cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Markus Tullius Sisero
Wjerstân tsjin Markus Antonius en dea
De sentuerion Herennius en de tribún Popilius, hantlangers fan Markus Antonius, brochten Sisero op datseldichste plak ta de dea. Syn lêste wurden soene in wurdspiling west hawwe: "Der is neat behoarliks oan wat jimme dogge, mar besykje my teminsten behoarlik te deadzjen." Neffens Plutarchus bûgde er dêrnei foar syn moardners, dêrby syn nekke ûntbleatsjend. Herennius soe doe de die dien en him de holle ôfslein hawwe. Neitiid houden hy en Popilius neffens de oarders fan Markus Antonius ek Sisero syn hannen ôf (dêr't er de Filippinen mei skreaun hie). Holle en hannen waarden neitiid yn it Foarum Romanum oan 'e rostra spikere, sa't ek eardere diktators, lykas Gajus Marius en Lusius Kornelius Sulla, dat mei de hollen fan harren fijannen dien hiene. Sisero wie trouwens de iennichste fijân fan it Twadde Triumviraat dy't dizze behanneling barre mocht. Neffens Kassius Dio soe Markus Antonius syn frou Fulvia yn it Foarum Romanum Sisero de tonge útlutsen hawwe om dy by wize fan ultime wraak ferskate kearen mei in hierspjelde te trochboarjen.
Nei de dea fan syn heit joech Sisero syn soan Markus him by it leger fan de Liberatores, mar krige neitiid ferjeffenis fan Oktavianus. Dyselde smiet him fan dy tiid ôf op as patroan fan 'e soan, in gong fan saken dy't ornaris útlein wurdt as in kwea gewisse oer de dea fan 'e heit. Markus wie yn 30 f.Kr. tegearre mei Oktavianus konsul, en yn dy funksje wied er ferantwurdlik foar it ynlûken fan 'e earbewizen oan Markus Antonius, de man dy't opdracht jûn hie ta de moard op syn heit. Neitiid tsjinne er as gûverneur fan 'e provinsjes Syrje en Aazje.
Wurk
Sisero waard troch de iere kristlike Tsjerke útroppen ta in 'rjochtfeardige heiden', en dêrom is in grut diel fan syn oeuvre oerlevere wylst dat fan oare heidenske auteurs út 'e Aldheid mei opsetsin troch de Tsjerke ferneatige waard.
Taspraken
Fan 'e taspraken fan Sisero waarden oarspronklik 88 skriftlik fêstlein, wêrfan't 52 oerlevere binne.
Brieven
Sisero syn brieven oan en fan ferskate publike en net-publike figueren wurde beskôge as guon fan 'e betrouberste histoaryske boarnen oangeande de foarfallen dy't laten ta de fal fan 'e Romeinske Republyk en de persoanen dy't yn dat barren behelle wiene. Likernôch de helte fan 'e briefkerij is lykwols ferlern gien.
Jorrit fan Andringa
Jorrit fan Andringa wie grytman fan Utingeradiel yn 1545. Hy wie mooglik in broer fan grytman Tjaard fan Andringa. Yn dat gefal soe hy trije bern hân hawwe. Yn 1546 waard hy as grytman opfolge troch Gabbe fan Andringa.
Titel
(fan it Frânske titulair, de eigenskipswurdlike foarm fan titre)
Penric's Demon
Penric's Demon is in fantasy-novelle fan 'e hân fan 'e Amerikaanske skriuwster Lois McMaster Bujold. De titel betsjut: "Penric syn Demon". It boek fertelt it ferhaal fan 'e jonge ealman Penric, dy't op in dei ûnderweis in stjerrende tsjoenster treft dy't him bejeftiget mei har ynderlike demon fan dusoarder. Penric's Demon makket diel út fan Bujold har gruttere romansearje The World of the Five Gods, en is it earste diel fan 'e rige Penric and Desdemona. De novelle waard yn 2015 publisearre as e-boek en yn 2016 yn in beheinde hardcoveredysje by de útjouwerij Subterranean Press, yn Burton (Michigan), mei in omslach makke troch Lauren Saint-Onge. Yn 2020 waard Penric's Demon werútjûn as ûnderdiel fan 'e omnibusedysje Penric's Progress, yn 'e mande mei de beide folgjende dielen fan 'e Penric and Desdemona-searje: Penric and the Shaman en Penric's Fox.
Ynhâld
De njoggentjinjierrige Penric sibbe Jurald, út Grienwelle, yn 'e Kantonnen, is in telch út in aadlik slachte dat ferearmoede is troch de gokferslaving fan syn heit silger en de ûnberette goederjouskens fan syn âldere broer Rolsch. Fia syn skoansuster hat syn mem in houlik foar him regele mei de tsjeppe Preita, in dochter út in rike keapmansfamylje dy't yn tsiis hannelet. Penric is net botte ûntefreden oer it foarnommen houlik, mar hy langet dernei om mear fan 'e wrâld te sjen, en dat sil no nei alle gedachten nea barre.
Wylst er allinne mei syn tsjinstfeint Gans ûnderweis is nei syn trouwerij (Rolsch, syn mem en syn susters binne al foarútreizge), komt er op 'e wei fan Juraldhôf, de sit fan syn famylje, nei it stedsje Grienwelle in selskip tsjin dat him it paad tichtset hat. It docht bliken dat de âlde timpeltsjoenster Ruchia in hertoanfal krigen hat, en har tsjinners hawwe it âldminske op in mantel op 'e grûn lein. As Penric út fatsoen by har sjocht en syn help oanbiedt as der wat is dat er foar har dwaan kin, antwurdet se dat syn help akseptearret. Se stjert en op dat stuit sjocht Penric in read ljocht yn har eagen, wêrnei't er in kakofony fan stimmen yn syn holle heart foar't him alles swart foar de eagen wurdt.
As er mear as in dei letter wekker wurdt, befynt er him yn it timpelhûs yn Grienwelle, dêr't de preester him fertelt dat de tsjoenster him bejeftige hat mei de gaosdemon dy't har har boppenatuerlike krêften joech. Sadwaande draacht hy no in demon yn him, en is er dêrtroch tsjoender wurden. Eltsenien, sels syn eigen famylje, is no sa benaud fan him dat nimmen him noch doar oan te reitsjen. It houlik mei Preita wurdt ôfblaasd, en hoewol't Penric dêr oan 'e iene kant net botte rouwich om is, docht it oan 'e oare kant wol wat sear om samar oan 'e kant reage te wurden. Net ien wit wat se mei Penric oan moatte, dat der wurdt besletten om it probleem troch te skowen nei de Oarder fan 'e Bastert, de god dy't sizzenskip hat oer demoanen.
De neiste kapittelseal fan 'e Oarder fan 'e Bastert stiet yn 'e grutte stêd Marterbrêge, wat fierder fan hûs is as Penric ea west hat. Wylst se ûnderweis binne, begjint de demon mei him te praten. It docht bliken dat dy foàr Ruchia noch njoggen oare froulju beset hat, en dêrfoar in liuwinne en in merje. Sadwaande hat de demon in dúdlik froulike identiteit ûntwikkele. It is dêrmei ek in tige âlde demon, dy't al sa'n twahûndert jier yn 'e wrâld is. Penric freget har hoe't se hjit, mar demoanen hawwe gjin namme. Penric beslút har dan sels in namme te jaan en neamt har Desdemona, om't er dat tapaslik fynt. De demon, dy't noch nea earder samar wat krigen hat, beskôget dat as in grut geskink.
