cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Muzykferiening De Harmony
Skiednis
It destiids noch fanfareorkest krige troch in ynsamling troch de befolking f 100,- om muzykynstruminten te keapjen. Yn it eartsoan wurdt repeteard op de boppeseal fan hotel Fortuin oan de Kleef, letter by Sânwâlden oan de Buorren. Nei 45 jier wurdt oergien nei de boppeseal hotel Goerres en letter boppeseal fan kafee Jager (no kafee Kromme Knilles). Letter wurdt oefene yn de kantine fan de Mafû oan de Ombocht in Akkrum. De lêste jierren binne de repetysjes yn fersoargingshûs Leppehiem. De lieding fan Wijga giet nei Anne Franciscus Sperling om hegerop te kommen. Nei tolve jier wurdt op it iepenloftkonkoers yn Sint Anne in earste priis helle. Nei meardere súksessen komt it Akkrumer korps út yn de klasse Uitmuntendheid.
Ein tweintiger jierren ûntstiet lykwols spul en dirigint Sterling krijt dien. Under syn opfolger Bouke de Jong fan Huzum wurdt in earste priis helle yn in twadeisk konkoers yn Easterwâlde. It bûnskonkoers yn Drachten wurdt wûn wat promoasje nei de ôfdieling Super Eare Ofdieling betsjut. De jierlikse útfiering yn Akkrum yn 1944 wurdt 4 x opfierd. Nei de befrijiing wurdt ta eare fan de kanadeeske befrijers in iepenloftkonsert jûn. Yn 1946 komt in primeur: de earste 2 froulju komme by it korps. Nei súksessen folget yn 1952 in optreden foar de VARA-radio. Yn 1958 fierde Akkrum fjouwer dagen lang feest ta gelegenheid fan de jubilearjende fanfare. It doarp wurdt fersierd en der komt in revu "Wêr bliuwt de tiid", skreaun troch Metten Bakker.
Santiger jierren
Ein sechtiger jierren is it nivo noch altyd heech, mar it tal leden bliuwt wat efter. In oprop yn “It Klaverblêd” levert net folle op, mar mei in inisjatyf fan frou Vellinga en ûnder lieding fan Harm Witteveen de dirigint komme der mear leden. Harmony Akkrum krijt troch de geweldige resultaten in útnûging foar it Topkonkors fan de Keninklike Nederlânske Federaasje foar Muzykselskippen op 1 april 1978 yn Eindhoven. Der rydt in spesjale trein dy't alle korpsen mei oanhing ferfier en komt mei de earste priis werom. Nei it Topkonkonkoers komme in soad konserten dy't organisearre wurde troch Stichting Sport Real Akkrum. Earst yn in feesttinte en letter de fabrykshallen fan UTD. Mei Willy Caron, Marco Bakker, Mastreechter Staar, Maywood, Cristina Deutekom makket it korps in soad namme. Yn 1986 wurde de ferneamde pianist Louis van Dijk en sjongster Margriet Eshuijs kontraktearre. Mini en Maxi folgje yn 1993 en it fameuze Kremlin Kapella komt út Ruslân wei nei it UTD Fabryk.
Yn 1999 fertrekt Harm Witteveen as dirigint. Jan de Lange, Durk Krol en Piebe Bakker nimme koart it stokje oer oant de komst fan dirigint Michiel Sybesma yn 2000. Om mear jeugd te lûken krije alle Akkrumer skoalbern de kâns om in ynstrumint te bespyljen en komt der wer in Jeugdorkest. Neist it jeugd A-orkest, mei 45 leden, komt er nu ook een B-(eloften) orkest.
Hûndert jier letter
Yn 2008 wurdt it 100-jierrich bestean fierd yn de sporthal Utingeradiel. Yn gearwurking mei it Akkrumer Grut Koar en Rients Gratama komt der in grutte útfiering. Op palmsnein rint fanfare Harmony wer foarop. It jier wurdt ôfsluten mei in grut optreden mei Ernst Daniel Smid en Linda Naaykens. Yn febrewaris 2010 jout de Harmony in Grut Konsert mei Cor Bakker en Denise Rivera yn in útferkochte Utingeradielhal. Om Peaske hinne folgje noch twa útfierings fan in konsert mei koar Euphonia dêr't de Harmony de koralen fan de Matthaus Passion fan Bach dy't foar dizze gelegenheid spesjaal arrangearre binne foar de fanfare. Dêrnei nimt Johannes Reijenga it stokje fan Michiel Sybesma oer.
Eemdijk
thumb|De buorren fan Eemdijk (2009) thumb|Pontsje oer de [[Eem nei Eemdijk (2009)]] Eemdijk is in dykdoarpke oan de rivier de Eem yn de gemeente Bunschoten leit. It doarp hat likernôch 800 ynwenners.
Doarp
Eemdijk is ûntstien yn de 15e iuw as Dykhuzen, nei de oanlis fan de seedyk, dy't de Fean- en Fjildendyk hjit. Eemdijk is in dykdoarp mei amper ekonomyske aktiviteit. Yn it doarp rint de Bikkersfeart út yn de Eem. Dy feart is yn 1641 groeven as farferbining mei Bunschoten. De buorren fan Eemdijk hiet eartiids 'It Haventsje' of de 'Bikkershaven'. It hjoeddeiske doarp is, útsein de dykbebouwing fan Dykhuzen, hast hielendal boud yn de tritiger jierren fan de 20e iuw.
Pontsje
It doarp hat in pontsje. By dit pontsje nom Drs. P yn 1973 it filmke op foar syn liet De veerpont. (De fearpont). As passazjiers op it pontsje farre ek de solisten Daniël Samkalden en Maarten Veerman by it lietsje 'Wij zijn kwaad' (Wy binne lulk) yn Kinderen voor Kinderen 10. It pontsje is al in stik âlder; yn de 19e iuw stie it al op 'e kaart. Yn 1960 krige it oan beide siden fan de Eem in eigen haventsje. De hjoeddeiske pont is yn 1980 yn gebrûk nomd.
Eilân
Dêr't foar Eemdijk oer it pontsje oanleit, leit it no praktysk ûnsichtbere eardere eilantsje 'De Helling'. Sa't de namme al seit waard dat plak brûkt om oan skippen te wurkjen. By leechwetter lieten skippers dêr yn de santjinde en achttjinde iuw harren skip drûchfalle.
Byld
In byld is in foarstelling fan de taastbere wurklikheid. Dat kin in twa- of trijediminsjonaal ôfbylding wêze fan in optysk of elektroanysk byld (uterlik byld), of in ynderlike foarstelling dêrfan mei in beskriuwing of omskriuwing (ynderlik byld).
Krûdnageltsiis
Fryske krûdnageltsiis is in tsiissoarte dy't makke wurdt fan meagere molke, mei tafoeging fan komijn en krûdnagel.
De tsiis is stevich, platrûn en hat skerpe hoeken oan de sydkant. De foarm wurdt ek wol kantertsiis neamd. Troch it lange rypjen wurdt de tsiis hurd, drûch en soerich. De tsiis is te krijen as âlde en belegere tsiis.
Om de tsiis op smaak te meitsjen, waard yn Fryslân eartiids sap brûkt fan bepaalde griene planten, bygelyks fan Peterseelje. De útspraak "griene tsiis" ferwiist dêrnei yn: Bûter, brea en griene tsiis, wa dat net sizze kin is gjin oprjochte fries.
