cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Oanfal op Pearl Harbor
De Japanske oarlochsferklearring
Desennia lang giene histoarisy derfan út dat Japan sûnder oarlochferklearring foarôf oanfallen hie troch in rige fersinnen en tafallen en in algehiel diplomatyk omknoffeljen, dêr't de besoarging fan it Fjirtjindielich Boadskip op needlottige wize fertraging troch oprûn hie. Yn 1999 ûntdiek Takeo Iguchi, in heechlearaar rjochten en ynternasjonale relaasjes oan 'e Ynternasjonale Kristlike Universiteit yn Tokio, yn Japanske argiven lykwols dokuminten dêr't út bliek dat der binnen it Japanske regear doedestiden in heechoprinnende diskusje bestie oer hoe't en sels oft de Feriene Steaten wol in oarlochsferklearring tastjoerd wurde moast foarôfgeande oan 'e oanfal op Pearl Harbor. Fral de striidkrêften, dy't doedestiden grutte ynfloed op it regearingsbelied útoefenen, lykje de Amerikanen gjin inkele warskôging jaan wollen te hawwen dat der in oanfal oan kaam. Iguchi konkludearre op basis fan in deiboek wêryn't sprutsen waard fan "bedraachlike diplomasy" dat it leger en de marine harren sin trochset hawwe moatte, en dat der mei opsetsin gjin foarôfgeande oarlochsferklearring wie.
Tariedings
De Kidō Butai (letterlik: "Taakgroep dy't de Slach Tabringt") sette op 26 novimber 1941 ôf út 'e Hittokapubaai by Kasatka (no Iterûp), ien fan 'e Koerilen. De float bestie út seis fleandekskippen: de Akagi, Kaga, Sōryū, Hiryū, Shōkaku en Zuikaku, mei byhearrende eskorteskippen. Admiraal Isoroku Yamamoto, dy't it befel fierde oer de Oanfal op Pearl Harbor, bleau yn Japan efter by de rest fan syn Kombinearre Float, wylst fise-admiraal Chūichi Nagumo it direkte befel oer de Kidō Butai krige en dêrmei ek oer de útfiering fan 'e oanfal. De float fear nei in yn 't foar bepaalde posysje op ferskate hûnderten seemilen noardwest fan Hawaï. Der wiene 408 fleantugen oan board, 360 foar de oanfalweagen en 48 om yn 'e neite fan 'e fleandekskippen te bliuwen foar it gefal fan in Amerikaanske tsjinoanfal.
It wie de bedoeling dat de oanfal út teminsten twa weagen bestean soe. De earste weach wie tarist mei de measte wapens dy't oanpast wiene om grutte marineskippen mei oan te fallen. Dat wiene benammen Type 91-lofttorpedo's, mei in anty-rôlmeganisme en in roerekstinsje dy't se geskikt makken foar gebrûk yn ûndjip wetter. De torpedobommesmiters fan 'e earste weach moast de slachskippen útskeakelje en dy fan 'e twadde weach de fleandekskippen as dy der wiene en oars de krusers en torpedoboatjagers. Underwilens moasten de dûkbommesmiters doelen op 'e fêste wâl oanfalle, wylst de jachtfleanmasines mei har boardmitrailleurs safolle mooglik Amerikaanske fleantugen op 'e grûn útskeakelje moasten, om te bewissigjen dat de Amerikanen de bommesmiters net delhelje koene as dy weromfleagen nei de fleandekskippen. In mooglike trêde weach soe rjochte wêze tsjin 'e dûkboatbasis en de marinefasiliteiten op lân, lykas de skipswerf en de ierdoaljefoarrieden.
Foar't de oanfal úteinsette stigen twa ferkenningsfleantugen op fan 'e krusers Chikuma en Tone, om boppe Oähû en Maui op ferkenning út te gean, hoewol't dat eins net nedich wie. De gearstalling fan 'e Amerikaanske float en de Amerikaanske steat fan paraatheid wiene oan 'e Japanners trochdien troch harren spion Takeo Yoshikawa, dy't op Hawaï goed om hinne sjoen hie. Nochris fjouwer oare ferkenningsfleantugen patrûljearren yn it gebiet tusken de Kidō Butai en it eilân Niïhau.
