cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Defender (roman fan C.J. Cherryh)
Ynhâld
Hoewol't alle geheimhâlderij en yntriizjes neat net gerêststellend binne, arrivearret dan de aiji-dûairiêre Ilisidi yn it stasjon, de âlde beppe fan Tabini, dy't oankundiget dat hja neffens de makke ôfspraken as fertsjintwurdiger fan 'e aiji op 'e Phoenix meireizgje sil nei Reunion. O ja, en Bren moat ek mei. Dat nijs komt him al nuver oan, en it wurdt alhiel neat fersêfte troch in brief fan Tabini wêryn't dyselde Bren in suver ûnbegrinzge foech ta it nimmen fan beslissings jout en him beneamt ta 'hear fan 'e Himels'. Dat lêste beskôget it Bren as in papierrene earetitel, oant er ûntdekt dat syn atevi-liifwachten en -tsjinners der wol deeglik wearde oan hechtsje en him yn it romtestasjon no as in atevi-ealman yn syn eigen domein beskôgje. Behalven Ilisidi, mei Cenedi en in smacht befeiligingslju en tsjinners, giet ek Cajeiri mei, de seisjierrige soan fan Tabini, dêr't Ilisidi koartby de opfieding fan oernommen hat. Bren sjocht no yn dat it mês dêrby oan twa kanten snie: Ilisidi krige dêrmei de garânsje dat Tabini har net nei Reunion stjoerde om foargoed fan har ôf te wêzen, en Cajeiri sil yn 'e romte alteast feilich wêze foar de moardoanslaggen dêr't er op 'e planeet mooglik oan bleatstean soe.
Bren sels nimt foar de reis Banichi en Jago mei, en in espel tsjinners ûnder lieding fan syn âlde majordomo Narani. Dêrta heart ek syn kok, Bindanda, dat eins in spion is foar Tataseigi, de hear fan 'e Atageini-clan. Syn wente yn it stasjon lit er efter op 'e noed fan syn oare beide liifwachten, Tano en Algini. Hy bewurkmasteret ek dat Yolanda Mercheson, dy't yn syn ôfwêzigens syn funksje waarnimme sil, har dêr nei wenjen set, sadat se ôfdwaande befeilige is. Behalven de atevi geane ek Ginny Kroger en in stikmannich Mospheiryske technisy mei. Binnen trije dagen nei't Bren foar it earst berjocht krigen hat dat er mei moat, set de Phoenix ôf fan it stasjon. Kaptein Ogun bliuwt mei in lyts diel fan 'e bemanning efter om tafersjoch te hâlden oer de bou fan it twadde romteskip. Op 'e reis nei Reunion stiet de Phoenix ûnder befel fan 'e kapteins Sabin en Graham, dy't min mei-inoar kinne. Jase Graham hat trije jier op 'e planeet wenne, en begrypt de atevi goed. Josefa Sabin is in dwerse en taktleaze âldere frou, dy't in talintfol gesachfierder is, mar net mei oaren omgean kin. Se hat wol it respekt fan 'e bemanning, mar is net populêr.
De reis begjint mei-iens al goed as Sabin de frije beweging fan 'e atevi oer it skip ta harren eigen wenromten beheine wol. As Ilisidi de kaptein útnûget om by har te dinearjen (en Jase Graham har bybringt dat sa'n útnûging net ôfslein wurde kin) komt it ta in konfrontaasje, wêrby't Sabin de aiji-dûairiêre oan har eigen itenstafel mislediget, wêrnei't Ilisidi de kaptein in miel foarsette lit dêr't se itensfergiftiging troch oprint. Troch hiel fluch en glêd te praten wit Bren neitiid in broaze ferstânhâlding op te bouwen tusken de beide froulju, dy't de rest fan 'e twajierrige reis letterlik mei-inoar opskipe sitte sille.
Súd-Beierlân
Súd-Beierlân (Nederlânsk en offisjeel: Zuid-Beijerland) is in doarp en eardere gemeente yn de Nederlânske provinsje Súd-Hollân.
Skiednis
Súd-Beierlân waard yn 1631 stifte, doe't de sliken fan De Hitsert yndike waarden as part fan de Grut-Súdbeierlânske Polder. Op de dyk ûntstie it doarp mei deselde namme. Yn 1673 krige it doarp in eigen predikant. It waard doe Súd-Beierlân (Zuid-Beijerland) neamd, mar guon ynwenners neame harren doarp noch hieltyd De Hitsert. Oant 1984 wie Súd-Beierlân in selsstannige gemeente; fan 1984 oant 2019 foel it ûnder de nijfoarme gemeente Korendijk en sûnt 1 jannewaris 2019 kaam it by de gemeente Hoekske Waard.
Geografy
Fan it doarp Nieuwendijk ôf, dat tsjin Súd-Beierlân oan leit, fart in fearpont nei it eilân Tiengemeten.
Irma Grese
250px|thumb|Irma Grese en kampkommandant fan Bergen-Belsen, [[Josef Kramer, as finzenen, augustus 1945]] Irma Grese (Wrechen, Feldberger Seenlandschaft), 7 oktober 1923 – Hameln, 13 desimber 1945) wie in liedingjaande SS-kampbewekster yn de konsintraasjekampen Ravensbrück, Auschwitz en Bergen-Belsen ûnder de Twadde Wrâldoarloch.
Jonkheid
Irma Grese wie ien fan fiif bern fan Alfred en Berta Grese. Sy wennen op in pleats yn Wrechen in Mecklenburch. Yn 1936 die har mem harsels tekoart, faaks út reden fan problemen yn it houlik.
Doe't Irma Grese fyftjin wie woe se lid wurde fan de Bund Deutscher Mädel (BDM), mar yn Wrechen wie gjin BDM en har heit woe net hawwe dat se yn oare doarpen lid waard fan dy jeugdbeweging.
Yn 1938, mei 14 jier, gie Grese fan de legere skoalle fanwege narjen en minne prestaasjes, en melde har oan by de Reichsarbeitsdienst (RAD), in arbeidsorganisaasje foar jonges en famkes en mei in militêre struktuer. Yn it ferplichte Landjahr wurke se earst in heal jier op in buorkerij ûnder Wrechen en dêrnei in heal jier yn in winkel yn Lychen.
Nei it Landjahr gie Grese as helpferpleechster oan 'e gong yn it sanatoarium yn Hohenlychen. Dat wurk die se twa jier mei it doel om ferpleechster te wurden. Yn de jierren dêrnei besocht se faker as ien kear om in staazjeplak te finen, mar dat slagge har net. Yn 1942 waard se oerpleatst nei in suvelfabryk yn Fürstenberg, net fier fan it konsintraasjekamp Ravensbrück.
Ravensbrück
Grese melde har as Helferin oan by de SS en waard yn de neisimmer fan 1942 talitten by de oplieding foar kampbeweksters yn Ravensbrück. Yn Ravensbrück, in apart kamp foar frouljusfinzenen, waarden teffens froujus SS'ers oplaat ta Aufseherinnen. Yn de kursussen, dy't jûn waarden troch haadbeweksters, waard ûnder mear leard hoe't jin straffe moast en sabotaazje opspoare moast.
Irma Grese folgde dy kursus mei súkses. Nei har slagjen waard Grese ynearsten ynset as tafersjochhâldster fan ferskate wurkgroepen dy't bûten it kamp arbeidzje moasten.
