cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hendrik Groen
Hendrik Groen is in pseudonym fan skriuwer Peter de Smet. NRC Handelsblad publisearre yn april 2016 in artikel oer in man dy't him efter it pseudonym ferskûlje soe. De Smet ûntkende ynearsten dat er de skriuwer wie.
De Publykspriis foar it Nederlânske Boek waard troch de skriuwer net persoanlik ophelle. Yn 2018 wûn ek syn twadde boek Zolang er leven is de NS Publykspriis. De priis waard yn ûntfangst naam troch de akteur Kees Hulst.
Ferfilming
Yn 2017 waarden de boeken ferfilme en troch Omrop MAX as de telefyzjesearje "It geheime deiboek fan Hendrik Groen" útstjoerd, mei Kees Hulst yn de rol fan Hendrik Groen. Senarioskriuwer Martin van Waardenberg befêstige opnij dat De Smet de man achter it pseudonym wie. Yn 2017 waard ek in toanielbewurking ûnder rezjy fan Gijs de Lange op 'e planken brocht. Beau Schneider spile de rol fan Hendrik Groen. Yn 2019 folge in twadde telefyzjesearje by omrop MAX, It geheime deiboek fan Hendrik Groen, Zolang er leven is.
Herman Verbeek
Herman Alphons Verbeek (Grins, 17 maaie 1936 – dêre, 1 febrewaris 2013) wie in Nederlânske preester en politikus.
Libben en wurk
Verbeek studearre teology en waard yn 1963 katolyk preester. Hy wie fan 6 septimber 1963 oant 28 augustus 1965 kapelaan op De Jouwer. Tusken 1968 en 1973 wie hy adviseur fan it bisdom Grins. Hy wie preester fan it bisdom Grins, mar hy sûnt hy yn 1969 de polityk yngie gjin tsjerklike funksje mear. . Hy kaam yn 1999 iepentlik yn konflikt mei de doe beneamde Grinzer biskop Wim Eijk oer dy syn opfettings oer seksualiteit, wêrby't hy net mijde om sels as homoseksueel preester yn de publisiteit te kommen.
Tusken 1974 en 1977 wie Verbeek foarsitter fan it provinsjaal bestjoer fan de Politike Partij Radikalen yn Grinslân. Yn 1977 waard hy lanlik partijfoarsitter, en soe dat bliuwe oant 1981. Yn 1984 waard hy lid fan it Europeesk Parlemint foar de PPR, dat gearwurke yn it 'Grien Progressyf Akkoard'. Dêryn wie oerienkomd dat de PPR-kandidaat him nei de helte fan de perioade weromlûke soe, ten geunste fan de kandidaat fan de Kommunistyske Partij fan Nederlân Nel van Dijk. Yn 1986 ferliet Verbeek it Europeesk parlemint.
Yn 1989 waard Verbeek Europeesk listlûker fan de 'Regenboog', in gearwurkngsferbân fan PPR, CPN en de PSP foar de Europese ferkiezings. Hjirby wie oerienkomd dat de PPR-kandidaat him nei de helte fan de perioade weromlûke soe, diskear ten gunste fan de kandidaat van de PSP, John Hontelez. Yn 1991 wegere Verbeek dit: hy fûn dat hy op lânbougebiet foar de biologyske boer noch in taak te dwaan hie. It partijbestjoer fan GrienLinks (mei PSP, PPR en CPN), woe Verbeek royeare. De partijried wegere it royement lykwols goed te karren. Verbeek bleau lid fan it Europeesk Parlemint, mar operearre ûnôfhinklik fan syn partij. Yn 1994 sei hy syn lidmaatskip fan GrienLinks op en waard hy listlûker foar 'De Grienen' by de Europeeske ferkiezings fan 1994. De Grienen hellen de kiesdrompel net.
Verbeek is auteur fan in soad spirituele en politike boeken, lykas Tegen de tijdgeest en Liedboek Voor De Ziel.
Op 1 febrewaris 2013 is hy ferstoarn. Postúm ferskynde in autobiografy.
Pallas Atene
Neffens it bekendste ferhaal waard Pallas Atene berne út 'e holle fan 'e oppergod Seus, sûnder dat dêr in froulike partner oan te pas kaam. De myten skilderje har ôf as in snoade selskipsfrou fan dryste aventoerslju yn har rol as patronesse fan heldhaftige ûndernimmings. Har ferearing wie sa taai, dat argayske ferhalen oer har oanpast waarden om kulturele feroarings te ynkorporearjen. Pallas Atene wurdt identifisearre mei de Romeinske goadinne Minerva.
Namme
Pallas Atene waard assosjearre mei de stêd Atene om't dat it plak wie dêr't hja yn in skimige prehistoarje har susterskip, de Athenai, fêstige hawwe soe. De namme fan 'e stêd wie dan yn it Aldgryksk ek de meartalsfoarm Athenai (yn it modern Gryksk Athinai). Yn Mysene waard de goadinne 'Mysene' (of yn it Gryksk 'Mykene') neamd, en dy stêd droech ek wer de meartalsfoarm Mykenai as namme. Itselde gou foar Tebe, dêr't Pallas Atene bekendstie as 'Thebe' en de stêd yn it meartal Thebai hiet.
Hoewol't de goadinne dus in spesjale bân mei de stêd Atene (en ferskate oare stêden) hie, is it lykwols net dúdlik oft de stêd nei har ferneamd is, of sy nei de stêd. Neffens de ûntsteansmyte fan 'e stêd wedivere Pallas Atene mei har omke Poseidon, de god fan 'e see, om wa't de patroan fan Atene wurde soe. Poseidon joech de Ateners in sâltwetterboarne, mar Pallas Atene skoep foar harren de earste oliifbeam. De Ateners wiene mei dy beam o sa bliid, mei't se begriepen dat se de oliven, dy't deroan groeiden, net inkeld ite koene, mar ek útparse en ta oalje meitsje. Ut tank soene se doe harren stêd nei de goadinne ferneamd hawwe.
De namme fan Pallas Atene kin weromfûn wurde, as Atana Potinija, yn in Myseensk Grykske ynskripsje yn it Lineêr B-skrift te Knossos (op Kreta), en har ferearing giet dêrmei teminsten tebek oant djip yn it twadde milennium f.Kr. De taalhistoarikus Günther Neumann hat oppenearre dat de namme 'Atene' mooglik weromgiet op in Lydyske oarsprong. It soe in gearstalling wêze kinne fan it Tyrreenske ati, dat "mem" betsjut, en de eigenamme fan 'e Hoerrityske goadinne Hannahannah, dy't gauris ferkoarte waard ta 'Ana'.
Domein
Pallas Atene wie de goadinne fan 'e wiisheid, kennis, ynspiraasje, moed, krêft, beskaving, de wet en it rjocht, wiskunde, oarlochsstrategy, keunst, ambachten en feardichheid. Op it mêd fan 'e wiisheid waard hja benammen assosjearre mei de filosofy en it fergarjen fan kennis. Oangeande ambachten waard se fral sjoen as goadinne fan it weevjen en fan metaalbewurking (yn 't bysûnder oangeande de makkelei fan wapens).
