cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bitgummole
Skoalle
Yn 2016 naam de doetiidske gemeente Menameradiel it beslút om in nije brede skoalle te bouwen op it plak fan de kristlike basisskoalle. Sawol de kristlike basisskoalle as de iepenbiere skoalle binne yn de yn 2018 iepene nijbou ûnderbrocht. Ek de bern fan Bitgum en Ingelum geane dêr nei skoalle.
Ferienings
thumb|260px|Keunstwurk "De Fang"
Befolkingsferrin
thumb|260px|Pleats oan de J.H. van Aismawei
Untsluting
De belangrykste ûntslutingswei wie de J.H. van Aismawei, in gedielte fan de Middelseedyk, dêr't de measte huzen oan stiene. It wie de trochgeande wei fan Ljouwert oer Berltsum nei Minnertsgea en Seisbierrum. Troch de oanleine Westergoawei (S10) is de funksje fan de Van Aismawei as trochgeande dyk ferfallen. Dêrneist binne der ferbiningsdiken nei doarpen yn de omkriten: ‘de Ingelumerdyk nei Ingelum, de Menamerdyk nei Menaam (nei it oanlizzen fan it Noard-west Tangint gjin trochgeande dyk mear), en de Langestrjitte rjochting Stiens.
KNYL
|thumb|right|300px|Artillery fan it East-Yndysk leger yn Grut Tenue, 1896. De KNYL, folút Keninklik Nederlânsk-Yndysk Leger wie oant 1830 in ûnderdiel fan it Nederlânske leger, fan dy tiid ôf in selsstannich leger.
Olympyske Simmerspullen 1968
De Olympyske Simmerspullen 1968 ek wol de XIXe Olympiade neamd waarden yn 1968 yn Meksiko-stêd, Meksiko hâlden.
Protesten
1968 wie it jier fan de studintenrevolúsje, en dat wie ek it gefal yn Meksiko. Foar it begjin fan de Spullen hiene der yn Meksiko studintenopstannen plak fûn, om op dy manier wrâldwide oandacht te krijen foar it repressive klimaat yn Meksiko. De regearing sloech dy opstannen mei hurde hân del, wat ûnder oare laat hat ta it Bloedbad fan Tlatelolco. Fierder wie der noch in oar probleem dat de Spullen fersteurde. De swarte Amerikaanske atleten brochten yn it Olympysk doarp in protestbeweging op gong tsjin de rassediskriminaasje dêr't sy yn har lân it slachtoffer fan waarden. Se hiene allegear in ynsynje op 'e klean dêr't 'Olympic Project for Human Rights' op stie. In dêroan relatearre ynsidint fûn plak tûnder de medaljeseremoanje fan de 200 meter. Tommie Smith en John Carlos, respektivelik earste en tredde op dy ôfstân, stutsen ûnder it folksliet in fûst mei in mof yn 'e loft wylst se mei de holle nei ûnderen stiene: 'Black Power' op de Spullen. Dat foarfal waard it twatal net in tank ôfnommen en se waarden út it Olympysk doarp setten.
Dielnimmende lannen
200px|thumb|Dielnimmende Lannen Olympyske Simmerspullen 1968 112 lannen diene mei oan de Olympyske Simmerspullen yn Meksiko.
Walt Disney Studios (Burbank)
De Walt Disney Studios binne in studiokompleks yn Burbank, in foarstêd fan Los Angeles, dat eigendom is fan it mediabedriuw The Walt Disney Company. It waard yn 1940 iepene troch de oprjochters fan it bedriuw, de bruorren Walt Disney en Roy O. Disney. Behalven dat it it wichtichste studiokompeks fan Disney is, tsjinje de Walt Disney Studios ek as it haadkantoar fan it hiele bedriuw. Yn it kompleks binne troch de jierren hinne in tige grut tal films en tillefyzjesearjes makke.
Skiednis
De bou fan 'e Walt Disney Studios oan 500 South Buena Vista Street yn Burbank waard mooglik makke troch de winst dy't Disney fertsjinne mei de earste lange tekenfilm, Snow White and the Seven Dwarfs, út 1937. De ferhuzing, fan wat doe noch útslutend in tekenfilmstudio wie, fan it âlde studiokompleks oan Hyperion Avenue yn Los Angeles nei de nije Walt Disney Studios fûn plak fan desimber 1939 oant jannewaris 1940.
It nije gebouwekompleks wie yn haadsaak ûntwurpen troch arsjitekt Kem Weber, mar ûnder tafersjoch fan 'e bruorren Walt Disney en Roy O. Disney. It wie it earste studiokompleks dat spesifyk boud wie foar it meitsjen fan tekenfilms. Ien fan 'e djoerste oanpassings datoangeande wie de oanlis fan tunnels dy't de wichtichste gebouwen mei-inoar ferbûnen, om it oerbringen fan animaasjetekenings mooglik te meitsjen sûnder dat dy bleatsteld hoegden te wurden oan it waar.
Op 8 desimber 1941, de deis nei't de Feriene Steaten troch de Japanske oanfal op Pearl Harbor aktyf by de Twadde Wrâldoarloch belutsen rekken, waarden de Walt Disney Studios opfoardere troch it Amerikaanske Leger, dat der út eangst foar in Japanske ynvaazje fan 'e Amerikaanske westkust in ôfdieling fan 500 soldaten legere fan 'e 121e Loftdoelgeskutsbatterij. Dy bleaune acht moannen lang yn it kompleks. Yn 'e oarloch produsearre Disney geregeldwei propagandafilms foar de Amerikaanske Striidkrêften.
Yn 'e jierren nei de Twadde Wrâldoarloch sette Disney njonken de produksje fan tekenfilms ek útein mei it meitsjen fan live-actionfilms. Dêrfoar hie men ferlet fan soundstages. Om't dy der net wiene, waarden de earste live-actionfilms fan Disney yn Ingelân opnommen. Dat wie lykwols in djoere grap, dat dat koe sa net bliuwe. It probleem wie dat de bou fan soundstages sa djoer wie, dat Disney it sels net finansiere koe. Dêrom waard der in oerienkomst sletten mei regisseur en produsint Jack Webb, wêrby't hy in oansjenlik diel bydroech yn 'e kosten yn ruil foar it rjocht op it gebrûk fan 'e soundstages nei't dy klear wiene.
Fan 'e 1950-er jierren ôf waard it studiokompleks mei tuskenskoften útwreide en/of ferboud. Sa waarden yn 1984, nei't der in nije direksje kommen wie, de fêste filmsets op it backlot fan it kompleks ôfbrutsen. Yn 1986 fûn der in grutte ferbouwing plak om mear romte foar sawol soundstages as kantoaren te krijen. Yn 1990 liet algemien direkteur Michael Eisner it Team Disney Building sette, en yn 1992 waard it Riverside Building boud nei't de gemeente Burbank dêr tastimming foar jûn hie.
Bestjoer
De Walt Disney Studios falle ûnder Walt Disney Studios Operations (foarhinne en no noch wol bekend as Disney Studio Services), in ôfdieling fan 'e difyzje Walt Disney Studios dy't oer it behear fan studiokompleksen giet. Behalven de Walt Disney Studios yn Burbank hat deselde ôfdieling ek de Golden Oak Ranch, de Prospect Studios, KABC7 Studio B en Disney Studios Australia op 'e noed.
