cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Spionaazjefiksje
Lettere ûntjouwings
Yn 'e jierren fan 'e Earste Wrâldoarloch woeks de Brit John Buchan út ta de meast foaroansteande skriuwer fan spionaazjeromans, lykas The Thirty-nine Steps (1915) en Greenmantle (1917). Yn it Ynterbellum wie de wenstige fijân fan 'e Westerske spionnen yn spionaazjefiksje oer it algemien de 'reade driging' fan it kommunisme, dy't nei de Russyske Revolúsje útgie fan 'e Sovjet-Uny. Yn dy tiid gie û.o. de langrinnende romansearje fan Leslie Charteris oer The Saint fan start mei de roman Meet the Tiger (1928). Yn 'e oanrin nei de Twadde Wrâldoarloch krige de spionaazjeroman in nije ympuls troch de opkomst fan it nasjonaal-sosjalisme yn nazy-Dútslân en it faksisme yn oare lannen, lykas Itaalje, Spanje, Japan en grutte dielen fan East-Jeropa. Behalven foar nije spannings yn 'e wrâldpolityk soarge dat nammentlik ek foar in hiel nije skala oan antagonisten foar spionaazjeskriuwers.
Nei de oarloch ûntjoech spionaazjefiksje him ta syn moderne foarm troch de Kâlde Oarloch tusken de Feriene Steaten en de Sovjet-Uny, dy't oant 1991 duorre. De ynfloedrykste skriuwer fan spionaazjeromans út dy snuorje wie de Britske auteur Ian Fleming, dy't yn 1953 mei Casino Royale úteinsette mei syn romansearje oer it personaazje fan James Bond. Dat groeide meitiid út ta, nei alle gedachten, de meast ferneamde fiktive spion aller tiden. Te begjinnen mei Dr. No (1962) waarden de romans oer Bond ek ferfilme yn in filmsearje dy't anno 2022 noch altyd rint.
Eastfryslân
Geografy
Eastfryslân hie op 31 desimber 2020 468.919 ynwenners op in oerflak fan 3144 km². Mei in befolkingstichtens fan 150 /km² is er neffens Leechsaksyske begripen (168 /km²) reedlik ticht befolke, mar neffens Dútske begripen (233 /km²) is er reedlik tin befolke. Tekenjend foar Eastfryslân is dat it net troch in grutte stêd dominearre wurdt. Yn Eastfryslân binne de midgrutte stêden Emden, Auwerk, Lier, Norden, en Wittmund fan belang. Lytsere stêden binne Wiesmoor, Weener en Esens. Ek de eilângemeenten fan Boarkum en Nordeneach hawwe de status fan stêd. Fierder bestiet it goa út in soad lytse doarpen.
Lânskip
thumb|Polderlân yn it Reiderlân thumb|Berumerfehner Moor Lykas yn de rest fan East-Fryslân is Eastfryslân in flak gea mei in soad greidlân te ferlykjen mei dy yn Westerlauwersk Fryslân. De folgjende lânskipstypen wurde ûnderskaat:
Histoaryske lânskippen
Eastfryslân bestie oarspronklik út de folgjende lânskippen (goaen):
Yndieling
300px|thumb|Gemeenten yn Eastfryslân thumb|Dize oan de grûn yn Eastfryslân thumb|Hokkelingen yn de greidlân by [[Wrisse]] Eastfryslân bestiet út 4 lânkringen en 31 gemeenten:
Skiednis
thumb|Eastfryslân om 1600 hinne troch [[Ubbo Emmius]] Yn it gebiet East-Fryslân foarme him yn de fyftjinde iuw in selsstannich greefskip binnen it Hillige Roomske Ryk. Ut it haadlingelaach Sirksena kamen de greven, dy't yn 1628 ferheft waarden ta ryksfoarst. Yn 1520 gie Eastfryslân oer op it protestantisme. Yn 1744 kaam de lêste Sirksena te ferstjerren. Troch in ferdrach tusken Prusen en de magistraat fan Emden (Konvinsje fan Emden) hearde Eastfryslân tenei by Prusen as de Provinsje Eastfryslân. Sebastian Anton Homfeld waard de nije kânselier. Nei it Kongres fan Wenen fan 1815 hearde it by it Keninkryk Hannover. Yn 1866 kaam Eastfryslân wer by Prusen en sûnt 1946 is Eastfryslân in ûnderdiel fan de dielsteat Leechsaksen. Troch it opheffen fan de Provinsje Auwerk yn 1978 komt der in ein oan de lange skiednis fan Eastfryslân as bestjoerlike ienheid. It gebiet fan it eardere greefskip hat nei 1978 noch wol syn Ostfriesische Landschaft (Eastfryske Lânskip), in kultuerparlemint foar Eastfryslân.
Der wurdt hjoed-de-dei wol wer ris oer prakkesearre en ferienje ta in Lânkring Eastfryslân (Landkreis Ostfriesland).
Ferkear
300px|thumb|De ynfrastruktuer yn Eastfryslân
Autodiken
Yn Eastfryslân rinne de folgjende autogongwegen:
Wichtige autowegen binne:
Spoarwegen
De stêd Lier is it spoarknooppunt fan it goa. Dêrwei rinne fjouwer fan de fiif Eastfryske spoarlinen:
Nettsjinsteande al dy spoarlinen binne der mar alve spoarstasjons yn Eastfryslân:
Dêrnjonken is der in museumspoarline, de Museumseisenbahn Küstenbahn Ostfriesland, tusken Norden en Dornum.
Wetterwegen
thumb|Iems-Jadekanaal yn Emden De wichtichste wetterwegen binne de rivier de Iems, mei as sydrivier de Leda, en it Iems-Jadekanaal. Dêrnjonken binne der yn de feangebieten ferskate lytsere kanalen.
Emden hat fierwei de grutste haven fan de goa en is tagelyk de fearhaven fan fearboaten nei Boarkum. Lier en Weener binne fanâlds havenstêden oan de Iems. Lytsere fearhavens by de kust del binne:
Ek bestiet der in beheinde feartsjinst by de mûning fan de Iems tusken de plakken Ditzum en Petkum.
Polityk en bestjoer
Howol't Eastfryslân gjin bestjoerlike en politike ienheid mear is - de lêste foarm fan ienheid, it Regierungsbezirk Ostfriesland, waard yn 1978 opheft, is der op polityk mêd in wichtige oerienkomst tusken de fjouwer bestjoerlike ienheden dêr't it goa út bestiet: harren stimgedrach.
Eastfryslân is in reedlik lofts bolwurk, dêr't de SPD hast altyd de mearderheid hellet.
Bestjoerlik binne de lânkringen (Landkreise) ûnderferparte yn gemeenten, dy't út meardere Ortsteile bestean, dy't sels ek wer in eigen doarpsried hawwe kinne, of gearwurkingsgemeenten (Samtgemeinden), dêr't in tal gemeenten mei-inoar oparbeidzje. De kringfrije stêd (Kreisfreie Stadt) Emden is net ûnderferparte yn gemeenten. Benammen yn de 1970-er jierren is it tal gemeenten yn it ramt fan gemeentlike weryndielings tige weromkrongen.
