cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jakob Arjouni
Arjouni stoar yn de âldens fan 48 jier oan de gefolgen fan alfleisklierkanker.
Han G. Hoekstra
Han Gerard Hoekstra (De Haach, 4 septimber 1906 - Amsterdam, 15 april 1988) wie in Nederlânsk dichter dy't ek in protte gedichten foar bern skreau.
Han G. Hoekstra gie yn De Haach nei de Kweekskoalle, mar gie dêrnei oan it wurk as sjoernalist. Fan 1945 oant 1971 wurke er by it deiblêd Het Parool. Hy siet doe ek, mei ûnder oaren de Parool-kollega's Annie M.G. Schmidt en Simon Carmiggelt, by it sjoernalistekabaret De Inktvis.
Hy waard, ek mei Schmidt, troch útjouwerij De Bezige Bij frege om de Amerikaanske bernerige de Gouden Boekjes oer te setten. Hy skreau ek sels in tal ôfleverings foar de rige, doe't dy langer net út oersettings bestienen, mar ek Nederlânske skriuwers mei eigen wurk meidwaan koenen.
Hoekstra bleau it meast ferneamd as dichter en skriuwer fan bernepoëzy. Yn it earstoan skreau er de berneferskes alinne foar syn eigen bern. Yn 1972 krige Hoekstra de Constantijn Huygenspriis foar syn folsleine oeuvre.
Draaibrêge
right|250px|rjochts| right|250px|rjochts| In draaibrêge is in beweechbere brêge dy't iepen en ticht giet troch te draaien om in fertikale as. It weidek fan 'e brêge bliuwt hjirby op gelikense hichte, mar makket in kwartdraai fansiden as de brêge iepen en ticht giet. Dêrom moatte de lânhaden en de beide úteinen fan it ryddek fan 'e brêge sels, dy't op 'e lânhaden oanslute as de brêge ticht is, in rûnige foarm hawwe; oars soe ommers by it draaien de brêge fêstrinne fanwegen de útstekkende hoeken. Foar't de brêge iependraaid wurde kin, wurdt er losmakke troch de fizels dêr't de brêge op rêst, de saneamde "opsetynrjochting", omleech te bewegen. Yn tichte tastân wurdt de brêge troch dizze fizels beskoattele.
In draaibrêge kin bestean út twa earms (of brêgedielen) fan gelikense lingte, sadat twa trochfeartiepenings ûntsteane as de brêge iepengiet, oan wjerskanten fan 'e draaipylder ien. As ien trochfeartgat genôch is, sil in ûngelykearmige draaibrêge oanlein wurde. Dan moat, om op it meganyk in gelikense belêsting te krijen, oan 'e draaiynrjochting in kontragewicht tafoege wurde oan 'e tsjinstelde kant as wêr't de brêge deroan fêstsit.
In draaibrêge hat as foardiel dat der in wide trochfeart ûntstiet sûnder beperking yn de trochfeart- en trochrydhichte, wylst de brêge dochs flot iepen en ticht dien wurde kin. Draaibrêgen binne ûnder oaren yn:
Blood Red Throne
Blood Red Throne is in Noarske deathmetalband oprjochte yn 1998 yn Kristiansand troch gitarist Død earder live-gitarist fan Satyricon en bassist Tchort fan Emperor. De band brocht yn 2001 syn debútalbum Monument of Death út. De teksten fan de band gean benammen oer de dea en moard. Blood Red Throne hat tsien studio-albums útbrocht.
Wil de Beer
Wilhelmina (Wil) Vel-de Beer (Medemblik, 5 septimber 1942) is in earder Nederlânsk reedrydster.
Sy die twa kear mei oan it Wrâldkampioenskip allround en ien kear oan de Olympyske Winterspullen (yn 1964), mar wûn by dizze kampioenskippen gjin medaljes. De Beer waard twa kear Nederlânsk kampioen allround, Yn 1962 wie Wil de earste Nederlânsk kampioene allround op keunstiis op de doe krekt iepene Jaap Edenbaan. In jier letter yn 1963 waard sy op de Natoeriisbaan Stedspark yn Grins ek de lêste Nederlânsk kampioene op natoeriis, dêrnei waarden alle Nederlânske Kampioenskippen allround op keunstiis hâlden.
Slûs Starum
thumb|left|250px|Muorrestien Slûs Starum is in skutslûs yn Starum.
Dizze slûs yn Starum is de eardere seeslûs út 1576, dy't werboud is yn 1894. De nije slûs (1966) besuden Starum is de Johan Frisoslûs.
Op in stien yn de noardlike muorrre stiet: ''Deze ZEESLUIS sedert 1576 beheerd door de Zeedijksbesturen van Wijmbritseradeel c.a., Hemelumer Oldephaert e.a. en de stad Stavoren. Is hersteld 2.50 M verlengd en van ijzeren deuren voorzien in 1894. ''
Oer de westside fan de slûs leit in brêge. By de slûs stiet de wente fan de slûswachter en ek It Wyfke fan Starum. Efter de slûs is in lytse jachthaven.
Alfen oan de Ryn
300px|thumb|Topografyske gemeentekaart fan Alfen de Ryn Alfen oan de Ryn (Nederlânsk en offisjeel: Alphen aan den Rijn) is in stêd en gemeente yn Súd-Hollân, en leit oan de Alde Ryn tusken Leien, Gouda en Bodegraven en Ter Aar. Bûten de stêd Alfen oan de Ryn sels telt de gemeente ek noch de doarpen Aarlanderveen, Benthuizen, Boskoop, Hazerswoude-Dorp, Hazerswoude-Rijndijk, Koudekerk aan den Rijn en Zwammerdam en de buortskip Groenendijk.
Algemien
Alfen oan de Ryn leit by de gearfoeging fan it lytse rivierke de Aar en de Alde Ryn, dy't fan Utert ôf nei Leien streamt. Alfen wurdt oan de eastkant begrinzge troch de Gouwe en it Aarkanaal, en yn it westen troch de Heimanswjittering. Alfen wurdt trochsnien troch de Alde Ryn. Der binne fiif brêgen oer de Alde Ryn, dêrfan binne der twa allinnich foar fuotgongers. It oerflak fan de gemeente Alfen oan de Ryn is 132,50 km², wêrfan 6,27 km² wetter. Mei yngong fan 1 jannewaris 2019 hie de gemeente in ynwennertal fan 110.986 en de stêd Alfen oan de Ryn sels hie 72.875 ynwenners (boarne: CBS). Yn oktober 2001 is Alfen oan de Ryn ta Grienste stêd fan Nederlân útroppen. Yn septimber 2002 waard Alfen oan de Ryn sels útroppen as de Grienste Stêd fan Jeropa. Oan de Rynhaven leit in grut yndustryterrein. Dêr stiet ek de 135 meter hege KPN toer, dy't út alle kanten fan Alfen oan de Ryn wei te sjen is. Dy toer wie de earste dy't troch Nozema foar de trochjefte fan digitale etertelefyzje brûkt waard.
Wenwiken
Offisjeel hat Alfen oan de Ryn de folgjende wiken, dat ek de postkoadegebieten binne: Oudshoorn (2401), Ridderveld (2402), Zegersloot (2403), Hoorn (2404), Hoge Zijde (2405), Lage Zijde (2406), Steekterpolder (2407), Kerk en Zanen (2408) en Rietveld (2409). De doarpen Aarlanderveen (2445) Benthuizen (2732), Boskoop (2771), Hazerswoude-Dorp (2852), Hazerswoude-Rijndijk (2851), Koudekerk aan den Rijn (2850) en Zwammerdam (2471).
