cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Willem de Vlamingh
Libben
De ekspedysje fan De Vlamingh wie wat navigaasje en eksporaasje oanbelanget in sukses. Op grûn fan syn waarnimmingen makke Isaak de Graaf in sekuere kaart fan de folsleine Australyske westkust. Witsen wie lykwols ynearsten net sa bliid. Hy hie him der mear fan foarsteld. It lân bea gjin mooglikheden foar hannel en wie wyld en ûntagonklik. It wie ek nearne slagge mei minsken yn kontakt te kommen. Letter feroare Witsen fan betinken en prate er mei lof oer de ekspedysje.
De earstfolgjende ekspedysje, yn 1705 út Batavia wie ûnder Maerten van Delft, gie nei de noardkust fan Australië.
Ferneamingen
Ien fan de twa nije fearboaten fan Rederij Doeksen is ferneamd nei Willem de Vlamingh, it MS Willem de Vlamingh. Op Flylân is der in dyk en yn Almere in strjitte nei Willem de Vlamingh ferneamd.
Swarte Dea
thumb|right|thumb|Fersprieding fan de pest yn Europa yn de jierren [[1347 - 1351]]
thumb|Hospitaal yn Wenen, 1679 thumb|De pest (1898) (Makker: [[Arnold Böcklin) ]]
De Swarte Dea is de namme foar in epidemyske sykte dy't tusken 1347 en 1351 yn Europa omgie en in soad slachtoffers makke, soms tsientallen persinten fan de befolking. De epidemy koste wrâldwiid tusken de 75 en 100 miljoen minsken it libben. Meastal waard al oannomd dat it hjir om de pest gie, mar hjiroer bestie oant foar koart gjin absolute wissichheid. De mooglikheid dat de epidemy feroarsake waard troch in filofirus waard ek iepenlitten. Ta dizze groep fan firussen hearre ûnder mear it ebolafirus en it marburgfirus. Mar de pest wurdt net feroarsake troch in firus, mar troch de baktearje Yersinia pestis, dy't ferspraat wurdt troch flieën dy't benammen op de swarte rôt parasitearje. Dat in baktearje de oarsaak wie fan de pest en dat dizze baktearje fersprate waard troch flieën op rôten, waard pas hûnderten jierren letter bekend. Ut oerlevering en tekeningen witte wy dat de Swarte Dea bûlen (swolling fan de lymfeklieren), fergelykber mei de Aziatyske bûlepest út de 18e iuw, feroarsake. Dit steunt de teory dat it by de Swarte Dea om bûlepest gie. Yn 2010 waarden spoaren fan de Yersinia pestis baktearje yn it DNA fûn fan skrinkels út massagrêven dêr't slachtoffers fan de Swarte Dea yn begroeven binne.
Oarsprong
Hoewol’t it net hielendal dúdlik is wêr’t dizze pandemy yn de 14e iuw krekt begûn is, is wol dúdlik dat hy út Aazje kaam, grif út Sintraal Aazje. De sykte starte grif by marmotten, fersprate him nei flieën, fia flieën nei rôten en fan dêr nei de minsk. De sykte ferspriede him fan Aazje nei Europa fia de hannel en soldaten. Yn 1346 kaam de sykte yn de Krim, fanút de Krim ferspriede de sykte him oer Europa en Noard-Afrika. Yn Europa waard Itaalje it earst troffen. Der geane ferhalen dat in Kipchak leger yn 1346-1347 besmette liken mei de baktearje mei help fan kattepûlen oer de muorren fan Feodosija, in hannelspost fan Genua op de Krim, smiten hawwe soe. Oft dit ferhaal wier is, is net bekend. Fersprieding fia de hannel en skipfeart liket mear yn de reden te lizzen. Nei Itaalje gie de sykte mei de klok mei Europa troch: Frankryk en Spanje, Ingelân (yn 1348), Dútslân, Noarwegen (yn 1349 yn Bergen troch in skip mei nôt út Ingelân) en op it lêst troch Ruslân om 1351 hinne.
Ferfolging fan de Joaden
It wie ûndúdlik wêr't de sykte wei kaam, in soad tochten dat it in straf wie fan God. Mar omdat eltsenien slachtoffer waard, strang leauwich of net, ûntstie ek twifel. Fan alle minsken waarden Joaden it minste siik, efterôf blykte dat dit mei de Joadske reinigingswetten te krijen hie. Troch dizze reinigingswetten út it âlde testamint libben de Joaden hygiënysker as de oare minsken, wêrtroch't se minder faak besmetten waarden. Benammen de Joadske wyk fan Straatsburg foel op omdat hjir mar 5% fan de befolking slachtoffer waard. Dat dit te krijen hie mei hygiëne wie net bekend, dus waarden de Joaden fertocht: dy soenen wetterputten en wetterboarnen fergiftigje om sa kristenen om it libben te bringen. Dit ferhaal kaam fan de Switsersk Joadske arts Balavignus út Chillon. Balavignus lei in troch marteling krigen forsearre bekentnis ôf. Hy 'bekende' dat Joaden yn Súd-Frankryk in plan útwurke hienen om kristenen te fergiftigjen. It gif soe bestean út mealde herten fan kristenen, spinnen, kikkerts, hagedissen en minsklik fleis. Fan dit fergif waard in poeier makke, wêrmei't boarnen fan kristenen fegiftige waarden. It ferhaal ferspriede him hurd fan Switserlân nei Dútslân en hie katastrofale gefolgen foar de Joaden yn Europa. Nei oanlieding fan it ferhaal fan fergiftige boarnen waarden in soad pogroms útfierd yn Europa, benammen yn Switserlân en Dútslân, mei tsientûzenen Joadske slachtoffers as gefolch. Yn totaal waarden 210 lytsere en gruttere Joadske mienskippen ferneatige, yn de stêden Bazel, Frankfurt am Main, Straatsboarch en Keulen waard de totale Joadske befolking útmoarde. De Joaden waarden meast libben ferbaarnd en harren besittingen waarden konfiskearre.
Slachtoffers
Yn Europa hat de sykte grutte ferminderingen fan de ynwennertallen feroarsake; stjerte fan tsientallen persinten wie net útsûnderlik. Rûsd wurdt dat yn totaal in treddepart fan de befolking fan Europa stoar. Pas ± 1600 soe de befolking wer op itselde befolkingsoantal komme fan foar de epidemy.
Yn it boek "The Coming Plague" út 1994 stelt de Amerikaanske skriuwster Laurie Garrett dat de Sineeske befolking sakke fan 123 miljoen yn 1200 nei 65 miljoen yn 1393 en dat dit grif feroarsake waard troch de pest en de hongersneed dy't derop folge (de maatskippij rekke faak ûntwrichte nei inútbrek fan in epidemy, trochdat ek de beropsbefolking swier troffen waard).
Sjoch ek
ペスト
Sjoerdtje Hak
Sjoerdtje Hak (De Lemmer, 1945) is in Fryske lânskipsskilder út Wijhe. Tusken 1965-1972 krige se skilderlessen yn atelier Jos Lussenburg en waard dosint akwareltekenjen oan De Muzerie yn Swol. Sjoerdtje is lid fan keunstnersferiening Het Palet yn Swol en fan St. Lucas te Amsterdam. Fierders is se meiwurker fan tydskrift 'Palet' fan útjouwerij Arti.
