cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jansmole
thumb|right|250px|De Jansmole by Goaiïngahuzen De Jansmole, by Goaiïngahuzen yn Smellingerlân, is in poldermole fan it type spinnenkop. De mole is sûnt 1978 eigendom fan Stifting De Fryske Mole. It is in ryksmonumint.
De mole is draairee en de lânskiplike wearde is tige grut.
De oare beide moles yn Goaiïngahuzen stean westliker: De Modderige Bol op 100 meter en de mole Heechhiem op in kilometer ôfstân.
Alde Wei (De Hommerts)
De Alde Wei is in feart eastlik fan De Hommerts yn de Lytse Krimpolder. It wetter wurdt dêrom ek wol Krimsleat neamd. It wetter rint hast noard-súd bylâns it Prinses Margrytkanaal. De namme Alde Wei (of Krimsleat) jildt mei yngong fan 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Oude weg (of Krimsloot).
Wynmotor De Hoeve
thumb|240px|De Wynmotor De Hoeve yn 2005 De Wynmotor De Hoeve is in poldermole by it doarp De Hoeve yn de gemeente Weststellingwerf. Hy stiet hast 3 km benoardeasten it doarp yn it lyts natuergebiet oan de súdlike ouwer fan de Linde.
De Modderige Bol
thumb|right|300px|De Modderige Bol De Modderige Bol by Goaiïngahuzen yn Smellingerlân, ferneamd nei it wetter de Modderige Bol, is in poldermole fan it type spinnekop. It is in ryksmonumint út 1848 (of mooglik earder). De mole is sûnt 1978 eigendom fan Stifting De Fryske Mole. Foarhinne bemealde de mole de polder Adamse; tsjitwurdich hat de mole gjin funksje mear en mealt wetter yn in sirkwy rûn.
De Modderige Bol stiet by in camping. Der stean trije moles yn Goaiïngahuzen. De aoare beide binne de De Jansmole, dy't 100 meter eastliker stiet, en de mole Heechhiem, dy't in kilometer westliker stiet.
Zeldenrust (Dokkum)
De Zeldenrust ('Seldenrêst') is in nôt- en pelmûne yn Dokkum yn de gemeente Noardeast-Fryslân. De mûne is foar it stedsoansjen fan de stêd fan tige grut belang.
Toanielstik
thumb|225px|In opfiering fan it toanielstik The Zoo Story fan [[Edward Albee]] In toanielstik is in wurk fan toaniel. It omfiemet twa besibbe begripen: Oan de iene kant is it de beskriuwing fan de hannelings fan de akteurs, it skreaune stik. Oan de oare kant is it de searje fan útfierings, dêr't de akteurs dy beskriuwing ynterpretearje. Richard Monette sei dat it toanielstik op 'e planke literatuer is, wylst in toanielstik op 'e planken teäter is.
Zeldenrust (Dokkum)
Skiednis
De mûne waard yn 1862 boud op it plak, dêr't de yn 1861 ôfbaarnde Trijepypstermûne stie. De Trijepypstermûne stie der nei alle gedachten al sûnt 1753. Foar dy tiid stie op it plak in standermûne.
Grutte restauraasjes fan de mûne hawwe yn 1968-1969, 1995 en 2010-2011 plakfûn.
Toanielstik
Toanielstikken hawwe al in skiednis fan milennia. De earste stikken dy't fêstlein binne, binne ferbûn mei religy. Mar der binne yn letter tiden sa'n protte oare foarmen fan toaniel dat oppere is dat de grûn ek wêze kin dat oer religy earder teksten fêstlein binne. It soe dan kinne dat it toaniel bûten de timpel like âld is of faaks sels noch âlder.
Zeldenrust (Dokkum)
De Hoop
De oare Dokkumer mûne op ien fan 'e bolwurken is De Hoop.
Oars
Yn 2015 presintearren de Dokkumers Warner Banga en Karel Jongsma fan de wurkgroep 'Molenerf' in plan om in tredde mûne op ien fan de Dokkumer bolwurken te bouwen. De doetiidske gemeente Dongeradiel wiisde oardel jier letter it inisjatyf fan de wurkgroep ôf, om't it plan net passe soe yn de romtlike oardening en it bestimmingsplan. De gemeente omskreau in rekonstruksje fan de mûne op it plak as in 'nijboud dekorstik'.
Harappa
thumb|Lokaasje fan Harappa yn de Indusfallei. thumb|Harappa hjoed-de-dei Harappa (Sanskryt हडप्पा, haḍappā) is in argeologysk fynplak yn Punjab, yn it noardeasten fan Pakistan. It leit oan de eardere rin fan de rivier de Ravi, sa'n 35 km súdwest fan Sahiwal. Harappa is in ruïnestêd út 'e tiid fan 'e earste Yndusbeskaving fan 'e Aldheid, dy't by argeologyske opgravings oan it ljocht brocht is.
It Antike Harappa
De oerbliuwsels fan it âlde Harappa foarmje de ruïnes fan in fersterke stêd út de Aldheid. Dizze stêd makke yn de antike âldheid in bloeitiid troch tusken 3300 f.Kr. en 1600 f.Kr. Nei alle gedachten wennen der op har hichtepunt goed 40.000 minsken, wat foar dy tiid in hiele protte wie.
De ûntdekking waard dien troch Sir Alexander Cunningham dy't yn de jierren 1872 oant 1873 de earste opgravings útfierde. De wiere betsjutting fan Harappa krong pas troch nei 1920, doe't de hege âlderdom en de betrekkingen mei in folle rommer ferspriede hege beskaving ûntdekt waard, dêr't Harappa inkeld in wichtige skeakel yn foarme.
De stêd wie oplutsen út liemtegels, dy't yn de sinne drûge of bakt wiene. Ek lei der in fêst rjochthoekich patroan fan strjitten dêr't troch eardere bewenners goed oer neitocht wie. Datselde strjittepatroan is oeral oantroffen yn oare opgroeven stêden yn de Yndusfallei. De oanwêzigens fan wenten foar riken of eallju en timpels binne net weromfûn.
Archeologen tinke dat de antike stêd fan Harappa in urbaan sintrum foarme dat de hiele noardlike sône fan de Yndusfallei dominearre.
Alde Wyk (Beetstersweach)
thumb|De Alde Wyk, sjoen yn de rjochting fan Heidehuzen De Alde Wyk is in feart yn de gemeente Opsterlân. De wyk rint eastlik fan Beetstersweach en rint fan de Aldhôf, ek noch troch in dobbe, yn de rjochting fan it súdliker lizzende Heidehuzen.
Heechhiem (Goaiïngahuzen)
thumb|right|250px|Heechhiem by Goaiïngahuzen De mole Heechhiem, by Goaiïngahuzen yn Smellingerlân, is in poldermole fan it type spinnenkop. De mole, dy't wierskynlik boud is yn 1820, is sûnt 1978 eigendom fan Stifting De Fryske Mole. It is in ryksmonumint. De wjukken hawwe in flecht fan 14,10 meter.
De oare beide moles yn Goaiïngahuzen, De Modderige Bol en de De Jansmole, stean in kilometer eastliker.
Catrinus Mak
Biografy
Mak waard grutbrocht yn Skiedam, yn in herfoarme húshâlding, dêr't syn heit in seilmakkerij hie. Fanwegen in tsjerklike ûnienichheid stapten Mak's mem en har bern oer nei de Grifformearde Tsjerken, mar syn heit de bleau Nederlânske Herfoarme Tsjerke trou.
