cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
The Show Must Go On
The Show Must Go On is in nûmer dat oarspronklik opnaam is troch Queen yn 1990 en útbrocht waard op it album Innuendo fan Queen út 1991. The Show Must Go On wie it tolfde nûmer op it album en waard yn Jeropa op 14 oktober 1991 útbrocht as fjirde single fan it album; goed oardel moanne foar it ferstjerren fan sjonger Freddie Mercury.
Oer it nûmer
The Show Must Go On waard skreaun troch Brian May. It nûmer beskriuwt de ynspanning fan frontman Freddie Mercury om optreden te bliuwen, nettsjinsteande dat er troch syn sykte hieltyd fierder efterút gie.
Oer de fideoclip
Fanwege de sichtber fermindere sûnens fan Freddie Mercury waarden der gjin nije bylden fan de sjonger opnommen. De muzykfideo bestie yn stee dêrfan út in montaazje fan klips fan Queen's eardere muzykfideo's fan 1981 oant 1991, as in foarboade fan it útbringen fan it Greatest Hits I, it kompilaasje-album fan de band út dy perioade.
Montenegrinen
De Montenegrinen (Montenegrynsk: Crnogorci) binne in Súd-Slavysk folk dat wennet yn Montenegro mar ek yn dielen fan omlizzende lannen lykas Servje, Kroaasje en Bosnje en Herzegovina.
It krekte oantal Montenegrinen is min oan te jaan. In soad Montenegrinen sprekke Servysk en de oantallen hingje sterk ôf fan de brûkte definysje. De Montenegrinen hearre foar it grutste part ta de Servysk-Otterdokse Tsjerke.
These Are the Days of Our Lives
These Are the Days of Our Lives is in nûmer dat oarspronklik opnaam is troch Queen yn 1989 en 1990 en útbrocht op it album Innuendo fan Queen út 1991. These Are the Days of Our Lives wie it achtste nûmer op it album en waard yn Jeropa op 9 desimber 1991 útbrocht as fiifde single fan it album. Twa wiken nei it ferstjerren fan sjonger Freddie Mercury.
Oer it nûmer
These Are the Days of Our Lives waard skreaun troch Roger Taylor doe't Mercury syn kondysje al rap minder waard. As tiener koe Taylor Mercury al sûnt de ein fan de sechstiger jierren doe 't se gearwurken op Kensington Market yn Londen foardat de twa (tegearre mei Brian May) yn 1970 Queen oprjochten. Yn it nûmer beskriuwt Taylor syn oantinkens hjir oan.
Oer de fideoclip
De fideoclip by it liet wie de lêste fideoclip wêryn't sjonger Freddie Mercury te sjen wie, opnommen inkelde moannen foar syn dea. Yn'e Feriene Steaten is in oare ferzje fan 'e fideoclip útbrocht. Hjiryn binne, neist de bylden út de reguliere klip, animaasjes te sjen fan Walt Disney. Yn 1992 is in tredde ferzje útbrocht, ta promoasje fan it komplilaasje-album Classic Queen. Hjiryn binne âlde live-bylden fan de band kombinearre mei de Disneyferzje fan de klip.
Toarnwert
Toarnwert is in delsetting, pleats en strjitnamme west fan Waaksens yn de gemeente Súdwest-Fryslân. De namme komt ek foar as Toarnwerterleane en Tornwerte zate, Tornwert en Tornwerd. De namme komt fan 'toarnen'.
Laetitia Casta
thumb|Laetitia Casta yn 2005 thumb|Laetitia Casta yn 1999 Laetitia Maria Laure Casta  (Pont-Audemer, 11 maaie 1978) is in Frânske aktrise en supermodel.
Jonkheid
Casta waard berne yn Pont-Audemer, Normandje. Casta har mem, Line Blin, is fan Normandje; har heit, Dominique Casta, komt fan Korsika. Sy hat in âldere broer, Jean-Baptiste, en in jongere suster, Marie-Ange. Har bernejierren hat sy trochbrocht yn Normandje en Noisy-le-Grand.
Karriêre
Casta's karriêre begûn doe't hja opmurken waard troch in fotograaf yn in fakânsje op Korsika mei har famylje doe't sy 15 wie.
Casta hat it offisjele gesicht fan L'Oreal west. Se wie te sjen yn reklamekampanjes fan Guess?, yn de Sports Illustrated-badpakkespesjel, op de Pirelli-kalinder en yn de Victoria's Secret-katalogus.
Hja is sûnt 2001 mei de Italjaanske akteur Stefano Accorsi en op 21 septimber 2006 krigen se harren earste berntsje, Orlando. Casta hat ek in dochter by fotograaf Stéphane Sednaoui: Sahteene.
As Marianne
Yn 1999 waard Casta ferkeazen om model te stean foar de nije búste fan Marianne, it allegoryske symboal fan de Frânske Republyk, dy't yn elts Frânsk stêdhûs te finen is. Casta fersloech model Inès de la Fressange. Marianne's mjitten wurde noch alris feroare, mar eltse boargemaster wol sels de búste kieze foar syn doarp of stêd, sadat besteande Mariannes maklik werbrûkt wurde kinne. Enkêtes hawwe útwiisd dat Casta, Brigitte Bardot en Catherine Deneuve it populêrste binne by de boargemasters.
François Jaffrennou
François Jaffrennou (folút: François-Joseph-Claude Jaffrennou; Bretonsk: Frañsez Jaffrennou; Carnoët, 15 maart 1879 – Bergerac, 26 maart 1956) wie in Frânsk dichter, redakteur en aktivist fan etnysk Bretonsk komôf. Hy wie in Bretonske nasjonalist en in neo-druïdistyske bard en stie ek rûnom bekend ûnder syn druïdistyske namme Taldir, dat Bretonsk is foar "Muorre fan Stiel". Soms wurdt er dêrom François Taldir-Jaffrennou neamd. Hy wie ien fan 'e grûnlizzers fan 'e autonomistyske beweging yn syn heitelân Bretanje en ek fan 'e Goursez Vreizh, it Bretonske neo-druïdistyske genoatskip. Teffens wied er de skriuwer fan it Bretonske folksliet Bro Gozh ma Zodoù. Under de Twadde Wrâldoarloch besmodzge Jaffrennou syn reputaasje troch gear te wurkjen mei it kollaborearjende Vichy-rezjym. Nei de oarloch waard er dêrom oppakt en finzen setten, mar op foarspraak fan fersetslju en Joaden kaam er wer frij.
Iere jierren
Mei tweintich oare Bretonnen brocht Jaffrennou op 18 july in besyk oan 'e Eisteddfod, in Welsk kultureel festival yn Cardiff, dêr't er yntrodusearre waard as Taldir ap Hernin ("Taldir Hernins"). It wie om dyseldichste snuorje hinne, dat er it Welske nasjonale folksliet Hen Wlad fy Nhadau oersette nei it Bretonsk as Bro Gozh ma Zadoù (beide titels betsjutte "Lân fan myn Foarfaars"). Hy publisearre dy fertaling yn 1898 yn La Résistance. Neitiid ûntjoech Bro Gozh ma Zadoù him ta it nasjonale folksliet fan Bretanje.
Yn oktober 1899 ferfear Jaffrennou nei Rennes, dêr't er yn 'e kunde kaam mei de haadredakteur fan it doe krekt oprjochte tydskrift L'Ouest-Éclair. Dêryn publisearre er neitiid twa kollumns yn it Bretonsk. Inkele moannen letter rjochte Jaffrennou de Federaasje fan Bretonske Studinten op. Hy gie yn it Frânske Leger om syn tsjinstplicht te ferfoljen, wêrfoar't er legere wie te Guingamp.
