cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
David Gemmell
Jonkheid
David Gemmell waard yn 1948 berne yn 'e Britske haadstêd Londen, dêr't er grutbrocht waard troch syn allinnichsteande mem. Hoewol't er it nea mei safolle wurden befêstige, wekke er sels de yndruk dat er in oerwûn bern wie. Mar oft dat no wol of net sa wie, feit wie dat oare bern en ek folwoeksenen him as sadanich beskôgen yn in tiid dat soks noch skandlik wie. Gemmell hie te lijen ûnder narderij en skellerij fan syn gelikensen en fan it geflúster efter syn rêch om troch folwoeksenen. Foar in diel om't er gjin heit hie, mar ek om't er as jonge frijwat boekich wie, waard er geregeldwei it slachtoffer fan fysyk geweld fan oare bern, wêrby't er ferskate kearen serieuze ferwûnings oprûn. Dêrtroch waard er twongen om fan him ôf te slaan, wat er learde troch te boksen mei syn úteinlike styfheit, dy't fûn dat er foar himsels opkomme moast ynstee fan him "efter muorren te ferskûljen of út te naaien." Dy filosofy wie fan tige grutte ynfloed op Gemmell syn lettere wurk.
Libben as folwoeksene
Gemmell waard op syn sechstjinde fan skoalle stjoerd om't er in goksyndikaat ûnder syn mei-learlingen organisearre hie. Yn 'e folgjende jierren waard er ferskate kearen arrestearre. Letter bewearde er dat er yn in rapport fan in psycholooch dêr't er doedestiden hinne stjoerd wie, omskreaun wie as in psychopaat. Gemmell hie baantsjes as fabryksarbeider, byrider op in frachtwein en útsmiter yn in nachtklub. Uteinlik bewurkmastere syn mem dat er op sollisitaasjepetear koe by in pleatslike krante. Hoewol't hy fan 'e hûndert sollisitanten nei alle gedachten it minst kwalifisearre wie foar in baan as sjoernalist, waard er dochs oannommen nei't er him troch it petear hinne bluft hie, wat oansjoen waard foar selsfertrouwen.
Troch de jierren hinne wurke Gemmell foar ferskate pleatslike kranten yn East-Susseks, en brocht er it úteinlik sels ta haadredakteur by fiif fan sokke lytse deiblêden. Dêrnjonken wurke er op freelance-basis ek foar lanlike kranten as de Daily Mail, de Daily Mirror en de Daily Express. Hoewol't er út in sosjalistysk nêst kaam, en yn 1960 kampanje fierd hie foar de Labour-premier Harold Wilson, joech er yn 'e tachtiger jierren lykwols mei tsjinnichheid blyk fan ynstimming mei it bûtenlânsk belied fan Margaret Thatcher, yn 't bysûnder op it mêd fan 'e Falklânoarloch, en mei de Kâlde-Oarlochspolityk fan 'e Amerikaanske presidint Ronald Reagan.
Skriuwkarriêre
Yn 'e earste helte fan 'e santiger jierren besocht Gemmell foar it earst en skriuw in roman. Foar it resultaat, The Man from Miami, koed er lykwols gjin útjouwer fine, en letter joech er ta dat it boek "sa beroerd wie dat molke der ferkeard fan waard op fyftich passen ôfstân." Yn 1976, nei't der by him kanker fêststeld wie wêrfan't him ferteld wie dat it terminaal wie, skreau Gemmell yn twa wiken tiid de fantasyroman The Siege of Dros Delnoch, ienfâldichwei om 'e sinnen te fersetten en om foar syn dea dochs noch syn ambysje te reälisearjen en skriuw in boek. De roman fertelt it ferhaal fan in lytse kliber wisberette ferdigeners dy't in fêsting út 'e hannen sjen moatte te hâlden fan in ûnbidige oermacht fan oanfallers. Dat wie in metafoar foar Gemmell syn kanker: de fêsting wie hysels, en de oanfallers de sykte. Doe't er neitiid te hearren krige dat der in misdiagnoaze steld wie, en dat er yn gjin gefaar wie om dea te gean, lei er it boek oan 'e kant, oant in freon fan sines it yn 1980 lies en him oanfitere om it wat by te skaven.
Dat die Gemmell, en úteinlik fûn er yn 1982 in útjouwer, wêrnei't The Siege of Dros Delnoch yn 1984 útjûn waard ûnder de titel Legend. It boek waard in oansjenlik kommersjeel súkses, en hoewol't er tajoech dat alle flaters deryn sieten dy't men yn in earste boek ferwachtsje mocht, sei Gemmell letter sels dat Legend him lykwols dochs fan hiel syn oeuvre it leafste wie. Yn 1985 kaam syn twadde roman út, The King Beyond the Gate, dat yn deselde wrâld spilet as Legend. Gemmell gie njonken syn skriuwkarriêre noch ferskate jierren troch mei syn sjoernalistike wurk, oant er yn 1986 ûntslein waard om't er de nammen fan syn kollega's brûkt hie foar de personaazjes yn syn trêde boek, Waylander. Letter seid er yn in fraachpetear dat syn sjef dat beskôge hie as "in giftige oanfal op syn yntegriteit".
Orange Goblin
Orange Goblin is in Ingelske stonermetalband oprjochte yn 1994 yn Londen. Orange Goblin begûn ûnder de namme Our Haunted Kingdom fanôf 1995 is de band fierder gien ûnder de namme Orange Goblin. De band brocht yn 1997 syn debútalbum Frequencies from Planet Ten út. De teksten fan de band gean benammen oer relaasjes, drugs en romtefeart. Orange Goblin hat njoggen studio-albums en twa live-albums útbrocht.
David Gemmell
Skriuwkarriêre
Fan dy tiid ôf lei Gemmell him foltiids ta op syn skriuwwurk, wêrby't er in oeuvre opboude dat úteinlik út mear as tritich romans bestie. Foar it meastepart wiene dat fantasywurken fan it subsjenre fan 'e heroyske fantasy, wêrby't fral de Drenai-kroniken, de rige dêr't syn earste trije boeken ta hearden, in wichtich plak ynnaam. Dy searje liket benammentlik basearre te wêzen op 'e Klassike Aldheid en bestiet út alve op harsels steande dielen. Dêrnjonken skreau Gemmell de fjouwer boeken omfiemjende Rigante-rige, dy't loskes nei de skiednis en kultuer fan Skotlân modellearre is. Guon oare wurken fan sines balansearje op 'e grins tusken in fantasyferhaal en in histoaryske roman. De masterlike Troy-trilogy, wêryn't Gemmell syn ynterpretaasje fan 'e Trojaanske Oarloch jout, liket mear histoarysk te wêzen, wylst syn saneamde Grykske duology dan wol yn it âlde Grikelân spilet en Aleksander de Grutte en dy syn generaal Parmenion as haadrolspilers hat, mar dêrby mear oerhinget nei it fantastyske as nei it histoaryske. Ien fan Gemmell syn boeken, White Knight, Black Swan, dat er publisearre ûnder dit pseudonym Ross Harding, is in skriller, en mei-iens ek syn iennichste wurk dat gjin bestseller waard. Fierders binne twa boeken fan Gemmell sines adaptearre ta grafyske romans, nammentlik Legend en Wolf in Shadow, beide kearen skreaun troch Stan Nicholls en tekene troch Fangorn. Yn totaal binne der mear as in miljoen eksimplaren fan Gemmell syn wurk oer de toanbank gien.
