cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jon Bernthal
Priveelibben
Bernthal troude op 25 septimber 2010 yn Potomac, yn 'e Amerikaanske steat Marylân, mei Erin Angle, in polyklinysk ferpleechkundige spesjalisearre yn 'e behanneling fan slimme ferwûnings. Hja is de omkesizzer fan showwrakselder Kurt Angle. Alma Becker, Bernthal syn âlde akteardosinte, wie dejinge dy't him en syn frou troude. De Bernthals wenje (anno 2018) yn it Kalifornyske Ojai. Se hawwe trije bern: Henry (2011), Billy (2013) en Adeline (2015).
Skoklân
Kultuer
Troch it isolemint fan de ynwenners fan Skoklân hie it eilân har eigen dialekt, it Skokkersk. De kultuer fan Skoklân, mei de dracht, is wrâldferneamd.
Jon Bernthal
Priveelibben
Yn 'e mande mei syn broer Nicholas fiert Bernthal it behear oer de non-profitorganisaasje Drops Fill Buckets, dêr't se goede doelen mei ûnderstypje. Fierders set er him o sa yn foar de akseptaasje fan pitbullterriërs en is er wurdfierder foar de Animal Farm Foundation, in organisaasje dy't sokke hûnen rêdt en de gelikense behanneling fan pitbullterriërs oanfiterje wol. Bernthal hat sels trije pitbullterriërs, dy't him gauris beselskipje nei de filmset. Twa fan syn hûnen, Boss en Venice, hiene lytse roltsjes yn 'e film Rampart, út 2012.
Skoklân
Hjoed-de-dei
Hjoed-de-dei is noch mar in lyts part fan it âlde Skoklân oer. Allinnich in stik fan Middelbuert stiet noch oerein. Tsjintwurdich is dêr no in museum fêstige mei in permaninte útstalling fan ûnder mear bonken fan in mammoet dy’t by it eilân fûn binne. Alle jierren komme sa'n 40.000 minsken it âlde eilân besykjen. It eilân is yn 1995 tafoege oan de UNESCO Wrâlderfgoedlist.
Rink van der Veldepriis
De Rink van der Veldepriis is in priis foar it bêste oarspronklik en nij proaza, ferskynt as in selsstannige boekútjefte en skreaun yn it Frysk of yn ien fan de streektalen dy’t yn Fryslân brûkt wurde. De priis is neamd nei de yn 2001 ferstoarne skriuwer Rink van der Velde, en de eask is dan ek dat it folksaardich wurk wêze moat, skreaun foar in breed publyk, lykas dat ek gou foar Van der Velde syn wurk.
Skoklân
Hjoed-de-dei
Troch de grûnsoarte fan Skoklân, dat bestiet út in tinne laach klaai en in dikke laach fean, klinkt it eilân hieltyd fierder yn. Dat is it gefolch fan it omleech bringen fan de grûnwetterspegel. Dêrtroch is it eilân al 1,5 meter sakke. Fan de jierren ’90 ôf wurdt besocht om dat tsjin te gean troch it eilân wiet te hâlden.
Rink van der Veldepriis
Gemeente Smellingerlân en de útjouwer Fryske Parse Boekery hawwe de priis yn 2003 ynsteld. De sjuery wurdt ynsteld troch de stifting It Fryske Boek. Foar eltse winner wurdt troch Anne Woudwijk in byldsje makke nei in tema út it wurk fan Rink van der Velde. Fierders krijt de winner in jildpriis fan 1.250 euro.
Skoklân
Hjoed-de-dei
Sûnt 1 novimber 2008 hat Skoklân de status fan doarp mei in eigen postkoade: 8319. Der is hoop dat it eilân dan wer mear toeristen lûke sil. It bestiet yn 2008 noch út 3 húshâldens, in museum en de wente fan de ljochtwachter.
Rink van der Veldepriis
Priiswinners
De priis wurdt ien kear yn de twa jier útrikt foar wurk dat yn de twa jierren derfoar ferskynd is:
Eyso de Wendt
Eyso de Wendt (Kollum, 1718 - dêre, 1780) wie in ferneamd keapman by de VOC en letter grytman fan West-Dongeradiel.
Libben en wurk
Eyso kaam út in begoedige famylje. Syn heit Willem de Wendt († 1733), wie advokaat fan it Hof fan Fryslân en fiskaal fan Kollumerlân. Syn pake Eiso de Wendt ? - 1686) wie boargemaster fan Dokkum en stamheit fan it laach. thumb|Oostenburg yn 1800 Eyso de Wendt kaam yn tsjinst fan de VOC doe't er 16 jier wie. Yn 1734 ferfear er mei syn neef Adriaan Bergsma (1702-1780; út de rike Dokkumer famylje Bergsma), nei de East. Hy wie yn 't earstoan ûnderkeapman yn Surat yn Yndia. (Syn broer Gerardus de Wendt, dy't letter foar de VOC nei Batavia gie, skopte it ta majoar).
Eyso beklaaide ferskate wichtige posten. Hy waard úteinlik 'direkteur fan de hannel op Sina' en garre in grut fermogen. Yn 1760 gie er werom nei Kollum, nei syn mem Idske Beylanus. Hy liet doe de bûtenpleatst Oostenburg sette (1773). De Wendt stipe de earme- en wezesoarch en sette him yn foar wurk yn Kollum. It bûten Oostenburg waard letter earmhûs.
De Wendt waard yn 1772 grytman fan West-Dongeradiel, in funksje dy't er kocht hie fan de famylje Van Aylva.
De Wendt bleau frijfeint en stoar te Kollum dêr't er byset waard yn in grêfkelder. De NH-tsjerke hat syn wapenboerd en byldhoude banken dy't er skonken hat.
Bûnte gril
De bûnte gril (Calidris alpina) is in fûgelsoart út de famylje fan de Snipfûgels.
Foarkommen
De bûnte gril is in 17 oant 21 sm grutte fûgel, likernôch sa grut as in protter. De fûgel hat in wjukspanwiidte fan 32 oant 36 sm en waacht sa'n 40-60 gram. Hy kin 24 jier âld wurde.
De bûnte gril hat in ûnopfallende brúngrize tekening. By winterdeis binne de fearren ljocht fan kleur. Yn de briedtiid wurde de fearren op de rêch roastbrún mei donkere flekken, ek hat de fûgel dan in swarte búkflek. De bûnte gril hat swarte poaten en in donkere snaffel dy't oan it útein in bytsje nei ûnder bûgd is.
Fersprieding
De bûnte gril syn briedgebiet leit meast op de arktyske toendra's, yn lytser tal briede se ek wol súdliker. It binne echte trekfûgels dy't somtiden grutte ôfstannen ôflizze om te oerwinterjen, dit hinget wol fan harren briedgebiet ôf.
Iten
De bûnte gril yt it meast ynsekten. Yn it briedgebiet yt er fierder spinnen, slakken en wjirms. Bûten de briedtiid hâld de bûnte gril him meast op oan de kust. Hjir yt de fûgel lytse dierkes dy't yn it slyk te finen binne lykas skulpdieren, lytse kreeften en wjirms.
Fuortplanting
De bûnte gril briedt yn in kûltsje op de grûn. Troch syn ûnopfallende kleur is de fûgel op it nêst net maklik te sjen. It wyfke leit 4 brún flekte aaien dy't troch beide âlden yn trije wike útbret wurde. De jongen bliuwe ek noch in trije wiken by de âlden foardat se harren sels rêde.