Fierder aktivisme foar Bretanje en it Bretonsk
Yn 1901 rjochte Jaffrennou tegearre mei Jean Le Fustec de Goursez Vreizh op, de neo-druïdistyske bruorskip fan druïden en barden, dy't mear rjochte wie op 'e dichtkeunst fan 'e barden as it moderne heidendom fan 'e neo-druïden. Tsjin dy tiid hie Jaffrennou syn stúdzje rjochten mei goed gefolch ôfrûne, mar hy soe nea praktisearjend abbekaat wurde. Ynstee rjochte er mei de drukker Alexandre Le Goaziou it tydskrift Ar Vro ("De Naasje") op, wêrfan't de earste edysje op 1 maart 1904 útkaam. Nei't se yn Carhaix in eigen drukkerij iepene hiene, begûnen se ek it twatalige (Frânsk-Bretonske) nijsbrief Ar Bobl ("It Folk") út te jaan, dat oant 1914 fuortbestie.
Jaffrennou studearre troch, mar dan yn 'e letterkunde. Yn 1913 behelle er dêryn syn doktoraat foar in proefskrift dat er yn it Bretonsk oer de Bretonsktalige auteur Prosper Proux skreau. Yn 'e Earste Wrâldoarloch tsjinne er oan it Westfront yn it Frânske Leger.
Doe't er nei de oarloch weromkearde nei Carhaix, ferkocht er syn oandiel yn 'e drukkerij. Hy bleau lykwols belutsen by de URB en wurke yn 1923 mei oan it tydskrift La Bretagne libertaire. Yn 1926 rjochte er An Oaled op, in nijsbrief dat ienris yn it fearnsjier ferskynde en regionalisme en bardisme útdroech yn sawol it Frânsk as it Bretonsk. Dêr gied er oant syn dea yn 1956 mei troch, útsein in ûnderbrekking yn 'e Twadde Wrâldoarloch. Dêrnjonken skreau Jaffrennou ek withoefolle artikels en teffens toanielstikken en boeken, lykas An Hirvoudou (1899), An Delen Dir (1900) en Breiziz (1911).
Politike skelen
De hiele 1930-er jierren troch wie Jaffrennou iepentlik deilis mei de ekstremistyske fleugel fan 'e Bretonske Nasjonale Partij (PNB), dy't oanfierd waard troch Olier Mordrel en François Debeauvais. Der wiene ferskate striidpunten tusken harren, te witten: de nije Bretonske flagge (de Gwenn-ha-Du), de juste stavering fan it Bretonsk en fral de fraach oft Bretanje him fan Frankryk besykje moast ôf te skieden, of dat it stribje moast nei autonomy binnen it Frânske steatsbestel. Yn it regionalistyske tinken fan Jaffrennou moast Bretanje in autonome regio yn Frankryk wurde, wylst Mordrel-en-dy separatistyske ideeën hiene en fan Bretanje in ûnôfhinklik lân meitsje woene. De rûzje waard útfochten yn in lange rige artikels dy't yn An Oaled publisearre waarden.
Yn deselde snuorje, ntl. yn 1933, waard Jaffrennou ek oansteld as de nije aartsdruïde fan 'e Goursez Vreizh, in funksje dy't er oant 1955 útoefenje soe.
Twadde Wrâldoarloch
Doe't yn 1939 de Twadde Wrâldoarloch útbriek, hold Jaffrennou der pro-Britske en anty-Dútske tinkbylden op nei. Yn desimber 1940, nei de Frânske kapitulaasje, kaam er lykwols ta oerienstimming mei maarskalk Philippe Pétain, it haad fan it Frânske Vichy-rezjym, dat mei de nazys kollaborearre. Foar it Vichy-regear naam er letter sit yn 'e Bretonske Advyskommisje (1942), wêrmei't er de politike, ekonomyske en kulturele rjochten fan 'e Bretonnen yn 'e drege en gaoatyske oarlochsjierren besocht feilich te stellen.
Underwilens liet Jaffrennou syn regionalistyske ideeën farre, dy't er yn it ljocht fan 'e oarlochsûntwikkelings no as "âlderwetsk en efterhelle" beskôge. Yn 1941, doe't it tritichjierrich bestean fan 'e PNB fierd waard, joech Jaffrennou him by dy partij. Ek hy stie no folsleine ûnôfhinklikheid fan Bretanje foar. Dêroer publisearre er tenei yn l'Heure Bretonne, it pro-Dútske nasjonalistyske blêd fan Mordrel en Debeauvais.
Nei de oarloch
Nei de befrijing fan Bretanje en oare dielen fan Noard-Frankryk, yn 'e simmer fan 1944, waard Jaffrennou op 7 augustus 1944 troch leden it Frânske ferset arrestearre op fertinking fan kollaboraasje, bannen mei it Vichy-rezjym en Bretonsk separatisme. Hy waard mei gauwens wer frijlitten, mar op 10 augustus waard er fannijs oppakt. Nei koart fêstholden te wêzen yn it Château Lancien yn Carhaix, waard er nei se Saint-Charlesfinzenis yn Quimper oerbrocht, dêr't er hast tsien moannen finzen bleau. Begjin juny 1945 waard er oerpleatst nei Mesgloaguen, in oar tichthûs.
Op beskuldiging fan kollaboraasje mei de nazys, aktiviteiten dy't de nasjonale ferdigening fan Frankryk skea tabrocht hiene en it ferrieden fan fersetslju waard Jaffrennou foar de rjochter brocht. In M. Baudet-Germain, dy't ûnder it Vichy-regear sekretaris-generaal fan 'e regionale prefektuer yn Rennes west hie, bewearde nammentlik dat hy persoanlik in brief fan Jaffrennou ûntfongen hie wêryn't dy de fersetslieder Adolphe Le Goaziou oanjoech. Neffens Baudet-Germain hied er it orizjineel fan dat brief ferneatige nei't er it oerskreaun hie. Doe't him frege waard syn kopy te produsearjen, seid er dat er dy ek ferneatige hie. Der bestie sadwaande gjin inkeld fysyk bewiismateriaal fan ferrie troch Jaffrennou, mar de beskuldiging fan Baudet-Germain wie genôch om him feroardiele te krijen ta fiif jier finzenisstraf en konfiskaasje fan in fjirdepart fan syn besittings.
Dêrtsjin kaam Le Goaziou sels yn ferset, dy't nei de befrijing foarsitter fan it befrijingskomitee yn it departemint Finistère wurden wie. Hy sei dat er altyd goed mei Jaffrennou kinnen hie en net twifele oan syn oprjochtens. Relevanter wie syn opmerking dat hy (Le Goaziou) earder arrestearre wie as dat Jaffrennou him by Baudet-Germain oanjûn hawwe soe. De plysje fan Quimper wie yn in offisjeel rapport ta deselde konklúzje kommen.
De ferneamde Eastenrykske Joadske skriuwer Leo Perutz, dy't in earelid fan 'e Goursez Vreizh wie, skreau twa brieven wêryn't er pleite foar Jaffrennou: de iene nei de prokureur-generaal fan it Hof fan Berop yn Rennes op 16 july 1945, en de oare oan generaal Charles de Gaulle op 1 oktober 1945. As gefolch fan ynternasjonale druk dy't op it nije Frânske regear útoefene waard, benammen troch it Feriene Keninkryk en Joadske ynstânsjes yn Britsk-Palestina, krige Jaffrennou yn 1945 foarearst amnesty, dy't yn 1946 troch premier Georges Bidault definityf makke waard.