Priveelibben en ferstjerren
By syn dea wie Gemmell likernôch healwei mei it skriuwen fan Fall of Kings, it trêde diel fan syn Troy-trilogy. Dat boek, syn lêste, waard neitiid ôfmakke troch syn frou en ferskynde yn 2007 ûnder it dielde auteurskip fan David en Stella Gemmell. Yn 2008 waarden ta eare fan David Gemmell de nei him ferneamde David Gemmell Awards ynsteld, in trijetal literatuerprizen dy't sûnt elts jier útrikt wurde foar de bêste fantasywurken fan 'e subsjenres fan 'e heroyske fantasy en de hege of epyske fantasy fan it foargeande jier.
Fûstbile
|right|thumb|300px|Fûstbile
In fûstbile wie in wichtich stik ark út it paleolitikum, de âlde stientiid. Foar de prehistoaryske minsk wie de fûstbile ûnmisber. De bile waard destiids op deselde wize brûkt as tsjintwurdich in 'bûsmes'. Se koenen der tûken mei ôfsnije, lytse beammen omhakje, bisten slachtsje en fille, en hûden waarden der mei skjinskrabe. Trochdat it ark maklik wer oanskerpe wurde koe, gong de fûstbile lange tiid mei.
Fûstbilen waarden fral út fjoerstien hakke en hienen in ôfplatte foarm mei meastentiids in skerpe râne rûnom dy't altyd oan twa siden bewurke wie. De top is spits, de oare útein rûn.
Yn 1939 fûn de Fryske oannimmer en amateur-archeolooch Hein van der Vliet út Lippenhuzen in fûstbile by it hjoeddeiske Wynjewâld. Dy fynst wie fan grut histoarysk belang, omdat dêrmei foar it earst oantoand wurde koe dat it noarden fan Nederlân en Fryslân yn it bysûnder al foar de lêste iistiid bewenne wie. It soe noch jierren duorje foardat de fynst fan dizze fûstbile troch de wittenskip folslein erkend waard.
Hessel Roorda fan Eysinga
Hessel Roorda fan Eysinga (Wurdum?, ±1600 - Wurdum, 26 septimber 1654) wie soan fan Peter fan Eysinga en fan Foockel fan Heringa.
Hy foege de namme Roorda ta oan syn eigen, neffens it testamint fan Teth Roorda. Hy waard yn 1634 plakferfangend-grytman fan Ljouwerteradiel. Droech in moanne letter de gritenij oer oan syn broer Aede, nei waans ferstjerren hy yn 1637 beneamd waard as grytman fan Ljouwerteradiel. Yn 1627 wie hy folmacht op de lândei foar ot kertier Westergoa, fan 1637 oant 1644 siet hy ûnûnderbrutsen yn de Steaten fan Fryslân foar Eastergoa, wie ek lid fan de Deputearre Steaten fan Fryslân en moast yn dy funksje in tal wichtige besluten nimme.
Hâlde meast ta op Ald-Oenemastate yn Wurdum en troude yn Wurdum op 4 augustus 1654 mei Wilck fan Feytsma († juny 1677) dochter fan Gerrolt en fan Ebel fan Feytsma. Ut dit houlik bleaunen gjin bern oer.
T.E. Lawrence
thumb|Thomas Edward Lawrence thumb|Lawrence yn Rabigh, benoarden [[Jeddah, 1917]] T.E. Lawrence (folút: Thomas Edward Lawrence; Tremadog (Wales), 16 augustus 1888 – Clouds Hill (Ingelân), 19 maaie 1935) wie in Britsk proazaskriuwer, archeolooch en militêr. Hy waard ferneamd ûnder de namme Lawrence of Arabia.
Libben
Lawrence wie in legindarysk persoan út de Earste Wrâldkriich. Meidat er in soad niget hie oan de Midsiuwen, de Krústochten en de ridderromantyk, reizge Lawrence 1909 foar it earst nei it Midden-Easten en learde dêr it Arabysk. By it útbrekken fan de oarloch yn 1914, wie er oan it wurk as archeolooch yn Karkemisj, yn it suden fan it Turkije fan no. Lykas in soad Britten yn dy tiid naam er tsjinst yn it leger.
Hy waard offisier by de Britske ynljochtingestjinst yn Egypte en waard ferbiningsoffisier tusken it alliearde leger en it doetiids noch losse stammeferbân yn de krite fan de Hidjaz (no Saûdy-Araabje). It wie de bedoeling om de Dútsk-Ottomaanske alliânsje ûnder druk te setten troch in nij front yn it Midden-Easten te iepenjen, rjochting it Ottomaanske Ryk.
It slagge him en helje Hoessein ibn Ali, de sjaryf fan Mekka, oer om oan Britske kant tsjin de Ottomanen te fjochtsjen. Sa koe ûnder lieding fan dy syn soan emir Faisal en rieplachte fan Lawrence de Arabyske opstân útbrekke. Lawrence liet sa syn aspiraasjes foar in pan-Arabyske naasje sjen. Hy slagge mei troch syn persoanlikheid grutte Britske stipe te krijen en de Arabieren waarm te meitsjen foar it ûnôfhinklikheidstinken, om it losse stammeferbân ta ien grut guerrillaleger te meitsjen. Dat leger blies it spoar op en ferlamme it Ottomaanske leger, dat folle grutter wie.
Yn 1917 organisearre Lawrence in aksje mei de Arabieren laat fan Auda Abu Tayi (oant dan ta oanhinger fan de Ottomanen) tsjin de strategyske haven fan Akaba. Op 6 july falt Akaba nei in oanfal fan de Arabieren út it ynlân wei.
Lawrence syn operaasjes yn de woastyn einigen yn 1918 mei de ferovering fan Damaskus. Doe't dúdlik waard dat de politike kaarten oars kamen te lizzen gie er ferbittere werom nei Grut-Brittanje; der kaam gjin ûnôfhinklikens foar de Arabieren: efternei ferparten Grut-Brittanje en Frankryk dochs de eardere Ottomaanske kriten yn it Midden-Easten ûnder elkoar. By de fredeskonferinsje yn Parys wie Lawrence adviseur fan emir Faisal. Yn 1921-1922 wie er noch in skoft adviseur fan Winston Churchill, de Britske minister fan Koloanjen. Yn dy jierren reizge er werom nei it Heine Easten om te bemiddeljen by de foarming fan ferkate mandaatgebieten. thumb|left|225px|Lawrence of Arabia wie mâl op Brough Superior-motorfytsen
Floaris V fan Hollân
right|thumb|180px|Floaris V Floris V fan Hollân (* 25 july? 1254, Leiden - † 27 juny 1296, Muiderberg) wie greve fan Hollân en Seelân en letter brûkte er ek de titel "Hear fan Fryslân".
Jonge jierren
Floris V wie de soan fan Willem II fan Hollân en Elisabet fan Brunswyk. Doe't er noch gjin twa jier âld wie ferstoar yn 1256 syn heit op in fjildtocht tsjin de Friezen. Syn omke Floris de Foud waard regint oant dy yn 1258 ek ferstoar. Dêrnei wie syn muoike Aleid fan Avesnes syn regentes, oant Otto II fan Gelre yn 1263 it regintskip oernaam.