Dykrjocht fan Fisfliet
thumb|Brêge oer it Syldjip (kanalisearre [[Lauwers) yn Pitersyl]] It Dykrjocht fan Fisfliet (offisjeel: Dijkrecht van Visvliet) is in earder wetterskip yn Grinslân.
C. Geertsema bestege yn syn boek oer de wetterskippen yn Grinslân (1910) hast twa siden oan dit wetterskip, mar kaam ta de konklúzje dat it net mear taken hie, as it beteljen fan it traktemint oan de predikant en de koster fan Pitersyl en it ûnderhâld fan de brêge yn dat doarp.
Dykrjocht
Neffens it reglemint fan prinses Anna fan Hannover fan 18 augustus 1755 moast it dykrjocht in pear diken by de Lauwers del ûnderhâlde. De measten dêrfan leine lykwols yn de provinsje Fryslân, sadat der in soad ûnienichheid oer it barren fan de omslaggen wie. Dat wie benammen om 't it Grinzer part 73% en it Fryske part 27% bydrage moast. Uteinlik waard der op 10 en 11 novimber 1885 yn de Fryske Steaten besletten, dat de wettersteatswurken oergiene nei Gerkeskleaster. Omdat der oan de Grinzer kant nea in ferlykber beslút kaam, bleau dêr it dykrjocht bestean, mei in tige beheinde taak, mar mei in bestjoer, besteande út in dykgraaf en twa kommittearren.
It wetterskip gie op yn de gemeente Grypstsjerk, jier net bekend.
Christiaan Slieker
thumb|225px|George Christiaan Slieker as jonkeardel Christiaan Slieker (folút: George Christiaan Slieker; Ljouwert, 19 jannewaris 1861 - Assen, 9 maart 1945) wie de earste Fryske (én Nederlânske) bioskoopeksploitant.
Biografy
De alderearste film dy't yn Fryslân te sjen wie, waard yn 1896 troch Christiaan Slieker brocht, dat wie op in merke op it Saailân yn Ljouwert. Oant dan ta wiene allinnich filmbylden te sjen west yn plakken as Amsterdam, Skeveningen en Grins, toant troch reizgjende bûtenlanners. thumb|300px|Georg Slieker mei syn frou Greetje. kolleksje histoarysk sintrum Ljouwert
Yn 1896 kocht Slieker in kinomatograaf yn Berlyn, makke troch H.O. Foersterling & Co, dy't er foar it earst op de Ljouwerter merke brûkte. De filmkes kamen fan bygelyks de Frânske bruorren Lumiére en Georges Méliès. Slieker filme sels net.
Slieker woe syn bioskoopbedriuw in bliuwend karakter jaan en reizge alve jier mei syn 'Grand Théatre Edison' troch it lân. Hy liet koarte filmfragminten sjen fan bygelyks in bokswedstriid, fjochterij yn in kroech, in dûnseres; bylden fan in strieminne kwaliteit, mar wol in sensaasje yn dy tiid. 'Wie het heeft gezien, staat er versteld van', skreau de Ljouwerter Krante.
Wilens waard Sliekers foarbyld fan oaren neifolge. Om 1910 hinne wie it filmfertoan sa slagge dat op in protte plakken bioskoopteaters stichte waarden. Dat betsjutte wol de ein fan de merkebioskoop. Slieker hat letter yn syn Drachtster tiid noch sutele mei in kroade potten en pannen om troch de tiid te kommen.
Christiaan wie in soan fan rûnreizgjende de merkeûndernimmers Frederik Johannes en Grietje. Christiaan begûn op syn achttjinde foar himsels as merkeûndernimmer. Ien fan syn attraksjes wie in ien jier âld famke fan 60 pûn. Yn 1888 troude er mei Geertruida Akkerman (1864-1934) út Akkrum; hja krigen sân bern. Tusken 1892 en 1908 wennen hja op in skip op It Hearrenfean en fan 1910 oant 1942 yn de Tsjerkestrjitte yn Drachten. De lêste trije jierren fan syn libben wenne er by syn âldste soan yn, yn Assen.
Helgolân
thumb|270px|Helgolanner kliffen en de 61,3 meter hege Pinneberch. Helgolân (ek: Hilgelân, Noardfrysk: Deät Lun (It Lân), Dútsk: Helgoland, Ingelsk: Heligoland) is in eilân yn de Noardsee. Helgolân leit yn de Helgolânske Bocht, dat ûnderdiel is fan de Dútske Bocht, en leit sa'n 69 kilometer noardlik fan Cuxhaven. It eilân falt ûnder de Dútske dielsteat Sleeswyk-Holstein. Neist Helgolân leit it eilantsje Düne. Tegearre foarmje dy twa eilannen de eilannegroep Helgolân. Helgolân is gjin ûnderdiel fan it Dûanegebiet fan de Europeeske Uny, dat de winkels kinne harren produkten belestingfrij ferkeapje.
It fan oarsprong Fryske eilân waard yn augustus 1714 ûnderdiel fan Denemarken, en op 11 septimber 1807 as gefolch fan de Napoleontyske Oarloggen ûnderdiel fan it Feriene Keninkryk. Op 1 july 1890 droech it Feriene Keninkryk Helgolân middels ferdrach oer oan it Dútske Ryk. Hjoed-de-dei prate de bewenners fan it eilân Noardfrysk, Dútsk of Nederdútsk. De Noardfryske fariant Helgolânsk of Halûndersk, wurdt yn it eilândialekt Halunder neamd.
Byldbepalend foar Helgolân binne de 50 meter reade kliffen en de frijsteande rots 'Lange Anna'. Neist it belestingfrij winkeljen stiet it eilân, en foaral it lytsere eilantsje Düne, bekend om de seehûnen en seerobben dy't op de strannen tahâlde.
Namme
Foar de 19e iuw wienen der ferskate nammen foar it eilân yn gebrûk. Dy nammen binne op âlde kaarten oerlevere. Foarbylden binne 'Heelge Landt', 'Heiligland' en 'Hilliglandt'. Yn it Standertfrysk wurdt gauris de namme Hilgelân brûkt. 'Hilgelân' soe stean kinne foar hillich lân. In oare Standertfryske fariant, in streekrjochte oersetting fan it Dútske 'Helgoland', is Helgolân.
Yn it Halûndersk hjit it eilân Deät Lun (it lân).
It eilân wie yn de tiid fan de misjonarissen Willibrord (om 700) en Liudger (om 785) bekend as Forsitelân of Fostelân. Forsite wie in Fryske heidenske God en soe mei it eilân ferbûn west hawwe.
Geografy
thumb|100px|left|Lokaasje fan Helgolân thumb|right|Reade kliffen fan Helgolân Helgolân leit yn de Helgolânske Bocht, dat ûnderdiel is fan de Dútske Bocht, en leit sa'n 69 kilometer noardlik fan Cuxhaven. Bestjoerlik is it eilân ûnderdiel fan de Dútske dielsteat Sleeswyk-Holstein en it distrikt (Landkreis) Pinneberch. It haadeilân is 1 km² grut en der wenje 1.246 minsken (2017). It eilân is bekend om syn steile reade rotsen. De Lange Anna is in frijsteande rots oan de noardkant en is in symboal fan Hilgelân.
