cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Wu-Tang Clan
Yn it earstoan wiene hja mei 9 mc's, oant de dea fan Ol' Dirty Bastard yn 2004
De groep bestie út:
Landseer
De landseer is in hûneras dat syn oarsprong fynt op it Kanadeeske eilân Nijfûnlân. In protte kynologyske organisaasjes beskôgje dizze hûn as in wytbûnte fariant fan 'e bekendere Nijfûnlanner, mar de Ynternasjonale Kynologyske Federaasje (FCI) erkent de landseer sûnt 1960 as in apart ras. Hoewol't er yn 'e regel klassifisearre wurdt as in hiem- en ferdigeningshûn, stiet de landseer ek bekend as rêdingshûn. Dit ras is ferneamd nei de Britske keunstskilder sir Edwin Landseer, dy't yn 'e njoggentjinde iuw in grut tal skilderijen fan sokke hûnen makke.
Skiednis
Krekt as de Nijfûnlanner en de Labrador-retriever is de landseer út 'e âlde Sint-Janshûn ûntstien, op it eilân Nijfûnlân, dat sûnt 1949 ta Kanada heart. Mûglik is de wytbûnte kleur, dy't sterk ôfwykt fan 'e effen swarte Nijfûnlanner, ûntstien troch ferminging mei Jeropeeske rassen oan it begjin fan de achttjinde iuw, yn 'e tiid dat de hûnen foar it earst nei Ingelân brocht waarden. Oarspronklik wiene it de twakleurige hûnen dy't fan Nijfûnlanner neamd waarden, en hieten alle oaren fan Labrador.
Om't de hûnen der ymposant útseagen, namen bisteskilders har graach ta ûnderwerp. It meast ferneamde skilderij fan sa'n twakleurige hûn waard yn 1838 makke troch sir Edwin Landseer, en draacht de titel A Distinguished Member of the Humane Society ("In Underskaat Lid fan 'e Humane Society"). Dizze spesifike hûn hie nammentlik mear as tweintich minsken fan 'e drinkeldea rêden en wie dêrom adoptearre as in lid fan 'e Royal Humane Society (de Britske Keninklike Maatskippij ta Rêding fan Drinkelingen).
Letter waarden alle gruttere hûnen fan Nijfûnlân as "Nijfûnlanner" betitele, en waard dêrfan it swarte ras populêrder. Doe't yn 1886 in standert foar de Nijfûnlanner opsteld waard, wie dat dan ek in standert foar de swarte hûn dy't ek hjoed de dei noch Nijfûnlanner neamd wurdt. Wytbûnte hûnen waarden inkeld talitten as se fierders oan 'e rasbetingsten fan 'e Nijfûnlanner foldiene. Troch dizze standert rûn it tal twakleurige hûnen almar fierder tebek, en ferlearen dy boppedat guon fan har raseigen skaaimerken, lykas in stikje fan it oarspronklik noch gruttere lichemsstal.
Guon fokkers besochten de eardere rasskaaimerken werom te fokken, mar waarden dwerseide troch de Earste Wrâldoarloch, wêryn't de measte twakleurige Nijfûnlanners op it fêstelân fan Jeropa de dea fûnen. Pas fan 1945 ôf kaam, fral yn Switserlân en Dútslân, in beweging fan 'e grûn om 'e twakleurige hûnen erkend te krijen as in apart ras. Fanwegen syn oerdúdlike leafde foar dizze hûnen, waard dit nije ras ferneamd nei sir Edwin Landseer. De eardere skaaimerken waarden weromfokt yn it ras, en yn 1960 slagge it de landseer-leafhawwers om har hûnen troch de Ynternasjonale Kynologyske Federaasje (FCI) erkend te krijen as in apart ras.
Lichemsskaaimerken
De landseer is in grutte krêftige hûn, mei in brede hals, in rjochte rêch, lange skonken en in ôfhingende sturt. De kop is breed, mei in grouwe snút en brune, djiplizzende eagen. De earen binne middelgrut, mei rûne punten, en hingje slop by de kop del. Tusken de teannen fan syn grutte poaten hat de landseer swimfluezzen, sadat er yn it wetter fluch foarútkomme kin.
Syn hier is lang, glêd en fettich, sadat it wetter net gau yn 'e pels trochkringe kin. De bealch en de poaten binne wyt mei wat swarte plakken, mar de kop is hast hielendal swart. Rikels hawwe in skofthichte fan 72-80 sm en teven binne in stik lytser, mei in skofthichte fan 67-72 sm. Dat ferskil uteret him ek yn it gewicht, mei't rikels 65-80 kg weagje en teven mar 50-70 kg.
Aard
Landseers binne oanhinklik, sterk en yntelligint. In neidiel is wol dat se gauris frijwat flybkje. Se binne geskikt as selskiphûn, mar wurde almeast klassifisearre as hiem- en ferdigeningshûn. Troch har krêftige bou kin se ek brûkt wurde as karrehûn of lêsthûn. De landseer hâldt o sa fan swimmen, en yn kombinaasje mei har oanstriid om dingen op it drûge te slepen, is dit ras dêrmei tige geskikt as rêdinghûn.
Sjoch ek
● List fan hûnerassen
82
Ferstoarn
80er
81
Foarfallen
thumb|220px|Keizer Titus
Ferstoarn
80er
Liuweprint
De liuweprint wie in jierlikse priis dy't tusken 2000 - 2007 útrikt waard troch Stifting It Fryske Boek foar it bêst fersoarge Fryske boek. Yn it gefal fan de Liuweprint en de Welpeprint binne alle jierren twa prizen beskikber. Frysktalige boeken, boeken yn it Stellingwerfsk, it Biltsk en yn it Stedsfrysk komme dêrfoar yn de beneaming. De Liuweprint is der foar boeken dy’t bedoeld binne foar folwoeksenen, de Welpeprint foar boeken foar bern.
In sjuery maket in nominaasje fan boeken mei as kritearia:
Slach oan de Medway
De Slag oan de Medway wie in fjildslach oan 'e igge fan 'e rivier de Medway, dy't plakfûn yn 43 n.Kr. op grûngebiet fan de Keltyske folk Kantiasy (Cantii), yn it súdeasten fan it tsjintwurdige Ingelân en gie tusken it Romeinske ryk en de Kantiasy. It wie de earste grutte slach fan de Romeinske ynvaasje fan Brittanje en waard troch de Romeinen wûn.
De Slach
Neidat it Romeinske ynvaasjeleger lâne wie op it eilân Wright waarden sy ûntdekt troch de Britske Kelten. It Romeinske leger stie ûnder lieding fan Aulus Plautius en keizer Klaudius. De Kelten ferienigen har om de Romeinen te bestriden en stienen ûnder it kommando fan Togodumnus en syn broer Caratacus (beiden wienen soannen fan Cunobelinus). Yn de slach dy't fjochte waard wienen de Britten minder as de Romeinen en waarden ferslein.
Anny de Jong
thumb|right|300px|Anny de Jong Anny de Jong (Tsjerkwert, 2 augustus 1946) is in Frysk skriuwster út Kollum. Nei de kristlike kweekskoalle yn Snits waad se fiif jier ûnderwizeres yn Gaasterlân en gie doe nei in skoalle yn Bûtenpost.
