cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
It Strân (Penjum)
Skiednis
thumb|left|De pleats Vinea Domini Op it plak fan Strân stie it yn 1186 stifte kleaster fan de Norbertinen Vinea Domini ('Wyngerd fan de Heare'). Yn 1287 ferdwûn it kleaster yn de weagen fan de see by in swiere stoarm. Letter besochten de Norbertinen it nochris mei in kleaster op itselde plak, mar ek dat gie ferlern yn de see.
Op it plak waard letter in pleats set dy't nei it kleaster Vinea Domini neamd waard, of ek wol de Vineastate. Yn 1810 kaam de buorkerij yn hannen fan de famylje Blanksma, dy't dêr in mingd bedriuw útoefenen. Ek de pleats dêrnjonken, Vishorne, waard yn de rin fan de 19e iuw eigendom fan de Blanksma's. Blanksma syn bedriuw hat in protte betsjut foar de ûntjouwing fan it Frysk stamboekfee yn de 19e- en 20e iuw. De yn Strân fokte kij hearden lange tiid by de top fan it Nederlânske melkfeebeslach.
Sry Jayewardenapura Kotte
Sry Jayewardenapura Kotte of (koartwei) Kotte ('fort') is sûnt 1982 de haadstêd fan Sry Lanka. De stêd leit yn it distrikt Kolombo, oan de eastkant fan de stêd Kolombo. It parlemint fan Sry Lanka hat dêr syn sit sûnt de offisjele iepening fan it nije gebou op 29 april 1982.
Readhûs
It Readhûs, ek Dambitzhûs, De Reade Hoas en De Hoas wie in state yn Minnertsgea, gemeente It Bilt, op de hoeke fan de Tsjillen en de Tilledyk. Op it steed stiet no in wenhûs.
It hûs wurdt foar it earst neamd yn de santjinde iuw. Om 1630 hinne wenne Valerius fan Dambitz dêr, berne yn 1602 yn Lichtaard yn Ferwerderadiel. Hy kaam dêr mooglik te wenjen fanwege in hege funksje yn it gritenijbestjoer fan Barradiel, dat deoetiids yn Minnertsgea siet en earst in skoft letter, neidat it gritenijhûs ôfbaarnd wie, nei Seisbierrum oerpleatst waard.
Valerius nom it net sa krekt mei de houlikstrou, want hy krige in soan út in bûtenechtlike relaasje mei Grytsje Tjetses, dy't Ruurd neamd waard. Om't der út it houlik fan Valerius gjin bern kamen, hat hy Ruurd op in stuit wettige. Dat hy neamde him sûnt Ruurd fan Dambitz.
Ruurd fan Dambits troude mei Saepcke Evertsendr. fan Unia. Se krigen sân bern, dêrfan ervet de jongste soan Ernst wol hast wis de state. Ernst wie kaptein fan in kompanjy ynfantery yn it kampemint fan Doornik. Hy is krektas syn heit, pake en oerpake yn de tsjerke fan Minnertsgea begroeven. Trije spearen foarmje it wapen fan Dambitz.
Arent fan Harsolte sluet yn oktober 1721 in saneamde ‘wannelkeap’ mei Margaretha fan Dambitz dy't mei har man Jhr. Fecco fan Sytzama op Camstrastate ûnder Wurdum wenne. Dêrby ruile hy seis pûnsmiet fan syn lannen ûnder seisbierrum tsjin ‘het Roodhuis’ ticht by de tsjerke yn Minnertsgea. Op dy ûngefear twa bunder lân sil grif in stim lein hawwe en mooglik sels twa, oars soe de wearde lang net opwoegen hawwe kind tsjin in grut wenhûs yn in romme hof en fierdere oan- en tabehearen. Beide besittingen waarden lyksteld yn wearde, nammentlik 1.200 goudgûnen. De mem fan syn earste frou, Fokel fan Burmania, widdo fan Tjalling Homme fan Camstra, sette har sûnt dy tiid ta wenjen. thumb|Hûs op it steed fan it Readhûs yn 2005
Op it steed fan Readhûs hat jierrenlang it skildersbedriuw fan de famylje Terpstra stien. Dêrfoar hat it heul lang in pleats west. Dit pân waard noch yn de tritiger jeitrren fan de tweintichste iuw ‘De Reade Hoas’ neamd en dêrnei ferkoarte ta "De Hoas", as in dizenige, ferbastere oantinken oan it gruttte hûs dat hjir ea stien hat.
Fuotbalferiening Aengwirden
VV Aengwirden is in fuotbalklup fan De Streek: Terbant, Lúnbert, Tsjalbert en Gersleat. De feriening is oprjochte op 14 april 1986.
Skiednis
Ein jierren santich woe de gemeente It Hearrenfean ûndersykje oft der in nij sportkompleks yn De Streek oanlein wurde koe.De gearstalde kommisje koe eins net genôch brûkers fine foar de oan te lizzen fjilden en joech de opdracht werom. De gymnastykferiening Herkules krige de opdracht om mei it wurk fan de ûndersykskommisje fierder te gean as der mear útwurke plannen kamen. Troch de eigen ynwenners fan de De Streek is de klup der yn 1986 kaam. De namme waard "VV Aengwirden", de namme komt út de tiid dat Aengwirden de twadde gritenij fan Sânwâlden wie en de fjouwer doarpen makken dêr diel fan út. De fjilden lizze oan de Aengwirderwei.
Earste alvetal
It earste alvetal begûn yn 1986 yn de fjirde klasse FVB, mar nei promoasje yn 1989 mocht it team trochskowe nei de twadde klasse. De feriening groeide mar troch, yn 1989 wienen der al 150 leden. Yn 1989 promovearre it earste alvetal mei trener-spiler Eddy Bosman (âld- spiler SC It Hearrenfean) om nei promoasje de earste klasse FVB te berikken. Yn 1992-1993 slagge dat foar de twadde kear.
Gegevens
Namme Oprjochte Tenu Fjilden Earste team Trener Bysûnderheden
Sjoch ek
List fan Fryske fuotbalclubs
Rheinbay
Rheinbay is it lytste plak yn de gemeente Boppard yn de Rhein-Hunsrück-Kreis yn de de Dútske dielsteat Rynlân-Palts. Oant de weryndieling op 31 desimber 1975 wie Rheinbay in selstannige gemeente.
Bestjoer
Rheinbay is ien fan de tsien Ortsbezirken fan de stêd Boppard. It Ortsbezirk Rheinbay wurdt polityk troch in Ortsbeirat en in Ortsvorsteher fertsjintwurdige.
Skiednis
Yn it jier 1897 waard in tsjerke boud yn Rheinbay, de neoromaanske sealtsjerke Sint-Sebastiaan, in filiaaltsjerke is fan de Sint-Bartolomeus yn Hirzenach.
Kongregaasje
thumb|260px|[[Pallottinen|Pallottynske susters]] In kongregaasje (fan it Latynske wurd congregare: by inoar bringe) is in organisearre foarm fan in wijd libben yn 'e Roomsk-Katolike Tsjerke.
Oars as in kleasteroarder is in kongregaasje stifte nei 1550 (tusken it Konsylje fan Trente en foar it Twadde Fatikaanske Konsylje). Dêrnjonken is de klausuer foar de leden minder strang en wurdt besit tastien.
