cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
David Hasselhoff
Lettere jierren
Nei 2000 hie Hasselhoff gastrollen yn tillefyzjesearjes as Still Standing, Just Shoot Me! en Sons of Anarchy. Yn 2006 spile er yn 'e film Click de walchlike baas fan haadpersoan Adam Sandler. Hy spile himsels wer yn 'e komeedzjefilm Kickin' It Old Skool, út 2007. Yn 2008 hied er in cameo yn 'e film Knight Rider 2008, dy't basearre wie op syn searje Knight Rider, en yn 2017 hied er in lyts roltsje yn 'e film Baywatch, basearre op syn searje Baywatch, as de mentor fan Mitch Buchannon (spile troch Dwayne Johnson). Yn 2010 kroep Hasselhoff nei krapoan tritich jier nochris op 'e nij yn 'e hûd fan it personaazje Snapper Foster, foar in gastrol yn 'e soapsearje The Young and the Restless. Datselde jiers wurke er mei oan The Comedy Central Roast of David Hasselhoff, wêryn't er wiidweidich op 'e hak nommen waard troch de oanwêzige komiken.
Yn 2015-2016 wie Hasselhoff in seizoen lang te sjen op it Britske tillefyzjekanaal Dave mei de ymprovisaasjekomeedzjesearje Hoff the Record. Hasselhoff spile yn 2015 ek yn 'e aksjekomeedzje Sharknado 3: Oh Hell No! as kolonel Gilbert Shepard, in rol dy't er nochris werhelle yn Sharknado: The 4th Awakens, út 2016. Yn 2017 wied er te sjen as 'de Foarm fan David Hasselhoff' yn 'e superheldefilm Guardians of the Galaxy Vol. 2. Foar dy film song er ek it liet Guardians Inferno, dat oer de ôftiteling hinne ôfspile wurdt.
Sjongkarriêre
Hasselhoff sette yn 'e 1980-er jierren útein mei in wurkpaad as sjonger. Yn dy hoedanichheid hied er net folle súkses yn 'e Feriene Steaten, dêr't mar frijwat smeulsk op syn sjongen reägearre waard, mar nammenste mear yn 'e Dútske taalgebiet, dêr't fjouwer fan syn albums yn Eastenryk en ien yn Switserlân it earste plak yn 'e albumlisten berikten.
Yn 1988 en 1989 hie Hasselhoff syn grutste súkses as sjonger mei de hit Looking for Freedom, dy't it earste plak yn 'e hitlisten berikte yn sawol Dútslân, Eastenryk as Switserlân. Op âldjiersjûn 1989 joech er foar in útsinnige mannichte fans in optreden yn West-Berlyn by de Brandenburger Tor, fuort njonken de Berlynske Muorre, dêr't er dat liet song, wêrfan't de titel oerset wurde kin as "Op 'e Siik nei Frijheid". Dêrmei hied er in duorjende ynfloed op 'e Dútske popkultuer. Oare súksesfolle nûmers fan Hasselhoff wiene Do the Limbo Dance, út 1991 (nû. 1 yn Eastenryk), en Jump in My Car, út 2006 (nû. 3 yn it Feriene Keninkryk).
Yn augustus 2001 presintearre Hasselhoff in barren yn 'e Conga Room yn Los Angeles, ta eare fan 'e Latino-band Renegade, dy't wrâldwiid mear as 30 miljoen cd's ferkocht hie. Hasselhoff trede dêr ek op mei dy rockband en song dêrby yn it Spaansk. Yn 2011 blaasde er syn sjongkarriêre nij libben yn mei in koart toernee troch Dútslân, Eastenryk en Switserlân. Op âldjiersjûn 2015 fersoarge er wer in optreden by de Brandenburger Tor, mar arrivearre dêr te let om't syn fleantúch útwike moatten hie nei Hannover.
Realitytillefyzje en presintaasjewurk
Yn 2010 wiene Hasselhoff en syn dochters Taylor Ann en Hayley ek te sjen yn 'e realitysearje The Hasselhoffs. Dêryn waard Hasselhoff syn krewearjen folge om syn karriêre nij libben yn te blazen en om tagelyk as kroade te fungearjen foar de karriêres fan syn dochters. It programma waard lykwols nei twa ôfleverings al stopset, hoewol't it folsleine earste seizoen yn 2011 yn it Feriene Keninkryk op 'e tillefyzjestjoerder Bio. te sjen wie.
Yn 2011 fungearre Hasselhoff as gastsjuerylid yn 'e Belgyske talintejacht Idols, en datselde jiers wied er ek foar ien seizoen sjuerlid yn 'e Britske talintejacht Britain's Got Talent, yn 'e mande mei Amanda Holden, Michael McIntyre en Simon Cowell. Yn febrewaris 2014 hie Hasselhoff tsien wiken efterinoar in (Ingelsktalich) praatprogramma op 'e Sweedske stjoerder TV3, en fan april 2015 ôf presintearre er op 'e Finske tillefyzje it (Ingelsktalige) praatprogramma de David Hasselhoff Show.
Priveelibben
Yn desimber 1989 wertroude Hasselhoff mei aktrise Pamela Bach. Mei har krige er twa dochters: Taylor Ann Hasselhoff (b. 5 maaie 1990), dy't studearre oan 'e Universiteit fan Arizona en letter yn 2015 te sjen wie yn 'e realitysearje Rich Kids of Beverly Hills, en aktrise Hayley Hasselhoff (b. 26 augustus 1992). Yn jannewaris 2006 makke Hasselhoff bekend dat hy en syn frou útinoar giene; de skieding kaam der yn augustus fan dat jier trochhinne. Bach krige de fâdij oer ien fan 'e beide dochters en Hasselhoff oer de oare, oant er letter fâd fan beide waard. Yn desimber 2010 wenne er mei syn beide dochters yn Súdlik Kalifornje.
Yn 2006 publisearre Hasselhoff syn autobiografy Making Waves. Yn maaie 2007 gie op it ynternet in fideo firaal wêryn't Hasselhoff thús te sjen wie yn in swier beskonken steat. It filmke bliek opnommen en mei opsetsin publisearre te wêzen troch syn dochter Taylor Ann, dy't har heit dêrmei wize woe op 'e gefolgen fan syn drankmisbrûk. Yn maaie 2009 omskreau Mel Goldsman, de abbekaat fan Hasselhoff, syn kliïnt as "in opbetterjend alkoholist."
Yn novimber 2015 sette Hasselhoff in filmke op YouTube dêr't er yn bekendmakke dat er syn efternamme feroare hie fan 'Hasselhoff' yn 'Hoff'. Letter die bliken dat dat net wier wie, mar dat it filmke ûnderdiel foarme fan in reklamekampanje.
Yn 2012, doe't er yn it Feriene Keninkryk op 'e planken stie yn 'e musical Peter Pan, begûn Hasselhoff in relaasje mei in Hayley Roberts út Glynneath, yn Wales. Hasselhoff, dy't in fan is fan rugby, besocht mei syn nije leafde geregeldwei rugbywedstriden. Op 31 july 2018 trouden se yn Itaalje.