Yn de arbeidsperioade yn Ravensbrück besocht Irma Grese har famylje yn Wrechen gegeldwei. Sy krige rûzje mei har heit, dy't it net aksepabel fûn dat syn dochter kampbewekster wie. Uteinlik ferbrieken de twa harren kontakt.
Auschwitz
Yn maart 1943 waard se oerpleatst nei Auschwitz-Birkenau. Se wie ien fan de 170 frouljus SS'ers yn it kamp en waard dêr in protte ynset as bewekster fan Kamp A en Kamp B. Se begûn as telefoniste fan in bloklieder. Yn de rin fan it jier krige se lykwols oare taken, fral as opsichter fan ferskate Kommandos. Ein 1943 waard se promovearre ta haad fan sektor BIIc, ek wol it C-Lager neamd. Wilens hie se ran fan Oberaufseherin berikt, de op ien nei heechste posysje dy't in frou yn in konsintraasjekamp helje koe. De omstannichheden yn it frouljuskamp fan Auschwitz-Birkenau wiene ôfgrislik foar de ûngefear 30.000 froulju yn 62 barakken. Irma Grese wie faak oanwêzich by de medyske eksperiminten dy't de SS-dokters op de finzenen útfierden. Der binne tsjûgenissen fan seksueel misbrûk fan manlju en froulju troch Grese. Ek waard der fan grute dat se ferskate frijers hie, wêr't ek de wreed ferneamde SS-dokter Josef Mengele by wie.
Op 18 jannnewaris 1945, doe't Auschwitz te ticht by de frontliny kaam te lizzen en ûntromme waard, begelate se in finzenetransport nei Ravensbrück, dêr't se har tsjinst koart skoft ferfolge.
Bergen-Belsen
Begjin maart waard ek Ravensbrück ûntromme en gie Grese mei de frouljusfinzenen nei Bergen-Belsen. Dêr krige se de rang van Kommandoführerin, mar yn de prakaktyk wie se in gewoane Aufseherin. Yn Bergen-Belsen tsjinne se noch goed oardel moanne.
Op 17 april waard Grese mei oare SS'ers finzennaam yn it kamp Bergen-Belsen. Yn de dagen dêrnei moast se meihelpe om de deaden te beïerdigjen en op 17 maaie waard se yn it sellekompleks fêstholden om har proses ôf te wachtsjen.
Berjochting
De rjochtbank bestie út seis rjochters: majoar-generaal Berney-Ficklin (foarsitter), brigadier Cazenove, kolonel Richards, luitenant-kolonel Morrish en luitenant McLay. De fjouwer oanklagers en de ferdigeners fan de Dútske ferklaachden wiene ek Britske ofsieren, nammentlikt kolonel Backhouse, majoar Murton-Neale, kaptein Stewart en luitenant-kolonel Genn.
In lyts tal oanklaagden wiene neist Bergen-Belsen ek aktyf west yn Auschwitz. Dêrom wurdt dit proses ek wol it earste Auschwitzproses neamd. Hast alle oanklaagden waarden beskuldige fan misdieden tsjin de minsklikheid yn kamp Bergen-Belsen; alve fan harren, ek Irma Grese, waarden boppedat oanklage foar misdieden tsjin de minsklikheid yn konsintraasjekamp Auschwitz.
De moard op yndividuele finzenen liet men gewurde, fanwege de mannichte dêrfan. De spesifike oanklacht tsjin Irma Grese befette ûnder mear:
Irma Grese, ferdigene troch de Britske majoar Cranfield, ûntkende. Cranfield ferdigene Grese en trije oaren troch te sizzen dat konsintraasjekampen 'legale finzenissen' wiene yn nazy-Dútslân. Dêrneist fierde er oan dat Irma Grese noch mar 14 jier wie doe't har mem ferstoar en yn in earme húshâlding opbrocht wie. Om reden fan earmoed hie se skraach ûnderwiis hân en wie se in maklik slachtoffer foar nazy-yndoktrinaasje. Boppedat woe er hawwe dat hja twongen wie om as Aufseherin oan 't wurk te gean. Cranfield wie fan betinken dat it nazisme ferantwurdlik wie foar de dieden fan de SS, net de SS'ers sels.
Op 17 novimber 1945 waard Irma Grese skuldich ferklearre fan alle oanklachten. Under it hiele proses liet se hast gjin emoasje sjen. Ek doe't de rjochter it fonnis útspriek, wie er fan gesicht neat ôf te lêzen. Dochs hie se yn de lêste faze fan it proses tajûn dat se meiskuldich west hie oan de massamoard op de Joaden. Se tsjinne in graasjefersyk yn by maarskalk Montgomery, de heechste beropsynstânsje by dit proses, mar dy wiisde it fuortendaliks ôf. Irma Grese waard ta de dea feroardield troch ophingjen út reden fan misdieden tsjin de minsklikheid yn Auschwitz en Bergen-Belsen.
Terjochtstelling
Nei it proses waard Irma Grese nei de finzenis yn Hameln brocht, dêr't ek de eksekúsje wêze soe. It Britske leger boude dêr in eksekúsjeromte oan de ein fan de gong dêr't de ta de dea feroardielde finzenen sieten. Mei't de gevangenen de lûden fan de eksekúsjes hearre koene, waard besletten om Irma Grese om reden fan har jonge jierren as earste op te hingjen. Dat barde op 13 desimber 1945; Grese wie 22.
Jehannes de Doperkleaster (Svijazjsk)
It Jehannes de Doperkleaster (Russysk: Иоанно-Предтеченский монастырь) op it Russyske eilân Svijazjsk is in kleaster fan it russysk-otterdokse bisdom Kazan. Foar de Oktoberrevolúsje yn 1917 wie it in nonnekleaster, mar tsjinwurdich is it kleaster in úthôf fan it Untsliepeniskleaster (beide kleasters lizze tichteby inoar op it eilân, dat sa'n 49 kilometer fan Kazan leit), dat troch muontsen bewenne wurdt.
Trije-ienheidskleaster foar muontsen
It kleaster waard tagelyk stifte mei de bou fan it doarp yn 1551 en de noch jimmeroan besteande houten Trije-ienheidstsjerke. De muontsen kamen oarspronklik fan it Trije-ienheid-Sergius-kleaster út de omkriten fan Moskou, dêr't it kleaster ûnder foel. Mei in keninklik dekreet waarden trije doarpen, bosken, in mûne en wetter dêr't fiske wurde koe oan it kleaster oerdroegen.
Yn koarte tiid waard it kleaster boud. Yn 1604 waard de Sergiustsjerke boud mei de oan Sergius en Nikon wijde kapellen en dêrûnder de sellen fan de muontsen. Ek waard der in grutte katedraal boud, dy't lykwols net bewarre bleaun is. Op de ruïnes fan de âlde katedraal waard oan it begjin fan de 20e iuw in majestueuze neo-byzantynske katedraal boud.
De sekularisaasje fan 1764 fan Katarina II makke in ein oan it kleaster. De muontsen, de boeken en argiven ferhûzen nei it Trije-ienheid-Sergius-kleaster.