Yn de Earste Wrâldoarloch learde er Geertje van der Molen kennen mei wa't er yn 1924 troude. Nei syn teologystúdzje oan de Frije Universiteit Amsterdam krige Mak yn Brielle yn 1926 syn earste stânplak as dûmny. Yn dy snuorje spile de kwestje-Geelkerken yn de Grifformearde Tsjerken. De Amsterdamske predikant Johannes Geelkerken hie muoite mei in letterlike útlis fan it Bibelske skeppingsferhaal dat late ta de Synoade fan Assen dy't syn fisy fersmiet.
Mak koe him goed fine yn de opfetting fan Geelkerken, mar rekke dêrtroch wat yn de swierrichheden. Hy stelde him lykwols foarsichtich op om 't er net út de Grifformearde Tsjerken set wurde woe sa't twa fan syn stúdzjefreonen oerkaam wie. Dêrom gie er nei Nederlânsk-Ynje dêr't er oant nei de Twadde Wrâldoarloch wenne en wurke en dêr't hast al syn bern berne waarden. Nei't dêr wat opstannen ûnder de pleatslike befolking útbrutsen wiene, waard Mak legerpredikant yn 'e rang fan kaptein by it KNYL.
Under de Japanske besetting fan Nederlânsk-Ynje kaam hast de hiele húshâlding Mak yn in jappekamp telâne (de âldste twa bern, Anna en Cas Mak, wiene yn Nederlân ûnderbrocht by famylje en freonen). Mak sels waard yn ferskate jappekampen yn Tailân ûnderbrocht dêr't er oan de beruchte Birmaspoarwei wurke. It die bliken dat er fan grutte stipe foar syn meikampgenoaten wie. Hy spruts oan de grêven fan de ferstoarnen en hold der in soarte fan deiboekje by dat syn soan, de skriuwer Geert Mak ynspirearre en as boarne tsjinne foar dy syn boek  De eeuw van mijn vader.
Mak en syn gesin oerlibben de ûntberingen fan de oarloch en yn 1946 gienen sy werom nei Nederlân. Soan Geert kaam yn dat jier yn Vlaardingen op 'e wrâld as neikommeling yn in húshâlding dy't al acht persoanen hie. Yn 1947 ferhuze de famylje Mak nei Ljouwert dêr't Catrinus Mak beroppen wie as sikehûs- en evangelisaasjepredikant. Yn 1949 krige er de Fersetsstjer East-Azië 1942 -1945. Mak soe oant syn emeritaat yn Ljouwert wurkjen bliuwe.
Yn de iere jierren '60 ferhuze it pear nei Hurdegaryp. Mak krige yn 1972 in harsenblieding dêr't er foar it grutste part fan werstelde. Fanwege harren ôfnimmende sûnens ferhuzen sy nei Drachten, dêr't sy de lêste jierren fan har libben yn in âldereinflat trochbrochten. Ein 1982 waard er bêdlegerich. De simmer fan 1983 ferstoar Catrinus Mak yn de âldens fan 83 jier.
Geert Mak beskriuwt it stjerren fan syn heit yn it boek De eeuw van mijn vader sa: ''Op een warme zondagmiddag werd hij onrustiger dan gewoonlijk. Voortdurend probeerde hij zich op te trekken aan een handgreep boven zijn bed. 'Waarom doe je dat zo?' vroeg mijn moeder. 'Anders val ik dood.' zei hij. 'Maar dat wil je toch, sterven?' 'Ja,' zei hij toen. En hij liet los, zakte achterover, en zo viel hij, en hij werd door engelen gedragen.''
Túfein
De túfein (wittenskiplik: Aythya fuligula) is in fûgel út de famylje fan de einfûgels. De túfein wurdt ek wol toefein, kamdûker, topein en túfke-ein neamd.
Foarkommen
In folwoeksen tüfein is likernôch 45 sm grut en dermei like grut as de jolling. De fûgel hat syn namme te tankjen oan de túf dy't sawol it mantsje as it wyfke hawwe. It mantsje is meast swart mei in lange hingjende toefe op 'e kop, fierder hat er in wite búk en in ljochtblaue snaffel. It wyfke sit net sa opfallend yn de fearren, sy is meast brún en hat mar in koart toefke.
Fersprieding
De túfeinen komme yn in grut part fan Jeropa foar. Yn West-Jeropa komme de fûgels meast it hiele jier foar. De fûgels út Skandinaavje en East-Jeropa binne meast trekfûgels dy't de winter oan de Middellânske See en de Swarte See trochbringe.
Iten
De túfein yt it meast moksels en ynsekten, dy't hy troch ûnder wetter te dúken fangt. Hy dûkt dêrby oant sa'n twa meter djip.
Fuortplanting
It nêst fan de túfein is soms in bulte wetterplanten, mar faak wurdt oan de wetterkant in nêst ûnder de strûken makke. De 7-10 aaien wurde yn sa'n trije en heale wike útbred.
Mausoleum
It wurd komt fan it Mausoleum fan Halikarnassus, in grêftombe foar Maussollos, satraap fan Karje tusken 377 f.Kr. en 353 f.Kr., dat rekkene wurdt oant de Sân Wrâldswûnders út de klassike âldheid.
Foarbylden fan mausoleums :
廟
Jiertaks
De Jiertaks wie in yn 1501 fan de Saksyske hartoggen ynstelde belesting. De belesting waard meast basearre op lânrinten; by guon stêden en gritenijen waard ek rikens troch hannel en nearing yn de oanslach ferrekkene.
De jiertaks waard oer de gritenijen en stêden omslein, dat eltse stêd as gritenij koe de belesting ferpartsje sa't sy woene. Nei de ynfiering fan it Register van den Aanbreng waard de jiertaks yn in protte gritenijen omslein oer de floreenplichtigen. Geastliken en kleasters wiene frijsteld foar it goed dat hja sels brûkten. Dat jilde sûnt 1515 ek foar de hearen dy't de Boergonjers mei har meiers trou blean wienen.
Yn 1623 waard de jiertaks foar it grutste part ôfkocht, yn Gaasterlân en Lemsterlân lykwols mar foar twatredde; it oarepart bleau oant 1775 bestean.
Julia Jones
Julia Jones (Boston, 23 jannewaris 1981) is in Amerikaansk aktrise en model. Hja is it bekendst wurden mei har rol as Leah Clearwater yn The Twilight Saga-filmsearje en dy fan Kohana yn 'e tillefyzjesearje Westworld. Fierders spile se mei yn films as Black Cloud, Hell Ride, Jonah Hex en Wind River.
Jonkheid en oplieding
Jones waard yn 1981 berne yn 'e stêd Boston, yn 'e Amerikaanske steat Massachusetts. Se is fan mingd Ingelsk, Afro-Amerikaansk en Yndiaansk etnysk komôf, wêrby't se bloed hat fan sawol de Tsjikkesou (Chickasaw) as de Tsjoktou (Choctaw). Mei fjouwer jier begûn se al in balletoplieding oan 'e Boston Ballet School. Doe't se acht jier wie, sette se útein mei aktearjen yn toanielstikken en reklamespotsjes. Se genoat fuortset ûnderwiis oan 'e Boston Latin School, de âldste iepenbiere skoalle yn 'e Feriene Steaten. Neitiid behelle se in bachelorgraad yn Ingelske taal- en letterkunde oan 'e Columbia Universiteit.