As goadinne fan 'e beskaving stie Pallas Atene ek foar yntelliginsje, bewustwêzen, kreätiviteit, ûnderwiis, ferljochting, wolsprekkendheid, nederichheid, wierheid en deugdsumens. Ek wetjouwing en de rjochtspraak hearden dêrta, in mêd dêr't har domein dat fan har heit Seus oerlape. Njonken it patronaat fan 'e stêd Atene wie Pallas Atene ek beskermfrouwe fan Sparta, de aartsrivaal fan Atene ûnder de Grykske stêdsteaten. De grutste timpel dêre wie dy fan Athena Chakioikos ("Atene fan it Brûnzen Hûs"), dy't op 'e Spartaanske akropolis stie en nei't men oannimme mei in dak fan brûns hie.
Attributen
It klassike byld fan Pallas Atene is dat fan in lange jonge frou yn in ankellange chiton, soms mei in wapenris deroerhinne, en mei in helm op dy't fier op har efterholle skood is sadat it byld fan Niké, de earmlange goadinne fan 'e oerwinning, op har foarholle te sjen is. Yn 'e hannen hat Pallas Atene in spear en in skyld, en dat skyld hat in motyf fan slangen by de râne lâns en yn 'e midden de gorgoneion, de ôfhoude holle fan 'e Gorgon. Yn dizze foarm waard de goadinne bgl. ôfbylde yn it ferneamde mar ferlern giene, goud-mei-ivoarene, 36 m hege stânbyld fan Fidias, dat oarspronklik op 'e Akropolis yn Atene stien hat. Pallas Atene waard ek gauris ôfbylde mei in slange (har pleechbern Erichtonius) of mei in ûle op it skouder. (Dat is de oarsprong fan 'e bân dy't de Westerske kultuer leit tusken ûlen en wiisheid.)
Oarsprong en ûntwikkeling
Pallas Atene naam neffens de gongbere myten nea in frijer of man, en bleau sadwaande altyd bekend as Athena Parthenos ("Atene de Faam"). Har bekendste timpel, it Partenon yn Atene, is nei dy titel fan harres neamd. Har keinens wie net inkeld in behâld fan har fammesteat, mar joech har boppedat de morele autoriteit as tafersjochhâldster oer seksuële ynbannigens en rituële mystearjes. Yn in tige by tige patriargale maatskippij as dy fan 'e klassike Grykske Aldheid wie it behâld fan 'e fammesteat foar froulju de iennichste wize om sels mar in fragmint fan macht te krijen en te hâlden. Neffens in myte trappearre de sjenner Tiresias Pallas Atene by it baaien, en sloech de goadinne him mei blynheid, sadat er nea wer sjen soe wat gjin man ûnder eagen krije mocht. Mar by wize fan kompinsaasje joech Pallas Atene him tagelyk ek it fermogen om 'e taal fan fûgels te begripen, en dêr koed er neitiid de takomst út foarsizze.
Yn 'e mytology fan it pre-klassike Grikelân naam Pallas Atene lykwols in hiel oar plak yn. Oarspronklik wie hja nammentlik de dochter fan in goadinne dy't har sûnder manlike partner fuortbrocht. It is wierskynlik dat se de funksje fan memmegoadinne ferfolle, mar dat har rol neitiid troch kulturele feroarings yn it âlde Grikelân oan 'e nije sitewaasje oanpast wurde moast. In protte âlde goaden rekken yn dy tiid yn 'e ferjitnis, mar de kultus fan Pallas Atene wie sa taai dat dy dat tiidrek oerlibbe. Dêrby waarden alle famyljeferhâldings tusken de goaden ûnderling reorganisearre. Yn Knossos wurdt Pallas Atene yn it Lineêr B-skrift earder neamd as Seus, wat ymplisearret dat har ferearing âlder wie. Mar neitiid krige se de rol fan Seus syn leaflingsdochter taparte. Wylst se earst de heitleaze dochter fan in mem wie, waard se doe de memleaze dochter fan in heit.
Godstsjinsthistoarikus J.J. Bachofen hâldt út dat dizze feroaring in ferwringing fan 'e wiere natuer fan Pallas Atene ynhold, want hoewol't har kultus bestean bleau, wie har aard ferwurden ta in samling eigenskippen dy't likegoed dy fan in man wêze koene. Mei oare wurden: se wie sa oanpast dat se yn 'e utertst partriargale maatskippij fan 'e klassike Grykske Aldheid foar manlju akseptabel wie. De psychiater en filosoof Sigmund Freud beskôge Pallas Atene dan ek as in "oarspronklike memmegoadinne dy't fan har macht ûntdien" wie troch har "degradaasje" ta in keine dochter fan Seus, mei't har as sadanich foar ivich de ultime froulike ekspresjemooglikheid fan it krijen fan bern ûntsein wie.
Berte
Neffens de bekendste (klassike) myte oangeande de berte fan Pallas Atene, soe Seus, doe't er de wrâld skeppe woe, as earste oan har tocht hawwe, mei as gefolch dat hja op dat stuit mei wapenris oan en al har wapens yn 'e hân út syn foarholle berne waard. In ferhaal dat dêr wat mear op fuortborduerret, wol hawwe dat Seus seksuële omgong hie mei Metis, de goadinne fan 'e wiisheid út it skaai fan 'e titanen. Mar om't it sizzen wie dat Metis altyd bern krije soe dy't machtiger wiene as de heit dy se by har oanset hie, wie Seus benaud foar de konsekwinsjes. Om swierrichheden foar te kommen, slokte Seus syn minneresse mei ien grutte swolch troch, mar it wie al te let, want hja wie al swier rekke. Nei ferrin fan tiid krige Seus in grouweligen pineholle. Dêrop houde Prometeus, Hefaistos, Hermes, Ares of Palaimon (al neigeraden de ferzje fan it ferhaal) Seus de holle midstwa mei in labrys, in dûbelblêdige Minoyske bile, om te sjen wat him mankearre. Mar út de wûne sprong doe Pallas Atene foar 't ljocht, folwoeksen, yn wapenris en mei it skyld en de spear yn 'e hân.
Jonkheid
Neffens guon obskuere myten waard Pallas Atene fier fan 'e berch de Olympus ôf (dy't de wente fan 'e Grykske goaden wie) grutbrocht troch de seegod Triton, al wurdt dyselde ek wol omskreaun as in 'jeugdfreon' fan 'e goadinne. Hja soe oan 'e tafoeging 'Pallas' kommen wêze fan in argayske selsstannige goadinne mei dy namme, dy't har suster of pleechsuster (as dochter fan Triton), kammeraatske of rivale west hawwe soe.
Yn 'e bekendste ferzje fan dit ferhaal wiene Atene en Pallas ris mei de wapens oan it oefenjen, doe't se rûzje krigen. Pallas besocht Atene doe echt mei har spear te reitsjen, mei as gefolch dat Seus yngriep om syn leaflingsdochter te beskermjen, en Pallas sels in reis ferkocht. Op it stuit dat Pallas noch oan it bekommen wie fan dy klap, seach Atene har kâns skoan en deade har tsjinstanner. Daliks spiet it har freeslik wat se yn 'e hite hij dien hie, mar doe koe it al net mear ûngedien makke wurde. Dêrop naam Atene de namme fan Pallas foar harsels oan, ta oantins oan har kammeraatske.
