cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sinteklaas
Oare foarmen
Op de Westfryske eilannen binne der hiel oare tradysjes mei it Sinteklaazjen, dy't net folle oant neat mei it hjoeddeiske Sinteklaasfeest fan de fêstewâl te dwaan hawwe. Sa hawwe se op Teksel de Ouwe Sunderklaas (ien wike nei de gewoane Sinteklaas), op Skylge de Sunderums en op Skiermûntseach de Klozums. Miskien fine ûndersikers nochris in link mei de eardere midsiuwske tradysjes.
Ieslumbuorren
Ieslumbuorren is in buorskip west fan Hitsum yn 'e himrik fan Mullum yn de gemeente Harns.
De buorskip leit westlik fan Sopsum ûnder Hitsum, noardwestlik fan Achlum en mank mei de buorskip Ludum foarmet er it súdeastlike bûtengebiet fan Harns.
Ieslumbuorren is fan oarsprong in terp en kaam foar as Eslum (1418), Eeslum (1511), Ezelum {1546), Eslemsburen (1840), Yslumbuorren, IJslumburen en IJslumbuurtche polder. Mei de lêste waard yn de 20e iuw foar in grutter gebiet oantsjut. De namme is nei alle gedachten ôflaat fan de persoansnamme Ese, dus in delsetting, buorren fan Ese.
Mei it hjoeddeistige Ieslumbuorren wurdt de bewenning noardlik fan de noardlike takke fan de Achlumer Feart mei ornearre, mei bewenning oan de Ludingawei en de Ieslumbuorren, dêr't de terpbewenning noch hieltyd te sjen is.
Driezumer Ryd
thumb|De Driezumer Ryd rjochting noarden De Driezumer Ryd is in wetter yn de gemeente Dantumadiel. De feart rint fan de Strobosser Trekfeart foarby de Driezumer Terp en komt op it Dokkumer Grutdjip.
In ried of red, rith en tsjintwurdich rie(t), riet, rij(t) is in namme dy't faker foar komt. It betsjut faak in lytser streamke, op in grutter wetter útrinnend.
De namme Driezumer Ryd jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Driesumer ried.
Earder hiet de feart de Driezumer Sylried om't it doe útkaam op de Driezumer Syl. Fan Driesum wie it oer de Driezumer Feart en de Driezumer Mar de ferbining mei Dokkum en de Lauwerssee.
Soefisme
thumb|300px|right|dânsjende derwisjen It soefisme is in mystyke streaming yn de islam. Ien dy't it soefisme oan hinget wurdt in soefy neamd. Hja foarmje mystike bruorskippen, dêr't de derwisjen begjinnelingen binne op it soefypaad. Yn it soefisme binne tsientallen skoallen, tarikat neamd. Guons dêrfan binne ynternasjonaal, oaren allinnich lokaal aktyf. It wurd Soefy komt fan soef, wat wol yn it Arabysk betsjut. Foarhinne droegen de soefys altyd wol en libben sober.
It leauwen
Soefisten leauwen dat de koran en de folsleine regels fan de sjaria uterlike regels binne en dat in ferskaat oan ferdjippings dêryn fûn wurde kin. Sy brûke wol it symboal fan in roas om dat út te byldzjen. De toarnen fan de roas, dy't de roas beskerming jouwe, symbolisearren dêrby de dissipline fan de regels fan de sjaria. De stamme fan de roas symbolisearret it ynderlike paad (tarika). De blêden fan de roas stiene symboal foar it ûnderfinen fan de ynderlike kennis fan God. De rook fan de roas stiet foar it ûnderfinen fan de werklikheid sa as dizze is.
Neffens guon soefys hawwe ortodokse moslims de kearn fan de Islam bedobbe ûnder alderlei om politike redens betochte en oerdreaune ferhalen, dy't letter in hillige status krigen hawwe.
Troch de iuwen hinne hawwe soefys yn de islam oer it algemien in soarte gedoochstatus hân. Hjirmei wienen sy better ôf as harren kristlike gelikensen, de gnostisy. Mar dat hat lykwols net altiten sa west en ek tsjintwurdich binne der soefys dy't troch radikale wahabiten bestriden wurde. Op dit stuit hawwe soefys it swier te ferduorjen yn Iran.
Sperkhim (wyk)
thumb| Haad-wenbuerten fan it Sperkhim It Sperkhim is in wenwyk binnen de stêd Snits. De wyk hat 2810 ynwenners (2008) en hat in oerflakte fan 380 hektare (dêrfan 42 hektare wetter).
Jack Shea
John Arnos (Jack) Shea (Lake Placid, 7 septimber 1910 - Saranac Lake, 17 jannewaris 2002) wie in Amerikaansk reedrider. Jack Shea wie de heit fan skyer Jim Shea en de pake fan Skeletonner Jim Shea.
Sperkhim (wyk)
Topografy
De wyk grinzet yn it noarden oan de binnenstêd fan Snits, yn it easten oan it Yndustryterrein Houkesleat, yn it westen oan Lemmerwei-East en yn it suden oan it Rasterhoffpark.
Jack Shea
Jack Shea waard op de Winterspullen fan 1932 twafâldich Olympysk kampioen, hy wûn 500 en de 1500 meter by ôfwêzigens fan in grut tal Europeeske top reedriders, dy't de spullen yn Lake Placid mijden út ûnfrede oer de Amerikaanske wize fan starten mei alle dielnimmers tagelyk op de baan (massastart). Jack Shea ferstoar op 17 jannewaris 2002, yn 'e aldens fan 91 jier ta gefolch fan in slim auto ûngelok.
In pear wiken letter wie syn pakesizzer de Amerikaanske flaggedrager by de iepening fan de Olympyske Winterspullen yn Salt Lake City, nei't Jim Shea by it skeleton ek noch Olympysk Kampioen waard krekt as syn Jack Shea yn 1932 by it reedriden, droech er de oerwinning op oan syn koartlyn ferûngelokke pake.
Sperkhim (wyk)
Histoarje en bebouwing
Op it plak fan de hjoeddeiske wyk stie oent 1920 de pleats Sperckhem, eigendom fan it Ald Burger Weeshûs. De wyk is neamd nei dy pleats, dy't sels wer neamd wie nei de it eartiidske wetter de Sperkhim (wetter). De huzen yn de wyk stamje meast út de perioade 1920-1930. De Willem de Swijerstrjitte en Wâldfeartkaai binne fan 1929. Ek is der yn de jierren 50 nijbou komd: de buert Túndoarp mei de Ichtustsjerke. Yn 1988 is in earste fernijing dien yn de Túndoarp; sûnt 2005 is de rest fan de buert renovearre ta Nij Túndoarp. De strjitten binne neamd nei de keninklike famylje.
It Sperkhim wie in folksbuert en hie in soad slachters, bakkers en oare winkeltsjes. In protte winkels binne sûnt ophâlden, en troch de fernijings is it karakter fan de wyk ek wat feroare. Yn it uterste suden fan de wyk leit it Sudersportpark en it wenweinkamp.
De wykferiening Sperkhim-Túndoarp sit yn wyksintrum De Eekmole.
