cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kulturele Haadstêd fan Jeropa 2018
Opskuor om Malta
Doe't mids juny Alexiei Dingli, de boargemaster fan Valletta, Fryslân besocht, wiene de kontakten noch altyd net ferfette. Krekt oarsom, Dingli sels hie alle gearwurking mei V18 ek opsein. Radboud Droog, wurdfierder fan LF2018, fertelde by dy gelegenheid oan 'e Ljouwerter Krante oangeande it beëinigjen fan 'e kontakten mei Micallef-en-dy: "Harren toansetting is sûnt dy tiid net feroare, dat der is noch altyd gjin kontakt." Yn 'e twadde helte fan juny beäntwurde de Malteeske minister Bonnici de e-mails en tekstberjochten net mear dy't him troch deputearre Sietske Poepjes stjoerd waarden, en ferskate kulturele útwikselingsprojekten waarden stopset. Rel met Malta escaleert, koppe de Ljouwerter Krante. CDA-Twadde Keamerleden Harry van der Molen en Martijn van Hevert stelden skriftlike fragen oan 'e Nederlânske minister fan Bûtenlânske Saken Stef Blok en fergen him op yngripen. Fryslân waard neffens Van der Molen net serieus nommen, en dat stiek him. It CDA stjoerde oan op in besyk fan Bonnici oan Fryslân (eat dat de man sels earder ûnthjitten hie), dêr't er yn it iepenbier oer de hiele kwestje befrege wurde moatte soe. Nei politike druk út De Haach joech Bonnici ta en waard ôfpraat dat er ein july of ein augustus twa dagen yn Fryslân ta komme soe.
It besyk fan minister Bonnici fûn plak op tongersdei 12 july 2018. Hy arrivearre woansdeitejûn let en waard de oare moarns op it Provinsjehûs fan Fryslân ûntfongen troch kommissaris fan de kening Arno Brok en deputearre Sietske Poepjes. Nei in besletten petear wie der in parsekonferinsje, dêr't de gearkommen sjoernalisten de Maltees it fjoer nei oan 'e skinen leine. Bonnici joech lykwols gjin krimp. Hy sei dat de sms-berjochten fan Poepjes him ûntkommen wiene troch parlemintêre drokte, hy wie út eigen frij wil nei Ljouwert kommen en net om't der politike druk op him útoefene wie, de moard op Caruana Galizia wie tige earnstige saak ("net ien yn Maltea dy't graach in moard sjocht, yn godsnamme!"), it regear fan Malta wurke folop mei oan it ûndersyk, mar de útspraken fan Micallef foelen ûnder de frijheid fan mieningsutering en dêr koe en woed er neat oan of ta dwaan. Middeis rezige Bonnici alwer troch nei Innsbruck. Uteinlik smiet syn bliksembesyk neat op en feroare der neat oan 'e beferzen relaasjes tusken LF2018 en V18. Op 'e ferklearring fan Bonnici waard mei lulkens en argewaasje reägearre troch PEN International en de djipdrôven fan Caruana Galizia, dy't seine dat de minister harren wurden ferdraaid hie doe't er úthold dat eltsenien op Malta fol lof wie oer de opstelling fan it regear en it ûndersyk nei de moard.
Ofsûgen
"Ofsûgen" of "ôfsûgjen" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:
Kulturele Haadstêd fan Jeropa 2018
Opskuor om Malta
Ein july smiet Michelle Muscat, de frou fan 'e Malteeske premier Joseph Muscat, oalje op it fjoer troch te sizzen dat sy de dea fan Caruana Galizia miskien noch wol slimmer fûn as de djipdrôven. "Har famylje skilderet har ôf as in hillige. Ik sil no mei har leagens sjen moatte te libjen," sei frou Muscat yn 'e krante Malta Today. Dy útspraken joegen yn 'e eilânsteat oanlieding ta nije opskuor.
Weromsjen
Oan 'e ein fan 2018 hold de Ljouwerter Krante in grutte LF 2018-enkête ûnder "in represintative groep fan 1141 Fryske respondinten fan 18 jier en âlder, wêrby't rekken holden is mei in juste ferdieling nei geslacht, leeftyd en opliedingsnivo." Ek wie rekken holden mei in ferdieling tusken ynwenners fan 'e gemeente Ljouwert en lju út oare dielen fan Fryslân. Ut dy enkête kaam nei foarren dat de trochsneed Fries 4,7 LF 2018-eveneminten besocht hie (ek dyjingen meirekkene dy't gjin inkeld evenemint besocht hiene). De lju út 'e leeftydskategory tusken de 30 en 40 jier giene nei de measte eveneminten: trochinoar 7,7. It sprekt fansels dat Ljouwerters oer it algemien mear eveneminten besocht hiene as net-Ljouwerters, mar in folle grutter ferskil bliek te bestean tusken heechoplate en leechoplate lju. Heechoplaten besochten trochinoar 7,2 eveneminten, en leechoplaten mar 3,4.
Fan 'e grutte eveneminten krige Reuzen yn Ljouwert it heechste rapportsifer: 9,1 (op in skaal fan 1 oant 10). It twadde plak wie foar it hynsteteäterspektakel De Stormruiter, dat in 8,8 krige. It leechste sifer, in 7,3, wie foar it taalevenmint Lân fan Taal. As gehiel krige LF2018 fan 'e respondinten it rapportsifer 7,2. De Ljouwerter Krante pleatste de kanttekening dat it nochal in ferskil is, fan 9,1 nei 7,2. Undersiker Robert Oosterbaan fan it bedriuw Enigma Research, dat de enkête útfierd hie, seach twa oarsaken. Yn it foarste plak stelde hy fêst dat de Friezen loovjend wiene oer in stikmannich losse ûnderdielen, mar kritysk oer it kultureel jier as gehiel, "dat yn harren eagen net Frysk genôch wie." Hy ferwiisde nei Reuzen yn Ljouwert: in moai evenemint, mar wol "in ynkochte produksje." Itselde gou foar de lju fan 'e organisaasje en de keunstners dy't it 11Fountains-projekt diene: dy kamen allegear 'fan bûten'. Yn it twadde plak fûnen de respondinten (neffens Oosterbaan) dat it de organisaasje fan LF2018 te min slagge wie om alle Friezen by it kultureel jier te belûken: it bleau dochs fral in feestje foar de elite, wat ek werom te sjen wie oan it ferskil yn dielname tusken heechoplate en leechoplate lju.
Oosterbaan syn konklúzjes waarden ûnderboud troch de reäksjes (yn 'e enkête) fan 'e lju dy't LF2018 bewust of ûnbewust oan harren foarbygean litten hiene. As men dy groep apart naam, krige it kultureel jier in folle leger rapportsifer, te witten: 5,6. Hja motivearren dy legere wurdearring mei kritykpunten lykas "sûnde fan it jild", "feest fan de elite" en "ik haw der neat fan murken". As men lykwols de groep dy't wol meidie oan it kultureel jier apart naam, kaam it sifer foar LF2018 út op 7,6.
