cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mustafar
Yn Rogue One: A Star Wars Story (2016) docht bliken dat Vader neitiid in eigen haadkertier op Mustafar boud hat, Fort Vader, dêr't er in moeting hat mei Orson Krennic, de direkteur fan it Keizerlik wapenprogramma. Mustafar komt ek ferskate kearen koart foar yn 'e tekenfilmsearjes Star Wars: The Clone Wars (2008-2014 en 2020) en Star Wars: Rebels (2014-2018). Yn 'e film Star Wars: Episode IX – The Rise of Skywalker (2019), dy't mear as tritich jier nei Rogue One spilet, siket Kylo Ren, de pakesizzer fan Vader, in Sith-artefakt op yn 'e ruïnes fan Fort Vader, hoewol't dy setting yn 'e film net eksplisyt as sadanich beneamd wurdt.
Ede (gemeente)
Geografy
De gemeente hat in totaal oan ynwenners (, boarne: CBS). Yn 1850 hie de gemeente 9.004 ynwenners en 100 jier letter 45.896. Yn febrewaris 2013 waard de grins fan 110.000 ynwenners helle.
It tal hinnen yn de gemeente Ede is it grutste fan alle Nederlânske gemeenten: 3,6 miljoen hinnen (2020).
Wenplakken
¹ It grutste part heart by de gemeente Apeldoarn.
Oare kearnen
Buorskippen en oare net offisjele kearnen: Doesburgerbuurt, Driesprong, Eschoten, De Ginkel, Hoekelum, Hoog-Baarlo, De Kade, De Kraats, Meulunteren, Mossel, Nederwoud, Nergena, Nieuw-Reemst, Oud-Reemst, Overwoud, Roekel, De Valk, Walderveen en Westeneng
Gea
De gemeente Ede hat in ferskaat oan lânskippen. Om syn lizzing op de driuwwâlen fan de Feluwe is de bosk, heide, en sânferstowings. Ede en Bennekom ûntstiene op in driuwwâl. Om syn hegere lizzing waarden de plakken gaadlik foar it wenjen. De hege (drûge) heidegeaen foar skiep, legere greide foar it oare fee, mei dêrtusken yn de gebieten dêr't ikkerbou plakfûn. Ynearsten bestie de bewenning út nomaden, likernôch 3000 f.Kr., mar letter ûntstie der in fêste bewenning en doe ûntstiene der bestjoerlike sintrums.
Ofbylden
thumb|right|Topografyske gemeentekaart fan Ede
Rak fan Ungemak
Der is mear as ien stik farwetter dat "Rak fan Ungemak" hjit:
Kalmar
Kalmar is de haadstêd fan de Sweedske provinsje Kalmar län en de gemeente Kalmar. De stêd leit oan de Kalmarsund, dy't it fêstelân fan Sweden skiedet fan it eilân Öland, dêr't Kalmar mei ferbûn is troch de Ölandbrêge (6 kilometer).
Vilnelė
thumb|De Vilnia by Vilnjûs De rivier Vilnelė (Vilnia) ûntstiet yn de buert fan de grutste hichte fan Litouwen by de grins mei Wyt-Ruslân. By dy grins lâns rint er in stikmannich kilometers fierder. In part fan de rivier hat in grut ferrin: 40 meter op 10 kilometer, sadat in soarte fan rûchwetter peddeljen mooglik is. Yn Vilnjûs skiedet de rivier it stêdspart Užupis fan de âldstêd en rint dan fierder by it Kalnų Park(a)s lâns en mûnet dan ûnder de Gediminasbrêge yn de Neris út.
Kalmar
Fan de 13e iuw oant de 17e iuw wie Kalmar ien fan Sweden syn meast wichtige stêden. Tusken 1602 en 1913 wie it de episkopale sit fan it Diosee Kalmar, mei biskop en al. De katedraal fan Kalmar út 1702 is noch altyd in moai foarbyld fan klassisistyske arsjitektuer. Kalmar waard in fersterke stêd, mei it noch hieltyd besteande Kastiel Kalmar yn it sintrum. Nei it Ferdrach fan Roskilde yn 1658 waard it belang fan Kalmar minder, oant yn de 19e iuw de yndustry opkaam. Yn de stêd húsmanje tsjintwurdich ek kolleezjes fan de Linnaeus Universiteit.
Vilnelė
De rivier hat in lingte fan 79,5 kilometer.
Herre Halbertsma
Herre Halbertsma (Snits, 9 july 1920 - Amersfoart, 3 desimber 1998), wie in Fryske histoarikus, dy't foaral namme makke as archeolooch.
Halbertsma hat in protte artikels skreaun oer syn ûndersyk, dêrfoar krige hy yn 1958 de prestyzjeuze Joost Hiddes Halbertsma-priis fan de provinsje Fryslân foar syn fertsjinsten op it mêd fan de Fryske Histoarje en folkekunde.
Halbertsma wie troud mei Elvira Jaunsleine (1922-2009), mei wa't er in dochter krige, Marlite Halbertsma, en twa soannen, Junt en Ruurd Binnert Halbertsma. Hy bewenne fan 1954 oant syn dea it Sekretarishûske yn Amersfoart.
Christiaan Posthumus Meyjes jr.
Libben en wurk
Syn heit C.B. Posthumus Meyjes sr. (1858-1922) wie ek arsjitekt, fan 1919 ôf hiene sy tegearre it Bureau Posthumus Meyjes en zoon. Nei de dea fan syn heit soe er yn 1926 de opwurkje mei arsjitekt Jakob van der Linden yn arsjitekteburo Posthumus Meyjes en Van der Linden. Hy ûntwurp in protte soarten gebouwen, foaral lânhuzen, kantoargebouwen en sikehuzen.
Posthumus Meyjes studearre oan de Technyske Hegeskoalle yn Delft. Dêrnei wurke er in jier op it buro fan arsjitekt Karel de Bazel.
Hy wie yn 1912 belutsen by de bou fan it Nederlânsk Herfoarme Opfiedingsgesticht foar jonges Valkenheide yn Maarsbergen, dêr't syn heit boumaster wie. Yn 1916 krige er opdracht om de bûtenpleats Schaep en Burgh yn 's-Gravenland te restaurearjen.
Ta syn wichtichste nijbouprojekten hearre de Eastertsjerke yn Haarlim (1924), it psychiatrysk sanatoarium Koningsheide yn Arnhim (1936), de útwreiding fan it gebou fan de Kasvereeniging en it gebou fan de Javasche Bank (1938) yn Amsterdam, it yn 1999 ôfbrutsen kuol- en frieshûs Amerika yn it Eastlik Havengebiet fan Amsterdam (1949) en it Julianasikehûs Zaandam (1951). Yn de Vogelbuurt yn Amsterdam-Noard hat er de Dr. C.P. van Eeghenschool (1923) ûntwurpen.
Hy wie ek lid fan in soad kommisjes, redaksjes en organen en fan de gemeenteried fan Bloemendaal.
Amerikaanske Unôfhinklikenskriich
thumb|right|300px|De oerjefte fan generaal [[Charles Cornwallis|Cornwallis betsjutte eins de ein fan de striid]] De Amerikaanske Unôfhinklikenskriich is de oarloch tusken Grut-Brittanje en har trettjin koloanjes yn Noard-Amearika: Nij-Hampshire, Massachuttes, Rhode Island, Konnetikut, New York, Nij-Jersey, Pennsylvania, Delaware, Marylân, Ferginia, Noard-Karolina, Súd-Karolina en Georgia. De oarloch resultearre yn de ûnôfhinklikheid fan de Feriene Steaten fan Amearika.