Erichtonius
Ien argayske myte, wêrfan't de oarspronklike, net oerlevere foarm wierskynlik stammet út 'e tiid dat Pallas Atene noch in memmegoadinne wie, fertelt hoe't har healbroer Hefaistos, de godlike smid, har besocht te ferkrêftsjen. Dat mislearre lykwols mei't hja him ûntkaam, en syn sied foel op 'e grûn, wêrmei't er Gaia, de ierdgoadinne, swiermakke. Dy waard letter mem fan Erichtonius of Erechteus, dy't hja nei de berte oan Pallas Atene joech om him grut te bringen. Erichtonius soe letter de earste kening fan Atene wurden wêze, en withoefolle útfinings yn 'e stêd waarden oan him taskreaun. Hy waard gauris mei Pallas Atene ôfbylde yn 'e foarm fan in slange.
Neffens in oare myte stoppe Pallas Atene de poppe Erichtonius yn in crista, in lyts doaske, dat se yn bewarring joech oan trije Ateenske susters, Herse, Pandrosus en Aglaulus. De goadinne joech dúdlik ynstruksjes dat it doaske ticht bliuwe moast oant se weromkaam, mar ien of twa fan 'e susters diene it dochs iepen, en seagen Erichtonius yn 'e foarm fan in slange. Dy oanblik of de sljochtsinnigens dy't dat yn harren opwekke, dreau Herse en Aglaulus om selsmoard te dwaan troch fan 'e Akropolis ôf te springen.
Rol yn 'e Trojaanske Oarloch
Neffens in bekende myte wie der in brulloft dêr't alle goaden útnûge wiene, ntl. dy fan Achilles syn âldelju, want Achilles syn mem wie de seegoadinne Tetis. As Earis, de goadinne fan 'e twaspjalt, dêr net talitten wurdt, smyt hja út it doarsgat in goudene apel nei binnen ta dêr't de tekst "oan de tsjepste" op gravearre stiet. De goadinnen Heara, Afrodite en Pallas Atene miene alletrije dat it ding dúdlik foar harsels bestimd is, en meitsje dêr rûzje oer, oant se úteinlik beslute om in ûnpartijige jongfeint beslisse te litten wa't fan harren trijen it tsjepst is (en wa't dus de apel takomt).
Dy jongfeint is de Trojaanske prins Paris, oan wa't de trije goadinnen neaken ferskine. Paris komt lykwols mar net út 'e rie wa't fan harren no it tsjepst is. Dêrop nimme de goadinnen harren taflecht ta omkeaperij: Pallas Atene biedt him wysheid en heldhaftigens yn 'e striid oan, Heara biedt him politike macht en hearskippij oer hiele Aazje oan, en Afrodite biedt him de leafde oan fan Helena, de frou fan kening Menelaos fan Sparta, de kreaste (stjerlike) frou op 'e wrâld. Paris beslist dan dat Afrodite perfoarst de tsjepste fan 'e trije goadinnen is. Neitiid bejout er him nei Sparta ta, dêr't er Helena skaakt en mei werom nimt nei Troaje. As reäksje ropt Agamemnon, de kening fan it ynfloedrike Mysene, dy't in broer fan Menelaos is, alle Grykske keningen byinoar, en mei syn allen sile se nei Troaje ta om tsjin 'e Trojanen te oarlogjen. En sa begûn de Trojaanske Oarloch, wêryn't Pallas Atene oan 'e kant fan 'e Griken meifjochtet.
Patronesse fan helden
Yn in protte myten ferskynt Pallas Atene fierders as patronesse en/of helpster fan in grut ferskaat oan helden, wêrûnder Jason, Perseus, Odysseus en Hearakles. Sa begelate hja Perseus op syn kweeste om Medusa te ûntholjen, en joech se oan Hearakles ynstruksjes om 'e Nemeeske Liuw te strûpen troch de eigen klauwen fan it bist te brûken om troch syn tsjûke hûd te snijen. Fierders holp se Hearakles ek om 'e Stymfalyske Fûgels te ferslaan en om it paad troch de ûnderwrâld te finen om 'e hellehûn Serberus te fangen.
Yn 'e Odyssee winne de snoadens en fernimstigens fan Odysseus al gau Pallas Atene har geunst. Hja besiket him op syn ommelânske reis nei hûs nei ôfrin fan 'e Trojaanske Oarloch fan fierrens ôf te helpen, sûnder direkt yngripen, bgl. troch ideeën yn syn gedachten te 'ymplantearjen'. Pas as de ûnfortúnlike seeman oanspielt op 'e kust fan in eilân dêr't de prinsesse Nausikaä tahâldt, komt Pallas Atene sels op it toaniel en ferskynt se yn in dream oan 'e prinsesse om har derfan te bewissigjen dat dyselde Odysseus rêde sil.
Letter spilet se ek in rol by it lêste part fan 'e reis, nei Itaka ta, en as Odysseus dêr oankommen is, ferskynt se yn persoan oan him, sij it yn in momkape. Yn 't earstoan liicht se him dêrby tefoarren troch him te fertellen dat syn frou Penélopé ûnderwilens wertroud is om't se mient dat Odysseus dea is. Mar Odysseus liicht likehurd werom, en brûkt dêrby alderhanne feardige ferlechjes om himsels te beskermjen. Under de yndruk fan syn wisberettens beslút de goadinne him dan sjen te litten wa't se is en him de wierheid te fertellen oangeande de stân fan saken op Itaka en hoe't Odysseus syn keninkryk weromwinne kin. Hja jout him in momkape fan in âlde bidler, sadat freon noch fijân him weromkenne sil, en helpt him om 'e ûnwinske frijers fan syn frou te ferslaan.
Bad Ems-Nassau
Bad Ems-Nassau is in ferbânsgemeente yn de Rhein-Lahn-Kreis yn de Dútske dielsteat Rynlân-Palts. De gemeente ûntstie op 1 jannewaris 2019 troch gearfoeging fan de ferbânsgemeenten Bad Ems en Nassau.
Gemeentlike yndieling
De ferbânsgemeente Bad Ems-Nassau bestiet út de folgjende stêden en Ortsgemeinden:
Dofoarmigen
De dofoarmigen (Latynske namme: Columbimorphae) foarmje in noch rangleaze taksonomyske groep fan 'e klasse fan 'e fûgels (Aves), de ûnderklasse fan 'e moderne fûgels (Neornithes), de tuskenklasse fan 'e nijkakigen (Neognathae), it boppeskift fan 'e nije fûgels (Neoaves) en de rangleaze groep fan 'e hegere fûgels (Metaves). Ta dizze groep hearre 3 skiften fûgels, nammentlik de do-eftigen (Columbiformes), de sânhineftigen (Pteroclidiformes) en de steltraleftigen (Mesitornithiformes).
Taksonomy
De nauwe ûnderlinge sibskip fan 'e trije dofoarmige skiften waard lang fermoede, mar pas yn 2014 identifisearre troch in genetyske analyze. De presize ûnderlinge relaasjes fan 'e trije skiften fan 'e dofoarmigen binne noch net alhiel dúdlik. Guon stúdzjes toane in (nauwere) relaasje as sustertaksons oan tusken de do-eftigen en de sânhineftigen (de tradisjonele sjenswize), wylst oare ûndersiken krekt hawwe wolle dat de sânhineftigen en de steltraleftigen nauwer mei-inoar (en minder nau mei de do-eftigen) besibbe binne.
