cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Slach oan de Urbikus
thumb|right|260px|Kaart fan Jeropa yn [[450]] De slach oan de Urbikus wie op 5 oktober 456 oan de rivier de Urbikus (tsjintwurdich de Tuerto), ticht by de stêd Astorga yn eartiids Romeinske provinsje Gallaecia, it hjoeddeiske Galysje yn noardwest-Spanje. Yn de fjildslach waard in Germaanske stam, de Suëven, folslein ferslein troch in oare Germaanske stam, de Fisigoaten.
Eftergrûn
Yn 409 hienen de Suëven in eigen ryk stifte yn Galysje. Under harren kening Rekjar, sweager fan de Fisigoatyske kening Diderik II, wienen sy út op oermastering fan it hiele Ibearysk skiereilân en foelen it oanswettende Romeinske gebiet (de Romeinske provinsje Hispania Tarraconensis) yn. Diderik frege Rechiar om dêrmei op te hâlden, mar dy luts him dêr neat fan oan.
Ut namme fan de (benei machtleaze) West-Romeinske keizer Avitus marsjearre Diderik dêrnei Spanje yn mei in grut leger fan Fisigoaten, Boergonjers en Franken, en foel de Suëven oan. Yn de fjildslach oan Urbicus moasten de Suëven belies jaan. Kening Rechiar waard letter finzen nommen by Portuscale (no Porto) en deadien.
De slach oan de Urbikus wie it begjin fan de ferovering fan Spanje troch de Fisigoaten. Nei de oerwinning waard it keninkryk fan de Suëven in fazalsteat fan har. It keninkryk fan de Suëven soe noch goed in iuw bestean, oant it 585 foarfêst oermastere waard troch de Fisigoaten en by harren ryk ynlive.
John Lilipaly
Johan Jehosefat (John) Lilipaly (Ihamahu (Nederlânsk-Ynje), 2 juny 1943 – Middelburch, 22 oktober 2022) wie in Nederlânsk politikus. Lilipaly wie lid fan de Partij fan de Arbeid en hast tolve jier lid fan de Twadde Keamer. Lilipaly wie it earste Nederlânske parlemintslid fan Molukske komôf. John Lilipaly is de heit fan de eardere presintatrise Carolijn Lilipaly.
John Lilipaly ferstoar op 22 oktober 2022 yn 'e âldens fan 79 jier oan de gefolgen fan Sykte fan Alzheimer.
Stitswert
thumb|De tsjerke en doarpshaventsje'' Stitswert (Nederlânsk en offisjeel: Stitswerd; Grinslânsk: Stivverd) is it meast súdlike doarp fan de gemeente It Hegelân, yn de provinsje Grinslân. It doarp hat sa'n 120 ynwennners.
It doarp is in wierdedoarp en is ûntstien op in ouwerwâl fan de Fivelboezem. De wierde is noch goed te sjen foar wa't nei it doarp giet oer de tagongsdiken dy't troch it marenlânskip rinne. Dat it noch sichtber is komt foaral trochdat der te min bûten de wierde boud is. Wol is de bewenning sûnt ein 20e iuw in stik minder agrarysk wurden.
De herfoarme tsjerke fan Stitswerd is fan 1225 en hie de hillige Georgius as patroan. It gebou waard ferboud yn 1850 en hat in klok út 1439 yn de dakruter. Yn 1979 rekke it bûten gebrûk. Yn 1991 waard it gebou hersteld en giel ferve oan de bûtenside.
Bysûnder oan dit doarp is ek dat it doarp de heechste postkoade fan Nederlân hat, 9999 XL, oan de Akkemawei. De Knolwei hat fierders de noch hegere, fiktive postkoades 9999 XA, XX, ZA en ZZ.
Kolorado
Kolorado is in steat yn de Feriene Steaten fan Amearika. De haadstêd is Denver. De namme fan Kolorado komt út it Spaansk en betsjut "kleure".
Skiednis
Foardat de Jeropeanen kamen waard Kolorado bewenne troch Yndianestammen as de Ute, Cheyenne en Comanche. Yn 1803 kaam in part yn besit fan de Feriene Steaten wylst de rest nei ôfrin fan de Meksikaans-Amerikaanske Kriich yn hannen fan de FS kaam yn 1848.
Resintere skiednis fan it gebiet is benammen beynfloede troch de Kolorado Gold Rush fan 1859, dy't nei in grutte taname fan de befolking late. In protte delsettings dy't yn dy tiid boud waarden, feroaren letter yn spûkstêdsjes doe't nei ferrin fan tiid it goud oprekke of de merk ynstoarte. Lykwols hawwe guons it oerlibbe as gok- of sky-plak.
Yn 1861 waard it Colorado Territory foarme, mar it stribjen nei statehood soe fertrage wurde troch in twifeljend "Congress". Op 1 augustus 1876 waard Kolorado de 38e steat fan de Feriene Steaten.
Geografy
Kolorado grinzet oan de steaten Wyoming, Nebraska, Kansas, Oklahoma, Nij Meksiko, Arizona en Utah en har oerflakte is 269.837 km² grut wêrby it eksakt rjochthoekich is. Troch de kromming fan de ierde is lykwols de súdgrins in myl of wat langer as de noardgrins. Trochstrings leit de steat 2073 meter boppe seenivo. It heechste punt is de top fan Mount Elbert (4399 m).
It eastlike part fan Kolorado heart ta de Grutte Flakten, wylst it westen dominearre wurdt troch de Rocky Mountains. Hjir ûntspringe grutte rivieren as de Kolorado en de Rio Grande. It meastepart fan de ynwenners wennet lâns de eastrâne fan de Rockies, yn in smelle stripe dy't de Front Range neamd wurdt, wêr't troch de noard-súd highway I-25 trochhinne rint.
Nasjonale parken
Colorado kent parken dy't troch de Nasjonal Park Service beheard wurde.
Klimaat
Kolorado beskikt foaral oer in drûch klimaat. Benammen it easten is skrok mei sawat 300 dagen sinne. It meastepart fan de delslach falt yn de foarm fan snie, rein is seldsum. Yn de bergen falt by 't winter wol in protte snie. Yn de winter is it yn treflik gebiet om te skyen. Mar it wetter floeit ôf nei it westen ta.
Nijsgjirrichheden
Yn de bergen by Colorado Springs, de Cheyenne Mountain stiet de NORAD-bunker. It stêdsje South Park út de tekentelsjerige mei deselde namme leit yn Kolorado. De soaprige Dynasty spile him ôf yn Denver.
Tucson
Tucson (útspr.: ['tu:sɒn], likernôch: " tûû -s'n") is in stêd yn it súdlik part fan 'e Amerikaanske steat Arizona, 97 km benoarden de Meksikaanske grins. It is it haadplak fan Pima County, en de twadde stêd fan Arizona, nei de steatshaadstêd Phoenix, dy't 217 km op nei it noardwesten leit. De beneaming Tucson komt fan 'e namme dy't de lânseigen Papago-Yndianen foar de krite hiene: Cuk Ṣon (útspr.: [ʧʊk ʂɔ:n], "tsjok sjôn"), dat "[oan 'e] foet fan 'e swarte [heuvel]" betsjut, ferwizend nei it fulkanysk berchtme fuort bûten de stêd. Neffens in offisjele skatting út 2011 hie Tucson doe krapoan 525.000 ynwenners; as alle foarstêden, lykas Oro Valley, Marana en South Tucson, en ek de oangroeide agglomeraasje fan Nogales meirekkene wurde, komt it ynwennertal fan Tucson as stêdekloft hast 1 miljoen benei.