Sûnt de stoarm fan 1720/21 is Hilgelân fan Düne skieden.
Op it eilân wurdt in ûnderskied makke tusken boppelân, ûnderlân en middelân. It ûnderlân rint fan it súdwesten nei it noardeasten om de sa likernôch 50 meter hege reade rotsen hinne. Oan de noardeastkant fan it eilân is in lyts strân, mar troch de sterke streaming net gaadlik om dêr te swimmen. De havens fan Helgolân lizze oan de súdein fan it ûnderlân. Mei it opblazen fan de bunkers en de bombardeminten dy't dêrop folgen, is it middelân ûntstien. It súdeastlike diel fan it boppelân is mei huzen beboud. Op it boppelân is ek it heechste punt fan Helgolân, de saneamnde Pinneberch mei in hichte fan 61,3 meter.
Iere skiednis
Helgolân waard yn de 7e iuw troch Friezen bewenne. Neffens in berjocht fan de kristlike misjonaris Willibrord wie kening Redbad om 700 hinne in skoftlang op it eilân. Willibrord besocht de Hilgelanner Friezen yn it tiidrek 690-714 fergees te kerstenjen. 100 jier letter slagge it Liudger en bekearje de Hilgelanners. thumb|Helgoland om 1900 hinne Yn de 12e iuw foel Hilgelân formeel ûnder de Deenske kroan. It eilân is bekend wurden om syn piraten. It kin goed wêze dat de Likedielers it eilân om 1400 hinne as thúshaven brûkten. Yn de iuwen dêrnei foel Hilgelân formeel ûnder it hartochdom Sleeswyk, dat ûnder de Deenske kroan stie.
Deensk en Ingelsk
Yn 1714 wurdt it eilân ferovere troch Denemark. De Britten besetten Helgolân yn 1807 en makken der ien fan harren koloanjes fan. De Ingelsken makken yn it tiidrek 1808-1813 gebrûk fan it eilân as smokkelplak omdat Napoleon it grutste part fan Europa beset hie. De Ingelske keninginne Victoria betanke de Hilgelanners dêrfoar troch se frij te stellen fan belesting. Yn 1890 ruilje de Britten Helgolân foar it Dútske eilân Sansibar (no part fan Tanzania). Hilgelân waard dêrnei in gemeente fan 'e Kreis Pinneberg. Nei de oername troch Dútslân hold Hilgelân syn belestingprivileezje.
Twadde Wrâldkriich en weropbou
thumb|left|Hilgelân om 1929/30 hinne Yn de Twadde Wrâldkriich wie Helgolân fan militêr belang. De Kriegsmarine boude ûnder de reade rotsen in beskermhaven foar syn ûnderseeboaten. Op it eilân Düne waard in fleanbasis foar de Luftwaffe oanlein. Nei in oanfal fan de Britske loftmacht op 18 april 1945 wie it eilân ûnbewenber en de befolking moast nei de fêstewâl. Dêrfoar hienen fyftjin Hilgelanners besocht om kontakt te sykjen mei de Britten om in Britske loftoanfal foar te kommen. Lykwols waarden se op de dei fan de Britske loftoanfal pakt. Trije dagen letter, op 21 april, waarden sân fan de fyftjen Hilgelanners deasketten troch de Dútsers.
Op 18 april 1947 besochten de Britten mei 6700 ton springstof it eilân op te blazen. Dat wie de grutste net-nuklêre eksploazje ea. Op 20 desimber 1950 setten twa studinten mei harren learaar nei it ûnbewenne eilân. Dêr stutsen hja de Dútske flagge, de flagge fan de Europeeske Beweging en de flagge fan it Hilgelân yn ‘e grûn. Troch dy aksje kaam der in beweging op gong om it eilân te rêden. Yn jannewaris 1951 kaam it fersyk fan it Dútske parlemint om it eilân werom te jaan. De Britten joegen Hilgelân op 1 maart 1952 werom oan West-Dútslân. thumb|Krater fan in 5000 kilo bom. Yn 1952 waard der in kommisje foarme foar de weropbou fan it eilân. Georg Wellhausen, dy't him by de weropbou fan Hamboarch fertsjinstlik makke hie, krige de lieding oer de kommisje. Wellhausen woe de huzen op deselde manier delsette as foar de oarloch. By de âlde bebouwingsstruktuer fan it eilân wie nammentlik al rekken holden mei de hurde seewyn. It súdlike part fan it eilân feroare fan foarm troch Alliearde bommen, it saneamde 'Middellân' (Mittelland) ûnstie. Wellhausen woe dy nije lânskipsformaasje gewurde litte. Op it Middellân waarden in sikehûs en bejaardehûs boud. Wellhausen en syn meiwurkers hawwe mei in soad bouwurken it hjoeddeistige byld fan Helgolân bepaald. Foar in part lieten Wellhausen en syn meiwurkers har ynspirearje troch foarbylden út Skandinaavje, lykas mei de kleurrike houten húskes by de haven. Mei de weropbou kamen der ek mear toeristen nei it eilân. Yn 1962 krige Helgolân it nasjonaal erkende predikaat Nordseeheilbad. Yn 1967 wie de weropbou fan Helgolân offisjeel ôfsletten. thumb|400px|De "Hummerhütten" of "Hummerbuden" (kreefthutten) op it ûnderlân binne it resultaat fan ien fan de bouprojekten fan de weropbou fan Helgolân.
Nei 1970
Yn de 1960'er jierren naam it oantal toeristen allinnich mar ta. Dat feroare oan it begjin fan de 1970'er jierren. Doe krige Helgolân hieltyd mear it goedkeap imago troch it belestingfrije guod dat der ferkocht waard. Der kamen minder toeristen en op de fêstewâl wienen de minsken net mear ûnder de yndruk fan de weropbou. Dêrnei sette Helgolân folle mear yn op saken as natuer, om sa it eilân wer populêr te meitsjen by de toeristen. Fan de rike skiednis binne bunkerresten, ynslachkraters en it middellân te sjen.
Yn 2008 kaam de gemeente Helgolân mei in plan om de eilân Helgolân en Dune, dy't sûnt 1721 fan elkoar skieden binne, wer mei elkoar te ferbinen. Yn 2011 waard der in referindum holden oer dy eilânferbining. Fan de 1065 jildige stimmen wienen 583 (54,74 %) tsjin en 482 (45,26 %) foar. It plan waard fuortsmiten.
Sûnt 2015 hat de gemeente behoarlike ynkomsten fan in wynmûnepark dat 25-30 kilometer noardlik fan Helgolân leit. Troch it wurk yn de wynyndustry en it toerisme feroaret de gearstalling fan de eilanner befolking ek. Sa waard by de gemeenteriedsferkiezings fan it eilân ek de Poalske taal by de ferkiezingskampanje brûkt om stimmen te winnen.
Frysk
Op Helgolân wurdt it Halûndersk praat, in fariant fan it Frysk. Sûnt 2004 is it Halûndersk neist it Dútsk in offisjele bestjoerstaal wurden. Ienris yn de trije jier komme Friezen fanút Westerlauwersk Fryslân, Noardfryslân en Sealterlân op it eilân gear foar in Frysk kulturiel festival dat inkele dagen duorret: It Friesen-Droapen.
