cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Katolike Folkspartij
KVP yn Fryslân
Provinsjaal wurke de KVP sûnt 1970 mei oan de foarming fan it CDA, yn de mande mei AR en CHU. Op gemeentlik nivo die bliken dat de tsjinstellings tusken de roomske en protestantske groepen somtiden te grut foar de foarming fan in gemeentlike CDA wiene. Yn in oantal gemeentes wurke de KVP mei oan de foarming fan in groepearring Gemeentebelangen. By de Twadde Keamerferkiezings yn 1972 helle de KVP 4,7 % fan de stimmen. It ferlies is mei ta te skriuwen oan de oprjochting fan de PPR, dy 't in oantal roomske stimmers op har feriene. It persintaazje RK yn Fryslân bleau likernôch gelyk yn de perioade dat de KVP ferlear (1962-1972).
Jörn
Jörn is in plak yn de gemeente Skellefteå yn het lânskip Västerbotten en de provinsje Västerbottens län yn Sweden. It plak leit oan de rivier de Grundträskån, dy't yn de Botnyske Golf útmûnet, oan it spoar en de Sweedske wei 95 dy't fan de noarske Atlantyske kust nei Skellefteå oan de Botnyske kust rint.
It plakje komt geregeldwei foar yn it wurk fan de skriuwers Torgny Lindgren en Per Olov Enquist, lykas en oare plakken yn Västerbotten.
Isabella I fan Kastylje
thumb|200px|Isabella I
Isabella I, bynamme la Católica (de Katolike) (Ávila, 22 april 1451 – Medina del Campo, 26 novimber 1504), wie keninginne fan Kastylje fan 1474 oant har dea. Yn it Spaansk hjit hja Isabel, yn it Nederlânsk ek wol Elisabeth.
Menaam
Menaam is in doarp yn de gemeente De Waadhoeke. Menaam leit noardlik fan Dronryp, eastlik fan Rie, westlik fan Marsum en besuden Berltsum. De doarpskearn fan Menaam leit om de Greatebuorren en Dyksterbuorren.
Skiednis
Menaam is in terpdoarp dat om it begjin fan de jiertelling op in breder stik fan de kwelderwâl tusken Dronryp en Bitgum ûntstie. Doe't de goaën harren betsjutting ferlern hiene en neffens Spahr van der Hoek om 1300 hinne de gritenijen as selsstannige besjoersienheden opkamen, soe it tal stimmen per doarpsgebiet fêstlein wêze. Fanwegen de gaadlike lizzing op heger gebiet lei 21% fan de stimhawwende pleatsen fan de gritenij yn it doarpsgebiet fan Menaam. Dêrmei hie Menaam mear stimmen as Dronryp, dat mei 17% fan de stimhawwende pleatsen ek in grut part fan de stimmen fan de gritenij fertsjintwurdige. Sa waard Menaam it haadplak fan de gritenij.
thumb|left|Plattegrûn Menaam (1626) De bebouwing fan it doarp konsintrearre him om de oan Sint-Lambertus wijde tsjerke, útsein oan de súdeastlike kant, want dêr stie Orxmastate (ek wol Dekemastate neamd).
Fierljeppen
thumb|''Fierljeppen op [[It Hearrenfean (plak)|It Hearrenfean]] thumb|Fierljeppen op [[It Hearrenfean (plak)|It Hearrenfean]] Fierljeppen is in machtsport dy't fral yn Fryslân, mar ek in Utert en Grinslân, in soad dien wurdt. Mei in pols moat sa fier mooglik oer it wetter hinne sprongen wurde.
Skiednis
Al op 24 augustus 1767 waard de earste offisjele fierljepwedstriid hâlden. De wedstriid fûn plak yn Baard en waard organiseare troch de widdo fan kastlein Ype Gerbens. It ljeppen kende fuortendaliks al yn sekere tradysje, want 4 jier letter organiserre har opfolger Nannes Jetses opnij in ljepwedstriid te Baard om prizen. Twa iuwen letter, yn 1957 waard te Winsum it earste Fryske Kampioenskip halden. Dat wie it begjin fan in nije sport, ûntstien fanút in iuwenâlde tradysje. Yn 1960, waard it Frysk Ljeppers Bûn (FLB) oprjochte. Dat bûn organisearret benammen wedstriden yn Fryslân en Grinslân. Sa organisearet it FLB alle jierren it Frysk kampioenskip Fierljeppen. Dit wurdt altiten hâlden op de twadde sneon fan augustus, op de skâns fan Winsum. Mei de oprjochting fan it FLB koe in begjin makke wurde mei it strukturearjen fan de fierljepwedstriden. Tsien jier letter waard it Polsbûn Hollân oprjochte dat wedstriden yn oare parten fan it lân organisearre.
Sprong
De fierljepsprong bestiet út de oanrin nei de pols (dy't yn it wetter klearstiet), de ynsprong, it klimmen nei de top (by de sweef oer it wetter) en in útsprong mei lâning. Eardat de sprong makke wurde kin wurdt de pols earst (troch de ljepper of syn coach) op it krekte plak yn it wetter setten. De ljepper bepaalt sels de ôfstân tusken de ein fan de skâns en wêr't de pols komt te stean. Hoe grutter dizze ôfstân, hoe fierder der sprongen wurde kin, mar evenredich wurdt de kâns op mislearjen fan de sprong (it heljen fan in wietsprong) ek grutter. De pols wurdt mei in gaffelstôk troch de polshâlder op it goede plak holden. Dêrnei rint de ljepper nei it startpunt en jout oanwizings oan de polshâlder om de pols rjocht te setten. Hjirby wurdt as it nedich is rekken holden mei de wynrjochting. Eltse ljepper hat foar it meitsjen fan in sprong twa en in heale minút tiid; earst giet it ljocht op oranje en in heale minút letter op read. Springt de ljepper yn read ljocht, dan sil de sprong ûnjildich ferklearre wurde. Om in lêste oanwizing jaan te kinnen en foar de feilichheid rint der by de oanrin in oare ljepper of in coach mei. Der binne ferskate wizen fan ynspringen, trochswaaien en klimmen. Ek wurde der ferskate útsprongen tapast. Nei de lâning yn it sânbêd wurdt de sprongen ôfstân mjitten, fan de yn it sânbêd oanbrochte mjitline ôf. Dizze leit, mjitten fan de foarkant fan de skâns ôf, by de jonges/froulju op in ôfstân fan 12/13 meter, by de middelste skâns op 14 meter en by de manlju/senioaren skâns op 15 meter. De efterste yndruk yn it sânbêd is foar it mjitten fan de sprongen ôfstân bepalend. De ôfstân wurdt allinich opmjitten at de ljepper binnen de saneamde sektor lâne is. Dizze is oanjûn middels linten befêstige oan de mjitline. Fansels is de ljepper mei de fierste ôfstân de winner. De leden fan de Technyske Kommisje (TK-ers) karre foar elke wedstriid de akkomodaasje en hawwe by de wedstriid de skiedsrjochtersrol.
Rekord
It rekord by de froulju is sûnt 2015 in hannen fan Dymphie van Rooijen. Hja sprong yn dat jier yn Linskoat 17,14 meter, nei't hja dat jier it rekord op 20 juny yn Drylts kwytrekke wie oan Marrit van der Wal.