Bizonfâlemakker
Bizonfâlemakker (Kry: Pîhtokahanapiwiyin, faak stavere as Pitikwahanapiwiyin; Ingelske oersetting: Poundmaker; by Battleford (Saskatchewan), 1842 – Blackfoot Crossing (Alberta), 4 july 1886) wie ien fan 'e meast ferneamde opperhaden fan 'e Kry (Cree), it grutste Yndiaanske folk fan Kanada. Hy wie ien fan 'e lieders fan 'e Izeren Konfederaasje en stie mank syn folk bekend as in fredestifter. Nettsjinsteande dat krige er ûnder de blanken benammen bekendheid as in oarlochslieder fan 'e Flakte-Kry ûnder de Noardwestlike Opstân fan 1885.
Jonkheid
Bizonfâlemakker waard yn 1842 berne yn 'e neite fan Battleford, yn wat doe Rupertslân, it domein fan 'e Britske Hudsonbaaikompanjy wie, mar dat no yn 'e Kanadeeske provinsje Saskatchewan leit. Hy wie de soan fan Sikakwayan, in medisynman fan 'e Súdlike Stony (Southern Stoney), en in frou fan mingde ôfstamming fan 'e Kry (Cree) en Mety (Métis), dy't de suster wie fan it Kry-opperhaad Mistawasis. Nei it ferstjerren fan syn beide âlden waarden Bizonfâlemakker, syn broer Giele Moddertekken en harren jongere suster allegear grutbrocht troch de Kry-troep fan harren mem, dy't oanfierd waard troch it opperhaad Wuttunee, mar letter bekend kaam te stean as de Red Pheasant Troep.
Opperhaad
As folwoeksene krige Bizonfâlemakker ynfloed mank de Kry trochdat er in grut orator wie. Hy waard yn 1873 as soan oannommen troch Kraaiepoat, in wichtich opperhaad fan 'e Swartfuotten, min ofte mear by wize fan wearjild foar dy syn eigen soannen, dy't sneuvele wiene yn 'e striid tsjin 'e Kry. Dêrtroch naam Bizonfâlemakker syn ynfloed mank syn eigen folk ta, mar dizze die wie benammen bedoeld om 'e koartby sletten frede tusken de Kry en de Swartfuotten te bekrêftigjen. De Swartfoetkonfederaasje (de Swartfuotten en harren bûnsgenoaten) en de Izeren Konfederaasje (de Flakte-Kry en harren bûnsgenoaten) holden troch dy frede op mei harren striid om 'e almar krapper wurdende bizonkeppels op 'e noardlike Grutte Flakten.
Yn 1876 wist Bizonfâlemakker in noch foaroansteander plak mank syn folk te winnen by de yn Fort Carlton holden ûnderhannelings mei fertsjintwurdigers fan 'e Kanadeeske oerheid oer it Ferdrach Nû. 6, ien fan 'e saneamde Nûmere Ferdraggen tusken de ûnderskate Yndiaanske folken yn Kanada en de koloniale autoriteiten. Hy wie oarspronklik net op it ferdrach tsjin, mar begûn der fûleindige krityk op te leverjen doe't dúdlik waard dat it Kanadeeske regear net fan doel wie en kom de ôfspraken nei. Hoewol't nei syn krityk oan it ferdrach in 'hongersneed'-klausule tafoege waard, naam dat al syn betinkings net wei, en ûndertekene er it inkeld om't it grutste part fan syn troep der wol efter stie.
Sadwaande spjalte Bizonfâlemakker him neitiid mei in groep fan yn totaal 182 folgelingen fan 'e Red Pheasant Troep ôf en foarme er syn eigen troep. Yn 'e hjerst fan 1879 akseptearre er in Yndianereservaat dat 40 km noardwestlik fan Fort Battleford lei, dêr't er him mei syn troep nei wenjen sette. Doe't bliken die dat de blanken har yndie net oan 'e ôfspraken holden, eat dêr't Bizonfâlemakker al foar warskôge hie, wie hy ien fan 'e Yndiaanske lieders dy't har oer dy gong fan saken mei útset lûd beklagen. Yn july 1881 tsjinne er as tolk by in reis fan 'e Britske gûverneur-generaal, de markys fan Lorne, fan Battleford nei Calgary.
Noardwestlike Opstân fan 1885
De krapte oan bizons makke dat Bizonfâlemakker en syn folk winterdeis slimme honger litten, dat begjin 1885 reizgen se nei Battleford, neffens de mûnlinge oerlevering fan 'e Kry om dêr mei de pleatslike Yndiaanske agint, in Rae, te oerlizzen, en teffens om harren trou oan 'e Britske Kroan te befêstigjen, mei't ûnder de Frânsktalige Mety (Métis) en in diel fan 'e Flakte-Kry, Flakte-Odjibwe en Assiniboin tsjin dy tiid de Noardwestlike Opstân fan 1885 útbrutsen wie. De ynwenners fan Battleford beskôgen de oankomst fan 'e Yndiaanske troep fan Bizonfâlemakker lykwols as in oanfal en sochten yn 'e nacht fan 30 maart beskûl yn it pleatslike fort. Doe't Bizonfâlemakker dêr oankaam, wegere de agint nei bûten ta te kommen om mei him te praten, hoewol't de ferkenner Peter Ballantyne, dy't him àl mank de Kry bejoech, befêstige dat se gjin gewelddiedige bedoelings hiene.
Wylst Bizonfâlemakker twa dagen lang wachte op in petear mei de agint, waarden fan it fort út telegrammen ferstjoerd dat se belegere waarden troch opstannige Yndianen. It is wier dat guon leech efterbleaune gebouwen yn in doarp plondere waarden, mar wa't dêr ferantwurdlik foar wie, is noch altyd in striidkwestje, want hoewol't de measte Kanadeeske rapporten de Kry as de dieders oanwize, hold ien (blanke) waarnimmer út dat de dieverij troch blanken dien wie. De mûnlinge oerlevering fan 'e Kry wol hawwe dat it harren bûnsgenoaten wiene, Assiniboin of Stony, dy't derefter sieten, en dat Bizonfâlemakker syn bêst die om der in ein oan te meitsjen. Hoe dan ek, Bizonfâlemakker en syn troep setten de deis dêrnei sûnder wat bedijd te hawwen wer ôf út Battleford. Hja sloegen harren kamp op yn it eigen reservaat, dêr't in troep fan 'e Stony him by har joech. Dêr waard ek in saneamde 'krigerstipy' opslein, en neffens de tradysjes fan 'e Flakte-Kry hiene de krigers it foar it sizzen sadree't in krigerstipy set wie; hoewol't Bizonfâlemakker de politike lieder en wurdfierder bleau, koed er doe inkeld noch troch syn oerredingskrêft ynfloed op 'e krigers útoefenje.
Bizonfâlemakker waard no troch de autoriteiten lykwols sjoen as ien fan 'e lieders fan 'e rebûlje, en fan gefolgen waard op 2 maaie 1885 syn kamp by Cut Knife Hill oanfallen troch in rezjimint fan 332 Kanadeeske soldaten ûnder lieding fan luitenant-kolonel William Dillon Otter. Hoewol't de troepen harren oer it mad kamen, fochten de Kry yn dizze Slach by Cut Knife sa fûleindich werom dat Otter nei sân oeren fan oanhâldende striid de ôftocht blaze moast. Bizonfâlemakker, dy't sels neffens de oerlevering fan 'e Kry net oan fjildslach dielnommen hie, kearde dêrnei tsjin dat syn krigers de soldaten efterfolgje soene, en rêde dêr wierskynlik in protte libbens mei, om't de Kry it bêst fochten as se in tebekwikende fijân neisitte koene.