Fasiliteiten
De Walt Disney Studios beslane in oerflak fan 21 ha, dat yn it noarden begrinzge wurdt troch West Alameda Street, yn it westen troch South Buena Vista Street, yn it suden troch West Riverside Drive en yn it easten troch South Keystone Street. It wichtichste kantoargebou fan it kompleks is Team Disney – The Michael D. Eisner Building, út 1990, dêr't de direksje fan The Walt Disney Company syn sit hat. It gebou is ferneamd nei Michael D. Eisner, dy't fan 1984 oant 2005 algemien direkteur wie. Oare kant de Disney Legends Plaza (in plein) stiet it Frank G. Wells Building út 1998, ferneamd nei Frank G. Wells, dy't fan 1984 oant 1994 foarsitter fan 'e ried fan bestjoer wie. Dat is in gebou fan fiif ferdjippings mei dêrûnder in parkeargaraazje fan trije ferdjippings en in brûkber wurkoerflak fan 22.345 m². Yn it Frank G. Wells Building binne û.m. de argiven fan The Walt Disney Company húsfêste en teffens de Marvel Studios en de Disney Music Group.
It Animation Building is it oarspronklike studiogebou dat yn 1940 boud waard en dêr't de Walt Disney Animation Studios noch altyd sitte. It hat de foarm fan in dûbele H mei acht ûnderskate fleugels. It Roy O. Disney Building stiet njonken it Animation Building en is ek ien fan 'e âldste gebouwen fan it kompleks. It ûntliend syn namme oan it feit dat Roy O. Disney, de broer fan Walt Disney, der foarhinne syn kantoar hie. Tsjintwurdich is de juridyske ôfdieling fan Disney der fêstige. It Digital Studio Center, dat wijd is oan fasiliteiten foar postproduksjewurk, kaam yn 2012 ree en húsfêstet de ôfdieling Disney Digital Studio Services.
De Hyperion Bungalow is gebou fan ien ferdjipping (dêrfandinne de oantsjutting bungalow) dat oarspronklik yn 1935 op 'e eardere lokaasje fan Disney oan Hyperion Avenue yn Los Angeles boud waard foar de ôfdielings strips en public relations. By de bou fan it nije studiokompleks yn Burbank waard dit gebou ôfbrutsen en op 'e nije lokaasje wer opboud. Tsjintwurdich sit de postkeamer fan Disney yn dit gebou. It twa ferdjippings tellende Shorts Building waard by de ferhuzing fan Hyperion Avenue nei Burbank ek ôfbrutsen en wer op 'e nij opboud en datearret oarspronklik út 1934. Foarôfgeande oan 'e ferhuzing waarden der ferskate koarte films makke (dêrfandinne de namme shorts), mar neitiid fungearre it as kantoarromte foar de ôfdieling Studios Operations.
De Walt Disney Studios omfetsje ek in eigen wettertoer, de Walt Disney Studios Water Tower, dy't yn 1939 boud waard tsjin in priis fan $300.000. De toer hat in hichte fan 41.30 m en hoewol't er no leech stiet, koe der foarhinne 39.578 liter wetter yn. It Main Theater is in eigen lytse bioskoop mei 419 sitplakken, dêr't nije films foarôfgeande oan 'e premiêre oan 'e wurknimmers fan Disney toand wurde kinne. It Main Theater is ien fan 'e oarspronklike gebouwen út 1940. Datselde jildt ek foar it Original Commissary, dêr't in (inkeld foar wurknimmers fan Disney tagonklike) kafetaria en grill yn kaam dy't no it Buena Vista Café hjit.
It Ink and Paint Building út 1940 wie wêr't foarhinne de tekenings fan 'e animators op transparante sellen set en ynkleure waarden. Dat wurk waard dien troch mear as hûndert jonge froulju, dy't net mei harren manlike kollega's omgean mochten. It Ink and Paint Building stie dêrom in ein út 'e reek en waard by túltsjes ek wol "it Nonnekleaster" neamd. Tsjintwurdich is it in kantoargebou, mei't kompjûtertechniken de âlde hântekene animaasje ferfongen hawwe. It Camera Building, ek út 1940, wie wêr't de ynkleure sellen op film fotografearre waarden. Sûnt 1990 sit dêr Disney-dochter Buena Vista Imaging. It Cutting Building, ek út 1940, is wêr't de ôfdieling filmmontaazje sit, hoewol't der no net mear fysyk "snijd" (cut) wurdt, mei't soks tsjintwurdich digitaal giet.
It Roy E. Disney Animation Building stiet bûten it eigentlike studiokompleks, oarekant West Riverside Drive. It kaam ree yn 1994 en sûnt is it it haadkertier fan 'e Walt Disney Animation Studios. It is ferneamd nei Roy E. Disney, dy't lang oan it haad fan 'e tekenfilmstudio stie. It Roy E. Disney Animation Building is in apart gebou, dat in likernôch 10 m hege ferzje fan 'e tsjoendersmûtse út 'e tekenfilm Fantasia omfettet. Oan 'e fierste kant fan West Riverside Drive stiet ek it ABC Studios Building, it nije haadkertier fan it Amerikaanske tillefyzjenetwurk ABC, dat yn 1996 boud waard nei't it bedriuw troch Disney oernommen wie. It stiet njonken it Roy E. Disney Animation Building en wurdt troch in blauwe fuotgongersbrêge oer West Riverside Drive mei it eigentlike studiokompleks fan 'e Walt Disney Studios ferbûn. Behalven ABC húsfêstet it gebou ek Walt Disney Studios Motion Pictures, de filmdistribúsjepoat fan Disney.
It Annette Funicello Stage, oftewol Stage 1, is de âldste soundstage fan it kompleks, dat boud is yn 1939–1940. It hat in oerflak fan 3.343 m² en is yn 2013 ferneamd nei de dat jiers oan multiple skleroaze ferstoarne aktrise en sjongster Annette Funicello. Hja hie yn Stage 1 jierrenlang belutsen west by The Mickey Mouse Club. It Julie Andrews Stage, oftewol Stage 2, datearret fan 1947-1949 en is mei 9.400 m² ien fan 'e grutse soundstages yn 'e stêdekloft fan Los Angeles. It waard yn 2001 ferneamd nei aktrise Julie Andrews om't har film Mary Poppins der foar in part opnommen wie. Stage 3, út 1953, waard oarspronklik boud foar de film 20,000 Leagues Under the Sea. It beslacht in oerflak fan 5.775 m² en befettet in wettertank fan 1.094 m².
Stage 4 kaam yn 1958 ree en waard foar it earst brûkt foar de film Darby O'Gill and the Little People. Nei tritich jier tsjinst waard it yn 1998 yn twaen spjalten, sadat der twa lytsere soundstages ûntstiene dy't gaadliker wiene foar tillefyzje-opnamen. Sa kaam yn itselde gebou as Stage 4 ek Stage 5 te sitten. Yn 1997 waarden de beide nijste soundstages fan 'e Walt Disney Studios boud, Stage 6 en 7, beide mei in oerflak fan 1.400 m². Dy binne tarist mei de nijste snufkes om opnamen makliker te meitsjen.
