cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ryksstrjitwei
Skiednis
De oanlis fan ferhurde diken waard fuortset ûnder Kening Willem I (1815-1840). Oant dy tiid wiene de ynterlokale en ynterregionale diken meast ûnferhurde. Sadwaande wie it trekskip in gaadlik (en noflik) ferfiersalternatyf. Al yn 1814 wie der in plan foar 26 wegen op kosten fan it Ryk; yn 1816 wiene dat al 31 wegen. Yn 1821 waarden de rykswegen yndield, 9 rykswegen 1e klasse en 33 rykswegen 2e klasse. It hat lang duorre ear't it ferfier oer de wei, alteast yn kriten mei in soad wetterwegen, serieus konkurrearje koe mei it skip en it trekskip. Faaks kin dêrom it oanlizzen fan in Rykswegenet ek sjoen wurde as in stâl jaan oan it nije sintrale gesach en it befoarderjen fan it naasjegefoel. De oanlis fan befluorre wegen barde benammen yn kriten dêr't genôch rendemint ferwachte wurde koe, dat yn gebieten mei in protte hannel en yndustry. Ek wichtige rûtes nei it bûtenlân waarden ferhurde, bygelyks diken troch Oerisel nei Dútslân. De tinbefolke earmere sângrûnen waarden earst letter ûntsletten. Drinte hie bygelyks yn 1864 70 meter ferhurde wei de 100 ha., yn Noard-Brabân 160 meter de 100 ha., wylst yn oare provinsjes al mear as 200 meter ferhurde wei de 100 ha. oanlein wie yn dat jier.
Op de rykswegen waard tol heft. Sa wienen der op de dyk fan Swol nei Enskede 12 tollen. De tolheffing smiet somtiden safolle op, dat partikulieren ek wegen oanleinen. Dat helle lykwols wol de faasje út it ferkear en dat wie no krekt it punt wêr't de strjitwei op konkurrearje moast mei it wettertransport. Troch de opgong dy't it spoar makke yn de twadde helte fan de 19e iuw en de hege ryksynvestearrings dêrmei anneks, heakke de oanlis fan rykswegen en rekken in soad fertutearzge. Fan guon rykswegen waard de breedte werom brocht fan 4,5 m. nei 3,5 m. Earst mei de komst fan de auto feroare dat wer. Fan 1927 ôf waard de útwreiding fan it rykswegennet (wer) mear planmjittich oanpakt mei it earste rykswegenplan foar it trochgeand motorisearre ferkear.
Krúsfeart
De Krúsfeart is in feart yn de gemeente Opsterlân. De feart rint tusken Jobbegea en De Gordyk. De feart stiet yn ferbining mei de Nije Feart súdwest fan De Gordyk en mei de Djippe Wyk tusken Jobbegea en Hanebuorren.
De namme 'Krúsfeart jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Kruisvaart.
Andrew Carnegie
Biografy
Andrew Carnegie emigrearde mei syn âlden oan reapsein yn 1848 nei Pittsburgh, USA. Dêr stelden se fêst dat de arbeidssituaasje fan de wevers net folle better wie as thús yn Skotlân. Andrew syn heit wie in damastwever waens hânwurk ferkrongen waard troch de opkomst fan weefmasines. Andrew Carnegie begûn as trettjinjierrich helpke yn in katoenspinnerij. Dan fûn hy wurk by de Ohio Telegraph Company en letter by de Pennsylvania Railroad. Hy einige as eigener fan it grutste stielbedriuw fan de wrâld, de Carnegie Steel Company. Dit bedriuw ferkocht hy yn 1901 oan de bankier John Pierpont Morgan, dy't it ûnderbrocht yn U.S. Steel. Mei de opbringst waard Carnegie ien fan de rykste minsken fan de wrâld.
Yn 1902 rjochte Carnegie it Carnegie Institution of Washington for Fundamental and Scientific Research op. Hy bestede it meastepart fan syn ferskuorrend grutte fortún ek oan de bou fan 2500 iepenbiere biblioteken yn tolve Ingelssprekkende lannen, wêrûnder Skotlân, de Fiji-eilannen en de Seychellen. De stêd dêr't de bibleteek kaam moast de bougrûn skinke en de boeken en dêrby moast it stêdsbestjoer ynstean foar de wurking derfan. By gebrek oan in famyljewapen kaam der in eks-libris dy't in opgeande sinne foarstelde, boeken en de spreuk Let there be light.
Carnegie skonk yn 1903 in bedrach fan $1.500.000 foar de bou fan it Fredespaleis, dat tusken 1907 en 1913 yn De Haach boud waard en wêryn letter ek it Ynternasjonaal Gerjochtshof fêstige wurde soe.
Krússleat
De Krússleat is in feart yn de gemeente Súdwest-Fryslân. De feart rint is it ferlingde fan de Yndyk en rint fan de Krússleatsbrêge nei De Moarre. By de Krússleatsbrêge giet de Koudumer Feart oer yn De Grûnzen.
De namme 'Krússleat jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Kruissloot.
Louis Paul Boon
Louis Paul Boon (Aalst, 15 maart 1912 – Erembodegem, 10 maaie 1979) wie in Flaamsk skriuwer en dichter fan romans, novellen, pornografy, kursyfkes (Boontjes), keunst- en literêre kritiken. Dêrneist wied er keunstskilder. Hy is foaral bekend fan de romandiptyk De Kapellekensbaan (1953) / Zomer te Ter-Muren (1956) en fan Menuet (koarte roman, 1955).
Krúswetter (Snits)
It Krúswetter is in mar yn de gemeente Snits. De mar leit op it krúspunt Houkesleat-Modderige Geau/Prinses Margrietkanaal oan it Grutskar, tichtby it Starteilân yn de Snitser Mar.
De namme 'Krúswetter jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Kruiswater.
De Burd (buorskip)
De Burd is in buorskip oan de Idzegeaster Poel west fan Heech yn de gemeente Súdwest-Fryslân.
De namme komt ek foar as Hagena bird, De Bird, Bird, Byrdt. Bird soe râne betsjutte kinne.
Howard Hughes
thumb|300px|right|Howard Hughes foar in militêr fleantúch fan Boeing, [[Inglewood (Kalifornje)|Inglewood (Kalifornje), jierren fjirtich.]] Howard Robard Hughes, meast Howard Hughes, (Humble / Houston (Teksas), 24 desimber 1905 – dêre, 5 april 1976) wie in Amerikaansk piloat, fleantúchbouwer en - ûntwerper, filmprodusint, filmregisseur, playboy, eksintrikeling en klûzener.
Biografy
Hughes krige bekendheid troch syn ferhâldingen mei bekende aktrises en syn eksintrike hâlden en dragen op lettere jierren, wat destiids in soad omtinken yn de parse krige. Dêrneist bruts hy meardere rekords foar fleantugen en boude hy Trans World Airlines út ta ien fan de gruttere Amerikaanske loftfeartmaatskippijen. Hy wie ien fan de rykste minsken op de wrâld.
It feit dat hy him sa fier ûntwikkelje kind hat kaam foar in part ek troch syn heit "Big Howard" (as ûnderskied fan "Little Howard" of "Sonny"), dy't in handige útfiner fan ark wie, mei úttochte patinten op bysûndere boaren fia de Hughes Tools Company, dat foar in hast net leech te krijen jildboarne soarge. Op syn 18e wie Howard wees en naam hy -nei wat juridyske skermutselingen- de Hughes Tool Company oer.