Berneboeken
Fynt se foar it skriuwen fan gedichten benammen ynspiraasje yn persoanlike ûnderfinings, it skriuwen fan in berneboek is foar har in kwestje fan dissipline en nocht oan skriuwen hawwe. Har earste berneboek Fytmannefiten ferskynde yn 1984 by de Koperative Utjouwerij. It twadde berneboek fan har hân, Eagenblikje, wie it resultaat fan in gearwurkingsprojekt mei de skriuwers, Janny Vledder, Riemkje Pitstra en Jan Schotanus. It fjouwertal wie fierder en de útkomst wie in rige boeken mei in froulike speurder, Mentha Minnema, yn de haadrol. Tusken 1990 en 1998 binne der acht titels ferskynd. Fan de oare fiif binne twa skreaun troch Riemkje Hoogland-Pitstra, en twa troch Jan Schotanus. Ien diel Gefaarlik spul foar Mentha Minnema, is troch de trije auteurs mei-inoar skreaun.
Yn 1989 skreau se it histoarysk berneboek It is foar de hearen, dat him ôfspilet yn har berteplak Tsjerkwert. It ferhaal spilet yn de lette midsiuwen yn de tiid fan de skelen tusken de Skieringers en Fetkeapers. Har lettere ferhalen spylje allegear yn dizze tiid. Trije kear wûn se de Sulveren Spjelde.
Anthonis Mor fan Dashorst
Anthonis Mor van Dashorst, ek Anthonie, Anthonis, Ant(h)onius, Antoon Mor as Antonius Mor, (Utert, ± 1517 - Antwerpen, 1575), wie in portretskilder.
Hy waard berne oan de Utertske Oudegracht as soan fan in wolferver. Hy krige ûnderrjocht fan de ferneamde kanunnik Jan van Scorel. Mear as tritich jier wie hy de meast wurdearre portretskilder oan it keizerlik hof yn Brussel en waard er fergelike mei de grutte Feneetsjaanske skilder Titiaan.
Yn opdracht fan keizer Karel V reizge de 'Flaamske Titiaan' ûnder mear nei Genua, Rome, Madrid en Lissabon om portretten te skilderjen fan de keizerlike famyljeleden yn harren djoere paleizen. Nei eltse aventoerlik reis kaam Mor werom by syn frou en bern yn Utert.
Koart foar syn troanôfstân liet keizer Karel V Antonius Mor yn Brussel by him komme en frege him in portret te skilderjen fan keningin Mary Tudor (Bloody Mary), dat no by de topstikken fan Museum del Prado yn Madrid heart.
Mor - ynternasjonaal bekend as Antonio Moro - slagge der yn om mei syn pinsiel it karakter fan de modellen nei foaren te bringen. Syn werjefte sûnder genede fan it antlit fan de wrede hartoch fan Alva of dat fan de sletten prins Willem fan Oranje binne dêr foarbylden fan. Thera Coppens skreau oer him de roman "Antonius Mor hofschilder van Karel V".
Jan van der Veen
Jan van der Veen (Drachten, 1811 - Ljouwert, 17 febrewaris 1857) wie in jurist.
84
Ferstoarn
80er
Frâns fan Donia
thumb|Franciscus à Donia, 1648 troch [[Anselmus fan Hulle ]] Frâns fan Donia (Jelsum, 1580 - De Haach, 25 febrewaris 1651) wie gesant.
Frâns studearre ûnder oare yn Leien (1599), Heidelberch (1601) en Marburch (1602). Hy keas lykwols foar in militêre karriêre om't er yn 1610 oansteld waard as hopman (kaptein) fan in rezjimint. Hy folge dêrmei syn neef Frâns fan Cammingha op.
Hy wie lid fan Generale Steaten en die yn 1648 út namme fan Fryslân mei oan de ûnderhannelings fan de Frede fan Münster. Yn de Friedensaal yn Münster hinget in skilderij fan him. Teffens stiet er prominint op it skilderij fan Gerard Terborch oer itselde fredesakkoard.
Frâns fan Donia wie lid fan de Grutte Gearkomste fan 1651 yn De Haach.
Höxter (Kreis)
Höxter is in bestjoerlik distrikt yn de Dútske dielsteat Noardryn-Westfalen en hat 145.891 ynwenners. It distrikt waard yn syn hjoeddeistige foarm oprjochte yn 1975.
Feanhear
Feanhear wie in troch it Hof fan Fryslân oanstelde machtige persoan dy't grutte ferfeantingen dwaan mocht en de dêrby hearrende oare needsaaklike wurken.
Wieger van der Veen
Wieger Klaas van der Veen (Wânswert, 26 oktober 1907 - Ljouwert, 24 desimber 1968) wie in administrateur en publisist út Marrum.
Publisearre sûnt 1929 artikels oer geakunde en genealogy, skreau in koarte skiednis fan Ferwerderadiel en Toer en Tsjerke fan Wânswert, 1948
Hohenlohekreis
Hohenlohekreis is in bestjoerlik distrikt yn de Dútske dielsteat Baden-Wuertemberch en hat 108.832 ynwenners.
Hohenlohekreis ûntstie yn 1973 troch it gearfoegjen fan de eardere Landkriese Öhringen en Künzelsau. De namme ferwiist nei de foarstedommen fan it laach Hohenlohe, dêr't in grut part fan it Landkreis oant 1803 ta behearde.
Ype Tulp
Ype Tulp (Ljouwert, 11 febrewaris 1819 - dêre, 27 novimber 1862) wie in kommys-boekhâlder fan de ryksfinzenis yn Ljouwert. Hy wie mei-oprjochter fan it Frysk Selskip en wurke mei oan Iduna (ûnder oare oersettings fan Robert Southey, Friedrich von Schiller en oaren).
Nederhorst den Berg
thumb|Gemeente Widemarren thumb|Nederhorst den Berg yn de gemeente Widemarren.
Nederhorst den Berg is in doarp en eardere gemeente yn de gemeente Widemarren yn Noard-Hollân. It plak hat, ynklusyf de omjouwing 5150 ynwenners (2004) en is ûnder oare bekend troch Kastiel Nederhorst.
It doarp wurdt faak ferkoarte "Nederhorst" of soms "Den Berg" neamd, de ynwenners "Bergers".
De kearn Overmeer foarmet in ûnderdiel fan Nederhorst den Berg. De delsetting by 'de Berg' hjitte oarspronklik Werinon. De kearnen Overmeer en Werinon binne fan oarsprong Ier Midsiuwske delsettings dy't, yn tsjinstelling oant hast (op Dorssen by Vreeland nei) alle delsettings lâns de Fecht net oan de westside leine, mar oan de eastside. Nei alle wierskyn wiist dit op de skieden goa-yndieling (Nifterlake) oan beide kanten fan de Fecht.
De gemeente Nederhorst den Berg waard yn 1818 oprjochte. Op 1 jannewaris 2002 waarden de gemeenten Loasdrecht, Grevelân en Nederhorst den Berg gearfoege en krige de namme Widemarren.
Nederhorst den Berg is,sa't de namme al oanjout, ûntstien op in heech punt yn de bocht fan de Fecht. Al yn de 13e iuw waard derneist de delsetting in kastiel stifte. De doarpsplattegrûn is fierder ta stân komd troch de Reefeart dy't oant de dimping yn 1969 troch it doarp rûn. Troch sânwinning is it rekreaasjegebiet Spiegel- en Blijkpolderplas ûntstien. Om dizze plassen binne fyts-, wannelpaden en ruterrûtes. Yn de simmer kin swom wurde op de ferskillende strantsjes. Yn 2008 is de Gabriel-turborotonde iepene dy't de Provinsjale wei 236 en Provinsjale wei 201 mei elkoar ferbine.
