cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Clint Eastwood
Nei 2000
In folgjende film dêr't Eastwood útslutend efter de skermen oan wurke, yn 'e hoedanichheid fan regisseur, produsint en komponist, wie J. Edgar (2011), in biografyske film oer de beruchte FBI-direkteur J. Edgar Hoover, mei Leonardo DiCaprio yn 'e titelrol. De film krige mingde reäksjes fan 'e resinsinten, hoewol't de aktearprestaasje fan DiCaprio rûnom as geweldich beskôge waard. Yn jannewaris 2011 waard bekendmakke dat Eastwood yn ûnderhanneling wie mei sjongster Beyoncé Knowles, om har de haadrol spylje te litten yn in trêde remake fan 'e klassiker A Star Is Born, út 1937. Dat projekt waard lykwols op 'e lange baan skood doe't Beyoncé yn ferwachting rekke. Dêrop gie Eastwood oan 'e slach mei it honkbaldrama Trouble with the Curve (2012), dat er produsearre en dêr't er de haadrol yn spile, mar dat regissearre waard troch Robert Lorenz, dy't earder as assistint-regisseur mei Eastwood oan ferskate oare film gearwurke hie. Eastwood spile yn dy film de rol fan Gus Lobel, in honkbalscout op jierren, dy't foar syn lêste scoutingreis syn dochter (spile troch Amy Adams) meinimt om't syn eagen sa min binne dat er de wedstriden sels net mear goed sjen kin.
Yn 2014 regissearre en produsearre Eastwood Jersey Boys, in biografyske musical basearre op 'e mei in Tony Award bekroande toanielmusical mei deselde namme, oer de band The Four Seasons. Datselde jiers regisearre en produsearre Eastwood ek de kontroversjele film American Sniper, basearre op 'e autobiografy fan Chris Kyle, in slûpskutter foar it Amerikaanske Leger. Eastwood naam dêrby it plak yn fan Steven Spielberg, dy't ûnder de preproduksje ôfheakke. Hy hie sels in kameoroltsje yn 'e film as in tsjerkegonger. Nettsjinsteande dat, of miskien just trochdat American Sniper troch in soad resinsinten en oare waarnimmers feroardiele waard om't de film bûtenrjochtlik moardzjen yn opdracht fan 'e Amerikaanske oerheid ferhearlikje soe, waard de film in grut súkses yn 'e bioskopen, mei in opbringst fan $350 miljoen yn 'e Feriene Steaten en yn totaal $547 miljoen wrâldwiid. American Sniper waard ek nominearre foar in Oscar foar bêste film.
De folgjende film dy't Eastwood regissearre en produsearre, Sully (2016), hie Tom Hanks yn 'e haadrol fan Chesley Sullenberger, de piloat dy't op 15 jannewaris 2009 US Airways-flecht 1549 feilich wist te lânjen op 'e rivier de Hudson yn New York, nei't der in flecht guozzen yn 'e motors flein wie. Dat waard op 'e nij in grut kommersjeel súkses foar Eastwood, mei in wrâldwide opbringst yn 'e bioskopen fan $238 miljoen. De folgjende film dy't er regissearre en produsearre, de histoaryske skriller The 15:17 to Paris wie in ferfilming fan 'e mislearre oanslach op 'e Thalys, de hegesnelheidstrein fan Amsterdam nei Parys, op 21 augustus 2015. Eastwood liet dêrby Spencer Stone, Anthony Sadler en Alek Skarlatos, de Amerikaanske mariniers dy't tafallich as passazjiers yn 'e trein oanwêzich wiene en de oanslach wisten foar te kommen, harrensels spylje. De film krige oer it algemien negative kritiken, dy't benammen te krijen hiene mei de aktearprestaasjes fan 'e trije haadrolspilers, dy't fansels gjin profesjonele akteurs wiene.
Ein 2018 brocht Eastwood foar it earst yn sân jier wer in film út dy't er net inkeld regissearre en produsearre hie, mar dêr't er sels ek de haadrol yn spile. It wie The Mule, wêryn't er de rol fertolke fan Earl Stone, in 90-jierrige dahliakweker dy't om oan jild te kommen as drugskoerier (Ingelske sprektaal: mule, "mûldier") begjint te wurkjen. Eastwood wie sels 88 jier doe't er The Mule makke. Hy krige foar de film en foar syn rol dêryn fan alle kanten lof taswaaid. Yn 2019 regissearre en produsearre Eastwood de biografyske film Richard Jewell, oer de heldhaftige befeiligingsman mei deselde namme, dy't yn 1996 falsk beskuldige waard fan 'e bomoanslach op 'e Olympyske Spullen yn Atlanta. Yn septimber 2021 kaam Cry Macho út, in neo-western dy't net inkeld troch Eastwood regissearre en produsearre waard, mar wêrfoar't er mei 91 jier as haadrolspiler ek op 'e nij yn it seal kroep, as in âlde cowboy yn 'e moderne tiid.
Karriêre yn 'e polityk
Njonken syn karriêre yn 'e Amerikaanske filmyndustry hat Eastwood syn hiele libben lang belangstelling foar polityk hân. Hy is net lid fan 'e Republikeinske of de Demokratyske Partij, de beide grutte politike partijen yn 'e Feriene Steaten, mar ynstee fan 'e lytse Libertaryske Partij, dy't yn 'e Amerikaanske polityk mar in marzjinale rol spilet. Yn syn hoedanichheid as lid fan 'e Libertaryske Partij waard Eastwood yn 1986 keazen ta boargemaster fan syn wenplak Carmel-by-the-Sea, yn noardlik Kalifornje, in funksje dy't er ien folle termyn fan twa jier útoefene, oant en mei 1988.
Yn 2001 stelde de Kalifornyske gûverneur Gray Davis Eastwood oan as lid fan 'e steatskommisje foar parken en rekreaasje. Hy waard fise-foarsitter fan dat bestjoersorgaan en fierde yn dy funksje de opposysje oan tsjin it trochlûken fan 'e California State Route 241, in seisbaansdyk, dwers troch it Steatsstrân San Onofre, dat in beskerme natoergebiet wie. Syn termyn as kommisjelid einige yn 2008. By de Amerikaanske presidintsferkiezings fan 2012 stipe Eastwood de Republikeinske kandidaat Mitt Romney tsjin 'e sittende presidint Barack Obama. Op 'e Republikeinske Nasjonale Konvinsje fan dat jier loek er de oandacht (en frijwat satiryske neibearings) mei in taspraak dy't er hold foar in lege stoel dy't Obama symbolisearre.
Relaasjes en bern
Eastwood hat in ferskaat oan serieuze en flechtige relaasjes mei froulju hân. Yn 1953 troude er mei Maggie Johnson, en harren houlik hold stân oant it yn 1984 yn in skieding einige. Hja krigen twa bern: soan Kyle Eastwood (1968), dy't jazz-muzikant waard, en dochter Alison Eastwood (1972), dy't yn har heite fuotleasten folge as aktrise en regisseur. Neffens ûnbefêstige geroften soe Eastwood fierders yn 1953 tusken syn houliksoansyk oan Johnson en harren trouwerij yn, by in ûnbekende frou in bern oanset hawwe dat neitiid ôfstien waard foar adopsje. Nei't er ienris troud wie, begie Eastwood oan 'e rinnende bân oerhoer mei oare froulju, hoewol't Johnson dêr nei't it skynt fan ôfwist en ynstimd hie mei in iepen houlik. Sa hie Eastwood in fjirtjinjierrige bûtenechtlike relaasje mei aktrise en stuntfrou Roxanne Tunis, dêr't dochter Kimber Tunis (1964) út berne waard. Mids 1970-er jierren skieden Eastwood en Johnson lykwols fan tafel en bêd, hoewol't se foar de wet troud bleaune.
