cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Achmea
Skiednis
De âldste foarrinder fan Centraal Beheer, de Centrale Werkgevers Risico-Bank, ûntstie yn 1902. It wie in inisjatyf fan 63 ûndernimmers om ûnderling it risiko fan bedriuwsûngemakken te fersekerjen. Yn 1909 foarme in groep ûnderlinge risikoferieningen mei-elkoar de "Coöperatieve Vereniging Centraal Beheer". Nei 1930 waard "Centraal Beheer" ek de wichtichste útfierder fan de Syktewet.
Nei de Twadde Wrâldoarloch is er foar de útfiering fan de sosjale fersekeringswetten it Mienskiplik Administraasjekantoar (GAK) oprjochte. Earst as twillingsorganisaasje mei "Centraal Beheer", fan 1992 ôf folslein skieden dêrfan. Centraal Beheer rjochte har op de kommersjele fersekerings. Yn jannewaris 1992 fusearre "Avéro Verzekeringen" en "Centraal Beheer" ta AVCB. De fúzje tusken AVCB en Zilveren Kruis Fersekeringen kaam offisjeel ta stân op 1 jannewaris 1995. De syktekostenfersekerer Zilveren Kruis waard yn 1949 oprjochte as saneamd 'boppebouwer', in partikuliere non-profit syktekostenfersekerer gelieerd aan één of meerdere ziekenfondsen - yn dat gefal it Algemien Ziekenfonds Woerden en omkriten. Zilveren Kruis fusearre yn 1985 mei de op dat stuit grutste syktekostenfersekerder fan Nederlân, VGCN. Yn 1994 gie it konsern in yntinsyf gearwurkingsferbân oan mei de sikefûnsen "Stichting Ziekenfonds Rotterdam" en "Ziekenfonds Spaarneland".
By de fúzje mei Zilveren Kruis waard de namme Achmea keazen foar de groep. Even dêrfoar wie ek Staalbankiers oernaam. Yn 1997 fusearre Achmea mei PVF Nederland (pensjoenbeheer en fermogensbeheer), dat fuortkommen is út it GAK. Yn 2000 waarden de private aktiviteiten fan de GAK Groep oerdragen oan Achmea. Sûnt novimber 2000 is Achmea Holding N.V. in ûnderdiel fan Eureko BV. By de foarming fan Eureko B.V. is de koöperaasje Achmea omsetten yn in ferieniging.
De aktiviteiten fan Achmea waarden ûnderbrocht binnen acht Achmea Business Units en in tal lytsere bedriuwsûnderdielen. Eltse Achmea Business Unit rjochtet har mei in spesifyk kloft fan produkten op de eigen klanten, fia in spesifyk distribúsjekanaal en ûnder ien of mear eigen merken.
Yn 2005 fusearre Achmea mei de Rabobankdochter Interpolis, wêrtroch Rabobank har belang yn Eureko útwreide hat oant goed 37%. De aktiviteiten wurde opnij herstrukturearre, troch it foarmjen fan seis difyzjes. De difyzjes rjochtsje har op in spesifyk distribúsjekanaal: bankêr, direkt en yntermediêr of op in spesifyk produktkluster: pensjoen, sosjale wissichheid en soarch.
In 2007 is Achmea fusearre mei Agis zorgverzekeringen. Hjirtroch is Achmea de grutste soarchfersekerder fan Nederlân (4,7 miljoen fersekerden).
Ljochtgriis
Ljochtgriis is in kleur dy't beskôge wurdt as in tint fan griis. It kin omskreaun wurde as in ljochte, sulvereftige kleur. By additive kleurminging (bgl. op tillefyzjes en kompjûterskermen) is ljochtgriis in tertiêre kleur, dy't oanmakke wurdt troch it mingen fan alle trije primêre kleuren. By subtraktive kleurminging (bgl. yn 'e druktechnyk) jildt yn teory itselde, mar yn 'e praktyk wurdt ljochtgriis dêr produsearre troch inkeld in bytsje swart te brûken.
Sjoch ek
Shades of gray
Stasjon Rotterdam Sintraal
Stasjon Rotterdam Sintraal (Asd) is it sintraal stasjon fan de Nederlânske haventêd Rotterdam. It is iepene yn 1957 It waard boud as ferfanging fan Stasjon Rotterdam Delftsche Poort dat slim skansearre rekke wie by it bombardemint op Rotterdam.
Skiednis
Nei it dramatyske bombardemint fan 14 maaie 1940 op de binnenstêd fan Rotterdam, wêrby 't de fjouwer yn en om it sintrum lizzende stasjons, wêrûnder stasjon Delftse Poort, swier skansearre rekke wiene, waard in plan opsteld foar de weropbou fan de stêd. Besletten waard om twa fan de fjouwer stasjons te wer op te bouwen en Stasjon Delfste Poort en ek stasjon Maas te ferfangen troch in folslein nij stasjon. Dit waard Rotterdam Sintraal.
Treinen út de rjochting Utert einigen oant 1953 op stasjon Maas. Yn 1953 waard stasjon Maas definytief sletten en ôfbrutsen, om't der in nij trasee yn gebrûk naam wie. Dêrby waard de trein út Utert wei oer it noardlike part fan de Ceintuurbaan laat, dy't oant dan ta Stasjon DP mei Station Maas ferbûn. Stasjon DP waard fan dan ôf tydlik Rotterdam Sintraal neamd. In nij stasjon lâns dat trajekt, Rotterdam Noard, waard yn datselde jier iepene as stoptreinhalte, en wie oant yn 1967 it iennige Rotterdamske stopplak foar de ynternasjonale treinen út Hoek fan Hollân wei.
Yn 1957 waard Rotterdam CS iepene, dat as útein fan de nije ferkearsier soarge foar in ferbining út it sintrum fan Rotterdam wei yn alle rjochtingen. Nei iepening waarden ek de restanten fan Stasjon Rotterdam Delftsche Poort ôfbrutsen.
1e stasjonsgebou
200px|thumb|left|1e stasjonsgebou Rotterdam Sintraal yn 1957 200px|thumb|left|Sintrale hal 1e stasjonsgebou Rotterdam Sintraal yn 1957 200px|thumb|left|perronoerkapingen 1e stasjonsgebou Rotterdam Sintraal yn 2003 It earste Sintraal Stasjon fan Rotterdam, ek wol Rotterdam CS neamd, waard op 21 maaie 1957 offisjeel iepene. De arsjitekt Sybold van Ravesteyn dy't foar it útbrekken fan de Twadde Wrâldkriich ek de nije diergaarde ûntwurpen hie, ûntwurp it nije stasjonsgebou.
Dêrfoar hie Van Ravesteyn ynspiraasje opdien by it modernisme dat by Italiaanske stasjonsbou brûkt waard. De ynspiraasje wie werom te finen yn de flauwe bocht fan it gebou oan it stasjonsplein en gevelopbou wêrby't wurke is mei de wurking fan ljocht en skaad. It hal hie in gewelfd plafond, de betonnen oerkaping fan it perron wie sierlik. By syn earste ûntwerp hie Van Ravesteyn noch in sintrale toer, mar de gemeente Rotterdam trune oan om in mear moderne as klassike opset, wêrtroch't Van Ravesteyn in ferfolch ûntwerpen him mear rjochte op it funksjonalisme.
