cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jurassic Park (film)
Opnamen
De opnamen foar Jurassic Park setten op 24 augustus 1992 útein op it eilân Kauaï, yn 'e Amerikaanske steat Hawaï. Hoewol't de film eins foar in lyts part spilet yn 'e Dominikaanske Republyk en foar it meastepart op in fiktyf eilân dat ta Kosta Rika heart, siet Steven Spielberg yn noed oer de ynfrastruktuer en tagonklikens dêre, sadat er keas foar in filmlokaasje dêr't er alris earder wurke hie. Inkele sênes waarden op oaren fan 'e Hawaï-eilannen filme, lykas de efterfolging fan 'e keppel Gallimimus troch de Tyrannosaurus rex (Oähû) en de iepeningssêne (Maui). In pear bykommende sênes waarden opnommen op it lytsere eilân Niïhau, dat oars gjin besikers fan bûten talit.
De opnamen op Kauaï moasten op 11 septimber in dei stillein wurde om't de orkaan Iniki oer it eilân raasde. Ferskaten fan 'e stoarmsênes yn 'e film binne echt by stoarmwaar filme, foar't en nei't it hichtepunt fan 'e orkaan it eilân berikte. It hie eins de bedoeling west dat Samuel L. Jackson, dy't yn 'e film de rol fan Ray Arnold fertolket, de bedriuwslieder fan it safarypark, in lange deadssêne spylje soe, wêryn't er efterfolge en opfretten wurde soe troch Velociraptors, mar de filmset foar dy sêne waard troch orkaan Iniki ferneatige, en de sêne waard net wichtich genôch achte om dy wer op te bouwen.
Mids septimber waard de produksje ferhuze nei Kalifornje, dêr't yn 'e soundstages fan it studiokompleks Universal Studios Hollywood ferskate binnendoarsênes opnommen waarden, wêrûnder de efterfolging fan 'e bern troch de Velociraptors yn 'e koken en de sêne yn 'e kelder dêr't Ellie de stroom der wer op docht. De nachtlike sêne fan 'e oanfal fan 'e Tyrannosaurus rex op 'e auto's waard filme yn 'e Warner Bros. Studios yn Burbank (Kalifornje). De foaroankundiging fan 'e komst fan it bist troch de ronfels dy't syn swiere fuotstappen yn in glês wetter feroarsaakje, stie net yn 'e roman en likemin yn it oarspronklike skript, mar waard ynspirearre troch in persoanlike ûnderfining fan Steven Spielberg, doe't er yn syn auto wat oan it drinken wie wylst er de muzyk fan Earth, Wind and Fire lûd oanstean hie. De sênes mei de paleöntologyske opgraving yn Montana waarden filme yn it Steatspark Red Rock Canyon, ek yn Kalifornje.
Special effects
Yn 'e postproduksje fan 'e film waarden de baanbrekkende kompjûtergenerearre special effects tafoege dy't oanmakke waarden troch Industrial Light & Magic (ILM), it bedriuw fan George Lucas. Dy kamen boppe-op (en net yn it plak fan) de libbensgrutte animatroanyske dinosauriërs dy't ûntwurpen wiene troch de Stan Winston Studio. De animatroanyske Tyrannosaurus rex, troch regisseur Steven Spielberg erkend as "de stjer fan 'e film", hie in hichte fan 6.10 m, in lingte fan 12 m en in gewicht fan 7,9 ton.
Distribúsje
De distribúsje fan Jurassic Park waard fersoarge troch Universal Pictures. De film gie op 9 juny 1993 yn Washington, D.C. yn premiêre. Hy wie fan 10 juny ôf as preview te sjen yn 1.412 filmsealen, mar iepene offisjeel op 12 juny yn 'e Amerikaanske bioskopen. Yn 2011 kaam Jurassic Park yn it Feriene Keninkryk nochris yn 'e bioskopen yn it ramt fan 'e earste blu-ray-útjefte. Yn 2013 waard in 3D-ferzje fan 'e film yn 'e bioskopen útbrocht.
It by de film hearrende soundtrackalbum ferskynde op 25 maaie 1993 by platemaatskippij MCA Records. Jurassic Park waard op 4 oktober 1994 útbrocht as VHS-keapfideo, en ferskynde op 10 oktober 2000 foar it earst op dvd en op 25 oktober 2011 foar it earst op blu-ray. De film waard op 7 maaie 1995 foar it earst op 'e tillefyzje útstjoerd, troch it Amerikaanske tillefyzjenetwurk NBC.
Untfangst
Fan 'e filmkritisy krige Jurassic Park oer it algemien tige positive resinsjes. Sa omskreau Janet Maslin fan The New York Times de film as "in wiere mylpeal op it mêd fan film, mei ûntsach- en eangstoproppende bylden dy't nea tefoaren op it wite doek te sjen west hawwe." Yn it tydskrift Rolling Stone hie Peter Travers it oer "kolossaal fermaak: de alderûntychlikste achtbaanrit fan 'e simmer en nei alle gedachten fan it jier, dêr't jin de eagen fan út 'e holle springe en dat jin mei it ferstân net neikomme kinne." It Britske tydskrift Empire joech de film 5 fan 5 stjerren, en neamde it "hiel gewoan ien fan 'e grutste kaskreakers aller tiden."
Roger Ebert fan 'e Chicago Sun-Times parte Jurassic Park dan wol 3 fan 4 stjerren ta, mar hy wie minder útskroevene loovjend. Hy skreau: "De film foldocht suver te goed oan syn ûnthjit om ús dinosauriërs te toanen. We sjogge se al ier en faak, en se binne yndie in triomf fan special effects-fakmanskip, mar it ûntbrekt de film oan oare kwaliteiten dy't er minder misse kin, lykas in gefoel fan ûntsach en ferwûndering en sterke minsklike ferhaalswearden." Datoangeande skreau Henry Sheehan yn Sight & Sound: "De klachten oer it gebrek oan ferhaal en karakterûntwikkeling yn Jurassic Park klinke my yn 'e earen as [hawwe de lju dy't dat op 't aljemint bringe] it punt mist." By wize fan ûnderbouwing ferwiisde er nei de ferhaalline fan Alan Grant, dy't leart om 'e pakesizzers fan Hammond te beskermjen en geandewei sels fan harren begjint te hâlden, wylst er oan it begjin fan 'e film in hekel oan bern hat.
Op 'e webside Rotten Tomatoes, dy't resinsjes sammelet, hat Jurassic Park in tige heech goedkarringspersintaazje fan 91%, basearre op 128 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: "[De film] is in spektakel fan special effects en libbensechte animatroanika, mei guon fan Spielberg syn bêste opienfolgings fan sênes sûnt Jaws, dy't beklibjend ûntsach en neakene eangst opwekje." Op Metacritic, de wichtichste konkurrint fan Rotten Tomatoes, behellet Jurassic Park in goedkarringspersintaazje fan 68%, basearre op 20 resinsjes. Jurassic Park waard yn 2018 troch de Amerikaanske Library of Congress útornearre foar preservearring foar de ivichheid yn it Nasjonaal Film Register, omreden fan kulturele, histoaryske en/of estetyske wearde.