Kosten
Ein febrewaris 2019 lei de organisaasje fan LF2018 publyklik ferantwurding ôf oer jild, doelen en resultaten. Yn totaal koste it hiele projekt €72 miljoen, wêrby't 11Fountains net meirekkene is om't de kosten dêrfan al yn in ier stadium oerdroegen waarden nei provinsje en gemeenten. Fan it totaalbedrach waard €17 miljoen, of likernôch in fjirdepart, direkt bestege oan 44 dielprojekten fan LF2018. De rest gie op oan "yndirekte stipe fan 'e projekten" troch marketing, kommunikaasje, in ticketingsysteem, salarissen foar personiel en stêf yn 'e Blokhúspoarte (dêr't de organisaasje residearre), it sykjen nei sponsors en it finansieren fan in lobby.
Aïn Sefra
Aïn Sefra ( عين الصفراء, letterlik 'giele boarne'), is in gemeente en stêd yn de provinsje Naama, Algerije. It is it haadplak fan it Aïn Séfra Distrikt en hat in befolking fan 54.229 ynwenners (2008).
Senario
In senario of in skript (Ingelske fariant screenplay) is in skriftlik wurk makke troch in senarioskriuwer, mei dêryn de ferhaallinen dêr't films, tillefyzjesearjes en oare tillefyzjeprogramma's, strips en fideospultsjes op basearre binne. In senario kin in oarspronklik (folslein nij) wurk wêze, mar it kin ek ûntliend wêze oan in al besteand wurk (lykas oan in roman dy't ferfilme wurde sil). In senario is sa gearstald dat de tekst op ien side likernôch oerienkomt mei it tiidsferrin fan ien minút op it skerm. De ynhâld bestiet hast folslein út dialooch. Yn in saneamd shooting script, dat ek wurklik brûkt wurdt om in film of programma neffens op te nimmen, binne de sênes nûmere, en wurde bykommende oanwizings jûn foar de rezjy. Yn in spec script (dat in wurk is dat in senarioskriuwer op eigen manneboet produsearre hat, sûnder dêr opdracht ta krigen te hawwen) of in kladskript binne de sênes nèt nûmere en binne de rezjyoanwizings ta it minimum beheind. Yn 'e Feriene Steaten moat ferplichte mei US Letter-papierformaat, de font Courier en lettergrutte 12 wurke wurde. Yn Jeropa wurdt A4-papier brûkt en is der gjin ferplichte font of lettergrutte. De dialooch is op it papier sintrearre, en de nammen fan 'e personaazjes wurde mei haadletters foar harren tekst skreaun.
Wetterskip Lauwerswâlden
It Wetterskip Lauwerswâlden wie ien fan de wetterskippen dy't yn 1997 yn Fryslân foarme waarden by de twadde grutte konsintraasje fan wetterskippen yn dy provinsje. It haadkantoar wie yn Bûtenpost. It wetterskip ûntstie út twa eardere: De Wâlden en Lits en Lauwers.
Domtsjerke fan Innsbruck
De Domtsjerke fan Innsbruck (ek: Domtsjerke Sint-Jakobus de Meardere; Dútsk:  Dom zu St. Jakob) is de katedraal fan it bisdom Innsbruck. De oan de apostel Jakobus wijde tsjerke giet werom op de 12e iuw.
Skiednis
De ierste ferwizing nei de tsjerke datearret fan 1180, doe't de tsjerke yn in ferdrach beskreaun waard as ecclesia in foro. Fan de doedestiidske romaanske tsjerke is fierder neat bekend.
It âldste ôfbyld fan de tsjerke is fan in akwarel fan in stedsgesicht fan Albrecht Dürer en toant de doe noch goatyske tsjerke efter de stedsmuorren fan Innsbruck. Oant de tsjerke yn 1643 in selstannige parochytsjerke waard, wie it in filiaaltsjerke fan it Innsbrucker stedsdiel Wilten. It parochywapen toant de pylgerstêd en de skelp fan de hillige Jakobus. In pear jier letter, yn 1650, kaam it ferneamde skilderij Marije Help fan de Kristenen fan Lucas Cranach de Alde yn de tsjerke. It genedebyld, dat in plak krige yn it heechalter, soarge foar de komst fan in soad pylgers nei de tsjerke. In ierdskodding yn 1689 liede ta skea oan it tsjerkegebou.
Tusken 1717 en 1724 folge de nijbou fan de tsjerke neffens in barok ûntwerp fan Johann Jakob Herkomer en Johann Georg Fischer. Nei de foltôging waarden de ferneamde bruorren Asam út München frege om it ferwulft mei foarstellings út it libben fan Sint-Jakobus te beskilderjen en it stúkwurk oan te bringen. De nije tsjerke waard op 9 septimber 1724 wijd troch Caspar Ignaz greve Künigl, prinsbiskop fan Brixen.
Yn de Twadde Wrâldkriich waard de stêd op 16 desimber 1944 troffen troch in swiere loftoanfal. Twa bommen sloegen troch it ferwulft fan it súdlike transept en ferneatigen de preekstoel. Ek de folgjende wetterskea brocht grutte fernielings. Nei de kriich folge it herstel, dat yn 1950 ôfsletten waard.
Yn 1964 waard it bisdom Innsbruck stifte, de parochytsjerke waard no in biskopstsjerke.
Yn it jier 2000 waard yn de súdlike toer in sakramintskapel ynrjochte. Yn itselde jier wiene der feestlikheden yn it ramt fan it 350-jierrich jubileum fan de komst fan it genedebyld nei de tsjerke. Tagelyk waard it nije domoargel yn gebrûk nommen.
Ynrjochting
Yn de tsjerke stiet it grêfmonumint foar Maksimiliaan III fan Eastenryk, grutmaster yn de Dútske Oarder en fan 1612 oant 1618 regint fan Tiroal. It ûntwerp is makke troch Cspar Graz, neffens oaren lykwols fan Hubert Gerhard, en it jitwurk fan Heinrich Reinhart. Tige nijsgjirrich binne de mei planten, fûgels, slakken en sprinkhoannen fersierde draaide pylders. De foarst knibbelet njonken Sint-Joaris, dy't him by it skouder hâldt. Oant 1772 wie Sint-Joaris de patroanhillige fan Tiroal, sûnt 2005 is Joaris njonken Sint-Joazef de twadde patroanhillige fan Tiroal. Yn de dom leit ek de lêste grutmaster fan de Dútske Oarder begroeven, aartshartoch Eugeen fan Eastenryk.
Sintraal yn it heechalter is it ferneamde genedebyld fan Marije mei Bern fan Lucas Cranach de Alde oanbrocht.
De mei ingels ferierde fergulde preekstoel waard yn 1724 boud troch Nikolaus Moll en wurdt troch de deugden Leauwe (ingel mei krús), Leafde (ingel dy't nei it hert wiist) en de Hope (de ingel mei it anker) droegen.
Oargel
It grutte oargel op de westlike galerij waard yn de jierren 1998 oant 2000 troch de Eastenrykske oargelbouwer Pirchner (Steinach a. Br.) yn de histoaryske oargelkas fan it ynstrumint fan Johann Kaspar Humpel út 1725 boud. Dêrby waard it materjaal fan de foargonger op 'e nij brûkt. It ynstrumint hat mechanyske spyl- en registertraktueren en meiïnoar 57 registers (3729 pipen).