Eftergrûn
Foar it konflikt útein sette soe, wiene de ferskillen tusken de trettjin koloanjes nochal grut, benammen yn ekonomysk opsicht bestienen der ferskillen. It noarden wie in gebiet fan hannelers, wylst de ekonomy fan it suden bepaald waard troch fan slavernij ôfhinklike tabaks-, rys- en katoenplantaazjes. De hege belêstings dy't de koloanjes oplein waard nei de saneamde French and Indian War (Sânjierrige Oarloch) soene soarge dat hja in mienskiplik belang krigen.
Tsjin de mienskiplike Frânske fijân yn Kanada waard noch tegearre oplutsen troch de koloanjes en Ingelân en dat late yn 1763 ta de ferovering fan Kanada. De "French and Indian War" koste it memmelân Iykwols in slompe jild en om de kas wer te spekken waarden der hieltiten swierdere belestings op de koloanjen lein. By de Amerikanen roppen dy belêstings in protte wjerstân op. It ferset dêrtsjin liet net lang op him wachtsje en op 2 july 1776 waard de ûnôfhinklikheid al útroppen en op 4 july de troch Thomas Jefferson skreaune Declaration of Independence oannomd. Oerbefelhawwer fan de koloanjes waard George Washington.
It ferrin fan de kriich
Nei de kapitulaasje fan in Ingelsk leger op 17 oktober 1777 by Saratoga slagge de Amerikaanske gesant yn Parys, Benjamin Franklin deryn Frankryk oer te heljen de side fan Amearika te keazen. Yn 1781 by in mienskiplike aksje fan it Amerikaansk-Frânsk leger waard in grut part fan it Ingelke leger yn Amearika ynsletten en twongen harren oer te jaan. De kapitulaasje soe sawat de ein fan de oarloch ta gefolch ha. De Amerikaanske Frijheidsoarloch duore oant 1783. Op 19 april 1783 erkenden de Britten harren ferlies by de Frede fan Versailles en lutsen har werom út de Feriene Steaten. Dêrtroch wie de Amerikaanske republyk in feit. Nederlân wie, nei Frankryk, it twadde lân dat de ’Feriene Steaten fan Amearika’ erkende (1782).
Dat de trettjin sa ferskillende koloanjes daliks in ienheid foarmje soenen, die bliken in utopy te wêzen. It ienige mienskiplike wie winlik de Articles of Confederation, in soarte grûnwet dy't lykwols benammen it ûnôfhinklike karakter fan de koloanjes befêstige. Fierders wie der winliken mar ien mienskiplik orgaan, it Kongres, dat lykwols mar in pear kear jiers gearkaam. Dy losse ferbyntnis fan steaten hie te lijen ûnder grutte oarlochsskulden, in weromrinnende hannel en it ûntbrekken fan in sintraal gesach. De saneamde Federalisten pleiten foar in sterker gesach en in bettere grûnwet.
Grûnwet
Yn 1787 waard der yndie in nije grûnwet oannomd, in muoisum proses dat pas ôfrûne wie doe't der in saneamde Bill of Rights oan de grûnwet taheakke waard. De "bill of rights" bestie út tsien artikels dy't de minsklike grûnrjochten befetten. Troch it oannimmen fan de nije grûnwet giene de trettjin koloanjes as in Uny fan de Feriene Steaten fierder en yn 1789 waard George Washington de earste presidint, in held út de oarloch tsjin de Britten.
Tsjechysk
It Tsjechysk (čeština, český jazyk) is in West-Slavyske taal mei likernôch 12 miljoen sprekkers. Tsjechysk wurdt benammen sprutsen yn Tsjechje (10,2 miljoen minsken), mar ek yn oanswettende lannen sa as Slowakije en Eastenryk. Yn de Feriene Steaten en Kanada wenje Tsjechen om utens dy't de taal dêr libben hâlde. Sûnt 1 maaie 2004 is Tsjechysk ien fan de offisjele wurktalen fan de Jeropeeske Uny.
It Tsjechysk is as West-Slavyske taal nau besibbe oan it Slowaaksk, Sorbysk en Poalsk. Der binne gjin swierrichheden as it om de fersteanberens tusken Slowaaksk en Tsjechysk giet.
Alfabet
It Tsjechysk wurdt skreaun mei it Latynske alfabet, mei diakretyske tekens sa as de háček (ˇ), it accent aigu (čárka, ´) en de korona (kroužek, ˚).
It Tsjechyske alfabet is as folget:
Skottegat
thumb|right|It Skottegat yn Willemstêd thumb|De Keninginne Julianabrêge mei dêr efter it Skottegat en in part fan de yndustry. Rjocht ûnder de brêge kin Fort Nassau sjoen wurde. It Skottegat (Nederlânsk: Schottegat) is de natuerlike haven fan Willemstêd op Kurasau. It is ien fan de seis natuerlike havens op Kurasau. Wolle skippen nei it Skottegat farre dan moatte se troch de Sint Annabaai en ûnder de Keninginne Julianabrêge troch. De Sint Annabaai foarmet de ferbining mei de Karibyske See.
Om it Skottegat hinne is de swiere yndustry fan it eilân fêstige, wêrûnder de grutte oaljeraffinaderij fan Shell, de grutste yn de regio. Dêrneist is der in drûchdok en in kontenerterminal. Ek Fort Nassau leit oan de haven.
Aluminium
Aluminium is metaal. It gemysk symboal is Al en it atoomnûmer is 13. Ferbinings mei aluminium waarden yn de Aldheid al brûkt, mar it metaal sels waar earst yn 1807 ûntdutsen troch Humphry Davy, en earst yn 1825 waard it mûglik it minoftemear te isolearjen. It metaal is licht, kin maklik foarmjûn wurde, is út himsels net magnetysk en foarmet yn tinne tichte roestlaach dy't it metaal fierder beskermet. De eigenskappen meitsje dat it metaal foar in protte tapassings brûkt wurdt. Dêrta wurdt it metaal wûn út erts, bauksyt.
Gävle
thumb|260px|De rivier Gavlän yn it Gävlepark Gävle ( as Gevle) is in Sweedske stêd yn it lânskip Gästrikland en de provinsje Gävleborgs län. It is de haadstêd fan dy provinsje en ek fan de gemeente Gävle. Gävle leit 200 km benoarden Stockholm. Sûnt 1966 wurdt alle jierren yn de Krysttiid, yn it stedssintrum, in grutte bok fan strie oprjochte: de Gävlebok thumb|left|De Gävlebok, 2009 Yn 1446 krige de stêd stedsrjochten fan kening Kristoffel III fan Denemark, dat it is ien fan de âldste stêden fan Norrland. Yn it ferline wie de haven fan belang foar de houteksport, no is it in opslachplak foar ierdoalje.
Geografy
Gävle leit oan de Eastsee, oan de mûning fan de Gävle, de Testeborivier en by de mûning fan de rivier Dalälven. It klimaat is te fergelykjen mei dat fan it oare Mids-Sweden, mei trochstrings temperaturen fan -5 °C yn jannewaris en 17 °C yn july. De delslach is sa'n 600 mm it jier.
Brouwerij Dogger
Brouwerij Dogger is in selsstannige, ûnôfhinklike nanobrouwerij út Húns en is oprjochte yn 2015.
