cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Private (filmstudio)
Skiednis
Private hie rillegau in soad súkses mei syn films, benammen yn Jeropa, lykas mei de Tatiana-trilogy en de The Pyramid-trilogy. Guon fan 'e bekendste Jeropeeske pornoaktrises binne harren karriêre begûn by Private, lykas Katja Kean, Laura Lion, Nikki Anderson en Tania Russof. Private is ferneamd om syn ekstrafagante filmprojekten, lykas de twadielige film Millionaire, regissearre troch Alessandro del Mar, dy't, nei't der grute wurdt, in budget fan $1,9 miljoen hie, en de trilogy The Private Gladiator ûnder rezjy fan Antonio_Adamo, dy't in budget hie fan $1,5 miljoen. Trochstrings produsearret Private tsien oant tolve nije films per moanne. Yn 1998 waard fierders in eigen designerkleanmerk lansearre, dat yn 't earstoan Private Circle hiet, mar letter omneamd waard ta Private Clothing. Yn 1999 liet de Private Media Group him registrearje yn 'e Amerikaanske steat Nevada en fan 1999 oant 2011 wie it de earste pornoproduksjemaatskippij dy't ynskreaun stie by de Amerikaanske effektebeurs Nasdaq. Sûnt 2008 wurket Private benammen op 'e Frânske merk nau gear mei de Frânske studio Vidéo Marc Dorcel.
Egbert Wagenborg
Libben
Egbert Wagenborg, telch út it laach Grinzer fan ambachtslju, lânbouwers en skippers, Wagenborg, waard 1866 yn Veendam berne as in soan fan lânbouwer, weinmakker en skipsjager Petrus Wagenborg (1824-1871) en Geertruida Smeltekop (1826-1887). Hy wie in streekrjochte neisiet fan Wijpke Julles (1664-nei 1727) en ûnder oaren besibbe oan skipper Harm Wagenborg (1855-1926) en oan de kûper Pieter Wagenborg (1879-1933). Yn 't earstoan wie Wagenborg skipper. Yn 1898 sette er útein mei syn eigen skipfeart- en transportûndernimming, Wagenborg; fan 1999 ôf oan Keninklike Wagenborg.
Wagenborg boaske 9 augustus 1888 yn Wildervank oan Abelina Lukkiena Vegter (1868-1931). Sy krigen alve bern.
The Living Daylights (film)
Yn The Living Daylights rekket MI6-spion James Bond belutsen by de saak fan KGB-generaal Georgi Koskov. Dat is ien dy't skynber fan 'e Sovjet-Uny oerrint nei it Westen om 'e Britten te warskôgjen foar it nije haad fan 'e KGB, generaal Leonid Pûsjkin. Dy soe in folsleine psychopaat wêze, dy't opdracht jûn hat ta de moard op eltse Westerske spion dy't de KGB te pakken krije kin. As Koskov neitiid spoarleas ferdwynt, begjint Bond erchtinkend te wurden. Fia Koskov syn minneresse Kara Milový besiket er te ûntdekken wat der no eins wier oan 'e hân is.
The Living Daylights wie it fyftjinde diel út 'e James Bond-filmsearje en folge as sadanich op A View to a Kill. It wie de earste film wêryn't de rol fan Bond spile waard troch Timothy Dalton, dy't dêrmei Roger Moore as Bond-fertolker opfolge. Fan 'e filmkritisy krige The Living Daylights mingde resinsjes, mar yn 'e bioskopen wie it in kommersjeel súkses. In folgjend diel yn 'e filmsearje wie Licence to Kill, dat yn 1989 útbrocht waard.
Plot
By in oefening yn Gibraltar, wêrby't geheim aginten fan 'e Britske ynljochtingetsjinst MI6 it opnimme tsjin kommando's fan 'e Britske Special Air Service (SAS), wurdt geheim agint 004 fermoarde troch in ûnbekende man. James Bond, geheim agint 007, set de efterfolging yn en wit de moardner úteinlik te deadzjen. Op it stoflik omskot fan agint 004 wurdt letter in papierke oantroffen mei de tekst Smjert Sjpionam, dat Russysk is foar "Dea oan alle Spionnen".
Letter wurdt Bond nei Bratislava yn Tsjechoslowakije stjoerd om te helpen by it oerrinnen fan 'e Russyske generaal Georgi Koskov, dy't in hege funksje beklaaid binnen de KGB, de ynljochtingetsjinst fan 'e Sovjet-Uny. Dat bart by nacht, nei't Koskov in besyk brocht hat oan it filharmoanysk orkest fan Bratislava. In oare Britske geheim agint, Saunders, hat de lieding oer de operaasje. It is Bond syn taak om in skerpskutter fan 'e KGB dea te sjitten ear't dy Koskov útskeakelje kin. De skerpskutter blykt lykwols de tsjeppe selliste út it orkest te wêzen, en it is Bond dúdlik dat sy noch nea in gewear fêstholden hat. Hy beslút syn oarders te negearjen en sjit har inkeld it gewear út 'e hannen. Dêrnei nimt er de lieding oer de operaasje oer en smokkelet er Koskov, mei help fan 'e pleatslike aginte Rosika Miklos en Q, de kertiermaster fan MI6, troch de Transsibearyske Piipline oer de grins nei Eastenryk.
As Koskov letter troch MI6 yn it ferhear nommen wurdt, fertelt er dat de nije sjef fan 'e KGB, generaal Leonid Pûsjkin, in folsleine psychopaat is, dy't it âlde belied fan Smjert Sjpionam út 'e tiid fan Stalin, it deadzjen fan eltse bûtenlânske spion dy't men te pakken krije kin, wer ynfierd hat. De dea fan agint 004 yn Gibraltar is dêr noch mar it earste priuwke fan. Neitiid wurdt Koskov út in ûnderdûkadres fan MI6 yn in lânhûs op it Ingelske plattelân ûntfierd troch in blonde man dy't blykber in agint fan 'e KGB is. M, de sjef fan MI6, nimt oan dat Koskov werombrocht is nei Moskou, dêr't er grif in raar gat yndraaie sil.
Bond kriget fan M opdracht om nei Tanger, yn Marokko, te reizgjen, dêr't Pûsjkin in hannelskonferinsje bywennet. Dêr oankommen moat er Pûsjkin út 'e wei romje, sadat syn healwize opstigings fan tafel geane en spionnen út East en West inoar wer inkeld fermoardzje sille as dêr in direkte oanlieding ta bestiet. Bond is it net iens mei de opdracht fan M; hy hat Pûsjkin persoanlik met en fynt it dreech om te leauwen dat de man sa ûntspoard is. Hy nimt de opdracht oan, mar is fan it begjin ôf oan fan doel en doch syn eigen sin. Hy hat juffer Moneypenny, de sekretaresse fan M, efter de rêch fan har baas om útsykje litten wa't de selliste út Bratislava is, en ynstee dat er streekrjocht nei Tanger giet, reizget er by Bratislava om.
