cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ernest Renan
Bibelwittenskip
Frjemd genôch sprekt út it wurk La Réforme Intellectuelle et Morale (1871), dêr't Renan it fersleine Frankryk wer in nije takomst mei jaan woe, in sterke Dútske ynfloed. It nije steatsbestel dat er foarstelde, wie nammentlik yn grutte halen dat fan Dútslân: in feodale maatskippij mei in monargaal regear, in hegerein dy't troch de rest fan 'e befolking ûnderstipe wurde moast, in ideaal fan ear en plicht dat troch de útkarden oplein waard oan 'e mannichten. Dêrút blykt ek hoe't Renan skrokken wie fan 'e ideeën fan 'e Paryske Kommune, dy't soarte fan kommunisme foarstie. Tagelyk waard er almar bitterder, sa't nei bûten komt út syn fierders as geniaal beskôge wurken Dialogues Philosophiques (1871), Ecclésiaste (1881) en L'Antéchrist (1876, oer de Romeinske keizer Nearo). Yn syn boeken L'Église Chrétienne (1879) en Marc-Aurèle et la Fin du Monde Antique (1882) lit er lykwols sjen dat er frede fûn hie yn it behâld fan 'e Frânske demokrasy.
Nasjonalisme en nasjonale identiteit
Renan wie tige ynfloedryk op it mêd fan nasjonalisme en nasjonale identiteit. Yn syn essay Qu'est-ce qu'une Nation? ("Wat is in Naasje?"), út 1882, definiëarre er in naasje op basis fan 'e subjektive wil fan in groep minsken om byinoar te hearren, wylst Dútske filosofen, lykas Johann Gottlieb Fichte, dat begryp definiëarre hiene op basis fan objektive kritearia, lykas in dielde etnisiteit of taal. Middenmank de oanhâldende kontroverse oer de Dútske anneksaasje fan Elzas-Loataringen skreau Renan dat it bestean fan in naasje basearre wie op in "deistige folksriedplachting" ûnder de ynwenners. Oare tinkers hiene dêr in protte krityk op omreden fan 'e dizenigens fan dat konsept. Renan skreau ek dat it "essisjele elemint fan in naasje" wie dat "alle yndividuën dêrfan in soad gemien hawwe moatte". Dêr foege er lykwols oan ta dat se "ek in soad fergetten hawwe moatte. Eltse Frânske boarger moat it Bartolomeúsdeibloedbad en de slachtings út 'e 13e iuw yn it suden fergetten hawwe."
De tinkbylden dy't Renan der oer rassen op neihold, wiene yn syn tiid folslein akseptabel, mar soene tsjintwurdich beslist net mear kinne. Hoewol't er fierders oer it algemien progressyf wie, bestie der neffens him ûnder minsken in rasiale hierargy, dy't neffens him "algemien akseptearre" wie. Blanken stiene yn dat tinken as hearskers en krigers oan 'e top fan in úttynjende piramide fan mindere etnisiteiten. Sa wiene se superieur oan Semiten (Joaden, Arabieren en sibben), dy't Renan omskreau as "in ynkompleet ras". De mongoloïde folken fan East-Aazje, lykas de Sinezen, wiene it meast geskikt as hantwurkslju. Hielendal ûnderoan de rangoarder stiene de swarten fan Afrika, dy't inkeld lânbou bedriuwe koene. Dêrom wie Renan ek in foarstanner fan it kolonialisme, wêrby't Frankryk en oare Jeropeeske lannen yn syn tiid hiel Afrika ûnderinoar ferparten. Dat wie net om 'e swarte befolking dêre te straffen, mar krekt om dy te helpen, wat in plicht fan 'e blanke wie. Dy opfetting fan wat wol "subtyl rasisme" neamd is, wie yn syn tiid wiidferspraat, net inkeld yn Frankryk mar ek yn it Feriene Keninkryk en oare Westjeropeeske lannen.
Renan stiet ek bekend as ien fan 'e earsten dy't de saneamde Kazaarske teory op 't aljemint brochten. Oars as de Sefardyske Joaden fan súdlik Jeropa wiene de Asjkenazyske Joaden fan noardlik en eastlik Jeropa neffens him nammentlik hielendal gjin Semiten. Ynstee woed er hawwe, se stammen ôf fan 'e Kazaren, in Turksk folk, dat yn 'e Midsiuwen in khanaat yn 'e Koeban hie, it gebiet benoarden de Kaukasus. It is bekend dat de Kazaren har op in stuit massaal ta it joadendom bekearden. Neffens Renan en syn meistanners soene se har nei de ynstoarting fan harren ryk nei it westen ferspraat hawwe, dêr't se harren Kazaarske taal ferlern hiene om ynstee dêrfan it Jiddysk oan te nimmen. (Tsjintwurdich is dúdlik dat dizze teory nearne op basearre is.) Omreden fan 'e Kazaarske teory, dy't er oanhong, beskôge Renan de Joaden net as in feriene rasiale etnisiteit, sa't er yn 1883 yn syn lêzing Le Judaïsme comme Race et comme Réligion wiidweidich út 'e doeken die. Dat wie tsjin 'e seare skonk fan 'e 'echte' antysemiten, foar wa't Renan syn ideeën ûnakseptabel wiene.
Lettere jierren
Behalven oan taalkunde, skiednis en filosofy bestege Renan ek oandacht oan letterkunde. Sa publisearre er yn 1865 mei Victor Le Clerc in literatuerskiednis fan it Frânsk yn 'e fjirtjinde iuw. Njonken syn wittenskiplik wurk skreau Renan ek ferslaggen fan syn reizen. En neigeraden dat er âlder waard, giene de tinzen fan Renan wat langer wat mear werom nei syn jonkheid. Yn 1883, doe't er krapoan sechstich jier wie, publisearre er it autobiografyske Souvenirs d'Enfance et de Jeunesse ("Oantinkend fan [myn] Bernetiid en Jonkheid"), in wurk dêr't er tsjintwurdich yn Frankryk it bekendst fan is. Dêryn beskreau er net inkeld persoanlike dingen, mar ek, op romantyske wize, it Bretanje fan syn jeugd. Syn eigen opromme, krityske, skeptyske en dochs optimistyske geast komt better nei foarren út syn L'Ecclésiaste (1881) en syn Drames Philosophiques (1888). Yn dat lêste wurk beskreau wer hoe't Prospero, it aristokratysk prinsipe, bûge moat foar Caliban, it demokratysk prinsipe, en hoe't Ariel, it religieus prinsipe, lykwols troch dy machtswiksel oan ynfloed wint.