De wiken binne wer ûnderferparte yn buerten, dêr't guon fan allinnich yn de folksmûle bestean, bygelyks:
Ferfier
Alfen oan de Ryn hat in stasjon oan it spoar fan Utert nei Leien. Fan Alfen oan de Ryn út kin ek mei de lichttrein nei Gouda reizge wurde; earder wie dit in gewoane treinferbining. Yn it ferline wie der ek in spoarwei fan Uithoorn oer Nieuwkoop en Ter Aar nei Alfen, mar dy is opheft.
Fan Leien út, mei in oansluting oan de A4, is Alfen mei de auto te berikken oer rykswei N11, dy't trochlutsen is oant Bodegraven en dêr oansluting jout op de gongwei nei Utert. Op de hichte fan Alfen is in akwadukt oanlein yn de Gouwe dêr't rykswei 11 ûndertroch giet. Ut noardlike rjochting is Alfen te berikken oer de provinsjale wei N207 rjochting Haarlimmermarpolder. Dy drokke dyk rint njonken de Gouwe troch nei Gouda.
Skiednis
It gebiet by Alfen oan de Ryn waard 2.000 jier lyn al bewenne. Yn de Romeinske tiid wie de Alde Ryn de haadstream fan de Ryn. De rivier sette by oerstreamings sân en klaai ôf, wêrtroch't in lânskip fan ouwerwâlen en kommen ûntstie. Yn Alfen is dit noch altyd werom te kennen yn de nammejouwing fan de stedsdielen "Hege kant" en "Lege kant", oan de lofter- respektivelik rjochterouwer fan de rivier.
Uchte
thumb|left|120px|Wapen fan de gemeente Uchte thumb|240px|Stasjon Uchte, dêr't allinne noch in museumtrein komt Uchte is in plak, in flekke, en gemeente yn de Dútske dielsteat Nedersaksen, en is part fan de lânkring Nienburg/Weser.
Alfen oan de Ryn
Skiednis
Yn de 17e iuw kaam Alfen fierder ta bloei. It wie doe in pleisterplak foar postriders en hannelsferkear oer lân en wetter. Op dielen by de Alde Ryn lâns is no noch it jaachpaad te sjen, dêr't de trekskûten lutsen waarden. De hjoeddeiske gemeente Alfen oan de Ryn is foarme yn 1918. Doe waarden de lytsere gemeenten Alfen, Aarlanderveen en Oudshoorn gearfoege. Yn 1964 waard de gemeente útwreide mei Zwammerdam.
Op 1 jannewaris 2014 waarden de gemeenten Alfen oan de Ryn, Boskoop en Rijnwoude gearfoege ta in nije gemeente ûnder de namme Alfen oan de Ryn.
It wapen fan Alfen oan de Ryn is takend op 8 maaie 1918 en bestiet út in swarte achtpuntige stjer op in wyt wapenskyld. Boppe-op it skyld stiet in gouden kroan. It skyld wurdt fêsthâlden troch twa gouden liuwen. It wapen wie oarspronklik fan de famylje fan Alfen, in staach fan de famylje Fan Kralingen. In Dirk fan Cralingen (berne foar 1189) hie besittings yn de buert fan Alfen en neamde him letter Fan Alfen.
250px|thumb|Hefbrêge De opfallende hefbrêge by de Gouweslûs oer de Gouwe waard ein tritiger jierren fan de 20e iuw boud. De Gouwe waard ferbrede om de skipfeartferbining tusken Amsterdam en Rotterdam te ferbetterjen. Soartgelikense brêgen waarden yn Boskoop en Waddinxveen boud. Yn de Twadde Wrâldkriich binne der springladings by de brêge setten om dizze yn gefal fan need op te blazen, wat net nedich blykte. Mar troch bliksemynslach is ien fan de ladingen dochs ûntploft. Yn de Santiger jierren fan de 20e iuw is de brêge troch in frachtwein op 'en nij bot skansearre. Op 'e hichte fan de hefbrêge foar it autoferkear, leit dêr in draaibrêge foar de trein.
Uchte
Uchte hat 4.999 ynwenners (31 desimber 2019).
Alfen oan de Ryn
Skiednis
Nei 1950 begûn de stêd hiel sterk te groeien. Der waarden grutte útwreidings oan de noardside fan de stêd boud, dy't oarspronklik mei ôfgrizen as "dy flats" besjoen waarden troch âlde Alfenaren. Sûnt de jierren 1990 waard ek in grutte wenwyk besuden it spoar boud, Tsjerke en Sanen. Alfen ûntwikkele him as in forinzestêd, mar binnen de grinzen kaam ek hieltyd mear wurkgelegenheid.
Etymology
De namme Alfen is wierskynlik ôfkomstich fan de namme fan it Romeinske castellum Albanianae, dat "delsetting oan it wite wetter" betsjut.
Monuminten
thumb|right|De televysje toer fan Alfen oan de Ryn
Andrej Rûbljov
thumb|200px|Betinkingspostsegel by de 600e bertedei fan Andrej Rûbljov, 1961 thumb|200px|Rûbljovs ikoan fan de Hillige [[Trije-ienheid]] Andrej Rûbljov (Russysk: Андре́й Рублёв) (sa. 1360 - 17 oktober 1428) wurdt yn it generaal beskôge as de grutste Russyske skilder fan ikoanen ea.
Rûbljov syn libben is mar in bytsje fan bekend. Wierskynlik libbe er yn it lavra fan Sergiev Posad.
By it konsily fan de hûndert haadstikken waard Rûbljovs wurk ta mjitstêf foar religieuze keunst. Yn 1988 waard Rûbljov troch de Russysk-Ortodokse tsjerke hillich ferklearre. Syn nammedei is 4 july.
Rûbljovs ferneamdste wurk, en it iennige dat mei wissichheid oan him taskreaun wurde kin, is de ikoan fan de Hillige Trije-ienheid fan om 1410 hinne. It is basearre op in eardere ikoan, bekend as de "Gastfrijens fan Abraham" (neffens Genesis 18). Rûbljov helle de figueren fan Abraham en Sarah fuort, en lei subtyl de klam fan de komposysje op it hillige mystearje fan de Trije-ienheid. Dit ikoan is no part fan de permaninte útstalling fan de Tretjakovgalery yn Moskou.
Rûbljov syn libben waard yn 1966 ferfilme troch de Russyske regisseur Andrej Tarkovski.
Faustina de Aldere
right|thumb|Búste fan Faustina Anja Galeria Faustina (16 febrewaris ±100 – oktober/novimber 140) wie de frou fan de Romeinske keizer Antoninus Pius en hie fan ôf 138 oant har dea de titel 'Augusta' (keizerin). Sy is ek wol bekend as Faustina Senior en Faustina Maior of Major.
Skiednis
Oer it libben fan Faustina de Aldere is net folle bekend. Sa is har eksakte bertedatum (earne tusken 98 en 105) net bekend, lykas har houliksdatum mei Antoninus Pius en sels de datum fan har dea (om-ende-by 140-141) is ûnbekend. Har heit wie konsul Markus Annius Ferus fan Rome.