In kongregaasje fan manlju of froulju binne meiïnoar ferbûn troch tydlike of ivige religieuze ûnthjitten. Der binne lykwols ek kongregaasjes mei leden sûnder ûnthjitten. As in kongregaasje foar it measte út preesters bestiet, dan wurdt oer in klerikale of in preesterkongregaasje praat. Sa net, dan is it in bruorrekongregaasje. Preesters fan in kongregaasje wurde paters neamd, net-preesters binne bruorren of susters.
Oarders en kongregaasjes ûnderkiede harren fan inoar troch in eigen foarm fan spiritualiteit, in eigen rigel en in eigen habyt. Yn guon kongregaasjes en parten fan 'e wrâld is it habyt sûnt de jierren 1960 lykwols net mear yn gebrûk.
Kongregaasjes waarden faak oprjochte foar opbouwurk yn it ûnderwiis, de sûnenssoach, de missy en oar sosjaal-maatskiplik wurk. Benammen yn katolike kontrijen leveren de kongregaasjes in wichtige bydrage oan de ûntwikkeling fan in gebiet.
Yn 'e twadde helte fan de 20e iuw hat de oerheid in soad wurk fan de kongregaasjes oernommen.
Yndyske Arsjipel
thumb|400px|De Yndyske Arsjipel De Yndyske Arsjipel is in arsjipel fan grutte en lytse eilannen dy't tusken it skiereilân Malakka, yn Súdeast-Aazje en Austraalje lizze.
By de Yndyske Arsjipel wurde de Grutte Sûnda-eilannen, de Lytse Sûnda-eilannen, de Molukken en de eilannen fan de Filipinen rekkene. Nij-Guinea leit op it kontinintale plat fan Austraalje en wurdt gewoanwei net ta de Yndyske Arsjipel rekkene.
De Yndyske Arsjipel foarmet mei Austraalje de grins tusken de Yndyske en de Grutte Oseaan. De westlike begrinzging fan de arsjipel is Sumatra. Yn it suden wurdt de arsjipel begrinzge troch Java en de lytse Sûnda-eilannen; yn it easten troch de Molukken en de noard-eastlike grins binne de Filipinen.
It lânoerflak fan de arsjipel is goed 2 miljoen km² en hat in befolking fan sa'n 300 miljoen. Borneo is it grutste eilân, mar op Java wenje de measte minsken.
Geologysk is it gebiet nijsgierrich: dêr leit ien fan de meast aktive fulkanyske gebieten op ierde. De heechste fulkaan is de Kinabalu op Noard-Borneo mei 4095 meter. It klimaat fan de arsjipel is fanwege de lizzing by de evener tropysk; yn it westen falt in soad rein, it easten is wat drûger.
De fauna yn it westlike part is besibbe oan dy fan Súdeast-Aazje, mei soarten sa as tigers, bearen en apen. Eastlik fan de Wallaceline komme Australyske soarten mear foar, wylst apen dêr hast net mear foarkomme.
Grutte dielen fan de Yndyske Arsjipel hearden eartiids ta Nederlânsk-Ynje. Yn it Maleisk wurdt de Yndyske Arsjipel ek wol oantsjut as Nusantara ('eilannen tusken twa wrâlden yn').
List fan planetoïden 4501-4600
Dit is in list fan planetoïden 4501-4600.
Sint-Marten (lân)
thumb|left|Sint-Marten Sint-Marten is in lân binnen it Keninkryk fan de Nederlannen. It foarmet de súdhelte fan it eilân Sint-Marten yn de Karibyske See. Oant 10 oktober 2010 hearde Sint-Marten ta de Nederlânske Antillen. Mei Saba en Sint-Eustasius foarmet it de SSS-eilannen.
Badpaviljoen Hylpen
It badpaviljoen fan Hylpen, yn de folksmûle Badhûs oan de Westerdyk, Iselmardyk, yn Hylpen.
Poppenbüll
thumb|Lizzing Poppenbüll is in gemeente yn de Dútske dielsteat Sleeswyk-Holstein en makket diel út fan it distrikt Noard-Fryslân. Poppenbüll hat 191 ynwenners (2010).
Badpaviljoen Hylpen
Leech
Sûnt 2009 hat it paviljoen gjin horekafunksje mear en stiet it leech. It paviljoen stie der yn 2010 sa min by dat it yn de Top-10 fan meast bedrige ryksmonuminten kaam. Yn 2010 stelde Deputearre Steaten fan Fryslân € 136.000 beskikber foar reparaasjes dêr't it pân tige ferlet fan hie.
Bettie Page
thumb|225px|Bettie, fêstbûn, krijt foar de kont Bettie Mae Page (Kingsport (Tennessee), 22 april 1923 - Los Angeles, 11 desimber 2008) wie in Amerikaansk fetysjmodel en neakenmodel.
Biografy
Yn de jierren-1950 waard se bekend as pin-up girl ûnder lieding fan fotograaf Irving Klaw. Yn jannewaris 1955 wie hja Playmate fan de Moanne foar it blêd Playboy Magazine. Ek hat se oan 'e gong west as bondagefotomodel. Page waard foaral 'ûndergrûns' populêr út reden fan de taboe-sfear dy't om har foto's hinge.
Yn 1953 nimt Page aktearlessen by de Herbert Berghof Studio en spile doe ferskate rollen op toaniel en telefyzje. Page bleau modellewurk dwaan oant 1957. Hoewol't hja in soad neaken posearre hat, hienen de (sadomasogistyske) foto's noait in eksplisyt seksuele ynhâld.
Yn in ynterview mei Playboy yn 1998 seit se oer har karriêre as model:
Ein jierren 50 bekearde se har ta it kristlike leauwe, folge trije Bibelskoallen en wurke dêrnei foar allerhanne kristlike organisaasjes, ûnder oaren foar dy fan de baptistyske evangelist Billy Graham.
Earne yn de jierren-1980 krige hja te lijen fan skizofreny en waard dêrfoar acht jier ûnder steatstafersjoch pleatst.
Nei in lang skoft net yn it iepenbier ferskynd te wêzen, waard se yn de jierren-1990 opnij bekend en krige se in kultstatus. Benammen de sjongster Madonna beskôge har as in grutte ynspiraasjeboarne. Yn 1996 ferskynde Page har autobiografy. Teffens waarden der ferskillende biografyske films oer har libben makke, sa as The Notorious Betty Page út 2005, mei Gretchen Mol yn de haadrol.
Op 6 desimber 2008 krige se in hertynfarkt hie se te krijen mei in longûntstekking. Page stoar fiif dagen letter oan de gefolgen fan it hertynfarkt. Hja wie doe 85 jier.
Fjoerstien
right|thumb|250px|Fjoerstienen bile út de [[stientiid,19.1 cm lang]] Floerstien is in stiensoarte dy't faak yn klompen kalkstien fûn wurdt en meastal brún of griis fan kleur. It is tige hurd en bestiet út kryptokristallyn silisiumdiokside. As der in hurde klap op jûn wurdt dan ûntstiet op de sydkanten in skerpe râne.
De stien wurdt fjoerstien neamd fanwege har eigenskippen. As mei dizze stien tsjin in stik izer slein wurdt, springe der fonken ôf, dêr't maklik fjoer mei makke wurde kin, bygelyks as ien der in drûch brânber stik materiaal tsjinoan hâldt (lykas in pluske katoen of drûch mosk). De fûnken ûntsteane troch lytse izerdieltjes dy't spontaan yn de loft oksidearje wêrby in soad waarmte frij komt sadat de dieltsjes gloeien geane.
