cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Atletyk
Springdissiplines
thumb|right|200px|Heechspringe Heechspringen is in ûnderdiel yn de atletyk wêrby it de bedoeling is sûnder helpmiddels oer in tusken twa steanders befestigge latte te springen. Dizze latte wurdt hylt heecher pleatst, en de winner is de atleet dy't oer de heechst leine latte sprongen is.
Heechljeppen is in ûnderdiel yn de atletyk wêrby it de bedoeling is dat de atleet mei behelp fan in fleksybele ljepstok sa heech mooglik oer in tusken twa steanders befestigge latte te springen. Dizze latte is 4,5 meter breedt en wurdt hylt heecher pleatst, en de winner is de atleet dy't oer de heechst leine latte sprongen is.
Fierspringen is in ûnderdiel yn de atletyk wêrby it de bedoeling is om nei in oanrin sa fier mooglik yn in bak mei sân te springen. ien meter foar de sânbak is in houten ôfsetbalke. fanôf dizze ôfsetbalke (as dêrfoar) moat de atleet de sprong begjinne oars is de sprong ûnjildig. Foar atleten mei in fisuele beheining is de ôfsetbalke ferfongen troch wite sône fan 1 by 1.22 meter mei poeier.
Hink-stap-springen is in ûnderdiel yn de atletyk wêrby it de bedoeling is om nei in hink en in stap sa fier mooglik te springen yn in bak mei sân. De sprong by it hink-stap-springen wurdt ek wol in trijesprong neamd. Nei de oanrin komt de hink wêrby de atleet op deselde foet moat delkomme as wer hy mei hat ôfsetten. By de folgjende stap moat er krekt op de oare foet delkomme en dernei komt de sprong en de lanning yn de sânbak. Foar atleten mei in fisuele beheining is de ôfsetbalke ferfongen troch wite sône fan 1 by 1.22 meter mei poeier.
Smytdissiplines
thumb|right|200px|Spearsmite Balsmiten is ûnderdiel yn de atletyk by de jeugd oant en mei 11 jier, om't spearsmiten foar harren te gefaarlik is. Yn Nederlân wurdt smiten mei in softbal fan maksimaal 200 gram,
Kegelsmiten is ûnderdiel yn de atletyk by de atleten mei in lichaamlike beheining en in klasifikaasje fan F31, F32 en F51. Der wurdt smiten mei in houten kegel fan 397 gram.
Kûgelstjiten is in ûnderdiel yn de atletyk wêrby hja, probearje om In kûgel oer in so grut mooglike ôfstan fuort te stjitten. De kûgelstjitter stjit syn/har kûgel fanút in sirkel, dy't yn de stjitrjochting begrinzget wurdt troch in wite stjitbalke. Der wurdt stjitten mei in kûgen fan sa'n 7,257 kg by de manlju en 4 kg by de froulju.
Diskussmiten is in ûnderdiel yn de atletyk wêrby hja probearje om in diskus sa fier mooglik fuort te slingerjen. De mannen smite mei in diskus mei in massa fan 2 kg en 220 mm trochsnee, wylst de froulju in diskus brûke fan 1 kg en in trochsnee fan 181 mm.
Spearsmiten is in ûnderdiel yn it atletyk wêrby hja, nei in oanrin, probearje in spear sa fier mooglik fuort te smiten. De spear moat delkomme yn in frij smelle sector wêrby de punt fan de spear de grûn as earste reitsje moat.
Gewichtsmiten is in dissipline binnen de atletyk dy't foaral yn Amerika, Skotlân en Ierlân beoefene wurdt. It hat gelykenissen mei it kûgelstjiten en it kûgelslingerjen. It is by it gewichtsmiten de bedoeling om in swiere metalen bol - faaks mei in gewicht fan 25,4 kg sa fier as sa heeg mooglik te smiten. Dizze atletykfoarm sjogge jo faaks ek tidens de Highland Games.
Kûgelslingerjen is in dissipline yn it atletyk wêrby hja in kûgel dy't bevestige is oan in stielkabel mei in hânfet, so fier moogelik fuortslingere wurde moat. De kûgel is by de manlju 7,26 kg en by de froulju 4 kg. }}
Kombinaasje
{{Kolommen2
Mearkampen
Mearkampen binne searjes ûnderling gearhingjende ûnderdielen fan de atletyk, dy't yn in feaststelde folgoarde binnen in bepaalt tiidsbestek ôfwurke wurde moatte. De winner is degjinne dy't it heegste puntentotaal behelle hat. De fiifkamp wurdt allinne yndoar beoeffene troch de frouljue bestiet út de ûnderdielen, 60 m horden, 800 m hurdrinnen, Heechspringen, Fierspringen en Kûgelstjitte. Fan de sânkamp is der in outdoorfesje foar de froulju en in yndoorfersje foar de manlju. Froulju: 100 m horden, Heechspringen, Kûgelstjitte, 200 m hurdrinnen,  Fierspringen Spearsmite en 800 m hurdrinnen. Manlju: 60 m hurdrinnen, Fierspringen, Kûgelstjitte, Heechspringen, 60 m horden, Heechljeppen en 1000 m hurdrinnen. Is in mearkamp ûnderdiel dat allinne troch manlju beoefene wurdt. en bestiet út de ûnderdielen: 100 m hurdrinnen, Fierspringen, Kûgelstjitte, Heechspringen, 400 m hurdrinnen, 110 m horden, Diskussmite, Heechljeppen, Spearsmite en 1500 m hurdrinnen. Dizze mearkamp heart net ta it IAAF-programma, en bestiet út de folgjende ûnderdielen: Yndoor: 60 m hurdrinnen, Fierspringen, 800 m hurdrinnen Kûgelstjitte, 400 m hurdrinnen, Heechspringen, 3000 m hurdrinnen 60 m horden, Heechljeppen, 1500 m hurdrinnen, Gewichtsmite, 200 m hurdrinnen, Hink-Stap-Springe, en 5000 m hurdrinnen. Outdoor 100 m horden, Heechspringen, 1500 hurdrinnen, 400 m horden, Kûgelstjitte, 200 m hurdrinnen, 100 m hurdrinnen, fierspringen, 400 m hurdrinnen, Spearsmite, 800 m hurdrinnen, 200 m horden, diskussmite, 3000 m hurdrinnen. De tweintichkamp bestiet út de folgjende ûnderdielen: 100 m hurdrinnen, fierspringen, 200 m horden, kûgelstjitte, 5000 m hurdrinnen, 800 m hurdrinnen, heechspringen, 400 m hurdrinnen, kûgelslingerje, 3000 m steeplechase, 110 m horden, diskussmite, 200 m hurdrinnen, heechljeppen, 3000 m hurdinnen, 400 m horden, spearsmite, 1500 m hurdrinnen, hink-stap-springe, 10.000 m hurdrinnen }}
Klaus Schelde
Klaus Schelde († 1402 yn Hamburg) wie in lieder fan de Likedielers, in feriening fan eartiidske Fiktaaljebruorren.
Servaas Zwarts
Servaas Zwarts (Boazum, 21 febrewaris 1871 - Zeist, 1949) wie opsjenner fan it polderdistrikt De Deelen en arsjitekt.
