cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Stasjon Roosendaal
Gebou
Yn 1905 krige Roosendaal in nij stasjonsgebou nei ûntwerp fan de arsjitekt G.W. van Heukelom en ryksboumaster Daniël Knuttel, Knuttel liet him foar it gevelûntwerp ynspirearje troch it Kaizerpalts yn Goslar. Yn it stasjonsgebou wiene fjouwer wachtromtes wêrfan ien keninklike wachtkeamer en in fisitaasjehal dy't fia in lange passaazje mei-inoar ferbûn wiene. Njonken it stasjonsgebou waarden in lokomotievenloads, in seinhûs, in seinbrêge en de dûaneloads boud. De lokomotievenloads is noch altyd oanwêzich.
Yn de Twadde Wrâldkriich wie boppe-op it stasjonsgebou in geskutskoepel. Op 'e souder is noch in muorretekening te finen fan it geskut dy't troch de Dútske militêren destiids oanbrocht is. Sy ferbleaune op 'e souder sadat by in loftoanfal se daliks it dak op koene nei har ôfwargeskut. Op 14 septimber 1944 sloech it needlot ta foar it stasjonsgebou en is by in bombardemint de folsleine stasjonshal en in part fan de eastfleugel ferlern gien.
Nei de twadde wrâldkriich waard besletten dizze parten fan it gebou net te werbouwen, nei oarspronklik byld, mar is ûnder lieding fan arsjitekt Sybold van Ravesteyn waard der in nije lytsere stasjonshal boud as yngong foar de noch oerbleaune dielen fan it stasjonsgebou.
Fermin IV
Fermín IV of ek Fermín IV Caballero Elizondo (Monterrey, Nuevo León, desimber 1974) is in Meksikaansk MC eardere lid fan 'e rap groep Control Machete.
Wurkferskaffing
thumb|Wurkferskaffing yn de 17e wyk ûnder Jobbegea thumb|Pamflet út 1907 dat opropt om mei te dwaan oan wurkferskaffingsprojekten thumb|Artikel yn it Leidsch Dagblad fan 20 maaie 1938 oer de ferbeteringen oan de Beersche Maas en de rol dy't 1850 wurkleazen dêrby spilen
Wurkferskaffing is it yn organisearre ferbân organisearjen fan projekten en jou wurkleazen in nuttige tiidsbesteging. Hoewol't it begryp wurkferskaffing al yn de 19e iuw brûkt wurdt, is it foaral bekend troch de krisisjierren, de jierren 1930 - 1940. Yn dat tiidrek wie der oer gâns de wrâld hinne in soad wurkleazens. Yn Sydney, Austraalje waard bygelyks de Sydney Harbour Bridge boud as wurkferskaffingsprojekt.
Wurkferskaffing waard opsetten troch gemeentlike en partikuliere inisjativen. It wurk bestie út balstiennen klopje, wegeferbettering en flaaksbraken. Letter waard oergien op it oanmeitsjen fan woaste grûn, benammen yn East-Fryslân. Yn de krisisjierren foar de Twadde Wrâldoarloch wie der in soad wurkferskaffing. It wurd ferdwûn letter. Nammerste mear de arbeidsmerk reden joech, waarden mei stipe fan it ryk saneamde 'oanfoljende wurken' útfierd. Dy bestiene njonken it lânmeitsjen bygelyks út lânoanwinning, it oanlizzen en ferbetterjen fan wegen, ruilferkavelingswurken, it fannijs oanmeitsjen fan lân, it oanlizzen fan sportfjilden, iisbanen, swimbaden en begraafplakken. Troch de reedlike grutte wurkleazens hie dy ferromming fan de wurkgelegenheid yn Fryslân ek nei de oarloch in reedlik grutte betsjutting.
Striidkwestje
Wurkleazen dy't wegeren of it wurk net úthâlde koenen krigen gjin stipe en moasten fan earmesoarch lûke dat yn dy tiid as in skande sjoen waard. In protte wurkferskaffingsprojekten hie de Nederlânske Heidemaatskippij (de Heidemij) de lieding oer. De oerheid bepaalde de projekten, de wurktiden en de leanen, de Heidemij hold tafersjoch op de arbeiders. Heidemij meiwurkers hjitten, betellen it lean út en holden kontakt mei de oerheid. De opsichters fan de Heidemij waarden troch de arbeiders 'stoklopers' neamd, om't sy faak in stôk by har' hienen. By skeel mei in stôkrinner koe men hurd dien krije, dat de measte arbeiders joegen harren del ûnder it rezjym. Dien krije betsjutte ommers earmesoarch. Yn de twadde helte fan de 30er jierren kaam der hieltyd mear krityk op de wurkferskaffing, de arbeidsomstannichheden waarden ûnminsklik fûn. Yn in betinkboek fan de Heidemij út 1946 wurdt skreaun: "De Heidemij is wellicht wel eens wat onbewogen geweest in jaren, toen meer bewogenheid ons volk ten goede zou zijn gekomen." mar seit neikommend: "Doch waar wij moeten zeggen dat de Heidemaatschappij haar plicht strikt heeft vervuld, zou het menigeen onzer liever zijn, wanneer wij konden zeggen dat wij in de periode van de werkverschaffing het woord had genomen en in een gericht betoog andere wegen had aanbevolen." Yn it jubileumboek by it hûndertjierrich bestean fan de Heidemij (letter Arcadis) komt dy krityk net mear foar.
Yn 1936 stelde minister Marcus Slingenberg in rûlearingssysteem yn. Arbeiders koenen doe ôfwikseljend stipe krije en yn de wurkferskaffing oan de gong. Yn 1939 waard fanwegen it regear de Rykstsjinst foar de Wurkferromming oprjochte.
Nei de oarloch wie de wurkleazens ek tige grut en waard de wurkferskaffing op 'en nij ynsteld, mar krige in oare namme: Dienst Uitvoering Werken yn 't koart D.U.W.
Huzinge Olterterp
thumb|260px|Huzinge Olterterp yn [[Olterterp]] thumb|275px|Huzinge Olterterp tusken 1900 en 1940 thumb|De Tolve Apostels, 1907 Huzinge Olterterp is in monumintaal pân yn Olterterp. Fan âlds wenne de famylje Boelens op it stee. Sûnt wannear is net bekend, mar foar 1543 spaant hjir al in Sjoerd Boelens om en yn de earste helte fan de 17e iuw wennet hjir de doarpsrjochter Boelardus Boelens. De lêstneamde wie net in sljochtwei lâneigener-boer. Dat docht bliken út syn houlik mei in dochter fan de siktaris fan Frjentsjer (teffens keunstskilder en feaneigener) Macadan. Troch houlik mei de Hemminga’s en Lycklama’s hat de neiteam fan Boelardus it grûnbesit aardich útwreide yn Olterterp en Beets. Soks wie fan ynfloed op it oansjen fan de famylje, op de macht yn doarp en gritenij - en dat betsjutte beneamberens yn bestjoerlike funksjes sawol as de begearlikens fan de dochters as houlikspartner. In baron Van Lynden (letter op Lyndenstein op’e Sweach ferovere sa’n dochter en dêrmei op’en doer gâns kultuerlân yn Ald Beets en leechfeanlân yn wat no Nij Beets hjit.
