cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kleaster Kamp
Kleastertún
De tunen fan it kleaster binne tusken 1980 en 1991 wer op 'e nij yn barokke foarmen oanlein. Se binne op it plak fan de eardere tunen neffens in kopergravuere fan August Querfurth en Ernst Ludwig Creite út de midden fan de 18e iuw rekonstruearre.
Yn 2004-2005 waard de kleastertún as in treflik foarbyld yn de Straße der Gartenkunst zwischen Rhein und Maas (Rûte fan de Túnkeunst tusken Ryn en Maas) opnommen.
Lange Sleat (Terkaple)
Rin
It wetter rint fan de Wide Geau by de Blaugerzen fan Eagmaryp lâns. De Blaugerzen binne eigendom fan Steatsboskbehear.
Kleaster Kamp
Hjoeddeisk gebrûk
Tsjintwurdich is yn it kleaster religieus en kultureel sintrum ûnderbrocht. Yn de abdijtsjerke fine alle sneinen om 17:00 oere kleasterfespers plak. Yn de rokokoseal wurde kulturele eveniminten organisearre. De kleastergebouwen ûndergyngen tusken 2003 en 2009 in grutte restauraasje. Op it plein fan de abdij foar de tsjerke binne noch in pear goed bewarre gebouwen te sjen, dy't yn de lêste bloeiperioade fan it kleaster ûntstien binne.
Yn it Agatastift is it Museum Kloster Kamp fêstige. Yn it museum wurdt in soad út de skiednis fan it kleaster útstald. It meast kostbere wurk is it Kamper Antependium, in 14e iuwske beklaaing fan it alter.
Lange Sleat (Terkaple)
Rin
De súdein fan de Lange Sleat, dy't op de feart tusken Terkaple en Eagmaryp útkaam, dy is der net mear, mar de doarpen wurde berikke fia de njonkenlizzende wetters. Fia de súdein fan de Heremafeart is der ferbining mei Terkaple en fia in wetter yn it ferlingde fan de Boksleat mei Eagmaryp. At dit lêste noch part fan de Lange Sleat is, is net dúdlik.
Slúske
By it kearslúske, dat simmerdeis meastal iepen stiet, leit oan de kant fan de Blaugerzen in oanlisplak dat de Knarrekrite neamd wurdt. In soad âldere boatsjeminsken lizze hjir de boat del en geane dan hjirwei, troch De Dolten, nei De Jouwer ta te boadskipjen.
Ferbinings
Parallel oan de Lange Sleat rint oan de súdeastkant de Boksleat. Nei de ruilferkaveling is de Boksleat ôfsluten. Troch Eagmaryp is der ferbining mei de Syltsjesleat en de Sânsleat.
Namme
De namme Lange Sleat jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Lange Sloot. Yn de 19e iuw hiet de feart ek wol fan Agge Douwessleat.
Alien Weaponry
Alien Weaponry is in Nijseelânske trashmetalband oprjochte yn 2010 yn Auckland troch de bruorren Lewis, sjonger, en Henry de Jong op drums, soannen fan Nederlânske emigranten. De band brocht yn 2018 syn debútalbum Tū út. Alien Weaponry hat twa studio-albums útbrocht.
Yndyk (Koudum)
Yndyk is in wetter dat tusken Hylpen en Koudum rint mei in lingte fan 4 km. It wetter begjint yn Hylpen by de ferbining mei de Sylroede en giet ûnder it spoar Starum-Warkum troch. By Koudum komt de Yndyk út by De Grûnzen en de Krússleatsbrêge. Dat is de krusing mei De Grûnzen. Dêrnei krijt it de namme Krússleat dy't yn de Moarre út komt. Oer de Peale Sleat is der ferbining mei de Westerfeart en mei de Sylroede is der ferbining mei de Easterfeart. De Yndyk is part fan de rûte fan de Alvestêdetocht.
De namme Yndyk jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Indijk.
De Útlopers
De Útlopers is in dweilorkest (blaaskapel) út de Fryske stêd Snits, dy't yn 2009 oprjochte waard. Hja trede wol mear as fyftich kear yn 't jier op yn binnen- en bûtenlân. De Útlopers besteane út fyftjin leden. Wichtichste eveneminten dêr't se optrede binne fansels de Snitswike, mar ek by doarpsfeesten, trouwerijen, sporteveneminten, muzykfestivals, optochten, op telefyzje en op radio.
Besetting
De besetting fan de Útlopers bestiet út:
Optreden
Njonken Qmusic en 100%NL hawwe de Útlopers op de radio gearwurke mei Radio 538 (Coen en Sander Fest), mei SLAM!, mei de EO, BNNVARA (Spuiten en Slikken), en de Top 2000 fan Radio 2.
De Útlopers binne sûnt 2017 elts jier te sjen en hearren by All You Need Is Love, mar op telefyzje wiene se ek te sjen by The Big Music Quiz, Even tot hier fan Van der Laan & Woe en yn it program De IJzersterkste. Ek spilen De Útlopers op it TROS Muziekfeest op it plein en by ferskate fuotbalwedstriden fan AFC Ajax, AZ en SC It Hearrenfean.
Diskografy
De folgjende muzyk is útbrocht op Spotify, Deezer, TikTok en Youtube. Fan de Single "Los in de Sneekweek!" is ek in CD útbrocht.
Wedstriden
De Útlopers hawwe meidien oan ferskate nasjonale en ynternasjonale Dweilwedstriden. Dêr hawwe se gauris mei wûn en binne se Nederlânsk kampioen dweilorkesten, enek Belgiysk en Jeropeesk kampioen.
Nijsgjirrich
Yn 2013 hawwe De Útlopers in 17-persoans Mercedes-Benz (D309D) oankocht en binne se ien fan bytsje dweilorkesten dy't in eigen ferfiersreau hawwe. De bus hat de kleuren fan de band, folslein yn rôs, mei op it dak de Fryske flagge.
Yn 2014 setten De Útlopers útein mei it Útvolgers-projekt, dêr't fans lid (folgers) fan De Útlopers wurde kinne. Dêrby krije se twaris yn 't jier in klupblêd, kinne se mei nei in dweildei dêr't De Útlopers oan meidwaan en wurde se útnûge foar it jierlikse Útvolgersfeest.
Yn 2016 hawwe De Útlopers in eigen pân oankocht. Dat pân waard nij boud oan de râne fan Snits en tsjinnet as in repetysje- en gearkomsteromte en plak dêr't de bus yn stean kin.
Yn 2019 hawwe se harren eigen opname-ark oankocht, dêr't se troch mooglik binne en meitsje sels fluch opnamen foar harren muzyk foar bygelyks radio en telefyzje. Sûnt dy tiid binne der ferskate opnamen yn harren eigen studio makke.
Rome (natuergebiet)
Rome is in natoergebiet súdwest fan Beetstersweach. It bestiet út bosk en sompe en is foar fûgels in wichtich natoermonumint. Rome is yn partikulier bestit.
Jo Daan
Jo Daan (Krommenie, 12 maaie 1910 – Dimter, 11 juny 2006) wie in Nederlânsk taalkundige, letterkundige, publisiste en kollumniste, dy't û.m. wichtich wurk ferrjochte op it mêd fan 'e beskriuwing fan en it ûndersyk nei de ûnderskate Westfryske dialekten. Hja ûntjoech har ta ien fan 'e bekendste Nederlânske taalkundigen fan 'e tweintichste iuw. Har omtinken foar de metoadology en ynnovaasjes op it mêd fan 'e dialektology wurde tsjintwurdich as har grutste fertsjinste beskôge.
