cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Semityske talen
Beskriuwing fan 'e subgroepen
De meast akseptearre ûnderferdieling fan 'e Semityske talen is anno 2020 sa: De Eastsemityske talen binne al mear as twatûzen jier útstoarn. It gie dêrby om it Akkadysk, de taal fan it Akkadyske Ryk en letter fan it Assyryske en it Babyloanyske Ryk yn Mesopotaamje, dy't yn dy snuorje ek bekend stie as Assyrysk of Babyloanysk. It Akkadysk is ien fan 'e ierst oerlevere talen, mei ynskripsjes yn spikerskrift op klaaitabletten dy't tebekgeane oant omtrint 2500 f.Kr. De iennichste oare identifisearre Eastsemityske taal is it Eblaïtysk, dat om dyselde tiid hinne yn Syrje sprutsen waard.
De Arabyske talen foarmje in groep dy't it Klassyk Arabysk, it Modern Standertarabysk en alle ûnderskate Arabyske sprektalen omfiemet. Dy sprektalen wurde ornaris oantsjut as 'dialekten', hoewol't se ûnderling faak net fersteanber binne. It Arabysk foarmet in dialektkontinuum dat rint fan 'e Atlantyske Oseaan yn Marokko oant de Arabyske See yn Omaan. De Arabyske sprektalen kinne rûchwei ferdield wurde yn trije groepen: Middeneastlik-Arabysk yn it Midden-Easten, Egyptysk-Arabysk yn Egypte en Sûdaan, en Magrebbynsk-Arabysk yn 'e Magreb. Ek it Malteesk, de nasjonale taal fan Malta, wurdt oer it algemien by de Arabyske talen yndield, hoewol't dat nea as in 'Arabysk dialekt' omskreaun wurdt.
De Arameeske talen foarmje in taalkloft dy't wichtige útstoarne talen omfettet, lykas it Klassyk Arameesk, Samaritaansk-Arameesk, Joadsk Palestynsk Arameesk, Kristlik Palestynsk-Arameesk, Nabateesk, Palmyreensk en Syrysk, mar ek libbene talen, lykas it Arameesk-Assyrysk, Galdeesk en Mandeesk.
De Kanaänityske talen binne de sustertaalgroep fan 'e Arameeske talen. Dizze groep falt útinoar yn 'e Noardkanaänityske talen en de Súdkanaänityske talen. De Noardkanaänityske talen binne útstoarn; it giet dêrby om it Fenisysk fan Fenysje (no Libanon) en it dêrút fuortkommen Punysk fan Kartago. De Súdkanaänityske groep omfettet it Hebriuwsk, de nasjonale taal fan Israel, en ferskate útstoarne talen út 'e Aldheid: Ammonitysk, Edomitysk, Ekronitysk en Moäbitysk.
It Amoritysk, in oare útstoarne taal út 'e Aldheid, foarmet njonken de Arameeske talen en de Kanaänityske talen nei alle gedachten in trêde pylder fan 'e Noardwestsemityske talen, tegearre mei it Oegaritysk, dat no beskôge wurdt as in lette foarm fan it Amoritysk. Guon taalkundigen wolle fierders hawwe dat it Eteosyprioatysk, dat yn 'e Aldheid op Syprus sprutsen waard, in Semityske taal wie, dy't mooglik ek by de Noadwestsemityske talen yndield wurde moat.
De Súdarabyske talen foarmje in lytse taalgroep fan minderheidstalen dy't sprutsen wurde yn ôfhandige kriten fan Omaan en Jemen. De bekendsten binne it Machrysk en it Sjachrysk fan it fêstelân fan it Arabysk Skiereilân, en it Sokotraansk fan it eilân Sokotra yn 'e Yndyske Oseaan.
De Aldsúdarabyske talen, dy't ek wol oantsjut wurde as de Saihadyske of Jemenityske talen, binne in lytse kloft fan fjouwer útstoarne talen dy't yn 'e Aldheid yn 'e súdwestlike hoeke fan it Arabysk Skiereilân sprutsen waarden. De bekendsten binne it Sabeysk, Mineysk en Hadramautysk.
De Etiopyske talen binne dy Súdsemityske talen wêrfan't de sprekkers yn 'e Aldheid oerstutsen binne fan it Arabysk Skiereilân nei de Hoarn fan Afrika. Oer it algemien wurdt oannommen dat dy oerstek om 800 f.Kr. hinne plakfûn hawwe moat. De Etiopyske talen falle útinoar yn twa dúdlik ferskillende kloften: de Noardetiopyske talen en de Súdetiopyske talen. De noardlike groep is it lytst, en omfettet it útstoarne Geëz, dat de taal fan it Aksûmityske Ryk wie, dêr't û.o. it Tigrinja, de nasjonale taal fan Eritreä, it dêr nau mei besibbe Tigreesk út fuortkommen binne. De súdlike groep is grutter en omfettet it Amhaarsk, de nasjonale taal fan Etioopje, en fierders û.m. it Argobba, Harary en Goeragé.
Oarsprong
Der binne ferskate lokaasjes foarsteld foar it oarspronklike heitelân (de Urheimat) fan 'e Semityske folken. Sa hat men tocht oan Mesopotaamje, de Levant, it Arabysk Skiereilân en ek oan 'e Hoarn fan Afrika. De teory dy't anno 2020 de measte oanhing hat, is dat it Proto-Semitysk, de oertaal dêr't alle Semityske talen út fuortkomme, om 3800 f.Kr. yn 'e Levant sprutsen waard, en dat de Semiten harren dêrwei oer it Midden-Easten ferspraat hawwe. Om 800 f.Kr. hinne soene guon fan harren de oerstek nei de Hoarn fan Afrika makke hawwe moatte fan 'e súdwestpunt fan it Arabysk Skiereilân ôf.
Untwikkeling
It Oegaritysk wie de taal fan it keninkryk Oegarit, yn it noardwesten fan Syrje. Yn it earste milennium f.Kr. wie it Fenisysk ien fan 'e ynfloedrykste Semityske talen, net om't it de taal fan in grut ryk wie, mar fanwegen de macht fan 'e Fenisyske stêdsteaten op it mêd fan 'e ynternasjonale hannel. De Fenysjers fêstigen ek koloanjes, wêrfan't ien, yn it hjoeddeistige Tuneezje, útwoeks ta it ryk fan Kartago. De taal fan Kartago wie it Punysk, dat him út it Fenisysk ûntwikkele hie. Yn deselde snuorje bestie oan 'e súdpunt fan it Arabysk Skiereilân it Sabeeske Ryk, dat de Reade See behearske en wêrfan't de taal it Sabeesk wie.
It Arabysk waard foar it earst yn 'e Assyryske annalen neamd yn 'e njoggende iuw f.Kr., hoewol't it dêrby nei alle gedachten gie om it Aldnoardarabysk en net om wat no ûnder 'Arabysk' ferstien wurdt. Om 'e achtste iuw f.Kr. hinne ferspraten de Semityske talen harren nei de Hoarn fan Afrika. It Arameesk, in taal dy't oerlevere is fan 'e tsiende iuw f.Kr. ôf, ferfong geandewei it earste milennium f.Kr. it Akkadysk sawol as it Fenisysk as lingua franca, fral nei't it troch kening Tiglat-Pilêzer III yn 'e achtste iuw f.Kr. as de offisjele taal fan it Nijassyryske Ryk ynfierd wie. Letter behold it dy status fierhinne ûnder it Nijbabyloanyske Ryk en it Achaimenidyske Ryk fan 'e Perzen. Nei it begjin fan 'e Westerske jiertelling ûntjoech it Syrysk, dat út it Arameesk fuortkommen wie, him ta in wichtige literêre taal fan it kristendom.
