cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Stomme film
Lûdsfilms blieken minder maklik te ferkeapjen oan oare lannen troch de taalbarriêre. By de stomme films wie it mar in kwestje fan it ferfangen fan de tuskentitels, by de lûdsfilm wie dat problematysker. Inkeld keazen se derfoar om in film tagelyk yn twa of mear talen op te nimmen, bygelyks Der blaue Engel (1930) dy’t yn it Dútsk en it Ingelsk opnommen waard.
Inkelde grutheden fan de stomme film
Yn Nederlân (of ôfkomstich út Nederlân):
Inkelde stomme films
mei regisseur en jier:
Suurhusen
Suurhusen is in doarp en dielgemeente fan Hinte yn East-Fryslân, krekt benoarden Emden, yn Dútslân.
De delsetting wurdt foar it earst neamd yn dokuminten út 1255 en waard yn it ferline ek Zuiderhusen neamd, wierskynlik om ûnderskied te meitsjen mei it tichteby lizzende Osterhusen en Westerhusen. Ut in stien mei it jiertal 1004 en ierdewurk dat yn de tsjerke fûn is docht lykwols bliken dat it doarp folle âlder is.
It doarp hat in lyts museum dat it libben fan in lânarbeidershûshâlding yn it ferline sjen lit.
Steenfelde
thumb|264px|Kaart mei de gemeente Westoverledingen Steenfelde (Eastfrysk: Stäinfäel ) is in doarp yn it Landkreis Lier yn de Dútske dielsteat Nedersaksen yn East-Fryslân. It doarp is in Ortschaft yn it suden fan de gemeente Westoverledingen en hie yn 2020 2.254 ynwenners en bestiet út de Ortsteile Bullerbarg, Steenfelde, Steenfelderfehn en Steenfelderkloster.
Geografy
It oarpsgebiet fan Steenfelde wurdt yn it noarden begrinzge oan it doarpsgebiet Großwolde, yn it easten oan dy fan Flachsmeer, yn it suden oan dy fan Völlen en yn it westen oan dy fan Mitling-Mark.
Skiednis
Steenfelde waard yn de fjirtjinde iuw in selsstannich karspel. De tsjerke fan Steenfelde waard al yn de trettjinde iuw boud. As midsiuwske karspel bestie Steenfelde út likernôch 13 pleatsen. Oan de ein fan de santjinde iuw waard Steenfelderfehn kolonisearre. Ek it fean- en heidegebiet eastlik en súdeastlik fan Steenfelde waarden yn 300 jier satdichoan kolonisearre. Om 1800 hinne waarden de feankoloanjes Steenfelderfeld en Bullerbarg oanlein.
De grifformearde gemeente fan Steenfelde oerlibbe yn 1671 in Múnsterske oanfal. Oan de doetiidske dûmny Katechet Overmann wurdt taskreaun dat de gemeente ta de lutherske tsjerkegenoatskip wiksele.
Yn de Frânske tiid wie Steenfelde in fâdij yn it Amt Lier. Oan de ein fan de njoggentjinde iuw waard dy fâdij opheft, en ûntstie de gemeente Steenfelde, dy't de doarpen Bullerbarg, Steenfelde, Steenfelderfehn en Steenfelderkloster befette. Yn 1962 waard mei de gemeenten Großwolde en Flachsmeer in gearwurkingsgemeente foarme. Yn 1973 waard, yn it ramt fan in gemeentlike weryndieling yn Nedersaksen de gemeente gearfoege mei alve oare gemeenten ta de gemeente Westoverledingen. De eardere gemeente Steenfelde waard in Ortschaft yn de nije gemeente.
Yn 1856 waard de Iemslânline, it spoar tusken Emden en Rheine yn gebrûk nommen, en it stasjon Steenfelde waard yn 1911 iepene.
It is wis dat der al yn 1684 in doarpsskoalle yn Steenfelde bestie. Letter waard it ûnderrjocht troch twa skoallen fersoarge. Sûnt de gemeentlike weryndieling yn 1973 is der in legere skoalle foar Steenfelde en Großwolde oan de Schulstraße (Skoalstrjitte).
De Twadde Wrâldkriich koste in stikmannich minsken út Steenfelde it libben. Doe't de Alliearden besochten Lier oan te fallen, rekken der ferskate gebouwen yn it doarp skansearre.
Ekonomy
De lânbou is de wichtichste foarm fan ekonomy om Steenfelde hinne. Hjoed-de-dei is Steenfelde benammen in forinzeplak. In soad lju dy't yn Steenfelde wenje, wurkje yn omlizzende gruttere stêden sa as Lier en Papenburch.
Sûnt 1997 stiet der in 104 hektare grut wynpark by Steenfelde dy't 9 MW leveret.
Panhandle fan Idaho
De Panhandle fan Idaho (Ingelsk: Idaho Panhandle), it "Panhânsel fan Idaho", is in ynformele en ûnoffisjele, mar faak brûkte beneaming foar it útstykjende noardlike diel fan 'e Amerikaanske steat Idaho. Dat gebiet grinzget yn it easten oan 'e Amerikaanske steat Montana en yn it westen oan 'e steat Washington. Yn it suden sit it fêst oan 'e rest fan Idaho, wylst it yn it noarden in smelle, likernôch 75 km lange grins hat mei de Kanadeeske provinsje Britsk-Kolumbia. De ynwenners fan dizze panhandle tsjutte harren wenkrite yn 'e regel oan as Noard-Idaho.
De Panhandle fan Idaho omfiemet de tsien noardlikste countys fan Idaho: Teffens lizze der yn it gebiet 3 Yndianereservaten: Yn totaal beslacht it gebiet in oerflak fan 54.422½ km², wat delkomt op 25,4% fan it totale grûngebiet fan 'e steat Idaho. Fan dat oerflak bestiet 839,1 km² út wetter. Yn 2010 hie de Panhandle fan Idaho in befolking fan nei skatting likernôch 318.000 minsken, oftewol 20,3% fan 'e befolking fan Idaho as gehiel. De befolkingstichtens leit dêrmei op 5,8 minsken de km². De grutste stêd yn 'e Panhandle fan Idaho is Coeur d'Alene, mei 46.000 ynwenners. Oare wichtige plakken binne Lewiston (37.000), Post Falls (29.000), Moscow (24.000), Hayden (14.000) en Sandpoint (7.400). De krite is lykwols fierhinne oriïntearre op 'e stêd Spokane, dy't krekt oer de grins yn Washington leit.
It grutste part fan 'e Panhandle fan Idaho, de krite benoarden de fan east nei west streamende Salmrivier, heart ta de ta de Pasifyske Tiidsône heart (UTC –8, simmertiid –7), wylst de rest fan Idaho ta de Berchtiidsône (UTC –7, simmertiid –6) heart. De reden foar de ôfwikende tiid yn 'e Panhandle fan Idaho is poer pragmatysk, fanwegen de mannichfâldige kontakten mei Spokane yn Washington, dat ek yn 'e Pasifyske Tiidsône leit. Oant der yn 'e midden fan 'e tweintichste iuw goede autodiken oanlein waarden, bestiene der omreden fan 'e oerdwers fan east nei west rinnende berchrigen gjin goede ferbinings tusken de Panhandle fan Idaho en Súd-Idaho. Dêrfandinne dat de konneksjes mei eastlik Washington (en, yn mindere mjitte, westlik Montana) sa sterk binne.
List fan planetoïden 67901-68000
Dit is in list fan planetoïden 67901-68000.
