cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
De Sânenfjirtich Rōnin
Gearspanning
De rest fan 'e sânenfjirtich rōnin kamen ûnderwilens gear yn Edo, dêr't se as sljochtwei arbeiders en keaplju tagong krigen ta de residinsje fan Kira en harsels bekend makken mei de opbou fan it hûs. Ien fan 'e rōnin, Kanehide Okano, troude sels mei de dochter fan 'e boumaster dy't it hûs set hie, sadat er de boutekenings bemachtigje koe. Oaren smokkelen wapens Edo binnen, wat op himsels al in earnstich fergryp wie. Nei twa jier, doe't Ōishi derfan oertsjûge wie dat Kira nearne mear aan fan hie, ûntflechte er Kyoto en joech him by syn mannen syn Edo, dêr't se allegearre harren eed fernijden.
De oanfal
Op 'e iere moarn fan 14 desimber 1702, by hurde wyn en swiere sniefal, oerfoelen de sânenfjirtich rōnin yn Edo de residinsje fan Kira. Neffens in soarchfâldich yn 't foar betocht plan spjalten se har op yn twa groepen, de iene ûnder lieding fan Yoshio Ōishi en de oare oanfierd troch syn soan Chikara Ōishi, dy't tagelyk de haadpoarte, resp. de efterpoarte fan it kompleks oanfoelen. Se besochten de samoerai fan Kira safolle mooglik sûn en wol finzen te nimmen, wêrnei't dyselden fêstbûn waarden. Ōishi stjoerde ek boadskippers nei de buorlju ta, dy't útleine dat de oanfallers gjin dieven of ynbrekkers wiene, mar dat it om in saak fan katakiuchi (wraak) gie, wêrby't de buorlju neat te freezjen hiene. De buorlju, dy't Kira blykber allegear tsjin him yn it harnas jage hie, bearden dêrnei dat se neat fan alle trelit murken en bemuoiden har nearne mei.
Ōishi stelde bôgesjitters op om foar te kommen dat de samoerai fan Kira fuortkomme koene om fierderop om help te gean. Tsien fan 'e samoerai wisten foar te kommen dat de groep fan Ōishi troch de haadpoarte brekke koe, mar de groep fan Chikara briek troch de wjerstân by de efterpoarte en foel de tsien yn 'e rêch oan. Underwilens ferskûle hear Kira sels him yn in kast mei syn frou en it froulike tsjinstfolk. Oare samoerai, dy't yn in barak fierder by it hûs wei sliepten, besochten fjochtsjendewei it hûs te berikken, mar de groepen fan Ōishi en Chikara hiene al kontakt makke en wisten dat foar te kommen. Dêrop stjoerden de samoerai om help, mar de boadskippers waarden delsketten troch de bôgesjitters dy't Ōishi earder opsteld hie. Uteinlik, nei in fûleindich gefjocht, moasten Kira syn samoerai belies jaan. De rōnin, dy't de striid allegearre min ofte mear ûnskansearre oerlibben, hiene achttjin fan harren fijannen deadien en nochris twaentweintich ferwûne, ûnder wa de pakesizzer fan Kira. Se pasten goed op dat se froulju, bern en oare ûnbewapene lju neat diene.
Ōishi liet de wente trochsykje om Kira sels te finen, mar der wie fan him gjin spoar. Doe't Ōishi lykwols syn bêd befielde, bliek dat noch waarm te wêzen, dat de rōnin wisten dat er hjir earne wêze moast. Uteinlik fûnen se him ferskûle yn in stienkoalskuorke. Omreden fan 'e hege rang fan harren finzene behannele Ōishi Kira mei grutte earbied, mar hy stie der by him op oan dat er krekt as Asano seppuku dwaan soe. Hy treau him dêrfoar de dagge fan Asano yn 'e hannen en stelde foar dat hy (Ōishi) sels syn kaishakunin wêze soe, dejinge dy't de selsmoarddogger de genedeklap jout. Hoe't er lykwols ek op Kira ynprate, de ealman joech gjin beskie, mar lei inkeld yninoar krompen te beevjen op 'e flier. Op 't langelêst liet Ōishi him dêrom troch in stikmannich fan 'e rōnin fêsthâlde, wêrnei't er him deade troch him mei de dagge fan Asano de holle ôf te snijen. Foar't se de residinsje fan Kira yn it besit fan syn holle ferlieten, soargen de rōnin derfoar dat se alle kjersen, lampen en fjurren yn it hûs útmakken, om foar te kommen der der brân útbrekke koe dy't yn 'e fan hout boude stêd maklik oerslaan koe nei de huzen fan 'e buorlju.
Neisleep
Ien fan 'e rōnin, Kichiemon Terasaka, waard neitiid nei Akō stjoerd om der dêr ferslach fan te dwaan dat hear Asano wrutsen wie. (Dat is de gongberste ferzje fan it ferhaal; der wurdt ek wol sein dat Terasaka foar of nei de oanfal útnaaide of troch Ōishi oardere waard om him ôf te jaan foar't de oare rōnin har oerjoegen.) Nei't se de residinsje fan Kira ferlitten hiene, marsjearren de oare seisenfjirtich rōnin likernôch 10 km troch Edo nei it grêf fan harren hear by de timpel Sengaku-ji, dêr't se de holle fan Kira wosken en him mei de dagge op it grêf pleatsten. Doe beaën se yn 'e timpel, joegen de abt alle jild dat se noch hiene en fregen him om harrensels neitiid in fatsoenlike begraffenis te jaan. Dêrnei joegen se harsels oan by de autoriteiten. Underwilens kamen in pear freonen fan Kira om syn holle, dêr't se de timpel in resu foar joegen dat noch altyd bewarre wurdt.
De Japanske oerheidsfunksjonarissen waarden troch dizze kwestje foar in dreech fraachstik pleatst, want oan 'e iene kant hiene de rōnin harren foarbyldich oan 'e bushido-koade fan 'e samoerai holden en waard harren hâlden en dragen rûnom bewûndere troch de befolking, mar oan 'e oare kant hiene se in ekplisyt ferbod op it neistribjen fan wraak folslein oan har lears lape. De shōgun loste it probleem op troch de rōnin te rehabilitearjen ta samoerai, wêrnei't se oardere waarden om seppuku te dwaan. Dat krige syn beslach op 20 maart 1703. De jongste fan harren wie Chikara Ōishi, dy't by de oanfal noch mar fyftjin en by syn dea noch mar sechtsjin jier wie.
De sânenfjirtichste rōnin, Kichiemon Terasaka, krige amnesty fan 'e shōgun doe't er lang om let fan syn misje nei Akō weromkearde. De reden dêrfoar is ûndúdlik. Yn elts gefal libbe er oant er omtrint 1747 yn 'e âldens fan 87 jier kaam te ferstjerren. Dêrnei waard er begroeven by de oare seisenfjirtich rōnin, dy't nei harren seppuku op 'e gerjochtichheid fan 'e Sengaku-ji-timpel foar it grêf fan hear Asano begroeven wiene. Mei de rehabilitaasje fan 'e sânenfjirtich rōnin waard ek it aadlik laach Asano rehabilitearre. Neitiid stie de shōgun ta dat Nagahiro Asano, de jongere broer fan Naganori Asano, de hearskippij oer Akō op him naam, al besloech it domein tsjin dy tiid noch mar in tsiendepart fan it oerflak dat it earder hân hie.
