cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Forty Thousand in Gehenna
Ynhâld
Uteinlik liket Jin 12 in iepentlike oarloch te begjinnen tsjin Cloudside, mar letter docht bliken dat er dêrby wierskynlik manipulearre is troch de calibans. Elai en har folk ride him yn 'e mjitte, en yn 'e fjildslach sneuvelet Jin as syn caliban Thorn troch de âlde Scar deade wurdt. Dêrnei slane de Cloudsiders al rillegau op 'e flecht, mooglik, sa wurdt suggerearre, om't de calibans net foar harren fjochtsje wolle. Neitiid wurde alle tuorren fan Styxside troch de calibans fan Cloudside omsmiten. De oerlibjende Gehennezen dêrwei jouwe har by de Cloudsiders. Elai en McGee oerlibje de slach, mar Scar rekket sa swier ferwûne dat er neitiid stjert. Elai lit dan de moedfearren hingje en hat sûnder eigen caliban ek net mear it gesach om oaren har wil op te lizzen. Boppedat is har erfgenamt Din (in ferbastering fan Dean) noch mar sân jier en lizze har rivalen op 'e loer, dat it sjocht der nei út dat ek Cloudside útinoar falle sil.
McGee eigenet har dan it rjocht ta om oan 'e igge fan 'e Cloud in eigen patroan fan sân en stiennen te meitsjen, wêryn't se Elai har Earste Toer ferbynt mei de rivier, de kust, de eilannen, oare kontininten en de basis, it romtestasjon en sels oare planeten, ynsafier't se sokke begripen dúdlik werjaan kin. De calibans reitsje troch dit nije patroan alhiel yn ûnstjoer en geane allegear út Cloudside wei, wêrnei't se oare kant de rivier oan it graven slane. Patroanen ferrize en ferdwine wer ear't se folslein binne, en McGee konkludearret dat de calibans mei-inoar yn berie binne. Se beseft dat sysels, yn har ûnwittendheid, foar it alderearst minsklike ideeën útlein hat op in wize dy't calibans begripe kinne, mei't de kommunikaasje earder hast útslutend ienrjochtingsferkear fan 'e calibans nei de minsken ta west hie. As de calibans nei ferrin fan tiid weromkeare, ferwachtet eltsenien dat se de tuorren en ikkers fan Cloudside ferrinnewearje sille sa't se mei Styxside dien hawwe, mar dat bart net. In brune caliban dy't twaris sa grut is as de âlde Scar, komt op Elai ôf en jout him by har troan del. Syn namme is Sun, en hy sjocht goedkarrend ta as de Cloudsiders úteinsette mei de bou fan in earste skip om nei de eilannen te farren.
Forty Thousand in Gehenna einiget mei in koarte epilooch. Yn jier 305 befynt Marik, soan fan Cloud, soan fan Elai, him oan board fan it romtestasjon om 'e planeet Fargone hinne, yn 'e Uny. Hy is mei syn brune caliban Walker op reis nei in planeet dêr't in nije foarm fan yntelligint libben ûntdutsen is. De wittenskippers kinne der lykwols gjin tou oan fêstknoopje, dat dêrom binne se nei Gehenna ta kommen. "Gehennezen sjogge de dingen op oare manearen," seine se. "Gean der ris hinne en sjoch ris wat jimme derfan meitsje, josels en Walker." Dat dat soene se dwaan.
Arch Enemy
Arch Enemy is in Sweedske deathmetalband oprjochte yn 1995.
Clive Swift
Clive Walter Swift (Liverpool (Merseyside), 9 febrewaris 1936 - Londen, 1 febrewaris 2019) wie in Ingelsk akteur en auteur. Hy studearre Ingelsk oan de Universiteit fan Cambridge.
Telefyzjekarriêre
Swift debutearre yn 1965 yn de BBC-minisearje War of the Roses, mei û.o. David Warner en Ian Holm yn de haadrollen. Datselde jier krige er ek syn earste filmrol: Duffie yn Catch Us If You Can. Twadde helte jierren sechtich spile er noch in stikmannich filmrollen en hie er pear gastrollen yn telefyzjerigen, lykas yn Public Eye (1966) en The Wednesday Play (1969, 1970).
Yn it seizoen 1970-1971 krige er syn earste fêste rol yn in tillefyzjesearje. Hy spile ynspekteur Waugh yn de seisdielige BBC-searje Waugh on Crime.
Yn 1972 wie er Johnny Porter yn de film Frenzy fan Alfred Hitchcock.
Yn de jaren 70 en 80 spile Swift yn films en tillefyzjesearjes, ûnder mear as Richard Bucket yn de searje Keeping Up Appearances (1990-1995).
Fierder hat er yn Peak Practice (1998) spile en wie er yn 2003 te sjen as pastoar Brewer yn de tf-rige Born and Bred en koarter lyn ferskynde er yn in ôflevering fan Doctor Who.
Persoanlik libben
Swift waard berne yn Liverpool as soan fan Lily Rebecca (berne Greenman) en Abram Sampson Swift. Syn âldere broer, David Swift, wie ek akteur. Syn famylje wie joadsk. Tusken 1960 en 1975 wie Swift troud mei skriuwster Margaret Drabble. Se krigen in dochter en twa soannen. Yn 1976 en 1981 ferskynden der twa boeken fan Swift, oer hoe't it is om akteur te wêzen.
Grutte Priis Formule 1 fan Maleizje 2003
Utslaggen fan de Grutte Priis Formule 1 fan Maleizje 2003 yn Kuala Lumpur op 23 maart 2003. It wie de twadde fan 16 races fan de Formule 1 yn 2003. Hy waard op Sepang hâlden. De race waard hâlden oer 56 omgongen, op it 5,5 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 310,4 kilometer.
List fan planetoïden 84101-84200
Dit is in list fan planetoïden 84101-84200.
Revival (toaniel)
In revival (Ingelsk foar "weroplibbing"; útspr.: [ri'va:ivəl], likernôch: "ri- vaai -vul") is yn it toaniel en teäter it op 'e nij op 'e planken bringen fan toanielstik, musical of teätershow, nei't de oarspronklike rige opfierings beëinige is. Dêrby wurdt soms nij materiaal tafoege en ek kinne der oare oanpassings makke wurde. In ferfilming fan in oarspronklik stik kin net sjoen wurde as in revival om't it gjin live-optreden is. Revivals komme fral in protte foar op Broadway.
It Grutte Gesicht
It Grutte Gesicht, ofwol Wylde Wytske is in keunstwurk oan de Haskerfjildwei op De Jouwer. It byld fan waarfêst stiel waard yn 2003 makke troch it keunstnersduo Maree Blok en Bas Lugthart.
Albert Helman
Albert Helman (wiere namme: Lodewijk "Lou" Alphonsus Maria Lichtveld; Paramaribo, 7 novimber 1903 – Amsterdam, 10 july 1996) wie in Surinaamsk-Nederlânsk skriuwer fan romans en berneboeken, toanielskriuwer, dichter, essayist, literatuerkritikus, oersetter, komponist, sjoernalist, taalkundige, histoarikus en politikus. Under de Twadde Wrâldoarloch wied er aktyf as fersetsstrider. Neitiid kearde er werom nei syn heitelân Suriname, dêr't er fan 1949 oant 1951 minister wie.