It figurative lânskip hat meast te krijen mei wetter, it Waad en sompen lykas yn De Alde Feanen. Ek ûnderrûne stikken lân mei wrydske wolkeloften, binne it byldbepalende elemint yn har lânskipsskilderingen. It lânskip is foar har de grûn fan elke mins. De essinsje fan it lânskip wurdt yn har wurk faak werombrocht ta in sfearbyld. In oare kear binne de lânskippen werjûn mei in soad details.
Sjoerdtsje makket yn it iepen fjild potleadsketsen om kleur en sfear wer te jaan en wurket dy mei de oantekeningen út yn har atelier ta yn akwarellen en etsen.
Wurk fan Sjoerdtsje Hak hinget yn Museum van Bommel van Dam yn Fenlo, yn gemeentlike en provinsjale kolleksjes, mar ek by partikulieren en by ferskate keunstútlienen.
Hústerheide
thumb|De Oarsprong thumb|left|Hjir is 't Hústerheide is in buorskip by Sint-Nyk. Oan de dyk fan Langwar nei Hústerheide stiet Doniastate. In grut part fan de bosken is yn besit by de Van Eysinga's. Yn Hústerheide stiet sûnt 1956 ek it foarmingssintrum 'De Oarsprong'. It gebou is it eardere koetshús mei de stâlen foar de hynders der by. It gebiet efter De Oarsprong ys ynrjochte as rekreaasjegebiet Eysingastate.
Brêgebuorren
Brêgebuorren wie in útbuorren oan de Frjentsjerter Feart in pear hûndert msúdlik fan it eigentlike doarp Winsum, yn de gemeente De Waadhoeke. Yn de tweintichste iuw groeiden de 'Tsjerkebuorren' en de Brêgebuorren oaninoar fêst, en no foarmet de Brêgebuorren gewoan ûnderdiel fan it doarp.
De namme komt ek foar as Winsumer Burgbuyren, Bruggeburen en Bruggebuurt
Aldenburger Lân
It Aldenburger Lân (Oldenburger Land) is in gebiet yn de Dútske dielsteat Nedersaksen; it leit yn it gebiet fan it eardere Gruthartochdom Aldenburch (oant 1918), de lettere Frijsteat Aldenburch (oant 1946), oan de rivier de Hunte.
Famylje (keunstwurk)
thumb|Gesichten Famylje is in keunstwurk fan Paul de Reus dat sûnt augustus 2010 op de dyk tusken de Slûs en de Fearkaai by de jachthaven fan Almere Haven stiet. It wurk bestiet út in figuer op 'e kop yn losse, kleurige klean. Syn holle ferburgen yn de ierde. Op syn trappeljende fuotten in enoarme bol fol gesichten. De bol liket rûn te draaien yn in einleaze beweging. It stiet symboal foar de soad gesichten en it ferskaat fan de stêd.
Aldenburger Lân
Yn dizze kontrei wurdt Dútsk en Nedersaksysk sprutsen en yn it Sealterlân ek Sealterfrysk.
It katolike súdlike part fan it gebiet hjit Aldenburger Münsterlân; it protestantske noarden wurdt yn ingere sin oantsjutten as Oldenburger Land (Altoldenburg).
Famylje (keunstwurk)
Dit keunstwerk is in geskink oan de stêd fan en waard opdroegen oan Jan de Vletter, âld-direkteur fan wenningkorporaasje de Alliantie en inisjator fan in soad keunst- en kultueruterings yn Almere. It byld waard ûnthuld troch de pakesizzers fan De Vletter. It wurk is ûnderdiel fan De Collectie Almere, dat beheard wurdt troch Museum de Paviljoens.
Qui-Gon Jinn
Qui-Gon Jinn (útspr.: [ˈkʷai̭ɡɒn ˈʤɪn], likernôch: " kwai -gan dzjin ") is in fiktyf personaazje út 'e Star Wars-franchise fan 'e Amerikaanske filmmakker George Lucas. Hy is in Jedi-master dy't yntrodusearre waard yn 'e film Star Wars: Episode I – The Phantom Menace (1999), oan 'e ein wêrfan't er omkomt yn in gefjocht mei de Sith Darth Maul. Postúm komt er as geast yn de Krêft noch eefkes foar yn 'e ferfolchfilm Star Wars: Episode II – Attack of the Clones (2002), de tekenfilmsearje Star Wars: The Clone Wars (2010) en de film Star Wars: Episode IX – The Rise of Skywalker (2019). Alle kearen waard er spile troch de Noardierske akteur Liam Neeson.
Kies
Oantal en soarten kiezzen
By minsken kinne fan foarren nei efteren yn 'e mûle ferskate soarten kiezzen ûnderskaat wurde: Dêropta hawwe bern noch in oar soarte kiezzen, de molkkiezzen, dy't ûnderdiel útmeitsje fan it molkgebit.
Qui-Gon Jinn
Yn The Phantom Menace
Yn 'e Star Wars: Episode I – The Phantom Menace (1999), it earste diel fan 'e Star Wars-prequeltrilogy, is Qui-Gon Jinn ien fan 'e haadpersoanen. Hy is in Jedi-master dy't tegearre mei syn padawan Obi-Wan Kenobi troch Finis Valorum, de kânselier fan 'e Galaktyske Republyk, nei de planeet Naboo ta stjoerd wurdt om te bemiddeljen yn 'e Nabookrisis. Dat is in konflikt dat ûnstien is tusken Naboo en de troch de Neimoïden dominearre Hannelsfederaasje, in korrupt sakekonglomeraat, dat in blokkade tsjin Naboo ynsteld hat. De Neimoïden reitsje yn panyk as se foar it ferstân krije dat de spesjale gesanten fan 'e kânselier Jedi-ridders binne, en nimme kontakt op mei dejinge dy't efter de skermen oan 'e toutsjes lûkt, de Sith-master Darth Sidious. Dyselde jout harren opdracht en fermoardzje de beide Jedi. Qui-Gon en Obi-Wan witte lykwols te ûntkommen en berikke it oerflak fan Naboo troch as fersteklingen mei te liftsjen mei it leger fan oarlochsandroïden dat Nute Gunray, de ûnderkening fan 'e Hannelsfederaasje, op Naboo lânje lit om 'e planeet te besetten.
Kies
Oantal en soarten kiezzen
Folwoeksenen hawwe normaalwei 20 kiezzen, de premolaren meirekkene. De ferstânskiezzen brekke lykwols lang net by eltsenien troch, mei as gefolch dat der ek in protte minsken binne dy't mar oer 16 kiezzen beskikke. Fierders kin it fansels wêze dat ien of mear kiezzen ûntbrekke om't se troch de toskedokter lutsen binne; dat bart bygelyks as de kies rot is, of as der te min romte yn 'e mûle is en de kiezzen te ticht opinoar steane. Dat lêste probleem kin ferholpen wurde troch ien kies te ferwiderjen en de rest dêrnei in skoft fan in bûgel te foarsjen.
Qui-Gon Jinn
Yn The Phantom Menace
Op Naboo moetsje Qui-Gon en Obi-Wan in Gungaanske ferstjitling, Jar Jar Binks, dy't se foar gids oannimme. Yn in ûnderseeboat trochkruse se fan Otoh Gunga, de wichtichste, ûnder wetter boude stêd fan 'e Gunganen, de holle kearn fan Naboo en berikke sa Theed, de haadstêd it minsklike keninkryk op 'e planeet. Dêr besiket Gunray ûnderwilens Padmé Amidala, de fjirtjinjierrige keninginne fan Naboo, te twingen ta it ûndertekenjen fan in ferdrach dat it de Hannelsfederaasje op 'e planeet foar it sizzen jaan soe. As se dat wegeret, wurdt se mei har gefolch fan hofdames en befeiligingspersoniel nei in finzenekamp stjoerd. Underweis dêrhinne wurde se lykwols befrijd troch Qui-Gon en Obi-Wan, wêrnei't se mei syn allen fan 'e planeet ôf ûntkomme yn it romteskip fan 'e keninginne.