Yn prehistoaryske tiden (de stientiid) makken minsken lykas de Neandertalers en de Kro-Magnonminsk by foarkar stiennen gebrûksfoarwerpen fan fjoerstien, bygelyks skrabbers, pylkpunten, bilen en klingen.
De âldens fan fjoerstiennen foarwerpen kin skatten wurde oan de mjitte fan ferfining fan de technyk dy't brûkt is by it meitsjen. Omdat de fjoerstiennen gebrûksfoarwerpen net fergean kinne binne sy njonken al dan net bewurke bonken de ienige spoaren dy't wy hawwe fan de prehistoaryske minsk.
Easterbierrum
Easterbierrum (útspr.: [jɛstərˈbjɪrœm], "jes-tur- bjir -rum"; pleatslik, yn it Bjirmsk, útspr. as "es-tur- bjir -rum") is in doarp yn de gemeente De Waadhoeke. Easterbierrum leit noardeastlik fan Seisbierrum, noardwestlik fan Kleaster-Lidlum en westlik fan Tsjummearum. De doarpskearn fan Easterbierrum leit om de Haerdawei en Lidlumerwei. De buorskip Koehoal (diel) heart ek by Easterbierrum.
Op hie Easterbierrum  ynwenners.
Skiednis
Yn 1182 waard op in hege terp oan de seedyk, op it plak dêr't no de pleats Koehoal stiet, it oan Us-Leaffrouwe wijde kleaster Lidlum stifte. Ynearsten wie dat kleaster in dûbelkleaster, mar mei't it kleaster yn 1186 oergie nei de Premonstratinzers, dy't gjin dûbelkleaster tastienen, ferhûzen de nonnen nei it yn Muontsebaaium stifte nonnekleaster Sint-Michylsberch. De muontsen soargen foar de diken, mar moasten mei't it lân der jimmeroan wer ûnder strûpte in pear kear nei in heger diel ferhûzje. It moat in foars kleaster west ha, dêr't op in stuit mar leafst 600 muontsen wennen. Wettergeuzen plonderen it kleaster yn 1572. Mei de reformaasje giene de besittings fan it kleaster (allinne al 1.000 hektare lân en mei dy fan it kleaster yn Muontsebaaium sels 1600 hektare) oer oan de Steaten, dy't de gebouwen ôfbrekke lieten.
thumb|left|Sint-Joaristsjerke De âldste dielen fan de Sint-Joaristsjerke datearje út likernôch 1200. Yn de 14e iuw waard it skip yn eastlike rjochting útwreide. De tsjerke krige om 1500 syn hjoeddeiske goatyske foarm. Nei de ynfiering fan de reformaasje yn 1580 waard it in protestantske tsjerke. Op 22 july 1888 waard yn Easterbierrum in twadde tsjerke foar de grifformearden iepen. Dy tsjerke waard yn 2004 ôfstjitten by de foarming fan in PKN-gemeente. Yn itselde jier krige de eardere herfoarme tsjerke de namme fan de âlde patroanhillige Sint-Joaris werom.
Oant yn de Lette Midsiuwen wiene de diken oer it lân meastentiids ûnbegeanber en wie men foar it grutste part op ferbining oer it wetter oanwiisd. Dy wiene ek wichtich foar de ûntwikkeling fan de doarpen. Troch de eardere slinke hie Easterbierrum altyd in goede natuerlike ferbining mei Tsjummearum. thumb|260px||It plak fan de eardere Haerda state Yn it súdwesten fan it doarp stie eartiids de stins fan it skaai Haerda. Op it plak fan de Haerdastate stiet hjoeddedei in pleats. Haerdastate wie oant 1640 noch yn besit fan it skaai, mar waard doe al lang oan in boer ferpachte. De state soe neffens it Ierdrykskundich Wurdboek fan de Nederlannen fan Van der Aa noch yn 1662 bestien ha, mar waard om 1702 hinne ôfbrutsen en twa jier letter ferfongen troch in foar dy tiid moai boerehûs.
Fan 1 oktober 1903 oant 15 maaie 1935 hie it doarp in stopplak oan it spoar fan Harns-Stiens.
Mienskip
thumb|260px|Doarpshûs It Mienskar thumb|260px|Ald pleatske oan de Haerdawei 14 It doarpshûs fan Easterbierrum en Kleaster Lidlum is It Mienskar. De doarpskrante is ferneamd nei de eardere patroanhillige Sint-Joaris. Yn juny wurdt it doarpsfeest holden, dat organisearre wurdt troch de Oranjeferiening.
Der wurdt yn Easterbierrum in noardlike foarm fan it Klaaifrysk sprutsen, dy't Bjirmsk hjit.
Ferienings/Stiftings
( Sjoch foar de meast aktuele ynformaasje oer ferienings op de hiemside) thumb|260px|Easterbierrum fan 'e bjuzze ôf
Strjitten
thumb|260px|Monumintale pleats út 1774 oan de Hoarnestreek 19 't Nebke, Alef van Idsingawei, Bauke Poelstrastrjitte, Brits, Buorren, Dr Jelle Zijlstraleane, Eilân, Eilânswei, Fiskerspaed, Haerdawei, Hoarnestreek, Keatsebuorren, Konkelswei, Lidlumerwei, Sedyk, Sint Jorisstrjitte, Skoalstrjitte, Slachte, Stasjonsreed, Terp.
Ramstedt
thumb|Lizzing Ramstedt is in plak yn de Dútske dielsteat Sleeswyk-Holstein en makket diel út fan it distrikt Noard-Fryslân. Ramstedt hat 448 ynwenners (2010).
Suorein
Suorein is in buorskip yn de gemeente Ljouwert. Suorein leit tusken Jirnsum en Grou. It gebiet hearde yn it ferline by it noardliker lizzende Friens.
Museum Doarestêd
thumb|Museum Doarestêd. Museum Doarestad is in museum yn Wyk by Duerstede yn de provinsje Utert oer de skiednis fan Doarestêd. It museum waard oprjochte yn 1926 en sit yn in gebou dat datearret út de 17e iuw. De kolleksje fan it museum befet ûnder mear archeologyske fynsten dy't by opgravings oantroffen binne.
Pallottinen
thumb|Wapen De pallottinen binne in mienskip fan apostoalysk libben (Latyn: Societas Apostolicatus Catholici, ôfkoarte S.A.C.) yn de Roomsk-Katolike Tsjerke, dy't yn 1835 troch Vincenzo Pallotti (1795-1850; hillichferklearre yn 1963) stifte is.
Kameroen waard tsjin it ein fan de 19e iuw troch Dútske pallottinen kristene.
Under studinten fan it seminaarje fan de paters pallotinen by Vallendar oan de Ryn ûnstie de saneamde Schönstatt-beweging. Sûnt de Earste Wrâldkriich krige dy beweging yn 'e Dútske katolike mienskip in soad ynfloed.
Achter 't Hout
Achter 't Hout is in buorskip yn de gemeente Aa en Hunze yn de provinsje Drinte. De buorskip heart by it doarp Gieten en leit noard fan de provinsjale wei N378 (pleatslik bekend as de I.R. van Veelenweg), en besúdeasten Gieten.
Felix Ortt
thumb|Felix Ortt, 1906
Felix Louis Ortt (Grins, 9 juny 1866 - Soest, 15 oktober 1959) wie ien fan de wichtichste teoretisy fan it kristenanargisme yn Nederlân. As hy mei ien wurd typearre wurde moat soe dat grif filosoof wêze. Der binne gjin skerpe grinzen tusken de ûnder oanjûne oantsjuttings. Hy stie ek bekend as fegetaarjer.