Opbringst
Jurassic Park brocht yn 1993 yn 'e bioskopen wrâldwiid $912,7 miljoen op. Trochdat de film letter noch ferskate kearen op 'e nij yn 'e bioskopen útbrocht waard, kaam de úteinlike opbringst wrâldwiid lang om let op $1.031,2 miljoen te lizzen, wêrfan't $402,5 miljoen yn 'e Feriene Steaten en Kanada binnenhelle waard en nochris $628,7 miljoen yn oare lannen en territoaria. Ofset tsjin it budget fan $63 miljoen betsjut dat in winst fan $968,2 miljoen, hoewol't dêr de (sûnder mis mânske) marketingkosten noch wol ôf moatte. Dêrmei wie Jurassic Park de meast opbringende film fan 1993 en doedestiden ek de meast opbringende film aller tiden. Dat rekôr wie foartiid yn 'e hannen fan E.T. the Extraterrestrial (1982), ek in film fan Steven Spielberg, en waard yn 1997 oertroffen troch Titanic, fan James Cameron. Yn 2013, doe't de film yn 3D-ferzje op 'e nij útbrocht waard, wie Jurassic Park de santjinde film ea dy't oer de grins fan in opbringst fan $1 miljard hinne gie.
Prizen
Yn 1994 wûn Jurassic Park by de Oscars de prizen yn trije kategoryen: bêste lûdsmontaazje (Gary Rydstrom en Richard Hymns), bêste lûdsmixing (Gary Summers, Gary Rydstrom, Shawn Murphy en Ron Judkins) en bêste fisuele effekten (Stan Winston, Dennis Muren, Phil Tippett en Michael Lantieri). By de BAFTA's, de wichtichste Britske filmprizen, waard Jurassic Park nominearre yn twa kategoryen, wêrûnder bêste lûd. De film wûn de BAFTA foar bêste special effects.
Fierders wûn Jurassic Park de Hugo Award foar bêste dramatyske presintaasje, de People's Choice Award foar favorite film, de Priis fan 'e Japanske Akademy foar bêste bûtenlânske film en de Young Artist Award foar bêste famyljefilm fan it aksje/aventoeresjenre. Joseph Mazzello en Ariana Richards wûnen de Young Artist Awards foar bêste jonge akteur en bêste jonge aktrise yn in dramafilm. It senario waard nominearre foar in Bram Stoker Award, en der wiene ek nominaasjes yn trije kategoryen fan 'e MTV Movie Awards: foar bêste film, bêste aksjesêne en bêste filmsmjunt (de Tyrannosaurus rex). Komponist John Williams wûn foar de soundtrack fan Jurassic Park in BMI Film Music Award en waard nominearre foar in Grammy.
Mediafranchise
It daverjende kommersjeel súkses fan Jurassic Park soarge wrâldwiid foar it ûntstean fan in wiere dinosaurusraazje. It foarme ek it begjin fan in mediafranchise om 'e film hinne, dy't krektlyk fan Jurassic Park kaam te hjitten. Yn it ramt dêrfan waarden (oant en mei 2022) fiif ferfolchfilms makke: The Lost World: Jurassic Park (1997), Jurassic Park III (2001), Jurassic World (2015), Jurassic World: Fallen Kingdom (2018) en Jurassic World: Dominion (2022). Fierders bestiet de franchise út in koarte film (Battle at Big Rock), in romansearje, ferskillende oare boeken, in stikmannich soundtrackalbums, in tekenfilmsearje, in ferskaat oan fideospultsjes en strips, in toanielstik en karút oan merchandising. It is ien fan 'e meast opbringende franchises aller tiden.
Imca Marina
thumb|Imca Marina by de Gay Pride 2008 yn Amsterdam
Imca Marina (artystenamme fan Hendrikje Imca Bijl) (Zuidbroek, 13 maaie 1941) is in Nederlânske sjongster en amtner fan de Boargerlike Stân. De artystenamme Imca Marina is gearstald út har twadde foarnamme (Imca) en de twadde foarnamme fan har mem (Marina).
Wurkpaad
Yn 1959 krige sy har earste platekontrakt. Fral yn de jierren '60 en '70 hie sy grutte hits, sa as Viva España, Soerabaja en Harlekino. Yn letter jierren naam har súkses ôf, mar bleau hja wol warber yn it Nederlânske schnabbelsirkwy.
Yn 2009 binne is Marina en har Ingelske partner Stephen Porter (Steven) nei trettjin jier út elkoar gien. Hja hie ek al earder troud west en hat in soan, Floris. As amtner fan de Boargerlike Stân slút sy houlikken op har pleats yn Midwolda. Yn 2008 waard sy beneamd as Ridder yn de Oarder fan Oranje Nassau.
Hans Holbein de Alde
thumb|Selsportret thumb|'De martelder Sint Sebastiaan', 1516, Alte Pinakothek, München Hans Holbein, de Alde (Augsburg, Beieren, sa. 1460 - Isenheim, Alsace, 1524) wie in Dútsk keunstskilder.
Hans en syn broer Sigismund Holbein skilderen religieuze wurken yn de let-goatyske styl. Hâns de Aldere wie in pionier en lieder yn de feroaring fan Dútske keunst út de Gotyk nei de Renêssânsestyl.
Hy wie ek in houtfykkeunstner en in yllustrator fan boeken. Ien fan syn ferneamdste wurken op dat mêd binne de searjes dy't er makke foar De lof fan de healwizens fan Erasmus.
Syn soannen Hans Holbein de Jongere en Ambrosius Holbein krigen harren earste skilderlessen fan him.
Earedifyzje
Earedifyzje is de namme fan tal fan sportkompetysjes op it heechste nivo yn Nederlân en België, ûnder oaren:
Frjentsjerter Fiifgea
It Frjentsjerter Fiifgea (net te betiizjen mei de Frjentsjerter Fiifdielen) is in oantsjutting foar in fiiftal doarpen út it Noardertrimdiel fan it âlde Frjentsjerteradiel, dy't yn 'e Midsiuwen gearwurken. Dêrby gie it om 'e doarpen:
Frijsinnich Demokratysk Bûn
thumb|150px|Affysje foar de Twadde Keamerferkiezingen fan 1937 It Frijsinnich Demokratysk Bûn (Vrijzinnig-Democratische Bond, VDB) wie in politike partij dy't oprjochte waard op 17 maart 1901. De partij kaam diels fuort út de Liberale Uny en diels út de Radikale Partij 1888-1901).
Rinze Hempenius
Rinze Frederik Hendrik Hempenius (Batavia, 25 febrewaris 1918 - Epe, 12 jannewaris 1982) is in earder Nederlânsk CHU-politikus.
Frijsinnich Demokratysk Bûn
Doel wie Algemien Kiesrjocht en sosjale herfoarmings, frouljuskiesrjocht en trochfiering fan etyske polityk yn Nederlânsk East-Ynje. It bûn wie letter foar iensidige ûntwapening, wat harren skiede fan de liberalen. De partij is altiten lyts bleaun ('in soad generaals en gjin soldaten'). It oantal Frijsinnich Demokratyske Bûnsleden yn Fryslân wie mar hiel lyts. Foar de Earste Wrâldoarloch hie it FDB trije ôffurdigen yn de Provinsjale Steaten. Tusken de Earste- en de Twadde Wrâldoarloch klom dit oantal nei seis. Op de foargrûn treden Jan Wuite, G. Ritmeester en Gauke Boelens. Yn 1946 is it bûn opgien yn de Partij fan de Arbeid.
