cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sint-Filipslân (eilân)
Sint-Filipslân (Nederlânsk: Sint-Philipsland; Siuwsk: Flupland) is in earder eilân (no in skiereilân) en in eardere gemeente yn it noardeastlike diel fan 'e Nederlânske provinsje Seelân. It gebiet hat in oerflak fan likernôch 23 km² en in befolking fan krapoan 3.100 minsken (yn 2011), wat delkomt op in befolkingstichtens fan 133,4 minsken de km². Der lizze twa doarpen, Sint-Filipslân (Sint-Philipsland) en Anna Jakobapolder (Anna Jacobapolder), en ien útbuorren, De Slûs (De Sluis). Op Sint-Filipslân wurdt noch in eigen Siuwsk dialekt sprutsen: it Filiplânsk, dat nau besibbe is oan it Toalsk.
Geografy
Sint-Filipslân wurdt noch altyd foar it grutste part omjûn troch wetter. Yn it noarden wurdt it troch de Krammer skaat fan it Súdhollânske Goeree-Oerflakkee; yn it westen troch de Sipe fan Skouwen-Duvelân, yn it suden troch de Krabbebeek fan it eilân Toalen; en yn it easten troch it Slaak fan it fêstelân fan Noard-Brabân. Sûnt 1884 is Sint-Filipslân yn it easten troch de Slaakdaam ferbûn mei Noard-Brabân. Nei it suden ta waard yn 1973 in ferbining mei Toalen kreëarre yn 'e foarm fan 'e Krabbebeekdaam. Yn 1988 waard fierders de Filipsdaam oanlein, dy't Sint-Filipslân fanôf it noardeasten ferbynt mei de Grevelingedaam tusken Skouwen-Duvelân en Goeree-Oerflakkee.
Skiednis
De earste ynpoldering fan Sint-Filipslân datearret fan 1487, en waard útfierd yn opdracht fan Anna fan Boergonje, in oerwûne dochter fan 'e Boergondyske hartoch Filips de Goede. Hja liet yn 'e nije polder in tsjerke sette dy't wijd wie oan 'e hillige Filippus, om sa de namhillige fan har heit te earjen. Sadwaande kaam de polder bekend te stean ûnder de namme Sint-Filipslân. By de Sint-Feliksfloed, fan 1530, en jitris by de Alderheljenfloed fan 1532, strûpte it eilân der lykwols alhiel ûnder en rekke it ûntfolke.
Pas yn 1645 waarden de kwelders op 'e nij bedike, al lei it nije eilantsje wat súdliker as it oarspronklike Sint-Filipslân. Bykommende ynpolderings fûnen plak yn 1776, 1847, 1859, 1907 en 1935. Yn 1995 waard de gemeente Sint-Filipslân opheft en kaam it skiereilân by de gemeente Toalen te hearren.
Toalen (eilân)
Toalen (Nederlânsk: Tholen; Siuwsk: Tole) is in eilân yn it noardeastlike diel fan 'e Nederlânske provinsje Seelân. It hat in oerflak fan likernôch 125 km² en in befolking fan krapoan 22.900 minsken (yn 2011), wat delkomt op in befolkingstichtens fan 183,2 minsken de km². Mei it eardere eilân (no in skiereilân) Sint-Filipslân foarmet it eilân Toalen de gemeente Toalen. It grutste plak en haadplak fan it eilân hjit, betiizjend genôch, ek fan Toalen. Op it eilân wurdt noch in eigen Siuwsk dialekt sprutsen: it Toalsk, dat nau besibbe is oan û.m. it Filiplânsk, it Skousk en it Duvelânsk, dêr't it de Noardsiuwske dialektgroep mei foarmet.
Geografy
Toalen wurdt yn it noarden troch de Krabbebeek skaat fan Sint-Filipslân, al is dat eardere eilantsje sûnt 1973 mei Toalen ferbûn troch de Krabbebeekdaam. Yn it noardwesten foarmje it Mastgat en it Keatling de skieding mei Skouwen-Duvelân, wylst de Easterskelde Toalen yn it westen skiedt fan Noard-Bevelân en yn it súdwesten en suden fan Súd-Bevelân. Yn it uterste súdeasten grinzget Toalen deunby Bergen op Seam oan 'e Seammar, en yn it easten skiedt it Skelde-Rynkanaal it eilân fan it fêstelân fan Noard-Brabân. Behalven troch twa brêgen oer it Skelde-Rynkanaal wurdt Toalen ek mei de bûtenwrâld ferbûn troch de Oesterdaam, dy't tagong jout ta it uterste easten fan Súd-Bevelân.
Der lizze sân doarpen op Toalen:
Dêrnjonken binne der ek noch twa útbuorrens: Botshaad (Botshoofd) en Westtsjerk (Westkerke).
Boeing B-17 'Fleanend Fort'
thumb|250px|B-17G, ferskillen mei de oare ferzjes De Boeing B-17 Fleanend Fort ( Flying Fortress) wie in fjouwermotorige swiere bommewerper dy't yn de jierren trittich fan de 20e iuw foar de Loftfeartôfdieling fan it Amerikaanske leger (United States Army Air Corps/(USAAC) ûntwurpen waard. Boeing moast konkurrearje mei Douglas en Martin foar in kontrakt foar de bou fan 200 bommesmiters; it Boeing-ûntwerp wie it bêste en foldie skoan oan de easken fan de Loftfeartôfdieling. Hoewol't Boeing it kontrakt earst net krige fanwege it ferûngemakjen fan it prototype, wie de Loftfeartôfdieling tige ûnder de yndruk fan it ûntwerp en bestelden sy dochs 13 B-17's foar fierdere evaluaasje. Fan syn yntroduksje yn 1938 ôf trochrûn de B-17 tal fan oanpassingen en ferbetteringen.
De B-17 waard yn de Twadde Wrâldkriich fierwei it meast brûkt, troch de United States Army Air Forces (USAAF), foar de presisy strategyske bombardeminten op Dútske yndustriële en militêre objekten. Dat barde by deiljocht. De United States Eighth Air Force mei syn basis op it fleanfjild Thorpe Abbotts yn Ingelân en de Fifteenth Air Force, stasjonearre yn Itaalje folden de nachtbombardeminten fan RAF Bomber Command oan; tegearre fierden Operation Pointblank út om it oerwicht yn de loft boppe stêden, fabriken en de slachfjilden fan West-Jeropa yn de oanrin ta Operation Overlord feilich te stellen. De B-17 waard ek op lytsere skaal ynset yn de oarloch tsjin Japan, yn de Pasifyske Oseaan.
Operasjonele skiednis
thumb|250px|Massaal boppe Europa ynset.. De B-17 waard operasjoneel by de RAF yn 1941 en by de USAAF (Eighth Air Force en Fifteenth Air Force) yn 1942. It waard ynset foar strategyske deibombardeminten. Yn de tarieding op D-Day wiene de B-17 (en B-24 Liberator) oanfallen direkt rjochte op de Dútske fleanmasinefabriken. By de oanfallen waarden de jagers fan de Luftwaffe apart fan de bommesmiterformaasjes troch alliearde jachtfleanmasines dwaande holden.