Skiednis
De krite fan Tucson wurdt al teminsten 12.000 bewenne. De ierste minsken dêre wiene mooglik de Paleo-Yndianen wêrfan't fêststie dat se om 10.000 f.Kr. hinne yn it gebiet omhúsmannen. By resinte archeologyske opgravings oan 'e rivier de Santa Cruz is in doarp fan om 2100 f.Kr. hinne bleatlein wurden. De alluviale flakte fan 'e Santa Cruz waard tusken 1200 f.Kr. en 150 n.Kr. ekstinsive lânbou op bedreaun. Dêrby waard in stelsel fan yrrigaasjekanalen oanlein om it boulân mei mais, beane en oare gewaaksen te befloeien. Tusken 600 en 1450 hearde de krite om Tucson hinne ta it kearngebiet dat troch de Hohokam-kultuer behearske waard.
Yn 1699 besocht de Spaanske jezuyt Eusebio Fransisko Kino it gebiet, en stifte der in missypost, de Missión San Xavier del Bac. Op 20 augustus 1775 waard der likernôch 11 km súdliker ûnder lieding fan Hugo O'Conor in militêr fort oanlein, it Presidio San Agustín del Tucsón, dêr't al rillegau in delsettinkje om hinne groeide dat Tucsón kaam te hjitten. Yn 'e Spaanske tiid wiene der geregeldwei ynfallen fan 'e Apachen, dy't ta fûleindige gefjochten yn ít gebiet laten. Tanksij it fort wist de delsetting lykwols te oerlibjen, en nei't de Spaanske koloanje Nij-Spanje yn 1821 ûnôfhinklik waard fan it memmelân, kaam Tucson by it nije Meksiko te hearren. Yn 'e Meksikaansk-Amerikaanske Oarloch (1845-1848) waard Tucson ynnommen troch it Mormoanske Bataljon, dat foar de Feriene Steaten focht, mar nei't yn 1848 it Ferdrach fan Guadelupe Hidalgo sletten wie, wêrby't Meksiko frijwol it hiele tsjintwurdige Amerikaanske Súdwesten oan 'e Feriene Steaten ôfstean moast, waard Tucson mei omkriten weromjûn. Pas yn 1853 kaam Tucson troch de Gadsden-oankeap dochs noch yn Amerikaansk besit.
Yn 'e Amerikaanske Boargeroarloch funksjonearre Tucson in hoartsje as de westlike haadstêd fan it Konfederearre Arizona-territoarium (de eastlike haadstêd wie Mesilla). Yn 1862 waarden de Súdliken troch de Kalifornyske Kolonne út Arizona en Nij-Meksiko ferdreaun. Neitiid makke Arizona fan 1863 ôf diel út fan it Nij-Meksiko-territoarium, oant dat yn 1867 opspjalte waard yn in lytser Nij-Meksiko-territoarium en in nij Arizona-territoarium. Fan 1867 oant 1877 wie Tucson fan dat lêste gebiet de haadstêd, al krige it pas yn 1877 offisjeel de status fan stêd. Fan 'e 1850-er jierren oant 1886, doe't it opperhaad Geronimo einlings en te'n lêsten twongen wie de striid op te jaan, hiene Tucson en omkriten slim te lijen ûnder oanfallen fan 'e Apachen (al hiene de Apachen teminsten like slim te lijen ûnder de oanfallen fan 'e blanke kolonisten út Tucson en omkriten). Oan 'e eastkant fan 'e stêd waard dêrom nei de Boargeroarloch Fort Lowell oanlein.
Yn 1885 waard yn Tucson de Universiteit fan Arizona stifte, dat letter ien fan 'e wichtichste ynstituten wurde soe foar de pleatslike ekonomy. Tsjin 1900 hie de stêd likernôch 7.500 ynwenners. Nei de Earste Wrâldoarloch setten in protte Amerikaanske feteranen har yn Tucson nei wenjen dy't oan it Westlik Front oan gifgas bleatsteld wiene, fanwegen de skjinne drûge lucht. Teffens waard der fan oerheidswegen in feteranesikehûs oanlein. Nei de Twadde Wrâldoarloch folge op 'e nij in ynfluks fan âld-militêren, sij it diskear net fanwegen sûnensswierrichheden. Sûnt yn 'e jierren fyftich airconditioning beskikber kaam, waard de stêd hielendal in populêr fêstigingsplak, en ferfearen almar mear lju nei Tucson mei syn hjitte klimaat. De befolking woeks tusken 1950 en 1960 oan fan 45.000 oant 213.000.
Ekonomy
De ekonomy fan Tucson stipet hjoed de dei fral op 'e tsjinstesektor en it heger ûnderwiis. Dêrby spilet benammen de Universiteit fan Arizona in grutte rol, dy't de op ien nei grutste wurkjouwer yn 'e stêd is. De Loftmachtbasis Davis-Monthan, dy't oan 'e súdeastlike râne fan Tucson leit, ferskaft de stêd ek in protte wurkgelegenheid, en datselde jildt foar de Tohono O'odham Nation, ien fan 'e grutste federaal erkende Yndianestammen yn it Súdwesten, wa har reservaat oft bewesten Tucson leit ("Tohono O'odham" is de namme dy't de Papago foar harrensels brûke).
Klimaat
Tucson hat in woastynklimaat, mei gleonhjitte simmers en mylde winters. Om't it heger leit, is it der hast altiten koeler en wieter as yn Phoenix, de oare grutte stêd yn 'e steat Arizona. De koelste moanne is desimber, mei in trochsneed temperatuer oerdeis fan 18,3 °C; yn 'e hjitste moanne, juny, is it oerdeis yn trochsneed 38 °C. Rekôrtemperatueren wiene 46 °C op 19 juny 1960 en –14 °C op 7 jannewaris 1913. Hoewol't Tucson jiers trochstrings dochs noch 293,6 mm delslach kriget (ynkl. oardel sm snie ferdield oer de hiele winter), ferdampt dat te fluch om troch de grûn opnommen te wurden (fral yn it moessonseizoen, dat fan july oant begjin septimber duorret), sadat de stêd dochs ta de woastynklimaatsône rekkene wurdt.
Nije Tsjerke (Katwyk oan See)
De Nije Tsjerke (Nederlânsk: Nieuwe Kerk) is in herfoarme tsjerke oan de Foarstrjitte yn Katwyk oan See. De tsjerke is in ûntwerp fan de arsjitekt H.J. Jesse (1860–1943) út Leien, it wie syn earste wurk. De herfoarme gemeente fan Katwyk is oansletten by de Protestanske Tsjerke yn Nederlân.
Skiednis
Doe't de Andréastsjerke te lyts waard ûntstie der needsaak foar de bou fan in gruttere nije tsjerke. De gemeente liet al yn 1850 plannen foar de bou fan in nije tsjerke yn him omgean, mar pas yn 1883 waard der socht nei in geskikt plak foar de nijbou. De tsjerkfâldij skreau in priisfraach foar in nij ûntwerp út en krige 53 ynstjoeringen. Hja keazen foar it ûntwerp fan H.J. Jesse. Yn 1885 sette de bou út ein, de earste stien waard lein troch barones Van Wassenaer van Catwijck en de tsjerke koe yn 1887 yn gebrûk nommen wurde. Tsjintwurdich is de tsjerke in ryksmonumint en de toer heart ta de heechste bouwurken fan it doarp. De toer is fanôf de hoanne likernôch 51 meter heech.