Skiednis
Brouwerij Dogger is úteinset yn 2015, yn maart 2020 waard de stap set nei in kommersjele brouwerij yn Oudeschild op Teksel.
Yn 2019 is der foar ien kear in bier broud mei en by Brouwerij 't IJ. It bier is earder yn de hoareka allinne ferkocht by Proeflokaal Arendsnest. It bier wie eksklusyf yn de hoareka te krijen by kafee De Slock yn Den Burg.
Begjin 2022 ferhuze de brouwerij nei Fryslân.
Cameron Diaz
thumb|Cameron Diaz op it Tribeca Film Festival 2010 thumb|right|Cameron Diaz yn 2007 thumb|right|Yn Cannes 2002 Cameron Michelle Diaz (San Diego, 30 augustus 1972) is in Amerikaansk aktrise. Hja waard foar har rollen yn There's Something About Mary, Being John Malkovich, Vanilla Sky en Gangs of New York nominearre foar Golden Globe. Mear as 15 oare aktearprizen krige se yndie takend, wêrûnder in American Comedy Award foar There's Something About Mary. Diaz waard lykwols ek nominearre foar de Razzie Award foar minste aktrise foar sawol Charlie's Angels: Full Throttle as What Happens in Vegas.
Diaz waard grut yn Kalifornje (sy siet op deselde skoalle as Snoop Dogg). Op har fyftjinde waard se ûntdutsen troch in fotograaf, dy't soarge foar in kontrakt by it modelleburo Elite. Fan har sechtjinde ôf reizge se as model de wrâld oer.
Nei har modellewurk sette sy útein mei aktearjen. Mei har earste filmrol yn The Mask briek se fuortendaliks troch. Yn 2009 krige sy in stjer op de ferneamde Hollywood Walk of Fame.
Biskoppen fan Utert
Oer de earste biskoppen fan it Prinsbisdom Utert bestiet net folle wissichheid. Willibrord hie syn sit yn Utert as aartsbiskop fan de Friezen, mar in organisearre bisdom Utert skynt pas sûnt Alfrik I (± 776) bestien te hawwen. Yn 795 waard it bisdom Utert suffragaanbisdom fan it aartsbisdom Keulen, en dêrmei wie de tsjerklike yndieling fan de Noardlike Nederlannen foar iuwen fêstlein.
De Stift
Sûnt de 8e iuw krigen de biskoppen fan Utert hieltyd mear wrâldske macht trochdat hja gebieten yn lien krigen fan de Dútske keizer. Yn 1024 krige Adelbold II de greeflike rjochten oer Drinte, wêrtroch't de biskoppen foarsten waarden binnen it Hillige Roomske Ryk. Harren wrâldske gebiet, de Stift Utert, foel úteinlik rûchwei gear mei de hjoeddeiske provinsjes Utert, Oerstift (Oerisel) en Drinte.
Rak fan ûngemak
In rak fan ûngemak is in stik fan in stream dêr't men oerstaach gean moat as men tsjin de stream op sile wol.
Biskoppen fan Utert
De Stift
Fan 1423 oant 1448 die him it Utertske Skisma foar, wêrtroch't der feitlik twa biskoppen tagelyk wienen. Yn 1528 waard it bisdom sekularisearre, doe't biskop Hindrik II fan Beieren de wrâldske macht ôfstean moast oan Karel V. Dit betsjutte de ein fan de Stift.
Rak fan ûngemak
It wurd rak wurdt hjoed-de-dei brûkt foar dy stikken dy't rjochtút gean, dêr't sile wurde kin sûnder de silen te feroarjen, mar it soe kinne dat it yn it ferline ek brûkt waard foar in punt dêr't de boat in rjochte hoeke meitsje moast.
Biskoppen fan Utert
Herfoarmings
By de tsjerklike herfoarming fan 1559 waard Utert ta aartsbisdom ferheft. Dit Aartsbisdom Utert hie doe as suffragaanbisdommen de bisdommen Dimter, Haarlim, Ljouwert, Grins en Middelburch. Nei de dea fan aartsbiskop Frederik Schenck van Toutenburch yn 1580 en it ferbod op útoefening fan it katolike leauwen, stelden de Spanjerts al noch twa kear in nije aartsbiskop oan, mar dy libben yn ballingskip. Nei 1602 waard it gebiet fan it aartsbisdom Utert bestjoerd troch in apostolysk fikaris as haad fan de Hollânske Sinding; dizze waard meastal ek ta aartbiskop in partibus infidelium beneamd.
Rak fan ûngemak
Yn alle gefallen, by it oerstaach gean giet de gong der út en de boat wurdt troch de wyn wat werom treaun. Om't men yn in rak fan ûngemak ek noch troch de stream tebek set wurdt, kin it wêze dat de boat al hin en wer krúst, mar dat de hichte dy't wûn wurdt op de slach by it oerstaachgean wer ferlern wurdt. Of dat men by in hoeke safier tebek set wurdt dat de hoeke net mear besylber is, en men op 'e nij oerstaach moat om hichte te winnen.
Biskoppen fan Utert
Twa aartbiskoppen
Sûnt it Ald-katolike skisma fan 1723 hat Utert in Ald-katolike aartsbiskop. Der waard sûnt dat jier gjin apostolysk fikaris mear beneamd; as ficesuperior fan de Hollânske sinding waard de nuntius yn Brussel oansteld, sûnt 1829 de internuntius yn De Haach. Yn 1853 kaam it werstel fan de biskoplike hiërargy yn Nederlân. Sûnt dy tiid is Utert sit fan de roomsk-katolike aartsbiskop (metropolyt) fan de Nederlânske tsjerkeprovinsje. Utert is dêrmei it sit fan twa aartsbiskoppen, fan twa katolike tsjerken.
Rak fan ûngemak
Op dizze wize kin men yn in rak fan ûngemak al sile, mar it kin likegoed net besyld wurde.
Biskoppen fan Utert
Katedraal
Oer de earste Utertske tsjerkjes dy't as katedraal tsjinst dienen bestiet net folle wissichheid. Fan de 10e iuw oant de Herfoarming hienen de Utertske biskoppen sit yn de Dom, dy't wijd wie oan Sint-Maarten. De hjoeddeiske roomsk-katolike aartsbiskop hat syn sit yn de Sint-Katarinakatedraal, de Ald-katolike aartsbiskop yn de Sint-Gertrudiskatedraal.
Rak fan ûngemak
Om't de wyn hjir it meast út it súdwesten waait, binne farwetters mei stream út likernôch it súdwesten faak (hast) net besylber. By farwetters dêr't ek noch in hoeke yn sit, of in meänder, jildt dat sels foar in grutte fariaasje fan rjochtingen. Guon fan dizze hast unbesylbere stikken hawwe dan ek "Rak fan Ungemak" as namme. Ien sa'n Rak fan Ungemak is in part fan De Boarn by Jirnsum, in oar Rak fan Ungemak is in part fan de Ryn by Wyk by Duerstede.
Raven (Britske band)
Raven is in Ingelske NWOBHM metalband oprjochte yn 1974 yn Newcastle upon Tyne. De band brocht yn 1981 syn debútalbum Rock Until You Drop út. De teksten fan de band gean benammen oer it libben, muzyk en kriich. Raven hat fjirtjin studio-albums en trije live-albums útbrocht.