Wol bekend is dat Faustina in gelokkich houlik hie mei Antoninus en dat sy tegearre fjouwer berne krigen, dy't allegear berne waarden noch foardat Antoninus keizer waard. Mar ien fan dizze bern soe har oerlibje, nammentlik harren dochter Faustina (Faustina de Jongere), dy letter de frou wurde soe fan keizer Markus Aurelius, de adoptyfsoan en opfolger fan har heit.
Fierders is bekend dat Faustina in fleurich libben libbe en net bjuster trou wie oan har man Antonius. Nei alle gedachten hat de keizer, dy't bekend stie as in sober en tawijd man, as reaksje op it gedrach fan syn frou, ien fan har slavinnen, Galeria Lysistrate, as byfrou nommen. Dat wie miskien wol Antoninus syn ienige swakte yn syn fierders treftich libben. Antoninus hat nea fan Faustina skiede wollen en hat har nei har dea hillich ferklearje litten. Ek hat er in grut tal munten mei har byltenis slaan litten en de tekst DIVA AVG(VSTA) FAVSTINA (hillige keizerinne Faustina).
Levi Strauss
thumb|Levi Strauss om 1880 hinne thumb|It Levi Straussmuseum yn Buttenheim Oskar Levi Strauss (berne as Oskar Löb Strauß) (Buttenheim, Beieren, 26 febrewaris 1829 - San Francisco, 26 septimber 1902) wie in Amerikaansk kleanfabrikant fan Dútsk-joadsk komôf. Strauss is ferneamd wurden as betinker fan de spikerbroeken dy't syn foarnamme krigen hawwe, Levi.
Strauss emigrearre 1847 mei syn mem en twa susters nei de Feriene Steaten. Mei twa oare lju sette er yn New York útein mei yn fabryk. Yn 1853 waard Strauss Amerikaansk steatsboarger. Yn 1853 festige er yn San Fransisko in hannelsfirma foar stoffen, klean en oare dingen, dy't goudsikers en pioniers yn it Westen fan Amearika fan noaden wienen. De skroar Jacob Davis út Reno makke de broeken dy't Strauss fan denim makke sterker mei klinksels. In útfining dy't er tegearre mei Strauss - de finansier fan it patint - registrearje liet. De spikerbroek wie in feit.
Op it heden bestiet Levi Strauss & Co., de yndertiid fan Strauss oprjochte spikerbroekefabryk noch altyd.
Mistral
De mistral stekt op as kâlde wyn ôfkomstich fan de noardpoal fier súdwaarts Jeropa yn blazen wurdt. De lucht wurdt dan feitlik nei it suden sûgen, omdat it wetter fan de Golf fan Genua folle waarmer is en de waarme lucht boppe de Golf omheech stiget. Dy opstigende lucht hat as gefolch dat in aktyf leechdrukgebiet ûntstiet, it Genua-leech. Dat leech makket dat de besteande luchtdrukferskillen grutter wurde wêrtroch it hurder waaien giet.
De lucht wurdt tusken de berchwanden fan de nauwe delling fan de Rône parse, dêr't in ekstra fersnelling troch ûntstiet. De wyn nimt hiel bot ta en kin inkele dagen oanhâlde. Oerdei is de wyn meastentiids sterker as nachts, omdat de temperatuerferskillen tusken de Rônefallei en de Middellânske See ûnder ynfloed fan de sinne dan it grutste binne. Lykwols is dat net altyd it gefal: ôfhinklik fan de waaromstannigens kin de mistral soms ek nachts fûl waaie bliuwe.
As de mistral waait is it meastentiids net bewolke yn it Rônedal, mar as de kâlde lucht boppe it waarme wetter fan de Midslânske See komt, ûntsteane dêr buien. Ek yn Nederlân kin it waar troch de mistral min wêze.
Maestral Maestral Maestral Maestral
Skraarder Feart
De Skraarder Feart is in feart yn de gemeente Súdwest-Fryslân. De feart rint fan Wytmarsum nei it suden oer Harkesyl en Skraard en komt by it Boalsertergat út yn de Makkumer Feart.
Sint-Fransiskustsjerke (Frjentsjer)
De Sint-Fransiskustsjerke (Nederlânsk en offisjeel: Sint-Franciscuskerk) is in roomsk tsjerkegebou yn 'e Fryske stêd Frjentsjer, dat eigendom is fan it Bisdom Grins-Ljouwert.
Skiednis
De Fransiskusparochy yn Frjentsjer waard al yn 1637 oprjochte troch de fransiskanen (minderbruorren), dy't folgelingen fan Fransiskus fan Assisi wiene, en de parochy nei dyselde ferneamden. Yn 1865 waard oan 'e Godsikker, yn 'e Frjentsjerter binnenstêd, de earste Sint-Fransiskustsjerke boud. Dy waard yn 1963 ôfbrutsen om ferfongen te wurden troch it hjoeddeistige gebou, nei in ûntwerp fan arsjitekt Herman van Wissen.
Gebou en oargels
De Sint-Fransiskustsjerke hat in modern uterlik, mei in lege, fjouwerkantige klokketoer mei twa klokken deryn dy't fan bûtenôf sichtber binne. It oargel datearret fan 1888 en waard boud troch Adema mei gebrûk fan âlder piipwurk. De Sint-Fransiskustsjerke hie foarhinne ek in koaroargel út 1977, dat makke wie troch Flentrop, en ôfkomstich wie út 'e Grutte Tsjerke fan Harns.
Betty de Boer
Biografy
De Boer gie nei de middelbere skoalle yn Drachten en studearre bestjoerswittenskippen oan de Ryksuniversiteit Grins. Dêrnei wurke se foar ferskillende gemeentes en bedriuwen. Yn 2004 begûn se in eigen advysburo, rjochte op MKB en oerheid. Yn 2002 waard De Boer foar de VVD keazen ta lid fan de gemeenteried fan de stêd Grins. Se rjochte har op romtlike oardering en ferkear en ferfier. Yn 2006 folge se Remco Kouwenhoven op as fraksjefoarsitter. De Boer wie lid fan de riedskommisjes foar Finânsjes & Feilichheid en Romte & Wenjen. Fierders siet se yn de rekkenkeamerkommisje.
Op 9 juny 2010 waard Betty de Boer keazen ta lid fan de Twadde Keamer.
Brol
De Brol is in dûbele brêge mei plein yn de stêd Ljouwert.
De Brol bestie al yn 1400 en wie lang in merkplak foar griente, bûter en tsiis. Hjir stie begjin 16e iuw it skafot en, earst oan de noardside, lettertusken 1615-1617 oan de eastside de braak (oant 1685). Oan de súdkant siet oant 1684 in bierdragerswachthúske by de Boerkade oan De Kelders. Der wienen yn Fryslân ek brollen yn Frjentsjer, Hallum, Ferwert, grûnen (bou of lânbou) dy't net yn gebrûk binne, Easthim, Hitsum en Easterlittens. It sille eartiids 'lege, sompige plakken' en letter 'pleinen' west hawwe.
Famke fan it Uchterfean
It Famke fan it Uchterfean of Moora is de namme fan it frouljus feanlyk út de Izertiid dat yn 2000 yn de sompe ûnder Uchte yn Dútslân ûntdutsen waard. De oerbliuwsels binne de wringen, hier en stikken fan de plasse. It ûndersyk fan it lyk begûn yn 2005. De radiometryske C14-datearring útfierd oan de Universiteit fan Kiel liet sjen dat Moora stoarn is tusken 764 f.Kr. en 515 f.Kr. It lichem waard net ferbaarnd hoewol't dat wol wenst wie yn de begraffenispraktyk fan de izertiid. It meastepart fan it skelet is fûn, útsein in skouderblêd.