Fan iere modellen die bliken dat sy net gaadlik foar gebrûk boppe Europa wiene. De earste dy't dat wol wie, de B-17E, waard mei súkses troch de USAAF ynset. Rillegau die wol bliken dat de selsferdigening fan de bommesmiter, ek yn formaasjes, te koart skeat en dat eskorte troch jagers nedich wie foar súksesfolle operaasjes. De ferliezen wienen yn 't earstoan grut, mar waarden lytser mei de komst fan lange-ôfstân jagers, benammen de P-51 Mustang.
Ferzjes
Yn de perioade 1939-1941 - eardat de F.S. yn de Twadde Wrâldoarloch belutsen waarden – wienen ± 170 B-17´s fan de A en B ferzje operasjoneel. Dy wiene ferdield oer twa Bomber Groups; ien oan de Amerikaanske westkust en ien oan de eastkust.
De B-17 waard levere as:
Technyske feiten
Meiinoar waarden 8.680 B-17G boud, 4.035 by Boeing yn Seattle en Wichita, 2.395 tastellen by Douglas yn Tulsa en 2.250 Maschinen by Lockheed yn Burbank. It stik kosten sy doe $250.000.
Brûkers
thumb|right|300px| Lannen mei B-17's foar militêre doelen thumb|right|300px|Lannen mei B-17's foar boargerdoelen
Nei de oarloch
Nei de oarloch is it tastel noch op beskieden skaal troch de USAF, oant 1955 ta, ynset as transportfleamasine, fotoferkenner en foar search and rescue doeleinen. Dêrnei enigen de oerbleaune tastellen faak as radiografyske bestjoer doel. Ek de US Marine en US kustwacht brûkten de B-17 oant 1955 noch as lange-ôstânsferkenner. Guon binne noch omboud ta blusfleanmasine.
Ek oare lannen brûkten yn de jierren ´50 en ´60 fan 20e iuw noch faak oerstallige, wol ferâldere, mar tige betroubere B-17´s. It tastel fleach yn Argentynje, Bolivia, Brazylje, Kanada, Kolombia, Denemark, Dominikaanske Republyk, Frankryk, Dútslân, Iran, Israel, Japan, Meksiko, Nikaragua, Perû, Portugal en Súd-Afrika.
Keppelings om utens
Fideo
Fenus en Adoanis
Fenus en Adoanis, yn it oarspronklike Ingelsk: Venus and Adonis, is in lang gedicht fan 'e wiidferneamde Ingelske skriuwer en dichter William Shakespeare, dat skreaun is yn 1592-1593. It is basearre op in passaazje út 'e Metamorphoses fan 'e Romeinske skriuwer Ovidius. It gedicht is in yngewikkeld, mozaysk wurk dat in allegeduerigen ferskowende toan en in hieltyd ferspringend perspektyf brûkt om kontrastearjende mienings oer it aard fan 'e leafde te jaan. It waard foar it earst publisearre yn 1593; oant 1640 waard it fyftjin kear werútjûn, wat it ta ien fan 'e grutte artistyk-finansjele súksessen fan syn tiid makket. De Fryske oersetting fan Douwe Kalma ferskynde yn 1976.
Eftergrûn
Yn 1593 hie Shakespeare wierskynlik de earste fiif of seis fan syn toanielstikken skreaun en begûn er bekend te reitsjen. Dat jiers, lykwols, waard Londen troffen troch de útbraak fan 'e pest. Om 'e fersprieding fan 'e sykte safolle mooglik foar te kommen, sleaten de autoriteiten alle publike gelegenheden, wêrûnder ek de skouboargen. Shakespeare griep dy tiid fan twongen linzens oan om poëzij te skriuwen, wêrûnder De Rôf fan Lukresia en Fenus en Adoanis. Hy droech it wurk op oan 'e greve fan Southampton, en hoewol't dy doedestiden sels ek finansjeel yn swierwaar ferkearde, is it mooglik dat sa'n opdracht de grutte toanielskriuwer dochs gjin wynaaien lein hat.
Ynhâld
As de kreaze jongeling Adoanis (yn lettere myten weromkearend as de god fan 'e skientme en it begear) risselwearret om op jacht te gean, wurdt er tsjinholden troch Fenus, de goadinne fan 'e leafde, dy't him efteroer triuwt om seksuële omgong mei him te hawwen. Hoewol't it him net in protte skele kin, bepraat Fenus him om har te tútsjen. Adoanis fynt himsels te jong foar har en soe eins folle leaver op jacht gean wolle. It gedicht befettet nei alle gedachten Shakespeare syn meast útsprutsen omskriuwing fan seks. Koart nei't se útinoar geane, komt Adoanis om by in "jachtûngemak".
Yn 'e ferzje út Boek 10 fan Ovidius syn Metamorphoses, dêr't Shakespeare him op basearre, wurdt ferteld hoe't de kreaze Adoanis ta minner nommen wurdt troch de goadinne Fenus. Se bliuwe lange tiden yn inoars selskip en geane tegearre op jacht. Fenus warskôget Adoanis om net op gefaarlike bisten te jeien, mar hy slacht har warskôging yn 'e wyn en wurdt deade as er in everswyn tenei komt. Shakespeare syn wichtichste ynnovaasje wie om Adoanis Fenus har avânses ôfstegerje te litten, wat makket dat syn lettere dea ûnder de jacht liket op har wraak.
Keppelings om utens
● Fenus en Adoanis op 'e site fan Project Gutenberg
Nasjonaal Park De Biisbosk
Nasjonaal Park De Biisbosk (of De Biesbosk; Nederlânsk: Nationaal Park De Biesbosch) is in natoergebiet yn it rivierlân op 'e grins fan 'e Nederlânske provinsjes Noard-Brabân en Súd-Hollân, dat sûnt 1994 de status fan in nasjonaal park hat. It bestiet út moerassen, sânplaten, kreken en eilantsjes, en wurdt trochsnien troch de keunstmjittige rivier de Nije Merwede. De Biisbosk is behalven om 'e natoer ek wichtich as drinkwetteropslachplak.
Skiednis
De Biisbosk ûntstie nei de wettersneedramp fan 'e Sint-Elizabethsfloed, yn 1421, doe't de Grutte of Hollânske Waard der alhiel ûnder strûpte. Dêrtroch feroare it gebiet yn in lytse binnensee fan 300 km², dy't ûnder ynfloed stie fan 'e rivieren en it tij. It troch de rivieren oanfierde sân en slib heape der op ta sânbanken, dy't meitiid begroeid rekken mei boaiemfegetaasje en wylgen. Sa ûntjoegen har de kreken en eilannen fan 'e Biisbosk, en kaam it gebiet der stadichoan út te sjen sa't it der tsjintwurdich hinne leit.
In echt natoergebiet wie de Biisbosk lykwols net, mei't de minske der allegeduerigen yngriep. Fral yn 'e njoggentjinde en iere tweintichste iuw wie dat sa, doe't tusken 1861 en 1874 de Nije Merwede dwers troch de krite hinne groeven waard om in ekstra ôffierrûte foar rivierwetter te kreëarjen. Yn 1900 waard ek dwers troch de Biisbosk in dyk oanlein, mei dêryn it saneamde "Brechje fan Sint-Jan" om in wichtige farrûte iepen te litten. By stoarm koene by it brechje keardoarren sletten wurde. Yn 1904 kaam de Berchske Maas ree, dy't in grut part fan 'e tijdruk op 'e Biisbosk weinaam. Yn deselde snuorje waard troch ynpoldering de Doardter Biisbosk fan 'e rest fan it gebiet skaat.