Yn de tweintiger jierren krige hy ynteresse yn de filmyndustry en benammen yn moaie, jonge aktrises. Hy regissearre twa films: Hell's Angels (1930) en The Outlaw (1943), mar wie benammen aktyf as filmprodusint. Fia syn films kaam er yn oanrekking mei de fleanderij. Benammen troch Hell's Angels, in film dy’t troch it hommelsk útstjerren fan de stomme film yn 1929 yn sân hasten fan lûd foarsjoen wurde moast, sadat teminsten echte fleantugen te hearren wiene. Earst helle er syn brevet en geandewei ferdjippe er him mear yn it ûntwerpen en bouwen fan fleantugen. Yn de tritiger jierren liet hy fan beide kanten in pear sterke staaltsjes sjen. Mei syn eigen H-1 ferbettere Hughes op 13 septimber 1935 it wrâldsnelheidsrekord. Syn 352,39 myl yn it oere (± 530 km/h) wie hast 40 myl hurder as it âlde rekord fan Raymond Delmotte. En noch mannich oar rekord sneuvele troch syn tadwaan.
Johan Dijkstra
Johan Dijkstra kin ferwize nei:
Strân
thumb|[[Meklenburch-Foarpommeren|Pomerania Beach (Darss)]] thumb|Strân yn Siuwsk-Flaanderen (Nieuwvliet) thumb|In strân wurdt faak brûkt as rekreaasjegebiet
In strân is in stripe lân mei in bytsje of gjin fegetaasje by in wetter (in see, oseaan of in mar) lâns. In strân rint nei de see ta ôf en giet oer yn de seeboaiem.
Meastentiids bestiet in strân út benammen sân ('sânstrân'), soms út benammen keizels ('keizelstrân') of skulpen ('skulpestrân'). Guon strannen besteane út fulkanysk sân en binne swart fan kleur. In strân is in bytsje of net begroeid, hoewol't op rêstige strannen, lykas op it eilân Skiermûntseach en by Nieuwvliet yn Siuwsk-Flaanderen der lokaal wol wat sâltplanten groeie, en wat helmgers. Soms wurde ek mooglike oanwêzige dunen ta it strân rekkene. In kuststripe dy't út fêster materiaal bestiet, lykas rotsen, of dy't begroeid is, wurdt faak ouwer neamd.
In strân by in see of oseaan lâns, rint (diels) ûnder wetter as it floed is. Meastal bliuwt in grut stik strân drûch, mar by útsûnderlike omstannichheden (springfloed ), oanlannige wyn) kin it heule strân ûnderstrûpe. De boppegrins fan it strân (dêr't de begroeiïng begjint) jout dus ek oan hoe fier it wetter komme kin.
Op in strân oan in see of oseaan fynt men oer it generaal seewier, skulpen en kwallen. Ek spiele in soad oare dingen oan, lykas wrekhout, ôffal, dingen dy't fan skippen ôffallen binne. Strânjutters sykje om weardefolle dingen dy't op it strân te finen binne. Earder ( Midsiuwen) bestie it strânrjocht: it rjocht fan de lânhear of de lokale befolking op alles wat op it strân oanspielde. Tsjintwurdich bliuwt yn de measte westerske lannen dat wat oanspielt fan de rjochthawwende (meast de eigener).
Om derfoar te soargjen dat alle aktiviteiten op it strân feilich ferrinne stelle strângemeenten faak frijwillige rêdingsbrigades of betelle strânwachten oan om tafersjoch te hâlden. Dy helpferlieners hâlde net allinnich tafersjoch en dogge EHBO, se binne ek altiten oan te sprekken op foarljochting en helpe bern dy't harren âlden kwytrekke binne en oarsom. In strân dat foldocht oan bepaalde kritearia oangeande it miljeu en feilichheid kinne in Blauwe Flagge hawwe.
Omdat der simmerdeis faak ferkearsopstoppingen op de rûtes nei it strân ta binne, lizze guon stêden as Amersfoart en Amsterdam sûnt in pear jier tydlike stêdsstrannen oan.
In strân mei in azuerblauwe see, wyt sân en palmbeammen wurdt ek wol in Bountystrân neamd.
Foar in lokaasje-oantsjutting op in Nederlânsk strân binne der as systemen:
Bittens
Bittens is in buorskip ûnder Skettens yn de gemeente Súdwest-Fryslân.
De namme komt mooglik yn de 10e iuw ek foar as Bottinge.
List fan planetoïden 31701-31800
Dit is in list fan planetoïden 31701-31800.
Krúswetter (Terherne)
thumb|[[Terherne en omkriten, mei rjochts yn 'e midden it Krúswetter]] It Krúswetter is in mar yn de gemeente De Fryske Marren. De mar leit op it plak wêr't de Meinesleat yn de Terhernster Puollen útkomt. Om de mar lizze de eilantsjes Grutsân en Breeefinne. Oan de noardkant leit it Meskenwiersterfjild. It Krúswetter stiet dêr yn ferbining mei it Prinses Margrietkanaal.
De namme 'Krúswetter jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Kruiswater.
Blauhof
Blauhof is in delsetting east fan Slikenboarch yn de gemeente Weststellingwerf.
Krúswetter (Feanwâlden)
It Krúswetter is in feart yn de gemeente Dantumadiel. De feart leit benoarden Feanwâlden oan de westkant fan it Houtwiel. Nei it suden rint de Feanwâldster Feart nei Feanwâlden, nei it easten komt er út yn de Falomster Feart.
De namme Krúswetter jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Kruiswater.
Krúswetter (Boalsert)
De namme 'Krúswetter jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Kruiswater.
Blaauwhof
Blaauwhof kin ferwize nei:
Stasjon Koog oan de Saan
Stasjon Koog oan de Saan (Kz) is it spoarweistasjon fan Koog oan de Saan yn de gemeente Saanstêd en waard iepene yn 1869 oan de Steatsline K (Amsterdam - De Helder).
Gebou
200px|thumb|left|stasjon Koog oan de Saan yn 1958 200px|thumb|left|1e stasjonsgebou stasjon Koog oan de Saan yn 1967 Stasjon Koog oan de Saan krige yn 1959 in offisjeel stasjonsgebou, oant die tiid hie it stasjon in houtene loket oan it perron. It gebou wie in standerttype Vierlingsbeek fan arsjitekt Willem Kloos en wie ien fan de tolve gebouwen fan dit type dat ea boud is.
Yn 1986 waard it earste stasjonsgebou ferfongen troch nijbou, nei ûntwerp fan arsjitekt Cees Douma, in stasjonsgebou yn de foarm fan 2 heale moannen, ynspirearre op de Maagdenburger heale bollen. Yn it gebou wie ien loket en in wachtromte. Sûnt 2008 is it gebou yn gebrûk as kiosk foar iten.
Namme
Oant 2016 hjitte it stasjon "Koog Bloemwijk". Yn 2010 fersocht de gemeente Saanstêd de NS om dizze namme en fan dy fan stasjon "Koog Saandyk" (tsjintwurdich Saandyk-Saanske Skâns) te feroarjen. Dizze nammen soene betiizjend wêze foar toeristen en reizgers dy't net bekend binne mei de regio. Toeristen dy't de Saanske Skâns besykje wolle, soene har maklik yn 'e twa stasjons fersinne kinne. Dit fersyk waard doetiids ôfwiisd. Yn 2014 die de gemeente op 'e nij in fersyk. Uteinlik stimde de NS yn july 2016 yn, en fiert sûnt de tsjinstregeling fan 2017 de nije nammen.
