cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ahsoka Tano
Yn The Rise of Skywalker
Yn 'e live-actionfilm Star Wars: Episode IX – The Rise of Skywalker (2019), it ôfslutende diel fan 'e Star Wars-ferfolchtrilogy, hat Ahsoka Tano in stimcameo as ien fan 'e Jedi-masters út it ferline dy't de jonge Jedi Rey helpe yn har striid tsjin 'e út 'e dea opstiene keizer Palpatine op 'e Sith-wrâld Exegol. Stimaktrise Ashley Eckstein fersoarge de cameo.
Yn The Mandalorian
As live-actionpersonaazje makke Ahsoka Tano har debút yn it twadde seizoen fan 'e tillefyzjesearje The Mandalorian, dy't fan 2020 ôf te sjen wie fia Disney+, de eigen streamingtsjinst fan The Walt Disney Company. De searje spilet yn it gaoatyske tiidrek fuort nei de oprjochting fan 'e Nije Republyk, koart nei't (yn Star Wars: Episode VI – Return of the Jedi) it Galaktysk Keizerryk ûnder fuotten helle is. Yn The Mandalorian waard de rol fan Ahsoka fertolke troch aktrise Rosario Dawson, dy't al yn begjin 2017 utering jûn hie oan har belangstelling om it personaazje te spyljen. Ahsoka hie in gastrol yn 'e ôflevering Chapter 13: The Jedi, wêryn't se besiket de stêd Calidan op 'e planeet Corvus te befrijen fan 'e besetting troch it Galaktysk Keizerryk. Dêre wurdt se opsocht troch de Mandaloriaan, de beskermer fan "it Bern" dy't fan Bo-Katan Kryze de goerie krigen hat om Ahsoka om help te freegjen.
Ahsoka kommunisearret mei it Bern fia de Krêft en komt sa oan 'e weet dat er eins Grogu hjit en dat er grutbrocht is yn 'e Jedi-timpel op Coruscant. Hy waard rêden fan 'e Grutte Suvering fan 'e Jedi en foar syn eigen bêstwil ferburgen, wat de reden is dat er syn fermogens ta manipulaasje fan 'e Krêft ûnderdrukt. Mei't se in grutte eangst yn Grogu gewaarwurdt en teffens in djippe bân mei de Mandaloriaan, wegeret Ahsoka him as padawan oan te nimmen. Se is bang dat er troch dy eangst itselde tsjustere paad folgje soe as har eardere master, Anakin Skywalker. Nei't de Mandaloriaan har holpen hat by de befrijing fan Calidan, fertelt Ahsoka him dat er syn beskermeling meinimme moat nei de Jedi-timpel op Tython, dêr't Grogu troch de Krêft mooglik oare Jedi berikke kinne sil.
Antonius fan Padua
De dea fan Antonius
Antonius krige yn 1241 ergotisme ûnder de lea, in sykte dy't immen krije koe troch fan skimmel oantaast nôt te iten. Hy loek him mei twa oare bruorren werom yn de bosken by Camposampiero en dêr wenne er yn in hut dy't se foar him ûnder de takken fan in beam boud hiene. Antonius ferstoar op de weromreis nei Padua op 13 juny 1231 yn it Klarristenkleaster fan Arcella (tsjintwurdich Padua) yn 'e âldens fan 35 jier.
Ahsoka Tano
Yn Star Wars: Ahsoka
Ahsoka is ek de haadpersoan yn 'e nei har ferneamde roman foar jongfolwoeksenen Star Wars: Ahsoka, fan E.K. Johnston, dy't yn oktober 2016 publisearre waard. De foarfallen út dat boek fine plak yn it gat fan fjirtjin jier tusken de ein fan Star Wars: The Clone Wars en it begjin fan Star Wars: Rebels. Dave Filoni, de makker fan Star Wars: The Clone Wars, wie nau by de tastânkomming fan it boek belutsen. De roman helle it earste plak op 'e bestsellerlist fan The New York Times. It lústerboek fan 'e roman waard foarlêzen troch stimaktrise Ashley Eckstein, dy't ek de dialooch fan Ahsoka yn 'e beide tekenfilmsearjes ynsprutsen hie. It lêste, jierren letter makke sânde seizoen fan The Clone Wars, út 2020, retcont ferskate eleminten fan it boek.
Untfangst
Oer de yntroduksje fan Ahsoka Tano yn 'e tekenfilm Star Wars: The Clone Wars (2008) wiene de mienings skerp ferdield. Sa fûn de foaroansteande filmkritikus Roger Ebert, fan 'e Chicago Sun-Times, har "yrritant" en skreau Michael Rechtshaffen yn The Hollywood Reporter dat de prebearsels ta humor middenmank it redendielen fan Ahsoka en Anakin Skywalker "forsearre" wiene. Oan 'e oare kant skreau bgl. Claudia Puig, fan 'e krante USA Today, dat se wille oan Ahsoka hie en dat "har snedigens yn 'e petearen mei Anakin de boel opfleuret." De webside Wired hie dan wer gjin problemen mei har persoanlikheid, mar utere krityk op har "healneaken" ferskining yn in minyrokje en in lyts strapless topke.
Antonius fan Padua
De dea fan Antonius
Op fersyk fan Antonius waard er begroeven yn de lytse tsjerke fan Santa Maria Mater Domini tichteby it kleaster dat er yn 1229 sels stifte hie yn Padua. Mar Antonius hie in soad oansjen en al gau waard der troch de bewenners fan de stêd krewearre foar de bou fan in grutte basilyk, dy't fan 1232 oant 1301 plakfûn. De lytse Santa Maria Mater Domini waard yn de grutte basilyk yntegrearre as de Cappella della Madonna Mora (Kapel fan de Swarte Madonna). Under de befolking stiet de basilyk bekend ûnder de namme Il Santo ("de hillige").
Ahsoka Tano
Untfangst
Dyselde ferdieldheid oer it personaazje bestie ek yn 'e earste seizoenen fan 'e tekenfilmsearje Star Wars: The Clone Wars. Meitiid groeide Ahsoka lykwols út ta ien fan 'e favorite personaazjes fan 'e Star Wars-franchise ûnder sawol kritisy as fans. Op 'e webside The Mary Sue skreau Mike Chen yn 2016 dat Ahsoka fan krityk belang is by it begripen fan 'e ûntwikkeling dy't har master Anakin trochmakket tusken de foarfallen yn Star Wars: Episode II – Attack of the Clones en dy yn Star Wars: Episode III – Revenge of the Sith. Op Blastr teorisearre Lisa Granshaw datselde jiers dat Anakin syn gefoel fan mislearring nei't Ahsoka de Jedi Oarder de rêch takeart, sterk bydraacht oan syn fal nei de tsjustere kant fan De Krêft. Lauren Davis fan io9 oppenearre yn 2015 yn in artikel mei as titel Why Ahsoka Tano is the Best Thing to Happen to "Star Wars" in 20 Years it idee dat it Anakin slagje kinnen hie om 'e Jedi Oarder te herfoarmjen en de Sith te ferslaan as Ahsoka by him bleaun wie.