Under de Twadde Wrâldoarloch wie de Biisbosk in bolwurk fan it Nederlânsk ferset, mei't it gebiet tige gaadlik wie om guod en ûnderdûkers foar de Dútsers ferburgen te hâlden. Mei't it ferskil tusken êb en floed hast twa meter bedroech, moast men der lykwols al goed thúswêze. Der waarden ek geregeldwei troch Alliëarde fleantugen nachtlike droppings boppe it gebiet útfierd. Dat wist de besetter, dat dy wie dêr skerp op; sadwaande binne der ûnder de oarloch 16 fleantugen delsketten en yn 'e Biisbosk delstoart. Yn it deunby leine Werkendam, yn it Lân fan Altena, binne tritich oarlochsgrêven fan Alliëard loftmachtpersoneel. Doe't ein 1944 Nederlân besuden de Grutte Rivieren befrijd waard, besochten in soad efterbleaune Dútsers dêrwei fia de Biisbosk nei it noarden te flechtsjen. It ferset naam dêrby 75 manlju en in frou finzen en droech dy in pear wike letter oer oan Poalske troepen yn Noard-Brabân.
Nei de Wettersneedramp fan 1953 waarden yn it ramt fan it Deltaplan de see-earms dy't nei de Biisbosk ta laten, ôfsletten. Yn 1969 barde dat mei it Folkerak en yn 1970 mei it Hjerringfliet. De hichte fan it tij gie dêrtroch yn 'e Biisbosk werom fan 2 m oant 20 sm. De Sliderter Biisbosk hat noch wol in tij fan 70 sm troch de iepen ferbining mei de see fia de Nije Maas en de Nije Wetterwei, by Rotterdam. Troch it weinimmen fan it grutte tijferskil feroare de Biisbosk stadichoan yn in moeraskrite. Yn 1994 krige it de status fan nasjonaal park taparte, wêrmei't it in beskerme natoergebiet waard. Hjoed de dei wurdt der in protte oan rekreaasje dien, mar teffens hat de Biisbosk noch altyd in wichtige funksje as opslachbekken foar drinkwetter.
Medéa (toanielstik)
Medéa of Medeia, yn it oarspronklike Aldgryksk: Μήδεια, Mēdeia, is in toanielstik fan 'e hân fan 'e grutte Grykske toanielskriuwer en dichter Euripides (±480-±406 f.Kr.),dy't him derfoar basearre op 'e myte oer Jason en Medéa. It stik giet oer de wraak fan in frou dy't troch har man ferret wurdt, en waard foar it earst opfierd as ûnderdiel fan 'e jierlikse toanielwedstryd op it Ateenske Feest fan Dionysus, yn 431 f.Kr. Hoewol't it publyk yn Euripides syn tiid it net bysûnder wurdearje koe (it kaam net fierder as in trêde en lêste plak), hat it yn lettere tiden de lju bot yn 'e besnijing krigen nei't it werûntdutsen wie yn it Rome fan 'e earste iuw, it renêssansistyske Jeropa fan 'e sechstjinde iuw en troch literêre kritisy yn 'e tweintichste iuw. Tsjintwurdich wurdt Medéa gauris beskôge as in proto-feministysk toanielstik, hoewol't it mar de fraach is oft Euripides it sa bedoeld hat. It stik waard yn it Frysk oerset troch Klaas Bruinsma.
Ynhâld
It toanielstik bordueret fuort op 'e eksploaten fan Jason en de Argonauten, in bekend ferhaal út 'e Grykske mytology. Jason en syn selskipslju út Argos sylden nei de eastkust fan 'e Swarte See, dêr't se yn it keninkryk Kolchis (yn it hjoeddeiske Georgje) nei in protte avontueren de goudene skieppeflues wûnen dêr't it har om te dwaan wie. Jason wûn dêropta ek noch de Kolchityske prinsesse Medéa, de dochter fan kening Eëtis, mei wa't er troude en dy't er neitiid mei werom naam nei Grikelân ta. As Medéa begjint, is it jierren letter en hat Jason lykwols syn frou ferlitten om mei Glauke, de dochter fan kening Kreön fan Korinte te trouwen. Medéa beklaget har lot en har ferlies, wylst in âldere tsjinstfaam yn noed sit oer wat se harsels of har bern oandwaan kinne soe.
Kening Kreön, dy't it spul ek net fertrout, arrivearret om Medéa út syn stêd te ferbaljen, mar op har smeekbea om ien dei útstel, jout er mei tsjinnichheid ta. Dêrnei komt Jason by Medéa om syn hâlden en dragen te rjochtfeardigjen. Hy leit út dat er de kâns om mei in echte (want Grykske) prinsesse te trouwen fansels net foarbygean litte koe; Medéa is ommers úteinlik mar fan barbaarsk komôf, dat har keninklik bloed telt net. Hy sprekt fierders syn hope út dat er syn beide gesinnen nei syn oansteand houlik gearfoegje kinne sil, sadat er Medéa as syn mêtresse hâlde kin. Medéa en it koar, dat bestiet út Korintyske froulju, leauwe der neat fan. Medéa bringt Jason yn 't sin dat se har heitelân en folk foar him efterlitten hat, dat se him op syn aventoeren rêden hat fan in skriklike draak, dat se de mem fan syn bern is, dat se as barbaarske frou yn it barbaren haatsjende Grikelân nearne keare kin. Jason wegeret lykwols en harkje nei har.
Medéa is ynnommen mei hoe't har plannen oant no ta útpakt binne, mar om Jason syn plannen foar in nij gesin folslein te ferrinnewearjen moatte harren bern ek noch dea. Se hastiget har de kûlissen yn mei in grut mês. Fuort dêrnei klinke der bernegjalpen, dy't al gau ferstomje. Koarte tiid letter komt Jason oanstowen om 'e moard op Glauke te wreekjen, mar tsjinners fertelle him dat syn bern ek dea binne. Medéa ferskynt dan boppe him yn 'e striidwein fan Helios (yn 'e Aldheid rêde men dat wierskynlik op mei it mechane-apparaat, dat ornaris brûkt waard foar de ferskining fan in god of goadinne). Se hunet Jason en ûntkomt mei de liken fan har bern nei Atene, wylst it koar de wil fan 'e goaden yn har dieden besiket te ûntdekken.
Fryske oersetting
De Fryske oersetting fan Mēdeia waard foar 't neist yn 'e njoggentiger jierren makke troch klassyk oersetter Klaas Bruinsma, dy't letter ek ferantwurdlik wie foar de Fryske fertalings fan Homêros syn Ilias en Odyssee en fan alle sân oerlevere trageedzjes fan Sofoklês. Yn in fraachpetear mei Abe de Vries, ta gelegenheid fan it ferskinen fan 'e Fryske Ilias en Odyssee, yn 2004, fertelde Bruinsma dat er ek Medéa fan Euripides yn it Frysk oerset hie. Yn 'e katalogus fan Tresoar is dat lykwols net werom te finen, dat Medéa leit spitigernôch wierskynlik noch earne by Bruinsma thús yn in laad te stofgarjen. It is dan ek net alhiel dúdlik wannear't de oersetting krekt makke is, mar it moat foàr 2004 west hawwe, en mei it each op it feit dat Bruinsma yn 'e jierren njoggentich tige yn 't spier west hat mei it fertalen fan oare Aldgrykske trageedzjes (wêrûnder Euripides syn Alkêstis, dat er yn 1995 oersette), sil Medéa foar 't neist ek út dy snuorje datearje.