Skermjen op de Olympyske Simmerspullen 1960
Medaljespegel
De top-7 fan lannen dy't by it skermjen medaljes wûn ha op de Olympyske Simmerspullen 1960
Meanewei
De Meanewei is in feart yn de gemeente Ljouwert. De feart rint fan Wergea nei De Greft benoarden de Rengerspôle. It earste stik by Wergea hjit De Foudering.
De namme Meanewei jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Meenewei.
Friesland Bank
De Friesland Bank BV wie oant 13 desimber 2013 is in selsstannige Nederlânske finansjele tsjinstferliener. It bedriuw wie benammen yn Fryslân aktyf. Ek yn de noardlike provinsjes Grinslân, Drinte, Oerisel en Noard-Hollân hie it bedriuw festigings sitten. Der hawwe likernôch 1.000 minsken bij de bank wurke. Yn 2012 hawwe Rabobank Nederland en Friesland Bank bekend makke dat Friesland Bank folslein in dochterbedriuw wurde sil fan Rabobank Nederland.
Skiednis
De skiednis fan de Friesland Bank giet werom nei 1913. Yn dat jier iepent de Coöperatieve Zuivelbank in festiging. Yn dizze tiid hat de bank benammen klanten by de Fryske bedriuwen yn it agrarysk fakgebiet en by de oerheid. In soad koöperative molkfabriken, oankeapferienings en oare lânboukoöperative organisaasjes en agraryske ynstellings wienen as lid oansluten. Dit foar de finansiering en behertiging fan alle dêrfoar yn oanmerking kommende banksaken. thumb|left|Koöperative Suvelbank, [[Saailân, Ljouwert; ûntwerp fan A. Baart sr.]]
De Suvelbank hie in juridyske ôfdieling, efterelkoar foar juridyske advizen oan de leden en kontrole op de finansjele administraasje fan de oansletten ferienings. It tal leden wie yn 1956 111. De jildomset op rekkens fan de leden wie yn 1956 f 1132 miljoen. De reserves bedroegen yn 1956 ± f 4 miljoen. De bank wie oansluten by de Coöperatieve Centrale Raiffeisenbank yn Utert. Mar nei 1963, doe’t de Raiffeisenbank fusearre mei de Boerenleenbank, gie de bank wer selsstannich troch. Fan dan ôf giet de bank harren mear op partikulieren rjochte en wurde der festigings troch hiel Fryslân iepene. Yn 1970 wurdt de namme yn Friesland Bank feroare.
Oant 1990 is de Friesland Bank allinnich yn Fryslân aktyf. Mar yn dat jier wurdt besletten om ek yn oare (noardlike) provinsjes festigings te iepenje. Der komme kantoaren yn bygelyks Alkmar, Assen, Ynskedee, Grins, Swol en Amsterdam. In jier letter wurdt der fusearre mei de Fryske Bûnssparbank. Yn 2007 nimt de Friesland Bank Bank Bercoop oer. Op 2 april 2012 lieten Rabobank Nederlân en Friesland Bank witte dat Friesland Bank in 100% dochter fan Rabobank Nederland wurde soe.
Organisaasje
Neist de bank sels hat Friesland Bank NV ek noch in tal dochterûndernimmings.
De bank is (grut)oandielhâlder yn de Binckbank (10%), F. Van Lanschot Bankiers (28%) en de Triodos Bank (6%).
Scheltemastate
thumb|Scheltemastate, 1722 Scheltemastate, ek: Scheltingastate stie noardeastlik fan Boksum yn de gemeente Menameradiel yn de hoeke fan de Hegedyk en de Tiltsjedyk. Dêr lizze noch twa lege terpkes dêr't neffens de atlas fan Eekhoff de Oedsmastate stien hawwe soe. Van den Akker skriuwt om 1940 dat Eekhoff him fersint mei syn oanname dat Oedsma en Scheltema deselde state west hawwe soene. Hjir stie Scheltemastate en Oedsmastate stie op de doarpsterp en soe identyk wêze oan Juckemastate. Sjoen de bewennersskiednis wurdt hjirûnder de fisy fan Van den Akker folge.
Der wurdt wol ûndersteld dat hjir de úthof fan Kleaster Lidlum mei de namme Ter Poorte stien hawwe soe. De úthof dêr't abt Eelco fan Lauckama troch de bewenners fermoarde waard. Oannimliker is dat de úthof in stikje noardliker stie, op de terp dêr't de Hegedyk oerhinne rint en flakby de krusing mei it Boksumer Soal. Dêr soe it as in echte poarte stien hawwe foar alle weiferkear nei it suden.
Bekend is dat in Sybe fan Scheltinga yn 1566 om syn leauwe band wurdt en letter werom komt. Nei de Reformaasje yn 1580 is hy op de lândei folmacht foar Eastergoa, hoewol't Boksum yn Westergoa leit. Neffens it stimkohier fan 1640 is Jan Arriens boer op Scheltemastate en eigener is dan Ulbe fan Aylva. Van Burmania fermeldt dat by testamint fan 29 septimber 1619 Insch fan Scheltema, de widdo fan Epo fan Aylva, praelegateert Scheltema State met huys, hof en Poorte ensfh. oan har twadde soan Sybe fan Aylva. It stimkohier fan 1670 fermeldt ''Juffr. Lycklama, wed van den Heere Ailva tot Witmarsum voor 2 parten ende de Here Grietman Jr. Sicco van Ailva voor een derde part eigenaars van Scheltema plaats''. Yn 1698 en 1700 stiet grytman Hector fan Glinstra as eigenaar neamd en dêrnei yn 1708, 1718 en 1728 Johanna fan Vierssen, widdo Fan Glinstra. Yn 1738 is fermelde ''Vrouwe Wyckel, wed. Glinstra en fan 1748-1768 Secr. Wyckel''. Fan 1708 - 1768 hat de famylje Oedsma de pleats yn gebrûk.
Under syn tekening skreau Stellingwerf: ''Scheltema-state te Boxum van oude Mevr. Glinstra''. Mar ek ûnder syn tekening fan Ringiastate yn Blessum skreau hy dat der in frou Glinstra wenne. Wienen beide states bewenne troch dames Glinstra, de iene âlder as de oare, wienen se beide eigendom fan deselde frou of hat hy wer ien fan syn bekende fersinnen makke? De gelikenis mei de oanbuorjende Ringiastate is dan ek grut. In foarbyld fan it type stins dêr't de kop-hals-romppleats ûntstien is. De State hat in net sa grut, stinseftich foarhûs. Yn de gevel fan it wenhûs sitte twa krúsfinsters en hjir is ek de toge yngong yn de nei ferhâlding lange “hals”. It terrein dêr't de state op stie wie hjir ek tagonklik troch in poartegebou, dat oer de grêft stie.
Nij Jeruzalimtsjerke (Emmeloard)
De Nij Jeruzalimtsjerke (Nederlânsk: Nieuw Jeruzalemkerk) is it tsjerkegebou fan 'e pleatslike gemeente fan 'e Protestantske Tsjerke yn Nederlân (PKN) yn it doarp Emmeloard yn 'e Noardeastpolder. It gebou datearret út 1955 en wie oant 2006 yn gebrûk by de pleatslike gemeente fan 'e Grifformearde Tsjerken yn Nederlân. De Nij Jeruzalimtsjerke stiet yn Emmeloard bekend om 'e gevelspreuk "… en de zee was niet meer", in bibeltekst út Iepenbiering 21:1, dy't yn 'e Flevolânske kontekst ek ferwiist nei it drûchlizzen fan it gebiet.
