cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Witness (film út 1985)
Foarskiednis
Neitiid bea Feldman de nije ferzje fan skript foar finansiering fan 'e ferfilming oan by 20th Century Fox, mar Joe Wizan, dy't dêr it haad produksje wie, wiisde it ôf mei de útlis dat Fox gjin "plattelânsfilms" makke. Dêrop stjoerde Feldman it senario ta oan akteur Harrison Ford, dy't doe, koart nei it útkommen fan it ôfslutende diel fan 'e oarspronklike Star Wars-trilogy, ien fan 'e grutste nammen fan Hollywood wie. De ympressario fan Ford, Phil Gersh, naam fjouwer dagen letter mei Feldman kontakt op om te sizzen dat syn kliïnt ree wie om by it krúske te tekenjen foar dizze film. Feldman, dy't der wis fan wie dat dy tasizzing fan in grutte filmstjer de miening fan Fox feroarje soe, gie fannijs nei de studio ta, dêr't him lykwols dúdlik makke waard dat it neat útmakke wa't er foar de haadrol wist te bestrûpen salang't syn projekt in "plattelânsfilm" wie. Dat, Feldman gie mei it senario te suteljen by de oare grutte filmstudio's yn Hollywood, dêr't er lang om let byt krige by Paramount Pictures.
Produksje
Feldman hie de Austraaljer Peter Weir yn gedachten as regisseur, mar dy wie op dat stuit dwaande mei de preproduksje fan The Mosquito Coast en moast dêrom nee ferkeapje. John Badham, dy't Feldman syn twadde kar wie, die it projekt ôf as "in plysjefilm dêr't ienentweintich fan yn in snies geane", wylst oaren mei wa't Feldman kontakt opnaam, likemin belangstelling hiene of har foar de neie takomst al fêstlein hiene foar oare projekten. Doe krige de studio de finansiering foar The Mosquito Coast net rûn en bliek Weir dochs noch frij te wêzen om Witness te regissearjen, wat syn earste Amerikaanske film waard.
Witness waard makke troch Feldman syn eigen produksjemaatskippij Edward S. Feldman Productions. Foar de film wie in budget beskikber fan $12 miljoen, dat foar it meastepart fan Paramount kaam. De kamerarezjy wie yn 'e hannen fan John Seale, en de oangripende filmmuzyk waard fersoarge troch Maurice Jarre.
Casting
Harrison Ford hie him al fêstlein foar de rol fan resjersjeur John Book foar't dúdlik wie oft Witness eins wol makke wurde soe. Yn 'e wiken direkt foarôfgeande oan 'e film rûn er mei op 'e ôfdieling Moardsaken fan it Philadelphia Police Department, dêr't er himsels wichtige details eigen makke oangeande plysjeprosedueres. De rol fan Rachel Lapp wie folle dreger te casten, en nei't withoefolle gadingmaksters dy't net foldiene de revu passearre wiene, liet regisseur Peter Weir de moedfearren hingje en sloech er foar om oars mar ris yn Itaalje om in froulike haadpersoan te sjen, mei't er de yndruk hie dat Italjaanske aktrises "frouliker" wêze soene. Wylst hy en Feldman audysjebannen út Itaalje oan it besjen wiene, kaam Kelly McGillis om audysje te dwaan. Sadree't se har kapke opset en de mûle iependien hie, wist Weir dat er syn froulike haadpersoan fûn hie.
In tige lyts roltsje yn Witness waard taparte oan Viggo Mortensen, dy't desennia letter wrâldferneamd wurde soe mei rollen as Aragorn yn 'e Lord of the Rings-filmtrilogy en Tony Lip yn Green Book. Yn Witness spile er Moses Hochleitner, de jongere broer fan Daniel, en is er mar in pear tellen yn byld mei wolteld ien regel dialooch. Hy waard cast om't Weir fûn dat er "it goede soarte gesicht" hie foar in Amish-man. Mortensen wie yn 1984 krekt úteinset mei syn karriêre as akteur en Witness wie syn earste film. Hy moast der in oare rol as soldaat yn in Shakespeare in the Park-produksje fan Hindrik V foar ôfsizze. Letter soed er sizze dat er him tanksij syn tige positive ûnderfinings op 'e set fan Witness mear op in filmkarriêre talein hie.
Opnamen
Foar Witness waard filme op lokaasje yn Philadelphia en yn Intercourse, Lancaster, Strasburg en Parkesburg yn Lancaster County yn 'e Amerikaanske steat Pennsylvania. De pleatslike Amish woene wol as timmerlju en oare ambachtslju meiwurkje oan 'e produksje, mar allinne bûten byld. In protte fan 'e figuranten dy't yn 'e film Amish spylje, binne sadwaande eins pleatslike minnisten, dy't min ofte mear itselde leauwe oanhingje, mar mei har tiid meigien binne en har oan 'e moderne wrâld oanpast hawwe.
Aktrise Kelly McGillis wie foarôfgeande oan 'e opnamen as tarieding op har rol in skoft yntrokken by in Amish-widdo mei sân bern om 'e útspraak fan it Pennsylvaansk te learen, it dialekt fan 'e Pennsylvaniadútsers, dêr't sawol de Amish as de pleatslike minnisten ta hearre. Yn 'e film is dat lykwols mar inkele kearen te hearren. Sa seit in man tsjin Book, as it wurk oan 'e skuorre klear is dêr't Book oan meiwurke hat: "Du huschd hott gschofft. Sell waar guud!" ("Do hast hurd bealge. Dat wie goed!"). Mar ornaris sprekke de 'Amish' yn 'e film ynstee Heechdútsk, de Dútske standerttaal, dy't troch Pennsylvaniadútsers yn it echt mar komselden brûkt wurdt.
De sêne mei de bou fan 'e skuorre wie yn it senario mar ien koarte alineä, mar Weir fûn dat it wichtich wie om dat gearwurkjende aspekt fan 'e Amish-mienskip wat mear te beljochtsjen. De sêne waard yn ien dei filme, wêrby't eins echt in skuorre boud waard, sij it mei tusken de opnommen stikjes troch de ynset fan swier materieel om 'e boel foarút te helpen. By de sêne yn 'e maïssilo waard der echt maïs op in omstrompeljende stuntman falle litten, dy't lykwols tarist wie mei in dûkmasker foar djipseedûken, ferbûn mei soerstofflessen ûnder it it maïs.
Weir en kameraregisseur John Seale hiene foarôfgeande oan 'e opnamen nei in tentoanstelling fan it wurk fan 'e Nederlânske keunstskilder Johannes Vermeer yn it Philadelphia Museum of Art west, en brûkten de skilderijen dy't se sjoen hiene letter as ynspiraasje foar de beljochting by de opnamen, wat benammen goed te sjen is yn 'e sêne wêryn't de ferwûne Book troch Rachel ferpleegd wurdt en de sêne wêryn't Rachel harsels stiet te waskjen. Healwei de opnamen waard de titel fan 'e film feroare fan Called Home yn Witness, benammen om't de marketingôfdieling fan Paramount fûn dat de oarspronklike titel ferlet hie fan te folle útlis om 'e film effisjint oan 'e man bringe te kinnen.