Ida fan Bernisia
thumb|right|Optocht ôfbyld fan Ida yn [[John Speed's 1611 "Saxon Heptarchy"]] Ida († ± 559) is de earst bekende kening fan it Angelske keninkryk Bernisia; hy regaerre fan om 547 hinne oant syn dea yn 559. Der is net folle bekend oer syn libben of regear, mat hy wurdt besjoen as de stifter fan in laach dêr't lettere Angelsaksyske keningen fan Noard-Ingelân en Súd-Skotlân fan sizze dat sy der fan ôfstamme. Syn neiteam befjochte mei súkses it Britske ferset en fêstige letter it machtige keninkryk Northumbria.
Doe't Ida it bewâld fierde, wie de ynfloed fan Bernisia meast beheind ta de kriten oan de kust. Earst yn de tiid fan Æthelfrith, Ida's pakesizzer, wreide it keninkryk him frijwat út nei it westen ta. Dit wurdt befestige troch Historia Brittonum's beskriuwing fan de fjochterij tusken de Bernisianen en de lânseigen Britten yn de kontrei, dy't trochgienen harren te fersetten, en guon archeologyske ûndersiken mear it binnenlân yn.
Navalia
Navalia is in delsetting (πόλις / oppidum) dy't troch Klaudius Ptolemaeus yn syn Geographia op de kaart fan Germania fernijd wurdt en om it begjin fan de jiertelling hinne troch Tasitus neamd waard.
Glappa fan Bernisia
Glappa fan Bernisia regearre fan 559 oant 560. Hy wie de twadde kening fan Bernisia dêr't wy fan witte.
Hy wie ien fan de acht oant tolve soannen fan kening Ida fan Bernisia, stifter fan it Angelsaksysk keninkryk Bernisia. Oer syn libben en regear is fierders neat bekend. Saakkundigen ferskille fan miening oer de folchoarder en regearjierren fan de keningen tusken de dea fan Ida en it begjin fan Æthelfrith syn regear (592/593).
Hendrik Kuipers
Hendrik Willem Kuipers (Wommels, 6 novimber 1913 - dêre, 11 novimber 2004) wie in frisiast, súbstitút Offisier fan Justysje sûnt 1951 en Offisier fan Justysje sûnt 1963.
Wie ûnder oare sekretaris fan de Provinsjale Underwiisrie en lid fan de Generale Synoade fan de Nederlânsk Herfoarme Tsjerke. Letter foarsitter fan it Kolleezje fan Tafersjoch op de Tsjerkefâdijen yn Fryslân. Lid fan de archeologyske wurkgroep fan de Fryske Akademy en fan de kommisje tuskentiidse beëiniging amtbetsjinning predikanten yn de Nederlânsk Herfoarme Tsjerke. Hy hat skreaun oer toponimen en de tsjerke fan Wommels.
Charlotte's Web
Charlotte's Web is in berneboek út 1952, skreaun troch E.B. White. It boek wurdt as in klassiker beskôge en is mei goed 45 miljoen stiks it bêstferkochte berneboek fan alle tiden.
Charlotte's Web wie E. B. White syn twadde roman, nei Stuart Little (1945). It boek ferhellet fan de freonskip tusken de spin Charlotte en it barchje Wilbur.
It boek hat deselde titel yn it Nederlânsk. De films mei deselde namme, Charlotte's Web (1973) en Charlotte's Web (2006) binne bassearre op it boek.
Reanimaasje
thumb|Reanimaasje Reanimearjen is it keunstmjittich oernimmen fan it sykheljen en de bloedsomrin, yn gefal fan in sirkulaasjestilstân, bygelyks as gefolch fan in hartstilstân. As én it sykheljen, én de sirkulaasje wer op gong brocht wurde moatte, sprekt men ek wol fan Kardiopulmonale Resussitaasje (CPR).
Om te libjen, is de konstante oanfier fan soerstofryk bloed fan libbensbelang. De organen kinne net wurkje sûnder soerstof. De harsens binne it kwetsberst: nei 4-6 minuten sûnder soerstof rekket al in grut part sa skansearre dat normaal funksjonearjen net mear mooglik is. It transport fan soerstof troch it bloed kin op twa manieren fersteurd wurde:
As er sprake is fan in sykhel-, en sirkulaasjestilstân wurdt dit de Klinyske dea neamd. Dochs, troch sa gau mooglik te begjinnen mei de reanimaasje kin de definitive dea mooglik foarkomd wurde. It is dus fan grut belang dat sa gau mooglik mei de reanimaasje begûn wurdt.
Rjochtlinen
Yn Nederlân foarmet de NRR (Nederlânske Reanimaasje Rie) it wichtichste ynstitút op it mêd fan de publikaasje fan rjochtlinen oangeande de reanimaasje. De rjochtlinen jilde as meast hantearre protokollen foar leken.
De leke-earstehelpferliener (EHBO-er) en de berops hantearje it ABC protokol. De leek fiert it BLS (Basic Life support) al/net mei in AED (Automatyske Eksterne Defibrillator) út, wylst de profesjonele earstehelpferliener (anestesymeiwurker, IC-ferpleechkundige, Ambulanceferpleechkundige) de ALS (Advance Life Support) útfiert. Der wurdt gebrûk makke fan Jeropeeske reanimaasje protokollen en binne op inkele punten oanpast troch de Nederlânske Reanimaasje Rie (NRR).
Aktuele rjochtlinen BLS/AED
Yn april 2006 binne de nijste rjochtlinen publisearre. By in ademhellings stilstân giet men út fan in sirkulaasje stilstân.
Aktuele rjochtlinen: By ôfwêzige ademhelling : alarmearje (litte), in AED helje (litte).
Techniken
Reanimearjen bestiet út it jaan fan beademingen en boarstkompresjes.
Boarstkompresje
De teory efter it massearen is dat troch it earst yndrukken en dêrnei loslittten fan de boarstkas der in negative druk feroarsake wurdt yn de boarstkas, wêrtroch't de grutte fetten bloed oansûgje kinne. Dy negative druk wurdt pas nei in rige massaazjes berikt. Ut ûndersyk bliek dat de 15 kompresjes dy't yn it ferline hantearre waarden, net genôch wiene. Mei 30 massaazjes hat men langer foardiel fan de negative druk.
Beademje
As der profesjonele help oanwêzich is, start men mei it beademjen mei help fan in beademingsballon (ambu-bag). De pasjint moat ek yntubearre wurde. At de luchtwei om ien of oare reden net mear trochgonklik is, moat in tracheotomy barre.
De rol fan de helpferliening
Meastal sil in profesjonele helpferliener der net binnen inkele minuten wêze. It is dêrom wichtich dat safolle mooglik minsken de basale reanimaasjefeardichheden oanleare. Omdat in sirkulaasjestilstân meastal komt troch it ûnregelnmjittich gearlûken fan it hert, ek wol fibrillaasje neamd, is dêrby it brûken fan in automatyske eksterne defibrillator (AED) oan te rikkemandearjen. Allinnich mei help fan dit apparaat kin it normale hertritme mooglik hersteld wurde. AED's komme op hieltiten mear plakken yn Fryslân beskikber.
As der profesjonele earstehelp is fan in sikewein, urginsje-wein (MUG of PUC) of yn it sikehûs kin der medikaasje as ûndersteuning jûn wurde en kin der bykommend yngrepen wurde. De oerlibbingskânsen fan it slachtoffer hingje sterk ôf fan de snelheid wêrmei't de ambulance der is. Foár it beademjen ynstrueart men dus leafst in omstanner om help te heljen of 112 te beljen.
