cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hanneke de Jong
thumb|right|Hanneke de Jong Hanneke de Jong (* 18 juny 1952, Aldetrine) is in skriuwster en ûnderwizeresse.
Libben en wurk
Sy woeks op yn Sint Nyk, dêr't har heit skoalhaad wie. Hanneke gie nei de kweekskoalle en waard ûnderwizeresse yn Beusichem yn de Betuwe. In jier letter waard se beneamd oan de Hjerre Gjerritsskoalle yn Grou. Letter helle se it foech Frysk en joech dat fak oan skoallemienskip Slauerhoff yn Ljouwert en wurke letter oan skoallemienskip Piter Jelles.
Skriuwster
As bern skreaun se stikjes foar de berneside yn de Friese Koerier. Yn har Grouster tiid skreau se har earste mearke foar it Sint Piterfeest. De oare mearkes skreau se foar it Sinteklazefeest yn Wytmarsum. Mei Simy Sevenster skreau se ek twa revu’s: yn 1994 Segen mei it jild en in 1998 500!!!. Dêrnei gie se oer op it skriuwen fan berneboeken en koarte ferhalen. Yn 1990 wûn se dêrmei de Rely Jorritsmapriis. Har earste berneboek De kraan seit: drip ferskynde yn 1992 by de Afûk.
De lêste brief út 1999 krige yn juny 2000 de troch de Fryske Jeugdboekesjuery Sulveren Spjelde. Yn 2002 ferskynde har Nederlânske oersetting dy't yn 2002 in earfolle fermelding krige fan de Gouden Zoen-sjuery fan de CPNB (Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek) as ûnderdiel fan in jeugdboekenkampanje. Troch Omrop Fryslân waard it boek bewurke ta in multimediaprojekt, foar boekpromoasje yn it fuortset ûnderwiis. Yn it stik spilen ek Lianne Zandstra, Tamara Schoppert en Nynke Heeg.
De jeugdroman Sterke skouders (2004) kaam op de IBBY list of honour 2006 (International Board on books for Young People), dat betsjut dat it ynternasjonaal ta de top fan de jeugdliteratuer rekkene wurdt. Yn 2005 skreau se it aksjeboek De Betoverhoed foar de “Sutelaksje” en de “Berneboeketiid 2005”, yllustrearre troch Babs Wynstra. Foar Salsafamke krige se yn 2010 de Simke Kloostermanpriis.
Dominikanen
De dominikanen of preekhearen (Ordo Praedicatorum, O.P.) foarmen in katolike kleasteroarder dy't yn 1216 stiften is troch Dominikus Guzman (± 1170-1221), yn de tiid dat in krústocht hâlden waard tsjin de Kataren yn de Langedok. Ien fan de earste kleasters fan dizze oarde waard festige yn Toulouse. De oarde hearde mei ûnder oar de fransiskanen ta de biddeloarden. Sy folgje de Rigel fan Augustinus.
Skiednis
In oantal bekende en wichtige hilligen hearden ta de oarde fan de dominikanen. Tomas fan Akwino (1225-1274) en Albertus Magnus (sirka 1200-1280) krigen fan pausen de rang fan tsjerkelearaar. De hillige Katarina fan Siëna (1347-1380), in lekendominikaan dy't har aktyf mei de polityk dwaande hâlde, mei in protte minsken korrespondeare en mystike skriften skreau, krige yn 1970 as earste froulike hillige dizze ear. Fjouwer pausen hearden ta de oarde fan de dominikanen: paus Innosentius V, paus Pius V, paus Benediktus XI en paus Benediktus XIII.
Krekt as de measte oare oarden hawwe de dominikanen tiden kind fan bloei en ferfal. Yn de 13e iuw hat de oarde yn Jeropa in grutte opgong trochmakke. Mar yn de 14e iuw kamen der klachten oer ferslopping. Lykwols bloeide de dominikaanske mystyk mei nammen as Master Eckhart, Henrikus Seuse en Jehannes Tauler.
Jan Postma (skriuwer)
Biografy
Doe't de hûn fan Postma útkeazen waard om mei te dwaan oan in telefyzjerige fan de NCRV en letter fan de KRO waard er ynspirearre ta it skriuwen fan plysjeromans. Syn earste boek wie in plysjeroman foar de jeugd mei de namme De vliegende brigade; De terriër contra narcotica (1977), útbrocht by Utjouwerij Kluitman. Yn dizze rige binne letter noch twa boeken fan syn hân ferskynd. Fierders skreau er noch in oare plysjerige, Wolf en in stikmannich boeken foar folwoeksenen.
Sûnt 2003 is Jan Postma ridder yn de Oarder fan de Nederlânske Liuw.
Bibliografy
Wolf:
De fleanende brigade (ek wol Europolbrigade):
Swarte bearkes:
Kommissaris Van Beek:
Oars:
Skimkers
|thumb|right|In kloft Afrikaanske Skimkers De skimkers (Rynchopinae) binne in lytse ûnderfamylje fan stirnseftige fûgels út de famylje fan de miuwfûgels (Laridae) en it skift fan de wilstereftigen. Skimkers komme foaral foar yn de tropen. Eartiids waarden de skimkers ek wol as aparte famylje (Rynchopidae) sjoen.
In dúdlik ferskil tusken dizze trije soarten en oare fûgels is harren snaffel. De ûndersnaffel fan de skimkers is in tredde part langer as de boppesnaffel. By it sykjen nei iten skimkje hja krekt oer it wetter wêrby se de ûndersnaffel yn it wetter hâlde. Komme se in fiskje tsjin dan klappe se de snaffel ticht.
Frederik August Stoett
Biografy
Stoett gie earst yn Ljouwert nei it Steedlik Gymnasium, en studearre dêrnei yn Leien (fan septimber 1889 ôf). Hy promovearre yn de Nederlânske letteren op 15 juny 1889. Hy wie nei 1888 learaar oan it Steedlik Gymnasium yn Amsterdam, it lettere Barlaeus Gymnasium.
Stoett troude op 23 july 1889 yn Ljouwert mei mejuffer P. van Driesum, dy't ek fan Ljouwert wie. It span krige in soan en twa dochters. De beide famkes stoaren yn 1904 oan blinetermûntstekking, se wienen doe seis en acht jier. Syn frou ferstoar, nei ôfgryslik lijen, yn 1926. Nei syn emeritaat wenne Stoett yn Groesbeek.
73
Foarfallen
thumb|200px|Massada
Frederik August Stoett
Biografy
Stoett is begroeven op it Nije Easterbegraafplak yn Amsterdam.
73
Ferstoarn
70er
Krystfloed (1717)
thumb|300px|Krystfloed 1717 thumb|300px|It oerstreamde gebiet op in kaart út 1717 fan [[Johann Baptist Homann (1663-1724)]] Yn in swiere noardwesterstoarm op 25 desimber 1717 ûntstiene oerstreamings yn Noard-Nederlân en Noard-Dútslân oant de Deenske grins ta. Hiel Noard-Grinslân strûpt ûnder en sels yn de stêd Grins stiet tsientallen sintimeters wetter. Yn Delfsyl brekt it westlik diel fan de wâl troch en rinne huzen, it fort en de tsjerke ûnder wetter. Ek yn East-Dongeradiel brekke ûnder oaren de diken fan it Dokkumer Grutdjip en ûntstie in soad skea.
Op lêst fan de Steaten wurdt der ûndersyk dien nei de skea en it tal slachtoffers. Der binne tûzenen slachtoffers. Ek tsientûzenen kij, hynders, bargen en skiep fersûpe, allinne al yn Grinslân. It die bliken dat der yn Fryslân 108 en yn Grinslân 2.276 minsken it libben ferlern hiene.
