cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Preester
Yn guon godstsjinsten hawwe preesters har feriene yn in gruttere organisaasje, faak mei in hierargyske piramidestruktuer mei ien heechste preester oan it haad en ferskate legere klassen fan preesters dêrûnder. Dat is bygelyks it gefal mei de geastlikheid fan it roomsk-katolike, eastersk-otterdokse en oriïntaalsk-otterdokse kristendom, de lama's fan it lamaïstyske boedisme en de ulāmā fan 'e sjiïtyske islaam.
Germania (boek)
Ynhâld
De Germania iepenet mei in beskriuwing fan 'e lannen, wetten en gewoanten fan 'e Germanen as gehiel; dêrnei giet it djipper yn op 'e ôfsûnderlike Germaanske folken, te begjinnen mei dy dy't it neist oan 'e grinzen fan it Romeinske Ryk libje, en einigjend mei dy dy't alhiel oan 'e fiere Eastseekusten wenje, mei dêrûnder de barnstiensykjende Aesti en Fenni, en de ûnbekende folken noch fierderôf.
Neffens Tasitus lykje de Germanen in naasje op harsels te wêzen, en net in gearmjuks fan harren buorfolken, mei't nimmen dêrfan yn in lân wenje wolle soe mei sa'n ferskriklik klimaat as dat Germania hat. De Germanen binne ferdield yn trije haadkloften: de Ingaevones yn it noardwesten, de Istaevones yn it noarden en noardeasten, en de Herminones yn it midden en suden. Dy trije groepen stamje ôf fan 'e trije soannen fan Mannus, de mienskiplike foarfaar fan alle Germanen. Fierders hawwe de Germanen ek allegear deselde rasiale skaaimerken gemien: blauwe eagen, rodzich blûn hier, en in mânsk postuer. Hja sette iverich mei dingen útein, mar kinne der net oer om lang ta te skreppen; honger docht har net folle, mar hjit waar hawwe se fan te lijen.
Harren bestjoer beskriuwt Tasitus as min ofte mear basearre op fertsjinste, en ek frij egalitêr, mei liederskip dat wûn wurde moat troch sels it goede foarbyld te jaan, ynstee dat de foaroanmannen op in besteand gesach stypje kinne. Bestraffings wurde net útdield en útfierd troch de lieders, mar troch de preesters. Noch frjemder is dat de mienings fan froulju mei achtinge oanheard en yn omtinken nommen wurde. Tasitus beskriuwt ek in folksgearkomste, dy't de lettere beskriuwings fan sokke barrens troch oare auteurs net wanlyk is. Der wurdt yn it iepenbier mei-inoar oerlein, en de úteinlike beslissing wurdt nommen troch alle leden fan in stamme.
Fierderop giet Tasitus noch wat djipper yn op 'e rol fan froulju yn 'e Germaanske maatskippij, wêrby't er fertelt dat se gauris de manlju nei it slachfjild ta beselskipje om harren oan te fiterjen. Hy skriuwt dat de manlju oantrune wurde om fûleindiger te fjochtsjen fanwegen harren benaudens dat harren froulju finzen nommen wurde sille as hja belies jaan moatte. Ek stelt er fêst dat de Germanen, ôfsjoen fan altemets in politike ferbyntenis, de man genoegen nimme mei ien frou, in brûkme dat er op positive wize ferliket mei oare "barbaarske" kultueren, mooglik om't monogamy in skaaimerk wie dat de Germanen gemien hiene mei de Romeinen. Ek hellet er oan dat oerhoer tige seldsum is ûnder de Germanen, en dat in oerhuorrige frou tenei troch de hiele mienskip mijd wurdt, nettsjinsteande har skientme.
Yn 'e lettere haadstikken, dy't de beskriuwing fan spesifike Germaanske folken, harren wengebiet en guon fan harren folkseigen skaaimerken beslane, neamt Tasitus in protte nammen dy't oerienkomme mei dy dy't yn lettere histoaryske tradysjes ek op it aljemint komme. Lykwols binne der ek net te min dy't inkeld út 'e Germania bekend binne. Wat der fan dy folken wurden is, is ûnbekend. Oer de Frisii hie Tasitus net sa'n bjuster soad te melden, al ferdielde er harren wol yn 'e Frisii minores ("Lytsfriezen"), yn wat no Noard-Hollân is, en de Frisii maiores ("Grutfriezen") yn wat no Fryslân en Grinslân is. It is net dúdlik oft der echt in ûnderskie tusken dy beide groepen wie, of dat it ferskil inkeld yn Tasitus syn holle bestie, temear om't Tasitus nea sels yn Germania west hat, en syn ynformaasje dus op syn bêsten út 'e twadde hân ta ús komt.
Fryske oersetting
De Germania waard yn 1937 ûnder deselde titel yn it Frysk oerset troch taalkundige en learaar klassike talen Willem Kok (1903-1969), de lettere direkteur fan 'e Fryske Akademy. Dy fertaling waard yn in boekje fan 67 siden útbrocht by Utjowerij A.J. Osinga te Boalsert, as nû. 22 yn 'e rige De Fryske Librije.
Nasjonaal Park Björnlandet
It heuveleftige park omfettet in grut oerbosk mei benammen pynbeammen, dêr't de âldste fan mear as 450 jier is. Men fynt der oeral spoaren fan boskbrannen út in fier ferline.
Junkers (fleantúchfabrikant)
thumb|260px|It eardere Junkersfabryk yn Dessau. Portret fan Hugo Junkers Junkers Flugzeug- und Motorenwerke AG wie in Dútske fabrikant fan fleantugen en fleantúchmotors.
It bedriuw waard yn 1895 troch Hugo Junkers yn Dessau stichte as fabryk foar ferwaarmingstsjettels en radiators. Yn de Earste Wrâldoarloch waard begûn mei de produksje fan fleantugen. Junkers makke yn 1915 it earste fleantúch dat hieledal fan metaal makke wie, de J1, in licht jachtfleantúch fan aluminium. Nei de Earste Wrâldoarloch boude Junkers de F13, it earste spesjaal foar passazjiersferfier ornearre fleantúch dat yn produksje gie. Yn 1933 waard Hugo Junkers troch de nazi's twong om syn bedriuw oer te jaan, dat dêrnei ien fan de wichtichste produsinten foar de nij Luftwaffe waard. (Hermann Göring hie nei de Earste Wrâldoarloch sollisitearre op de funksje fan testpiloat by Junkers, mar waard net oannaam.)
Nei de fúzje mei Messerschmitt-Bölkow-Blohm (1968-1989) is Junkers no part fan de Airbus Group.
Opzij Literatuerpriis
De Opzij Literatuerpriis is ornearre foar skriuwsters wa harren wurk bydraagt oan de ûntjouwing, bewustwurding en emansipaasje fan froulju. Oant 2008 hjitte dizze priis de Annie Romeinpriis (ferneamd nei Annie Romein-Verschoor (1895-1978)). De priis waard yn 1979 ynsteld troch it moanneblêd Opzij as in twajierlikske priis. Yn 2008 waard de priis omneamd nei Opzij Literatuerpriis. De priis wurdt alle jierren takend foar it bêste literêre wurk fan in skriuwster.