Hoewol't de basisfoarm én de omfang fan it stasjon al feststeld wie, kostte it Van Ravesteyn muoite om mei in goed ûntwerp te kommen. Het stasjongsgebou moast in gevel fan 120 meter lang krije en het moast fan de weropbou kommisje sa'n 40 meter heech wurde. de weropbou kommisje dacht nemmenlik oan in stasjongsgebou mei in grut restaurant en sels in hotel on de boppeferdjippingen. De NS tocht hjir lykwols hiel oars oer. Om't se ferfierders wiene en gjin hoareka organisaaje. boppedat soene de hotelgasten de reizegers allinne mar foar de fuotten rinne. Efternei die bliken dat dat in gebrek oan takomstfyzje wie, mar dêrtroch waard it stasjon folle leger as eins de bedoeling wie. Fan de plande 40 meter hichte, bleaune der úteinlik mar 14 oer.
Dat waard lykwols troch ien tûke yngreep foar in grut part ferburgen. De kantoarfleugels oan wjerskanten fan de stasjonshal lykje fjouwer ferdjippingen te hawwen, mar yn werklikheid wiene dit der mar twa. Dit komt troch dat der smelle ruten brûkt binne. De gevellingte fan 120 meter waard úteinlik wol helle, mar ek dêr wie in " truc " foar nedich. Van Ravesteyn ûntwurp oan de útein fan elke fleugel in poarte eftige kûlissen mei dêrop in abstrakt byld. De bylden waarden troch meiwurker J.H. Baas ûntwurpen. Baas bliek behalve in betûfte boukundich tekener, ek in talint foar byldzjende keunst te hawwen.
It gewelfde plafond fan de hal bestie út betonnen skalen, dy't yn trije floeiende stappen hieltyd leger waard. Op dy wize waardst as reizger min ofte mear nei de loketten en de reizgerstunnel laat. Dy loketten en de reizgerstunnel waarden oantsjut mei in foar it stasjon spesjaal ûntwurpen lettertype. Boppe de reizgerstunnel stie de tekst "NAAR DE TREINEN". De reizgerstunnel wie ûnmiskenber in "klassyk" Van Ravesteyn-ûntwerp mei ôfrûne hoeken nei de treppen. De reizgerstunnel wie behoarlik leech. Dêrtroch like de tunnel breder as dizze yn werklikheid wie.
2e stasjonsgebou
260px|thumb|right|2e stasjonsgebou Rotterdam Sintraal yn 2016 260px|thumb|right|Sintrale hal 2e stasjonsgebou Rotterdam Sintraal yn 2015 Yn 2003 kaam it beslút, dat it Sintraal Stasjon fan Van Ravesteyn plak meitsje moast foar in nije ov-terminal. Njonken in nij stasjonsgebou kaam der ek in nije, bredere reizgerstunnel, in ekstra loftbrêge oer de perrons en in nije perronoerkaping. Ek wurdt it metrostasjon útwreide, ûnder it Sintraal Stasjon. Al yn de maitiid fan 2005 wurdt it earste part fan it âlde stasjonsgebou ôfbrútsen om plak te meitsjen foar de tydlike foarsjenningen dy't nedich binne om it ferfier troch gean te litten wilens de nijbou. Yn 2008 wurd de rest fan it âlde stasjon ôfbrútsen en wurd begûn mei de nijbou. Nei ûntwerp fan arsjitekten fan de arsjitekteburo's Benthem en Crouwel en Meyer & Van Schooten Architecten. It nije stasjon hat in tige romme sintrale hal. De asymmetryske rustfrijstielen oerkaping, droegen troch in konstruksje fan stiel en hout, giet oer yn in glêzen wand, dy't in trochsjoch jout út de hal wei nei de treinen. De foar- en efterkant fan it stasjon binne ferbûn troch in fuotgongerstunnel fan mar leafst 30 meter breed. Oan wjerskanten fynt de reizger winkels. De tunnel is fersierd mei de keunstwurken fan J.H. Baas út 1957. It iepenwurke plafond fan de passaazje biedt de passanten sicht op de perrons. Treppen, roltreppen en liften bringe reizgers fan as nei de perrons. In rinbrêge boppe de spoaren soarget foar ekstra oerstap mooglikheden.
Sudertsjerke (Snits)
De Sudertsjerke is in tsjerkegebou yn de binnenstêd fan de stêd Snits.
It tsjerkegebou, yn gebrûk troch de PKN Grifformearde Tsjerke, is boud yn 1889 nei ûntwerp fan arsjitekt J. Ph. Hogendijk út Snits.
De tsjerke wurdt net mear alle wiken brûkt, mar wurdt allinnich by bysûndere tsjinsten oandien. Yn de tsjerke sit wol it tsjerklik buro fan de PKN Gemeente Snits.
Oargel
Yn de tsjerke stiet in oargel dat yn 1893 boud is troch J. Proper út Kampen. De firma J. Reil út Heerde restaurearre it oargel yn 1951 en wreide it tagelyk út mei in selsstannich pedaal. Lettere restauraasjes folgen yn 1979 en 2001. It oargel waard op 18 july 2021 foar it lêst bespile yn in ôfskiedtsjinst en ferhuze nei demontaaazje nei de âld-katolike tsjerke fan Łódź yn Poalen.
Masinegewear
thumb|Browning [[.50, swier masinegewear]] thumb|Ien fan de meast ferneamde masinegewearen, de Amerikaanske [[M60 masinegewear|M60]] In masinegewear as mitrailleur is in gewear, dat trochgiet mei sjitten at it ien kear ôffjurre wurdt. Ornaris is dat mooglik trochdat in part fan de eksploasjekrêft (gas) fan de munysje brûkt wurdt foar it laden fan nije munysje, wêrtroch't it wapen wer fjoerree is. De lytste soarte fan masinegewear is it masinepistoal. It masinegewear waard yn 1862 yn 'e Feriene Steaten útfûn.
Fluchfjoerkanonnen, tapast op fleanmasines en ynfanterypantserreau, lykje op masinegewearen, mar fersjitte lytse granaten; sy kinne mear as sechtich kear de sekonde fjoer jaan. Faak binne dy fluchfjoerkanonnen basearre op it type masinegewaer de Gatling gun, mei rotearjende lopen. In moderne fariant fan de Gatling Gun is bygelyks it boardkanon fan de F-16 Fighting Falcon en de A-10 Thunderbolt II. Oare foarbylden binne it 25mm kanon fan de M2 Bradley en de 30mm, 35mm en 40mm sa't dy brûkt wurde op de ferskate farianten fan de Sweedske ynfanterygefjochtswein CV90.
Moermansk
thumb|right|300px|Haven fan Moermansk thumb|right|300px|Sintrum Moermansk Moermansk (Russysk: Мурманск) is in stêd oan de Moermankust fan de Barentssee yn it noardwesten fan de Russyske Federaasje. Moermansk is de haadstêd fan de bestjoerlike regio, de oblast Moermansk.
Moermansk hat 279.064 (2022) ynwenners en is de grutste stêd boppe de poalsirkel. Moermansk leit op it Kola-skiereilân en is in wichtige marinebasis. Dit komt omdat de haven it hiele jier troch frij fan iis bliuwt troch de waarme(re) Golfstream.