Eveneminten
It Friezendroapen is in kultureel evenemint dat ornaris trije dagen duorret. It wurdt organisearre troch de gemeente Helgolân, de Fryske Rie en de dielsteat Sleeswyk-Holstein. It evenemint wurdt alle trije jier jier hâlden. Der binne yn dat wykein ferskate aktiviteiten op it mêd fan muzyk, sport of media. De dielnimmers komme út alle ferskillende Fryske lannen.
Alle jierren wurdt yn maaie de maraton fan Helgolân organisearre. De dielnimmers drave fiif rûntsjes fan 8,4 oer it boppe- en ûnderlân. It oantal dielnimmers leit sa om de 200 hinne. thumb|Replika fan de Stienkiste fan Helgolân.
Musea
thumb|left|120px|Bunkerstelsel. It Museum Helgolân hat útstallingen op it mêd fan natuerkunde en regionale skiednis fan it eilân. Sûnt 1996 is der in stifting dy’t it museum beheart. Neist ferskate útstallingen is der in museumplein, dêr’t replika’s fan de bekende kleurrike Helgolanner havenhúskes steane, mei yn de ferskillende húskes ferskillende skiedkundige ûnderwerpen. It museum is ek bekend wurden troch de replika fan de stienkiste fan Helgolân. It James-Krüss-Museum, wijd oan de skriuwer James Krüss, is ûnderdiel fan it Museum Helgolân.
Fan de âlde bunkerstelstels binne noch sa’n 400 meter ûnderierdske bunkers foar it publyk iepensteld en kinne mei in rûnlieding besichtige wurde. It krekt oantal kilometer oan bunkers op it eilân is noch hieltyd net mei krektens oan te jaan.
Sportferienings
Op Helgolân is oan de noardeastkant fan it ûnderlân in fuotbalfjild mei keunstgers en in atletykbaan mei in springkûle. De fuotbalôfdieling fan VfL Fosite Helgoland is (krekt as alle ferienings yn it 'Kreis Pinneberg') lid fan de Hamburger Fußball-Verband. Der binne gjin Helgolanner fuotbalploegen dy’t dielnimme oan in kompetysje. Redenen dêrfoar binne de lange reistiden en de hege kosten. Dêrom spylje de alvetallen fan de feriening inkeld freonskiplike wedstriden.
Ekonomy en ferfier
thumb|De rots "Lange Anna"
Toerisme
thumb|left|180px|It swimbad Mare Frisicum thumb|Yn it súdlike havengebiet binne ferskillende grutte wynenerzjyfirma's fertsjintwurdige. thumb|Fleanfjild op Düne Fan 1826 ôf komt it toerisme op gong, earst as 'Seebad'. De skjinne lucht en de natoer en de rêst lûke in protte toeristen. Helgolân falt bûten it Europeeske en Dútske belestinggebiet. Op it ûnderlân binne in protte winkels te finen dy't sigaretten, sterke drank en parfum ferkeapje. Der binne sa likernôch 2200 bêden yn de ferskillende pensions, hotels, apparteminten, ensafh.
Tige nijsgjirrich is de frijsteande rots "Lange Anna" oan de noardkant fan it eilân. Bysûndere bisten binne de Jan-van-gent fûgels oan de westlike rotswand. Seehûnen binne meast te finen op de strannen fan Düne. Düne is ek it iennichste eilân mei strannen dêr'tst swimme kinst. It haadeilân Helgolân hat oan de noardeastkant wol in lyts strantsje, mar troch de sterke streaming is swimmen dêr gefaarlik. Wol is it mooglik om op it haadeilân te swimmen yn it swimbad 'Mare Frisicum'.
Wynenerzjy
De Hafenprojektgesellschaft Helgoland mbH (HGH) stelde yn 2013 it súdlike havengebiet iepen foar de bou fan ûnderhâld- en servicesintra fan ferskate wynenerzjyfirma’s. De wynenerzjyfirma’s Lykas E.ON, RWE en WindMW bouden dêr sa’n servicepunt en betsjinje dêrmei ferskillende wynparken yn de Dútske Bocht. Yn 2014 waard der 23 kilometer noardlik fan Helgolân in grut wynpark oplevere, dêr’t de gemeente Helgolân oan meifertsjinnet.
Religy
thumb|150px|St. Nicolai tsjerke. Ealwyn fan York skreau om it jier 800 in earste berjocht oer de besite fan de kristlike misjonaris Willibrord oan it eilân, dy’t sa likernôch 100 jier dêrfoar it eilân besocht hie. Yn dizze tiid waard de fêstewâl fan Sleeswyk-Holstein noch net troch kristlike misjonarissen kerstene. Ealwien hie it libben fan Willibrord opskreaun om him as hillige loovje te kinnen. Yn de skriften fan Ealwien falt lykwols net mei wissichheid ôf te lieden oft it wol om Helgolân giet. Yn it berjocht wurdt ek koart oer de religy fan de eilânbewenners en de god Fosite ferteld, dy’t oars nergens neamd wurdt. Der wurdt ek in wetterwel op it eilân beskreaun, dêr’t de minsken allinnich yn stilte wetter helje mochten. Mooglik hat Ealwien dat út de antike literatuer weihelle. Bûten de skriftlike boarnen fan Ealwien binne der gjin oare boarnen oer de oarspronklike religy fan it eilân, dat nei alle gedachten heidensk wie. Om 1900 hinne waard de Helgolanner god Fosite op it eilân as in personifikaasje fan it eilân brûkt, lykas Germanie foar de Dútske naasje brûkt waard. Willibrord hat yn alle gefallen gjin súkses op Helgolân hân. It earste kapeltsje soe pas om it jier 791 hinne troch de Fryske biskop Liudger boud wurde. Hy liet ek alle heidenske hillichdommen, wijd oan Fosite, stikken meitsje. Nei de reformaasje wienen der, oan ’e ein fan de 19e iuw ta, allinnich evangelysk-luterske bewenners op it eilân.
Tsjintwurdich is der in evangelysk-luterske tsjerkemienskip dy‘t sa’n 870 minsken beslacht en dêrmei in mearderheid op it eilân is. Op 29 novimber 1959 waard de evangelyske St.-Nicolai-Tsjerke ynwijd. De tsjerke is neamd nei de beskermhillige fan de seefarders en keaplju, Nikolaas fan Myra. De roomsk-katolike tsjerkemienskip fan Helgolân hat sa’n 140 leden. Sûnt de ynwijïng fan de St.-Michaels-Tsjerke op 27 juny 1971 hie Helgolân in katolike tsjerke op it plak dêr’t eartiids in kapel stie. De tsjerke is neamd nei de ierdsingel Michael.
Flagge
thumb|right|160px|Flagge fan Helgolân De flagge fan Helgolân liket in soad op syn wapen. In flagge mei trije kleuren, fan boppe nei ûnder: Grien, Read en Wyt. Eltse kleur hat in eigen betsjutting, sa't yn dit ferske ta utering komt:
Friesisches Forum
It Friesisches Forum (Fryske Foarum) is in platfoarm (sûnt 1998 in feriening) yn East-Fryslân. It Friesisches Forum hâldt him dwaande mei ekonomyske en sosjaal-politike ûnderwerpen. It platfoarm set him ek yn foar de East-Fryske identiteit en kultuer yn in globalisearjende wrâld. Dêrneist komt it Friesisches Forum op foar it Eastfryske-plat en set him yn foar it Sealterfrysk.