Menaam
Skiednis
De Tegenwoordige Staat van Friesland melde yn 1786: ''Dit dorp heeft eene schoone kerk en toren, op eene groote hoogte gebouwd, en voor weinige jaaren merkelyk versierd. De buurt ligt byna cirkelswyze ten Westen, Noorden en Oosten om de kerk, en ten Zuiden de aanzienlyke State Orxma, ook Dekema genoemd, bestaande in eene schoone oude uit het water opgehaalde huizinge en eene ruime wel aangelegde plantagie, hovinge, cingels.'' Orxmastate waard yn 1830 sloopt. Om it doarp stiene eartiids mear states. Op de grins mei Bitgum stie Hemmema, in namme dy't ferwiist nei Berltsum, dêr't it skaai harren stamstins hie. Súd fan Menaam stie efter it adres Gralda 1 de Graldastate. Dy state waard mei syn hege poarte yn de Frânske tiid ferkocht. Op it plak fan de pleats op de Ljochtmisdyk 45 súdwest fan it doarp stie eartiids de Fleringastate (ek Galemastate).
thumb|left|It âld earmhûs út 1839, in ryksmonumint De Menamer Feart, dy't by Marsum rjochting Harnzer Trekfeart yn 'e Ballens oergiet, soarge foar de ûntsluting fan it doarp. By dy feart lâns ûntwikkele him de Lytsebuorren, de Lytsedyk en it Langpaad. Ek Warnserbuorren, dat hielendal eastlik fan it doarp leit, wie yn 'e 18e iuw al ta ûntwikkeling kommen.
Tusken 1860 en 1880 gie it goed mei Menaam en it ynwennertal naam foars ta. Der ûnstie lintbebouwing yn eklektyske styl lâns de stadichoan ferhurde útfalswegen: Dyksterbuorren, Rypsterdyk en Bitgumerdyk en dêrnei ek Ljochtmisdyk. Der waarden nije pleatsen boud en de tsjerke krige yn 1861 in nij oargel. In pear jier letter waard yn 1866 de midsiuwske sealtektoer ferfongen troch nijbou en alhoewol't der gjin sprake fan brekfalligens wie, waard yn 1874 ek de tsjerke ferfongen troch nijbou. Yn it lêste fearn fan de 19e iuw waarden ek stikken fan de terp ôfgroeven. Oan it begjin fan de 20e iuw waarden der oan de Ljochtmisdyk de earste hûzen yn it ramt fan de Wenningwet boud.
thumb|left|De Rypsterdyk yn Menaam, omtrint [[1930]] Yn 'e Twadde Wrâldoarloch waarden op 19 novimber 1944 oan 'e Ryksstrjitwei by Menaam trije finzenen troch de nazy's stânrjochtlik eksekutearre. Dat barde as represaille nei in aksje fan it Fryske ferset troch by Dronryp op 'e jûn kopspikers op 'e strjitwei te struien, sadat in Dútske fytspatrouille dy nachts der oerhinne fytste en lekke bannen krigen. In monumint oan de Ryksstrjitwei betinkt de slachtoffers fan de represaille.
thumb|260px|Gernierspultsjes De Menamers fertsjinnen harren brea yn de lânbou en dan benammen de flaaks- en ierdappeltylt. Yn it begjin fan de 20e iuw stie it gebou fan de jirpelfeiling oan de Lytsedyk. Op it plak dêr't it eardere kafee De Ierappelbeurs stiet, waarden de ierappels oanfierd. Mar ek de túnbou wie fan belang, benammen oan de Berltsumer side dêr't in soad gerniersbedriuwen wiene. Mei't sûnt 1960 troch mechanisaasje yn 'e lânbou der minder wurk wie, ferdwûn ek de jongerein en de middenstân út it doarp. Tsjintwurdich wenje der benammen forinzen dy't harren wurk yn de haadstêd Ljouwert hawwe. It doarp is oan de noardwest- en súdkant flink útwreide en beskikt oer goede foarsjennings. thumb|260px|Alde gemeentehûs fan Menameradiel Menaam hat altyd it haadplak fan de eardere gemeente Menameradiel en foar dy tiid fan de gritenij west. De gemeente waard yn 2018 opheft en sûnt leit Menaam yn de gemeente De Waadhoeke.
Mienskip
De feriening Doarpsbilang Menaem bestiet sûnt 1 maart 1977, Menaem yn’t Ljocht is de doarpskrante, dy't alve kear yn 't jier ferskynt. Der wurdt yn Menaam krewearre foar de bou fan in nij MFA yn de âlde gymnastykseal oan de Greatebuorren. Menamers wurde tradisjoneel foar bearen útskolden. thumb|260px|Menaam fan 'e Slappeterpster kant ôf Ien kear yn 'e trije jier wurdt yn Menaam in doarpsfeest organisearre. Yn 'e maitiid wurdt yn Menaam alle jierren Spring Break-festival fiert.
Lambertustsjerke
thumb|left|2023 Lambertustsjerke (Menaam)
De op in heech en rom tsjerkhôf steande PKN-tsjerke is in gebou út 1874. It fiifsidige koar waard al yn 1855 fernijd. Oan de noardlike kant fan de tsjerke is in konsistoarje fan twa boulagen oanboud.
De Menamer oannimmers M. en J.P. Boonstra fierden it wurk út, mar in arsjitekt is ûnbekend. It soe Jacob Izaaks Douma út Ljouwert west ha kinne. De styl fan it tsjerke is eigen oan syn styl en dy makke ek it ûntwerp fan de yn 1866 boude toer. It skip fan de tsjerke wurdt ferdield troch pilasters en is iepene mei grutte rûnbôgefinsters mei trasearrings fan getten izer. De toer hat trije liddingen, wêrfan de twa heechste opgnisse binne mei rûnbôgefriezen fan keunststien. It rêstige ynterieur is yndield ta muorrefekken tusken Korintyske pilasters en hat in rykfersierde preekstoel mei persoanifikaasjes fan de deugden, Leauwe, Hope, Leafde, Gerjochtichheid en Stânfestens en in ryk oargelfront. De pastorij stiet oan de Mieddyk 3 op in omgrêfte hiem. It is in út 1838 datearjende flinke neoklassisistyske middengongwente.
Oare ryksmonuminten
thumb|260px|Kop-hals-romppleats'Rypsterdyk 21
Strjitten
Alle strjitten yn Menaam.
List fan ferneamde dokters
In alfabetyske list fan bekende dokters.
Omgong fan Frankryk 2004
De 91ste edysje fan de Omgong fan Frankryk waard hâlden fan 3 oant en mei 25 july 2004.
Startplak
De start wie yn Luik, de haadstêd fan de Belgyske provinsje Luik en it arrondissemint Luik. It wie de twadde kear dat omgong fan 'e miet gie yn Belgje. de earste kear wie yn 1958.
Jan Jorna
Jan Jorna (Ljouwerteradiel, 20 july 1854 – Idaarderadiel, 21 septimber 1927) wie in Nederlands arsjitekt.
Biografy
Jorna wie in soan fan Abe Floris Jorna en Baukje Jans Hoeben. Hy ferhuze 1888 nei Roermond, dêr't hy yn de lear gie by Cuypers. Dêrnei fêstige er him dêre as selsstannich arsjitekt oan de Godsweerdersingel. Hy ûntwurp in protte wenten yn Roermond en omkriten en ek in stikmannich tsjerken en kleasters. Fierders restaurearre hy de Kapel in 't Zand yn Roermond. Yn 1921 gie hy werom nei Fryslân, dêr't er yn 1927 as frijfeint stoar.