Yn Bratislava ûntdekt Bond dat de selliste, dy't Kara Milový hjit, yn 'e rekken holden wurdt troch de KGB. Hja blykt in naïve jonge frou te wêzen dy't Koskov syn minneresse is. Har gewear wie laden mei losse flodders, en se die har as skerpskutter foar op fersyk fan Koskov sels. Bond wit lykwols dat Koskov MI6 warskôge hie foar de skerpskutter fan 'e KGB dy't him yn it each hold en dat er der boppedat op oanstien hie dat dyselde deasketten wurde moast. Ynstee dat er har dat fertelt, docht Bond him foar Kara oer foar as in freon fan Koskov, dy't stjoerd is om har Tsjechoslowakije út te smokkeljen en by him te bringen. Efterfolge troch de KGB en de Tsjechoslowaakske plysje flechtsje se dat út nei Eastenryk, wêrby't Kara derop stiet om har sello mei te slepen. Letter docht bliken wêrom't se dy beslist meihawwe wol: it is in Stradivarius dy't $150.000 wurdich is en dy't Koskov har kado dien hat. As harren skansearre auto net mear fierder kin, brûke Bond en Kara de koffer fan 'e sello as slide om oer de snie by de lichte del te glydzjen en sa oer de Eastenrykske grins te kommen.
Underwilens hat Pûsjkin yn Tanger in moeting mei de Amerikaanske wapenhanneler Brad Whitaker, oan wa't er yn net mis te fersteane bewurdings dúdlik makket dat in eardere oerienkomst foar de levering fan 'e nijste Amerikaanske wapens oan 'e KGB, dy't Koskov mei him sletten hie, net trochgiet. Hy wol de $50 miljoen dy't Koskov him betelle hat, weromhawwe, of oars… Whitaker beklaget him dêr letter oer by Koskov, dy't net yn Moskou, mar yn Tanger blykt te wêzen, dêr't hy en syn sabeare ûntfierder en eigentlike hantlanger Necros de gasten fan Whitaker binne. Koskov bewissiget Whitaker derfan dat er MI6 wysmakke hat dat Pûsjkin efter de moard op agint 004 sit, en dat Pûsjkin dêrom gau út 'e wei romme wurde sil. Whitaker is der lykwols net gerêst op, dat dêrom stjoert Koskov Necros derop út om noch in Britske agint om te bringen.
Bond en Kara binnen wilens yn Wenen oankommen, dêr't Bond syn dekmantel as freon fan Koskov oanhâldt troch it fanke mei te nimmen nei ferskate besjensweardichheden yn 'e stêd. By in besyk oan it ferdivedaasjepark by it Prater ferliedt er har en hawwe se seksuele omgong yn it reuzerêd. Bond hat yn it Prater mei Saunders ôfsprutsen om oan reisdokumintaasje foar Kara te kommen. Nei't Saunders dy by him ôflevere hat, wurdt er foar de eagen fan Bond troch Necros fermoarde, dy't op 'e nij it berjocht Smjert Sjpionam efterlit.
De oare moarns nimt Bond Kara mei nei Tanger, dêr't er it fanke yn harren hotel efterlit. Sels folget Bond Pûsjkin as dy in ôfspraak hat mei syn mêtresse, frou Rûbavitsj. Nei't er Pûsjkin oermastere ynstee fan deaketten hat, sa't syn opdracht wie, wikselet er ynformaasje mei him út. Bond fertelt oer wat Koskov tsjin MI6 sein hat, wylst Pûsjkin tajout dat Koskov nei it Westen ta ûntkommen is krekt foar't er de man oppakke litte sillen hie foar it fertsjusterjen fan oerheidsjild. Se beslute dat se te min witte oer wat Koskov feitliks by de ein hat, en dat hy dêr inkeld mear oer bleatjaan sil wannear't Pûsjkin dea is. Dat, Pûsjkin moat stjerre. As er letter in taspraak hâldt op 'e hannelskonferinsje, wurdt er troch Bond 'deasketten'. Bond ûntkomt neitiid oan 'e Marokkaanske plysje troch by twa kreaze Amerikaanske toeristes yn 'e auto te springen, dy't lykwols pistoalen foar it ljocht helje sadree't de auto riidt. Pûsjkin komt ûnderwilens, sadree't er allinne mei frou Rûbavitsj is, op mirakuleuze wize wer ta libben. Underwilens kriget Koskov in mysterieus tillefoantsje.
De beide froulju, Liz en Ava, blike agintes fan 'e CIA te wêzen, dy't Bond ôfleverje by syn âlde freon Felix Leiter. It ûndersyk fan Bond nei Koskov hat nammentlik it ûndersyk fan 'e CIA nei Whitaker krúst. De beide mannen wikselje ynformaasje út. Nei't Bond letter weromkommen is yn 'e hotelkeamer dy't er dielt mei Kara, skinkt sy him in drankje yn dat se oanlinget mei in bedwelmjend middel. As er foar it ferstân kriget wat se dien hat, seit se tsjin him dat se op eigen manneboet Koskov al weromfûn hat, en dat er har ferteld hat dat Bond in agint fan 'e KGB is dy't har brûkt om him (Koskov) op te spoaren. Bond hat noch krekt de tiid om te sizzen dat hy dejinge wie dy't har yn Bratislava it gewear út 'e hannen sketten hat en dat Koskov sein hie dat de skerpskutter deasketten wurde moast, foar't er bewusteleas rekket. Kara beseft dat se mooglik in grutte flater begien hat.
Bond komt wer ta besleur as er yn it fleantúch fan Koskov sit. Op syn fersyk spilet Kara him syn troch Koskov ôfpakte kaairing ta, mei in troch Q makke kaai dy't op 90% fan alle slotten yn 'e wrâld past. Underweis ûntdekt Bond dat in medyske kuolboks yn it fleantúch, dêr't in minsklik hert yn ferfierd wurde soe, eins in bistehert befettet en iis dêr't $50 miljoen oan diamanten yn fermongen is. Se lânje op in loftmachtbasis fan 'e Sovjet-Uny yn Afganistan, dêr't de Russysk-Afgaanske Oarloch yn folle gong is. Koskov en Necros drage Bond en ek Kara dêr oer oan Russyske soldaten om opsletten te wurden. Trochdat Bond mei de kaai fan Q syn hânboeiens losmeitsje kin, witte se lykwols te ûntsnappen, wêrby't Bond ek in Afgaanske finzene befrijd, dy't neffens de wurden fan 'e sipier de oare moarns ier eksekutearre wurde soe. It docht bliken dat it Kamran Shah is, de regionale lieder fan 'e Afgaanske mûdjahediin, dy't Bond en Kara meinimt nei syn basis.
Bond wol werom nei de Russyske legerbasis om út te sykjen wat Koskov mei de diamanten fan doel is, mar Kamran Shah leit dêr it near op. De oare deis nimt er Bond en Kara mei nei in plak dêr't Afgaanske drugshannelers fan 'e machtige Bruorskip fan it Snieloaihoars, dy't it op in akkoartsje goaid hawwe mei de mûdjahediin, yn ruil foar de diamanten foar $50 miljoen oan rouwe opium oan Koskov-en-dy ferkeapje. Bond begrypt dan dat Koskov de opium omsette wol yn heroïne, dat er foar tsien kear de priis fan 'e opium ferkeapje kin. Sa kin er smoarryk wurde en tagelyk $50 miljoen brûke om wapens fan Whitaker foar de KGB te keapjen, sadat er gjin swierrichheden mear mei de Sovjet-ynljochtingetsjinst hawwe sil no't Pûsjkin dea is. Bond wol de opium ferneatigje, mar Kamran Shah, foar wa't it net lije kin om behalven mei de Russen ek mei de Bruorskip fan it Snieloaihoars yn konflikt te reitsjen, kin dat net tastean. Se berikke in kompromis as Bond foarstelt om 'e opium op te blazen nei't de Russen dermei ôfset binne.