Sûkerei
thumb|250px|right|Wylde sûkerei (Cichorium intybus) thumb|Personiel fan sûkereifabryk yn Twizel, ±1900 thumb|Sûkereidrûgerij J. Annema, Ikkerwâld 1904 Sûkerei (Cichorium) is in skaai út de famylje fan 'e hynsteblomplanten (Compositae of Asteraceae). Ta dit geslacht hearre wytlof en andyvje.
Tapassing
De mealde woartels waarden, foaral yn de 19e iuw, en wurde as ferfanging fan kofje brûkt fanwegen it hege inulinegehalte. No wurdt sûkerei wer op frijwat grutte skeal boud út reden fan inulineproduksje en it meitsjen fan fruktoazesjerp. Hjirfoar binne ferskate rassen selektearre, dy't in bettere woartelfoarm, in hegere woartelproduksje en in heger inulinegehalte hawwe dan de oarspronklike wylde sûkerei.
De jonge sûkereiblêden kinne yn de maitiid brûkt wurde yn salades, mar se smeitsje tige bitter. Mei Peaske waarden de blêden wol iten by bret laam.
Skiednis fan de sûkereitylt yn Fryslân
De sûkereitylt begûn yn Fryslân yn de 18e iuw. It wie it tiidrek dat kofje hieltyd djoerder waard troch oarloggen en blokades dêroan anneks. Opmerklik is dat de tylt fan kofjesûkerei (Cichorium intybus var. sativum) nei de delfal fan Napoleon, dat nei it ferdwinen fan hannelsblokkades, krekt mear opgong makke.
De sûkereitylt waard yn Fryslân propagearre troch P. A. Bergsma en dûmny J. H. Nieuwold fan Wergea, dy't as earste sûkerei boude en rustere yn Fryslân. Yn 1798 hie Jan Bokma te Ljouwert in sûkereifabryk; it bedriuw hat oant 1963 bestien.
De sûkereitylt naam meastal net mear as trije persint fan it boulân yn, fral yn It Bildt, Ferwerderadiel, West-Dongeradiel en Dantumadiel. Dochs wie it de hiele 19e iuw 75 - 95 % fan de Nederlânske produksje.
De sûkereitylt fergrutte de wolfeart fan de lytse boeren en foaral dy fan arbeiders: mei perseelsjebou koene sy de wurkkrêft fan harren húshâldings benutsje. Fabrikanten joegen wol foarskotten op de rispinge, mar it minste risiko joech it gebrûk fan los lân yn dielpacht: it risiko wie dan spraat en de ferbou koe regele wurde neffens de wikseljende prizen, dy't troch de bûtenlânske merk diktearre waard.
De fabriken kochten de wiete woartels, ferwurken dy yn de iest (drûgerij) en de branderij en ferstjoerden it einprodukt as kofjesurrogaat meast nei Ingelân en Dútslân.
Yn de 20e iuw rekke de ferbou yn it delgean, útsein in oplibbing yn de Earste- en Twadde Wrâldkriich. Tusken de oarloggen wie der yn Fryslân noch sa'n 645 ha sûkerei (yn hiel Nederlân 1015 ha) mei in opbringst fan sa'n 25.000 kg woartels; yn 1950 noch 1 ha fral yn de Wâlden (Nederlân 404 ha mei in opbringst fan 40.000 kg).
Gütersloh (Kreis)
Gütersloh is in bestjoerlik distrikt yn de Dútske dielsteat Noardryn-Westfalen en hat 354.622 ynwenners. It distrikt waard oprjochte yn 1973.
Stêden en gemeenten
De folgende stêden en gemeenten lizze yn dit bestjoerlik distrikt:
Jeddah
Jeddah is in plak yn it westen fan Saûdy-Araabje. It plak leit op de kust fan de Reade See en is it grutste plak yn de provinsje Mekka, de grutste haven oan de Reade See en de twads grutste stêd fan it lân nei de haadstêd, Riyad.
Susterstêden
Jeddah hat 23 susterstêden:
Hynstekrêft
De hynstekrêft, hoarsepiid (hk, Nederlânsk symboal 'pk', ek meast yn Fryslân brûkt) is in âlde ienheid fan arbeidsfermogen, dêr't it gebrûk fan sûnt 1978 - by de ynfiering fan it SI-stelsel - wetlik net mear tastien is. It wie it arbeidsfermogen dat in trochsneed hynder oer in lang skoft tiid leverje koe. De oantsjutting hynstekrêft is betizend, want it is net in ienheid fan krêft mar fan fermogen. De Ingelske namme horsepower (symboal HP) jout dy betizing net.
Definysje
thumb|right|200px|Om 1900 hinne waard yn adfertinsjes de slinderynhâldt net fernijd, allinne it motorfermogen wie fan belang thumb|1 hynstekrêft
English horsepower
De Skotske útfiner James Watt definiearre de hynstekrêft om 1770 hinne as 33000 foot-pounds per minute. Dat is it fermogen fan in wurkhynder om 150 kilogram yn ien minút 30 meter op te hisen. Dat
De hynstekrêft waard ek definiearre as it fermogen dat nedich is om in lêst fan 75 kilogram yn 'e stap te hisen (dat wol sizze mei in faasje fan 1 meter de sekonde, of 3,6 kilometer de oere). Dat by in falfersnelling fan 9,81 m/s² jildt it folgende:
It fermogen fan stoommasines en letter ek dat fan motoaren waard eartiids yn hk's jûn. Mar de hk (en alle oare nasjonale oantsjuttings foar hynstekrêft, sa as HP (horse power), PS (Pferdestärke) en ch (cheval vapeur)) binne tsjintwurdich ferfongen troch de SI-ienheid kW (kilowatt), hoewol't yn advertinsjes foar en yn it generaal de term hk noch altyd brûkt wurdt.
Ynternasjonaal
In Nederlânske hynstekrêft (hk) is krekt deselde as de Dútske Pferdestärke (PS) en de Frânske cheval-vapeur (ch), mar de Ingelske horse power (hp) is in bytsje grutter: 1 horse-power = 1 HP = 550 ft.lbf/s ~ 745,7 watt, mei oare basisienheden (1 ft = 1 foot = 0,3048 m en 1 lb = 1 pound = 0,4536 kg. lbf is de swiertekrêft op 1 pound. Yn Ingelân wie de definysje dus yn bytsje oars.
Ferskillende manieren fan mjitten
thumb|Fan âlde Nederlânske motoren wurdt it fermogen geregeldwei jûn yn E.P.K. De opjefte fan it fermogen wurdt troch bedriuwen meast sa geunstich at kin foarsteld. Der waard wol praat fab 'ferkeap-hk's'. It fermogen fan auto's en motorfytsen waard ek yn hk's útdrukt, mar de getallen koenen dus ferriffelje. At it fermogen fuort oan de krukas metten wurdt, sil de wearde heger útfalle as by mjitting oan de tsjillen of at de helpapparatuer dy't troch de motor oandreaun wurdt der ôfhelle wurdt ( de dynamo, fersnellingsbak, hydraulyske pompen). Fierders kin de motor sa sekuer ôfsteld wêze dat it measte fermogen metten wurdt.