Wurk
foar in folsleine list mei al Jo Daan har artikels en kollems, sjoch op dizze side
Sahara Knite
Sahara Knite, echte namme: Saeeda Vorajee (4 febrewaris 1975), is in Britsk neakenmodel en pornografysk aktrise. Neffens har offisjele opjefte wie se ûnder har pornokarriêre 1.65 m, mei in gewicht fan 46 kg.
Albanezen
Wêr't de Albanezen wei komme is ûndúdlik. De measte skiedkundigen en taalkundigen tinke oan in Illyryske of in Daso-Trasyske oarsprong.
Albanezen foarmje de grutte mearderheid fan de befolking yn Albaanje, Kosovo en it westen fan Masedoanje. Yn Grikelân meitsje sy diel út fan de moslimminderheid. Ek bûten de Balkan wurde grutte groepen oantroffen, fral yn Turkije, Grut-Brittanje, Itaalje en de Feriene Steaten.
De Albanezen sprekke Albaneesk, in Indo-Europese taal sûnder nauwe besibbenens. It Albaneeske alfabet is basearre op it Latynske alfabet en hat 36 letters.
De measte Albanezen binne soennityske moslims. Wichtige religieuze minderheden binne Bektashi-moslims, Albaneesk-ortodoksen en Roomsk-katoliken.
Sosjalisme
It Sosjalisme is in polityk-maatskiplike streaming, dy't útgiet fan gelikens, sosjale rjochtfeardigens en solidariteit fan minsken. It klassike sosjalisme wol troch sterk yngripen fan de oerheid sosjale en maatskiplike problemen op lossen. Dêrmei stiet it streekrjocht tsjinoer it liberalisme dat problemen foaral oplosse wol troch de frije merkwurking. It sosjalisme is ûntstien yn de 19e iuw en Karl Marx wurdt sjoen as de wichtichste grûnlizzer hjirfan. Ut it sosjalisme hawwe ferskate fariaasjes op it sosjalisme harren ûntwikkele.
Roede
en ek as:
VCR (fuotbalklub)
VCR (Voetbal Club Rinsumageast) spilet op sportpark De Vonder yn Rinsumageast. De feriening is oprjochte op 1 april 1964.
Bartholomeüstsjerke (Westhim)
thumb|Feytebuorren 1 De Bartholomeüstsjerke is in tsjerkegebou yn Westhim. Winliken stiet de tsjerke yn de buorskip Feytebuorren, dat ûnder het terpdoarpke Westhim falt.
De tsjerke wie oarspronklik wijd oan de apostel Bartolomeüs. De sealtsjerke út 1708 hat in trijesidich sluten koar en in sealdaktoer fan kleastermoppen út de 13e/14e iuw. Yn de toer hinget in liedklok út 1353 en in klok út 1639 getten troch Jacob Noteman.
De tsjerke is in ryksmonumint en is eigendom fan Stichting Alde Fryske Tsjerken.
Bo-Katan Kryze
Bo-Katan Kryze is in fiktyf personaazje út 'e Star Wars-franchise. Hja waard yntrodusearre yn 'e ôflevering A Friend in Need, út 2012, fan 'e tekenfilmsearje Star Wars: The Clone Wars, mar wie letter ek te sjen yn 'e tekenfilmsearje Star Wars: Rebels en de live-actiontillefyzjesearje The Mandalorian. Har geastlike heit wie regisseur en tillefyzjeprodusint Dave Filoni. Bo-Katan Kryze is in minsklike Mandaloriaanske frou, dy't as terrorist fan 'e Deadewacht de tradisjonele, oarlochssuchtige libbenswize op 'e planeet Mandalore besiket te ferdigenjen tsjin 'e pasifistyske fernijings fan har suster, de regearjende hartoginne Satine Kryze. Letter jout se har by de Jedi-ridder Ahsoka Tano om Mandalore te befrijen út 'e gryp fan 'e gangster en eardere Sith-ridder Darth Maul. Yn Star Wars: Rebels kriget Bo-Katan de Dûnkersabel út 'e hannen fan Sabine Wren en wurdt se útroppen ta de nije hearskeresse oer Mandalore. Yn The Mandalorian besiket se nei de genoside op 'e Mandalorianen de Dûnkersabel werom te krijen fan it Galaktysk Keizerryk. De dialooch fan Bo-Katan Kryze waard yn beide tekenfilmsearjes ynsprutsen troch Katee Sackhoff, dy't de rol ek spile yn The Mandalorian.
Yn Star Wars: The Clone Wars
Bo-Katan Kryze waard yntrodusearre yn A Friend in Need, in ôflevering út it fjirde seizoen (2012) fan 'e tekenfilmsearje Star Wars: The Clone Wars (2008-2014 en 2020). Dêryn wurdt Bo-Katan delset as de plakferfangster fan Pre Vizsla, de kommandant fan 'e Deadewacht, in terroristyske beweging mank de minsklike Mandalorianen dy't de iuwenâlde kriichshaftige tradysjes fan 'e planeet Mandalore behâlde wol. Se is de liedster fan 'e saneamde Nachtûlen, in karkloft binnen de Deadewacht. Dêrmei set se it yn 'e kant tsjin har suster Satine Kryze, fan wa't se ferfrjemde rekke is. Satine is de regearjend hartoginne fan Mandalore, dy't har folk en har wrâld fan 'e selsferneatiging besiket te rêden troch har eigen pasifistyske tinkbylden op te lizzen. Yn A Friend in Need is Bo-Katan ferantwurdlik foar it platbaarnen en útmoardzjen fan in doarp en besiket se de eardere Jedi-ridder Ahsoka Tano te deadzjen.
Yn it fyfde seizoen fan Star Wars: The Clone Wars keart Bo-Katan werom yn 'e ôfleverings Eminence, Shades of Reason en The Lawless, dy't ien trochrinnende ferhaalline foarmje. Dêryn giet de Deadewacht ûnder Pre Vizsla in bûnsgenoatskip oan, dat it Skaadkollektyf hjit, mei de gangster en eardere Sith-ridder Darth Maul en ferskate misdiesyndikaten. De bedoeling fan dy gearwurking is om mei-inoar sterkernôch te wêzen om in steatsgreep út te fieren en de macht op Mandalore oer te nimmen. Bo-Katan, dy't fynt dat de Sith neat better binne as de Jedi, is dêr op tsjin, mar der wurdt net nei har harke. Nei't it Skaadkollektyf slagget yn syn opset troch hartoginne Satine Kryze ûnder fuotten te heljen en de macht oer te nimmen, ferriedt Pre Vizsla Darth Maul. Dyselde daget Vizsla lykwols út ta in duël en ferslacht en deadet him. Dêrnei pykt Bo-Katan út mei de leden fan 'e Deadewacht dy't har trou binne en befrijt har suster Satine, dy't koarte tiid letter lykwols wer finzen nommen wurdt. De Jedi Obi-Wan Kenobi, dy't in yngewikkelde romantyske relaasje mei Satine ûnderhâldt, arrivearret op Mandalore, mar wurdt ek finzen nommen. Maul, dy't jierren earder troch Obi-Wan ferslein en foar dea efterlitten is, nimt wraak op him troch Satine te fermoardzjen. Bo-Katan en har folgelingen befrije Obi-Wan en helpe him fan Mandalore te ûntsnappen foar't him itselde lot treffe kin.