Bond, dy't ferklaait is as in Afgaan, docht him sadwaande foar as ien fan 'e dragers fan 'e sekken opium en ferskûlet him yn 'e Russyske frachtwein dêr't de opium ynladen wurdt. Dêr stoppet er in tiidbom yn ien fan 'e sekken. Der docht him lykwols in probleem foar as Necros ek efteryn 'e frachtwein plaknimt. Hy merkt Bond net op, mar keart mei syn oanwêzigens wol tsjin dat Bond temûk út 'e frachtwein springe kin. Sadwaande wurdt Bond mei weromnommen nei de legerbasis, dêr't Afgaanske wurkers de sekken opium ûnder tafersjoch fan Koskov en Necros út 'e frachtwein oerlade yn in transportfleantúch. Bond bejout him op 'e nij ûnder de dragers, en aktivearret yn it fleantúch de tiidbom. Hy wurdt lykwols op it lêste momint opmurken en hat gjin oare kar as om him yn it transportfleantúch te barrikadearjen.
Underwilens falle de op hynders ridende mûdjahediin ûnder lieding fan Kamran Shah de Russyske legerbasis oan, nei't se dêrta oantrune binne troch Kara. Yn 'e gaos dy't dêrtroch feroarsake wurdt, start Bond it tansportfleantúch en taksyt it nei de lâningsbaan. Kara trûdelet yn it gefjocht fan har hynder, mar stelt in Jeep en riidt dy de laadklep fan it fleantúch binnen. Op it lêste momint foar it opstiigjen wit Necros temûk it fleantúch binnen te kringen. Ienris yn 'e loft lit Bond de bestjoering fan it fleantúch oer oan 'e ferraste Kara, wylst er sels nei efteren giet om 'e bom te ûntwapenjen. Necros komt him oer it mad en de beide mannen reitsje yn gefjocht. Kara, dy't Bond besiket te helpen, iepenet de laadklep, wêrnei't in diel fan 'e sekken opium yn in laadnet út it fleantúch glidet. Bond en Necros fjochtsje oan it net efter it fleantúch bingeljend troch oant Bond Necros oermânsk wurdt en him te pletter falle lit. Nei't er wer yn it fleantúch kladdere is, docht bliken dat er noch krekt op 'e tiid is om 'e tiidbom út te setten.
Op 'e grûn hawwe Kamran Shah en syn mannen ûnderwilens de oanfal op 'e Russyske basis ôfbrutsen. Op harren weromtocht wurde se efterfolge troch Russyske pânserfiertugen. Bond keart it fleantúch, en as de Russen in brêge oerstekke, stelt er de tiidbom op tsien tellen yn en smyt him dan nei de pânserfiertugen. It ôfgean fan 'e bom soarget foar in reuseftige eksploazje, wêrby't de brêge ynstoart en de pânserfiertugen yn 'e djipte falle, sadat de mûdjahediin rêden binne. Neitiid merkt Bond dat de Russen de brânstoftanks fan it fleantúch lek sketten hawwe. Mei't se nearne lânje kinne, riidt er himsels en Kara yn 'e Jeep oan in parasjute út it fleantúch, dat dêrnei te pletter fljocht tsjin in heuvelrêch. It docht bliken dat se krekt de Pakistaanske grins oer kommen binne, dat se bejouwe har nei Karachi, om dêrwei werom te fleanen nei Marokko.
Yn Tanger kringt Bond mei help fan Felix Leiter de filla fan Brad Whitaker binnen, mei wa't er by in sjitpartij ôfweeft. As ien fan Whitaker syn liifwachten him dêrnei oer it mad komt en deasjitte sil, stapt generaal Pûsjkin nei binnen ta, dy't de man deasjit en Bond syn libben rêdt, sadat se wer lykman binne. Koskov, dy't op in oar plak yn 'e filla fan Whitaker ûntdutsen wurdt, beart foar Pûsjkin oer dat Whitaker him ûntfierd hie en yn gizeling hold en betanket Pûsjkin foar syn rêding. Pûsjkin jout lykwols befel om Koskov werom te stjoeren nei Moskou "yn 'e diplomatike post" (suggerearjend dat it stikje by bytsje barre moat).
In ûnbeskate tiid letter komt Kara har dream út as se in optreden fersoarget as soliste by in prestizjeus orkest yn Wenen. Dat is in ûntwikkeling dy't Bond en Pûsjkin tegearre beärbeide hawwe. M en generaal Pûsjkin binne dêr beiden oanwêzich. Kamran Shah en inkelen fan syn mei patroangurdlen útdoste mannen komme te let, mei't se "problemen op 'e lofthaven" hiene. M besiket de swarde fijannen Pûsjkin en Kamran Shah mei-inoar yn 'e kunde te bringen. Generaal Anatol Gogol, de foargonger fan Pûsjkin as sjef fan 'e KGB, dy't no foar it Sovjet-Ministearje fan Bûtenlânske Saken wurket, hat by wize fan geunst oan MI6 foar offisjele identiteitspapierren en reisdokominten foar Kara soarge. James Bond blinkt út troch ôfwêzigens, ta teloarstelling fan Kara, dy't har weromlûkt yn har klaaikeamer. As se dêr twa martinys klear stean sjocht, ûntdekt se Bond lykwols efter it klaaiskerm, dêr't se inoar yn 'e earms falle.
Produksje
The Living Daylights wie nei For Your Eyes Only (1981), Octopussy (1983) en A View to a Kill (1985) de fjirde James Bond-film dy't regissearre waard troch John Glen. Hy wurke nei in senario fan Richard Maibaum en Michael G. Wilson, dat foar it grutste part orizjineel wie. Inkeld de iepeningssêne wie basearre op it yn 1966 postúm publisearre koarte ferhaal The Living Daylights, fan Ian Fleming.
As produsinten wiene Albert R. Broccoli en syn styfsoan Michael G. Wilson by it projekt belutsen foar de filmstudio's Eon Productions en United Artists. De film wie dêrmei wer in Amerikaansk-Britske ko-produksje. The Living Daylights wie de earste Bond-produksje dêr't Broccoli syn dochter Barbara Broccoli ek by belutsen wie, as ko-produsinte. Foar de film wie in budget beskikber fan $40 miljoen, mear as foar hokker eardere Bond-film ek. De kamerarezjy wie yn 'e hannen fan Alec Mills.
