cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Vleteren (Belgje)
Befolkingsferrin
Alle histoaryske ynformaasje giet oer de hjoeddeiske gemeente, lykas dy ûntstie nei de weryndieling fan 1 jannewaris 1977.
Opskuor (band)
De band waard yn 1993 oprjochte troch Heine Veenstra (sjonger), Harry v/d Werf (drummer) en Marcel Postma (basspiler). De band hat in protte eigen wurk makke. Yn 1998 is de CD 'Sa't is' útbrocht. Opskuor bestie doe út: Heine Veenstra (sjonger), Marcel Postma (basspiler), Remmelt van der Wal, (gitarist), Freerk Runia (gitarist) en Paul de Koster (drums). Paul de Koster hat yn 1996 drummer Harry ferfongen.
Yn 2000 is Remmelt van der Wal stoppe, omdat hy it te drok hie mei syn wurk. Twa jier letter is ek Marcel Postma stoppe. Hy is opfolge troch Daan de Koster. Fan 2002 oant 2005 is Opkuor trochgien as fjouwermansformaasje. Opskuor hat ferskate kearen op grutte festifals spile: Aaipop, Feanhoopfestival en Joppefestival ensfh. It lêste optreden wie op it doarpsfeest fan De Tynje yn septimber 2005.
Corinne Suter
Corinne Suter (Schwyz, 28 septimber 1994) is in Switsersk skyster. Suter is spesjalisearre yn de ôfdaling en de super-G. Sy waard yn 2021 yn Cortina d'Ampezzo wrâldkampioene op de ôfdaling, en wûn sulver op de super-G. By de wrâldkampioenskippen yn 2019 yn it Sweedske Åre behelle sy in sulveren medalje op de ôfdaling en in brûnzen medalje op de super-G. Yn 2022 waard se yn Peking Olympysk kampioene op de ôfdaling.
Sandwijck
Skiednis
Fan oarsprong wie Sandwijck in úthôf fan it kleaster Oostbroek, op it lykneamde bûten yn it súdlikste puntsje fan De Bilt.
Yn 1644 wurdt de bûtenpleats kocht troch C. Utenhoven. Troch him of dêrnei, mar yn elts gefal noch wol yn de 17e iuw, wurdt der in pleats boud. Dy pleats komt úteinlik troch fererving in het besit van Adriana Voet van Winssen in 1759. Troch har wurdt yn 1770 opdracht jûn om de pleats te ferfangen troch in bûten. It park wurdt oanlein yn de Ingelske lânskipsstyl. Dat park wurdt lykwols yn 1833 sterk wizige troch in lid fan de famylje Van Lunteren.
Yn 1854 komt Sandwijck troch fererving yn besit fan Elisabeth Charlotta Petronella Both-Hendriksen en har man, mr Christiaan Willem Johan baron van Boetzelaer hear fan Dubbeldam. Oant 1963 bliuwt de famylje van Boetzelaer eigener. Yn dat jier wurdt it hûs ferkocht oan de stêd Utert, dy't it dêrnei trochferkeapet oan de Universiteit Utert.
It bûten is ± 63 ha. grut. It park giet fia in sletten bosk oer yn in greidegebiet mei houtsingels en inkele beamgroepen. Yn de foarrige iuw is troch de destiidske eigener in tal eksoatyske beamsoarten oanplante. It bûten hat fierder ûnder mear in kapeltsje en in unike pergola dy't ein njoggentiger jierren restaurearre binne.
Bewenners
It hûs is formeel opdield yn apparteminten en wurdt bewenne troch in wengroep. It hûs is net tagonklik foar it publyk.
Beat Feuz
Beat Feuz (Schangnau, 11 febrewaris 1987) is in earder Switsersk skyer. Feuz wie spesjalisearre yn de ôfdaling en de Super G. Hy waard yn 2017 yn Sankt Moritz wrâldkampioen op de ôfdaling, by de wrâldkampioenskippen yn 2015 yn Beaver Creek en yn 2021 yn Cortina d’Ampezzo waard er beide kearen tredde op de ôfdaling. Yn 2022 waard er yn Peking Olympysk kampioen op de ôfdaling. By de winterspullen fan 2018 yn Pyeongchang wûn Feuz sulver op de Super-G en in brûnzen medalje op de ôfdaling. Yn jannewaris 2023 nei de Hahnenkammôfdaling yn Kitzbühel hold Fuez op mei skyen op heech nivo. Feuz hat in relaasje mei de eardere Eastenryske skyster Katrin Triendl, en hat mei har twa bern.
Compiègne
Compiègne (Pikardysk: Compiègne) is in stêd yn Frankryk, dy't 80 kilometer noardeastlik fan de haadstêd Parys leit op it plak dêr't de Aisne en de Oise gearrinne. De stêd leit yn it departemint Oise en is dêrfan in ûnderprefektuer.
De stêd is sûnt de Merovingers in keninklike stêd, mar fanwegen it ferline mei it Twadde Keizerryk wurdt Compiègne ek wol de keizerlike stêd yn Frankryk neamd. Compiègne is wat oerflak oanbelanget de grutste gemeente fan it departemint en wat ynwennertal oanbelanget de twadde gemeente.
Skiednis
Compiègne is sûnt de 6e iuw in keninklike residinsje. Karel II (823-877) liet yn de 9e iuw in paleis delsette neffens dat fan karel de Gruttee yn Aken. Hy stifte ek in abdij, dêr't de stêd him om hinne ûntwikkele. De Frânske Revolúsje makke in ein oan dy abdij dt'r in grutte rol spile hat yn de skiednis fan it lân. en nei plondering waarden alle gebouwen ôfbrutsen. dy't in grutte rol spile hat yn de skiednis fan it lân. De oarsprong fan it hjoeddeiske paleis is it troch Karel V de Wize boude kastiel yn 1374. De stêd waard yn de Hûndertjierrige Kriich ferskillende kearen troch de Boergonjers belegere en ynnommen. Doe't Jeanne d'Arc de stêd by in belis helpe woe om te ferdedigjen waard hja op 23 maaie 1430 finzen nommen troch de Boergonjers en ferkocht oan de Ingelsen. By dat belis waard in grut part fan de stêd ferneatige; it ynwennertal naam ôf en de befolking ferearme. De delgong duorre oant it bewâld fan Karel VIII, doe't de stêd him wer herstelde. Sûnt dy tiid tsjinne Compiègne as bûtenferbliuw fan de keningen fan Frankryk. Hja wiene wenst om dêr ta te hâlden as hja werom kamen fan harren kroaning yn Reims, lykas Karel VII dat yn 1429 mei Jeanne d'Arc die.
Yn de tiid fan de godstsjinskrigen bleau Compiègne trou oan it keningskip en it katolike leauwe. De stêd waard yn ruil dêrfoar beleane mei foarstlike privileezjes. It Edict fan Compiègne fan july 1557 troch kening Hindrik II hie as doel om de reformaasje yn Frankryk út te roegjen en wurdt beskôge as ien fan 'e earste stappen fan ûnderdrukking tsjin de hugenoaten.
