cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ter Apelkanaal
Skiednis
Yn 1765 besleat de stêd Grins in kanaal grave te litten fan Bareveld oant Ter Apel, foarby de buorskippen Barnflair en Munnekemoer, dêr't it yn Drinte fierder giet as Stads-Compascuum Kanaal. It kanaal moast it oanmeitsjen fan it heechfean fan it Boertanger Fean befoarderje. It 38 kilometer lange kanaal kaam parallel oan de Semsliny te lizzen. It kanaal kaam ree yn 1856. It kanaal waard brûkt ynearsten foar de turffeart, en letter ek foar it ferfieren fan ierdappels foar de ierdappelyndustry en strie foar striekartonfabriken. Om dy plakken hinne fêstigen harren kafees en winkels, dat wer late ta it foarmjen fan in doarp.
Hjoed-de-dei wurdt it kanaal noch brûkt foar de rekreaasjefeart.
Fan 1924 oant 1935 hat der in stasjon fan de spoarline fan Stedskanaal nei Ter Apel stien. It stasjonsgebou út 1926 waard yn 1968 ôfbrutsen.
Yn 1926 waard der in houten tsjerkje yn it doarp pleatst dat yn Klazienaveen-Noard stien hat. Yn 1992 waard dy tsjerke ôfbrutsen.
Avebe
Avebe hat in grut fabrykskompleks yn it doarp op it plak dêr't in lytse slach yn it kanaal sit. De ierdappelmoalfabryk waard yn 1904 as M & O (Musselkanaal en Omstreken) oprjochte troch 127 boeren. De fabryksgebouwen waarden yn 1913 boud.
Avebe, dat yn 1919 úteinsette as Aardappelzetmeel Verkoop Bureau (AVB), fuorsterke de ferkeap foar stikmannich selstannige koöperaasjes, wêrûnder M & O. Healwei de tweintichste iuw kamen de fabriken, dy't by Avebe oansletten wiene, mei in nij produkt: setmoalderivaten. Yn 1971 krige dat in nije ympuls doe't de fabriken en it ferkeapburo harren ta ien bedriuw ûntjoegen.
Katedraal fan Talin
De Katedraal fan Talin (Armeensk: Թալինի մայր աճար ) is in katedraal yn de Armeenske stedsje Talin wêrfan't de bou datearre wurdt op de 7e iuw. It bouwurk heart ta de grutste katedralen fan it lân en is foar in part yn ruïneuze steat.
Beskriuwing
Tichteby de katedraal stiet noch in lytsere tsjerke dy't wijd waard oan de Mem fan God (Sûrp Astvatsatsin). De bou dêrfan wurdt taskreaun oan ien fan de prinsen fan de famylje Kamsarakan, dy't yn de 7e iuw oer it gebiet om Talin hinne hearske.
Neef en nicht
In neef of in nicht is de soan (neef) of dochter (nicht) fan jins omke of muoike. Hjirby wurdt ek wol sprutsen fan in folle neef of in folle nicht, om ûnderskie te meitsjen mei de efterneef en efternicht. Dat is de soan of dochter fan in neef of nicht fan jins heit of mem, mar it kin ek de soan of dochter fan jins eigen neef of nicht wêze.
It Frysk makket tusken dizze beide betsjuttings gjin ferskil, mar it Ingelsk sprekt fan first cousin foar in folle neef of nicht; fan second cousin foar in efterneef of -nicht dy't de soan of dochter fan in folle neef of nicht fan jins heit of mem is; en fan first cousin once removed foar in efterneef of -nicht dy't de soan of dochter fan jins eigen neef of nicht is. Dêrby jout it once removed oan dat der ien generaasje fersprongen wurdt.
In efterefterneef of efterefternicht is dan de soan of dochter fan in efterneef of -nicht fan jins heit of mem (third cousin), of de pake- of beppesizzer fan in neef of nicht fan jins heit of mem (second cousin once removed), of de pake- of beppesizzer fan jins eigen folle neef of nicht (first cousin twice removed). Sa kin men fierder gean troch almar mear "efter"-s foar "neef" of "nicht" te plakken.
Bad Münstereifel
Bad Münstereifel is in stêd en gemeente yn de Kreis Euskirchen yn it Dútske bûnslân Noardryn-Westfalen. De histoaryske binnenstêd fan Bad Münstereifel leit yn de foar in grut part yntakte stedsmuorre. Dwers troch Bad Münstereifel streamt it rivierke de Erft.
Yn in diel fan de histoaryske bebouwing is in outlet-center ûnderbrocht. De ferneamde Dútske sjonger Heino wennet yn Bad Münstereifel en hat dêr yn it âlde kuerhûs it Heino Kafee, dêr't Dútske taart iten wurde kin yn in ynrjochting, werfan't de muorren mei syn gouden platen behongen binne.
Skiednis
Oan it begjin fan de skiednis fan Bad Münstereifel stiet de stifting fan in kleaster yn 830, dat yn de rin fan de tiid in beafeartsplak waard. Dêromhinne ûnstie de delsetting Monasterium in Eiflia, it lettere Münstereifel. Om 1300 hinne waard de boarch boud en yn 1356 krige de stêd stedsrjochten. Nei 1600 waard de stêd in bolwurk fan de kontrareformaasje, in religieus sintrum mei in grut tal kleastermienskippen dy't harren stimpel op de stêd setten. De Frânske tiid mei syn ynfiering fan de sekularisaasje besoarge de stêd dan ek ekonomyske tebekslach. Yn 1815 waard de Eifel prusysk. Mei it opkommen fan it toerisme yn de 19e iuw ûnstie wer ekonomyske bloei. Sûnt 1967 draacht de stêd fanwegen it kuertoerisme de titel "Bad". Yn 1969 fûn der weryndieling plak en waard de gemeente Bad Münstereifel útwreide mei tolve oare gemeenten.
Musea
Oare musea yn de gemeente:
William Bell Scott
thumb|William Bell Scott (skilder [[Frederick Bacon Barwell)]] William Bell Scott (Edinburgh, 12 septimber 1811 – Kastiel Penkill, Ayrshire, 22 novimber 1890) wie in Britsk keunstskilder en dichter, besibbe oan de prerafaeliten.
Wurk
In kar:
1960-er jierren
De 1960-er jierren, ek oantsjut as de sechstiger jierren en de jierren ’60, wiene in desennium fan 'e 20e iuw neffens de Gregoriaanske kalinder. Rekkenkundich sjoen begûn dat desennium op 1 jannewaris 1961 en duorre it oant en mei 31 desimber 1970, mar yn 'e regel wurdt ornearre dat it duorre fan 1 jannewaris 1960 oant en mei 31 desimber 1969. De 1960-er jierren wurde ek wol de Swinging Sixties neamd fanwegen it trochbrekken fan maatskiplike taboes yn dit desennium, benammen dy op it mêd fan rasisme, seksisme en seksualiteit, mar ek oangeande klean, muzyk en drugs. Kwestjes dy't dit desennium dominearren wiene de Kâlde Oarloch, mei as hichtepunten de Fjetnamoarloch, de Kubakrisis en de ûnderdrukking fan 'e Praachske Maityd, en fierders de Amerikaanske Boargerrjochtebeweging yn 'e Feriene Steaten, de Kulturele Revolúsje yn Sina, de dekolonisaasje yn Afrika, studinteprotesten oer de hiele wrâld, de moarden op John F. Kennedy, Martin Luther King en Robert Kennedy, en de moannelâning fan Apollo 11.