Propagandafilm
In propagandafilm is in film dy’t bedoeld is om de sjogger te oertsjûgjen fan in beskaat stânpunt of oan te setten ta in beskate miening. De film kin sawol in dokumintêre-eftige opset ha as in betocht ferhaal befetsje, mar it doel bliuwt itselde. De films litte meast misliedende bylden en senario’s sjen.
Skiednis
De âldst bekende propagandafilm waard makke yn de Spaansk-Amerikaanske oarloch yn 1898, troch Vitagraph Studios. Dy studio produsearre doe in rige koarte, stomme filmkes. Ien fan de earste propagandafilms mei in betocht senario wie The Birth of a Nation, mar dy film wie yn earste oanlis net foar propagandadoeleinen makke. Yn 1918 makke Charlie Chaplin op eigen kosten The Bond, in komyske propagandafilm foar de Earste Wrâldkriich.
Yn de jierren nei de Oktoberrevolúsje fan 1917, sponsere de Russyske oerheid de produksje fan propagandafilms. De ûntjouwing fan de Russyske sinema yn de tweintiger jierren fan de 20e iuw, benammen troch filmmakkers as Dziga Vertov en Sergei Eisenstein, soarge foar in fikse taname fan film as propagandamiddel.
De tritiger en fjirtiger jierren fan de 20e iuw gouwen as it gouden tiidrek fan de propagandafilms. De opkomst fan totalitêre steaten en it útbrekken fan de Twadde Wrâldkriich droegen dêr sterk oan by. Sawol de alliearden as de as-steaten brûkten films om it eigen folk fan it nut fan in oarloch te oertsjûgjen, en om har oan te setten de striid te stypjen. Yn dy perioade makke Leni Riefenstahl, in filmmakker dy’t yn nazy-Dútslân wurke, Triumph des Willens. Dy film, makke yn opdracht fan Hitler, lit de skiednis fan de opkomst fan de nazypartij sjen. De film wurdt sjoen as ien fan de grutste propagandafilms ea en jildt, nettsjinsteande it kontroversjele ûnderwerp, noch altyd as ien fan de films dy’t sterk bydroegen hat oan de ûntjouwing fan it brûken fan muzyk en sinematografy yn films.
Yn de Feriene Steaten waard yn de Twadde Wrâldkriich benammen Frank Capra bekend as makker fan propagandafilms, wêrûnder syn rige fan sân films Why We Fight. Ek dy films jilde as ien fan de hichtepunten yn de skiednis fan de propagandafilms. Guon propagandafilms binne sa populêr wurden, dat se ek nei de oarloch yn tel bleaune by it publyk en ûnderwilens as ophimselssteande fims sjoen wurde kinne dy’t gjin bannen mear hawwe mei de propaganda dêr’t se oarspronklik foar makke waarden. Foarbylden dêrfan binne Thirty Seconds Over Tokyo en Casablanca.
Madonna Thunder Hawk
Madonna Thunder Hawk (berne as: Madonna Gilbert; yn it Jankton Sû Yndianereservaat (Súd-Dakota), 1940) is in Amerikaansk minskerjochte-aktiviste fan etnysk Yndiaansk komôf, dy't opkomt foar de rjochten fan 'e Sû (Sioux) en oare Yndiaanske folken. Hja hat bekendheid krigen as liedster fan 'e Amerikaanske Yndiaanske Beweging (AIM) en as ien fan 'e organisators fan 'e protesten tsjin de Dakota Access-oaljepiiplieding. Thunder Hawk is fierders ien fan 'e oprjochtsters fan 'e organisaasje Women of All Red Nations (WARN) en tsjinnet as tribaal ferbiningspersoan foar it Lakota People's Law Project (LPLP).
Neder-Brulee Sû Stamme
Algemien
De organisaasje, dy't oprjochte waard yn 1868, hat 3.400 leden, en it haadkertier is fêstige yn Lower Brule, yn Súd-Dakota. De leden besteane út etnyske Sû (Sioux) fan ien inkele substamme fan 'e Lakota, nammentlik de Brulee. De Neder-Brulee Sû Stamme foarmet mei tsien oare Sû-organisaasjes de Feriene Sû Stammen.
Reservaat
It reservaat fan 'e Neder-Brulee Sû Stamme is it Neder-Brulee Yndianereservaat (Lower Brule Indian Reservation) fan sintraal Súd-Dakota, dat in oerflak hat fan likernôch 537 km², en dêr't yn 2004 1.300 minsken wennen. Oarspronklik makke it Neder-Brulee Reservaat diel út fan it Grutte Sû-reservaat dat yn 1868 stifte waard, mar nei de nederlaach fan 'e Sû yn 'e Flakte-Yndiaanske Oarloggen fan 'e 1860-er en 1870-er jierren waard de helte dêrfan troch de Amerikanen ôfnommen, wylst de rest yn 1889 opdield waard yn fiif lytsere reservaten, wêrfan't Neder-Brulee ien wie.
Madonna Thunder Hawk
Jonkheid en oplieding
Thunder Hawk waard yn 1940 berne yn it Jankton Sû Yndianereservaat, yn it suden fan 'e Amerikaanske steat Súd-Dakota, as Madonna Gilbert. Hja is in Lakota-Yndiaanse, dy't lid is fan 'e federaal erkende Cheyenne River Sû Stamme. Hja waard strang grutbrocht troch har mem, dy't sels har jonkheid yn 'e 1920-er jierren en 1930-er jierren trochbrocht hie op 'e kostskoallen foar Yndiaanske bern, dêr't besocht waard de Yndianen te assimilearjen yn 'e Amerikaanske maatskippij troch se harren kultuer, taal en godstsjinst ôf te nimmen. Ek Thunder Hawk sels brocht har tinerjierren troch op ferskate kostskoallen. Hja studearre letter sosjale wittenskippen en behelle dêryn in bachelortitel.
Karriêre
As studinte joech Thunder Hawk har by de Red Power-beweging en waard lid fan 'e Amerikaanske Yndiaanske Beweging (AIM), dy't opkomt foar rjochten fan 'e Yndianen yn 'e Feriene Steaten. Se die mei oan 'e Besetting fan Alcatraz, it finzeniseilân yn 'e Baai fan San Francisco, yn 1969-1970, dy't ta doel hie om 'e Amerikaanske federale oerheid ôf te bringen fan it Yndiaansk terminaasjebelied. (Dat wie derop rjochte om 'e stamme-organisaasjes en Yndianereservaten ôf te skaffen en de Yndianen ta assimilaasje te twingen.) Yn 1970 en 1971 wie Thunder Hawk behelle yn 'e beide besettings fan Mount Rushmore yn it diel fan 'e Black Hills dat yn 1877 troch de Amerikaanske oerheid oan 'e Lakota ûntnommen wie. Mei dy protestaksjes kanten de dielnimmers harren oan tsjin 'e oanhâldende ynbrek dy't it Amerikaanske regear makket op it Ferdrach fan Fort Laramie fan 1868.