T.E. Lawrence
Libben
Nettsjinsteande syn befoardering ta de rang fan kolonel, naam er yn 1922 ûnder de namme John Hume Ross, yn 1923 weromferoare yn T.E. Shaw, as gewoan soldaat wer tsjinst yn it Britske leger by de doe koartlyn oprjochte Royal Air Force (RAF). Mar der kaam te folle publisiteit doe't útkaam dat dé kolonel Lawrence gewoan soldaat wie; hy moast de anonimiteit sykje by it Royal Tank Corps. Hy frege fersakte kearen oan de legerlieding om oerpleatsing nei de RAF en úteinlik waard dat tasein. Foar de RAF wurke er noch in stikmannich jierren yn wat no Pakistan is. Mar fanwege praat yn de media oer spionaazjeaktiviteiten dêre, gie er werom nei Grut-Brittanje. Syn lêste warbere jierren wie er, as ien fan de earsten, dwaande mei ûndersyk nei flugge rêdingsboaten.
Floaris V fan Hollân
Houlik
Yn 1266, doe't er hast tolve wie, waard er as grutminske sjoen, en âld genôch om sels it bewâld op him te nimmen. Doe't er fjirtsjin wie, yn 1268, troude er, neffens in kontrakt dat Floris de Foud yn 1256 sletten hie, mei Beatriks fan Flaanderen. Se krigen njoggen bern tegearre, Willem, Otto, Dirk, Floris, Jan I fan Hollân, Machteld, Beatriks, Elisabet en Margareta. Utsein Jan en Margareta binne se allegear jong ferstoarn. Fierders hie Floaris ek noch wat bern yn it wyld rinnen. By namme bekend binne dêrfan Witte fan Hollân, Katarina fan Montfoart, troud mei Sweder fan Montfoart, in Gearard, in Willem, in Alide (mem fan Willem de Laker), in Piter en in Durk.
West-Fryslân
Yn 1272 besocht Floris V foar it earst om it wurk fan syn heit ôf te meitsjen. Krekt 18 jier âld teach er fia Alkmar nei West-Fryslân yn de striid tsjin de Friezen, en hy koe noch krekt mei syn libben weikomme. Mar nei fierdere fjildtochten yn 1282 en 1287 koe er yn 1289 West-Fryslân by Hollân foegjen. Nei 17 maart 1291 brûkte er dan ek de titel "Greve fan Hollân, Seelân en Hear fan Fryslân". Nei syn dea besochten de Westfriezen yn 1297 noch ien kear om harren frijheid werom te winnen, mar se koenen harren net mear frijmeitsje fan it Hollânsk gesach.
Seelân
Mei it ferslaan fan de Friezen hie Floris V de noardlike grins fan Hollân sa fier opskood as mooglik. Yn de tuskentiid hie er Hollân ek nei it easten útwreide, dat no rjochte er de oandacht op de súdgrins. Hy besocht dêrby mear fan Seelân ûnder syn bewâld te krijen. Yn 1290 gong dat skeef en waard er by Bierfliet finzen naam. Hy moast fiergeande konsesjes dwaan, mar ien kear frij hold er him dêr net mear oan. Hy gong fierder yn syn stribjen nei gebietsútwreiding yn Seelân, en doe't syn stipe fan Edward I fan Ingelân wat dat oangie net genôch opsmiet gong er oer nei it Frânske kamp. Dit koe Edward fansels net akseptearre, en yn in komplot mei Gysbrecht fan Amstel, Gerard fan Felzen en Herman fan Woerden waard 27 juny 1296 besocht him op 'e nij finzen te nimmen. Dat slagge, mar om't de trije net weikomme koenen deaden se harren finzene.
T.E. Lawrence
Libben
Lawrence stoar yn 1935 mei 46 jier, mar in pear wike nei syn pinsjonearring, nei in ûngemak mei syn Brough Superior-motorfyts tichtby syn hûs Clouds Hill yn it Ingelske Moreton (Dorset), dêr't hy ek te hôf brocht waard.
Film
Lawrence waard ferneamd neidat de Amerikaanske sjoernalist Lowell Thomas in film mei oarspronklik byldmateriaal ("With Allenby in Palestine and Lawrence in Arabia") oer de Arabyske opstân sjen liet yn teaters yn grut-Brittanje en Amearika. De film "Lawrence of Arabia" fan David Lean út 1962, mei haadrollen foar Peter O'Toole en Omar Sharif, brocht Lawrence werom yn it publike omtinken. De film helle sân Academy Awards, ek ien foar Bêste Film.
Abdij Marienmünster
De Abdij Marienmünster is in earder benediktynsk kleaster yn Marienmünster yn de Dútske dielsteat Noardryn-Westfalen. It kleaster waard yn 1803 opheft, mar tusken 1965 en 2014 wennen dêr wer pasjonisten, dy't de sielsoarch fan katoliken yn de omlizzende parochy's fersoargen. Tsjintwurdich is de tsjerke in gewoane parochytsjerke.
Skiednis
Nei't Widekind I greve fan Schwalenberg waard, stifte er mei syn frou Lutrud fan Itter op oantrunen fan syn neef of sweacher, biskop Bernhard I fan Paderborn, de abdij. Hja joegen tegearre mei de boarch fan harren foarfaars, de Oldenboarch, stikken lân oan it kleaster om sa de muontsen yn steat te stellen harren yn ûnderhâld te foarsjen. Ek lieten hja in kleastertsjerke en oare gebouwen sette. Op 15 augustus 1128, op it feest fan Marije-Himelfeart, wijde de biskop fan Paderborn it kleaster en de tsjerke ta eare fan de Hillige Jongfaam, de apostel Jakobus de Aldere en de hillige Kristoffel yn. De earste abt waard Gerhard en tolve muontsen út de benediktynske abdij fan Corvey krigen de taak om it pastorale wurk op harren te nimmen.
Yn de 12e en 13e iuw makke it kleaster in grutte bloei troch, mar tsjin it ein fan de 13e iuw, doe it lân sûnder keizer siet, rekken de omkriten fan de abdij troch teheistering ferlitten en leech. De abt Herman liet troch de bou fan in boarch yn Vörden en Bredenborn (tsjintwurdich stedsdielen fan Marienmünster) it kleaster befeiligje. Oant twa kear ta waard yn de Tritichjierrige Kriich it kleasterkompleks troch troepen fan Kristiaan fan Braunschweig-Wolfenbüttel oerfallen en plondere. Hessyske en Sweedske troepen leine it kompleks fan 1641 oant 1646 yn 'e jiske. De weropbou fan de tsjerke fûn fan 1661 ôf plak. Boumaster Ludwig Baer soarge foar de tekeningen en liet fan de eardere romaanske basilyk in halletsjerke bouwe. Ek waard in nij barok koer boud.
Tusken 1756 en 1763 kaam it yn de Sânjierrige Kriich op 'e nij ta geweld. Troepen namen it kleaster yn om dêr te ferbliuwen en makken letter renovaasjes needsaaklik. Yn 1760 plonderen de troepen fan Braunschweig en Hannover it kleaster en brûkten it as hynstestâl. Om it kleaster hinne kaam it in jier letter ta in slach tusken de troepen, itjinge grutte skea oan de kleastergebouwen feroarsake. Doe't de oarloch foarby wie, wie it kleaster ruinearre en hie it gjin bestean mear.
De kleastertsjerke tsjinne fan it begjin ôf oan ek as parochytsjerke foar de omlizzende doarpen.