Iver kin net ien Renan ûntstride. Mei sechstich jier, doe't er nei tweintich jier wurk einlings en te'n lêsten syn achtdielige Histoire des Origines du Christianisme ("Skiednis fan 'e Oarsprong fan it Kristendom") ôf hie, sette er daliks útein mei in like grut wurk, syn fiifdielige Histoire du Peuple d'Israël ("Skiednis fan it Israelityske Folk"). Dat basearre er op syn libbenslange stúdzje fan it Alde Testamint fan 'e Bibel en op it Corpus Inscriptionum Semiticarum, dat ûnder syn redaksje fan 1881 ôf ferskynde by de Académie des Inscriptions. As in historiografy besteande út feiten en teoryen slacht de Histoire du Peuple d'Israël op in protte plakken de planke mis, mar as in tiidsbyld oer hoe't religieuze ideeën yn 'e njoggentjinde iuw oan it ferskowen wiene, wurdt it noch altyd as fan grut belang beskôge. As wjerbyld fan 'e geast fan Renan sels is it ûnmisber foar syn biografen, en itselde jildt foar syn bondel essays Feuilles Détachées, dy't yn 1891 ferskynde.
Priveelibben
Yn 1856 troude Renan yn Parys mei Cornélie Scheffer, de dochter fan Hendrik Scheffer en in omkesizzer fan Ary Scheffer, twa Frânske keunstskilders fan Nederlânsk komôf. Mei har krige er twa bern: Ary Renan (1858), dy't ek skilder waard, en Noémie (1862), dy't letter mei de etnysk Grykske taalkundige Ioannis Psycharis trouwe soe.
Ferstjerren
Yn syn lêste jierren ûntfong Renan in protte earbewizen. Sa waard er bestjoerder fan it Collège de France makke en grutofsier yn it Légion d'Honneur. Ernest Renan ferstoar nei in koart siikbêd op 2 oktober 1892 yn Parys, yn 'e âlderdom fan 69 jier. Hy waard begroeven op it Cimetière de Montmartre yn 'e Paryske wyk Montmartre.
Ald jild, âlde mjitten en âlde wichten
Om prizen fan guod oan te jaan waarden, foaral foar de oarloch ek noch oare muntwearden, mjitten en wichten brûkt. Der waard net sein: twa kwartsjes en alhiel net fyftich sinten, mar tsien stuorren. Dat kaam sa om't eartiids net de gûne of de sint, mar de stoer brûkt waard as ienheid fan jild en beteljen.
skelling-   30  sinten
jellen	-   68,8 cm
roede(1)-    4   meter
roede(2)-   16   m²
Völsunga saga
Haadfigueren yn de Völsunga saga binne ûnder oare Sigurd en Brynhild, Gunnarr, Gudrun en Atli.
De Völsunga saga hat ien fan de wichtichste ynspiraasjeboarnen west foar Richard Wagners Operasyklus Ring des Nibelungen.
Ald jild, âlde mjitten en âlde wichten
poun	-      ½ kilo
ouns	-  100   gram
Ierappels, bygelyks, waarden net by it gewicht (de kilo of it poun) ferkoft mar by in ynhâldsmjitte, sa as by de mudde (100 liter=±70 kg), de koer (50 liter) of de fiifkop (5 liter).
Foarbyld fan in petear by de grienteman
‘Wat dogge de noardelingen op dit stuit, Hylkema?’ ‘Trije stuorren de fiifkop, frou. En in ryksdaalder de mudde.’ ‘Dat is slim oan ‘e priis. Ferline jier koe ik de fiifkop noch mei in stoater ta’ ‘Wy hawwe in strieminne simmer hân. Dan krije jo dat’
Podgorica
thumb|right|Lokaasje Podgorica yn Montenegro. Podgorica (útspr.: "Pot-go-ryt-sa"; Syrillysk: Подгорица), tusken 1946 en 1992 Titograd neamd, is de haadstêd en in gemeente fan Montenegro. De ynwennertelling yn 2003 kaam op 136.473 ynwenners, dat is 22% fan de totale Montenegrynske befolking.
Yn de stêd steane teaters, bibleteken en de Universiteit fan Montenegro. Sûnt 2005 stiet yn de stêd de Milenniumbrêge, boud oer de rivier de Morača.
Etnyske groepen
Neffens de folkstelling fan 2003 libje yn Podgorica de neikommende etnyske groepen:
Georg Friedrich Händel
thumb|right|250px|Hantekening Georg Friedrich Händel (Halle an der Saale, 23 febrewaris 1685 – Londen, 14 april 1759) wie in Ingelske barokkomponist fan Dútske komôf. Händel hat in protte dramatyske muzyk wurken skreaun: 42 opera's, 29 oratoria, mear as 120 kantates, trio's en duetten. Dat komt oerien mei goed 2.000 aria's. Fierder Ingelske, Dútske, Italjaanske en Latynske tsjerkemuzyk, serenades en odes. Under syn ynstrumintale wurken falle de oargelkonserten, "concerti grossi", ouvertures en keamermuzyk lykas hobo- en fioelesonates en wurken foar klavesimbel en oargel.
Tegearre mei Johann Sebastian Bach, dy't yn itselde jier (1685) berne waard, wurdt Händel sjoen as ien fan de grutste komponisten fan syn tiid. Yn totaal komponearre Händel mear as 610 wurken, dêr't in protte noch hieltyd fan útfierd wurde.
I Can't Sleep Without You
I Can't Sleep Without You is in nûmer dat oarspronklik opnaam is troch Golden Earring en útbrocht op The Naked Truth. Hold Me Now wie it sechsde nûmer op it album en waard yn 1992 útbrocht as earste single fan it album. I Can't Sleep Without You is ien fan de twa nûmers dat spesjaal skreaun is foar it akkoestyske live album 'The Naked Truth''.
Marianne Vaatstra
Marianne Vaatstra (De Westerein, 10 augustus 1982 - Feankleaster, 1 maaie 1999) wie in famke út De Westereen dy't doe't se 16 jier âld wie, ferkrêfte en fermoarde waard, yn in greide by Feankleaster, yn de nacht nei Keninginnedei.
Undersiik
It Iepenbier Ministearje hat op 1 july 2003 it ûndersiik ôfsletten sûnder dat de saak oplost wie. Op 18 novimber 2012 waard lykwols boer Jasper S. fan Aldwâld arrestearre nei in DNA-besibbenensûnsersyk en op 6 desimber 2012 hat er de moard tajûn. It IM easke 20 jier finzenis. Op 19 april 2013 feroardielde de rjochtbank yn Ljouwert Jasper S. ta in finzenisstraf fan 18 jier foar ferkrêfting en moard.
Wim Quist
Wim Gerhard Quist (Amsterdam, 27 oktober 1930 – Amsterdam, 6 july 2022) wie in Nederlânsk arsjitekt. Rjochthoeken, trijehoeken en sirkelfoarmen beynfloedzje syn ûntwerpen. Hy hie omtinken foar de relaasje tusken gebou en omjouwing, stelde de funksje fan it gebou sintraal, en sette him ôf tsjin ûnnedige fersieringen.
Marianne Vaatstra
Monumint
Yn de Westereen stiet in monumint ta de neitins fan Marianne Vaatstra, ûntwurpen troch Hans Jouta yn oerlis mei de famylje Vaatstra. It waard 25 septimber 2004 ûntbleate as part fan de Lanlike dei tsjin geweld, dy't alle jierren troch de Feriening foar Respekt en Solidêrens organisearre wurdt.