Begraffenis
Argeologyske fynsten bewize dat de minske syn deaden al teminsten 100.000 jier begraaft. It begraffenisritueel wurdt faak sjoen as in utering fan respekt foar de ferstoarne. Praktysk sjoen is it bedoeld om 'e ûntbining fan it lichem oan it each te ûntlûken en om 'e djipdrôven in foarm fan ôfsluting te jaan. Yn it ferlingde dêrfan hawwe begraffenissen faak in religieuze lading, mei't se yn in protte kultueren sjoen wurde as in ûnmisbere stap foar de deade om it hjirneimels te berikken.
Der besteane ferskate metoaden fan it begraven fan 'e deaden, wêrûnder it balsemjen en/of mummifisearjen fan it stoflik omskot; de saneamde natuerlike begraffenis (of 'griene begraffenis'); en it brûken fan deakleden, deakisten of grêftomben. Soms wurde foarwerpen by de deade yn it grêf lein en meibegroeven, lykas funerêre keunst of grêfjeften. It stoflik omskot wurdt soms yn syn of har moaiste pronk oanklaaid, mar soms ek krekt fan alle pronk ûntdien. Soks is ôfhinklik fan 'e oangeande kultuer, en dy hat ek in grutte ynfloed op 'e posysje wêryn't it stoflik omskot yn it grêf pleatst wurdt. Boppe-op it tichte grêf wurdt ornaris ien of oar tinkteken oprjochte, lykas in krús of in grêfsark.
Wasserkirche
De Wasserkirche (Wettertsjerke) is in tsjerkegebou oan de rjochterkant fan de Limmat yn de binnenstêd fan de Switserske stêd Zürich.
De namme hat te krijen mei de lokaasje fan de tsjerke, dy't eartiids op in lyts eilân yn de Limmat stie. Sûnt de oanlis fan de Limmatkaai grinzget de tsjerke noch oan ien kant oan it wetter fan de Limmat. Foar de reformaasje wie de tsjerke in wichtich plak foar pylgers fanwegen de ferearing fan de Züricher stedshilligen Feliks en Regula, dy't op dat plak de martlerdea stoaren.
Foar de reformaasje
Om it jier 1000 hinne stie der in lytse romaanske tsjerke, dy't tegearre mei it Grossmünster en it Fraumünster in prossesjeas ta eare fan de stedspatroanen foarme. Wichtich plak fan ferearing yn de tsjerke wie de fjildstien, dêr't de twa hilligen op ûnthâlze waarden en hjoeddedei noch jimmeroan yn de krypte is te sjen.
Yn de 13e iuw waard de romaanke tsjerke yn goatyske styl ferboud, mar al yn 1477 naam de stedsried fan Zürich it beslút om de tsjerke hielendal ôf te brekken en yn in mear representative styl op te bouwen. Under lieding fan de boumaster Hans Felder ûntstie doe de tsjintwurdige letgoatyske bou, dy't yn 1486 ynwijd waard. It ynterieur waard beskildere mei fresko's, dêr't allinne mar fragminten fan bewarre bleaun binne. By de bou waard in boarne ûntdutsen dy't heilsum wêze soe en troch pylgers brûkt waard foar de genêzing fan syktes en kwalen.
Nei de reformaasje
Mei de ynfiering fan de reformaasje yn Zürich waarden bylden, alters en it oargel út de tsjerke ferwidere, wylst de boarne tichtsmiten waard. It gebou rekke de tsjerklike funksje kwyt, waard brûkt foar opslach, krige tuskenflierren, wylst de smelle hege finsters ferdield waarden yn lytsere finsters. Under waard in oerdekte merk holden.
Yn 1634 krige de tsjerke as stedsbibleteek in nije funksje. De stêd liet yn 1717 de tuskenflierren wer ferwiderje en in barokke houten galerij oanbringe. De boarne waard yn 1791 wer foar it earst werom fûn. Mei de oanlis fan de Limmatkaai waard it wetter tusken it eilân en de stêd tichtsmiten. Mei de bou fan in nij ûnderkommen ferhûze de bibleteek yn 1917 út de Wasserkirche.
Tusken 1928 en 1940 fûn in renovaasje plak, wêrby't de tsjerke safolle mooglik yn de oarspronklike steat werom brocht waard. De finsters waarden yn de âlde steat werombrocht en it noardlik oanboude saneamde Wasserhaus waard ôfbrutsen. Ek de barokke houten galerijen gyngen nei de sloop. It koer krige trije nije brânbskildere ramen fan Augusto Giacometti en de tsjerke krige de oarspronklike funksje werom en wurdt hjoeddedei brûkt troch de herfoarme gemeente fan Zürich.
Oargel
It oargel waard yn 1943 troch de firma Kuhn boud. It sleepladen-ynstrumint hat 28 registers op twa manualen en pedaal. De spyltraktueren binne mechanysk, de registertraktueren pneumatysk.
Krypte
De krypte fan de yn de 10e iuw boude Wasserkirche wie as benedentsjerke om in fjildstien hinne boud. Dy stien waard fereard om't ôp dy stien de twa stedspatroanen ûnthalze wiene. Nei in ferbouwing fanwegen it ynkringen fan wetter en de fergrutting fan de tsjerke, wie de stien al gau allinne noch troch in skacht tagonklik. Fierder binne der yn de krypte noch grêven van aadlike lju út de 11e iuw.
Fanôf 1940 fûnen der foar it earst opgravings yn de krypte plak. Sûnt 1988 is de krypte wer foar it publyk tagonklik. Nij argeologysk ûndersyk fûn plak fan 2004 oant 2005. Yn 2006 waard de argeologyske útstalling yn de krypte op 'e nij iepene.
Huldrych Zwingli
Bûten de tsjerke stiet by it koer in monumint ta eare fan Huldrych Zwingli. It troch de Eastenrykske byldhouwer Heinrich Natter makke monumint waard yn 1885 ûnthulle. Zwingli wurdt foarsteld as soldaat en reformator mei yn syn hannen it swurd en in Bibel. Ek op it plein is in plakette ta neitins fan de 75 froulju en fjouwer manlju dy't tusken 1478 en 1701 yn de stêd as heksen feroardiele waarden. Fan ôf dit plak waarden se, dat doe noch midden yn de Limmat lei, fêstset en martele ear't se ferbaarnd waarden.
Oade oan de Sipel
Oade oan de Sipel yn it oarspronklike Spaansk: Oda a la Cebolla, is in gedicht fan 'e hân fan 'e grutte Sileenske dichter en winner fan 'e Nobelpriis foar de Literatuer Pablo Neruda (1904-1973). It waard foar it earst útjûn yn 1954 as ûnderdiel fan 'e bondel Odas Elementales en wurdt algemien beskôge as it bêste gedicht út dat boek fan oades oan 'e lytse dingen yn it libben, en miskien wol as it bêste gedicht dat Neruda ea skreaun hat.
