cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Strange Brief
It Strange Brief wurdt nei ferwiisd yn 2 Kor. 2:4 : "Want út swiere benearing en in benaud herte haw ik, mei gâns triennen, jimme skreaun. Ik woe jimme gjin fertriet dwaan, mar jim dúdlik meitsje hoe bysûnder oft ik fan jimme hâld.", en yn 2 Kor. 7:8-9 : "As ik jimme al fertriet dien haw troch myn brief, dan haw ik dêr gjin spyt fan. Hie ik der al spyt fan hân — want ik sjoch dat dat brief jimme, al wie it mar foar in skoftke, fertriet dien hat — no bin ik dochs bliid. Net om't jimme fertriet hân hawwe, mar om't it fertriet jimme ta bekearing brocht hat. Jimme fertriet wie sa't God dat hawwe wol, en sa hawwe jim yn gjin ding skea fan ús hân." Dizze omskriuwing slút 2 Korintiërs út om't er dêryn stiet en dêr dus net nei ferwize kin, en 1 Korintiërs liket der alhiel net op, dat sadwaande binne der oangeande dit Strange Brief twa teoryen. De meast foar de hân lizzende is dat dat brief ferlern gien is. In alternative teory is dat it eins om 2 Kor. 10-13 giet, en dat dy haadstikken dus oarspronklik in selsstannige tekst west hawwe dy't letter oan 2 Kor. taheakke is.
Griene Hert
thumb|right|300px|It gebiet fan it Griene Hert.
It Griene Hert is in gebiet yn de Rânestêd dat relatyf tin befolke is. Om it Griene Hert hinne lizze plakken as Rotterdam, De Haach, Zoetermeer, Leien, Haarlim, Amsterdam en Utert. Yn it Griene Hert lizze in tal wat gruttere plakken, bygelyks Alfen oan de Ryn, Gouda, Waddinksfean, Bodegraven, Garkum, Fianen en Woerden, mar ek lytsere plakjes as Schoonhoven, Aldewetter, Haastrecht, Nijkeap, Montfoart, Mijdrecht en Boskeap.
It Griene Hert foarmet troch it fariearde, oer it algemien lanlike karakter in tsjinpoal foar it stêdlik gebiet der omhinne. Lânbou, natuer en rekreaasje binne de wichtichste funksjes fan it gebiet. De bewenners en besikers fine der rêst, romte en grien.
Ek komme yn it Griene Hert in protte greidefûgels foar, bygelyks skriezen, ljippen en strânljippen.
Skiednis
Yn it gebiet tusken de grutte stêden fan West-Nederlân ûntstie yn de rin fan de iuwen in dikke, wiete feanlaach. Dizze feangrûn wie net geskikt foar in protte bebouwing, mar wol foar lânbou en it winnen fan turf. Fan de Gouden Iuw ôf ûntstie der in ring fan stêden om it gebiet hinne. Dit gebiet krige yn de twadde helte fan de 20e iuw de namme ‘Griene Hert’.
Montreal
Montreal (Frânsk: Montréal) is de grutste stêd fan de provinsje Quebec en is op Toronto nei de twadde stêd fan Kanada. It leit oan it lyknammige eilân oan de rivier de Sint Lorenz yn it súdlike part fan Quebec. Yn Montreal wenje likernôch 1,620,693 minsken en yn de metropoal Montreal wenje likernôch 3700000 minsken. De earste minsken dy't yn Montreal wennen wienen de kolonisten út Frankryk omtrint it jier 1642. Dêrom wurdt der hjoededeis noch altiten Frânsk sprutsen. Montreal is it kulturele haadplak fan Frânsktalich Kanada en fergeliket harsels dêrom ek graach mei Parys. It wurdt ek wol it Parys fan it noarden neamd.
Griene Hert
Skiednis
It gebiet makke yn de 17e- en 18e iuw ûnderdiel út fan de Hollânske Wetterliny.
Wetter
It Griene Hert is in wetterryk gebiet. In grut tal marren lizze yn it gebiet. Bygelyks de Langaerse Plassen, de Nijkeapse Plassen, de Reeuwykse Plassen, de Finkefeanse Plassen en de Brazemermar. Boppedat binne der ek in tal rivieren, bygelyks de Hollânske Isel, de Alde Ryn, de Lek, de Flist, de Loet en de Rotte. Ek lytsere rivierkes as it beekje de Aar en rivierkes as de Gouwe en de Meije lizze yn it Griene Hert.
Takomst
De Nederlânske oerheid hat in stik as wat plannen om yn de takomst it Griene Hert te behâlden. De oerheid wol troch it fieren fan belied foarkomme dat it Griene Hert folboud wurdt mei huzen, glêstúnboubedriuwen, diken en spoardiken.
Kuierrûte
Troch it gebiet rinne twa wichtige rinpaden. De earste is it Griene Hertpaad, ien fan de Nederlânske kritepaden. De oare is it Floris V-paad.
Waldhausen (Warstein)
Waldhausen is in doarp yn de Kreis Soest yn de Dútske dielsteat Noardryn-Westfalen. It doarp is part fan de gemeente Warstein. En leit benoarden fan Mülheim. De skiednis is nau ferbûn mei de skiednis van Sichtigvor en Mülheim. Waldhausen is in agrarysk doarp. De buslinen 552 Skoallekompleks Soest-Niederbergheim-Warstein, de 652 Waldhausen-Sichtigvor en de 657 Anröchte-Mellrich-Altenmellrich-Uelde fan de RLG betsjinje it plak.
Jägermeister
thumb|250px|Flessen Jägermeister
Jägermeister (Dútsk foar jagerkampioen) is in krûdelikeur mei 35% alkohol dat yn Wolfenbüttel, Dútslân makke wurdt. It liket op it Deenske magebitter Gammel Dansk en it Hongaarske Unicum.
It drankje kin suver (mar dan kuolle) of as miksdrankje brûkt wurde. It kin tradisjoneel mikst wurde mei sinesappelsop of Coca-Cola, mar der binne ek spesjale resepten mei kakao of molke.
Oarspronklik wie it drankje bedoeld as in genêsmiddel foar fan alles en noch wat, in panasee. Yn Dútslân wurdt it noch hieltyd brûkt as digestyf, dat it stiet yn de (medisyn)kast fan in protte Dútske húshâldens. It drankje hat dêrtroch wat in âlderein-imago.
Sint Hubertus
It logo fan Jägermeister giet werom op de leginde fan Sint Hubertus, de beskermhillige fan de jagers. It logo lit de kop fan in hart sjen, mei in ljochtsjend krús tusken de tûken fan de hoarnen. Op it etiket stiet it earste kûplet fan in gedicht fan Oskar von Riesenthal:
Oerset yn it Frysk giet it sa:
Macquarie (eilân)
Macquarie (Ingelsk: Macquarie Island) is in eilân op 'e grins fan 'e Stille Oseaan en de Súdlike Oseaan, dat likernôch healwei Nij-Seelân en Antarktika leit, op 54°30′ suderbreedte by 158°57′ easterlingte, dêr't twa tektoanyske platen inoar reitsje. Bestjoerlik falt it ûnder de Australyske steat Tasmaanje, al leit de Tasmaanske kust mear as 1.500 km nei it noardwesten. Macquarie hat gjin permaninte bewenners, mar sûnt 1948 ûnderhâldt de Australyske Antarktyske Difyzje in basis op it eilân, wêrfan't de besetting fariëarret tusken de 20 en 40 minsken. Macquarie hat in oerflak fan 128 km², en mjit 34 km fan noard nei súd, en 5 km fan west nei east. Sûnt 1978 is it in Tasmaansk steatsnatoerreservaat en sûnt 1997 stiet it op 'e Wrâlderfgoedlist fan 'e UNESCO.