Dwerchûnderseeërs
Behalven fleandekskippen en fleantugen stjoerden de Japanners ek fiif dûkboaten út, de I-16, I-18, I-20, I-22 en I-24, dy't op 25 novimber út 'e Japanske marinebasis Kure ôfset wiene. Elts fan 'e dûkboaten hie in dwerchûnderseeër by him, dy't se op 7 desimber om 01.00 oere nachts op 19 km fan 'e mûning fan Pearl Harbor ôfsetten.
Om 03.42 oere Hawaïtiid waard de Amerikaanske minefeier USS Condor de periskoop fan ien fan 'e dwerchûnderseeërs gewaar, súdwestlik fan 'e boei dy't de yngong fan 'e lagune Pearl Harbor oanjoech, en sloech alaarm by de torpedoboatjager USS Ward. It is ûndúdlik oft de oangeande dwerchûnderseeër Pearl Harbor yngien is ja of nee, mar de Ward brocht om 06:37 oere in (wierskynlik oare) dwerchûnderseeër ta sinken. Dat wie de earste Amerikaanske oarlochshanneling yn 'e Twadde Wrâldoarloch. In oare dwerchûnderseeër, mooglik deselde dy't sjoen wie troch de USS Condor, krong troch yn Pearl Harbor en fjurre in torpedo ôf op it fleantúchmemmeskip USS Curtiss, mar miste. Nei't in twadde torpedo de torpedoboatjager USS Monaghan mist hie, brocht dy de dwerchûnderseeër ta sinken.
In trêde dwerchûnderseeër, de Ha-19, rekke strâne bûten de mûning fan Pearl Harbor, mar wist wer los te kommen, wêrnei't er oan 'e eastkust fan Oähû op 'e nij fêstrekke. Dêr waard er troch de Amerikanen op 8 desimber oantroffen. Ien fan 'e beide ynsittenden, kadet Kazuo Sakamaki, swom nei lân, dêr't er kriichsfinzen nommen waard, troch korporaal David Akui fan 'e Nasjonale Garde fan Hawaï. Hy wie de earste Japanske kriichfinzene fan 'e Amerikanen. In fjirde dwerchûnderseeër rekke slim skansearre troch in djiptebom fan in Amerikaanske torpedoboatjager, en waard troch syn bemanning ferlitten ear't er syn torpedo's ôffjurje koe.
It lot fan 'e fyfde dwerchûnderseeër bleau mear as fyftich jier lang ûnbekend. De Japanske marine ûntfong om 00.41 oere op 8 desimber in berjocht fan in dwerchûnderseeër dat der skea tabrocht wie oan ien of mear marineskippen yn Pearl Harbor. Dat moat de fyfde dwerchûnderseeër west hawwe. Yn 1992 troffen ûndersikers fan it Hawaii Undersea Research Laboratory in diel fan it wrak fan 'e missende dwerchûnderseeër oan bûten de mûning fan Pearl Harbor. De oare beide dielen fan it fartúch waarden yn 2000 en 2001 weromfûn. Beide torpedo's misten, wat oerienkomt mei rapportearrings dat der op 7 desimber om 10.04 oere moarns deunby de mûning fan 'e lagune twa torpedo's ôfsketten wiene op 'e lichte kruser USS St. Louis, wylst om 08.21 oere mooglik ek in torpedo ôffjurre wie op 'e torpedoboatjager USS Helm.
Earste weach
De earste oanfalsweach fan 183 fleantugen fan 'e Kidō Butai stige by moarnsdage op 7 desimber 1941 op fan 'e seis fleandekskippen. It befel oer de earste weach wie yn 'e hannen fan kaptein-luitenant-op-see Mitsuo Fuchida. Seis fan 'e fleantugen moasten efterbliuwe fanwegen technyske swierrichheden. Dat betsjutte dat der úteinlik 177 fleantugen dielnamen oan 'e earst weach, dy't opdield waarden yn trije oanfalsgroepen:
Twadde weach
De twadde weach bestie út 171 fleantugen ûnder befel fan luitenant-op-see earste klasse Shigekazu Shimazaki. Fjouwer fleantugen koene net opstiigje omreden fan technyske problemen. De twadde weach bestie dus úteinlik út 167 fleantugen. Krekt as de earste weach wie ek de twadde weach ferdield yn trije oanfalsgroepen: Yn totaal diene der 353 Japanske fleantugen mei oan 'e beide weagen.