Skiednis
Yn jannewaris 1997 kaam it platfoarm byinoar. Yn febrewaris 1998 gong it platfoarm fierder as feriening.
Yn de tiid fan de Fryske frijheid wienen de frije Friezen fan de Sân seelannen ferienige yn it Upstalsbeambûn en holden op de tiisdei nei Pinkster har jierlikse gearkomste by de Upstalsbeam. Yn 2004 hat it Friesisches Forum foar de earste kear in gearkomste by de Upstalbeam organisearre. De Ynterfryske Rie kaam earder ek al ynsidinteel gear by de Upstalsbeam, mar it Friesisches Forum organisearret struktureel alle jierren sûnt 2004 de Ynterfryske gearkomste op de tiisdei nei Pinkster, lykas de frije Friezen yn de midsiuwen.
Yn 2005 en 2006 kaam it Friesisches Forum yn East-Fryslân mei inisjativen om in diskusje oer in politike partij yn East-Fryslân fan 'e grûn te krijen. Dêrút is letter Die Friesen ûntstien. Die Friesen die yn jannewaris 2008 foar it earst mei oan de lândeiferkiezings yn Nedersaksen.
It Friesisches Forum is sûnt it begjin as feriening al tige warber foar it Sealterfrysk. Ynsidinteel organisearret it Friesisches Forum mei it Sealtersk Bûn in kursus Sealterfrysk. Op 19 febrewaris 2010 wie der in gearkomste yn Ostrhauderfehn oer it oanbieden fan kursussen Sealterfrysk op Edufrysk, in projekt fan de Afûk.
Sickemastate
thumb|Sickemastate yn 1722 thumb|It poartegebou fan Sickemastate Sickemastate of Sikkemastate stie yn Hjerbeam yn de gemeente Frjentsjerteradiel. Allinnich it poartegebou is stean bleaun op it steed dêr 't yn 2010 in pleats op stiet.
De State waard grif al yn de fyftjinde iuw bewenne. Oan de rykswei Frjentsjer-Hjerbeam is it oerbliuwsel fan it poartegebou fan Sikkemastate te sjen. De poarte is opboud fan roaswinkels en lytse giele stientsjes. It is in ryksmonumint.
De Tegenwoordige Staat van Friesland út 1786 skriuwt: ''State Sikkema, waarvan de poort nog in wezen is. Opdezelve woonde in 1635 Andries Waltinga en daarna Douwe Walta, oud grietman van Barradeel. Ook op dezelve is geboren de heer Jr. Sikko van Goslinga''.
Yn it 'Register van den Aanbrengh' wurdt sprutsen oer in Andries fan Waltinga, dy't al yn 1546 neamd wurdt. Hy is mooglik de foarfaar fan Andries Waltinga.
De grêft dy't om de state lei is noch foar in part te sjen.
Anna van Hogendorp
thumb|Anna van Hogendorp Jonkfrou Anna van Hogendorp (De Haach, 7 septimber 1841 - dêre, 5 maart 1915) wie in foarfjochtster fan frouljusemansipaasje.
Famylje
Van Hogendorp waard berne yn de aadlike famylje Van Hogendorp en wie in dochter fan jurist mr. Dirk van Hogendorp (1797-1845) en dy syn folle nicht jkfr. Marianne Catherine van Hogendorp (1805-1878). Sy wie in pakesizzer fan de ferneamde steatsman Gijsbert Karel van Hogendorp (1762-1834).
Har heit stoar doe't hja trije-en-healjier âld, har mem bleau oer mei sân bern. Har âlden hearden ta de rûnten fan it Haachsk Réveil en hienen kunde oan alle foaroanmanlju fan dy beweging.
Aktiviteiten
Yn 1847 rjochte har mem de earmesoarchferiening Vrienden der Armen op. Sy en har suster Marianne van Hogendorp (1834-1909) rekken dêr al op jonge jierren by belutsen. Nei it ferstjerren fan harren mem namen de susters de feriening oer. Van Hogendorp rjochte har boppedat op de Toevlucht voor Daklooze Vrouwen en Meisjes.
Wilens die hja in soad oan selsstúdzje en fan 1869 ôf publisearre hja. Yn 1878 ferskynde in bondel fan har publikaasjes, en der ferskynden trije biografyske sketsen fan har hân. Dêrnei waard hja lid fan de Nederlandsche Maatschappij voor Letterkunde (1902) en fan it Historisch Genootschap (1909).
1878 wie ek it jier fan fertsjerren fan har mem; dêrnei wenne sy mei har susters, Marianne en Wilhelmine (1838-1921) yn de Haachske Alexanderstrjitte.
Anna en Marianne bemuoiden har fan 1883 ôf ek mei prostitúsje, dat wie nei oanlieding fan in kongres yn De Haach fan de Fédération abolitionniste internationale (dy't doe noch oars hjitte). Nederlân hie al de Nederlandsche Vereeniging tegen de Prostitutie, oprjochte fan dûmny Hendrik Pierson yn 1879. Omdat froulju feitlik net by dy feriening mochten, waard 1884, mei troch kontakten mei Josephine Butler de Nederlandsche Vrouwenbond tot Verhooging van het Zedelijk Bewustzijn, yn it koart de Vrouwenbond. De susters Van Hogendorp soenen dêr in wichtige rol yn spylje. Mei druk op Keamerleden en publikaasjes besochten sy om it plak fan froulju en prostiuees yn de mienskip te ferbetterjen en hannel yn froulju te bestriden.
By gelegenheid fan de útstalling 'De Vrouw, 1813-1913' ferskynde de mei troch Anna redigearre bondel ''Van Vrouwenleven, 1813-1913. Ontwikkelingsgang van het leven en werken der vrouw in Nederland en de koloniën''.
Tristan Tzara
thumb|[[Lajos Tihanyi syn portret fan Tzara, 1927]]
Tristan Tzara, pseudonym fan Sami Rosenstock (Moinești (Roemeenje) 16 april, 1896 – Parys 25 desimber, 1963), wie in Roemeensk avant garde dichter, essayist en performancekeunstner dy't it measte part fan syn libben yn Frankryk tahâlde. Hy waard fral ferneamd as ien fan de stifters fan it Dadaïsme.
Sturtklok
In sturtklok is in slingerklok dy't benammen yn de 19e iuw yn Fryslân makke waard. De klok krige syn namme troch de lange kast dêr't de slinger yn oanbrocht is. Typysk foar de sturtklok is de beskildere wizerplaat. Fierder hawwe sturtklokken faak boppe-op de kast in Atlasfiguer stean en twa ingeltsjes.
Ernst Langhout
Yn it midden fan de 70-er jierren lit Langhout foar it earst fan him hearre mei de akoestyske folkgroep Haggis dêr't hy mei toert yn Skotlân. Neidat Haggis yn 1978 opdoekt is, rjochtet Langhout de new wave band The Nighttime Visitor op dy't yn 1981 fierder giet as The Visitor, dêr't hy in tal platen mei makket.
As ein jierren 80 The Visitor opdoekt wurdt, leit Langhout him wer ta op folkmuzyk. Ut de tiid fan The Visitor binne lykwols wat kontakten oerbleaun út East Europa en hy sil dêr ferskate Fryske bands, wêrûnder Weekend at Waikiki oan optredens helpe. It duorret oant 1990 eart syn earste solo-album "Songs" mei in soad Keltyske ynfloeden, útkomt.