Marterbrêge wie de reisbestimming fan Ruchia, en as Penric dêr opdaagjen komt ynstee fan 'e âlde tsjoenster jout dat hiel wat trelit. De kapittelseal fan 'e Oarder fan 'e Bastert dêre stiet ûnder tafersjoch fan learde Tigney. Penric kriget in sliepplak tawiisd yn in souderkeammerke, dat er diele moat mei de jonge wijeling Clee. Tigney wol mar sa'n bytsje loslitte oer hoe't men omgean moat mei in demon en wat der no mei Penric barre sil, dat Penric nei in pear dagen suver by de muorren opfljocht fan frustraasje. Mar Desdemona helpt him om ien fan 'e 'ferbeane' boeken út 'e bibleteek te 'lienen'. It docht bliken dat it boek skreaun is troch Ruchia. De tekst giet Penric op plakken boppe de pet, mar Desdemona helpt him om der wiis út te wurden. Se leart him ek om ienfâldige foarmen fan tsjoenderij te brûken, en ien fan 'e dingen dy't Penric it earste ûnder de knibbel kriget, is hoe't er fjoer meitsje moat. Ek blykt er ynienen Cedoansk lêze te kinnen, hoewol't dy taal yn in frjemd skrift skreaun wurdt. Desdemona leit him út dat soks mooglik is om't de kennis fan har eardere masteressen nei him ta 'trochlekt'; en de learde Ruchia en har foargongster, learde Helvia, sprieken en skreaune floeiend Cedoansk.
Wylst er yn 'e kapittelseal ferbliuwt, mei Penric yn it gebou gean en stean dêr't er wol, mar it is dúdlik net de bedoeling dat er him bûtendoar bejout. Hy makket him gjin yllúzjes oer syn sitewaasje en sjocht himsels as in ferkapte finzene. Yn syn tiid yn Marterbrêge komt Penric stadichoan better yn 'e kunde mei syn keamergenoat Clee, en hy hopet úteinlik freonen te wurden mei de jonge wijeling, dy't mar in pear jier âlder is as hysels. Clee is de jongere healbroer fan 'e hear fan Marterhoale, in kastiel op sa'n tsien myl ôfstân fan Marterbrêge, oan 'e igge fan deselde mar dêr't ek de stêd oan leit. Clee bringt him mei syn healbroer Rusillin yn 'e kunde as dy ris tafallich yn 'e stêd is.
Op in dei, as Penric al in pear wiken yn 'e kapittelseal trochbrocht hat, nûget Clee him út om it jûnsmiel op Kastiel Marterhoale te brûken as gast fan Rusillin. Hy heakket deroan ta dat learde Tigney al tastimming jûn hat. Penric hastiget him om mei Clee te gean foar't Tigney him betinke kin. Nei't se mei-inoar iten hawwe, skinkt Rusillin harren trijen in drankje yn dat er omskriuwt as in pleatslike likeur. De stim fan Desdemona warskôget Penric lykwols yn syn holle dat it drankje oanlinge is mei papaversop. Se neutralisearret it bedwelmingsmiddel yn syn mûle, foar er it trochslokt, mar riedt him oan om te dwaan as wurdt er slûch en falt er yn 'e sliep, om't se sjen wol wat Clee en Rusillin fan doel binne.
Wylst de beide healbruorren Penric nei de kelder fan it kastiel sjouwe, wurde Penric en Desdemona út harren praat gewaar dat Rusillin, dy't lieding jout oan in ôfdieling hierlingen yn 'e tsjinst fan 'e paltsgreve fan Westria, in tsjoender hawwe wol om him yn 'e striid by te stean. Yn 'e kelder wurdt dúdlik dat se soks bewurkmasterje wolle troch Penric de kiel troch te snijen, sadat syn demon nei ien fan harren beiden oerspringe moat. Desdemona betanket lykwols foar de ear en helpt Penric oan harren te ûntkommen, ûnder mear troch it limmet fan in mês fuortroastkje te litten ear't it Penric reitsje kin, troch it hier fan syn beide oanfallers yn 'e brân te stekken, en troch harren mulrimen knappe te litten, sadat de broek harren ôfsakket.
Penric wit op dy manear troch de wetterpoarte fan it kastiel te ûntkommen nei it iepen wetter fan 'e mar. Dêr rekket er yn panyk om't er net swimme kin, mar ien fan Desdemona har eardere masteressen, Umelan fan Roknar, koe dat wol, en as er him deroan oerjout, merkt er dat hy it no ek kin. Clee en Rusillin sette him efternei yn in boatsje, mar Desdemona lit it hout rotsje sadat se mei de fuotten troch de boaiem hinne sakje. Ek de roeirimen knappe, en as der efter harren ynienen in útslaande brân yn it kastiel útbrekt, moatte Rusillin en Clee mei de hannen peddeljend sjen dat se yn it sinkende boatsje wer op Marterhoale komme foar't it hiele kastiel yn 'e jiske lein is.
Penric swimt ûnderwilens de mar oer, giet oan lân en rint, nei in skoft útpûst te hawwen, werom nei Marterbrêge, dêr't er tsjin moarnsdage oankomt. Werom yn 'e kapittelseal fan 'e Oarder fan 'e Bastert wurdt er daliks by Tigney brocht, dy't, sa hie Penric ûnderwilens ek al útfigelearre, him hielendal gjin tastimming jûn hie om nei Kastiel Marterhoale ta. Wat er net ferwachte hie, is dat Clee al foar him by Tigney kommen is. De jonge wijeling hat it ferhaal ophongen dat de demon Penric oermânsk wurden is en Clee twongen hat om him mei te nimmen nei Kastiel Marterhoale, dêr't er út klearebare fandalisme in ravaazje oanrjochte hat. Penric stelt dêr de wierheid foaroer, mar Tigney wit net wa fan harren oft er leauwe moat.
Dêrom lit er in gast fan 'e kapittelseal dy't de jûns tefoaren arrivearre is, derby helje. It is learde Broylin fan Idau, in hillige fan 'e Bastert dy't it fermogen hat om demoanen oan harren minsklike selskipslju te ûntskuorren sûnder dat de minsken dêrtroch skansearre reitsje. De hillige fungearret dan as in soarte fan poarte nei de god, en de demoanen keare troch him hinne werom nei de hel fan 'e Bastert, dêr't se har yndividualiteit ferlieze en opgeane yn in algemiene gaosenerzjy. Foar Desdemona soe sa'n lot delkomme op in dea sûnder in hjirneimels, en se is deabenaud foar Broylin. Penric giet lykwols foar de hillige op 'e knibbels en sprekt troch him hinne de Bastert ta, dy't er smeket om Desdemona te sparjen. Tigney fynt dat Penric fiersten te jong en ûnbeleard is om sa'n sterke demon te hawwen, en jout Broylin opdracht om Desdemona werom te stjoeren nei de hel fan 'e Bastert, mar dan docht bliken dat de god Penric syn gebed ferheard hat, want foar de earste kear yn syn libben slagget it Broylin net om in demon oan in minske te ûntskuorren. De hillige merkt op dat dat betsjut dat Penric no de facto opnommen is yn 'e Oarder fan 'e Bastert. As wat dat op it lêst noch by him opkomt wylst er de keamer útgiet, smyt er noch oer it skouder dat Clee liicht en Penric de wierheid sprekt.
