cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Star Wars: Episode IV – A New Hope
Senario
Neitiid sette Lucas mei help fan syn freonen Gloria Katz en Willard Huyck útein mei it skriuwen fan 'e fjirde en lêste ferzje fan it senario. Dat kaam ree op 1 jannewaris 1976. Dêryn hiet de haadpersoan noch altyd Luke Starkiller en de film The Star Wars. Pas doe't de opnamen al begûn wiene, besleat Lucas de namme fan 'e haadpersoan te feroarjen yn Luke Skywalker en it lidwurd út 'e titel falle te litten.
Iepeningstekst
In spesjaal punt fan oandacht wie de iepeningstekst, dy't by de Star Wars-films altyd oan it begjin oer it byldskerm krûpt. Om't Lucas midden yn it ferhaal begjinne woe, moast dêrmei fertsjutske wurde wat earder al bard wie. Mar it moast net te lang wurde, it mocht net yngewikkeld wêze en der mochten gjin wurden yn foarkomme dy't guon minsken (bern bygelyks) net begripe soene. Lucas sels ferliek it mei in gedicht. Syn earste optinksel bestie út seis alineä's mei elts fjouwer sinnen. Regisseur Brian De Palma wie oanwêzich doe't Lucas de tekst foarlei oan syn freonen. Hy sei dêr letter oer: "De iepeningstekst seach der yn it begjin út as wied er skreaun op in oprit. Hy gie in ivichheid troch. It wie wartaal." De Palma en Jay Cocks giene dermei oan 'e gong. Se skrasten alles fuort dat neffens harren ûnnedich wie en geaten de oerbleaune ynformaasje yn in nije foarm, sadat de iepeningstekst fan Star Wars ûntstie.
Produksje
George Lucas regissearre Star Wars: Episode IV – A New Hope foar syn eigen filmstudio Lucasfilm mei finansiering fan 20th Century Fox. Foar de film wie in budget beskikber fan $8 miljoen, dat úteinlik ferhege wurde moast ta $11 miljoen. De produsint fan 'e film wie Gary Kurtz.
Casting
Foar de haadrol fan Luke Skywalker (doe noch Luke Starkiller) socht George Lucas in jonge akteur dy't yntelliginsje en yntegriteit útstriele. Hy sette in mienskiplike castingsesje op mei syn freon Brian De Palma, dy't in haadpersoan socht foar syn horrorfilm Carrie. Mark Hamill waard keazen foar de rol fan Luke boppe William Katt, dy't der ek audysje foar die; mar Katt waard cast foar Carrie.
Foar de rol fan 'e ûnferskrokken prinsesse Leia diene in protte jonge Hollywood-aktrise audysje, ûnder wa Amy Irving en Jodie Foster. Lucas seach Foster wol sitten, mar it die bliken dat dy syn opnameskema net kombinearje koe mei de beide films dêr't se by Disney al foar ûnder kontrakt stie. Dêrop krige Carrie Fisher, de dochter fan filmaktrise Debbie Reynolds, de rol tawiisd, op betingst dat se 41/2 kg ôffalle soe.
Harrison Ford wie in doe noch ûnbekende akteur dy't as timmerman wurke om itende te bliuwen. Hy kaam yn 'e kunde mei George Lucas doe't er begjin 1970-er jierren nije kastkes yn dy syn koken ynboude. Yn 1973 waard er cast foar Lucas syn film American Graffiti, wêrby't it holp dat de beide mannen inoar al koene. Doe't er foar Star Wars audysje die foar de rol fan 'e smokkelder Han Solo, wiisde Lucas him earst ôf, om't er foar de film nije gesichten hawwe woe. Hy frege Ford lykwols om te helpen by de audysjes, troch de oare gadingmakkers de ideeën efter en de skiednis fan Star Wars út te lizzen, en troch by de audysjes de dialooch fan oare personaazjes op te sizzen. Op 'e rol fan Han Solo kamen û.o. ôf: Kurt Russell, Nick Nolte, Sylvester Stallone, Bill Murray, Christopher Walken, Burt Reynolds, Jack Nicholson, James Caan, Robert De Niro, Al Pacino, Steve Martin, Chevy Chase en Perry King. Trochdat Ford by alle audysjes belutsen wie, waard Lucas twongen om Ford hieltyd te ferlykjen mei de oaren, en úteinlik kaam er ta de konklúzje dat er in flater begien hie en joech er Ford de rol fan Han Solo dochs noch.
Lucas fûn dat de rol fan Obi-Wan Kenobi, de mentor fan 'e jonge Luke Skywalker, spile wurde moast troch in akteur fan namme. Hy tocht oan 'e Japanske akteur Toshiro Mifune, dy't yn in protte samoeraifilms fan Akira Kurosawa spile hie. Dyselde betanke lykwols foar de eare, neffens syn dochter Mika Kitagawa om't er der net gerêst op wie hoe't de film derút komme soe te sjen, mei't de special effects doedestiden noch yn 'e berneskuon stiene en science fiction no ienris ferlet hat fan in protte special effects. Mifune woe lykwols beslist net yn in amateuristysk oandwaande film spylje; dêr wied er te grutsk foar. Sadwaande gie de rol nei de Ingelske akteur sir Alec Guinness, dy't wrâldferneamd wurden wie mei syn rol yn 'e oarlochsfilm The Bridge on the River Kwai (1957).
Guinness wie ien mar in pear leden fan 'e cast dy't derfan oertsjûge wiene dat Star Wars in súkses wurde soe. Hy betinge dêrom ynstee fan in fêst salaris royaltys ter wearde fan 21/4% fan 'e bruto opbringst fan 'e film. Sadwaande waard er troch it súkses fan Star Wars smoarryk. Lucas murk letter op dat Guinness de rest fan 'e cast en de filmcrew oan ien wei troch oanfitere om hurder en better te wurkjen. Harrison Ford sei oer him: "Ik fûn it fassinearjend om te sjen hoe't Alec Guinness him [op 'e set] hold en droech. Hy wie altyd ree om oan it wurk, altyd profesjoneel, altyd tige freonlik tsjin 'e oare akteurs. Hy hie it hiel helder yn 'e holle hoe't er it ferhaal it bêste tsjinje koe."
Njonken Guinness wie Peter Cushing, dy't de rol fan grut-moff Tarkin spile, de iennichste oare bekende akteur yn 'e cast. Foar de rol fan Tarkin frege Lucas earst Christopher Lee, mar dy betanke foar de ear. (Lee soe lykwols letter, yn 'e Star Wars-prequeltrilogy, de rol fan greve Dooku op him nimme.) Cushing hie Lucas oarspronklik op it each foar de rol fan Obi-Wan Kenobi, mar doe't er de man mette, tocht er dat "syn meagere gesicht" better by Tarkin passe soe. Hy wie letter tige loovjend oer it aktearjen fan Cushing. Dyselde bekende jierren letter yn in fraachpetear dat er eins noch altyd net wist wat in "grut-moff" (in oppersektorgûverneur) wie. Hy sei: "It klinkt as it ien of oar dat út in kleankast fleanen komt." Nettsjinsteande dat besleat er Tarkin te spyljen as "in tige lulk en ûnoangenaam hearskip".