Rinze Hempenius
Hempenius, fan Fryske komôf, waard berne yn Nederlânsk-Ynje. As trettjinjierrige gie hy foar syn oplieding nei Nederlân. Hy studearre rjochten yn Leien. Nei syn stúdzje wie hy folontêr by de gemeentesekretary fan Rijswijk, sekretaris fan in beswierenkommisje foar ûnteigeningsfergoedingen bûten Rotterdam en haad fan de ôfdieling ûnteigening en tawizing fan it prizeburo fan de Direksje Weropbou en Folkshûsfêsting yn Súd-Hollân. Hy waard letter haadkommys fan de provinsjale griffy yn Súd-Hollân.
Waalsk-Brabân
200px|right|thumb|Provinsje Waalsk-Brabân Waalsk-Brabân (Frânsk: Brabant wallon, Waalsk: Braibant walon, Pikardysk: Roman Poaiyis) is in Belgyske provinsje yn Walloanje, dy't yn 1995 ûntstie troch it opspjalten fan 'e eardere provinsje Brabân yn in Waalsk en in Flaamsk diel. Der wennen neistenby 373.000 minsken (2008) op in gebiet fan neistenby 1.090 km². De haadstêd is Waver (Wavre).
Filipynske See
De Filipynske see is part fan it westlik diel fan de grutte Oseaan en wurdt begrinzge troch de Filipinen en Taiwan yn it westen, Japan yn it noarden, de Marianen yn it easten en Palau yn it suden.
Ennemaboarch
thumb|Ennemaboarch De Ennemaboarch is in boarch yn Midwolda. De Ennemaboarch wie yn it earstoan in stienhûs, boud yn de 14e iuw troch Sebo Ennens of Ennema. Troch houlikken wienen de bewenners ferbûn mei de Ommelanner aadlike famyljes Alberda en Siccema.
Tsjintwurdich wurdt de boarch bewenne troch keunstnaresse Maya Wildevuur. It koetshûs is in restaurant.
Belozersk
Belozersk (Russysk: Белозерск) is in stêd yn de oblast Vologda yn de Russyske Federaasje.
Skiednis
Belozersk is ien fan de âldste stêden fan it âlde Ruslân en Ruslân. It wie ien fan de fiif oarspronklike Rûs-stêden; de oaren wiene Ladoga, Novgorod, Polotsk en Rostov.
thumb|left|250px|In [[Wytsingeskip yn 'e stêd symbolisearret it belang fan de skipfeart, it wetter en de hannel foar Belozersk.]] De muonts-kronykskriuwer Nestor fan Kiëv makke yn de jierren 1112-1113 yn syn samling 'Ferhaal fan de ferstrutsen Jierren' melding fan in boarne út 862, dat Beloozero de residinsje wie fan de legindaryske Farjagenfoarst Sineus. Neffens dy boarne wiene de trije Farjaachske bruorren Rjoerik, Sineus en Truvor troch de lokale Slavyske befolking frege om oer harren te regearjen. Rjoerik krige Novgorod, Sineus Beloozero en Truvor Izborsk. De Nestorkronyk neamt Beloosero nochris, doe't de stam yn 882 ûnder oanfiering fan Oleg de Wize mei die oan in fjildtocht. Om't der oant no ta fierder gjin argeologysk bewiis fûn is foar it bestean fan de stêd yn dy tiid is der twifel oer de plausibiliteit fan dy oerlevering. Fan útstellen dat de stêd yn dy tiid oan de noardlike kant fan de Wite See lei, binne gjin bewizen fûn.
Neffens argeologyske boarnen waard de krige sûnt de 9e iuw troch Finsk-Oegryske Wepsen bewenne. Yn de 10e iuw kamen dêr Slaven by. Der is argeologysk bewiis dat Beloozero yn it midden fan de 10e iuw op de rjochter kant fan de Sjeksna-rivier lei, op it plak dêr it lytse Vasiljevska-rivierke yn de Sjeksna útmûnet. De iere ûntwikkeling fan it gebiet waard befoardere troch de fertakkingen fan de Grutte Wolga-rûte dy't troch it gebiet rûnen, in wetterferbining dy't de Farjagen mei de Griken ferbûn. De befolking libbe fan 'e hannel yn bont en fiskerij. Mei't it tal pelsdieren troch de jacht ôfnaam gyng de befolking yn de 14e iuw oer op de lânbou.
Yn 1238 waard Beloozero de haadstêd fan in selstannich foarstedomke. Nei't prins Fjodor yn 1380 yn 'e striid tsjin de Mongoalen by de Slach fan Kûlikovo foel, waard it foarstedom troch Moskou anneksearre. thumb|left|250px|De Untsliepenistsjerke út 1553 is it âldste stiennen gebou fan de stêd. De stêd waard yn 1352 troffen troch de pest, dy't hast de hiele befolking útroege. Fanwegen de belangrike lokaasje oan de wetterrûte, waard de stêd yn de jierren 1360 nij libben ynblaasd op in oare lokaasje, 17 kilometer westliker op de hjoeddeiske lokaasje. De bloeitiid fan de stêd foel yn de 15e en 16e iuw. Beloozero lei yn it sintrum fan de hannelsrûtes dy't it suden mei it noarden ferbûnen. Yn dy tiid waard de stêd yn opdracht fan Ivan III fersterke mei 30 meter hege bolwurken en in houten kremlyn mei acht tuorren. Ek waarden doe foar it earst stiennen tsjerken yn Beloozero boud.
Mei de stifting fan Archangelsk oan de Wite See yn 1586 krige Beloozero konkurrinsje en rekke de stêd yn it neigean. De hannelsrûte ferskode en yn 1612 besetten Poalsk-Litouske troepen de stêd, dy't de delgong noch slimmer makke. De ferâldere houten fêstingwurken beaën langer gjin goede ferdigening tsjin de artillery en fjoerwapens fan de fijân, wylst it tichteby lizzende Kirillov troch in nije stiennen muorre der wol yn slagge om de stêd te ferdigenjen. Sûnt wie Beloozero in rêstich plakje dat net folle mear om 'e hakken hie. Yn 1777 waard Beloozero omneamd ta Belozersk. thumb|260px|De kremlyntsjerken yn 1909: de yn de Sovjettiid ôfbrutsen Basiliustsjerke en de noch besteande fiifkoepelige Transfiguraasjekatedraal. (foto: [[Sergej Prokûdin-Gorski)]] Oan it begjin fan de 19e iuw brocht de oanlis fan it Mariinsk wettersysteem de stêd nije mooglikheden ta ûntwikkeling, dat it Wolgabekken troch natuerlike en keunstmjittige wetterwegen mei de Eastsee ferbynt (yn' e Sovjettiid waard it systeem omneamd yn de Wolga-Baltyske wetterwei). Fral de houtyndustry en de flotterij makken doe yn Belozersk in grutte bloei mei. Troch ferbetteringen yn it Wolga-Eastseekanaal nei de Twadde Wrâldkriich, lykas it ferfangen fan âlde sluzen, hie de stêd te lijen fan in nije ferskowing fan de belangrykste wetterrûte yn de omkriten. Oant healwei de 20e iuw bleau Belozersk in typysk agrarysk sintrum.
Ekonomy
Belozersk is lid fan de Nije Hânze. Yn it jier 2000 waard de stêd útnoege fanwegen de bydrage fan it midsiuwske Belozersk oan de hannel mei stêden yn Noard-Europa. De Nije Hânze bestiet út mear as 200 stêden út 14 lannen. Ruslân wurdt mei 13 stêden fertsjintwurdige yn 'e Nije Hânze.