Ine Bomers
Eksposysjes fan har wurk wienen yn Dokkum en Eastermar.
Paul Gallico
Paul Gallico, folút: Paul William Gallico (New York, 26 july 1897 – Monako, 15 july 1976), wie in Amerikaansk sportsjoernalist, kollemnist, redakteur en skriuwer fan romans, novellen, koarte ferhalen en non-fiksjewurken oer sport. Hy is it bekendst wurden troch syn koarte novelle The Snow Goose, syn iennichste literêre súkses dat ek algemien as sadanich erkend waard. Fan syn oare wurken is de roman The Poseidon Adventure it meast ferneamd, sij it benammentlik troch de Hollywood-ferfilmings dêrfan út 1972 en 2005. Ek in protte oare romans fan Gallico binne ferfilme.
Komôf en jonkheid
Gallico wie hikke en tein yn 'e stêd New York, as de soan fan Paolo Gallico, in konsertpianist, komponist en muzyklearaar fan etnysk Italjaansk komôf, dy't yn 1868 berne wie yn Triëst, dat doedestiden noch ta Eastenryk hearde, en de (etnysk Dútske) Eastenrykske Hortense Erlich. Syn âldelju wiene twa jier foar syn berte nei de Feriene Steaten emigrearre, dêr't se har yn New York nei wenjen set hiene.
243
Foarfallen
thumb|right|120px|Gordianus III
Paul Gallico
Sjoernalistyk
Gallico studearre yn 1919 ôf oan 'e Columbia University en wurke dêrnei as sportsjoernalist by de krante New York Daily News. Hy krige bekendheid troch in fraachpetear mei bokser Jack Dempsey, wêryn't er beskreau hoe't it fielde om troch in swiergewichtbokser knock-out slein te wurden nei't er der by Dempsey op oanstien hie om in rûntsje mei him te sparren. Troch in rige soartgelikense ynterviews mei oare sportgrutheden út dy tiid waard Gallico al gau ien fan 'e heechstbetelle sportsjoernalisten fan 'e tweintiger jierren. Hy krige in eigen kollem yn 'e krante en begûn ek as redakteur fan 'e sportôfdieling te wurkjen. Syn biografyske boek Lou Gehrig: Pride of the Yankees, út 1941, oer de ikoanyske honkballer Lou Gehrig, waard yn 1942 al ferfilme as The Pride of the Yankees, mei yn 'e haadrol Gary Cooper.
Karriêre as skriuwer
Yn 1936 joech Gallico syn sjoernalistike karriêre deroan om him folslein op skriuwen ta te lizzen. Hy emigrearre nei Ingelân, dêr't er him nei wenjen sette yn in hûs op in heuveltop yn Salcombe, yn it suden fan Devon. Hy hie daliks al grut súkses mei in ferskaat oan koarte ferhalen dy't er publisearre yn tydskriften lykas The Saturday Evening Post. Yn 1939 kaam fan Gallico The Adventures of Hiram Holliday út, wêryn't in moderne Amerikaanske doalende ridder op in Don Quichot-eftige manear de nazys bestriidt yn it Jeropa fan flak foar de Twadde Wrâldoarloch. Dizze no fierhinne fergetten ferhalebondel is net inkeld nijsgjirrich om 'e ynhâld, mar ek om wat it oer de skriuwer seit. Der sprekt ntl. dúdlik de ynfloed fan Gallico syn monargistyske Eastenrykske mem út, mei't de held út it ferhaal in Eastenrykske prinsesse út it Hûs fan Habsburch rêdt, har leafde wint en in heitefiguer foar har soan wurdt, dy't, sa lit Gallico sterk trochspegelje, de nije keizer fan Eastenryk wurde sil as de nazys ienris ferdreaun binne.
Yn 1941 ferskynde Gallico syn koarte novelle The Snow Goose, in romantyske trageedzje tsjin 'e eftergrûn fan it belis troch de Dútsers fan it ynsletten Britske leger yn Dúntsjerk, yn 1940. Dêrmei sleepte er in nominaasje foar de O. Henry Award foar koarte ferhalen yn 'e wacht. Yn 'e fyftiger jierren hold Gallico in hoart yn Lychtenstein ta, dêr't er Ludmila skreau, wat in werfertelling fan in pleatslik folksferhaal is. Syn licht komyske roman Mrs. 'Arris Goes to Paris, út 1958, waard in bestseller, en dêrnei soene noch trije oare boeken folgje oer de sympatike Mrs. 'Arris, in wurkster út 'e Ingelske arbeidersklasse. Yn 1992 waard it boek ferfilme as in tillefyzjefilm, mei yn 'e haadrol Angela Lansbury. The Silent Miaow, út 1964, is sabeare in hânlieding skreaun troch in húskat, "oerset út it katsk", oer hoe't men oan in minsklik gesin komt en dêr dan de baas oer spylje kin. Dat boek waard in favoryt ûnder katteleafhawwers yn 'e hiele Angelsaksyske wrâld. Oare boeken fan Gallico oer katten wiene Jennie, út 1950 (yn 'e Feriene Steaten útjûn ûnder de titel The Abandoned), en Thomasina: The Cat Who Thought She Was God, út 1957, dat yn 1964 troch Walt Disney ferfilme waard as The Three Lives of Thomasina.
Gallico syn boek The Poseidon Adventure, út 1969, oer in groepke opfarrenden dat besiket te ûntkommen út in omslein passazjiersskip, flopte en loek doedestiden frijwol gjin belangstelling. Pas nei it útkommen fan 'e Hollywood-film The Poseidon Adventure, yn 1972, dy't in ûnbidich súkses wie, ûntstie der mear ynteresse foar it boek dêr't de film op basearre wie. Yn 2005 kaam der in remake út fan The Poseidon Adventure. Paul Gallico stoar yn 1976 yn Monako.
Frysk Kampioenskip Hurdfytsen
It Frysk Kampioenskip Hurdfytsen wurdt hâlden sûnt 1889. De List fan Fryske Kampioenen Hurdfytsen op de dyk bestiet út: (* = kampioenskip fan it Noarden)
Finzenskipsbrieven
De Finzenskipsbrieven binne 4 fan 'e 21 brieven yn it Nije Testamint fan 'e kristlike Bibel. Dêrby giet it om: Dizze brieven, wêrfan't trije ta Brieven fan Paulus (yn ingere sin) hearre (Efeziërs, Filippiërs en Kolossers), en ien ta saneamde Pastorale Brieven (Filémon), wurde fan Finzenskipsbrieven neamd om't de apostel Paulus se skreaun hawwe soe doe't er yn it tichthús siet.
Sawol it skriuwerskip as de datearring is by (guon fan) dizze brieven problematysk. Wat it skriuwerskip oangiet, wurdt hjoed de dei almar mear yn 'e kiif steld dat Paulus it Brief oan 'e Efeziërs skreaun hawwe soe, en syn skriuwerskip fan it Brief oan 'e Kolossers wurdt troch guon bibelwittenskippers en teologen krektlyk betwifele. Oannommen dat Paulus àl de auteur is, tinke de measte saakkundigen op it mêd fan 'e datearring fan 'e fjouwer brieven oan 'e perioade 61-63, doe't er yn Rome fêstholden waard. Mar ek 54-57, doe't er yn it Lytsaziatyske Efeze fêstsiet, en 58-61, doe't er yn it Palestynske Sesareä yn it tichthús siet, komme yn oanmerking.