Films
In seleksje fan films dy't alteast foar in diel yn 'e Walt Disney Studios makke of opnommen binne:
Pastelkleur
In pastelkleur is in kleur dy't karakterisearre wurdt troch in hege mjitte fan ljochtens en in lege fersêdingsgraad. Men kin fan eltse suvere kleur in pastelkleur meitsje troch him te mingen mei wyt of ljochtgiel. Fan oarsprong is pastel de Frânske namme foar wedeblau, in kleurstof dy't wûn wurdt út 'e plant wede (Isatis tinctoria). Dy wie yn 't earstoan felblau, mar ferfletste al rillegau. Dêrom waard de kleurstof letter ferfongen troch it bettere (want kleurfêstere) indigo.
Pastelkleuren wurde in protte brûkt foar klean fan jonge bern; sa wurde nijberne poppen gauris klaaid yn klean dy't sêft ljochtblau (jonkjes) of ljochtrôze (famkes) binne. Yn 'e 1980-er jierren wie it moade om manljusklean yn pastelkleuren te meitsjen, in trend dy't popularisearre waard troch de bekende Amerikaanske plysjesearje Miami Vice. De haadpersonaazjes Sonny Crockett (spile troch Don Johnson) en Ricardo Tubbs (Philip Michael Thomas) droegen yn seizoen 1 en 2 nammentlik útslutend pastelkleurige pakken.
Foarbylden fan pastelkleuren:
Deputearre Steaten fan Fryslân
thumb|right|200px|Wapen fan Fryslân
De Deputearre Steaten is it deistich bestjoer fan in Nederlânske provinsje. Se binne te ferlykjen mei de kolleezjes fan boargemaster en wethâlders, sa't Nederlânske gemeenten dy ha.
Eltse deputearre hat eigen taakgebieten. Normaal wurde deputearren beneamd nei ûnderhannelingen oer in koälysje tusken fraksjes yn de Steaten. Sûnt it ynfieren fan de Wet dualisearring provinsjebestjoer yn 2003 binne de deputearren gjin lid mear fan de Provinsjale Steaten. It tal deputearren fariearret per provinsje. Fryslân hat fiif deputearren.
Yn Fryslân
Yn Fryslân is Arno Brok sûnt 2017 de kommissaris fan de kening. Hy sit de Deputearre Steaten dus ek foar. Regina Bouius-Riemersma is yn Fryslân de provinsjesekretaris.
1995-1999
It Kolleezje fan Deputearre Steaten wie yn dizze perioade grûndearre op in koälysje fan CDA, PvdA en VVD, lykas yn de foarige perioade. Mei-inoar hiene de trije partijen 42 fan de 55 sitten yn de Provinsjale Steaten fan Fryslân. Dit wiene de deputearren:
1999-2003
It Kolleezje fan Deputearre Steaten wie yn dizze perioade grûndearre op in koälysje fan CDA, PvdA en VVD, lykas yn de foarige twa perioaden. Mei-inoar hiene de trije partijen 41 fan de 55 sitten yn de Provinsjale Steaten fan Fryslân. Dit wiene de deputearren:
2003-2007
It Kolleezje fan Deputearre Steaten wie yn dizze perioade foar de fjirde perioade efterinoar grûndearre op in koälysje fan CDA, PvdA en VVD. Mei-inoar hiene de trije partijen 37 fan de 55 sitten yn de Provinsjale Steaten fan Fryslân. Dit wiene de deputearren:
2007-2011
It Kolleezje fan Deputearre Steaten wie yn dizze perioade grûndearre op in koälysje fan CDA, PvdA en KristenUny, dy't mei-inoar 27 fan de 43 sitten yn de Provinsjale Steaten fan Fryslân hiene. Dit wiene de deputearren:
2011-2015
It Kolleezje fan Deputearre Steaten wie yn dizze perioade grûndearre op in koälysje fan PvdA, CDA en FNP, dy't foar it earst yn de koälysje sieten en dus ek foar it earst in deputearre ôflevere. Mei-inoar hiene de trije partijen 23 fan de 43 sitten yn de Provinsjale Steaten fan Fryslân. Dit wiene de deputearren:
2023-2027
Op 15 maart 2023 wiene der Provinsjale Steateferkiezingen. Nei't yn de Steaten in koälysje foarme waard tusken BBB, CDA, FNP en KristenUny, waarden de deputearren foar de kommende perioade keazen:
Broekster Boys
Fuotbalferiening Broekster Boys is neist vv de Wâlden, de twadde fuotbalklup út Damwâld yn de provinsje Fryslân. De feriening waard yn 1950 oprjochte as de Christelijke Voetbalclub Broeksterwoude (CVB), letter yn 1956 waard er opnij oprjochte as de Christelijke Voetbalclub Broekster Boys. It earste team spilet yn it seizoen 2020/2021 yn'e Earste klasse sneon fan't KNVB-distrikt Noard
Michael Vegas
Michael Vegas, echte namme: Michael James Boehler (4 juny 1984), is in Amerikaansk neakenmodel en pornografysk akteur. Neffens syn offisjele opjefte wie hy ûnder syn pornokarriêre 1.78 m, mei in gewicht fan 78 kg. Vegas sette yn 2006 útein mei syn karriêre, en hat sawol heteroseksuële as homoseksuële en transseksuële pornografy makke.
Beamiikhoarntsjes
Beamiikhoarntsjes hawwe in lange plomsturt dy't hast like lang is de rest fan it lichem, wêrfan't de lingte fariëarret fan 15-45 sm. Se komme foar yn 'e Amearika's en Jeraazje. De wittenskiplike namme fan dit skaai, Sciurus, komt fan it Grykske skia, dat "skaad" betsjut, en oura, "sturt", en kin dus oerset wurde as "skaadsturt", wat ferwiist nei it feit dat beamiikhoarntsjes har grutte plomsturt yn 'e regel omheech krôlje en sadwaande by sinneskynwaar yn it skaad fan har sturt sitte.
Satine Kryze
Satine Kryze is in fiktyf personaazje fan minder belang út 'e Star Wars-franchise. Hja waard yntrodusearre yn 'e ôflevering The Mandalore Plot, út 2010, fan 'e tekenfilmsearje Star Wars: The Clone Wars. Har geastlike heit wie story editor Henry Gilroy. Satine Kryze is in minsklike Mandaloriaanske frou, dy't as hartoginne fan Kalevala de hearskeresse oer de planeet Mandalore is. Hja regearret yn 'e lêste desennia fan 'e Galaktyske Republyk en ûnder de Kloane-oarloggen, en stiet bekend om har pasifistyske ideology, wêrmei't se streekrjocht yngiet tsjin 'e gewelddiedige krigerskultuer fan har folk. As minneresse fan 'e Jedi-master Obi-Wan Kenobi tsjinne se yn it Star Wars-ferhaal om dat personaazje te ferminsklikjen. De dialooch fan Satine Kryze waard yn Star Wars: The Clone Wars ynsprutsen troch stimaktrise Anna Graves.