Kursussen
Troch hiel Fryslân wurde reanimaasje- en AED-kursussen jûn, de saneamde. BLS-kursus (Basic Life Support), troch sertifisearre ynstrukteurs fan de NRR. Sertifisearre NRR-ynstrukteurs binne te finen ops de webside fan de NRR (sjoch keppeling om utens). Yn prinsipe hat eltsenien it foech in AED-apparaat te brûken, mar is net eltsenien bekwaam. Ferkeard brûken troch gebrek oan trening kin liede ta it net adekwaat reanimearjen. It is ferstannich om de trenings teminsten 1 kear yn it jier te werheljen.
By inkele earstehelpopliedingen yn Nederlân is standert AED-betsjinning opnomd en hoecht der gjin aparte reanimaasje / AED kursus folge te wurden.
It Oranje Krús hat oankundige dat mei yngong fan 1 septimber 2009 it brûken fan de AED ta de eintermen fan it eksamen foar it Diploma Earste Help hearren giet. De AED makket fan dat momint ôf ûnderdiel út fan de basisoplieding Earste Help.
Silen
thumb|250px|Hanse Sail, [[Rostock]] thumb|250px|De [[wynjammer Alexander von Humboldt]] Silen is it mei help fan silen foarút komme. Sûnt de opkomst fan it motorisearre ferkear wurdt silen hast allinnich noch dien as rekreaasje en as sport, mar foar dy tiid hat it lang gewoan ferkear west. In gefolch hjirfan is ek dat der in soad spesjale silers-wurden binne.
Reanimaasje
Kâns op súkses
Yn in Sweedsk ûndersyk út 2005 waard by mar leafst 29.700 pasjinten besjoen hoefolle minsken nei 1 moanne noch yn libben wiene (dus noch sûnder te freegjen oft dit bg. yn koma oan de beademing wie of sûn bûten it sikehûs). Nei 1 moanne wie 2,2% fan de net troch omstanners reanimearden noch yn libben; 4,9% fan dejingen dy't troch net-profesjonals reanimearre wiene, en 9,2% fan de minsken dy't troch (tafallich as omstanners oanwêzige) profesjonele helpferlieners reanimearre wiene. Neffens dit ûndersyk is it oantal minsken dat sûnder oanmerklike neurologyske skea oerlibbet, is noch folle lytser.
Silen
Skiednis fan it hurdsilen yn Fryslân
De âldst beskreaune wedstryd yn Fryslân wie op 5 augustus 1754 doe't Aarnt Hanses, hospes yn De Jonge Prins yn Grou in wedstryd fersile liet: Fleugel met Baltje, mits de Jachten niet boven 22 voet lang zijn. It wiene yn dy tiid lykas by it keatsen faak kastleins dy't de wedstriden organisearren. Meast tusken fear- en beurtskippen lykas folle letter by it skûtsjesilen. De gewoane man kaam nea oan hurdsilen ta. Op 4 septimber 1777 waard bygelyks hurdsyld by Aldskou. De Snitser keapman Mintsje Wouters wûn dy wedstryd dêr't ek de steedhâlderlike famylje ûnder it publyk wie. De priis wie in sulveren skearhout dat no yn Frysk Museum te sjen is.
Klassen
Yn de sylsport wurdt meast yn klassen syld, dêr't eltse boat of skip likernôch lyk by boud is. Yn de rin fan jierren hat der in grut tal standertklassen west. Der binne lykwols ek klassen foar bysûndere foarmen fan sylsport:
Teory
De wyn blaast tsjin de seilen en de boat driuwt mei de wyn mei. Troch in kyl of in swurd yn de lingterjochting fan it skip wurdt in part fan de krêft opfongen en kin yn in oare rjochting fearn wurde as foar de wyn.
Reanimaasje
Kâns op súkses
Hoewol't der in lytse oerlibbingskâns is, binne pogingen ta reanimaasje dus seker net sinleas. As it net slagget, hoecht de helpferliener (amateur of profesjonal) him lykwols net skuldich te fielen; dat sil meastal de útkomst wêze. 90 - 95 % Fan de reanimaasjes bûten it sikehûs binne net súksesfol. Oannimlik is, dat dit getal by oanwêzichheid en brûken fan in AED heger lizze sil. Sifers fan de Amsterdam Arena en Schiphol befestigje dit.
Strjitten op De Knipe
De Strjitten yn De Knipe:
Reanimaasje
Keppeling om utens
Basic Life Support
List fan prinsbiskoppen fan Utert
Hindrik II droech as leste Prins-Biskop de wrâldlike macht yn Sticht en Oersticht oer oan Karel V.
Wei
In wei (meartal: wegen), yn it Klaaifrysk almeast dyk neamd, is in fêste rûte foar ferkear yn 'e foarm in stripe grûn dy't dêr spesjaal foar reservearre is. Mei 'wegen' bedoeld men ornaris de iepenbiere wei, dy't beheard wurdt troch de oerheid. Der binne lykwols ek eigen wegen, dy't priveebesit binne. Wegen foarmje in tige wichtich ûnderdiel fan 'e ferkearsynfrastruktuer. In wei kin dwers troch it plattelân rinne, mar ek oer in keunstmjittige struktuer, lykas in seedyk. De binne twa rydbanen, by smellere wegen ek wol weihelten neamd, dy't meastal yn 'e midden fan 'e wei skaat wurde troch in ûnderbrutsen line. De weihelten binne bedoeld foar ferkear dat yn tsjinstelde rjochtings giet. Yn Nederlân en hast alle oare lannen yn Jeropa riidt men rjochts, wat sizze wol dat men oan 'e rjochterkant fan 'e wei bliuwe moat. Yn Grut-Brittanje en Ierlân, lykwols, riidt men lofts.
Men hat ferhurde wegen, wêrby't in weidek fan hurd materiaal lykas klinkerts of asfalt oanbrocht is om 'e begeanberheid foar fiertugen mooglik te meitsjen of te ferbetterjen, mar der besteane ek ûnferhurde wegen, lykas in sânpaad of in púnreed. De earste (mei klinkerts) ferhurde wegen bûten de beboude kom, dy't yn 'e njoggentjinde iuw oanlein waarden, neamde men strjitwegen. Yn Fryslân binne hast alle wegen ferhurde, mar foarhinne wie dat perfoarst net it gefal, en yn ûntwikkelingslannen bestiet noch altyd in grut part fan it wegenetwurk út ûnferhurde wegen. By in soad rein kin it ferkear troch ûnferhurde wegen djippe fuorren lûke, dêr't wetterplassen yn stean bliuwe. By oanhâldend gebrûk feroaret de hiele wei dan yn ien grutte dridze, dêr't fiertugen yn stykjen bliuwe.
Plysjesearje
In plysjesearje is in tillefyzjesearje dy't ta it mêd fan 'e dramasearjes heard en by it misdiesjenre ûnderbrocht wurde kin. Nau besibbe subsjenres binne de misdiesearje en de detektivesearje. Sa'n searje bestiet út fiktive detektiveferhalen, wêrby't de haadrolspilers ien of mear leden fan in plysjetsjinst binne. Dêrby kin it gean om ien plysjeman, twa resjersjeurs dy't in fêst pear foarmje, of in hiel team. De ôfleverings steane meastal op harsels en duorje by Nederlânske, Dútske en Amerikaanske searjes ornaris likernôch trije kertier oant fyftich minuten (reklameblokken net meirekkene). Britske en Skandinavyske plysjesearjes hawwe gauris ôfleverings dy't fan spylfilmlingte binne (likernôch oardel oere), en dy't ek wol foar tillefyzjefilms trochgean kinne.