Foardat DNA-analyse mooglik wie waard tocht dat it lyk fan it 16 jierrich famke Elke Kerll wie, dy't yn 1969 nei besite oan in dancing fuortrekke wie.
Leopoldstsjerke
Leopoldstsjerke, as Leopoldstsjerkje, is de beneaming foar in protestantske tsjerke dy't yn de jierren 1836-1838 mei jild fan de Belgyske oerheid boud waarden yn de Nederlânske provinsje Limburch fan no.
Der waarden totaal fjouwer Leopoldstsjerken boud, yn Meerssen (1836), Beek (1837), Gulpen (1837, yn 1965 sloopt) en Heerlen (1838, 1949 sloopt). De protestanten hienen yn dy plakken middels in simultaneum sûnt de 17e iuw gebrûk meitsje kinnen fan de parochytsjerken. Dat simultaneum waard ûnder it Belgysk bewâld ôfskaft, sadat de tsjerken wer yn katolike hannen kamen. Yn 1835 waard by in beslút fan de Belgyske kening Leopold I, self in protestant, bepaald dat de bou fan protestantske tsjerken yn dy plakken subsidiearre wurde soenen. De bou hie it Belgyske Ministearje fan Wettersteait it tafersjoch op.
De fjouwer tsjerken lykje in soad op elkoar. It binne allegearre bakstiennen sealtsjerken yn neoklassisistyske styl, elk trje traveeën lang en mei in trijesidige sluting oan de efterkant en boppeop de foarkant in dakruter. De foargevel fan de tsjerken yn Gulpen, Beek en Heerlen wie benei deselde, dy fan Meerssen waard riker útfierd. Fan de kerken yn Gulpen en Beek is witten dat sy ûntwurpen waarden troch H. Konings, skrynwurker te Roermond.
Victor Steeman
Victor Steeman (Zevenaar, 15 juny 2000 - Faro, 11 oktober 2022) wie in Nederlânsk motorkoereur. Steeman makke yn 2016 syn debút yn de FIM MotoGP Rookies Cup. Yn 2018 stapte hy oer op de Supersport 300 World Championship. Yn 2020 ried er yn de Dútske IDM-kampioenschap, Yn 2021 kaam er werom nei it Supersport 300 World Championship. Yn it seizoen 2022 wûn er fjouwer wedstriden, Assen, Most, Magny-Cours en Barselona. Yn it lêste wykein op Portimão hie hy noch kâns om wrâldkampioen te wurden. Yn de earste wedstriid op 8 oktober 2022 rekke Steeman belutsen by in swier ûngelok. Hy kaam betiid yn de wedstriid te fallen, wêrnei't er oanriden waard troch José Luis Pérez González, dy't krekt efter him ried. Hy waard mei in helikopter nei it sikehûs yn Faro brocht, dêr die bliken dat er slimme ferwûningen oan 'e harsens oprûn hie. Nei ôfrin fan it wedstriid wykein die bliken dat er efter Álvaro Díaz dochs noch twadde wurden wie yn it kampioenskip mei 180 punten.
List fan ynsekten
List fan Ynsekten
Olympyske Winterspullen 1998
Akkommodaasjes
thumb|right|260px|Aqua Wing Arena yn Nagano
List fan ynsekten
A
right|thumb|230px|[[Argusflinter]]
Olympyske Winterspullen 1998
Sporten
thumb|right|200px|Iishokky op de Winterspullen Op de Spullen fan 1998 stiene sân sporten op it programma en 68 ûnderdielen ferdield oer 14 dissiplines.
Gemaal Buma
Gemaal Buma is in gemaal yn Rutten by De Lemmer. It gemaal bemealt mei it gemaal Visseringen de lege ôfdieling fan de Noardeastpolder, mei in oerflakte fan 39.000 hektare. De rest fan de Noardeastpolder, 9.000 hektare, wurdt troch gemaal Smeenge bemeald. It gemaal hat 3 pompen dy't mei elkoar 1.800 m³ wetter weipompe kinne. It wetterpeil skilt hast 6 meter. It gemaalkompleks is fan 1939 - 1941 boud neffens ûntwerp fan Dirk Roosenburg. Op 7 jannewaris 1941 waard begûn mei de bemealing. Njonken it gemaal leit in slûs. Dy slûs is part fan it gemaalkompleks. It gemaal wurdt beheard troch wetterskip Zuiderzeeland.
List fan ynsekten
F
thumb|right|250px|In [[Fjoerjuffer]]
Gemaal Buma
It gemaal is ferneamd nei Age Buma.
Olympyske Winterspullen 1998
Medaljes
thumb|right|260px|Olympyske medaljes 1998
Dielnimmende lannen
thumb|260px|Dielnimmende lannen. In rekordoantal fan 72 lannen die mei oan de Spullen. Dat wiene der fiif mear as by de foarige edysje. Yn ferliking mei de foarige edysje ûntbrutsen Amerikaansk-Samoa, Fidzjy, Meksiko, San Marino en Senegal. Fiif lannen makken harren debút: Azerbeidzjen, Kenya, Masedoanje, Urûguay en Fenezuëla. Harren rentree makken Ierlân, Yndia, Iran, Joegoslaavje en Noard-Korea.
Wetterskip De Snitser Aldfeart
Wetterskip de Snitser Aldfeart (De Sneeker Oudvaart) is in yn 1916 oprjochte wetterskip dat it gebiet om de Snitser Aldfeart hinne bemealde. It bemeallingsgebiet fan it wetterskip lei yn de (eardere) gemeenten Raerderhim, Idaerderadiel, Wymbrits en Snits. De Snitser Aldfeart wie dêrmei oant de 70-er jierren fan de 20e iuw mei 5127 hektare ien fan de grutste wetterskippen yn Fryslân. Op 1 jannewaris 1981 is de Snitser Aldfeart opheft en opgien yn wetterskip De Middelsékrite. It gebiet fan it eardere wetterskip De Snitser Aldfeart makket sûnt 2004 diel út fan Wetterskip Fryslân.
Fan plannen nei realisaasje
It oarspronklike plan om it gebiet mei ien grut gemaal te bemeallen waard loslitten. Ynstee dêrfan kamen der trije elektryske gemalen: by De Domp, de Gaustersyl en De Mûzel by Jirnsum en trije wynmotors oan de Tersoalsteropfeart, op de Grutte Wieren en ien by Dearsum. De kosten foelen troch de destiidske hege ynflaasje ek gâns heger út as oarspronklik begrutte: gjin trije ton, mar sawat 1,7 miljoen gûne.
Ruilferkaveling
It wetterskip hie in grutte ynfloed op de ruilferkaveling dy't yn de 60-er en 70-er jierren yn it gebiet syn beslach krige. De ynfloed dêrfan op de wetterbehearsking yn it gebiet wie grut. Yn dy tiid waarden ek ferskate nije wegen yn it gebiet oanlein omdat de betsjutting fan it ferfier oer it wetter ôfnaam wie. De gemalen by Jirnsum en by de Gaustersyl waarden fernijd. It gemaal by De Domp kaam te ferfallen.
Pier Nobach
Pier Nobach (De Grinzer Pein, gemeente Gruttegast, 11 septimber 1882 – Sâltbommel, 3 maart 1965) wie in Nederlânsk oarlochsmisdiediger en NSB'er yn de Twadde Wrâldkriich.