It besjen wurdich
thumb|260px|19e-iuwsk brêge nei it kremlyn De ierden wâlen út 1487 wurde oan alle kanten troch in grêf omfieme. Se binne goed bewarre en yn de 19e iuw waard der in stiennen brêge mei trije oerspanningen oer de grêft boud, de wâl en de grêft hiene doe harren ferdigeningsfunksje al lang lyn ferlern. De houten pallisades fan it kremlyn wiene al yn 1758 fanwegen boufalligens ôfbrutsen. Yn it sintrum fan it kremlyn stiet de fiifkoepelige Transfiguraasjetsjerke (1668-1670). Deunby de Transfiguraasjekatedraal stie eartiids de oan Sint-Basilius de Grutte wijde tsjerke út 1736, dy't mei in soad oare tsjerken yn Belozersk yn de Sovjet-tiid ôfbrutsen waard.
De Untsliepenistsjerke út 1553 wie it earste stiennen bouwurk fan de stêd. It is ek de âldst bewarre tsjerke fan Belozersk. Tegearre mei de Trijekeningentsjerke út 1787 foarmet de fiifkoepelige tsjerke in skildereftich arsjitektoanysk kompleks. Beide tsjerken bleaune yn de Sovjet-tiid iepen. thumb|260px|Houten arsjitektuer Yn it westlike diel fan de stêd is de houten Profeet Elíatsjerke (1696) bewarre bleaun, dy't tegearre mei de Foarbeatsjerke (1752) in tsjerkekompleks foarmet. Yn de Sovjettiid rekke de Foarbeatsjerke slim yn it neigean en waard syn klokketoer ôfbrutsen. De ruïneuze tsjerke wachtet no op in restauraasje. thumb|260px|Ferlossertsjerke Tichteby de igge fan 'e Wite Mar stiet de fiifkoepelige Ferlossertsjerke út 1723. De tsjerke hat in toer yn de 17e-iuwske boutradysje en is fersierd mei in brede fries fan tegels en twa rigen kokosjniks.
Yn it eastlike diel fan de stêd stiet de Jehannes de Dopertsjerke út 1810. De tsjerke wurdt taskreaun oan de klassisistyske arsjitekt Vasili Ivanovitsj Bazjenov, bouwer fan in grut tal tsjerken yn Ruslân. De tsjerke waard yn de Sovjettiid yn de jierren 1930 sletten en krige ferskillende sekuliere funksjes, wertroch it gebou in soad fan syn oarspronklike monumintaliteit ferlear. Tsjintwurdich stiet it lege gebou te wachtsjen op in restauraasje.
Belozersk hat ferskillende stiennen klassistyske keapljuwenten mei twa ferdjippings út de earste helte fan de 19e iuw.
Yn' e omkriten fan de stêd lizze noch in soad âlde kleasters, lykas it Kirillo-Belozerski-kleaster en it Ferapontovkleaster.
Tätort
In tätort (letterlik: "tichtbefolke plak"; mearfâld: tätorter) is yn Denemark, Finlân, Noarwegen en Sweden in beboud gebiet mei op syn minst 200 ynwenners, en dêr't de ôfstân tusken de huzen minder as 200 meter is. Ek it oandiel rekreaasjewenten moat minder as 50 prosint wêze.
Sweden
Om de fiif jier berekkenet Statistiska centralbyrån (SCB) de yndielings fan de tätorter. Om't dy berekkening foar in grut part basearre is op de ôfstân tusken huzen, kin it wêze dat in tätort yn mear as ien gemeente of provinsje leit. Gebieten dy't net binnen in tätort falle wurde troch it SCB utanför tätort (ferlykber mei útbuorren) neamd.
Sulvermiuw
De Sulvermiuw (Larus argentatus) is in fûgel út de famylje Seefûgels (Laridae), út it skaai Larus (Echte miuwen). It is ien fan de algemienste fûgels yn Fryslân.
Fersprieding
De Sulvermiuw komt foaral oan de Jeropeeske kusten foar; fierders is se ek te finen oan de kusten fan Noard-Amerika en hieltyd faker yn it binnelân. Yn Nederlân binne der tusken 62.000 en 67.000 briedpearen. Dat oantal hat de lêste hûndert jier net konstant west: oant de Twadde Wrâldkriich naam it tal sulvermiuwen ta, dêrnei naam it ôf troch de aaierôf en de jacht. De lêste desennia waard de fûgel beskerme en waakste yn tal. De fûgel kolonisearre it binnelân mar moast yn it dúngebiet terrein priisjaan oan de foks, dy't dêr op 'en nij yntrodusearre waard.
Foarkommen
De sulvermiuw is 55 oant 66 sentimeter grut en hat in wjukspanwiidte fan likernôch 145 sintimeter; it mantsje is wat grutter as it wyfke. It dek is wyt, mei in grize mantel en boppewjukken en swarte wjukeinen. De kleur fan de poaten fariearret fan griengiel oant readeftich; de ûndersoarten yn ús streken hawwe rôze poaten. Underop syn hurdgiele snaffel hat er in karakteristyk read plak. De eagen binne giel mei in swarte pupil en in read rântsje. It winterkleed ferskilt allinnich dêryn fan it simmerkleed dat dêr in pear reade ljochtgrize streken oer kop, nekke en boarst rinne.
De sulvermiuw hat yn syn libben net minder as fjouwer ferskillende ferskiningsfoarmen. As jong hat er brune fearren en swarte eagen.
Gedrach en fuortplanting
De sulvermiuw libbet oer it algemien yn grutte kloften. Se briede yn koloanjes en lûke faak ek mei mear eksemplaren nei it binnelân. Sulvermiuwen binne echte stânfûgels, dy't har goed oan lege temperatueren oanpasse kinne. Se pearje al yn in beheinder gebiet as wêr't se foerazjearje; yn de peartiid fynt men folle minder fûgels yn it binnelân en folle mear oan de kust.
De sulvermiuw docht der tusken fjouwer en sân jier oer ôm geslachtsryp te wurden. Hja briede yn grutte koloanjes, meast by see, en lizze gewoanlik trije aaien yn in nêst dat op de grûn makke wurdt. Sa'n nêst is maklik te finen foar rôfdieren.
Iten
Sulvermiuwen binne allesiters, dy't fan natuere dochs foaral skulpdieren en lytse fisken ite. Ek wjirms en jonge fûgels steane op it menu. Yn it binnelân ite se noch in soad oare dieren; boppedat ite se noch minsklik ôffal lykas patat en klokhuzen.
2 Makkabeeërs
2 Makkabeeërs (Gryksk: Μακκαβαιων Β, Makkabaion B) is in deuterokanonyk of apokryf boek fan 'e Bibel. Gjin inkele streaming fan it joadendom erkent it as kanonyk, en it heart dus net ta de joadske Tenach. Wat it kristendom oanbelanget, wurdt 2 Makkabeeërs troch alle protestantske tsjerken as apokryf beskôge. Allinne de Anglikaanske Tsjerke lit it as regel ôfprintsje yn syn bibels, mar ûnder it betingst dat it net bedoeld is om 'e tsjerklike lear op te basearjen (dus inkeld foar de nijsgjirrigens). Yn 'e bibels fan oare protestantske denominaasjes wurdt it soms (mar lang net altyd) ek wol werjûn as nuttige mar opsjonele taheakke oan it Alde Testamint. Dat is bgl. it gefal yn 'e Nije Fryske Bibeloersetting fan 1978, wêryn't it as achtste fan tolve apokrife bylagen tafoege is. De Roomsk-Katolike Tsjerke, lykwols, rekkenet 2 Makkabeeërs wol deeglik ta de kanon. Yn roomske bibels makket it sadwaande gewoan ûnderdiel út fan it Alde Testamint, dêr’t it tegearre mei 1 Makkabeeërs folget op it boek Ester. Itselde is it gefal yn 'e kanons fan 'e eastersk-otterdokse en oriïntaalsk-otterdokse tsjerken.