Distribúsje
De distribúsje fan Witness waard fersoarge troch Paramount Pictures. De film gie op 7 febrewaris 1985 yn it Fulton Opera House yn Lancaster (Pennsylvania) yn premiêre, en iepene de deis dêrop yn 'e Amerikaanske bioskopen. Witness wie letter dat jier bûten de kompetysje om ek te sjen op it Ynternasjonaal Filmfestival fan Cannes.
Troch filmkritisy
It tydskrift Variety skreau dat Witness "bytiden in mei soarch yn byld brocht, oangripend ferhaal [is] oer in ûnmooglike leafde beheind troch de fassinearjende Amish-mienskip. Te faak, lykwols, wurdt dy brekbere românse ferplettere troch in folslein absurde sjitpartij, krekt as jit men in fluts ketchup oer in delikaat Pennsylvaniadútsk miel." Ien dy't noch folle minder fan 'e film hawwe moast, wie Vincent Canby, dy't foar The New York Times wurke. Hy skreau: "[Witness] is net hiel freeslik, mar der is ek net folle oan. It is in moaie film om nei te sjen en der sitte in stikmannich goede aktearprestaasjes yn, mar der is wat wurchmeitsjends oan it kreaze balansearjen fan tsjinstelde manearen en wearden."
Troch de Amish-mienskip
De Amish wiene minder oer Witness te sprekken as de measte lju. Yn in ferklearring dy't útbrocht waard fia in abbekatekantoar dat de belangen behertige fan 'e Amish-mienskip yn Lancaster County, waard útholden dat de ôfskildering fan 'e Amish yn 'e film net sekuer wie. Ek mank filmkritisy en filmhistoarisy waard diskusjearre oer de portrettearring fan 'e Amish yn Witness. Party fûnen dat de Amish troch de film eksploitearre waarden foar kommersjeel gewin. Oaren wiene fan miening dat it tsjûge fan in gebrek oan respekt foar de leauwensoertsjûgings fan 'e Amish om harren mienskip as dekôr te brûken foar in film dêr't grou geweld yn brûkt wurdt. Wer oaren murken op dat de Amish yn 'e film eins tige posityf foar it fuotljocht brocht wurde.
De Amish sels, dy't graach wolle dat bûtensteanders har gewurde litte, lieken der benammen oer yn te sitten dat de populariteit fan Witness ta in fierdere taname fan it toerisme yn harren wenkrite liede soe. Sa't it personaazje Rachel Lapp iroanysk genôch ek al yn 'e film neamt, gie soks mank mei it oanstoarjen, hinderlik folgjen en sûnder tastimming fotografearjen fan Amish en it ûnrjochtlik betrêdzjen fan it hiem fan Amish-pleatsen. As reäksje op harren soargen stimde Dick Thornburgh, de gûverneur fan Pennsylvania dy't oan 'e ein fan 'e ôftiteling fan Witness troch de makkers fan 'e film betanke wurdt foar syn meiwurking, dermei yn om tenei Amish-mienskippen net mear oan te priizgjen as gaadlike lokaasjes foar it opnimmen fan films.
Tematyk
Yn syn boek The Amish in the American Imagination, út 2001, skreau sosjolooch David Weaver-Zercher dat Witness foar it meastepart oer de botsing tusken tsjinstelde kultueren giet, wat ek in tema is dat geregeldwei yn oare films fan regisseur Peter Weir weromkomt, lykas The Last Wave (1977) en The Year of Living Dangerously (1982). Weaver-Zercher murk ek op dat by it konflikt yn 'e film tusken Amish en bûtensteanders de Amish yn in tige posityf ljocht pleatst wurde, wylst de film teffens tsjinnet as in "ferlossingsferhaal" foar resjersjeur John Book, dy't in nij gefoel foar minsklikheid opdocht ûnder syn 'ballingskip' mank de Amish.
Opbringst
Witness brocht yn 'e bioskopen yn 'e Feriene Steaten en Kanada $68,7 miljoen op, en yn alle oare lannen en territoaria $47,4 miljoen. Wrâldwiid kaam de opbringst dêrmei út op $116,1 miljoen. Ofset tsjin it budget fan $12 miljoen betsjut dat in winst fan $104,1 miljoen, hoewol't dêr de marketingkosten noch wol ôf moatte. Witness wie in saneamde sleeperhit, dy't yn 't earstoan net folle publyk loek, en him pas ta in kaskreaker ûntpopte yn 'e fyfde wike dat er yn 'e bioskopen draaide.
Prizen
Yn 1986 waard Witness by de Oscars nonimearre foar prizen yn 8 kategoryen, wêrûnder bêste film, bêste regisseur, bêste akteur (Harrison Ford), bêste kamerarezjy, bêste orizjinele filmmuzyk en bêste artdirection. De film wûn 2 Oscars, foar bêste orizjinele senario (Earl W. Wallace en William Kelley) en bêste filmmontaazje (Thom Noble). By de Golden Globes waard Witness datselde jiers nominearre yn 6 kategoryen: bêste dramafilm, bêste regisseur, bêste akteur (Ford), bêste byrol fan in aktrise (Kelly McGillis), bêste senario en bêste orizjinele filmmuzyk. Alle prizen giene lykwols nei oare gadingmakkers.
By de BAFTA's, de wichtichste Britske filmprizen, waard Witness nominearre foar 7 prizen, wêrûnder bêste film, bêste akteur (Ford), bêste aktrise (McGillis), bêste orizjinele senario, bêste kamerarezjy en bêste filmmontaazje. De film wûn ien BAFTA, foar bêste filmmuzyk (Maurice Jarre). It senario fan Wallace en Kelley wûn fierders de Writers Guild of America Award foar bêste orizjinele skript, wylst de filmmuzyk fan Jarre nominearre waard foar in Grammy Award foar bêste soundtrack.
Vineastate
thumb|De pleats Vinea Domini Vineastate is in buorskip west fan Penjum yn de gemeente Súdwest-Fryslân, foar 2011 Wûnseradiel. De namme komt ek foar as Vinea domini ('wyngerd fan de Hear'). Op dit plak waard yn de 12e iuw út Lidlum wei it kleaster stifte dat yn de 15e iuw nei Boalsert ferhuze. Yn de 14e iuw waard it Zand neamd, letter Sand en Sant. Dit kaam troch de lizzing fan de terp op in sânige ouwerwâl fan de Marneslinke.
De Haven (Sondel)
De Haven yn Sondel yn de gemeente Súdwest-Fryslân is in tsjerke fan de protestantske gemeente Aldemardum-Nijemardum-Sondel. Fanwegen it oargel, de preekstoel en de hearebank is de tsjerke in ryksmonumint.
Skiednis
Tusken 1150 en 1350 waard der in grutte tsjerke yn Sondel mei in foarse toer boud. Dy oan de apostel Andréas wijde tsjerke baarnde yn 1495 út. Op it plak waard dêrnei in lytsere en ienfâldige tsjerke boud. De 14e-iuwske klok hat nei alle gedachten noch yn de grutte tsjerke hongen. De tsjerke bleau oant 1640 katolyk en is yn dat jier oergien yn hannen fan protestanten.