Demografy
Demografy, fan it Aldgrykske δῆμος, dēmos ("folk") en -γράφω, -graphō ("skriuwen"), dus eins 'folksbeskriuwing', of ek wol befolkingslear, is de statistyske stúdzje fan befolkingen en befolkingsgroepen, wêrby't it yn 'e regel om minsken giet, hoewol't it yn prinsipe ek tapast wurde kin op dierlike, plantaardige of lykfol hokker oare populaasje fan libbene organismen. Dizze tûke fan 'e wittenskip kin ûnderbrocht wurde by de sosjology, hoewol't der beslist ek reitsflakken binne mei de antropology en de wiskunde. Immen dy't oan demografy docht, is in demograaf.
Sa'n demografyske analyze kin tapast wurde op in hiele maatskippij, mar ek op ûnderskate befolkingsgroepen dy't definiëarre wurde troch kritearia lykas nasjonaliteit, etnisiteit, kultuer, godstsjinst, âlderdom, geslacht, maatskiplike klasse, ekonomyske status, ûnderwiis, ensfh., of troch in kombinaasje fan sokke kritearia. Dêrby beheint de formele demografy him ta de stúdzje fan it mjitten fan 'e befolkingsprosessen, wylst it bredere wittenskiplike fjild fan 'e sosjale demografy ek de ûnderlinge ferhâldings tusken ekonomyske, maatskiplike, kulturele en biologyske prosessen analysearret dy't ynfloed útoefenje op in befolking.
Underwrâld (mytology)
De ûnderwrâld, it skimeryk of it deaderyk is it boppenatuerlike plak dêr't neffens ferskate religieuze tradysjes de deaden (of in diel fan 'e deaden) hinne geane nei harren ferstjerren. De oantsjutting ferwiist nei it faak foarkommende kosmologyske idee dat it hjirneimels ûnder de grûn sitewearre is. It eigenskipswurd dat by de ûnderwrâld heart, is ktoanysk, fan it Grykske χθόνιος, chthónios, "yn of ûnder de ierde", fan χθών, chthōn "ierde". It konsept fan 'e ûnderwrâld komt yn hast eltse minsklike kultuer foar en soe skoan like âld wêze kinne as de minskheid sels. Argeologysk ûndersyk hat kear op kear bewiisd dat foarhinne deaden út 'e hegere maatskiplike fermiddens klaaid en tarist waarden om harren yn 'e ûnderwrâld better rêde te kinnen.
Yn myten oer de ûnderwrâld wurdt faak sprutsen fan in katabasis, in reis fan libbene minsken nei it deaderyk, ornaris omreden fan it iene of oare heldhaftige doel. Men kin dan tinke oan 'e myte fan 'e healgod Hearakles, út 'e Grykske mytology, dy't delgiet nei de ûnderwrâld Hades om dêr de trijekoppige hellehûn Serberus te fangen as ûnderdiel fan syn Tolve Wurken. Yn 'e Noardske mytology reizget de god Hermóðr nei de ûnderwrâld Hel om syn ferstoarne broer Baldr út 'e dea frij te keapjen.
Oare myten oer de ûnderwrâld binne bedoeld om tradysjes fuort te sterkjen dy't úthâlde dat foar it yngean fan it hjirneimels it hâlden fan beskate seremoanjes of rituëlen fereaske is. Sa komt yn 'e Grykske mytology it ferhaal foar fan 'e deade Patroklus, waarns geast de held Achilles lestich falt oant dy syn stoflik omskot in begraffenis jout. Yn in stikmannich mytologyen komt it leauwe foar dat de siel fan 'e ferstoarne op eigen manneboet in reis nei de ûnderwrâld ôflizze moat, wêrby't in grinsbepalend obstakel oerstutsen wurde moat om it doel te berikken. Dat kin in rivier of in mar wêze, lykas yn 'e Grykske mytology de river de Styks, dêr't de fearman Charon betelle wurde moat om 'e ferstoarnen oer te setten, of in brêge, lykas dy dy't yn 'e Noardske mytology bewekke wurdt troch de kriichsfaam Móðguðr of Modgud.
Teäter (keunstfoarm)
Teäter is in keunstfoarm wêrby't artysten yn it iepenbier optrede ta fermaak fan it omsteand laach. Dat wurdt in optreden, opfiering of foarstelling neamd. Soks bart faak, mar net altyd, yn in dêrta ynrjochte gebou, dat ek fan teäter neamd wurdt (hoewol't soms ek de wat deftiger klinkende oantsjutting skouboarch brûkt wurdt). De taskôgers moatte yn 'e regel betelje om in optreden by te wenjen, al is ek dat net altyd sa. It optreden kin bestean út toaniel, musical, ballet, opera, operette, eksperimintele dûnsfoarmen of kabaret. It wurd "teäter" komt fan it Aldgrykske θέατρον, théatron, dat "in plak om ta te sjen" betsjut.
Partoer
In partoer (yn 'e regel útsprutsen as "p'toer") is in sportteam yn it keatsen, dat ornaris út trije persoanen bestiet. Dy kinne spesjalisearre wêze as opslagger of as retoerslagger. Soms wurdt ek mei in partoer fan twa persoanen spile, bgl. as ien fan 'e trije leden fan in fêst partoer siik is of troch oare omstannichheden fan dielname wjerholden wurdt. It wurd 'partoer' komt oarspronklik (lykas in protte keatstermen) út it Frânsk, fan parture, dat in ferkoarte foarm is fan departure ("ôfreis"; yn dizze kontekst miskien "ôffurdiging"?).
Neurenberger Wetten
thumb|De Neurenberchwetten waarden buorkundich makke yn it Reichsgesetzblatt (Steatsblêd) op 16 septimber 1935 De Neurenberchwetten (Dútsk: Nürnberger Gesetze) wiene antysemityske en rasistyske wetten yn Nazy-Dútslân. Hja waarden goedkard troch de Ryksdei op 15 septimber 1935 nei in spesjale gearkomste op de jierlikse Rykspartijdei fan de NSDAP yn Neurenberch.