2 Makkabeeërs is gjin ferfolch op 1 Makkabeeërs. Wylst 1 Makkabeeërs de hiele perioade fan it begjin fan 'e Makkabeeske Opstân, yn 167 f.Kr., oant de troansbestiging fan Jehannes Hyrkanus I, yn 134 f.Kr., beskriuwt, beslacht 2 Makkabeeërs de perioade 180-161 f.Kr. Boppedat wie 1 Makkabeeërs oarspronklik skreaun yn it Hebriuwsk (al is it allinne mar oerlevere yn it Gryksk), wylst de oarspronklike ferzje fan 2 Makkabeeërs yn it Hellenistysk Gryksk steld waard. Dat barde nei alle gedachten yn it Egyptyske Aleksandrië. De anonime skriuwer hâldt út dat syn tekst in gearfetting is fan in wurk besteande út fiif boeken fan Jason fan Syrene. Mar mei't dat wurk ferlern gien is, is net dúdlik hoefolle oft de skriuwer fan 2 Makkabeeërs fan Jason oernommen hat en hoefolle oft er sels tafoege hat. De ynlieding, de epilooch en guon oertinkings oer noarmen en wearden lykje yn alle gefallen oan 'e anonime skriuwer sels taskreaun wurde te moatten. Mei't men oannimt dat Jason syn langere tekst om 100 f.Kr. hinne skreau, moat 2 Makkabeeërs wol fan nei dy tiid wêze. Roomske bibelwittenskippers hâlde it op 'e lêste jierren fan 'e twadde iuw f.Kr. (dan soe it dus skreaun wêze moatte daliks neidat Jason fan Syrene syn fiif boeken ôf hie), mar joadske saakkundigen binne it deroer iens dat it datearre wurde moat yn 'e twadde helte fan 'e earste iuw f.Kr.
Ynhâld
2 Makkabeeërs foarmet grutdiels in op 'e nij besjoene ferzje fan 'e histoaryske foarfallen sa't dy ek beskreaun steane yn 'e earste sân haadstikken fan 1 Makkabeeërs, mar wêrby't letter materiaal út 'e fariseeske tradysje tafoege is, ynkl. in gebed foar de deaden en it ûnthjit fan 'e weropstanning fan 'e deaden op 'e Einichste Dei. Oars as 1 Makkabeeërs besiket 2 Makkabeeërs net in folslein ferslach te jaan fan 'e perioade fan 'e Makkabeeske Opstân (167-160 f.Kr.) mei wat deroan foarôfgie en hoe't it neitiid betearde, mar beskriuwt it inkeld de snuorje fan it hegepreesterskip fan Onías III ôf (180 f.Kr.), oant de oerwinning op 'e Seleusidyske legeroerste Nikánor (161 f.Kr.).
Oer it algemien bliuwt de gronology fan 2 Makkabeeërs dy fan 1 Makkabeeërs tige nei, en 2 Makkabeeërs hat in beskate oanfoljende histoaryske wearde, mei't it in pear skynber autentike histoaryske dokuminten omfettet dy't net yn 1 Makkabeeërs werjûn binne. Mar fierders stiet 2 Makkabeeërs dúdlik op in gruttere distânsje ta de wurklikheid, mei't it de skriuwer der benammentlik om te dwaan liket en jou in teologyske ynterpretaasje oan 'e histoaryske foarfallen. Dêrta bemjukset er leginde mei skiedskriuwing. In goed foarbyld dêrfan is 2 Makk. 3:23-29, dêr't ferteld wurdt hoe't de Seleusidyske earste minister Heliodoarus de Timpel fan Jeruzalim yngiet om beslach te lizzen op 'e timpelskatten dy't dêr bewarre wurde. Der ferskine dan trije ingels dy't him in wan bruien jouwe en de Timpel wer út jeie.
Fryske oersetting
Yn 'e Nije Fryske Bibeloersetting, dy't yn 1978 mei stipe fan 'e provinsje Fryslân, it Nederlands Bijbelgenootschap te Haarlim en de Katholieke Bijbelstichting te Bokstel útjûn waard, is 2 Makkabeeërs yndield ûnder de apokrife of deuterokanonike boeken, oan 'e ein fan it Alde Testamint. Dy oersetting fan 2 Makkebeeërs waard makke troch pater dr. S. Galama ofm, dy't op taalkundich mêd ûnderstipe waard troch frisikus M.J. de Haan.
Henricus Waardenburg
Henricus Waardenburg (Frjentsjer, 10 febrewaris 1760 - Haarlim, 23 augustus 1812) wie in klassikus.
Learling fan Everwinus Wassenbergh, rektor yn Frjentsjer, Lingen en Haarlim. Skreau Latynske gedichten, ek in artikel oer Gysbert Japicx yn : Neue berlinische Monatschrift von Biester (oktober 1801).
Balch (stêd)
thumb|250px|Balch en de [[siderûte]] Balch (Afgaansk: بلخ; ek wol as Balkh), ek bekend as Wazirabad, is in stedsje yn de provinsje Balch yn it noarden fan Afganistan. It leit sa'n 20 km fan provinsjehaadstêd Mazar-e-Sharif. Balch leit goed 12 km fan de rjochter ouwer fan de rivier (feitlik wady) Balch.
Ut de skiednis
thumb|left||200px|Oerbliuwsel fan in Hellenistysk kapiteel, fûn yn Balch. Balch is ien fan meast âlde stêden fan de wrâld en der wurdt tocht dat it de earste stêd is dêr't de Yndo-Iraanske stammen út it noarden fan Amu Darya hinne lutsen; dat hat tusken 2000 - 1500 f.Kr. west. De Arabieren neamden de stêd Umm Al-Belaad of Mem fan Stêden út reden fan har âldens. Balch wie fanâlds in sintrum fan it zoroastrisme. It is de hjitting dat de stifter dêrfan, de profeet Zoroaster, yn de stêd stoarn is.
Yn 328 f.Kr. waard de stêd troch Aleksander de Grutte oermastere. Yn 256 f.Kr. waard it in selsstannich hellenistysk ryk.
Dzjengis Khan ferovere en ferneatige de stêd yn 1221. Ek Timoer Lenk besette de stêd yn de 14e iuw.
It Balch fan no
Yn 1934 waard úteinset mei it by de tiid bringen fan de stêd. Der waarden acht nije strjitten oanlein, nije wenten en bazaars boud. It moderne Balkh is in sintrum fan katoenyndustry, de produksje fan laamslear en it ferbouwen fan meloenen en amandels.
Antwerpen (provinsje)
200px|right|thumb|Provinsje Antwerpen Antwerpen (Nederlânsk: Antwerpen) is in Belgyske provinsje yn Flaanderen, dy't yn 1815 oprjochte waard ûnder de namme Midden-Brabân. Der wennen neistenby 1.802.719 (2014) op in gebiet fan 2.867 km². De haadstêd is Antwerpen.