Breednoasapen
Komôf
Breednoasapen libje yn Midden - en Súd-Amearika, en parten fan Meksiko. Hja wurde beskôge as de neiste siblings fan it lytsskift fan de smelnoasapen (Catarrhini), wat sizze wol: fan de minskapen (Hominoidea) en de apen fan de Alde Wrâld (Cercopithecoidea). Hja stamme ôf fan de Afrikaanske apen, dy't Súd-Amearika sa'n 40 miljoen jier werom kolonisearre hawwe.
Oansjen
Platyrrhini wol safolle sizze as platnoazigen, wat komt om't hja, yn fergelyk mei de smelnoasapen (Catarrhini), grutte, fier iepensteande noaswjukken hawwe, wat harren noazen platter makket. De famylje fan de grypsturtapen (Atelidae) binne de iennige primaten mei in grypsturt.
Breednoasapen kinne oh sa lyts wêze, mei guon fan de sideapen net grutter as spûkdieren. Lykwols binne Spûkdiereftigen al drûchnoazigen, mar gjin apen. Dat, de dwerchsideaap, fan faaks 16 sm, is al de lytste ûnder de apen. Oarsom, kinne wolspinapen wol 78 sm wurde, sa grut as in bonobo.
Underskie
Breednoasapen hawwe in grutter byt as smelnoasapen, mei yn alle fjouwer parten trije oergongskiezzen. Allinnich baltapen kinne, krekt as smelnoasapen, trije kleuren sjen; oare breednoasapen kinne dat net. De measte breednoasapen hawwe, oars as de measte smelnoasapen, gjin kearde tomme.
De measte soarten breednoasapen binne net grut, en ornaris libje hja yn 'e bosk. Dat makket it observearjen dreger, en it is dêrom dat wy fan breednoasapen net sa folle witte as fan smelnoasapen, dêr't it observearjen makliker by is. Al, is wis dat hja libje fan nuten, fruchten, blommen, ynsekten, fûgelaaien, spinnen, en sels lytse sûchdieren.
Oars as by de measte smelnoasapen, libje breednoasapen yn monogamy. Hja dogge ek in protte âlderlike soarch harren bern oer.
Klassifikaasje
De krekte klassifikaasje hat sûnt 1997 in protte feroarings sjûn. Der is gjin grûn om oan te nimmen dat de definitive ferzje no fûn is.
List fan planetoïden 29001-29100
Dit is in list fan planetoïden 29001-29100.
Nisbet
thumb|Nisbet
Nisbet is in lyts plakje yn Roxburghshire yn Skotlân oan de rivier de Teviot. De namme Nisbet komt werom yn ferskate lokaasjes: Nisbet, East Nisbet, West Nisbet, Nisbetmill, Upper Nisbet en Upper Nisbet Moor.
Stuten
De stuten (inkeltal: stút) binne de beide rûne dielen fan 'e minsklike anatomy dy't oan 'e efterkant fan 'e romp op 'e hichte fan it bekken sitte, en mei heupen ferbûn binne troch in grut tal spieren dêr't de grutte bilspier (musculus glutaeus maximus) de wichtichste fan is. Oare nammen foar dizze lichemsdielen binne it efterst of achterst, it efterwurk of achterwurk, it sitflak, as men tsjin bern praat de poepert en by (wat) rûger taalgebrûk it gat, de kont, de kanus of de reet. Ien fan 'e gongberste (fatsoenlike) nammen, de billen, is yn it Frysk wat problematysk, om't dat ek (en fan âlds yn it foarste plak) de beneaming is foar de boppeskonken.
By minsken, minskapen en in grut tal oare fjouwerpoatigen wurde de stuten foarme troch in laach ûnderhûdsk fet dy't oer de grutte stútspier (musculus glutaeus medius) en de lytse stútspier (musculus gluteaus minimus) hinne leit. Stuten komme altyd by twaen foar; útsûnderings dêrop binne hiel seldsum en dogge har inkeld foar by tige slimme ôfwikings, lykas by guon Siameeske twillings. De stuten lizze as inoars spegelbyld oan wjerskanten fan 'e anus. Fysiologysk binne se bedoeld om 'e skonken en fuotten te ûntlêstgjen troch sitten mooglik te meitsjen.
Yn 'e measte minsklike kultueren spylje de stuten lykwols ek in rol by seksuële oantrekking. Dêrnjonken waarden se foarhinne as in feilich plak beskôge om liifstraffen út te dielen, benammen oan ûndogenske bern, mei't der gjin gefaar op bliuwend letsel bestie. Dêrút is dan wer de seksuële fetysj spanking (Ingelsk foar in "pak foar de kont") út fuortkommen. It mei opsetsin jins stuten oan immen sjen litte, út minachting, seksuële provokaasje of foar de grap, wurdt mooning neamd (nei moon, "moanne", fanwegen de healmoannefoarm fan 'e stuten).
Monique van de Ven
thumb|Monique van de Ven (2018) Monica Maria Theresia van de Ven (Zeeland (Noard-Brabân), 28 july 1952) is ien fan de bekendste Nederlânske filmaktrises fan de jierren santich, 80 en 90 fan de 20e iuw. Se is ek te sjen op de telefyzje en yn de reklamespotsjes fan FBTO.
Biografy
Monique van de Ven waard berne yn it Brabânske Zeeland en groeide op in Rijswijk. Se folge ien jier de Toanielskoalle yn Maastricht en waard dêr yn 1971 weihelle foar har filmdebút yn Turks Fruit.
Van de Ven wie 17 jier troud mei kameraman Jan de Bont, mei wa't se fanôf midden jierren santich oant 1987 yn Los Angeles wenne. Se is letter troud mei akteur/senarioskriuwer Edwin de Vries, dy't se moete by de opnames foar Een Maand Later (1987).
Hja krige twaris in Gouden Keal, yn 1985 foar har hiel oeuvre en tsien jier letter foar har optreden yn de film Romeo. Yn 1999 waard se útroppen ta Nederlânsk aktrise fan de iuw.
Mei de ferfilming fan it boek Zomerhitte fan Jan Wolkers makket se yn it foarjer fan 2008 har foarneamste rezjydebút. Yn 1996 hie hja al in koarte film regissearre; Mama's Proefkonijn.
Yn jannewaris 2012 begûn Omrop MAX mei de telefyzjesearje Dokter Deen, dy't spilet op Flylân dêr't it pear De Vries-Van de Ven in hûs hat. Sy betochten tegearre de searje nei oanlieding fan besteande ferhalen fan dokter Deen, âld-hûsdokter op Flylân.
Njonken aktrise is Monique van de Ven sûnt 1996 ambassadeur foar Unicef Nederlân.
Yn 1993 krige Monique in soan, Sammie.
Famylje
Monique van de Ven har pake Jos van de Ven wie boargemaster fan Zeeland (Noard-Brabân).
Olofström (gemeente)
Gemeente Olofström (Sweedsk: Olofströms kommun) is in gemeente yn Blekinge län yn it suden fan Sweden. De gemeente ûntstie yn 1967 en it haadplak is Olofström.
Wenkearnen
Gemeente Olofström bestiet út 5 wenkearnen. De ynwennertallen yn de ûndersteande tabel binne fan 2015.