1917 (film út 2019)
1917 (útspr.: Nineteen Seventeen) is in Britsk-Amerikaanske anty-oarlochsfilm út 2019 ûnder rezjy fan Sam Mendes, mei yn 'e haadrollen George MacKay en Dean-Charles Chapman. De titel ferwiist nei it jier 1917. It ferhaal folget twa Ingelske soldaten dy't ûnder de Earste Wrâldoarloch oan it Westfront tsjinje middenmank de ferskrikkings fan 'e rinfuorgekriich. Hja krije opdracht in wichtich boadskip oer te bringen om in ta mislearring doemde oanfal op 'e Dútske liny tsjin te hâlden, en moatte dêrfoar gebiet trochkruse dat yn 'e hannen is fan 'e fijân. Fan 'e filmkritisy krige 1917 oer it algemien positive resinsjes, en yn 'e bioskopen wie de film in kommersjeel súkses. 1917 wûn yn 2020 trije Oscars, twa Golden Globes (wêrûnder de Golden Globe foar Bêste Film – Drama), sân BAFTA's en in grut tal oare prizen.
Plot
Op 6 april 1917 kriget Tom Blake, in korporaal yn it Britske Leger dy't yn 'e Earste Wrâldoarloch oan it Westfront yn noardlik Frankryk tsjinnet, fan syn sersjant befel om by de kommandant fan syn rezjimint te kommen mei ien oare soldaat fan syn eigen kar. Blake kiest syn bêste freon, korporaal Will Schofield, in feteraan fan 'e Slach oan 'e Somme. Yn it rezjimintaal haadkertier is generaal Erinmore oanwêzich, dy't it befel fiert oer dit hiele stik fan 'e frontliny. Hy fertelt de beide korporaals dat de Britske loftferkenning útwiisd hat dat de resinte weromtocht fan it Keizerlike Dútske Leger oan dit diel fan it front gjin ôftocht mar in strategyske weromlûking is nei de nije, sterkere Hindenburgliny. Dêr wachtsje de Dútsers mei in oerweldigjende oermacht oan artillery om 'e Britske troepen oan grôt te sjitten wannear't dy stjoerd wurde om te profitearjen fan 'e Dútske weromtocht.
Mei't de Dútsers as "farwolgeskink" de fjildtillefoanlinen fan it Britske Leger trochsnien hawwe, kin generaal Erinmore net al syn ûnderbefelhawwers berikke om harren op 'e hichte te stellen fan 'e Dútske falstrik. It 1.600 man tellende 2e Bataljon fan it Devonshire Rezjimint sil de oare moarns ier oanfalle. Erinmore wol dat Blake en Schofield skriftlike oarders fan him oerbringe oan 'e befelfierder fan dy ienheid, luitenant-kolonel Mackenzie. Om 'e posysjes fan it Devonshire Rezjimint op 'e tiid te berikken, moatte se troch gebiet dat oant hiel resint yn 'e hannen fan 'e fijân wie, dat it is in gefaarlik putsje. Blake is mei opsetsin útkeazen om't syn âldere broer Joe in luitenant yn it Devonshire Rezjimint is, sadat hy alle motivaasje hawwe sil om derfoar te soargjen dat de oarders fan generaal Erinmore op 'e tiid by luitenant-kolonel Mackenzie arrivearje.
Blake en Schofield bejouwe har troch de grimelgrammel fan Britske rinfuorgen nei in plak dêr't se it nimmenslân yn 'e midden oerstekke kinne nei de rinfuorgen dy't oant koartby de Dútske frontliny foarmen. It nimmenslân is in platbombardearre, fan rotten optillende drekflakte fan 300 m breed, dy't fol leit mei de heal fergiene liken fan by eardere oanfallen omkommen Britske en Dútske soldaten. It gebiet wurdt fierder ûnbegeanber makke troch fertize stikeltrie en djippe, fol mei wetter steande bomkraters mei sokke steile kanten dat der net út te klimmen falt. As Blake en Schofield ienris de Dútske rinfuorgen berikke, blike dy yndie ferlitten te wêzen. Op 'e siik nei in trochgong by it front wei bedarje de beide mannen yn in ûndergrûnske barak, dêr't de Dútsers in falstrik mei in stroffeltrie oan in bom efterlitten hawwe, dy't prompt ôfgiet troch tadwaan fan in grouwe rôt. De resultearjende ûntploffing docht Schofield op in hier nei de dea, mar Blake graaft him út, wêrnei't er him halje-trawalje nei bûten ta liedt foar't de hiele ûndergrûnske barak ynstoart.
Efter de Dútske frontliny komme de beide korporaals by in Frânsk boerespultsje, dat blykber troch de Dútsers beset wie, mar no like ferlitten is as de rinfuorgen. It iennichste libbene wêzen dêrsanne is in ko, dy't de Dútsers blykber holden foar de molke; Schofield ûntdekt in amer dy't fol molke stiet, en follet syn fjildflesse dêrmei. Fuort letter wurde hy en Blake in loftgefjocht gewaar tusken twa Alliëarde dûbeldekkers en in Dútskenien. De Dútser wurdt rekke en stoart del boppe-op 'e skuorre fan it boerespultsje. Blake en Schofield helpe de piloat út syn brânende tastel, mar wannear't Blake Schofield om wetter foar de ferwûne man stjoert, stekt de Dútser him mei in grouwe knyft yn it weak fan 't liif. Schofield sjit de piloat dea, mar is te let om Blake noch te helpen. Wylst syn maat yn it stjerren leit, besiket Schofield him te treastgjen. Hy ûnthjit dat er meitsje sil dat de oarders fan generaal Erinmore op har bestimming oankomme sille, sadat Blake syn broer fan in wisse dea rêden wurdt. Ek seit er ta dat er in brief skriuwe sil oan Blake syn mem. Nei't syn maat stoarn is, nimt Schofield ien fan syn identifikaasjeplaatsjes, syn ringen en de oarders fan generaal Erinmore mei.
Kaptein Smith, in ofsier fan in passearjende Britske ienheid dy't him ek efter de Dútske frontlinys bejûn hat, jout Schofield in lift yn ien fan 'e legerfrachtweinen. As in pear oeren letter de brêge oer in kanaal opblaasd blykt te wêzen, en de ienheid dêrom in grutte omwei meitsje moat, seit Schofield harren farwol. Hy stekt de stikkene brêge oer, wêrby't er besketten wurdt troch in efterbleaune Dútske slûpskutter. Schofield wit nei in skottewikseling it gebou te berikken dêr't de slûpskutter him ferskûle hat, mar as er de doar fan it betreffende fertrek iependocht, sjitte hy en de slûpskutter tagelyk. De slûpskutter wurdt deadlik rekke, wylst Schofield sels de kûgel op 'e helm kriget en bewusteleas rekket.