It bombardemint
Doe't de Japanske fleantugen tichter by Oähû kamen, moeten se ferskate Amerikaanske fleantugen, dy't se delskeaten. Teminsten ien fan harren slachtoffers joech oer de radio in frijwat ynkoherinte warskôging troch. Oare warskôgings, dy't fan skippen kamen dy't bûten de havenmûning leine of fearen en dêrtroch better sicht hiene, wiene noch troch de militêre burokrasy oan it opklimmen nei de juste persoan doe't de oanfal úteinsette. Nettsjinsteande dat is it alhiel net dúdlik dat lykfol hokker warskôging, sels as dy direkt oan 'e heechste ofsieren persoanlik dien wie, op dat stuit noch wol ferskil makke hawwe koe. De resultaten dy't de Japanners mei harren oanfal op Amerikaanske doelen yn 'e Filipinen boekten, wiene fierhinne itselde as yn Hawaï, hoewol't generaal Douglas MacArthur, dy't dêr it befel fierde, hast njoggen oeren earder al it nijs fan 'e oanfal op Pearl Harbor ûntfongen hie.
De loftoanfal begûn om 07.48 oere Hawaïtiid op 7 desimber of 03.18 oere Japanske Standerttiid op 8 desimber, sa't de skippen fan 'e Kidō Butai dy oanholden. De relatyf stadige, kwetsbere torpedobommesmiters giene foarop by de earste weach, om folút te profitearjen fan it ferrassingselemint. Se begûnen fuortendaliks de ôfmarre lizzende slachskippen oan Battleship Row oan te fallen, wylst de dûkbommesmiters de fleanfjilden oanfoelen, te begjinnen mei Hickam Field, it grutste, en Wheeler Field, dêr't de measte Amerikaanske jachtfleanmasinen oan 'e grûn stiene. Fral doe't de twadde weach arrivearre, waard de oanfal útwreide nei Bellows Field by Kane‘ohe, dêr't ek in fleanfjild fan 'e marine lei, oan 'e noardeastkust fan Oähû, en nei Ford Island yn 'e midden fan Pearl Harbor. In oar doel wie it fleanfjild fan it Amerikaanske Marinierskorps by Ewa. De iennichste wjerstân yn 'e loft kaam fan in hantsjefol P-36 Hawks en P-40 Warhawks dy't op witten hiene te stiigjen. It bekendst binne yn dat ferbân de dieden fan twadde luitenanten George Welch en Kenneth M. Taylor, dy't mei harren P-40's tegearre teminsten seis Japanske fleantugen delskeaten. It Amerikaanske fleandekskip de USS Enterprise wie fier bewesten Hawaï op patrûlje, mar inkele fan syn SBD Dauntless-dûkbommesmiters wisten Oähû op 'e tiid te berikken om oan it gefjocht diel te nimmen.
Yn 'e earste oanfalsweach rekken likernôch 8 fan 'e 49 pânsertrochboarjende bommen fan 800 kg elts it slachskip dêr't se foar bedoeld wiene. Teminsten twa fan dy bommen brieken by it delkommen yn gruzeleminten, in trêdenien gie ôf foar't er troch in ûnpânsere dek gean koe, en ien gie hielendal net ôf. Fan 'e torpedo's rekken 13 fan 'e 40 in slachskip, wylst 4 in oar skip rekken. It diel fan 'e bemanning oan board fan 'e Amerikaanske marineskippen dat gjin ferlof hie om oan lân te gean, waard wekker yn in gaos fan ôfgeande alaarmen, ûntploffende bommen en torpedo's, en it gewearfjoer fan it loftdoelgeskut op it dek, en moast mei de sliep noch yn 'e eagen dy gaos trotsearje om syn post te berikken. Patrol Wing Two wie it earste floatkommando dat reägearre, troch it ferneamd wurden berjocht út te stjoeren: "Loftoanfal Pearl Harbor. Dit is gjin oefening."
De ferdigeners wiene tige min taret op sa'n sitewaasje. Wapenkasten en munysjekisten sieten op 't slot, fleantugen stiene op 'e fleanfjilden mei de wjuktippen tsjininoar oan parkearre en skipsbatterijen wiene ûnbemanne. Net ien fan 'e grutte skipskanonnen fan 'e marineskippen loste ek mar ien skot, wylst mar in fjirdepart fan 'e swiere masinegewearen dy't op 'e skippen foar loftdoelgeskut trochgiene yn aksje kaam, en mar 4 fan 'e 31 loftdoelbatterijen fan it leger. Nettsjinsteande dat reägearre alteast in diel fan 'e Amerikaanske militêren op adekwate wize op 'e ferrassingsoanfal. De betsjinners fan it loftdoelgeskut dat àl yn aksje kaam, wiene ferantwurdlik foar it delsjitten fan 'e measte Japanske fleantugen.