Oantinkens oan de famylje binne rouboerden en grêfsarken yn de Olterterper tsjerke, de tinkstien oangeande in skinking fan 500 gûne ta de bou fan de Olterterper toer (yn 1744), de gritenijkaart fan Smellingerlân fan de lânmjitter Broer Boelens (yn de atlas fan Christiaan Schotanus), in tal grêfstiennen op it Aldhôf oan de Olterterper Feart en fansels: it hûs yn it park.
Oant yn it begjin fan de 20e iuw stie dêr noch in “buitenhuis” yn de 18e-iuwske styl, yn in troch túnarsjitekt Roodbaard tekene park, dat mei syn fivers (fan it hûs út sjoen) de yllúzje oproppe moast fan in steatlik bosklânskip oan de bocht fan in beekje - mei destiids útsjoch op in iepen kamp, mei dêrefter in fiver en de (no net mear komplete ) “Tolve Apostels”, in faak op ansichten fêstleine beammegroep. It wie yn de 19e iuw al yn haadsaak in simmerwente: de famylje Boelens hie winterwenten op’e Sweach (no it gebou fan sosjale saken) en yn Ljouwert. En de famylje Sandberg - om 1900 hinne eigener en bewenner - hat yn 1912 in nije filla op it stee bouwe litten (in neef wie arsjitekt), dy’t alhiel op simmerbewenning berekkene wie: in kâld en damp hûs, oant der sintrale ferwaarming kaam. Fan de âlde tastân bleau lange jierren in teekoepel oer op in berchje mei ryklik “leliën der dalen” oan de rydwei en de trambaan nei Drachten. Doe’t de famylje Sandberg - yn 1913 noch by steat om de Olterterper tsjerke restaurearje te litten - it net mear foarinoar hâlde koe, kaam it hiele besit yn hannen fan de “Algemene Friese” (no:Aegon) en it hûs krige in wikseljende bestimming. Der hat in kantonrjochter wenne en in Grinzer medikus, yn’e oarloch hat der in bernetehûs west en in “Mutterheim” (dêr’t “grijze muizen” bern op’e wrâld setten en de frijbliuwende heiten fan kleare wille kûgels troch de glêzen skeaten).
Yn 1954 krige it hûs in funksje as “streeksintrum” foar de Wâlden, mei yn’e rêch de stipe fan de gemeente Opsterlân foar it ûnderhâld fan it park. Ferskate ynstânsjes krigen hjir har kantoar, mei gebrûk fan de gearkomsteromte. Te neamen binne: de Wâldekommisje fan de Fryske Akademy, de Vorming Bedrijfsjeugd, it Industrieschap Oostelijk Friesland, de SBBN (Stifting buert- en doarpshuzen), it Provinsjaal Planburo, de Opsterlânske Kultuerried, de ruilferkaveling Koningsdiep en úteinlik It Fryske Gea, dat sûnt ein 1980 it hiele gebou yn gebrûk hat, oant en mei de bijestâl efter yn’e tún.
It hûs is in ryksmonumint.
Jean Henri van Swinden
thumb|Jean Henri van Swinden Jean Henri (ek wol: Jan Hendrik) van Swinden (Den Haach, 8 juny 1746 – Amsterdam, 9 maart 1823) wie in Nederlânsk wis- en natuerkundige. Fan 1766 oant 1785 heechlearaar natuerkunde en wiisbegearte oan de Universiteit fan Frjentsjer.
Biografy
Van Swinden wie in soan fan de jurist Phillippe van Swinden en Marie Anne Tollosan, neisieten fan Frânske flechtlingen. Hy krige earst privee-ûnderwiis, en studearre fan 1763 oant 1766 wiisbegearte, natuerkunde, anatomy, fysiology, botany en skiekunde oan de Universiteit Leien. Op 12 juny 1766 waard er doktor yn de filosofy op in proefskrift oer de fundamintele natuerkrêft. Noch itselde jier waard er heechlearaar natuerkunde en wiisbegearte yn Frjentsjer, dêr't fûleinich fierder studearre, kollezjes joech en ûndersyk die. Hy krige fierder in soad niget oan de wittenskipsskiednis. Hy sette yn Frjentsjer in soad wittenskiplik wurk út te wei; yn 1776 wûn er tegearre mei Charles Coulomb in ynternasjonale priis fan de Paryske Académie Royale des Sciences foar syn wurk op it mêd fan ierdmagnetisme en de ferhâlding tusken magnetisme en elektrisiteit, in jier letter folge in priis fan de Akademy fan Beieren. Yn 1785 ferfear Van Swinden fan Frjentsjer nei Amsterdam, dêr't er heechlearaar waard oan it Athenaeum Illustre, en wiisbegearte, wis-, natuer- en astronomy joech. Dat betsjutte net allinne mear ynkommen, mar hy krige ek mear omtinken foar syn wurk foar de mienskip.
Van Swinden fierde yn Amsterdam ûnder mear hûsnûmers yn, late yn 1795 de earste Amsterdamske folkstelling en wie foarsitter fan in kommisje dy't yn 1798 in rapport oer de tastân fan de folksûnens útbrocht.
Hy siet yn de (ynternasjonale) kommissy dy't de meter fêststelle moast, dy't op inisjtyf fan it Frânsk regear fan novimber 1798 oant july 1799 yn Parys gearkaam; dêrnei krewearre er foar it ynfieren fan it metryk stelsel yn Nederlân. Dat die er ûnder mear troch it hâlden fan lêzingen foar it yn 1777 oprjochte genoatskip Felix Meritis. Dy lêzingen waarden yn de Verhandeling over volmaakte maaten en gewigten út 1802 bondele.
Van Swinden syn advys oer it gûnestelsel en syn skriuwen oer de âlde lingte- en oerflaktemjitten yn ferhâlding ta it metrike stelsel binne letter fannijs printe. Syn beskriuwing fan it planetarium fan Eise Eisinga út 17 ferskynde letter yn faksimilee.
It laboratoarium fan de tsjinst foar it ykwêzen, no it Nederlânsk Mjitynstitút, waard yn 1971 nei him ferneamd, it Van Swinden Laboratoarium.
Klasse (taksonomy)
In klasse is yn de taksonomy it tredde nivo fan taksa. Boppe de klasse komt it nivo fan de stamme; ûnder de klasse komt it nivo fan it skift.
Foar presyzere oantsjutting fan de sibskip op dit nivo wurdt it fierder opdield yn boppeklassen, klassen, ûnderklassen en tuskenklassen. By Linnaeus hjit dit nivo yn it Latyn Classis.
Jannewietske de Vries
Jannewietske de Vries (folút: Jannewietske Annie de Vries; Bitgum, 11 novimber 1961) is in Frysk politika fan de Partij fan de Arbeid. Hja wie fan 2007 oant 2015 deputearre fan Fryslân, en waard yn 2018 oansteld as boargemaster fan Súdwest-Fryslân.
Karriêre
De Vries waard yn 1961 berne yn Bitgum, yn it doetiidske Menameradiel. Hja is in dochter fan it PvdA-steatelid Bareld de Vries. Ek har broer Anne Jochum de Vries wie polityk aktyf foar de PvdA, nammentlik as wethâlder fan Boarnsterhim. Sels begûn De Vries har politike wurkpaad as gemeenteriedslid yn Boarnsterhim, in funksje dy't se fan 1992 oant 1995 beklaaide. Yn dy tiid wenne se yn Raerd en wie se ek fraksjefoarsitster fan 'e PvdA yn 'e Boarnsterhimster gemeenteried. Fan 1995 oant 2007 wurke hja by de Gemeente Ljouwert as amtlik direktrise.