Jehannes de Doperkleaster (foar nonnen)
It Jehannes de Doperkleaster waard op in ûnbekende datum tsjin it ein fan de 16e iuw stifte. It wie as in nonnekleaster oant de 18e iuw ferbûn mei de parochytsjerke fan de Berte fan Kristus. Ynearsten hiet it kleaster ek Bertekleaster, mar letter waard it oan Jehannes de Doper wijd. Noch de earste houten tsjerke, noch de stiennen opfolger binne bewarre bleaun. It kleaster hie gjin grûnbesit en libbe allinne fan jeften fan minsken en noch in lyts bytsje stipe fan de oerheid. It kleaster en de delsetting Svijazjk hie meardere kearen te lijen fan brannen. Nei in grutte brân yn 1795, dy't ek de kleastergebouwen ferneatige, waarden de lege gebouwen fan it eardere manljuskeleaster oan de nonnen oerdroegen. Fanôf dat stuit sette in nije faze fan de skiednis fan it kleaster útein en briek in tiidrek fan grutte wolfeart oan. It kleaster krige no mear stipe fan de oerheid en der waarden bakstiennen gebouwen boud. Fan 1898 oant 1906 boude arsjitekt F.N. Malinovski in grutte katedraal yn neo-byzantynske styl, dy't wijd waard oan de ikoan fan de Mem Gods "fan de Freugde foar harren dy't treurje". Oan it begjin an de 20e iuw telde it kleaster likernôch 400 nonnen en novisen. It wie it op ien nij grutste kleaster fan it bisdom (it grutste kleater wie it Kleaster fan de Ikoan fan de Mem Gods fan Kazan yn Kazan).
Nei de revolúsje waard it kleaster yn 1919 sletten. Yn de Sovjet-tiid waarden alle tsjerken oan in iepenloftmuseum fan it eilân oerdroegen. De âlde ikonostaze fan de houten Trije-ienheidstsjerke kaam telâne yn it Museum fan Figurative Keunst fan de republyk Tatarstan. De tsjerke sels waard yn 1959 restaurearre en de dekoraasjes fan it ynterieur binne bewarre bleaun.
Gebouwen
It kompleks is ridlik goed bewarre bleaun en bestiet út de gebouwen fan it Trije-ienheidskleaster en gebouwen út de 19e iuw en it begjin fan de 20e iuw.
Sergiustsjerke
De twadde tsjerke fan it kleaster is fan stien en waard yn 1606 boud en wijd oan Sergius fan Radonezj. It is in gebou mei ien koepel op in wat letter boude en oangrinzgjende klokketoer. Under de galerij (rjocht fan de tagong) bleau in fresko fan de Trije-ienheid mei de hilligen Sergius fan Radonezj en Aleksander Svirski bewarre. Keunsthistoarysk is it fresko, dat út de tiid fan de bou fan de tsjerke datearret, fan grut belang, om't it in kopy fan folle grutter formaat is fan it muorrefresko fan de Trije-ienheid fan de ferneamde skilder Andrej Rûbljov.
Oekumenysk Patriargaat fan Konstantinopel
It Oekumenysk Patriargaat fan Konstantinopel (Gryksk: Οἰκουμενικὸν Πατριαρχεῖον Κωνσταντινουπόλεως, Oikoumenikon Patriarcheion Konstantinoupoleos), is in kristlike tsjerke fan eastersk-otterdokse synjatuer. Dizze tsjerke ferkeart yn kommuny mei de oare eastersk-otterdokse tsjerken en stiet ûnder it bewâld fan 'e aartsbiskop fan Konstantinopel-Nij-Rome en oekumenysk patriarch, waans sit fan âlds yn Konstantinopel (it hjoeddeiske Istanbûl, yn Turkije) fêstige is. Troch syn lokaasje yn it hert en de haadstêd fan it âlde Byzantynske Ryk is it feitliks de memmetsjerke fan alle eastersk-otterdokse tsjerken, en histoarysk sjoen de wichtichste fan 'e ûnderskate Gryksk-otterdokse tsjerken.
Jehannes de Doperkleaster (Svijazjsk)
Katedraal fan de Ikoan fan de Mem Gods fan de Freuge foar harren dy't treurje
De neo-byzantynske tsjerke waard boud fan 1898 oant 1906 en beskildere yn 1914. It fan reade bakstien boude monumint is it grutste gebou fan Svijazjsk.
Oekumenysk Patriargaat fan Konstantinopel
Dat is ek de reden dat de oekumenysk patriarch noch altiten beskôge wurdt as de primus inter pares (earste ûnder syn gelikensens) mank de eastersk-otterdokse patriargen. Oars as dat mei de paus fan Rome it gefal is yn 'e Roomsk-Katolike Tsjerke, hat de oekumenysk patriarch lykwols yn 'e praktyk neat te sizzen oer de oare eastersk-otterdokse of sels Gryksk-otterdokse tsjerken, mei't dy folslein selsbestjoerend binne. Troch syn wiffe maatskiplike posysje yn it fierhinne islamityske Turkije hat er ek gjin inkele politike macht. It Oekumenysk Patriargaat fan Konstantinopel brûkt it Hellenistysk Gryksk, de taal fan it bibelske Nije Testamint, as tsjerketaal.
Untstean
De skiednis fan it kristendom yn Konstantinopel, doe noch Byzantium, giet tebek oant healwei de earste iuw, mar it wie yn it jier 330 dat de Romeinske keizer Konstantyn de Grutte Byzantium ta de haadstêd fan syn ryk makke en it omneamde ta Nij-Rome. Fan dy tiid ôf wûn de tsjerke dêre yn wichtigens oan, en groeide de ynfloed fan 'e pleatslike biskop. Datselde jiers noch ûntloek dy him oan it gesach fan 'e metropolyt fan Heraclea, oan wa't er foartiid ûnderhearrich west hie. Mei de ûntjouwing fan 'e hierargyske tsjerkestruktuer waard er ferheft ta eksarch (dy't fan heger rang is as in metropolyt). Stadichoan wreide er syn macht út oant it eksargaat fan Nij-Rome it grutste part fan Lyts-Aazje besloech en fierders Grikelân, Masedoanje en Traasje. Yn 381 waard Konstantinopel, sa't de stêd tsjin dy tiid neamd waard (om Konstantyn de Grutte te earjen), ferheft ta it fjirde patriargaat fan 'e tsjerke, nei Antiochië, Aleksandrië en Rome. Der bleau lykwols yn 't earstoan noch in bân bestean mei it patriargaat fan Antiochië, dêr't Konstantinopel foarhinne ûnder fallen hie, mei't de patriarch fan Konstantinopel yn 'e regel beneamd waard troch de patriarch fan Antiochië.
De iere Byzantynske perioade
Fanwegen de sintrale posysje dy't it patriargaat fan Konstantinopel yn it Byzantynske Ryk ynnaam yn it hert fan 'e macht, woeks it almar mear yn oansjen, macht en ynfloed oan. De patriarch ûntjoech him as fansels ta de midsman tusken Tsjerke en keizer, en ta de gasthear fan biskoppen en oare tsjerklieders dy't yn Konstantinopel of oan it keizerlik hof wêze moasten. Meitiid groeide de tradysje dat de affearen fan 'e Konstantinopolitaanske tsjerke net inkeld ûnder tafersjoch stiene fan 'e eigen patriarch, mar ek fan synodale gearkomsten dêr't besykjende biskoppen sitting yn hiene. Sadwaande krige de patriarch de oantsjutting "oekumenysk", dêr't gjin universeel episkopaat oer de tsjerke mei bedoeld waard, mar ynstee mei tsjutten waard op 'e posysje fan 'e patriarch yn it sintrum fan 'e tsjerke. Dêrby kaam noch dat de patriarch ek sizzenskip hie oer de sinding ûnder de heidenfolken yn East-Jeropa.