Bou
Twadde helte 1940-er jierren waard foar de pleatslike gemeente fan 'e Grifformearde Tsjerken yn Nederlân yn it doe krekt ûntstiene Emmeloard in needtsjerke set, dy't de Jeruzalimtsjerke kaam te hjitten. Hoewol't de lytse gemeente dêr yn 't earstoan prima mei takoe, wat romte oanbelange, waard yn septimber 1951 dochs in kommisje ysteld foar de bou fan in definityf tsjerkegebou. Redens dêrfoar wiene de flugge groei fan 'e gemeente en de driging dat de needtsjerke opeaske wurde soe foar gebrûk op in oar plak yn 'e Noardeastpolder. Mei't de Nederlânske oerheid it doedestiden ta syn taak rekkene om te helpen by it opsetten fan in goed funksjonearjende maatskiplike ynfrastruktuer yn 'e polder, waard de oankeap fan 'e grûn foar de nije tsjerke subsidiëarre mei yn totaal ƒ3.000 (ƒ1 de m²).
Foar de eigentlike bou fan 'e tsjerke waard in bedrach fan ƒ450.000 nedich ornearre. Dêrfan soe likernôch de helte út in langrinnende liening komme, wylst de nasjonale oerheid ƒ100.000 bydroech en de legere oerheden nochris ƒ50.000. De rest, sa'n ƒ70.000, soe opbrocht wurde moatte troch de gemeenteleden troch kollekten en skinkings. Dat wie in swiere put foar in gemeente dy't doe noch gjin 700 leden telde. Der kaam sadwaande krityk op 'e ambisjeuze plannen. Guon seagen mear yn 'e bou fan twa lytsere tsjerken, mar de tsjerkerie fûn dat soks "skiedend" wurkje soe foar ien gemeente en hold hoek. Oarsoartige krityk kaam fan 'e Kristlike Grifformearde Tsjerken, in tsjerkegenoatskip dat fûn dat de nije grifformearde tsjerke te deunby it eigen tsjerkegebou oan 'e Zuiderkade komme soe. Dêrtroch soe "de stichtlikheid fan 'e tsjinsten" fan beide tsjerkegenoatskippen gefaar rinne. De lândrost fan it Iepenbier Lichem de Noardeastlike Polder, by wa't de kristlik-grifformearden in beswierskrift yntsjinnen, reage dat argumint lykwols oan kant.
De nije tsjerke, dy't de Nij Jeruzalimtsjerke kaam te hjitten (nei de needtsjerke, mar ek nei it Nije Jeruzalim dat kristenen oan 'e Ein fan 'e Tiden ferwachtsje), waard ûntwurpen troch arsjitekt Willem Hyazinth Verschoor en boud troch de fa. Moes út Kampen. Troch ôfdijers by de bou kamen de kosten úteinlik mei ƒ562.000 wol ƒ112.000 heger út as begrutte. Dat hie benammen te krijen mei it feit dat de boulokaasje op in plak wie dêr't in sânbank lei, wat bouwen op heipeallen ûnmooglik makke. Der moast ien grutte betonplaat ûnder it hiele gebou komme. Guon gemeenteleden hiene graach in liedklok yn 'e toer hawwe wold, mar dat moast noch ƒ6.000 ekstra kostje, en mei de heger útfallen boukosten wie dat jild der echt net. Op 26 oktober 1955 waard de Nij Jeruzalimtsjerke yn gebrûk nommen.
Ferbetterings, ferbouwings en restauraasje
Yn 1961 waarden ferskate ferbetterings yn it gebou oanbrocht, wêrûnder sintrale ferwaarming en in lûdsynstallaasje. Yn 1976 waard nei jierrenlang iggewearjen in lift yn 'e tsjerke ynboud, om 'e heech yn it gebou lizzende tsjerkeseal ek foar krebintige âlderein tagonklik te meitsjen. Fan maaie oant septimber 1992 waard it haadgebou fan 'e Nij Jeruzalimtsjerke hielendal opknapt. Betonrot yn 'e kezinen waard oanpakt, kreakjende en lossittende tsjerkebanken waarden bymakke, ûndeugdlike elektrisiteitsliedings en fersliten flieren waarden ferfongen, in losreitsjend plafon waard fêstset en de yn 'e midden stadichoan weisakjende bakstiennen trep by de haadyngong waard op 'e nij bestrjitte. Ek de yntree en byhearrende garderôbe waarden doe hielendal fernijd.
Fan maaie oant 24 septimber 2011 waard de Nij-Jeruzalimtsjerke ferboud, sadat it gebou ek in multyfunksjoneel sintrum waard. De romten fan it mfs sitte yn it sûterrên, ûnder de tsjerkeseal. Dizze ferbouwing waard ta besletten om twa redens. Yn it foarste plak woe de tsjerkerie dat de tsjerke yn it mulpunt fan 'e maatskippij stie, wat mei in almar ynkrimpende groep leauwenden troch it fersoargjen fan allinne mar tsjerketsjinsten net mear sa wie. Dêrnjonken soarget de ferhier fan it sealtsje en oare romten fan it mfs ek foar nije ynkomsten, dy't nedich binne foar it ûnderhâld fan 'e tsjerke. De ferbouwing fan 2011 koste likernôch €1 miljoen, wêrfan't sa'n €450.000 út subsydzjes helle waard, û.o. út it potsje foar plattelânsûntwikkeling fan 'e Jeropeeske Uny.
Fan grifformeard nei protestantsk
Nei't ein tweintichste iuw it Samen op Weg-proses op gong kommen wie tusken de Nederlânsk-Herfoarme Tsjerke en de Grifformearde Tsjerken yn Nederlân, ûntstie yn Emmeloard ek ien feriene SoW-gemeente yn it plak fan 'e eardere selsstannige herfoarme en grifformearde gemeenten. Oan it begjin fan 'e ienentweintichste iuw, doe't besletten waard dat de beide tsjerkegenoatskippen mei-inoar ferrane soene yn 'e Protestantske Tsjerke yn Nederlân (PKN), wie troch it krimpend tal gemeenteleden dúdlik in feriene gemeente mar fan ien tsjerkegebou ferlet hie.
Der ûntstie lykwols spul oer de fraach hokker gebou oft ôftanke wurde moast: de herfoarmen woene fan 'e grifformearde Nij Jeruzalimtsjerke ôf, wylst de grifformearden de herfoarme Hoeksteen ôftankje woene. Uteinlik waard in kompromis berikt mei it beslút om dan allebeide tsjerkegebouwen mar te ferkeapjen. As earste wie De Hoeksteen oan bar, dêr't op 11 juny 2006 foar it lêst in tsjerketsjinst holden waard. It wie de bedoeling dat neitiid ek de Nij Jeruzalimtsjerke yn 'e ferkeap dien wurde soe, mar nei't De Hoeksteen fuort wie, wegeren de eardere grifformearden yn 'e gemeente ynienen om oan 'e fierdere útfiering fan it kompromis mei te wurkjen. Sa waard harren tsjerke it tsjerkegebou fan 'e nije protestantske ienheidsgemeente yn Emmeloard.