Nei de sekularisaasje op 31 maart 1803 gyngen tsjerke en kleaster oer yn it besit fan it keninkryk Prusen. De 39 muontsen waarden fuortstjoerd en nei de oerdracht waard de ynventaris mei alle keunstwurken en de bibleteek feild. De kleastergebouwen waarden, bûten de tsjerke en in fleugel fan in gebou, ferkocht oan in katolyk en in protestant (elts foar 50%), dy't der in buorkerij fan makken. De parochy bleau lykwols ek nei opheffing fan it kleaster bestean en dêrom mochten twa muontsen bliuwe om harren pastorale wurk fuort te setten. De patres fan de kongregaasje fan de pasjonisten namen yn 1967 de pastorale soarch oer en wiene ferantwurdlik foar de omlizzende gemeenten en sikehûzen.
By in bestjoerlike weryndieling op 1 jannewaris 1970 joech de abdij de namme oan de doe út ferskate gemeenten foarme stêd Marienmünster.
De Jakobustsjerke
De oarpronklike abdijtsjerke waard nei 1150 yn romaanske styl boud. Dêrby gyng it om in trijeskepige basilyk mei in dwersskip, in koer en in apsis. De tsjerke hie in westwurk mei twa tuorren en in achthoekige toer boppe de fiering. Ut dy tiid binne allinne it midden- en dwersskip en it ûnderste diel bewarre bleaun.
Yn de 17e iuw waard de tsjerke foar in grut part ferboud. De basilyk waard fan ôf 1661 yn in halletsjerke feroare, de fieringstoer waard yn 1679 ferhege en mei in barokke bekroaning ôfsletten. It koer fan ien travee waard nei it easten ta ferlinge oant trije traveeën, dêr't yn 1700 noch in sakristy oan tafoege waard.
Yn de jierren 1854-1855 waard it súdlike skip en de beide westlike tuorren yn neo-romaanske styl fernijd. It foarbyld dêrfoar wie de Sint-Kiliaantsjerke yn Höxter.
Under it rike barokke ynterieur hearre it heechalter en twa sydalters, dy't yn de jierren 1680 boud binne troch Paul Gladbach. Tusken 1956 en 1966 binne de alters restaurearre.
It oargel waard yn de jierren 1736-1738 boud troch Johann Patroclus Möller. It 42 registers tellende ynstrumint waard mei de restauraasje yn 2010-2012 safolle mooglik yn de oarspronklike tastân werom brocht.
Hjoeddeisk gebrûk
Tsjintwurdich is de abdij ek fanwegen in fereard byld fan Marije fan Smerten noch in erkend beafeartsplak. De eardere kleastertsjerke funksjonearret as de lokale parochytsjerke.
Om't de oanwaaks fan nije leden fan de oarder útbleau moasten de fiif lêste pasjonisten de abdij yn it begjin fan 2014 ferlitte. Nei in renovaasje fan de wenferbliuwen waarden dy troch in de preester yn gebrûk nommen, mar dy hat de abdij ein 2016 wer ferlitten. It is it doel dat meardere preesters fanút dy lokaasje wurkje sille.
Oant yn de 20e iuw waard it kleaster brûkt as buorkerij. Yn 2006 waard de Kulturstiftung Marienmünster oprjochte, dy't dielen fan de buorkerij feroare yn in foarmings- en moetingssintrum mei in musikaal aksint. Trije grutte gebouwen dy't earder as skuorre brûkt waarden binne sûnt 2007 ferboud. Yn de ûntstiene romten wurde útstallings en konserten organisearre. Ek is bûten de kleastermuorren in besikerssintrum iepene.
Aldesyl (It Hegelân)
Aldesyl (Grinslânsk: Oldenziel, Nederlânsk: Oldenzijl) is in doarpke yn de gemeente It Hegelân (oant 1 jannewaris 2019 gemeente Iemsmûn) yn de provinsje Grinslân, mei 50 ynwenners (2010). It hearde eartiids ta it Oosterambt fan Hunsingoa, fan 1811 - 1979 oant de gemeente Uithuizermeeden en dêrnei ta Hefshuizen, dat sûnt 1992 Eemsmond hjit. De eastliker lizzende buorskip leit binnen de komboerden fan it doarp, mar leit der winliken los fan.
Skiednis
thumb|260px|Oldenzijl op in kaart út 1867 fan de eardere gemeente Uithuistermeeden. thumb|Huzen oan de Hommeswei thumb|Huzen oan de Aldesylsterwei. It twadde hûs stiet op it steed fan de eardere herberch De earste boeren fêstigen har mooglik earne yn de 11e iuw op it plak fan het hjoeddeiske Aldesyl doe't der troch bewenners lytse poadia (hûsterpen) opsmiten waarden yn de Fivelboezem, dy't yn de 13e en 14e iuw omgrêfte en hieltiten fierder ferhege waarden. Om de Aldesylsterwei lizze teminsten 7 fan sokke hûswierden. Aldesyl foarmet ûnderdiel fan de delsettingenrige Rottum-Doodstil-Zandeweer-Aldesyl-Oosternieland, dy't yn in lint besuden fan it Meedstermaar lizze. Om 1200 hinne waard de Oldijk, ien fan de earste kadiken (simmerdiken) yn de Fivelboezem oanlein fanôf Uithuizen oer Aldesyl, om Garsthuizen hinne nei Westeremden, dêr't dizze poadia binnen it bedike gebiet kamen te lizzen en in dykdoarp ûntstie. Yn de earste helte fan de 13e iuw waard de fraaie stienen Nikolaastsjerke boud op de tsjerkewierde, dy't om 1900 diels ôfgroeven waard en no in hichte fan ûngefear 2,67 meter hat. Oannomd wurdt dat de tsjerke gjin foargongers hân hat omt by restauraasjewurken yn de jierren 1950 hjirfan gjin restanten fûn binne. Yn in argyfstik fan 1358 wurdt it doarp foar it earst neamd, as Oldazile en yn 1397 as Aldazile. De namme ferwiist nei in âlde syl (spuislûs) yn de eardere dyk, dy't wetter út it Oosterambt loste op de Fivel. Dy syl soe by Paapstil lein hawwe kind. De syl soe fanwege it foarkommen fan de namme Oldazile al foar 1358 ferdwûn wêze. It wurd 'til' kin wize op de lizzing fan in syl hjir omdat tillen faak lein waarden op it plak fan eardere silen. Mar der bestiet gjin wissichheid oer. De syl waard mooglik ferfongen troch de mear eastlik lizzende Oosternijezijl, dy't grif yn de syldyk lei op de grins fan Hunsingoa en Fivelingoa, by Oosternieland. Yn de 15e iuw waard de Alde Dyk lein, de earste ringdyk, wêrmei't it grutste part fan it Hogeland binnen de dy kaam te lizzen en de ynfloed fan de see ferdwûn. Nei de Krystfloed fan 1717 waard de dyk ferfongen troch de fierder nei bûten lizzende Middendyk.