Arsjitekt Jesse liet in brede krústsjerke yn de styl fan de neorenêssânse bouwe. Ynearsten hiene der maksimaal 1500 minsken plak, letter is de kapasiteit tanommen ta 2000 sitplakken, ek al binne der ek tallen fan 2200 neamd. De tsjerke bestiet út twa brede, koarte skippen en in lang dwersskip. De úteinlike boukosten wiene twa kear sa heech as begrutte.
Yn de klokkestoel fan de ynboude toer hingje in klok fan W. Wegewaert út 1594 mei in diameter fan 120,3 sintimeter en in klok dy't getten is yn 1857 en in diameter hat fan 45,5 sintimeter. It ynterieur komt oerien mei in tradisjoneel protestansk tsjerkeynterieur.
Oargel
It oargel fan de Nije Tsjerke waard yn de jierren 1981-1983 boud troch oargelbouwer Jan van den Heuvel út Doardt. It ynstrumint is neffens it meganysk sleepladesysteem boud en stiet efter it histoaryske front fan it Nolting-oargel út 1822, dat op oanwizing en ûnder tafersjoch fan de Rykstsjinst foar Monumintesoarch folslein restaurearre waard. De tachtich registers binne ferdield oer fjouwer manualen en pedaal en dêrmei is it it op twa nei grutste oargel fan it lân. Allinne de oargels fan de Laurenstsjerke yn Rotterdam en de Bavobasilyk fan Haarlim binne noch grutter.
Op technysk en artistyk mêd fûn in oriïntaasje plak neffens de begjinsels fan de Frânske oargelbouwer Aristide Cavaillé-Coll (1811–1899). It tal registers fan it posityf heart ta it grutste tal fan de wrâld.
Sang
Yn de herfoarme gemeente binne twa streamings dy't de tsjerke brûke: de Konfesjonele Feriening en it Grifformearde Bûn. Beide streamings sjonge út de Psalmberiming fan 1773 en de 12 iennige gesangen. De Konfesjonele Feriening makket dêrnjonken ek gebrûk fan de gesangenbondel út 1938. Dêrnjonken wurdt der by de Grifformearde Bûn net-ritmysk songen en by de Konfesjonele Feriening ritmysk. De tsjinsten fan it Grifformearde Bûn steane yn de befinelik-grifformearde tradysje.
Sûnt 1994 wurdt der ien- of twaris yn 't jier yn de Nije Tsjerke in sjongjûn foar manlju organisearre. Trochhinne sjonge dan 2000 manlju yn de tsjerke en om't it koar dan fakentiden yn de dooptún is, kin dat tal wol 2.200 helje. Fan de sjongjûn wurdt alle kearen in cd makke.
Douwe Geales Galema
Douwe Geales Galema (? - Frjentsjer, 8 oktober 1505) wie in Fryske haadling.
Skiednis
Douwe Galema wenne te Akkrum op de famyljestate. Hy wie in soan fan Gale Galema en Tryn Douwes fan Harinksma. Hy wie in broer fan Yge Galema. Yn 1492 slút er him oan by it ferbûn fan de Sânwâlden mei Grins. Hy wie Fetkeaper en yn 1494 mei oaren tsjin de beneaming fan Juw Dekema as potestaat fan Fryslân (GsvD-98).
Fuotbal op de Olympyske Simmerspullen
right|100px|right Fuotbal is ien fan de sporten dy't op de Olympyske Simmerspullen beoefene.
Douwe Geales Galema
Skiednis
Douwe Galema waard yn 1501 as ien fan de wichtichste tsjinstanners fan it Saksyske bewâld finzen set yn Frjentsjer en neffens it "Dootboeck" waard hy dêr op 8 oktober 1501 ûnthalze op lêst fan de Saksen (sjoch ek GJB 1981-83). Syn soan Sikke Douwes Galema boaske mei Jets, dochter fan Take Obbema, fan de Skieringer partij.
Fuotbal op de Olympyske Simmerspullen
Skiednis
It Fuotbal stie tidens de Spullen fan 1900 yn Parys foar it earst op it programma. en Alline tidens de Spullen fan 1932 yn Los Angeles stie it net op it programma. It frouljesfuotbal stiet sûnt se Spullen fan 1996 yn Atlanta op it programma fan de Simmerspullen.
Sûnt de kwalifikaasje foar de Olympyske Spullen fan 1992 jildt foar manlju dat se op 1 jannewaris fan it olympysk jier maksimaal 23 jier âld wêze meie. By de de Olympyske Simmerspullen sels meie trije spilers âlder as 23 jier diel útmeitsje fan de fuotbalseleksje. Foar froulju jilde by de earste twa edysjes (1996 en 2000) dat de spylsters minimaal sechstjin jier âld wêze moasten. Dy bepaling is dêrnei ôfskaft, sadat foar froulju gjin beheiningen mear jilde.
Medaljespegel
De top-10 fan lannen dy't by it fuotbal medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen. Bywurke oant en mei 2020
Follybalferiening DoskoActa
By DoskoActa kinne leden fan jong oant âld telâne. Bern dy't op 'e basisskoalle sitte, kinne by de feriening oan it saneamde Cool Moves Volley (CMV) dwaan, in oanpaste foarm wêrby't harren stapsgewiis, ferdield oer seis oprinnende nivo's (1 o/m 6), it follybalspul oanleard wurdt. De jongerein fanôf it fuortset ûnderwiis spilet de 'normale' foarm fan follybal, ferdield oer trije leeftydskategoryen (A o/m C).
Folwoeksenen kinne by DoskoActa ek oan kompetysjefollybal dwaan, dêr't de klup ferskate teams foar hat. Alle tiims wurde begelaat troch treners en coaches. Foar ferfier fan jeugdspilers fan en nei wedstriden en foar it waskjen fan 'e sporttenu's wurdt in berop dien op 'e âlden. De feriening telt lykwols ek in grutte groep folwoeksenen dy't allinnich op 'e moandeitejûnen delkomme om te follyballen as foarm fan ferdivedaasje, en hielendal net oan wedstriden meidogge.
Dietrich Mateschitz
Dietrich Mateschitz (Sankt Marein im Mürztal, 20 maaie 1944 - Salzburg, 22 oktober 2022) wie in Eastenryksk ûndernimmer en mei oprjochter fan Red Bull.