Nammen
De Sânenfjirtich Rōnin wiene:
Leginde en adaptaasjes
It ferhaal fan 'e Sânenfjirtich Rōnin waard neitiid yn 'e Japanske kultuer legindarysk as in foarbyldich neilibjen fan 'e bushido, de koade fan ear fan 'e samoerai. Want hoewol't se wisten dat se der foar 't neist de deastraf foar krije soene, setten se dochs troch. In punt fan krityk, lykas utere troch Tsunetomo Yamamoto yn syn Hagakure, wie wol dat se eins te lang wachten, want wat as Kira ûnderwilens siik rekke en ferstoarn wie? Dan hiene de rōnin harrensels en de Asano-famylje net rehabilitearje kinnen en hiene se foar ivich bekend stien as lefferts en dronkelappen. Mar nettsjinsteande dat komme elts jier op 14 desimber noch altyd tûzenen Japanners del nei de Shengaku-ji-timpel om eare te bewizen oan 'e Sânenfjirtich Rōnin.
Neitiid waard it ferhaal fan 'e Sânenfjirtich Rōnin adaptearre ta gâns fiksjewurken. Meitiid waarden sokke wurken basearre op dit foarfal sels ta in eigen sjenre, dat chūshingura neamd wurdt, wat letterlik "Skat fan Trouwe Tsjinners" betsjut. Yn 't earstoan gie it dêrby fral om toanielstikken. Fanwegen de sensuer op hjoeddeistige ûnderwerpen waarden de earste 75 jier de nammen fan alle belutsenen feroare. Japanske printmakkers, lykas Hokusai, Ultamaro en Hiroshige ferwurken de leginde fan 'e Sânenfjirtich Rōnin in protte yn harren wurk. It postúm útjûne boek Illustrations of Japan, fan Isaac Titsingh makke it ferhaal yn 1822 foar it earst bûten Japan bekend. Yn 'e tweintichste en ienentweintichste iuw waarden der trettjin films op it ferhaal basearre, wylst der yn 1997 ek in chūshingura-opera makke waard troch Shigeaki Saegusa.
Karel Martel
right|thumb|230px|Karel Martel yn gefjocht by [[Poitiers]] Karel Martel (sa. 688 - 22 oktober 741) wie hofmeier fan it Frankyske ryk. Syn bynamme Martel betsjut Hammer dat weromslaat op syn brutale oanpak en neat te dwaan hat mei marteljen.
Skiednis
Karel Martel waard berne yn Herstal yn it tsjinwurdige Walloanje, yn Belgje. Hy wie in oerwinneling fan Pippyn II by syn concubine Alpaida. Hy koe him tsjin syn jongere healbruorren oer, de rjuchtmjittige erfgenamten fan Pippyn II, trochsette en waard sa de stamheit fan de Karolingers.
Karel Martel is it ferneamdst fanwege syn oerwinning yn de Slach by Poitiers yn 732, dy't troch in protte skiedkundigen sjoen waard as de "rêding fan Jeropa op de Arabieren". Martels Frankyske leger fersloech in Arabysk leger, wêrfan in lettere skriuwers oannimme dat it de Islam ferspriede woe. Alhoewol't de Arabieren Jeropa net hielendal oermasterje koenen, slaggen sy der wol yn it Ibearyske Skiereilân en in grut part fan Súd-Frankryk te besetten. It soe noch twa generaasjes duorje soe ear't de Arabieren tebek twongen waarden oer de Pyreneeën, mar dizze oerwinning die de kânsen fan de Arabieren kearen yn it foardiel fan de Franken.
Wêr't de skiedkundigen it al oer iens binne is dat dizze slach foar Karel Martel de ferieniging fan it Frankyske ryk mooglik makke.
Yn it folgjende desennium late Karel it Frankyske leger tsjin de eastlike hartochdommen Beieren en Allemaanje, en tsjin de súdlike hartochdommen Akwitaanje en Provence en makke in ein oan harren selsstannigens. Hy wie súksesfol tsjin de Friezen yn 734 want troch harren kening Poppo te ferslaan yn de slach oan de Boarn makke hy in ein oan it doetiids machtige Fryske ryk. Mei syn leger luts hy ek op tsjin de Saksen mar wie tsjin harren matich suksesfol, de folsleine oerwinning op de Saksen soe helle wurde troch syn pakesizzer Karel de Grutte.
Karel Martel stoar op 22 oktober 741 yn Kwierzy, yn it hjoeddeiske departemint Aisne (Frankryk). Hy leit noch altiten begroeven yn de Saint-Denis-basilyk by Parys. thumb|center|500px|De grêftombe fan Karel Martel, yn de [[Saint-Denisbasilyk.]]
Welcome Home (Sanitarium)
Welcome Home (Sanitarium) is in nûmer dat oarspronklik opnaam is troch Metallica yn 1985 en útbrocht op it tredde album fan Metallica Master of Puppets. Battery wie it fjirde nûmer op it album.
Oer it nûmer
Welcome Home (Sanitarium) giet oer waansin en tsjinnet as in metafoar foar earlikheid en wierheid. It nûmer waard basearre op Ken Kesey's roman One Flew Over the Cuckoo's Nest en bringt de gedachten oer fan in pasjint dy 't ûnrjochtlik yn in psychiatryske ynrjochting opsletten is. It nûmer is strukturearre mei ôfwikseljend sombere cleane gitaren yn de kûpletten en ferfoarme swiere gitaarriffs yn de refreinen, dy't harren yn in agressive finale oppenearje.
De Mûnts (mole)
De Mûnts is in poldermole yn it doarp Bûtenpost, it haadplak fan de gemeente Achtkarspelen. It is in houten achtkante mûne mei stiennen fjildmuorren, dekt mei reid.
Skiednis en beskriuwing
De Mûnts stie oarspronklik yn it Grinslanner Oosterhoogebrug, dêr't er de Boarchsleatpolder bemealde. Hy wie dêr yn 1871 boud yn ferbân mei de oanlis fan it Iemskanaal. Dat barde op kosten fan de provinsje Grinslân, dy't de mûne nei de oplevering oerdroech oan it wetterskip fan de polder.
Yn 1952 waard foar de mole in sloopfergunning ôfjûn, wêrnei't er "op afbraak" ferkocht waard oan in partikulier. Dy stelde de mûne beskikber foar weropbou yn Bûtenpost. De mole waard dêr yn de jierren 1958/1959 delsetten en omneamd ta De Mûnts. De mûne, dy't twa wetterrinnen hat, krige it op- en bemeallen fan de pleatslike iisbaan as taak. Yn 1985 bruts de houten binnenroede, wêrnei't dy ferfongen waard troch in nije izeren roede.
De Mûnts waard yn 1994 restaurearre. Tsjintwurdich is de mûne, dy't no eigendom is fan de gemeente Achtkarspelen, mealree yn sirkwy.
Synagoge fan Swol
De Synagoge fan Swol is in gebedshûs fan de Joadske mienskip yn de Oeriselske haadstêd Swol. It eklestysk gebou bestiet út in seal foar de tsjinst en in bygebou mei in wente dêr yn. It bygebou tsjinnet tagelyk as wintersjoel.