Op 9 novimber 1900 fêstige hy him út Tsjerkwert wei op It Hearrenfean. Op 1 maaie 1902 ferhuze hy nei it Aenjewierster gedielte fan It Hearrenfean en liet op de 2e Fok nr. 25 - ûnder syn arsjitektuer - in hûs bouwe. Yn 1935 ferhuze hy nei Zeist en wenne dêr oant syn ferstjerren.
As arsjitekt ûntwurp hy ûnder oare de molkfabriken fan Lúnbert en Wâldsein. Foar de feanpolder hat er de plannen fan de útfierde bou fan brêgen en slûzen makke. Hy wie oant 1935 opsjenner fan it 4e en 5e Feandistrikt en fan Feanpolder de Deelen.
Zwarts wie bestjoerslid fan de Keninklike iisferiening Thialf, mei-oprjochter en bestjoerslid fan De Witte Bioskoop. Ek wie hy jierrenlang pastorijefâd fan de Herfoarme gemeente yn Tsjalbert. Lange tiid wurke hy ek as learrar oan jûntekenskoalle op It Hearrenfean. Fierders wied er farsitter fan de Sûnenskommisje yn Skoatterlân.
Wâldsleat
De namme Wâldsleat jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Woudsloot.
Eastersk Skisma
It Eastersk Skisma is de skuorring yn de kristlike tsjerke tusken de Eastersk Otterdokse Tsjerken oan de iene kant en de Roomsk-katolike tsjerke oan de oare kant. It wurdt ek wol it Grutte Skisma neamd, al wurdt dizze lêste term ek foar it Westersk Skisma brûkt. Hoewol't de brek ornaris datearre wurdt yn 1054, doe't Paus Leo IX en patriarch Michael Caerularius fan Konstantinopel inoar ekskommunisearren, wie it skisma tusken east en west feitlik it einrisseltaat fan in foarôfgeande iuwenlange perioade fan ferfrjemding tusken de twa tsjerken.
Britt Ekland
Libben en wurk
It hichtepunt yn Ekland har filmkarriêre kaam mei de rol fan Bond-famke yn de James Bond-film The Man with the Golden Gun (1974). Yn dy film spile sy neist Roger Moore en Christopher Lee. Ekland hie al earder audysje dien foar de rol fan Bond-famke yn de earste Bondfilm Dr. No (1962), mar dy rol gie doe nei Ursula Andress.
Nei 1990 hat sy gjin filmrol mear hân, mar wie sy wol út en troch yn it teater en yn rollen op telefyzje te sjen, sawol yn Ingelân as Sweden.
Ekland mei graach fitnessje en dêrom hat sy yn 1984 in boek oer fitness skreaun en yn 1992 makke sy ek in fitnessfideo.
Wâlster Feart
De Wâlster Feart is in feart yn de gemeente Dantumadiel. De feart rint fan Feanwâldsterwâl nei it noarden en krijt east fan de Sippenfennen de namme Loddehel. Besuden de Sippenfennen komt de Wâlster Mûzeryd út op de Wâlster Feart.
De namme Wâlster Feart jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Veenwoudsterwalvaart.
Yarael Poof
Yarael Poof (útspr.: [ˈjaraɛl ˈpuːf], likernôch: " ja -ra-el pûûf ") is in fiktyf personaazje fan minder belang út 'e Star Wars-franchise fan 'e Amerikaanske filmmakker George Lucas. Hy is in Jedi-master fan it bûtenierdske ras fan 'e Quermianen, en teffens in lid fan 'e Hege Jedi Ried, it bestjoer fan 'e Jedi Oarder. Yarael Poof waard yntrodusearre yn Star Wars: Episode I – The Phantom Menace (1999). It personaazje waard yn dy film spile troch Michelle Taylor.
Eftergrûn
Yarael Poof wurdt berne as in Quermiaan op 'e planeet Quermia, wierskynlik earne yn 'e trêde iuw f.Sl.Y. Omreden fan syn oanberne Krêftgefoeligens wurdt er al jong nei de Jedi Timpel ta brocht, it haadkertier fan 'e Jedi Oarder op Coruscant, dêr't er oplaat wurdt ta Jedi-ridder. Poof ûntjout him ta in foaroansteande Jedi en in ekspêr op it mêd fan ferstânstrúks en yllúzjes. Dêrnjonken wurdt er ek in feardich diplomaat en learaar. Tsjin 232 f.Sl.Y. is er al beneamd ta lid fan 'e Hege Jedi Ried, it bestjoersorgaan fan 'e Jedi Oarder.
Iere jierren
Koarte tiid letter, nei de Grutte Hyperromteramp, wurdt Poof troch Lina Soh, de kânselier fan 'e Galaktyske Republyk, frege om te helpen by it ûndersyk nei dat foarfal. Poof spilet in wichtige rol by de ûntdekking dat de ramp feroarsake is troch ynfallers dy't harsels de Nihil neame. As Soh dêrnei de Jedi Oarder om help freget by it útrûgjen fan 'e Nihil, bestiet dêr frijwat wjerstân tsjin yn 'e Hege Jedi Ried, mei't soks in militêre operaasje is en de Jedi gjin militêren binne. Mei û.o. Oppo Rancisis sprekt Poof him yn dizze kwestje út foar stipe oan 'e Republyk. Uteinlik wurdt it foarstel om help te bieden mei ien stim ferskil oannommen.
Nabookrisis
Yn 32 f.Sl.Y., as de Nabookrisis útbrekt, tsjinnet Yarael Poof noch altyd as lid fan 'e Hege Jedi Ried. Hy is behelle yn 'e rieplachtings fan 'e ried oer de krisis sels, mar ek oer it wer opdûken fan 'e Sith, de âlde aartsfijannen fan 'e Jedi, fan wa't oannommen waard dat se tûzenen jierren lyn al útrûge wiene.
Poof is fierders oanwêzich as master Qui-Gon Jinn de njoggenjierrige Anakin Skywalker foar de Ried bringt, dy't sa sterk yn de Krêft is dat Qui-Gon derfan oertsjûge rekke is dat er de Utkarde is dêr't de oerâlde profesijen fan 'e Jedi gewach fan meitsje. De leden fan 'e Ried, ûnder wa Poof, binne it deroer iens dat in leeftyd fan njoggen jier fierstente let is om noch oan in oplieding ta Jedi te begjinnen, en master Yoda wurdt grutte eangst yn 'e jonge gewaar, wat in negative emoasje is. De Ried beslút Qui-Gon syn fersyk om Anakin dochs noch oan 'e Jedi-training begjinne te litten, ôf te wizen.
Nei it ferstjerren fan Qui-Gon yn 'e Slach om Naboo by in konfrontaasje mei de Sith Darth Maul, kundiget Qui-Gon syn eardere padawan Obi-Wan Kenobi oan dat er hoe dan ek gehoar jaan sil oan 'e lêste wurden fan syn âlde master, wêrmei't dyselde him frege hat om Anakin ta Jedi te trainen. De Ried beslút mei tsjinnichheid om dêr tastimming foar te jaan.