Karriêre
Mateschitz studearre yn 1972 ôf oan de Wirtschaftsuniversität Wien mei in marketingdiploma. Hy wurke nei syn stúdzje foar Unilever foardat er oerstapte nei Blendax, in Dútsk kosmetikabedriuw dat eigendom is fan Procter & Gamble. Yn 1984 rjochte Mateschitz Red Bull GmbH op tegearre mei Chaleo Yoovidhya. dizze Taiske ûndernimmer wie de oarspronklike betinker fan it drankje Krating Daeng wat Reade Bolle betsjuttet. Mateschitz besiet oant syn ferstjerren 49% fan de oandielen yn Red Bull GmbH, de restearjende 51% fan de Red Bull-oandielen is yn hannen fan de Taiske familje fan de yn 2012 ferstoarne Yoovidhya. Mateschitz rjochte in eigen produksje- en mediahûs op om sporteveneminten te ferslaan. Bygelyks yn 2012 stjoerden se op YouTube it Red Bull Stratos projekt út wêrby't Felix Baumgartner skydivede op 39 kilometer hichte. Hy sponsore ek faak lytsere, minder bekende sporten lykas triatlon mixed relay, surfen, skateboarden of muorreklimmen, wêrtroch't se mear media-oandacht krigen, ek yn de klassike media. Yn 2005 ynvestearre Mateschitz yn 'e autosport mei syn bedriuw Red Bull troch it Britske team Jaguar te keapjen. Earder yn de jierren 90 wie hy mei Red Bull al sponsor by Sauber. It Red Bull Racing-team wûn de meardere kearen de wrâldtitel yn de Formule 1. Ek yn 2005 kocht Mateschitz de Eastenrykse earsteklasser Austria Salzburg en sette yn 2009 in Dútske fuotbalploech útein yn Leipzig dat mei fiif promoasjes yn sân jier tiit nei de Bundesliga gie yn 2016. Troch de ynvestearrings fan syn bedriuw waarden Red Bull Salzburg en RasenballSport Leipzig Jeropeeske subtoppers.
Mateschitz ferstoar op 22 oktober 2022, yn 'e aldens fan 78 jier oan 'e gefolgen fan alfleisklierkanker.
Strjitte fan Drake
thumb|left|250px|Kaap Hoarn thumb|left|250px| De Strjitte fan Drake of Drakestrjitte (Spaansk: Mar de Hoces) is in seestrjitte tusken de súdpunt fan Súd-Amearika, Kaap Hoarn en Antarktika. Hy ferbynt de Atlantyske Oseaan (Skotiasee) mei de Grutte Oseaan en heart ta de Súdlike Oseaan. It wetter is neamd nei de Britske seefarder en piraat Sir Francis Drake.
It seegebiet waard foar it earst befearn troch Willem Cornelis Schouten op it skip de Eendracht yn 1616, dy't ek Strjitte Le Maire befoer en ferneamde. De Strjitte fan Drake is 800 km breed en hat mar in pear eilannen, de Diëgo-Ramirez-eilannen, wat it de Antarktyske sirkumpolêre stream de mooglikheid jout de hiele wrâld om te gean. It is faak stoarmwaar yn de strjitte, en troch de hege weagen is it dêr dreech farren.
De oare twa passaazjes om Kaap Hoarn, it Beaglekanaal en Strjitte fan Magelhaan, hinne binne frijwat nau, en litte mar in bytsje romte om te manoevrearjen, benammen foar sylboaten. Dêrom kieze dy faak foar de Drakestrjitte dêr't se de romte hawwe, netsjinsteande de rûge seeën dêre. It gebiet hat in rike fauna. Walvisken, dolfinen, mar ek fûgels sa as albatrossen of pinguins hâlde dêr ta.
Force of Nature
"Force of Nature" of "Forces of Nature" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:
Sjoerd Bonga (keunstner)
Sjoerd Bonga (Dokkum, 28 juny 1794 - Marsum, 14 april 1865) wie in topografysk tekener en keunstskilder. Sjoerd Bonga wie in soan fan lânskipsskilder Jacob Simens Bonga, dy't him ek ûnderrjocht jûn hat yn tekenjen en skilderjen. Bonga wurke yn Ljouwert yn in tiid dat in soad states en stinzen ferlern gienen en der ferlet fan ôfbylden fan dy huzen wie. Lykas oare tekeners yn de 19e iuw tekene en akwarellearre er besteande gebouwen, mar ek neffens âlde ôfbylden fan al ferdwûne huzen.
Santa Clarita (Kalifornje)
Santa Clarita is stêd yn it suden fan 'e Amerikaanske steat Kalifornje en in foarstêd fan Los Angeles. Santa Clarita waard yn 1987 foarme troch de ferraning fan fjouwer lytsere plakken yn 'e Santa Claritadelling. Sawol de delling as de stêd is ferneamd nei de rivier de Santa Clara. Neffens gegevens fan 'e folkstelling fan 2020 hie de stêd dat jiers krapoan 229.000 ynwenners. Dêrmei is Santa Clarita de op twa nei grutste stêd yn Los Angeles County, nei Los Angeles sels en Long Beach.
Namme
Santa Clarita is Spaansk foar "Lytse Sinte-Klaar" of "Sinte-Klaarke". De stêd is ferneamd nei de rivier de Santa Clara, dy't sels troch Spaanske ûntdekkingsreizgers oarspronklik wer ferneamd waard nei de hillige Klara fan Assisi. Oan 'e namme fan Santa Clarita waard de ferlytsingsfoarm "-it-" tafoege om 'e stêd te ûnderskieden fan it al besteande plak Santa Clara, yn Noardlik Kalifornje. Krektsa ûnderskiedt ek de Santa Claritadelling, dêr't de stêd yn leit, him fan 'e Santa Claradelling yn Noardlik Kalifornje.
Geografy
Santa Clarita leit yn Súdlik Kalifornje, op in ôfstân fan likernôch 48 km noardwestlik fan it sintrum fan Los Angeles, dêr't it in foarstêd fan is. De stêd beslacht in oerflak fan 183,4 km², wêrfan't mar 1 hektare út oerflaktewetter bestiet. Dat is foar it meastepart de rivier de Santa Clara, dy't fan it easten nei it westen troch de midden fan 'e stêd streamt. Santa Clarita leit yn (en beslacht in grut part fan) 'e Santa Claritadelling, dy't yn it easten begrinzge wurdt troch it San Gabrielberchtme, yn it noarden troch it Sierra Pelonaberchtme, en yn it westen en suden troch it Santa Susanaberchtme. Dy trije berchrêgen meitsje allegearre diel út fan 'e Oerdwerse Berchtmen (Transverse Ranges). Fuort besuden Santa Clarita leit de Newhallpas dy't tagong jout ta de San Fernandodelling oan 'e súdkant fan it Santa Susanaberchtme. Dêr lizze de noardlikste wiken fan Los Angeles, te witten: Granada Hills en Sylmar. Oan 'e noard- en eastkant grinzget Santa Clarita oan it Nasjonaal Wâld Angeles, in beskerme natoergebiet mei de status fan in nasjonaal wâld.
Prehistoarje
Ear't de earste Jeropeänen de krite berikten, waard de Santa Claritadelling al milennia lang bewenne troch Yndiaanske folken. De âldste bewizen fan bewenning fan it gebiet dy't by argeologyske opgravings opdold binne, datearje fan likernôch 3000 f.Kr. De lêste lânseigen bewenners fan 'e delling wiene de Tataviam, dy't har der omtrint it jier 450 nei wenjen setten nei't se de Sjûmasj, dy't der earder wenne hiene, yn 'e rjochting fan 'e kust fan 'e Stille Oseaan ferdreaun hiene. Tsjin 'e tiid dat de ierste Spaanske ûntdekkingsreizgers de delling yn 'e santjinde iuw berikten, leine der likernôch tweintich Tataviam-delsettings.