Migraasje-eftergrûn
Op 31 desimber 2014 hie de gemeente 3.461 ynwenners mei in migraasje-eftergrûn (26,56 prosint). Yn itselde jier wennen der 2.761 minsken dy't net yn Sweden berne binne (21,2 prosint).
Woastyndwerchhamster
Fersprieding
De woastyndwerchhamster is lânseigen yn it grutste part fan Mongoalje (útsein it noarden), en fierders yn 'e Sineeske regio Binnen-Mongoalje en dielen fan Sinkiang-Oeigoerje en Mantsjoerije. Dêrnjonken libje se ek yn in lyts part fan it suden fan Sibearje, yn 'e Russyske autonome republiken Altai en Tûva, en yn 'e eastpunt fan Kazachstan.
Skiednis
De woastyndwerchhamster waard foar it earst ûntdutsen troch de Westerske wittenskip doe't de Russyske luitenant Vsevolod Roborovski der in stikmannich tsjinkaam by in ekspedysje nei Mongoalje, yn july 1894. Hy waard lykwols pas formeel beskreaun yn 1903, troch de soölooch Konstantin Aleksejevitsj Satunin, dy't it bist ferneamde nei syn ûntdekker Roborovski. De London Zoo ymportearre se yn 'e sechtiger jierren foar it earst yn it Westen en yn 1982 waard de earste yn Nederlân brocht, mar de earste groepkes planten har net fuort, en pas yn 1990 ûntstie der in libbensfetbere populaasje yn finzenskip yn it Westen troch in groepke dat út Ruslân nei Nederlân ta helle wie. De neikommelingen dêrfan waarden neitiid ymportearre yn sawol Grut-Brittanje as, yn 1998, yn 'e Feriene Steaten, en de hiele finzen populaasje stammet der fanôf. Yn twa desennia tiid hat de woastyndwerchhamster him yn West-Jeropa en Noard-Amearika ûntjûn ta in populêr húsdier.
Uterlike skaaimerken
De woastyndwerchhamster hat trochinoar in kop-romplingte fan 6,1-10,2 sm, mei in sturtlingte fan 0,6-1,1 sm en in gewicht fan 10-20 g. Dêrmei is er fierwei de lytste en lichtste fan 'e trije soarten dwerchhamsters. Hy hat in sêfte, tichte pels dy't fan natuere grizich brún op 'e rêch en witich op 'e bealch is. Fan 'e oare beide soarten dwerchhamsters, de campbelldwerchhamster (Phodopus campbelli) en de Russyske dwerchhamster (Phodopus sungorus), kin de woastyndwerchhamster ûnderskaat wurde troch de wite wynbrau-eftige plakken boppe de eagen, en trochdat der by him as iennichste gjin dûnkere streek oer de wringe rint. Troch selektyf fokken hawwe har yn finzenskip ferskate oare kleuren woastyndwerchhamsters ûntjûn, lykas dûnkergriis en griisbûnt. Krekt as by oare soarten hamsters wurde de wangpûden brúkt om se fluch fol te loegjen mei fretten, wêrnei't dat earne oars, op in feiliger plak, bepluze wurde kin.
Biotoop
Sa't de namme al seit, libje woastyndwerchhamsters foar it meastepart yn woastyneftige biotopen, wêrûnder de Gobywoastyn. Troch har effisjinte gebrûk fan drinkwetter binne se dêr ek spesifyk ta oanpast. Dêrnjonken komme se ek wol foar op steppen en yn healwoastinen en yn berchtmen. Yn 'e Altai komme se foar oant op 1.450 m hichte.
Hâlden en dragen
Woastyndwerchhamsters binne yn it wyld fral aktyf yn 'e skimerperioaden, mar yn finzenskip nachts. Se libje yn eigengroeven hoalen mei steile gongen dy't oant 1.80 m djip wêze kinne. Se kinne goed klimme en binne net solitêr, mar libje yn min ofte mear monogame pearkes. Se binne tige skrikfallich en wurde kjel fan it minste of geringste. Read ljocht kinne se net sjen. By 't winter bliuwe se ûndergrûnsk en libje se fan 'e itensfoarrieden dy't se hjerstmis yn har hoalen opslein hawwe.
De draachtiid duorret by de woastyndwerchhamster ornaris 22 dagen, wêrnei't der in nêst fan 4-6 (yn ekstreme gefallen oant 10) jongen smiten wurdt. As de berte neieroan komt, wurdt it wyfke agressyf foar it mantsje oer, en gauris moat it mantsje dan ûntwyk sykje bûten syn eigen hoale oant de jongen te wrâld kommen binne. As it mantsje oant de berte oanwêzich wit te bliuwen, sil er gauris besykje om fuort dêrnei wer mei it wyfke te pearjen. De wyfkes kinne mei 5 wiken al geslachtsryp wêze, mar plantsje har yn 'e regel pas op syn gaust mei 5 moanne fuort. Mantsjes binne mei in fearnsjier geslachtsryp. De libbensferwachting fan woastyndwerchhamsters is yn finzenskip 2-3 jier.
Fretten
Woastyndwerchhamsters binne omnivoaren, dy't fral nôt, gerzen, fruchten en griene plantedielen frette, mar ek fleis en ynsekten, lykas toarren, sprinkhoannen en earkrûpers, net stean litte.
Status
De woastyndwerchhamster hat de IUCN-status fan "net bedrige", om't er yn natuerlike ferspriedingsgebiet noch rûnom foarkomt. Nettsjinsteande dat hat er yn Kazachstan yn 2006 in beskerme status krigen. As húsdier stiet de woastyndwerchhamster bekend as in "sjoch-mar-reitsje-net-oan"-bist foar lju dêr't er net fertroud mei is. Minsken dy't eltse dei mei har omslane, reitsje se lykwols gau oan wûn en kinne se har sels oanhinklik foar opstelle. It binne gjin bytske bisten, mar in drachtich wyfke kin har like agressyf foar har eigner oer hâlde en drage as foar it mantsje oer, dat dêr moat men mei oppasse. Mei't woastyndwerchhamsters fan natuere yn pearkes libje, wurdt sterk oanret om se ek yn finzenskip by twaen te hâlden.
Vangelis
Vangelis berne as Evángelos Odysséas Papathanassíou (Gryksk: Ευάγγελος Οδυσσέας Παπαθανασίου) (Agria, 29 maart 1943 – 17 maaie 2022) wie in Gryksk muzikant en komponist. Vangelis is foaral bekend as komponist fan filmmuzyk, en earder wie er toetsenist fan de Grykske band Aphrodite's Child.
Karriêre
Vangelis waard as seisjierrige op muzykles setten, op syn fyftjinde begûn er yn skoalbands te spyljen. Syn earste serieuze band The Forminx gie yn 1966 útinoar. yn 1968 foarme Vangelis de progressive rock band Aphrodite's Child mei bassist Demis Roussos, drummer Loukas Sideras, en gitarist Silver Koulouris. Nei't dizze band der yn 1972 mei ophold gie Vangelis fierder as komponist fan filmmuziek.
Oranjerivier
thumb|250px|Rin fan de Oranjerivier mei har streamgebiet thumb|250px|Wynbou lâns de Oranjerivier De Oranjerivier is mei 1860 km de langste rivier fan Súd-Afrika. De rivier wurdt betiden ek wol de Gariep neamd.