Harinxma
thumb|200px|Poartegebou fan de [[Sjucksmastate yn Waaksens, wenhûs fan Ernst fan Harinxma en Tietke fan Botnia]] Harinxma is in famyljenamme fan Frysk komôf en wie eartiids in wichtige Haadlingefamylje. Yn de twadde helte fan de 15e iuw waarden sy mei de Siaerda's en Juwinga's ta de machtichste famyljes fan Fryslân rekkene. Sy hiene sizzenskip oer Snits en hearden ta de partij fan de Skieringers.
Skiednis
De Harinxma's regearen net allinnich Snits dêr't sy yn it kolleezje fan rjocht en ried oer in erflike skepensit beskikten, mar behearsken ek de lytsere stêden Drylts en Sleat. Fierder hiene sy steunpunten yn de doarpen Heeg en Wâldsein. Hja koene yn in grut gebiet Wymbritseradiel, Gaasterlân en Raerderhim mannen mobilisearje.
Van Harinxma thoe Slooten
Ofstammelingen fan de Harinxma's neamden sich Van Harinxma thoe Slooten. Dizze family is in 1814 yn 'e Nederlânske adel opnaam.
Poere
Poere is ien fan de âldste foarmen fan fiskjen op iel.
By it poeren wurdt de iel net fongen mei in fiskheak, mar mei in poer. Dit is in strús wjirms, meastal sa'n 30 stiks, mei jern oan elkoar reaun ta in grutte ring. De poer wurdt dêrby mei in trie by elkoar bûn. Boppe-yn de poer wurdt oan de poerline in kegelfoarmich stik lead (tusken de 20 oant 125 gram) hong. Troch de poer mei de poerstôk flak boppe de boaiem op en del te bewegen waaiert dy as in kwaste út, wêrby't de rook fan de wjirms ferspraat wurdt. Dit geurspoar lûkt de iel oan. Faak bart it poeren nachts, de fisker hâldt dan in bûslampe boppe de poer. It ljocht lûkt de iel oan wêrtroch't de iel tige maklik te fangen is. Poeren wie earder foar earmelju in wize om troch de tiid te kommen. Letter mochten allinnich minsken mei in fergunning poere, mar Sportfiskerij Fryslân jout al jierren gjin spesjale Poerfergunning mear út. Poeren falt tsjintwurdich ûnder streuperij.
74
Foarfallen
thumb|Spikerskrift (Neo-Assyrysk)|200px
Baktearje
thumb|Bacillus subtilis Baktearjen (wittenskiplike namme: Bacteria, iental Bacterium) binne (iensellige) mikro-organismen, dy't sa lyts binne dat se allinnich ûnder in mikroskoop te sjen binne. In wichtige eigenskip fan baktearjen is, dat se har hurd fermearderje kinne. In baktearje is in prokaryoat en hat dus gjin selkearn. It erflike materiaal sweeft om yn it sytoplasma. It DNA bestiet meastal út mar ien ringfoarmich gromosoam, faak beselskippe troch ien of mear plasmiden, dy't ek genetyske ynformaasje befetsje. Baktearjen kinne ûnderling plasmiden útwikselje (konjugaasje), wêrtroch't se rekombinearje. Sa ûntsteane allegeduerigen nije bacterievariëteiten.
De Bakteria waarden eartiids Eubakteria neamd. Yn it algemiene spraakgebrûk wurdt meastal gjin ûnderskied makke tusken Bacteria ("gewoane" baktearjen) en Archaea (oerbaktearjen), dy't tegearre de groep prokaryoaten foarmje. Yn de taksonomy foarmje de Bakteria lykwols in ôfsûnderlik Ryk of Domein.
Blaualgen of blauwieren, dy't gjin echte algen of wieren binne mar syanobaktearjen, hearre ek ta de prokaryoaten.
Algemien
Baktearjen binne hast rûnom te finen. Fierwei de measte baktearjen binne net skealik foar de gesondheid. In soad baktearjen dogge tigenuttich wurk, bygelyks yn de terms. Ek wurde se ynsetten yn de yndustry om bygelyks bepaalde soarten ôffal ôf te brekken of om medisinen te meitsjen.
Skiermûntseach (plak)
It doarp Skiermûntseach, ek wol Easterbuorren (Eilanners: Aisterbun of Darp), is it ienige doarp op it lyksa neamde Waadeilân Skiermûntseach.
Skiednis
It doarp Skiermûntseach is as Easterbuorren yn opdracht fan de famylje Stachouwer boud yn 1719, omdat it oarspronklike doarp Westerbuorren, stadichoan troch de see ferswolge waard.
Nei de Twadde Wrâldoarloch ferriisde oan de súdkant fan it doarp in nije wyk, dy't troch de bewenners Nij-Dokkum neamd wurdt. Yn dizze wyk stiet in vmbo-skoalle en in sporthal.
As neitins oan de muontsen fan Klaarkamp is yn 1961 yn it doarp in stânbyld fan in muonts ûntbleate. Nei 1995 is in nije wyk boud oan de eastkant fan it doarp.
Strjitten
Yn 1758 wienen de Foarstreek en Middenstreek op Skiermûntseach klear. Twa jier letter waard oan de noardside fan it doarp begûn mei de bou fan de Langestreek. Boeren rieden eartiids mei hynder-en-weinen oer de Reeweg it waad op nei de skippen. De boeren fan Skiermûntseach brochten sa harren passazjiers by de postskippen.
Tsjerken
De eardere herfoarme tsjerke fan Skiermûntseach, oan it Dû. Hundlungiuspaad, is de Got Tjark ("Grutte Tsjerke"), dy't yn 1866 boud is. De eardere grifformearde tsjerke, oan 'e Langestreek, dy't datearret fan 1962, is no it Kultureel Moetingssintrum Skiermûntseach. Beide gebouwen binne sûnt 2005 yn it besit fan 'e Protestantske Tsjerke yn Nederlân. Fierders stiet oan 'e Badwei de roomske Sint-Egbertuskapel út 1915, dy't de status fan ryksmonumint hat.
75
Ferstoarn
70er
De facto
De facto is in Latynske útdrukking dy't soksawat betsjut as "feitlik" of "winliken". It begryp ferwiist nei wetten, bestjoer of technyk en is it tsjinoerstelde fan de jure. De facto jout oan dat der wat is, dat net oeral akseptearre wurdt. Wannear't in juridyske saak bepraat wurdt, betsjut de jure eksplisyt wat de wet seit, wylst de facto referearret nei wat der werklik bart, dat rint net altiten lykop.
Noardgermaanske talen
thumb|right|250px|De plakken dêr't de Noardgermaanske talen sprutsen wurde yn it grien en blau De Noardgermaanske of Skandinavyske talen binne it Deensk, it Noarsk (Bokmål en Nynorsk), it Sweedsk, it Yslânsk en it Faeröersk. Se wurde benammen yn Skandinavië sprutsen troch ûngefear 20 miljoen minsken.
De Noardgermaanske talen binne nauwer besibbe oan de Eastgermaanske as oan de Westgermaanske. It Noardgermaansk is bekend fan runenynskripsjes fanôf de 3e iuw nei Kristus. Der is in literêre tradysje fanôf de 9e iuw.
De fêstelân-Skandinavyske talen (Deensk, Noarsk en Sweedsk) binne op in hichte ûnderling fersteanber. Deensk en Bokmål lykje wol sa sterk op inoar, dat sommige taalkundigen se as dialekten fan deselde taal beskôgje.
Begrypsbetizing
Yn Skandinavië sels slacht de term Skandinavyske talen allinnich op 'e op it fêstelân sprutsen talen, dat op it Deensk, Noarsk en Sweedsk. De hiele groep fan Noardgermaanske talen, dat it Faeröersk en Yslânsk ynbegrepen, wurdt Noarske talen neamd.