Wettersteatkundige
Ortt is oplaat ta sivyl yngenieur, spesjalisearre yn de wettersteatkunde. Yn 1887 studearre hy op de Polytechnyske Skoalle yn Delft ôf op de pealwjirm. Hy kaam dêrnei neffens famyljetradysje yn tsjinst by Rykswettersteat. Doe't hy belutsen wie by it wurk oan it Merwedekanaal krige hy malaria. Hy wie nei eigen sizzen ôfskreaun troch de reguliere genêskunde, mar hie neffens himsels baat by de natuergenêskunde. Ek waard hy fegetaarjer en hielûnthâlder, in kar dy't beskiedend west hat foar syn fierdere libben en rinbaan. Neidat hy om reden fan sûnens oerpleatst wie nei Brielle kaam hy yn 1894 te wurkjen by de algemiene tsjinst fan Rykswettersteat yn De Haach. Hjir ûntwikkele hy in systeem foar it opstellen fan tijtafels foar de Nederlânske kust, it systeem Ortt/De Bruin (1895), dat it njoggentich jier folhâlden hat.
Yn 1899 ferliet hy de tsjinst omdat hy eventuele wurksumheden oan de haven fan Den Helder as oarlochstarieding opfette. Dit wie net te ferienjen mei syn nije politike opfettings. Hy die ek ôfstân fan syn aadlike titel en erfenis en ferliet de Nederlânske Herfoarme Tsjerke. Hy waard partikulier sekretaris fan C. van der Hucht-Kerkhoven en rekke yn dize funksje sterk belutsen by it Nederlânske Bûn ta Bestriding fan de Fiviseksje, oprjochte troch it eachtpear Van der Hucht. Oant flak foar syn dea soe hy belutsen bliuwe by de striid tsjin de fiviseksje, yn de foarm fan rapporten, tydskriftartikels en brosjueres.
Kristenanargist
As propagandist foar fegetarisme en hielûnthâlding komt Ortt yn kontakt mei de radikale jonge fleugel fan de moderne rjochting yn de Nederlânske herfoarme tsjerke, dy't organisearre wie yn it Nederlânske Protestantenbûn mei as orgaan De Hervorming. Dy jongereinstreaming stie sterk ûnder ynfloed fan it godstsjinstich-maatskiplik tinken fan de Russyske skriuwer Lev Tolstoj, dat troch folgelingen omskreaun waard as kristenanargistysk (sjoch ek: Tolstojanen). Tolstoj seach de Berchrede as de kearn fan de evangeeljes, en hjiryn wie wer de warleazens en it ôfwizen fan elk geweld it haadprinsipe. Yn 1897 skieden dizze jongeren har ôf en joegen se it blêd Vrede út. Ortt skreau yn itselde jier Christelijk anarchisme, letter yn 1897 werprinte ûnder de titel Het beginsel der liefde.
De Nederlânske kristen-anargisten organisearren har yn de Vereniging Internationale Broederschap (it bleau in Nederlânske feriening), die binnenlânske kolonisaasje as earste stribjen hie: it mienskiplik yn gelykheid en bruorskip ûndernimmen fan lânbou en niverheid (yn de geast fan Jezus Kristus, wie de statutêre doelstelling). Yn 1899 waard in koloanje ynrjochte op skrale grûn yn Blaricum, oankocht troch de geastbesibbe heechlearaar Jac. van Rees, dy't sels net yn de koloanje wenjen gie. Belutsenen wienen ûnder oare de teoretisy J. K. van der Veer, Lodewijk van Mierop, Anne de Koe, S. C. Kylstra.
Yn de koloanje sieten net folle faklju en seker net folle fakminsken dy't de heechstimde opfettings fan de oprjochters hielendal dielden. Ortt wie fan 1902 - 1903 yn de koloanje belutsen by de drukkerij en útjouwerij Vrede. By de spoarstaking fan 1903 waarden der gearkomsten fan it stakingskommitee op de koloanje hâlden. Dat wie in stikel yn 'e foet fan de befolking fan Laren en Blaricum, dy't dizze reade "gersfretters" (fegetaarjers) en "neakenrinders" (men droech gjin hoed en soms net iens sokken!) dochs al wantroude. In dronkene kloft stichte brân yn de koloanjegebouwen. De anargistyske kolonisten moasten ûnder beskerming fan de wapene oerheidsmacht útnaaie.
Doe't der sels sprake wie fan wapene ferdigening fan de koloanje gienen de inisjatyfnimmers fuort. Dit betsjutte ek effektyf de ein fan de kristenanargistyske organisaasje. Ortt liet yn geskriften blike mear as syn nocht fan syn saneamde geastbesibben te hawwen en luts him in skoft werom. Ortt soe noch meast gearwurkje mei syn freon en meistrider Lod. van Mierop, oant ûnferienberens fan humeur tusken harren beide froulju oan de gearwurking in ein makke.
Hy wie in skoft redakteur fan Vrede en it blêd dat hjir in fuortsetting fan wie, De Vrije Mensch. Yn 1915 hearde hy by de ûndertekeners fan it Tsjinstwegerings-manifest, in oprop ta yndividuele tsjinstwegering dy't mannichien dy't it ûndertekene yn de Nederlânske finzenis bedarje liet. Ortt waard net ferfolge, reden om krekt it Nederlânske ferfolgingssysteem oan te kleien (It peil fan ús rjochtswêzen, 1916). Hy hat him hjirnei net mear ynsetten foar in organisaasjefoarm fan kristenanargisten. Hy hat net belutsen west by de nije organisaasjes fan religieus-anargisten fan nei de Earste Wrâldoarloch.
Fegetaarjer
Ortt wie fegetaarjer en hat in grutte rol spile yn de Nederlandse Vegetariërsbond. Hy hat ek foarsitter fan it Nederlânske Fegetaarjersbûn west.
Humanitêr ûnderwiis en Rein Libben
Sûnt de oprjochting yn 1901 ta de opheffing yn 1929 wie Ortt (soms sydlings) belutsen by de Rein Libben Beweging. Dy organisaasje wie dwaande mei it yn geskriften bestriden fan de ûnderling gearhingjende problemen fan de geslachtssykten en prostitúsje. Ien fan de middels wie it foar dy tiid pitertuerlike seksuele foarljochting, dy't stees ûnder ferwizing nei rein achte leafde jûn waard. Eigentlik wie geslachtsferkear allinnich akseptabel als soks it setten fan winske bern as doel hie. Dit slute it brûken fan foarbehoedmiddels, en yn de praktyk diene homoseksualiteit út.
Ortt hat - yn dizze geast - dochs in foaropwurd skreaun by wat as earste Nederlânske foarljochtingsbrosjuere foar homoseksuelen beskôge wurdt (fan de hân fan geastbesibbe J.H. François, "Een Hunner"). De gehielûnthâlding wie net los te sjen fan it reine libben. Ek wie it foar de kristenanargistyske Rein-Libben-minsken ûnakseptabel dat de frou yn en troch it houlik in ûnderhearrige status krige. Ortt sleat as earste yn 1905 in min-ofte-mear as sadanich erkend "frij houlik" mei Tine Hinlópen. It hast net los te sjen ferbûn gehiel fan fredesstribjen, fegetarisme, fiviseksjebestriding en dierebeskerming, rein libben en gehielûnthâlding waard yn syn tiid as humanitêre streaming of humanitarisme oantsjutten.