Nei ferskate optredens yn it bûtenlân komt yn 1992 ûnder de namme "The Eye Of The Cyclone" syn twadde folkalbum út.
Yn 1996 komt mei de groep Big Tree de cd "Handful Of Illusions út. In stylfolle moeting tusken metal en folk.
Yn 1998 makket Langhout mei The Hones de cd "Parties, Battles And Tragedys", in miks fan folk- en rockmuzyk. Yn dat selde jier makket Langhout tegearre mei skriuwer en byldzjend keunstner Wilco Berga de cd "Sjonger en Dichter". Wilco Berga en Ernst Langhout hawwe ûnder deselfde namme ferskate optredens fersoarge, ûnder oaren op it Oerol Festival fan 1999.
Yn 2004 en 2005 ferskynden respektivelik Dylan yn it Frysk en Dylan yn in Frysk II. Op beide cd's spilet Langhout, mei Johan Keus, klassikers fan Bob Dylan, dy't foar it grutste part yn it Frysk oerset binne troch skriuwer/dichter Harmen Wind. Oan it ferskinen fan beide cd's waard in teatertoernee keppele.
Hjerringboat
thumb|De hjerringboat is besibbe oan in punter
In hjerringboat is in houten puntereftich boatsje fan 6 foet lingte mei rjochte, fallende stjûne en platte boaiem.
Empire State Building
thumb|It Empire State Building yn augustus 2007 It Empire State Building is mei 381 meter de heechste wolkeskraber yn New York, en stiet tredde op de list fan heechste gebouwen fan de Feriene Steaten. De namme fan it gebou, dat op de krusing fan West 34th Street en Fifth Avenue stiet, komt fan de bynamme fan de steat New York: The Empire State. It gebou wie fan 1931 oant de bou fan de twillingtuorren fan it World Trade Center yn 1971 it heechste fan de wrâld. Sûnt de ferwoasting fan it World Trade Center as gefolch fan de oanslaggen op 11 septimber 2001, is it Empire State Building dan wol wer it heechste gebou yn New York, mar it predikaat fan "heechste gebou fan de wrâld" is wyls al meardere kearen oan wer in oare rekordbrekker tafallen, mei yn 2010 as koprinner de Burj Khalifa yn Dûbai.
Troch de American Society of Civil Engineers waard de wolkeskraber útroppen ta ien fan de sân moderne wrâldwûnders. Op 18 maaie 1981 waard it troch de New York City Landmarks Preservation Commission ta landmark ferklearre. It gebou waard op 17 novimber 1982 opnomd yn it National Register of Historic Places en waard op 24 juny 1986 taheakke oan de list fan National Historic Landmarks.
Iere bebouwing
thumb|left|It Waldorf-Astoria Hotel ± 1915 It gebiet dêr't no it Empire State Building stiet, waard yn 1799 oan John Thompson ferkocht foar $2.600. Hy boude in pleats op it stee dat grinzje soe oan Sixth Avenue yn it westen, Madison Avenue yn it easten, 33rd street yn it suden en 36th street yn it noarden.
Yn 1897 iepene it Waldorf-Astoria Hotel syn doarren op it plak fan it Empire State Building. Yn 1928 waard it hotel ferkocht oan de Bethlehem Engineering Corporation foar in skatten bedrach fan $20.000.000. It bedriuw woe it Waldorf-Astoria Office Building op it perseel sette, in kantoargebou, dat troch Shreve, Lamb and Harmon ûntwurpen wurde soe. Bethlehem Engineering wie lykwols net by steat om it gebou ôf te beteljen en de deal gie net troch. Sadwaande kocht John Raskob mei in groep oare ynvestearders it perseel.
Untwerp en bou
thumb|In wurker by de bou, op de eftergrûn it Chrysler Building De bou fan it Empire State Building makke diel út fan de kompetysje yn New York, om it heechste gebou fan de wrâld te bouwen. Dizze kompetysje gie oarspronklik tusken 40 Wall Street en it Chrysler Building. Mar op 29 augustus 1929, noch foar de foltôging fan beide gebouwen, kundige Alfredus Smith de plannen foar it Empire State Building oan, dat 320 meter heech wurde moast en mear as 186.000 kante meter oan kantoarromte krije soe, ferdield oer 85 ferdjippings.
Om it gebou finansiere te kinnen foarme de groep, besteande út John Jakob Raskob, Coleman du Pont, Pierre S. du Pont, Louis G. Kaufman en Ellis P. Earle, de koöperaasje Empire State Inc. mei Alfredus Emmanuel Smith as direkteur. It gebou waard lykwols erchtinkend ûntfongen troch de kritisy. It projekt wie nammentlik hielendal basearre op spekulaasje en de lokaasje luts net folle ynteresse fan kommersjele ûntwikkelders. It lei net yn ien fan de besteande kantoargebieten en lei ûngeunstich ten opsichte fan de metrolinen en spoarwegen.
Foardat mei de bou begûn wurde koe, moast earst it Waldorf-Astoria Hotel ôfbrutsen wurde. De sloop begûn op tiisdei 1 oktober 1929, mar fjouwer wiken foar de beurskrach fan 1929. Op 22 jannewaris 1930 waard begûn mei de útgraving fan it gebiet dêr't it gebou te stean komme soe, sadat op 17 maart de konstruksje fan it gebou sels begjinne koe. Mei de Grutte Depresje waarden in soad bouprojekten stillein. De bou fan it Empire State Building koe lykwols trochgean en meidat de depresje foar hege wurkleazens soarge, wienen der foar de bou in soad motivearre wurkers te finen. By de bou riisde it stielen geramt mei in snelheid fan 4,5 ferdjippings yn de wike. It mitselwurk foar it gebou, dat yn juny 1930 begûn wie, waard op 13 novimber fan datselde jier foltôge. Nei 1 jier en 45 dagen, wie it bouwen dien. Op 1 maaie 1931 iepene destiidsk presidint Herbert Hoover it gebou troch út syn kantoar wei, yn Washington D.C., op in knop te drukken wêrtroch't de ljochten fan it Empire State Building oan gienen.
Fleantúchûngelok
Op 28 july 1945, om 9:40 fleach in B-25 Mitchell, stjoerd troch luitenant kolonel William Franklin Smith, Jr., yn dikke mist de 79ste ferdjipping binnen, wêrby't de kantoaren fan de War Relief Services en de National Catholic Welfare Council ferwoaste waarden. It fleantúch wie fanôf Newark opwei nei Bedford, mar kaam by New York yn de mist terjochte. Sadwaande fleach it fleantúch fan 10.000 kilogram yn de noardlike gevel, dêr't it in gat fan 5,5 bij 6,1 meter makke tusken de 78ste en 79ste ferdjipping. Dêrby kamen yn totaal 14 minsken om, 11 minsken dy't yn it gebou oanwêzich wienen en alle trije bemanningsleden. By de ympakt fleach ien fan de motors wei en lanne op it dak fan in tichtbylizzend gebou. De oare motor en in diel fan it lanningsgestel foelen yn in liftskacht nei ûnderen.