Side (lichemsdiel)
De side, by bisten yn 'e regel fang of flank neamd (Latyn: latus) is by rêchstringdieren (wêrûnder de minske) de sydkant fan it boppelichem. De side wurdt begrinzge troch de búk oan 'e foarkant fan it lichem en de rêch oan 'e efterkant, en fierders troch de heup oan 'e ûnderkant en de earmsholte oan 'e boppekant. It boppeste part fan 'e side wurdt beskerme troch de ribbekast, mar tusken de heup en de ûnderste rib sit in ûnbeskerme, kwetsber stik.
Orgaan (betsjuttingsside)
"Orgaan" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:
Aristofanes
Aristofanes (yn it Aldgryksk: Ἀριστοφάνης; Atene, ±446 f.Kr. – Delfy, ±386 f.Kr.) wie in ferneamd Ateensk toanielskriuwer yn it âlde Grikelân. Syn oeuvre bestie út it doedestiden nije sjenre fan 'e komeedzje, dêr't er yn syn libben likernôch fjirtich fan skreau. Alve dêrfan binne folslein of frijwol folslein oerlevere, wylst fan oaren fragminten bewarre bleaun binne. Syn wurken binne de iennichste wiere foarbylden fan 'e âlde komeedzje, en foarmje sadwaande de definysje fan dat subsjenre. Aristofanes wurdt wol de "Heit fan 'e Komeedzje" neamd. As gjin oar lei hy it deistich libben yn it âlde Atene yn syn wurken fêst. Syn flymskerpe spot waard troch foaroansteande tiidgenoaten freze.
Libben
Der is folle minder bekend oer Aristofanes as oer syn toanielstikken. Sterker noch, syn stikken binne de wichtichste boarne foar ynformaasje oer himsels. It wie yn âlde komeedzjes nammentlik wenst om it koar foar de toanielskriuwer sprekke te litten yn in taspraak dy't de parabasis neamd waard. Sadwaande binne der inkele biografyske feiten oer Aristofanes bekend, al hawwe die allegear te krijen mei syn libben as toanielskriuwer; oer syn priveelibben witte wy sa goed as neat.
In útspraak út 'e parabasis fan it stik Wolkens soe ynterpretearre wurde kinne yn 'e sin dat Aristofanes noch mar kwealk achttjin jier wie doe't syn earste komeedzje, De Iters, foar it earst opfierd waard. Ut deselde parabasis is ek ôflaat dat er al ier keal waard. Hoewol't er soms opsprekt oer syn eigen orizjinaliteit as toanielskriuwer, docht út syn wurk konsekwint wjerstân bliken tsjin nije ynfoeden yn 'e Ateenske maatskippij. Aristofanes oerlibbe de Peloponnezyske Oarloch, twa oligargyske revolúsjes en trije demokratyske restauraasjes; dat is wol foar bewiis nommen dat er, nettsjinsteande syn polityk engaazjemint, net sels aktyf wie yn 'e polityk.
Wy witte dat Aristofanes teminsten ienris, yn 427 f.Kr., de toanielwedstryd op it Ateenske Feest fan Dionysus wûn, mei it stik De Babyloaniërs. De toanielwedstryd op it minder wichtige Feest fan Dionysus Lennaius wûn er teminsten trije kear, mei De Koalebranders yn 425 f.Kr., mei Ruters yn 424 f.Kr. en mei Kikkerts yn 405 f.Kr. Dy lêste komeedzje wie sels sa populêr dat it op it folgjende feest nochris opfierd waard, wat in unyk barren wie. Aristofanes hie yn elts gefal trije soannen dy't ek toanielskriuwers waarden: Araros, Filippos en in trêden dy't òf Nikostratos òf Filetairos hiet.
Mei de populist Kleön wie der lykwols gjin sprake fan in freonskiplike relaasje. Yn Aristofanes syn stik De Babyloaniërs stelt er de bûnsgenoaten fan Atene yn it Delysk-Attysk Seebûn foar as slaven dy't ôfbodde wurde by it meallen fan nôt foar de Ateners. Mei't der op it Feest fan Dionysus, dêr't De Babyloaniërs opfierd waard, ek altiten útlânske gesanten en oare gasten fan omfierrens oanwêzich wiene, brocht dit byld it Ateenske regear mar frijwat yn ferlegenheid. Guon ynfloedrike boargers, mei Kleön as de meast útsprutsene, ferspijden it stik as poere kwealaster tsjin 'e steat, en hawwe Aristofanes mooglik foar it gerjocht dage. Yn lettere toanielstikken lit Aristofanes kear op kear koarte neat fan Kleön hiel, en hoewol't syn satiryske tirades gjin effekt hân lykje te hawwen op Kleön syn politike karriêre, hie Kleön oarsom blykber ek neat te sizzen oer de ynhâld fan Aristofanes syn stikken, mei't de oanfallen op him trochgiene oant nei syn dea.
Oerlevere wurk
Dit binen de oerlevere toanielstikken fan Aristofanes; de jiertallen binne fan 'e (earste) opfiering as ûnderdiel fan 'e jierlikse toanielwedstryd op it Ateenske Feest fan Dionysus.
Ferlern gien en fragmintaryk oerlevere wurk
Wêr't gjin jiertal jûn wurdt, is de datearring ûnbekend.
Ferlern gien wurk fan twifelige taskriuwing
Mooglik skreaun troch Archippus.
Wang
It wang (Latyn: bucca, mt. buccae) is it fleizige part fan it gesicht dat begrinzge wurdt troch it each, it ear, de noas en de mûlhoeke. De funksje fan it wang is om 'e sydkant fan 'e mûle ôf te sluten, dêr't de kiezzen sitte en it iten kôge wurdt. Troch it wang rinne in protte bloedfetten frij ticht ûnder de hûd, dy't har by minsken by in gefoel fan skamte ferwiidzje, wat ta in readzjen fan 'e wangen liedt dat bekend stiet as "in kaam krije" of "flamje" (Nederlânsk: blozen).
Yn it medysk jargon wurdt nei it wang ferwiisd mei it eigenskipswurd "búkkaal". By minsken rint de búkkale senuw troch dit diel fan it lichem. Oan 'e binnenkant sit tusken it wang en it toskfleis de saneamde búkkale holte, dy't ûnderdiel útmakket fan 'e mûle.
Gysbert fan Skoaten
Gysbert fan Skoaten wie grytman fan Doanjewerstâl fan 7 febrewaris 1517 oant 1524. Hy wie wierskynlik earder houtfester fan Hollân en doe troud mei Jehanna fan Skagen. Yn novimber 1517 wie dizze gritenij Geldersk en foel doe wierskynlik ûnder it bestjoer fan de grytman fan Himmelumer Aldefurd.
Rêch
De rêch is by wringedieren it lichemsdiel dat de efterkant fan 'e romp beslacht, en bestiet út 'e wringe, ribben, spieren en hûd.
By de minske is de rêch yn 'e regel net of mar justjes behierre. Hy rint fan 'e stuten troch it holle fan de rêch nei boppen oer de skouderblêden en sa nei de skouders ta. De wringe of rêchbonke rint fuort ûnder de hûd yn 'e lingterjochting fan boppen nei ûnderen. Dy bonke is opboud út 22 ûnderskate wringen of draaibonken, dy't de beweging fan it minsklik lichem mooglik meitsje.