It Arabysk is no ien fan 'e grutste en wichtichste talen fan 'e wrâld, dy't inkeld ûnderdocht foar it Mandarynsk, Spaansk, Ingelsk en Hindy. It Malteesk, dat fan it Arabysk ôfstammet, is de iennichste Semityske taal dy't mei it Latynske alfabet skreaun wurdt en dy't in offisjele status yn 'e Jeropeeske Uny hat. Ferskate Semityske talen binne fan grut belang op it mêd fan 'e godstsjinst: it Arabysk foar de islaam, it Hebriuwsk en yn mindere mjitte it Arameesk foar it joadendom, it Mandeesk foar it mandeïsme, it Syrysk foar de Syrysk-Otterdokse Tsjerke, en it Geëz foar de Etiopysk-Otterdokse Tsjerke.
Beskriuwing
De oerienkomsten tusken it Hebriuwsk, it Arabysk en de Arameeske talen waarden al sûnt de Midsiuwen akseptearre troch alle taalkundigen. Dy Semityske talen wiene troch bibelstúdzjes goed bekend by Jeropeeske taalkundigen, en de earste ferlykjende stúdzje fan Hebriuwsk, Arabysk en Arameesk waard yn 1538 yn it Latyn publisearre troch Guillaume Postel. Hast twa iuwen letter beskreau Hiob Ludolf de opmerklike oerienkomsten fan dy talen mei de Etiopyske talen. Doedestiden spriek men oer it algemien fan 'Oriïntaalske talen'.
De term 'Semityske talen' waard nammentlik pas yn 1781 betocht troch wittenskippers fan 'e Georg-August-Universiteit yn Göttingen, en yn 't bysûnder troch August Ludwig von Schlözer. De namme wie ôflaat fan 'e Bibelske persoan Sem, ien fan 'e soannen fan Noäch, dy't de stamfaar fan 'e Middeneastlike folken wurden wêze soe. Yn 1787 joech Johann Gottfried Eichhorn de namme 'Semitysk' syn moderne betsjutting troch der alle talen ûnder te beflappen dy't nau besibbe wiene oan it Arabysk, Hebriuwsk en Arameesk. Hy popularisearre de term ek, troch syn artikel Semitische Sprachen, út 1795.
Sprekkers
De Semityske talen wurde yn totaal sprutsen troch mear as 350 miljoen minsken. Dy wenje net inkeld yn it Midden-Easten, Noard-Afrika en dielen fan 'e Hoarn fan Afrika, dêr't dy talen in dominante posysje hawwe, mar meitsje ek diel út fan grutte allochtoane minderheden yn in diaspora dy't him útwreidet oer West-Jeropa, Noard-Amearika, Latynsk-Amearika en Australaazje.
Fan 'e Semityske talen hat it Arabysk fierwei de measte memmetaalsprekkers: mear as 310 miljoen. It is de nasjonale taal fan Algerije, Bachrein, Egypte, de Feriene Arabyske Emiraten, Irak, Jemen, Katar, Koeweit, Libanon, Lybje, Marokko, Mauretaanje, Omaan, Palestina, Saûdy-Araabje, Syrje, Sûdaan, Tuneezje en de Westlike Sahara. Ek besteane der grutte lânseigen Arabysktalige minderheden yn Dzjibûty, Eritreä, Iraan, Israel, Maly, Niger, Somaalje, Tsjaad en Turkije.
Alle oare Semityske talen hawwe minder sprekkers, en guon, lykas ferskate Arameeske talen balansearje op 'e râne fan it útstjerren.
Skrift
De measte Semityske talen wurde skreaun mei in saneamd konsonanteskrift (of abjad), in type skrift dat guon of alle fokalen út 'e wurden weilit. Dat kin om't by de Semityske talen yn 'e konsonanten it meastepart fan 'e betsjutting fan in wurd besletten leit, en de fokalen inkeld foar de juste grammatikale ferbûging soargje, dy't út 'e kontekst ôflaat wurde kin. Foarbylden fan sokke konsonanteskriften binne it Oegaritysk skrift en it Fenisysk skrift út 'e Aldheid. Tsjintwurdich binne benammen it Arabysk-Perzysk skrift, it Hebriuwsk skrift en it Syrysk skrift noch yn gebrûk. It Etiopysk skrift, dat foar de Semityske talen yn 'e Hoarn fan Afrika brûkt wurdt, is eins gjin konsonanteskrift, mar in wurdliddeskrift (of abûgida). Dêrby steane de lettertekens net foar ien klank, mar foar in hiel wurdlid. It Malteesk is de iennichste Semityske taal dy't skreaun wurdt mei it Latynsk alfabet.
Triliterale wurdstammen
Alle Semityske talen hawwe patroanen mei-inoar gemien fan wurden dy't besteane út trije konsonanten (triliterale stammen), mei fokaalwikselings, foarheaksels en efterheaksels om se te ferbûgen. Bygelyks yn it Hebriuwsk:
In protte stammen komme foar yn mear as ien Semityske taal. Bygelyks de stam k-t-b, dy't "skriuwen" betsjut, bestiet sawol yn it Hebriuwsk as yn it Arabysk: "hy skreau" wurdt katav yn it Hebriuwsk en kataba yn Klassyk Arabysk (tusken de klanken [v] en [b] bestiet yn it Hebriuwsk ek wer gjin ûnderskie, lykas by mazel tov en mazzal tob).
De folgjende list lit in tal wurden sjen mei deselde betsjutting yn Semityske talen: Guon stammen fariëarje tusken de ûnderskate Semityske talen. De stam b-y-ḍ betsjut bygelyks sawol "wyt" as "aai" yn it Arabysk, wylst er yn it Hebriuwsk allinne "aai" betsjut. De stam l-b-n betsjut "molke" yn it Arabysk, mar "wyt" yn it Hebriuwsk, wêroan't men sjen kin dat it wol fan deselde oarsprong komt, mei't molke altyd wyt is. Fansels is der soms gjin relaasje tusken de stammen. Bygelyks "kennis" wurdt yn it Hebriuwsk werjûn mei de stam y-d-‘ mar yn it Arabysk mei de stammen ‘-r-f en ‘-l-m. Oare Afro-Aziatyske talen litte deselde patroanen sjen, mar foar it meastepart mei stammen besteande út amperoan twa konsonanten. Yn it Berberske Kabylsk betsjut afeg bygelyks "flean!", wylst affug "flecht" betsjut, en yufeg "hy fleach".
Ferskillen tusken de Noardwestsemityske en de Arabyske talen
De Aldsemityske klank [p] is beholden bleaun yn 'e Noardwestsemityske talen, wylst er yn 'e Arabyske talen evoluëarre ta de klank [f]. In oar ferskil tusken dy beide groepen is dat yn 'e Noardwestsemityske talen sûne meartallen brûkt wurde; d.w.s. dat de struktuer fan it wurd beholden bliuwt, en dat it meartal foarme wurdt troch it tafoegjen fan in efterheaksel. Yn 'e Arabyske talen, lykwols, oerhearskje de brutsen meartalsfoarmen. Dêrby feroaret de ynterne lûdstruktuer fan it wurd by it foarmjen fan in meartal, en dêrom wurdt der gjin efterheaksel mear oan taheakke. It Hebriuwske דָּבָר, davar ("ding") wurdt yn it meartal mei in efterheaksel דְּבָרִים, dvarim ("dingen"), mar it Arabyske كِتَاب, kitāb ("boek") wurdt yn it meartal كُتُب, kutub ("boeken"). Fierders korrespondearret de [w] (w fan "skowe") yn 'e Arabyske talen mei de [j] (j fan "jas") yn 'e Noardwestsemityske talen. Bgl.: "jonge" is walad yn it Arabysk en yeled yn it Hebriuwsk.