Horstermeerpolder
De tusken Nederhost den Berg en Kortenhoef lizzende Horstermeerpolder dy't yn 1882 drûchlein waard hat noch in typysk agrarysk karakter, kenmerkend foar in delsetting yn in drûchmakkerij. De polder driget anno 2010 deels ûntpoldere te wurden. De provinsje Noard-Hollân hat plannen om it gebiet wer diels ûnder wetter te setten. Dêr is in soad ferset tsjin út de befolking wei. Aksjefierders rôpen de Republyk Horstermeerpolder út en blokkearren op 22 febrewaris 2010 de ienige tagongswei nei de polder. Allinnich auto's mei in flachje fan de republyk waarden talitten.
It besjen wurdich
thumb|right|200px|Tsjerke op de berch thumb|right|200px|Homeie Nederhorst
Atoom
thumb|right|Skematyske foarstelling fan in heliumatoom. Yn it midden de kearn, mei twa protoanen (read) en twa neutroanen (grien). Twa elektroanen rûntsjemealle dêr omhinne (giel). In atoom is it lytste skaaimerkende boustientsje fan in skiekundich elemint. Elk elemint hat syn eigen soarte atoom. Neffens de klassike atoomteory fan Dalton (om 1800 hinne) binne atomen ûndielbere hurde boltsjes, elk mei har eigen massa. Dy gedachte waard befestige troch eksperiminten. As je stoffen ferhitte of der op in oare wize energy oan tafoegje (ljocht of elektryske stroom) feroarje se yn oare stoffen. Dat komt, omdat de boustientsjes fan dy stoffen (molekulen) stikkenmakke wurde yn lytsere brokjes. Guon stoffen kinne net op dy wize feroare wurde, dat binne de eleminten.
Yn de moderne atoomteory (begûn om 1900 hinne) is it idee dat atomen hurde ûndielbere boltsjes binne loslitten en wurdt ferûndersteld dat atomen foar it grutste part hol binne en opboud út lytsere elemintêre dieltsjes, protoanen, neutroanen en elektroanen. De earste twa foarmje in lytse hurde 'pit' yn it atoom, de atoomkearn. De lêste draaie op sekere ôfstân om dy kearn hinne. Elektroanen hawwe yn fergeliking mei protoanen en neutroanen in folle lytsere massa. Sa goed as alle massa fan in atoom sit dus yn de kearn gearpakt. It krusiale eksperimint dat late ta it nije konsept fan in hol atoom mei in kearn waard útfierd troch Ernest Rutherford yn 1911. Lettere eksperiminten toanden oan dat ek protoanen en neutroanen op har bar wer opboud binne út noch lytsere dieltsjes.
Atoombou
In proton hat in lading fan +1, in elektron fan -1. It neutron hat gjin lading. De ienheid fan dizze lading is de elemintêre ladingsienheid. De ferskillen tusken atomen wurde benammen útmakke troch it oantal protoanen yn de kearn. Sa hat in izeratoom 26 protoanen yn de kearn, in goudatoom 79. Tagelyk sirkelje by izer 26 elektroanen om de kearn hinne, by goud 79. Omdat protoanen en elektroanen deselde lading ha, mar tsjinsteld, heffe dy ladingen elkoar op. 'Fan bûten ôf sjoen' hat in atoom gjin lading. It oantal protoanen fan in atoom is it atoomnûmer.
Ioanen
Atomen kinne elektroanen kwytreitsje, of ekstra elektroanen derby krije. Dan is it lykwicht fan lading ferbrutsen en hat it atoom in netto lading krigen. It dieltsje dat dan ûntstiet hjit in ion. Nammers, ek molekulen (in groepke atomen oan elkoar fêst) kin syn ladingslykwicht ferlieze, en ek dan is der sprake fan in ion.
Elektroanewolk
thumb|right|Skematyske foarstelling fan in heliumatoom mei elektroanewolk. Yn it midden de kearn, mei twa protoanen (read) en twa neutroanen (pears). Op de skaal: 1 Å = 0,1 nm = 0,1 miljardste meter. De elektroanen sitte net op ien en itselde plak, mar bewege sa fluch om de kearn hinne, dat se by wize fan sprekken oeral tagelyk binne. Se foarmje in wolk fan negative lading om de kearn. Wat fierder fan de kearn, wat tinner de wolk. As twa atomen te ticht by elkoar komme, fernimme se elkoars positive lading dy't op ien punt gearballe sit yn de kearn, en stjitte se elkoar ôf. Dêrom dat atomen net samar in ein yn elkoar skood wurde kinne, ek al binne se hol. Atomen 'nimme elkoars oanwêzichheid waar' as tichte, ûntrochkringbere boltsjes, en dêrmei komt it atoommodel fan Dalton wer werom as in ienfâldiger mar net ûnkrekt model fan de wrâld op atomêr nivo.
As twa atomen A en B mei elkoar reagearje en in bining mei elkoar foarmje, dan komt dat omdat de positive lading yn de kearn fan A de negatyf laden elektroanenwolk fan it oare atoom B oanlûkt, en omgekeard. Dat hjit in atoombining. De bining hat daliks te krijen mei de elektroanewolken fan de atomen. It is de elektroanewolk dy't by gemyske reaksjes feroarje kin, de atoomkearn feroaret net (by ferskynsels as radioaktiviteit en kearnreaksjes lykwols is der wol wat mei de atoomkearn te rêden).
De eigenskippen fan de elektroanewolk bepale oft in atoom biningen foarmje kin, en hokker. Twa H-atomen foarmje neffens boppebeskreaun prinsipe in bining mei elkoar, en sa foarmje se in molekule H2. Mar twa atomen He wolle gjin bining mei elkoar foarmje. It ferskil tusken H en He sit him yn de elektroanewolken fan elk fan dy twa.
Isotopen
Meastal sitte yn in kearn likefolle of sels mear neutroanen as protoanen. It oantal protoanen en neutroanen by elkoar is it massagetal fan in atoom. Twa atomen dy't wol itselde atoomnûmer ha mar net itselde massagetal hjitte isotopen. Isotopen binne atomen fan itselde elemint dy't allinne fan elkoar ferskille omdat se net deselde massa ha. In bekend foarbyld is it metaal uranium mei atoomnûmer 92. Yn de natoer wurde twa ferskillende isotopen fûn, mei massagetallen 235 en 238, oanjûn as U-235 en U-238. By beide isotopen sitte yn de kearn 92 protoanen, en om de kearn sit in grutte wolk mei 92 elektroanen. De beide soarten uranium gedrage har yn gemysk opsicht dus itselde. Mar it iene atoom is swierder as it oare.
85
Ferstoarn
80er
Atoom
Belang fan it atoombegryp
In protte skiekundige en natuerkundige eigenskippen fan de matearje dy't op de ierde foarkomt binne sa keppele oan de eigenskippen fan atomen. Dêrom is it atoombegryp in wichtich begryp yn beide wittenskippen.