Seeklaai
Seeklaai is klaai dy't troch de see ôfset wurdt en meast oan de kust foar komt. Seeklaai is tige fruchber, oars as troch see ôfset sân.
Untstean
Yn Nederlân wurdt seeklaai fûn yn Grinslân, Fryslân, Noard-Hollân, Súd-Hollân, Flevolân en op de Siuwske en Súd-Hollânske Eilannen. De âldste seeklaai is ôfset fan it Iere-Holoseen ôf, doe't de seespegel bot omheech gie. De kust yn west- en noard-Nederlâm bydel leine fan slinken trochbrutsen strânwâlen, mei dêrefter in ûndjippe lagune, dy't fergelike wurde kin mei de Waadsee fan distiid. Meidat de see sedimint oanfieren bleau, koe yn in tiidrek fan in bot stigende seespegel it waadmiljeu bestean bliuwe. Uteinlik waard sadwaande in tsjok pakket âlde seeklaai foarme.
Doe't de strânwâlen foar it grutste part tichtsliken koe der yn it efterlân in feanlaach groeie. Fan de iere Midsiuwen ôf waard it fean oanmakke en ôfgroeven, mei fan gefolgen dat de leger lizzende goaen oan de kust hieltyd gefoeliger foar de ynbrekkende see waarden. Fia slinken en prielen waard klaai op fean dellein, jonge seeklaai. Faak binne de troch de see oerstreamde gebieten letter wer bepoldere.
Kwelders en bewenning
De heger opslike plakken bleaune by floed faak drûch; op dy plakken ûntstie begroeing en ûntstienen kwelders, dy't letter troch minsken bewenne rekken. Bewenning fan de seeklaaigebieten yn Noard-Nederlân wie earst lytsskalich en faaks allinne yn de simmer. Fan de 7e iuw f.Kr. ôf wurdt de bewenning yntinsiver. Der wurde terpen yn de kwelders opsmiten, fral in Fryslân, Grinslân (wierden) en Noard-Dútslân (Warften); fan de 10e iuw nei Kristus ôf oan, waarden de earste seediken oanlein.
Eigenskippen
Seeklaai hat meastal een blaugrize kleur, rivierklaai is brún. Seeklaai befettet safolle organyske stof net as rivierklaai, mar hat wol mear kalk, dat fan skulpdieren komt.
Seeklaai is bot fruchtber, dat it wurdt faak brûkt foar ikkerbou. Swiere seeklaai sa as knipklaai is net sa geskikt foar ikkerbou, en wurdt meast as greidlân brûkt. De knipklaai is in protte yn stienfabriken brûkt foar it meitsjen fan bakstien, dakpannen en gresbuizen. Soms jout seeklaai swierrichheden, sa as by ynklinking en fersâlting troch sterke ûntwettering as kwelwetter.
At de seeklaai fermingd is mei sân, wurdt it gaadlike grûn foar blombolletylt. Dy grûn hjit geastgrûn.
Eugène Simon
thumb|Eugène Simon, foto fan [[Nadar]] Eugène Simon (Parys, 30 april 1848 - dêre, 17 novimber 1924) wie in Frânsk arachnolooch. Hy hat in protte wurk ferset op it mêd fan taksonomy fan spinnen en by it ferneamen dêrfan. Hy hat ek in tal lagen beneamd, Anelosimus, Psellocoptus en Phlogius. Syn meast wichtige wurk op dat mêd wie Histoire Naturelle des Araignées (1892).
Hy hie ek in soad niget oan Kolibrys dêr't er in ferskaat oan soarten en rassen fan beskreaun hat. Hy publisearre dêroer Histoire Naturelle des Trochilidae (1921).
1907
Dit jier makket ûnderdiel út fan it desennium fan 'e 1900-er jierren.
Burren
thumb|225px|left|De Poulnabrone Dolmen yn de Burren
De Burren (Iersk: Boireann, nije stavering Boirinn, "grutte rots") is een uniek karstlânskip yn it noardwesten fan it greefskip Clare yn Ierlân. It kalkstiengebiet hat in oerflak fan sa'n 300 km². Oan de noardside wurdt it begrinzge troch de Baai fan Galway en oan de westkant troch de Cliffs of Moher.
Nettsjinsteande it rotsige lânskip komme der in soad planten út ferskaat oan biotopen foar. Teffens libje der in protte diersoarten. Under de Burren sitte tûzenen grotten, dêr't de Aillwee Cave de ferneamdste fan is.
De Burren is ryk oan archeologyske monuminten. Fral de Poulnabrone Dolmen lûkt in soad minsken. Dat grêfmonumint út it Neolitikum is yn de jierren tachtich fan de tweintigste iuw archeologysk ûndersocht. It die bliken dat it monumint it grêf foar te minste 33 persoanen wie.
Cornelius O'Brien (doedelsekspiler)
O'Brien is ien fan mar in per Ierske muzikanten dy't yn 17e iuw neamd wurde. Yn 1656 waard er 'feroardiele ta tweintich swypslaggen op de bleate rêch' en waard er deportearre nei it eilân Barbados.
Mistel
thumb|right|225px|In fan in [[din ôfskuorde mistel. Goed is it ôfwarmeganisme fan de beam te sjen oan de woekeringen en de harslaach]] thumb|225px|right| De mistel (Viscum album) is een wintergriene plant dy't yn beammen libbet. It is in healparasyt: foar wetter en sâlten is hy ôfhinklik fan syn gasthear. De mistel wurdt ek "mistletoe", "fûgellym" neamd. Yn Nederlân is de plant wetlik beskerme.
De mistel komt yn hiel Fryslân foar. De noardlike grins is net Súd-Limburch lykas algemien oannomd wurdt. Yn Súd-Limburch is hy frij algemien, mar yn de rest fan Nederlân minder. Yn Dútslân komt de mistel ek in soad foar, benammen yn appelbeammen. Yn Noard-Denemark is de mistel wol oantroffen yn in kletterbeam. De plant komt foar yn popelieren, (mar nea yn klapperbeammen), appelbeammen en hagedoarnstrûken.
Jelle Kaspersma
Jelle Kaspersma (Snits, 2 maaie 1948 - Kampen, 17 febrewaris 2019) wie in Frysk dichter en ûnderwizer.
Shang-dynasty
Mei de Shang-dynasty of koartwei Shang wurdt de beskaving oantsjutten dy't yn Sina yn de 2e milennium f.Kr. bloeide by de ûnderrin lâns fan de Giele Rivier. Omdat yn 1401 f.Kr. troch ien fan har keningen de haadstêd oerbrocht waard nei Yin, wurdt ek wol sein fan de Yin-kultuer. By de Shang wie yn Sina foar it earst sprake fan in tiidrek mei in gearstalde kultuer ûnder it bewâld fan ien keningshûs.
Wynzermûne
De Wynzer mûne is in poldermole noardeast fan it doarp Wyns yn de gemeente Tytsjerksteradiel. It is in houten achtkante muonts, mei stiennen fjildmuorren, dekt mei reid.