Thea Sybesma
Thea Sybesma (Jiskenhuzen, 18 novimber 1960). Nederlânskse triatlete en duatlete wenjend yn Heeze. Mei duatlon waard se wrâld-, Europeesk- en Nederlânsk kampioene en mei triatlon hat se Europeesk- en Nederlânsk kampioene west.
Thea wie de earste Nederlânske frou dy't de hele triatlon binnen njoggen oeren wist te foltôgjen. Letter kaam ek Katinka Wiltenburg ûnder dizze grins, mar noch altiten is de tiid fan Thea de snelste tiid op de Lange Ofstân 8:55:29 (Roth).
Thea hat trijeris Almere wûn yn 1990, 1991, 1992. Se wûn yn 1993 de maraton fan Apeldoorn yn 2:46.14. Yn 2000 is der in priis ferneamd nei neamd, de Thea Sybesma Award.
Se studearre medisinen en fysioterapy oan de Universiteit fan Grins en wurke dêrnei as ortopedysk sjirurch yn it St. Anna Sikehûs yn Geldrop.
Jeu de pelote
Jeu de pelote is in foarm fan keatsen dy't yn parten fan Belgje spile wurdt. De measte ferienings binne te finen yn de Dender- en Skeldestreek en yn de provinsjes Henegouwen en Namen.
Foarm fan it spul
In pelotepartoer bestiet út 5 persoanen. It partoer dat as earste 15 earsten hellet is winner fan de wedstryd. De telling yn de earsten is wakker gelyk oan dy by it frysk spul: 15 - 30 - 40 - earst. In punt wurdt by pelote in fyftjin neamd. Der binne mear oerienkomsten mei it Frysk spul mar ek in tal wichtige ferskillen. Sa wurdt it Jeu de Pelote spile op pleinen ynstee fan op gersfjilden en is de foarm fan de keatsbaan ek oars.
De keatsbaan
In pelotefjild bestiet út 2 trapezia: De grutste dêrfan is de romte fan de foarline oant de boppeline (it grut spul neamd): De boppe is 19 meter breed, de foarline 7 meter. De ôfstân fan de boppe nei de foarline is 30 meter. It perk (by pelote it lyts spul neamd) is mar leafst 42 meter djip en slút of mei in efterline dy't 8 meter breed is. Yn it grut spul leit it opslachfak fan 5 by 3 meter, tsjin de boppe oan.
It materiaal
Der wurdt tsjintwurdich spile mei in kunststoffen bal mei in trochsnee fan 48 mm en in gewicht fan 45 gram. Earder waarden lykas by it Frysk spul learene ballen brûkt. De bal wurdt troch de opslagger mei in slach mei de bleate hân yn it spul brocht. De oare spilers meie in learen want mei fersteviging brûke, as beskerming én om de bal mear faasje te jaan.
Wat regels
Yn grutte halen jilde de regels dy't ek by it Frysk spul fan tapassing binne mei in tal ferskillen.
De opslach
Alle spilers binne ferplichte op te slaan. De folchoarder fan opslaan moat foar it begjin fan de wedstryd by de skiedsrjochter bekend wêze. Eltse spiler slacht in hiel earst op. By it opslaan moat de opslagger de bal mei de hân dêr't mei slein wurdt, opgoaie. As in opslagger de bal oer de efterline fan it perk slacht is dat in direkt punt.
De retoerslach
Spilers fan de perkpartij meie de bal mei ien as beide hannen slaan of keare. As bal al as net mei in stuit oer de boppeline slein wurdt is dat in direkt punt. As de bal earne yn it grut of lyts spul lizzen bliuwt of, nei op syn minst ien stuit oer in sydline giet, is dat in keats. Keatsen wurde bûten de sydlinen (ek wol "koardlinen" neamd) oanmerkt.
Ruiljen
It ruiljen fan perk nei opslach en oarsom giet lykas by it Frysk spul: As de twadde keats makke wurdt, of as der in partoer op 40 stiet by ien keats.
Jeu de Pelote yn Fryslân
Yn Fryslân wurdt al lang sa út en troch wolris in potsje pelote spile. Sûnt it ein fan de njoggentiger jierren wurdt yn de KNKB-federaasje Littenseradiel in pelote-doarpekompetysje yn ferskate kategoryen spile.<BR> De keatsferiening Onder Ons yn Easterlittens organisearret sûnt 1999 it Iepen Frysk Kampioenskip Jeu de Pelote.
Yn Fryslân binne fjouwer pelote-banen: Twa yn Frjentsjer (ien njonken sporthal De Trije en ien op it terrein fan "Blomketerp"), op it doarpsplein fan Easterlittens en op it parkearterrein fan de sportfjilden yn Minnertsgea.
Hjoed yn it Park
Hjoed yn it Park is in fergees tagonklik muzykfestival dat elts jier yn july as ûnderdiel fan 'e Akademyske Dagen holden wurdt yn it Stedspark fan 'e Fryske stêd Frjentsjer. Njonken optredens op it mêd fan popmuzyk en oare muzyksjenres foar jong en âld op ferskate poadia, wurde der ek berne-aktiviteiten organisearre en is der in keur oan itenskreammen. De earste edysje fan Hjoed yn it Park wurdt holden op sneon 7 july 2018 tusken ien oere middeis en ien oere nachts.
De inisjatyfnimmers, Bertjan Bloemsma, Pieter van Dijk en Allard Hutten, sizze dat se mei it nije muzykfestival in moetingsplak skeppe wolle dêr't de hiele gemeente De Waadhoeke (dy't per 1 jannewaris 2018 oprjochte waard út It Bilt, Frjentsjerteradiel, Menameradiel en fjouwer doarpen fan Littenseradiel) gearkomme en mei-inoar yn 'e kunde komme kin. De earste edysje fan Hjoed yn it Park is ta stân kommen yn gearwurking mei de gemeente De Waadhoeke en partikuliere sponsors.
Wissel (Epe)
Wissel is in buorskip yn de gemeente Epe, yn de Nederlânske provinsje Gelderlân. Wissel leit súdeastlik fan Epe en hat sa’n 200 ynwenners. De buorskip heart by leit súdwestlik fan Epe en hat hast 200 ynwenners. De buorskip heart ek by Epe.
Wissel is lanlik frij bekend fanwege de eardere bistetún Wissel. Wissel hat in eigen fuotbalferiening SV Wissel. Ek binne der ferskate campings yn Wissel. Dy campings draaie njonken de bistetún en Epe ek op de omkriten. It gebied dêr’t Wissel yn leit is boskich. Ek binne der agraryske stikken lân.
Wissel waard earder beskôge as in eigen wenplak, mar yn de 19de en 20ste iuw feroare dat stadichoan. Yn 2006 is der op 'e nij in diskusje ûntstien oer de status fan Wissel. Doe is der in kommisje oprjochte dy as doel hat, fan Wissel in útbuorren of doarp te meitsjen. De gemeenterie hat him earder alris negatyf útsprutsen oer dat idee.
