cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tennis op de Olympyske Simmerspullen 2012
Medaljespegel
De top-8 fan lannen dy't by it tennis medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen 2012.
Plantsoentsjerke (De Wylp)
De Plantsoentsjerke yn De Wylp wie oant 2017 in tsjerkegebou fan de protestanske gemeente fan De Wylp-Sigerswâld. Sûnt de gearfoeging mei de grifformearden waard it oarspronklik herfoarme gebou oerstallich en dêrom oerdien oan it doarpshûs Op de Welle. It tsjerkegebou is fanwegen it oargel in ryksmonumint.
Skiednis
Doe't De Wylp healwei de 19e iuw ûntstie waard der yn 1868 ek in tsjerke boud foar de herfoarme gemeente. Yn 2015 fusearren de grifformearde en herfoarme gemeenten fan Sigerswâld en De Wylp ta de Protestanske gemeente De Wylp-Sigerswâld. Besletten waard om de eardere grifformearde Eastertsjerke oan te hâlden en de herfoarme tsjerke te ferkeapjen. . Op snein 19 novimber 2017 waard der foar it lêst in tsjinst fierd.
It eastlik oanbuorjende doarpshûs hie te min romte en kocht dêrom de tsjerke fuortendaliks oan. In bysûndere preekstoel en it monumintale oargel bleaune ek nei de ferbou yn de tsjerke.
Beskriuwing
De sealtsjerke hat oan wjerskanten fiif rûnbôgefinsters dy't ôfwiksele wurde troch lisenen. Yn de foargevel is in lyts roasfinster ynbrocht. It houten tuorketuorke hat in wylp as wynwizer.
Oargel
It oargel waard yn 1807 boud troch Johann Michaël Gerstenhauer út Monnickendam foar de mennistetsjerke oan de Peperstrjitte yn Hoarn. It Amsterdamske oargelbedriuw H. Knipscheer & Zn ferhûze it ynstrumint letter yn de 19e iuw nei de nije mennistetsjerke oan De Ramen (Hoarn) en wreide it út mei in posityf. Willem Hardorff út Ljouwert boude lang om let it oargel wer yn 1871 yn de nije herfoarme tsjerke fan De Wylp op. Dêrby waard it posityf wer ferwidere. It ienmanualige ynstrumint besit acht registers.
Wieringerwerf
Wieringerwerf is in doarp yn de polder Wieringermar yn de gemeente Hollâns Kroan yn de provinsje Noard-Hollân. Wieringerwerf is it grutste plak fan de gemeente.
Skiednis
Yn 1931 waard mei de bou fan it doarp begûn, in jier neidat de polder drûchlein wie. Yn it ramt fan in wurkgelegenheidsprojekt dat finansierd waard troch de Steat, dy't ek eigener wie fan de poldergrûn, kamen ynwenners út hiel Nederlân wei nei de Wieringermar om de hannen út de mouwen te stekken. Yn koarte tiid kamen der wenten, winkels, tsjerken en skoallen yn Wieringerwerf. Ek waard in terp tichtby it doarp boud, dêr't men by in eventuele dyktrochbrek hinne flechsje koe. Op 1 july 1941 waard Wieringermar in selsstannige gemeente. De earste bewenners fan it polderlân skonken út erkenlikheid op 29 septimber fan itselde jier in tinkteken oan it gemeentebestjoer. Dat stânbyld ('De Meander'), makke troch de Haarlimske byldhouwer Theo van Reijn) stiet op it Ir. Smedingplein yn Wieringerwerf. It hat as opskrift: Hier werd een toekomst geboren, bouwt voort.
Op 17 april 1945 waard de dyk om de Wieringermar troch de Dútsers bombardearre wêrtroch't de polder yn twa dagen tiid ûnder wetter rûn (sjoch ek: ynundaasje). It grutste part fan de ynwenners socht in feilich hinnekommen op it âlde lân, mar in lyts oantal minsken flechte de terp op. Op 11 desimber 1945 wie de polder wer drûchlein en koe Wieringerwerf opnij opboud wurde. In monumint en in wiel jouwe it plak fan de trochbrek oan.
Yn de desennia nei de weropbou hie Wieringerwerf hast oan ien tried wei in groeiend ynwennertal. Der waarden yn de rin fan de jierren ferskate wiken byboud: Planetewyk (1960-1970), Skippewyk (1970-1980), Waadwyk (1980-1990), Easterterp I (1990-2000) en Easterterp II (2000-no).
Ek no wurdt noch altyd gehoar jûn oan it opskrift fan it stânbyld 'De Meander' ; noch altyd komme der wenninningen en bedriuwen by. De ûntwikkeling fan wenwyk 'De Werf' sit yn in einfaze, de grûn op it nije yndustryterrein 'Robbenplaat' is klear om beboud te wurden.
Foarsjennings
right|thumb|Roomsk-katolike Kristus Keningtsjerke right|thumb|PKN-tsjerke "De Samenstroom" Tsjintwurdich leit it foarsjenningennivo, seker yn ferhâlding mei it oantal ynwenners, frijwat heech. Wieringerwerf ferfolt in regiofunksje en hat in flink oantal winkels, wêrfan it grutste part yn it âldste gedielte fan it doarp sit. Ek sit yn Wieringerwerf in grutte skoallemienskip foar fuortset ûnderwiis (VMBO-havo-vwo), dy't boppedat in soad learlingen lûkt út de omlizzende gemeenten. Neist dizze skoallemienskip hat Wieringerwerf fjouwer basisskoallen, trije tsjerkegebouwen, in grutte sporthal (Suderseehal) mei sportterrein (Tennis, Basketbal, Hânbal), Atletykfjild, in bibleteek, in camping, in oerdekt swimbad (op de terp), in motel, twa restaurants en in pear kafetaria's en kafees en in jongereinsintrum (De Dûkdalf). It doarp hat ek in eigen plysjeburo, brânwarkazerne en ambulânsepost.
Yndustry
Wieringerwerf hat fjouwer bedriuwsterreinen: Wieringerwerf-Súd, Skelphoarst, De Stek en Robbenplaat. Troch de lizzing oan de snelwei A7 en de lege grûnpriis is it foar bedriuwen oantreklik om har yn Wieringerwerf te fêstigjen. Der binne inkele gruttere yndustrygebieten fêstige. Yn Wieringerwerf wurde û.o. cleanroom- en laboratoariumapparatuer, en ferpakkingsmateriaal makke.
Eveneminten
Twarres yn it jier wurdt der in merke hâlden, wêrfan dy yn augustus de grutste is. Dizze duorret in wykein en wurdt yn de Brinkstrjitte by de horeka fan Wieringerwerf hâlden. In oantal kear yn it jier wurdt der in nachtmerk hâlden.
In grutter evenement is 'Wieringerwerf op Tsjillen', dat elk jier op de snein nei de TT fan Assen hâlden wurdt. Hjirby wurde troch en foar leafhawwers tige bysûndere motors en auto's tentoansteld yn de winkelstrjitten. Oan de start fan dit evenemint is der foar motorriders in rideout dy't troch de Wieringermar en West-Fryslân giet, wêrnei't besitters fan klassike auto's deselde rûte ôflizze. Dit alles yn gearwurking mei de plysje dy't derfoar soarget dat de dielnimmers feilich en sûnder hinder fan de rûte genietsje kinne. De rideout lûkt altiten in soad taskôgers lâns der rûte.
