cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Berwick-upon-Tweed
Demografy
Neffens gegevens fan 'e folkstelling fan 2011 hie Berwick-upon-Tweed doe goed 12.000 ynwenners. It pleatslike dialekt hâldt de midden tusken it Noardumberlânsk, dat ta de Noardingelske dialekten rekkene wurdt, en it Skotsk.
Klimaat
Berwick-upon-Tweed hat in seeklimaat, mei koele simmers en mylde winters. Yn july, de waarmste moanne, is de trochsneed temperatuer oerdeis 17,9 °C, en yn jannewaris, de kâldste moanne, is dat 6,8 °C. Berwick-upon-Tweed kriget jiers trochinoar 1.866 mm delslach en 1.508,5 oeren sinneskyn.
Charité (Berlyn)
De Charité, oprjochte yn 1710, is in bekend sikehûs yn Berlyn en tagelyk de grutste universiteitsklinyk fan Jeropa. Sûnt 2003 is de Charité de medyske fakulteit fan de Humboldt-Universiteit en fan de Frije Universiteit Berlyn.
Krústsjerke (Coevorden)
Skiednis
De hjoeddeiske tsjerke waard yn de jierren 1641-1645 boud op it plak fan in foargonger, dy't yn 1598 ferneatige waard. Foar de nijbou hie de drost fan Coevorden en Drinte tastimming jûn om in ynsammeling te hâlden. Yn 1641 waard útein set mei it lizzen fan de fûneminten fan de tsjerke. Foar it fûnemint en it ûnderste diel fan de muorren waarden mei Bentheimer sânstien brûkt. By de bou waarden fierder ek dielen fan de roomske foargonger brûkt.
Doe't de muorren likernôch twa meter heech wiene koe de bou fanwegen jildbrek net fierder. Mei help fan bydragen fan de Oeriselske stêden, in troch it gemeentebestjoer ynfierde tsjerkebelesting, in liening en in tal jeften koe de tsjerke yn 1645 foltôge wurde.
Yn 1890 waard it tuorke troch bliksemynslach troffen. By it dwêsten fan de brân ûnstie der skea oan de tsjerke en it 17e-iuwske oargel.
Ynterieur
De ynrjochting fan de tsjerke datearret foar in grut part út de boutiid, lykas de preekstoel, de banken, de kommandantsbank, it doopfont en in houten offerblok. Yn de toer hingje twa klokken, getten troch Willem Wegewaert yn 1588. It mechanyske toeroerwurk is út 1895.
Ulke Hoytema
Ulke Hoytema, (? - 1558) wie grytman fan Hasker Fiifgea en wenne op De Jouwer.
Ulke van Hoytema waard op 25 desimber 1549 beneamd as grytman fan Hasker Fiifgea as opfolger fan Wybrandt Auckes. Yn 1558 waard Ulke fermoarde, nei alle gedachten troch Wopke Gerkes. Gerkes waard op 21 maart 1561 feroardiele om ûnthalze te wurden omdat hy den grietman van Hasker vijfgae mei in helleburd deaslein hie en dêrby boppedat for'sen ende gewalden brûkt hie. Ulke Hoytema waard as grytman opfolge troch Hoyte Uninga fan Hoytema.
Prairie Island Yndianereservaat
It Prairie Island Yndianereservaat (Ingelsk: Prairie Island Indian Reservation; Eastlik Dakota: Tiŋta Wiŋta) is it reservaat fan 'e federaal erkende Prairie Island Yndianemienskip (Prairie Island Indian Community) yn 'e Amerikaanske steat Minnesota.
Geografy en demografy
It reservaat leit yn it súdeasten fan 'e steat, oan 'e bopperin fan 'e rivier de Mississippy, binnen de beboude kom fan 'e stêd Red Wing, yn Goodhue County. Neffens offisjele gegevens fan 'e Amerikaanske folkstelling fan 2000 wennen der doe 199 minsken yn it reservaat. It haadkertier fan 'e stamme is fêstige yn Welch, yn it noarden fan Goodhue County, dêr't in protte fan 'e fersille lapkes bûtenreservaatsk beheargebiet lizze, al binne dy ek te finen yn it easten fan Dakota County. It eigentlike Prairie Island Reservaat hat in oerflak fan mar likernôch 2½ km², al wurdt dy grutte hast ferdûbele as men it bûtenreservaatsk beheargebiet meirekkenet.
Red Wing (Minnesota)
Beskriuwing
De stêd is ferbûn mei de steat Wiskonsin, oare kant de rivier de Mississippy, troch de Red Wingbrêge, dy't offisjeel eins fan Eisenhowerbrêge hjit, en dêr't U.S. Route 63 oerhinne liedt. Neffens gegevens fan 'e folkstelling fan 2010 lei it ynwennertal fan Red Wing doe op krapoan 16.500 minsken. Ien fan 'e grutste toeristyske trekpleisters yn 'e wide omkriten is it Treasure Island Resort & Casino, in Yndiaansk kasino op it grûngebiet fan it Prairie Island Yndianereservaat.
Skiednis
Red Wing waard ferneamd nei in opperhaad fan 'e Sû (Sioux), dat ien út in lange rige lieders fan 'e pleatslike Mdewakanton-Dakota wie mei dyselde namme, fanwegen de readferve swannewjuk dy't se as teken fan harren autoriteit by formele gelegenheden by har hiene. Yn it Dakota wie syn namme Hupahuduta, wat eins "Readferve Wylde-Swannewjuk" betsjut, mar dat troch de Amerikanen yn 'e fertaling ferienfâldige waard. Hy wie yn 't earstoan in bûnsgenoat fan 'e Britten yn 'e Oarloch fan 1812, mar doe't er yn in fizioen sjoen hie dat de Amerikanen de kriich winne soene, loek er him werom yn neutraliteit. Neitiid stied er ûnder de Frânsk-Kanadezen bekend as L'Aile Rouge, en noch letter, nei't er syn liederskip oerdroegen hie oan in jongere opfolger, neamde er him Shakea, of "Man-Dy't-Himsels-Read-Fervet". Hy hie de namme in goede freon fan 'e Amerikanen te wêzen en aloan en mar wer te besykjen om 'e frede tusken de Yndianen en de blanke kolonisten te bewarjen.
De delsetting Red Wing waard yn 1853 stifte, wêrby't de kolonisten foar in grut part mei steamboaten de Mississippy opfarren kamen. Yn 1857 krige it plak offisjeel de status fan stêd taparte. Red Wing lei yn in fruchtber lânbougebiet dêr't fral weet ferboud waard, en yn 1873 wie de stêd lieder fan hiel de Feriene Steaten oangeande de hoemannichte weet dy't produsearre waard. Nei't der in spoarferbining mei Minneapolis ta stân kommen wie, dêr't de weetmûnen stiene, ferlear de haven fan Red Wing foar in grut part syn wichtichheid.
Yn 1887 waard yn Red Wing de Aurora Ski Club stifte, wat ien fan 'e earste skyklubs yn hiele Noard-Amearika wie. It gebiet benoarden Red Wing is noch altiten in wichtich skygebiet yn 'e Feriene Steaten.