Q-liner
thumb|300px|Arriva Q-liner op it busstasjon yn Utert yn de griene kleur
De Q-liner is in flugge bus dy't sûnt jannewaris 2003 yn de noardlike provinsjes fan Nederlân rydt. Ferfierder Arriva betocht de Q-Liner as alternatyf foar de Interliner, in flugge busformule fan de VSN-Groep dy't yn de njoggentiger jierren fan de 20e iuw troch hast alle Nederlânske streekferfierders brûkt waard.
Connexxion woe yn de takomst as ienige de hannelsnamme Interliner brûken bliuwe, dus moasten oare ferfierders oare nammen foar harren bussen brûke. Doe't Arriva it busferfier yn in part fan Súd-Hollân útfiere soe, waard dat de Q-liner, wêrby't de Q foar Quality stiet.
Letter hat Arriva de namme Q-Liner yn de noardlike provinsjes oerdroegen oan de OV-autoriteiten, dêr't troch de namme ek troch oare ferfierders brûkt wurde kin.
Arriva wie foar 2005 de iennige ferfierder dy't de namme Q-Liner brûkte. Sûnt 1 july 2005 brûkt Connexxion de namme ek foar de flugge bus Lelystêd - Grins (line 315). Dy line waard yn it earstoan noch troch beide Arriva en Connexxion riden ûnder de namme Interliner. De line is lykwols oanbestege troch de OV-autoriteiten yn Fryslân, Grinslân en Flevolân, wêrby't as eask gou dat de namme Q-Liner brûkt wurde moast troch de nije ferfierder.
HOV-taryf
Om yn de ferskillende produktformules dochs noch wat unifoarmiteit te krijen, waard yn 2004 it 'HOV-taryf' ynfierd op de Griene Interliners en op de Q-liners. Dat taryfsysteem is basearre op it NS-taryf mar is net mear útwikselber. By it HOV-taryf binne de nasjonale ferfierbewizen ek jildich yn kombinaasje mei in taslachkaartsje, mar dan allinnich op de koartere ôfstannen. D.w.s. in maksimum fan 18 sônen (19 strippen) of 6-stjerren. In netmoannekaart is dus net jildich op de Q-liner. Troch de yntroduksje fan de OV-chipkaart is it HOV-taryf kommen te ferfallen.
Sofokles
Sofokles of Sofoklês (Aldgryksk: Σοφοκλῆς, Sophoklēs; Kolonos, 496 f.Kr. - Atene, 406 f.Kr.) wie ien fan 'e trije grutte Attyske trageedzjedichters, njonken Euripides en Aiskylos.
Biografy
Yn 468 f.Kr. die Sofokles foar it earst mei oan it Feest fan Dionysus, de prestizjeuze toanielskriuwwedstryd fan 'e stêdsteat Atene, en dat wie it begjin fan in tradysje dy't 60 jier duorje soe. Yn dy lange karriêre soed er 24 kear de hhadpriis winne (yn 458 f.Kr. gie de haadpriis foar de lêste kear nei Aiskylos, en yn 455 f.Kr. waard Euripides foar de earste kear bekroane). Neffens de Suda, in tsiende-iuwske ensyklopedy, skreau Sofokles yn syn libben yn totaal 123 toanielstikken, mar dêrfan binne mar sân yn folsleinens oant yn 'e moderne tiid bewarre bleaun.
Sofokles beweegde him yn Atene yn 'e heechste fermiddens. Mei ûnder mear Herodotos (skriuwer-histoarikus), Anaksagoras (filosoof), Hippodamos (arsjitekt) en Fidias (byldhouwer) makke er diel út fan 'e artistike en yntellektuële hegerein om Perikles hinne. Hy beklaaide in stikmannich hege politike en militêre funksjes. Sa wied er yn 443/442 f.Kr. hellenotamias (ien fan 'e tsien behearders fan 'e Delysk-Attyske Bûnskas). Yn 441 f.Kr. krige er mei Perikles it oerbefel yn in militêre kampanje tsjin Samos (in "beleanning" foar syn Antigone, bewearden syn rivalen). Fierdersoan ferfolle er yn 'e perioade 425-420 f.Kr. guon religieuze funksjes: as preester fan Asklepios stelde er û.o. syn wente ta beskikking fan 'e earetsjinst, yn ôfwachting fan 'e foltôging fan it nije hillichdoam foar Asklepios. Hy komponearre ek in kultus-liet ta eare fan Asklepios. En yn 413 f.Kr., mei de bestjoerlike krisis dy't ûntstien wie nei de Ateenske nederlaach yn Sisylje waard er oansteld as próboulos mei bysûndere regearingsfolmachten.
Wurken
It meastepart fan syn oeuvre kaam ta stân yn 'e sombere oarlochsjierren fan 'e Peloponnezyske Oarloch, wêrfan't de aktualiteit him wolris ynspirearre. Sa ûntstie bygelyks syn ferneamde Oidipous Tyrannos nei de pestepidemy dy’t de Ateenske befolking desimearre. Yn 407-406 f.Kr. skreau er syn alderlêste wurk, Oidipous epi Kolōnō (it stik waard pas postúm útfierd yn 401 f.Kr.). Doe't syn rivaal Euripides yn 406 f.Kr. stoar, seach men Sofokles yn 'e rou. Sels ferstoar er noch datselde jiers op 'e hege âlderdom fan 90 jier. Neffens syn biografen ferslokte er him op fatale wize, doe’t er by in banket op fersyk deklamearre út syn leaflingsstik, de Antigone. right|150px|thumb|Sofokles yn in [[himation. Romeinske moarmeren kopy fan in Gryksk orizjineel.]]
Rein de Vries
Rein de Vries (Ljouwert, 4 febrewaris 1944) is in Fryske keunstner. Hy krige syn oplieding oan de Akademy Vredeman de Vries yn Ljouwert en de Akademy Minerva yn Grins. Dêrneist helle hy de Aktes LO Tekenjen en Hannewurk en folge in postakademyske kursus Keunstpsychology oan de katolike Universiteit yn Nymwegen.
Tusken 1968-1972 wie De Vries tekenlearaar oan de húshâldskoalle yn Surhústerfean, de Mafû yn Ferwert en de legere lânbouskoalle yn Marrum. Fan 1978 oant 2009 joech hy lessen tekenjen en skilderjen oan it Kreativiteitssintrum de Sirkel op It Hearrenfean, oant 2007 yn It Toanhűs (earder De Lantearne) op De Jouwer en fan 1992 oant 2008 ek by Parnas (foarhinne De Blauwe Stoep) yn Ljouwert. Neist FRIA is Rein de Vries ek lid fan de Waadkeunstrûnte en de Nederlânske Feriening fan Seeskilders. Ut dizze posysje wei hat er in soad tekeningen makke (ûntwerpen) oer de enerzjyfoarsjenning en it ferfier yn de takomst.