Dat is net inkeld sa om't in bonke út ien stik de bewegingsfrijheid tige by tige beheine soe, mar fral ek fanwegen de senuwen dy't út it rêchpiid, it binnenste fan 'e wringen, nei de rest fan it lichem rinne. Dêrmei is de rêch lykwols ek kwetsber, en slimme ferwûnings oan dit lichemsdiel kinne resultearje yn ferlamming foar diel (bgl. fan 'e mul ôf) of algehiele ferlamming. Ek mindere ferwûnings oan 'e rêch, lykas hernia's, kinne hiel ferfelende (en pynlike) gefolgen hawwe.
Klier
De klier is by libbene wêzens in orgaan dat ta doel hat om it beskate stoffen te produsearjen of te transportearjen. Men ûnderskiedt ferskate soarten klieren:
Le Monde's 100 boeken fan de iuw
De 100 boeken fan de iuw is in ranglist fan boeken dy't beskôge wurde as de hûndert bêste fan de 20e iuw. De list waard yn 'e maityd fan 1999 mei in opinypeiling gearstald troch de Frânske boekhannelskeatling Fnac en de Paryske krante Le Monde.
Der waard úteinset mei in list fan twahûndert titels dy't opsteld wie troch boekwinkels en sjoernalisten; dêrop waard oan 17,000 Frânsen frege op 'e boeken te stimmen, útgeande fan 'e fraach: "Hokker boeken binne jo yn it ûnthâld stykjen bleaun?" (Quels livres sont restés dans votre mémoire?).
De list fan ferneamde titels is in mjuks fan grutte romans mei poëzij en toanielstikken, en teffens stripferhalen. De earste fyftich wurken op 'e list wiene it ûnderwerp fan in essay troch Frédéric Beigbeder, The Last Inventory Before Liquidation, wêryn't er de oandacht fêstige op it Frânske karakter fan 'e list.
Aller (rivier)
De Aller is in sydrivier fan de Wezer yn de Dútske dielsteaten Saksen-Anhalt en Nedersaksen. Hy is 263 km lang en hat in streamkrite fan likernôch 15.600 km2.
De boarne fan de Aller leit ûnder Seehausen (Landkreis Börde), bewesten Maagdeboarch. De rivier streamt yn west-noardwestlike rjochting en komt ûnderweis nei de Wezer troch de stêden Wolfsburg, Celle en Verden. De rivier is nei Celle befarber (117 km) en mûnet justjes nei Verden yn de Weser út.
Búk
De búk of bûk, by bisten yn 'e regel bealch neamd (Latyn: abdomen), is by rêchstringdieren (wêrûnder de minske) in holte (de búkholte), wêryn't in stikmannich organen lizze dy't benammentlik de spiisfertarring, de dêrmei mank geande ôffier fan ôffalstoffen beävensearje.
Fan organen dy't har yn 'e búkholte befine, lykas de mage, de lever, de milt en it grutste part fan 'e terms (útsein it duodenum), seit men yn it medysk jargon dat se yntraperitoneaal lizze, nei it búkflues of peritoneum, dat de búkholte oan 'e binnenkant en de búkorganen oan 'e bûtenkant beklaait. Organen dy't net yn 'e eigentlike búkholte lizze mar dertsjinoan, lykas de nieren en de alfleisklier, wurde ekstraperitoneaal neamd (en binne almeast retroperitoneaal). In orgaan as de limoer is in bytsje in grinsgefal.
De búkholte is fan 'e boarstholte, dêr't it hert en de longen lizze, ôfskaat troch it mulruft of middelruft (Nederlânsk: middenrif; Latyn: diafragma). Dat is in spier mei de foarm fan in tinne koepelfoarmige plaat, dy't by gearlûking de boarstholte fergruttet yn it neidiel fan 'e búkholte, sadat de longen har folsûge kinne mei lucht. Om't it yngewant fan 'e búkholte mar kwealk fierder gear te drukken falt, puollet troch de wurking fan it mulruft de búkwand nei bûten ta út.
Oan 'e bûtenkant is de búk oerdutsen mei spieren en hûd, en yn 'e midden befynt him de nâle. By bisten is de búk yn 'e regel behierre; by de minske is dat by manlju meastal yn beheinde mjitte ek sa, wylst by froulju de búk ornaris keal is. By manlju bestiet de behierring meastal út in net al te tichte streek hier tusken de nâle en de geslachtsdielen. De búk is, fral by minsken, dy't rjochtop rinne en net de búk mei de rest fan it lichem beskermje kinne, in kwetsber lichemsdiel. De búk wurdt net beskerme troch in koai fan bonken (ribbekast), en dêrom sprekt men yn it Frysk ek wol fan it weak fan 't liif.
Goeree-Oerflakkee
Goeree-Oerflakkee (Nederlânsk: Goeree-Overflakkee; Siuwsk: Goereê-Overflakkeê) is eilân en in gemeente yn it uterste suden fan 'e Nederlânske provinsje Súd-Hollân. It gebiet bestiet út 'e eardere, oaninoar groeide eilannen Goeree en Oerflakkee. Yn 2013 waard Goeree-Oerflakkee troch in proses fan gemeentlike weryndieling ien inkele gemeente. It haadplak is Middelharnis.
Skiednis
It westlike part fan Goeree-Oerflakkee, dat út in dunerige bestiet, foarme oarspronklik mei it westen fan Foarne-Putten ien eilân, dat Foarne (Voorne) hiet. Nei't de see in gat yn 'e dunen slein hie wêrby't de mûning fan it Hjerringfliet skepen wie, bleaune der twa resteilannen oer. It iene wie Westfoarne, dat letter nei it dêr leine stedsje Goederede "Goeree" neamd waard. It oare wie Eastfoarne, dat letter oan it eilân Putten fêstgroeide ta Foarne-Putten. Sa kin it dat der op 'e westpunt fan Foarne-Putten noch altyd in doarp leit mei de namme Eastfoarne (Oostvoorne). De moderne gemeente dy't dat gebiet beslacht, hjit fan Westfoarne, mar dat is histoarysk sjoen dus in ferkearde namme, en it hat in protte bydroegen ta de betizing dy't der op dit mêd ûntstien is.
Uteinlik groeiden troch in iuwenlang proses fan fersâning en ynpoldering yn 1751 de eilannen Goeree en Oerflakkee (Overflakkee) oaninoar. Goeree-Oerflakke is troch de tiid hinne ferskate kearen swier troffen troch oerstreamings, lykas by de Stoarmfloed fan 1682, doe't der 22 minsken ferdronken, en by de Wettersneedramp fan 1953, doe't 481 minsken de drinkeldea stoaren. Fan 'e njoggentjinde iuw ôf waard it eilân betsjinne troch feartsjinsten, mar pas yn 1969 waard it isolemint fan it gebiet opheft doe't der in earste brêge mei it fêstelân oanlein waard, de Hjerringflietbrêge. Yn 'e twadde helte fan 'e tweintichste iuw is it toerisme tige wichtich wurden foar de pleatslike ekonomy, wylst dy it foarhinne fral fan 'e lânbou en de fiskerij hawwe moast.