Winneressen fan de Annie Romeinpriis
thumb|225px|Anneke Reuvekamp oerlanget de Annie Romeinpriis oan Joke Smit
Ester (skiekunde)
Yn 'e skiekunde, is in ester in ferbining fan in soer (organysk of anorganysk) mei in alkohol, dêr't alteast ien hydroksylgroep (-OH) ferfongen wurdt troch in alkylgroep (-O). Esters komme ornaris fan karbonsoer en in alkohol. Glyseriden, dat esters fan fetsoeren fan glyserol binne, binne wichtige esters yn de biology. Hja binne ien fan de haadklassen fan de lipiden, en foarmje it grutste part fan dierlike en plantaardige fetten.
Esters mei in licht molekulêr gewicht wurde ornaris brûkt yn geurmiddels en sitte yn eteryske oalje en feromoanen. Fosfody-esterbinings foarmje de rêchbonke DNA-molekulen. Nitraatesters, sa as nitroglyserine, dy't ferneamd binne om't hja tige eksplosyf wêze kinne, wylst polyester in wichtich plestik is. Esters hawwe ornaris in swiete geur en binne goed op te lossen.
It wurd ester waard foar it earst brûkt yn 1848 troch de Dútske skiekundige Leopold Gmelin, wierskynlik as in gearfoeging fan it Dútske Essigäther, (etylasetaat).
Huzen (gemeente)
Huizen is in plak en gemeente yn 'e Nederlânske provinsje Noard-Hollân, yn 'e lânstreek it Goai. De gemeente, dy't sûnt de Frânske Tiid bestiet, hat 41.233 ynwenners (31 maart 2015) en beslacht in oerflak fan 23,32 km².
Plakken binnen de gemeente
Buorskippen
Skiednis
It doarp Huizen is bekend as earder fiskersdoarp, hoewol't pas oan de ein fan de 17e iuw de fiskerij ien fan de haadmiddels fan it bestean waard. Dêrfoar wienen benammen lânbou en hûsniverheid in belangrike libbensboarne. Hoewol it gemeentewapen fan Huizen, in molkfamke, wiist nei feehâlderij, wie der gjin sprake fan grutskalige feehâlderij. De earme sângrûnen fan it Goai hienen in soad dong nedich. Der wie mienskiplik gebrûk fan heide en greide, de saneamde meent-grûnen.
Huizen krige yn de 14e iuw syn namme, omdat it -nei de oerlevering- it earste doarp wie yn it Goai dat stiennen huzen hie. It meast protestantske Huizen is de hurdstgroeiende gemeente fan it Goai, mei ek de hurdstgroeiende bedriuwichheid.
Yndustry
thumb|[[Kalkûnen, yndustrieel monumint]] De fiskerij hie syn bloei yn de 19e iuw, benammen neidat yn 1854 einlik in haven yn gebrûk nomd wurde koe. Ungefear 190 botters hienen Huizen as thúshaven. De Huzers fisken op de Sudersee en de Noardsee. De fiskerij makke ek in bloeiende fiskyndystry mooglik; yn it doarp Huizen stienen achttjin grutte fiskrikkerijen dy't foaral hjerring ta bokking ferwurken. Dizze bokking waard benammen eksportearre nei Dútslân. Troch de grutte fan de fiskferwurking, it grutte oantal fiskferkeapers en de besibbe yndustry lykas skipswerven en kuormakkers, wie Huizen yn de njoggentjinde iuw ien fan de wichtichste fiskerplakken om de Sudersee. Oan it begjin fan de 20e iuw wie de fiskerij al in stik minder; de oanlis fan de Ofslútdyk joech de genedeklap. Hjirnei hie Huizen it dreech en seach de takomst der benammen yn de tsiishannel der min út. Dochs is der noch altiten in grut tal tsiisferwurkjende yndystryen te finen, meast yn de eksportsektor.
Troch de goede lizzing fan Huizen oan de eardere Sudersee waard der yn de 19e iuw in grutte kalkfabryk boud. Der waarden skulpen neffens in bepaald prosedee ta (ûndwêste) kalk ferbaarnd yn grutte ovens. Ek blykten der grutte foarrieden fan kwalitatyf goed sân yn de grûn te sitten besuden it doarp by Huzerhicht. Huizen leit oan de ein fan de Utertske Heuvelrêch en de grutte foarrieden fan dit sân wiene de reden foar it ûntstean fan yndustry foar it bakken fan kalksânstien. De firma Rijsbergen (no: Xella) boude dêr in kalkstienfabryk. Sûnt 1925 hie men tastimming om yn it grut sân ôf te graven foar de kalkstienproduksje. De kalk kaam fan de earder neamde kalkûnen. It flakke gebiet oan de noardkant derfan (stedspark/wenwyk) is troch ôfgraving ûntstien. Sûnt 1972 is gjin fergunning ta ôfgraving mear jûn. It lêste sân is brûkt foar de ynrjochting fan it stedspark. It kalkfabryk ferdwûn yn it begjin fan de jierren tachtich út it havenbyld. De karakteristike ûneskoarstiens binne allegear ôfbrutsen yn 1989; inkele derfan binne noch werom te finen yn it Suderseemuseum yn Inkhuzen. Op it âlde lânhaad fan de âlde Huzer haven is yn 1997 in restaurant ('De kalkovens') boud mei de orizjinele stiennen fan fjouwer kalkûnen dy't foarhinne inkele hûnderten meters fierder harren tsjinst dien hiene. Sa is in unyk stikje havenbyld bewarre. Ek is it efterlizzende fabryksterrein neist de âlde haven foar it grutstepart ferdwûn en hat romte makke foar wenningbou.
thumb|1:5 Replika 'Phohi'stjoerders Yn de jierren 50 fêstige Philips him yn Huizen mei in grutte fabryk yn telekommunikaasjeapparatuer, mar dizze waerd yn de jierren '80 oerrnomd troch AT&T en Holland Signaal. It militêre diel gie nei Holland Signaal en it sivile diel gie nei AT&T. Holland Signaal hjit wyls Thales Groep. Holland Signaal wurke yn it ferline yn de mande mei de NSF oan kommumikaasje- en radarapparatuer foar de Nederlânske marine. De NSF yn Hilfertsom koe net mear útwreidzje en fêstige him dêrom yn Huizen. De keuze foel doe op Huizen fanwege it geunstige fêstigingsklimaat en de oanwêzichheid fan soartgelikense bedriuwen.
Religy
De ynwenners fan Huizen wienen en binne noch altiten fan meast protestantsk. Yn Huizen is de PKN (Protestantske Tsjerke yn Nederlân) fan grutte omfang. Dêrneist binne der sa'n tsien oare protestante tsjerkegenoatskippen. Mar dizze tsien binne fan lettere datum. Yn tsjinstelling mei oare gemeentes hat der yn Huizen nea in ôfskieding west. De inkele katoliken dy't der wienen moasten yn in doarp yn de buert tsjerkje. Mar sûnt 1949 is der in Roomsk-Katolike tsjerkemienskip. De earste tsjerke, de Fitustsjerke waard oan de Hooghuizenwei boud. De twadde tsjerke, de Thomastsjerke, stiet oan de Huzermaatwei.