De wetten
De twa wetten wiene:
Omgeande it bûtenlânsk belied fan de nazys waarden de wetten net útfierd oant nei de Olimpyske Simmerspullen fan 1936 yn Berlyn. Nei't de nazys de macht oernamen yn 1933 begûnen hja harren belied út te fieren mei it foarmjen fan in Volksgemeinschaft (folksmienskip), dat útgie fan ien ras. Rykskânselier en Führer Adolf Hitler ferklearre in lanlike boykott fan Joadske saken op 1 april 1933 en de "Wet ta it ophelpen fan de Beropsamten", oannaam op 7 april 1933, sleat minsken dy't net-Arysk wiene út fan iepenbiere tsjinsten. Boeken ,dy't net-Dútsk wiene, en boeken dy't skreaun binne troch Joadske skriuwers waarden yn in lanlike boekebrân op 10 maaie 1933 opbaarnd. Joadske boargers waarden yntimidearre, narre en waarden slachtoffer fan gewelddiedige oanfallen. Hja waarden ûnderdrukt, harren boargerrjochten en boargerskip waarden ûntnaam en ta einbeslút út de Dútske maatskippij sletten. De Neurenberchwetten hiene minne ekonomyske en sosjale gefolgen foar de Joadske mienskip. Minsken dy't beskuldige waarden mei it oertreden fan de houlikswetten waarden oppakt, en nei it útsitten fan harren straf waarden hja wer oppakt troch de Gestapo en nei konsintraasjekampen stjoerd. Net-Joaden holden stadichoan op mei it hâlden fan kontakten mei Joaden of mei it boadskippen dwaan yn Joadske winkels. Dêrtroch sleaten in soad Joadske saken harren doarren, om't der in tekoart oan klanten ûntstie. Om't it Joaden net langer tastean wie te wurkjen by iepenbiere tsjinsten en oare troch de oerheid stipe ynstellings lykas de soarch en ûnderwiis, wiene sokken as sake-eigeners needsaaklik en sykje foar goedkeap wurk. Emigrearje wie ek net neinimmend, om't Joaden ferplichte wiene en betelje 90 prosint fan harren gânse besit yn belesting foar it ferlitten fan it lân. Nei 1938 wie it hast ûnmooglik foar Joaden en sykje in lân dy't iepen stie harren deryn te litten. In plan foar massaferfiering fan Joaden, lykas it Madagaskarplan, wie ûnmooglik foar de nazys om út te fieren. Yn 1941 waard mei de massaferneatiging fan de Joaden yn Jeropa úteinset.
Notre-Dame fan Caudebec-en-Caux
De Us-Leaffrouwe fan Caudebec-en-Caux (Frânsk: Notre-Dame fan Caudebec-en-Caux) yn de gemeente Rives-en-Seine yn it Frânske departemint Seine-Maritime yn de regio Normandje is in monumintale letgoatyske tsjerke.
Skiednis
De tsjerke waard boud op it plak fan in eardere abdijtsjerke fan in merovingysk nonnekleaster. De hjoeddeiske goatyske tsjerke ûntstie yn trije grutte boufazes (11e iuw, 1382 en 1426). Tsjin it ein fan de 14e iuw en oan it begjin fan de 15e iuw waard de tsjerke beskraun as relatyf lyts, âld en tsjuster mei mooglik nog romaanske dielen. Tusken 1426 en 1484 boude de arsjitekt Guillaume Letellier de tsjerke yn flamboyante goatyske styl. De klokketoer mei de spits waard om 1530 hinne foltôge.
Yn de tiid fan de godstsjinstkrigen yn Frankryk waard de Notre-Dame de Caudebec-en-Caux yn 1562 skansearre. Mear skea trof de tsjerke yn de Frânske Revolúsje. It oargel bleau doe lykwols relatyf goed bewarre, om't de doetiidske organist patriottyske stikken spile.
De spits waard yn de jierren 1880 restaurearre troch de diosesane arsjitekt Louis Sauvageot. It wurk liede ta in kontroverze om't de arsjitekt tefolle fan it oarspronklike ûntwerp ôfwike soe.
De brân dy't nei in Dútsk bombardemint fan 10 en 11 juny ûntstie, ferneatige 80% fan de stêd, mar de tsjerke bleau sparre. It fjoer fan de houten steigers om it westlike portaal feroarsake it ranen fan de klokken yn de toer. It raande brûns waard ûnder it pún ferstoppe om tefoarren te kommen dat de Dútsers it brûke koene om wapens te meitsjen, mar de skea twong de tsjerke de doarren oant 23 maart 1941 te sluten. By it alliearde bombardemint yn 1944 rekke de tsjerke op 'e nij skansearre.
Eksterieur
Op de balustrade fan it dak steane (lykas ek op de galerij fan it haadportaal fan de katedraal fan Burgos yn Spanje) de goatyske wurden 'Pulcra es et decora út in fers út it Heechliet gravearre (6:3). It westlike portaal wie oarspronklik mei 333 bylden fersierd. Fral hilligen, mar ek bylden fan minsken út dy tiid, lykas in persoan mei de Normandyske ferzje fan in bonge, ien fan de seldsumer foarstellings fan in net mear besteand doedelsekeftich ynstrumint. Kalvinisten fernielden yn de godstsjintkriich in soad bylden. Mear skea waard feroarsake troch de bombardeminten fan juny 1940 en as gefolch dêrfan de brannen fan de omlizzende hûzen. De lytse bylden oan de súdlike kant fan de westlike gevel waarden lykwols rekonstruearre en yn de oarspronklike folchoarder wer oanbrocht.
De 54 meter hege klokketoer stiet oan de súdike kant fan it gebou. De trochbrutsen spits stie yn de regio model foar oare spitsen (bygelyks yn Norville) en stiet bekend om de trije mei blommen fersierde kroanen, bekend as de "tiara fan Caudebec".
Brânskildere ramen
De ramen fan de tsjerke út de 15e-16e iuw binne ferneamd. Boppe it portaal fan it noardlike skip binne fjouwer ramen fan Ingelske makkelei út de begjintiid fan de tsjerke. Dy nei alle gedachten âldste ramen binne skonken troch Foulques Eyton, oanfierder fan in Britsk garnizoen yn de Hûndertjierrige Kriich. Ien dêrfan is de hillige Joaris, beskermhillige fan Ingelân. Dêrfoar oer is in raam fan Sint-Michael, patroanhillige fan Normandje. De ramen út dy tiid, fral dy fan de kapellen fan it noardlike sydskip, binne hilligen fan de ambachtsgilden, dêr't it warbere Caudebec fan dy tiid in soad fan hie.
Noch ferneamder binne de 16e-iuwske ramen, dy't yn de fjouwer kapellen fan de lêste twa traveeën fan de westlike kant te sjen binne. Yn de ûnderste finsters fan de westlike gevel binne twa renêssânse ramen, mooglik binne se makke yn it atelier fan Arnold fan Nimwegen, in Nederlânske glesker dy't ek de brânskildere ramen fan de Jeanne d'Arc-tsjerke fan Rouen makke. Dy ramen stellen foarstellings út it Alde Testamint en it libben fan Jezus foar: Jezus en de Samaritaanske oan de Jakobsboarne (súdlike sydskip, 1532), Mozes en it oerstekken fan de Reade See troch de Israeliten, it Lêste Nachtmiel, de Trije Kenings, it libben fan de hillige Jehannes de Doper en in Beam fan Jesse.
Oargel
It oargel fan de tsjerke besit ien fan de moaiste Frânske renêssânse oargelkassen. It waard yn 1542 boud foar in nij ynstrumint fan de oargelbouwers Antoine Josseline and Gilbert Cocquerel út Rouen. De bruorren Levebre foegen yn 1738 in posityf mei trije klavieren ta, wertroch't it oargel meiïnoar fjouwer klavieren hie. By de restauraasje yn de jierren 2002-2005 troch Barthélemy Formente waard it oargel yn de steat fan 1738 werom brocht.
Melkunie
Melkunie ('molkeuny') is in Nederlânsk suvelmerk.
