oant posityf ûntfongen, hoewol't der krityk wie op 'e spyldoer. Yn Nederlân wie der benammen krityk om't net alle foarfallen folslein wierheidsgetrou ferfilme wiene. De film brocht wrâldwiid 50.750.000 dollar op, hast twa kear safolle as de produksje koste hie.
Titel
De film en it boek mei deselde namme dêr't er op basearre is, geane oer Operaasje Market Garden en benammen oer de Slach om Arnhim yn de Twadde Wrâldkriich, wêrmei't de Alliëarden in begjin besochten te meitsjen mei de befrijing fan Nederlân boppe de Grutte Rivieren. De titel ferwiist nei in útspraak fan de Britske luitenant-generaal Frederick Browning. By de tariedingen foar Operaasje Market Garden atnwurde er op in fraach fan fjildmaarskalk Bernard Montgomery dat syn troepen de brêge oer de Ryn by Arnhim wol fjouwer dagen fêsthâlde kinne soene. Hy heakke der lykwols oan ta: "But, Sir, I think we might be going a bridge too far" ("Mar, fjildmaarskalk, ik tink dat we miskien wol in brêge te fier geane").
Plot
De film begjint mei in weromblik op de fiif jier duorjende kriich en de foarfallen dy't him dêryn ôfspile hawwe. De lânings yn Normandje binne ûnderwilens al in skoft lyn, en de Alliëarden hawwe te stellen mei in tekoartsjittende logistyk, wat harren hinderet by de fierdere befrijing fan Jeropa. De Alliëarde opperbefelhawwer yn Jeropa Dwight D. Eisenhower hat kieze moatten tusken de Amerikaanske generaal Patton en fjildmaarskalk de Britske Montgomery, dy't allebeide in plan klearlizzen hiene om de kriich gau te beëinigjen. Under politike druk hat Eisenhower úteinlik keazen foar it plan fan Montgomery, Operaasje Market Garden.