Libben
Helman waard berne yn it begoedige fermidden fan 'e kleure Surinaamske elite, en wie foar in part fan Yndiaansk komôf. Mei tolve jier waard er yn 1915 nei Nederlân ta stjoerd om oan it ynternaat fan it roomske Lyts Seminaarje, te Roermond, foar preester te learen. Dat waard lykwols gjin súkses, en Helman kearde werom nei Suriname, dêr't er in muzykoplieding folge en neitiid wurk fûn as oargenist en komponist.
List fan rykswegen yn Nederlân
thumb|Rykswegen yn Nederlân Dit is in list fan alle rykswegen yn Nederlân.
Albert Helman
Libben
Yn 1922 kaam er wer yn Nederlân om musikology te studearjen. Nei't er syn stúdzje ôfrûne hie, krige er wurk as sjoernalist en muzykresinsint. Hy sleat him doe oan by in espel jonge roomske yntellektuëlen dy't groepearre wiene om it tydskrift De Gemeenschap hinne. Fan dat blêd wie Helman fan 1925 oant 1931 redaktuer. Letter soed er him lykwols fan 'e tsjerke ôfkeare. Yn 1980 skreau er Vriend Pieter, in biografy fan 'e mûnts Pieter van der Meer de Walcheren, dy't de lieder fan it groepke roomske yntellektuëlen wie. Dat boek foarmet oan 'e iene kant in útlis wêrom't harren wegen har op in stuit skaten, mar is tagelyk ek in tsjûgenis dat soks freonskip net yn 'e wei hoecht te stean.
Yn 1932 ferfear Helman nei Spanje, dêr't er oan 'e republikeinske kant meifocht yn 'e Spaanske Boargeroarloch. Foar de kranten NRC en De Groene Amsterdammer skreau er ferslaggen oer de oarloch, wêryn't er him fûleindich tsjin 'e faksisten fan generaal Francisco Franco kearde. Tsjin 1937 wie syn sitewaasje yn Spanje fanwegen dy artikels sa nuodlik wurden dat er it lân ûntflechtsje moast. Hy sette nei Meksiko ta, mar yn 1939 kearde er werom yn Nederlân, dêr't er him it lot oanloek fan 'e Joadske flechtlingen út Dútslân wei. Foar it Comité voor Bijzondere Joodsche Belangen skreau er doe it boek Millioenen-leed.
Doe't Nederlân yn 1940 troch de Dútsers beset waard, moast Helman frijwol daliks ûnderdûke; syn antyfaksistyske sympatyen wiene sa bekend dat er oars foar syn libben freezje moast. Hy waard aktyf yn it ferset, benammentlik as ferfalsker fan persoansbewizen en skriuwer fan fersetsfersen. Hy publisearre yn it yllegale blêd Vrije Kunstenaar, en kaam yn 'e redaksje dêrfan as de opfolger fan de byldhouwer Gerrit van der Veen, dy't yn 1941 oppakt waard (en oer wa't er yn 1977 in biografy skriuwe soe). Letter wied er ek lid fan 'e Grutte Rie fan de Yllegaliteit.
Nei de oarloch kearde er werom nei Suriname, dêr't er fan 1949 oant 1951 lânsminister fan Folkûntwikkeling en lânsminister fan Folkssûnens wie. Letter ferfolle er noch withoefolle oare funksjes, lykas foarsitter fan 'e Rekkenkeamer fan Suriname en direkteur fan it Buro Folkslektuer. Yn 1961 waard er as folmachtige minister ferbûn oan 'e Nederlânske ambassade yn Washington, D.C., en waard opnommen yn 'e delegaasje fan it Keninkryk fan 'e Nederlannen by de Feriene Naasjes yn New York, spesifyk foar it behertigjen fan 'e Surinaamske belangen.
Nei syn pinsjonearring fêstige er him earst op it Karibyske eilân Tobago, dêrnei yn it Italjaanske Airole, en einlings yn Amsterdam-Buitenveldert, dêr't er yn 1996 yn 'e âlderdom fan 92 jier ferstoar. De lêste jierren wied er sawat blyn, mar dochs bleau er oant op hege jierren aktyf as skriuwer. Helman wie sûnt 1927 troud mei Leni Mengelberg (1903-1984), mei wa't er ûnder it dielde pseudonym Marion Bekker û.m. yn 1935 it itensiedersboek Kook Eens Iets Anders!, mei útlânske resepten, skreau. Hja hiene twa bern, de yllústratrise Noni Lichtveld en plastysk sjirurch Peter Lichtveld.
The Aristocats
The Aristocats is in Amerikaanske tekenfilm fan Walt Disney. De film waard útbrocht op 11 desimber 1970.
Alderheljentsjerke (Minsk)
De Alderheljentsjerke (Wyt-Russysk: Царква Ўсіх Святых) is in tsjerkemonumint yn Minsk, Wyt-Ruslân. De tsjerke waard as nasjonaal monumint boud ta neitins fan alle ûnskuldige boargers en soldaten, dy't ferstoaren foar it heitelân by de ynfal fan Napoleon yn 1812 en de twa wrâldkrigen yn de 20e iuw. De tsjerke falt ûnder it bisdom Minsk-Slûtsk fan it Wyt-Russyske eksargaat fan de Russysk-Otterdokse Tsjerke yn Wyt-Ruslân. De betinkingstsjerke is ynklusyf it krús 74 meter heech en hat in kapasiteit fan 1.200 minsken.
Skiednis
De Moskouske patriarch Aleksi II lei op 4 juny 1991 de earste stien foar de tsjerke. Metropolyt Filaret fan Minsk lei tegearre mei presidint Aleksandr Lûkasjenko en mear hege fertsjintwurdigers, yn 1996, yn it fûnemint fan it noch te bouwen monumint in kapsule mei in betinkingsbrief oan it neiteam.
Yn 2005 krige it projekt fan it "Tsjerkemonumint ta eare fan alle hilligen en ta neitins fan de ûnskuldigen fermoarde yn it heitelân" offisjele goedkarring. De bou fan de tsjerke sette yn de simmer 2006 útein. Yn de hjerst fan dat jier wie de wijing fan de klokken, dy't Aleksandr Lûkasjenko bywenne.
Op 2 oktober 2008 waarden de koepels yn oanwêzigens fan ferstjintwurdigers fan de Tsjerke nei de wijing omheech takele en op de tsjerke set.
Yn de krypte fan de betinkingstsjerke waarden op 2 july 2010 mei alle tsjerklike en militêre eare trije stoflike oerskotten begroeven fan ûnbekende soldaten, dy't yn ien fan de trije grutte oarloggen by de ferdigening fan it lân it libben lieten.
Yn 2012 waard ek in betinkingskplak stifte foar de slachtoffers fan de oanslach yn de metro fan Minsk op 11 april 2011, wêrby't 15 minsken omkamen en 204 ferwûne rekken.
De tsjerke waard op 14 oktober 2018 ynwijd troch patriarch Kirill.