Ulbo fan Aylva
Ulbo fan Aylva wie in grytman fan de gritenij Baarderadiel. Tusken 1602-1610 bewenne hy de Eeckemastins yn Baaium. Dizze stins is yn 1685 ôfbrutsen.
Parc des Princes
It Parc des Princes is in fuotbalstadion yn Parys, wêryn't Paris Saint-Germain sûnt 1974 spilet. It hjoeddeistige stadion waard yn 1972 boud, nei in ûntwerp fan de arsjitekt Roger Taillibert. De kapasiteit wie sa'n 42.000 taskôgers. Omdat Frankryk it EK 2016 organisearre waard de kapasiteit fan it stadion útwreide nei 51.000 taskôgers. thumb|left|200px|It âlde Parc des Princes yn 1932 Foar it hjoeddeistige stadion stie der op itselde plak in stadion mei in hurdfytsbaan om de gersmatte hinne. Dizze baan wie 54 jier lang de einstreek fan de Omgong fan Frankryk. Yn 1932 waard it stadion yngreven útwreide. It âlde stadion waard yn 1970 ôfbrútsen, de hurdfytsbaan kearde net werom yn it nije stadion dat yn 1972 iepene waard.
Magnetron (betsjuttingsside)
"Magnetron" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:
Www.goedfrysk.nl
Minsken kinne teksten opstjoere dêr’t se net hielendal wis fan binne oft se alles goed skreaun ha. De teksten wurde fertroulik behannele en neisjoen. Dêrnei wurde se ferbettere weromstjoerd.
1 april
Op 1 april wurde tradisjoneel grappen makke, wêrby't men jins slachtoffer foar de gek besiket te hâlden. Sokke grappen wurde aprilgrappen neamd.
Www.goedfrysk.nl
De teksten dy’t neisjoen wurde binne hiel ferskillend: Fan bertekaartsjes oant gedichtsjes mar ek stikken foar doarpskranten. Alles is wolkom.
1 april
Foarfallen
thumb|Aprilgrap, 1962:in byld fan [[Peaske-eilân is oanspield]]
Gerrit Rietveld Akademy
thumb|right|300px|Gerrit Rietveld Akademy yn [[Amsterdam-Súd. Foto: bma.amsterdam.nl.]] De Gerrit Rietveld Akademy, yn 1924 ûntstien út in fúzje fan trije eardere ûnderwiisynstellings, is in renomearre Nederlânske hegeskoalle foar Byldzjende Keunst en Foarmjouwing. De Gerrit Rietveld Akademy sit yn Amsterdam en stiet ynternasjonaal bekend om har eigensinnige en autonome karakter.
Sacramento (Kalifornje)
Sacramento is de haadstêd fan 'e Amerikaanske steat Kalifornje, en teffens it haadplak fan it omlizzende Sacramento County. De stêd leit yn it noardlike part fan 'e fan Kalifornje, op it plak dêr't de rivieren de Sacramento en de American gearfloeie. Neffens in offisjele skatting út 2014 hie Sacramento doe goed 485.000 ynwenners, wêrmei't it 6e stêd fan Kalifornje is. De hiele stêdekloft fan Sacramento hat 2,2 miljoen ynwenners.
The Miracle (album fan Queen)
The Miracle is it tolfde studio-album fan Queen. It album waard fan jannewaris 1988 oant en mei jannewaris 1989 yn it Feriene Keninkryk en Switserlân opnaam en waard fjouwer moanne letter op 22 maaie 1989 útbrocht. It wie it earste album fan Queen by it Parlophone label.
Sacramento (Kalifornje)
Nammen
Sacramento is ferneamd nei de rivier de Sacramento. Bynammen fan 'e stêd binne: the Capital City ("de Haadstêd"), the River City ("de Rivierestêd" of "de Stêd oan 'e Rivier"), the Big Tomato ("de Grutte Tomaat"), en the City of Trees ("de Beammestêd").
Skiednis
De Súdlike Maidû en Flakte-Miwok libben al iuwen, miskien al tûzenen jierren, yn 'e krite fan Sacramento foar't it gebiet foar it earst troch blanken besocht waard. De earste Jeropeaan dy't der kaam, wie de Spaanske ûntdekkingsreizger Gabriel Moraga, dy't de krite òf yn 1799, òf yn 1808 oandie, en sawol de Sacramento-delling (it noardlike part fan 'e Sintrale Delling) as de rivier de Sacramento syn namme joech en ferneamde nei it hillich sakramint fan 'e eucharistyfiering. It gebiet makke diel út fan 'e Spaanske koloanje Nij-Spanje oant dy yn 1821 syn ûnôfhinklikheid wûn ûnder de namme Meksiko.
Datselde jiers briek de Kalifornyske Goudkoarts út, dy't ek de Sacramento-delling trof doe't der te Coloma, 80 km noardeastlik fan Sutter's Fort, goud ûntdutsen waard. De goudkoarts betsjutte de ein foar Sutter syn Switserske koloanje, doe't it gebiet oerspield waard troch in floedweach fan tsientûzenen goudsikers út it Easten, dy't de oarspronklike Switserske kolonisten ta in lytse minderheid makken. Sutter syn soan, John Augustus Sutter jr., stifte dêrop yn 'e mande mei Sam Brannan, mar tsjin 'e wil fan syn heit yn, de stêd Sacramento, dy't er om kommersjele redens ferneamde nei de rivier de Sacramento. Yn 1849 naam Sacramento op eigen manneboet stedsrjochten oan, in gong fan saken dy't yn 1850 erkend waard troch it Steatskongres fan Kalifornje. Dêrmei is Sacramento de âldste stêd fan Kalifornje.
Yn 'e 1850-er jierren begûn Sacramento fluch te groeien, al hie it yn it begjin te kampen mei wettersneed, brannen en goalera-epidemyen. Yn 1854 waard it de haadstêd fan Kalifornje (hoewol't it steatsregear yn 1861 fanwegen wettersneed koarte tiid nei San Fransisko útwike moast). It steatskapitool kaam ôf yn 1874. Nei't de stêd yn 1856 berikt waard troch it spoar (fanôf de westkust, by San Fransisko), ûntjoech Sacramento him ta in sintrum fan hannel, dat doedestiden ek wol de Boomtown on the River neamd waard. Fanwegen de strategyske lizzing fan 'e stêd waard Sacramento it westlike einpunt fan 'e Pony Express en letter in wichtige halte oan it Earste Transkontinintale Spoar, wêrmei't in maklike ferbining mei it Easten fan 'e Feriene Steaten ûntstie.
Yn 1920 naam Sacramento syn hjoeddeistich sjarter oan, dat de bestjoersfoarm mei in gemeenterie en stedsmanager (in soarte fan boargemaster) omfieme, dy't tsjintwurdich noch brûkt wurdt. Troch de oanlis fan in kanaal waard de stêd yn 1963 foar de skipfeart makliker te berikken. Yn 1964 waard de foarstêd North Sacramento by de gemeente lutsen, yn 'e santiger, tachtiger en njoggentiger jierren folge troch de anneksaasje fan lytsere plakken yn 'e Natomas-krite. De lettere presidint Ronald Reagan wie yn 1967 de lêste gûverneur fan Kalifornje dy't permanint yn Sacramento wenne. Doe't brânwachten de âlde gûverneursresidinsje as brângefaarlik oanmurken, liet Reagan nammentlik ûnder ynfloed fan syn frou Nancy yn 'e rike foarstêd Carmichael in nije residinsje sette, dy't ôfkaam krekt doe't Reagan begjin 1975 gûverneur-ôf wie. Syn Demokratyske opfolger Jerry Brown wegere lykwols om him dêr nei wenjen te setten; de nije residinsje waard yn 1982 ferkocht en sûnt hawwe de gûverneurs fan Kalifornje altiten yn ymprovisearre omstannichheden wenje moatten.