Dea
Yarael Poof behâldt syn sit yn 'e Hege Jedi Ried oant er omkomt by in ûnspesifisearre misje, koart foar it útbrekken fan 'e Kloane-oarloggen yn 22 f.Sl.Y. Syn plak yn 'e ried wurdt neitiid ynnommen troch Jedi-master Coleman Trebor.
25 desimber
25 desimber is Earste Krystdei, de earste dei fan it krystfeest
Kimswert
thumb|Grutte Pier thumb|300px|Mûne De Iendracht mei Kimswert op de eftergrûn'' Kimswert is in Frysk doarp besuden Harns, yn 'e gemeente Súdwest-Fryslân. Oant de gemeentlike weryndieling fan 2011 lei sûnt minskewitten Kimswert yn 'e gemeente Wûnseradiel. It doarp hat in beskerme doarpsgesicht en telde yn 2021 likernôch 550 ynwenners. Under Kimswert falle ek de buorskippen Dyksterbuorren en Kluerda. Wapen en flagge binne giel en blau en komme fan 'e kleuren fan 'e Heemstra's dy't east fan it doarp in state hiene. Yn it wapen stiet ek it grutte swurd fan Grutte Pier, de meast ferneamde histoaryske ynwenner fan Kimswert.
Skiednis
Kimswert wie it doarp fan de ferneamde Grutte Pier. Hy moat om 1480 hinne berne wêze en waard frijheidsstrider fan Fryslân. Hy hat him benammen fersetten tsjin it gesach fan 'e Saksen en de Hollanders "fan oer de Sudersee". Der stiet yn Kimswert in byld fan him.
Tsjerke
De Sint-Laurentiustsjerke stiet op in terp. It âldste diel fan de tsjerke is fan likernôch 1050. It romaanske dowestiennen skip is noch fan de 11e iuw. It koar waard der yn de twadde helte fan de 13e iuw by boud. Boppe de yngong fan de noardkant sit in yn reade sânstien útfierde timpaan (12e iuw of 13e iuw), makke fan in sarkofaachdeksel en fersierd mei in manljuskop mei útrinnersmotyf. De tsjerke hat letter ferskate feroarings ûndergien, lykas de beklamping fan de súdgevel. De dowestiennen toer ferriisde yn de 12e iuw en waard yn 1516 yn bakstien ferhege. Yn de toer hinget in troch Geert van Wou getten klok (1515). It ynterieur wurdt dutsen troch in houten tonferwulft. Ynterieur en ynventaris binne yn 1695 yn opdracht fan Tjaerd fan Aylva yn let-maniëristyske styl fernijd. Dêr hearre de betimmerings, de koarôfskieding, de preekstoel mei sniene bibelske tafrielen tusken tordearre kolommen, it doopstek, de tsjerkebanken mei snienen wangstikken en in ferdekte hearebank mei de wapens fan de famyljes Tijara en Heemstra by. Fierders hat de tsjerke in troch Jacob Lous byldhoude sark (1614) op it grêf fan de famylje Heemstra en in troch W. Hardorff boud oargel (1858). Tn 2010 binne it tonferwulft, de flierdielen, it meubilêr, de muorren en de kezynen restaureare.
Oare bouwurken
Oan de Dyksterbuorren stiet mûne De Iendracht.
Mienskip
Ien fan de groepen fan Doarpsbelang hâldt him dwaande mei it doarpshûs dat, mank mei de skoalle, yn it MFS "Pierstee" stiet. It doarpskrantsje hjit De Mienskip. Der binne gjin winkels mar wol in skoalle. De Moudekrûpers is it pjutteboartersplak.
Strjitten
Alle strjitten yn Kimswert.
Beintemahûs (buorskip)
thumb|250px|Sicht op Beintmahûs út it easten wei Beintemahûs is in buorskip yn de gemeente Noardeast-Fryslân, yn de himrik fan Westergeast. Beintemahûs is neamd nei in boerepleats en leit súdwestlik fan Ie, besuden it Dokkumer Grutdjip.
Famylje Beintema
Al yn 1543 komt de namme Beintemahûs ('Banthiema-huys') foar yn âlde geskriften. Yn 1671 ferkeapet de lêste Beintema (Eecke Douwes) de pleats.
Yn 1750 keapet Douwe Kornelis de pleats; hy hie de pleats earst pachten. De Eelke Meindertswei is neamd nei syn dochter dy’t mei Eelke Meinerts troude. Yn 1786 waard de pleats ferkocht oan in Johannes Meinderts. Meinderts wurdt skreaun mei in ‘d’ deryn, sadat de wei ek as Meindertswei skreaun wurdt. Omdat Napoleon de efternammen ynfierde, keas Jehannes Meinderts de efternamme Beintema. Yn 1804 krige Jehannes Meinderts de hearebank yn’e tsjerke. De hearebank bleau, ek doe't de lêste Beintema al wei wie, ornearre foar de bewenners fan de buorkerij.
Tate-LaBianca-moarden
De Tate-LaBianca-moarden wiene in rige moarden dy't fan 8 oant en mei 10 augustus 1969 yn Los Angeles, yn 'e Amerikaanske steat Kalifornje, útfierd waarden troch leden fan 'e Manson Family, de gewelddiedige binde anneks sekte om searjemoardner Charles Manson hinne. By de Tate-moarden waarden yn 'e nacht fan 8 op 9 augustus yn 'e wyk Hollywood seis minsken ombrocht, ûnder wa de bekende en acht en in heale moanne swiere aktrise Sharon Tate, de frou fan regisseur Roman Polanski. De nachts dêrop waarden yn 'e wyk Los Feliz by de LaBianca-moarden nochris twa minsken deamakke. De dieders waarden mear as in moanne letter min ofte mear by tafal ûntdutsen troch it Los Angeles Police Department en krigen by harren proses allegearre libbenslange finzenisstraf oplein.
Tate-moarden
Yn 'e nacht fan 8 op 9 augustus 1969 ried Tex Watson yn Los Angeles mei trije froulike leden fan 'e Manson Family, Susan Atkins, Patricia Krenwinkel en Linda Kasabian, nei de filla op it adres 10050 Cielo Drive ta, yn 'e wyk Hollywood. Watson soe letter úthâlde dat sektelieder Charles Manson him opdracht jûn hie om eltsenien dy't er yn dy wente oantrof "totaal te ferneatigjen" en dat "sa grousum te dwaan ast mar kinst". Tsjin 'e trije froulju sei Manson dat se dwaan moasten wat Watson harren hiet.
De bewenners fan 'e filla wiene de bekende aktrise Sharon Tate, dy't mei 26 jier oan it begjin fan in gâns ûnthjittende karriêre stie, en har man, de Poalsk-Frânske regisseur Roman Polanski. Men wol wol hawwe dat Manson wrok koestere tsjin muzykprodusint Terry Melchers, mei wa't er gedoente hân hie en dy't earder yn 'e filla oan Cielo Drive wenne hie. Dyselde hie it hûs lykwols yn febrewaris 1969 ferkocht oan 'e Polanski's. Begjin augustus wie Tate krekt werom út Jeropa, dêr't se yn Itaalje de film The Thirteen Chairs opnommen hie en dêrnei yn Londen har man besocht hie. Polanski wie dwaande mei de opnamen fan in eigen film, mar hy wie fan doel om op 12 augustus werom te wêzen yn Los Angeles. Dat wie rom foar de deis dat Tate, dy't acht en in heale moanne swier wie, útrekkene wie.