Wim Quist
Karriêre
Quist makke yn 1960 syn stúdzje oan de Academie van Bouwkunst yn Amsterdam ôf. Al yn 1959 waard him de Prix de Rome takend en ûntwurp er foar de Gemeentewurken Rotterdam it Drinkwetterproduksjebedriuw Berenplaat. Yn 1960 sette er mei syn eigen arsjitekteburo yn Rotterdam útein. Hy ûntwurp ûnder oare de wite wetterbollen oan de Anton Coolenlaan yn Eindhoven, boud yn 1970, in nije fleugel foar it Kröller-Müller Museum yn Otterlo yn 1977, it Museon yn De Haach yn 1985, de nije Rotterdamske Skouboarch (bynamme De kiste fan Quist) yn 1988 en it Museum Beelden aan Zee yn Skeveningen, dat yn 1994 iepene waard. In byldbepalend wurk is it kantoargebou Willemswerf, in rjochthoekich gebou dat trochsnien wurdt troch in lange diagonaal. Ek it drinkwetteropslachplak by de Brienenoordbrêge yn de foarm fan wetterdrippen wie fan syn hân. Ek ûntwurp er de Benno Premselabrêge yn 2004 en de Uyllanderbrêge yn 2012 yn Amsterdam.
Hy wie heechlearaar oan de Technyske Universiteit Eindhoven fan 1968 oant 1975. Dêrnei wie er ryksboumaster yn de perioade 1971 - 1979. Fan 1988 oant 1994 wie er bysûnder heechlearaar yn it bysûnder arsjitektoanysk ûntwerpen oan de Universiteit fan Amsterdam. Yn 1995 waard it buro fan Quist gearfoege mei Arsjitekteburo Wintermans oant Quist Wintermans Architekten.
Yn 2021 spande er in rjochtsaak oan tsjin drinkwetterbedriuw Evides dat in kantoar ûntwerpe liet tsjin it tsjinstgebou op it kompleks fan Kralingen, in oarspronklik ûntwerp fan Wim Quist. De rjochter stelde in ynbrek op syn auteursrjocht fêst en hjitte Evides mei him te oerlizzen.
Quist ferstoar yn 2022 yn de âldens fan 91 jier.
Polyteïsme
thumb|right|300px|Ofbylden fan [[Egyptyske mytology|Egyptyske goaden yn it Carnegie Museum of Natural History.]] It polyteïsme, ek wol meargoaderij neamd, is in foarm fan godstsjinst dy't yn it ferline in tige grutte fersprieding kennen hat en dy't ek hjoed de dei noch in protte foarkomt, bygelyks yn in grut part fan it hindoeïsme, en fierders yn it sjintoïsme en yn in protte natoerreligyen. Yn 'e Westerske wrâld, dêr't it troch de dominante posysje fan it deroan tsjinstelde monoteïsme suver útband wie, komt it de lêste iuw wer werom fia it moderne heidendom.
Oarsprong fan it polyteïsme
Polyteïsme komt nei alle gedachten fuort út in gefoel dat de measte saneamd "primitive" folken gemien hawwe, dat se omjûn wurde troch in ûnsichtbere wrâld fan boppenatoerlike krêften. By guon folken waarden en wurde dy krêften net ta ûnderskate geasten of goaden transformearre, mar earder ûnderfûn as in mysterieuze, ûnpersoanlike oanwêzichheid, ek wol beskreaun as in soarte fan elektrisiteit of radio-aktiviteit, dy't op 'e eilannen yn 'e Stille Súdsee mana en by guon Noardamerikaanske Yndianefolken manitu, orenda, oki of wakanda neamd wurdt. Men leaude - en leaut - dat dy krêft yn alles skûlet, fan minsken en bisten oant wetter en stiennen. Oare folken fielden deselde oanwêzichheid, mar dielden dy op yn in stikmannich dúdlik faninoar skate godlike machten, sadat der in primityf polyteïsme ûntstie. Sa leauden de âlde Arabieren bygelyks dat harren lân befolke waard troch ornaris ûnsichtbere, mar dochs ta ynteraksje mei minsken by steat wêzende geasten, dy't se djinn neamden.
Foarstelling fan goaden yn it polyteïsme
De ferskillende goaden dy't by in mear ûntwikkele polyteïsme fereare wurde, kinne saneamde numina (inkeltal numen) wêze, abstrakte godlike machten dy't net personifiëarre wurde. Mar folle mear komt it foar dat se foarsteld wurde mei antropomorfe, dus minskeftige, karaktereigenskippen en it stal oannimme fan in minske of in bist, of fan in kombinaasje fan dy beide – lykas de bekende en yn Yndia tige populêre hindoeïstyske god Ganesha, dy't ôfbylde wurdt as in man mei in oaljefantekop, of lykas de Egyptyske god Hoarus, dy't ôfbylde waard as in man mei in falkekop. De klassike foarm fan it polyteïsme kin fûn wurde by frijwol alle âlde beskavings:
Oardering fan 'e polyteïstyske panteons
Oarspronklik wiene de polyteïstyske leauwenssystemen sûnder oarder en wiene de goaden boppedat yn rang gelyk oaninoar. Troch de iuwen hinne, lykwols, waard dêr yn alle boppeneamde kultueren op trije ûnderskate manearen feroaring yn brocht.
Henoteïsme
Yn it foarste plak ûntjoech de godtsjinst him ta in foarm fan polyteïsme dy't henoteïsme neamd wurdt. Dêrby leaut men dat ien fan 'e goaden heger of machtiger is as de oaren en dichtet men dy dêrom de status fan oergod ta. Yn frijwol alle gefallen kaam dizze posysje ta oan in manlike of androgyne (twaslachtige) god; in oergoadinne kaam eins net foar (de útsûndering op dy regel wie de goadinne Pinnenkir, dy't iuwenlang de oergoadinne fan it Elamityske panteon wie).
By de Sûmeariërs hiet de oergod fan Enlil, by de Babyloaniër fan Mardûk, by de âlde Assyriërs fan Assûr, by de Kanaäniten fan Eel, by de âlde Egyptners fan Ra (en letter fan Osieris), by de Hettiten en de Hoerriten fan Tessûb, by de Oerarteeërs fan Haldy, by de Griken fan Seus, by de Romeinen fan Jupiter, by de Kelten Teutases, by de Germanen Odin of Weda, by de Slaven fan Perûn en by de Balten Perkūnas of Pērkons.
Dêrby moat trouwens oantekene wurde dat de oergod eins nea de earste god wie; ornaris moast er de striid oangean om ien of mear eardere generaasjes goaden te ferslaan of sels te deadzjen, ear't er syn posysje ynnimme koe. Sa moat Mardûk yn it Babyloanyske epyske gedicht Enuma Eliš ("Doe Dêrboppe") earst de oerskepsels Tiamat, Apsû en Mûmmû deadzje, en moat Seus yn 'e Grykske mytology earst de titanen, de generaasje fan syn heit Kronos, de god fan 'e tiid, ferslaan en ferbalje. Op 'en doer kamen de measte oergoaden trouwens te fier fan 'e minsken ôf te stean en namen se in selde posysje yn as de Himelgod.