Yn de 16e iuw stie mooglik op in terrein ten noardeasten fan de tsjerke dêr't in soad kleasterstien fûn is in stienhûs mei de namme Nansum. Ein 16e, begjin 17e iuw wennen nammmentlik ferskate leden fan de famylje 'Itens to Nansum' yn Aldesyl, sa blykt út grêfskriften yn de tsjerke en yn 1562 ferstoar in hôveling mei de namme Rembt Itens yn Aldesyl. Mooglik wie dizze famylje oan dy út Nansum by Holwierde. Oant begjin 17e iuw hat Aldesyl ek in nôtmole hân, dy't lykwols ferdwine moast troch in provinsjale resolúsje út 1628 oer de beheining fan it oantal mûnen. Yn de jierren 1840 wurdt der troch Van der Aa lykwols ek in nôtmole neamd, mar op de kaarten komt dy net foar. It hûs oan de Aldesylsterwei 1 stiet mooglik op in âlde moleberch.
Yn it doarp stie oant yn de 20e iuw de herberch mei trochreed "Het Oude Rechthuis", wêrfan de namme ferwiist nei de tijd dat yn it doarp rjocht sprutsen waard. Op dit steed stiet no in hûs mei dit opskrift. Fierders telde it doarp om 1900 ûnder oare in bakker en in smid.
Tsjerke
thumb|De Nikolaastsjerke fan Aldesyl'' Yn it doarp, op de wierde stiet de romaanske Nikolaastsjerke, in tsjerkje út it begjin fan de trettjinde iuw (neffens Peters sels út 1160), oarspronklik wijd oan Sint-Nikolaas. It is in ienbeukich tsjerkje mei in healrûne, ynspringende apsis. Benammen dy lêste jildt as ien fan de hichtepunten fan de romaanske boukeunst yn de provinsje Grinslân. By it tsjerkje hat oarspronklik in frijsteande toer stien, mar dy is yn 1829 ôfbrutsen. De trettjinde-iuwske klok út dy toet hinget sûnttiids yn de toer fan it Marijehillichdom yn Warfhuizen, yn dy tiid noch in Herfoarme tsjerke. De tsjerke waard restaurearre tusken 1950 en 1952 ûnder lieding fan arsjitekten Wittop Koning en Offringa. By dy restauraasje waard ek it tsjerkhôf der omhinne inkele tsientallen sintimeters ôfgroeven omdat dy troch alle begraffenissen troch de iuwen hinne in heale meter heger lizzen komd wie as de flier fan de tsjerke, dy't dêrtroch fan binnen te wiet waard. Dêrnei waard in fjild benoarden de tsjerke oanwiisd as begraafplak om it besteande tsjerkhôf yn âlde sfear te behâlden.
Oare gebouwen
Bewesten Aldsyl leit de pleats De Korenaar, dy't neffens in gevelstien yn de eftermuorre boud is yn 1818. It binhûs is - teffens neffens in gevelstien - yn 1837 set. De pleats leit op in hûswierde.
Briedwoarst
thumb|250px|Trije soarten briedwoarst In briedwoarst (Dútsk: Bratwurst) is in soarte woarst makke fan barge-, ko- of keallefleis. In briedwoarst is geskikt om yn in panne te brieden of op in barbecue te grillen. By it brieden yn de panne wurdt in briedwoarst tichtskroeid yn bûter of oalje en dêrnei in kertierke bret. Foarôfgeand oan it bakken op de barbecue wurdt in briedwoarst earst heal gear bret.
Thüringer Rostbratwurst
Fort-Mahon-Plage
thumb|right|It strân yn 'e winter Fort-Mahon-Plage is in kustplak yn it Frânske departemint Somme yn de regio Opper-Frankryk. It leit yn de gemeente mei deselde namme en hie yn 1999 1140 ynwenners.
It kustplak leit oan It Kanaal, de seestrjitte tusken Ingelân en Frankryk, yn de dunen en beskikt oer in moai fraai strân, dêr't yn 'e simmermoannen goed tahâlden is en in protte toeristen lûkt. Njonken it strân rint de promenade mei heaks dêrop de haadstrjitte mei winkels, kafees, restaurants en in kasino.
Barradiel
Barradiel (Nederlânsk en offisjeel: Barradeel) is in eardere gemeente yn it noardwesten fan Fryslân, oan 'e kust fan 'e Waadsee. Dizze gemeente hie yn 1980 in befolking fan 6.657 minsken, en besloech in oerflak fan 61,1 km². Barradiel bestie as bestjoerlike ienheid al fan 'e fjirtjinde iuw ôf en omfieme ûnder mear de krite fan De Bjirmen. De gemeente hie in dúdlik eigen identiteit ûntwikkele, mei in eigen, justjes ôfwikende foarm fan it Klaaifrysk: it Bjirmsk. Der bestie dan ek fûleindich ferset tsjin 'e plannen om 'e gemeente op te heffen, mar ta einbeslút mocht dat net bate en gie Barradiel yn 1984 fierhinne op yn it nije Frjentsjerteradiel, wylst lytsere dielen taheakke waarden oan It Bilt en Harns.
Geografy
Barradiel lei yn it noardwestlike part fan 'e Nederlânske provinsje Fryslân, mei yn it noarden en noardwesten in kustline oan it Waad. It hearde ta de Klaaistreek en dêrbinnen ta de Bouhoeke. It omfieme de krite fan De Bjirmen, en besloech in oerflak fan yn totaal 61,1 km². Yn it noardeasten waard de gemeente begrinzge troch It Bilt, yn it easten troch Menameradiel, yn it súdeasten troch it Noardertrimdiel fan it âlde Frjentsjerteradiel, yn it suden troch de gemeente Frjentsjer en it Sudertrimdiel fan it âlde Frjentsjerteradiel, en yn it súdwesten troch de gemeente Harns. Foar 1971 waard Harns oan 'e lânkant hielendal troch Barradiel omjûn en hie Barradiel yn it uterste súdwesten ek in koarte grins mei Wûnseradiel.
Plakken
Barradiel omfieme acht doarpen. It haadplak wie Seisbierrum, en de oare doarpen yn 'e gemeente wiene: Easterbierrum, Furdgum, Kleaster-Lidlum, Minnertsgea, Pitersbierrum, Tsjummearum en Winaam. Foàr 1971 hearde ek Almenum ta Barradiel. Fierders makken teffens de buorskippen Dykshoeke, Koehoal en Roptasyl ûnderdiel út fan Barradiel.
Skiednis
Barradiel ûntjoech him út 'e Gritenij Barradiel, dy't yn 'e rin fan 'e fjirtjinde iuw út 'e Frjentsjerter Fiifdielen ûntstie, krekt as de gritenijen Baarderadiel, Hinnaarderadiel, (âld) Frjentsjerteradiel en Menameradiel. De krite waard lange tiid tekene troch de striid tsjin it wetter, dy't noch altyd sichtber is yn 'e 'rigen' seediken efterinoar. Yn 'e trettjinde en fjirtjinde iuw sloegen stoarmfloeden hiele stikken fan it kustgebiet fuort. Sa ferdwûnen ek de eardere doarpen Westerbierrum en Dyksherne ûnder de weagen.
Yn 'e Lette Midsiuwen waard Barradiel ek swier troffen troch de partijskippen tusken de Skieringers en de Fetkeapers, dêr't net inkeld eallju en eigenierden, mar teffens de mûntsen fan dy tiid by belutsen wiene, û.o. dy fan it norbertynske Kleaster Mariëndelle of Lidlum. Dat waard yn 1182 stifte tusken Easterbierrum en Tsjummearum, en ferfoel meitiid ta sûnde. Doe't de fromme abt Eelko Liaukama fan Seisbierrum dêr in ein oan besocht te meitsjen, waard er troch de bruorren fan it úthôf Ter Poorte yn Boksum deaslein. Sûnt wurdt er troch de norbertinen as sillige fereare.