Skiednis
Fan 1747 oant 1758 wie it gebedsplak fan de Joadske mienskip fan Swol yn in gebou oan de Bitterstraat fêstige. Om't it hierkontrakt net ferlinge wurde koe, seach de mienskip om bougrûn. Yn plak dêrfan krige de mienskip De Librije oan de Broeretsjerkeplein, dy't earder part fan in dominikanekleaster wie, oanbean. Op 6 septimber 1758 waard dat plak ynwijd. Oan de ein fan de njoggentjinde iuw hie De Librije, dy't tichteby de stedsgrêft stei gauris te krijen mei oerstreamings. It gebou rekke a fluch yn it neigean en doe moast de Joadske mienskip, dy't doe al út 600 leden bestie, fannijs op 'e syk nei in plak. De nijbouplannen kamen fannijs út 'e kast.
Yn de Schoutensteeg waarden fiif pannen opkocht dêr't de Swolske arsjitekt F.C. Koch it hjoeddeistige eklestyske gebou nei ûntwurp. It ûntwerp fan de foargevel waard neffens in betinkingsboek út 1924 levere troch de Amsterdamske arsjitekt Isaac Gosschalk. It is mooglik at Gosschalk de haadlinen foar it gebou ûntwurp en dat Koch de útfierend arsjitekt wie. Op 21 july 1899 waard de nije synagoge ynwijd.
Mar in bytsje leden fan de Joadske mienskip yn Swol oerlibben de Twadde Wrâldkriich. It gebou rekke nei de kriich yn it neigean. Tusken 1984 en 1989 waard it gebou restaurearre. Troc in pear planologyske feroarings hat de synagoge hjoed-de-dei as adres Samuel Hirschstraat 8. De strjitte is neamd nei de opperrabbyn Samuel Juda Hirsch (1872-1941) en leit noch hieltud yn it ferlingde fan de Schoutensteeg.
The Kinks
thumb|The Kinks
The Kinks wie in Ingelske popgroep dy’t begjin jierren sechstich oprjochte waard troch de bruorren Ray Davies en Dave Davies út Muswell Hill (Noard-Londen). Sy hiene in grutte ynfloed op de muzyk yn de sixties. Ray Davies wie de sjonger en lietsjeskriuwer en Dave Davies de gitaarspiler en sjonger. De groep bestie fierder út Pete Quaife (basgitaar) en Mick Avory (drums).
De Kinks spilen yn it begjin beatmuzyk mei rhythm and blues ynfloeden. De earste twa ferskes dy’t sy útbrochten wiene net sa suksesfûl, dat kaam pas mei harren tredde single, it lûde en dynamyske “You Really Got Me”, dat yn 1978 ek nochris opnaam is troch de hardrockband Van Halen.
Ray Davies skreau fan 1966 ôf mear nostalgyske en yntrospektive ferskes. De muzyk krige ek mear tradisjoniele Britske ynfloeden lykas Music Hall en Ingelske folksmuzyk. Grut sukses krigen se yn de simmer fan 1966 mei “Dedicated Follower of Fashion” en “ Sunny Afternoon” De Kinks wie ien fan de earste bands dy’t in “konseptalbum” makke, “The Village Green Preservation Society “ út 1968. Dêrnei kamen ûnder oaren “Arthur (Or the Decline and Fall of the British Empire)” (1969), “Lola versus Powerman and the Moneygoround, part one)” út 1970, “Mushwell Hillbillies “ út 1971, “Everybody’s  in Showbizz” (1972) en noch in tal albums. By it grutte publyk hienen hja mear sukses mei de singles as mei de albums.
It meatst bekende liet fan de Kinks is Lola út 1970, dat oer in jonge man giet dy’t yn in nachtklup in frou moetet dy ’t in man blykt te wêzen. Dat wie yn dy tiid frijwat kontrofersjeel. Ferskate stjoerders fûnen it gjin fatsoenlik ûnderwerp en woenen it liet net ôfspylje. De plaat waard lykwols wol in soad ferkocht en stie trije wiken op nûmer 1 yn de Top 40. Tsien jier letter hat “Lola” nochris op nûmer ien stien, doe yn in live-útfiering.
Nei 1975 gongen the Kinks wer mear hardrock spyljen. Fan de orizjinele band wienen op it lêst alinne de bruorren Davies noch oer. Sy hienen sa no en dan noch wol wat súkses, mar dat waard hieltyd minder. Letter koenen de broers mar min mei elkoar oerwei. Oant de jierren njoggentich bleaune sy albums meitsjen, mar Dave Davies wol net mear mei syn broer op ien poadium stean.
Hits
The Kinks hiene fiif nûmer-ien-hits yn Nederlân:
Boris Kusmirak
Boris Kusmirak (It Hearrenfean, 1 july 1986) is in langebaanrider.
Atletyk op de Olympyske Simmerspullen 1964
200px|thumb|right|It Olympysk Stadion fan Tokyo 1964
De Olympyske Simmerspullen 1964, ek wol de XIXe Olympiade neamd, waarden yn 1964 yn Tokyo, Japan hâlden. It atletyk waard hâlden yn it National Stadium.
National Stadium
It National Stadium waard yn 1958 boud foar de Aziatyske Spullen op it plak fan it eardere Meiji Shrine Outer Park Stadium dat yn 1924 boud waard mei plak foar 65.000 taskôgers. It Meiji Shrine Outer Park Stadium waard yn 1956 ôfbrútsen. It National Stadium hat plak foar 71.600 taskôgers. Yn 1964 wie it it haadstadion foar de Olympyske Simmerspullen.
Medaljespegel
De top tsien fan lannen dy't by it atletyk medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen fan 1964.
Atlas Van Stolk
thumb|[[Frijheidsbeam yn Amsterdam]] De Atlas Van Stolk is in samling fan hast 250.000 printen, kaarten en tekeningen oer de skiednis fan Nederlân, ferneamd nei de grûnlizzer, Abraham van Stolk. De samling is foar in part te sjen yn de Bibleteek Rotterdam.
Skiednis
Abraham van Stolk (1814–1896), in bekende Rotterdammer yn syn tiid, kaam út de famylje Van Stolk, in famylje fan ûnder oaren houthannelers, en stie in grut part fan syn libben oan it haad fan it famyljebedriuw. Hy wie beskermhear of earelid fan ferskate Rotterdamske ferieningen en majoarkommandant fan it Korps Koninklijke Scherpschutters. Njonken al syn njonkenfunksjes naam er ek tiid foar syn leafhawwerij: it sammeljen fan histoarjeprinten, dêr't er yn 1835 mei útein sette.
Syn samling, dy't ek wol Atlas neamd wurdt, soe útwaakse ta ien fan de wichtichste en mânske kolleksjes histoarjeprinten fan Nederlân. De kolleksje wurdt noch hieltyd byhâlden en oanfolle. Geregeldwei jout de Atlas Van Stolk keunstners opdracht in wichtich histoarysk barren yn byld te bringen. De lêste kear dat dit barde wie yn 2004 fan de begraffenis fan prinses Juliana. In grut part fan de kolleksje is digitalisearre en fia ynternet tagonklik makke. Dy wurdt alle dagen útwreide.