Yn 'e Oda a la Cebolla beskriuwt Neruda yn befleine bewurdings it bestean fan 'e sipel fan syn alderearste ûndergrûnske begjin oant syn ein 'e minsklike koken. In passaazje dy't jin bybliuwt, is dy dêr't er it ûntspruten fan 'e sipel yn 'e ierde ferliket mei de berte fan 'e Grykske goadinne Afrodite út 'e see, of dêr't er seit: "Nos hiciste llorar sin afligirnos" ("Do makkest ús oan it gûlen sûnder ús kwea te dwaan").
Mei't Neruda njonken syn libben as dichter ek politikus wie en tige aktyf yn 'e Sileenske Kommunistyske Partij, hawwe in soad minsken yn syn Oda a la Cebolla in polityk boadskip sjen wollen, en it is wier dat Neruda der neat ferkeards yn seach om syn dichtwurk as in fehikel foar syn politike gedachteguod te brûken. Mar yn dit gefal liket dat net op te gean. Twaris ferwiist er yn it gedicht nei de sipel as it iten fan 'e earmen, mar dat is net mear as in feitlike fêststelling, en fierders hat de Oda a la Cebolla gjin inkele politike lading.
Fryske oersetting
De Fryske oersetting fan Oda a la Cebolla ferskynde yn 1981 as Oade oan de Sipel yn in lyts boekje dat útjûn waard by útjouwerij De Hynsteblom, op 'e Jouwer. De Fryske fertaling wie fan 'e hân fan Klaas Bruinsma en it tolve siden tellende boekje omfettet ek it Spaansktalige orizjineel. Oersetting, orizjineel en de printkladde fan 'e útjefte troch Karel F. Gildemacher binne op 'e noed fan Tresoar en kinne dêre ynsjoen wurde.
Grutte Priis Formule 1 fan Hongarije 2013
Utslaggen fan de Grutte Priis Formule 1 fan Hongarije 2013 yn Mogyoród op 28 july. It wie de tsiende race fan 19 races fan de Formule 1 yn 2013. Hy waard op de Hungaroring hâlden. De race waard hâlden oer 70 omgongen, op it 4,3 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 306,6 kilometer.
Lemster Manljuskoar
It Lemster Manljuskoar is in kristlik koar mei likernôch 125 leden út Lemmer en syn wide omkriten. It koar waard oprjochte op 11 jannewaris 1965, en wurdt al hast fjirtich jier begelied troch dirigint Harm van der Meer. It repertoire bestiet benammen út Fryske folksmuzyk, geastlike muzyk en algemien klassike muzyk.
Salomon - It Kollumer oproer
Salomon – it Kollumer Oproer wie in iepenloftfoarstelling dy't yn 2019 opfierd waard yn Kollum.
Oer de foarstelling
It iepenloftspektakel wie in kombinaasje fan teäter, muzyk en film. De foarstelling sjit ôfwikseljend hinne-ende-wer tusken ferline en takomst. It stik waard spile op it Maartensplein fan Kollum. Efter de meardere poadiums riisde de Maartenstsjerke op. It iene momint spile de foarstelling him ôf yn it revolúsjonêre jier 1797, it oare momint wer middenyn de moderne tiid. Aktrise Meriyem Manders spile letterlik Google Maps en loadste it publyk en it haadpersonaazje troch it ferhaal. Fan Frânske soldaten op it hynder oant in fette cabrio en fan Foekje Dillema oant Lady Gaga. It stik gie oer ferline en takomst. Neist de histoaryske line wiene ek aktuele tema’s yn it stik ferwurke: diskriminaasje, mienskipssin, anty-semitisme, it ferwêzentlikjen fan ideälen en ek de yn 2019 spyljende #MeToo-diskusje.
Dick van den Heuvel skreau in eigenstiidsk senario, dêr’t teäter, muzyk en byld op mânske projeksjeskermen naadleas yn elkoar oerrûnen. Van den Heuvel waard earder bekend troch de musical Annie M.G. Schmidt. De rezjy wie yn hannen fan regisseurs Steven de Jong en Atsje Lettinga. De muzyk wie fan De Kast en Hubert Heeringa. Yn it stik diene 150 frijwilligers mei út Kollum en omkriten.
Carla de Bruine naam letter mei De Kast in single op út it stik. Dit liet Hoe 't it fielt is in Fryske bewurking troch De Kast fan Lady Gaga har Till It Happens To You.
Oproerdagen
Yn de earste dagen fan de foarstelling organisearren de winkellju fan Kollum de 'Oproerdagen' op de Foarstrjitte en de Wâlen. In selskip strjitartysten fan bidlers, wurkfroulju, strjitjonges, rike adel en keaplju brochten winkeljende besikers werom yn de sfear fan 1797. De doarpsomropper warskôge dêrby eltsenien dat it ûnrêstich wie yn Kollum omdat de Frânsken oan de macht wiene.
Kolham
Kolham, eartiids ek Colham of De Ham, is in doarp yn de gemeente Midden-Grinslân. It doarp leit oan de A7 en hearde oarspronklik ta de histoaryske lânstreek Duerswâld (Duurswold). De ynwenners waarden foarhinne 'Hamsters' neamd.
Skiednis
De delsetting ûnstie yn likernôch de 11e iuw doe't it heechfean oan de kant fan de Slochter Ae oanmakke waard. Kolham waard yn 1266 foar it earst neamd as 'Hemme' en yn 1291 as 'Hemmenis'. Mei Scharmer is Kolham in ôfsplitsing fan de memmeparochy Slochteren, dêr't de seend fan súdlik Duerswâld holden waard. It gebiet wie mei in foarse laach heechfean oerdutsen, in noardlike útrinner fan it fean by Hoogezand-Sappemeer. Wichtige kleasters lykas Thesinge, Ten Boer, Rottum, Aldekleaster, Nijenkleaster, Easterwierrum, Skyldwâlde en Jesse en in tal haadlingen hiene hjir hiele stikken heechfean yn harren besit, dêr't turf ôfgroeven waard. It premonstratinzerske kleaster Blomhôf yn Witewierrum hie westlik fan de tsjerke ek grutte stikken lân en dat kleaster besiet oant de reformaasje ek de parochyrjochten fan Kolham en it rjocht de pastoar te beneamen. It tsjerkhôf, dat heger leit as de omjouwing, bestiet út in net ôfgroeven stik fean. Yn 1499 plondere de Saksyske oerste Nittert Fox 't Hof yn Kolham, dêr't nei alle gedachten de omjouwing fan it tsjerkhôf mei ornearre waard.
Dêrnjonken wiene der om 1500 hinne in soad houtwâlen en stikken lân foar ikehakhout. Om 1650 wie it grutste diel fan it heechfean ôfgroeven, útsei in smelle stripe oan de súdlike grins fan it doarp. De winning fan turf gyng troch, benammen yn de eastlike helte fan it doarp, dêr't it fean foar it measte hielendal ferdwûn is. Troch eroazje en ynklinking sakkke de grûn.
Om't it lân om it doarp hege lei as yn de omkriten koe der natuerlik ôfwettere wurde. Earst sûnt healwei de 19e iuw waarden der in pear lytse poldermûnen boud. Sûnt de 19e iuw feroare it lânskip om Kolham; de houtwâlen wiene om 1900 hinne al foar it measte ferdwûn. It grutste bosk wie it Kolhamster bosk, dat fan Hoogezand oant de wei troch Kolham lei. De lêste stikken fan dat bosk waarden om 1900 hinne kapt.