Yn 2015 stapte De Vries nei har twadde termyn as deputearre foarearst út 'e provinsjale polityk. Sûnt jannewaris 2016 is se direktrise fan it bedriuw Floriade B.V., dat yn 'e mande mei de gemeente Almeare, de provinsje Flevolân, de Nederlânske túnbou en oare partners de Floariade Almeare 2022 organisearret. Dy sânde edysje fan 'e wrâldtúnboutentoanstelling stiet yn it eken fan it fergrienjen fan stêden en giet oer fraachstikken dy't gearhingje mei de mondiale urbanisaasje, wêrûnder itensfoarsjenning, klimaatferoaring en enerzjywinning.
Mids july 2018 waard bekend dat De Vries per 27 septimber fan dat jier de nije boargemaster fan 'e gemeente Súdwest-Fryslân wurde soe. "Hjir leit myn hert," sei hja dêr sels oer. Hoewol't de fertrouwenskommisje fan Súdwest ferskate kandidaten foar de boargemasterspost yn omtinken nommen hie, wie nei twa petearen mei har de kar foar De Vries makke. Doe't dy kar foarlein waard oan 'e gemeenteried, stimde dy der unanym mei yn. Op 4 septimber 2018 makke de De Vries har man, Henk Deinum, emosjonearre bekend dat er op oanrieden fan kommissaris fan 'e kening Arno Brok syn amt as wethâlder fan de Gemeente Ljouwert opjaan soe sadat der gjin skyn fan belangefertizing ûntstean koe mei it each op 'e nije post fan syn oarehelte.
Njonkenfunksjes
De Vries waard yn desimber 2004 beneamd ta besjoerslid fan 'e Keninklike Feriening De Fryske Alve Stêden. Dêrmei wie se it twadde froulike bestjoerslid fan dy feriening. Nei har beneaming ta deputearre, yn 2007, joech se dy bestjoersfunksje op. Fierders wie De Vries û.m. ek foarsitster fan it Iepenloftspul yn Jorwert en bestjoerslid fan de Slachtemaraton. Fan 2011 oant 2015 wie se dêrnjonken foarsitster fan it Jeropeeske Network to Promote Linguistic Diversity. Op 9 septimber 2016 waard se beneamd ta lid fan 'e Fryske Akademy. Fan 1 oktober 2020 ôf oan is hja foarsitter fan de Ried fan Tafersjoch fan het Noord Nederlands Orkest (NNO).
Pato Machete
thumb|250px|Logo Pato Machete Pato Machete(Monterrey, Nuevo León, 6 oktober 1975), berne as Patricio Chapa Elizalde) is in rapper en MC Meksikaansk eardere lid fan 'e rapgroep Control Machete.
Ultrafiolet
Ultrafiolet of ultrafiolette strieling (ynternasjonaal ôfkoarte ta UV, fan ultraviolet) ferwiist nei in diel fan it elektromagnetysk spektrum mei in weachlingte dy't fariëarret fan 10 oant 400 nm. Dy weachlingte is koarter as sichtber ljocht, mar langer as röntgenstrieling. Ultrafiolet grinzget sadwaande oan 'e kleur fiolet yn 'e 'ûnderste' útein fan it foar minsken sichtbere ljochtspektrum, krekt sa't ynfraread grinzget oan 'e kleur read yn 'e 'boppeste' útein. Ultrafiolette strieling makket ûnderdiel út fan it sinneljocht, dêr't it foar likernôch 10% oan bydraacht. It wurdt ek keunstmjittich produsearre by it laskjen en troch spesjalisearre lampen, lykas kwikdamplampen, hichtesinnen en blacklights. Ultrafiolet ljocht hat sawol skealike as heilsume effekten op it libben op 'e Ierde.
Etymology
De term 'ultrafiolet' betsjut letterlik "it fiolet foarby" of "oare kant it fiolet". (Fiolet is de kleur mei de koartste weachlingte, sitewearre oan 'e 'ûnderste' útein fan it spektrum fan sichtber ljocht.) It wurd 'ultrafiolet' is gearstald út 'fiolet', fan it Aldfrânske violette, nei de blom mei deselde namme: it fioeltsje, en it Latynske ultra, dat "foarby" of "oare kant" betsjut.
Skiednis
Ultrafiolette strieling waard foar it earst ûntdutsen yn 1801 troch de Dútske natuerkundige Johann Wilhelm Ritter. Dyselde naam waar dat ûnsichtbere strieling krekt foarby de fiolette ein fan it spektrum fan sichtber ljocht papier dat weakke wie yn sulverokside flugger dûnkerder makke as fiolet ljocht. Hy neamde de ûnbekende strieling dêrom 'oksidearjende strieling', wêrmei't er de klam lei op 'e gemyske reäktiviteit en tagelyk it ferskynsel ûnderskate fan 'e saneamde 'hjittestrieling' (ynfraread) oan 'e oare útein fan it sichtbere spektrum, dy't in jier earder ûntdutsen wie.
Al rillegau rekke lykwols de beneaming 'oksidearjende strieling' yn ûnbrûk en begûn men ynstee te sprekken fan 'gemyske strieling', wat in ienfâldiger, mar wittenskiplik ûnsekuere namme wie. Dy bleau de hiele njoggentjinde iuw troch yn gebrûk, hoewol't guon ûndersikers eigen nammen betochten, lykas John William Draper, dy't hawwe woe dat 'gemyske strieling' neat mei ljocht te krijen hie en dêrom (om 'e nocht) de namme 'titoanyske strieling' besocht te popularisearjen. De termen 'gemyske strieling' en 'hjittestrieling' rekken tsjin 'e ein fan 'e njoggentjinde iuw út 'e graasje, doe't de moderne beneamings ultrafiolet, resp. ynfraread oannommen waarden.
Yn 1878 waard it sterilisearjende effekt fan ultrafiolette strieling ûntdutsen, dat feroarsake wurdt trochdat it baktearjes deadet dy't deroan bleatsteld wurde. Tsjin 1903 wie bekend dat de effektyfste weachlingte dêrfoar om ende by 250 nm wie. Yn 1893 ûntdiek de Dútske natuerkundige Victor Schumann dat der ek ultrafiolette strieling bestiet mei in weachlingte koarter as 200 nm. Dat neamde er 'fakuumultrafiolet', om't it yn hege mjitte absorbearre wurdt troch de soerstof yn 'e lucht. Yn 1960 waard it (skealike) effekt fan (tefolle) ultrafiolet ljocht op DNA fêststeld, en dêrmei de skealike effekten foar de minske fan tefolle bleatstelling oan sinneljocht.
Types ultrafiolette strieling
Ultrafiolette strieling, dat wol ôfkoarte wurdt as UVR (fan ultraviolet radiation) rint yn weachlingte fan 10 oant 400 nm. It kin op ferskillende manearen opdield wurde yn ôfbeakene types dy't fêstlein binne yn 'e ISO-standert ISO-21348. Yn 'e tabel hjirûnder wurde ferskillende type-yndielings skaat troch swarte linen.
