cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Katedraal fan Laon
Skiednis en beskriuwing
Hiel bysûnder binne de bylden fan de 16 oksen op de heechste ferdjipping fan de tuorren. Oer de fraach wat dy oksen dêr te betsjutten hawwe, wurdt ferskillend oer tocht. De wenstige ferklearring is dat de wurklju mei de bylden de help fan de oksen by de bou betinke woene. It wiene nammentlik oksen dy't de stiennen foar de katedraal fan de stiengroeven, fral út it 15 kilometer fierderop lizzende Chermizy, nei de bouwerf op de berch fan Laon tôgen. Neffens in leginde naam in mirakuleus ferskynde okse it wurk fan de oksen oer, doe't dy troch wurgens op in stuit hielendal ynein wiene. Dêrnjonken falle ek de wetterspijers fan in neushoarn en in nylhoars oan wjerskanten fan it westlike middenportaal op. Om't dy bisten by de bou eins net bekend wiene, wurdt der tocht dat it lettere tafoegings binne. It middenportaal is wijd oan de kroaning fan Marije, de twa oare portalen oan it Jongste Gerjocht en de Berte fan Kristus.
Swarte spjocht
De swarte spjocht (Dryocopus martius) is in 50 sm grutte fûgel út de famylje fan de spjochtfûgels. De swarte spjocht is de grutste specht fan Jeropa en is wer te kennen oan syn swarte fearren mei de reade kap. It wyfke hat allinich in reade nekke; by it mantsje rint it reade plak oer de hiele kop. De snaffel en poatten binne griis.
Katedraal fan Laon
Skiednis en beskriuwing
Yn de Earste Wrâldkriich besette it Dútske leger de stêd fan 2 septimber 1914 oant 13 oktober 1918. De katedraal lei gelokkich bûten it gefechtsgebiet en bleau foar fernielings sparre. Yn de Twadde Wrâldkriich hie Laon slim te lijen fan Britske loftoanfallen yn april 1944, mar ek doe bleau de katedraal frij fan fernielings. De Dútsers hiene by de katedraal eksplosiven oanlein, mar troch bemiddeling fan Robert Lavarte, de fikaris fan de parochy fan de Leodegarius-parochy (paroisse Saint-Léger), liet de Dútske kommandant de eksplosiven ferwiderje, sadat de katedraal ek de Twadde Wrâldkriich sûnder skea oerlibbe.
Swarte spjocht
Oare Fryske namme
De swarte spjocht wurdt yn it Frysk ek wol beneamd as Wâldspjocht.
Fersprieding
De swarte spjocht komt foar yn Noard- en Midden-Jeropa, benammen yn grutte bosken mei grutte, âlde beammen mei in protte fermôge hout. Trochdat de produksjebosken fan West-Jeropa foar dizze spjocht te min iten opsmite is it dêr in selsume fûgel wurden.
Iten
Hy libbet fan ynsektenlarven dy't yn it hout libbenje. By it itensykjen hakket er somtiden grutte stikken hout út de fermôge stammen om by de insektelarfen te kommen. Ek mei er graach eamels ite.
Fuortplanting
De swarte spjocht makket syn nêst sels, troch yn in beam in 40 sm djip gat út te hakjen. As beam foar it nêst wurdt meastentiids yn bûk útsocht, mar ek nuddelbeammen wurde wol brûkt. It wyfke leit yn april sa'n 3-5 porslein-wite aaien. De aaien wurde troch beide âlders yn 12-14 dagen útbret. De jongen bliuwe sa'n 24-28 dagen yn it nêst foardat se útfleane. Ek hiernei wurde se noch in skoft troch de âlden fuorre.
Katedraal fan Laon
Ynterieur
Oer de krusing fan de tsjerke is in lantearne boud. Dêr is it ferwulft 30 meter heech (de krusingstoer is 48 meter heech)
It fergulde koerhek stamt út de earste helte fan de 18e iuw en waard yn 1807 nei it opheffen fan it Selestynske kleaster fan Villeneuve-Saint-Germain nei in restauraasje yn de tsjerke set.
De katedraal hat meiïnoar 28 kapellen. De meast bekende is dy fan it Hillich Sakramint tichteby it súdlike transept. It alter fan it diel foar it noardlike transept oer leit hat in hillich 13e-iuwsk houten ikoan, dat skonken is troch paus Urbanus IV. Yn de Nikasius-kapel (Chapelle Saint-Nicaise) wurdt de katedraalskat bewarre, dy't bestiet út relykhâlders, liturgysk reau, prosesjefindels en kazufels. Yn in oare kapel is ien fan de grêven it grêf fan biskop Barthélemy de Jur (1080-1158). De biskop wurdt yn syn hiele hear en fear op de sark ôfbylde.
It doopfont datearret út de 12e iuw.
Oargel
It oargel waard yn 1899 troch de oargelbouwer Henri Didier út Épinal boud. De oargelkas is lykwols âlder en datearret fan it earste oargel, dat om 1700 hinne boud waard. It ynstrumint hat 54 registers op trije manualen en pedaal. De spyl- en registertraktueren binne mechanysk.
Kleastergong
Oan de súdlike kant fan it tsjerkeskip grinzget de kleastergong, dy't yn de 13e iuw boud waard. It lykstrekige diel fan de kleastergong mei de katedraal is sân traveeën lang. Tusken de gong en de katedraal hat de kleastergong op alletwa einen mar ien travee.
Wylde ierdbei
De wylde ierdbei, Fragaria vesca, is de wylde tsjinhinger fan de kultuerierdbei. Mar dêr't de kultuerierdbei in krusing is, is de Wylde ierdbei in soart op himsels.
Plant
De Wylde ierdbei groeit fral yn boskgebieten, meast op in wat fochtige sângrûn yn filtere sinneljocht. De plant hat lytse wite blomkes. De dielde, trijedûbele blêden binne glânzgjend, en hawwe in skerptakkige blêdrâne. De fruchten, einliks binne it sabeare fruchten, ferspriede in swiete rook. Se binne te iten, mar binne al lytser as dy fan de kultuerierdbei. left|thumb|300px|Wylde ierdbei.
Fruchten
De lytse fruchten smeitsje fris, wat se gaadlik makket foar fruchteslaad en -drinken, sjerp en sjem. Se binne wat laksearend, en der sit in soad izer yn en fitamines A en C. Ierdbeien kinne soargje foar wite tosken, en komme toskstien foar.
Blêden
De blêden binne gaadlik foar tafoeging oan krûdetee of slaad. In ôftreksel fan jonge blêden helpet by bloedearmoede. Yn dy beide foarmen soargje de blêden ek foar in bettere spiisfertarring. Utwindich kinne se brûkt wurde as in kompres doopt yn in ôftreksel, dêr't lytse wûnen mei genêzen wurde kinne.
Kiribaty
Kiribaty is in lân yn it wrâlddiel Oseaanje. De haadstêd is Súd-Tarawa op it eilân Tarawa.
Op Kiribaty wurdt 'Kiribaty' útsprutsen as 'Tsjyrbatsj".
Lizzing
Kiribaty bestiet út ferskate kloften eilannen en leit yn de Grutte Oseaan. It makket diel út fan de regio's Mikroneezje (Gilberteilannen) en Polyneezje (Poeniks- en Line-eilannen)
De atollen lizze yn trije arsjipels:
Ek is der noch in isolearre eilân Banaba dat west fan de Gilberteilannen leit.