Der wurdt ek alle jierren in fytsomrin organisearre, De Martour, wêrby't de ferskillende etappes ôflein wurde yn de polder fan de Wieringermar. Nij yn 2008 is it Sounds of the Hill festival. Dit wurdt organisearre op it rikkeraasjegebiet efterit swimbad De Terp. Inkele grutte artysten kommme hjir optreden foar in publyk fan ± 1.000 minsken. Der stiet ek in winteredysje fan dit evenemint yn de planning.
Natoer
Inkele kilometers ten noarden fan Wieringerwerf lizze twa bosken. De grutste bosk, de Robbenoardbosk, rint oant it begjin fan de Ofslútdyk, tichtby Den Oever. It is fuort nei de Twadde Wrâldoarloch plante. De Dykgatbosk waard dêrnei plante op it sân dat lizzen bleaun nei de dyktrochbrek. It is yn ferhâlding mei de Robbenoardbosk folle lytser en leit wat súdliker.
Slach by Ferdun
thumb|right|200px
De Slach by Ferdun ek wol neamd de Slach om Ferdun (21 febrewaris 1916 – 15 desimber 1916) is ien fan de meast bluodderige fjildslaggen west út de skiednis fan de Earste Wrâldkriich. Oant en mei hjoed stiet dizze slach symboal foar de sinleaze slachtingen fan minskelibbens, sa't dy't plakfûn hawwe yn de Earste- en Twadde Wrâldkriich.
Nicolas Appert
thumb|right|Nicolas Appert Nicolas Appert (Châlons-en-Champagne (sur-Marne), 17 novimber 1749 - Massy, 1 juny 1841), wie in Frânske sûkerbakker en de útfiner fan it loftticht bewarjen fan iten. Appert waard bekend as de "heit fan it weckproses".
Yn 1800 loofde Napoleon Bonaparte in beleanning út fan 12.000 frank oan dejinge dy't in metoade betocht om iten te bewarjen sadat syn troepen befoarriede wurde koenen as se op fjildtocht wiene. Nei jierren fan eksperimintearjen tsjinne Appert yn 1809 syn útfining yn en wûn de priis. Yn it jier dêrnei publisearre hy syn fining ûnder de namme "L'Art de conserver les substances animales et végétales". Dat wie it earste kôkboek yn syn soarte dat gie oer de moderne wize om iten te bewarjen. thumb|left|160px|Bouteille à conserve Appert
It hûs fan Appert waard it earste kommersjele ynmaakfabryk yn de wrâld. Appert patintearre syn útfining en begûn in handel om in ferskaat oan fiedsel te bewarjen yn tichte flessen: De dikwandige glêzen flessen waarden fold mei iten as fleis, fûgelte, griente, aaien, molke en foarmakke menu's (neffens boarnen wie syn grutste súkses dat de publisiteit helle in hiel skiep). Der waard wat romte litten tusken de ynhâld fan de flesse om de iepening ôfslute te kinnen mei in koark dy't der stevich ynparse waard mei in skroef. De flesse waard ta beskerming yn kanvas wuolle, wylst er ûnderdompele waard yn siedend wetter om dêrnei hjit makke te wurden yn in troch Appert, ôfhinklik fan de ynhâld fan de flesse, sekuer fêstleine tiid.
Singelier is dat dat ûngefear 100 jier earder wie foardat Louis Pasteur bewiisde dat baktearjes dea gienen troch ferhjitting.
Ta eare fan Appert wurdt ynmeitsjen wol faker "appertisaasje" neamd, dat as ûnderskied mei pasteurisaasje. It earste besykjen fan Appert om fiedsel yn te meitsjen troch dat te sieden gie op kosten fan de smaak fan it ynmaaksel, soks yn tsjinstelling mei it fiedsel dat bewurke waard troch pasteurisaasje dêr't de temperatuer mar 70 °C by is.
De metoade fan Appert wie sa ienfâldich en maklik te dwaan, dat it al gau wrâldwiid dien waard. Yn 1810 patintearre syn lânsman Pierre Durand (ek bekend ûnder syn Ingelske namme Peter Durand) syn eigen metoade, allinnich diskear yn in blikkene doaze, in modernere wize om iten te bewarjen. Yn 1812 kochten de Ingelsken Donkin en Hall beide patinten en begûnen mei it produsearjen fan ynmakke fiedsel. Minder as tsien jier letter waard it Appert model fan ynmeitsjen yntrodusearre yn de Feriene Steaten. De massaproduksje fan blikgrienten waard earst gewoan oan it begjin fan de 20e iuw.
De stúdzjeferiening fan studinten Libbensmiddeletechnology 'Nicolas Appert' oan Wageningen Universiteit is nei him neamd.
Spinnekop
It boppehûs mei dêroan de wjukken kin horizontaal draaie, wêrtroch it wjukkekrús it bêste de wyn fange kin. It ûnderste diel stiet fêst. Troch in holle koker rint de standert-spil keningsspil fan it boppehûs nei it ûnderhûs, wêr't de oerbringing sit nei de fizel. Dit is inselde konstruksje as dy't brûkt wurdt foar in wipmole, mar dan yn in lytser formaat.
In Nederlân steane noch mear as 25 spinnekopmoles, wêrfan 15 mûnen yn Fryslân. De grutste hjirfan is it Dorusmooltsje by Aldegea. Dat is teffens de âldste spinnekopmole fan Fryslân.
Omgong fan Frankryk 2019
De 106e edysje fan de Omgong fan Frankryk waard hâlden fan 6 oant en mei 28 july 2019.
Stasjon Bergen op Soom
Gebou
It stasjonsgebou waard yn 1971 ôfbrútsen en ferfongen troch in nij gebou fan de hân fan arsjitekt Cees Douma. It 2e stasjonsgebou is 8 meter heech en hie oarspronklik in stasjonsrestauraasje op de 1e ferdjipping.
Omgong fan Frankryk 2019
Startplak
Om't it 50 jier lyn wie dat Eddy Merckx yn 1969 foar it earst de Omgong fan Frankryk wûn, setten de earste twa etappes útein yn Brussel. It wie de twadde kear dat de Omgong fan Frankryk yn Brussel fan start gie, de earste kear wie yn 1958 foar de 45ste omgong fan Frankryk.
Modderlawines
Op 26 july 2019 waard de njoggentjinde etappe fan Saint-Jean-de-Maurienne nei Tignes stillein fanwegen de waarsomstannichheden, dy't in fuortsetting fan de wedstriid ûnmooglik makken. Troch modderlawines wie it parkoers ûnberydber wurden. Der waard besletten om gjin etappe winner oan te tsjutten, noch de priis foar de striidberens út te rikken. Foar it klassemint wiene de trochkomst tiden op de Col de l'Iseran bepalend. De etappe fan 27 july 2019 waard yn it foar ynkoarte, op 'e nij fanwegen it waar.