Dracht en dialekt
Huizen hie in tige eigen dracht mei in grutte wite earizer-sturtmûtse, dy't op snein droegen waard en eartiids ek op útgeansdagen. De saneamde deiske mûtse - sûnder sturt en earizer - waard isabee neamd. Sûnt ± 1930 is it dragen fan de Huizer dracht hurd minder woarn, om te begjinnen by de jeugd. Oant yn de jierren '90 fan de 20e iuw waard der lykwols noch troch de alderâldste froulju dracht droegen. Yn 2003 sieten der noch 5 kleandracht dragende froulju yn it soarchsintrum, wêrfan de jongste 88 jier wie en de âldste 101. Dizze froulju droegen allegear wol de 'rouferzje' fan de kleandracht. De manlike kleandracht wie al om 1930 ferdwûn. De lêste Huizer man dy't yn kleandracht rûn wie Driekus Westland. De lêste frou mei Huzer kleandracht - Evertje Horst-Wouda - ferstoar op 31-10-2006. Hja wie 104 jier âld. Huizen hat ek in dialekt, alhoewol't dit net folle mear sprutsen wurdt. It wurdt noch wol brûkt troch de âlderein en soms by toanielstikken fan de Huzer toanielferiening Ontwaakt.
Stoomtram
Tusken 1882 en 1958 wie der yn Huizen ek in tramhalte foar de Gooische Stoomtram (yn de folksmûle bekend as: De Gooische Moordenaar). Dit wie in tramtsjinst dy't fan it Weesperpoarstasjon yn Amsterdam nei Hilfertsom rûn. Yn de lêste jierren (tusken 1947 - 1959) waard der allinnich mar fracht oer ferfierd. Op de Naarderstrjitte stiet noch in húske dat brûkt waard as 'grinspost' op de gemeentegrins.
Bebouwing
Troch de jierren hinne hat Huizen grutte feroarings ûndergien. Dêr't it ynearsten bekend stie as in fiskers- en boeredoarp, waard sûnt de ein fan de 19e iuw Huizen stadichoan foarme ta wat it no is.
Yn it begjin wienen it benammen fillawiken dy't yn de boskrike omjouwing fan Huizen boud waarden foar de forinzen út Amsterdam. Nei de oarloch begjint de útwreiding grutte foarmen oan te nimmen, sa waard Huizen yn 1967 oanwiisd as Goaiske groeikearn en waard de Oostermeent beboud. Yn 1995 waard it lêste bouprojekt starten: it 'Fjirde Kwadrant'. Opfallend binne wol de 'Piramide' wenningen en de 'Sfinxwenningen' lâns de Goaimar.
thumb|Haven
Media
De gemeente Huizen hat sels in lokale omrop, 6FM. Foarhinne hiet dizze omrop Radio Phohi. It regionale deiblêd yn Huizen is De Gooi- en Eemlander. Huizen hat ek syn eigen wykblêd: Huizer Courant. Dan binne der noch trije fergese wyklikse hûs-oan-hûsblêden: Het Nieuwsblad voor Huizen, de Woonbode en Het Gooise Leven.
Ferkear en ferfier
Huizen is mei de auto berikber fia de ôfrit "Blaricum/Huizen" op de A1 en fia de ôfrit "Huizen" op de A27. Fanôf de A1 rint de provinsjale wei 527 nei Huizen.
Yn Huizen rinne meardere buslinen dy't it plak ferbine mei de treinstasjons yn de buert. Sa is der in ferbining fan Hilfertsom (oer Huizen) nei Bussum en is Huizen fia aparte linen mei dizze plakken ferbûn. Al dizze linen wurde fersoarge troch busbedriuw Connexxion. Oersjoch buslinen:
Huizen hie ein njoggentiger jierren in Iepenbier ferfierferbining oer wetter tusken Almeare Haven en Huizen, neamd Aqualiner, mar dizze is ein septimber 2006 opheft.
Sport en rekreaasje
Binnen de gemeente binne der ferskate mooglikheden foar sport en rekreaasje. Sa biedt it sportpark De Wolfskamer plak oan de fuotbalklups SV Huizen en HSV De Zuidvogels. Beide spylje mominteel (2009-2010) yn de earste klasse A fan distrikt West, by elkoar yn de poule. Dizze beide fuotbalklups hawwe in soad rivaliteit, by de derby's tusken de klups binne de tribunes en alles om it fjild bomfol. Fierders sit de skiklup Wolfskamer sûnt 1976 op it sportpark, dêr't op in eigen boarstelbaan skyd wurde kin. Dy is de grutste fan Nederlân.
Oersjoch sportferienings:
Op it mêd fan oare rekreaasje binne der mooglikheden yn de bosken en Heide om Huizen. Yn de bosken leit ien fan de âldste iepenloftswimbaden fan it Goai: 'Swimbad de Sijsjesberg'. It swimbad is oprjochte yn 1953 en hat in offisjeel 50 meterbad. thumb|Goaimarstrân Omt Huizen oan de Goaimar leit hat it meardere jachthavens. Om de Goaimar biedt Huizen de measte lisplakken. It hat ek in eigen strân oan de Goaimar. Dit strân, dêr't ek by surfd wurde kin, wie der al foardat de wyk "Ooostermeent" der omhinne boud wie; it wie frijwat populêr ûnder surfers troch de fiergeande ûndjipte fan it wetter. Dêrom hjit dit strân yn de folksmûle it "surfstrân'. It strân en de Goaimar wurde befeilige troch de Huzer Rêdingsbrigade en de KNRM stasjon Huizen.
Sjoerd Folkert van Hasselt
Sjoerd Folkert van Hasselt (Arnhim, 1 febrewaris 1809 - De Haach, 6 maart 1881) wie in herfoarme predikant.
Hy wie in soan fan Barthold Theodorus Wilhelm fan Hasselt, direkteur fan de post, en pakesizzer fan Johan fan Hasselt, boargemaster fan Sutfen. Van Hasselt studearre teology yn Grins. Dêrnei waard er predikant yn Wommels (1834), Zuidwolde (Drinte) (1839) en op 22 maaie 1849 yn Snits. Yn 1859 gie er mei emeritaat om reden fan sy beneaming ta sekretaris fan de Algemiene Synoade fan de Nederlânske Herfoarme Tsjerke in fuksje dy't er oant syn dea yn 1881 hâlde soe.
Van Hasselt hearde ta de frijsinnige tûke fan de Herfoarme Tsjerke. Hy krewearre foar hielûnthâlding en wie yn de synoade in fûl ferdigener fan it rjoch fan de Fryske floreenplichtigen.
Van Hasselt boaske 1836 yn Grins mei Dorothea Lydia Louisa van der Loeff (1816 - 1894).
Wien Neêrlands bloed
Skiednis
By it ûntstean fan it Keninkryk fan de Nederlannen yn 1815 waard besletten dat der in nij folksliet komme moast. It al besteande Wilhelmus fûn men net geskikt, om't it yn de 18de iuw assosjearre waard mei it ferhearlikjen fan it Hûs fan Oranje-Nassau dat yn it Nederlân fan de 17de en 18de iuw sawol fanatike foarstanners as fûle tsjinstanners hie.
Admiraal Jan Hendrik van Kinsbergen skreau in wedstriid út dy't yn 1816 troch Hendrik Tollens mei syn Wien Neêrlands bloed wûn waard. Johann Wilhelm Wilms sette de tekst dêrnei op muzyk.
It folksliet is eins nea goed oanslein. It Wilhelmus waard mei it lijen tusken it súdlike en it noardlike part fan de Nederlannen hieltyd populêrder yn it noarden, en waard by it ynhuldigjen fan keninginne Wilhelmina yn 1898 sels offisjeel spile.