Under harren wie de Afro-Amerikaanske marinekok Dorie Miller, dy't oan board fan 'e USS West Virginia in ûnbemanne stik loftdoelgeskut oernaam foar de betsjinning wêrfan't er gjin inkele training hân hie. Foar syn dieden dy moarn waard him letter as earste Afro-Amerikaan it Navy Cross takend. Kaptein-op-see Mervyn Bennion fan 'e USS West Virginia joech lieding oan 'e ferdigening fan syn skip oant er delmeand waard troch fragminten fan in bom dy't de njonkenlizzende USS Tennessee rekke. Kadet Joe Taussig jr. joech oan board fan 'e USS Nevada lieding oan it loftdoelgeskut en rekke slimferwûne, mar bleau op syn post. Luitenant-op-see earste klasse F.J. Thomas naam yn ôfwêzigens fan 'e kaptein it befel oer de Nevada oer, fear it skip by de kade wei, en om foar te kommen dat it sonk, liet er it om 09.10 oere yn ûndjip wetter oan 'e grûn rinne. Ien fan 'e torpedoboatjagers, de USS Aylvin, fear út mei mar fjouwer ofsieren oan board, dy't ek noch allegear kadet (ofsier yn oplieding) wiene mei minder as in jier ûnderfining as seefarder. It skip operearre op dy wize 36 oeren lang op iepen see foar't de kaptein wer oan board wist te kommen.
Net útfierde trêde weach
Nagumo besleat lykwols fan in trêde weach ôf te sjen. Hy ornearre dat nei twa oanfalsweagen it ferrassingselemint fuort wie, en dat it Amerikaanske loftdoelgeskut in trêde weach swiere ferliezen tabringe soe. Boppedat wie de Japanske float no binnen it berik kommen fan bommesmiters dy't fan bases op Hawaï opstigen. Nagumo wie ûnwis oft en hoefolle Amerikaanske fleantugen de earste beide weagen yntakt oerlibbe hiene, mar hy woe de fleandekskippen net op it spul sette. De tarieding fan 'e trêde weach en de oanfal sels soe frijwat tiid yn beslach nimme, en fan gefolgen soene de weromkearende Japanske fleantugen de jûns yn it tsjuster op 'e fleandekskippen lânje moatte. Mei't doedestiden inkeld de Britske Keninklike Marine in technyk foar nachtlânings op fleandekskippen ûntwikkele hie, hold dat foar de Japanners grut risiko yn.
Dêrby sieten de Japanske skippen mei in nuodlike brânstofsitewaasje: se operearren by Hawaï oan 'e uterste grins fan harren logistike kinnen. As se noch folle langer talmen om om te kearen en nei hûs te farren, soene se op 'e weromweis mooglik guon fan 'e begeliedende torpedoboatjagers efterlitte moatte. Mar de wichtichste reden dat Nagumo fan in trêde weach ôfseach, wie dat er miende dat mei de beide foargeande weagen de Japanske militêre doelen berikt wiene: de tydlike útskeakeling fan 'e Amerikaanske Pasifyske Float, dy't langernôch duorje soe dat Japan de oarloch yn Súdeast-Aazje winne koe, sadat de Feriene Steaten twongen wêze soene om wer nei de ûnderhannelingstafel te kommen. Admiraal Isoroku Yamamoto stipe de beslissing fan Nagumo, hoewol't er dêr letter, doe't er op 'e oanfal weromseach, spyt fan hie en sei dat it in grutte flater west hie om 'e trêde oanfalsweach net út te fieren.