Earste Konsily fan Niseä
thumb|It earste oekumenysk konsily ôfbylde op in [[Ikoan (religieuze keunst)|ikoan]] It Earste Konsily fan Niseä yn 325 wie it earste oekumenysk konsily. It waard byien roppen op inisjatyf fan keizer Konstantyn de Grutte en wie in gearkomst fan trijehûndert-en- achttjin biskoppen. Op it konsily waard de offisjele lear fan de doetiidse tsjerke en fan de lettere Roomsk-Katolike tsjerke en Eastersk-Ortodokse tsjerke fêstlein.
It konsily waard benammen byien roppen fanwege de ûnrêst dy't ûntstien wie troch de lear fan Arius. Yn Niseä waard de kearn fan de belidenis fan it kristlik leauwen ta stân brocht dy't letter op it Konsily fan Konstantinopel fan 381 opkreaun en oanfold wurde soe. De belidenis fan it leauwen steunde ûnder oaren op de lear fan de fersoening fan Irenaeus, en dêrtroch op it leauwen yn de erfsûnde, en yn it bestean fan ien God. It Alde Testamint waard net fersmiten en de God fan Jezus waard lyksteld mei de God fan it Alde Testamint, JHWH. De godlike natuer fan Jezus waard opnij befestige, wylst it idee dat Jezus de heechste skepping wie, lykas de Arianen leauden, fersmiten waaard. Op it konsily fan Konstantinopel, soe letter ek de posysje fan de Hillige Geast as tredde persoan fan God fêstlein wurde, wêrmei't de lear fan de triniteit fêstlein waard.
Op it konsily spile Atanasius in wichtige rol by it bestriden fan it Arianisme. Op syn foarstel waard de Grykske term 'homo-oesios' (fan deselde substânsje) foar de natuer fan de Soan ynfierd, om de wêzens-ienheid fan God de Heit en syn soan Jezus Kristus ta útdrukking te bringen. Der wienen mar twa biskoppen dy't wegeren om it beslút te ûndertekenjen. Trije oaren, benammen Eusebius fan Nikomedia, makken in foarbehâld, dêr't noch in heale iuw oer striden wurde soe. It "leauwen fan Niseá" soe de dogmatyske fûnemint bliuwe foar alle oare konsyljes fan de tsjerke.
By dit konsily waard ek de datum foar Peaske fêstlein. It waard: de earste sneon nei de folle moanne nei de maitydsevening. Kristenen dy't fêsthâlden oan de Joadske berekkeningswize waarden kwartodesimanen neamd.
Boppedat waard de earenamme patriarch takend oan de fjouwer biskoppen fan de wichtigste stêden yn it kristlik Romeinske Ryk: Rome, Antiochje, Aleksanderje en Jeruzalim.
Slútstien
In slútstien is de middelste stien fan in opmistele bôge of de stien dy't de ribben fan in ferwulft meiïnoar ferbynt.
Michail Zagoskin
thumb|170px|Michail Zagoskin Michail Nikolajevitsj Zagoskin (Ramzaj, 5 july 1789 – Moskou, 5 july 1852 ) wie in Russyske skriuwer fan sosjale komeedzjes en histoaryske romans, dy't de hiele 19e iuw populêr bleaun is mei syn roman Joeri Miloslavski of de Russen yn 1612 (1829).
De roman hannelet oer it manmoedich barren yn 1612 doe't Moskou troch de Poalen beset wie. It is in tige nasjonalistysk boek wêryn de ortodokse tsjerke en âlde tradysjes ferdigene wurde. Literêr en psychologysk is it boek fan leech nivo, histoarysk net betrouber. Dochs is it boek sa skreaun dat it in soad minsken oansprutsen hat, mei fanwegen folkse lieten en sprekwurden dy't der yn foar komme.
De roman hat Zagoskin de bynamme fan 'de Russyske Walter Scott' besoarge.
Sazaky
thumb|250px|Turkske regio's dêr't Sazaky (+dialekten) sprutsen wurdt. Sazaky of Saza (Sazaky: Zaza), ek Kirmanjki of Dimli neamd, is in taal dy't sprutsen wurdt yn it easten fan Anatoalje. It is in Yndo-Jeropeeske taal dy't by de Noardwestiraanske talen heart. It krekte tal sprekkers is net wis, mar der wurdt oannaam dat it yn Turkije om de 2 miljoen lizze sil.
List fan Fryske misdieromans
List fan Fryske misdieromans:
Linda van Dyck
Sy is in dochter fan Leo de Hartogh en Teddy Schaank. Somtiids wurdt hja neamd as 'Linda M. de Hartogh'. De akteur Ko van Dijk wie har styfheit. Yn de jierren '60 wie hja sjongster fan de band Boo and the Booboo's.
Van Dyck waard yn 1982 útroppen ta bêste Nederlânske filmaktrise út reden fan har rollen yn de films Twee vorstinnen en een vorst en Ademloos.
Op 7 jannewaris 2010 krige Van Dyck in keninklike ûnderskieding: Ridder yn de Oarder fan de Nederlânske Liuw.
Films
thumb|280px|Linda van Dyck (1967)
Jellen
De jellen wie in langtemjitte fan om en by 70sm. De jellen waard fral brûkt foar it mjitten fan stoffe, troch dy mei de ûnderearm ôf te mjitten.
Pleatslike jellen
Oeral dêr't in protte stoffehandel wie, wie der in standert-jellen, dy't op it stedhûs te sjen wie, en dêr't eltsenien de jellenstôk by hâlde koe om dy te ytsjen. Foar it keapjen fan stoffe by ien makker die it der net ta krekt hoe't dy de stoffe mei de eigen ûnderearm ôfmeat. Op de merk lykwols makken de standert-jellen en de jellenstokken it mûglik en ferlykje de prizen. Der wie lykwols gjin standert dêr't dy standertjellen oan itige waarden, dat dy pleatslike jellens wienen allegear net itselde.
Standerdisaasje
Dy ferskillen hawwe der altiten en oeral west: Om de Midslânske See wie de jellen minder as in heale meter; op Yslân wie de jellen mear as in meter. Foar Fryslân feroare dat ferskaat yn 1504, doe't de jellen fan Warkum troch Joaris mei it Burd oanwiisd waard as Fryske jellen (0,709m). Yn de Nederlannen waard yn 1725 de jellen fan De Haach fêststeld as de standert-jellen (0,694m). By de ynfiering fan it metrysk stelsel yn Nederlân yn 1820, waard de "jellen" de namme foar de langtemjitte. Yn 1869 is dy metryske jellen ferfongen troch de meter, mei fansels krekt deselde langte.
Nikosia (Syprus)
right|270px Nikosia (Gryksk: Λευκωσία, Levkosía, Turksk: Lefkoşa) is de haadstêd fan Syprus. It plak leit oan de rivier Pedieos.
Han Heinsius
Hein Willems (Han) Heinsius (Amsterdam, 14 novimber 1863 – Leersum, 16 febrewaris 1939) was een Nederlânske plantkundige, learaar, fysjolooch, fytopatolooch en yn't foarste plak floarist.
Biografy
Hein Willems Heinsius waard berne as soan fan Auke Heinsius, haadûnderwizer (NNNBW, I ,1061), en Johanna Reinira Acquoy. Heinsius is op 28 desimber 1894 troud mei Wilhelmina Johanna Elisabeth Prikken (1870-1947) en letter skieden. Ut it houlik waarden twa soannen en ie dochter berne.