Fiktive biografy
Satine Kryze wurdt berne as it âldste bern fan Adonai Kryze, de hartoch fan Kalevala. Dat is in planeet yn 'e Bûtenrâne fan it Stjerrestelsel, dy't kolonisearre is troch Mandalorianen, in minsklik folk dat fan 'e planeet Mandalore komt. Op jonge âldens wurdt Satine nei Mandalore ta brocht, dêr't se opgroeit. Dat is in wrâld mei in gewelddiedige krigerskultuer en in lange skiednis fan oarloch. Yn har jonkheid sjocht Satine dêr de natoerskientme dy't troch oarlochfiering ferneatige wurdt foar't se folwoeksenens berikt. Dy ferwoastging bliuwt har altyd by en bringt har ta in libbenshâlding dy't ôfwykt fan dy fan 'e measten fan har folk. Satine is fan miening dat de Mandalorianen ophâlde moatte mei oarlochfieren, om't se oars perfoarst harrensels ferneatigje sille.
Wylst Mandalore ûnder de hearskippij fan Satine lykwols in foar it meastepart freedsume wrâld bliuwt, begjint de gruttere Galaktyske Republyk, dêr't de planeet diel fan útmakket, útinoar te fallen troch tadwaan fan 'e separatistyske Konfederaasje fan Unôfhinklike Stelsels. Dat liedt ta in boargeroarloch dy't it hiele Stjerrestelsel omfettet, en dy't bekend komt te stean as de Kloane-oarloggen. Satine docht war om Mandalore bûten dat konflikt te hâlden troch in belied fan neutraliteit te folgjen en sels stipe te sykjen fan oare planetestelsels yn deselde sitewaasje troch de oprjochting fan 'e Ried fan Neutrale Stelsels. Dêrmei makket se gjin freonen by it regear fan 'e Galaktyske Republyk, noch by de Konfederaasje fan Unôfhinklike Stelsels, dy't Mandalore beide graach oan harren kant hawwe wolle.
De Kloane-oarloggen stelle de liederskipstalinten fan Satine oant it uterste op 'e proef, fral as der troch de oarloch tekoarten op Mandalore ûntsteane, wylst de terroristen fan 'e Deadewacht harren oanslaggen en oare steatsûndermynjende aktiviteiten opfiere. De Galaktyske Republyk biedt oan om troepen te stjoeren om mei de Deadewacht ôf te weven, mar Satine beseft dat soks Mandalore inkeld fierder fan hûs bringe sil, mei't de planeet dan sûnder mis yn 'e Kloane-oarloggen behelle wurde sil. Nettsjinsteande politike tebeksetters, ferskate mislearre moardoanslaggen op har persoanlik en sels in arrestaasjebefel dat troch de Republyk tsjin har útfurdige wurdt, wit se mei in berop op 'e Galaktyske Senaat in besetting fan Mandalore troch it Grutte Leger fan 'e Republyk foar te kommen. Har krewearjen liedt ek ta in tydlik opskoarjen fan 'e bedriging dy't de Deadewacht foar Mandalore ynhâldt.
De oanhâldende oarlochssitewaasje liedt lykwols ta oare swierrichheden, lykas groeiende swarthannel en oanboazjende korrupsje ûnder regearingsfunksjonarissen. Underwilens rekket Satine troch har fêsthâlden oan 'e Mandaloriaanske neutraliteit ferfrjemde fan 'e Galaktyske Republyk. It slagget har lykwols om freonen te finen dy't har helpe har planeet troch de opienfolgjende krises te loadsen. Ien fan dyselden is de Jedi-master Obi-Wan Kenobi, dy't har desennia earder, ûnder de Mandaloriaanske Boargeroarloch, as liifwacht tawiisd waard doe't er noch in padawan fan master Qui-Gon Jinn wie. Hja wiene doe fereale opinoar rekke, hoewol't se dêr fierder gjin utering oan jûn hiene. As se inoar ûnder de Kloane-oarloggen wer treffe, krije Satine en Obi-Wan lykwols in relaasje dy't de romantyske kant útskaait.
Geandewei de Kloane-oarloggen kriget de Deadewacht bannen mei de lossleine Sith-ridder Darth Maul, dy't de terroristyske groepearring yn syn saneamde Skaadkollektyf ferienet mei ferskate ynfloedrike misdiesyndikaten. Op dy wize fuortsterke wit de Deadewacht de Mandaloriaanske haadstêd yn te nimmen, wêrby't Satine ôfset en finzen nommen wurdt. De gearwurking binnen it Skaadkollektyf komt nei dy oerwinning lykwols ûnder druk te stean. Bo-Katan Kryze rint oer nei de kant fan har suster, wylst Pre Vizsla fermoarde wurdt troch Darth Maul nei't er dyselde besocht hat te ferrieden. Bo-Katan befrijt Satine, wêrnei't hja kontakt opnimt mei Obi-Wan op Coruscant. De Jedi-master hastiget him nei Mandalore, mar arrivearret te let. Satine is tsjin dy tiid al op 'e nij finzen nommen troch Maul. Ut wraak, om't Obi-Wan him lang lyn op Naboo ferslein en foar dea efterlitten hat, fermoardet Maul Satine foar de eagen fan 'e Jedi. Hja stjert yn 'e earms fan Obi-Wan.
Keppelings om utens
List of Star Wars characters
Stasjon De Haach Leane fan NOI
Stasjon De Haach Leane fan NOI (Laa) is in spoarweistasjon yn de stêd De Haach yn de provinsje Súd-Hollân en waard iepene yn 1907 oan de Alde line (Amsterdam Sintraal - Rotterdam Sintraal).
Gebou
It oarspronklike spoarweistasjon fan De Haach Leane fan NOI wie in ienfâldich lyts gebouke dat mar in pear romten befette. Fia treppen en in tunnel koene reizgers op it perron komme. It earste stasjongsgebou waard ôfbrutsen yn 1978.
It stasjon waard ferfongen troch in nij gebou fan de hân fan arsjitekt Cees Douma. It stasjonsgebou bestiet út twa ferdjippings en it treppehûs nei it earste perron. Under binne de loketten en de yngong nei de tunnel. De boppeferdjipping wurdt foarme troch de wachtromte fan it earste perron. It tal perronspoaren is tagelyk útwreide nei seis. Yn 2000 waarden der liften boud om it stasjon tagonkelik te meitsjen foar reizgers mei in rolstoel. In pear jier letter binne de perrons oan de kant fan it stasjonsgebou oanpast oan de metro- en sneltramstellen fan de Rânestêdrail.
Bitgum
Bitgum is in doarp dat yn de gemeente De Waadhoeke leit. Bitgum leit noardeastlik fan Menaam, noardwestlik fan Marsum, eastlik fan Berltsum en súdeastlik fan Sint-Anne. Yn 2022 hie Bitgum 810 ynwenners. De doarpskearn fan Bitgum leit om de Buorren.
Bitgum hat  ynwenners.
Skiednis
It doarp ûnstie op in wâl westlik fan de Boarn dy't him yn 'e midsiuwen ferbrede ta de Middelsee. Oant de 19e iuw bleau de bebouwing fan it doarp beheind ta de terp. Bitgum groeide fierder nei it súdeasten ta en by de mole ûnstie de buorskip Bitgummole. Yn 1963 waard Bitgummole in selsstannich doarp en Bitgum ferlear doe mear as de helte fan it doarpsgebiet en mear as de helte fan de bewenners.