Skiednis
De Wynzer mûne is in muonts út 1871 en tsjinne foar it bemeallen fan de Wynzerpolder. In 1931 krige de mûne in nije fizel. Ek krige hy de saneamde Dekkerwjukken, dy't lykwols by in restauraasje yn 1970 ferfongen waarden troch fokwjukken. Oant ûngefear 1975 bleau de mûne yn bedriuw, al gie dat de lêste jierren benammen op motorkrêft.
In 1993 waard de Wynser mûne eigendom fan de Stifting De Fryske Mole, dy't him yn 1994/1995 opnij restaurearje liet. Lange tiid stie de mûne mids in soad begroeiing. Yn 2006 ferbettere de situaasje, doe't in soad fan de beammen en strewelen der omhinne kapt of snoeid waarden. Yn datzelfde jier waard de Wynzer mûne troch it Wetterskip Fryslân by wetteroerlêst oanwiisd om as reservegemaal te tsjinjen. De mûne is mealree.
Masturbaasje
Masturbaasje (fan it Latynske masturbari, fan ûndúdlike etymology) is it stimulearjen fan 'e geslachtsdielen en/of de anus troch it brûken fan in hân of hannen, in finger of fingers, seksboartersguod, aldendeiske foarwerpen, of in kombinaasje dêrfan. It doel is om seksueel geniet op te wekjen, faak (mar net altyd) oant der in orgasme folget. Masturbaasje wurdt faak lykslein mei selsbefrediging, it masturbearjen fan jinssels, mar men kin ek in oar masturbearje. Masturbaasje wurdt oan dien troch beide geslachten en lju fan alle leeftiden. Der binne fan masturbaasje gjin sûnensrisiko's bekend. As it oan in orgasme ta folholden wurdt, folget der in natuerlike ûntspanning fan it minsklik lichem, dy't in skoftke ta in gefoel fan slûgens liede kin.
Oansjen
Foarhinne waarden rûnom leagens ferspraat oer de skealike gefolgen fan masturbaasje, om't it benammen fanút in religieuze eftergrûn beskôge waard as wat ferkeards en ymmoreels: in sûnde dy't útrûge wurde moast út goederbêst foar de minsken sels. It maatskiplik taboe op masturbaasje belune lykwols geandewei de tweintichste iuw, en tsjintwurdich wurdt it, alteast yn 'e Westerske wrâld, oer it algemien sjoen as wat normaals en in wichtich part fan in sûn sekslibben. It wurdt ek beskôge as befoarderlik foar it lichaamlik en psychologysk wolwêzen. Neffens de Merck Manuel of Diagnosis and Therapy, in gesachhawwend standertwurk, wurdt (sels)masturbaasje tsjintwurdich inkeld noch beskôge as abnormaal yn trije gefallen:
Selsbefrediging yn it algemien
Foar masturbaasje yn 'e sin fan selsbefrediging brûkt men seksuele fantasij om lust op te wekjen. Dat kin al of net begelaat wurde troch it besjen fan in eroatyske film of pornofilm, it lêzen fan in neakenblêd of pornoblêd of it brûken fan in oare eksterne boarne foar seksuele opwining. Selsbefrediging wurdt oan dien troch minsken fan beide geslachten en fan alle leeftiden. Neffens in ûndersyk fan 'e Rutgersstichting út 2017 masturbearret fan 'e Nederlânske befolking 40% fan 'e manlju en 14% fan 'e froulju teminsten ien kear yn 'e wike. By itselde ûndersyk joech 16% fan 'e manlju en 33% fan 'e froulju oan nea te masturbearjen. Manlju masturbearje oer it algemien mear as froulju. Net allinne folwoeksenen masturbearje trouwens; prepuberale bern stimulearje harrensels ek as se útfine dat soks in oangenaam gefoel jout. Pas as se yn 'e puberteit komme, wurdt it foar harren lykwols mooglik om op dy wize in orgasme te berikken.
Froulike selsbefrediging
Famkes en froulju kinne masturbearje troch oer en om 'e klitoris hinne te wriuwen, de skamlippen te massearjen en de fingers yn en út 'e fagina te bewegen. Dy aktiviteiten wurdt oantsjut as fingerjen. Faak brûke froulju ek seksboartersguod by it masturbearjen, lykas in dildo of in fibrator, of (minder faak) in seksmasine of aldendeiske foarwerpen lykas in banaan of in komkommer. Sokke fallusfoarmige foarwerpen kinne ynbrocht wurde yn 'e fagina (of de anus), mar fibrators wurde ek fral in protte brûkt om tsjin 'e klitoris oan te hâlden, sadat de trillings fan it apparaat op dat punt ta seksueel geniet en úteinlik ta in orgasme liede. De hurde striel wetter út in dûskop wurdt soms foar itselde doel brûkt. Om 'e stimulaasje op te fieren, kinne froulju ûnder it masturbearjen ek oare erogene sônes fan harren lichem oanreitsje, lykas de boarsten, de spiennen of de anus.
De stimulaasje fan 'e geslachtsdielen kin by froulju ek plakfine sûnder dat de hannen derby belutsen binne, bgl. troch earne tsjinoan te riden (mei in Ingelsk lienwurd tsjintwurdich wol oantsjut as 'humpen'). Meastentiids folget oan 'e ein fan it stimulearjen in orgasme. Dat is by froulju in yntinse sensaasje dat in stik langer oanhâlde kin as by manlju. Ek is alteast in diel fan 'e froulju by steat om in mearfâldich orgasme of in froulike ejakulaasje te krijen. Oan 'e oare kant is it foar guon froulju tige dreech of sels suver ûnmooglik om in orgasme te berikken. Ek komt it foar dat froulju troch ûnkunde of ûnwil fan harren sekspartner(s) allinne troch sels te masturbearjen in orgasme berikke kinne.
Manlike selsbefrediging
Selsbefrediging by jonges en manlju, dat ek wol onanisme neamd wurdt nei it bibelske ferhaal oer Onan (Genesis 38:8-9), wurdt ornaris dien troch ôflûken. Dêrby nimt men de penis yn 'e hân en makket op-en-delgeande bewegings wêrby't de nút (de útein fan 'e penis) stimulearre wurdt oant men in ereksje en úteinlik in orgasme kriget. De oare hân wurdt wilens faak brûkt om 'e balsek strak nei ûnderen te lûken en/of om 'e testikels sêftkes te massearjen. Guon (mar lang net alle) manlju fine it oangenaam om ûnder it masturbearjen ek de spiennen of de anus oan te reitsjen.
Oars as by froulju hâlde manlju mar komselden op mei masturbearjen foar't se in orgasme berikt hawwe, of it moast wêze dat se ûnderbrutsen wurde. By it manlik orgasme wurdt sperma troch de urinebuis út 'e penis ejakulearre. Dêrnei folget in saneamde refraktêre perioade, wêrby't de penis in skoft net wer stiif wurde wol. It is dêrom foar manlju dreech om mear as ien orgasme efterinoar te krijen.