Heerd
In soad pleatsen hawwe dêrom in namme einigjend op heerd (soms: heert). It earste part fan de namme is faak de famyljenamme fan de earste bewenners. By nije bewenners waard de namme fan de heerd net feroare. Dat hie ek te krijen mei it feit dat it bewenjen fan guon heerden, de saneamde edele heerden, beskate rjochten joech, bygelyks by de rjochtspraak of yn it bestjoer fan in sylfest.
Yn de wyk Beijum yn de stêd Grins binne de measte strjitten nei (besteande en ôfbrutsen) heerden neamd. Inkelde nammen:
Edele heerden
Yn de Ommelanner geaen Westerkertier, Hunsingo en Fivelgo wiene der ek edele heerden (eale heerden), (ek gerechtigde heerd, schulteheerd of koartwei heerd neamd). Dat wiene heerden dêr't mear as 30 gerzen (ek jukken of deimt; likernôch 15 bunder) ta hearde. De eigenierde fan sa'n heerd hie beskate rjochten (dat boppedat plichten wiene) dy't oan de heerd ferbûn wiene, lykas in stim yn it redgerrjocht, it kollaasjerjocht of it oerrjocht. Dy rjochten wiene oer de ommegong yn elke kluft (of klau/clau) regele. Wat mear eale heerden der yn in kluft stiene, wat minder faak de eigenerfde fan in beskate eale heerd der gebrûk fan meitsje koe. Yn Grinslân waarden de eale heerden en ommegongen beskreaun yn klauboeken. Letter waard dit soarte rjochten los fan de pleats ferkocht, wêrby't aadlike persoanen it slagge bytiden meardere en bytiden alle ommegongen binnen in gebiet yn hannen te krijen.
Boppekruier
In boppekruier is in wynmûne, wêrfan't it wjukkekrús nei de wyn kruid wurde kin troch de kape fan de mûne yn beweging te setten. Mei help fan it kruirêd oan de sturtbalke kin de mûnder de kape oer in rolring (of in oar type kruiwurk) op de romp nei de goede wynrjochting draaie.
Untwikkeling
Sûnt 1600 ferfong de boppekruier stadichoan âldere mûnetypes lykas de standermûne. De boppekruier wie súksesfol en minder gefoelich as de standermûne foar omwaaien by stoarm. Nederlân krige yn dy tiid namme fanwegen de mûneboukunde en ek tsjintwurdich wurdt de boppekruier yn Dútslân noch jimmeroan Holländermühle neamd.
Binnen- en bûtenkruiers
Oarspronklik waarden boppekruiers as binnenkruiers boud, dat wol sizze dat it kruien (it draaien fan it wjukkekrús nei de wyn) yn de kape fan de mûne barde. Binnenkruiers binne fan bûten al gau te werkennen, om't dy gjin sturt nedich hawwe. Om't it kruien yn de kape plakfynt, hawwe binnenkruiers in grutte kape, wêrtroch't de mûne in wat lomp oansjen kriget. Tsjintwurdich wurde de measte binnenkruiers yn it Noard-Hollânske polderlânskip oantroffen. Letter ûntstiene stadichoan de bûtenkruiers, sadat de mûnders net mear nei de souder fan de mûne hoegden te klimmen om it wjukkekrús nei de wyn te setten. By in bûtenkruiers wurdt it wjukkekrús bûten nei de wyn set. De mounder kin it kruirêd dus fanôf de grûn (of stelling) betsjinje. Nei boppe ta binne de bûtenkruiers slanker fan oansjen yn ferlikening mei de binnenkruiers.
Mûnen mei in wynroas kruie harren sels. As it waait soarget de wynroas der foar dat de kape nei de wyn set wurdt. In mûne mei in wynroas komt yn Nederlân hast net foar, mar bûten Nederlân komt it type faker foar. Tichteby Fryslân stiet yn Nijefean De Sterrenberg, in mûne mei in wynroas dy't oarspronklik yn East-Fryslân stie en ferhûze nei Nijefean. Lykas by de binnenkruier hat in selskruier gjin sturt nedich.
Boufoarm
Yn de útfiering binne der ferskillende soarten boppekruiers:
Soli Brass Ljouwert
Soli Brass Ljouwert is in brassband út Ljouwert. FaBra Soli Brass waard oprjochte troch Tabe Annema yn 1936 as fanfareorkest ûnder de namme Muzykferiening Soli Deo Gloria en is ien fan de âldste muzykferienings yn Ljouwert.
Fan de jierren '60 ôf makke it orkest regelmjittich konsertreizen troch Dútslân, Switserlân, Ingelân en Eastenryk, de lêste kear yn 2003. Fral yn Switserlân hat Soli Brass in protte fans.
Sûnt 1997 hjit de brassband Soli Brass.
Dirigint Jan de Haan
Yn jannewaris 1974 naam de 22 jier jonge dirigint Jan de Haan it roer oer by "Soli Deo Gloria". Under syn lieding waarden in soad grutte konkourssúksessen helle, lykas: Ek op oare kampioenskippen waarden goede resultaten helle, lykas op de Europeeske brassband kampioenskippen en it Wrâld Muzyk Konkours yn Kerkrade.
Yn it tf-programma "U zij de Glorie" fan de NCRV die Soli Deo Gloria twa seizoenen mei yn in produksje fan Jan de Haan. Ek nei syn ôfskie, ein 1994, wie er regelmjittich as gastdirigint by de konserttournees en by cd-opnamen fan Soli Brass.
Lêste desennia
Sûnt Jan de Haan dirigearren respektivelik Wiebe Buis, Thijs Oud, Piet Groeneveld en Piet Visser. Yn maart 2005 hat Frans-Aert Burghgraef it stokje oernommen by Soli Brass.
Ien fan de meast bysûndere projekten yn de skiednis fan Soli Brass wie yn 1998 de útfiering fan Gilbert Vintersk "The Trumpets", in kantate foar brassband en koar ûnder lieding fan Hoite Pruiksma.
Ciprianus Eastersee
Cyprianus Eastersee, nei alle gedachten in soan fan Christiaan Johannes Eastersee wie grytman fan Lemsterlân.
Boaske Tjomke of Tjamke, dochter fan Jochem fan Wikel en Sjoukje fan Sijtzama, en hie gjin bern. Waard op 24 july 1635 ta grytman fan Lemsterlân oansteld en wie yn 1640 lid fan de Steaten.
List fan hunebêden yn Nederlân
thumb|200px|Ien fan de twa [[D17 (hunebed)|hunebedden by Rolde]] Hunebêdden binne prehistoryske megalityske bouwurken dy't op ferskate plakken yn Nederlân, Dútslân, Denemark en Skandinaavje fûn wurde kinne.
Yn Nederlân stiene hunebêden yn de provinsjes Drinte, Grinslân en Oerisel. Hjoed de dei steane noch 53 derfân op harren orizjinele lokaasje: 52 yn Drinte, en ien yn Grinslân. In twadde Grinslanner hunebêd G5, dy't yn 1982 by Delfsyl fûn waard ûnder in terpke, is ôfbrutsen en wer opboud yn Aquariom yn Delfsyl.
Filla Casparus
thumb|Filla Casparus thumb|Gebou eardere Philips-Van Houten Filla Casparus is in monumintale filla oan de Amstellânleane yn de gemeente Weesp. De opdrachtjouwer wie Casparus van Houten, eigener fan it sûkelarjefabryk Van Houten.