Yn it sânde en lêste seizoen fjochtsje Bo-Katan en har Nachtûlen noch altyd tsjin Darth Maul. Op in misje nei Oba Diah kenne Bo-Katan en in oare Nachtûle, Ursa Wren, de eardere Jedi Ahsoka Tano werom, dy't se folgje nei Coruscant. Dêr siket Bo-Katan kontakt, wêrnei't de beide froulju harren ûnderlinge skeel útprate en Ahsoka har by de Nachtûlen jout. Tegearre lizze Bo-Katan en Ahsoka kontakt mei Obi-Wan Kenobi en in oare Jedi, Ahsoka har eardere master Anakin Skywalker, dy't se freegje om 'e stipe fan it Grutte Leger fan 'e Republyk yn 'e striid tsjin Maul en Skaadkollektyf. Hoewol't de Jedi Oarder earst syn betinkings hat, wurdt úteinlik besletten om it 501e Legioen nei Mandalore te stjoeren, in ienheid kloansoldaten dêr't Ahsoka earder it befel oer fierd hat. Mei feriene krêften wurdt der in ynvaazje op 'e planeet útfierd dy't bekend komt te stean as it Belis fan Mandalore. Nei fûleindige striid slagget it om it Skaadkollektyf te ferslaan. Ahsoka nimt Darth Maul finzen, en Bo-Katan wurdt útroppen ta hartoginne-regintesse fan Mandalore.
Yn Star Wars: Rebels
Yn 'e tekenfilmsearje Star Wars: Rebels (2014-2018) keart Bo-Katan werom yn 'e tillefyzjespecial Heroes of Mandalore (2017), dy't foarôf giet oan 'e earste ôflevering fan it fjirde en lêste seizoen. It docht bliken dat Bo-Katan ûnderwilens ôfset is om't se nei de steatsgreep fan kânselier Palpatine, wêrmei't dyselde de Galaktyske Republyk ûnder fuotten helle en ferfong troch it diktatoriale Galaktysk Keizerryk, wegere mei te wurkjen oan 'e Keizerlike besetting fan Mandalore. Hja is sadwaande ferfongen troch in Keizerlik ûnderkening yn 'e foarm fan Tiber Saxon, in lid fan 'e kollaborearjende Clan Saxon. Sabine Wren, in Mandaloriaansk lid fan it Rebelleferbûn, hat ûnderwilens de Dûnkersabel weromwûn, in erfstik fan 'e hearskers fan Mandalore dat fan har suster Satine oergien wie op Pre Vizsla en doe op Darth Maul. As hja it wapen en symboal oan Bo-Katan oanbiedt, wegeret dy earst om it oan te nimmen, om't se harsels as ûnweardich sjocht.
De rebellegroep fan it romteskip de Ghost, dêr't ek Sabine Wren ta heart, smite de lapen gear mei Bo-Katan en har oanhingers om 'e 'Hartoginne' te ferneatigjen, in wapen dat jierren lyn troch Sabine ûntwikkele is en dat de wapenrissen fan Mandalorianen tsjin harren dragers keart. Tiber Saxon wit Bo-Katan finzen te nimmen en driget har te fermoardzjen as Sabine de Hartoginne net ferbetteret ynstee fan it wapen te ferneatigjen. Dêrop stelt se it wapen sa yn dat it net mear tsjin Mandaloriaanske wapenrissen brûkt wurde kin, mar ynstee tsjin 'e wapenrissen fan Keizerlike stoarmtroepers. Saxon, dy't ek sa'n wapenris draacht, wurdt dêrtroch deade. Bo-Katan warskôget Sabine lykwols om 'e Hartoginne net op grutte skaal tsjin 'e Keizerlike troepen yn te setten, mei't se dan neat better wêze soe as keizer Palpatine en syn trewanten, en Sabine harket nei har en ferneatiget it wapen. Nei't Mandalore fan 'e Keizerlike besetting befrijd is, oanfurdet Bo-Katan einlings de Dûnkersabel fan Sabine en wurdt se op 'e nij hearskeresse oer Mandalore.
Yn The Mandalorian
Yn it twadde seizoen (2020) fan 'e tillefyzjesearje The Mandalorian (fan 2019 ôf) ferskynt Bo-Katan Kryze foar it earst yn live-action, spile troch aktrise Katee Sackhoff, dy't yn 'e beide foargeande tekenfilmsearjes ek al de dialooch fan it personaazje ynsprutsen hie. Tsjin dy tiid is Bo-Katan nei de Suvering fan Mandalore troch de Keizerlike Striidkrêften op 'e nij fan har wrâld ferdreaun en is de Dûnkersabel wer ferlern gien.
Yn 'e ôflevering Chapter 11: The Heiress wurde de haadpersoan fan 'e searje, de Mandaloriaan Din Djarin, en syn beskermeling Grogu fan in kloft Quarren rêden troch Bo-Katan Kryze, Koska Reeves en Axe Wolves. Neitiid leit Bo-Katan harren eftergrûn út en fertelt se Djarin dat hy eins in Bern fan 'e Wacht is, in lid fan in kultus fan fanatisy dy't strang de oerâlde siden en pligen fan 'e Mandalorianen folgje. Om't Bo-Katan-en-dy ôfstân nommen hawwe fan it tradisjonalisme, fertrout Djarin harren net en wegeret er harren help. Nei't se him en Grogu foar de twadde kear rêde, stimt er deryn ta om harren te helpen en stel wapens fan in Keizerlik frachtskip. Yn ruil dêrfoar seit Bo-Katan ta om him te fertellen wêr't er in Jedi fine kin om him rie te jaan oer wat er mei de Krêftgefoelige jonge Grogu oan moat. By de oerfal op it frachtskip docht bliken dat it Bo-Katan eins foar it meastepart te dwaan is om út te sykjen wêr't de Dûnkersabel bedarre is en oft dy yn it besit is fan 'e Keizerlike ofsier moff Gideon. Neitiid biedt se Djarin oan om him by har te jaan, mar hy beslút om syn eigen kweeste fuort te setten. Dêrop hâldt Bo-Katan wurd en fertelt se him dat er de eardere Jedi-ridder Ahsoka Tano fine kin yn 'e stêd Calodan op 'e planeet Corvus.
Yn 'e ôflevering Chapter 16: The Rescue sykje Djarin en Boba Fett Bo-Katan en Koska op om te besykjen dy beiden te rekrutearjen foar in misje om Grogu te befrijen, dy't yn 'e hannen fan moff Gideon fallen is. Bo-Katan stiet yn 't earstoan fijannich foar Boba oer en seit dat er it dragen fan in Mandaloriaanske wapenris ûnweardich is om't er in kloan is. Nettsjinsteande dat grypt se yn as der slaanderij driget út te brekken tusken Boba en Koska en seit se Djarin har help ta op it betingst dat sy neitiid de kruser en de Dûnkersabel fan moff Gideon hâlde mei, en dat Djarin it serieus yn omtinken nimt om har te helpen by it befrijen fan Mandalore. By de wraam op it skip fan moff Gideon rekket Djarin mei Gideon sels yn gefjocht en ferslacht him, wat Bo-Katan har plan bedjert om sels mei de Keizerlike ofsier ôf te weven en sa de Dûnkersabel werom te winnen. Neitiid besiket Djarin it wapen oan har te jaan, mar de oare Mandalorianen lizze him út dat it net trochjûn wurde kin as it yn in gefjocht bemachtige is. Bo-Katan wegeret de Dûnkersabel oan te nimmen, wat Djarin de facto ta de hearsker oer alle Mandalorianen makket.