Dêrnei wenne Eastwood fan likernôch 1975 oant yn septimber 1989 gear mei aktrise Sondra Locke, mei wa't er gjin bern krige. Locke miende dat se in monogame ferhâlding mei Eastwood hie, en harren relaasje einige foar har dan ek yn triennen doe't se ûntdiek dat Eastwood ûnderwilens trochgien wie mei it hawwen fan românses mei oare froulju. Sa wied er yn 'e twadde helte fan 'e 1980-er jierren lange tiid behelle yn in affêre mei stewardess Jacelyn Reeves, by wa't er twa bern oansette: Scott Eastwood (1986), dy't ek akteur waard, en Kathryn Reeves (1988), in model. Nei de brek mei Locke wenne Eastwood fan likernôch 1990 oant septimber 1995 gear mei aktrise Frances Fisher, mei wa't er in dochter krige, Francesca Eastwood (1993), dy't aktrise en model waard. Yn 1996 troude Eastwood foar de twadde kear, no mei nijslêzeresse Dina Ruiz, mei wa't er ek in bern krige, Morgan Eastwood (1996). Mei Ruiz wied er troud oant harren skieding yn 2013. Sûnt dy tiid is Eastwood mei ferskate oare froulju sjoen.
Leauwe
Eastwood fertelde yn 1973 oan filmkritikus Gene Siskel dat er net yn God leaude. Yn in fraachpetear yn 2010 wreide er dêroer út: "Ik haw altyd myn fatsoen bewarre foar minsken oer dy't djip religieus wiene, om't ik altyd tocht haw dat it wichtich foar harren wêze moat as se harsels dêroan oerjûn hawwe. Mar ast troch it libben gean kinst sûnder soks, dan is dat ek goed. It is mar wat dy it bêste past. Ik leau wol yn selfhelp. Ik bin gjin new age-eftich persoan, mar ik leau wol yn meditaasje, en dêrom haw ik altyd niget hân oan 'e boedistyske religy. Doe't ik yn Japan wie, haw ik boedistyske timpels besocht om dêr te meditearjen en dat leanne wol, fûn ik."
Bandyk
thumb|right|200px|Bandyk bylâns de [[Isel by Dimter by heechwetter]] In bandyk of winterdyk is in rivierdyk, dy't heech genôch is om de heechst foarkommende wetterstannen tsjin te hâlden. De etymologyske ferklearring giet werom op de gearfoeging fan ban(ne) yn de sin fan rjochtsgebiet en dyk, dêrmei waard oanjûn dat dy dyk gerjochtelik skôge waard. De lêste jierren binne in soad fan dizze diken ferstevige, ferbrede en ophege fanwege de hege wetterstannen en dyktrochbrekken oan de ein fan de 20e iuw.
Born of Osiris
Born of Osiris is in Amerikaanske metalband oprjochte yn 2003 yn Palatine. De band brocht yn 2009 syn debútalbum A Higher Place út. Yn de rin fan de jierren hat Born of Osiris meardere bandleden ferspile. Born of Osiris hat seis studio-albums útbrocht.
Ane
Ane is in buorkip yn de gemeente Hardenberg yn de provinsje Oerisel; it hat sa'n 500 ynwenners. Yn it lânskip steane in tal hallenpleatsen: dit buorkerijtype, besteande út in middenbeuk mei sydbeuken, is fan arsjitektoanysk, kultuerhistoarysk en lânskiplik belang. Der stiet ek noch in mole, de Anermole. thumb|150px|left|[[Anermole]]
Yndustry
De NAM hat hjir in oantal putten dêr't nei ierdgas socht wurdt.
Maarteblomke
It maarteblomke (Leucojum vernum) is in blom út 'e narsissefamylje. Op guon plakken wurdt mei de namme 'maarteblomke' it liderke (snieklokje) bedoeld, mar formeel stiet dizze namme foar in oar foarjiersblomke, dat yn it Nederlânsk it lenteklokje neamd wurdt.
Ane
Skiednis
Yn 1227 wie hjir de Slach by Ane.
Maarteblomke
It maarteblomke is al in âlde sierplant. Sûnt 1420 moat it al yn tunen bekend wêze.
Aldfaers Erf
De Aldfaers Erf rûte is in museumrûte troch trije doarpen yn Fryslân. De museums lizze yn de trijehoeke Boalsert (oan de autowei A7), Makkum en Warkum. Dêryn binne opnomd:
Inisjatyfnimmer fan it projekt wie Yde Schakel dy't yn 1968 in winkeltsje ta museum makke yn Eksmoarre. De rûte waard útwreide mei ûnder oaren de Izeren Ko. Sûnt 1977 is de museumrûte fan hast 20 km yn hannen fan in stifting.
London Eye
thumb|300 px| London Eye by twiljocht thumb|300 px| London Eye, oktober 2004 thumb|300 px| Kapsule fan de London Eye It London Eye is in reuzerêd yn Londen, Ingelân op de súdlike ouwer fan de Teems. It is 135 meter heech, waacht 1.700 ton en hat 32 tichte kapsules.
It London Eye waard boud yn 1999 en wie by de iepening yn 2000 it grutste reuzerêd fan de wrâld. Wylst hawwe in tal oare reuzerêden it London Eye al oertroffen yn hichte. Op dit momint is de Singapore Flyer mei in hichte fan 165 meter de rekordhâlder.
It rêd stiet op de súdlike ouwer fan de Teems, foar it Palace of Westminster oer. It London Eye is boud by gelegenheid fan de millenniumwikseling yn 2000 en wurdt dêrom ek wol it Millennium Wheel neamd. It rêd wie, troch technyske problemen, pas letter yn dat jier tagonklik. In ritsje yn it reuzerêd duorret rom 27 minuten (trochsneed gong: 0.26 m/s) en biedt in rom útsjoch op Londen en it lânskip dêr omhinne. It rêd draait sa stadich dat it foar yn- en -útstappen fan de passazjiers net stilsetten hoecht te wurden. Boppe-yn binne by helder waar 7 greefskippen, 3 lofthavens, 13 fuotbalstadions en 36 brêgen oer de Teems te sjen.
It London Eye is it op trije nei heechste bouwurk fan Londen wêrfan de top berikber is en draait it jier sawat 6000 kear yn de rûnte.
Bou
De attraksje mei dan wol yn Londen stean, de fabrikaazje is yn in soad dielen fan Europa dien. De kabines waarden yn Frankryk makke troch in spesjalist yn skiliften. It glêswurk foar de kabines komt lykwols út Itaalje. Tsjechje naam de fabrikaazje fan de 23 meter lange (335 ton swiere) middenas en naaf foar syn rekken. Yn Nederlân waarden de stielen felch en de poaten (310 ton swier) makke, ek de oandriuwing en bestjoering is yn Nederlân ûntwikkele en boud (troch de firma Bosch Rexroth). Dútslân krige de opdracht foar it meitsjen fan de lagers.