Oersjoch
Yn 'e Westerske wrâld waarden de 1960-er jierren yn hege mjitte karakterisearrre troch subkultueren en revolúsjes oangeande sosjale noarmen en wearden op in breed ferskaat oan mêden, wêrûnder klean, muzyk, drugs, seksualiteit en omgongsfoarmen. Konkrete foarbylden wiene de hippybeweging (mei as biedwurd "Make Love, Not War"), de Anty-Fjetnamoarlochsbeweging, de Seksuële Revolúsje en de Twadde Feministyske Weach. Popmuzyk krige foar it earst in wrâldwide ynfloed mei artysten as Elvis Presley, The Beatles, Jimi Hendrix en Diana Ross. Sosjolooch Christopher Booker hat dit desennium omskreaun as in klassike Jungiaanske nachtmerjesyklus, wêryn't in rigide kultuer dy't net by steat is en ûnderdruk de rop om gruttere yndividuële frijheid, losbriek fan 'e sosjale bannen fan it foargeande tiidrek troch in ekstreme ôfwiking fan wat oant doe ta de noarm wie. Mei oare wurden: om har ôf te setten tsjin 'e strange maatskiplike regels fan 'e 1950-er jierren sloech de jongerein yn 'e jierren '60 troch nei it oare uterste troch hielendal gjin regels mear te akseptearjen.
Polityk sjoen waarden de 1960-er jierren, krekt as de 1950-er en de 1970-er jierren, yn 'e greep holden fan 'e Kâlde Oarloch tusken de Feriene Steaten en de Sovjet-Uny. Yn dit desennium wreide dy konfrontaasje him foar it earst út nei ûntwikkelingslannen yn Latynsk-Amearika, Afrika en Aazje, mei't de Sovjet-Uny him ûntjoech fan in regionale grutmacht ta in wiere supermacht. Nei't de spannings yn it ramt fan 'e Kâlde Oarloch yn 1962 ta in hichtepunt kommen wiene ûnder de Kubakrisis, wêrby't de wrâld op it rântsje fan in atoomoarloch balansearre, belune it spul fanôf de midden fan it desennium sterk. Der waard dêrnei benammen wedivere om ynfloed yn 'e Trêde Wrâld, troch it oan 'e macht bringen en hâlden fan sokpoprezjyms, troch it finansieren fan rebûljes yn lannen dy't bûnsgenoaten fan 'e tsjinpartij wiene, en troch it útfjochtsjen fan oarloggen dêr't fan 'e beide supermachten mar ien of net ien fan beiden aktyf by belutsen wie.
De wichtichste fan dat soarte oarloggen wie de Fjetnamoarloch, wêrby't it kapitalistyske Súd-Fjetnam it opnaam tsjin it kommunistyske Noard-Fjetnam en tsjin binnenlânske kommunistyske rebellen, de Viet Cong. Dy oarloch wie al yn 1955 begûn, mar fan 1961 ôf rekken de Feriene Steaten der almar aktiver by belutsen, earst troch it stjoeren fan militêre adviseurs, mar nei it Ynsidint yn de Golf fan Tonkin, yn 1964, ek troch de ynset fan gefjochtstroepen. Troch de oanhâldende eskalaasje fan it konflikt waarden almar mear troepen stjoerd, en wylst de oarloch him útwreide nei Kambodja en Laos waard de striid thús, yn 'e Feriene Steaten, hieltyd ympopulêrder. Der waarden anty-oarlochsdemonstraasjes holden yn 'e Amerikaanske haadstêd Washington, D.C., dêr't tsientûzenen, fral jongeren, oan meidiene. Under de Demokratyske Nasjonale Konvinsje fan 1968, yn Chicago, briek in grutte opskuor út doe't de plysje op 'e demonstranten begûn yn te slaan. Underwilens bliek de Fjetnamoarloch in boaiemleaze put, dêr't almar mear jild en minskelibbens yn weigoaid waarden. Nei it Tet-offinsyf, fan 1968, wêrby't de Noardfjetnamezen en de Viet Cong in stikmannich flinke opstoppers útdielden, seach it Amerikaanske regear dat ek yn, en begûnen de Feriene Steaten te sykjen nei in manear om út it Fjetnameeske moeras te kommen.
Yn 'e Feriene Steaten wie ûnderwilens ek de Amerikaanske Boargerrjochtebeweging aktyf, wêrby't de Afro-Amerikanen ûnder lieding fan dûmny Martin Luther King harren yn 'e Amerikaanske Grûnwet fêstleine rjochten opeasken. Benammen yn it Amerikaanske Suden late dat ta in soad ynsidinten, wêrby't de plysje en de autoriteiten mei grou geweld fanwegen kamen tsjin freedsume negroïde demonstranten. De moard op presidint John F. Kennedy, yn 1963, skokte de wrâld. It wie syn opfolger Lyndon B. Johnson dy't neitiid yn 'e Feriene Steaten herfoarmings trochfierde dy't de boargerrjochten fan Afro-Amerikanen garandearren en sûnenssoarch beskikber makken foar de âlderein en de earmen. Nettsjinsteande dat waard Johnson geandewei mear ferspijd troch Nij Lofts, sawol yn 'e Feriene Steaten as dêrbûten. Yn 1968 waard de wrâld fannijs skokt troch de moard op Martin Luther King en de moard op Robert Kennedy.
Underwilens waarden West-Jeropa en Japan teheistere troch anargistyske groepearrings as de Reade Brigaden (Itaalje), de Rote Armee Fraktion (West-Dútslan) en Zengakuren (Japan), dy't it fermogen fan 'e liberale demokrasy op 'e proef stelden om it marginalisearre rekke diel fan 'e befolking tefreden te stellen. Ferskate Westjeropeeske lannen makken yn 'e sechstiger jierren in swing nei lofts. Yn Itaalje kamen de sosjalisten yn 1962 foar it earst yn it regear. Yn it Feriene Keninkryk kaam yn 1964 de Labourpartij oan 'e macht. By de maaieprotesten fan 1968 yn Frankryk rûnen de spannings sa heech op dat presidint Charles de Gaulle tydlik de wyk nimme moast nei it bûtenlân. Wilens fûn yn Tsjechoslowakije, in fazalsteat fan 'e Sovjet-Uny, de Praachske Maityd plak, wêrby't it kommunistyske regear fan dat lân ûnder lieding fan Alexander Dubček de leie wat losser liet. Dat waard yn Moskou net wurdearre, en yn 1968 waard it eksperimint wreed ûnderdrukt doe't Sovjet-troepen, stipe troch legerienheden út oare Eastbloklannen, Tsjechoslowakije binnenfoelen.
