cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ratmanov (eilân)
Skiednis
Ratmanov waard oarspronklik bewenne troch Injûpiat (Iñupiat), dy't ta de Inûyt (Inuit) hearre, in subgroep fan 'e Eskimo's. De earste Jeropeaan dy't de Beringstrjitte berikte, wie de Russyske ûntdekkingsreizger Semjon Dezjnov, yn 1648. Hy die neitiid ferslach fan twa eilannen, dêr't de bewenners bienen piercings troch de lippen droegen. It is lykwols ûnwis oft dat in beskriuwing fan 'e Diomedeseilannen wie, of dat it om in pear oare eilannen yn 'e Beringsee gie.
De earste wisse waarnimming fan 'e eilannen waard dien troch de Deenske ûntdekkingsreizger yn Russyske tsjinst Vitus Bering, op 27 augustus (16 augustus Alde Styl) 1728, de Russysk-otterdokse hjeldei fan 'e hillige Diomedes (dêrfandinne de namme fan 'e eilannen). Yn 1732 stelde de Russyske lânmjitter Michail Gvozdjev de lingte- en breedtegraden fan Ratmanov fêst. Neitiid kaam it eilân ta de koloanje Russysk-Amearika te hearren.
Yn 1867 waard de grins tusken de Feriene Steaten en it Keizerryk Ruslân by de Oankeap fan Alaska tusken Ratmanov en Lyts-Diomedes troch lein. Under de Twadde Wrâldoarloch waard op Ratmanov in legerbasis fan it Reade Leger fêstige. Nei de oarloch waard de oarspronklike befolking fan it eilân deportearre nei it fêstelân fan Sibearje. Sûnt hat Ratmanov gjin permaninte bewenners mear. De militêre basis op it eilân waard ûnder de Kâlde Oarloch sletten. Yn dy tiid foarmen de Diomedeseilannen it gebiet dêr't de Feriene Steaten en de Sovjet-Uny it tichtst oaninoar grinzgen, en kaam it wetter tusken de beiden eilannen bekend te stean as it 'Iisgerdyn' (nei analogy dan it Izerne Gerdyn yn Jeropa).
Doe't de Kâlde Oarloch yn 'e twadde helte fan 'e 1980-er jierren op syn ein rûn, lei de Amerikaanske swimster Lynne Cox de ôfstân tusken de beide eilannen swimmend ôf en waard se neitiid foar dy prestaasje lokwinke troch sawol Sovjet-lieder Michail Gorbatsjov, as troch de Amerikaanske presidint Ronald Reagan. Tsjintwurdich is op Ratmanov in Russysk waarstasjon fêstige, en ek in basis fan 'e feilichheidstsjinst FSB.
Senaat (betsjuttingsside)
"Senaat" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:
Ljouwertersk
It Ljouwertersk (Ljouwertersk: Liwwadders of Leewarders) is in dialekt fan it Stedsk dat fan âlds sprutsen wurdt yn 'e stêd Ljouwert, it haadplak fan 'e provinsje Fryslân. Dizze taalfoarm ûntstie yn 'e rin fan 'e sechstjinde en santjinde iuw, en is in Hollânsk dialekt mei sterke Fryske ynfloeden. It hat in protte wei fan 'e Stedske dialekten dy't yn oare Fryske stêden sprutsen wurde. Der binne soargen oer it fuortbestean fan it Ljouwertersk, no't de measte stedsjers tsjintwurdich de bern Nederlânsktalich grutbringe.
Skiednis
It Ljouwertersk is ûntstien yn 'e rin fan 'e sechstjinde iuw en it begjin fan 'e santjinde iuw, safolle is wol bekend, mar hoe't dat krekt yn syn wurk gien is, dat is net alhiel dúdlik. Neffens de tradisjonele teory geane it Ljouwertersk en de oare Stedske dialekten tebek oant de ein fan 'e fyftjinde iuw, doe't hartoch Albrecht fan Saksen yn 1498 yn Fryslân de macht grypte en foar syn regear in grut tal útlânske amtners oanloek, benammentlik út Hollân wei. Dy amtners setten har nei wenjen yn 'e Fryske stêden en brochten dêr sa harren eigen taal, it Hollânsk, dat him troch de ynfloed fan it Frysk meitiid ta it Stedsk ûntjûn hawwe soe. In oare teory wol hawwe dat it Stedsk net de taal fan ymport út Hollân wie, mar fan 'e Fryske boargerij yn 'e stêden, dy't dy taal fan 'e bestjoerlike elite oernaam. Taalkundigen Reitze Jonkman en Arjen Versloot binne fan betinken dat de Stedske dialekten net troch amtners, mar troch keaplju yn Fryslân brocht binne.
It is frijwol ûndwaanlik om no noch út te meitsjen hoe't it doedestiden echt om en ta gien is, mei't der gjin skreaune boarnen út 'e begjintiid fan it Ljouwertersk oerlevere binne. Wol bestiet der ynformaasje út 'e twadde hân, fan inkele taalkundigen út dy tiid dy't yn harren wurk it Stedsk neame. Johannes de Laet út Leien seach gjin ferskil tusken de stedstaal fan Fryslân en de taal yn Hollân. De Fryske taalkundige Johannes Hilarides betitele it Stedsk (foutyf) as Nederdútsk en wiisde dêrby op wurden as 'peerd'. Oer it Ljouwertersk as apart dialekt waard bleau it lange tiid stil.
It âldste oerlevere Stedsk is in tekst yn it Ljouwertersk, dy't datearret út 1768. De skriuwer, Anne Jeltema, beskriuwt dêryn hoe't it doedestiden om en ta gie mei it keapjen en fersoargjen fan slachtfee. Hjirûnder in fragmint:
"De andere daagsavens zude het Beest slagt wudde, en ik hat bedongen, dat de Boer 't teugen die tied zude opbringe laate. Ik gong dan de avens (want zien, ik wilder niet om flouwe) metten halve bok na bed toe, en sliep de morgens wat langer as ik anders wend waar; ten minsten, eer wij op kwammen, wudder schrikkelijk oppe deur klopt, en dat waar just de Keerel mette Koe. Ik kennet jou niet half zegge, hoe blied dat ik waar. 'k Hadde uit voorzorg en Dikkop klaar zet, dar wij ris helder van proefden. Wij bonnen de Koe anne leuning van mien stoepe vast, en dat ston (ken ikje zegge) vooren Keuning. Ik gong fluitende en zingende na mien Wief toe, die nog op bed lag, om hoor dat nijs te bringen, en vroeg hoor met ien, of ze het Beest niet ris zien zude? Zij begon te zugten, en zei: Op die wieze gaat de heele week weer na Sinjeur!"
Oant djip yn 'e njoggentjinde iuw wie it Ljouwertersk yn Ljouwert de taal fan 'e begoedige boargerij en de adel, en hie it in folle hegere maatskiplike status as it Frysk. Pas tsjin it begjin fan 'e tweintichste iuw begûn men it te sjen as in breklike mjuks fan Frysk en Standertnederlânsk. Doe ferwaard it hieltyd mear ta it dialekt fan 'e legere sosjale fermiddens, wylst de stedselite oergie op it 'Algemien Beskaafd' Nederlânsk. Ek it Frysk krige fan dy tiid ôf wer in hegere status as it Stedsk, dat lju dy't yn 'e tweintichste iuw fan it omlizzende plattelân nei Ljouwert ta ferfearen, giene yn 'e stêd faak troch mei Frysk te praten, of oars namen se it Nederlânsk oer. Yn earder tiden pasten sokken har yn 'e stêd ornaris oan 'e dêr besteande taalsitewaasje oan en begûnen se Ljouwertersk te praten.