Yn 'e earste helte fan de 19e iuw baarnde de tsjerke wer ôf. De ferfanger fan dy tsjerke bleau net lang stean want yn 1869 waard op de fûneminten fan it âldere tsjerkje de hjoeddeiske tsjerke boud. De stiennen flier fan grêfstiennen ferdwûn ûnder in flier fan planken. Dy tsjerke waard yn de jierren 1950 restaurearre.
De herfoarme gemeenten fan Sondel, Aldemardum en Nijemardum fusearren nei in 'Samen-op-Weg'-proses yn 2007 mei de Grifformearde tsjerke fan Nijemardum ta ien PKN-gemeente. Yn dat jier makken de gleskers Ton de Bruin en Johannes Boersma foar de tsjerke in brânskildere raam fan Jezus yn de hôf. thumb|left|200px|Oargel De tsjerke is yn de jierren 2013-2014 renovearre en it ynterieur krige by dy gelegenheid de oarspronklike kleuren werom. Alles hat fan 't plak west en is op 'e nij stúkt en skildere. Fierder binne der banken ferwidere en stuollen delset, dy't nofliker sitte. By de renovaasje waarden ûnder de flier ek de âlde grêfsarken ûntdutsen.
De toer waard yn 2015 ferfongen. By dy gelegenheid is de toer likernôch twa meter ferhege, lykas de sitewaasje ek foar 1957 wie. De hoanne, dy't al yn 2010 fan de gammele toer helle wie, is doe ek wer op de nije spits set. Troch de gruttere galmgatten draacht it lûd fan de klok ek fierder.
Ynterieur
De iken preekstoel datearret fan de 17e iuw. Yn de tsjerke binne twa oerkape banken, dêrfan is de famyljebank ek 17e-iuwsk. Yn it midden fan de seal kin in diel fan de houten flier iepene wurde om in pear monumintale grêfsarken foar it ljocht te heljen.
De klok yn de dakruter hat noch yn de katolike tsjerke hongen en is 14e iuwsk. Unbekend is wa't de klok getten hat.
Oargel
It oargel út 1897 is makke troch Bakker & Timmenga. Op de oargelbalustrade stiet: ''Ter nagedachtenis van vrouwe Octavia Cornelia Suzanne van Swinderen. Weduwe van C. Star Numan''.
Oare tsjerken fan de PKN gemeente
De oare tsjerken fan de PKN-gemeente binne:
Berteleppel
200px|thumb|right|Berteleppel troch [[Ate Scheverstein]] thumb|left|250px|Berteleppel mei in melkende boer thumb|right|200px|Geboren 8 juli 1845 Tjitske T. Hoekstra
In berteleppel is in grutte sulveren leppel mei namme en bertedatum. It wurd berteleppel is noch net hiel âld. It soe foar de earste kear neamd wêze yn Waling Dykstra’s Uit Frieslands Volksleven. De term datearret út de twadde helte fan 'e njoggentjinde iuw; dêrfoar waard praat fan 'sulveren leppel'.
De gewoante fan âlden of oare famylje om by de berte fan in bern in geskink te jaan hat in lange tradysje dy’t grif wer weromgiet oant de sekstjinde iuw. Neffens Klijn’s Oude zilveren lepels datearret de âldst bekende leppel mei berte-ynskripsje út 1578. It giet om in leppel út Ingelân.
Ut oare lannen binne ek berteleppels bekend. Yn Nederlân fine we neist Fryslân ek in inkeld gefal yn Grinslân en Hollân. Wy ha dus net te krijen mei in allinnich mar Frysk fenomeen, mar wol is it sa dat de tradysje echt ta bloei komt yn Fryslân. Opfallend is ek it ferskil dat berteleppels fan bûten Fryslân selden ynskripsjes ha. At se dy al ha, binne dy faak beheind ta ynisjalen. Fan de lêste helte ôf fan 'e santjinde iuw binne hûnderten Fryske berteleppels bekend.
De webside fan Hessel de Walle jout in oersjoch fan 'e teksten fan mear as fyftjinhûndert berteleppels út Fryslân fan foar 1811: Friezen uit vroeger eeuwen faak mei plaatsjes.
Sjoch ek
Sulversmeikeunst
Cas Spijkers
Caspar Henricus Augustinus (Cas) Spijkers (Tilburch, 12 jannewaris 1946 - Oirskot, 29 oktober 2011) wie in Nederlânsk telefyzjekok en auteur fan Itensiedersboeken, mei twa Michelinstjerren. Hy wie by it grutte publyk ferneamd fan it programma Koken met Sterren.
Buikstede
thumb|350px|Utsneed fan de topografyske kaart fan 1932 mei de buert foar de ôfbraak. De boarchstee fan de boarch Buikstede (1) is sichtber oan súdkant mei de lykneamde pleats Buikstede (2) ten noarden dêrfan. De draaibrêge (3) stiet ek op de kaart. De eartiidske wegen tusken boarch, buert en de wei Westerzand-Lutjegast binne oranje werjûn, it noch besteande fytspaad is yn read werjûn. Buikstede is in streekje yn de gemeente Westerkertier yn de provinsje Grinslân, dat bestjoerlik ûnder Sebaldebuorren falt.
De buorskip leit oan it Van Starkenborghkanaal benoarden de wei fan Lutjegast nei Westerzand, oan noardside fan de Westerzandemer molenpolder (eartiidsk Westerzandemer Polder). De buert is ferneamd nei de boarch Buikstede (yn 1638 noch heerd Hendrik Bockesstede neamd), dy' hjir tusken de 17e en 18e iuw stie oan in hoeke fan de Wei fan Westerzand nei Lutjegast. Ten noarden dêrfan stiet noch de pleats Buikstede op it steed fan it byhearrende skathûs. Fanút it boarchterrein rûn destiids in leane rjochttroch nei it Hoendjip dêr't in Draaibrêge oerhinne lei. Yn de twadde helt fan de 19e iuw waarden hjir by it djip in 15-tal huzen omhinne boud, benammen oan súdwestside fan de brêge. Oan de noardside ûntstie de buert Kievitsburen. By it útgraven fan it Hoendiep ta it Van Starkenborghkanaal yn de jierren 1930 waard de brêge weihelle en moast it grutste part fan de huzen wike. Op dat plak steane no noch mar twa huzen. Dit is it eigentlike Buikstede. Besuden hjirfan oan de wei Buikstede nei de wei fan Westerzand nei Lutjegast. It earste diel fan de leane fanút it boarchterrein is letter weihelle.
Parallel ten westen fan it súdlike diel fan de leane rûn fanôf de wei Westerzand-Lutjegast eartiids in boeredykje, dy't fierderop in knik nei it easten makke en de leane fanút de boarch kruse. It eastlik diel fan dit boeredykje is ek yn de tweintichste iuw weihelle, sadat allinnich it noardlik diel fan de leane en it eastlik diel fan de boerdyk noch oer binne. It krúspunt foarmet no in bocht yn de wei Buikstede. De wei Buikstede is no in fytspaad. De dearinnende dyk fanôf Gaarkeuken besuden fan it Van Starkenborghkanaal yn westlike rjochting ten noarden fan de Westerzandemer molepolder wurdt ek Buikstede neamd. Begjin 21e iuw is yn it ferlingde fan dizze wei it fytspaad 't Honderd oanlein nei Eibersburen.