Lânskip
thumb|left|200px|It atol Karoline.
Op it eilân Banana leit it heechste punt fan it lân op 81 meter boppe de seespegel.
Oant 1995 waard it lân yn twaen snien troch de ynternasjonale tiidsône. Fanút praktysk eachpunt waard doe keazen om hiel Kiribaty de datum westlik fan de grins te jaan. Dêrtroch is de datumgrins mei goed 3000 kilometer ferskood. Kiribaty is it ienige lân fan de wrâld dat sawol op it noardlik, súdlik, eastlik as westlike healrûn leit.
Skiednis
De Jeropeanen hawwe yn de 17e iuw de Gilberteilannen ûntdekke. (De namme 'Gilberteilannen' waard yn 1820 yntrodusearre, doe Adam Johann von Krusenstern, in Russysk admiraal de eilannen dy namme joech). Rûn 1800 festigen har (slaven)hannelers op de eilannen en de Gilberteilannen en de Ellice eilannen waarden yn 1892 ta Britsk protektoraat ferkleare. De omlizzgende eilannen waarden tusken 1892 en 1916 troch de Britten kolonisearre.
Under de Twadde Wrâldkriich hawwe de eilannen troch de Japanners beset west. Yn de kriich waard fûleindich om de eilannen fjochtsje.
Yn jannewaris 1972 krigen de eilannen beheind selsbestjoer en waarden regeare troch Reuben K. Uatioa. Twa jier letter waard Naboua Ratieta Chief Minister. Yn 1975 hawwe de Ellice-eilannen har fan de Gilberteilannen ôfskieden en waard in selsstannich lân ûnder de namme Tûvalû. De Gilberteilannen ferkrige autonomy yn 1977.
Befolking
Om-ende-by 80% fan de befolking bestiet út Mikroneezjers, it oare part binne Polyneezjers, Jeropeanen en Sinezen. Goed 90% fan befolking wennet op de Gilberteilannen. De befolking fan Kiribaty is yn tritich jier hiel bot tanomd, fan 56.000 ynwenners yn 1978 nei 110.000 yn 2008, in ferdûbeling fan it oantal ynwenners. De befolking is dan ek jong, mear as de helte is jonger as 20 jier.
Taal
It Gilberteesk, in Austronezyske taal is, tegearre mei it Ingelsk, de offisjele taal.
Religy
Fan de befolking is 97% kristen, dêr't 55% Roomsk-katolyk en 45% Protestansk fan.
Ekonomy
It grutste part fan de befolking wurket op de kokosplantages fanwege de kopra fan de kokosnût dy't eksportearre wurdt. Ek fiskprodukten en seewier wurde útfierd nei it bûtenlân.
Jelle Hendriks Brouwer
Jelle Hendriks Brouwer (Beetstersweach, 23 augustus 1900 - Ljouwert, 22 jannewaris 1981) wie in Fryske dichter, frisiast en heechlearaar.
Brouwer promovearre yn de Fryske taal- en letterkunde oan de Ryksuniversiteit fan Grins yn 1941. Nei 1941 waard er heechlearaar Frysk en Goatysk oan dyselde universiteit. Sûnt 1956 wie er bysûnder heechlearaar fanwege de fryske Underwiisrie oan de Universiteit fan Amsterdam en wittenskiplik direkteur fan de Fryske Akademy(oant 1962). Hy wie ien fan de earsten, faaks de earste, dy't beropshalven de stúdzje Frysk beoefenje koe. Publisearre earst literêr wurk (-1934), besoarge dêrnei de útjefte fan on soad Ald- en Midfryske teksten, ûnder oare fan Gysbert Japicx. Makke ek oersettings, mei syn frou, út it Sweedsk. Syn Fryske bibleteek waard ferkocht oan prof. dr. G. Droege yn de Feriene Steaten (1971). Al yn it midden fan de 20e iuw wie er dwaande mei de tariedings foar in Midfrysk wurdboek.
Jonas Salk
thumb|right|250px|Jonas Salk Jonas Salk (* 28 oktober 1914, New York City - † 23 juny 1995, La Jolla) is de útfiner fan it earste faksin tsjin polio.
Katedraal fan Santiago de Compostela
De Katedraal fan Santiago de Compostela is de katedraal fan it aartsbisdom Santiago de Compostela yn it noardeasten fan Spanje. De katedraal is sûnt 1985 opnommen op de wrâlderfgoedlist fan UNESCO en foarmet ien fan de hillichste beafeartstsjerken fan it Kristendom. De katedraal wurdt op de Spaanske euromunten fan 1, 2 en 5 sint ôfbylde.
Skiednis
Neffens de oerlevering soe op it plak Jakobus, ien fan de learlingen fan Jezus, begroeven wêze. Nei't Jakobus yn Palestina ûnthâlze wie, soe syn omskot yn in stiennen boat lein wêze. Wylst twa fan syn learlingen meireizgen, brocht de boat him sels nei de Galysyske kust, dêr't de deade apostel begroeven waard oan de berch Lebredón. Oer it grêf waard in grutte tsjerke boud.
De hjoeddeiske katedraal waard sûnt 1077 ûnder Alfonso VI fan Kastylje boud op de resten fan in âldere 8e-iuwske tsjerke. thumb|left|250px|Middenskip Yn 1120 waard it de biskopstsjerke fan Diego Gelmírez (1068–1140), de earste aartsbiskop fan it aartsbisdom Santiago de Compostela. Tsjintwurdich is fan de romaanske tsjerke allinne noch it súdportaal (Puerta de las Platerías) yn orizjinele steat bewarre bleaun. It grutte tal útwreidings fan de katedraal laten mei it barokke westlike portaal, de klassisistyske noardgevel en de goatyske krúsgongen ta in mingeling fan ferskillende boustilen. It oerflak fan de tsjerke groeide yn de rin fan de tiid fan 8.200 m² nei 23.000 m².
Jonas Salk
Jonge jierren
Jonas Salk wie de âldste fan trije jonges fan Daniel B. Salk en Dora Salk. Op it City College yn New York woe er rjochten studearje, mar hy gong oer op in stúdzje medisinen oan it College of Medicine fan de New York University. Yn 1938 wurke er mei Thomas Francis oan it ûntwikkeljen fan in grypfaksin. Yn 1939 studearre er ôf, mar yn 1942 gied er nei de University of Michigan dêr't er op 'e nij mei Thomas Francis oan in grypfaksin wurke. Mei troch dy faksins, dy't yn de oarloch brûkt waarden troch it leger fan de Feriene Steaten, kaam der nei de oarloch net in grypepidemy, lykas dat nei de Earste Wrâldkriich al bart wie.
Katedraal fan Santiago de Compostela
Skiednis
It Pórtico de la Gloria is it westlike portaal en tagelyk ien fan de belangrykste keunstskatten fan de katedraal. It mei bylden fersierde portaal waard troch de master Mateo oant 1188 makke. It hast 100 meter lange, 8,5 meter brede en hast 20 meter hege middenskip sjocht út op it ryk fersierde haadalter, it plak fan it grêf fan de apostel. De westlike gevel ûnstie sawol oan it barokke langstme nei mear pronksucht as de needsaak om de Pórtico de la Gloria te beskermjen, dy't nei seis iuwen troch de ynfloed fan it waar hast alle kleur ferlern hie.