Allinne (gedicht fan Edgar Allan Poe)
Allinne, yn it oarspronklike Ingelsk: Alone, is in gedicht fan 'e hân fan 'e ferneamde Amerikaanske skriuwer, dichter, redakteur en literatuerkritikus Edgar Allan Poe (1809-1849). It bestiet út 22 fersregels en waard oarspronklik skreaun yn 1829. It is nei alle gedachten in reäksje fan 'e dichter op it ferstjerren fan syn mem, Frances Allan, yn febrewaris fan dat jier, mar it waard by Poe syn libben nea publisearre. Pas yn septimber 1875 ferskynde Alone, wêrfan't it manuskript yn it besit west hie fan in foaroansteande famylje yn Baltimore, yn it tydskrift Scribner's Monthly. De Fryske oersetting, fan Janneke Spoelstra, datearret út 2008.
Ynhâld
Alone wurdt ornaris ynterpretearre as in autobiografysk gedicht, wêryn't de gefoelens fan isolaasje en ynderlike foltering, dy't de auteur ûndergie, ta útdrukking komme. Party Poe-kenners, lykas de dichter Daniel Hoffman, wiene fan tinken dat Alone it bewiis is dat Poe wier-wier al ier mei syn geastlike sûnens ompakte. It gedicht jout in ynkyk yn Poe syn gedachtewrâld doe't er tweintich jier wie.
Fryske oersetting
De Fryske oersetting fan Alone ferskynde yn 2008 ûnder de titel Allinne yn it tydskrift HJIR. De fertaling wie fan 'e hân fan Janneke Spoelstra.
Keppelings om utens
Poems by Edgar Allan Poe
Ruterskertier
It Ruterskertier (Nederlânsk en offisjeel: Ruiterskwartier) is in strjitte yn it sintrum fan 'e Fryske haadstêd Ljouwert. Dizze strjitte rint rûchwei yn east-westrjochting en wie foarhinne ien fan 'e wichtichste ferkearsieren troch de Ljouwerter binnenstêd.
Trajekt
Oan 'e westkant begjint it Ruterskertier by de Skavernekbrêge, dêr't it de namme fan 'e trochgeande wei wurdt dy't oare kant brêge Westerplantaazje hjit. Yn eastlike rjochting rint de strjitte dêrwei by de stedsskouboarch De Harmony lâns, dy't oan 'e súdkant stiet. Oan dyselde side fan it Ruterskertier folgje dêrnei it Harmonyplein, de nijbou fan 'e Pathé-bioskoop, en it Paleis fan Justysje. Oan 'e noardkant fan it Ruterskertier stie yn datselde trajekt foarhinne foar it meastepart âldere bebouwing, dy't yn 2015 foar in part ferfongen is troch it nije poppoadium Neushoorn. De gebouwen oan 'e noardkant fan it Ruterskertier wurde dêrsanne faninoar skaat troch it Grut Skavernek, de Molestrjitte, de Haniasteech en de Ipe Brouwersteech, dy't allegear útkomme op 'e Nijstêd.
Foarby it Paleis fan Justysje krúst it Ruterkertier de Prins Hindrikstrjitte, dy't dêr út it suden komt en oanslút op 'e Doelesteech út it noarden. Dat lêste strjitsje is in wichtich ûnderdiel fan it Ljouwerter nachtlibben, mei't dêr ferskate promininte kroegen fêstige binne. Oare kant dy krusing rint it Ruterskertier fierder nei it easten by de noardlike râne fan it Saailân lâns, dat offisjeel it Wilhelminaplein hjit. Lange tiid wie der iepen tagong fan it Ruterskertier nei it plein, mar mei de komst fan it Frysk Museum op it Saailân, yn 2012, is de noardlike râne folset mei nijbou mei nep-histoaryske geveltsjes dêr't winkels en bewenning yn kaam.
Oan 'e oare (noardlike) kant fan it Ruterskertier rint de strjitte yn datselde ein oan 'e efterkant fan winkels lâns dy't har haadyngong op 'e Nijstêd hawwe, lykas C&A en foarhinne V&D. Der binne lykwols ek saken dy't gjin yngong op 'e Nijstêd, mar inkeld op it Ruterskertier hawwe, wêrûnder inkele kleanwinkels, in kafee en foarhinne Boekhannel De Tille. Fierders komt dêr ek de Alde Lombardsteech, dy't trochrint nei de Nijstêd, op it Ruterskertier út. Oan 'e eastkant fan it Saailân hat it Ruterskertier oan 'e súdkant de nijbou fan it Frysk Museum en it âlde Winkelsintrum Saailân, dat earder in oerdutsen brêge oer it Ruterskertier hinne hie nei de twadde ferdjipping fan V&D. Foarhinne stie dêr ek de Merkueriusfontein, mar dy moast yn 2012 wike foar it museum en stiet no in foege hûndert meter súdliker, foar it âlde beurs- en waachgebou oer. Hielendal oan 'e ein fan it Saailân komt it Ruterskertier ter hichte fan it Amicitiagebou út op 'e Wurdumerdyk.
Ferkear
Foarhinne wie de rûte Ruterskertier-Prins Hindrikstrjitte ien fan 'e wichtichste ferkearsieren troch de Ljouwerter binnenstêd, ek foar motorisearre ferkear, mar yn 2007 besliste de Gemeente Ljouwert dat it de baas wie en warje auto's safolle mooglik út it sintrum. Sûnt mei de neamde rûte allinnich noch brûkt wurde troch bussen fan it iepenbier ferfier. Earst waarden der saneamde 'buspeallen' pleatst, dy't yn it weidek fuortsakken as der in bus foarby kaam en dêrnei hurd wer omheech skeaten. Nei't dêrtroch ferskate auto's total loss rekke wiene fan lju dy't gau-gau efter in bus oanrieden om in stik ôf te snijen, waard yn 2014 besletten om de peallen te ferfangen troch flitskamera's. Yn 2016 waard bekendmakke dat der doe yn in jier tiid foar mear as in heal miljoen euro oan boetes útdield wie oan lju dy't alle ferkearsbuorden en de kamera's ta har eigen skea negearre hiene.
Guon lju dy't in boete krigen hiene, makken mei help fan 'e organisaasje Boetecontrole.nl beswier tsjin 'e gong fan saken. Mids april 2018 die de kantonrjochter útspraak dat de beswiermakkers wolris op alle punten gelyk hawwe koene. Dat kaam om't de amtners fan Stedstafersjoch, dy't de resultaten fan 'e flitskamera's op it Ruterskertier ferwurkje, wetlik gjin foech hawwe om sokke kontrôles út te fieren. Dêrnjonken is (neffens de rjochter) net dúdlik oft de ynset fan kamera's op dit plak überhaupt wol legaal is, en fierders soe it ek bêst ris kinne dat de ferkearsbuorden dy't de automobilisten warskôgje om net fierder te riden, net jildich binne. Neffens Boetecontrole.nl binne sadwaande op it Ruterskertier inkeld boetes rjochtsjildich dy't op it plak sels troch in plysjeman útskreaun binne. De rjochter woe safier (noch) net gean. Yn 2016 gie it om 3.231 bekeurings, en yn 2017 om 3.763. Mar neffens Boetecontrole.nl jildt it fûnis fan 'e kantonrjochter mei weromwurkjende krêft oant en mei 2014, doe't de kamera's en buorden pleatst waarden. De Gemeente Ljouwert koe noch tsjin dit fûnis yn heger berop gean.