Skiednis fan it atoombegryp
Al by de âlde Griken wiene guon filosofen dy't mienden dat de wrâld opboud wie út lytse, ûndielbere dieltsjes; it wurd 'atoom' komt fan it Gryksk ἄτομος, 'atomos' = 'ûndielber'. De wichtichste fan har wie Demokritos.
Skryn
Skrinen wurde faak fan hout makke en binne foarsjen fan houtsniewurk. De minsken dy't dat dogge wurde skrynwurkers neamd. Skrynwurkers meitsje lykwols net allinnich kisten, mar ek kasten en oare meubelen.
Skrinen komme net allinnich foar yn it kristendom, mar by guon rjochtingen fan de islam, benammen yn it sjiisme komme skrinen foar, dêr't it lichem fan in wichtige geastlike yn bewarre leit. Ek yn Japan komme skrinen foar.
Keppeling om utens
Sanctuaire Santuário
Antananarivo (stêd)
Antananarivo (Frânsk: Tananarive) is de haadstêd fan de provinsje Antananarivo en teffens de haadstêd fan Madagaskar. De ynkoarte namme fan de stêd is "Tana".
De namme
Yn 1894 waard it keninkryk Madagaskar in Frânske koloanje. De kolonisten besleaten de haadstêd Antananarivo Tananarive te dopen, neffens de Malagassyske gewoante om de earste en lêste wurdlid fan plaknammen net te sizzen. Oant 1960, it jier dat Madagaskar ûnôfhinklik waard fan Frankryk, wie de offisjele skriuwwize dan ek Tananarive. Dêrnei waard de âlde namme wer yn eare oannaam.
Geografy
Antananarivo leit op in lytse 1300 meter hichte op in fan bergen omjûn plato.
Hoewol't de stêd yn de tropen leit, is de trochsneed deitemperatuer fanwegen de hege lizzing 15 graden yn de winter en simmers 22 graden. Nachtfroast is seldsum winterdeis, mar komt wol foar. Temperaturen fan 30 graden en heger binne seldsum yn de simmer.
Lil' Kim
thumb|right|250px|Lil' Kim Lil' Kim (Brooklyn/New York City, 11 july 1976) as Kimberly Denise Jones) is in rapster, sjongster en filmstjer út de Feriene Steaten.
86
Ferstoarn
80er
Mikroneezje (lân)
It wurd Mikroneezje komt fan de âld-Grykske wurden μικρος (mikros, lyts) en νησος (nisos, eilân). De oantsjutting waard yn 1831 foarsteld troch Jules Dumont d'Urville. Earder waard de term "Polyneezje" yn 't generaal brûkt om de eilannen fan de Grutte Oseaan te beskriuwen.
Lizzing
Mikroneezje wurdt begrinzge troch:
Strânljippen
De strânljippen (Haematopus) binne in skaai fan 'e famylje fan 'e strânljipfûgels (Haematopodinae) yn it skift fan de wilstereftigen (Charadriiformes). It binne grutte, opfallende en lûdroftige fûgels mei sterke snaffels dy't se brûke om skulpdieren iepen te krijen.
De fûgels lykje in protte op inoar. Se binne allegear swart of bûnt (swart mei wyt). Der binne 12 soarten strânljippen. De strânljippen foarmje it iennichste skaai fan 'e strânljipfûgels.
Accra
thumb|225px|Metropoal Accra thumb|225px|It Labidi-strân foar Accra Accra is de haadstêd fan Gana. De stêd leit oan de Atlantyske Oseaan. Yn de stêd wennen goed 1.6 miljoen minsken yn 2001, foar 2011 wurdt it ynwennertal op in lytse 4 miljoen rûsd. Accra is grutste stêd fan it lân.
Skiednis
De earste bewenners fan Accra wiene de Ga. It tsjintwurdige Accra ûntwikkele har ta in grut plak om de Britske en Nederlânske forten dy't yn de 17e iuw boud waarden. Yn 1877 waard it haadstêd fan de Britske koloanje Gold Coast. Neidat in spoarwei nei de minen en it agraryske efterlân oanlein waard, ûntwikkele Accra him ta it ekonomyske sintrum fan Gana.
Nijsgjirrichheden
Yn Accra stiet it nasjonaal museum, de Ganeeske akadeemje foar keunsten en wittenskippen, it nasjonaal argyf en de sintrale biblioteek.
Avro Manchester
De Avro 679 Manchester wie in Britske bommesmiter fan begjin Twadde Wrâldkriich.
Koarte skiednis
De earste flecht wie yn july 1939. A.V. Roe and Company makke mar 20 stiks fan de oarspronklike ferzje, Manchester Mk I. Fan de Manchester Mk IA mei gruttere rolroeren en in fan 6,71 m nei 10,06 m fergrutte sturtwjukspanwiidte, waarden 200 fabrisearre. Sy tsjinnen fan novimber 1940 oant mids 1942. De Manchester die bliken in mislearring te wêzen; har fleaneigenskippen wiene net sa min, mar de swierrichheden mei de ûnbetroubere RR-Vulture motoren wiene grut. De fuortsette ûntjouwing fan de fjouwermotorige Manchester Mk III late begjin 1941 lykwols ta de tige kapabele Avro Lancaster.
Paazjes
De Paazjes (Papilionidae) binne in famylje fan oerdeiflinters yn it skift fan de flinters (Lepiodoptera)
Klassifikaasje
250px|thumb|center| [[Swarte Appoloflinter]]
Theo van Doesburg
thumb|Theo van Doesburg yn militêre tsjinst thumb|Theo van Doesburg yn Aubette Theo van Doesburg, skûlnamme fan Christian Emil Marie Küpper (Utert, 30 augustus 1883 – Davos, 7 maart 1931) wie in Nederlânsk keunstner en skriuwer.
Hy wie fan 1899 ôf aktyf as keunstskilder en hie syn earste eksposysje yn 1908, skreau fan 1912 ôf keunstkritiken, ferhalen en toanielstikken yn ferskillende tydskriften en rjochte yn 1916 mei Piet Mondriaan, Vilmos Huszàr en Bart van der Leck in groep op, dêr't letter De Styl út fuort komme soe, neamd nei it yn 1917 troch Van Doesburg oprjochte en troch himsels redigearre tydskrift. Hy wie sûnt 1904 ek dichter, nei 1920 alinne ûnder it heteronym I.K. Bonset en publisearre fan 1921 ôf in anti-filosofyske roman ûnder pseudonym Aldo Camini. Dêrneist wie er dwaande mei typografy, fotografy, film, moade en muzyk. Van Doesburg besocht in wrâld te skeppen dêr't alle keunsten in mear ferheffende, a-politike en lykweardich plak neist elkoar ynnamen yn it ramt fan de Nije Bylding. Om it safier te krijen socht er oansluting by de ynternasjonale avant-garde. Krekt foar syn dea fêstige er him as arsjitekt yn Meudon.