Skiednis
De Australysk-Britske jager Frederick Hasselborough ûntdiek it Macquarie by tafal yn july 1810, doe't er op 'e sneup wie nei nije seehûnejachtgrûnen. Hy naam it eilân yn besit út namme fan 'e Britske Kroan, en broch it ûnder it bestjoer fan 'e koloanje Nij-Súd-Wales. It waard ferneamd nei generaal Lachlan Macquarie, dy't fan 1809 oant 1821 gûverneur fan Nij-Súd-Wales wie.
Fabian Gottlieb von Bellingshausen, dy't de Súdlike Oseaan ferkende foar tsaar Aleksander I fan Ruslân, brocht yn 1820 de kust fan Macquarie yn kaart. Bellingshausen lâne op 28 novimber fan dat jier op it eilân, bepaalde de posysje derfan en joech de dêr oanwêzige seehûnejagers rum en iten yn ruil foar eksimplaren fan 'e pleatslike fauna. Fan 1810 oant 1919 waarden de seehûnen en pinguins dêr sa yngeand bejage, dat hja kamen it punt fan útstjerren nei-oan.
Yn 1890 die Nij-Súd-Wales it eilân oer oan Tasmaanje, dat it tusken 1902 en 1920 ferpachte oan Joseph Hatch (1837-1928), dy't der in bedriuw hie dat oalje út pinguins wûn. Tusken 1911 en 1914 waard it eilân in basis foar de Australyske poalekspedysje ûnder sir Douglas Mawson. George Ainsworth hie der fan 1911 oant 1913 in meteorologysk stasjon. Hy waard opfolge troch Harold Power, fan 1913 oant 1914, en doe troch Arthur Tulloch, fan 1914 oant de sluting yn 1915. thumb|left|250px|De kust fan Macquarie.
Yn 1933 waard Macquarie ta natoerreservaat ferklearre, wat definityf in ein oan 'e jacht dêre makke, en yn 1972 krige it de status fan steatsreservaat ûnder de Tasmaanske Wet op 'e Nasjonale Parken en Fauna, út 1970. De Australyske Nasjonale Antarktyske Undersyksekspedysjes (Australian National Antarctic Research Expeditions, ANARE) fêstige op 25 maaie 1948 syn haadkertier op Macquarie. Yn 1997 waard it eilân fanwegen syn unike geology op 'e Wrâlderfgoedlist fan 'e UNESCO set. Op 23 desimber 2004 fûn der op Macquarie in ierdbeving fan 8,1 op 'e Skaal fan Richter plak, ien fan 'e swierste ierdskoddings ea metten, mar dy rjochte net folle skea oan.
Ekologysk lykwicht
De ekology fan Macquarie waard nei de komst fan de earste Jeropeänen, yn 1810, al rillegau oantaasten. De bisten waarden bejage foar harren pels en fet. Rotten en mûzen, dy't mei de skippen meikamen, diene it der sa goed sûnder natuerlike fijannen dat men al gau katten ynfiere moast om foar te kommen dat de kjifdieren ta de minsklik fiktaalje sieten. Om 1870 hinne waarden kninen op it eilân loslitten om as iten foar seelju te tsjinjen. Dat, yn 'e santiger jierren fan 'e tweintichste iuw wiene de ûnderwilens 130.000 kninen ferantwurdlik foar grutte skea oan it plantelibben.
De ferwyldere katten hiene in ferneatigjende ynfloed op de seefûgelpopulaasje; men rûst it tal slachtoffers op 60.000 jiers. Fan 1985 ôf docht men war om it tal katten werom te kringen. Yn juny 2000 waarden de lêsten fan 'e oarspronklik 2.500 eksimplaren tellende kattepopulaasje deadien om 'e seefûgels te sparjen, mar dat hie fan gefolgen dat it tal rotten en kninen wer tige tanaam, en in soad skea oanrjochte waard oan 'e lânseigen floara en fauna fan it eilân.
Om 1980 hinne wiene der noch sa'n 10.000 kninen oer, en mei as doel om dy ek út te rûgjen, yntrodusearre men doe mei sin de kninesykte myksomatoaze op it eilân, mar dat holp net. Tsjin 2006 wiene der wer sa'n 100.000 kninen op Macquarie. De kninen soargen dat boaiemeroasje op grutte skaal taslaan koe en de kjifdieren frieten de jongen fan 'e fûgels op. Yn 2006 feroarsake in grutte lânferskowing by de Lusitaniabaai in grut tal deaden yn in pinguinkoloanje. De oarsaak wie in gearrin fan fûle rein mei it effekt it gegnabbel fan 'e kninen.
Yn jannewaris 2009 woene wittenskippers hawwe dat it útrûgjen fan 'e ferwyldere katten de kninen tige yn 'e kaart spile hat, mei fan gefolgen in grutte feroaring oan 'e lânseigen floara. Yn juny 2007 rûsde men dat men noch seker sa'n sân jier nedich hawwe soe om it eilân ekologysk wer yn lykwicht te bringen.
Oene van der Veen
Oene van der Veen (Gytsjerk, 6 desimber 1954) is in Frysk byldhouwer. Van der Veen wurket meast mei hout, stien en terrazzo.
Sûnt 1979 hat er him talein op byldhouwen. Syn earste eksposysje wie yn 1985 mei njoggen houten bylden mei it tema "Iensumens en ferbining'
Yn 1986 studearre er ôf oan de keunstakademy A.B.K. Vredeman de Vries yn Ljouwert mei as spesjalisaasje monumintale foarmjouwing. Sûnt dy tiid wienen der eksposysjes fan him yn Fryslân, mar ek yn Utert, Kassel en Zundert. Hy hat syn atelier yn it earder molkfabryk yn Gytsjerk.
Jan Terlouw
Jan Cornelis Terlouw (Kamperveen, 15 novimber 1931) is in Nederlânsk natuerkundige, skriuwer en earder politikus foar Demokraten 66 (D66). Terlouw wie oant har ferstjerren yn 2017 troud mei Alexandra van Hulst. It pear krige fjouwer bern.
Stúdzje en natuerkundige
Yn 1948 sette er útein mei de stúdzje wis- en natuerkunde oan de Ryksuniversiteit Utert; yn 1956 helle er it doktoraaleksamen. Nei syn stúdzje die er trettjin jier lang wittenskiplik ûndersyk. Terlouw promovearre yn 1964 op ûndersyk nei kearnfúzje oan it FOM-Ynstitút foar Plasmafysika Rijnhuizen.
Polityk
Nei jierren ûndersyk dien te hawwen waard er berneboekeskriuwer en politikus. Yn 1970 debutearre er as skriuwer mei 'Pjotr' en 'Oom Willibrord'; en waard er gemeenteriedslid. Yn 1971 kaam er al foar D66 yn de Twadde Keamer. Twa jier letter waard er fraksjefoarsitter. Mei him oan it roer kaam D66 út de nederklits, de partij helle yn 1981 in grutte ferkiezingsoerwinning. Terlouw waard minister fan Ekonomyske Saken en ficepremier yn it twadde - en tredde kabinet-Van Agt. It lêste kabinet wie it gau mei dien. Dat er by de formaasje tajoech oan Joop den Uyl as minister fan Sosjale Saken beskôge Terlouw letter as "de grutste flater fan myn politike wurkpaad".