Biografy
Nobach wie in soan fan keapman Hermanus Nobach en Martje Bijma. Hy boaske op 5 juny 1907 (24 jier) mei de achttjinjierrige Dútske Elisabeth Borgards, neffens de ferhalen soe hy troch har ynteresse yn it nasjonaalsosjalisme krigen hawwe. Twadde helte jierren '30 setten sy har' nei wenjen op in pleats yn Doezum. Dêr fierde Nobach, mei de bynamme 'duvel fan it Westerkertier', yn de oarlochsjierren in enoarm skrikbewâld, mar hy soe sels gjin minsken deadien hawwe.
Op 30 oktober 1943 waard der in oanslach op syn pleats dien troch it ferset: Nobach wie lykwols net thús, syn soan Herman fan 27 jier dy't oan it melken wie rekke dêrby dea. In stikmannich dagen letter waarden de twibakfabrikant Taeke Schuilenga en gemeentesekretaris Gerrit Beukema as ferjilding eksekutearre. Beide wienen foaroansteande doarpsmanlju yn de omkriten en ek tige anti-Dútsk. Ek waard der in oanslach dien op M. de Vries, haad fan de Kr. Ulo-skoalle yn Noardhorn. Hy koe lykwols ûntkomme. Yn Súdhorn wie in moanne earder de sjef fan de plysje foar it hiele Westerkertier fan Grinslân, de Opperluitenant fan de Maresjessee Klavers deasketten. Yn de nacht fan 12 en 13 novimber 1943 folge in razzia wêrby't 38 minsken út it Westerkertier en de omkriten fan Surhústerfean arrestearre binne. Sy waarden deselde deis noch as giselers nei in konsintraasjekamp Vught brocht. By de razzia foelen twa deaden: Bellinga yn Niekerk en Kalk, gemeentesekretaris fan Gryptsjerk. Alle gizelers hellen de ein fan de oarloch.
Nei in pear moanne Dútslân gie Nobach begjin 1945 werom nei syn pleats yn Doezum. By de befrijing fan dat gebiet waard Nobach op 15 april 1945 arrestearre yn de Surhúster Mieden. Hy wie dêr, fanwegen de kommende befrijing, ûnderdûkt by in oare NSB'er. By de behanneling fan syn saak yn 1949 easke de advokaat-fiskaal foar it Bysûnder Gerjochtshof Ljouwert de deastraf tsjin Nobach. Mei't er al op jierren wie en om reden fan de moard op syn soan lei it hof him libbenslange finzenisstraf op. Nobach waard nei Nieuw Vosseveld yn Vught oerbrocht, mar waard in pear moanne letter alwer frijlitten fanwegen syn minne geastlike sûnens. Nei't er frijlitten wie hat Nobach noch in skoft in kafee hân yn De Haach en letter hie er in buorkerij ûnder Zeegse yn de Drinte. Syn oarehelte stoar op 24 desimber 1955 yn Anloo. Nobach stoar op 3 maart 1965 yn in fersoargingshûs yn Zaltbommel en waard yn Súdlaren beïerdige.
Toer fan Skillaerd
De toer fan Skillaerd is de toer fan de eardere Marijetsjerke yn de buorskip Skillaerd by Mantgum.
Skiednis
Neffens in oerlevering soe der yn Skillaerd eartiids in proasdij stien ha, werfan't de Marijetsjerke de kapel west hat. De eigners fan de state Hokswier hiene it rjocht de pastoar te beneamen. Mei de reformaasje waard de parochy fan Skillaerd gearfoege mei dy fan Mantgum, dêr't ek in oan Marije wijde tsjerke stie, mar it duorre noch oant yn de 18e iuw dat der in mienskiplike tsjerkfâdij wie. Noch eefkes, yn de Frânske tiid, waard de tsjerke wer roomsk om't de katoliken fan Easterwierrum de tsjerke brûke mochten. Oan it ûnderhâld fan de Marijetsjerke fan Skillaerd waard lykwols net in soad jild útjûn, sadat it tsjerkje brekfallich rekke en yn 1884 besletten waard de tsjerke ôf te brekken.
Oan de eastlike kant fan de noch besteande toer is te sjen wêr't de daksrâne wie. De toer waard boud yn 1661 mei help fan jild fan Douwe Willems, fan wa't de grêfstien njonken de toer leit. Eartiids wie de sealtektoer fersierd mei fazen en in liuwke, dy't der net mear binne. Ek it oarspronklik stiennen ferwulft yn de toer is net mear oanwêzich. De toer is fersierd mei pilasters, dy't boppe einigje yn ioanyske kapitelen. Oan de súdlike, westlike en noardlike kant binne kraachstientsjes te sjen mei ôfbylden fan duvels of ingels. Fierder binne der in pear ferware gevelstiennen en twa sânstiennen mei de merken fan timmerlju en in jiertal. thumb|left|250px|Oarlochsmonumint Yn de toer hongen twa klokken, wêrfan't de âldste út likernôch 1300 stamde en yn it Frysk Museum bewarre wurdt. De hjoeddeiske klok waard yn 1957 getten en draacht it opskrift Komt klein en groot, de Heiland noodt.
Oarlochsmonumint
thumb|250px|left|Grêven bemanning Short Stirling EF 347, LS-T By de toer is in oarlochsmonumint ta neitins fan de manlju dy't by it delstoarten fan harren bommesmiter Short Stirling yn de Twadde Wrâldoarloch boppe de Mantgumer Feart omkamen. Hja wiene op de weromreis fan in bombardemint boppe Berlyn, doe't yn 'e nacht fan 1 op 2 maart 1943 harren tastel troch in Messerschmitt fan de Ljouwerter fleanbasis oanfallen en yn 'e brân sketten waard. Alhoewol't de bemanning neffens de Ingelske opjefte sân telde, binne der acht grêven.
Floaris IV fan Hollân
right|thumb|180px|Floaris IV Floaris IV (24 augustus 1210 – 19 july 1234) wie fan 1222 oant 1234 greve fan Greefskip Hollân en Seelân.
Skiednis
Hy wie de soan fan Willem I en Aleid fan Gelre.
Frysk en Frij (tydskrift)
Frysk en Frij wie in tydskrift, yn it earstoan moanneblêd, útjûn troch de Stichting Jacobus van Loon.
Floaris IV fan Hollân
Skiednis
Floaris IV wreide syn gebiet út mei it lân fan Heusden en Altena. Hy ferstoar by in toernoai yn Corbie yn Frankryk op 19 july 1234. Hy is te hôf brocht yn de abdij fan Rynsburch.
Frysk en Frij (tydskrift)
It earste nûmer ferskynde fan 1 jannewaris 1972; it blêd bestie oant en mei 1997. Troch in hurd oprinnend oantal abonnees koe de ferskiningsfrekwinsje opfierd wurde nei ienkear yn de fjirtjin dagen. Sûnt oktober 1974 gie dat nei ien kear yn de wike. It tal abonnees wie doe ± 8000 (ynklusyf regionale edysje Kontakt). De eksploitaasje wie benammen mooglik troch de tydskrifteregeling.