Demografy
Neffens gegevens fan 'e folkstelling fan 2010 wie doe fan 'e befolking fan Red Wing 18,2% âlder as 65 jier en 22,5% jonger as 18 jier. Fierders bestie 38,3% fan 'e húshâldings út ien persoan, wylst neffens âldere gegevens, fan 'e folkstelling fan 2000 doe 6,8% fan 'e befolking ûnder de earmoedegrins libbe. Wat de etnyske opbou fan 'e befolking oangiet, dy wie yn 2010 sa: 87,8% blanken; 3,7% Latino's; 2,2% Yndianen; 1,9% swarten; 0,8% Aziaten; 3,6% oaren of fan mingd etnysk komôf.
Germersheim (Landkreis)
De lânkring Germersheim is in distrikt yn it súdeasten fan it Dútske bûnslân Rynlân-Palts. De lânkring wurdt fanút de ferbânsfrije stêd Germersheim bestjoerd en dy stêd is wat ynwennertal oanbelanget de grutste fan de lânkring. De lânkring hat 31 Ortsgemeinden, dy't foar it grutste part ûnderbrocht binne by saneamde ferbânsgemeenten.
Geografy
De Ryn foarmet de eastlike grins fan de lânkring en foar it measte tagelyk de bûnsgrins mei Baden-Württemberg. De Lauter soarget foar de súdlike grins en is tagelyk de grins mei Frankryk. De lânkring leit hielendal yn de Boppe-Rynske Leechflakte en heart ta de metropoalregio Ryn-Neckar en it eurodistrikt PAMINA.
Echte skiifkwabben
De echte skiifkwabben (Latynske namme: Discomedusae) foarmje in ûnderklasse fan it tuskenryk fan 'e radiaaldieren (Radiata), de stamme fan 'e netteldieren (Cnidaria) en de klasse fan 'e skiifkwabben (Scyphozoa).
Achtste Alvestêdetocht
Omstannichheden
Nei de Sechsde Alvestêdetocht fan 1940 en de dêropfolgjende Sânde Alvestêdetocht fan 1941 ferwachte frijwol net ien dat der yn 'e winter fan 1941 op 1942 op 'e nij in Alvestêdetocht holden wurde kinne soe. Dy winters wie de froast lykwols noch stranger as yn 'e beide foargeande jierren, sadat it foar it trêde jier op rige heve koe. Dat wie foartiid noch nea foarkommen en is ek neitiid nea mear bard. Beswieren dat de tocht omreden fan 'e Dútske besetting net mooglik wêze soe of út moreel eachpunt net holden wurde moatte soe, waarden, krekt as yn 1941, oan kant reage.
De Feriening De Fryske Alve Stêden avensearre lykwols net mei it útskriuwen fan wat de Achtste Alvestêdetocht wurde soe. Om't de winter dochs noch wol even oanhâlde soe, waard op in gearkomste fan it bestjoer besletten en fersko it bepalen fan 'e datum nei de folgjende dei. In sjoernalist fan 'e Ljouwerter Krante, dy't longere op in primeur, lansearre doe de willekeurige datum fan 22 jannewaris 1942 foar de tocht. De oare deis, doe't it bestjoer fan 'e Feriening De Fryske Alve Stêden dy datum yn 'e krante stean seach, leine se har dêr mar by del.
Organisaasje
Foar de Achtste Alvestêdetocht waard de rûte foargoed omkeard: de riders setten no út Ljouwert ôf yn 'e rjochting fan Snits. By de earste fjouwer Alvestêdetochten wiene de riders nammentlik yn 'e rjochting fan Dokkum ôfset om 'e rûte tsjin 'e klok yn ôf te lizzen. By de Fyfde Alvestêdetocht fan 1933 en de Sechsde Alvestêdetocht fan 1940 wie ek al yn súdlike rjochting ôfset om 'e rûte mei de klok mei te riden, mar by de Sânde Alvestêdetocht fan 1941 wie men wer weromkeard nei de âlde sitewaasje. In botsing yn 1941 yn it tsjuster tusken dielnimmers dy't ferskillende rjochtings út rieden op 'e Dokkumer Ie, wêrby't gadingmakker foar de oerwinning Cor Jongert sa slim ferwûne rekke dat er yn Frjentsjer ôfstappe moast, oertsjûge it bestjoer fan 'e Feriening De Fryske Alve Stêden derfan dat it better wie om 'e rûte oarsom te riden. Foar de wedstrydriders betsjutte dat dat se by deiljocht oer de Dokkumer Ie hinne en wer koene, en foar de toerriders dat se, tsjin 'e tiid dat se de Dokkumer Ie berikten, mear ferspraat wiene oer tiid en romte. Sûnt 1942 is de rûte altyd mei de klok mei riden.
Foar dizze feroaring waard de start ferpleatst nei De Swette by de Skinkeskâns. In bykommend foardiel wie dat de finish sa wer midden yn 'e Ljouwerter binnenstêd pleatst wurde koe, op 'e grêft by de Prinsetún oan 'e foet fan 'e Aldehou. Fanwegen in prachtich sniefrije en igale iisflier wie der in protte animo om 'e Achtste Alvestêdetocht te riden.
Wedstryd
Ek yn Drylts leine de trije ûnbekende riders noch foar, mar by trochkomst yn Sleat hie him in folslein nije kopgroep foarme, besteande út Jan van der Bij fan Julianadoarp, Sietze de Groot fan Weidum en C.J.G. Ruitenberg fan Frjentsjer. De ferheardens wie grut yn Sleat doe't ek dêrnei de trijekaart Bosman-Jongert-Geveke mar net trochkaam. Pas folle letter dy deis die bliken dat dyselden har freeslik fersind hiene troch by Nijesyl, fuort foarby Drylts, rjochtsôf te slaan op 'e Wimerts rjochting Easthim en úteinlik Boalsert, dêr't se eins loftsôf moatten hiene op 'e Wide Wimerts rjochting Oasingahuzen, om úteinlik fia de Sleattemer Mar yn Sleat út te kommen. Oaren rieden klakkeleas efter harren oan, sadat tsientallen riders de ferkearde kant út giene. Troch de fertsjustering duorre it yn 'e inketswarte nacht lang ear't de mannen har fan har fersin bewust waarden. Sadwaande kaam de grutte groep teloarstelde riders pas om 8.45 oere troch yn Sleat. Dêr stapten guon ôf; oaren rieden troch, mar inkeld om in Alvestêdekrúske te beheljen, want de kâns op 'e oerwinning wie doe wolfergoed fersjoen.
Ek de kopgroep naam nei de trochkomst yn Sleat, by de oerstek fan 'e Fryske marren en it trochkrusen fan Gaasterlân, oant twaris ta in ferkearde ôfslach, mar beide kearen krigen de riders dat gaueftich troch en koene se it fersin goedmeitsje. By trochkomst yn Starum hie de oant doe ta ûnbekende Douwe Leijenaar fan De Lemmer in foarsprong fan fjouwer minuten op 'e rest opboud. Hy waard folge troch De Groot, Van der Bij, Durk de Jong fan Huzum en Piet Swierstra fan Weidum. Ek yn Hylpen lei Leijenaar noch foaroan, mar de efterfolgers hiene him doe oant op twa minuten ynrûn. Hy wist noch as earste de stimpelposten yn Warkum en Boalsert te berikken, mar begûn doe dúdlik wurch te reitsjen. Tusken Boalsert en Harns waard er úteinlik foarbyriden troch de fjouwer efterfolgers. Yn Harns kaam er sân minuten letter as harren troch.