Inkeld is it sa dat der in trochrinnend detektiveferhaal spilet (dan giet it meastal om minysearjes), mar oer it algemien krije de haadpersoanen yn eltse ôflevering in oare misdie foarset dy't se oplosse moatte. Faak giet it dêrby om in moard, mar it kin ek gean om in ûntfiering, in ferkrêfting, in ferdwining, in bankberôving, ensfh. Guon searjes kinne, benammen as der in hiel plysjeteam folge wurdt, ek mear as ien misdie per kear behannelje. Behalven oan 'e op te lossen misdie(den) besteegje plysjesearjes faak ek in beskate oandacht oan it priveelibben fan 'e plysjeminsken.
Wei
As in wei troch in doarp of stêd rint, sprekt men almeast fan in strjitte. Binnen de beboude kom jildt yn Nederlân foar auto's in maksimumsnelheid fan 50 km/h, as it teminsten net oars oanjûn stiet, wat gauris it gefal is. Bûten de beboude kom besteane yn Nederlân yn prinsipe fjouwer soarten wegen, dêr't ferskillende ferkearsregels foar jilde. De B-wei is in lytsere, smellere wei dêr't 60 of 80 km/h riden wurde mei, mar net altyd. Sokke wegen hawwe ornaris gjin skieding fan weihelten. De 'gewoane' wei is wat breder as in B-wei en hat faak wol in skieding fan weihelten. De maksimumsnelheid is der 80 of soms 60 km/h. In autowei is in grutte, trochgeande wei mei in maksimumsnelheid fan 100 km/h, en in autosnelwei is in noch gruttere wei, dêr't men meastal 120, mar soms ek 130 km/h ride mei. Autosnelwegen hawwe altyd rydbanen dy't fan inoar skaat binne troch in grienstreek en fangrails; by autowegen is dat soms ek sa.
Binnen de beboude kom hawwe wegen meastal in ferhege en betegele stripe njonken de rydbaan dy't bedoeld is foar fuotgongers. Sa'n tegelpaad dat by in wei heart, hjit in trotwaar of stoepe. Soms is der tusken it trotwaar en de wei ek noch in stripe reservearre foar fytsers: in fytspaad. Bûten de beboude kom binne fytspaden yn 'e regel fan 'e wegen skaat troch in sleat of in brede grienstreek om foar te kommen dat auto's en fytsers op inoars paad komme kinne. As in wei in oerflaktewetter krúst, lykas in sleat, opfeart, beek, rivier of kanaal, wurdt er der yn 'e regel oerhinne boud yn 'e foarm fan in brêge. Soms giet er derûndertroch yn 'e foarm fan in akwadukt. In plak dêr't twa wegen inoar kruse, hjit in krúspunt. Om ferkearsûngemakken foar te kommen, wurde dêr gauris ferkearsljochten pleatst of in rotonde oanlein. Ek is it mooglik om 'e iene wei oer de oare hinne te bouwen yn 'e foarm fan in fiadukt.
Plysjesearje
De ferhalen út plysjesearjes kinne ferskillende soarten plotopbou hawwe. By in (tradisjonele) whodunit wurdt de identiteit fan 'e dieder(s) oan de ein fan 'e ôflevering ta geheim holden, en kinne de sjoggers geandewei it ferhaal eigen teoryen betinke oer wa't "it" dien hat. Sokke ferhalen bouwe stadich ta nei in narrative klimaks. Mar it is ek mooglik dat de identiteit fan 'e dieder(s) al fan it begjin ôf oan by de sjoggers bekend is, en dat de spanning yn it ferhaal holden wurdt troch de fraach hoe't de plysje úteinlik efter de wierheid komme en de dieder(s) pakke sil. Dat soarte plot wurdt in omkeard detektiveferhaal neamd, of hiel inkeld ek wol in howcatchem. Dútske Krimi's hawwe faak dit soarte fan plotopbou.
Foarbylden fan bekende plysjesearjes binne:
Brfxxccxxmnpcccclllmmnprxvclmnckssqlbb11116
Brfxxccxxmnpcccclllmmnprxvclmnckssqlbb11116 (útsprekke as Albin) wie in foarnamme dat in Sweedsk bern, berne yn 1991, yn maaie 1996 fan syn âlden krige.
Keppelings om utens
Lasse Diding Lasse Diding
Swerfstien fan Rottum
thumb|right|250px|Swerfstien fan Rottum De swerfstien fan Rottum is in balstien dy't by it doarp Rottum yn de gemeente Skarsterlân leit.
De stien, op dit stuit de grutste fan Nederlân, is 4,70 meter lang, 3,10 meter breed en 2 meter heech. It gewicht is 44 ton (44.000 kg). Neffens ferhalen wie de stien eartiids fjouwer kear sa grut. Yn de 19e iuw waard de stien lykwols mei dynamyt lytser makke.
Yn de Saale-iistiid, ûngefear 200.000 jier lyn, waard it noardlike diel fan Nederlân bedutsen mei lâniis. Mei it opskowen fan it iis waarden grutte stiennen meifierd. De stien fan Rottum is fan granyt en komt út it gebiet Uppland, in granytmassyf by de stêd Uppsala yn Sweden.
De Deelen
thumb|right|250px|Petgat yn De Deelen
De Deelen is in 500 ha. grut leechfeangebiet yn it Lege Midden fan Fryslân. It leit east fan de A32 en besuden Aldeboarn. It gebiet is yn behear by Steatsboskbehear. Yn it Tripgemaal fan Gersleat is in wikseljende eksposysje mei materialen en foto's fan it gebiet. Yn it gebiet binne ek twa kuierrûtes útsetten.
Skiednis
It gebiet is net ûntstien út in feandistrikt mar út de needsaak om de lege stikken lân te bedykjen.Om 1920 begûnen hjir de earste feanarbeiders mei de turfwinning. Troch it ôfgraven is in doalhôf fan petgatten en stripen. Foar de oarloch is derOmdat de behoefte oan turf minder waard is net alle fean ôfgroeven.
Natoer
It natoergebiet om De Deelen hinne beslacht mear as 1200 ha. It wetter lûkt in soad wetterfûgels oan. Mei trochdat seldsume soarten as de blaustirns, de reade reager en de hoarnskrobber hjir foarkomme hat it natuergebiet de ynternasjonale status fan wetland krigen. Winterdeis komme hjir ek in soad einen en guozzen.
Universiteit fan Parys
De Universiteit fan Parys (Frânsk: Université de Paris), ek bekend ûnder de namme Sorbonne, wie oant 1970 de universiteit fan Parys.
Nei de foarfallen yn maaie 1968 waard de universiteit splitst en weroprjochte as trettjin ôfsûnderlike universiteiten. Sûnt 2020 binne der tolve opfolgers fan de Sorbonne yn Parys, lykas Universiteit Parys 1 Panthéon-Sorbonne en de nije Sorbonne Université dy't in soad foarsjennings noch mienskiplik hawwe en de wrâldferneamde reputaasje oernomd hawwe.