Skiednis
De arsjitekten binne David Marks, Julia Barfield, Malcolm Cook, Mark Sparrowhawk, Steven Chilton, en Nic Bailey. It London Eye is iepene troch de Ingelske minister-presidint Tony Blair op 31 desimber 1999, mar foar it publyk gie it, troch technyske problemen, pas yn maart 2000 iepen. Sûnt de iepening wurdt it reuzerêd yn it wurk hâlden troch de Tussauds Group en sponsore troch British Airways. Yn 2000 is it Londen Eye bekroand mei de Nasjonale Stielpriis, Kategory D Ynfrastruktuer en oare stielkonstruksjes.
George Ferris
George Washington Gale Ferris jr. (Galesburg (Illinois), 16 febrewaris 1859 - Pittsburgh (Pennsylvania), 22 novimber 1896) wie in Amerikaansk yngenieur. Hy studearre ôf yn 1881 yn de boukunde oan de Rensselaer Polytechnyske Universiteit. Doe krige er in karriêre yn de spoaryndustry, mar hy hie ek niget oan brêgebou. Hy begûn in bedriuw, 'G.W.G. Ferris & Co.' yn Pittsburgh, Pennsylvania, dat metalen teste en it spoar en brêgen ynspektearre.
Alian Akkermans
Alian Akkermans (Aldeboarn, 1949?). wie meiwurker fan de Afûk fan 1986 – 2011. Dêr waard se wol ‘De mem fan Tomke’ neamd, om’t hja oan de widze stie fan it fleurige pjuttefiguerke Tomke en it mantsje mei grut makke hat.
Wurke as skoaljuffer earst op De Gordyk, letter yn De Wylgen. Sûnt 1986 oan de Afûk ferbûn. Ynearsten as foarljochtster foar it boekefûns nei de skoallen en de boekhannels ta en dêrnei as koördinator fan it berneboekefûns fan de útjouwerij. Om it foarlêzen troch âlden en liedsters oan pjutten te stimulearjen ûntstie yn 1996 it Tomke-projekt. De lêste jierren fan har wurk lei it swiertepunt fan Akkermans’ takepakket yn de útfiering fan de provinsjale doelen op it mêd fan Frysk yn de soarch. Foar de âldereinsoarch resultearre dat bygelyks yn it projekt ‘Dat wie doe sa’, bedoeld om aktiviteitebegelieders fan Frysktalich materiaal te foarsjen.
Njonken har wurk by de Afûk wie Akkermans ek op oare mêden foar de Fryske taal en kultuer aktyf. Jierrenlang wie se toanielspylster by it Kritetoaniel fan Aldeboarn en fan 1980 oant 1993 bestjoerslid fan it Boun Fryske Toanielselskippen. Fan 1997 - 2008 siet Akkermans yn it bestjoer fan de Folkshegeskoalle Schylgeralân op Skylge en fan 1997 - 2011 wie se bestjoerslid fan de Stifting Freonen fan Tryater. Yn dy perioade waard de doe noch by it bestjoer fan Tryater ûnderbrochte freoneklup ferselsstannige en makke in grutte groei troch. By har ôfskie spile Tryater de foarstelling 'Tomkesiket om 'e kluts'.
Op 26 maaie 2011 waard Alian Akkermans Lid yn de Oarder fan Oranje-Nassau, foar alle aktiviteiten dy't se, sûnt 1986, foar de promoasje fan de Fryske taal útfierd hat.
Koweblomke
It Koweblomke (Bellis perennis) is in lytse oerbliuwende plant dy't maksimaal 15 sintimeter heech wurdt. De blêden steane allegear yn in woartelrozet en binne spatelfoarmich. De bledrâne is kartele. Oan 'e ein fan de blomstâle stiet ien blomke. Dat is maksimaal 2,5 sm grut en bestiet út in hert fan giele buisblommen, mei in krânse fan wite straalblommen. Salang it net friest, kinne se it hiele jier troch bloeie. Koweblomkes wurde ek wol Finneblom, Finneblomke, Fintsjeblom, Lamkeblom, Teeblom, Túnblom of Túntsjeblom neamd.
Koweblomkes wurde ek brûkt foar de siertún. Dit binne kultivars mei grutte blommen.
Fuortplanting en fersprieding
Koweblomkes plantsje harren ûngeslachtlik fuort trochdat yn de oksels fan de blêden sydstâlen ûntstean dy't útgroeie ta in nij rozet. Dy stâltsjes wurde net sa lang, wêrtroch't koweblomkes tichte matten foarmje kinne. De plant plantet him ek mei siedden fuort.
It Koweblomke komt fan oarsprong allinnich foar yn Jeropa en Súdwest-Aazje, mar hat him ek yn oare dielen fan de wrâld ferspriede, lykas Noard- en Súd-Amearika. Yn hiel Jeropa is er algemien. Yn Grut-Brittanje skynt hy efterút gean troch in skimmelynfeksje.
Symboal
Koweblomkes hawwe in symboalyske betsjutting. Se jilde as symboal foar keinens en dêrmei gearhingjend foar Maria. Se wurde faak troch bern plukt dy't der dan in keatling fan meitsje.
Ekologyske betsjutting
De plant komt in soad foar yn gerslannen. Benammen op hiemen stean gauris koweblomkes. Eigeners tinke hjir hiel ferskillend oer. Guon fine dat der allinnich mar gers stean mei en bestride se. Oaren genietsje fan it fleurige oansjen dy't it hiem krijt troch al dy blomkes en de wille dy't bern der fan ha. It Koweblomke groeit ek in soad yn berms en yn gerslân, dat dan foar hjoeddeiske begripen wol ekstensyf beheard wurde moat.
Nitraatrjochtline
De nitraatrjochtline is in Jeropeeske rjochtline fan 1991 dy't it brûken fan stikstof yn de lânbou regulearret om it fersmoargjen fan it oerflaktewetter en grûnwetter tefoaren te kommen.
Jeropeeske rjochtlinen binne net fuortendaliks fan tapassing op de ynwenners fan de lidsteaten, mar moatte troch de lidsteaten oerset wurde ta nasjonale regeljouwing. Yn Nederlân is de Nitraatrjochtline oerset yn it Aksjeprogramma Nitraat.
De Nitraatrjochtline befettet gebrûksnoarmen foar it brûken fan dierlike dong en stikstofkeunstdong. De hoemannichte stikstof dy't op it lân oanbrocht wurde mei hinget ôf fan it gewaaks. Foar alle gewaaksen jildt lykwols in maksimum fan 170 kg stikstof de hektare út dierlike dong, as it moat wêze dat in lidsteat in útsûndering, derogaasje, krigen hat.
Derogaasje
De Nitraatrjochtline biedt de mooglikheid foar lidsteaten en krij in útsûndering foar it brûken foar dierlike dong. Dy derogaasje wurdt yn werklikheid allinnich jûn foar greide yn de melkfeehâlderij yn gebieten dêr't de greidrispinge heech is, lykas yn Nederlân. Oan de derogaasje stiet foaroer dat de effekten yn 'e gaten holden wurde moatte en elts jier rapportearre wurde te moatten, itjinge yn Nederlân troch de RIVM dien wurdt.
Njonken Nederlân, hawwe Denemark, Dútslân, Ierlân, Belgje (allinnich foar Flaanderen) en Itaalje (allinnich foar Lombardije, Piëmont en Emilia-Romagna) derogaasje krigen.
Banpeal
thumb|Goudse banpeal by Hekendorp|right thumb|Ynskripsje op banpeal by Amsterdam: "Terminus Proscriptiones. Uijtterste palen der ballingen"|right thumb|Banpeal yn it doarp [[Sloten (Amsterdam).]] In banpeal is in (meastal) stiennen peal dy't de grins fan de banne (it rjochtsgebiet) oanjout fan in stêd. Banpeallen joegen dêrmei ek de stedsgrinzen oan.