Sûnt mids 2022 is de Atlas van Stolk romtlik en organisatoarysk ûnderbrocht yn de Bibleteek Rotterdam.
Utstallingen
De famylje Van Stolk hie foar in tentoanstelling yn 2000 in tal foarwerpen út it famylje-argyf yn brûklien jûn. Ut dat materiaal docht ûnder mear de sterke bân fan Abraham van Stolk mei kening Willem III bliken.
De Greidhoeke
“De Greidhoeke” is in sporthal yn Easterein, iepene yn 1977.
De hal is kin yn twa parten ferhierd wurde. Der binne tal fan sporten te boefenjen sa hat de flier plak foar:
It sportkafé jout plak oan 130 minsken.
De lokaasje is multifunksjoneel. Dat gaadlik om allerhanne aktiviteiten te organisearjen yn gearwurking mei it sportkafé. Sa as in bedriuwsfeest, in toernoai, in beurs as in konsert.
Midas Dekkers
Wandert Jacobus Dekkers, better bekend as Midas Dekkers, (Haarlim, 22 april 1946) is biolooch en skriuwer van fiksje en non-fiksje foar bern en folwoeksenen. Hy wennet yn Weesp.
Dekkers skreau mear as 50 berne- en jeugdboeken. Yn syn net-optochte wurk skriuwt er oer ûnderwerpen dy't mei biology te meitsjen hawwe. Dêrneist skriuwt Dekkers fiksjoneel proaza foar folwoeksenen. Hy is in skerp observator en biologysk-wittenskiplike tema's kin er mei gefoel foar koartswilligens ferwurdzje. Syn wurk is populêr en wurdt regelmjittich werprinte.
Kollumns
Sûnt 1980 wie Dekkers kollumnist by it VARA-radioprogramma Vroege Vogels en VARA TV Magazine. Ek wie er warber foar it telefyzjeprogramma Nieuwslicht.
Hy stoppe op 11 febrewaris 2007 nei, neffens de Vara, de 1250e kollumn.
Boeken
Yn syn boek Lief Dier beskriuwt er bestialiteit yn de Westerske maatskippij fan doe en hjoed.
De Vergankelijkheid giet oer de ein dat elts libben grif ken, en noch mear oer de fraach hoe't de minske omgiet mei syn fergonklikens. Itselde tema behannelt er wynliken yn Lichamelijke oefening dat oer de sin en ûnsin fan sport giet.
Bibliografy
Dizze bibliografy jout alline populêr-wittenskiplike boeken.
Telefyzje
Neist syn stikjes yn Nieuwslicht makke Dekkers ek berneprogramma's sa as Max Laadvermogen en Pootjes en programma's foar folwoeksenen, sa as Midas en Gefundenes Fressen en sûnt 2016 Het ei van Midas en De Eilanden foar Omrop Max. Hy wurdt ek faak yn programma's fan oaren frege om allerhanne ferskynsels fan kommintaar te foarsjen. Yn oktober 2019 waard Midas Dekkers de earste Drs.P-trofee takend.
...And Justice for All (liet)
...And Justice for All is in nûmer dat oarspronklik opnaam is troch Metallica yn 1988 en útbrocht op it album mei deselde namme fan Metallica út 1988. ...And Justice for All wie it twadde nûmer op it album.
Oer it nûmer
...And Justice for All is foar in part relatearre oan sosjaal ûnrjocht yn it algemien - in regear dy 't mear ynteressearre is yn oan de macht bliuwe as yn it ferbetterjen fan de libbensomstannichheden fan de befolking - mar benammen nei de rjochterlike macht yn it bysûnder. It nûmer is ien fan de langste nûmers fan Metallica, der binne noch fjouwer nûmers op oare albums fan Metallica, dy 't langer binne as dit 9:46 minuten duorjende nûmer. It nûmer bestiet ferskate dielen en hat meardere tempowikselingen.
Pacemaker
thumb|Pacemaker In pacemaker is in apparaat om it minsklik hert te ûndersteunen. Yn ymplantbere foarm waard it yntrodusearre yn 1959. Yn it earstoan waarden pacemakers brûkt om it te stadich hertritme (bradykardy) te korrizjearjen. Tsjintwurdich wurde se ek brûkt by in te fluch hertritme (tachycardy), en by pasjinten mei in risiko op in hertstilstân of mei hertfalen. It apparaat ta foarkommen fan in hertstilstân wurdt mei ymplantearbere kardioverter-defibrillator (ICD) oantsjutten, en by hertfalen wurdt it apparaat in biventrikulêre pacemaker neamd. Yngefal it hert stil komt te stean of ûngeregeld kloppet, sil de pacemaker in elektryske prikel jaan, wêrmei't de gewoane hertslach wersteld wurdt.
Alde Ryn
thumb|Alde Ryn by [[Woerden]] De Alde Ryn is in rivier yn de provinsjes Utert en Súd-Hollân. De rivier is in oerbliuwsel fan de âlde rin fan de Ryn. De Alde Ryn begjint by Wyk by Duurstede as Kromme Ryn, wurdt nei Utert ferfolge as de Leienske Ryn en rint fan Harmelen ôf as de Alde Ryn nei see.
Romeinske tiid
Yn de Romeinske tiid wie dizze rin de haadrin fan de rivier. It wie doe in brede rivier dy't tagong fan de Noardsee it lân yn joech. Dizze rin bylâns lei de Germaanske limes fan it Romeinske Ryk. In rige fan Romeinske forten lei by de rivier lâns: By de rivier binne ek oerbliuwsels fan Romeinske skippen fûn.
Midsiuwen
De Romeinen skreaunen al dat de ûnderrin fan de Ryn faak oer it lân útrûn. Nei harren tiid bleaunen dizze problemen. Fersâning fan de rin makke him minder wichtich, oant sa om 900 hinne de Lek de haadrin waard. Om't Utert en Leien hieltyd noch lêst fan it wetter hienen waard yn 1122 it probleem foar altiten oplost troch de Alde Ryn by Wyk by Duerstêd ôf te damjen.
Droegeham
Droegeham (ek De Ham) is in doarp yn it westen fan de gemeente Achtkarspelen. Noardlik fan it doarp lizze de Hamstermieden, in natoergebiet fan Steatsboskbehear en de provinsje Fryslân.
Under Droegeham falt ek de buorskip Bouwekleaster.
Droegeham hat  ynwenners. It doarp leit oan de súdkant fan it Knillesdjip. Droegeham leit op in sânkop sadat it doarp yn it ferline by wetteroerlêst drûch bleau.
Skiednis
Hoe âld it doarp is wit nimmen. De toer fan de Walburgatsjerke is út it earste fearn fan 'e 13e iuw. De namme is streekrjocht ôflaat fan de lizzing fan it doarp op in drûge sânrêch tusken wetter. Ham betsjut ek in fan de dyk ynsletten stik lân. Yn in dekanaatsregisters fan 1475 wurdt Droegeham as Asterham (Easterham) neamd. Mooglik foarmen de nammen Westerham (Koaten) en Easterham eartiids ien doarp en dat Easterham him letter fan Westerham ôfskuorde. Koaten hat âldere papieren as Droegeham om't bekend is dat dêr oan de Alde Dyk in âldere tsjerke dan dy fan Droegeham stien hat. thumb|left|De klokkestoel fan Bouwekleaster Eastlik fan Droegeham lei eartiids it Sepulchrum Sanctae Maria (Grêf fan de Hillige Marije), better bekend as it Bouwekleaster. It nonnekleaster hearde ta de oarder fan de premonstratinzers en bestie likernôch 350 jier. Nei de reformaasje rekke it yn ferfal en om 1800 hinne binne de lêste oantinkens ôfbrutsen.