Sonic Highways
Sonic Highways is it achtste studioalbum fan Foo Fighters. It album waard opnommen tusken septimber 2013 en july 2014 yn ferskate studio's yn Amearika, en waard yn de hjerst fan 2014 op 10 novimber útbrocht.
Spyllist
Hast alle nûmers binne skreaun troch Dave Grohl, Nate Mendel, Taylor Hawkins, Chris Shiflett en Pat Smear.
Kontrareformaasje
thumb|300 px|Konsily fan Trente (1545-1563) De Katolike Reformaasje, Katolike Herfoarming of Kontrareformaasje wie de herfoarmingsbwegeging yn de Roomsk-katolike Tsjerke dy't útein sette yn de 16e iuw. It wie foar in part in ferskynsel fan restauraasje yn de katolike tsjerke dêr't de earste oansetten fan al yn de 15e iuw lei en foar in part in reaksje op de protestantske reformaasje, dy't begûn mei de Dútser Luther (1483-1546), de Frânske Calvijn (1509-1564) en de Switserske Zwingli (1484-1531), en op de ûntjouwingen yn Ingelân (de Anglikaanse Tsjerke en het puritanisme).
"Kontrareformaasje" is term dy't troch protestantske histoarisy munte waard, omdat sy tochten dat de beweging as reaksje op de protestantske Reformaasje ûntstien wie. De Kontrareformaasje wie lykwols yn it foarste plak in fuortsetting fan in tsjerklike herfoarmingsbeweging dy't rûn fanôf de 14e-iuwske konsilyes oant it Konsily fan Trente. Dat utere him yn de herfoarmingsbewegingen fan de âldere oarders, lykas dy fan de karmeliten en minderbruorren, by folksprekers as Bernardinus fan Siena (1380-1444), Johannes fan Capistrano (1380-1450), Geiler fan Kaisersberg (1445-1510) en in profetyske figuer as Savonarola (1452-1498), yn it stiftsjen fan nije oarders, bygelyks fan de teatinen (1524), barnabiten (1530), kapusinen (1528), jezuïeten (1534) en de oratorianen (1574) fan Filippo Neri, en yn de aktiviteiten fan biskoppen as John Fisher (1469-1535), Reginald Pole en Gasparo Contarini.
It wie dizze beweging dy't oantrune ta it ferfynjen fan de omskriuwing fan de katolike lear en de ferbettering fan it tsjerklik funksjonearjen (bygelyks troch it tsjingean fan allerhanne misstannen en it op 'en nij strukturearjen fan de administraasje). Dat rûn út op it Konsily fan Trente (1545-1563), ûnder mear ferneamd wurden fan it fêstlizzen fan de Tridentynske ritus foar de mis dy't oant it Twadde Vatikaansk Konsily (1962-1965) yn de Katolike Tsjerke algemien brûkt bleau en nei 1988 wer oan it oplibjen is.
It Konsily fan Trente, mei tal fan herfoarmingsbesluten, betsjutte foarfêst in trochbrek fan de herfoarmingen yn de RK-tsjerke en hie in oplibbing en in geastlike heechkonjunktuer yn dy tsjerke fan gefolgen.
It pontifikaat fan de Nederlânske paus Adrianus VI, paus yn 1522 en 1523, wie de opgong fan de Kontrareformaasje it earst yn te fernimmen. De gesanten dy't hy yn 1522 nei de ryksdei yn Neurenberg stjoerde moasten fan him de misstannen yn de Tsjerke erkenne. Sadwaande waard de needsaak om ta in katolike herfoarming te kommen foar it earst offisjeel útsprutsen. Dêrnei sette Paulus III (1534-1549) it proses fuort troch it byelkoarroppen fan it Konsily fan Trente.
Op godstsjintich mêd wie der it oplibjen fan de mystyk en fan de folksdevoasjes. Op it mêd fan de earetsjinst, keunst en kultuer waard de geast fan de Katolike Reformaasje wjerspegele yn de styl fan de tsjerklike barok, dy't de nije religieuze besieling yn prachtich stal joech.
Skelta
Skelta, (hy dy't skuld hat, d.w.s.: ferplichting ûnthjit) wie oant nei 1200 in amtner fan de greve, de foarrinder fan de grytman. It kin as in synonym fan frana beskôge wurde.
De skelta wie - mear neigeraden de greve seldsumer ferskynt - yn de âlde dielen (lân neamd, letter splitst yn gritenijen) de sintrale figuer. Hy liedt de rjochtsittings, foardert straf en eksekutearret it fûnnis. Hy moat wach west hawwe op militêr en wettersteatsmêd en ek de ôfwêzige greve ferfongen hawwe. As it greeflik gesach yn de 12e iuw minder wurdt en ferdwynt, wurde de dielen opsplitst. Grytmannen trede op (de earste yn 1242) en de skelta ferdwynt. De Fryske jongesnamme Skelte soe in oantinken wêze oan syn bestean.
Kontrareformaasje
Rol fan de jezuïten
De oarder fan de jezuïten spile in rol fan grut belang yn de katolike reformaasje. Sy kombinearren frommens en in ienfâldige, hast militêre wize fan libjen dy't ynspirearre wie op harren Baskyske stichter Iñigo Lopez de Loyola, dy't ferneamd waard ûnder syn Latynske namme Ignatius fan Loyola. Fanwege de pauslike bul Regimini Militantis Ecclesiae út 1540, fan Paulus III, waarden sy streekrjocht laat fan de paus sels. Harren doelstellingen wienen: De Italiaanske jezuyt kardinaal en teolooch Roberto Francesco Romolo Bellarmino wie ien fan de meast fûle bestriders fan de protestantske doktrines.
Al in pear desenniums nei har oprjochting gienen harren misjonarissen de wrâld oer. Fan Fryslân oant Súd-Amearika en Japan ta. Yn hiel it katolike Europa, oant yn Kiev, stiften sy kolleezjes.
Lichte kruser
In lichte kruser is in lyts oant middelgrut type oarlochsskip. De beneaming is fan oarsprong in ferkoarte foarm fan "lichtbepânsere kruser", wêrmei't in soarte skip beskreaun waard dat de swiere bepânsering fan 'e saneamde swiere krusers miste.
De lichte kruser waard ûntwikkele út it eardere pânserdekskip, dat yn 1878 yntrodusearre waard troch de Britske Keninklike Marine. Tsjin it begjin fan it Ynterbellum hiene har út dat eardere skipstype twa soarten krusers ûntjûn: de lytsere, lichter bewapene en lichter bepânsere lichte kruser en de gruttere, swierder bewapene en swierder bepânsere swiere kruser. Yn 'e tekst fan it Marineferdrach fan Londen, út 1930, waard de lichte kruser omskreaun as in kruser mei kanonnen fan in loopdiameter fan 6,1 inch (155 mm) of lytser, wylst swiere krusers kanonnen mei in loopdiameter oant 8 inch (203 mm) hiene. Yn beide gefallen mocht it skip net grutter wêze as 10.000 ton.