De jurisdiksje (it mêd dêr't de rjochtspraak op fan tapassing wie) fan de stêd hold by de banpeal op.
Ferbanning
'Banne' betsjut 'ferdriuwe' of 'útwize'. Ut de stêd bande persoanen waarden banneling of balling neamd. Hja mochten har net mear binnen it troch banpeallen markearre gebiet ophâlde. Se wienen 'yn de ban dien' troch it útsprekken fan de 'banflok': in fûnnis ta 'útbanning', ofwol 'ekskommunikaasje'. Dy persoanen libben tenei yn ballingskip.
Ferbanning is dus in foarm fan straf, bedoeld om gjin lêst mear fan ien te hawwen. At hy lykwols dochs binnen de banpeallen komt fan it gebiet dêr't hy út band is, is hy strafber en kin bygelyks in finzenisstraf of sels de deastraf krije.
In relatearre begryp is Persona non grata: sa'n persoan is út de 'graasje'. Oars as banning kin it wêze dat sa'n soarte persoan nog noait binnen de bangrinzen west hat. It bart wol dat sa'n ien nei in oantal jierren wer 'yn de graasje' komt, en wer welkom is yn itselde rjochtsgebiet.
Prinskeswurk
thumb|''De wjukken fan de [[Houthuizer Mole binne mei prinskeswurk beskildere]] Prinskeswurk is de beskildering fan in wynmole yn de kleuren read, wyt en blau, dat benammen yn de Saanstreek dien waard. Op ferskeidene moles is de wipstok (fangstok) fan de fang mei slingere prinskeswurk beskildere.
Sa is de fangstok fan De Onrust yn Oude Pekela en dy fan de De Vos yn de gemeente Steenbergen mei prinskeswurk beskildere.
Banpeal
Fynplakken fan banpeallen
Alde banpeallen binne ûnder oare noch te finen om of yn Amsterdam (Sloten), Amstelveen/Ouderkerk aan de Amstel oan de westside fan de Amstel yn de barm, yn Amstelveen oan de Amsterdamsewei, Gouda (Hekendorp), Alkmaar (wei nei Bergen) en oan de N301 tusken Barneveld en Nijkerk. Yn it Noard-Hollânske doarp Schardam stiet noch in Hoornske banpeal út 1761. Hjirop stiet it wapen (in reade ienhoarn mei skyld mei dêrop in hoarn); de hoarn fan de ienhoarn wiist nei de stêd.
Yoka Berretty
Yoka Berretty, pseudonym fan Johanna Ernistina Petrusa Meijeringh, (Rotterdam, 8 maaie 1928 – Rijswijk, 28 novimber 2015) wie in Nederlânske aktrise en sjongster. Se ferskynde yn 35 films en telefyzjeprogrammas tusken 1954 en 2000.
Hja begûn har karriêre yn Italjaanske films as: Angela (1955, Edoardo Anton, Dennis O’Keefe) de hitfilm Pane, amore e... (1955, Dino Risi), La banda degli onesti (1956, Camillo Mastrocinque) en Gli occhi senza luce (1956, Flavio Calzavara) en spile yn ynternasjonale produksjes as The Last Blitzkrieg (1959, Arthur Dreifuss) en Das Letzte Kapitel (1961, Wolfgang Liebeneiner).
Begjin jierren 60 wie hja ien fan de haadpersoanen yn de satiryske telefyzjerige Zo is het toevallig ook nog eens een keer en hie sy in rol yn de spylfilm De Overval.
Yn 1994 spile hja in rol yn de film Eva fan Theo van Gogh.
Wynsen Skeltes Faber
thumb|Wynsen Faber Foto: Gnodde, A. Harns Wynsen Skeltes Faber (Arum, 21 augustus 1830 - Pitersbierrum, 12 desimber 1918) wie in skoalmaster en Frysk folksskriuwer.
Yoka Berretty
Sy is boaske mei Andreas Landshof, soan fan de útjouwer Fritz Helmut Landshoff enRuth Hellberg, in Dútsk aktrise (û. o. der Postmeister) en is de mem fan regisseur Benjamin Landshoff.
Yoka Berretty stoar yn de âldens fan 87 yn it sikehûs, nei't se in wike earder fan de trep fallen wie.
Wynsen Skeltes Faber
Wynsen Faber stie tusken 1855 en 1890 oan skoalle yn Pitersbierrum. Hy wie lid fan it Frysk Selskip en waard yn 1901 beneamd ta earelid.
Wurk
Yn tydskriften, lykas Iduna en Swanneblommen, ferskynden fan him û.o. epigrammen en lyrysk wurk as "De Bernewrâld". Wynsen Scheltes Faber bewurke teffens it Frysk Lieteboek. Aardich fan him binne ek syn saneamde 'Pompierkladtsjes' dy't er yn Forjit my net fan 1905 oant in pear jier foar syn dea skreau. By syn ferstjerren wie syn wurk lykwols al fergetten.
Watse Hiddema
Watse Hiddema (Balk, 4 augustus 1928 - Frjentsjer, 25 desimber 2011) wie genêshear-direkteur fan de Psychiatryske Ynrjochting yn Frjentsjer. Neist syn wurk makke er in soad tiid frij foar de Fryske kultuer. Sa wie er foarsitter fan de Federaasje fan Fryske Studinteferienings, Ried fan de Fryske Beweging, de Fryske Rie en de Fryske Kultuerried. Ek wie er bestjoerslid fan It Skriuwersboun, dêr't yn 1994 it sulveren jubileum fierd waard. Hy hat tegearre mei Jelle Bangma de skiednis fan it Boun teboeksteld. Jierrenlang wie er samler fan it Rely Jorritsma Fûns. Dêrneist koe Hiddema in soad Fryske lieten út 'e holle, fan Piter Jelles oant dy fan Tetman. Hiddema ferstoar op earste krystdei 2011 yn 'e âldens fan 83 jier.
List fan planetoïden 38101-38200
Dit is in list fan planetoïden 38101-38200.
Hielke Hielkema
Hielke Willems Hielkema (Harich, 17 desimber 1917- dêr ferstoarn 18 july 1965) wie in feehâlder yn Balk en foarsiter fan it CBTB sûnt 1962, wethâlder fan Gaasterlân, lid fan Provinsjale Steaten fan Fryslân foar de CHU sûnt 1956. Fierder foarsitter fan de Grûnkeamer, âldfoarsitter Sudergoa en de Provinsjale Foudijrie.
January Jones
thumb|January Jones (2008)
Werenfridus fan Elst
thumb|150px|Werenfridus fan Elst Werenfryd fan Elst of Sint-Werenfridus (Dútslân, datum ûnbekend - Westervoort, 14 augustus 760) wie in Ierske preker en de patroanhillige fan Elst en dy't yn de 7e en 8e iuw nei Kristus yn it ryk fan de Fryske kening Redbad en yn de Betuwe it kristendom preke en letter hillich ferklearre is.
January Jones
January Kristen Jones (Sioux Falls, 5 jannewaris 1978) is in Amerikaansk aktrise en model. Sy waard yn 2009 nominearre foar in Golden Globe foar har rol as Betty Draper yn de dramarige Mad Men. Dêrfoar krige hja itselde jier mei de hiele cast in Screen Actors Guild Award.