Oan de beide kanten fan de westlike gevel steane de likernôch 75 meter hege tuorren. De súdlike (rjochts) is de klokketoer (Torre de las Campanas). De noardlike toer (lofts) wurdt Torre de last Carracas neamd, nei it geratel wermei't de it lieden fan de klokken yn de Hillige- of Goede Wike (Semana Santa) ferfongen wurdt. Yn it midden fan de westlike gevel stiet de apostel Jakobus as pylger, flankearre troch syn learlingen Atanasius en Theodorus.
Jonas Salk
Poliofaksin
Yn 1947 waard er oansteld oan de University of Pittsburgh Medical School, dêr't er begûn oan de ûntwikkeling fan in poliofaksin. Hy hie hjir al wat teoretysk wurk oer dien, en op basis derfan, en it súkses fan it grypfaksin, krige er jildlike stipe fan de Nasjonale Stifting foar Berneferlamming. Hy kombinearre syn ûnderfining mei it grypfaksin mei ûntdekkingen fan oare ûndersikers yn it fjild, benammen dy fan John Enders, en yn 1952 wie er sa fier dat er teste koe op frijwilligers, wêrûnder himsels en syn húshâlding. Om't de resultaten dêrfan goed wienen publisearre er yn 1953 yn it Journal of the American Medical Association. Yn 1954 waard begûn mei in test yn gâns it lân, dy't yndie it gefolch hie dat it tal fan poliogefallen tebek gong. Op 12 april 1955 waard it súkses oankundige. Salk hat it faksin net patintearre, nei't er sei om't er woe dat it sa wiid mooglik ferspraat wurde soe.
Katedraal fan Santiago de Compostela
Skiednis
De katedraal waard mei de binnenstêd fan Santiago de Compostella yn 1985 opnommen op de list fan it UNESCO-wrâlderfgoed.
Jonas Salk
Rom
Polio wie eins net sa'n grut gefaar as oare sykten, mar troch it skrikbyld fan bern op krukken en yn rôlstuollen wie der in algemiene eangstme foar de sykte ûnststien. Yn de Feriene Steaten samle de Nasjonale Stifting foar Berneferlamming dêrom mei harren March of Dimes jild yn foar ûndersyk. Yn 1952 hie it tal fan slachtoffers fan de sykte grutter west as ea earder. Alles makke dúdlik dat polio de fijân wie.
Katedraal fan Santiago de Compostela
Heechalter
Sintraal yn it heechalter is in libbensgrut sittend byld fan Sint-Jakobus de Meardere. Syn kleed is ryk fersierd mei û.o. Jakobsskelpen. Rjochts fan it alter rint in trep efter it byld lâns, dêr't pylgers wenst binne it skouder fan efter oan te reitsjen mei de wurden: "¡Gracias amigo Santiago, hermano Santiago, por ayudarme a llegar hasta aquí! ¡Gracias por tu persona, por tu compañía, por tu testimonio, por tu legado! ('Tank leave freon en broeder Jakobus, dastû my holpen hast hjir te kommen. Tank foar dyn persoan, foar dyn begelieding, foar dyn tsjûgenis en foar dyn erfenis').
Jonas Salk
Rom
Yn dizze situaasje wie it súkses fan it faksin wichtich nijs dat op de radio kaam. Hjirby wie gjin plak foar in útlis fan wa 't krekt wat dien hie; it gong allinnich om it blide nijs dat polio ferslein wie. Hoewol Salk ek foar himsels gjin eare opeaske, krige er dy al taskood. Hy waard foar it publyk de held dy de polio ferslein hie. Mar syn kollega's namen him kwea ôf dat er net earst in wittenskiplike publikaasje dien hie, mei in oersjoch fan de bydragen fan de wittenskippers dy't it sukses mooglik makke hienen. Hjirtroch waarden syn wurk en hy troch in soad wittenskippers negearre.
Katedraal fan Santiago de Compostela
Krypte
Under it heechalter leit de krypte, dêr't de pylgers foar komme: in sulveren skryn mei it bonkerak fan de hillige apostel. Dêrnjonken wurdt yn de krypte ek in ferfuld krús mei in splinter fan it Wiere Krús fereare. De yngong fan de krypte is lofts njonken it haadalter.
Botafumeiro
Mei heechdagen of op oanfraach wurdt de ferneamde Botafumeiro troch it dwersskip slingere. De botafumeiro is in 1,60 meter grut wijreekfet, dat oan in 66 meter lang tou oan it ferwulft fan it transept hinget. Nei de heechmis sette acht manlju it fet yn beweging om it fan it iene diel fan it transept ta heech oant it ferwulft nei de oare transeptearm te swaaien. Fansels hat it wijreekfet in liturgyske funksje, mar dêrnjonken moast de botafumeiro eartiids ek de geur fan de pylgers neutralisearje, dy't nei harren ôfmêdzjende pylgerstocht op de Camino de Santiago in hiele nacht yn de katedraal mei bidden trochbrochten.
Jonas Salk
Salk Institute
Yn 1963 stifte Jonas Salk it Salk Institute yn La Jolla, Kalifornje, in ynstituut foar medysk en wittenskiplik ûndersyk. Dêr wurke Salk oan ferbettering fan it poliofaksin, en yn lettere jierren oan ûndersyk nei in AIDS-faksin. Hy is op 23 juny 1995 yn La Jolla ferstoarn.
Boeken
Salk publisearre ûnder oaren de boeken.
Strjitten yn Wommels
De Strjitten yn Wommels:
Katedraal fan Santiago de Compostela
Pórtico de la Gloria
thumb|left|250px|Portico de la Gloria (detail) It trijedielige haadportaal fan de katedraal yn it westen datearret út de 12e iuw. It ikonografyske programma is sterk troch de Iepenbiering fan Jehannes beynfloede. Yn it sintrum fan de middelste bôge wurdt Kristus as Ferlosser en as Rjochter ôfbylde. Oan de oan it krús ferstoarne Ferlosser herinnerje de wûnen oan de hannen en fuotten en de wûne oan de rjochter side. De loft en rjochts oanwêzige ingels drage de attributen fan it lijen. Fierder wurdt Jezus troch de fjouwer evangelisten en profeten flankearre.
Oargels
De oargels fan de katedraal waarden yn de jierren 1977-1978 troch de Italjaanske oargelboufirma Mascioni efter de histoaryske oargelkassen fan Manuel de las Viñas út de jierren 1704-1712 boud. Dêrby waard it piipmateriaal fan de âlde oargels wer brûkt. It ynstrumint hat 59 registers op trije manualen en pedaal. De Traktueren binne elektromagnetysk.
Skeptical Minds
Skeptical Minds is in Belgyske Gothicmetalband oprjochte yn 2002 yn Brussel. De band brocht yn 2005 syn debútalbum Rent to Kill út. Skeptical Minds hat trije studio-albums en ien live-album útbrocht.
Guru
Guru (Roxbury (Boston), Massachusetts, 17 july 1961 – New York, 19 april 2010) wie in Amerikaanske rapper, muzykprodusint en akteur. Hy waard yn de jierren 80 bekend as lid fan het duo Gang Starr en inysjearre dêrneist it projekt Jazzmatazz. Guru rapte oer swart bewustwêzen en oare maatskiplike ûnderwerpen. Hy wie ien fan de grûnlizzers fan de jazz-rap, in mjuks fan hiphop mei jazz en funk, en jildt as eksponint fan de East Coast Rap. Guru stiet foar Gifted Unlimited Rhymes Universal; it is in pseudonym fan Keith Edward Elam.