Mytefoarming
Yn it twadde plak waarden der troch mytefoarming famyljebannen tusken de goaden ûnderling lein. It Grykske panteön is dêr in goed foarbyld fan. Seus, de oergod, wie troud mei syn eigen suster, de rjochtlinige, freeslik oergeunstige en ûnsympatike Heara, de goadinne fan it houlik, dy't allegeduerigen troch him bedragen waard. Poseidon, de god fan 'e see, Hades, de god fan 'e ûnderwrâld, en Aeolus, de god fan 'e winen, wiene jongere bruorren fan Seus. Hoewol't Seus in grut tal bern hie, skonk Heara him mar twa soannen, de kreupele Hefaïstos, god fan it fjoer en de metaalbewurking, en de kriichshaftige Ares, god fan 'e oarloch.
Pallas Atene, ek wol koartwei Atene neamd, dy't behalven beskermfrouwe fan 'e stêd mei deselde namme ek goadinne fan 'e wiisheid, keunst en wittenskippen wie, waard op wûnderbaarlike wize berne út 'e holle fan Seus, sûnder dat der in froulike partner oan te pas kaam. By de goadinne Leto, út it geslacht fan 'e titanen, sette Seus de twilling Artemis, de goadinne fan 'e jacht, en Apollo, de god fan 'e skiene keunsten, oan. By de nimf Maja, de dochter fan 'e titaanske reus Atlas, dy't it himelferwulft op syn rêch droech, waard Seus heit fan Hermes, de wjukfuottige boadskipper fan 'e goaden dy't teffens de god fan 'e keaplju, dieven, útfinings, wolsprekkendheid, goede manearen en slûchslim belied wie. Seus syn suster Demeter, de goadinne fan 'e lânbou en fruchtberens, skonk him Persefoné, dy't troude mei Hades en keninginne fan 'e ûnderwrâld waard. Afrodite, de goadinne fan 'e leafde, wie de dochter fan Seus en Dione (hoewol't se neffens in âldere myte by Syprus út it seeskom opriisd wie) en de mem fan 'e bekende leafdesgod Kupido.
Behalven fan goadinnen en nimfen wie Seus ek net fiis fan gewoane froulju. Sadwaande wied er net inkeld heit fan in hiele generaasje goaden, mar ek fan in grut tal healgoaden. Ien dêrfan wie de held Perseus, dy't er oansette by de hermetysk opslettene Argioatyske prinsesse Danaë, doe't er yn 'e foarm fan in stream gouden ljocht mei har de leafde bedreau. In oaren wie de noch ferneamdere held Hearakles (better bekend ûnder syn Latynske namme Herkules), dy't Seus oansette doe't er Perseus syn pakesizzer Alkmene (syn eigen oerpakesizzer dus), ferlate yn 'e foarm fan har wettige man Amfitryon.
Underferdieling yn hillige nûmerike ienheden
Yn it trêde plak, ta einbeslút, waarden goaden faak ûnderferdield yn trije-, sân- of njoggentallen, dy't fanwegen harren nûmerike hillichheid metafoaren foarmen foar it hiele panteön. Yn 'e Grykske mytology wiene der bygelyks trije wraakgoadinnen (Alekto, Magaera en Tisifoné); sân plejaden, dochters fan 'e titaan Atlas en Pleione (Alkyone, Asteropé, Elektra, Kelaino, Maja, Meropé en Taygeté); en njoggen muzen, oftewol goadinnen fan 'e skiene keunsten (Erato, Euterpé, Kaliopé, Klaeo, Melpomené, Polyhymnia, Terpsichoré, Talia en Urania).
In oar foarbyld fan dizze opdieling yn hillige nûmers foarmje de tritsen fan 'e wichtichste goaden fan it panteön, dy't by in soad polyteïstyske religyen foarkamen. Sa bestie by de Romeinen oarspronklik de trits fan Jupiter, de oergod, Mars, de god fan 'e oarloch, en Kwirinius, de god fan iten en beskerming. By de Germanen bestie de trits út Odin/Weda, de oergod, Thor/Tonger, de god fan 'e tonger, en Tyr/Tiuw, de god fan 'e oarloch. Ek de Kelten hienen in trits, dy't bestie út Teutases, de oergod, Esus, de god fan 'e oarloch, en Taranis, de god fan 'e tonger. thumb|200px|left|Ofbyld fan 'e [[Kelten|Keltyske oarlochs-god Esus op 'e Pilier des nautes, dy't oarspronklik yn in Gallo-Romeinske timpel yn Lutetia (no Parys) stie.]]
Oerienkomsten tusken de ûnderskate panteöns
Yn it sa ûntstiene, oardere, henoteïstyske panteön mei de oergod oan it haad, belichemen de oare goaden ornaris de ferskillende fasetten fan it libben, lykas emoasjes, natoerkrêften en beroppen. Benammen by de Jeropeeske foarmen fan it polyteïsme, dy't inoar oer en wer sterk beynfloeden, kinne sokke goaden mei-inoar identifisearre wurde. Sa hiet de god fan 'e see by de Griken Poseidon, by de Romeinen Neptunus en by de Germanen Ægir of Eger; de god fan 'e ûnderwrâld hiet by de Griken Hades en by de Romeinen Pluto; de god fan 'e keaplju en de dieven wie by de Griken Hermes en by de Romeinen Merkuerius; de goadinne fan 'e jacht hiet by de Griken Artemis, by de Romeinen Diana en by de Kelten Ardûinna; en de god fan 'e oarloch wie by de Griken Ares, by de Romeinen Mars, by de Germanen Tyr/Tiuw en by de Kelten Esus.
Monolatry
Troch dizze organisaasje fan 'e panteöns waard de opkomst fan in foarm fan polyteïsme yn 'e hân wurke dy't fan monolatry hjit. Monolatry is it útslutende tsjinjen fan ien beskate god as dejinge dêr't men op betrout, wylst men it bestean fan in grut tal oare goaden net ûntkent. Sa kaam it bygelyks foar dat Grykske keaplju útslutend Hermes en Grykske seelju útslutend Poseidon, harren beskermgoaden, tsjinnen, hoewol't se net ûntstrieden dat Seus, Heara, Ares, Hades, Apollo, Artemis, Afrodite en alle oare goaden fan it panteon ek bestienen. Fierders wurke ek it bestean fan pleatsbûne, lokale, mindere goaden (lykas rivier- en berchgoaden) mei oan 'e opkomst fan monolatry.
Idolatry
In oar religieus ferskynsel dat faak mei polyteïsme ferbûn wurdt, is idolatry, dat it oanbidden of ferearjen fan in byld (of tinkbyld) yn stee fan 'e goaden (of God) ynhâldt. De minne reputaasje dy't dizze foarm fan godstsjinst yn it Westen oer it algemien hat, komt fuort út 'e ûnearlike en lytsachtsjende manear dêr't de âlde Kanaänityske religy yn it Alde Testamint fan 'e Bibel op behannele wurdt. De joadske profeten hiene nammentlik in ôfgriis fan 'e Kanaänityske praktyk fan idolatry en stelden it foar as waarden de goadebylden sèls oanbean. Yn wurklikheid wiene de bylden net mear as foarstellings fan 'e goaden, dy't om dy reden grif as hillich beskôge waarden, mar dy't ek net mear wiene as dàt; it wiene helpstikken dy't troch de minsken brûkt waarden om in better besef fan 'e goadewrâld te krijen. Yn dy sin wiene de Kanaänityske goadebylden persiis itselde as de roomske en otterdokse hilligebylden, ikoanen en krusifiksen. Idolatry komt ek hjoed de dei noch in protte foar, net inkeld yn it kristendom, mar ek yn it hindoeïsme, boedisme, it sjintoïsme en de natoerreligyen.