As er wer by besleur komt, is it tsjuster. Schofield ferlit it gebou en siket by it skynsel fan ljochtkûgels, dy't troch de fijân ôfsketten wurde, syn paad troch de ruïnes fan it Frânske stedsje Écoust-Saint-Mein. As er troch in Dútske soldaat opmurken en efterfolge wurdt, ûntkomt er troch beskûl te sykjen yn it sûterrên fan ien fan 'e huzen. Dêr ûntdekt er dat er by tafal yn it skûlplak bedarre is fan in jonge Fransêze dy't har dêr foar de Dútsers ferberget mei in fûne poppe dy't net har eigen is. Hja fersoarget it skampskot dat Schofield oan 'e efterholle oprûn hat doe't er earder bewusteleas by de treppen deltrûdele. As er foar it ferstân kriget dat de frou gjin iten hat, jout er har alle ynblikke fiktaalje dy't er by him hat. Sy jout him lykwols te kennen dat se ferlet hat fan lait (molke) foar de poppe. Dêrop presintearret Schofield har triomfantlik syn fjildflesse mei molke. Om't de dage hast oan 'e loft is, stiet de frou der by him op oan om yn it sûterrên te bliuwen oant it wer tsjuster wurdt, mar nei't er deunby it slaan fan in tsjerkeklok heart, beseft Schofield dat er opsjitte moat as er de oarders fan generaal Erinmore noch op 'e tiid besoargje wol, dat hy negearret har smeekbeaen en set wer ôf.
Fan 'e frou is Schofield te witten kommen dat er de rivier fine moat en dy streamôf folgje oant er tusken beammen troch komt. Op 'e siik nei de rivier treft er op 'e nij inkele Dútske soldaten. Ien fan harren wurdt er oermânsk en smoart er, mar de oare komt him efternei as er útnaait. Efterfolge en besketten berikt Schofield úteinlik de rivier. Hy ûntkomt troch yn it wetter te springen en himsels troch de sterke streaming meiskuorre te litten. Hy wurdt troch streamfersnellings en oer in wetterfal spield, ear't er úteinlik heal ferdronken yn kalmer wetter bedarret. Wylst er him fêstklampet oan in tûke merkt er op in stuit dat der kersebluossems om him hinne deldwarrelje. Dat bringt him Blake wer yn 't sin, waans mem in lyts hôf mei kersebeammen hat dêr't Blake earder op 'e reis oer ferteld hat. By in beamstamme dy't oerdwers oer de rivier leit, wrakselet Schofield himsels tusken de dêr oanspielde liken fan Dútske en Alliëarde soldaten troch nei de igge ta.
Schofield doarmet troch in bosk, dêr't er in ôfdieling Britske soldaten fynt. It is no ljochtskyndei, en hy ferkeart yn 'e ûnderstelling dat er faald hat. As er lykwols fan 'e soldaten heart dat se by D Kompanjy fan it 2de Bataljon fan it Devonshire Rezjimint hearre, en dat se noch net mei de oanfal úteinset binne om't dy yn twa weagen útfierd wurdt, mei D Kompanjy yn 'e twadde weach, beseft er dat er alteast in diel fan it bataljon noch rêde kin. Wylst D Kompanjy oerein komt en de rinfuorgen yn giet om te risselwearjen foar de twadde weach, docht Schofield in lêste krêftsynspanning om luitenant-kolonel Mackenzie te berikken. Op in stuit beseft er dat de rinfuorgen te fol sitte mei soldaten en dat hy op dizze manear nea op 'e tiid it haadkertier fan it bataljon berikke sil. Dat, hy klimt derút en draaft der foarlâns, lykstrekich mei de rinfuorge op, krekt as de earste weach fan it 2e Bataljon de oanfal ynset. By it haadkertier oankommen, brekt er troch it ferset hinne fan in pear soldaten dy't him dêrwei hâlde wolle, wêrnei't er yn it bywêzen fan tsjûgen (sa't kaptein Smith him oanrikkemandearre hie) de oarders fan generaal Erinmore oerlanget oan luitenant-kolonel Mackenzie. Dyselde lêst se mei tsjinnichheid, mar jout dan befel om 'e oanfal ôf te brekken.
Neitiid begjint Schofield in syktocht nei Blake syn broer Joe, dy't as luitenant it befel fierde oer de soldaten fan 'e earste weach. Krekt as er de hoop opjaan wol dat er de man ea noch fine sil, wurdt er him gewaar: hy sit ûnder it bloed fan 'e ferwûnen dy't er holpen hat te dragen, mar hat sels gjin skramke oprûn. Schofield fertelt him oer de misje en jout him it tryste nijs fan 'e dea fan syn broer Tom, en langet Tom syn identifikaasjeplaatsje en ringen oer. Luitenant Blake sit der raar ta as er foar it ferstân kriget dat syn jongere broer wei is, mar hy betanket Schofield foar alles. Schofield freget syn tastimming om oan Tom syn lêste winsk te foldwaan en in brief oan harren mem te skriuwen, en Blake stimt dêrmei yn. Alhiel te'n ein lit Schofield him dêrnei ûnder in beam op 'e grûn sakje, wêrnei't er in stikmannich foto's fan syn famylje út 'e bûse hellet om te besjen. Op 'e efterkant fan ien dêrfan stiet skreaun: "Kom by ús werom".
Produksje
1917 waard regissearre troch Sam Mendes nei in senario fan himsels en Krysty Wilson-Cairns. Dat wie neffens Mendes foar in diel ynspirearre troch de ferhalen dy't syn pake Alfred Mendes, in Trinidadiaan dy't yn 'e Earste Wrâldoarloch foar it Britske Leger oan it Westfront aktyf wie as boadskipper. As produsinten wiene Mendes, Pippa Harris, Jayne-Ann Tenggren, Callum McDougall en Brian Oliver by it projekt belutsen foar de filmstudio's DreamWorks Pictures, Reliance Entertainment, New Republic Pictures, Mogambo, Neal Street Productions en Amblin Partners. Dêrmei wie de film in Britsk-Amerikaanske ko-produksje. Foar de film wie in budget beskikber fan $$90 oant 100 miljoen. De kamerarezjy wie yn 'e hannen fan Roger Deakins, en de filmmuzyk waard fersoarge troch Thomas Newman.
Opnamen
De opnamen foar 1917 setten op 1 april 2019 útein en duorren oant yn juny fan dat jier. Der waard op lokaasje filme op ferskate plakken yn it Feriene Keninkryk: de Flakte fan Salisbury yn it Ingelske greefskip Wiltshire, it natoergebiet Hankley Common yn Surrey, de Teesdelling yn Yorkshire en Durham, en by Govan yn 'e neite fan it Skotske Glasgow. Guon sênes waarden opnommen yn 'e Shepperton Studios yn Surrey. Kameraregisseur Roger Deakins soarge foar opsjen troch tegearre mei filmeditor Lee Smith long takes te brûken om 'e hiele film der útsjen te litten as twa oaniensletten shots.
Distribúsje
De distribúsje fan 1917 waard yn it Feriene Keninkryk en Ierlân fersoarge troch Entertainment One en yn 'e measte oare lannen en territoaria, wêrûnder de Feriene Steaten, troch Universal Pictures. De film gie op 4 desimber 2019 yn Londen yn premiêre, en iepene dêrnei op 25 desimber yn 'e Amerikaanske bioskopen en op 10 jannewaris 2020 yn 'e Britske. It byhearrende soundtrackalbum ferskynde op 20 desimber 2019 by platemaatskippij Sony Classical Records. 1917 kaam op 10 maart 2020 beskikber as digitale download en waard op 24 maart fan dat jier ek útbrocht op dvd en blu-ray.