De fjouwermans kopgroep bleau yntakt oant Dokkum, dêr't er om 13.45 oere trochkaam. De leden praten ôf dat se net besykje soene byinoar wei te riden ear't se foar de twadde kear troch Bartlehiem kamen. Dêrnei lei de wedstryd iepen. Swierstra krige op 'e weromweis oer de Dokkumer Ie lykwols in swiere ynsinking en kaam inkele kearen te fallen. Hy moast de oare trije mannen gean litte. De striid om 'e oerwinning tusken De Groot, Van der Bij en De Jong rûn út op in einsprint op 'e Ljouwerter grêften. Sietze de Groot, in 24-jierrige slachtersfeint út Weidum dy't op houtsjes ried, bliek de measte reserves te hawwen en kaam mei in tiid fan 8 oeren en 44 minuten oer de einstreek. Dat wie 9 sekonden earder as De Jong, wêrnei't Van der Bij nochris 45 tellen letter folge. Swierstra einige úteinlik as sechsde, op njoggen minuten efter de winner.
Geveke, Jongert en de oare wedstrydriders dy't har by Drylts fersind hiene, kamen, ynsafier't se net ôfstapt wiene, om 17.00 oere hinne oer de finish, mei't se goed 50 km ekstra riden hiene. Fan 'e yn totaal 970 wedstrydriders wisten mar 277 binnen twa oeren nei de winner oer de einstreek te kommen. De oare 693 waarden neffens de jildende regels fan 'e wedstryd diskwalifisearre. Ien fan harren die der mar leafst 18 oeren oer om Ljouwert wer te berikken, rom de dûbele tiid fan De Groot.
De Groot hold oan syn oerwinning in Alvestêdekrúske oer en teffens in gouden medalje fan 'e KNSB, in smooktafel mei ynskripsje en in sulveren mês, leppel en foarke. De gouden medalje kaam gedoch efterwei. Mindert Hepkema, de foarsitter fan 'e Feriening De Fryske Alve Stêden, stjoerde De Groot letter in brief, wêryn't er op knoffelige wize skreau dat it jaan fan 'e medalje oan De Groot in fersin wie; dizze medalje hie foar de winner fan 'e Sânde Alvestêdetocht yn 1941 bedoeld west, en oft De Groot him wol eefkes weromstjoere woe, sadat er omwiksele wurde koe foar ien fan 'ferfangingsmetaal'. Nei in hiele omhaal fan wurden bliek fierderop yn it brief wêr't it eins om te dwaan wie: op 'e medalje stie "Koninklijke Nederlandse Schaatsbond" fermeld, en "Koninklijk" mocht net fan 'e Dútsers. De Groot joech lykwols net thús en hold de medalje.
Toertocht
Oan 'e toertocht fan 'e Achtste Alvestêdetocht diene fanwegen de geunstige waarsomstannichheden en it goede iis mar leafst 3.862 riders mei. Dêrfan rieden 3.669 de tocht út, in rekôrpersintaazje fan 95%.
Hoewol't der doedestiden noch gjin spesjale wedstryd foar froulju wie, diene ferskate hûnderten rydsters mei oan 'e toertocht. Fan harren lei de 21-jierrige Antje Schaap fan Wurdum al yn Hylpen alve minuten foar op Sjoerdtsje Faber en Wopkje Kooistra, beiden út Wergea, dy't by de Sechsde Alvestêdetocht fan 1940, resp. de Sânde Alvestêdetocht fan 1941 as earste frou oer de einstreek kommen wiene. Schaap arrivearre om 16.00 oere yn Ljouwert en ried de toertocht út yn in tiid fan minder as 9 oeren en 30 minuten. Dêrmei wie se de fjirde toerrider dy't oer de einstreek kaam. Behalven toerriders hie se ek hûnderten wedstrydriders ynhelle, ek al wiene dy earder fan start gien as de toerriders. Faber en Kooistra kamen tegearre persiis in healoere letter binne.
Wierskynlik de jongste dielnimmer oan 'e Achtste Alvestêdetocht wie de fyftjinjierrige Jeen Nauta fan Warten, dy't de tocht útried, mar offisjeel omreden fan syn leeftyd net iens meidwaan meien hie. Hy soe noch fan him hearre litte yn folgjende edysjes fan 'e Alvestêdetocht. De offisjele minimumleeftyd foar dielnimmers wie eins achttjin jier, mar dy hie de organisaasje foar dizze kear ferleegje moatten nei sechstjin jier, sadat tweintich jonges fan 'e Nasjonaal Jeugdstoarm, sis mar de paadfinerij fan 'e NSB, meidwaan koene. Trettjin fan harren hellen de einstreek yn Ljouwert. Ek de Joadske ûnderdûker Fred Lombatto die mei, ûnder de skûlnamme Van den Heuvel. Hy koe blykber yn 'e massa opgean, want hy reizge mei de trein nei Ljouwert, útfanhûze dêr earne en ried de tocht út.
Fan 'e dielnimmers oan 'e Achtste Alvestêdetocht ferstoaren der neitiid trije as gefolch fan in tetanusynfeksje dêr't se mei oanhelle rekke wiene troch it oprinnen fan befriezingsferskynsels.
Uta Sipkes
Uta Sipkes wie grytman fan Hasker Fiifgea.
Hierlingekriich
De Hierlingekriich wie in kriich tusken Kartago en syn hierlingen, dy't troch Kartago oannommen waarden oan de ein fan de Earste Punyske Oarloch (264-241 f.Kr.) Dy hierlingen kamen yn opstân nei't de Kartaachske oerheid syn betellingsferplichts net beneikomme woe. De hierlingen waarden bystien troch Afrikaanske stêden, dy't ek tsjin it Kartaachsk bewâld yn opstân kamen. De kriich duorre fan 241 f.Kr. oant ein 238 of begjin 237 f.Kr. It einige mei it delbêdzjen fan de opstân troch de Kartagers.
Uta Sipkes
Uta Sipkes wurdt neamd yn in stik oer de wykmerk op De Jouwer dat opsteld wie troch de grytman en it gerjocht mei oerlis fan de prelaten, âldermannen, wijze luijden en gemeente Hasker Fiifgea en de Ommelannen fan 12 novimber 1466.
Hierlingekriich
Eftergrûn
De Earste Punyske Oarloch waard yn de tredde iuw f.Kr. útfochten troch Kartago en de Romeinske Republyk, dy't de twa machten yn it westlike Middellânske Seegebiet wiene. It wie it langst duorjende konflikt en de grutste seekriich fan dy tiid. De twa machten fochten om de kontrôle oer it eilân Sisylje dat strategysk sintraal yn it Middellânske Seegebiet lei. Nei in lange striid dy't de skatkisten fan beide kanten leechmakke hie ferlear Kartago mei de Slach by de Egadyske Eilannen lang om let de kriich. De Kartaachske Senaat hiet de oerbefelhawwer yn Sisylje, Hamilkar Barka, te ûnderhanneljen oer frede mei de Romeinen. Hy liet syn plakferfanger, Gisko, mei de Romeinen ûnderhannelje. It Ferdrach fan Lutatius waard tekene en einige de Earste Punyske Kriich offisjeel. Neffens it ferdrach stie Kartago gâns Sisylje ôf, liet alle kriichsfinzenen frij en moast in skeafergoeding fan 3.200 talinten betelje. In bedrach fan 1.000 talinten moast fuortendaliks betelle wurde, en de rêst yn in termyn fan tsien jier.