Krekt as froulju kinne manlju ek sûnder hannen masturbearje, troch earne by op te riden ('humpen'). Ek brûke manlju wolris (mar minder faak as froulju) seksboartersguod of aldendeiske foarwerpen by it masturbearjen. Sa kin in fibrator tsjin 'e nút oan holden wurde, om dy mei trillings te stimulearjen. Ek kinne manlju harren penis yn in keunstfagina (lykas de Fleshlight) of in teledildoanyske masturbator (lykas de RealTouch) stopje. Yn 'e bekende Amerikaanske film American Pie masturbearret ien fan 'e haadpersoanen troch syn ereksje yn in farskbakte, waarme apeltaart te stekken, wat neitiid yn it wiere libben perfoarst ek neifolging krigen hat.
Anale selsbefrediging
Behalven de geslachtsdielen kin (ek) de anus masturbearre wurde, troch it yn- en útbewegen fan fingers (fingerjen) of fan seksboartersguod, lykas in dildo, in fibrator, Sineeske baltsjes of geisha-ballen. Soks wurdt dien troch (guon) froulju, mar ek troch (guon) sawol homoseksuele as heteroseksuele manlju. Manlju kinne behalven troch stimulaasje fan 'e nút (de útein fan 'e penis) ek in orgasme berikke troch (anale) stimulaasje fan 'e prostaat.
Net-seksuele redens foar selsbefrediging
Der besteane ek net-seksuele redens foar selsbefrediging, benammen foar manlju. Soks komt bgl. foar as men in spermadonaasje dwaan wol oan in spermabank, of as jins sperma ûndersocht wurde moat foar in fruchtberensûndersyk.
Mienskiplike masturbaasje
Mienskiplike masturbaasje is it masturbearjen fan of it masturbearre wurden troch jins sekspartner. Krekt as by selsbefrediging binne dêrfoar de meast brûkte techniken it wriuwen oer de klitoris en skamlippen, it fingerjen fan 'e fagina en/of anus en it ôflûken fan 'e penis. Soks heart ornaris ta it foarspul fan eigentlike seksuele mienskip, al kin it ek in foarm fan net-penetrative seks op himsels wêze. Yn dat lêste gefal is it faak bedoeld om seksueel geniet te jaan en te ûntfangen mar net de fammesteat te ferliezen (by froulju) of om net it risiko te rinnen op swierens of seksueel oerdraachbere sykten.
Der besteane yn haadsaak twa foarmen fan mienskiplike masturbaasje. Mienskiplike masturbaasje sûnder kontakt is as twa minsken oan selsbefrediging dogge yn inoars oanwêzigens, sadat inoars selsbefrediging inoars lust ferheget. By mienskiplike masturbaasje mei kontakt masturbearret ien persoan in oare persoan, of twa persoanen masturbearje inoar. Soks kin tagelyk of om bar dien wurde. Beide neamde foarmen kinne fansels ek yn groepsferbân bedreaun wurde.
Sûnens
Der is gjin inkeld oarsaaklik ferbân bekend fan masturbaasje mei lykfol hokker foarm fan in lichaamlike of geastlike oandwaning. Wol is it fansels sa, lykas mei alles, dat oerdied ta slitaazje liedt. By in man dy't tweintich jier lang eltse dei fjouwer of fiif kear masturbearret, sille úteinlik de swellichems yn 'e penis it bejaan. En as immen it foar de moade hat om foarwerpen yn 'e fagina of anus te triuwen, kin it foarkomme dat dy fêstreitsje as se te djip ynbrocht wurde, mei as gefolch dat men jin ûnder behanneling fan in dokter stelle moat om se der wer ta'n út te krijen.
Minskwittenskip
It begrip Minskwittenskip wurdt brûkt om alle wittenskippen mei oan te tsjutten dy't net ta de eksakte wittenskppen rekkene wurde, bygelyks letteren, filosofy, psychology en rjochten.
Keppeling om utens
ASO humane wetenschappen
List fan planetoïden 46301-46400
Dit is in list fan planetoïden 46301-46400.
Omgong fan Frankryk foar froulju
De Omgong fan Frankryk (Frânsk: Tour de France Femmes) is in hurdfytswedstriid fan meardere dagen foar froulju yn Frankryk. Tusken 1984 en 2009 wiene der ferskate wedstriden dy 't sjoen waarden as de Omgong fan Frankryk foar froulju. Fan 2014 oant en mei 2021 waard ûnder de Omgong fan Frankryk foar manlju in wedstriid fan ien dei foar froulju (La Course) organisearre troch de ASO. Fan 2022 ôf is der wer in etappekoers fan mear dagen.
Tour de France féminin & Tour de la CEE féminin
Fan 1984 oant en mei 1989 waard de wedstriid ûnder de namme Tour de France féminin hâlden, op deselde dagen en oer itselde parkoers as de manlju. Direkteur Jean-Marie Leblanc besleat nei de wedstriid fan 1989 op te hâlden om't it neffens him ekonomysk net rendabel wie. De wedstriid waard fan 1990 ôf net mear gelyk mei de manlju ferriden en hjitte oant en mei 1993 Tour de la CEE féminin. Dêrnei hold de wedstriid op, om't der problemen wiene mei it oanlûken fan sponsoaren en gaststêden, wêrtroch't der faak lange ferpleatsingen wiene tusken de etappen.
La Grande Boucle féminine
Tagelyk waard fan 1992 ôf de Tour cycliste féminin yn augustus organisearre troch Pierre Boué], in konkurrint fan Société du Tour de France. Yn 1998 moast de wedstriid fan namme feroarje, omdat de namme tefolle like op de Omgong fan Frankryk en hjitte fan doe ôf La Grande Boucle féminine (nei La Grande Boucle, de bynamme fan de Omgong fan Frankryk). Mei troch de Festina-affêre by de manlju yn de Tour fan 1998 waard it oanlûken fan sponsors allinnich mar dreger. Yn 2004 waard de wedstriid net hâlden. Foarhinne telde de omgong tusken de 10 en 15 etappes, mar sûnt 2005 noch mar fiif (yn ien regio) en dêrtroch waard de Omgong net mear klassifisearre troch de UCI en krige it in benammen nasjonaal dielnimmersfjild. Yn 2008 telde de wedstriid sân etappes op seis dagen en yn 2009 bestie de lêste edysje noch út mar fjouwer etappes troch it annulearjen fan de earste trije etappes yn Bretagne. De winneres fan de lêste edysje, Emma Pooley, grapte dat it noch mar in Petite Boucle wie yn stee fan in Grande Boucle. Nei't de Tour de l'Aude in 2010 en de Route de France yn 2016 ophold te bestean, wie de Giro Donne de iennige oerbleaune Grutte Omgong foar froulju.
La Course
Nei in petysje fan Marianne Vos, Emma Pooley, Kathryn Bertine en Chrissie Wellington waard der op 27 july 2014, de lêste dei fan de Omgong fan Frankryk foar manlju, in wedstriid fan ien dei mei de namme Omgong fan Frankryk foar froulju yntrodusearre. Vos wûn de earste edysje. De earste trije jier waard riden op de Champs Élysées yn Parys. Yn 2017 en 2018 wie de wedstriid yn de Alpen, mei oankomst op respektyflik de Col d'Izoard en Le Grand-Bornand. Beide edysjes waarden wûn troch Annemiek van Vleuten. Yn 2019 wie Pau de gast stêd mei wer Vos as winneres. De lêste twa edysjes waarden ferriden by de start fan de Tour yn Nice en Bretagne. De lêste edysje yn 2021 waard wûn troch Demi Vollering.