Yndielingen
De taalwittenskip brûkt ferskate yndielingen fan de Noardgermaanske talen yn de ferskate taalperioades.
Foar it jier 1100 wie der ien inkele Noardgermaanske prototaal (dǫnsk tunga, Aldnoarsk), dy't lykwols in pear dialektferskillen hie. Dus waard foar dy perioade in ûnderskied makke tusken it Westnoarsk en it Eastnoarsk:
Kim Noorda
thumb|Kim Noorda, febrewaris 2007 Kim Noorda (Amsterdam 22 april 1986) is in Nederlânsk moademodel. It modellewurk is sy mei begûn yn 2003 nei’t sy troch talintescout Wilma Wakker ûntdutsen wie. Bakker seach har op’e dyk rinnen mei wat freondinnen. Noorda wurdt fertsjintwurdige troch de agintskippen DNA Model Management, Viva Models, Why Not Models en Wilma Wakker, en is it gesicht fan Bvlgari, Omnia, en Crystalline parfum. Noorda is fotografearre troch Peter Lindbergh en hat shows dien foar Chanel, Burberry, Prada, en Dolce & Gabbana en wie ek te sjen op it omslach fan Vogue (Brazylje, Japan, Ruslân), Madame Figaro, D, Marie Claire (Itaalje), Elle (magazine) (Nederlân), Avantegarde (Nederlân), en Harper's Bazaar.
Noardgermaanske talen
Yndielingen
Dêrnei groeiden it Deensk en 'e oanbuorjende dialekten út inoar, sadat der fan ûngefear 1100 oant ûngefear 1300 in nije yndieling oannommen waard:
Kim Noorda
Persoanlik
Sy hat twa susters en ien broer. Yn Vogue hat hja rjochtút sprutsen oer hoe dreech at it bytiden is om har gewicht en lichems model foldwaan te litten oan de easken fan de moadeyndustry.
Spotprint
thumb|Cartoon fan [[Fokke en Sukke]] thumb|'Skip nei Gaza' thumb|'De groei fan [[demokrasy, 1917'. Bruce Bairnsfather (1888-1959) ]] thumb|''[[Willem V fan Oranje-Nassau (as Kupido) dreamt oer in protte heechswiere froulju, 1796]]
Noardgermaanske talen
Yndielingen
Yn 'e lette midsiuwen ûntwikkelen de Noardgermaanske talen har nochal ferskillend: yn it Faeröersk en it Yslânsk bleaunen de âlde taalstruktueren (yn it bysûnder de bûging) foar in grut part bewarre, wyls se yn it Deensk, Noarsk en Sweedsk sterk ferienfâldige waarden. Fan ûngefear 1500 ôf kin dus in tredde yndieling fan 'e Noardgermaanske talen oannommen wurde:
Spotprint
In spotprint of cartoon is in humoristyske tekening. Dat kin bygelyks in karikatuer fan in bekend persoan, in persiflaazje fan in aktuele situaasje of simpelwei in ôfbyld fan in komyske situaasje wêze. It wurd foar cartoon wurdt ek wolris brûkt foar tekenteltsjes of tekenfilms.
In soad kranten en tydskriften publisearje cartoons. Yn kranten giet it benammen om politike spotprinten.
Noardgermaanske talen
Yndielingen
Dizze yndielingen binne gjin genetyske stambeammen yn it ramt fan 'e stambeamteory. Se beskriuwe gelikenissen tusken talen fan in bepaalde perioade. Wannear't dizze talen sterk feroarje, wurde de gelikenissen tusken dizze talen dan ek grutter of lytser sadat faaks in nije yndieling ûntstiet.
Spotprint
It komt net faak foar dat yn Nederlân in cartoonist persoanlike konsekwinsjes ûnderfynt fan syn wurk, mar Bernard Willem Holtrop, dy't ûnder de skûlnamme Willem wurket, feroarsake yn 1966 in skandaal mei in print dêr't keninginne Juliana har prostituearre. De print waard yn beslach nomd, Willem waard oppakt en waard tegearre mei syn útjouwer ferfolge fanwege majesteitsskeining. Hjirnei ferhuze Willem nei Parys. Yn Frankryk is hy ekris yn oanfarring komd mei de yn opspraak kommen minister Roland Dumas, dy't troch him yn syn eare oantaasten wêze soe.
Noardgermaanske talen
Alfabet
Nêst de 26 grafemen fan it Latynske alfabet kinne de Skandinavyske talen in oantal ekstra grafemen:
Spotprint
Der binne ea Keamerfragen steld troch de RKPN oer in as tige krinkend erfaren cartoon fan Yrrah yn Vrij Nederland, mar dat hie fierder gjin konsekwinsjes.
Noardgermaanske talen
Wurdfolchoarder
Krektas yn it Frysk hantearje de Noardgermaanske talen de SVO-folchoarder as standert. De persoansfoarm stiet altyd op it twadde plak in de haadsin, wêrby't ek ynverzje foarkomme kin. Fergelyk ta yllustraasje:
Spotprint
Op 30 septimber 2005 stienen en in pear cartoons oer Mohammed yn Jyllands-Posten, yn in Deensk deiblêd. Dat late yn de islamityske wrâld en ûnder islamityske ymmigranten yn de westerske wrâld ta in anty-Deenske boycot en felle en bytiden gewelddiedige protesten. Der ûntstie ek yn Nederlân in diskusje oer selssensuer en de grinzen fan de frijheid fan mieningsutering.
Noardgermaanske talen
Wurdfolchoarder
It haadtiidwurd komt lykwols folslein foar it saaklik foarwerp:
List fan eartydske lannen
List fan eartydske lannen, ûnfolslein:
Noardgermaanske talen
Wurdfolchoarder
De belangrykste ôfwiking fan 'e Fryske standertwurdfolchoarder is it plak fan de negaasje (It Sweedske inte/ej, Deenske ikke/ej, Noarske ikke/ikkje ensfh.):
Rienk Jelgerhuis
thumb|right|Rienk Jelgersma, 'In húshâlding' Rienk Jelgerhuis (Ljouwert, 13 april 1729 – Amsterdam, 17 april 1806) wie in Nederlânsk keunstskilder, graveur en tekener fan Frysk komôf.
Noardgermaanske talen
Haadwurden
Tekenjend foar de Noardgermaanske talen is dat it bepaald lidwurd foarkomt as in suffiks trochdat it oan it haadwurd "fêstplakt" wurdt; dit hjit oanhechte lidwurd (itselde as bygelyks yn it Arabysk). It Yslânsk hat as ienige fan de fiif Noardgermaanske talen gjin ûnbepaald lidwurd. In foarbyld:
Hôf
Sjoch ek: hof
Noardgermaanske talen
Haadwurden
It Yslânsk en it Faeröersk kinne boppedat noch in systeem fan fjouwer namfallen, krekt as bygelyks it Dútsk. It Deensk, Noarsk en Sweedsk kinne tsjintwurdich nêst de nominatyf allinnich noch de genityf-s sa as ek wol ris yn it Frysk brûkt wurdt, mei it ferskil dat dizze genityf yn 'e Noardgermaanske talen by alle haadwurden en yn it Frysk frijwol allinnich by persoansnammen brûkt wurdt. (Yn dit opsicht liket it Ingelsk, dêr't it gebrûk fan de genitive-s ek frij algemien is, dus mear op de Noardgermaanske talen as op it Frysk).