De Skacht en de Slinger
De Skacht en de Slinger, yn it oarspronklike Ingelsk: The Pit and the Pendulum, is in koart ferhaal fan 'e hân fan 'e ferneamde Amerikaanske skriuwer, dichter, redakteur en literatuerkritikus Edgar Allan Poe (1809-1849). It heart ta it sjenre fan 'e horror en fertelt it ferhaal fan in finzene dy't de folterings fan 'e Spaanske Ynkwisysje ûndergiet, al moat dêrby oantekene wurde dat Poe gjin inkele war docht om 'e wurkwize fan 'e Spaanske Ynkwisysje histoarysk akkuraat wer te jaan en him likemin wat gelegen lizze lit oan oare histoaryske feiten. The Pit and the Pendulum, dat skreaun is yn it ik-perspektyf, waard foar it earst publisearre yn 1842, yn it literêr jierblêd The Gift: A Christmas and New Year's Present for 1843. Hoewol't de swiere klam dy't lein wurdt op sintúchlike gewaarwurdings, lykas lûden, tige effektyf is oangeande it oproppen fan eangstme yn 'e lêzer, en it ferhaal dêrmei dus in slagge fertsjintwurdiger fan it horrorsjenre is, waard it mei mingde reäksjes ûntfongen. The Pit and the Pendulum is ferskate kearen adaptearre ta it medium fan 'e film. De Fryske oersetting fan Anne Tjerk Popkema kaam út yn 2014.
Ruterskertier
Ferkear
Begjin juny 2018 waard bekend dat it tal boetes dat útdield wie op basis fan it kameratafersjoch op it Ruterskertier yn 2017 foars omheech gien wie. Yn dat jier gie it nammentlik om 4.869 gefallen (tsjin 3.231 yn 2016). Sûnt 2014 hie it tal boetes net mear sa heech west. Tagelyk waard fernijd dat it kolleezje fan boargemaster en wethâlders fan 'e gemeente Ljouwert trochsette mei it útdielen fan boetes op grûn fan it kameratafersjoch, ek al wiene sokke boetes troch de kantonrjochter ûnjildich ferklearre. It kolleezje folge lykwols de riddenearring fan it Iepenbier Ministearje, dat tsjin dy útspraak yn heger berop gien wie.
Op oankringen fan 'e partijen List 058 en de KristenUny ûnthiet wethâlder Friso Douwsma op 13 novimber 2019 yn 'e Ljouwerter gemeenteriedsgearkomste dat er ûndersykje litte soe oft ek de bussen fan it Ruterskertier warre wurde koene. It foardiel dêrfan soe neffens de beide partijen minder ferkear yn 'e binnenstêd wêze. Boppedat koene der dan oan it Ruterskertier brede trottoirs komme foar terrassen by horekagelegenheden dy't dêr fêstige wiene.
De Skacht en de Slinger
Ynhâld
It ferhaal fynt plak ûnder de Spaanske Ynkwisysje, yn 'e âlde Spaanske haadstêd Toledo, en set útein as de nammeleaze ferteller foar in rjochtbank fan ferskate sinistere rjochters brocht wurdt. Der wurdt nea ferteld wêrom of wêrfoar oft er oppakt is, mar likegoed wurdt it deafûnis oer him útsprutsen. Dan giet alle ljocht út en befynt er him yn in folslein tsjuster. Earst mient er dat er opsletten sit yn in grêftombe, mar úteinlings figelearret er út dat it in tsjerkersel wêze moat. Hy beslút om 'e sel te mjitten troch in stikje fan 'e seame fan syn klaad tusken in pear stiennen yn te wrotten en dan mei de hân by de muorren lâns te gean oant er it stikje seame wer tsjinkomt, mar ear't er dat plan foltôgje kin, falt er derhinne.
As er wer ta besleur komt, ûntdekt er dat der deunby wetter en iten foar him delset is. Hy giet fierder mei syn mjitten, en fynt sa út dat de omtrek fan 'e sel hûndert stappen mjit. As er de tsjerker dwers oerstekt, stroffelet er oer de seame fan syn klaad, en dat rêdt him it libben, want yn 'e midden fan 'e flier blykt in grutte swarte skacht te wêzen, dy't yn 'e djipte fier ûnder him mei wetter folle is.
Nei't de finzene op 'e nij it bewustwêzen in hoart ferlern hat, ûntdekt er dat syn finzenis no lichtsjes ferljochte is en dat er sels langút oan in houten ramt plat op 'e grûn fêstbûn is. Op it plafon fan 'e tsjerker is in byltenis fan Heit Tiid skildere mei in seine yn 'e hân, en ta syn ôfgriis sjocht er dat de seine echt is en as in slinger oan it plafon hinne-en-werret. De slinger komt mei eltse haal justjes leger te hingjen en sil him úteinlik de dea dwaan as er net los wit te kommen.
Lokkigernôch wit de finzene mei in pear stikjes fleis út syn iten de oandacht fan 'e rotten te lûken, dêr't it yn 'e tsjerker fan optilt; en de bistkes gnauwe op 'e siik nei it fleis de touwen troch dy't him op syn plak hâlde. Sa wit er frij te kommen as de slinger noch mar tommen boppe syn hert hinne en wer swingt. Mar as er himsels oan 'e kant smiten hat, sjocht er hoe't de slinger weromlutsen wurdt yn it plafon.
Dan wurdt er gewaar dat de muorren gleonhjit wurden binne en nei binnen begjinne op te kringen, wêrby't se him almar fierder nei de skacht yn 'e midden fan 'e sel ta driuwe. As er yn 'e djipte sjocht, komt er ta de konklúzje dat der gjin minder lot wêze kin as om yn dy skacht te fallen. Der wurdt ymplisearre dat er eanget wat er yn 'e djipte sjocht, al komt net oan it ljocht wat dat dan is. Lykwols, as de ferteller by de skacht wei wol, merkt er dat de opkringende muorren him gjin romte litte om earne oars hinne. Wylst er al yn 'e skacht begjint te tommeljen, heart er ynienen minskestimmen. De muorren wike tebek en in earm wurdt útstutsen sadat in hân him krekt op 'e tiid weromskuorre kin. It is Napoleon syn generaal Lasalle, dy't mei syn Frânske leger Toledo ynnommen hat: de Spaanske Ynkwisysje is no yn 'e hannen fan syn fijân fallen.
Histoaryske autintisiteit
Los fan Poe syn beskriuwing fan 'e wurkwize fan 'e Spaanske Ynkwisysje, dy't feitliken kant noch wâl rekket, is it ek net dúdlik yn hokker tiidrek oft it ferhaal pleatst wurde moat. De namme fan Antoine Charles Louis Lasalle, in Frânske generaal út tiid fan 'e Napoleontyske Oarloggen, dy't Poe oan 'e ein fan it boek neamd, pleatst it ferhaal nammentlik yn 'e tiid fan 'e Spaanske Unôfhinklikheidsoarloch (1808-1813), wylst de heechtijdagen fan 'e Spaanske Ynkwisysje yn 'e santjinde iuw foelen. Dêrby hie Lasalle neat fan dwaan mei de Frânske besetting fan Toledo. Wol waard de (doe al sieltôgjende) Spaanske Ynkwisysje formeel ôfskaft yn 'e snuorje dat de Frânsen it tusken 1808 en 1813 yn grutte dielen fan Spanje foar it sizzen hiene.