Effekten op libbene wêzens
It brún wurden fan 'e minsklike hûd troch te sinnebaaien of troch jin beskine te litten mei in hichtesinne is in bekend effekt fan it bleatstellen fan 'e hûd oan ultrafiolette strieling. As men dat te mâl docht, kriget men sinnebrân, wat ek feroarsake wurdt troch ultrafiolet ljocht. Tefolle bleatstelling fan 'e hûd oan ultrafiolet ljocht kin ta hûdkanker liede. Alle libbene organismen dy't op 'e Ierde op it drûge besteane, soene swier fan ultrafiolette strieling fan 'e sinne te lijen hawwe en foartidich komme te ferstjerren as it measte ultrafiolet net út it sinneljocht filtere waard troch de atmosfear fan 'e Ierde (benammen troch de ozonlaach). Mear energetyske, 'ekstreme' ultrafiolette strieling fan koartere weachlingten fan minder as 121 nm ionisearret de lucht sa sterk dat it alhiel absorbearre wurdt foar't it ea de grûn reitsje kin.
Ultrafiolet ljocht is yn 'e measte wringedieren (wêrûnder minsken) lykwols ek ferantwurdlik foar de foarming fan 'e bonkefersterkjende fitamine D. Men kin sadwaande stelle dat strieling út it ultrafiolette diel fan it spektrum sawol heilsume as skealike effekten hat op 'e sûnens fan minsken, bisten en planten.
Tapassings
Hoewol't ultrafiolette strieling fan 'e langere weachlingten net beskôge wurdt as in ionisearjende strieling om't de fotoanen derfan net genôch enerzjy hawwe foar it ionisearjen fan atomen, kin it wol gemyske reäksjes feroarsaakje. Sa lit it in protte substânsjes gloeie of fluorisearje as se mei ultrafiolet ljocht beskynd wurde. Dat betsjut dat de skiekundige en biologyske effekten fan ultrafiolette strieling mear omfiemje as ienfâldichwei ferwaarming. In soad praktyske tapassings fan ultrafiolette strieling meitsje gebrûk fan 'e wikselwurking fan dit soarte strieling mei organyske molekulen.
Dy praktyske tapassings yndield nei weachlingte binne û.m.:
Sichtberens
Ultrafiolet ljocht is ûnsichtber foar de measte minsken. De lins fan it minsklik each blokkearret de measte elektromagnetyske strieling mei in weachlingte fan 300 oant 400 nm, wylst koartere weachlingten blokkearre wurde troch it hoarnflues. Minsken hawwe fierders ek gjin kegeltsjes (d.w.s. kleureljochtreseptoaren) foar de waarnimming fan ultrafiolet ljocht. Nettsjinsteande dat binne de ljochtreseptorsellen fan it netflues gefoelich foar nei-ultrafiolet (NUV). Lju dy't gjin lins yn it each hawwe (in oandwaning dy't afakia hjit) nimme nei-ultrafiolet dêrom waar as in witich blau of in witich fiolet. Under beskate omstannichheden is it ek foar beskate bern en adolesinten mooglik om ultrafiolet ljocht waar te nimmen oant in weachlingte fan likernôch 310 nm.
Dat minsken ultrafiolet net sjen kinne, betsjut net needsaaklikerwize dat it oare libbensfoarmen ek oan dat fermogen ûntbrekt. Oarsom sjogge net alle libbensfoarmen alle ljocht dat foar minsken sichtber is, mei as gefolch dat dingen foar in soad bisten oare kleuren hawwe as foar minsken. Hunichbijen en holders, bygelyks, beskikke krekt as minsken oer in trigromatysk (trijekleurich) gesichtsfermogen, mar sjogge dêrmei grien, blau en ultrafiolet ljocht, ynstee fan grien, blau en read ljocht. Oare ynsekten en beskate sûchdieren sjogge sûnder swierrichheden nei-ultrafiolet ljocht, mar gjin midden- of fier-ultrafiolet ljocht. Lytse fûgels hawwe in tetragromatysk (fjouwerkleurich) gesichtsfermogen, wêrmei't se alle kleuren sjogge dy't de minske ek sjocht, mei dêropta ek ultrafiolet fan nei- oant en mei fier-. Swellesturtflinters (Papilio) hawwe seis ferskillende soarten ljochtreseptoaren; biologen achtsje it dêrom mooglik (hoewol foarearst noch net bewiisd) dat se in pentagromatysk (fiifkleurich) gesichtsfermogen hawwe, dus ynkl. read, grien, blau, ultrafiolet en ynfraread.
Johannes Cloppenburgh
thumb|Johannes Cloppenburgh Johannes Cloppenburgh (Amsterdam, 13 maaie 1592 - Frjentsjer, 30 july 1652 wie in teolooch.
Hy wie earst heechlearaar yn Hurderwyk en letter oan de Universiteit fan Frjentsjer, fan 1644 oant 1652. Hy wie in strang kalvinist dy't him tsjin dopersken, remonstranten en sosinianen kearde.
Sily
Sily (Spaansk: Chile), offisjeel de Republyk Sily (Spaansk: República de Chile) is in lân yn Súd-Amearika. De haadstêd is Santiago, it parlemint sit yn Valparaíso.
Geografy
thumb|left|Atacama
Lânskip
Mei in lingte fan 4230 km en trochstrings in breedte fan mar 176 km strekt it lân him út bylâns de westkant fan Súd-Amearika. Yn it noarden fan Sily leit in woastynsône dy't ta de drûchste gebieten yn de wrâld rekkene wurd. Yn Midden-Sily, tusken Illapel en Konsepsion, lizzen de wichtichste stêden fan it lân. Ten suden dêrfan leit in marrenplato. Yn de grutte wâlden fan it suden falt in soad rein en hearsket in kâld klimaat. It fameuze Peaske-eilân heart offisjeel ek by Sily.
Skiednis
Yn 1544 waard Sily troch de Spanjerts ferovere en ûnderdiel fan de Spaanske koloanje yn Súd-Amearika. Yn 1818 nei lange striid krige it ûnôfhinklikheid. In grut diel fan de 20e iuw waarden karakterisearre troch konflikten tusken grûtgrûnbesitters en lânarbeiders. Nei de fal fan de sosjalistyske presidint Salvador Allende yn 1973 naam in militêr rezjym de macht oer. De politike erfenis dêrfan wurdt sûnt it begjin fan it demokratisearringsproses yn 1990 moedsum ferwurke. thumb|left|Sileensk Antarktysk gebiet
Befolking
De bewenners fan Sily wurde foar it meastepart 52,7% fan de befolking wurdt foarme troch neisieten fan ymmigranten út ferskate Jeropeeske lannen, dêr't de Spanjerts de grutste groep fan is. Goed 44% foarme troch mestys. Om-ende-by 3,2% fan de befolking is fan Yndiaansk. thumb | 300px | Sily thumb|550px|Peaske-eilân
Taal
De offisjele taal fan Sily is it Spaansk.
Ekonomy
Amper 23% fan it lân kin brûkt wurde foar lânbou.
List fan boargemasters fan Ljouwert
List fan boargemasters fan Ljouwert fan 1821.