Rienk Jelgerhuis
Jelgerhuis waard berne yn Ljouwert. Hy wurke yn 1796 yn Ljouwert en letter yn Kampen en Amsterdam. Hy waard bekend as rûnreizgjend portretskilder. Hy brocht leafst 7.763 portretten op syn namme. Jelgerhuis wie ek behangskilder en makke teffens allegoryske skilderijen. Hy joech skilderûnderrjocht oan syn soan, Johannes Jelgerhuis, dy't skilder, yllustrator en akteur mei namme waard. Rienk Jelgerhuis stoar yn Amsterdam.
Noardgermaanske talen
Haadwurden
De Noardgermaanske talen kinne ek in ferhâldingswurd "fan" (Deensk, Yslânsk: af; Faeröersk, Noarsk, Sweedsk: av), mar dat wurdt yn 'e regel net brûkt om in besitsferhâlding oan te jaan.
Rienk Jelgerhuis
Jelgerhuis hat twa kear troud west.
Noardgermaanske talen
Haadwurden
Benammen yn it Noarsk bestiet de oanstriid om de genityf-s te ûntkommen en yn pleats dêrfan in analytyske konstruksje mei it ferhâldingswurd til of in konstruksje mei, krektas yn it Frysk, it besitlik foarnamwurd sin ("syn") ta te passen. Bygelyks:
De genityf-s wurdt in alle Noardgermaanske talen ek noch geregeld brûkt yn fêste útdrukkingen mei it Deensk/Noarske ferhâldingswurd til en it Sweedske ferhâldingswurd till dat yn it Frysk ûngefear nei of ta betsjut (ferlykje it Ingelske until).
Yslânsk
It Yslânsk heart tegearre mei it Faeröersk ta de westlike of eilân-Skandinavyske talen. It is net sûnder mear te ferstean foar sprekkers fan 'e Skandinavyske talen fan it fêstelân: Noarsk, Sweedsk en Deensk.
Noardgermaanske talen
Haadwurden
Betsjuttingen: Sy is min ta bien. (sy is min op 'e gong) Wolkom oan tafel. Wy gean nei it bosk.
Tiidwurden
De tiidwurden hawwe tiden fergelykber mei dy yn it Frysk, Nederlânsk, Dútsk en Ingelsk (notiid, doetiid, ensafuorthinne). Yn it Noarsk, Deensk en Sweedsk is der mar ien foarm foar alle persoanen (ik, do, hy, wy, jim). Yn it Yslânsk en it Faeröersk is dat net it gefal. Ferlykje it Yslânsk en it Deenske tiidwurd "ha".
Yslânsk
It Yslânsk wurdt mei it Latynske alfabet skreaun, wêryn't ferskillende tekens tafoege binne: Áá, Éé, Íí, Óó, Úú, Ýý, Ðð (edh), Þþ (thorn), Ææ en Öö. De alfabetyske folchoarder is: A Á B (C) D Ð E É F G H I Í J K L M N O Ó P (Q) R S T U Ú V (W) X Y Ý (Z) Þ Æ Ö.
Noardgermaanske talen
Tiidwurden
Yslânsk:
Yslânsk
De spesjale letter thorn (þ) jout de klank wer dy't men ek tsjinkomt as de th yn bygelyks it Ingelske think (ûngefear as de Grykske letter Θ (theta), en de eth (ð) is dêr de stimhawwende fariant fan (as de th yn it Ingelske that of de Grykske letter Δ (delta), lykwols stiet de letter ð yn it Yslânsk noait oan it begjin, noch de letter þ oan de ein fan in wurd. De thorn komt út it âlde runenalfabet.
Noardgermaanske talen
Tiidwurden
Deensk:
De ûndergeande foarm kin makke wurde op twa manieren, sa as yn dit Sweedske en Deenske foarbyld:
Yslânsk
Yslân waard tusken 800 en 1000 befolke fanút West-Noarwegen. It Yslânsk hat him ûntwikkele út it Aldnoarsk. Yn Noarwegen kamen, krekt as yn 'e rest fan it Germaanske taalgebiet, yn 'e iuwen dêrnei grutte taalferoaringen ta stân, al of net feroarsake troch de yntinsive kontakten mei de Nederdútsk sprekkende hannelsmannen fan de Hânze, mar op it ôfhandige Yslân kaam dat sawat net foar en bleaune de wurdskat en it bûgingssysteem frijwol ûnferoare. De útspraak is wol feroare. It Yslânsk besit in oantal fonemen dy't seldsum binne yn oare Europeeske talen, bygelyks in stimleaze l, n, m en r.
Dat yn it Yslânsk is it âlde Skandinavyske bûgingssysteem noch hielendal yntakt. Alle haadwurden, eigenskipswurden, lidwurden, oanwyzjende foarnamwurden, besitlike foarnamwurden, eigen nammen, (rang)telwurden ensafuorthinne wurde bûge yn fjouwer namfallen, dy't foar alle trije wurdgeslachten aparte foarmen kinne. Dêrneist ken it Yslânsk noch sterke en swakke bûgingen.
As yllustraasje folget hjir de bûging fan it ûnregelmjittige manlik wurd fjörður, 'fjord'.
Noardgermaanske talen
Tiidwurden
De -s-foarm wurdt as stylfoller en/of as formeler sjoen.
Yslânsk
It bepaald lidwurd wurdt, lykas yn oare Skandinavyske talen, efter it haadwurd plakt (oangehecht lidwurd), wêrtrochst foarmen krije kist as fjarðarins 'fan 'e fjord', fjörðunum 'oan 'e fjorden'. It ûnbepaald lidwurd hat it Yslânsk net. Fjörður kin dus sawol 'fjord' as 'in fjord' betsjutte.
Noardgermaanske talen
Tiidwurden
De -s-foarm yn de doetiid wurdt yn it Sweedsk ek faak brûkt dêr't wy faak de folsleine tiid brûke:
Yslânsk
In opfallend skaaimerk fan it Yslânsk is it sterke purisme, dat in grutte ynfloed hân hat op 'e ûntwikkeling fan de taal. Wêr de oare Germaanske talen oerspield waarden mei lienwurden út it Frânsk en Latyn, en de fêstelân-Skandinavyske talen boppedat mei lienwurden út it Nederdútsk, hat men yn Yslân hieltyd probearre de beneaming fan nije begripen út 'e boarne fan erfwurden te heljen. It Yslânsk is in rike taal, fanwege de protte iuwen sêgeliteratuer. Dêrtroch koene faak fergetten wurden út it ferline naam wurde om nije begripen oan te tsjutten. Sa waard 'telefoan' sími, nei in âld wurd foar 'trie', en 'skerm' (byldskerm, kompjûterskerm) skjár, nei in âld wurd foar 'finster'.
Noardgermaanske talen
Partikels
Tiidwurden kinne út twa dielen bestean, wêrby't it twadde diel, it partikel in bywurd of ferhâldingswurd is dat it tiidwurd in oare betsjutting jout. It partikel kin by tiidwurdsfoarmen fan plak feroarje. Bygelyks:
Yslânsk
De lêste jierren nimt it oantal lienwurden lykwols ta yn it Yslânsk.
Kuorbalferiening WWC
Kuorbalferiening WWC, oprjochte is yn 1970, is de by de KNKV oansletten kuorbalferiening fan Mantgum en Wiuwert. De namme WWC betsjut Wardy WTEF Combinatie (Wardy WTEF Kombinaasje).
Havelland (Landkreis)
Havelland is in bestjoerlik distrikt yn de Dútske dielsteat Brandenboarch en hat 155.226 ynwenners. It waard oprjochte yn 1993.