Heinsius wie de earste soan fan Auke Heinsius, haad fan de Coornhertskoalle yn Amsterdam, en fan Johanna Reinira Acquoy. De twadde soan Jac Heinsius (1872-1947) waard in bekend letterkundige en redakteur fan it Woordenboek der Nederlandsche Taal. De botanikus Heinsius waard benammen bekend as ien fan de auteurs fan de Heimans, Heinsius en Thijsse's Geïllustreerde flora van Nederland, de Heimans, Heinsius en Thijsse, meastentiids ôfkoarte as de HH & T, dy't er fan 1909 ôf mei Eli Heimans en Jac. P. Thijsse yn in tsiental werprintingen ferbettere.
Heinsius hat him fertsjinstlik makke troch yn 1901 mei kollega-learaar Hendrik Heukels it inisjatyf te nimmen ta oprjochting fan de (Koninklijke) Nederlandse Natuurhistorische Vereniging (NNNV) dy't yn 1905 de Vereniging tot Behoud van Natuurmonumenten op 'e kluten holp.
As bern krige er al niget oan stúdzje fan de natuer trochdat syn omke J.F.G.W. Erbrink behelpsum wie by it determinearjen fan planten. Nei de HBS, dêr 't de lessen fan dr. J.C. Costerus syn belangstelling foar biology rypjen diene, studearre er plant- en dierkunde oan de Universiteit fan Amsterdam. Op de universiteit wiene it benammen de gelearden De Vries, Oudemans en Weber dy't him wittenskiplik foarmen. Hy wie in jeugdfreon fan de dichter Albert Folkertsma, ien fan de Tachtigers en mei-oprjochter fan De Nieuwe Gids yn 1885, wêrmei 't Heinsius om samar te sizzen in skeakel wie tusken de Tachtigers en it 'biologysk reveil'. De beweging fan Tachtich betsjutte in kearpunt yn de natuerbelibbing en it fannijs wurdearjen fan de natuer yn Nederlân. Oant dy tiid wiene it benammen keamergelearden dy't de natuer ûndersochten, fan fjildbiology wie noch amper sprake. Yn Natura (19 26:33 2) skreau Heinsius dêroer: … …was het toen nog zoo, dat in ons land iemand, die zich met de studie van plantjes en beestjes bezig hield, vrij algemeen voor een zonderling gehouden werd.
Nei syn stúdzje wie Heinsius wittenskiplik assistint fan heechlearaar Hugo de Vries, by wa 't er yn 1890 promovearre op in ûndersyk nei de bestowing fan blommen troch ynsekten yn Nederlân. In priisfraach fan de Ryksuniversiteit Leiden yn 1887 levere it ûnderwerp op. Syn ynstjoering, basearre op it motto fan de paleontolooch Quenstedt: Wie onbekend blijft met wat er in de natuur voorvalt, leeft slechts ten halve, waard bekroand mei in gouden medalje. It proefskrift paste goed by de earste floara fan Heimans en Thijsse (1899) en hy wie dan ek fuort ree om fan de goed bedoelde, mar noch wat breklike floara, in populêre, mar deeglik yllustrearre floara te meitsjen. As biolooch ûntwikkele er in sterke belangstelling foar floaristyk en blombiology, fytopatology en plantefysiology, ôfstammingsleer en genetika. It Abbe-tekenapparaat (camera lucida) foarseach er fan praktyske ferbetteringen en yn 1892 skreau er mei J.W.C. Goethart, haad fan de bakteriologyske ôfdieling fan it Rykslânbouproefstasjon yn Hoarn en letter direkteur fan it Ryksherbarium yn Leien, in artikel oer de seefonk (Noctiluca miliaris) wêryn't mei kwalitative testen ûnder mear de oanwêzigens fan ammonium yn selfocht oantoand waard. Yn 1898 waard Heinsius beneamd ta lid fan it Bataafs Genootschap der Proefondervindelijke Wijsbegeerte, ien fan de âldste natuerwittenskiplike genoatskippen fan Nederlân.
Nei syn universitêre perioade waard Heinsius learaar natuerlike histoarje. Earst in skoftke oan gymnasia yn Amersfoort, De Bosk en Rotterdam, en dêrnei in tritich jier lang oan de 2e fiifjierrige HBS te Amsterdam. By it ûntstean fan de NNV spile er in wichtige rol. Thijsse skreau dêroer yn De Levende Natuur (maaie 1926): 'De NNV is eins oprjochte en ta har earste bloei brocht troch de trije H's: Heimans, Heinsius en Heukels.' As ien fan de oprjochters hie er jierrenlang de lieding oer de Amsterdamske ôfdieling. Yn de lanlike feriening ferfolle er ynearsten de rol fan sekretaris, fan 1917 oant 1922 dy fan foarsitter. Yn 1923 waard er earelid fan de NNV. Mei de oare bestjoersleden fan de NNV joech er yn 1905 de oanset ta de oprjochting fan de Vereniging tot Behoud van Natuurmonumenten yn Nederlân. Hy siet ek yn it earste bestjoer.
Heinsius wie troud mei Wilhelmina fan Kaempff Prikken, in dochter fan Johan Carel Fredrik Prikken en Anna Maria Terneden. By Ken. Beslút 14 aug. 1918 Nr .75 waard har famyljenamme wizige yn Kaempff Prikken. Mei har krige er trije bern: Auke Johan Reinier, Anna Maria en Johan Carel Frederik. Auke promovearre yn de rjochtswittenskippen en skreau de grûnwet fan Nederlânsk-Ynje op 'n nij. Anna wie toskedokter en Johan advokaat. Heinsius ferstoar flak foar de oarloch (yn 1939) yn de âldens fan 75 jier. Hy makke dêrom net mear mei dat Anna yn 'e oarloch gearwurke mei de NSB-er M.M. Rost van Tonningen.
Anastacia
thumb|live-optreden yn 2005 Anastacia Lyn Newkirk (Chicago, 17 septimber 1968) is in Amerikaanske sjongster, lietsjeskriuwer en stiliste. Sy seit sels dat se sprock sjongt: in mjuks fan soul, pop en rock.
Anastacia hat in soad súkses hân yn Europa, Aazje, Súd-Afrika en Súd-Amearika, but has had only minor success in her native United States. Har debúalbum, Not That Kind, kaam út yn 1999 en helle mearfâldich platinum yn Austraalje, Nij-Seelân en grutte dielen fan Europa. Sy krige yn 2000 de priis foar Best-selling International Artist. De neifolgjende twa ferkochten likebêst yn hiel Europa en Oseaanje en dat makke har ien fan de fluchste en bêst ferkeapjende artisten fan it nije millennium.
Anastacia krige de bynamme "the little lady with the big voice" fanwege har krêftige soulstim en har behindige ferskining. Sy hat goed 20 miljoen platen oer de hiele wrâld ferkocht.
Mosjtsjena
thumb|left|Ortodokse tsjerke yn Mosjtsjena thumb|left|De doarpsskoalle
De Mear (Grou)
De Mear is in feart yn de gemeente Ljouwert. De feart rint oan de noardkant fan camping Yn 'e Lijte en ferbynt de Nauwe Galle mei de Biggemar.