Werenfridus fan Elst
Werenfridus wie muonts yn it benediktinerkleaster fan Rathmelsigi yn Ierlân. Om 690 hinne gie er nei it lân fan de Friezen en waard hjitten om yn it westlik part dêrfan it evangeelje te preekjen. Werenfridus sette him yn 't earstoan nei wenjen yn it Wervershoof fan no, mar gie letter oer Dorestêd nei de Betuwe en omkriten, om ek dêr de kristlike lear te bringen.
January Jones
Jones waard yn Mad Men posityf beoardiele troch de kritisy en de rige krige sa'n 30 prizen dêr't Emmy Awards en Golden Globes by wiene'.
Iduna (tydskrift)
Iduna wie it earste Frysk literêre tydskrift. Iduna ferskynde fan 1845 oant 1862. De sintrale figuer en redakteur wie Harmen Sytstra. It wie yn it begjin in ienmansblêd, mar letter wiene der mear redakteuren en kaam it ûnder de hoede fan it Selskip foar Fryske Taal en Skriftekennisse. Sytstra hâlde lykwols oant syn dea de einredaksje fan Iduna.
De namme Iduna ferwiist nei in Noarsk mytologysk figuer, Iðunn, dy't hoeder wie fan de jonkheid fan de goaden en de godinne fan de dichtkeunst.
Hy brûkte in eigensinnige stavering, nei in idee fan De Haan Hettema, neamd nei it tydskrift: de Idunastavering. As foarbyld dêrfan kin it neifolgjende sitaat fan him, ít 1845, tsjinje dêr't er syn stavering yn ferdigenet: "Mei ynachtniming, ho da Friesen oannath Hollondsk forwend benne, end mei th' each oppa biscawing end foarútgong der tael, matte da scriûers, sa fulle dwaenlik, ynnath ald-Frysk self da wetten foar hiar spelling siikje." De Idunastavering stie lykwols fier ôf fan de deistige taal fan de gewoane man. Sytstra seach dat letter sels ek wol yn en gie doe hieltyd mear oer op in ienfâldiger stavering.
Yn 1871 gie it tydskrift fierder ûnder de namme Forjit my net! ûnder lieding fan G. P. Colmjon (1828-1884). It bleau bestean oant 1915.
January Jones
Yn 1999 makke Jones har debút yn de spylfilm All the Rage. Sûnt dat momint wie hja yn noch tsien filmrollen te bewûnderjen. Sa wie se te sjen as Michelle Flaherty's (Alyson Hannigan) suske Cadence dy't elsenien graach hawwe woe, yn American Wedding, as Colin Frissells (Kris Marshall) potinsjele leafde Jeannie yn Love Actually en as Red Dawsons (Matthew Fox) frou Carole yn it op wier barren basearre sportdrama We Are Marshall.
Jones waard #82 op de Maxim (tydskrift) Hjitste Frou fan 2002 list. Hja ferskunde op de omslach fan "The Hot Issue" fan it Britske GQ tiidskrift yn maaie 2009.
Werenfridus fan Elst
Werenfridus stoar op 14 augustus 760 yn Westervoort en waard beïerdige yn de tsjerke fan Elst.
January Jones
Persoanlik
Jones is berne en grutbrocht yn Sioux Falls, Súd Dakota. Sy is neamd nei January Wayne, in karakter út Jacqueline Susann's Once Is Not Enough. Sy helle har diploma fan de Edison Middle School en Roosevelt High School yn Sioux Falls.
Jones hie ferkearing mei Ashton Kutcher fan 1998–2001 en fan 2003 oant 2006 wie se mei sjonger Josh Groban.
Werenfridus fan Elst
Werenfridus waard beskermhillige fan Elst, fan gernieren en fan minsken dy't lêst fan jicht hawwe. Boppedat wurdt faak ta him bidden by lêst fan stive lidden. thumb|150px|Wapen fan Elst. linksboppe: Bisdom Utert, rjochtsboppe: Greefskip'' Op it wapen fan Elst is it boatsje te werkennen dat neffens de leginde Werenfridus nei syn dea nei dat plak fear. Neist de Rykswei (op de krusing mei de wei bylâns de Linge ) leit in, yn it earste oankommen as roastige mummy útsjend, byld fan de hillige Werenfridus dy't út syn boatsje fallen is.
January Jones
Persoanlik
Yn Vanity Fair (magazine) yn 2009 fernijde hja ús dat se by de Oceana (non profit group) as ferneamd persoan har ynsette wol foar yn it fuortbestean bedrige haaien.
Werenfridus fan Elst
Fan Wervershoof wurdt sein dat de namme komt fan Werenfridus (as yn Werenfridus' hoeve). Yn Hoorn (Noard-Hollân) waard yn 1948 in middelbere skoalle oprjochte mei de namme Sint Werenfridus Lyceum. Yn Elst is in scoutinggroep nei de hillige ferneamd. Westervoort ken neist de katolike Sint-Werenfridusparochy (mei Sint-Werenfridustsjerke) ek in Protestantske Gemeente mei de namme Werenfried. Ek hat Westervoort in St. Werenfridusleane en hie it in St. Werenfridusskoalle (no De Brug).
Noch in tal Sint-Werenfridustsjerken: Sint-Werenfridustsjerke yn Warkum en Sint-Werenfridustsjerke in Zieuwent.
Koos Meinderts
thumb|230px|Koos Meinderts Koos Meinderts (De Haach, 20 jannewaris 1953) is in Nederlânsk skriuwer.
Libben en wurk
Meinderts studearre pedagogyk, mar makke de stúdzje net dien mar begûn te skriuwen. Yn 1983 skreau hy syn earste berneboek Mooi meegenomen. Yn 1983 begûn Meinderts ek de gearwurking mei syn âlde skoalfreon Harrie Jekkers. Tegearre skreaunen se in oantal lietteksten foar Klein Orkest, kabaretprogramma’s en (berne)boeken. Koos Meinderts hat ien fan syn berneboeken, De snoepwinkel van Zevensloten, bewurke ta in berneteaterstik. Yn 2007 wie dizze foarstelling te sjen yn it Jeugdtheater Hofplein, Martin van Waardenberg foarme mei learlingen fan it Hofplein theater de cast. De lietsjes fan it stik binne skreaun troch Harrie Jekkers. Yn 2008 gie it yn it Hofplein theater de foarstelling De winterkoningin yn premiêre. Dit stik is ek skreaun troch Koos Meinderts mei lietsjes fan Harrie Jekkers.
Koos Meinderts skreau mear as tritich berneboeken. In oantal is oersetten, benammen yn it Dútsk. De yllustraasjes foar syn boeken binne makke troch syn frou Annette Fienieg. Meinderts wie mei-inisjatyfnimmer foar de Willem Wilminkpriis foar it bêste berneliet.
Slach by Soissons
thumb|250px|15e iuwsk ôfbyld: de hillige Remigius, biskop fan Reims, smeekt Klovis I om de [[Faas fan Soissons|Hillige Faas werom te jaan. Dy relikwy wie troch de Franken meinaam by de plondering fan Soissons.]]
De Slach by Soissons wie yn 486 tusken it leger fan de Franken ûnder befel fan Klovis I en de resten fan it Romeinske leger ûnder befel fan Syagrius. De oerwinning dy't troch de Franken helle waard, wie in mylpeal in harren besyk de wichtichste macht yn Galje te wurden.