Tekst (1815-1898)
De Godheid, op haar hemeltroon Bezongen en vereerd Houdt gunstig ook naar onze toon Het heilig oor gekeerd: Zij geeft het eerst, na ’t zalig koor Dat hoger snaren spant Het rond en hartig lied gehoor Voor vorst en vaderland (2x)
Dring’ luid, vanuit ons feestgedruis Die beê den hemel in: Bewaar de vorst, bewaar zijn huis En ons, zijn huisgezin Doe nog ons laatst, ons jongst gezang Die eigen wens gestand: Bewaar, o God den koning lang
Tekst (1898-1932)
Wien Neêrlands bloed in de aadren vloeit Wien ’t hart klopt fier en vrij Wie voor zijn volk van liefde gloeit Verheff’ de zang als wij: Hij roem’ met allen, welgezind Den onverbreekb’ren band Die Neerland en Oranje bindt Vorstin en vaderland (2x)
Bescherm, o God, bewaakt den grond Waarop onze adem gaat De plek waar onze wieg op stond Wellicht ons sterfuur slaat Wij smeken van Uw vaderhand Met blijden kinderzin Behoud voor ’t lieve vaderland Voor land en koningin (2x)
Dring’ luid, vanuit ons feestgedruis De beê den hemel in: Blijf met ons oud Oranjehuis Het volk steeds één gezin Vorstin en prins prijze ons gezang En ’t klinke aan allen kant: Bewaar het vorstelijk stamhuis lang En ’t lieve vaderland (2x)
Hielûnthâlding
thumb|300px| Betinkingspeinje fan it folksbûn tsjin drankmisbrûk (maaie 1910) Hielûnthâlding is it folslein ôfsjen fan it brûken fan alkohol. Hielûnthâlders kinne religieuze as sosjale motiven hawwe om gjin alkohol te brûken, of litte it om reden fan sûnens.
Hjoed-de-dei
De ferslavingssoarch en selshelporganisaasjes lykas de Anonime Alkoholisten bestride de swierrichheden fan it alkoholmisbrûk. De drankbestrijding as polityk tema is wat op de eftergrûn rekke, mar de eksessen fan drankgebrûk ûnder de jongerein krije wol mear omtinken en hat ek de politike aginda berikt. Anno 2013 hat de oerheid de grins fan ferkeap fan alkoholyske dranken by 18 jier lein.
Gids (berop)
In gids is immen dy't reizgers en toeristen troch ûnbekende gebieten of plakken hinne liedt. Dêrby kin men tinke oan in berchgebiet, in woastyngebiet of in oerwâld, mar ek oan in stêd of oare toeristyske bestimming of troch in gebou of oare besjensweardichheid. De term 'gids' kin ek ferwize nei in persoan dy't oaren nei abstraktere doelen ta liedt, lykas kennis of wiisheid.
Yn it ferline hierden ûntdekkingsreizgers dy't ûnbekende gebieten besochten (d.w.s. ûnbekend foar de Westerske wittenskip) faak pleatslike gidsen yn dy't bekend wiene mei it terrein en de geografy. Sa naam de ferneamde Ekspedysje fan Lewis en Clark yn 1804 de Yndiaanske frou Sacajawea yn 'e earm om harren te helpen by it ferkennen fan wat letter it Wylde Westen wurde soe. In oare ferneamde gids út it Wylde Westen wie Jim Bridger, dy't yn 1850 de nei him ferneamde Bridgerpas troch de Rocky Mountains ûntdiek en talleaze kolonisten troch de bergen late. Wer in oar foarbyld wie Tenzing Norgay, in Nepaleeske berchgids dy't yn 1953 troch de Nijseelanner Edmund Hillary ynhierd waard foar de beklimming fan 'e Mount Everest.
Op it mêd fan gidsen besteane der ferskate spesjaliteiten:
Proazapriis fan de gemeente Amsterdam
De Proazapriis fan de gemeente Amsterdam wie in priis foar in roman of novelle dy't alle jierren útrikt waard.
De priis waard 1946 ynsteld en yn 1972 fuortset as Multatulipriis.
Priiswinners
thumb|[[Polygoonsjoernaal: Annie Romein-Verschoor kriget de proazapriis (Amsterdam, 1948)]] thumb|[[Hanny Michaelis en Gerard Reve by de útrikking yn 1966]]
Shay Fox
Shay Fox, echte namme: Rachel Clarke (Los Angeles, 17 jannewaris 1969), is in Amerikaansk hierknipster, fisazjiste, fitnessmodel, neakenmodel, stripper en pornografysk aktrise fan mingd Dútsk, Nederlânsk, Sweedsk en Yndiaansk etnysk komôf. Har skûlnamme wurdt ek wol misstavere as Shey Fox of Shay Foxx. Hja sette har karriêre útein as fitnessmodel en rekke yn 'e Amerikaanske pornoyndustry behelle troch har wurk as stripper. Fan 2010 ôf hat Fox in florearjende karriêre as pornoaktrise opboud, wêrby't se har benammen taleit op it sjenre fan 'e milfpornografy.
Libben en karriêre
Shay Fox waard yn 1969 berne yn Los Angeles, yn it suden fan 'e Amerikaanske steat Kalifornje, mar groeide op yn it noarden fan 'e steat. Hja hat ek ferskate jierren yn Las Vegas wenne foar't se weromferhuze nei súdlik Kalifornje. Fox wie trettjin jier lang hierknipster en fisazjiste fan berop, en naam (ûnder har eigen namme) diel oan in grut tal fitnesswedstriden, oant op it Kalifornyske steatsnivo ta. Doe't se ein jierren 2000 as stripper begûn te wurkjen, rekke se fia-fia by de Amerikaanske pornoyndustry behelle. Yn 2010, doe't se 41 jier wie, makke Fox har debút yn in pornografyske film.
Sûnt hat Fox neffens de Internet Adult Film Database (IAFD) yn sa'n 120 ferskillende pornofilms spile, û.m. foar sokke foaroansteande labels as Penthouse, Wicked Pictures, Adam & Eve, Devil's Film, Evil Angel, Jules Jordan Video, New Sensations, Zero Tolerance, Digital Sin en it Sweedske Private. Teffens hat se wol wurke foar minder bekende studio's, lykas West Coast Productions, Pure Play Media, Girlfriends Films en Mile High Media. Fierders hat Fox ek in protte yn 't spier west foar pornowebsiden op it ynternet, wêrûnder Brazzers, Bang Bros en Blacks on Blondes. Njonken har aktearwurk is se ek aktyf as neakenmodel, en yn dy hoedanichheid hat se û.o. yn it neakenblêd Score stien.
Lichemsskaaimerken
Shay Fox is blank en hat blauwe eagen en swart hier, dat se koart draacht mei in ponny fan foarren. Neffens har offisjele opjefte is se 1.65 m lang, mei in gewicht fan 60 kg, en kupmaat 36F (of 36DDD), dêr't se in boarstfergruttingsoperaasje foar ûndergien hat. Fox hat in atletysk en spierd lichem, dat dûnker brune is. Hja hat piercings troch har lofternoaswjuk, har klitoris en troch de hûd boppe har skamstreek, de hûd fan har lofterpols en yn in rige op acht plakken troch de hûd fan har rêch oer de lingte fan har wringe. Ek hat se tatoeaazjes op har rêch dy't mei de acht piercings dêre in soarte fan linte foarmje, en oare tatoeaazjes hat se op har lofterhân, har rjochterûnderearm, har lofterpols, en op har beide fuotten.