Yn it healjier dat de Polanski's allebeide yn Jeropa west hiene, wie harren hûs bewenne troch in pear fan harren freonen: Wojciech Frykowski, in jeugdfreon fan Polanski út Poalen, en dy syn freondinne Abigail Folger, de dochter en erfgenamte fan miljonêr Peter Folger, dy't syn fortún makke hie mei de produksje fan kofje. Om't Tate earder as Polanski werom wie yn Los Angeles, frege Polanski oan Frykowski en Folger om sa lang noch yn it hûs te bliuwen, sadat de sa stadichoan op alle dagen rinnende Tate net allinnich wêze soe. Tate nûge ek har bêste freon en eardere frijer Jay Sebring, ien fan 'e meast foaroansteande hierstylisten fan Hollywood, út om by har te útfanhûzjen. De jûns fan 8 augustus giene se fjouweresom út te iten yn it El Coyote Cafe, wêrnei't se omtrint 22.30 oere wer thús wiene. Tate hie ek ferskate oaren útnûge, ûnder wa akteur Steve McQueen en muzykprodusint Quincy Jones, dy't in maat fan Sebring wie. McQueen besleat thús te bliuwen op oantrúnjen fan syn freondinne, wylst Jones wol gean wollen hie, mar ferhindere wie. Wol oanwêzich wie William Garretson, de hûswarder, dy't yn it gasteferbliuw wenne, op in eintsje fan 'e eigentlike filla ôf.
Watson en de trije froulju arrivearren op 'e lette jûn op Cielo Drive, nei alle gedachten koart foar midsnacht. Watson klom yn in tillefoanpeal en knipte de tillefoanline troch dy't nei it hûs late. Dêrnei rieden se harren auto tebek by it oprinnende Cielo Drive del en parkearren dy ûnderoan de heuvel. Geandefoets kearden se werom nei de filla, dêr't se in mei strewelleguod begroeide skeante beklommen om't se tochten dat de poarte elektrysk wurkje of mei in alaarm tarist wêze koe.
Ienris op it hiem seagen se koplampen dy't harren kant útkamen. Watson hold de auto oan wylst de trije froulju har beskûl holden yn it strewelleguod. De auto wie in AMC Ambassador út 1965 en de bestjoerder wie Steven Parent, in jongeman dy't om 23.30 oere in besyk brocht hie oan William Garretson en koarte tiid letter wer ôfset wie. Watson rjochte in .22 kaliber revolver op Parent, dy't him smeekte om him gean te litten en ûnthiet dat er neat oer it foarfal sizze soe. As antwurd helle Watson mei in mânske knyft nei him út. Dêrmei besoarge er Parent in definsive wûne oan 'e hânpalm, wêrby't ferskate sinen trochsnien waarden en syn horloazjebantsje ek. Dêrnei skeat er him fjouwer kear yn it boarst en de búk. Parent stoar frijwol daliks wylst er noch efter it stjoer fan syn auto siet. Watson oardere de froulju om 'e auto fierder de oprit op te triuwen en by de tagong nei de iepenbiere dyk wei.
Watson liet Kasabian by de poarte efter om op 'e útkyk te stean en te warskôgjen foar it gefal dat der ien oan kaam. Mei Atkins en Krenwinkel gied er sels nei de filla ta, dêr't er it gaasramt fan in finster stikken snie en troch de sa ûntstiene iepening ynbriek. Hy liet Atkins en Krenwinkel yn troch de foardoar. Syn flústerjen tsjin Atkins makke Frykowski wekker, dy't yn 'e wenkeamer op 'e bank lei te sliepen. Watson skopte him tsjin 'e holle oan, en doe't de feralterearre Frykowski him frege wa't er wie en wat er hjir moast, antwurde er: "Ik bin de duvel en ik bin hjir om it wurk fan 'e duvel te dwaan."
Watson stjoerde Atkins derop út om mei help fan Krenwinkel de oare trije oanwêzigen yn it hûs te finen: Tate, Folger en Sebring, dy't ûnder bedriging mei messen nei de wenkeamer ta brocht waarden. Dêr smiet Watson in lang tou, dat er by him hie, oer ien fan 'e soudersbynten hinne, wêrnei't er de úteinen by Tate en Sebring om 'e hals knope. Sebring protestearre tsjin 'e rûge behanneling fan 'e swiere Tate, wêrnei't Watson him delskeat. Folger waard mei werom nommen nei har sliepkearmer om har beurs op te heljen, en se joech de ynkringers alle jild dat se dêryn hie, $70. Dêrop stiek Watson sân kear op Sebring yn.
Yn it hûs ûntsnapte Folger oan Krenwinkel en flechte troch in doar yn ien fan 'e sliepkeamers nei it swimbad. Krenwinkel efterfolge har en helle har by doe't Folger it foargazon berikte, dêr't se har delstiek en tackele. Watson kaam der doe by om Krenwinkel te helpen en tegearre fermoarden se Folger troch yn totaal 28 kear op har yn te stekken. De swierferwûne Frykowski kroep ûnderwilens oer it foargazon yn 'e rjochting fan 'e oprit, mar Watson kaam by him werom en begûn fannijs op him yn te stekken oant er úteinlik dearekke. Yn totaal hied er 51 stekwûnen oprûn en teffens wied er 13 kear mei de kolf fan Watson syn revolver op 'e holle huft, sa hurd dat de kolf stikken gie en de loop ferbûgd rekke.
Neffens Watson hie Manson tsjin 'e froulju sein dat se "in symboal efterlitte" moasten, "wat heksichs". Atkins skreau it wurd "pig" ("baarch") yn Tate har bloed op 'e foardoar. Atkins bewearde letter dat se dat die sadat de moard lykje soe op 'e moard op Gary Hinman, dêr't in oar lid fan 'e Manson Family, Bobby Beausoleil, foar oppakt wie. (Beausoleil hie yn it bloed fan Hinman "political piggy" op 'e muorre skreaun nei't er de man deastutsen hie.) It idee wie neffens Atkins dat de plysje Beausoleil frijlitte soe as se tochten dat Tate-en-dy troch deselde moardner om hals brocht wiene.
LaBianca-moarden
De nachts nei de Tate-moarden gie Charles Manson in ein út te riden mei Watson, Atkins, Krenwinkel, Kasabian plus twa oare leden fan syn sekte, Leslie Van Houten en Clem Grogan. Nei't it skynt wie Manson ûntefreden dat it twa fan 'e slachtoffers fan 'e foargeande nacht slagge wie en ûntsnap út it hûs foar't se ombrocht wiene. Hy hiet Kasabian, dy't efter it stjoer siet, om nei in hûs te riden op 3301 Waverly Drive yn 'e wyk Los Feliz. Dat stie njonken in hûs dêr't Manson en guon leden fan 'e Manson Family in jier earder op in feest west hiene. It wie eigendom fan Leno LaBianca, dy't in heechpleatste funksje yn it bestjoer fan in supermerkkeatling hie, en dy syn frou Rosemary, dy't mei oaren in kleanwinkel besiet dêr't djoere jurken ferkocht waarden.