Tour de France Femmes
Op 12 maaie 2021 makke de ASO bekend dat der yn 2022 wer in Omgong fan Frankryk foar froulju wêze sil mei de namme Tour de France Femmes 2022. It definitive parkoers waard yn oktober 2021 bekend makke: de omgong sil acht dagen duorje, mei de start op de lêste dei foar de manlju op 24 july yn Parys en de slotrit finisht op La Planche des Belles Filles.
Dildo
thumb|right|In 18 sentimeter silykoanen dildo
In dildo of keunstpenis is in langrûnen plastyk of lateks objekt mei in glêde ôfwurking, meastentiids yn 'e foarm fan in minsklike pyst. Dit kin brûkt wurde as seksboartersguod om ta seksuele tefredenens te kommen troch it yn 'e fagina of anus te stekken en op en del te beweegjen. It is ek in objekt foar seksueel fetisjisme. Yn tsjinstelling ta de fibrator hat in dildo gjin trilmotor.
Etymology
It wurdsje "dildo" soe ferwize kinne nei ark dy't op boaten brûkt waard. As der in gat yn 'e boat siet koene hja der in dildo ynstekke, op dizze wize is Dildo, Newfoundland in plakje yn Kanada mei de namme fan it histoaryske skippersark. Oare suggesjes foar de etymology fan it wurd is it Italjaanske wurd "diletto" (Frysk: optein).
Olisbos is in klassyk begrip foar in dildo, fan it Grykske ολισβος; in godemiche is in dildo mei de foarm fan in pyst mei skroatum. Yn guon moderne talen, kin de namme "dildo" ferskate betsjuttings hawwe, lykas yn it Russysk (Фаллоимитатор, letterlik "ferrifele ymitaasje"), Spaansk (Consolador, letterlik "fertreasting") of yn it Welsk (cala goeg, letterlik "ferrifele pyst").
Farianten
400px|right|thumb|In lateks dildo mei dûbele kop(46 sentimer) In dildo dy't yn 'e anus stutsen wurd en deryn bliuwt foar in beskate tiid wurd in buttplug neamd. Dildos dy't brûkt wurde foar herheljende anale penetraasje, wurde ornaris as ienfâldige "dildos" beskôge en moat in flakke basis hawwe om hjir feilich mei boartsjen te kinne. Der binne ek "dûbele penetraasje-dildo's", mei ferskate foarmen steande yn deselde rjochting foar it tagelyk anaal en faginaal stimulearjen, of foar twa persoanen dy't ien dildo meiïnoar diele. Yn dit gefal, wurd de troch beide persoanen tagelyk brûkt en op itselde stuit hawwe beide persoanen stimulaasje.
Der binne dildos makke foar froulju om in oar manlik of froulik persoan te stimulearjen, dizze wurde in foarbynpyst neamd, of in foarbynpystdildo, dy't nei binnen ta droegen wurde kin, soms mei fibrearende masinas keppele om utens.
Foarbyn dildos kinne in dûbel-ein ha, hokker brûkt wurde kin by in pearke dy't anaal of faginaal eksperimintearje wol. Hja kinne ek brûkt wurde foar seksuele penetraasje by de man.
Oare dildos omfiemje ûntwerpen dy't oan de holle fan ien partij past wurde kine, opblaasbere dildos, en dildos mei sûg koppen keppele oan de basis. Mei helpmiddels foar dildos kinne je in dildo om je middel hâlde, op 'e holle sette, of op fêste ûndergrûn pleatsen.
It is noch mar koartlyn dat de dildo sosjaal akseptearre waard, en wurd as seksboartersguod hieltyd populêrder. Der is op it stuit in riik ferskaat en dildos wurde no ek mei djoere materialen makke.
Slingeraap
Slingeraap is in aktiviteit wêrby't mei in tou oer in brede feart slingere wurde moat. It wurdt simmerdeis sûnt 1983 hâlden yn Akkrum. Boppe De Boarn hinget oan in grutte kraan in slingertou. Dielnimmers moatte yn dit tou springe en sa fier mooglik op de oare wâl delkomme. It rekord stiet op ûngefear 16 meter.
Oksidaasjetastân
De oksidaasjetastân (ek wol oksidaasjegetal, oksidaasjegraad, oksidaasjetrep) is in maat foar de mate wêryn in atoom oksidearre is. In atoom kin elektroanen diele mei oare atomen, en kin elektroanen mienskiplik krije. Dizze elektroanen foarmje dan mei elkoar in elektroanepear. It elektroanepear sit gemiddeld altyd tichter by ien fan de twa atomen (útsein it twa eksakt deselde atomen binne yn in symmetrysk molekúl), by it meast elektronegative. Om it oksidaasjegetal te bepalen wurdt oannomd dat dit elektroanepear hieldendal by it atoom sit mei de heechste elektronegativiteit. Omdat it atoom no in elektron mear hat as it sûnder de bining hawwe soe, is it atoom ienweardich negatyf laden. Foar de berekkening fan it oksidaasjegetal (it atoom dêr't de atomen fan it elektroanepear it fierste by wei steane krijt logyskerwize in ienweardige positive lading takend). Dêrnei wurdt dit foar elke bining oan in atoom dien, en dizze getallen wurde by elkoar opteld. Dit levert in getal op tusken de -7 en de 7. Dit wurde meast werjûn yn Romeinske sifers, dit yn tsjinstelling ta de falinsje.
Slingeraap
It Frysk Kampioenskip Slingeraap lûkt altyd in soad minsken, der wurde ek faak telefyzjeopnames fan makke. Der meie net mear as 230 dielnimmers meidwaan. Der komme ek in protte fierljeppers op ôf. Der wurdt sprongen yn 4 kategoryen. Lykas by in soad aktiviteiten yn Akkrum leverje de bruorren Anker it wedstrydkommentaar.
Oksidaasjetastân
At elektroanen opnomd wurde treedt it atoom op as in oksidator. At it elektroanen ôfjout, treedt it atoom op as in reduktor. Edelgassen hawwe ornaris, d.i. útsein útsûnderlike gefallen, oksidaasjetrep 0. In soad eleminten kinne meardere oksidaasjetastannen hawwe. Bygelyks swevel kin ien of twa elektroanen opnimme: oksidaasjetastân -II en -I (optredend as oksidator) of twa, fjouwer of seis elektroanen ôfstean: oksidaasjetastân +II, +IV en +VI (optredend as reduktor). De oksidaasjetastân kin dus posityf of negatyf wêze.
By oergongsmetalen kinne ferskillende oksidaasjetastannen foarkomme. Benammen foar dy eleminten wurdt it begrip falinsje ek noch brûkt (divalent izer foar Fe2+ en trivalint izer foar Fe3+) De oksidaasjetastân is yn de koördinaasjegemy tige wichtich. Dizze wurdt dan mei bepaald troch de liganden.
Barry Hay
Barry Andrew Hay (Faizabad, Yndia, 16 augustus 1948) is in Nederlânsk sjonger en gitarist. Hy is bekend as de sjonger fan de Golden Earring.