Fuotbalferiening Dronryp
Fuotbalferiening Dronryp is in fuotbalklup út de sneinske fjirde klasse en waard oprjochte op 23 july 1947. De wedstriden fan de jongerein, dy't tegearre spylje mei de jongerein fan Foarút út Menaam as SJO Dronryp/Foarút, wurde sawol ôfwurke op De Ring oan 'e Welderingsstrjitte yn Dronryp as op sportkompleks Skatzenburch tusken Dronryp en Menaam. De wat âlderen spylje lykwols sûnt 1973 al harren wedstriden op Skatzenburch, mei't der yn it doarp net genôch plak is.
Reiderskâns
De Reiderskâns is in skâns út de Tachtichjierrige Oarloch by de buorskip Reide, noardeast fan Termunten yn Grinslân, op de saneamde Punt fan Reide.
Muntslach
Om't de Reiderskâns isolearre, dochs strategysk oan de Iems lei, en om it Frysk garnizoen te finansierjen en de Fryske ynfloed yn de Ommelannen te fergrutsjen yn it neidiel fan it "Spaanske" Grins waard besletten om Fryske munten op de Reiderskâns te slaan. Fan 1591 oant 1597 waarden munten lykas liuwedaalders, earnsryksdaalders en Hongaarske dukaten slein op de Reiderskâns. Doe't Grins mei de Reduksje fan Grins op 22 july 1594 yn Steatske hannen foel, naam it strategysk belang fan de Reiderskâns ôf. Doe't de skâns yn 'e hjerstmis fan 1597 siwer skeind rekke, hold de muntslach dêr tenei op.
Hitsumer Hichte
De Hitsumer Hichte is in brêge foar fytsers (eins in fiadukt) oer de N384, drekt súdlik fan 'e Fryske stêd Frjentsjer. It is in tuibrêge, dy't yn 2009 tagelyk mei de súdlike rûnwei om Frjentsjer hinne oanlein waard, sadat it Binnenpaad fan Frjentsjer nei it doarp Hitsum ek nei it trochlûken fan 'e N384 begeanber bleau.
Nikaragûa
Nikaragûa is in lân yn Midden-Amearika. De haadstêd is Managûa.
Lizzing
Nikaragûa wurdt begrinzge troch:
Lânskip
Nikaragûa leit op de lânbrêge fan Sintraal-Amearika en wurdt begrinzge troch de Grutte Oseaan yn it westen en de Karibyske See yn it easten. It westlike diel fan it lân is bercheftich, hjir komme û.o. de fulkanen Cerro Negro en Momotombo omheech. De heechste berch is de Pico Mogotón dy't op de grins mei Hondueras leit en 2.438 meter heech is. De eastlike gebieten lizze yn in leechflakte dy't foar it meastepart út tropysk reinwâld bestiet.
Yn Nikaragûa lizze twa grutte marren dêr't de Mar fan Nikaragûa de grutste fan is. Yn dat mar libje de ienige swietwetterhaaien fan de wrâld. De oar grutte mar is de Managûamar. De wichtichste rivieren binne de San Juan, de Tipitapa en de Koko.
Stêden
Oan de Grutte Oseaan kust lizze de wichtichste befolkingssintra fan it lân, wylst de eastlike en súdlike parten tin bewenne binne. De haadstêd en teffens grutste stêd fan it lân Managûa. Inkele oare stêden binne Corinto, Estilí, Granada, León, Masaya, Matagalpa, Jinotega, Rama, Rivas en San Carlos
Skiednis
It gebiet fan it tsjintwurdige Nikaragûa waard troch Kolumbus ûntdutsen op syn fjirde tocht nei Amearika en letter fierder ferkent troch Gil Gonzales de Avila yn 1522. Yn de 17e iuw festigen har Hollânske, Ingelske en Frânske frijbûters oan de kust, folge troch Spaanske ymigranten yn de 18e iuw en makke ûnderdiel út fan de Spaanske koloanje yn Amearika.
Yn 1823 skiede Nikaragûa har ôf fan Spanje en makke it oant 1838 diel út fan it Sintraal Amerikaanske steatebûn. De 19e iuw waard karakterisearre troch in fûle striid tusken Liberalen en konservativen. Tsjin it bewâld fan de diktator José Santos Zelaya (1893-1909) rjochten him hieltyd gearspannings en opstannen. In ynterfinsje troch de Feriene Steaten makke in ein oan dizze tastân. Zelaya waard ferdreaun en Nikaragûa waard in soarte protektoraat fan de Feriene Steaten. It Bryan-Chamorro-Ferdrach út 1916 joech de Feriene Steaten it rjocht om in kanaal troch Nikaragûa te graven en in fleatbasis oan te lizzen yn de Golf fan Fonseka. It Amerikaanske leger gong pas út Nikaragûa wei yn 1937.
Nei it fertrek fan de Amearikanen krijt de family Somoza it yn Nikaragûa foar it sizzen dy't it lân desennia lang regeard hat. Sy wienen korrupt en diktatoriaal. Yn 1979 waard har rezjym omfier smiten troch de Sandinisten, in sosjalistyske gueriljabeweging.
Bevolking
De earste bewenners fan Nikaragûa wiene de Yndianen. Nei de ûntdekking fan Amearika troch Kolumbus arrivearen de blanken, meast Spanjerts. Tsjintwurdich bestiet de befolking fan Nikaragûa foar it grutste part út Mestiezen (69%) en blanken (17%), de oare hawwen Afrikaansk (9%) en Yndiaansk (5%) bloed.
Der is ek in lytste mienskip fan minsken út it Midden-Easten (Syrjers, Armeenjers, Palestinen, Joaden en Libanezen), dat binne der sa'n 30.000. Fierders wenje der Aziaten (Japanners en Sinezen). Harren tal leit boppe de 12.000. Ein 19e iuw kamen de earste Sinezen nei Nikaragûa.
Religy
Nikaragûa is tradisjoneel sjoen in katolyk lân. De grutste godstsjinst is de Roomsk-Katolike tsjerke. It oantal beliders rint lykwols tebek, wylst oare kristlike kloften as de Evangelyske Protestanten en Mormonen yn tal tanimmen. Dêr binne ek grutte Anglikaanske en Moravian mienskippen oan de Karibyske kust. It boedisme is taneamd ûnder ynfloed fan de ymmigraasje fan Sinezen.
Taal
Spaansk is de offisjele taal fan Nikaragûa. Goed 90% fan de befolking hat Spaansk as memmetaal, folge troch Kreoolsk (Karibysk Ingelsk), dat meast oan de eastkust sprutsen wurdt. Dêrnei komme de Yndianetalen Miskito, Sumu (Mayangna), Rama und Garífuna (Igñeri).
Marianne Timmer
Maria Aaltje ("Marianne") Timmer (Sappemeer, 3 oktober 1974) is in Nederlânsk reedrydtrainer en earder reedrydster. Timmer is trijefâldich Olympysk Kampioene.
Sy die twa kear mei oan it Wrâldkampioenskip allround, fjirtjin kear oan itWrâldkampioenskip sprint en trije kear oan de Olympyske Winterspullen (yn 1998, 2002 en 2006). Sy waard by dizze kampioenskippen ien kear wrâldkampioen, trije kear Olympyske kampioen wêr ûnder twa kear op de 1000 meter. Sy waard ek tsien kear Nederlânsk kampioen sprint. Yn 2011 stopte Timmer healwei it seizoen mei reedriden op heech nivo. Sy waard reedrydtrainster fan ûnder oaren de Japanske reedrydster Nao Kodaira. Marianne Timmer hat twa kear boaske west fan 2001 oant en mei 2003 mei har Amerikaanske reedrydtrainer Peter Mueller, en fan 2012 oant 2019 wie se boaske mei doelman Henk Timmer.
