cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Krysteilân
Kolonisaasje
Koarte tiid letter waard der op it eilân in lytse Britske delsetting fêstige dy't fan Flying Fish Cove kaam te hjitten. It plak waard stifte troch George Clunies-Ross, de "kening" fan 'e Kokoseilannen, dy't 900 km nei it súdwesten ta lizze, mei as doel om timmerhout en oare foarrieden te finen foar de groeiende yndustry op 'e Kokoseilannen. Yn 'e 1890-er jierren setten de Britten op Krysteilân útein mei de fosfaatmynbou, wêrby't gebrûk makke waard fan kontraktarbeiders út Singapoer, Malakka en Sina wei. It tafersjoch oer de operaasje waard taskood oan 'e meganysk yngenieur John Davis Murray, dy't oant 1910, doe't weromkearde nei Londen om in gesin te stiftsjen, bekend stie as de "kening fan Krysteilân". Bestjoerlik foel it eilân yn 't earstoan ûnder de saneamde Strjittedelsettings (d.w.s. de feriene Britske koloanjes yn 'e Strjitte fan Malakka), en letter ûnder de kroankoloanje Singapoer.
Twadde Wrâldoarloch
Under de Twadde Wrâldoarloch waard Krysteilân in doelwyt fan de Japanners, dy't it foarsjoen hiene op 'e fosfaatfoarrieden. Nei't de Noarske keapfarder de Eidsvold ein jannewaris 1942 foar de Krysteilânske kust ta sinken brocht wie troch in Japanske dûkboat, waarden de Jeropeänen en alle Aziatyske ynwenners dy't net strikt needsaaklik wiene foar de fosfaatmynbou evakuëarre nei it Australyske Perth. Nei in Japansk bombardemint fanôf see waard begjin maart troch it garnizoen de wite flagge hyst, mar nei't de Japanske skippen dêr genoegen mei nommen hiene en fuortfearn wiene, waard op 'e nij de Britske Union Jack hyst. Neitiid fûn der in rebûlje plak ûnder de Britsk-Yndyske troepen fan it garnizoen, wêrby't fiif Britske soldaten omkamen en de oare Britten finzen set waarden. Op 31 maart folge der in Japansk loftbombardemint, wêrnei't de lieders fan 'e rebûlje it eilân oerjoegen oan 'e nij arrivearre Japanske marineskippen.
Nei't de Japanners Krysteilân beset hiene, waarden de arbeiders, dy't ûnder it bombardemint de dzjungel ynflechte wiene, byinoar dreaun, en waard de mei opsetsin ûnklear makke masinery reparearre. Isolearre dieden fan sabotaazje en it ta sinken bringen fan ít frachtskip de Nissei Maru troch in Britske dûkboat, lyk foar de werf, op 17 novimber 1942, soargen der lykwols foar dat de Japanners de fosfaatfoarrieden mar kwealk eksploitearje koene. Yn novimber 1943 waard 60% fan 'e oerbleaune befolking fan it eilân nei Java ta deportearre, dêr't se yn in kamp by Soerabaja finzen set waarden. Dêrnei wiene der noch krapoan 500 Sinezen en Maleiers en in garnizoen besteande út 15 Japanske soldaten op it eilân oer. Krysteilân waard úteinlik yn oktober 1945 befrijd de Britten. Nei ôfrin fan 'e oarloch kearde it grutste part fan 'e befolking werom nei Krysteilân. Sân fan 'e Britsk-Yndyske soldaten dy't de rebûlje laat hiene, waarden foar de Britske kriichsrie yn Singapoer sleept, en fiif fan harren waard de deastraf oplein. Nei't lykwols de doe krekt ûnôfhinklik wurden steaten Yndia en Pakistan tuskenbeiden kommen wiene, waarden de straffen omset yn libbenslang.
By Austraalje
Yn 1957 waard Krysteilân op Australysk fersyk bestjoerlik losmakke fan Singapoer, om dêrnei troch de Britten oan Austraalje oerdroegen te wurden. Dêrta betelle Austraalje oan 'e doetiidske Britske koloanje Singapoer in bedrach fan £2,9 miljoen, dat basearre wie op 'e skatte wearde fan 'e fosfaatfoarrieden op it eilân. Yn 2004 hie it frij heech leine Krysteilân net in soad lêst fan 'e tsûnamy fan Twadde Krystdei, mar guon swimmers waarden bêst kjel doe't se foarôfgeande oan 'e floedweach sa'n 150 m de see ynsûgd waarden foar't se mei de eigentlik tsûnamy wer it strân opspielden.
Asylsikersproblematyk
Fan 'e ein fan de jierren tachtich ôf ûnderfynt Krysteilân swierrichheden trochdat it fanwegen syn lizzing, deunby Yndoneezje, in favoryt doel is fan minskesmokkelders en asylsikers. Dat is in serieus probleem, mei't it eilân de grutte stream flechtlingen net oan kin en de kwetsbere natoer derûnder te lijen hat. Ofsjoen dêrfan fiert Austraalje in tige ôfhâldich asylbelied, wêrby't besocht wurdt safolle mooglik lju te warjen. Yn 2001 wie Krysteilân it toaniel fan 'e Tampa-affêre, wêrby't de Australyske oerheid besocht om tsjin te kearen dat it Noarske frachtskip de Tampa 438 flechtlingen, dy't it op folle see fan harren sinkende boat rêden hie, op it eilân ôfsette soe. Dat late ta in heechoprinnende rûzje mei Noarwegen, wylst de politike reäksjes yn Austraalje sels in wichtich tema wiene by de nasjonale ferkiezings fan dat jier.
Neitiid begûn Austraalje de asylsikers dy't Krysteilân berikten, troch te wizen nei trêde lannen, lykas Papoea Nij-Guineä en Naurû, dy't har dêrfoar troch Austraalje betelje lieten. Yn 2006 waard der op Krysteilân in ymmigraasjedetinsjesintrum (in asylsikerssintrum anneks tichthûs) boud, dêr't 800 minsken (tydlik) opfongen wurde kinne. Mei de al besteande opfangsintra wie der doe op it eilân plak foar in abslút maksimum fan 2.724 minsken. Yn juny 2013 gie men mei 2.960 nije asylsikers oer dy grins hinne. Yn desimber 2010 kamen 50 asylsikers om doe't harren boat by Flying Fish Cove tepletter sloech op 'e rotsen.
Bestjoer
Sûnt de oerdracht fan it eilân oan Austraalje, yn 1957, falt Krysteilân as in ekstern territoarium streekrjocht ûnder it Australyske federale regear yn Canberra. Oant 2007 lei de ferantwurdlik foar it Krysteilânske bestjoer by it Ministearje fan Transport en Regionale Tsjinsten, fan 2007 oant 2010 by it Ministearje fan Binnenlânske Saken, en sûnt 2010 by it Ministearje fan Regionaal Austraalje, Regionale Untwikkeling en Pleatslik Regear.