Fryske oersetting
De Fryske oersetting fan The Pit and the Pendulum waard yn 2014 mei stipe fan 'e Provinsje Fryslân publisearre ûnder de titel De Skacht en de Slinger. It wie de earste útjefte fan 'e nije Fryske útjouwerij Regaad, dy't fêstige is yn Grins, en ferskynde yn in kreas ynbûn boekje fan 32 siden, mei in blau-wyt stofomslach en in foaropwurd fan Atte Jongstra. De Fryske fertaling wie fan 'e hân fan Anne Tjerk Popkema, dy't earder al De Hobbit fan Tolkien en de Mearkes fan Grimm yn it Frysk oersette.
Salt Lake City (betsjuttingsside)
"Salt Lake City" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:
It Beaken (De Jouwer)
It Beaken is in keunstwurk oan dit Helmhout yn de wenwyk Skipsleat op De Jouwer. It stielen byld waard yn 1995 makke troch it Nout Visser.
It mânske keunstwurk waard pleatst as ôfsluting fan de westlike útwreiding fan de wenwyk Skipsleat. It is in beaken foar de wyk Skipsleat, dêr't de strjitnammen allegear ûntliend binne oan de skipfeart. De measte nammen an Skipsleat binne skipsûnderdielen, as Kyl, Roefke en Spegel. Oan de eastkant fan de wyk ha de nammen in ferbân mei it oan- of fêstlizzen fan in boat lykas Dûkdalf en Steiger. De skipfeart wie wichtich wie foar de ûntwikkeling fan De Jouwer, de wenwyk is neamd nei it wetter de Skipsleat. It byld waard yn 1995 ûntbleate troch de destiidske wethâlders Atty Mulder en Meint Jelsma.
Yonkers (New York)
Yonkers is in stêd yn de Amerikaanske steat New York, grinzjend oan de borough The Bronx fan de stêd New York. De stêd wurdt wol de 'sechde borough fan New York' neamd út reden fan syn stedske karakter en syn frijwat arbitrêre grins mei de stêd New York.
Yonkers waard oprjochte ûnder de namme Colen Donck. De hjoeddeiske namme Yonkers is ôflaat fan it Nederlânske wurd jonkheer.
The Princess and the Frog
The Princess and the Frog is in Amerikaanske tekenfilm út 2010. De film, de 49e jûnfoljende tekenfilm dy't makke waard troch de Walt Disney Animation Studios, stie ûnder rezjy fan Ron Clements en John Musker.
The Princess and the Frog waard útbrocht op 25 novimber 2009.
Brigitta Boccoli
Brigitta Boccoli (Rome, 5 maaie 1972) is in Italjaansk tillefyzje-, film- en toanielaktrise.
Libben en karriêre
Boccoli waard yn 1972 berne yn Rome, yn in gesin dat ôfkomstich wie út Milaan, yn it Noarditaljaanske Lombardije, en koart foar har berte nei Rome ferfearn wie. Har âldere suster Benedicta Boccoli is ek aktrise.
Tangled
Tangled is in Amerikaanske tekenfilm út 2010. De film, de 50e jûnfoljende tekenfilm dy't makke waard troch de Walt Disney Animation Studios, stie ûnder rezjy fan Nathan Greno en Byron Howard.
Tangled waard útbrocht op 24 novimber 2010.
Jon Voight
Jon Voight (folút: Jonathan Vincent Voight; Yonkers (New York), 29 desimber 1938) is in Amerikaansk akteur en filmregisseur. Hy wûn yn 1979 in Oscar foar syn haadrol as Luke Martin yn de drama-oarlochsfilm Coming Home (1978). Fierders waarden him mear as fyftjin oare aktearprizen takend, ûnder oare Golden Globes yn 1970 (foar de dramafilm Midnight Cowboy), 1979 (foar Coming Home), 1986 (foar de aksje-avontuerenfilm Runaway Train) en 2014 (foar de dramarige Ray Donovan) en in BAFTA Award yn 1970 (foar Midnight Cowboy). Voight is de heit fan filmaktrise Angelina Jolie, akteur James Haven en de broer fan de singer-songwriter Chip Taylor.
Aladdin (Disney-film út 1992)
Aladdin is in Amerikaanske tekenfilm út 1992. De film, de 31ste jûnfoljende tekenfilm dy't makke waard troch de Walt Disney Animation Studios, stie ûnder rezjy fan Ron Clements en John Musker.
Aladdin waard útbrocht op 25 novimber 1992.
Prins Hindrikstrjitte (Ljouwert)
De Prins Hindrikstrjitte (Nederlânsk en offisjeel: Prins Hendrikstraat) is in koarte strjitte yn it sintrum fan 'e Fryske haadstêd Ljouwert. Dizze strjitte is net, sa't faak tocht wurdt, ferneamd is nei prins Hindrik fan Meklenburch-Schwerin, de man fan keninginne Wilhelmina, mar nei prins Hindrik de Seefarder (1820-1879), de jongere broer fan kening Willem III. De súdlike ein fan dizze strjitte leit by de nei deselde ferneamde Prins Hindrikbrêge oer de Suderstedsgrêft, dêr't er yn ferlingde leit fan 'e Sofialeane, dy't fan 'e súdkant fan 'e brêge nei it treinstasjon rint.
Fan 'e brêge ôf rint de Prins Hindrikstrjitte suver rjocht nei it noarden, en wurdt dêrby earst krúst troch de Willemskade (noardkant) en dêrnei troch it Saailân (de strjitte, net it plein). Dêrnei rint de Prins Hindrikstrjitte tusken it Paleis fan Justysje, oan 'e westkant, en it Wilhelminaplein, oan 'e eastkant, troch. Dat plein stiet yn 'e folksmûle bekend as it Saailân. Oan 'e noardkant dêrfan komt de Prins Hindrikstrjitte út op it Ruterskertier, dat yn east-westrjochting rint. De Doelesteech, dy't dêrwei fierder nei it noarden rint en tagong jout ta de Nijstêd, leit yn it ferlingde fan 'e Prins Hindrikstrjitte.
Foarhinne foarme de rûte Ruterskertier-Prins Hindrikstrjitte ien fan 'e wichtichste ferkearsieren troch de Ljouwerter binnenstêd fan 'e Frouwepoartsbrêge nei it treinstasjon. Dêr kaam lykwols yn 2010 in ein oan, doe't de Gemeente Ljouwert it Ruterskertier ôfsleat foar motorisearre ferkear, mei útsûndering fan 'e bussen fan it iepenbier ferfier.
Pride and Prejudice (roman)
Ynfloed op moderne literatuer en film
De roman fan Austen is ferskeidene kearen ferfilme, ûnder oare yn 1940 en yn 2005. Der is ek in Bollywood-ferfilming makke, mei de namme Bride and Prejudice. De bekendste fisuële útfiering is nei alle gedachten de seisdielige BBC-searje út 1995, mei ûnder oaren Colin Firth, Anne Chancellor en Jennifer Ehle. De populêre roman Bridget Jones's Diary fan skriuwster en kollumniste Helen Fielding is basearre op dy ferzje fan Pride and Prejudice. Yn 2005 is it boek nochris ferfilme mei Keira Knightley en Matthew Macfadyen yn 'e haadrollen.