Terlouw is in warber foarfjochter fan minske- en bisterjochten en wie ambassadeur fan Stichting Varkens in Nood.
Skriuwer
Terlouw hat benammen jeugdliteratuer makke; moderne problemen sa as it miljeu, de polityk of de skiednis komme dêryn foarby. Ek klinkt yn syn boeken it boadskip fan demokrasy, it frije wurd it liberalisme en anti-ekstremisme troch. Dizze ûnderwerpen wurde fan mear as ien kant beljochte eardat in beslút naam wurdt of opfetting jûn wurdt. Syn haadpersoanen binne faak fernimstige jongelju, dy't op in orizjinele manier mei dy swierrichheden omgeane. De jongerein wurdt leard om kritysk te wêzen. Faak is der ien dy't it ferkearde paad op giet, mar dy't oan de ein fan it ferhaal ta beslút komt dat kritysk tinke dochs wichtich is. De boeken fan Jan Terlouw binne faak werprinte, hawwe prizen krige en binne oerset yn in protte talen, sels yn it Welsk en it Yslânsk.
Sûnt 2006 skriuwt Terlouw guon boeken tegearre mei syn dochter Sanne. Dit binne in soarte fan detectives om in heit en dochter hinne dy't tegearre moarden oplosse. It tredde boek ferskynde earst as fúljeton yn de Wegenerkranten. It is de hjitting dat hja in triller op priemmen hawwe.
Bibliografy
thumb|right|200px|De [[Fryske oersetting fan Koning van Katoren.]]
Karel it Bern
Libbensrin
Hy wie de twadde soan fan keizer Karel de Keale en broer fan Loadewyk de Stammerder, dy't beide keningen fan West-Frânsje wiene. De jonge Karel waard troch syn heit as kening fan Akwitaanje beneamd, de titel dy't er oant 838 sels ek hân hie as in geunst foar it Akwitaanske seperatisme. De Akwitaanjers kamen earder yn ferwar tsjin Karel de Keale en fregen dy syn broer Loadewyk de Dútser, dy't kening fan East-Frânsje wie, om ien fan syn soannen te stjoeren om oer harren te regearjen. Loadewyk stjoerde syn twadde soan, Loadewyk de Jongere, en Karel liet dêrop syn oare rivaal, syn omkesizzer Pepyn II fan Akwitaanje frij. Pepyn krige de Akwitaanske eallju efter him en hy ferdreau Loadewyk de Jongere mei help fan Karel de Keale. Yn oktober ferlear Pepyn de stipe fan de Akwitaanjers, dy't hieltyd noch in rebûlje makken, en Karel beneamde doe syn soan Karel it Bern doe as kening fan Akwitaanje. Karel it Bern waard yn Limoges salve, mar binnen in jier waard er troch de Akwitaanjers ferdreaun en keazen hja Pepyn fannijs. Justjes letter setten se Pepyn wer ôf en ropten se Karel it Bern wer werom. Pepyn waard yn 864 finzennaam yn Senlis, dêr't er út de skiednis ferdwûn.
Ta tsjinstelling ta de eardere ûnderkeningen fan Akwitaanje (Loadewyk de Fromme, Pepyn I en Pepyn II, hie Karel it Bern net folle te sizzen. Foar 840 waard it keninkryk hearske troch in eigen kening, mar sûnt Karel de Keale kening fan West-Frânsje waard, woe er de macht yn Akwitaanje hâlde. Dus koene Karel it Bern, allyk as syn broer Loadewyk de Stammerder net sels hearskje en hja koene fierders neat ynstelle, oankundigje, privileezjes jaan, ensafuorthinne. Alle rjochten wiene foar Karel de Keale, dêr't yn syn ôfwêzigens de pleatslike eallju mear macht opgarren.
Nettsjinsteande besocht Karel syn macht dochs noch út te oefenjen sa fier er koe, bygelyks keas en boaske er in frou yn 862 tsjin de wil fan syn heit. De namme fan dy frou is net bekend, mar se wie wierskynlik in widdo fan in greve dy't Humbert hiet. Karel de Keale wist syn soan te oerheljen en stjoer de frou yn 863 wer fuort. Ek liet er syn soan syn oerhearskippij ûnthjitte. In jier letter waard er by in jachtpartij mei fersin ferwûne. Syn holle waard troch in swurd rekke. Ado fan Vienne neamde dat "Karel fan de eare berôve waard (dehonestatus) om dêrtroch te lijen". Dy wûne late ta dat er geastlik net gaadlik optrede koe en hy ferstoar yn 866 dêr dan ek oan. Hy stoar sûnder bern en waard begroeven yn Bourges.
Bôgesjitten op de Paralympyske Simmerspullen 2012
200px|thumb|right|200px|De Paralympyske Bôgesjitlokaasje fan Londen 2012
De XIVe Paralympyske Simmerspullen waarden fan 29 augustus oant en mei 9 septimber 2012 hâlden yn Londen, dêr't dat jier ek de Olympyske Simmerspullen hâlden wiene. It bôgesjitten hie plak yn de Royal Artillery Barracks.
Teams
{| width=60%
Medaljespegel
De top-9 fan lannen dy't by it bôgesjitten medaljes wûn ha tidens de Paralympyske Simmerspullen fan 2012.
Klaverke Fjouwer
Winners
Oant no ta binne der mar trettjin keatsers dy't der yn slagge binne dizze fjouwer partijen op har namme te bringen. Foar har nammen stiet it jiertal wêryn de fjirde fan de neamde partijen wûn is:
Froulju
It ekwivalint fan it Klaverke Fjouwer foar froulju is de Fjouwer Wimpels.
Kebek (provinsje)
Kebek (Frânsk: Québec, útspr.: [ke'bɛk]; Ingelsk: Quebec, útspr.: [kwǝ'bɛk] of [kǝ'bɛk]) is ien fan 'e tsien provinsjes fan Kanada, en de iennichste dêr't it Frânsk de dominante taal is. It leit yn it súdeastlike part fan it lân, en is wat oerflak oanbelanget de grutste provinsje, mei 15,4% fan it Kanadeeske grûngebiet (al moat it as de trije territoaria meirekkene wurde, Nûnavût foargean litte as it grutste gewest). Kebek is nei Ontario it befolkingsrykste diel fan Kanada. Sawol de grutste stêd fan 'e provinsje, Montreal, as de haadstêd, Kebek-Stêd, hearre ta de grutste stêden fan it lân. De provinsje heart ta de regio's Sintraal Kanada en Eastlik Kanada. Neffens gegevens fan 'e folkstelling fan 2011 hie de provinsje Kebek doe rom 7,9 miljoen ynwenners, wat delkomt op 23,6% fan 'e totale Kanadeeske befolking.
Etymology
De namme Kebek komt fan it wurd kébec, út 'e taal fan 'e lânseigen Algonkin-Yndianen, dat betsjut "dêr't de rivier tasmellet". Oarspronklik waard dêrmei ferwiisd nei de krite om 'e stêd Kebek hinne, dêr't de rivier de Saint Lawrence troch in rotskleau streamt. Yn 1608 keas de Frânske ûntdekkingsreizger Samuel de Champlain dy namme foar de koloniale foarpost dêr't er it bestjoer fan Nij-Frankryk fêstige. De provinsje waard letter ferneamd nei de stêd.