De filla is boud yn 1901 yn eklektyske styl troch de arsjitekt Abraham Salm en hie oarspronklik 99 keamers. It hat in ljochtkoepel mei brânskildere glês ûntwurpen troch Adolf le Comte. Om 1950 waard nei de ferbouwing yn de reuseftige wenning it fytsfabryk Magneet fêstige. Yn 2002 kaam in ferbouwing ta stân ta appartemintekompleks. It gebou is in gemeentlik monumint.
Ryk (taksonomy)
In ryk is yn de taksonomy it heechste nivo fan taksa. Under it ryk komt it nivo fan de stamme.
Oarsprong
Lineaus brûkte yn syn Systema Naturae it "ryk", yn it Latyn regnum, as it heechste nivo fan syn taksonomy. Hy beskreau trije riken, dy't yn syn tiid sjoen waarden as folslein ûnôfhinklik:
Besibbens
Mei de opkomst fan it idee dat taksa net allinnich oanjoegen dat soarten oerienkomsten hienen, mar ek dat se besibbe binne, en in mienskiplike foarfaar hawwe, is de betsjutting fan it ryk ek wat feroare. Foar mineralen jildt dat nije ynsicht net, dat dy binne weifallen. En om't ek de riken no in wisse sibskip hawwe binne se net mear de alles-omfetsjende taksa, mar mear it heechste nivo fan sibskip.
Hjoeddeisk
Mei it tafoegen fan foarmen fan libben dy't yn de tiid fan Linnaeus noch net beskreaun wienen is no in nivo mei fiif of mear riken ûntstien:
Dizze opdieling is lykwols net langer in fêst útgongspunt: Ofhinklik fan de ynsichten kinne de organismen yn noch mear riken opdield wurde. Om de besibbens tusken guon fan de riken oan te jaan wurde ek bopperiken definiearre. Der is lykwols gjin nij nivo definiearre foar it takson fan alle Organismen.
Timmanus fan Eastersee
Timmanus waard yn septimber 1578 oansteld as predikant te Goes, en ûndertekene as foarsitter de hannelingen fan de klassis fan 29 febrewaris 1580 ûnder de namme fan Tiemannus Eruroth, mar trochstrings brûkte er dy oare namme. Hy waard troch de klassis ôffurdige nei de synoade fan 1579 yn Goes. Hy ferskynde letter op de synoade fan Vlissingen yn 1581 en waard dêr ta praeses keazen. Ek wie hy lid fan de nasjonale synoade dy't yn dat jier yn Middelburch gearkaam.
Gantel
thumb|De rin fan de Gantel thumb|De Gantel by Holle Watering De Gantel is in rivierke yn it Westlân, yn de provinsje Súd-Hollân, dat ûnder oaren troch Monster en Poeldijk rint. De Gantel wie yn it ferline in brede slinke dy't by it wiedweidige stelsel fan tijslinken oan de mûning fan de Maas hearde.
De Gantel fan no is 8,6 km lang, begjint tichtby de Doddendaallaan (sûnt 1994 yn De Haach) en einiget yn de Monsterske Feart by 's-Gravenzande. Yn de rjochting fan 's-Gravenzande feroaret de namme fan it rivierke yn Groote Gantel. Oant de gemeentlike weryndieling yn it Westlân fan 2004, wie de Gantel de súdgrins fan de gemeente Monster.
Ut de skiednis
De Fossa Corbulonis, in yn de 1e iuw troch it Romeinske leger groeven ferbining tusken de Alde Ryn by Leien en in (wierskynlike) floatbasis by Naaldwyk, roan fia de Gantel. It kanaal waard faaks oanlein om't de floedkreken yn de Romeinske tiid stadichoan tichtsliken.
Skermjen op de Olympyske Simmerspullen 1900
150px|thumb|right|It plak fan it skermjen tidens de Spullen fan 1900
De Olympyske Simmerspullen 1900, ek wol de IIe Olympiade neamd waarden yn 1900 yn Parys, Frankryk hâlden. It skermjen waard hâlden yn de Jardin des Tuileries,.
Skanomodu (tekst)
Skanomodu is nei alle gedachten it âldste Fryske wurd dat op skrift bekend is. It wurd is yn runen oerlevere op in munt dy't yn it tiidrek 575–610 slein is.
It is net bekend wa't de munt fûn hat en wêr't de munt krekt weikomt. De munt leit no yn it Britsk Museum mar lei dêrfoar yn Hannover. It Keninkryk Hannover wie yn de jierren 1714 en 1837 mei it Britsk Keningshûs ferbûn yn in personele uny. Nei alle wierskyn is de munt yn dy tiid nei Grut-Brittanje oerbrocht.
De rune-ynskripsje op de munt sjocht der sa út:
Transkripsje nei it Latynske alfabet:
Yn it Nijfrysk betsjut skanomodu 'skjinne moed'.
It wurd is yn rune-skrift skreaun en hat eigenskippen dy't karakteristyk binne foar de Anglofryske runen. It runeteken ᛣ komt yn oare runeskriften as de Anglofryske net foar. Om't de âldste spoaren fan de munt ferwize nei Hannover kin ferûndersteld wurde dat de munt yn it Fryske taalgebiet slein wêze moat en net op de Britske eilannen.
Skanomodu wie ek de namme fan de eardere stúdzjeferiening fan de oplieding Fryske taal en kultuer oan de Ryksuniversiteit Grins.
Feriene Eastyndyske Kompanjy
100px|thumb|right|It VOC-logo thumb|right|It feitlik oktroaigebiet fan de FEK De Feriene Eastyndyske Kompanjy, FEK (Vereenigde Oostindische Compagnie, VOC) wie in bedriuw dat yn de 17e iuw en de 18e iuw (fan 1602 oant 1799) it Nederlânsk monopoalje op hannel mei East-Ynje hie. It wie opset foar it permanint finansierjen fan East-Ynjereizen, yn stee fan it finansierjen fan aparte reizen sa't dat oant dan ta dien waard. Hjirta waarden seis keamers oprjochte, yn fiif plakken en ien provinsje dy't hannel mei East-Ynje hienen. Dy keamers brochten kaptaal yn troch de útjefte fan oandielen. Mei dat kaptaal waarden de skippen finansiere, en letter ek alle fêstigings fan it bedriuw yn East-Ynje. Mei dy fêstigings waard de FEK ta in multynasjonaal bedriuw, net folle oars as hjoeddeiske multinasjonale bedriuwen.
De eartiids yn seefeart en hannel útblinkende Friezen hawwe net in grut oandiel hân yn de FEK (1621-1800). Se hienen oandielen, namen tsjinst op FEK-skippen en emigrearden soms nei Súdeast-Aazje. Doe't yn 1602 ynskreaun wurde koe op de oandielen, skreau Fryslân mar foar sa'n F 8000.000 yn en krige ien fan de keamers. De Friezen wienen hjiroer fergrime. Se kearden har tsjin de Hollânske en Siuwske kapitalisten en de Hollânske hegemony (1603-1665). In eigen Fryske FEK bestie sûnt 1642, mar allinnich op papier. Fryske keaplju, dêrby stipe troch harren Steaten en steedhâlder Willem Freark hawwe omdochs besocht tusken de nei frijheid stribjende kolonisten en de monopolistyske bewâldhawwers fan de FEK in kyl te driuwen. Hollân ferwite de Friezen gebrek oan aksje by de oprjochting. Boppedat krigen se de rie de te keap oanbeane oandielen oer te nimmen.