Underwilens late de Kartaachske generaal Hanno de Grutte in stikmannich kampanjes yn Noard-Afrika en wist it Kartaachsk gebiet dêre út te wreidzjen. Hy naam de stêd Teveste, hjoeddeistich Tébessa yn Algerije, 300 km besúdwesten Kartago, yn. Hy knypte de befolking fan de oermastere gebieten leech troch belestingen om de kriich tsjin Rome te beteljen. De helte fan de lânbouproduksje waard as belesting ynnommen en de tribút fan de stêden waard ferdûbele. Dy hannelingen waarden strang bekrêftige, dat ta ûntefredenens yn in soad gebieten late.
It Kartaachsk leger bestie foar in grut part út hierlingen om utens. Boargers tsjinnen yn it leger, wannear't der streekrjocht gefaar foar de stêd Kartago wie. Measte fan dy bûtenlanners wiene fan Noard-Afrika. Lybjers wiene benammen yn de ynfantery, dy't bewapene wiene mei grutte skylden, helmen, koarte swurden en lange spearen, en swiere kavalery mei spearen en dy wiene ferneamd om harren disipline. Numydjers brochten lichte kavalery dy't spearen fan in langere ôfstân smieten en dy wiene tige gaadlik troch de hurde faasje fan de Numidyske kavalery dy't de fijân dêrtroch lestch falle koe. Hierlingen út Hispanje en Galje leveren benammen ynfantery mei in soad ûnderfining. Slingers fan de Baleären waarden brûkt en ek Sisyljers en Itaaljers wiene part fan de striidkrêften. De Libyske ynfantery en de boargermilysje, wannear't dy meidie, foarmen in falanks. Ek brûkten de Kartagers ornaris kriichsoaljefanten. Almeast tsjinnen dy hierlingen neffens ien of oar ferdrach dy't Kartago mei guon stêden sletten hie. Dy stêden hiene ek gauris hierlingen of striidkrêften fan bûnsmaten yn tsjinst en leveren dy dus ek oan Kartago neffens harren ferdrach mei dy stêd.
Opstân
Nei't Hamilkar Barka hjitten waard en ûnderhannelje foar frede, waard er brûkel, want hy tocht dat de oerjefte net nedich wie. Hy ferliet Sisylje en joech it oerbefel fan it ferfieren fan de striidkrêften fan 20.000 manlju fan Sisylje nei Kartago oan Gisko. Gisko ferparte it leger yn groepen neffens komôf, en stjoerde dy groepen ien foar ien nei Kartago, tinkende dat se fuortendaliks by it oankommen betelle foar harren jierrenlange tsjinst wurde soene. De Kartaachske oerheid besleat lykwols te wachtsjen dat se allegear oankommen wiene, en besocht dêrnei te ûnderhanneljen foar in leger bedrach. Underwilens waarden alle groepen yn de stêd ynketiere dêr't se genoaten fan de foardielen fan it frije libben yn de stêd, nei't se acht jier yn de striid behelle wiene. Nei't alle groepen oankommen wiene, waarden alle 20.000 manlju nei Sicca Veneria, it hjoeddeistige El Kef, sa'n 180 km westlik, ferpleatst, sels ear't in grut part fan de striidkrêften noch betelle wurde moasten.
No't se frij wiene fan harren militêre disipline, hiene de manlju neat mear te dwaan. Se begûnen inoar te stokeljen en wegerje al it besykjen fan Kartago syn betellings te ferleegjen. Fol mei argewaasje marsearren alle 20.000 manlju nei Tunis, 16 km bewesten Kartago. De Kartaachske Senaat waard noedlik en kaam oerien de folsleine ferplichtings benei te kommen. De opstannelingen easken doe sels noch mear. Gisko, dy't populêr by it leger wie, waard yn it neijier fan 241 f.Kr. út Sisylje wei roppen en nei it kamp ta hjitten mei genôch jild dat Kartago noch skuldich wie. Hy sette út ein mei it beteljen en sei ta dat alles betelle wurde soe, wannear't der genôch jild sammele wie. De ûntefredenens like te bedarjen, doe't der om ûnbekende reden de disipline delsakke. Ferskate soldaten trunen der op oan en wegerje eltse ôfspraak mei Kartago, en rebûlje bruts dêrnei út. Dyjingen dy't net meidiene waarden ta dea stienige, Gisko en syn manlju waarden finzennommen en de skatkiste waard yn beslach nommen. Spendius, in ûntsnapte Romeinske slaaf dy't yn it Kartaachsk leger oannommen waard, en Matho, in Berber dy't ûntefreden wie oer Hanno syn belestingsferhegings op de oermastere Afrikaanske gebieten, waarden ta generaals oansteld. It nijs fan in nij foarme tsjinleger yn it hert fan it Kartaachsk gebiet sprate fluch en in soad stêden sleaten harren dêrby oan. Hja krigen fersterkings, neffens skriuwer Polybius, fan 70.000 manlju en finansjele middels. It betellingsskeel waard sa in grutte opstân dy't it fuortbestean fan de Kartaachske steat bedrige.
Hanno de Grutte
thumb|De Slach by Utika Hanno de Grutte, dy't de oerbefelhawwer fan it Kartaachsk leger yn Afrika wie, sette út ein de opstannelingen del te bêdzjen. De measte Afrikanen yn syn leger bleaune him trou, om't se deroan wend wiene tsjin harren eigen folk te fjochtsjen. Ek it part fan syn leger dat ynketiere wie yn Kartago, doe't it leger út Sisylje wei yn Kartago oankaam, bleau him trou. De bytsje striidkrêften dy't yn Sisylje bleaun wiene, waarden bybetelle en waarden oan Hanno syn leger taheake. Ek waard der jild sammele nije striidkrêften oan te nimmen rn in ûnbekend oantal Kartaachske boargers waarden oproppen yn it leger fan Hanno. Underwilens hiene de opstannelingen Utika en Hippo Diarrhytus, it hjoeddeistige Bizerte, besingele.
Yn ier 240 f.Kr. ferfear Hanno mei syn leger nei Utika mei 100 oaljefanten en belegeringswapens. Hanno bestoarme it legerkamp fan de opstannelingen yn de Slach by Utika en de oaljefanten ferjagen de belegerers. Hanno syn leger besette it kamp en tôge de stêd yn en hold in triomftocht troch de stêd. De weromlutsen opstannelingen stelden harren fannijs op yn de heuvels tichteby en tôgen werom nei Utika. De Kartagers wiene noch hieltyd de oerwinning oan it fieren, doe't de opstannelingen oanfoelen. In soad Kartagers kamen om it libben en de rêst flechte en liet yn de hastigens de kriichsreauwen efter. It slagge Hanno der dêrnei net mear yn en ferslach de opstannelingen.