Karel de Gelliers
Karel de Gelliers wie skriuwmaster fan de Latynske skoalle yn Ljouwert fan 1636 oant syn dea yn 1644.
Bond girl
In Bond girl of "Bond-famke" is in tsjep, jong, froulik personaazje út 'e romans en koarte ferhalen fan 'e James Bond-romansearje, de films fan 'e James Bond-filmsearje en de ûnderskate James Bond-fideospultsjes. Sokke personaazjes geane om mei de Britske geheim agint James Bond (faak troch mei him it bêd te dielen), en komme ornaris yn mar ien boek of film foar. Se hawwe soms nammen dêr't in seksuele dûbelsinnichheid yn besletten leit of dy't op oare wize apart binne. Der binne ferskate typen Bond girls: de helpster, de femme fatale en it slachtoffer. De oantsjutting 'Bond girl' kin ek yn it echte libben brûkt wurde foar de aktrises dy't yn in James Bond-film sa'n rol spylje. Foar sokke aktrises jout dy rol faak in tige positive ympuls oan harren karriêre.
De Twa Tuorren
De Twa Tuorren, yn it oarspronklike Ingelsk: The Two Towers, is in fantasy-roman fan 'e hân fan 'e wiidferneamde Britske skriuwer en taalkundige J.R.R. Tolkien (1892-1973). Yn 'e mande mei It Selskip fan de Ring en De Kening Komt Wer makket it diel út fan 'e epyske trilogy Master fan Alle Ringen (The Lord of the Rings), dy't Tolkien syn wiidweidichste en bekendste wurk is. The Two Towers, it middelste diel fan 'e trilogy, fertelt it ferhaal fan 'e hobbit of healmling Frodo Balsma (Ingelsk: Frodo Baggins) en dy syn gefaarlike kweeste om 'e Iene Ring fan 'e dûnkere hear Sauron werom te bringen nei de fjurren fan 'e Doemberch, yn it fiere en yslike lân Mordor, om't dat it iennichste plak is dêr't it nuodlike ding ferneatige wurde kin. De roman waard foar it earst publisearre yn 1954; yn 2002 kaam de populêre en bekroande ferfilming The Lord of the Rings: The Two Towers fan regisseur Peter Jackson út. De Fryske oersetting fan it boek, fan 'e hân fan Liuwe Westra, ferskynde yn novimber 2016.
Bond girl
Ynspiraasje
De ynspiraasje foar alle oarspronklike Bond girls út 'e romans en koarte ferhalen dy't skreaun waarden troch Ian Fleming, de geastlike heit fan it personaazje James Bond, soe skoan syn freondinne Muriel Wright west hawwe kinne. Hja wie 26 jier en neffens doetiidske beskriuwings "útsûnderlike tsjep" doe't hja yn 1935 mei Fleming yn 'e kunde kaam. Wright wie ek in feardich ruter, skyster en polospylster, en boppedat wie se ryk wurden fan har wurk as model. Sy en Fleming krigen in relaasje wêrby't se him trou bleau nettsjinsteande syn oanhâldende gefallen fan oerhoer. Doe't se ûnder de Twadde Wrâldoarloch yn 1944 omkaam by in Dútsk bombardemint wie Fleming der alhiel stikken fan.
Karel de Gelliers
Hy waard ferneamd fan syn skoalboek ''Trap der jeugd, ofte Perfecte maniere om de Jonge kinderen en Oude Personen met Fondament te leeren lezen en schrijven. Daar beneffens een kort onderrigt om de penne wel te snijden, te houden en te voeren. Vercierd met gebeden, dankzeggingen en Christelijke spreuken'' út 1640 dat noch yn 1874 foar de 25e kear werprinte waard by Hugo Suringar yn Ljouwert.
De Twa Tuorren
Eftergrûn
Ofsjoen fan in prolooch en seis mânske taheakken bestiet Master fan Alle Ringen út seis "boeken". The Two Towers, dat útjûn waard op 11 novimber 1954, omfettet de beide middelste "boeken". De titel is in kompromis, it iennichste dat Tolkien betinke koe dat beide "boeken" beflapte. De ynhâld ferskilt nammentlik frijwat. Boek III docht ferslach fan 'e oarloch tsjin 'e ferriederlike tsjoender Saruman, dy't troch it kwea ferlaat is, wylst Boek IV it lyktidich plakfinende ferhaal fertelt fan 'e tocht fan Frodo en Tabe nei Mordor. (Yn syn film The Lord of the Rings: The Two Towers skafte Peter Jackson dy onhandige lykstrekige ferhaalopbou trouwens ôf.)
Foar de beide tuorren út 'e titel hie Tolkien karút: út brieven oan syn útjouwer Rayner Unwin docht bliken dat er it yn him omgean litten hat om harren oan te tsjutten as Orthanc en Barad-dûr, of as Minas Tirith en Barad-dûr, of as Orthanc en de Toer fan Cirith Ungol. Letter tekene er lykwols eigenhandich in omslachyllústraasje dy't it pear identifisearre as Minas Morgul en Orthanc.
Ynhâld
It ferhaal spilet yn in net neier oantsjutte (en optochte) oertiid fan ús wrâld tusken de opkomst fan it feeëryk en de hearskippij fan 'e minske.
Bond girl
Ferskillende soarten Bond girls
Der besteane gjin regels foar hokker rol in froulik personaazje yn in ferhaal oer James Bond spylje moat om as Bond girl beskôge te wurden. De iennichste betingsten foar dy oantsjutting binne dat se tsjep en jong wêze moat. Faak hawwe Bond girls geandewei it ferhaal seks mei James Bond, mar dat hoecht net. Bond girl Camille Montes yn 'e film Quantum of Solace, bygelyks, dielt nea it bêd mei Bond, hoewol't se yn dy film fierwei it wichtichste jonge, tsjeppe, froulike personaazje is. Los fan 'e fraach oft se no al of net seksuele partners fan Bond binne, besteane der trije soarten Bond girls:
De Twa Tuorren
Ynhâld
De Twa Tuorren begjint daliks dêr't It Selskip fan de Ring ophold. It selskip (besteande út 'e hobbits Frodo Balsma (de Ringdrager), dy syn feint Tabe Snasta en syn freonen Pepyn Tûk en Merten Brandebûk, Aragorn Arathorns, de lêste ôfstammeling fan 'e minskene keningen fan oersee, Boromir, de soan fan Denethor, de steedhâlder fan Gondor, de elf Legolas en de dwerch Gimli) is oankommen by de wetterfal Rauros. Dêr besiket Boromir Frodo de ring te ûntnaderjen, om't er dy brûke wol om syn lân, Gondor, te rêden. Frodo flechtet dan mei Tabe de rivier oer om 'e oan him tafertroude kweeste sûnder de oaren te folbringen.
Bond girl
Yn films fan Eon Productions
Yn 'e films fan Eon Productions wurdt aktrise Ursula Andress yn har rol as Honey Ryder yn Dr. No (1962) rûnom beskôge as de earste Bond girl. It wie lykwols pas de film Goldfinger (1964) dy't de Bond girl ta in fêst ûnderdiel fan 'e James Bond-films makke.