Kies
Funksje en anatomy
Kiezzen fermealle (kôgje) it iten mei in rûngeande beweging. Om dy funksje te ferfoljen, hawwe se yn mesiodistale rjochting (fan foarren nei efteren) in dûbele knobbelstruktuer. As in kies faak brûkt wurdt, sille de knobbels stadichoan ôfslite en dêrtroch flakker wurde. By sûchdieren binne kiezzen yn de kaak ferankere mei in woartel. It part fan 'e kies dat boppe de kaak útstiket, hjit de kroan. Dy wurdt beskerme troch in laachje fan hurd toskglazuer. Binnenyn de toskbonke fan kiezzen sit in holte dy't folle is mei bloedfetten en senuwen.
Qui-Gon Jinn
Yn The Phantom Menace
It doel is om nei de haadstêd fan 'e Galaktyske Republyk op Coruscant te reizgjen, om dêr stipe te sykjen by de Galaktyske Senaat. By it trochbrekken fan 'e blokkade fan 'e Hannelsfederaasje rint it romteskip fan 'e keninginne lykwols averij op, sadat in tuskenstop op 'e woastynplaneet Tatooine nedich wurdt. Op dy planeet tsjocht Qui-Gon der op út om ferfangende ûnderdielen foar de oandriuwing fan it skip te sykjen. Hy nimt Jar Jar en de androïde R2-D2 mei, en ek wa't er mient dat ien fan 'e hofdames fan keninginne Padmé is. (Eins is it lykwols Padmé sels, dy't oan it begjin fan 'e ynvaazje fan 'e Hannelsfederaasje by wize fan beskermingsmaatregel fan plak wiksele is mei Sabé, ien fan har hofdames.) Se slagje nei de delsetting Mos Espa, dêr't se yn in winkel, dêr't twaddehâns romteskipûnderdielen ferkocht wurde troch de Toydariaan Watto, yn 'e kunde komme mei Watto syn slaven Shmi Skywalker en har njoggenjierrige soan Anakin.
Qui-Gon merkt daliks op dat Anakin tige 'sterk yn de Krêft' is, en in bloedtest bringt oan it ljocht dat syn nivo fan 'midi-glorianen', in mjitte fan Krêftpontinsjeel, it heechste is dat ea metten is. Qui-Gon rekket derfan oertsjûge dat Anakin de 'Utkarde' is, dêr't de âlde profesijen fan 'e Jedi gewach fan meitsje. Yn dy opfetting wurdt er noch fierder fuortsterke as Shmi Skywalker fertelt dat har soan berne is sûnder dat se seksuele omgong mei in man hân hat. Sadwaande giet Qui-Gon in weddenskip oan mei Watto, dy't Anakin foar eigen gewin meidwaan lit oan saneamde podraces. As Anakin de Boontajûnklassiker wint, kriget Qui-Gon fergees de romteskipûnderdielen dêr't er ferlet fan hat, en teffens mei er dan Anakin meinimme. Watto is derfan oertsjûge dat Anakin diskear net winne kin, mei't de kampioen Sebulba meidocht. As Anakin tsjin alle ferwachtings yn dochs wint, is er sadwaande frij fan slavernij en kin er him by Qui-Gon-en-dy jaan.
As it selskip risselwearret en set ôf fan Tatooine, dûkt der in Sith op, mei wa't Qui-Gon in koart duël hat foar't it romteskip fan 'e keninginne ûntkomme kin. By oankomst op Coruscant bringt Qui-Gon Anakin foar de Hege Jedi Ried, dy't er freget om 'e jonge op te lieden ta Jedi, ek al is er mei njoggen jier eins al fierstente âld om dêr noch mei te begjinnen. Master Yoda wurdt eangst yn Anakin gewaar, dy't benammen ferbân hâldt mei de noed fan 'e jonge om syn mem Shmi, dy't as slavinne op Tatooine efterbleaun is. Mei't eangst in negative emoasje is, liket it him net gaadlik ta om Anakin ta Jedi te meitsjen. De Hege Jedi Ried slút him dêrby oan en wiist it fersyk fan Qui-Gon ôf. Dyselde lit him lykwols net ôfskrikke, en swart dat er Anakin eigenhandich traine sil sadree't Obi-Wan syn oplieding mei koarten foltôge hat.
Underwilens docht bliken dat de Senaat en kânselier Finis Valorum sa troch burokratyske regels oan hannen en fuotten bûn binne, dat se Naboo net helpe kinne. Sûnder wat bedijd te hawwen, keart keninginne Padmé sadwaande werom nei har thúswrâld, op 'e nij mei Qui-Gon, Obi-Wan en Anakin yn har sok. Hja binne oanwêzich as Padmé mei help fan Jar Jar in militêr bûnsgenoatskip foarmet mei de Gunganen. Wylst de Gunganen it yn in iepen fjildslach opnimme tsjin it androïdeleger fan 'e Hannelsfederaasje, bestoarmje Padmé en har meistanners, ûnder wa de beide Jedi, it keninklik paleis yn Theed, dêr't Anakin him by de piloaten jout om 'e striid oan te binen mei de romteskippen fan 'e blokkade, wylst Padmé en har gefolch it paleis feroverje en Gunray kriichsfinzen nimme.
Underwilens wurde Qui-Gon en Obi-Wan ôflaat troch de ferskining fan deselde Sith fan earder, dy't him no bekendmakket as Darth Maul. Nei in lang gefjocht mei ljochtsabels wurdt Qui-Gon troch syn fijân deadlik ferwûne, hoewol't de Sith neitiid sels midstwa houd wurdt troch Obi-Wan. Ear't er stjert, freget Qui-Gon mei syn lêste wurden oan Obi-Wan om 'e training fan Anakin ta Jedi op him te nimmen, en Obi-Wan ûnthjit dat er dat dwaan sil. Neitiid wurdt Qui-Gon kremearre yn it bywêzen fan alle Nabooaanske en Gungaanske lieders.
Yn Attack of the Clones
Yn 'e ferfolchfilm Star Wars: Episode II – Attack of the Clones (2002) hat Qui-Gon gjin rol, mar wol in koarte stimcameo as Yoda Qui-Gon syn stim troch de Krêft nei Anakin ta wjergalmjen heart, wylst Anakin in stamme Tusken-kapers ôfslachtet. Ek is der ek in stânbyld fan Qui-Gon te sjen yn 'e argiven fan 'e Jedi. De film yntrodusearret fierders it personaazje fan greve Dooku, Qui-Gon syn âlde master, dy't him ferliede litten hat ta de tsjustere kant fan de Krêft en in Sith-ridder wurden is.
Yn Revenge of the Sith
Yn Star Wars: Episode III – Revenge of the Sith (2005), it ôfslutende diel fan 'e Star Wars-prequeltrilogy, spilet Qui-Gon alhiel gjin rol. Oan 'e ein fan 'e film wurdt lykwols suggerearre dat Qui-Gon leard hat hoe't er nei syn dea in geast yn 'e Krêft wurde koe, en dat er dy technyk oan Yoda trochdien hat. Dyselde jout dy kennis wer troch oan Obi-Wan, wat Obi-Wan yn Star Wars: Episode V – The Empire Strikes Back (1980) en Star Wars: Episode VI – Return of the Jedi (1983) it fermogen jout om nei syn dea mei syn learling Luke Skywalker te kommunisearjen.