Geografy
Kebek wurdt yn 'e regel opdield yn twa grutte geografyske regio's. Yn it suden leit it leechlân fan 'e rivier de Saint Lawrence, dat tichtbefolke is, en dêr't lânbou mooglik is. Dêr lizze de grutte stêden fan 'e provinsje, wêrûnder de haadstêd Kebek, Montreal en Gatineau. It Gaspé-skiereilân, besuden de mûning fan 'e Saint Lawrence, is mear in plattelânsgebiet, mar heart lykwols ta deselde geografyske krite. Noard-Kebek, dat it noardlike twatrêdepart fan 'e provinsje beslacht, is krekt in tige tinbefolke gebiet fan wâlden en rivieren, dêr't ek it heechste punt fan 'e provinsje leit, de 1.652 m hege Mount Caubvick (Frânsk: Mont d'Iberville), yn 'e Torngatbergen, oan 'e grins fan Labrador. De befolking fan Noard-Kebek bestiet foar in relatyf grut part út lânseigen groepen: Yndianen, Métis en Inûyt. It uterste noarden (dat lykwols noch in trêdepart fan 'e provinsje omfiemet) wurdt foarme troch de regio Nûnavik, dêr't suver inkeld Inûyt wenje.
Skiednis
Yn 1608 waard der nei ferskate mislearrings in duorjende koloanje stifte troch Samuel de Champlain, yn 'e foarm fan in hannelspost foar de lukrative pelshannel. De Frânsen giene op dat mêd in ferbûn oan mei de Algonkwynske folken en de Huroanen, wat fierder nei it binnenlân ta letter slimme oarloggen tusken dy stammen en de Irokeeske Konfederaasje ta gefolch hie. Al rillegau begûnen Frânske voyageurs (ûntdekkingsreizgers) en coureurs des bois (pelsjagers en pelskeaplju) út 'e koloanje wei it efterlân te ferkennen, wêrby't se oan withoefolle lânskipseleminten har hjoeddeistige nammen joegen. De koloanje krige úteinlik de namme fan Nij-Frankryk, en nei 1627 mochten har der op befel fan kening Loadewyk XIII fan Frankryk inkeld noch roomsen fêstigje. Yn 1663 waard Nij-Frankryk troch in dekreet fan kening Loadewyk XIV in Frânske provinsje. De befolking fan it gebiet groeide stadich, en dat mear troch natuerlike befolkingsoanwaaks as troch ymmigraasje.
Tsjin 'e ein fan 'e santjinde iuw rekken de Ingelsen en de Frânsen yn in slepend konflikt ferwikkele oer de macht yn Noard-Amearika, dat pas yn 1763 einige, doe't Frankryk, oan 'e ein fan 'e Sânjierrige Oarloch, by de Frede fan Parys frijwol al syn besittings yn Noard-Amerika ôfstean moast oan Grut-Brittanje. Neitiid waard Nij-Frankryk omdoopt ta Kebek, dêr't fan 1774 oant 1791 ek súdlik Ontario ta hearde. Yn 1791 waard de Britske koloanje Kebek opdield yn twa ûnderskate lytsere koloanjes: Neder-Kanada (it hjoeddeiske Kebek) en Opper-Kanada (súdlik Ontario). Yn 1809 waard Labrador losmakke fan Neder-Kanada (dêr't it foartiid altyd ta heart hie) en by Nijfûnlân foege. It presize ferrin fan 'e grins tusken Kebek en Labrador waard einlings yn 1927 fêstlein. Oant fier yn 'e tweintichste iuw makke it provinsjaal regear fan Kebek noch oanspraak op Labrador, en de grins fan 1927 is troch Kebek noch altyd net planút erkend.
Sibe
De foarnamme Sibe (Nederlânske stavering Siebe) is in Fryske jongesnamme. It is in ferkoarting fan Sybren. Fan oarsprong wie dat de Germaanske namme Sibern. Dy namme is gearstald út si, "seine", en bern, "bear".
Kebek (provinsje)
Skiednis
It eigenmachtige Britske bestjoer oer Neder-Kanada, dat iepentlik de assimilaasje fan 'e Frânsktalige befolking fan it gebiet yn in gruttere Ingelsktalige kultuer foarstie, late yn 1837-1838 ta in wapene rebûlje ûnder de Frânsktaligen, dy't bekend kaam te stean as de Nederkanadeeske Opstân. Dêrby rôpen de opstannelingen, ûnder lieding fan Louis-Joseph Papineau Neder-Kanada yn 1838 út ta in ûnôfhinklike steat. De Britske autoriteiten, dy't dit barren alhiel oer it mad kaam, hiene der yn 't earstoan klauwen oan om 'e rebûlje del te slaan, temear om't yn dyselde snuorje ek yn Opper-Kanada in opstân útbriek. Mar nei in oerwinning foar de Nederkanadezen yn 'e Slach by Saint-Denis, waard der dochs frij flot mei har ôfweefd. Neitiid besleat it koloniale gesach om Opper- en Neder-Kanada wer gear te foegjen, mei as doel om 'e assimilaasje fan 'e Frânsk-Kanadezen flugger gean te litten.
Sadwaande ûntstie yn 1840 de koloanje Kanada. It earder Neder-Kanada (Kebek) kaam no bekend te stean as Kanada-East, wylst súdlik Ontario de namme Kanada-West krige. It koloniale bestjoer waard fêstige yn Kingston. Yn 1851 stribbe Kanada-West kwa ynwennertal Kanada-East foarby, wêrmei't de Ingelsktaligen yn Kanada foargoed yn 'e mearderheid kamen. Lykwols holden de Ingelsk- en Frânsktalige folksfertsjintwurdigers yn it koloniale parlemint inoar yn lykwicht, wat gauris ta in ympasse late. Under de Amerikaanske Boargeroarloch (1861-1865) stipen de Britten tuike-tuike de Súdlike Konfederaasje, dat doe't úteinlik it Noarden de striid wûn, ûntstie der eangst foar in Amerikaanske ynfaazje fan Kanada, krekt sa't dat yn 1813 foarkommen wie. Sadwaande besleaten de Britten al harren Noardamerikaanske koloanjes yn ien steatsferbân te ferienjen, en kaam yn 1867 it dominion Kanada ta stân, mei as lidsteaten de eardere koloanjes Nij-Skotlân en Nij-Breunswyk en de wer opspjalten provinsjes Ontario en Kebek.
Under de Earste Wrâldoarloch waard de Kanadeeske dielname oan 'e striid yn Ingelsktalich Kanada, alteast yn 't earstoan, frij algemien stipe. Yn Kebek wie dy lykwols rare ympopulêr, en late er ta de Tsjinstplichtkrisis fan 1917, dy't dúdlik de tsjinstellings tusken de Angelsaksyske Kanadezen en de Frânsk-Kanadezen bleatlei. In werhelling fan setten fûn plak ûnder de Twadde Wrâldoarloch, mei de Tsjinstplichtkrisis fan 1944. Nei 1945 waard de Kebekaanske provinsjale polityk lange tiid dominearre troch de konservative Nasjonale Uny (UA) fan Maurice Duplessis, dy't de stipe hie fan 'e Roomsk-Katolike Tsjerke. Under it regear fan 'e Kebekaanske Liberale Partij (PLQ) fûn yn 'e sechstiger jierren en de earste helte fan 'e santiger jierren de saneamde Stille Revolúsje plak, wêrby't de provinsje op yngeande wize maatskiplike en politike feroarings ûndergie. Yn dy snuorje ferlearen oan 'e iene kant de Angelsaksyske Kebekanen harren dominante ekonomyske posysje, wylst oan 'e oare kant de Roomsk-Katolike Tsjerke syn ynfloed oer de Frânsktaligen fierhinne kwytrekke. Ek waarden grutte hydro-elektryske projekten opsetten, lykas it ferneamde Hydro-Québec.