In grut trelit dat it patriargaat yn 'e Byzantynske perioade yn 'e besnijing krige, wie de Byzantynske Byldestoarm, dy't yn 726 begûn, doe't keizer Leo III in dekreet útfeardige tsjin 'e ferearing fan bylden en oare keunstwurken, en de ferneatiging befoel fan ferskate ôfbyldings fan Kristus, wat op fûleindich ferset fan 'e befolking state. Keizer Konstantyn V liet yn 754 in konsylje gearroppe dat de byldeferearing fersmiet; dat late ta de willensmoedse ferneatiging fan in grut tal tsjerkeskatten. Nei de dea fan Konstantyn syn soan Leo IV, yn 780, soarge de keizerinne Irene der troch it Twadde Konsylje fan Nikéa, fan 787, foar dat de ferearing fan bylden syn âlde plak weromkrige. Yn 'e njoggende iuw fûn der nochris in byldestoarm plak, dy't yn 843 beëinige waard troch de keizerinne Teodoara: op 'e nij krige de byldeferearing syn âlde plak werom.
It Grutte Skisma fan 1054
Yn 1054 ûntstie der, net foar it earst, in skeel tusken de tsjerken fan Rome en Konstantinopel; diskear rûn it lykwols út op in bliuwende tsjerkskuorring. De oarsaak foar dy brek moat socht wurde yn 'e kulturele ferskillen en teologyske ûnienichheden dy't altyd al tusken it Gryksktalige easten en it Latynsktalige westen bestien hiene, mar dy't sûnt de fal fan it West-Romeinske Ryk, yn 476, almar grutter wurden wiene. Dêrnjonken spilen dêrby ek de fersteurde politike ferhâldings tusken east en west in rol. De paus easke yn syn hoedanichheid fan biskop fan Rome en opfolger fan Petrus it gesach oer de hiele tsjerke op, de eastlike patriargaten ynbegrepen, wylst de patriarch fan tinken wie dat hy as lieder fan it Nije Rome it measte rjocht hie om as spiritueel lieder fan 'e eastlike tsjerke te fungearjen. In oar wichtich punt dat it skisma yn 'e hân wurke, wie de tafoeging fan it Filioque oan 'e leauwensbelidenis troch de Westerske tsjerke; om't dizze tafoeging net troch in oekumenysk konsylje oannommen wie, woe de easterske tsjerke him net akseptearje en beskôge dy him as teologysk ynkorrekt (oftewol kettersk). Alles mei-inoar rûn it derop út dat de paus fan Rome, Leo IX, de patriarch fan Konstantinopel, Michael Caerularius, ekskommunisearre en dat de patriarch op syn beurt de paus yn 'e ban die. Dit barren wurdt it Grutte Skisma neamd en markearret it ûntstean fan 'e eastersk-otterdoksy as selsstannige tsjerke.
Der is sûnt 1054 gauris besocht om 'e brek tusken east en west te hieljen, mar de kleau wie te djip en boppedat de ûnwil faak te grut. Pas yn 1965 fûn der in — oant no ta — bliuwende fermoedsoening plak, wêrby't paus Paulus VI en oekumenysk patriarch Athenagoras I as teken fan goede wil de wjerssidige anatema's fan 1054 annulearren.
De Fjirde Krústocht
Yn 1204 krige Konstantinopel te meitsjen mei de Fjirde Krústocht. Mei't de krúsfarders krap yn 'e finânsjes sieten, stimden se deryn ta om tsjin betelling de ôfsette Byzantynske keizer Aleksius IV wer op 'e troan te helpen. Mar nei't se Konstantinopel ynnommen en Aleksius wer oan 'e macht brocht hiene, fûn der in folksopstân plak wêrby't de keizer omkaam. De krúsfarders bleaune ûnbetelle efter en besleaten om dan sels har jild mar op te heljen. Fan 12 oant 15 april 1204 plonderen se de stêd ûnmeilydsum. Neat waard sparre: minsken waarden fermoarde, froulju waarden ferkrêfte en alle tsjerken en hillichdommen waard skeind. Nettsjinsteande de hillige eed dy't se ôflein hiene om it kristendom te beskermjen, fernielden, ûntwijden en stielen de krúsfarders alles dat los en fêst siet. Withoefolle ûnferfangbere keunstwurken fan 'e tsjerke waarden rôve, ferbaarnd of oan gruzeleminten slein. It waard neitiid rûst dat de wearde fan 'e bút 900.000 sulvermarken bedroech. De totale skea sil noch nammenste heger lein hawwe.
Neitiid besochten de krúsfarders de macht yn Konstantinopel yn 'e hannen te hâlden, troch it Latynske keizerryk Konstantinopel te fêstigjen. It patriargaat fan Konstantinopel wie twongen om út te wiken nei Nikéa, yn Lyts-Aazje, dêr't keizer Teodoarus Laskaris in regear-yn-ballingskip opsette. Pas yn 1261, doe't de "Franken", sa't de krúsfarders yn Konstantinopel neamd waarden, troch keizer Michael VIII Paleologus ferslein wiene en Konstantinopel wer de haadstêd fan it Byzantynske Ryk waard, kearde ek de oekumenysk patriarch werom nei syn âlde sit.
De fal fan Konstantinopel en it Osmaanske tiidrek
Neitiid rekke de Byzantynske macht, dy't troch de konfrontaasjes mei de krúsfarders slim oantaast wie, yn it neigean. Yn 1453 waard Konstantinopel úteinlik ynnommen troch de islamityske Osmaanske Turken, dy't it ta de haadstêd makken fan harren ryk. Under it regear fan sultan Mehmed II waard de oekumenysk patriarch yn 1454 oanwiisd as de geastlik lieder fan alle eastersk-otterdokse kristenen yn it Osmaanske Ryk, en net inkeld fan 'e Gryksk-otterdoksen. De Russysk-Otterdokse Tsjerke, dy't iuwenlang ûnder it gesach fan 'e oekumenysk patriarch stien hie, makke him dêr yn 1448 los fan. De opienfolgjende lieders fan dy tsjerke griepen de Osmaanske oerwinning fan 1453 en it islamitysk tafersjoch dêr't de oekumenysk patriarch fan dy tiid ôf ûnder kaam te stean, oan om harren op te werpen as de wiere lieders fan 'e eastersk-otterdokse tsjerken, en Moskou as it "Trêde Rome". Hoewol't der yn 1589 in beskate fermoedsoening plakfûn, bliuwe de relaasjes tusken it Oekumenysk Patriargaat en de Russysk-Otterdokse Tsjerke oant hjoed de dei ta muoisum.