Ballingskip en dea
Jaffrennou kearde, nei't er frijlitten wie, nea mear werom nei Bretanje, hoewol't er fan 1947 oant 1955 as aartsdruïde wol de liederskip fan 'e Goursez Vreizh wer op him naam. Hy sette him lykwols nei wenjen yn Le Mans, yn Maine, en letter loek er him werom yn Bergerac, yn Akwitaanje. Dêr kaam Jaffrennou op 23 maart 1956 te ferstjerren, alve dagen nei syn 77e jierdei. Hy waard begroeven yn Carhaix.
Niccolò Machiavelli
thumb|right|Niccolò Machiavelli op it portret fan [[Santi di Tito]] Niccolò Machiavelli (Florâns, 3 maaie 1469 - dêre, 21 juny 1527) wie in Italjaanske politikus en filosoof en wurdt beskôge as ien fan de grûnlizzers fan politike wittenskippen. Hy wie diplomaat, polityk filosoof, muzikant en toanielskriuwer, mar benammen in tsjinner fan de Florentynske republyk. Yn juny 1498, nei de ôfsetting en eksekúsje fan Girolamo Savonarola, beneamde de ried Machiavelli ta sekretaris fan de twadde kânselarij fan de Florentynske republyk en beklaaide er dy funksje oant ein 1512.
Wurken
Yn 1513 skreau er Il Principe dat oerset wurde kin as De foarst of De hearsker, in boek dat noch hieltyd lêzen wurdt. Meastepart fan dat boek wurdt karakterisearre troch utilistysk tinken: it doel hillicht de middelen. Soks stiet ek wol bekend as teleologyske etyk en is krekt it tsjinoerstelde fan de deöntologische etyk, dat allinnich nei de etyske oannimlikheid fan de middelen sjocht. Sintraal yn Il Principe stiet it begryp Virtù, dat earder op politike diedkreft tsjut as op deugd. Prinsen waarden hjiryn maand net te soft te wêze en hieltyd it belang fan de steat foar eagen te hâlden. Foar de kar steld te wurden populêr of freze te wêze, soe in prins hieltyd kieze moatte om freesd te wêze. As rolmodel foar in prins dy't Virtù hie stelde Machiavelli de freesde Cesare Borgia foar. Mânsker en faaks ek wichtiger as Il Principe binne de Discorsi, folút de Discorsi sopra la prima deca di Tito Livio (Ferhandelingen oer de earste tsien boeken fan Titus Livius). It is net krekt bekend wannear't de Discorsi skreaun binne, mar Machiavelli's eigen ferwizing dernei yn syn Il Principe (haadstik II) jout oan dat de Discorsi al foar 1513 skreaun wêze moat.
De Toerle
De Toerle is in buorskip súd fan Burdaard yn de gemeente Dantumadiel, yn 'e himrik fan Rinsumageast. De namme komt ek foar as De Troenlo en as pleats en fûgelkoai.
Roy Wesseling
Roy Wesseling (Haarlim, 25 oktober 1964) is in Nederlânsk fuotbaltrainer.
Roy Wesseling is wie oant desimber 2009 aktyf by sneonhaadklasser IJsselmeervogels. Oan it begjin fan it seizoen 2007/2008 wie hy noch trener fan Jong FC Utrecht, mar dy klup soe hy yn de winterstop ferlitte om by IJsselmeervogels oan de slach te gean.
Wesseling, dy't foarôfgeand oan Jong FC Utrecht trainer wie fan Cambuur Ljouwert koe it twadde seizoen by Cambuur net ôfmeitsje omdat hy op non-aktyf setten waard troch it bestjoer. Dit kaam trochdat hy mei Cambuur teloarstellende resultaten boekte. Gerrie Schouwenaar (assistint) en Wim de Ron (keepertrainer) namen de funksje fan Wesseling oer. Hy wie ek trainer fan FC Haarlem (2003-2005) en de amateurs fan SV Huizen (2000-2003), ADO'20 (Heemskerk, 1997-2000), Stormvogels (1996-1997). Dêrfoar wie Wesseling jeugdtrainer by Haarlem (1995-1996) en trainer fan de Haarlem-amateurs (1992-1995).
Roy Wesseling kaam as fuotballer út foar Telstar (1981-1983), EDO (amateurs; 1983-1984), Haarlim (1984-1985), Haarlim (amateurs; 1985-1990) en de Keninklike HFC út Haarlim (1990-1991).
Prestaasjes
As trainer waard Wesseling yn 2002 kampioen by de Huizense sneonamateurs. In jier letter slagge hy dr sels yn om de algehiele amateurtitel yn de wacht te slepen.
Roy Wesseling is yn it betelle fuotbal as trainer minder súksesfol. Mei Cambuur Ljouwert einige hy yn it seizoen 2005/2006 op in 15e plak yn de earste difyzje. Yn it seizoen 2006/2007 waard syn ploech op blamearende wize útskeakele yn de KNVB beker troch haadklasser ASWH. De resultaten mei Haarlim wienen net folle better. Yn 2004 en yn 2005 waard hy 13e mei dy klup yn deselde difyzje. Yn it seizoen 2006/07 -wêryn't hy ûntslein waard by Cambuur- die hy it al wer min as trainer. Cambuur stie dêrtroch ek dat seizoen teloarstellend leech yn de kompetysje. Yn 2006 wûn Wesseling de Fryske Parsepriis.
By IJsselmeervogels wurdt hy yn 2008/09 ôfdielingskampioen yn de Haadklasse B. Neidat earder bekend waard dat de klup nei it seizoen 2009/10 net mei him troch gean soe, waard Wesseling op 22 desimber 2009 ûntslein troch IJsselmeervogels. It bestjoer miende dat der gjin draachflak mear wie om troch te gean, mei troch inkele konflikten tusken Wesseling en bepalende spilers.
Sûnt in skoft is Wesseling scout foar AFC Ajax.
Geonosianen
Geonosianen (inkeltal: Geonosiaan) binne in fiktyf ras fan bûtenierdske wêzens út 'e Star Wars-franchise. Hja komme fan 'e planeet Geonosis, dy't foar it meastepart út woastyn en rotsige berchtmen bestiet. De Geonosianen binne ynsektoïde, op twa skonken geande wêzens mei in lichemslingte fan trochinoar 1.70 m. Se hawwe in eksoskelet mei in grienige of brunige kleur. Fierders lykje se op minsken yn 'e sin dat se twa earms en twa skonken en in holle mei twa eagen, in noas, in mûle en twa earen op likernôch it wenstige plak hawwe. Op 'e rêch hawwe se tusken de skouderblêden in pear flueseftige wjukken sitten, dêr't se mei fleane kinne. It uterlik fan Geonosianen is sterk beynfloede troch it feit dat Star Wars-betinker George Lucas, doe't er dit ras ûntwurp, te krijen hie mei in termitepleach yn syn hûs.