It doarp wie earder yn haadsaak rjochte op de lânbou. Tsjintwurdich hawwe in soad fan de ynwenners harren wurk yn omlizzende plakken lykas Drachten, Ljouwert en Surhústerfean.
De NAM boarre yn 2007 opnij nei gas by Droegeham. By it doarp waard yn 1980 ek al nei gas boarre, mar dat waard dêr doe net fûn. Der wurdt tocht dat it der wol wêze moat.
Mienskip
Dorpskrante fan Droegeham hjit "Brinkpraat".
Savanne-oaljefant
thumb|right|[[Savanne-oaljefanten.]] De Savanne-oaljefant (Loxodonta africana) is in soarte yn it skaai fan de Afrikaanske Oaljefanten. It is de grutste soarte út it skaai, en de bisten fan dizze soarte binne de grutste lânbisten op Ierde.
Skiednis
Oant 2001 wie de soarte Loxodonta africana de Afrikaanske Oaljefant, mei de twa ûndersoarten, de Savanne-oaljefant, Loxodonta africana africana en de Boskoaljefant Loxodonta africana cyclotis. Dat jier die lykwols bliken dat de twa ûndersorten net neier besibbe wienen as de Tiger oan de Liuw, dat de soarte waard opdield yn Loxodonta africana en Loxodonta cyclotis.
Steatsboskbehear
thumb| thumb| Filmke by gelegenheid fan it 50-jierrich bestean fan Steatsboskbehear út 1949 oer boskbou nei de [[WOII|oarloch]] Steatsboskbehear (SBB) is de natuerbehearder fan de Nederlânske steat. De organisaasje beheart sa'n 246.000 hektare natuergebieten en oare omjouwings yn Nederlân. Steatsboskbehear waard op 21 july 1899 oprjochte mei as doel de oanwêzigens fan bosk te fergrutsjen sadat der hout kapt wurde kin en om sânferstowing keare te kinnen. Hjoed de dei (2023) stiet benammen de rekreative funksje fan de bosk sintraal.
De kearntaken en doelstellings fan Steatsboskbehear binne:
Steatsboskbehear is yn 1997 ferselsstannige. Foartiids foel it fuortendaliks ûnder it Ministearje fan Lânbou, Natuer en Fiedselkwaliteit. Nei de ferselsstanniging is de organisaasje binnen de ramten fan de 'Wet verzelfstandiging Staatsbosbeheer' ferantwurdlik foar de eigen bedriuwsfiering. Under de noemer Buitenleven Vakanties ferhiert Steatsboskbehear tegearre mei LandschappenNL en Natuermonuminten eardere boskwachterswenten, skuorren en buorkerijen as fakânsjewenning.
It haadkantoar wie oant 1990 fêstige yn Utrecht, dêrnei yn Driebergen en sûnt 2016 yn Amersfoort.
As reaksje op oerheidsbesunigings sette Steatsboskbehear yn 2013 útein mei de ferkeap fan inkelde terreinen. [ 6 ] Net lang dêrnei besleat steatssekretaris Sharon Dijksma fan Lânbou dat dit net de bedoeling wie. Fan 2019 ôf wurke SBB, yn it ramt fan in effisjint behear, mei oan ruilingen en oan- en ferkeap fan grûn yn meardere provinsjes.
Bajuwaren
thumb|350px|De Beiersktalige krite fan no De Bajuwaren of Bavarii wienen in Germaanske folksstam dy't tahâlde yn de Dútske krite Beieren, dy't syn namme ek oan harren te tankjen hat en dêr't de Bajuwaren it hartochdom Beieren stichten. Teffens is bewiisd dat de Bajuwaren grutte parten fan Eastenryk befolken en ynfloed yn Bohemen hienen.
De komôf fan de Bavarii is net hielendal dúdlik. Der wurdt meast oannaam dat de Bavarii besibbe binne mei de Keltyske stam fan de Boii, alhoewol't dêr noch altyd diskusje oer is. De Boii soenen harren om 200 f.Kr. yn Beieren festige hawwe, wylst sy faaks ek harren namme ferbûn hawwe oant Bohemen. It kin wêze dat de namme sels in konglomeraat fan gruttere en lytsere dielen fan in protte folken beskriuwt, dy't sawol fan Keltyske, Germaanske, Slavyske as Romaanske oarsprong binne. Neffens in oare teory soene de Bajuwaren, dy't harren yn de 5e iuw yn Súd-Beieren en Eastenryk festigen, fan de Markomannen ôfstamme.
Sûnt twadde helte 20e iuw hat histoarysk en argelogysk ûndersyk hieltyd mear bewiis opsmiten foar de teory dat de Keltyske Boii opnaam binne yn it Romeinske Ryk en har dêrnei fermingd hawwe mei Germaanske folken dy't der foar keazen yn de kontreien te bliuwen of troch de Romeinen twongen waarden om har dêr del te jaan. Likernôch 6e iuw wurdt der sprutsen oer in wiere stam fan Bajuwaren. Harren oanfierders wienen besibbe oan Frankyske en faaks ek de Allemannyske en Swabyske foarstenhuzen. Regensburg jidt as de haadstêd fan de Bajuwaren en waard yn de Karolingyske tiid it sintrum fan it East-Frankyske Ryk.
Buorfolken fan de Bavarii wienen de Allemannen yn it westen, de Franken yn it noarden, de Longobarden yn it suden (oarekant de Alpen), de Avaren yn it súdeasten en de Slaven yn it easten. De rivier de Lech wie de grins tusken de Bajuwaren en de Allemannen en jidt ek tsjintwurdich noch as taalgrins tusken de Swabyske en Beierske dialekten.
Plaknammen dy't no it suffiks -ing hawwe, lykas Flaurling, Freising, Straubing, Germering, Erding en Leonding, binne fan Bajuwaarske oarsprong en binne nei alle wierskyn al om 550 hinne ûntstien.
Willem Boeijenga
Willem Boeijenga (Lollum, 25 septimber 1909 - Gau, 8 augustus 1944) wie in fersetsstrider yn de Twadde Wrâldoarloch.
Libbensrin
thumb|Monument foar Willem Boeijenga Boeijenga, fan berop bakker yn it doarp Gau, wie meiwurker fan de Lanlike Organisaasje foar Help oan Underdûkers (LO) yn de destiidske gemeente Wymbritseradiel. Yn syn hûs ferburch hy in Amsterdamske joadske ûnderdûkster. Nei ferrie troch Pieter Bergsma, fjildwachter-konsjerzje fan it gemeentehuis yn Akkrum, waard Boeijenga op 8 augustus 1944 yn Gau arrestearre en op it plak sels fusilliearre. De ûnderdûkster waard deporteare nei in konsintraasjekamp, mar oerlibbe de oarloch.