Yn oare films
Der binne trije James Bond-films dy't net troch Eon Productions makke waarden. Yn dy films binne de ûnderskate rollen fan 'e Bond girls folle dreger te kategorisearjen.
De Twa Tuorren
Boek III
Dy oarken, dy't yn 'e tsjinst steane fan 'e ta it kwea ferlate tsjoender Saruman, witte de râne fan it wylde wâld fan Fangorn te berikken, mar krekt foar't se ûntkomme kinne, wurde se dêr omsingele en ferdylge troch in ôfdieling ruters fan Rohan. Yn 'e gaos fan it gefjocht witte Merten en Pepyn yn harren elvemantels, dy't it each ferrifelje, nei it wâld ta fuort te glûpen. Dêr moetsje se de int Beamburd, in beammige reus mei wa't se befreone reitsje. Se fertelle him wat harren oerkommen is en dat ferhaal blykt krekt de drip te wêzen dêr't de amer fan oerrint. De oarken fan Saruman kapje der nammentlik yn it lêstoan mar yn it wylde wei yn om yn Fangorn, ta grutte grime fan 'e inten. Mar mei it nijs dat Merten en Pepyn him bringt, beslút Beamburd dat it no einlings en te'n lêsten tiid wurdt om Saruman tsjin te hâlden; hy ropt in gearkomste fan inten byinoar en oertsjûget de oaren fan syn gelyk. Mei Merten en Pepyn by harren sette de inten ôf nei Saruman syn bolwurk te Isengard.
Bond girl
Effekt op karriêres
De rol fan Bond girl is ornaris in tige opfallende rol foar in aktrise, mei't James Bond-films in protte oandacht krije. Sadwaande kin sa'n rol foar aktrises dy't noch net botte bekend binne in wichtige ympuls oan harren karriêre jaan. It is lykwols ek ferskate kearen foarkommen dat der in aktrise as Bond girl cast waard, dy't op dat stuit al bekend wie. Diana Rigg en Honor Blackman, bygelyks, waarden beiden cast as Bond girls nei't se yn it Feriene Keninkryk al stjerren wurden wiene mei de tige populêre tillefyzjesearje The Avengers (yn Nederlân doedestiden útstjoerd as De Wrekers). En Halle Berry wûn de Oscar foar bêste aktrise yn itselde jier (2002) dat Die Another Day útkaam, de film wêryn't sy in rol as Bond girl hie.
De Twa Tuorren
Boek III
Aragorn, Legolas en Gimli treffe ûnderwilens de Rohirrim dy't de oarken ferdylge hawwe, en dy't oanfierd wurde troch Éomer, de omkesizzer fan 'e Rohander kening Théoden. Dy fertelt harren dat hy en syn mannen taal noch teken fan 'e beide hobbits sjoen hawwe, mar oan 'e râne fan Fangorn wit Aragorn hobbitprinten te ûntdekken, dy't it wâld yn liede. Hy en syn beide maten folgje dat spoar en moetsje dan in âldman wêrfan't se earst miene dat it Saruman is, mar dy't letter Gandalf blykt te wêzen. De tsjoender Gandalf wie de liedsman fan harren selskip, dy't yn 'e Minen fan Moarje by in gefjocht mei in demoanyske balroch yn in djippe kleau fallen is en dy't se sadwaande dea waand hiene. Mar Gandalf fertelt harren no dat er ynstee troch fjoer en wetter en hichte en djipte gien is om lottere en grutter as tefoaren wer foar 't ljocht te kommen.
Bond girl
Effekt op karriêres
Ek Teri Hatcher wie al bekend fan har rol as Lois Lane yn 'e tillefyzjesearje Lois & Clark: The New Adventures of Superman, foar't se yn Tomorrow Never Dies as Bond girl cast waard. Jane Seymour, oan 'e oare kant, wie folslein ûnbekend doe't se yn 1973 de Bond girl spile njonken Roger Moore's fertolking fan James Bond yn Live and Let Die. (Yn 'e begjintitels fan dy film stiet sels Introducing Jane Seymour.) Neitiid wûn se in Emmy Award foar har rol as operasjongster Maria Callas yn in tillefyzjefilm en úteinlik waard se oer de hiele wrâld húsriem mei de langrinnende tillefyzjesearje Dr. Quinn, Medicine Woman. It grutste súkses nei in rol as Bond girl hie wierskynlik Kim Basinger, dy't nei har trochbraak njonken Sean Connery yn Never Say Never Again in karriêre yn 'e filmyndustry fan Hollywood opboude dy't ta in hichtepunt kaam mei har Oscar foar bêste aktrise foar har rol yn L.A. Confidential.
De Twa Tuorren
Boek III
Fjouweresom ride se nei Edoras, dêr't kening Théoden residearret. Théoden ferkeart ûnder in tsjoen fan Saruman, dy't him louwich en mêd makket en foar syn tiid âld, wylst er harket nei it slûksturtsjend praat fan syn riedsman Gríma Wjirmtonge, ien fan Saruman syn trewanten. Gandalf ferbrekt de betsjoening; Théoden wurdt wer de man dy't er wie en ferballet Gríma út Rohan. Mar it is te let om 'e ynfaazje fan Rohan troch Saruman syn leger fan oarken en kweaminsken noch tsjin te kearen. Gandalf stjoert Aragorn, Legolas en Gimli mei Théoden, Éomer en alle Rohander troepen dy't yn gauwichheid gearfandele wurde kinne nei it kastiel de Hornborch, yn 'e Helmsdjipte, dêr't hja harren ferskânzje en belegere wurde troch de klibers fan Saruman. Sels set Gandalf ôf om help te sykjen. De ferdigeners fan 'e Helmsdjipte en de Hornborch warre har omraak, mar de oermacht is te grut en se moatte stadichwei terrein priisjaan. As alle hope op 't lêst ferlern liket, komt Gandalf opdaagjen mei in grut leger Rohirrim. Dan wurde de rollen omdraaid en Saruman syn legers wurde ferslein en fersille en de oarken flechtsje in grut wâld fan huorns yn, dat int-eftige beammen binne, dêr't net ien libben mear út komt. Dêrop geane Gandalf, Aragorn, Legolas en Gimli mei kening Théoden en Éomer oan it haad fan it Rohander leger op Isengard ta.
As se dêr oankomme, ûndekke se dat dat ûnnimber achte bolwurk fan Saruman al ynnommen is troch de inten, dy't it ûnderrinne litten hawwe troch in daam yn 'e rivier de Isen troch te stekken, en koarte metten makke hawwe mei it oarkegarnizoen dat Saruman efter de hân holden hie. Saruman is no in finzene yn Orthanc, syn eigen toer, dêr't ek Gríma Wjirmtonge beskûl socht hat. Aragorn-en-dy wurde te Isengard weriene mei Merten en Pepyn. Gandalf biedt Saruman noch de kâns om berou te toanen en fan syn wegen werom te kearen, mar Saruman stegeret him heechkroppich ôf en wurdt sadwaande út 'e Oarder fan 'e Tsjoenders en de Wite Rie setten. Gríma smyt in swier ding út it finster, mar mist Gandalf; it ding wurdt oppakt troch Pepyn en blykt ien fan 'e seldsume palantíri of "sjochstiennen" te wêzen. No't er it ding ienris beetkrigen hat, kin Pepyn de rop derfan net wjerstean. Hy sjocht deryn en wurdt dan ûnderfrege troch Sauron, mar wit dy besiking ûnskansearre te oerlibjen. Om in eachje op him te hâlden nimt Gandalf him dêrnei mei as er ôfset nei Minas Tirith, de haadstêd fan Gondor, om dêr tariedings te meitsjen foar de grutte oarloch tsjin Mordor dy't op kommendeweis is. Aragorn, Legolas, Gimli en Merten bliuwe efter yn Rohan, dêr't kening Théoden de meunstering fan syn leger begjint by wize fan risselwaasje om Gondor te help te kommen.