Hoale
In hoale (ek hoal) is in holle romte yn 'e grûn, dy't òf opsetlik útgroeven is, òf troch omstannichheden ûntstien is. Yn dat lêste gefal kin men tinke oan in fersakking fan 'e ierde, it fuortspilen fan in hap út 'e igge fan in rivier of beek, of in loaze romte ûnder in rotsblok of de woartels fan in beam. Ek de romte yn in holle beam wurdt wol omskreaun as in hoale. Yn stiengrûn wurde hoalen (of rotshoalen) ornaris oantsjut as grotten of spelonken, en binne se faak foarme troch ûndergrûnske wetterstreamen. Hoalen wurde gauris troch bisten brûkt as wente, mar yn it ferline ek wol troch minsken. Yn 'e natoer komt it net selden foar dat guon soarten bisten, lykas martereftigen, hoalen oernimme dy't útgroeven binne troch oare soarten bisten, lykas kninen of prêrjehûnen. Dêrby kinne de 'kreakers' de hoale leech oantroffen hawwe, mar ek is it mooglik dat se de eardere eigners opfretten hawwe. De hoalen fan guon bisten hawwe in spesifikere namme; sa sprekt men by dassen en kninen, wol fan in boarch. Yn it Frysk besteane de sprekwurden 'yn 'e hoale bliuwe' (thúsbliuwe) en 'yn 'e hoale lizze' (op bêd lizze).
Oarlochswinter
Oarlochswinter, yn it oarspronklike Nederlânsk: Oorlogswinter, is in ferneamd berneboek fan 'e hân fan 'e Nederlânske natuerkundige, skriuwer en D66-politikus Jan Terlouw (1931). It is in histoaryske roman wêryn't it ferhaal ferteld wurdt fan in fyftjinjierrige jonge dy't yn 'e Twadde Wrâldoarloch op 'e Feluwe wennet, en yn it lêste oarlochsjier stadichwei behelle rekket yn 'e aktiviteiten fan 'e yllegaliteit. Oorlogswinter waard foar it earst publisearre yn 1972. Terlouw wûn der yn 1973 in Gouden Griffel mei, en yn 1974 in plak op 'e earelist fan 'e Hans Christian Andersen Award. Yn 1975 waard yn opdracht fan 'e VARA en ûnder rezjy fan Aart Staartjes de tillefyzjesearje Oorlogswinter oer it boek makke (sûnt 2006 op dvd ferkrijber), wylst yn 2008 de tige súksesfolle film Oorlogswinter, fan regisseur Martin Koolhoven, yn premiêre gie. De Fryske fertaling fan it boek, troch oersetter Jan de Jong, waard útjûn yn 1986.
Ynhâld
Under de Dútske besetting fan Nederlân yn 'e Twadde Wrâldoarloch wennet de fyftjinjierrige Michiel van Beusekom mei syn âldelju en syn âldere suster Erica yn it fiktive Noardfeluwske doarp De Vlank. Yn 'e lêste oarlochswinter, fan 1944 op 1945, kin er net mear yn Swol nei skoalle, om't it fanwegen de Alliëarde loftoanfallen te gefaarlik is om mei de trein te gean en om't syn fyts gjin luchtbannen mear hat. Dan jout syn âldere buorjonge Dirk him op in kear in brief oer. Dirk fertelt him dat er mei in stikmannich oaren fan doel is en oerfal in distribúsjekantoar. Mocht er net weromkomme, dan moat Michiel it brief trochspylje oan in Bertus van Gelder. De oerfal mislearret yndie alderraarst, mar behalven Dirk wurdt ek dyselde Bertus troch de Dútsers pakt. Michiel makket dan it brief sels mar iepen. It docht bliken dat Dirk yn in skûle yn 'e bosk in ferwûne Ingelske piloat ferberget, en yn it brief freget er Bertus om 'e soarch foar de man oer te nimmen. Dêrop beslút Michiel dat it no oan him tafalt om 'e piloat te fersoargjen. Dat docht er sa goed as er kin. De piloat blykt fan Jack te hjitten. Michiel belûkt syn suster Erica derby, mei't dy in EHBU-kursus folge hat, en sy en Jack reitsje fereale opinoar.
As de Dútsers ien fan harren soldaten dea fine, sjitte se by wize fan represaillemaatregel fiif ûnskuldige gizelders dea. Under dy fiif manlju is ek Michiel syn heit, dy't de boargemaster fan De Vlank is. Hy wie troch de Dútsers mei sin útkeazen, mei't se, no't hy út 'e wei romme is, in NSB-er yn syn plak beneame kinne. Troch de moard op syn heit jout Michiel him mear as tefoaren by de yllegaliteit. Sa set er mei help fan 'e baronesse en in fearman in pear Joaden de Isel oer. Neitiid wurdt lykwols de fearman oppakt, wylst de baronesse har oan 'e dea ta tsjin har arrestaasje ferset. Michiel beseft dat der in ferrieder wêze moat, en hy fertinkt Schafter, dy't oates en toates by de Dútsers omhinget en fan wa't er ûntdekt dat it dêropta ek noch in NSB-er is. Michiel oerleit syn swierrichheden mei de iennichste persoan dy't er folslein fertrout, omke Ben. Dat is net inkeld in goede freon fan 'e famylje, mar ek ien dy't al fan it earste begjin ôf by it ferset sit. Tegearre bepankoekbakke se in plan om Schafter yn 'e fal te lokjen, mar de man blykt te snoad om dêr yn te traapjen.
Underwilens hat buorjonge Dirk witten te ûntsnappen doe't er mei it spoar oerpleatst waard, mar yn it konsintraasjekamp Amersfoart is er foartiid slim tramtearre, en hy is slim ferwûne oan beide fuotten. Dat er dochs nei hûs ta rûn is, hat syn tastân bepaald net better makke. Michiel bringt him ûnder yn deselde skûle dêr't ek Jack sit, en om oan genôch iten te kommen, freget er buorfrou, Dirk syn mem, om eltse wike in itenspakket foar har soan klear te meitsjen. Jack is sa stadichoan wer aardich opknapt, en as it maityd wurdt, wol er werom nei befrijd gebiet, om 'e striid wer op te nimmen. Tegearre mei omke Ben tinkt Michiel in plan op om Jack fuort te smokkeljen.
Mar krekt as omke Ben en Erica Jack ophelje sille út 'e skûle, kringt ynienen ta Michiel troch dat Schafter de ferrieder net wêze kin, om't dy ûnmooglik alles witte kinnen hie. De iennichste dy't alles wól wist, om 'e ienfâldige reden dat hysels alles oan him trochblebke hie, is omke Ben. Dan docht bliken dat omke Ben in fanatyk nazy is, dy't no op it punt stiet om Jack by de Dútsers ôf te leverjen. Michiel-en-dy witte omke Ben te oermasterjen, mar hy ûntkomt. Ear't er lykwols de hiele saak by de Dútsers oanbringe kin, komt er by tafal om it libben by in Alliëarde loftoanfal. Nei de befrijing docht bliken dat de wrâld hiel oar yninoar stekt as dat Michiel tocht hie. De "fersetshelden" Dries Grotenhorst en omke Ben blike respektivelik in swarthannelder en in ferrieder te wêzen, wylst in beskieden skoalmaster de wiere lieder fan it ferset is, en de NSB-er Schafter Joadske ûnderdûkers yn 'e hûs hie.