Foar it deistich bestjoer stelde it Australyske regear fanôf 1958 op it eilân in fertsjintwurdiger oan. Oant 1968 waard dy funksje betitele as de "offisjele siktaris" (official secretary), wylst deselde funksjonaris neitiid de titel fan "bestjoerder" (administrator) droech. Sûnt 1 july 1992 jildt op Krysteilân, njonken de federale Australyske wetten, de wetjouwing fan 'e dielsteat West-Austraalje "ynsafier't dy fan tapassing wêze kin op it territoarium". It federale regear bepaalt oft beskate Westaustralyske wetten of dielen derfan net fan tapassing binne. Fan deselde datum ôf hat it eilân in tige beheinde foarm fan selsbestjoer fia de Shire of Christmas Island, in fertsjintwurdigjend orgaan mei njoggen leden dy't ienris yn 'e fjouwer jier troch de befolking fan it eilân keazen wurde (wat min ofte mear lykslein wurde kin mei in gemeenteried). Yn 1997 waard Krysteilân mei de Kokoseilannen gearfoege ta de bestjoerlike ienheid fan 'e Australyske Territoaria yn de Yndyske Oseaan, dy't tegearre ien administrator diele.
Krysteilanners hawwe de Australyske nasjonaliteit, en stimme ek yn 'e federale Australyske ferkiezings (mar net yn 'e steatsferkiezings fan West-Austraalje). Yn it Australysk Parlemint wurde se fertsjintwurdige troch de ôffurdigen en senators fan it Noardlik Territoarium. De flagge fan Krysteilân kaam as winner út 'e bus by in ûntwerpwedstryd yn 1986, en wie mear as fyftjin jier de ûnoffisjele flagge fan it eilân, oant er yn 2002 in offisjele status krige.
Ekonomy
Hast in iuw lang wie de fosfaatmynbou op Krysteilân de iennichste ekonomyske aktiviteit fan belang, oant it Australyske regear de myn yn 1987 sleat. Yn 1991 waard er lykwols weriepene troch in privaat konsortium dat in grut part fan 'e eardere mynwurkers as oandielhâlders hie. Sûnt de 1980-er jierren is ek it toerisme foar it eilân fan grut belang wurden. Toeristen komme op Krysteilân om te kuierjen en foar it natoerskientme fan it Nasjonaal Park Krysteilân, dat 65% fan it eilân beslacht. De Hugh's Dale-wetterfal en de jierlikse migraasje fan 'e reade krabben binne toeristyske trekpleisters by útstek. Ek wurdt der angele, snorkele en dûkt yn see.
Yn 1993 waard foar de toeristyske brâns op it eilân foar Au$34 miljoen it Christmas Island Casino and Resort iepene, in hotel mei in kasino derby, mar dat gie yn 1998 ticht. Yn 2011 waard it weriepene sûnder kasino. Yn 2001 joech it Australyske regear it griene ljocht om op it eilân in kommersjele romtefearthaven oan te lizzen, mar mei de bou dêrfan is noch altyd net begûn, en it liket derop dat dat projekt in stille dea stjerre sil.
Foarsjennings
Fia de satellyt kin men op Krysteilân radio- en telefyzje-útstjoerings fan alle grutte Australyske stjoerders folgje, al makket de lizzing fan it eilân dat der ek ferskate Súdeastaziatyske kanalen ûntfongen wurde kinne, dêr't in grut part fan de bewenners de foarkar oan jout. Breedbânynternet kaam yn 2005 op it grutste part fan it eilân beskikber, en wurdt fersoarge troch de Christmas Island Internet Administration, CIIA). Sûnt 2013 hat Krysteilân ek kabeltillefyzje. Tillefoanferbinings op it eilân wurde fersoarge troch it Australyske telekombedriuw Telstra. Fan 1958 ôf jout Krysteilân syn eigen postsegels út, dêr't ûnder postsegelsammelders in grutte fraach nei bestiet. Sûnt 1993, doe't Australia Post de posterijen fan it eilân oernaam, is it trouwens sa dat Krysteilânske postsegels ek op it Australyske fêstelân brûkt wurde meie, wylst Australyske postsegels ek op it eilân jildich binne.
It haadplak Flying Fish Cove hat in kontenerhaven. It eilân hat ek in eigen fleanfjild, it Christmas Island Airport, dêr't fjouwer wyklikse flechten wei ûnderholden wurde mei it Westaustralyske Perth, en ien mei it Yndonezyske Djakarta. Fierders is der op Krysteilân in multyfunksjoneel sintrum, in biblioteek, in berne-opfang anneks pjutteboartersplak (yn it m.f.s.), in legere skoalle en in middelbere skoalle. Foar heger ûnderwiis moat men nei de fêstewâl.
Demografy
Neffens gegevens fan 'e Australyske folkstelling fan 2011 hie Krysteilân doe 2.072 ynwenners, mei in befolkingstichtens fan 10,4 minsken de km². Dêrby binne de tige fariëarjende oantallen asylsikers op it eilân net meiteld. It haadplak is Flying Fish Cove, dat ek wol bekend stiet as "The Settlement" ("De Delsetting"), of as "Kampong" (wat min ofte mear itselde betsjut yn it Maleisk). Krekt as de oare delsettings Silver City, Poon Saan en Drumsite leit Flying Fish Cove op 'e noardpunt fan it eilân.
Yn etnysk opsjoch bestiet de befolking fan Krysteilân foar 70% út Sinezen, foar 20% út (blanke) Angelsaksyske Australiërs, en foar 10% út Maleiers. Neffens in rapport út 2011 dat opsteld waard yn opdracht fan it Australyske federale regear, hinget 75% fan 'e eilânbefolking it boedisme oan, 12% it kristendom, 10% de islaam (dit diel fan 'e befolking komt oerien mei de etnyske Maleiers) en 3% in oare godstsjinst, foar it meastepart it bahaïsme. It boedisme op it eilân is, krekt as yn Súdeast-Aazje en Sina, sterk fermingd mei taoïstyske, konfusianistyske en tradisjonele Sineeske eleminten.
Krysteilân hat gjin offisjele taal, mar it Ingelsk fungearret feitliks as sadanich. It Kantoneesk wurdt lykwols teminsten likefolle sprutsen en mooglik mear. Sa'n 700 minsken sprekke Kokoseilânsk-Maleisk. De klaaiïng op it eilân is behâldend, en toeristen wurdt sterk oanret om yn bewenne gebieten by it strân wei in sarong of badhandoek om te slaan oer de koarte broeken, baaiklean en topkes hinne, om gjin oanstjit te jaan. Ek is it wenst om de skuon út te dwaan foar't men earne yn 'e hûs giet en is it not done om in oar syn of har holle oan te reitsjen.
Klimaat
Op Krysteilân, dêr't in tropysk klimaat hearsket, sjocht men net folle fariaasje tusken de jiertiden. De waarmste moanne, mei in trochsneed temperatuer oerdeis fan 29,2 °C, is april, wylst augustus mei in gemiddelde fan 27,0 °C oerdeis, de "kâldste" moanne is. Der is in drûgige perioade fan july oant novimber, wylst it wiete seizoen, mei de moesson, tusken desimber en juny yn falt. Krysteilân kriget jiers yn trochsneed 2.110½ mm rein. Yn it wiete seizoen hat it eilân út en troch ek te lijen fan tropyske sykloanen, al komt dat net faak foar.
Elias Annes Borger
thumb|right|175px|Elias Annes Borger Elias Annes Borger (De Jouwer, 26 febrewaris 1784 - Leien, 12 oktober 1820) wie in Frysk heechlearaar yn de teology en letteren yn Leien.