Golden Earring (1967-2021)
Yn de rin fan de jierren 60 waard Barry Hay sjonger by de Haagske band The Haigs, in popgroep mei wat rûgere muzyk. Yn 1967 waard Hay frêge om Frans Krassenburg te ferfangen by de Golden Earring. In jier letter, yn 'e simmer fan 1968, waard de tsiende single fan de Golden Earring, Dong dong di ki di ki dong, de earste nûmer 1-hit fan de band. Noch fjouwer nûmer 1-hits folgen. Mei de Golden Earring brocht Hay 22 studio-albums en tsien live-albums út.
Solo karriêre
Al fanôf de jierren 70 is Hay op de mominten dat it wat rêstiger is mei de Golden Earring as solo-artyst dwaande. Hy hat solo fjouwer studio-albums útbrocht.
Flying V Formation
Fan 2012 ôf begûn Hay in twadde projekt. Mei in tal jongere muzikanten begûn er de Flying V Formation. Mei dit projekt hat Hay oant no ta ien studio-album útbrocht.
Priveelibben
Hay waard yn Faizabad, Yndia, berne as soan fan de Skotske kolonel Philip Aubrey Hay en in Nederlânske mem. Nei't syn âlden by inoar wei giene doe't Barry 8 jier âld wie, kaam er mei syn mem nei Nederlân. Yn syn jeugd siet er op in Ingelsktalich ynternaat. Dêrnei folge er in oplieding oan de keunstakademy. Barry Hay boaske op 22 febrewaris 1992 mei Sandra Bastiaan, it pear hat twa dochters.
Wrakkemuseum
thumb|Wrakkemuseum It Wrakkemuseum is in kultuerhistoarysk museum yn Formearum op it waadeiân Skylge.
India (pornografysk aktrise)
India, echte namme: Shamika Brown (17 maaie 1977), is in Amerikaansk pornografysk aktrise fan Afro-Amerikaansk komôf. Mids jierren njoggentich makke hja as rapper diel út fan 'e groep Harmony Innocents. Tsjin 'e ein fan har karriêre as pornoaktrise sette se dermei útein om as prostituee te wurkjen op 'e Moonlight Bunny Ranch, in legaal bordeel yn 'e Amerikaanske steat Nevada.
Melrose Foxxx
Melrose Foxxx, echte namme: Donnika Aliclia Poindexter (22 jannewaris 1983), is in rêstend Amerikaansk pornografysk aktrise fan Afro-Amerikaansk komôf, dy't berne is yn Paramount, yn 'e steat Kalifornje.
Sjoerd Soeters
Sjoerd Soeters (Nes, 2 augustus 1947) is in Nederlânsk arsjitekt.
Libben en wurk
Soeters wie soan fan in hûsdokter. Fan 1966 oant 1975 studearre er boukunde oan de Technyske Hegeskoalle Eindhoven. Dêrnei gie er oan it wurk by arsjitekteburo VDL yn Amsterdam. Yn 1979 rjochte Sjoerd Soeters tegearre mei syn frou Merle Soeters-Stefels in arsjitekteburo yn harren hûs oan de Prinsegrêft. Tsien jier letter kaam it buro yn in Baptistetsjerke oan de Tsjerkestrjitte yn it sintrum fan Amsterdam.
De maatskip Soeters Van Eldonk arsjiteten hat sa'n 55 meiwurkers.
Fan 1990 ôf oan wie Soeters supervisor foar ferskate bouprojekten, lykas Sirkus Zandvoort, it Java-eilân yn Amsterdam en Haverleij yn Engelen by De Bosk dêr't er it stedsboukundich ûntwerp foar makke.
Soeters siet ek efter it gebouwekompleks De Piramides yn Amsterdam en it nije sintrum fan Saandam: Inverdan.
Irving Jaffee
Irving Warren Jaffee (New York, 15 septimber 1906 - San Diego, 20 maart 1981) wie in Amerikaansk reedrider.
Danka Diamond
Danka Diamond, echte namme unbekend (?), is in Dútsk neakenmodel en pornografysk aktrise fan Turksk komôf.
Irving Jaffee
Irving Jaffee die twa kear mei oan de Olympyske Winterspullen (yn 1928 en 1932) hy waard op de Winterspullen fan 1932 twafâldich Olympysk kampioen, hy wûn 5 en de 10 kilometer by ôfwêzigens fan in grut tal Europeeske top reedriders, dy't de spullen yn Lake Placid mijden út ûnfrede oer de Amerikaanske wize fan starten mei alle dielnimmers tagelyk op de baan (massastart). Irving Jaffee ferstoar op 20 maart 1981, yn 'e aldens fan 74 jier.
Stasjon Middelburch
Stasjon Middelburch (Mdb) iepene op 1 maart 1872, is in stasjon yn de Nederlânske stêd Middelburch yn de provinsje Seelân. Oan de Steatsline F (Roosendaal - Flissingen).
Gebou
It gebou wie ree yn 1870 en waard yn gebrûk naam op 1 maart 1872 mei de iepening fan Steatsline F. It stasjon heart ta de Standertstasjons fan de Steatsspoarwegen, boud yn de jierren sechtich fan de 19e iuw. Fan de fiif noch oanwêzige stasjons fan it Type SS tredde klasse binne der trije bylâns Steatsline B, It giet dêrby om Stasjon Harns (1863), Ljouwert (1863) en Wynskoat (1865). De fjirde stiet oan Steatsline F en dat is stasjon Middelburch (1870) en de fiifde noch besteande stasjon is stasjon Alkmar (1865). Yn tsjinstelling ta de stasjons fan Ljouwert en Alkmar, dy't letter yngeand ferboud waarden, en dy fan Alkmar sels net mear te werom te kennen is as in stasjon fan it type tredde klasse, is it stasjon fan Middelburch noch foar in grut part yn de âlde steat. It gebou is ûntwurpen troch de yngenieur Karel Hendrik van Brederode.
It stasjon befynt him krekt binnen it histoaryske stedssintrum, tusken it Kanaal troch Walcheren, dat op it plak troch de stasjonsbrêge oerspand wurdt, en, de eardere bûtenfest, de Segeerssingel. It stasjonsgebiet hat sûnt it jier 2000 in stalferwikseling ûndergien. Der waard in nij busstasjon oanlein wêrby't in direkte oerstap út de trein wei mooglik is, foarhinne befûnen de haltes harren oan de oare kant fan it kanaal mei it probleem fan in regelmjittich iepensteande brêge.
Keunstdûken op de Olympyske Simmerspullen 2004
200px|thumb|right|It Olympyske Swimbad fan Atene
Humanisme
It Humanisme is in net godstsjinstige libbens- en wrâldbeskôging dêr't de minske en de rede yn sintraal stiet. Kaaiwurden dêrfan binne: selsûntplooiiing, frijheid, en ferantwurdlikheid. It (moderne) humanisme bloeide op yn de renêssânse, mar bout fierder op in iuwenâlde tradysje dy't âlder is as it Kristendom en út de Grykske âldheid stammet. In bekend foarbyld dêrfan is Sokrates dy't yn syn tiid de boargers fan Atene oansette om selsstannich te tinken.