Iere kolonisaasje
Yn 1848 kaam de Santa Claritadelling mei de rest fan Opperkalifornje nei de Meksikaansk-Amerikaanske Oarloch yn 'e hannen fan 'e Feriene Steaten. Fan 1858 oant 1861 lei de delling op 'e postkoetsrûte fan 'e Butterfield Overland Mail, dy't twa haltes yn 'e krite fêstige. Om dyselde snuorje hinne kaam hast alle lân yn 'e Santa Claritadelling yn 'e hannen fan 'e rike ûndernimmer Henry Mayo Newhall, dy't der in ranch stifte en in delsetting dy't nei syn berteplak yn Massachusetts Saugus kaam te hjitten. Nei syn ferstjerren yn 1883 holden syn erven fia de Newhall Land and Farming Company tafersjoch oer de ûntginning fan 'e Santa Claritadelling en de fêstiging fan trije oare doarpen: Newhall, Canyon Country en, úteinlik, Valencia.
Wouter Olde Heuvel
Wouter Olde Heuvel (Losser, 18 augustus 1986) is in earder Nederlânsk reedrider.
Santa Clarita (Kalifornje)
Iere kolonisaasje
Yn 1876 waard it San Joaquindellingspoar fan 'e Southern Pacific Railroad troch de Santa Claritadelling oanlein. Charles Crocker, de algemien direkteur fan dy spoarweimaatskippij, hammere op 5 septimber fan dat jier de seremoniële lêste spiker te plak, wêrmei't Los Angeles foar it earst op it Amerikaanske nasjonale spoarnet oansletten waard. Datselde jiers waard yn 'e Santa Claritadelling ierdoalje fûn troch de Frânske ymmigrant Chales Alexandre Mentry by it nei him ferneamde Mentryville (no in spûkstêd). Te Newhall waard doe de Pioneer Oaljeraffinaderij boud, de earste libbensfetbere ierdoaljeraffinaderij yn Kalifornje (no in monumint dat opnommen is yn it Amerikaanske Nasjonaal Register fan Histoaryske Plakken).
Wouter Olde Heuvel
Olde Heuvel die sân kear mei oan it Wrâldkampioenskip allround en seis kear oan it Europeesk kampioenskip allround. Hy waard by dizze kampioenskippen ien kear tredde op it EK allround. Wouter Olde Heuvel waard al twa kear Nederlânsk kampioen allround. Olde Heuvel kampte by syn karriêre mei blessueren oan syn, knibbel, heupe en ljisk, yn 2016 stopte Olde Heuvel mei fanwegen dizze blessueren mei reedriden op heech nivo.
Santa Clarita (Kalifornje)
Tweintichste iuw
Yn 'e iere tweintichste iuw waard de Santa Claritadelling ûntdutsen troch de grutte filmstudio's fan Hollywood, dy't der ferskate filmranches fêstigen foar it ferrjochtsjen fan opnamen yn 'e iepen loft.
Op 'e iere moarn fan 12 maart 1928 wie de Santa Claritadelling it toaniel fan 'e op ien nei deadlikste ramp út 'e skiednis fan Kalifornje, wêrby't de St. Franciskeardaam beswiek, sadat in tsûnamy fan 43 m heech en 3,2 km breed alles yn syn paad ferwoastge. Tsjin 'e tiid dat de floedweach fiif oeren letter by Ventura de Stille Oseaan berikte, wiene der 411 deaden fallen. Yn 'e neisleep waarden guon publike gebouwen yn Newhall yn gebrûk nommen as provisoaryske mortuaria. Op 27 desimber 1936 waard de delling troffen troch in twadde ramp, doe't United Airlines-trip 34 yn Rice Canyon by Newhall tsjin in heuveltop oan fleach mei ferlies fan it libben fan alle 12 ynsittenden.
Op 5 april 1970 waarden by in benzinestasjon yn Valencia fjouwer plysjes fan 'e Kalifornyske Snelweipatrûlje (CHP) deasketten troch twa swierbewapene kriminelen. Mei't Valencia doe noch mar kwealk ûntwikkele wie, kaam it foarfal bekend te stean as it Newhallynsidint. Ien fan 'e dieders begie selsmoard foar't er arrestearre wurde koe; de oare waard feroardiele ta libbenslange finzenisstraf. Neitiid waarden de plysjetsjinsten yn Kalifornje standert tarist mei kûgelfrije festen. Op 'e iere moarn fan 23 july 1982 stoarte in helikopter del yn Indian Dunes, in ferdivedaasjepark yn Valencia, by de opnamen fan 'e film Twilight Zone: The Movie. Dêrby kamen trije minsken om.
Oprjochting fan Santa Clarita en lêste desennia
Yn 1987 waarden Saugus, Newhall, Canyon Country en Valencia gearfoege ta ien nije stêd, dy't Santa Clarita kaam te hjitten. Dy namme fersloech by in referindum ûnder de befolking de oare gadingmakkers City of the Canyons en La Mancha. Yn 1990 joech de Amerikaanske federale oerheid in fergunning ôf oan it bedriuw Cemex om foar tonnen oan sân en grint ôf te graven yn Soledad Canyon, fuort beëasten Santa Clarita, by it Nasjonaal Wâld Angeles, in beskerme natoergebiet. De gemeente Santa Clarita focht hast tritich jier lang om dat tsjin te kearen en waard úteinlik yn 2019 troch de rjochter definityf yn it gelyk steld.
Yn 1994 waard Santa Clarita slim troffen troch de ierdbeving fan Northridge. In fiadukt by de Newhallpas stoarte yn, mei as gefolch dat de Sierra Highway de iennichste rûte yn en út 'e Santa Claritadelling waard. Doe't dy koarte tiid letter ek ôfsletten waard, wiene de bewenners fan 'e delling folslein op harsels oanwiisd. De rivier de Santa Clara wie troch de gefolgen fan 'e ierdbeving fersmoarge rekke mei oalje en de elektrisiteit foel út. De Nasjonale Garde fan Kalifornje waard nei de delling stjoerd om 'e oarder te hanthavenjen. De úteinlike skea fan 'e ierdbeving bedroech yn Santa Clarita nei skatting $76,8 miljoen.
Op 14 novimber 2019 fûn der op 'e Saugus High School yn Santa Clarita in sjitpartij plak, wêrby't in learling, de sechstjinjierrige Nathaniel Berhow, mei in semy-automatysk pistoal om him hinne skeat. Hy deade dêrby twa oare learlingen en ferwûne nochris trije, foar't er mei syn wapen selsmoard begie.
Ekonomy
De grutste wurkjouwer yn Santa Clarita is it ferdivedaasjepark Six Flags Magic Mountain, dat krekt bûten de beboude kom leit en in oerflak beslacht fan 105 ha. It park gie iepen yn 1971 en is sûnt 1979 eigendom fan Six Flags. It draacht 3.200 banen by oan 'e pleatslike ekonomy. De op ien nei grutste wurkjouwer fan 'e stêd is mei 2.100 banen Princess Cruises, ien fan wichtichste cruisemaatskippijen fan 'e Feriene Steaten, wêrfan't it haadkertier yn Santa Clarita fêstige is.
Ek ekonomysk wichtich binne de ferskate filmranches om 'e stêd hinne, lykas de Golden Oak Ranch fan Disney en de Melody Ranch Studio, dy't privaat eigendom is. Dêr waarden histoarysk en wurde noch altyd in protte produksjes opnommen, lykas de films Fire Down Below (1997), Pirates of the Caribbean: At World's End (2007), Django Unchained (2012) en Pete's Dragon (2016), en de tillefyzjesearjes NCIS en 24.