Wylst Súdeast-Aazje yn 'e greep fan 'e Fjetnamoarloch ferkearde, waarden de sechstiger jierren yn 'e Folksrepublyk Sina behearske troch de megalomane mar úteinlik ûnnutte projekten fan 'e 'grutte roerman', Mao Zedong: de Grutte Sprong Foarút (1958-1962) en de Kulturele Revolúsje (1966-1970). De Grutte Sprong Foarút, mei syn forsearre yndustrialisaasje en syn kollektivisaasje fan de lânbou, feroarsake de Grutte Sineeske Hongersneed fan 1959-1960, wêrby't 30 oant 60 miljoen minsken omkamen. By de Kulturele Revolúsje waard de absolute terreur fan 'e Reade Gardisten op 'e Sineeske befolking loslitten, mei in folsleine ûntwrichting fan 'e maatskippij ta gefolch. Nei it saneamde Reade Skisma fan 1960 waard de ferhâlding fan Sina mei de Sovjet-Uny geandewei de 1960-er jierren almar minder, oant de beide lannen yn 1969 iepentlik deilis rekken, in barren dat mank gie mei wapene konfrontaasjes oan 'e grins.
Yn Afrika berikte de dekolonisaasje yn 'e sechtiger jierren in hichtepunt, wêrby't 34 fral Britske, Frânske en Belgyske koloanjes selsstannich waarden. Allinnich Portegal wegere steech en harkje nei de ûnôfhinklikheidsrop yn 'e koloanjes, mei as gefolch de Portegeeske Koloniale Oarloch, dy't yn 1961 útbriek en oant 1974 ta duorje soe.
Ekonomysk gie it mei de wrâld poerbêst yn 'e sechstiger jierren. Tsjin 'e ein fan 'e 1950-er jierren wie yn it teheistere Jeropa de weropbou nei de Twadde Wrâldoarloch foar it meastepart ôfrûne, wêrnei't in ûnbidige ekonomyske boom begûn. De oarloch en weropbou tegearre hiene yn hiel Jeropa in nivellearjend effekt op 'e klassemaatskippij hân, en tsjin 'e 1960-er jierren hiene in soad lju út 'e arbeidersklasse yn West-Jeropa jild foar sokke moderne lúkse artikels as in radio, tillefyzje, kuolkast en auto. Ek yn it Eastblok gie de ekonomy sterk foarút yn 'e sechstiger jierren. En nei de trage groei yn 'e fyftiger jierren belibben de Feriene Steaten yn 'e sechstiger jierren in grutte oplibbing. It jild dat dêrmei frijkaam, waard net inkeld ynset foar de finansiering fan 'e Fjetnamoarloch en oare operaasjes yn it ramt fan 'e Kâlde Oarloch, mar ek foar it Apollo-programma, in projekt fan 'e NASA, dat yn 1969 yn it ramt fan 'e Romtewedrin late ta de earste moannelâning.
Bargebur
Bargebur is in doarpke yn de Landkreis Aurich yn de Dútske dielsteat Nedersaksen. Bestjoerlik is it sûnt 1 july 1972 part fan de stêd Norden.
It doarp hat in tsjerke út de 17e iuw. De stichting fan de tsjerke is nau ferbûn mei de wegering fan it doetydske stedbestjoer fan Norden om yn dy stêd, foar it grutste part Luthersk, de bou fan in herfoarme tsjerke ta te stean. Yn East-Fryslân botsten beide haadstreamingen fan de Reformaasje frijwat ferheftich; Norden lei op de grins fan beide streamingen. De greve fan Lütetsburg, Dodo II fan Inn und Kniphausen, ferklearre him ree en lit in herfoarme tsjerke sette. Bargebur wie yn syn territoarium it tichste by Norden.
Ut Norden wei waard alle war dien de bou fan de herfoarme tsjerke te sabotearjen. De stêd moast lykwols belies jaan doe't karfoarst Freark Willem I fan Brandenboarch him as oppenearre as beskermhear fan de bou.
Op âlde kaarten komt Bargebur ek as 'Bergum' of 'Westekelbur' foar.
6e milennium
|-
It 6e milennium of sechsde milennium sil fan 1 jannewaris 5001 oant 31 desimber 6000 rinne.
Grutte Dobbe
De Grutte Dobbe (Ingelsk: Great Basin) is in ûnbidige depresje yn it súdwestlike part fan it Noardamerikaanske kontinint, dy't suver de hiele Amerikaanske steat Nevada omfettet, rûchwei de westlike helte fan Utah en fierders grutte dielen fan Kalifornje en Oregon, en teffens de súdeastlike punt fan Idaho en in lytse hoekje fan Meksiko direkt súdlik fan it binnenlânske diel fan 'e Kalifornyske grins. De regio, dy't 477.664 km² beslacht, wurdt frijwol hielendal troch bergen en heechflakten omjûn.
De Grutte Dobbe foarme yn in prehistoarysk ferline in grutte binnensee, mar bestiet no fierhinne út woastyn, al binne der ek legere berchtmen, rivierdellingen en ferskate marren, dêr't de Grutte Sâltmar de grutste fan is. Hast alle rivieren yn it gebiet belúnje stadichoan ta weiwurden, en inkeld de rivier de Kolorado berikt ea de see. It leechste punt fan 'e Grutte Dobbe is it Badwater Basin, yn Death Valley, op 86 m ûnder seenivo, wylst it heechste punt yn 'e omjaande bergen dat noch ta de Grutte Dobbe rekkene wurdt, de top fan Mount Whitney yn 'e Sierra Nevada is, op 4.421 m.
Eugene (Oregon)
Eugene (útspr.: [ju:'ʤi:n], likernôch: "jûûdzjiin") is in stêd yn it Pasifyske Noardwesten fan 'e Feriene Steaten. It leit oan 'e súdein fan 'e Delling fan de Willamette yn 'e Amerikaanske steat Oregon, deunby it plak dêr't de rivieren de Willamette en de McKenzie gearfloeie, op sa'n 80 km ôfstân fan 'e kust fan 'e Stille Oseaan. Eugene is it haadplak fan it omlizzende Lane County, en hie neffens in offisjele skatting út 2014 doe rom 160.000 ynwenners. Dêrmei is it nei Portland de grutste stêd fan Oregon. As alle foarstêden meiteld wurde, komt de befolking fan Eugene as stêdekloft út op likernôch 356.000 minsken. Eugene stiet benammen bekend as fêstigingsplak fan 'e Universiteit fan Oregon en om 'e natoerskientme fan it omlizzende gebiet. Fanwegen dat lêste skaaimerk stiet it ek wol bekend as de Emerald City ("Smaragdene Stêd", fanwegen al it grien).
Skiednis
It earste grutte ûnderwiisynstitút yn 'e stêd wie it Kolumbia Kolleezje, dat om 1870 hinne stifte waard. It waard lykwols troffen troch twa grutte brannen efterinoar yn fjouwer jier tiid, en nei de twadde brân waard it net wer opboud. Yn 1872 rjochte it Steatskongres fan Oregon yn Eugene de Universiteit fan Oregon op, mei jild dat troch de ynwenners fan 'e stêd sels gearbrocht wie. It jiers dêrop waard de heuveltop mei útsicht oer de stêd, dêr't de universiteit no stiet, skonken troch de Eugeneaan J.H.D. Henderson. Yn oktober 1876 iepene de Universiteit fan Oregon syn doarren, hoewol't it universiteitsgebou pas yn 1877 ôfkaam.
Yn 'e tweintichste iuw groeide Eugene hurd, fan 3.200 ynwenners yn 1900 oant 11.000 yn 1920, 21.000 yn 1940, 51.000 yn 1960, 106.000 yn 1980 en 138.000 yn 2000. Allinnich yn 'e iere 1980-er jierren kromp de befolking in hoartsje, doe't de hout- en papieryndustry yn 'e nederklits rekke en der sadwaande grutte wurkleasheid yn 'e stêd ûntstie. Tsjin 1985 wie de houtyndustry wer by de wâl opklaud en wie it stedsbestjoer ûnderwilens ek úteinset mei it oanlûken fan oarsoartige bedriuwen, sadat de pleatslike ekonomy diversifiëarre waard.