James Bond
Nei A View to a Kill hold akteur Roger Moore, dy't tolve jier lang en yn sân films de rol fan James Bond fertolke hie, it foar besjoen. As er de rol wer spile hie yn The Living Daylights, soed er 59 jier west hawwe, dat it wie dúdlik dat soks net koe. Der bestie lykwols in mieningsferskil oer hoe't Moore syn belutsenens by de Bond-searje beëinige waard: neffens himsels hied er foar de ear betanke om foar de achtste kear de rol fan James Bond op him te nimmen, wylst filmprodusint Albert R. Broccoli úthold dat er Moore dien jûn hie.
Hoe dan ek, der moast in nije Bond-fertolker komme, en dêrfoar holden de produsinten in yngeande syktocht. De wichtichste gadingmakkers dy't dêrút nei foarren kamen, wiene de Nijseelanner Sam Neill, de Ier Pierce Brosnan en de Welsman Timothy Dalton, dy't allegear yn 1986 audysje diene. Fan dy trije hie Dalton alris earder foar de rol fan Bond yn byld west, doe't Sean Connery oan 'e ein fan 'e 1960-er jierren en jitris oan it begjin fan 'e 1970-er jierren net mear fierder woe as Bond, mar beide kearen hied er foar de ear betanke, de earste kear om't er himsels te jong fûn en de twadde kear om't er him net fine koe yn 'e rjochting dy't de produsinten mei Bond út woene.
Broccoli syn styfsoan Michael G. Wilson, syn frou Dana (dy't efter de skermen ek in beskate ynfloed útoefene), syn dochter Barbara en regisseur John Glen wiene allegear tige ûnder de yndruk fan Sam Neill en stiene derop oan om dyselde yn 'e rol fan Bond te casten. Broccoli sels wie net oertsjûge. Underwilens besochten de studiobazen by Metro-Goldwyn-Mayer (MGM), de Amerikaanske filmstudio dy't de Bond-rige finansierde, Broccoli safier te krijen dat er de Australyske akteur Mel Gibson oannaam. Broccoli keas lykwols úteinlik foar Pierce Brosnan.
Op dat stuit stie Brosnan by it Amerikaanske tillefyzjenetwurk NBC ûnder kontrakt foar it spyljen fan 'e titelrol yn 'e tillefyzjesearje Remington Steele. Dy wie stopset omreden fan ôffallende sjochsifers, mar doe't bekend waard dat Brosnan keazen wie foar de rol fan James Bond, krige it Amerikaanske tillefyzjepublyk ynienen wer belangstelling foar de searje. NBC besleat dêrop om dochs in nij seizoen oan te meitsjen, en makke dêrta trije dagen foar de ein fan in 60-deiske opsje gebrûk fan in klausule yn it kontrakt fan Brosnan dat him op 'e nij fêstlei foar de rol fan Remington Steele. Broccoli woe lykwols net dat de fertolker fan 'e rol fan James Bond tagelyk de haadrol hie yn in tillefyzjesearje, om't er bang wie dat Bond en, yn dit gefal, Remington Steele mei-inoar ferflochten reitsje soene. Sadwaande tanke er Brosnan ôf, wat wer ta in sterke fermindering fan 'e belangstelling foar Remington Steele late, sadat der fan it nije seizoen úteinlik mar fiif ôfleverings makke waarden foar't de searje definityf stopset waard.
Oare rollen
Foar de rol fan 'e Bond girl, de Tsjechoslowaakske selliste Kara Milový, waard de Ingelske aktrise Maryam d'Abo útkeazen. Hja hie yn 1984 audysje dien foar de rol fan KGB-aginte Pola Ivanova yn A View to a Kill. Dêrmei hie se yndruk makke op Barbara Broccoli, dy't derfoar soarge dat se oproppen waard foar in audysje foar de rol fan Kara Milový.
Oarspronklik wie it de bedoeling dat de rol fan 'e sjef fan 'e KGB wer nei Walter Gotell gean soe, dy't generaal Gogol al yn fiif Bond-films spile hie (The Spy Who Loved Me, Moonraker, For Your Eyes Only, Octopussy en A View to a Kill). Hy wie lykwols op dat stuit te siik om sa'n grutte rol spylje te kinnen, dat dêrom waard it senario feroare en waard generaal Pûsjkin opfierd as de opfolger fan Gogol. Yn dy rol waard de Welske akteur John Rhys-Davies cast. Gotell krige in cameo as Gogol oan 'e ein fan 'e film. It soe syn lêste ferskining yn in Bond-film wêze.
Desmond Llewelyn kearde yn The Living Daylights werom as Q en Robert Brown as M, mar Miss Moneypenny waard foar it earst net troch Lois Maxwell spile, dy't nei fjirtjin Bond-films tagelyk mei Roger Moore opholden wie. Ynstee waard Caroline Bliss opfierd as de nije Miss Moneypenny.
Opnamen
De opnamen foar The Living Daylights setten op 17 septimber 1986 útein. Lykas by hast alle James Bond-films it gefal is, waard it meastepart fan 'e binnendoarsênes opnommen yn 'e Pinewood Studios yn it Ingelske Buckinghamshire. Dêrnjonken waard foar The Living Daylights ek in protte filme yn Eastenryk, benammen yn Wenen en (foar wat de efterfolging nei de grins oanbelanget) op 'e Weißensee yn Karinsje. Ek de sênes yn Bratislava, no de haadstêd fan Slowakije, mar doe in stêd yn Tsjechoslowakije efter it Izeren Gerdyn, waarden fierhinne yn Wenen opnommen. It konsertgebou út 'e sênes fan it oerrinnen fan Koskov is eins fan bûten de Volksoper en fan binnen de Sofiensäle. De sêne mei de tram yn Bratislava waard filme yn 'e Weenske wyk Währing.
De iepeningssêne fan 'e film waard opnommen yn Gibraltar, hoewol't de klimaks fan 'e efterfolging dêre, as de Land Rover de see yn fljocht, by Beachy Head yn Ingelân filme waard. De sêne mei de ûntfiering fan Koskov út it ûnderdûkadres fan MI6 waard opnommen yn Stonor House, yn Oxfordshire. De woastynsênes yn Afganistan waarden eins opnommen yn Ouarzazate, yn Marokko. Foar de sêne mei it Russyske transportfleantúch boppe Afganistan waard in Fairchild C-123 Provider brûkt. It gefjocht hingjend oan it ladingnet efter it fleantúch waard, alteast foar it diel dat de gesichten fan 'e beide mannen net sichtber binne, echt sa opnommen, wêrby't stuntlju B.J. Worth en Jack Lombard it plak ynnamen fan Bond en Necros. Dy stunt fûn plak boppe de Mojavewoastyn yn Kalifornje.
Muzyk
De filmmuzyk foar The Living Daylights waard, lykas by in hiele rige foargeande Bond-films, fersoarge troch John Barry. De titelsong The Living Daylights waard songen troch de Noarske band A-ha en skreaun troch Barry y.g.m. de lead-sjonger fan A-ha, Pål Waaktaar. Dy beiden wurken net maklik gear, en dat late ta twa ferskillende ferzjes fan it nûmer, ien fan Barry dy't ûnder de begjintitels fan 'e film te hearren is, en in oarenien dy't troch A-ha útbrocht waard op harren album Stay on These Roads (1988).