De maatskippij fan 'e Geonosianen is basearre op kasten, hoewol't der foar talintearre yndividuën wol mobiliteit tusken de kasten mooglik is. De wichtichste kasten binne dy fan 'e wurkers en de soldaten. Geonosianen wurde berne yn koloanjes, oan it haad wêrfan't in keniginne stiet. Sy is de iennichste dy't de aaien lizze kin dêr't jonge Geonosianen út fuortkomme. Hoewol't de keninginne efter de skermen de wiere macht yn 'e hannen hat, bliuwt hja yn 'e regel ferburgen yn 'e ûndergrûnske koloanje en lit se it deistich bestjoer en de kontakten mei wêzens dy't gjin Geonosianen binne, oer oan in aartshartoch.
Geonosianen wurde yn 'e Star Wars-franchise yntrodusearre yn 'e film Star Wars: Episode II – Attack of the Clones. Hja lykje dêryn regearre te wurden troch aartshartoch Poggle de Mindere, dy't belutsen is by de oprjochting fan 'e Konfederaasje fan Unôfhinklike Stelsels. Dat is in separatistysk steatsferbân fan tûzenen planetestelsels dy't har ôfskiede wolle fan 'e Galaktyske Republyk, in stribjen dat brûkt wurdt troch de boasaardige Sith-master Darth Sidious. It útbrekken fan 'e Kloane-oarloggen tusken de Republyk en de Konfederaasje is in direkt gefolch fan 'e manipulaasje fan Sidious en syn hantlanger, greve Dooku.
De Geonosianen fjochtsje yn 'e Kloane-oarloggen oan 'e kant fan 'e separatisten en ferdigenje harren thúswrâld twaris tsjin in ynvaazje fan troepen fan 'e Republyk, beide kearen ûnsúksesfol. Geonosis is foar de Konfederaasje fan Unôfhinklike Stelsels fan grut belang omreden fan 'e oarlochsrobotfabriken dy't der fêstige binne. Nei ôfrin fan 'e oarloch, ûnder de hearskippij fan it Galaktysk Keizerryk, drage de Geonosianen by oan 'e bou fan 'e earste Deadsstjer. Om 'e spesifikaasjes fan dat romtestasjon en massaferneatigingswapen geheim te hâlden, fiere Keizerlike troepen û.l.f. fan grutmoff Wilhuff Tarkin neitiid in genoside op 'e Geonosianen út, dy't inkeld oerlibbe wurdt troch ien yndividu, dat Klik-Klak hjit en mei help fan it Rebelleferbûn fan Geonosis wit te ûntsnappen. Klik-Klak is yn it besit fan in keninginne-aai en hopet troch in nije keninginne syn folk wer ta libben wekje te kinnen. Trochdat it aai skansearre rekke is, blykt de keninginne dy't der útkomt, lykwols ûnfruchtber te wêzen. Hja keart werom Geonosis, dêr't hja de robotfabriken brûkt om nije gefjochtsandroïden te produsearjen dy't op 'e Geonosianen lykje.
Sijas Paulus Akkerman
Sijas Paulus Akkerman (Aldeboarn, 23 jannewaris 1903 - dêre, 24 oktober 1981) wie in winkelman en skriuwer fan romans, meast yn it Nederlânsk.
Akkerman troude op 7 maaie 1936 mei Margaretha Adriana Paulusma fan Boarnburgum.
Syn heit Otte Sijes Akkerman wie in ferneamd folksdichter yn kristlik fermidden en syn jongere broer Paulus Akkerman wie in bekend skriuwer. Sijas Paulus Akkerman debutearre mei 'In swalker komt thús' by de KFFB yn 1936 en soe fierder noch gâns in rige Nederlânsktalige romans publisearje.
Bonga (laach)
Bonga wie in aadlik laach fan Holwert.
Jan Bonga en Willem Bonga wienen lid fan it Ferbûn fan Eallju. Willem waard yn 1568 ûnthalze yn Brussel.
In oar laach mei de namme Bonga kaam fan Kimswert en is om 1640 útstoarn. Foockel Sybrandsdochter (†1525) hearde ta dit laach. Hja wie de frou fan Gerloff Piers (Donia?), de mem fan Grutte Pier.
Yn 2011 is by de restauraasje fan de Laurentiustsjerke yn Kimswert de grêfsark fan Sibrant fan Bonga fûn. It wie in haadling út it laach dy't op de Bongastate oan de seedyk wenne. Op it râneskrift stiet: Ao 1632 den 19 november sterf den edelen erenphesten Jocker Sibrant fan Bonga Raed ter Admiraliteit van wegen de provincie Frieslant. Fierder stiet ek syn frou neamd, de edele eerbare Iufr Taeck van Doyema syn wijf, mar de stjerdatum is net ynfold. Wol wurdt op it grêf melding makke fan de heit fan Sibrant, Doitze dy't yn jannewaris 1580 op 55-jierrige leeftiid ferstoar. De sark hat in omliste middenmedaljon wêryn de famyljewapens fan de Bonga's útbylde binne. De wapens binne yn de tiid fan de Bataafske Republyk blyn hakt, mar in soad is noch te sjen, benammen it helmteken ienhoarn is goed bewarre bleaun. Benammen de ôfmjittings fan de dekstien wie útsûnderlik: 2,50 by 3,75 meter mei in dikte fan leafst 32 sm. It gewicht sil ûngefear acht ton bedrage. Dizze admiraliteitsried wie oantroude famylje fan Grutte Pier, dy't wol bern krige, mar gjin fierdere neiteam. De mem fan Pier kaam út it Bonga-laach. Ien fan de dochters, Jelts Bonga, troude mei in Teake fan Heemstra en behearde yn Kimswert in diel fan it goed. It pear leit begroeven ûnder in mânske sark mei enoarme famyljewapens, houd troch de Harnzer master Jacob Lous. Ek harren dochter Ebel leit mei har man Epe fan Heemstra yn it koar fan de tsjerke. Hjirop stiet in fjild mei paleisarsjitektuer, ek it wurk fan Lous.
Poggle de Mindere
Poggle de Mindere (Ingelsk: Poggle the Lesser; útspr.: [ˈpɔɡəl], likernôch: " pok -gul") is in fiktyf personaazje fan minder belang út 'e Star Wars-franchise fan 'e Amerikaanske filmmakker George Lucas. Hy is de aartshartoch fan Geonosis en ien fan 'e lieders fan 'e Konfederaasje fan Unôfhinklike Stelsels. Poggle waard yntrodusearre yn 'e film Star Wars: Episode II – Attack of the Clones (2002), wêryn't er ien fan 'e mindere antagonisten wie. It personaazje waard folslein makke troch it gebrûk fan fisuele effekten, wylst syn dialooch ynsprutsen waard troch stimakteur Marton Csokas.
Yn Attack of the Clones
Yn 'e film Star Wars: Episode II – Attack of the Clones (2002), it earste diel fan 'e Star Wars-prequeltrilogy, is Poggle de Mindere mei de foaroanlju fan û.o. it Keapmansgilde, de Techno Uny, de Hannelsfederaasje en de Yntergalaktyske Bankêre Groep ien fan 'e oprjochters fan 'e separatistyske Konfederaasje fan Unôfhinklike Stelsels, in steatsferbân dat him losmeitsje wol fan 'e Galaktyske Republyk. Dêrby wurket er nau gear mei greve Dooku, de learling fan Sidious.