Skaaimerken
Yn 1993 ferskynde it taalsosjologyske proefskrift fan Reitze Jonkman It Leewarders, dêr't in wiidweidige histoaryske analyze fan de ûntwikkeling fan it Ljouwertersk fan algemiene stedstaal ta spesifyk stedsdialekt yn opnommen is. Cor van Bree en Arjen Versloot sammelen yn 2008 yn Oorsprongen van het Stadsfries sa'n bytsje alle literatuer oer de stedsdialekten yn Fryslân.
It Ljouwertersk ferskilt net sa'n mâle soad fan 'e oare Stedske dialekten. Wol is it brûken fan it wurd juh typysk Ljouwertersk. In Liwwadder brûkt it faak te pas en te ûnpas yn syn praten. Fierders ûnderskiedt it Ljouwertersk him fan 'e oare Stedske dialekten trochdat de ynfloed fan it Nederlânsk yn it Ljouwertersk folle dúdliker te merken is. Dêrtroch ûntsteane tuskenfoarmen dy't tichter by de standerttaal steane. In goed foarbyld dêrfan is Leewarders as namme foar it dialekt, in beneaming dy't ûnder ynfloed fan it Nederlânske Leeuwarders ta stân kommen is. De oarspronklike selsoantsjutting fan it Ljouwertersk is Liwwadders.
Gebrûk
Fan it Ljouwertersk ferskynde yn 1991 by de Fryske Akademy it Woardeboek fan ut Leewarders, fan A.C.B. van der Burg. By de publikaasje die de útjouwer in grut tal eksimplaren kado oan 'e Ljouwerter basisskoallen. Yn 'e boekhannel waard it wurdboek lykwols min ferkocht. De measte Ljouwertersksprekkers brûke har dialekt dan ek inkeld as sprektaal en alhiel net as skriuwtaal. Der binne mar inkele auteurs, lykas Anne Feddema, dy't it Ljouwertersk ek op papier yn libben besykje te hâlden.
Behalven praten wurdt der bytiden ek songen yn it Ljouwertersk. In ferneamd Ljouwertersk ferske is 't Woanskip, oarspronklik fan Irish Stew mar mear ferneamd yn 'e ferzje fan Anneke Douma. Dat ferske is in prominint part fan 'e klupkultuer fan 'e Ljouwerter fuotbalklup sc Cambuur, dat yn it Cambuurstadion ek nei in doelpunt fan 'e thúsklup te hearren is. Bûten Fryslân is dat ferske better bekend yn 'e Nederlânske oersetting fan Stef Ekkel.
Tal sprekkers
Oer it sprekkerstal fan it Ljouwertersk bestiet frijwat ûndúdlikheid. Neffens taalkundigen Reitze Jonkman en Arjen Versloot hie yn 1967 noch 37% fan 'e ynwenners fan Ljouwert it Ljouwertersk as memmetaal, mar wie dat persintaazje yn 1980 belune ta 19% en yn 1993 ta 15%. Yn 2002 skreau Pieter Duijff, in taalkundige dy't ferbûn is oan 'e Fryske Akademy, lykwols dat fan 'e befolking fan 'e stêd Ljouwert likernôch 20% Ljouwertersk spriek. Mei in hjoeddeistige befolking fan sa'n 96.000 minsken soe dat útkomme op 19.200 Ljouwertersksprekkers. De Bosatlas van Fryslân (2009) jout lykwols oan dat yn 'e Gemeente Ljouwert troch 10% fan 'e befolking Stedsk sprutsen wurdt. No hearden doe ta de Gemeente Ljouwert fansels wol de fierhinne Frysktalige doarpen om 'e stêd hinne (noch net dy yn it eardere Boarnsterhim, Ljouwerteradiel en Littenseradiel, want dat wiene yn 2009 noch selsstannige gemeenten), mar dat kin dy hommelse weromfal fan 20% nei 10% net ferklearje. Mooglik dat it leit oan it ferskil tusken memmetaalsprekkers en lju dy't it Ljouwertersk 'op 'e strjitte' oppikt hawwe, de twadde-taalsprekkers.
Lykwols is it sa dat De Bosatlas van Fryslân ek oanjout dat der yn 'e plattelânsgemeenten ek beskate minderheden fan Stedsksprekkers foarkomme (bgl. yn Ljouwerteradiel 5%, yn Menameradiel 6% en yn Tytsjerksteradiel 4% fan 'e befolking). As men dy persintaazjes omrekkenet ta absolute oantallen en se ferrekkenet mei it oandiel dat de oare Stedske dialekten deryn hawwe sille, komt men foar it Ljouwertersk dochs noch út op in totaal fan 19.400 sprekkers. Dêrby moat wol oantekene wurde dat it benammen om âldere stedsjers giet. De jongerein brûkt de eigen taal net folle mear. It sprekkerstal nimt dêrmei stadichoan ôf, want de lêste generaasje dy't yn it Ljouwertersk grutbrocht is, waard berne yn 'e sechstiger jierren.
Sondeler Iwert
Sondeler Iwert is in delsetting en streeknamme noardwest fan Sondel yn de gemeente De Fryske Marren.
Van Winterpriis
De professor Van Winterpriis is in priis foar it bêste boek oer lokale en regionale skiednis. De priis fan € 3500,- wurdt om de twa jier útrikt. Oersjochwurken mei meardere auteurs komme net yn de beneaming. De priis is ynsteld troch it Nederlânsk Sintrum foar Folkskultuer.
De priis is neamd nei prof. dr. Pieter Jan van Winter (1895-1990) en waard yn 2009 útrikt troch syn dochter, de emeritus heechlearaar prof. dr. Johanna Maria van Winter.
Sondeler Iwert
De namme komt ek foar as Sondeler IJberd en Sondeler Ybert. It buorskip Iwert leit in eiihn fierder, besuden Wikel.
Ten New Songs
Ten New Songs is in album fan de Kanadeeske sjonger/skriuwer Leonard Cohen. It album kaam yn 2001. út by platemaatskippij Columbia Records nei in perioade fan hast tsien jier wêryn allinne platen mei âlder wurk fan Cohen útkamen (live en saneamde sammelalbums). Alle nûmers op it album binne skreaun troch Leonard Cohen en Sharon Robinson. It duo tekene ek foar de produksje.
Spyllist
Alle nûmers fan dit album binne skreaun troch Leonard Cohen mei Sharon Robinson.
Pain Is So Close to Pleasure
Pain Is So Close to Pleasure is in nûmer dat oarspronklik opnaam is troch Queen tusken 1985 en 1986 en útbrocht op it album A Kind of Magic fan Queen út 1986. Pain Is So Close to Pleasure wie it fjirde nûmer op it album en waard op 20 augustus 1986 útbrocht as de sechde single fan it album.
Alpita de Jong
Aaltje Pietertje (Alpita) de Jong (Grins, 15 oktober 1962) is in Nederlânsk letterkundige, esseïst en oersetter.
Libben
De Jong waard grutbrocht yn de Rânestêd, mar thús waard Frysk sprutsen. Se studearre Algemiene Literatuerwittenskip en Italjaanske taal- en letterkunde oan de Universiteit fan Leien. Dêrnei hat se har op literêr mêd ynearsten benammen talein yn it oersetten út it Italjaansk, earst yn it Nederlânsk en letter yn it Frysk.
Sûnt 1998 is se redaksjelid fan it Frysk literêr tydskrift HJIR. It hifkjen fan de kopij fan hjoeddeistige Fryske skriuwers har foarnaamste taak. Dêrneist publisearret se sels ek geregeldwei (meast essees) yn dit tydskrift. Yn 2000 brocht se by útjouwerij Contact in histoaryske blomlêzing fan Frysk proaza út: ''Fries stamboek. 500 jaar proza uit Friesland''. Yn datselde jier kaam by útjouwerij Frysk en Frij in bondel mei Italjaanske ferhalen yn it Frysk fan har út, Under de minsken. Yn 2009 promovearre hja oan de Universiteit fan Amsterdam; it proefskrift Knooppunt Halbertsma gie oer de kontakten fan Joast Hiddes Halbertsma (1789-1869) mei bûtenlânske letterkundigen, sa as Jacob Grimm, Joseph Bosworth, en Rasmus Rask, en de gearhing far harren ideeën oer taal mei de politike-maatskiplike tastân yn de ferskate lannen en regio's yn de iere 19e iuw.
Wurk
In kar:
Stellingwerf Kolleezje
It Stellingwerf Kolleezje is in middelbere skoalle yn de gemeente Eaststellingwerf. De skoalle stiet yn Easterwâlde en waard yn 1993 oprjochte.
De skoalle hat yn 2010 sa’n 1300 learlingen. Der wurdt fan VMBO oant VWO+ les oanbean.
List fan Fryske hockeyklups
List fan Hockeyklubs yn Fryslân :
Spoar fan Grins nei It Hearrenfean
It Spoar fan Grins nei it Hearrenfean wie in plande spoarline dy't oanlein wurde moatte soe fan Grins nei It Hearrenfean. De line wie in plan út 2007 fan ferfierder Arriva. It hie ien fan de kompinsaasjeprojekten wurde moatten nei it net trochgean fan de Suderseeline. Arriva hie ek mei helpe wollen oan it beteljen fan de oanlis. Yn 2012 waard fan it plan ôfsjoen.
Yn 2008 waard bekend dat de line opnaam is yn it regionaal mobiliteitsfûns dat de noardlike provinsjes ôfpraat hawwe mei Camiel Eurlings, de Minister fan Ferkear en Wettersteat. De totale kosten foar de line wiene ynearsten noch net wis. Yn eardere tiden waard wol oer €577 miljoen sprutsen, yn de maitiid fan 2009 waard bekend dat de kosten wol nei oan de €700 miljoen komme.
Line
De line soe 58 kilometer lang wurde, en hat nei alle gedachten 28 keunstwurken. It fûnemint fan de spoarline soe sa oanlein wurde moatte dat it skielk sa goed bliuwt dat yn in letter tiidrek ek hegefaasjetreinen oer it spoar ride kinne.
Fierdere ûntwikkelings
Sûnt de oankundiging fan Arriva om de line te bouwen binne der al in stik as wat stappen ûndernaam. Op 18 maart 2008 hawwe minister Eurlings en de Stjoergroep Suderseeline in prinsipe-akkoard sletten, dêr't ek it spoar fan Grins nei It Hearrenfean yn opnaam is. Undersyk fan de provinsjes Fryslân en Grinslân hawwe al sjen litten dat in spoarferbining tusken Grins en It Hearrenfean finansjeel te dwaan is. Yn 2012 bliek dat de behear- en ûnderhâldskosten der noch net by sieten. Tagelyk waard der riddenearre dat de kâns lyts wêze soen dat de spoarline rendabel wêze soe.
Nije plannen
Yn it ramt fan it "Deltaplan foar it Noarden" kaam it oanlizzen fan de Lelyline, in fluggere spoarferbining tusken Amsterdam en Grins, dy't oer Lelystêd, Emmeloard, De Lemmer, It Hearrenfean en Drachten nei Grins ta rinne moat, yn 2021 ek wer op it aljemint.
Lytsdjip
It Lytsdjip (Stellingwerfsk en offisjeel: Kleindiep) is in rivierke bewesten Easterwâlde. It is ûngefear 5 kilometer lang. Eartiids hie it wetter in frije rin, mar it is yn de rin fan de tiid kanalisearre en eigentlik feroare yn in brede sleat. It wetter ûntsprong súdwestlik fan Easterwâlde, mar troch de útwreiding fan it doarp en de oanlis fan de N381 is de oarspronklike boarne ferdwûn. It wetter rint lâns de buorskip Legeduerswâld en rint tusken Makkingea en Easterwâlde út yn de rivier de Tsjonger.
It eartiidske iepenloftswimbad yn Easterwâlde lei ûngefear yn/by it eardere begjin en hjitte dan ek Lyts Djip.
Volt (ienheid)
De volt (symboal fan de ienheid volt is V) is de SI-ienheid foar elektryske potinsjaal. De ienheid is neamd nei de Italjaanske natuerkundige Alessandro Volta. Dizze fûn yn 1800 de earste gemyske batterij, de pylder fan Volta, út.
By in elektryske boarne wurdt sprutsen fan elektryske spanning of koartwei spanning als men it potinsjaalferskil tusken beide poalen bedoelt. In oare, ynkorrekte mar faak brûkte beneaming foar potinsjaalferskil is voltage.
De volt is definearre as it potinsjaalferskil oer in gelieder as in stroom fan 1 ampêre dêryn in fermogen fan 1 watt yn waarmte omset. De ienheid is ek lyk oan in joule per coulomb.
Utdrukt yn SI-ienheden is dat:
De fermannichfâldigingsfaktoaren út it SI-stelsel wurd ek foar volt brûkt: men sprekt oer µV (mikrovolt, 10-6), mV (milly-, 10-3), kV (kilo-, 103), en MV (mega-, 106).
Yn de grutte-oarder fan de volt lizze in soad yn it deistige gebrûk foarkommende spanningen, lykas batterijspanning (1,5 V, 3 V, 12 V), de netspanning (230 V), en de draaistroom (400 V).
Definysje gebrûk meitsjend fan it Josephson effekt
Der hat in tiid west dat de definysje fan volt oars jûn waard. In volt waard berekkkene fia de tige krekte relaasje tusken frekwinsje en volt mei in sesiumklok as tidsreferinsje. Dit barde me help fan in junksje fan Josephson. De Josephsonjunksje bestiet út twa supergelieders dy't ferbûn wurde troch in isolator. Middels de konstante fan Josephson koe dan fûn wurde:
Dizze relaasje blykte ûnôfhinklik te wêzen fan de opstelling of brûkte materialen en is dus tige sekuer. Dochs is in net mear de offisjele metoade neffens BIPM.
Haadbrêge fan Easterwâlde
thumb|250px|De hefbrêge fan komposyt yn Easterwâlde De Haadbrêge fan Easterwâlde leit yn it sintrum fan it plak en ferbynt de twa ouwers fan de Opsterlânske Kompanjonsfeart, ûnderdiel fan de Turfrûte. De provinsjale brêge is bysûnder om twa redenen:
De fal is makke foar in bewegende brêge; middels hydraulyk kin it yn fertikale rjochting beweegd wurde om skipfeart trochgong jaan te kinnen. Yn dizze opset is de brêge fan komposyt de earste fan de wrâld.
De brêge is makke yn opdracht fan de Provinsje Fryslân. It ûntwerp is fan Witteveen + Bos en Arsjitekteburo irs VEGTER bi. De produksje fan de komposite fal is útfierd troch FiberCore Europe yn Rotterdam; Knol Akkrum wie de haadoannimmer fan it projekt.
De kar foar komposyt sit yn de eigenskippen fan dit materiaal. Om't de pyloanen net yn’e midden fan de brêge oanbrocht binne, wie in licht materiaal nedich dat mei relatyf in bytsje kontragewicht balânsearre wurde wurde koe. Soks koe allinnich mei komposyt; yn stiel of beton hie dizze brêge net makke wurde kind. Dêrneist spile ek it duorsume karakter fan komposyt in rol.
De brêge is 12 meter lang en 11,2 meter breed en is op 8 july 2010 oplevere.
Mariah Carey
Mariah Carey (Huntington (New York), 27 maart 1969, is in Amerikaansk sjongster, lietsjeskriuwster, muzikante, aktrise, muzykprodusinte en filantrope fan mingd etnysk komôf, dy't bekend stiet om 'e hege noaten dy't se helje kin. Hja debutearre yn 1990 mei har nei harsels neamde earste album, dat yn 'e Feriene Steaten njoggen kear platina waard. Neitiid hat Carey noch mear as in tolvetal oare studio-albums útbrocht, wêrfan't de measten in tige súksesfol wiene. Guon fan har bekendste hits binne I'll Be There, Dreamlover, Hero, Without You en it noch altyd tige populêre krystnûmer All I Want for Christmas Is You. Hoewol't se úteinsette yn 'e R&B- en popsjenres, skode se ein jierren njoggentich stadichoan op nei hiphop. Oan it begjin fan 'e jierren 2000 waard se in hoart opnommen nei't se fysyk en emosjoneel ynstoart wie, wêr't troch de rabbersparse út en tenei oer berjochte waard. Neitiid rekke it mei har karriêre yn it neigean, oant se yn 2005 wer by de wâl opklaude en fannijs boppe-oan op 'e hitlisten stie. Underwilens hat Carey wrâldwiid mear as 200 miljoen platen ferkocht, wêrmei't se ien fan 'e bêst ferkeapjende muzykartysten aller tiden is. Har karriêre is bekroand mei fiif Grammy Awards en withoefolle oare prizen. Mariah krige yn 2015 in stjer op 'e Hollywood Walk of Fame.
Jonkheid
Mariah Carey waard berne op 27 maart 1969, yn Huntington, op Long Island, yn 'e steat New York, in lyts foarstedsje fan 'e stêd New York. Har heit, Alfred Roy Carey, wie fan mingd Afro-Amerikaansk en Latino (Fenezolaansk) etnysk komôf, wylst har mem, Patricia Hickey, Iersk bloed hie. Carey wie de efternamme dy't Mariah har Fenezolaanske pake, Francisco Núñez, oannaam nei't er yn 'e earste helte fan 'e tweintichste iuw nei de Feriene Steaten ta emigrearre wie.
Carey har âldelju wrakselen mei har plak yn 'e mienskip, en skieden úteinlik doe't Carey trije jier wie. Alison bleau by har heit, wylst Mariah en Morgan by har mem kamen. Meitiid groeiden Carey en har heit útinoar, en úteinlik soe hja de bannen mei him hielendal ferbrekke. Nei ferskate drege jierren ferfear it gesin nei in mear woltierige buert fan New York, dêr't Carey fierder opgroeide. Op 'e legere skoalle begûn hja al gedichten te skriuwen en dêr meldijkes by te betinken, en blonk hja út by muzykles. Har stim trainde se fan bern ôf oan mei help fan har mem. Dy brocht har yn 'e kunde mei har eigen grutte leafde, de klassike opera, mar doe't dat Carey net folle dearde, sette se har net ûnder druk om dy kant út te gean, eat dêr't Carey har letter tige tankber foar wie. Op 'e middelbere skoalle kaam Carey yn 'e kunde mei de lettere sjonger en muzikant Gavin Christopher en de lettere muzykprodusint Ben Margulies. Mei-inoar wurken se oan Carey har lieten en makken se in demo-tape wêrmei't Carey in foet tusken de doar besocht te krijen by de grutte platelabels, wat kear op kear mislearre.
Iere jierren
Koart nei't Carey in lyts appartemintsje yn New York belutsen hie dat se dielde mei fjouwer oare studintes, rekke hja befreone mei de begjinnende popsjongster Brenda K. Starr. Yn desimber 1988 beselskippe se Starr nei in galajûn fan 'e muzykyndustry, dêr't se muzykprodusint Tommy Mottola, de baas fan platemaatskippij Columbia Records, har demotape yn 'e hannen treau. Dy besleat letter dy jûns, mear út ferfeling as om wat oars, om der ûnderweis nei hûs nei te lústerjen. Nei't er twa fan 'e fjouwer nûmers heard hie, kearde er de auto en gie werom nei it feest om Carey te sykjen, mar dy wie ûnderwilens al op hûs oan gien. Yn wat ornaris opdist wurdt as in moderne ferzje fan it bekende mearke Jiskepûster, sette Mottola útein mei in twa wiken duorjende siiktocht nei de ûnbekende sjongster, en doe't er har einlings en te'n lêsten fûn hie, liet er har daliks in kontrakt tekenje.
Carey har earste studio-album, Mariah Carey, kaam út yn 1990. Columbia joech mer as $1 miljoen út oan promoasje en reklame, en nei in trage start klom it album úteinlik nei de top fan 'e Amerikaanske Billboard 200-list. Carey waard dermei nominearre foar in Grammy Award (de wichtichste Amerikaanske muzykpriis) foar album fan it jier en wûn sels in Grammy foar bêste nije artyst, wylst de single Vision of Love in Grammy foar bêste popoptreden fan in sjongster wûn en noch foar trije oaren nominearre waard. Behalven Vision of Love berikten ek de singles Love Takes Time, Someday en I Don't Wanna Cry it earste plak op 'e hitlisten, en dêrmei wie Carey de earste artyst sûnt The Jackson 5 yn 'e jierren sechtich, dy't mei sawol de debútsingle as de trije dêropfolgjende singles it earste plak helle. It album Mariah Carey waard njoggen kear platina yn 'e Feriene Steaten, sân kear platina yn Kanada, fjouwer kear platina yn Nij-Seelân, trije kear platina yn Japan en ien kear platina yn Austraalje en Grut-Brittanje. Wrâldwiid waarden der mear as 15 miljoen eksimplaren fan ferkocht.
Carey har twadde studio-album, Emotions, kaam út yn 1991. Dêrfoar wurke se gear mei Walter Afanasieff, in muzykprodusint fan namme. Yn dyselde snuorje krigen Carey en har âlde freon Ben Margulies spul om 'e hichte fan 'e royaltys dêr't hy as mei-skriuwer fan har iere lieten rjocht op hie. De rjochter kaam deroan te pas en de freonskip einige mei rûzje. Emotions die it ûnderwilens tige goed, al koe it it súkses fan Carey har debútalbum net belykje. Der waarden wrâldwiid 8 miljoen eksimplaren fan ferkocht, en inkeld de titelsong helle it earste plak op 'e hitlisten.
In grut oandiel yn har súkses hie Carey har stimberik, dat fiif oktaven beslacht, en dêr't se (hege) noaten foarby de sânde oktaaf mei helje kin. Letter soe har dat in fermelding yn it Guinness Book of Records opsmite, mar om't se nea live optrede, giene der yn it begjin fan har karriêre geruchten dat Carey in "studiowjirm" wie, dy't inkeld mei help fan studiotechnyk sa sjonge koe. Carey sels hold út dat it om plankekoarts gie, mar om 'e geruchten foar iens en foar altyd te ûntsenuwen boekte Columbia Records in optreden op MTV Unplugged, in tillefyzjeprogramma op 'e muzykstjoerder MTV. Dêr song hja û.m. I'll Be There, dat oarspronklik yn 1970 populêr makke wie troch The Jackson 5. Hoewol't Carey en Afanasieff pas op it lêste momint besleaten om dat nûmer yn it optreden yn te passen, waard dat in grut súkses.
Ein augustus 1993 brocht Carey har trêde studio-album út, dat de titel Music Box krige. Nei't Emotions, dat in oade wie oan 'e Motown-muzyk dêr't Carey mei opgroeid wie, it net sa goed dien hie as har debútalbum, waard besletten om mei Music Box mear op 'e pop-toer te gean. Dat die fertuten, want it album waard in ûnbidich súkses, dat Carey yn Amearika har earste diamanten plaat opsmiet. Uteinlik giene der mear as 32 miljoen eksimplaren fan oer de toanbank, wêrmei't it ien fan 'e bêst ferkeapjende albums aller tiden wie. Boppedat besoarge Music Box Carey ek har definitive ynternasjonale trochbraak, mei grutte súksessen yn Japan, Kanada, Austraalje, Nij-Seelân, Grut-Brittanje, Frankryk, Dútslân, Nederlân, Sweden en ferskate oare Jeropeeske lannen. Fan 'e singles diene fral Hero en Without You it bûtenwentige goed. Nei it útbringen fan Music Box gie Carey foar it earst op in koart toernee, dat trouwens beheind bleau ta Noard-Amearika en wêrby't se mar seis konserten joech. Likegoed wie dat foar har in grutte stap.
Neitiid kaam men by Columbia Records mei it idee op 'e lapen om in krystalbum te meitsjen. Carey wie dêr wol foar te finen, en der waard besletten dat de cd in mjuks fan traysjonele hymnen en nije lieten befetsje soe. Mei Afanasieff, dy't ek in grut oandiel hân hie yn it skriuwern fan 'e lieten foar Music Box, sette Carey har oan it wurk. It album, dat de titel Merry Christmas krige, kaam yn novimber 1994 út. It rûn tige goed en waard mei 15 miljoen eksimplaren it bêstferkochte krystalbum aller tiden. De lead-single wie ien fan 'e nijskreaune lieten, All I Want for Christmas Is You. Dat ûntjoech him ta Carey har grutste ynternasjonale hit, al die it it iroanysk genôch yn 'e Feriene Steaten sels wat minder goed.
Middeljierren en sûnensswierrichheden
Mei har fyfde studio-album, Daydream, dat yn 1995 útkaam, begûn Carey de popmuzyk fan Music Box te fermingen mei R&B- en hiphop-ynfloeden. Fan dit album waarden wrâldwiid 25 miljoen eksimparen ferkocht, en it wie Carey har bêst ferkeapjende album yn 'e Feriene Steaten. De twadde single wie One Sweet Day, in liet dat ynspirearre wie troch de dea fan muzykprodusint David Cole en troch Carey har suster Alison, dy't mei AIDS oanhelle rekke wie. One Sweet Day bleau yn 'e Feriene Steaten sechtsjin wiken lang op it earste plak op 'e hitlisten stean en ferbriek dêrmei alle rekôrs. Nei it útbringen fan Daydream gie Carey wer op toernee, wêrby't se diskear û.m. Tokio oandie.
Mei har folgjende beide albums, Butterfly (1997) en Rainbow (1999), sette Carey har súkses fuort, wêrby't se yn tanimmende mjitte hiphop-eleminten yn har muzyk bemjukse. Teffens begûn se mear gear te wurkjen mei hiphopartysten as Jermaine Dupri, Mystikal en Snoop Dogg. Oan 'e oare kant song se yn 1998 it duët When You Believe, dat in grutte hit waard, mei Whitney Houston, foar de soundtrack fan 'e tekenfilm The Prince of Egypt. Yn 2000 briek Carey nei tsien jier mei Columbia en tekene se in kontrakt foar $100 miljoen mei Virgin Records.
Yn 2001 sette se ek foar it earst útein mei te akearjen, yn 'e film Glitter, dy't spesjaal foar har skreaun wie. Yn july fan dat jier begûn se lykwols ynkoherinte berjochten op har offisjele webside te setten, en op 26 july waard se ynienen opnommen mei útputtingsferskynsels en om't se lichaamlik en geastlik ynstoart wêze soe. De publikaasje fan sawol de film as de byhearrende soundtrack waarden fersteld, mar doe't se úteinlik dochs útbrocht waarden, flopten se raar. Neitiid kocht Carey har kontrakt mei Virgin Records ôf mei $50 miljoen, en fleach se nei Itaalje, dêr't se fiif moannen lang yn Capri ferbleau om op te knappen. Hoewol't se letter dat jier in kontrakt oangie mei Island Records en dêrnjonken in eigen label, MonarC Entertainment, oprjochte, die har folgjende album, Charmbracelet (2002), it lang sa goed net as syn foargongers. Yn 'e media waard de ein fan Carey har karriêre al foarsein.
Lettere jierren
Mar yn 2005 klaude Carey wer by de wâl op mei har njoggende studio-album, The Emancipation of Mimi. Dêrfoar wurke hja benammentlik gear mei hiphop-artyst Jermaine Dupri, mar ek wol mei oaren, wêrûnder R&B-stjer Kanye West. Dit album kaam yn ferskate lannen boppe-oan op 'e albumlisten binnen en waard waarm ûnthelle troch de resinsinten. De twadde single, We Belong Together, wûn û.m. twa Grammy Awards, twa Radio Music Awards en fiif Billboard Music Awards, en wie krúsjaal foar it wer op 'e rails krijen fan Carey har karriêre. Mei The Emancipation of Mimi, wêrfan't yn totaal wrâldwiid rom 12 miljoen eksimplaren ferkocht waarden, helle se nochris in Grammy binnen foar bêste contemporary R&B-album. Carey har tsiende album, E=MC² (2008), die it minder goed mei "mar" 2½ miljoen ferkochte eksimplaren, hoewol't se mei de lead-single Touch My Body har achttjinde nûmer 1-hit helle, wêrmei't se it rekôr fan 'e artyst mei de measte nûmer 1-hits yn 'e Feriene Steaten yn 'e hannen krige (dat earder fan Elvis Presley west hie, mei santjin earste plakken).
Nei't Carey yn 'e foargeande jierren al ferskate kearen as aktrise wurksum west hie, briek se yn 2009 op dat mêd troch mei har rol as maatskiplik wurkster yn 'e film Precious. Se foel dermei yn 'e prizen op sawol it Amerikaanske Sundance Film Festival as op it Filmfestival fan Toronto, en wûn de Breakthrough Actress Performance Award op it Ynternasjonaal Filmfestival fan Palm Springs. Datselde jiers (2009) kaam Carey har album Memoirs of an Imperfect Angel út, dat it lang sa goed net die as har eardere cd's, en dêr't net mear as 2 miljoen fan ferkocht waarden, ek al neamde muzykresinsint Stephen Thomas Erlewine, fan AllMusic, it "har ynteressantste album yn tsien jier." Neitiid brocht Carey noch in nij krystalbum út, Merry Christmas II You (2010), en inkele studio-albums, ''Me. I Am Mariah... The Elusive Chanteuse (2014) en Caution'' (2018), dy't it likemin al te goed diene. Dat wie oars mei har duët fan All I Want for Christmas Is You mei tineridoal Justin Bieber, út 2011, dat in grutte hit waard. Njonken har sjongen leit Carey har de lêste jierren ek almar mear ta op aktearwurk yn films en op 'e tillefyzje, ynklusyf wurk as stimaktrise.
Yn totaal hat Mariah Carey ûnder har karriêre wrâldwiid mear as 200 miljoen platen ferkocht, wat har ta ien fan 'e bêst ferkeapjend muzykartysten aller tiden makket. Yn 'e Feriene Steaten is se neffens de gegevens fan 'e Recording Industry Association of America (RIAA) de op twa nei bêst ferkeapjende artyst ea, mei 63½ miljoen ferkochte platen. Carey hat û.m. 5 Grammy Awards wûn, 19 World Music Awards, 11 American Music Awards en 31 Billboard Music Awards. Neffens it tydskrift Forbes wie se yn 2007 de op fjouwer nei rykste frou yn 'e showbusiness, mei in fermogen fan $270 miljoen. Yn 2011 waard har fermogen skat op $500 miljoen. Njonken har sjong- en aktearwurk is Carey ek aktyf as muzykprodusinte, en yn 2010 brocht se in kolleksje juwiellen, skuon en rûkersguod op 'e merk. right|thumb|250px|Mariah Carey mank bern út 'e binnenstêd fan [[New York (stêd)|New York, dy't op kamp binne yn it nei har ferneamde Camp Mariah, yn Fishkill.]]
Priveelibben
Wylst hja har album Music Box oan it opnimmen wie, begûn Carey om te gean mei har ûntdekker, platebaas Tommy Mottola. Hja trouden op 5 juny 1993. Mar fan 1995 ôf gie it berchôf mei harren relaasje, wat neffens de ferhalen foar in grut part oan Mottola syn besitterige hâlding te witen wie en fierder ek kaam troch saaklike ûnienichheden oer de kant dy't Carey mei har karriêre út woe. Uteinlik einige it houlik yn 1998 yn in skieding. Dêrnei hie se fan 1999 oant 2001 in relaasje mei Latino-sjonger Luis Miguel. Mei akteur en komyk Nick Cannon kaam Carey yn 'e kunde doe't se op in eilantsje foar de kust fan Antigua de fideoklip fan it nûmer Bye Bye opnamen. Op 30 april 2008 troude se mei Cannon op 'e Bahama's, wêrnei't se op 30 april 2011 in twilling te wrâld brocht, de jonkjes Monroe en Moroccan. Yn augustus 2014 befêstige Cannon dat Carey en hy in pear moanne earder útinoar gien wiene.
Op it mêd fan godstsjinst hat Carey oanjûn dat se kristlik is. Se is ek in filantrope, dy't troch de jierren hinne finansjele stipe jûn hat en aktyf belutsen west hat by in ferskaat oan goeddiedichheidsorganisaasjes. Sa hat se har û.m. ynset foar it yn oanrekking bringen fan 'e ûnderbedielde jongerein út 'e binnenstêd fan New York mei de skiene keunsten en mei karriêremooglikheden; foar it útkomme litten fan 'e winsken fan terminaal sike bern fia de Make-A-Wish Foundation; en foar de slachtoffers fan 'e oanslaggen fan 9/11, fan orkaan Katrina, fan kanker en fan 'e ierdbeving fan 2010 yn Haïty. Ek hat se ferskate kearen benefytkonserten holden. Yn 2008 waard hja beneamd ta hongerambassadrise fan it World Food Programme fan 'e Feriene Naasjes.
Prizen en nominaasjes
Foar in folsleine list mei alle prizen en nominaasjes fan Mariah Carey, sjocht op dizze side, op 'e Ingelske Wikipedy.
Sotterum (Holwert)
Sotterum is in terp súdwest fan Holwert yn de gemeente Dongeradiel. De namme komt ek foar as terpnamme Sotrum.
Gerlof Bontekoe
Gerlof Auke Bontekoe (Hurdegaryp, 21 febrewaris 1900 - Easterwâlde, 22 septimber 1988) wie in Nederlânsk boargemaster en heraldikus.
Bontekoe studearre rjoechten yn Leien. Hy wurke dêrnei op de gemeentesekretary yn Wymbritsersdiel en Snits. Yn 1927 waard hy boargemaster fan Sleen en yn 1938 yn Eaststellingwerf. Hy bleau hjir oant syn pinsjoen yn 1965.
Sleen hie noch gjin gemeentewapen, dêrom ûntwurp Bontekoe der ien. Dêrnei ûntwurp hy ek wapens foar 25 oare Drintske gemeentes en de flagge fan Drinte. Yn 1979 waard hy yn it provinsjehûs yn Assen huldige, omdat hy syn 150e oerheidswapen (dat fan de gemeente Buren) ûntwurpen hie.
Bontekoe wie belutsen by de tastânkomming fan in betinkingsstien oas oantinken oan de yn de Twadde Wrâldoarloch omkommen Frânske parasjutisten en krige dêrfoar fan Frankryk in sulveren earemedalje (1958). Hy wie ek Offisier yn de Oarder fan Oranje-Nassau (1965). Yn 1966 krige hy de Kulturele priis fan Drinte. Bontekoe en syn frou ferstoaren mar ien oere nei elkoar. Se waarden begroeven yn Langedike.
Wrâldskiednis
Wrâldskiednis of globale skiednis is de stúdzje nei it ûntstean, de groei en de feroarings fan mienskippen en beskavings yn de skiednis fan de wrâld. Hjirby wurde patroanen mei elkoar fergelike en de effekten fan de ûnderlinge ynteraksje bestudearre. Benammen sûnt 1980 naam dizze nije rjochting in hege flecht.
Nei 1960 groeide it besef fan de beperkingen fan de yntrospektive eurosintristyske nasjonale en universele skiednis. Om patroanen werom te kennen, moasten mienskippen net ôfsûnderlik bestudearre wurde, mar benammen de ûnderlinge wikselwurking. Ofsûnderlik dêrfan groeide de ynteresse nei it effekt op de skiednis troch feroarings fan geology, klimaat en enerzjystreamen en ekologyske prosessen as fersprieding fan syktes, planten en bisten.
Yn syn breedste foarm, big history, wurdt de skiednis fan de oerknal ôf beskreaun.
Galapagospinguïn
right|thumb|Galapagospinguïn De Galapagospenguin (Spheniscus mendiculus) is soarte yn it skaai fan de brilpinguïns dy't foarkomt op 'e Galapagoseilannen. It is de ienichste pinguïnsoarte dy't by de evener libbet, en dêrmei op it noardlik healrûn foarkomme kin. Dat de Galapagospinguïn yn dy omkriten libje kin komt omdat de kâlde golfstream fan Humboldtstream de temperatuer leech hâldt. Nei alle gedachten is dy golfstream ek de rûte dy't de pinguïns nei de Galapagoseilannen brocht hat. De measte Galapagospinguïns libje op Fernandina en oan de westkust fan Isabella, mar der libje ek lytse groepkes op de oare eilannen.
Primal Fear (band)
Primal Fear is in Dútske metalband oprjochte yn 1997 yn Esslingen am Neckar, nei't sjonger Ralf Scheepers earder fan Gamma Ray nei in audysje by Judas Priest net oannaam wie as ferfanger fan Rob Halford. De band brocht yn 1998 syn debútalbum Primal Fear út. De teksten fan de band gean benammen oer science fiction en fantasy. Primal Fear hat tretjin studio-albums en twa live-albums útbrocht.
Azerbeidzjanen
thumb|350x350px|Wengebiet fan de Azerbeidjanen yn de Kaukasus en in de Midden-Easten De Azerbeidzjanen (Azery: Azərbaycanlılar) binne in Turksk folk of etnyske kloft dy't har oarsprong hat yn de Kaukasus en Sintraal-Aazje. In grut part is dêr altyd wenjen bleaun, benammen yn Azerbeidzjan, mar in protte binne ferspraat nei oare parten fan de wrâld. De Azerbeidzjanen hienen earder wichtige minderheden yn lannen as Iran, Geörgje, Ruslân, Turkije, Oekraïne, Kazakstan, Oezbekistan en Turkmenistan. Nei skatting wenje oer de hiele wrâld 35 oant 40 miljoen Azerbeidzjanen. Harren taal makket ûnderdiel út fan Ogoezyske of súdwestlike groep fan de Turkske talen. De Azerbeidzjanen hawwe meastepart it islamityske Sjiïsme as religy.
Haute couture
thumb|Jurk fan Christian Dior, Indianapolis Museum of Art Haute couture is it hichtepunt fan moade, ûntwurpen troch moadeûntwerpers dy't foar in selekte merk wurkje moatte. Der wurdt mar ien of inkeldris in pear eksimplaren fan de kleanstikken makke, dy't op maat makke wurde foar de drager derfan. Alle couturestikken wurde dan ek mei de hân makke fan de fijnste stoffen en mei brûken fan de meast ferfine techniken. Dit is dan ek it ferskil mei de saneamde prêt-à-porter of konfeksjeklean, moade dy't gewoan klear is om te dragen, dus net op maat. De prêt-à-porter is faak in fertaling fan de haute couture nei it deiske libben: lange jûnjurken, mei bytiden ekstravagante details en stoffen wurde dan "better draachber".
Azerbeidzjanen
Harren oerspronklike thúslân lei yn Sintraal-Aazje fermoedlik en yn it súdeasten fan Mongoalje. Der wurdt ûnderskied makke tusken de "wiere" Azerbeidzjanen en de neisieten fan de tenearsten Persysk, letter Turkssprekkende, oarspronklike bewenners fan Azerbeidzjan.
Yn Nederlân wenje sa'n 18.000 Azerbeidzjanen.
Kuolkast
thumb|Iepene kuolkast thumb|Amerikaanske commercial foar in elektryske kuolkast út 1926 In kuolkast of iiskast is in apparaat foar it kuolle bewarjen fan iten.
It grutste part fan in kuolkast hat in temperatuer fan inkele graden Celsius boppe nul. Dat remmet it bedjer fan iten en oare substânsjes sûnder se folle te feroarjen. Foar in langere hâldberheidsperioade is djipfriezen needsaaklik of ien fan de hjirûnder beskreaune bewurkingstechniken.
Skiednis
De nammen kuolkast en iiskast, komme út de tiid foar de elektryske iiskast. Ek doe waard der wol gebrûk makke fan koel hâlden kasten foar it bewarjen fan itens; de term iiskast waard spesifyk brûkt as dat koel hâlden barde mei it yn de kast setten fan blokken iis, dy't dêrta troch spesjale ferkeapers oan hûs ferkocht waarden.
Mei in kuolkast waard yn it algemien in romte bedoeld dy't op in legere temperatuer brocht wurde koe en hâlden wurde as de omjouwingstemperatuer.
Sommige kuolkasten waarden eartiids dan ek wol iiskast neamd, as se kuolle waarden troch blokken iis dy't troch in iisfabryk levere waarden of út in iiskelder helle waarden. Tsjintwurdich binne de wurden yn praktyske sin synonym, mar it wurd "iiskast" wurdt faker brûkt yn fermiddens dêr't eartiids de iisman oan de doar kaam.
Foar it tiidrek fan de iiskast moasten foar it goed hâlden fan iten oare techniken brûkt wurde lykas wekke, drûgje, pikelje en sûkerje. By dizze techniken waard de groei fan baktearjen remme troch it ferhjitsjen en fakuüm meitsjen (fakumearje), it ûnttrekken fan focht of it tafoegjen fan in soad sâlt of sûker. Dit hie in wiziging fan de smaak, de struktuer en faak ek de kleur ta gefolgen, wat by de kuolkast net sa wie. Charles Tellier ûntwikkele de earste brûkbere kuolling foar libbensmiddels.
De kuolkast sa't wy dy no kenne, kaam foar it earst beskikber yn 1915 yn 'e Feriene Steaten. Mei de ûntwikkeling fan moderne kuoltechniken en de fersprieding fan elektrisiteit koenen iiskasten har eigen kuolsysteem krije en op it ljochtnet oansluten wurde.
Wurking
thumb|sirkwy waarmtepomp It "hert" fan in koelkast is in waarmtepomp: de kuoljende wurking bart troch de ferdamping fan in floeistof, wêrby't ferdampingswaarmte oan de omjouwing (de ferdamper) ûntlutsen wurdt. De damp wurdt yn in kompressor wer gearparse en dêrnei floeiber makke ûnder it frijkommen fan waarmte dy't oan de efterkant fan de kuolkast fia een buizestelsel yn de foarm fan in ruster (de kondinsor) oan de omjouwing ôfjûn wurdt. Yn it earstoan waard as kjeldmiddel ammoniak, sweveldiokside of metylgloaride brûkt, letter fakentiden gloarfluorkoalstofferbinings (CFK's) lykas Freon R-12, R22, R502. Doe't der skealike wurking op de ozonlaach blyjkte is socht om alternativen, en waarden CFK's ûnder ynfloed fan it Montreal-protokol útfasearre. Tsjintwurdich wurde dêrom oare kjeldmiddels brûkt: HFK's (wetterstoffluorkoalstofferbinings) as Suva R-134a en alkanen as propaan. De no noch faak brûkte term "freon" foar kjeldmiddels is sûnt de ynfiering fan de HFK's net langer korrekt.