Distribúsje
De distribúsje fan The Living Daylights waard yn 'e Feriene Steaten fersoarge troch Metro-Goldwyn-Mayer en yn oare lannen en territoaria troch United International Pictures. Oan 'e film waard in disclaimer tafoege oangeande it Ynternasjonale Reade Krús, nei't de produsinten lulke reäksjes krigen hiene oer it misbrûken fan it logo fan dat goede doel op 'e sekken mei opium dy't yn 'e film troch Koskov oankocht wurde. De film gie op 29 juny 1987 yn Londen yn premiêre yn oanwêzigens fan 'e kroanprins Charles fan it Feriene Keninkryk. It byhearrende soundtrackalbum ferskynde op 11 maaie 1987 by platemaatskippij Warner Bros. Records.
Untfangst
Fan 'e filmkritisy krige The Living Daylights mingde resinsjes. Roger Ebert fan 'e Chicago Sun-Times joech de film 2 fan 4 stjerren en skreau dat er yn 'e film de humor út foargeande James Bond-films miste. Boppedat fûn er dat The Living Daylights gjin echte Bond-smjunt hie en likemin in geweldige Bond-girl. Hy priizge lykwols de stunts yn 'e film. Syn kollega Gene Siskel, fan 'e Chicago Tribune, parte The Living Daylights ek 2 fan 4 stjerren ta. Hy beoardiele de James Bond fan Timothy Dalton as superieur oan 'e Bond fan Roger Moore, mar neffens him koed er de Bond fan Sean Connery net belykje.
Yn The New York Times hie Janet Maslin lykwols alle lof foar de aktearprestaasje fan Dalton, dy't The Living Daylights neffens har "it soarte enerzjy [joech] dat de Bond-searje de lêste tiid mist." De rezjy fan John Glen fûn se lykwols "adekwaat hoewol ûnynspirearre". Fan 'e eardere Bond-fertolkers priizge Sean Connery it aktearjen fan Timothy Dalton. Roger Moore gie mei sin net nei de bioskoop om The Living Daylights te sjen, mei't er der wis fan wêze woe dat er neat negatyfs oer de film te sizzen hawwe soe, mar tagelyk ek net tsjin 'e media hoegde te ligen.
Op 'e webside Rotten Tomatoes, dy't resinsjes sammelet, hat The Living Daylights in goedkarringspersintaazje fan 75%, basearre op 55 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: "Nijynkommeling Timothy Dalton spilet James Bond mei mear earnst as yn foargeande dielen [fan 'e filmsearje te sjen wie], en it resultaat is spannend en kleurryk, mar út en troch ek humorleas." Op Metacritic, de wichtichste konkurrint fan Rotten Tomatoes, behellet The Living Daylights in goedkarringspersintaazje fan 60%, basearre op 18 resinsjes.
Resultaat
The Living Daylights brocht yn 'e bioskopen yn 'e Feriene Steaten en Kanada $51,2 miljoen op, en yn alle oare lannen en territoaria $140,0 miljoen. Wrâldwiid kaam de opbringst dêrmei út op $191,2 miljoen. Ofset tsjin it budget fan $40 miljoen betsjut dat in winst fan $151,2 miljoen, hoewol't dêr de marketingkosten noch wol ôf moatte.
Parker (film út 2013)
Parker is in Amerikaanske misdiefilm en aksjeskriller út 2013 ûnder rezjy fan Taylor Hackford, mei yn 'e haadrollen Jason Statham en Jennifer Lopez. De titel ferwiist nei de namme fan 'e haadpersoan. It ferhaal giet oer de dief Parker, dy't in oerfal útfierd mar neitiid oanfallen en foar dea efterlitten wurdt troch syn eigen trewanten. Hy efterfolget harren nei Palm Beach yn Floarida om wraak te nimmen en syn diel fan 'e bút te bemachtigjen. Dêrby wurdt er holpen troch de pleatslike makelder Leslie Rodgers. Parker krige fan 'e filmkritisy mingde resinsjes en prestearre yn 'e bioskopen teloarstellend. Anno 2021 is it yn 'e Feriene Steaten lykwols de bêst besjoene film op Netflix.
Plot
Parker is ien dy't fan dieverij syn karriêre makke hat. Hy is dêr goed yn en hy is oprjocht yn 'e sin dat er ôfspraken altyd neikomt. Datselde ferwachtet er ek fan oaren. Syn mentor Hurley freget him om in oerfal út te fieren op 'e Steatsmerke fan Ohio yn Columbus, mei in groepke oare dieven dy't er net ken. It binne Melander, Ross, Carlson en Hardwicke. De oerfal is in súkses, mar Hardwicke, dy't foar in ôfliedingsmaneuver soargje moast troch op in beskaat plak brân te stiftsjen, is in gleie suffert dy't hast syn beurt fersit om't er te drok is mei it begluorkjen fan 'e dielnimsters oan 'e skientmewedstryd yn 'e tinte dy't se brûke as klaairomte. Hy feroaret op eigen manneboet it plak fan 'e brân, mei as gefolch dat dêrby in deade falt. Parker, dy't de lieding oer de oerfal hat, is poer en jout him neitiid in fikse opstopper.
As de fiif mannen yn in flechtauto mei de bút fan $1 miljoen sjogge dat se út Ohio komme, stelt Melander foar om 'e hiele bút te ynvestearjen yn in nije oerfal, dy't in noch grutter rindemint opleverje moat. Parker hat dêrfoar lykwols gjin belangstelling. Hy wol syn fyfdepart hawwe, $200.000, en wat de oare mannen mei harren oandielen dogge, dat moatte se sels mar witte. Melander besiket Parker te bepraten, mar dyselde hâldt foet by stik, ek as Melander útleit dat er ferlet hat fan 'e hiele bút om 'e nije oerfal fan te finansieren, om't dy oars net trochgean kin. As dúdlik wurdt dat Parker net fan gedachten feroarje sil, besykje de oare fjouwer mannen him earne yn Kentucky te fermoardzjen. Parker ferwûnet Carlson, Hardwicke en Ross, en wit mei in skotwûne yn it skouder út it stikkene rút fan 'e ridende auto te springen, mar bliuwt neitiid bewusteleas lizzen. Melander twingt Hardwicke om werom te gean en Parker dea te sjitten, wat Hardwicke mei tsjinnichheid docht, net om't er wat tsjin it deadzjen fan oare minsken hat, mar om't er it foar de moade hat om him foar alle ferfelende putsjes wei te winen. Hy fjurret syn pistoal ôf op it lichem fan Parker en rôlet him fan 'e wei ôf yn 'e berm, mar fersommet om te kontrolearjen oft er wol echt dea is.