Neffens it tsjûgenis fan Atkins en Kasabian gie Manson by dat hûs allinne de oprit op, en doe't er in skoft letter weromkaam, seid er dat er de bewenners fan it hûs fêstbûn hie. Dêrop giene Watson, Krenwinkel en Van Houten nei binnen. Yn syn autobiografy skreau Watson letter dat Manson inkeld op ferkenning útgie, en dat er dêrnei allinne Watson ophelle. Manson wiisde troch in rút nei in sliepende man, wêrnei't hy en Watson troch de efterdoar, dy't los wie, yn 'e hûs giene. Manson soe dêrnei de sliepende man, Leno LaBianca, wekker makke hawwe ûnder bedriging mei in pistoal, wêrnei't Watson him de hannen fêstbûn. Rosemary waard ophelle út in sliepkeamer, wêrnei't Watson har beiden slopen oer de holle die, dy't er om 'e hals byinoar bûn mei de snuorren fan inkele skimerlampen. Dêrnei gie Manson fuort en kamen Krenwinkel en Van Houten deryn.
Watson hie by Manson klage oer de ûntarikkendheid fan 'e wapens dy't er de foargeande nachts ta syn foldwaan hân hie. Dêrop hied er in fergrome bajonet tastoppe krigen. Hy stjoerde de beide froulju mei Rosemary LaBianca nei de sliepkeamer ta, wylst er sels yn 'e wenkeamer mei de bajonet op Leno LaBianca begûn yn te stekken. De earste stekwûne brocht er him ta yn 'e kiel. Doe't er lûden fan in fjochtpartij út 'e sliepkeamer kommen hearde, gied er dêrhinne om 'e sitewaasje te hifkjen. Hy ûntdiek dat Krewnwinkel en Van Houten troch Rosemary LaBianca op ôfstân holden waarden troch mei de skimerlampe te swaaien dy't har oan 'e hals fêstbûn wie. Hy stiek har dêrop ferskate kearen mei de bajonet yn 'e búk, wêrnei't er weromkearde nei de wenkeamer om Leno LaBianca wer oan te fallen, dy't er yn totaal 12 stekwûnen tabrocht. Dêrnei kurf er it wurd "WAR" ("OARLOCH") yn syn búk.
Doe't er dêrmei klear wie, gie Watson wer nei de sliepkeamer, dêr't Krenwinkel op Rosemary LaBianca oan it ynstekken wie mei in mês dat se yn 'e koken fan it hûs fûn hie. Van Houten stiek har ûnderwilens 16 kear yn har rêch en har ûntbleate stuten. By har berjochting soe se letter sizze dat de frou doe al dea wie. De patolooch-anatoom befêstige dat it grutste diel fan 'e yn totaal 41 stekwûnen fan Rosemary LaBianca postúm tabrocht wie.
De Blokken
De Blokken is in buorskip yn de gemeente Súdwest-Fryslân. De Blokken leit tusken Penjum en Kimswert oan it begjin fan de dyk de Penjumer Gouden Halsbân, yn 'e himrik fan Penjum. Noardlik fan de buorskip streamt de Bidlersfeart. Oan de oare kant fan de feart leit de buorskip Dyksterbuorren.
Tate-LaBianca-moarden
LaBianca-moarden
Watson himmele syn bajonet en naam doe in dûs om it bloed fan syn slachtoffers fan him ôf te spielen, wylst Krenwinkel yn it bloed fan frou LaBianca de wurden "Rise" ("Stean op") en "Death to pigs" ("Dea oan baargen") op 'e muorren skreau en op 'e kuolkastdoar "Healter Skelter" (in misstavere ferzje fan "Helter Skelter", de oantsjutting dy't Charles Manson brûkte foar de troch him ferwachte rasse-oarloch). Ek joech se Leno LaBianca 14 prikwûnen dy't se tabrocht mei in twatine ivoarhêften fleisfoarke, dy't se dêrnei út syn búk omheech stykje liet. In fleismês plante se him yn 'e kiel.
Underwilens ried Manson mei de oare trije leden fan syn sekte dy't mei him ôfset wiene fan harren wenplak op 'e Spahn Ranch, nei de wente fan 'e Libaneeske akteur Saladin Nader yn in appartemintekompleks yn 'e wyk Venice. Manson liet Kasabian, Atkins en Grogan dêr efter, wylst er allinnich weromried nei de Spahn Ranch en de oaren mar sjen moasten hoe't se dêr liftsjend of geandefoets wer kamen. Neffens Kasabian wie it syn bedoeling dat de twadde groep Nader fermoardzje soe, mar dwerseide sy dat plan troch mei opsetsin op 'e doar fan it ferkearde appartemint oan te klopjen en in oare bewenner wekker te meitsjen. De groep liet de moard dêrnei sitte en spile fan ruten, mar net foar't Atkins ûnderweis nei bûten yn it treppehûs deldriten hie.
Berjochting fan 'e dieders
De fjouwer haaddieders, Tex Watson, Susan Atkins, Patricia Krenwinkel en Leslie Van Houten, waarden foar harren rol by de Tate-LaBianca-moarden allegearre feroardiele ta de deastraf. Charles Manson, dy't as opdrachtjouwer sjoen waard, krige ek de deastraf oplein. Dat kaam benammen op it konto fan ofsier fan justysje Vincent Bugliosi, dy't mei súkses de sjuery derfan wist te oertsjûgjen dat Manson mei de moarden aktyf in rasse-oarloch besocht út te lokjen, dy't er "Helter Skelter" neamde. Yn 1972 die it Heechgerjochtshôf fan Kalifornje lykwols yn 'e saak People v. Anderson de útspraak dat de deastraf tsjin 'e Kalifornyske grûnwet yngie. Fan gefolgen waard by de 107 lju dy't doe op 'e útfiering fan harren deastraf wachten, de straf omset yn libbenslange finzenisstraf. Under dy 107 feroardielen wiene ek Manson en de fjouwer dieders fan 'e Tate-LaBianca-moarden.
Mindert Wijnstra
thumb|right|300px|Mindert Wijnstra Mindert Wijnstra (Lippenhuzen, 31 desimber 1945 - Warns, 30 septimber 2020) wie in Fryske berneboekeskriuwer en ferhaleferteller en ûnderwizer út Warns. Yn Warns wie er skoallehaad en hy wenne letter ek noch yn it skoalhûs.
Yn 1992 krige er de Simke Kloostermanpriis, foar It hûs fol ferhalen, útrikt yn de Twizeler tsjerke. Hy wie troud mei Anneke Wijnstra-Dalstra, harren dochter is Babs Wijnstra.
Niya Yu
Niya Yu, echte namme: Hsiao-Wen Huang (30 augustus 1980), is in rêstend Taiwaneesk neakenmodel en pornografysk aktrise, dy't berne is yn Tapei. Neffens har offisjele opjefte wie se ûnder har pornokarriêre 1.60 m, mei in gewicht fan 48 kg.