Barradiel waard yn 1851, krekt as alle gritenijen, omfoarme ta in gemeente troch de ynfiering fan 'e Gemeentewet fan Thorbecke. Oarspronklik wie Minnertsgea it haadplak fan 'e gritenij, mar yn 1832 ferhuze it gemeentebestjoer nei Seisbierrum. Yn 1903 waard Walburgastate it gemeentehûs. Dat stie oarspronklik yn Pitersbierrum, mar om't it de bedoeling wie dat Seisbierrum it haadplak bleau, waard de doarpsgrins doe sa ferlein dat Walburgastate ûnderdiel fan Seisbierrum waard.
Yn 1971 ferlear Barradiel troch in grinswiziging yn it súdwesten Almenum oan 'e gemeente Harns, nei't it yn 1955 al in diel fan dat doarp oan 'e havenstêd ôfstean moatten hie. Doe't tsjin 1980 dúdlik waard dat de oerheid fan doel wie en hef Barradiel hielendal op, ûntstie der yn 'e gemeente in fûleindige protestbeweging, dy't út alle macht besocht om 'e eigen bestjoerlike identiteit te behâlden, sa nedich troch in gearfoeging mei It Bilt. It mocht lykwols allegear net bate, en by de gemeentlike weryndieling fan 1984 gie it grutste part fan Barradiel mei Frjentsjer en it âlde Frjentsjerteradiel op yn 'e nije gemeente Frjentsjerteradiel, wylst it doarp Minnertsgea oan It Bilt tafoege waard en it doarp Winaam oan Harns.
Demografy
Barradiel hie yn 1980 in befolking fan 6.657 minsken, en in befolkingstichtens fan 109,0 minsken de km².
De befolking fan Barradiel wie op 1 jannewaris 1983 sa oer de doarpen ferspraat:
Andamanen
thumb|250px|Lizzing fan de Andamanen thumb|250px|De Andamanen De Andamanen is in eilannegroep yn de Yndyske Oseaan, yn de Golf fan Bengalen tusken Yndia yn it westen en Birma (no Myanmar) yn it noarden en easten. De measte fan de 204 eilannen binne part fan de Andamanen en Nikobaren, unyterritoarium fan Yndia, mar in stik as wat yn it noarden fan de arsjipel heare by Birma. De eilannen boppe de 10e breedtegraad binne de Andamanen, de eilannen dêrûnder de Nikobaren.
Neffens de folkstelling fan 2001 hienen de Andamanen 314.084 ynwenners, foar it meastepart Yndiaaske ymport. De oarspronklike bewenners fan de Andamanen hjitte Andamanezen, it is in sammelnamme foar de Grut-Andamanezen, de Jarawa, de Onge en de Sentinelezen. De folken wurde mei útstjerren bedrige.
Eilannen
De arsjipel bestiet út fiif grutte eilannen:
Lânseigen befolking
Der binne twa stammen fan de Andamanen dy’t altyd kontakt mei de bûtenwrâld mijd hawwe.
De Sentinelezen wolle oant de dei fan hjoed gjin kontakt en wize dat faak mei geweld ôf. Sy wenje op Noard Sentinel, in lyts en efterôf lizzend eilân bewesten Súd Andaman. Har oantal wurdt rûsd op sa’n 250. Op grûn fan ferkenning mei in helikopter wurdt tocht dat it tal minsken op dit eilân nei de tsûnamy fan 2004 net folle feroare is.
Der wurdt tocht dat de Sentinelezen al sa’n 60.000 jier op har eilân tahâlde. Harren taal ferskilt opfallend fan de oare talen op de Andamanen, dat it liket derop dat sy tûzenen jierren isolearre libbe hawwe. Sadwaande wurde sy beskôge as it meast isolearre folk fan de wrâld en dat kin noch lang sa bliuwe omdat Yndia besletten hat net langer te besykjen om kontakt mei harren te meitsjen.
In oare Andamanese stamme, de Jarawa, libje op de grutte eilannen fan de arsjipel. Sy wiisden ek alle kontakt mei Yndjers en Europeanen ôf, mar sûnt de oanlis fan in dyk troch harren gebiet yn 1997, komme guonts somtiids troch honger dreaun út de bosken wei om te biddeljen foar iten. It tal Jarawa wurdt rûsd op 300 persoanen.
Obie Award
De Obie Awards of Obies binne in groep Amerikaanske prizen dy't elts jier útrikt wurde foar off-Broadway- en off-off-Broadway-toaniel yn New York. It binne de meast prestizjeuze prizen foar produksjes dy't net op Broadway te sjen binne, en sadwaande net meitingje kinne nei de noch prestizjeuzere Tony Awards. De Obie Awards (fan O.B. = Off-Broadway Awards) waarden yn 1956 oprjochte. De tawizing en útrikking wurdt tsjintwurdich fersoarge troch de American Theatre Wing yn gearwurking mei de krante The Village Voice. Foar de útrikking fan 'e Obie Awards wurde gjin nominaasjes bekendmakke.
Swiet wetter
thumb|280px|[[Pearl Shoal Waterfall, westlik Sichuan, Sjina.]] Swietwetter (of swiet wetter) is wetter dêr't amperoan sâlt yn sit. Dêrmei ûnderskiedt it him fan brakwetter en sâltwetter. Swietwetter ûntstiet troch delslach út de himel dat as reinwetter of snie fia it grûnwetter, beken of rivieren rjochting see streamt.
De oanwêzichheid fan drinkwetter (skjin swiet wetter) is foar in protte organismen is in tige wichtige libbensferlet.
Obie Award
Skiednis
De Obie Awards waarden mids fyftiger jierren yn it libben roppen troch Ed Fancher, de útjouwer fan 'e krante The Village Voice, fan The Village, in wyk yn 'e New Yorkske borough Manhattan. Syn reden dêrfoar wie dat der doedestiden wol prizen (te witten: de Tony Awards) wiene foar toanielproduksjes dy't op Broadway draaiden, mar neat foar toaniel dat off-Broadway, yn 'e "twadderangs" skouboargen fan New York, op 'e planken brocht waard.
De Obie Awards waarden yn 1956 foar it earst útrikt ûnder tafersjoch fan teäterkritikus Jerry Tallmer. Fan 1964 ôf kamen ek off-off-Broadway-produksjes (yn skouboargen fan 'e "trêde rang") foar in Obie Award yn oanmerking. Yn 2014 waard de útrikking fan 'e Obie oernommen troch de American Theatre Wing (ATW) yn gearwurking mei The Village Voice. De ATW hat de ferantwurdlikheid foar alle praktyske omtinkens yn ferbân mei de organisaasje fan 'e útrikking, wylst de krante de eigentlike tawizing fan 'e prizen fersoarget.
Winners
Under de akteurs en aktrises dy't alris in Obie Award wûn hawwe, binne: Dustin Hoffman (1970, 1978), Groucho Marx (1972), Morgan Freeman (1980, 1984, 1987), Kevin Kline (1981), Sigourney Weaver (1981), Alan Arkin 1991), Mary McDonnell (1994), Héctor Elizondo (1995), Cynthia Nixon (2008) en David Hyde Pierce (2011).