As op Geonosis earst de Jedi-master Obi-Wan Kenobi en letter ek dy syn padawan Anakin Skywalker en senator Padmé Amidala fan Naboo finzen nommen wurde, feroardielet Dooku it trijetal, mei ynstimming fan Poggle de Mindere, ta de deastraf yn it gefjocht mei wylde bisten yn 'e arena, foar it each fan tsientûzenen Geonosianen. De trije finzenen wurkje sels lykwols net bot mei en wurde úteinlik rêden troch de tuskenkomst fan Yoda, Mace Windu, in kloft oare Jedi-masters en in bataljon kloansoldaten.
It dêropfolgjende treffen, de Earste Slach om Geonosis, is de earste slach fan 'e Kloane-oarloggen. De androïdelegers fan 'e Konfederaasje fan Unôfhinklike Stelsels liede in slimmen nederlaach en Geonosis wurdt ferovere troch de Galaktyske Republyk. Wylst de oare separatistyske lieders de wyk nimme en fan 'e planeet útnaaie, lûkt Poggle de Mindere him mei syn folk werom yn 'e ûndergrûnske wenten fan 'e Geonosianen. Hy draacht de blaudrukken foar de bou fan in nij superwapen oer oan Dooku, dy't se op Coruscant by Darth Sidious bringt.
Yn The Clone Wars
Yn 'e tekenfilmsearje Star Wars: The Clone Wars (2008-2014 en 2020), dy't yn 'e ynterne gronology fan Star Wars op Star Wars: Episode II – Attack of the Clones folget, hat Poggle de Mindere in weromkearende byrol. Under de oarloch weroveret de Konfederaasje fan Unôfhinklike Stelsels Geonosis, wêrnei't Poggle belutsen is by de weropbou fan 'e âlde oarlochsrobotfabriken. By in nije ynvaazje fan Geonosis troch troepen fan 'e Galaktyske Republyk fiert Poggle persoanlik sawol de oarlochsandroïden as de Geonosianen oan. Hy wurdt lykwols kriichsfinzen nommen, en syn keninginne Karina de Grutte wurdt deade.
Yn Revenge of the Sith
Nei syn ûntsnapping jout Poggle him wer by de liederskip fan 'e Konfederaasje fan Unôfhinklike Stelsels. Tsjin dy tiid rinne de Kloane-oarloggen lykwols op har ein, mei't de Republyk hieltyd mear terrein wint. Yn 'e film Star Wars: Episode III – Revenge of the Sith (2005) jout de separatistyske opperbefelhawwer, generaal Grievous, opdracht om 'e politike lieders foar har eigen feilichheid te evakuëarjen fan 'e planeet Utapau nei de planeet Mustafar.
Nei't kânselier Palpatine syn momkape ôfsmyt en himsels bekend makket as Darth Sidious, de Galaktyske Republyk ûnder fuotten hellet en dêrfoar yn it plak it Galaktysk Keizerryk oprjochtet mei himsels as keizer, kin er de Konfederaasje fan Unôfhinklike Stelsels net mear brûke, al is er sels ferantwurdlik foar de oprjochting fan dat steatsferbân. Nei't er op Coruscant de macht stevich yn 'e hannen hat en Oarder 66 útgean litten hat, dy't de kloansoldaten fan it Grutte Leger fan 'e Republyk befel jout om harren Jedi-ofsieren te fermoardzjen, stjoert er syn nije learling Anakin Skywalker, dy't no Darth Vader hjit, nei Mustafar ta. Vader slachtet dêr alle separatistyske lieders op ûnmeilydsume wize mei de ljochtsabel ôf. Sa komt ek Poggle de Mindere oan syn ein.
Keppelings om utens
List of Star Wars characters
De Trije Romers
De Trije Romers is in buorskip en herberch by Reduzum yn de gemeente Ljouwert.
De herberch waard benammen bekend doe't de Fryske Maatskippij fan Lânbou (letter opgien yn de LTO) der yn 1852 oprjochte waard. It drankgebrûk yn de herberch brocht de lanlike feriening ta ôfskaffing fan alkohoalyske dranken der ta om yn 1911 wat súdliker, by de ôfslach nei Snits, in alkoholfrij pleisterplak del te setten dat de 'Blauwe Tent' neamd waard. De buorskip en hjoeddeiske weinamme ûntliene dêroan ek harren namme. De namme wie in ferwizing nei it hillige getal trije en buorrelglêzen mei drank. De namme wurdt ek wol as De Trije Roemers neamd.
Trijehûs
De namme komt ek foar as Driehuis, Trijehûstersleat, Driehuizersloot, mar ek as Meinertsbuorren en Meynerts buirster rak. Mooglik is dat neamd nei Meynert Gosaz, waans erfgenamten yn 1543 as eigeners fan de pleats dêre neamd wurde.
Fûgelmuseum Piaam
Natoerhistoarysk Fûgelmuseum Piaam wie in museum oan de Buorren yn Piaam.
It museum waard ein santiger jierren fan de 20e iuw oprjochte yn it eardere grifformearde tsjerkje fan Piaam troch in wurkgroep fan natoerleafhawwers. De kolleksje bestie benammen út opsette fûgels. Der waard ek in presintaasje jûn oer de bûtendykske, fûgelrike waarden. De mear as 200 fûgels út de omkriten binne kennen te learen middels opstelde diorama’s. Troch de kompjûter kinne in soad fragen beändere wurde. Ut it museum wei kin in natuerrûte folge wurde.
It Fûgelhûs wie fan april-novimber iepen. Yn 1982 waard it museum opnomd yn de Aldfaers Erf-rûte. Frijwilligers en wurkgroep hâlden it draaiende, mar doe't dy der yn 2002 mei ophâlden waard it hurd minder. It slagge net om it by in natoerorganisaasje ûnder te bringen en begjin 2010 gie it ticht.
Albert Mol
thumb|Albert Mol, 1962 thumb|[[Stânbyld fan Mol yn Giethoorn]]
Otte Sijes Akkerman
Otte Sijes Akkerman (Aldeboarn, 18 april 1872 - dêre, 28 desimber 1957) wie in blauferver en ferneamd folksdichter yn kristlike fermiddens, út de "Waling Dykstra-skoalle". Hy boaske yn 1897 oan Anna Harmsma (1871-1965) fan Beets.
Akkerman wie yn 1908 mei-oprjochter fan it Kristlik Frysk Selskip en siet ek tsien jier yn it bestjoer dêrfan. Hy skreau geregeld stikken yn it tydskrift Yn ús eigen tael en goed tritich jier hie er in rubryk yn de Grouster krante Frisia. Teffens wie er skriuwer en foarsitter fan in oantal ferieningen
Albert Mol
Mol waard ferneamd yn de jierren 70 as panellid fan it tillefyzjespultsje Wie van de Drie. Earder wie er al bekend fan syn rollen yn de films Het wonderlijke leven van Willem Parel (1955) en Fanfare (1958) fan Bert Haanstra. Letter die er ek mei yn de film Op hoop van zegen (1986). Oan de ein fan syn wurkpaad hie er in gastrol yn de komedyrige Toen was geluk heel gewoon en yn Arjan Ederveen syn 30 minuten (ôflevering Fout in '45). Hy trede faak op mei Wim Sonneveld.
Priveelibben
Mol wie fan 1948 oant 1955 boaske oan balletdûnseres Lucy Bor. Se krigen in dochter: de aktrise Kika Mol (1949). Op 16 maart 1998 sleat Albert mei syn freon Guerdon Bill, dy't al tritich jier syn libbenspartner wie, in registrearre partnerskip yn Sutfen. Mol wie ien fan de earste ferneamde Nederlanners dy't yn it iepenbier witte woe dat er homoseksueel wie. Hy hat in soad krewearre foar de emansipaasje fan homoseksuelen.