Yn 1989 fusearre de koöperaasje Melkunie Holland, dy't yn West-Nederlân aktyf wie, mei DMV Campina út it suden fan Nederlân. Oant 2001 fierde it bedriuw de namme Campina Melkunie. Dêrnei waard de merknamme Melkunie skrast en waard de namme Campina wer brûkt foar it hiele bedriuw.
Yn 2009 kaam it merk yn hannen fan Arla Foods nei de oername fan it fabryk yn Nijkerk.
Sûnt augustus 2012 is it merk Melkunie fannijs op de merk. De deifaske suvelprodukten dy't ûnder de namme Friesche Vlag ferkocht waarden hawwe sûnt de merknamme Melkunie.
Melkunie is mei bekend fan de commercials mei Peer Mascini en de slogan Al het goede komt van Melkunie-koeien. De reklamespot Bommetje wûn yn 1997 de Gouden Loeki. By it fannijs lansearjen yn 2012 kamen der ek wer nije commercials yn deselde styl mei Mascini.
Prix Aurora
De Prix Aurora, foarhinne de Canadian Science Fiction and Fantasy Award, is in Kanadeeske priis dy't elts jier útrikt wurdt foar de as bêste beoardiele wurken op it mêd fan 'e science fiction en fantasy fan it foargeande jier. Der binne ferskate kategoryen, mei dêrûnder Ingelsk- en Frânsktalige literatuer, omslachûntwerpen en aktiviteiten fan fans. De prizen wurde sûnt 1980 útrikt troch de Canadian SF and Fantasy Association (CSFFA) op 'e saneamde Canvention, de Kanadeeske nasjonale science fiction- en fantasykonvinsje. Foar in folsleine list mei winners, sjoch op dizze side, op 'e Ingelske Wikipedy.
Somewhere in Time
Somewhere in Time is it sechsde studio-album fan Iron Maiden. It album waard opnommen yn 1986 yn de Compass Point studios yn Nassau en de Wisseloord studios yn Hilfertsom en waard op 29 septimber 1986 útbrocht. It album befettet de metalklasiker Wasted Years.
Piet ten Thije
Piet ten Thije (Ljouwert, 18 april 1934 - 16 maaie 2015 ) wie in Frysk swimmer dy't yn de jierren 50 fan de 20e iuw kampioenskippen wûn.
Ten Thije wie lid fan de Ljouwerter Swimklup Overdekte. Hy waard Nederlânsk kampioen op de 1500 meter frije slach yn 1951 en 1953 en wie Nederlânsk rekordhâlder op dat nûmer fan septimber 1953 oant july 1956. It rekord fan de 500 meter frije slach stie op syn namme fan 1947 oant 1954. Teffens wie er kampioen frije slach op de 400 meter yn 1952 en 1953.
Brosjuere
In brosjuere (fan it Frânske brochure, "ynnaaid wurk", fan it tiidwurd brocher, "ynnaaie") is in boekje, meast yn printe foarm, fan lytse omfang. In brosjuere bestiet – yn tsjinstelling ta in folder – út meardere fellen teard papier, dy’t yn de rêch byinoar holden wurde (brosjearre binne) mei help fan bygelyks klammerkes. It tal siden is fan oarsprong altyd in meartal fan fjouwer. Mei de nijere (digitale) printtechniken is tearen lykwols lang net altyd mear oan de oarder en it meartal fan fjouwer siden ek net. Dochs wurde sokke dokuminten gauris brosjuere neamd.
Brosjuere en boek
Neffens in Unesco-definysje, dy’t al fan 1950 is, binne alle boekjes dy’t net bedoeld binne foar bern, en dy’t mear as fiif en minder as 49 siden telle (it omslach net meirekkene), te beskôgjen as brosjuere.
Dy definysje is benammen fan belang foar statistysk gebrûk, ûnder oaren by it merkûndersyk. Yn it deistich taalgebrûk kinne brosjueres ek minder as fiif siden hawwe en kinne boeken minder as 49 siden hawwe. Ynternasjonaal Standert Boeknûmers (ISBN)-nûmers binne dan ek takendd oan boeken fan minder as 49 siden.
Brosjuere en pamflet
De Ingelsktalige Unesco-definysje brûkt foar in wurk fan behindiger omfang it wurd pamphlet. It Fryske pamflet ferwiist meastentiids lykwols nei printwurk dat primêr bedoeld is om in sekere tendins út te dragen. De omfang is dêrby fan minder belang.
Ex postfacto
Ex postfacto (faak stavere as ex post facto) is Latyn foar "mei weromwurkjende krêft" (hoewol't it letterlik "út de neisleep" betsjut). It is in term út it rjocht dy't brûkt wurdt as der troch de ynfiering fan in nije wet feroarings fan in eardere datum ôf ynfierd wurde as dat de wet fan krêft wurdt. Dus stel dat in wet op 1 jannewaris ynfierd wurdt, mar dat dy wet in bepaling befettet dêr't yn stiet dat er mei weromwurkjende krêft al fanôf 1 july it foargeande jier fan krêft is (dus in healjier foar't er eins ynfierd wurdt). Mei sa'n wet wurde ex postfacto dingen feroare. Yn it strafrjocht kinne mei sa'n konstruksje dingen ta misdriuw makke wurde, dy't legaal wiene op it stuit dat se dien waarden. Ek kin der ex postfacto in swierdere straf op in misdriuw fan tapassing makke wurde. Oarsom kinne ek dingen dy't yllegaal wiene doe't se barden troch in ex postfacto-wet dekriminalisearre wurde; soks komt faak foar as der in amnesty of in pardon ynfierd wurdt.
Hillige tekst
In hillige tekst, hillich boek of hillich geskrift is in tekst dy't yn it ramt fan in beskate godstsjinst in hillige status hat as gesachhawwende boarne fan religieuze kennis en wiisheid. Troch oanhingers fan 'e oangeande godstsjinst wurdt sa'n tekst faak beskôge as fan godlike of alteast spirituele oarsprong. Foar religyen dy't in hillige tekst omfetsje, foarmet sa'n tekst almeast in wichtige grûnslach. Der binne lykwols ek godstsjinsten dy't gjin hillige tekst hawwe, om't religieuze kennis mûnling oerlevere wurdt, of om't de besteande religieuze teksten inkeld as boarne fan kennis sjoen wurde, mar net as hillich.
Foarbylden fan hillige teksten binne de Bibel yn it kristendom, de Tenach (of Joadske Bibel) yn it joadendom, de Koraan yn 'e islaam, de veda's, shruti en smriti (behammen de Bhagavad Gita) yn it hindoeïsme, de Paly-kanon yn it teravadaboedisme, de Gurū Granth Sāhib yn it sikhisme, de I Ching yn it Sineeske universalisme, it konfusianisme en it taoïsme, it Boek fan Mormon yn it mormonisme, de Popol Vuh yn 'e Maya-religy, en de Poëtyske Edda en de Proaza-Edda yn it moderne Germaanske heidendom.
Ynslachskema
In ynslachskema wurdt troch printers en boekbiners brûkt om printe fellen papier troch tearen en snijen ta krante-, boeke- of tydskriftkaterns te foarmjen.