Susterstêden
Santa Clarita hat twa susterstêden:
Demografy
Neffens gegevens fan it Amerikaanske Folkstellingsburo op grûn fan 'e folkstelling fan 2020 hie Santa Clarita doe in befolking fan 228.673 minsken. De befolkingstichtens bedroech 1.246,9 minsken de km². Sa't yn 'e ûndersteande tabel sjoen wurde kin, is de histoaryske befolkingsûntwikkeling fan 'e stêd (en de fjouwer plakken dêr't de stêd út fuortkomt) yn 'e tweintichste iuw razenfluch ferrûn.
Neffens gegevens fan 'e folkstelling fan 2010 wie doe fan 'e befolking fan Santa Clarita 9,6% âlder as 65 jier en 26,2% jonger as 18 jier. Fierders bestie 19,6% fan 'e húshâldings út ien persoan, wylst 9,5% fan 'e befolking ûnder de earmoedegrins libbe. Dat lêste sifer wie yn 2020 omleech gien nei 9,2%.
Wat de etnyske opbou fan 'e befolking oangiet, dy wie yn 2020 sa: 44,5% blanken; 34,4% Latino's; 11,7% Aziaten; 4,0% swarten; 0,2% Yndianen; 0,1% Polyneziërs, Melaneziërs en Mikroneziërs; 5,1% oaren of fan mingd etnysk komôf. Fan 'e Aziaten wiene de grutste groepen Filipino's, Koreänen, Ynjers, Sinezen, Japanners en Fjetnamezen (yn dy folchoarder).
Op it mêd fan religy bestie yn 2021 50,5% fan 'e befolking fan Santa Clarita út oanhingers fan it kristendom. Oare godstsjinsten wiene it joadendom (1,1%), de islaam (0,7%) en de Eastaziatyske religyen (1,1%), lykas boedisme, taoïsme en konfusianisme. Fan 'e kristenen bestie 37% fan 'e totale befolking fan Santa Clarita út leden fan 'e Roomsk-Katolike Tsjerke, 2% út baptisten, 1,8% út pinksterkristenen, 1,6% út mormoanen, 1,2% út metodisten en 5,2% út oaren.
Klimaat
Santa Clarita hat in Mediterraan klimaat, mei hjitte, tige drûge simmers en tige mylde winters mei tuskenbeiden delslach. Yn augustus, de waarmste moanne, is de trochsneed temperatuer oerdeis 34,9 °C, en yn jannewaris, de kâldste moanne, is dat 17,6 °C. It waarmterekôr yn Santa Clarita waard fêstige op 6 septimber 2020, doe't de termometer de 46 °C oantikke. De stêd kriget jiers trochinoar 366 mm delslach, dy't oer it algemien fan desimber oant en mei maart falt. Snie is seldsum, mar kin winterdeis by hiele lytse bytsjes falle, wêrnei't it daliks wer fuortteit. Troch de drûchte stiet de Santa Claritadelling it grutste part fan it jier faai foar natoerbrannen. Yn 2007, 2016, 2017 en 2019 baarnden grutte, ûnbewenne dielen fan 'e delling ôf.
Jouster Wettertoer
De wettertoer hat in hichte fan 30,3 meter, in wetterreservoir fan 150 m3 en bestiet út in betonskelet mei bakstien der tusken.
It Hannemahûs
thumb|Hannemahûs It Hannemahûs is it Harnzer gemeentemuseum yn in patrysjershûs yn it sintrum fan Harns.
Skiednis
Yn 1744 beluts de keapman Sjoerd Hannema it hûs, nei syn houlik mei Liesbet Scheltema. Hy liet in nije foargevel bouwe. Dy klokgevel markearret noch altyd it rjochtergedielte fan it gebou.
In oar famyljelid, Sjoerd Jacobus Hannema, liet yn 1825 it linkergedielte fan it hûs bouwe, dat in listgevel krige. Leendert Jacobus Hannema wie de lêste telch út dit Harnzer keapmanslaach dy't it hûs bewenne. Yn 1957 rjochte hy in diel fan syn hûs yn as museum. Hy stoar yn 1964 en legatearre it hûs oan de gemeente Harns, dy't neffens de wilsbeskikking it museum fuortsette.
It hiele hûs waard doe as museum ynrjochte. Sûnt dy tiid wurde der objekten sammele en tentoansteld dy't nau ferbûn binne mei de skiednis en de keunstskiednis fan Harns, lykas Harnzer tichel- en ierdewurk, maritime foarwerpen, iuwenâlde skilderijen (ûnder oare fan 'Granida en Daifilo' fan Jacob Adriaensz Backer), foto's, sulverwurk, ferskate âlde dokuminten en meubels. Der is ek in Simon Vestdijkkeamer. Yn dy keamer is, neist in tal oare saken dy't mei de skriuwer te krijen hawwe, syn folsleine wurk yn earste printingen te sjen. Syn bertestêd spilet ûnder de namme 'Lahringen' yn ferskate boeken in sintrale rol. It grutste part fan It Hannemahuis hat in fêste opstelling. Dêrneist wurde geregeldwei tentoanstellingen organisearre fan inoar ûntrinnende soarten.
Associated Press
De Associated Press (letterlik: "Feriene Parse"), ornaris ôfkoarte ta AP, is in Amerikaansk parseburo wêrfan't it haadkantoar yn New York fêstige is. It waard oprjochte yn 1846 en hat de foarm fan in not-for-profit-koöperaasje. AP is ien fan 'e trije grutste en ynfloedrykste parseburo's fan 'e wrâld, yn 'e mande mei it Britske Reuters en it Frânske AFP. AP hat korrespondinten yn frijwol alle lannen en territoaria fan 'e wrâld, en leveret nijs oan 1.300 kranten, radiostjoerders en tillefyzjenetwurken (teljier: 2016). AP hat anno 2023 56 kear de prestizjeuze Pulitzerpriis wûn, wêrfan 34 kear foar fotografy. It parseburo stiet ek bekend om syn útjefte AP Stylebook, in list mei stylregels foar it skriuwen fan sjoernalistike artikels, dat rûnom brûkt wurdt.
Skiednis
De Associated Press waard oprjochte op 22 maaie 1846 troch fiif deiblêden út New York, sadat se mei-inoar de hege kosten drage koene foar it ferslachdwaan oer de Meksikaansk-Amerikaanske Oarloch. De koöperaasje kaam út 'e koker fan Moses Yale Beach (1800-1868), de haadredakteur fan 'e The Sun. De fiif oprjochtsjende kranten wiene, njonken The Sun, de New York Herald, de New York Courier and Enquirer, The Journal of Commerce en de New York Evening Express. Party histoarisy binne fan tinken dat de New-York Tribune it sechsde oprjochtsjende deiblêd wie, mei't út offisjele dokuminten blykt dat dy krante yn 1849 lid wie fan AP, wylst der gjin inkele melding weromfûn wurde kin dat er him der nei 1846 by oansletten hat. The New York Times waard yn septimber 1851 lid fan AP.