Elias Borger wie in soan fan Anne Kerstens en Sibbeltje Tieles Tieleman. Heit wie keapman en jeneverstoker op De Jouwer, dêr't er Latyn en Gryksk learde. Doe't er 17 jier âld wie, gie er nei Leien om mei beheinde middelen te studearjen foar it predikantskip. Op 7 juny 1807 waard hy befoardere ta doktor yn de Godgeleardheid. Ambysjes om ta Bûtengewoan Heechlearaar te promovearjen waarden ophâlden troch de ynliving fan de Nederlannen by Frankryk. Nei it ôfreizjen fan de Frânsken yn 1815 promovearre hy dochs noch. Yn 1817 waard Borger ek noch oansteld ta heechlearaar yn de Algemiene Skiednis en Grykske letterkunde.
Borger troude yn 1814 mei jonkfrou Abrahamina van der Meulen, de suster fan in Amsterdamske predikant. In jier letter stoar hja yn it kreambêd. Yn 1819 troude er opnij, diskear mei jonkfrou Cornelia Scheltema. Begjin 1820 stoar hja ek yn it kreambêd, tagelyk mei de lytse poppe. Hjirtroch rekke Borger yn in swiere depresje, wêrby't hy allinnich mar by syn dierbere ferstoarnen wêze woe. Acht moanne nei de dea fan syn twadde frou stoar Borger, 36 jier âld. Hy waard beïerdige yn Katwyk.
Neitins
As neitins oan Borger is der in skoalle en ek in scoutinggroep (De Borgergroep) nei him neamd. De Borgerskoalle is in protestantske basisskoalle op De Jouwer. Boarger syn namme en syn gedicht "Aan den Rhijn" yn de maitiid fan 1820 binne troch Hildebrand yn syn Camera Obscura ferivige. Yn it opstel "De familie Stastok" wurdt Borger syn stik troch frou Dorbeen net botte súksesfol foardroegen. De Rederikerskeamer Borger út Borger is ek neamd nei Elias Annes Borger.
Morfeem
In morfeem (meartal: morfemen) is in elemint fan in wurd mei in eigen betsjutting/funksje, dat net opdield wurde kin.
Der binne twa typen morfemen:
In ferbiningslûd (of bynmorfeem) is in tusken -s- of in tusken -e-: doarp-s-tsjerke, bern-e-boek.
Foarbyld
It wurd doarpstsjerkje hat de neikommende morfemen:
Henricus Hondius (kartograaf)
Henricus Hondius (Amsterdam, 1597 – 16 augustus 1651) wie in wichtich Nederlânsk kartograaf.
Libbensrin
Yn it earstoan holp er syn heit Judocus Hondius (1563-1612) en syn broer yn it famyljebedriuw dêr't kaarten makke en printe waarden.
Heit Judocus Hondius (Joost de Hondt) (1563 – 1612) wie in kartograaf fan Flaamsk komôf dy't meast bekend wurden is troch it werútjaan fan de atlassen fan Gerardus Mercator. Yn 1584 flechte Judocus nei Londen (om oan de Spaanske Ynkwisysje te ontsnappen); yn 1593 ferhuze er nei Amsterdam.
Yn 1621 begûn Henricus foar himsels yn Amsterdam en yn 1641 publisearre er syn Mercator-Hondius Atlas.
Wurk
<Gallery> File:1622 Caerte van t'Vrije - sijnde een gedeelte en lidt van Vlaenderen - Visscher.jpg|1622 Eastlik Siuwsk-Flaanderen File:Nova totius Terrarum Orbis geographica ac hydrographica tabula (Hendrik Hondius) balanced.jpg|1630 Wrâldkaart, Nova Totius Terrarum Orbis Geographica ac Hydrographica Tabula File:Africa 1631, Hendrik Hondius (3824997-recto).jpg|1631 Afrika File:Hondius-Jansson America Septentrionalis 1636 UTA.jpg|1636 Noard-Amearika File:1641_Ieper_+_Blaeu_HR.JPG| 1641 ''Nova et .. Iprensis'' File:Artist unknown Dam Square 001.jpg|De boekhannel: Wakkere Hond </Gallery>
Jodocus Hondius
thumb|150px|Jodocus Hondius op in gravuere út 1619
Jodocus Hondius of Judocus Hondius. Nederlânske namme: Joost de Hondt - d'Hondt (Wakken, 17 oktober 1563 – Amsterdam, 12 febrewaris 1612) wie in Flaamsk kartograaf, dy’t yn Londen en Amsterdam wurke, en fral bekend is as werútjouwer fan de atlassen fan Gerardus Mercator.
Hondius waard berne yn it Westflaamse Wakken en brocht syn jeugd troch yn Gint. Yn ’t earstoan wie er graveur, kalligraaf en stimpelsnijer.
Yn 1584 flechte er nei Londen om oan de Spaanske Ynkwisysje te ûntkommen. Yn syn Ingelske tiid joech Hondius it wurk fan Francis Drake út. Dy hie yn de jierren 70 fan de 16e iuw de wrâld omfearn. Benammen makke er in no ferneamde kaart fan Nij Albion, in koart skoft tiid in Ingelske koloanje oan de westkust fan Noard-Amerika. Teffens wurdt wol tocht dat Hondius de keunstner is dy’t de bekende portretten fan Drake make hat. Yn 1593 ferfarre er nei Amsterdam, dêr’t er oant syn dea ta bleauwe soe. It hûs dêr’t er wenne krige da namme 'In de Wackere Hondt', in ferwizing nei syn berteplak en syn famyljenamme.
Yn Londen wie er befreone mei de kartograaf John Speed (1553-1629). Speed liet de kaarten foar syn twa grutte monumintale wurken (The Theatre of the Empire of Great Britain en Prospect of the most famous parts of the World) foar it grutste part yn Amsterdam troch Hondius gravearje.
Hondius wie besibbe oan Pieter van den Berghe (Petrus Montanus), Pieter van den Keere (Petrus Kaerius) en Johannes Janssonius. Nei syn dea waard de útjouwerij fuortset troch syn soannen Jodocus II († 1629) en Henricus (1597-1651). Oant yn de 18e iuw waarden de kaarten van Hondius op 'en nij útjûn, û.o. troch Frederik de Wit en de firma Valk & Schenk.
Publikaasjes
<Gallery> Image:1595 Vera Totius Hondius.jpg|Vera Totius 1595 Image:1599 Guyana Hondius.jpg|Wonderbaer ende Goudrijcke Landt Guiana 1598 Image:1606 America Merid. Mercator mr.jpg|America Meridionalis 1606 Image:1606 Guinea Hondius mr.jpg|Guineae Nova Descriptio 1606 </Gallery>
Knowing Me, Knowing You
Knowing Me, Knowing You is in nûmer dat oarspronklik opnaam is troch ABBA op 23 maart 1976 yn de Metronome Studios yn Stockholm en útbrocht op it album Arrival út 1976. Knowing Me, Knowing You wie it fiifde nûmer op it album en waard op 14 febrewaris 1977 útbrocht as tredde single fan it album.
Oer it nûmer
Knowing Me, Knowing You waard skreaun troch Benny Andersson, Björn Ulvaeus en manager Stig Anderson en is it earste nûmer fan ABBA wêryn't it dúdlik giet oer it ferbrekken fan in relaasje. Knowing Me, Knowing You wie de tredde wrâldwide hit fan it album Arrival en stie yn fiif lannen op nûmer ien yn de hitlisten.