Paul Boswijk
As Boswijk in skilderij opset, makket er faak in skets foarôf op papier fan deselde grutte as't it skilderij wurde moat. Dan bringt er it oer op it mei katoen beplakte paniel. Ek wurket er faak mei linnen dêr't hy daliks syn foarstellingen yn oaljeferve mei sketst. De doeken binne bytiden wat ympresjonistysk skildere.
Empire State Building
De arsjitekt
Oare gebouwen fan it arsjitekteburo:
Paul Boswijk
Foar Paul Boswijk is de ljochtfal, kleurstelling en komposysje fan grutter belang as de oanlieding ta it skilderij. It ljocht falt faak yn brede banen troch in raam nei binnen of skynt filtere troch blêden op in antlit. Hy brûkt dêrfoar faak minsken yn in bepaalde situaasje. In frou dy't de jurk tichtritst of in man oan it brea-iten en dy't net yn de gaten skine te hawwen dat se ôfbylde wurde. De taskôger bliuwt sadwaande op ôfstân en fielt him bytiden wat in strúnjeier. De romtes wêryn de persoanen realistysk ôfbylde wurde binne fakentiids wat nachtlik of skimerich. It ljocht jout sadwaande in yn dit clair-obscur effekt. Foar de libbenens is der faak in kleurich elemint te sjen.
Empire State Building
De arsjitekt
De gebouwen binne boud yn in tiid dat New York in tige grutte bloei trochmakke. Der wie dus in soad fraach nei kantoarromte wylst net folle grûn beskikber wie. Dêrom moasten de gebouwen heech wurde en ek funksjoneel.
Nijsgjirrige feiten
thumb|Oanlismêst foar in zeppelin Empire State Building
Paul Boswijk
Eksposysjes fan him wienen te sjen by galery Mokum yn Amsterdam, Galery WIEK XX, Grins (no Nieuweschans) en fan 2006 ôf by Galery Zofier yn Nijskoat.
Fiskersboatsje
thumb|right|fiskersboatsje Frysk Skipfeart Museum thumb|left|fiskersboatsje ( [[Ids Wiersma Frysk Skipfeart Museum ]] In fiskersboatsje of gewoan boatsje is in boatsje dat benammen troch fiskers brûkt wurdt. It waard ek wol gewoan "boatsje” neamd, en waard as roeiboat brûkt, mar (mei swurden) ek wol as sylboat op it widere wetter. It wie in ferfiermiddel foar boeren (tsiis, bûter), foar de fisker wie it in fiskersboat en sels winkellju hienen wol sa'n boatsje foar it besoargjen bûtenút.
It fartúch hat wat wei fan in tsjotter, mar hat ien boech en fêste bûkdelling en fierders in beun. De foarplecht kin faak opklapt wurde foar beskûl. It is in roei- en sylboat mei in sprietseil. It is in houten skipsfoarm, dy't faak boud waard mei in lingte fan trochstrings 16 foet.
List fan langste rivieren fan de wrâld
thumb|250px|left|2- [[Amazône (rivier)|Amazône]] thumb|250px|3- [[Jangtsekiang]] Under folget in list fan langste rivieren fan de wrâld. Alle rivieren langer as 2000 km binne opnaam yn de list.
Keppeling om utens
נהר
Anselmus fan Hulle
Anselmus van Hulle, ek: Anselmus Hebbelijnck, Anselmus Hebbelynck, Anselm von Hulle, Anselmus von Hulle (Gint, 1601 - 1674/1694) wie in Flaamsk keunstskilder. Fan Hulle skildere foaral religieuze tafrelen en portretten en stie yn heech oansjen by de Jeropeeske hoven. Yn 1647 wurke er foar Prins Freark Hindrik fan Oranje dy't him nei Münster stjoerde foar it portrettearjen fan de ûnderhannelers fan de Frede fan Münster. Letter waard die hofskilder fan keizer Ferdinand III. Hy waard adele.
Sibben
Anselmus van Hulle is doopt op 23 july 1601 yn de Sint-Baafsparochy yn Gint as soan fan Egidius fan Hulle. Peetheit wie Ancelmus Bede, peetmem Katharina fan Hulle. Hy troude op 14 desimber 1631 mei Livina fan Thuyne. Tegearre krigen se fjouwer bern, dy't allegearre doopt waarden yn Sint-Baafs:
Stelling fan Amsterdam
thumb|right| Stelling fan Amsterdam
De Stelling fan Amsterdam is in militêr ferdigeningswurk dat tusken 1870 en 1915 oanlein is ta beskerming fan Amsterdam. De ferdigeningsring is 135 kilometer lang en bestiet út diken mei damen en slûzen, terreinen dy't ûnder wetter setten wurde koenen (ynundaasje ) en net minder as 42 forten. Sa koe in wetterplasse foarme wurde, net djip genôch foar skippen en te djip foar man en hynder. Noch foar de stelling klear wie, wie hy al efterhelle. Troch de fleantugen hie er gjin betsjutting mear. De Stelling fan Amsterdam is noait as ferdigeningswurk brûkt, ek al waard er yn steat fan ferdigening brocht yn 1940. De forten en ferbiningswurken binne lykwols bewarre bleaun, in unyk monumint fan definsive en wettersteatkundige technyk.
Yn 1996 is de Stelling taheakke oan de Wrâlderfgoedlist fan UNESCO.
Sixmastate (Huzum)
thumb|Sixmastate yn 1750 Sixmastate stie by Huzum, gemeente Ljouwert, op de hoeke fan de Huzumerleane en de Skrâns. Der is neat fan de state werom te finen.
It boujier is ûnbekend. Yn 1467 wurdt in Piba Jella Sijckma yn tsjerklike stikken fan Huzum neamd omdat hy lân ferkocht oan in Schelte fan Miedum. Oft hy al op Sixmastate wenne is net wis, mar wol oan te nimmen. Ut 1717 komt in beskriuwing fan de state dêr't ûnder mear yn stiet: Een voorhuys met een glase kasje, een kamer in de hovinge uitziende met twee bedsteden en porseleijn kast, blauwe en witte vloer, etc., etc. Yn it hûs wienen in turfsolder, in kleersolder, in bierkelder, in stâl foar 24 hynders, noch in stâl foar seis hynders en in stâl foar tsien kij. Sixmastate wurdt yn dy beskriuwing in gerechtigheid neamd mei in hof mei line- en nutebeammen, in blommetún, kuierboskjes, fivers en opgaande vruchtbomen.
Doe't jonkhear Bartel Tjalling Douma fan Sixma, de lêste manlike ôfstammeling fan dit laach yn 1809 stoar, seach de state der noch krektlyk út as yn 1717. Nei syn dea waard de state in oantal kearen ferkocht, ûnder oaren oan mr. Hendrik Trip dy't yn 1877 boaske mei Adriana Bernhardina van Borssum Waalkes. Harren soan Jan waard hjir yn 1878 berne. Se wienen de lêste bewenners fan de state, want dy waard yn april 1883 sloopt.
Enrico Fabris
Enrico Fabris (Asiago, 5 oktober 1981) is in earder Italjaansk reedrider.
Fabris die sân kear mei oan it Wrâldkampioenskip allround, tsien kear oan it Europeesk kampioenskip en trije kear oan de Olympyske Winterspullen (yn 2002, 2006 en 2010). Hy waard by dizze kampioenskippen ien kear Europeesk kampioen allround en twa kear Olympyske kampioen. Hy waard ek njoggen kear Italjaansk allround kampioen. Yn 2011 stopte Fabris healwei it seizoen mei reedriden op heech nivo.