Fryske oersetting
De 175 siden tellende Fryske oersetting fan Oorlogswinter ferskynde yn 1986 ûnder de titel Oarlochswinter by de Afûk te Ljouwert. De Fryske fertaling wie fan 'e hân fan Jan de Jong (1921), dy't ek oare Nederlânsktalige wurken nei it Frysk ta oerbrocht hat, lykas Krústocht yn Spikerbroek, fan Thea Beckman, en Styfmem Ierde, fan Theun de Vries''.
Jeanne Malivel
Jeanne Malivel (Loudéac, 15 april 1895 – Rennes, 2 septimber 1926) wie in Frânsk ûntwerpster en yllustratrise fan etnysk Bretonsk komôf. Har wurk foarme de ynspiraasje foar de oprjochting fan it Bretonsk-nasjonalistyske keunstnerskollektyf Seiz Breur.
Libben en karriêre
Malivel waard yn 1895 berne yn Loudéac, yn Bretanje. Hja ûntjoech har ta in keunstneresse dy't it âlde ambacht fan it meitsjen fan houtgravueres nij libben ynblies foar har yllustraasjes yn it Bretonsk-nasjonalistyske boek Histoire de notre Bretagne ("Skiednis fan Us Bretanje"), fan Jeanne Coroller-Danio út 1922. By it meitsjen fan dy yllustraasjes waard Malivel beynfloede troch it eardere syntetisisme fan Paul Geguin en Émile Bernard.
De yllustraasjes waarden tige bewûndere troch keunstner en etnograaf René-Yves Creston. Hy fûn dat se de grûnslach beaen foar in nije, of fernijde, Bretonske keunststyl. Creston en Malivel arbeiden neitiid mei-inoar op by in stikmannich wurken. Ut dy gearwurking ûntstie it nasjonalistyske keunstnerskollektyf Seiz Breur, dat yn Bretanje fluch oan ynfloed wûn. De namme wie ûntliend oan in Bretonsk folksferhaal oer sân bruorren (Bretonsk: seiz breur), dat optekene en yllustrearre waard troch Malivel.
Njonken har wurk as yllustratrise skildere Malivel ek fresko's en ûntwurp se meubilêr en keramyk. Ek wie se aktyf mei borduerwurk. Yn 1925 naam se diel oan 'e Ynternasjonale Tentoanstelling fan Dekorative Keunst en Moderne Niverheid, dêr't se meubels útstalle liet dy't se tegearre mei Creston ûntwurpen en makke hie.
Ferstjerren
Jeanne Malivel kaam yn 1926, doe't se noch mar tritich jier wie, hommels en ûntidich yn Rennes te ferstjerren. De lieding oer de Seiz Breur-beweging kaam neitiid yn 'e hannen fan Creston.
Juno (film)
Juno is in Amerikaanske coming-of-age-komeedzjedramafilm út 2007 ûnder rezjy fan Jason Reitman, mei yn 'e haadrollen Ellen Page, Jennifer Garner en Jason Bateman. It ferhaal giet oer de sechstjinjierrige Juno MacGuff, dy't ûnbedoeld swier rekket en dan op jonge leeftyd beslissings nimme moat dy't har eigen libben en dat fan har ûnberne poppe duorjend beynfloedzje sille. De film waard foar it earst fertoand op it Filmfestival fan Telluride en wie ek te sjen op it Ynternasjonaal Filmfestival fan Toronto. Juno krige fan 'e filmkritisy loovjende resinsjes, en yn 'e bioskopen, dêr't er mear as it 35-fâldige fan syn budget opbrocht, waard de film in grut kommersjeel súkses. Yn 2008 wûn Juno de Oscar foar bêste orizjinele senario, en teffens wûn de film in BAFTA, twa Satellite Awards en trije Independent Spirit Awards.
Ofke Grijph
Ofke Grijph (ek: Onopherus Grijph († Hardenberg, 1580) wie grytman fan Utingeradiel fan 1575-1578.
Vancouver (betsjuttingsside)
"Vancouver" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:
Juno (film)
Plot
Dat, Juno ferlit de klinyk sûnder wat bedijd te hawwen en beslút ynstee om fan har poppe te befallen en him dan ôf te stean foar adopsje. Mei har bêste freondinne Leah nimt se de kontaktadvertinsjes troch fan lju mei in bernewinsk dy't yn 'e pleatslike hûs-oan-hûsblêden steane. Sa fynt se Mark en Vanessa Loring, in ryk troud pear dat sels gjin bern krije kin. Stipe troch Leah fertelt Juno har heit en styfmem dat se swier rekke is en ek hokfoar oplossing se dêrfoar betocht hat. Mei har heit Mac giet se nei de Lorings, dy't yn grutte filla wenje yn in plak dat op in oere riden fan Dancing Elk leit. Fan it begjin ôf oan is dúdlik dat de bernewinsk foar it meastepart útgiet fan Vanessa. Nettsjinsteande dat klikt it fuortendaliks tusken Juno en Mark, dy't beiden gitaarspylje. Mei't de Lorings ek abbekate Gerta Rauss útnûge hawwe, kin der mei-iens in adopsjekontrakt sletten wurde.
Ofke Grijph
Ofke Grijph wie de âldste soan fan Andrys Grijph dy't fan 1570 ôf grytman fan Utingeradiel west hie. Andrys waard op 20 april 1574 troch Caspar de Robles 1574 ta substitút-grytman oanwiisd yn de tiid dat syn heit finzen siet. Ofke waard yn 1580 foar it rjocht dage om syn flecht út te lizzen mar hy ferskynde net. Hy sneuvele datselde jier yn de Slach op de Hardenbergerheide. Hy waard mei de oare slachtoffers begroeven by de tsjerke fan Hardenberg. Yn 1578 waard hy as grytman opfolge troch Feijcke Tetmans. Ofke wie troud mei Jets Pitersdochter. Harren soan Erasmus ferstoar foar syn mem. Ofke Grijph wenne nei alle gedachten yn Aldeboarn.
Juno (film)
Plot
Nei't se foar it earst in echoskopy meitsje litten hat (by in misledigjende echoskopiste dy't teplak set wurdt troch styfmem Bren), beslút Juno ympulsyf om 'e ôfdruk oan Vanessa sjen te litten, dy't frege hie om op 'e hichte holden te wurden fan alles dat mei it swierwêzen fan Juno te krijen hie. Vanessa is net thús, mar Mark wol, mei't er as komponist fan reklamejingles thúswurket. Se reitsje oan 'e praat en ûntdekke dat se fan 'e deselde punkmuzyk en horrorfilms hâlde. Mark hat foar syn houlik yn in rockband spile dy't sa súksesfol wie dat se sels yn Japan op toernee west hawwe, hoewol't syn oantinkens oan dy tiid no beheind binne ta ien keamer yn it mânske hûs, dy't Vanessa foar al Mark syn besittings útsparre hat.