Oanlieding
Nei de ynstoarting fan it West-Romeinske Ryk yn 476 wie Siagrius de ienige oerbleaune fertsjintwurdiger wurden fan de Romeinske macht yn it gebiet tusken de Loire en de Somme. Wylst de rest fan Galje yn hannen kaam fan de Germanen, die it bliken dat de Romeinen allinne by steat wienen om it sintrum fan Galje te behâlden. Siagrius hearske oer dat gebiet, it Gallo-Romeinske Ryk as in soarte kening en hie Soissons (doedestiids Noviodunum neamd) as haadplak. De sintrale lokaasje fan Soissons yn Galje en de foar it meastepart yntakt bleaune ynfrastruktuer soarge dêrfoar dat dit foar harren Germaanske buorlju in tige oantreklik gebiet wie om te oermasterjen. De Fisigoaten hienen al earder yn 463 besocht dit gebiet yn hannen te krijen. De Franken yn it easten en noarden hienen dat oant no ta neilitten. It leger fan de Romeinen bestie benammen út Frankyske hierlingen en wie net folle grutter as dat fan de Franken, mar de Franken wienen ûnderling ferdield yn ferskate lytse foarstendommen. Klovis soe der lykwols yn slagje om de Franken ûnder ien gesach te ferienjen en makke him ree foar in grutte oanfal tsjin Syagrius.
Tsjustere matearje
Tsjustere matearje is in hypotetyske soarte matearje dy't net sichtber is mei optyske middels en dus net detektearber fia de elektromagnetyske strieling dy't ús op Ierde berikt. Dêrom wurdt se tsjustere matearje neamd yn tsjinstelling mei de sichtbere matearje.
Fryske Feriening foar Fjildbiology
De feriening is ûntstien út in waadfûgelwurkgroep. Doe't de Hollânske ynfloed guon te grut waard is yn 1972 in Fryske waadfûgelgroep oprjochte. Oan it BFVW waarden meiwurkers frege, mar dy feriening wie it mear om it sykjen fan aaien te dwaan. Dochs kamen der mear fûgeltellers by. Omdat de BFVW net meiwurkje woe, waard yn novimber 1976 de FFF oprjochte. Om de BFVW net yn 'e wei te sitten beheind de feriening him ta it tellen fan fûgels.
De frijwilligers binne aktyf yn 'planteferbân' foar it tellen fan planten, yn 'fûgelferbân' en yn in ferbân mei 'oare bisten'. It binne allegear leafhawwers dy't harren ferbûn fiele mei de natuer, faak autodidakt, mar selden wittenskipper.
De resultaten fan de tellingen wurde trochjûn oan lanlike organisaasjes as SOVO en FLORON. Ek provinsjes en beliedsmakkers meitsje gauris gebrûk fan de tellingen. Der wurde ek lêzings jûn troch de leden oer fûgel-, plant- en moasûndersyk.
Generaliteit fan Kataloanje
De Generaliteit fan Kataloanje (Generalitat de Catalunya) is it ynstitút fan Spaanske autonome mienskip Kataloanje dat de autonomy fan Kataloanje foarmjout en beävensearret. It bestiet út in parlemint, in presidint en in útfierende rie. It keazen parlemint (135 sitten) is it wetjouwend orgaan fan de regio. De presidint en de útfierende rie binne beide de útfierende macht fan de regio. Beide wurde keazen troch it parlemint. Meiïnoar hat de Generaliteit 16 departeminten (ministearjes).
De Generalitat stamt ôf fan in midsiuwsk ynstitút dat oer Kataloanje regearde yn de tiid fan it Keninkryk Kataloanje-Aragón.
Presidinten fan Kataloanje
</ol>
Bloodywood
Bloodywood  is in Yndiaaske folkmetalband oprjochte yn 2016 yn New Delhi. Bloodywood begûn as parodyband dy 't metal covers fan popmuzyk op it fideoplatfoarm YouTube pleatste, mar nei ferin fan tiid begûnen hja ek harren eigen nûmers te skriuwen. Yn 2022 brocht de band it album Rakshak út.
Útgard
thumb|Útgarða-Loki leit oan [[Thor út dat hy yn yllúzjes leaude en lit trije kleauwen sjen dy't mei de hammer feroarsake binne yn de bergen, sjoch ek Thor en Loki yn Jotunheim]] Útgard (of Bûtenpleats) is yn de Noardske mytology it uterste dizenige gebiet fan Jotenheim, de boarch fan de Tursen en Joaten. Fan dit plak wurdt ferhelle dat it dêr tsjuster wie, en grif ek kâld, want reuzen ferstiennen by it oansjen fan de sinne.
Yn in Tor en Loky yn Jotunheim learden de goaden dat Útgard in waan wie, opwekt troch de reuzen om harren skrik yn te jeien.
Godferdomme
Godferdomme is in krêftwurd yn 'e foarm fan in flokwurd dat brûkt wurdt as ien goed lulk is of him sear docht. Meastentiids wurdt it sein sûnder derby nei te tinken en floept it der samar ut. Der binne ek guons dy't it as stopwurd brûke. Letterlik betsjut it wurd "God, ferdom my".
Admiraliteitsdagen
De Admiraliteitsdagen binne in festival dat elts jier yn 'e earste helte fan 'e moanne septimber holden wurdt yn 'e Fryske stêd Dokkum. De namme fan it barren ferwiisd nei de Admiraliteit fan Fryslân, dy't oarspronklik yn Dokkum fêstige wie, mar letter, doe't de stêd troch it tichtslibjen fan it Dokkumer Djip fan 'e Lauwerssee ôf mar skraachoan mear te berikken wie, ferpleatst waard nei Harns. De Admiraliteitsdagen waarden foar de earste kear holden yn 2010. Yn acht jier tiid groeide it evenemint hûndert kear sa grut.
Beskriuwing
De Admiraliteitsdagen duorje fjouwer dagen (fan tongersdei oant en mei snein), en fine plak yn 'e Dokkumer binnenstêd. Dêr kin it publyk taskôgje by in breed skala oan eveneminten dy't allegear in tema hawwe dat mei wetter, de see of skipfeart te krijen hat. Sa wurde der yn 'e greften demonstraasjes organisearre fan brânwacht, plysje te wetter en marine, en teffens binne der stuntshows fan profesjonele jetskyriders. Der is ek in swimwedstryd troch de greften, dy't de Nautyske Myl fan Dokkum hjit, en it is mooglik om in rûnfeart troch de stêd te meitsjen mei in histoarysk lûkskip of in pream.
By it Easterbolwurk wurde sportwedstriden holden foar û.m. kanofarders en peddelsurfers, en dêr wurde ek spullen foar bern yn grutte wetterballen organisearre. Fierders is der in protte teäter (benammen strjitteäter), muzyk en iterij. De freed- en sneontejûns binne der ornaris optredens fan lanlik bekende muzikanten op it haadpoadium dat boppe it wetter fan 'e Dokkumer greften makke is. Sa wiene yn 2017 Nielson, Jeroen van der Boom en Miss Montreal te sjen, en yn 2018 André Hazes jr., Waylon en rapper Kraantje Pappie. Under de Admiraliteitsdagen kinne tradisjoneel ek âlde skippen besichtige wurde dy't yn 'e histoaryske binnenstêd ôfankere binne, mei dêrûnder skûtsjes, kotters, tsjalken en sleepboaten.