Trolls: Holiday in Harmony
Trolls: Holiday in Harmony is in Amerikaanske tillefyzjespecial en jukeboxmusical yn it ramt fan 'e kryst en yn 'e foarm fan in kompjûteranimearre koarte tekenfilm. De film út 2021 stie ûnder rezjy fan Sean Charmatz en Tim Heitz en hie Anna Kendrick en Justin Timberlake yn 'e haadrollen. De titel betsjut "Trollen: Hjeldei yn Harmony". De film makket diel út fan 'e Trolls-franchise. Yn Trolls: Holiday in Harmony hâlde de trollen in útwikseling fan kado's yn ferbân mei de feestdagen. Keninginne Poppy en har frijer Branch hawwe by tafal inoars nammen lutsen, mar witte net wat se inoar jaan moatte. Trolls: Holiday in Harmony waard op 26 novimber 2021 foar it earst op 'e Amerikaanske tillefyzje útstjoerd troch tillefyzjenetwurk NBC.
Plot
Yn 'e oanrin nei de feestdagen seit keninginne Poppy fan 'e trollen tsjin Branch, mei wa't se ferkearing hat, dat se fan doel is om dit jier in útwikseling fan kado's te organisearjen. Dêrfoar hat se kuorren fol útnûgings skreaun, wêrfan't elts de namme fan in oare trol yn it Trollekeninkryk befettet. De trol dy't de útnûging kriget, moat dan in kado meitsje foar de trol waans namme by de útnûging yn sit. Mei trije dagen sille alle kado's útwiksele wurde. Sa kriget eltsenien in kado, mar fan wa, dat bliuwt geheim. Mei help fan Branch bringt Poppy de útnûgings rûn. As dat klear is, hâlde se allebeide ien útnûging oer foar harrensels. Troch poer tafal hawwe se inoars namme lutsen. Poppy is dêr entûsjast oer, mar Branch hie leaver lykfol hokker namme as harres lûke wollen.
By it útdielen fan 'e útnûgings lûkt Tiny Diamond de namme fan syn heit Guy Diamond. Hy beslút syn heit in rap te jaan, mar kin gjin wurd fine dat op "Diamond" rymt en tinkt dan dat er syn "flow" kwytrekke is. Nei't it ferskate kearen mislearre is om dat probleem op eigen krêft te oerkommen, siket er help fan oaren, earst by de Rhime-a-saurus, dan by Wind Breeze, en úteinlik by de Wolkmûntsen dy't op 'e top fan in hege berch libje en in ûnthjit fan stilte ôflein hawwe. De mûntsen helpe him yn stilte om te beseffen dat er net op "Diamond" hoecht te rimen; hy kin ommers ek op "Heit" rime. Dan is er gau klear.
Letter merkt Branch op, as er de foto dy't er makke hat ris goed besjocht, dat oan har reuseftige pakje in kaartsje mei de tekst "foar Branch" hinget. Hy beseft dat it gigantyske kado foar hìm is, wat him noch folle senuweftiger makket, want wat as har kado oan him folle better of moaier of djoerder is as sines oan har? Yn panyk draait Branch hielendal troch. Hy bout net inkeld in masine dy't Poppy har hier dwaan kin, mar foeget dêr almar mear funksjes oan ta. As er op 't langelêst tefreden is, test er it apparaat, dat dêrby ûntploft om't er it fierstente yngewikkeld makke hat. Branch wurdt de romte yn lansearre en komt mei in pynlike klap wer del.
Letter, by de útwikseling fan 'e kado's, fertelle Poppy en Branch inoar dat se inoars namme lutsen hiene. Branch jout Poppy in plakboek dêr't er foto's en oantinkens yn ferwurke hat fan wat harren oerkommen is sûnt se mei-inoar yn 'e kunde kommen binne. Hy seit dat syn echte kado foar har ûntploft is en dat dit alles wie dat er har jaan koe. Sy is lykwols oan triennen ta roerd en fynt it kado prachtich. As Poppy it reuseftige kado iepenmakket dat se foar Branch makke hie, docht bliken dat it leech is, om't se neat fine koe dat goed genôch foar him wie. Dat komt foar Branch eins as in grutte opluchting. Se krûpe inoar oan en beseffe dat se inkeld ferlet hawwe fan inoar. Branch stelt foar om takom jier gjin kado's, mar ferskes út te wikseljen, wat Poppy in goed idee taliket.
Produksje
Trolls: Holiday in Harmony is in koarte tekenfilm mei in spyldoer fan 26 minuten. De film waard regissearre troch Sean Charmatz en Tim Heitz nei in senario fan harrensels. As útfierende produsinten wiene Walt Dohrn en Gina Shay by it projekt belutsen foar de tekenfilmstudio DreamWorks Animation. De filmmuzyk waard fersoarge troch Joseph Shirley.
Distribúsje
Trolls: Holiday in Harmony waard, yn ferbân mei de oankommende krystdagen, op 26 novimber 2021 (Swarte Freed) foar it earst op 'e Amerikaanske tillefyzje útstjoerd troch tillefyzjenetwurk NBC. De film waard op 30 novimber fan dat jier útbrocht op dvd en blu-ray, yn 'e mande mei Trolls: Holiday, in eardere koarte tekenfilm út 2017, dy't ek in krysttema hie.
Skûtelpoel
De Skûtelpoel is in mar yn de gemeente Wymbritseradiel. De poel leit tusken Heech en Aldegea. Oan de eastkant rint de wei Lytshuzen. Oan de noardwestkant stiet de poel yn ferbining mei Aldegea, oan de súdeastkant is in feart nei de Palsepoel.
De namme Skûtelpoel jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Schuttelpoel.
Ada fan Hollân
Ada (1188 - 1223) wie grevinne fan Hollân en Seelân fan 1203 ôf. Ada wie in dochter fan Durk VII en Aleid fan Kleef. Doe't har heit yn 1203 stoar, wie Ada de lêste noch libjende dochter. Om de posysje fan Ada te ferstevigjen lieten se de doe 15-jierrige Ada (noch foar it te hôf bringen fan har heit) trouwe mei Loadewyk II fan Loon.
Har omke Willem I erkende Ada net as grevinne fan Hollân en rôp himsels út ta greve fan Hollân. Hy krige dêrby stipe fan de eallju fan Kinmerlân, wêrnei't Aleid fan Kleef en Loadewyk fan Loon nei Utert flechtsje moasten.
Ada waard (nei it te hôf bringen fan har heit) troch oanhingers fan Willem by Leien bekrongen. Se ferstoppe har yn de boarch fan Leien, dy’t nei in koart belis troch de boarchgreve fan Leien, Philips fan Wassenaar, ynnommen waard. Ada waard troch har omke nei de Ingelske kening Jan sûnder Lân stjoerd en Willem naam it greefskip op him. Der folge in kriich ûnder de namme Loonske oarloch, dy’t oan 1206 ta duorje soe. De oarloch einige mei it ferdrach fan Brugge yn 1206. Formeel besjoen waard it greefskip tusken Willen en Loadewyk fan Loon opdield. Willem krige Seelân en de streek om Geetruidenberg hinne, en Loadewyk de rest.
Yn 1207 wist Loadewyk fan Loon Ada frij te krijen, mar Ada moast har oanspraak op it greefskip opjaan. Loadewyk en Ada hawwe noch wol besocht om it werom te krijgen. Mar dy striid waard in ûnderdiel tusken Frankryk en de Hohenstaufen-dynasty. Willem wist Hollân lykwols sûnder grutte swierrichheden foar himsels te behâlden. Yn 1213 moasten Loadewyk en Ada harren oanspraak op it greefskip Hollân opjaan.
Ada ferstoar sûnder bern yn 1226 en is te hôf brocht yn de Abdij fan Herkenrode yn it greefskip Loon.