As Juno dy jûns thúskomt en oan Bren fertelt wêr't se west hat en wat se dien hat, besiket har styfmem har út te lizzen dat famkes fan sechstjin net samar by troude manlju op besite gean kinne en dat se gjin idee hat fan 'e dynamyk tusken houlikspartners dêr't se sa frijmoedich mei omboartet. Juno fynt Bren har opmerkings mar healwiis en beslút har eigen sin te dwaan. Neitiid besiket se Mark geregeldwei thús en skillet se him ek gauris op. Yn it winkelsintrum komme Juno en Leah op in stuit Vanessa tsjin, dy't se earst fan in ôfstân sjogge wylst se hiel oandwaanlik yn 'e boartershoeke mei it dochterke fan ien fan har freondinnen boartet. Letter rinne se har suver letterlik tsjin it liif. Juno, dy't al in flinke búk hat, lit Vanessa dêr har hannen op lizze, en as Vanessa tsjn 'e poppe yn it limoer praat, skopt it bern foar har. De útdrukking op Vanessa har gesicht brekt Juno suver it hert.
Nei geraden dat it swierwêzen foarderet, wrakselet Juno mei har gefoelens foar Bleeker, de heit fan 'e poppe, dy't oerdúdlik fereale op har is. Nei bûten ta beart se dat er har ûnferskillich lit, mar as se fan Leah te hearren kriget dat er in oar famke, Katrina De Voort, frege hat om mei him nei it eindûnsfeest fan 'e skoalle te gean, stapt se nei him ta om him yn in opwâling fan jaloerskens it mannewaar op te sizzen. Bleeker bringt har lykwols yn it sin dat sy gjin ferkearing mei him hawwe woe en fertelt har dat se him dêrmei slim kwetst hat.
Net lang foar't se útrekkene is, wylst se op alle dagen rint, siket Juno op in kear Mark wer thús op. Hy lit har mank syn stripkolleksje, dy't yn doazen yn 'e kelder opslein leit, in manga sjen fan in swiere superheldinne dy't er ea yn Japan kocht hat. Se dûnsje dêr mei-inoar en it wurdt foar eltsenien útsein Juno dúdlik dat Mark gefoelens foar har ûntwikkele hat. Hy fertelt har dat er fan doel is om in skieding oan te freegjen en by Vanessa wei te gean. Dat nijs komt foar Juno as in tongerslach by heldere himel. Se is ûntsteld, om't dat betsjut dat de hiele adopsje op losse skroeven komt te stean. It begjint har boppedat te daagjen dat sysels mei har besykjes oan him mooglik oan dizze sitewaasje bydroegen hat. As Vanessa thúskomt en de oerstjoere Juno oantreft, wol se witte wat der oan 'e hân is. Dêrop fertelt Mark har dat er net ree is om heit te wurden en dat der noch in protte dingen binne dy't er dwaan wol ear't it safier is. Juno sjocht hoe't it houlik fan 'e Lorings útinoar falt en naait út.
Koarte tiid letter brekke Juno har fluezzen, wêrnei't Mac en Bren har nei it sikehûs ta hastigje. Dêr befalt se fan in jonkje. Bleeker hat se net opskille, om't dy dy deis krekt in wichtige atletykwedstryd hat, mar as er Juno mist mank it publyk begjint him lang om let wat te daagjen en bejout er him op eigen manneboet en noch yn syn sportklean nei it sikehûs. Dêr arrivearret er as Juno krekt âldkreams is, op 'e tiid om har te treastgjen wylst se gûlt om 'e poppe dy't se nea kenne sil. Underwilens wurdt it jonkje op 'e baby-ôfdieling fan it sikehûs oerdroegen oan Vanessa, dy't in allinnichsteande mem wurdt. By har thús, oan 'e muorre fan 'e bernekeamer, hat se it bryfke fan Juno ynliste, mei de tekst: "Vanessa: Asto noch meidochst, doch ik ek noch mei. Juno." De film einiget by 't simmer as Juno en Bleeker, dy't no tige gelokkich mei-inoar binne, tegearre gitaarspylje en sjonge.
Preproduksje
Senarioskriuwster Diablo Cody waard frege om in senario te skriuwen troch filmprodusint Mason Novick. Dyselde wie ek dejinge dy't har earder yn kontakt brocht hie mei in útjouwer om har memoire Candy Girl: A Year in the Life of an Unlikely Stripper te publisearjen, nei't er har blôch oer strippen ûntdutsen hie. Hy woe dat se har boek sels omwurke ta in ferfilmber senario, mar rette har oan om earst by wize fan prebearsel in senario oer in ferhaal te skriuwen dêr't se net safolle persoanlik yn ynvestearre hie, sadat se dat oan 'e filmstudio's sjen litte koe. Dat prebearsel waard Juno.
Foar it skriuwen fan har skript die Cody ûndersyk nei de ferhalen fan echte adopsjebern, harren biologyske âlden en harren adopsje-âlden, ûnder wa har doetiidske man en syn famylje. Ek helle se ynspiraasje út 'e wiere belibbenissen fan in goede freondinne fan harres dy't op 'e middelbere skoalle swier rekke wie (lykas de beledigjende echoskopiste), wylst guon eleminten yn it senario oernommen wiene út har eigen ferline (de tic-tacslinende frijer, de bêste freondinne dy't in cheerleader wie en de tillefoan yn 'e foarm fan in hamburger). Cody skreau it skript oer in perioade fan sân wiken yn in kofjehûs yn Crystal (Minnesota).
Novick stjoerde it senario dat Cody him joech troch nei syn freon, regisseur Jason Reitman. Tsjin 'e tiid dat dy healwei mei lêzen wie, wist er dat er it senario sels regissearje moast as er net woe dat it him tenei altyd spite soe. It foel noch net ta om dat foarinoar te krijen, want Reitman syn earste film, Thank You for Smoking, wie op dat stuit noch net útkommen, dat hy hie gjin inkele reputaasje dêr't er as regisseur op bouwe koe. Uteinlik foel de kar foar rezjy dochs op him.
Doe moast de produksje fan wat in ûnôfhinklike film wie noch finansierd wurde, wat ek gâns fuotten yn 'e ierde hie. Nei't ferskate grutte studio's har ôfskrikke litten hiene troch it (foar Amerikaanske begripen) kontroversjele ûnderwerp, waard it úteinlik oppikt troch Mr. Mudd, de filmproduksjemaatskippij fan akteur John Malkovich. Ko-produsint Jim Miller brocht letter ek filmstudio Mandate Pictures oan board. Njonken Novick en Malkovich wiene ek Lianne Halfon en Russell Smith as filmprodusinten yn it projekt behelle. Der wie foar Juno in budget beskikber fan $6,5 miljoen.