De ynfloed fan it humanisme op polityk maatskiplike streamingen as it liberalisme en sosjalisme hat tige grut west. In protte minsken kinne harren wol fine yn de humanistyske gedachte, mar as organisaasje hat it humanisme lykwols gjin grutte oanhing yn de wrâld.
Nymfomany
Nymfomany is in foarm fan seksualiteit by froulju dy't skaaimerke wurdt troch in sterker ûntwikkeld libido. It wurd hat faak in negatifer bylûd as it brûkme hyperseksualiteit.
Yn medyske rûnten is der gjin wissichheid oer de oermjittige seksuele noed. Yn it generaal wurdt oer oermjittige seksuele noed praat hoenear it ferlangen nei seks ta stress of beheining fan it sosjaal funksjonearjen liede kin. As de frou troch de oermjittige seksuele noed psychyske problemen ûnderfynt, kin nymfomany as in seksuele-funksjefersteuring (ICD F52.7) of as symptoam fan in wiidweidich medyske oandwaning beskôge wurde.
It is net altiten ienfâldich te sizzen wêr't de grins tusken seksuele noed en dwangmjittich gedrach leit. Yn it niiskrekt neamde gefal kinst fan seksferslaving sprekke.
Miedemûne
thumb|Miedemûne yn 2009
De Miedemûne is in poldermûne mear as 2,5 kilometer súdsúdeastlik fan it doarp Holwert, yn de gemeente Dongeradiel. It is in houten achtkante mûne, mei stiennen fjildmuorren, dekt mei reid.
De Miedemûne, in grûnsiler, waard yn 1855 boud foar de bemealling fan de polder Dwarsmear. Yn 1953 liet it bestjoer fan it Wetterskip Holwerter en Blijer Polder it yn har omgean om de mûne te meganisearjen. Al waard dit him net, yn 1961 waard op de fizel fan de mûne wol in elektryske helpmotor oanbrocht. De mûne waard restaurearre yn 1966. Neidat hy yn 1976 eigendom wurden wie fan de Stifting De Fryske Mole barde dat nochris yn 1978 en 1994. Yn 2004 krige de mûne in nije stielen skroef. De Miedemûne waard yn 2006 troch it Wetterskip Fryslân oanwiisd as reservegemaal yn gefal fan wetteroerlêst.
Paradys
thumb|It paradys troch [[Jan Brueghel de Alde]] It paradys hat yn de folksmûle de betsjutting 'it plak dêr't libben hearlik is', oftewol in oarde mei in waarm klimaat, moaie fegetaasje, oerfloed,... Nei't wy witte waard it wurd foar it earst brûkt troch de Easterske histoarikus Ksenoponus, dy't dêrmei de prachtige parken beskreau fan de Perzyske keningen en foarsten. It âld-Perzyske wurd foar paradys is paridæza, dat yn it Gryksk oerset is as Peri (der omhinne) teichos (in muorre).
It begrip paradys yn de religy
Neffens it bibelboek Genesis wie it Paradys it plak dêr't de 'libbensbeam' stie en dêr't de earste minsken Adam en Eva oarspronklik libben. It krislik-joadske paradys wurdt ek wol de Hôf fan Eden neamd.
Yn it kristendom, de Islam en it Joadendom hat it wurd paradys in wiid omfiemjende betsjutting. Yn al dizze godstsjinsten is it paradys it plak dêr't de siel fan in minsk hinne giet nei syn dea. De kristenen brûke it ek wol as in oar wurd foar Himel.
Inki en Ninti
It ferhaal fan Inki en Ninti is in Sumearysk ferhaal oer Inki, dy't in hiele moaie tún hie; mar op in stuit waard hy bot siik fan in frucht út syn tún en Inki frege oan God oft er him wol in frommes stjoere woe om him better te meitsjen. God stjoerde him in frou, Ninti, ek wol Ninharsag neamd, wat eat as 'ribfrou' betsjut yn it Sumearysk. Dêrom wurdt ek wol tocht dat it Bibelferhaal oer Adam en Eva basearre is op it ferhaal oer Inki en Ninti.
天堂
Charlotte Rampling
thumb|right|Charlotte Rampling Charlotte Rampling (Sturmer, Essex, 5 febrewaris 1946) is in Britsk aktrise, dy't ek yn Frânske en Italjaanske films te sjen west hat.
Rampling is de dochter fan kolonel Godfrey Rampling, in eardere Olympyske atleet. Har bernejierren brocht se troch yn Frankryk, mar letter gie hja werom nei Ingelân. Sy spile yn musicals en die modellewurk. Yn 1972 troude sy mei akteur Bryan Southcombe. By dy relaasje wie noch in ekstra persoan belutsen, in manlik model, dat hja hiene in «ménage à trois». Rampling dêroer yn in ynterview: ''There are so many misunderstandings in life. I once caused a scandal by saying I lived with two men [...] I didn't mean it in a sexual sense [...] We were just like any people sharing an apartment.'' Rampling wertroude mei de Frânske musikus Jean-Michel Jarre, mar ek dit houlik einige yn in skieding yn 1997 doe't hja ûntduts dat Jarre ferhâldings mei oare froulju hie. Hja rekke oerspand, mar fûn treast yn de earms fan Jean-Noël Tassez, in Frânske kommunikaasje tycoon, sûnt 1998.
Mei Jane Birkin en Jacqueline Bisset makke hja har filmdebút yn de Ingelske komeedzje The Knack …and How to Get It út 1965. Neitiid herhuze sy nei Itaalje foar mear serieus wurk. Hja draaide dêr yn 1969 mei Luchino Visconti de film The Damned. By it grutte publyk waard se fral bekend mei de film fan Liliana Cavani The Night Porter út 1974. Ein jierren 70 ferfarde hja nei Frankryk en dêr spile sy mei yn films fan ûnder oaren Yves Boisset en Claude Lelouch.
Rampling hat har ferskate kearen liend foar films dy't letter nochal wat opskuor joegen, û.o. fanwege it erotyske karakter.
Oold Ark
thumb|Oold Ark Oold Ark is in museum yn Makkingea, oprjochte foar de samling ark fan Albert Mulder. In soad hânark en reau is te sjen yn neimakke wurkplakken dêr't toand wurdt hoe't se destiids brûkt waarden. Sa binne der wurkplakken fan de smid, timmerman, weinmakker, skuonmakker, skilder en slachter. Ek it werfark fan Nanning Hendrik Bulthuis is hjir te sjen. Alles is sa opsetten as wie de ambachtsman der sa útstapt. Der is fierders noch in groppestâl, in suvelhoekje en in hûskeamer. Foar de jeugd is der in edukative hoeke mei in skoalklaske út 1950, spultsjes en âlde lesboekjes. Foar bûten binne der âld-Hollânske bernespullen.
Jierliks is der in tentoanstelling dêr't in bepaald berop sintraal stiet. Op de ambachtemerk fan Makkingea hat it museum in grutte rol.