De rivier ûntstiet yn de Drakensberchtme op de grins tusken Súd-Afrika en Lesoto. De Oranjerivier floeit westwerts op de grins fan de provinsje Frijsteat, dwers troch de provinsje Noard-Kaap en foarmet úteinlik de súdlike grins tusken Súd-Afrika en Namybje, foardat dizze útmûnet yn de Atlantyske Oseaan by Aleksanderbaai, likernôch healwei tusken Walfiskbaai en Kaapstêd.
Kanton (Frankryk)
thumb|300px|Oersjoch fan de bestjoerlike yndieling fan Frankryk In kanton is in bestjoerlike ienheid yn Frankryk. It bestiet út ien of meardere gemeentes, hielendal of gedieltlik; kanton en gemeentegrinzen hoege dus net gear te fallen. Ferskate kantons foarmje mei inoar in arrondissemint; ferskate arrondisseminten foarmje mei inoar in departemint.
Oranjerivier
De grutste sydrivier is de Faalrivier, dy't de Oranjerivier te súdwesten fan Kimberley moetet. Oare lytsere sydrivieren fan de Oranje- en de Faalrivier binne de Brak-, Kaledon-, Harts-, Klip-, Modder-, Moai-, en Fetrivier, dy't meiïnoar de hiele Frijsteat, Lesoto en grutte parten fan it âlde Transfaal- en Kaapprovinsjes befloeiden.
It wetter fan de Oranjerivier makket in protte lânbouaktiviteiten mooglik, benammen yn de Noard-Kaap.
Keardamen
It hege gebiet dêr't de rivier troch hinne streamd wurdt keard troch de Gariepdaam (foarhinne bekend as de Hendrik Verwoerddaam) en de Fanderkloofdaam. Yn de opslachmarren wurdt yn it reinseizoen wetter opslein foar yrrigaasje by drûchte.
Kanton (Frankryk)
It departemint Parys hat gjin kantons, omdat it gearfalt mei de gemeente Parys, en it Conseil Général en de gemeenteried hjir ek gearfalle (ûnder de namme Conseil de Paris). Parijs is ûnderferdield yn arrondisseminten. Yn teory soe men elk arrondissemint lykstelle kinne oan in kanton, de bewenners derfan hawwe ommers beide rjochten. Mar oer it generaal wurdt steld dat de kantons yn Parys net bestean.
Yn totaal binne der 4035 kantons, wêrfan't 156 oerseeske binne.
Russyske dwerchhamster
De Russyske dwerchhamster (Latynske namme: Phodopus sungorus), ek wol de Sibearyske dwerchhamster of de Dzjûngaarske dwerchhamster neamd, is in sûchdier út it skift fan 'e kjifdieren (Rodentia), de famylje fan 'e wrotmûseftigen (Cricetidae), de ûnderfamylje fan 'e hamsters (Cricetinae) en it skaai fan 'e dwerchhamsters (Phodopus). Hy komt foar yn dielen fan Sintraal-Aazje, Sibearje en East-Aazje, en wurdt faak holden as húsdier (al is dat yn Nederlân sûnt 1 jannewaris 2014 ferbean). De Russyske dwerchhamster ûnderskiedt him fan oare soarten hamsters trochdat er hjerstmis in wite winterpels kriget.
Taksonomy
De Russyske hamster waard yn 1773 foar it earst beskreaun troch de ferneamde soölooch Peter Simon Pallas, dy't him foar in mûs oanseach. De namme sungorus is in Latynske ferwizing nei Dzjûngarije, it noardlikste diel fan 'e Sineeske regio Sinkiang-Oeigoerje. Lang waarden de Russyske dwerchhamster en de nau besibbe campbelldwerchhamster (Phodopus campbelli) beskôge as ûndersoarten fan deselde bistesoarte, mar tsjintwurdich is dúdlik wurden dat it hjir om twa ûnderskate soarten giet. Yn finzenskip is it wol mooglik om dizze beide soarten mei-inoar te krusen, mar dat is in tige muoisum proses wêrby't de sûnens fan it wyfke yn gefaar brocht wurdt, de oantallen jongen by eltse krusing lytser wurde en der ek stadichoan mear sûnensproblemen by de jongen optrede.
Fersprieding
Russyske dwerchhamsters binne lânseigen yn it easten fan Kazachstan, Mongoalje, it noarden fan Sinkiang-Oeigoerje (Dzjûngarije), dielen fan súdlik en súdwestlik Sibearje en Mantsjoerije.
Uterlike skaaimerken
De Russyske dwerchhamster hat trochinoar in kop-romplingte fan 7-9 sm, mei in sturtlingte fan ½-1½ sm en in gewicht fan 19-45 g. Hy is suver kûgelrûn mei koarte poatsjes, wêrby't de efterpoaten justjes langer binne as de foarpoaten. De sturt is sa koart dat er frijwol hielendal net opfalt. Russyske dwerchhamsters hawwe in sêfte, tichte pels, dy't har tsjin 'e strange winters yn har ferspriedingsgebiet beskermje moat. Ek de earen en soallen binne behierre. De kop is breed en de wangpûden binne sichtber, ek as se leech binne. Krekt as by oare soarten hamsters wurde dy wangpûden brúkt om se fluch fol te loegjen mei fretten, wêrnei't dat earne oars, op in feiliger plak, bepluze wurde kin.
Biotoop
Russyske dwerchhamsters jouwe de foarkar oan frije iepen romten mei foldwaande boaiemfegetaasje, lykas ikkers, greiden, de iepen steppe en bjirkebosken.
Hâlden en dragen
Russyske dwerchhamsters binne net solitêr, mar libje as min ofte mear monogame pearkes. Se grave hoalen dy't oant 1 m djip binne, en dêr't se it grutste part fan 'e tiid yn trochbringe om rôfdieren te ûntrinnen. Dat slagget net altyd, want de wezeling, ien fan 'e wichtichste natuerlike fijannen fan 'e Russyske dwerchhamster, lit him troch soks net tsjinhâlde en kringt geregeldwei de hoalen binne. Dêrom hawwe sokke hoalen altyd mear as ien yn-/útgong, ornaris in stik as seis. Om 'e hoalen winterdeis waarm te hâlden, slút de Russyske dwerchhamster lykwols alle yngongen behalven ien ôf en beklaait er de wanden mei byinoar fandele bistehier. Sa hâldt er de temperatuer yn syn hoale yn 'e regel op 16,7° C, ek al is it bûtendoar fier ûnder nul.
Fretten
De Russyske dwerchhamster is in omnivoar, dy't net inkeld plantaardich materiaal, lykas griene planten, nôt, nuten en sieden yt, mar ek frijwat dierlik spul, lykas wjirms en gravende ynsekten. Yn finzenskip is it dus wichtich dat se ek genôch dierlike aaiwiten binnenkrije. Sadwaande wurde se faak byfuorre mei moalwjirms of hûnefoer.
Status
De Russyske dwerchhamster hat de IUCN-status fan "net bedrige", om't er yn romme natuerlike areaal noch rûnom foarkomt. (Likegoed hat er yn 2006 yn Kazachstan in beskerme status krigen.) Dêrnjonken wurdt er yn Jeropa en Noard-Amearika in soad as húsdier holden. Der wurdt fan him sein dat er datoangeande rêstiger is as de woastyndwerchhamster (Phodopus roborovskii) en faak nueter as de campbelldwerchhamster (Phodopus campbelli).