Karriêre
Jones begûn har karriêre as model, wêrby't se wurke hat foar katalogussen fan û.o. Levi Strauss & Co., Gap Inc., Esprit Holdings en L'Oréal. Ek wie se yn 2010 te sjen yn 'e fideoklip fan it nûmer Hold That Thought, fan sjonger Chuck Wicks.
Se makke har debút as filmaktrise yn 2003 yn The Look. Foar har rol fan Sammi, yn Black Cloud (2004), wûn se in FAITA Award yn 'e kategory bêste aktrise. Yn 'e 2000-er jierren wie Jones fierders û.m. te sjen yn 'e koarte film The Reckoning (2007), de troch Quentin Tarantino produsearre motorrider-remake Hell Ride (2008) en as dokter Kaya Montoya yn in weromkearende rol yn fjouwer ôfleverings fan 'e sikehûssearje ER. Yn 2009 stie se yn it Mark Taper Forum yn Los Angeles op 'e planken mei in rol yn Palestine, New Mexico, in toanielstik oer de botsing tusken ferskillende kultueren.
Yn 2010 waard Jones cast yn 'e rol fan Cassie yn 'e superheldewestern Jonah Hex. Se spile de rol fan Leah Clearwater yn 'e lêste trije films fan The Twilight Saga-filmsearje: The Twilight Saga: Eclipse (2010), The Twilight Saga: Breaking Dawn – Part 1 (2011) en The Twilight Saga: Breaking Dawn – Part 2 (2012). Mei dy rol waard se bekend by in breder publyk. Yn dyselde snuorje spile Jones ek yn films as California Indian (2011), Missed Connections (2012), en Winter in the Blood (2013). Fierders wie se te sjen yn in gastrol yn 'e ôflevering Reservations, I've Got a Few (2012) fan 'e tillefyzjesearje In Plain Sight, en yn 'e tillefyzjefilm The Thanksgiving House (2013).
Jones fertolke yn 2015 as tsjinspylster fan Adam Sandler de froulike haadrol fan Smoking Fox yn 'e komeedzjefilm The Ridiculous 6. Datselde jiers wie se ek te sjen yn 'e weromkearende rol fan ferkrêftingsslachtoffer Gabriella Langton yn fjouwer ôfleverings fan 'e plysjesearje Longmire. Yn 2017 spile se Wilma Lambert, de mem fan in fermoarde dochter en de ferfrjemde frou fan 'e haadpersoan (spile troch Jeremy Renner) yn 'e neo-western Wind River.
Ek wie Jones te sjen yn 'e films Tao of Surfing (2018) en Angelique's Isle (2018), en teffens hie se in sterke byrol yn 'e swarte komeedzje en misdiefilm Cold Pursuit (2019). Yn 2018 hie se ien fan har bekendste rollen as Kohana yn seizoen 2 fan 'e tillefyzjesearje Westworld. Yn 2019 spile se de fêste rol fan Stephanie Littlecrow yn seizoen 3 fan 'e searje Goliath. Jones hie dat jiers ek in gastrol as Omera yn 'e ôflevering Chapter 4: Sanctuary fan 'e Star Wars-tillefyzjesearje The Mandalorian. Yn 2021 hie se in fêste rol yn 'e searje Dexter: New Blood en begûn se in weromkearende rol as stimaktrise yn 'e tekenfilmsearje The Ghost and Molly McGee.
Wynmotor Sibrandahûs
thumb|240px|De Wynmotor Sibrandahûs yn 2007 De Wynmotor Sibrandahûs is in poldermole by it doarp Sibrandahûs yn de gemeente Dantumadiel. De mole is in Amerikaanske wynmotor mei in wjukkerêd fan 12 blêden en in diameter fan ûngefear 2,5 meter. Hy stiet bewesten it doarp oan de Burdaarder Strjitwei. De mole is net mealree en net te besichtigjen.
Pikardje
Pikardje (Frânsk en Pikardysk: Picardie) wie fan 1982 oant 2016 in bestjoerlike regio yn Noard-Frankryk, noardeastlik fan Normandje. De regio bestie út trije departeminten: Somme, Oise en Aisne, dy't allegearre ferneamd binne nei harren wichtige rivieren. De haadstêd wie Amiens.
Oant de Frânske revolúsje doe it opdield waard yn trije departeminten, wie it gebiet boppe de rivier de Somme ûnderdiel fan de Nederlannen (De liuwen yn de Pikardyske flagge ferwize dêrnei). Under de doetiidske grins leine Oise en Aisne, dy't yn dy tiid diel útmakken fan it Ile-de-France. De Pikardyske kust is in stripe fan likernôch sechstich kilometer, mei ôfwikseljend krytrotsen en sânstrannen. Pikardje hat in wichtige rol spile yn de kultuerskiednis en wurdt ek wol sjoen as de widze fan de goatyk. Benammen Amiens, Beauvais en Laon, mar ek Soissons en Noyon hawwe ferneamde katedralen.
Sûnt 1 jannewaris 2016 makket Pikardje, yn 'e mande mei it eardere Noarden-Nau fan Kalês, bestjoerlik diel út fan 'e nije regio Opper-Frankryk.
Merveille Lukeba
Merveille Lukeba (Kinshasa (Congo), 30 maart 1990) is in Britsk akteur. Hy is ferneamd fan syn rol as Thomas Tomone yn it Britske tsienderdrama Skins. Lukeba ferhuze doe't er noch jong wie nei Woolwich, yn súdeast-Londen.
Hy praat floeiend Frânsk, Ingelsk en Lingala.
Braford
De Braford is in krusing tusken in Herefordbolle en in Brahmanko; oarsom kin ek. Genetysk is de wiere Braford 3/8 Brahman en 5/8 Hereford. Heal om heal komt ek foar, dy kij wurde F1 Brafords of F1 Baldies neamd. Dy hawwe de skaaimerken fan beide âlden. De Braford is read lykas de Hereford mei in wyt liif, kop en poaten, mar is wat grouwer as de Hereford.
De Braford is yn it foarste plak in fleisko, mar wurdt ek brûkt foar rodeo. Brafords waarden it earst fokt yn Floarida yn 1947. De Australyske Braford, in ras dat nau oan 'e Braford besibbe is, ûntstie yn 1946 yn Austraalje.
Brafords kinne is soad waarmte ferneare en hawwe in grutte wjerstân tsjin ynsektebiten. Dat sit him yn it grutte tal switklieren en de fettige hûd, in eigenskip dy't fan de Brahman komt.
Sy wurde faak brûkt foar Rodeos fanwege har massa, sterke bonken, hurdens, waarmtetolerânsje. Brafords dogge it goed yn waarme klimaten, mar yn kâlde klimaten ek, faaks troch harren grouwens.
Aldmear (Peins)
De namme Aldmear jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Oude Meer.