Frede fan Münster
380px||thumb|De beëdiging fan it ferdrach. ([[Gerard ter Borch II|Gerard Terborch, 1648) ]] thumb|De Santjin Provinsjen mei yn read de line fan de skieding tusken de Noardlike en de Súdlike Nederlannen De Frede fan Münster wie in foar Nederlân wichtich ferdrach dat op 15 maaie 1648 in ein makke oan de Tachtichjierrige Oarloch tusken de opstannelingen yn de Republyk fan de Sân Feriene Nederlannen en Spanje (Habsburch).
De Frede fan Münster wie ûnderdiel fan de Frede fan Westfalen, dy't ek in ein makke oan de Tritichjierrige Oarloch tusken in grut tal oare Europeeske lannen. Se moat net betize wurde mei it ferdrach fan Munster (Instrumentum Pacis Monasteriensis, IPM) fan 24 oktober 1648 tusken it Hillige Roomske Ryk en Frankryk, dat lykwols in grutte oerlaping hie mei it ferdrach fan Osnabrück (IPO) fan deselde datum tusken it Hillige Roomske Ryk en Sweden. Allegear binne wol ûnderdiel fan de Frede fan Westfalen.
It ferdrach tusken Spanje en de Nederlannen waard op 30 jannewaris 1648 fêststeld. Op 15 maaie waard de frede foarfêst tekene en troch Nederlânske en Spaanske gesanten mei harren eed bekrêftige, ûnder grutte belangstelling fan it publyk yn Münster. Op it skilderij de ûndertekening fan it fredesferdrach fan Münster - de seis ûnderhannelers mei de fingers omheech fingers f.l.n.r. Willem Ripperda, Frâns fan Donia, Adriaen Clant tot Stedum, Adriaen Pauw, Jan van Mathenesse en Barthold van Gent.
Einekoai
thumb|Plattegrûn fan in Ingelske einekoai mei fiif pipen thumb|Ein fan de fangpiip thumb|De reidskermen thumb|In kooiker oan 't wurk (filmke út 1974) In einekoai (ek koartwei “koai” neamd) is fan oarsprong in plak wêr’t ferskate soarten yn it wyld libjende einen fongen waarden foar konsumpsje. Einekoaien leine meast net fier fan de kust.
Skiednis
De earste einekoaien waarden yn Nederlân yn de 16e iuw oanlein. Yn de 17e iuw ferskynden se ek yn Dútslân (vogelkoje), yn Münsterlân en Denemark (fuglekøje). Ek yn Ingelân (decoy, ôflaat fan 'de koai') waarden koaien oanlein nei Nederlânsk foarbyld. Sûnt de 18e iuw waarden nei Nederlânsk foarbyld koaien ynrjochte yn Noard-Fryslân, benammen op de eilannen. Ek yn it bûtenlân binne einekoaien tsjintwurdich ringkoaien en lûke sy toeristen. Begjin 20e iuw binne fierwei de measte koaien opdûkt.
De Schotanusatlas fan 1718 jout yn Fryslân noch 147 koaien; Eekhoff syn atlas lit noch 86 sjen, dêr't 62 fan vervallen wiene.
Mids 80er jierren fan de 19e iuw waarden noch 41 decoys yn Ingelân yn it wurk holden; 145 waarden doe al net mear brûkt. No binne dêr mar in pear oer, sa as Hale Duck Decoy yn Cheshire en Boarstall Duck Decoy ûnder Aylesbury yn Buckinghamshire, dy't eigendom binne fan de National Trust. Ek yn Denemark (Fanø) binne noch in hantsjefol oerbleaun.
Ynrjochting en wurkwize
De einekoai bestiet út in grutte fiver wêr’t inkele smelle sleatten op útkomme, de saneamde fangpipen. Einen dy’t út in kâlder wurdende kontreien weilutsen binne om yn in waarmer gebiet te oerwinterjen sykje faak plakken út wêr’t se bekomme kinne fan de reis. Om oerfleanende einen te lokjen, hat de koaiker, de behearder fan de koai, op de koaiplasse in grut tal nuete einen dy’t er alle dagen fuorret. Sy binne wend oan de koaiker en it koaikershûntsje.
As it jachtseizoen iepen is lit de koaiker syn koaikershûntsje lâns de piip rinne om de rêstende frjemde einen te lokjen. De piip hat oan beide kanten reidskermen sadat de einen de koaiker net sjogge. It hûntsje lit er foar en efter de skermen lâns rinne. De einen, nijsgjirrich wurden troch it weikrûpgedrach fan it koaikerhûntsje mei syn opfallende grutte wite plomsturt, dy’t hieltiten wer ferdwynt en in eintsje fierder foar it ljocht komt, swimme efter it hûntsje oan de hieltyd nauwer wurdende piip yn. Dan komt de koaiker efter de skermen wei en jaget de einen op. De einen fleane dan fierder de piip yn it ljocht temjitte. De koaibosk om de koaiplasse wurdt nammentlik oan de ein fan de piip iepenhâlden. De einen fleane úteinlik tsjin de saneamde spegel, in skean spand net oan de ein fan de fangpiip. Se falle dan nei ûnderen en krûpe dan nei de ienige skynbere útwei fan de piip, it fanghokje. De koaiker lit it fanghokje tichtfalle sadat de einen finzen sitte en net mear werom kinne.
Tsjintwurdich wurde der net folle einen foar konsumpsje fong. It oantal einen dat jierliks sketten wurdt is folle grutter. Yn Fryslân binne der noch mar 15 wurkjende einekoaien, yn Nederlân binne noch sa’n 119 einekoaien registrearre. Se binne op kaarten te herkennen oan it typyske roggeaaimodel yn de foarm fan de letter H. De einekoai fan Feanwâlden is yn 2006 wer yn eare hersteld. De âlde koai oan de Jehanneswâld wie fertutearze troch omhingjende jeugd en dumpôffal. Op inisjatyf fan doarpsbelang Feanwâlden hat de gemeente Dantumadiel de einekoai opknappe litten.
Einekoaien wurde wat langer wat mear brûkt om einen te ringjen foar wittenskiplik ûndersyk. Sa waarden inkele einekoaien ek brûkt om ûndersyk te dwaan nei fûgelgryp. Middels ringûndersyk kin ek in telling byholden wurde fan it tal wetterfûgel dy’t der yn in bepaald gebiet sitte.
De útdrukking "de piip út gean" is ûntstien troch dizze foarm fan einejacht, krektas de siswize "binnen falle"; de wylde einen “falle binnen”op de koaiplasse. De útdrukking "it hoekje omgean" referearret oan it foarbygean fan de knik yn de fangpiip wêrnei’t de ein syn lot net mear ûntgean kin.
Einekoaien yn Fryslân (2010)
thumb|Einekoai Piaam
Nammen
De efternammen Kooi, Kooistra, Kooima, Kooijenga en Van der Kooi hawwe oarspronklik te meitsjen mei in einekoai of it berop koaiker.
Karl Dönitz
thumb|250px|Karl Dönitz Karl Dönitz (Grünau, 16 septimber 1891 - Aumühle, 24 desimber 1980) wie in Dútske admiraal en befelhawwer de Dútske marine (Kriegsmarine). Hy folge Adolf Hitler op as "Reichspräsident". Dêrtroch wie er de lêste lieder fan Nazi Dútslân (1 oant 23 maaie 1945) neidat Adolf Hitler himsels tekoart dien hie.