In printer of boekbiner bynt de ferskillende beprinte siden sadanich oaninoar dat it printfel pianofel, nei twa, trije of fjouwer kear tearen en ôfsnijen de siden fan it boek, de krante of it tydskrift yn de goede folchoarder (1, 2, 3, ensfh.) set. Nei it tearen stiet side 2 dus op de efterkant fan side 1, en side 3 hielendal oan de oare kant fan it fel. Side 5 stiet op it pianofel wer yn in oare hoeke, mar op ‘e kop.
De measte printers nimme dat wurk de DTP-er út hannen hoewol’t programma’s as QuarkXPress en Indesign dêr wol mooglikheden foar hawwe. De mooglikheden om saken op ynslachskema te setten yn tekstbewurkingsprograms lykas Word binne tige beheind.
Bruorren Asam
De bruorren Asam, Cosmas Damian Asam (1686–1739) en Egid Quirin Asam (1692–1750), wiene yn de 18e iuw produktive, barokke keunstners, dy't fral yn it suden fan Dútslân, Switserlân en Eastenryk warber wiene mei de dekoraasje fan tsjerken en kleasters. Hja wurken yn 'e regel tegearre en hearre ta de wichtichste fertsjintwurdigers fan de Dútske lette barok.
Libben
Fral Cosmas Damian's grutte talint foar it skilderjen fan fresko's soarge foar in soad bekendheid bûten de regionale grinzen. De kwaliteit fan syn fresko's waarden like heech wurdearre as dy fan syn Italjaanske tiidgenoat Giovanni Battista Tiepolo.
Mei de bou en de dekoraasje fan de kleastertsjerke yn Weltenburg leine de bruorren de basis foar harren rom. Hielendal yn de geast fan de lette barok slaggen hja der yn om op yndrukwekkende wize it skilderwurk, de byldhoukeunst, de ljocht en romtewurking en de arsjitektuer ta in harmonieus gehiel te foarmjen.
Yn de jierren 1723-1724 foltôgen de twa bruorren yn noch gjin oardel jier tiid de fresko's en it stúkwurk fan de domtsjerke fan Freising. Bij de kar foar de kleuren fan de fresko's oriïntearren hja harren op de kleuren fan it skilderij fan Peter Paul Rubens yn it heechalter, sadat ek dêr in tige harmonieus gehiel ûntstie.
Sûnt 1727 wennen de bruorren yn München. Njonken harren hûs wurken hja fan 1733 oan 1746 oan ien fan harren grutste prestaasjes: de oan Sint-Johannes Nepomuk wijde Asamtsjerke. Alhoewol't de tsjerke ornearre wie as privékapel, moasten de bruorren nei protesten fan it folk de tsjerke foar it publyk iepenstelle.
Kapittel
thumb|300px|Kapittelseal yn de Katedraal fan Toledo 300px|thumb|Kapittelseal yn de Katedraal fan Pamplona In kapittel (fan it Latynske capitulum, capitellum) of stift is in geastlike mienskip of in bestjoerskolleezje fan almeast katolike, anglikaanske en ek wol lutherske geastliken ferbûn oan in katedraal, kapitteltsjerke of kleaster. De namme kapittel waard oan it kolleezje jûn om't der by gearkomsten yn de kapittelseal in kapittel of haadstik út de Bibel foarlêzen waard. De leden fan sa'n kapittel hjitte sekuliere kanunniken. Ek oan guon kleasters en ridderoarders binne kapittels ferbûn, en yn dat gefal wurdt der fan in regulier kapittel en reguliere kanunniken sprutsen. Dêrnjonken kin in kapittel ek ferskate oare betsjuttenissen hawwe.
Synagoge fan Winsum
De synagoge fan Winsum oan de Skoallestrjitte yn it Grinslânske doarp Winsum datearret út 1879. It restaurearre joadske monumint hat tsjintwurdich in sosjaal-kulturele funksje.
Skiednis
De joadske gemeente fan Winsum ûnstie oan it begjin fan de 19e iuw. Fral tusken 1825 en 1875 makke de gemeente in bloeitiid troch, mar de minsken kamen al dy tiid yn in hûskeamer oan de Westerstrjitte 21 by inoar. De synagoge waard pas boud nei't de delgong fan it tal leden al ynset wie. Under de gemeente foelen ek de doarpen Adorp, Baflo, Bedum, Ienrum, Kleasterbuorren en Warffum en oant 1877 ek Ulrum en Liens.
Minnikonzjû
De Minnikonzjû (Ingelsk: Minniconjou, ek wol stavere as Miniconjou, útspr.: [mɪni'konʒu]; Lakota: Mnikȟówožu, útspr.: [mni'kˣo:woʒu]) binne ien fan 'e sân substammen fan 'e Lakota of Titon (Teton). Yn 'e mande mei de Dakota foarmje de Lakota de gruttere etnyske groep fan 'e Sû, in Yndiaanske konfederaasje dy't fan likernôch 1730 oant 1880 oardel iuw lang it noardlike part fan 'e Grutte Flakten fan Noard-Amearika behearske. De Sû binne ferneamd wurden om 'e oarloggen dy't se yn 'e twadde helte fan 'e njoggentjinde iuw mei it Amerikaanske leger útfochten; de Minnikonzjû wiene dêr oan kop en earen ta yn behelle.
Demografy
Hjoed de dei libje de Minnikonzjû frijwol allegearre yn 'e Feriene Steaten. Hoefolle fan harren oft der persiis binne, is dreech te sizzen, mei't se sûnt de ein fan 'e njoggentjinde iuw nea mear apart teld binne fan 'e oare Lakota. Mei trije oare Lakota-substammen, de Sâns Arks, Twatsjettels en Swartfuotten (net te betiizjen mei it bekendere Algonkwynske folk fan 'e Swartfuotten), foarmje de Minnikonzjû de federaal erkende Cheyenne River Sû Stamme (Cheyenne River Sioux Tribe), mei 16.000 leden. De stamme hat in eigen reservaat yn 'e foarm fan it Cheyenne River Yndianereservaat (Cheyenne River Indian Reservation) yn 'e steat Súd-Dakota, dêr't in grut part fan 'e Minnikonzjû tsjintwurdich noch altiten libbet.
Synagoge fan Winsum
Skiednis
De joadske mienskip wie yn de jierren 1930 al sa lyts woarn, dat de synagoge ferkocht wurde moast.
It gebouke waard yn 1965 modernisearre, it plafond waard ferlege en de frouljuskreake weibrutsen.
Yn 1993 waarden oan de eastlike kant ramen ynbrocht mei de nammen fan de 13 Winsumer joaden, dy't yn de Twadde Wrâldkriich deportearre waarden nei Auschwitz. Yn 2010 folge in grutte restauraasje.
Boppe de tagong is in gevelstien ynbrocht mei de Hebriuwske tekst fan Numeri 24:5.
Kapittel
Wrâldlik kapittel
Ta ûnderskaat fan kapittels ferbûn oan kleasters, wurde oare tsjerklike kapittels oantsjut as wrâldlike, kollegiale of sekuliere kapittels. Soks jout oan dat dy kannuniken gjin kleasteroarder folgje. Sokke kapittels komme hjoed-de-dei amper mear foar. Oant de Frânske tiid (yn protestantske gebieten oant de Reformaasje) wiene dat meast machtige feodale ynstellings, dêr't gauris net-ervjende soannen út aadlike famyljes in plak fûnen.