Yn The Clone Wars
Yn 'e tekenfilmsearje Star Wars: The Clone Wars (2008-2014 en 2020) wurdt Qui-Gon ferskate kearen neamd. Hy ferskynt yn Overlords en Ghosts of Mortin, twa ôfleverings fan it trêde seizoen, as geast yn 'e Krêft om Obi-Wan, resp. Anakin te ynformearjen oer trije godlike wêzens dy't de Krêft ferpersoanlikje: de Heit, de Dochter en de Soan. Yn 'e ôflevering Voices, út it sechsde seizoen, sprekt er Yoda ta as in stim sûnder belicheming om him te learen hoe't er sels ek in geast yn 'e Krêft wurde kin.
Yn The Rise of Skywalker
Yn Star Wars: Episode IX – The Rise of Skywalker (2019), it trêde diel fan 'e Star Wars-ferfolchtrilogy, is de stim fan Qui-Gon yn 'e mande mei de stimmen fan oare Jedi út it ferline te hearren as se Rey oanmoedigje yn har ûngelikense striid mei de út 'e dea opstiene keizer Palpatine.
Nicolaas Mensma
Wie ûnder oare learling fan Jurriaen Pool yn Amsterdam. Haadwurk wie twa dreaune kandlers fan de Popta-skat en wurde bewarre yn it Frysk Museum.
Kodiak (eilân)
Kodiak (Ingelsk: Kodiak Island; útspr.: ['koʊdiæk 'ailənd], likernôch: " koo -dy-ek ai -lund"; Alûtiik: Qikertaq) is in grut eilân dat by de Amerikaanske steat Alaska heart. It eilân leit yn 'e Golf fan Alaska, foar de kust fan Súdwest-Alaska, en makket ûnderdiel út fan 'e Kodiakarsjipel. Kodiak is it op ien nei grutste eilân fan 'e Feriene Steaten (nei Hawaï). It stiet bekend om syn rûge wyldernis, dêr't it goed jeien en angelfiskjen is. It grutste plak op it eilân hjit ek Kodiak. De Kodiakbear, de grutste ûndersoarte fan 'e brune bear, libbet op Kodiak en oanbuorjende eilannen. De oarspronklike bewenners fan it eilân binne de Alûtiik (Alutiiq), in subgroep fan 'e Eskimo's.
Geografy
Kodiak hat in rûge, rotsige kustline dy't oan alle kanten ynkurven is troch djippe fjorden. It eilân is bercheftich en oan 'e noard- en eastkant ticht begroeid mei mingd tuskenbeiden reinwâld, mar oan 'e súdkant binne der suver hielendal gjin beammen. It heechste punt op it eilân is Koniag Peak, mei in hichte fan 1.362 m. It súdwestlike twatrêde part fan Kodiak heart ta it Nasjonaal Natoergebiet Kodiak. Dêr binne hielendal gjin wegen. Op it eilân leit ek it Steatshistoarysk Park Fort Abercrombie. Fierwei it grutste plak op Kodiak is in stedsje dat ek fan Kodiak hjit. Op it eilân is de grutste basis fan 'e Amerikaanske Kustwacht fêstige, dy't bestiet út 'e Kustwachtbasis Kodiak, it Kustwachtloftstasjon Kodiak en ferskate oare fasiliteiten.
Skiednis
De oarspronklike bewenners fan Kodiak, de Sûkpiak, in stamme fan 'e Alûtiik, bestiene fan 'e jacht, de fiskerij en it rispjen fan yn it wyld foarkommende planten. Yn 1741 fear de Deenske ûntdekkingsreizger yn Russyske tsjinst Vitus Bering Kodiak foarby ûnder syn Grutte Noardlike Ekspedysje. De earste ûntdekkingsreizger dy't op it eilân oan lân gie, wie de Rus Stepan Glotov yn 1763. Yn 1784 stifte de Russyske pelskeapman Grigory Sjelichov (nei wa't de Shelikofstrjitte neamd is) de earste Russyske delsetting op Kodiak oan 'e Trijehilligebaai, op it plak dêr't no it doarp Old Harbor leit. Datselde jiers slachten Sjelichov en 130 oare pelskeaplju yn it Bloedbad fan Refuge Rock op in rotseilantsje by Sitkalidak, foar de súdkust fan Kodiak, in pear hûndert Sûkpiak-manlju, -froulju en -bern ôf. Foar de Alûtiik is dat sûnt in hillich plak, dat Awa’uq hjit, in namme dy't safolle betsjut as "gefoelleas wurde".
Yn 1792 waard it sintrum fan 'e Russyske aktiviteiten op Kodiak troch Aleksander Baranov ferpleatst nei in gaadliker plak oan 'e noardeastkust, dêr't timmerhout foarhâns wie. De nije delsetting kaam Pavlovskaja te hjitten en lei op it plak fan 'e tsjintwurdige stêd Kodiak. It jiers dêrop helle Sjelichov, dy't tsjin dy tiid de foaroanman fan 'e Sjelichov-Golikov Kompanjy wurden wie, tweintich ambachtslju en tsien gesinnen fan boeren út 'e omkriten fan Irkûtsk, yn Sibearje, nei Kodiak ta. Yn 1793 krige de Russysk-Otterdokse Tsjerke fan keizerinne Katerina de Grutte ek tastimming om sinding te bedriuwen ûnder de lânseigen befolking fan wat doe de koloanje Russysk-Amearika wie. Sadwaande waard der yn 1794 in earste missypost op Kodiak fêstige troch in groep mûntsen út it Valaam-kleaster by Sint-Petersburch.
De Sûkpiak waarden ûnderwilens troch de Russen ek ynset om harren te helpen, oft se dat no woene of net. Se moasten foar Sjelichov-en-dy jeie, itenswaren preservearje en pelzen preparearje. Dat wurk waard ôftwongen mei bedrigings en geweld of troch famyljeleden yn gizeling te nimmen. De manlju krigen kwota fan otterpelzen en fûgelhûden oplein dy't se oanbringe moasten, wylst de froulju ynset waarden foar de ferwurking. Doe't de see-otters troch de oanhâldende oerbejaging pleatslik begûnen út te stjerren, twongen de Russyske pelskeaplju de Sûkpiak-manlju om hieltyd fierder fuort en almar langer te jeien as dat se wend wiene. Sawol de manlju as harren efterbleaune húshâldings hiene te lijen ûnder dy skieding, en mank de froulju, bern en âlden fan dagen briek hongersneed út om't de manlju der net wiene om harren mei jeien fan iten te foarsjen.
Kloppenburch (stêd)
Kloppenburch (Dútsk: Cloppenburg) is in Dútske stêd yn de dielsteat Nedersaksen en it haadplak fan de lânkring Kloppenburch.