In oar neidiel fan 'e ferwevenheid fan it Oekumenysk Patriargaat mei it Osmaanske Ryk wie dat doe't it Ryk yn 'e njoggentjinde iuw begûn ôf te broazeljen, itselde barde mei it patriargaat. Sa moasten de opienfolgjende oekumenyske patriargen tasjen hoe't de iene nei de oare tsjerke syn autosefaly (it tsjerklik selsbestjoer) útrôp, al duorre it ornaris jierren foar't it Oekumenysk Patriargaat him dêrby dellei en soks erkende: de Servysk-Otterdokse Tsjerke (útroppen yn 1832/erkend yn 1879); de Tsjerke fan Grikelân (1833/1850); de Roemeensk-Otterdokse Tsjerke (1865/1885); de Bulgaarsk-Otterdokse Tsjerke (1860/1945); en de Albaneesk-Otterdokse Tsjerke (1922/1937). Oer de fêstiging fan 'e Tsjerke fan Kreta, yn 1900, wie minder strideraasje, mei't dy diel útmeitsjen bleau fan it Oekumenysk Patriargaat. Yn 'e rin fan 'e tweintichste iuw moast it patriargaat trouwens ek bûten it (eardere) grûngebiet fan it Osmaanske Ryk tsjerklik selsbestjoer erkenne. Sa ûntstiene de Finsk-Otterdokse Tsjerke (1917/1923); de Estysk-Otterdokse Tsjerke (1917/1923); de Poalsk-Otterdokse Tsjerke (1924); en de Tsjechysk- en Slowaaksk-Otterdokse Tsjerke (1951/1998).
Sitewaasje hjoed de dei
Yn it moderne, sekuliere Turkije hat de Gryksk-Otterdokse Tsjerke it net folle better as ûnder it Osmaanske Ryk. Men hat noch altiten te krijen mei slimme diskriminaasje. Fan gefolgen nimt de grutte fan 'e Grykske minderheid yn Turkije, en dêrmei fan it tal Gryksk-otterdokse leauwenden, troch emigraasje nei Grikelân almar fierder ôf. Unteigening fan tsjerkebesittings troch de Turkske steat en de fan oerheidswegen opleine sluting fan 'e Otterdokse Teologyske Skoalle fan Halki meitsje it foar it patriargaat hieltyd dreger om yn Turkije te operearjen. Troch in regeling mei Grikelân, wêrby't de tsjerke alle besittings binnen de Grykske lânsgrinzen oerdroegen hat oan 'e Grykske steat, wurdt de hiele geastlikheid fan it Oekumenysk Patriargaat, dy yn Turkije ynbegrepen, fan in fêst salaris foarsjoen troch de Grykske oerheid.
Oanhing en fersprieding
Yn teory hat it Oekumenysk Patriargaat fan Konstantinopel noch altyd teminsten trijefjirde part fan Lyts-Aazje op 'e noed, mar yn 'e praktyk besteane de bisdommen en parochys dêre allinnich noch mar yn namme, mei't der sûnt de Gryksk-Turkske Befolkingsruil ûnder it Ferdrach fan Lausanne, yn 1923, gjin eastersk-otterdokse kristenen mear libje. Inkeld yn Istanbûl, it âlde Konstantinopel sels, en op 'e beide Turkske eilantsjes yn 'e Egeyske See, Imbros (Turksk: Gökçeada) en Tenedos (Bozcaada) wenje noch Gryksk-otterdoksen, en dy meitsje mei-inoar minder as 5.000 minsken út.
Bûten Turkije falt ek de Grykske eilannegroep fan 'e Dodekanesos (mei Roados as grutste eilân), dy't pas yn 1947 by Grikelân kaam te hearren, streekrjocht ûnder it bestjoer fan oekumenysk patriarch. Op 'e Dodekanesos libje likernôch 180.000 Gryksk-otterdoksen. En dan binne der de saneamde "Nije Lannen" fan Grikelân. Dat binne Gryksk-Masedoanje, Epierus en de eilannen yn it noarden fan 'e Egeyske See, dy't yn 1912, nei de Earste Balkanoarloch, by Grikelân kamen te hearren, en West-Traasje, dat yn 1913, nei de Twadde Balkanoarloch, itselde oerkaam. Dy Nije Lannen falle offisjeel noch altiten streekrjocht ûnder it Patriargaat fan Konstantinopel. Ut praktyske omtinkens wurde se lykwols ûnder in oerienkomst mei Konstantinopel de facto bestjoerd troch de Tsjerke fan Grikelân, útsein de autosefale Monastyske Mienskip fan 'e Hillige Berch (op it skiereilân Athos) en it Patriargale Eksargaat Patmos (op it eilantsje Patmos), dat om histoaryske redens lytse selsstannige tsjerkjes binne dy't ûnderhearrich binne oan 'e oekumenysk patriarch. It tal leauwenden op Athos en Patmos mei gjin namme hawwe, mar de Nije Lannen telle likernôch 3 miljoen Gryksk-otterdoksen. Ek de Tsjerke fan Kreta stiet yndirekt noch ûnder it gesach fan 'e oekumenysk patriarch, hoewol't dêr yn 'e praktyk net in protte fan te merken is. De Tsjerke fan Kreta hat 620.000 leden.
Fierders binne der dan noch de fjouwer epargyen fan it Oekumenyske Patriargaat, dy't yn it Feriene Keninkryk, Itaalje, de Feriene Steaten en Austraalje de Gryksk-otterdoksen om utens betsjinje. Dy hawwe resp. 220.000, 150.000, 477.000 en 365.000 leden. De Gryksk-otterdokse metropoles yn 'e rest fan West-Jeropa, Kanada, Midden-Amearika en it Karibysk Gebiet, Súd-Amearika, Aazje en Nij-Seelân falle wer streekrjocht ûnder it gesach fan 'e oekumenysk patriarch. Dêrmei binne dan nochris in 850.000 leauwenden muoid. Alles mei-inoar komt it Oekumenysk Patriargaat dus út op in ledetal fan 5,9 miljoen.
Masaru Uchiyama
(14 april 1957) is in eardere Japansk fuotballer. Earder spile foar Yamaha Motors.
Minnie Hollow Wood
Minnie Hollow Wood (op 'e noardlike Grutte Flakten (Feriene Steaten), ±1856 – yn it Noardlike Sjajinne Yndianereservaat (Montana), 1930-er jierren) wie in Yndiaanske frou dy't yn 1876 meifocht yn 'e ferneamde Slach oan de Little Bighorn.
Libben
Minnie Hollow Wood waard omtrint 1856 berne yn it noardlike diel fan 'e Grutte Flakten fan Noard-Amearika, mooglik yn 'e Dakota's, Nebraska, Wyoming of Montana. Har oarspronklike, Yndiaanske namme is net oerlevere. Hja wie sels fan etnysk Lakota-komôf, mar troude mei in Sjajinske kriger dy't fan Hol Hout (Hollow Wood) hiet; dêrfandinne dat se letter bekend waard as 'Minnie Hollow Wood'.
Under de Grutte Sû-Oarloch fan 1876 focht Minnie Hollow Wood op 25 en 26 juny 1876 side oan side mei har man mei yn 'e ferneamde Slach oan de Little Bighorn, yn it suden fan Montana, wêrby't in grut diel fan it Amerikaanske 7e Kavaleryrezjimint fan luitenant-kolonel George Armstrong Custer besingele en oan 'e lêste man ta útrûge waard troch in koälysje fan Lakota, Noardlike Sjajinnen en Noardlike Arapaho. Mei har dapperens yn dy striid fertsjinne Minnie Hollow Wood it rjocht om in fearretoai te dragen. Sy en har man joegen har yn 1877 oer oan kolonel Nelson A. Miles, yn Fort Keogh, yn Montana.