Foar in folsleine list mei winners, sjoch op dizze side, op 'e Ingelske Wikipedy.
Sasha Alexander
Sasha Alexander (echte namme: Suzana S. Drobnjaković, Servysk: Сузана С. Дробњаковић; Los Angeles (Kalifornje), 17 maaie 1973), is in Amerikaansk aktrise en filmprodusinte fan mingd Servysk-Italjaansk etnysk komôf. Hja hie ien fan har earste rollen yn 'e jongereinsoapsearje Dawson's Creek, en briek yn 2003 troch mei de detektiverige NCIS. Sûnt 2010 fertolket se ien fan 'e haadrollen yn 'e plysjesearje Rizzoli & Isles. Sasha Alexander moat net betize wurde mei de Dútske pornoprodusint Sascha Alexander.
Jonkheid en oplieding
Alexander waard yn 1973 yn it Kalifornyske Los Angeles berne as Suzana S. Drobnjaković. Se hat in Servyske mem en in Italjaanske heit. Op 'e legere skoalle sette se útein mei te aktearjen yn ferskate skoaltoanielopfierings, en dêrnjonken die se ek oan keunstriden, mar dêr moast se mei ophâlde fanwegen in knibbelblessuere. Op 'e middelbere skoalle en oan 'e universiteit gie Alexander troch mei aktearjen, en nei't se slagge wie foar in oplieding oan 'e Skoalle fan Sinema-Tillefyzje fan 'e Universiteit fan Súdlik Kalifornje, ferfear se nei New York om in toanielkarriêre nei te stribjen.
Aktearkarriêre
Alexander spile yn 't earstoan fral toaniel, û.m. op Shakespeare-festivals, mar al rillegau begûn se har mear ta te lizzen op tillefyzje. Se hie ferskate lytse roltsjes foar't se yn 2000 en 2001 in weromkearende rol wist te bemachtigjen yn 'e jongereinsoapsearje Dawson's Creek, as Gretchen Witter, de suster fan ien fan 'e haadpersonaazjes, Pacey Witter. Nei in hiele rist mindere roltsjes briek Alexander yn 2003 troch mei har rol fan spesjaal aginte Kate Todd, yn 'e populêre detektiverige NCIS. Har belutsenens by dy searje kaam lykwols in ein oan doe't har personaazje yn 'e lêste ôflevering fan it twadde seizoen deasketten waard troch terroristen. De offisjele útlis fan 'e makkers fan 'e searje wie dat Alexander frege hie om fan har kontraktuële ferplichtings "ûntslein te wurden sadat se oare kânsen neistribje koe." Yn acht nommen dat Alexander neitiid earst net folle oar wurk hie, liket it der sterk op dat de brek te krijen hie mei swierrichheden op it ynterpersoanlike flak. Mar hoe dan ek, Alexander ferskynde troch de jierren hinne noch ferskate kearen yn in lyts gastroltsje yn NCIS. Har plak yn 'e rige waard neitiid ynnommen troch Sileenske aktrise Cote de Pablo.
Tusken 2005 en 2010 hie Alexander in pear gastrollen yn tillefyzjesearjes, wêrûnder de populêre sikehûsrige House, en fierders spile se yn in njoggental films, lykas Mission: Impossible III (2006), The Last Lullaby (2008) en He's Just Not That into You (2009). Yn 2010 bemachtige hja ien fan 'e haadrollen yn 'e populêre plysjerige Rizzoli & Isles, as de eksintrike patolooch-anatoom dokter Maura Isles. Har tsjinspylster is Angie Harmon as de tapakkerige plysjeresjersjeur Jane Rizzoli. Dy searje rint noch altyd.
Priveelibben
Alexander har earste houlik mei in Luka Pecel is annulearre wurden. Op 11 augustus 2007 troude se mei de Italjaanske regisseur Edoardo Ponti, de soan fan aktrise Sophia Loren en filmregisseur Carlo Ponti. De brulloft waard holden yn it Switserske Sjenêve. Alexander en Ponti hawwe twa bern, Lucia Sofia (2006) en Leonardo Fortunato (2010). Alexander har bêste kammeraatske is de aktrise Jessica Capshaw, bekend fan har rol yn 'e soapsearje Grey's Anatomy. Allebeide krigen se ferskate kearen te hearren dat se sa opinoar lieken, en úteinlik briek dat gegeven it iis doe't se inoar ris troffen op in audysje. It petear dat doe ûntstie, wie it begjin fan in hechte freonskip.
Earrebarre
Oare nammen
De Earrebarre wurdt yn it Frysk ek wol oantsjutten mei: Eiber, Eibert en Prikkedief.
Fersprieding
De Earrebarren komme yn grut part fan Jeropa en Afrika foar. It is in echte trekfûgel; de fûgels dy't yn Jeropa briede oerwinterje yn Afrika. By de reis nei syn winterferbliuw mijt er de see. De fûgels berikke Afrika dan ek troch by Gibraltar fan Spanje út oer te stekken, en de eastlike fûgels geane oer Turkije.
De fûgels dy't de westlike rûte oer Spanje nimme oerwinterje yn de Sahellannen yn West-Afrika. De earrebarren dy't de eastlike rûte nimme geane hielendal troch nei Súd-Afrika.
De oarspronklike Nederlânske populaasje bestie út fûgels dy't beide trekrûtes brûkten, de tsjinwurdige populaasje brûkt allinnich de westlike rûte en oerwinteret yn West-Afrika.
Oantallen yn Nederlân
thumb|right|250px|It earrebarredoarp by [[Eagmaryp]] thumb|right|250px| In famke en in earrebarre yn it Luisenpark yn [[Mannheim (Dútslân)]] It tal earrebarren is yn Nederlân de 20e iuw hieltyd tebekrûn oant inkelde briedpearen yn de jierren sântich. De tebekrin is nei alle gedachten oan de grutskaliger lânbou te witen, mei it brûken fan bestridingsmiddels, mar ek oan klimatologyske oarsaken sa as in hyltiten drûger wurdend oerwinteringsgebiet. Yn 1910 wiene der sa'n 500 briedpearen, yn 1970 wie dit tebekrûn nei 14.
In 1969 is yn Groot-Ammers yn Súd-Hollân troch de Fûgelbeskerming Nederlân Het Liesveld boud. Dat fokstasjon is bedoeld om in grut tal earrebarren te fokken. At de fûgels sa'n fjouwer jier âld binne wurde se oerbrocht nei in bûtenstasjon. Dêr wurde de fûgels fuorre, mar kinne se ek yn de omkriten iten sykje. De bedoeling is dat de jongere generaasjes fûgels harren wer hielendal sels rêde kinne en sa wer foar in grutte populaasje wylde earrebarren soargje. Troch dat programma wienen der yn 2004 wer sa'n 500 briedpearen; in lyts part dêrrfan is hielendal selsstannich.
Gedrach
Lykas in protte fûgels mei lange skonken stiet ek de earrebarre in protte op ien poat. Trochdat se ien poat oplûke en tusken harren fearren weistopje ferlieze se minder waarmte.