Amerikaanske wangpûdiikhoarntsjes
De Amerikaanske wangpûdiikhoarntsjes of Amerikaanske wangpûdiikhoarntsjes (wittenskiplike namme: Neotamias) foarmje in skaai fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (Mammalia), it skift fan 'e kjifdieren (Rodentia), it ûnderskift fan 'e iikhoarntsjes en sliepmûzen (Sciuromorpha), de famylje fan 'e iikhoarntsjes (Sciuridae), de ûnderfamylje fan 'e grûniikhoarntsjes en Afrikaanske beamiikhoarntsjes (Xerinae), de tûke fan 'e grûniikhoarntsjes (Marmotini), de ûndertûke fan 'e wangpûdiikhoarntsjes (Tamiina) en it lyknammige boppeskaai fan 'e wangpûdiikhoarntsjes (Tamias). Ta dit skaai hearre 23 soarten wangpûdiikhoarntsjes út Noard-Amearika. Foarhinne waard dizze groep as in ûnderskaai fan 'e wangpûdiikhoarntsjes beskôge, mar by in resinte reorganisaasje hat er erkenning as in selsstannich skaai krigen.
Cornelis Adriaan Lobry van Troostenburg de Bruyn
Cornelis Adriaan Lobry van Troostenburg de Bruijn (Ljouwert, 1 jannewaris 1857 - Amsterdam 23 july 1904) wie in gemikus. thumb|Cornelis Adriaan Lobry van Troostenburg de Bruyn
Libben en wurk
Hy wie de soan fan Nicolaas Lobry van Troostenburg de Bruijn, arts, en Maria Agneta IJsabella Bergsma. Hy troude 21 july 1887 mei Maria Elisabeth Adriana Simon Thomas. Ut it houlik waarden twa soannen en twa dochters berne.
Lobry van Troostenburg de Bruyn waard grutbrocht yn it hûs fan syn pake en beppe Bergsma op de Friesmastate yn Idaard en gie dêr nei de doarpsskoalle. Yn Ljouwert gie er nei de legere skoalle en fan 1869 oant 1874 nei de HBS. Sûnt 1875 studearre Lobry de Bruyn gemy en promovearre op it proefskrift Verhouding der drie dinitrobenzolen tegenover cyaankalium in alcoholische oplossingen. Dêrnei studearre er op de laboratoariums fan C.A. Wurtz en C. Priedel yn Parys. Nei in jier assistintskip waard er 1885 skiekundige fan de Nederlânske Keninklike Marine yn De Helder. It gie dêrby fral om de keuring fan sjitkatoen foar de torpedotsjinst. Lobry de Bruyn die lykwols ek in soad ûndersikings op organysk en analytysk mêd. Dat late ta it meitsjen fan de kristalline hydroksylamine (1891) en it wetterfrije hydrazine (1894). Hy ferbettere ek it meitsjen fan knalkwik en dat late úteinlik ta de ûntdekking fan de saneamde osaminen.
Hans Monderman
thumb|Hans Monderman (2006) foar [[Lawei (teater)|de Lawei yn Drachten ]] Johannes Iebe (Hans) Monderman (Ljouwert, 19 novimber 1945 - Oerterp, 7 jannewaris 2008) wie in Nederlânsk ferkearskundige.
Cornelis Adriaan Lobry van Troostenburg de Bruyn
Libben en wurk
Yn 1896 waard hy beneamd as heechlearaar yn de organyske en de farmaseutyske gemy oan de Universiteit fan Amsterdam. Mei W. Albarda van Ekenstein krige er it chitosamine as kristalline ferbining en koe fêststelle dat de ferskillende sûkers har yn elkoar omsetten. Hy wurke ek oan de skiekunde fan de kolloïden, hie belangstelling foar technyske fraachstikken (lykas in ûndersyk fan it ûntflammingspunt fan piteroalje, 1896) en wie adviseur wis-, natuer- en skiekundige saken oan it departemint fan Finânsjes.
Hans Monderman
Monderman ûntwikkele yn de jierren njoggentich in nije fyzje op ferkearsfeilichheid. Neffens him wurde troch it weiheljen fan ferkearstekens ferkearsdielnimmers stimulearre om mear om elkoar te tinken. Mei dit konsept, dat bekend waard as Shared Space, krige hy ynternasjonale bekendheid. Yn 2006 waard hy útroppen ta Innovator fan it Jier.
Sergej Fokitsjev
Sergej Rostislavovitsj Fokitsjev (Tsjerepovets, 4 febrewaris 1963) is in earder Russysk reedrider dy't útkaam foar de Sovjet-Uny.
Hy die fiif kear mei oan it Wrâldkampioenskip sprint en twa kear oan de Olympyske Winterspullen (yn 1984 en 1988). By dizze kampioenskippen waard Fokitsjev ien kear Olympysk kampioen op de 500 meter.
Heermastate
thumb|Heermastate
Heermastate of Stillibben, wie in state by Ryptsjerk yn de gemeente Tytsjerksteradiel, oan de Binnendyk flak by de feart en hie in úrit nei de Westerdyk. Fan de state is neat werom te finen. Op it âlde steed stiet de tinkstien "Ryptsjerk 50 jier frij".
Yn 1640 is de famylje Heerma/Heerema/Herema wyls fan dit plak ferdwûn en wurde de eigeners Evert Hillebrandts en Sijmen Minnes neamd. Yn 1670 binne Lolle Sybrandts Jouwersma en syn frou Wietske Mellema eigeners fan de state. Lolle wie ûntfanger fan de gritenij Tytsjerksteradiel en tsjerkefâd fan de Herfoarme gemeente yn Ryptsjerk.
Om 1700 is soan Johan Jouwersma eigener en nei him ( yn 1710) Adriaan Jouwersma. Om 1760 fine wy hjir Anna Sophia Mellema en har suster Grytsje dy't troud wie mei F. Cuperus, âld-skepen fan Tytsjerksteradiel. Dêrút kin opmakke wurde dat Johan en Adriaan Jouwersma sûnder bern stoarn binne en dat it besit oergien is yn hannen fan de famyljefan harren mem Wietske Mellema. Yn 1780 is de state eigendom fan J. Jelgerhuis en yn 1800 noch fan syn widdo. Yn dy tiid krijt it hûs de bynamme "Huzinge Stillibben" troch in keunstskilder dy't de foar him dekte tafel skildere, it iten soldaat makke en ôfsette mei efterlitting fan it skilderij.
Welgelegen (It Hearrenfean)
thumb|right|250px|Welgelegen op It Hearrenfean Welgelegen of Tjepkema’s Mole is in wynmole en ryksmonumint op It Hearrenfean út 1849. De stellingmole is in achtkante boppekruier. De funksje is nôtmole. Eigener is de gemeente It Hearrenfean.
Fanwege wynbelemmering troch omlizzende bebouwing waard de mole yn 1898 mei hast seis meter ferhege. Yn 2017/2018 waarden de kap, de fokken en it boppetsjil fernijd. Op 21 april 2018 waard de mûne feestlik fannijs iepene. Ein 2021, begjin 2022 waarden de fokken fan de mûne ferfongen. Dy binne net mear donkergrien skildere mar yn de kleur fan it hout litten.
Heermastate
Yn 1820 wurdt it hûs bewenne troch Willem L. van Vierssen en yn 1840 is it yn besit fan de widdo fan Boudewijn Franciscus Carbasius; Geertruida Wilhelmina Godarda Johanna Rinia van Nauta. Hja liet yn 1843, neidat ek har twadde man stoarn wie, it hjoeddeiske Riniastate yn Aldemardum bouwe. Yn 1850 wurdt it 250 jier âlde klinte Heermastate op ôfbraak ferkocht en sloopt. Op it terrein waard in pleats boud, dy't wyls ek al ferdwûn is.
1974
Dit jier makket ûnderdiel út fan it desennium fan 'e 1970-er jierren.