Neitiid besocht Bizonfâlemakker syn troep de heuvels yn te lieden om syn minsken fierder bûten de striid te hâlden, mar de krigers woene fan gjin wiken witte. Ynstee teagen hja op nei it easten om harren by de Mety-lieder Louis Riel te jaan. Underweis rûn op 14 maaie in bagaazjetrein mei foarrieden foar de troepen fan luitenant-kolonel Otter yn in mûklaach fan 'e krigers fan Bizonfâlemakker syn troep. Mar op 'e nij kaam it opperhaad tuskenbeiden, en soarge derfoar dat de 21 fuorlju finzen nommen ynstee fan deade waarden.
Nei't it nijs fan 'e nederlaach fan Riel yn 'e Slach by Batoche de Kry berikt hie, reizge Bizonfâlemakker yn juny 1885 troch dêrhinne om him oer te jaan. Op basis fan in brief fan Riel dêr't syn namme yn neamd waard, waard er neitiid lykwols feroardiele foar ferrie en krige er in finzenisstraf fan trije jier oplein yn 'e Stony Mountain Finzenis yn Manitoba. Bizonfâlemakker sei dêroer: "Alles dat ferkeard is, hat men my dizze simmer op 'e lea skood, en neat is dêrfan wier. [...] As ik oarloch hawwe wollen hie, dan hie ik hjir no net west. Dan soe ik no op 'e iepen prêrje wêze. Jimme hawwe my net fongen, ik haw mysels oerjûn. Jimme hawwe my omdat ik gerjochtichheid begearde."
Finzenskip en dea
Fanwegen de ynfloed fan syn oannommen heit Kraaiepoat hoegde Bizonfâlemakker mar sân moannen fan syn straf út te sitten en waard syn (lange) hier ûnder syn finzenskip net ôfknipt. Nettsjinsteande dat ferwuostge it ferbliuw yn it tichthûs Bizonfâlemakker syn sûnens, mei as gefolch dat er yn 1886 yn Blackfoot Crossing, yn it tsjintwurdige Alberta, ûnder in besyk oan syn adopsjeheit, kaam te ferstjerren oan longbliedings, doe't er noch mar 44 jier âld wie. It opperhaad waard op syn stjerplak begroeven, yn 'e neite fan it hjoeddeiske Gleichen.
Neilittenskip
De troep fan Bizonfâlemakker kaam al by syn libben bekend te stean as de Poundmaker Troep, dêr't letter de Poundmaker Kry Naasje út fuortkaam, dy't noch altyd bestiet en in eigen Yndianereservaat hat, it Poundmaker Reservaat 114, yn 'e neite fan Cut Knife. Ferneamde leden fan dy Kry-stamme wiene Bizonfâlemakker syn âldomkesizzer, de aktivist John Tootoosis (in pakesizzer fan syn broer Giele Moddertekken), en syn oerâldomkesizzer, de akteur Gordon Tootoosis. Bizonfâlemakker syn stoflik omskot waard yn 1967 opgroeven en oerbrocht nei it nei him ferneamde reservaat, dêr't er mei grut seremonieel werbegroeven waard.
Arthur McBride
Arthur McBride is in Iersk folksferske, dat teminsten al bestie yn 'e earste helte fan 'e njoggentjinde iuw. It is in anty-oarlochsliet dat troch in grut tal Ierske, Britske en Amerikaanske folksmuzikanten opnommen is. De bekendste dêrfan is sûnder mis Bob Dylan. Der besteane ferskate, justjes ôfwikende ferzjes fan it liet. Arthur McBride waard foar it earst optekene omtrint 1840, sawol in Limerick (súdwestlik Ierlân), troch Patrick Weston Joyce, as yn Donegal (noardlik Ierlân), troch George Petrie.
Ynhâld
Yn it ferske, dat skreaun is yn it ik-perspektyf, geane de ferteller en syn neef, in Arthur McBride, in eintsje te kuierjen op it strân, yn guon ferzjes op 'e moarn fan earste krystdei. Dêr komme se trije Britske rekrutearringsfunksjonarissen tsjin, in sersjant, in korporaal en in jonge tamboer. De militêren sprekke de beide neven oan en skilderje in prachtich byld fan 'e tsjinst yn it Britske Leger, wêrby't se wiidweidich de deugden fan it tsjinjen fan 'e kening besprekke. Trochdat soldaten altyd bêste klean drage en jild by 't folop hawwe, hawwe se de moaie froulju om mei te trouwen mar foar it útkiezen.
Mar de beide neven berekkenje har kânsen en helje harren shillelaghs (Ierske kneppels) foar 't ljocht, dêr't se de trije militêren mei op 'e plasse slane (oft se de mannen deadogge of se inkeld bewusteleas slane, wurdt yn 'e midden litten). Dêrop nimme Arthur McBride en de ferteller de swurden fan 'e sersjant en de korporaal en smite dy yn see, en itselde lot treft de tromme fan 'e jonge tamboer nei't se dêr in hoartsje mei balskopt hawwe. Yn guon ferzjes naaie de neven dan út mei de ponge jild dy't de sersjant harren oanbean hie as foarskot op 'e soldij as se tsjinst namen yn it leger.
Utfierings
Arthur MacBride is troch in grut ferskaat oan folksmuzikanten opnommen, wêrûnder Paul Brady, Martin Carthy, Andy Irvine, Paddy O'Connor en Dave Swarbrick. De band Planxty, dy't it ferske útbrocht op syn debútalbum Planxty, út 1973, brocht it by in jonger publyk ûnder de oandacht. De bekendste artyst dy't it ferske opnommen hat, is de Amerikaansk folksmuzyksjonger Bob Dylan, dy't it op syn album Good As I Been to You, út 1992, útfierde. De ferzje fan Paul Brady, út 1977, is opfallend fanwegen de oansjenlike ôfwikings fan 'e gongbere tekst, mei sels ferskate bykommende kûpletten. Hoewol't Brady út Ierlân komt, wied er net bekend mei Arthur McBride foar't er it yn 1972 yn 'e Feriene Steaten hearde.
Boekhannel Van der Velde
Boekhannel Van der Velde (Nederlânsk en offisjeel: Boekhandel Van der Velde) is in keatling fan boekhannels yn Noard-Nederlân, mei anno 2018 njoggen fêstigings. It haadkertier stiet yn Ljouwert, dêr't it bedriuw yn 1892 oprjochte waard troch Rinse van der Velde. Lange tiid hie Boekhannel Van der Velde mar ien fêstiging, oan 'e Ljouwerter Nijstêd. Pas yn 'e ienentweintichste iuw begûn it bedriuw út te wreidzjen, ornaris troch besteande boekhannels yn oare plakken oer te nimmen. Anno 2018 is Van der Velde de grutste selsstannige boekhannelkeatling yn Nederlân wurden.