Tsjerke
De tsjerke fan Kolham (Haadwei 44) waard boud yn 1641 en ferfong doe in âlder gebou. Mooglik binne de muorren noch fan de âlde tsjerke, dy't neffens de muorredikte op syn betiidst út de 15e iuw datearje.
Mûnen
De Entreprise (Haadwei/Rengersleane) is in nôtmûne dy't yn 1906 boud waard. Op 19 juny baarnde de mûne hielendal út, mar neitiid waard in restauraasje yn gong set dy't yntusken foltôge is.
Dêrnjonken is der noch in Amerikaanske wynmotor dy't yn 2010 restaurearre is.
Oars
De joadske mienskip fan Hoogezand-Sappemeer begroef har deaden sûnt 1836 op it joadske hôf yn it doarpsgebiet fan Kolham. It begraafplak efter de bedriuwshallen oan de Knijpsleane bestiet noch altiten en der steane sa'n 140 grêfstiennen.
Hilesleat
De Hilesleat is in sleat yn Tytsjerksteradiel oan 'e noardkante fan De Leien. De sleat is de westgrins fan de Mâle, en rint fan de mar hast oant de Mâlewei oan ta. Nei it suden ta kaam de sleat earder út op de De Lits, mar mei't dy letter troch De Leijen kaam te rinnen is der in stik sleat bykaam dat de sleat mei de mar ferbynt.
Feanrivier
In feanrivier is in rivier dy't it wetter út it fean ôffiert. Benammen by leechfean binne der gjin grutte hichteferskillen, dat it wetter rint mar stadich fuort. Om't it wetter stoffen meinimt dy frijkomme by it ôfbrekken fan planten, hat it in brune kleur. Der wurdt lykwols ornaris gjin ierde meinaam, dat it wetter is al helder.
Jagtlust (Kûkherne)
thumb|Bûtenpleats Jagtlust yn Kûkherne om 1880 De bûtenpleats Jagtlust stie eastlik fan Kûkherne, besuden de Kûkhernewei, eastlik fan de Eastersingel en westlik fan de Kûkhernsterfeart yn de gemeente Dantumadiel.
Skiednis
It hûs waard koart nei 1758 set. It hie in hege stoepe foar de foardoar. Oan wjerskanten fan de stoepe stiene twa stiennen liuwen, dy't elts in wapenskyld fêstholden, mei nei alle wierskyn it wapen fan de Van Haersma's. Neffens oerlevering kamen de Nassau's der faak om te jeien. Dat soene yn de 17e iuw de Fryske steedhâlders west hawwe. At it al sa west hat, dan wiene dy jachtpartijen wierskynlik incognito.
In Lykas Schwartzenberg boaske oan in Van Haersma, dy't op de Stania State wennen. Yn 1758 kocht er in bosk westlik fan Kûkherne en liet dêr in hûs sette om't er ticht by syn boskboubedriuw dêre wenje woe. Ien fan de lettere eigeners wie kantonrjochter Wybe fan Haersma, mei de bynamme "Wylde Wibe". Nei syn dea yn 1822, bleau syn widdo Aalkjen Braunius yn it hûs wenjen. Sy stoar dêr op 4 maaie 1823 en yn septimber waard it hûs by in iepenbiere feiling ferkocht. It bûten waard omskreaun as: "de buitenplaats Jagtlust met belendende boereplaats (10 bunder) voorts 155 bunder bosch te Kuikhorne en Veenwouden in gebruik bij Mr. W. H. van Haersma". Earst op 8 novimber 1824 waard it hûs ferkocht oan dokter Petrus H. Feenstra út Kimswert. Hy feroare in protte oan hûs en tún. Der waard in grutte fiver oanlein. De grûn dy't dêrby frijkaam waard brûkt om in hichte op te smiten, dêr't in belvédère op set waard. Op dy belvedêre sette er in teleskoop dêr't er mei it hielal bestudearre. De dokter naam in koetsier yn tsjinst, Harm Durks de Vries, de heit fan Grutte Wopke fan Kûkherne. Dokter Feenstra stoar yn 1850 en yn de Ljouwerter Krante fan 1852 stie in advertinsje dêr't de "Verkoop der buitenplaats Jagtlust te Kuikhorne" oankundige waard.
It hûs waard kocht troch de pinsjoenearre seekapitein Dur Leu dy't troud wie mei in "Van Knijff". Faaks is Dur Leu yn 1872 stoarn, om't Jagtlust yn dat jier wer ûnder de hammer kaam. De ferkeap slagge net bot, want yn 1886 stie it wer te keap. Muglik is it fan doe ôf oan ferhierd en yn 1892 waard it wer te keap oanbean fanwege de widdo Dur Leu-Van Knijff. Doe waard it hûs úteilik kocht foar ƒ709,- troch sigarefabrikant T. Wiegersma J.Rz. út Ljouwert. Hy wie fan doel dêr in sigarefabryk yn te begjinnen.
Om it fabryk better berikber te meitsjen, skreau er de oanswettende gemeenten oan, om de Swettewei befluorje te meien, mar dêr hat in soad striderij oer west. Doe't de Swettewei lang om let in strjitwei waard, wie it fabryk der al net mear.
Yn 1906 wurdt Jagtlust ôfbrutsen en de stiennen liuwen wurde by it âlde gemeentehûs yn Burgum (Van Sminiahûs) pleatst. Yn 1936 waard it gemeentehûs sloopt en de liuwen ferkocht oan Jhr. H.W.L. de Beaufort, eigener fan kastiel Leeuwenburg by Langbroek, gemeente Driebergen. De liuwen mei de Fryske wapens fan de famyljes Van Coehoorn en Van Scheltinga steane dêr noch altyd.
Fan Jagtlust binne allinne de kelders oer, mar dy binne lykwols folstoart mei pún.
Rodos
thumb|Lizzing fan Rodos thumb|Haraki, in lyts fiskersdoarp oan 'e kust fan Rodos.
Rodos (Gryksk: Ρόδος, Ródos) is in Gryksk eilân en gemeente yn de Egeyske See. De gemeente beslacht sûnt de weryndieling fan 2011 it hiele eilân en hat 115.290 ynwenners (2011). De haadstêd fan it eilân is Rodos-stêd.
Rodos is it fjirdgrutste eilân fan Grikelân en is part fan de eilânnekloft Dodekanesos. It leit in pear kilometer besuden it Turkske fêstelân, en is dêrmei ien fan de meast eastlike eilannen dy't ta it Grykske lân hearre.
Opslachmar
In opslachmar of in kearmar is in keunstmjittige mar, dy't ûntstien is trochdat de minske in keardaam yn in rivier oanlein hat, dy't it wetter op dat plak opkeart en sammelet. Mei it grutte ferfal dat op dy wize ûntstiet, kin in wetterturbine oandreaun wurde dy't op syn beurt wer in elektryske generator draaie lit. Op dy wize wurdt wetterkrêftenerzjy opwekke, wat in tige skjinne foarm fan enerzjy is.
Ferneamde opslachmarren binne û.m. de Mar fan Rybinsk, yn 'e Wolga, yn Ruslân, de Trijekleauwemar, yn 'e Jangtse, yn Sina, en de Nassermar, yn 'e Nyl, yn Egypte. De grutste opslachmar fan 'e wrâld is de Karibamar, yn 'e Sambezy, yn Simbabwe. De iennichste opslachmar yn Nederlân leit yn 'e Ansteldelling, by it Limburchske Kerkrade.