Jan Olieslagers
thumb|250px|Jan Olieslagers yn 1909 thumb|250px|Olieslagers yn Rotterdam Jan Olieslagers (Antwerpen, 4 maaie 1883 - Berchem, 23 maart 1942) wie in Belgyske motor- en hurdfytser, loftfeartpionier en loftaas yn de Earste Wrâldkriich. Hy krige de bynamme "den Antwerpschen Duivel".
Yn 1910 jout Olieslagers in tal fleandemonstraasje yn Nederlân, ûnder oaren yn Ljouwert en Grins.
Ut dy tiid is ek it ferske:
Arie van der Vlis
thumb|Arie van der Vlis Adrianus Kornelis (Arie) van der Vlis (Ljouwert, 20 augustus 1940) is in Nederlânsk bestjoerder en in generaal bûten tsjinst fan de Ferbiningstsjinst. Om syn útstrieling wurdt hy troch guon aktive militêren wol De Laitsjende generaal neamd.
Wynmotor Waskemar
thumb|De wynmotor yn 2010 De Wynmotor Waskemar is in poldermole by it doarp Waskemar yn Eaststellingwerf. De Amerikaanske wynmotor mei 18 blêden stie oarspronklik by de Burgumer Mar, mar is yn de jierren '80 of '90 fersetten. Hy stiet by in partikulier yn de tún.
Aldmear (Minnertsgea)
De Alde Mear is in wetter yn de gemeente De Waadhoeke dat fan Moaie Peal, beëasten Minnertsgea, yn súdeastlike rjochting nei it Berltsumer Wiid rint.
De namme Aldmear jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Oude Meer.
Kaukasus
Folken, talen en religy's
Behalven Noardwest-, Noardeast- en Súdkaukazyske talen, wurde der ek Turkske talen, Iraanske talen, Slavyske talen, Gryksk en Armeensk yn it gebiet sprutsen.
Yn de Kaukasus komme mear as fyftich ferskillende folken foar. It talrykste binne de Armeenjers, Avaren, Azerbeidzjanen, Georgjers, Russen en Tsjetsjenen.
De folken yn de Kaukasus hawwe in grut ferskaat oan religys; wêrûnder soennitysk en sjiïtysk islamitysk, Georgysk-otterdoks, Russysk-otterdoks en Armeensk-otterdoks kristlik.
Wynmotor Skarsterbrêge 1
Ten easten fan Skarsterbrêge stiet noch in lytsere wynmotor.
Aldmear (Westergeast)
De namme Aldmear jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Oude Meer.
James Hetfield
James Hetfield (Downey, 3 augustus 1963) is in Amerikaansk sjonger en gitarist. Hy is bekend as de sjonger fan Metallica. Hetfield en syn mei-bandleden waarden yn 2009 opnaam yn de Rock and Roll Hall of Fame.
Karriêre
James Hetfield begûn as jong jonkje mei piano spyljen en te drummen, as jonge puber gie er oer op gitaar. Hetfield rjochte 1981 mei drummer Lars Ulrich de band Metallica op, nei't Ulrich yn 1980 in advertinsje pleatst hie yn in pleatslike krante, dêr't Hetfield op reagearre hie. Foar Metallica spile en song hy yn tal lokale bandsjes. Yn augustus 1992 rekke James Hetfield ferwûne by in optreden fan Metallica. Troch in flater mei de pyrotechnyk rûn hy twadde- en treddegraads brânwûnen op. Metallica kearde 17 dagen letter werom nei it poadium mei Metal Church gitarist John Marshall as ynfaller foar Hetfield, James wie sels al yn steat om te sjongen. Mei Metallica had Hetfield tsien studio-albums opnaam. En in tal wrâldwide hits op syn namme stean, Master of Puppets, One, Enter Sandman, en Nothing Else Matters.
Priveelibben
James waard berne yn Downey, Kalifornje, Amearika, hy hat twa hear-bruorren en ien suske. Syn âlden gien yn 1976 byinoar wei doe 't Hetfield 13 wie. Yn 1997 boaske Hetfield mei Francesca Tomasi sy ha trije bêrn. Yn 2001 liet Hetfield him opnimme yn in ôfkicksintra om syn jierrenlange drankswietens ûnder kontrole te krijen.
De Hanebuert
De Hanebuert is in buorskip by De Tynje yn de gemeente Opsterlân. De Hanebuert leit tichtby de Rôlbrêgedyk en is ek de namme fan de sydwei fan de Rôlbrêgedyk.
AEGEE
thumb|225px|It AEGEE-netwurk yn Europa
AEGEE is yn 1985 oprjochte yn Parys en hat op it stuit by elkoar mear as 15.000 leden oer 241 ôfdielings (antennae) yn 'e measte Jeropeeske studintestêden ferparte oer 42 lannen. It Jeropeeske bestjoer fan AEGEE (AEGEE-Europe) hat syn haadkantoar (headoffice) yn Brussel. Op Jeropeesk nivo organisearret AEGEE it hiele jier troch útwikselings, gearkomsten, Summer Universities, konferinsjes en oare aktiviteiten oeral yn Jeropa.
Ferienings (op lokaal nivo)
Op lokaal nivo sjogge de AEGEE antennae (lokale ôfdielings) der net altyd itselde út. De ferienings binne elk in selsstannich rjochtspersoan. Wannear't in antenna de 'Convention d'adhesion for AEGEE' tekene hat en yn syn eigen statuten in ferwizing nei de 'Convention' opnommen hat, is de antenna lid wurden fan 'e Jeropeeske koepel fan AEGEE-Europe. De leden fan in lokale feriening binne dus sels net lid fan AEGEE-Europe; allinich de antenna is lid. Dêrom kinne inkeld de antennae stimme op in ledegearkomste.
De measte Nederlânske en Belgyske binne op lokaal nivo selligensferienings foar studinten, mei ferskate aktiviteiten yn 'e eigen stêd. Faak binne de ferienings ek lid fan oare koepels yn 'e eigen stêd, lykas de pleatslike Keamer fan Ferienings, of fan oare ynternasjonale koepels. Yn Nederlân binne der AEGEE antennae yn alle universiteitsstêden útsein yn Wageningen. Yn fjouwer stêden yn België is in AEGEE antenna, en dêrneist is it haadkantoar fan 'e koepel, AEGEE-Europe, fêstige yn Brussel. AEGEE is net allinich foar studinten fan 'e universiteit, en yn it ferline hawwe d'r ek AEGEE-antennae yn ferskate Nederlânske HBO-stêden west. De hjoeddeiske ferienings yn Nederlân en Belgje binne op alfabetyske folchoarder:
Koepel (Jeropeesk nivo)
De lokale AEGEE ferienings binne lid fan 'e Jeropeeske AEGEE koepel, dy't faak AEGEE-Europe neamd wurdt.
Aldmear (Spannum)
De Aldmear is in wetter yn de gemeente De Waadhoeke dat fan Tsjom nei de eastliker rinnende Frjentsjerter Feart rint.
De namme Aldmear jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Oudemeer.
Wynmotor Skarsterbrêge 2
De Wynmotor Skarsterbrêge 2 is in poldermole tichtby it doarp Skarsterbrêge yn de gemeente Skarsterlân. De mole is in Amerikaanske wynmotor mei in wynrêd fan 18 blêden, dy't mear as in kilometer beëasten it doarp daliks oan de A6. Hy waard makke troch de firma Mous út Balk en hat in wynrêd fan 18 blêden mei in diameter fan 4.5 meter. It krekte boujier is ûnbekend. Hy is eigendom fan in partikulier en net iepen foar publyk.