Michelle Obama
Jonkheid, komôf en oplieding
Michelle Obama waard yn 1964 as Michelle Robinson berne yn Chicago, yn 'e steat Illinois, as de dochter fan Fraser Robinson III, in wurknimmer by it gemeentlik wettersuveringsbedriuw, en Marian Shields, in húsfrou dy't earder siktaresse west hie. Sawol de Robinsons as de Shieldsen komme oarspronklik út it Amerikaanske Suden, dêr't beide famyljes oant de ôfskaffing fan 'e slavernij yn 1865 plantaazjeslaven wiene. De Shieldsen komme datoangeande út Alabama; oan har heitekant stammet Michelle Obama ôf fan 'e See-eilânkreoalen of Gullah, fan 'e See-eilannen foar de kust fan Súd-Karolina. Robinson har betoerpake, Jim Robinson, wie dêr in slaaf op 'e plantaazje Friendfield. Har oer-oer-oerbeppe oan memmekant, Melvinia Shields, wie in slavinne yn Alabama dy't swier waard fan in blanke man. Wa't dat wie en oft it in ferkrêfting wie of net, is ûnbekend, mar Obama har betoerpake Dolphus T. Shields wie it resultaat fan dy relaasje. It is bekend dat Obama ek oare blanke foarâlden hat, wêrûnder teminsten ien fan Iersk komôf. thumb|left|170px|Michelle Obama.
Obama groeide op yn 'e wyk South Shore fan Chicago, dêr't har âldelju de boppeferdjipping fan in hûs hierden fan in âldmuoike fan har (dy't sels op 'e grûnferdjipping wenne). Se hat in likernôch twa jier âldere broer, Craig Robinson, dy't tsjintwurdich de manljusbasketbalcoach is oan 'e Steatsuniversiteit fan Oregon, te Corvallis. As bern waarden sy en har broer metodistysk grutbrocht. Michelle Obama gie nei de Whitney Young High School, dêr't se yn 'e klasse siet by Santita, de dochter fan 'e bekende boargerrjochte-aktivist dû. Jesse Jackson. Nei't se yn 1981 har eksamen foar de middelbere skoalle helle hie, learde se fierder oan 'e Universiteit fan Princeton, te Princeton yn Nij-Jersey, dêr't se yn 1985 cum laude ôfstudearre yn sosjology mei as byfak Afro-Amerikaanske stúdzjes. Neitiid learde Obama foar abbekaat oan 'e prestizjeuze Universiteit fan Harvard, te Cambridge yn Massachusetts, en beëinige har stúdzje yn 1988 as master yn 'e rjochten. Se kearde doe werom nei Chicago, dêr't se wurk fûn by it abbekatekantoar Sidley Austin. thumb|right|250px|[[Barack Obama|Barack en Michelle Obama (2007).]]
Trouwen en húshâlding
By Sidley Austin kaam Michelle obama yn 'e kunde mei har lettere man Barack Obama, ien fan 'e mar in pear oare Afro-Amerikanen dy't dêr wurken. Har waard frege om 'e mentor fan 'e jonge Obama te wurden, dy't by it kantoar in simmerstaazjeplak hie. Hy makke daliks yndruk op har, en se krigen in relaasje dy't yn oktober 1992 ta harren houlik late. Se krigen twa bern, allebeide dochters: Malia Ann (1998) en Natasha (2001), dy't Sasha neamd wurdt. Doe't Barack Obama presidint waard, ferhuze Michelle har mem, de widdo Marian Shields Robinson, mei nei it Wite Hûs om te helpen by it grutbringen fan 'e bern.
Karriêre
Fan 1988 oant 1991 wurke Michelle Obama as abbekate by Sidley Austin, dêr't se spesjalisearre wie op it mêd fan marketing- en auteursjochtwetjouwing. Fan 1991 oant 1993 wurke se foar de Gemeente Chicago as assistinte fan 'e boargemaster en assistint-kommissaris foar Romtlike Oardering en Stedsûntwikkeling. Tusken 1993 en 1996 wie se direktrise fan it buro yn Chicago fan Public Allies, in non-profitorganisaasje dy't de jongerein oantrunet om har yn sawol privaat as amtlik ferbân yn te setten foar maatskiplike saken. Yn dy hoedanichheid lei Obama har û.m. ta op it ynsammeljen fan jild om 'e organisaasje draaiende te hâlden. Yn 1996 waard se oansteld as de adjunkt-dekaan foar studintetsjinsten oan 'e Universiteit fan Chicago, in funksje dy't se ferfolle oant 2002, doe't se adjunkt-ôfdielingshaad foar mienskipssaken waard by it oan 'e universiteit ferbûne akademysk sikehûs, de University of Chicago Hospitals. Dêr makke se yn 2005 promoasje ta ûnderdirekteur foar mienskips- en eksterne saken. Dy funksje hold se oant har man yn 2008 presidint waard.
First lady
Njonken har stipe foar frouljusrjochten en homorjochten sette Michelle Obama har fierders sûnt 2010 almar mear yn foar de nasjonale sûnens fan 'e Feriene Steaten, in lân dat kampt mei in withoegrut swierlivigensprobleem. Se sette útein mei in kampanje om 'e Amerikanen ôfslankje te litten, dy't se Let's Move! ("Oerein!") doopte. Teffens plante se (foar in diel eigenhandich) op it terrein fan it Wite Hûs in organyske kokentún, om sûner iten te promoatsjen. Dat is de earste kokentún by it Wite Hûs sûnt it regear fan Franklin D. Roosevelt, yn 'e fjirtiger jierren. Yn 2012 skreau se in boek oer har kokentún en oare kokentunen yn hiel Amearika: American Grown: The Story of the White House Kitchen Garden and Gardens Across America.
Foar miljoenen Amerikaanske froulju is Michelle Obama in ikoan wurden, dêr't se heech by opsjogge as it giet om saken as moade, hierstyl en oanbesibbe dingen. Yn dy sin is hja wol ferlike mei Jackie Kennedy, dy't krektlyk sa'n grutte ynfloed op dat mêd hie. Dêrfandinne is se omearme troch de media, en stie se bygelyks yn maart 2009 op 'e omslach fan it glamourblêd Vogue. Yn 2013 wie se de earste first lady ea dy't ien fan 'e winners bekend makke by de útrikking fan 'e Oscars. Yn 2018 publisearre se in autobiografy, mei as titel Becoming (yn Nederlân útbrocht as Mijn Verhaal).
Tjeert Eernstman
Tjeert Eernstman (Ljouwert, 24 july 1801 - Apeldoarn, 12 jannewaris 1886) wie in keunstskilder en tekenlearaar.
Learling fan Willem Bartel van der Kooi en lektor tekenjen oan it Ateneum fan Frjentsjer tusken 1829 - 1842. Syn wurk bestiet út portretten en sjenrestikken dy't te sjen binne yn it Frysk Museum.
Assen
Assen is in gemeente yn, en de haadstêd fan, de provinsje Drinte. Op 30 april 2017 hie de gemeente 67.579 ynwenners op in oerflak fan 84 km² (dêr't 1,5 km² fan wetter is).
Skiednis
thumb|260px|Assen hat âlde en nije arsjitektuer feriene. Omkring 1600 waard Assen sit fan it bestjoer fan Drinte om't dêr de gebouwen fan it eardere Kleaster Mariakamp beskikber wienen. Dit hie tydlik wêze sille, mar it is nea mear feroare. Earst yn 1807 is Assen in selsstannich bestjoerlik gebiet wurden, en yn 1809 makke kening Loadewyk Napoleon Assen in stêd. It wie doe noch allinich in bestjoerssintrum mei minder as tûzen ynwenners, mar hy hie grutte plannen mei Assen, dêr't er ek in grut stêdebouplan foar hie. Dêr is neat fan kaam, mar nei't Assen yn 1814 offisjeel haadstêd fan Drinte waard woeks de stêd yn de rin fan de 19e iuw út ta it middelpunt fan Drinte, mei in ynwennertal fan mear as alvetûzen. Yn de 20e iuw waard dy sintrumfunksje noch sterker, en wûn ek it ynwennertal fierder oan.