Yn 't earstoan stie it parseburo bekend as de New York Associated Press (NYAP). Fan 1862 ôf krige it konkurrinsje fan 'e Western Associated Press, dy't krityk hie op it monopolistyske nijsgarjen en de hege prizen fan 'e NYAP. Yn 1892 kaam by in skandaal oan it ljocht dat de NYAP yn it geheim in oerienkomst sletten hie mei in oare konkurrint, de United Press, om nijs út te wikseljen en de opbringst fan it werferkeapjen fan inoars artikels te dielen. Troch dy iepenbarings rekke it mei de NYAP yn it neigean, en yn desimber 1892 gie it op yn 'e Western Associated Press yn Chicago, dy't doe omneamd waard ta de Associated Press. It fûnis fan it Heechgerjochtshôf fan Illinois yn 'e rjochtsaak Inter Ocean Publishing Co. v. Associated Press, út 1900, lei fêst dat AP in iepenbier nutsbedriuw wie. De beheinings dy't dêrtroch oplein waarden oan 'e bedriuwsfiering, laten ta de ferhuzing fan AP út Chicago nei New York, dêr't de wetjouwing geunstiger wie.
Yn 1945 die it Amerikaanske Heechgerjochtshôf yn 'e saak Associated Press v. United States de útspraak dat AP de Amerikaanske anty-trustwetjouwing oan syn lears lape hie troch kranten dy't lid wiene te ferbieden om nijs fan AP troch te ferkeapjen oan oare nijsmedia, en it foar oare kranten frijwol ûnmooglik te meitsjen om lid te wurden fan AP. Dy snútslach wie in ynstruier foar United Press International (UPI), de wichtichste konkurrint fan AP, dy't neitiid sterk groeide.
Fan 1941 ôf levere AP net inkeld nijs oan kranten, mar ek oan radiostjoerders. Yn 1974 sette it syn eigen radionetwurk op. Letter levere AP ek nijs oan tillefyzjestjoerders, en yn 1994 waard APTV oprjochte, in wrâldwiid parseburo dat poer rjochte wie op it garjen fan nijs yn fideofoarm. Yn 1998 fusearre APTV mei WorldWide Television News, sadat Associated Press Television News (APTN) ûntstie. Yn 2004 ferhuze it haadkantoar fan AP, dat sûnt 1900 oan Rockefeller Plaza yn New York sitten hie, nei in nij gebou oan West 33rd Street.
AP hjoed de dei
Yn 2019 hie AP 248 fêstigings yn 99 lannen en territoaria oer de hiele wrâld. Yn 2016 wiene der wrâldwiid mear as 1.300 kranten, radiostjoerders, tillefyzjenetwurken en websiden by AP oansletten. In grut diel dêrfan komt tsjintwurdich fan bûten de Feriene Steaten. Yn 2006 behelle AP mar 30% fan syn ynkomsten troch ferkeap fan nijs oan Amerikaanske kranten. Fan 'e rest kaam 37% fan ferkeap oan radio- en tillefyzjemedia wrâldwiid, 18% fan kranten bûten de Feriene Steaten en 15% fan onlinenijs. As ûnderdiel fan 'e oerienkomst dy't kranten mei AP slute, mei AP harren artikels oer pleatslik nijs trochferkeapje oan trêden. AP omfiemet ek it AP Radionetwurk, dat twaris yn 'e oere nijsbulletêns fersoarget om útstjoerd te wurden fia de eter en fia kommunikaasjesatelliten.
Katharine Hepburn
Katharine Hepburn (Hartford (Konettikut), 12 maaie 1907 - Old Saybrook, 29 juny 2003), folút Katharine Houghton Hepburn, wie yn Amearikaansk aktrise. Har bynamme wie First Lady of American Cinema fanwege har grutte talint en har rekordoantal Academy Awards.
Katharine Hepburn wie it twadde bern fan seis fan dokter Thomas Norval Hepburn en sugfragette Katharine Martha Houghton. Doe't se acht jier âld wie die se al oan toanielspyljen. Yn 1921 fûn Katharine har âldere broer Tom ferhongen, wat har jierren efterfolgje soe.
Wylst se studearre oan it Bryn Mawr College begûn se oan teater te dwaan. Yn dy tiid kaam Hepburn ek yn 'e kunde mei Ludlow Ogden Smith. Yn 1928 studearre se ôf, troude se mei Ludlow Ogden Smith en spile yn Baltimore yn twa stikken. Ek yn dat jier gong se nei New York dêr't se ien dei meispile yn The Big Pond en doe dien krige. Dochs krige se al gau fêst aktearwurk.
Nei oanlieding fan har rol yn The Warrior's Husband yn 1932 krige Hepburn dat jier in rol yn de film A Bill of Divorcement. Dit wie in súkses, en se krige mear filmrollen. Foar har tredde filmrol, Morning Glory, krige Hepburn in Academy Award as bêste aktrise.
Fan 1933 oant 1938 spile se yn minder súksesfolle stikken en films, en yn 1934 gong se by Smith wei. Mar yn 1939 spile se yn The Philadelphia Story wat in grut sukses wie, en se spile har rol ek yn de filmferzje, dy't ek in sukses waard. Yn har folgjende film Woman of the year, stie Hepburn tsjinoer Spencer Tracy, dêr't se dêrnei noch acht kear mei spile, en dêr't se sânentweintich jier tegearre mei wie.
Hepburn bleau spyljen by sawol it toaniel as de film. By de film krige se noch twa Academy Awards, foar Guess who's coming to dinner yn 1967 en foar The lion in winter yn 1968. Op it toaniel spile Hepburn ûnder oaren yn sân stikken fan William Shakespeare, yn Londen, Austraalje en yn Stratfort (Konettikut), en yn 1969 spile se mei grut súkses yn de musikal Coco.
Yn de sântiger jierren spile Hepburn fral yn telefyzje-films. Yn 1975 krige se dêrby foar har rol yn Love Among the Ruins in Emmy Award. Yn 1981 krige se in fjirde Academy Award, foar har rol yn On golden pond.
Ek yn de jierren tachtich en letter bleau Hepburn rollen foar telefyzje spyljen. Yn 1991 kaam har autobiografy Me: Stories of My Life út. Yn 1994 wie har lêste filmrol, in lytse rol yn Love Affair. De lêste jierren waard har sûnens minder en op 29 juny 2003 is se thús yn Old Saybrook ferstoarn.
Hepburn spile mei yn mear as fjirtich films, en spile yn mear as tritich toanielstikken. Yn 1995 waard se útroppen ta de bêste aktrise út de skiednis fan de film.
Filmografy
right|thumb|250px|Katharine Hepburn en [[James Stewart yn Philadelphia Story (1940)]] right|thumb|250px|[[Spencer Tracy en Katharine Hepburn yn Adams Rib (1949)]] thumb|right|250px|Katharine Hepburn yn The African Queen (1951)
Breedyk
De Breedyk is in ferkearswei, in saneamde planwei, tusken Stiens en Ljouwert. It wie eartiids de Middelseedyk fan Eastergoa en waard yn de 10e iuw oanlein. De Breedyk waard in binnendyk troch ynpolderingen fan de Middelsee yn de 13e en 14e iuw. De dyk moast doe it nijlân beskermje tsjin oerstreamings.
Jan Simon van der Aa
thumb|left|175px|Van der Aa (links) moetet de Dútske minister fan Justysje [[Franz Gürtner op in kongres yn 1935.]] Jan Simon (Simon) van der Aa (Hornhuzen, 25 july 1865 - Lausanne, 24 febrewaris 1944) wie in ferneamd Nederlâns jurist, heechlearaar en haadamtner by it Ministearje fan Justysje. Hy hat sines dien by it ta stân kommen fan ûnder oaren de bernewetten fan 1901. Fan 1906 oant 1926 wie er heechlearaar yn it strafrjocht oan de Ryksuniversiteit Grins.