Anthony Daniels, dy't de rol fan 'e androïde C-3PO spile, sei dat er dy rol hawwe woe sadree't er de yllustraasje fan C-3PO seach dy't Ralph McQuarrie makke hie, om't er doe rekke waard troch de kwetsberens fan it gesicht fan 'e robot. Hy die audysje en waard yndie yn dy rol cast, mar yn 't earstoan wie Lucas fan doel en lit de dialooch fan C-3PO ynsprekke troch in oar. Tritich stimakteurs fan namme diene dêrfoar audysje. Neffens Daniels soe ien fan harren dy't er net by namme neamde (mar dy't yn guon oare boarnen identifisearre wurdt as Stan Freberg), him (Daniels) foar de rol oanrikkemandearre hawwe. Mel Blanc die ek audysje, mar neffens Daniels sei dy ek tsjin Lucas dat Daniels in bettere kar foar dizze rol wêze soe.
Kenny Baker, in Ingelsk akteur mei dwerchgroei, waard cast yn 'e rol fan 'e oare robot, R2-D2. Dat barde pas doe't de opnamen al úteinset wiene. Baker stie op dat stuit yn Londen op 'e planken mei in muzikale komeedzje-act mei syn komeedzjepartner Jack Purvis (ek in akteur mei dwerchgroei). Doe't er hearde dat Lucas in tige lytse akteur socht om yn in robothúl te passen, besleat er ris te sjen oft it wat foar him wie. Mei in lingte fan 1.12 m wied er fierwei de lytste akteur dy't op 'e audysjes ôfkaam. Sadree't Lucas him seach, seid er: "Dat is him." Baker hie lykwols syn twifels oer in rol wêryn't syn gesicht nea te sjen wêze soe en hy woe eins ek fierder mei syn eigen foarstellings, dat hy sloech de rol trije kear ôf foar't er tajoech. Syn partner Jack Purvis spile yn 'e film de rol fan 'e haadman fan 'e Jawa's. De 'stim' fan R2-D2, in tige werkenbere rige piip- en fluittoanen, waard troch lûdstechnikus Ben Burtt ûntwurpen troch 'poppelûden' nei te bearen mei syn eigen stim fia in intercom en it resultaat troch in synthesizer te heljen.
De Wookiee Chewbacca, in oare rol sûnder dialooch, waard spile troch de Ingelske ferpleechkundige Peter Mayhew. Hy wurke yn in Londensk sikehûs doe't er hearde dat der foar in film tige lange akteurs socht waarden. Mei't er in lingte fan 2.21 m hie, besleat er foar de aardichheid ris by de audysjes del te gean. Hy waard fuortendaliks nei binnenkomst cast as Chewbacca. De uterings fan Chewbacca wiene it wurk fan lûdstechnikus Ben Burtt, dy't dêrfoar lûden fan hûnen, bearen, liuwen, tigers en walrussen fermong. In oare lange (mar net sà lange) Ingelsman, akteur David Prowse, waard cast yn 'e rol fan 'e antagonist Darth Vader, dy't in yntimidearjend en dêrom lang stal hawwe moast. Likemin as Baker en Mayhew wie it gesicht fan Prowse yn 'e film te sjen, mei't dat beskûl gie efter it glânzjend swarte masker fan Vader. Om't Prowse syn swiere Westlânske aksint folslein ûngaadlik fûn waard foar de film, waard de dialooch fan Vader yn 'e postproduksje neisyngronisearre mei it djippe baslûd fan 'e Amerikaanske akteur James Earl Jones.
Opnamen
De kamerarezjy wie yn 'e hannen fan Gilbert Taylor. De opnamen foar Star Wars: Episode IV – A New Hope setten op 22 maart 1976 útein. Nettsjinsteande Lucas syn krewearjen hiene de measte leden fan 'e cast en de crew net folle fidúsje yn it projekt, dat se as in wat ûnnoazele bernefilm beskôgen. Se namen it wurk selden serieus en fûnen it faak ûnbedoeld grappich.
Lucas hie de planeet Tatooine oarspronklik betocht as oerwoekere mei tropysk reinwâld, en produsint Kurtz wie al ôfreizge nei de Filipinen om gaadlike filmlokaasjes te sykjen. Mar it idee om moannen oan ien wei troch yn 'e jungle filmje te moatten, krige Lucas nei eigen sizzen "de kribels" fan. Dêrom besleat er fan Tatooine ynstee in woastynplaneet te meitsjen. Dat Kurtz die ûndersyk nei alle woastinen yn Noard-Amearika, Noard-Afrika en it Midden-Easten en besleat dat de Sahara yn Tuneezje de bêste filmlokaasjes bea.
De measte sênes op Tatooine waarden sadwaande filme yn dat lân, dêr't it ûndergrûnske Hotel Sidi Driss, yn Matmata, trochgie foar de pleats fan Owen en Beru Lars. De sêne wêryn't C-3PO en R2-D2 troch de iepen woastyn tsjogge, waard opnommen yn Nafta. De opnamen yn Tuneezje waarden dreech makke troch rekwisiten dy't net opwoeksen blieken te wêzen tsjin it woastynklimaat, elektroanyske defekten en in seldsume stjalprein, dy't de woastyn feroare yn in dridzeboel. De sênes yn 'e berchkleau op Tatooine, dêr't R2-D2 fongen wurdt troch de Jawa's en Luke letter oanfallen wurdt troch de Tusken-kapers, waarden yn jannewaris 1977 filme yn Death Valley, yn Kalifornje. Dêrfoar waard in Yndyske oaljefant, dy't Mardji hiet, oerdutsen mei in kostúm om foar in bantha troch te gean.
Nei twa en in heale wike yn Tuneezje ferhuze de produksje nei Ingelân, dêr't de binnendoarsênes filme waarden yn Elstree Studios yn Hertfordshire, ûnder de reek fan Londen, en foar in diel ek yn 'e Shepperton Studios yn Surrey. Der wie foar Elstree keazen om't de film tagelyk ferlet hie fan njoggen ferskillende soundstages, in oantal dat yn Hollywood net beskikber wie. Om yn Ingelân te filmjen, wie foar Lucas wol omstean learen, want de arboregels wiene dêr folle stranger. It filmjen moast beslist om healwei seizen middeis beëinige wurde, of it moast wêze dat men om dy tiid hinne midden yn in sêne siet.
De filmsets yn 'e Elstree Studios, ûntwurpen troch John Barry, wiene neffens filmregisseur Gilbert Taylor "krekt in koalemyn". Neffens him wiene se "folslein swart en griis, eins alhiel sûnder mooglikheden foar ferljochting." Om dat probleem op te lossen, ferwurke er de ferljochting yn 'e sets troch gatten yn 'e muorren, flierren en plafons út te hakjen en dêr kwartslampen yn te stopjen. Dy wurkwize krige er stipe foar fan 20th Century Fox, dêr't men it mei Taylor iens wie dat "we net sa'n 'Swart Gat fan Kalkutta' hawwe koene." Lucas koe troch de ferljochting fan Taylor út suver eltse hoeke filmje sûnder dat der mei lampen skood hoegde te wurden, wat him mear frijheid joech.
De opnamen yn Ingelân duorren fjirtjin en in heale wike. Wylst se dêr wiene, seach Lucas yn 'e etalaazje fan in reisburo in poster fan it oerwâld yn Gûatemala mei de ruïnes fan 'e Maya-stêd Tikal. Dat lânskip liek him perfekt ta foar de moanne Yavin-IV, dat yn maart 1977 stjoerde er in filmploech nei Gûatemala ta om dêr eftergrûnbylden op te nimmen, dêr't letter in ienlike útkykpost en oanfleanende romteskippen oerhinne plakt waarden.