Feanwâldsterwâl
Feanwâldsterwâl (pleatslik ek: De Wâl) is in doarp dat yn de gemeenten Dantumadiel en Tytsjerksteradiel leit. Yn 2020 hie Feanwâldsterwâl 420 ynwenners. De doarpskearn fan Feanwâldsterwâl leit om De Wâl en De Streek.
Sûnt 2011 is Feanwâldsterwâl in selsstannich doarp. Feanwâldsterwâl hat gjin eigen postkoade dus heart it noch hieltyd by Feanwâlden en Hurdegaryp.
Untstean
Sûnt 1 jannewaris 2011 is it diel fan it plak dat yn de gemeente Dantumadiel leit offisjeel in doarp. Sûnt 14 july 2011 jildt dat ek foar it part yn de gemeente Tytsjerksteradiel. Foar dy tiid foel it Dantumadielster diel offisjeel ûnder Feanwâlden en it Tytsjerksteradielster diel ûnder Hurdegaryp. Salang't Feanwâldsterwâl net troch weryndieling yn ien gemeente komt te lizzen, is it tal adressen oan beide kanten lytser as de hûndert dy't nedich binne foar in eigen postkoade. Feanwâldsterwâl leit fan Feanwâlden út besjoen oer it spoar yn súdwestlike rjochting.
It doarpke wie eartiids in feankoloanje, mooglik fan menisten út Giteren. Dat soe ferklearje wêrom't der oant 1865 net allinnich in lytse minnistetsjerke wie, mar ek de sfear wat tinken die oan Giteren. Der wiene in soad brêgen en brechjes foar de huzen, dy't de ienige ferbining mei de dyk wienen.
Yn jierren 1970 wie der yn Feanwâldsterwâl in ljeppersplak fan it FLB.
Morfology
Morfology is in dielmêd yn de taalkunde, de lear fan wurdfoarmen en wurdfoarming. It lytste betsjuttingshawwende elemint fan in wurd hjit in morfeem. Yn de morfology komme saken as de bûging en opbou fan wurden op it aljemint.
Skiednis
Yn de grammatika is de morfology de foarmleare fan it wurd, dat omfiemet wurdfoarming, wurdbûging en opbou fan wurden.
Taalwittenskippers brûkten it begryp morfology al yn de 19e iuw, om de stúdzje nei wurdfoarmen mei oan te tsjutten. Oarspronklik komt it begryp morfology fan Goethe, mar it wie August Schleicher dy't it yn 1860 foar de taalkunde brûkte. Leonard Bloomfield bringt it begryp morfeem foar it earste op it aljemint yn 1933.
Artezyske boarne
[[Ofbyld:Artesian aquifer scheme.svg|right|320px|thumb|Skema fan in artezyske boarne:
1. Laach dy't it wetter ferfiert
2. Laach dy't it wetter net trochlit
3. Troch delslach ynkrongen
4. Artezyske wel (troch boarjen)
5. Sêde laach
6. Peilbuis, freätyske wel
Loeres
De Loeres is in sabearre ein maart 1962 by Zandvoort oanspield foarâldenbyld, in moai, fan stien. It byld wie 2,5m heech (mei de sokkel der by). De NCRV joech omtinken oan de fynst.; mei busfollen kamen de lju om te sjen nei it byld; De Volkskrant skreau der oer. Der waard in Skandinavyske ekspêr foar ynfleaun (Edo van Tetterode yn fermomming). In pear dagen letter, op 1 april makke Brânpunt dúdlik dat it in Aprilgrap west hie. It wie yn werklikens in byld makke troch Edo van Tetterode sels. Mei de help fan de NCRV wie it strânjen yn sêne set.
Artezyske boarne
7. Natuerlike artezyske boarne]] thumb|In trochsneed fan in artezyske wel In artezyske boarne is in boarne dêr't it wetter samar nei boppe komt troch hydrostatyske druk op it wetter dat yn in bekken sit dat ûnder de grûn is. De namme komt fan de provinsje Arteezje (Artois) yn Frankryk, dêr't in soad fan sokke boarnen foarkomme.
Stonehawk
Stonehawk wie in Fryske stonermetalband oprjochte yn Snits, en wie aktyf tusken 2010 en 2017. Yn 2012 brocht de band de EP Vex út. De teksten fan de band gean benammen oer persoanlike problemen en frustraasje.
Adyrf
thumb|right|270px|Adyrf Teätergroep Adyrf is in teätergroep út Jirnsum en is oprjochte yn 2001.
Loeres
Letter dat jier is de Loeres troch Van Tetterode oan Zandvoort jûn. Yn 1974 waard it byld skânsearre. Dat orizjineel stiet sûnt yn Van Tetterode syn foartún, Brederodestraat 77 yn Zandvoort; hjoed-de-dei it hûs fan syn soan. Dy hyst alle jierren noch, fansels op 1 april, in giele flag mei de Loeres derop. In kopy fan it byld yn brûns, mei de tekst "1 APRIL" op de sokkel stiet aan de Súd Bûlevaar, tichteby it oarspronklik stee fan de "fynst".
Adyrf
Adyrf spilet gjin tradisjoneel toaniel, mar muzikale produksjes. De earste foarstelling: "Frou De Vries" wie in muzikale produksje mei trije spilers, en playback muzyk. Letter folgen foarstellingen mei wol acht spilers en waard der stadichoan ek echt songen. De programma's wurde tsjintwurdich (2009) spile troch Andrea Joostema en Lieuwe van der Meer.
Loeres
By it libben fan Van Tetterode, rikte it Nasjonaal 1-april Genoatskip alle jierren de Prix de Joke út. Dat wie in 31sm hege brûnzen kopy fan de Loeres, mei op de sokkel de tekst "1 APRIL", jûn oan de bêste grap fan it jier derfoar.
Adyrf
Adyrf (omkeard:Fryda) spilet muzikale foarstellings foar jong en âld. De teätergroep hat in eigen ljocht- en lûdynstallaasje.
Artezyske boarne
De boaiem kin opboud wêze út ferskillende akwifers (wetterfierende lagen) dy't skaat binne troch lagen dy't gjin wetter troch litte. Om't in djipper lizzende wetterfierende laach wetter krije kin fan reinwetter út in oar heger lizzend gebiet, kin de hydrostatyske druk yn 'e djippere laach heger wêze as yn 'e boppelizzende laach. Dus in djippe wetterfierende laach mei hege hydrostatyske druk, wurdt ek wol in "artezysk bekken" neamd. Oeral dêr't in artezysk bekken in iepening hat nei it ierdoerflak, is in artezyske boarne te finen. Yn Fryslân wurdt der dan wol sprutsen fan "parswetter".
Elst (Utert)
304px|thumb|Lokaasje yn de gemeente Rhenen Elst is in doarp yn de gemeente Rhenen yn de Nederlânske provinsje Utert. It doarp hat 4.650 ynwenners (2021). Oant 1 jannewaris hearde in part fan it doarp ta de gemeente Amerongen, dy't op dat stuit part waard fan de nije gemeente Utertske Heuvelrêch.
Geografy
It doarp leit oan de Nederryn oa de súdkant fan de Utertske Heuvelrêch. Der fart in fearpont fan Elst nei it doarp Ingen oan de oare kant de Nederryn. Noardlik fan it doarp lizze de Elsterberch mei in hichte fan 63,2 meter en de Galgeberch. Noardeastlik lizze noch ferskate heuvels.