Karriêre
Under de namme Keithy E. The Guru gie er yn 1987 by de groep Gang Starr. Nei't er yn 1989 as iennichste fan dizze band oerbleau, socht er gearwurking mei muzykprodusint en dj Waxmaster C, letter bekend as DJ Premier. Mei de albums No More Mr. Nice Guy (1989) en Step in the Arena (1991) wist it hiphop duo rillegau ynternasjonaal troch te brekken. It nûmer Jazz Thing wie te beharkjen yn de film Mo' Better Blues fan regisseur Spike Lee.
Neist Gang Starr wurke Guru fan 1993 ôf oan it projekt Jazzmatazz, dêr't er yn gearwurke mei jazz muzikanten sa as Roy Ayers, Donald Byrd, Herbie Hancock en Branford Marsalis, soulsjongster N'Dea Davenport en popmuzikant Jamiroquai. Oant 2000 ferskynden der trije albums fan Jazzmatazz en yn 2007 kaam in fjirde en lêste cd út: The Hip-Hop Jazz Messenger: Back to the Future.
De paden fan Guru en DJ Premier skieden om 2005 hinne. It lêste album fan Gang Starr, The Ownerz, wie yn 2003 ferskynd. Tagelyk brocht Guru sûnt 2001 trije soloalbums út, mar die hienen net it súkses fan Gang Starr en de Jazzmatazzrige. It lêste album, Guru 8.0: Lost and Found, kaam yn 2009 út. Yn dy snuorje waard ek de sykte fan Kahler by Guru fêststeld. Febrewaris 2010 waard er rekke troch hertynfarkt, wêrnei't er trije wiken yn koma lei. Op 19 april 2010 stoar er yn in sikehûs yn de omkriten fan New York.
Guru waard 48 jier.
Groue (eilân)
Groue-Appellân (Dútsk: Gröde, Deensk: Grøde), koartwei Groue, is in Hallig yn de Waadsee by Dútslân. It is ien fan de Noard-Fryske eilannen. It eilân leit westlik fan Habel en is likernôch 2,5 kante kilometer grut. Groue makket ûnderdiel út fan de gemeente Groue, ien fan de lytste gemeenten fan Dútslân. Der wenje 13 ynwenners op Groue.
Geografy
Groue bestie earder út twa eilannen: Groue en Appellân. Om 1900 hinne waard it wetter tusken de twa Halligen ôfdamd, wêrtroch dit hieltyd fierder tichtslibbe en de twa Halligen ien waarden. Sûnt dy tiid is Groue de tredgrutste Hallig.
Op Groue lizze twa terpen. Op de Knudswarft libje seis famyljes yn fjouwer hûzen. Op de Kirchwarft stiet in lang gebou, wêryn har de tsjerke en de skoalle befine. Yn de tsjerke stiet in altaar út 1592. Groue hat gjin eigen pastoar, de tsjerketsjinsten op Groue wurde troch de pastoar fan Nees (eilân) jûn. De skoalle is de lytste skoalle fan Dútslân, it hat mar ien skoalmaster en wurdt trochstring troch 2 learlingen besocht. Op de terp stiet ek de wenning fan de skoalmaster.
Op de Knudswarft besteane oernachtingsmooglikheden, der is in kiosk en in postkantoar.
Groue stiet trochstrings 100 kear yn it jier ûnder wetter.
Skiednis
Yn âlde tiden makke Groue, mei Appellân en Habel, ûnderdiel út fan de uthlande. De Halligen waarden troch stoarmfloeden fan it fêste lân skieden en moast troch neikommende floeden en de seestreamingen fierder lân ynleverje. Yn de Floed fan 1634 kaam der op de Halligen ien om it libben. By de Halligfloed fan 1825 stoarten acht fan de 34 hûzen yn. Ien fan de trije terpen op Groue waard hielendal fuortslein. Yn 1825 wennen der noch 90 minsken op it eilân. Yn 1874 wie dit tal al mei de helt omleech gien. Oan de begjin fan de 20e iuw waarden Groue en Appellân ien troch it yndamjen fan lân.
thumb|right|250px|De Kirchwarft op Groue. Lofts de tsjerke mei it tsjerkhôf, rjochts de skoalle.
Yn 1976 waard Groue op it stream en wetternetwurk fan de fêste wâl oansluten.
Ekonomy
De minsken op Groue krije harren ynkomsten fan de ferhier fan fakânsjewennings oan toeristen. Dêrneist wurdt der ek oan lânbou dien. Hjirby wurdt in mienskiplik stik lân ûnderhâlden.
Ferkear
Op Groue sels komt gjin autoferkear foar.
Rienk Onsman
Rienk Onsman (Ljouwert, 2 novimber 1943 - dêre, 10 maart 2011) wie in proffuotballer út de provinsje Fryslân dy't by Cambuur fuotballe hat.
Rienk Onsman foarme ein jierren 60-begjin jierren 70 tegearre mei Sietse Visser it hert fan de ferdigening by Cambuur. Hy wie sawat net te passearen. Hy wie in tige kundige ferdigener. Altyd hie er goed yn de gaten wat in oanfaller dwaan soe, en siet er dêrtroch boppe-op en kaam meastentiids as oerwinner út it duel. In tige beskieden man dy't sawat 200 wedstriden yn 10 seizoenen spile hat foar Cambuur. Hy skoarde yn totaal 5 kear foar Cambuur. Hy spile nei syn Cambuurtiid (1975) by LVV Friesland yn de haadklasse. .
221B Baker Street
221B Baker Street is it fiktive wenadres fan 'e ferneamde fiktive privee-detektive Sherlock Holmes yn Londen. It wie in skepping fan 'e geastlike heit fan Sherlock Holmes, de skriuwer sir Arthur Conan Doyle, en it waard foar it earst neamd yn 'e roman A Study in Scarlet, út 1887. Yn it Feriene Keninkryk jouwe adressen wêrfan't it hûsnûmer oanfolle wurdt troch in letter ornaris oan dat it om in appartemint giet dat ûnderdiel útmakket fan in grutter gebou. En yndie wennet Holmes yn 'e romans en koarte ferhalen fan Doyle by syn hospita, frou Hudson, op keamers dy't er dield mei syn freon en assistint dokter Watson. As it adres wier bestien hie, soe it nei alle gedachten diel útmakke hawwe fan in rychjeshûs yn 'e georgiaanske boustyl.
Hoewol't Baker Street wol deeglik in echte strjitte is yn Londen, kamen de hûsnûmers dêre yn 'e tiid dat de romans en ferhalen oer Holmes en Watson publisearre waarden net oan 221 ta. Yn 'e earste helte fan 'e tweintichste iuw is de strjitte lykwols ferlinge, sadat der wol in nûmer 221 ûntstie, mar gjin 221B. Yn 1932 fêstige de Abbey National Building Society him yn 'e gebouwen op 219–229 Baker Street. ("Building society" hat neat mei "bouwen" te krijen, mar is in typysk Britske oantsjutting foar in koöperative bank.) Jierrenlang hie Abbey National in sekretaresse yn 'e tsjinst dy't har foltiids dwaande hold mei it beäntwurdzjen fan post dy't oan Sherlock Holmes adressearre wie.