Op polityk mêd oppenearre him fan 1963 ôf it Kebekaanske Befrijingsfront (FLQ), dat in tsienjierrige kampanje fan nasjonalistyske propaganda en terroristyske oanslaggen lansearre, dy't resultearren yn teminsten fiif deaden. Fanôf de ein fan 'e jierren sechtich utere him in mear moderearre foarm fan Kebekaansk nasjonalisme yn 'e groeiende oanhing fan 'e Kebekaanske Partij (Parti Québécois, PQ), dy't úteinlik nei de ferkiezings fan 1976 foar it earst oan 'e macht kaam. Sûnt hat dy partij seis fan 'e provinsjale ministers-presidinten levere, tsjin 'e liberale PLQ fjouwer. Yn 1877 waard troch it earste PQ-regear it Frânsk ta de iennichste offisjele taal fan Kebek ferklearre.
Yn lettere jierren waard der twaris besocht om 'e ympasse te trochbrekken. Earst wie der it saneamde Akkoart fan Meech Lake, fan 1987, dat úteinlik yn 1990 op neat útrûn troch wjerstân fan Manitoba en Nijfûnlân en Labrador. Fan gefolgen waard doe it Kebekaansk Blok (Bloc Québécois, BQ) oprjochte as federale partij, om 'e Kebekaanske belangen yn it Kanadeeske parlemint yn Ottawa te behertigjen. Neitiid waard yn 1992 nochris in kompromis prebearre mei it Akkoart fan Charlottetown, mar ek dat rûn op neat út. By in twadde referindum oer ûnôfhinklikheid, yn 1995, boekte it nee-kamp in nipte oerwinning, mei 50,6% tsjin 49,4% fan 'e stimmen. Yn 2014 kundige de PQ in nij referindum oer de kwestje oan as hja de ferkiezings wûn, mar doe't dy ferlern waarden, wie in trêde referindum foarearst fan 'e baan.
Bestjoer en polityk
Kebek hat in ienkeamerich provinsjaal parlemint mei 125 sitten (oant 1968 wie it in twakeamerige folksfertsjintwurdiging). De parlemintsleden fertsjintwurdigje har eigen kiesdistrikt, dêr't se by de ferkiezings op persoanlike titel de mearderheid fan 'e stimmen helle hawwe (krekt itselde kiesstelsel as yn Grut-Brittanje). De provinsje wurdt regearre troch in eigen regear mei oan it haad in minister-presidint. Yn Kanada is it trouwens wenst (mar gjin wet) dat de minister-presidinten fan 'e ûnderskate provinsjes oantsjut wurde as premier, wylst de federale minister-presidint de prime minister is. Yn it federale Kanadeeske parlemint yn Ottawa wurdt Kebek yn 'e Senaat fertsjintwurdige troch 24 fan 105 sitten (22,9%), en yn it Legerhûs troch 75 fan 308 sitten (24,4%).
Ekonomy
Foar de ekonomy fan Kebek hawwe mynbou en swiere yndustry lang guon fan 'e wichtichste pylders west, wylst yn 'e sintrale en noardlike dielen fan 'e provinsje de papieryndustry al hiel lang foar master opslacht. Sûnt de tachtiger jierren binne lykwols foar Kebek as gehiel de fleantúchbou, ynformaasje- en kommunikaasjetechnology en de farmaseutyske yndustry hieltyd belangriker wurden. Njonken de yndustry is benammen de tsjinstesektor fan belang, wylst de ienris sa wichtige lânbou no net folle mear ynbringt. Al dy sektoaren hawwe meiholpen om fan Kebek in op ekonomysk mêd tige ynfloedrike provinsje fan Kanada te meitsjen, dy't allinne mar ûnderdocht foar Ontario. De Kebekaanske ekonomy is goed foar 20,4% fan it Kanadeeske bruto nasjonaal produkt.
Demografy
Neffens de Kanadeeske folkstelling fan 2011 hie Kebek doe 7.903.001 ynwenners, wat in taname fan 4,7% is neffens 2006. De befolkingstichtens wie yn 2011 5,8 minsken de km². De grutte mearderheid fan 'e ynwenners fan Kebek, by de 78% om, is fan Frânsk-Kanadeesk of Frânsk etnysk komôf. Op 30 oktober 2003 naam it provinsjaal parlemint fan Kebek unanym in moasje oan dy't befêstige "dat it folk fan Kebek in naasje foarmet." Op 27 novimber 2006 naam it Kanadeeske Legerhûs op inisjatyf fan federaal minister-presidint Stephen Harper in moasje oan wêryn't ferklearre waard "dat dit Hûs erkent dat de Kebekanen in naasje foarmje binnen in feriene Kanada." Der is lykwols sûnt hiel wat diskusje fierd oer wat dy moaie wurden no eins ynhâlde.
Oare wichtige befolkingsgroepen binne Ieren (5,5%), Italjanen (4%), Ingelsen (3,3%), Skotten (2,7%) en Dútsers (1,8%). De Ingelsen, Skotten en Ieren foarmje mei-inoar it grutste part fan 'e Ingelsktalige minderheid, dy't likernôch 7,7% fan 'e befolking útmakket. Fierders bestiet likernôch 9% fan 'e befolking út net-Westerske minderheden, dy't frijwol allegear yn Montreal en omkriten wenje. De lânseigen befolking is goed foar 1,5% fan 'e ynwenners fan Kebek (sa'n 108.000 minsken, mei dêrûnder 65.000 Yndianen, 28.000 Métis, 11.000 Inûyt en 4.000 lju dy't ta mear as ien fan dy groepen hearre). Dêrby moat trouwens oantekene wurde dat dizze sifers fiersten te leech binne, mei't guon fan 'e grutste Yndiaanske stammen yn Kebek wegerje om mei te dwaan oan Kanadeeske folkstellings, om't se harsels soeverein achtsje en har net as ûnderdiel fan Kanada beskôgje. Benammen de grutte reservaten fan 'e Mohauk (Kahnawake, Akwesasne en Kanesatake) binne net meiteld.
Op it mêd fan godstsjinst bestiet 90,3% fan 'e befolking fan Kebek út kristenen. De provinsje is unyk yn Kanada om't de roomsen der fierwei yn 'e mearderheid binne, mei 83,2% fan 'e befolking. Oare kristlike groepen binne de protestanten (5,5%), de eastersk-otterdoksen en oriïntaalsk-otterdoksen (1,4%) en de eastersk-katoliken (0,2%). Ateïsten en agnosten foarmje mar 5,8% fan 'e befolking. Oare godstsjinsten binne, yn folchoarder fan grutte: de islaam (1,5%); it joadendom (1,3%); it boedisme (0,6%); it hindoeïsme (0,3%) en it sikhisme (0,1%).