Tegearre mei Lorelei DeCora Means rjochte Thunder Hawk fierders de We Will Remember Survival School op, in soarte fan kostskoalle foar Yndiaanske bern fan wa't de âldelju foar aktivisme yn 'e finzenis kommen wiene, of dy't om 'e iene of oare reden sûnder diploma fan 'e middelbere skoalle gien wiene. Harren skoalle wie oansletten by de National Federation of Native-Controlled Survival Schools, in koepelorganisaasje ferbûn oan 'e AIM. Yn 1974 rjochten Thunder Hawk, DeCora en in hantsjefol oare Yndiaanske froulju ek de organisaasje Women of All Red Nations op. De namme betsjut "Froulju fan Alle Reade Naasjes" en is in backronym dat de ôfkoarting WARN opsmyt, Ingelsk foar "warskôgje". WARN woe in feministysk alternatyf biede foar it troch manlju dominearre aktivisme fan 'e Red Power-beweging en de AIM. De organisaasje lei him benammen ta op 'frouljuskwestjes', lykas ûnfrijwillige sterilisaasje, berne- en famyljerjocht en de bedriging fan lânseigen grûnbesit.
Thunder Hawk wie fierders ek ien fan 'e oprjochters en de wurdfierster fan 'e Black Hills-alliânsje, dy't tsjinkearde dat it Amerikaanske gemyconcern Union Carbide in uraniummyn iepenje soe yn 'e Black Hills, op lân dat hillich wie foar de Lakota. Ek oare lânûntwikkelders waarden troch Thunder Hawk-en-dy bûten de doar holden. Dêrta diene se ûndersyk nei de wetterfoarrieden yn it Pine Ridge Yndianereservaat, dêr't by oan it ljocht kaam dat dy sels al sûnder nije mynbou-aktiviteiten yn 'e krite in gefaarlik heech nivo fan radio-aktive strieling befette. Dy útkomsten joegen oanlieding ta de oanlis fan in nij wetterliedingstelsel yn it reservaat.
Yn 2004 sleat Thunder Hawk har oan by it Romero Ynstitút, doe't dat it Lakota People's Law Project (LPLP) oprjochte, it "Juridysk Projekt fan it Lakota-Folk". It doel dêrfan wie om 'e Amerikaanske oerheid oan te fiterjen ta it neilibjen en herfoarmjen fan 'e Wet op it Wolwêzen fan Yndiaanske Bern (Indian Child Welfare Act, ICWA). Dêrtroch moasten mear Yndiaanske bern opgroeie kinne by harren âldelju of teminsten op it lân fan harren foarâlden yn it eigen reservaat. As ferbiningspersoan fan it projekt mei de Yndiaanske befolking organisearre Thunder Hawk yn reservaten yn Súd-Dakota opfang foar bern út brutsen gesinnen troch de oprjochting fan saneamde 'beppe-rûnten' ("grandmother circles").
Yn 2016 wie Madonna Thunder Hawk ien fan 'e lieders fan 'e protesten tsjin 'e Dakota Access-oaljepiiplieding. Nei't presidint Donald Trump him neat fan 'e Yndiaanske wjerstân oanloek en gewoan piipliedings foar de trochfier fan ierdoalje oanlizze liet oer hillige Yndiaanske grûn hinne mei dêryn krappe en kwetsbere grûnwetterboarnen, waard Thunder Hawk ien fan Trump syn wichtichste tsjinstanners yn 'e Yndiaanske mienskip. Hja hat fierders meiwurke oan ferskate dokumintêres, wêrûnder Incident at Oglala (1992), William Kunstler: Disturbing the Universe (2009) en We Shall Remain Part V: Wounded Knee (2009). Ek wurke se as haadnaaister mei oan it meitsjen fan 'e kostúms foar de spylfilm Crazy Horse (oer it histoaryske Lakota-opperhaad mei dy namme), út 1996.
Team FrySk
Team FrySk is in Nederlânske reedridersploech fan Siep Hoekstra en Willemijn Cnossen.
Team FrySk is ûntstien yn 2014 yn Ljouwert om de ferskate klups en gewestlike seleksjes te fersterkjen. Reedriders dy't krekt boppe it klupnivo sitte, mar ek noch net yn oanmerking komme foar in hegere seleksje. Dêrby wurdt ek de gearwurking opsocht mei reedriders út oare lannen. Yn 2017 starte ek in kombinearre langebaanploech en in maratonploech foar froulju en manlju.
Toerako-eftigen
De toerako-eftigen (Latynske namme: Musophagiformes) foarmje in skift fan 'e klasse fan 'e fûgels (Aves), de ûnderklasse fan 'e moderne fûgels (Neornithes), de tuskenklasse fan 'e nijkakigen (Neognathae) en it boppeskift fan 'e nije fûgels (Neoaves). Dit skift bestiet mar út ien inkele famylje, nammentlik dy fan 'e toerako's (Musophagidae), dy't sels wer útinoar falt yn trije ûnderfamyljes. Yn fersprieding binne de toerako-eftigen beheind ta Afrika besuden de Sahara.
De toerako-eftigen binne nau besibbe oan 'e koekoekeftigen (Cuculiformes) en de trapeftigen (Otidiformes). Foarhinne waarden se faak ûnderbrocht yn it skift fan 'e koekoekeftigen, mar resinte genetyske analyze wiist der sterk op dat de toerako-eftigen as taksonomyske groep op deselde hichte steane as de koekoekeftigen. Sadwaande is de noch rangleaze groep fan 'e trapfoarmigen (Otidimorphae) foarsteld om dy beide nau besibbe groepen mei de trapeftigen yn ûnder te bringen.
Stretenski-kleaster
Skiednis
Oars as de oare russysk-otterdokse tsjerken mei deselde namme is it kleaster net ferneamd nei ien fan de tolve grutte feesten fan de Russysk-Otterdokse Tsjerke Sretenie Gospodne ("Presintaasje fan de Heare yn de timpel"; stretenie is tsjerkeslavysk foar "moetsjen"). De namme fan dit kleaster ferwiist nei it feit dat it boud waard op it plak dêr't de Moskoviten en grutfoarst Vasili op 26 augustus 1395 it ikoan fan de Mem Gods fan Vladimir moeten. It ikoan wie út Vladimir nei Moskou helle om de stêd te behoedzjen foar de islamityske ynfaazje fan de troepen Timoer Lenk. Op mirakuleuze wize sloegen de troepen fan Timoer Lenk lykwols ôf nei it suden sûnder Moskou yn te fallen. Ut tankberens foar it weromlûken fan de troepen fan de fijân stifte de grutfoarst in kleaster om it wûnder te betinken. Yn 1552 kamen de Moskoviten by de muorren fan it kleaster byinoar op dêr it Russyske leger te moetsjen, doe't it werom kaam nei de oermastering fan Kazan. Yn 1925 waard it kleaster op lêst fan de anty-religieuze autoriteiten sletten. Yn it tiidrek 1928-1930 lieten de Sovjet's de measten gebouwen fan it kleaster ôfbrekke, sabeare om't de strjitwei mear romte nedich hie. Dêrûnder wiene û.o. de 14e iuwske Tsjerke fan Marije fan Egypte, de 16e iuwske Nikolaastsjerke en de klokketoer. De rest fan de gebouwen waarden yn de kommunistyske tiid brûkt troch de NKVD. De Vladimirkatedraal (1617) waard ferboud om meiwurkers fan de organisaasje ûnder te bringen en dêrnei is de katedraal noch yn gebrûk west as garaazje en wurkpleats. Ikoanen en liturgysk reau fan keunstsinnige wearde waarden oerbrocht nei ferskate musea en oare organisaasjes. It ferneamde 18e iuwske Ikoan fan de Krúsferheffing krige in plak yn it Donskoj-kleaster, dat in anty-religieuze museum woarn wie, en letter nei de Tretjakovgallery.