Keppelings om utens
thumb|Neiboude Duyfken
Joseph Joffre
thumbnail|right|Joseph Joffre Joseph Jacques Césaire Joffre (Rivesaltes, 12 jannewaris 1852 - Parys, 3 jannewaris 1931) wie in Frânsk militêr.
Hy folge in oplieding oan de polytechnyske skoallen en naam yn 1870-1871 diel oan de Frânsk-Prusyske kriich. Hy waard yn 1886 útstjoerd nei Fietnam en yn 1894 nei Timboektoe. Troch syn goeie fertsjinsten yn Afrika waard er yn 1905 befoardere ta brigadegeneraal en yn 1911 ta maarskalk. Joffre seach it grutte belang fan spoarlinen en snelwegen om de mobiliteit fan it leger te fergrutsjen. Hy pleite dêrom ek foar goeie diken.
Yn it begjin fan de Earste Wrâldkriich wie hy oerbefelfierder fan it seisde leger. Joffre spile yn 1914 in wichtige rol by de Slach by de Marne dêr't de Dútske opmars keard wurde soe, mar nei de bloedige Slach om Ferdun waard er lykwols ferfongen troch generaal Robert Nivelle.
Nei it grutte mislearjen fan Ferdun krige syn militêre gesach mear in seremonieel karakter. Joffre soe oant syn dea oan it wurk bliuwe, û.o. as adviseur by de Frânske regearing foar bûtenlânske betrekkingen. Yn 1931 is er ferstoarn.
Der wurdt wol tocht dat Joffre lid wie fan de Frijmitselers.
Vanessa Sky
Vanessa Sky, echte namme ûnbekend (Rapid City (Súd-Dakota), 4 maart 1996), is in Amerikaansk neakenmodel en pornografysk aktrise fan Latino-komôf. Hja hat yn it ferline ek wol gebrûk makke fan 'e artystenammen Vanessa Cyrus, Vanessa Glam, Vanessa Angel en Vanessa Sweet. Sky sette yn 2017 útein mei in wurkpaad yn 'e Amerikaanske pornoyndustry en spile sûnt yn frijwat films.
Libben en karriêre
Vanessa Sky waard yn 1996 berne yn Rapid City, yn 'e Amerikaanske steat Súd-Dakota. Yn 2017, doe't se 21 jier wie, makke se har debút yn in pornografyske film. Neffens de Internet Adult Film Database (IAFD) hie se mids 2019 yn likernôch 55 films spile.
Sky hat spile yn films fan sokke foaroansteande labels as Evil Angel, Zero Tolerance en Jules Jordan Video. Fierders hat se ek wol wurke foar minder bekende studio's, lykas Third Degree Films, Mile High Media en Metro. En teffens hat se in protte yn 't spier west foar pornowebsiden op it ynternet, wêrûnder BangBros, Reality Kings, Brazzers, Naughty America en Kink.com.
Under har karriêre hat Vanessa Sky gearwurke mei kollega-aktrises as Vienna Black, Victoria June en Cindy Starfall, en mei manlike tsjinspilers as Mike Adriano, Mick Blue, Keiran Lee, J. Mac, Ramon Nomar, Mr. Pete, Lexington Steele en Mark Wood.
Lichemsskaaimerken
Vanessa Sky is in Latina mei in ljochtbrune hûdskleur. Fierders hat se brune eagen en swart hier. Neffens har offisjele opjefte is se 1.60 m lang, mei in gewicht fan 53 kg, en in natuerlike cupmaat 32B. Behalven de wenstige gatsjes troch de earlellen hat Sky ek in nâlpiercing.
Ek hat se ferskate tatoeaazjes, wêrûnder roazen op har rjochterskouder, in pauwefear op har rjochterpols, de tekst "Walk by faith" op har rjochterside ûnder har boarst, in lytse reade tatoeaazje oan 'e rjochterkant fan har ûnderbúk, in omleechwizend pistoal op har lofterheup, en in kolom fan ferskate symboalen fan boppen nei ûnderen oer har wringe.
Tafeltennis op de Olympyske Simmerspullen 2012
200px|thumb|right|200px|De Olympyske Tafeltennis lokaasje fan Londen 2012
De Olympyske Simmerspullen 2012 fan de XXXe Olympiade waarden fan 27 july oant en mei 12 augustus 2012 hâlden yn Londen, de haadstêd fan Grut-Brittanje. Londen wie de earste stêd dy't foar de trêde kear de Spullen organisearje mocht. Earder hiene de Spullen fan 1908 en 1948 dêr ek plak. It tafeltennis waard hâlden yn de ExCeL London International Exhibition Centre.
Medaljespegel
De top-4 fan lannen dy't by it tafeltennis medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen fan 2012.
Piet Blom
Pieter (Piet) Blom (Amsterdam, 8 febrewaris 1934 – Denemark, 8 juny 1999) wie in Nederlâns arsjitekt. Blom, soan fan in grienteman, studearre yn 1959 ôf oan de Amsterdamske Akademy fan Boukeunst. Hy studearre dêr by Aldo van Eyck.
Blom is ûnder mear ferneamd fan de Bastille fan de Universiteit Twinte Enskede 1964-1969, De Kasbah yn Hengelo (1969-1973) en syn kubuswenten en Theater 't Speelhuis yn Helmond (1972-1976) en Rotterdam (1978-1984), de Gesloten Stad (1993) yn de wyk Kattenbroek yn Amersfoart. Yn al dy gefallen binne it gebouwen op kolommen.
Mei troch dat Blom fêstthâlde oan syn prinsipes, krigen net sa folle fan syn ûntwerpen yn de jierren tachtich stâl. De jierren njoggentich krige er noch in tal opdrachten, sa s in stikmannich wenten en in filla yn Amersfoort.
Abel Blom, syn soan, is ek in protte jierren by it buro fan Van Eyck oan 't wurk west. Mei Aldo van Eyck en Herman Hertzberger beheart Piet Blom by de ynternasjonaal ferneamde fertsjintwurdigers fan it strukturalisme.
Molise (regio)
Molise is in regio yn Sintraal-Itaalje, dy't oprjochte is yn 1963. Dizze regio grinzget oan de regio's Abruzzen, Latium, Kampanje en Apulje en leit oan de Adriatyske See. De haadstêd is Kampobasso. Molise is opdield yn twa provinsjes: Kampobasso en Isernia.
Nigtevecht
|thumb|Herfoarme tsjerke thumb|Buorren Nigtevecht is in doarp oan de Fecht yn it uterste noardwesten fan de provinsje Utert, hearend ta de gemeente Stichtske Fecht. It doarp hie 1450 ynwenners yn 2004. Oant 1989 foarme it in ôfsûnderlike gemeente.