Groei
By de earste edysje, yn 2010, hie de organisaasje fan 'e Admiraliteitsdagen in budget fan net mear as €5.000. De njoggende edysje fan it evenemint, yn 2018, hie in budget dat hûndert kear sa grut wie: €500.000. Dat net inkeld it budget mar ek it tal besikers elts jier oanwoeks, waard yn 2017 pynlik dúdlik doe't de organisaasje op in stuit de minsken by de râne fan 'e Dokkumer binnenstêd heine en keare moast, om't it te fol wie. "Dat klinkt stoer," sei foarsitter Michiel van der Gang yn in fraachpetear mei de Ljouwerter Krante, "mar dat wolst net. Wolst alle besikers bergje kinne." Yn 2018 wiene der sadwaande foar it earst trije poadia (sadat de besikers mear oer de binnenstêd spraat waarden), wylst it evenemint it yn eardere jierren mei 'oardel' poadium dwaan moast. Troch de opstelling fan 'e poadia op De Syl, de Merk en yn 'e Breedstrjitte koe it publyk yn 2018 in rûntsje troch de binnenstêd meitsje, wat behalven aardiger ek feiliger wie wat it crowdmanagement oanbelange. Oer fjouwer dagen ferdield waarden sa'n 75.000 besikers ferwachte, 15.000 mear as yn 2017, mar it waarden der úteinlik 85.000.
Anermole
thumb|Anermole (2009) De Anermole yn it Oeriselske Ane (gemeente Hardenberg) is in yn 1864 boude nôtmole, dy't in eardere mole út 1858 op itselde steed ferfong. It is in beltmole wêrfan de boppebou betsiet út in achtkante, mei reid dekte, houten mole mei stiennen fjildmuorren. Yn de midden fan de 20e iuw rekke de mole yn ferfal en yn 1978 kocht de gemeente Gramsbergen de mole, dy't op dat stuit net folle mear wie as in romp mei kape. Yn 1981 waard de mole restaurearre. Dit jiertal is oan de súdkant fan de Anermolen yn it reid oanbrocht. Yn de mole binne twa keppels mealstienen, wêrfan de stienspil fersierd is mei prinskeswurk. De mole hat in foechhoutenkruiwurk dat sa swier rint dat der in elektromotor by setten is om kruie te kinnen. Tsjintwurdich wurdt yn de mole, dy't eigendom is fan de Stichting De Aner Molen, nôt meale op frijwillige basis. De Anermole is op sneonen fan 13:00 - 16:00 en op ôfspraak te besichtigjen. thumb|left|20ppx|Ien fan de beide stienkeppels yn de Anermole
Max Tetzner
Max Robert Dietrich Tetzner (Grins, 25 septimber 1896 - Amsterdam, 7 jannewaris 1932) wie in Dútsk-Nederlânsk fuotballer dy't as oanfaller spile.
Om't de heit fan Max, Carl Paul Tetzner, yn Dútslân berne is. Wie Max de earste 22 jier fan syn libben Dútser. Op 26 april 1919 is er ta Nederlanner naturalisearre. Max Tetzner debutearre yn it earste fan Be Quick op 11 oktober 1914 yn de thúswedstriid tsjin Achilles. Hy skoarde gelyk in trije doelpunten. Syn lêste wedstriid spile er op 11 febrewaris 1923 thús ek tsjin Achilles. It hichtepunt kaam yn 1920 doe 't Be Quick lânskampioen waard. Lykas hast it hiele kampioensteam waard ek Tetzner selektearre foar it Nederlânsk alvetal. Hy makke syn debút op 12 juny 1921 yn in útwedstriid tsjin Denemark. Hy spile yn totaal trije ynterlannen. Max Tetzner spile ek ferskate kearen yn it noardlik alvetal. Njonken fuotballer wie Tetzner ek in talintearre reedrider hy waard yn 1919 en 1922, Nederlânsk kampioen allround.
Nei syn sportkariêre wie Tetzner wurksum as kiel-, noas- en eardokter. Max Tetzner ferstoar op 7 jannewaris 1932, yn 'e aldens fan 36 jier, oan de gefolgen fan in ynfeksje.
Boezem (wetter)
thumb|220px|[[Poldermole|Wettermûne oan de Westfryske Omringdyk. Rjochts de boezem]] De boezem is dat diel fan it oerflaktewetter dat gjin fêst peil hat. It is meastentiids gjin ûnderdiel fan in polder, mar is wol bedoeld om it wetter op te fangen en ôf te fieren. Oer it generaal befettet de boezem it wetter dat fuort op see of op de Iselmar lost wurdt. De Fryske boezem sit ynklamme tusken de Iselmar, de Waadsee en de Lauwersmar. At dit net op natuerlike wize mooglik is, slacht in boezemgemaal it wetter út; yn oare gefallen wurdt it boezemwater middels in spuislûs lost.
Dat it wetter gjin fêst peil hat, wol net sizze dat der net nei in bepaald peil stribbe wurdt. Dit peil neamt men it streef- of boezempeil. As it wetter tydlik bewarre wurdt, om bygelyks letter loaze te wurden, sprekt men wol fan berchboezem.
By in molegong is der by in twagong sprake fan in ûnderboezem tusken de leechste en de heechste mole. By in trijegong is der neist in ûnderboezem tusken de leechste en de middelste mole ek in tuskenboezem tusken de middelste en de boppeste mole.
Stjerrestelsel (molkewei)
260px|thumb|It stjerrestelsel [[Draaikolknevel|M51 yn Jachthûnen (Canes Venatici)]] In stjerrestelsel is in grutte kloft stjerren dy't (relatyf sjoen) ticht byelkoar lizze wat ôfstân oanbelanget. Yn elts stjerrestelsel is gas, stof en (nei alle gedachten) tsjustere matearje oanwêzich. It systeem wurdt by inoar hâlden troch de eigen swiertekrêft. Stjerrestelsels hawwe ornaris in spiraalfoarmige, skiif- of bolfoarmige struktuer, mei dêrom hinne in bolfoarmige halo wêryn de swiertekrêft ek noch ynfloed hat.
Waaksens (Súdwest-Fryslân)
Oant de gemeentlike weryndieling yn 1984, makke Waaksens diel út fan de gemeente Hinnaarderadiel.
It tsjerkje moat al tige âld wêze. It is oplutsen út eartiids ôfbraakmateriaal. Dizze tsjerke hat in saneamd westwurk, in "ynsletten" toer.
Himel
thumb|280px|De himel. Gravuere fan [[Gustave Doré, yllustraasje by Dante's De goadlike komedy]] De himel kin ferskate betsjuttings hawwe. It wurdt brûkt om it blauwe himelferwulft, de wolkens of de romte, somtiids ek wol útspansel, mei oan te tsjutten. Fierders is de himel in godstsjinstich konsept dêr't in plak, besteanssfear of mentale tastân mei bedoeld wurdt en dêr't guon nei de dea hinne gean at sy goed libbe hawwe.
Grûniikhoarntsjes en Afrikaanske beamiikhoarntsjes
De grûniikhoarntsjes en Afrikaanske beamiikhoarntsjes (Latynske namme: Xerinae) foarmje in ûnderfamylje fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (Mammalia), it skift fan 'e kjifdieren (Rodentia), it ûnderskift fan 'e iikhoarntsjes en sliepmûzen (Sciuromorpha) en de famylje fan 'e iikhoarntsjes (Sciuridae). Yn dizze ûnderfamylje, dy't út 123 soarten bestiet, wurde de grûniikhoarntsjes (echte grûniikhoarntsjes, prêrjehûnen, marmotten, wangsekiikhoarntsjes en oaren) gearbrocht mei de nau besibbe stikeliikhoarntsjes en de Afrikaanske beamiikhoarntsjes.