Letter dy deis wurdt Parker yn 'e ûnderwâl oantroffen troch in foarbyridende boer dy't mei syn pick-uptruck syn tomaterispinge nei de merk bringt. Hy en syn wiif en soan skuorre Parker by de wâl op, en as bliken docht dat er noch libbet, bringe se him nei it pleatslike sikehûs ta. Sadree't er dêr wer by besleur komt, naait er út troch in ambulânse te stellen foar't de plysje arrivearje kin om 'e ûnbekende man dy't mei skotwûnen binnenbrocht is, te ûnderfreegjen. Hy ferskûlet de ambulânse yn in ikker mei heech stynske weet, leit in ynfús oan en jout himsels del op 'e brankaar. As Parker letter wer wekker wurdt, stelt er in opienfolging fan auto's, berôvet in bank om oan jild te kommen en keapet by in profesjonele ferfalsker nije identiteitspapierren. Hy skillet Hurley op en fertelt wat der bard is, en freget hoe't er Melander-en-dy wer fine kin. Hurley warskôget him dat Melander konneksjes hat mei Danzinger, in machtige maffiabaas yn Chicago, dy't de omke fan Harwicke is. Nei lang oandringen fan Parker fertelt Hurley úteinlik mei tsjinnichheid dat de broer fan Hardwicke in kafee yn New Orleans hat.
Parker reizget nei New Orleans, dêr't er Hardwicke syn broer mishannelet en dêrmei twingt om oan him út te bringen dat de nije oerfal fan Hardwicke en de oaren yn Palm Beach plakfine sil, yn súdlik Floarida. Foar't Parker mear freegje kin, wurde se ûnderbrutsen troch de liifwachten fan Hardwicke syn broer, oan wa't Parker lykwols sûnder swierrichheden wit te ûntkommen. Neitiid skillet er Hurley op en syn freondinne Claire, dy't Hurley syn dochter is, mei it boadskip dat er machtige fijannen makke hat en dat Danzinger miskien foar ferjilding in wraam op harren dwaan sil. Yndie komt der net folle letter in slûpmoardner fan Danzinger opdaagjen, dy't it op Claire foarsjoen hat, mar hja is him te fluch ôf en ûntkomt. As se Parker opskillet, jout dy har opdracht om net werom te gean, mar streekrjocht nei harren fakânsjehûs oan 'e Okeechobeemar yn Floarida te riden en har dêr skûl te hâlden. Letter moetet Parker Hurley, dy't him fertelt dat Danzinger him de $200.000 stjoerd hat dy't Melander-en-dy Parker skuldich binne. Parker trapet dêr net yn en hat fuortendaliks troch dat it Hurley syn eigen jild is, mei't de maffia net samar sa'n bedrach fuortskyt. Hy jout Hurley ta beskie dat er sýn jild net hawwe wol, mar hàrres. Sa hiene se dat ôfsprutsen en as minsken har net oan 'e ôfspraken hâlde wurdt it in gekkeboel. En dat is ûnakseptabel.
Parker reizget nei Palm Beach ta, dêr't er him foardocht as in rike Teksaanske ierdoaljemagnaat dy't Daniel Parmitt hjit. Hy nimt kontakt op mei in pleatslike makelerdij om't er sabeare in hûs yn 'e stêd siket. Makelder Leslie Cienfuegos Rodgers is in frou fan tsjin 'e fjirtich dy't koartby it hiele libben dat se opboud hie, kwytrekke is. Har houlik mei har liddichgonger fan in man is op 'e klippen rûn doe't er in jonger, kreazer frommeske fûn, mar foar't de skieding dertroch kaam, liet er him noch gau eefkes fallyt ferklearje, mei as gefolch dat Leslie mei in reuseftige berch skulden efterbleau dy't hy makke hie. Dêrtroch wie se twongen om wer by har mem yn te lûken, in widdo mei in yrritant kefferke, dy't de hiele dei nei soapsearjes sjocht. Op har wurk giet it mei har karriêre ek nearne hinne, en se stiet op it punt dat, fanwegen har skulden, har auto yn beslach nommen wurde sil, wat betsjutte soe dat se har baan net iens mear útoefenje kin. As der in rike Teksaan opdaagjen komt en it har slagget om syn opdracht oan in súksesfolle kollega te ûntfytmanjen, is Leslie dan ek alhiel feringele. Se sjocht dit as har grutte kâns. Tegearre geane se Palm Beach troch om huzen te besichtigjen dy't te keap steane. It iennichste dêr't Parmitt lykwols belangstelling foar toant, is in hûs dat koartby ferkocht is oan in Rodrigo. Leslie fielt har seksueel oanlutsen ta de Teksaan, mar as se him om in ôfspraakje freget, wegeret er beleefd.
Dy jûns beseft Leslie dat der wat aparts mei Parmitt is. Want as se rike manlju rûnliedt, moat se altyd op har iepenst wêze om harren hantaastlikheden te ûntwiken en ôf te warjen, mar net allegear en hielendal, want dan ferkeapet se nea in hûs. Parmitt hat lykwols net ien kear besocht har ûnfoech oan te reitsjen. As se ûndersyk docht nei syn finânsjes, docht bliken dat er noch nea in oare auto besitten hat as dy't er no hat en dat er noch nea wat mei in creditcard kocht hat. Sterker noch, it liket wol as is er in pear moanne lyn pas berne. Syn belangstelling foar dat iene hûs komt har wer yn 't sin, en as se Rodrigo neilûkt, blykt dy ek noch mar in healjier te bestean.
Werom yn syn hotelkeamer heech yn it hotel wurdt Parker opwachte troch de slûpmoardner fan Danzinger. In lang en bitter gefjocht folget, wêrby't Parker heal smoard wurdt, fjouwer brutsen ribben oprint en in mês troch de hân kriget. Uteinlik wit er de slûpmoardner lykwols fan it balkon te smiten, sadat de man te pletter falt. Sels ûntkomt er ear't de plysje arrivearje kin. De oare deis wurdt Leslie út bêd belle troch Jake Fernandez, in plysjeman dy't in eachje op har hat. Hy is hjir no lykwols fan beropswegen, om't er har juster mei Daniel Parmitt sjoen hat. Dyselde wurdt no socht om't er in man fan syn balkon smiten hat. Under it petear komt it kefferke fan Leslie har mem deryn en lûkt in spoar fan bluodderige poatprintsjes oer de tegels, dat Leslie temûk gau útwisket. Nei't se Fernandez ôfpoeiere hat, ûntdekt se de ferwûne en bliedende Parker ferskûle op 'e weranda. Hy jout har opdracht om nei har wurk te gean en út in tillefoansel wei in nûmer te skiljen. Har mem Asunción sjocht nearne fan op en nûget Parker deryn. It tillefoannûmer blykt fan Claire te wêzen, dy't delkomt om Parker syn wûnen te fersoargjen. Letter is Leslie tsjûge fan it ôfskie fan Parker en Claire, en se beseft dat se gjin inkele kâns by him makket. Nettsjinsteande alle oprûne ferwûnings is it Parker net te ûntpraten om dyselde jûns efter Melander-en-dy oan te gean.