Eugene hjoed de dei
De Universiteit fan Oregon is yn Eugene fêstige, in ynstitút foar heger ûnderwiis mei sa'n 49.000 studinten (doktoraalstudinten ynbegrepen). Mei krapoan 4.900 banen is de universiteit ek de grutste wurkjouwer fan 'e stêd. Op ôfstân folgje de PeaceHealth Medical Group in sikehûskonglomeraat, mei 4.200 banen, en de oerheid fan Lane County, mei 2.000 banen.
Eugene is in populêre toeristyske bestimming foar lju dy't harren fakânsje trochbringe wolle mei mountainbiken, kuierjen, hurddraven, wyldwetterfarren en kajakjen. Yn 'e stêd sels kin men ferskate museä besykje, wêrûnder it Jordan Schnitzer Museum of Art, it Natuerhistoarysk en Kultuerhistoarysk Museum fan de Universiteit fan Oregon en it Histoarysk Museum fan Lane County. Ek binne yn 'e stêd it symfony-orkest Eugene Symphony, it balletselskip Eugene Ballet en it operaselskip Eugene Opera fêstige.
Demografy
Neffens in offisjele skatting troch it Amerikaanske Folkstellingsburo op grûn fan gegevens fan 'e folkstelling fan 2010 hie Eugene yn 2014 in befolking fan 160.561 minsken. De befolkingstichtens bedroech 1.379,3 minsken de km². Neffens gegevens fan 'e folkstelling fan 2000 wie doe fan 'e befolking fan Eugene 12,1% âlder as 65 jier en 20,3% jonger as 18 jier. Fierders bestie 46,1% fan 'e húshâldings út ien persoan, wylst 17,1 % fan 'e befolking ûnder de earmoedegrins libbe.
Wat de etnyske opbou fan 'e befolking oangiet, dy wie yn 2010 sa: 82,0% blanken; 7,8% Latino's; 4,0% Aziaten; 1,3% swarten; 0,8% Yndianen; 0,2% Polyneziërs, Melaneziërs en Mikroneziërs; 3,9% oaren of fan mingd etnysk komôf.
Klimaat
Eugene hat in Mediterraan klimaat, mei waarme, drûge simmers en koele, wiete winters. Yn augustus, de waarmste moanne, is de trochsneed temperatuer oerdeis 28,2 °C, en yn desimber, de kâldste moanne, is dat 7,6 °C. Rekôrtemperatueren wiene 44 °C op 27 juny 2021 en –24 °C op 8 desimber 1972. Eugene kriget jiers trochinoar 1.171,4 mm delslach, mei dêrûnder oer it hiele winterhealjier ferdield 7,1 sm snie.
As it jo wil is
'As it jo wil is' is in muzyknûmer fan de Fryske sjonger en keunstner Gerrit Breteler. It liet is in cover fan If it be your will fan de Kanadeeske sjonger Leonard Cohen.
It nûmer ferskynde yn 2008 op it album In Frysk Earbetoan Oan Leonard Cohen - Cohen In Het Fries in muzykalbum dêr't in tal tige ferskillende Fryske muzikanten lietsjes songen fan de Kanadeeske sjonger/dichter/lietskriuwer Leonard Cohen, dy't oerset binne yn it Frysk. De útfierende artysten neame har De Partisanen. Cohen skreau it nûmer as If it be your will dat yn 1984 ferskynde op it album  Various positions. It arranzjemint is fan Peter van der Zwaag. It liet dat 3.35 minuten duorret waard oersetten troch Gerrit Breteler. Op de grand piano spilet Peter van der Zwaag, de bandoneon wurdt bespile troch Christiaan van Hemert.
Foar it projekt Cohen in het Fries waard Breteler frege doe't it nûmer oerbleau. It coverjen waard lestiger troch de religieuze aspekten dêrfan. Breteler besocht de ynhâld fan it liet tichter by de Friezen te bringen mei taal, mar ek mei metafoaren. Sa skriuwt Cohen bygelyks oer bergen yn If it be your will oer heuvels. Omdat der yn Fryslân gjin heuvels fan betsjutting binne, feroare Breteler de Ingelske tekst yn de Fryske ferzje:
It nûmer wurdt in soad draaid yn krematoariums. Foar Gerrit Breteler is it bysûnder dat minsken yn dizze tiid fan ûnttsjerkliking treast sykje yn syn nûmer. In 2018 waard it liet covere troch Grytz en Grize foar de muzykrubryk fan Omrop Fryslân. Yn dat programma wurde artysten troch Raynaud Ritsma útdage om in liet út de Fryske Top 100 te coverjen, mar wol in liet dat fier fan har eigen styl ôf stiet.
Muoike
Hoewol't men tsjintwurdich yn 'e regel sprekt fan "muoike Jantsje" of "muoike Pytsje", foege men foarhinne yn it Frysk wol it efterheaksel "-muoi" oan 'e foarnamme fan in muoike ta: "Jantsje-muoi" of "Pytsje-muoi". Soks komt men bygelyks noch tsjin yn Rimen en Teltsjes fan 'e Bruorren Halbertsma, en ek is it (yn ferbastere foarm) bekend fan 'e bynamme 'Marijke-meu' (eins 'Marijke-muoi') foar Maria Louise fan Hessen-Kassel (1688-1765), de frou fan 'e Fryske steedhâlder Jehan Willem Friso fan Nassau-Dietz en de mem fan steedhâlder Willem IV.
Der binne ferskate soarten muoikes. In biologyske muoike is de suster of healsuster fan ien fan jins âlden. As it om in healsuster fan ien fan jins âlden giet, soe men, as it derop oankomt, sprekke kinne fan in healmuoike. In oantroude muoike is de skoansuster fan ien fan jins âlden, en in styfmuoike is de styfsuster fan ien fan jins âlden. Yn alle neamde gefallen wurdt yn 'e regel gewoan fan 'muoike' sprutsen. Dat is net (altyd) it gefal mei in âldmuoike, dat in suster fan jins pake of beppe is. In oerâldmuoike is de suster fan jins oerpake of oerbeppe, in oeroerâldmuoike is de suster fan jins betoerpake of betoerbeppe, en sa fierder. De oantsjutting 'muoike', of faker 'tante', wurdt ek wol brûkt foar froulju dy't gjin famylje mar bygelyks goed mei jins mem befreone binne. Dêrnjonken wurdt 'tante' yn it deistich spraakgebrûk ek wol op denigrearjende of humoristyske wize tapast foar willekeurige froulju, likernôch synonym mei 'frommes': 'wat in rare tante' of 'no, dat is in stevige tante'.
7e milennium
|-
It 7e milennium of sânde milennium sil fan 1 jannewaris 6001 oant 31 desimber 7000 rinne.