Yn opdracht fan it Ministearje fan Ekonomyske Saken is troch de Universiteit fan Wageningen ûndersyk dien nei de gaadlikheid fan it hâlden as húsdier fan ferskate bistesoarten. Yn dat ûndersyk waard ek de Russyske dwerchhamster belutsen, dy't it yndekssifer 6 krige, wat betsjut dat er oan 'e iene kant gjin gefaar foarme foar de minske, mar oan 'e oare kant as húsdier folslein ûngeskikt befûn waard. Yn in brief oan 'e Twadde Keamer naam steatssiktaris Sharon Dijksma de oanbefellings fan it ûndersyk oer, mei as gefolch dat de Russyske dwerchhamster net foarkomt op 'e "posityflist" fan bisten dy't per 1 jannewaris 2014 yn Nederlân ûnder betingsten as húsdier holden wurde meie. Foar de bisten dy't doe al as sadanich holden waarden, gou in oergongsregeling mei fokferbod (mei oare wurden: der waard in útstjerbelied folge).
Frije Baptistegemeente Bethel
Frije Baptistegemeente Bethel is in tsjerklike mienskip yn Drachten. Bethel betsjut: Hûs fan God. De woartels fan de Baptistegemeente yn Drachten lizze al de 18e iuw.
Skiednis
Doe't heilsoldaat Sjoerd Veltman (1877-1952) fan Drachten op útnûging yn de baptistegemeente yn Haulerwyk kaam, brocht er syn ûnderfinings mei nei Drachten. Al yn 1899 belei er gearkomsten. Nije leden waarden doopt yn Haulerwyk. De soarch en opset fan de gemeente bleaune ek yn Haulerwyk. Yn 1921 bout Veltman oan de Vogelzang yn Drachten it tsjerkje ‘Bethel’. Yn 1923 hat de gemeente 17 leden dy't in selsstannige gemeente stiftsje, oansluten by de Uny fan Baptistegemeenten yn Nederlân mei Veltman as foargonger. Yn 1988 waard de garismatyske dûmny Orlando Bottenbley út Paramaribo beroppen yn Drachten wêrtroch't de gemeente ferskuorrend fluch nei mear as twatûzen yn 2007 groeide. Meardere tsjinsten op in dei waarden dêrom needsaaklik. It tsjerkegebou oan de Brouwerssingel waard yn 1992 bot fergrutte.
Doe't gjin fierdere útwreiding mooglik wie waard op 17 desimber 2000 in earder bedriuwgebou oan de Bolder op it yndustryterrein 'De Haven' yn gebrûk nomd. Op 5 desimber 2004 kaam der in nije seal: 'It Foarhôf'. Troch it grutte tal leden bleaune lykwols dûbele tsjinsten nedich. De Betheltsjerke hat 3000 sitplakken.
Dûmny Bottenbley waard yn 2016 opfolge troch Jacob Folkerts fan Teksel.
Fanút Drachten binne der gemeenten stifte yn Grins (De Stadskerk | VBG), Dokkum (Nehemia) en Ljouwert (De Wijngaard). Dy gemeenten funksjonearje tsjintwurdich as selsstannige gemeenten.
Brief fan Jeremia
It Brief fan Jeremia, yn it Hebriuwsk: איגרת ירמיהו, is in deuterokanonyk of apokryf boek fan 'e Bibel, besteande út ien inkeld haadstik fan 72 fersen mei in opskrift foarôfgeande oan fers 1. Gjin inkele streaming fan it joadendom erkent it as kanonyk, en it heart dus net ta de joadske Tenach. Wat it kristendom oanbelanget, wurdt it Brief fan Jeremia troch alle protestantske tsjerken as apokryf beskôge. Allinne de Anglikaanske Tsjerke lit it as regel ôfprintsje yn syn bibels (as haadstik 6 fan it boek Barûch), mar ûnder it betingst dat it net bedoeld is om 'e tsjerklike lear op te basearjen (dus inkeld foar de nijsgjirrigens). Yn 'e bibels fan oare protestantske denominaasjes wurdt it soms (mar lang net altyd) ek wol werjûn as nuttige mar opsjonele taheakke oan it Alde Testamint. Dat is bgl. it gefal yn 'e Nije Fryske Bibeloersetting fan 1978, wêryn't it as sechsde fan tolve apokrife bylagen tafoege is.
De Roomsk-Katolike Tsjerke, lykwols, rekkenet it Brief fan Jeremia wol deeglik ta de kanon. Yn roomske bibels makket it sadwaande gewoan ûnderdiel út fan it Alde Testamint, as haadstik 6 fan it boek Barûch, dat tusken Kleilieten en Ezechiël yn stiet. Itselde is it gefal yn 'e kanons fan 'e measte eastersk-otterdokse en oriïntaalsk-otterdokse tsjerken, al wurdt it dêr as apart bibelboek tafoege. Yn 'e bibel fan 'e Koptyske en de Etiopysk-Otterdokse Tsjerke binne Jeremia, Kleilieten, Barûch en it Brief fan Jeremia gearboske ta ien boek ûnder de titel Jeremia.
Datearring en skriuwer
It Brief fan Jeremia is in tekst dy't neffens de ynhâld (Br.f.Jer. opskrift) skreaun wêze soe troch de Judeeske profeet Jeremia oan 'e Joaden dy't op it punt stiene om as finzenen yn ballingskip nei Mesopotaamje fuortfierd te wurden troch de Babyloanyske kening Nebûkadnêzer II. Op grûn dêrfan soe it datearre wurde moatte yn 598 f.Kr. of 586 f.Kr. Mar sawol titel as ynhâld binne misliedend, mei't it Brief fan Jeremia gjin echt brief is en allikemin skreaun is troch Jeremia. De eigentlike datearring is ûnwis, mar de measte saakkundigen binne it deroer iens dat dizze tekst fuortbordueret op beskate bibelske passaazjes, wêrûnder Jesaja 44:9-20 en 46:5-7, en dat er sadwaande net fan foàr 540 f.Kr. wêze kin. Fierdersoan is der mank de Deade-Seerôlen in fragmint (7Q2) fan it Brief fan Jeremia ûntdutsen yn Grot VII te Qumran, wat betsjut dat it net fan nei 100 f.Kr. wêze kin. Op grûn fan fokabulêre nuveraardichheden miene guon wittenskippers de datearring binnen dy perioade (fan 540-100 f.Kr.) fierder spesifisearje te kinnen as om 300 f.Kr. hinne.
Der hat ûnder saakkundigen lang in konsensus oer bestien dat it Brief fan Jeremia oarspronklik yn it Aldgryksk skreaun west hawwe moat. Ien fan 'e lju dy't it dêr net mei iens wiene, wie C.J. Ball, dy't hawwe woe dat it orizjineel Hebriuwsktalich west hawwe moat. Hy koe lykwols C.C. Torrey, in semitikus oan 'e Universiteit fan Yale, net oertsjûgje: "As in ûndersyk troch in wittenskipper fan Ball syn yngeandens en wiidweidige kennisse neat betters opsmyt as dit, dan hoecht men der net bot oan te twifeljen om te sizzen dat de taal nei alle gedachten net Hebriuwsk wie." Sels tocht Torrey mear oan it Arameesk. Koartby is it tij fan 'e wittenskiplike miening lykwols keard, en no is men fan tinken dat it Brief fan Jeremia dochs wolris yn it Hebriuwsk steld wêze kin.