Iten
thumb|right|250 px|jonge earrebarren op it nêst
Fuortplanting
De Earrebarren briede alle jierren wer op itselde nêst. It nêst leit meast op in dak fan in hûs op spesjaal makke earrebarrenêsten. De fûgels komme alle jierren werom nei itselde nêst en meitsje it ek eltse kear wer grutter. It nêst hat meast in trochsnee fan 1,5 meter en âlde nesten kinne wol sa'n 2,5 meter heech wurde. De 3-5 aaien wurde yn sa'n 33 dagen útbret. Wylst de fûgels lyk by it earste aai begjinne te brieden is dêrtroch in leaftydsferskil by de jongen. De jongen wurde noch sa'n 8 wiken troch de âlden fuorre. De leste wiken steane se faak al op it nêst drok mei harren wjukken te slaan om dy foar it fleanen te oefenjen.
Hylkje Goïnga
Hylkje Goïnga (Drylts, 15 jannewaris 1930 - Snits, 24 maaie 2001) wie in Fryske skriuwster dy't benammen koarte ferhalen skreau.
Libben
Hylkje Goïnga waard berne yn in doktershúshâlding yn Drylts. Nei yn Snits it gymnasium folge te hawwen begûn se in stúdzje sosjology oan de Ryksuniversiteit Grins, wêr't se lykwols nei in jier wer mei ophold. Yn 1953 boaske se mei de skriuwer Anne Wadman, ien fan har eartiidske leraren op it gymnasium. Al op har achttjinde hie Goïnga har earste koarte ferhalen publisearre (yn de Ljouwerter Krante en it literêre tydskrift De Tsjerne) en ek yn har houlik kombinearre se skriuwen mei de soarch foar har trije bern en it húshâlden. Dat gie har flot ôf, want, sa't se sels sei, "ik bin wol maklik yn it húshâlden".
De Strikel
Doe't yn 1958 it kulturele moanneblêd De Strikel fan de grûn kaam, waard Goïnga redaksjelid hjirfan. Se soe dat yn de 37 jier dat dit tydskrift bestie bliuwe, de lêste jierren as einredaktrise. De autobiografysk tinte ferhalen dy't se sels foar De Strikel skreau ûntliende se oan har hûs- tún- en kokenferhaaltsjes, wêrfoar't se de stof ûntliende oan har eigen húshâlding. Se ferskynden yn de rubryk Oan en oer myn man. In oantal fan dizze ferhalen waard yn 1971 bondele yn har debút Jantsje... Ja heit!. It boek waard goed ûntfongen en betsjutte foar Goïnga de trochbrek nei it Fryske lêzerspublyk. Se skreau ûnder it pseudonym Martha, de namme dy't se letter oan de haadpersoan fan har ferhalen joech. Sels sei se hjiroer: "Earst wie it in pseudonym en letter waard ik fansels Martha. De ûntwikkeling fan Martha is ek myn ûntwikkeling, yn it begjin wie it Jaap en Martha, letter wennet Martha op harsels". Goïnga en Anne Wadman gongen yn 1981 út elkoar; se binne nea offisjeel skieden.
Thematyk
Yn 1981 ferskynde Thús is de maggi op, ek in bondel mei ferhalen dy't earder yn De Strikel publisearre wienen. Dêrnei folgen In superman fersûpt net en oare ferhalen (1982), Frijende kikkerts (1986) (in samling ferhalen dy't sa mei inoar gearhingje dat it boek in roman neamd wurde kin), Twa dames yn in Daf (1988) en Hynstefigen (1990). Yn al dizze boeken is de relaasje man-frou it sintrale ûnderwerp. De ferhalen hawwe in feministyske ynslach, mei as kearntema it selssuchtige gedrach fan guon manlju en harren ûntrou. Sels sei se dêroer yn in fraachpetear: "In man driuwt op syn dierlike driften en dat knoeit in frou op den doer. Myn generaasje manlju, alteast in bepaalde kategory, is op 'e rin slein. Gelokkich is dat de lêste tiid wer wat oan it feroarjen, manlju hawwe tsjintwurdich mear ferantwurdlikheidsgefoel." De ferhalen fan Goïnga binne min yn te dielen yn in kategory. Se binne fakentiids komysk, tragysk of beide tagelyk en kenne nochal ris in grouwélige of bizarre draai. Har wurk is dêrtroch wol ferlykber mei dat fan de Britske skriuwer Roald Dahl.
Yn 1990 skreau Goïnga de koarte roman Op stap, it Fryske boekewikegeskink fan dat jier. Twa jier letter publisearre se Nei it park, in intrigearende koarte roman oer in demintearjende frou. Dêrmei lei se nei sa'n tweintich jier it aksint op in oar tema: dat fan de âlder wurdende frou dy't it paad bjuster oan it reitsjen is. De namme fan de haadpersoan fan har ferhalen bleau lykwols deselde: frou Martha. Nettsjinsteande dat sil Goïnga binnen de Fryske literatuer fermoedlik bekend bliuwe as de master fan it psychologyske koarte ferhaal oer relaasjes.
Oare aktiviteiten
Goïnga wie hast tsjien jier bestjoerslid fan de Tryater. Foar dit toanielselskip skreau se de stikken Frouminske en (tegearre mei Tsjits Peanstra, Baukje Wytsma en Akky van der Veer) Twa froulju. Ek sette se foar Tryater it stik Le lavoir fan Dominique Durvin oer út it Frânsk ta Achter de tobbe. Goïnga hold fan oersetten en hie dêr neffens eigen sizzen wol har berop fan meitsje wold. Ynstee dêrfan wurke se jierrenlang by de Basissûnenstsjinst Súdwesthoeke, wêrfoar't se op legere skoallen yn Fryslân foarljochting joech oer gebitsfersoarging.
Oersettingen
De bondels Thús is de maggi op, In superman fersûpt net en de roman Frijende kikkerts binne troch Goïnga sels yn it Nederlânsk oersetten. Dêrneist waarden ferhalen fan har yn it Nederlânsk publisearre yn de tydskriften Libelle, Margryt, Viva en Intermagazine. Ek yn it feministysk moanneblêd Opzij binne ferhalen fan Goïnga ferskynd.
Ferstjerren
Hylkje Goïnga is op Himelfeartsdei 2001 op 71-jierrige leeftyd yn Snits ferstoarn.
Skelte Hessel Roorda fan Eysinga (1722-1790)
thumb|Skelte Hessel Roorda fan Eysinga Skelte Hessel Roorda fan Eysinga (Raerd, 10 maaie 1722 - De Jouwer?, 8 july 1790) wie soan fan F.J.J. Heringa fan Eysinga en fan C.L. fan Heemstra. By syn doop krige hy allinnich de namme Skelte, mar naam om in famyljetestamint letter ek de oare nammen oan. Yn 1750 waard hy grytman fan Haskerlân en waard letter ek lid fan Deputearre Steaten fan Fryslân.
Boaske op De Jouwer op 22 novimber 1750 mei Catharina Johanna Vegelin fan Claerbergen (1726-1762), dochter fan Johan en fan Cecilia Ebella fan Boerum. Ut dat houlik kamen acht bern, dêr't sân fan al jong ferstoaren en allinnich Frans Julius Johan fan Eysinga yn libben bleau.
Hy wenne op Heremastate, dêr't hy ek ferstoarn wêze sil, mar waard mei 16 kertieren by syn frou yn de tsjerke fan Raard begroeven.
Bok (pream)
In bok is in houten pream mei in platte boaiem en in lingte fan goed 12 meter. In bok waard brûkt yn de Fryske feanstreken foar ferfier fan turf of hea en troch boeren om guod mei te ferfieren.