Melander, Ross en Carlson kringe, troch de feilingmaster om te keapjen, foarôf de filla binnen dêr't de feiling holden wurde sil en pleatse dêr fjoerwurk yn 'e lûdsynstallaasje. As it fjoerwurk ûnder de feiling ôfgiet, liket it brân te feroarsaakjen. De trije mannen dogge har dan foar as brânspuitlju, dy't alle oanwêzigen derút stjoere om't de 'brân' giftige dampen ôfjaan soe. Ienris allinne helje se alle fitrines leech en ûntsnappe dan mei dûkútris troch de efterdoar en it oangrinzgjende kanaal, wylst Hardwicke yn in speedboat de tahastige wetterplysje ôfliedt. Underwilens is Parker it hûs fan Melander-en-dy ynkrongen, dêr't er harren opwachtet. Leslie, dy't bang is dat Parker, ferwûne as er is, it spul ferprutse sil, bejout har ek nei it hûs om te sjen wat der geande is, mar wurdt finzennommen troch Hardwicke. Melander fermoedet fuortendaliks dat Leslie foar Parker wurket en lit it hûs trochsykje, mar Parker deadet Ross yn stilte en weeft dan yn in gefjocht ôf mei Melander sels, dat er oerlibbet om't Melander syn wapen, as er Parker deasjitte wol, fanwegen de ferbûgde slachpin net ôfgiet. Leslie, dy't doe't se oer de grûn treaun waard ien fan Parker syn ferstoppe pistoalen ûnder de tafel hingjen sjoen hat, grypt dat wapen en sjit Carlson dea. Neitiid wurdt se lykwols gizele troch Hardwicke, dy't har as libben skyld besiket te brûken. Hy driget har dea te sjitten, mar Parker sjit him ynstee dea.
Neitiid jout Parker de bútmakke juwiellen oan Leslie, mei de opdracht om se yn it gebou fan 'e makelerdij yn in fentilaasjebuis te ferstopjen en der net mear oan te tinken. Mei in fearnsjier, as it trelit om 'e oerfal hinne wat saksearre is, sil er ien stjoere om it spul op te heljen. Dan moatte de juwiellen noch hiele wurde, wat noch wol in jier duorje kin. De earste $200.000 is foar him, om't Melander-en-dy him dat skuldich wiene. De twadde $200.000 is foar Hurley, dy't de oerfal op 'e Steatsmerke fan Ohio opset hie. Dêrnei diele Parker en Leslie de rest fan 'e bút midstwa. Mei wat gelok kin se miljoenen temjitte sjen.
In healjier letter kringt Parker yn Chicago it kantoar fan Danzinger binnen troch al syn liifwachten te fermoardzjen. De maffiabaas wol him ôfkeapje, mar Parker fertelt him dat it him net om jild te dwaan is en sjit him dea. Noch in jier letter wurde by Leslie twa swiere pakketten besoarge. As se dy iepenmakket, blike se fol te sitten mei steapels papierjild. De boer dy't Parker fûn en nei it sikehûs ta brocht, kriget ek in rynske jefte oer post besoarge, wêrmei't er al syn skulden ôflosse kin.
Produksje
As produsinten wiene Les Alexander, Steven Chasman, Sidney Kimmel, Jonathan Mitchell en Hackford sels by it projekt belutsen foar de filmstudio's Incentive Filmed Entertainment, Sierra Pictures, Sidney Kimmel Entertainment, Current Entertainment, Alexander/Mitchell en Anvil Films. Foar de film wie in budget beskikber fan nei skatting $31 oant 35 miljoen. De kamerarezjy wie yn 'e hannen fan J. Michael Muro, en de filmmuzyk waard fersoarge troch David Buckley. De opnamen setten op 4 augustus 2011 útein en duorren oant jannewaris 2012. Der waard filme yn New Orleans (Louisiana), Baton Rouge (Louisiana), Palm Beach (Floarida), Miami (Floarida) en Columbus (Ohio).
Distribúsje
De distribúsje fan Parker waard fersoarge troch FilmDistrict. De film gie op 24 jannewaris 2013 yn premiêre yn Las Vegas, wêrnei't er op 25 jannewaris iepene yn 'e Amerikaanske bioskopen. Parker kaam op 21 maaie 2013 út op dvd en blu-ray.
Untfangst
Fan 'e filmkritisy krige Parker mingde resinsjes. In diel fan harren, ûnder wa Alonso Duralde fan TheWrap en Joe Morgenstern fan The Wall Street Journal, fûn dat it in minne ferfilming fan 'e roman fan Westlake wie, en boppedat typearjend foar de rige healbakte films dêr't Jason Statham de foargeande pear jier yn spile hie. Oaren, lykas Connie Ogle fan 'e Miami Herald en Brian Lowry fan Variety, fûnen dat Statham krekt paste by de rol fan Parker. De measte resinsinten priizgen Jennifer Lopez yn in foar har ûnkarakteristike rol, dy't net selden ferlikings oprôp mei har rol as U.S. Marshal yn 'e misdiefilm Out of Sight út 1998. Ferskate foaroansteande kritisy, ûnder wa A.O. Scott fan The New York Times en ynternetfilmresinsint James Berardinelli, kamen ta de konklúzje dat Parker in behoarlik goede film wie.
Op 'e webside Rotten Tomatoes, dy't resinsjes sammelet, hie Parker in ûndergemiddeld goedkarringspersintaazje fan 41%, basearre op 107 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: "Jason Statham docht lykas gewoanlik syn bêst, mar Parker is in folslein ûnbysûndere en ûnnedich yngewikkelde heistfilm." Op Metacritic, de wichtichste konkurrint fan Rotten Tomatoes, behelle de film in goedkarringspersintaazje fan 42%, basearre op 21 resinsjes.
Resultaat
Parker brocht yn 'e bioskopen yn 'e Feriene Steaten en Kanada $17,6 miljoen op, en yn alle oare lannen en territoaria $28,6 miljoen. Wrâldwiid kaam de opbringst dêrmei út op $46,2 miljoen. Ofset tsjin it budget fan $31 oant 35 miljoen betsjut dat in winst fan teminsten $11,2 miljoen, hoewol't dêr de marketingkosten noch wol ôf moatte. As der yn 'e bioskopen al winst op Parker makke waard, sil it sadwaande in hiele tinne winst west hawwe, of mooglik sels in ferlies. Mar op 'e ferkeap fan dvd's en blu-rays waard allinne al yn 2013 yn 'e Feriene Steaten $11,3 miljoen fertsjinne, en yn maart 2021 wie Parker yn 'e Feriene Steaten de meast besjoene film op Netflix, foàr Training Day (2001), The Dark Night (2008), Moxie (2021) en Bigfoot Family (2020).
Súdlike wetterrôt
De súdlike wetterrôt of súdlike wrotrôt (Latynske namme: Arvicola sapidus), ek wol de Westjeropeeske wetterrôt (of Westjeropeeske wrotrôt) neamd, is in sûchdier út it skift fan 'e kjifdieren (Rodentia), de famylje fan 'e wrotmûseftigen (Cricetidae) en it skaai fan 'e wetterrotten (Arvicola), dat foarkomt yn súdwestlik Jeropa. Hoewol't it oarspronklik faak as in ûndersoarte fan 'e noardlike wetterrôt Arvicola amphibius sjoen waard, die út ûndersyk yn 2005 definityf bliken dat der genôch ûnderskie tusken de súdlike en de noardlike wetterrôt bestiet om se as ferskillende soarten te beskôgjen.