De lêste jierren fan syn libben wie er in protte siik. Mol libbe doe tige op himsels yn Laren yn Gelderlân. Syn partner Bill stoar augustus 2003 mei 67 jier. Goed in heal jier letter stoar Albert Mol yn de âldens fan 87 jier yn Laren.
Ivan Pavlov
thumb|Ivan Pavlov Ivan Petrovitsj Pavlov (Russysk: Иван Петрович Павлов) (Rjazan, 14 septimber 1849 - Leningrad, 27 febrewaris 1936) wie in Russysk fysiolooch. De Pavlovreaksje is nei him neamd. Yn 1904 krige hy de Nobelpriis foar de Fysiology of Genêskunde. Yn 1915 de Copley Medal. De Nobelpriis krige hy net foar de sa ferneamd wurden ûndersikings nei de kondisjonearring (de Pavlovreaksje), mar troch ûndersyk nei de spiisfertarring. As part fan dit ûndersyk woe hy de flibeproduksje fan hûnen by it jaan fan ferskillende soarten fretten mjitte. Hjirby stuite hy lykwols op it ferskynsel dat de hûnen al flibe oanmakken noch foardat hy it fretten jûn hie, en sels as hy sûnder fretten sabeare die as't er se fuorre. Pavlov ûndersocht dit ferskynsel fierder, troch bygelyks 5 sekonden foar it fuorjen in bel rinkelje te litten. Nei in oantal kearen blykten de hûnen yndie by it rinkeljen fan de belle al flibe ôf te skieden. Dit hjit no kondysjonearre refleks, en it troch Pavlov ûntdekte ferskynsel hjit klassike kondysjonearring: as n prikel A (de belle) faker foarôfgiet oan prikkel B (it fuorjen) dat in bepaald gedrach (flibeproduksje) oplevert, dan sil op 'en doer prikel A al dat gedrach opleverje, ek sûnder prikel B. Om it ferskynsel fan de kondysjonearre refleks better te bestudearjen dienen Pavlov en syn studinten folle mear, systematyske eksperiminten.
thumb|left|''Pavlov syn hûn, Pavlov Museum, 2005 Sokke kondysjonearjende prosessen soenen neffens guon behavioristyske psychologen de basis foarmje foar alle minsklike en dierlike learprosessen. Mei dizze gedachte stie men midden yn de geast fan de tiid, wêryn útfloeisels fan it darwinisme en it wittenskiplik materialisme de foarming fan in meganysk wrâldbyld yn neifolging fan Descartes befoarderen.
Ek Pavlov syn Russyske kollega's Ivan Setsjenov en Vladimir Bechterew wienen 'refleksologen'. Yn feite wie Setsjenov de earste Russyske psycholooch dy't eksperimintearre mei refleksen, mar Pavlov waard folle bekender as hy.
De Pomp
De Pomp (Frysk en Pompstersk; Nederlânsk, Frysk en offisjeel: Kollumerpomp) is in doarp yn de gemeente Noardeast-Fryslân. De Pomp leit noardlik fan Augsbuert-Lytsewâld, noardeastlik fan Kollum, westlik fan Warfstermûne, súdeastlik fan Ingwierrum en besuden it Lauwersmar. De doarpskearn leit oan de Foijingawei.
De Pomp hat 453 ynwenners (2022).
Skiednis
Kollumerpomp is in streekdoarp oan de om 1315 hinne oanleine âlde dyk dy't yn 1529 in slieperdyk waard doe't om it Nijkrúslân in nije dyk oanlein waard. Dêrnei is der bebouwing kaam yn de buert fan de yn de 15e iuw oanleine dûker yn 'e dyk (de pomp). De Pomp hat hiel lang in buorskip west fan Kollum, mar hat tsjintwurdich de status fan doarp. De bebouwing ûntstie yn it begjin benammen oan de súdkant fan de dyk, mar nei de oarloch wreide it doarp him benammen oan de noardkant fan de dyk út.
Kollumerpomp hearde oant de gemeentlike weryndieling yn 2019 by de gemeente Kollumerlân.
Taal
Yn De Pomp wurdt in Nedersaksysk Grinslanner dialekt sprutsen dat in soad Fryske ynfloeden hat. It Pompstersk wurdt noch sprutsen troch in 200 minsken en wurdt sterk mei útstjerren bedrige.
Plaknamme
Yn 2021 mochten de ynwenners fan it doarp in kar meitsje tusken de twa Frysktalige plaknammen: de eardere namme De Pomp of de sûnt de 20e iuw wenstige namme Kollumerpomp. It doarp hat keazen foar de lêste. It slút dêrmei oan by de nammen Kollum en Kollumersweach.
Mienskip
It doarpshûs fan De Pomp hjit It Trefpunt. Boppe De Pomp leit it rekreaasjepark Kollumeroard.
Tsjerke
Yn 1906 waard yn it doarp in Grifformearde tsjerke sûnder toer setten. Kollumerpomp hie sûnt 1984 ek in russysk-otterdoks tsjerkje yn in omboude skuorre. De oan de hillige Pantaléon wijde tsjerke waard stifte troch Frans Lucassen. Tsjinsten wiene yn it Nederlânsk en somtiden ek yn it Frysk. De Pantaléontsjerke ferhûze yn 2010 nei de Karmel fan Drachten, mar waard yn 2019 sletten.
Skoalle
'De Wegwijzer' wie de kristlike skoalle fan it doarp en waard yn 2023 sletten. Ynwenners fan 'e Pomp stjoere de bern sûnt nei skoallen yn Kollum, Ingwierrum of Aldwâld.
Lusanne van der Gun
Lusanne van der Gun (Aldeberkeap?, 9 juny 1992) waard yn 2003 as skoalfamke fan alve jier ûntfierd út 'e omkriten fan har wenplak Aldeberkeap. Har saak krige in protte oandacht yn 'e media, en rûn (mei dêrtroch) lokkigernôch goed ôf.
Untfiering
Op 25 augustus 2003 waard Lusanne steande holden troch in har ûnbekende man, wylst sy en har kammeraatske Carien op 'e fyts ûnderweis wiene nei skoalle. Dy man, dy't letter in Simon S. bliek te wêzen, die him foar as in plysjeman yn boarger. Hy oardere Carien om troch te fytsen en Lusanne om ôf te stappen. Dêrnei blyndoeke er har mei in rôle ferbân, lei har yn 'e kofferbak fan syn auto en ried fuort. Om't der doedestiden noch gjin amber alert bestie, gie der kostbere tiid ferlern ear't de minsken op 'e dyk har bewust wiene fan 'e ûntfiering. In frachtweinsjauffeur hie Lusanne by de auto fan S. opmurken, mar tsjin 'e tiid dat hy begriep wat der oan 'e hân west hie, wie S. al fan auto wiksele.