Nigtevecht waard yn 1281 foar it earst neamd. It wie oarspronklik in langhalich doarp op in rivierdún op de linkerouwer fan de slingerjende Fecht. Tsjintwurdich hat it in buorren yn in bocht fan de rivier. Oan dy lizzing tanket Nigtevecht ek de namme, it is in ferbastering fan 'Niftervecht', "oan de Fecht". Tichtby it doarp, mar los dêrfan troch it Amsterdam-Rynkanaal (en de gemeentegrins mei Abcoude), leit it Fort by Nigtevecht. It is ûnderdiel fan de Stelling fan Amsterdam en waard boud tusken 1888 en 1903.
De Doarpsstrjitte fan Nigtevecht is in beskerme doarpsgesicht. De herfoarme tsjerke fan Nigtevecht komt út de 13e iuw. De roomsken fan Nigtevecht falle ûnder de parochy fan Nederhorst den Berg, dy't oan de oare kant fan de Fecht (tagelyk provinsjegrins) leit. In fytsfear ûnderhâldt in ferbining tusken beide doarpen en is ek ûnderdiel fan in populêre fytsrûte.
Yn Nigtevecht stiet in poldermole, de Garstemole, in achtkante grûnsiler út 1876.
Oan de Vreelandseweg sit fuotbalferiening DOB, in ôfkoarting fan Door Oefening Beter. De club is yn 1947 oprjochte.
Voltaire
thumb|150px|Voltaire François-Marie Arouet, better bekend ûnder syn pseudonym Voltaire (21 novimber 1694 - 30 maaie 1778), wie in Frânsk skriuwer en filosoof.
Voltaire wie ien fan de grutte filosofen fan de Ferljochting en foaroanman yn de striid foar frije mieningsutering en de rjochten fan de minske. Dêrneist leaude Voltaire oan it Deisme.
Slach oan de Marne
thumb|300px|De sitewaasje fan 5 oant 9 septimber 1914 De Slach oan de Marne fûn yn de Earste Wrâldkriich twa kear plak en waard striden tusken it Frânske en Dútske leger fan 6 septimber 1914 oant 9 septimber 1914 en letter nochris in kear fan 15 augustus 1918 oant 18 augustus 1918.
Voltaire
Bibliografy
Seleksje út syn wurken:
Zwartebroek
thumb|right|200px|Lizzing fan Zwartebroek Zwartebroek is in plak yn de gemeente Barneveld, yn Gelderlân. It doarp hat 1290 ynwenners (2004).
Oardel kilometer besuden fan Zwartebroek, leit it âldere Terschuur en trije kilometer bewesten leit it doarp Hoevelaken.
Krektas it tichtby lizzende Nijkerkerveen, is Zwartebroek ûntstien troch de feanûntginning.
KwaZulu-Natal
KwaZulu-Natal (faak ôfkoarte as "KZN"; Afrikaansk: KwaZulu-Natal of KwaZoeloe-Natal; Sûlû en Ingelsk: KwaZulu-Natal) is in provinsje fan Súd-Afrika.
KwaZulu-Natal is it heitelân fan de Sûlû's. De provinsje ûntstie yn april 1994 troch gearfoeging fan de bantûstan KwaZulu en de provinsje Natal.
Herbert James Draper
Herbert James Draper (Londen, novimber 1863 of 1864 - dêre, 22 septimber 1920) wie in Ingelsk keunstskilder en yllustrator út it Fiktoriaansk tiidrek.
Libben en wurk
Draper werd geboren in Londen as soan fan juwelier Henry Draper en syn oarehelte Emma. Nei in stúdzje oan de Royal Academy of Arts makke er mear as ien stúdzjereizen nei Parys en Rome. Yn 1891 boaske er oan Ida Williams, mei wa't er in dochter krige. Yn de njoggentiger jierren wurke er behalven as skilder ek in protte as boekyllustrator, om sa troch de tiid te kommen.
Draper syn meast produktive perioade wie fan 1894 ôf oan. Hy skildere yn dy jierren foaral temas út de (meast Grykske) mytology op grut formaat. Syn yn 1898 skildere wurk "The Lament for Icarus" wûn yn 1900 ûnder de wrâldtentoanstelling yn Parys in gouden medalje. Dat wurk waard letter kocht foar de Tate Gallery út it legaat fan Francis Leggatt Chantrey. Draper wie ek ferantwurdlik foar de plafondskilderingen fan de Drapers' Hall yn de City fa Londen.
Hoewol't Draper gjin lid wie fan de Royal Academy die er fan 1887 oant koart foar syn dea alle jierren mei oan harren eksposysjes. By syn libben wie Draper wiidferneamd, foaral fanwegen de portretten dy't er skildere. Tsjin de ein fan syn libben waard syn populariteit minder. Tsjintwurdich binne der net folle minsken mear dy't syn wurk kenne.
Draper stoar oan de gefolgen fan arterioskleroaze yn de âldens fan 56 jier, thús oan de Abbey Road.
Gemma Frisius
thumb|Gemma Frisius ([[Maarten van Heemskerck, om 1540 hinne)]] Gemma Frisius, ek wol Jemme Reinerssoan Frisius, (Dokkum, 8 desimber 1508 – Leuven, 25 maaie 1555) wie in Frysk geograaf, wiskundige en dokter.
Biografy
Gemma Frisius waard berne yn Fryslân yn in earme húshâlding. Hy wie as bern kreupel, mar dat gie letter oer. Hy studearre oan de Katolike Universiteit Leuven ûnder oaren wiskunde en astronomy. Mei dy kennis begûn er mei it meitsjen fan wrâldkaarten.
Tegearre mei in lokale goudsmid makke er wrâldbollen om syn kaarten yn in realistyske foarm wer te jaan. Ek ferbettere er de atlas fan Petrus Apianus. Hy makke in soad astronomyske ynstruminten om bygelyks de lingtegraad te mjitten. Syn ideeën beskreau er yn boeken mei in protte ôfbyldings. Ut dy ideeën binne letter in protte ûntdekkings dien, lykas ek ús ûntdekking fan de camera obscura. Frisius wie ien fan de earsten dy’t it idee fan in kamera op papier setten hat.
Under syn learlingen sieten Gerardus Mercator (dy’t letter syn meiwurker waard), Johannes Stadius, en John Dee.
Op de moanne is in krater nei Frisius neamd. De Katolike Universiteit Leuven hat in risikokapitaalfûns nei de wittenskipper naemd. Yn 2009 hat de planetoïde 11433 yn de gurdle tusken de planeten Mars en Jupiter syn namme krige.
Gemma syn âldste soan Cornelis Gemma wie ek dokter en teffens astronoom en astrolooch.
Taeke Schuilenga
thumb|Taeke Schuilenga thumb|Monumint yn it Tiesingaboskje Taeke Schuilenga (Surhústerfean, 29 oktober 1878 - Easterwâlde, 4 novimber 1943) wie in koekefabrikant en ynfloedryk ynwenner fan Surhústerfean, dy't slachtoffer waard fan de Aksje Sulverdin.
De Vrije Gedachte
De Dageraad besocht de wierheid te sykjen lâns natuerlike en reedlike wei. Har orgaan hjitte ek De Dageraad, (letter 'De Vrijdenker', mei it motto: Magna est veritas et praevalebit ('Machtich is de wierheid en sy sil triomfearje'). Der waard kontakt socht mei de opkommende arbeidersbeweging (Ferdinand Domela Nieuwenhuis, Vitus Bruinsma). Ek troch de útjefte fan brosjueres waard it doel neistribbe. Bekend is: Dûmny, pastoar en rabbi fan de Ljouwerter ûntfanger J.G. ten Bokkel.