Hamburger Hallig
thumb|right|Loftfoto fan it Hamburger Hallig mei de terpen. It Hamburger Hallig (Noard-Frysk: Hamborjer Håli) is ien fan de Halligen yn Dútslân. De Halligen wurde rekkene ta de Noard-Fryske Eilannen. It Hamburger Hallig wie in eilân, oarspronklik in part fan it eardere eilân Strân, mar is sûnt 1860 troch in daam mei de fêste wal ferbûn. Oan dy daam sitte wer kwelders Fêst, dat yn stee fan in eilân kin der tsjintwurdich earder sprutsen wurde fan in skiereilân.
Bestjoerlik sjoen is it eilân in ûnderdiel fan de gemeente Reussenköge, oant 1899 hat it in gemeentefrij goeddistrikt west. Oan de westkante fan it Hamburger Hallig leit in dyk dy't it lân tsjin fierdere ôfslach beskermje moat.
Terpen
thumb|de Hauptwarf mei bebouwing Der binne twa terpen op it eilân, plus ien oan de daam nei de fêste wâl:
Fiktaaljebruorren
thumb|Seldsum eigentiidsk ôfbyld fan Fiktaaljebruorren. Fresko yn de tsjerke fan Bunge op [[Gotlân, ±1405]] thumb|De eksekúsje fan [[Klaus Störtebeker en oare Fiktaaljebruorren yn 1401]] De Fiktaaljebruorren wienen seerôvers dy't yn 1392 as kapers yn tsjinst fan Meklenburch en Sweden, tsjin Denemark en de Hânzestêd Lübeck striden. Harren oanfierder wie Klaus Störtebeker.
It begûn mei it feroverjen fan Deenske en Lübeckse skippen yn de Eastsee dy't Stockholm fan foarrieden foarseagen. Al gau wurken de Fiktaaljebruorren foar harsels. Yn 1393 waard de Noarske stêd Bergen ferovere, en yn 1394 de Sweedske stêd Malmö en it eilân Gotlân. Fan dat eilân waarden de Fiktaaljebruorren ferdreaun troch de Dútske Oarder yn 1394. Dat barren betsjutte harren definitive oergong nei seerôvers.
It wurd 'Fiktaalje' hâldt yn de proviand dy't meinommen wurdt op in skipfeart.
Nils Blommér
Nils Johan Olsson Blommér, feitlik Nils Jakob Olsson, (12 juny 1816– Rome, 1 febrewaris 1853) wie in Sweedsk keunstskilder.
Blommér syn wurkpaad begûn as learling yn Lund; hy eksperimintearre mei portretskilderjen doe't er 20 jier wie. Dat slagge him aardich en yn 1839 hie er genôch jild sparre om nei Stokholm te ferfarren. Dêr naam er de namme Blommér oan en skreau him yn by de Fria konsternas akademi. Nei it winnen fan ferskate prizen fan dy akadeemje krige er yn 1847 in beurs om nei it bûtelân te gean. Hy hâlde in skoft yn Parys ta, mar gie letter nei Itaalje, dêr't er novimber 1852 boaske oan Edla Gustafva Jansson, dy't ek skildere. In pear moanne letter krige er it op it boarst en stoar.
Blommér syn meast ferneamde wurk is grûnfeste op de Noarske mytology en folkloare. Dêr binne Älfdrömmen, Sommarnattsdrömmen, Näcken och Ägirs döttrar, Brage och Iduna, Freja, Loke och Sigyn en Älfvor ûnder.
Tom Fenchel
Tom Fenchel (folút: Thomas Michael Fenchel; Kopenhagen, 19 maart 1940) is in foaroansteand Deensk seebiolooch en heechlearaar.
Karriêre
Fenchel waard yn 1940 berne yn 'e Deenske haadstêd Kopenhagen, dêr't er yn 1964 en 1969 twa doktoraten yn 'e biology en ekology behelle oan 'e Universiteit fan Kopenhagen. Hy hat lesjûn as heechlearaar, earst oan de Universiteit fan Aarhus en letter oan de Universiteit fan Kopenhagen. Hy konsintrearret him benammen op marine biology, mar hat him ek dwaande holden mei botanyske ûnderwerpen.
Fenchel is in wittenskipper dy't in soad oanhelle wurdt, en stiet û.m. bekend om 'e Wet fan Fenchel (oangeande de ferhâlding tusken populaasjegroei en de grutte fan it oangeande organisme). Hy is lid om utens fan 'e Royal Society en as redakteur belutsen by it wittenskiplik tydskrift Science.
Yn 1986 ûntfong er de ECI priis foar ekology, en sadwaande kaam der yn 1987 in boek fan him út yn 'e ECI Priiswinnersrige Excellence in Ecology, mei as titel Ecology: Potentials and Limitations. Fan 2004 oant 2008 wie Fenchel foarsitter fan 'e Keninklike Deenske Akademy fan Wittenskippen, dêr't er al sûnt 1976 lid fan wie. Yn 2006 waard er ûnderskaat mei de A.C. Redfield-oeuvrepriis fan it Amerikaansk Genoatskip foar Limnology en Oseanografy. Teffens is er lid fan 'e Noarske Akademy fan Wittenskip en Letteren en fan 'e Amerikaanske Nasjonale Akademy fan Wittenskippen.
Stasjon Ljouwert-Werpsterhoeke
Stasjon Ljouwert Werpsterhoeke is in nij te bouwen treinstasjon yn Ljouwert. It stasjon moat boud wurde oan it spoar nei Swol as part fan in grut transfearium by Knooppunt Werpsterhoeke. De lokaasje fan it stasjon is tichtby de nijbouwiken Techum, De Werp, en de nij te bouwen wenwyk Middelsee. Om 2025 hinne moat it stasjon klear wêze.
It spoar fan stasjon Ljouwert sil trochlutsen wurde nei Ljouwert-Werpsterhoeke.
By it stasjon sil in grut parkearterrein oanlein wurde. It is de bedoeling om sa it ferkear yn de rjochting fan it sintrum fan Ljouwert te ferminderjen. Njonken dat sil der ek in winkelplein en in bedriuwspark yn it gebiet boud wurde.
Yn 2018 waarden twa ûndertrochgongen foar auto's en fytsen yn gebrûk nommen. It ferwêzentlikjen en it yn gebrûk nimmen fan it stasjon wie ornearre earne nei 2018, ôfhinklik fan de ûntjouwing fan de wentebou yn de omkriten. Yn 2019 waard stribbe nei it yn gebrûk nimmen yn 2025.
Treinferbinings
Fan it nije stasjon út sil men reizgje kinne nei Grins en Swol.
Ljouwert-Werpsterhoeke - Ljouwert - Ljouwert-Kammingabuorren - Hurdegaryp - Feanwâlden - De Westereen - Bûtenpost - Gryptsjerk - Súdhorn - Grins - Grins Europapark.
SSS-eilannen
De SSS-eilannen is in groep eilannen yn de Karibyske See. De eilannegroep bestiet út de eilannen Saba, Sint-Marten en Sint-Eustasius. De eilannen meitsje diel út fan de Nederlânske Antillen en hearre ta de Boppewynske Eilannen.
Stasjon Ljouwert-Werpsterhoeke
Treinferbinings
Ljouwert - Ljouwert-Werpsterhoeke - Grou/Jirnsum - Akkrum - It Hearrenfean - It Hearrenfean Iisstadion - Wolvegea - Stienwyk - Meppel - Swol.
SSS-eilannen
Op de SSS-eilannen wurdt, yn tsjinstelling ta de ABC-eilannen, wêr’t Papiamintsk sprutsen wurdt, Ingelsk sprutsen.
thumb|left|300px|De SSS-eilannen en it gebiet der omhinne.