Wat de skriuwer oanbelanget, binne fierwei de measte bibelwittenskippers en teologen it deroer iens dat dat de profeet Jeremia yn elts gefal net west hat. Dy teory wurdt ûnderstipe troch it ferskil yn literêre kwaliteit en religieuze djipgong mei teksten wêrfan't men mei wissichheid wit dat dy wól fan 'e hân fan Jeremia binne. Yn Jeremia 29:1-23 wurdt ferhelle fan in brief dat de profeet út Jeruzalim wei nei de ballingen yn Babylon stjoerd hawwe soe; it hat der sterk fan dat dy passaazje de wiere auteur fan dit Brief fan Jeremia iuwen nei de dea fan 'e wiere Jeremia ynspirearre hat ta it skriuwen fan in soartgelikens epistel. Guon saakkundigen hawwe de hypoteze op 't aljemint brocht dat de skriuwer grif in hellenistyske joad west hawwe moat, dy't yn it Egyptyske Aleksandrië tahold, mar it is dreech om soks mei wissichheid fêst te stellen.
Ynhâld
It "brief" is eins in preek wêryn't de skriuwer de Joaden warskôget tsjin ôfgoaden en de ôfgoadetsjinst. De Joaden wurde warskôge dat se santich generaasjes lang (yn wurklikheid santich jier) yn ballingskip trochbringe moatte sille, en dat se yn dy tiid middenmank oare folken libje sille dy't ôfgoaden ferearje. Harren wurdt op it hert drukt om fral net ta te jaan oan 'e maatskiplike druk om mei te gean yn dy ôfgoadetsjinst. Hiderkear wer wurdt sein: dy ôfgoaden binne dingen fan hout of stien, se hawwe gjin echte macht. De ôfgoaden en harren ferearders wurdt op satiryske wize de gek oanstutsen. De tekst beslút mei jitris in warskôging tsjin 'e ôfgoadetsjinst. Hoewol't it Brief fan Jeremia it foarstelt as is dit boadskip bedoeld foar de Joaden dy't yn ballingskip geane yn Mesopotaamje, wie it yn wurklikheid rjochte oan 'e Joaden yn it Hellenistyske Tiidrek, doe't útlânske religieuze ynfloeden gâns joaden ferlaten ta ôffalligens.
Fryske oersetting
Yn 'e Nije Fryske Bibeloersetting, dy't yn 1978 mei stipe fan 'e provinsje Fryslân, it Nederlands Bijbelgenootschap te Haarlim en de Katholieke Bijbelstichting te Bokstel útjûn waard, is it Brief fan Jeremia yndield ûnder de apokrife of deuterokanonike boeken, oan 'e ein fan it Alde Testamint. Dy oersetting fan it Brief fan Jeremia waard makke troch drs. H. Dijkstra, dy't op taalkundich mêd ûnderstipe waard troch Hendrik Twerda.
Oostum
thumb|200px|right|tsjerkje op de wierde fan Oostum Oostum is in wierde yn de gemeente Westerkertier yn de Nederlânske provinsje Grinslân.
De buorskip leit oan de dyk fan de stêd Grins nei Garnwerd. De wierde is tusken 1905 en 1913 foar it grutste part ôfgroeven.
Op de wierde stiet miskyn wol it meast ôfbylde romaanse tsjerkje fan Grinslân: it tsjerkje fan Oostum.
Yn de omjouwing fan de wierde lei eartiids in boarch. Der is net folle oer bekend. Yn 1552 is it stienhûs troch de Geldersken yn 'e brân stutsen en yn 1627 is de dan al ferfallen boarch ferkocht. Nei alle gedachten binne de restanten net lang dêrnei sloopt. Op de troch Hindrik Warner Folckers makke Atlas fan Stedslannen fan Grins (1724-1729) stiet de pleats dy't it oerbliuwsel wie fan de ferfallen boarch oanjûn.
Oostum leit oan it Piterpaad.
Eksklave
right|frame|C is in enklave fan A en in eksklave fan B. In eksklave is in lyts part fan in gebiet dat, troch tuskenlizzend oar gebiet, net ferbûn is mei in grutter part fan it gebiet. Guont eksklaves wurde troch twa as mear oare gebieten omsletten, lykas Kabinda, in eksklave fan Angoala tusken Saïre en Kongo. De measte eksklaves wurde lykwols troch ien lân omsletten, en binne dêrmei ek enklaves, lykas Busingen, in eksklave fan Dútslân dy't in enklave yn Switserlân is.
Kust as grins
Somtiden wurdt it begryp beheind ta gebieten dy't net allinnich gjin ferbining oer lân hawwe, mar ek gjin inkele ferbining oer it wetter. As in lyts gebiet dan in ferbining mei in wrâldsee hat, dan is it gjin eksklave as it grutte gebiet ek sa'n ferbining hat, hoe fier at dy ek wei is. Oarsom wurdt it ek wol útwreide ta dy gefallen dy't allinnich gjin ferbining oer lân hawwe. Gebieten dy't fia de eigen territoriale wetters in ferbining hawwe foarmje dan al in eksklave.
Tapassings
It begryp wurdt meastal brûkt foar steaten, mar komt in inkeld kear op in leger nivo foar, al binne grinskorreksje dêr meast wat makliker. Brookline Norfolk County Massachusetts leit tusken Boston en Newton Massachusetts, en hat gjin ferbining mei it grutste part fan Norfolk County.
Ek wurdt it begryp brûkt foar bygelyks in gebiet dat wat it leauwen oangiet by in gebiet fierder wei heart, of wat nei it etnysk of kultureel komôf fan ynwenners by in oar gebiet heart.
Bûten-eksklave
It komt net in soad foar, mar der binne gefallen fan in eksklave dy't sels ek wer in eksklave hat, in bûten-eksklave. In bûten-eksklave is fansels ek in eksklave op himsels, fan itselde gruttere gebiet, mar kin om geografyske of oare redenen sjoen wurde as part fan de gruttere eksklave. Bygelyks, Ayios Nikolaos wurdt beskôge as in bûten-eksklave fan Dekelia, ien fan de twa Britske eksklaves op Syprus dy't tegearre Britsk Syprus foarmje.
Arrondissemint (Frankryk)
thumb|300px|Oersjoch fan de bestjoerlike yndieling fan Frankryk In arrondissemint yn de bestjoerlike yndieling fan Frankryk is de ûnderferdieling fan in departemint. De 100 Frânske departeminten binne ferdield yn 342 arrondisseminten. De bestjoerlike haadstêd fan in arrondissemint hjit ûnderprefektuer. It arrondissemint dêr't de prefektuer fan it departemint leit hat gjin ûnderprefektuer.
Arrondisseminten binne ûnderferdield yn kantons.
In oar gebrûk fan it wurd 'arrondissemint' yn Frankryk is de ûnderferdieling fan in grutte Frânske stêd, sjoch bg. arrondisseminten fan Parys.