Yn 1624 waard yn Compiègne in ferdrach tusken Frankryk en de Republyk fan de Sân Feriene Nederlannen sletten, werby't Frankryk stipe joech oan de Nederlânske opstân tsjin Spanje. Yn 1635 folge yn Compiègne it sluten fan in ferdrach tusken Frankryk en Sweden, werby't Frankryk stipe joech oan de Sweedske legers yn it Hillige Roomske Ryk. It krewearjen fan Maria de' Medici's om Richelieu út syn amt te setten, liede yn 1630 ta har ferballing nei Compiègne en fan dêr wist hja yn 1631 út te piken nei Brussel. Tusken 1751 en 1788 boude ynearsten Ange-Jacques Gabriel, letter syn learling Louis Le Dreux de la Châtre, foar kening Loadewyk XV in nij slot yn de styl fan it klassisisme. Napoleon Bonaparte en Napoleon III lieten it slot renovearje en útwreidzje. Mei Versailles en Fontainebleau heart Compiègne ta de trije wichtichste keninklike residinsjes fan Frankryk. Keizer Napoleon III brûkte it slot faak as hjerstresidinsje. Yn de Earste Wrâldkriich waard de stêd troch de Dútsers oermastere en fan 2 septimber 1914 oant 12 septimber beset. Dêrnei namen de Frânsen de stêd wer yn en Compiègne bleau fan dy tiid ôf in stêd tichteby it front. Paleizen en skoallen waarden ferboud ta militêre sikehûzen en de stêd hie te lijen fan bombardeminten troch de Dútske loftmacht en harren langeôfstânkanon, de Lange Max 42. Op 17 maart 1917 waard moarns om seis oere de Dútske zeppelin L 39 boppe de binnenstêd besketten. It loftskip rekke yn 'e brân en fan de manlju yn it loftskip oerlibbe nimmen.
Compiègne is bekend troch de ûndertekening fan twa wapenstilstannen tusken Dútslân en Frankryk.
Op 11 novimber 1918 waard yn it bosk fan Compiègne yn in wagon de earste wapenstilstân tekene troch de Frânske maarskalk Ferdinand Foch en de Dútske politikus Matthias Erzberger. Dêrmei kaam in ein oan de Earste Wrâldkriich.
Hast 22 jier letter op 22 juny 1940 waard in twadde wapenstilstân tekene tusken it Dútske Ryk en Frankryk. Fan Dútske kant wie de ûndertekener Wilhelm Keitel, fan Frânske kant Charles Huntziger. De Dútsers hiene foar de gelegenheid spesjaal deselde wagon fan Compiègne út it museum helle. Nei de ûndertekening waard de wein as relyk meinommen nei Dútslân en dêr yn 1945 ferneatige. Yn de tiid fan de Dútske besetting waard yn Compiègne it trochgongskamp Royallieu boud, dat fan juny oan augustus 1944 funksjonearre. De earste trein mei politike finzenen ferliet op 6 july 1942 Royallieu rjochting it kamp Auschwitz. Likernôch 50.000 minsken binne fanút dat kamp nei Auschwitz en oare kampen yn it easten deportearre. Op de lokaasje stiet tsjintwurdich in betinkingsmonumint.
William Craigie
thumb|right|200px|Sir William A. Craigie Sir William Alexander Craigie (Dundee, 13 augustus 1867 – Oxford 2 septimber 1957) wie in taalkundige en leksikograaf. Hy learde tsientallen talen, ek it Frysk.
Karriêre
Hy studearre ôf oan de Universiteit fan St Andrews en wie de tredde redakteur fan it Oxford English Dictionary en meiredakteur fan it supplemint fan 1933. Fan 1916 oant 1925 wie er ek Rawlinson and Bosworth Professor yn it Angel-Saksysk oan de Universiteit fan Oxford.
Caigie joech leksikografy oan de Universiteit fan Chicago wylst er wurke oan it Dictionary of American English en it Dictionary of the Older Scottish Tongue, dêr't er de inisjatyfnimmer fan wie. In protte 20e-iuwske Amerikaanske leksikograven hawwe by him studearre, ûnder oaren Clarence Barnhart, Jess Stein, Woodford A. Heflin, Robert Ramsey, Louise Pound en Allen Walker Read.
Craigie en it Frysk
Craigie besocht Fryslân yn 1909 en hie doe kontakt mei it Selskip 1844. Hy kundige dat jier ek de Lytse Fryske Spraekleare fan Obe Postma en Pieter de Clerq oan en stie in lêzing ôf oer it oplibjen fan talen en dialekten (yn Forjit my net, 1912). Craigie trune Pieter Sipma oan ta it skriuwen fan syn Phonology and grammar of modern West-Frisian (1914) en holp der ek oan mei. Bydragen fan Craigie ferskynden yn it Frysk Jierboek 1937 en B. X (1943) en XIV (1952). De Fryske Akademy beneamde him yn 1938 ta earelid.
Astrachan
Astrachan (Russysk: Астрахань) is in stêd oan de Wolga yn Ruslân.
Skiednis
De lokaasje wie al sûnt de 6e iuw bekend as in plak tusken Europa en lannen oan de Kaspyske See, dêr't guod oerslein waard. Dêrfan tsjûget ek de oantsjutting 'astrachan' foar it slaggerige hier fan de Karakul-skiep, dy't dêr in soad ferhannele waarden. Foar in skoft wie it de haadstêd fan it Tataarske kanaat Astrachan, mar sûnt de 13e iuw kolonisearren Wolga-Tataren it gebiet en doe stie it bekend as Aschtarchan.
Sûnt 1554 is it gebiet Russysk en yn 1556 liet tsaar Ivan de Grousume de âlde stêd platbaarne. De stêd waard 1558 in 12 kilometer súdliker wer opboud as in fort om in strategysk plak op in heuvel, omseame troch de Wolga. In Tataarsk-Osmaanske oanfal op de stêd yn 1569 mislearre en yn 1582 waard it houten fort troch in stiennen kremlyn mei acht tuorrren en in karavaanseray ferfongen. thumb|left|De stêd yn de 17e iuw (Pieter van der Aa) Om it kremlyn hinne ûnstiene delsettings (sloboda's) fan Russen, Tataren en Armeenjers. It kremlyn oan de râne fan it Russyske tsareryk moast beskermje tsjin oanfallen fan Kozakken, dy't oan de Don, Terek en Wolga wennen, Tataren en oanbuorjende kanaten, lykas it Krim-Kanaat. By de opstân fan 1605-1606 slagge it de Don-Kozakken ûnder Stenka Razin en oermasterje de stêd, mar troepen fan it regear herstelden letter de oarde en troch ferried koe Stenka Razin finzen nommen wurde. Op 16 juny 1671 waard er yn Moskou ombrocht.
Yn de rin fan de 17e iuw ûntwikkele Astrachan him fral as oerslachpunt foar de ynternasjonale sidehannel, wylst foar it Russyske Ryk fral sâlt en fisk de belangrykste produkten wiene. Sûnt 1717 waard de stêd de haadstêd fan it gûvernemint Astrachan. In nije ekonomyske stimulâns krige de stêd sûnt 1722, doe't Peter de Grutte in admiraliteit, in werf, in nije haven en in float bouwe liet. Ek fiskerij op steur brocht in soad wolfeart.
Astrachan rekke yn de 19e iuw ekonomysk yn it neigean. Yn 'e hjerst fan 1823 wie der goalera-epidemy, de earste kear dat goalera yn Europa fêststeld waard. Yn 1829 wie der in folgjende útbraak fan goalera en wat letter wiene der gefallen yn Moskou. Tsjin it ein fan de 19e iuw brocht de winning fan ierdoalje yn Bakû wer opgong.