Geografy
Goeree-Oerflakkee hat in oerflak fan goed 422 km², wêrfan't 262 km² út lân bestiet en goed 160 km² út wetter. It heechste punt, fan 18½ m boppe seenivo, befynt him yn it westlike dúngebiet. It wurdt yn it westen begrinzge troch de Noardsee. Oan 'e noardkant foarmet it Hjerringfliet de skieding mei Foarne-Putten, wylst yn it suden de Grevelingen it eilân skiede fan it Siuwske Skouwen-Duvelân. Oare kant de Krammer en it Folkerak lizze yn it súdeasten it Siuwske eilân Sint-Filipslân en it fêstelân fan Noard-Brabân.
Goeree-Oerflakkee is no op fjouwer plakken mei de fêstewâl of mei oare eilannen ferbûn: oan 'e noardkant fia de Hjerringflietdaam yn it Hjerringfliet mei Foarne-Putten; yn it súdwesten fia de Brouwersdaam yn 'e Grevelingen mei Skouwen-Duvelân; yn it suden fia de Grevelingedaam op 'e grins fan 'e Grevelingen en de Krammer mei Skouwen-Duvelân en Sint-Filipslân; en yn it easten fia de Hellegatsdaam op 'e grins fan it Folkerak en it Hollânsk Djip mei Noard-Brabân. It grutste part fan it eilân bestiet noch altyd út in tinbefolke, agrarysk gebiet. It haadplak fan 'e gemeente is Middelharnis, dat min ofte mear sintraal op it eilân leit. De grutste wenkearn wurdt foarme troch it oaninoar groeide Middelharnis-Sommelsdyk.
Wenkearnen
Yn 'e gemeente Goeree-Oerflakkee lizze 16 wenkearnen, wêrûnder Goederede, dat yn 1312 stedsrjochten krige en 15 doarpen. Hjirûnder de ynwennertallen per 1 jannewaris 2012:
Skouderblêd
It skouderblêd (Latyn: scapula) is yn 'e minsklike anatomy de flakke, rûchwei trijehoekige bonke dy't de efterkant fan it skouder foarmet. De minske hat twa skouderblêden, ien oan eltse side fan it lichem, dy't diel útmeitsje fan 'e skoudergurdle. It skouderblêd soarget der yn gearwurking mei de skouderbonke (Nederlânsk: sleutelbeen; Latyn: clavicula) foar, dat de minske syn earms suver folslein rotearje kin.
Mei de boppe-earmbonke (humerus) foarmet it skouderblêd it skoudergewricht (articulus humeri of articulus glenohumeralis), wêrby't it potsje (cavitas glenoides of fossa glenoides) diel útmakket fan it skouderblêd. Dat potsje is tige lyts yn ferliking mei de grutte kop fan 'e boppe-earmbonke (caput humeri), en boppedat binne der suver gjin gewrichtsbannen dy't it gewricht ûnderstypje. Fan gefolgen is it skouder frij gefoelich foar lúksaasjes, oftewol om út it potsje te reitsjen.
It grutste part fan it skouderblêd makket fierders ek diel út fan it boppeste diel fan 'e rêch. It is in frij tinne bonke, dy't lykwols dochs sterk is troch de licht bûgde foarm. Fanwegen dy foarm en teffens troch de beskerming fan it grutte oantal spieren dy't oan 'e efterkant fan it lichem oan it skouderblêd hechte binne, komme brutsen skouderblêden suver nea foar.
Skouwen-Duvelân
Skouwen-Duvelân (Nederlânsk: Schouwen-Duiveland; Siuwsk: Schouwen-Duveland) is eilân en gemeente yn it noarden fan 'e Nederlânske provinsje Seelân. Dizze krite bestiet út in fjouwertal eardere, oaninoar groeide eilannen. By de Wettersneedramp fan 1953 wie Skouwen-Duvelân it slimst troffen gebiet. Mei it reekommen fan 'e Brouwersdaam, yn 1972, waard it isolemint fan it eilân beëinige. Neitiid ûntjoech it him ta in sintrum fan toerisme en wettersport. Yn 1997 waard Skouwen-Duvelân troch in proses fan gemeentlike weryndieling ta ien inkele gemeente. It haadplak is Sieriksee.
Skiednis
Oarspronklik bestie wat no Skouwen-Duvelân is út fjouwer ûnderskate eilannen, te witten Skouwen, Duvelân, Dreiskor (Dreischor) en Bommenede. Yn 'e rin fan 'e iuwen groeiden dy troch in proses fan fersâning fan see-earms en minsklik yngripen yn 'e foarm fan ynpoldering fan kwelders stadichoan oaninoar. De daam tusken Skouwen en Duvelân, de beide grutste eilannen, datearret út 1610.
Mei it reekommen fan 'e Brouwersdaam, yn 1972, waard it isolemint fan it eilân beëinige. Neitiid waard Skouwen-Duvelân in sintrum fan toerisme, mei as wichtichste attraksje de wettersport. Sa wurdt der oan surfen, silen, snorkeljen en djipseedûken dien, wylst de strannen oan 'e Noardseekust tige gaadlik binne foar sinnebaaien.
Geografy
Skouwen-Duvelân hat in oerflak fan goed 488 km², wêrfan't 230 km² út lân bestiet en goed 258 km² út wetter. It eilân wurdt yn it westen begrinzge troch de Noardsee. Oan 'e súdkant foarmet de Easterskelde de skieding mei Noard-Bevelân, wylst yn it noarden de Grevelingen it eilân skiede fan it Súdhollânske Goeree-Oerflakkee. Yn it easten lizze it Mastgat en de Sipe, dy't de skieding foarmje mei de eilannen Toalen, resp. Sint-Filipslân.
Skouwen-Duvelân is no op fjouwer plakken mei oare eilannen ferbûn: yn it noarden fia de Brouwersdaam yn 'e Grevelingen mei Goeree-Oerflakkee; yn it noardeasten fia de Grevelingedaam op 'e grins fan 'e Grevelingen en de Sipe mei Goeree-Oerflakkee en Sint-Filipslân; yn it súdwesten fia de Stoarmfloedkearing yn de Easterskelde mei Noard-Bevelân; en yn it súdeasten fia de Seelânbrêge ek mei Noard-Bevelân. It grutste part fan it eilân bestiet noch altyd út in tinbefolke, agrarysk gebiet. It haadplak fan 'e gemeente is Sieriksee, dat oan 'e súdkust leit, deunby it begjin fan 'e Seelânbrêge. Sieriksee is ek fierwei de grutste wenkearn fan it eilân.
Wenkearnen
Yn 'e gemeente Skouwen-Duvelân lizze 17 wenkearnen, wêrûnder de beide stêden Sieriksee (stedsjrochten 1248) en Brouwershaven (stedsrjochten 1403) en dêrnjonken 15 doarpen. Hjirûnder de ynwennertallen per 1 jannewaris 2014: Skouwen-Duvelân telt twa plakken mei histoaryske stedsrjochten, te witten: Sieriksee en Brouwershaven. Utbuorrens binne: Beldert, Boarchslûs (Burghsluis), Brijdoarp (Brijdorpe), Elkersee (Elkerzee), Kapelle (Capelle), Loperskapelle (Looperskapelle), Moriaanshaad (Moriaanshoofd), Nijertsjerk ('t Skutsje) (Nieuwerkerke ('t Schutje)), Nij-Haamstee (Nieuw-Haamstede), Skoddebeurs (Schuddebeurs) en Westskouwen (Westenschouwen).