Uithuizermeeden
Sicht op Uithuizermeeden|thumb|Sicht op Uithuizermeeden Uithuizermeeden (Grinslânsk: Meij of Mij) is in doarp yn de gemeente Iemsmûn, yn it noarden fan de provvinsje Grinslân. Uithuizermeeden (yn de 19e iuw Uithuistermeeden) is ek de namme fan de eardere gemeente, dy't yn 1979 opgien is yn de wyls ek eartiidske gemeente Hefshuizen. It doarp leit oan de ein fan de Meedstermaar.
De namme Uithuizermeeden betsjut: de mieden fan Uithuizen (greid- of healannen). Dat dit in fan oarsprong wiet gebiet west hawwe moat, allinnich geskikt foar greidlân, wurdt dúdlik oan nammen as Schapeweg en Hooilandseweg. Dy lêste rint fan it doarp it oarspronklike wiete gebiet yn nei it easten, oant de Groote Tjariet. Oan dy wei lizze Roodeschool en hielendal yn it easten Oosteinde.
Eardere gemeente
De gemeente Uithuizermeeden (earder: Uithuistermeeden) bestie oant 1979 út de doarpen, buorskippen en útbuorrens: Hefswal, Koningsoord, Aldesyl, Oosteinde, Oosternieland, Oudeschip, Paapstil, Roodeschool en Valom (gedieltlik). Ek de Iemshaven lei foar it meastepart yn de gemeente Uithuizermeeden.
It eartiidske gemeentehûs fan Uithuizermeeden waard ûntwurpen troch de Grinzer arsjitekt A.L. van Wissen (1878-1955). Yn it pân sitte in pear bysûndere glês-yn-leadramen, wêrûnder in trijetal fan Charles Eyck (1897-1983) dat yn 1949 troch de provinsje Limburch oan de gemeente skonken waard as tank foar it opfangen fan flechtlingen yn de Twadde Wrâldoarloch.
Grut Basisskoallespul
It Groot Basisschoolspel, Grut Basisskoallespul is in boerdspul foar skoalbern.
Mei it strategysk ynsetten fan stapkaarten en it goed brûken fan bluf en juf-fiches kinne diploma's helle wurde. In diploma kin besetten wurde troch de fragen goed te beantwurdzjen, wa't as earste seis diploma's garre hat is de winner. Elk spilet mei de fragesetsjes fan syn of har groep, dus elk spilet op eigen nivo. Der binne fragekaartsjes foar groep 3 o/m 8. Yn totaal 2200 fragen. It spul kin mei 2 oant 4 spilers spile wurde of as teams tsjin elkoar. Alle wichtige skoalfakken komme oan bod, lykas Rekkenje, Taal, Natoer, Ierdrykskunde en Skiednis. En der binne algemiene fragen yn de kategory Skoalplein.
It spul waard yn 2011 betocht troch de âld-Drachtster Robert Brouwer. It waard yn novimber 2011 keazen ta Boartersguod fan it Jier 2011 yn de kategory acht oant tolve jier. Kabaretier en spultsjebetinker Brouwer ûntwikkele it spul foar Utjouwerij Noordhoff. Der komme noch útwreidings op it mêd fan Taal en Rekkenjen, elk ek mei 2200 fragen der by.
Foar de ferkiezing waard it spul ûnder oare testen op basisskoallen yn hiel Nederlân. De konsumint koe dêrnei stimme op de website www.speelgoedvanhetjaar.nl. De oare fjouwer winners fan Boartersguiod fan it Jier 2011 wienen: Lego Duplo Grut sikehûs (0-4 jaar), Storio, educational multimedia system (4-6 jier), Prinsessenkastiel Playmobil (6-8 jier) en Trivial Pursuit Wedden dat je ‘t Weet (12+).
Frysk en Frij (wykblêd)
Fryske en Frij wie in wykblêd dat mids 1945 foar it earst ferskynde as útjefte fan it Selskip foar Fryske Taal en Skriftekennisse, it Roomsk Frysk Bûn en it Bûn fan Frysk Nasjonale Jongerein.
It blêd kaam, nei in perioade fan bloei (mei op it hichtepunt - it wol bestride oantal fan - 20.000 abonnees), yn de jierren '50 yn moeilikheden, doe't de selskippen har weromlutsen. Ein 1956 drige it blêd al te ferdwinen, mar by in bliksemaksje koe genôch jild oprûn wurde om it blêd mooglik te meitsjen. De útjouwende parseferiening Freonen fan Frysk en Frij besocht mei ferskillende aksjes yn de jierren '60 om it blêd nij libben yn te blazen, mar op 28 oktober 1966 kaam it lêste nûmer út. Redakteuren wiene doe Pieter Terpstra en Durk van der Ploeg. It blêd hie doe ± 2500 abonnees. In soad wurk waard fersetten troch Boucke Visser.
Keep of Kalessin
Keep of Kalessin is in Noarske metalband oprjochte yn 1995 yn Trondheim. De band brocht yn 1997 syn debútalbum Through Times of War út. De teksten fan de band gean benammen oer draken, kriich, it tsjustere, kwea, anty-kristendom en Ierdsee. Keep of Kalessin hat seis studio-albums útbrocht.
Voulez-Vous (album)
Voulez-Vous is it Sechsde studio-album fan ABBA. It album waard opnommen fan 13 maart 1978 oant en mei 29 maart 1979 yn de Polar Studios yn Stockholm en yn de Criteria  Studios yn it Amerikaanske Miami en waard in moane letter op 23 april 1979 útbrocht.
Iikhoarntsjes
De iikhoarntsjes (wittenskiplike namme: Sciuridae) foarmje in famylje fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (Mammalia), it skift fan 'e kjifdieren (Rodentia) en it ûnderskift fan 'e iikhoarntsjes en sliepmûzen (Sciuromorpha). Dizze famylje omfettet sa'n 278 ûnderskate soarten, wêrfan't de wichtichste en bekendste groepen de beamiikhoarntsjes, grûniikhoarntsjes, fleanende iikhoarntsjes, marmotten en prêrjehûnen binne.
Iikhoarntsjes komme foar yn 'e Amearika's, Jeraazje en Afrika, en binne troch de minske yn Austraalje yntrodusearre. Biotopen fan dizze bisten rinne útinoar fan steppes oant reinwâlden, en wylst guon treflik oanpast binne oan it libjen heech yn 'e beammen, binne oaren hoalegravers, dy't noch nea in beam fan deunby sjoen hawwe. Hast alle soarten iikhoarntsjes hawwe in langwerpich lichem mei rûne foarmen en in lange plomsturt (al ûntbrekt de sturt wolris). Har gesichtsfermogen is tige goed ûntwikkele, en se binne foar it meastepart oerdeis aktyf, útsein de fleanende iikhoarntsjes, dat nachtdieren binne.
Salomon Levy
Salomon Levy (Hessen, om 1750 - Ljouwert, 17 maart 1798) wie in slachter en keapman dy't oan 'e ein fan 18e iuw tahâlden hat yn de omkriten fan Kollumersweach en De Westereen. Levy is bekend wurden fanwege syn feroardieling ta de dea foar syn oandiel yn it Kollumer Oproer.