Sûnt 2018 leit Bitgum yn de gemeente De Waadhoeke, dêrfoar lei it doarp yn sawol de gritenij as de gemeente Menameradiel.
Grut Terherne
thumb|250px|left|Grut Terherne (Nicolaas Ypeij)
Eastlik fan it doarp an de súdkant fan de wei nei Marsum stie Grut Terherne, ien de moaiste states dy't yn Fryslân stien hawwe. Tsjintwurdich leit dy lokaasje op it doarpsgebiet fan Bitgummole. Oarspronklik wie it in stins, mar yn de rin fan de tiid feroare de stins yn in state. De state waard yn opdracht fan de famylje Thoe Schwartzenberg troch Nicolaas Ypeij tekenene en is yn 1879 ôfbrutsen. De tunen wienen yn Frânske styl symmetrysk oanlein.
Sint-Martinustsjerke
thumb|250px|left|De [[Sint-Martinustsjerke (Bitgum)|Sint-Martinustsjerke]]
Hludana-stien
Yn 1888 waard by ôfgravings fan in terp by Bitgum in fotyfstien fûn: de Hludana-stien. De stien is oan de goadinne Hludane wijd en leit it ferbân tusken it fiskjen en de goadinne. Oan de Latynske ynskripsje te sjen komt de stien út it begjin fan ús jiertelling. It is de ienige fotyfstien dy't yn Fryslân fûn is, earne oars yn Nederlân binne noch fjouwer fan sokke stienen fûn. Tegearre mei it Skriuwplankje fan Tolsum, is de stien in bewiis fan de Romeinske ynfloeden yn Fryslân. Skriftlike boarnen út dy tiid oer it eigen gebiet binne tige seldsum.
thumb|left|250px|Monumint foar de bruorren Hogerhuis Yn de nacht fan 5 op 6 desimber 1895 barde der wat dat late ta in rjochtsaak mei in tige lange neisleep: de saneamde Hogerhuissaak. Der waard ynbrutsen yn it pleatske fan Gatze Haitsma oan de Stienzer Hegedyk ûnder Britsum. De trije bruorren Keimpe, Marten en Wybren Hogerhuis waarden as fertochten oanwiisd en letter feroardiele ta seis, alve en tolve jier finzenis. Oant hjoed-de- dei ta wurdt twivele oan de krektens fan dy feroardieling. Hast elk wie oertsjûge fan de ûnskuld fan de Hogerhuizen. Ek de kristlik Fryske krite Karel Roarda wie oertsjûge fan harren ûnskuld en yn 1988 waard - yn oparbeidzjen mei oare ferienings - in tinkstien foar de Hogerhuizen set op de hoeke fan de Langestrjitte. De publike miening oer de rjochtsaak waard op dy stien koart, mar o sa dúdlik oanjûn: It wurd 'berjochte' is op de stien tusken skrapkes set. De tinkstien waard ûntbleate troch Arnolda Hogerhuis, de dochter fan Wybren Hogerhuis.
Tram
Op 2 jannewaris 1899 is de tramline iepene tusken Moaie Peal nei Ljouwert. De NTM-tram ried oer Marsum, Bitgum en Berltsum. It stasjon stie yn Bitgummole en de NTM-tram ried oant 15 maaie 1939 mei passazjiers troch Berltsum. Letter naam de NS it spoar oer foar frachtferkear en riden der trams oant 1 desimber 1957.
Swarte flagge
It provinsjaal bestjoer hie by it fieren/betinken fan 'Fryslân 500 jier' frege om op sneon 20 juny 1998 massaal de flagge út te stekken. De koster fan de Bitgumer tsjerke die dat ek, mar hy keas foar in swarte flagge om't er fan betinken wie dat 'Fryslân 500 jier' net fierd wurde mar allinnich betocht wurde koe. Neffens him wie it gjin 500 jier befrijïng, mar 500 jier besetting en dus in swarte dei yn de skiednis. De koster krige in offisjele berisping fan de gemeente fanwege it skeinen fan it flaggeprotokol (de gemeente is eigner fan de tsjerketoer) en ek de tsjerkfâlden wiene net te sprekken oer de aksje. Mei de jierwiksel pakten guon doarpsgenoaten it wat humoristysker op. Hja makken in replika fan de tsjerke mei de útstutsen swarte flagge en skreaune dêrby: 'Hee oelewapper, ik sei noch sa: it kin net' (in doe bekende reklamespreuk fan in bekende drankefabrikant). De koster sels wie wat fernuvere oer alle alteraasje en dy joech neffens him dúdlik oan dat 'Fryslân 500' ûnder it folk net libbe: ''Guon mienden dat immen fan it keninklik hûs ferstoarn wie. Oaren fûnen it luguber, mar it hat nea myn sin west om de minsken skrik oan te jeien''.
Mienskip
It Doarpshûs hjit "Ons Huis". Atze Dijkstra makke in keunstwurk dat op de hoeke Buorren/Frânskeleane stiet. De tradisjonele skelnamme foar Bitgumers is roeken. thumb|260px|Roeken (Atze Dijkstra) thumb|260px|Jonkersleane en Martinustsjerke
Befolkingsferrin
'' * Bitgumermole wie oant 1963 in buorskip fan Bitgum en de ynwenners fan Bitgummole binne noch meiteld yn de jierren 1954 en 1959; boarnen: 1840: Plaatsengids, 2015 en 2020: Alle Cijfers. Oare jierren oernommen sûnder boarnefermelding fan de besteande ynformaasje yn it artikel) ** Sifers Menameradiel. thumb|260px|Buorren''
Berne yn Bitgum
thumb|260px|Ryksmonumint Slachtersrige 6
Strjitten
Alddijk, Berltsumerdyk, Bessebuorren, Buorren, De Bodde, De Kamp, De Kline, De Tolve, It Tiltsje, Doniastrjitte, Feartswâl, Frânskeleane, Hemmemastrjitte, Hillige Kamp, Hoarslânsdyk, Jonkersleane, Liuwesingel, Pompsteech, Schwartzenbergstrjitte, Sint Martinuspaad, Slachtersrige, Tramdyk, Westerwirdsleane.
Maite Gonzalez Esnal
Maite González studeearre Filosofy en Letterkunde oan de Autonome Universiteit Barcelona. Hja koördinearret ferskate lêsworkshops yn Hondarribia en Irun.
Natoergebiet
In natoergebiet is in gebiet wêryn’t de natoerwearde fan dat gebiet fan grut belang is, bygelyks fanwege it bioferskaat.
De Fûgelrjochtline en de Habitatrjochtline binne rjochtlinen fan de Jeropeeske Uny wêryn’t oanjûn wurdt hokker soarten en natoergebieten (habitats) beskerme wurde moatte troch de lidsteaten.
Maite Gonzalez Esnal
Har berneboek Mari-Marietta waard yn 1996 nominearre as bêste Baskyske berneboek foar de Spaanske jeugdliteratuerpriis en einige op it twadde plak. Albertina Soepboer sette Mari-Marietta út it Spaansk nei it Frysk oer.