Demografy
Skouwen-Duvelân hie yn 2014 in befolking fan krapoan 34.000 minsken, wat delkomt op in befolkingstichtens fan 147 minsken de km². Der wurde fan âlds op it eilân twa Siuwske dialekten sprutsen: it Skousk yn it westen en it Duvelânsk yn it easten. Dy binne benammen besibbe oan 'e dialekten fan Toalen en Sint-Filipslân en fan it Súdhollânske eilân Goeree-Oerflakkee en it doarp Eastfoarne, op Foarne-Putten, wêrmei't se de Noardsiuwske dialektgroep foarmje.
Skouder
It skouder is yn 'e minsklike anatomy it diel fan it lichem dat de hals en de boarst ferbynt mei de boppe-earm. It wurdt opmakke troch trije bonken: de skouderbonke (Nederlânsk: sleutelbeen, Latyn: clavicula), it skouderblêd (scapula) en de kop fan 'e boppe-earmbonke (humerus), mei dêropta ferskate spieren en sinen (pezen). It gearkommen fan 'e trije neamde bonken foarmet it skoudergewricht (articulus humeri of articulus glenohumeralis), al wurdt mei dy oantsjutting yn 'e regel inkeld ferwiisd nei it gearkommen fan 'e kop fan 'e boppe-earmbonke (caput humeri) mei it potsje dat fêstsit oan it skouderblêd (cavitas glenoides of fossa glenoides).
Dit gewricht hat de foarm en funksje fan in kûgelgewricht, wat sizze wol dat de earm om trije ferskillende draai-assen beweegd wurde kin. Dy bewegingsmooglikheden wurde noch fergrutte troch de skoudergurdle, dy't bestiet út 'e ferbining tusken it skouderblêd en de skouderbonke. De skoudergurdle rêst fia it gewricht tusken dy beide bonken (sternum) op it boarst (thorax). De grutte beweeglikheid fan it skoudergewricht wurket lykwols yn it neidiel fan 'e saneamde gewrichtsstabiliteit, en wat yn it medysk jargon "skouderlúksaasjes" neamd wurde (it út it potsje of út it lid reitsjen fan it skouder) komt dan ek frij faak foar. De meast algemiene lúksaasje is dy nei foarren ta, om't it skoudergewricht oan 'e foarkant mar kwealk troch gewrichtsbannen ûnderstipe wurdt. It wichtichste lichemsdiel dat derfoar soargje moat dat de kop en it potsje byinoar bliuwe, is by it skoudergewricht it saneamde "spier-sinemansjet", better bekend as de rotatorcuffspieren.
Emma Lavinia Gifford
thumb|Emma Lavinia Gifford mei 25 jier Emma Lavinia Gifford (Plymouth, Devon, 24 novimber 1840 - Dorchester, 27 novimber 1912) wie in suffragette en de earste frou fan de Britske skriuwer Thomas Hardy. thumb|Grêf fan Emma Gifford, [[Stinsford, Dorset]]
Houlik mei Hardy
Emma Gifford moete Thomas Hardy yn 1870 doe't er arsjitekt wie. Hardy wie doe dwaande mei in ferslach oer de tastân fan de tsjerke fan St. Juliot, ûnder Boscastle yn Cornwall. Harren ferkearing wie de ynspiraasje foar syn tredde roman, A Pair of Blue Eyes. Sy boasken earst fjouwer jier letter op 17 septimber 1874 yn St Peters Church, Paddington, yn Londen. It pear gie op houliksreis nei Brighton en farden dêrnei nei Dieppe en reizgen fierder mei de trein nei Rouen en Parys.
Letter libben
De Hardy's koene gjin bern krije, wat harren ferhâlding faaks gjin goed dien hat. Nei tweintich jier houlik publisearre Hardy Jude the Obscure. Emma moast net folle hawwe fan dy roman om reden fan de krityk op religy yn it boek en meidat hja benaud wie dat de lêzer oerienkomsten sjen soe tusken de ferhâlding fan Jude en Sue en harres mei Hardy. Emma en Hardy seagen elkoar hieltyd minder en hy lei it oan mei oare froulju. Yn 1899 luts Emma har hieltyd mear werom en siet hja in protte op de souderkeamer dy't Hardy foar har makke hie op har fersyk, ‘my sweet refuge and solace.’
Frouljus emansipaasje
Emma Gifford wie in warber suffragette en oanhinger fan fouljusemansipaasje; 1907 die hja mei oan in mars yn Londen mei George Bernard Shaw en de frou.
Dea
Emma Gifford stoar mei 72 jier yn Max Gate, harren hûs ûnder Dorchester. Op de 26e wie hja net goed wurden. Dokter waard roppen, mar sy woe net lije dat er har ûndersocht. Hertfalen en beklemde galstiennen soene neffens de dokter har dea betsjut hawwe. Trije dagen letter waard hja beïerdige by St Michaels-tsjerke yn Stinsford, Dorset. Thomas Hardy liet op har grêf sette: From her lonely husband, with the Old Affection.
Satires of Circumstance, Thomas Hardy’s fjirde dichtbondel befettet The Poems of 1912-13, in samling gedichten dy't er fuort nei Emma har dea skreau. Nei har dea fûn Hardy in skrift mei de titel "What I Think Of My Husband" yn Emma's souderkeamer. Hy hat de rest fan syn libben spyt hân fan it fertriet dat er har oandie hie.
Fiver
In fiver is in poel fan stilsteand wetter dy't troch de minske oanlein is en dy't yn 'e regel oansjenlik lytser is as in mar. De bekendste fivers meitsje ûnderdiel út fan partikuliere tunen en binne meastal net grutter as op syn heechsten 10 m². Ornaris binne se folle mei ûndjip wetter, aldehanne wetterplanten en faak ek mei wetterdierte, lykas fisken, ynsekten en amfibyen. As der fisken yn holden wurde, binne dat faak goudfisken of koikoarpers.
Fivers binne ornaminteel fan aard en hawwe yn 'e regel gjin oar doel bûten dat. In útsûndering wurdt foarme troch fiskfivers, dêr't fisk (faak forel of salm) yn útset wurdt mei as doel dat angelders se der (tsjin betelling) wer útfiskje meie. Om't fivers ornaris ûndjip binne, en it wetter sadwaande maklik opwarmet yn 'e sinne, fral as de fiver net al te grut is, is it oan te rieden om der beammen of oare opgeande begroeiïng omhinne te plantsjen, sadat der beskade plakken binne dy't de temperatuer leech hâlde. Fierders moat men in fiver, benammen as dy net yn ferbining stiet mei streamend wetter, geregeldwei skjinhâlde en it wetter ferfarskje.
Arden fan Faversham
Arden fan Faversham, yn it Ingelsk: Arden of Faversham (en oarspronklik folút: The Lamentable and True Tragedy of Mr. Arden of Feversham in Kent), is in toanielstik fan ûnbekend auteurskip út 'e Elizabetaanske Tiid, dat op 3 april 1592 opnommen waard yn it Stationers' Register, wat doedestiden de gesachhawwende útjouwerskatalogus wie. It waard letter datselde jiers foar it earst publisearre troch útjouwer Edward White, en ferhellet oer de histoaryske moard op 'e sakeman Thomas Arden troch syn frou Alice Arden en har minner, en oer hoe't dy beide neitiid tsjin 'e lampe rûnen en bestraft waarden. Arden fan Faversham is in trageedzje, en it stik is opmerklik om't it it ierst bekende foarbyld is fan it subsjenre fan 'e ynlânske trageedzje, in foarm fan renêssansistysk toaniel dy't resinte en binnenlânske misdieden dramatisearre ynstee fan saken fan fierôf en lang lyn. Arden fan Faversham is wol taskreaun oan 'e Ingelske toanielskriuwers Thomas Kyd, Christopher Marlowe, William Shakespeare of in kombinaasje fan dy trije, en wurdt ta de Shakespeariaanske apokrifa rekkene.