Douwe Sirtema fan Grovestins
thumb|Douwe Sirtema van Grovestins (1710-1778) Douwe Sirtema fan Grovestins (Ljouwert, 24 desimber 1710 - Brussel, 26 febrewaris 1778) wie in Fryske jonker dy't oansteld wie as keamerhear oan it Steedhâlderlik Hof fan prins Willem IV. Lykas syn frou, in hofdame fan prinsesse Anna fan Hannover, bleau er de widdo tsjinjen nei it ferstjerren fan de erfsteedhâlder. As ien fan de meast wichtige fertsjintwurdigers fan de Fryske eallju gie er deistich by har op besite en bespruts er de rinnende saken mei har. Neffens Frânsk geroft yn 1756 - dy't faaks te meitsjen hienen mei it útbrekken fan de Sânjierrige Oarloch (1756-1763) - soe er bysûndere geunsten by de prinses hân hawwe. Grovestins waard in pear jier letter beskuldige fan alles en noch wat om him op in minne namme te krijen en him oan de kant skowe te kinnen.
Biografy
thumb|Print (1756) fan it [[rariteitekabinet fan Katarina Sinolt von Schutz. ]] Douwe Grovestins wie de soan fan Jan of Jehannes Grovestins (1686 - 1717) en Katarina fan Haren (1687 - 1771). De famylje stammet út Ingelum. Douwe syn heit wie ritmaster en keamerhear fan Maria Louise fan Hessen-Kassel. Douwe wie in neef fan Onno Zwier fan Haren en Willem fan Haren (1710-1768). Oer syn jeugd is fierder net folle fan bekend, mar omdat er fan deselde jierren as de prins wie, soenen sy wol in soad mei-inoar oplutsen hawwe kinne. Yn 1734 kamen de prins en syn frou oan yn Ljouwert. De ûnderhannelingen foar it houlik hiene leafst tolve jier duorre.
Grovestins moat de Frânske kok Vincent la Chapelle dy't meikaam nei Ljouwert kind hawwe, want beide wiene lid fan de earste frijmitselerijlôzje. Grovestins troude op 28 augustus 1736 yn Londen mei Carolina Sinolt von Schütz. Ek neef Willem fan Haren wie boaske oan in Ingelske hofdame.
Grovestins oan it steedhâlderlik hof
thumb|Garde du corps Yn 1738 waard Grovestins keamerhear en yn 1741 kolonel fan it Gardes du Corps. Itselde jier waard er foarút stjoerd nei Hannover om in besite fan Anna oan har heit George II fan Ingelân, mei wa't hja al jierren skeel hie, mooglik te meitsjen. Yn 1746 waard er beneamd ta heechste stâlmaster fan de steedhâlder, opfolger fan syn broer dy't fanwege in oplichtingsaak syn funksje oerjaan moast. Grovestins like wol berne foar it hof: úté heine te brûken, fatsoenlik, noflik yn de omgong, mar yn jildsaken koe men net fan him op oan. Doe't yn 1747 in ein kaam wie oan it Twadde Steedhâlderleaze Tiidrek ferhuze it hof fan Ljouwert nei de Haach. Nei de dea fan Willem IV naam de hoflike en fleurige Grovestins in wichtich plak yn; eltse dei gie er oardeloere by de prinses op besit. Hy waard belutsen by it opbringen fan prinses Karolina fan Oranje-Nassau en prins Willem V. De prinses is wol omskreau as ritich, frjemd, grutsk, ferheftich, fals, healwiis en idel en der waard besocht om de hartoch as steedhâlder te beneamen want prinses Anna, dy't as absolutistysk en willekeurich bekend stie, waard beynfloede troch de Fryske kabaal.
Yn 1751 liet Grovestins deistich jild oermeitsje nei Ingelân. Pas yn 1758 waard bekend dat hy yn it ferline winst makke hie troch hynders út de steedhâlderlike stâl te ferkeapjen en dy dêrnei op kosten fan de prins wer werom te keapjen. Dat noaske de tsien jier âlde prins Willem V net; dy woe Grovestins ferfolgje litte en rôp dat er mei "earlike lju" omgean woe. Boppedat kaam it út dat Grovestins yntime relaasjes ûnderhold mei in man en dat er as kommandant fan "gardes du corps" 24 stuorren wyks efterholden hie, op de uniformen koper ynstee fan goud brûkt hie en 44 man minder yn de liifwacht opnaam hie as dat moatten hie. Dêrneist waard er beskuldige fan it ferkeapjen fan in iepenbier amt om der sels better fan te wurden doe't er yn 1756 it gûverneurskip fan Seylon foar 70.000 gûne ferkocht hawwe soe oan in freon. It soe gean om Jan Schreuder, in Hamburger en ea begûn as gewoan soldaat, dy't yn 1756 aas gûverneur op Seylon beneamd waard en yn 1761 wer nei Batavia ferhuze. Syn ferbliuw fan fiif jier soe neffens tiidgenoaten 625.000 oant 750.000 gûne opsmite hawwe kinnen; Schreuder soe as Ried fan Ynje "mar" 4.000 gûne it jier fertsjinne hawwe. It is net dúdlik wat Grovestins it rjocht joech dyn funksje te ferkeapjen. It liket dêrop dat er gjin bewâldfierder wie, mar faaks fungearre er as tuskenpersoan; de Hearen XVII, dy't har net graach de lampe útslaan lieten, hawwe dy beneaming wol bekrêftige.
Omdat Grovestins tige goed mei de prinses koe, kamen der praatsjes yn de wrâld. Mei oare út Fryslân meireizge adviseurs sa as Jan de Back en Gemme Onuphrius fan Burmania krige Grovestins skeel mei de Hollânske adel, ûnder oaren mei de kundige Willem greve Bentinck van Rhoon, dy't sels graach de haadrol spylje woe. Yn 1758 bea Grovestins oan om fuort te gean at er earne kommandant wurde koe. Yn 1759 knibbele syn frou, Carolina Sinolt von Schütz, foar de hartoch fan Brunswyk en frege om har man net te ferfolgjen omdat de famylje dan ruïnearre wurde soe. Loadewyk Ernst andere dat as jo jild yn Londen, Parys en Feneesje útstean hawwe, dat it allegear wol wat meifolle soe. Grovestins en syn soan namen ôfskied fan it korps en setten ôf nei Aken, faaks om te kueren, wis is it net. De leiding fan de FrYske kabaal waard oernaam troch syn neef Onno Zwier fan Haren, in loskop. Ek hy moast it ôflizze tsjin Bentinck van Rhoon en de (grouwe) hartoch.