Dit humanitêre stribjen organisearren Van Mierop en Ortt, neidat se yn 1908 neist elkoar komd wienen te wenjen yn Soest, yn de Stichting Chreestarchia (Hearskippij fan it Bêste). De stifting joech boeken út (û.o. de Rein Leven-bibliotheek) en rjochte in skoalle op humantêre grûnslach (Van der Huchtûnderwiis), oarspronklik yn Soest flakbij de wenning fan de inisjatyfnimmers, de Engendaalskoalle, letter Van der Huchtskoalle neamd. Ortt is benammen krekt bûten Nederlân bekend wurden as pedagooch, benammen wat betreft syn opfettings oer de needsaak fan seksuele foarljochting en syn ynliedingen ta it religieuze libben. Hy hat ek mearkesboeken en Bibelske ferhalen in frijsinnige geast foar bern en "de lytskes" skreaun. Hy mocht troch syn akademyske oplieding net foar de legere-skoalklassen en koe dus allinnich as skoalassistint by de skoalle wurkje dy't hy sels oprjochte hie. Oant op hege leeftiid holp hy bern mei it hûswurk ("Omke Felix").
Filosoof, spiritistysk teoretikus en humanitarist
Ortt die net oan eksperiminten, mar wie wol oertsjûge fan de wierheid fan it spiritisme. Syn filosofyske beskôgings hawwe dy oertsjûging - noch wolris tsjin better witten yn - stees as eftergrûn. Hy hat in monistyske filosofy ûntwikkele op it grinsflak fan teology, filosofy, parapsychology en natuerwittenskip, it pneumat-energetysk monisme. It hat gjin skoalle makke. Neist it spiritisme spilet ek syn natuerwittenskiplike oplieding yn syn beskôgings mei.
Hy wie ien fan de earsten dy't yn Nederlân de relativiteitsteory fan Einstein foar in breed publyk útiensetten hat en dêrby yn ferbân brocht hat mei it spiritisme (De relativiteitstheorie van Einstein uiteengezet voor een wiskundig niet-geschoold publiek). Ortt woe oant hege leeftiid redakteur fan Spiritische bladen, it tydskrift fan de feriening fan spiritisten Harmonia, en hâlde lêzings foar dit genoatskip. Hy wie fan begjin ôf oan belutsen by de Nederlânske ôfdieling fan de Society for Psychical Research.
Yn de striid tsjin de fiviseksje botste hy inkele kearen mei meistanners dy't de ferhalen oer it marteljen fan bisten en de bedoelings fan de fivisektoaren slimmer ôfskilderje woene as't te ferantwurdzjen wie. Hy stie der op dat de yntegriteit fan de oanbelangjende ûndersikers net ter diskusje steld waard en dat se op har eigen termen bestriden wurde moasten. Dit late ta in spjalt yn de anty-fiviseksje beweging. Ortt woe dy gearwurkje litte mei de Nederlandsche Vereeniging voor Natuurgeneeswijze, dêr't hy ek fan begjin ôf oan by belutsen wie. Doe't de foarman fan dy feriening, Hettema, oan de foute kant kaam te stean by de Dútske besetting distansearre Ortt him fan de feriening. De besetting wie fierder ek in brekpunt: it prinsipe fan de warleazens en it de oare wang takearen yn de geast fan Tolstoj like him mei de ferskrikkings fan it nazybewâld eigentlik net te ferienjen.
Yn in grut diel fan syn aktive libben hûsfêste hy it Fegetarysk Burot foarljochting en tips joech, in bibleteek behearde en wie hy boppedat redakteur fan de Vegetarische Bode. Foar de VARA-radio hat hy inkele programma's oer it fegetarisme fersoarge en hy hat itensiedersboeken skreaun.
Rantrum
thumb|Lizzing Rantrum is in gemeente yn de Dútske dielsteat Sleeswyk-Holstein en makket diel út fan it distrikt Noard-Fryslân. Rantrum hat 1635 ynwenners (2010).
Jan Herder
right|thumb|250px|foto: Jan Herder om 1937 hinne Jan Herder (Appelskea, 16 novimber 1889 - It Hearrenfean, 7 maart 1978) wie in Fryske boer, timmerman en kommunist. Hy troude yn 1911 mei Antsje Zwart, hja krigen in dochter en trije soannen.
Biografy
Herder giet oan syn fjirtjinde jier nei skoalle. Jild om troch te learen is der net, hoewol't haadmaster dat wol woe. Hy giet yn 'e lear by ferskate timmerlju. Mei syn broer begjint hy yn 1911 in timmerbedriuwke yn Haulerwyk, mei troch it jild fan syn frou. Twa jier letter begjint er foar himsels en slút him oan by it Timmerlju- en Patroansbûn. Yn 1918 ferkeapet hy de saak en wurdt boer mei in mingd bedriuw. De saken gean aardich goed en yn 1926 kin hy in nije pleats bouwe. De wrâldekonomy spilet him lykwols parten: de prizen foar lânbouprodukten bliuwe mar sakjen. Soks joech ûnrêst ûnder de lytse boeren yn de súdeasthoeke fan Fryslân. Se witte har net adekwaat fertsjintwurdige troch de besteande lânbou-organisaasjes en komme dêrom ûnôfhinklik dêrfan by inoar. Herder slút him oan en komt hieltyd mear op de foargrûn. Hy kin goed sprekke, en docht dat op hieltiten drokkere gearkomsten en by twongen iepenbiere ferkeapingen. Sosjale druk en ûnderlinge solidariteit ferhindert soms dat keapkesjagers al te maklik har slach slaan kinne. Yn 1932, it is dan folop krisis, ûntkomt ek Herder net oan in fallissemint.
Op oantrunen fan de Fryske kommunist Gerrit Roorda wie Herder ein tweintiger jierren lid wurden fan de doetiidske Kommunistyske Partij Hollân, de foarrinner fan de CPN. Fanwege syn eftergrûn en omstannichheden (boer, fjirtich jier, herfoarme) in opmerklike stap. Nei syn fallissemint bedarre Herder yn de wurkferskaffing. Hy late it boljeien tsjin de lege leanen en waard dêrfoar straft mei solitêre - dus net mear yn groepsferbân - arbeid.
Yn 1935 waard hy keazen yn de gemeenterie fan Eaststellingwerf As riedslid makke hy him sterk foar maatregels om de posysje fan earmelju, arbeiders, lytse boeren en middenstanners te ferbetterjen. Sawol yn praktyske sin (bg. troch him yn te setten foar betelbere wenten) as yn ideologyske sin (frij demonstraasjerjocht). Yn deselde perioade kaam hy yn it lanlike bestjoer fan de CPN en waard frijsteld foar de partij. As partijbestjoerder gie Herder it lân yn foar it Agrarysk Buro fan de partij, om boeren en gernierkers te organisearjen en te mobilisearjen tsjin in tekoartsjittend lân- en túnboubelied. Syn ideeën oer de needsaak fan dat wurk koe hy útiensette yn in taspraak foar de Komintern, by in twa moannen duorjend besyk oan de Sovjet-Uny yn de winter fan 1937-1938.