Yn de Russyske Boargerkriich fan 1918 oant 1920 wie der tusken de Witen en de Readen striid om de stêd. De stêd waard nei de revolúsje troch de bolsjewistyske autoriteiten weryndield by it noardliker lizzende oblast Wolgograd, mar yn 1943 wer haadstêd fan de hjoeddeiske oblast.
As it súdlike útein fan de saneamde AA-liny, de troch de nazy's fêstelde eastlike grins fan it Tredde Ryk, wie Astrachan in doel fan de Dútske oanfal op de Sovjet-Uny. Yn 'e simmer fan 1942 bombardearre de Luftwaffe de stêd en de oaljeraffinaderijen. In ienheid fan de Wehrmacht nadere Astrachan op 16 septimber 1942 oant op 35 kilometer súdwestlike fan Narimanov, dat nei alle gedachten it meast eastlike punt wie dat de Dútske Wehrmacht yn de kriich wist te berikken. Yn de stêd wie it kamp 204 foar Dútske kriichfinzenen.
De stêd fierde yn oktober 2008 it 450-jierrich jubileum.
Klimaat
Astrachan hat in kontinintaal steppeklimaat mei hite simmers en kâlde winters. De ekstreemste temperatueren fariëarje fan 41,0 °C simmerdeis oan −33,6 °C winterdeis.
Kultuer
De stêd hat meardere musea dy't in besite wurdich binne, lykas in keunstmuseum, in hiemkundich museum, it Museum fan de Twadde Wrâldkriich en it Chlebnikov-Museum.
It nasjonale Opera- en Balletteäter fan Astrachan waard op 27 oktober 2011 iepene, it is ien fan de grutste teäters fan Europa.
Meter
De meter (m) is de SI-ienheid foar langte. Hy is sûnt 1983 definiearre as de ôfstan dy’t ljocht yn 1/299.792.458 fan in sekonde yn in absolút fakuüm ôfleit. De meter is ien fan de sân SI-basisienheden.
Troch in SI-foarheaksel foar de meter te setten kinne mearfâlden en breukdielen oantsjutten wurde. Bygelyks kilometer (1000 meter; kilo- = 1000) en nanometer (in miljardste fan in meter; nano- = 1/1.000.000.000
Etymology
It wurd meter komt fan it Frânske wurd “metre”, wat op syn beurt wer ôfkomstich is fan it Grykske wurd “metron” (μετρον), wat “mjitte” betsjut.
Skiednis
De definysje fan in meter is yn de rin fan de tiid in stik as wat kearen feroare, omdat troch de ûntwikkeling fan de wittenskip de beskikbere mjitmetoaden krekter waarden as de oant dan ta brûkte standertdefinysje. Dat de meter sels is (op wat útsûnderings nei) net feroare, mar krekter makke.
Hjirûnder stiet in gronologysk oersjoch fan de skiednis fan de meter:
1668
thumb|right|In betide definysje fan de meter wie ien miljoenste fan de ôfstân fan de poal nei de [[evener.]] De Ingelskman John Wilkins publisearre yn 1668 An Essay towards a Real Character and a Philosophical Language, in wurk dêr't er de meter yn fêstleit op de lingte fan in slinger dy’t beweecht mei in heale perioade fan 1 sekonde. Dat is neffens de hjoeddeiske noarm likernôch 993,9 mm.
1791
De meter waard yn 1791 definiearre troch de Frânske Akademy fan Wittenskippen, as it tsienmiljoenste part fan de ôfstân fan de noardpoal oant de evener, mjitten op seenivo, lâns de meridiaan fan Parys. Jean-Baptiste Joseph Delambre en Pierre Méchain fierden mjittingen út. Salang't de mjittingen noch net ree wienen waard der in foarriedich model brûkt as standert.
1799
Nei’t yn 1798 de meridiaanmjitting ree wie waard yn 1799 in nije standert fêstlein, no neffens de krekt bepaalde meridiaanlangte. Dy mètre des Archives is makke fan platina. Doe’t dy letter 0,2 mm te koart blykte te wêzen troch in rekkenflater yn de ôfplatting fan de ierde waard de standert net wizige.
1889
thumb|right|250px|Ynternasjonaal prototype fan de meter, in stêf fan platinum-iridium. It wie de standert oant 1960
Yn 1875 rjochte de ynternasjonale Metergearkomste (Convention du Mètre) in permanint Ynternasjonaal Buro foar Maten en Gewichten (Bureau International des Poids et Mesures) op yn Sèvres. In nije standertmeter waard makke. Op de earste CGPM (Conférence Générale des Poids et Mesures; Algemiene gearkomste foar gewichten en maten) waard yn 1889 de meter definiearre as de ôfstân tusken twa ynkepings op in stêf fan 90% platina en 10% iridium, de saneamde X-meter, dy’t yn Sèvres bewarre wurdt. De opset wie in skerper definiearre meter te krijen, de langte waard net feroare.
1960
Hja bleaunen sykjen nei middelen dy’t in sekuerdere definysje mooglik makken. De oplossing waard fûn yn de weachlingte fan it ljocht fan in beskate strielingsboarne, dy’t mei de help fan ynterferometry krekt bepaald wurde kin. Nei ferskate strielingsboarnen ûndersike te hawwen, kaam men yn 1960 ta de nijkommende definysje: de meter is de langte lyk oan 1.650.763,73 weachlingtes yn fakuüm fan de strieling oerienkomstich mei de net-fersteure oergong tusken de tastannen 2p10 en 5d5 fan it atoom krypton-86.
1983
Yn 1983 is de CGPM op de hjoeddeiske definysje mei de ljochtmjitting oergong. De reden dêrfoar lei yn it feit dat tiidmjitting doe in stik krekter mooglik wurden wie troch it gebrûk fan atoomklokken. In foardiel is no dat de meter yn elts natuerkundich laboratoarium produsearre wurde kin.
Mei de hjoeddeiske definysje is ek de wearde fan ljochtsnelheid fêstlein op de op dat stuit meast krekte mjitten wearde. Sûnt dat stuit beynfloedzje mjittings fan de ljochtsnelheid de grutte fan de meter. De ljochtsnelheid yn fakuüm is no mei definysje krekt 299.792.458 meter de sekonde.
Yn it laboratoarium wurdt de meter doch bepaald troch it tellen fan it tal weachlingtes. In gefolch fan de 17e CGPM wie dat de ûnwissichheid (de flater) yn de meter fiif kear sa lyts waard. It ljocht fan de mei joadium stabilisearre Helium-neonlaser waard de “rekommandearre strieling” om te meter te finen. De weachlingte fan dit laserljocht wurdt no oanfurdige as λHeNe = 632,99139822 nm mei in relative standertûnwissichheid (U) fan 2.5 × 10–11. Dizze ûnwissichheid is no it beheinende ûnderdiel by it meitsjen fan de meter yn it laboratoarium, omdat it ferskeidene oarders fan grutte minder is as dy fan de sekonde (U = 5 × 10–16). Dêrom wurdt yn de praktyk yn laboratoariums de meter sjoen as 1.579.800,298728(39) weachlingtes fan it helium neon laser ljocht yn fakuüm.