De Romeinske Republyk makke lykwols gjin gebrûk fan de tastân dêr't Kartago yn ferkearde. It waard de Itaaljers ferbean en hannelje mei de opstannelingen, dochs waarden se oantrúne mei Kartago te hanneljen. 743 Kartaachske kriichsfinzenen, dy't noch finzen wiene, waarden frijlitten en dy waarden fuortendaliks yn it Kartaachsk leger oannommen. Kening Hieron II fan Syrakuse, dat in Romeinske fazalsteat wie, bea Kartago in grutte hoemannichte iten oan, dy't Kartago op dat stuit net fan syn eigen lân rispje koe. Let 240 of ier 239 f.Kr. sleaten de Kartaachske garnizoens yn Sardynje harren by de opstannelingen oan. Hja fermoarden de Kartaachske gûverneur op it eilân en de offisieren. De Kartagers stjoerden krêften nei it eilân, mar dy sleaten harren ek by de opstannelingen oan. De opstannelingen fregen Rome foar beskermeing, mar dy wegere dat. De reden dat Rome dat die is mooglik troch it feit dat Rome op dat stuit net yn de posysje wie yn in oare kriich behelle te wêzen.
Hamilkar Barkas
thumb|De Slach by de Bagradas Yn 240 f.Kr. sammelen de Kartagers in nij leger byinoar fan likernôch 10.000 manlju. Dy bestiene út in kavalery fan 2.000 manlju en 70 oaljefanten, en opstannelingen dy't nei de Kartaachske kant oerrûnen. Dat leger stie ûnder it befel fan Hamilkar Barkas, dy't it oerbefel hie oer de striidkrêften yn Sisylje yn de lêste seis jier fan de Earste Punyske Kriich. De opstannelingen stelden harren mei 25.000 manlju ûnder it befel fan Spendius op by de rivier de Bagradas, dat hjoed-de-dei de rivier de Medjerda is. It kaam ta in treffen yn de Slach by de Bagradas, dy't Hamilkar wûn, en de opstannelingen ferlearen 8.000 manlju. Hja lutsen harren dêrnei werom.
Dêrnei waard Hamilkar oansteld as oerbefelhawwer, njonken Hanno, fan de Kartaachske striidkrêften, mar der wie gjin oparbeidzjen tusken dy twa. Wylst Hanno nei it noarden nei Hippo tsjin Matho ta tôge, pakte Hamilkar de ferskate stêden oan dy't de opstannelingen holpen. Troch in mingde strategy fan twingen en diplomasy wist Hamilkar harren wer oan de Kartaachske kant te krijen. Besúdwesten Utika stelde Hamilkar him en syn leger op yn de bergen om de opstannelingen ta in slach te lokken. Hy waard lykwols besingele, mar de Numidyske kening Naravas, dy't mei Hamilkar yn Sisylje tsjinne hie, kaam him ta help mei in Numidyske kavalery fan 2.000 manlju. Naravas focht earst mei de opstannelingen mei, mar rûn oer nei de kant fan Hamilkar. De opstannelingen waarden ferslein en ferlearen 10.000 manlju yn de striid en 4.000 waarden finzennommen.
Kriich sûnder genede
thumb|Bewegings yn de Hierlingekriich Nei't Hamilkar mei syn strideraasjes yn Afrika úteinsette, behannele er syn kriichsfinzenen goed en bea harren de kar om yn syn leger mei te fjochtsjen of de folsleine frijheid. Hy joech de 4.000 kriichsfinzenen fan de Slach by Bagradas deselde kar. De lieders fan de opstannelingen seagen dy goede behanneling as de driuwfear foar it oerrinnen fan Navaras. Hja hiene noed dat der mear fan harren leger oerrinne koene, en se wiene der tige fan oertsjûge dat Hamilkar harren dy goede behanneling net jouwe soe. Om de mooglikheid fan goederbêstens oan beide kanten te ferwiderjen, liet Spendius, op oantrunen fan syn bûnsmaat, de Galjer Autaritus, de 700 Kartaachske kriichsfinzenen, mei Gisko ynbegrepen, ta dea martelje. Hamilkar liet op syn bart de finzenen deameitsje. Fan dat stuit ôf liet net ien fan beide kanten inkelde genede sjen. De skriuwer Polybius brûkte it begryp "kriich sûnder genede". Opstannelingen dy't dêrnei troch de Kartagers finzennommen waarden, waarden troch de oaljefanten ta dea wâde.
Yn de maitiid of simmer fan 239 f.Kr. rûnen de stêden Utika en Hippo, dy't oant doe ta trou oan Kartago bleaun wiene, oer nei de opstannelingen. It folk fan Utika frege de Romeinen om help, mar dy wegeren. De opstannelingen dy't dêr opsteld stiene, giene dêrnei súdlik om Kartago te besingeljen.
Hamilkar, dy't oer in folle gruttere kavalery beskikte, bestookte de oanfierrûten fan foarrie foar de opstannelingen om Kartago hinne. Hy waard bystien troch Hanno, mar dy twa krigen spul oer de strategy en dêrtroch rûn de operaasje stil. Doe moast der troch it leger, nei alle gedachten allinnich de offisieren, keazen wurde wa't de oerbefelhawwer wurde soe, en Hamilkar waard keazen. Hanno ferliet dêrnei it leger mei stive kûten. Yn ier 238 f.Kr., troch in brekme oan foarrie, joegen de opstannelingen harren belis fan Kartago op. Hja lutsen harren werom nei Tunis, dêr't se Kartago besochten te blokkearjen. Wylst Matho de blokkade fuortsette, late Spendius likernôch 40.000 manlju tsjin Hamilkar. Lykas yn it foargeande jier holden se harren ta yn heger en rûger gea, en bestookten it Kartaachsk leger dêrwei. Hamilkar wist harren yn in berchpas of berchrêch, dat de "Seage" neamd waard, yn de fal te lokken. De opstannelingen sieten fêst yn de bergen en koene gjin kant mear út. Hja waarden fan harren oanfier fan iten ôfsnien, en begûnen stadichoan te ferhongerjen. Hja hoopten dat Matho fanút Tunis wei harren helpe soe, mar begûnen tagelyk ek mei Hamilkar te ûnderhanneljen. Ynstee dêrfan naam er Spendius en syn luitenanten finzen. De opstannelingen besochten harren dêrnei út harren situaasje te fjochtsjen yn de Slach by de Seage, mar waarden folslein ôfslachte.
thumb|In 19e iuwske yllustraasje fan [[Victor Armand Poirson fan de krusiging fan Spendius en syn manlju]] Yn ein 238 f.Kr. marsearre Hamilkar nei Tunis en belegerje dy stêd. De stêd wie slim tagonklik fanút it westen en easten, dus stelde Hamilkar him op besuden de stêd, en syn generaal Hannibal benoarden de stêd. De lieders fan de opstannelingen dy't by de Seage finzennommen waarden, waarden om de stêd hinne krusige, dat fanút de stêd wei te sjen wie. Matho die dy nachts in fernuveringsoanfal. Ien fan harren legerkampen waard plondere, mei al it kriichsark ynbegrepen. In soad Kartagers kamen dêrby om. Hannibal en 30 Kartaachske funksjonarissen, dy't dat kamp krekt besochten, waarden dêrby finzennommen. Hja waarden martele en krusige op de krusen dêr't Spendius en syn maten earst oan hongen. Hamilkar joech de belegering op en luts dêrnei nei it noarden ta.