Lucas moast om in sêne hinne skriuwe wêryn't de smokkelder Han Solo foarôfgeande oan syn ôfreis fan Tatooine in moeting hat mei de gangster Jabba de Hutt. Dy sêne waard wol opnommen mei in Harrison Ford as Solo en de Noardierske akteur Declan Mulholland as stand-in foar Jabba yn in hierrich brún kostúm, mei't Lucas him de Hutts oarspronklik foarstelde as hierrige wêzens. It wie de bedoeling om 'e ferskining fan Mulholland yn 'e postproduksje troch tapassing fan special effects fierder oan te passen. Dêr bliek lykwols gjin jild of tiid foar te wêzen. Neffens Paul Blake, dy't de bûtenierdske preemjejager Greedo spile (dy't Solo yn 'e kroech yn Mos Eisley besiket finzen te nimmen), waard syn rol benammen skepen om't Lucas de sêne mei Jabba skrasse moast. Yn 'e remastere special edition fan Star Wars: Episode IV – A New Hope út 1997 naam Lucas de sêne mei Jabba wol op.
Filmmuzyk
De filmmuzyk foar Star Wars: Episode IV – A New Hope waard fersoarge troch John Williams. George Lucas gie mei dyselde yn see op oanrikkemandearring fan Steven Spielberg, dy't mei Williams gearwurke hie oan 'e horrorfilm Jaws. It wie oarspronklik de bedoeling dat Williams inkeld as konsultant by de produksje belutsen wêze soe, mei't Lucas fan doel wie en stal sels de soundtrack gear út al besteande orkestrale muzyk. Om't de film wrâldsfrjemde planeten toane soe, moast de soundtrack neffens Lucas wat fertrouds biede om it spul yn lykwicht te hâlden. Williams wist him der lykwols fan te bepraten dat orizjinele filmmuzyk de film in mear unyk en koherint gefoel jaan soe. Hy skreau dêrom in folslein nije soundtrack, mei tige feneamd wurden meldijkes, lykas Star Wars (Main Title) (ek wol Luke's Theme neamd), Star Wars Secondary Theme, de Rebel Fanfare en The Imperial March (ek wol Darth Vader's Theme neamd).
De soundtrack fan Star Wars waard spile troch it Londensk Symfony Orkest mei Williams sels as dirigint. It soundtrackalbum ferskynde yn juny 1977 by platemaatskippij 20th Century Records.
Special effects
Nei't er ûntdutsen hie dat 20th Century Fox syn special effects-difyzje opheft hie, rjochte George Lucas yn 1975 syn eigen special effects-bedriuw op, mei as namme Industrial Light & Magic (ILM). Dat krige de opdracht om yn 'e postproduksje de special effects foar Star Wars: Episode IV – A New Hope te fersoargjen. De Amerikaan fan Frysk komôf John Dykstra hie de lieding oer it special effects-team. Dêrfoar ûntwikkele er de saneamde Dykstraflex-bewegingsbehearskbere kamera, wêrmei't in grut tal baanbrekkende effekten berikt wurde koe by it filmjen fan miniatueren.
In oar wichtich lid fan it team wie Grant McCune, dy't ferantuwurdlik wie foar û.m. de X-wjukjagers, de TIE-jagers, it ferneamde romteskip de Millennium Falcon en ferskate soarten bûtenierdske wêzens. Hoewol't syn kollega John Stears eins dejinge wie dy't de robot R2-D2 ûntwurp, makke McCune it ûntwerp ôf en is hy dêrom dejinge dy't it meast mei R2-D2 assosjearre wurdt.
ILM hie it der mar dreech mei om al dy nijerwetske special effects te skeppen. It bedriuw spandearre de helte fan syn budget oan fjouwer shots dy't Lucas omreden fan 'e lege kwaliteit ûnakseptabel achte, wylst oan hûnderten oare shots noch net iens wurke wie. De wurknimmers fan ILM wiene dêrnei twongen om in jier wurk yn in healjier ôf te meitsjen. Foar de romtegefjochten makke Lucas in kompilaasje fan bylden fan loftgefjochten út âlde oarlochsfilms om dúdlik te meitsjen wat er krekt sjen woe. Dêrtroch koe de produksje fan dy effekten oansjenlik flugger ôfhannele wurde. Lykwols krigen Lucas en Dykstra spul oer de hichte fan it bedrach dat bestege wurde koe oan nije kameratechniken. De rûzje rûn sa heech op dat it úteinlik ta it ûntslach fan Dykstra late.
Habel
thumb|right|200px|Kaart fan Habel en de omkriten fan it eilân.
Habel (Noardfrysk: Haabel) is ien fan de Halligen yn Dútslân. It is mei 3,6 hektare it lytste fan alle Halligen. It eilân is ûnderdiel fan de gemeente Groue. De lingte fan Habel is likernôch 350 meter, de breedte is likernôch 100 meter. Habel leit eastlik fan Groue en likernôch 3,5 kilometer fan de kust fan Dútslân.
Daniel Craig
thumb|Daniel Craig, 2009
Daniel Wroughton Craig (Chester, 2 maart 1968) is in Ingelsk akteur.
Craig waard berne as soan fan in pubeigener en in leararesse keunst. Hy waard grutbrocht yn Liverpool, dêr't er op rugby siet, en ferhuze nei Londen doe't er 16 wie om by it National Youth Theatre te gean. Letter slagge it him en krij in plak op de Guildhall School of Music and Drama. Craig syn filmkarriêre begûn mei The Power of One yn 1992.
Craig wie troud mei de Britske aktrise Fiona Loudon, mei wa't er in bern krige, Ella (1992). It pear gie letter út elkoar. Craig hie ek in ferhâlding mei de 11 jier jongere filmprodusint Satsuki Mitchell. Juny 2011 boaske er mei de aktrise Rachel Weisz.
List fan planetoïden 29601-29700
Dit is in list fan planetoïden 29601-29700.
Max Brod
Max Brod, Hebriuwsk: מקס ברוד, (Praach, 27 maaie 1884 - Tel Aviv, 20 desimber 1968) wie in Dútsktalich Tsjechysk skriuwer, publisist, muzyk- en teäterkritikus, fertaler en komponist. Hy wie fan joadsk komôf, waard ûnder ynfloed fan Martin Buber sionist en festige him letter yn Israel (Palestina).
Brod syn romans hawwe faak in autobiografyske en joadske eftergrûn. Tusken 1933 en 1940 ferskynden fan him seis boeken by de eksyl-útjouwrij Allert de Lange yn Amsterdam. Brod is fral ferneamd wurden as freon en biograaf fan de ek Tsjechysk-Dútske skriuwer Franz Kafka.
Yn 1939 emigrearre er fan Tsjechje nei it doetiidske Britsk mandaatgebiet Palestina. Dêr wurke er fierder as skriuwer, publisist, dramaturch en sjoernalist.