Soölatry
In aparte foarm fan idolatry is soölatry, it oanbidden of ferearjen fan in libben bist ynstee fan of as in manifestaasje fan in god (of God). Dêrby giet it dan almeast om in útsûnderlik bist fan in spesjale kleur of mei oare spesjale lichemseigenskippen. Soölatry komt benammen foar yn it Fiere Easten, bygelyks yn Tailân, dêr't wite oaljefanten (dy't as gefolch fan in resessive erflike ôfwiking in slim pigmintbrekme hawwe) as tige hillich beskôge wurde. Ek de ferearing fan kij yn it hindoeïsme is in foarm fan soölatry.
Relaasjes tusken goaden en minsken
Polyteïsme yn al syn foarmen wurdt frijwol altyd karakterisearre troch in holistysk wrâldbyld, wat ynhâldt dat men leaut dat alle dingen, ek de goaden, fan ien en deselde matearje makke binne. Dêrút folget dat der gjin kleau gappet tusken minsken en goaden lykas yn 'e kristlike tradysje; de goaden steane inkeld in pear triemmen heger as de minsken, mar wol op deselde ljedder. Dêrby komt noch dat yn polyteïstyske godstsjinsten de goaden almeast net as almachtich beskôge wurde, mar folle earder as bleatsteld oan deselde natoerwetten as de minsken.
Sadwaande fûn men, yn elts gefal yn 'e Aldheid, epifanyen, godlike ferskinings, frij normaal; as goaden nammentlik net wêzentlik fan minsken ferskilden, koe men har gewaarwurde sûnder der in protte opskuor oer te meitsjen. Men leaude dan ek dat de wrâld fol goaden wie; men koe harren by wize fan sprekken sa op 'e dyk tsjinkomme yn 'e persoan fan in willekeurige ûnbekende. Dat idee ferklearret ek it nuvere ferhaal yn 'e bibelske ''Hannelingen fan de Apostels (14 : 8-19), wêrby't de apostels Paulus en Barnabas yn 'e Lytsaziatyske stêd Lystra sels noch yn 'e earste iuw nei Kristus oansjoen wurde foar de goaden Seus en Hermes.
Relaasjes tusken polyteïstyske religyen ûnderling
In oar skaaimerk fan polyteïstyske religyen is de grutte tolerânsje foar oarsleauwigen oer, dy't fuortkomt út 'e ûnbeheindens fan 'e panteöns; der is ommers altyd wol romte foar noch in god of goadinne. Fanút dy opfetting namen de stifters fan 'e grutte riken fan 'e Aldheid (Babyloaniërs, Assyriërs, Egyptners, Hettiten, Meden, Perzen, Griken, Etrusken, Kartagers, Romeinen, ensfh.) dan ek gauris de goaden fan 'e troch harren ûnderwurpen folken op yn har eigen mytology.
Sa namen de Romeinen de god Apollo mei namme en al oer fan 'e Griken; fierders ferienigen se yn Juno, dy't troud wie mei Jupiter, mar dy't yn 'e oarspronklike Romeinske mytology net foarkaam, trekken fan 'e Grykske goadinne Heara en de Etruskyske goadinne Uny; en boppedat koe sels de moannegoadinne Diana fan Nemy, de beskermfrouwe fan ûntsnapte en flechte slaven, dêr't de Romeinske elite dus dúdlik neat mei op hie, sûnder swierrichheden har plak yn it panteön ynnimme.
Oare goaden begûnen út harsels "te swalkjen", sûnder dat der politike machtsferskowings oan te pas kamen. De Grykske god Dionysus (fan wyn, dronkenskip en ekstaze) bygelyks, wie nei alle gedachten fan Trasyske oarsprong, hoewol't er neffens de myte in soan fan Seus en de Tebaanske prinsesse Semele wie. En de god Sabazes of Sabazius, út Frygje, yn Lyts-Aazje, rekke yn 'e fjirde iuw f.Kr. sels bekend yn Afrika, dêr't er, nei alle gedachten troch identifikaasje mei de Semityske god Baäl, de posysje fan Himelgod berikte.
Felix Thijssen
Felix Thijssen (Rijswijk, 24 novimber 1933 – Saint-Germain-de-Calberte, 26 july 2022) wie in Nederlânsk skriuwer fan berne-, sciencefiction- en skrillers. Ek skreau Thijsen ferskate senario's foar spylfilms en telefyzjesearjes.
Gregory Itzin
Gregory Martin Itzin (Washington, D.C., 20 april 1948 –Londen, 8 july 2022) wie in Amerikaansk akteur.
Itzin waard berne op 20 april 1948 yn Washington D.C. As skoaljonge ferhuze er nei Burlington, dêr't syn heit in skoft boargemaster wie. Itzin woe yn it earstoan teäterakteur wurde, dêr't er in oplieding foar folge oan it American Conservatory Theater yn San Francisco. Hy wie te sjen yn meardere teäters troch it hiele lân. Foar syn rol yn it toanielstik The Kentucky Cycle waard er nominearre foar in Tony Award. It stik sels wûn in Pulitzer-priis.
Itzin is lykwols benammen bekend wurden fan syn telefyzje- en filmrollen. Itzin hie gastrollen yn meardere telefyzjeprogramma's. Syn grutste resinte rol wie dy fan presidint Charles Logan yn de telefyzjesearje 24. Yn 2005 waard er by de cast fan dy searje foege, healwei it fjirde seizoen. Yn it seizoen dêrnei wie syn personaazje presidint wurden, en spile syn personaazje in wichtige rol yn de ferhaalline fan dat seizoen. Itzin waard nominearre foar in Emmy Award foar bêste manlike byrol yn in dramasearje foar syn aktearprestaasjes. Itzin hoegde gjin audysje te dwaan foar syn rol yn de searje om't er yn it twadde seizoen alris audysje dien hie. Boppedat koe er ien fan de produsinten.
Itzin hie njonken in wichtige rol yn 24 noch rollen yn in pear oare searjes. Sa spile er yn Friends, Murder One, Navy NCIS, The O.C., Judging Amy, Boston Legal, CSI: Crime Scene Investigation, The Practice en de koartrinnende sciencefiction-televisieserie Firefly. Ek spile hy de rol fan John Ashcroft yn de telefyzjefilm DC 9/11: Time of Crisis. Boppedat hie Itzin meardere rollen yn de Star Trektelevisieseries. Yn 1993 spile er yn Star Trek: Deep Space Nine, en dêrnei spile er noch yn Star Trek: Enterprise en Star Trek: Voyager.