Plakken
De haadstêd fan de gemeente is de stêd Assen, en de oare plakken binne: Anreep, Fries, Grêswyk, De Haar, Loan, Ree, Seijen, Seijerfean, Seijerfjild, Skyven, Ter Aard, Ubbena en Witten.
Fierder hat de gemeente noch ien buorskip, Amelte, krekt east fan de stêd. It eardere streekdoarp Kleasterfean is no in part fan de stêd Assen wurden.
Lizzing
thumb|260px|Stasjon Assen De gemeente Assen leit tusken yn it noarden Tynaarlo, yn it easten Aa en Hunze, yn it súdwesten Midden-Drinte en yn it noardwesten Noardenfjild. De A28 rint fan Hegefean foarby de westkant fan Assen fierder nei Grins, en ek oan de westkant fan Assen moetsje de Drintske Haadfeart en it Noard-Willemskanaal. Troch de stêd rint it spoar fan Grins nei Swol.
A.A. Verdenius
Andries Anton Verdenius (Drachten, 7 maart 1876 - Arnhim, 18 oktober 1950 ) wie in skriuwer. As twadde soan fan fiif bern fan in Drachtster skoalhaad gie er lykas syn bruorren nei de Rykskweekskoalle yn Grins. Nei it beheljen fan de steatsakte studearre hy Nederlânske letteren yn Amsterdam. Yn 1917 promovearre hy op it proefskrift: in útjefte fan Jakob fan Maerlant syn Heimelijkheid der Heimelijkheden. Syn stúdzjes oer de taal fan Bredero en Vondel lutsen al gau de oandacht. Hy wurke as heechlearaar oan de Universiteit fan Amsterdam. Yn Drachten is in strjitte nei him neamd.
Nobelpriis foar de Natuerkunde
List mei winners fan de Nobelpriis foar de Natuerkunde fan 1901 ôf. De priis is by testamint yn it libben roppen troch Alfred Nobel.
List fan Nederlânsktalige dichters
Der hat in grut tal fan Nederlânsktalige dichters aktyf west yn de Nederlânske literatuer. Dit is in ûnfolslein oersjoch fan harren.
Konettikut (rivier)
De Konettikut, de langste rivier yn Nij Ingelân yn de Feriene Steaten. De stream begjint yn de Konettikutmarren, in stikmannich marren yn it noarden fan de steat Nij Hampshire ticht by de Kanadeeske grins. Dêrwei streamt de rivier nei it suden, foarmet de grins tusken de steaten Fermont en Nij Hampshire, rint troch it westen fan Massachusetts en it midden fan Konettikut en mûnet yn de Long Island Sound. De rivier hat in lingte fan 640 km en in ôfwetteringsgebiet fan 29.138 kante kilometer.
Fral yn de maitiid, at de snie raant, nimt de rivier in protte sedimint mei. Dat hat de foarming fan sânbanken by de mûning fan de rivier fan gefolgen, dy't de skipfeart behinderje. Dêrtroch hat de Konettikut as iennige fan de rivieren yn de regio gjin grutte stêd oan de mûning.
Skiednis
De namme fan de rivier is in Frânske ferbastering fan it wurd quinetucket dat yn de taal fan de Algonquin yndianen "lange tijrivier" betsjut.
De earste Europeaan, dy't de rivier seach wie de Nederlânske ûntdekkingsreizger Adriaen Block yn 1614. De Nederlanners neamden de rivier de "Versche Rivier". De earste Ingelske kolonist dy't syn besite oan de rivier beskreau, wie Edward Winslow fan de Plymouth koloanje yn 1632. Yn 1633 festigen de Ingelsken in hannelspost yn Windsor yn Konettikut. De Nederlanners bouden in hannelspost mei in fort yn Hartford, dy't beide wer ferlitten waarden yn 1654.
Fanwege it grutte ferfal fan de rivier waarden der yn de 19e iuw fabriken oan de ouwer set en meitsje gebrûk fan wetterkrêft. It grutste ferfal (17,7 meter) hat de rivier by Holyoke yn Massachusetts. Oare yndustrysintrums fan belang binne Windsor yn Konettikut, Springfield yn Massachusetts en Brattleboro yn Fermont.
Skermjen op de Olympyske Simmerspullen 1980
Medaljespegel
De top-6 fan lannen dy't by it skermjen medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen 1980.
Soester Eng
thumb|right|Soester Eng thumb|right|Soester Eng thumb|right|Soester Eng thumb|right|Mûne De Wynhûn
De Soester Eng, yn Soest meast Súdlike Eng neamd, is in iepen gloaiend ikkerbougebiet fan sa’n 60 ha. It leit op in útrinder fan de Utertse Heuvelrêch. De noardlike side fan de Eng is yn de rin fan de 20e iuw hast beboud wurden troch de groei fan Soestdyk. Op guon plakken leit de Eng sa'n 20 meter boppe de seespegel.
De Gemeente Soest hat de Súdlike Eng yn 1992 oanwiisd as beskerme doarpsgesicht. Engen of essen, sa’t se yn Drinte neamd wurde, binne bolle ikkers dy’t fanâlds oan de râne fan in doarp ûntstienen troch iuwenlange bedonging. De midsiuwske wize om stikken lân of te skieden middels in inkele stien of peal wurdt op de Eng noch altiten dien. Troch de unike lizzing, midden-yn it doarp, wurdt it troch wannelers en fytsers in soad brûkt. De persielen lizze noch lykas yn de Midsiuwen. Fan boppe-ôf binne der moaie fiergesichten nei de Amersfoartse Berch en it tsjerkje fan Soest-Súd. De Eng is stadichoan yn kultuer nomd, wêrby’t eltse boer fermoedlik it rjocht hie om it gebiet oer in beskate manier te ûntginnnen. De oarspronklike bosk wie ta heide wurden. De pleats wie oer in paad oer de brink streekrjocht ferbûn mei de Enggrûnen. De Eng waard fanâlds benammen brûkt foar it ferbouwen fan nôt. Yn 1379 is der in opbringst oan hjouwer, garst, rogge en bokweet. Letter kaam ek de knolletylt yn swang. Fan de leste jierren is it ferbouwen fan snijmaïs der by komd. De Eng waard fan âlds bedonge mei dong út de skieppestâl (potstâl), fermingd mei heideseadden. De skieppestâlen stienen op de Eng. Dit jierlikse bedongjen hat fan gefolgen hân dat op de oarspronklike sângrûn no in sawat 80 sm dikke humeuze grûnlaach leit (swarte enkeardgrûn). Dizze 80 sm komt oerien – neffens de foarûnderstelling fan Staring – mei sa. 800 ûntwikkelingsjierren. Fan it jier 1000 ôf teld komme wy dan yn de 19e iuw út. Yn dy iuw waard de keunstdong útfûn. Dêrtroch feroare it lânbousysteem en dêrmei ek it opheegjen fan de boaiem. Mar de ikkerbou bleau bestean. De Eng fan Soest is op de krún sa goed as beamleas west. De Eng wie ek net beset troch houtwâlen of soksawat. Wol hawwe oan de rânen (rjochting De Bunt, Lyts-Engendaal, Soesterfean) wyldwâlen lein.