Aberdeen
thumb|left|Lizzing fan Aberdeen yn Skotlân thumb|left|Aberdeen, spoarstasjon Aberdeen (Skotsk-Gaelysk: Obar Dheathain) is in stêd yn Noardeast-Skotlân, yn Aberdeenshire. It is nei ynwennertal de tredde stêd fan Skotlân. Aberdeen leit oan de Noardsee by de mûningen fan de rivieren Dee en Don.
De twa universiteiten, de University of Aberdeen, oprjochte yn 1495, en de Robert Gorden University (RGU), dy't earst yn 1992 universiteitsstatus krige, meitsje fan Aberdeen de studintestêd fan it noarden. De stêd wie al yn de 12e iuw fan belang.
De tradisjonele papier-, skip- en tekstylyndustryen, ûntstien yn de tiid fan de Yndustriële Revolúsje, binne de lêste jierren foarbystribbe troch de oaljeyndustry en de seehaven. Itselde jildt foar de fiskyndustry. De helyhaven fan Aberdeen is ien fan de drokste kommersjele helyhavens yn de wrâld, en de seehaven is de grutste fan Noardeast-Skotlân.
Kioto
Kioto (Japansk: 京都, Kyōto, útspr.: /ˈkjoːto/, likernôch: " kjoo -tó", ; eins offisjeel Kioto-Stêd, 京都市, Kyōto-shi) is in grutte stêd yn Japan, dy't yn it súdlike diel fan it grutte eilân Honsjû leit. Oars as de measte oare grutte Japanske stêden leit Kioto net oan see. De lizzing yn it binnenlân soarget foar hjitte simmers en kâlde winters. It plak dêr't no Kioto leit, wurdt al bewenne sûnt it Paleolitikum. Fan 794 oant 1869 wie de stêd de residinsje fan it Keizerlik Hof en dêrmei de haadstêd fan Japan. Anno 2023 hie Kioto likernôch 1,4 miljoen ynwenners, wêrmei't it de op acht nei grutste stêd fan Japan wie. Mei alle foarstêden en it heal ferstedske plattelân deromhinne meirekkene hie Kioto yn 2020 in befolking fan ûngefear 3,8 miljoen minsken. Mei twa oare grutte metropoalen, Osaka en Kobe, foarmet Kioto de stêdekloft Keihanshin, dy't mear as 19 miljoen ynwenners hat. Kioto hat withoefolle boedistyske timpels, sjintoïstyske hillichdommen, paleizen en pronktunen, dy't mei-inoar opnommen binne op 'e Wrâlderfgoedlist fan 'e UNESCO. De stêd wurdt beskôge as de kulturele haadstêd fan Japan en is in wichtige toeristyske bestimming.
Namme
Histoaryske nammen foar Kioto binne Kyō (京), Miyako (都), Kyō no Miyako (京の都) en Keishi (京師). Yn 'e alfde iuw krige de stêd formeel de namme "Kyōto" (京都) taparte, dat letterlik "Haadstêd" betsjut, ûntliend oan it Midsineeske kiang-tuo (hjoeddeisk Mandarynsk: jīngdū). Doe't de sit fan 'e keizer yn 1869 ferpleatst wie nei de stêd Edo, waard dat plak omneamd ta Tokio (Japansk: 東京, Tōkyō), wat "Eastlike Haadstêd" betsjut. Kioto stie doe koarte tiid bekend as 西京, Saikyō, dat "Westlike Haadstêd" betsjut, mar krige al rillegau syn wenstige namme werom.
Geografy
Kioto leit yn it súdlike part fan Honsjû, it grutste eilân fan 'e Japanske Arsjipel, midden op 'e lâningte dy't it nei it westen ta útstykjende skiereilân Chūgoku mei de rest fan it eilân ferbynt. De stêd beslacht in oerflak fan krapoan 830 km², wat delkomt op 17,9% fan alle lân yn 'e prefektuer (sis mar provinsje) dy't ek Kioto hjit.
Kioto leit yn in delling dy't ûnderdiel útmakket fan 'e Yamashirodobbe (ek wol de Kiotodobbe). Dy krite wurdt omjûn troch de Tambaheechlannen. De Yamashirodobbe hat bergen oan trije kanten: de Higashiyama, Kitayama and Nishiyama, dy't alle trije in hichte hawwe fan likernôch 1.000 m boppe seenivo. Der streame trije rivieren yn 'e dobbe: de Uji yn it suden, de Katsura yn it westen, en de Kamo yn it easten. Sa'n 10 km noardeastlik fan Kioto leit de igge fan 'e Biwamar, de grutste mar fan Japan.
Skiednis
Planteit argeologyske fynsten wize derop dat de earste minsken har al yn it Paleolitikum nei wenjen setten op it plak dêr't no Kioto leit, hoewol't der net in soad bekend is oer wat se dêr útheefden foarôfgeande oan 'e sechsde iuw, doe't it Shimogamohillichdom stifte waard. Yn 794, doe't de machtige boedistyske geastlikheid him mei it regear fan Japan begûn te bemuoien, keas keizer Kammu derfoar om syn residinsje te ferpleatsen nei Kioto. Dêrmei woed er ôfstân skeppe tusken it regearingssintrum en Nara, dêr't de liedende boedistyske geastliken harren sit hiene. Op dat stuit bestie Kioto noch net en lei op it plak fan 'e hjoeddeistige stêd it doarpke Uda. Troch de komst fan 'e keizerlike residinsje woeks dat yn koarte tiid út ta in stêd dy't de namme Heian-kyō (平安京) krige, wat "Haadstêd fan Kalmens en Frede" betsjut. Mei dy ferhuzing fan it Keizerlik Hof begûn yn 'e Japanske skiednis de Heianperioade. De sjogûns, de militêre machthawwers dy't fan 1185 oant 1867 as steedhâlders fan 'e keizer oer Japan hearsken, fêstigen harren residinsjes gauris yn oare stêden as Kioto. Sa hearsken de sjogûns út it laach Tokugawa, dy't fan 1603 oant 1867 regearren, út Edo wei. Nettsjinsteande dat bleau Kioto altyd de offisjele haadstêd fan Japan om't de keizer der wenne, al hoe'n bytsje macht oft dy yn 'e praktyk ek oer it lânsbetsjoer útoefene.
Oan it begjin fan 'e Sengokuperioade (1467-1638), in tiidrek wêryn't Japan teheistere waard troch boargeroarloggen en opstannen, hie Kioto yn 'e Oninoarloch (1467–1477) te lijen ûnder grutskalige ferrinnewearring. Dêrby waarden yn 'e strjitten fjildslaggen útfochten tusken samoerai, dêr't ek hofadel (kuge) en religieuze faksjes yn behelle rekken. Filla's fan eallju waarden forten fan makke, djippe rinfuorgen waarden dwers troch de stêd groeven en in grut tal gebouwen gie troch brân ferlern. Kioto kaam dy ramp pas mids sechstjinde iuw wer te boppen en hat neitiid nea wer soks meimakke. Ein sechstjinde iuw waard it stedssintrum fan Kioto op 'e nij ûntwurpen troch de ealman Hideyoshi Toyotomi, dy't nije strjitten oanlizze liet om it tal noard-súd-rinnende strjitten te ferdûbeljen. Sa ûntstiene der rjochthoekige stedsblokken dy't heal sa breed wiene dêr't earst fjouwerkantige stedsblokken bestien hiene. Toyotomi lei ek definsive ierdwâlen om 'e stêd hinne oan.