Yn 1990 waard der in blauwe plakkette fan English Heritage (in Britske oerheidsynstelling foar monumintesoarch), dy't ferwiisde nei 221B Baker Street, oan 'e muorre befêstige by it Sherlock Holmes Museum, hoewol't dat eins op 237–241 Baker Street fêstige is. Doe folge in fyftjin jier duorjende striid tusken Abbey National en it museum oer wa't it rjocht hie om 'e post te ûntfangen dy't adressearre wie oan it fiktive adres 221B Baker Street. Nei't de fêstiging fan Abbey National oan Baker Street yn 2005 tichtgie, loek de bank him út 'e striid werom. It Sherlock Holmes Museum moast it doe lykwols opnimme tsjin 'e gemeenteried fan Westminster, mei't pleatslike bestjoerders de hûsnûmers yn 'e strjitte op folchoarder hâlde woene en 221B dus net by 237–241 sitte koe. Pas doe't der troch de kwestje negative publisiteit foar beide partijen ûntstie, waard in kompromis sletten wêrby't it museum in spesjale ûntheffing krige om op 237–241 post foar 221B te ûntfangen.
Grut Komoare
thumb|250px|right|Grut Komoare yn de Komoaren
Grut Komoare (ek bekend ûnder de namme Ngazidja of Ngasidja) is in eilân yn de Strjitte fan Mozambyk yn de Yndyske Oseaan en heart by de eilannensteat Komoaren.
Op it eilân wenje sawat 234.000 minsken (1991). De haadstêd is Morony en is tagelyk de nasjonale haadstêd. It heechste punt leit op 2361 meter.
Eartiids wie Grut Komoare ferparte yn de sultanaten Bambao, Itsandra, Mitsamihuly, Bajiny, Hambu, Washily, Hamahame, Mbude, Hamvu en LaDombe. De sultans feriene harren yn 1886 op inisjatyf fan de sultan fan Bambao, Saidi Ali ibn Saidi Omar.
Yn 1911 anneksearre Frankryk it eilân en kaam in ein oan de sultanaten. Yn 1975 gong Grut Komoare in federaasje oan mei de eilannen Anjouan en Mohély en foarmje mei inoar de federaasje fan de Komoaren.
Aaron Carter
Aaron Charles Carter (Tampa, 7 desimber 1987 - Lancaster, 5 novimber 2022) wie in Amerikaansk sjonger. Aaron wie it jongste bruorke fan sjonger Nick Carter. Yn 1997, doe't er tsien jier âld wie, stie Aaron foar it earst allinnich as sjonger op it poadium, yn it foarprogramma by in optreden van de Backstreet Boys de popgroep fan syn broer. Hjirnei tekene er in platekontrakt en waard der in earste single útbrocht yn de hjerst fan 1997, "Crush on You". Op 1 desimber fan datselde jier folge it debútalbum "Aaron Carter". Ein jierren 90 begjin 2000 song er in tal soundtracks yn foar de films Pokémon de film: Mewtwo tsjin Mew, Rugrats in Paris: The Movie, Jimmy Neutron: Boy Genius en The Princess Diaries. Letter gie Carter oer fan sjongen op rappen, en hie er inkele roltsjes yn films en musicals.
Op 5 novimber 2022, yn 'e aldens fan 34 jier, ferstoar Aaron Carter nei in jierrenlange drug- en alkoholferslaving en psychyske problemen.
Abbingapark
It Abbingapark is in park in Ljouwert. It park is neamd nei de Abbinga State, dy’t nei alle gedachten fan de 14e oant de 19e iuw east fan it besteande park stie. De oanlis fan it park begûn yn 1978, wêrnei’t it yn 1979 offisjeel iepene waard.
Yn it noarden leit it tsjin Huzum-doarp en it Huzumerbegraafplak, yn it suden oan de wyk Aldlân en yn it westen oan it Medysk Sintrum Ljouwert.
Line-up
In line-up, soms ek skreaun as lineup, en útsprutsen as [la:inœp], "laainup", is in lienwurd út it Ingelsk dat ferwiist nei in rige mei in beskate folchoarder. Dizze term wurdt almeast brûkt foar de muzikanten en bands dy't optrede op in muzykfestival. Ek is it mooglik dat dermei ferwiist wurdt nei de opstelling fan in sporttiim, of yn it honkbal spesifyk nei de folchoarder fan 'e slachlju.
Stichting Saxo-Frisia
De Stichting Saxo-Frisia, wie in stifting mei as doel it behertigjen fan de kulturele belangen yn de Fryske en Saksyske goaen yn Nederlân. De stifting bestie fan jannewaris 1941 oant de hjerst fan 1944 en foel ûnder de Nederlânske SS.
Skiednis
De stifting waard oprjochte yn jannewaris 1941 nei in gearkomst fan de 'Volksche Werkgemeenschap'. Professor J.M.N. Kapteyn hie dêr in rede holden en oproppen ta bondeling fan de volksche krachten in het Noorden. De rede waard útbrocht ûnder de titel Friezen en Saksen, twee loten van den Germaanschen stam. De stichting krige deselde namme as it tydskrift foar folkskunde en besibbe saken dat Kapteyn twa jier earder oprjochte hie en dat polityk neutraal wie. Op 24 maaie 1941 waard de ûnderôfdieling Fryske Rie fan de Stifting Saxo-Frisia offisjeel oprjochte.
Mikroneezje (eilannekloft)
It wurd Mikroneezje komt fan de âld-Grykske wurden μικρος (lyts) en νησος (eilân).
Stichting Saxo-Frisia
Skiednis
De stifting Saxo-Frisia wie yn tsjinstelling ta it blêd mei deselde namme alderminst polityk neutraal: novimber 1941 kaam de stichting streekrjocht ûnder de lieding fan J.H. Feldmeyer, foaroanman fan de Nederlandsche SS te stean. Maar feitlik is de stichting nea ûnôfhinklik west, want Saxo-Frisia wie in regionale ôfdieling fan de yn septimber 1940 oprjochte Volksche Werkgemeenschap, dy't wer behearde ta de Dútske SS-organisaasje Ahnenerbe. Dat Kapteyn stie lykas Feldmeyer ûnder dr. Hans Ernst Schneider, lieder fan it Ahnenerbe-filiaal yn Nederlân. De stifting kaam ek mei in spesjaal propagandageskrift, ''Drente spreekt. Een woord van de Stichting Saxo-Frisia voor den dag''. Op ferskate plakken waarden yndie wurkgroepen oprjochte, sa as yn Borger en Assen. It ledetal waakste stadichoan, op 31 jannewaris 1944 telde Drinte 791 leden. It wittenskiplik tydskrift Saxo-Frisia waard net gaadlik genôch achte as orgaan fan de stichting, dat der waard in nij blêd oprjochte, it moanneblêd Het Noorderland, dat har op in breder publyk rjochte en earst yn oktober 1941 ferskynde. It yn Fryslân healmoanliks ferskinende It Fryske Folk wie ek fan de stichting. Doe’t Kapteyn yn septimber 1944 - nei Dolle Dinsdag – nei Eastenryk reizge om dêr, sa’t de hjitting wie, in publikaasje ta te rieden, kaam der in ein oan de aktiviteiten fan de stifting Saxo-Frisia, dy’t nea folle te betsjutten hân hie.