Nei it ferstjerren fan prinses Anna yn 1759 late de wjerstân fan de Fryske eallju tsjin de hartoch en de houliksgadingmakker fan de 16 jier âlde prinses Caroline, Karel Kristiaan fan Nassau-Weilburg, ta ferheftige diskusjes en tsjinstellingen. Grovestins, dy't ek it fertrouwen fan Caroline hie, drige yn in proses behelle te wurden fanwege ynkomsten fan syn rezjimint dy't net tastien wienen. Ien fan syn wachtmasters, dy't fêstsiet yn de Finzenispoarte te De Haach, krige besite fan in as frou ferklaaide Grovestins. De oanlieding is ûndúdlik. Grovestins wie de wichtichste tsjinstanner fan de hartoch fan Brunswyk, dy't besocht him kwyt te reitsjen; de saak blaeu lykwols "aan de spijker hangen". Grovestins hie nammentlik brieven fan steedhâlder Willem IV yn besit, dêrtroch miende er dat er nea ferfolge wurde soe. Van Haren soe y 1760 juridysk ferfolge wurde fanwege in ynsestaffêre; in kwealasterkampanje dêr't de hartoch ek part oan hie. Van Haren luts him werom op syn bûtenpleats by Wolvegea en Grovestins ferkocht syn besittingen yn Fryslân en ferfarre nei Brussel. De hartoch like de striid oan it hof wûn te hawwen.
Grovestins yn de Súdlike Nederlannen
Grovestins bleau yn Brussel en waard de beskermhear en frijer fan Etta Palm d’Aelders, dy't er yn in herberch yn Breda moete hie. Sy gie by him yn en fermakke har mei de grande bourgeoisie yn de stêd. Yn 1773 gie se by him wei en sette ôf nei Parys. Dêr soe sy as koertisane, suffragette en spionne namme meitsje. Palm organisearre in politike salon dy't besocht waard troch Frânske revolúsjonêren, dêr't Jean-Paul Marat ek by wie.
Yn 1774 kaam der dochs noch in soarte fan rehabilitaasje doe't Grovestins beneamd waard ta luitenant-generaal yn it Steatske leger en ta gûverneur fan it barriêrefort fan Ieper yn de Eastenrykske Nederlannen. Yn 1779 fernijde Gijsbert Jan fan Hardenbroek dat Grovestins syn brieven nea bekend makke hat omdat er it fertsjinne jild mei de prinses dield hie. Grovestins hie de prinses yn beskerming naam, dy't yn de neilittenskip fan har man min bedield wie, sadat der selfs in kollekte foar har holden wurde moast yn De Haach.
Geroft
Fanwege it feit dat Grovestins in sintrale rol spile yn de korrupte praktiken om it steedhâlderlik stelsel hinne, gie er net sok moai praat oer him. Grovestins soe in ferhâlding hân hawwe mei prinses Anna, en sels de heit wêze fan prins Willem V. Dy geroften ûntstienen al koart nei de dea fan prins Willem IV en waarden yn ferbân brocht mei syn ûnderstelde ympotinsje, bygelyks yn in pamflet út 1782. De patriotske skriuwer fan it pamflet hie dúdlik politike redenen om de legitimiteit fan de steedhâlder yn besprek te jaan. Dy geroften waarden oant yn de 21e iuw ophelle yn anti-Oranjerûnten. De ûnderstelde likenis tusken Grovestins en Willem V oertsjûget net neffens Veronica Baker-Smith omdat Willem V ek in protte op Willem IV like, dy't grif wol by steat wie in bern by syn frou oan te setten, want Anna wie foar de berte fan Willem al seis kear swier west. Yn 2009 waard de ûnderstelde moard op in oranzjist, Kasimir Abraham Greve fan Schlippenbach (1682-1755), yn ferbân brocht mei it saneamde heit-wêzen fan Douwe Sirtema fan Grovestins fan Willem V. Neffens Smits en Vogel waard Anna fan Hannover sjantearre trich immen dy't wist dat Willem IV net de heit wie fan de jonge erfgenamt Willem V. Willem IV hie nammentlik in slimme foarm fan fimosis dêr't er troch gjin geslachtsferkear hawwe koe. Allinne in intimus fan de Oranjes, sa as Schlippenbach, soe dat witte kinnen hawwe.
Too Much Love Will Kill You
Oer it nûmer
It nûmer is om en de by 1988 skreaun en troch Queen opnaam. It wie de bedoeling dat it op it album The Miracle út 1989 telâne komme soe, dat is lykwols net bard. Nei it ferstjerren fan Freddie Mercury yn novimber 1991, besleat Brian May in soloferzje op te nimmen foar syn album Back to the Light. It nûmer beskriuwt it ynstoarten fan May's earste houlik en oantrekkingskrêft fan syn nije relaasje. Om't it nûmer tidens it Freddie Mercury betinkingskonsert yn de maitiid fan 1992 foar it earst spile waard, wurdt faak ûnrjochtlik oannommen dat it nûmer in oade oan Mercury is.
Queenferzje
Too Much Love Will Kill You waard oarspronkelik troch Queen opnaam tusken 1988 en 1989 en waard útbrocht op it it album Made in Heaven út 1995. Too Much Love Will Kill You wie it achtste nûmer op it album en waard op 26 febrewaris 1996 útbrocht as tredde single fan it album.
Oer it nûmer
Nei it ferstjerren fan Mercury kamen de trije oerbleaune Queenleden byinoar om te sjen hokker noch net earder útbrocht materiaal dochs noch útbrocht wurde koe. Dat resultearre yn 1995 yn it album Made yn Heaven, dêr't ek Too Much Love Will Kill You op stie, mei sang fan Mercury. De ynstrumintale begelieding is yn 1995 op'e nij opnommen, ûnder oare om't se de ferzje út 1988 wat datearre klinken fûnen.
Finkebuorren (Gaasterlân)
Finkebuorren is in buorskip súdwest fan Wikel yn de gemeente De Fryske Marren. De namme Finkebuorren komt ek foar as Vinkeburen. In 'finke' is in min soarte turf.
Flekke
In flekke is in foarm fan bewenning dêr't tal fan huzen byelkoar stean en dêr't njonken in tal fan mienskiplike foarsjennings foar de ynwenners ek foarsjennings beskikber binne dy't foar de omkriten fan belang binne.
De wichtichste fan sokke foarsjennings wie de merk; dêrom wurdt it merkrjocht wol sjoen as it ûnderskied tusken in doarp en in flekke. Fierdere foarsjennings binne de bettere mûglikheden fan ferfier en, fral foar it ûntstean fan de massaproduksje, de oanwêzigens fan ambachtslju.
Oars as in stêd wie in flekke net ûnôfhinklik fan it omlizzende gebiet; de flekke hie gjin stedsrjochten. De flekke wie krekt as in doarp in part fan de gritenij; de himrik fan de flekke foarme mei dy fan de doarpen it gebiet fan de gritenij, en de folmachten fan de flekke sieten yn de gritenijrie.
Yn Fryslân wurdt ûnderskie makke tusken âlde flekken en nije flekken. Alde flekken binne plakken, dy't grut wurden binne troch de hannel, en dy't at se harren fierder ûntwikele hienen stêd wurden wienen: West-Skylge, Berltsum, Kollum, Makkum, Molkwar, Balk, Wâldsein, De Jouwer en De Lemmer. Nije flekken binne letter grut wurden troch de feangraverij, yn in tiid dat stedsrjochten net mear takend waarden: Surhústerfean, Drachten, De Gordyk en It Hearrenfean.