Antonius fan Padua
De dea fan Antonius
Om de dea fan Antonius hinne ûnstiene tal fan legindes. Sa is it ferhaal dat by syn ferstjerren de bern yn de stêd begûnen te skriemen en dat de klokken fan de tsjerken út harrensels begûnen te lieden. Antonius is byset yn in kapel fan de grutte tsjerke dy't se foar him bouden. Dêr wurdt ek de tonge bewarre yn in kostber relikwarium, tegearre mei syn ûnderkaak en syn stimbannen. Doe't syn lichem 30 jier nei syn dea opgroeven waard foar de nije bysetting wie der net folle oars oer as in bonkerak, mar de tonge wie yntakt en fochtich, in ferwizing nei syn jefte dat er sa goed preekje koe. Op 1 jannewaris 1981 stie paus Jehannes Paulus in wittenskiplik team ta om de oerbliuwsels fan de hillige te bestudearjen en op 6 jannewaris fan dat jier waard de tombe wer iepene.
Ahsoka Tano
Untfangst
Granshaw identifisearre Ahsoka fierders as ien fan 'e wichtichste personaazjes fan Star Wars, mei't se in posityf rolmodel foar famkes wie, in doelgroep dy't oant har yntroduksje troch de franchise min ofte mear ferwaarleazge wie. Undersykster Erika Travis fan 'e Kalifornyske Baptistyske Universiteit sleat har dêrby oan, en neamde Ahsoka "barmhertich en froulik sûnder dat hja iepentlike seksualisearre is". Yn it boek  A Galaxy Here and Now: Historical and Cultural Readings of Star Wars neamde Mara Wood Ahsoka in "feministysk ikoan". Dêr heakke se oan ta dat Ahsoka ien fan ferskate personaazjes is dy't de tekenfilmsearje Star Wars: The Clone Wars better makket yn it werjaan fan sterke froulju as de oarspronklike Star Wars-filmtrilogy en de Star Wars-prequeltrilogy op dat punt wiene.
Antonius fan Padua
Ferearing
Antonius waard troch de Portugeeske missy oeral in populêre hillige en hy stiet bekend as ien fan de meast ferneamde folgers fan Fransiskus fan Assisi. Hy is de patroanhillige fan Lissabon, Padua en in hiel soad plakken yn Portugal en yn de lannen dy't ea hearden ta it Portugeeske ryk. Sint-Antonius wurdt yn Portugal, Spanje en Brazylje as houlikshillige beskôge, om't der legindes binne dat er it wer goed meitsje koe tusken man en frou. Op 13 juny, syn feestdei, hawwe de minsken yn Lissabon frij en wurde der yn de stêd parades en houliken fierd. De Amearikaanske stêd San Antonio is nei him ferneamd. Ek yn Yndia is de tawijing oan Sint-Antonius grut. Yn Uvari, yn Tamil Nadu, wurdt yn in Antoniustsjerke it houten byld troch grutte oantallen pylgers fereare, dêr't oer sein wurdt dat it de hiele bemanning fan in Portugeesk skip better makke fan goalera. Ek yn Sry Lanka bestiet in grutte ferearing en dêr wurdt it hillichdom fan Sint-Antonius yn Kolombo troch sawol katoliken as net-katoliken. Op de katolike Filipinen en East-Timor bestiet der ek in algemiene ferearing fan de hillige.
Hy wurdt benammen oanroppen foar saken dy't ferlern binne. Oan him wurde in soad wûnders taskreaun.
Yn it ferline wiene der spesjale bidsnoerkes om Antonius te ferearjen. It tal kralen wie bassearre op it tal 13. Mei de kralen koene leauwenden meditearje oer de trettjin deugden fan de hillige. Guon fan dy bidsnoerren waarden makke troch leden fan bruorskippen dy't Antonius as beskermhillige hiene.
Keunst
Doe't it tal Fransiskaanske hilligen tanaam wie it habyt allinne net mear genôch om de hillige werom te kennen. Om de hillige te ûnderskieden moast der in attribút tafoege wurde. Faak is de hillige te sjen mei in iepen boek yn 'e hân en it Kristusbern op 'e earm. Yn de rin fan de tiid waard it Kristusbern jimmeroan grutte ôf- of útbylde, sadat it boek somtiden hielendal ferdwûn. Meastentiids draacht er yn de ikonografy in wite leelje, dat syn suverens fertsjintwurdiget. Ek komt in hert mei flammen foar, in ferwizing nei syn fisionêre iver.
Yn 1511 skildere Tytsiaan trije grutte fresko's yn de Scuola del Santo yn Padua fan wûnders út it libben fan Antonius: It Wûnder fan de oergeunstige Man, dat it ferhaal ôfbyldet fan de moard fan in jonge frou troch har man; In Bern dat tsjûget fan de Unskuld fan syn Mem en de Hillige dy't in jonge Man mei in brutsen ledemaat genêst.
Om't der in leginde bestiet dat de hillige ea preke tsjin in fisk, wurdt dy somtiden op foarstellings as attibút tafoege. In oar bist is de ezel, dy't ferwiist nei in leginde oer in weddenskip fan Antonius mei in Kataarske ketter. Doe't de ketter gjin earbied opbringe woe foar de hosty, wedde Antonius dat syn ezel dat wol dwaan soe. De ezel krige dêrnei trije dagen gjin iten en mocht nei dy trije dagen kieze tusken in folle bak foer of in hosty. Ta grutte fernuvering fan de ketter joech de ezel de kar oan de hosty en sakke út earbied foar de hosty troch de poaten.
De Stêd fan it Lok
De Stêd fan it Lok, yn it oarspronklike Frânsk: La Ville de la Chance, is in roman fan 'e hân fan 'e Joadsk-Amerikaanske skriuwer, heechlearaar, polityk aktivist, Nobelpriiswinner en holokaustoerlibbene Elie Wiesel (1928). It fertelt it ferhaal fan in jonge oerlibbene fan 'e konsintraasjekampen, dy't nei de Twadde Wrâldoarloch weromreizget nei syn eardere wenplak yn Hongarije en dêr yn it tichthús belânet. It mei autobiografyske eleminten ôfmakke La Ville de la Chance is skreaun yn it personele perspektyf en waard foar it earst útjûn yn 1962. De Fryske oersetting fan Jacobus Knol kaam út yn 2006.
Ynhâld
Yn it kommunistyske Hongarije oankommen, wurdt er lykwols suver daliks al oppakt troch de geheime plysje, om't men him foar in spion fan ien fan 'e Westerske machten hâldt. Hy wurdt foltere en moat trije dagen lang sûnder ûnderbrekking mei it gesicht nei de muorre ta stean bliuwe, mar hy wjerstiet de boalen en ûnderfregers om Pedro de kâns te jaan en ûntkom. Underwilens komme by him alle oantinkens oan 'e oarloch en syn libben foar- en neitiid wer boppe.
Fryske oersetting
De Fryske oersetting fan La Ville de la Chance ferskynde yn 2006 ûnder de titel De Stêd fan it Lok by de Kristlik Fryske Folksbibleteek (nû. 442), mei stipe fan 'e S.E. Wendelaar Bonga Stichting. De Fryske fertaling wie fan 'e hân fan Jacobus Knol te Dokkum.
Simon Miedema
thumb|165px|Simon Miedema Simon Miedema (Harns, 13 july 1860 - Rotterdam, 5 maaie 1934) wie in Nederlânsk byldhouwer.
Miedema wie in soan fan keunstskilder Rein Miedema (1835-1912) en Jeltje Schaafsma. De hûshâlding Miedema ferhuze yn 1861 nei Rotterdam, dêr't heit Miedema learaar oan de Akademy fan Byldzjende Keunsten en Technyske Wittenskippen waard. Simon Miedema soe syn oplieding oan dizze akademy krije en dêr letter sels dosint wurde.