Jonge jierren
Theo van Doesburg waard berne as Christian Emil Marie Küpper op 30 augustus 1883 yn Utert as soan fan de fotograaf Wilhelm Küpper en Henrietta Catherina Margadant. Nei in koarte oplieding ta akteur en sjonger besleat er om skilder te wurden. Hy beskôge syn styfheit, Theodorus Doesburg, as syn wiere heit, dat hy ûndertekene syn earste wurk al mei Theo Doesburg; letter heakke er der "van" oan ta. Syn earste útstalling wie yn 1908. Hy kaam doe lykwols troch de tiid mei it kopiearjen fan skilderijen út it Ryksmuseum en fan 1912 ôf ek mei it skriuwen foar tydskriften. Hoewol't er himsels yn dy tiid beskôge as in modern keunstner, skaait syn wurk út nei dat fan de Amsterdamske Ympresjonisten en waard it tige beynfloede troch Vincent van Gogh, sawol wat styl as tema oanbelanget. Dat waard oars doe't er yn 1913 Wassily Kandinsky's Rückblicke lêzen hie. Yn dat boek sjocht Kandinsky werom op syn libben as skilder yn 1903-1913. Doe waard it him dúdlik dat it skilderjen in heger, mear geastlik nivo hawwe koe; dat it út de geast komme koe en net allinne út it deistich libben hoegde te kommen en dat abstrakt skilderjen dêr it logyske resultaat fan wêze moast.
1000px|Principal contributors to De Stijl 1917-1927.
De Styl oan 'e man bringe
Hoewol't 'De Stijl' út in protte leden bestie, wie Van Doesburg de 'ambassadeur' fan de beweging. Hy makke der reklame foar yn hiel Europa. Hy ferfarde yn 1922 nei Weimar om omtinken te krijen fan de foaroanman fan Bauhaus, Walter Gropius, mei it doel de ynfloed fan de beweging te fersprieden. thumb|Van Doesburg as I.K. Bonset. Foto [[Nelly van Doesburg|Nelly van Moorsel]] thumb|right|200px|Advertinsje út de Ljouwerter Krante fan 23 febrewaris 1917.
Ohio (rivier)
thumb|240px|Streamgebiet fan de Ohio De rivier de Ohio is de grutste sydrivier fan de Mississippy mei in lingte fan 1579 km en in streamgebiet fan 526.000 km², op himsels al ien fan de grutste rivieren fan de Feriene Steaten.
De foarneamste sydrivieren binne: Muskingum, Hocking, Scioto, Miami, Kanawha, Big Sandy, Kentucky (rivier), Green, Tennessee (rivier), Blue en Wabash.
De wichtichste stêden oan de Ohio binne: Pittsburgh, Louisville, Cincinnati.
87
Ferstoarn
80er
Feankoloanje
Feankoloanjes binne delsettings dy't nei 1600 ûntstien binne troch heechfeanferfeanting, yn Fryslân plakken as Drachten, Surhústerfean en De Gordyk, hoewol't troch turfgraverij ûntstiene delsettings yn de leechfeangebieten eins ek feankoloanjes binne. Yn har dúdlikste foarm hawwe feankoloanjes in krúsbebouwing om it snijpunt fan de wei en feart: de brêge.
Mei de Feankoloanjes (Veenkoloniën) wurdt meast doeld op de kriten yn it easten fan de Nederlânske provinsjes Grinslân en Drinte. Dêr lei it Bourtangermoeras dat fan likernôch it jier 1600 ôf oan yn kultuer brocht waard.
Muorre fan Hadrianus
thumb|right|Kaart mei de Muorre fan Hadrianus en de letter boude Muorre fan Antoninus. De Muorre fan Hadrianus of Hadrianuswâl (Ingelsk: Hadrian's Wall) waard boud ûnder Hadrianus, keizer fan it Romeinske Ryk fan 117 oant 138. Dizze keizer woe oeral yn it ryk sels ynspektearje of de ferdigening goed wie en de provinsjes kinnen leare. Derom reizge hy sûnt 121 it hiele Romeinske Ryk troch. Doe't hy yn Brittanje op besite wie liet hy fan 122 oant 128 de 117 km lange Hadrianuswâl bouwe, dy't as ûnderdiel fan de limes (fersterke grinsline fan it ryk, wêrûnder Vindolanda) oant en mei ein 4e iuw tsjinst die. Hadrianus syn opfolger keizer Antoninus Pius herhelle dit projekt troch fan 142 ôf de noardliker Muorre fan Antoninus (Antonine Wall) oanlizzen te litten. right|thumb|250px|Mourre fan Hadrianus by Housesteads, [[Northumberland]]
Doel
De muorre wie in stiennen fersterking oer de hiele breedte fan Grut-Brittanje en hie as doel ynfallen fan de Pikten út it noarden fan (Skotlân) tsjin te hâlden. Derneist tsjinne it as symboal fan de Romeinske macht, sawol yn Brittanje as yn Rome.
Lizzing
De muorre rûn fan de mûning fan de rivier de Tyne nei de Solway Firth (tusken it hjoeddeiske Carlisle en Newcastle) en lei iennige kilometers súd fan de tsjinwurdige grins mei Skotlân.
Yn it begjin waard de muorre oplutsen mei in breedte fan 3 meter, alhoewol't letter boude parten eat wat smeller wienen. De hichte wie nei alle gedachten tusken de 4 en 5 meter. Op fêste ôfstannen leinen 14 grutte en 80 lytsere castella (forten).
Fan it noarden nei it suden besjoen, bestie it ferdigeningswurk út in skeante mei in djippe grêft foarsjoen fan puntige stokken, dernei kaam de muorre sels. Oan de foarside lei in militêre wei foar it ferpleatsen fan guod en manlju, en op it lêst wienen der twa ferhegings mei wer in grêft der tusken yn.
thumb|250px|Stikken fan de muorre by Greenhead en mei de kuierrûte dêr bylâns, grutte stikken fan de muorre binnen opoffere om brûkt te wurden yn gebouwen yn de omkriten.
Bemanning
De muorre waard bemanne troch likernôch 9000 manlju. Sy krigen mei in oantal fûle oanfallen te meitsjen, nammentlik yn 180 en foaral yn 196 en 197, wêrby't grutte ferliezen te betreurjen wiene. Under it regear fan keizer Septimius Severus waard de muorre gruttendiels rekonstruearre. Troch syn hurde optreden tsjin ferskate opstannige stammen bleau it dêrnei relatyf rêstich yn it gebiet. Oannommen waard dat de garnizoenslju harren fermongen mei de pleatslike befolking en folslein yninoar opgongen.
Ein: de Grutte Folkeferfarren
De Hadrianuswâl fûn syn ein doe it leger nei 400 fuortgong. It sintrum fan it West-Romeinske Ryk hie doe te kampen mei swierrichheden en de grinstroepen út Brittanje wienen nedich om Itaalje te beskermjen tsjin de ynfal fan de Fisigoaten.
In soad Germaanske folken lykas de Juten, Friezen, Angelen en Saksen makken misbrûk fan de situaasje en stutsen de Noardsee oer en namen Brittanje yn besit. De oarspronklike befolking waard ferdreaun nei de úthoeken lykas Wales, Cornwall, Ierlân en stutsen sels oer nei Armorica - it tsjinwurdige Frânske Bretagne.
Toerisme
De pleatslike befolking hat in grut part fan it materiaal fan de muorre sels brûkt. Dochs stiet in grut part fan de muorre noch oerein, foaral it middenstik. It is in wichtige toeristyske trekpleister fanwege de kuierrûte oer en by de muorre lâns fan see nei see.
Sjoerd de Vries (reedrider)
Sjoerd de Vries (Twellingea, 15 juny 1988) is in Fryske reedrider út Twellingea.