Alliearden
thumb|300px|Wrâldkaart mei dielnimmers oan de [[Twadde Wrâldkriich|2e Wrâldkriich: De Alliearden binne oantsjut mei grien (ljochtgrien binne de lannen, dy't earst nei de oanfal op Pearl Harbor dielnamen), Asmogendheden binne blau en neutrale lannen mei griis.]]
De namme is ûntstean yn de Earste Wrâldkriich doe't der wier in ferbûn wie, de "Triple Entente", wêrfan de trije lidden, Ruslân, Frankryk en Grut-Brittanje fan hast it begjin fan de oarloch alle trije tsjin Dútslân, en de oare Sintrale Steaten fochten. Oare lannen fochten letter ek mei oan de kant fan dy alliearden, benammen de Feriene Steaten en de lannen ûnder de Britske Kroan. Nei de Russyske Revolúsje foel Ruslân wei út it ferbûn.
Yn de Twadde Wrâldkriich fjochten op 'e nij Frankryk en Grut-Brittanje tsjin Dútslân, en de oare Assteaten. Dêrom waard al gau wer de namme "De "Alliearden" brûkt, hoewol der dizze kear net sa'n ferbûn bestie. Op 'e nij fochten ûnder oaren de Feriene Steaten oan de kant fan de "alliearden", en yn de rin fan de oarloch rûn de Sowjetuny ek oer nei de Ingelsk/Frânske side.
Hurdsilen op de Olympyske Simmerspullen 1964
De Olympyske Simmerspullen 1964, ek wol de XIXe Olympiade neamd, waarden yn 1964 yn Tokio, Japan hâlden. It hurdsilen waard hâlden yn Fujisawa by it eilân Enoshima.
Medaljespegel
De top tsien fan lannen dy't by it silen medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen fan 1964.
Wâlster Mûzeryd
De Wâlster Mûzeryd is in feart yn de gemeente Dantumadiel. De feart rint oan de súdkant fan de Sippenfennen en ferbynt de Tytsjerksteradielster Mûzeryd mei de Wâlster Feart benoarden Feanwâldsterwâl.
De namme Wâlster Mûzeryd jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Walstermuizenried.
Maarssefeanske Plassen
thumb|Maarssefeanske Plassen thumb|Strân oan de kant fan Westbroek
Warniahúster Sleat
De Warniahúster Sleat is in sleat op de grins fan de gemeenten It Hearrenfean en Opsterlân. De sleat ferbynt de Sjoukesleat yn Warniahuzen mei it súdwest rinnende Alddjip neist de Beetsterdyk.
Maarssefeanske Plassen
De Maarssefeanske Plassen (Nederlânsk: Maarsseveense Plassen) is in rekreaasjeplasse yn Maarssefean, gemeente Stichtske Fecht, yn de provinsje Utert.
Warniahúster Sleat
De namme Warniahúster Sleat jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Warniasloot.
Maarssefeanske Plassen
It rekreaasjegebiet bestiet út in ûngefear 2000 x 500 meter rjochthoekige rekreaasjeplasse dy't ûntstien is troch sânwinning yn de jierren 60 fan de foarige iuw foar de oanlis fan de Utertske wyk Overfecht. It tige skjinne wetter is op plakken oant 30 meter djip en der binne dan ek in pear dûkclubs aktyf. Dêrneist binne der in protte rekreative foarsjennings en op moaie simmerdagen lûkt it rekreaasjesintrum tûzenen besikers. Der binne twa strannen dêr't foar betelle wurde moat, ien dêrfan (yngong Westbroekse Binnenwei oan de noardside fan de plas) hat in ôfskieden neakenstrân. It grutste stik fan de plasse is lykwols frij tagonklik en hat in kar oan lisgreiden oan it wetter wêrûnder twa neakenstrantsjes (ek oan de noardkant fan de plasse) dy't op simmerske dagen tige populêr binne. Om de plasse rint in asfaltearre fuot/fytspaad dat in soad brûkt wurdt troch joggers, skaters, fytsers en wannelers. Der wurde ek geregeldwei hurddraafwedstriden hâlden. De lingte fan dit paad om de plasse is hast 5 km. Fûgels as it reidfinkje, de hjerringslynder en de swartkopmies binne te finen by de Plassen.
Nederlânske Herfoarme Tsjerke
De Nederlânske Herfoarme Tsjerke wie, sûnt 1816, de namme foar de Nederduits(ch) Gereformeerde Kerk dy't yn de Tachtichjierrige Kriich de offisjele tsjerke fan de Republyk fan de Sân Feriene Nederlannen wurden wie. Foar 1816 hjitte dit tsjerkegenoatskip folút de Nederduits Gereformeerde Kerk. Op 1 maaie 2004 is de Nederlânske Herfoarme Tsjerke mei de Grifformearde Tsjerken yn Nederlân en de Evangelysk-Lutherske Tsjerke opgienn yn de Protestantske Tsjerke yn Nederlân (PKN).
Skiednis
Nei de befrijing fan it Frânske bewâld waard Willem I kening fan Nederland. Earst alinne fan Noardlik Nederlân, letter fan it Feriene Keninkryk fan de Nederlannen. Kening Willem I hold him ek dwaande mei tsjerklike fraachstikken. Hy liet foar de Nederlânske Herfoarme Tsjerke in tsjerkeoarder ûntwerpe. Op 7 jannewaris 1816 waard it Algemeen Reglement voor het bestuur der Nederlandsche Hervormde Kerk in het Koningrijk der Nederlanden, by Keninklik Beslút goedkard en krige de tsjerke har offisjele namme Nederlandse Hervormde Kerk.
Modaliteiten
Yn de jierren 1830 wienen de Grinzer Godgelearden in groep 'mei in soad ynfloed dy't fernijingen woe yn de tsjerke.
Yn 1906 ûntstie it saneamde Grifformearde Bûn yn de Nederlânske Herfoarme Tsjerke hjirút, in behâldende streaming dy't fûl tsjin eltse spjalt wie en tsjin frijsinnich herfoarme streamings. In protte fan de oprjochters wienen lid fan de Konfesjonele Feriening.
In 1913 stiften de Frijsinnich Herfoarmden in eigen modaliteit, de Feriening fan Frijsinnige Herfoarmden, dy't no noch bestiet yn de PKN ûnder de namme Feriening fan Frijsinnige Protestanten. Om 1920 ûntstie tusken de frijsinnigen en de konfesjonelen de Etyske Feriening. Opheft yn de jierren 30 waard har plak nei de Twadde Wrâldkriich ynnaam troch de middenortodoksy.
Yn de jierren 60 begjinne de griffoamearde, lutersen en herfoarmen in gearwurkingsproses: Samen op Weg. Fan it Gereformeerde Bond en it ultra-ortodokse Gekrookte Riet) kaam in soad protest tsjin dizze ûntwikkeling, mar it sette troch en op 1 maaie 2004 binne hja opgien yn de Protestantske Tsjerke yn Nederlân. Fierwei it grutste part fan it Grifformearde Bûn is mei gien nei de PKN. De oerbliuwende herfoarmden (sa'n 55.000) hawwe harren ferienige yn de Wersteld Herfoarme Tsjerke.