Nei de Dútske ynfal wurdt Herder aktyf yn it opsetten en fersprieden fan in parallelkrante fan De Waarheid yn de noardlike provinsjes: Het Noorderlicht. De groep om dit periodyk waard ein 1941 oprôle. De measte meiwurkers kamen om yn de konsintraasjekampen. Herder koe ûnderdûke yn de Haarlimmermar, mar waard begjin 1944 dochs noch arrestearre en ynternearre yn kamp Amersfoart. Mâle Tiisdei (5 septimber 1944) kaam er frij en dûkte fannijs ûnder. Oan de ein fan de oarloch ta wist hy út hannen fan de besetter te bliuwen.
Nei de oarloch werstelde Herder it kontakt mei de partijlieding. Yn de partij waard opposysje tsjin sintrale beslútfoarming net dulden, wat in oantal konflikten joech. Ek protesten fan Herder waarden net wurdearre, en hy waard as polityk siktaris fan de CPN yn Fryslân út it Amsterdamske machtssintrum Den Haach "fuortpromovearre". Neidat hy sels deilis rekke mei partijlieder Paul de Groot op in gearkomste yn Ljouwert 1946, naam Herder ôfskied fan de CPN. Hy naam syn âlde berop fan timmerman wer op en bleau dat oant syn pensjoen. Hy waard net mear polityk aktyf, mar hold syn maatskiplike belangstelling. Hy waard lid fan it CNV. Thús stienen 'Das Kapital' en de bibel njonken inoar yn de boekekast.
Stiem
Stiem is in buorskip yn de gemeente Noardeast-Fryslân. Stiem leit súdeastlik fan Eanjum en súdwestlik fan De Skâns (Noardeast-Fryslân).
De namme komt ek foar as Steem
Naema Tahir
Naema Tahir (Slough (ûnder Londen), 23 augustus 1970) is in Nederlânsk skriuwer. Se is de dochter fan Pakistaanske âlden.
Troch har opiny-artikelen yn de NRC krige sy it stimpel 'kritysk moslima'. Tahir wie ien fan de seis froulju dy't ynterviewd waarden yn it boek De derde feministische golf fan de Flaamske polityk-filosoof Dirk Verhofstadt en waard ek útnûge foar it telefyzjeprogramma Zomergasten, jiergong 2008.
Fan 2011-2012 wie Tahir kollumnist by Buitenhof en it NCRV-telefyzjeprogramma Altijd Wat.
Brûns
thumb|200px|Brûnzen medaille Brûns is in legearing fan koper mei likernôch 10 oant 30% tin. It wurd 'brûns' komt fan it Frânske bronze, dat fia it Italjaanske bronzo úteinlik weromgiet op it Perzyske برنج‎ ‎(birindj of birandj, dat "messing" betsjut.
Tradisjoneel is brûns it tredde 'earemetaal': immen dy't by in wedstriid it tredde plak behellet krijt in brûnzen medalje. Brûns is ek in ljochtbrune kleur.
It tiidrek wêryn in soad metalen foarwerpen fan brûns makke waarden, hiet de brûnstiid. Brûns is it earste metaal (op inkele eardere foarwerpen fan koper út it neolitikum nei) dat yn de lege lannen troch de minsk brûkt waard, en dat it gebrûk fan stien stadichoan ferfong. Brûns is taai materiaal en opwoeksen tsjin korroazje, dat him lient foar bewurking. Brûnzen foarwerpen wurde faak jitten. Tsjerkeklokken binne altyd fan brûns, krekt as in protte stânbylden.
Brûns wurdt ek wol betize mei messing of gielbrûns, foaral wannear't it materiaal ferware is. Nije brûnzen objekten binne makliker te ûnderskieden oan de kleur. Messing is wat gieler fan kleur en brûns is mear read/roazich fan kleur.
It Stienfek
It Stienfek is in buorskip ûnder Ie oan it Dokkumer Grutdjip. De buorskip komt yn 1543 foar as int Steenback en yn 1855 as Steenvak. De namme wiist op de oanwêzichheid fan stienbakkerijen dêr't klaai foar ôfgroeven waard.
Eartiids stie der in herberch by de oerhaal oer it Grutdjip. Yn 1928 kaam der in brêge, de Ir. D.F. Woudabrêge, of Stienfeksterbrêge. It kafee is troch brân ferlern gien yn 1977. Fan 1888 oant 1923 hie de buorskip it stoomsuvelfabryk 'het Steenvak" . Dy fabryk waard yn 1912 de koöperative suvelfabryk 'Ee en Omstreken'. It fabryk hat ein 1977 de doarren sletten. Neitiid binne de bedriuwsgebouwen ûnder oaren as karavanstalling brûkt.
Reussenkog
thumb|Lizzing Reussenkog ( Dútsk:Reußenköge) is in gemeente yn de Dútske dielsteat Sleeswyk-Holstein en makket diel út fan it distrikt Noard-Fryslân. Reussenkog hat 332 ynwenners (2010).
Wrâldkampioenskip Reedriden Oer Alles foar Froulju
Medaljes
Medaljeferdieling nei persoan oant en mei 2022 (top-20 klassemint):
Poadiumplakken nei lân (oant en mei 2022)
Medaljeferdieling nei lân oant en mei 2022: (foar bygelyks Sovjet-Uny jildt it lân op momint fan it kampioenskip)
Pauslike Soeaven
De Pauslike Soeaven (Italjaansk: Zuavi Pontifici) wiene in ynfantery-rezjimint, dat yn 1861 foar de ferdigening fan de Tsjerklike Steat mobilisearre waard. It rezjimint foarme it andert op de ynterne ynstabilens en op de Risorgimento, de beweging dy't Itaalje ferienigje woe. Yn it ramt fan de Risorgimento waard de Tsjerklike Steat bedrige troch oanfallen, dy't laat waarden troch de kening fan Sardynje, Victor Emanuel II, en syn bûnsmaat Giuseppe Garibaldi, in liberaal en nasjonalist dy't de tsjerke fan de steat skiede woe.
Ek ynterne swierrichheden foarmen in bedriging foar de Tsjerklike Steat. Yn it revolúsjejier 1848 wiene der opstannen, dy't yn 1849 laten ta de Romeinske Republyk. Frânske troepen holpen doe de paus der wer boppe-op.
Sadwaande rôp paus Pius IX de hiele katolike wrâld op om jonge, noch net troude manlju te stjoeren om as frijwilliger tsjinst te dwaan yn it pauslike rezjimint. Tegearre mei de Switserske Garde foarmen de Soeaven it leger fan de Tsjerklike Steat.
Oarsprong
De Soeaven foarmen fanôf 1831 in Frânsk legerûnderdiel, dat ynearsten bestie út jonge Kabilyske Berbers dy't as helptroepen it Frânske leger yn Algerije ûndersteunden. paus Pius IX hie troch de hiele katolike wrâld in oprop dien om in driigjende ferovering fan Rome tefoarren te kommen. De unifoarmen wiene hast deselde as dy fan de Frânske soeaven, mei dit ferskil dat it tunykjaske en de pofbroek yn blaugriis útfierd wiene mei reade bizen. Op de holle droegen de Pauslike Soeaven in kepy, om't se fûnen dat de fez te islamitysk wie foar de roomske striders.
De Pauslike Soeaven ûntstiene út de Franko-Belgyske tirailleurs, in yn 1860 troch Christophe Léon Louis Juchault de Lamoricière oprjochte ienheid. Sûnt 1 jannewaris 1861 hie it de nije namme Pauslike Soeaven. Dy namme wie betocht troch de Belgyske aarstbiskop François-Xavier de Mérode, yn de tiid fan de Italjaanske ienwurding minister fan Oarloch fan de Tsjerklike Steat.