Sacramento hjoed de dei
Tsjintwurdich stipet de ekonomy fan Sacramento foar in grut part op 'e túnbou yn it omlizzende gebiet, dy't de oanfier foar de konserve- en oare itensmiddelsyndustry yn 'e stêd geande hâldt. Oare tûken fan yndustry yn Sacramento binne auto- en masinefabriken en de houtyndustry. Ek it toerisme is fan grut ekonomysk belang. De grutste wurkjouwer yn 'e stêd is de steat Kalifornje mei hast 70.000 banen, folge troch Sacramento County mei 11.500 banen en it UC Davis Medysk Sintrum (in akademysk sikehûs) mei 7.700 banen. De gemeente Sacramento sels stiet op it alfde plak, mei 4.100 banen.
Sacramento is de thúsbasis fan it basketbalteam de Sacramento Kings. Fierders is de Kalifornyske Steatsuniversiteit (Sacramento) yn 'e stêd fêstige, dy't yn 2004 31.000 studinten hie. De Universiteit fan Kalifornje hat in kampus, UC Davis, yn 'e foarstêd Davis. Toeristyske attraksjes yn Sacramento binne it Histoarysk Steatspark Ald-Sacramento, it âldste part fan 'e stêd, mei in grut tal gebouwen dy't datearje út 'e 1850-er en 1860-er jierren, lykas it B.F. Hastings-gebou út 1853, dat tsjinne hat as de sit fan it Heechgerjochtshôf fan Kalifornje en as it westlike einstasjon fan 'e Pony Express. Fierders is der in rekonstruksje fan it Eagle Theatre, de earste skouboarch fan Kalifornje, en stiet ek it haadgebou fan Sutter's Fort noch altyd. Op it mêd fan museä moat benamme it Crocker Art Museum neamd wurde, it âldste keunstmuseum bewesten de Mississippy.
Susterstêden
Dit binne de susterstêden fan Sacramento, op folchoarder fan it oangean fan 'e stêdebân:
Demografy
Neffens in offisjele skatting fan it Amerikaanske Folkstellingsburo (op basis fan gegevens fan 'e Amerikaanske folkstelling fan 2010) hie Sacramento yn 2014 in befolking fan rom 485.000 minsken. Teffens wie doe 10,6% fan 'e befolking âlder as 65 jier en 24,9% jonger as 18 jier. Fierders bestie 30,5% fan 'e húshâldings út ien persoan, wylst yn 2000 20,0% fan 'e befolking ûnder de earmoedegrins libbe (ynkl. 29,5% fan 'e leeftydskategory fan ûnder de 18 jier). Yn 2010 hearde 10% fan 'e befolking fan Sacramento ta de homoseksuële, lesbyske en biseksuële mienskip. Wat de etnyske opbou fan 'e befolking oangiet, dy wie yn 2010 sa: 34,5% blanken; 26,9% Latino's; 17,8% Aziaten; 16,6% swarten; 1,4% Polyneziërs, Melaneziërs en Mikroneziërs; 1,1% Yndianen; 1,7% oaren of fan mingd etnysk komôf. Fan 'e Latino's wiene de grutste subgroepen: Meksikanen (22,6% fan 'e totale stedsbefolking), Portorikanen (0,7%) en Salvadoranen (0,5%). Fan 'e Aziaten wiene de grutste subgroepen: Sinezen (4,2%), Hmong (3,3%), Filipino's (2,8%), Ynjers (1,6%), Fjetnamezen (1,4%), Laotianen (1,2%) en Japanners (1,2%). Fan 'e Polyneziërs, Melaneziërs en Mikroneziërs wiene de grutste subgroepen: Fidzjianen (0,6%), Tonganen (0,2%) en Samoänen (0,2%).
Klimaat
Sacramento hat in Mediterraan klimaat, mei hjitte, drûge simmers en wiete, mylde winters. Yn july, de waarmste moanne, is de trochsneed temperatuer oerdeis 33,4 °C, en yn jannewaris, de kâldste moanne, is dat 12,1 °C. Rekôrtemperatueren wiene 46 °C op 17 july 1925 en –8 °C op 11 desimber 1932. Sacramento kriget jiers trochinoar 470,4 mm delslach. Snie falt yn 'e stêd mar selden; it rekôr stiet op 8,9 sm op 4 jannewaris 1888. Sûnt 1900 hat him mar by trije gelegenheden sniefal fan betsjutting foardien, en de lêste kears dat dat barde, wie yn 1976.
Westerein
"Westerein" of "De Westerein" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:
Marnestate
Marnestate is in hûsnamme en eardere buorskip noardwest fan Boalsert yn de gemeente Súdwest-Fryslân.
De namme komt ek foar as Grut Marne State en Mjenjestate, Lyts- en Grut Marwird en Marverde buyeren. Mooglik in ferkoarting nei de âlde wetternemma De Marne.
List fan boargemasters fan De Waadhoeke
Dit is in list fan boargemasters fan de Fryske gemeente De Waadhoeke. Op 1 jannewaris 2018 waarden de gemeenten It Bilt, Frjentsjerteradiel en Menameradiel, mei fjouwer doarpen út Littenseradiel (Baaium, Spannum, Winsum en Wjelsryp) gearfoege ta de nije gemeente De Waadhoeke.
Tafeltennis op de Olympyske Simmerspullen 2004
De Olympyske Simmerspullen 2004, ek wol de XXVIIIe Olympiade neamd, waarden yn 2004 hâlden yn Atene, de haadstêd fan Grikelân. It tafeltennis hie plak yn it Galatsi Olympic Hall. It Stadion is nei de Spullen ferboud ta winkelsintrum.
Medaljespegel
De top fiif fan lannen dy't by it tafeltennis medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen fan 2004.
Striptekener
In striptekener is in tekener dy't him spesjalisearre hat yn it tekenjen fan strips. In soad striptekeners jouwe riges mei stripalbums út, of publisearje los hingjende boeken, oaren tekenje foar stripblêden of koarte ferhalen foar kranten. Guon wurkje ek wol as ûnderdiel fan in soartemint kollektyf; bygelyks de stripferhalen fan Donald Duck wurde troch ferskate striptekeners makke.
Grillen
De grillen of grilken (Latynske namme: Calidris), ek wol bekend as de strânrinners, al is dat eins in hollanistyske ynterferinsje, foarmje in skaai fan 'e klasse fan 'e fûgels (Aves), it skift fan 'e wilstereftigen (Charadriiformes) en de famylje fan 'e snipfûgels (Scolopacidae). Grillen binne steltrinners dy't yn it Artysk gebiet briede, mar yn súdliker oarden oerwinterje, wêrby't se grutte swaarmen foarmje oan 'e mûningen fan rivieren. Se binne lyts oant middelgrut, mei lange wjukken en relatyf koarte snabels mei gefoelige úteinen dêr't se proaidieren mei opspoare kinne dy't har yn 'e drek yngroeven hawwe.