Op 31 maaie 1995 oppenearre in groep herfoarme en grifformearde predikanten harren mei in ‘Evangelisch Manifest’, dêr't hja in fjurrich langstme nei in geastlike fernijing yn Nederlânske Tsjerke yn ta útering brochten. Dêrút is nije beweging groeid yn de SoW-tsjerken (no PKN). De beweging, dy't him Evangelysk Wurkferbân neamt, groeide hurd yn grutte en impact. Fral yn de lanlike opset foar de 'Gemeente Groei Groepen' en de útjefte fan de Evangelyske Lietebondel kaam dat ta útering. Tsjintwurdich is de stichting útgroeid ta in fitale beweging yn de Protestantske Tsjerke.
Ferpyldering
Hoewol't de grifformearden oant de jierren 70 in aktivistyske pylder hiene mei in eigen omrop, de NCRV, eigen krante (yn 't earstoan De Standaard, letter Trouw), eigen politike partij (Anti Revolúsjonêre Partij), eigen universiteit (Frije Universiteit) en eigen skoallen, kenden de herfoarmen gjin pylder. De leden fan it Grifformearde Bûn wurken faak gear mei de grifformearden (en fan de jierren santich mei de befyndlik grifformearden), wylst de Kristlik-Histoaryske Uny foar it measte part bestie út (middenortodokse en konfesjonele) herfoarmden.
Inkelde feiten
De Nederlânske Herfoarme Tsjerke hie trije soarten leden:
Ein 2003 telde de Nederlânske Herfoarme Tsjerke 1.823.085 leden. Der wiene doe goed 1750 herfoarme gemeenten yn Nederlân, dêr't fjirtrjin Waalske Herfoarme gemeenten en twa Skotske gemeenten (yn Amsterdam en Rotterdam) ûnder wiene.
H.G. Wells
Jonkheid en oplieding
Herbert George Wells waard yn 1866 berne yn Bromley, yn it Súdingelske greefskip Kent, as it fjirde en jongste bern yn it gesin fan Joseph Wells, in winkelman en profesjoneel cricketspiler, en Sarah Neal, in tsjinstfaam. Op syn achtste, yn 1874, briek Wells syn skonk, en moast er him wikenlang op bêd hâlde. Syn heit brocht him doe boeken út 'e pleatslike bibleteek, en sa rekke Wells ferslingere oan it libjen fan oare libbens fia literatuer. Datselde jiers waard er ynskreaun oan Morley's Commercial Academy, in skoalle dêr't er oant 1880 ta bleau. Om't Joseph Wells yn 1877 syn boppeskonk brutsen hie, wat syn sportkarriêre foargoed beëinige, en om't syn ynkommen as winkelman net tarikkend wie om syn gesin fan te ûnderhâlden, moasten de bern yn 'e lear by ambachtslju. Fan 1880 oant 1883 wie H.G. Wells (mei tsjinnichheid) learjonge by in grutte stoffehannel yn Portsmouth. Dêr moast er trettjin oeren deis oanbodzje en sliepte er mei de oare learjonges op in sliepseal.
Karriêre as skriuwer
Wells wie al ûnder syn studintetiid úteinset te skriuwen, en doe't er syn koarte ferhalen en letter syn romans en novellen begûn te publisearjen, krige er al rillegau súkses, al wie dat yn it begjin net ek daliks kommersjeel súkses. Guon fan syn bekendste wurken skreau er oan it begjin fan syn karriêre as auteur. Dêrta hearre The Time Machine (1895), The Island of Doctor Moreau (1896), The Invisible Man (1897) en The War of the Worlds (1898). Dat wiene allegearre science fiction-boeken, dy't doedestiden "wittenskiplike romans" (scientific romances) neamd waarden. The War of the Worlds waard fjirtich jier nei publikaasje nochris wrâldferneamd doe't it yn 1938 yn 'e Feriene Steaten yn in bewurking troch Orson Welles op 'e radio brocht waard. Dêrby ûntstie grutte panyk doe't in protte lju mienden dat it by it reälistyske harkspul om echte nijsberjochten gie, en dat de wrâld wier-wier oanfallen waard troch bûtenierdske wêzens. Dat The War of the Worlds ek tsjintwurdich noch neat oan ferbyldingskrêft ynboetsje hoegen hat, die nochris bliken doe't regisseur Steven Spielberg der yn 2005 in wier Hollywood-rampespektakelfilm op basearre.
Wells syn earste non-fiksjebestseller wie Anticipations of the Reaction of Mechanical and Scientific Progress Upon Human Life and Thought (1901), dat oarspronklik yn fúljetonfoarm yn in tydskrift publisearre waard ûnder de titel An Experiment in Prophecy. Dêryn joech Wells in byld fan hoe't neffens him de wrâld der útsjen soe yn it jier 2000. Syn politike boadskip wie dat de Britske hegerein de promoasje fan bekwame lju út 'e legere klassen ta liedingjaande funksjes tsjinkeare soe oant krapte oan personiel yn tiid fan oarloch harren twinge soe en lear omstean. Fierders is it ynteressant om te sjen wat der fan syn algemienere foarsizzings útkommen is en wat net. Sa foarseach Wells dat troch it algemiener wurden fan auto's en treinen der in flecht fan begoedige lju út 'e binnenstêden nei de bûtenwiken en foarstêden komme soe, en dat de noarmen en wearden ferskowe soene mei't sawol manlju as froulju almar gruttere seksuële frijheid opeasken. Oare saken dêr't er gelyk oan krigen hat, binne de nederlaach fan it Dútske militarisme en de oprjochting fan in Jeropeesk ferbûn fan steaten (de Jeropeeske Uny). Wêr't er mis wie, wie bygelyks mei it tinken dat de minske pas yn 1950 foar it earst fleane soe, en dat dûkboaten nea in súkses wurde koene. Yn The World Set Free (1914) foarsei Wells fierders de ûntwikkeling fan 'e atoombom.
In oar súksesfol non-fiksjewurk fan Wells wie it trijedielige skiedkundige The Outline of History (1920), wêrmei't er oan 'e widze stie fan in nije, popularisearre foarm fan skiedskriuwing. Yn 1927 waard er troch de Kanadeeske skriuwster Florence Deek oanklage foar plagiaat, mei't er foar syn The Outline of History hiele stikken oerskreaun hawwe soe út The Web, in boek dat sy oanbean hie oan 'e Canadian Macmillan Company en dat dy útjouwerij acht moanne lang yn besit holden hie foar't it ôfwiisd wie. Hoewol't der yndie withoefolle en opmerklike oerienkomsten tusken de beide wurken wiene op it mêd fan formulearrings en ynhâldlike flaters, waard de oanklacht úteinlik ôfwiisd. Dêrby waard oanjûn dat Deek wetlik sjoen gjin poat hie om op te stean, mei't har wurk nea útjûn wie.