De Katedraal fan de Moeting mei it Ikoan fan de Mem Gods fan Vladimir (собор Сретения Владимирской иконы Богоматери) bleau lykwols bestean en de Jehannes de Doperkapel (yn 1679 boud yn opdracht fan tsaar Fjodor Alexejevitsj) allyksa. Nei de Fal fan de Sovjet-Uny waarden de gebouwen werom jûn oan de Russysk-Otterdokse Tsjerke en restaurearre en yn 1994 oerdroegen oan it Grottenkleaster fan Pskov. Tsjintwurdich is it in selsstannich kleaster mei patriarch Kirill as archimandryt.
Debbie Reynolds
thumb|Yn [[Singin' in the Rain (film)|Singin' in the Rain briek se troch 1952]] thumb|right|Debbie Reynolds yn 2013 Debbie Reynolds (El Paso, Teksas, 1 april 1932 – Los Angeles, 28 desimber 2016) wie in Amerikaansk aktrise, dûnser en sjongster.
Stretenski-kleaster
Katedraal fan de Nije Martlers en Beliders
Yn novimber 2013 joech monumintensoarch tastimming oan it kleaster om oan it besteande kompleks in nije, oan de Nije Martlers en Beliders wijde, tsjerke ta te foegjen. Fuortendaliks folge it lizzen fan de earste stien en oan it begjin fan 2017 fûn de foltôging fan de nije katedraal plak, op 'e tiid foar de betinking fan de Oktoberrevolúsje doe't de ferfolging fan de Russysk-Otterdokse Tsjerke begûn. De katedraal stiet fuort njonken de beruchte Lûbjanka-finzenis.
Debbie Reynolds
Libben en wurk
Yn 1952 krige Reynolds in rol yn de musikalfilm Singin' in the Rain. Se hie ûnderfining en koe net tapdûnsje en haadrolspiler Gene Kelly woe net dat se cast waard, mar se spile dochs mei en de film waard in grut súkses. Letter holden Kelly en ko-regisseur Stanley Donen altyd út dat Reynolds fan begjin ôf oan harren earste kar west hie.
Reynolds spile yn de rin fan karriêre yn goed fjirtich films. Hja spile ek de rol fan Bobby Adler, de mem fan Grace yn de sitcom Will & Grace. Se krige in Oscar foar har rol yn The Unsinkable Molly Brown en Golden Globes foar The Debbie Reynolds Show op telefyzje en de film Mothers.
Reynolds hat trije kear troud west: fan 1955 oant 1959 mei sjonger Eddie Fisher, fan 1960 oant 1973 mei Harry Karl en fan 1984 oant 1994 mei Richard Hamlett. Mei Fisher krige hja twa bern, aktrise Carrie Fisher en akteur/produsint Todd Fisher.
In dei nei't har dochter Carrie op 27 desimber 2016 stoar oan in hertoanfal, waard Reynolds net goed en opnaam yn it sikehûs. Se stoar op 28 desimber 2016.
John Stronach
John Stronach (Edinburch, 7 maart 1810 – Sina?, 1888) wie in Britsk predikant en sindeling fan Skotsk komôf. Hy wie de jongere broer fan Alexander Stronach, dy't ek as sindeling yn Sina wurksum wie.
Libben
Nei't er oansteld wie as anglikaansk predikant, ferliet John Stronach yn 1837 Ingelân yn it selskip fan syn frou en syn broer Alexander, om ûnder de auspysjes fan 'e London Missionary Society sindingswurk yn Sina te dwaan. Hy berikte yn 1838 de Britske koloanje Singapoer, dêr't er Sineesk en Maleisk learde. Yn 1839 sette er útein mei te preekjen yn it Hokkineesk, de taal fan 'e sintrale eastkust fan Sina. Nei in ferkenningsreis dy't er yn 1843 allinnich ûndernaam, sette Stronach yn 1844 mei syn gesin ôf nei Sina, dêr't er mei it preekjen fan it kristendom oanfong yn Amoy (no Xiamen), in havenstêd rjocht foar Taiwan oer op it Sineeske fêstelân. Fanwegen sûnensswierrichheden sette syn frou mei har fjouwer bern ein 1845 ôf nei Ingelân, mar ear't se dêr arrivearre, kaam se begjin maart 1846 op see te ferstjerren.
John Stronach waard troch syn amtgenoaten op 'e sindingspost yn Amoy útkeazen om harren te fertsjintwurdigjen yn in Bibeloersettingskommisje dy't yn 1847 út sindelingen út hiel Sina yn Sjanghai gearstald waard. Dêr wurke er oant 1850 oan 'e oersetting fan it Nije Testamint yn it Sineesk, en neitiid oant 1853 oan 'e oersetting fan it Alde Testamint. Under syn ferbliuw yn Sjanghai iepene Stronach dêr in lytse kapel dêr't er eltse dei yn it Hokkineesk preke foar gastarbeiders út it Hokkineeske taalgebiet (de provinsje Fujian) dy't yn Sjanghai wurksum wiene. Nei 1853 kearde er werom nei de missypost yn Amoy.
Merlyn
De Merlyn fan Geoffrey waard daliks tige populêr, benammen yn Wales. Lettere auteurs wreiden de beskriuwing fan him út om ta in folsleiner persoansbyld te kommen. Neffens syn tradisjonele biografy soe Merlyn de soan fan in minsklike frou en in demoanyske ynkubus wêze. Hy ûntjout him ta in wize, en brûkt manipulaasje, politike yntriizjes en de magyske krêften dy't er fan syn boppenatuerlike heit urven hat om 'e berte fan Arthur te bewurkmasterjen. Yn 'e wurken fan lettere auteurs tsjinnet er Arthur as hoftsjoender en is er in soarte fan mentor foar de ridders fan 'e Rûne Tafel, oant er behekst en foar ivich finzenset (of yn guon ferzjes fermoarde) wurdt troch de Frouwe fan de Mar. Hy soe begroeven lizze yn it magyske wâld Brocéliande.
Namme
De Fryske nammefoarm Merlyn, it Nederlânske Merlijn, it Ingelske Merlin en alle oare farianten binne ferbasterings fan 'e Welske foarm Myrddin (útspr.: ['mɪrðɪn], likernôch " mir -thin"). De omsetting fan 'e de Welske dd (útsprutsen as de stimhawwende th fan it Ingelske this) ta in l komt fan 'e latinisearre foarm Merlinus, dy't Geoffrey fan Monmouth brûkte om eltse likenis foar te kommen mei it Anglo-Normandyske wurd merde (fan it Latynske merda), mei de betsjutting "stront". Neffens keltisist A.O.H. Jarman soe de namme Myrddin, dy't Geoffrey fan Monmouth oernaam fan 'e persoan fan 'e profeet Myrddin Wyllt, úteinlik weromgean op Caerfyrddin, de Welske namme foar it stedsje Carmarthen. Dat kontrastearret mei de populêre folksetymology dy't hawwe wol dat Carmarthen nei Myrddin Wyllt neamd is. Yn it echt komt de namme Caerfyrddin lykwols fan 'e eardere Romeinske namme fan it plak, Moridunum, dat wer in ferbastering wie fan it noch eardere Brytoanyske Moridunon, dat "seefort" betsjut.