Njonken Fryslân wie Noard-Brabân in provinsje dy't in soad flekken hie: Moergestel, Oirschot, Oosterhout, Oudenbosch, Tilburg, Uden, Waalwyk en Zevenbergen. Plakken bûten dy provinsje dy't ea flekke neamd waarden binne: Skagen en Winterswyk. Kaapstêd waard wol oantsjut as it Kaapse Vlek. Ek De Haach wie útsoarte in flekke. It takennen fan stedsrjochten yn 1806 makke der in ein oan, al wie dat yndertiid fral in symboalyske beweging.
Ek Dútslân hat Flecken of Marktflecken. Yn Noarwegen komt it wurd foar yn de plaknamme Flekkefjord. It Tsjechyske wurd foar flekke is městys dat ek tsjut op in plak sûnder stedsrjochten mei in merkfunksje.
Edzard fan Grovestins
thumb|Tinkstien foar jonker Edsardt fan Grovestins yn de tsjerketoer fan [[Easterein]] Edzard fan Grovestins (doopt Wommels, 7 jannewaris 1655 - 30 desimber 1729) wie grytman fan Hinnaarderadiel en deputearre fan Fryslân.
Libben en wurk
Jonker Fan Grovestins, doopt as Idsert fan Grovestins, wie de soan fan de grytman fan Hinnaarderadiel Oene fan Grovestins en van Idske fan Hottinga. Hy folge yn 1671 syn heit op as grytman fan Hinnaarderadiel. Omdat hy op dat stuit noch minderjierrich wie waard syn heit yn it begjin fan syn abtsperioade oanwiisd as subtsitút (plakferfanger). Yn de perioade 1689 - 1692 wie hy deputearre fan Fryslân foar Westergoa. Yn 1706 waard hy opfolge as grytman troch Idzard fan Sminia. Dy syn heit Hobbe Baerdt fan Sminia, yn 1697 de ien nei rykste Fries mei in rûsd fermogen fan 450.000 gûne, hie it grytmanskip fan Hinnaarderadiel foar 38.000 gûne fan Grovestins kocht foar syn soan.
Grovestins troude yn 1677 mei Orsel fan Burmania, dochter fan kolonel Feijo fan Burmania en Sjouk fan Hania. Yn de tsjerke fan Stynsgea is in jûnsmielbeker, dy't yn 1683 oan de tserke skonken waard troch it echtpear Fan Grovestins. Op de beker it jiertal 1683 mei de kroane alliânsjewapens Grovestins-Burmania en in ynskripsje :
Bob Hawke
Jonkheid en oplieding
Hawke waard yn 1929 berne yn Bordertown, yn 'e Australyske steat Súd-Austraalje, as it twadde bern yn 'e húshâlding fan Arthur "Clem" Hawke (1898-1989), in kongregasjonalistysk predikant út in fan oarsprong Kornyske famylje, en dy syn frou Edith Emily "Ellie" Lee (1897-1979), in skoaljuffer. Hawke syn omke, Albert Hawke, wie fan 1953 oant 1959 premier fan West-Austraalje. Hawke syn âldere broer, Neil (1922-1939), kaam mei santjin jier te ferstjerren oan harsensfluesûntstekking, dêr't doedestiden gjin genêzing foar bestie. Neitiid ûntjoech syn mem in suver messiaansk leauwe dat har oare soan foarbestimd wie om it fier te bringen yn it libben, eat dat Hawke syn jonkheid en opfieding sterk beynfloede.
Hawke groeide op yn 'e Australyske steat West-Austraalje, dêr't syn âldelju koart nei syn berte hinne ferfearn wiene. Hy genoat fuortset ûnderwiis oan 'e Perth Modern School yn Perth. Yn 1946, doe't er santjin jier wie en deselde leeftyd hie as syn broer Neil doe't dy stoar, krige Hawke in slim ûngemak mei in motorfyts. Hy lei ferskate dagen yn kritike tastân yn it sikehûs en helle it by de dea om 't ôf. Dat op in hier nei fatale barren soarge derfoar dat er neitiid dreaun wie om syn talinten ta it uterste te brûken en alles út it libben te heljen. Yn 1947, doe't er achttjin jier wie, waard er lid fan 'e Australyske Arbeiderspartij (Australian Labor Party, ALP). Hy folge in stúdzje rjochten oan 'e Universiteit fan West-Austraalje en studearre yn 1952 mei goed gefolch ôf. It jiers dêrop wûn er in Rhodesbeurs om fierder te learen oan 'e Universiteit fan Oxford, yn Ingelân. Hy studearre dêr filosofy, politikology en ekonomy (PPE), mar ûntdiek al rillegau dat er de learstof foar in grut part al earder hân hie. Dêrom wiksele er fan oplieding en sette ynstee útein mei in stúdzje Ingelske taal- en letterkunde. Dêrfoar behelle er yn jannewaris 1956 in bachelortitel.
Karriêre by it fakbûn
Inkele jierren nei't er by de ACTU kommen wie te wurkjen, krige Hawke de ferantwurdelikheid om it stânpunt fan it fakbûn te ferdigenjen foar de jierlikse kommisje fan 'e oerheid oer dy't foech hie oer de ferheging fan 'e leanen. De foarrige fertsjintwurdiger fan it fakbûn, R.L. Eggleston, wist yn 1958 mar in leansferheging fan fiif shilling de wike los te krijen, mar doe't Hawke it fakbûn yn 1959 foar it earst fertsjintwurdige, wist er foarinoar te krijen dat de leanen dat jiers mei fyftjin shilling omheech giene. Dat waard beskôge as in grutte oerwinning foar it fakbûn en foar Hawke persoanlik. Neitiid behelle er sa'n súkses en krige er dêrtroch sa'n bekendheid binnen de fakbeweging, dat er yn 1969 oantrune waard om him ferkiesber te stellen foar it foarsitterskip fan 'e ACTU, ek al hied er nea earder in bestjoerlike funksje hân. Hy waard keazen mei in frij krappe mearderheid fan 399 tsjin 350 stimmen, wêrby't syn stipe benammen út 'e lofterhoeke fan 'e fakbûnen kaam, û.m. fan guon groepen dy't bannen hiene mei de Kommunistyske Partij fan Austraalje (CPA).
Nettsjinsteande dat, of miskien wol dêrom, naam Hawke doe't er ien kear foarsitter wie, ôfstân fan 'e lofterfleugel fan 'e ACTU, en syn belied yn ferhâlding ta it Australyske regear wie pragmatysk ynstee fan ideologysk. Hy toande him in oanhinger fan 'e steat Israel, wat nei't it skynt late ta (nea yn 'e praktyk brochte) plannen fan it Folksfront foar de Befrijing fan Palestina om him út 'e wei te romjen. Yn 1971 besocht Hawke, as foarsitter fan 'e ACTU, omreden fan 'e Apartheid yn Austraalje in boycot fan 'e grûn te krijen tsjin it besykjende Súdafrikaanske rugbyteam. Dat slagge net, om't de fakbûnen fan horekapersoneel en fan meiwurkers fan it iepenbier ferfier wegeren mei te dwaan. Hoewol't Hawke driichbrieven en haatlike tillefoantsjes krige fan folk dat miende dat sport en polityk neat mei-inoar te krijen hiene, hold er fêst oan syn miening. Letter datselde jier koe in besyk fan it Súdafrikaanske cricketteam oan Austraalje net trochgean om't de ACTU doe wol in unanime boycot útrôp. Fan dat stuit ôf oant it ôfskaffen fan 'e Apartheid sette der nea wer in Súdafrikaanske sportteam foet op Australyske boaiem, in feit dêr't Nelson Mandela Hawke letter foar betanke.