Diselmotor
thumb|150px|Fjouwertakt diselmotorproses In diselmotor is in ferbaarningsmotor mei kompresjeûntstekking (selsûntbrâning sûnder bûzjy), dêr't it brânstof-luchtmingsel fan yn 'e ferbrâningskeamer foarme wurdt (ynterne mingselfoarming) en dêr't it koppel fan oanpast wurdt troch de hoemannichte ynspuite brânstof (kwalitative regeling fan 'e belesting). Hy kin op ferskate brânstoffen wurkje, wêrûnder disel. Dieselmotoaren binne te krijen as twatakt - of fjouwertaktsûgermotors; hja wurde karakterisearre troch in relatyf heech rendemint en de mooglikheid om se te ûntwerpen mei sawol in leech as in heech fermogen.
De útfiner fan de diselmotor is de Dútske yngenieur Rudolf Diesel, dy't syn opfettings oer in motor mei in bysûnder heech rendemint foar it earst publisearre yn 1893 yn it wurk Theorie und Konstruktion eines rasjonellen Wärmemotors. Yn de jierren nei 1893 slagge it him en bou sa 'n motor yn in laboratoarium fan de Maschinenfabrik Augsburg (no MAN), mar allinnich troch ôf te wiken fan it konsept dat yn syn boek beskreaun is. Troch syn patinten, dy't yn in soad lannen registrearre waarden, en syn aktive public relation waard er de nammejouwer fan de motor en it byhearrende distillaat.
Petroglyf
200px|thumb|De saneamde 'kranterots' yn [[Utah]] 200px|thumb|Kollaazje fan petroglifen (hällristningar) yn [[Häljesta, Västmanland, Sweden]] 200px|thumb|Petroglifen fan elanden yn [[Glösa, Jämtland, Sweden]]
Petroglifen, binne ôfbylden (figueren, symboalen as oars) dy't yn rots skrast, kerve as hakke binne. It wurd petroglyf komt fan it Grykske wurd petros "stien" en glyphein "kerve". Faak wurde petroglifen yn it Frysk en Nederlânsk rotstekeningen neamd. Yn Skandinaavje hjitte se hällristningar.
Omgong fan Frankryk 2013
De 100ste edysje fan de Omgong fan Frankryk waard hâlden fan 29 juny oant en mei 21 july 2013.
Petroglyf
Prehistoaryske petroglifen
Petroglifen binne fan alle tiden, mar benammen dy út de prehistoarje binne ferneamd. Sy hearre by de âldste ôfbylden dy't minsken makke hawwe en komme op alle kontininten foar.
De ôfbylden hawwe yn in protte gefallen mei oker fold west. Petroglifen wurde op in protte plakken yn de wrâld fûn, mar de measten wurde fûn yn Skandinaavje, Siberië, it súdwesten fan Noard-Amearika en Austraalje.
De ôfbylden binne wol oars yn de ferskillende prehistoaryske kultueren, mar faak wurde proaibisten ôfbyld. De bisten krigen somtiids minsklike- of oare net-eigensoartige eigenskippen mei. Ek waarden petroglifen makke om kulturele en/as religieuze redenen, faaks ek gewoanwei om it moaie ôfbyld sels. De kennis oer de prehistoaryske minsk is lykwols noch te beheind om fan eltse petroglyf de oarspronklike bedoeling te efterheljen.
Cornelis Lely
|thumb|right|Ir. C. Lely thumb|right|Stânbyld fan ir Cornelis Lely op de Ofslútdyk Ir. Cornelis Lely (23 septimber 1854, Amsterdam – 14 jannewaris 1929, De Haach) wie in Nederlânske wetterboukundige, minister en gûverneur.
Lely syn libben
Kornelis Lely waard berne yn Amsterdam, as sânde soan fan Jan Lely en Adriana van Houten. Hy behelle yn 1875 it diploma fan sivyl-yngenieur oan de TH yn Delft. Hy kaam septimber 1886 yn tsjinst fan de Suderseeferiening, in feriening dy harsels ta doel steld hie in plan te meitsjen foar ôfsluting en ynpoldering fan de Sudersee. Yn 1891 hie Lely syn plan klear. Earst in grut tal jierren letter, nei de wettersneedramp fan 1916 hat er as minister troch in wet it plan ta útfiering brocht. Dêrneist waard op syn oantrunen de Bergse Maas ôfsletten, en befoardere hy it spoar.
Yn de âldens fan 36 jier waard Lely beneamd ta minister fan Wettersteat, Hannel en Yndustrie yn it Kabinet-Van Tienhoven (1891-1894). Lely wie minister fan Wettersteat in noch twa kabinetten: het Kabinet-Pierson (1897-1901) en het Kabinet-Cort van der Linden (1913-1918). Dêrtusken wie hy fan 1902 tot 1905 gûverneur fan Suriname. Yn 1898 loadste hy de wet foar de Noardeasterlokaalspoarwei-Maatskippij troch it parlemint en ûnder syn gûverneurskip yn Suriname befoardere hy it yn earsten partikuliere plan foar de oanlis fan de Lawaspoarwei. Yn 1913 waard de ynpoldering fan de Sudersee troch syn tadwaan opnaam yn it regearprogram. De Suderseewurken binne foar it grutste part nei syn plan útfiert.
Lely is yn de âldens fan 74-jier ferstoarn yn de strange winter fan 1929. Hy hat it sluten fan de Ofslútdyk net meimakke en ek net it drûchmeitsjen fan de earste polder de Wieringermar.
Lely's plan foar de Sudersee
Hoewol der hûnderten jierren foar Lely al praat waard oer it ynpolderjen fan de Sudersee, wie Kornelis Lely de earste dy in technysk-útfierber plan presintearre, dat oplossingen hie foar problemen as de ôfwettering fan de Isel. It drûchmeitsjen fan de Sudersee is lang sjoen as in wyld plan, ek neidat syn plan presintearre wie, en der is lang praat oer de foar- en neidielen, lykas de ekonomyske gefolgen foar de fiskersdoarpen, it jild dat it kostje soe en de risiko's.
Lely koe syn plan ta útfiering bringe om't er neist yngenieur ek noch in goed politikus wie. Ek doe't er yn 1913 it drûchmeitsjen fan de Sudersee yn it regearprogram krige wie der noch in protte maatskiplike wjerstân. Twa saken hawwe Lely holpen: De Earste Wrâldkriich soarge foar in tekoart oan iten, wêrtroch't de ekstra bougrûn dy't de Suderseewurken opsmite soene fan grutter belang achte waarden. De belangrykste omslach kaam lykwols troch de wettersneedramp fan 1916. De gefolgen fan dy wettersneed soarge dêrfoar dat de publike opiny feroare; men koe de gefaren fan de see net negearje. Twa jier letter kaam de Suderseewet troch it parlemint.
De fisy fan Lely wie it koarter meitsjen fan de kustline. De ferdigening tsjin de see wie sa sterk as de swakste skeakel, sa redenearre Lely, en mei de hûnderten kilometers oan kustline wie it dreech om in effektive wetterkearing te ûnderhâlden. De Ofslútdyk hat dat allegear ferfongen troch in inkele dyk. De fisy fan Lely is letter yn de 20e iuw nochris tapast by de Deltawurken, wêrby't de kustline fan Seelân in grut stik ynkoart is.