De oarspronklike Merlyn
De oarspronklike Merlyn fan Geoffrey fan Monmouth is foar in grut part basearre op 'e legindaryske bard en profeet Myrddin Wyllt. Dy syn namme betsjutte "Myrddin de Wylde", en hy waard yn lettere Latynske boarnen dy't beynfloede wiene troch it wurk fan Geoffrey soms ek Merlinus Caledonensis (Merlyn fan Skotlân) neamd. Hy soe yn Hen Ogledd wenne hawwe, it hjoeddeistige Noard-Ingelân sa't dat wie doe't it noch troch de Welsen bewenne waard, foàr de Angelsaksyske ferovering. Myrddin Wyllt hie neat te krijen mei kening Arthur; neffens de Welske poëzij wied er in sechsde-iuwske bard dy't sljochtsinnich rekke nei't er tsjûge west hie fan 'e ferskrikkings fan 'e oarlochfiering, en doe de beskaving, sa't dy doe wie, ûntflechte om as wyldeman yn 'e bosken te libjen. Geoffrey brûkte Myrddin Wyllt al foar syn ierst oerlevere wurk, de Prophetiæ Merlini ("Profesijen fan Merlyn"), wêrfan't er bewearde dat dêryn de wiere wurden fan 'e sljochtsinnige bard fêstlein wiene.
In oare wichtige persoan dy't Geoffrey brûkte foar de gearstalling fan syn Merlyn wie Emrys (Aldwelsk: Embreis), in fiktyf personaazje dat basearre wie op 'e histoaryske fyfde-iuwske Romeinsk-Brittannyske oarlochslieder Ambrosius Aurelianus (Welsk: Emrys Wledig). Dyselde waard neamd yn ien fan Geoffrey syn wichtichste boarnen, de ier-njoggende-iuwske Historia Brittonum fan Nennius. Ambrosius Aurelianus wurdt wol beskôge as de histoaryske persoan dy't oanlieding jûn hat ta it ûntstean fan it legindaryske personaazje fan kening Arthur. Neffens Nennius begûn it ferhaal fan Ambrosius doe't de Brittannyske kening Vortigern besocht en bou in toer. Dy stoarte lykwols hieltyd yn ear't de bou foltôge wie. Syn riedslju fertelden him doe dat de iennichste oplossing wie om it fûnemint te besprinzgjen mei it bloed fan in bern dat te wrâld kommen wie sûnder heit. Ambrosius soe sa'n bern west hawwe, mar doe't er by kening Vortigern helle waard, brocht er de wiere reden foar it ynstoarten fan 'e toer oan it ljocht: it fûnemint wie lein op in plak dêr't in ûndergrûnske mar wie, en yn dy mar libben twa draken, dy't oanhâldend striid mei-inoar leveren (in metafoar foar de striid fan 'e Ketyske Brittanjers tsjin 'e ynfallende Angelsaksen).
Yn syn Historia Regum Britanniæ fertelt Geoffrey dat ferhaal op ferfraaide wize wer, mar jout er it heitleaze bern de namme Merlyn Ambrosius (Welsk: Myrddin Emrys). Dat nije personaazje hold er apart fan 'e lettere skiednis fan Ambrosius Aurelius, dy't er ek yn syn wurk opnaam. Geoffrey pleatste it ferhaal yn Carmarthen (Welsk: Caerfyrddin). Wylst Ambrosius Aurelianus neffens Nennius de soan fan in Romeinske konsul wie, soe Merlyn neffens Geoffrey berne wêze út 'e seksuële omgong tusken in prinsesse en in ynkubusdemon. Dat soe ferklearje moatte wêrom't Merlyn tsjoene koe. De namme fan Merlyn syn mem wurdt yn 'e regel weilitten, mar neffens de âldste ferzje fan 'e Proaza-Brut soe hja Adhan hjitten hawwe. It ferhaal oer de toer fan Vortigern waard troch Geoffrey fierhinne ûnferoare oernommen, wêrby't de ûndergrûnske draken, in witenien en in readenien, de Saksen en de Keltyske Brittanjers fertsjintwurdigje, en de útkomst fan harren lêste gefjocht in faai teken is foar de takomst. Op dat punt follet Geoffrey it ferhaal oan mei in lange seksje fan 'e profesijen fan Merlyn, dy't er oernaam út syn eardere Prophetiæ Merlini.
Dêrnei komt Merlyn yn noch twa oare ferhalen fan 'e Historia Regum Brittaniæ foar. Yn it earste ferhaal bout Merlyn de stiennerûnte fan Stonehenge as in begraafplak foar Ambrosius Aurelianus, wêrby't er guon stiennen dêrhinne oerbringt út 'e Preseli-heuvels fan súdlik Wales en oaren alhiel út Ierlân wei. Yn it twadde ferhaal soarget Merlyn der mei syn magy foar dat de nije Brittannyske kening Uther Pendragon it kastiel Tintagel ynglûpe kin om syn soan Arthur oan te setten by Igraine, de frou fan syn fijân. Dêrnei ferdwynt Merlyn út 'e Historia Regum Brittaniæ, en hy is gjin mentor foar de jonge Arthur lykas yn it wurk fan lettere skriuwers.
Geoffrey skreau wer oer Merlyn yn syn trêde boek, de Vita Merlini ("It Libben fan Merlyn"), dat er basearre op 'e ferhalen oer de oarspronklike, sechsde-iuwske Myrddin. De nije ferhalen spilen lang nei de tiid dat Merlyn Ambrosius noch libbe hawwe koe as er in normale minsklike libbensspanne hân hie. Yn dy ferhalen oerlibbet Merlyn Arthur en trout er mei in frou dy't Gwendolen hjit (Geoffrey neamde har yn it Latyn Guendoloena, en basearre har op Gwenddoleu ap Ceidio). As troud man bringt Merlyn syn libben troch mei it bestudearjen fan 'e stjerren út syn mei santich finsters tariste wente yn 'e ôfhandige wâlden fan Rhydderch, dêr't er gauris opsocht wurdt troch syn tsjeppe suster Ganieda (basearre op 'e Myrddin Wyllt syn suster Gwendydd), dy't keninginne fan Kumbria wurden is.
Merlyn as in histoaryske persoan
Hoewol't Myrddin Wyllt oer it algemien net as in histoaryske persoan beskôge wurdt, soe hy (en dêrmei de Merlyn fan Geoffrey fan Monmouth) neffens histoarikus Nikolaj Tolstoj op in histoaryske persoan basearre wêze kinne. As dat sa is, giet it nei alle gedachten om in druïde dy't libbe yn wat no súdlik Skotlân is. Tolstoj syn teory is basearre op it feit dat iere ferwizings nei Myrddin Wyllt en Merlyn Ambrosius harren beskriuwe mei skaaimerken dy't de moderne wittenskip, mar net de wittenskip fan 'e tiid wêryn't de boarnen skreaun waarden, werom ken as druïdysk. De ymplikaasje is dat sokke skaaimerken fanwegen har doetiidske ûnbekendheid net betocht wêze kinne troch Midsiuwske skriuwers, mar oernommen wêze moatte fan in echte persoan. As dat wier is, soe de hypotetyske Merlyn likernôch in iuw nei de hypotetyske histoaryske Arthur libbe hawwe, yn 'e sechsde iuw.
In lettere ferzje fan 'e Annales Cambriæ, dy't wol de "B-tekst" neamd wurdt, en dy't datearret fan 'e ein fan 'e trettjinde iuw en beynfloede waard troch it wurk fan Geoffrey fan Monmouth, hat foar it jier 573 it lemma opnommen dat nei "de Slach by Arfderydd, tusken de soannen fan Eliffer en Gwenddolau de soan fan Ceidio, wêryn't Gwenddolau sneuvele, Merlyn sljochtsinnich waard." Dêrby moat lykwols oantekene wurde dat Merlyn neamd wurdt yn noch de ierste ferzje fan 'e Annales Cambriæ (de "A-tekst", skreaun omtrint 1100), noch in lettere kopy (de "C-tekst", skreaun oan 'e ein fan 'e trettjinde iuw).