SI-faktoaren
De ôfkoartings tusken heakjes binne de Fryske ôfkoartings; dit binne gjin standert-symboalen út it SI.
Sportpark Noard
Sportpark Noard wie tusken 1928 en 1994 it stadion fan fuotbalklub SK Hearrenfean. It stadion stie oan de J.H. Kruisstrjitte, tsjin oer sikehûs de Tsjongerskâns. Yn 1985 waard de namme fan it stadion, koart nei de dea fan Abe Lenstra, feroare yn it ‘Abe Lenstra stadion’. It nije stadion, dêr't It Hearrenfean sûnt 1994 yn spilet, hat dizze namme ek krigen.
Sportpark Noard joech op it hichtepunt plak oan sa'n 15.000 taskôgers. Mar yn de perioade fan it ‘Gouden Hearrenfean’, jierren ’40 en begjin jierren ’50, sieten dêr somtiids wol it mearfâld fan yn it stadion. Mei pakken strie waarden dan ekstra tribunes makke.
Neidat it Hearrenfean it kompleks ferlitten hie foar it nije stadion waard it sportpark ôfbrutsen. Parten dêrfan binne skipe nei Suriname dêr't it jierrenlang op de kaaien fan Paramaribo lein hat. Hjoed de dei leit op it plak in parkearplak en in part fan in wenwyk.
Der is ien kear in ynterlân fan it Nederlânske fuotbalalvetal spile yn Sportpark Noard. Nederlân spile doe in freonskiplike wedstriid tsjin Bulgarije. Dy ynterlân hie plak op 4 septimber 1985, twa dagen nei de dea fan Abe Lenstra op 64-jierrige leeftyd. Lenstra soe earegast wêze by it barren, mar ferstoarn op 2 septimber. Foar de wedstriid waard foar Lenstra ien minút stilte beächte.
Etioopje
Etioopje, offisjeel de Federale Demokratyske Republyk Etioopje, is in lân yn it easten fan Afrika. De haadstêd is it sintraal lizzend Addis Abeba. Etioopje waard earst ek wol Abessynje neamd.
Lizzing
Etioopje wurdt begrinzge troch:
Lânskip
Etioopje bestiet foar it grutste part út in útstrekt en relatyf fruchtber heechberchtme, it Etiopysk Heechlân, dat trochsnien wurdt troch de Grutte Slinke. left|thumb|150px|Etiopysk HeechlânYn it wiid fersprate heechlân leit de haadstêd Addis Abeba (2.370 m). Heechste bergen fan it lân binne de Ras Daschan Terara (4.545 m), de Talo (4.413 m), de Guma Terara (4.231 m) en de Guge (4.203 m). It noarden wurdt skaaimerke troch woastyn en drûge savanne, it suden troch reinwâlden.
Yn it Etiopysk Heechlân ûntspringt de Blauwe Nyl (yn de Tanamar), dy't tegearre mei de Wite Nyl en de allyksa yn Etioopje ûntspringende Tekeze-rivier meïnoar de Nyl foarmje.
Nettsjinsteande dat Etioopje flakby de evener leit, hat it yn ferbân mei de hichte fan it lân, meast in evenredich klimaat. Utsein de leger lizzende gebieten, lykas de Danakildepressy en de Ogaden, dy't in hjit en skrok klimaat hawwe.
Skiednis
Fan de eardere skiednis fan Etioopje is net folle bekend. Ut de 1e iuw datearje de earste berjochten oer in ryk fan Aksûm, dêr't ôfstammelingen fan kening Salomo regeare hawwe soene. Yn de 4e iuw waard dat ryk kerstene, mar de opkomst fan de islam yn de 7e iuw isolearre it fan de rest fan de kristlike wrâld. Yn de iuwen dy't dêrop folgen waard hieltyd krigen fierd tsjin de Islamiten en ynfallende Galla.
De Etiopyske kening Durk II brocht healwei de 19e iuw de talleaze fazalfoarsten ûnder ien bewâld en hy wie súksesfol tsjin de Italjanen dy't fanút Eritrea yn Etioopje besochten troch te kringen. Syn opfolger Menelik II brocht de Italjaanske agressor yn 1896 by Adoea in ferneatigjende nederlaach ta dy't foar in skoft in ein makke oan harren aspiraasjes Etioopje te oerweldigen. Nei syn dea waard Meneliks dochter keizerinne, syn efterneef Ras Tafary waard regint. Troch in steatsgreep slagge hy deryn de macht nei him ta te lûken, yn 1930 nei de dea fan de keizerinne lit er him ta keizer Haile Selassie I kroane. Hy skafte de slavernij ôf.
Fan 1935 oant 1941 wie Etioopje beset troch Itaalje, dêrnei krige Haile Selassie it wer foar it sizzen. Yn 1952 kaam de eardere Italjaanske koloanje Eritrea by Etioopje. Yn de rin fan de jierren sechstich naam it oantal fersetaksjes tsjin it bewâld fan de autokratyske keizer hieltyd mear ta. Doe't as gefolch fan lange drûchte slimme hongersneed hearske yn de noardlike provinsjes en troch korrupsje misstannen ûntstienen, kaam it leger begjin 1974 yn opstân. It leger twong it regear ôf te treden, fierde in nije grûnwet yn en beheinde de macht fan de Koptyske tsjerke. Keizer Haile Selassie waard ôfset en in sosjalistyske republyk waard útroppen mei in ienpartijstelsel. Op grutte skaal waard der nasjonalisearre en lânherfoarmings trochfierd.
Demografy
Etioopje hat in tige jonge en hurd waaksende befolking, dy't fan 33,5 miljoen ynwenners yn 1983 tanommen is oant 78 miljoen yn 2008.
De befolking is bysûnder ferskaat. Meast fan de befolking sprekke in Semityske- of Kusityske taal. De Oromo, Amhara, en Tigreans meitsje mear as trije fearn fan de befolking út, mar der binne mear as 80 ferskate etnyske groepen yn Etioopje, dêr't guons fan net mear as 10,000 leden fan hawwe. It Ingelsk is meast sprutsen bûtenlânske taal.
Religy
thumb|Op dizze skildering steane Etiopyske prysters dy't drums spilje. Neffens de folkstelling fan 1994 heart 61% fan de minsken yn Etioopje ta it Kristendom en 33% ta de Islam. It meastepart fan de Kristenen heart ta de Etiopysk-Ortodokse Tsjerke. Om-ende-by 5% fan de befolking hingt in natoerreligy oan. Eartiids wennen ek in protte Joaden (de Beta Israel) yn Etioopje. It grutste part dêrfan is nei Israel emigreare.
Eritreä
Lizzing
Eritreä wurdt begrinzge troch:
Lânskip
It heechste punt fan Eritreä is de top fan de berch Soira op 3018 meter boppe seenivo. It leechste punt leit tichtby Kulul yn de Danakildepresje.
Skiednis
De moderne skiednis fan Eritreä begjint mei de kolonisearring troch Itaalje yn 1885, dêr't it yn besit fan bliuwt oant en mei 1941 doe't Itaalje yn de Twadde Wrâldkriich troch de Alliearden ferslein waard. Dernei krige de Britten it gebiet tawiisd as protektoraat.