De âlde rûte Amersfoart-Amsterdam dy’t al om it jiet 1000 hinne brûkt waard wie ûnderdiel fan in hessenwei en rûn fia de Birktstrjitte en de Koloanjewei oer de Soester Eng. Iuwenlang stie nôtmole De Windhond op de Eng. De boeren gienen mei it nôt fan de ikkers nei de moolner op de hoeke fan de Molewei en de Molestrjitte. Yn 1930 waard de mole ôfbrutsen. De stellingmole stiet sûnt 2007 in eintsje fierder, op in plak tusken de Molewei-Fjildwei-Koloanjewei.
Fânâlds binne de Eng en de Iempolder mei elkoar ferbûn. Soest is in lintdoarp dat ûntstien is op de grins fan wiet en drûch. De foet fan de Eng bea de eardere bewenners in feilich en drûch hinnekommen, wylst it leger lizzende lân fan de Iempolder oantreklik wie as healân en greide foar it fee. De boeren dy't in mingd bedriuw hienen, brûkten de heger lizzende Eng foar it ferbouwen fan boekweet, rogge, jirpels, knollen (bekend wiennen de saneamde Soester knollen dat letter de bynamme fan de Soesters waard. De situaasje bestiet noch: molkfeehâlders yn de Iempolder ferbouwe op de hege Eng gewaaksen foar harren kij. Der binne yn 2009 noch altiten mear as tsien boeren dy't de Eng beheare kinne en wolle.
Jarich fan Grovestins
Jarich Sickes Sirtema fan Grovestins, ek: Jarich fan Groustins (1640 - 1672), wie grytman fan Himmelumer Aldefurd (1660-1672) en steatelid (1663-1672).
Stikem Mei Alles
Stikem Mei Alles is de Aldjiersploech fan Nyegea.
Yn 2010-2011 waard de heisa om de Alvestêdetocht op it harspit nommen. Benammen Hollanners begjinne al nei in pear dagen froast oer De Tocht der tochten en dat wie de ploech net nei 't sin. It rûteboerd fan de Bonkefeart waard dêrom fuorthelle en waard ferfongen troch de tekst ''De elfstedenkoorts gaat ons wat te vlug. Met 15 centimeter ijs brengen we het bord terug''. Op Nijjiersdei stie it rûteboerd efter it doarpshûs fan Nyegea mei de plaknammebuorden fan de Fryske alve stêden der by.
Jarich fan Grovestins
Jarich wie in soan fan Sicke Idzarts Sirtema Groustins (1607-1665) en Margaretha fan Cammingha (1614-1667). Op 16 jannewaris 1665 boaske hy Deitzen (1645-1702), dochter fan Binnert Ruerds fan Roarda en Bauck Laeses Glins. It ienige bern út dit houlik, in famke, is jong ferstoarn.
Op 4 maaie 1660 waard er beneamd as grytman fan Himmelumer Aldefurd en Noardwâlde, yn 1663 folge de ferkiezing as lid fan de Steaten fan Fryslân en bleau dit oant syn dea yn 1672. Assuerus fan Grovestins wie in neef fan him.
Foar-Yndo-Jeropeeske talen
De Foar-Yndo-Jeropeeske talen of Pre-Yndo-Jeropeeske talen is in oantsjutting foar ferskillende talen/talekloften yn Jeropa en it suden fan Aazje, dy't mooglik gjin ferbân mei-inoar hâlde, en sprutsen waarden foar de komst fan de 'nije' Yndo-Jeropeeske talen. De iennichste oerbleaune fariant fan de Foar-Yndo-Jeropeeske talen is it Baskysk.
Sekretaris-generaal
Sekretaris-generaal (meartal: sekretarissen-generaal) of siktaris-generaal (meartal: siktarissen-generaal) is in beneaming of titel dy't brûkt wurdt foar de foarsitter (net de sekretaris) fan in grutte organisaasje. De beneaming komt fral foar by ynternasjonale organisaasjes.
Sjoch ek
事務総長
Vienna Black
Vienna Black, echte namme: Candice McMillan (New York, 27 maaie 1995), is in Amerikaansk neakenmodel en pornografysk aktrise fan mingd etnysk komôf. Hja sette yn 2017 útein mei in wurkpaad yn 'e Amerikaanske pornoyndustry en spile sûnt yn frijwat films.
Libben en karriêre
Vienna Black waard yn 1995 berne fan 'e stêd New York. Se is fan mingd Brazyljaansk, Dominikaansk, Frânsk, Jamaikaansk-Kreoalsk en Skotsk etnysk komôf. Black waard grutbrocht yn 'e New Yorkske borough Queens. Nei't se de middelbere skoalle ôfrûne hie, fûn se wurk as fersekeringsaginte. Nei eigen sizzen begûn se in karriêre yn 'e Amerikaanske pornoyndustry om't se it as in feilich fermidden seach om har eigen seksualiteit te ferkennen.
Black makke har debút yn in pornografyske film yn 2017, doe't se 22 jier wie. Neffens de Internet Adult Film Database (IAFD) hie se mids 2019 yn 190 films spile, û.m. foar sokke foaroansteande labels as Penthouse, New Sensations, Evil Angel, Digital Sin, Digital Playground, Zero Tolerance, Jules Jordan Video en Elegant Angel. Fierders hat se ek wol wurke foar minder bekende studio's, lykas Third Degree Films, Mile High Media en Girlfriends Films. En teffens hat se in protte yn 't spier west foar pornowebsiden op it ynternet, wêrûnder BangBros, Reality Kings, Brazzers, Naughty America en Kink.com.
Under har karriêre hat Black yn ien sêne spile mei kollega-aktrises as Bridgette B, Maya Bijou, Casey Calvert, Mercedes Carrera, Dana DeArmond, Veronica Rodriguez en Vanessa Sky. Ek hat se gearwurke mei manlike tsjinspilers as Mick Blue, James Deen, Sean Lawless, Logan Long, J. Mac, Ramon Nomar en Mark Wood. Njonken har aktearwurk hat Black ek as neakenmodel foar ferskate neakenblêden posearre.
Lichemsskaaimerken
Vienna Black is fan mingd ras, mei in hûdskleur dy't ljochtbrún is, mar ek foar blank trochgean kin. Se hat brune eagen en swart hier. Neffens har offisjele opjefte is se 1.70 m lang, mei in gewicht fan 57 kg, en in natuerlike cupmaat 32C. Se hat gjin tatoeaazjes, mar njonken de wenstige gatsjes troch de earlellen hat se in piercing troch har lofternoaswjuk.
Treinramp by Ranum
De treinramp by Ranum ek wol bekind as busramp by Ranum barde op woansdei 16 oktober 1940 om 7.00 oere benoarden Winsum op it Spoar fan Winsum nei Sâltkamp. By de botsing wie in stoptrein en in autobus belutsen. By de botsing kamen 12 passazjiers en de sjauffeur fan de bus om it libben en rekken noch ris 13 buspassazjiers ferwûne. It ûngelok wie 40 jier earder as de treinramp by Winsum besuden fan Winsum.
Belutsen treinen en omstannichheden
By de ramp wiene in trein en in autobus belutsen:
Yn de betide moarn fan 16 oktober 1940 wie in kolonne fan njoggen bussen op wei fan Grins nei Westernieland. Yn de bussen sieten wurkleazen, dy't te wurk steld wiene by it ynpolderjen fan de Slikken, de hjoeddeiske Linthorst Homanpolder flakby de Waadsee. De lêste bus fan de njoggen wie efterop rekke en stuts yn de mist in net bewaakte oerwei fan it spoar fan Winsum nei Sâltkamp oer. Dêr waard de bus rekke troch de earste trein út Sâltkamp.