Lettere ferzjes
Ferskate desennia nei Geoffrey fan Monmouth, omtrint 1200, fertelde Robert fan Boron it ferhaal fan Merlyn op 'e nij yn syn gedicht Merlyn, dêr't er boppedat nije ferfraaiïngs oan taheakke. Fan it oarspronklike gedicht binne mar inkele regels oerlevere, mar in werfertelling yn proazafoarm wûn neitiid populariteit en waard opnommen yn ferskate ridderromans dy't wol oerlevere binne. Yn 'e ferzje fan Robert is Merlyn it bern dat in demon oanset hat by in minsklike faam mei de bedoeling dat it jonkje de Antykrist wurde sil. Dat plan wurdt dwerseide as de mem ûnder har swierwêzen te bycht giet by de preester Blaise, dy't derfoar soarget dat de poppe fuortendaliks nei de berte doopt wurdt. Dêrtroch wurdt er befrijd fan 'e ynfloed fan Satan.
Nettsjinsteande dat behâldt Merlyn, neffens Robert, troch it erfskip fan syn demoanyske heit in boppenatuerlike kennis fan it ferline en it hjoed. Dat wurdt oanfolle troch God, dy't him dêropta in profetyske kennis fan 'e takomst skinkt. Robert leit de klam op Merlyn syn fermogen om fan stal te wikseljen, op syn grapmeitsjende persoanlikheid en op syn bân mei de Hillige Graal, oer de syktocht wêrnei't er profetearret. Foar syn gedicht waard Robert ynspirearre troch Wace syn Roman de Brut, dat eins in Anglo-Normandyske adaptaasje fan 'e Historia Regum Britanniæ fan Geoffrey fan Monmouth is. It gedicht Merlyn makke oarspronklik diel út fan in syklus fan gedichten fan Robert dy't it ferhaal fan 'e Hillige Graal fertelden, de beker dêr't it bloed fan Jezus Kristus yn opfongen waard. Dy soe troch de folgelingen fan Joazef fan Arimatéa nei Brittanje brocht wêze en nei de ferneamde kweeste weromfûn wêze troch Parsival, in ridder fan 'e Rûne Tafel.
It gedicht fan Robert waard yn 'e trettjinde iuw werskreaun en útwreide yn proaza as de Estoire de Merlin, in tekst dy't ek bekend stiet as de Fulgaat-Merlyn of de Proaza-Merlyn. Dat dokumint heart ta de grutte Lânselot-Graal, ek bekend as de Fulgaatsyklus, wêryn't (yn 'e Proaza-Lânselot) útholden wurdt dat Merlyn eins nea doopt wie. De ferhalen oer Merlyn waarden fierder útwreide yn 'e Suite du Merlin (ek bekend as de Merlyn-Kontinuaasje of de Huth-Merlyn) fan 'e Post-Fulgaat. Dêryn wurde de withoefolle iere oarloggen fan kening Arthur beskreaun en de rol dy't Merlyn dêryn spile. Noch wer in oare útwreiding, dy't skreaun waard nei de Fulgaatsyklus, wie it Livre d'Artus, wêryn't Merlyn op 'e nij as stalferwikselder fanwegen komt. Alle neamde wurken waarden letter fertaald yn en adaptearre ta oare talen. Yn 't bysûnder wie de Suite du Merlin de boarne foar de iere dielen fan it ynfloedrike Ingelsktalige wurk Le Morte d'Arthur, fan Thomas Malory.
Lettere Midsiuwske wurken behannelje de leginde fan Merlyn ek. Ien dêrfan, Les Prophéties de Merlin, dat datearret fan likernôch 1276, befettet lange profesijen fan Merlyn dy't foar it meastepart te krijen hawwe mei alfde-iuwske en trettjinde-iuwske Italjaanske skiednis en polityk. Guon fan dy profesijen docht Merlyn nei syn eigen ferstjerren yn 'e foarm fan in geast. De profesijen wurde ôfwiksele mei ferhalen oer de dieden fan Merlyn en mei ferskate arthurleginden dêr't Merlyn sels hielendal net yn foarkomt. De ierste Ingelsktalige roman oer Merlyn is Of Arthour and of Merlin, dy't basearre waard op 'e ûnderskate kroniken en op 'e Frânsktalige Lânselot-Graal. By it kear op kear werfertellen fan 'e arthurleginden, kaam wat it personaazje fan Merlyn oangie bytiden de klam te lizzen op syn profetyske aspekten, wylst er oare kearen mear foarsteld waard as in tsjoender en/of as in mentor en adviseur fan 'e jonge Arthur.
Yn 'e Lânselot-Graal en lettere ferzjes fan 'e ferhalen feroarsaket Merlyn úteinlik syn eigen fal trochdat er sin kriget oan in oare froulike learling fan sines, in tinerfanke mei de namme Viviane. Dyselde wurdt yn oare werfertellings faak oars neamd (lykas Nimue yn Malory syn Le Morte d'Arthur) of foarsteld as de Frouwe fan de Mar, in soarte fan fee, mar it is ien-en-itselde personaazje. It lot fan Merlyn en de motiven fan Viviane/Nimue/ensfh. wurde yn elts ferhaal oars foarsteld. Soms wurdt er foar ivich finzenset, en soms wurdt er troch har deade. As er finzenset wurdt, kin dat wêze yn in grot (lykas yn 'e Lânselot-Graal-syklus) yn in hoale ûnder in grut rotsblok (lykas yn Le Morte d'Arthur), yn in ûnsichtbere toer, of yn 'e stamme fan in beam. Yn ien ferzje set Viviane him yn it betsjoende wâld Brocéliande finzen yn muorren fan lucht, dy't der foar him útsjogge as in toer, mar foar oaren as dize. Nei't se him fêstset of út 'e wei romme hat, ferfangt Viviane/Nimue him yn guon teksten (lykas Le Mort d'Arthur) as de hoftsjoender en adviseur fan Arthur.
Fokker B.II
De Fokker B-II wie in twadeks ferkenningsfleantúch dat troch Fokker ûntwurpen en boud waard.
Yn 1923 betocht Fokker in lichte seeferkenner yn de foarm fan in wetterfleantúch. Ien fan de easken wie dat it tastel gaadlik wêze moast foar in katapultstart fan in skip ôf. De romp wie folslein fan metaal en der wiene iepen cockpits foar trije man: in piloat, in waarnimmer en in loftskutter. De piloat en waarnimmer sieten foar de fleugel en de skutter efter de fleugel mei in beweechber masinegewear.
Op 15 desimber 1923 wie de earste flecht fan Schellingwoude by Amsterdam wei. Dêrnei waard de B-II wiidweidich teste troch de Marine Loftfearttsjinst. It tastel fierde dêrby gjin registraasjenûmer. It foldie lykwols net oan de easken fan de MLD. It tastel waard net oanskaft en der wie ek gjin oare keaper foar. Letter waard it tastel sloopt.