Glês-yn-lead
Glês-yn-lead is de namme foar in finsterrút dat bestiet út stikken glês set yn in leadlist. Glês-yn-lead waard destiids makke omdat in rút út ien stik net makke wurde koe. Glês yn lead lient him tige foar keunstsinnige uteringen, mei kleurige foarstellings. Glês-yn-lead wurdt ek fûn yn âlde hearehuzen, mar meast yn tsjerken. Yn it Ingelsk hjit it dêrom ek cathedral glass.
Wady
In wady is in rivierdelling dy't it grutste part fan it jier drûch leit. Yn de wiete perioades streamt der lykwols in protte wetter troch de wady. Wady's wurde fanâlds yn de drûge tiid faak as paad brûkt.
Meast stiet der ek grûnwetter yn in wady.
Wady is in Arabysk wurd. Yn Noard-Afrika hjitte se meast oueds, in wurd dat dêr ek wol foar gewoane rivieren brûkt wurdt. Spaanske riviernammen dy't begjinne mei "Guad" geane altyd werom op nammen út de tiid fan de Arabyske oerhearsking fan Andalûsje, (bygelyks Guadalquivir = Wadi al-Qivir, "de grutte stream").
Hans fan Grumbach
Hans fan Grumbach, ek: Hans fan Grombach, kaam út in út Frankenlân yn Dútslân, broer fan Frits fan Grumbachder. Hy wie nei alle wierskyn troud mei Frouck fan Frauenhoven.
Worp fan Thabor skriuwt, dat hy, mei de jonkers fan Metsch en fan Slens ûnder Schaumberch yn it lân komd, mei de kriichsfeinten út Snits komd, nei Aalsum stjoerd is. Troch it iepensetten fan de slûzen slagge it de Sânwâldsjers, dy't ûnderwurpen wurde moasten, de tocht mislearje te litten. Op harren weromtocht nei Snits rekken de neamde kapteins by Raerd yn de slach mei de Ljouwerters, dy't se fersloegen. Oan meardere gefjochten om Fryslân te ûnderwerpen skynt Grumbach meidien te hawwen. Seker is it, dat hy ek by de yn Grinslân fallen binde fan Nittert Foks siet, dy't op 22 july 1499 by Kropswâlde oerfallen en deade waard. By de finzenen fan de grinslanners hearde ek Grombach, dy't lykwols gau frijkomd is. Want net lang dêrnei is er amtner yn Ljouwert, en wol (sûnt 1500) as hopman of drost op it blokhûs dêre. Alle kearen is hy yn de baan om it Saksysk Hûs te tsjinjen, dat him dan ek hieltiten mear geunsten bewiist. Sa waard hy nei syn optreden tsjin de Mockema's yn Ferwert (21 desimber 1500), tsjin de Unia's fan Wurdum (1502) en oare rebellen, yn it jier dêrnei leanne mei it goed fan ien fan harren, Wilke Rinia fan Stiens, in jefte dy't yn 1509 befêstige waard troch hartoch George yn in brief, wêryn dy him syn trouwe rieds- en amtsman yn Harns neamt. Neist ried fan it Hof fan Fryslân en amtsman yn Harns, waard er om 1510 hinne ek grytman fan Barradiel.
Mooglik moat by al dy amten en weardichheden ek noch neamd wurde dy fan âlderman yn Sniits, dan soe Eelko Napjus, de kroanykskriuwer fan dy stêd, net ûngelyk hân hawwe as skriuwers as Andreae wol mienden. Want yn in offisjeel stik, de brief, wêrby't syn broer Frits yn amt en weardichheden befêstige wurdt (1516), fan Hans spruten wurdt as ‘die tyt amptman’ te Snits. En dit wiist op mear as dy sindich allinnich, dy't hy yn 1514, doe't hy noch ried fan 't Hof wie, útfierde yn opdracht fan de Saksyske hearen yn Ljouwert, nei it troch de Geldersken bedrige Snits. Mar dy fersterking mei inkele ‘bussen, pulver en sommige haecken’ wie fierstente min en kaam foar Snits te let. Dat hy tige it betrouwen fan de hearen hie blykte al yn 1505, doe't hy by oerste Vijt fan Drachsdorf wie, dy't Grins belegere hie en dêrnei yn Middelstum, dêr't se greve Edzard opheldering freegjen kamen oer syn hannelwize fan de nei de side fan de east-Fryske side oerhingjende stêd.
Fierders wurdt der net folle mear fernomd fan dizze Grombach. Syn namme komt noch ien kear foar yn in skriuwen fan 8 maaie 1515 oan him fan syn broer Frits oer de pest te Warkum en maatregels dy't dêr nomd waarden tsjin de Geldersken, dy't dêr in dûbeld seinskip yn de buert hiene mei 30 man om de yn- en útgeande skippen op te wachtsjen. Koart dêrnei is Hans van Grombach ferstoarn. Yn de troch him foar 1509 beklaaide weardichheid fan hofmaarskalk yn Ljouwert en ek letter yn dy fan drost fan Harns yn it begjin fan 1515 opfolge troch broer Frits fan Grumbach, wurdt soms ferkeard miend dat it syn soan wie.
Alde Lunen
Likernôch in kilometer bewesten Ingwierrum dielt it Dokkumer Grutdjip him op yn it Streamkanaal Willem Loréslûs, in ferkoarting nei Dokkumer Nije Silen ta, en de oarspronklike lêste luds fan de rin fan it Grutdjip, de Alde Lunen.
De Alde Lunen draait earst nei it súdwesten nei de Wâlddyk, giet dan by de dyk lâns nei it súdeasten en by it Mâlegreefsgat nei it easten. It draait foar Ny Terlune lykwols wer werom nei it suden en foarby de Aldwâldmersyl, dy't ferbining jout mei de Aldswemmer, draait it sels wer nei it súdwesten. At it wetter sa wer de Wâlddyk berikt draait it nei it súdeasten en foarmet dan tegearre mei de Nije Swemmer it Dokkumer Djip. Dat wetter, dat noardeasten rint, foarmet it lêste part fan de luds nei de Dokkumer Nije Silen.
De namme Alde Lunen jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Oud Dokkumerdiep.
Toertocht (reedriden)
In toertocht wurdt winterdeis as it waar en de iisomstannichheden goed binne organisearre troch iisklups en iiswegesintrales. Sokke tochten gean oer plassen, marren, sleatten en kanalen. Rekreanten wurde dêrby yn de gelegenheid steld in tocht ôf te lizzen oer in rûte dêr't de iisdikte en feilichheid op it iis fan kontrolearre binne. De ôfstannen dy't riden wurde kinne farieare tusken de 10 oant sirka 200 km en geane faak troch gebieten dy't oars net of amper tagonklik binne. Meastentiids krije de beteljende dielnimmers in stimpelkaart dy't sy ûnderweis by kontrôlepunten sjen litten wurde moat en krije in stimpel. Nei ôfrin fan de tocht krijt de dielnimmer yn ruil foar in folle stimpelkaart in medalje oerhandige of tastjoerd.
Fryslân
Yn Fryslân soarget it Frysk Iisbûn as oerkoepeljend orgaan fan de 22 iiswegesintrales dy't yn de provinsje binne foar oanlis en ûnderhâld fan de iiswegen en organisearre toertochten op de redens.
Sport
thumb|Sport: rolstoelbasketbal In sport is in fysyk spul of tinkspul, dêr't neffens in reglemint wedstriden yn spile wurde foar in kampioenskip. Dat wol net sizze dat der allinnich soksoarte wedstriden spile wurde, mar mear dat der njonken de regels fan it spul, ek de regels binne foar it organisearjen fan wedstriden.