Fral yn Rotterdam binne mear as ien wurk fan Miedema te finen, ûnder mear in tal bylden by it stedhûs, gevelbylden foar it Wite Hûs oan de Wynhaven en de Wilhelminafontein oan it Boargemaster Hoffmanplein.
Elie Wiesel
Bernetiid en holokaust
Wiesel waard berne yn it Transsylvaanske Sighet (hjoeddeiske namme: Sighetu Marmației), yn it distrikt Maramureş, yn 'e Roemeenske Karpaten, as de soan fan Shlomo Wiesel en Sarah Feig, dat chassidyske Hongaarske joaden wiene. Syn heit, dy't him in sterk humanistysk tinte libbensfisy bybrocht, wie winkelman, en syn mem, dy't him yn it joadske leauwe grutbrocht, wie húsfrou. Wiesel hie trije susters: twa dy't âlder as him wiene, Hilda en Beatrice, en ien jongeren, Tzipora. Yn 'e hûs sprieken de Wiesels meast Jiddysk, mar ek wol Dútsk, Hongaarsk en Roemeensk, en yn 'e winkel waard ek wol Oekraynsk, Roeteensk en Russysk brûkt, wylst de bern oantrune waarden om Hebriuwsk te learen, dat hja de Torah lêze koene. Sadwaande groeide Wiesel meartalich op.
Sighet lei yn it diel fan Transsylvaanje dat Roemeenje yn 1940 ûnder druk fan nazy-Dútslân ôfstean moast oan Hongarije, dat doe't yn 1944 de Hongaarske joaden nei de konsintraasjekampen deportearre waarden, trof dat lot ek Wiesel syn húshâlding. Wiesel syn mem en syn suske Tzipora waarden fermoarde yn Auschwitz-Birkenau, wylst hysels en syn heit nei it subkamp Buna fan it oanswettende wurkkamp Auschwitz III Monowitz ta stjoerd waarden, dêr't se ûnder abominabele omstannichheden twangarbeid ferrjochtsje moasten. Dêr waard ek syn finzenenûmer, "A-7713", him op 'e earm tatoeëarre. Begjin jannewaris 1945, doe't it Reade Leger almar neieroan kaam, waarden de finzenen út dat kamp twongen om nei it westliker leine konsintraasjekamp Buchenwald te marsjearjen. Wiesel syn heit beswiek dêr oan 'e mishanneling troch sawol bewekkers as mei-finzenen wylst er al litte oan dysentery, ûnderfieding en útputting, in pear wiken foar't it kamp op 11 april befrijd waard troch it Amerikaanske Leger.
Frankryk
Nei de Twadde Wrâldoarloch kaam Wiesel in hoartsje yn in Frânsk weeshûs telâne, dêr't er wûnder boppe wûnder weriene waard mei syn susters Hilda en Beatrice, dy't de oarloch krekt as him oerlibbe hiene. Neitiid ûnderhold er him troch Hebriuwsk te ûnderwizen en as koardirigint. Letter fûn er wurk as sjoernalist by de Frânske krante L'Arche. Hy skreau ek foar oare Frânske en Israelyske deiblêden en foar it Jiddysktalige Tsien in Kamf. Yn 1948 rekke er, yn 'e hoedanichheid fan oersetter nei it Jiddysk, belutsen by de terroristyske organisaasje Irgun, dy't stribbe nei de fêstiging fan in Joadske steat. In jier letter reizge er nei Israel ta as korrespondint foar L'Arche. Dêr waard er nei ferrin fan tiid oannommen troch de Israelyske krante Yedioth Ahronoth, as korrespondint yn Parys.
Nei de oarloch wegere Wiesel mear as tsien jier lang en praat oer syn ûnderfinings yn 'e konsintraasjekampen. Uteinlik wie it de Frânske winner fan 'e Nobelpriis foar de Literatuer François Mauriac, mei wa't er yn 1952 befreone rekke, dy't him oerhelle om syn ferhaal op te skriuwen. Dat resultearre yn 1956 yn syn earste, Jiddysktalige, autobiografyske boek Un di Velt Hot Geshvign ("En de Wrâld Swei"), dat publisearre waard yn it Argentynske Buenos Aires. Neitiid werskreau Wiesel dat ta in koartere ferzje yn it Frânsk, ûnder de titel La Nuit (De Nacht), dy't yn 1958 útkaam. Sels mei de stipe fan Mauriac hie Wiesel noch muoite om dêr in útjouwer foar te finen, en it boek ferkocht yn 't earstoan min. Pas nei't de Ingelske oersetting Night yn 1960 op 'e merk kommen wie, en de media nei oanlieding dêrfan oandacht oan him skonken, begûnen syn boeken better de ferkeapjen. Hjoed de dei is La Nuit oerset nei mear as 30 talen, en om 1997 hinne waarden der allinne yn 'e Feriene Steaten al 300.000 eksimplaren jiers fan ferkocht.
Feriene Steaten
Yn 1955 sette Wiesel him nei wenjen yn 'e stêd New York en naam er de Amerikaanske nasjonaliteit oan. Neitiid skreau er mear as fjirtich boeken, mei dêrûnder sawol fiksje as non-fiksje, wêrfoar't er withoefolle literatuerprizen wûn. Wiesel syn wurken wurde beskôge as guon fan 'e wichtichsten yn it sjenre fan 'e holokaustliteratuer. Njonken La Nuit moat dêrfan op dit plak benammen syn twadielige autobiografy neamd wurde: Tous les Fleuves Vont à la Mer (Alle Rivieren Rinne nei See), dat syn libben oant 1969 beskriuwt, en Et la Mer N'Est Pas Remplie (Mar de See Rekket Nea Net Fol), dat syn libben fan 1969 oant 1996 beslacht.
Oan Wiesel waard yn 1986 de Nobelpriis foar de Frede takend, fanwegen syn aktivisme tsjin geweld, ûnderdrukking en rasisme. Fierder hat er ek de Goudene Medalje fan it Amerikaanske Kongres krigen, de Presidinsjele Frijheidsmedalje en it grutkrús fan it Frânske Légion d'Honneur. Mei syn frou Marion rjochte Wiesel de Elie Wiesel Foundation for Humanity ("Elie Wiesel Stifting foar de Minsklikheid") op. Hy tsjinne fan 1978 oant 1986 as foarsitter fan 'e Presidinsjele Holokaustkommisje en joech yn dy hoedanichheid de oantrún ta de oprjochting fan it United States Holocaust Memorial Museum (it Amerikaansk Museum ta Oantins oan de Holokaust), yn 'e Amerikaanske haadstêd Washington, D.C.
Op 1 febrewaris 2007 waard Wiesel yn in hotel yn San Francisco oanfallen troch de 22-jierrige holokaustûntkenner Eric Hunt. Wiesel bleau ûnskeind, en Hunt moast it hotel ûntflechtsje sûnder wat bedijd te hawwen. Neitiid waard er oppakt en feroardiele ta in selstraf. Letter datselde jiers waard Wiesel nei't it skynt it kandidaatskip fan 'e partij Kadima foar it presidintskip fan Israel oanbean (wêrmei't er presidint wurde kinnen hie, want Kadima wûn dy ferkiezings), mar Wiesel toande net folle belangstelling. Yn 2008 ferlearen Wiesel en syn frou frijwol harren hiele fermogen, en ferlear de Elie Wiesel Foundation for Humanity suver alle likwide middels, troch tadwaan fan 'e oplichter Bernard Madoff, in man dy't Wiesel letter betitele as "in psychopaat".