Mikroneezje (eilannekloft)
Geografy en skiednis
De benamming "Mikroneezje" waard foar it earst brûkt troch Jules Dumont d'Urville yn 1831 om it gebiet te ûnderskieden.
In grut part fan it gebiet kaam al betiid ûnder it jok fan de Jeropeanen. Guam, de Noardlike Marianen en de Karolinen (de lettere FSM en Palau) waarden yn de iere 17e iuw troch de Spanjerts kolonisearre. Alhiel Jeropeeske oerhearsking kaam lykwols letter op de ein fan de 19e iuw, doe it gebiet opdield waard.
Maykronisya Mikronesien
Schonenburgstate
Schonenburgstate (mooglik ek: Jeltingastate) wie in state beëasten Kollum. Fan de state is neat werom te finen.
Yn 1883 skriuwt Andreae dat it stee fan de state noch werom te kenen is oan de doe oanwêzige grêften en singels. Op dy singel stie in arbeidershûs dat as Schonenburg bekend stie. Hy neamt it frjemd dat dizze oarspronklike namme by de befolking yn gebrûk bleaun is wylst it hûs letter Jeltingastate neamd waard.
Mids sechtjinde iuw moat de state eigendom west hawwe fan Sebastiaan fan Schonenburg, fan 1536 - 1558 (substitút) grytman fan Kollumerlân en nammejouwer fan de state. Mooglik kaam it hûs troch fererving fan de family fan syn frou Ath fan Herema. Yn 1558 is der sprake fan “’t Huijs van Joncker Sebastiaen” wêrmei't Schonenburghûs yn it doarp bedoeld wêze kin ofwol Schonenburgstate.
Soan Marten fan Schonenburg en syn frou Eelck fan Heemstra erfden nei alle gedachten de state, mar bewennen letter it hûs yn it doarp. Hy komt alteast yn 1579 foar as ynwenner fan Kollum. Trije jier letter waard hy grytman fan Dantumadiel. Marten en Eelck hienen twa dochters, Atke en Lucia. Atke troude mei Carel fan Esserden út Gelderlân en Lucia mei Aemilius Uten Engh dy't yn Utert wenne. Se ferkochten de state oan buorman Gatze fan Jeltinga dy't op Riddersmastate wenne. Syn soan Duco fan Jeltinga komt yn 1616 foar as tsjerkefâd yn Kollum en wenne mei syn frou Catharina fan Wigara yn 1642 sa goed as seker op Schonenburg.
Nei de dea fan Duco is de state eigendom fan syn soan Otto fan Jeltinga. Mooglik hat hy it neistlizzende Riddersma kocht fan syn nicht Juliana fan Jeltinga en de beide states gearfoege. Neffens Andreae soe nei de gearfoeging Riddersmastate ôfbrutsen wêze wylst Schonenburg/Jeltingastate bewenne bleaun wêze soe. Ut 1711 datearret lykwols de fermelding “Riddersmastate oft nu Jeltinga-slot genaemt”. Dit soe ynhâlde kinne dat Andreae it mis hie en dat Schonenburg ôfbrutsen is en net Riddersma.
Federaasje fan Fryske Studinteferienings
De Federaasje fan Fryske Studinteferienings, hjirnei ôfkoarten as 'de Federaasje', is in gearwurkingsferbân fan Fryske studinteferienings. De Federaasje is oprjochte op 22 desimber 1930. Op it stuit binne der trije ferienings oansletten: D.S.S.F.S. Aldgillis út Delft, de F.F.J. Bernlef út Grins en it W.S.S.F.S. út Wageningen. Earder wiene ek de ferienings Redbad út Utert en Tsjerk Hiddes út Ynskedee oansletten, mar dy ferienings besteane net mear.
Fia de Federaasje ûnderhâlde de studinteferienings kontakten mei tal fan Fryske organisaasjes. Sa hat de Federaasje fertsjinwurdigers sitten yn De Ried fan de Fryske Beweging, de Fryske Rie en it Europeesk Buro foar de lytse talen.
De Federaasje is net allinnich in oerlisorgaan, der binne ek tal fan aktiviteiten. It pronkstikje fan de Federaasje is dochs wol it jierlikse Krystkongres yn Frjentsjer. Alle jierren wurdt dit organisearre tusken Kryst en Nijjier. Meastentiids wurdt der dan in foarumdiskusje hâlden wêryn't de studinten harren fisy jaan kinne oer in bepaald tema. Ek is der alle jierren wer in Kabaretkriich mei datselde tema. Nei it serieuze part is der tiid foar wat ûntspanning, dat de jûns is der gauris grut feest en der wurdt dan ek noch striden om de Bierkëlka (tsjelk foar de bierdrinkestafette tusken twa studinteteams). Foar de simmer wurdt der foar de oansletten selskippen in kamp organisearre. Yn de ûneven jierren is dat it Amelânkamp, op in even jiertal wurdt der in sylkamp organisearre. Ek is der alle jierren in 'federaasje-keatswedstriid'.
Om dit alles yn goede banen te lieden hat de Federaasje in bestjoer dat gearstald is út de leden fan de ferskillende oansletten selskippen. Foar tal fan saken binne der ek noch kommisjes dy't it bestjoer in protte wurk út hannen nimme.
Twadde Wrâldkriich
It haadstriidtoaniel wie Jeropa mar ek Aazje waard bot troffen. De oarloch wreide him út nei de wrâldseeën. Trije agressors, Dútslân, Itaalje en Japan, foarmen in pakt. De lannen dy't meiïnoar de tsjinoanfal ynsetten wienen Frankryk en Grut-Brittanje mei oare lannen fan it Britske Steatebûn, dêr't Kanada, Súd-Afrika en Australië by hearden. Sy foarmen in gearwurkingsferbân, stipe troch de measte besette gebieten, dat nei anology mei de Earste Wrâldkriich de Alliearden neamd waard. Letter kamen hjir de Sowjetuny en de Feriene Steaten noch by.
Foar Nederlân duorre dizze oarloch fan 10 maaie 1940 oant 5 maaie 1945. Fryslân waard op 15 april al befrije troch de Kanadezen. Op 8 maaie 1945 wie yn Jeropa dizze wâldkriich oer.
Oanrin
Twa lannen mei in Faksistysk regear, Dútslân en Itaalje, stribben nei 1935 nei gebietsútwreiding. Beide lannen fierden fanwege har ideologyen in tige aggresive bûtenlânse polityk. Om't de oare lannen fan Jeropa in hege priis betelje woenen foar frede slagge it Itaalje om Etioopje en Albaanje, en Dútslân om Tsjechoslowakije en Eastenryk yn te nimmen. Mar doe't op 1 septimber 1939 Dútslân Poalen binnenfoel ferklearren Frankryk en Grut-Brittanje Dútslân de oarloch. Yn 'e winter fan 1939-'40 besochten de Russen fergees Finlân derûnder te krijen.