Historisiteit
De eftergrûnsitewaasje út 'e film waard ynspirearre troch Operaasje Alberich, in weromlûking troch it Keizerlike Dútske Leger nei nije en yn 't foar tarette posysjes bylâns de koartere en makliker te ferdigenjen Hindenburgliny. Dy weromlûking fûn plak tusken 9 febrewaris en 20 maart 1917. De fierdere foarfallen en alle personaazjes yn 'e film binne lykwols fiktyf.
Histoarisy hawwe in stikmannich punten oantsjut dêr't de film him net hâldt oan 'e histoaryske wurklikheid. Sa binne der yn 'e film út en troch swarte soldaten te sjen (spile troch figuranten), dy't skynber gewoan middenmank de blanke soldaten yn 'e Ingelske rezjiminten tsjinje. Ien kear komt der krektsa ek in Sikh út Britsk-Ynje foar, in Jondalar (dy't wol dialooch hat en spile wurdt troch akteur Nabhaan Rizwan). Dat strykt net mei hoe't it yn 'e Earste Wrâldoarloch wie om en ta gie.
Der bestiene doe noch sa goed as gjin allochtoane minderheden yn it Feriene Keninkryk, dus it kaam net foar dat swarten of Sikhs yn Ingelske rezjiminten tsjinnen. Wol fochten der yn it Britske Leger swarten mei út 'e koloanjes yn Afrika en West-Ynje, mar dy tsjinnen yn harren eigen koloniale rezjiminten, dêr't dan wer gjin blanken te finen wiene, útsein de Britske ofsieren dy't oer dy rezjiminten it befel fierden. Sikhs fochten ek mei, mar allinne yn it Britsk-Yndysk Leger (ferlykber mei it Nederlânske KNIL), en net yn it Britske Leger. Tsjin ein 1915 wiene alle ûnderdielen fan it Britsk-Yndysk Leger weromlutsen fan it Westfront om ynstee nei it Middeneastlik Front stjoerd te wurden, dêr't se yn 1917 ferwikkele wiene yn 'e Sinaï- en Palestinakampanje en de Mesopotamyske Kampanje. Dêr fochten ek de 15.000 man fan it Britsk-Westyndysk Rezjimint.
Fierders wie de kriichshistoarikus Jeremy Banning kritysk oer de militêre taktyk sa't dy yn 1917 ôfskildere wurdt. Yn in fraachpetear dêroer seid er: "It slacht nearne op om, sa't de film wol, guon bataljons njoggen myl efter de eardere Dútske liny te hawwen, wylst oaren skynber net witte oft dy liny noch bemanne wurdt […]. Wat de bestoarming [fan 'e posysje fan 'e fijân] troch it Devonshire Rezjimint oanbelanget, gjin inkele ienheid soe ea oanfalle sûnder adekwate stipe fan 'e artillery."
Untfangst
Fan 'e filmkritisy krige 1917 oer it algemien positive resinsjes. Ferskate resinsinten rôpen it sels út ta bêste film fan it jier, lykas Kate Erbland fan IndieWire en Sheri Lynden fan The Hollywood Reporter. Yn 'e Hindustan Times skreau Rohan Naahar: "Ik kin my der amper in foarstelling fan meitsje hokfoar effekt 1917 hawwe sil op publyk dat net bekend is mei de techniken dy't Sam Mendes en Roger Deakins op harren loslitte sille."
Justin Chang fan 'e Amerikaanske radiostjoerder NPR wie minder posityf. Hy joech ta dat de montaazje fan 'e film in "sinnebegûcheljende technyske prestaaasje" wie, mar fûn him as gehiel net botte bysûnder. Boppedat koe neffens him de styl fan Mendes, dy't de yndruk ôfjout fan ien oaniensletten shot, "like ôfliedend as meislepend" wêze. Yn The New York Times moast Manohla Dargis hielendal neat fan 1917 hawwe, dat se kwalifisearre as "in soarchfâldich organisearre en behimmele oarlochsfilm […] dy't ien fan 'e meast katastrofale perioaden út 'e moderne tiid feroaret yn in oefening yn pronksuchtich fertoan."
Op 'e webside Rotten Tomatoes, dy't resinsjes sammelet, hat 1917 in heech goedkarringspersintaazje fan 89%, basearre op 460 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: "De film is oangripend en meislepend en in ymposante technyske prestaasje, en wit de rinfuorgestriid fan 'e Earste Wrâldoarloch mei rouwe, kjelmeitsjende direktheid te fangen." Op Metacritic, de wichtichste konkurrint fan Rotten Tomatoes, behellet 1917 in goedkarringspersintaazje fan 78%, basearre op 57 resinsjes.
Opbringst
1917 brocht yn 'e bioskopen yn 'e Feriene Steaten en Kanada $159,2 miljoen op, en yn alle oare lannen en territoaria $225,7 miljoen. Wrâldwiid kaam de opbringst dêrmei út op $384,9 miljoen. Ofset tsjin it budget fan $90 oant 100 miljoen betsjut dat in winst fan $284,9 miljoen oant 294,9 miljoen, hoewol't dêr de marketingkosten noch wol ôf moatte.
Prizen
Yn 2020 waard 1917 by de Oscars nominearre foar prizen yn 10 kategoryen, wêrûnder bêste film, bêste rezjy, bêste orizjinele senario, bêste orizjinele filmmuzyk, bêste produksje-ûntwerp, bêste lûdsmontaazje en bêste fisazjy en hierstilearring. De film wûn trije Oscars, foar bêste kamerarezjy (Roger Deakins), bêste lûdsmixing (Mark Taylor en Stuart Wilson) en bêste fisuele effekten (Guillaume Rocheron, Greg Butler en Dominic Tuohy). By de Golden Globes waard 1917 nominearre foar 3 prizen, wêrûnder bêste orizjinele filmmuzyk. De film wûn de Golden Globes foar bêste dramafilm en bêste regisseur (Sam Mendes).
By de BAFTA's, de wichtichste Britske filmprizen, waard 1917 nominearre yn 9 kategoryen, wêrûnder bêste filmmuzyk en bêste fisazjy en hierstilearring. De film wûn 7 BAFTA's, foar bêste film, bêste Britske film, bêste rezjy, bêste kamerarezjy, bêste lûd, bêste produksje-ûntwerp en bêste special effects. 1917 wûn ek de David di Donatello, de wichtichste Italjaanske filmpriis, foar bêste bûtenlânske film, en waard yn dyselde kategory nominearre foar de César du Cinéma, de wichtichste Frânske filmpriis. Haadrolspiler George MacKay wûn op it Ynternasjonaal Filmfestival fan Santa Barbara de Virtuosos Award.