Berlynske Loftbrêge
thumb|Loftwegen nei Berlyn
De Berlynske Loftbrêge wie de kampanje fan de Feriene Steaten en Grut-Brittanje om West-Berlyn te befoarriedzjen tusken 26 juny 1948 en 12 maaie 1949, yn de tiid fan de Kâlde Kriich. Totaal waard fan juny 1948 oant maaie 1949 sa'n 2,3 miljoen ton fracht, 1,44 miljoen ton stienkoal, 490.000 ton libbensmiddels en 160.000 ton boumaterialen foar it útbouwen fan de lofthavens ferfierd. Under likernôch 278.000 flechten kamen 78 minsken om by ûngemakken (31 Amerikanen, 41 Britten en 6 Dútsers).
Berlin Blockade
Boksen op de Olympyske Simmerspullen 1984
De Olympyske Simmerspullen 1984 ek wol de XXIIIe Olympiade neamd waarden yn 1984 yn Los Angeles, de Feriene Steaten hâlden. It boksen waard hâlden yn it Los Angeles Memorial Sports Arena.
Anton Mauve
Anthonij (Anton) Mauve (Zaandam, 18 septimber 1838 – Arnhim, 5 febrewaris 1888) wie in Nederlânsk keunstskilder en grafikus.
Libben en wurk
In jier nei syn berte yn Saandam waard syn heit, in doopgesinde predikant, yn Haarlim beroppen. Dêr waard er grut en dêr ûntstie de winsk om keunstskilder te wurden. Syn heit joech tastimming foar in oplieding ta keunstner mei as betingst dat Anton wol de akte foar tekenûnderwiis helje soe, dat joech mear fêstichheid wat it troch de tiid kommen oanbelange.
Yn de jierren 1854 oant 1857 wie er learling yn it atelier fan Pieter Frederik van Os. Doe hat er noch yn de lear west by Wouterus Verschuur. Letter yn syn karriêre hat er noch gearwurke mei: Paul Gabriël, Marinus Heyl en J.J. Doffegnies. Hy skildere yn dy tiid yn de trant fan de Haachske Skoalle. Mauve wie mei-oprjochter fan de Hollandsche Teekenmaatschappij.
Anton Mauve troude mei Jet Carbentus, in nicht fan Vincent van Gogh. Vincent gie ein fan 1881 foar sa'n trije wike oan it wurk in it Haachske atelier fan syn oantroude neef. Fia him kaam er yn de kunde mei it wurk fan ûnder oaren Jaap en Matthijs Maris, J.H. Weissenbruch, H.W. Mesdag, G.H. Breitner en Jozef Israëls.Jozef Israels en Willem Maris harren ynfloed makke dat syn skildertoets losser waard, dat er frijer doarde te skilderjen.
Mauve joech Vincent skilderles. Syn ynfloed op Vincent hat grutter west dan't faak oannomd wurdt. Underwerpen as dollers, ierdappeliters en houtferkeapers naam er fan Mauve oer. Mauve respektearre van Gogh's talint, mar woe dat er him talei op de tradisjonele feardigens fan tekenjen en modellearjen. Troch syn ferhâlding mei Sien Hoornik krige Vincent skeel mei Mauve. Doe't Anton Mauve yn 1888 hommels ferstoar yn Arnhim, droech Vincent yn Arles syn 'Souvenir de Mauve', rôze bloeiende pjisken, oan him op.
Mauve syn meast produktive jierren wiene dy yn Laren NH, dêr't er ien fan de oprjochters fan de Larenske Skoalle wie. In protte fan syn skilderijen hat er yn de omkriten fan Laren makke. It Goai waard wol 'it lân fan Mauve' neamd troch toeristen en keunstkenners. Oant yn Amearika wie dizze streek mei dy namme bekend.
Yn 1887 wûn Mauve in gouden medalje op de Paryske salon mei syn doek De terugkeer van de kudde.
Anton Mauve stoar oan in aneurysma.
88
Ferstoarn
80er
Saksyske Ordonnânsje
De Saksyske Ordonnânsje Statuten en Lânrjochten fan Fryslân dy't op 3 july 1504 útfeardige waard troch hartoch George fan Saksen. Hy woe hjirmei it bûnte ferskaat binnen de Fryske rjochtspraak en regeljouwing ferfange troch ien dy't foar hiel Fryslân gou. Hjirby waard ek fêstlein dat Ljouwert de offisjele haadstêd fan Fryslân waard.
Tennessee (rivier)
thumb|De Tennessee yn Knoxville (Tennessee) thumb|De rivier yn Cherokee (Alabama)
De Tennessee is de grutste sydrivier fan de Ohio. Hy is likernôch 1049 kilometer lang en rint yn it súdeasten fan de Feriene Steaten, yn de Tennessee Valley. De rivier hat in debyt fan sa’n 2.000 kubike meterde sekonde.
De river waard eartiids faak Cherokee neamd, mar hie ek oare nammen. De namme stammet fan it Cherokeeske doarp Tanasi.
De Tennessee ûntspringt op it plak dêr't de Holston en de French Broad Rivier gearrinne, yn Knoxville. Dêrwei rint de rivier nei it súdwesten troch East-Tennessee om dêre krekt oer de grins mei de steat Mississippy te streamen en dan wer yn de rjochting fan Tennessee werom te gean. De Tennessee-Tombigbee Waterway, in kanaal fan 377 kilometer langte, ferbynt de rivier fierderop mei de Tombigbee. Dy wetterwei ferkoartet de fartiid fan Tennessee en Alabama nei de Golf fan Meksiko bot. De rivier einiget yn de Ohio.
De Tennessee Vally Authority ûnderhâldt ferskate damen yn de rivier foar ferkate doelen: it beheinen fan wetteroerlest, it meitsjen fan elektrisiteit en foar rekreaasje.
Plakken oan de Tennessee
Plakken mei mear as 30.000 ynwenners hawwe in *.
Strânljip
thumb|250px|Fideo fan in Strânljip mei piken De Strânljip Haematopus ostralegus is de meast foarkommende soart út de famylje fan de Strânljippen. De 43 sm grutte fûgel is goed wer te kennen oan syn wat dûbele bou, syn swart-wite fearren en syn fel oranje snaffel en poaten.
Oare nammen
De strânljip wurdt yn it Frysk ek wol fjildakster/ekster, bûnte liuw/ljip/pyt of Stynske ljip of liuw neamd.
Fersprieding
De Strânljip komt yn hiel Euraazje foar, fan West-Jeropa troch Sintraal-Aazje oant Sina. Foar it grutste part is it in trekfûgel dy't oerwinteret yn Súd-Jeropa of Súd-Aazje. Allinnich yn West-Jeropa bliuwt de strânljip it hiele jier op itselde plak.
Fuortplanting
By't maaitiid begjinne de strânljippen mekoar yn kloften it hof te meitsjen. Se rinne dan mei de snaffel nei ûnderen om mekoar hinne wylst se lûd roppe. De fûgels hawwe in ienfâldich nêst, in lyts kûltsje wêryn't se sa'n 2-4 aaien lizze. It nêst kin op it strân wêze, op it boulân, yn de greide of sels yn it grint op in plat dak. De aaien komme nei 4 wike út. thumb|left|300px
Iten
De strânljippen ite meast wjirms of skulpdieren.