Yn 'e Twadde Wrâldoarloch waarden lichte krusers benammen ynset as flugge(re) better manûvrearbere eskorteskippen, dy't de folle gruttere fleandekskippen en slachskippen, en ek konfoaien keapfardijskippen, beskermje moasten tsjin loftoanfallen. Nei ôfrin fan 'e oarloch rekken earst slachskippen en slachkrusers, doe swiere krusers en úteinlik ek lichte krusers efterhelle, mei't troch modernere technology en mear avansearre wapensystemen al harren taken útfierd wurde koene troch lytsere (en dus goedkeapere) marineskippen, lykas torpedoboatjagers en fregatten.
De iennichste lichte kruser dy't anno 2018 noch yn aktive tsjinst is, is de BAP Almirante Grau (dat is de eardere Nederlânske Hr.Ms. De Ruyter út 1953) fan 'e Perûviaanske Marine. Fjouwer oare lichte krusers binne beholden bleaun as museumskippen. Dat binne: de HMS Belfast yn Londen, de HMS Caroline yn Belfast, de USS Little Rock yn Buffalo (New York), en de Michail Kûtûzov yn Novorossijsk.
Rio Ponsul
thumb|Wettermûnen oan de Rio Ponsul yn [[Penha Garcia]] De Rio Ponsul is in rivier yn Portugal, dy't ûntspringt yn de gemeente Idanha-a-Nova en troch Castelo Branco rint. De stêd Idanha-a-Velha leit oan de Rio Pônsul. De rivier mei in streamgebiet fan 1496 km² en in lingte fan sa'n 82 km mûnet út yn de Taach.
Platz der Republik
thumb|Platz der Republyk, mei it [[Ryksdeigebou op eftergrûn]] thumb|Ryksdei en Oerwinningspylder om 1900 hinne thumb|Kaart fan de Königsplatz en Siegesallee yn 1902 De Platz der Republik (yn 't Frysk: Plein fan de Republyk) is in plein yn de Berlynske wyk Tiergarten. It plein hiet it Königsplatz (Keningsplein) tusken 1867 en 1926 en tusken 1933 en 1945. It plein is likernôch 36.900 kante meter en bestiet winliken út in grut gêrsfjild. It wurdt omfieme troch in tal wichtige Dútske oerheidsgebouwen, bygelyks de Ryksdei en it Bundeskanzleramt, it wurkstee fan de Bûnskânselier. De Switserske ambassade stiet ek oan it plein.
Skiednis
It plein oan 'e kant fan de Tiergarten ûntstie yn 1735 doe't de Berlynske tolmuorre nei it westen ta ferlein waard. It plein tsjinne yn de tiid fan kening Freark Willem I as oefenfjild foar it Prusyske leger. Om't de Brandenburger Tor net fier ôf stiet, neamde men it plein doe ek wol Exerzierplatz vor dem Brandenburger Tor. Yn 1867 waard it plein in wier stedsplein en krige it de namme Königsplatz (Keningsplein). Oan de eastkant fan it plein stie earst it paleis fan de Prusyske greve Atanazy Raczynski. Dat paleis waard yn 1884 ôfbrutsen en makke plak foar it Ryksdeigebou, dat tusken 1884 en 1894 boud waard.
Op it plein stiene in stikmannich bylden, dy't jin oan de Dútske weriening yn it sin bringt. Yn 1873 waard midden op it plein de Siegessäule (Oerwinningspylder) boud. Foar de Ryksdei kaam yn 1901 it Nasjonale Bismarckmonumint, ta neitins fan Rykskânselier Otto von Bismarck. Oan de noardkant fan it plein waard yn 1904 in byld fan de Prusyske kriichsminister Albrecht von Roon boud. Yn 1906 kaam der oan de westkant fan it plein in byld fan generaal Von Moltke te stean.
Yn de tiid fan de Weimarrepublyk waard yn 1926 de namme fan it plein feroare ta Platz der Republik, om't it plein foar de Ryksdei lei. Men fûn it doe wichtich dat de namme net mear ta tinken die oan de monargy. De nazys feroaren yn 1933 de namme lykwols wer ta Königsplatz.
Adolf Hitler en syn arsjitekt Albert Speer hiene grutte plannen foar de omkriten fan it plein en ferhûzen de bylden yn 1938 nei de Großer Stern, sa't dy plak meitsje koene foar nije gebouwen. Troch it útbrekken fan de Twadde Wrâldkriich, waard lykwols net fierder mei de plannen úteinset. Yn de Slach om Berlyn oan 'e ein fan de Twadde Wrâldkriich rekke it plein lyksa as de Ryksdei swier skansearre.
De Berlynske Muorre rûn efter de Ryksdei lâns en stie dus ek ticht by it plein. It plein lei yn de ferdieling fan Berlyn oan de râne fan West-Berlyn en tsjinne as in parkearplak. Op 3 oktober 1990 waard de Flagge fan de Ienheid op it plein omheech brocht yn it ramt fan de Dútske weriening. Yn de jierren dêrnei ward it plein fannijs ynrjochte en it waard it sintrum fan in nije oerheidswyk. Oan de noardkant waarden allegear nije oerheidsgebouwen boud en it Ryksdeigebou waard wer yn gebrûk naam troch it sitten fan de Bûnsdei.
Hollywood
Hollywood is in distrikt fan 'e stêd Los Angeles, yn Los Angeles County, yn it suden fan 'e Amerikaanske steat Kalifornje. It wie oarspronklik in selsstannige stêd, mar waard yn 1910 aneksearre troch Los Angeles. It is frijwol synonym wurden mei de Amerikaanske filmyndustry. Neffens in offisjele skatting út 2008 hie Hollywood doe goed 85.000 ynwenners. Op in oerflak fan 5,7 km² smyt dat in befolkingstichtheid op fan krapoan 15.000 minsken de km². Dêrmei heart Hollywood ta de top tsien fan 'e tichtstbefolke stedswiken fan 'e Feriene Steaten.
Geografy
Hollywood leit yn sintraal Los Angeles, en wurdt omjûn troch oare Losanzjelynske wiken: yn it noarden Hollywood Hills en Los Feliz, yn it easten East Hollywood, yn it suden Larchmont, Hancock Park en Fairfax, en yn it westen West Hollywood en Hollywood Hills West.
Hollywood sels omfiemet ferskate tige ferskillende buerten, wêrûnder Whitley Heights, Franklin Village, Spaulding Square, Little Armenia en Thai Town. Trochdat Hollywood al ier it sintrum fan 'e tige ynfloedrike Amerikaanske filmyndustry waard, is de namme dêr synonym mei wurden; as men it oer "Hollywood" hat, sil it sadwaande faker oer de filmyndustry gean as oer de eigentlike Losanzjelynske stedswyk dêr't dy yn fêstige is. Tinseltown ("Klettergoudstêd"), de bekende bynamme fan Hollywood, ferwiist nei de glamour en glitter fan 'e filmyndustry.
Skiednis
Hollywood waard yn 1853 stifte, en ûntjoech him meitiid ta in bloeiende agraryske mienskip, dy't fan Nopalera hiet (Spaansk foar "nopalfjild"), neamd nei de nopalkaktus. De namme Hollywood ("hillich wâld") waard betocht troch H.J. Whitley, de "Heit fan Hollywood", dy't de delsetting yn 1887 yn 'e mande mei Harvey H. Wilcox, generaal Harrison Gray Otis en oare rike grûnbesitters omneamde. Fan dy tiid ôf begûn Hollywood oan in stadige groei, oant it tsjin 1900 in eigen postkantoar, krante, hotel en twa merken hie. Hollywood krige yn 1903 de status fan stêd taparte, en it jier dêrop waard der in drûchlizzing ynfierd. Letter waarden, iroanysk genôch, ek bioskopen yn Hollywood ferbean. Yn 1910 stimden de ynwenners foar in fúzje mei it gruttere Los Angeles, sadat se tagong krije koene ta in rommere wetterfoarrie en teffens op it Losanzjelynske rioel oansletten wurde koene. Sa waard Hollywood in wyk fan Los Angeles, en de haadstrjitte, Prospect Avenue, waard doe mei-iens omneamd ta Hollywood Boulevard.