Willem Boeijenga leit begroeven op it N.H. begraafplak by de tsjerke fan Gau. As oantinken oan him waard de belangrykste strjitte yn it doarp omdoopt yn Willem Boeijengastrjitte. Yn de tsjerketoer is in fan reade sânstien makke tinkstien ynmitsele, dy't makke waard troch de Fryske arsjitekt A. Goodijk. Op de stien stiet de tekst:
1940-1945 WILLEM BOEIJENGA foel yn dit doarp op de achtste fan Rispmoanne 1944 troch Dútkse terreur. Hy joech syn libben om dat fan oaren te rêdden.
Allard fan Boerum
Allard fan Boerum (of Allard van Burum; Ljouwert, 17 febrewaris 1678 – Ferwert, 7 july 1729) wie grytman fan Doanjewerstâl en Ferwerderadiel.
Hy troude yn 1702 mei Catharina Johanna Heringa Van Eysinga (*1682 ). Se krigen ien dochter: Cecilia Isabelle fan Boerum. Syn heit wie Frans fan Boerum 1641-1710 dy’t troud wie mei Tite fan Vierssen 1641-1706.
Allard fan Boerum wenne fan 1705 - 1722 op de Osingastate yn Langwar en hat dy state hielendal ferbouwe litten. Fan 1722-1729 wurdt er grytman fan Ferwerderadiel en ferhuzet dan nei de Cammingastate yn Ferwert. Letter wennet er op de Holdingastate yn Feinsum.
Lindenoard
thumb|Lindenoard Huzinge Lindenoard is in state yn Wolvegea yn de gemeente Weststellingwerf.
De state bestie yn elk gefal yn de 17e iuw. Yn it lêst fan de 17e iuw kaam it al earder boude hûs yn besit fan de earste grytman fan Weststellingwerf Ernst fan Haren (1623-1701). Troch fererving bleau it pân de 18e iuw yn besit fan de famylje.
In print fan Stellingwerf út 1723 toant de state yn de 17e iuw. Yn 1728 wurdt it ôfbrutsen en ferfongen troch in nij gebou dat yn 1733 klear is. Yn 1742 wurdt de ferbanne steatsman út Hollân, grytman Onno Zwier fan Haren, eigener. Dy makke gedichten en skreau toanielstikken en lei east fan de state in iepenloftteater oan.
Yn 1776 baarnt Lindenoard ôf. Yn 1780 wurdt it hjoeddeiske gebou mei twa legere bygebouwen yn de saneamde Louis XVI-styl oplutsen. Yn 1855 kaam it yn besit fan mr. S. G. Manger Cats. Hy hat yn de jierren dêrnei in soad oan it gebou 'modernisearre'. Sa sille doe grif de hjoeddeiske empire-finsters oanbrocht wêze. By de restauraasje yn 1977 waard efter in betimmering yn it rjochter bygebou it jiertal 1856 oantroffen. Boppedat blykte yn dit gedielte fan it bygebou in 18e-iuwske keuken sitten te hawwen.
Aldedyk (It Hegelân)
Aldedyk (Nederlânsk en offisjeel: Oudedijk is in streekje yn de gemeente It Hegelân yn de provinsje Grinslân. It leit direkt noardlik fan Piterbuorren. It streekje stiet ek wol bekend as Dykstertocht. Wat eastliker leit oan deselde dyk it buorskip Kaakhorn. Wat mear nei it westen ta stie eartiids de boarch Dijksterhuis.
Lindenoard
In groep foaroansteande Wolvegeasters wie ôfbraak foarkomme en rjochte yn 2010 de wurkgroep "Behoud Huize Lindenoord" op, liet fiifhûndert minsken in petysje ûndertekenje en fûn in keaper: de Stichting Staten en Stinzen.
Aldedyk (It Hegelân)
De seedyk dêr't it streekje nei neamd is leit wyls in ein fierder fan de Waadsee ôf. De dyk is al út de tiid fan de 13e iuw. Ten noarden fan de âlde dyk binne letter noch twa diken oanlein.
Lindenoard
Underwiiskûpel Comperio hiert it pân fan 1 jannewaris 2014 ôf.
Ted Jan Bloemen
Ted Jan Bloemen (Gouda, 16 augustus 1986) is in langebaanrider fan Terherne. Hy ried oant seizoen 2007/2008 by de DSB-ridersploech. Yn seizoen 2008/2009 ried Ted-Jan by Gewest Noard-Hollân/Utert ûnder lieding fan Peter Bos, en naam neist Aegon CFE Nederland de sponsoring foar har rekken. Fan seizoen 2009/2010 ôf rydt Bloemen foar APPM.
Biografy
Bloemen debutearre op it WK foar Junioaren yn 2006 dêr't hy as fyfde einige. By it NK Ofstannen 2008 waard Bloemen fiifde op de tsien kilometer wêrmei't hy him foar dizze ôfstân pleatste foar de wrâldbekerwedstriid. Op it NK Allround yn Grins einige hy as fjirde wêrmei't hy him fersekere fan dielname oan it EK Allround yn Kolomna.
Op 17 jannewaris wûn Bloemen de Gruno Bokaal. Op it NK Allround 2010 wist Bloemen him mei in twade plak te pleatsen foar it WK Allround 2010. Hy ried mei 36,87 in persoanlik rekord op de 500 meter.
Op it NK Ofstannen 2011 ried Bloemen trije ôfstannen, op de 10 kilometer wist hy him mei in fiifde plak te fersekerke fan in wrâldbekerticket.
By it yngean fan seizoen 2011/2012 gie Bloemen nei it Gewest Fryslân en wûn de 42e Iselcup op de iisbaan De Scheg troch fjirde te wurden op de 500m en de myl te winnen. Op 28 desimber wist hy him te pleatsen foar it EK Riden 2012 op de isbaan Városligeti Müjégpálya ûndanks dat er TVM'er Wouter Olde Heuvel yn de rit op de fiif kilometer hindere hie by it útkommen fan de bocht.
1919
Dit jier makket ûnderdiel út fan it desennium fan 'e 1910-er jierren.
Foarfallen
thumb|250px|It Paleis fan Justysje yn Ljouwert yn 'e brân.
Simmer
thumb|In protte minsken gean nei it strân yn de simmer. De simmer is ien fan de fjouwer jiertiden. It is oer it algemien de waarmste en meast drûge jiertiid fan it jier.
De simmer fynt plak troch de skeane stân fan de Ierde tsjinoer de sinne. It seizoen fynt tsjinoersteld op it noardlik- en súdlik healrûn plak. As it op it noardlik healrûn simmer is, is it op it súdlik healrûn winter, en oarsom. Dit komt trochdat at it simmer is, it noardlik part fan de ierde nei de sinne ta wiist en it súdlik part fan de sinne ôf.
Troch de waarkunde wurden de moannen juny, july en augustus op it noardlik healrûn en de moannen desimber, jannewaris en febrewaris op it súdlik healrûn as simmermoannen oantsjut. Yn de stjerrekunde is it begjin fan de simmer fêststelde op de simmersinnekear (om 21 juny op it noardlik healrûn en om 21 desimber op it súdlik healrûn). De sinne giet dan troch it simmerpunt, de sinne berikt op dy dei de heechste stân boppe de eachein en de dei duorret it langst. De simmer stoppet mei de hjerstevennacht (om 23 septimber op it noardlik healrûn en op 20 maart op it súdlik healrûn).