Skiednis
Boekhannel Van der Velde waard yn 1892 yn 'e Fryske haadstêd Ljouwert oprjochte troch boekhanneler en útjouwer Rinse van der Velde (1856-1940). It bedriuw wie mear as in iuw lang fêstige yn in pân oan 'e drokke (súdlike) kant fan 'e Nijstêd, op 'e eastlike hoeke mei de Doelesteech. Yn 'e tiid foar de Twadde Wrâldoarloch wie dy boekhannel in deftige saak dêr't de begoedige boargerij him foarljochtsje liet oer literatuer en oare boeken. Behalven boeken te ferkeapjen, joech Van der Velde se sels ek út. Yn dat ramt publisearre er in protte Frysktalich wurk yn opdracht fan it Frysk Selskip, in organisaasje dêr't er sels ek lid fan wie. Under syn útjeften wie wurk fan Harmen Sytstra, Yme Schuitmaker, Pieter Jelles Troelstra, O.H. Sytstra en Jan Jelles Hof. Fierders publisearre er ek it Frysk Lieteboek, en yn 1918 kaam by him de fjirde werútjefte fan 'e Rimen en Teltsjes fan 'e bruorren Halbertsma út.
Nei it ferstjerren fan Rinse van der Velde yn 1940 waard it bedriuw oernommen troch syn soan. Yn 1992 organisearre it Frysk Letterkundich Museum en Dokumintaasjesintrum (FLMD) ta gelegenheid fan it hûndertjierrich bestean in tentoanstelling oer it bedriuw. Begjin ienentweintichste iuw iepene Van der Velde in twadde fêstiging yn Snits, inkele jierren letter folge troch in fêstiging yn Drachten.[boarne nedich] Yn Ljouwert ferhuze de haadfêstiging yn 2005 nei in rommer gebou oan 'e stille (noardlike) kant fan 'e Nijstêd.
Yn 2014, doe't de boekhannelkeatling Polare fajyt gie, toande Van der Velde belangstelling foar de oername fan 'e fêstigings yn Ljouwert en Grins. Op 20 maart fan dat jier kamen sadwaande sawol Polare Ljouwert (it âlde De Tille) as Polare Grins (it âlde Scholtens Wristers) yn 'e hannen fan Van der Velde. De Ljouwerter fêstiging oan it Ruterskertier waard sletten om 'e ferkeap te konsolidearjen yn 'e besteande Van der Velde-fêstiging oan 'e Nijstêd. De fêstiging oan 'e Guldenstraat yn 'e Grinzer binnenstêd, dy't mei 3.000 m² de grutste boekhannel fan Noard-Nederlân wie, waard yn 2015 ferhuze nei in folle lytser gebou fan 800 m² oan it Waagplein. Dêrby waard de âldere Van der Velde-fêstiging oan it Akerkhof hanthavene.
Yn augustus 2018 wreide Van der Velde him mei de oername fan boekhannel Waanders in de Broeren, yn Swol, foar it earst út bûten Noard-Nederlân. Waanders, in 182 jier âld famyljebedriuw, behold syn eigen namme, hoewol't de eardere eigner Wim Waanders him hielendal út it bedriuw weromloek en it yn 'e praktyk in filiaal fan Van der Velde waard. Waanders in de Broeren is sûnt 2013 fêstige yn 'e monumintale Broeretsjerke yn 'e Swolske binnenstêd, dy't eigendom is en bliuwt fan 'e famylje Waanders. Yn novimber 2018 iepene Van der Velde in fêstiging yn Harns, dêr't de boekhannel nau gearwurke mei Museum It Hannemahûs en mei de pleatslike iepenbiere bibleteek.
Bedriuwsopbou
Anno 2018 omfieme Boekhannel Van der Velde njoggen fêstigings yn acht plakken: de haadfêstiging yn Ljouwert;  in njonkenfêstiging yn Snits;   ien yn Drachten;   ien yn Dokkum;  ien yn Harns;   twa  yn Grins;   ien yn Assen;  en ien yn Swol. Dêrmei wie Boekhannel Van der Velde de grutste selsstannige boekhannelkeatling yn Nederlân wurden.
De winkels yn Noard-Nederlân waarden anno 2018 allegear befoarriede út 'e haadfêstiging yn Ljouwert wei. Foar Swol waarden de ôfstannen datoangeande te grut, sadat Van der Velde dêr in twadde sintraal magazyn opsette woe. Van der Velde wie yn 2018 fan doel om elts jier in nij filiaal te iepenjen. Fierdere groei socht Van der Velde fral yn 'e rjochting fan 'e Iselregio. Yn Fryslân wurke Van der Velde nau gear mei de ûnderskate iepenbiere bibleteken, dy't bgl. harren boeken by Van der Velde oanskaften sadat it jild út it gemeentlik kultuerfûns ek echt binnen de gemeente útjûn waard.
Bang om tefolle hea op 'e foarke nimmen, wie Boekhannel Van der Velde net. Neffens direkteur Rutger van der Velde en Ad Peek, it "finansjele brein" fan it bedriuw, dy't yn augustus 2018 tegearre in fraachpetear oan 'e Ljouwerter Krante joegen, hie dat te krijen mei de bedriuwsstruktuer: it fajyt giene Selexyz hie yn Houten in haadkantoar dêr't wol 100 minsken wurken, wylst it hiele managementteam fan Van der Velde (anno 2018) út 6 man bestie. Meiwurkers fan Van der Velde moasten fan alle merken thús wêze; Rutger van der Velde en Ad Peek joegen oan dat sy sels ek noch geregeldwei in skoftke efter de kassa stiene.
12 Strong
12 Strong is in Amerikaanske histoaryske oarlochsfilm út 2018 ûnder rezjy fan Nicolai Fuglsig, mei yn 'e haadrollen Chris Hemsworth, Michael Shannon en Michael Peña. De titel betsjut "12 [Man] Sterk". It ferhaal folget in detasjemint fan tolve Amerikaanske kommando's dy't yn 2001, fuort nei de oanslaggen fan 11 septimber, dropt wurde yn Afganistan om 'e troepen fan it ynternasjonaal erkende regear fan dat lân te helpen yn 'e striid tsjin 'e Taliban. De film is basearre op wierbarde foarfallen, sa't dy fêstlein binne yn it non-fiksjeboek Horse Soldiers, fan Doug Stanton. 12 Strong krige mingde resinsjes fan 'e filmkritisy en ûntjoech him yn 'e bioskopen ta in beskieden kommersjeel súkses.
Plot
Mitch Nelson, in kaptein by de Spesjale Striidkrêften fan it Amerikaanske Leger, lûkt nei in ferhuzing krekt mei syn frou en dochterke yn in nij hûs as op 11 septimber 2011 de oanslaggen op it World Trade Center en it Pentagon plakfine. Hoewol't er krekt in stêffunksje krigen hat ûnder luitenant-kolonel Bowers, biedt er him oan as frijwilliger om syn âlde ienheid ODA 595 te lieden by in geheime misje yn Afganistan. Osama bin Laden, de lieder fan 'e terroristyske organisaasje Al-Qaida, dy't efter de oanslaggen sit, libbet nammentlik ûnder beskerming fan it Taliban-rezjym yn Afganistan. Dêrom hat it Amerikaanske regear fan presidint George W. Bush besletten dat dat rezjym ûnder fuotten helle wurde moat.