Taeke Schuilenga
Libben
Taeke Schuilenga wie it twadde bern en de twadde soan fan Djoerd Jans Schuilenga en Elizabeth Taekes Postma, yn in húshâlding mei trije jonkjes en trije famkes. Op 21 maart 1906 boaske er mei Engeltje Hendriks Bos. Hja krigen tsien bern, Elisabeth, Tryntsje, Djoerd, Pieter, Janke, Jan, Harm Egbert, Edziena, Aaltje, en Etje. Taeke waard bakker en waard yn rin fan tiid direkteur-eigener fan it bak- en koekefabryk De Bijenkorf. Hy wie ek mei-oprjochter fan de Spaar en Voorschotbank en wie fierders ek drok foar it doarp.
Yn 1930 ferstoar syn âldste dochter Elisabeth. Krekt foar de oarloch, op 11 april 1940 ferstoar Taeke syn frou. Yn 1941 waarden de Schuilenga's fêstnaam foar harren ûndergrûns wurk. Taeke waard lykwols op boarchtocht frijlitten om't syn wurk yn de itensfoarsjenning lei.
De Vrije Gedachte
Yn Fryslân wie de Dageraadpropaganda fel en hie se wol súkses. Ferskeidene ôfdielings waarden oprjochte, ûnder oare Ljouwert en Sint Jabik. Dizze propagande waard noch fersterke troch it optreden fan Multatuli, dy't hjir in soad ferearders fûn (ûnder oare Waling Dykstra). De ynfloed fan De Dageraad wie grut genôch ûnder it boargerlike liberalisme en ûnder de arbeiders yn de Feanstreken en It Bilt. Omdat de tsjerklikheid faak mar tradysje wie, hienen de frijtinkers in protte súkses. De bûtentsjerklikheid is net te ferklearjen sûnder de propaganda fan De Dageraad.
Taeke Schuilenga
Libben
It ferset besocht op 30 oktober 1943 om de NSB-er Pier Nobach dea te sjitten, mar troch in ferwikseling waard Nobach syn soan deamakke. As wraak waard Schuilenga oanwiisd foar Aksje Sulverdin. Op 4 novimber waard er foar ferhoar meinaam nei Ljouwert. Doe waard er foar fierder ferhoar nei it Scholtenhuis yn Grins brocht, en doe't dat foarby wie waard er meinaam nei de omkriten fan de Fochtel, delsketten en yn in sleat efterlitten.
Op dat plak, it Tiesingaboskje tusken Easterwâlde en Feanhuzen, is in monumint ta syn neitins oprjochte, mei de tekst HJIR FOEL TROCH LEFFE MOARDNERS HÂN FOAR FRIJDOM, RJOCHT EN HEITELÂN T. SCHUILENGA SURHÚSTERFEAN 4 NOV. 1943.
De Vrije Gedachte
Fan 1957 ôf is de feriening fuortset ûnder de namme: De Vrije Gedachte (Vereniging tot bevordering van zelfstandig denken). Yn 1978 waard dy namme feroare yn Vrijdenkersvereniging De Vrije Gedachte.
Redger
In redger wie in pleatslike bestjoerder yn de Nederlânske provinsje Grinslân, benammen yn Hunsingo en Fivelgo, dy't oant 1795 as plattelânsrjochter en notaris optrede. It wurd is ôflaat fan it Aldfryske rêdjeva, rêdgeva of rêdia, dat 'riedsjouwer' (latyn: consul) betsjut. Yn 'e midsiuwen foarmen de redgers mei-inoar it lânsbestjoer; harren funksje wie dan ek ferlykber mei de riedsleden of froedskippen yn de stêden. Yn it Westerkertier waard praat fan grytmannen.
Oarspronklik waarden de redgers of rjochters út de rûnte fan grûnbesitters keazen. De redger wie oanspraaklik foar it oardiel dat er útspriek en de útfiering dêrfan, sadat er oer genôch besittingen en relaasjes beskikke moast. Op syn minst sûnt de fjirtjinde iuw wie it amt foarbehâlden oan de eigeners fan in beheind tal gruttere pleatsen of eale heerden, dy't al langer it rjocht hiene mei te dwaan oan it lânsbestjoer. It gebiet dêr't de redger yn operearre (de rjochtstoel) wie ferparte yn ferdield wie yn ommegongen. Gruttere rjochtstuollen hiene in ûnderferdieling yn eden, dy't elts in hânfol omgongen befetten. It amt fan rjochter waard om bar waarnommen tusken de ommegongen en binnen eltse ôfsûnderlike eed, sadat in edele heerd soms mar ienris yn tsientallen jierren oan bar kaam. Dat rûlaasjesysteem wie fêstlein yn klauboeken. Om risiko's te sprieden en harren ynfloed grutter te meitsjen, besochten grutgrûnbesitters faak yn mear as ien ommegongen aktyf te wêzen. De rjochthawwers hiene boppedat in finansjeel belang by har amt, omdat hja dêr ynkomsten út krigen. It besit fan eale heerden leveren de eigeners boppedat politike ynfloed en in stim yn wettersteatssaken en tsjerklike beneamingen. Om reden dêrfan waarden nochal wat eale heerden opkocht troch de aadlike famyljes, dy t dêrtroch faak de mearderheid fan stimmen binnen de rjochtstoel, it wetterskipsûnderdiel of de tsjerklike kollaasje krigen. As ien eigner alle eale heerden besiet, kaam it rûlaasjesysteem ta stilstân: in steande rjochtstoel.
Om it amt besette te kinnen, moasten de eigeners genôch juridyske kennis hawwe. Yn de 17e en 18e iuw skeakele men dêrom faak juristen yn, dy 't konstituearre rjochters neamd waarden. Skeel tusken rjochtstuollen en proseduerekwestjes waarden behannele troch lank- of hege rjochters.
Ferlykbere regelingen bestiene yn de midsiuwen ek yn Fryslân en East-Fryslân, mar dêr makken se yn de 16e iuw plak foar in mear unifoarm systeem, dat fan boppen ôf regulearre wie.
Voortrekkermonumint
thumb|It Voortrekkermonumint
It Voortrekkermonument is in monumint yn de Súd-Afrikaanske bestjoerlike haadstêd Pretoria. It swiere monumint fan granyt waard oprjochte as neitins oan de Voortrekkers, dy't de Ingelske Kaapkolanje tusken 1835 en 1854 ferlieten en de binnenlannen fan Súd-Afrika yn giene.
It oantinken hat as opskrift: Ons vir jou Suid-Afrika. It monumint is ûntwurpen troch Gerard Moerdijk, dy't in monumint meitsje woe, "dat tûzen jier stean bliuwt en de skiednis en de betsjutting fan de Grutte Trek foar myn neisieten beskriuwt." It monumint is hast út hiel Pretoaria wei te sjen, omdat it op in hichte stiet.