Ferskaat
De plakken Lelystêd yn de provinsje Flevolân, en Lelydoarp yn Suriname, binne nei Lely neamd, lykas it gemaal Lely yn de Wieringermar. Yn Amsterdam is in autowei nei him neamd: de Cornelis Lelylaan.
Syn wittenskiplike fertsjinsten waarden erkend mei syn beneaming yn 1895 ta lid fan de Keninklike Nederlânske Akademy fan Wittenskippen, ôfdieling Natuerkunde, en yn 1905 mei it earedoktoraat fan de Technyske Hegeskoalle yn Delft.
Op 23 septimber 1954 waar troch Keningin Juliana oan de Noard-Hollânske kant fan de Ofslútdyk in stânbyld fan Lely ûntbleate ta eare fan syn hûndertste jierdei. Dit byld, makke troch Mari Andriessen, stie op de igge fan Wieringen en seach út oer de dyk. Om't de wei oer de dyk útwreide waard wie it byld lykwols tusken it ferkear komme te stean, wat Rykswettersteat gjin gaadlik plak fûn, en dêrom waard it byld yn febrewaris 2004 fuorthelle. It byld sil neidat it opknapt is ferhúzje nei de omkriten fan it monumint op de Ofslútdyk.
Yn Lelystêd is yn oktober 2002 de "Zuil van Lely" oprjochte, in ûntwerp fan Hans van Houwelingen, dêr't op in tritich meter hege toer fan basalt in stânbyld fan Lely stie, makke troch Piet Esser. Om't Esser fûn dat de minsken syn wurk sa net goed sjen koenen, is dat der maitiid 2003 ôfhelle en stiet it foar no yn it stêdhûs. Yn novimber 2004 is der, 150 jier nei it bertejier fan Lely, in kopy fan it stânbyld troch Andriessen op set.
Frysk Jeugdparlemint
It Frysk Jeugdparlemint (of koartwei FJP) is in evenemint dat alle jierren holden wurdt yn Fryslân. Troch jongerein wurdt it bestjoer fan Fryslân neispile.
De skoallen
De tsien dielnimmende skoallen oan it Frysk Jeugdparlemint binne:
Eltse skoalle leveret acht persoanen. Elts persoan wurdt yndield by in kommisje. Troch guon wurdt foarôf neitocht oer it ûnderwerp en hokker ideeën se dêrfoar hawwe. Faak hawwe dy ideeën te krijen mei de jongerein. De dielnimmers hawwe ornaris in goed idee fan wat der ûnder de jeugd libbet.
De kommisjes
Der binne 8 kommisjes:
Woansdei
Woansdei wurdt benammen brûkt om mei inoar yn de kunde te kommen. De skoallen wurde foarsteld en men komt foar de earste kear gear by de kommisje. Dêr wurde de al betochte ideeën samle. Yn de kommisje beslút men meastal let op de dei hokker foarstel fierder útwurke wurdt.
Tongersdei
Op dizze stressfolle dei wurdt it keazen idee útwurke. Foar alles wat der ôfpraat wurdt, is tastimming en faak ek in hantekening nedich. Dat, as bygelyks in seal ôfhierd wurde moat, moat men in skriftelike oerienkomst hawwe mei de sealferhierder. At dit ûntbrekt, dan wurdt it foarstel net goedkard troch de Foarsitters en hat alle wurk om 'e nocht west. Dizze dei wurdt troch in hiel soad as tige dreech belibbe. Op tongersdei wurdt besletten wa't de Deputearre wurdt yn de kommisje. De Deputearre ferdigenet it foarstel fan de kommisje by de Algemiene Gearkomsten op freed. De dei wurdt ôfsletten mei in fraksjegearkomst. Dat hâldt yn dat alle leden dy't in skoalle fertsjintwurdigje by inoar komme om oer foarstellen te praten.
Freed
Freed is de dei fan de Algemniene Gearkomsten. Per Algemiene Gearkomst wurdt ien foarstel behandele. Yn dizze gearkomsten wurdt debatearre en stimd. Als men in foarstel goed fynt, mar details feroarje litte wol, kin in amendemint yntsjinne wurde; in wizigingsfoarstel. By in amendemint kin der allinnich foar of tsjin stimd wurde. By it hiele foarstel foar, tsjin of ûnthâlding.
Lieding
De Algemiene Gearkomsten stean ûnder lieding fan 2 foarsitters en in griffier. At men sprekt by de Algemiene gearkomsten, moat der altyd fia de foarsitter praat wurde. Dizze dagen rinne der altyd provinsjemeiwurkers om dy't om rie frege wurde kinne. De kommisjes sels wurde laat troch in foarsitter en in skriuwer.
Parsegroep
Yn dizze dagen is der ek in Parsegroep oanwêzich. Dizze bestiet út learlingen. De Parsegroep makket boekjes mei FJP-nijs en allegear aardige anekdoates.
2008
De foarstellen fan it 17e jeugdparlemint wienen:
Jehannes de Doper
right|thumb|[[Skryn fan Jehannes de Doper yn de Omajjadenmoskee yn Damaskus.]] Jehannes de Doper wie in Kristlike profeet dy't om-ende-by 30 n.Kr. libbe en yn Judeä preke.
Mûntsjebuorstermole
thumb|220px|De Mûntsjebuorrenmole yn 2008 De Mûntsjebuorstermole (Nederlânsk: Monnikenburenmolen) is in poldermole en ryksmonumint tichtby it doarp Nijhuzum yn de gemeente Nijefurd.
Jehannes de Doper
Neffens it grutste part fan it iere kristendom wie Jehannes de paadslochter fan Jezus. Oaren, lykas de Mandeeërs seagen him lykwols as de lêste profeet.
Mûntsjebuorstermole
Yn 1994 waarden sloopplannen foar it ûnderhûs fan de mole tanksij yngripen fan inkele Fryske moleleafhawwers keard. De mole waard yn 2003 eigendom fan de Molestifting Nijefurd, dy't him hielendal restaurearje liet. De ûndertoer waard ôfbrutsen en is yn it wurkplak oplape, wylst de boppetoer hielendal nij makke waard. Sûnt 2008 is de Mûntsjebuorstermole wer mealree. Hy is oanwiisd as ryksmonumint en kin op sneontemiddei besichtige wurde.
Petrosomatoglyf
In petrosomatoglyf is in ôfbyld yn in rots fan in diel fan it minsklik lichem of fan in bistelichem. De Kelyske folken, sa as Pikten, Skotten, Ieren, lju út Cornwall en Kumbria, Bretanjers en Welsh hawwe der in soad fan makke. Dy ôfbylden komme út de Iere Midsiuwen; oaren dêr't de bedoeling fan net dúdlik is geane werom op de tiid fan de megaliten. It wiene wichtge symboalfoarmen, dy't brûkt waarden yn religieuze en wrâldske seremoanjes, bygelyks de kroaning fan keningen. Guon wurde beskôge as artefakten dy't ferbân hâlde mei hilligen en helden út de folkloare, lykas Kening Arthur.
Blasketeilannen
thumb|Lizzing fan de Blasketeilannen thumb|Ferlitten huzen op Grut Blasket
Blasket-eilannen (Ingelsk: Blasket Islands, Iersk-Gaelysk: Na Blascaoidí) is in eilannegroep bewesten de Ierske kust en part fan County Kerry. Tsjintwurdich binne se net bewenne. Yn it ferline wiene de 5 grutste bewenne en de 7 lytsere eilannen net. Yn 1953 ferlieten de lêste bewenners Great Blasket Island.
Petrosomatoglyf
De term 'petrosomatoglyf' moat net trochelkoar helle wurde mei 'petroglyf', in term dy't ôfbylden fan alle libbebe en deade dingen bestrykt, as mei in piktogram.
Blasketeilannen
In protte neisieten fan de eilanners wenje no yn Springfield, Massachusetts en oaren wenje noch op it skiereilân Dingle, yn it sicht fan harren eardere thús.
Petrosomatoglyf
In protte foarbylden fan petrosomatoglifen sille in natuerlike oarsprong hawwe, sa as troch riviere útsliten holtes yn stiennen; lykwols dogge dy ek ta de saak meidat sy ek faak yn ferbân brocht binne mei hilligen, legindaryske persoanen, feeën ensafuorthinne.
Blasketeilannen
Ein 19e iuw, begjin 20e iuw wiene de eilanners it ûnderwerp fan antropologysk- en taalkundich ûndersyk, benammen troch skriuwers en taalkundigen sa as Robin Flower, George Derwent Thomson en Kenneth H. Jackson. Op harren oantrún en dy fan oaren ferskynden in tal boeken fan de eilanners dêr't in soad fan harren tradysjes en wize fan libjen yn fêstlein binne. Foarbylden binne An tOileánach (The Islandman) fan Tomás Ó Criomhthain, Peig troch Peig Sayers en Fiche Blian ag Fás (Twenty Years A-Growing) fan Muiris Ó Súilleabháin.
De Blasketeilannen binne wol Next Parish America neamd, fral yn Amearika in populêre term.
De seis grutste Blasketeilannen binne:
Harry Mulisch
Harry Kurt Victor Mulisch (Haarlim, 29 july 1927 - Amsterdam, 30 oktober 2010) wie ien fan 'e wichtichste Nederlânske skriuwers fan nei de Twadde Wrâldkriich.
Mulisch syn hâlden en dragen waard faak omskreaun as arrogant, dat, en syn stipe oan it Kuba fan Fidel Castro kaam him op krtyk fan guonts te stean. Hy jildt as ien fan de wichtichste nei-oarlochske Nederlânske skriuwers en wurdt ta "De Grutte Trije" fan de Nederlânske literatuer fan nei de oarloch rekkene, wêr't ek Willem Frederik Hermans en Gerard Reve by hearre. Mulisch wûn in grut tal literêre prizen, lykas de Priis fan de Nederlânske Letteren en de P.C. Hooft-priis, beide foar syn hiele oeuvre. De ontdekking van de hemel waard 2007 útroppen ta it bêste Nederlânskstalige boek fan alle tiden. Yn oktober 2010 stoar de auteur yn 'e âldens fan 83 jier oan kanker.
Wichtige skriuwersprestaasjes
Harry Mulisch hat in grut tal ferneamde en nei oare talen oersette boeken skreaun, wêrfan't der ek in protte in priis wûn haw, hjir in gronologyske list dêrfan:
Máxima Zorreguieta
Máxima Zorreguieta (Buenos Aires (Argentynje), 17 maaie 1971), nei har houlik Prinses Máxima fan de Nederlannen neamd, is de frou fan kening Willem-Alexander fan de Nederlannen. Offisjeel is har folsleine titel Har Majesteit Keninginne Máxima, Prinsesse fan de Nederlannen, Prinsesse fan Oranje-Nassau, mefrou Van Amsberg, mar yn it deistich taalgebrûk wurdt se yn 't koart Keninginne Máxima neamd. De oansprektitel fan keninginne hat sy nei de ynhuldiging fan kening Willem-Alexander, op 30 april 2013, krigen.
Keninginne Máxima en kening Willem-Alexander hawwe trije dochters, Amalia, Alexia en Ariane.
Emma fan Waldeck-Pyrmont
Emma prinses fan Waldeck en Pyrmont (Arolsen, 2 augustus 1858 - De Haach, 20 maart 1934 ) wie de twadde frou fan kening Willem III en de mem fan keninginne Wilhelmina.
Nei de dea fan Willem III yn 1890 wie hja oant 1898 regintesse foar har dochter. Emma hechte in soad belang oan optreden yn it iepenbier en reizge yn 1891 en 1896 mei Wilhelmina lâns alle provinsjes. Sa fergrutte hja de populêrens fan it Keninklik Hûs dy't ûnder kening Willem III (bynamme: 'Kening Gorilla') in djiptepunt berikt hie.
Libben
Emma waard berne op it Slot Arolsen as dochter fan de foarst Georg Viktor fan Waldeck-Pyrmont en syn earste frou, Helene fan Nassau. Yn 1869 ferstoar har âldere suster Sophie oan tuberkuloaze, itjinge in djippe yndruk makke op de doe noch tige jonge prinses. Letter stifte hja yn Nederlân it Emma-fûns om dy sykte te bestriden. thumb|200px|left|Willem III en Keninginne Emma Op 7 jannewaris 1879 boaske Emma yn 'e âldens fan 20 jier mei de 41 jier âldere kening Willem III. Dêrby gyng Emma fan de lutherske tsjerke oer op Nederlânsk Herfoarme Tsjerke. Ut it houlik waard op 31 augustus 1880 Wilhelmina berne. Foar Emma wie de religieuze foarming fan Wilhelmina in tige wichtige saak.
Emma learde al fuort nei har ferloving mei Willem III Nederlânsk; it regear hie foar dat doel de rektor fan it gymnasium yn De Haach oansteld, Laurens Reinhard Beynen (1811–1897), om Emma yn Arolsen it Nederlânk machtich te meitsjen. It wie Emma dy't troch har foarbyld der foar soarge dat oan it hôf en yn de bettere kringen tenei Nederlânsk praat waard. Earder brûkten it hôf en de boppelaach frjemde talen as fiertaal. Dat krekt immen as Emma, dy't sels net yn it Nederlânsk grut brocht wie, it Nederlânsk as fiertaal befoardere waard troch de befolking tige wurdearree.
Emma wie in populêr lid fan it keningshûs en hja droech by oan it ferstevigjen fan de konstitúsjonele monarchy. Yn 1918 liet hja har troch de skilder Jan Veth portretearje. Har grutte tal besites yn it lân en har krewearjen om Wilhelmina ta te rieden foar de troan soargen foar mear betrouwen yn it Hûs fan Oranje.
De lêste jierren fan har libben wenne Emma simmerdeis yn paleis Soestdijk en winterdeis yn it paleis Lange Voorhout yn De Haach. Yn it paleis Lange Voorhout ferstoar Emma op 20 maart 1934.
Piter Jellespriis
De Piter Jellespriis is in literêre priis dy't yn 1973 ynsteld is troch de gemeente Ljouwert. Nammejouwer fan de priis is de yn Ljouwert berne dichter-steatsman Pieter Jelles Troelstra (1860-1930), dy't yn syn skriuwerij syn namme faak op de Fryske manear skreau: Piter Jelles.
De priis waard fan 1974 oant 1992 ien kear yn de twa jier útrikt. Dêrnei ien kear yn de fjouwer jier.
Maarheeze
De eardere gemeente Maarheeze hie yn 1996 9.168 ynwenners en in oerflak fan 55,23 km². thumb|Maarheeze yn 1865 De kearn Maarheeze is lykas hast alle plakken yn Cranendonck (útsein Budel-Dorplein) as esdoarp ûntstien. De âldste skriftlike fernijing fan Maarheeze is fan 1289 doe't Willem fan Cranendonk hear fan Maarheeze neamd waard.
Maarheeze hat in frijwat grut yndustryterrein: Den Engelsman.
Etymology
De namme Maarheeze hat it wurd maar, dat 'sompe' betsjut, en heeze, dat 'trochgong' betsjut. Dat Maarheeze betsjut 'paad troch de sompe'.
Wynmotor Nijetrine
Wynmotor Nijetrine kinne ferwize nei ien fan de moles by it doarp Nijetrine:
Hartochdom Boergonje
It Hartochdom Boergonje wie tusken 880 en it begjin fan de 15e iuw in feodaal gebiet mei in soad selsstannichheid yn it Frânske ryk. It bestie út in grut part fan de feriene Boergonjeske gewesten, haadstêd wie Dijon. Boergonje waard regeard troch hartoggen, wêrfan Karel de Stoute de lêste wie. Hy ferstoar yn 1477, wêrnei't it súdlike part fan it hartochdom ûnder de Frânske kroan fan Kening Loadewyk XI, wylst de Lege Lannen by Habsburch kamen.
Untstean
Nei dat Gûndomar II tsjin Lotarius en Gildebert I yn 534 ferslein waard, waard it eardere keninkryk Boergonje in part fan it Frankyske Ryk. It hâlde wol in aparte status, want de âlde wetten fan it lân bleaune bestean. Stadichoan ferwettere it ûnderskied tusken Franken en Boergonjers en assimilearren de folken yn Latynsprekkende befolking om harren hinne. Dit Boergonjeske part fan it Frankyske Ryk lei yn de hiele Rhônedelte, benammen de hjoeddeiske regio’s Rhône-Alpes en Provence-Alpes-Côte d’Azur. By it Ferdrach fan Ferdun foel it westlike part fan Boergonje yn West-Frânsje en it eastlike yn Midden-Frânsje.
It noard-westlike, of Frânske, part fan Boergonje waard in hartochdom ûnder de Frânske kroan yn 880, doe’t de Frânske kening Karel II de titel fan Hartoch fan Boergonje oan syn sweager Richard fan Autûn skonk. Dizze line hâlde stân oant 1004, doe’t Boergonje waard anneksearre troch Hindrik I. De lêste hartoch, Otto-Willem, hie gien soannen. Boergonje waard yn namme wer ûnôfhinklik yn 1032, doe’t Hindrik de titel skonk oan syn broer Robert I Kapet.
Hûs fan Falois
It Hûs fan Kapet kaam oan de ein mei de dea fan Filips I fan Boergonje, dy’t gjin bern hie, yn 1361. Karel de Lilke, kening fan Navarra, kleemde no de titel, mar dit wie net te akseptearjen foar Frankryk: Navarra stipe Ingelân yn de Hûndertjierrige Oarloch tusken Ingelân en Frankryk. De Frânske kening Jan II skonk de titel oan syn soan Filips de Stoute, wêrmei it Hûs fan Falois begûn.
Under Filips en syn soan Jan sûnder Eangst waard Boergonje, de jure fan fasal fan de Frânske kening, in bedriging foar de Frânske troan. Karel VI, de pakesizzer fan Jan II, wie dwylsinnich, en Filips hie de Frânske troan opeaske. Syn grutste tsjinstanner wie Loadewyk fan Orléans, in jongere broer fan Karel VI. Yn 1407 fermoarde Jan sûnder Eangst Loadewyk, en alhoewol’t Jan absolúsje krige fan Karel VI, waarden de relaasjes net wer goed.
De Ingelske kening Hindrik V hie yn de geheim in ferbûn mei Jan sûnder Eangst sletten en by de Slach fan Agincourt wienen Boergonjeske militêren net oanwêzich. It Frânske leger waard yn dy slach fernietige. Yn 1418 feroveren Boergonjeske militêren Parys, mar de dauphin Karel VII koe ûntkomme. Karel de Dwylsinnige waard troch Boergonje ûnder druk setten om net Karel VII, mar de soan fan Hindrik V as troanopfolger te beskôgjen. Dêrmei waard de troan fan Frankryk nei Ingelân oerjûn.
Yn 1419 waard Jan sûnder Eangst op 10 septimber fermoarde troch militêren fan de dauphin, mar dit koe net tsjingean dat op 6 novimber 1429 net Karel VII, mar de jonge Hindrik VI fan Ingelân de Frânske troan krige. Jan syn soan Filips de Goeie wie no hartoch fan Boergonje, en mei diplomatike setten bewarre hy de frede mei it leger fan de dauphin en Ingelân. Filips slagge deryn syn ryk út te wreidzjen mei parten fan de Lege Lannen. Tsjin 1451 omfieme it Boergonjeske gebiet de Lege Lannen, útsein Fryslân, Gelre en Brabân-Limboarch en ek sûnder Luik en in tal lytsere gebieten dy’t nea ta de Santjin Provinsjes heard hawwe. Gelre en Brabân-Limboarch wienen doe al fasallen en ek Lúksemboarch kaam ûnder it bewâld fan Boergonje. Yn it hjoeddeiske Frankryk kamen ek Arteesje en Pakardië, parten fan Lotaringen, neist de âlde kearn fan Boergonje by it Boergonjeske gebiet. De hartoggen wienen no op it hichtepunt fan harren macht.
Under Filips syn soan Karel de Stoute waard de Boergonjeske macht sintralisearre yn de rike en ekonomysk wichtichste Lege Lannen, nei dat yn 1430 ek Brabân-Limboarch definityf by Boergonje kaam nei de dea fan Jan IV fan Brabân. De haadstêd fan it ryk waard nei Brussel ferpleatst. Karel besike syn besittingen noch fierder út te wreidzjen mei diplomatike en militêre aksjes. Dat ferrûn yn it begjin tige goed, mar yn 1477 kaam Karel om yn de Slach by Nancy tsjin Lotaringen en Switserlân. Frankryk makke gebrûk fan de sitewaasje om grutte parten fan it ryk, wêrûnder Boergonje sels, yn it besit te krijen.
Bestjoer
Mei Filips de Goeie begûn in Boergonjeske sintralisaasjepolityk. Der waard in ienheidsmunt ynfierd en de sintrale ynstellings waarden lyk foar alle gewesten. Neist de foarst wie der in Hofrie dy’t syn persoanlik advysorgaan wie. Dizze Hofrie krige stadichoan ek politike macht. De rekkenkeamer wekke oer de finânsjes en de Grutte Rie fan Mechelen krige de rjochterlike macht. Om dizze funksjes yn te foljen waard brûk makke fan amtners.
De ein
Karels dochter Maria fan Boergonje wie no de erfgenamt fan de Lege Lannen, en har hân waard troch in soad minsken socht. De Frânske kening Loadewyk XI hope dat sy houwe soe mei syn soan Karel, om sa ek de Lege Lannen ûnder syn bewâld te krije. Mar Maria houde yn 1477 mei de Eastenrykske aartshartoch Maksimiliaan. De Boergonjeske lannen, sûnder Boergonje sels, kamen yn it besit fan Habsboarch. It Habsboarchske Boergonje, dat wol sizze: de Boergonjeske Nederlannen, en fan 1493 ôf, ek Franche-Comté, letter tegearre de Boergonjeske Kreits fan it Hillige Roomske Ryk, soe yn 1543 ek Gelre en Fryslân derby krije, wêrmei de Santjin Provinsjes ûnder ien hearsker kamen.
Onsta
Onsta (eartiids ek stavere as Onseda, Onsitha, Onsatha) is de namme fan in wichtich Frysk haadlingelaach. Hja spilen in wichtige rol yn de 15e iuw. It laach wurdt rekkene ta ien fan de âldste en foarnaamste yn de Grinslanner Ommelannen.
De Onsta's wenne op de Onstaborch te Sauwerd.
Worp Juckema
Worp († 1510), Skieringer dy't Ljouwert ynnaam (1487). Hy waard gûverneur fan Ljouwert en grytman fan Ferwerderadiel (± 1505). Hy wie fan it laach Juckema
Tjallingafûns
It Tjallingafûns is stifte yn 1541 en hat as doel om ta yn de ivichheid by te dragen oan de soarch foar weesbern. Hjoed de dei bestiet it Tjallingafûns noch altyd. It fûns hat de rjochtsfoarm fan in stifting en is deponearre by de Keamer fan Keaphannel yn Amersfoort. Yn Ljouwert stiet oan de Huzumerleane 95 noch altyd it Tjallingaweeshûs, ek wol Tjallingastate (wenhûs), dat boud is yn 1907 en as weeshûs funksjonearre hat oant 1937.
Woartels
It Tjallingafûns hat syn woartels yn de lette midsiuwen. Der wie doe in pleats of state mei lân yn Nijtsjerk, hjoed de dei Westernijtsjerk, by Marrum yn de gemeente Ferwerderadiel, dat yn besit wie fan de Zthalinga’s, it “Zthalinga-goed”. Dêr komt de namme “Tjallinga” wei. Op dizze pleats waarden doe al weesbern opfongen en fersoarge. Troch oererving is it landerij yn hannen kommen fan Sjoerd Andla en Kinsck Ropta.
De stifting fan it Tjallingafûns (1541)
Yn 1541 hat it echtpear Andla en Ropta de Tjallinga landerijen ûnderbrocht yn in fûns, dat ta doel hie om oant yn de iuwichheid de soarch foar wezen te ferankerjen. Frou Ropta hie by de stifting bepaald dat der in fjouwerkoppich fûnsbestjoer komme moast. It fûnsbestjoer hie as taak om der op ta te sjen dat de boer, dy’t de pleats en it lân pachtte, ek soarge foar de tolve oant fyftjin weesbern. Al nei tsien jier gong it mis fanwegen wanbehear en te min tafersjoch. Omdat it fûnsbesjoer faalde koe frou Ropta mei súkses it fûnsbestjoer nei hûs stjoere en in nij bestjoer oanwize. Yn har testamint hat frou Ropta doe fêstlizze litten dat de besitters fan Ropta State yn Mitselwier, de Papinga State fan Weidum en de Camstra State fan Wurdum elts rjocht ha op ien sit yn it bestjoer fan it Tjallingafûns. De statebesitters wienen famylje fan frou Ropta en har man Sjoerd Andla. Yn 1581 ferstoar frou Ropta. De nije opset wurke in skoft tige goed, mar nei it ferstjêren fan de bestjoersleden, dy’t gjin neiteam krigen, kaam it fûns ûnder behear fan fiere famylje. Dizze krigen spul en nei de Tjallinga landerijen waard net mear omsjoen. De boer naam hieltyd mear syn eigen frijheid en it tal wezen dat opfongen waard, waard hieltyd lytser, oant it moment dat de boer sels yn de state luts en it hearehûs leech stean liet. It hearehûs ferinnewearre en waard om 1700 hinne troch de boer sloopt. Op in beskaat stuit lit it provinsjebestjoer witte dat de pleats net langer as weeshûs oanmurken wurde kin, en sloech de boer oan foar lânsbelesting. De boer reagearre troch de lêste twa wezen fuort te stjoeren en stelde it lêste oerbliuwende bestjoerslid fan it Tjallingafûns, jonker W. van Sytzama, dêrfan op de hichte. It wie in djiptepunt yn it bestean fan it fûns en it wie ûnwis oft it fûns ea wer funksjonearje soe.
De famylje Buma en it Tjallingafûns (fan 1749 ôf)
Jonker Van Sytzama wist net wat er mei de sitewaasje oanmoast en hy besleat help te sykjen. Hy gie op besite by lânhear fan Papinga State, de hear W.F. Buma. Buma wie de âld lânhear fan Papingastate opfolge, en neffens it testamint fan frou Ropta hat de besitter fan Papinga State it rjocht om yn it bestjoer fan it Tjallingafûns sitting te nimmen. Sytzama hope dat Buma fan dit rjocht gebrûk meitsje woe. Buma akseptearre, en it Tjallingafûns begûn oan in nij haadstik yn syn bestean. Fan doe ôf oan soe it Tjallingafûns en de famylje Buma oan inoar ferbûn bliuwe. De earste stap dy’t Buma sette wie it yn kaart bringen fan de skulden en besittings fan it fûns. Ta harren grutte skrik ûntdutsen de twa bestjoersleden dat allinnich de state en inkelde lannen fan it fûns wienen. Fan de eigendom fan in protte lannen dy’t in it testamint fan frou Ropta neamd wienen, wie neat mear werom te finen. Boppedat wie der gjin pacht foar dizze lannen ynkommen en hie de boer in protte fan de opstallen yn eigendom. Om koart te gean: de kas wie leech, in protte eigendom wie fuort en it bestjoer waard konfrontearre mei in dwerse, stutige boer. It wie dreech om de boer út te keapjen, omdat de lannen fan it fûns bewierd wienen mei skulden oan de boer. Buma wie lykwols net foar ien gat te fangen en betocht in plan om stadich oan de skulden ôf te lossen en wer greep op Tjallingastate te krijen. Jonker Sytzema wie net oertsjoege, mar yn 1753 kaam de stutige boer te ferstjêren en Sytzema joech Buma grien ljocht. It jier dêrop waard Sytzema syn sûnens gau minder, en omdat er Buma it Tjallingafûns wol tabetroude, hat hy Buma by de notaris machtige om sûnder him it fûns bestjoere te meien. Alve jier letter ferstoar jonker Sytzema, en Buma stie der allinnich foar. Buma koe him der lykwols goed mei rêde, en yn 1765 waarden der wer wezen opfongen op de Tjallinga State. Earst mar twa, mar in pear jier letter wienen it der yn de regel al gau in stik as seis. Sy waarden grutbrocht tagelyk mei de bern fan de boer, en it fûns betelle it ûnderhâld fan de wezen. De lânbou florearre en it fûns hie gjin jildnoed mear. It tal wezen waard fergrutte fan seis nei tolve. In goede hûnderd jier (1875) en in oantal generaasjes Buma fierder kaam de klad der lykwols yn. In âld-boer en boerin waarden opfolge troch harren soan. Dizze soan wie grutwurden yn in gesin mei tolve weesbern. Dat hie de nedige spannings opsmiten yn it gesin en dat hie syn spoaren neilitten by de boeresoan. Hy moast net folle ha fan de weesbern. De jonge boer sette de bern swier oan it wurk, hie se yn de fodden en joech se min te iten. Der gongen praatsjes yn it doarp en op in jûn kaam de hear mr. B.Hopperus Buma persoanik del foar in ynspeksje. Wat Buma seach moat in raar gesicht west ha, want it ferhaal giet dat Buma de jonge boer mei in swipe efternei sitten hat.
It Tjallingaweeshûs ferhuzet nei Ljouwert (1877)
Buma realisearre him dat der mear tafersjoch needsaaklik wie, en besleat it weeshûs te ferpleatsen nei Ljouwert. Buma wie foar in grut part fan it jier yn Huzum te finen, dêr’t er oan de Potmarge yn 1874 it bûtenhûs “Vaartzicht” bouwe litten hie. Nei lang besykjen slagge it him om in gernierwenning mei in oantal perselen grûn oan de Huzumerleane te keapjen. It wie in grut dûbeld hûs, en yn 1877 liet hy de wezen fan Nijtsjerk oerpleatse nei Huzum. Buma stelde in echtpear sûnder bern oan foar de deistige fersoarging en hold sels tafersjoch op de gong fan saken. Yn 1907 waard de âlde gernierswenning ferfongen troch it Tjallinga Weeshuis, dat der hjoed de dei noch stiet. Der waarden seis oant sân wezen opfongen. Fan 1904 oant 1920 waarden de wezen foarsoarge troch Vader en Moeder Bouma, tafersjoch en bestjoer waarden útfierd troch de opfolger fan de hear B. Hopperus Buma, de hear W.W. Hopperus Buma. De krisis fan de jierren tritich betsjutten foar de it Tjallingaweeshûs lykwols ek in krisis. In protte fermogen fan it weeshûs siet yn landerijen. Dizze smieten yn de krisis minder op en de kosten foar it weeshûs wienen somtiden grutter as de lannen opsmieten.
De ein fan wezeopfang yn eigen behear (1937)
De reserves wienen op en W.W. Hopperus Buma suvere tekoarten somtiden út priveefermogen oan. Yn 1934 ferstoar W.W. Hopperus Buma en de erven moasten besunigje. Sy besluten it pân te ûntromjen en fan 1937 ôf waard it ferhierd oan boargemaster fan Ljouwerteradiel, de hear Hora Siccama. De twa lêste wezen waarden yn in boargerwenning ûnderbrocht. Besluten waard om gjin nije wezen op te nimmen oant it fermogen wer grut genôch wie om it Tjallingaweeshûs wer yn gebrûk nimme te kinnen. Oant dy tiid waard it fûns oars ynset. Der waarden subsydzjes ferliend oan húshâldens wêrfan de kostwinner fuortfallen wie. Dy methoade bliek goed te wurkjen, foar it fûns, de bern en de famylje. Yn 1951 waard dêrom it pân oan de Huzumerleane definityf ôfstietten. Neffens it fûns koenen mear bern holpen wurde troch subsydzjes te ferstrekken as it yn eigen behear opfangen fan bern yn in ynternaat.
It fûns hjoed de dei
De stifting “Tjallinga Weeshuis” bestiet op 1 jannewaris 2009 noch altyd en hat neffens de Keamer fan Keaphannel syn sit yn Amersfoort. De lêste fûnsbestjoerder dêr’t it boek: “Vier eeuwen Tjallinga Weeshuis” fan J.F. Broos melding fan makket, is de hear J.C. Hopperus Buma te Amersfoort. J.C. Hopperus Buma is yn 1981 ferstoarn en is te hôf brocht op de famyljebegraafplak yn Weidum.
Boarne
J.F. Broos, "Vier eeuwen Tjallinga weeshuis". Fryske Akademy, Ljouwert 1982 (ISBN 90-6171-609-8)
Wynmotor Weidum 2
thumb|240px|De Wynmotor Weidum 2 yn 2009 De Wynmotor Weidum 2 is in poldermole yn it doarp Weidum, yn de gemeente Littenseradiel, dy't yn of omtrint 1925 boud waard.
De mole is in seisblêdige Amerikaanske wynmotor fan it type Record-8, dy't boud waard troch de firma Bakker yn Drylts. It is it ienichste oerbleaune eksimplaar fan dit type yn Nederlân. De mole stiet oan de súdrâne fan Weidum oan de Hegedyk. Hy waard boud foar de bemealling fan in stik lân fan 1,5 ha, dat ûntstie neidat oan de ein fan de njoggentjinde iuw de terp fan de Borniastate ôfgroeven wie. Omdat de mole net mear funksjonearre, tocht de partikuliere eigener der oer om him te slopen. De gemeente Littenseradiel naam dêrom it inisjatyf foar in restauraasjeplan, wêrby't ek It Pleatselik Nut út Weidum belutsen waard. De bedoeling wie dat de mole in monumintestatus krije soe. Hoe't it mei dy plannen stiet wie anno 2008 net bekend.
Royan
Royan is in stêd yn Frankryk en it Frânske departemint Charente-Maritime. Yn 'e stêd wenje likernôch 17.100 minsken.
Wynmotor Koudum 1
thumb|right|250px|Wynmotor koudum 1 De Wynmotor Koudum 1 is in poldermole en ryksmonumint by it doarp Koudum, yn de gemeente Nijefurd.
De mole is in mealreeë Amerikaanske wynmotor, dy't ûngefear in heale kilometer besúdwesten Koudum oan it Jan Boerskanaal stiet. Hy waard yn 1925 boud foar de bemealing fan it westlike diel fan de polder de Grutte Wester Gersleat, as opfolger fan in yn dat jier sloopte tradisjonele poldermole út 1854.
De wynmotor is in Herkules Metallicus, dy't makke waard by de Vereinigte Windturbine Werke AG yn Dresden en ymportearre waard troch de handelsmaatskippij R.S. Stokvis en Zn yn Rotterdam. Hy hat in wynrêd fan 30 blêden mei in diameter fan 12 meter en heart ta de grutste wynmotors fan Fryslân. De mole, dy't yn 1994/1995 restaurearre waard troch de firma Bakker út Drylts, is eigendom fan de Molestifting Nijefurd. Hy is oanwiisd as ryksmonumint en kin op ôfspraak besichtige wurde.
Blijer Feart
De Blijer Feart is in feart yn de gemeente Ferwerderadiel. It wetter rint fan de Dwarsmear troch Farebuorren nei Blije.
De namme Blijer Feart jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Blijaërvaart.
Twataktmotor
frame|right|Animaasje fan twa-taktmotor In twataktmotor (ek: twaslachmotor) is in sûgermotor (in type ferbaarningsmotor) dy't arbeid leveret by eltse delgeande beweging fan de sûgers yn de silinders. Dit yn tsjinstelling ta in Fjouwertakt-motor wêr't de sûgers arbeid leverje by eltse twadde delgeande beweging.
Regnerus Livius fan Andringa de Kempenaer
Eftergrûn, oplieding en iere karriêre
R.L. van Andringa de Kempenaer studearre oan de Universiteit fan Frjentsjer, mar helle gjin akademyske graad. Yn 1772 waard hy beneamd ta grytman fan Lemsterlân en folge hjirmei syn petefaar Daniel Livius van Andringa de Kempenaer op. Yn 1773 waard hy ek lid fan de Steaten fan Fryslân. Tusken 1773 en 1791 wie hy boppedat lid fan it Mindergetal en fan 1779 - 1781 wie hy lid fan de Admiraliteit fan Amsterdam foar Fryslân. Yn 1787 fertsjintwurdige hy Fryslân by de Steaten-Generaal yn De Haach. Fan 1791 - 1795 wie hy ek lid fan de Rekkenkeamer fan de provinsje.