Bokmål
It Bokmål (boektaal) en it Nynorsk binne de twa Noarske standerttalen. Fan dy twa is it Bokmål it meast brûkt. Beide standerttalen fungearje yn 'e haadsaak as skriuwtaal. De sprektaal yn Noarwegen is net echt standerdisearre en fertoant frij grutte regionale ferskillen. It Bokmål stiet ticht by de Deenske skriuwtaal. It Bokmål wurdt foaral yn it oasten fan Noarwegen brûkt.
Lânklimaat
right|thumb|300px|Skematyske kaart fan gebieten mei in lânklimaat ([[Köppen klimaatklassifikaasje D)]] In lânklimaat of kontinintaal klimaat is in klimaat mei ekstreme temperatueren yn simmer en winter. Dêrmei is it tsjinoerstelde fan in seeklimaat dat him kenmerke troch koele simmers en sachte winters.
Lânklimaat komt allinnich foar yn lannen op it noardlik healrûn, bygelyks yn Ruslân, Kazachstan, Mongoalje, de Feriene Steaten fan Amearika, Kanada ensfh. Allegear binne dat lannen mei gebieten dy't fierwei it lân yn lizze, dêrtroch is de ynfloed fan de oseaan en seeën folle minder. Omdat it lânoerflak relatyf drûch is waarmet it maklik op en kuollet it gau wer ôf. Dêrtroch rinne de temperatueren simmers ekstreem heech op, en yn de winter sakje se ekstreem.
Consolidated B-24 Liberator
right|thumb|275px|B-24J-55-CO fan de 93e BG, 328e BS; op 21 septimber 1944 boppe [[Belgje ferlern gien]] thumb|right|275px|B-24M-20-CO Bolivar Jr. 431e Bomb Squadron, 11e Bomb Group De Consolidated B-24 Liberator wie in swiere Amerikaanske lange-ôfstans bommenwerper dy't makke waard troch Consolidated Aircraft. Der waarden goed 18.000 B-24's produsearre sadat de B-24 de meast produsearre Amerikaanske gefjochtsfleanmasine fan de Twadde Wrâldkriich is. De B-24 waard, neist hast alle Amerikaanske loftmachtienheden, brûkt troch ferskate alliearde loftmachten en marines, en wie operasjoneel op de fronten fan West-Jeropa, de Pasifyk, it Mediterrane gebiet en Sina-Burma-Yndia.
De B-24 wurdt faak fergelike mei de mear bekende B-17 'Flying Fortress'. It B-24-ûntwerp wie moderner, hy koe hurder en fierder fleane mei in gruttere bommelading; mar,hy wie moeiliker te fleanen en swier yn it betsjinjen en mindere eigenskippen wat formaasjefleanen oanbelange. Yn it generaal hinge de foarkar fan bemanning en legerlieding yn West-Jeropa oer nei de rûch-deeglike B-17. De pleatsing fan branjetanks boppe yn de romp en syn lichte bou, ûntwurpen om it fleanberik te fergrutsjen en him te optimalisearjen foar rinnende-bânproduksje, makke it tastel kwetsber foar skea yn in gefjocht. Fierders wie de B-24 berucht ûnder de Amerikaanske bemanningen út reden dat er sa maklik yn de brân te sjitten wie. Boppedat sieten de Davis-wjukken heech oan de romp fêstmakke wat by in búklâning in neidiel wie om't de romp sa gau briek. Nettsjinsteande dizze neidielen hat de B-24 yn tal fan rollen goed tsjinje kind troch syn grutte fleanberik en hegere rendemint wat bomlading oangiet.
De meast ferneamde misje mei B-24's wie Operation Tidal Wave, in oafal op lege hichte op de oaljefjilden fan Ploesti, yn Roemeenje op 1 augustus 1943, dy't lykwols jammerlik mislearre.
Farianten
XB-24, B-24, B-24A, XB-24B, B-24C, B-24D, B-24E, XB-24F, B-24G, B-24G-1, B-24H, B-24J, XB-24K, B-24L, B-24M, XB-24N, YB-24N, XB-24P, XB-24Q, XB-41, LB-30A, YB-24, B Mk II, B Mk III, B Mk IIIA, Mk V, B Mk VI, GR Mk V, Mk VIII, C Mk VI, Mk VIII, PB4Y-1, PB4Y-1P, PB4Y-2, AT-22, TB-24, RB-24L, TB-24L, C-87, C-87A, C-87B, C-87C, RY-1, RY-2, RY-3, XF-7, F-7, F-7A, F-7B
Lannen dêr't de B-24 tsjinne hat
thumb|250px|B-24 produksje yn Fordfabryk
Keppelings om utens
Alle siden ;
Nynorsk
It Nynorsk (Nijnoarsk) en it Bokmål binne de twa Noarske standerttalen. Fan dy twa wurdt it Bokmål it meast brûkt. Beide standerttalen fungearje yn 'e haadsaak as skriuwtaal. De sprektaal yn Noarwegen is net echt standerdisearre en fertoant frij grutte regionale ferskillen.
Hof
Sjoch ek: hôf
List fan planetoïden 25901-26000
Dit is in list fan planetoïden 25901-26000.
76
Ferstoarn
70er
77
Ferstoarn
70er
Dominylyster
De Dominylyster (Turdus torquatus) is in 25 sm grutte fûgel út de famylje fan de Lysterfûgels. Hy is hielendal swart lykas de Klyster, mar toch goed te ûnderskieden troch de brede wite bân op syn boarst, dêr't er ek syn namme oan te tankjen hat.
Oare Fryske nammen
De Dominylyster wurdt yn it Frysk ek wol beneamd as Beflyster, Dominy, Dûmnylyster, Krânslyster as Ringlyster.
Iten
De Dominylyster yt meast wjirms, slakken en ynsekten. Yn de hjerst ite de fûgels in protte beien.
Júst
right|250px|Locatie thumb|250px|Kaart fan Júst Júst (Dútsk: Juist; yn it Frysk somtiids ek De Jist neamd) is in Eastfrysk eilân.
Júst leit tusken de Kachelotplaat yn it westen, Boarkum en Memmert yn it súdwesten en Nordeneach yn it easten. It eilân hat in lingte fan likernôch 17 km en is hiel smel, op guon plakken mar in 500 meter. Op it eilân binne twa doarpen: It haadplak Júst en, westliker, it doarp Looch.
Júst is yn de 14e iuw ûntstean doe't it eilân Bant teloargie. It part dat dêr as Júst fan oerbleau wie doedetiid mear in breed stik lân. Yn de rin fan de tiid is it troch it wanneljen langer en smeller wurden. Troch it wanneljen hat it eilân oer de jierren oan de westkant ferskate doarpen ferlern.
Jeropeesk Kazakstan
thumb|right|250px|Kazakstan yn [[East-Jeropa.]]
Jeropeesk Kazakstan is it gebiet yn Kazakstan dat geografysk by Jeropa heard. It is it relatyf lytse, meast westlike part fan it lân, it wurdt troch de rivier de Oeral fan Aazje skieden en foarmet sadwaande it uterste easten fan Jeropa.
It gebiet wurdt beheine troch Ruslân yn it noarden en it westen, troch de rêst fan Kazakstan yn it easten en troch de Kaspyske See yn it suden. De súdlike helte wurdt rûchwei ynnaam troch in sintrale en meast noardlike part fan de Kaspyske Leechflakte.
Geografy
thumb|right|250px|Jeropeesk Kazakstan yn de Sovjet-Uny.