Lusanne waard troch S. drogearre mei slieppillen oplost yn in flesse Rivella, en brocht trije dagen yn it selskip fan 'e man troch. It wie gleonhjit yn 'e kofferbak en it wie ûnnoflik om hieltyd lizze te moatten. Boppedat hie S. gjin skjinne klean foar har meinomd. It wie S. inkeld te dwaan om losjild, dat Lusanne waard net seksueel oantaast. Wol jage er har de stupen op it liif. Hy joech Lusanne de yndruk dat der twa manlju by har ûntfiering belutsen wienen: Henri en in 'baas'. As se net die wat har sein waard, soe dy baas har yn Belgje ferkeapje oan in klinyk dêr't slim sike bern better makke waarden mei organen fan sûne bern. Nachts liet S. Lusanne efter yn in ôfsletten garaazjeboks. Se sliepte yn 'e auto. Hoewol't de rôldoar fan 'e boks yn it kier stie om wat lucht yn 'e romte ta te litten, doarst Lusanne it net oan en besykje te ûntsnappen. De twadde deis skille S. Lusanne har âlden op en easke €200.000. De plysje fleach it losjild oer nei de wente fan 'e Van der Guns, mar it waard nea útbetelle.
De ûntfiering krige in soad omtinken yn 'e media, en nei alle gedachten waard S. dêrtroch benaud dat er pakt wurde soe. Op 'e jûn fan 'e trêde deis liet er Lusanne yn Fenlo folslein ûnferwachts frij. Hy die har de blyndoek ôf, sette har út 'e auto, drukte har in twa-euromunt yn 'e hân en ried fuort. Dat wie by in hotel, dêr't de útputte Lusanne opfongen waard. Se krige in grut board patat foarset en waard koarte tiid letter ophelle troch de plysje, dy't har mei jankende sirenes nei it plysjeburo yn Amersfoart ried. Dêr waard Lusanne weriene mei har âldelju.
Oplossing
Yn 'e syktocht nei S. smiet in oprop yn it tillefyzjeprogramma Opsporing Verzocht de gouden tip op: in tsjûge hie in famke mei ferbân om 'e holle sjoen dat yn de berm neist de dyk rûn mei in âldere man. De plysje koe doe Simon S. oanhâlde, in man fan 64 jier, dy't fuortendaliks bekende. S. hie yn jildneed sitten en hie miend dat de famylje fan Lusanne, eigner fan in tsiisbuorkerij, fermogend wie. Hy hie alles goed taret. Foarôfgeand oan 'e ûntfiering hied er it hûs in stikmannich kearen observearre. Yn maaie of juny besocht er foar de earste kear Lusanne te ûntfieren, mar dy kear die hja net wat er sei. Ut ûndersyk die letter bliken dat S. allinnich hannele, mar dat hy wol in freon fan him út Drinte op de hichte steld hie fan de ûntfiering. Nei syn berjochting krige S. fiif jier selstraf en moast er oan Lusanne en har âlden in skeafergoeding betelje.
Mesen
Mesen (Frânsk: Messines) is in stêd en gemeente yn 'e Westhoeke fan de Belgyske provinsje West-Flaanderen. By wet krige Mesen yn 1985 op 'e nij de status fan stêd, dy't it yn 'e Napoleontyske tiid ferlern hie. De stêd telt lykwols skraach 1.000 ynwenners en is dêrmei de lytste stêd fan it lân. Mesen is in Flaamske fasiliteitengemeente, itjinge betsjut dat de gemeente ek yn in oare taal as de offisjele tsjinsten oanbiede moatte as ynwenners dêrom freegje. Om dy reden hoegde de lytse gemeente ek net by weryndielings te fusearjen mei oare gemeenten.
Skiednis
Mesen ûntjoech him fan in Romeinske villa nei in midsiuwske stêd, wêrby de hannel tusken it bekken fan de Leie en dat fan 'e Izer in wichtige rol spile. Foar platte skippen wie de Douvebeek ek te befarren, wernei't it guod oer lân fan Mesen fierder nei Iper ferfierd waard. Ek de wei fan Cassel nei Kortrijk gie by Mesen lâns en dêr ûnstie in grevekastiel. Alle jierren liet de greve dêr in jiermerk organisearje. thumb|left|Romaanske krypte fan de Nikolaastsjerke Yn 1057 stifte Adela fan Mesen (1009-1079), in dochter fan kening Robert II fan Frankrijk en fan Constance Taillefer d'Arles, in nonnekleaster yn Mesen. It kleaster krige yn 1060 de status fan abdij. Hja wie de widdo fan Richard III fan Normandje (1008-1027) en yn 1028 boaske hja de greve Boudewyn V fan Flaanderen (1013-1067). Neffens in bysûnder statút hie de abdis ek it bestjoer oer de stêd en moast hja streekrjocht ferantwurding ôflizze oan de kening fan Frankryk ynstee fan oan de greve fan Flaanderen. De Frânske leelje yn it wapen en de flagge fan de stêd ferwize dêr ek hjoed-de-dei nei. Nei it ferstjerren fan Adela fan Mesen op 8 jannewaris 1079 waard hja yn 'e krypte fan de abdijtsjerke begroeven.
Mei de jiermerk groeide Mesen yn 'e 11e en 12e iuw mei in pear oare stêden út ta in wichtich sintrum foar de lekkenyndustry. Ek de learyndustry spile in rol fan betsjutting. Fan de jiermerken yn de krite wie dy fan Mesen de lêste yn 't jier ear't de winter útein sette en dy fan it tichtebylizzende Iper de earste. Dêrom wie de stêd ek in plak dêr't de hannelers winterdeis bleaune. Yn 1164 waard in twadde tsjerke yn Mesen boud, de oan Sint-Nikolaas wijde parochytsjerke, dy't ek patroanhillige fan de hannelslju wie. Foar de grutte stedsbrân yn 'e 15e iuw telde Mesen likernôch 2.000 hurden; omrekkene soe dat delkomme op likernôch 6.000-8.000 ynwenners. thumb|left|Us Leaffrou fan Mesen Mesen krige wâlen mei grêften, dy't yn 'e twadde helte fan de 13e iuw útwreide waarden. Troch fersâning fan de Douvebeek en politike ûnrêst kaam der in ein oan de bloei fan de stêd. De Ingelsen stieken yn 1383 yn de Hûndertjierrige Kriich Mesen yn 'e brân en der bleau net in soad fan oer. In werbou folge, Mesen krige in psychiatrysk sikehûs, in fleishûs en in stedhûs (1469), mar yn 1477 folge op 'e nij in ramp doe't de Frânsen it stedsje foar in grut part ferneatigen. Dêroerhinne kaam yn 1541 in brân yn de abdij en yn 1552 noch in stedsbrân. Yn dy tiid waard Mesen in belangryk kalvinistysk sintrum, mar doe't de katoliken de stêd werom feroveren flechten in soad wevers nei Ingelân en sette it ferfal wer yn. Mesen ûntjoech him wol ta in beafeartsplak en alle jierren wiene der prosesjes dy't bekend waarden ûnder de namme Grote Keer en ek hjoed-de-dei noch holden wurde.
De Frânsk-Spaanske oarloggen feroarsaken in fierdere delgong. Yn 1685 waard de Sint-Niklaastsjerke ôfbrutsen en de abdijtsjerke wie no wer de iennige tsjerke fan Mesen. Nei't Mesen mei de Frede fan Nijmegen by Frankryk kaam folge in restauraasje fan de abdij. Under it bewâld fan Maria Theresia waard de abdij sletten, mooglik om't hja spul hie mei de abdis. De abdijtsjerke waard in parochytsjerke en wijd oan Nikolaas fan Myra, de patroanhillige fan de yn 1685 ôfbrutsen parochytsjerke, wylst yn de abdijgebouwen in skoalle foar wezen en militêren ûnderbrocht waard.