Yn 1952 waard troch de Feriene Naasjes besletten dat Eritreä in federaasje foarmje moast mei Etioopje. Dat rint lykwols oars as yn 1962 Eritreä troch Etioopje anneksearre wurdt. Dêrop folget in boargerkriich dy't earst yn 1991 einiget as it Eritreeske rebellenleger de Etiopjers ferslacht. Yn 1993 stimde it meastepart fan de befolking foar ûnôfhinklikheid.
Yn 1998 brekt in grinsoarloch út mei Etioopje dêr't op 12 desimber 2000 in ein oan komt nei bemiddeling troch de Feriene Naasjes. Sûnt dy tiid hâldt in FN-fredesleger tasicht, yn ôfwachting fan it beslút fan in ynternasjonale kommisje dy't de grins foarfêst fêstlizze moat.
Befolking
De befolking fan Eritreä wie yn july 2004 nei skatting 4.447.307 grut. Etnologysk besjoen bestiet dy foar 50% út Tigriny, 30 % Tigre, 10% Kunama, 4% Afar, 4%, 3% Saho (kustbewenners) en oaren 3%.
Religy
De wichtichste godstsjinsten binne de Islam, de Eritreesk-Otterdokse Tsjerke, de Roomsk-Katolike Tsjerke en de Protestanten.
Talen
De talen dy't yn Eritreä sprutsen wurde binne: it Afar, Arabysk, Tigre, Kunama, Tigrinya en Kusjitysk.
Johannes Hoornbeeck
Johannes Hoornbeeck wie in learling fan Gysbert Voet en fan Antonius Walaeus, en lykas Voet hat er les jûn yn de Universiteit fan Utert, ûnder oaren oan Herman Witsius. Oars as Voet fûn Hoornbeeck dat, wylst der redenen foar in rjochtfeardige oarloch wêze koenen, religy dêr net by hearre koe. Hy seach fersprieding fan religy dan ek fral troch missy plak hawwen en stie in wrâldwiid missynetwurk foar. Oant 1643 wie er predikant yn Mülheim by Keulen. Fan 1645 ôf wie er predikant te Utert en heechlearaar. Yn 1654 giet er nei Leien.
Stedhûs fan Frjentsjer
thumb|right|250px|Stedhûs Frjentsjer It Stedhûs fan Frjentsjer is in stedhûs oan it Riedhûsplein yn 'e Fryske stêd Frjentsjer, dat boud is yn Fryske Renêssânsestyl.
De earste stien waard lein op 24 juny 1591 en nei in bouperioade fan trije jier kaam it stedhûs yn 1594 ree. Boppe de haadyngong is it Wapen fan Fryslân ôfbylde. By de glês yn lead ramen fan de earste ferdjipping binne 27 wapenskylden pleatst.
It gebou is ek Ryksmonumint en stiet yn de Top 100 fan de Nederlânske UNESCO-monuminten. Hjirfan stean der trije yn Fryslân. De oare beide binne it planetarium fan Eise Eisinga, ek yn Frjentsjer, en it yr. D.F. Woudagemaal by De Lemmer.
Steppe
thumb|Steppe yn [[Mongoalje mei joerts]] In steppe is in grutte, mei gers en krûd begroeide flakte, troch te min oan delslach net brûkber foar lânbou. Steppen binne benammen yn Afrika en Aazje te finen, bûten de tropyske gebieten. Tropysk gerslân wurdt savanne neamd.
Henry David Thoreau
thumb|right|Henry David Thoreau Henry David Thoreau (Concord, 12 july 1817 - dêre, 6 maaie 1862) wie in Amerikaansk skriuwer en filosoof. Hy is yn it earste plak ferneamd wurden om syn Walden, dêr't er syn ûnderfinings mei it neistribjen fan in ienfâldige libbensstyl. Hy hat ek in ferneamd essay skreaun oer boargerlike oerhearrigens (civil disobedience). Thoreau wie aktivist tsjin de slavernij, foar it behâld fan wyldernis, en guonts beskôgje him as in pasifist.
Postmodernisme (arsjitektuer)
right|thumb|150px|Postmoderne arsjitektuer yn de City fan London, Lloyd's (foargrûn) en Swiss Re (rjochts efter) right|thumb|150px|[[ING gebou, Amsterdam-Súd]] right|thumb|150px|Lamonggracht, [[Java-eilân, Amsterdam]] Mei Postmodernisme wurdt in samling boustilen oantsjut, dy't nei ûngefear 1960 ûntstie as reaksje op, fral, de Ynternasjonale Styl, mei syn tige strakke ûntwerpen, sûnder opskik. Dat hat laat ta noch al wat lykfoarmigens en dêr hiene guon arsjitekten harren nocht fan. Oan Philip Johnson († 2005), in bekende arsjitekt wurdt de útspraak taskreaun: "I got bored with the boxes." ('Ik hie myn nocht fan de doazen'.)
Henry David Thoreau
Thoreaus filosofy slacht foar in part op de ferhâlding tusken minske en natuer. Hy wie belutsen by it transendintalisme, in filosofyske streaming dy't ek oanhinge waard troch syn freon Ralph Waldo Emerson.
Libben en wurk
Thoreau waard berne as soan fan in potleadfabrikant yn Concord, in plak sa'n 30 kilometer bewesten Boston, yn Massachusetts. Yn 1837 studearre er ôf oan de Universiteit Harvard, mar syn diploma hat er nea ophelle: hy wegere te beteljen foar in 'stikje papier'. Nei de stúdzje wie Thoreau in skoft dosint. Dêrnjonken skreau er ûnder oaren essays en gedichten foar it tydskrift The Dial. Yn 1838 stifte er tegearre mei syn broer in priveeskoalle. Thoreau krige 1841 kunde oan Ralph Waldo Emerson, de dichter, oanhinger fan it unitarisme en filosoof dy't jildt as stifter fan it Amerikaansk transendintalisme. Thoreau krige sadwaande fuort kontakt mei in grutte rûnte fan Amerikaanske tinkers en dichters. De dea fan syn broer yn 1842 hat him bot rekke. Guonts tinke dat dat barren ynfloed hawwe kind hat op it feit dat er lang by syn âlden yn 'e hûs bleaun is en nea troud west hat. thumb|De Walden Pond by't winter
Postmodernisme (arsjitektuer)
Skaaimerken
Faak wurde boppeneamde eleminten yn in ferienfâldigde of krekt fergrutte, wat oerdreaune, foarm oernaam; dat kin monumintale effekten hawwe sa as by it kantoargebou fan AT&T (troch Johnson) yn New York en by it World Financial Center, ek yn New York (ûntwerp fan de Argentynsk-Amerikaanske arsjitekt César Pelli). De gebouwen fan dit lêste kompleks hawwe piramide-, bolfoarmige of trepfoarmige dakken.
Henry David Thoreau
Libben en wurk
Op 4 july 1845 sette Thoreau útein mei in eksperimint om ienfâdich te libjen dat twa jier duorje soe. Hy sette him nei wenjen yn in selsboud hûske yn de bosk oan de igge fan de Waldenmar (Walden Pond), in pear kilometers fan syn famylje en kunde yn Concord. Op 6 septimber 1847 feliet er Walden en gie er by syn freon en mentor Ralph Waldo Emerson en syn famylje yn. Thoreau wegere 1846 om belesting te beteljen, omdat hy tsjinstanner fan de oarloch tusken de Feriene Steaten en Meksiko wie en as protest tsjin de slavernij. Hy waard dêrfoar letter in skoft fêstset, oars troch syn freon Sam Staples, dy't belestingûntfanger wie. Tegearre mei Abraham Lincoln wie hy de iennige Amerikaan dêr't fan witten is dat er tsjin de kriich wie. Hy hat it barren beskreaun yn de populêre ferhanneling Civil Disobedience ('Boargerlike Oerhearrigens'), in geskrift dat letter ûnder oaren Leo Tolstoy, Mahatma Gandhi en Martin Luther King ynspirearre hat.