Oare foarmen
Der binne ûnderskate kapittels:
Ek ridderoarders sa as de Johanniteroarder of de Dútske Oarder kamen byinoar yn kapittels.
Boekdrukkeunst
Boekdrukkeunst is in meganysk proses om skriften te fermannichfâldigjen mei in drukparse. Mear yn it bysûnder troch it kombinearjen fan ferskate (wer te brûken) stikken fan in printe tekst (en/of ôfbylding) yn oplage te meitsjen.
Ynlieding
Foar it ynfieren fan de boekdrukkeunst waaarden boeken en oare skriften mei de hân oerskreaun as se mear eksimplaren meitsje woene. Boeken waarden doe dus letterlik hânskriften. In typyske oplage fan in hânskrift wie gauris mar in pear hûndert en inkeld mar tsientallen eksimplaren. Sa binne dan ek in soad boeken út de âldheid en midsiuwen foar altyd ferlern gien doe’t it lêste eksimplaar dêrfan ferdwûn. Mei de yntroduksje fan de meganyske drukkeunst waard in oplage al gau inkelde tûzenen mooglik en wie it gefaar fan it foar altyd ferlern gean fan in beskaat wurk gâns lytser wurden. Dêrmei gong de fersprieding fan kennis en nije ynsjoggen in stik hurder. It belang fan de boekdrukkeunst foar de massale fersprieding en it behâld fan kennis dan ek hiel grut.
Skiednis
It is ûnmooglik út te meitsjen hoenear of troch wa’t de boekdrukkeunst útfûn is. De útfining waard taskreaun oan in tal lju. Dêrfan is de Sinees Pi Chang, dy’t al yn de 11e iuw Sineeske karakters printe hawwe soe, de iennichste dy’t histoarysk sjoen foar de eare yn ‘e beneaming komme kin.
Yn de âldheid wie it prinsipe fan it printsjen fan ôfbyldings al bekend sa as de fynsten fan rôlesilinder yn Mesopotamië. Dy wiene grafearre mei ôfbyldings en spikerskrift yn spegelskrift. Ek binne stiennen tabletten fûn mei ôfbyldings dy’t mei help fan de silinders printe binne. Ek brûkten heechpleatste lju segelringen om harren persoanlik segel of ‘hânteken’ op wichtige tynges te setten.
Fan it jier 1000 ôf binne yn Jeropa al boeken printe mei blokdruk. Dêrfoar waard eltse side fan in boek útsnien yn in houtblok. Dat wie in tige bewurklik proses want eltse side fan in skrift fereaske in eigen útsnien unyk houtblok. Nei it printsjen koene se de houten drukfoarmen, dy’t ek gau slieten by it printsjen, net brûke foar oar printwurk. De produksje fan mânske skriften wie dêrtroch noch hieltyd in tiidrôvjende put. Wat letter waard de ‘massaproduksje’ fan bidprinten, hillige-ôfbyldings en fluchskriften wol troch blokdruk populêr om’t dêrfoar mar in pear blokken nedich wiene.
De grutte ferbettering foar it printsjen fan teksten kaam doe’t se op it idee kamen om losse leadletters gear te foegjen om sa in drukfoarm foar in folsleine side gear te stallen. Ek koene se dan ienfâldich in losse ôfbylding - útsnien yn hout of metaal - tusken de letters yn de drukfoarm sette. Nei it printsjen fan de plende oplage koene de losse letters no fannijs brûkt wurde foar in oar te printsjen boek. Dat wie goedkeaper as blokdruk. De letters waarden ferdield yn kapitalen (‘boppekast’) dy’t yn it boppeste part fan de setkast leine, en lytse letters (ûnderkast’) dy’t yn it ûnderste part fan de kast bewarre waarden. Kasten waarden opslein yn in setblok. Letter waard de produksjefaasje fierder ferhege, om’t se losse letters yn lead begûnen te jitten monotype mei help fan matrizen. Oan de yndustriële revolúsje ta bliuw it drukproses yn wêzen ûnferoare yn dizze foarm bestean.
De rigelsetmasine kaam op om 1890 út Amearika wei (Yntertype) en Jeropa (Linotype). Dy rigelsetmasines koene folsleine rigels jitte dy’t dan min ofte mear automatysk yn drukplaten gearfoege waarden. Dat wie yn dy tiid in ûnbidige fersnelling fan it printproses, mei om’t it brûkte setwurk net weromlein hoegde te wurden (distribuearre) yn letterkasten, mar nei brûken wer omraant wurde koe om fannijs brûkt te wurden. Foar krantekoppen brûkten se de Ludlow. Fan it begjin fan de santiger jierren fan de 20e iuw ôf makke de boekdrukkeunst hieltyd mear plak foar flakdruk (offset- en rotaasjedruk), om’t lead it ôflizze moast tsjin fotosetmasines en Desktop publising (DTP) oan syn opmars begûn.
Boekdruk (heechdruk) wurdt noch mar komselden tapast. It is no in leafhawwerij fan hobbyisten, tapast foar gelegenheids-, grafyk- of bibliofile produksjes. De lêste jierren wurdt meganysk printsjen mear en mear ferfongen troch digitaal boekdrukken.
Europeeske útfiners
Yn de Westerske wrâld wurdt de Mainzler Johannes Gutenberg oer it generaal sjoen as meast wierskynlike útfiner (mear as de Nederlanner Laurens Janssoan Coster of de Flaming Dirk Martens), hoewol sûnder oanwiisbere reden. Mar it liket wol fêst te stean dat yn dy tiid, om 1450 hinne, de befolking yn it Easten al bekend wie mei sawol blokdruk as letterdruk. Hoewol’t it dêrmei yn teory mooglik is dat troch de Jeropeeske ‘útfiners’ de technyk út it Easten oernommen is, kin dat net mear efterhelle wurde. It kin likegoed wêze dat beide plakken ûnôfhinklik faninoar en sawat tagelyk itselde útfûnen. Hoe’t it ek is, yn it Westen wie it printsjen mei losse leters daliks in trochslaand súkses en fersprate him oeribele hurd oer it kontinint, dat yn tsjinstelling ta it Easten. Ien fan de wichtichste oarsaken fan dat súkses wie dat it westerske alfabet mar in beheind tal lettertekens hat. It Sineeske skrift hat in ûnbidich soad karakters (foar sawat elts wurd in apart teken) en sadwaande wie it gearstallen fan in tekst noch hieltyd in slim bewurklike put. Ekonomysk sjoen hie de meganisaasje fan de boekproduksje dêr dus net safolle doel. Ek hie de steat in monopoalje op de druktechnyk, sadat immen dy’t wat printsje woe dêr tastimming fan de oerheid foar hawwe moast. Yn Jeropa wie troch de lapetekken oan steaten gjin monopoalje fol te hâlden. By swierrichheden ferhuzen printers gewoan nei in frij, oar lân yn de omkriten. Yn Ingelân waard de boekdrukkeunst yntrodusearre troch William Caxton.