Skiednis
Yn 1981 wiene der tichteby Elst argeologyske opgravings, dêr't goed 250 iermidsiuwske grêven fûn waarden, dêr't fjouwer hynstegrêven en ien hûnegrêf fan wiene. De grêven datearje fan de iere fyfde oant mids achtste iuw. In soad grêven hiene grêfjeften, wêrûnder de rykste grêven mei gouden en sulveren sieraden frouljusgrêven út de sechsde iuw wiene. 22 grêven befetsje wapens, wêrûnder swurden, skylden, bilen en benammen spear, en pylkpunten. Nijsgjirrich wie it finen fan in houten, mei brûns besleine amer. De fynsten binne no yn it Provinsjaal Argeologysk Depot yn Utert.
Media
De pleatslike omrop Dorp en streek tv, is rjochte op Maarn, Maarsbergen, Renswoude, Skerpenseel, Woudenberg, Rhenen en Elst.
Alexander de Savornin Lohman
Hy wie heechlearaar oan de Frije Universiteit yn Amsterdam fan 1884 - 1895; fan 1879- 1921 wie hy lid fan de Twadde Keamer mei útsûndering fan de perioade dat hy minister fan Binnenlânske Saken wie (fan 1890 - 1891) en de perioade wêryn hy sitting hie yn de Earste Keamer (fan 1882 -1894); syn konservatisme kaam yn konflikt mei de radikaal-sosjale tinkbeelden fan Abraham Kuyper; yn 1894 skiede hy him of fan de politike partij Anti-Revolúsjonêren en formearde in eigen groep, de Frij-Anti-Revolúsjonêren, dy’t har yn 1903 mei de Kristlik Histoaryske Uny ferbûn. Hy skreaun ûnder mear 'Partij of begjinsel' (1875), 'Us Konstitúsje' (1901).
Twitel
Twitel is in buorskip yn de gemeente Eaststellingwerf. Twitel leit besúdwesten Makkingea, flakby de krosbaan Prikkedaam.
De namme komt ek foar as Twijtel en Het Wijtel. Twitel is in Aldsaksyske namme. De útgong -loo fan it tichtby lizzende Loohuis wiist op bosk (loo). Yn it Piter Dekema-argyf is sprake fan in kontrakt oer in nije “wetterlieding” fan de 10e wyk nei de Tsjonger by Twitelerhout (1837).
Mûne
Yn 1685 stie der in mole yn Twitel, tichtby Makkingea, dy’t wierskynlik it nôt foar de hiele streek mealde. Dy mole waard yn 1869 troch in stoarm hielendal fernield.
Skrobberheide
thumb|right|Skrobberheide - Erica tetralix Skrobberheide (Erica) is in plantegeslacht út de heidefamylje.
De fjouwertoskige blomkroan mei frije blomstêfkes stiet middenyn in griene tsjelk (fleiskleurich by Erica carnea). Erica sicula (Syn.  Pentapera sicula ) hat in meastal fiiftoskige blomkroan.
De besibbe soarte Bruckenthalia spiculifolia (Syn. Erica spiculifolia) hat blomstêfkes dy't mei de blomkroan fergroeid binne.
De measte Europeeske soarten binne dwerchstrewellen fan 20 - 80 sintimeter heech. De grutste binne de beamheide, Erica arborea, en de biezemdopheide, Erica scoparia, dy't 6 - 10 meter heech wurde kinne.
Fan de mear as 750 soarten komme der mear as 600 yn it fynbos yn de Kaapstreek fan Súd-Afrika foar. De oare soarten binne ynlânsk yn de rest fan Afrika, it Middellânske Seegebiet en Europa.
Krúsdykskâns
De Krúsdykskâns (Nederlânsk: Kruisdijkschans of Kruisschans) is in skâns dy't troch de Steatske troepen oanlein waard yn 1638 as ferdigening fan de festingstêd Sluis en Aardenburg. Hy waard brûkt oant 1762, wêrnei't er in bûtenpleats waard. Der is doe in lânhûs boud op it stee fan it fort. Dat lânhûs stiet der noch, al is it yn ferfallen steat. It hjit Krúsdyk.
Op 22 juny 1640 wurdt fermeld dat de gouverneur van Sluis met Prins Frederik Hendrik had gevisiteerd de plaats daar voor dezen bij de raad geresolveerd was dat een redoute zou gemaakt worden te weten op den Kruisdijk en dat Zijne Hoogheid nodig oordeelde dat dezelve aldaar op het Lapschuursche Gat gemaakt werd.
De skâns leit op de Sint-Pitersdyk, dy't yn eatlike rjochting Hoge Weg hjit en nei de Elderskâns rint. Leadrjocht hjirop stiet in wei dy't nei it noarden fia it buorskip Ronduit by de Krabbeskâns útkomt. Nei it suden giet in wei oer de Stierskreek nei Heille.
Tsjintwurdich is it in natoergebietsje. De grêft is der noch en de wâlen binne noch werkenber. Ek de singeliere wegenstruktuer (de wegen rinne yn in fjouwerkant om de skâns hinne) wize op it bestean derfan.
Telefyzjestjoerder
It útstjoeren fan telefyzjebylden kin barre fia analoge telefyzjesynjalen, mar sûnt de begjinjierren fan 'e ienentweintichste iuw ek fia digitale telefyzjesynjalen. Telefyzjestasjons dy't inkeld keabeltelefyzje 'útstjoere' kinne eins gjin telefyzjestjoerders neamd wurde, om't der oan keabeltelefyzje feitlik gjin 'útstjoering' te pas komt: it synjaal bliuwt dêrby beheind ta de bekeabeling dy't fan 'e tillefyzjestudio streekrjocht nei de telefyzjes by it publyk thús rint. In telefyzjestasjon kin op ferskillende frekwinsjes tagelyk útstjoere; sokke ferskillende útstjoerings fan ien stasjon wurde telefyzjekanalen neamd. As in groep telefyzjestjoerders ien organisaasje foarmet (wat yn 'e regel bart as se yn it besit kommen binne fan ien mienskiplike eigner), dan sprekt men fan in telefyzjenetwurk.
Museum De Grutterswinkel
Museum De Grutterswinkel, oprjochte yn 1992, is in museum yn Ljouwert. It is in autentyk winkeltsje yn in pân út 1596 oan de Nieuwesteeg. Nei 1900 waarden yn dat winkeltsje koloniaal guod en winkelguod ferkocht troch de famylje Feenstra oant 1973.
Telefyzjestjoerder
Yn 'e Nederlânske kontekst is bgl. de Nederlânske Publike Omrop in telefyzjestjoerder of in telefyzjestasjon, dat trije telefyzjekanalen beheart (NPO1, NPO2 en NPO3). De kommersjele stjoerders RTL4 en SBS6 binne ek telefyzjestasjons. RTL Nederlân, it bedriuw efter RTL4, RTL5, RTL7 en RTL8, kin oanmurken wurde foar in telefyzjenetwurk, krektlyk as SBS Broadcasting, dat Net5, SBS6, SBS9 en Veronica yn besit hat. Telefyzjestjoerders of telefyzjestasjons moatte net betize wurde mei omroppen, dy't in poer Nederlânsk ferskynsel foarmje. Dat binne nammentlik útstjoermachtige organisaasjes dy't de stjoertiid fan ien telefyzjestjoerder mei-inoar diele.
Oldenswort
thumb|Lizzing Oldenswort is in plak yn de Dútske dielsteat Sleeswyk-Holstein en makket diel út fan it distrikt Noard-Fryslân. Oldenswort hat 1309 ynwenners (2010).