De Senaat trúnde der op oan dat Hanno en Hamilkar meiïnoar fermoedsoenje, en dat diene se dan ek. Underwilens marsearre Matho en syn leger fan Tunis 160 km súdlik nei de woltierige stêd Leptis Parva, dy't earder yn de kriich tsjin Kartago yn opstân kaam. Hanno en Hamilkar marsearren dêrnei tegearre efter harren oan mei in leger fan likernôch 40.000 manlju, dêr't eltse Kartaachske boarger, dy't âld genôch wie om mei te fjochtsjen, yn siet. De opstannelingen besleaten, ynstee fan te wachtsjen, de Kartagers op iepen fjild temjitte te kommen. De 30.000 opstannelingen waarden ôfslachte en Matho waard finzennomen. De finzenen waarden krusige, en Matho waard meinommen nei Kartago dêr't er yn in triomftocht troch de strjitten sleept waard. Hy waard troch de boargers dea martele.
De measte stêden dy't noch net nei Kartago oerrûnen wiene, diene dat no, útsein Utika en Hippo, dy syn boargers no noed hiene fan in wraakaksje fan Kartago. Hja besochten it ynearsten noch út te hâlden, mar neffens Polybius joegen se harren al rillegau oer. De stêden dy't harren oerjoegen krigen lykwols gjin swiere straffen, mar dêr waarden al Kartaachske gûverneurs oansteld.
Sardynje
Yn 237 f.Kr. kaam de lânseigen befolking fan Sardynje yn ferwar en ferjagen se it opstannelingsleger, dy't nei Itaalje ta flechte. Doe't de kriich yn Afrika ta in ein rekke, fregen de opstannelingen fannijs om help oan de Romeinen. Ditkear stimden se der mei yn en stjoerden se in ekspedysje om beide Sardynje en Korsika yn te nimmen. It is net wis wêrom't de Romeinen oars hannelen as trije jier earder. Polybius sei dat dy hanneling net te ferdigenjen wie. Kartago stjoerde dêrop in delegaasje nei Rome om harren op it Ferdrach fan Lutatius te wizen. Ek lieten se de Romeinen witte dat Kartago in ekspedysje oan it tarieden wie om dy nei it eilân, dy't Kartago 300 jier lang holden hie, te stjoeren en fannijs yn te nimmen. De Romeinske Senaat andere dêrop dat it tarieden fan sa'n ekspedysje al in hanneling fan kriich wie. De Romeinen easken in nij ferdrach en dêryn easken se Sardynje en Korsika en in skeafergoeding fan 1.200 talinten. Ferswakke troch 30 jier kriich, kaam Kartago de Romeinske easken temjitte, ynstee fan wer in konflikt mei Rome.
Neisleep
Yn de folgjende sân jier fersloegen de Romeinen de befolking fan Sardynje en Korsika, nei in drege striid harren te ûnderdrukken. It ynpikken fan Sardynje en Korsika troch de Romeinen smiet in soad argewaasje op yn Kartago. Polybius sei dat dy hanneling fan de Romeinen ta einbeslút ta de Twadde Punyske Oarloch, njoggentjin jier letter, late.
Nei de oerwinning yn de Hierlingkriich, krige Hamilkar Barka en syn famylje, de Barkiden, in grutte ynloed op de polityk yn Kartago. Fuortendaliks nei de kriich, late Hamilkar in leger fan syn feteranen yn in ekspedysje om it Kartaachsk gebiet yn súdlik Hispanje út te wreidzjen. Kartaachsk Hispanje, mei it sintrum yn Kartago Nova, hjoed-de-dei Cartagena, waard winliken in healûnôfhinklike steat ûnder de Barkiden. Yn 218 f.Kr. besingele in Kartaachsk leger ûnder Hamilkar syn soan, Hannibal Barka, de stêd Saguntum yn eastlik Hispanje, dy't troch de Romeinen beskerme waard en dat late streekrjocht ta de Twadde Punyske Oarloch.
Ferver
In ferver as hûsskilder (moderner) is ien dy't it houtwurk of oar materiaal fan in gebou fervet.
De ferver fervet ûnderdielen (fan hout, stien, metaal as keunststoffen) fan in gebou as oare konstruksje om it te beskermjen tsjin korroazje, waarsynfloeden en oare foarmen fan oantaasting fan de ûndergrûn en om it ûnderdiel moaier te meitsjen. In trochsichige laach fan lak of beits kin er tapasse at it materiaal te moai of te djoer is om it mei ferve te ferbergjen. Neist fervjen behinget er ek en is er ek faak glêssetter.
Skiednis
Yn de midsiuwen wie de ferver lid fan in gilde. De masterferver wurke mei syn feinten oan it ûnderhâld fan gebouwen. Ek moasten de fervers it heraldysk wapen fan de stêd op de wapenskylden oanbringe. Sa is de beropsnamme 'skilder' ûntstien.
Oplieding
Yn Nederlân kin in skilder hjoed de dei in oplieding folgje by in regionaal opliedingssintrum (roc). Ek is der in mbo-oplieding oan it NIMETO yn Utert, St. Lucas yn Boxtel of it CIBAP yn Swol om de saneamde masterferver-titel te heljen.
Natoerramp
In natoerramp of natuerramp is in grutskalige ramp dy't feroarsake wurdt troch de natuerlike prosessen fan 'e Ierde. Sa'n barren hat jammerdearlike gefolgen foar alle libbene wêzens, wêrûnder minsken, dy't yn in troffen gebiet tahâlde. It kin resultearje yn (in protte) deaden en ferwûnen, en soarget ornaris foar in soad materiële skea, dy't net selden pas nei jierren hielendal wer bymakke is. De materiële skea soarget op syn beurt foar ekonomyske skea, mei't men meastal gjin jild fertsjinje kin salang't alteast in diel fan 'e materiële skea net ferholpen is. As sa'n selde jammerdearlik barren plakfynt yn in gebiet dêr't (frijwol) nimmen wennet, sil it net gau in natoerramp neamd wurde, fanwegen it simpele feit dat as kritearium foar in natoerramp yn it foarste plak jildt dat der in protte minsken troch troffen wêze moatte.
Natoerrampen kinne yndield wurde yn twa kategoryen. Natoerrampen troch eksogene krêften wurde feroarsake troch natoerferskynsels yn 'e atmosfear. Dêrby kin men tinke oan in orkaan, in tornado, in oerstreaming, in drûchte, in hjitteweach of in natoerbrân (dy't ûntstiet troch in wjerljochtynslach of troch drûchte). Natoerrampen troch endogene krêften komme fanút de Ierde sels. Dêrby kin men tinke oan in ierdbeving, in ierdferskowing, in fulkaanútbarsting, in berchstoarting, in lahar (dreklawine), in lawine, in rotslawine of in tsûnamy. Guon seldsume natoerrampen, lykas meteoarynslaggen en sinneflammen, litte har min kategorisearje.
Yn beskate sin is it tsjinstelde fan in natoerramp in kultuerramp, dy't feroarsake wurdt troch minsklik hanneljen. Men kin dan tinke oan in fleanramp, in treinramp of in miljeuramp. Dêrby moat wol oantekene wurde dat it ûnderskie tusken in natoerramp en in kultuerramp stadichoan hieltyd dreger te meitsjen falt, om't de opwaarming fan de Ierde, dy't teminsten foar in grut part it gefolch is fan minsklik hanneljen, oerstreamings, ekstreme drûchten en almar swierdere orkanen feroarsaket.