By de Satellite Awards waard 1917 nominearre foar 8 prizen, wêrûnder bêste dramafilm, bêste regisseur, bêste akteur yn in dramafilm (George MacKay), bêste filmmuzyk, bêste lûd, bêste filmmontaazje en bêste artdirection en produksje-ûntwerp. De film wûn de Satellite Award foar bêste kamerarezjy. By de Saturn Awards waard 1917 nominearre foar de prizen foar bêste aksje- of aventoerefilm en bêste filmmuzyk. De film waard ek nominearre foar de Grammy Award foar bêste soundtrack foar fisuele media en de Australyske AACTA International Award foar bêste rezjy. By de Critics' Choice Awards, ta einbeslút, waard 1917 nominearre foar bêste film, bêste aksjefilm, bêste filmmuzyk, bêste produksje-ûntwerp en bêste special effects, en wûn de film de prizen foar bêste regisseur, bêste kameraregisseur en bêste filmmontaazje.
Sint-Dominikustsjerke (Ljouwert)
De Sint-Dominikustsjerke is in katolike tsjerke yn Ljouwert. De oan de hillige Dominikus Guzman wijde tsjerke is ien fan de twa katolike tsjerken yn de stêd en falt sûnt 1 jannewaris 2018 ûnder de Sint-Fitusparochy fan it bisdom Grins-Ljouwert.
Skiednis
De tsjerke oan de Harnzerstrjitte waard yn de jierren 1930 fan kleastermoppen boud en ferfong de jimmeroan brekfalliger wurdende wettersteatstsjerke út 1850 oan de Spylmanstrjitte. Op it plak fan de âlde Dominikustsjerke hie eartiids it dominikanessenkleaster stien en letter, fan ôf likernôch 1625, yn de gebouwen fan it eardere kleaster in skûltsjerke.
De trijeskippige tsjerke út 1937 waard boud nei it ûntwerp fan H.C.M. van Beers en A.H. Witteveen. De Dominikustsjerke hat oan de eastkant in 35 meter hege fieringtoer en oan de westside in 65 meter hege toer, dy't beide mei koper belein binne. De tsjerke is in ryksmonumint.
Op 13 septimber 1937 fûn de plechtige konsekraasje fan de tsjerke troch aartsbiskop De Jong fan Utert plak.
Ynrjochting
thumb|250px|left|Ynterieur yn eastlike rjochting Fanwegen jildkrapte moast in grut part fan de ynrjochting fan de âlde tsjerke op 'e nij brûkt wurde. Sa krige de neobarokke preekstoel mei foarstellings fan Dominikaanske hilligen wer in plak yn de tsjerke. Ek krigen in tal bylden fan Dominikaanske hilligen út de âlde tsjerke wer in plak yn de nijbou. Piet Verdonk makke yn 1937 in nij Marije-alter fan de Kongregaasje fan de Hillige Famylje. De krúsweistaasjes waarden krekt foar it útbrekken fan de Twadde Wrâldkriich levere. Yn maaie 1943 waard de tsjerke fierder fersierd mei twa nije terrakotta bylden oan wjerssiden fan it haadalter fan Peter Roovers foarstellende it Hillich Hert en Marije. Fan de bekende keunstner Wim Harzing is it byld fan de patroanhillige fan de tsjerke oan de rjochterkant fan de triomfbôge. Us Leaffrou fan Ljouwert krige yn 1948 in plakje yn it nije alter Marije-alter fan de bruorren Van Roosmalen. De brânskildere ramen yn de Marijekapel waarden yn 1950 ynbrocht.
Fan it doopfont út 1952 binne it bekken en it deksel ôfkomstich fan it âlde doopfont. It keramyske Marijebyld yn de doopkapel is ek fan Wim Harzing. thumb|left|200px|Us Leaffrou fan Ljouwert (1506) Yn it ramt fan it 25 jierrich bestean fan de tsjerke yn 1962 joegen de leden fan it parochyfûns de tsjerke in elektrysk oerwurk foar de toer. Pas yn it jier 2000 waard der wer wat nijs tafoege oan de ynrjochting: in devoasjehoeke foar Titus Brandsma yn it noardwestlike diel fan de tsjerke mei dêr yn in ikoan fan de karmelyt.
De beide terrakotta bylden fan de Mem Gods en Sint-Joazef yn it foarportaal binne yn 1931 makke troch Adam Winter út Mainz. It Mem-Godsbyld is in kopy fan it goatyske Muttergottes-byld fan de Sint-Petrustsjerke yn Heppenheim yn it Dútske Hessen.
Genedebyld
Yn de Marijekapel fan de Dominikustsjerke wurdt it genedebyld Us Leaffrou fan Ljouwert fereare. Yn de midsiuwen waard it mirakuleuze byld yn prosesjes troch de stêd droegen, in spektakel dat in soad folk fan hein en fier loek. It 77 sentimeter hege iken byld stamt út likernôch 1506 en hat ea in plak hân yn de Fituskatedraal. Mei de reformaasje waard it byld ferstoppe. Nei alle gedachten waard it troch de eardere dominikanessen bewarre en dêr bleau it yn de skûltsjerke. Yn de Dominikustsjerke oan de Spylmanstrjitte krige it in plak yn de sakristy en doe't de nijbou oan de Harnzerstrjitte foltôge wie krige it byld in plak yn it yn 1948 boude Marije-alter.
Oargels
Yn de Dominikustsjerke steane twa oargels.
It oargel op de galerij út 1866 is makke troch Adema foar de âlde tsjerke en yn 1937 troch Valckx & van Kouteren yn de hjoeddeiske tsjerke opboud. Om't de styl fan it âlde oargelfront út 1866 net paste yn it ynterieur fan de nije tsjerke waard dy fia it Frysk Museum ferkocht oan de herfoarme tsjerke fan Ferwert, dy't in nij ynstrumint achter it monumintale front bouwe liet. Reparaasjes oan it ynstrumint binne útfierd troch Bakker & Timmenga.
It twadde oargel is in koaroargel, dat yn 1920 troch P. van Dam boud waard foar de herfoarme tsjerke yn De Tynje. Yn 1996 kaam it oargel frij troch de gearwurking fan de herfoarmen mei de grifformearden en waard it oernommen troch de Dominikustsjerke.
Klokken
Nei de Twadde Wrâldkriich waarden de klokken, dy't yn 1943 troch de Dútsers roofd wiene, ferfongen. De nije klokken waarden besteld by Petit en Fritsen en wijd oan Salvator, Dominikus en Marije.
Hendrik Colijn
thumb|Hendrikus Colijn Hendrikus (Hendrik) Colijn (Burgerveen, 22 juny 1869 – Ilmenau (Thüringen), 18 septimber 1944) wie in Nederlânsk militêr, sakeman, topfunksjonaris en politikus fan de Anti-Revolúsjonêre Partij (ARP). Fan 1925 oant 1926 en fan 1933 oant 1939 wie hy fan fiif kabinetten foarsitter fan de ministerried (minister-presidint).
Moselkern
Moselkern is in plak yn de lânkring Cochem-Zell yn de Dútske dielsteat Rynlân-Palts. Moselkern is in Ortsgemeinde fan de ferbânsgemeente Cochem en leit oan de lofter kant fan de Mûzel.
Skiednis en it besjen wurdich
It riedshûs fan Moselkern datearret fan 1535 en is it âldste riedshûs oan de Mûzel. It hat ek noch foar in skoft as skoalle tsjinne. Yn 1909 waard der in lyts kleaster yn ûnderbrocht mei berneopfang, dat oant 1969 bestie. Oan in muorre sit nog in izeren ring, dêr't oant yn de Frânske tiid kriminelen oan fêstbûn waarden, sadat de doarpsbewenners harren de gek oanstek koene. thumb|left|19e-iuwske fabryk De Sint-Valeriustsjerke giet werom op de 13e iuw. Allinne de romaanske toer datearret noch út dy tiid. De ûnderste dielen fan de muorren binne likernôch twa meter dik. It tsjerkeskip mei in seis meter djippe healrûne apsis waard yn 1789 fan natoerstien oan de âlde toer boud.