It is net dúdlik oft Minnie Hollow Wood en har man neitiid ek mei de oare Noardlike Sjajinnen deportearre waarden nei it Yndiaanske Territoarium (it hjoeddeiske Oklahoma), of oft se yn 'e winter fan 1878 en 1879 diel útmakken fan 'e saneamde Uttocht fan de Noardlike Sjajinnen, wêrby't dyselden útbrieken út it har tawiisde reservaat om werom te kearen nei harren heitelân yn it noarden. Yn elts gefal libbe Minnie Hollow Wood doe't se op jierren wie yn it Noardlike Sjajinne Yndianereservaat fan Montana, dêr't se in wichtige ynformant waard foar auteur en etnolooch Thomas Bailey Marquis.
Yn syn wurk oer har suggerearre Marquis dat Minnie Hollow Wood ûnder har ferbliuw as kriichsfinzene yn Fort Keogh in "favoryt" fan kolonel Miles wie, wêrmei't er op in seksuële relaasje liket te tsjutten. (Sokke relaasjes tusken Yndiaanske froulju en Amerikaanske ofsieren wiene ein njoggentjinde iuw frij normaal, dat fiersocht is dit ferhaal yn elts gefal net.) Mooglik dat Hollow Wood en har man sadwaande oan 'e deportaasje nei it Yndiaanske Territoarium en de dêropfolgjende foarfallen ûntkamen.
Tongerbear
Tongerbear (Ingelsk: Thunder Bear; op 'e noardlike Grutte Flakten (Feriene Steaten), mids 19e iuw – yn it Fort Peck Yndianereservaat (Montana), nei 1907) wie in Yndiaanske kriger dy't yn 1876 meifocht yn 'e ferneamde Slach oan de Little Bighorn.
Katedraal fan Chelmsford
De Katedraal fan Chelmsford (Ingelsk: Chelmsford Cathedral) is in katedraal yn de Ingelske stêd Chelmsford, Esseks. De tsjerke waard wijd oan de hillige Jongfaam Marije, Petrus en de Angelsaksyske muonts Sint-Cedd. Mei de stichting fan it Anglikaanske bisdom Chelmsford waard de eardere tsjerke in katedraal.
Parochytsjerke
De earste Marijetsjerke waard nei alle gedachten likernôch acht iuwen tebek boud, tagelyk mei de stêd. Yn de 15e en it begjin fan de 16e iuw waard de tsjerke op 'e nij boud mei muorren fan fjoerstien, gewoane stien en bakstien. It tsjerkeskip stoarte yn 1800 yn en waard mei behâld fan de perpendicular styl weropboud troch de arsjitekt John Johnson. It hegere diel fan it koer waard yn 1878 op 'e nij boud.
Tongerbear
Libben
Tongerbear waard omtrint de midden fan 'e njoggentjinde iuw berne yn it noardlike diel fan 'e Grutte Flakten fan Noard-Amearika, mooglik yn 'e Dakota's, Nebraska, Wyoming of Montana. Hy wie in haadman fan 'e Janktonai (Iháŋktȟuŋwaŋna), in substamme fan 'e Westlike Dakota.
Tongerbear wie de lieder fan in groepke fan fiif Janktonai-Dakota dy't har yn 'e simmer fan 1876, ûnder de Grutte Sû-Oarloch, út it Fort Peck Yndianereservaat yn noardeastlik Montana wei nei it kamp fan 'e foaroansteande Lakota-medisynman Sittende Bolle bejoegen, dat oan 'e igge fan 'e rivier de Little Bighorn yn súdlik Montana opslein wie. Mei him giene de krigers Medisynwolk, Izerne Bear en Lange Beam, en teffens de frou fan Medisynwolk.
Katedraal fan Chelmsford
Parochytsjerke
De tsjerke hat in toer mei trettjin klokken, dêr't tolve fan getten waarden troch John Warner & Sons yn Cripplegate en yn 1913 yn gebrûk nommen binne.
Tongerbear
Libben
Op 25 en 26 juny 1876, doe't it kamp fan Sittende Bolle oanfallen waard troch it Amerikaanske 7e Kavaleryrezjimint fan luitenant-kolonel George Armstrong Custer, fochten Tongerbear en de oare Janktonai mei yn 'e ferneamde Slach oan de Little Bighorn, wêrby't in grut diel fan it rezjimint besingele en oan 'e lêste man ta útrûge waard troch in koälysje fan Lakota, Noardlike Sjajinnen en Noardlike Arapaho. Yn 'e slach wiene Tongerbear en de Janktonai benammen behelle yn 'e striid tsjin it detasjemint fan majoar Marcus Reno, dat it súdlike part fan it doarp oanfoel, weromdreaun waard en neitiid oardel dei op in heuveltop belegere waard.
Nei de slach kearden Tongerbear en de oare Janktonai werom nei it Fort Peck Reservaat. It is ûnbekend wannear't Tongerbear stoarn is, mar dat moat yn elts gefal nei 1907 west hawwe, doe't er it ferhaal oer syn dielnamme oan 'e Slach oan de Little Bighorn fertelde oan 'e etnolooch en fotograaf Edward S. Curtis, dy't it letter publisearre.
Katedraal fan Chelmsford
Parochytsjerke
Tusken 1626 en 1629 wurke Thomas Hooker as lektor yn Chelmsford. Hy moast nij de Nije Wrâld flechtsje fanwegen syn puriteinske ideeën, stifte de stêd Hartford (Konnetikut) en wie ien fan de grûnlizzers fan de Amerikaanske demokrasy.
Katedraal
Yn 1914 waard de tsjerke de katedraal foar it doe stifte bisdom Chelmsford.
Ta oantins fan de Anglo-Amerikaanske freonskip en de yn Esseks legere bemanning fan de United States Air Force waard nei de Twadde Wrâldkriich yn 1953 it súdlike portaal fergrutte. Yn 1954 waarden as tsjerkepatroanen Sint-Petrus en Sint-Cedd tafoege.
Ynterieur
It ynterieur krige yn 1983 in grutte opknapbeurt mei in nije flier, nije stuollen, in nij alter, in nije biskopstroan, in nij doopfont en nije keunstwurken.
De tsjerke krige yn 1994 en 1995 twa nije oargels, ien yn it skip en ien yn it koer. De glês-yn-lead ruten fan de katedraal stamme út de 19e en 20e iuw.
Boppe de koerbôge hinget sûnt 2000 it byld fan Kristus yn Gloarje fan Peter Eugene Ball. Ek waard der yn 2004 opdracht jûn foar de nije keunstwurken foar it noardlik transept en it antependium yn de Mildmay-kapel.
Oargels
Yn de katedraal binne twa oargels, dy't alletwa yn 1994 troch de oargelboufirm Mander levere binne. It haadoargel stiet ûnder de toer op de westlike kreake en oriïntearret him op de Ingelske oargelbou fan de 19e iuw. It front is âlder en stamt fan in ynstrumint fan de oargelbouwer Arthur Hill. It ynstrumint besit fjirtich registers ferdield oer fjouwer manualen en pedaal. De spyltraktueren binne mechanysk, de registertraktueren elektrysk. It ynstrumint lit him mei de spyltafel fan it koeroargel oanspylje.