Itzin ferstoar yn 2022 yn de âldens fan 74 jier.
Montenegro
Montenegro (Swartberch) is in lân op de Balkan. De haadstêd is Podgorytsa.
It lân hat justjes minder ynwenners as de provinsje Fryslân, (2006) it oerflak beslacht 13.812 km2 en is dêrmei dûbel sa grut as Fryslân.
Lizzing
Montenegro wurdt begrinzge troch:
Lânskip
Ien fan de meast opmerklike piken fan it lân is Bobotov Kuk yn de Durmitorbergen. Yn de berchgebieten fan Montenegro leit in bysûnder grut tal marren. Oan de grins mei Albaanje leit de Skadarsko Jezero Mar, de grutste mar op de Balkan.
Skiednis
Montenegro wie part fan de bûn fan de lêste twa parten fan it eardere Joegoslaavje, de steatebûn Servje en Montenegro. De bân mei it folle gruttere Servje waard lykwols stadichoan losser. Op 21 maaie 2006 waard yn Montenegro in folksstimming holden oer de fraach oft Montenegro part fan de steatebûn bliuwe moast as selsstannich wurde moast. By in opkomst fan 86,49% wie 55,5% foar, wylst foar in beslút mar 55% by 50% easke wie. Op 3 juny om 20.00 oere rôpe it parlemint fan Montenegro doe de ûnôfhinklikens út.
Sûnt desimber 2010 is it lân kandidaat-lid fan de Europeeske Uny en sûnt 5 juny 2017 lid fan de NAFO.
Befolking
De etnyske ferdieling fan de befolking wie neffens de folkstelling fan 2003 as folgt: de Montenegrinen 43,16% en Servjers 31,99% wienen de grutste befolkingsgroepen, de Bosniakken 7,77%, Albanezen 5,03%, Kroaten 1,1% en sigeuners 0,42% de lytsere.
De Montenegrinen stiene wat skiednis, taal en religy oanbelanget ticht by de Servjers. It wichtichste skeel is dat Montenegro yn it tiidrek fan de Ottomanen ûnôfhinklik bleau wylst Servje dat net wie. Oft de Montegrinen wol of net part útmeitsje fan de bredere Servyske naasje, is ûnderdiel fan (in benammen nasjonalistysk) debat.
Taal
Yn Montenegro wurdt Montenegrijnsk sprutsen, dizze taal is in foarm fan it Servo-Kroatysk, de offisjele taal is lykwols (noch) Servysk.
De offsjele taal is de Ijekavyske fariant fan dy taal, dy't ek yn Bosnje sprutsen wurdt. Dizze taal wurdt troch guons "Montenegrijnsk" neamd. Der wurdt sawol brûk makke fan it Latynske as it Syrillyske alfabet. Yn sommige gebieten mei in Albaneeske mearderheid is it brûken fan it Albaneesk troch oerheidsorganen tastean.
Bestjoerlike yndieling
right|thumb|Gemeenten fan Montenegro Montenegro is yndield yn 21 gemeenten (opština):
Ekonomy
BYP per persoan is $3.800 (2007).
🇪🇺
Kosovo-oarloch
thumb|260px De Kosovo-oarloch (1998-1999) wie in wapene konflikt op de Balkan yn 'e doetiidske autonome provinsje Kosovo fan de Republyk Servje yn de Federale Republyk Joegoslaavje tusken de Joegoslavyske striidkrêften en de Albaneeske guerilla-organisaasje UÇK.
De Kosovo-oarloch makke diel út fan in breder en folle langer duorjend konflikt: de Joegoslavyske Oarloggen, dy't draaiden om it útinoarfallen fan Joegoslaavje.
Oanrin
thumb|left|Kaart mei etnyske ferdieling fan Kosovo (1991) Yn Servje wiene twa provinsjes mei autonomy: Vojvodina en Kosovo. Yn Vovodina bestie de mearderheid út Serven mei in grutte Hongaarske minderheid en yn Kosovo bestie de mearderheid út Albanezen en wie der in minderheid fan Serven.
Studinteprotesten
De oarloch yn de doetiidske Servyske autonome provinsje Kosovo fan Joegoslaavje wie it gefolch fan de oprinnende spanning tusken etnyske Albanezen en de Servyske autoriteiten. Yn maart 1981 wie der in studinteprotest fan Albaneeske studinten yn Pristina dat ynearsten like te gean om bettere fasiliteiten op de universtiteit, mar al gau útgroeide ta in protest foar mear autonomy. De protesten waarden beëinige mei it yngripen fan plysje-ienheden, mar der ûnstiene al gau nije protesten dy't boppedat jimmeroan nasjonalistysker en separatistysker fan aard waarden. Om de oarde te hanthavenjen moasten der hieltiten mear minsken oppakt wurde, dat wer ta nije protesten late. Fan protesten foar bettere fasiliteiten op skoalle feroaren de protesten yn de eask fan in selsstannige Albaneeske republyk yn Joegoslaavje. In lêste fûle oprisping fan studinteprotest yn ferskillende Kosovaarske stêden fûn op 3 april dat jier plak, dy't al gau troch ekstra plysje-ynset beëinige waard. De demonstraasjes in Kosovo wiene it begjin fan in djippe krisis yn Joegoslaavje, dy't lang om let oergie yn de ûntbining dêrfan.
Stifting Demokratyske Liga fan Kosovo
Nei oanlieding fan de protesten stribben de autoriteiten fan de Joegoslavyske dielsteat der nei om de macht fan de Albanezen yn Kosovo te ferminderjen. Om it separatisme tebek te setten, waard yn 1989 de autonomy fan Kosovo troch Belgrado ôfskaft. Dêrmei krige Kosovo de status fan foar 1974 en hie Servje de kontrôle op de provinsje werom. As reaksje dêrop stifte in groep Albaneeske yntellektuelen de Demokratyske Liga fan Kosovo. De Liga fersette him tsjin de ratifikaasje yn 1990 fan de feroare status troch it parlemint fan Kosovo en sette ûnder lieding fan Ibrahim Rugova in parallele samenleving op. Sa ûntstie njonken de offisjele samenleving in Albaneeske samenleving mei in eigen regear, parlemint, ûnderwiissysteem en sels in eigen sûnenssoarch, dy't troch in eigen belestingstelsel en stipe fan Albanezen út it bûtenlân betelle waard.
De Demokratyske Liga fan Kosovo wie ek ien fan de inisjatyfnimmers fan in knoffelich organisearre referindum yn 1992 foar selsstannichheid. In grutte mearderheid fan 87% fan de Albanezen (dy't 80% fan de befolking útmakke) keas foar in brek mei Servje en dat brocht in noch gruttere ferwidering tusken de Albaneeske en Servyske befolking.
Yn 1992 waard nei de ûntbining fan Joegoslaavje de Federale Republyk fan Joegoslaavje foarme. Hielendal tsjin it sin fan de Liga bleau Kosovo yn dy republyk in autonome provinsje en nei in oprop fan de Liga dêrta boylotten de Albanezen de algemiene ferkiezings foar it nije parlemint.