Lesbiënne
Lesbisch span dat inoarrens hân fêsthâldt|thumb| thumb|right In lesbiënne, ek wol homoseksuele frou, is in frou dy't har emosjoneel en seksueel benammen oantrokken fielt ta froulju. It "lesbysk wêzen" hjit lesbianisme.
De term is oflaat fan de namme fan it Grykske eilân Lesbos, dêr't de dichteresse Sappho libbe, dy't oer frouljusleafde dichte. Soms wurdt dêrom ek wol sprutsen oer Saffyske leafde.
It wurd lesbienne hat in oantal synonimen, lykas tribade (nei in seksuele hanneling), lesbo en pot (oarspronklik lollepot).
Yn guon kulturen en religys wurdt homoseksualiteit ôfkard. Lesbyske froulju rinne yn bepaalde Afrikaanske en Aziatyske lannen it risiko om slachtoffer te wurden fan geweld troch de famylje of de oerheid.
Súd-Sûdan
Súd-Sûdan is in lân yn Afrika. De haadstêd is Jûba.
Lizzing
Súd-Sûdan wurdt begrinzge troch:
Skiednis
Op 12 en 13 juny 1947 waard yn Jûba, de notiidske haadstêd fan Súd-Sûdan, de saneamde Jûba Konferinsje holden. By dizze konferinsje waard troch it Britske koloniale bestjoer en fertsjintwurdigers fan Noard-Sûdan de werieniging fan Noard- en Súd-Sûdan besletten, sûnder bywêzigens fan Súd-Sûdaneeske fertsjintwurdigers. De konferinsje waard op priemmen set om foar te kommen dat it koloniale gebiet nei de ûnôfhinklikens net út elkoar falle soe. Benammen de fertsjintwurdigers fan Noard-Sûdan woenen ienheid ha, sadat der nei de ûnôfhinklikens ien sterke Sûdaneeske steat komme soe.
Yn 1956 waard Sûdan ûnôfhinklik. In protte Súd-Sûdanezen fielden har yn de grutte Sûdaneeske steat tekoartdien en ûnderdrukt. In wichtige faktor dy’t meispile wienen de demografyske ferskillen tusken Noard en Súd-Sûdan; it suden wie foar in grut diel negroïde en kristlik, it noarden wie foar in grut diel islamitysk en Arabysk. Yn it tiidrek 1955-1972 fochten rebellen dêrom foar in ûnôfhinklik Súd-Sûdan. De twadde boargerkriich fûn plak yn it tiidrek 1983-2005. Sûnt 1983 hie it Sûdaneeske Folksbefrijingsleger de lieding oer de Súd-Sûdaneeske rebellen. De twadde boargerkriich einige yn 2005 yn Kartûm mei in fredesoerienkomst. Mei de fredesoerienkomst krige Súd-Sûdan autonomy.
Befolking
It ynwennertal fan Súd-Sûdan hinget tusken de 7,5 en 13 miljoen minsken. Der binne ferskate folkstellingen, mar troch de ûnôhinklikenskriich en de nomadyske kultuer koenen gjin krekte tellingen dien wurde. Sûdan hat it ynwennertal fan Súd-Sûdan altyd oan 'e lege kant rûsd, om dêrmei it politike gewicht yn de regio lytser lykje te litten. Yn Súd-Sûdan is it kristendom de grutste religy.
De Mear (Readtsjerk)
De Mear is in grinsfeart tusken Tytsjerksteradiel en Dantumadiel. De feart rint súd fan Readtsjerk troch de himrik fan Feanwâlden en Ryptsjerk en ferbynt it marke Swarte Broek mei it Ottema-Wiersmareservaat/Sippenfennen.
De Mear bestie oant 15 maart 2007 út de Koarte Suwei en de Lange Suwei.
Jan Frederik Jansen
Jan Frederik Jansen (Ljouwert, 28 juny 1827 - Harns, 8 febrewaris 1907) wie in ûnderwiiskundige en skriuwer fan learmiddels.
Hy wie skoalhaad yn Harns en skriuwer fan lear- en lêsboekjes, brosjueres, reisferslaggen en maçonnike geskriften. Hy wie in links-liberaal sjoernalist en polemist en sette him yn syn 'Friesche Courant' yn foar Fryske en Harnzer belangen. Hy wie 'master'-frijmitselder en offisier fan de lôzje "Deugd en IJver"
Ulysses S. Grant
thumb|right|200px|presidint U.S. Grant Ulysses Simpson Grant (Point Pleasant (Ohio), 27 april 1822 - Mount McGregor (New York), 23 july 1885), Amerikaanske generaal en steatsman, waard ûnder de Boargeroarloch, nei ferskate militêre oerwinningen, ta oerbefelhawwer beneamd fan de Uny-striidkrêften (1864) en begûn dêrnei it grutte offinsyf tsjin generaal Lee. Yn 1869 waard hy, neidat er him kandidaat stelle hie foar de Republikeinen, 18e presidint fan Amearika.
Jelma Knol
Jelma Sytske Knol (1955) is in histoarikus, auteur, redakteur, kollumnist en meiwurker fan Omrop Fryslân út Hurdegaryp. Wurket mei oan it Frysk literêre tydskrift Ensafh en eartiids oan Hjir en de Friesland Post. Hja wurket as redakteur foar de Friese Pers Boekerij.
Brief fan de Korintiërs oan Paulus
It Brief fan de Korintiërs oan Paulus, ek wol koartwei Korintiërs oan Paulus neamd, is in algemien as apokryf beskôge tekst út 'e earste of twadde iuw, dy't oarspronklik ûnderdiel útmakke fan 'e Hannelingen fan Paulus, mar letter dêrút losmakke waard en as selsstannich geskrift sirkulearre. It brief hâldt út in reäksje te wêzen fan 'e ier kristlike gemeente yn it Grykske Korinte op 'e beide nijtestamintyske brieven dy't de apostel Paulus dêroan skreau (ntl. it Earste Brief oan de Korintiërs en it Twadde Brief oan de Korintiërs).
Yn Korintiërs oan Paulus wurdt de lear fan Simon de Tsjoender (sjoch: Hannelingen fan de Apostels 8:9-25) beskreaun, mei dêrûnder de ideeën dat God net almachtich is; dat de weropstanning ferfalske wie; dat de Kristus net wierlik de lichaamlik ynkarnearre God wie (de lear fan it dosetisme); dat de wrâld troch ingels skepen is (de Demiurch); en dat de Joadske profeten mis wiene. In beskie fan Paulus, it pseudepigrafysk Tredde Brief oan de Korintiërs makke ek ûnderdiel fan Hannelingen fan Paulus út. Korintiërs oan Paulus kin begrepen wurde as in oprop of oantrún om ketterske tinkbylden te bestriden; Korintiërs oan Paulus wie dus inkeld nedich as oanlieding foar 3 Korintiërs, en moat sadwaande it wurk wêze fan in otterdokse kristen dy't it gesach fan Paulus brûke woe as stôk om syn dosetyske en gnostyske tsjinstanners mei te slaan.