Skiednis
Sport is al bekind út de klassike âldheid. Yn it bysûnder wit men dat ferskate steaten doe spullen organisearren. De ferneamdste fan dy spullen wienen de Olympyske Spullen. Yn de moderne tiid krige de ynternasjonale sport mei it opkommen fan de naasjes in grutte ympuls, wat úteinlik laat hat ta de hjoeddeiske opset mei lânskampioenskippen en wrâldkampioenskippen.
Kategoryen
Sporten kinne nei kenmerkende hanneling yn kategoryen opdield wurde. Hjir in yndieling yn kategoryen, mei foar eltse kategory wat foarbylden:
Doelsporten
Sporten dêr't by besocht wurdt de bal, of wat oars, yn it doel fan de tsjinstander te spyljen:
Slachsporten
Sporten dêr't by besocht wurdt de bal sa werom te spyljen dat de tsjinstander in fout makket:
Doersporten
By dizze sporten giet it meast om it ôflizzen fan in ôfstân yn sa min mooglik tiid. It komt lykwols ek foar dat der in sa grut mooglike ôfstân yn in beskate tiid ôflein wurde moat.
Machtsporten
Sporten dêr't op ien stuit gâns de prestaasje levere wurde moat:
Behearskingssporten
Alhoewol't dizze sporten faak besibbe binne mei de doersporten is hjir de útfiering it doel:
Stjoersporten
Dizze sporten binne dwaande mei it behearskjen fan it ûnbehearskbere: in auto, in boat, in hynder. It doel kin de faasje wêze, mar ek de graasje:
Tinksporten
Dit binne sporten dy't meast op geastlike feardigens oankommme:
Kombinaasjesporten
Der binne ek sporten dy't opset binne as kombinaasje fan twa of mear oare sporten:
Oare yndielings
Njonken nei type hanneling wurde sporten ek op oare wizen yndield:
ABC-eilannen
De ABC-eilannen binne in groep eilannen yn de Karibyske See. De eilannegroep bestiet út de eilannen Arûba, Bonêre en Kurasau (Nederlânsk: Curaçao) en hearre ta de Underwynske Eilannen.
Arûba, Bonêre en Kurasau lizze foar de kust fan Fenezuëla, en meitsje diel út fan de Nederlânske Antillen (Arûba makket sûnt 1986 bestjoerlik sjoen net mear diel út fan de Nederlânske Antillen, it eilân hat in status aparte). De eilannen binne foarmje in part fan de Lytse Antillen.
Op de eilannen wurdt de kreoalske taal Papiamintsk sprutsen, yn tsjinstelling mei de SSS-eilannen, wêr't Ingelsk sprutsen wurdt.
Sport
Sportwrâld
De sportwrâld is almeast organisearre yn sportferienings, lanlike sportferienings en wrâldsportassosjaasjes. In bysûnder plak wurdt ynnaam troch de organisaasjes fan sporteveneminten, lykas de Olympyske Spullen.
Sjoch ek
20 px Tema:Sport – Wikipedy hat ek in temaside oer sport
Aldebaran
thumb|right|250px|Fergeliking yn grutte tusken Aldebaran en de Sinne Aldebaran (alpha Tauri) is de helderste Stjer yn it stjerrebeeld Bolle (Taurus).
Oer ûngefear twa miljoen jier komt de romtesonde Pioneer 10 oan by de stjer Aldebaran.
Sint-Petersburch
thumb|left|250px|Lizzing Sint-Petersburch yn Ruslân Sint-Petersburch (Russysk: Санкт-Петербург, Sankt-Peterboerg) is de twadwichtichste stêd fan Ruslân nei Moskou. It is in havenstêd dêr't in soad yndustry is, mar it is ek in wichtich wittenskiplik en kultureel sintrum. Beskiedend is de 18e en 19e-iuwske boukeunst; de grêften, grutte lange diken, tunen, parken en paleizen binne foar toeristen tige nijsgjirrich.
Cosmo's Factory
Cosmo's Factory is it fyfde studio-album fan Creedence Clearwater Revival. It album waard opnommen yn 1969 en 1970 yn de Wally Heider studios yn San Francisco en waard yn 'e simmer op 8 july 1970 útbrocht.
Sint-Petersburch
Geografy
De rivier de Neva mûnet yn de Finske Golf. De stêd leit yn it deltagebiet fan dy rivier. De stêd is boud op 42 eilannen. Heechwetter is in gefaar foar de stêd omdat de stêd net sa heech boppe seenivo boud is.
Demografy
Der wenje likernôch 5 miljoen minsken. Al yn it ferline hawwe in soad minsken út it westen har nei wenjen set yn Sint-Petersburch. Yn 2009 wie 89,1 % fan de ynwenners etnyske Russen. Dêrby komme 2,1 % Joaden, 1,9 % Oekraïners, 1,9 % Wyt-Russen en lytsere mienskippen fan Tataren, Kaukazen, Oezbeken en Finnen.
Befolkingsûntjouwing
thumb|300px|Grafyk: Untjouwing ynwennertal (ynklusyf it part fan de stêdekloft dat bestjoerlik by de stêd heart)
Transport
Sint-Petersburch hat in seehaven, in fleanfjild (Пулково Poelkovo) en farwetter nei de Wolga/Baltyske steaten. Yn de stêd ryd sûnt 1955 in metro. Sûnt 2008 leit der in 115 km lange ringdyk om de stêd hinne.
Ekonomy
Der is in protte yndustry, lykas stielyndustry, gemy, skepebou en masinebou. Der is in grutte autoyndustry. Bedriuwen út it bûtenlân binne Wrigley, Gillette, Rothmans, Unilever, Japan Tobacco en Coca-Cola. De bierbrouwerij Baltika hat hast in miljard euro omset (yn 2005). Baltika is de grutste bierbrouwerij yn Ruslân en East-Jeropa, en de twadgrutste fan Jeropa nei Heineken. Dútslân is op ekonomysk mêd tige fan belang foar Sint-Petersburch.
Underrjocht
De Russyske Akademy fan Wittenskippen sit yn de stêd en der binne ûndersyksynstituten by de roes, fierders binne der trije universiteiten, dêr't de Steatsuniversiteit fan Sint-Petersburch de âldste fan is, en in konservatoarium.
Kultuer
Der binne sa'n 120 museums, bygelyks de Hermitaazje en it Russysk Museum. Der binne 50 teaters, sa as it Mariinskiteater. It Eastersk-Ortodokse Alexander Nevski-kleaster is ien fan de wichtichste bouwurken yn de stêd. Neffens UNESCO sit Sint-Petersburch yn de top tsien fan reisdoelen fan de wrâld.
Kanofarren op de Olympyske Simmerspullen 2012
De Olympyske Simmerspullen 2012 fan de XXXe Olympiade waarden fan 27 july oant en mei 12 augustus 2012 hâlden yn Londen, de haadstêd fan Grut-Brittanje. Londen wie de earste stêd dy't foar de trêde kear de Spullen organisearje mocht. Earder hiene de Spullen fan 1908 en 1948 dêr ek plak. It kanofarren hie plak yn de Dorney Lake en de Lee Valley White Water Centre.
Utslaggen
de C stiet foar Kanadeeske kano, de K stiet foar Kajak en de sifers (1, 2, 4) jouwe it oantal persoanen yn de boat oan.