It ferhaal
Pride and Prejudice giet oer fiif susters út de Ingelske middenklasse dy't libje oan de ein fan de 18de iuw. De heit fan de famkes, menear Bennet, is in hear mei beskieden ynkomsten. Hy hat in iroanyske manier fan dwaan en fynt it moai om syn frou in bytsje te niteljen. Hy is mâl mei syn dochters en hy lûkt him wolris werom fan de oanhâldende noed fan syn frou oer de partnerkar fan harren dochters. Hoewol't menear Bennet wol besit hat, kin dat nei syn dea allinnich mar oergean op in manlike erfgenamt. By syn ferstjerren krije syn dochters dus neat. Dêrom wol frou Bennet, de mem fan de húshâlding, freeslike graach dat al har dochters mei in goede, rike man trouwe. Se makket plannen om dat slagje te litten, mar dy mislearje gauris. Dat se har sa drok makket oer jild en oansjen makket har wat oerflakkich en ferfelend. Mar úteinlik wol se it bêste foar har dochters. Austen brûkt it personaazje fan de mem om sjen te litten hoe wichtich it is foar jonge froulju om te trouwen.
Ferskaat
Pride and Prejudice waard yn 2002 opnaam yn de list fan Wichtichste Boeken út de Wrâldliteratuer, gearstald op ynisjatyf fan de Noarske boekeklups en de Sweedske Akademy.
Batterij (artillery)
In batterij is in militêre term foar in ienheid artillery-wapens (kanonnen, houwitsers, mortieren en raketwapens). Sokke wapens wurde faak yn in rige opsteld. Batterijen kinne ynset wurde foar offensive doelen (bygelyks as ûnderdiel fan de fjildartiller) en defensyf brûkt wurde (bygelyks kustbatterij, loftôfwarbatterij of eartiids yn in skâns). De term wurdt ek brûkt foar in groep kanons op oarlochsskippen.
Yn it Belgysk leger hjit in kompanjy yn de artillery in batterij.
Fersetsmonumint (De Jouwer)
It Fersetsmonumint is in keunstwurk oan de Jouster Toer oan de Midstrjitte op De Jouwer. It monumint betinkt militêren yn tsjinst fan it Nederlânsk Keninkryk 1940-1945, Boargerslachtoffers, en it Nederlânsk Ferset. It monumint fan medaljeur Nico Onkenhout wward ûntbleate op 3 maaie 1952. Op de tinkstien steane yn reliëf twa manljusfigueren mei dêrûnder de tekst: Dêrûnder steane de nammen fan Uilke Boonstra, Hotze Brouwer, Willem van der Bij, Ynze Dikkerboom, Jan Eijsinga, Wiepke Hof, Richard Jung, Geert Knol, Jan Lenos, Hendrik Prakken, Dirk de Ruiter, Siebe de Ruiter, Hendrik Jan Textor, Andries van Veen, Hylke Watze van der Veen, Joachim Carel Vegelin van Claerbergen, Harm de Vries, Kornelis Wind en Sape van Wijngaarden.
Imperial War Museum
It museum waard oprjochte yn 1917, yn 't earstoan om de fallenen yn de Earste Wrâldoarloch te betinken. Doe't it oarspronlik pân ôfbaarnd wie (30 novimber 1936) moast der in nij ûnderkommem fûn wurde. Dit waard in gebou út 1815 oan de Lambeth Road yn Southwark, dat earder in psychiatrysk sikehûs west hie, it Bethlem Royal Hospital.
Fan 1939 ôf waard út ein set mei it oanlizzen fan in kolleksje Twadde Wrâldoarloch-materiaal en fan 1953 ôf waard it belied dat guod fan alle oarloggen fan it Feriene Keninkryk sammele wurde soe.
It museum hat in dependânse yn Duxfort en Manchester, it Imperial War Museum North.
Thessaly (trilogy)
Thessaly is in Ingelsktalige trilogy fan 'e hân fan 'e Welsk-Kanadeeske skriuwster Jo Walton (1964), dy't yn 2015 en 2016 útjûn waard troch de New Yorkske útjouwerij Tor Books. De trije romans sette útein as fantasy, mar einigje fierhinne as science fiction. Se binne skreaun yn it ik-perspektyf, mar fanút de eachpunten fan ferskate persoanen, dy't om bar yn in haadstik oan it wurd komme en boppedat fan boek ta boek ferskille. It ferhaal draait om 'de Rjochtfeardige Stêd', in idee út 'e Politeia fan 'e Aldgrykske wiisgear Plato, dat yn 'e praktyk brocht wurdt troch de Grykske goadinne Pallas Atene.
Namme
De namme fan 'e trilogy, Thessaly, is Ingelsk foar de Grykske lânstreek Tessaalje, dêr't Sokrates syn freon Krito him neffens de oerlevering hinne smokkelje woe sadat er oan syn deastraf yn Atene ûntkomme koe. Sokrates wegere lykwols, en keas derfoar om 'e deastraf troch de gifbeker te ûndergean. Yn Walton har boeken wurdt Sokrates lykwols op it stuit fan syn ferstjerren ûntfierd en genêzen troch Pallas Atene, wêrnei't er by wize fan grap syn wente yn 'e Rjochtfeardige Stêd "Tessaalje" neamd. Mei't him yn dat hûs in grut part fan Walton har ferhaal ôfspilet, hat se har trilogy dernei ferneamd.
It idee efter de trilogy
De Thessaly-trilogy begjint as de tiidreizgjende Grykske goadinne Pallas Atene by wize fan eksperimint besiket de 'Rjochtfeardige Stêd' út 'e Politeia fan 'e Aldgrykske wiisgear Plato ta wurklikheid te meitsjen. Hja nimt dêrta 300 filosofen en goed 10.000 tsienjierrige slavebern mei werom troch de tiid nei de iere Aldheid, ferskate generaasjes foarôfgeande oan 'e Trojaanske Oarloch. Dêr bouwe hja mei in grut tal handige robots dy't de goadinne út 'e takomst hellet, de Stêd op it diel fan it eilân Teara (of Santorini), dat letter troch in swiere fulkaanútbarsting yn 'e see ferdwine en dêrmei de leginde fan Atlantis feroarsaakje sil. It idee fan Pallas Atene is dat hja dêrtroch mei har eksperimint gjin ynfloed útoefenje sil op 'e rest fan 'e skiednis fan 'e wrâld, mei't alle bewizen foar it bestean fan 'e Stêd troch de fulkaanútbarsting ferneatige wurde sille. Ien fan 'e bern dy't yn 'e Stêd grutbrocht wurdt, is de god Apollo, dy't syn macht dellein hat om himsels ta minske ynkarnearje te litten. Hy hopet troch as minske te libjen, antwurden te finen op guon fraachstikken dy't him as god altyd ûntgien binne.
Under de filosofen dy't Pallas Atene by de Rjochtfeardige Stêd belûkt, binne ferneamde nammen as Krito fan Alopeke, Markus Tullius Sisero, Titus Pomponius Attikus, Plotinus, Porfyrius, Anisius Manlius Boëtius, Marsilio Ficino, Giovanni Pico della Mirandola, Lukresia Borgia, Benjamin Jowett en Ellen Francis Mason. As de oanwizings fan Plato yn 'e praktyk brocht wurde, docht lykwols bliken dat de man perfoarst in earsten tinker wie, mar net folle ferstân hie fan 'e minsklike natuer. Syn ferhefte ideälen en goedbedoelde sosjale oanpassings wurde sadwaande al rillegau ynhelle troch de wjerstribbige praktyk, en úteinlik stoart syn ideäle maatskippij as in kaartehûs yninoar, net yn it lêste plak om't Pallas Atene nei ferrin fan tiid Plato syn âlde learmaster Sokrates op it stuit fan syn ferstjerren ûntfierd en nei de Stêd ta hellet. Oars as dat suver eltsenien ferwachte hie, is de âldman alhiel net ûnder de yndruk fan wat er dêr oantreft, en begjint er daliks ferfelende fragen te stellen.