Kodiak (eilân)
Skiednis
Yn 1837-1839 briek boppedat ûnder de lânseigen befolking fan Russysk-Amearika in grutte epidemy fan 'e pokken út, dêr't nei skatting in trêdepart fan 'e minsken oan kaam te ferstjerren. Tsjin dy tiid hie de Russysk-Amerikaanske Kompanjy yn 'e koloanje it monopoalje op 'e hannel krigen, en de beämten fan 'e kompanjy brochten alle oerlibjende Sûkpiak op Kodiak gear yn sân delsettings, sadat se makliker fan medyske help, mar ek fan ûnderwiis en sinding foarsjoen wurde koene. De epidemy waard úteinlik tsjinkeard troch de lânseigen befolking te faksinearjen. Yn 1867 kaam Kodiak mei de rest fan Russysk-Amearika troch de Oankeap fan Alaska by de Feriene Steaten te hearren. De ierste Amerikaanske kolonisten setten har yn 'e 1880-er jierren op it eilân nei wenjen, dêr't se har ek mei jacht en fiskerij dwaande holden.
Kloppenburch (stêd)
Kloppenburch leit yn it Aldenburger Lân tusken Osnabrück en Aldenburch, net fier fan de A1, de grutte autowei dy't it Ruhrgebiet mei Bremen en Hamburg ferbynt. thumb|left|Sint Andreastsjerke yn Kloppenburch
Kodiak (eilân)
Skiednis
Fan 6 oant en mei 8 juny 1912 fûn der in fulkaanútbarsting plak fan 'e Novarupta, in fulkaan dy't 160 km noardwestlik fan Kodiak op it Alaska-skiereilân leit. Trochdat de fulkanyske jiske op it eilân delkaam, siet Kodiak sechstich oeren lang yn it tsjuster. De minsken en bisten op it eilân koene amper sykhelje en krigen it oan 'e eagen en de longen. Wetter waard ûndrinkber. Radiokommunikaasje waard fersteurd en dakken fan huzen stoarten yn ûnder it gewicht fan 'e jiske dy't der op kaam te lizzen. Oare gebouwen waarden ferwoastge doe't jiskelawines by heuvelskeanten delkamen. Op 9 juny seach men op it eilân foar it earst wer in heldere loft, mar it eilân wie fierhinne ferrinnewearre troch de jiske en de soere rein. Bearen en oare grutte bisten wiene faak blyn rekke en ferhongeren om't lytsere bisten en planten stikt wiene ûnder de tsjûke jiskelaach. Bline fûgels foelen út 'e loft, fisken en oare wetterdieren kamen om yn it troch jiske fertroebele wetter en sels de langpoaten wiene útrûge. De salmfiskerij op Kodiak wie dêrmei ferneatige, en pas nei 1919 klaude dy wer by de wâl op.
Kloppenburch (stêd)
Skiednis
De earste histoarje fan in greefskip mei de namme Cloppenburg is út 814. It tsjerkedoarp woeks yn de midsiuwen ta in plak mei in doarpsplein, in bûtenpleats en in mûne. Greve Cloppenburg (1180-1251) hie nauwe bannen mei ferskate greefskippen yn Nederlân, lykas dy fan Arnhim en Sutfen fia de greve fan Sutfen, Otto II fan Gelre. De pleatsen leinen ferspraat om de doarpskearn hinne en de ynwenners bestienen fral fan de lânbou. Sûnt 1825 soargen de stienfabriken yn de uterwaarden ek foar wurkgelegenheid. De stêd hat hjoed-de-dei ek wat yndustry, bygelyks: Lumberg, (makket ferbiningssystemen) en Derby Cycle (fytsefabryk).
Kodiak (eilân)
Skiednis
Op 27 maart 1964 waard Alaska troffen troch in swiere ierdbeving, dy't letter ek wol bekend kaam te stean as de Goedfreedierdbeving. Hoewol't dêrby 131 minsken yn 'e steat omkamen en der in protte skea oanrjochte waard, foel dat eins noch ta, want mei in krêft fan 9,2 op 'e skaal fan Richter wie it de swierste ierdbeving yn Noard-Amearika dy't ea registrearre is. Op Kodiak waard de measte skea oanrjochte troch de op 'e ierdbeving folgjende tsûnamy, dy't de stêd Kodiak en ferskate doarpen ferwoastge.
Demografy
Op it eilân Kodiak wenje rûchwei 10.000 minsken. De befolkingstichtens bedraacht dêrmei 1,1 persoanen de km². It grutste plak op it eilân is de stêd Kodiak, dy't goed 6.100 ynwenners hat. Lytsere plakken binne Akhiok, Old Harbor, Karluk, Larsen Bay en Port Lions. It eilân Kodiak makket bestjoerlik diel út fan it distrikt Kodiak Island Borough, dat 13.600 ynwenners hat. Ta de borough hearre lykwols ek de oare eilannen fan 'e Kodiakarsjipel en inkele gebieten op it fêstelân fan Alaska.
De oarspronklike bewenners fan Kodiak binne de Sûkpiak (Sugpiaq), in stamme fan it folk fan 'e Alûtiik (Alutiiq). Dy hearre ta it gruttere ferbân fan 'e Jûpik (Yup’ik), dat in folkekloft is dy't ûnder de Eskimo's falt. Behalven blanke Amerikanen wenje op Kodiak fierders ek in protte Filipino's en Latino's.
Kloppenburch (stêd)
Toerisme
thumb|left|[[Standermole yn Museumdoarp Kloppenburch]] Ien fan de grutste toeristelûkers is it Museumdoarp Kloppenburch, in neimakke midsiuwsk doarp mei rekonstruksjes fan gebouwen út it tiidrek 800 oant 1800. Der binne ek twa gebouwen út it Sealterlân.
Kodiak (eilân)
Klimaat
It klimaat op Kodiak is myld foar de mjitstêven fan Alaska. It eilân hat in seeklimaat, mei koele simmers en kâlde winters. Yn july en augustus, de waarmste moannen, is de trochsneed temperatuer oerdeis 16 °C, en yn desimber, jannewaris en febrewaris, de kâldste moannen, is dat 2 °C. By útsûndering kinne simmerdeis de temperatueren omheech gean oant 30 °C, wylst se by 't winter omleech gean kinne oant –25 °C. Kodiak kriget jiers trochinoar 1.914 mm delslach, mei dêrûnder oer it hiele winterhealjier ferdield 182 sm snie.
De Bril
De Bril wie in delsetting west fan Hitsum yn de gemeente De Waadhoeke.
De namme komt ek foar as pleatsnammen Grutte en Lytse Bril. De namme soe ferwize kinne nei in wiet gebiet.
Danilov-kleaster fan de Hillige Trije-ienheid (Pereslavl-Zalesski)
It Danilov-kleaster fan de Hillige Trije-ienheid (Russysk: Свято-Троицкий Данилов монастырь, Svjato-Troitski Danilov Monastir) is in aktyf russysk-otterdoks kleaster yn Pereslavl-Zalesski, Ruslân.
Skiednis
De stifter fan it kleaster wie de muonts Daniil († 7 april 1540), de bychtheit fan grutfoarst Vasili III van Moskou. Under syn learlingen wie ek de muonts Gerasim fan Boldin, dy't letter it Trije-ienheidskleaster yn Dorogobûzj by Smolensk stiftsje soe.
It kleaster waard stifte op it begraafplak fan minsken sûnder hûs en earmen. De muonts Daniil hie in soad op mei dy minsken en fersoarge de begrafenissen en tsjinsten foar dy fakentiden ûnbekende minsken. Doe't de grutfoarst in erfgenaam krige, de lettere Ivan de Ferskriklike, joech er opdracht ta de bou fan in nije Trije-ienheidskatedraal, it earste stiennen gebou fan it kleaster. Neffens de kroniken waard Daniil de petefaar fan it bern.