Militêre histoarisy binne derfan oertsjûge dat de ferneatiging fan 'e Amerikaanske militêre fasiliteiten op 'e fêste wâl, dy't it doelwyt west hawwe soene fan 'e trêde weach, it Amerikaanske fermogen om oarloch te fieren yn 'e Stille Oseaan folle slimmer behindere hawwe soene as it ferlies fan 'e slachskippen. Nimmen wist dat doe noch, mar de slachskippen wiene winliken al efter de tiid rekke, en de takomst fan oarlochfiering op see waard foarme troch fleandekskippen, sa't de Japanners mei harren oanfal op Pearl Harbor ek dúdlik sjen litten hiene. Hoewol't de Amerikaanske fleandekskippen net yn Pearl Harbor oanwêzich wiene en dêrmei ûnberikber foar de oanfallende Japanners, hie de ferneatiging fan 'e ierdoaljefoarrieden en de skipswerf it operearjen fan 'e fleandekskippen in swiere slach tabrocht. De Amerikaanske admiraal Chester W. Nimitz, dy't letter kommandant wie fan 'e Amerikaanske Pasifyske Float, sei dêroer: "It soe de oarloch mei nochris twa jier ferlinge hawwe."
Deaden en ferwûnen
De Oanfal op Pearl Harbor duorre yn totaal njoggentich minuten. Der waarden 2.008 matroazen en ofsieren fan 'e Amerikaanske Marine deade, mei dêropta 218 soldaten, ofsieren en piloaten fan it Amerikaanske Leger en de Amerikaanske Legerloftstriidkrêften (dy't ûnderdiel fan it Amerikaanske Leger útmakken oant yn 1947 de Amerikaanske Loftmacht as selsstannich kriichsmachtsûnderdiel oprjochte waard); 109 mariniers en ofsieren fan it Amerikaanske Marinierskorps; en 68 Amerikaanske boargers. Der wiene oan 'e Amerikaanske kant sadwaande 2.335 militêre deaden en 2.403 deaden yn totaal. Fierders rekken der 710 leden fan 'e Amerikaanske Marine ferwûne, 364 leden fan it Amerikaanske Leger en de Amerikaanske Legerloftstriidkrêften, 69 leden fan it Amerikaanske Marinierskorps en 35 boargers. Dat betsjut dat der oan 'e Amerikaanske kant 1.143 militêre ferwûnen wiene en 1.178 ferwûnen yn totaal. Alle slachtoffers fan 'e Oanfal op Pearl Harbor wiene ûnder de ynternasjonale regels oangeande oarlochfiering non-kombattanten, mei't Japan en de Feriene Steaten formeel net yn oarloch wiene.
Slachskippen
Fan 'e slachskippen kaam de USS Pennsylvania der it bêste foar wei. Dat wie it flaggeskip fan admiraal Husband E. Kimmel, de kommandant fan 'e Amerikaanske Pasifyske Float. It skip lei, doe't de oanfal plakfûn, foar ûnderhâld yn in drûchdok, yn 'e mande mei de torpedoboatjagers de USS Cassin en de USS Downes. It waard rekke troch ien bom en troch fragminten fan 'e USS Cassin. Dêrby foelen 9 deaden, mar de USS Pennsylvania waard gau reparearre en bleau yn 'e tsjinst. Fan 'e sân slachskippen dy't oan 'e súdkant fan Ford Island oan 'e saneamde Battleship Row leine, waard de USS Maryland rekke troch twa bommen, wêrby't 3 deaden foelen. Ek de piloat fan it byhearrende wetterfleantúch kaam om doe't er delsketten waard. De USS Maryland waard yn febrewaris 1942 wer yn 'e tsjinst nommen.
De USS Tennessee waard ek rekke troch twa bommen, wêrby't 5 deaden foelen. Ek dit skip waard yn febrewaris 1942 wer yn 'e tsjinst nommen. De USS California waard rekke troch twa bommen en twa torpedo's, wêrby't 100 deaden foelen. De bemanning hie it skip boppe wetter hâlde kinnen, mar krige befel om fan board te gean krekt doe't se de pompen oan 'e gong krigen hiene. Baarnende oalje fan 'e USS Arizona en de USS West Virginia dreau nei de USS California ta, sadat de sitewaasje slimmer liek as dat it eins wie. Mar nei't de bemanning it skip ferlitten hie, gie it te sink en moast it letter mei in protte muoite burgen wurde. It skip waard reparearre en kaam yn jannewaris 1944 wer yn 'e tsjinst.