Wilhelmina Frijters van Stralen
Wilhelmina (Willemien) Frijters van Stralen (14 febrewaris 1948) is in byldzjend keunstneresse út it Noard-Hollânske Beets. Se slagge yn 1969 foar de jûnsoplieding fan de Frije Tekenakademy yn Amsterdam. Dêrnei folge se lessen by oare byldzjende keunstners as Fokje Schilstra (keramyk), Ton van Kesteren, (litografy) en Saskia Wielhouwer (portret en model tekenjen/skilderjen).
Maite Gonzalez Esnal
Maite Gonzalez Esnal sette wurk fan Mercè Rodoreda, Marguerite Yourcenar en Eugénio de Andrade oer nei it Baskysk.
Natoergebiet
Ek gebieten dy’t tank sij kultuer ûntstien binne kinne om harren mearwearde as natoergebiet oanmerke wurde, tink oan heidefjilden. In soad produksjebosken wurde faak betitele as nuddelhoutikkers en wurde dan net as natoergebiet sjoen. Dêr stiet tsjinoer dat produksjebosken yn it West-Jeropeeske lânskip relatyf ekstinsyf behearde gebieten binne.
Wilhelmina Frijters van Stralen
Minsken spylje in grutte rol yn har wurk. Se hat meastentiids foarôf wol in byld yn de holle wat der op it doek komme moat. Se wurket op linnen doeken mei oaljeferve en akryl.
Maite Gonzalez Esnal
Gonzalez Esnal wennet fan 1999 ôf mei har partner Josse de Haan (1941-2020) yn it doarp Hendaye, yn Frânsk Baskenlân.
Natoergebiet
Guon gebieten hawwe in status krigen fan de IUCN as "Nasjonaal park", "Natoermonumint" of "Natoerreservaat".
Wilhelmina Frijters van Stralen
Op papier makket se pinnetekeningen, mei losse pigmenten, en skriuwt der dan lytse koarte teksten by. Eksposysjes fan har wurk wienen yn Beets, Oosthuizen, Alkmar en Hoorn.
Maite Gonzalez Esnal
Wurk
Karút:
Slach om Stalingrad
De Slag om Stalingrad (17 july 1942 - 2 febrewaris 1943) is it kearpunt fan de Twadde Wrâldkriich. In folslein Dútsk leger waard oan de rivier de Wolga ferslein troch it Reade Leger fan de Sovjet-Uny. De slach wie in tebeksetter foar it Dútske leger, dat oant dan ta tocht ûnoerwinlik te wêzen.
Ferrin
left|thumb|Ferrin fan de striid. Nei de oanfal fan it Tredde Ryk op de Sovjet-Uny op 22 juny 1941 en it tsjinoffensyf fan it Reade Leger yn de winter fan datselde jier waard foar de simmer fan 1942 in nij offensyf begûn, mei as doel de oaljefjilden op de Kaukasus te feroverjen (Operation Blau). In strategysk doel wie de stêd Stalingrad fanwege de yndustry en it skipferkear op rivier de Wolga. Boppedat wie de stêd ferneamd nei Jozef Stalin en hie dêrom in symboalyske betsjutting. Plannen om de haadstêd Moskou te feroverjen waarden fan tafel skood omdat Adolf Hitler de oaljefjilden fan de Kaukasus wichtiger fûn foar it fierdere kriichsferrin.
De Dútske generaal Friedrich Paulus hie it befel oer likernôch 200.000-250.000 man fan it Dútske Sechte Leger en dielen fan it Fjirde Pânserleger. Oan de Dútske kant tsjinnen ek noch Roemenen, Hongaren, Italjanen en Kroaten. De oanfal begûn op 28 juny 1942, it Sechte Leger kaam ein augustus by de Wolga oan. Op 23 augustus ferstoaren by in Dútske loftoanfal tûzenen sivilisten yn Stalingrad. Yn de stêd waard net om strjitten, mar om stiennen en ferdjippings en keamers fjochte.
Yn novimber slagge it de Dútsers om hast de hiele stêd te feroverjen. It Russyske 62ste leger ûnder befel fan generaal Vasili Ivanovitsj Tsjûjkov hie noch in smelle stripe lân by de Wolga en noch in lyts part fan it noarden fan de stêd. Koart dêrnei besochten de Russen mei in tsjinoffensyf (operaasje Uranus) de stêd werom te feroverjen. De Dútske Luftwaffe smiet meiïnoar likernôch in miljoen bommen, sa'n 100.000 ton swier, op de stêd. Nei it súkses fan Operaasje Uranus begûnen de Russen mei Operaasje Koltso (Russysk foar "ring"). It Reade Leger foel mei twa spearpunten it Sechte Leger fan de Dútsers oan en tagelyk teach it Reade Leger fierder nei it westen. Dêrtroch waard it Sechte Leger op 23 novimber omsingele troch it Reade Leger. De gefjochten duorren oant 2 febrewaris.
Edward Smith-Stanley
thumb|Edward Smith-Stanley
Edward George Geoffrey Smith-Stanley, 14e greve fan Derby (Knowsley, 29 maart 1799 – 23 oktober 1869), wie in Britsk konservatyf politikus en trijeris earste minister fan it Feriene Keninkryk, fan febrewaris 1852 oant desimber 1852, fan febrewaris 1858 oant juny 1858 en fan juny 1866 oant febrewaris 1868.
Martinytsjerke (Grins)
De Martinytsjerke is de âldste tsjerke fan de stêd Grins. Tsjerke en toer binne ferneamd nei Marten fan Tours (316-397), patroanhillige fan it bisdom Utert dêr't de stêd Grins eartiids foar lang tiid ûnder foel. De hjoeddeiske Martinytsjerke is in halletsjerke, dy't foaral út de fyftjinde iuw stamt. Yn de koarte tiid dat it earste bisdom Grins (1559-1594) bestie, die de Martinytsjerke tsjinst as katedraal.
Foargongers
Ut argeologysk ûndersyk hat bliken dien dat op it plak fan de hjoeddeiske tsjerke yn elts gefal twa, miskien trije, eardere tsjerke stien ha. Lange tiid waard oannomd dat de Walburgtsjerke de âldste Grinzer tsjerke wie, mar ûndersyk fan noch net sa lang lyn wiisde út dat de Walburgtsjerke nei alle gedachten jonger wie en yn it begjin fan de tolfte iuw boud waard.
De âldste Sint-Martentsjerke wie in houten bouwurk út likernôch 800. Dy tsjerke wie boud oan de râne fan in grêffjild, dat nei alle gedachten al fan foar it kristenjen stamme. Op it plak fan dy earste tsjerke binne ek houtspoaren fûn, dy't in oanwiziging lykje te wêzen dat op it plak ek al foar de bou fan in earste tsjerke wat stien hat. Oft dat bouwurk, oan de râne fan it grêffjild, in religieuze funksje hie is ûnbekend.
Tsjintwurdich wurdt oannommen dat dy earste houten tsjerke yn de iere tsiende iuw ferfongen waard troch in tsjerke fan dowestien. Neffens de oerlevering soe de earste tsjerke om 810 of 836 hinne ferneatige wêze troch ynfallende wytsings, dy't dêrnei troch in twadde houten tsjerke ferfongen is. Dy twadde houten tsjerke hat lykwols gjin spoaren benefter litten. It plonderjen fan de stêd wurdt beskreaun yn de Vita Walfrida, in tolfte- of tretjinde iuwske beskriuwing oer de hillige Walfryd.