Taal
Kebek rint der mank de Kanadeeske provinsjes út mei't it it as iennichste Kanadeeske gewest (sûnt 1977) inkeld it Frânsk as offisjele taal hat, al binne der foar it Ingelsk beskate rjochten fêstlein yn 'e Kanadeeske Grûnwet dêr't ek Kebek him oan hâlde moat. Al sûnt minskewitten wurdt der yn Kebek in fûleindigen taalstriid fierd, wêrby't de Frânsktaligen har ferfheftich fersette tsjin eltse ynbrek op har rjochten. Op it mêd fan taal wurdt de befolking fan 'e provinsje oer it algemien yn trije groepen ferdield: de Frânsktaligen of Kebekanen (78%); de Ingelsktaligen of Angelsaksyske Kebekanen (7,7%); en de oarstaligen (14,3%). Fan alle ynwenners fan Kebek joech yn 2011 80,0% oan dat se yn it deistich bestean meast Frânsk sprieken, wylst 94,4% sei dat se it Frânsk machtich wiene. Lykwols rapportearre minder as de helte fan 'e ynwenners fan Kebek, 47,3%, dat se Ingelsk sprekke koene.
De grutste groepen fan 'e oarstaligen binne Arabysksprekkers (2%), Spaansktaligen (1,8%) en Italjaansktaligen (1,6%). Dêrnei folgje de sprekkers fan it Haïtiaansk-Kreoalsk, Sineesk, Gryksk, Portegeesk, Roemeensk, Fjetnameesk en Russysk. Sprekkers fan lânseigen talen foarmje mei-inoar 2% fan 'e befolking. De taalstriid yn Kebek hat ek foar in djippe kleau soarge tusken de lânseigen folken ûnderling. De measte Métis en Yndiaanske folken as de Abenaky, Huroanen, Montanjezen en Naskapy sprekke Frânsk as har earste of twadde taal, wylst de Inûyt, Kry, Mikmak en Mohauk krekt Ingelsk as earste of twadde taal hawwe.
Klimaat
Kebek hat fjouwer ûnderskate klimaatsônes. Yn it suden en westen fan 'e provinsje, dêr't de wichtichste befolkingssintra lizze, hearsket in fochtich lânklimaat mei fjouwer dúdlik faninoar te ûnderskieden jiertiden, waarme en soms hjitte, neare simmers en faak tige kâlde, snieïge winters. Op it Gaspé-skiereilân en oan 'e mûning fan 'e rivier de Saint Lawrence soarget de bedimjende ynfloed fan 'e Atlantyske Oseaan foar in seeklimaat, wêrby't de simmers minder waarm en de winters minder kâld binne. It grutste part fan sintraal Kebek hat in toendraklimaat, mei lange, tige kâlde en snieïge winters, wylst de simmers der waarm mar koart binne. De noardpunt fan Kebek, ta einsluten, hat in poalklimaat mei tige lange, tige kâlde winters en hiel koarte, frij koele simmers.
Earmsholte
Yn de puberteit begjint der hier yn de earmholtes te groeien. In de hierpûdsjes sitte ek de switklieren, dy't benammen warber wurde yn de puberteit. It swit hat net safolle rook. Oksellucht wurdt makke troch hûdbaktearjen, dy't harren yn de earmholtes nei wenjen set hawwe. Faak wurdt in deodorant brûkt om earmholterook tsjin te gean.
Yn it Westen wurdt it moai fûn dat froulju harren earmholtes skeare. Dit skientme-ideaal is earst oan de ein fan de 19e iuw ûntstien. Ein 20e iuw skeare manlju ek wol harren earmholtehier ôf.
Botany
Yn de botany of plantkunde is de earmholte de hoeke dy't troch 2 ferskillende dielen fan in plant foarme wurdt.
Cyrestinae
De Cyrestinae is in ûnderfamylje yn de famylje fan de Aureliaflinters (Nymphalidae).
Koepeltsjerke (Wytmarsum)
thumb|300px|Koepeltsjerke 2009 De Koepeltsjerke is in tsjerkegebou yn Wytmarsum.
Earste Brief oan de Korintiërs
It Earste Brief oan de Korintiërs, yn it oarspronklike Gryksk: Α' Επιστολή προς Κορινθιους, Alfa Epistoli pros Korinthious, ek wol koartwei 1 Korintiërs neamd, is it sânde boek fan it Nije Testamint fan 'e kristlike Bibel. It is de twadde fan 'e brieven, en heart ta de Brieven fan Paulus. Dat de apostel Paulus dit brief skreaun hat, is frijwol ûnbekreaud, al neamt er sels yn 'e ynlieding "ús broer Sostenes" as mei-skriuwer. 1 Korintiërs waard skreaun yn 'e stêd Efeze, oan 'e westkust fan Lyts-Aazje, dêr't Paulus likernôch trije jier tahold nei't er yn it Grykske Korinte in kristlike gemeente stifte hie (sjoch: Hannelingen 18:1-17). De bedoeling dy't er dermei hie, wie om 'e Korintyske kristenen op it rjochte paad te hâlden. De measte bibelwittenskippers en teologen datearje it brief yn 'e jierren 53-57. 1 Korintiërs is mei it Brief oan de Romeinen ien fan 'e Brieven fan Paulus dy't de grutste ynfloed útoefene hat op 'e kristlike teology, mei útspraken as: "as ik de leafde net hie, wie ik neat" (1 Kor. 13:2) en "doe't ik in lyts bern wie, prate ik as in bern, tocht ik as in bern, riddenearre ik as in bern. No't ik in man wurden bin, haw ik it bernlike oan 'e kant dien" (1 Kor. 13:11). De earste folsleine Fryske oersetting fan 1 Korintiërs stie yn 'e fertaling fan it Nije Testamint fan dû. Geart Aeilco Wumkes en Eeltsje Boates Folkertsma, dy't yn 1933 útkaam.
Ynhâld
Yn 'e tiid dat Paulus 1 Korintiërs skreau, stie it der mei de gemeente yn Korinte net sa fleurich foar. Behalven dat der ynterne rebûlje wie, hie ien fan 'e gemeenteleden gedoente mei syn eigen pleechmem en de oare kristenen lieten dat gewurde. Mannichien fûn huorkerij gjin slim fergryp en der wiene sels bruorren dy't leaver nei heidenske rjochters tastapten om oare kristenen oan te kleien, as dat se fan eigen folk wat ûnrjocht ferneare woene. It wie dúdlik dat der immen regaad meitsje moast, en om't Paulus de Korintyske gemeente stifte hie, foel him dy taak ta.
Paulus begjint syn brief mei in ynlieding en groetnis (1 Kor. 1:1-9). Dêrnei falt er daliks mei de doar yn 'e hûs troch alle misstannen yn 'e Korintyske gemeente oan 'e kaak te stellen: de partijskippen ûnder de kristenen (1 Kor. 1:1-10-4:21); de skandlike sûnde fan fleislike omgong mei de eigen pleechmem (1 Kor. 5); rjocht sykjen by heidenske rjochters (1 Kor. 6:1-11); en moreel ferfal en huorkerij (1 Kor. 6:12-20). As er dy saken ienris út 'e wei romme hat, giet er fierder mei antwurd te jaan op fragen dy't er út Korinte krigen hat: oangeande trouwen, wat er in needsaaklik kwea achtet (1 Kor. 7); oangeande it al of net iten fan offerfleis, dat men better litte kin (1 Kor. 8-9); oangeande de earetsjinst, wêrby't er de gemeenteleden opleit om by heidenske feesten wei te bliuwen, leafde foar de swakken te hawwen, froulju net mei de bleate plasse profetearje te litten en it nachtmiel fan 'e Heare mei-inoar te dielen (1 Kor. 10-11); oangeande de jeften fan 'e Hillige Geast (1 Kor. 12-14); oangeande de opstanning fan 'e deaden (1 Kor. 15); en oangeande it hâlden fan kollekten (1 Kor. 16:1-4).