Taksonomy
De ûnderlinge besibskip fan 'e ferskate soarten dy't it grilleskaai foarmje, binne noch net alhiel ûnttize. Ferskate skaaien dy't earder as selsstannich beskôge waarden, wurde no yn 'e regel by de grillen ûnderbrocht, lykas dat fan 'e steltgril (Calidris himantopus), mar de nije yndieling is net folslein befredigjend. Sa is ûnderwilens útsteld om 'e trijeteangril (Calidris alba) yn in monotypysk skaai mei as namme Crocethia ûnder te bringen, wylst de krombekgril (Calidris ferruginea) it skaai Erolia foarmje kinne soe. Oan 'e oare kant wolle guon de hjoeddeistige, monotypyske (út ien soarte besteande) skaaien fan 'e brâninggrillen (Aphrizia), de breedbekgrillen (Limicola) en de leppelbekgrillen (Eurynorhynchus) krekt mei de grillen op ien bulte smite.
Yn 2004 die út genetysk ûndersyk bliken dat it grilleskaai nei alle gedachten yndie opspjalte wurde moat, mar der wie net genôch DNA-materiaal fan 'e seldsumer soarten as de krombekgril (Calidris ferruginea) beskikber om 'e relaasjes tusken de ûnderskate soarten persiis út te puzeljen. Boppedat is it bekend dat de ferskillende grillesoarten har yn oansjenlike mjitte mei-inoar fuortplantsje kinne, wat ûndersyk dat inkeld berêst op mitogondriaal DNA ûnbetrouber makket.
Soarten
Om't de persize ûnderlinge besibskip fan 'e ferskillende soarten grillen noch net alhiel útiten is, is it hjirûnder beane skema ûnder foarbehâld. De mooglik selsstannige skaaien wurde hjir as ûnderskaaien werjûn.
Akbar de Grutte
thumb|Akbar thumb|Akbar as ûngefear fyftjinjierrige Akbar de Grutte (Akbar-e-Azam), berne as Jalaluddin Muhammad Akbár (15 oktober 1542 – 27 oktober 1605) wie hearsker oer it Mogolryk fan 1556 oant syn dea yn 1605. Hy wurdt beskôge as de grutste fan de Mogolkeizers.
Algemien
Akbar waard berne yn Umarkot yn Sind. Syn heit Humayun wie fan de Yndiaaske troan stjitten troch de Afgaanske fjildhear Sher Sjah. Nei in ballingskip fan mear as tolve jier ferovere Humayun it keningskip op 'en nij. Yn 1556 folge Akbar syn heit op. Omdat hy noch mar 14 jier wie, waard Bairam Khan regint. Yn 1560 naam Akbar by proklamaasje de werklike macht oer.
Op it moment dat Akbar oantrede, hie hy mar in gedielte fan it eardere ryk ûnder syn kontrole. Hy wreide it Mogoelryk tige út mei ûnder oare Malwa, Gujarat, Bengalen, Kaboel, Kasjmir en Kandes.
Akbar koe min soannen krije. Der waard him in twilling berne, Hassan en Hoessein, mar de twa stoaren op jonge leeftiid. In moslimhillige, sjeik Salim Chishti, dy't yn it doarpke Sikry wenne yn de omjouwing fan Agra en doe heech yn oansjen stie, foarsei him dat hy noch trije soannen krije soe. Nei de berte fan prins Salim, de earste fan de trije soannen dy't hin yndie berne waarden, liet keizer Akbar op dat plak in nije haadstêd bouwe, Fatehpur Sikri. Mar yn 1585, inkele jierren neidat hy der wenjen gien wie, moast hy de stêd alwer ferlitte troch in tekoart oan drinkwetter. De beide oare soannen, Moerad en Daniyal, stoaren noch eardat Akbar sels ferstoarn wie oan de gefolgen fan harren alkoholferslaving.
Yn 1599 kaam prins Salim, de lettere keizer Jahangir, tsjin him yn opstân. Akbar wist de opstân lykwols del te slaan. Fansels die dizze opstân de relaasje tusken heit een soan gjin goed, mar Akbar hie gjin oare soannen mear om de macht oan oer te dragen.
Religieuze polityk
Ien fan de dingen dy't keizer Akbar bysûnder makke, wie syn godstsjinstpolityk. Fan in hearsker ôfkomstich út in islamityske dynasty waard ferwachte dat hy sels moslim wêze soe en yn syn ryk de posysje fan de islam stypje soe. Mar al yn it njoggende jier fan syn regearing skafte hy de jizya ôf, de belesting dy't de mearderheid fan net-moslims yn syn ryk betelje moast.
Yn 1575 liet hy yn Fatehpur Sikry it Ibadat Khanna (Hûs fan oanbidding) bouwe. Dêr nûge hy de soennityske moslimgelearden út om mei him te oerlizzen oer de wetten dy't yn syn ryk jilde soene. Omdat hy argewaasje hie om it spul oer lytse saken, nûge hy binnen in jier ek sjiityske moslimgelearden út foar oerlis. Noch letter waarden hindoeïstyske, boeddistyske, jainistyske, soroastryske en kristlike gelearden útnûge oan oan it oerlis diel te nimmen. De kristengelearden wienen roomsk-katolike jezuïten kommend út de lytse Portegeeske koloanje Goa. De oansjenlikste fan harren wie Jerome Ksaverius (1549-1617), in neef fan de ferneamde Fransiskus Ksaverius (1506-1552).
Omdat hy graach witte woe wat de hillige geskriften fan oare religys seine, joech hy opdracht de Atharva Veda, in hillich boek fan it hindoeïsme, oer te setten. Wer letter joech hy opdracht om de Bibel oer te setten.
Akbar boude syn belied fan religieuze tolerânsje geandewei hieltiten fierder út. Yn 1593-1594 joech hy ek de joaden en kristenen it rjocht yn syn ryk harren godstsjinst te belieden en religieuze gebouwen te bouwen. De oaren yn syn ryk hiene dat rjocht al.
Foar dit belied besocht hy draachflak te kreëaren troch it stiftsjen fan in Din-i-Ilahi, letterlik: religy foar God. Oer de ynhâld fan dizze ‘religy foar God’ bestiet lykwols nochal wat ûnienigens. Neffens guons wie it in nije religy dy't ticht tsjin de tradysjes fan de soefy’s, de jains en de Parsy (= oanhingers fan Saratûstra) oanhong. Mar neffens de Yndiaaske moslimgelearde Makhan Lal Roy Choudury wie it net mear as in rige geboaden wêrtroch't romte makke waard foar de wearde dy't elke grutte religy ynbrocht en religieuze tolerânsje befoardere waard. Dizze religy betsjutte foar Choudhury allerminst dat Akbar syn eigen moslimidintiteit ferleagene.
Foar yn soad Ynjers tsjut de titel 'de Grutte' net allinnich op Akbar syn militêre en bestjoerlike kwaliteiten, mar ek op syn religieuze tolerânsje wêrtroch't elke ûnderdien yn syn lân syn eigen religy belibje koe.
Op 27 oktober 1605 stoar keizer Akbar. Syn soan prins Salim folge him op 3 novimber 1605 op.