Dubrovnik
Dubrovnik (Kroätyske útspr.: [du'bro:ʋni:k], likernôch: "dû broov niik"), histoarysk bekend as Ragusa (of Ragûsa), is in stêd en in gemeente yn Kroaasje, dy't yn 'e lânstreek Dalmaasje oan 'e kust fan 'e Adriatyske See leit. It is ien fan 'e bekendste toeristyske bestimmings yn Kroaasje, en dêrnjonken hat it ek in wichtige funksje as havenstêd en as bestjoerlik sintrum en haadplak fan 'e Kroätyske provinsje Dubrovnik-Neretva. Neffens gegevens fan 'e folkstelling fan 2011 hie de stêd Dubrovnik doe rom 28.000 ynwenners, wylst de gemeente in befolking fan krapoan 43.000 minsken hie.
Fan 'e fjirtjinde iuw oant 1808 wie Dubrovnik as de Republyk Ragûsa in ûnôfhinklike steat. Yn 1667 waard de stêd by in ierdbeving fierhinne ferwuostge. De âlde binnenstêd waard yn 1979 opnommen op 'e Wrâlderfgoedlist fan 'e UNESCO. Yn 1991 waard Dubrovnik ûnder de Kroätyske Unôfhinklikheidsoarloch lange tiid belegere troch troepen fan it Joegoslavyske Folksleger, dy't mei artillerybesjittings oansjenlike skea yn 'e stêd oanrjochten. Yn 1996 fûn deunby by de stêd de Fleanramp fan Dubrovnik plak.
Namme
De namme fan 'e stêd yn it Kroätysk is (en wie altyd) 'Dubrovnik', dat ôflaat is fan it wurd dubrava, dat "ikebosk" betsjut. Histoarysk waard Dubrovnik iuwenlang Ragusa (Ragûsa) neamd. 'Ragusa' wie de plaknamme yn 'e Romaanske talen, wêrûnder net inkeld it Latyn en it Italjaansk, mar ek it yn Dalmaasje (en Dubrovnik) lânseigen Dalmatysk, dat omtrint 1900 útstoar. 'Ragusa' giet fia in protte tuskenfoarmen (Rausia, Rausium, Rhagusium, Ragusium, ensfh.) werom op it Grykske ξαυ, xau, dat "steile rotswand" betsjut. Pas nei de Twadde Wrâldoarloch kaam de stêd ek ynternasjonaal bekend te stean as Dubrovnik.
Geografy
Dubrovnik is in havenstêd dy't oan 'e kust fan 'e Adriatyske See leit. It is it haadplak fan Dubrovnik-Neretva, de meast súdeastlike provinsje fan Kroaasje, dy't yn it noardeasten in lange grins mei Bosnje-Hertsegovina hat en yn in súdeasten in koarte grins mei Montenegro. Dubrovnik-Neretva foarmet dêrmei de útein fan 'e súdlikste fan 'e beide 'earms' fan Kroaasje, dy't benoarden en besuden Bosnje-Hertsegovina nei it easten en súdeasten ta útstykje.
Oarsprong
Neffens it wurk De Administrando Imperio, fan Konstantinus Porfyrogenitus, dat datearret fan omtrint 950, waard Dubrovnik yn 'e sânde iuw stifte troch flechtlingen út Epidaurum, in Grykske stêd dy't sa'n 15 km nei it suden ta lei, nei't dat plak ferwuostge waard troch ynfallende Slaven. Argeologysk ûndersyk hat gebouwen bleatlein dy't teminsten weromgeane oant de achtste iuw. De ierste politike sitewaasje fan Dubrovnik is ûndúdlik, mar yn elts gefal kaam de stêd nei de fal fan it Ostrogoatysk Keninkryk yn Itaalje binnen de ynfloedssfear fan it Byzantynske Ryk.
Yn 'e Midsiuwen hie Dubrovnik in mingde befolking fan, foar it meastepart, etnyske Dalmasiërs dy't ôfstammen fan 'e Romeinen en etnyske Kroäten dy't ôfstammen fan 'e Slaven dy't har healwei it earste milennium op 'e Balkan nei wenjen set hiene. Der waard Dalmatysk sprutsen, in Romaanske taal, en Kroätysk, in Súdslavyske taal. Troch de iuwen hinne rekke it Dalmatysk lykwols almar mear yn it neigean, en naam it grutste diel fan 'e befolking fan Dubrovnik it Kroätysk oer, wylst in diel fan 'e elite Italjaansk begûn te praten. Hoewol't it Italjaansk de offisjele taal wie, it Dalmatysk in hegere maatskiplike status hie, en it sprekken fan Kroätysk ferbean wie yn 'e Senaat fan Ragûsa, ûntjoech Dubrovnik him dochs ta de widze fan 'e Kroätyske literatuer.
De Republyk Ragûsa
Nei de Krústochten kaam Dubrovnik fan 1205 oant 1358 ûnder de soevereiniteit fan 'e Republyk Feneesje, dêr't it neitiid syn eigen steatsynrjochting op basearre. Nei't yn 'e nacht fan 15 op 16 augustus 1296 de hiele stêd hast troch brân ferwuostge rekke, waard Dubrovnik op 'e nij fan 'e grûn ôf oan opboud. Yn 'e kêsten fan it Ferdrach fan Zadar, fan 1358, ûntstie de Republyk Ragûsa as in yn namme ûnôfhinklike steat, hoewol't it eins in fazalsteat fan it Keninkryk Hongarije waard. Yn 1458 waard Ragûsa fanwegen de ferskowende machtsferhâldings op 'e Balkan in fazalsteatsje fan it Osmaanske Ryk, en fan dy tiid ôf betelle it in jierlikse skatting oan 'e sultan yn Konstantinopel.
Nettsjinsteande dat ûntjoech Ragûsa him yn 'e fyftjinde en sechstjinde iuw ta in wichtige hannelsmacht yn it Eastlik Bekken fan 'e Middellânske See, wêrby't it op syn hichtepunt as talassokrasy grutmachten as Feneesje en Genua nei de kroan stiek. Yn dy tiid ûnderhold Dubrovnik in bûnsgenoatskip mei Ancona, dat oan 'e Adriatyske kust fan 'e Lears fan Itaalje leit, en tegearre setten de beide stêden in hannelsrûte op dy't út it Osmaanske Ryk fia Dubrovnik nei Ancona rûn, en dêrwei oer Florâns en troch Frankryk nei Flaanderen ta. Dy rûte waard brûkt as alternatyf foar de âldere hannelswei fan it Osmaanske Ryk nei Feneesje en dêrwei oer Alpen nei Dútslân.
Fan 'e santjinde iuw ôf rekke it mei de ekonomy fan 'e Republyk Ragûsa stadichoan yn 'e nederklits, wat benammen it gefolch wie fan it feit dat West-Jeropa tsjin dy tiid it meastepart fan syn hannelswaar streekrjocht út 'e Oriïnt helle troch dêr eigen skippen hinne te stjoeren fia de seerûte om Kaap de Goede Hoop hinne. Sadwaande hie men dus gjin ferlet mear fan tuskenhannelers lykas de Ragûsanen en de Fenesianen. Dêrby kaam noch de jammerdearlike ierdbeving fan 1667, dy't oan mear as 5.000 ynwenners fan 'e stêd it libben koste en it grutste part fan 'e gebouwen mei de grûn lyk makke. De Republyk Ragûsa, dy't út in kustgebiet op it fêstelân en ferskate eilannen yn 'e Adriatyske See bestie, wie yn 1699 twongen om Neum, op it fêstelân, oan it Osmaanske Ryk te ferkeapjen om net yn 'e Moreaanske Oarloch tusken de Osmanen en de Fenesiërs bestrûpt te reitsjen. Dat gebiet waard tafoege oan 'e Osmaanske provinsje Hertsegovina, en heart sadwaande tsjintwurdich ta Bosnje-Hertsegovina, wêrfan't it de iennichste tagong nei de see is.