Uteinlik einiget in debat tusken Pallas Atene en Sokrates dermei dat de goadinne har hannen fan 'e Stêd ôflûkt. De gearkomste fan 'e masters en de tsjin dy tiid folwoeksen bern falt dan tsierend yn ferskate kampen útinoar, mei as gefolch de stifting fan in stik as tolve bykommende stêden, dy't allegear harren eigen foarm fan platonisme oanhâlde. De anagronistyske yntroduksje, troch guon fan 'e bern, fan it kristendom yn 'e Grykske Brûnstiid makket it yngripen fan 'e oppergod Seus needsaaklik, de heit fan Apollo en Pallas Atene, dy't alle trettjin platoanyske stêden yn 'e tiid ferpleatst út 'e Aldheid nei de seisentweintichste iuw, en yn 'e romte fan Grikelân nei in fiere en ûnbewenne planeet. Dy wurdt troch de bewenners fan 'e stêden prompt 'Plato' neamd. Op dy nije wrâld komt de platoanyske beskaving fjirtich jier letter wer yn kontakt mei de rest fan 'e minskheid, dy't dan krekt it flugger-as-ljochtreizgjen útfûn hat.
It Duet
It Duet is in keunstwurk oan de E.A. Borgerstrjitte op De Jouwer.
It byld waard by de iepening fan sporthal De Stuit yn 1975 ûntbleate troch Mr. H. Rijpstra, de destiidske Kommissaris fan de Keninginne yn Fryslân.
Denitrifikaasje
250px|thumb|De [[stikstofrûntegong]] Denitrifikaasje is in wichtich proses yn de stikstofrûntegong dêr't baktearjes nitraat omsette yn stikstofgas. Dêrtroch kin dy foarm fan stikstof net langer brûkt wurde troch planten. Denitrifikaasje is de algemiene term foar it omsetten fan nitraat ta stiktof (N2). Nitraat wurdt foarme troch de oksidaasje fan stikstof. Dat proses wurdt nitrifikaasje neamd, dêr't ammoanium ta nitryt omsetten wurdt en dat nitryt ta nitraat omsetten wurdt. Dêrfoar fynt der ammonikifaasje plak, dêr't ureum en dea organysk materiaal omsetten wurde ta ammoniak en dêrnei ta ammonium.
It proses
Denitrifikaasje wurdt dien troch denitrifisearders, guon heterotrofe en inkelde autotrofe baktearjes. Dy baktearjes brûke it nitraat as oksidator. Dat fynt allinne plak is der gjin (anoksysk) of hast gjin (hypoksysk) soerstofgas oanwêzich is.
Yn de natuer bart dat proses oeral dêr't nitraat en troch denitrifisearders oksidearbere organyske of anorganyske stoffen yn anoksyske of hypoksyske tastannen ta beskikking komme, sa as bygelyks yn sompen, de boaiem, rivierôfsettings en marren. Troch guon baktearjes kinne, bygelyks wetterstof (H2), swavel (S), diwetterstofsulfide (H2S), ammonium (NH4) en izer (II) (Fe2+) mei nitraat (NO3−) ûnder foarming fan stikstof (N2) oksidearre wurde.
Foarbylden fan denitrifisearjende baktearjes binne: By de prokarioaten komme in soad soarten foar dy't denitrifisearje kinne, benammen by de alfa-, beta- en gammaklasse fan de proteobaktearjes.
Reaksjes
Denitrifikaasje bart yn de folgjende stappen:
De reaksje is:
Dêryn stiet {H} foar reduksje-ekwifalinten, dy't út de oksidaasje fan organyske of anorganyske stoffen fan komôf binne. By denitrifikaasje komt njonken N2 altyd noch in lytse hoemannichte N2O as tuskenstof frij. By denitrifikaasje wurdt soer (H+) brûkt, dêr't de soergraad (pH) omheech troch giet.
By autotrofe denitrifikaasje dêr't bygelyks swevel brûkt wurdt as ûntfanger, wurdt H+ makke, dêr't de soergraad (pH) sakket.
Gebrûk
Denitrifikaasje wurdt brûkt yn rioelwettersuveringsynstallaasjes foar it fuortheljen fan nitraat. It omsetten fan nitraat ta stikstofgas kin ek brûkt wurde foar it fuortheljen fan nitraat út drinkwetter.
Fransiskus Ksaveariuskatedraal (Hrodna)
De Fransiskus Ksaveariuskatedraal (Wyt-Russysk: Касьцёл Сьвятога Францішка Ксавэрыя) is in roomsk-katolike katedraal yn Hrodna, Wyt-Ruslân. De tsjerke waard boud foar de jezuïeten en yn 1991 de katedraal fan it doe stifte bisdom Hrodna.
Skiednis
De bou fan de katedraal sette yn 1687 útein as in diel fan in jezuïetekleaster. It foltôge barokke gebou waard yn 1705 oan Fransiskus Ksavearius wijd. Mei't de jezuïete-oarder yn 1773 opheft waard, waard de jezuïetetsjerke in gewoane parochytsjerke. De tsjerke wist ferskillende oarloggen lykas de Twadde Wrâldkriich sûnder al te folle skea te oerlibjen.
Yn de Sovjettiid waard de tsjerke yn 1960 foar de earetsjinst sletten. De kommunistyske autoriteiten besochten fan it gebou in museum of in konsertseal te meitsjen, mar de katolike mienskip gyng jimmeroan alle sneinen nei de tsjerke om dêr mienskiplik te bidden en te sjongen. Yn 1987 waarden de offisjele earetsjinsten yn de tsjerke wer tastien.
De Fransiskus Ksaveariuskatedraal waard yn 1990 in basilica minor en in jier letter de katedraal fan it bisdom Hrodna.
Pearl Harbor (lagune)
Pearl Harbor (Ingelsk foar "Pearelhaven") is in lagune oan 'e súdlike kust fan it eilân Oähû, dat diel útmakket fan 'e Hawaï-eilannen, yn 'e midden fan 'e Stille Oseaan. De lagune funksjonearret as in natuerlike haven en leit direkt bewesten Honolulu, de haadstêd fan 'e Amerikaanske steat Hawaï. Middenyn 'e lagune leit it eilantsje Ford Island. Pearl Harbor kaam yn 1875 yn Amerikaanske hannen as in stielkoalbefoarriedings- en reparaasjestasjon foar Amerikaanske skippen troch in ferdrach tusken de Feriene Steaten en it Keninkryk Hawaï. Fan 1919 ôf wie it yn 'e foarm fan it Marinestasjon Pearl Harbor in basis fan 'e Amerikaanske Marine. Op 7 novimber 1941 fûn dêr de Oanfal op Pearl Harbor plak, wêrby't de Japanners in ferrassingsoanfal op 'e Amerikaanske Pasifyske Float útfierden, wat oanlieding joech ta it behelle reitsjen yn 'e Twadde Wrâldoarloch fan 'e Feriene Steaten.