Yn de Tiid fan Unrêst waard it kleaster troch Poalsk-Litouske troepen slim skeind; ek it lân fan it kleaster waard plondere en de boeren dy't der op buorken fermoarde. De stifter fan it kleaster waard al yn de 17e iuw as hillige fereare; de yn 1652 opgroeven reliken leine yn de Trije-ienheidskatedraal en in soad minsken pylgeren nei it kleaster. It kleaster waard yn 'e twadde helte fan de 17e iuw werboud, fral mei help fan de bojaar Ivan Barjantinski, dy't it kleaster 20.000 rûbel skonk en yn 1701 yn it kleaster begroeven waard. Under lieding fan Gûri Nikitin út Kostroma waard de Trije-ienheidkatedraal yn de twadde helte fan de 17e iuw beskildere. De yn 1695 boude Pochvalinskaja-tsjerke (Tsjerke fan de Ferhearliking fan de Mem Gods) mei de refter falt op troch syn ûngewoane arsjitekturale foarmen.
Yn de 18e iuw stie op it kleastergebiet in seminaarje.
It kleaster waard sletten en ûntwijd yn 1923. Yn de Sovjet-tiid wie it terrein in masjine- en tractorstasjon. Ek is it kleaster brûkt foar it ûnderbringen fan Dútske kriichsfinzenen en in militêre opliedingsienheid.
Lida Boonstra
thumb|rjochts|200px|Staalbank thumb|rjochts|200px|
Lida Boonstra (11 maart 1954) is in byldzjend keunstner út Ljouwert. Se krige har oplieding oan de Akademy foar Byldzjende Keunsten Vredeman de Vries yn Ljouwert en oan Akademy Minerva yn Grins (1993).
Har figurative keunst hat meast as tema Minsk en Dier. Foar har monumintale keunst wurket se leafst mei plaatizer en brûns. De stivens fan it materiaal twingt har ta ferienfâldiging en it weilitten fan oerstallige details. Se besiket benammen minskfoarmen en bisten in oar karakter te jaan.
Eksposysjes wienen yn de Skierstins yn Feanwâlden de Sint Josophgalery yn Ljouwert en Goutum. Lida Boonstra wurket ek yn opdracht.
Jeppemastate (Westernijtsjerk)
thumb|rjochts|300px|Jeppemastate (1723) thumb|rjochts|300px|Jeppemastate (2009)
Jeppemastate wie in state benoarden en bewesten it tsjerkhôf fan Westernijtsjerk yn de gemeente Ferwerderadiel. It hôf en it oanlizzende terrein mei in lyts terrein noardwest dêrfan, dêr't sa goed as seker de âldste stins stien hat, binne as archeologysk monumint út de lette midsiuwen beskerme. Op it terrein stiet in wenhûs dat faaks in túnmanswente wie. Yn de ferkaveling fan it terrein oan de noardeast kant binne âlde túnpersielen werom te kennen, dy't tsjintwurdich troch de wei trochsnien wurde. Fan de state is neat werom te finen.
Jeppema wie yn de 15e iuw en earder nei alle gedachten al in wichtich adelshûs. Yn de 16e iuw fererve de stins op Jeppema-neisieten yn froulike line. De lykneamde famylje komt yn 1431 as Jeppama foar, de state as Jeppema haus yn 1483. Krektas de besibbe famylje Botnia waard ek mei de Jeppema's yn de 16e iuw in optochte skiednis ferbûn. De earste histoarysk betroubere fermelding giet oer Kempa Jeppama, dêr't yn 1431 fan sein wurdt dat er turf foar de tsjerke fan Westernijtsjerk betelle. De nauwe bân tusken Jeppemahûs en de tsjerke blykt ek út de lizzing fan de tsjerke, dêr't de âldste dielen fan út de ier 13e iuw komme, en dy't min ofte mear op it terrein fan Jeppema leit. De tsjerke liket dêrmei in aadlike stichting te wêzen. De machtposysje fan de Jeppema's en harren eventuele rjochtsfoargongers bestie wierskynlik dus al yn de 13e iuw. Yn de jierren 1568/'78 skynt de geastlikheid omkeard de neite oanfierd te hawwen as argumint yn syn oanspraken op de - doe ûnbewenne - stins. Kempa syn soan Eppa of Jeppe Jeppama trede yn 1437 op út namme fan Botta Halbada yn Ferwert, mooglik syn sweager, yn dy syn skeel oer ferskaat ûnreplik guod mei it kleaster Klaarkamp. Jeppe syn widdo Frouck Helbada wertroude mei Ernst Unema. In dochter út har earste houlik wie Ansck Jeppema, dy't út har houlik mei Syds Botnia in soan Tzalingh Botnia alias Jeppema hie. In folle broer fan Ansck wie jonge Jeppe Jeppema, dy't Jeppema erve. Ut it houlik fan Frouck Helbada mei Ernst Unema hie hja in soan Feye Unema. Jonge Jeppe Jeppema stried yn 1481 mei ûnder mear syn sweager Syds Botnia tsjin de Ljouwerter Fetkeapers. Yn 1483 makke hy syn testamint; hy wie de lêste Jeppema yn manlike line. Jeppemahûs fermakke hy oan syn healbroer Feye Unema; syn omkesizzer Tzalingh Botnia krige it guod by Ydsma Hawszz ûnder Westernijtsjerk, syn widdo Luts Feytsma krige Markla yn Hallum, syn susters Bottie en Ulke it Saskera-guod yn Westernijtsjerk. Fan Jeppema guod wurde yn (de Dútske oersetting fan) it testamint ûnder mear de neikommende ûnderdielen neamd: "Jeppema haus mit dem hornleger, de tuin bij het huis, het oude erf, twee huissteden vor dy boeszder (foar de doar fan de stâl), zaadland bij de kerk, en koegrazen op Jeppama torp". Feye Unema syn widdo sluet har yn 1495 mei Jeppemahûs oan by it ferbûn mei Eastergoa mei Grins. Tusken Tzalingh Botnia en Feye Unema's soan Sipt Unema alias Jeppema soe letter in proses oer Jeppema fierd wurde. Yn 1504 waard Tzalingh Botnia toe Ieppema ta de eallju fan Ferwerderadiel rekkene; yn 1511 wie echter Rynts Jeppama, de widdo fan Sipt Unema alias Jeppema, lânfrou en yn 1540 har soan Romcke lânhear "to Jeppama".
By de ferkeap yn 1860 fan it 'voormalig buitengoed Jepma State' wurde noch 13 persielen ûnderskieden, dêrûnder de Sudersinkel, de 'ekkelbosch', de mispelsingel, de appelhof, de lege hoeke, de wyldernis, de wylde singel, de kershof, de beide foarsingels, de krússingels en de lange singel, dêr't in oantal nammen noch fan bekend binne.
Basseterre
thumb Basseterre is de haadstêd fan de Karibyske eilânsteat Sint Kits en Nevis. It stedsje leit oan de súdkust fan it eilân Sint Kits en hat goed 15.000 ynwenners.
Skiednis
De stêd waard stifte yn 1627 troch de Frânsen ûnder gûverneur Pierre Belain d'Esnambuc. It middenpart fan Sint Kits foel doe lykwols ûnder Britsk bewâld. Under gûverneur Phillippe de Longvilliers de Poincy waard de stêd in keapfardijhaven fan belang. De Poincy wie der doe hurd by en meitsje Basseterre haadstêd fan de hiele Frânsk-Westyndyske koloanje, dêr't ek de eilannen Guadeloupe en Martinique ta hearden; dit bleau sa oant syn dea yn 1660. Yn 1727 waard Basseterre haadstêd fan hiel Sint Kits, doe't dat folslein oan de Britten kaam wie.