Casting
Regisseur Jason Reitman hie fuortendaliks Ellen Page al yn 'e holle foar de titelrol, mei't er har aktearjen yn Hard Candy bewûndere hie. Page wie op dat stuit tweintich jier en moast in famke fan sechstjin spylje. (Hja identifisearre har op dat stuit ek noch as frou, hoewol't se neitiid út 'e kast kaam as transseksueel harsels omneamde ta Elliot Page.) J.K. Simmons, mei wa't Reitman gearwurke hie foar syn earste film Thank You for Smoking, caste Reitman yn 'e rol fan Mac, de heit fan Juno. Olivia Thirlby, dy't earder om 'e nocht audysje dien hie foar de rol fan Juno, parte er de rol fan har bêste freondinne Leah ta. Jennifer Garner, akseptearre in leger salaris as foar har gebrûklik wie sadat se de rol fan Vanessa Loring spylje koe. By har earste moeting mei Reitman rette se foar de rol fan Mark Loring Jason Bateman oan, mei wa't se koartby gearwurke hie oan The Kingdom.
Opnamen en postproduksje
Under de postproduksje fan 'e film waard de filmmuzyk tafoege dy't fersoarge waard troch Mateo Messina en dy't ferskate lieten fan Kimya Dawson omfette.
Untfangst
Juno krige rûnom loovjende resinsjes fan 'e filmkritisy. Roger Ebert fan 'e Chicago Sun-Times, bygelyks, joech de film 4 fan 4 stjerren en neamde him "sa'n bytsje de bêste film fan it jier". Krapoan in moanne letter parte er Juno it earste plak ta op syn list fan bêste films fan 2007. Der wiene lykwols ek guons dy't it dêr beslist net mei iens wiene. Sa fûn David Edelstein fan it tydskrift New York dat de film opdwaanderich wie en wanhopige graach hip fûn wurde woe troch de jongerein, wylst Jim DeRogatis, in muzykkritikus yn 'e Chicago Sun-Times, de film "hate, hate, hate", û.m. om wat er seach as nonsjalânse foar abortus oer en om Juno har naïviteit by it swierwurden.
Frjemd genôch krige Juno yn 'e Feriene Steaten, in lân dat oant op 'e bonke ferdield is oer it ferskynsel abortus, sawol krityk as lof fan sawol de anty-abortusbeweging as de abortusrjochte-aktivisten. Diablo Cody, dy't útsprutsen foar it rjocht op abortus is, hat neitiid sein dat se efterôf spyt hat en dat se it senario net skreaun hawwe soe as se witten hie dat in protte lju it as in anty-abortusfilm opfetsje soene.
Op 'e webside Rotten Tomatoes, dy't resinsjes sammelet, hie Juno in tige heech goedkarringspersintaazje fan 94%, basearre op 217 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: "[De film] is ien fan 'e fernimstichste, grappichste komeedzjes fan it jier, wêrfan't skript en rezjy, dy't poerbêst binne, belike wurde troch de wisse optredens [fan 'e akteurs] yn in coming-of-ageferhaal mei in 21e-iuwske draai." Op Metacritic, de wichtichste konkurrint fan Rotten Tomatoes, behelle Juno in goedkarringspersintaazje fan 81%, basearre op 38 resinsjes.
Opbringst
Juno fertsjinne syn budget yn tweintich dagen werom, wêrfan't er de earste njoggentjin dagen mar yn in beheind tal bioskopen te sjen wie. Yn totaal brocht de film yn 'e bioskopen yn 'e Feriene Steaten en Kanada $143,5 miljoen op, en yn alle oare lannen en territoaria $87,9 miljoen. Wrâldwiid kaam de opbringst dêrmei út op $231,4 miljoen. Ofset tsjin it budget fan $6,5 miljoen betsjut dat in winst fan $224,9 miljoen, hoewol't dêr de marketingkosten noch wol ôf moatte. Dêrmei wie de film ien 'e bêst prestearjende films fan 2007.
Prizen
Yn 2008 waard Juno by de Oscars nominearre foar prizen yn fjouwer kategoryen, wêrûnder bêste film, bêste regisseur en bêste aktrise (Ellen Page). De film wûn de Oscar foar bêste orizjinele senario (Diablo Cody). Juno waard ek nominearre foar trije Golden Globes, wêrûnder dy foar bêste komeedzjefilm of musical. De film wûn fierders de BAFTA foar bêste orizjinele senario, Satellite Awards foar bêste komeedzjefilm of musical en bêste aktrise yn in komeedzjefilm of musical (Page), de Independent Spirit Awards foar bêste film, bêste froulike haadrol (Page) en bêste earste senario (Cody), en de Critics' Choice Award foar bêste komeedzje. Ek waard Juno op it Ynternasjonaal Filmfestival fan Rome útornearre as bêste film.
Johannes van der Zwaag
Johannes (Joop) van der Zwaag (Ljouwert, 2 juny 1934 – Dimter, 31 desimber 2003) wie in Nederlânske politikus fan de PvdA.
Hanford Nukleêr Reservaat
thumb|right|350px|Kearnreaktors op de Hanford Site oan de rivier de [[Kolumbia (rivier)|Kolumbia yn jannewaris 1960. De N Reactor is op de foargrûn, mei de twilling KE en KW Reaktors op de eftergrûn. De histoaryske B Reactor, de earste plutoanium produsearjende reaktor fan de wrâld, is te sjen yn de fierte]] It Hanford Nukleêr Reservaat of de Hanford Site is in Amerikaansk nukleêr kompleks flakby de stêd Richland yn de steat Washington. It kompleks is sa'n 1517 km² grut. It kompleks is ferneamd nei it eardere doarp Hanford dat op dit plak lei.
Johannes van der Zwaag
Karriêre
Nei de mulo gie er yn Ljouwert oan't wurk op it kantoar fan hannelsmaatskippij R.S. Stokvis en dêrnei kaam er yn tsjinst fan de Intercommunale Waterleiding Gebied Leeuwarden (IWGL). Yn dy perioade ferfolde er ek syn tsjinstplicht by de Keninklike Marine. Werom by de wetterlieding studearre er jûnstiids foar it steatseksamen hbs en helle yn 1958 syn diploma. Dêrnei gie er oan't wurk by de oaljemaatskippij BP; earst by de ferkeapadministraasje yn Drachten en fan 1961 ôf op it distriktskantoar yn Grins, dêrneist studearre er foar de MO-akte ekonomy. Yn 1964 kaam er yn tsjinst fan de Drintske gemeente Roden dêr't er it ta haad fan it grûnbedriuw brocht. Maaie 1973 waard Van der Zwaag boargemaster fan Hylpen. Hy folge dêr syn partijgenoat Albert Atema op dy't in pear moanne earder ferstoarn wie. Yn septimber 1977 folge syn beneaming ta boargemeester fan Goor wat er oant 1996 bliuwe soe. Hy wie ek fan novimber 1985 goed in heal jier waarnimmend boargemaster fan Stad Delden.
Hanford Nukleêr Reservaat
Produksje fan plutoanium
De Hanford Site waard oanlein yn 1943 yn it ramt fan it Manhattan Projekt om plutoanium te leverjen foar de produksje foar it earste kearnwapen. De Hanford Site krige de koadenamme Site W.
It op it Hanford produsearre plutoanium tsjinne foar de earste atoombom, dy't teste waard op de Trinity Site by Los Alomos, Nij-Meksiko. It waard brûkt yn de Fat Man, dy't op Nagasaki yn Japan smiten is.