Komôf
Sa't syn namme al oanjout wie Salomon Levy fan joadsk komôf. Hy waard om 1750 hinne berne yn de Dútske steat Hessen. Wêrom't Levy krekt yn de omkriten fan Kollum bedarre, is net bekend. Wol is it sa dat yn dy tiid in soad keaplju út de Dútske steat Hessen alle jierren mei harren negoasje nei Nederlân tôgen, oer de saneamde Hessewegen. Ek Levy kaam sa, fia de omkriten fan Paderborn en Múnster, nei Grinslân, nei IJmetil.
Grinslân
Yn IJmetil hat er yn 1787 nei alle gedachten koart wenne by Izaäk Abrahams, dy't ek joadsk wie en him dêr festige hie. Yn de 18e iuw wiene der tal fan beheinings foar joaden. Se wiene net frij om har te fêstigjen en waarden mar yn in pear beroppen talitten. Slachter en keapman wiene yn Grinslân de iennige beroppen dy't oan joaden tastien wiene. Abrahams hat ek grif ien fan dy beroppen hân. Levy krige tastimming om him te fêstigjen yn Nijesyl by Gryptsjerk. Hy waard dêr yndie slachter en keapman, en hy huze dêr mei de net-joadske Fokje Theunis (1759, Boerum). Tegearre krigen se yn 1788 in soantsje, Theunis. Nei in jier of 3 as 4 ferfear it húshâlden nei de Westereen, nei sizzen fan Levy om't er tocht dat er dêr in better bestean as slachter en keapman hawwe soe.
De Wâlden
It wie yn de Wâlden eartiids gjin fetpot en Levy hie muoite om syn kostje by inoar te skarreljen. Hy soe foar lytse fergripen fjouwer kear foar it gerjocht ferskine. Mooglik spile lykwols ek syn joadsk komôf mei by de beskuldigings. Yn alle gefallen waard er mar ien kear feroardiele, ta in jier tichthûs foar it oanbieden fan stellen guod.
Kollumer oproer
Syn belutsenens by it Kollumer Oproer fan 3 en 4 febrewaris 1797 soe him lykwols needlottich wurde. De direkte oanlieding fan dat opskuor wie de arrestaasje fan in drinkebroer, Abele Reitses dy't yn in herberch lûd ferkundige dat alles stikken better wie doe't de prins der noch wie en Fryslân noch in autonoom gewest. Salomon Levy soe oanfierder west hawwe fan in ploech rebellen dy't Reitses yn Kollum ûntset hawwe. Boppedat soe hy de bekende patriot Abel Keuning drige hawwe "oan repen te snijen". Keuning waard letter by Dokkum yndied molestearre.
Begjin 1797 waard Jan Binnes foar syn oandiel yn it Kollumer Oproer yn Ljouwert ta de deastraf feroardiele. Salomon Levy dûkte ûnder mar waard in jier letter dochs oppakt. Hy hat altyd ûntkend dat hy de lieder fan it oproer wie en sei dat er sels twongen wie om mei te dwaan. De tsjûgen bestimpele er as ûnbetrouber en leageneftich. Lykwols waard er foar syn oanpart yn it oproer ta de dea wiisd. Op 17 maart 1798 kaam Levy yn Ljouwert oan syn ein.
Ferskaat
Yn 2009 is it iepenloftstik ‘Levy’, skreaun troch Gerrit Hoekstra, yn Burgum opfierd. Yn De Westereen is in strjitte nei Salomon Levy ferneamd.
Skrokfeart
De Skrokfeart (offisjeel Frysk) is in feart yn de gemeente Súdwest-Fryslân. De feart foarmet de ferbining by East-Ynje lâns tusken it Ringwiel en de Sânmar.
De namme Skrokfeart jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Schrokvaart.
Taylor Lautner
thumb|Taylor Lautner Taylor Lautner (Grand Rapids, 11 febrewaris 1992) is in Amerikaansk akteur. Hy is it bekendst fan syn rol Jacob Black yn de Twilight-filmrige. Earder wie er te sjen yn famyljefilms lykas The Adventures of Sharkboy and Lavagirl en Cheaper by the Dozen 2.
Nop de Graaf
Nop de Graaf (Deurne, 6 septimber 1956 - Terherne, 6 july 2022) wie in Nederlânsk jeugdhelpferliener, bestjoerder en mei-oprjochter fan it Kameleondoarp Terherne.
De Graaf gie nei it gymnasium oan't wurk yn de jeugdhelpferliening Hy hat yn die jierren ferkate funksjes hân fan in begelieder nei teambegelieder en adjunkt direkteur. Mar ein jierren 80 rekke er as gefolch fan besúnigingen yn de jeugdsoarch syn baan kwyt. Wilens in fakânsje yn Fryslân moete er Jan Stedehouder doe noch it haad fan in skoalle; dy moeting soe it begjin wurde fan it ûntstean fan it Kameleondoarp. Yn de jierren dêrnei krûpte Nop regelmjittig yn de rol fan Gerben Zonderland, de boere-arbeider dy't fol grappen siet.
Nop de Graaf ferstoar op 6 july 2022 yn 'e âldens fan 65 jier.
Skoattertsjerke
De Skoattertsjerke is it tsjerkegebou van de Protestantske Tsjerke yn Aldskoat.
De sealtsjerke út 1752, ynwijd op 26 novimber, ferfong in houten gebou út 1610. It tsjerkje waard boud yn opdracht fan Menno Coehoorn fan Scheltinga, grytman fan Skoatterlân. Boppe de yngong is in gevelstien oanbrocht. De kânsel is yn Loadewyk XIV-styl útfierd. De klok út 1758 waard yn de Twadde Wrâldoarloch troch de besettere foardere.
Yn 2002 waard by gelegenheid fan it 250 jierrich jubileum yn twa ramen brânskildere glês oanbrocht. Yn 2007 waard it houten tuorke restaurearre. By dizze wurksumheden waard ûntdekt dat it hout fan de hiele tsjerke troch houtwjirm en de hûsboktor oanfretten wie. Foar de restauraasje waard troch de gemeente It Hearrenfean ekstra jild beskikber steld.
Oargel
Yn de tsjerke stiet in oargel fan Willem Hardorff dat yn 1871 boud is.
Groustins (Koudum)
De state Groustins stie yn Koudum, gemeente Himmelumer Aldeferd. Restanten fan de state sitte yn it 'doktershûs'.
De Groustins wurdt foar it earste neamd yn de twadde helte fan de 15e iuw. Der binne troch Jacobus Stellingwerf yn 1722 en 1723 twa states tekene dy't yn Koudum stiene. It is net krekt dúdlik hokker de Groustinsstate is. By de iene tekening stiet: huis van den ouden heer Frederik van Vierszen te Koudum en by de oare: het huis dat aan de heer Jacob van der Wajen, grietman van Hemelumer Oldevaert behoort. Yn 'De Tegenwoordige Staat van Friesland' stiet: Doch in 'Noorden der buurt', heeft men nog de State Grovestins, die in laater tyd merkelyk versierd is door den Grietman Van der Waaien, die niet alleen het huis fraai verbouwd, maar ook verscheiden schoone hovingen en plantagien by 't zelve beeft gevoegd....
Oan de hân hjirfan soe ûndersteld wurde kinne, dat het huis van de heer Jacob van der Wajen de Groustinsstate betreft. Yn de twadde helt fan de 15e iuw wurdt in âlde stins neamd, fan de ferneamde fjochtersbaas Igo Galama, dy't by de partijskippen allegeduerigen op fjildtocht wie. Restanten fan dizze stins soenen by dit hûs heard hawwe kinne.