Teodoarik II
thumb|225px|Optocht ôfbyld fan Teodoarik II Teodoarik II, of ek wol Diderik II (sa. 426 – begjin 466), wie kening fan de Fisigoaten (453-466). Hy folge syn broer Torismund op nei dy syn dea yn 453. Teodoarik II wie earst in trouwe bûnsmaat fan de Romeinen. Hy stie benammen mei de Romeinske keizer Avitus op goede foet, mar nei dy syn dea hâlde hy him hieltyd ûnôfhinkliker.
Trou bûnsmaat fan de Romeinen
Oars as syn heit respektearre Teodoarik II ynearsten it foederaty-ferdrach mei de Romeinen. As trouwe bûnsmaat gong er yn 454 op strafekspedysje nei Spanje. Dêr makke syn leger in ein oan plonderingen fan benden Bagaudae dy't lân en stêd terrorisearren.
Unfreon mei de Romeinen
Neidat Keizer Avitus yn 456 ôfsetten waard troch de oerbefelhawwer fan it Romeinske leger, de Germaan Risimer, begûn Teodoarik stadichoan it Romeinsk gesach tsjin te wurkjen. Nei de ekspedysjes yn Spanje hie er dêr al koloanjes mei soldaten efter litten, om de rêst sabeare te hanthavenjen, mar yn it echt wie it in besettingsmacht. De nije keizer Majorianus pikte dat net en twong Teodoarik II yn 460 om op 'e nij it Romeinsk te erkennen. De krigele Majorianus sette in fjildtocht tsjin de Fandalen útein dêr't ek de Fisigoaten twongen waarden oan mei te dwaan. Dy fjildtocht ferrûn lykwols jammerdearlik, de Romeinen waarden ferslein en dat soe grutte gefolgen hawwe.
In oar plan fan Teodoarik om it Fisigoatysk gebiet fierder benoarden de Loire út te wreidzjen, mislearre ek. Yn 463 loek er oan it haad fan syn leger op tsjin it Romeinske leger ûnder Aegidius, dy't in eigen Gallo-Romeinske ryk stifte hie yn Noard-Galje. Teodoarik ferlear de Slach by Orleans en joech as gefolch dêrfan fierder besykjen op. Yn 466 stoar Teodoarik II en waard opfolge troch syn broer Eurik.
De Feanster
De Feanster is in streekkrante dy't wykliks ferskynt yn Surhústerfean en omkriten.
De krante is yn 1932 opsetten troch de eardere Feanster Printerij Kuipers, dy't twa m’n generaasjes lang útjouwer fan De Feanster west hat. Bekende eardere redakteuren fan De Feanster binne de skriuwer Joop Boomsma en CDA politikus Joop Atsma.
Kenai-skiereilân
It Kenai-skiereilân (Ingelsk: Kenai Peninsula), útspr.: ['ki:na:i], likernôch: " kii -naai", is in grut skiereilân oan 'e súdkust fan 'e Amerikaanske steat Alaska. It is neamd nei de Kenaitze, in stamme fan it Yndiaanske folk fan 'e Tanaina. It Kenai-skiereilân is ien fan 'e tichterbefolke dielen fan Alaska, hoewol't it nei Westjeropeeske mjitstêven noch hieltyd net folle bewenning hat. It leit oan 'e Cook Inlet, in wichtige rûte foar de skipfeart, dy't tagong jout ta de haven fan Anchorage. Bestjoerlik makket it skiereilân diel út fan it distrikt Kenai Peninsula Borough.
Geografy
It Kenai-skiereilân stiket fan 'e súdkust fan 'e Amerikaanske steat Alaska likernôch 240 km nei it súdwesten ta út. Yn totaal beslacht it in oerflak fan likernôch 23.400 km². It wurdt oan trije kanten omjûn troch see: yn it suden troch de Golf fan Alaska, yn it easten troch de Prince William Sound en yn it westen troch de Cook Inlet. Dy lêste see-earm skiedt it Kenai-skiereilân fan Súdwest-Alaska en it Alaska-skiereilân. De Cook Inlet foarmet ek in wichtige rûte foar de skipfeart, mei't er tagong jout ta de haven fan Anchorage, de grutste stêd fan Alaska, dy't krekt benoarden it skiereilân op it fêstelân leit. It Kenai-skiereilân heart geografysk ta de regio Súdlik Sintraal-Alaska en bestjoerlik ta it distrikt Kenai Peninsula Borough, dêr't ek it grutste part fan 'e westkust fan 'e Cook Inlet ûnder falt.
It easten en suden fan it Kenai-skiereilân wurde dominearre troch it mei gletsjers oerdutsen Kenai-berchtme, wêrfan't de heechste toppen in hichte fan 2.100 m boppe seenivo berikke. Dat berchtme is geografysk sjoen in fuortsetting fan it Chugach-berchtme op it fêstelân fan Alaska. It grutste part fan it Kenai-berchtme makket diel út fan it Nasjonaal Park Kenai Fjords. De noardwestkust fan it skiereilân, oan 'e Cook Inlet, is flakker en op plakken sompich. Dêr lizze ek in grut tal marren, lykas de Skilak-mar en de Tustumena-mar.
De grutste rivier fan it skiereilân, de Kenai, streamt fan it Kenai-berchtme yn noardwestlike rjochting troch de flakte om út te mûnjen yn 'e Cook Inlet. De rivier stiet bekend om 'e salmfiskerij, krekt as ferskate sydrivieren, lykas de Russyske Rivier, de Kasilof en de Anchor. De súdwestpunt fan it skiereilân wurdt djip ynsnien troch de Kachemakbaai, in lytsere see-earm fan 'e Cook Inlet. It lân dêromhinne heart foar it meastepart ta it Steatspark De Kachemakbaai. Oan 'e eastkant fan it skiereilân lizze yn 'e Blying Sound en de Prince William Sound withoefolle lytse, rotseftige en mei nullewâld oerdutsen eilantsjes. De kust fan it Kenai-skiereilân is dêr ynkurven mei in grut tal fjorden.
Skiednis
De earste Jeropeaan dy't it Kenai-skiereilân trochkrúste en yn kaart brocht, wie de Russyske ûntdekkingsreizger Gerasim Izmailov, yn 1789. It Kenai-skiereilân hearde by Russysk-Amearika oant it yn 1867 mei de rest fan Alaska troch de Oankeap fan Alaska yn Amerikaanske hannen kaam.
Demografy
Neffens de optelde ynwennertallen fan alle plakken op it Kenai-skiereilân (op basis fan gegevens dy't foar de measte plakken datearren fan 'e Amerikaanske folkstelling fan 2010, mar foar inkele gruttere plakken út 2018) hie it gebiet in befolking fan 56.937 minsken. De befolkingstichtens bedroech 2,4 persoanen de km², wêrmei't it skiereilân foar Alaskaanske begripen frij tichtbefolke is. De oarspronklike bewenners fan it Kenai-skiereilân binne oan 'e eastkant fan it Kenai-berchtme de Alûtiik (Alutiiq), it súdlikst libjende folk dat ta it gruttere ferbân fan 'e Eskimo's rekkene wurdt, en oan 'e noardwestkant fan 'e bergen en oan 'e kust fan 'e Cook Inlet de Tanaina (Tanaina of Dena’ina), in Yndiaansk folk dat in Atapaskyske taal sprekt.