Departemint Grinslân
thumb|right|250px|Departemint Grins yn 't giel rjochts boppe It Departemint Grinslân bestie fan 1807 oant 1811. De haadstêd wie Grins. It departemint omfieme likernôch de hjoeddeiske provinsje Grinslân.
Doe't it Keninkryk Hollân yn 1810 by it Earste Frânske Keizerryk ynlive waard, waard it departemint Grinslân yn 1811 gearfoege mei it Departemint Drinte ta it departemint Westeriems.
Lettele
thumb|Statistyske buert Lettele thumb|Elmerink yn Lettele thumb|Pleats Riete yn Lettele thumb|skuorre fan Riete Lettele is in doarp in de gemeente Dimter yn de provinsje Oerisel. Yn 2017 hie it doarp 605 ynwenners.
Lettele leit op de Letteler es in de streek Sallân, tusken de doarpen Okkenbroek en Schalkhaar oan de Oerdyk en Bathmensewei. Oare plakken yn de omjouwing binnne neist de stêd Dimter: Bathmen, Colmschate en Heeten. Under de himrik fan Lettele falle ek de lytse buorskippen Linde, Zandbelt en Alde Mole, dêr't de nôtmûne De Liuw út 1856 stiet. Oant in gemeentlike weryndieling yn 1999 wie Lettele ien fan de doarpen fan de gemeente Diepenveen.
Lettele leit oan de Europeeske kuierrûte E11, dêr ek wol Marsekreamerpaad of Hannelswei neamd. Dy E11 rint fan De Haach nei it easten, op dit stuit oant de grins Poalen/Litouwen.
Nikolaastsjerke
De trijebeukige Nikolaastsjerke waard ûntwurpen troch arsjitekt G. ter Riele en yn 1894 boud oan de Bathmensewei (destiids noch in sânreed) yn Lettele. De neogoatyske toer liket sterk op dy fan Schalkhaar.
Rekreaasje en eveneminten
Eveneminten binne it jierlikse peaskefjoer en de jierlikse doarpsmerke, dy't yn it earste wykein fan augustus holden wurdt.
Jehannes Ytsma
Jehannes Ytsma (Burgum, 24 april 1957 - Wergea, 9 desimber 2005) wie in taalsosjolooch oan de Fryske Akademy yn Ljouwert.
Jehannes Ytsma studearre pedagogyske en andragogyske wittenskippen oan de Ryksuniversiteit Grins. Hy wurke sûnt 1986 foar de Fryske Akademy. Ytsma hat publisearre oer twataligens yn Fryslân, oer de relaasje taal-identiteit en oer trijetalich basisûnderwiis.
Hy is yn 1995 promovearre op it proefskrift Frisian as first and second language (Frysk as earste en twadde taal). Ytsma hat in soad wittenskiplike publikaasjes op syn namme stean. Foar de Ljouwerter Krante fersoarge hy fan 1998 oant 2003 de taalrubryk 'Sisa'. Jehannes Ytsma is op 48-jierrige leeftyd yn Ljouwert hommels ferstoarn.
Ychtenbrêge
Ychtenbrêge foarmet tegearre mei Dolsterhuzen oan de oare kant fan de Pier Christiaanbrêge, ien wenkearn. It doarp is opdield rekke trochdat oant 1984 de gemeentegrins mei Haskerlân troch de Pier Christiaanssleat rûn. Ychtenbrêge is nei De Lemmer it twadde doarp yn de gemeente dêr't toerisme in grutte rol spilet. De Pier Christiaansleat dy't troch de buorren en troch Dolsterhuzen rint is ek in toeristysk farwetter. Dy foarmet de ferbining tusken yn it suden de Kop fan Oerisel mei de Weerribben en nei it noarden jout it ferbining mei de Fryske marren.
Stonehenge
thumb|left|150px|Lizzing fan Stonehenge right|thumb|250px|Stonehenge thumb|250px|De Heelstone mei yn de fierte tumuli ([[grêfhichten)]] thumb|250px|Plattegrûn Stonehenge (2007) Stonehenge is in megalitysk momumint út de Prehistoarje. It leit tichtby it plakje Amesbury, op de Salisbury Plain, yn it Ingelske greefskip Wiltshire. It monumint bestiet út grutte stiennen dy't yn in sirkel steane. It wurd henge yn "Stonehenge" is fan Germaanske komôf en betsjut sokssawat as "hingje". Nei alle gedachten waard Stonehenge boud tusken 3500 en 1500 f.Kr., in krekte datearring is lykwols net te meitsjen. Wat de bouwers mei de konstruksje fan doel wienen is tsjuster. Der binne guons dy't tinke dat it brûkt waard troch prehistoaryske astronomen, oaren hâlde it derop dat it te krijen hat mei religy.
Ychtenbrêge
Yn Ychtenbrêge en Dolsterhuzen binne ferskate jachthavens en campings. Yn Ychtenbrêge: Jachthaven de Meerkoet, De Merenpoort en Turfskip; yn Dolsterhuzen Oan 'e Tsjûkemar en de lisplakken fan Pleatslik Belang. Yn Dolsterhuzen steane ek twa hotels, hotel Tsjongerfallei yn it eardere molkfabryk en hotel "De Tsjûkemar" in pear kilometer bûten de buorren. Dêrneist binne by in soad pleatsen bûten it doarp ek miny-campings.
Stonehenge
Undersyk nei funksje
Archeologen fan de universiteit fan Sheffield hawwe mei koalstofdatearring fan jiske-oerbliuwsels fan minsken sjen litte kinnen dat it monumint krekt nei syn opjochting yn 3000 f.Kr. in rol spile hawwe kin yn in deadekultus. Dy funksje soe it plak oant 2500 f.Kr. hân hawwe. Ek by stientiidmonuminten yn de omkriten fan Stonehenge binne oerbliuwsels fan kremearre minsken oantroffen. Guon saakkundigen hâlde it op oerbliuwsels fan in elite of dynasty fan hearskers.
Ychtenbrêge
Iten
Ychtenbrêge en Dolsterhuzen hawwe as ytgelegenheden:
Stonehenge
Undersyk nei funksje
Opgravingeen stipe fan National Geographic op it stee fan Durrington Walls yn de Stonehenge World Heritage site hawwe in grutte delsetting bleatlein, dêr't hûnderten minsken wenne hawwe kind. Guon archeologen tinke dat de bouwers fan Stonehenge dêr tahâlden hawwe. .
Ychtenbrêge
Iten
Op tongersdei en sneon is der in pizzawein foar it ôfheljen fan pizza's en geregeld komt der in fiskkream.
Aktiviteiten
De ûndernimmersferiening Ychtenbrêge e.o. organisearret alle jierren yn de simmermoannen de "Dolle Donderdagen". Op de tongersdeitejûnen wurdt dan wat op of om de brêge en it wetter organisearre, lykas sekslaan, kanoracen, live muzyk. By Ychtenbrêge is ek altyd in wedstryd fan it IFKS skûtsjesilen. Fierders binne der braderyen, muzyk op it wetter en muzyk yn de feesthal by De Merenpoort bv.
Stonehenge
Undersyk nei funksje
Under ien fan de megaliten fan Stonehenge is koperokside fûn, wat betsjutte kin dat dêr in koperen ding as in soarte fan 'bouoffer' bedobbe is.