Wurk
thumb|right|200px|De Moeting De keunstner makke in grut ferskaat oan opdrachten: fan ûntwerp en útfiering fan romtlik wurk, boartersplastiken, plastiken, pinningen, skilderijen, tekeningen en grafyk fan lânskippen, arsjitektuer, dekors oant en mei merke-attraksjes. It iepen lânskip spilet in grutte rol yn syn wurk. Oan it begjin tekent er bygelyks in soad masines dy't dat wide lânskip bewurkje: Ploegen, laadskeppen, bulldozers, baggermoles, betonauto’s, draglines en jirpeldolmasines binne dan ek faak te sjen. Yn syn komposysjes komt de spanning tusken kultuer en natuer wol faker ta uting.
Prizen
Syn keunstwurken binne oankocht troch it Jeropeesk parlemint, de provinsje Fryslân, ferskate gemeenten, bedriuwen en partikulieren. Der komt in lytse oersjochtentoanstelling yn de Keunstromte op It Hearrenfean fan 28 maart - 10 maaie.
Eysmastate
Eysmastate of Eysema heert en mooglik Yelsemawarff (1492) stie eastlik fan Boerum yn de gemeente Kollumerlân. it boujier is ûnbekend en der is neat fan werom te finen.
Skiednis
Omdat it grûngebiet fan Boerum foar it meastepart út kleastergoed bestie en eigendom wie fan it Gerkeskleaster wienen der ûnder dit doarp mar in pear stinzen en states. De wichtichste en grif âldste dêrfan wie Eysmastate. Oer it stee fan de stins bestiet betizing en geregeldwei wurde de nammen Eysma en Eysinga troch elkoar brûkt. Neffens skriuwer mr. Andreae stie der tichtby it doarp in state dy't as ’t Hoogh betitele waard en troch de kaartmakkers Schotanus en Wopke Eekhoff as Eysingastate oanjûn waard. Eysmastins/-state hat lykwols fierder eastlik stien, ticht by de Lauwers.
Oan de ein fan de 16e iuw krige Dirck Fogelsangh de state; diels troch keap (1616), diels troch fererving kaam it dêrnei oan syn dochter Sjouck, troud mei Jacob Pybes fan Doma. Hja ferkochten it goed yn 1620 oan Gerrit Jelckes. Dy syn widdo ferkocht it yn 1641 wer: oan Theodoricus Fogelsangh, sekretaris fan Frjentsjerteradiel, en soan fan neamde Jacob Doma en Sjouck Fogelsangh. Dy ferkocht de state yn 1661 oan Tjeerd fan Scheltinga. Yn 1698 en 1700 hearde it goed foar twatredde diel oan Scheltinga's en foar ientredde oan dr. Otto fan Bolten. By de ferskillende oerdrachten blykte dat op Eysma state yn 1661 noch in stins stie. Dy waard yn 1616 neamd, doe't sprake wie fan de gerechtigheit aen't Steenhuys en fan de by de state hearrende grêven yn de tsjerke. Yn 1620 wurde neamd Eysma state en zaete met huys, stins ende schuyren en 65 pondematen land en de graven in de kerk; yn 1641 de stins, suaneiacht en legersteden in de kerk; yn 1661 d'oud stins met de legersteden of grafkelder. Ut de beskriuwing fan 1616 bliek fierders dat de pleats 14 fekken lang wie, mei in skuorre en molkenkeamer fan 12 fekken en it wenhûs fan de pachtboer 2 fekken. Dat wenhûs wie sûnder eigen muorre tsjin de muorre fan de stins, dy't yn eigendom en gebrûk by de lânhear wie, oanboud. Yn 1718 lei op it terrein in gewoane pleats, yn 1832 in lyts húske, mids túngrûn.
Ferdinand de Lesseps
thumb|Ferdinand de Lesseps Ferdinand Marie Vicomte de Lesseps (Versailles, 19 novimber 1805 - La Chênaie, 7 desimber 1894) wie in Frânske diplomaat en yngenieur. Fan 1828 ôf wie er konsul te Kaïro, Rotterdam, Málaga en Barselona en konsul-generaal te Madrid.
Hy wurke mei oan de oanlis fan it Suezkanaal. Doe't de Amerikanen yn 1903 de bou fan it Panamakanaal fuortsetten, wienen se feitliken dwaande om it wurk fan Lesseps dien te meitsjen. Oant 1898 hat er trije jier wurke oan de oanlis dêrfan. Troch it fallisemint fan it bedriuw dat ferantwurdlik wie foar de oanlis koe er net fierder.
Anna Achmatova
thumb|Modigliani- Tekening fan Anna Achmatova (1911) thumb|200px|Achmatova yn 1914Anna Andrejevna Achmatova (Russysk: Анна Андреевна Ахматова; Gorenko, (Bolsjoj Fontan by Odessa, 23 juny 1889 - Domodedovo by Moskou, 5 maart 1966) wie in Russyske dichteres.
Biografy
Achmatova studearre earst rjochten, mar gie letter oer op taal- en letterkunde. Fan 1910 oant 1918 wie hja troud mei de dichter Nikolaj Goemiljov dy't yn 1921 troch de kommunisten eksekutearre waard.
De wichtichste tema's fan har wurk binne leafde en dichterskip. Mankelikens en teloarstelling, bygelyks oer de trageedzje fan de revolúsje fan 1917, binne ek skaaimerken fan har wurk.
Tusken 1922 en 1940 publisearre Achmatova gjin eigen gedichten mear, mar wie wol yngeand dwaande mei stúdzje fan Poesjkin syn wurk. Mei de dichtbondel 'Ut Seis Boeken' kaam hja yn 1940, al wie it mar in skoftsje, werom yn de literatuer fan de Sovjetuny.
Nei de Twadde Wrâldkriich waard Achmatova in soad behindere troch de offisjele kommunistyske krityk. Sy waard sels út de Uny fan Skriuwers set. Hja kaam troch de tiid mei oersetwurk.
Earst nei it XXe partijkongres yn 1956 krige hja de gelegenheid om wer te publisearjen. Oan de ein fan har libben krige se tastimming om nei it Westen te reizgjen, ûnder oaren om it earedoktoraat fan de Universiteit fan Oxford yn ûntfangst te nimmen. Yn dy tiid ferskynde ek har lêste grutte wurk 'Epos sûnder held'.
Krúswetters
De Krúswetters is in fjouwersprong fan wetters op de grins fan de gemeentes Ljouwert en Tytsjerksteradiel. Hjir komme de Rochsleat fanút Warten en de Lange Sleat fanút Earnewâld op it Prinses Margrietkanaal út. De namme Krúswetters jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Kruiswaters.
Einlûdferskerping
De einlûdferskerping is in fonologysk proses wêrby stimhawwende rûzers en ploffers oan 'e wurdein feroarje yn stimleaze.
Yn dit oersicht wurde de rûzers wol stimleas wurde (f, s, x) mar de ploffers net (d, b).
Skermjen op de Olympyske Simmerspullen 1968
De Olympyske Simmerspullen 1968, ek wol de XIXe Olympiade neamd, waarden yn 1968 yn Meksiko-Stêd, Meksiko hâlden. It skermjen waard hâlden yn it Fernando Montes de Oca Fencing Hall.
Medaljespegel
De top-7 fan lannen dy't by it skermjen medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen 1968.
Kûbaarder Feart
De Kûbaarder Feart is in feart yn de gemeente Súdwest-Fryslân. De feart is de ferbining fan Kûbaard mei de Boalserter Feart. De feart rint ek lâns de buorskippen De Grits en Swarte Beien.