Katedraal fan Hereford
De Katedraal fan Hereford (Ingelsk: Hereford Cathedral) is de katedraal fan it Anglikaanske bisdom Hereford yn Hereford, Ingelân. De meast ferneamde skat fan de katedraal is de mappa mundi fan Hereford, in troch Richard fan Holdingham om 1300 hinne makke midsiuwske kaart fan de wrâld. De kaart is ynskreaun yn it Memory of the World Register fan UNESCO. Al sûnt de 8e iuw of noch earder is it plak fan de katedraal in plak dêr't de kristlike earetsjinst fierd wurdt, alhoewol't it âldste diel fan de tsjerke, de bishop's chapel, út de 11e iuw datearret. De katedraal is in monumint yn de heechste graad.
Oarsprong
De katedraal is wijd oan de hillige Jongfaam Marije en Sint-Ethelbert. Ethelbert waard yn 794 ûnthalze troch Offa, kening fan Mersia. Offa hie ûnthjitten om syn dochter út te houlikjen oan Ethelbert, mar om ûndúdlike redenen kaam er dat net nei. De eksekúsje of moard soe neffens sizzen plakfûn ha yn Sutton, seis kilometer fan Hereford ôf. In fromme muonts brocht it lichem fan Ethelbert nei de moard nei it plak fan de katedraal, dêr't yn de rin fan de tiid ferskate wûnders barden. In iuw letter liet de ealman Milfrid, dy't tige oandien wie troch alle ferhalen oer de wûnders, it lytse tsjerkje dat der doe stie ferfange troch in stiennen tsjerke, dy't oan de yntusken hillich ferklearre Ethelbert opdroegen waard.
Foar dy tiid wie Hereford al in bisdom, mooglik al sûnt de jierren 670. De stiennen katedraal dy't Milfrid bouwe liet hold it twa iuwen fol en waard doe ferfongen troch nijbou, dy't net lang stean bleau en yn 1056 nei fûl ferset fan de kanunniken plondere en yn 'e lôge set waard troch troepen fan de Welske prins Gruffydd ap Llywelyn.
Normandysk tiidrek
De katedraal bleau nei de plondering troch prins Gruffydd ap Llywelyn in bulte pún, oant Robert fan Loataringen yn 1079 biskop waard en de katedraal wer opbouwe liet. Syn wurk waard troch syn opfolgers fuortset oant de tsjerke ûnder biskop Robert fan Béthune foltôge waard, dy't fan 1131 oant 1148 biskop wie.
Fan dy Normandyske tsjerke bleaune it koer oant de hichte fan de ljochtbeuk, it súdlike transept, de bôge tusken it noardlike transept en de sydbeuk fan it koer en de arkades fan it tsjerkeskip bewarre. In heale iuw letter nei de foltôging liet biskop William de Vere it eastlike ein ôfbrekke foar de bou fan in retrokoer en in Marijekapel (Lady Chapel). De Marijekapel waard al gau nei dy tiid tusken 1226 en 1246 werboud yn de iere goatyske styl mei in krypte derûnder. Healwei dy iuw moasten de ljochtbeuk en nei alle gedachten it ferwulft fan it koer fernijd wurde fanwegen skea troch it gewicht fan de sintrale toer. Under Petrus Aigueblanche (biskop fan 1240 oant 1268) sette de fernijing fan it noardlike transept útein, foltôge yn de deselde iuw troch Swinfield, dy't ek de sydskippen fan it haadskip en it eastlike transept bouwe liet.
14e - 16e iuw
Yn de earste helte fan de 14e iuw waard de sintrale toer fernijd. Likernôch tagelyk fûn ek de bou fan it yn de 18e iuw ôfbrutsen kapittelhûs plak. Under Thomas Tevenant, dy't biskop wie fan 1389 oant 1404, waard it súdlike ein fernijd en it grutte transept boud. Likernôch yn it midden fan de 15e iuw waard oan it westlike diel fan it skip in tsjintwurdich net mear besteande toer tafoege en yn de twadde helte fan dy iuw lieten de biskoppen John Stanberry en Edmund Audley trije kapellen bouwe. De earste kapel oan de noardlike kant fan it preesterkoer, de lêste oan de súdlike kant fan de Marijekapel. De lêste tafoegings oan de katedraal wie de bou fan it noardlike portaal. Dêrmei kaam in ein oan de bou-aktiviteiten fan de katedraal, dy't meiïnoar 440 jier duorre hawwe.
17e iuw - 19e iuw
Yn de Ingelske Boargerkriich tusken kening en parlemint foel Hereford yn it iene en dan wer yn it oare kamp. De katedraal waard plondere en de skea wie sa grut, dat it oansjen fan de katedraal nea wer yn deselde gloarje fan foar dy tiid hersteld waard. Oan it begjin fan de 18e iuw hie biskop Phlip Bisse (biskop fan 1712 oant 1721) in plan om de sintrale toer te ferstevigjen. Hy liet ek in ûnbidich grut alterstik en in iken koerhek bestelle. Dêrnjonken liet er it kapittelhûs ôfbrekke om de stiennen dêrfan te brûken foar ferbetterings oan it biskoplike paleis.
20e iuw - 21e iuw
Yn it begjin fan de jierren 1990 waard in nije bibleteek boud en iepene troch keninginne Elizabeth II. Mei de liturgyske feroarings yn de jierren 1960 waard it doksaal fan Scott demontearre en ferwidere. Tsjintwurdich is it te sjen yn it Victoria and Albert Museum. Tusken 2010 en 2011 waard it gebiet om de katedraal opknapt. Dêrby waarden likernôch 2.500 omskotten op 'e nij begroeven, guon dêrfan stamden út de 12e iuw oant 14e iuw. Argeologen ûntdieken tusken de omskotten in út Normandje stammende ridder mei in grut tal ferwûnings, dy't er nei alle gedachten by toernoaien oprûn hie. Opmerklik wiene ek de lichems fan in leproas (om't it net wênst wie om leproazen by de katedraal te begraven) en in frou mei in ôfhakte hân (in straf foar in dief, dy't gewoanlik ek net in grêf krige by de katedraal).
Oargel
It oargel is in ynstrumint út 1892 fan Henry Willis en wurdt oer it generaal as ien fan bêste foarbylden beskôge fan syn wurk. De kleurrike pipen fan it oargel binne ûntwurpen troch Gilbert Scott en stamme noch fan in âlder ynstrumint út 1864. Dêrnjonken besit de tsjerke noch in posityf en in saneamd festivaloargel, dat yn 1927 troch Nicholson & Co. boud waard foar de musikale begelieding by it Three Choirs Festival.
Marijekapel
It eastlike ein fan de tsjerke wurdt ôfsletten troch de ferhege Marijekapel, dy't oer in krypte boud waard. Yn de eastlike muorre binne fiif lânsetfinsters ynbrocht mei 19e iuwske ramen fan Cottingham as in neitins oan deken John Merewether, dy't him sa ynset hat foar de restauraasje fan de katedraal en yn de krypte ûnder de kapel byset waard.