Om dyselde tiid hinne strieken de earste filmstudio's yn 'e omkriten fan Los Angeles del. Regisseur D.W. Griffith wie yn 1910 de earste dy't in film (de koarte film In Old California) yn Hollywood opnaam. De earste studio dy't him yn Hollywood fêstige, wie de Nestor Motion Picture Company, yn 1911. Al rillegau iepenen ek Paramount, Warner Bros., RKO Pictures en Columbia der studio's. Tsjin 1925 hie Hollywood him ûntjûn ta it abslute sintrum fan 'e mondiale filmyndustry. Tusken 1958 en 1960 waard de Hollywood Walk of Fame oanlein op it trotwaar by Hollywood Boulevard lâns, om 'e akteurs en oare lju fan namme út 'e filmmakkerij te earjen. Yn 'e tachtiger en iere njoggentiger jierren liet men de wichtige besjensweardichheden fan Hollywood, lykas it ferneamd Hollywood Sign op 'e fang fan Mount Lee, sa bot fertutearzje, dat se suver ree wiene foar de sloop. Sûnt binne se lykwols allegear wer opkallefatere.
Yn 2002 waard der yn Hollywood en de San Fernandodelling kampanje fierd foar ôfskieding fan Los Angeles om selsstannige stêden te wurden. Yn juny fan dat jier waard der in offisjeel referindum holden oer de útstellen ta ôfskieding foar beide stedsdielen. Om dertroch te kommen, moast der sawol yn 'e beide stedsdielen as yn 'e rest fan Los Angeles in mearderheid fan mear as 50% fan 'e stimmen helle wurde. Mei't dat yn 'e oare stedswiken by lange nei net helle waard, gie de ôfskieding net troch.
Across the Wide Missouri (boek)
Across the Wide Missouri is in non-fiksjewurk fan 'e hân fan 'e Amerikaanske histoarikus Bernard DeVoto. It hat in perioade út 'e skiednis fan 'e Feriene Steaten as ûnderwerp. De titel betsjut: "De Brede Missouri Oer", en is ôflaat fan in regel út it tradisjonele Amerikaanske folksferske Oh Shenandoah, dat sels ek wol bekend stiet as Across the Wide Missouri. It boek is it twadde diel út in trilogy dy't fierders The Year of Decision (1942) en The Course of Empire (1952) omfettet. Across the Wide Missouri waard yn 1947 publisearre troch útjouwerij Houghton Mifflin.
Ynhâld
Across the Wide Missouri behannelet de heechtijdagen fan 'e pelshannel yn 'e 1830-er jierren oan 'e Amerikaanske frontier, yn wat neitiid bekend komme soe te stean as it Wylde Westen. Behalven op 'e ekonomyske aspekten fan 'e pelshannel wurdt ek fral yngien op 'e spannings en konflikten tusken de blanke pelsjagers en de ûnderskate Yndiaanske folken oan 'e bopperin fan 'e rivier de Missouri.
Hollywood
Demografy
Neffens gegevens fan 'e folkstelling fan 2000 wie de etnyske opbou fan 'e befolking doe sa: 42,2% Latino's; 41,0% blanken; 7,1% Aziaten; 5,2% swarten; 4,5% oaren of fan mingd etnysk komôf. Fan 'e 53,8% ynwenners dy't net yn 'e Feriene Steaten berne wiene, kamen de grutste groepen út Meksiko (21,34%) en Gûatemala (13,0%). Fierders hat Hollywood guon fan 'e heechste persintaazjes noch nea troude manlju (55,1%), noch nea troude froulju (39,8%) en widdowen (9,6%) fan 'e Feriene Steaten.
Across the Wide Missouri (boek)
Untfangst
Across the Wide Missouri waard mei loovjende resinsjes ûntfongen. It boek waard yn 1948 bekroand mei de prestizjeuze Pulitzer Prize for History. Yn 1951 waard it adaptearre ta de film mei deselde namme, mei yn 'e haadrollen Clark Gable en María Elena Marqués.
Alva (rivier)
thumb|De Alva by Vila Cova de Alva De Alva is in rivier yn Portugal.
De rivier rint efterelkoar oer de grûn fan de gemeenten Manteigas, Seia, Oliveira do Hospital, Arganil en Penacova.
Pampus
thumb|400px|Fort Pampus It Pampus is in mei fyn slib ferûndjippe slinke yn de Nederlânske provinsje Noard-Hollân. De slinke leit foar de mûning fan it IJ yn de eardere Sudersee eastlik fan Amsterdam en benoarden Muiden. Teffens is Pampus in keunstmjittich eilân en fort, dat part wie fan de Stelling fan Amsterdam.
Skiednis
Yn de tiid fan de F.E.K., koenen swierbeladen skippen, út bygelyks Nederlânsk-Ynje, somtiden net troch de ûndjippe Pampus en oare minder djip stekkende skippen moasten dan wachtsje. Om sa'n skip troch it soal te krijen waard it by floed lutsen troch minsken en of bisten en ek wol mei skipskamelen.
Doel fan het fort
Nei de Frânsk-Dútske Oarloch fan 1870 wie de Nederlânske oerheid benaud foar in oanfal op Amsterdam. Dêrom waard in festingring om Amsterdam hinne boud, de Stelling fan Amsterdam. Part fan dy stelling wie it forteilân Pampus, oanlein yn in ûndjip part fan it Muidersân en neamd nei it oanswettende Pampus. It fort stiet op 4000 heipeallen fan 11 meter lang. Rûnom Pampus waard krekt ûnder wetter in ring fan basaltblokken oanlein dêr't boaten op fêstrinne koenen.
It fort wie klear yn 1895, mar hat nea yn in kriich brûkt west en waard sletten yn 1933, ien jier nei it iepenjen fan de Ofslútdyk.
Twadde Wrâldkriich
It Fort Pampus heart ta de gemeente Goaiske Marren en is te besjen. Frijwilligers ûnderhâlde de gebouwen.
<Gallery> Ofbyld:Fort Pampus een kachel.JPG|Orzjinele kachel út it fort Ofbyld:Fort Pampus Sleutelgang.JPG|De 'Sleutelgang' fan it bûtenfort Ofbyld:Fort Pampus het huis van de fortwachter.JPG|It hûs fan de fortwachter Ofbyld:Fort Pampus WC in de binnenring.JPG|Húske yn it binnenfort Ofbyld:Fort_Pampus_ingang_tot_buitenring_fort.JPG|Yngong fan it fort Ofbyld:Pampus-haven.jpg| It haventsje fan Pampus Ofbyld:Pampus haven.png|Kano's yn de haven fan Pampus Ofbyld:Pampus-aanzicht.jpg|Pampus yn de fierte </Gallery>
Douro
thumb|Rin fan de Douro De Douro (Portugeesk) of Duero (Spaansk) is in rivier yn it noarden fan Portugal en de Spaanske autonome regio Castilië en León. De namme Douro betsjut "Gouden rivier". De rivier ûntspringt op 2200 m hichte yn de Sierra de la Demanda, sa'n 50 km noardwestlik fan Soria en mûnet út yn de Atlantyske Oseaan, by Porto. De Douro hat in lingte fan 897 km en it streamgebiet fan de rivier is 98.160 km² en heart by de grutste streamgebieten fan it Iberysk Skiereilân. De rivier hat sawat oer de hiele lingte keardamen. thumb|left|200px|De Douro tusken de wyngerds De bopperin fan it Portegeeske part fan de Douro is ferneamd fan syn Quinta's. Dat binne wyngerds dêr't de druven foar de Port waakse. Njonken de Port, is de Dourodelling ek ferneamd om de reade Dourowyn.