Film Jodhaa-Akbar
Yn 2008 wie der grut trelit ûnder de Rajput-mienskip troch it Bollywood-filmepos Jodhaa-Akbar fan regisseur en produsint Ashutosh Gowariker. Yn de film trout de machtige moslim-hearsker om politike redenen mei de hindoeïstyske Rajput-prinses Jodhaa. Nei it houlik ûntstiet lykwols in leafdesaffêre. Nei de miening fan de Rajput-mienskip bagatellisearre de film de skiednis fan de Rajputs en wiist hy har oan as sûndebok. Nei protesten fan de Rajputs waard de film yn in tal steaten ferbean. Nei in troch de produsint fan de film oanspande saak by it Yndiaaske Heechgerjochtshof binne de ferboaden lykwols wer ynlutsen.
Bernt Evensen
Bernt Sverre Evensen (Oslo, 8 april 1905 - Oslo, 24 augustus 1979) wie in Noarsk reedrider.
Bernt Evensen wûn op de Olympyske Winterspullen fan 1928 yn Sankt Moritz as earste Noarske reedrider in Olympyske gouden medalje. Hy waard op de 500 meter dield earste mei Clas Thunberg út Finlân. Boppedat wûn er de sulveren medalje op de 1500 meter en in brûnzen op de 5 kilometer. Hy stie sels op in twadde plak op de 10 kilometer, mei mar 0,1 sekonden efterstân op de Amerikaanske reedrider Irving Jaffee, doe't de wedstriid ôfsein waard fanwegen teiwaar. Fjouwer jier letter wûn hy op de Winterspullen fan 1932 yn Lake Placid noch in sulveren medalje op de 500 meter. Lykwols wie mei dizze medalje, tegearre mei lângenoat Ivar Ballangrud, de iennige Europeeske medaljewinner. Dit kaam benammen ek om't de measte Europeeske reedriders net meidiene oan it toernoai fanwegen de Amerikaanske wize fan starten mei in massastart, alle dielnimmers tagelyk op de baan.
Njonken Olympysk sukses waard Evensen ek Europeesk kampioen allround yn 1927, en twa kear Wrâldkampioen allround (1927 en 1934).
Bernt Evensen ferstoar op 24 augustus 1979, yn 'e aldens fan 74 jier.
Wolk
thumb|Driigjende wolken thumb|right|kumulus In wolk is yn de ierdske atmosfear in op it each gearhingjende samling fan meast swevende wetterdripkes of iiskristaltsjes of in kombinaasje fan beide. De wetterdripkes en iiskristaltsjes ûntsteane troch kondinsaasje of ferriping fan ûnsichtbere wetterdamp as de relative luchtfochtichheid boppe de 100% komd is.
Der binne fjouwer haadtypen, ek wol wolkefamyljes neamd:
Amy Macdonald
thumb|Amy Macdonald 2008 Amy Macdonald (Glasgow, 25 augustus 1987) is in sjongster út Skotlân. Har debútalbum This Is the Life kaam yn Grut-Brittanje binnen op it twadde plak en yn Skotlân op it earste plak. Ek berikte dit album yn fjouwer dagen tiid dêr de goudene status. Ek yn Nederlân brocht it album inkele wiken yn de top 10 troch.
Sy hie yn Nederlân in hit mei de single This is the Life. Har plaatsjes binne ek geregeldwei te hearren by Omrop Fryslân. Har eardere hit wie Mr. Rock and Roll.
Biografy
Amy stiet al fan har fyftjinde ôf op it poadium mei akoestyske optredens. Har muzyk wurdt ûnder oare beynfloede troch Travis en The Libertines. Se hie in platekontrakt mei Vertigo en is ferloofd mei fuotballer Steve Lovell.
Yn Nederlân joech sy optredens yn ít foarprogramma fan Paul Weller (2007) en yn de boppeseal fan Paradiso (3 maart 2008). Op 31 maaie 2008 wie sy ek op Pinkpop oanwêzich, krekt as yn augustus op Lowlands. Yn de telefyzjeútstjoering "Mooi! Weer de Leeuw" op 13 septimber 2008 trede sy op mei it nûmer "Mr. Rock 'n Roll".
Op 1 maart 2010 kaam de nijee single "Don't Tell Me That It's Over" út, de earste single fan har tweede album A Curious Thing (2010). Har tredde album, Life in a Beautiful Light, kaam yn 2012 út. Sawol yn Antwerpen as yn Rotterdam die hja mei oan de Night of the Proms 2013.
2 april
Berne
thumb|100px|Jonker Onno Zwier van Haren
Riis
thumb|Slottún Riis thumb|Slottún Riis Riis is in Frysk doarp yn 'e Súdwesthoeke en de gemeente De Fryske Marren. It leit oan 'e noardeastkant fan 'e dernei ferneamde Rysterbosk, oan 'e wei fan Aldemardum nei Himmelum. Yn 'e 19e en 20e iuw groeide it plak troch ûntginning út ta in doarp. Foar dy tiid wie it net mear as in buorskip ûnder Bakhuzen. Oant de gemeentlike weryndieling fan 1984 hearde Riis sûnt minskewitten ta de gemeente (en dêrfoar de gritenij) Gaasterlân. Fan 1984 oant 2014 foel it ûnder de gemeente Gaasterlân-Sleat. Riis hie yn 2012 163 ynwenners. It is benammen bekend fan it hûs Moai Gaasterlân en fan it Konkoers Hippyk Riis, dat lykwols sûnt 2005 yn 'e himrik fan it buordoarp Harich plakfynt.
Huzinge Riis
De earste eigener fan Riis wie de aadlike famylje Galama út Koudum waans stins stie oan wat no de Smitsleane by Riis hjit. De Galama's lieten de toarre heide ta fruchtbere grûn meitsje. Letter kaam it gebiet yn hannen fan de famylje Schwartzenberg. Dy lieten in Schwartzenbergfeart (no Ryster Feart) nei Kolderwâlde grave.
Markant ûnderdiel fan Riis wie Huzinge Riis, eartiids it Slot, boud troch de hear De Ruyter de Wildt. Dêr ha wenne de famylje Schwartzenberg, Jonkhear Ulbo Aylva Rengers en syn soan Lamoraal Albert Aemelius Rengers en letter de Van Swinderens. It slot is yn 1937 sloopt. Inkele jierren letter wie de grûn fan It Fryske Gea. Fan 2007 oant 2010 is der in Ingelske Slottún oanlein.
Om dit hûs kaam nei 1850 mear bebouwing. Der ferriisden inkele filla's, in hotel en wenhuzen. Ien fan de meast tekenjende filla's dy't noch bestiet is it yn 1912 boude Moai Gaasterlân. Ea wie dat in bûtenhûs fan in aadlike famylje, letter waard it in bernekoloanjehûs. Tsjintwurdich is it in medysk Bernetehûs.
Neist dizze filla stiet sûnt 1947 in kapeltsje fan de Dochters fan ús Leave Frou fan it Hillige Hert. Dizze fûnen harren oarsprong yn 1882 yn Issoudun yn Frankryk. It haadkleaster foar Nederlân stiet yn Tilburch.
Leauwe
It kristlik leauwe kaam yn de 12e iuw nei Riis. Yn 830 stifte Odolf in kapittel yn Starum. Neidat dit yn ferval rekke waard it yn 1132 omset yn in Abdij fan Benediktinen. Dizze abdij hie ûnder oare in úthôf yn Riis. Dit wie in kapel wêryn in byld fan Marije yn Fryske klaaiinge stie. Hjirtroch waard Riis in soarte beafeartoarde. Yn 1400 waard de abdij yn Starum ferwoaste. Fyftjin jier letter begûn men mei de werbou súdlik fan Starum, mar de abt en in diel fan de muontsen hiene har yn de úthôven yn Riis en Himmelum fêstige, dêr't gjin tafersjoch wie. De Abdij waard slim teheistere troch Ige Galama en opnij ferwoastge. Yn 1495 waard se fersetten nei Himmelum.