Cornelis van Aerssen van Sommelsdijck
thumb|250px|Cornelis van Aerssen van Sommelsdijck (± 1680) Cornelis van Aerssen van Sommelsdijck (ek wol: Sommelsdijk) (De Haach?, 20 augustus 1637 - Paramaribo, 19 july 1688) wie gûverneur fan Suriname fan 28 novimber 1683 oant de dei dat er dea dien waard. Hy wie hear fan Sommelsdijk, Plaat, Bommel, Spijk, (ûnder Leardaam of yn de Tielerwaard). Van Aerssen wie troch syn wiif, de dochter fan in Frânske militêr, markys fan Châtillon en Saint André Montbrun, teffens baron fan Bernière yn Basois. De Van Aerssens hearden by de meast rike famyljes yn de Gouden Iuw.
Anne Veenbaas
thumb|180px|Anne Veenbaas Anne Hans Veenbaas (De Knipe, 6 maaie 1884 - Ljouwert, 1 oktober 1939) wie in feearts.
Veenbaas wie bistedokter op De Lemmer ( 1907) en Wolvegea ( 1911 ). Hygiênekonsulint fan it Fries Rundvee Stamboek ( 1918) en direkteur fan de Sûnenstsjinst foar fee yn Fryslân (1919). Promovearre yn 1935 op Diagnostiek en bestrijding van de abortus Bang in Friesland. Hy hat him benammen jûn op it gebiet fan bestriding fan kowetuberkuloaze.
Veenbaas wie lid fan Provinsjale Steaten fan 6 july 1927 oant syn dea op 1 oktober 1939.
Anne Veenbaas wie de earste direkteur fan de Sûnenstsjinst foar Fee dy `t yn 1919 yn Fryslân oprjochte waard. Hy wie direkteur oan syn dea ta, yn 1939. Mei de beheinde middels fan eartiids hat Anne Veenbaas merakels wurk ferset om de sûnens fan bisten te ferbetterjen. Syn fernijende ynstek en trochset  wienen it fûnemint foar in trochbraak yn de bestriding fan TBC. Dat wie “nij” mar it wie ek it “útfieren”. Anne Veenbaas, de direkteur sels, wie net te min om it fjild yn te gean om mei de boeren te redendielen, om te witten wat der spile en dêr `t dat nedich wie de klam te lizzen op it belang en de needsaak fan de bestriding fan TBC en wat der barre moast.
Anne Veenbaas Fûns
Yn 2019 is it Anne Veenbaas Fûns oprjochte fanwegen it 100jierrich bestean fan de Royal GD, de sûnenstsjinst foar bisten. De ynstek fan Anne Veenbaas wie om kennis dy `t al bestiet yn `e mande mei nije kennis yn it fjild te brûken. Dat wol it Fûns ek graach útdrage. It doel binne sûne bisten, gjin sykten of goarren en in goed wolwêzen foar de bisten. Derom wurdt alle jierren de Anne Veenbaas pinning útrikt oan ien persoan of in ploechje minsken dy `t in bydrage levere ha oan de sûnens of it wolwêzen fan bisten yn Nederlân. Yn 2020 hat Rudolf Raymakers de Anne Veenbaas pinning wûn.
Eliëzer Ben-Jehûda
thumb|right|200px|Eliëzer Ben-Jehoeda Eliëzer Ben-Jehûda (אֱלִיעֶזֶר בֶּן־יְהוּדָה), (Luzki, Litouwen (no Wyt-Ruslân), 7 jannewaris 1858 - Jeruzalem, 16 desimber 1922) wie in Joadsk aktivist dy't in kaaifiguer wie yn it ta nij libben bringen fan it Hebriuwsk. Ben-Jehûda seach it Hebriuwsk en it sionisme as symbioatysk: "De Hebriuwske taal kin allinnich mar libje as wy de naasje wêr oplibje litte en it werom bringe nei it heitelân," skreau er.
Memmert
300px|thumb|right|Satellytbyld fan Júst en Memmert 300px|thumb|right|Lizzing Memmert Memmert is it twadlytste Eastfryske eilân, mei in grutte fan 6,20 km². It eilân is net bewenne en is ferneamd as in fûgelparadys. Memmert is sûnt 1907 beskermd; der stiet ien hûs, foar de fûgelwacht. It is in briedplak foar ûnder oaren leppelbekken, lytse sjouwermannen en ielguozzen. It eilân is net frij tagonklik.
Memmert spilet in wichtige rol yn Erskine Childers's roman The Riddle of the Sands (1903).
Namme
Memmert waard yn 1650 foar it earst neamd as sânplaat dy't by deistich tij net mear oerspield wurdt, en dêr't hjir en dêr planten waachse. Oant yn de fyftiger jierren fan de 20e iuw waard it eilân ornaris gauris noch Memmertsân neamd.
Lizzing
It eilân leit súdwestlik fan Júst, eastlik fan de Kachelotplaat en noardeastlik fan Boarkum. Súdwest fan Memmert leit de Easteriems. Nei it noarden leit de Júster Balch. Nei it easten giet it eilân oer yn it Noardlân. Oan de súdeastkant leit de Memmert Balch. It strân fan Memmert rint noard-súd, yn tsjinstelling ta de strannen fan de oare Eastfryske eilannen, dy't east-west rinne.
Heinrich Christian Schnoor
thumb|300px|Vom hoh´n Olymp yn it [[Lieteboek fan Albertina, 1850]] Heinrich Christian Schnoor (Lübeck, ± 1760 - Breslau, nei 1828) wie in Dútsk komponist fan lieten. De meldij fan it Frysk folksliet "De Alde Friezen" is ûntliend oan Vom hoh'n Olymp fan Schnoor út 1790.
Biografy
Nei syn stúdzjes yn Kiel soe er, foardat er nei Halle ta kaam, de Universiteit fan Göttingen en de Universiteit fan Jena besocht hawwe. Nei syn ferbliuw yn Erlangen skreau er him op 9 maaie 1793 yn oan de Universiteit fan Leipzig.
Hy beëinige syn stúdzjes nei alle wierskyn sûnder diploma en wie ynearsten in pear moanne sekretaris fan in Prins fan Saksen-Coburg. Fan 1796 ôf wenne er yn Hamburch en letter yn it oanbuorjende Altona. Op 20 desimber 1802 boaske er yn Lübeck-Genin oan Johanna Caroline Schmidt, doe sikretaresse, de dochter fan in prusyske rekkenmaster út Prignitz yn Brandenburch. Dêrnei krige er in baan by in keapman yn Greetsiel yn East-Fryslân. Fan Greetsiel ôf is syn spoar as swalker ynearsten ferlern. It iennige dat bekend is, is dat de Hamburchske plysje op syk wie nei de fermiste Schnoor om him in dokumint út Rostock stjoere te kinnen. Yn oktober 1828 kaam er as ferearme dichter út Frankryk werom nei Hamburch en frege âld-stúdzjegenoaten út syn tiid yn Halle om it nedige jild om syn tocht nei Breslau fuortsette te kinnen, dêr 't er in betrekking as taallearaar besette woe.
Eduard Maria Oettinger (sjoernalist en skriuwer) berjochte yn syn Moniteur des Dates oer it ferstjerren fan Schnoor yn Breslau, sûnder de datum fan ferstjerren te neamen.