Yn 'e Frânske Tiid kaam de Republyk Ragûsa yn 1806 foar in duvelsk dilemma te stean doe't oer lân in Frânsk leger troch Dalmaasje opmarsjearre ûnder lieding fan generaal Gabriel Jean Joseph Molitor, wylst der foar de kust in Russyske float ferskynde, dy't stipe waard troch it leger fan Peter I Petrović-Njegoš, de prinsbiskop fan Montenegro. Nei lang wifkjen besleaten de Ragûsanen de poarten te iepenjen foar de Frânsen, om in ein te meitsjen oan 'e kanonbesjittings troch de Russen en Montenegrinen. Hoewol't Napoleon oarspronklik inkeld frije trochtocht foar syn troepen easke hie, waard letter de haven blokkearre oant it regear fan Ragûsa ynstimde mei de Frânske besetting fan 'e republyk. Yn 1808 ferklearre maarskalk Auguste de Marmont de Republyk Ragûsa foar opheft, wêrnei't it grûngebiet fan 'e Ragûsa ynkorporearre waard yn it Napoleontyske Keninkryk Itaalje. Letter kaam it as ûnderdiel fan 'e saneamde Illyryske Provinsjes ta Frankryk sels te hearren.
19e en 20e iuw
Nei't Dubrovnik op 28 jannewaris 1814 nei in belegering beset waard troch Britske en Eastenrykske troepen ûnder lieding fan sir William Hoste en Todor Milutinović, besleat it Kongres fan Wenen yn 1815 dat de âlde Republyk Ragûsa net op 'e nij oprjochte wurde soe, mar dat it gebiet foargoed ûnder Eastenryksk bewâld steld waard. Dubrovnik waard sadwaande ûnderdiel fan it Keninkryk Dalmaasje, regearre fanút de havenstêd Zadar, dat ien fan 'e ûnderdielen fan 'e Eastenrykske Donaumonargy waard. De Ragûsaanske aristokrasy waard foar it meastepart erkend en opnommen yn 'e adel fan it Eastenrykske Ryk. Nei 1815 waard net mear besocht om 'e âlde republyk nij libben yn te blazen, om't ûnder ynfloed fan 'e Romantyk de etnyske (Kroätyske) identiteit foar de ynwenners wichtiger waard, dy't harren ferbûn mei folksgenoaten yn 'e rest fan Dalmaasje en teffens yn it Keninkryk Kroaasje en it Keninkryk Slavoanje.
Der bestie yn Dubrovnik dan ek grutte ynstimming mei de gong fan saken doe't de stêd nei de ynstoarting fan Eastenryk-Hongarije yn 1918 ûnderdiel waard fan it nije Keninkryk fan Serven, Kroäten en Slovenen, dat letter de praktysker namme Joegoslaavje oannaam. Yn 1939 waard nei jierren fan politike striid einlings de banovina (provinsje) Kroaasje oprjochte, dêr't alle Kroätyske dielen fan Joegoslaavje (wêrûnder Dubrovnik) yn feriene wiene.
Yn 1991 foel Joegoslaavje útinoar, doe't Sloveenje en Kroaasje har derút losskuorden. Dat late ta de Kroätyske Unôfhinklikheidsarloch, wêryn't Dubrovnik, mei syn kwetsbere foarútskode posysje yn 'e súdlike fan 'e beide nei it easten ta útstykjende 'earms' fan Kroaasje, it slachtoffer waard fan it sân moannen duorjende Belis fan Dubrovnik. De belegering waard útfierd troch it Joegoslavyske Folksleger, dat tsjin dy tiid frijwol inkeld noch út Serven bestie, en dat der net foar tebekskrille om 'e monumintale binnenstêd mei artillery te besjitten. It regear fan Montenegro, laat troch presidint Momir Bulatović, wie fan doel om Dubrovnik te anneksearjen, en stipe dêrom Servje.
It belis duorre fan 1 oktober 1991 oant Dubrovnik yn maaie 1992 as ûnderdiel fan Operaasje Tiger ûntset waard troch it Kroätyske Leger. Yn 'e tuskentiid fûnen yn 'e stêd 82 oant 88 boargers de dea by de artillerybesjittings, wêrûnder de dichter Milan Milišić. Nei it opheffen fan it belis stie Dubrovnik noch trije jier út en troch bleat oan bombardeminten troch de Serven. De skea dy't yn 'e stêd oanrjochte waard, kin noch altyd ôflêzen wurde oan 'e hân fan feller kleure (want nijere) reade dakpannen. Generaal Pavle Strugar, dy't de lieding oer de belegerjende troepen hie, waard dêrfoar letter troch it Ynternasjonaal Strafhof foar it Eardere Joegoslaavje feroardiele ta in finzenisstraf fan sân en in heal jier foar oarlochsmisdieden.
Yn 1996 fûn deunby by de stêd de Fleanramp fan Dubrovnik plak, wêrby't in Boeing CT-43A-transportfleanmasine fan 'e Amerikaanske Loftmacht mei in Amerikaansk diplomatyk gesantskip oan board yn min waar it pleatslike fleanfjild net fine koe en him tepletter fleach tsjin in heuvel. Dêrby foelen 35 deaden, wêrûnder de Amerikaanske minister fan Hannel Ron Brown en de bekende sjoernalist fan 'e New York Times Nathaniel C. Nash.
Dubrovnik hjoed de dei
Mei syn geografyske posysje oan 'e Adriatyske kust fan Dalmaasje hat Dubrovnik him sûnt de midden fan 'e tweintichste iuw ûntjûn ta ien fan 'e foarnaamste toeristyske bestimmings fan Kroaasje. Yn 'e 1990-er jierren sakke de toeristyske yndustry tydlik yn fanwegen de oarloch, mar neitiid is dat wer hielendal bykommen. De stêd beskikt oer it eigen Fleanfjild fan Dubrovnik, dêr't de measte fakânsjegongers arrivearje. Behalven foar sinne, see en strân komme toeristen ek yn Dubrovnik fanwegen de histoaryske binnenstêd dy't yn 1979 opnommen waard op 'e Wrâlderfgoedlist fan 'e UNESCO. De ierdbeving fan 1667 liet net in protte hiel fan 'e oarspronklike renêssansistyske bouwurken, mar lokkigernôch bleau der genôch oer om in idee ta jaan fan it rike arsjitektoanysk erfskip fan 'e stêd.
Hichtepunten binne datoangeande it Sponza-paleis út 'e 16e iuw, dêr't op 't heden it Nasjonaal Argyf fan Kroaasje sit, en it goatysk-romaanske Rektorspaleis, dat no ûnderdak biedt oan in museum. Fierders binne der de Tsjerke fan de Hillige Blaise, de Tsjerke fan de Hillige Ferlosser en it dêroanbuorjende Fransiskaansk Tsjerkegebou en Kleaster, dat in librije hat mei in kolleksje fan 30.000 boeken, 216 ynkunabels en 1.500 hânskreaune manuskripten.