De bus waard útinoarskuord troch de klap. De lokomotyf skuorde in part fan de bus mei, ûntspoarde en kantele, de opbouw fan de bus waard tsientallen meters fuortsmiten en it sjassy einige op 'e hichte fan it midden fan de trein lâns de spoarbaan. Alle slachtoffers wiene passazjiers fan de bus, de ferwûnen waarden oerbrocht nei it Akademysk Sikehûs Grins.
Nei de ramp
|thumb|right|260px|Monumint ta neitins oan de slachtoffers In moanne nei de ramp waard it passazjiersferfier op dit trajekt definityf staakt; it frachtferfier gie noch troch oant 26 oktober 1942. Doe waard it trasee op lêst fan de Dútske besetters sletten. De line waard yn desimber 1942 opbrutsen en de rails waarden ôffierd nei it eastfront. Om't jin nei de oarloch gjin brea mear seach yn de line, dy't yn de jierren tritich al net mear as libbensfetber beskôge waard, binne der nei de kriich nea nije spoaren dellein.
Underoan de dyk yn Westernieland, deunby de Linthorst Homanpolder stiet in monumint ta neitins oan de slachtoffers fan de Treinramp by Ranum.
De Korhoenders
De Korhoeders is de Aldjiersploech en aktiviteitekommisje fan De Fochtel. Doe't it doarp ein 2005 sûnder krystbeam mei fersiering siet ûntstie it plan om de grutte krystbeam fan De Nachtdravers út Donkerbroek te 'lienen'. Sûnt dy tiid besiket de groep mei in stunt wat foar it doarp op te heljen of wat betsjutting hat foar it doarp.
Fatma Koşer Kaya
thumb|300px|Fatma Koser Kaya Fatma Koşer Kaya (Çarşamba (Turkije), 20 febrewaris 1968) is in Nederlânsk advokaatske en politikus fan Turksk komôf. Sy is foar D66 lid fan de Twadde Keamer fan de Steaten-Generaal.
List fan planetoïden 30401-30500
Dit is in list fan planetoïden 30401-30500.
Tarquinius Poppinga
Tarquinius (Tsjerk) Poppinga waard berne yn 1644 te Frjentsjer as soan fan Tjaard Goris Poppinga en Janke Tjepkes. Hy hat û.o. dûmny west te Pitersbierrum (1672-1689). Oer syn boek: "De Raed des Vredes" (= Beslút fan Ivichheid) krige er argewaasje fanwege ketterij en waard er ôfset. Teffens beskuldige er kollega's fan omkeapjen om beroppen te wurden. Syn earste frou hie in foarspûk.
Jeanne Adema
thumb|right|250px|Like a flower in a hard world (2004) fan Jeanne Adema Jeanne Adema (Ljouwert, 26 jannewaris 1944) is in Frysk keunstner.
Jeanne Adema studearde yn 1982 cum laude ôf oan de keunstakademy Vredeman de Vries yn Ljouwert. Har stúdzjerjochting wie publisiteit en grafyske foarmjouwing.
Bouveteilân
270px|thumb|left|Bouveteilân 270px|thumb|right|Súdeast kust fan Bouveteilân, 1898 Bouvet (Noarsk: Bouvetøya) is in eilân op 54°26'ZB, 3°24'EL yn de súdlike Atlantyske Oseaan. It lytse eilân (58,5 km²) heart by Noarwegen en falt ûnder it Antarktysk Ferdrach. It is feitlik in fulkaantop bedutsen mei in permaninte iislaach. It is ûnbewenne en tsjinnet offisjeel as waarstasjon.
Hegere Lânbouskoalle
De Hegere Lânbouskoalle (HLS) wie in hegere beropsoplieding dy’t bestie tusken 1955 en 1986. As foaroplieding waard MULO-B of trije jier HBS frege. De trijejierrige oplieding yn 1974 fjouwerjierrich. Mei it diploma koe wurk fûn wurde by organisaasjes lykas de Grontmij, Kultuertechnyske Tsjinst, Tsjinst Iselmarpolders, feefoeryndustry, Ynstitút foar Lânboutechnyk, it stamboek foar hynders of kij, hannel yn lânboumasines en yn it lânbouûnderwiis.
Bouveteilân
Skiednis
It eilân is yn 1739 ûntdekt troch de Frânske marine-offisier Jean-Baptiste Bouvet de Lozier. Yn 1772 koe kaptein James Cook it eilân net fine en konkludearre dat Bouvet de Lozier fermoedlik in iisberch sjoen hie. It eilân waard earst yn 1808 wer sjoen troch James Lindsay, kaptein fan in walfiskfarder. Hy bepaalde de posysje fan Bouvet foar it earst sekuer. Earst yn desimber 1825 waard der oanspraak makke op it eilân troch de Britten. Kaptein Norris fan de Samuel Enderby & Sons's walfiskfarder Sprightly and Lively, lâne op it eilân en neamde it Liverpool Island. Op 1 desimber 1927 namen de Noaren (yn de persoan fan ekspedysjelieder Lars Christensen) it yn en it jier dêrnei hawwe de Britten it fierders mar gewurde litten. Yn 1971 waarden Bouvet en de wetters rûnom ta natoerreservaat ferklearre.
Hegere Lânbouskoalle
Skiednis lânbouûnderwiis
Yn 1958 waard it ferskil tusken de ferskillende lânbouopliedings de yn de wet fêstlein. De winterskoallen waarden middelbere lân- en túnbouskoallen en de besteande middelbere lân- en túnbouskoallen waarden sûnttiids oantsjutten as hegere lân- en túnbouskoallen. Yn 1961 hie Nederlân yn totaal 461 lân- en túnbouskoallen. It lânbouûnderwiis bestie út 9 hegere lânbouskoallen, 48 middelbere lânbouskoallen, 1 lânboufakskoalle en 202 legere lânbouskoallen. De hegere lânbouskoallen hiene doe 926 learlingen. Der waarden yn 1960 op de HLS’en 362 learlingen talitten. Oant 264 learlingen krigen yn 1961 it eindiploma. Yn 1965 gie 40% fan de ôfstudearden fan de hegere lânbouskoallen nei de Lânbouuniversiteit yn Wageningen.
Bouveteilân
Skiednis
Yn 1994 stiften de Noaren in fjildstasjon op Bouvet. Op 19 oktober 2007 fernijde it Noarsk Poal Ynstitút dat it stasjon net mear te sjen wie op satellytfoto's. It wie fermoedlik fernield troch in iislawine. Der binne plannen om it stasjon te ferfangen yn 2009. It ûnbemanne waarstasjon stiet noch wol yn it wurk.
Hegere Lânbouskoalle
HLS Ljouwert
De Fryske protestantsk-kristlike Hegere Lânbouskoalle yn Ljouwert waard yn 1954 oprjochte en begûn yn 1955. Nei de start waard direkteur P. Doornbos yn de sechtiger jierren opfolge troch direkteur C.J. Rijpma. De Ljouwerter HLS hie yn 1965 121 learlingen, yn 1973-1974 wiene dat 213 studinten. De studinteferiening Triptolemos waard oprjochte op 13 juny 1955. De Praktykskoalle fan de HLS stie yn Oentsjerk.