Wylst er al rekke wie troch in torpedo en midskips yn 'e brân stie, smiet de USS Nevada de trossen los en besocht út Pearl Harbor út te farren. It skip loek dêrom in protte Japanske oanfallen en waard rekke troch seis bommen. Der kamen 60 bemanningsleden om. De USS Nevada waard mei opsetsin oan 'e grûn set om foar te kommen dat er yn 'e havenmûning sinke soe, en waard yn oktober 1942 wer yn 'e tsjinst nommen. De USS West Virginia waard rekke troch twa bommen en sân torpedo's, wêrby't 106 deaden foelen, ûnder wa kaptein Mervyn Bennion. De sânde torpedo skuorde it roer ôf. It skip sonk, mar waard burgen en waard yn septimber 1944 wer yn 'e tsjinst nommen. De USS Oklahoma waard rekke troch fiif torpedo's, de lêste beide boppe de bepânsering, wat it skip kapseize en sinke liet. Fan 'e bemanning kamen 429 man om. It skip waard letter wol burgen, mar hie sokke slimme skea oprûn dat it total loss wie. Nei ferwidering fan 'e wapens waard it wrak foar skroat ferkocht.
De USS Arizona, it flaggeskip fan skout-by-nacht Isaac C. Kidd fan Slachskipdifyzje Ien, wie it slimst troffen, mei't it rekke waard troch fjouwer pânsertrochboarjende bommen. Ien dêrfan kaam yn in munysjemagazyn telâne, mei as gefolch dat it skip ûntplofte en sonk, mei 1.177 deaden ûnder de bemanning ta gefolch. In diel fan 'e bemanning kaam ûnder wetter fêst te sitten yn stadichoan folrinnende kompartiminten yn it ûnderstboppest rôle skip, en stoar in ellindige dea. De USS Arizona wie it iennichste sonken slachskip yn aktive tsjinst dat de Amerikaanske Marine op 'e boaiem fan Pearl Harbor lizze liet om't it beskôge waard as oarlochsgrêf. Dêr leit it noch altyd, rjocht ûnder it Tinkteken foar de USS Arizona, dat yn 1962 oprjochte waard ta oantins oan alle slachtoffers fan 'e Oanfal op Pearl Harbor. De struktuer fan it tinkteken stiet oerskrank oer it skipswrak hinne, mar rekket it net oan.
It ôftanke slachskip de USS Utah, ta einbeslút, dat de Amerikaanske Marine yn 1941 noch as doelskip foar oefenings brûkte, waard rekke troch twa torpedo's. It skip kapseisde en sonk, wêrby't 58 bemanningsleden de dea fûnen. De USS Utah waard net burgen en yn 1972 waard der by it plak dêr't it wrak noch leit in monumint oprjochte.
Oare skippen
Twa torpedoboatjagers dy't foar ûnderhâld yn it drûchdok leine, de USS Cassin en de USS Downes, rûnen katastrofale skea op doe't ien bom yn 'e brânstofbunker fan 'e USS Cassin trochkrong. De lekkende oalje rekke yn 'e brân en it ûnder wetter setten fan it dok om it fjoer te dwêstgjen hie inkeld ta gefolch dat de baarnende oalje op it wetter driuwen bleau en him flugger nei de boppestruktuer fan it skip ferspriede koe. De USS Cassin glied boppedat fan syn kylblokken ôf en rôle tsjin 'e USS Downes oan. Beide skippen baarnden út, mar waarden neitiid reparearre. De USS Downes waard yn novimber 1943 wer yn 'e tsjinst nommen, en de USS Cassin yn febrewaris 1944.
De lichte kruser USS Raleigh waard rekke troch ien torpedo, mar nei reparaasje koe it skip yn febrewaris 1942 alwer yn 'e tsjinst nommen wurde. De lichte kruser USS Honolulu rûn lichte averij op troch de ûntploffing fan in torpedo dy't it skip krekt mist hie, mar koe yn 'e aktive tsjinst bliuwe. De torpedoboatjager USS Shaw waard rekke troch trije bommen en rûn swiere skea op doe't twa dêrfan in munysjemagazyn trochboarren. Nei reparaasje waard de USS Shaw yn juny 1942 wer yn 'e tsjinst nommen.
It reparaasjeskip USS Vestal, dat njonken de USS Arizona foar anker lei, rekke swier skansearre troch twa bommen dy't it slachskip mist hiene. It moast troch de bemanning oan 'e grûn set wurde om sinken foar te kommen. Nei reparaasje waard it yn augustus 1942 wer yn 'e tsjinst nommen. It fleantúchmemmeskip de USS Curtiss rûn skea op doe't it rekke waard troch ien bom en ien delsketten Japansk fleantúch. Dêrby kamen 19 bemanningsleden om. It skip waard yn jannewaris 1942 wer yn 'e tsjinst nommen. Fierders rûn de sleepboat USS Sotoyomo slimme skea op troch de eksploazjes en brân op 'e USS Shaw. It skip sonk, mar waard burgen en yn augustus 1942 wer yn 'e tsjinst nommen. Fan 'e skippen fan 'e Amerikaanske Marine yn 'e haven fan Pearl Harbor waarden 7 folslein ta sinken brocht en rekken 13 yn hegere of mindere mjitte skansearre.