8e milennium
|-
Novospasski-kleaster
It Novospasski-kleaster (Russysk: Новоспасский монастырь; it Nije Ferlosserkleaster:) is in russysk-otterdoksk kleaster yn it súdeastslike diel fan Moskou. It kleaster wie eartiids ûnderdiel fan de ring fan kleaster dy't de stêd tsjin fijannelike oanfallen ferdigenje moast. It kleaster wie eartiids ferneamd fanwegen de nauwe bannen mei de Romanov's. Alhoewol't it kleaster yn 1490 stifte waard stamme de gebouwen fan it kleaster út de 17e oant 18e iuw.
Stifting en skiednis
It Nije Ferlosserkleaster waard yn 1490 stifte troch Ivan III. De bewenners fan it kleaster wiene ôfkomstich út it troch Ivan I fan Moskou yn 1330 stifte âlde Ferlosserkleaster yn it kremlyn. De katedraal fan dat âlde Ferlosserkleaster, ien fan de earste stiennen gebouwen fan Moskou, moast op 1 maaie 1933 plak meitsje foar de bou fan in nij kantoargebou en waard doe sloopt. De earste stiennen katedraal fan it Nije Ferlosserkleaster waard yn 1494 boud. Ut dy begjintiid binne gjin gebouwen bewarre bleaun.
Yn 1571 en 1591 wist it kleaster mei in noch houten sitadel meardere oanfallen fan de Krim-Tataren te wjerstean. Al gau kaam it kleaster yn de geunst fan de Sjeremetev- en Romanovbojaren, dy't it kleaster brûkten foar it begraven fan harren famyljeleden. Doe't Michael Romanov yn 1612 tsaar waard, waarden de âlde gebouwen fan it kleaster ferfongen troch nijbou. It hjoeddeiske oansjen fan it kleaster en de fêstingwurken datearje út dy tiid. De lettere patriarch Nikon wie fan 1646 oant en mei 1649 archimandryt fan it kleaster.
It kleaster waard yn 1812 troch de Frânsen plondere en letter ûnder de bolsjewiken nochris. Yn 1918 waard it kleaster sletten en noch itselde jier yn in finzenis feroare. Wichtige monuminten fan it kleaster mei in museale wearde waarden oerdroegen oan it Simonov Kleastermuseum. Yn de jierren 1920 waard ûnder lieding fan arsjitekt Sergej Rodionov in restauraasje fan de kleastergebouwen útfierd. Njonken finzenis die it kleaster ek tsjinst as weeshûs, meubelmakkerij en heropfiedingskamp foar alkoholferslaafden. It tsjerkhôf fan it kleaster waard yn de jierren 1927-1930 opheft en romme.
Sûnt 1935 hie de ekonomyske ôfdieling fan de NKVD (it Folkskommissariaat foar Ynlânske Saken) it behear oer it kleasterkompleks. Alle kleastergebouwen waarden yn dy tiid oanpast foar húsfêsting. De útsetting fan de bewenners begûn yn 1960 en yn 1968 waard besletten om it kompleks in museale funksje te jaan.
Jierrenlang fûn der in oerstadige restauraasje fan it kompleks plak. It wie it doel om yn de katedraal in ynstitút foar restauraasjes ûnder te bringen. Oant it ein fan 1990 stie der op it grûngebiet fan it kleaster noch in grutte wurkplak op it terrein, doe't it beslút naam waard om it kleaster werom te jaan oan it Patriargaat fan Moskou.
Weroplibbing
It ferfetsjen fan it monastike libben fan it kleaster begûn yn april 1991. Yn july fan itselde jier waard it bekende manljuskoar fan it Novospassky-kleaster oprjochte.
Yn 1995 waard it omskot fan grutfoarst Sergej Aleksandrovitsj, dy't njoggentich jier earder troch de terrorist Ivan Kaljajev fermoarde wie, nei it kleaster brocht. Op it plak fan it kleaster waard in betinkingskrús oprjochte, in krektke rekonstruksje fan it monumint dat eartiids op it plak fan de moard yn it kremlyn stifte waard.
Patriarch Kirill konsekrearre yn febrewaris 2014 de 16 ton wegende Romanovklok, dy't getten waard om de yn de 20e iuw ferneatige histoaryske klok te ferfangen.
In wichtich barren yn de jongste skiednis fan it kleaster wie yn 2015, doe't in delegaasje fan de Gryksk-Otterdokske Tsjerke in skryn mei dêryn de earm fan Demetrius fan Thessaloniki nei it kleaster brocht om leauwenden dêr te ferearjen. Demetrius is de patroanhillige fan soldaten en it relyk waard yn it ramt fan de it santich-jierrige jubileum fan de oerwinning op it faksisme nei Ruslân brocht.
Museum
Yn 1995 waard it omskot fan grutfoarst Sergej Aleksandrovitsj, dy't njoggentich jier earder troch de terrorist Ivan Kaljajev fermoarde wie, nei it kleaster brocht. Op it plak fan it kleaster waard in betinkingskrús oprjochte, in krekte rekonstruksje fan it monumint dat eartiids op it plak fan de moard yn it kremlyn stifte waard.
Renee LaRue
Renee LaRue, echte namme: Tracy Renee Evans (St. Louis, 14 augustus 1970), is in rêstend Amerikaansk neakenmodel, pornografysk aktrise en pornoregisseur, wa har skûlnamme oft wol op ferskate manearen ferhaspele is, ta Renee Larue, Rene LaRue, Rene Larue, Renee La Rue, Rene La Rue en Renee LeRue. Ek hat se wol wurke ûnder de namme Ray. Neffens har offisjele opjefte is LaRue 1.70 m lang, mei in gewicht fan 54 kg en kupmaat 34D, dêr't se oan kommen is troch in boarstfergruttingsoperaasje te ûndergean.
Oarehelte
In oarehelte fan it manlike geslacht wurdt oantsjut as man (yn 'e sin fan "myn man"), en in oarehelte fan it froulik geslacht wurdt in frou neamd (yn 'e sin fan "myn frou"), of ek wol wiif. Men hat it tsjintwurdich ek wol oer echtgenoat of echtgenoate, mar dat binne hollanistyske ynterferinsjes op basis fan it Nederlânske echtgenoot en echtgenote. Tegearre foarmje de beide oarehelten in pear of stel, of, as se troud binne, in troud pear of man-en-wiif.
Johnny Lion
Johnny Lion, pseudonym fan John van Leeuwarden (De Haach, 4 july 1941 - Breda, 31 jannewaris 2019), wie in Nederlânsk sjonger en akteur. Hy wenne sûnt de jierren tachtich yn Breda.
Renee LaRue
Libben en karriêre
LaRue waard yn 1970 berne yn St. Louis, yn 'e steat Missoury. Yn 1998, doe't se 28 jier wie, makke se har debút yn in pornografyske film.
Neffens de Internet Adult Film Database (IAFD) spile se dêrnei yn totaal yn 219 pornofilms, û.m. foar sokke foaroansteande labels as Wicked Pictures, Vivid Entertainment, Jill Kelly Productions, VCA Pictures, New Sensations, Elegant Angel, Sin City, Adam & Eve en Devil's Film. Ek wurke se wol foar minder bekende studio's, wêrûnder Extreme Associates en Afro-Centric Productions.