Hawke wie in kundich ûnderhanneler en hy hie net inkeld it respekt fan syn eigen efterban en de wurkjouwers, mar omreden fan syn garismatyske persoanlikheid mocht hast eltsenien him wier lije. Yn 1972 giene der al geroften dat er de polityk yn gean soe. Yn 1973 waard er nasjonaal foarsitter fan 'e Australyske Arbeiderspartij, in funksje dy't er kombinearre mei syn foarsitterskip fan 'e ACTU. Twa foltiids banen en in alkoholferslaving namen fan him mear as dat er oankoe, mei as gefolch dat er yn 1979 fysyk ynstoarte. Yn dyselde snuorje rekke er ek noch by de frou wei. Neitiid joech er syn ferslaving op 'e tillefyzje ta yn in fraachpetear en seid er ta te besykjen om syn problemen te oerwinnen, wat him úteinlik slagge. Syn populariteit waard troch dat alles noch grutter as earder.
As parlemintslid
Hawke stelde him foar it earst ferkiesber foar in sit yn it Australyske Hûs fan Offurdigen by de federale ferkiezings fan 1963, foar it kiesdistrikt Corio, yn 'e steat Fiktoaria. Hy wist der yn ferhâlding mei eardere ferkiezings tsjin 'e lanlike trend yn 3,1% by te winnen foar de Australyske Arbeiderspartij (ALP), mar dat wie net genôch om it sittende liberale parlemintslid Hubert Opperman te ferslaan. Yn 'e 1970-er jierren liet Hawke ferskate kânsen om it nochris yn 'e polityk te prebearjen oan him foarby gean, eat dêr't er yn guon gefallen letter spyt fan krige. Uteinlik stelde er him foar de federale ferkiezings fan 1980 kandidaat foar it Hûs fan Offurdigen foar it kiesdistrikt Wills, yn Melbourne. Diskear wûn er it mei in romme mearderheid. Fuort nei de ferkiezings waard er as skaadminister fan Yndustriële Ferhâldings opnommen yn it skaadkabinet fan opposysjelieder Bill Hayden, de fraksjefoarsitter fan 'e ALP yn it Hûs fan Offurdigen.
Hayden stie yn dy tiid bleat oan oanboazjende krityk om't de ALP ûnder syn lieding de ferkiezings fan 1980 ferlern hie. Besykjend om syn gryp op 'e partij te ferstevigjen, skreau er foar 16 july 1982 in liederskipsferkiezing út binnen de ALP-fraksje yn it Hûs fan Offurdigen. Hawke stelde himsels dêrop ek kandidaat foar it liederskip, mar waard troch Hayden mei in lytse marzje ferslein. Nettsjinsteande dat gie Hawke efter de skermen troch mei yntriizjes tsjin Hayden, mei't út opinypeilings bliek dat hysels folle populêrder wie ûnder de Australyske befolking as Hayden of premier Malcolm Fraser fan 'e Liberale Partij fan Austraalje (LPA). Troch in ûnferwachts ferlies fan 'e ALP by in tuskentiidske ferkiezing yn it kiesdistrikt Flinders kaam Hayden noch mear ûnder druk te stean en rûnen promininte en machtige leden fan 'e ALP, lykas Graham Richardson en Barrie Unsworth, oer nei it kamp fan Hawke. De defeksje fan John Button, de fraksjefoarsitter fan 'e ALP yn 'e Australyske Senaat, joech foar Hayden úteinlik de trochslach, en op 3 febrewaris 1983 makke er syn ûntslach as fraksjefoarsitter yn it Hûs fan Offurdigen bekend.
Om't er by de dêrnei holden liederskipsferkiezings de iennichste kandidaat wie, folge Hawke Hayden op as fraksjefoarsitter fan 'e ALP yn it Hûs. Underwilens hie premier Fraser yn 't foar lucht krigen fan 'e machtswiksel by de ALP, en besykjend om dêr gebrûk fan te meitsjen, rôp er betidere federale ferkiezings út op deselde deis dat Hayden syn ûntslach bekend makke. It wie syn bedoeling om 'e ferkiezings te hâlden foar't de ALP yntern de saken wer op oarder hie, mar dêr stiek de gûverneur-generaal fan Austraalje in stokje foar om't der regels wiene foar hoefolle tiid oft der minimaal sitte moast tusken it oankundigjen en it hâlden fan ferkiezings. De federale ferkiezings fan 1983 waarden sadwaande holden op 5 maart, doe't Hawke by de ALP fêst yn it seal siet. Fan gefolgen brocht er de LPA fan Fraser in swiere nederlaach ta, wêrby't er in mearderheid yn it Hûs fan Offurdigen behelle fan 24 sitten.
As premier: belied
Op 11 maart 1983 lei Hawke de eed ôf as de 23e premier fan Austraalje. Fuort dêrnei ûntdiek er dat Malcolm Fraser ferburgen holden hie dat der in grut gat yn 'e begrutting siet. Dat betsjutte dat de herfoarmings dy't de ALP fan doel west hie troch te fieren, útsteld wurde moasten om't Hawke fûn dat earst de begrutting op oarder moast. Pas dêrnei koe der herfoarme wurde.
Op ekonomysk mêd wiene Hawke syn deregulaasje fan 'e finansjele sektor en loskeppeljen fan 'e Australyske dollar fan 'e koerts fan oare muntienheden de wichtichste besluten út it hiele desennium fan 'e 1980-er jierren. It gefolch dêrfan wie dat de Australyske ekonomy oansjenlik mear yntegrearre rekke mei de wrâldekonomy, wat wer soarge foar in folslein oare hannelsrelaasje mei Aazje, Jeropa en de Feriene Steaten. Yn nauwe gearwurking mei syn minister fan Finânsjes Paul Keating ûntmantele Hawke fierders it systeem fan ymporttariven, beëinige er de subsidiëarring fan ferliesjaande sektoaren, en privatisearre er steatsbedriuwen as de Commonwealth Bank of Australia, telekombedriuw Aussat (no Optus), loftfeartmaatskippij Qantas en farmaseutysk bedriuw CSL Limited. Ek fierde syn regear in belestingherfoarming troch dy't it bedriuwslibben swierder belêste en dêr't de liberale oppossysje him fûleindich tsjin oankante. Opmerklik genôch waard dy herfoarming lykwols net weromdraaid doe't de LPA úteinlik wer oan 'e macht kaam.