Generaal Dostûm is in etnyske Oezbeek dy't it terrein ken as wie it syn eigen broeksbûse, mar it falt Mitch Nelson yn 't earstoan swier om hichte fan 'e man te krijen. Syn misje is om 'e opmars fan 'e troepen fan Dostûm nei it noarden mooglik te meitsjen troch te soargjen foar stipe yn 'e foarm fan bombardeminten troch de Amerikaanske Loftmacht. De bedoeling is dat Dostûm Mazar-i-Sjarif ynnimme sil, in stêd dy't it hiele noarden fan Afganistan behearsket. Dat moat yn trije wiken barre, foar't de winter ynfalt en de berchpassen troch sniefal foar in healjier ûnbegeanber wurde. It docht bliken dat de troepen fan Dostûm noch altyd hynders brûke, net inkeld foar ferfier, mar ek foar kavalery-oanfallen. Om Nelson op 'e proef te stellen, jout de generaal him mar seis hynders. Dat betsjut dat er syn team opspjalte moat. Seis fan 'e leden fan ODA 595, ûnder lieding fan Nelson sels, beselskipje Dostûm nei it noarden ta, wylst syn ûnderbefelhawwer, sersjant-majoar Hal Spencer, mei de oare fiif mannen efterbliuwt yn "de Alamo", Dostûm syn fortifisearre basis.
Dostûm ken net inkeld it terrein trochgoed, mar ek syn tsjinstanner, de Taliban-lieder mûlla Razzan, dy't yn 'e pleatslike mienskippen in skrikbewâld fiert mei in strange hanthavening fan 'e sjaria (islamityske wet), oanfolle mei de betinksels fan 'e fûnemintalistyske Taliban, lykas it ferbod op ûnderwiis foar famkes, dat hielendal gjin ûnderdiel útmakke fan 'e oarspronklike lear fan 'e profeet Mohammed. Razzan hat ferskate minsken eigenhandich fermoarde, ûnder wa alle famyljeleden fan Dostûm dy't er yn 'e hannen krije koe.
Yn 't earstoan is Dostûm skeptysk oer de feardichheden fan Nelson, dy't noch nea yn in oarlochssitewaasje aktyf west hat, mar geandewei fertsjinnet de kaptein syn respekt. As Dostûm by in treffen mei de fijân in taktyske flater begiet, wat ferskaten fan syn eigen mannen it libben kostet, beskuldiget Nelson him neitiid fan ûnferskilligens oangeande syn ûnderhearrigen en fan it efterhâlden fan wichtige ynformaasje foar syn Amerikaanske bûnsgenoaten oer. Dostûm reägearret troch te sizzen dat Nelson en de Feriene Steaten as gehiel net ree binne om 'e priis te beteljen dy't it meidwaan oan in oarloch ynhâlde kin. Hy seit tsjin Nelson dat er in kriger wurde moat ynstee fan in soldaat. Uteinlik lizze de beide mannen harren skeel by.
De opmars fan it leger fan Dostûm nei Mazar-i-Sjarif moat troch de Tiangatkleau, in kilometers lange, smelle kleau yn 'e bergen, dy't as flessehals fungearret. De frees is dat de Taliban harren dêr maklik tsjinkeare kinne. Nelson stjoert dêrom sersjant earste klasse Sam Diller mei twa oare leden fan ODA 595 troch in woastyngebiet dat sa drûch is dat it foar legers ûnbegeanber is, om oan 'e noardkant fan 'e kleau te kommen. Underwilens jouwe Spencer en syn fiif man harren wer by Nelson-en-dy. Mei Amerikaanske loftstipe winne de troepen fan Dostûm ferskate fjildslaggen, oant se by it begjin fan 'e Tiangatkleau komme.
Underwilens krije Nelson en Spencer berjocht dat der in oar Amerikaansk kommandoteam tafoege is oan 'e troepen fan generaal Atta Mohammed Noer, dy't ek optsjogge nei Mazar-i-Sjarif. Foar de Amerikaanske legerlieding is der gjin ferskil tusken de beide kriichshearen, dy't ommers allebeide ta de Noardlike Alliânsje hearre en tsjin 'e Taliban fjochtsje. Yn Afganistan sels stiet dat der hiel oars foar, mei't Dostûm en Atta rivalen en swarde fijannen binne. Dostûm is dan ek poerrazen as Nelson him it nijs oerbringt, en lûkt him mei it meastepart fan syn troepen werom út 'e striid.
ODA 595 en de Afgaanske liifwachten dy't oan it team tafoege binne, sette de operaasje fuort om troch de Tiangatkleau te brekken. Yn 'e kleau stjitte se op in grutte troepemacht fan 'e Taliban, oanfolle mei útlânske striders fan Al-Qaida, tarist mei tanks en pânserfiertugen. Nelson spjaltet syn team op yn trije groepkes fan trije man, dy't oan 'e súd-, east- en westkant fan 'e kleau posysje ynnimme, wylst Diller mei syn beide teamgenoaten ûnderwilens oan 'e noardkant arrivearre is. Se kinne sadwaande sekuer oanjaan wêr't de bommesmiters fan 'e Amerikaanske Loftmacht bombardeminten útfiere moatte, mei as gefolch dat de tanks en pânserfiertugen en in grut part fan 'e fijannige ynfantery ferdylge wurdt.
Spencer rekket lykwols swierferwûne as tusken in groepke Taliban-leden dy't har oan him oerjaan wolle, in selsmoardoanslachdogger sit, dy't himsels en eltsenien deunby him opblaast. Ek de oare seksjes fan ODA 595 wurde troch de Taliban slim yn 'e pine set. Generaal Dostûm, dy't him betocht hat, keart werom mei syn hynstefolk, mar hja wurde troch mûlla Razzan ûnder fjoer nommen mei in Stalinoargel. De raketten reitsje de berchwand efter harren en litte grutte rotsblokken op 'e troepen fan Dostûm delreine. Nei't se koelbloedich wachte hawwe oant alle lansearynrjochtings fan 'e raketwein leech binne en werladen wurde moatte, fiere Nelson en Dostûm in kavalerysjarzje út, wêrmei't se troch de linys fan 'e Taliban brekke en it Stalinoargel ferneatigje. Wylst Dostûm mûlla Razzan efterfolget en deadet, wurdt Spencer mei in Chinook-helikopter evakuëarre nei Oezbekistan.
Nei de oerwinning yn 'e Tiangatkleau set Dostûm syn opmars nei Mazar-i-Sjarif fuort, mar de striid yn 'e kleau hat him en syn mannen te lang opholden, en de noch farske troepen fan Atta binne al optein ta deunby de stêd. As Dostûm mei in stikmannich striders foarút riidt, is Nelson bang dat er in konfrontaasje mei Atta útlokje sil, mar tsjin eltse ferwachting yn begroetsje de beide mannen inoar op hoaske wize, en winsket Dostûm syn rivaal súkses by de ynname fan Mazar-i-Sjarif. By harren ôfskie jout Dostûm oan Nelson syn riidswipe by wize fan oantinken. De beide mannen binne freonen wurden en sille dat ek yn 'e takomst bliuwe. Nelson en de oare leden fan ODA 595 keare allegearre fierhinne ûnskeind werom nei de basis yn Oezbekistan, 23 dagen nei't se dêrwei foar harren misje ôfsetten. Spencer hat it by de dea om 't ôf rêden. De film einiget mei in byld fan it America's Response Monument op it plak fan it World Trade Center yn New York, dat in stânbyld fan in soldaat op in stegerjend hynder omfettet.