Njonken har aktearwurk posearre LaRue ek wol foar neakenblêden. Yn 2005 regisearre hja fierders twa films, ntl. Elements of Desire, foar de studio Wildlife, en Sex Illusions 1, foar X-Worx. LaRue waard twaris nominearre foar in AVN Award (de Oskar fan 'e pornowrâld): yn 2002, yn 'e kategory bêste groepsekssêne, foar har optreden yn 'e film X-Rated Auditions 3, en yn 2003, yn 'e kategory bêste lesbyske groepsekssêne, foar har rol yn 'e film Paying the Piper. Uteinlik loek LaRue har yn 2006 út 'e pornoyndustry werom.
Johnny Lion
The Jumping Jewels
Yn 1959 foarme er mei in oatal skoalfreonen Johnny & His Jewels, letter omneamd yn The Jumping Jewels. Dy groep, formearre nei it foarbyld fan de rocker Cliff Richard, skoarde yn 1961 in nûmer-ienhit mei Wheels en hie dêrnei oant 1965 noch in protte súkses yn Nederlân.
Solo
thumb|left|175px|Johnny Lion yn 2008 Yn dat jier gie Van Leeuwarden by de groep wei om as Nederlânsktalige solosjonger fierder te gean. Dat smiet him fuortendaliks de grutte hit Sophietje op, it Sweedske nûmer Fröken Fräken fan Thore Skogman op in Nederlânske tekst fan Gerrit den Braber en opdroegen oan syn freondinne en sakepartner Sophie van Kleef. It jier dêrnei skoarde er mei Tjingeling wer in hit en iepene er mei Van Kleef in kleanboetyk mei de namme Sophie en Johnny. Dy saak bestie oant sy yn 1969 út elkoar giene. Nei Tjingeling slagge it him net en helje nochris in wiere hit. Wol krige er in fêst arranzjemint by it Sirkus Boltini, tegearre mei Rob de Nijs. Yn lettere jierren liet Lion út en troch as sjonger fan him hearre, ûnder mear mei de single Alleen in Dallas, dy't in beskieden hit waard, en mei it titelliet fan de film Brandende Liefde út 1983. Op dy platen brûkte er de namme John Lion.
Sjoernalistyk
Van Leeuwarden bleau nei syn sjongkarriêre wurkjen by Sirkus Boltini, no as perssjef. Letter skreau er ek kollums foar it wykblêd Panorama en makke yn 1995 foar dat blêd yn 'e mande mei Govert de Roos de rige In bed met Johnny Lion. Ek hat er as sjoernalist foar ferskate tydskriften en kranten wurke, en wie er ûnder oare tsien jier (2001-2011) haadredakteur fan it SENA Performers Magazine.
Film
Johnny Lion hat ek akteur west yn de spylfilms Liefdesbekentenissen (1967), Siberia (1988) en yn Van God Los (2003).
De ein
Van Leeuwarden stoar yn de âldens fan 77 jier yn Breda. Hy wie al lange tiid siik en wie oanhelle mei longkanker en de Sykte fan Alzheimer.
Eduard von Baumhauer
Eduard (Eetje) Mari von Baumhauer (Rotterdam, 30 maaie 1920 - op de Noardsee, 27 febrewaris 1941) wie in Nederlânsk fersetsstrider en Ingelânfarder.
Eduard von Baumhauer wie de âldste soan fan de Nederlânske loftfeartpionier Albert Gillis von Baumhauer en Hildegonda Johanna Gratama. Hy gie yn Amsterdam nei it Barlaeus Gymnasium en yn 1939 sette er út ein mei de stúdzje natuerkunde oan de Technyske Hegeskoalle Delft. Rillegau nei it begjin fan de Dútske besetting gie er yn it ferset: hy wie dwaande mei it sellen fan pistoalen fan Dútske militêren en it yn 'e brân stekken fan oaljeopslachplakken. Under oare Willem Pahud de Mortanges hearde ta syn Delftske freonerûnte. Yn 'e mande mei Arnold Cohen boude er in kano om ta motorboat om te besykjen dêrmei Ingelân te berikken. Op 25 febrewaris 1941 setten se ôf, mar al gau begûn it te stoarmjen op de Noardsee, dêrtroch ferdronken se beide. It lichem fan Cohen waard nea fûn, dat fan Von Baumhauer spielde op 17 juny 1941 oan op Teksel.
Ferrizenistsjerke (Vitebsk)
De Tsjerke fan de Opstanning fan Kristus op it Merkplein (Wyt-Russysk: Храм Воскресения Христова на Рыночной площади) yn de wyt-russyske stêd Vitebsk is in nije otterdokse tsjerke, dy't neffens de yn 1936 troch de bolsjewiken ferneatige 18e-iuwske tsjerke yn 2009 rekonstruearre waard.
Skiednis
In houten otterdokse tsjerke bestie yn alle gefallen al yn 1558. Dy tsjerke is te sjen op in tekening út 1664 fan Vitebsk. De tsjerke baarnde faak ôf en waard ek jimmeroan wer opboud.
Op it plak waard yn 1772 in nije stiennen tsjerke foltôge, dy't net otterdoks mar gryksk-katolyk waard. De tsjerke krige ek de foarm fan in typyske katolike tsjerke en waard yn de Vilnius-barok boud. Neffens guon wie de arsjitekt fan de tsjerke Johann Christoph Glaubitz, dy't ek de Sofiakatedraal yn Polotsk ûntwurp. In ferhaal seit dat Napoleon de tsjerke sa moai fûn, dat er by de besetting it net oandoarde om it gebou te plonderjen.
Flower Tucci
Karriêre
Flower Tucci is hikke en tein yn Burbank, in stêd yn it suden fan 'e steat Kalifornje, ûnder de reek fan Los Angeles. Oer har bertedatum bestiet wat betizing, mei't de Internet Movie Database (IMDb) en de Adult Film Database (AFDB) 2 jannewaris 1977 jouwe en de Internet Adult Film Database (IAFD) 2 jannewaris 1978. Op Tucci har MySpace-side, dy't se, nei't men oannimme mei, sels opsteld hat, stiet lykwols dat se berne is op 2 jannewaris 1981, en yn in fraachpetear mei Porn Valley News hat se yn 2006 ek oanjûn dat dat har bertedatum is.
Ferrizenistsjerke (Vitebsk)
Skiednis
Yn 1834 waard de tsjerke wer otterdoks en yn it ramt dêrfan folge in ferbouwing troch de arsjitekt Porto om de tsjerke geskikt te meitsjen foar de otterdokse rite.
Flower Tucci
Karriêre
Nei't Tucci de middelbere skoalle ôfrûne hie, wurke se as taartfersierster yn in bakkerij, doe't se reägearre op in advertinsje yn it blêd LA Weekly, wêryn't froulju mei in tsjep foarkommen wurk oanbean waard yn 'e pornoyndustry. Tucci makke yn 2002 har debút yn in pornografyske film. Har earste sêne wie mei de swarte akteur Lexington Steele yn Balls Deep 6.
Ferrizenistsjerke (Vitebsk)
Sloop
De Ferrizenistsjerke fan Vitebsk waard yn jannewaris 1936 troch de Sovjetautoriteiten opblaasd. Foar de ferneatiging waard it motyf troch de autoriteiten oandroegen dat de tsjerke yn it paad stie foar it ferkear. Der waard lykwols al yn 1940 erkend dat de sloop in ekses wie en dat in om in arsjitektonysk monumint gyng, dat foargoed ferlern gien wie.