Bewesten Skarsterbrêge stiet in noch gruttere wynmotor.
Jacob Gysberts
Jacob Gysberts wie boargemaster fan Boalsert en de heit fan de ferneamde skriuwer en dichter Gysbert Japiks.
Libben
Doe’t tusken 1614 en 1616 it ferneamde stedhûs fan Boalsert boud waard, wie Jacob Gysberts de ûntwerper en útfierder fan it houtsnijwurk yn de riedseal. Ferneamder is er lykwols om syn wurk yn de polityk en tsjerke fan Boalsert. Hy hat alle tsjerklike funksjes hân dy’t der foar oaren as dûmnys wienen, lykas diaken en âlderling. Yn de tritiger jierren kaam er yn it stedsbestjoer en waard yn 1640 foar twa jier boargemaster fan Boalsert.
Nei in hiele protte funksjes rûn it net goed ôf mei Jacob Gysberts. Hy rekke om drank en skulden yn de problemen, waard yn 1644 ferfallen ferklearre fan syn offysjes en funksjes en gong fallyt.
Aldegeaster Brekken
thumb|right|300px|Kaart fan de Aldegeaster Brekken en omkriten De Aldegeaster Brekken is in mar yn de gemeente Súdwest-Fryslân en leit westlik fan Aldegea.
De Oudegaaster Brekken steane middels de Sânemar en de Grutte Gaastmar yn ferbining mei de Hegemer Mar en de Fluezen. De wetterdjipte leit tusken de 1.80m en de 1m. Oan de westkant binne oanlisplakken fan de Marrekrite. Oan de noardkant leit polder De Ryp.
Yn de noardoasthoeke is in swimplak. Mei de fyts kin men oer it Brekkenpaad en in pontsje om de Brekken hinne nei Aldegea.
Ek de beide oare Brekken, Bombrekken en Flakke Brekken lizze wat by de oare Fryske marren wei in binne dêrtroch net drok. De marren binne ek oanwiisd as Natura 2000 gebiet. De Wink (Swartkopgoes) en oare guozzen sliepe dêr in soad. Oan de Brekken stiet ek it Dorusmooltsje, in spinnekop-wynmûne út 1790. Yn de Tempelpleats by de Brekken wie yn de tiid fan de Reformaasje in skûltsjerke.
De namme Aldegeaster Brekken jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Oudegaasterbrekken.
List fan Fryske gymnastykferienings
Op de List fan Fryske gymnastykferienings stean de gymnastykferienings ( gf) en turnferienings per plaknamme:
Abraham van den Tempel
thumb|Portret fan in frou, troch Abraham Lamberts van den Tempel thumb|De Stêd Leien ûntfangt de Lekkenniverheid Abraham Lamberts van den Tempel (Ljouwert, ± 1622 - Amsterdam, 8 oktober 1672) wie in Nederlânske keunstskilder fan portretten, allegoryen en Bibelske foarstellings.
Biografy
Abraham wie de soan fan Lambert Jacobs, in skilder dy't him fanút Amsterdam yn Ljouwert fêstige hie as ûndernimmer en keunsthanneler en foargonger by de menisten. Nei de dea fan syn heit yn 1636 gie Abraham nei Amsterdam. Tegearre mei syn broer fêstige hy him as lekkenhanneler.
Hy krige syn oplieding mei Jan van Noordt en Jan de Baen by Jacob Backer. Nei fjouwer jier gie hy nei Leien. Dêr wenne hy yn in pân mei in timpel yn de gevel en troude yn 1647.
Willem Marinus Dudok
Willem Marinus Dudok (Amsterdam, 6 july 1884 – Hilfertsom, 6 april 1974) wie in Nederlânsk arsjitekt en stêdeboukundige. Hy is ûnderoaren bekend fan syn ûntwerp fan it riedhûs fan Hilfertsom. Hy makke in totaal fan 75 ûntwerpen foar Hilfertsom (guonts binne net útfierd en oaren binne al fuort), in unikum yn de Nederlânske arsjitektuer. Syn namme krige klank yn de hiele wrâld, mar fral yn de FS en Japan.
Abraham van den Tempel
Biografy
Op 10 maart 1648 rjochte hy it Leiense Sint Lukasgilde op, yn de mande mei Gabriel Metsu, Jan Steen, Joris van Schooten, David Bailly en Pieter de Ring. Hy skildere trije wurken foar de Leienske Lekkenhal.
Syn learlingen wiene Frans van Mieris, Michiel van Musscher, Carel de Moor en Ary de Vois. By syn ynskriuwing as studint wiskunde oan de Universiteit fan Leien op 7 febrewaris 1653 sei hy 30 jier âld te wêzen. Van den Tempel wie haadman en deken fan it gilde, mar yn 1660 wie hy werom yn Amsterdam en konkurrearre mei Bartholomeus van der Helst.
Trivia
Yn de Eineksamens Havo en VWO 2011 stie in fraach dêr't it skilderij "De Stêd Leien ûntfangt de Lekkenniverheid" sintraal yn stie.
Beatrix de Rijk
thumb|Beatrix de Rijk Beatrix de Rijk (Soerabaja, 1883 - Den Haach, 18 jannewaris 1958) wie de earste Nederlânske frou dy't har fleanbrevet helle. Hja wie tige sportyf oanlein, spile tennis en koe al betiid autoride.
De Rijk groeide op yn Nederlânsk-Ynje, it tsjintwurdige Yndoneezje). Letter bedarre hja yn Parys, om model te wurden, en naam fleanlessen by René Hanriot (1867-1925) yn Bétheny. Op 6 oktober 1911 krige se fleanbrevet nr. 652 útrikt troch de Aéro Club de France. De Rijk kaam út in begoedige famylje, dat hja koe in eigen fleanmasine keapje, in Blériot Libelulle. Sy joech der in stikmannich fleandemonstraasjes mei. Yn it begjin fan de Earste Wrâldkriich bea hja har tsjinsten oan by de Nederlânske- en Frânske loftmacht, mar hja waard wegere. Sûnt wie it dien mei de fleanderij. Hja troude en ferfarde mei har man nei Ynje. Yn de Twadde Wrâldkriich sneuvele harren ienige soan en ferdwûn har man sûnder in spoar nei te litten yn Atjeh.
Oan de ein fan har libben hie De Ryk it tige krap. De Koninklijke Nederlandse Vereniging voor Luchtvaart organisearre dêrom yn 1952 in helpaksje om har te stypjen. Beatrix stoar yn de âldens fan 74 jier.
Wynmotor Spangea
thumb|240px|De Wynmotor Spangea yn 2010 De Wynmotor Spangea is in poldermole by it doarp Spangea yn de gemeente Weststellingwerf. Hy stiet ten easten fan de Spangeahoekwei yn it súdlike diel fan it natoergebiet de Rottige Meente. De lytse Amerikaanske wynmotor mei in flecht fan 4,5 m. is net mealree. De wynmotor, dy't der yn 2010 al jierren ferfallen by stie, is net iepen foar publyk.