Walrus
De walrus (Odobenus rosmarus) is in robbe soarte dy't yn de kâlde seeën fan it noardlik healrûn foarkomt. De walrus heart ta de oarder fan de rôfbisten (Carnivora) en is de iennichste noch libjende soarte yn de famylje fan de walrussen (Odobenidae)
Theo Dobbe
Theodorus (Theo) Dobbe (Amsterdam, 19 maart 1901 - Dieren, 5 septimber 1944) wie in liedende Nederlânske fersetstrider yn de Twadde Wrâldoarloch. Yn 1943 waard hy haad fan de saneamde 'oprommingstsjinst' fan de Lanlike Knokploegen.
Walrus
Skaaimerken
In oar opfallend skaaimerk binne de snorhierren dy't as in boarstel fan de boppelippe nei ûnderen hingje. De kop fan 'e walrus is frij lyts, foaral yn ferhâlding ta it lichem. Ek de eagen en de earen binne net sa grut.
Theo Dobbe
Groep-Dobbe 1940
Dobbe wie fóar de oarloch haadfertsjintwurdiger fan in linoleumfabryk en leauwich katolyk, en ûntpopke him nei de kapitulaasje ta ien fan de meast rêsteleaze en mearsidige minsken yn it ferset. Al yn de simmer fan 1940 die hy syn earste fersetsdied, troch mei inkele maten, wêrûnder de Bussumske drogist Reeskamp, dy't yn Fryslân nei 1941 foaral de alias 'Harry' of 'dokter Rienstra' brûkte, syn soan Gerard A. Reeskamp, Henry Vroom en Jan van Straelen út de festing Naarden wapens, munysje en eksplosiven te smokkeljen. Ut de aksjegroep Reeskamp is de Groep-Dobbe fuotkomd. Dizze fersetsgroep (yn wikseljende gearstalling) plege spionaazje, sabotaazje, holp Joadske ûnderdûkers en wurke mei oan de fersprieding fan it yllegale blêd Vrij Nederland.
Walrus
Skaaimerken
De walrus heart ta de grutste leden út de oarder fan de rôfbisten; inkeld de seeoaljefanten wurde grutter. In folwoeksen walrus weaget tusken de sânhûndert en de twatûzen kilogram. De mantsjes (bollen) binne meastal folle grutter as de wyfkes (kij). De bollen wurde 280 oant 360 sm lang, yn trochsneed 320 sm, en de kij 230 oant 310 sm, trochsneed 270 sm. In bolle weaget faak mear as in ton, gemiddeld sa 'n 1270 kilogram, en in ko yn trochsneed 850 kg. De walrus hat in skouderhichte fan trochsneed ien meter.
Fuort nei de berte hat in walrus in griisbrune kleur, dy't nei in wike of twa helder readbrún wurdt. Yn 'e rin fan 'e jierren wurde se hieltyd ljochter om úteinlik gielich brún te wurden. Oan de kleur is dus de âlderdom fan in walrus te skatten. In sûn, folwoeksen bist hat in kanielbrune kleur, âldere mantsjes kinne sels hast wyt fan kleur wêze. By hegere temperatueren rekket de hûd fersêde mei bloed, wêrtroch't de bisten in readige kleur krije.
Theo Dobbe
Aksjes Amsterdam 1941
Op 14 maaie 1941 waard Amsterdam-Súd opskrikt troch in eksploazje: de groep-Dobbe hie oan de Bernard Zweerskade in filla opblaasd dêr't Dútske offisieren húsfeste wiene. Nei alle gedachten foelen der gjin slachtoffers, mar de skea wie grut. Inkele dagen letter (op 3 juny) waard lykwols in twadde oanslach dien, diskear op de tillefoansintrale fan de Luftwaffe op Schiphol; hjirby foel ien swierferwûne. Oft Dobbe hjirby belutsen wie is net bekend. Mooglik sydlings.
Walrus
Skaaimerken
In jonge walrus hat noch gjin slachtosken, mar al wol in folslein gebit. Nei't de beide slachtosken (de beide boppeste hoektosken) begjinne te groeien, ferlieze se al gau harren snijtosken en ek de oare tosken geane ferlern. Lykas de (wierskynlik besibbe) earrobben hawwe walrussen tige beweechlike flippers wêrtroch 't se oan lân beweechliker binne as bygelyks in seehûn. De penisbonke fan de bollen is mei in lingte fan mear as 60 sintimeter it langste yn it hiele bisteryk, sawol yn absolute lingte as ek yn ferhâlding ta de lichemsgrutte.
Theo Dobbe
Represailles
De represaille fan de Dútsers foar beide oanslaggen wie lykwols grouwélich. By in razzia waarden trijehûndert Joaden oppakt en streekrjocht nei it konsintraasjekamp Mauthausen stjoerd, dêr't sy al gau omkamen.
Walrus
Libbensgebiet
Meastal ferkeare walrussen op it driuwiis yn de poalsee. Yn 'e hjerst en winter lûke se it suden yn om it pakiis te mijen. Se ferlitte it poalgebiet, op in inkeld aventoerlik eksimplaar nei, lykwols hast nea. Winterdeis hâlde se harren foaral op lâns de rânen fan it pakys of yn gebieten mei permanint iepen wetter. Simmerdeis ferbliuwe se benammen oan de kust fan it fêstelân en op lytse eilantsjes. Walrussen binne selden fierder as fyftjin kilometer fan de kust ferwidere.
Fryslân
Fan de Atlantyske walrus wurde soms waarnimmingen dien yn Fryske wetters. Yn 'e hjerst fan 2021 befûn har wikenlang in solitêr froulik eksimplaar yn de Waadsee, dêr't sy ûnder oare de sânplaat Simenssân njonken Skiermûntseach, yn de haven fan Harns en op Skylge sjoen waard. Tocht wurdt dat de soarte faker ús kusten besiket, mar meastal oan de waarnimmingen ûntkomt.
Theo Dobbe
Represailles
Soksoarte represailles yn de ferfolging fan ûnskuldige boargers wiene hast in fêste reaksje fan de besetters op fersetsdieden en soargen foar in geweldige druk op it gewisse fan de yllegaliteit; it kearde de measten net om mei harren striid troch te gean. Sa ek Dobbe en syn maten.
Walrus
Undersoarten
Der wurde trije ûndersoarten ûnderskieden yn fjouwer fan inoar skieden populaasjes:
Theo Dobbe
Arrestaasje en ûnderdûk
Dobbe waard úteinlik troch tadwaan fan Anton van der Waals yn de fal lokke. Hy waard opsluten yn Scheveningen en letter oerbrocht nei in finzenis yn Utert, mar hy wist dêrút te ûntsnappen. Hy moast ûnderdûke en fûn beskûl yn in ferlitten jachthûs by It Oranjewâld, net fier fan It Hearrenfean. Oaren foegen har dêr al gau by him, lykas Gerrit Kleinveld, bekend fan syn ûntsnapping út de bunker fan Kamp Amersfoort.