Postmodernisme (arsjitektuer)
Skaaimerken
It 'oermjittich' of útskroeven gebrûk meitsjen fan ornaminten wurdt ek tapast troch de Spaanske arsjitekt Ricardo Bofill, waans wurk soms op sa'n grutte skeal fan klassisistyske eleminten foarsjoen is dat de brûkberens fan it gebou ûnderhearrich liket te wêzen oan de yndruk dy't it op de taskôger meitsje moatte soe; Paryske foarstêden (de Villes Nouvelles) binne der in foarbyld fan. Dit ferskynsel wurdt wol "function follows form" neamd.
Henry David Thoreau
Libben en wurk
Yn 1854 publisearret hy Walden; or, Life in the Woods; dêryn ferhellet hy oer de twa jier en twa moannen dy't er oan de Waldenmar trochbrocht hie. It boek beskriuwt it barren as hie it ien jier duorre. De seizoenen hawwe ek in synmboalyske funksje yn it wurk. Walden is foar in part memoires, hat in soad feitlike ynformaasje oer de natuer om de mar, mar in protte fan de ynhâld kin ek synboalysk opfette wurde. Thoreau hat der njoggen jier oer dien om it boek te skriuwen. De Nederlânske arts Frederik van Eeden, dy't 1898 by Bussum de koloanje Walden oprjochte hie, joech it boek fan Thoreau yn 1894 yn it Nederlânsk út, en skreau der in foarwurd foar.
Thoreau fertsjinne faak by troch it jaan fan lêzingen, die leanarbeid by oaren en wurke yn it potleadfabryk fan syn famylje. Hy fûn in masine út dy't de fabrikaazje fan potloden effisjinter makke. Letter ferboude hy it fabryk om grafyt te produsearjen foar it gebrûk yn setmasines.
Postmodernisme (arsjitektuer)
Skaaimerken
Men krijt wolris de yndruk dat postmodernistyske gebouwen net sûnder in doasis koartswilligens nei harren wearde skat wurde kinne.
Foarbylden en fersprieding
De postmodernistyske styl slacht tsjintwurdich foar master op by fral it setten fan kantoargebouwen en soksawat. De mjitte wêryn't postmoderne tinkbylden harren gerak krije ferskild lykwols nochal.. Budgettêre oerwegings sille der faaks wol mei te meitsjen hawwe.
Typyske foarbylden fan "high-tech"-arsjitektuer binne it Centre Pompidou te Parys, it kantoar van Lloyd's yn Londen en it kantoar fan de bank HSBC yn Hongkong: gebouwen dy't besibbe lykje oan in petrogemysk fabrykskompleks.
Yn Nederland kinne neamd wurde, it kantoargebou fan de ING Bank yn Amsterdam-Sudeast (fan Alberts en van Huut, mei de bynamme De Aperots) en it kantoargebou fan de ING Groep yn Amsterdam-Súd (fan Meyer en Van Schooten, offisjeel ING House hjitten, en bygenamd de Klapreed, de Krûmeldief, de Jidskûch en het Strykizer). Postmodernistyske wenningbou is betreklik seldsum, mar de Amersfoartske wyk Kattenbroek is in goed foarbyld, krekt as it Java-eilân yn Amsterdam. Yn Rotterdam wurdt in gebou fan Philip Johnson tared. Dan hat men yn Grins noch it Grinzer Museum, ek in moai foarbyld fan it postmodernisme.
1900
Dit jier makket ûnderdiel út fan it desennium fan 'e 1900-er jierren. thumb|Sneuvele Boer ûnder Spionkop
Blikke
thumb|Blikke fan it Binnengasthûs by it [[Poptaslot, Marsum ±1920]] In blikke, bleek of blikfjild is in koart meand gersfjild, dat tsjinne om linnen te blikken. Beginen hellen faak harren ynkommen út it waskjen foar oaren, dat it begynhof hie meast in (grutte) blikke.
Henry David Thoreau
Libben en wurk
Nei 1850 waard hy lânmjitter en skreau natuerobservaasjes yn it 67 km² goa om Concord hinne. Syn waarnimmingen binne beskreaun yn sy deiboek, in geskrift fan twa miljoen wurden dat er 24 jier lang byhold. Hy makke reizen nei Kanada, Cape Cod en Maine; wat in ynspiraasje woe foar syn A Yankee in Canada, Cape Cod en The Maine Woods. It binne reisboeken dêr't er ek syn tinken op it mêd fan ierdrykskunde, skiednis en filosofy yn ûntfâldet.
Thoreau wurdt troch guon beskôge as de earste Europeesk-Amerikaanske miljeu-aktivist. Hy hat oer ferskate ûnderwerpen skreaun dy't distiid as part fan de ekology beskôge wurden soene, sa as de ynteraksje tusken soarten planten en bisten. Hy wie ek as ien fan earsten foarstanner fan kuierjen en kanoën om frije tiid oan te besteegjen, it behâld fan natuer op eigen grûn en it yn stân hâlden fan wyldernis op publike grûn. Thoreau wie teffens ien fan de earste Amerikanen dy't de evolúsjeteory fan Charles Darwin oanhong.
Thoreau krige ek krityk op syn wurk en manier fan libjen. By syn libben waard er priizge troch de Ingelske skriuwer George Eliot, mar dy't yn de Westminster Review al sei dat Thoreau syn libbensstyl troch sommigen ûnhandich en dreamerich fûn wurde soe. De Skotske skriuwer Robert Louis Stevenson wie ien fan dy lju; hy wie fan betinken dat Thoreau sy wize fan libjen ûnmanlik wie. Nei de publikaasje fan Thoreau syn deiboek yn 1906 belúne de krityk, omdat doe it grutte folume fan syn geskriften dúdlik waard. Tsjintwurdich wurdt Thoreau sjoen as ien fan de wichtichste Amerikaanske skriuwers, sawol troch de nijmoadrige heldere skriuwstyl as troch syn foarsizzingen op it mêd fan natuer en polityk.
Thoreau stoar oan tuberkuloaze yn syn berteplak Concord. Faaks wienen syn longen ferswakke rekke troch it ynheljen fan leadstof yn it grafytfabryk. Thoreau leit op it tsjerkhôf Sleepy Hollow yn Concord.
Bibliografy
thumb|Titelside fan Walden
Blikke
Al yn de Midsiuwen waard ûntdutsen dat sinneskyn it blikken fan linnen befoardere. Nei it waskjen wie it linnen doetiids faak noch wat gielich en net hielendal fris. It linnen waard lykwols frisser en witer, troch it op it gers út te lizzen en sa drûgje te litten. Letter waard de ferklearring fûn: ûnder ynfloed fan de sinne wurde frije soerstofatomen foarme, dy't harren bine oan smoargens.