Boarne
It lyk waard yn 'e oangeande sniestoarm bûtendoar delsmiten yn 'e hope dat immen dy't yn Faversham wie foar de Falentynsmerke de skuld krije soe. It hold lykwols om mei snijen ear't de fuotprinten fan 'e dieders weiwurden wiene, en de autoriteiten folgen dy werom nei it hûs, dêr't fierdere oanwizings foar de moard fûn waarden. Alice en Mosby waarden ûnderfrege en bekenden al rillegau; hy waard ophongen en sy libben ferbrând. Black Will flechte nei Flaanderen ta, en neffens Flaamske dokuminten waard er dêr oppakt en útlevere oan Ingelân (al waard er neffens Ingelske argyfstikken yn Flaanderen berjochte en eksekutearre). Loosebag ûntkaam en fan him waard nea wer wat fernommen. Guon oare gearspanners waarden ek terjochtsteld, ien fan harren, in George Bradshaw, op grûn fan in obskuere passaazje yn brief. Neitiid waard fêststeld dat Bradshaw ûnskuldich west hie en waard er postúm dochs noch frijsprutsen. It hiele drama waard fêstlein yn 'e Chronicles fan Raphael Holinshed, hoewol't de moard sa resint en sa berucht wie dat er grif in grut part fan it Elizabetaanske publyk noch klear foar de geast stien hat.
Ynhâld
De ynhâld fan Arden fan Faversham folget it ferslach fan 'e moard sa't dat jûn wurdt yn Holinshed syn Chronicles frij sekuer, net inkeld yn 'e folchoarder fan 'e foarfallen dy't ta it misdriuw en it proses liede, mar ek yn 'e ûngewoan komplekse tematyk. Fan 'e earste sêne ôf wurdt Arden delset as in personaazje fan twifelich alloai: hy is koartoanbûn, bazich en ferrifeljend, en hat koartlyn yn prinsipe in stik lân stellen fan in oare ynwenner fan Faversham dy't fan Greene hjit. Dizze karakterisaasje liket yn striid te wêzen mei it oankundige doel fan it toanielstik om "de grutte boasaardichheid fan in kweade frou, it net te sêdzjen begear nei smoarge lust en de beskamsume ein fan alle moardners" te toanen, al wie dy omskriuwing, op 'e foarside, miskien wol mear bedoeld om 'e rûnombywêzige sinsuer op 'e doele te bringen. Yn elts gefal lit Arden fan Faversham in grutter fermogen ta de skepping fan yngewikkelde personaazjes sjen as dat wenst wie foar anonime Elizabetaanske stikken. De moardsênes binne mei in lyksoartige kompleksiteit skreaun, wêryn't echte spanning (bgl. as de moardners besykje Arden op in mistige jûn te finen) kombinearre wurdt mei de humor dy't út harren ynkompetinte oanslaggen sprekt.
Wagenborg (laach)
thumb|260px|[[Laarwoud|Hûs Laarwoud (2005)]] Wagenborg is in Nederlânske famylje fan ûndernimmers, reders en skippers. It is ien fan de meast begoedige famyljes fan Nederlân; it tydskrift Quote rûst it fermogen fan de Wagenborgs op sa'n 335 miljoen euro. It laach hie 2007 39 leden. Sy wenje foar it grutste part yn Noard-Nederlân.
De famyljenamme "Wagenborg" is faaks ôflaat fan it Grinzer doarp Wagenborgen yn de gemeente Delfsyl. Oarspronklik wie it in famylje fan ambachtslju en lânbouwers en letter ek fan skipsbouwers en skipsmakelders. Guonts fan it laach boude letter belangen op yn rederijen en skipfeartûndernimmings. Sa wie it Egbert Wagenborg (1866-1943) dy't 1898 de bekende skipfeart- en transportûndernimming Keninklike Wagenborg stichte. De famylje besit ûnder mear de havezate Laarwoud yn it Drintske Súdlaren.
Hindrik VIII (toanielstik)
Hindrik VIII, yn it oarspronklike Ingelsk: Henry VIII (folút eins: The Famous History of the Life of King Henry VIII), is in toanielstik dat ornaris as it resultaat fan 'e gearwurking tusken de wiidferneamde Ingelske skriuwer en dichter William Shakespeare en syn kollega-toanielskriuwer John Fletcher sjoen wurdt (neffens stylistysk bewiismateriaal soene se allebeide fierhinne op eigen manneboet beskate sênes fan it stik skreaun hawwe). De orizjinele titel skynt All is True west te hawwen, en it stik krige syn tsjintwurdige titel pas doe't it yn 1623 ôfprinte waard yn 'e First Folio. It is yn prinsipe in trageedzje, hoewol't it yn 'e tradisjonele yndieling fan Shakespeare syn wurk ûnder de Shakespeariaanske histoaryske stikken falt.
Sa't de titel al oanjout, is dit stik basearre op it libben fan kening Hindrik VIII fan Ingelân, dy't regearre fan 1509 oant 1547. De skriuwers binne wat frij mei de ferhaalstof omgien. Sa treft Hindrik VIII yn it stik yn it gehiel gjin blaam; ynstee wurdt dat allegear Thomas Wolsey op 'e lea skood, de yn ûngenede fallen earste minister fan Hindrik VIII. (Soks wie fansels eins ek wer net mear as logysk, mei't yn Shakespeare syn tiid Hindrik syn dochter Elizabeth op 'e troan siet. En je koene fansels net de heit fan 'e regearjende monarch ôfrinne litte.) De measte saakkundigen datearje Hindrik VIII yn 1613, doe't by de opfiering fan dit stik troch in kanonskot, dat brûkt waard as special effect, it reidtek fan it Globe Theatre te Londen flam fette en it oarspronklike skouboarchgebou oan 'e grûn ta ôfbaarnde. De earste publikaasje fûn lykwols pas plak yn 1623, as ûnderdiel fan 'e First Folio. De Fryske oersetting fan Douwe Kalma ferskynde yn 1965.
Ynhâld
It stik iepenet mei in blyk fan 'e fijânskip dy't bestiet tusken de ealman Buckingham en kardinaal Wolsey, Hindrik VIII syn earste minister. De kening linet bot op Wolsey wat it lânsbestjoer oangiet, en Wolsey makket dêr misbrûk fan troch in part fan 'e ine belesting efteroer te drukken. Keninginne Katerine besiket syn misdragings oan 'e kaak te stellen, en hellet har sa Wolsey syn wrok op 'e hals. Underwilens wurdt Buckingham oppakt op beskuldiging fan ferrie, eat dêr't Wolsey ek wer efter sit. Buckingham syn proses en feroardieling ta de dea wurde oan it publyk beskreaun yn in petear tusken twa nammeleaze hearen, wêrnei't de beklage sels opkomt en syn meistanners en it publyk farwol seit.