Oerfal op De Jouwer 1942
De groep ûntwikkele in nij plan: in oerfal op it distribúsjekantoar op De Jouwer, dêr't bonkaarten foar de regio útjûn waarden. Wittend dat der op it kantoar ûnregelmjittichheden west hiene, stutsen Dobbe en twa meiwurkers op 14 oktober 1942 har yn maresjesee-unifoarm en easken de hiele bonnefoarried plus de byhearrende administrasje op. De 'kreak' slagge wûnderwol, de bonnen (dy't trouwens mar fjouwer wiken jildich wiene) waarden útsetten yn Amsterdam. Uteinlik waard in preemje fan 10.000 gûne útloofd, foar dejinge dy 't de tip jaan koe dy 't liede soe nei de dieders.
Walrus
Libbenswize
De walrus is in sosjaal deibist, dat in grut part fan syn libben yn it wetter trochbringt. Dêr fine se ek har belangrykste iten: twakleppige skulpbisten.
Iten
thumb|left|200px|De [[moksel is it wichtichste iten fan de walrus.]] Walrussen sykje it iten yn it wetter wêrby't se oant hûndert meter djip en tritich minuten dûke kinne. It measte iten sykje se lykwols op in djipte tusken de tsien en de fyftich meter, wêrby't se sa'n tsien minuten ûnder wetter bliuwe. Se fange soms fisk, mar har bestiet benammen út twakleppigen as moksels, en ek oare boaiembisten sûnder wringen lykas slakken, kreefteftigen en stikelhûdigen as seekomkommers. Walrussen ite oant fiifenfjirtich kilogram oan iten op in dei.
Theo Dobbe
Oerfal op De Jouwer 1942
By de tariedings hiene lykwols tefolle minsken belutsen west, wêrtroch 't de Sicherheitspolizei op it spoar setten waard en de measten oppakt waarden. Frjemdernôch waarden sy hast allegear gewurde litten, omt it de plysje allinnich te dwaan om Dobbe. Dobbe dûkte ek diskear ûnder by de famylje Burgers oan de Waschweg yn Velp en waard net fûn.
Walrus
Iten
By it sykjen nei dit iten yn 'e modderige boaiem brûke se har snor, dêr't se it sân mei útkame. De snor is tige gefoelich en de walrus kin dêrmei in tige lytse stien fan in hiel lytse moksel ûnderskiede. De slachtosken wurde hjirby net brûkt. Moksels en slakken wurde kreake tusken de foarflippers of tusken de lippen. Under iten krije se ek in grutte hoemannichte sân en grint binnen.
Hoewol't lytse bisten dus de basis fan it iten foarmje skrikt in walrus net werom foar gruttere proai. Oare robbesoarten wurde soms troch in walrus fongen en opiten. Omdat walrussen gjin aktive jagers binne, komt dat lykwols net geregeldwei foar. Se ite somtiden ek fûgels.
Theo Dobbe
Likwidaasje en eksekúsje 1944
Nei in oantal moannen gie er opnij yn it yllegale wurk. Begjin 1944 waard hy benadere troch de lieding fan de Lanlike Knokploegen om in diel fan de organisaasje op him te nimmen, wêrfoar't hy Súd-Nederlân bereizge. Mei syn eigen knokploech wie er benammen dwaande mei de likwidaasje fan ferrieders. Syn lêste aksje op 5 septimber (Dolle Dinsdag) koste him lykwols yn 1944 it libben. Hy besocht de kollaborateur Johnny de Droog te likwidearjen yn opdracht fan syn omkomde freon Jan van Straelen en waard oppakt. Uteinlik waard hy troch de Dútske Sicherheitsdienst dyselde dei op lângoed 't Hof by Dieren (Gelderlân) deasjitten. Dêrmei wie de hiele groep út Bussum útskeakele.
Walrus
Iten
Echte fijannen hat de walrus amper. In iisbear sil sa no en dan besykje in keppel op te skrikken om him te fergripen oan efter bliuwende swakke of jonge bisten, mar sil net gau in sûn folwoeksen bist oanfalle. Ek orka's gripe soms in walrus. Walrussen kinne bysûnder agressyf wêze tsjin iisbearen, mar ek tsjin wite dolfinen.
Sosjaal gedrach
thumb|right|200px|Keppel walrussen by Cape Lisburne de Feriene Steaten Sawat de helte fan har libben hâlde walrussen ta lâns de kust fan poalannen of oan de râne fan it pakiis, dêr 't se har sammelje yn grutte keppels, wêrby't de bisten faak hiel ticht opinoar lizze. In solitêre walrus is seldsum. Meastentiids giet it dan om in siik, ferdwaald of ferwûne bist.
Bûten de peartiid binne dizze keppels per geslacht skieden. Binnen in keppel bestiet in fêste rangoarder dy't bepaald wurdt troch grutte fan de slachtosken en lichems grutte. Foaral bollen kinne, sels bûten de peartiid, gefjochten oangean dy't meastal as oarsaak striid om in rêstplak hawwe. As driigje net genôch is dan wurdt de striid oangien wêrby't ek de slachtosken brûkt wurde, wat faak ta flinke wûnen liedt.
Theo Dobbe
Likwidaasje en eksekúsje 1944
By Keninklik Beslút nr. 21 fan 11 septimber 1951 waard hy postúm byskreaun yn it register fan de Militêre Willems-Oarder, en waard him it Ridderkrús 4e klasse takend foar syn dieden yn de Twadde Wrâldoarloch. Yn Amsterdam is de Theodorus Dobbestrjitte nei him neamd.
Lânwurk
Lânwurk, yn it oarspronklike Latyn: Georgica ("Oangeande Buorkjen"), is in ferheljend gedicht yn fjouwer boeken fan 'e hân fan 'e Romeinske dichter Fergilius, dat nei gedachten yn it jier 29 f.Kr. publisearre waard. Sa't de namme al oanjout, hat it de lânbou ta ûnderwerp; lykwols binne der net in protte oerienkomsten mei de lettere pastorale poëzij. De Georgica, dy't 2188 heksametryske fersregels omfettet, stipet sawol op withoefolle eardere boarnen as dat it withoefolle lettere skriuwers beynfloede hat. De Fryske oersetting fan Klaas Bruinsma waard útjûn yn 2002.
Walrus
Sosjaal gedrach
Yn de djoeitiid sammelje de walrussen har yn noch gruttere keppels dy't út tûzenen bisten bestean kinne. Kuststripen mei in lingte fan hûndert kilometer of mear wurde dan troch in inkelde koloanje beset. Jonge en swakkere bollen hawwe yn 'e konkurrinsjestriid gjin kâns en sammelje har oan 'e râne fan 'e groep. Foar elke tweintich kij is der in bul dy 't sterk genôch is om in harem foar himsels te feroverjen. Ek hjir komt it faak ta heftige gefjochten tusken bollen.
Fuortplanting
De djoeitiid falt yn jannewaris en febrewaris. It jûtsen bart nei alle gedachten yn it wetter. De walrus hat in ferlingde draachtiid: nei de befruchting wurdt de aaisel in skoft (likernôch sa'n 4 oant 5 moanne) sliepende holden (it ûntwikkelet him dan net fierder) foardat de eigentlike draachtiid begjint. 14 oant 16 moannen nei de pearing wurdt in jong berne, fan mids april oant mids juny.