Jacob Vosmaer (skriuwer)
thumb|Jacob Vosmaer thumb|Nagelaten en verspreide letter-arbeid (1826) Jacob Vosmaer (De Haach, 25 augustus 1783 - Utert, 3 febrewaris 1824) wie in Nederlânsk dokter en skriuwer. Hy wie in omke fan Carel Vosmaer.
Wurkpaad
Hy studearre genêskunde oan de universiteit fan Hurderwyk en letter yn Utert, mar promovearre oan de earste. Dêrnei festige er him as dokter yn Haarlim en twa jier letter yn Sutfen. Yn 1816 waard er heechlearaar yn Hurderwyk en yn 1818 te Utert. By de oprjochting fan de Ryks Feeartsenijskoalle dêre yn 1820 kaam er oan dy ynrjochting. Hy stoar yn Utert op 3 febrewaris 1824.
Njonken in protte stikjes yn it Latyn en Nederlânsk oer genêskunde en dêrmei besibbe fakken skreau er: Grondbeginselen der natuurkunde van den mensch (Amst. 1808); De menschenliefde (dichtwurk, Hurderwyk 1818); Apothekers woordenboek, letter A-D (Sutfen 1822, fuortset troch Cl. Mulder, Sutfen 1828); De kunst om lang te leven en wel te sterven (Haarlim 2e dr., 1828, Amst., 1852); Nagelaten en verspreide letterarbeid (2 dln., Haarlim 1826, mei dêr yn opnaam Wandelingen van Maarten Vroeg). Dy lêste apart yn Haarlim 1852 en yn Arnhim 1872.
Grutte Priis Formule 1 fan Grut-Brittanje 2014
Utslaggen fan de Grutte Priis Formule 1 fan Grut-Brittanje 2014 yn Silverstone op 6 july. It wie de njoggende race fan 19 races fan de Formule 1 yn 2014. Hy waard op it Sirkwy fan Silverstone hâlden. De race waard hâlden oer 52 omgongen, op it 5,9 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 306,1 kilometer.
Inside joke
In inside joke (ek stavere as insidejoke of inside-joke), privee-grap of in-joke is in grap wêrfan't de humor inkeld ynsjoen wurde kin as men oer in beskate mjitte fan foarkennis oer it ûnderwerp beskikt. Men moat dan bgl. lid wêze fan in beskate maatskiplike klasse of in beskate beropsgroep of men moat in beskate leafhawwerij gemien hawwe. Immen dy't gjin diel útmakket fan sa'n groep, sil by it hearren fan 'e grap net op 'e juste wize reägearje, bgl. troch net te laitsjen, en wurdt bûtensletten as oaren de grap wól hilarysk fine.
In foarbyld fan in inside joke is: "Heisenberg wurdt oanholden troch de plysje om't er te hurd riidt. De plysjeman byt him ta: 'Witte jo wol hoe hurd jo rieden?!' Heisenberg antwurdet: 'Nee, mar ik wit wol presiis wêr't ik bin.'" Dizze mop ferwiist nei de ûnwissichheidsrelaasje fan Heisenberg, dy't oanjout dat yn 'e kwantummeganika plak en ympuls (oftewol faasje) net tagelyk fêststeld wurde kinne. Men kin it iene bepale, of it oare, mar net beide tagelyk. De mop is lykwols folslein ûnbegryplik foar lju dy't neat fan natuerkunde ôfwitte.
Garry Marshall
thumb|Marshall, [[3 jannewaris 2013]] Garry Kent Masciarelli (New York, 13 novimber 1934 Burbank (Kalifornje), 19 july 2016) wie in Amerikaansk akteur, regisseur en prdusint.
Hy is fral bekend fan de films Pretty Woman, Runaway Bride en Valentine's Day. Ek wie er de betinker fan de telefyzjerigen The Odd Couple, Happy Days, en Mork & Mindy.
Filmografy
Marshall hie yn hast alle films fan Héctor Elizondo in rol.
Neisyngronisaasje
Neisyngronisaasje en ûndertiteling
Neisyngronisaasje wurdt faak brûkt as de standertmetoade om films en tillefyzjeproduksjes oer te setten yn gruttere taalgebieten, wylst lytsere taalgebieten oer it algemien kieze foar in (folle goedkeaper) alternatyf, nammentlik: ûndertiteling.
Sitewaasje yn Nederlân en Flaanderen
Yn it Nederlânske taalgebiet fynt men neisyngronisaasjes oer it algemien steurend, om te laitsjen en/of opdwaanderich oerkommen (wat der fansels ek mei te krijen hat dat men it net wend is). Yn 'e regel wurdt inkeld gebrûk makke fan ûndertiteling, útsein as it om produksjes foar bern giet. Wat dat oangie, waard oarspronklik altyd ien neisyngronisaasje foar it hiele Nederlânske taalgebiet makke, mar sûnt rûchwei de midden fan 'e 1990-er jierren komt it hieltyd faker foar dat der in aparte ferzje yn it Flaamsk neisyngronisearre wurdt. Reden dêrfoar is dat it Nederlânsk fan Nederlân en it Belgysk-Nederlânsk útinoar groeie, en dat Flamingen Hollânske neisyngronisaasjes steurend en dreech nei te kommen fine soene. Soms komt it ek foar dat tekenfilms neisyngronisearre wurde mei foar in diel Hollânske en foar in diel Flaamske stimmen (lykas dien waard by The Lion King). Soks wurdt lykwols net faak dien om't dan sawol in diel fan it Flaamske publyk as in diel fan it Nederlânske publyk him ergeret.
Foar- en neidielen fan neisyngronisaasje
Sjoggers hawwe oer it generaal nommen in sterke foarkar foar de oersettingsmetoade dy't yn harren eigen taalgebiet wizânsje is. Wa't ûndertiteling wend is, ergeret him faak oan 'e beheinde lipsyngroniteit fan neisyngronisearre programma's en priizget it feit dat de orizjinele stimmen fan 'e akteurs hanthavene bliuwe. Wa't neisyngronisaasje wend is, fynt almeast dat neisyngronisearre produksjes better te folgjen binne en ergeret him oan 'e tekst dy't it ûnderste diel fan it byld 'ferpest'.
Ynformaasje-oerdracht
Undertiteling is fanwegen de romte ûnder yn byld en de lêstiid dêr't de sjogger ferlet fan hat, beheinder as de oarspronklike tekst. Yn 'e Nederlânsktalige ûndertiteling fan in Ingelsktalich programma wurdt trochinoar sa'n 30% fan 'e oarspronklike tekst weilitten. It is net te mijen dat dêrtroch ynformaasje ferlern giet, al hinget de hoemannichte fan 'e ferlern geande ynformaasje ôf fan 'e feardichheden fan 'e ûndertiteler. Troch ynstee gebrûk te meitsjen fan neisyngronisaasje kin de measte ynformaasje wol oerbrocht wurde, al geane ek dêr guon dingen ferlern, lykas ûnfertaalbere wurdboarterijen. Ek is it by neisyngronisaasje sa dat de oersettings fan guon sinnen ynkoarte of oprutsen wurde moatte om 'e syngroniteit mei de bewegings fan 'e mûlen fan 'e akteurs te behâlden.