Produksje
12 Strong waard regissearre troch Nicolai Fuglsig, foar wa't de film syn rezjydebút foarme. Hy wurke nei in senario dat skreaun wie troch Ted Tally en Peter Craig op basis fan it non-fiksjeboek Horse Soldiers fan Doug Stanton. Dêryn waard ferslach dien fan 'e misje yn 2001 fan in detasjemint fan tolve Amerikaanske kommando's fan 'e saneamde Spesjale Striidkrêften fan it Amerikaanske Leger yn Afganistan, fuort nei de oanslaggen fan 11 septimber.
De film waard produsearre troch Jerry Bruckheimer, Molly Smith, Thad Luckinbill en Trent Luckinbill, foar de filmstudio's Alcon Entertainment, Black Label Media en Jerry Bruckheimer Films. Der wie foar 12 Strong in budget fan $35 miljoen beskikber. De kamerarezjy wie yn 'e hannen fan Rasmus Videbæk, wylst de filmmuzyk fersoarge waard troch Lorne Balfe. De opnamen fan 12 Strong setten begjin jannewaris 2017 yn 'e Amerikaanske steat Nij-Meksiko útein, en fûnen ûnder mear plak op lokaasje te Orogrande, Socorro en yn it Nasjonaal Monumint White Sands.
Distribúsje
De distribúsje fan 12 Strong waard yn 'e Feriene Steaten fersoarge troch Warner Bros., en dêrbûten troch Lionsgate Films. De film gie op 16 jannewaris 2018 yn it Lincoln Center yn New York yn premiêre, wêrnei't er op 19 jannewaris yn 'e Amerikaanske bioskopen iepene. Op 10 april 2018 waard 12 Strong frijjûn as digitale download, en op 1 maaie fan dat jier kaam de film ek út op dvd en blu-ray.
Untfangst
12 Strong krige fan 'e filmkritisy mingde resinsjes. Richard Roeper, fan 'e Chicago Sun-Times, joech de film twa en in heale fan fjouwer stjerren. Hy stelde fêst dat út 'e spyldoer fan twa oeren en tsien minuten teminsten tweintich minuten fuortsnien wurde kinnen hie oan sênes dy't gjin doel tsjinje of werhelje wat al ferteld is. Hy konkludearre dat it "in hast goede film is oer in stikmannich geweldige Amerikaanske soldaten." Yn it tydskrift Variety skreau Owen Gleiberman: "Op himsels is de film wol om oan te sjen, mar hy is ûnsubtyl en ûnoandwaanlik, en mei in spyldoer fan 130 minuten bealget er om foarút te kommen." Hy fûn ek dat it hynsteriden fan 'e soldaten, dêr't troch de produsinten sa fan swetst waard, eins net folle foarstelt. Lof hied er foar de kar om Nij-Meksiko te brûken om it lânskip fan Afganistan ta libben te bringen.
Op 'e webside Rotten Tomatoes, dy't resinsjes sammelet, hie 12 Strong in midsmjittich goedkarringspersintaazje fan 50%, basearre op 168 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: "12 Strong hat in stevige cast, earbere bedoelings en in spannend ferhaal dat basearre is op wiere feiten – allegear mei-inoar is dat út en troch genôch om in teloarstellend gebrek oan djipte en nuânse goed te meitsjen." Op Metacritic, de wichtichste konkurrint fan Rotten Tomatoes, behelle 12 Strong in goedkarringspersintaazje fan 54%, basearre op 43 resinsjes.
Resultaat
12 Strong brocht yn 'e bioskopen yn 'e Feriene Steaten en Kanada $46,7 miljoen op, en yn alle oare lannen en territoaria $24,1 miljoen. Wrâldwiid kaam dêrmei de totale opbringst út op $70,8 miljoen. Ofset tsjin in budget fan $35 miljoen betsjutte dat in winst fan $35,8 miljoen. Nei ôflûk fan marketingkosten wie de film dêrmei in beskieden kommersjeel súkses. By de People's Choice Awards fan 2018 waard 12 Strong nominearre foar de priis yn 'e kategory bêste dramafilm, en haadrolspiler Chris Hemsworth foar bêste akteur yn in dramafilm.
Wylde Westen
right|thumb|400px|It klassike byld fan 'e [[cowboy, sa't dat yn 1902 fêstlein waard troch de keunstskilder Charles Marion Russell.]] It Wylde Westen (of inkeld ek wol it Alde Westen) is in oantsjutting dêr't mei ferwiisd wurdt nei rûchwei de westlike helte fan 'e Feriene Steaten tusken likernôch 1850 en 1900. Yn dy perioade ferkearde dat gebiet noch yn it begjinstadium fan 'e kolonisaasje. It Wylde Westen makket yn 'e Amerikaanske skiednis diel út fan it gruttere tiidrek fan 'e Amerikaanske frontier (1700-1912), oftewol de kolonisaasje fan 'e Noard-Amearika oan 'e foargrins fan 'e "beskaving". Neitiid ûntstie der in hiel literêr en letter ek filmsjenre (ntl. dat fan 'e western), dat it Wylde Westen ferhearlike of alteast romantisearre, mei de feedriuwer te hynder, de cowboy, as ikoanysk symboal fan in ferfleine tiid en in grutdiels útstoarne way of life ("manear fan libjen").
De wurklikheid wie fansels in stik prozaysker, mar in feit is dat it Wylde Westen oant de dei fan hjoed ta in tige ta de ferbylding sprekkende histoaryske perioade bleaun is, dy't ek yn Jeropa tige by tige bekend rekke is troch de boeken fan skriuwers as Karl May en Zane Grey, en films mei akteurs as John Wayne, Lee Van Cleef en Clint Eastwood. It is sa yn 'e Westerske kultuer trochkrongen dat sels wa't se net teplak bringe kin, de nammen fan guon persoanen út it Wylde Westen bekend yn 'e earen klinke sil: Buffalo Bill, Davy Crockett, Doc Holiday, Jesse James, Sitting Bull, Billy the Kid, George Armstrong Custer, Cochise, Wild Bill Hickok, Dull Knife, Wyatt Earp, Geronimo, Calamity Jane, Kit Carson, Butch Cassidy, Annie Oakley en de Daltons.
Manifest Destiny
Yn 'e 1840-er jierren skreau in Amerikaansk tydskrift "[...] it ferfoljen fan ús oerdúdlike lotsbestimming [...] [is] om ús oer it wrâlddiel te fersprieden dat ús troch de Foarsjennichheid taparte is foar de frije ûntwikkeling fan ús jierliks fermannichfâldigjende miljoenen." De term "oerdúdlike lotsbestimming", yn it Ingelsk manifest destiny, ûntjoech him dêrnei as in ôfkoarting foar hoe't Amerikanen tsjin harren plak yn 'e wrâld oanseagen. Noard-Amearika wie in leech en woest lân, dat God harren jûn hie om der beskaving te bringen, fan 'e Atlantyske kust ôf, oan 'e Pasifyske kust ta. De lânseigen bewenners, de Yndianen, waarden fansels net foar fol oansjoen, en boppedat, dy diene neat mei it lân, hiene yn 'e regel net iens in fêst wenplak, en dus koene se der ek gjin oanspraak op meitsje.