Lucas van Uden
Biografy
Yn 1626-27 kaam Lucas van Uden by it Antwerpske St. Lukasgilde. Hoewol't Van Uden nea ta de studio fan Peter Paul Rubens heard hat, hat er dochs in soad te tankjen hân oan dy master. Van Uden hat sels ferskate kopieën fan Ruben's wurk makke. Wat syn skildertechnyk oanbelanget wie er eardere skilders as Joos de Momper en Jan Brueghel de Aldere mear ferskuldige. Algemiene skaaimerken fan syn wurk binne slanke beammen ôfstekkend tsjin in grieneftich fiersicht, út en troch befolke mei harders- en boerefigueren. In protte fan Van Udens figueren wiene óf neiskildere fan Rubens óf skildere troch David Teniers de Jongere. Hy wurdt ek faak yn ferbân brocht mei syn kollega-lânskipsskilder Jan Wildens.
Otto fan Langen
Otto fan Langen, in inkele kear mei de taheaksel: fan Bevervoorde, (1437/1438-1511), wie in Katolike kannunik en diplomaat. Yn de Fryske skiednis is hy bekend wurden troch syn ûndersiik foar de Roomske keizer Freark III oer de klachten tsjin it Grinzer optreden yn Westerlauwersk Fryslân.
Fryslân
Yn 1493 krige Fan Langen opdracht fan keizer Freark III nei Fryslân te kommen. Hy moast de klachten ûndersykje fan de Skieringers oer Grinslân dy't neffens de Skieringers mei har meiplichtigen (it Dokkumer ferbûn) misdieden en misdriuwen begien hienen wêrtroch de rjochten fan it Ryk en de Fryske ûnderdienen dêrfan beswiere wienen.
Blauboarstke
It Blauboarstke (Luscinia svecica) is soarte út de famylje fan de Miggesnappers (Muscicapidae), ûnderfamylje paapkefûgels (Saxicolinae).
Fersprieding
It Blauboarstke komt yn grutte dielen fan Jeropa foar, mar ek yn Aazje en sels yn Alaska en it westen fan de Yukon. It is in trekfûgel dy't yn Súd-Spanje, Noard-Afrika as yn it suden fan Aazje oerwinterje. In Nederlân nimt it oantal briedende blauboarstkes al jieren ta, foaral yn de "nije" briedgebieten Oostvaardersplassen en it Lauwersmar. Yn en krekt bûten Fryslân is it blauboarstke it machtichst yn tal yn de Alde Feanen en de Wieden/Weerribben.
Der binne 11 ferskillende rassen (of ûndersoarten) te ûnderskieden: de Readstjerblauboarst (Luscinia svecica svecica), mei in read kielplak, komme yn it noarden fan Jeropa en yn de Alpen foar. De Wytstjerblauboarst (Luscinia svecica cyanecula), mei in wyt plak op de kiel, komt yn de rest fan Jeropa foar. De Kaukasusblauboarst fan ûnder oaren Turkije (Luscinia svecica magna) hat gjin aparte flek yn de blauwe boarst. thumb|left|In Readstjerdblauboarst
Sjoch ek
SOVON - Blauwborst
Platboaiem
thumb|400px|Platboaiem mei swurden In platboaiem is letterlik in skip mei in platte boaiem. De term wurdt lykwols allinnich brûkt foar de histoaryske Nederlânske sylskippen dy’t gjin of suver gjin kyl hawwe.
Kenmerken
De kenmerken binne in yn de breedte sjoen platte of likernôch platte boaiem en in kyl dy’t net of krekt ûnder it flak útstekt. In platboaiem hat ynstee fan in kyl trochgeans swurden.
Platboaiems hawwe net folle djipgong en se kinne sûnder probleem “drûchfalle". Yn tijwetters kinne se mei leech tij op in sânbank lizzend heechwetter ôfwachtsje. Yn it Waadgebiet en de Siuwske wetters waard dit faak dien troch bygelyks de skulpe-, wier- en oesterfiskers. Harren skippen hienen dêrom in swier útfierde boaiem.
Orizjinele platboaiems steane meastal ynskreaun yn it Stamboek Rûne en Platboaiemjachten. Ek de skippen fan it type rûnbou, lykas de Lemster Aak, Staverske jol en de boeier, hearre ta de famylje fan platboaiems.
Ferspriedingsgebiet
Platboaiems binne tige geskikt foar waadgebieten en ûndjippe ûnderrinnen fan rivieren. Yn West-Europa komme se dêrom foar yn in gebiet dat rint fan de Eastsee oer it Fryske taalgebiet (ynklusyf Noard-Dútslân), de Lege Lannen (ynklusyf Belgje) en Súdeast-Ingelân oant yn de mûning fan de Teems.
Hjoeddeiske tapassings
Platboaiems wurde hjoeddedei fral op de neikommende wizen brûkt:
Sjarterfeart
In soad Hollânske platboaiems, benammen eartiidske silende izeren frachtskippen, binne behâlden bleaun tanksij de opkomst fan de sjarterfeart, yn de folksmûle de Brune Fleat. Se binne dan oanpast foar de ûntfangst fan passazjiers, as in silend fakânsjeferbliuw, of soms in partyskip, dêr’t fartochten mei hâlden wurde. In gelok is al dat hjirtroch ferskate al of net kreas opknapte gruttere skippen behâlden bleaun binne. Ek binne dêrtroch op dizze skippen in tal saken ûntwikkele, al of net middels moderne materialen, dat guon dingen ek yn de moderne tiid pleatst wurde kinne. It liedt lykwols sûnder mis ta konsesjes op it mêd fan de autentikens fan it skip. Dizze skippen moatte hielendal foldwaan oan de moderne regeljouwing en harren eigners wolle der, krekt as earder harren brea mei fertsjinje. Dit fereasket oanpassings dy’t bytiden as net autentyk sjoen wurde.
Yntiids binne der in tal skippen boud dy’t neat te krijen ha mei tradisjoneel of autentyk. Dizze driuwe op de emoasjes fan klanten dy’t bygelyks ekstreem folle komfort wolle of in pirateskip.
Se wurde wolris oanpriizge mei optochte typenammen lykas "twamêst Eastsee klippertsjalk" wylst ek de wurden "autentyk" en "orzjineel" faaks op dubieuze wize brûkt wurde.
Monumintaal bedriuwsfartúch
In oare groep skipper-eigners hat syn skippen lykwols yn âlde steat as silend bedriuwsfartúch werombrocht, mei minime needsaaklike oanpassings yn ferbân mei de feilichheid. Dizze skippen binne yn Nederlân meast ynskreaun yn it Register Farrende Monuminten. Mei dizze platboaiems binne meastal ek tochten te meitsjen, sels fiskerij is mooglik. De opbringsten fan dizze foarm fan ferhier wurde brûkt om it skip als kultuerhistoarysk erfgoed te bewarjen.
Plezierfartúch
Ferskate gemeentes mei in haven oan de eardere Sudersee sjogge yn dat it bieden fan in lisplak oan sokke skippen in goede saak is foar de middenstân en dat it oansjen fan de haven en de stêd der tige troch ferbetteret. Yn it ferline hat dy opstelling lykwols wolris oars west.
Wenskip
In grut tal eardere platboaiems wurdt brûkt as wenskip. Se lizze earne fêst foar de wâl mei minsken as bewenners der op. It is mooglik dat dizze skippen ûnder ien fan boppeneamde kategoryen falle. Der binne ek dy’t op in besteande romp in nije opbou krigen ha. Oft dit falt ûnder ferfraaiing bliuwt altyd in twistpunt. Praktysk is it oer it generaal foar it beëage doel wol.
Soarten yndield nei geografysk gebiet
Der binne ferskate soarten platboaiems mei elk eigen skaaimerken.
De ferskillen op de Sudersee hongen gear mei de ferskillen yn metoade fan fiskerij.