Ekonomy
It Kenai-skiereilân hat in seeklimaat dat foar Alaskaanske begripen relatyf myld is, mei oerfloedige delslach. It is dêrtroch ien fan 'e mar in pear kriten yn Alaska dêr't bou fan beskate lânbougewaaksen mooglik is. Behalven oan lânbou wurdt op it skiereilân ek dien oan fiskerij en oan mynbou (ierdgas, ierdoalje en stienkoal). It toerisme is fan grut belang foar de ekonomy; de toeristen dy't op 'e krite ôf komme, binne foar it meastepart jagers en angelders.
Jan Stoffels
Jan Stoffels (* ±1580) wie in master-sulversmid út Boalsert.
In troch him makke buffelhoarn hinget yn it Ryksmuseum Amsterdam.
Krúsferheffingstsjerke (Tobolsk)
De Krúsferheffingstsjerke (Russysk: Крестовоздвиженская церковь) is in russysk-otterdokske tsjerke yn Tobolsk, Ruslân. De yn barokke styl boude tsjerke stiet yn it súdwestlike diel fan de stêd oan de Irtysj en datearret út de jierren 1754-1771.
Skiednis
Yn 1652 waard in houten Krúsferheffingstsjerke boud, dy't yn 1743 ôfbaarnde. De tsjerke waard wer op 'e nij boud mar tsien jier letter setten parochianen súdwestlik fan de houten tsjerke útein mei de bou fan in stienen tsjerke. De bou waard mooglik makke troch de parochianen en de keapman Medvedev. Yn 1761 waard de benedentsjerke ynwijd en tsien jier letter de boppetsjerke. De foltôging fan de klokketoer folge yn 1784 ûnder it regear fan Katarina II.
De tsjerkejildt as ien fan de moaiste foarbylden fan Sybearyske barok yn Tobolsk en hat in rike dekoraasje. It interieur is fersierd mei fraai stúkwurk. Yn de koepel binne motiven oanbrocht dy't yn relaasje steane mei de krúsferheging.
De tsjerke waard yn 1930 sletten foar de earetsjinst en dêrnei brûkt foar de opslach. De tsjerke rekke slim yn ferfal en pas yn 2004 waard in plan makke foar de restauraasje, maar fan de realisaasje kaam neat telâne. Sûnt is de tsjerke noch slimmer fertutearze.
Jurassic World (film)
Jurassic World is in Amerikaanske science fiction-horrorfilm út 2015 ûnder rezjy fan Colin Trevorrow, mei yn 'e haadrollen Bryce Dallas Howard en Chris Pratt. It wie de fjirde film út 'e Jurassic Park-filmsearje en it earste diel fan 'e Jurassic World-trilogy. De titel betsjut "Sjuerawrâld", en ferwiist nei it Sjuera, in geologysk tiidrek doe't de dinosauriërs de wrâld behearsken. It ferhaal spilet op Isla Nublar, foar de kust fan Kosta Rika. Dêr is, 22 jier nei it jammerdearlik einige earste besykjen om in safarypark mei dinosauriërs te iepenjen, it nije park Jurassic World yn fol bedriuw. As in genetysk manipulearre superdinosaurus losbrekt op in eilân mei 22.000 besikers, litte de gefolgen har riede. Jurassic World krige oer it algemien positive resinsjes fan 'e filmkritisy, en woeks yn 'e bioskopen út ta in reuseftich kommersjeel súkses. In fyfde film yn 'e Jurassic Park-rige, mei as titel Jurassic World: Fallen Kingdom, kaam út yn 2018.
Plot
De bruorren Zach fan fyftjin en Gray fan tsien wurde troch harren yn skieding lizzende âldelju nei Isla Nublar ta stjoerd, in eilân yn 'e Stille Oseaan foar de kust fan Kosta Rika. Dêr wurket harren muoike Claire Dearing as bedriuwsliedster fan it safarypark en ferdivedaasjepark Jurassic World. It park draait om troch kloanen en genetyske manipulaasje wer ta libben brochte dinosauriërs, dy't mear as sechstich miljoen jier lyn útstoarn wiene. It is in fuortsetting fan Jurassic Park, in earder safarypark fan itselde type op itselde eilân, dat lykwols nea iepengie omreden fan in útbraak fan 'e dinosauriërs doe't it park noch yn oanbou wie, dêr't ferskate minsken by omkamen (sjoch: Jurassic Park). Jurassic World hat lykwols wiermakke wat John Hammond, de grûnlizzer fan it wer ta libben bringen fan dinosauriërs, foar eagen stie, en de eigner fan it park, Simon Masrani, is dêr bot grutsk op.
By oankomst op Isla Nublar docht bliken dat Claire dy deis noch ferskate agindapunten hat dy't wichtiger binne as om har lestige muoikesizzers te begelieden, dat sadwaande draacht se dat putsje oer oan har assistinte Zara. De jonges pike lykwols al rillegau út om it park op eigen manneboet te ferkennen. Earnewêr oars op it eilân is Owen Grady, in etolooch en feteraan fan 'e Amerikaanske Marine, al in skoft dwaande om in fjouwertal Velociraptors* te trainen en ûndersyk te dwaan nei harren yntelliginsje. Blue, Echo, Delta en Charlie, sa't de bisten hjitte, witte krekt wat er fan harren wol, mar oft se dat ek dogge, dat hat der wol oan. Grady is him der tige by tige fan bewust dat it freeslik gefaarlike bisten bliuwe. Vic Hoskins, it haad befeiliging fan InGen, it bedriuw efter Jurassic World, is der lykwols fan oertsjûge dat de bisten troch de striidkrêften as wapen ynset wurde kinne yn oarlochssitewaasjes. Dat is in idee dêr't Grady en syn assistint Barry har sterk tsjin oankantsje. * ) De Velociraptors út 'e Jurassic Park-franchise komme net oerien mei de leden fan it echte skaai fan dinosauriërs mei dy namme. Dy wiene ntl. in stik lytser en dêrmei ek oansjenlik minder gefaarlik. Koart foar't de earste film útkaam, waard by paleöntologysk ûndersyk lykwols de Utahraptor ûntdutsen, dy't wol deeglik yn hege mjitte oerien kaam mei de Velociraptor út 'e films. Troch nije ûntdekkings geane paleöntologen der no fan út dat Velociraptors eins oerdutsen wiene mei fearren ynstee fan dat se keal wiene mei in skobbe hûd, lykas yn 'e films.
Om 'e oandacht fan it publyk fêst te hâlden, moat Jurassic World om 'e pear jier mei in nije en leafst gruttere en gefaarlikere dinosaurus oankomme. Njonken bgl. Velociraptors en de Tyrannosaurus rex beskikt it park dêrom ek oer in Mosasaurus, in reuseftige yn see libjende dinosaurus, dy't yn in lagune fuorre wurdt mei haaien, wêrby't it bist leard is dat er boppe it wetter útspringe moat yn it bywêzen fan it entûsjaste publyk. De nijste oanwinst fan it park is de Indominus rex, in op lân libjende dinosaurus dy't noch grutter en gefaarliker is as in Tyrannosaurus rex. It is lykwols gjin natuerlik bist, mar is út 'e genen fan ferskate soarten dinosauriërs opboud troch dr. Henry Wu, in genetikus sûnder folle skrupules dy't 22 jier lyn al by Jurassic Park belutsen wie yn 'e tsjinst fan John Hammond.