De karafanen nei it Westen
De measte kolonisten út it Easten setten ôf mei as bestimming de Amerikaanske westkust. Guon fan harren, de rikeren, sylden om Kalifornje te berikken alhiel om Kaap Hoarn hinne, de súdpunt fan Súd-Amearika, in reis dy't seis moannen duorre. De measten, lykwols, reizgen dêr yn deselde tiid oer lân hinne, rinnend, ridend of mei hynder-en-wein, wat in folle nuodliker en dreger soarte fan reis wie, dwers troch lân hinne dat bewenne waard troch fijannige "wylden", oer hege bergen en troch drûge woastinen, dêr't de wyn soms giftich alkalystof opwaaide dêr't men wol blyn fan reitsje koe. Yn 'e regel beweegden sokke kolonisten harren yn grutte karafanen ûnder lieding fan in beleard weinmaster, wêrby't se harren gesinnen, klean, húsrie, boere-ark en -reau, bisten en, net te ferjitten, fiktaalje meitôgen. Yn 'e saneamde "Karafaan fan 1843" bejoegen har tusken de 700 en 1.000 kolonisten yn ien kear nei it Westen ta.
left|thumb|350px|It [[Oregon Trail.]] De wichtichste rûte foar sokke karafanen fan kapweinen wie it Oregon Trail, dat fan Independence, yn 'e steat Missoury, fia Fort Hall, yn Idaho, nei de Delling fan 'e Willamette, yn Oregon, late, dêr't him mei dêrtroch de stêd Portland ûntjoech. Fia dit paad liet men de deadlike woastinen fan it súdwesten (letterlik) lofts lizze. Neigeraden dat de tiid fierder gie, waarden oare rûtes klearre, lykas it California Trail (fan 1843 ôf), it Mormon Trail (fan 1847 ôf) en it Bozeman Trail (fan 1863 ôf). Dy brûkten fierhinne itselde begjinpunt en in grut part fan deselde eastlike helte fan 'e rûte as it Oregon Trail, mar sloegen healwei ôf nei harren eigen bestimmings.
Net in elk berikte syn bestimming. Krekt oarsom, withoefolle kolonisten kamen ûnderweis om it libben troch in ferskaat oan oarsaken, lykas Yndiaanske oanfallen (al kaam dat lang net sa faak foar as dat de westerns hawwe wolle), oerfallen troch banditen, ûnderfieding, sykten (dysentery, tyfus, goalera, longûntstekking, ensfh.), ûnderkuolling, lawines, slangebiten, trochdat se troch in wein oerriden waarden of trochdat se troch oare kolonisten út 'e ljochten holpen waarden. Ien tige bekend foarbyld fan in karafaan dy't syn bestimming nea berikte, wie de saneamde Groep-Donner (Donner Party), dy't sokke ûntbearings litte, dat de leden dêrfan úteinlik harren taflecht namen ta kannibalisme. Guon lju kamen ek wer werom út Westen. De measten dêrfan wiene foarútgien om in wenplak te beävensearjen, en hellen no de rest fan 'e famylje op. Mar foar in part wiene it ek lju dy't ûntmoedige en telider slein rekke wiene, en dy't hopen yn it Easten harren âlde libbens wer oppakke te kinnen.
Mormoanen
In spesjale groep kolonisten wiene de mormoanen, dy't ûnder lieding fan harren profeet Brigham Young nei de delling fan 'e Grutte Sâltmar teagen, om oan leauwensferfolging yn Missoury en Illinois te ûntkommen. De krite dêr't hja harren nei wenjen setten, hearde doedestiden eins noch ta Meksiko, mar lei te fier nei it noarden ta om troch it Meksikaanske regear behearske te wurden. De mormoanen stiften der mear as hûndert delsettinkjes yn wat Young "Deseret" neamde, en regearre as in folslein ûnôfhinklike teokrasy. Nei't it gebiet yn 1848 mei û.m. Kalifornje troch Meksiko ôfstien wie oan 'e Feriene Steaten, kaam it bekend te stean as it Utah-territoarium. De troch Young as residinsje foar syn Tsjerke fan Jezus Kristus fan de Hilligen fan de Lêste Dagen stifte stêd Salt Lake City waard it mulpunt dat nije territoarium. Hoewol't it foar in grut part út woastyn en rotsgrûn bestie, wisten de mormoanen der troch harren kommunale wurkwize en heech ûntwikkele lânboumetoaden te oerlibjen en sels te florearjen. Hja ferkochten alderlei guod oan kolonistekarafanen op trochreis, en sleaten ferdraggen mei de Yndiaanske stammen yn Utah om't Young kedize dat it op 'e lange termyn goedkeaper wêze soe om 'e Yndianen mei-ite te litten fan 'e rispingen fan 'e mormoanen, as om oarloch tsjin harren te fieren.
thumb|right|250px|De [[Salt Lake Temple|hjoeddeiske timpel fan 'e Tsjerke fan Jezus Kristus fan de Hilligen fan de Lêste Dagen yn Salt Lake City.]] De grutste bedriging fan 'e mormoanske steat kaam dan ek net fan 'e Yndianen, mar fan it Amerikaanske regear, dat nei 1848, ûnder druk fan protestantske tsjerken, it besteansrjocht fan Deseret en de troch de mormoanen as ûnderdiel fan harren leauwe beliden polygamy (mearwiverij) ôfwiisde. Young-en-dy loeken har neat oan fan in regear yn it fiere Washington dat sy net erkenden, en de relaasjes giene mei feart berchôf. Oan 'e ein fan 'e 1850-er jierren, doe't presidint James Buchanan it Amerikaanske leger op 'e mormoanen ôfstjoerde, liek it skeel op iepen oarloch ta te gean. Hoewol't der gjin fjildslaggen plakfûnen, wiene der al wapene konfrontaasjes yn 'e Rocky Mountains, dêr't it mormoanske legerke de opmars fan 'e Amerikanen yn 'e berchpassen opkearde yn in barren dat wol de "Lytse Boargeroarloch" neamd wurdt. Tsjin dy tiid, lykwols, begûn it konflikt tusken Noard en Súd almar fêstere foarm oan te nimmen, en waard de oandacht fan Washington fan 'e mormoanen ôflaat.
Yn 'e wiere Amerikaanske Boargeroarloch, dy't yn 1861 útbriek, besochten de Súdliken Young safier te krijen dat er in ferbûn mei harren oangean soe, mei as bedoeling dat de mormoanen in westlik front tsjin it Noarden iepenje soene, mar Young wie sa liep dat er de boat ôfhold, wat nei alle gedachten de rêding fan syn tsjerke wie. Nei't it Noarden de oarloch yn 1865 wûn hie, rjochte it Amerikaanske regear de oandacht wer op it westen. De nije Republikeinske Partij, de driuwende krêft efter de ôfskaffing fan 'e slavernij, swarde no dat it ek de polygamy útrûgje soe, mei't dat krektlyk as in skeining sjoen waard fan alle religieuze, kulturele en morele wearden dy't in moderne beskaving hawwe moatte soe. It regear oer Utah waard de mormoanen systematysk ûntnadere, en de tsjerkelieding moast sels in hoartsje ûndergrûnsk gean. Oan 'e oare kant soargen de troch de Amerikanen sels bewurkmastere bettere ferbinings mei Utah en agressyf sindingswurk fan mormoanske kant derfoar dat der yn dyselde snuorje in tafloed fan mormoanske kolonisten út it Easten en út Jeropa wei nei Utah ta kaam. Uteinlik besleat de Tsjerke fan Jezus Kristus fan de Hilligen fan de Lêste Dagen yn 1890 om polygamy ôf te skaffen, wat daliks ta in tsjerkskuorring late mei in minderheid dy't der bûge of barste oan fêsthâlde woe. Mar fierwei it grutste part fan 'e mormoanen lei him der by del, sadat der in kompromis berikt wurde koe mei Washington en Utah einlings de status fan steat krije koe dy't it ûntholden wie salang't de polygamykwestje noch spile.