Neisyngronisaasje is gefoeliger foar sinsuer en manipulaasje as ûndertiteling, om't de oarspronklike tekst by neisyngronisaasje hielendal ûntagonklik makke wurdt, wylst dy by ûndertiteling noch gewoan te hearren is. Bekende foarbylden fan manipulearre neisyngronisaasjes binne de Dútske ferzjes fan 'e films Casablanca (1942) en Notorious (1946), dêr't alle ferwizings nei de nazys út fuorthelle wiene.
Tagonklikheid
Neisyngronisearre films en tillefyzjeprogramma's binne net goed te folgjen foar dôve en staffe minsken. Oan 'e oare kant binne ûndertitele films en programma's net of min te folgjend foar analfabeten, leechletterden, blinen en minsken dy't min sjen kinne. Ut in Sweedsk ûndersyk út 1979 die bliken dat bern tusken de sân en alve jier in ûndertitele tillefyzjeprogramma minder goed begripe koene as in neisyngronisearre ferzje. Yn in Nederlânsk ûndersyk út 1999 joech 11% fan 'e minsken boppe de fyftich jier oan dat se ûndertitels dreech te folgjen fûnen.
Estetyk
Ek it weromkearen fan almar wer deselde stimakteurs wurdt as in neidiel fan neisyngronisaasje beskôge. Yn it Dútske taalgebiet is it sa dat in akteur oan in fêste stimakteur keppele wurdt, dy't tenei al syn rollen neisyngronisearret. De sjoggers wenne op dy manear oan it (neisyngronisearre) stimlûd fan in akteur. Doe't de Ingelske akteur John Cleese ris frege waard foar in Dútsk reklamespotsje, spriek er sels de Dútske tekst yn, dy't er út 'e holle leard hie. Dêrop klagen de sjoggers dat it Cleese syn stim net wie, en besleat de makker fan it spotsje it neisyngronisearje te litten troch Cleese syn fêste stimakteur.
Leareffekten
Troch neisyngronisaasje geane de effekten fan it hearren fan 'e oarspronklike taal fan in film of tillefyzjeprogramma ferlern. Bleatsteld te wurden oan frjemde talen is nammers goed foar de kennis fan dy talen. Dat is ek de reden dat tsieners yn Nederlân, dy't eltse dei op 'e tillefyzje en it ynternet bleatsteld wurde oan Ingelsk, dy taal oer it algemien folle better machtich binne as harren leeftydsgenoaten yn Dútslân of Frankryk, dêr't net ûndertitele mar neisyngronisearre wurdt. In groep ekspêrs op it mêd fan meartalichheid advisearre dêrom yn 2007 de Jeropeeske Kommisje mei klam om it gebrûk fan neisyngronisaasje werom te kringen.
Masedoanjers (Slaven)
Masedoanjers (Masedoanysk: Македонци, Makedontsji) – ek wol Masedoanyske Slaven neamd in Súd-Slavyske etnyske groep dy't meastentiids assosjearre wurde mei de Republyk Masedoanje. Hja sprekke de Slavysk-Masedoanyske taal, in Súd-Slavyske taal. Goed trijkwart fan alle etnyske Slavyske Masedoanjers libje yn de eardere Joegoslavyske Republyk Masedoanje, lykwols bestean der ek  yn oare lannen mienskippen.
Grykske Masedoanjers en Masedoanjers út de Aldheid
De etnysk Grykske bewenners fan Gryksk-Masedoanje neame harsels ek wol Masedoanjers. Dy lju moatte net mei Slavyske Masedoanjers betize wurde moat.
Yn de Aldheid hat der in folk west dy't ek mei de namme Masedoanjers oantsjutten wurde. Dat folk wenne yn it hjoeddeiske Masedoanje, it noarden fan Grikelân en Bulgarije en spruts in taal dat Masedoanysk neamd wurdt en mooglik nau besibbe wie oan de Grykske taal.
Taede A. Smedes
Taede Anne Smedes (Drachten, 3 july 1973) is in Nederlânsk godstsjinstfilosoof en teolooch.
Hy helle in doktorsgraad (Ph.D) yn 2004 oan de Universiteit fan Grins mei de skripsje Avoiding Balaam's Mistake: Exploring Divine Action in an Age of Scientism.
Smedes syn spesjalisme is it bestudearjen fan de ferhâlding tusken kristlike teology mei natuerwittenskippen (science & religion).
Flora MacDonald
Flora MacDonald (eins, Skotsk-Gaelysk: Fionnghal NicDhòmhnaill; Milton, 1722 – Kingsburgh, 4 maart 1790) wie in Skotske frou dy't ferneamd waard doe't se nei de mislearre Jakobityske Opstân fan 1745 de fersleine prins Karel Edwert Stuart, better bekend as Bonnie Prince Charlie, holp om oan syn Britske efterfolgers te ûntkommen. Letter waard hja oppakt en in jier finzen holden. Dêrnei krige Flora MacDonald amnesty, troude, en emigrearre nei de Britske koloanje Noard-Karolina, dêr't sy en har man ûnder de Amerikaanske Unôfhinklikheidsoarloch oan 'e Britske kant stiene en sysels in hoart ûnderdûke moast. Uteinlik kearde se werom nei Skotlân, dêr't se de rest fan har libben op 'e Hebriden trochbrocht.
Jonkheid
Flora MacDonald, dy't eins (yn it Skotsk-Gaelysk) Fionnghal NicDhòmhnaill hiet, waard yn 1722 berne te Milton, op it Hebridyske eilân Súd-Uist, foar de westkust fan Skotlân. Hja wie de dochter fan 'e laird Ranald MacDonald fan Milton en dy syn frou Marion, dochter fan Angus MacDonald. Doe't se in jier âld wie, kaam har heit te ferstjerren, en neitiid waard har mem skaakt troch Hugh MacDonald fan Armadale, op it eilân Skye, dy't mei har troude. Flora waard sadwaande grutbrocht ûnder tafersjoch fan Ranald MacDonald fan Clanranald, de haadman fan 'e Clan MacDonald fan Clanranald, dat in neef fan har heit wie. Hja genoat har ûnderwiis foar in diel yn 'e Skotske haadstêd Edinburch en wie har hiele libben in praktisearjend presbyteriaanse.
De Jakobityske Opstân fan 1745
Under de Jakobityske Opstân fan 1745 fochten de MacDonalds fan Clanranald foar de jakobityske saak yn it leger fan Karel Edwert Stuart, better bekend as Bonnie Prince Charlie, in telch út it ôfsette en ferballe Hûs Stuart, dy't yn 'e simmer fan 1745 hommels yn Skotlân arrivearre. Nei't de rebûlje yn april 1746 op it slachfjild fan Culloden Muir troch it boalderjen fan 'e Britske kanonnen yn bloed smoard wie, moasten de Heechlânske clans belies jaan. De fersleine prins swalke dêrnei moannenlang troch noardwestlik Skotlân om, op 'e siik nei in manear om te ûntkommen nei Frankryk, wylst Britske regearingstroepen him oanhâldend op 'e hakken sieten. Op in stuit kaam er dêrby yn juny 1746 yn 'e knipe te sitten op it lytse eilân Benbecula.