De namme 'Kûbaarder Feart jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Kubaardervaart.
De Biskop
De Biskop is in delsetting súdeast fan Duerswâld yn de gemeente Opsterlân.
It wurdt yn 1922 foar it earst as De Bisschop neamd, de namme fan in stik healân ûnder Bakkefean. Mooglik is de namme in ferwizing nei de biskop dy't hjir by in trochgong troch it fean yn 1232 troch de Drinten ferslein waard. Of it kin ferwize nei de biskop fan Münster Bearend fan Galen dy't hjir yn 1672 mei syn leger lâns kaam.
Afke Kuipers
Afke Kuipers (Mantgum, 10 july 1988) keatste tusken 2006 en 2012 yn de KNKB haadklasse. Sy keatste sûnt har njoggende jier foar KF Jacob Klaver út Mantgum.
Har earste grutte súkses wie de twaddepriis op it skoalfamkesbûn yn 2002 mei Thalia Reitsema en Riemke van der Zee. Yn 2005 waard mei it selde partoer de earste priis wûn op de Bûnspartij foar famkes. Datselde jier waard de tredde priis behelle op de Ald-Meiers Partij yn Hitsum. Yn har earste jier by de damessenioaren wûn sy mei Jindra ten Kate en Anna-Lynn Wijbenga de tredde priis op de Frouljus-PC yn Weidum en behelle sy 15 haadklasse punten. Yn 2007 behelle sy mei Riemke van der Zee en Baukje Aalbers de twadde priis op de Bûnspartij foar froulju.
It keatsjier 2008 brocht foar har it ultime sukses mei de winst op de Froulu's PC. Hja wûn de priis mei Leonie van der Graaf en Ingrid de Haan Twa dagen nei de winst op de Frouljus-PC waard ek de klassiker yn Bitgum wûn. Yn 2010, doe't sij wenne yn Reduzum, waard sy mei Fenna Zeinstra en Leonie van der Graaf-Zeinstra nochris twadde op de Froulju's PC. Yn 2012 stopte sy mei keatsen. Sy keatste yn totaal 134 punten by inoar.
Sheridan Le Fanu
thumb|Sheridan Le Fanu Joseph Thomas Sheridan Le Fanu (Dublin, 28 augustus 1814 – dêre, 7 febrewaris 1873) wie in Iersk skriuwer. Hy wie ien fan de meast bekende skriuwers fan it Fiktoriaansk tiidrek yn it gothic novel-sjenre. Bekende wurken fan him binne Uncle Silas, The House by the Churchyard en Carmilla.
Biografy
Joseph Sheridan Le Fanu waard yn Dublin berne as soan fan de protestantske predikant Thomas Philip Le Fanu, fan Hugenoatsk komôf, en dy syn frou Emma Lucretia Dobbin. Hy studearre rjochten oan it Trinity College yn Dublin. Nei syn stúdzje krige er lykwols mear niget oan sjoernalistyk en publisearre er syn earste ferhaal, The Ghost and the Bonesetter, yn 1838 yn it Dublin University Magazine.
Reuzehamsterrotten
De reuzehamsterrotten (wittenskiplike namme: Cricetomys) foarmje in skaai fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (Mammalia), it skift fan 'e kjifdieren (Rodentia), it ûnderskift fan 'e mûzen en jerboä's (Myomorpha), de boppefamylje fan 'e mûzen en rotten (Muroidea), de famylje fan 'e Afrikaanske mûzen en rotten (Nesomyidae), de ûnderfamylje fan 'e hamsterrotten (Cricetomyinae) en de lyknammige tûke fan 'e hamsterrotten (Cricetomyini). Dizze bisten komme foar yn Afrika besuden de Sahara. Se hawwe in tige skerpe rooksin en binne relatyf maklik nuet te meitsjen en te trainen. Se wurde dêrom tsjintwurdich ynset om lânminen op te spoaren.
Sheridan Le Fanu
Biografy
Yn 1844 troude er mei Susanna Bennett, dochter fan in abbekaat. It pear krige fjouwer bern: Eleanor (1845), Emma (1846), Thomas (1847) en George (1854). Susanne krige yn de neifolgjende jierren hieltyd mear lest fan depressy en oanfallen fan hystery. Yn 1858 kaam se hommels te ferstjerren. It foarfal besoarge Sheridan Le Fanu in grut skuldgefoel en mei de skriuwerij wie it foarearst dien. Earst nei de dea fan syn mem (1868) kaam er dy libbenskrisis te boppe.
Reuzehamsterrotten
Skaaimerken
Reuzehamsterrotten binne mar út 'e fierte besibbe oan echte rotten, hoewol't se oant frij resint taksonomysk yndield waarden by de famylje fan 'e mûseftigen (Muridae). Genetysk ûndersyk hat lykwols útwiisd dat se folle nauwer besibbe binne oan û.m. de Madagaskarrotten, de klimmûzen en de rotsmûzen, en dat se yn 'e mande mei dy groepen thúshearre yn 'e famylje fan 'e Afrikaanske mûzen en rotten (Nesomyidae).
De oantsjutting 'hamster' yn 'reuzehamsterrotten' wol net sizze dat dizze bisten op hamsters lykje, mar dat se krekt as hamsters oer wangpûden beskikke, dêr't se fretten mei 'hamsterje' kinne. Reuzehamsterrotten hawwe kop-romplingten dy't útinoar rinne fan 25-45 sm, mei skobbige keale sturten dy't nochris 36-46 sm oan 'e totale lichemslingte tafoegje. Se weagje tusken 1 en 1½ kg. De wyfkes, dy't acht spiennen hawwe, kinne oant 10 nêsten fan 1-5 jongen yn 't jier smite. De draachtiid duorret by dizze bisten 27 oant 36 dagen.
Sheridan Le Fanu
Biografy
Yn 1861 wie er al wol oan de gong gien by it tydskrift Dublin University Magazine en wie die redakteur wurden. De Londenske útjouwer Richard Bentley advisearre him om foar syn ferhalen in Ingelske setting en it no te kiezen om se oantrekliker foar it Ingelske lêzerspublyk te meitsjen. Dat doel waard berikt mei de publikaasje fan Uncle Silas yn 1864.
Reuzehamsterrotten
Skaaimerken
Reuzehamsterrotten binne nachtdieren. Se hawwe in omnivoar dieet en frette benammen fruchten en ynsekten. Yn 't bysûnder hawwe se in foarleafde foar de nuten fan palmbeammen. Krekt as in protte oare kjifdieren dy't it fretten fermintearje yn 'e terms, binne se koprofaach, d.w.s. dat se har eigen kjitte opfrette om it noch in twadde kear te fertarren. Har trochgong bestiet dêrta út sêfte keuteltsjes healfertarre fretten, dy't se streekrjocht út har anus ite.
Sheridan Le Fanu
Biografy
Joseph Sheridan Le Fanu stoar oan in hertoanfal yn de âldens fan 58 jier thús oan it Merrionplein en waard beïerdige op it tsjerkhôf fan Mount Jerome yn Dublin.
Reuzehamsterrotten
Ynteraksje mei de minske
Yn in soad Afrikaanske lannen wurde reuzehamsterrotten beskôge as lyts wyld en wurde se troch de minske bejage foar it fleis. Dêrnjonken binne dizze bisten maklik nuet te meitsjen en wurde se wol as húsdieren holden en nei oare dielen fan 'e wrâld eksportearre. Yn 'e Feriene Steaten meie se sûnt 2003, doe't se dêr yn ferbân brocht waarden mei in útbraak fan 'e apepokken, neat mear ynfierd wurde.