Soarten fan frachtfeart
Yn de frachtfeart op de binnenwetters binne de skippen lang en smel fan foarm mei in grut ferskaat yn útfiering en mjitte. Hjirûnder falle de types as de aak, de rivierklipper en de grutte famylje fan skûtsjes en preammen. Dy skippen binne faak boud mei in bepaald gebrûksdoel foar eagen. De ferskate mjitten en rompfoarmen hingje gear mei it fargebiet. De standertmjitten fan de fearten yn Fryslân, bygelyks hienen ynfloed op de foarm fan de skûtsjes.
Buttemastate
Buttemastate wie in state dy't oan súdwest foet fan de terp (no Efterwei 2) stie yn Moarre, gemeente Dongeradiel. Fan it ûntstean fan de state dy't ek Bottema, Botma (ek Bolta?) neamd wurdt, is neat werom te finen. It stateterrein wurdt yn distiid brûkt troch in leanbedriuw.
Skiednis
thumb|It âlde steed fan Buttemastate'' Mei oare "hoeflingen byder oestersyde der Pasen" sleat Syds Buttema him yn 1490 oan by it Bûn mei Grins. In dochter fan him wie yn 1511 eigener fan it grutste diel fan Sybetsma steed yn Moarre. Gabbe Riptema, kommend fan Eanjum en wenjend yn Dokkum, wie grif mei in dochter fan Syds Buttema troud. Hy wie yn 1511 nammentlik eigener fan Buttemastate en waard ek Gabbe Ripten Botma neamd. Syn ûnderstelde neiteam, wêroer hjirûnder mear, besiet om 1550 Sybesma steed yn Moarre. Gabbe Riptema hearde ta de lytse haadlingen. Ek syn neisieten sleaten aadlike houliken (mei Aesgema fan Baard, Bolta, Heemstra, Bootsma, Gratinga). Yn 1505 waard hy rekkene ta de edelen fan Dongeradiel. Yn ferskate doarpen yn Dongeradiel hie hy besittings (sjoch Riptema te Eanjum ). Yn syn testamint betocht hy syn susters en syn broer en - nei harren dea - de kleasters Sion en Gerkeskleaster, dêr't dyen yntrede wiene.
Nei alle gedachten hie Gabbe boppedat in dochter, Rents Bottema. Hja wie yn elk gefal syn erfgenamt, want yn har testaminten fan om 1550 liet har mearder goed nei dat yn 1511 eigendom fan Gabbe west hie, wêrûnder Riptema te Eanjum en it al neamde goed Buttema en Sybetsma yn Moarre. Rents troude earst mei Epe Doekes Aesgema, stoarn foar/yn 1528, dêrnei mei NN Bolta; út beide houliken hie se bern. Anna Epes Aesgema erfde om 1550 27 pûnsmiet lân yn Buttema, har healbroer Tjaert Bolta de rest fan "Buttema of Botema guet ende staeten metten steen boven eerde ende onder eerde, met die landen, eygendom ende heerlicheden daertoe behorende". Yndie treden dêrnei de Bolta's yn Moarre op as ynwenners mei oansjen. Mooglik is harren state Buttema bedoeld mei it troch Sibrandus Leo oanjûne adelshûs Bolta te Moarre. Yn 1580 wie Tjaert Bolta syn soan Gerlif administrateur fan de tsjerkefâdij fan Moarre. Omtrint 1585 wie de state eigendom fan Wyger Gabbes, gritenijfolmacht, dykgreve fan Eastdongeradiel en stamfaar fan in nije famylje Botma, fan rike eigenierden. thumb|Moarre mei states Schotanus-Halmakaart 1718 Syn soan Gabe Wijgers Botma wie oant syn dea yn 1643 eigener-bewenner. Hy wie troud mei Antje Sakes Boelema. Allinnich de trije soannen erfden grif mei elkoar Botmasate en de trije dochters krige oare besittings. De âldste soan Sake Gabes Botma, dy't troud wie mei Aukje Gerrits Roorda, bleau op de pleats wenjen. Doe't Hermanus Gabes Botma, sekretaris fan Drylts en notaris dêre, yn 1660 syn tredde part fan Botma-sathe ferkocht, waarden huzinge, skuorre, hôving, poarte, grêft en singels neamd. Fan de 'stoel en grafsteden in de kerck tot Morra' krije de keapers it oandiel fan trije grêven 'neffens de stoel' fan wilen 'de olde fiscaal' Bosman. Yn 1700 is Gerrit Sakes Botma eigener fan Botma Sate en de dêrby hearrende 124,5 pûnsmiet lân (rom 40 ha.) dêr't hy jierliks 46 floreen en 10 stuorren belesting betelje moast. Yn 1728 is Gerrit noch altiten eigener en neist boer no ek 'bysitter’ (wethâlder). Gerrit ferstoar yn 1735 en syn frou Jantje Nammes yn 1747. Widdo Botma-Nammes wie blikens har fraaie grêfsark yn de tsjerke yn 1747 op 91-jierige leeftiid ferstoarn en hie it oargel oan de tsjerke skonken. Nei 1748 rekket Botma yn frjemde hannen. Yn 1832 is it eigendom fan Lieuwe Folkerts Sytsma, lânbouwer te Moarre.
Op de kadastrale minútkaart stiet noch in pleats fan it kop-hals-romptype mei lang foarhûs mei grêften en singels der om en sa te sjen on poartegebou by de brêge oer de grêft.
Catskillberchtme
It Catskillberchtme (Ingelsk: the Catskill Mountains of koartwei the Catskills) is in berchtme yn it súdeasten fan 'e Amerikaanske steat New York, dat ûnderdiel útmakket fan 'e folle gruttere berchkrite fan 'e Appalachen. It is in ôfsliten berchtme mei as heechste top Slide Mountain, mei in hichte fan 1.270 m. It gebiet is bekend yn 'e kultuer fan 'e Feriene Steaten om't it deunby de rivier de Hudson leit en yn 'e njoggentjinde iuw sadwaande in favoryt ûnderwerp wie fan 'e Hudsonrivierskoalle fan keunstskilders. Mids tweintichste iuw wie it simmerdeis de favorite fakânsjebestimming fan in 'e begoedige klassen út 'e stêd New York.
Namme
De namme "Catskill" ferwiist nei it deadzjen fan in proai troch katten. De namme waard foar it earst dokumintearre op 'e lânkaart fan Nicolaes Visscher fan 'e Steatske WIC-koloanje Nij-Nederlân út 1656, dêr't de krite oan 'e mûning fan 'e Catskill Creek op oanjûn stiet as Landt van Kats Kill. Wêrom't it gebiet sa neamd waard, is net alhiel dúdlik, mar it is bekend dat dêrsanne doe noch poema's foarkamen, dat mooglik is it nei dy kateftigen ferneamd.
Geografy
It Catskillberchtme is eins mear in plato as in echt berchtme. It makket diel út fan it gruttere Alleghenyplato. Dat is wer in diel fan 'e Appalachen, in folle grutter berchtme dat fan Georgia, yn it Amerikaanske Suden, alhiel oant yn 'e Kustprovinsjes fan Kanada rikt. Oan 'e eastkant begjint it Catskillberchtme op frijwat dramatyske wize mei de Catskill Escarpment, in rotswand dy't hommels opriist út 'e Delling fan 'e Hudson. Yn it westen sakje de Catskills stadichwei yn ta de hichte fan 'e rest fan it Alleghenyplato. Der bestiet gjin oerienstimming oer de krekte ôffredings fan it Catskillberchtme oan 'e noard- en súdkant. Yn it súdwesten geane de Catskills oer yn 'e Pocono's, wat geologysk sjoen eins persiis itselde berchtme is, mar geografysk sjoen oarekant de grins mei Pennsylvania leit.