Ljouwert hie krekt bûten de stêd in soad blikkerijen. Dêr wie in herberch 'De Bleek' en ek de namme Bleeklaan hâldt dizze bedriuwstûke yn it ûnthâld.
List fan planetoïden 46501-46600
Dit is in list fan planetoïden 46501-46600.
Nikolaas fan Myra
Nikolaas fan Myra (mûglik likernôch 270 berne yn Patara - 6 desimber 343) wie biskop fan Myra. Syn nammedei wurdt fierd as Sinteklaas.
Nikolaas wie in soan fan begoedige en strang leauwige âlden. Hy waard neamd nei syn omke dy't biskop wie, en dy't him doe't er njoggentsjin wie ta preester wijde. Sûnt 318 wied er sels ta biskop wijd. Hy soe him op it Earste Konsily fan Niseä as fûl tsjinstanner fan it Arianisme opsteld ha.
Nei syn ferstjerren waard Nikolaas begroeven yn Myra. Mei't de islamityske Seltsjoeken it lân oermasteren en syn hillichdom bedrigen, waarden syn reliken yn 1087 oerbrocht nei de Italjaanske stêd Bary, dêr't se sûnt rêste.
Sint-Nikolaas is de patroan fan Ruslân en Amsterdam en tal fan oare plakken.
Libben
thumb|left|250px|Sint-Nikolaas rêdt trije ofsieren it libben ([[Ilja Repin)]] Wat ús bekend is oer Nikolaas waard nei alle gedachten ynearsten mûnling oerlevere en letter op skrift steld. Histoarysk bewiis oer it libben fan Nikolaas fan Myra bestiet benammen út boarnen nei syn ferstjerren. De âldste boarne foarmet de saneamde Praxis de Stratelatis, in anonym Gryksk ferslach, dat earne tusken de fyfte en de sechde iuw stamt mei dêryn it ferhaal dat Nikolaas trije ûnskuldige ofsieren fan de eksekúsje rêdt.
Ut de 8e iuw datearret de âldste en earste komplete libbensbeskriuwing, in vita fan Michael de Archimandryt. Ut dy boarne komt de ynformaasje dat Nikolaas yn Patara berne waard, dat yn de omkriten fan it bekendere Myra –it hjoeddeiske Demre– yn Anatoalje lei. Neffens de Vita Compilata, in oare belangrike hilligebeskriuwing, wied er it iennichst bern fan fromme en begoedige minsken.
Nikolaas as jonge man
Nikolaas wie ferneamd nei syn omke, dy't biskop wie en mei't er faal betiizge wurdt. It waard al gau dúdlik dat Nikolaas syn libben oan God wije soe lykas de bibelske profeet Samuel. Der binne mear oeriekomst mei dy profeet: lykas de mem fan Samuel koe de mem fan Nikolaas gjin bern krije en lykas de mem fan Samuel ûthiet de mem fan Nikolaas ek om har bern op te dragen oan God. En krekt lykas Samuel wie Nikolaas al op iere leeftyd populêr by it folk. Hy hie al gau foar it ferstân dat er in hegere saak tsjinje soe. Samuel wie de lêste en belangrykste fan de rjochters, dy't ek keningen salvje soe. Ek dêr is in oerienkomst, want yn Nikolaas' libben waard it kristendom yn it Romeinske Ryk belangryk.
Neffens de Vita per Metaphrasten fan de hillige Simeon Magister wie Nikolaas in goede learling en besocht er regelmjittich de tsjerke. Wer mooglik holp er en al yn de âldens fan njoggentjin jier waard Nikolaas troch syn omke ta preester wijd en lei er syn kleasterûnthjitten ôf. Nikolaas hold him sekuer oan de fêsten en wie foar mannichien in foarbyld. Doe't syn omke in reis makke nei Jeruzalim mocht de noch jonge Nikolaas him yn it kleaster Nij Sion ferfange en dat died er goed. Yn de tiid fan de kristenferfolgings ûnder keizer Diokletianus moast Nikolaas om it jier 310 finzen set en martele wêze.
Nikolaas soe neffens deselde Simeon Magister ferskate kearen it Hillige Lân besocht ha. Hy woe dan in pear wike bliuwe, mar in ingel fan de Hear hjitte him dan wer om nei hûs te gean. Dat betsjutte dat syn parochy yn gefaar wie en hy syn boppeminsklike krêften tapasse moast. Ienris besocht in seeman him by de weromreis te ferrifeljen, mar Nikolaas hie it yn 'e rekken en sei: "Besykje nea wer ien te bedragen. Far nei hûs en myn seine sil mei dy wêze". Dêrfandinne stiet Nikolaas bekend as immen dy 't maklik is yn it ferjaan.
Yn syn libben soe Nikolaas faak de befolking tsjin demoanen beskerme ha. In foarbyld dêran is de ferneatiging fan de Artemistimpel yn Myra. Yn de Vita per Michaëlem joech Nikolaas de opdracht om te timpel fan Artemis ôf te brekken.
Biskop
thumb|left|250px|Konsily fan Niseä Cesare Nebbia (1536–1614) Yn 325 soe Nikolaas as biskop dielnommen ha oan it konsily fan Niceä. De belangrykste oanlieding foar it gearkommen fan it konsily wie de ûnrêst troch de lear fan Arius. Nikolaas wie in fûleindich tsjinstanner fan Arius en soe him doe in klap yn it gesicht jûn ha. De oerlevering fertelt hoe't Nikolaas nei de klap finzen set waard om ôf te kuoljen, mar yn ' nacht soene Jezus en Marije oan him ferskynd wêze om syn biskoplike weardichheid werom te jaan. Marije joech him syn pallium werom en Kristus oerlange him de Bibel. By it fierdere ferrin fan it konsylje waard by de grutte fraachstikken hieltiten neffens de miening fan Nikolaas beslist.
Alhoewol't it konsily fan Niceä goed dokumintearre is, wurdt der yn de ferslaggen gjin melding makke fan dat foarfal. Histoarysk is der in soad figelearre oft Nikolaas wol of net dielnommen hat oan it konsylje. Syn namme stiet net op ien fan de âldste listen fan de oanwêzige biskoppen. Wol stiet syn namme as 'Nikolaos fan Myra yn Lycië' op in list fan Theodorus Lector, dy't om 515 hinne opsteld is, en in pear listen út de 7e en 8e iuw. Fan de likernôch tweintich bekende dielnimmerslisten neame tsien gjin namme Nikolaas. Dêrby moat sein wurde dat dy listen net kompleet binne; faak steane der net mear as 200 nammen op, wylst der teminsten 300 dielnimmers wiene.
Syn dea
thumb|left|250px|De earste Sint-Nikolaastsjerke yn Myra Nikolaas ferstoar op 6 desimber yn it jier 342 nei Kr. Foar syn tiid is er op hege leeftyd stoarn en dat hat nei alle gedachten ek de oarsaak fan syn dea west. Yn 1953 binne syn bonken ûndersocht en dêrút waard fêststeld dat er likernôch 1,67 meter lang west hat en te lijen hie fan gronyske artritis oan syn bekken. National Geographic makke mei help fan de bonken en de skedel in model fan it gesicht fan Nikolaas.