Fersprieding
It ferspriedingsgebiet fan 'e súdlike wetterrôt beslacht frijwol hiele Frankryk (wêrby't er yn 'e eastlike helte fan it lân foarkomt njonken de noardlike wetterrôt), en fierders grinskriten fan Dútslân, Switserlân en Itaalje, in súdlik puntsje fan Walloanje en Lúksemboarch, en it hiele Ibearysk Skiereilân, útsein dêr't it yn it binnenlân te drûch is.
Uterlike skaaimerken
De súdlike wetterrôt hat trochinoar in kop-romplingte fan 16½-22 sm, mei in sturtlingte fan 10-14 sm en in gewicht fan 150-300 g. Yn 'e regel is er justjes lytser as de noardlike wetterrôt Arvicola amphibius, behalven, opmerklikernôch, op plakken dêr't it ferspriedingsgebiet fan 'e beide soarten inoar oerlapet. Dêr is de súdlike wetterrôt krekt eefkes grutter, wat him ta de grutste lânseigen wrotmûs fan Jeropa makket. Op grûn fan uterlike skaaimerken is er fierders lykwols dreech fan 'e noardlike wetterrôt te ûnderskieden, al hat er in sturt dy't trochinoar wat langer is en in snút dy't wat spitser is. Mei wissichheid binne de beide soarten lykwols inkeld te skiftsjen troch it opmjitten fan 'e plasse.
De pels fan 'e súdlike wetterrôt is op 'e rêch fariabel fan kleur, fan bêzje oant dûnkergriisbrún. Ek befettet er fersprate langere, útstekkende hierren, dy't swartich binne, wat de súdlike wetterrôt in bytsje in streekt oansjen jout. Op 'e bealch is de pels grizich en kin er wat út 'en readens skine. De sturt, dy't likernôch ⅔ fan 'e lichemslingte útmakket, is koart behierre en krekt as it liif twakleurich (fan ûnderen ljochter as fan boppen). De earen fan 'e súdlike wetterrôt sitte ferburgen yn 'e pels.
Biotoop
Súdlike wetterrotten libje altiten yn 'e neite fan wetter, by foarkar stadich streamend wetter mei net al te steile wâlen dy't ticht begroeid binne. Hy komt foar by beken, rivieren, sleatten, fearten en kanalen lâns, en yn mindere mjitte oan puollen en marren. Soms libbet er yn moerassen en yn brak wetter. Op it drûge set er him ek wol (yn 'e neite fan wetter) nei wenjen yn greidlân en tunen. Yn 'e Frânske Alpen komt er foar oant op in hichte fan 1.600 m, yn 'e Pyreneeën oant op 2.000 m en yn 'e Spaanke Sierra Nevada oant op 2.300 m.
Hâlden en dragen
De peartiid rint by de súdlike wetterrôt fan april oant oktober, wêrby't de mantsjes en wyfkes inoar efterneisitte troch it wetter en lytse gjalpkes útbringe. De eigentlike pearing fynt almeast oan 'e wetterkant plak, mar soms ek yn it wetter. Nei in draachtiid fan 3 wiken wurdt der 3-4 kear jiers in nêst fan 2-8 jongen smiten. Oer de populaasjetichtheden fan súdlike wetterrotten is net sa'n soad bekend, al kinne der by geunstige omstannichheden 5 eksimplaren op in stik wâl fan 100 m lingte libje. Predaasje bart û.m. troch de murd, de harmeling, de Jeropeeske nerts, de Amerikaanske nerts, de otter en de goudûle. Súdlike wetterrotten libje yn it wyld ornaris mar in moanne as 5, mei in maksimum fan 2 jier.
Fretten
It menu fan 'e súdlike wetterrôt bestiet fral út wetterplanten, gerzen, krûden en lânbougewaaksen. Hy follet syn fegetaryske dieet soms oan mei ynsekten, kreefteftigen, fisken en sels amfibyen. By wetterplanten wurde soms dielen fan 'e plant ûnder wetter ôfbiten om dan oan it wetteroerflak bepluze te wurden. Súdlike wetterrotten lizze itensfoarrieden oan yn har hoalen.
Status
De súdlike wetterrôt hat de IUCN-status fan "kwetsber", om't er bedrige wurdt troch in kombinaasje fan ûngaadlike lânboumetoaden en wetterhúshâldingstechniken, en de yntroduksje fan eksoaten lykas de Amerikaanske nerts (Neovison vison), dy't him ferkringe. Ek mei de muskusrôt (Ondatra zibethicus), in oare eksoat, liket der in beskate konkurrinsje te bestean dy't foar de súdlike wetterrôt (folle mear as foar de noardlike wetterrôt) neidielich útpakt. Sadwaande is der no in kampanje geande om 'e súdlike wetterrôt yn Frankryk en Spanje sawol op nasjonaal as Jeropeesk nivo ta in beskerme bistesoarte ferklearje te litten. Yn Spanje wie de súdlike wetterrôt fan âlds ien fan 'e wichtichste yngrediïnten fan 'e Falinsiaaanske paella.
De Feniks en de Toartel
De Feniks en de Toartel, yn it oarspronklike Ingelsk: The Phoenix and the Turtle (fan turtledove, "toarteldo", net it reptyl de turtle, "skylpodde"), is in allegoarysk gedicht oer de dea fan 'e ideälisearre leafde, fan 'e hân fan 'e wiidferneamde Ingelske skriuwer en dichter William Shakespeare. It wurdt algemien beskôge as ien fan syn meast obskuere wurken en is op ferskillende manearen ynterpretearre. De titel is tradisjoneel, mar net orizjineel: it gedicht waard publisearre sûnder titel. It waard foar it earst útjûn yn 1601, as in soarte fan epilooch ta it lange gedicht Love's Martyr ("Martelder fan 'e Leafde"), fan Robert Chester. De Fryske oersetting fan Douwe Kalma ferskynde yn 1976.
Ynhâld en ynterpretaasje
Dizze allegory op it perfekte houlik wurdt wol beskôge as in oade oan 'e Welske steatsman sir John Salusbury en dy syn frou Ursula Stanley, mar inkeld om't Robert Chester syn Love's Martyr oan harren opdroech. Oare ynterpretaasjes wolle hawwe dat De Feniks en de Toartel oer keninginne Elizabeth I giet, of oer har en har minner Robert Devereux, de greve fan Esseks, of oer har erfgenamt Jakobus VI fan Skotlân (de lettere Jakobus I fan Ingelân). Wer in oare útlis, dy't ferbân hâldt mei de bewearing dat Shakespeare sympatisearre mei de Roomsk-Katolike Tsjerke, is dat it eins in temûk lofliet op it (doedestiden yn Ingelân ferbeane) roomske leauwe wie.
Tekst
De Feniks en de Toartel
Fryske oersetting
The Phoenix and the Turtle waard yn it Frysk oerset troch Douwe Kalma. Yn 1976 waard it publisearre troch de Fryske Shakespeare Stifting te Drachten, as ûnderdiel fan harren omnibusútjefte Shakespeare's Wurk Dl. VIII, yn 'e mande mei de fertalings fan 'e oare Shakespeariaanske poëzij en fan guon Shakespeariaanske trageedzjes.