Fan it begjin fan syn karriêre ôf besocht Wells yn syn boeken in bettere manear te beskriuwen om 'e minsklike maatskippij te organisearjen. Soks komt fral nei foarren yn A Modern Utopia (1905), In the Days of the Comet (1906) en The Shape of Things to Come (1933). Yn dy beide lêste boeken wurdt in maatskippij dy't mei eachdoppen foar op syn needlot ta jaget, op wûnderlike wize rêden. Net al syn romans hiene sa'n happy end. Yn When the Sleeper Wakes (1899), werskreaun as The Sleeper Awakes (1910), wurdt in maatskippij werjûn wêryn't de kleau tusken de arbeidersklasse en de hegerein sa breed wurden is, dat it úteinlik ta in gewelddiedige revolúsje liedt. En yn The Island of Doctor Moreau (1896) komt de ferteller fêst te sitten om in eilân dat bewenne wurdt troch bisten dy't in sljochtsinnige wittenskipper troch fiviseksje ta minsken besocht hat te meitsjen, in proses dat op ysbaarlike wize mislearre is. As er úteinlik wer yn eigen lân weromkeart, kin er him nea wer oan 'e yndruk ûntlûke dat syn meiminsken inkeld amperoan beskaafde bisten binne, dy't stadichwei wer ferfalle ta harren ferfrettend aard.
Maatskiplik libben en tinkbylden
Wells wie in sosjalist, en sympatisearre faak mei pasifistyske ideeën, sij it net altyd; oan it begjin fan 'e Earste Wrâldoarloch stied er bygelyks fjouwerkant efter it Britske regearingsbelied. Hy wie yn 't earstoan in lid fan 'e sosjalistyske Fabian Society, mar briek letter mei harren, doe't hja syn kreätive politike ferbylding net byhâlde koene. Letter helle er fûleindich nei harren út troch har derfan te betichtsjen dat se mar kwealk ferstân hiene fan ekonomy of ûnderwiis. By de ferkiezings fan 1922 en 1923 stelde er him kandidaat foar de Labour Party, mar waard net keazen. Yn 1934 spile er as foarsitter fan 'e ynternasjonale skriuwersferiening PEN International (de ôfkoarting stiet foar Poets, Essayists, Novelists; "Dichters, Essayisten, Romanskriuwers") in haadrol by it út 'e organisaasje setten fan 'e Dútske ôfdieling, om't dy allinnich noch mar Aryske leden taliet. Oan 'e ein fan 'e Twadde Wrâldoarloch waard ûntdutsen dat er dêrfoar op in Dútske list set wie fan lju dy't daliks oppakt wurde moasten sadree't Ingelân ferovere wie.
right|thumb|250px|H. G. Wells yn 1943. Wells wie sels gjin kommunist, en yn 't earstoan ek gjin freon fan 'e Sovjet-Uny, mar nei't er yn 1934 it lân besocht hie en Stalin met hie, krige er der in folle positiver byld fan as earder. Hy makke it dúdlik dat er Stalin syn regear fiersten te stiif, beheinend en blyn foar wat der yn 'e bûtenwrâld barde fûn, en de man sels te strang yn 'e lear en te ûnfersetlik yn syn stânpunten, mar yn in artikel yn it tiidskrift The New Statesman sei er ek: "Ik haw noch nea in man met dy't earliker, iepentliker of oprjochter wie," en dat nei syn miening it "sinistere byld" dat der yn it Westen fan Stalin bestie, gewoanwei ûnwier wie. (Dit wie fansels fier foar't de omfang fan Stalin syn misdieden, of sels mar it bestean derfan, yn it Westen rûnom bekend waard.) Under syn besyk oan 'e Sovjet-Uny gied er mei Stalin yn debat oer wat better wie: kommunisme of sosjalisme, en yn 1945 joech er dêr in werjefte fan út ûnder de titel Marxism vs Liberalism.
Wells syn meast duorjende politike ideaal wie in wrâldsteat (oftewol de ienwurding fan alle lannen). De fêstiging dêrfan achte er op 'e lange doer ûnûntkomber. Hy stelde him der in steat by foar dy't de wittenskip befoarderje en op nasjonalisme it near lizze soe, wylst in elk der op grûn fan fertsjinste ynstee fan op grûn fan berte beoardiele wurde soe. Yn 1940 publisearre er it boek The New World Order, wêryn't er plannearre hoe't sa'n wrâldsteat opboud wurde moatte soe.
In oar ûnderwerp dêr't Wells him geregeldwei mei dwaande hold, wie eugenetika, it troch genetysk ûndersyk "ferbetterjen" fan it minsklik ras, dêr't er út poer biologysk eachpunt yn teory wol foar wie. Neffens him wie dat lykwols in ûnberikber ideaal, en yn 1904 seid er: "Ik leau fêst dat no en altyd it bewuste útkiezen fan 'e bêsten om jin mei fuort te plantsjen ûnmooglik wêze sil; dat men mei soks út te stellen in fûneminteel misbegryp sjen lit fan wat yndividualiteit omfiemet. [...] Yn 'e sterilisaasje fan flaters, en net yn 'e seleksje fan súksessen om jin mei fuort te plantsjen, leit de mooglikheid om 'e minske as soarte te ferbetterjen." Mar goed 35 jier letter neamde er yn syn boek The Rights of Man, Or: What Are We Fighting For? (1940) ûnder wat neffens him fêstlein wurde moast as ûnferfrjemdbere minskerjochten ek "in ferbod op skeining, sterilisaasje, tramtearring en lykfol hokker lichaamlike bestraffing".
Wells syn winsk om it minsklik ras te ferbetterjen hie fierders neat mei rasisme fan dwaan, dêr't eugenetika sûnt de Twadde Wrâldoarloch suver ûnferbrekber mei ferbûn rekke is. Krekt oarsom, Wells hie in grut respekt foar oare rassen. Sa skreau er yn 1906 yn it haadstik The Tragedy of Colour yn it boek The Future of America, dat er betwifele oft der yn 'e Feriene Steaten "wol wat betters [wie] as de kwaliteit fan 'e wisberettens, it stiiffêst krewearjen fan hûnderten swarten en kleurlingen hjoed de dei om skuldeleas, earber en geduldich te libjen en foar harsels dy lytse krommels ferfining, ûnderrjocht en skientme te krijen dy't se mar besette kinne, om alsa fêst te hâlden oan in beskaving dy't harren fergund en ûntstriden wurdt." Yn 1943 skreau Wells foar de krante The Evening Standard it artikel What a Zulu Thinks of the English ("Wat in Sûlû fan 'e Ingelsen Tinkt"), dêrta oantrune troch in brief dat er ûntfongen hie fan in Sûlû-soldaat, in Aaron Hlope. Yn it stik hâldt Wells út dat er "de uterste ferachting [hie] foar en aldertigenste stutsen wie oer de beheinings dy't kleurlingen oplein wurdt." Ek betitele er it Súdafrikaanske regear as in "nearhertige blanke tiranny". Tsjin 'e Joaden hie Wells likemin wat, al is wolris oars beweard. Mar Wells wie gjin antysemyt, mar in anty-sionist, mei't it stribjen nei de stifting fan in Joadske steat streekrjocht yngie tsjin syn eigen ideaal fan in wrâldsteat.