Flower Tucci
Karriêre
Tucci naam de skûlnamme Flower oan, fanwegen de blommige tatoeaazje op har rêch, en foege letter de efternamme Tucci ta om har te ûnderskieden fan in eardere pornoaktrise fan Aziatysk komôf. It is de bedoeling dat dy efternamme útsprutsen wurdt as /'tʊʃi/ (likernôch "tus-sjy"), lykas it Amerikaansk-Ingelske wurd tushy, dat "kontsje" betsjut; dêrby is it lykwols op in Italjaanske wize stavere dy't eins útsprutsen wurde moatte soe as /'tuʧi/ ("tûtsjy").
Yn 'e pornoyndustry stiet Tucci benammentlik bekend om har fermogen ta froulike ejakulaasje (sprektaal: squirting), en dat wurdt dan ek yn in grut tal fan har films foar it fuotljocht brocht. Tucci hat yn krapoan 450 pornofilms spile, û.m. foar sokke foaroansteande studio's as Adam & Eve, Evil Angel, Seymore Butts Home Movies, Elegant Angel, Digital Playground en Pure Play Media. Ek hat se in protte wurke foar pornosites as Reality Kings, Brazzers en Kink.com. Dêrmei hat se twa kear in AVN Award (de Oskar fan 'e pornowrâld) wûn en dêr nochris fjirtjin kear in nominaasje foar yn 'e wacht sleept.
Njonken har aktearwurk hat Tucci yn 2007 en 2009 ek twaris in film regissearre. Fierders hat se yn it ferline twa radioprogramma's (The Porn Hunnies Smut Top 20 en Tushy Talk) presintearre op 'e no opdoekte stjoerder KSEX. Ek is hja wurdfierster en model foar de yn Los Angeles fêstige kleanprodusint Mofowear, en ferskynde hja op 'e tillefyzje feskate kearen yn 'e realitysearje Family Business, oer pornoakteur, -regisseur en -produsint Seymore Butts. Yn 2009 kaam se yn it nijs doe't se in rjochtsaak oanspande tsjin RK Netmedia, de memme-ûndernimming fan Reality Kings, om 'e rjochten op 'e domeinnamme FlowerTucci.com werom te krijen nei't har kontrakt mei RK Netmedia ôfrûn wie.
Ferrizenistsjerke (Vitebsk)
Weropbou
Op 10 july 2009 waard de nije Ferrizenistsjerke plechtich ynwijd en iepene foar de otterdokse mienskip. De bou waard û.o. mooglik makke troch de ynwenners fan Vitebsk, dy't bakstiennen foar de bou keapje koene, dêr't de namme fan de donateur yn gravearre waard.
It ynterieur fan de tsjerke waard dekorearre mei help fan lokale keunstners. Sa makke Segej Petrov de ikoan "De ôfdaling fan Jezus yn de hel". De grutte kroanluchter yn it tsjerkeskip hat in diameter fan trije meter en in gewicht fan 600 kilo. Yn de tuorren hingje 11 klokken. Ien fan de klokken komt út Nederlân en is begjin 19e-iuwsk. Nei de Twadde Wrâldkriich waard de klok as oarlochsbút meinommen nei Wyt-Ruslân.
Arsjitektuer
De Ferrizenistsjerke is net in grut, ienskippich gebou yn de styl fan de Vilnius-barok. De healrûne apsis hat in noardlike oriïntaasje mei sakristiën oan beide kanten, sadat it bouwurk in rjochthoekich grûnplan hat.
De gevel fan de tsjerke wurdt fan wjerskanten flankearre troch twa tuorren. Tusken de tuorren is in barok fronton, dat yn de 19e iuw ferfongen wie troch in klassisistysk leger fronton.
Numidysk
It Numidysk, of ek wol Aldlibysk, wie de taal fan de Massyljers yn it eastlike part fan it âlde Numydje fan foar de Romeinske tiid yn hjoeddeistich Tuneezje en eastlik Algerije.
Der is net folle fan de taal oerbleaun, mar men is it der wol oer iens dat it ta de Afro-Aziatyske taalfamylje hearde. Om't de Massyljers in Berberske stamme wie, wurdt der fan útgien dat it Numidysk in Berbertaal wie. De Berberske takke fan de Afro-Aziatyske talen wurdt ek wol Libysk-Berbersk neamd, om't it net wis is oft it Numidysk ûnder de Berbertalen falt of as it in "sustertaal" wie. It is mooglik dat it Numidysk in eigen takke foarme om't der gjin namfallesysteem wie sa as dy by de hjoeddeistige Berbertalen. Dochs it Protoberbersk hie ek gjin namfallen.
De Meule van Wassens
De Mûne fan Wassens (foarhinne 'De Vlijt') is in nôtmûne yn it Drintske doarp Súdwâlde (offisjeel Zuidwolde).
Cohen in het Fries
Foarôf
Leonard Cohen hat sûnt 1967 in tal albums útbrocht mei súksesfolle lietsjes as So Long, Marianne, Suzanne en Hallelujah. Hy is benammen bekend om syn swiere, wat monotoane stim en sobere (fakentiids akûstyske) begelieding. Leonard Cohen ferstoar yn 2016, hy waard 82 jier.
De Meule van Wassens
Skiednis
Oarspronklik waard de mûne yn 1838 yn Súd-Hollân tusken Moordrecht en Nieuwerkerk aan de IJssel as poldermûne boud. Nei't de út 1731 datearjende standermûne op it plak yn 1877 ôfbaarnde kocht de mûndersfamylje, de famylje Wassens, de Súd-Hollânske mûne oan om't gemalen dêr de poldermûnen oerstallich makken. De famylje Wassens liet de mûne yn Súdwâlde as nôtmûne opbouwe en joech de mûne de namme "De Vlijt".
Cohen in het Fries
Foarôf
Bart Kingma, regisseur van Omrop Fryslân, sette inkele lietsjes fan Cohen oer yn it Frysk. Yn de mande mei lûdtechnikus Harry Zwerver besleat hy om in sammelalbum op te nimmen mei Fryske útfierings fan Cohen-lietsjes. De muzikale begelieding waard fersoarge troch in orkest ûnder lieding fan Peter van der Zwaag.
Omke- en muoikesizzer
In omke- en muoikesizzer (of, hollanistysk, omke- en tantesizzer) is de beneaming foar in bern fan in broer of suster. Omke- en muoikesizzers kinne ûnderskaat wurde yn omkesizzers (yn ferhâlding ta de omke) en muoikesizzers (yn ferhâlding ta de muoike). Dit is in foarm fan twaddegraads besibskip, wêrby't de omke- of muoikesizzer en de (biologyske) omke of muoike 25% fan harren genetysk materiaal gemien hawwe. De term is lykwols ek fan tapassing op 'e bern fan sweagers en skoansusters, wêrby't de omke- of muoikesizzer en de (oantroude) omke of muoike yn prinsipe gjin biologyske besibskip hawwe. Yn guon minsklike kultueren is it fierders wenst en tsjut de bern fan jins folle neven en nichten oan as omke- of muoikesizzers. In omkesizzer moat net betize wurde mei in omsizzer; dat is immen dy't hûs oan hûs it ien of oar meidielt, lykas in leedoansizzer.