Rysterbosk
Yn de Rysterbosk stiet al mear as 190 jier in Fredestimpeltsje. Dat is dêr delset doe't keizer Napoleon nei Elba ferband waard en ús lân fan dy Frânske hearsker ferlost wie. Middenyn de bosk is no in teatertún, yn it heechseizoen wurde hjir ferskate (lytsskealige) konserten jûn en winterdeis in bysûndere krystmerk.
Begjin fan de 20e iuw stie der in stienfabryk tichtby Riis. De liemgatten binne noch werom te sjen yn de stikken lân der omhinne. Yn 1916 waarden dêr in hûnderttal Belgyske húshâldings, dy't flechtsje moasten yn de Earste Wrâldkriich, ûnderbrocht.
Mienskip
Riis is al jierren in toeristysk plak. Der binne dan ek in oantal kempings, twa hotels, fjouwer restaurants en in attraksjeparkje dat geografysk besjoen eins ûnder Aldemardum falt. Mei Bakhuzen en Murns hat Riis ien feriening foar Doarpsbelang.
Strjitten
De Griene Leane, Inkhuzerleane, Freule van Swinderenleane, Leise Leane, Marderleane, Mientwei, Murnserleane, Smitsleane.
DragonForce
DragonForce is in Ingelske powermetalband oprjochte yn 1999 yn Londen. DragonForce begûn ûnder de namme DragonHeart; fanôf 2001 is de band fierder gien ûnder de namme Dragonforce. De band brocht yn 2003 syn debútalbum Valley of the Damned út. De teksten fan de band gean benammen oer de ein fan 'e tiden, Nije Wrâldoarder en fantasij. DragonForce hat acht studio-albums ien live-album útbrocht.
Gerben Brouwer
Gerben Brouwer (De Hommerts, 5 febrewaris 1902 - Drachten, 30 desimber 1982) wie in Frysk dichter en learaar.
Brouwer publisearre in pear opfallende dichtbondels en wurke mei oan de Fryske oersetting fan it Lietboek foar de Tsjerken.
De Marswâl (buorskip)
De Marswâl is in buorskip noard fan Lollum yn de gemeente Wûnseradiel. De namme komt ek foar as Meerswal en as pleats Maerswalde gued by de Kylumer terp Culheim.
Natasha Henstridge
Mei trettjin jier die hja mei oan de Casablanca Modeling Agency's "Look of the Year"-wedstriid en waard earste. It jier dêrop gie hja nei Parys foar modellewurk. Mei fyftjin jier stie se op it omslach fan de Frânske edysje fan Cosmopolitan. Mear blêden folgen en ek yn reklamefilmkes ferskynde hja, lykas yn dy foar Olay, Old Spice en Lady Stetson. Doe't hja har modellekarriêre op 'e rit hie gie hja oer nei film.
Yn 1995 debutearre sy as filmaktrise yn de film Species. Sy wûn yn 2008 in Gemini Award foar har haadrol yn de minisearje Would Be Kings. Hja spilet neist films ek yn telefyzjerigen. Sa wie hja te sjen yn fjirtich ôfleveringen fan She Spies, sechtjin kear yn Commander in Chief en hat sy sûnt jannewaris 2008 in fêste rol yn Eli Stone. Sy waard bekend om har yntime rollen en sekssênes, foarbylden dêrfan sitte yn Species (1995) en Steal (2002).
Henstridge troude yn 1995 mei akteur Damian Chapa, mar skiede in jier letter wer fan him. Se is mem fan twa soantsjes: Tristan River Waite (oktober 1998) en Asher Sky Waite (septimber 2001). De heit fan de bern is akteur Liam Waite. Teffens hat sy in ferkearing fan fiif jier efter de rêch, oant 2010, mei de Skotske singer-songwriter, toanielakteur en skriuwer Darius Campbell.
Fenus (planeet)
thumb|right|300px|Fenus yn echte kleuren De planeet Fenus (symboal: ), ek wol de Moarnsstjer, is fan de sinne ôf de twadde planeet fan ús sinnestelsel, tusken Merkurius en de Ierde yn.
Ofstannen
Fenus stiet likernôch 108.200.000 kilometer fan de sinne, dêr't er yn 225 dagen omhinne draait. De planeet hat in trochsnee fan 12.104 kilometer, en draait yn likernôch 243 dagen om syn as. De draairjochting is oarsom as by de measte oare planeten.
Heldere planeet
Troch de "koarte" ôfstân, en de permaninte wite wolken dy in protte sinneljocht wjerkeatse, is Fenus de helderste planeet oan ús himel. Om't Fenus tichter by de sinne stiet, liket it fan de Ierde as stiet de planeet altyd yn 'e buert fan de sinne, komt er tagelyk mei de sinne op, en giet er tagelyk mei de sinne ûnder. Oerdeis is dat net te sjen, mar de planeet is sa helder dat dy yn de skimertiid faak eachswei sichtber is. Hjirtroch hat Fenus de nammen Moarnsstjer en Hjeljûnsstjer krigen. right|200px|thumb|Fenus en ierde de fergelyking
Matearje
Fenus hat in tichte atmosfear; foar it grutste part koalsoer mei wat stikstof, en fierders lytse bytsjes fan oare gassen. De planeet sels is út deselde materialen opboud as de Ierde, allinnich hat Fenus in gruttere izerkearn. Fierders wurdt oannaam dat Fenus gjin tektoanyske platen hat, mar dat it oerflak al feroaret, ûnder ynfloed fan fulkanen.
Baan
De baan fan Fenus leit binnen dy fan de Ierde, mar leit net yn itselde flak. Hjirtroch komt it maar twa kear yn de likernôch 136 jier foar, dat Fenus, sjoen fan de Ierde, foar de sinne lâns giet. Dy twa kear hawwe in tuskentiid fan 8 jier. De lêste kear, en de earste fan twa, wie op 8 juny 2004.
Rûgehuzen
Rûgehuzen is in doarp yn de eardere gemeente Gaasterlân-Sleat, no De Fryske Marren, súdwest fan Balk.
Skiednis
It doarp waard healwei de 13e iuw Rughahusem neamd. Oare nammen wiene Rughahuysum (1505) en Rugahuysen (1579). De namme ferwiist nei in delsetting (huzen) yn in rûch. Mooglik kin it earste diel ek ferwize nei de famylje- of persoansnamme 'Roege'.
Rûgehuzen hie in eigen tsjerke, dy't yn de 18e iuw ôfbrutsen is.
Yn de rin fan de tiid rekke it doarp yn it neigean en yn 1840 wie it al sa lyts, dat der noch mar tolve huzen stiene. Dêrnei is it ynwennertal stadichoan tanommen, mar in echte kearn hat it plak net.
Oant 1 jannewaris 1984 foel Rûgehuzen yn de gemeente Gaasterlân, dernei yn de gemeente Gaasterlân-Sleat en yn 2014 waard it doarp yndield by de gemeente De Fryske Marren.
Befolking
In bekende ynwenner fan Rûgehuzen wie hurdrider Jappie van Dijk.
Befolkingsferrin: