cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ludwik Lejzer Zamenhof
Libben en wurk
Dêrnei ferfear de famylje nei Warsjau, dêr't Zamenhof nei de middelbere skoalle gie. Wyls wurke hy oan in ynternasjonale taal. Yn 1878 wie syn projekt lingwe uniwersala klear, mar Zamenhof wie te jong om it te publisearjen en joech it oan syn heit dat dy it bewarje soe oant Zamenhof klear wie mei syn stúdzje. Mar syn heit fûn it tiidfergriemen en ferbaarnde it plan. Zamenhof begûn oan in stúdzje genêskunde, earst yn Moskou en letter yn Warsjau. Hy krige yn 1881 yn 'e gaten dat syn earste taalprojekt ferbaarnd wie en begûn in nijen-ien te meitsjen.
Yn 1885 wie er klear mei syn universitêre stúdzje en begûn te wurkjen as eachdokter yn Warsjau. Nei besykjen fûnsen te werven foar in twadde taalprojekt, publisearre hy yn 1887 mei finansjele stipe fan syn takomstige skoanheit. It boek ferskynde ûnder de skûlnamme Doktoro Esperanto ('Dokter Hoopfol') dêr't de taal syn namme troch krige, mei't Zamenhof it net allinnich as taal seach, mar ek in middel om syn ideeën fan in freedsume mienskip tusken ferskillende folken mei te fersprieden.
Nijsgjirrich
Yn Ljouwert is it Dr. Zamenhofpark nei him neamd.
Fryske Wetterliny
thumb|Lindefallei by [[De Blesse]] thumb|Skâns fan Fryske Peallen De Fryske wetterliny is in line fan 16e en 17e-iuwske ferdigeningsskânsen en wetters, dy't dwers troch it súdeasten fan Fryslân oan De Lemmer ta rinne. Fan dy wetterliny wie it earste part de Linde mei byhearrende lannen (oant Aldeberkeap), it twadde diel wie de Tsjonger mei byhearrende lannen en de tredde rûn fan De Lemmer nei Aldskou. De Fryske Wetterliny stie yn ferbining mei de Grinzer Wetterliny, dy't oan Delfsyl ta rûn.
De skânsen binne bot fertuteaze. Lânskipsbehear Fryslân wol de stik of tsien skânsen opknappe. Yn 2007 waard yn Aldeberkeap de earste opknapte skâns iepene: de Bekhofskâns.
De Burch (stins)
thumb|It plak dêr't de Pelfinne stie, yn 'e midden Jouswier De Burch of Pelfinne wie in stins oan de Súd Ie tussen Mitselwier en Jouswier, gemeente Dongeradiel. Fan de stins is neat werom te finen, it is no in stik lân.
Begjin 15e iuw wurdt foar it earst oer De Burch skreaun. De wichtichste stins yn Mitselwier wie Ropta. Dêrneist wienen de âlde haadlingehuzen Wibaldastate en Jaersmastate der noch. Alletrije machtsposysjes waarden al neamd yn 1422.
Yn 1511 wie Sybren Ropta syn soan Focke Ropta, yn de list fan eallju fan 1505 ek neamd, eigener fan Roptastate. Ien fan syn pachters wenne up den Burch. Dêr sil grif net de Roptastins mei bedoeld wêze, mar it strategysk oan de Suderie lizzend hûs Pelfinne. Fokke Ropta junior fan Roptastate troude mei Graets fan Eysinga. Neist Grut- en Lyts-Ropta en De Burch hie hy noch in soad oare pleatsen en stikken lân yn eigendom ûnder de doarpen Eanjum, Ljussens en Moarre en in hûs yn Dokkum. Hy wie dan ek de rykste man fan de gritenij.
Focke fan Ropta ferstoar frij jong yn 1512 krektas syn frou. De iene ferstoar op 24 juny, de oare op 4 july.
Maaike Schuurmans
Maaike Schuurmans (Snits, 14 desimber 1967) is in Frysk sjongster en aktrise út Snits.
Libben en wurk
Maaike Schuurmans folge de Teäterakademy fan Amsterdam, dêr't se yn 1990 ôfstudearre yn de fakken Kabaret en Musical. Se spile yn teäterproduksjes yn binnen- en bûtenlân. Sa spile se ûnder mear yn it kabaretprogramma Eurosuperfries fan Rients Gratama, by it teäterselskip Tryater en yn feskate musicals. Se trede earst op yn Nederlân, ûnder oare as Lina Lamont yn in toanielferzje fan Singin' In The Rain en yn de titelrol yn Peter Pan.
Sûnt 1998 wurke Schuurmans ek yn Ingelân, Belgje en Dútslân. Yn Essen wie se de ferteller yn de musical Joseph and the Amazing Technicolor Dreamcoat. By de Dútske première fan Dûns fan de Fampieren yn 2000 in Stuttgart, stie se as Magda op it poadium. Yn Hamburg spile Schuurmans de baronesse von Waldstätten yn Mozart en yn Cats de rol fan Grizabella by in toer troch Dútslân. Meardere kearen wie se te sjen op de Bad Hersfelder Festspiele, lykas Anita yn West Side Story en as de swarte panter Bagheera yn in muzikale ferzje fan The Jungle Book. Yn 2008 krige se de Hersfeld-priis foar har rol as Lucy Harris yn de musical Jekyll & Hyde. Dêrnei spile Schuurmans yn 2010 - 2011 by it Steatsteäter fan Kassel yn de musical Into the Woods en 2014 yn de komeedzje fan Friedrich Dürrenmatt De besite fan de Alde Dame yn teäter Ronacher yn Wenen. Dêr spile hja ek Miss Andrews yn de muzikale ferzje fan Mary Poppins. Yn 2016 naam Maaike Schuurmans de rol fan Madame Giry oer yn de Hamburger musical Love Never Dies.
Yn 2000 toerde Maaike Schuurmans troch Nederlân mei de musical SimmerTime. De live-opnames fan dit konsert waarden útbrocht op in CD, wat har in gouden plaat oplevere. Begjin 2006 gie har earste soloshow yn premiêre mei lieten fan Burt Bacharach yn premiêre. Anyoane who had a Heart - dat is de namme fan harren show - wie ek de titel fan har earste solo-cd. Maaike Schuurmans is foaral aktyf as toanielaktrise en is net folle op de Nederlânske telefyzje. Se wennet tsjintwurdich yn Wenen.
As sjongster yn it Frysk waard se benammen bekend troch har optreden op Simmer 2000 mei ûnder oaren De Kast. Mei dy band song se ek Wa 't ik bin yn de film De Fûke.
Salem (Oregon)
Yn 1851 waard Salem haadstêd fan Oregon. Yn 1855 wie Korvallis in skoftke haadstêd, mar noch itselde jier waard Salem foar fêst oanwiisd as haadstêd.
It plak leit yn it middenpart fan de tige fruchtbere Willamettedelling; de rivier de Willamette rint troch de stêd. De rivier foarmet de grins tusken de countys Marion en Polk sadat de wyk West Salem yn Polk County leit. De bynamme fan de stêd is 'kjersestêd', fanwege it belang fan kerseferbou yn de omkriten en it jierlikse kersefestival dat dêr holden wurdt. It earste festival wie yn 1903.
Salem hat twa universiteiten, de Willamette Universiteit en de Corban Universiteit. De steat Oregon is de grutste wurkjouwer yn de stêd en it sikehûs fan Salem is de grutste partikuliere wurkjouwer.
Demografy
Fan de befolking is 12,4 % âlder as 65 jier en bestiet foar 28,3 % út ienpersoanshúshâldings. De wurkleazens beslacht 5,6 % (sifers folkstelling 2000).
Likernôch 14,6 % fan de befolking fan Salem bestiet út hispanics en latino's, 1,3 % is fan Afrikaanske oarsprong en 2,4 % fan Aziatyske komôf.
It oantal ynwenners gie omheech fan 108.846 yn 1990 nei 154.637 yn 2010.
Klimaat
Jannewaris hat in trochsneed temperatuer fan 4,2 °C, yn july is dat 19,1 °C. Der falt trochstrings 994,7 mm delslach it jier (feiten op basis fan de mjitperioade 1961-1990).
Willibrord Frequin
Willibrordus Jan Louis Maria Frequin (Arnhim, 6 septimber 1941 – Laren, 26 maaie 2022) wie in Nederlânsk sjoernalist en telefyzjepresintator.
Frequin begûn yn 1963 syn sjoernalistike karriêre by de KRO as assistint-regisseur by Studio Sport en grutte eveneminten. Hy waard foaral bekend as reporter foar KRO’s Brandpunt. Yn dy hoedanichheid trof er ûnder oaren Paus Jehannes Paulus II en Mem Teresa. Yn 1976 wie Frequin de iennige ferslachjouwer dy't prins Bernhard fan Lippe-Biesterfeld streekrjocht frege wat er fûn fan de beskuldigingen tsjin him oangeande de Lockheed-affêre.
Yn jannewaris 1989 laten twa reportaazjes troch Frequin ta opskuor, in reportaazje oer de produksje fan XTC-pillen bliek nep, en in reportaazje oer de libbene hannel yn minskehollen die bliken dat de hannel sa libben net wie as dat Frequin bewearde. Uteinlik late dit ta Frequins ûntslach by KRO al bleau er dêr noch oant 1993 yn tsjinst. Yn de njoggentiger jierren gie Frequin oan de slach by RTL 4, RTL 5 en letter SBS 6 as presintator.
Syn sjoernalistike metoade wie agressyf en net botte objektyf, en waard al gau as kontroversjeel bestimpele. Persiflaazjes fan syn optreden en efterfolgingen ferskynden yn satiryske telefyzjeprogramma's. Frequin helle in pear kear sels it nijs om syn net al te sjoernalastike wize fan wurkjen en dêrút fuortfloeiende aksjes mei koartduorjende arrestaasjes ta gefolch.
Frequin boaske fjouwer kear, yn 2019 sels mei in 20 jier jongere frou. Hy krige twa dochters en in soan.
Hockey op de Olympyske Simmerspullen 1992
De Olympyske Simmerspullen 1992, ek wol de XXVe Olympiade neamd, waarden yn 1992 hâlden yn Spanje yn de Katalaanske haadstêd Barselona. It hockey waard hâlden yn it Estadi Olímpic de Terrassa.
Boarnburgum
Boarnburgum is in doarp yn de gemeente Smellingerlân dat súdwestlik oan Drachten grinzget. Mei Koartehimmen foarmet Boarnburgum in twillingdoarp. Yn it west fan it doarp lizze in gebiet mei boerebedriuwen en de Boarnburgumerpetten.
Boarnburgum hat  ynwenners.
Skiednis
thumb|left|Schotanuskaart út 1718 Mei Aldegea is Boarnburgum it âldste plak fan Smellingerlân. It earste diel fan de namme ferwiist nei De Boarn. It twade diel ferwiist nei de hichte dêr't it plak op leit. It plak ûnstie dus op in drûch stik grûn oan of by De Boarn. Der wurdt ek wol tocht dat it doarp westliker lein hat, tichter by de Boarn of in sydrivierke dêrfan.
Himrik
It gebiet dat ûnder it doarp foel wie eartiids folle grutter en lei tusken de Postbrêge oer it rivierke de Drait oant fier yn it westen ta de Botmar. Njonken de buorren om de tsjerke hinne mei It Efterom leine der yn 'e himrik ferskillende buorskippen, dy't letter doarpen waarden: Goaiïngahuzen, De Flearbosk, De Wylgen en Smelle Ie. De Feanhoop ûntstie doe't yn de 19e iuw de Beetster Feart groeven waard mei't de feanterij goed op gong kaam. Oan de ein fan de feart by de slûs setten har jimmeroan mear minsken nei wenjen. En de measte petgatten waarden wer as brûkber boerelân oanmakke. thumb|left|Utwreiding Middelgeast Sûnt 1955 krigen De Wylgen, Smelle Ie, De Feanhoop en Goaiïngahuzen de status fan doarp, mar it memmedoarp Boarnburgum is noch altyd it sintrum fan it westlik part fan de gemeente Smellingerlân.
It doarp groeide yn de 20e iuw nei it noarden ta. Mei it lêste plan Middelgeast fierder rjochting De Wylgen is in lúks útwreidingsplan mei wetterpartijen oan it doarp tafoege.
Tsjerken
De dowestiennen fan de midsiuwske doarpstsjerke wize op it ûntstean fan Boarnburgum foar 1200. Unbekend is wêr't de tsjerke foar de reformaasje oan wijd wie, mar Otto Derk Jan Roemeling neamde Sint-Sebastianus as mooglike patroanhillige. Yn Sinteklaasnacht 1733 stoarte de sealtektoer fan de âlde tsjerke yn. De doe weropboude tsjerke waard yn 1871 op 'e nij ferfongen troch de hjoeddeiske tsjerke. Yn de yn 1980 restaurearre tsjerke stiet in 17e-iuwske iken preekstoel en om de preekstoel lizze âlde sarken, dy't ûnder de houten flier fûn binne.
Yn 1911 krige Boarnburgum ek in grifformearde tsjerke. De grifformearde tsjerke is net mei de PKN meigien en is no ien fan de Fuortsette Grifformearde tsjerken yn Nederlân.
Mienskip
thumb|260px|Doarpshûs 't Bynt Boarnburgum hat mei Koartehimmen in feriening foar doarpsbelangen. 't Bynt is it doarpshûs. De doarpskrante Boarnhimster Bining ferskynt fjouwer kear yn 't jier. De stifting BOA organisearret in soad aktiviteiten.
Ferienings
Boarnburgum hat in soad buertferienings. ( De list is yn 2023 bywurke mei help fan de doarpsside. Sjoch foar de meast aktuele ynformaasje oer ferienings op de hiemside fan it doarp)
thumb|260px|Wâldhûske Westerbuorren 35
Kabouterpaad
Yn in boskje besuden Boarnburgum is foar de bern in kabouterpaad útset. Frijwilligers hawwe in lytse rûte makke mei kabouterkes, dy't bern opdrachtjes jouwe.
Tsiende Peinje
De Tsiende Peinje is in belesting dy't yn de 16e iuw oplein waard yn de Nederlannen. Der binne twa soarten fan:
Burnu Acquanetta
Burnu Acquanetta (Cheyenne (Wyoming), 17 juny 1921 – Ahwatukee (Arizona), 16 augustus 2004) wie in Amerikaansk aktrise fan etnysk Arapaho-komôf. Hja waard bekend troch har rollen yn B-films út 'e 1940-er en 1950-er jierren, en krige fanwegen har eksoatyske skientme de bynamme taparte fan the Venezuelan Volcano ("de Fenezolaanske Fulkaan"). Har meast ferneamde rol hie se yn Tarzan and the Leopard Woman, út 1946.
Jonkheid en oplieding
Acquanetta har komôf is net alhiel dúdlik. Neffens de offisjele ferzje waard hja yn 1921 berne yn Cheyenne, de haadstêd fan 'e Amerikaanske steat Wyoming, as de dochter fan Yndiaanske âlden dy't ta de Noardlike Arapaho Stamme hearden. Doe't se twa jier âld wie, kaam hja as weesbern koarte tiid by in oar gesin yn 'e hûs, foar't hja oannommen waard troch in keunstsinnich troud pear, William en Julia Davenport, dy't har grutbrochten oant se op har fyftjinde besleat om op harsels te wenjen.
Tsiende Peinje
Tsiende Peinje fan Alva
De Tsiende Peinje wie in beruchte belestingmaatregel ynfierd troch Fernando Álvarez de Toledo, de hartoch fan Alva, yn 1569. De belesting late ta grut ferset yn de Nederlannen en kin as in belangryk elemint sjoen wurde foar de Nederlânske Opstân, dy't letter de Tachtichjierrige Oarloch neamd wurde soe.
Burnu Acquanetta
Jonkheid en oplieding
Oare (ûnbefêstige) ferhalen wolle hawwe dat se yn Ozone, yn Wyoming, of yn Norristown, yn Pennsylvania, berne waard, en dat har bertenamme Mildred Davenport wie. Ek wurdt der wol sein dat se Afro-Amerikaansk bloed hie njonken of yn pleats fan har Yndiaanske komôf. Neffens gegevens út 'e Amerikaanske folkstelling fan 1940 hie Acquanetta yn elts gefal fiif bruorren en susters, mar oft dat folle, heal- of pleechbruorren en -susters wiene, is ûnbekend. Dêrûnder wie ien suster, Kathryn Davenport, wylst ien fan 'e fjouwer bruorren in Horace Davenport wie, dy't neffens de Oarder fan Abbekaten fan Pennsylvania de earste Afro-Amerikaanske rjochter fan Montgomery County wie.
Aktearkarriêre
Acquanetta sette har karriêre yn New York útein as model. Yn 1942 tekene se in kontrakt mei de foaroansteande filmstudio Universal Studios, wêrnei't se ferskate jierren inkeld yn B-films aktearre, wêrûnder Arabian Nights (1942), Rhythm of the Islands (1942) en Dead Man's Eyes (1944). Yn Captive Wild Woman (1943) en Jungle Woman (1944), wêryn't Universal besocht om in froulik meunster te skeppen, fertolke se de rol fan 'e 'Aapfrou'. Nei't har kontrakt mei Universal yn 1944 ôfrûn, tekene Acquanetta by Monogram Pictures, mar krige dêr gjin rollen taparte. Dêrom stapte se nei in jier al oer nei RKO Pictures, dêr't se yn 1946 har iennichste rol krige yn in grutte Hollywood-produksje, Tarzan and the Leopard Woman. Hja spile yn dy film de hegepreesteresse Lea. Neitiid wurke se noch mei oan in pear B-films, The Sword of Monte Cristo en Lost Continent (beide út 1951).
Tsiende Peinje
Tsiende Peinje fan Alva
Nei syn oankomst yn de Nederlannen fierde Alva trije belestingen yn:
Burnu Acquanetta
Priveelibben
Yn 1948 krige Acquanetta in soan út har houlik mei de Meksikaanske miljonêr Luciano Bashuk. It jonkje waard Sergio neamd, mar kaam yn 1952 mei fjouwer jier al te ferstjerren. Dat wie nei't Acquanetta en Bashuk yn 1950 by in fjochtskieding útinoar gien wiene en Acquanetta har rjochtsaak tsjin har eks-man ferlern hie (wêrby't se oanspraak makke op 'e helte fan syn jild), om't se gjin troubewiis produsearje koe. Nei't se noch yn 1950 wertroud wie mei de keunstskilder en yllústrator Henry Clive, sette Acquanetta har wer oan it aktearjen.
Yn 1953 kearde Acquanetta lykwols de filmyndustry foargoed de rêch ta. Hja waard discjockey by in radiostasjon yn Los Angeles, mar nei't se letter foar de trêde kear troud wie, no mei de autoferkeaper Jack Ross, ferfear se mei him nei Mesa, yn 'e steat Arizona. Neitiid wie Acquanetta aktyf yn reklamespotsjes op 'e pleatslike tillefyzje foar de autosaak fan har man, en teffens presintearre se letter in eigen praatprogramma op deselde tillefyzjestjoerder, dat Acqua's Corner hiet en dêr't se freedtejûns de wyklikse film mei ynlate.
Tsiende Peinje
Tsiende Peinje fan Alva
Benammen tsjin de Tsiende Peinje fan Alva kaam in soad ferset. Yn de Nederlannen wie it boppedat in ferwurvenheid dat de lânsheare allinnich mar in nije belesting hefte nei in bea of fersyk. Alva negearre de ynstellingen en hjitte syn herfoarming foar de hiele Nederlannen. Boppedat drigen de Nederlannen as hannelsnaasje troch de Tsiende Peinje yn harren konkurrinsjeposysje oantaaste te wurden. Dêrtroch drige Alva de befolking net allinnich swierder te belêsten, mar ek yn syn kompetitiviteit te treffen.
Yn werklikheid is de Tsiende Peinje fan Alva nea heft, mar waard yn twa jier ôfkocht foar in bedrach fan 2 miljoen gûne.
Burnu Acquanetta
Priveelibben
Acquanetta en Ross wiene pleatslike notabelen, dy't û.m. finansjeel bydroegen oan 'e bou fan it Lutherske Sikehûs fan Mesa en de oprjochting fan it pleatslik Stagebrush Teäter. Hja krigen fjouwer bern, mar harren houlik rûn yn 'e 1980-er jierren op 'e non. Acquanetta publisearre yn 1974 by Northland Press yn Flagstaff in poëzijbondel ûnder de titel The Audible Silence ("De Hearbere Stilte"), yllústrearre troch Emilie Touraine. Yn 1987 ferkocht Acquanetta de ruïnes fan Mesa Grande, dy't op har lân leine, oan 'e gemeente Mesa.
Ferstjerren
Op jierren rekke Acquanetta oanhelle mei de sykte fan Alzheimer. Yn 2004 stoar hja yn 'e âlderdom fan 83 jier yn it fersoargingstehûs Hawthorn Court, te Ahwatukee yn Arizona, oan 'e gefolgen fan dy krupsje.
Blokhûs
In blokhûs is in âlde beneaming foar in ferdigeningswurk, fan in ienfâldich bousel fan heale beamstammen oant kastieleftige bouwurken. Yn beide gefallen wie it faak ûnderdiel fan in grutter systeem, lykas in lânwar. It koe ek in stee behearskje, lykas in krúspunt of in tagongswei. De bou fan blokhuzen is bekend út de Lette Midsiuwen oant en mei de 16e iuw. By blokhuzen as haadgebou fan in goed hearde faak ek in pleats. Blokhuzen yn Fryslân stienen ûnder oare yn Ljouwert (1499), Harns, Starum, Wâldsein en op De Lemmer. Se waarden ek boud yn West-Fryslân en Alkmar.
Blokhuzen binne oars yn hiel Europa bekend en ek yn Noard-Amearika en Súd-Afrika.
Houthakkersfeest (Lage Vuursche)
thumb|right|220px|Seagje thumb|right|220px|Boskhynder thumb|right|220px|Skulptuerseagje It houthakkersfeest is in evenemint dat yn Lage Vuursche hâlden wurdt wêrby't de bosk sintraal stiet. Ek binne der diskes fan ûnder oare Steatsboskbehear, wedstriden mei Jack Russels.
It lytse 'pankoekdoarp' Lage Vuursche (der binne in soad pankoekrestaurants), leit middenyn de bosken en lûkt in soad toeristen. It tal rekreanten waard hieltiten grutter, mar it begryp fan de rekreanten foar boskbehear waard lytser. Om de ferhâlding mei it doarp en de omjouwing te ferbetterjen wie yn 1984 reden om in Vuursche Oranje Festival op te setten. It feest moast in binend elemint mei regionale betsjutting wurde. Ludike aktiviteiten as in horeka-puzelsirkwy en in jazzfeest joegen net in link mei de bosk.
Omdat yn Raalte yn Sallân it Rispfeest Stoppelhaene fierd wurdt waard yn de Vuursche de link nei it 'rispjen' fan de bosk lein: in bosk levert hout, houtprodukten en beammen en troch de kombinaasje mei pankoeken ûntstie de opset foar it Houthakkersfeest. De brânwar, steatsboskbehear, natoerferienings en houthannels ferlienden meiwurking. Aktiviteiten mei houtslepen mei Belgyske hynders en houtbewurkjen waarden ta wedstriid makke. Dielnimmers moatte bygelyks om it hurdst in beam omkappe of in figuer út in beamstamme seagje mei in motorsage (skulptuerseagje). De bosk om Lage Vuursche hat ek omtinken nedich, om de kondysje fan de bosk foar de takomst op peil te hâlden. It útlizzen fan it boskbehear wurdt dy deis dan ek dien. Yn it tsiende jier waard it feest ferpleatst fan de buorren nei deicamping de Kûle fan Drakestein. De prizen fan houtseach- en kapwedstriden waarden geandewei grutter en de organisaasje profesjoneler. By it 25e Houthakkersfeest yn 2010 waarden demonstraasjes jûn mei skieppekuddes en koenen besikers út in 'beam' wei de natoer belibje en wienen de aktiviteiten foar bern.
Hilbert van der Duim
thumbnail|Hilbert van der Duim yn 1980 Hilbert van der Duim (Beetstersweach, 4 augustus 1957) is in eardere Nederlânske langebaanreedrider.
Mei fallen en opstean nei de top
Hilbert van der Duim wie as rider in kleurryk figuer en waard by in soad minsken bekend troch syn falpartijen oer fûgelstront en letter in kroankoark, krektas in rûntsje te gau ophâlde mei in rees.
Syn reputaasje as brokkepiloat begûn al betiid. Al yn 1979 die hy - offisjeel noch junior - mei oan it wrâldkampioenskip oer alles-riden yn Oslo. Nei de earste dei stie hy noch ûnferwachts fjirde, mar op 'e twadde dei gie hy ûnderút op de 1500 meter.
Yn 1981 foel hy op de 10 kilometer fan it Jeropeesk Kampioenskip en miste dêrtroch de wrâldtitel. Efterôf ferklearre Van der Duim dat er fallen wie oer fûgelstront.
By it wrâldkampioenskip fan datselde jier sette Van der Duim op de 5 kilometer de efterfolging op syn tsjinstanner Amund Sjøbrend te gau yn. Hy helle him yn en gie triomfearjend as earste oer de finishline, om pas in heale omloop letter by it útriden (mei help fan syn coach Leen Frommer), troch te krijen dat hy noch in hiele omloop trochgean moast. In dei letter fersmiet Van der Duim definityf syn kânsen op de titel troch by de 1500 meter op in kroankoark te stappen en ûnderút te gean.
Ferneamd waard ek syn optreden by it WK fan 1983 yn Oslo. Van der Duim wie koart dêrfoar Jeropeesk kampioen wurden en op dat stuit noch regearjend wrâldkampioen. Nei it foarbyld fan it hurdfytsen ferskynde hy yn in reinbôgepak op 'e baan. Syn 500 meter wie noch poerbêst (twadde), mar op de 5000 meter hie hy "Brij yn 'e poaten", einge as santjinde en ferspile sa in startplak op de ôfslutende ôfstân. Oer dat pak is letter noch in protte sein.
Súksessen
Van der Duim wie ûndanks dy fratsen in súksesfol reedrider dy't twarris wrâldkampioen (1980 en 1982) en twarris Jeropeesk kampioen (1983 en 1984) allround riden waard. Yn 1980 fersloech hy, ta ferrassing fan eltsenien, de ûnferslaanber achte Amerikaan Eric Heiden. It waar spile in grutte rol by dat toernoai, mar Van der Duim bewiisde better as oaren yn 'e stoarm oerein bliuwe te kinnen en wûn de 1500 meter, dy't faaks beskôge wurdt as in kaaiôfstân. Yn dat toernoai wie dat seker sa.
Jan de Jong, de iismaster fan It Hearrenfean ferklearre nammers jierren letter dat er mei de dweilskoften manipulearre hie, wêrtroch't op de 10.000 meter Van der Duim op goed iis en Heiden op oanslein iis ride moast.
Frjemdernôch is krekt de 1500 meter syn lestichste ôfstân: op dy ôfstân hie hy ek de minst skerpe persoanlike toptiid stean. Lykwols, op trije fan de fjouwer toernoaien dêr't hy de titel pakte, wûn hy dy ôfstân: alle trije kearen mei in foege stoarm. Wierskynlik soe Van der Duim op moderne, oerdekte, snelle iisbanen minder súksesfol wêze: de omstannichheden binne dêr gewoan net swier genôch.
Syn bêste seizoen wie wierskynlik 1982, doe't hy tredde waard by de EK yn Oslo en wrâldkampioen foar eigen publyk yn Assen. Hy ferbettere ferskate persoanlike en Nederlânske rekords en stie noch justjes twadde op de wrâldranglist.
De Olympyske Spullen fan 1984 yn Sarajevo kamen foar him wierskynlik wat te let: op alle ôfstannen dêr't hy oan meidie bleaunen medaljes bûten berik. Der moat noch by sein wurde Van der Duim sân kear Nederlânsk kampioen waard, fan 1978 - 1984; dat is in rekord.
nei it allroundriden
Yn 1986 debutearre hy yn it peloton fan maratonriders en makke dêr fuortendaliks yndruk troch it hege tempo dat hy it peloton oplei. Op 28 novimber 1986 ferbettere hy it wrâldoererekord ta 39.492,8 meter. Van der Duim stoppe yn 1987 troch de need twongen mei riden as gefolch fan in slim auto-ûngelok.
Yn (2004) is Hilbert van der Duim learaar yn Emmen. Ek sette hy him yn foar de lokale politike partij Plop yn Assen, dêr't hy listtriuwer foar wie by gemeenteriedsferkiezings.
List fan boargemasters fan Snits
Dit is in list fan boargemasters fan de eardere Fryske gemeente Snits dy't op 1 jannewaris 2011 opgien is yn de nije gemeente Súdwest Fryslân.
Paulustsjerke (Baarn)
thumb|right|300px| Paulustsjerke, rjochts it gemeentehûs De Paulustsjerke is in fan oarsprong romaansk tsjerkegebou mei letter tafoege goatyske eleminten yn Baarn.
De tsjerke waard om 1395 boud en wie oant 1580 in roomsk-katolike tsjerke. Hy stiet op it heechste punt fan de buorren oan de Brink. Der kinne yn 2008 600 minsken yn de tsjerke dy't op de monumintelist fan Baarn stiet as it âldste monumint. It achthoekige doopfont, fersierd mei fjouwer koppen, is nei alle gedachten it symboal fan de fjouwer streamen fan it paradys: Tigris, Eufraat, Nijl en Ganges. thumb| Paulustsjerke efter de muzyktinte thumb| Tsjerkedoar oan de foarkant thumb| Efterkant Paulustsjerke
Religy
Oant 1580 wie it in roomske tsjerke en foel ûnder de Utertske Paulusabdij, krektas de tsjerke fan Soest. Yn de krystnacht fan 1580 waard it oernomd troch de herfoarmen, yn opdracht fan de Steaten fan Utert. De roomske parochy wie wijd oan de hillige Nikolaas, de herfoarme gemeente hie Paulus as patroan. Yn de 15e iuw is it prysterkoar fergrutte mei in trijesidige oanbou. Tagelyk waard doe it skip oant neist de toer trochlutsen en de toer waard ferhege oant it hjoeddeiske part mei de galmgatten. Letter, yn de 16e iuw, ferriisde njonken it koar in konsistoarje. Yn 1638 kaam der in twadde beuk neist de tsjerke en krige de toer de hichte dy't er no hat. Nei stoarmskea binne der yn de 18e iuw reparaasjewurksumheden dien.
Begraffenissen
Oant 1 jannewaris 1829 waarden alle Baarnse ferstoarnen om de Herfoarme tsjerke begroeven, ek de roomsken. De riken woenen leafst yn de tsjerke of sa ticht mooglik by de tsjerke begroeven wurde. Dit hie as gefolch dat it frijwat rûke koe (rike stjonkerts). Der kamen skuorren yn de flierren dy't dêrnei fersakken. Fanwegen de ûntbiningslucht fan de deade lichems waard it begraven yn de tsjerke ferbean. De herfoarmen en de roomsken krigen dêrnei in eigen tsjerkhôf. Hjoed de dei binne noch dielen fan de grêfmonuminten yn de tsjerke te sjen. Fan it tsjerkhôf bûten de tsjerke is neat mear oer. Mei't it begraafplak bûten de tsjerke wie, miste it hjirtroch ynkomsten. Men betelle no net mear de tsjerke, mar de gemeente. Dêrom kaam der in oerienkomst tusken de tsjerke en de gemeente. De gemeente moast de tsjerke jierliks ƒ 21,40 betelje. Op 30 jannewaris 1914 waard dy oerienkomst ôfkocht mei ƒ 250,00. Trochdat it begraafplak te fol waard kocht de tsjerke yn 1919 grûn fan keningin-regintesse Emma om in nij algemien begraafplak te meitsjen. Dat kaam oan de Torenlaan.
Hoftsjerkebank
Yn de 17e iuw kaam der in hoftsjerkebank, spesjaal foar steedhâlder Willem III dy't yn Soestdyk wenne. Prinses Juliana wie de lêste dy't yn de bank sitten hat as keninklik lid. Allinnich as it drok is meie der leauwigen yn de bank sitte, oars wurdt de bank frijhâlden foar in lid fan it keninklik hûs dat eventueel yn de tsjerke komt.
Resinte restauraasjes
Yn 1995 krige it oargel, yn 1959 boud troch D.A. Flentrop Zaandam, grut ûnderhâld en weryntonaasje. Yn 2008 en 2009 wurdt de yntonaasje oanpast en wurde inkele disposysjewizigings trochfierd, wêrby't bewust gjin rekken hâlden is mei it oant dan goed bewarre klankbyld. Yn 2005 waarden yn opdracht fan de gemeente de wizerplaten fan de fjouwer oerwurken op de toer restaurearre. Hjirby waard de roast fan de platen helle, de kleuren ophelle en it blêdgoud ferfongen.
Deinum
Deinum is in doarp yn de gemeente De Waadhoeke, 4 km wêst fan Ljouwert oan it Van Harinxmakanaal. Net fier fan Deinum ôf leit de A 31 fan Ljouwert nei Harns.
It súdlike diel fan de buorskip Ritsumasyl falt ûnder it doarpsgebiet fan Deinum.
Deinum hat  ynwenners.
Skiednis
It doarp is ûntstien op in terp oan 'e Middelsee, dy't foar it grutste part ôfgroeven is. De terp is noch werom te finen yn it strjittepatroan, mar leit no oan de noardwestkant fan it doarp.
Om it âlde doarp rint de ringdyk Sint Janswei, dy't eartiids it doarp beskerme tsjin it wetter fan de Middelsee. Oant yn de 19e iuw lei it doarp oan de Harnzer Feart en der wennen ek noch minsken oer de feart. Mei de komst fan it Van Harinxmakanaal noardlik fan it doarp en it spoar sudlik fan it doarp waarden de huzen súdeastliker boud, tichter by it stasjon. Deinum hat noch altiten in eigen treinstasjon oan it spoar fan Harns nei Ljouwert.
Earder hie Deinum in gersdroegerij, in fleisbedriuw en in molkfabryk. Yn 2002 is ek de bank ferdwûn.
Mei it ûnstean fan de nije gemeente De Waadhoeke waard ûnder de bewenners fan de fiif meast westlik lizzende plakken Blessum, Boksum, Deinum, Marsum en Ritsumasyl troch de 'Wurkgroep Grinskorreksje' in ûndersyk útfierd, mei de fraach oft hja by it ûnstean fan de nije fúzjegemeente net leaver nei it tichtebylizzende Ljouwert woene. In mearderheid fan 83,7% fan de respondinten joech oan dat hja yn de gemeente De Waadhoeke bliuwe woene.
Mei it útbaggerjen fan it Boksumer Soal binne der yn 2019 tusken de doarpen Ritsumasyl, Boksum en Deinum ferbetterings oanbrocht foar it rekreative skipferkear.
Tsjerke
thumb|250px|left|Deinumer tsjerke
It âldste gebou fan Deinum is de 13-iuwske Jehannes de Dopertsjerke of Sint-Janstsjerke. Dat de toer eartiids as fjoertoer brûkt waard is net wier. Mei de bou fan dy toer is earst yn 1550 útein set, doe't it Bilt al in heale iuw droech wie en earst yn 1595 wie it wurk ree. De sipel is yn 1589 op 'e toer kaam. Krekt 400 jier letter, yn de simmer fan 1989, moast de oarspronklike sipel ferfongen wurde troch in nijenien, omdat er oanfretten wie troch de bûnte knjifkrobbe (Xestobium rufovillosum). Der is ek in ferske fan 'e tsjerke mei as titel: Yn Deinum stiet in sipel op 'e toer.
Yn de toer hinget in liedklok út 1544 dy't getten waard troch Johannes ter Steghe út Kampen. De Deinumer klok wie yn de Twadde Wrâldkriich foardere, maar waard nei de oarloch werom fûn op in skip yn in Dútske haven. Oant 1740 hat der noch in twadde klok west, dy't yn 1617 getten waard troch Hans Falck fan Neurenberch. De Stifting ta Behâld fan Monuminten yn de gemeente Menaldumadiel joech opdracht om yn 2017 foar it lege plak yn de klokkestoel in twadde klok te jitten. Nei it ophingjen fan de klok dy lykwols bliken dat it muorrewurk te lijen hie fan it lieden fan de klokken.
Doe't der yn 2000 in nij stek om de tsjerke komme moast ûntstie de aksje Gek op it stek en it inisjatyf Fjoer op de toer set de toer jûns yn it ljocht.
De sipel
thumb|260px|De Sipel fan Ids Willemsma De sipel op de toer is der nei alle gedachten op set om Deinum te ûnderskieden fan oare doarpen. De sipel hat de ynwenners ek harren bynamme fan Sipelgekken jûn. It jierlikse reiske, de iisclub, de pleatslike hamburger en sportaktiviteiten brûke de namme Sipel allegear. Troch it Deinumer kabaret is ek in 'Sipelrap' makke.
Ek hat it doarp in keunstwurk fan Ids Willemsma dat de namme 'De Sipel' draacht, dat it doarp yn it ramt fan it 100-jierrich bestean fan Doarpsbelang skonken waard. It keunstwurk stie oant de simmer fan 2018 op de hoeke Sint-Janswei/Spoarstrjitte, mar om't de omwenners net tsjin de "roestbult" oan sjen woene en ûntdutsen dat it sûnder fergunning wie delset, is it keunstwurk letter ferhûze nei in lokaasje by de yngong fan it doarp.
Wynmotor
Westlik fan it doarp stiet Heechhiem, in yn 1936 boude Amerikaanske wynmotor dy't yn 2002-2004 hielendal restaurearre is.
Mienskip
Deinum wurket in soad gear mei de oanbuorjende doarpen Blessum en Boksum en de ûnder Deinum fallende buorskip Ritsumasyl. De plakken hawwe in mienskiplike doarpskrante Klaver Trije.
It doarp hat in Feriening fan Doarpsbelang, dy 't aktiviteiten foar jong en âld organisearret. Sûnt 1985 hat Deinum de 'Wurkgroep Deinum Doe en No', dy't him dwaande hâldt mei de skiednis fan it doarp. Deinumers wurde ek wol foar 'sipels' of 'koalen' útskolden.
Skoalle
thumb|260px|Basisskoalle 'Twaspan' It doarp hie earder twa basisskoallen: 'De Rank' en 'Master Camminga'. Sûnt augustus 2013 foarmje dy de gearwurkingsskoalle 'Twaspan'. Ek is der in pjutteboartersplak, 'Hummelhonk'.
Tsjerke
Mei Boksum en Blessum foarmet it doarp de PKN-gemeente Terpoarte.
Ferienings
thumb|260px|''Sportfjilden 'De Fjouwer' ( Sjoch foar de meast aktuele ynformaasje oer ferienings op de hiemside)
thumb|260px|Sint-Janswei
Befolkingsferrin
(Boarnen: 1840: Plaatsengids, 2015 en 2020: Alle Cijfers. Oare jierren oernommen fan de besteande ynformaasje sûnder boarnefermelding yn it artikel.)
Strjitten
Aldeleane, Bûterhoeke, De Eker, De Gersdroegerij, De Harke, De Seine, De Strikel, De Swylder, Feytsmahof, Heechhiemsreed, Heechpaad, It Harspit, It Holt, It Swee, Ljochtewei, Marssumerdyk, Mennerdahof, Pypsterhof, Ritsumasyl, Sint Janswei, Sjouke de Zeestrjitte, Skoallestrjitte, Spoarstrjitte, Sportleane, Trekwei, Tsjerkepaad.
Johann Frederik Mauritz Herbell
Johann Frederik Mauritz Herbell (Rees, Kleefsland, Dútslân 1752 - Snits, 25 jannewaris 1819) wie in histoarikus.
Hy wie in soan fan J.C. Herbell te Kleef. Hy studearre rjocht yn Frjentsjer (ynskreaun 1770, en Duisburg 1773).
Aldemardum
Aldemardum is in doarp yn de gemeente De Fryske Marren. It doarp leit yn it súdwesten fan de gemeente oan de Iselmar. Oant 2014 hearde it doarp by de gemeente Gaasterlân-Sleat. It doarp is by toeristen fral bekend om it Aldemardumer Klif.
Johann Frederik Mauritz Herbell
Herbell wie hûslearaar by G. F. thoe Schwartzenberg en Hohenlandsberg en sadwaande behelpsum by it gearstallen fan it Sjarterboek. Herbell gie dêr mei troch nei 1783 oant de revolúsje fan 1795 de útjefte einige.
Letter wie er stedssekretaris fan Frjentsjer, Snits en presidint fan de rjochtbank yn Snits. Syn bibleteek waard yn 1855 oerdroegen oan it Frysk Genoatskip. Herbell bleaun frijfeint.
Aldemardum
It doarp hie op  ynwenners.
Skiednis
Troch de âlde doarpskearn mei in brink docht Aldemardum wat Drintsk oan. Dy âlde, let-midsiuwske, doarpskearn bestiet út De Brink, de tsjerke (in ryksmonumint) en de Alde Buorren. Yn de 19e iuw waard de doarpskearn útwreide mei de Jan Schotanuswei en de Tsjerkestrjitte, beide mei in pear âlde pleatsen en huzen oan beide kanten fan de dyk. Midden yn it doarp Aldemardum stiet ek doarpshûs "'t Klif".
Gea
Aldemardum leit yn Gaasterlân, dêr’t yn 2007 sa’n 20 dasseburchten yn te finen binne. Der binne ferskate 'dassetunneltsjes' oanlein om it bist te beskermjen tsjin it ferkear. De das is ek de maskotte fan it besikerssintrum "Mar en Klif".
Stiennerûte
thumb|left|200px|[[Balstien fan Aldemardum]] De Stiennerûte is in rûte mei balstiennen út Skandinaavje dy't yn de foarlêste iistiid, 140.000 jier lyn, yn Gaasterlân komd binne. Se lizze op in soad plakken, as grins, as monumint of samar foar de pronk. Der lizze in soad op de hiemen mar der sitte noch folle mear yn de grûn. By tweintich stiennen binne ynformaasjebuordsjes delset.
De Mergelbult
By it Aldemardumer Klif, en deirekreaaasjeterrein "De Hege Gerzen" leit midden yn in stik lân in bysûndere heuvel. Op de heuvel steane hagedoarnen; de heuvel wurdt yn de folksmûle "De Mergelbult" neamd. Dy bult is oerbleaun fan de mergelwinning, dy't hjir om 1900 wie. Mergel is in mingsel fan klaai en kalk en kin as kalkdongstof brûkt wurde op lânbougrûn. It bysûndere heuveltsje is de stoartbult fan dizze graverij út ± 1900.
Mienskip
thumb|200px|Loftwachttoer It doarpskrantsje hjit "It Pompeblêd". It doarpshûs is fêstige yn it multyfunksjoneel sintrum "it Klif".
Strjitten yn Aldemardum
Alle strjitten yn Aldemardum.
Nice
Nice (Italjaansk: Nizza) is in stêd yn it súdeasten fan Frankryk oan 'e Middellânske See.
Eardere bibleteek (Bussum)
thumb|Eardere bibleteek Bussum De eardere bibleteek fan Bussum stiet oan de Generaal de la Reylaan. It bouwurk waard yn 1913 boud nei it ûntwerp fan de arsjitekten Van der Goot en Cornelis Kruisweg. It waard ûntwurpen foar de funksje fan iepenbiere bibleteek, en is dêrmei ien fan de earste gebouwen yn Nederlân dat spesifyk foar dat doel boud waard.
It pân bestiet út in noard- en súdfleugel dy't ôfdekt wurde troch in sealdak, en in east- en westfleugel ôfdekt troch in skylddak mei piron, bedekt mei reade ferbettere Hollânske pannen. Op de krusing fan de fleugels is in achthoekige ljochtkoepel setten.
It gebou is erkend as ryksmonumint en wurdt tsjintwurdich brûkt as apteek.
Krystkongres
It Krystkongres is it jierlikse meardaachske kongres fan de Federaasje fan Fryske Studinteferienings yn Frjentsjer.
It kongres wurdt hâlden yn it âldste studintewaerdshûs fan Nederlân, de Bogt fen Guné, neist it Sjûkelân yn Frjentsjer. Fryske studinten fan hiel Nederlân út komme hjir ienris yn it jier gear. De lêste jierren duorret it kongres twa dagen, yn it ferline hat it ek wol trije dagen west. De earste Krystkongressen hiene plak yn Ljouwert.
Op de earste dei fan it kongres wurde de studinten moarns troch de boargemaster ûntfongen yn it stedhûs. Middeis wurdt der in debat of lêzing hâlden oer in spesifyk en aktueel fraachstik yn de boppenseal fan de Bogt. It ûnderwerp of tema fan it debat hat meastentiids mei fraachstikken yn Fryslân te krijen, somtiden ek oer ynternasjonale minderhedenfraachstikken. Nei it waarme miel is it dan tiid foar ferdyvedaasje. Leden fan de ferskate ferienings stride om de keëlkas (tsjelken) fan de Bierkriich, de delkriich en de Kabaretkriich. Gauris spilet der 'tot in de kleine uurtjes' in band of in dj.
De twadde dei is û.o. ornearre foar de Federaasje Lede Gearkomste. Gauris stiet in besite oan in museum yn Frjenstjer op it program. Ek in stedkuier of Fryske tsjerketsjinst hat in aktiviteit west.
Bynamme
In bynamme is in namme dy't ûntliend is oan immens ferline, wurk, omstannichheden, lichemsskaaimerk of oars. Benammen op de doarpen waarden eartiids in soad bynammen jûn. In bynamme kin posityf of negatyf wêze en wurdt yn it lêste gefal al gau in skelwurd. As it posityf is, wurdt it in flaainamme.
Jacob Winkelman
Hy wie jierren fan it Bûn fan Fryske Selskippen om utens; redakteur fan It Heitelân, wurke foar ûnderwiis yn it Frysk. Teffens skreau er Fryske toanielstikken.
Uranium
thumb|Uranium thumb|thumb|Uraniumerts Uranium of uraan is in skiekundich elemint mei symboal U en atoomnûmer 92. It is in metallysk griis aktinide.
Untdekking
Uranium waard yn 1789 ûntdekt troch de Dútske skiekundige Martin Heinrich Klaproth yn it mineraal pekblende. It elemint waard neamd nei de planeet Uranus, dy't acht jier earder ûntdekt wie.
De syktocht nei en ûntginning fan radioaktive ertsen begûn yn de Feriene Steaten oan it begjin fan de 20e iuw. Der waarden doe boarnen fan radium socht, om te brûken yn ljochtjaande ferve foar wizers en horloazjes en sa. Radium waard fûn yn uraniumerts. Yn 1917 waard it wichtichste uraniumisotoop, 235U, ûntdekt troch Auguste Piccard. Uranium waard foar de definsje-yndustry fan belang yn de Twadde Wrâldoarloch. Yn 1943 waard yn Kolorado uranium wûn foar it Manhattanprojekt. Uteinlik waard it measte uranium foar it Manhattanprojekt, benammen foar de atoombom 'Little Boy' levere troch de Belgyske regearing yn ballingskip, fanút Belgysk Kongo. Der waard sels Dútsk uranium brûkt dat bútmakke wie op de ûnderseeboat U-234.
Tapassings
Neist it neamde brûken fan ferrike uranium yn kearnwapens en kearnreaktors wurdt ferearme uranium om de hege tichtheid brûkt as kontragewicht yn fleantugen (sjoch Bijlmerramp) en yn munysje. Boppedat wurdt it brûkt as ôfskermingsmateriaal tsjin ionisearende strieling. Yn Nederlân is it brûken fan munysje mei ferearme uranium op de oefenterreinen Vliehors en Noordvaarder sûnt 1993 net mear tastien. Wol wurdt der noch ferearme uranium brûkt foar de legearing fan Amerikaanske M1-tanks, omdat it troch syn hege tichtheid hast net te trochboarjen is mei kûgels. Ferearme uranium fynt ek tapassing yn antitankwapens. It projektyl út ferearme uranium trochboarret it pânser. It uranium baarnt dan en ferbrûkt dêrby ale soerstof binnenyn de tank.
Opmerklike eigenskippen
Nei raffinaazje is uranium in sulverwyt licht radioaktyf metaal dat wat sêfter is as stiel. It is bûchsum, ferfoarmber, in bytsje paramagnetysk en hat in tige hege tichtheid; 65% tichter as lead. As fyn ferdield poeier reageart uranium mei kâld wetter en by oanwêzichheid fan soerstof wurdt it stadichoan bedekt mei in laachje uraniumokside.
Uraniumheksafluoride (UF6) is in wite, fêste stof, dy't al in damp foarmet by temperatueren boppe 56 °C. It wurdt brûkt by it ferrikingsproses fan uranium. Ferrike uranium befet mear as de 0,711 persint 235U dy't yn natuerlik uranium sit.
Foarkommen
Uraninyt is it uraniumerts dat fan natuere it meast op ierde foarkomt. It bestiet yn haadsaak út uraniumdiokside (UO2). Foar fierdere ferwurking wurdt dit ferwurke ta "Yellowcake" (ammoniumdiuranaat), dit bestiet út 70 oant 80 gewichtspersint uraniumokside (U3O8). Om 235U te winnen moat in soad erts dylge wurde, want mar 0,7% fan alle uranium bestiet út dit uraniumisotoop. By de myn bliuwe faak grutte bulten radioaktyf ôffal en fersuorre modder efter.
Lannen dêr't uranium fûn wurdt binne Namybje, Austraalje, Niger, Kanada, Ruslân, de FS en Súd-Afrika. Ek yn Sudetenlân yn Tsjechje komt uranium foar. Yn febrewaris 2003 waard yn Iran uranium oantroffen, op 200 kilometer ôfstân fan de stêd Yazd. Der waard daliks in fabryk boud om dit uranium te winnen.
Yn Seelân binne yn de Formaasje fan Breda fosforytknollen fûn dy't oant 300 ppm út uranium besteane.
Isotopen
De twa foarnaamste uraniumisotopen dy't op ierde foarkomme binne 235U en 238U. 235U is ûnmisber foar sawol kearnreaktors as kearnwapens, trochdat it de ienige splytbere isotoop is dy't op ierde genôch fûn wurdt. It is splytber troch termyske neutroanen. De isotoop 238U is ek belangryk trochdat dizze neutroanen absorbearret, wêrby't hy ferfalt nei 239Pu (plutonium), dat ek splytber is troch termyske neutroanen. Ek de keunstmjittige isotoop 233U is splytber; dizze wurdt foarme út 232Th (thorium) middels in neutroanebombardemnt.
Kettingreaksje
In oar type atoombom is de wetterstofbom, dy't wurket op basis fan kearnfúzje.
Toksikology en feilichheid
Uranium en uraniumferbinings binne giftich. By bleatstelling oan minder as de deadlike doasis bestiet der kâns op skea oan de lever. By hegere doases kinne ek oare organen ûnwerstelber beskeadige reitsje. Dêrneist binne alle uraniumisotopen radioaktyf en kinne dêrtroch by opienheaping yn it lichem genetyske skea feroarsaakje, dy't úteinlik ta kanker liede kin. Meidat uranium allinnich alfastrieling útstjoert, dy't net troch de hûd kringt, is dit gefaar by uranium dat him bûten it lichem befynt, net oanwêzich. Yn poeierfoarm is uranium brânber.
Westerfjild
300px|thumb|Kaart fan de gemeente Westerfjild Westerfjild (Westerveld) is in gemeente yn de Nederlânske provinsje Drinte, mei ynwenners (, boarne: CBS), en mei in oerflak fan 283,00 km² (wêrfan 0,00 km² wetter). Westerfjild ûntstie yn 1998 út in fúzje fan 'e eardere gemeenten Havelte, Diever, Dwingelo en Fledder.
It haadplak fan de gemeente is Diever.
Plakken
Oare plakken yn de gemeente binne: Alde Willem, Eemster, Leggeloo, Lhee, Lheebroek en Oldendiever
Natoer & ferdivedaasje
Yn de gemeente lizze twa nasjonale parken, dat binne it Nasjonaal Park Drintsk-Fryske Wâld en it Nasjonaal Park Dwingelderfjild. Yn de gemeente lizze trije hunebêden en ferskate grêfheuvels.
Gemeenteried
De gemeenteried fan Westerfjild bestiet út 17 sitten. Hjirûnder stiet de gearstalling fan de gemeenteried sûnt 1998: 1 Progressief Westerveld wurdt foarme troch D66 en GrienLinks en lokale leden. In 2022 diene se mei as Progressief Westerveld/GrienLinks. 2 DSW waard foarme as in kombinaasje fan DSSW (Duurzaam Sociaal Sportief Westerveld) en Sterk Westerveld.
Bobby Fischer
Robert James (Bobby) Fischer (Chicago, 9 maart 1943 – Reykjavik, 17 jannewaris 2008) wie in Amerikaansk-Yslânsk skaker. Hy wurdt beskôge as ien fan de bêste skakers fan alle tiden. Fan 1972 oant 1975 wie er wrâldkampioen skaken.
Lille
Lille of Risel (Frânsk en offisjeel: Lille; Nederlânsk: Rijsel) is de haadstêd fan de Frânske regio Opper-Frankryk en de wichtichste stêd yn en teffens haadplak fan it departemint Nord.
The Rolling Stones
thumb|Rolling Stones (2005)'' thumb|De Stones mei [[Amy Winehouse yn 2007]] The Rolling Stones is in Ingelske rockband. De band waard 1962 oprjochte yn Londen troch Brian Jones, en waard uteinlik laat troch de songwriting partnerskip fan sjonger Mick Jagger en gitarist Keith Richards. De groep begûn mei it spyljen fan blues, R&B en rock 'n' roll, en letter ek oare sjenres, as country, reggae en disko. Op de Amerikaanske toer yn 1969 wie de Stones al de grutste rock & roll band fan de wrâld. De band hat mear as 30 albums útbrocht mei eigen wurk, en hat 37 top 10 singles makke. Yn 1989 kaam The Stones Rock and Roll Hall of Fame en yn 2004 waard de band yn it tydskrift Rolling Stone as nûmer fjouwer keazen op de list fan 100 Greatest Artists fan alle tiden. De Rolling Stones hawwe mear as 200 miljoen albums ferkocht.
Skiednis
De Rolling Stones krigen yn 1963 in platekontrakt en brochten de earste single út, “Come on” in lietsje fan de rock en roll sjonger en gitarist Chuck Berry. De twadde single “I wanna be your man” wie skreaun troch John Lennon en Paul McCartney fan de Beatles. Doe spilen hja meast lietsjes fan oaren, letter skreaunen Mick Jagger en Keith Richards de ferskes tegearre. “Aftermath” (1966) wie it earste album dêr’t alinne noch mar ferskes op stienen dy ’t  Mick Jagger en Keith Richard sels skreaun hienen, sa as de hits "Under my Thumb”, “Paint it Black” en “Lady Jane”.
De Rolling Stones wienen populèr oer de hiele wrâld. Se joegen in soad konserten. By it earste konsert yn Nederlân, yn it Kurhaus yn Scheveningen (1964)moasten hja al nei in pear ferskes stopje, troch de útsinnigens fan it publyk en it hurde optreden fan de plysje.
De jierren 1967-1968 wienen de tiid fan de hippys en de “Flower power” mei psychedelyske muzyk. De Rolling Stones lieten har beynfloedzje troch dizze muzyk, op harren album “Their Satanic Majesties Request”. Yn dy perioade krigen Brian Jones, Mick Jagger en Keith Richard swierrichheden mei justysje troch harren drugsgebrûk. Letter waard dat noch slimmer.
It live album “Get Yer Ya-Ya’s Out” waard útbrocht yn 1970 mei sawol âlde as nije lietsjes. Dit wurdt sjoen as it bêste livealbum fan de Rolling Stones. Yn 1971 folge it album “Sticky Fingers” mei de hit “Brown Sugar” en de country ferskes “Dead flowers” en “Wild Horses”. Dêrnei ferskynde it dûbelalbum “Exile on Main St.” De beide albums “Sticky Fingers” en “Exile on Main St.” wurde yn it generaal sjoen as de bêste dy’t de Rolling Stones makke hawwe. Op de plaat dy’t dêr op folget, “Goats Head Soup”, stiet de hit “Angie”, dy’t Mick Jagger opdroegen hat oan Angie Bowie, de frou fan David Bowie. It album “It’s Only Rock ’n Roll” (1974) wie it lêste mei Mick Taylor. Dy stapte út de band, om’t de sfear tusken de bandleden net sa goed wie. Bûten de opnamestudio ûntrûnen hja elkoar sa folle mooglik. Hy seach al in hiel skoft út nei in nije ynternasjonale toernee, mar dat koe net trochgean omdat Keith Richards gjin fisum krige fanwegen syn drugsgebrûk (it selde dat Brian Jones in pear jier earder oerkaam wie).