Gearstalling
It rezjimint Zuavi Pontifici ("Soeaven fan de Paus") bestie út katolike frijwilligers dy't ûnder it regear fan paus Pius IX de Tsjerklike Steat tsjin de Risorgimento ferdigenen. It gong om jonge, net-troude, roomske manlju.
It rezjimint telde sa'n 11.000 man, dy't út alle hoeken fan de roomske wrâld ôfkomstich wiene. Yn maaie 1868 telde it rezjimint 4.592 manlju, wêrfan 1.910 Nederlanners (ûnder wa 74 Friezen), 1.301, Frânsen, 686 Belgen, 157 Romeinen, 135 Kanadezen, 101 Ieren, 87 Prusen, 50 Ingelsen, 32 Spanjaarden, 22 Dútsers, 19 Switsers, 14 Amerikanen, 14 Napolitanen, 12 Modenezen, 12 Poalen, 10 Skotten, 7 Eastenrikers, 6 Portegezen, 6 Toskaners, 3 Maltezen en twa Russen. De befelfiering wie yn it Frânsk en de kommandant wie de Switser M. Allet.
Ynset
Fan 1861 oant 1866 besochten de soeaven Garibaldi's troepen te ferjeien of ynlânske ûnrêst del te bêdzjen. De fokus by de striid tsjin de Italjanen lei op twa mominten: de Italjaanske kampanje fan 1867 dy't resultearre yn de Slach by Mentana en it ynnimmen fan Rome troch de Italjanen.
Kampanje fan 1867 en de Slach by Mentana
Oan 'e ein fan 1866 waarden de Frânske troepen, dy't oant dy tiid de paus holpen hiene, út Rome weiroppen. Yn 1867 ûndernaam Garibaldi in ekspedysje en kaam de Pauslike Soeaven yn Montelibretti en letter ek yn Monterotondo yn 'e mjitte. Yntusken kamen ynwenners fan Rome yn opstân, mar ear't Garibaldi dêr oankaam wist it Pauslike leger dêr it near op te lizzen. Garibaldi wachtte by Rome op noch in opstân, mar dy kaam net mear. Yntusken kamen der ek wer Frânske troepen, dy't by Mentana tegearre mei it pauslike leger mei súkses de troepen fan Garibaldi oanfoelen. Hja fersloegen de Italjanen op 3 novimber 1867.
It ynnimmen fan Rome
Op 5 augustus 1870 rôp Frankryk de troepen werom, om't it krekt de kriich ferklearre hie oan Prusen. Doe't nei de Fal fan Sedan op 1 septimber 1870 it Twadde Frânske Keizerryk ynstoartte, hoegde Itaalje net benaud mear te wêzen foar de Frânsen. Rome waard op 20 septimber 1870 troch de Italjanen ynnommen. In dei letter waarden it Soeaveleger opheft en de soldaten nei hûs ta stjoerd.
Ferliezen
Fan de frijwilligers dy't by de Pauslike Soeaven tsjinnen ferstoar tusken 1861 en 1870 likernôch 5%.
By de Slach by Mentana ferlearen de Soeaven 144 man, wylst de Frânsen 38 man ferlearen. Dat is folle minder as it ferlies oan Italjaanske kant: Garibaldi's leger telde 1.100 deaden en ferwûnen en ek nochris 800 oant 1.000 Italjanen wiene finzen nommen. Ek by it ynnimmen fan Rome wiene de ferliezen oan de Italjaanske kant (49 man) heger as oan de kant fan de Pauslike Soeaven (19 man).
Fierwei it grutste part fan de Pauslike Soeaven dy't it libben lieten (78%) ferstoaren troch sykten. Wichtich oarsaken wiene goalera, pokken, bûktyfus en malaria. In grut part fan de slachtoffers hie tefoarren komme kind troch in bettere hygiëne (goalera en bûktyfus), faksinaasje (it pokkenfaksin bestie al langere tiid) en fersoarging (malaria).
Nederlân
Nederlanners gyngen earst nei Amsterdam, dêr't it oanmeldpunt wie. Dêrnei sammelen de manlju harren yn Oudenbosch, Noard-Brabân. De pastoar dêr, pastoar Hellemons, dy't de bynamme soeavepastoar hie, joech in soad fan har ûnderdak yn in pensjonaat om dêr de earste oefening mei te meitsjen ear't se nei Rome waarden stjoerd. Dêrnei brocht de trein de manlju nei Marseille.
De soeaven hiene in soad foar de pauslike saak oer, mar hja wiene net genôch yn 'e wol ferve en moasten lang om let bûge foar de Italjaanske oermacht. Soeaven dy't werom kamen rekken harren steatsboargerskip kwyt om't hja in frjemde kriichstsjinst west hiene sûnder tastimming oan kening Willem III te freegjen.
Ta oantinken oan de soeaven bouden de ynwenners fan Oudenbosch ûnder lieding fan pastoar Hellemons de basilyk fan de H.H. Agata en Barbara, in lytse replika fan de Sint-Piter yn Rome, mei in stânbyld fan soeaven op it plein foar de basilyk. Yn de jierren fan it "Rike Roomske Libben", sa healwei de 19e iuw oant de earste helte fan de 20e iuw, teagen in soad âld-striders yn unifoarm mei harren famylje nei Oudenbosch om dêr de heechmissen en prosessys glâns te jaan. De lêste Nederlânske soeaaf ferstoar krekt nei de Twadde Wrâldkriich.
It oantinken oan de soeaven wurdt troch in pear ynwenners noch jimmeroan betocht mei it dragen fan in soeave-unifoarm by tsjerklike fierings. Fierders is der in Soeavemuseum yn Oudenbosch yn it âlde gemeentehûs fan it plak oan de Markt ûnderbrocht.
Hans Egede
thumb|Hans Egede Poulsen thumb|Stânbyld fan Hans Egede yn Nuuk
Hans Egede Poulsen (31 jannewaris 1686 - 5 novimber 1758) wie in Deensk-Noarske luterske sindeling fan Grienlân. Sadwaande krige er de bynamme 'Apostel fan Grienlân'. Hy bekearde tal fan Grienlânske Inuit en wie ien fan de earste Deensk-Noarsken dy't niget oan Grienlân hienen, neidat it kontakt hûnderten jierren ferbrutsen west hie. Hy stifte ûnder oaren de haadstêd fan Grienlân, Godthåb, no Nuuk.
Runees
thumb|Lizzing Runees ( Dútsk:Rodenäs) is in plak yn de Dútske dielsteat Sleeswyk-Holstein en makket diel út fan it distrikt Noard-Fryslân. Runees hat 471 ynwenners (2010).
Risem-Lonham
thumb|Lizzing Risum-Lonham (Dútsk: Risum-Lindholm) is in gemeente yn de Dútske dielsteat Sleeswyk-Holstein en makket diel út fan it distrikt Noard-Fryslân. Risum-Lonham hat 3.796 ynwenners (2019).
Yn it plak Risum wurdt noch troch in diel fan de befolking ien fan de farianten fa it Noard-Frysk sprutsen (it Frasch). Op de legere skoallen wurdt it Frasch ek as fan ûnderwiisd en op de deenske skoalle (Risumskole) sels as fiertaal brûkt.