Adriaan Brunsveldt
Adriaan Brunsveldt wie in Fryske seefarder dy't fear foar de Fryske Admiraliteit.
Yn 1652 krige Brunsveldt it befel oer it skip Breda. Dit skip wie yn 1637 boud foar de VOC, mar it blykte al gau te lyts om winstjouwend te wêzen. It hie 24 stikken geskut en hie in bemanning fan 80 man. Foardat Brunsveldt it kommando krige hie de Breda al ferskate lange reizen makke, nei ûnder oare Brazylje. Yn desimber 1652 blieken de kapteins Skelte Tsjerks Wiglema en Brunsveldt gjin jild te hawwen om iten te keapjen foar de bemannings. Mei sân hasten reizge Wiglema nei De Haach om jild te krijen, mar dit waard him wegere. Uteinlik liende in Dokkummer uyt liefde ende ter eeren van 't Landt 200 gûne om bôle yn te keapjen. Yn de Earste Ingelsk-Nederlânske oarloch focht it skip mei Brunsveldt as kommandant yn de Slach by de Haden, Slach by de Singels, Trijedeiske Seeslach en de Slach by Ter Heijde. Yn de Slach yn de Sont waard hy mei syn skip troch 2 of 3 Sweedske skippen klemfearn. Brunsveldt rekke deadlik ferwûne en syn skip waard intere troch de Sweden. De measte bemanningsleden ferdronken of waarden finzennommen. De Sweedske zeelju setten de Breda yn 'e brân en ferlieten it skip. 14 Seelju dy't efter bleaune wisten lykwols it fjoer te dwêstem, de boat te meitsjen en yn Landskrona har by de rest fan de fleat te foegjen.
Omajaden
right|thumb|250px|It Omajadyske Ryk op syn grutst. De Omajaden, ek wol Umayyaden neamd, is de namme fan in Arabyske dynasty, dêr't sawol de kalifen ta hearden dy't fan 661 oant 750 it Islamityske Ryk regearren as de út harren fuortkommende Spaanske Omajaden (756-1027).
De earste Omajadyske kalyf wie Mu'awiyah I (661-680), dy't troch it net erkennen as kalyf fan Aly yn 756 in boargerkriich feroarsake en dy't nei de dea fan Aly it liederskip oer it Islamityske Ryk ferwurf. Dêrop waard de haadstêd fan it ryk ferpleatst fan Mekka nei Damaskus, dat dy status oant en mei de ein fan 'e Omajadyske dynasty hâlde soe. Under de Omajaden hawwe de grutte feroveringen fan de Arabieren oant Sintraal-Aazje, Yndia en Spanje plakfûn.
Ut Abd al-Rahman I, in pakesizzer fan de tsiende Omajadyske kalyf Hisjam, dy't ûntkaam oan de Abbasiden, kaam yn 750 de Spaanske tûke fan de Omajjaden fuort. It slagge him om himsels yn Spanje as emir erkenne te litten, en hy makke Kordoba ta syn residinsje. De grutste machtsûntwikkeling waard berikt troch Abd al-Rahman III (912-961) dy't Spanje losmakke fan it kalifaat fan Bagdad en himsels ta kalyf útrôp.
Standerttype NFLS
thumb|200px|Stasjon Stiens (NFLS 1e klasse) Standerttype NFLS is in stasjonsûntwerp dat brûkt waard foar ferskate spoarstasjons yn Fryslân.
Skiednis
De stasjons waarden allegear begjin 20e iuw boud en hawwe likernôch 30 oant 40 jier tsjinst dien as stasjon. In oantal fan dizze stasjons binne yn de jierren sântich ôfbrútsen. It stasjon fan Jelsum is ferlern gien yn de Twadde Wrâldkriich. It stasjon fan Marrum is hjoed-de-dei yn gebrûk as restaurant. Yn Frjentsjer hat it stasjon ek noch tsjinst dien as lânbouskoalle. It stasjon fan Froubuorren wie ek bewarre bleaun, mar rekke yn 2002 sa skansearre nei in brân dat it dochs noch ôfbrutsen waard.
Jan Pieters van der Bildt
thumb|Jan Pietes van der Bildt Jan Pieters van der Bildt (Froubuorren, 17 septimber 1709 - Frjentsjer, 27 april 1791) mei de bynamme Jan Kunst wie in ynstrumintmakker. Hy boude sels goed 500 tilleskopen, dêr't guonts fan noch te besjen binne yn Frjentsjer en it Frysk Museum.
Auroara (mytology)
thumb|right|250px|Auroara.
Auroara is de Romeinske goadinne fan de dage, dy’t in soad oerienkomsten hie mei de Grykske goadinne Eos. Auroara is it Latynske wurd foar de dage.
Auroara wernijde har sels eltse moarn, by de dage fleach se troch de loft. Se kundiget dan de moarn oan. Se hat in broer en in suster. Har broer is de sinnegod Sol en harren suster is de moannegoadinne Lûna. Se hat ferskate manlju en fjouwer soannen, ien foar eltse haadwynrjochting, Noard, East, Súd en West.
Yn fergelyk kin Auroara yn ferbân brocht wurde mei Eos yn de Grykske mytology en Ushas yn de mytology fan de Hindûs.
Ien fan har manlju wie Tithonus. Auroara frege Seus om him ûnstjerlikens te jaan, mar se fergeat te freegjen om ivich jong te wêzen. Dat Tithonys waard foar ivich âlder.
Hotze Sytses Buwalda
Hotze Sytses Buwalda (Alde Biltdyk, Sint-Jabik, 14 septimber 1915 – Sint-Anne, 5 febrewaris 1994) wie in Frysk taalkundige, publisist, skriuwer en oersetter, dy't fan 1940 oant 1970 tritich jier lang ferbûn wie oan 'e Fryske Akademy. Hy sette him benammen o sa yn foar it behâld en it fêstlizzen fan syn memmetaal, it Biltsk, en spile in rol dy't fan krúsjaal belang wie foar it kommen ta in formele Biltske stavering en de útjefte fan it earste Biltske wurdboek.
Libben en karriêre
Buwalda wurke û.m. mei Govert Alletinus Gezelle Meerburg en Ype Rinses Poortinga oan it Frysk Wurdboek, wêrfan't diel 1 (Nederlânsk-Frysk) yn 1952 útkaam, en diel 2, (Frysk-Nederlânsk) yn 1956. Syn hert lei lykwols by de stúdzje nei syn memmetaal, it Biltsk, wêrfoar't er tusken 1940 en 1950 de grûnslach fan 'e hjoeddeistige stavering lei. Buwalda skreau in grut tal artikels oer it Biltsk en de skiednis en kultuer fan it Bilt, dy't er publisearre yn û.m. de Ljouwerter Krante, it Frysk Deiblêd en de Biltske Post. Dêrûnder wie Hoe Skrive Wy 't in 't Bildts (1962), wêryn't er foar leken op it mêd fan 'e taalkunde de Biltske stavering útinoar sette.