Sluting en himmeljen
De reaktors foar de produksje foar wapens waarden nei de Kâlde Kriich stillein. Op it plak is noch hieltyd radioaktive smoargens fan 204.000 m³ oanwêzich yn tenks dy't ûnder de grûn sitte. Dat is twa tredde part fan al de radioaktive smoargens yn de Feriene Steaten. Yn totaal binne der 177 fan dy tenks, wêrfan 149 âldere tenks. In tredde fan de âldere tenks hat yn it ferline alris radioaktyf guod lekt. Hanford is no ien fan de meast mei fersmoarge gebieten yn de FS wat kearnenerzjy oanbelanget. Om't it mêd tichteby de rivier de Kolumbia leit, hat de Amerikaanske oerheid besletten om it mêd skjin te meitsjen.
It skjinmeitsjen is net sûnder problemen ferrûn. Sûnt 1989 hawwe der 5 haadoannimmers oan dit projekt wurke. It soe ree wêze moatte yn 2019.
Falkenberg (gemeente)
Gemeente Falkenberg leit oan it Kattegat en fan it noardeasten nei it súdwesten rint de rivier de Ätran.
Ontmoetingskerk (Sappemeer)
De Ontmoetingskerk is in ier 20-iuwsk tsjerkegebou oan de Noorderstraat yn it Grinslânske Sappemeer.
Skiednis
Nei de ofskieding waard yn 1835 yn Sappemeer troch 23 minsken in tsjerke stifte ûnder de namme 'kristlik ôfskieden grifformearde gemeente' (sûnt 1892: Grifformearde Tsjerke) Oant yn de jierren 1840 holden hja temûk harren hûstsjinsten. Neffens it reglemint foar de herfoarme tsjerke wiene der nammentlik gjin oare tsjerketsjinsten yn de gemeente tastien.
Yn 1843 krige de ôfskieden gemeente de tastimming om gear te kommen. Hja krigen yn 1850 in earste dûmny en de fermanje oan de Borgercompagniesterstraat waard fan de menisten oernommen om dêr tsjinsten te fieren.
Tsjin it ein fan de 19e iuw wie it gebou te lyts woarn foar de waaksjende gemeente. Der waard in nije tsjerke boud oan de Noorderstraat, dy't yn 1910 iepene waard. Letter krige de tsjerke de namme 'Ontmoetingskerk'.
Beskriuwing
De tagong fan de fan reade bakstien boude tsjerke is fersierd mei in rûnbôgich raam mei glês-yn-lead. Dêrboppe de jiertallen fan de stifting fan de gemeente (1935) en de foltôging fan it tsjerkegebou (1910) en de tekst Bewaar uwen voet als gij ten huize gods ingaat (Preker 4:17a). De tsjerke is in gemeentlik monumint.
Distrikten fan Sweden
In distrikt is sûnt 1 jannewaris 2016 de lytste geografyske yndieling yn it befolkingsregister (folkbokföring) fan Sweden. De distrikten komme geografysk oerien mei de 2.523 parochys fan de Sweedske Tsjerke sa't dy op 31 desimber 1999 wienen.
Eftergrûn
Op 1 july 1991 naam de Sweedske Belestingtsjinst (Skatteverket) de foegen oangeande it befolkingsregister oer fan de parochys. Foar de administraasje waarden de parochys oanholden, mar nei de skieding fan tsjerke mei steat op 1 jannewaris 2000 feroaren in protte parochys yn omfang. It beslút waard nommen om de gegevens fan sawol de parochys fan foar 2000 as dy fan dêrnei by te hâlden. Mei de yntroduksje fan distrikten op 1 jannewaris 2016 wie dit net mear nedich en hie de oerheid de administrative yndieling fan Sweden wer yn eigen hân.
Migrêne
Migrêne (fan it Latynske hemicrania, "heale skedel", fia it Frânske migraine) is in neurofaskulêre oandwaning wêrby't pine-oanfallen ûntsteane troch neurale prikkelings dy't nei in hommelse tydlike fernauwing in ferwiding fan 'e bloedfetten ta gefolch hat. Dat giet yn 'e regel mank mei in ekstreme klopjende pineholle dy't meastal mar oan ien kant fan 'e holle field wurdt (dêrfandinne de Latynske betsjutting fan 'e namme). Yn it deistich spraakgebrûk wurdt de term 'migrêne' ornaris brûkt foar elts swiere foarm fan pineholle, mar medysk sjoen moat it ûnderskaat wurde fan klusterpineholle en spanningspineholle. By weromkearende migrêne-oanfallen wurdt men mei klam oanret om in dokter te riedplachtsjen, om't der genêsmiddels besteane dy't previntyf wurkje of in oanfal bekoartsje kinne.
Migrêne kin lykwols ek dûbelsidich foarkomme, en sels as it inkelsidich is, sit de pine net by alle oanfallen oan deselde kant fan 'e holle. Der wurdt fierders ûnderskied makke tusken migrêne sûnder aura (twatrêde fan 'e gefallen) en migrêne wêrby't in aura waarnommen wurdt, oftewol oftalmyske of eachmigrêne (in trêde fan 'e gefallen). In migrênepasjint kin yn syn libben beide types fan 'e krupsje ûnderfine. Gewoane migrêne (sûnder aurawaarnimming) uteret him almeast as in swiere, klopjende pineholle, wêrby't de pasjint geregeldwei lêst hat fan mislikheid en spuie moat. Ien migrêne-oanfal kin in pear oeren oant ferskate dagen oanhâlde. Faak komme yn ien famylje ferskate gefallen fan migrêne foar, wat tsjut op in erflike faktor.
Symptomen
Net alle migrênepasjinten diele deselde symptomen. De folgjende skaaimerken wurde lykwols troch in grut diel fan 'e pasjinten los faninoar of yn kombinaasje ûnderfûn:
Oarsaken
Oer de oarsaken fan migrêne is net in soad mei wissichheid te sizzen. Oarsaken soene wêze kinne: erflikheid; bloedfetfernauwing; in tydlike fermindering fan 'e oanfier fan soerstof nei de harsens; of in fersteurde enerzjyfoarsjenning fan 'e harsens. Faktoaren dy't in migrêne-oanfal útlokje kinne, binne hormonale feroarings lykas menstruaasje en de oergong; emosjonele stress (al wurdt dat yn tanimmende mjitte ta diskusje steld); lichaamlike ynspanning en dêrtroch feroarsake swiere wurgens; beskate geuren; te min fochtynname; in yntolerânsje foar beskate soarten iten. Minsken mei in gatsje tusken de hertboezems hawwe ek faker migrêne, mar der is nei alle wierskyn gjin streekrjoch ferbân.
Foarkommen
Wrâldwiid lije sa'n 1 miljard minsken yn slimmere of lichtere mjitte oan migrêne, wat delkomt op 15% fan 'e wrâldbefolking. De krupsje komt faker foar by froulju (19%) as by manlju (11%). Yn 'e Feriene Steaten hawwe yn ien jier tiid 6% fan alle manlju en 18% fan alle froulju migrêne, wylst oer in minskelibben besjoen 18% fan 'e manlju en 43% fan 'e froulju ea in foarm fan migrêne kriget. Yn Jeropa reitsje 12-28% fan 'e minsken op ienich momint yn harren libbens oanhelle mei migrêne, en hawwe yn ien jier tiid 6-15% fan 'e manlju en 14-35% fan 'e froulju dizze krupsje. Yn Aazje en Afrika lizze de persintaazjes oangeande it foarkommen fan migrêne justjes leger as yn 'e Westerske wrâld. Fan 'e hiele wrâldbefolking lijt 1,4% oant 2,2% oan groanyske migrêne, dy't it hiele libben of in oansjenlik part dêrfan oanhâldt.