Boek IV
Nei't se by Rauros harren selskipslju efterlitten hawwe, reizgje Frodo en Tabe súdoan troch de woeste lânsdouwen eastkant de Grutte Rivier, op harren kweeste nei it dûnkere lân Mordor, dêr't se de Iene Ring yn 'e fjurren fan 'e Doemberch smite moatte om him te ferneatigjen. Se ûntdekke dat se efterfolge wurde en fange it trochferkearde wêzen Gollum, dat harren al fan har trochtocht troch de Minen fan Moarje efternei sit. Gollum, dy't de ring iuwenlang yn besit hie en der alhiel troch ferwrongen is, wol op 'e iene of oare manear de ring werom sjen te krijen, mar de beide hobbits kin er net oan, dat hy besiket by Frodo yn 'e geunst te kommen, yn 'e hope dat er him sa ferrifelje en úteinlik de ring ûntnaderje kinne sil. Tabe hat in ôfwearze fan it wêzen, mar Frodo hat begrutsjen mei him. Gollum biedt oan om harren nei Mordor te lieden fia in geheime wei troch de Deademanssompen, sadat se net opmurken wurde sille troch oarken. As Gollum syn wurd neikommen is, arrivearje se by de Swarte Poarte, de iennichste pas yn 'e berchrigen dy't Mordor omjouwe, en treffe dy sletten en swierbewekke oan.
Gollum fertelt harren dan fan in oare, geheime tagong ta Mordor, en mei him as gids reizgje se fierder súdoan, by de Skaadbergen lâns dy't de westgrins fan Mordor foarmje. Dêrby komme se troch it lân Ithilien, dat foarhinne in provinsje fan Gondor wie, mar no in ferlitten woastenije is. Se wurde dêr oanholden troch in groepke Gondoreeske grinsjagers dy't op in ferkenningstocht binne. Harren oanfierder blykt Faramir, de jongere broer fan Boromir, te wêzen. Fan him kriget Frodo de tynge fan Boromir syn dea te hearren, dêr't Faramir in dream oer hân hat. Tabe lit by fersin slûpe dat Frodo de Iene Ring by him hat, en Frodo fertelt Faramir dan it hiele ferhaal mar. Faramir lit harren gean en har reis fuortsette, mar warskôget Frodo om net tefolle op Gollum te betrouwen.
Gollum liedt Frodo en Tabe by de nuodlike stêd Minas Morgul lâns, dy't al sûnt minskewitten yn 'e hannen fan 'e fijân is, en by de lange, hege en gefaarlik steile Treppen fan Cirith Ungol op, dy't yndie tagong jout ta in pas oer de Skaadbergen. Mar wat Gollum net ferteld hat, is dat it paad troch it leger fan Shelob liedt, in reuseftige spinne. Hy hopet de ring fan Frodo syn bonken helje te kinnen nei't Shelob de hobbits bepluze hat. De hobbits ûntkomme út it leger, mar meitsje dan de flater om te tinken dat se feilich binne. Shelob beslûpt Frodo en stekt him yn 'e nekke, en hy falt bewegingsleas del. Tabe, dy't syn master net te help komme koe om't Gollum him op 'e hûd sprongen wie, weeft mei it ellindige wêzen ôf en folget dan de spinne as dy Frodo werombringt nei har leger. Dêr ferdriuwt er Shelob troch har te ferwûnjen mei Frodo syn elveswurd, Stek. Hy mient lykwols dat Frodo dea is en lit it yn him omgean om 'e kweeste gewurde te litten en him ynstee op Gollum wreekjen. Uteinlik beslút er dochs om 'e kweeste te foltôgjen en kriget er Frodo de ring ôf. Mar dan wurdt Frodo syn lichem troch oarken meinommen nei de wachttoer yn 'e pas fan Cirith Ungol. Tabe docht de ring om (sadat er ûnsichtber wurdt) en folget de oarken, en wurdt út harren praat gewaar dat Frodo net dea, mar bewusteleas is. De Twa Tuorren einiget as it besef ta Tabe trochkringt dat syn master troch syn skuld no in finzene fan Sauron is.
Fryske oersetting
De Fryske oersetting fan The Two Towers (ûnder de titel fan De Twa Tuorren) kaam yn it neijier fan 2016 út. De hiele oplaach waard op ambachtlike wize ynbûn troch boekbinerij Fopma te Wier. It stofomslach waard ûntwurpen troch R.P. Peters te Waaksens op basis fan fotokeunst troch Maartje Roos fan Ljouwert. De fertaling sels waard, krekt sa't dat it gefal wie by It Selskip fan 'e Ring, it earste diel fan Master fan Alle Ringen, fersoarge troch dû. Liuwe H. Westra, yn it deistich libben wurksum as predikant en universitêr meiwurker. De útjefte stie oarspronklik plend foar it neijier fan 2013, mar tsjinslaggen by it fertaalwurk kearden it tsjin oant nei de jierwiksel, en in skeel mei de útjouwer soarge fanôf begjin 2014 foar noch mear opûnthâld.
Westra makke foar de oersetting gebrûk fan 'e Steatestavering mei oanpassing fan guon lûden en ûnbeklamme wurdlidden ("prissentaasje" ynstee fan "presintaasje", "ginneraasje" ynstee fan "generaasje", ensfh.); yn it foarwurd by De Twa Tuorren set er koart syn ôfwearze fan 'e "folslein sinleaze en kontraproduktive" Oanpaste Steatestavering útinoar. As korrektors wurken oan 'e oersetting mei: Westra syn frou Baukje Keulen; Anne Tjerk Popkema, dy't sels The Hobbit fan Tolkien oersette yn it Frysk; Ate Grypstra, dy't ek belutsen wie by de Stifting Fryske Tolkien; en Willem Sjoerds Janzen, foar wa't Westra sels earder as korrektor tsjinne hie by de oersetting fan The Hallowed Hunt, fan Lois McMaster Bujold. Foar de Aldfryske passaazjes dy't er brûkte foar de taal fan Rohan (ta ferfanging fan Tolkien syn Angelsaksysk), stipe Westra op 'e rie fan taalkundige Arjen Versloot en skiedkundige Oebele Vries. Westra droech De Twa Tuorren op oan syn soan Jeljer.
Pestilence
Pestilence is in Nederlânske metalband yn 1986 oprjochte yn Ynskedee. De band brocht yn 1988 syn debútalbum Malleus Maleficarum út. De band had in rûzerich bestean mei in protte wikselingen yn de besetting en hja binne der twa kear mei ophâlden, en ek twa kear wer op 'e nij begûn.