'Omke- en muoikesizzer' is hoe dan ek in geslachtsneutrale oantsjutting, dy't dus neat seit oer it geslacht fan 'e omke- of muoikesizzer. Oars as it Nederlânsk (neef, nicht) of it Ingelsk (nephew, niece) beskikt it Frysk net oer in wurd dat it geslacht fan 'e omke- of muoikesizzer dúdlik makket. It opdwaanderige 'omke- en muoikesister' is grammatikaal mooglik, mar wurdt nea brûkt. In styfomkesizzer of styfmuoikesizzer is de soan of dochter fan in styfbroer of -suster. In âldomke- en -muoikesizzer is de beneaming foar in pake- of beppesizzer fan in broer of suster. Dat is in foarm fan trêdegraads besibskip. In oerâldomke- en -muoikesizzer is de beneaming foar in oerpake- of -beppesizzer fan in broer of suster. Dat is in foarm fan fjirdegraads besibskip. By eltse fierdere generaasje komt der ien kear mear "oer-" foar "âldomke- en -muoikesizzer" te stean.
De term nepotisme, fan it Latynske nepotem ("manlike omkesizzer"), ferwiist nei in spesjaal soarte fan korrupsje, wêrby't men jins famyljeleden befoardielet. It wurd nibling is in neologisme dat yn 1951 troch de taalkundige Samuel Martin foarsteld waard as in ienfâldige oerkoepeljende beneaming foar manlike en froulike omke- en muoikesizzers. It gebrûk hjirfan is lykwols beheind bleaun ta spesjalisearre geneälogyske en antropologyske literatuer. Histoarysk hie in manlike omkesizzer wetlik faak mear rjochten as in dochter, benammen op it mêd fan it erfrjocht. Yn beskate kultueren, lykas guon yn dielen fan Yndia en noardlik Banglades, is dat noch altyd sa.
Yn argayske terminology wurdt nei in manlike maternale omkesizzer (de soan fan jins suster) ferwiisd as susterssoan. Dêrmei waard foarhinne de wichtigens fan 'e neiste manlike famyljebân beklamme, fral as men sels gjin soan hie. Dizze praktyk is bygelyks bekend út fereskate Midsiuwske Arthurleginden, en waard oangeande de keningen fan Rohan imitearre troch de Ingelske fantasyskriuwer J.R.R. Tolkien yn syn magnum opus The Lord of the Rings. De minder gongbere term sustersdochter foar in froulike maternale omkesizzer komt ek foar.
De Meule van Wassens
Skiednis
Nei de Twadde Wrâldkriich krige de mûne gjin ûnderhâld mear en stie de mûne jierrenlang stil. In restauraasje folge yn 1960, mar stadichoan slûpte it ferfal dochs wer yn.
Fjirtjin jier letter kocht de Stifting 'De Meule van Wassens' de mûne fan Joe Wassens oan, mei it doel de mûne wer as nôtmûne oan it wurk te setten. Yn desimber fan dat jier 2018 sette in restauraasje útein en sûnt jannewaris 2020 is de mûne wer mealfeardich.
Cohen in het Fries
Foarôf
It album (CD en DVD) ferskynde yn novimber 2008. It is opnomd yn in âlde pleats by it doarpke Boer, net fier fan Frjentsjer.
Om de Krystdagen fan 2008 is in special útstjoerd troch Omrop Fryslân, dy't 1 en 2 jannewaris ek útstjoerd waard op NPO2.
Yn de Fryske Top 100 dy 't alle jierren op 31 desimber útstjoerd wurdt troch Omrop Fryslân, stiene yn 2017 trije nûmers fan it album Cohen yn it Frysk. Dat binne:
Solisten
It album iepent mei Dûnsje my de leafde út, yn in eigen arranzjemint fan Elske DeWall. De oersetting is fan Elske en har suster Femke de Walle. De orizjinele komposysje fan Leonard Cohen is basearre op de Gryskske dûns de Hasapiko. Gurbe Douwstra hat country-eleminten taheakke oan it nûmer De swalkerinne, der is ûnder mear in cájon (hântromme), dobro (soaart gitaar) en in bandoneon (harmoanika-eftich ynstrumint) te beharkjen. Sido Martens, dy't yn de folkrockband Fungus spile hat (bekend fan Al die willen te kaap'ren varen sjongt it liet De partisaan. Dit is it ienige liet dat net skreaun is troch Leonard Cohen mar troch Emmanuel Astier de la Vigerie (tekst) en Anna Marly (muzyk). It is skreaun yn 1943 en giet oer it Frânske ferset yn de Twadde Wrâldoarloch. De oarspronklike titel is La complainte du partisan.
Marius de Boer (bekend as 'Mariusz' wie sjonger en tekstskriuwer fan de Fryske band Reboelje. Hy sjongt op dit album Draai my rûn. Gerbrich van Dekken sjongt de ballada Ik wol dy op sa’n dei noch net by my wei. Robbie van Wieren, sjonger fan de band mei deselde namme Van Wieren sjongt it pop/rock nûmer Earst nim ik Manhattan. Roel Slofstra, de nestor fan de Fryske folkmuzyk, sjongt it nûmer Suzanne, dat yn Nederlân in hit waard foar Herman van Veen.
Piter Wilkens hat Lover, lover, lover frij oersetten yn Libje, libje, libje. De keunstskilder/sjonger Gerrit Breteler sjongt it gefoelige liet As it jo wil is. De fado-sjongster en aktrise Nynke Laverman sjongt Hallelujah, dat benammen bekend wurden is troch Jeff Buckley. Jaap Louwes sjongt op bedêste wize Ljochtblauwe reinjas. De útsmiter fan dit album is it pop/rock nûmer Marjanne, kom by my dat songen wurdt troch Auke Busman.
Teksten en arranzjeminten
De arranzjeminten binne fan Peter van der Zwaag, útsein:
De oersettings fan it Ingelsk yn it Frysk binne fan Bart Kingma, útsein:
Kristlik Biltsk Manljuskoar
It Kristlik Biltsk Manljuskoar (Nederlânsk en offisjeel: Christelijk Bildts Mannenkoor) is in Frysk koar op kristlike grûnslach út Sint-Anne. De feriening waard yn 1969 oprjochte en fierde sadwaande yn 2019 syn fyftichjierrich bestean. De leden komme net inkeld út Sint-Anne, mar ek út 'e oare doarpen fan It Bilt, en dêropta binne der guon dy't yn Minnertsgea, Hallum, Baaium en Bitgummole wenje. Om lid fan it koar te wurden, hoecht men net beslist kristlik te wêzen, en it rippertwaar fan it koar omfiemet behalven kristlike hymnen ek musicalferskes en moderne lieten.
Skiednis
Op 1 febrewaris 1969 waard op inisjatyf fan in tal sangleafhawwers út Sint-Anne yn 'e doetiidske grifformearde tsjerke yn it doarp in sjongjûn organisearre mei in optreden fan it Seisbierrumer Manljuskoar. De bedoeling wie, om te sjen oft der genôch animo yn Sint-Anne en de oare doarpen fan It Bilt wie om in eigen manljuskoar op te rjochtsjen. Dyselde jûns noch joegen har njoggentjin manlju op, wat as mear as genôch beskôge waard om útein te setten. Sadwaande waard it Kristlik Biltsk Manljuskoar op 12 febrewaris 1969 oprjochte. Dy jûns krigen alle njoggentjin leden de opdracht om der ien lid by te sykjen, sadat nei de simmerfakânsje begûn wurde koe mei rippetearjen.