Basseterre hat in frijwat tragyske skiednis en te fergeliken mei oare haadstêden yn it Karibysk gebiet; it plak is faak ferwoastge troch koloniale oarloggen, brân, ierdskoddingen, rebûlje, oerstreamings en orkanen. Dochs binne dêr noch aardich wat goed restaurearre âlde gebouwen yn Basseterre oerbleaun.
Klimaat
Neffens de Köppen klimaatklassifikaasje hat Basseterre in tropysk reinwâldklimaat. Dat de stêd hat frijwat konstante temperatueren, trochstrings sa'n 27 °C, it hiele jier troch. Basseterre hat gjin drûch seizoen; alle 12 moannen falt dêr sa'n 60 mm rein; trochsneed 1700 mm it jier.
Ekonomy en ferfier
Basseterre hat har ûntjûn ta in finansjeel sintrum fan belang yn it eastlik Karibysk gebiet. Teffens is it in yndustriëel sintrum fan belang. De wichtichste eksportprodukten binne: de bass (muzykynstrumint), elektronika, frisdranken, klean, en sâlt. Yn it ferline wie de sûkeryndustry fan it grutste belang, mar dat wie dien yn 2005. De oarsaak dêrfan wiene enoarme skulden en it foarseine sakjen fan de sûkerprizen fanwege EU-maatregels. De stêd hat yndustryparken, yndustriën dy't dwaande binne mei sub-sonyske technology, fiedselferwurking, lichte masinebou, bass (ynstrumint)makkerij en rum-distillaasje. thumb|left|St. George, Anglikaanske tsjerke
De Robert L. Bradshaw Ynternasjonale Lofthaven leit oan de noard-east râne fan de stêd. Der binne direkte flechten op Londen, New York en Miami en yn it toeristeseizoen flechten nei Charlotte, Noard Karolina, Atlanta, Georgia en Filadelfia, Pennsylvania en oare grutte stêden yn de Feriene Steaten en Kanada.
De haven fan Basseterre is tarist foar de grutste cruiseskippen en de ferwurking fan fracht. De haven leit yn it fierste easten fan de Baai fan Basseterre. Port Zante, mids de baai, is út soarte foar cruiseskippen mei allerhanne fasiliteiten, ek foar ûnderhâld.
De feartsjinst tusken nei Basseterre en Charlestown jout in drokte fan belang. Seis fearboaten meitsje deis tal fan tochten hinne en wer. Der binne ek feartsjinsten tusken Basseterre en Oranjestêd, Statia en St. Marten, mar dy geane ûnregelmjittich.
Hassnae Bouazza
Hassnae Bouazza (Arabysk: حسناء بوعزة. Oujda, 13 oktober 1973) is in Marokkaansk-Nederlânske sjoernaliste, skriuwster, kollumniste, fertaalster en programmamakster.
Se is berne yn'e stêd Oujda tichteby de Algerynske grins. Se ferliet Marokko mei har famylje om har by har heit te foegjen dy't al yn Nederlân wie, as gastarbeider. Se kaam yn Arkel (yn Súd-Hollân) te wenjen, dêr't de famylje Bouazza de iennichste Marokkaanske húshâlding wie.
Bouazza studearre Ingelske taal- en letterkunde oan de Universiteit Utert. Se skriuwt kollums foar Vrij Nederland en Frontaal Naakt en wurket as programmamakster by de VPRO. Se is bekend fanwegen it bepraten fan ûnderwerpen dy 't taboe binne yn de Arabyske wrâld, lykas pornografy. Hassnae is de suster fan skriuwer Hafid Bouazza silger.
Sulversmeikeunst
300px|thumb|right|[[Berteleppel troch Ate Scheverstein]] 300px|thumb|right|[[Grutte fibula fan Winaam mei sulveren brêge]]
Yn de 16e iuw wurde feroarderingen fan de oerheid (mastertekens, jierletters, gildeproeven ensfh.) ynsteld. Foar de sulverstúdzje binne wichtich de koperplaten mei merken, nammen en wenplakken (1529-1599) en it gildeboerd fan de Ljouwerter sulversmidten (1597-1854). Technyske kennis is foar de stúdzje ûnmisber. Foarwerpen kinne troch ophammerjen en jitten ûntstean. Fersiering bart troch gravearjen en driuwen (it oanbringen fan reliëf op it oerflak). Siselearjen hjit de neibehanneling fan it jitten sulver. Yn de 16e iuw is der al bloei (beker út Boazum 1505, Botniabeker ± 1530, fan Feike fan Franeker, en kokosbeker fan Lenert Danckerts, 1583, alle trije yn it Frysk Museum.
Yn de 18e iuw wurde benammen teetsjettels en -faaskes en brandewynkoppen makke. Neist moai driuwwurk leveren de Friezen ek fraai gravearwurk (bekers, knottedoaskes, brandewynkoppen en jûnsmielsulver). Op de lêste sjogge wy medaljons en symboalyske of bibelske foarstellings (beker út Winaam, Lolle Jeltes, 1643), wurk fan Jan Saegman, 1687, synodale bekerfan Marsum, 1633. It sulver hat mastertekens en jierletters. De 17e-iuwske brandewynkoppenbinne seis- of achtkantich en heech en litte symboalyske figueren en medaljons sjen. Ek is der filigraanwurk (sieraden by de dracht brûkt oant yn de 19e iuw).
Yn de 19e iuw sjogge wy in ferfal fan de sulversmeikeunst. Yn it begjin fan de 20e iuw is der wer opbloei. Neamd wurde moatte De Haas (Snits), Albert Sustring (Snits), Van Erp (Ljouwert) en J.A. van der Houten (Ljouwert).
Mahatma Gandhi
thumb|right|200px|Mahatma Gandhi Mohandas Karamtsjand Gandhi, byneamd Mahatma dat yn it Sanskryt grutte siel betsjut, (2 oktober 1869 – New Delhy, 30 jannewaris 1948) wie in Yndiaask nasjonalistysk lieder. Mahatma Gandhi wie ien fan de grûnlizzers fan de moderne steat Yndia en foarstanner fan aktive geweldleasheid as middel foar de revolúsje.
Skiednis
Gandhi waard op 2 oktober 1869 berne yn Porbandar, in doarpke yn de steat Gujarat, as soan fan de diwan (haaddminister) fan de provinsje Porbandar. Op jonge leeftyd giet er nei Ingelân ta foar in stúdzje rjochten en yn 1893 ferfard er nei Súd-Afrika, dêr't hy him festige as abbekaat. Yn Natal set er him yn foar de Yndiaaske befolkingskloft en as lieder rint er foarop yn de striid tsjin de efterútsetting troch de blanken.
Yn 1914 giet Gandhi werom nei Yndia en hâld er him ek dêr aktyf dwaande mei de polityk, ein 1921 waard hy foarsitter fan de Kongrespartij. Hy komt oan it haad te stean fan in beweging dy't mei in polityk fan geweldleasferset "non-cooperation" en "civil disobedience" striid foar ûnôfhinklikens. Hy set de Yndiaaske befolking oan de Britske ekonomy te boykotten troch gjin Britske goederen mear te keapjen en propagearet it sels spinne fan tekstyl. It sels spinnen hat ek as doel de boeren in oanfoljend middel fan libbensûnderhâld te jaan en it fergrutsjen fan de ienigens tusken syn folgelingen dy't sawol út moslims as hindoes besteane.