Skiednis
Yn 'e njoggentjinde iuw foarme it lânskip fan it Catskillberchtme in favoryt ûnderwerp foar keunstskilders fan 'e Amerikaanske Husonrivierskoalle. Foarbylden fan sokke skilderijen kinne fûn wurde mank it wurk fan û.o. Thomas Cole, William Henry Bartlett, Sanford Robinson Gifford en Asher Brown Durand. De lânskipsskientme loek ek al ier toeristen nei it gebiet. It Catskill Mountain House wie in ferneamd hotel yn it gebiet, dat yn 1824 boud waard yn 'e neite fan Palenville, dêr't it útseach oer de Delling fan 'e Hudson. Gasten dy't dêr ferbleaune, wiene û.o. de Amerikaanske presidinten Ulysses S. Grant, Chester A. Arthur en Theodore Roosevelt.
Mids tweintichste iuw ûntjoegen de Catskills har ta de favorite bestimming yn 'e simmerfakânsje foar lju út 'e begoedige maatskiplike klassen yn New York-Stêd. Der waarden withoefolle hotel-resorts boud, dy't yn 'e folksmûle mei-inoar de Borscht Belt ("Borsjtgurdle") neamd waarden. Begoedige lju út New York wiene ntl. foar in grut diel Joaden dy't oarspronklik út East-Jeropa kamen, en har eigen iterij (lykas de Russyske koalsop borsjt) meinamen. Yn 'e resorts fan 'e Borscht Belt krigen ûntelbere jonge komiken (lykas Rodney Dangerfield, Jackie Mason en Don Rickles) de kâns om op te treden en har fak te learen. In priuwke fan hoe't dat dêr doe om en ta gie, kin men krije troch de film Dirty Dancing (1987) te sjen, dy't him ôfspilet yn in resort yn it Catskillberchtme (al is de film eins opnommen yn Noard-Karolina en Firginia, om't mids 1980-er jierren de measte resorts fan 'e Borscht Belt al opdoekt wiene).
Fan 15 oant en mei 18 augustus 1969 waard yn in greide by Bethel, yn it Catskillberchtme, it ferneamde muzykfestival Woodstock holden. In line-up fan 32 artysten en bands loek in publyk fan mear as 500.000 minsken. Op it plak dêr't dat barde, stiet no it Bethel Woods Center for the Arts.
Tsjintwurdich komme toeristen fral yn 'e Catskills foar fakânsje-aktiviteiten as kampearjen, raften op 'e rivieren, mountainbiking en kuierjen op 35 km oan spesjaal dêrfoar oanleine paden, en, winterdeis, skyen op 'e fiif skypystes dy't it gebiet ryk is. Fan 1937 oant en mei 1971 waard der ek skânssprongen yn it gebiet, op in lokaasje op 'e Joppenbergh Mountain.
Cees Andriesse
thumb|right|Cees Andriesse Cornelis Dirk (Cees) Andriesse (Ljouwert, 21 desimber 1939) is in Nederlânsk natuerkundige, skriuwer en wittenskipshistoarikus. Tsjintwurdich wennet hy yn Arnhim.
Oplieding
Andriesse rûn it stedsgymnasium yn Ljouwert troch. Gerrit Dijkstra, de learaar Dútsk, dy't promovearre wie op it literêre wurk fan Eeltsje Halbertsma, learde him en in pear oaren nei skoaltiid Frysk te sjongen en te lêzen en te skriuwen. Letter studearre hy technyske natuerkunde oan de Technyske Hegeskoalle Delft. Hy wie der aktyf yn de Federaasje fan Fryske Studinteferienings, spesjalisearre him yn strielingsfysika en behelle syn yngenieursdiploma yn 1965. Yn 1969 promovearre hy op in proefskrift oer it ferstruien fan neutroanen oan gasfoarmich argon.
Undersyk
Dêrnei wurke hy by de Kapteyn Stjerrewacht yn Roan, ûnderdiel fan de Ryksuniversiteit Grins. Yn 1978 berekkene hy as earste de strieling fan ynterstellêr stof mei in fluktuearjende temperatuer. Pas nei de iuwwiksel koe út ynfraread - waarnimmingen yn de romte ôflaat wurde dat it troch him berekkene spektrum karakteristyk is foar alle stjerrestelsels. Yn 1979 kaam hy mei in teory foar it massaferlies fan stjerren.
Fluktuaasjeteory
Klassyk binne der twa ferklearrings foar it massaferlies fan stjerren troch stjerwyn. By stjerren mei in grutte ljochtsterkte is strielingsdruk de driuwende krêft; by swakkere stjerren as de sinne wurdt de stjerwyn dreaun troch meganyske effekten as skokweagen of magnetyske fjilden. Oant hokker nivo de stjerwyn oanboazet, is ôfhinklik fan tafallige eigenskippen fan it meganisme. De sterkte fan de wyn is net ienfâldich yn ferbân te bringen mei de basiseigenskippen fan de stjer (massa, striel, ljochtsterkte).
Aerosol
thumb|250px| [[wolk|Wolken ]] In aerosol, fan Gryksk aero ("lucht") en Latyn solve ("oplossing") is in kolloïdaal mingsel fan stofdieltsjes of floeistofdrippen yn gas. Harren grutte leit tusken 0,2 oant 200 mikrometer. Wolken en mist binne foarbylden fan in aerosol; hja bestean beide út hiel lytse dripkes wetter yn ’e loft. In foarbyld fan in aerosol dy't út fêste dieltsjes bestiet is reek. In aerosol mei fêste dieltsjes kin út natuerlike boarnen ûntstean, lykas sân of seesâlt, of troch minsklike aktiviteiten, bygelyks roet.
Cees Andriesse
Fluktuaasjeteory
Andriesse syn fluktuaasjeteory wit wol in ferbân te lizzen tusken de sterkte fan de stjerwyn en de basiseigenskippen fan de stjer. Omklaaiende teoryen lykas dy binne yn de stjerrekunde lykwols ûngewoan. Fluktuaasjes wurde ek earder fuort tocht, dan se as útgongspunt te nimmen. Doe’t de fluktuaasjeteory, dy’t Andriesse noch hieltyd as syn beste prestaasje beskôget, ûnfoldwaande oansloech, ferliet hy in 1980 teloarsteld de stjerrekunde.
Kearnenerzjy
Hy die by de KEMA yn Arnhim ûndersyk nei de feiligens fan kearnreaktors. Yn dat ramt die hy ûnder oare smelt-eksperiminten mei lytse bytsjes radio-aktive spjaltstof. Yn dy perioade foel yn 1986 de kearnramp fan Tsjernobyl foar. Wat Andriesse mei grutte hoedenens op miniatuerskaal yn in befeilige laboratoarium die, barde dêr yn it grut oan ‘e bûtenlucht.