Dútslân en Itaalje oerweldigen mei in 'Blitzkrieg' Denemark, Noarwegen, Belgje, Nederlân, Lúksemboarch, Frankryk, Joegoslaavje en Grikelân, en krigen Hongarije, Bulgarije en Roemeenje ta bûnsgenoaten. De lêste aggressor wie de Sowjetuny dat ek Poalen binnenfoel, Estlân, Letlân en Litouwen oerweldige en parten fan Finlân en Roemeenje ynnaam. Sweden en Switserlân bleaunen frij, mar joegen al stipe oan Dútslân, lykas Turkije. Dútslân en Itaalje oerweldigen ek koloanjes fan harren tsjinstanners yn Noard-Afrika.
Yn 1941 foel Dútslân de Sowjetuny oan, dat dêrmei oan de kant fan Grut-Brittanje kaam. Yn 1942 waard dúdlik dat Dútslân de Sowjetuny net oerweldigje koe, mar dochs ferklearre Dútslân ek de Feriene Steaten fan Amearika de oarloch, dy't dêrmei part fan de Alliearden waarden.
Afrika en Itaalje
De Italjanen setten har kampanje yn Afrika útein op 13 septimber 1940 mei de oanfal op Egypte. Doel wie it Suezkanaal en kom tichter by de Arabyske oaljefjilden. Hoewol't de Dútsers it al drok genôch hienen oan it eastfront stjoerden se dochs it Afrikakorps mei Erwin Rommel as befelhawwer. It slagge de Britten mei befelhawwer Bernard Montgomery om de Dútsers by El Alamein te ferslaan. Doe't Generaal Rommel fuortgong omdat er nei Dútslân moast kaam de ein fan de kriich yn Afrika ridlik gau. It Dútsers en Italjanen waarden yn 'e maitiid fan 1943 by Tunis besingele.
It eastfront
thumb|250px|left|Dútske opmars yn it easten op 22 juny 1941 sette Operaasje Barbarossa útein. Alhiel neffens de Blitzkrief strategy teagen trije Dútske legerkorpsen yn rap tempo nei it easten. Fan de trije legerkorpsen gong ien nei it noarden om Leningrad en de Baltyske steaten te feroverjen. In oar legerkorps teach nei de oaljefjilden yn de Kaukasus en de tredde moast Moskou feroverje. De Dútske strategy die fertuten want nei ien moanne like it as hienen de Dútsers de oarloch tsjin de Sowjetuny al wûn. De Russen joegen lykwols gjin belies en stjoerden hieltyd wer nije troepen nei it front. Yn 'e hjerst fan 1941 wienen de Dútsers al by Leningrad en Moskou mar de tsjillen fan de Dútske pânsers wienen net breed genôch foar de dridzige hjerstgrûn. De Russyske pânsers hienen lykwols bredere tsjillen en dêrtroch hienen se foardiel yn it Russyske offensyf fan desimber 1941. Yn de maitiid fan 1942 wienen de Dútske troepen noch mar 100 km foar Moskou, de Russen fersetten har fûl en de stêd waard net ferovere. Yn it noarden beaen de Russen ek fûl ferset en dêr kamen de Dútsers ek net folle fierder. Yn it suden slagge it de Dútsers om by har doel te kommen en feroverje de Kaukasus. It Dútske offensyf stûke yn augustus 1942 yn de Slach om Stalingrad. It kearpunt fan de kriich wie de Russyske oerwinning yn Stalingrad yn febrewaris 1943. Yn 1944 oerweldige de Sowjetuny Finlân, Bulgarije en Roemeenje, en befrijde Hongarije, wylst Joegoslaavje himsels befrijde fan Nazi-Dútslân. De Dútsers ferneatigen alles op 'e weromtocht, dat wie de taktyk fan de ferskroeide ierde dy't de Russen by Operaasje Barbarossa ek brûkten. Yn maart 1945 besochten de Dútsers it noch ien kear mei in offensyf by de Balatonmar yn Hongarije. It offensyf mislearre en foar de Russen stie nei Praach en Wenen neat mear yn 'e wei om nei Berlyn. Yn april 1945 setten de Sowjets útein mei de Slach om Berlyn. Op 30 april 1945 die Adolf Hitler himsels tekoart yn syn bunker. Op 2 maaie 1945 hise sersjant Meliton Kantaria de Sowjet flagge op it dak fan de Dútske Ryksdei.
Yn de Sowjetuny stoaren likernôch 21 miljoen minsken. Likernôch 75 % fan it Dútske leger wie yn de Twadde Wrâldkriich oan it eastfront, sa'n 80 % fan alle deaden fan it Dútske leger stoaren oan it eastfront.
It westfront
thumb|left|Omahabeach juny 1944 thumb|Montreal Daily Star: "Germany Quit", 7 maaie 1945 Troch de Blitzkrieg oan it westfront slagge it de Dútsers frij ienfâldich om yn koarte tiid de Benelux en Frankryk te feroverjen. Vichy-Frankryk yn it súdeasten fan Frankryk foarme in satellytsteat fan Nazi-Dútslân yn it tiidrek 1940-1944. Mei Operaasje Overlord (D-Day) op 6 juny 1944 setten de Alliearden útein mei de ynfaasje yn Frankryk. Erwin Rommel hie al foar de ynfaasje sein dat de earste 24 oeren bepalend binne. De alliearden krigen foet oan wâl yn Frankryk, mar de ferliezen oan Dútske kant foelen earst noch wol ta. Op 15 augustus begûn in twadde ynfaasje yn Súd-Frankryk oan de Côte d’Azur tusken Toulon en Cannes. De Frânsen en Amerikanen hienen dêr net folle wjerstân en koenen in hiel ein komme. De alliearden yn Normandje besochten op 25 july om út te brekken ("Operation Cobra"). Op 6 augustus besochten de Dútsers it mei in tsjinoanfal ("Unternehmen Lüttich") mar koenen de befrijding fan Parys op 25 augustus 1944 net keare. Op 3 septimber befrijden de alliearden Brussel en Antwerpen in dei letter. De alliearde opmars die in soad fertuten oant operaasje "Market Garden" yn septimber 1944 ferlern wie troch de alliearden. Yn desimber 1944 besochten de Dútsers it noch ien kear mei it Bastonje-offensyf oan it westfront, mar fergees. Yn maart 1945 gongen de alliearden de rivier de Ryn oer. Doe gong it hurd, behalven mei de westlike helte fan Nederlân. De Dútske legerlieding besefte dat fierder ferset gjin fertuten dwaan soe, dat der wie net folle wjerstân. De alliearden fûstken mei de Russen op 25 april 1945 by de rivier de Elbe. Op 1 maaie makke de Dútske radio de dea fan Adolf Hitler op 30 april kundich. Opfolger fan Hitler wie Dönitz dy't it Flensburch regear liede, de kapitulaasje waard op 7 maaie 1945 tekene.
Aazje
Nei it iepenbrekken fan Japan yn de 19e iuw ûntwikkele dat lân him yn it easten fan Aazje ta in grutmacht. Mar it moast hieltiid noch akseptearje dat de Westerske grutmachten Aazje oerhearsken. Yn 1931 naam Japan Mantsjoerije yn en nei fierdere Japanske aksjes kaam it yn 1937 ta in net-ferklearre oarloch tusken Japan en Sina. Yn 1940 seiden de FS harren hannelsferdrach mei Japan op, en Japan fûn nije bûngenoaten yn Dútslân en Itaalje. Yn 1941 begûn Japan de oanfal op Pearl Harbor. Yn 1942 hie Japan de oermacht op see, en ferdreau de Westerske machten út East- en Súdeast-Aazje.