UÇK
It ûndergrûnske Albaneeske ferset tsjin it regear fan Joegoslaavje organisearre him en yn 1993 waard it Albaneeske Befrijingsleger (UÇK) oprjochte. It UÇK waard mei grutte jildbedragen troch Albaneeske organisaasjes yn 'e diaspoara stipe en waard der ek fan fertocht dat it narco-terrorisme brûkte om syn operaasjes te beteljen. It UÇK pakte de wapens op tsjin de oerheid en der folgen oanslaggen op militêre doelen en plysjeposten. Ek waarden der oanslaggen op Servyske boargers en boeren útfierd en wiene der oanfallen op Roma en Albanezen, dy't gearwurken mei de oerheid. De organisaasje hie twa konsintraasjekampen, it Lapušnik-kamp en it Jablanica-kamp, dêr't de Albanezen fral Serviërs en Roma tamtearren en fermoarden. It Albaneeske Befrijingsleger makke him yn en ek nei de Kosovo-oarlich skuldich oan oarlochsmisdaden op boargers, yn finzeniskampen en it ferneatigjen fan kultureel erfgoed.
De oarloch 1998-1999
Mei de Kosovo-oarloch wurdt it wapene konflikt tusken Servje en de separatisten yn de opstannige provinsje Kosovo ornearre, dat duorre fan 29 febrewaris 1998 oant 11 juny 1999.
Nei't yn 1997 Slobodan Milošević presidint fan de Federale Republyk fan Joegoslaavje waard liet tagelyk it UÇK jimmeroan mear fan him hearre. Dat begûn yn 1998 begûn út de hân te rinnen. Milosevic stjoerde in hiele grutte plysjemacht mei militêren nei de opstannige provinsje om it separatisme ûnder de etnyske Albanezen te ûnderdrukken. It helle neat út en de Albanezen waarden allinne mar radikaler, sa'n 200 minsken kamen by de striid om en tsientûzen Serviërs ferlieten de provinsje. Wat der dêrnei folge wie in kwestje fan útlokking en reaksje, dêr't beide kanten harren skuldich oan makken.
Ek mei om't de wrâld benaud wie dat it konflikt fierder nei oanbuorjende lannen lykas Albaanje en Masedoanje oerslaan koe, waard der jimmeroan oantrune op it dellizzen fan de wapens en it oangean fan gesprekken. Somtiden waarden de legers werom roppen, mar in oanfal fan de oare kant wie dan wer genôch om in nij offinsyf of in nije striid te begjinnen. By de striid waarden de boargers net mijd.
thumb|left|Gefolgen fan de oarloch yn Kosovo
Op 28 febrewaris 1998 setten Servyske ienheden op 'e nij útein mei in grut offinsyf yn Kosovo tsjin it UÇK. Op in topberied op 10 maart 1998 fierde de FN-Feilichheidsried oerlis oer de kwestje Kosovo. De Feriene Steaten en de Europeeske Uny easken dêr dat Joegoslaavje de ienheden werom lûke soe en drigen mei nije sanksjes. Sjina en Ruslân dêrfoaroer neamden de striid in binnenlânske oangelegenheid. De Feilichheidsried stelde op 31 maart in wapenembargo tsjin Servje yn en easke dat Joegoslaavje mei underhannelings oer de autonomy fan Kosovo begjinne soe. Sjina stimde dêr net yn mei.
De Feriene Steaten beöardielen it UÇK ynearsten as in terroristyske organisaasje, mar nei it hurde optreden fan Milošević feroaren hja harren stânpunt en ûnstie der jimmeroan mear sympaty foar it Albaneeske Befrijingsleger.
Wylst it geweld trochgie stelde de EU yn juny in ynvesteringsembargo tsjin Servje yn. Nei bemiddeling fan de Russyske presidint Boris Jeltsin sei Milošević dat er ûnderhannelje woe, mar de striid gie ûndertusken gewoan troch.
Op 13 july easke de Europeeske Uny in wapenstilstân, dy't fuortendaliks yngean moast. Tagelyk waard ek pleite foar in militêr yngripen. In pear dagen letter begûn Servje op 18 july mei in nij, grut offinsyf tsjin de UÇK-bolwurken yn Kosovo. It regear fan de Feriene Steaten ûnder presidint Bill Clinton sei dat de Amerikanen ree wiene om eigenmachtich yn te gripen. thumb|260px|Konfiskearre wapens fan it Albaneeske Befrijingsleger (1999) Alhoewol't sawol de Albanezen en de Serviërs by werhelling seine in ein oan de striid te meitsjen, gyngen de gefjochten gewoan troch. Op 11 augustus sei sekretaris-generaal Kofi Annan dat it wapenembargo net goed neilibbe waard. Fral it UÇK waard fanút Albaanje mei nij wapentúch útrist. Ruslân en Sjina ferhinderen dat de Feilichheidsried in beslút oer Kosovo meitsje koe.
Yntusken makke de NAFO him op foar in militêr yngripen. De Feriene Steaten, Grut-Brittanje en Austraalje loeken alfêst harren ambassademeiwurkers út Belgrado werom yn in earste tarieding op loftoanfallen op de stêd.
Belgrado kundige begjin desimber in nij offinsyf tsjin it UÇK oan nei't dy sân Serviërs ûnder wa ek in boargemaster fermoarde hiene. Nei de ûnfiering fan Servyske militêren troch it UÇK rûn de spanning fierder op.
Račak
Op 16 jannewaris 1999 fûnen meiwurkers fan de Organisaasje foar Feiligens en Gearwurking yn Europa yn it UÇK-bolwurk Račak de liken fan 45 Albanezen. Sûnder iennich ûndersyk sei de Amerikaanske diplomaat William Walker, haad fan de OFGE, dat de liken fan ûnskuldige boargers wiene, dy't troch Servyske troepen fermoarde wiene. Lykas in soad oare Westerske funksjonarissen feroardiele president Bill Clinton Slobodan Milošević en de Servyske troepen om't de Serviërs boargers koelbloedich en sûnder oanlieding fermoarde hiene. De Serviërs ûntkenden it deadzjen fan de minsken net, mar seine dat hja yn 'e striid mei de UÇK omkommen wiene. De Finske patolooch Helena Ranta ûndersocht de liken en rapportearre oer de saak. William Walker sei dat it Finske rapport syn konklúzje ûnderstipe, mar it rapport fan de Finske patholooch waard geheim holden. Helena Ranta sei letter dat hja net yn steat wie om te efterheljen of de minsken sûnder oanlieding of yn de striid deade wiene.
William Walker krige yn juny 1999 fan de foarsitter fan de OFGE, de Noarske minister Knut Vollebaek, in faks mei it berjocht dat nei de NAFO-bombardeminten der in nije Kosovo-missy komme soe en dat hy ferfongen waard.