Publyk debat
Prof. dr. yr. Andriesse hat him hiel wat kearen yn it publyk debat jûn. Begjin 2007 liet hy syn twivels út oer de wize hoe’t it bedriuw Urenco omgie mei radio-aktyf ôffal. Ein 2007 naam hy it op foar de Nobelpriiswinner Peter Debye, doe’t der twivels opkamen oer syn hâlden en dragen yn nazy-Dútslân. Nei it kearnûngelok fan Fukushima yn 2011, sei er yn it radioprogramma Argos dat de kearnsintrale fan Borssele yn it ferline mear as ien kear oan in ramp ûntsnapt wie.
Boeken
Nei syn fjirtichste is Andriesse foar in algemien publyk begûn te skriuwen. Yn syn romans nimt hy ôfstân fan de eksakte wittenskip en ropt hy op in dichterlike, faak grillige wize bylden op fan in ûntregele wrâld. Fan syn histoaryske wurken kriich it earste, “Titan kan niet slapen”, in plak op de longlist foar de AKO Literatuerpriis fan 1994. "De opstand" (2003) biskriuwt de Frjentsjerter Akademy oan it ein fan de achttsjinde iuw, en giet benammen oer de patriottyske heechlearaar Gadso Coopmans (1746-1810) dy't yn 1787 syn akademyske frijheid kwytrekke en fuort moast.
Aerosol
De term aerosol wurdt ek faak brûkt foar de ynhâld fan in spuitbus.
Klimaateffekt
Aerosols hawwe in direkt en in yndirekt effekt op it klimaat. Oan de iene kant trochdat hja ynfallende strieling fan de sinne absorbearje en wjerkeatse kinne ; it direkte effekt fan aerosols op it klimaat. Oan de oare kant dogge aerosoldieltsjes har ek yn de atmosfear foar as kondinsaasjekearnen foar wetter en dêrmei beynfloede sy it tal wetterdripkes en feroarsaakje se bewolking; it yndirekte effekt fan aerosols op het klimaat.
Sapporo
thumb|left|180px|It Odori Park yn 2007 Sapporo (札幌市,Sapporo-shi) is de haadstêd fan de Japanske prefektuer Hokkaido en fan de subprefektuer Ishikari. Op 1 april 2008 hie de stêd 1.893.547 ynwenners. De befolkingstichtens wie 1680 ynw./km². It oerflak fan de stêd is 1121,12 km². De stêd waard stifte yn 1869. De namme komt út de taal fan de Ainû, de oarspronklike bewenners fan Hokkaido, en betsjut 'grut drûch lân', of 'wichtige rivier dy't troch de flakte streamt'. Op 1 april 1972 waard Sapporo in dekretaal designearre stêd.
List fan grytmannen fan Opsterlân
Dit is in list fan grytmannen fan de eardere Fryske gritenij Opsterlân oant de ynfiering fan de gemeentewet yn 1851.
Nei de ynfiering fan de gemeentewet yn 1851 hie Opsterlân net langer grytmannen, mar boargemasters; sjoch hjirfoar de list fan boargemasters fan Opsterlân.
Tsjalling Eeltsjes Halbertsma
thumb|Tsjalling Eeltjes Halbertsma Tsjalling Eeltsjes Halbertsma (Grou, 28 jannewaris 1848 - Ternaard, 2 juny 1912), wie in Frysk skriuwer en ûnderwizer. Hy wie de pakesizzer fan Eeltsje Hiddes Halbertsma.
Sapporo
Yn 1972 waarden in Sapporo de Olympyske Winterspullen hâlden. Sapporo wie ek kandidaat foar de Olympyske Winterspullen fan 2014, mar luts him yn 2006 werom, 'troch in gebrek oan finansjele middels', neffens boargemaster Fumio Ueda.
Alle jierren fynt hjirre yn febrewaris, it troch miljoenen besochte sniefestival plak, bekend troch de tige grutte gebouwen dy't fan iis en snie oplutsen wurden.
Der komme houtprodukten en it bekende Sapporo-bier wei.
Wiken
thumb|left|140px|De wiken fan Sapporo Sapporo hat 10 wiken (ku) :
Yme Kuiper (heechlearaar)
Yme Berend Kuiper (It Hearrenfean, 1949) is sosjolooch en kultureel antropolooch. Yn 2006 waard er beneamd as bysûnder heechlearaar Religjeuze en Histoaryske Antropology by de Fakulteit fan de Godgeleardheid en Godstsjinstwittenskip fan de Ryksuniversiteit Grins.
Anita Andriesen
Anita Margaretha Andriesen (Sint-Anne, 4 juny 1957 – Aldebiltsyl, 3 desimber 2008) wie in politikus fan de Partij van de Arbeid en lid fan de Deputearre Steaten fan Fryslân.
Fiskerijdagen Harns
De Fiskerijdagen Harns (Nederlânsk en offisjeel: Visserijdagen Harlingen) foarmje in evenemint dat fjouwer dagen duorret en elts jier yn ein augustus en/of begjin septimber holden wurdt yn 'e Fryske havenstêd Harns. It barren, wêrfan't de earste edysje holden waard yn 1959, ûntstie oarspronklik as in (inkele) iepen dei fan 'e Harnzer fiskerijsektor. It is letter útgroeid ta in meardeisk en folle algemiener folksfeest, hoewol't ûnderdielen yn it ramt fan 'e fiskerij noch altyd wol in sintraal plak ynnimme. Dêrnjonken is de promoasje fan Harns as toeristyske bestimming almar wichtiger wurden. Yn 2009 waard it fyftichjierrich bestean fan it evenemint fierd mei in ekstra grut feest.[boarne nedich]
Yme Kuiper (heechlearaar)
Studearre sosjology en filosofy (1968-1972), kulturele antropology (1972-1976) en promovearre yn 1993 cum laude oan de Fakulteit fan de Letteren fan de RUG op Adel in Friesland 1780-1880. Dit wurk waard twa kear bekroand mei in wittenskiplike priis: de Eismapriis en de Joast Halbertsmapriis. As redaksjelid belutsen by ûnder oare Virtus (jierboek foar de adelsskiednis) en Doopsgezinde Bijdragen.
Sapporo
Ferkear en ferfier
thumb|left|180px|It stedhûs fan Sapporo
Fiskerijdagen Harns
Organisaasje en besikers
De Fiskerijdagen binne bedoeld as in feest foar Harnzers en âld-Harnzers, mar likegoed foar lju fan bûten. Bewenners en besikers wurde tsjin 'e eftergrûn fan 'e seishûndert histoaryske monuminten dy't de stêd ryk is, fjouwer dagen efterinoar traktearre op muzyk, sang, dûns, folkloare, keunst, gastronomy, merken, merke, kultuer en sport. It muzykfestival op 'e sneontejûn hjit de Nacht fan Harns. De Fiskerijdagen Harns wurde organisearre troch de Stifting Fiskerijdagen Harns. It feest waard yn 2010 útroppen ta it bêste regio-evenemint yn Nederlân. Bekend is dat besikers benammen út Fryslân komme, mar der binne ek besikers út Drinte, Grinslân en West-Fryslân.[boarne nedich] Mei 170.000 besikers wiene de Fiskerijdagen yn 2006 it grutste meardeiske evenemint fan Fryslân.[boarne nedich]
Anita Andriesen
Andriesen waard berne yn 1957 en groeide op yn Sint-Anne. Sy wie foardat sy aktyf waard yn de provinsjale polityk fan Fryslân sekretaris fan de Waddenadviesraad. Yn 1995 waard hja keazen ta lid fan Provinsjale Steaten fan Fryslân. Yn 2002 waard se deputearre fan de provinsje Fryslân. Andriesen sette har yn foar it behâld fan de kwaliteit fan de romte fan it Fryske lânskip. Se wenne yn de doetiidske gemeente It Bilt. Andriesen wie troud en hie trije bern. Sy ferstoar op 3 desimber 2008 yn de âldens fan 51 jier leeftiid yn har wenplak Aldebiltsyl oan de gefolgen fan boarstkanker.