It offensyf om ek Austraalje te oerweldigjen slagge lykwols net, en de FS, dy't ein 1941 troch Japan oanfallen wienen, hienen yn 1943 sa'n macht opboud dat hja de oerhân op see krigen. Yn 1944 waard dit oerwicht folslein en waarden de eilannen yn de Stille Oseaan befrijd. Yn 1945 waarden de oare besette gebieten befrijd troch Japan ta oerjefte te twingen.
Aard
Mei de Twadde Wrâldkriich wie de ûntwikling dy't begûn wie troch Napoleon folslein wurden. Net langer waard der besocht in leger fan de tsjinstanner út te skeakeljen; yn stee dêrfan waard besocht gebiet yn te nimmen, mei alle middels dy't nedich wienen. Gefolgen hjirfan wienen in langduorjende besetting, de oerhearsking, en it ferset, fan de oarspronklike befolkingen, en in gefjocht dat yn elts doarp, en somtiden elts hûs, útfjochten waard. Ek de ein fan de oarloch wie hjir in demonstraasje fan. De Feriene Steaten bombardearren yn augustus 1945 Hirosjima en Nagasaky yn Japan, net om't de tsjinstanner dêr legere wie, mar allinnich om sa folle skea oan te rjochtsjen dat Japan kapitulearje soe.
Sjoch ek
20 px Tema:Twadde Wrâldkriich – De Wikipedy hat ek in temaside oer de Twadde Wrâldkriich
310
thumb|200px|De troanseal fan Trier
Pavia (stêd)
Yn de tiid fan it Romeinske Ryk hjitte de stêd, lykas als de rivier Ticinum. Doe't nei de delfal fan dat ryk ferskate Germaanske folken de kontreien ynfoelen waard de stêd fan strategysk belang. Under de namme Papia wie Pavia fan de 7e iuw ôf oan de haadstêd fan de Longobarden. De stêd krige yn de 14e iuw in universiteit. Yn dy perioade waard de dom ek boud.
Hjoeddedei is Pavia ien fan de yndustriële sintrums op de Poflakte, spesjalisearre yn ûnder mear fiedingsmiddelen, gemy en tekstyl. Yn de Enoteco regionale is in permaninte útstalling fan winen út Lombardije ynrjochte. Acht kilometer fan de stêd ôf leit it Certosa di Pavia, in bekend kartuzerkleaster mei in protte let-romaanske en goatyske keunstúterings.
Pomprak
It Pomprak is in feart yn de gemeente Ljouwert. De feart ferbynt de Neare Galle mei it Eagumer Djip en de Wergeaster Feart.
Aekingersân
thumb|350px| It Aekingersân yn it Drintsk-Fryske Wâld (fan de útsjochtoer ôf) It Aekingersân is in grut gebiet mei sânferstowings, dat diel útmakket fan it Nasjonaal Park Drintsk-Fryske Wâld. It Aekingersân leit tichtby Appelskea yn it grinsgebiet mei Drinte.
Gebieten mei stosân komme net folle foar yn Nederlân. It Aekingersân (ek wol de Keale Dunen neam) is ien fan dy gebieten. Omdat troch bebosking it stosânkarakter ferlern drige te gean hat Steatsboskbehear besluten om 200 ha bosk te kappen. In kudde skiep soarget foar it begerskjen fan de heide yn it gebiet. Presys op de provinsjegrins mei Drinte leit de Grinspoel, in heidemarke oan de râne fan it stosângebiet.
Oan de râne fan it gebiet stiet in útsjochtoer, dy’t yn 1995 boud is troch learlingen fan it 'Bysûnder Jeugdwurk Aekinga' út Appelskea.
Antroposofy
Antroposofy [antropo (minsk, minsklik) + sofy (lear, wiisheid)] is in wrâldsbeskôging basearre op de opfettings fan Rudolf Steiner. Steiner ûntwikkele ûnder oaren in teory oer de ynfloed fanút de kosmos op de ûntwikkeling fan it temperamint by in minsk. Hy ûnderkenne (yn neifolging fan Hippokrates' lear der humores) ferskillende minsketypen.
Skiednis
Rudolf Steiner begûn yn 1903 as sekretaris-generaal fan de Dútske ôfdieling fan de Teosofyske Ferieniging, mar kaam yn 1911 in konflikt mei Annie Besant dy Krishnamurti as nije wrâldleraar en werberte fan Kristus ferkundige. Hy waard út de Teosofyske Ferieniging setten en wurke fierder as learaar yn de troch him yn 1913 oprjochte Antroposofyske Ferieniging. Yn 1923 rjochte Steiner de Algemiene Antroposofyske Ferieniging dêr't hy sels foarsitter fan waard.
Learstelling
Steiner giet út fan it bestean fan in "geastlike wrâld' dêr't (minske) sielen harren út werberne wurde yn in ierdsk, lichaamlike gedaante. Neffens him is it minsklike bestean in krusing fan geast en lichem, dêr't de siel in kaai-rol by ferfolt. Hy neamd dizze ûntwikkeling karma en neffens him ûntwikkelt de siel him yn tiidrekken fan sân jier. Op dat tiidrek rjocht it ûnderwiis him fan de frije skoalle.
Oar
De frije skoallen yn Nederlân binne, lykas de biologysk dynamyske lânbou basearre op de antroposofy.
Wetterpolo op de Olympyske Simmerspullen 1924
Piscine des Tourelles
It Piscine des Tourelles waard boud yn 1924 hat plak foar 8.023 taskôgers.
Om it twadde plak
1Wedstriid waard oerspyle nei Amerikaansk protest.
Cornelia Johanna van den Berg-Van der Vlis
Cornelia Johanna van den Berg-Van der Vlis (De Haach, 28 oktober 1892 - Vries, 8 septimber 1944) wie in fersetsstrydster yn de Twadde Wrâldkriich.
Van den Berg wie aktyf yn it Fryske ferset. Har fersetsnamme wie "Annie Westland". Se wie aktyf as lid fan de OD en LO yn Ljouwert. Hja wie haadkoerierster yn Fryslân fan de Lanlike Organisaasje foar Help oan Underdûkers. Troch ferrie waard se doe't se koerierstsjinsten yn Utert die der oppakt oan de Alde Grêft op 9 augustus 1944 yn in pân dat krekt dêrfoar troch de Sicherheits Polizei ynnomd wie. Se setten in mûklist foar Van den Berg op. Nei har arrestaasje waard se fia Ljouwert nei Grins brocht. Se is tagelyk mei ds. L. Touwen fusillearre yn de omkriten fan it doarp Vries, by Assen. Se wie widdo fan kapitein fan 'e ynfantery Christiaan Frederik van den Berg dy't al in jier earder troch de Dütsers deamakke wie.
Nei de oarloch waard Van den Berg by Keninklik Beslút fan 25 july 1952 ûnderskieden mei it Fersetskrús 1940-1945. Ek krige se it Fersetsbetinkingskrús. Yn Ljouwert binne in flat en in strjitte nei har neamd, de Annie Westlandflat en de Annie Westlandstrjitte.
Mûdhûn
De Mûdhûn (Tinca tinca) is in swietwetterfisk mei in brunige oant grienige kleur dy't fariearret neigeraden de boaiem en de âldens.