It monumint byldet twa wichtige mylpeallen yn de skiednis fan de Voortrekkers út:
Grytmantoertocht
thumb|right|200px|Rûte, begjin fan de [[Sitebuorster Ie]] De Grytmantoertocht is in reedriderstocht oer 20 of 40 kilometer. Dizze tocht fûn plak op 12 febrewaris 2012, 29 desimber 2010 en dêrfoar foar it lêst yn 1991. De start is by hotel restaurant Ie-Sicht by Aldegea S. en de rûte giet oer de Wide Ie nei de Kromme Ie, Sitebuorster Ie, Peanster Ie, troch de Janssleat, Modderige Bol en Goaiïngahúster Sleat en komt wer út op de Wide Ie.
Grienlânsee
thumb|right|250px|Grienlânsee thumb|right|250px|Iisberch yn de Grienlânsee De Grienlânsee (Noarsk en Deensk: Grønlandshavet, Russysk: Гренландское море) is in part fan de Noardlike Iissee tusken Grienlân, Spitsbergen, Jan Mayen en Yslân en omfiemet sa'n 1.205.000 km². De see foarmet de 'earm' fan de Noardlike Iissee en is de wichtichste ferbining mei de Atlantyske Oseaan. It kâlde wetter fan de Iissee streamt mei de East-Grienlânstream nei de Atlantyske Oseaan. Troch Arktysk driuwiis is it noardlik diel hast noait iepen foar de skipfeart.
De trochsnee djipte fan de Grienlânsee is likernôch 1450 meter. It djipste punt is metten op 5600 meter yn de Djipte fan Molloy, yn de Fram Strjitte, tusken noardeast Grienlân en Spitsbergen.
De Grienlânsee tilt op fan legere libbensfoarmen dy't de basis fan de fiedselstring foarmje. Grutte fisken sa as kabeljau, hjerring, Atlantyske salm, heilbot en skol, fûgels en sûchdieren (sa as seehûnen, walfisken en dolfinen) ite allegearre ûngewervelden en lytse organismen.
List fan Russyske skriuwers
De neikommende list fan yn it Westen bekende Russyske skriuwers en dichters stiet yn alfabetyske folchoarder. Yn gefal fan in pseudonym stiet de wiere namme tusken heakjes.
Heidenskipster Feart
de Heidenskipster Feart is in feart yn de gemeente Súdwest-Fryslân. De feart rint fan de Haaiemer Dolte lâns de Heidenskipsterdyk nei it súdeasten, troch It Heidenskip en de Hofmar en komt dan út yn de Fluezen.
De namme Heidenskipster Feart jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Heidenschapstervaart.
Hendrik Klazeswyk
De Hendrik Klazeswyk is in feart yn de gemeente Opsterlân. De wyk rint healwei Weinterpferlaat en Lyts Grins fan de Tsjalling Harkeswei nei de Heechfeanswei.
In wyk is in fan de haadfeart ôfgeande lytsere feart, faak om turf ôf te fieren.
De namme Hendrik Klazeswyk jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Hendrik Klazeswijk.
Anthony Christiaan Winand Staring
thumb|right|Portret fan Staring troch P.Velyn, útjouwer [[Johannes Immerzeel ]] Anthony Christiaan Winand Staring (Gendringen, 24 jannewaris 1767 – eigen bûtenpleats De Wildenborch yn Vorden, 18 augustus 1840) wie in Nederlânske dichter.
Libben
thumb|Anthony Christiaan Winand Staring mei 6 jier (yn 1773) troch [[Pieter Frederik de la Croix ]]
Staring wie in romantyske dichter yn ieren en sinen, ien fan in stikmannich Nederlânske dichters dy't sa bekend steane. Syn romantyske ynslach utert him yn syn ûnderwerpen (legindes), beskriuwings fan de natuer en de wize wêrop er dat die, gefoelich en koartswilich. Staring wie in útrinder yn de dichterlike fertelkeunst. In goed foarbyld dêrfan is de "Jaromir-syklus", mar ek mei Marco en De hoofdige boer waard er ferneamd. Dochs hat er net folle wurdearring hân om't syn literêre wurk dreech en net sa tagonklik wêze soe. Tsjintwurdich moatte syn lêzers ek oan de universiteit socht wurde.
Staring wie Achterhoeker yn ieren en sinen. Hy hâlde yn syn jeugdjierren ta yn it Súd-Hollânske Gouderak en yn Gouda. Syn heit wie yn tsjinst fan de VOC útstjoerd nei Kaap de Goeie Hope. De seisjierrige Anthony waard salang ûnderbrocht by syn omke, de widner Jacob Gerard Staringh, dy't predikant yn Gouderak wie. Nei de Frânske skoalle fan master Willem Muys (1773-1776) en de Latynske skoalle te Gouda folge te hawwen ( 1776 tot 1782) ferliet er Gouda foar fierdere stúdzje. Hy folge opliedingen oan de Universiteit fan Hurderwyk en yn Göttingen om him ta te rieden op it behear fan syn lânguod en Kastiel De Wildenborch, dêr't er him yn 1791 foar altyd nei wenjen sette.
Syn wize fan eksploitaasje fan syn bûtenpleats wie yn dy tiid tige bysûnder. De lânman Staring hie omtinken foar de natoer, mar ek foar it ferlet fan it minskdom. Hy liet op De Wildenborch in skoalle bouwe, dêr't de bern fan boeren en lânarbeiders ûnderwiis krigen (lykas Lev Tolstoi dat letter ek die op Jasnaja Poljana).
Politikus
Staring waard yn 1797 keazen as lid fan de Twadde Nasjonale Fergadering, mar naam dy funksje net oan. Fan 1802 oant 1805 wie er lid fan it bestjoer fan departemintaal Gelderlân. Fan 1812 oant 1813 wie er presidint fan de kantonnale ried Lochem. Yn maart 1814 naam er diel oan de Gearkomste fan Notabelen. Hy wie fan 1814 oant 1831 lid fan Provinsjale Steaten fan Gelderlân, mei in ûnderbrekking fan twa jier yn de perioade 1824-1826.
Houliken
Staring boaske op 6 juny 1791 yn Almen oan Everdina Maria van Löben Sels (1765-1794). Hy troude fannijs op 22 july 1798 te Maarssen mei Johanna Andrea Charlotte van der Muelen (1774-1843). In soan út it twaddehoulik wie de boskbouwer, geolooch en wettersteatkundige Winand Carel Hugo Staring (1808–1877). In dochter út it twadde houlik - Constantia - liet de Staringkoepel oan de Berkel sette.
Carel George fan Wassenaer Obdam
thumb|Twickel Greve Carel George fan Wassenaer Obdam (De Haach, doopt 6 febrewaris 1733 - dêre, 21 july 1800), wie hear fan Twickel.
Yn Fryslân bekend as grytman fan Frjentsjerteradiel (1758) en dykgraaf fan wetterskip de Fiif Dielen Seediken. Skonk in fraaie drinkbeker oan dit wetterskip.
Fierde in pamflettestriid mei Petrus Camper, wêroan ek Jean Henri van Swinden en Everwinus Wassenbergh meidiene. Hy rjochte de Stiennen Man op foar Caspar de Robles en wie foarsitter fan de Ried fan Steat en ambassadeur. Ferliet Fryslân yn 1785.
Eastertsjerke (De Wylp)
De Eastertsjerke is de eardere grifformearde tsjerke en de hjoeddeiske tsjerke fan de PKN-gemeente fan De Wylp, Grinslân.