As er op 'e tekst is oer de jeften fan 'e Hillige Geast, foeget Paulus ek it saneamde Liet fan de Leafde (1 Kor. 13) ta, dat sûnder mis de bekendste passaazje fan 1 Korintiërs en miskien wol fan it hiele Nije Testamint is. It is in lofsang op 'e leafde, mar dêrmei bedoelde Paulus: de leafde foar God. Op 'e leafde tusken man en frou hied er altiten wat in skalk each. Op froulju hied er it trouwens dochs al net stean. Sa hâldt er yn 1 Kor. 14:34-35 út dat froulju har yn gearkomsten stilhâlde moatte. Paulus beslút it brief mei meidielings oer syn reisplannen, oanbefellings en in groetnis (1 Kor. 16:5-24).
Fryske oersetting
Gerben Colmjon sette yn 1863 it hiele haadstik 1 Korintiërs 13, it Liet fan de Leafde, oer yn it Frysk en joech it út as taheakke by syn Beknopte Friesche Spraakkunst. Yn 1919 joech dû. Geart Aeilco Wumkes yn syn Ut 'e Heilige Dobbe krektlyk in oersetting (fan eigen hân) fan 1 Kor. 13 út. De earste folsleine Fryske oersetting fan 1 Korintiërs stie yn it Nije Testamint fan Wumkes en Eeltsje Boates Folkertsma, dat yn 1933 útkaam en dat fan 1943 ôf ûnderdiel útmakke fan 'e earste Fryske bibeloersetting. Om't sawol teologen as taalkundigen beswieren tsjin 'e fertaling Wumkes-Folkertsma hiene, waard fan 1966 ôf wurke oan in nije bibeloersetting, dy't yn 1978 útkaam as de Nije Fryske Bibeloersetting (mei stipe fan 'e provinsje Fryslân, it Nederlands Bijbelgenootschap te Haarlim en de Katholieke Bijbelstichting te Bokstel). Dat is de fertaling dy't noch altiten yn gebrûk is, yn 'e foarm fan 'e trêde, ferbettere druk fan 1995. De oersetting fan 1 Korintiërs waard dêrby dien troch drs. H. Dijkstra, dy't op taalkundich mêd ûnderstipe waard troch perfester dr. J.H. Brouwer.
Fuotbal op de Olympyske Simmerspullen 2020
De Olympyske Simmerspullen 2020 fan de XXXIIe Olympiade waarden fan 21 july oant en mei 7 augustus 2021 hâlden yn Tokio, de haadstêd fan Japan. De finale fan it fuotbal waardt hâlden yn it International Stadium Yokohama yn Yokohama.
Knock-outfase
* tusken heakjes de útslach nei strafskoppen
Elts Syn Rol
Elts Syn Rol is de toanielferiening fan Berltsum. De feriening is oprjochte yn 1971.
Boek fan Mormon
It Boek fan Mormon is foar de leden fan de Tsjerke fan Jezus Kristus fan de Hilligen fan de Lêste Dagen in hillich boek. De Mormoanske profeet Joseph Smith publisearre it boek yn 1830 foar it earst ûnder de titel The Book of Mormon: An Account Written by the Hand of Mormon upon Plates Taken from the Plates of Nephi. De ynhâld fan it boek is neffens de Mormoanen ôfkomstich fan in saneamd herfoarme Egyptyske tekst op gouden platen, skreaun troch in rige profeten dy't tusken likernôch 2200 foar Kristus oant ± 400 nei Kristus op it Amerikaanske kontinint libbe hawwe soene. Joseph Smith sei dat er de platen op oanwizing fan de ingel Moroni yn 1827 fûn hie op in heuvel tichteby syn âldershûs yn Manchester yn de steat New York. Tagelyk mei de gouden platen fûn Smith ek oare saken lykas de Oerim en Tûmmim, wêrmei't er de tekst lêze koe sûnder op de platen te sjen.
Foar Mormoanen is it Boek fan Mormon njonken de Bibel in hillige skrift, mar op it twadde plak ek in histoarysk ferslach fan God's hanneljen mei de oarspronklike bewenners fan it Amerikaanske kontinint. Yn it boek wurdt de skiednis beskreaun fan twa grutte kultueren dy't eartiids yn Amearika bewennen. De iene beskaving kaam yn 6000 foar Kristus út Jeruzalim nei Amearika en de oare kaam folle earder út it dy omkriten nei Amearika. Neffens Smith begroef de lêste profeet fan it folk dat ôfkomstich wie út Israel, in man mei de namme Moroni, foar syn dea de gouden platen yn de heuvel Cumorah dêr't hjoed-de-dei Manchester leit. Moroni kaam yn 1827 werom as ingel en iepenbiere Joseph Smith de lokaasje fan de platen. Moroni joech him opdracht om de platen yn it Ingelsk oer te setten om dêrmei de wiere tsjerke fan Kristus te restaurearjen. It boek wurdt ferdield yn lytsere boeken mei titels dy't ferwize nei de oarspronklike skriuwers. De tekst wurdt yn haadstikken en ferzen ferdield. Nei de Ingelske oersetting is it boek yn in grut tal oare talen oerset.
Oarsprong
Neffens Joseph Smith wied er 17 doe't de ingel Moroni oan him ferskynde en him ynformearre dat der in kolleksje dokuminten yn de foarm fan gravearre gouden platen begroeven lei yn in heuvel tichteby syn âldershûs yn Wayne County yn de steat New York. De fan âlde profeten ôfkomstige tekst op de platen beskreaune in folk dat God yn 600 foar Kristus út Jeruzalim laat hie nei it westlik healrûn. De lêste profeet fan dat folk wie Moroni, dy't de platen begroeven hie mei it ûnthjit fan God dat se letter wer iepenbierre wurde soene. Op 21 septimber 1823 krige Smith in fizioen en de oare deis wiisde deselde Moroni, dy't no as ingel werom kaam wie, him it plak oan dêr't de platen begroeven leine. Moroni droech Smith op om foar fierdere oanwizings it oare jier op deselde datum en op itselde plak werom te kommen. Nei fjouwer jier, op 22 septimber 1827, krige Smith tastimming fan Moroni om de platen mei te nimmen en yn it Ingelsk oer te setten.
Der binne ferskillende ferslaggen op hokker wize Smith it Boek fan Mormon oersette. Smith sels sei dat er de platen mei in spesjale foar dat doel makke bril oersette. Yn oare ferslaggen wurdt op ferskillende wizen útlein dat hy ien of mear sjennerstiennen brûkte, dy't er yn syn hoed bewarre. Sawol de bril as de stiennen waarden wol as de "Oerim en Tûmmim" omskreaun. As Smith oan it oersetten wie sûndere er him somtiden fan de skriuwer ôf troch in wite tekken tusken harren te hingjen. De platen wiene ek net altiten oanwêzich as er oan it oersetten wie en at se der al wiene, dan wiene se altiten bedutsen. De earste troch Smith publisearre beskriuwing fan de platen hie it oer platen fan goud. Ien fan Smith's earste skriuwers, Martin Harris, skreau dat de platen troch triedden oan inoar befêstige wiene yn de foarm fan in boek. It skrift op de gravearre platen neamde Smith "herfoarme Egyptysk". In diel fan de tekst op de platen wie neffens Smith fersegele, dat diel soe net yn it Boek fan Mormon opnommen wurde. Njonken it ferslach fan Smith tsjûgen noch alve oare manlju dat hja de gouden platen sjoen hiene en yn guon gefallen sels yn de hân holden hiene. Harren skreaune tsjûgenissen steane bekend as it "Tsjûgenis fan de trije Tsjûgen" en it "Tsjûgenis fan de acht Tsjûgen". Dy tsjûgenissen wurde yn de measte útjeften fan it Boek fan Mormon ek publisearre.