Flora MacDonald, dy't doe 24 jier wie, brocht op dat stuit in besyk oan famylje op dat eilân, te witten it gesin fan har iennichste broer, Angus MacDonald fan Milton. Dêr waard hja sjoen troch in kaptein Conn O'Neil fan The Feeva yn it Ierske greefskip Antrim, de lêste selskipsman dy't de prins noch by him hie, en dy't har earder ris troffen hie. Ut har praat by dy gelegenheid wied er frij wis fan har jakobityske sympatyen, dat sadwaande spriek er har op Benbecula oan en frege er har help om 'e prins fan it eilân ôf te smokkeljen en nei it folle gruttere eilân Skye ta.
Flora stimde dêryn ta en sette daliks ôf om tariedings te meitsjen. Benbecula waard lykwols behearske troch de milysjes fan 'e clans MacDonald fan Sleat, MacLeod en Campbell, dy't op 'e hân fan it Britske regear wiene, en nimmen dy't him sûnder jildige pas op 'en paad jaan koe. Sadwaande waarden Flora en har tsjinstfeint Neil MacEachan frijwol daliks oanholden troch in patrûlje dy't harren ofsier derby rôpen. Troch klearebare tafal bliek dat nimmen oars te wêzen as Hugh MacDonald fan Armadale, Flora har styfheit. Doe't se sei dat se har mem (te Armadale, op Skye) besykje woe, joech dy har sûnder euvelmoed passen foar harsels, MacEachan, har Ierske tsjinstfaam Betty Burke en de seis roeiers dy't it trijetal oersette moasten.
Mei de prins ferklaaid as Betty Burke sette it selskip op 'e jûn fan 28 juny ôf fan in ferlitten strân, om't ornearre waard dat it te gefaarlik wie en begjin de reis by ljochtskyndei. Yn 'e nacht rekken de roeiers troch de ûnlijige wyn lykwols harren oriïntaasje alhielendal kwyt, en doe't it wer ljocht waard, hiene se der gjin idee oer wêr't se wiene, temear om't it selskip net oer in kompas beskikte. Al rillegau kaam lykwols in bekend skiereilân fan Skye yn sicht, en waard koerts setten dy kant út. By Waternish, op Skye, krige in patrûlje fan 'e MacLeods harren yn 'e rekken, en waard de boat fan 'e kust ôf mei musketten ûnder fjoer nommen. Neffens it ferhaal soe Flora har by dy gelegenheid tige heldhaftich holden en droegen hawwe, en pas tajûn hawwe oan it oankringen fan 'e prins om plat yn 'e boat lizzen te gean, doe't er deryn tastimde om dat sels ek te dwaan.
Nei't se sûnder kleanskuorren oan 'e besjitting ûntkomd wiene, lâne it selskip op Skye te Kilbride, yn 'e neite fan Moydhstat, it lânhûs fan sir Alexander MacDonald fan Moydhstat. De prins bleau ferburgen tusken de rotsen efter wylst Flora mei MacEachan nei it lânhûs gie, dêr't Margaret MacDonald, de frou fan sir Alexander, harren hertlik ferwolkomme. Hja hie lykwols in milysje-ofsier fan 'e Clan MacLeod yn 'e hûs, en koe sadwaande de prins net ûntfange, mar regele dat de rintmaster fan har man, Alexander MacDonald fan Kingsburgh, de prins bûtendoar mette en him meinaam nei syn eigen wente te Kingsburgh.
Underwilens holden Flora en Margaret de hiele middei, oan 'e jûn ta, de milysje-ofsier oan 'e praat, sadat dy gjin lucht fan 'e oanwêzigens fan 'e prins krige. Op 'e jûn sette Flora, mei it ferlechje dat se no echt fierder moast nei har mem ta, mei MacEachan op hynders ôf. Se hellen de prins en MacDonald fan Kingsburgh, dy't geandefoets wiene, yn en brochten de nacht troch te Kingsburgh. De oare deis smokkele MacDonald fan Kingsburgh de prins fia Portree, op Skye, nei Glam, op it eilân Raasay, dêr't er in hoart tahold yn itselde plak fan beskûl dêr't ek syn oanhinger Malcolm MacLeod fan Raasay ûnderdûkt siet.
Neitiid waarden de Britten troch it praat fan 'e roeiers de mandéligens fan Flora MacDonald yn 'e ûntsnapping fan 'e prins gewaar. Hja waard oppakt en oerbrocht nei Londen, dêr't se in skoftke yn 'e Toer fan Londen finzen holden waard. Fanwegen har sekse waard it har letter tastien om har ûnder tafersjoch fan in fâd nei wenjen te setten yn in boargerwente bûten de Toer. Nei't it Britske parlemint yn 1747 de Amnestywet oannommen hie, waard se frijlitten.
Trouwen en bern
Flora troude op 6 novimber 1750 mei Allan MacDonald fan Kingsburgh, in kaptein yn it Britske leger en de âldste soan fan Alexander MacDonald fan Kingsburgh. Hja setten har nei wenjen yn Flodigarry, op Skye, dêr't se neitiid fiif soannen en twa dochters krigen. Doe't har skoanheit yn 1772 kaam te ferstjerren, ferhuzen Flora en har gesin nei it famyljelânhûs te Kingsburgh.
Amerikaanske Unôfhinklikheidsoarloch
Yn 1774 emigrearren Flora en har man nei de Britske koloanje Noard-Karolina, dêr't har sûnt de 1720-er jierren in protte Skotten nei wenjen set hiene. Under de Amerikaanske Unôfhinklikheidsoarloch wiene de MacDonalds loyalisten, dy't oan 'e Britske kant stiene. Allan MacDonald naam sels op 'e nij tsjinst yn it Britske leger, by it 84e Rezjimint Ynfantery, dat bekend stie as de Keninklike Heechlânske Emigranten. Neffens it ferhaal soe Flora yn febrewaris 1776 te Cross Creek (no Fayetteville) in oanfiterjende taspraak holden hawwe foar de loyalistyske troepen dy't dêr gearlutsen wiene, foarôfgeande oan 'e Slach by Moore's Creek Bridge. It is ûndúdlik oft dêr wol wat fanoan is.
Werom yn Skotlân
Yn 1779 kearde Flora allinnich op in keapfardijskip werom nei Skotlân. Under de reis waard it skip oanfallen troch Amerikaanske kapers. Flora wegere lykwols it dek te ferlitten en ferskûlje har yn it rom mei de oare froulju. De oanfal waard ôfslein, hoewol't Flora ferwûne rekke oan har earm. Nei har oankomst yn Skotlân wenne hja by ferskate famyljeleden yn, wêrûnder har dochter Anne, dy't troud wie mei in generaal-majoar Alexander MacLeod. Fiif jier letter, oan 'e ein fan 'e oarloch, kearde ek har man Allan MacDonald werom nei Skotlân. Hja krigen doe de famyljeresidinsje te Kingsburgh werom, dêr't Flora MacDonald op 4 maart 1790, yn 'e âlderdom fan 68 jier, kaam te ferstjerren. Hja leit begroeven op it tsjerkhôf fan Kilmuir, dêr't neitiid ta har eare in senotaaf oprjochte is.