Oare kuolmetoades
Der is ek in kuolproses te konstruerjen dat op in gas-, spiritus- of piteroalje-branderke wurket (absorbsjekuolling), en dat brûkt wurdt yn situaasjes dêr't gjin elektrisiteit beskikber is, bygelyks yn caravans.
Who Wants to Live Forever
Who Wants to Live Forever is in nûmer dat oarspronklik opnaam is troch Queen yn 1986 en útbrocht op it album A Kind of Magic fan Queen út 1986. Who Wants to Live Forever wie it sechsde nûmer op it album en waard op 15 septimber 1986 útbrocht as sande en lêste single fan it album.
Oer it nûmer
Who Wants to Live Forever waard skreaun troch Brian May as soundtrack foar de Britske film Highlander út 1986, de album en singleferzje is in duet tusken Brian May en Freddie Mercury mar yn de film wurd it nûmer folslein songen troch Mercury.
Skuor
thumb|right|260px|SKUOR: f.l.n.r. Feike-Reinder-Wilt-Kees Skuor wie in Fryske rockband oprjochte yn Grou en wie aktyf tusken 1979 en 1985
Skiednis
De leden wennen yn Grou en troffen elkoar yn 1979 yn bar De Treemter. De groep begûn mei eksperimintele popmuzyk op Fryske teksten. De besetting wie Reinder Kerkhof (gitaar en sang), Feike van der Leij (gitaar en sang), Kees Wedman (bas en sang) en Dicky Jonker (drums). Begjin tachtiger jierren kaam Wilt van der Kooi der as twadde drummer by, en doe't Dicky Jonker nei in jier stoppe naam Wilt van der Kooi it oer.
De band wie ien fan de pioniers op it mêd fan Frysktalige rock, new wave en ska. Yn it begjin fan de jierren tachtich wie de band geregeldwei yn Fryslân te hearren foar Radio Fryslân. Yn 1980 en dêrnei trede de band wol tegearre op mei Okke Hel. Yn de rin fan de jierren hat Skuor sa'n sechstich nûmers makke dy't yn beheinde oplage op CD's setten binne.
Yn 1985 joech Skuor syn lêste konsert. Nei Skuor is der trije kear mei in hiele soad freonen ûnder de namme "Jopie Douma Ferkeapet Jurkjes Band" optreden yn Grou. De band feroare syn namme en gie as Ype en de Schavers oer op Ingelsktalige muzyk. Op de noch besteande webside fan de band is noch in soad muzyk del te laden. Eins bestiet Skuor noch altiten, ek al trede se mei Ingelstalich rippertwaar op as Ype & The Schavers, sy spylje noch geregeld Skuor-nûmers en ek gauris nije Fryske nûmers. Al trede se hast net mear op, der wurdt noch steefêst om de pear wiken oefene op It Hearrenfean.
Provinsjale wei 979
De provinsjale wei 979 of N979, oanlein yn 1977, is in provinsjale wei yn de provinsjes Grinslân, Drinte en Fryslân. De wei foarmet de ferbining tusken De Like en Haulerwyk, dêr’t de wei oergiet yn de N918 rjochting Easterwâlde.
De wei is foar in part útfierd as twastripe-hiemtagongswei dêr't in maksimumfaasje fan 60 km/o. tastien is. Yn de gemeente Westerkertier hjit de wei Diepswal, Kromme Kolk, Hoofddiep en Oudestreek, yn de gemeente Noordenveld Hoofdweg en yn de gemeente Eaststellingwerf Leeksterweg.
Pier Pander Museum
thumb|Pier Pander Museum thumb|Pier Pander Timpel It Pier Pander Museum is it museum foar de artistyke neilittenskip fan de Fryske byldhouwer Pier Pander (1864-1919).
It museum, in ûntwerp fan stedsarsjitekt Justus Zuidema, waard oprjochte yn 1954 en is fêstige yn de Ljouwerter Prinsetún, njonken it kafee-restaurant De Koperen Tún. Nei't it wurk fan Pander hieltyd minder populêr waard en it museum en de kolleksje stadichoan fertutearzen, is it gehiel fan twadde helte njoggentiger jierren fan 'e 20e iuw opkreaze en restaurearre. It fernijde Pier Pander Museum waard fannijs iepene op 1 juny 2007, lykas ek de Pier Pandertimpel, in geboutsje op it Noarderbolwurk yn Ljouwert dat yn 1924 boud waard foar it libbenswurk fan Pander, in byldegroep fan fiif marmeren bylden. Sûnt 2007 binne beide gebouwen yn behear by it Histoarysk Sintrum Ljouwert.
Spyk
It Spyk is in wei en buorskip noardwest fan Hinnaard yn de gemeente Súdwest-Fryslân. De brêge oer de Boalserter Feart dy't it Spyk mei Hinnaard ferbynt, hjit Spyktille.
Healwei (Noardeast-Fryslân)
Healwei (Nederlânsk en offisjeel: Halfweg, Kollumerlânsk: Haalfweg) is in buorskip yn de gemeente Noardeast-Fryslân.
De buorskip leit om de trijesprong tusken de Leechsterwei en de Eeuwe Enneswei hinne, op healwei tusken Warfstermûne en de buorskip De Leechte, tichteby it Grinslânske doarp Pitersyl. Súdlik leit it doarp Boerum en noardlik de wetterrin Aldlânsreid, dy't justjes eastliker yn de Alde Lauwers útmûnet. Healwei hat sûnt 2010 plaknammebuorden.
Healwei leit oan de Leechsterwei en Eeuwe Enneswei. Der steane inkelde huzen en pleatsen. Fierder is der noch it yn 1962 oprjochte stortkompleks 't Meertenust fan SF de Lauwers (wêrûnder de fuotbalferiening VV de Lauwers) mei twa sportfjilden. It sportkompleks leit as part fan de buorskip yn it midden tusken de meidwaande doarpen Warfstermûne, Muntsjesyl, De Pomp en Boerum.
Ien fan de fjouwer huzen wie de eardere legere skoalle Boerum-Healwei, dy't yn 1903 iepene waard en yn 1969 fusearre mei dy fan Muntsjesyl (sûnt 1995 't Oegh). Mooglik wie de skoalle ek it begjin fan de buorskip, want op de gemeentekaart út 1865 komt noch gjin bebouwing foar dêre. Tusken Warfstermûne en Healwei steat súdlik fan de dyk in kop-hals-romppleats.
Remco Campert
thumb|left|Campert kriget de [[P.C. Hooft-priis 1976 fan minister Gardeniers ]] Remco Wouter Campert (Den Haach, 28 july 1929 - Amsterdam, 3 july 2022) wie in Nederlânsk dichter en skriuwer fan ferhalen en romans. Hy makke diel út fan de literêre streaming Fyftigers. Yn maart 2018 makke er buorkundich op te hâlden mei it skriuwen fan romans en kollumns. Ut en troch skreau er noch wol 'notities' foar de Volkskrant.
Remco Campert ferstoar yn syn sliep yn 'e nacht fan 3 op 4 july 2022 yn de âldens fan 92 jier.