De earste printwurken fan fóár 1501 waarden ynkunabels neamd; printwurken fan 1501 oant 1520 (inkeld fan 1540 of 1550), ôfhinklik fan de boarne) postynkunabel. Yn de earste jierren fan de boekdrukkeunst kaam fyftich prosint fan alle boeken yn de Noardlike Nederlannen út Dimter.
Lege Lannen
Yn de Lege Lannen krige de grutste bloei fan de boekdrukkeunst syn beslach yn de 17e iuw. Yn dy tiid waarden de produkten fan printers, lykas de yn Antwerpen en Leien (Leiden) arbeidzjende Christoffel Plantijn, algemien as superieur sjoen. Yn de 18e iuw waard it eigene fan de Nederlânske boekdrukkeunst bewarre, mar de yndustry gong mei yn de algemiene delgong fan dy tiid. Yn de 19e iuw wie der yn Nederlân net langer sprake fan in toanoanjouwende boekdrukkeunst, en de eigen skaaimerken giene ferlern oant der oan de ein fan de iuw in doelrjocht besykjen wie om dy te werskeppen. Yn dy fernijïng wiene de bydragen fan printerij Enschedé en letterjitterij Tetterode fan grut belang. Mar njonken dy fernijïng hie ek de meganisaasje yn dy tiid in grutte ynfloed op de boekdrukkeunst.
Digitaal boekprintsjen
De lêste jierren hawwe digitale druksystemen in sadanige kwaliteit, produktiviteit en kostpriis hele, dat it mooglik wurden is om konkurrearjend digitaal boeken te printen yn oplages fan ién ôf oant sawat 500. Dêrfoar wurdt foar it binnenwurk in heechproduktive laserprinter ynset. De omslach wurdt mei in digitale kleureprinter makke.
Digitaal boekprintsjen kin foar útjouwers en auteurs grutte foardielen hawwe:
Stevenstsjerke (Skingen)
De Stevenstsjerke is in protestantske tsjerke yn Skingen. Under de PKN-gemeente fan de tsjerke falle njonken Skingen ek de doarpen Doanjum, Peins, Sweins, Rie, Boer, Skalsum en Slappeterp.
De tsjerke is ferneamd nei Stefanus, de earste martelder fan de kristlike mienskip.
Skiednis
thumb|left|200px|Oargel Skingen hie al yn de 11e of 12e iuw in oanspronklik romaanske of ier-goatyske tsjerke, dy't yn de rin fan de tiid ferboud waard. In tekening fan P.I. Poitier út 1755 lit in tsjerke mei in sealtektoer sjen. Yn de 19e iuw waard de tsjerke brekfallich. Dêrom mochten de ynwenners fan Skingen yn 1877 kieze foar nijbou of in weropbou fan de âlde tsjerke. De measte stimmen gyngen nei nijbou en yn augustus fan dat jier setten de bruorren Keuning út Ternaard op de âlde fûneminten útein mei de bou fan de hjoeddeiske tsjerke neffens in ûntwerp fan Foppe Brouwer út Koarnjum, De nijbou waard op 20 april 1878 oplevere.
Doe't de tsjerke yn de jierren 1990 wer oan in restauraasje ta wie sloech de Skinger mienskip de hannen gear om it gebou foar de takomst te behâlden. De tsjerke is gjin monumint, mar it doarp slagge der yn om mei help fan de tsjerkfâldij en de gemeente Menameradiel genôch jild yn te sammeljen. De kosten fan de restauraasje bedroegen likernôch € 500.000 en op 21 maaie waard de tsjerke wer op 'e nij iepene.
Ynterieur
It ynterieur fan de tsjerke is 19e-iuwsk. De preekstoel stiet yn it koer; lofts steane de banken dy't oarspronklik foar de manlju ornearre wiene en rjochts dy foar de froulju. By de lêste restauraasje binne tsien âlde grêfsarken ûntdutsen. Ien dêrfan is út 1614 en wie nei alle gedachten it grêf fan gemeentesekretaris Tiete Baerdt. De stiennen binne ûnder de flier lizzen bleaun.
Oargel
It oargel is troch Bakker & Timmenga yn 1912 boud en yn 2003 restaurearre.
James W. Forsyth
James W. Forsyth (folút: James William Forsyth; Maumee (Ohio), 8 augustus 1834 – Columbus (Ohio), 24 oktober 1906) wie in Amerikaansk militêr, dy't focht yn 'e Amerikaanske Boargeroarloch en de Amerikaanske Yndiaanske oarloggen. Under de Boargeroarloch tsjinne er yn 'e stêf fan generaal Philip Sheridan. Forsyth waard lykwols fral bekend troch it kweaferneamde Bloedbad fan Wounded Knee, fan ein 1890, dêr't hy ferantwurdlik foar wie.
Jonkheid en iere jierren
Forsyth lei earst yn Fort Bellingham, yn it Washington-territoarium, en hie dêr, ûnder it ferlof fan 'e kommandant fan syn kompanjy, de letter Konfederearre generaal George Pickett, de lieding oer de oanlis fan it fort te San Juan Island. Yn 1861 waard er befoardere ta earste luitenant, en datselde jiers kearde er werom nei it Easten om nei it útbrekken fan 'e Amerikaanske Boargeroarloch yn it Noardlike Leger te tsjinjen.
Under de Boargeroarloch
Op 9 novimber 1861 waard Forsyth oansteld ta kolonel mei it befel oer it 64e Frijwillige Ynfanteryrezjimint fan Ohio. Hy hie tydlik it befel oer in brigade ûnder de opmars fan Don Carlos Buell om generaal-majoar Ulysses S. Grant te ûntsetten yn 'e Slach by Shiloh, yn Tennessee, mar de deis foar de slach kearde de fêste brigadekommandant, de lettere presidint James A. Garfield, werom, en sadwaande naam Forsyth net diel oan it eigentlike treffen. Op 1 jannewaris 1862 droech er fierders it befel oer it 64e Frijwillige Ynfanteryrezjimint fan Ohio oer oan kolonel John Ferguson.
Neitiid waard Forsyth oerpleatst nei it Noardlike Leger fan de Potomac, dat yn it noarden fan Firginia focht. Dêr tsjinne er as assistint-ynspekteur-generaal ûnder de Skiereilânkampanje. Under de Marylânkampanje fungearre er as adjudant fan generaal-majoar Joseph K.F. Mansfield, oant dy sneuvele yn 'e Slach by Antietam. Dêrnei waard Forsyth provoast-maarskalk (haad fan 'e militêre plysje) fan it Leger fan 'e Potomac. Yn dy hoedanichheid wied er belutsen by de Slach by Fredericksburg.
Mei Sheridan wied er belutsen by de Oerlânske Kampanje, wêrnei't er stêfsjef fan it Leger fan de Shenandoah waard ûnder de Fjildtocht fan 'e Shenandoahdelling fan 1864. Forsyth focht yn 'e Slach by Cedar Creek en yn 'e Slach by Five Forks, en wie stêfsjef fan alle Noardlike kavalery ûnder de Appomattox-kampanje, dy't it slútstik fan 'e Boargeroarloch foarme. Op 9 april 1865 waard er foar syn rol by Five Forks befoardere ta de rang fan brigadegeneraal.