Fierder binne hjir monuminten te sjen foar Johanna fan Kilpec en har man Humphrey fan Bohun. Johanna wie in 14e iuwske begeunstiger fan de katedraal dy't it kapittel lân joech en de bou fan in tal kapellen mooglik makke.
Súdlik fan de kapel is noch in fiifhoekige kapel mei twa ferdjippings, dy't út de 15e iuw stamt.
Krypte
De krypte ûnder de Marijekapel is mar lyts, mar fan belang om't it de iennige krypte fan in Ingelske katedraal is dy't boud waard nei it Normandyske tiidrek oant de bou fan de katedraal fan Truro (de krypte fan de St. Pauls is mar in rekonstruksje). Oant it gebrûk as bientsjekou waard de krypte Golgotha neamd.
Mappa Mundi
De mappa mundi fan Hereford is in midsiuwske kaart fan de doe bekende wrâld. De grutste midsiuwske kaart dy't noch bestiet is yn it besit fan de katedraal. De kaart waard op ien stik perkamint fan 135 sintimeter by 165 sintimeter nei alle gedachten tusken 1285 en 1295 makke troch Richard fan Haldingham en Lafford (tsjintwurdich Holdingham en Sleaford), ek bekend ûnder de namme Richard de Bello, in geastlike dy't ferbûn wie oan de katedraal fan Lincoln. Se binne net ienriedich oer de taskriuwing en fanwegen it hege nivo fan details yn de kaart waard der ek wol toch dat it net it wurk west hat fan ien persoan. Guon tinke dat de kaart oarspronklik makke is troch Richard fan Haldingham en Lafford en dat de kaart nei syn dea ôfmakke is troch syn jongere neef, Richard de Bello en syn beskermhear Richard Swindfield. Lange tiid hong de mappa mundi earne yn it sydskip fan it ingelenkoer sûnder dat der acht op slein waard. Yn 1855 liet it Britsk Museum de mappa mundi skjinmeitsje en yn oarder meitsje. Yn de Twadde Wrâldkriich waard de kaart foar de feiligens mei oare weardefolle manuskripten út bibleteek fan de katedraal helle en oant 1946 earne oars opslein.
De wrâld wurdt yn in sirkel ôfbylde omklamme fan de oseaan. Sintraal yn de wrâld leit Jeruzalim. It easten leit boppe yn de sirkel, dêr't de Tún fan Eden mei it iten fan de ferbeane apel en de ferballing fan Adam en Eva útbylde wurdt. De kaart wurdt bekroand mei in foarstelling fan it Jongste Gerjocht, mei in foarsprekkende Jongfaam Marije en leauwenden dy't út de grêven opstean en nei de himelske stêd laat wurde. Op de kaart binne stêden, bisten, fûgels, fisken en fabelbisten tekene. De stêden Jeruzalim, Babylon, Rome en Troaje springe der út. Yn Grut-Brittanje, tekenen oan de noardwestlike grins, wurde ek de nammen fan de katedralen neamd.
Doe't it bisdom yn 1988 finansjeel yn swier waar rekke, stelde de deken en it kapittel út om de mappa mundi te ferkeapjen. Foarse donaasjes fan it National Heritage Memorial Fund, Jean Paul Getty en filantropen makken it mooglik om de kaart yn Hereford te hâlden. Ek koe der in nije bibleteek boud wurde om dêr de mappa mundi en de bibleteken fan de katedraal en de Alderheljentsjerke (All Saints' Church) yn ûnder te bringen. De nije bibleteek súdwestlik fan de katedraal waard op 3 maaie 1996 iepene.
Fjirtjin Needhelpers
De Fjirtjin Needhelpers foarmje in groep hilligen yn de Roomsk-Katolike Tsjerke, dy't oanroppen wurde kinne foar ferskillende krupsjes. De hilligen yn de groep wurde ek yndividueel yn ferskillende kristlike streamings fereare.
De earste ferearing fan de hilligen as groep datearret út it begjin fan de 14e iuw yn it Dútske Rynlân, nei alle gedachten doe't de pest yn it gebiet omwierre. Fral yn Dútslân binne der tsjerken te finen dy't oan de fjirtjin needhelpers wijd binne. De bekendste dêrfan it de basilyk Vierzehnheiligen by Bad Staffelstein. Oare oan de hilligengroep wijde tsjerken binne te finen yn Eastenryk, Switserlân, Poalen, Tsjechje en Itaalje.
Sintraal steane trije froulike martlers, oer wa't yn Dútslân in folgjende rymke bestiet:
De measte needhelpers binne yn de jierren 1960 fan de roomske hilligenkalinder skrast om't hurde bewizen fan harren bestean ûntbrekke.
De wenstige list fan de Fjirtjin Hillige Needhelpers bestiet út de folgjende hilligen:
Ihren
thumb|264px|Kaart mei de gemeente Westoverledingen Ihrhove (Eastfrysk: Jiren) is in doarp (Ortschaft) yn it easten fan de gemeente Westoverledingen yn East-Fryslân en leit tsjin de gemeente Rhauderfehn oan. It doarpsgebiet fan Ihren bestiet út de kearnen Ortsteile Hustede, Ihren, Ihrenerfeld en Patersweg. De haadkearn Ihren is it âldste fan de kearnen.
Technicolor
Technicolor is de beneaming foar in rige prosedees foar it ynkleurjen fan kleurefilms, dy't ûntwikkele waarden yn de Feriene Steaten. It earste prosedee waard yn 1916 ûntwikkele en kleure swart-wytfilms troch it gebrûk fan additive kleurminging yn by de fertoaning yn 'e bioskoop. Dat waard dien troch it ljocht fan 'e projektor earst troch twa prisma's tagelyk te stjoeren, ien mei in grien filter en ien mei in read filter. Dat wie gjin grut súkses, en yn 1922 waard úteinset mei it twadde prosedee, dat films ynkleure troch it gebrûk fan subtraktive kleurminging by de opnamen. Neitiid waard dat systeem troch de desennia hinne noch ferskate kearen ferbettere.
Technicolor is it op ien nei âldste súksesfolle kleurproses foar films (nei it Britske Kinemacolor), en yn 'e filmyndustry fan Hollywood wie it tusken 1922 en 1952 it meast brûkte kleurproses. It wûn in reputaasje foar tige dúdlike, felle kleuren, en waard oarspronklik it measte brûkt foar tekenfilms lykas Snow White and the Seven Dwarfs (1937), Gulliver's Travels (1939) en Fantasia (1940), foar filmmusicals lykas The Wizard of Oz (1939) en Down Argentine Way (1940), en foar kostúmdrama's lykas The Adventures of Robin Hood (1938) en Gone with the Wind (1939). Wat better de technology waard, wat mear oft Technicolor ek brûkt waard foar minder spektakulêre dramafilms en foar komeedzjefilms. Ut en troch ferskynde der sels in film noir dy't yn Technicolor opnommen wie, lykas Leave Her to Heaven (1945) en Niagara (1953). Fan 1954 waard it Technicolor-proses brûkt foar frijwol alle films dy't noch makke waarden (útsein swart-wytfilms fansels), en dêrom sjocht men ûnderoan op 'e ôftiteling fan sa goed as alle moderne films de tekst "Color by Technicolor" stean.