Rambouillet
De Dútske publisist Andreas Zumach die nei de NAFO-bombardeminten op Joegoslaavje ûndersyk nei wat der krekt mis gien wie en út syn ûndersyk die bliken dat der yn Rambouillet hieltiten praat wie oer de politike status fan Kosovo yn Lyts-Joegoslaavje en dêr wiene de stridende partijen it yntusken oer iens. Mar op de lêste dei yn Rambouillet joech de Amerikaanske ûnderhanneler Christopher Hill de Servyske delegaasje ûnder lieding fan Ratko Marković in hiel nij stik fan 50 kantsjes, de saneamde "Taheakke B", mei de meidieling dat hja trije oeren hiene om dy stikken te ûndertekenjen. Taheakke B regele de militêre ymplemintaasje fan de autonomy foar Kosovo en bestie út in rige nije easken lykas:
De Russen distansiearden harren fan de wurkwize en der binne oanwizigings dat it stik troch de Feriene Steaten en Grut-Brittanje opsteld is sûnder dat de leden Dútslân, Frankryk en Itaalje dêrfan wisten.
Op 15 maart 1999 ferklearre de Albaneeske delegaasje him by it ferfetsjen fan it Kosovo-oerlis yn Parys akkoard mei it Ferdrach fan Rambouillet (mei taheakke B yn de foarm fan 23 febrewaris 1999). De ûndertekening folge op 18 maart 1999. De Servyske delegaasje wegere de ûndertekening en tsjinne dy deis in nije ûntwerp-oerienkomst yn, mar dêr folge gjin reaksje op. Op 23 maart naam it Servyske parlemint in resolúsje oan, weryn it werom lûken fan de waarnimmers feroardiele waard en de Organisaasje foar Feiligens en Gearwurking yn Europa oproppen waard te helpen by in diplomatike oplossing. De resolúsje wie rjochte op in polityk akkoard oer in fiergeande autonomy foar Kosovo mei folsleine lykweardigens foar alle boargers en etnyske groepen. De resolúsje krige lykwols gjin omtinken yn 'e media.
NAFO-oanfal op Servje
De loftoanfallen duorren fan 24 maart 1999 oant 10 juny 1999. By de NAFO-bombardeminten waarden njonken kazernes en militêre ynstallaasjes ek brêgen, fabriken, sikehûzen, skoallen en kulturele monuminten ferneatige.
Krityk
De parleminten fan de NAFO lannen wiene oer it algemien frij maklik akkoard gien mei de aksje bûten NAFO-gebiet. Mar in pear wike nei't de NAFO-bombardeminten op Servje útein setten, ûnstie der yn it parlemint fan Dútslân grutte opskuor nei oanlieding fan in rige publikaasjes fan Andreas Zumach yn 'Die Tageszeitung'. Leden fan it parlemint en in diel fan it regear wisten nammentlik neat fan dy Taheakke B en guon parlemintsleden seine dat hja nea harren goedkarring oan de oarloch jûn hiene as hja mei Taheakke B op de hichte west hiene. Pas nei de ôfrin fan it bombardearjen berjochten Amerikaanske media foar it earst oer Taheakke B.
Neffens tsjinstanners fan it NAVO-yngripen legitimearren de NAFO-lieders it optreden mei in simplistyske framing, werby de Serviërs it kwea foarmen en de Kosovaren slachtoffers, ek al makke it UÇK him like skuldich oan moard, etnyske suvering en de eskalaasje fan it konflikt.
Ek binne der twifels oer it argumint fan de NAFO dat Servje yn 1999 yn opdracht fan it regear systematysk grutte moardpartijen yn Kosovo útfierde. Yn it boek "Die kommenden Kriege" fan Andreas Zumach stelt de publisist dat waarnimmers yn 'e measte gebieten genôch tagong hiene om de fermiende moardpartijen te ûndersykjen, mar dat dêr gjin gebrûk fan makke waard. Oan de oare kant waarden rapportearre skeinings fan minskerjochten troch it Albaneeske UÇK net tematisearre. Sanksjes waarden boppedat iensidich tsjin Servje ynsteld, sadat de UÇK de frije hân krige. Yn syn boek oer de trije inoar opfolgjende oarloggen tsjin Servje (1999), Afghanistan (2001) en Irak (2003) stelt Zumach dat yn alle trije gefallen de offisjele reden foar it begjinnen fan de oarloch slim oerdreaun of sels betocht is en it folkerjocht in nije, Amerikaanske ynterpretaasje krige.
De oarloch tusken Servje en de opstannige provinsje Kosovo hie al in grutte stream fan flechtlingen feroarsake. Mar de bombardeminten fan de NAFO feroarsake in twadde grutte flechtlingenstream.
Milenniumbrêge (Podgorica)
De Mileniumbrêge is in koartlyn ôfmakke hingbrêge oer de rivier de Morača yn Podgorica, Montenegro. De brêge is offisjeel iepene wurden op 13 july 2005, Montenegro's Nasjonale dei. De brêge waard gau ien fan de oriïntaasjepunten fan de stêd.
Kosovo-oarloch
Neitiid
thumb|left|De yn 2004 ferneatige Sint-Joariskatedraal yn Prizren It bombardearjen duorre oant Milošević belies joech en it Joegoslavyske leger út Kosovo werom loek om de oprjochting fan in FN-missy foar in ynterimbestjoer yn Kosovo mooglik te meitsjen. Kosovo stie sûnt dy tiid ûnder it tafersjoch fan de Feriene Naasjes.
Nei't it Joegoslavyske leger him weromlutsen hie ferlieten mear as 165.000 Serviërs en 24.000 Roma Kosovo. In soad net-Albaneeske boargers dy't efterbleaun wiene, waarden it slachtoffer fan misbrûk en marteling, ûntfiering en moard. Nei de Kosovo-oarloch en de oare Joegoslavyske oarloggen waard Servje it lân mei it grutste tal flechtlingen yn Europa.
De Feriene Naasjes woene dat Kosovo earnst makke om stappen te setten foar nije ferhâldings. Tagelyk hiene de Kosovaren it idee dat de takomstige status fan Kosovo op de lange baan skood waard. Yn 2004 ûnstiene oeral yn Kosovo útbarstings fan nij geweld. Albanezen foelen Serviërs en oare minderheden oan en fernielden harren hûzen. Tsientallen kleasters en tsjerken waarden yn 'e brân stutsen en der foelen likernôch 30 deaden en 900 ferwûnen ûnder de Servyske minderheid en op 'e nij ûnstie der in nije stream  flechtlingen. Ek NAFO-ienheden fan de fredesmacht waarden troch de Albanezen oanfallen en 82 FN-weinen yn 'e brân stutsen. thumb|260px|Fiering ûnôfhinklikens troch Albaneeske migranten yn Wenen (2008) Yn febrewaris 2008 rôp Kosovo de ûnôfhinklikheid út. In soad Westerske lannen erkenne Kosovo as steat, mar yn Súd-Amerika, Afrika en fierwei de measte Aziatyske lannen net. Ek binne der guon lannen dy't de erkenning wer ynlutsen ha.
Fanwegen de grutte earmoede yn Kosovo ferlieten allinne al yn de earste twa moannen fan 2015 sa'n 50.000 oant 100.000 Kosovaren it lân nei de Europeeske Uny om dêr asyl oan te freegjen.