De stúdzjeferiening fan strafrjocht en kriminology oan de Ryksuniversiteit Grins is ferneamd nei Simon van der Aa.
Coert Lambertus van Beyma thoe Kingma
Coert Lambertus van Beyma thoe Kingma (Warkum, 18 febrewaris 1808 - De Lemmer, 15 maaie 1882) wie in Nederlânsk bestjoerder.
Tjalle Hidma
Tjalle Roelof Hidma (Grins, 1951) is in Nederlânsk rjochter en earder heechlearaar oan de Ryksuniversiteit Grins.
Biografy
Hidma studearre Nederlânsk rjocht en notarieel rjocht oan de Ryksuniversiteit Grins en 1986 promovearre er oan de Radboud Universiteit Nymwegen op it proefskrift Huwelijksvoorwaarden staande huwelijk. Yn 1991 waard hy beneamd ta heechlearaar notarieel rjocht oan de Ryksuniversiteit Grins. Hy wie ek efterinoar sektorfoarsitter Sivyl fan de rjochtbank Grins, riedshear yn it Hof fan Ljouwert en seniorrjochter by de rjochtbank Swol-Lelystêd. As kwaliteitsmanager hat er oan it wurk west foar de Ried foar de rjochtspraak.
Grutskipper
right|thumb|300px| Hollânske [[fluitskippen yn de 17e iuw (Wenzel Hollar, 1647) ]] Grutschipper is in skipper of gesachfierder op in seeskip dy't lid wie fan it Grut Skûtfierdersgilde. Dizze skippers farden benammen nei de lannen om de Eastsee hinne, mar ek nei Ingelân, Frankryk en fierder nei it suden, almeast foar keaplju út oare plakken. Der waard mei frijwat lytse bemanning op relatyf grutte skippen (oer it generaal fluiten) syld. Sokke dwerstúgde trijemêsters koene tusken de hûndert en twahûndert lêst (ofwol tusken de twahûndert en fjouwerhûndert ton) lade en telde tusken de tsien oant op 'en heechsten achttjin opfarrenden. De skipper socht der stjoerlju, heechboatslju, timmerlju, skipskoks, boatsgesellen en matroazen by. Grutskippers fertsjinnen aardich oant goed en hearden ta de hegere lagen fan de mienskip. Hiel wat skippers sieten yn de froedskip, meast nei't hja ophâlden wiene mei farren.
Catharina Geertruid Schrader
thumb|Catharina Schrader (troch [[Jacob Folkema|J. Folkema, 1714)]] Catharina Geertruid(a) Schrader (Bentheim, septimber 1655 - Dokkum, 30 oktober 1746) wie in froedfou (ek wol: goedfrou) út Dokkum fan Dútske komôf. Ein 1670-er jierren ferfear hja mei har âlden nei Nederlân.
Frou Schrader har earste man wie de sjirurgyn Ernst Willem Cramer út Bentheim. Yn 1713 wertroude hja mei de goudsmid en boargemaster fan Dokkum, Thomas Higt.
Foar har Dokkumer tiid hat hja noch in pear jier goedfrou yn Hallum west.
Catharina Schrader die sekuer ferslach fan de befallings yn har praktyk fan 1696 oant 1745, mar jout ek tal fan feiten oer de maatskiplike posysje fan har klanten. Dit Memory Boeck van de Vrouwens is bewarre bleaun en is part fan de bibleteek fan de KNMG. It wurdt beskôge as in wichtich medysk-histoarysk dokumint. Yn totaal hat Schrader by sa'n 4000 kreamen belutsen west.
De Amerikaanske histoarikus Simon Schama behannelet Catharina Schrader en har deiboek wiidweidich yn syn boek Overvloed en onbehagen oer de Nederlânske Gouden Iuw
Ferskaat
De roman 'Goedfrou foar it libben' (KFFB, 2008) fan Tineke de Jager-van der Zee, giet oer Catharina Schrader. De roman waard ek oerset nei it Nederlânsk: ''Catharina Schrader. Vroedvrouw tegen wil en dank''. Dokkum, Dokkumerdiep, 2010. ISBN 978-90-75412-13-0
Eastrum
Eastrum is in doarp dat yn de gemeente Noardeast-Fryslân leit. Eastrum leit eastlik fan Dokkum, westlik fan Ie en besuden Mitselwier. De doarpskearn leit oan de Heechswei, Tsjerkepaed en Terpleane, op de terp fan Eastrum.
De buorskippen Tilbuorren en Lyts Midhuzen (gruttendiels) hearre ek by Eastrum.
Eastrum hat  ynwenners.
Skiednis
Eastrum moat om it begjin fan ús jiertelling hinne ûntstien wêze. It doarp wurdt foar it east yn 1449 neamd doe't der oer de syl skreaun waard. Yn 1517 skreau Worp Tjaarda oer trije farianten: Aestrum, Eestrum en Oestrum. It earste diel ferwiist nei alle gedachten nei de wynrjochting en -um giet werom op 'hiem'.
De 4½ meter hege doarpsterp fan Eastrum is om 1900 hinne foar in part ôfgroeven, mar it radiale karakter fan de bebouwing bleau bewarre. Oan de súdlike râne fan de doarpskearn binne yn 1957 resten fan in ûne foar it bakken fan stien fûn. Yn de terp binne yn 2006 by bouwurk fynsten (diggelguod en fjoerstien) dien út de tiid fan de Hunebêdbouwers, de saneamde trachterbekerkultuer fan likernôch 3000 foar Kristus.
Eastrum wie eartiids mei 18 stimmen de sechste yn rang yn de eardere gemeente East-Dongeradiel. East-Dongeradiel gie by de weryndieling fan 1984 op yn de gemeente Dongeradiel. Sûnt 2019 is de gemeente Dongeradiel opgien yn de gemeente Noardeast-Fryslân.
De Tsjerke
thumb|left|260px|[[Sint-Nikolaastsjerke (Eastrum)]]
De begjin 15e iuwske tsjerke is tsjin in 13e iuwske toer oanboud. By de bou is materiaal fan in eardere tsjerke brûkt. De tsjerke wie foar de reformaasje wijd oan Nikolaas fan Myra. De tsjerke is yn 1973 restaurearre troch ir. P. Offringa út Grins.
De preekstoel út 1762 is makke troch Tsjeard Durks. De panielen binne snien troch de stien- en byldhouwer Durk Embderveld (1722-1788) út Ljouwert.
Nijsgjirrich binne de 16e-iuwske muorreskilderings, dy't op de pleisterlaach mei brúnreade ferve oanbrocht binne. Ofbylde binne fjouwer tsjerken. It dúdlikste is dy fan de Dokkumer abdij mei de tsjintwurdige Sint-Martenstsjerke. Oer de oaren is men net hielendal wis. It kinne de tsjerken fan Kollum, Hantum of Wetsens wêze.
De tsjerke is yn eigendom oergien nei de Stifting Alde Fryske Tsjerken.
It stienfabryk
thumb|left|100px|Skoarstien mei mitsele nissen Oan it Grutdjip hat Jan Helder yn 1873 in stienfabryk stifte. De saken gienen goed en der moast útwreide wurde. De skoarstienpiip waard yn 1879 ferhege ta 35 meter. It is in punt dat opfalt yn it lânskip. Nei Helder syn ferstjerren yn 1906 wie it bedriuw bekend ûnder de namme N.V. Machinale Steenfabriek te Oostrum v/h J. Helder Pzn.