It spiet Smith bot dat er de oersetting útliend hie en skreau letter dat er it fermogen om oer te setten ferlern hie en dat Moroni de platen werom nommen hie. Pas nei't Smith berou sjen liet soene de platen werom jûn wurde. Letter ferklearre Smith dat God him tastie it oersettingswurk wer op te pakken, mar opdracht joech om te begjinnen mei in oar diel fan de platen (wat no it Boek fan Mosiah neamd wurdt). Yn 1829 sette Smith wer útein mei syn oersetwurk fan de gouden platen en mei help fan Oliver Cowdery foltôge er dat wurk yn in koart tiidsrek fan april oant juny. Mei de publikaasje fan it boek joech er de platen neffens syn sizzen werom oan de ingel Moroni. Syn eardere help Harris naam in hypteek op syn pleats om de printing fan it Boek fan Mormon mooglik te meitsjen. It Boek fan Mormon waard fanôf 26 maart 1830 yn de boekewinkel E. B. Grandin in Palmyra, New York te keap oanbean en tsjintwurdich stiet dat gebou bekend as Book of Mormon Historic Publication Site.
Sûnt de earste útjefte fan it boek beskuldigje tsjinstanners Smith der fan der op los te fantasearjen. Ynstee fan in âlde tekst oer te setten soed er gebrûk makke ha fan oare ideeën en ferskate boarnen. Under de boarnen dy't er yn syn boek ferwurke hie, wiene neffens kritisy û.o. de King James-bibel, The Wonders of Nature fan Josiah Priest (1826), View of the Hebrews fan Ethan Smithen (1823) en in net publisearre manuskript fan de skriuwer Solomon Spalding (1761–1816). FairMormon, in organisaasje dy't him dwaande hâldt mei stúdzjes oer it Mormonisme, wiist dy krityk ôf mei it argumint dat sawol Mormoanske as net-Mormoanske skiedkundigen earnstige tekoartkommings yn harren ûndersyk ûntdieken. De measte oanhingers fan it Mormonisme en ek de Tsjerke fan Jezus Kristus fan de Hilligen fan de Lêste Dagen bliuwe fan betinken dat it Boek fan Mormon in akkuraat, histoarysk ferslach is.
Ynhâld
Neffens it Boek fan Mormon soe de profeet Lehi om likernôch 600 foar Kristus yn Jeruzalim de opdracht krige ha fan God om mei de famylje de stêd te ferlitten om de wyldernis yn te tsjen. Sa wisten se oan Nebûkadnêzer's ferneatiging fan de stêd in pear jier letter te ûntkommen. Lehi's soan Nefi krige fan God de opdracht om in skip te bouwen, dêr't de groep mei nei in ûnthjitten lân seile koe. Net lang nei't de groep joaden yn Amearika oankaam ferstoar Lehi. Hy droech it liederskip oer oan Nefi, mar syn bruorren Laman en Lemuel kamen rillegau dêrnei yn opstân. It rûn hielendal út de klauwen en út de besibbe bruorren ûnstiene twa aparte folken, dy't fijannich foar inoar oer steane. De folgelingen fan Nefi waarden de Nefiten neamd en dy fan Laman en Lemuel de Lamaniten. De Nefiten bouwe in eigen beskaving op en it giet harren nettsjinsteande oarloch mei harren bruorrenfolk fierder goed. In goede twintich jier nei oankomst bouwe de Nefiten in timpel.
Yn it ferrin fan de tiid wurde de wikseljende ferhâldings fan de twa folken, harren gean en stean en harren oarloggen en strideraasjes wiidweidich beskreaun, benammen yn de tiid fan ± 600 oant ± 550 f. Kr.; fan ± 130 f. Kr. oant ± 40 n. Kr. en fan ± 320 oant ± 420 n. Kristus. Oer de tiidrekken dêrtusken ynformearret it boek wat koarter om 'e hoeke.
Letter moetsje de Nefiten de Mûlekiten, ôfstammelings fan Mûlek, in soan fan kening Sedekía. Dy twa folken geane yn in oar op.
Hichtepunt is de besite fan de opsteane Jezus oan de Nefiten. Jezus werhelle de Berchrede, stelde foar de twadde kear it Nachtmiel yn en reorganisearre Syn tsjerke. De Nefiten en Lamaniten libben twa iuwen neffens de prinsipes fan de Berchrede yn fosleine frede. Mar it losser tapassen fan dy prinsipes liede ta in nije skieding en in bluordige oarloch, dy't lang om let de folsleine ferneatiging fan de Nefiten ynlate. Yn de lêste jierren fan de kriich spilen Mormon en syn soan Moroni in rol as militêre lieders en kronykskriuwers.
In oar folk dat God nei it westlik healrûn liede wiene neffens it Boek fan Mormon de Jarediten. Hja kamen fuort nei de bou fan de toer fan Babel oan yn it ûnthjitten lân. Ek by harren liede it loslitten fan de godlike wetten ta spjaltings, kriich en koart foar de oankomst fan Lehi en syn folk ta de folsleine ferneatiging fan it folk. De kroniken fan harren lêste profeet, Ether, binne letter troch de Nefiten fûn en mei help fan de Oerim en Tûmmim oerset.
Keppeling om utens
Nederlânsktalige oersetting fan it Book of Mormon op de side fan de Tsjerke fan Jezus Kristus fan de Hilligen fan de Lêste Dagen
Elias Wigeri
thumb|Elias Wigeri (Koll.: Museum Martena) Elias Wigeri (Wolvegea, 2 febrewaris 1730 - Ljouwert, 15 april 1791) wie in jurist.
Hy wie heechlearaar yn Frjentsjer (1755) en prokureur-generaal by it Hof fan Fryslân (1780).
Wim Knuttel
thumb|W.P.C. Knuttel Willem Pieter Cornelis (Wim) Knuttel (Leien, 10 juny 1886 – Felp, 15 novimber 1974 ) wie in Nederlânsk arsjitekt mei in grutte mjitte fan sosjale belutsenheid, sa't yn syn wurk nei foaren komt.
Hy is de soan fan arsjitekt Daniël Eduard Cornelis Knuttel en Anna Elisabeth Roosenburg. Knuttel wie troud mei Margaretha Hemmes (1890-1974) en krige trije bern mei har.
Nei't er yn 1905 it diploma HBS-A helle hie, studearre er boukunde oan de TH Delft. Yn 1910 studearre er ôf as yngenieur. Yn 1911 fêstige Knuttel him as arsjitekt yn Deventer. Earst tegearre mei J.D. Gantvoort, mar fan 1916 ôf selsstannich. Hy wie ek aktyf as bestjoerslid fan ferskate organisaasjes. Yn 1960 waard er beneamd ta Offisier yn de Oarder fan Oranje-Nassau. Yn 1966 ûntfong er fan de provinsje Oerisel de Geert Groote Priis út hannen fan de kommissaris fan de Keninginne.