Sheridan Le Fanu
Camilla
Le Fanu syn ferhalen geane faak oer geasten, spûken en oare eange ferskynsels. It bekendste is wierskynlik "Carmilla", it ferhaal oer in lesbyske fampierin. It ferhaal spilet yn Stiermarken yn Eastenryk. It ferskynde yn de sammeling In a Glass Darkly (1872) en wie, nei alle wierskyn, de basis foar Bram Stoker syn roman Dracula en ek foar tal fan filmbewerkingen. Allinne al de Britske filmproduksjemaatskippij Hammer Films ferwurke it ferhaal begjin jierren santich trije kear: De saneamde "Karnstein trilogy" omfettet de films "The Vampire Lovers", "Lust for a Vampire" en "Twins of Evil".
Reuzehamsterrotten
Ynteraksje mei de minske
Reuzehamsterrotten litte har net allinnich maklik nuet meitsje, mar kinne ek op oare manearen frij ienfâldich traind wurde. Se hawwe in tige skerpe rooksin, dêr't se sûnder muoite de geur fan eksplosiven lykas TNT mei gewaarwurde kinne, sels as der in laach ierde oer de springstof hinne leit. Sadwaande binne reuzehamsterrotten tige handich foar it opspoaren fan lânminen, mei't se net swier genôch binne om in myn ôfgean te litten, en se dus sûnder risiko troch in minefjild skarrelje kinne. Benammen de Gambiahamsterrôt wurdt dêrfoar ynset. Eksimplaren fan dy soarte wurde traind foar it opspoaren fan minen yn ruil foar in lekkernij troch APOPO, in Tanzaniaanske non-profitorganisaasje.
It hat bliken dien dat reuzehamsterrotten ek de oanwêzigens fan 'e sykte tuberkuloaze gewaarwurde kinne troch oan minsklike flibemeunsters te rûken. Om't in rôt hûnderten meunsters deis teste kin, wylst in laboratoariumanalist mei tradisjonele metoaden deis mar oan 30 of heechút 40 takomt, is dat in grutte foarútgong. APOPO is der dêrom mei úteinset om ek reuzehamsterrotten foar dat wurk te trainen. De rûkrotten dy't minen en tuberkuloaze opspoare kinne, wurde oantsjut as HeroRats.
Kolibrys
thumb|[[Robynkielkolibry (Archilochus colubris'')]] Kolibrys (Trochilidae) binne in famylje fan fûgels út de oarder toersweleftigen (Apodiformes). De famylje bestiet út mear as 300 soarten. De measte soarten komme foar yn Súd-Amearika. It oarspronggebiet (genesintrum) fan de kolibry's leit dêr grif ek.
Eigenskippen
De mantsjekolibry is bûnt, meastal metaaleftich grien kleure, mei in glânzjend reade, blauwe of smaragdgriene kielkleur. It wyfke is ûnopfallend kleure.
Dugs
Dugs binne maklik werom te kennen oan 'e lange, foarútstykjende snút en noch mear oan it feit dat se rinne op har hannen, wylst har fuotten boppe de grûn hingje en as hannen fungearje. De hûdskleur fan Dugs fariëarret fan pearzich oant readich, wylst guon fan harren in griene hûd hawwe. De foarkant fan harren lichem is faak ljochter fan kleur as de efterkant. Party Dugs krije neigeraden dat se âlder wurde fleizige útgroeisels dy't fan 'e snút delhingje en (foar minsken) de yndruk fan in hingelsnor opwekje. Se hawwe losse hûd by de kiel dy't se fol lucht sûge kinne foar it útbringen fan harren pearrop. Dugs hawwe wetterflugge refleksen, wat harren tige geskikt makket as koereurs.
Kolibrys
Eigenskippen
De snaffel is in wichtich skaaimerk foiar de soartenyndieling. By de swurdkolibry (Ensifera ensifera) is de snaffel hast like lang as it liif dat 10 sm lang is. Mar de Ramphomicron microrhynchum hat mar in snaffeltsje fan 5 mm. De Eutoxeres hawwe in sterk nei ûnderen bûgde snaffel en de sabelsnaffelkolibry (Avocettula recurvirostris) hat in snaffel dy't oan de top nei boppen ta bûgd is. Elke snaffel is op in bepaalde blomfoarm spesjalisearre, wêrtroch't gjin konkurrinsje tusken de kolibry-soarten optreedt. Elke kolibry is fan in spesjaal pûdsje mei nektar yn de nekke ôfhinklik. As de wjukken nei foaren bewege, beweecht it pûdsje nei efteren. Sa kin de kolibry syn kop yn lykwicht hâlde as hy fret.
Brigitte Aime
Brigitte Aime, echte namme ûnbekend (31 maart 1959), is in rêstend Kanadeesk neakenmodel en pornografysk aktrise, wa har namme oft ek wol stavere wurdt as Briggitte Aime, Bridgitte Aime, Bridgette Amie, Brigette Aime en Bridgette Aimee, wylst se ek wol gebrûk makke fan 'e artystenammen Chantal LeMarie, Chantal Lemaire, Chantel Lemaine, Jennifer Gold en Angie.
Kolibrys
Eigenskippen
Tusken de soarten kommme grutte ferskillen yn gewicht foar. De lytste (bijkolibry, Mellisuga helenae) waacht 1,8 gram. De yn Noard-Amearika meast foarkommende kolibry (robynkielkolibry, Archilochus colubris) waacht ûngefear 3 gram en is 7,6 sm grut.
Dugs
Sjoch ek
List of Star Wars species (A–E)
Brigitte Aime
Karriêre
Brigitte Aime spile yn 1990, doe't se 31 jier wie, foar it earst yn in pornografyske film. Yn totaal die se neffens de Internet Adult Film Database (IAFD) mei oan 246 pornofilms. Dêrby wurke se sawol yn 'e Feriene Steaten as yn Jeropa. Diskant de oseaan spile se û.m. yn in stikmannich films fan it Sweedske Private-label, lykas The Kissing Fields, út 1995. Datselde jiers loek se har út 'e pornoyndustry werom.
Kolibrys
Eigenskippen
Kolibrys kinne oant 15 jier âld wurde en komme elk jier werom op itselde plak. As it te kâld wurdt, trekke se nei súdliker streken.
Sommige soarten ite ek ynsekten. De kolibry moat de hiele dei ite om genôch enerzjy te krijen. Sels as it reint bliuwt de kolibry trochfleanen, mar kin dan minder fretten fine omdat in soad blommen har by rein slute. Wannear't it langer as in wike oanhâldend reint, stjerre in soad kolibrys troch gebrek oan fiedsel.
De kolibry sliept allinnich nachts. Yn de sliep sakket de lichemstemperatuer in pear graden om enerzjy te besparjen. Fergelykber mei de wintersliep by bearen.
Snelheid
De kolibry kin troch de tige snelle wjukkeslach (15 oant 80 slaggen per sekonde, ôfhinklik fan de grutte fan de fûgel) yn de loft stil hingjen bliuwe. Troch de snelle wjukslach kin de kolibry as ienige fûgel ek efterút fleane. Se kinne sels rjocht omheech en rjocht omleech fleane. De 'helikopter' ûnder de fûgels. Dizze manier fan fleanen freget lykwols in soad enerzjy dy't krigen wurdt út de sûkers dy't yn de nektar sitte.