Eiders
thumb|right|250px|in pearke Eiders De Eiders (Somatteria) is in skaai út de famylje fan de Einfûgels. Eiders komme foar oan de seekusten en dûke it meast nei moksels en oare lytse dierkes.
It skaai bestiet út de trije soarten:
Karl von Richthofen
thumb|Karl von Richthofen Karl Otto Johannes Theresius baron von Richthofen (Damsdorf by Striegau, 30 maaie 1811 - dêre, 7 maart 1888) wie in Dútske germanist, rjochtshistoarikus en heechlearaar te Berlyn. Hy hat him tige fertsjintstlik makke mei syn publikaasjes op it mêd fan it midiuwske Fryske rjocht.
Libben
Fan 1842 oant 1860 wie Von Richthofen heechlearaar yn Berlyn. Yn 1849 waard er lid fan it Erfurter parlemint en letter ek fan it Hûs fan Offurdigen. Doe't er it amt fan heechlearaar oer joen hie, wije er him hielendal oan wittenskiplike stúdzje.
Yn de tiid dat er yn Fryslân en Grinslân tahâlde, hat Von Richthofen Aldfryske rjochtsboarnen opspoare. Von Richthofen hie te lijen fan in eachsykte en hat syn Untersuchungen über friesische Rechtsgeschichte skreaun doe't er al folslein blyn wie.
Alle Bergsma
Alle Bergsma (Wâldsein?, 1961) is in krêftsporter út Wâldsein. Hy hie in lingte fan 1.80 meter en in gewicht fan 115 kilo. Wie yn 2000, 2001 en 2002 Sterkste man fan Fryslân.
Domwier
Domwier is in buorskip yn de gemeente Ljouwert. Domwier leit oan de Wergeaster Feart tusken Eagum en Wergea, yn 'e himrik fan Wergea.
De namme komt ek foar as Demingwere, Demweer fan de famyljenamme Deminga of de manljusname Dimme.
Gletsjer
thumb|300px|right|In gletsjer yn de [[Alpen (Eastenryk).]] In gletsjer is in grutte iismassa, dy't him as in rivier, allinnich stadiger, fan in berch delbeweecht. It iis fan in gletsjer ûntstiet út snie. Gletsjers binne te finen yn de hegere berchgebieten en by de beide poalen. It lâniis fan Antarktika en Grienlân is de meast foarkommende gletsjerfoarm, dy't hiele lânskippen bedekt. It iis fan in gletsjer hat net folle mear as in tsiende fan de oarspronklike snietsjokte.
Keppeling om utens
center|thumb|800px|Gletsjer.
De Vuursche
De Vuursche wie in gemeente yn Utert. Tsjintwurdich falt De Vuursche ûnder de gemeente Baarn.
De Vuursche wie yn it earstoan in hearlikheid en oant en mei 8 septimber 1857 in selsstannige gemeente tusken Hilfertsom, Baarn en Soest. De gemeente bestie út it doarp Lage Vuursche en it buorskip Hooge Vuursche. Yn 1840 hie de gemeente 243 ynwenners, yn 19 hûzen. Sûnt 1857 is De Vuursche opnomd yn de gemeente Baarn.
De bosken yn de omkriten fan Lage Vuursche binne foar in grut part it eigendom fan Steatsboskbehear en hearre ta de boskwachterij De Vuursche. Yn de wykeinen lûkt it doarp in soad minsken, dy't benammen ôfkomme op de pankoekhúskes. By it doarp stiet ek kastiel Drakesteyn, dêr't de bern fan prinsesse Beatrix en prins Claus opgroeid binne.
Bloomsbury (Londen)
Bloomsbury is in wyk yn it Londenske bestjoerlike gebiet Camden, yn de regio Grut-Londen. It leit tusken Euston Road en Holborn en waard troch de famylje Russell yn de 17e en 18e iuw ta in modern wengebiet makke. De wyk is bekend om syn ferskaat oan túnpleinen, en tal fan kuturele-, ûnderwiis- en sûnenssoarchfasiliteiten.
Yn Bloomsbury hat de Universiteit fan Londen sintrale gebouwen en ôfdielings, en ferskillende fan syn kolleezjes, sa as it Universiteits Kolleezje Londen, Birkbeck, de London School of Hygiene and Tropical Medicine, de School of Pharmacy, de Skoalle foar Oriïntaalske en Afrikaanske Stúdzjes en it Keninklik Feterinêr Kolleezje. Tal fan sûnenssoarchynstellingen sitte yn Bloomsbury, ek de British Medical Association, Sikehûs Great Ormond Street, it Nasjonaal Sikehûs foar Neurology en Neurosjirurgy, it Universiteitssikehûs en it Royal London Hospital for Integrated Medicine.
Kultuer
Yn Bloomsbury hawwe in grut tal leden fan de Bloomsburygroep wenne en wurke. Ta dy groep hearden ûnder oaren skriuwster Virginia Woolf en de keunstskilders Vanessa Bell en Roger Fry. De groep is nei de wyk neamd.
It Britsk Museum stiet yn Bloomsbury en ek de Keninklike Akademy foar Drama.
Sont
250px|thumb|right|De Sont, noch sûnder de [[Sontbrêge.]] 250px|thumb|right|Satellytbyld fan de Sontferbining. De Sont (Deensk: Øresund, Sweedsk: Öresund) is ien fan de trije seestrjitten dy't it Kattegat, en dêrmei de Noardsee, ferbine mei de Eastsee. De Sont skiedet ek it Deenske eilân Sjellân fan it Sweedske Skâne. De trochgong is op syn naust 4,5 kilometer. It is ien fan de drokst befearne wetterwegen yn de wrâld.
Sonttol
De Sont hat altyd fan grut strategysk belang west, wat ferklearret dat oan de noardein by it smelste punt twa burchten steane: oan de westkant de Kroanboarch by it Deenske Helsingør, en oan de easkant it slot fan it Sweedske Helsingborg. De keningen fan Denemark waarden ryk fan de Sonttol dy't dêr sûnt 1429 heft waard. In tol dy't alle bûtenlânske skippen betellje moasten, oars kamen se der net troch. Yn 1567 waard de tol feroare yn in belesting op de lading fan it skip, dêr't de ynkomsten mei fertrijefâldigen. Hjoed de dei wurdt der ek wer tol heft mar dan om oer de Sontbrêge ride te meien.
Seeslach
Op 8 novimber 1658 barde de Slach yn de Sont, in seeslach wat besuden Kopenhagen. By dy seeslach wie ek de Republyk fan de Sân Feriene Nederlannen belutsen dy't de omsingele Deenske kening Freark III bystân ferliend hat yn de striid tsjin Karel X dy't yn dy tiid de Sont belegere.
Brêge
Sûnt 1 july 2000 is der tusken Kopenhagen en Malmö in brêge oer de Sont. In brêge mei in langste ûnûnderbrútsen oerspanning fan sa'n 490 meter. De brêge hat oan de Deenske kânt in akwadukt oergeand yn in tunnel ûnder it fleanfjild fan Kopenhagen troch. Yn totaal is de Sontbrêge 7.845 meter lang.