Sabine Hagedoren
thumbnail|Sabine Hagedoren yn 2013 Sabine Hagedoren (Bornem, 1968) is in Belgyske waarfrou dy't foar de Flaamske stjoerders fan de VRT wurket.
Wurkpaad
Se is ôfstudearre lisintiaat skiekunde oan de eardere Universitaire Instelling Antwerpen (UIA). Dêrnei wie hja sân jier leararesse wittenskippen yn it sekundêr ûnderwiis. Doe't Bob De Richter en Peggy De Meyer opholden mei it waarberjocht op telefyzjestoerder Ien, kaam der plak frij foar in nijeënien en Sabine waard nei in sollisitaasje oannaam. Yn 1997 joech sy har wurk as leararesse oer om foar fêst waarfrou te wurden.
Letter presintearre hja ek ferskate oarsoartige programma’s, ûnder oaren it konsuminteprogramma Klant en Klaar en Vlaanderen Vakantieland.
Persoanlik
Sabine wie troud mei Jurgen Janssens († 2016). Sy krigen twa bern, in jonge, Lars (18 jannewaris 2006) en in famke, Lise (16 juny 2007).
Jeropeesk Buro foar Lytse Talen
It Europeesk Buro foar Lytse Talen (EBLT) yn Fryslân is oprjochte as de Nederlânske ôfdieling fan de European Bureau for Lesser Used Languages (EBLUL). EBLUL waard oprjochte as gefolch fan in resolúsje yn it Europeesk Parlemint yn1982 as in ynternasjonale organisaasje mei as opjefte om de minderheidstalen yn de Europeeske Uny te ûntwikkeljen of te helpen ûntwikkeljen, en dêr ek foarljochting oer te jaan.
It Europeesk Buro hie in ynformaasjesintrum yn Brussel en in haadkantoar yn Dublin. It ynformaasjesintrum fierde ek jierrenlang in lobby by de Europeeske politike top foar subsydzjes en minderhedepolityk. Ta de aktiviteiten fan it Europeesk Buro hearden ek foarljochtingsgearkomsten op de jierlikse Europeeske taledei, 26 septimber. Ek behearde EBLUL ûnder de namme Eurolang in parseburo oer minderheidstalen.
Troch it weifallen fan de strukturele subsydzjes foar minderheidstalen yn de Europeeske Uny rekke EBLUL ein jierren '90 yn finansjele problemen rekke om nei ferrin fan tiid definityf te ferdwinen. EBLUL hie yn hast alle lidsteaten fan de EU in lidsteatkommisje.
De Nederlânske lidsteatkommisje EBLT besleat om selsstannich troch te gean doe't EBLUL ophold. By it EBLT binne op dit stuit sa'n 24 organisaasjes oansletten dy't opkomme foar it Frysk, it Nedersaksysk, it Biltsk en it Papiamentu. It EBLT hâldt him dwaande mei lobbywurk op gemeentlik, provinsjaal, lanlik en Europeesk nivo en organisearret dêrnjonken elts jier manifestaasjes om stil te stean by de Ynternasjonale Memmetaaldei fan de Feriene Naasjes op 21 febrewaris en de Europeeske taledei op 26 septimber. It EBLT is húsfeste by Europeesk Kennissintrum Mercator.
Beargum
thumb|Lizzing Beargum (Dútsk: Bargem) is in plak yn de Dútske dielsteat Sleeswyk-Holstein, en makket diel út fan it distrikt Noard-Fryslân. Beargum hat 602 ynwenners (2010).
Jaap Min
Jaap Min (Bergen, 16 septimber 1914 – dêre, 6 oktober 1987) wie in Nederlânsk ekspresjonistysk keunstskilder.
Jaap Min waard berne yn it keunstnersdoarp Bergen yn in grutte katolike, kreative húshâlding. Op oantrún fan de skilder Matthieu Wiegman sette Jaap Min yn 1938 út ein mei syn stúdzje monumintale keunst oan de Ryksakademy te Amsterdam laat fan Johannes Hendricus Jurres en Heinrich Campendonk.
Yn 1939 makke er in stúdzjereis nei Padua en Verona dêr't er it wurk fan Massimo Campigli en Giotto yn him opnaam, dat fierders fan grutte ynfloed op syn wurk west hat. Teffens waard er bot beynfloede troch de Dútske keunstnersferiening Die Brücke.
Nei in tal opdrachten yn Limburch, wie er fan 1955 oant 1961 dosint oan de Jan van Eyck Akadeemje yn Maastricht.
Foaral troch syn religieuze eftergrûn en de ynfloed fan Campendonk hat er in soad wurk makke foar tsjerken, sa as krúsweistaasjes (yn oalje en freskotechnyk) en glês-yn-lead-ramen. In foarbyld dêrfan is te sjen yn de Pius X-tsjerke yn Alkmaar.
Jaap Min wie in omke fan de dichteres Neeltje Maria Min.
Jaap Min stoar yn de âldens fan 73 jier yn syn berteplak Bergen (NH).
Eksposysje
Yn 2019 wie der foar it earst in oersjochtentoanstelling fan Min syn frije wurk yn Museum Belvedêre yn Oranjewâld mei de titel Wat zich schildert tussen polder en duin. Der waard in kar makke út goed 3000 wurken út Mins neilittenskip. Tagelyk wie der yn Galery Hoogenbosch op De Gordyk in útstalling fan syn akwarellen, mei de klam op lânskippen, en oar wurk op papier.
Adda fan Bernisia
Adda wie de treds bekende hearsker oer it Angelsaksyske keninkryk Bernisia.
Adda wie ien fan de soannen fan Ida, de earste hearsker oer Bernisia, lykas syn opfolger Æthelric.
Adda kin de befelhawwer fan Bernysje yn de slach fan Caer Greu west hawwe, dêr't de Britske keningen Peredur en Gwrgi fan Ebrauc de dea yn fûn hawwe. De boarnen binne it lykwols net iens oer dit konflikt. De Annales Cambriae sizze dat de Slach fan Caer Greu yn 580 wie. It bewiis dat Adda de Bernisjaanske kening yn dy kwestje wie is dat de Welsh Triads dy oanfierder identifisearret as Ida. Omdat de boarnen it iens binne oer it stjerjier fan Ida (559), wurdt oannaam dat de Triads har yn de namme Ida fersind hawwe en Adda -- de namme liket wol wat op Ida -- bedoeld waard. De Historia Brittonum seit lykwols dat Adda mar 8 jier nei Ida regearre; as dat sa is moat de Bernisjaanske lieder ien fan Adda's opfolgers west hawwe of ien fan de boarnen hat de datums troch elkoar helle. It kin ek wêze dat Ælle fan Deira de Angelen by Caer Greu laat hat - wis is dat Ebrauc nei de slach net mear in keninkryk wie, mei't Deira syn gebiet oernaam. Omdat de oerbleaune noard Britske keninkriken mei elkoar in fûleinige kampanje tsjin Bernisia begongen en net tsjin Deira, liket it derop dat Bernisia de oarspronklike oanfaller west hat.