De universiteit fan California ûndersocht de snelheid fan de (mantsjes) Anna-kolibry (Calypte anna) yn in dûkflecht. Dit barde mei in kamera dy't 500 frames per sekonde makket. Der waard mjitten dat se per sekonde 385 kear harren eigen lichemslingte ôflizze (in strieljager hellet 150 kear, mar is op 'en doer uteraard sneller). By it ôfremjen, dat mei it sprieden fan de wjukken bart, ûntstiet der in druk fan njoggen kear de swiertekrêft. In minsk soe by dizze druk bûten westen reitsje.
Leefgebiet
De kolibry libbet op in soad ferskillende plakken, der binne by dy't op iepen plakken libje, gebieten mei in soad sinne en yn de woastyn, mar ek kolibrys dy't yn it kâlde heechberchtme libje, of yn it tropysk reinwâld of oare vfochtige streken. Se komme allinnich foar yn Amearika, mar dan wol oer it hiele kontinint, fan Alaska oant yn Fjoerlân.
Fuortplanting
De kolibry leit yn twa dagen twa relatyf grutte, wite aaien dy't nei 14-19 dagen útkomme. De jongen wurde yn 3-4 wiken mei ynsekten en nektar fuorre troch de mem. Dizze fuorret oant 140 kear deis de jongen, wêrby't de lange snaffel djip yn de bek fan it jong stutsen wurdt. De heit fersoarget it nêst net en soarget ek net foar it grutbringen fan de jongen. Hy fedigenet wol it territoarium tsjin binnenkringende soartgenoaten. Omdat kolibrys in soad frette moatte, binne de jongen altiten ûnbewekke en falle faak ten proai oan oare bisten as rôffûgels, katten en slangen.
Jan Welles
Jan Welles (Tsjalbert, 29 septimber 1954) wie in hurdfytser tusken 1969 en 1997. Welles wennet yn Terwispel.
Mids 1969 begûn Welles mei fytsen en waard tredde op it distriktkampioenskip foar aspiranten. Doe't er slim kaam te fallen moast er syn mylt misse. Pas as nijeling ried er wer koarte útslaggen. Syn bêste jierren wienen 1983 en 1984. By de amateurs wûn hy kriteariums yn Feanwâlden, Dokkum, De Houtigehage en Gerkeskleaster, wylst hy yn 1983 yn Droegeham, by hûnewaar, Fryske kampioen op de wei waard. Yn 1989 wie hy de earste yn Stynsgea en trije jier letter die er it wat kalmer oan. Wol wûn er noch de Omgong fan Surhústerfean foar B-amateurs, en de distriktstitel by de feteranen yn Terwispel. Yn 1997 ried Jan Welles mei in amateurlisinsje yn it peloton.
As trainer wie de âld-Hearrenfeanster aktyf by fytsferiening Olympia, dêr't hy de sealtraining fersoarge en yn de winter joech er in oantal jierren bosktraining. In skoftlang wie er ek trainer by it reedriden. Twa jier, yn 1990 en 1991, wie Jan Welles trainer/ploechlieder fan de Fryske junioareseleksje. It bedriuw Bional BV út De Gordyk waard troch Welles ynhelle as sponsor foar syn seleksje.
Wybe Sjoerds
Wybe Sjoerds wie lykas syn broer Piter wettergeus út Warkum. Hy wykte yn 1567 út nei East-Fryslân. Hy wie mear frijbûtser as frijheidsstrider. Geuzelieder Diederik Sonoy liet him op 12 july 1572 ophingje yn Medemblik.
Sebulba
Sebulba is in fiktyf personaazje fan minder belang út 'e Star Wars-franchise fan 'e Amerikaanske filmmakker George Lucas. Hy is in Dug fan 'e planeet Malastare en in koereur dy't dielnimt oan in race troch de woastyn op 'e planeet Tatooine. Sebulba waard yntrodusearre yn 'e film Star Wars: Episode I – The Phantom Menace (1999). Hy wie folslein it resultaat fan fisuele effekten; syn dialooch waard ynsprutsen troch stimakteur Lewis MacLeod.
Fiktive biografy
Sebulba is in Dug, dy't berne is op Malastare, de thúswrâld fan 'e Dugs. Hy wie ienris in slaaf, mar wist syn frijheid te winnen troch syn talinten as koereur. Sebulba is tige arrogant en kompetatyf, en skrillet net tebek foar falskspyljen as er dêrmei in race winne kin. Dêrom hat er syn podracer foarsjoen fan in ferskaat oan yllegaal wapenreau dat er brûkt om tsjinstanners dy't er oars net de baas kinne soe, lytsman te meitsjen. (Sa sit der yn syn loftermotor bgl. in flammewerper ynboud.)
Yn Star Wars: Episode I – The Phantom Menace nimt Sebulba diel oan 'e Boontajûnklassiker, in race troch de woastyn fan 'e planeet Tatooine, dêr't er de ferwachte winner is. Hy bewissiget him fan syn kânsen op 'e oerwinning troch al ier yn race in oare dielnimmer, Mawhonic, út te skeakeljen en neitiid noch ferskate oare koereurs dy't driigje de lieding fan it fjild fan him oer te nimmen.
Om't er yn it mulle sân fan 'e woastyn delkomt, oerlibbet Sebulba it delstoarten fan syn podracer. Hy giet neitiid troch mei racen oant de Kloane-oarloggen al lang en breed úteinset binne. Dêrnei jout er it podracen deroan en set er útein mei in nije karriêre yn it 'kriichsracen', in noch ekstremere sport.
Keppelings om utens
List of Star Wars characters
Accell Group
Accell Group NV is in Nederlânske holding dêr't in oantal Jeropeeske fabrikanten fan benammen fytsen ûnder falle. Bûten fytsen makket de Accell Group ek fitnessapparaten.
Ferkeap
By de min ofte mear selsstannige ferkeaporganisaasjes fan de ferskate merken is Accell Group ek eigner fan Seattle Bike Supply, in Amerikaansk bedriuw dat him taleit op it ûntwerpen, bouwen en ferkeapjen fan BMX fytsen, Loekie, in Nederlânsk merk foar bernefytsen, it Dútske Bike Parts dat in leveransier is fan ûnderdielen oan de fakhannel, Tunturi, in Finske fabrikant fan fitnessapparaten en fytsen, Bremshey, in Dútske fabrikant fan fitnessapparaten en Juncker Bike Parts, dat ûnderdielen en accessoires leveret oan de Nederlânske fakhannel.
Management
De rie fan bestjoer bestiet út (2006):
right|234px|thumb|in BMX fyts
Merken
Dizze merken binne ûnderdiel fan de Accell Group:
Doet Boersma
thumb|right|240px|Fjild (1.50 x 1.50) Doet Boersma (Wjelsryp, 1958), is in Fryske byldzjend keunstner. Se helle har akte tekenjen en hannewurk oan de learareoplieding Ubbo Emmius yn Ljouwert 1983 en de Akademy Minerva yn Grins (1985). Se joech letter ek jierren skilder- en tekenlessen oan dizze learare-opliedings. Boersma is artistyk lieder en direkteur fan Keunstakademy Fryslân.