Skutspatroan
Fan de dowestiennen tsjerke is de fundearring werom fûn. It is de fraach oft dy tsjerke al oan Martinus wijd wie. In oare mooglikheid is dat de tsjerke wijd wie oan de hillige Otger. Fan dy net sa bekende hillige is in fresko oanwêzich yn de hjoeddeiske tsjerke, tegearre mei Martinus, Jehannes de Doper en in fjirde ûnbekende hillige. Yn de midsiuwen foel de wichtichste merke fan de stêd op 10 septimber, de nammedei fan Otger.
Hoewol't oannommen wurdt dat de hjoeddeiske namme gearhinget mei it bisdom Utert, is dat niet folslein mei wissens te sizzen. Martinus wie foar de Franken ien fan de meast fereare hilligen. Sjoen de stiftingsdatum fan de earste, houten tsjerke, sa om 800 hinne, kin de namme likegoed nei de Franken ferwize, dy't oan it ein fan de achtste iuw Fryslân eastlik fan de Lauwers en it gebiet fan de Saksen oan harren ryk tafoege hiene.
Romanogotyk
Yn de earste helte fan de trettjinde iuw waard yn stee fan de dowestiennen tsjerke in romanogoatyske krúsbasilyk boud. Dy earste nije Martinytsjerke wurdt ôfbylde op it âldste bewarre stedssegel út 1245. De tsjerke wie opboud mei in heech middenskip mei twa legere sydskippen. It dwersskip hie deselde hichte as it middenskip. It fjouwerkante koer waard oan de eastlike kant ôfsletten mei in apsis. Oan de eastlike kant fan de twa transeptdielen waarden foar losse alters lytsere absiden oanboud. Westlik fan it bouwurk stie in oarspronklik frijsteande toer, dy't letter ynboud waard.
Fyftjinde iuw
Oan it begjin fan de fyftjinde iuw fûn der in grutte ferbouwing oan de tsjerke plak. Der waard útein set mei in koeromgong. It wie dêrby nedich dat de absiden oan it transept ôfbrutsen waarden. Dêrnei waard in nij heger koer boud, alles yn de styl fan de gotyk. Oan it skip fan de tsjerke feroare ynearsten neat.
Nei de foltôging fan it koer waard in begjin makke mei it skip út te wreidzjen mei in travee rjochting it westen. Dêrby waard net de hichte oanholden fan it nije koer mar fan it besteande skip. De besteande sydskepen waarden ferhege ta de hichte fan it middenskip, sadat de halletsjerke ûntstie. Dwers op it skip waarden fjouwer puntdakken set, dy in stik leger binne dan it hege koer mar wat foarm oanbelanget oansletten by it dwersskip dat itselde bleau. Troch de útwreiding nei it westen ta kaam de besteande toer yn de tsjerke te stean, itjinge net sa slagge wie want yn 1468 stoartte de toer yn wêrby't ek it tsjerkeskip skeind rekke.
Nij dak
Brek oan ûnderhâld en skea troch stoarm lieden yn de rin fan de tiid ta de ûnbetrouberens fan de dwerskapen op de tsjerke. It stedsbestjoer hie nei it belis fan Bommen Bearend gjin jild genôch om de dakken wer op te meitsjen en dêrom waarden de fiif dwerskapen fan it skip ferfongen troch trije parallele dakken, dy't de tsjerke it oansjen fan in sealtsjerke joegen.
Restauraasje
Dat soarge op 'en doer foar nije swierrichheden want troch de druk fansiden fan de nije dakken kamen de sydmuorren fan it skip op guon plakken oant 52 sintimeter út it lead te stean. Dêrnjonken wiene de goaten tusken de dakken dreech te ûnderhâlden. Tusken 1971 en 1975 waarden dêrom de oarspronklike dwerskapen mei harren topgevels mei help fan âlde ôfbylden troch de arsjitekten Ph.J.W.C. Bolt en P.L. de Vrieze reonstruearre.
Tsjerklike skiednis
De Maratinytsjerke is oarspronklik de earste parochytsjerke fan Grins. Dy grinzen fan de parochy omfiemen net allinne de stêd, mar ek de omkriten fan Grins. Doe't dêr yn de rin fan de tiid ek nije parochy's stifte waarden, funksjonearre de Sint-Martentsjerke as memmetsjerke foar de tsjerken fan dy nije parochy's.
Katedraal
As gefolch fan in reorganisaasje fan de Tsjerke yn de Nederlannen troch Filips II en paus Paulus IV. Grins waard de biskopsstêd fan it nije bisdom Grins, dat bestie út de stêd, de Ommelannen en Drinte. De Ommelannen hearden oant dy tiid by it bisdom Münster. De Martinytsjerke krige de status fan katedraal fan it bisdom Grins.
Reformaasje
Yn de stêd Grins wenne al yn de fyftjinde iuw in ynfloedrike groep humanistyske kritisy fan de Tsjerke. Leden fan dy groep, lykas Rudolf Agricola en Wessel Gansfort, bleaune yn de Tsjerke en yn de 16e iuw setten hja harren stimpel op de stêd. Grins bleau noch lang katolyk, mar it stedsbestjoer stelde wol de Broertsjerke iepen foar de kalvinisten. Mei de reduksje fan Grins yn 1594 kaam der in ein oan dat tiidrek. De katolike earetsjinst waard ôfskaft en de biskop moast meitsje dat er fuortkaam.
In byldestoarm hat yn de tsjerke nea plakfûn. Op 24 july 1594 ferrûn de sloop fan de katolike ynrjochting lykas de alters en de ferwidering fan de bylden oarderlik. De reliken fan de hillige Otger en de earm fan Jehannes de Doper ferdwûnen sûnder in spoar nei te litten. Op snein 27 july 1594 gyng dûmny Menso Alting út Emden yn de earste grifformearde tsjinst yn de Martinytsjerke foar. Foargongers fan de Martinytsjerke waarden de eardere preester Antonius Thomæ en de predikanten J. Wermerius, A. Martinus en E.S. Ærarius. Der kaam in tsjerke-oarder mei in kolleezje fan diakenen mei soarch foar it earmbestjoer en in tsjerkeried fan âlderlingen dy't op de tucht en suverens fan de lear tafersjoch hâlde moasten.
Yn de Frânske tiid waard it besit fan de Martinytsjerke (lân yn de omkriten fan Grins) troch de gemeente yn beslach nommen. De opbringst dêrfan waard ornearre foar fromme doelen. Ek de toer waard yn 1798 ûnteigene en troch de gemeente oernommen. De muorrefresko's ferdwûnen achter in kalklaach en yn de tsjerke mochten gjin roubuorden mear hingje. Allinne yn de brânskildere ramen mochten noch famyljewapens en ôfbylden sjen litte. Yn it skip fan de tsjerke waard in grutte preekstoel boud. It doopfont dat yn de dooptún om de preekstoel hinne stie, stiet tsjintwurdich yn de Der AA-tsjerke.