Brekizer
In brekizer of koefoet is in langwerpich stik ark fan metaal, dat ûntwurpen is om dingen mei op, iepen, omheech of útinoar te wrikken. De iene ein bestiet út in taps tarinnende kyl dy't smel genôch is om earne tusken te stekken, en de oare útein (de 'foet' fan 'e koefoet) rint út yn in krom, healsirkelfoarmich diel dat spjalten is (as in kowepoat) oan 'e uterste ein, dy't heaks op 'e stâle fan it brekizer stiet.
Gebrûk
In brekizer brûkt men troch in hefboomwurking ta te passen. Dêrby wurdt ien fan beide úteinen earne tuskenyn setten, wêrnei't men krêft útoefenet op 'e stâle fan it brekizer. Troch krêft út te oefenenjen op 'e oare útein kriget men dêrby in sa grut mooglik momint. Sa kinne twa dingen útinoar wrikt wurde of kin in iepening kreëarre wurde dêr't dy foartiid net wie.
Mohammad Hatta
Dr. Mohammad Hatta (berne as Muhammad Athar, ek Bung Hatta neamd, Bukittinggi 12 augustus 1902 - Jakarta 14 maart 1980) wie in Minangkabauwer en hat de earste fise-presidint west fan Republyk Yndoneezje. Hy hat ek in skoft premier west.
Skiednis
Mohammed Hatta gie nei de middelbere skoalle yn Batavia (it hjoeddeiske Jakarta) en studearre 1921 ôf yn Rotterdam oan de Hannelshegeskoalle (dat no de Erasmus Universiteit hiet). Hy soe 11 jaar yn Nederlân ferbliuwe. Hy sleat him oan by de "Indische Vereeniging", dêr't de namme fan yn 1922 feroare waard nei "Indonesische Vereeniging" - de earste kear dat de namme Yndoneezje brûke wurde soe as symboal foar in nije naasje. Uteinlik soe de namme feroare wurde yn de lânseigene taal it Yndonezysk Perhimpunan Indonesia. Hatta wie ponghâlder (1922—1925) en letter foarsitter.
Yn 1927 sleat hy him oan by de Liga Menentang Imperialisime dan Kolonialisme ("Liga tsjin Imperialisme en Kolonialisme") yn Nederlân. Hjir rekke hy befreone mei de Yndiaaske nasjonalist Jawaharlal Nehru. Troch syn aktiviteiten binnen de beweging waard hy al gau in fertocht persoan by de Nederlânske oerheid en oppakt.
Hatta soe yn 1932 werom gean nei Yndoneezje en sleat him oan by de Club Pendidikan Nasional Indonesia ("Yndonezyske Klup foar Nasjonale Opfieding") dy't harren ta doel stelle it politike bewustwêzen fan it folk te ferheegje middels treningen. Yn febrewaris 1934 waard Hatta troch de Nederlânske oerheid finzen setten, tegearre mei Soetan Sjahrir, dy't foarsitter wie fan de neamde klup. Hatta soe seis jierren troch bringe yn kampen.
Op 17 augustus 1945 waard de ûnôfhinklikheid fan Yndoneezje útroppen. Hatta en Soekarno ûndertekene de proklaasje dêr't de Republyk Indonesia útroppen waard. Hatta soe de fisepresidint wurde fan de republyk dêr't Soekarno de earste presidint fan waard.
Op 20 desimber 1949 neamde Soekarno Hatta as premier fan de Feriene Steaten fan Yndoneezje. Fuort nei de beëdiging reizge Hatta nei Amsterdam, dêr't hy de nije republyk fertsjintwurdige by de soevereiniteitsoerdracht yn it Paleis op de Dam. De Feriene Steaten fan Yndoneezje hawwe net lang bestean. Al yn augustus 1950 makke Soekarno in ein oan de repyblyk. .
Yn 1955 waarden de earste frije ferkiezings fan Yndoneezje hâlden. Hatta waard op 'e nij premier, mar soe it jier dêrop folgjend ôftrêde. Hy soe him tebek lutsen út it iepenbiere libben.
Mohammed Hatta ferstoar yn 1980 en waard te hôf brocht yn Tanah Kusir, Jakarta.
Hatta syn namme is, tegearre mei dy fan Soekarno, jûn oan de lofthaven fan: Soekarno-Hatta International Airport (Bandara Soekarno-Hatta).
Brekizer
Gebrûk
In oare wize fan gebrûk is it optillen en by lytse bytsjes ferpleatsen fan swiere lêsten, eat dêr't sok ark fral foar de Yndustriële Revolúsje foar brûkt waard om't men doe noch net beskikte oer moderne meganyske helpmiddels. De spjalten útein kin fierders krekt as in klauhammer ek brûkt wurde om spikers en eventueel skroeven út te lûken.
Yllegaliteit
It brekizer is yn boargerfermiddens benammen bekend wurden as in helpmiddel om ynbraken mei te begean. Dêrfandinne dat dieven karikaturaal in protte ôfbylde wurde mei in sek oer it skouder (om 'e bút yn te ferfieren) en in brekizer yn 'e hân.
Seerp Gratama (1757-1837)
Seerp Gratama (Harns, 27 oktober 1757 - Grins, 19 septimber 1837) wie in abbekaat en heechlearaar publyk-, natuer- en folkerjocht oan de Universiteit fan Grins.
Hy wie in soan fan Tjepke Gratama en Rinske Donker. Hy boaske oan Aafke Talma en wie de heit fan Sibrand Gratama.
Atos
De Hillige Berch Atos (Aldgryksk: Ἄθως Áthōs, Nijgryksk: Άθως Áthos; sûnt de Byzantynske tiid meastentiids: Άγιον Όρος, Ágion Óros, "Hillige Berch") is in berch, skiereilân en otterdokse muontserepublyk yn Grikelân, mei in autonome status ûnder de Grykske soevereiniteit.
It skiereilân is bekend fanwegen de lange monastike tradysje, dy't wêrop giet op 800 jier nei Kristus en it Byzantynske tiidrek. Tsjintwurdich wenje ôfsûndere fan de rest fan de wrâld op Atos mear as 2.000 muontsen. Hja komme út Grikelân en oare eastersk-otterdokse lannen. De kleasters besitte in grut tal seldsume boeken, kostbere ikoanen en net te beteljen keunstwurken fan grutte skiedkundige wearde. Sûnt 1988 stiet Atos op de list fan it wrâlderfgoed fan UNESCO.
Alhoewol't Atos krekt as de rest fan Grikelân diel útmakket fan de Jeropeeske Uny, waard de status fan de monastike steat fan de Hillige Berch en de jurisdiksje fan de ynstellings op Atos ôfsûnderlik beskreaun en ratifisearre nei it talitten fan Grikelân ta de Jeropeeske Mienskip (de foarrinner fan de Jeropeeske Uny). De frije tagong fan persoanen en guod op it grûngebiet fan Atos is net tastien, útsein as de autoriteiten fan de Monastike Steat dêr tastimming foar jûn hat. It is allinnich manlju tastien om in besite te bringen oan it eilân.
Geografy
It skiereilân, dat de eastlike foet fan it gruttere Kalkidike-skiereilân yn sintraal Masedoanje foarmet, stekt 50 kilometer yn de Egeyske See en is 7 oant 12 kilometer breed. It 335,6 km² hat steile, ticht beboske hellings oant maksimaal 2.033 meter heech.