Nelson Rockefeller
Nelson Rockefeller (folút: Nelson Aldrich Rockefeller; Bar Harbor (Maine), 8 july 1908 – New York (New York), 26 jannewaris 1979), wie in Amerikaansk sakeman, filantroop en Republikeinsk politikus fan Dútsk etnysk komôf. Hy wie in pakesizzer fan 'e ferneamde John D. Rockefeller, de oprjochter fan 'e oaljemaatskippij Standard Oil, en tsjinne as ûnderminister yn 'e kabinetten fan 'e Amerikaanske presidinten Franklin D. Roosevelt, Harry Truman en Dwight Eisenhower. Fan 1959 oant 1973 wied er gûverneur fan 'e steat New York, en fan 1974 oant 1977 wied er ûnder it presidintskip fan Gerald Ford de 41ste fise-presidint fan 'e Feriene Steaten.
Jonkheid en oplieding
Rockefeller waard yn 1908 berne yn Bar Harbor, yn 'e steat Maine, as in telch út 'e rike Rockefeller-famylje. Syn heit wie John D. Rockefeller jr., de soan fan 'e John D. Rockefeller dy't de machtige oaljemaatskippij Standard Oil oprjochte hie, en syn mem wie Abby Aldrich, de dochter fan senator Nelson Wilmarth Aldrich, in Republikein út Rhode Island. Hy hie ien (âldere) suster en fjouwer bruorren. Syn ûnderwiis genoat Rockefeller û.m. oan 'e prestizjeuze Phillips Exeter Academy yn Nij-Hampshire, en oan it Dartmouth College, te Hanover (ek yn Nij-Hampshire) dêr't er yn 1930 cum laude ôfstudearre mei in bachelorstitel yn ekonomy.
Priveelibben
Op 23 juny 1930 troude Rockefeller mei Mary Todhunter Clark. Hja krigen fiif bern: Rodman, Ann, Steven en de twilling Mary en Michael. Michael Rockefeller ferdwûn yn 1961 yn Papoea Nij-Guineä, dêr't er mooglik de ferdrinkingsdea stoar, mar mooglik ek opiten waard troch kannibalen. Yn 1962 skiede Rockefeller fan syn earste frou, en op 4 maaie 1964 wertroude er mei Margaretta Fitler Murphy, byneamd "Happy". Mei har krige er nochris twa bern, Nelson Rockefeller jr. en Mark. Rockefeller bleau oan syn dea ta by syn twadde frou.
Iere karriêre
Nei't er syn oplieding ôfrûne hie, wurke Rockefeller yn liedingjaande posysjes yn ferskate bedriuwen fan syn famylje, wêrûnder fan 1935 oant 1940 by Creole Petroleum, de Fenezolaanske dochterûndernimming fan Standard Oil. Dêrfoar learde er floeiend Spaansk te praten, en it makke by him in belangstelling foar Latynsk-Amearika wekker dy't him syn hiele libben lang bybliuwe soe. Doe't er yn 1940 oan presidint Franklin D. Roosevelt tafertroude dat er yn noed siet oer de groeiende nazy-ynfloed yn Súd-Amearika, beneamde dy him ta koördinator fan Ynteramerikaanske Saken. Yn dy hoedanichheid besocht er (net bjuster súksesfol) om mei eigen Amerikaanske propaganda yn Latynsk-Amearika tsjinwicht te bieden oan dy fan Hitler-Dútslân.
Gûverneurskip fan New York
Rockefeller wie fjirtjin jier lang, fan 1959 oant 1973, gûverneur fan 'e steat New York. Hoewol't er in Republikein wie, befûn er him alhiel op 'e lofterfleugel fan dy partij (yn syn tiid stiene frijsinnige Republikeinen bekend as Rockefeller Republicans). Syn fertsjinsten as gûverneur fan New York wiene û.o. de útwreiding fan 'e Steatsuniversiteit fan New York, maatregels om it miljeu te beskermjen, ferbetterings yn 'e sûnenssoarch, de ynstelling fan 'e Keunstrie fan de Steat New York, en de bou fan it letter nei him neamde Nelson A. Rockefeller Empire State Plaza yn 'e Newyorkske haadstêd Albany. By de presidintsferkiezings fan 1960, 1964 en 1968 besocht er om 'e nocht by de foarferkiezings de Republikeinske nominaasje foar it presidintskip yn 'e wacht te slepen.
Fise-presidintskip
Doe't fise-presidint Gerald Ford yn 1974 Richard Nixon opfolge as presidint, om't Nixon syn posysje fanwegen it Watergate-skandaal ûnhâldber wurden wie, waard Rockefeller frege om foar Ford yn 't plak fise-presidint te wurden. Sadwaande klom Rockefeller dat jiers sûnder troch it Electoral College (it kolleezje fan kiesmannen) keazen te wêzen, fia in proseduere dy't mooglik makke wie ûnder it 25ste Amendemint oan 'e Amerikaanske Grûnwet, op ta it amt fan fise-presidint. Yn dy hoedanichheid tsjinne er fan 1974 oant 1977. Hoewol't Ford him danich ynspand hie om Rockefeller, dy't op in minne namme lei by de konservativen binnen de Republikeinske Partij, yn syn amt beneamd te krijen, joech er him frijwol gjin foech of taken doe't er ienris as fise-presidint oansteld wie. Rockefeller syn besykjen om dan op eigen manneboet mar taken nei him ta te lûken, waard dwerseide troch de sjef fan 'e stêf fan it Wite Hûs, Donald Rumsfeld, dy't ûnwillich wie om syn macht te dielen. Mei't de Feriene Steaten ûnder Ford syn regear te lijen hiene ûnder de slimste ekonomyske krisis sûnt de Grutte Depresje, waard de ekonoom Rockefeller benammentlik ynset om 'e ekonomy út 'e resesje te krijen en de ynflaasje del te bêdzjen.
As fise-presidint stie Rockefeller benammentlik bekend om syn sunichheid. Mei't er fan himsels rikernôch wie dat er fan it fise-presidinsjeel salaris gjin ferlet hie, donearre er dat foar de helte oan federale programma's om it ûnderwiis yn 'e Amerikaanske binnenstêden te ferbetterjen, en foar de oare helte oan programma's foar keunstsinnich ûnderwiis op skoallen yn earme wiken. Rockefeller wegere yn 't earstoan ek gebrûk te meitsjen fan Air Force Two, it fise-presidinsjele fleantúch, mei't er fûn dat er wol op eigen kosten yn syn priveefleantúch reizgje koe. Dat joech er pas op, doe't de Secret Service him derfan oertsjûge dat soks de belestingbeteller úteinlik krekt mear jild koste, om't der hieltyd wer personeel mei oare fleantugen hinne en wer flein wurde moast om syn liifwachten te ûnderstypjen.