Syn duldsume aksjes yn de jierren tweintich en tritich liede in oantal kearen ta finzenskip. Ek yn de finzenis ferset er him tsjin it Britske bewâld en brûkt it middel fan hongerstaking om te protestearen en druk út te oefenjen. As de Twadde Wrâldkriich útbrekt set Gandhi syn easken foar ûnôfhinklikens mear krêft by troch it útskriuwen fan de "Quit India"-resolúsje dêr't hy de Britske regearing yn fersiket Yndia te ferlitten. Dit stânpunt wie ek binnen syn eigen Kongrespartij omstreden. De "Quit India"-kampanje wie de grutste en meast massale beweging foar ûnôfhinklikens ea. Yn de kampanje fûn massa-arrestaasjes plak en wied er op grutte skeal geweld.
Yn 1947 kriget Yndia ûnôfhinklikens. Gandhi wegert elts polityk amt, mar bliuwt him wol ynsetten foar gearwurking tusken de Islamiten en Hindoes. Lykwols leit er him del by de ferdieling fan Yndia en Pakistan. Troch in ekstremistyske hindoe wurdt er yn 1948 yn New Delhi fermoarde.
In bekende siswize fan Gandhi is: "De wrâld biedt genôch foar eltsenien ferlet, mar net foar eltsenien begearigens"
Kastiel Almeare
thumb|250px|Kastiel Almeare thumb|Tagong kastiel Almeare Kastiel Almeare (Nederlânsk: Kasteel Almere) is in kastiel yn oanbou yn de buert fan Almeare yn Flevolân. It is in hjoeddeiske ruïne. It bouwurk stiet oan de Alde Waterlandseweg yn Almeare Haven en is te sjen fan de rykswei A6 ôf.
It ûntwerp fan it kastiel is baseare op it 13e-iuwske Belgyske kastiel Jemeppe yn Hargimont. Der stiet lykwols net mear as in karkas yn rûchbou en is der gjin sprake fan bouaktiviteit. It pân lûkt alle jierren in soad toeristen en wurdt mei dêrom bewenne troch antykreakers.
Sûnt 2013 wiene der plannen om yn en om it kastiel hinne in attraksjepark mei de namme WitchWorld te bouwen. Yn oktober 2015 naam WitchWorld in opsje om it kastiel foar 20 miljoen euro fan Gravin BV te keapjen, mei in ûntsnappingsklausule as de plannen foar it attraksjepark finansjeel of polityk net rûnkomme soene. Omdat de finansiering fan it park yndie net realisearre wurde koe, kaam it net ta in werklike keap. Op 31 oktober koene besikers it kastiel fan tichtby besjen, der kamen tûzenen minsken. Yn novimber 2016 krigen de inisjatyfnimmers fan WitchWorld mear tiid om de finansiering te regeljen, mar yn oktober 2018 waard it hiele projekt stopset.
Fanwege de gemeente Almeare hat keunstnerskollektyf Kamp Seedorf yn 2021 in keunstwurk makke fan de toer.
Symen Joekes de Geest
Simon Juuckis de Geest (Simen Juckesz.) wie in Fryske glêsskilder en stêdsboade. Hy is op 9 septimber 1628 te Ljouwert ferstoarn. Hy wie boaske mei Wyts Wibrens. Harren bern:
Lenaert Danckerts
Waard master yn Ljouwert yn 1564. In kokosbeker fan him wurdt bewarre yn it Frysk Museum.
Solikamsk
Solikamsk is in stêd yn de Russyske kraj Perm. Foar Peter de Grutte's regear wie Solikamsk it grutste yndustriële sintrum fan tsaristysk Ruslân. Ut dy tiid datearret noch in grut tal tsjerken, dy't tsjûgje fan de wolstân fan de stêd. Tsjintwurdich is Solikamsk nei Perm en Berezniki de grutste stêd yn de kraj Perm.
Skiednis
Holpen troch de lokaasje oan it begjin fan de iennige wei fan Jeropeesk Ruslân nei Sibearje makke de stêd yn de 17e iuw in grutte bloei mei. De Stroganovfamylje ekploitearre de grutste sâltwinningsfabriken yn de stêd en omkriten. Yn it midden fan de 17e iuw waard Solikamsk ek in sintrum fan koperjitterij.
Nei de oprjochting fan izerfabriken yn Jekaterineburch en Perm en de oanlis fan in súdlike dyk nei Sibearje ferlear de stêd stadichoan oan betsjutting.
De ûntdekking yn 1925 fan de grutste kaliumsâlt- en magnesiumsâltfoarrieden yn 'e wrâld brocht in nije ûntjouwing fan de stêd. Yn 1927 begûnen de wurksumheden oan it earste kaliumsteatsfabryk (kombinat) fan de Sovjet-Uny. Nei de iepening fan de kalisâltkombinat yn 1928 folge in magnesiumkombinat yn 1938 en in grutte papiermûne yn 1941. De stêd barste yn de twadde helte út de foegen en yn 1959 waard de stêd Borovsk (net te ferwikseljen mei de stêd mei deselde namme yn sintraal Ruslân) aneksearre en yn de jierren 1980 wreide de stêd him út mei nije delsettings.
Yn Borovsk wie eartiids it finzenenkamp 366 foar Dútske kriichsfinzenen út de Twadde Wrâldkriich.
Skermjen op de Olympyske Simmerspullen 1964
De Olympyske Simmerspullen 1964, ek wol de XIXe Olympiade neamd, waarden yn 1964 yn Tokio, Japan hâlden. It skermjen waard hâlden yn it Waseda Memorial Hall.
Waseda Memorial Hall
De Waseda Memorial Hall waard boud yn 1957 en hat plak foar 2.200 taskôgers. De Waseda Memorial Hall is ûnderdiel fan de Universiteit fan Waseda. De Waseda Memorial Hall leit op sa'n fjouwer kilometer benoarden it National Stadium.
Medaljespegel
De top-7 fan lannen dy't by it skermjen medaljes wûn ha op de Olympyske Simmerspullen 1964.
Lytse Potten
De Lytse Potten is in mar yn de gemeente Snits. De mar leit noardeastlik fan de Grutte Potten, east fan Offenwier.
De namme Lytse Potten jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Kleine Potten.
Ben van der Geest
Benardus van der Geest (Ljouwert, 24 jannewaris 1949) is in byldzjend keunstner en lesjouwer út Ljouwert. De oplieding krige er oan de Akademy Minerva yn Grins. Ben makket trijediminsjonaal wurk. Syn spesjalisaasje is it omsetten fan foto's nei portretten. It materiaal dêrfoar is meast brûns, gips of keramyske materialen as jitstien. Syn libbensmotto: De keunst duorret lang, it libben is koart wol er ek ferbyldzje yn syn tiidleaze wurk.
Hans Christiaans
Hans Christiaans († Ljouwert, nei 1633) wie in Ljouwerter sulversmid.
Waard master yn 1623. Twa boardsjes mei mytologyske foarstellings (1632) yn it Frysk Museum en it Ryksmuseum Amsterdam.
Ben van der Geest
In soad fan syn bylden stean yn de iepenbiere romte:
Aebingastate (Blije)
thumb|rjochts|200px|Aebingastate (2010) thumb|rjochts|200px|Aebingastate Aebingastate of Humaldastate stie oan de âlde wei nei Holwert noardwestlik fan Blije yn de gemeente Ferwerderadiel. Op it stee stiet no in pleats.