Swartwâlde (It Amelân)
thumb|Swartwâlde Swartwâlde is in lânbou- en juttersmuseum yn Bueren op It Amelân. Swartwâlde bestiet út twa gebouwen: in restaurearre pleats út ein 17e iuw en in eksposysjeromte. Tusken de eksposysjeromte en de museumpleats leit in skipswrak. It museum waard yn april 1992 iepene en wurdt beheard troch Stifting "De Ouwe Pólle".
It libben op it âlde Amelân wie ien grutte striid om it bestean. De measte Amelanner boeren kombinearden harren fak mei dat fan fisker, jager en jutter. De eksposysje fan Swartwâlde bestiet dan ek út twa dielen: lânbou en jutten. It 'libben museum' toant it boerelibben om 1900 hinne en der is net allinnich âld ark en reau te sjjen, mar der rinne ek hyns, keallen, geiten, bargen en hinnen om. Yn it juttersgebou binne strânfynsten te sjen.Der binne in soad ferskillende fynsten te sjen dy't eilanner jutters troch de iuwen hinne fan it strân helle hawwe. Besikers komme yn oanrekking mei it ferhaal oer Ritskemoai.
Yn de simmermoanne organisearret it lânbou-juttersmuseum rûnritten mei in Jan Plezier (hynder-en-wein) troch de polders fan It Amelân. De tocht gie ûnder oare lâns de eastkant fan it eilân, troch de polder, fia it doarp Buren nei it rekreaasjegebiet De Vleijen. Der kin ek in rit mei de Jan Plezier makke wurde nei de mûne yn Nes.
Teake Hoekema
Teake Binnert Hoekema (It Hearrenfean, 28 novimber 1923 - Súdhorn, 16 febrewaris 2003), wie in frisist en wittenskiplik haadmeiwurker fan de Ryksuniversiteit Grins.
Himelferwulft
De himelferwulft is it part fan de atmosfear of de romte dy't sichtber is fanôf it oerflak fan alle himellichems. Om ferskate redenen is in krekte omskriuwing lestich te jaan. Op ierde sjocht de himel der oerdei (licht)blau út; dat komt trochdat it sinneljocht yn de loftlagen fan de atmosfear ferspriede wurdt as troch in prisma. De himel wurdt soms omskreaun as de meast konsintrearre gaslaach yn de atmosfear fan in planeet. Nachts sjocht de himel der út as in swarte romte fol mei stjerren.
Bûnte wilsters
Klassifikaasje
In pear fan de soarten binne:
De Moanne
It blêd de Moanne (offisjele skriuwwize mei in lytse letter d) is in meartalich kultureel opinyblêd dat ienris yn 'e moanne útkomt. It blêd stribbet der nei in bydrage te leverjen oan it yn libben hâlden fan kultuer en taal yn Fryslân sûnder ûnderhearrich te wêzen oan in bepaalde (maatskiplike) ideology. de Moanne bestiet sûnt 2002. De bydragen binne meast yn it Nederlânsk en it Frysk.
Yn de Moanne is it literêre tydskrift Trotwaer, dat oant 2003 selsstannich ferskynde, as literêr katern opnommen. De Moanne wie ynearsten in útjefte fan de Afûk; sûnt juny 2009 wurdt it blêd mei-útjûn troch Tresoar en de Fryske Akademy. Troch dy gearwurking krige de Moanne in oplage fan 3.000 eksimplaren de moanne. De ynhâld fan it tydskrift ferskynt mei in moanne fertraging ek op it ynternet.
Fonnis
In fonnis of fûnis is in beslissing fan in rjochter. Mear spesifyk fan in legere rjochter, dy't ferbûn is oan in rjochtbank. Yn Nederlân jildt dat sûnt yn 2002 de kantongerjochten by de rjochtbanken ûnderbrocht binne en dêryn de sektor kanton foarmen, dat it dêrby ek giet om útspraken fan de kantonrjochter.
Der besteane meardere soarten fonnissen:
De rjochter nimt syn beslissing nei kennisnimming fan de skriftlike stikken, dy't beide partijen dêrta yntsjinne hawwe, eventueel nei it hearen fan partijen, tsjûgen en deskundigen.
Yn Nederland mei in boargerlike rjochter by de beoardieling allinnich de feiten mei wage litte, dy't troch de partijen sels ynbrocht binne. Hy mei gjin feiten tafoegje. As de rjochter sels bepaalde feiten wit, dy't net troch de partijen by it proses behannele binne, mei hy dy kennis net brûke foar it fonnis. Feiten of omstannichheden dy't algemien bekend binne en algemiene ûnderfiningsregels mei in rjochter wol brûke. Dat jildt ek foar feiten dy't út iepenbiere boarnen op ienfâldige wize bekend wurde kinne.
Saladin
right|thumb|Saladin, fan in 12e iuwske Arabyske [[kodeks]] thumb|Saladin's fjildtochten yn Egypte Yusuf Ibn Ayyub (1137 - 4 maart 1193) is better bekend as Saladin (yn it Koerdysk Selaheddînê Eyûbî, yn it Arabysk Salah ad-Din Yusuf Ibn Ayyub; صلاح الدين يوسف ابن ايوب). De titel Salah ad-Din betsjut 'De Rjochtfeardigens fan it Leauwe'.
Saladin wie in Koerdysk militêr lieder en stifter fan de Ayyubiede dynasty dy't oer Egypte en Syrje hearske yn de 13e iuw. Hy is ferneamd as de feroverder fan Jeruzalem op de Krúsfarders. Yn it Westen is hy ek ferneamd as de ferpersoanliking fan it Midsiuwske ridderideaal.
Hy is berne om 1138 hinne yn Tikrit. Hy giet yn tsjinst by de hearsker oer Syrje, Nureddin, waans heit Ayyub en syn omke Shirkuh wie. Hy beselskippe Shirkuh by syn fjildtocht tsjin Egypte. Nei de dea fan syn omke fersloech hy de Fatimiden en waard sa hearsker oer it Egyptyske ryk. Fan doe ôf begûn er it befel fan Nureddin te negearen. At Nureddin stjert, wurdt syn soan fan alve jier opfolger en koe Saladin Syrje maklik feroverje.
Fanút dy posysje ferovere hy yn 1187 Jeruzalem fannijs op de Krúsfarders nei de Slach by Hittin. Dêrnei begûn yn 1189 de Tredde Krústocht, ûnder oaren laat fan Richard I Liuwehert fan Ingelân. It slagge Richard net en feroverje Jeruzalem opnij, dat hy sluet úteinlik yn 1192 in ferdrach mei Saladin foar frije trochttocht fan kristlike pylgers nei Jeruzalem.
Walt Klink
Wurkpaad
Klink sette yn 2018 útein mei in akteursoplieding oan de 'Noorderpoort' yn Grins.
Hij krige bekendheid fanwegen syn rol Nick yn 'e tillefyzjesearje 'Brugklas' (2019-2020). Ek spile er de haadrol yn de fideoklip 'Smoorverliefd' fan de Nederlânske rapper Snelle. Njonken Craig Scott en Bill Barberis hie Klink in haadrol yn de koarte film 'Barrière' (Ingelske titel: 'Barrier'), dy't yn maaie 2020 yn it ramt fan 75 jier befrijing foar it Siuwske filmprojekt de 'Slag om de Schelde' makke waard.