Silver (koart ferhaal)
Silver is in koart ferhaal fan it fantasysjenre, skreaun troch de Amerikaanske auteur Patricia Briggs. De titel betsjut: "Sulver". It ferhaal heart ta de Mercy Thompson-rige en spilet yn Wales yn it fiere ferline, yn 'e twadde of trêde iuw n.Kr. Briggs skreau Silver nei't se dêr withoefaak om frege wie troch har lêzers. It ferhaal ferklearret hoe't Bran Cornic, de marrok (dy't yn 'e moderne tiid hearsket oer alle wearwolven yn Noard-Amearika), en syn âldste soan Samuel wearwolf wurden binne. It is ek it earste diel fan 'e românse tusken Samuel en de ierdgeast Ariana, dy't fierder giet yn 'e roman Silver Borne, út 2010. Silver waard foar it earst publisearre yn 2014, yn 'e ferhalebondel Shifting Shadows.
Ynhâld
Koart nei't de Welske genêzer Samuel (net syn doetiidske namme) syn frou en al syn bern ferlern is oan in besmetlike sykte dêr't er sels lykwols foar sparre bleaun is, dûkt syn heit Bran foar it earst yn mear as tsien jier op. Samuel mient dat Bran, in omdoarmjend bard, op 'e iene of oare wize lucht krigen hat fan 'e ramp dy't syn húshâlding oerkommen is, en slacht der gjin acht op as syn heit seit dat er miende dat er "foar it ûnheil út draafd" wie. Dat ûnheil blykt Samuel syn beppe te wêzen, oer wa't Bran him nea wat ferteld hat. Hja is in machtige hekse, dy't har libben oant fier boppe de natuerlike doer ferlinge hat troch swarte magy, in foarm fan tsjoenderij dy't basearre is op it eksploitearjen fan 'e pine fan oaren. De hekse hat in wearwolf by har, en as se te neare nacht Bran en Samuel oer it mad komt, lit se harren bite troch dy wearwolf, sadat se sels ek ta wearwolven wurde. Neitiid bringe Bran en Samuel lange tiid, miskien wol ferskate iuwen, troch as leden fan 'e wearwolvetroep dy't de hekse opboud hat om har te tsjinjen, en dy't hja mei tsjoenderij oan har wil bûn hat. De koppige Bran hâldt nea op mei te sykjen nei in manear om te ûntsnappen, mar wat langer it duorret wat mear oft Samuel de moed ferliest. Hy ferliest boppedat syn oarspronklike namme, dy't de hekse him ôfnimt, krekt as de oantins oan syn ferstoarne gesin.
Op in dei komt der by de hekse in hoarne hear om help, in machtige ierdgeast dy't de hear fan it wâld is dêr't de hekse har wente boud hat. Hy hat in dochter dy't mear talint mei tsjoenderij hat as hysels, en op wa't er troch de jierren hinne wat langer wat jaloersker wurden is, oant er har begûn is te haatsjen. No wol er dat se in magysk foarwerp makket dat magy opsûcht fan dejinge dy't it by him draacht, om't in machtiger ierdgeast him frege hat har dat meitsje te litten. De dochter, Ariana, wegeret dat lykwols, en dêrom hat er in pear eangsthûnen op har ôf stjoerd, dy't har sa tramtearje dat se foar in koart hoartsje har ferstân ferliest. Yn dy tiid nimt har dierlike ynstinkt it oer, en om't alle bisten yn it wâld har heit hearrich binne, er har yn dy skoften it artefakt meitsje litte. No, no't it foarwerp hast klear is, wolle lykwols de eangsthûnen, dy't gjin bisten mar oare ierdgeasten binne, him net mear helpe, om't se syn dochter nea deadzje en opfrette meie. De hoarne hear wol dat de hekse him helpt om syn wil oan 'e eangsthûnen op te lizzen. Sy bedraacht him lykwols, want sy hat gjin macht oer de eangsthûnen, mar as se him freget hokker wêzens oft er krekt siket, antwurdet er "magyske bisten yn hûneftige foarm", en dêr hat se in hiele ridel fan.
Sa wurde Samuel, Bran en de oare wearwolven fan 'e hekse útstjoerd om Ariana te terrorisearjen. As de hoarne hear sjocht hokker wêzens oft op syn rop ôf kommen binne en beseft dat de hekse him bedragen hat, ferliest er eefkes syn konsintraasje en dêrmei syn macht oer de wearwolven. Bran grypt dat oan om ynstee fan Ariana har heit oan te fallen, en Samuel en de oare wearwolven folgje him dêryn. De hoarne hear is in machtich wêzen, en tsjin 'e tiid dat se him deade hawwe, binne fan 'e hiele ridel inkeld Bran en Samuel noch yn libben. Pas neitiid, as se beide in minsklike foarm oannommen hawwe, fertelt Bran oan syn soan dat de oare wearwolven syn heit en bruorren wiene, Samuel syn pake en omkes. Samuel bringt de ferwûne Ariana op oanwizing fan har tsjinstfaam, de kabouter Haida, werom nei har heite hûs, dêr't er har ferpleecht oant se opbetteret. Yn dy tiid rekket er befreone mei Haida. Underwilens siket de hekse om har wearwolven. Haida kin de magyske bân tusken de hekse en Samuel ferbrekke, mar dy tusken de hekse en Bran is te sterk foar har, dat Bran moat werom nei de hekse, oft er no wol of net.
As it mei Ariana lichaamlik wer goed giet, set Samuel ôf om syn heit te sykjen. Hy is fan doel en deadzje de hekse, mar sy fynt him ear't er har fine kin. Se besiket him te troaien mei moaie praatsjes, mar dêr trapet Samuel net yn. Dan stjoert se Bran op him ôf mei it befel om him te deadzjen. Samuel naait út en sjocht net wat der dan bart, al fielt er yn syn geast de skriklike razernij dy't oer syn heit komt, as wie it in fysyk ding. Dan knapt der wat en ferdwynt de oanwêzigens fan Bran út Samuel syn holle, en wit Samuel dat de hekse syn heit fermoarde hat. Samuel keart dêrnei werom nei Ariana, en bringt ferskate wiken mei har en Haida troch yn 'e wente fan har heit. Krekt as earder soarget er dat er yn Ariana har oanwêzigens altyd syn minsklike foarm hat, mei't se troch har ûnderfinings mei de eangsthûnen en de wearwolven oanhelle rekke is mei in panyske foby foar hûneftige wêzens. Hy en Ariana reitsje fereale opinoar en krije in relaasje.
Dy einiget lykwols abrupt as it folle moanne wurdt. It is de earste ljochtmoannenacht sûnt er wearwolf wurden is, dat Samuel syn minsklike foarm oannommen hat, dat hy is him der net bewust fan hokker ynfloed oft de folle moanne op wearwolven hat. Te neare nacht kin er de stalferwikseling net mear tsjinhâlde en feroaret er yn Ariana har sliepkeamer yn in wolf. Hja wurdt wekker en rekket yn panyk, en dan nimt har dierlike ynstinkt it oer. As Haida op it trelit ôfkomt, docht it bist dat no Ariana is, in magyske oanfal op Samuel, om't it mient dat de kabouter yn gefaar is. Mar Haida stapt fluch foar Samuel en fangt de oanfal op en stjert. Samuel ûntflechtet dêrnei de wente en bringt de nacht bûtendoar troch, dêr't Ariana de oare moarns by him komt. Ta fertriet fan beiden beslute se útinoar te gean, mei't no de dea fan Haida tusken harren yn stiet. Samuel beswart syn ivige leafde foar Ariana, en jout him dan ôf. Hy siket it plak wer op dêr't er earder syn heit en de hekse trof, mei as bedoeling it stoflik omskot fan syn heit te finen. Ynstee stjit er lykwols op it rotsjende lyk fan 'e hekse, en pas dan beseft er dat Bran de hekse deade hat, en net oarsom.