Oantins
Op de seedyk by Swarte Harne waard in monumint foar har oprjochte. Arsjitekt Gunnar Daan hat twa sitbanken makke fan 7,5 meter lang. De beide banken steane oan wjerskanten fan de dyk. Ien bank foar it útsicht oer it Biltske lân en de oare bank oer it waad. Anita Andriesen mocht graach útwaaie en by de dyk lâns rinne. Ta har oantinken waard yn Appelskea in reade bûk plante. Ek is der in slûs nei har ferneamd, de Anita Andriesenslûs yn Alde Leie. Alhoewol't de slûs yn de doetiidske gemeente Ljouwerteradiel (sûnt 2018 gemeente Waadhoeke) leit jout dizze slûs, tegearre mei skutslûs Wierstersyl, tagong ta it Biltske part fan de noardlike Alvestêdefarrûte. As deputearre hat se dêrfoar krewearre mei ûnder oaren de belutsen wethâlders.
Yme Kuiper (heechlearaar)
Yme Kuiper wie foarsitter fan it Frysk Genoatskip foar Skiednis en Kultuer. Lid Ried fan Tafersjoch Nasjonaal Keramyk Museum It Prinsessehof, Frysk Museum yn Ljouwert; Foarsitter Stichting De Grutte Súdwesthoek; Sekretaris-ponghâlder fan de Stichting Theo van Baaren; Lid fan it Bestjoer fan Studium Generale, RUG en lid fan Wessel Ganzevoort Fûns.
Hôf fan Twinte
right
Willem Bartel van der Kooi
Willem Bartel van der Kooi (Stynsgea, 13 maaie 1768 - Ljouwert, 14 july 1836) wie in keunstskilder.
List fan grytmannen fan Raerderhim
Dit is in list fan grytmannen fan de eardere Fryske gritenij Raerderhim oant de ynfiering fan de gemeentewet yn 1851.
Hôf fan Twinte
Plakken
It haadplak fan de gemeente is Delden, en de oare plakken yn de gemeente binne: Achterhoek, Azelo, Bentelo, Deldenerbroek, Deldeneresch, Diepenheim, Dijkerhoek, Elsen, Elsenerbroek, Goor, Hengevelde, Herike, Kerspel Goor, Markelo, Markelosebroek, Markvelde, Pothoek, Stokkum, Stokkumerbroek, Wiene en Zeldam.
List fan grytmannen fan Raerderhim
Nei de ynfiering fan de gemeentewet yn 1851 hie Raarderhim net langer grytmannen, mar boargemasters; sjoch hjirfoar de list fan boargemasters fan Raarderhim.
Willem Bartel van der Kooi
Libben
Willem syn âlden lieten him it tekenjen leare by Wessel Pieters te Bûtenpost en stjoerden him mei 12 jier nei Ljouwert as learling by de behangselskilder Frans Swart, by wa't er lykwols mar in jier bleau. Doe kaam er troch bemiddeling fan Jr. Ulbo van Burmania, grytman fan Ljouwerteradiel, by de amateurskilder Johannes Verrier, sollisiteur militêr te Ljouwert. Under syn lieding lei er him trije jier ta op it tekenjen. Letter oefene er mei syn freonen D.J. Ploegsma en J.V. Nicolay yn it skilderjen mei oaljeferve, ek by Verrier, en neifolgjend krige er fan skilder H.W. Beekkerk ûnderrjocht yn it lânskipsskilderjen, dat er letter lykwols net folle dien hat.
Trettjinde Alvestêdetocht
De Trettjinde Alvestêdetocht wie de trettjinde offisjele edysje fan 'e Alvestêdetocht op redens, dy't ferriden waard op 21 febrewaris 1985. Dizze reedriderstocht waard organisearre troch de Feriening De Fryske Alve Stêden nei 22 Alvestêdetochtleaze jierren. De winner wie Evert van Benthem út Sint-Janskleaster, mei in rekôrtiid fan krapoan 6 oeren en 48 minuten. De Trettjinde Alvestêdetocht wie de earste edysje wêrby't froulju meidwaan koene oan 'e wedstryd. De fluchste frou wie Lenie van der Hoorn-Langelaan.
Dimear
thumb|In [[súkroaze|súkroazemolekule is in dimear fan glukoaze en fruktoaze]] In dimear is yn de gemy in ferbining dy't bestiet út twa monomearen. De namme is ôflaat fan it Grykske di (twa) en meros (part).
Andréastsjerke (Winaam)
thumb|Andréastsjerke De Andréastsjerke is in tsjerke yn Winaam by Harns.
Dimear
As de twa ienheden fan it dimear lyk binne, is it in homodimear, as se ferskille is it in heterodimear.
In dimear kin ek bestean út twa aaiwytmolekulen. De disachariden binne ek dimearen.
Losser
right
Jan Brueghel de Alde
thumb|300px|Faas mei blommeboeket (1606)
Losser
Losser (Nedersaksysk: Loster, Lösser of Losker) is in doarp en gemeente yn de provinsje Oerisel, mei ynwenners (, boarne: CBS), en mei in oerflak fan 99,62 km² (wêrfan 0,62 km² wetter). De gemeente Losser ûntstie yn 1811.
Jan Brueghel de Alde
Jan Brueghel de Alde(re) (Brussel, 1568 - Antwerpen, 13 jannewaris 1625) wie in Súd-Nederlânsk keunstskilder. Hy wurdt wol oantsjut as de Flewielen Brueghel. Hy wie de jongste soan fan Pieter Brueghel de Alde en broer fan Pieter Brueghel de Jonge.
Der wurde sa'n 450 skilderijen oan him taskreaun.
Lyksoaze
thumb|De struktuer fan lyksoaze. Lyksoaze (C<SUB>5</SUB>H<SUB>10</SUB>O<SUB>5</SUB>) is in monosacharide mei 5 koalstofatomen. Lyksoaze komt hast net foar yn de natuer, allinne as in part fan bakteriële sûkerfetten.
Werflân
Werflân of wannellân is lân dat iens yn de safolle jier fan brûker wikselt, meastal tsjin it gebrûk fan in oar perseel.
Heike Makatsch
thumb|Makatsch, 2005 Heike Makatsch (Düsseldorf, 13 augustus 1971) is in Dútsk aktrise en sjonger, dy't fral fan telefyzje bekend is.
List fan patroanhilligen yn Fryslân
Patroanhilligen fan Fryske plakken.
Werflân
Werflân is fakentiden in oerbliuwsel fan in nei billikheid (dus nei kwaliteit en lizzing fan de perselen) ferdielde mienskar, en kaam ek nei boelguodzjen noch wolris foar. It begryp komt noch allinnich foar yn lân- en fjildnammen.
List fan patroanhilligen yn Fryslân
B
thumb|right|230px|[[Margareta fan Antiochje|Sint-Margareta]]
H
thumb|right|230px|[[Michael (aartsingel)|Hillige Aartsingel Michael]]