Teffens brocht er ferskate boeken oer dy ûnderwerpen út, en bewurke en fertaalde er koarte ferhalen en toanielstikken fan û.m. Waling Dykstra en de memoires fan Bruno Lieuwes van Albada yn modern Biltsk. Nei syn pinsjonearring, yn 1970, wurke er noch jierren oan in Biltsk wurdboek. Buwalda wie troud mei Tietje Buwalda-Veenbaas. Syn soan Sytse Hotzes Buwalda sette syn krewearjen foar it Biltsk fuort. De publikaasje fan syn magnum opus, it Woordeboek fan 't Bildts, yn 1996, mocht Buwalda net mear belibje; hy ferstoar yn 1994. It wurdboek waard útbrocht ûnder redaksje fan syn soan. Yn Sint Anne is nei Hotze Sytses Buwalda in strjitte ferneamd.
Sos del Rey Católico
It plak soe al bewenne wêze sûnt de romeinske tiid. Foar in lytsk skoft hiene de Moaren it der foar it sizzen, mar yn 1044 waard Sos troch Ramiro I oan it keninkryk Aragón tafoege.
Yn it jier 1452 waard de infant Ferdinand yn Sos berne, de letter kening Ferdinand de Katolyk. Dy berte ferliende it plak de tafoeging del Rey Católico.
Sûnt 1968 hat it sintrum fan Sos del Rey Católico de monumintestatus fan Conjunto histórico-artístico. Sos del Rey Católico wie yn 1985 it dekôr fan de film La vaquilla.
Martinytoer
right|210px|thumb|De Martinytoer De Martinytoer yn de stêd Grins is mei 97 m hichte de twadheechste toer fan Nederlân nei de Domtoer yn Utert. By de toer oan de Grote Markt heart ek noch de Martinytsjerke. De Stadjers neame de toer d' Olle Grieze.
Skiednis
De hjoeddeiske toer is yn de jierren 1469-1482 boud. Dêrfoar ha der op itselde plak twa oare tuorren stien. De earste toer wie 30 meter heech en waard yn de 13e iuw boud. Troch ynslach fan it wjerljocht yn 1408 rekke de toer slim skansearre en der moast in nije toer boud wurde. Dy wie yn 1464 klear en wie sa likernôch 45 meter heech. Yn 1468 waard dy ek troch it wjerljocht ferneatige. Yn 1822 krige de toer beskerming troch in ôflieder tsjin wjerljocht. Neist ynfloeden fan de natoer rekke de toer ek skansearre troch minsklike ynfloeden. Yn de Tachtichjierrige Kriich baarnde it houten boppestik fan de toer ôf. Fan de befrijing fan Grins hat de toer inkeld wat kûgels te fernearen hân.
De liedklokken
De klokken hawwe iuwenlang oarloch en frede, leed en wille oankundige. Nei in malaria-epidemy yn 1826 (Grinzer sykte) waard it deistich kloklieden ôfskaft. Sûnt 1982 liedt it Groninger Klokkenluidersgilde alle sneinen en op spesjale dagen de klokken mei de hân.
Yn 1994 waard in nije klok ynstallearre, de Kromstaart, ferneamd nei in sulveren munt dy't yn Grins brûkt waard fan de 14e oant de 18e iuw. De op ien nei grutste klok waacht 5550 kilo en hat in trochsnee fan sa'n twa meter. De klok hat it neifolgjende rym:
Yn 1994 waarden ek de fjouwer klokken fan it Nije Stedhûs dat doe sloopt waard, oerset nei de toer. Yn 1995 waarden noch fjouwer klokken fan de Keninklike Klokkejitterij Eijsbouts yn Asten getten om it oarspronklik tal oan te foljen.
Tichtby it kloksgat oan de kant fan de Grutte Merk hinget noch in histoaryske klok, de Ruimstraatklok fan 900 kilo. Dy falt lykwols bûten de oaren meidat it stimlûd net by de oare klokken past.
Derek Parra
Derek Parra (San Bernardino, 15 maart 1970) is in earder Amerikaansk reedrider.
Roede (mjitte)
In roede, ek wol jerd of mollen, is oer it algemien in lingtemjitte. By strookferkaveling wurdt it ek as breedtemjitte brûkt.
De lingte fan in roede wie net oeral lyk, dy koe per plak ferskille. De krekte mjitte wie dan wol oanjûn op de tsjerkemuorre. De meast bekende wie de keningsroede dy't yn 1813 steld wie op 3,91278 meter. In dyksroede wie yn Wûnseradiels Suder Seediken 4,736 meter of 12 dyksfuotten, ± 16 Fryske houtfuotten.
Derek Parra
Hy die sân kear mei oan it Wrâldkampioenskip allround en twa kear oan de Olympyske Winterspullen (yn 2002 en 2006). Hy waard by dy kampioenskippen ien kear Olympysk kampioen. Oan it ein fan it seizoen 2005-2006 stopte Parra mei reedriden op heech nivo.
Roede (mjitte)
De kante roede hat as flaktemjitte de âldere lânmjitten net ferdriuwe kind.
Neffens it yn 1820 ynfierde Nederlânsk metryk stelsel wie in roede gelyk oan 10 meter. Yn 1937 waard de roede as offisjele mjitte foar altyd ôfskaft.
Minho
thumb|250px||Rin fan de Minho De Minho (Spaansk: Miño) is in rivier dy't op in hichte fan 750 m ûntspringt yn it Galisyske Meiraberchtme by de stêd Galiza en 340 km fierderop yn de Atlantyske Oseaan útrint, besuden A Guarda en noardlik fan Caminha. De lêste 75 km foarmet de Minho de grins tusken Spanje en Portugal. De Sil, Neira, Barbantiño en Búbal. binne de grutste sydrivieren fan de Minho.
Yn de Aldheid hjitte de rivier fan Minius en hie itselde ferrin as no, mar der gie doe mear wetter trochhinne. Sa'n seis kilometer besuden Valença leit in ienbôgige Romeinske brêge oer de rivier, de Ponte Velha fan Chamozinhos.
left|thumb|350px|De Belesar-opslachmar by [[Portomarin]].
Stasjon Sint-Anne
thumb|Stasjon Sint Anne yn 1910 Stasjon Sint-Anne is in earder spoarstasjon oan it spoar Stiens-Harns. It stasjon waard iepene op 2 desimber 1902 en sluten op 1 desimber 1940.
It stasjonsgebou waard setten yn 1901. It gebou lei oan de Steven Huygenstrjitte, en is tsjintwurdich as wenhûs ynrjochte.
Dit stasjon is boud nei it stasjonsûntwerp mei de namme Standaardtype NFLS, dat benammen brûkt waard foar ferskate spoarstasjons yn Fryslân. It stasjon yn Sint Anne foel binnen it type NFLS halte 1e klasse.
Wynmotor Baaium
thumb|240px|De Wynmotor Baaium yn 2005 De Wynmotor Baaium is in poldermole en ryksmonumint út 1935, tichtby it doarp Baaium yn 'e gemeente Waadhoeke.