Skiednis
De lânseigen Hawaïanen neamden Pearl Harbor Wai Momi ("Pearelwetters") of Pu‘uloa ("Lange Heuvel"). It waard troch harren sjoen as it wenplak fan Ka‘ahupahau, de goadinne fan 'e haaien, en har broer (of soan) Kahi‘uka. Neffens de mûnlinge oerlevering fan 'e Hawaïanen soe de haadman Keaunui de trochgong tusken de lagune en de Stille Oseaan, by de sâltpannen fan Pu‘uloa, djipper en breder meitsje litten hawwe, sadat Pearl Harbor tagonklik waard foar skippen. Dat wol sizze: foar it soarte skippen dat de lânseigen Hawaïanen brûkten. Doe't nei de ûntdekking fan Hawaï Westerske skippen de eilannen begûnen oan te dwaan, koene dy Pearl Harbor net ynfarre om't de tagong dêr te ûndjip foar wie.
Fan likernôch 1840 ôf gie der praat fan dat de Feriene Steaten in marinebasis fêstigje woene yn it doe noch ûnôfhinklike Keninkryk Hawaï. Nei't de Amerikaanske Boargeroarloch yn 1865 einige wie, en Alaska yn 1867 oankocht wie, waarden dy plannen almar konkreter. Yn 1869 stelde it Amerikaanske Kongres $50.000 beskikber om 'e trochgong ta Pearl Harbor út te graven en de lagune berikber te meitsjen foar de moderne skipfeart. Uteinlik waard yn 1884, ûnder it regear fan kening Kalākaua fan Hawaï, it saneamde Wjersidichheidsferdrach fan 1875 sletten, dat oan 'e Feriene Steaten eksklusive rjochten joech op it gebrûk fan Pearl Harbor as in stielkoalbefoarriedings- en reparaasjestasjon. Dat ferdrach waard yn 1887 troch it Amerikaanske Kongres ratifisearre, mar hoewol't it fan krêft bleau oant de Amerikaanske anneksaasje fan Hawaï yn 1898, fêstige de Amerikaanske Marine pas yn 1899 in marinebasis yn 'e lagune, wêrmei't formeel it Marinestasjon Pearl Harbor ûntstie.
Dat bleau earst noch jierren in basis dy't benammen op papier bestie; pas fan 1908 ôf gie men oer ta de eigentlike oanlis fan foarsjennings, en pas fan 1919 ôf wie de basis geskikt foar it betsjinjen fan in float. It terrein fan 'e marinebasis lei sawol oan 'e súdkant fan 'e lagune, as op Ford Island, dêr't yn it djipste wetter bgl. in oanlisplak foar slachskippen fêstige waard, dat Battleship Row kaam te hjitten. Fuort by de lagune lei ek Hickam Field, in fleanbasis fan 'e Amerikaanske Legerloftstriidkrêften (dêr't yn 1947 de Amerikaanske Loftmacht út fuortkaam). Fanwegen oprinnende spannings yn it gebiet fan 'e Stille Oseaan, dy't ferbân holden mei de Twadde Sineesk-Japanske Oarloch en oanboaze waarden troch de oangeande Twadde Wrâldoarloch yn Jeropa, ferhuze de Amerikaanske presidint Franklin D. Roosevelt de Amerikaanske Pasifyske Float begjin 1941 fan San Diego, yn Kalifornje, nei Pearl Harbor.
Op 'e iere moarn fan 7 desimber 1941 fierde de Keizerlike Japanske Marine in ferrassingsbombardemint út op it Marinestasjon Pearl Harbor en oare doelen op Oähû. Dat bombardemint wie bedoeld om 'e Amerikaanske Pasifyske Float mei ien ferpletterjende klap út te skeakeljen, sadat de Japanners de hannen frij hawwe soene foar de ferovering fan 'e Amerikaanske, Britske en Nederlânske koloanjes yn Súdeast-Aazje. By dy beruchte Oanfal op Pearl Harbor waarden fjouwer Amerikaanske slachskippen en ferskate oare marineskippen ta sinken brocht en kamen yn totaal oan Amerikaanske kant 2.403 minsken om. De Feriene Steaten, dy't har oant dy tiid ôfhâldich holden hiene fan 'e Twadde Wrâldoarloch, waarden dêrtroch op abrupte en ûntsjinkearbere wize by it konflikt belutsen.
De rest fan 'e oarloch tsjinne Pearl Harbor as befoarriedings- en reparaasjebasis foar Amerikaanske marineskippen, want de Japanners hiene der sa wis fan west dat se de oarloch yn koarte tiid yn harren foardiel beslochtsje koene, dat se net de muoite nommen hiene om 'e grutte ierdoaljedepots en de marineskipswerf op 'e basis te bombardearjen. Nei ôfrin fan 'e oarloch bleau Pearl Harbor mei de Marinebasis San Diego de wichtichste basis foar de Amerikaanske Pasifyske Float. Op 'e boaiem fan 'e lagune lizze noch altyd de wrakken fan it slachskip de USS Arizona en it op 'e tiid fan 'e oanfal al ôftanke slachskip de USS Utah. Oer it wrak fan 'e USS Arizona hinne, oan board wêrfan't de measte deaden foelen (1.177), waard yn 1962 it Tinkteken foar de USS Arizona boud. Yn 1972 krige ek de USS Utah syn monumint.
Prins Hindrikbrêge (Ljouwert)
De rûte Prins Hindrikstrjitte-Sofialeane rint fan 'e Ljouwerter binnenstêd, oan 'e noardlike ein fan 'e Prins Hindrikstrjitte, nei it treinstasjon, oan 'e súdlike ein fan 'e Sofialeane. Foarhinne wie it trajekt fanôf de Frouwepoartsbrêge fia in stikje fan 'e Westerplantaazje, de eastlike helte fan it Ruterskertier, de Prins Hindriksstrjitte en de Sofialeane ien fan 'e wichtichste autorûtes troch de Ljouwerter binnenstêd. Sadwaande kaam der lange tiid in protte ferkear oer de Prins Hindrikbrêge. Dêr kaam lykwols yn 2010 in ein oan, doe't de Gemeente Ljouwert it Ruterskertier ôfsleat foar motorisearre ferkear, mei útsûndering fan 'e bussen fan it iepenbier ferfier.
De oarspronklike Prins Hindrikbrêge waard yn 1869 oanlein. Doe't prins Hindrik de Seefarder dat jiers nei Ljouwert ta reizge om 'e bou yn eagenskou te nimmen, naam it stedsbestjoer dy gelegenheid te baat en freegje syn tastimming om 'e brêge nei him te ferneamen. De hjoeddeiske Prins Hindrikbrêge datearret út 1969, doe't der in fêste brêge yn it plak kaam fan ien dy't iepen koe om skipferkear troch te litten. Yn 2016 en 2017 kaam út 'e Ljouwerter mienskip de rop om 'e brêge wer beweegber te meitsjen, om't dat in ympuls foar de stêd wêze soe. De hege kosten dy't dêroan ferbûn wiene en de minne finansjele foarútsichten fan 'e Gemeente Ljouwert, dy't it jild foar in nije brêge ophoastje moatte soe, makken it lykwols ûnwierskynlik dat soks der yn 'e neie takomst fan komme sil.