Skaaimerken
Skaaimerken fan de simmer binne hege temperatueren, mear deiljocht en in bloeiende natuer. Foar de measte minsken betsjut de simmer ek de tiid foar de langste fakânsje fan it jier, de simmerfakânsje.
Jehannestsjerke (Toppenhuzen)
Skiednis
De tsjerke ferfong in midsiuwske tsjerke dy't foar de reformaasje oan Jehannes de Doper wijd wie en ta de Johaniter kommanderij yn Snits hearde. thumb|left|Tinkstien oan de earste stienlizzing fan de tsjerke Op 22 july 1695 waard foar de hjoeddeiske tsjerke de earste stien lein troch Zeino Joachim fan Burmania (1681-1710), soan fan de grytman fan de gritenij Wymbritseradiel Sjuck Gerold Juckema fan Burmania (1652-1720).
De sealtektoer bleau ynearsten bestean, mar waard yn 1817 ek ferfongen troch de hjoeddeiske toer mei in ynsnuorre spits. Yn 1831 waard de tsjerke oan de eastlike kant langer makke en in gevelstien betinkt it iepenjen fan in yngong yn de westlike toer.
De eardere pastorij oan de Tsjerkebuorren 43 waard yn 1866 boud neffens in ûntwerp fan A. Breunissen Troost en is ek in ryksmonumint.
Ynrjochting
Yn 'e toer hinget in klok fan Geert fan Wou út 1483. It mechanyske oerwurk datearret fan 1816.
Oargel
It oargel waard yn 1909 boud troch Bakker & Timmenga út Ljouwert. It ferfong doe in âlder oargel út 1821 fan Albertus fan Gruisen. It oargel waard yn 2003 restaurearre.
Broersleat
thumb|De Westpolderbrêge oer de Broersleat, iepene yn 2020 De Broersleat is in sleat yn de gemeente Súdwest-Fryslân. De sleat foarme earder de grins tusken de gemeenten Snits en Wymbritseradiel.
Benoarden de sleat leit Snits en oan de súdkant Toppenhuzen. Oan de noardeastkant komt de Broersleat út yn It Ges oan de súdwestkant yn de Wite Brekken.
Neffens in âld ferhaal wennen yn dizze omkriten earder trije bjusterbaarlik grutte reuzen, de bruorren: Broer, Douwe en Jarich. Mei in heale pream as skeppen groeven se alle trije in feart. Sa soenen de Broersleat, mar ek de Douwesleat en de Jarichsleat ûntstien wêze.
De namme Broersleat jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Broeresloot.
Teatlum
Skiednis
De spinnekopmole Teatlum bemealle eartiids de 'Kramershoeke', in partikuliere polder fan ûngefear 68 ha dy't ek wol 'Dowehok' of 'Dowedak' neamd waard.
By Tsjom stiet noch in twadde spinnekopmole, Fâltum.
Hjerst
thumb|Yn de hjerst ferkleuret it blêd fan de beammen wêrnei it fan de beam ôffalt. De hjerst is ien fan de fjouwer jiertiden. It seizoen leit tusken de simmer en de winter yn. De hjerst begjint op it noardlik healrûn offisjeel op 21 septimber en rint oant en mei 20 desimber, wêrnei de winter begjint. Op it súdlik healrûn is it yn dizze tiid de maaitiid.
Yn de stjerrenkune begjint de hjerst mei de hjerstevennacht as de sinne troch it hjerstpunt giet, om 23 septimber hinne op it noardlik healrûn en om 20 maart hinne op it súdlik healrûn. De dei en de nacht binne dan sawat like lang. De hjerst einiget mei de wintersinnekear, om 22 desimber hinne op it noardlik healrûn en om 21 juny hinne op it súdlik healrûn.
Yn de waarkunde rint de hjerst op it noardlik healrûn op 1 septimber oant 1 desimber en op it súdlik healrûn fan 1 maart oant 1 juny.
Grutte Priis Formule 1 fan de Feriene Steaten 2022
Utslaggen fan de Grutte Priis Formule 1 fan de Feriene Steaten 2022 yn Teksas op 23 oktober. It wie de njoggentjinde race fan 22 races fan de Formule 1 yn 2022. Hy waard op it Circuit of the Americas hâlden. De race waard hâlden oer 56 omgongen, op it 5,5 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 308,4 kilometer.
Maitiid
thumb|In protte blommen komme ta bloei yn de maitiid. De maitiid (ek wol stavere as maityd of maaitiid) of it foarjier, is ien fan de fjouwer jiertiden.
Yn de stjerrekunde begjint de maitiid op de dei dat de dei en de nacht like lang binne, de maitiidevennacht. Dit barren fynt plak om 20 maart hinne op it noardlik healrûn en om 23 septimber hinne op it súdlik healrûn. De sinne giet dan troch it maitiidpunt. De maitiid einiget mei de simmersinnekear, it stuit dat de sinne it heechst boppe de himel stiet. Op it noardlik healrûn is dat om 21 juny hinne en op it súdlik healrûn om 21 desimber hinne.
Yn de waarkunde begjint de maitiid op it noardlik healrûn op 1 maart en rint dizze oant 1 juny. Op it súdlik healrûn rint dy perioade fan 1 septimber oant 1 desimber.
De maitiid is it seizoen dêr't it waar wer waarmer wurdt, trochdat it part fan de ierde dêr't it maitiid wurdt nei de sinne ta kantelet. It is ek de tiid dat de bisten wer út harren wintersliep of winterferbliuw krûpe en harren fuortplantsje. Ek komme in protte blommen ta bloei.
It wurd maitiid is, krekt as de moannenamme Maaie, ôflaat fan Latin maius, fan Maja, Romeinske goadinne fan de Ierde.
Pranvera
Brêgewyk
De Brêgewyk (Stellingwerfsk en offisjeel: Broggewiek) is in wyk yn de gemeente Eaststellingwerf. De wyk is in dwersfeart fan de noardliker rinnende Opsterlânske Kompanjonsfeart east fan Appelskea.
De namme Broggewiek jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Bruggewijk.
Jornsmastate (Wânswert)
Jornsmastate ek: Goslingastate (Wânswert) lei op in omgrêfte hiem ten súdeasten fan de tsjerke fan Wânswert yn de gemeente Ferwerderadiel. Op it stateterrein stiet no in pleats.
It hûs waard oan it begjin fan de 19e iuw ôfbrutsen. De kaart fan 1718 lit in grut gebou sjen, mids in plantaazje en singels. Yn 1832 herinnere de brede grêft om de pleats noch oan de state. Goslinga te Wanswert liket ta de kategory fan relatyf jonge adelshuzen te hearren, fergelykber mei Pongastate yn Marrum en de Harstastate yn Hegebeintum. Opfallend is by alle trije de huzen it rjochthoekige grêftepatroan en it ûntbrekken fan in twaliddich stinzeterrein mei in ôfsûnderlik omgrêfte stins en in pleats. Yn 1913 is de âlde pleats ôfbrutsen en ferfongen troch in nije pleats. In terrein foar de opstal oer hiet om 1980 noch 'poartfinne'.