Ychtenbrêge
Aktiviteiten
De jierlikse feestwike yn Ychtenbrêge is yn de twadde wike fan septimber. Dêr hawwe al in soad bekende Nederlânske bands stien: BZN, De Dijk, De Kast, Normaal, Pappa di Grazzi en Nick & Simon.
Strjitten
Baggelaar, De Bûgel, De Kempenaerswei, De Petten, De Roede, De Splitting, De Feanskieding, Duimstrjitte, Hellingpaad, It Trek, Haadwei, Klynsmafeart, Koopmanwei, Kromme Warren, Krompaad, Suster Jacobsstrjitte, Turfkade,.
Stonehenge
Undersyk nei funksje
Yn septimber 2008 makken Britske archeologen, foar it earst sûnt 1946, nije befinings bekend. . Sy datearren it monumint op 2300 f.Kr., dat is 300 jier jonger as wat earder oannaam waard. Neffens dizze ûndersikers wie Stonehenge in soarte fan 'sûnenssintrum', omdat der is soad bonkerakken fan minsken mei in oandwaning fûn waarden, dy't boppedat ek fan oare plakken yn de omkriten lykje te kommen. Dizze archeologen sjogge Stonehenge as in Lourdes fan de âldheid. Neffens de ûndersikers hienen fral de blauwe stiennen (út Wales) in wichtige funksje.
Yn july 2010 waard op 900 meter fan Stonehenge in oare henge mei pealgatten ûntdutsen. De fynst is dien yn it ramt fan it Stonehenge New Landscapes Project. It projekt sil oant yn 2013 duorje en wol in byld jaan fan it lânskip yn de tiid fan de bou fan Stonehenge en de relaasje mei stientiidmonuminten yn de omkriten.
Lyksoartige bousels
Lyksoartige bousels - alhoewol net krekt itselde - binne fûn yn:
Punk rock
Punk rock (fan punk, dat 'sûnder wearde' betsjut) wie oarspronklik de betiteling fan de primitive, meast op gitaarspul basearre rock and roll fan bands út de 60-er jierren sa as The Stooges, The Animals en The Seeds. Mei 'Punk rock' of koartwei 'Punk', wurdt tsjintwurdich de anti-maatskiplike muzykbeweging út it midden/ein 70-er jierren bedoeld, yn gong setten troch de Sex Pistols, Eric Burdon,The Clash, The Damned, The Ramones en harren neifolgers.
De woartels fan de punk rock lizze yn de orizjinele betsjutting fan de term, de garage rock út de betide jierren 60, mar ek yn de Ingelske pubrock rûnten, betide driuwende krêften fan de avant-gardistyske new wave as Patti Smith en de dissonante styl fan de Velvet Underground dy't lang beskôge binne as de stifters fan de punk rock. Fan grut belang foar it ûntstean fan de streaming wie de winsk om werom te gean nei de simpelens fan de betide rock and roll en it fersmiten fan de algemiene streaming yn de muzyk fan dy tiid, dy't punk rockers seagen as pretinsjeleaze, ferkommersjalisearre, pompeuze en ûnynspirearre muzyk.
As kontrast sette de punk rock dêr in simpele, enerzjike, muzikale struktuer tsjinoer. 'Eltsenien kin spylje', wie it iene kredo, 'wat lûder en rûger wat better' it oare. Yn teksten en fraachpetearen feroarloven de artysten har frijheden, sawol yn politike as yn seksuele sin, dy't net earder fertoand wiene. Punk wie 'anty-alles'.
Theo van Hoytema
thumb|left|175px|Kalinderblêd oktober 1904 thumb|175px|Het leelijke eendje, lito troch Theo van Hoytema Theodorus van Hoytema (Den Haach, 19 desimber 1863 - dêre, 28 augustus 1917) wie in Nederlânsk tekener, litograaf en boekbânûntwerper.
Nei it folgjen fan tekenlessen oan de Akademy fan Byldzjende Keunsten yn Den Haach kaam er troch bemiddeling fan syn omke Van Oordt by it Soölogysk Museum yn Leien telâne, dêr't er in stikmannich wittenskiplike wurken yllustrearre (1889-1890).
Printeboeken
Yn 1891 gie er foar himsels oan 't wurk en ferskynde syn earste - letter ferneamd wurden - printeboek Hoe de vogels aan een Koning kwamen, printe yn Den Haach by S. Lankhout en Co. Yn 1893 kaam syn twadde printeboek út, nei in ferhaal fan Andersen, Het lelijke jonge eendje. Yn 1895 ferskynde Uilengeluk, neifolgjend yn 1897 Twee Hanen en dêrnei Vogelvreugd. Allegear útjûn by C.M. van Gogh yn Amsterdam. Al dizze ferneamde printeboeken ferskynden letter as werprintingen by Utjouwerij A.G. Schoonderbeek te Laren.
Kalinders
Fan 1902 - 1918 makke er de ferneamde kalenders mei litografyën fan bisten en fûgels.
Van Hoytema stie model yn de roman 'Leo en Gerda' fan Aeg. W. Timmerman (1911). Neist it ûntwerpen fan omslaggen foar katalogy, waarden ek ierdewurk en meubels neffens syn ûntwerpen makke.
Monumint
Yn 1915 waard de Haachske Roemer Visscherstrjitte ûntworpen, mar earst yn 1923 oanlein. De namme waard doe feroere yn Van Hoytemastritte. Healwei de winkelstrjitte is in lyts plein dat yn de omgang Van Hoytemaplein neamd wurdt. Op dit plein waard yn 2009 it Van Hoytemamonumint setten dat earder oan de Willem Loadewyklean stie.
Oldersbek
thumb|Lizzing Oldersbek is in plak yn de Dútske dielsteat Sleeswyk-Holstein en makket diel út fan it distrikt Noard-Fryslân. Oldersbek hat 654 ynwenners (2010).
Johannes Willem Ooms
Johannes Willem Ooms (Groot-Ammers, 19 jannewaris 1914 - Giessenburch, 16 maart 1974) wie in Nederlânsk skriuwer en oersetter fan tal fan jeugdboeken en streekromans dy't harren ôfspilen yn de Alblasserwaard.
Peazens
Sjoch ek:<BR>
Fuotbal op de Olympyske Simmerspullen 2000
200px|thumb|right|It Olympyske Stadion fan Sydney De Olympyske Simmerspullen 2000, ek wol de XXVIIe Olympiade neamd, waarden yn 2000 hâlden yn de Australyske stêd Sydney. De finale fan it Fuotbal waard hâlden yn it Stadium Australia.
Finale
* 3-5 nei panalty's
List fan planetoïden 41001-41100
Dit is in list fan planetoïden 41001-41100.
Hurdsilen op de Olympyske Simmerspullen 1900
200px|thumb|right|Olympyske Sylwedstriid tidens de Spullen fan 1900 De Olympyske Simmerspullen 1900, ek wol de IIe Olympiade neamd waarden yn 1900 yn Parys, Frankryk hâlden. It hurdsilen waard hâlden op twa lokaasjes. It wie de earste kear dat it silen op it programma stie.
lokaasjes
Der waard syld by Le Havre by de  la Société des Régates du Havre om de medaljes yn de grutste klassen.
By Meulan yn de Seine waard der syld om de medalje yn de lytste klassen
Medaljespegel
De top seis fan lannen dy't by it silen medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen fan 1900.