Yn 1915 waard yn Moselkern in Merovingysk krús fûn, dat op de 7e iuw datearre wurdt. It orizjineel wurdt yn it 'Rheinischen Landesmuseum' fan Bonn bewarre. Foar de tsjerke stiet in replika fan it krús.
Sûnt 1813 stie op it terrein fan in âlde mûne yn Moselkern oan it rivierke de Elz de tekken- en flanelfabryk C. Haan & Soannen. De fabrikant boude yn 1892 in grutte filla. It fabryk brocht it doarp oant yn 'e 20 iuw wurkgelegenheid, mar yn 1993 waard it fabryk sletten. Tsjintwurdich besiket in feriening it monumint in kulturele funksje te jaan.
Oars
Tichteby, mar op it doarpsgebiet fan it oangrinzgjende Wierschem, leit it ferneamde kastiel Eltz.
Bart Tromp
thumb|180px|Bart Tromp (1982)thumb|350px|Tromp (mei mikrofoan) by it Sacharov-kongres (1985)
Bart Ago Geert Maria Tromp (Snits, 16 oktober 1944 – De Haach, 20 juny 2007) wie in Nederlânske sosjolooch en politikolooch, dy't ek gou as PvdA-ideolooch.
Bart Tromp, broer fan polemolooch Hylke Tromp, groeide op as soan fan âlden dy't yn Snits in drogisterij en fotosaak hiene. Tromp studearre sosjology oan de Ryksuniversiteit Grins, dêr't hy cum laude ôfstudearre. Dêrnei ferhuze hy nei Eindhoven dêr't hy jierrenlang ferbûn wie oan de Technyske Universiteit Eindhoven. Hy waard der aktyf yn it PvdA-ôfdielingsbestjoer.
Tromp waard binnen de PvdA jierrenlang ta de rjochterfleugel rekkene, mar waard sûnt de jierren njoggentich binnen de partij as links beskôge. Sels stelde Tromp dat syn oertsjûging net feroare wie; de partij wie nei rjochts opskood, in proses dat him oandearde. Fan de fernijing fan de partij sa't dy troch Felix Rottenberg ynsetten waard moast Tromp neat hawwe; dy redusearre de partijleden neffens him ta applausmasine. Yn 2001 besocht hy om 'e nocht om sels partijfoarsitter te wurden. Yn 2002 promovearre hy op in fergelykjens ûndersyk nei de begjinselprogramma's fan it Sosjaal-Demokratyske Bûn, de SDAP en de PvdA. Tromp wie kollumnist foar it deiblêd Het Parool en wykblêd Elsevier. Oant 2007 skreau hy ek kollumns foar De Gelderlander. Yn syn kollumns hikele er ûnder oaren de beslútfoarming by de Irakkriich. Ek fersette hy him tsjin talitting fan studinten op universiteiten op basis fan harren eineksamenresultaten, omdat foar dizze wize fan selektearjen neffens him gjin inkele wittenskiplike basis bestie.
Bart Tromp ferstoar op 62-jierrige leeftiid oan in hertstilstân.
Winsum (Fryslân)
Winsum is in doarp yn 'e gemeente Waadhoeke. It doarp leit noardwest fan Easterlittens ynklamme tusken de N384 en de Frjentsjerter Feart. By it doarp hearre ek de buorskippen Skyldum en Weakens. Yn Winsum wurdt alle jierren op de twadde sneon fan augustus it Frysk Kampioenskip Fierljeppen holden.
Winsum hat  ynwenners.
Skiednis
Winsum ûntstie út twa histoaryske buorrens: de Tsjerkebuorren en de Brêgebuorren oan 'e Frjentsjerter Feart. Pas yn 'e 20e iuw waard it tuskenlizzende lân folboud, sadat it doarp ien beboud gehiel waard. Fan de 3,3 meter hege doarpsterp mei de Marijetsjerke bleau allinne in restant oer, wylst de terp fan Brêgebuorren hielendal ôfgroeven waard.
Ear't de terp fan Brêgebuorren yn de twadde helte fan de 19e iuw ôfgroeven waard, wie it ien fan de heechste en grutste terpen fan Fryslân. Doe al waarden in soad resten fan Romeinsk ierdewurk fûn en tocht waard dat dêr in Romeinsk legerkamp west hat. Om't ek op de grûn fan it lêste stik fan de eartiidske terp fan Brêgebuorren yn de jierren 1990 nijbouplannen ûntwikkele waarden, folge op 'e nij argeologysk ûndersyk. Fan in militêr kamp binne gjin resten fûn, mar der waard wer in soad guod fûn, lykas munten en fragminten fan ierdewurk. Dy munten wiene spesjaal foar soldaten slein en de fragminten fan it type amfoaren binne karakteristyk foar in romeinske militêre delsetting. Dêrmei koe fêststeld wurde dat Winsum mei de haven fan Felsen ien fan de seldsume plakken bûten de Limes west hat, dêr't Romeinske militêren in kamp hân ha. Yn 1586 waard Winsum troch de Spaanske troepen delbaarnd.
It doarp krige yn 1897 oan de Kleasterdyk en de opfeart nei de Frjentsjerter Feart in suvelfabryk, dy't yn 1939 fusearre mei it fabryk fan Dronryp. In part fan it leechsteande fabryk waard doe troch Lykle Miedema hierd om dêr lânbou-ark te produsearjen.
thumb|left|Marijetsjerke By it ferfangen fan de houten flier yn de Marijetsjerke yn 2010 binne sân bysûndere grêfstiennen foar it ljocht kaam. It bestean fan 14 stiennen wie bekend, mar it die bliken dat der 21 grêven ûnder de flier leine. Fiif dêrfan binne fan foar de reformaasje: sa lizze der foarâlders fan pater Titus Brandsma begroeven. Fierders waard it grêf fan de earste dûmny fan Winsum ûntdutsen, dy't yn 1599 stoar. De stiennen ferdwûnen 100 jier lyn by in renovaasje ûnder de flier. Op in oar grêf dat net lang lyn foar it ljocht kaam stiet dat de ferstoarne genôch jild achterlitten hat foar it behâld fan syn rêstplak en dat it grêf net iepene wurde mei.
Oant de gemeentlike weryndieling fan 1984 makke Winsum diel út fan de gemeente Baarderadiel. Binnen dy gemeente wie Winsum it grutste plak mei't it mear ynwenners hie as it haadplak Mantgum. Neitiid wie Winsum ien fan 'e 29 doarpen fan 'e gemeente Littenseradiel. Sûnt 1 jannewaris 2018 makket it doarp diel út fan de gemeente Waadhoeke.
Mienskip
Winsum hat in feriening foar Doarpsbelang dy't har gearkomsten hat yn MFC “De Helling". De wurkgroep Wolwêzen soarget meast foar in temajûn. De Ploech fan Tsien organisearret tintefeesten. Mei it jild dat se dêrmei ophelje wurde de ferienigingen yn it doarp stipe. It doarpfeest wurdt yn it lêste wykein fan juny organisearre.