Politike karriêre yn de Frânske tiid
R.L. van Andringa de Kempenaer stie dan wol bekend as Oranzjist, mar ûnderhâlde ek treflike kontakten mei de aristokratyske fleugel fan de patriotten. By de Frânske ynfal yn 1795 en de dêrby hearrende Bataafske Revolúsje waarden de grytmannen, w.û. De Kempenaer ôfsetten. Hy bleau in skoftlang amtleas boarger, mar waard yn 1801 lid fan it Wetjouwend Lichem, it parlemint fan de Bataafske Republyk. Fan 1806 - 1809 wie hy steatsriedslid yn bûtengewoane tsjinst belêste mei Koloniale Fraachstikken.
Op 8 maaie 1807 waard hy troch de kening fan Hollân, Loadewyk Napoleon beneamd ta lândrost (dws. gûverneur) fan Fryslân. Yn dy funksje stribbe hy, bystien troch oare ynfloedrike Friezen, nei in maksimale selsstannichheid fan de provinsje binnen it keninkryk. Yn febrewaris 1811 waard hy ferfongen troch Johan Gijsbert baron Verstolk van Soelen omdat keizer Napoleon him beneamd hie ta prefekt fan it departemint Boppe-Isel. Yn dy hoedanigens fêstige er him yn Arnhim, de haadstêd fan it departemint. Hy ferstoar op 3 desimber 1813 yn Arnhim yn de âldens fan 61 jier, op it momint dat de stêd troch de Prusen belegere waard.
Famylje
thumb|Judith Elisabeth d' Arnaud Regnerus Livius van Andringa de Kempenaer wie twaris troud:
Noard-Fryslân Bûtendyks
Noard-Fryslân Bûtendyks is in gebiet fan simmerpolders mei drinkdobben, kwelders en kwelderwurken. It behear fan It Fryske Gea is der op rjochte om de bûtendykse simmerpolders te feroarjen yn kwelders fan sa'n 4.000 hektare: de Bildtpollen, it Noarderleech, de Keegen en Ferwert- en Blije Bûtendyks. It is de bedoeling dat der ien grut kwelderlânskip ûntstiet, dat fan Swarte Harne yn It Bilt rint oant de pier fan Holwert ta.
Regnerus Livius fan Andringa de Kempenaer
Famylje
Ien fan syn soannen (1e houlik), Antoon Anne van Andringa de Kempenaer (1777-1825), waard op 24 novimber 1816 yn de adelstân ferheft. Hy wie ek grytman fan Lemsterlân (1816-1825). Syn healbroer wie jhr. Wilco van Andringa de Kempenaer (1809-1873).
Noard-Fryslân Bûtendyks
De hege seedyk is de grins tusken natuer en kultuer. Yndyksk leit it yn kultuer brochte boulân, oan de bûtenkant de simmerpolders, dy't meast as greide brûkt wurde, mei lânoanwinningswurken en riisdamen. Eartiids wienen dêr in soad dobben, mar dy binne by it yn kultuer bringen fan it lân tichtsmiten. Winterdeis binne de grutte kloften guozzen te finen, benammen de rotgoes en de paugoes. Ek smjunten sykje hjir massaal om fretten en rêst. By ôfgeand wetter ferspriede de fûgels har om yn it slyk iten te finen, by opgeand tij sammelje se har op de heechwetterflechtplakken.
Oan de râne fan it Noarderleech stiet op de dyk De Timpel fan Ids, in stielen monumint yn de foarm fan in timpel, makke troch Ids Willemsma. It is yn 1993 ûntbleate as oantinken oan it ôfmeitsjen fan de dykferheging.
Saksen (folk)
right|thumb|190px|Thúsgebiet fan de Saksen tusken de [[Weser, Eider en Elbe.]] De Saksen wienen in Germaansk folk út it noarden fan Jeropa, út it tsjintwurdige Dútslân en it eastlike diel fan it tsjintwurdige Nederlân.
Oan it begjin fan de 5e iuw stuts in part fan de Saksen it Kanaal oer en foel it tsjintwurdige Grut-Brittanje binnen, tegearre mei de Angelen, Friezen en de Juten. De Saksen dy't yn Dútslân efter bleaunen holden noch lang fêst oan har Germaanske godstsjinst, mar waarden troch de Franken, ûnder lieding fan Karel de Grutte, bekeard ta it Kristendom. Fangefolgen waarden se opnommen yn it Frankyske Ryk. In wichtich lieder fan de Saksen yn de striid tsjin Karel de Grutte wie Widukind. Yn de Midsiuwen waarden de Saksen in wichtich part fan it Hillige Roomske Ryk.
Yn Grinslân, Drinte, Oerisel, de Efterhoeke en Noard-Dútslân binne de Nedersaksyske dialekten, dy't besibbe binne oan de taal fan de Saksen, hieltyd noch de wichtichste streektaal.
Bremen (betsjuttingsside)
"Bremen" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:
Plakken yn de Feriene Steaten:
Merck Syrcks Terwisscha
Hy fertsjinne rom yn de oarloggen tsjin de Geldersken en Boergonjers.
Hy komt mei syn bruorren foar op de yn 1505 opmakke list fan Saksysk tagediene eallju.
As kriichsman hat er jannewaris 1515 ticht by it Uniahûs te Wurdum, wilens in belizzing, û.o. Jancko Douwama en Juw Jousma befrijd. Dizze en oare feiten tsjutte der op dat hy yn nauwe tsjinsbetrekking stien hat mei syn keizer Karel V.
Hy wie in soan fan Syrck Myrcks Terwisscha. Hy wie troud mei Hilcke.
Wankel-motor
thumb|De Wankelsyklus De wankelmotor, neamd nei syn ûntwerper Felix Wankel, is in soart fan ferbrâningsmotor dy't gjin silinders en sûgers hat, mar in likernôch trijehûkige rotor, dy't yn in soarte fan in trommel sit. Yn de iepen romten tusken de siden fan de rotor en de trommel wurdt in mingsel fan lucht en brânstof ta ûntploffing brocht en dêrtroch begjint de rotor te draaien en de krukas ek.
Foardielen fan de wankelmotor binne de kompakte bou, de enoarme akseleraasje en in minimum oan bewegende ûnderdielen sadat lege produksjekosten mooglik binne. Meidat de ûntbaarningsenerzjy fuortendaliks yn in draaiende beweging omset wurdt, trillet dizze motor hast net. De konvensjonele ferbaarningsmotor set de ferbaarningsenerzjy ommers oer in translearjende (op en del geande) beweging (sûgers) om yn in rotearjende beweging (krukas). Neidelen fan de wankelmotor binne in heger oaljeferbrûkt, dat troch de boppesmarring fan de motor komt, in frijwat heech brânstofferbrûk en flugge slitaazje oan de punten fan de skiif.
List fan grytmannen fan Skoatterlân
List fan grytmannen fan Skoatterlân fan 1515 oant 1851.
Herman van Rompuy
Van Rompuy is in tige leauwige katolyk