Jay-Z
thumb|Jay-Z Shawn Corey Carter (berne 4 desimber 1969 yn New York City), ek wol Jay-Z neamd, is in rapper út de Feriene Steaten. Hy is troud mei superstjer Beyoncé Knowles.
Matthew Poole
thumb|right|200px|Matthew Poole Matthew Poole (York, 1624 - Amsterdam, 1679) wie in fan de Tsjerke fan Ingelân (Anglikaanske Tsjerke) ôfskieden protestantske teolooch.
Libben
Poole studearre oan it Emmanuel College yn Cambridge.
Fan 1649 oant it oannimmen fan de Uniformiteitswet fan 1662 wie er rektor fan it St Michael le Quernel te Londen. Om't er bang woarn wie fanwege it saneamde Paapske komplot skreaun troch Titus Oates, dy't Poole fanwegen syn traktaat "Nullity of the Romisch Faith" oantsjut hie om te fermoardzjen, flechte hy út Ingelân en wenne syn lêste libbensjierren yn Amsterdam. Hy ferstoar dêr yn 1679.
In folsleine biografy fan Poole is makke troch Thomas Harley yn febrewaris 2009.
Wurk
It wurk dêr't er meastens mei assosjearre wurd is de "Synopsis criticorum biblicorum" (5 dielen, 1669-1676), dêr't er de opfettings fan 150 Bibelske kritisy yn gearfettet. Dat boek waard skreaun yn it Latyn. Poole skreau ek "English Annotations on the Holy Bible", in wurk dat ôfmakke waard troch inkelde ôfskieden bruorren en publisearre yn twa parten yn 1683. Dat wurk is troch oaren fuortset (Lêste edysje, trije parten, 1840).
Nij Smellinghe
Nij Smellinghe is sûnt 1945 in middelgrut algemien sikehûs oan it Compagnonsplein yn Drachten. It hjoeddeiske sikehûs, dat datearret fan 1970, hat 339 bêden en goed 1300 wurknimmers. De ynstelling jout behanneling en ferpleging op it mêd fan de meast foarkommende medyske spesjalismen.
Skiednis
De sûnenssoarch yn Drachten sette út ein yn 1945. Op inisjatyf fan in tal tsjerken yn Drachten waard in hearehûs oan de Boargemaster Wuitewei kocht dat as kreamklinyk ynrjochte waard. Jierren letter waard in sikehûs festige yn in âld meubelfabryk oan it Mûnein. De namme wie doe 'Protestants Ziekenhuis Drachten'. Der wie ek in dependânse op it terrein fan it hjoeddeiske sikehûs mei de namme 'Dr. Lodderpaviljoen' mei in susterhûs anneks. Wat letter waarden der noch twa susterhuzen by boud. Yn 1971 waard in nij gebou iepene oan it Kompanjonsplein en krige it sikehûs de namme: Nij Smellinghe. De namme ferwiist nei it kleaster yn Smelle Ie dêr't iuwen lyn nei alle wierskyn ek siken fersoarge waarden. It sikehûs is yn de rin fan de jierren faak ferboud. Yn 1990 waarden de polikliniken, ûndersyks- en behannelôfdielings útwreide en yn 1993 waard út ein set mei mear útwreidings.
Ekspertize
It 'Ekspertizesintrum foar lymfovaskulêre genêskunde' (ECL) fan Nij Smellinghe, dat al jierrenlang in goede namme hat, waard yn septimber 2015 - earst foar in jier - troch it ministearje fan VWS erkend as sintrum mei kennis fan in seldsume oandwaning.
Erich Deppner
thumb|250px|[[Wilhelm Harster, Karl Maria Demelhuber, Erich Deppner en Hanns Rauter ]] Erich Deppner (Neuhaldensleben, 8 augustus 1910 - Anzing, 13 desimber 2005) wie in Dútske SS-ofsier. Hy liet yn 1944 450 fersetsstriders deasjitte (de saneamde Deppner-eksekúsjes).
Libbensrin
Deppner syn heit wie sakeman. Hy gie nei it gymnasium yn Haldensleben en studeearre rjochtswittenskip yn Marburg, München en Halle. Hy promovearre yn 1937. Deppner wie troud en krige fiif bern.
Nazitiid
Noch ûnder syn stúdzje yn 1932, waard Deppner lid fan de NSDAP en yn novimber 1933 ek fan de SS. Yn 1938 gie er by de SD, dêr't er nei in oplieding, fan maitiid 1940 ôf oan sjef waard fan it pleatslik Referat III C 1, dwaande mei fiedselfraachstikken.
Yn beset Nederlân
Koart skoft nei de Dútske besetting fan Nederlân waard Erich Deppner ein maaie 1940 oerpleatst nei de Nederlânske Einsatzgruppe fan de SiPo/SD. Fanôf july 1940 waard dy omfoarme ta in ôfdieling fan de BdS yn De Haach. Wilens waard Deppner promovearre ta SS-Sturmbannführer (30 jannewaris 1941) en waard haad fan de ôfideling Gegnerbekämpfung (kontraspionaazje). Yn dy funksje wie er adviseur en direkte ûndergeskikte fan de Befehlshaber der Sicherheitspolizei, yn 't earstoan fan Wilhelm Harster, dêrnei Erich Naumann en Karl Eberhard Schöngarth.
As bestrider fan it Nederlânsk ferset wie er benei de hiele oarloch dwaande; hy stjoerde de lanlike opsporing fan fersetsminsken út syn kantoar wei. Yn dy funksje wie er neiste kollega fan Willy Lages dy't itselde die yn de regio Amsterdam. By guon operaasjes foel er ûnder direkt gesach fan Hanns Albin Rauter.
thumb|250px|It Russysk oarlochsmomumint by Amersfoort
Rauter hjitte him begjin april 1942 om yn Kamp Amersfoort Russyske kriichsfinzenen eksekutearje te litten. . Al de oare deis regele Deppner in eksekúsjepeloton yn oanwêzigens fan kampkommandant Karl Peter Berg, dêr't yn alle gefallen ek Karl Friendrich Titho oan mei die. De groep fan oarspronklik 101 finzenen bestie foar it grutste part út Oezbeken, dy't 27 septimber 1941 it kamp ynbrocht wiene. Sy waarden sa min behannele en fertutearzge, dat der begjin april noch op syn meast 77 fan libben. De opdracht fan Rauter soe in ferjildingsaksje west hawwe foar de eksekúsje fan Dútske kriichsfinzenen oan Russyske kant; dat is lykwols nea bewiisd. De finzenen waarden krekt bûten Amersfoart deasketten. Deppner ynspektearre de dea fan de finzenen en joech yn in tal gefallen persoanlik in nekskot.
July oant augustus 1942 wie Deppner de earste Dútske kommandant fan Kamp Westerbork, it sammelplak fan NederlânskeJoaden dy't nei Dútske ferneatigingskampen transpotearre wurde soene. Deppner wie ferantwurdlik foar it earste transport fan Joaden naar Auschwitz-Birkenau. Dy operaasje feroarsake rebûlje, meidat Deppner bern sûnder harren heit en mem en froulju dy't krekt oankaam wiene op transport sette, om mar it foarskreaune tal fan tûzen persoanen te heljen. . Deppner waard dêrnei ferfongen, hoewol't er fan SS-baas Himmler persoanlik komplimintearre waard foar syn 'goede' wurk.