In âlde bynamme fan Winsum is Spinpûdegea. De tradisjonele skelnamme foar Winsumers is spinpûden (ek theebussen).
Tsjerke
thumb|260px|Annatsjerke
Winsum hat twa tsjerken: de herfoarme Marijetsjerke oan 'e Tsjerkebuorren en de grifformearde Annatsjerke oan 'e Spannumerdyk. De tsjerken binne anno 2022 alle twa noch yn gebrûk. De Marijetsjerke is ien fan 'e trije tsjerkegebouwen fan 'e protestantske Streekgemeente Lank-Meamert.
Skoalle
De Iepenbiere Basisskoalle It Bynt is yn 2014 oprjochte en ûntstie út in fúzje fan 'e eardere Iepenbiere Basisskoalle 'De Miedskoalle' en de Kristlike Basisskoalle 'De Stapstien'. It pjutteboartersplak hjit It Pikepôltsje. thumb|260px|De [[Frjentsjerter Feart yn Winsum]]
Ferienings
( Sjoch foar de meast aktuele ynformaasje oer ferienings op de hiemside) thumb|260px|[[Mûntsjetille, in ferneamde brêge justjes benoarden Winsum.]]
Befolkingsferrin
(Boarnen: 1840: Plaatsengids, 2015 en 2020: Alle Cijfers.  thumb|260px|De [[mole Langwert]]
Strjitten
thumb|260px|Hegeterp Alle strjitten yn Winsum.
Jean Pierre Rawie
thumb|230px|Jean Pierre Rawie Jean Pierre (oarspronklik: Jan Pieter) Rawie (Skeveningen, 20 april 1951) is in Nederlânsk dichter en oersetter.
Libben en wurk
Rawie is de soan fan in meniste loftmachtpredikant. Yn 1954, ferhuze de húshâlding Rawie nei Wynskoat. Yn 1970 ferfear Rawie nei de stêd Grins om dêr talen te studearjen en yn 1975 die er mei oan it tydskrift De nieuwe Clercke, ûnder it pseudonym Albert Zondervan dêr't Driek van Wissen ek gebrûk fan makke.
Yn 1976 publisearre er, mei Driek van Wissen, it duo-debút De match Luteijn-Donner. Beide skriuwers neame dit wurk net by harren samle wurk.
Yn 1979 makke Rawie syn solodebút mei Het meisje en de dood wêrnei't yn 1982, nei in koarte, mar swiere sikehûsopname, Intensive care folge. Itselde jier krige er nasjonale bekendheid troch syn optreden yn it telefyzjeprogramma fan Sonja Barend.
De bondel Kwade trouw kaam út yn 1986, en yn 1989 waard him de Wessel Gansfortpriis takend. Mei Woelig stof út datselde jier fertsjinne er algemiene erkenning by de literêre krityk.
Yn 1990 ferskynde sonnetten, in bibliofile útjefte. Yn 1992 ferskynde Onmogelijk geluk, syn bêst ferkeapjend wurk. Yn 1997 ferskynde de oersetting fan Fjouwer gedichten fan Aleksander Blok. Yn 1999 ferskynde Geleende tijd en Gedeeld verleden (bibliofyl) en yn 2004 Verzamelde verzen.
Yn Grins en dêrbûten, stiet Rawie bekend om syn flambojante styl fan libjen. Yn 1987 krige er in alfleisklierûntstekking, troch te folle drank, en in longûntstekking en waard er opnommen yn 't sikehûs dêr't er trije moanne op de grins fan libben en dea siet. Neitiid bettere er syn libben wurdt der ornearre. Guon kritisy miene dat dit syn wurk fertuten dien hat. Sûnt is syn wurk treastliker en earnstiger.
Guon neame syn wurk ferfeelsum, maar it is wis dat er, mei Annie M.G. Schmidt, Nel Benschop en Toon Hermans, ta de bêst ferkeapjende dichters fan Nederlân heart. Passaazjes út syn wurk binne faak te finen yn rou-advertinsjes. (Gerrit Komrij hat dat wolris 'terminale sitearberheid' neamd.)
Charlotte Köhler Priis
Yn 2008 ûntfong er de Charlotte Köhler Priis, in trijejierlikse oeuvrepriis foar auteurs, besteande út 18.000 euro. De priis wurdt ôfwikseljend jûn oan in skriuwer fan toanielwurk, poëzij en proaza. De sjuery skreau oer Rawie's wurk: ''De milde toon, doortrokken misschien van ironische momenten, kan de ernst van de eeuwige thema’s niet verhullen (…) en past naadloos binnen de tijdloze, klassieke thematiek, die vanaf het begin de poëzie van Rawie heeft beheerst: liefde, dood, ontzegging en gemis. Het getuigt ook van moed om als dichter zulke door de eeuwen heen zogenaamd platgetreden paden te gaan. Klassiek, tijdloos, zeker, maar hij verwoordt die thema’s in een keur van nieuwe en somtijds verrassende variaties.''
Rawie op muzyk set
De Nederlânske sjonger Maarten van Roozendaal (1962 – 2013) sette de gedichten Sterfbed, Ritueel en na jaren fan Rawie op muzyk.
Gerrit Kouwenaar
thumb|Thumbnail Panamalaan, Amsterdam|Gedicht Gerrit Kouwenaar; foarmjouwing [[Kees Nieuwenhuijzen. Panamalaan, Amsterdam.]] Gerrit Kouwenaar (Amsterdam, 9 augustus 1923 – dêre, 4 septimber 2014) wie in Nederlânsk dichter en proazaskriuwer.
Biografy
Kouwenaar debutearre yn de Twadde Wrâldkriich mei in oantal klandestine útjeften, dêr't Vroege voorjaarsdag ûnder wie. Hy skreau yn dy jierren foar it kommunistyske fersetsblêd De Waarheid en nei de befrijing foar Het Vrije Volk.
Hy wie ferbûn oan it tydskrift Reflex en krige kontakt mei de Eksperimintele Groep Hollân en letter mei it eksperimintele keunstnersselskip Kobra. Yn 1949 publisearre er mei de Kobra-skilder Constant Goede morgen haan, in kombinaasje fan gedichten en tekeningen (Peinture-mots). Hy wie yn 't earstoan in mear sosjaal en polityk engazjearre eksperimintele dichter, letter is syn wurk mear rjochte op it taalgebrûk yn de poezij. Kouwenaar stribbet nei poëzij dy't autonoam is en foar himsels sprekt. Kouwenaar makke ek in protte oersettings fan toanielstikken û.o. fan Brecht, Dürrenmatt, Hochhuth, Weiss, Kroetz, Sartre, Tennessee Williams, Stoppard, Osborne en Pinter.
Warns
Warns is in doarp yn de gemeente Súdwest-Fryslân. Oant 2011 lei Warns yn de eardere gemeente Nijefurd. It is in lintdoarp dat fan it Johan Frisokanaal yn it noarden oant Laaksum by de Iselmar yn it suden rint. Troch dy lizzing is de wettersport foar Warns fan grut belang, benammen de jachtbou.
Omfang
Yn de Midsiuwen wie hjir ek noch it doarp en kapel Kappenburch, dat letter opgien is yn de Warnser Noarderbuorren.