Stêden
Jeropeesk Kazakstan hat twa grutte stêden. Oral leit yn it noardeasten oan de rivier de Oeral, der wenje likernôch 195.000 minsken. De oare grutte stêd is Atiraw yn it súdeasten op de delta fan de Oeral, it hat likernôch 142.500 ynwenners. Fierders binne der noch lytsere stêden as Kaztalovka, Urda en Dzhanybek yn it westen.
Oare definysje
Guon minsken beskôgje alles yn Kazakstan dat westlik fan it útrekte berchtme de Oeral leit as Jeropeesk Kazakstan. Op dy manear hoecht de Jeropeesk-Azjatyske grins yn Oral gjin bocht te nei rjochts te meitsje (en slút it Kazakske part fan Jeropa better oan op it Russyke part, dat breder is omdat it ek troch de Oeral begrinze wurdt). Yn it ornearjen wurdt de Emba as grins sjoen. Dizze definearring komt fan it wurk fan de Sweedske geograaf Philip Johan von Strahlenberg, dy’t yn 1730 in boek publisearre mei de namme “Ruslân, Sibearje en Tartarije (Ruslân observearre). Hjiryn tekene hy nije lânkaarten fan gebieten oer gânsk Ruslân, en stelde hy de grins tusken de wrâlddielen Jeropa en Aazje fêst yn it Russysk territoarium. Dizze grins folget de toppen fan it Oeral-berchtme, dêrnei it legere part fan de rivier Emba oant de mûning yn de Kaspyske See. Tsarina Anna I oanfurdige yn 1730 Von Strahlenberg syn foarstel, wêrtroch dizze grins algemien oanfurdige rekke yn de wittenskiplike literatuer.
Nij-Kaledoanje
thumb|left|250px|Nij-Kaledoanje Nij-Kaledoanje (Frânsk: Nouvelle-Calédonie) is in Frânsk oerseesk gebietsdiel mei in bysûndere status. It oerseesk gebiet bestiet út in kloft eilannen dy't meiïnoar in oerflak hawwe fan 18.576 km2. It grutste eilân wurdt ek Nij-Kaledoanje neamd. Oare wichtige eilannen binne Maré, Lifou en Ouvéa, dy't de Loyaliteitseilannen foarmje.
De eilannekloft leit yn de Grutte Oseaan beëasten Austraajië, besuden Fanûatû, bewesten Fidzjy en benoarden Nij-Seelân.
It tal ynwenners bedraacht 256.000 (2012). De befolking bestiet benammen út Melaneezjers en Jeropeanen. Der binne 25 fleanfjilden yn it gebiet. Aircalin en Air Calédonie binne de twa loftfeartmaatschappijen.
Klimaat
Nij-Kaledoanje hat in tropysk klimaat, wêrtroch it der it hiele jaar waarm is mei in hege fochtichheidsgraad.
Seelter Foonkieker
thumb|400px|de "Seelter Foonkieker" De Seelter Foonkieker (Sealter feansjogger) is in treinspoar fan it turffabryk Moorkultur Roomelse yn it Sealterlân. It is oprjochte foar toeristen foar in tocht troch it turfstekkersgebiet fan it Sealter Westfean en nei de omkriten fan it beskerme natoergebiet fan de VLF stjoerder DHO38.
Sytske
Sytske, yn it Nederlânsk skreaun as Sietske of Sietsche, is in Fryske famkesnamme. De namme komt yn ferhâlding it measte foar yn Fryslân, mar wurdt fierders ek oeral yn Nederlân fûn en ek yn Belgje.
De grûnfoarm fan de namme is Siet. De krekte betsjutting fan dizze grûnfoarm is net hielendal duidelijk. Ornaris wurdt der de betsjutting "Sege, oerwinning" oan jûn, wêrby't der dan fan útgien wurdt dat de nammefan Germaansk komôf is, en besibbe is oan it Dútske wurd "sieg". Faaks komt de namme lykwols fan it Aldfryske wurd "side" (sede) of "sîth" (selskip).
Johannes Jelgerhuis
Fan 1805 ôf hie er fêst wurk by de Amsterdamske Stedsskouboarch, dêr't er bekend waard as akteur yn treurspullen.
Yn 1806 sette er him ta wenjen yn Amsterdam.
Houlik en bern
Jelgerhuis boaske oan Philippina Maria van der Boon op 18 desimber 1791, yn de "Oude Kerk" te Delft. Letter hat er noch troud west mei Alida Maria Margaretha Dol, in katolike frou út Delft.
Bern út it earste houlik:
Sitaat
Het werk van een schilder kan door de generatie na hem nog bewonderd worden, een toneelspeler laat niets na.
Arc de Triomphe
thumb|Arc de Triomphe op de Place Charles de Gaulle De Arc de Triomphe is in triomfbôge yn Parys, op de Place Charles de Gaulle - yn earder tiden de Place de l'Étoile neamd - oan 'e ein fan de Champs-Élysées. De triomfbôge is ien fan de ferneamdste bouwurken fan Parys.
thumb|upright|Arc de Triomphe by nacht
Keizer Napoleon joech yn 1806, nei syn oerwinning by Austerlitz, opdracht ta de bou fan de Arc de Triomphe. Yn 1836 wie de bou dien. Under de triomfbôge leit it grêf fan de ûnbekende soldaat, dêr't in ivich fjoer baarnt om de deaden fan de Twadde Wrâldkriich te betinken.
Yn 1940 rûnen Dútske soldaten ûnder de triomfbôge troch as teken fan harren oerwinning tsjin Frankryk, yn 1944 die generaal Charles de Gaulle itselde as teken fan befrijing tsjin de Dútske besetting.
Poerdersramp
De Poerdersramp wie in ramp op 25 septimber 1935 yn de Westhoek. It tal manlju hierde in fiskersboat om in dei te poeren, in foarm fan (sport)fiskjen. De rêstige Waadsee feroare troch in opstekkende stoarm yn in kolkjende wettermassa. Nettsjinsteande it manhaftige optreden fan seis Westhoekster fiskerlju, wiene der dochs slachtoffers ûnder de poerders te betreurjen: Bruin Frederik Barendsma, Hendrik Radelaar, Bernardus Tromp en Jacob Verf, allegear út Ljouwert. thumb|290px|Fiskers fan De Westhoek thumb|Monumint Poerdersramp De ramp wurdt “de Poerdersramp” neamd, omdat de manlju op see dwaande wiene mei dy foarm fan fiskjen. Poere is in soarte linesysteem wêrby't in strús mei triedden oan in angel mei dêroan wjirms brûkt wurdt om fisk te fangen. Yn de jierren ’30 waard soks in soad dien (letter ek noch wol) foar de Fryske Waadkust. Der waarden sels boaten ferhierd oan minsken mei dat doel. Der kaam in ein oan it poeren oan de Waadkust doe't de Ofslútdyk oanlein waard. Dêrtroch feroare de streaming fan it wetter en de skar bleau wei. De fjirtjin manlju dy't elkoar goed koenen hiene har opsplitst yn twa groepen. In oantal fan harren fiske by Koehoal ûnder Tsjummearum, de oaren by de Westhoek ûnder Sint Jabik. Doe't se ôfsetten wie it prachtich waar en stie der hast gjin wyn, mar doe't se op it Waad kamen waard dat ynienen oars. Grutte wolkens mei reinbuoien en fûle wynpûsten soargen foar metershege weagen. De roeiboatsjes waarden stjoerleas. Der waard wol besocht om de manlju te rêden, mar sels de Harnzer rêdingboat koe it wetter net op. Omwenners fan de Ouwedyk en Koehoal koenen de situaasje net langer oansjen en gienen sels it wetter op om de manlju te rêden. De roeiboat dêr't Hendrik Radelaar, heit fan seis bern yn siet, sloech om. De man koe net swimme en ferdronk. Yn deselde boat siet Bernardus Tromp. Ek hy liet it libben. Radelaar spielde noch deselde dei oan op lân. Twa fan de slachtoffers kamen wer boppe driuwen yn de gemeente It Bilt. De tredde persoan spielde oan yn Frjentsjerteradiel. Jacob Verf waard pas wiken letter fûn op It Amelân. Foar de moedige manlju dy't it wetter opgiene om de ferwezene fiskers op it Waad te rêden is troch Streekbelang East- en Westhoek in tinkteken oprjochte. Dat is op 25 septimber 2010 ûntbleate. It is in keunstwurk fan Marco Goldenbeld út Sint Jabik. Hy makke in stik golvjend stiel wêryn de HD 6 (it rêdingsskip dêr't de manlju it wetter mei opgienen) te sjen is. As de sinne op de dyk skynt, wurdt it projektearre op de dyk.