Yn novimber 1975 stelde Rockefeller presidint Ford op 'e hichte fan syn beslissing dat er net dy syn running mate wêze woe by de presidintsferkiezings fan 1976. As reden dêrfoar joech er oan dat er wist dat er tige dreech lei by de konservative Republikeinen, mar dêrnjonken sil syn muoisume gearwurking mei Ford syn stêf ek grif in rol spile hawwe. Yn elts gefal bliek er gelyk te hawwen wat de konservativen oangie, want op 'e Republikeinske Nasjonale Konvinsje fan 1976 seine sawol Barry Goldwater, in swiergewicht binnen de partij, as Ronald Reagan, Ford syn foarnaamste tsjinstanner by de Republikeinske foarferkiezings, dat se wegerje soene om him te stypjen as er Rockefeller as running mate keas. Ford frege dêrop ynstee Bob Dole, in konservative senator út Kansas, om syn fise-presidintskandidaat te wurden. Yn acht nommen dat Ford en Dole de ferkiezings ferlearen fan Jimmy Carter en Walter Mondale, is it fansels mar hielendal de fraach oft de Republikeinen it net better dien hawwe soene mei Rockefeller derby. Mar hoe dan ek, al wied er net nominearre foar it fise-presidintskip, dochs fierde Rockefeller aktyf kampanje foar Ford. Dêrby reägearre er op boeroppers op in gearkomste yn Binghamton, yn New York, troch de middelfinger nei harren op te stekken; de foto fan dy doe as skandalich ûnderfûne die waard it ikoanyske byld fan 'e presidintsferkiezings fan 1976, en it opstekken fan 'e middelfinger waard yn Amearika in hoartsje lang "it Rockefeller-gebeart" neamd.
Lettere jierren en dea
Nei't er begjin 1977 fise-presidint-ôf wie, lei Rockefeller him ta op it sakelibben, syn filantropy en syn leafhawwerij, it sammeljen fan keunst. Datselde jiers noch rjochte er de Nelson Rockefeller Collection, Inc. (NRC) op, in bedriuw dat betelbere reproduksjes fan ferneamde keunstwurken makke dy't er sels yn besit hie. As syn motivaasje joech er dêrby oan: syn driuw om mei oaren de freugde te dielen dy't it libben mei sokke prachtige foarwerpen him bea. Op 26 jannewaris 1979 kaam Rockefeller hommels te ferstjerren oan in hertoanfal. Hy waard 70 jier.
Gerrit Zalm
Gerrit Zalm (Inkhuzen, 6 maaie 1952) is in Nederlânsk politikus en bankier, dy't fjouwer kear minister fan Finânsjes west hat yn in Nederlânsk regear. Yn dy hoedanichheid wie hy û.m. ferantwurdlik foar de gong fan saken omtrint de ynfiering fan 'e euro, yn 2002, en teffens foar de nei him ferneamde Zalmnoarm en Zalmsnip. Yn it kabinet-Balkenende III wie Zalm njonken syn ministerskip ek fise-premier fan Nederlân. Nei't er yn 2007 syn politike karriêre beëinige hie, ferfolle er bestjoerlike funksjes by DSB Bank, ABN-AMRO en Danske Bank.
Komôf
Zalm waard yn 1952 berne yn Inkhuzen, as de soan fan branjeman Gerrit Zalm sr. (1923-1995) en dy syn Fryske frou Klaaske de Vries (1922-2007) út Koudum. Hy hie in âldere broer, Sjirk (1947-2014). Zalm wurke mei oan in ôflevering fan it geneälogyske tillefyzjeprogramma Verborgen Verleden, dy't op tongersdei 24 jannewaris 2019 op NPO 2 útstjoerd waard troch de NTR. Dêryn die bliken dat de ôfstamming fan syn mem weromfolge wurde koe nei Thiedt Gerlofs Donia (b. ±1490), de suster fan 'e Fryske frijheidsstrider Grutte Pier. Dat is sa ticht as men yn ôfstamming mar by Grutte Pier yn 'e buert komme kin, mei't hy sels gjin oerlibjende bern hie.
Zalm syn oerpake Jacob Vijn (1869-1952) út Opperdoes wie troud mei in Geertje Visser (1872-1948) fan Starum. De line fan Geertje Visser gie werom op 4 generaasjes Fryske predikanten út it slachte Horreus, ûnder wa in Petrus Horreus (1695-1772), dy't troud wie mei in Berber Abels Siccama (1700-1725). Hja wie de dochter fan abbekaat Abel Douglas Willems Siccama (1674-1704), in soan fan Willem Abels Siccama (1644-1708), ek abbekaat, dy't troud wie mei Benjamina Douglas (1637-1675). Dy Benjamina Douglas wie wer de dochter fan in jhr. Archibald Douglas (±1600-1639), in kaptein yn it Skotske rezjimint dat tsjin 'e ein fan 'e Tachtichjierrige Oarloch legere wie yn De Bosk.
Archibald Douglas wie de pakesizzer fan sir William Douglas, 6e greve fan Morton (±1540-1606), in ridlik ferneamd persoan yn 'e Skotske skiednis. Yn 1567 waard yn syn Kastiel fan Loch Leven keninginne Marije I fan Skotlân finzen set, mar yn 1568 wist se dêrwei te ûntsnappen. Morton wie troud mei Agnes Leslie, grevinne fan Rothes (1541-1606). Agnes har âlden wiene George Leslie, 4e greve fan Rothes (1484-1558) en Margaret Crichton, en Margaret wie wer in dochter fan in William Crichton († 1494) dy't troud wie mei Margareta Stuart (b. ±1455), de dochter fan kening Jakobus II fan Skotlân (1430-1460). Sa stammet Gerrit Zalm dus ôf fan 'e keningen fan Skotlân, en sels, fia in reachfine froulike line, fan 'e legindaryske held Robert the Bruce (1274-1329).
Oplieding
Zalm learde nei de legere skoalle troch oan 'e HBS yn Inkhuzen. Nei't er dêrfoar syn eksamens helle hie, studearre er algemiene ekonomy oan 'e Frije Universiteit yn Amsterdam. Yn 1975 lei er dêr syn doktoraaleksamen ôf. Yn syn studintetiid wie Zalm aktyf yn 'e sosjaal-demokratyske PvdA, dêr't er it sels brocht ta foarsitter fan 'e ôfdieling Inkhuzen.
Politike karriêre
Hoewol't Zalm yn syn studintetiid aktyf wie yn 'e PvdA, stapte er yn 1984 oer nei de liberale VVD. Foar dy politike partij wied er fan 22 augustus 1994 oant 22 july 2002 minister fan Finânsjes yn it earste en twadde kabiniet-Kok, better bekend as de 'pearze koälysjes', ûnder premier Wim Kok. Yn dy tiid yntrodusearre Zalm de nei him ferneamde Zalmnoarm, wêrby't er troch in skieding oan te bringen tusken ynkomsten en útjeften fan 'e ryksoerheid rêst brocht yn it Nederlânske begruttingsbelied. Fierders waard ek de Zalmsnip nei him ferneamd. Dat wie in lêsteferlichting foar boargers yn 'e foarm fan in koarting op 'e gemeentlike belestings fan likernôch ƒ100 (in 'snip', nei de ôfbylding fan dy fûgel op it biljet fan hûndert gûne). De Zalmsnip waard yn jannewaris 1998 ynfierd en yn febrewaris 2005 (ek troch Zalm) wer ôfskaft.
It wichtichste barren ûnder Zalm syn ministerskip wie de ynfiering fan 'e euro, de mienskiplike muntienheid fan 'e lidsteaten fan 'e Jeropeeske Uny. Yn 'e oanrin dêrhinne lies Zalm Frankryk en Dútslân it leksum om't dy lannen yn harren ryksbegruttings oer it yn it Ferdrach fan Maastricht fêstleine maksimale tekoart fan 3% hinne giene. Doe't yn Nederlân letter itselde drige foar te fallen, liet Zalm it kabinet stielhurde besunigings trochfiere, sadat it tekoart op 'e ryksbegrutting ûnder de 3% bleau. Mei dat belied makke Zalm himsels lykwols tige ympopulêr by grutte dielen fan 'e befolking.