Ripemastate
thumb|Pleats op it steed fan Ripemastate (2010) Ripemastate (ek: de Grutte Tioegen) wie in eigenierde state yn de Tsjoegen ûnder Ie, gemeente Dongeradiel, flakby it Dokkumer Djip. It op stateterrein stiet no in pleats.
Oer it ûntstean is neat bekend. De eigenierde state 'Ripema yn de Tioegen' waard ek wol de 'Grutte Tioegen' neamd. Yn 1491 sluet ek 'Jarick in da Tyoghum' mei oare bewenners fan Ie hím oan by it bûn mei Grins. Oft hy op Ripema of op ien fan de beide oare sates yn 'Tyoegema hemryck' (1543) wenne, is net bekend. Yn 1543 wie sprake fan Gercke Ryppama zaete in die Tyoeghen. Yn 1640 wie Gercke syn pakesizzer Lieuwe Rypema eigener en brûker. Hy troude yn 1632 mei Anna Elama tho Allersma. Yn it earstoan wennen se op har âldershûs Allersmaboarch yn Ezinge. Al yn 1633 wie Lieuwe Rypema fanwege de Elama's grytman fan Ezinge. Letter setten se har nei wenjen op Rypemastate, dêr't Lieuwe ek bysitter yn Ie wie. Lieuwe syn neiteam, wêrfan't in part har Elama fan Rypema neamen gie, hie guod, rjochten en sibskippen yn Fryslân én yn de Ommelannen.
Om Ripemastate lei yn 1677 in grêft mei in poarte. Neffens in beskriuwing kochten Regnerus, Enne en Bouwe fan Ripema doe fan Doytse Jansen en Hylck van Ripema, tagelyk bewenners, een sate lands in de Tioegen met de huisinge, hovinge, zingel, gragt, poort en homeije. By de sate waarden ek noch 2 pûnsmiet pastorijelân en ien pûnsmiet tsjerkelân brûkt. Ut dy beskriuwing liket it oft se tegearre in heule pleats kochten, mar dat wie net sa. Hylck fan Ripema wie in suster fan de trije keapers. De sate kaam út de neilittenskip fan harren âlden en wie noch mienskiplik eigendom. Winliken kochten se op dat stuit it 1/6 diel dat eigendom wie fan harren suster, dy't mei har man en twa soannen nei de stêd Grins ôfsette. Hiele 17e iuw is de pleats besit fan it laach Rijpma. 'De Tioegen' tsjut op de ouwer, yn dit gefal fan it Dokkumerdjip, dêr't it guod fan dy namme no noch leit.
Yn 1832 bestie neffens de kadastrale minút noch in diel fan de súdkant fan de grêft.
Vincent van Gogh
thumb|Vincent van Gogh (selsportret, 1889) Vincent van Gogh (Sundert, 30 maart 1853 - Auvers-sur-Oise, by Parys, 29 july 1890) wie in Nederlânsk keunstskilder en kin sjoen wurde as ien fan de grutste keunstskilders ea. Dy erkenning kaam pas let. By syn libben hat hy mar ien skilderij ferkocht: La vigne rouge, dat tsjintwurdich yn it Poesjkinmuseum yn Moskou te sjen is. It wie Anna Boch, in Belgysk keunstenares en suster fan syn freon Eugéne Boch, dy't it yn 1890, in pear moanne foar it ferstjerren fan Van Gogh, kocht foar 400 frank.
Der siet mar 5 jier tusken syn swiersettige "Ierdappeliters" (1895) en de suderlike kleure-eksploazjes út de tiid flak foar syn dea. Van Gogh produsearre al syn wurk yn in tiidsbestek fan mar 10 jier, foardat er fertize yn depresjes, himsels tekoart die. Nei syn dea naam syn rom hurd ta.
Libben en wurk
Syn heit wie de dûmny Theodorus van Gogh, syn mem Anna Cornelia Carbentus. Syn broer Theo wie 4 jier jonger. Beide jonges komme, as se 16 jier wurden binne, yn tsjinst by keunsthannel Goupil & Co yn De Haach. Vincent bedarret earst yn Londen en letter yn Parys wylst Theo nei de fêstiging yn Brussel stjoerd wurdt.
Op syn 23-ste fielt Vincent him oanlutsen troch it predikantwurk en komt er nei in útstapke nei Londen, werom by syn âlders yn Etten. De predikantstúdzje sil hy 4 jier úthâlde en einiget mei evangelisaasjewurk yn de Belgyske Borinaazje. Hy is al 27 jier as er syn ropping as keunstner folget en yn Brussel by de skilder Anthon van Rappard telâne komt. Syn broer Theo finansieret him. In eksplosyf mar dramatysk odyssee, dat mar amper 10 jier duorje sil, begjint.
De earste 5 jier dy't folgje binne net maklik. Vincent hat te krijen mei problemen yn syn relaasje mei Sien, om de haverklap rûzjes mei syn âlden, de dea fan syn heit, problemen mei pastoars oangeande modellen en te lang útbliuwend jild fan syn broer Theo. Hy hâldt yn dy jierren ta yn Etten, yn De Haach, yn Drinte en yn Nuenen, meast op it plattelân.
Yn reeksen fan tekeningen en skilderijen leit Vincent it hurde boerelibben fêst, oant hy ein april 1885 yn Nuenen syn earste, sombere mar ekspressive masterwurk makket: "De ierdappeliters".
Yn novimber fan dat jier giet Van Gogh nei Antwerpen en yn jannewaris 1886 lit hy him ynskriuwe oan de Akademy. Hy is dan al 33 jier. Hy sil it dêr noch gjin 3 moanne úthâlde.
thumb|Tolve sinneblommen yn in faas (augustus 1888) Yn maart 1886 ferlit Vincent België om yn Parys by syn broer Theo yn te lûken. Artistyk sjoen, brekke dan syn gouden jierren oan. It sille mar trije wurde. Hy rekket befreone mei Henri de Toulouse-Lautrec en mei Emile Bernard, hat bewûndering foar de blommestillibbens fan Adolphe Monticelli, foar de romantyske Eugène Delacroix en foar de allegoaryske Pierre Puvis de Chevannes. Undertusken rekket Vincent ûnder de yndruk fan Japanske printen, dêr't hy in ferwoed samler fan wurdt.
Noch wichtiger is syn kontakt mei it Frânske ympresjonisme. Utsoarte is Vincent 10 jier te let nei Parys gien en is dêrtroch de pionierstiid fan dy streaming misrûn. Hy skildert yn dy tiid in soad mei Paul Signac yn Asnières. Paul Gaugin, Georges Seurat, Camille Pissarro en Armand Guillamin hearre ta syn kunde.
Lykwols, ûnder de waarme sinne fan Súd-Frankryk sil Vincent van Gogh syn masterwurken mei in eksploazje fan kleuren en ekspresje meitsje, yn in manysk tempo, soms mear as ien op in dei. Yn de lêste twa jier wurde lykwols ek syn depresjes geandewei dramatysker.
Hy wol de Middellânske See ûntdekke en bringt 5 dagen troch yn Les-Sainte-Marie-de-la-Mer, dêr't hy ûnophâldlik sketsen en tekeningen makket fan de omjouwing. Werom yn Arles, bringt hy syn bekende "Fiskersboaten op it strân" op doek. Ek syn kenmerkjende portretten, lykas dy fan de Zouaaf, Roulin en Eugène Boch ûntsteane yn dizze perioade.