Tsjerke fan Nijeberkeap
thumb|260px|Alde begraafplak dêr't oant ± 1830 de tsjerke stie thumb|260px|[[Atlas Maior (Blaeu)|Atlas Maior fan Joan Blaeu (1662) mei de tsjerke fan Nijeberkeap]] De tsjerke fan Nijeberkeap stie oarspronklik op it begraafplak fan Nijeberkeap en waard ôfbrutsen om 1830 hinne. thumb|left|''Tekening troch Jacobus Stellingwerff
De tsjerke fan Nijeberkeap is ein 17e of begjin 18e iuw tekene troch de tekener Jacobus Stellingwerff (1667–1727). De tsjerke lei doe yn de midden fan it doarp oan de eardere buorren, dy't rjochting Aldeberkeap rûn. It doarp waard yn de rin fan de tiid nei it súdeasten ferpleatst. De tsjerke waard ±1830 ôfbrutsen. Op it stee dê't ea de tsjerke stien hat stiet no op it begraafplak fan Nijeberkeap in klokkestoel mei sealdak. De klokketoer is erkend as ryksmonumint.
Skiednis fan Kurasau
Yn dit artikel wurdt de skiednis fan Kurasau beskreaun.
Prekoloniale skiednis
thumb|right|200px|De Hannelskaai yn Willemstêd thumb|right|200px|Kurasau De ierste spoaren fan minsklike bewenning op Kurasau binne te finen yn Rooi Rincón. It giet om in abri, in skûlplak yn de rotsen fan saneamde meso-yndianen, mei in ôffalbult fan skulpen. De artefakten binne: inkele skrabbers en foarmleaze stiensplinters dy't foar ferskate doelen brûkt wêze kinne. De datearringen lizze tusken 3480 en 2325 f.Kr.. Ferlykbere resten binne fûn by Kintján en by Tafelberch.
Oerbliuwsels fan ierdewurk út de neo-yndiaanske perioade binne fûn by Knip en San Juan. De datearrings lizze tusken 450 en 1405 nei Kristus. It materiaal heart ta de Dabajuroid-kultuer. Der binne ek rotstekeningen.
Tsjin de ein fan de 15e iuw wennen op Kurasau Arowakken, in Yndiaansk folk, dat tsjintwurdich beskôge wurdt as in part fan de Taïno. De Taïno libben yn lytse delsettings mei oant sawat 40 ynwenners. De doarpkes leinen faak yn de buert fan de súd- en westkust, by in boarne fan drinkwetter. De lettere Taïno libben fan de lytsskalige bou fan ûnder mear kassave, fan fiskerij en it sammeljen fan skulpdieren, en fan jacht op lyts wyld. Dêrneist hanneljen se mei Yndianen fan oare eilannen en fan it fêstelân. Wenplakken binne fûn by ûnder oare Knip en Santa Barbara.
Wittenskiplik omtinken foar de earste bewenners fan de Nederlânske Antillen wie der al ier. Sa fierde de amateur A.J. van Koolwijk yn de 19e iuw fjildferkennings út. Ek ynventarisearre hy de rotstekeningen op it eilân.
Spaanske perioade
Kurasau waard yn 1499 op 26 july "ûntdekt" troch de Spanjert Alonso de Ojeda. Op dat stuit wennen der sa'n 2.000 Taíno op it eilân. Yn 1515 waarden hast alle Taïno as slaven weifierd nei Hispanjola. De Spanjerts fêstigen har definityf op it eilân yn 1527. It eilân waard lykwols bestjoerd út ien fan de Spaansk-Fenezolaanske stêden wei. De Spanjerts ymportearren in soad eksoaten nei Kurasau. Hynders, skiep, bargen en geiten en kij waarden út Europa wei of fan ien fan de Spaanske koloanjes op it eilân yntrodusearre. De Spanjerts planten ek ferskate frjemdlânske beammen en planten oan.
Dat wie faak in kwestje fan besykjen, dat hja brûkten ek gewaaksen en boumetoaden fan de Taïno. Net alle ynfierde eksoaten hienen súkses. Mei it fee gie it oer it generaal goed; de Spanjerts lieten it fee los rinne yn de kunuku en op de savannes. It fee waard hoede troch Taïno's en Spanjerts. Skiep, geiten en kij dienen it relatyf it bêste. Neffens histoaryske boarnen wienen der tûzenen op it eilân. Mei de lânbou gie it lykwols folle minder. Omdat de opbringst fan de Kurasauske agrikultuer ôffoel, de sâltpannen gjin hege opbringst hienen en der gjin edelmetalen te finen wienen, neamden de Spanjerts it eilân in "isla inutil", in nutteleas eilân.
Nei ferrin fan tiid waard it tal Spanjerts op it eilân minder. Mar it tal Yndiaanske bewenners stabilisearre. It kin goed wêze dat der, troch natuerlike oanwaaks, weromkommen en kolonisaasje, sels befolkingsgroei wie ûnder de Taïno's. Yn de lêste desennia fan de Spaanske bewenning waard Kurasau brûkt as in grutte feehâlderij. Spanjerts wennen dan om Santa Barbara; Santa Ana en yn doarpkes op it westlike diel fan it eilân. Taïno's wennen safier bekend ferspraat oer it eilân.
De West-Yndyske Kompanjy
De West-Yndyske Kompanjy (WYK) tekene yn augustus 1634 de oerjefte mei de Spanjerts by San Juan. De likernôch 30 op it eilân oanwêzige Spanjerts en in grut diel fan de Taïno's waarden troch de Nederlanners nei Fenezuela brocht en oan wâl setten. Sa'n 30 Taïno-húshâldens mochten op it eilân bliuwen. De reden foar de ynfal en it oerweldigjen wie dat de WYK socht om in útfalbasis foar hannel en kaapfeart. Kurasau lei geunstich foar de Spaanske koloanjes op de fêstewâl. Boppedat hie it de bêste haven oant dan bekend yn it Karaïbysk gebiet. Dêrneist socht de WYK nei in goede boarne fan sâlt, en op de kust fan Fenezuela en op Bonêre wienen goede sâltpannen te finen. Op Kurasau sels wie fee, kalk en brânstof te finen, en kampesjhout, de grûnstof foar in donkerreade ferve.
Nei de bemastering befêstige de WYK syn oanspraken troch fersterkings te bouwen. Omdat drinkwetter fan libbensbelang wie waard yn 1634-35 in fort boud by de wetterboarne oan de noardeastkant fan de Sint Annabaai. Dat fort bestie út ierden wâlen mei in pallissade en in pear stikken geskut. Om it fort hinne waarden foetangels struid. Yn 1635-36 waard begûn mei de bou fan Fort Amsterdam op Punda. De earste boufaze waard ûnder lieding fan admiraal Johan van Walbeek oanlein yn de foarm fan in fiifpuntige stjer en bestie út in kearn fan ierde en koraal. Hjirtsjin waard in skyl oplutsen fan mei klaai opmitsele koraal. Letter waard dy skyl oplutsen út mitselwurk.