Ekskommunikaasje
Ekskommunikaasje of yn de ban dwaan is yn kristlike tsjerklike fermiddens de heechste foarm fan bestraffing, wêrby't in tsjerkelid troch it tsjerkebestjoer út 'e mienskip ferballe wurdt. Soks kaam fan âlds benammen foar yn 'e Roomsk-Katolike Tsjerke, dêr't soks troch de pausen fan Rome as in wapen brûkt waard tsjin roomsen dy't der in ôfwikende miening op nei holden oer religieuze ûnderwerpen (wat as ketterij beskôge waard). Troch sokken yn 'e ban te dwaan waarden se ôfsnien fan 'e (roomske) leauwensmienskip en waard harren de tatsjinning fan 'e sakreminten, dy't yn it roomsk-katolisisme in sintraal en krúsjaal plak ynnimme, ûntholden. It doel dêrfan wie om sokke ketters te twingen om har eigen ideeën op te jaan en har del te jaan ûnder de offisjele dogmatyk fan 'e Roomsk-Katolike Tsjerke.
In ferneamd gefal fan ekskommunikaasje die him yn 'e Midsiuwen foar, nei't der in skeel ûntstien wie tusken paus Gregoarius VII en de Hillige Roomske keizer Hindrik IV oer de saneamde ynvestituer (koartsein: wa fan har beiden oft yn it Hillige Roomske Ryk biskoppen beneame mocht). Yn 1076 late dy rûzje ta de ekskommunikaasje fan Hindrik IV troch de paus, wêrnei't de keizer de fernederjende Gong nei Canossa meitsje moast om him oan Gregoarius te ûnderwerpen. Fan 'e Reformaasje ôf ferlear it wapen fan 'e ekskommunikaasje lykwols oan macht; de tsjerkeherfoarmer Marten Luther, dy't yn 1521 ekskommunisearre waard, sette neitiid gewoan syn eigen Lutherske Tsjerke op, en fielde gjin oanstriid om him mei de paus te fermoedsoenjen.
Ekskommunikaasje komt ek foar yn 'e Eastersk-otterdokse, Eastersk-katolike, Oriïntaalsk-otterdokse, nestoriaanske en protestantske tsjerken. Yn it protestantisme wurdt it yn 'e regel oars neamd: ôfsnijing of mijing. Ek it joadendom ken in foarm fan ekskommunikaasje, dy't cherem neamd wurdt, en wêrby't sa'n persoan bliuwend ûnrein ferklearre wurdt. In histoarysk foarbyld dêrfan is de cherem dy't yn 1656 troch de sefardyske gemeente fan Amsterdam útsprutsen waard oer de filosoof Baruch de Spinoza, wêrmei't him doe net inkeld it kontakt mei de oare joaden ûntsein waard, mar ek syn ferbliuw yn Amsterdam, mei't de joadske mienskippen yn 'e Republyk fan de Feriene Nederlannen (fanwegen diskriminaasje) fierhinne selsbestjoerend wiene.
Fred Gerard
Fred Gerard (folút: Fredrick Frances Gerard; St. Louis (Missoury), 14 novimber 1829 – St. Cloud (Minnesota), 29 jannewaris 1913) wie in Amerikaansk keapman fan etnysk Frânsk komôf, dy't yn 'e twadde helte fan 'e njoggentjinde iuw as tolk foar it Amerikaanske Leger wurke. Hy wûn in beskate bekendheid om't er yn 1876 meifocht yn 'e ferneamde Slach oan de Little Bighorn.
Iere jierren
Gerard waard yn 1823 berne yn St. Louis, yn 'e Amerikaanske steat Missoury. Hy waard keapman en fêstige him yn Fort Berthold, yn 'e Dakota's, mank de Arikara-, Mandan- en Hidatsa-Yndianen. Dêr wied er in hoart troud mei in squaw, de suster fan in Arikara-kriger dy't Fluitsjende Bear hiet. Nei 1873 waard Gerard troch luitenant-kolonel George Armstrong Custer ynhierd om as tolk te fungearjen foar syn Amerikaanske 7e Kavaleryrezjimint, dat doe legere wie yn Fort Abraham Lincoln, yn Noard-Dakota, en inkele tsientallen Arikara-krigers as ferkenners tawiisd krigen hie.
De Slach oan de Little Bighorn
Under de Grutte Sû-Oarloch naam Gerard yn 1876 as boarger-tolk foar it 7e Kavaleryrezjimint diel oan 'e simmerkampanje fan it Amerikaanske Leger tsjin 'e Lakota, Noardlike Sjajinnen en Noardlike Arapaho. Njonken de Arikara wiene der foar dy fjildtoch ek seis Krieske ferkenners oan it rezjimint tafoege, dy't fia in oare tolk, Mitch Bouyer, mei de Amerikanen kommunisearren. Nei't oan 'e igge fan 'e rivier de Little Bighorn, yn súdlik Montana, op 25 juny in grut Yndiaansk doarp ûntdutsen wie, liet Custer de 7e Kavalery frijwol daliks út twa ûnderskate rjochtings oanfalle. Trije kompanjyen, ûnder lieding fan majoar Marcus Reno, diene in wraam op 'e súdkant fan it doarp, wylst Custer sels mei fiif kompanjyen omried om út it noarden wei oan te fallen en nochris trije kompanjyen ûnder kaptein Frederick Benteen nei it súdwesten ta stjoerd waarden om 'e ferwachte flecht fan 'e Yndianen ôf te snijen.
Mei't de Arikara-ferkenners oan 'e trije kompanjyen fan Reno tafoege waarden, wie Gerard dêr ek by. Doe't Reno syn troepen de rivier oerstieken en de súdlike ein fan it doarp oanfoelen, flechten de Yndianen lykwols net fuort, mar streamden de krigers krekt ta it doarp út om 'e oanfal ôf te slaan. Op dat punt fan 'e slach ried Gerard efter de fiif kompanjyen fan Custer oan, dêr't er oan Custer syn adjudant William W. Cooke it boadskip oerbrocht dat de wjerstân folle sterker wie as ferwachte. Nei't er dy tynge dien hie, ried Gerard werom om him wer by Reno te jaan. Dat wie it lêste dat der fan Custer en syn fiif kompanjyen sjoen waard, dy't neitiid oan 'e lêste man ta útrûge waarden troch de Yndianen.
Reno hie ûnderwilens syn troepen oardere om ôf te stiigjen en har yn in skermutselingsliny op te stellen, mar troch de nûmerike oermacht fan 'e fijân waard er al rillegau sa swier yn syn kwetsbere lofterflank oanfallen, dat er him weromlûke moast yn it strewelleguod dat by de rivier lâns groeide. Op dat punt fan it gefjocht waard de ferkenner Bluodderich Mês yn 'e holle rekke troch in kûgel wylst er njonken Reno op it hynder siet, sadat it bloed en stikjes harsens de majoar yn it gesicht spatten. Mooglik noch yn shock fan dat foarfal, oardere Reno syn mannen om op te stiigjen, ôf te stiigjen en wer op te stiigjen. Doe rôp er harren ta: "Wa't ûntsnappe wol, folgje my!" en late er in gaoatyske flecht de rivier oer en by it steile klif oare kant de rivier op. Reno ferlear by syn flecht 3 ofsieren en 29 soldaten, wylst 14 oant 19 oaren fermist rekken.