Soarremoarre
Soarremoarre (ek:Sorremorre) is in buorskip yn de gemeente It Hearrenfean. Soarremoarre leit yn de himrik fan Aldeboarn, noardlik fan Akkrum oan de Botmar. Waard destiids ek wol Súd- en Surmurra neamd, dus: súd fan de Moarre.
Yn de nacht fan 7 op 8 novimber 1941 is yn it sompige lân in Ingelske bommewerper (Vickers Wellington) delstoarten. Net ien fan de ynsittenden hat de ramp oerlibbe.
Pleistoseen
It Pleistoseen (foarhinne ek wol diluvium neamd) is in tiidrek yn de skiednis fan de ierde tusken 1,64 miljoen jier en 10.000 jier ferlyn. Dat tiidsrek makket diel út fan it Senozoïkum en is de tiid fan de grutte iistiden. Grutte parten fan de ierde gongen doe skûl ûnder in tsjok pak iis. It is noch net hielendal dúdlik hoe't de iistiden ûntstien binne.
De geologen hawwe op it noardlik healrûn oanwizings fûn fan fjouwer iistiiden, allegearre yn it Pleistosene tiidsrek. De lêste duorre oant likernôch 8000 f.Kr., wat noch net sa hiel lang lyn is. De tiid dêrnei wurdt it Holoseen neamd.
Tidens it Pleistoseen ferskynt ek de minske op ierde.
Sopsum
Sopsum is in buorskip yn de gemeente De Waadhoeke. Sopsum leit yn de Achlumer Noarderpolder, súdwestlik fan Frjentsjer.
De namme komt ek foar as Sopsem, Sopsens enSoepsum en betsjut soksawat as 'hiem fan Soppe'.
Olympyske Simmerspullen 1912
thumb|260px|De iepeningsseremoanje fan de spullen
De Olympyske Simmerspullen 1912, ek wol de Ve Olympiade neamd waarden yn 1912 yn Stokholm, Sweden hâlden.
Nije Technology
Tidens dizze spullen waard der foar it earst op de Spullen gebrûk makke fan apperatuer foar:
Dielnimmende lannen
200px|thumb|Dielnimmende Lannen Olympyske Simmerspullen 1912 28 lannen diene mei oan de Olympyske Simmerspullen yn Stokholm
Heije Schaper
thumb|150px|H. Schaper (links) yn 1949 Heije Schaper (De Jouwer, 8 septimber 1906 - Den Haach, 26 maaie 1996) wie in Nederlânsk ofsier by de loftmacht en steatssekretaris. Foar syn aksjes yn de Twadde Wrâldoarloch waard er ûnderskieden mei de Militêre Willems-Oarder.
Schaper wie in drystmoedige Fryske militêr fleander, dy't yn oktober 1940 mei in Fokker T.VIIIw-wetterfleantúch Nederlanners fan de Tsjûkemar oppikte en nei Ingelân brocht. By in oanfal op in Dútsk konfoai waard er delsketten en kriichsfinzene makke. Hy hat foar syn fertsjinsten yn de oarloch in soad ûnderskiedingen krigen. Hy wie kommandant fan de Marine Loftfearttsjinst yn Nederlânsk-Ynje en letter Sjef fan de Loftmachtstêf. Hy folge as partijleaze deskundige yn it kabinet-Cals de ferstoarne KVP'er Borghouts op as steatssekretaris foar de loftmacht. Hy is de heit fan âld-Twadde Keamerlid Herman Schaper.
Jeugd en oplieding
Schaper waard yn 1906 as soan fan kafeehâlder Johan Schaper en Wietske van der Zee berne op De Jouwer. Hy folge in HBS-B-oplieding op It Hearrenfean, oant er yn 1926 oan de oplieding ta keapfardijofsier oan de Kweekskoalle foar Seefeart yn Amsterdam begûn. Dy oplieding makke hy ôf yn 1929, wêrnei't er yn tsjinst gie by de Keninklike Marine. Hy waard reserve-ofsier by de ûnderseetsjinst en folge fan 1931 oant 1933 de oplieding ta waarnimmer, wêrnei't er ofsier-fleander fan de tredde klasse by de Marine Loftfearttsjinst (MLD) waard. Mei Hr.Ms. K XIV makke er yn 1934 de oerstek nei Nederlânsk-Ynje, dêr't er oant 1937 wurke as fleander en letter ek as fleanynstrukteur op Fleankamp Morokrembangan yn Soerabaja. Dêrnei kaam er werom nei Nederlân, dêr't er wurke as fleander op Fleankamp Schellingwoude.
Twadde Wrâldoarloch
Yn 1940 wist Schaper mei in Fokker T.VIIIw wetterfleantúch nei Ingelân te ûntkommen, dêr't hy yn it 320 Dutch Squadron RAF ferkennings- en bombardemintsflechten útfierde. Yn oktober 1940 besocht er kontakt tusken it Londenske regear en it ferset yn Nederlân te lizzen troch fersetsminsken op te heljen, te witten Lodewijk van Hamel, Hans Hers, Jean Mesritz, Marion Smit en prof. Lourens Baas Becking. By in gefaarlike tocht lanne Schaper mei in wetterfleantúch op de Tsjûkemar. Syn komst wie oan de Dútsers ferret, syn fleantúch waard besketten, mar Schaper en syn bemanning koene ûntkomme. De fersetsminsken waarden oppakt en nei de finzenis Oranjehotel yn Scheveningen brocht. Foar dizze missy krige Schaper op 15 novimber 1940 út hannen fan Keningin Wilhelmina de Militêre Willems-Oarder.
Schapers Lockheed Hudson waard op 30 maaie 1942 by Skylge delsjitten by in oanfal op Dútske skippen. Schaper oerlibbe de crash en waard kriichsfinzen nomd. Hy waard yn Stalag Luft III opsluten, dêr't er meiholp mei de tariedings fan in ûntsnapping dy't letter ferfilme waard as "The Great Escape". Oan de ein fan de oarloch waard dit kamp ûntromme en waarden de finzenen op foettocht stjoerd nei in folgjend kamp. Begjin maaie 1945 waarden se ûnderweis troch Britten befrijd.
Yn 1945 waard hy kommandant fan it 321 Dutch Squadron RAF yn Ceylon, mar dêr oankomd wie de oarloch al ôfrûn.
Nei de oarloch
As befelhawwer fa de Loftstriidkrêften wie hy fan jannewaris 1958 oant maaie 1959 teffens foarsitter fan it Kommitee fan de feriene Sjefs fan Stêven (in foarrinder fan de hjoeddeiske funksje fan kommandant fan de Striidkrêften. Hy wie fan 1958-1981 as earste loftmachtofsier Kânselier fan de Nederlânske Ridderoarden.
Yn 1961 ferliet Schaper de Keninklike Loftmacht om Sjef fan it Militêre Hûs f H.M. de Keninginne te wurden. Fan 1966 oant 1967 wie de partijleaze Schaper steatssiktaris fan Definsje foar de Keninklike Loftmacht, hy folge as partijleaze deskundige yn it kabinet-Cals de ferstoarne KVP'er Borghouts op. Nei syn útstapke nei de polityk pakte Schaper syn wurk foar it Militêre Hûs wer op, in funksje dy 't er oant syn pensjoen yn 1976 beklaaide, wêrnei't er beneamd waard as adjudant yn bûtengewoane tsjinst. Yn 1996 ferstoar Schaper op 89-jierrige leeftiid.