Yn de Frânske tiid waard Mesen in selsstannige gemeente, mar yn 'e rin fan de 19e iuw bleau it plak relatyf ûnbelangryk. thumb|260px|De kleasterruïne neffens it skilderij fan Adolf Hitler (desimber 1914) Op 1 novimber 1914 besetten Dútsers nei swiere bombardeminten Mesen. Ien fan dy Dútske soldaten wie Adolf Hitler, dy't de ruïnes fan de abdijtsjerke noch skildere hat. Yn 1916 waarden de Dútse posysjes ûndermine en yn juny 1917 opblaasd, wêrby yn in pear tellen hast 10.000 Dútske soldaten it libben lieten. Doe briek de Twadde Slach by Mesen út (14-17 juny 1917) en folge de oermastering fan de stêd troch Nij-Seelânske troepen. Fan april oant 28 septimber 1918 foel Mesen nei in offensyf wer yn Dútske, mar de befrijing fan Mesen folge yn novimber fan dat jier. Tsjin 1922 wiene de measte ynwenners werom en waard de stêd werboud.
Gemeente
thumb|left|Kaart fan de gemeente Mesen (de giele kleur tsjut de bebouwing oan De gemeente Mesen hat mar ien kearn en dat is de stêd sels. Dy kearn leit oan de noardgrins fan de gemeente en in part fan de bebouwing ferspraat wat fierder op it grûngebiet fan Wijtschate yn de gemeente Heuvellân.
De súdlike grins fan Mesen wurdt troch de Douvebeek foarme.
It besjen wurdich
De Sint-Nikolaastsjerke hat in skiednis dy't op it jier 1057 werom giet. Yn 'e Earste Wrâldkriich waard de doe al tige ferboude tsjerke ferneatige en de weropbou folge yn 1928. De tsjerke is de oarspronklike abdijtsjerke, dy't Adela fan Mesen stifte en oarspronklik oan Us-Leaffrou wijd wie. Nei it ôfskaffen fan de abdij waard de tsjerke in parochytsjerke en feroare de patroanhillige yn Sint-Nikolaas. De eardere abdijgebouwen waarden nei de ferneatiging yn 'e Earste Wrâldkriich net mear werboud. It yn de abdijgebouwen ûnderbrochte gesticht ferhûze doe nei Lede. Under it koer fan de tsjerke is noch in romaanske krypte út de 11e iuw, dêr't Adela fan Mesen begroeven waard.
Yn 'e Earste Wrâldkriich is der in soad fochten yn en om Mesen en der binne noch in soad oantinkens oan dy tiid. Mesen hat in karriljon dy't om it kertier muzyk spilet fan de lannen dy't oan de kriich meidiene. Dêrnjonken binne der ferskillende militêre begraafplakken:
Lippenhuzen
Lippenhuzen is in doarp noardeast fan Gordyk yn de gemeente Opsterlân. Under Lippenhuzen falle ek de buorskippen Hoannebuorren, Foksebuorren en it grutste part fan Welgelegen. Yn it noardlike diel fan it doarpsgebiet leit de Liphústerheide.
Lippenhuzen hat  ynwenners.
Namme
Yn 1315 waard it plak as Luppingahusum foar it earst neamd. Dêrnei folgen fariaasjes lykas Leppingahwyssen (1512), Leppenhuysen (1543), Lepehusen (1622), Lippenhuyse. (kaart út 1700). Hiele oare oantsjuttings ferskine sûnt 1505: Kobunderhuysum, Coebunderhuysen (op 16e-iuwske kaarten), Kabunderhuizen (kaart út 1700) en in inkelde kear Cobunderhuizen (19e iuw).
It earste diel fan Lippenhuzen stamt fan de famyljenamme Luppinga. Neffens K.F. Gildemacher yn 'Friese Plaatsnamen' wie dy famyljenamme oan it begjin fan de 16e iuw mooglik yn it ferjit rekke en waard de namme doe mei de ljip assosjearre. In âlde Nederlânsktalige namme foar de ljip is kobunder en sa soe dan Kobunderhuysum ûntstien wêze kinne.
Skiednis
De fynst fan dowestien fan de earste tsjerke fan Lippenhuzen rjochtfeardiget de oanname dat it doarp oarspronklik oardel kilometer noardliker fan it hjoeddeiske doarp lei. Dy tsjerke bestie yn alle gefallen al yn 1315, doe 't Lippenhuzen mei oare plakken út de omkriten neamd waard as besit fan it kleaster fan de Dútske Oarder yn Nes by Akkrum. Mooglik moast it doarp yn it earste fearn fan de 15e iuw ferhûzje nei in geunstiger plak, want doe wiene der plannen om in nije tsjerke te bouwen.
Lippenhuzen wie eartiids in relatyf grut doarp. It hie oansjen, it wie grutter as De Gordyk en it hie in eigen rjochtskeamer. Oant 1800 waard troch de grytman en syn bysitters yn Lippenhuzen rjochtsprutsen. Beetstersweach die dat foar it noardlike diel fan it Alddjip, wylst Lippenhuzen de rest fan Opsterlân foar syn rekken naam. Yn 'e Frânske tiid waard Opsterlân yn fjouwer  mairies ferdield, wêrfan Lippenhuzen der ien wie. left|thumb|Alde tsjerke (1724) De foargonger fan de hjoeddeiske tsjerke wie in tsjerke sûnder toer en hie in klokkestoel mei twa klokken. It oarspronklik oan Sint-Piter wijde goatyske tsjerkje waard yn 1743 ferfongen troch in nije tsjerke yn 'e styl fan de tsjerke fan it oanbuorjende doarp De Himrik. De turfwinning wie doe al útein set en dat makke dat der jild wie foar in nij tsjerkegebou. Yn 1860 waard de hjoeddeiske tsjerke op de fûneminten fan syn foargonger boud. De 17e-iuwske preekstoel datearret noch út de âlde goatyske tsjerke.
Begjin 18e iuw waard de Skoatterlânske Kompanjonsfeart oanlein om de turf ôf te fieren. De tsjintwurdige turfrûte ferbynt it doarp mei Terwispel, De Himrik en De Gordyk. Yn de 18e iuw waard der besuden it doarp in soad bokweet ferboud. Yn it doarpswapen wurde de turffearten en de bokweetkerrels symbolisearre. thumb|left|NTM-tram yn Lippenhuzen'' Sûnt 1911 rûn de tram fan de NTM troch de Buorren fan Lippenhuzen. De line rûn oant Easterwâlde en waard letter trochlutsen nei Stienwyk en Assen. Oant 1947 waarden passazjiers en fracht ferfierd, dêrnei oant de opheffing fan de line yn 1962 allinne noch fracht tusken De Gordyk en Stienwyk.
Oan de eastkant fan De Buorren foarmet sûnt 1932 de wettertoer it hichtepunt fan it doarp, in yn ekspresjonistyske styl boud mânsk bouwurk. By de ûnderkant fan de ommanteling fan it reservoir kraget it mitselwurk fan de skacht der yn in dûbele beweging út om de hoeken op te fangen. De foarm fan de toer feroaret dan yn in achtkantich systeem. De lizzende finsters krigen op de hoeken mitsele silinderkes: art déko- ornamintyk.
Nei de Twadde Wrâldoarloch fûn doarpsútwreiding oan de súdlike kant fan De Buorren plak. Begjin jierren 1990 is de doarpsútwreiding fan it plan "Lippenhuzen-East" folboud. It doarp fierde yn 2016 it 700-jierrich jubileum.