Amerikaanske otters
De Amerikaanske otters (Latynske namme: Lontra) foarmje in skaai fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (Mammalia), it skift fan 'e rôfdieren (Carnivora), de famylje fan 'e martereftigen (Mustelidae) en de ûnderfamylje fan 'e otters (Lutrinae).Ta dit skaai hearre fjouwer soarten otters, ien út Noard-Amearika en trije út Midden- en Súd-Amearika.
De bekendste fan 'e fjouwer is rivierotter, dy't yn rûnom foarkomt yn 'e Feriene Steaten en Kanada. Foarhinne waarden dizze soarten yndield by it skaai fan 'e fiskotters (Lutra), dêr't ek de gewoane otter ta heart, dy't yn Fryslân foarkomt. Nij genetysk ûndersyk hat lykwols útwiisd dat de sibskip tusken de beide groepen net sa nei is as dat earder tocht waard, en sadwaande binne de Amerikaanske otters no ta in selsstannich skaai makke.
Hampshire
thumb|200px|Lizzing Hampshire yn Ingelân Hampshire (ôfkoarte as Hants) is in net-stedsk greefskip oan de súdkust fan Ingelân, dat nei alle gedachten oprjochte is yn 'e 10e iuw. Der wenje sa'n 1.8 miljoen minsken (yn 2016). De wichtichste stêden binne de haadstêd Winchester en de unitary authorities Portsmouth en Southampton.
Hampshire is populêr by toeristen fanwege it nei Ingelske begrippen sinnige klimaat en de lizzing oan de kust. It greefskip ken in rike maritime skiednis; twa fan de grutste havens fan it lân lizze yn Hampshire.
Geografy
It noarden en de sintrale dielen fan it greefskip besteane út de kalkstienformaasje fan de Salisbury Plain en de South Downs. De lêsten binne relatyf hege hichten dy't de grins foarmje tuslen it kalkstienplato en de klaaigrûn. De Pilot Hill is mei 286 meter it heechste punt fan Hampshire. It grutste part fan it greefskip is ûngeskikt foar it bouwen fan gewaaks, mar de tanimmende fraach nei fiedsel oan it begjin fan de 20e iuw hat der ta laat dat de agrikulturele sektor groeide. It easten fan Hampshire is no beskerme tsjin fierdere skea troch yntensive lânbou, sûnt it oanwiisd is as Area of Outstanding Natural Beauty.
It klimaat yn Hampshire is mylder as trochstrings op de Britske eilannen it gefal is, mei in trochsneed fan 1541 sinne-oeren en 870 mm rein yn 't jier.
Oerheid
thumb|225px|Dokken fan [[Southhampton.]] thumb|Spinnaker Tower, [[Portsmouth.]]
Plakken
thumb|225px|Nije apparteminteflats yn Basingstoke Grutte plakken mei harren ynwennertal:
Softbal op de Olympyske Simmerspullen 2000
200px|thumb|right|It Olympysk Softbal Stadion fan Sydney 2000 De Olympyske Simmerspullen 2000, ek wol de XXVIIe Olympiade neamd, waarden yn 2000 hâlden yn de Australyske stêd Sydney. It softbal waard hâlden yn it Blacktown Olympic Centre. Hjoed de dei ek wol bekind as it Blacktown International Sportspark.
Arundel Castle
Arundel Castle is in grut kastiel oan de rivier Arun yn it Ingelske plak Arundel yn it greefskip West Susseks. It kastiel is ien fan de bêst bewarre midsiuwske kastielen en ien fan de meast ymposante boargen fan Grut-Brittanje.
It kastiel
De âldste dielen fan it kastiel binne de kearn, in opsmiten heuvel mei it oarspronklike kastiel út 1068 dêr't de eallju wennen, en it poartehûs út 1070.
Yn de Ingelske Boargerkriich (1642-1645) waard it kastiel twaris belegere. De earste kear troch de royalisten, dy't it kastiel iennamen en de twadde kear troch Cromwell's troepen ûnder lieding fan William Waller. De skea dy't it kastiel ûndergien hie waard pas fanôf 1718 wer yn oarder makke.
It hjoeddeiske oansjen is benammen it risseltaat fan in yn 1900 foltôge restauraasje yn opdracht fan Henry, de 15e hartoch fan Norfolk.
Eigeners
It slot waard yn de 11e iuw yn de tiid fan de Edward de Belider as in typyske fêsting mei kantelen en ophelbrêgen boud foar Roger II de Montgomery, dy't by de graasje fan Willem de Oermasterer de earste greve fan it earldom fan Arundel waard. Roger wie in neef fan Willem en wylst Willem yn Ingelân wie bleau Roger yn Normandje om dêr de rêst te bewarjen. Willem beleanne him foar syn trou mei in soad grûn yn Ingelân, dêrûnder ek dielen fan Susseks. Nei de dea fan Roger gyng ûnder Hindrik I it kastiel wer oer yn hannen fan de Kroan. thumb|260px|It kastiel yn 1840 Nei it ferstjerren fan Hindrik I krige syn twadde frou Adeliza of Louvain it kastiel mei de dêrby hearrende grûn yn har besit. Hja troude trije jier letter mei Willem d'Albini II, dy't de grêft mei in stiennen kaai liet fersterkje. Nei't de manlike line yn 1243 útstoar, kamen it kastiel en de titel troch houlik mei Isabel d'Aubigny yn hannen fan John FitzAlan. Oant 1580 bleau it ûnûnderbrutsen yn it besit fan it Hûs FitzAlan.
Troch it houlik mei de dochter fan de 19e earl fan it Hûs FitzAlan kaam it kastiel yn hannen fan Thomas Howard, 4de hartoch fan Norfolk. Thomas Howard wie protestantsk grutbrocht, mar troude katolike froulju en liet syn bern ek katolyk grutbringe. Keninginne Elizabeth I liet Thomas Howard finzen sette fanwegen syn plannen om mei Mary Stuart te trouwen, keninginne fan de Skotten. De yntriges tsjin de keninginne waarden Thomas Howard lang om let needlottich en yn 1572 waard er eksekutearre. Syn soan Philip Howard soe letter fertocht wurde fan ferried troch belutsenens by it Trockmorton-komplot. Ingelske katoliken wiene fan doel Elizabeth te deadzjen om se te ferfangen troch Mary Stuart. Hy besocht út te piken nei it bûtenlân, mar waard ferred en arrestearre doe't it skip al de haven fan Littlehampton útfearn wie. Hy ferstoar yn de Tower fan Londen en waard yn 1972 troch paus Paulus VI as martler hillich ferlearre. De Kroan liet beslach lizze op de besittings fan it katolike Hûs Howard, mar de erfgenamen krigen de besittings letter werom. Sûnt bleau it kastiel yn besit fan de famylje Howard, dy't dêr oant de dei fan hjoed noch jimmeroan wennet.