Toer
Der ha twa foargongers fan de hjoeddeiske toer west. De earste toer wie 30 meter heech en waard yn 1408 troch bliksemynslach ferneatige. De twadde toer út 1452 wie 45 meter heech, mar stoartte al yn 1468 yn, nei alle gedachten wie in de brân de oarsaak dy't trije jier earder ek troch bliksemynslach ûntstien wie. De Martinytoer is de bekendste en mei 96,8 heechste tsjerketoer fan de stêd Grins. De Grinzer befolking neame harren toer d' Olle Grieze, Grinzersk foar "de Alde Grize". Yn de tsjintwurdige foarm datearret de toer fan 1627. Yn dat jier waard de skea út 1577 troch brân oan de toer, dy't doe heger wie, ferholpen. De tredde toer fan de Martinytsjerke waard yn 1553 of 1554 foltôge en stiet oan de westlike kant fan de tsjerke.
Tsjintwurdich gebrûk
Sneins en op kristlike feestdagen wurde yn de tsjerke earetsjinsten fierd. Troch de wike makket de Ryksuniversiteit Grins gebrûk fan de tsjerke foar tentamens en offisjele oangelegenheden. De gemeente Grins hat de tsjerke erkend as in offisjele troulokaasje.
Yn desimber 2011 makke de Stifing Martinytsjerke (Stichting Martinikerk), dy't ferantwurdlik is foar it behear fan de tsjerke, bekend dat se it ûnderhâld fan it gebou net mear opbringe kin en dat de steat fan de tsjerke der net better op wurdt. De ferhier oan tal fan organisaasjes draach mar 10% by fan it nedige bedrag € 100.000 yn 't jier. Meiïnoar is der € 600.000 nedich. Om't de oerheid sûnt 2009 gjin subsydzje mear jout, wol de stifting in berop dwaan op de gemeente Grins. Ek besiket de organisaasje om partikulieren te benaderjen.
Haadoargel
It grutte oargel fan de Martinytsjerke heart mei 53 stimmen ta de bekendste en grutste barokoargels fan de wrâld. It is yn 1691-1692 troch Arp Schnitger boud mei û.o. âldere ûnderdielen út de lette 15e iuw, doe't der yn 1481 in nij oargel yn de tsjerke boud waard nei de foltôging fan de westlike útwreiding fan it tsjerkeskip. Neffens de oerlevering wie Rudolf Agricola, yn dy tiid syndikus fan de stêd, belutsen by it ûntwerp fan dat goatyske ynstrumint, dat nei alle gedachten boud wie troch Johan then Damme út Appingedam.
Ear't Schnitger him mei it oargel dwaande hold hie it al in lange foarskiednis. Yn 1542 ûndergyng it in ferbouwing troch in net by namme bekende oargelmakker, dy't der in renêssânse-oargel fan makke en koart neitiid op é nij troch de út Gint ôfkomstige en yn Grins wurkjende Andreas de Mare. Yn de 17e iuw wiene it Anthonie Verbeeck (1628) en Jan Helman (1685) dy't oan it ynstrumint wurken. It wurk fan Helman wie noch net foltôge doe er ferstoar en dêrom waard Schnitger út Hamburch der by helle om it ôf it sines der oan ta te foegjen. Doe't Schnitger yn 1692 it wurk dien hie, wie it in grutsk barok oargel woarn. Yn 1728-1729 wreide de soan fan Arp Schnitger, Franz Caspar Schnitger, it ynstrumint fierder út. Franz Caspar Schnitger ferstoar ear't it wurk dien wie en it waard yn 1730 ôfmakke troch syn feint Albertus Antoni Hinsz, dy't yn 1739-1740 it front mei fykwurk fan Casper Struiwig fernijde. Dêrnei hawwe ferskate Grinzer oargelbouwers, Nicolaus Anthony Lohman (1808, 1816), Petrus van Oeckelen (1831, 1855, 1867) en Jan Doornbos (1904, 1912), grutte feroarings oanbrocht, wêrtroch't it ynstrumint jimmeroan mear fan it karakter as barok oargel ferlear. Dy ûntjouwing gyng troch oan 1938, doe't J. de Koff út Utert by in rigoereuze modernisearring hast gjin orizjinele oargelpiip oerliet en ek de struktuer fan it ynstrumint feroare.
Yn de jierren 1970 waard Jürgen Ahrend út it Dútske Lier frege om it oargel safolle mooglik werom te bringen yn de steat wêryn't Hinsz en Struiwig it yn 1740 brocht hiene. Inkelde tafoegings dy't weardefol genôch fûn waarden hat Ahrend hanthavene. De restauraasje fan it oargel duorre fan 1976 oant 1984.
Koeroargel
It koeroargel datearret fan 1742 en waard troch Jean-Baptiste Le Picard út Luik boud. It is in posityf fan in oarspronklik twamanualich ynstrumint, dat in plak krige yn it kleaster Sint-Elisabethsdal yn Nunhem (Limburch). Fan 1799 oant 1939 hat it tsjinst dien yn de Sint-Nicolaaskerk fan Heythuysen. Yn 1939 kocht de herfoarme gemeente it ynstrumint oan en sette it yn de Martinytsjerke. Fan 1962 oant 2001 wie it oargel opslein yn ferbân mei de restauraasje fan de tsjerke. Yn 2001 krige it op 'e nij in plak yn it koer fan de Martinytsjerke.
Organisten
Jacob Wilhelm Lustig wie 68 jier lang, nammentlik fan 1728 oant 1796, de fêste organist fan de Martinytsjerke. Wim van Beek, dy't fan 1956 oant 2016 en dus sechtich jier organist wie, helle hast in selde tiidrek. Van Beek makke op it haadoargel in soad opnames op CD's mei muzyk fan û.o. Johann Sebastian Bach.
Beskilderingen
Oan de muorren en it ferwulft is in soad fan de beskildering bewarre bleaun. De âldse muorreskildering stamt út likernôch 1250 en byldet Marije op de troan fan Salomo út. Op it ferwulft binne û.o. florale motiven út de 13e iuw te sjen, mar ek ôfbylden fan hilligen lykas de twilling Kosmas en Damianus, Kristoffel en de Grinzer patroanhilligen Otger en Martinus. De lêste skilderingen datearje út likernôch 1480. Opfallend binne fierders de beskilderingen om it saneamde himelgat. Utsein in tal ôfbylden fan jeiende minsken binne dêr ek karnavaleske figuren te sjen, lykas in bernbiskop. Yn de fjirtjin muorrenissen tusken de arkadebôgen en de ljochtbeuk yn it koer binne renêssânse foarstellings út 1540 út it libben fan Jezus oanbrocht. Nei de reformaasje ferdwûnen de skilderijen ûnder in laach kalk, mar yn 1923 waarden se op 'e nij ûntdutsen en letter restaurearre. It ferwulft yn it skip waard net earder as by de lêste restauraasje bleatlein en restaurearre.
Carel Victor Gerritsen
thumb|200px|Carel Victor Gerritsen Carel Victor Gerritsen (Amersfoort, 2 febrewaris 1850 - Amsterdam, 5 july 1905) wie in Nederlânsk politikus.