List fan stêden yn Kenia
thumb|250px|Kaart fan Kenia Dit is in list fan stêden yn Kenia. Fierwei de grutste agglomeraasje yn Kenia is Nairobi, ynwennertal 3.639.581 (op 1 jannewaris 2005). Dat bestjut dat likernôch tsien persint fan de befolking fan it lân yn en om de haadstêd wennet.
Penninga's Mole
thumb|rjochts|200px|Penninga’s mole
Penninga's Mole is in nôtmole dy't sûnt 1900 op De Jouwer stiet. It is in ryksmonumint.
Skiednis
De mole, destiids De Jonge Dolfyn neamd, waard oarspronklik yn 1692 as papiermole yn Westzaan boud foar Jelis Hendricksz. de Vries, dy't datselde jier ferstoar. Oant ûngefear 1717 waard de mole ek wol De Kroande Hânskaaf neamd, mooglik fanwege it houtseagersferline fan de destiidske eigener. Nei yn hannen west te hawwen fan ferskeidene eigeners waard de mole yn 1781 omboud ta in garstpelmole. Nei pleatsing fan in keppel mealstiennen yn 1869 waard de mole ek brûkt foar it meallen fan rys- en kofjedoppen. Trije jier letter komt de mole wer yn oare hannen, wêrnei't er as foeraazjemole brûkt wurdt.
thumb|left|De Jonge Dolfyn Yn Westzaan stie hy east fan it doarp. It paad nei de mole ta hiet Koperenberchsepaad, nei de namme dy 't de mole yn de folksmûle hie: De Koperen Berch. Nei 't sein waard soe de opdrachtjouwer nammentlik spul krigen hawwe mei de bouwer, wêrnei 't hy inkeld yn lytsjild betelle, ofwol in berch koperen munten. Hjoed de dei is de namme fan dit paad de Jonge Dolfynstrjitte, oan de noardkant fan it begraafplak.
Yn de lêste desennia fan de 19e iuw rekke de mole yn de nederklits. Sa ûntstie der yn 1875 in lytse brân en sloech yn 1892 de bliksem yn, wêrnei in grutte skea ûntstie. Hjirtroch wie it foar moolner Auke Penninga mooglik om de mole te keapjen en nei De Jouwer skypje te litten. Yn juny 1900 waard de mole út inoar helle en waarden de ûnderdielen mei sylpreammen oer de Sudersee nei Fryslân ferfierd, wêr't de mole wer opboud waard.
thumb|Eastside mole Yn april 1900 baarnde de Westerske Mole of De Westerberch fan mûnder Penninga ôf. Fan it ynbarde fersekeringsjild waard doe De Jonge Dolfijn kocht dy 't op it plak fan Penninga's âlde mole oan de Skipsleat opboud waard. Wat letter koe de as nôtmole omboude Jonge Dolfyn as De Nije Wester yn bedriuw nommen wurde. Yn de folksmûle waard de mole benammen bekend as Penninga's Mole. Oant 1936 waard de mole brûkt, dêrnei is der eins gjin ferlet mear fan de mole. In it gebiet om De Jouwer wurdt yn de jierren '30 fan de 20e iuw suver gjin nôt mear ferboud.
Fanwege min ûnderhâld en ûnder mear in swiere stoarm yn 1953, komt de molen stadichoan om. Yn de jierren '60 is fan de wjukken net folle mear oer en binne rûnom grutte gatten ûntstien. De mole wurdt yn 1968 oernommen troch de dan krekt troch partikulieren en oerheid oprjochte Stifting Penninga's Mole. In jier letter wurdt begûn mei de restauraasje, dy't 250.000 gûne kostjen gean soe. Op 10 maaie 1972 draaide de mole foar it earst wer, diskear troch frijwilligers.
Sûnt healwei de jierren '70 is yn it omlizzende gebiet de wenwyk 't Skippenkertier oanlein. Fan in stik lân flak benoarden de mole is in parkje makke. Inkele âlde ferfallen skuorren dy't oan de foet fan de mole stiene moasten om it jier 2000 hinne romte meitsje foar nijbou.
Ein jannewaris 2007 binne der renovaasje wurksumheden begûn oan de mole, tongersdei 25 jannewaris is de kape fan de mole lichten.
Fierders sil de mole nei alle gedachten in nije reidkape krije, en oare opknapwurk sil útfierd wurde.
De ferwachting is dat de renovaasje om april 2007 hinne dien is.
Winter
thumb|Yn de winter falt faak in protte snie. De winter is ien fan de fjouwer jiertiden, sa't dy foarkomme yn de poalgebieten en gebieten mei in tuskenbeiden klimaat.
Oarsaak
De winter fynt plak troch de skeane stân fan de Ierde tsjin de sinne oer. De jiertiid fynt tsjinoersteld op it noardlik- en it súdlik healrûn plak, dat wol sizze: at it op it noardlik healrûn winter is, is it op it súdlik healrûn simmer, en oarsom. Dit komt trochdat as it winter is op it noardlik healrûn, it súdlik part fan de ierde dan nei de sinne ta wiist en it noardlik part fan de sinne ôf.
Waarkunde
Yn de waarkunde falt de winter op it noardlik healrûn yn de moannen desimber, jannewaris en febrewaris en op it súdlik healrûn yn de moannen juny, july en augustus.
Skaaimerken
Yn de winter is de temperatuer trochstrings leger as yn de simmer. In oar skaaimerk fan de winter is in protte delslach, ûnder oare yn de foarm fan heil en snie. Ek is de winter ferneamd om de stoarmen en minder sinne as yn de simmer.
In protte bisten hâlde yn dizze perioade fan it jier harren wintersliep. Oare bisten, benammen fûgels, lûke nei waarmere gebieten, guon sels hielendal nei it oare healrûn: Foar de noardlike winter fan it noardlik healrûn nei it súdlik healrûn, en foar de súdlike winter oarsom. Ek binne der bisten dy't yn de simmer in protte iten ynslaan en ferstopje, sadwaande hawwe se by't winter genôch iten om dizze tiid troch te kommen.
Broeresleat
thumb|right|300px|Broeresleat by Fjouwerhûs thumb|left|Houten brêge oer de Broeresleat De Broeresleat of Fjouwerhúster Feart is in feart yn de gemeente De Fryske Marren. Hy foarme de grins tusken de gemeenten Skarsterlân en Lemsterlân. De feart rint fan de Tsjonger nei Fjouwerhûs oan de Tsjûkemar. Oan de súdeastkant leit de Feanpolder fan Dolsterhuzen. De feart is groeven yn opdracht fan Jelle Broers Hylckama, destijds grytman fan Haskerlân.
Oer de Broeresleat leit by Fjouwerhûs yn de N924 de Ruytenschildtbrêge. De brêge hat in lege trochfarhichte en kin net iepene wurde, sadat allinnich lege boaten fan dizze ferbining gebrûk meitsje kinne.
De nammen Broeresleat en Fjouwerhúster Feart jilde sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele nammen Broeresloot en Vierhuistervaart.