Nikolaas is ferstoarn op 6 desimber en waard begroeven yn Myra, tichteby it hjoeddeiske Demre yn it súdwesten fan Turkije, dêr't noch jimmeroan in ruïne fan de boude tsjerke te besjen is. It duorre noch oant de 6e iuw dat er as offisjele hillige fereare waard yn it Byzantynske Ryk. Nei de hillichferklearring waard yn Konstantinopel de earste tsjerke bûten Myra nei Sint-Nikolaas ferneamd. Dy tsjerke yn Myra waard yn de 8e iuw in basilyk.
Ut 6e-iuwske beskriuwings docht bliken dat de ferearing fan Nikolaas doe al belangryk wie.
Ferearing
Stadichoan waard ek yn West-Europa Nikolaas bekender. Al yn de 7e iuw wie de ferearing fanút Anatoalje oer Grikelân yn Rome telâne kommen. It houlik fan de byzantynske prinsesse Theophanu mei keizer Otto II soarge yn de 10e en 11e iuw foar in fierdere fersprieding fan de kultus nei it noarden.
Bari
Tsjin 1200 waard Nikolaas yn hiel Europa fereare. Yn West-Europa ûntwikkele him in jimmeroan mear folkske ferearing, wylst dy yn East-Europa foar alles tsjerklik en sakraal bleau. Yn de midsiuwen ûnstiene tal fan bruorskippen, werfan 't de leden de nammedei fan harren patroanhillige fierden.
Mei de herfoarming fan de katolike hilligenkalilnder troch it Twadde Fatikaanske Konsylje fan 1969 waard de liturgy fan de hillige Nikolaas degradearre fan in ferplichte feestdei ta in frijwillich te fieren betinking.
Patroanhillige
Sint-Nikolaas is patroanhillige fan skippers, skipsbouwers, fiskers, finzenen, ûnskuldich feroardielen, abbekaten, doarwarders, bankmannen, havenarbeiders, nôthannelers, kûpers, wynhannelers, skilders, aptekers, bakkers, geastliken, jongfammen, frijers, bern, prostituees en keaplju.
Yn eastersk-otterdokse lannen wurdt de hillige tige fereare. Nikolaas is boppedat de patroanhillige fan it wichtichste otterdokse lân, Ruslân. In soad havenstêden hawwe Sint-Nikolaas as beskermhillige: Aberdeen, Amsterdam, Bari, Sint-Niklaas en Kampen.
Yn Fryslân krigen mear as 40 parochy's Nikolaas fan Myra as patroanhillige: Appelskea, Blesdike, Blije, Dearsum, Dykshoarne, Eagum, Easterwierrum, Eastrum, East-Flylân, Furdgum, Gau, Harkema-Opeinde, Hijum, Hjerbeam, Húns, Iens, Koarnjum, Loaiïngea, Lollum, Miedum, Mullum, Nijeholtpea, Nijeholtwâlde, Nijemardum, Nijetrine, Nijhuzum, Nijlân, Offenwier, Aldetrine, Pepergea, Piaam, Poppenwier, Rotsterhaule, Skalsum, Sint-Nyk, Smelbrêge, Sniksweach, Sonnegea, Starum, Swichum, Wiuwert, Yndyk.
Yn Iens stiet oan de Trekfeart in stjelp mei de namme 'Sinteklazepleats'. Eartiids waard bern wiismakke dat Sinterklaas dêr berne wie.
Ikonografy
Yn West-Europa wurdt Nikolaas faak as biskop yn in reade mantel foarsteld. Faak draacht er trije gouden ballen, apels of pûdsjes. Ek stiet oan syn foet faak in tobbe mei trije bern.
Ferhalen
Al gau nei syn dea sette de ferearing útein, mar der binne gjin dokuminten út dy tiid bewarre bleaun. Mooglik binne dy dokuminten by bibleteekbrannen yn it eardere Byzantynske Ryk ferlern gien. Yn de eardere dokuminten leit de klamp op bysûndere foarfallen út it libben fan Nikolaas, mar fral nei de 12e iuw ferskine der mirakelferhalen.
De trije fjildhearen
thumb|left|Nikolaas helpt de trije ûnskuldige manlju Jan Cossiers (1600–1671) It 5e-iuwske wurk Praxis de Stratelatis is it âldste dokumint dat oer Nikolaas skriuwt. Dêryn wurdt beskreaun dat Nikolaas trije East-Romeinske legeroanfierders yn Myra útnoeget. Hja binne der tsjûge fan dat de biskop trije ûnskuldige minsken fan in eksekúsje it libben rêdt. Werom yn Konstantinopel wurde de fjildhearen it slachtoffer fan in yntrige en sels ta de dea feroardiele. Yn de tsjerker bidde hja om help fan Nikolaas, dy't dêrnei yn in dream fan de keizer ferskynt en him foar de gefolgen fan de eksekúsje warskôget, dy't opdracht jout om de trije legeroanfierder frij te litten.
De earme man en syn trije dochters
thumb|260px|Nikolaas dy't goudsekjes foar de earme heit nei binnen smyt It ferhaal oer de earme man en syn trije dochters is werom te finen yn ferskillende beskriuwings. It meast wiidweidich is de vita fan Michael de Archimandryt. Yn dy tiid waard fan in heit ferwachte dat hy de takomstige man fan in dochter in breidsskat oanbiede koe. Wat riker de breidsskat, namste de grutter de kâns dat syn dochter in goede man krije soe. Sûnder breidsskat soe de frou net trouwen kinne. Fanwegen de earmoede like it der op dat de trije dochters fan in earme man in takomst as slaaf of prostituee yn 'e mjitte gyngen. Lykwols, oant trije kear ta waard op ferskillende tiden in sek mei goud yn it hûs smiten. De earme man begrypte net wer't de sekken weikamen en nei't der foar de tredde kear in sek goud nei binnen goaid wie, gong er efter de goeddogger oan en doe ûntdiek er dat it Nikolaas wie dy't him holp. De goudsekjes, dy't troch in iepen finster smiten waarden, soene yn de skuon telâne kommen wêze dy't foar de hurd stiene te drûgjen. Somtiden wurde de goudsekjes ek wol ôf- ot útbylde as synappels of mandarijnen. It ferhaal ferklearret ek it struiersguod en it opsetten fan de klomp of skoech. Ek de sûkeladesinten dy't faak yn de skuon lein wurde geane op dat ferhaal werom. Yn wapens fan plakken mei Sint-Nikolaas as patroanhillige wurde fakentiden trije boltsjes ôfbylde (sjoch ek de wapens fan Easterwierrum, Hijum en Hantum), dy't ferwize nei dit ferhaal.
Mirakelferhalen
Doe't Sint-Nikolaas, fral nei't de bonken fan de hillige yn 1087 nei Bari oerbrocht waarden, yn hiel Europa bekend waard, binne der in grut tal mirakelferhalen oan syn libben tafoege.
Trije studinten
thumb|Nikolaas wekt de trije slachte bern op De leginde oer de trije teologystudinten is allinne bekend yn West-Europa en fynt de oarsprong yn in 11e-iuwsk dokumint fan de abt Godehardus fan Hildesheim. De studinten fûnen ûnderdak yn in herberge, mar de kastlein fermoarde harren en ferstopt harren fleis yn in tonne mei pikel. Wat letter besocht Nikolaas deselde herberge en krige yn in dream te sjen wat de kastlein útfretten hie. Nikolaas rôp de kastlein by him en bidde ta God, doe't de studinten wer ta libben kamen.