Thera Coppens
thumb|Thera Coppens, 2014 Thera Coppens (Amsterdam, 19 maaie 1947) is in skriuwster út Baarn.
Coppens folge yn Amsterdam in sjoernalistike (praktyk-)oplieding by de Geïllustreerde Pers en spesjalisearre har yn artikels oer skiednis en keunst. Debutearre mei gedichten in De Gids en koarte TV-spullen foar de AVRO. Wennet sûnt 1983 in Baarn mei har man Wim Hazeu, se ha tegearre fjouwer bern. Yn Baarn sit sûnt 1988 ek har "Historisch Toerisme Bureau".
Proaza en poëzij ferskynden yn ûnder mear Museumtiidskrift Vitrine, NRC Handelsblad, De Gids, Wending, Parmentier, katalogussen fan PAN Amsterdam en de Nije Tsjerke Amsterdam en yn blêden as Nouveau, bylage Algemeen Dagblad. Coppens hâldt ek in soad lêzings.
Azerbeidzjan
Azerbeidzjan (Azərbaycan) is in lân in Lyts-Aazje. De haadstêd is Bakû en de presidint fan de republyk is sûnt 2003 Ilham Aliyev. Azerbeidzjan is ûnder oare lid fan de Rie fan Jeropa en de Feriene Naasjes.
Lizzing
Azerbeidzjan wurdt troch in tal lannen begrinzge:
Lânskip
Azerbeidzjan hat grutte ferskillen yn hichte. It leechste punt leit oan de Kaspyske kust, likernôch 28 meter ûnder seenivo. It heechste punt is de Bazarduzu Dagi op de Kaukasus op de grins mei Ruslân, mei in hichte fan 4.485 meter. De grutste mar is de Mingəçevir-opslachmar, en de langste rivier is de Kura mei 1.515 kilometer.
It lân hat 9 ferskillende klimaatsônes, wêrûnder in woastynklimaat en in steppeklimaat yn it leechlân en in subtropysk klimaat yn de kustgebieten.
Skiednis
Yn de rin fan de skiednis hawwe ferskate kultueren en folken hearske oer Azerbeizjan, ûnder oaren: Perzen, Griken, Romeinen, Arabieren, Turken, Mongoalen, Britten en Russen.
Ynearsten waard it gebiet bewenne troch Kaukasyske Albanezen en Skyten yn de 9e iuw f.Kr. Dêrnei hearsken de Meden dy't troch de Achaemeniden om 550 f.Kr. ferslein waarden. Yn 330 f.Kr. oerweldige Aleksander de Grutte op syn beurt de Achaemeniden. Nei it tiidrek fan de Grykske Seleusiden (dy't de gebieten fan Aleksander urven) ûntstie der in ier ûnôfhinklik keninkryk Armeenje dat fan 190 f.Kr. oant de 8e iuw bestean soe, oant de Arabieren der in ein oan makken. Yn de 11e iuw waarden de Seljuk Turken de oerhearskjende macht. Yn de 13e – 14e iuw hie it gebiet te krijen mei ynvaazjes troch Mongoal-Tartaren.
De Safawiden, dy't it yn de 16e iuw foar it sizzen krigen, leinen de foar it grutste part Soennityske befolking it sjiïsme op en strieden tsjin it Ottomaanske Ryk. Nei de fal fan de Safawiden yn 1722 ûntstienen ferskate lytse kanaten yn it gebiet dat no Azerbeidzjan neamd wurdt. Dizze kanaten wienen hieltyd mei inoar yn kriich en koenen gjin fûst meitsje tsjin de omlizzende steaten. Yn de rin fan de 18e iuw kaam it hieltyd mear yn de Russyske ynfloedsfear te lizzen en begjin 19e iuw waard it ûnderdiel fan it Russyske ryk fan de tsaren.
Doe't op de ein fan de Earste Wrâldkriich de Russyske tsaar ôfsetten waard en der in flinke boargeroarloch wie (Russyske revolúsje), waard yn Azerbeidzjan de Azerbeidzjan Demokratyske Republyk stifte. Dizze republyk wie de earste demokratyske moslimrepublyk yn de wrâld en soe twa jier lang, fan 1918 oant 1920 bestean. It Reade Leger makke in ein oan de selsstannigens en Azerbeidzjan waard diel fan de Sowjetuny.
Befolking
right|thumb|Befolkingsûntwikkeling yn tûzen Azerbeidzjan hat 9.165.000 ynwenners (2011). Goed 95 % fan de befolking heart ta it Turksprekkende folk fan de Azerbeidzjanen. It oare part binne Russen, Oekraïners, Talysjen, Joaden, Koerden, Avaren, Mesketen, Tataren, Turken, Armenen (Nagorno-Karabakh), Georgiërs en Lezgiërs. Fan de befolking wennet 52 % yn stêden.
As gefolch fan de oarloch om de regio Nagorno-Karabakh wenje yn it lân ek noch 600.000 oant 700.000 Azerbeidjaanske flechtlingen.
Leauwen
Hoewol't it meastenpart fan de befolking Islamitysk is, is Azerbeidzjan in sekuliere steat en frij tolerant tsjinoer oare godstsjinsten.
Njonken de trije algemiene leauwen oertsjûgingen bestiet in Azerbeidzjan en noch in oar leauwe: it zoroastrisme dat it oarspronklike leauwen is fan Azerbeidzjan en Iran
Halina Reijn
Wurkpaad
Halina Reijn krige har beropsoplieding oan de Teater Akademy yn Maastricht. Doe't hja noch studint wie waard sy frege om mei te dwaan by de Teaterkompanjy; dêr spile sy grutte rollen yn stikken sa as Hamlet (as Ophelia) en Shopping and Fucking (as Lulu), dêr't sy de prestiizjeuze teaterpriis, de Colombina foar krige yn 1998. Yn 2003 gie sy by Toanielgroep Amsterdam.
Halina wie ek de sjen yn de film Hotel Paraiso (fan Paula van der Oest, dy't in Oscarnominaasje krige), A Father’s Affair (fan Maarten Teurniet) en Grimm (fan Alex van Warmerdam).
Yn 2006 hie hja in grutte rol yn Ik omhels je met 1000 armen fan regisseur Willem van de Sande Bakhuijzen, Zwartboek ûnder rezjy fan Paul Verhoeven en Blind fan Tamar van den Dop.
Muzyk
Reijn spile mei Jeroen van Koningsbrugge yn de fideoklip My Demons fan ZEUS.