Yn de earste trije jierren wienen de libbensomstannichheden foar de WYK-ers min. Foar iten en boumateriaal wie men foar it meastepart ôfhinklik fan ymport út Jeropa. De tafier wie tige ûnregelmjittich; der koe mear as in healjier foarby gean sûnder oanfier. Gefolch wie dat in soad losrinnend fee fongen waard en slachte. Oar iten gie op rantsoen. Wetter moast fan de boarne ôf nei de Punda brocht wurde. Soldaten en oersten sliepten yn tige ienfâldige behuzing; seildoek waard opspand op in oantal peallen. In part fan de soldaten waard troch barre wenomstannichheden, minne itensfoarsjenning en it hurde wurk mar benammen troch de ientoanigens en ferfeling ûntefreden. Der like in oproer op hannen, mar dat waard troch ferheging fan rantsoenen en drankútjefte keard. Van Walbeek skreau nei de Hearen XIX, dat hy oanrikkemandearre om de salarissen en rantsoenen te ferheegjen, omdat de soldaten net oannomd wienen om fersterkings te bouwen.
Konsolidaasje
De Spanjerts smeiden plannen om Kurasau te feroverjen op de Nederlanners. Ynformaasje oer troepemacht, fersterkings, bûtenposten, itensfoarrie en ammunysje waard op trije manieren sammele: Yndianen dy't op Kurasau wennen waarden ûntfierd en ferheard. WYK-ers dy't te sâltheljen kamen op de kust fan Fenezuela waarden finzen nomd en ferheard. Op it lêst stjoerden Spanjerts spionnen nei Kurasau. Twa lanningsplakken leinen foar de hân: Piskaderabaai en it Spaanske Wetter. It Skottegat wie te goed te ferdigenjen. De Spanjerts fierden harren plannen út mei in tal fan skippen. Dy binne lykwols troch in stoarm ôfdreaun en hawwe Kurasau nea berikt. Foar de WYK in gelok; de Spaanske troepemacht wie sterker en hie nei alle gedachten wûn.
De Hearen XIX yn Amsterdam wienen sûnt 1634 ferdield oer de takomst. De fersterkings en manskippen hienen in slompe jild koste en de opbringsten wienen meager. Dochs waard Kurasau oanhâlden, grif mear in gefolch fan wifelriedigens as fan in beredenearre beslút. Nei ferrin fan tiid bewiisde Kurasau syn wearde foar de WYK. Nei it ferlies fan Brazylje yn 1654 waard Kurasau hieltiten wichtiger. Troch de geunstige geografyske lizzing wie hannel op Terra Fierme (Fenezuela) én op oare Karibyske eilannen mooglik. Ek ûnderhold men kontakten mei koloanjes yn Noard-Amearika, wêrûnder Nij-Nederlân.
De Kurasauske befolking woeks troch, mei troch de komst fan Sefardyske Joaden út Brazylje. Ek stelde de WYK Kurasau iepen foar planters; Jeropeanen dy't har fêstigje woenen as bouboer. Ek soldaten dy't harren tiid úttsjinne hienen wienen wolkom om te bliuwen. Fansels wie it doel om genôch iten foar de Kurasauske befolking te produsearjen. Dêrneist woe de WYK ek, dat planters handelsgewaaksen ferbouwen gienen. Dat wienen ûnder mear indigo, katoen, tabak, Turksk Weet en sûkerreid. De âldste tunen (pleatsen) wurde fermelden fan it begjin fan de Nederlânske oanwêzichheid ôf; de earste plantaazjes waarden oanlein nei 1650. Hato, Savonet, St. Barbara, Santa Maria, Piscadera, Grut en Lyts Sint Joaris en San Juan binne in stikmannich derfan. In diel fan de plantaazjes bleau yn besit fan de WYK.
Taylor Sheridan
Taylor Sheridan (Cranfills Gap (Teksas), 21 maaie 1970) is in Amerikaansk senarioskriuwer, regisseur, filmprodusint, tillefyzjeprodusint en akteur. Hy wûn bekendheid as tillefyzje-akteur yn 'e rol fan David Hale yn 'e misdiesearje Sons of Anarchy. Fan 2010 ôf lei Sheridan him lykwols ta op in nij wurkpaad as de skriuwer fan senario's foar sawol films as tillefyzjesearjes. Foar it skript fan 'e film Sicario waard er nominearre foar in Writers Guild of America Award yn 'e kategory bêste orizjinele senario. Foar it skript fan 'e film Hell or High Water waard er nominearre foar in Oscar foar bêste orizjinele senario. Yn 2017 makke Sheridan syn debút as regisseur mei de neo-western Wind River. Neitiid wied er as senarioskriuwer, regisseur en produsint belutsen by it meitsjen fan 'e tige súksesfolle tillefyzjesearje Yellowstone en ferskate spin-offs dêrfan.
Skiednis fan Kurasau
Slavehannel en frijhaven
thumb|right|Willemstêd, Brionplein Yn 1665 begûn de WYK mei slavehannel. De slaven waarden oanfierd út West-Afrika en waarden op Kurasau oan lân brocht, dêr't se nei de oerstek oer de Atlantyske Oseaan] in skoftke oansterkje koenen. De slaven waarden ferhannele op in plak dat no Asiento hjit, en ek op de plantaazje Soersek. Al gau ûntstie hjir de wichtichste regionale slavemerk. De WYK levere slaven tsjin tige skerpe prizen en konkurrearre sa de Ingelske, Frânske en Portegeeske hannelers de merk út. Slaven waarden troch hannelers kocht en dêrnei skipe nei ferskate bestimmings yn Midden-Amearika en Súd-Amearika. In relatyf lyts part fan de oankommen Afrikanen bleau op Kurasau. De measten bedarren op ien fan de plantaazjes. Guon waarden troch hannelers en ambachtslju kocht en bleaunen sa yn de omkriten fan Willemstêd. Willemstêd ûntstie yn de twadde helte fan de 17e iuw en lei njonken it fort, op it hjoeddeiske Punda. Yn de 18e iuw waarden ek [pak)huzen op Otrobanda boud. Fanwege de frije skoatslinen wienen der wol regels ferbûn oan de bou fan huzen op Otrobanda.
Taylor Sheridan
Jonkheid en oplieding
Sheridan waard yn 1970 berne op in feehâlderijbedriuw yn Cranfills Gap, yn 'e Amerikaanske steat Teksas. Syn broer is de sjoernalist John Gibler. Hy groeide op yn earmoede; de húshâlding hie gjin tillefyzje of radio yn 'e hûs. Syn âldelju giene gauris yn 'e auto sitten om nei de autoradio te harkjen. As it boerebedriuw yn 'e iere 1990-er jierren úteinlik net oer de kop gien wie, soe Sheridan, sa seid er yn 2017 yn in fraachpetear, der grif noch altyd wenje en wurkje. Hy studearre oan 'e Steatsuniversiteit fan Teksas en hie doe it gelok dat er opmurken waard troch in talintescout, dy't him de mooglikheid bea om nei Los Angeles te gean en in karriêre as akteur te begjinnen.
Skiednis fan Kurasau
Slavehannel en frijhaven
De WYK makke Kurasau yn 1674 ta frijhaven en krige dêrtroch in kaaiposysje yn de ynternasjonale hannelsnetwurken. Mei hjirtroch waard Kurasau yn de 17e iuw ien fan de bloeienste eilannen yn it Karibysk gebiet. Dit late ta kwea bloed by oare steaten, benammen Ingelân en Frankryk. Sadwaande waard Kurasau yn 1713 koarte belegere troch de Frânske kaper Jacques Cassard, dy't him op 't lêst ôfkeapje liet. Cassard hie in protte skea dien oan de ynwenners fan it eilân. Wiidweidich spesifisearre listen fan de skea binne bewarre bleaun yn it Ald Archief Kurasau yn it Nasjonaal argyf De Haach.