De Teksaanske Unôfhinklikheidsoarloch
Doe't Meksiko yn 1821 ûnôfhinklik waard, hearden dêr ek noch de eardere Spaanske noardlike besittings ta dy't no de Amerikaanske steaten Teksas, Nij-Meksiko, Arizona, Nevada, Utah, Kolorado en Kalifornje foarmje. Mei't dizze gebieten tige tin befolke wiene, alteast wat kolonisten fan Jeropeeske oarsprong oanbelange, makken earst de Spaanske en letter de Meksikaanske regearings de fatale flater om mei belestingfoardielen Amerikaanske kolonisten oan te lûken om har yn benammen Teksas nei wenjen te setten. Al rillegau begûnen de Amerikanen yn Teksas, dy't kwa leauwe, taal en kultuer frijwol neat gemien hiene mei Meksiko, mar nammenste mear mei de Feriene Steaten, harren ôf te setten tsjin it Meksikaanske regear, dat se stadichoan as in útlânske oerhearsking begûnen te beskôgjen. De Teksaanske Meksikanen, de Tejanos, dy't yn Meksiko eins neat yn 'e molke te krommeljen hiene om't se yn Teksas alhiel oan it fuottenein sieten, stiene yn dizze saak oer it algemien oan 'e kant fan 'e Amerikanen. Under lieding fan William Barrett Travis begûn de saneamde "oarlochspartij" de ûnôfhinklikens fan Teksas op te easkjen, wylst de "fredespartij" fan Stephen F. Austin "inkeld" fiergeand selsbestjoer hawwe woe.
thumb|left|350px|[[Sam Houston oanfurdet de oerjefte fan Antonio López de Santa Anna (1836).]] Doe't yn 1835 de Meksikaanske presidint Antonio López de Santa Anna de ymmigraasje fan Amerikanen oan bannen lizze woe, wie it al te let: datselde jiers arrivearren der nochris 30.000 Amerikaanske kolonisten mei 3.000 negerslaven. Der briek in iepen oarloch út, de Teksaanske Unôfhinklikheidsoarloch, dy't noch it bekendst wurden is troch it Meksikaanske belis fan 'e Alamo, in Teksaanske fêsting yn 'e neite fan San Antonio, wêrby't einlings it hiele Teksaanske garnizoen, besteande út 189 man ûnder lieding fan William Barrett Travis en James Bowie, omkaam. Under de deaden wie ek wiidferneamde Tennesseeske frontiersman Davy Crockett. Nei in lettere nederlaach yn 'e Slach by Goliad einige de oarloch mei in Teksaanske oerwinning yn 'e Slach oan de San Jacinto, dêr't de Teksaanske legeroanfierder Sam Houston syn troepen oanfitere mei de ûnstjerlike wurden "Remember the Alamo! Remember Goliad!" Nei de oerjefte fan it Meksikaanske leger fêstigen de Teksanen yn 1836 de ûnôfhinklike Republyk Teksas, mei't it Amerikaanske Kongres, benammentlik fanwegen de ympasse tusken frije steaten en slavesteaten, wegere om it gebiet ta de Uny ta te litten. Teksas wie njoggen jier lang in selsstannich lân, oant it yn 1845 dochs noch troch de Feriene Steaten opnommen waard as 28ste steat.
De Meksikaansk-Amerikaanske Oarloch
Meksiko beskôge Teksas lykwols noch altiten as in opstannige provinsje, en sadwaande late de Amerikaanske anneksaasje ta de Meksikaansk-Amerikaanske Oarloch. Wylst de Meksikanen har definsyf opstelden, foelen de Amerikanen harren buorlân binnen. Oer lân ferovere in Amerikaansk leger, oanfierd troch generaal Stephen W. Kearney, it letter Nij-Meksiko en Arizona, sûnder dat dêr folle wjerstân bean waard. In flottylje fan 'e Amerikaanske Marine, ûnder lieding fan kommodoar Robert F. Stockton, ferovere fan 'e see ôf de wichtichste havens fan Kalifornje, wêrnei't Kearney syn leger fia Arizona it Kalifornyske binnenlân besette, yn gearwurking mei in frijwilligersrezjimint besteande út Amerikaanske kolonisten dy't al yn Kalifornje taholden, laat troch kolonel John Charles Frémont. In oar Amerikaansk leger, ûnder befel fan generaal Zachary Taylor (dy't letter fierhinne op grûn fan syn rol yn dizze oarloch ta presidint keazen wurde soe), teach noardlik Meksiko binnen, en fersloech de Meksikaanske troepen dy't dêr stasjonearre wiene yn in stikmannich slaggen efterinoar. Boppedat fear de Amerikaanske Marine in trêde leger, ûnder lieding fan generaal Winfield Scott, út New Orleans oer nei Veracruz, oan 'e Meksikaanske westkust, itselde plak dêr't goed trije iuwen earder de Spaanske conquistadores fan Hernán Cortes ek foar it earst oan lân gien wiene. Scott marsjearre mei 12.000 man op nei Meksiko-Stêd, en fersloech de Meksikanen definityf yn 'e Slach by Chapultepec.
thumb|right|350px|De [[Feriene Steaten yn 1845, nei de anneksaasje fan Teksas.]] It praat yn Washington oer de mooglikheid om hiele Meksiko mar te anneksearjen, ferstomme al rillegau doe't bliken die hoe'n folslein oare kultuer oft it lân hie. De Cincinnati Herald ferwurde it algemiene gefoel dat yn 'e Feriene Steaten libbe, doe't dy krante frege wat de Amerikanen yn 'e goedichheid oanmoasten mei acht miljoen Meksikanen "mei harren ôfgodsbylden, heidenske byleauwe en minderweardige bastertrassen". Uteinlik waard yn 1848 it Ferdrach fan Guadelupe Hidalgo sletten, wêrby't Meksiko him dellei by de Amerikaanske anneksaasje fan Teksas, en fierders ek noch de territoaria Kalifornje, Nij-Meksiko (ynkl. Arizona), Utah (ynkl. Nevada) en Kolorado foar in sêft pryske oan 'e Feriene Steaten ôfstean moast. Yn 1853 waard de Amerikaanske súdwestgrins sa't dy hjoed de dei noch bestiet, foltôge mei de saneamde Gadsden-oankeap (Gadsden Purchase) fan súdlik Arizona, in gebiet dat nedich wie sadat in plend spoar rjochttroch lutsen wurde koe. Troch alle eardere Meksikaanske gebieten byinoar waard it Amerikaanske grûngebiet mei 20% útwreide.