Op sosjaal mêd joech it regear fan Hawke folle mear jild oan it ûnderwiis, wat û.m. late ta in grutte útwreiding yn it tal kressen en pjutteboartersplakken, wylst it persintaazje iere skoalleferlitters sterk omleech brocht waard. Fierders waard it Australysk stelsel fan syktekostefersekerings herfoarme troch de reyntroduksje fan it sikefûns Medibank ûnder de nije namme Medicare. Yn 1983 laten ûnderhannelings tusken Hawke en de fakbûnen ta it Akkoart fan Prizen en Ynkommens (PIA), wêrby't de fakbûnen taseinen har leaneasken te bedimjen, wylst it regear ûnthiet om 'e ynflaasje te minimalisearjen en it mininumlean te ferheegjen. Der waarden ek oanpassings trochfierd om it systeem fan sosjale fersekerings better funksjonearje te litten, de útjeften oan sosjale wenningbou waarden ferdûbele en de reële wearde fan pinsjoenen waard ferhege. Troch al dy herfoarmings lei it ynkommen fan gesinnen, siken, allinnichsteande âlden, widdowen, lichaamlik beheinden en feteranen ûnder it regear fan Hawke oansjenlik heger as ûnder dat fan 'e foargeande Australyske regearings.
Yn 1989 fierden Hawke en syn minister fan Underwiis John Dawkins stadichoan it kolleezjejild foar it heger ûnderwiis wer yn troch de yntroduksje fan it Higher Education Contributions Scheme (HECS). By de ynfiering moasten alle studinten A$1.800 betelje foar harren stúdzje, wylst de steat de rest bylei. De studint koe syn diel fan it bedrach ek fan 'e steat liene en de werombetelling útstelle oant syn ynkommen in beskate hichte berikt hie, wêrnei't de skuld fia de belestings foldien waard. It HECS-systeem waard troch beide grutte Australyske politike partijen akseptearre, en bestiet anno 2019 noch altyd, hoewol't der troch de jierren hinne oansjenlike feroarings yn oanbrocht binne.
Op oare mêden griep Hawke betiid yn om in epidemy fan HIV/AIDS yn Austraalje foar te kommen. Hy besocht fierders ta in akkoart te kommen mei de Australyske Aboriginals, en liet dêrta it idee foar in formeel ferdrach ûndersykje, mar dat waard letter ynhelle troch oare foarfallen, lyks de útspraak yn 'e rjochtsaak Mabo v. Queensland (No. 2), út 1992. Ek naam Hawke ferskate wichtige beslissings oangeande it miljeu. Sa liet er de oanlis fan 'e Franklin Dam yn Tasmaanje stillizze yn reäksje op 'e oanboazjende publike lulkens oer dat projekt.
As premier: werferkiezings
Hawke hie in protte profyt fan 'e gaos dy't yn 'e rangen fan 'e Liberale Partij fan Austraalje útbriek doe't Malcolm Fraser nei syn ferkiezingsnederlaach fan 1983 opstapte. De liberalen wiene ferdield yn twa kampen: de oanhingers fan 'e konservative John Howard en de mear liberale Andrew Peacock. Dêr fytste de aartskonservative premier fan Queenslân, Joh Bjelke-Petersen, dan nochris dwers trochhinne mei syn Joh for Canberra-kampanje, dy't de LPA slimme skea tabrocht. Hawke makke gebrûk fan 'e ferdieldheid fan syn politike tsjinstanners troch yn 1984 en jitris yn 1987 betide ferkiezings út te roppen dy't er mei oermacht wûn.
Underwilens ûntstie der geandewei oansjenlike friksje binnen Hawke syn eigen partij fanwegen wat in soad sljochtwei leden seagen as syn ferleagenjen fan it sosjalistyske gedachteguod. Ek syn berettens om gear te wurkjen mei de wurkjouwersorganisaasjes makke him by syn eigen efterban net populêrder. Dêr kaam noch by dat de resesje fan 'e ein fan 'e '80-er jierren en de hege rintepersintaazjes dy't dêrmei mank giene, Hawke syn regear yn 'e swierrichheden brochten. Paul Keating, de minister fan Finânsjes, dy't sels premier wurde woe, drige Hawke yn 1988 mei in liederskipsferkiezing binnen de ALP-fraksje yn it Hûs fan Offurdigen. Hawke reägearre dêrop troch mei Keating it saneamde Akkoart fan Kirribilli te sluten, wêrby't de beide mannen ôfpraten dat Hawke premier bliuwe soe oant nei de folgjende ferkiezings, en dat er dan yn it foardiel fan Keating ôftrede soe.
Hawke wûn de federale ferkiezings fan 1990, en beneamde Keating neitiid ta fise-premier yn it plak fan Lionel Bowen. Om't Hawke gjin inkele iepenheid fan saken jaan woe oer wannear't er it premierskip oan Keating oerdrage soe, hold de frustrearre fise-premier op in stuit in provokative taspraak foar de parsegalerij fan it Australyske Parlemint oer, wêryn't er Hawke oanfoel. Hawke beskôge dat as ferrie, en joech Keating dêrop te kennen dat wat him oangie it Akkoart fan Kirribilli fan tafel wie. De spannings yn it regear boazen dêrnei fluch oan, en nei in turbulint jier tsjinne Keating yn juny 1991 syn ûntslach yn as fise-premier en minister fan Finânsjes, sadat er Hawke ta in liederskipsferkiezing binnen de ALP-fraksje yn it Hûs fan Offurdigen twinge koe. Dêrby fersloech Hawke syn rivaal lykwols mei in romme mearderheid. Hy stelde John Kerin oan as minister fan Finânsjes foar Keating yn 't plak, mar dyselde bliek al rillegau folslein ûngeskikt foar syn nije post.
Nettsjinsteande syn oerwinning op Keating waard Hawke neitiid troch in protte lju as oansketten wyld sjoen. Tsjin 'e ein fan 1991 lansearre John Hewson, de nije lieder fan 'e liberale LPA, in foarstel foar grutskalige ekonomyske herfoarmings, wêrûnder de yntroduksje fan in Australyske omsetbelesting (Goods and Services Tax), in sterke ferleging fan 'e ynkommensbelesting en rigoreuze besunigings op oerheidsútjeften. Hawke liek der folslein troch oer it mad kommen te wurden, en hie der gjin goed wjerwurd tsjin. Fan gefolgen ferlear in grut diel fan 'e ALP it fertrouwen yn him, en doe't Keating him op 19 desimber 1991 foar de twadde kear ta in liederskipsferkiezing twong, ferlear Hawke it mei 51 tsjin 56 stimmen. De oare deis hold Hawke in taspraak foar it Australysk Hûs fan Offurdigen wêryn't er û.m. úthold dat syn njoggenjierrich premierskip Austraalje ta in better lân makke hie. Oan 'e ein krige er in steande ovaasje. Hy tsjinne doe syn ûntslach as premier yn by de gûverneur-generaal, wêrnei't Paul Keating him opfolge. Hawke bleau noch in koart skoftke parlemintslid oant er ek yn dy funksje op 20 febrewaris 1992 ûntslach naam.
Bauke Miedema
Nei de túnbouskoalle makke er sa'n 20 astronomyske kikers, makke sels in draaibank, stativen en buizen. Hy die sels berekkenings, krektas it slypjen en polysten. Syn produkten waarden benammen bûten Fryslân ferkocht. By de stjerrewacht waard in lins têsten troch Opticon yn Grins en dy sieten eins mei de hannen yn it hier, se koenen nammentlik net ien fout yn de lins fine. Soks is op himsels net sa frjemd, mar Bauke Miedema slipe syn linzen op gefoel. Hy koe letterlik mei de wiete finger fiele wêr't der noch in stikje ôfslipe wurde moast of net.