Fleantugen
Fan 'e 402 Amerikaanske militêre fleantugen op Oähû waarden 188 ferneatige en rûnen 159 slimme skea op, wêrfan 155 op 'e grûn. Frijwol gjin inkeld militêr fleantúch wie by it begjin fan it bombardemint ree om op te stiigjen, mar nettsjinsteande oanhâldende bombardeminten en besjittings troch Japanske fleantugen slagge it acht piloaten fan 'e Amerikaanske Legerloftstriidkrêften om harren tastel yn 'e loft te krijen. Seis fan dy piloaten hellen teminsten ien Japansk fleantúch del: twadde luitenant Harry W. Brown, twadde luitenant Philip M. Rasmussen, earste luitenant Lewis M. Sanders, twadde luitenant Gordon H. Sterling jr., twadde luitenant Kenneth M. Taylor en twadde luitenant George Welch.
Doe't de oanfal úteinsette wiene der boppe Oähû njoggen boargerfleantugen yn 'e loft. Dêrfan waarden trije delsketten troch de Japanners, hoewol't it by dy gefallen frijwol wis om misidentifikaasje as militêre fleantugen gie.
Japanske ferliezen
De Japanske deaden yn 'e Oanfal op Pearl Harbor bleaune beheind ta 55 piloaten en 9 bemanningsleden fan dwerchûnderseeërs. Ien bemanningslid fan in dwerchûnderseeër waard kriichsfinzen nommen. Alle 5 dwerchûnderseeërs giene ferlern, mei't 4 ta sinken brocht waarden en 1 troch de Amerikanen bútmakke waard. Fan 'e 353 fleantugen dy't oan it bombardemint dielnamen, waarden 29 delsketten (9 yn 'e earste weach en 20 yn 'e twadde weach). Nochris 74 fleantugen rûnen skea op troch loftdoelgeskut, mar koene feilich weromkeare nei de fleandekskippen.
It Niïhau-ynsidint
By de planning fan 'e Oanfal op Pearl Harbor hiene de Japanners betocht dat der in alternatyf bean wurde moast oan Japanske piloaten fan wa't de fleantugen te slim skansearre wiene om weromkeare te kinnen nei de fleandekskippen. It eilân Niïhau, it westlikste en lytste fan 'e sân bewenne eilannen fan 'e Hawaï-arsjipel, dat op mar in healoere fleanen fan Pearl Harbor lei, waard dêrom oanwiisd as rêdingspunt dêr't sokke piloaten har fleantugen oan 'e grûn sette moasten. Der wie mar ien Japanske piloat dy't gebrûk makke fan dat diel fan it oanfalsplan.
De Mitsubishi A6M "Zero"-jachtfleanmasine fan sersjant Shigenori Nishikaichi, dy't ôfkomstich wie fan it fleandekskip de Hiryū, rekke by de oanfal op Wheeler Field swier skansearre, dat hy fleach nei it rêdingspunt op Niïhau. Syn fleantúch rûn noch slimmere skea op by de lâning. Nishikaichi waard út it wrak holpen troch ien fan 'e lânseigen Hawaïanen dy't de grutste befolkingsgroep op Niïhau foarmje. Om't dyselde him bewust wie fan 'e spannings tusken de Feriene Steaten en Japan naam er de lânkaarten oare dokuminten fan 'e piloat yn beslach. Der wiene doedestiden gjin tillefoanen of radio's op Niïhau, dat de iennichste op it eilân dy't fan 'e Oanfal op Pearl Harbor wist, wie Nishikaichi sels. Hy beprate trije eilânbewenners fan etnysk Japansk komôf om him te helpen by it weromnimmen fan syn kaarten en dokuminten. By it gefjocht dat doe ûntstie, waard Nishikaichi deade en rekke in lânseigen Hawaïaan ferwûne. Ien fan 'e Japanske Hawaïanen dy't de piloat holpen hiene, die himsels neitiid tekoart, wylst syn frou en in trêde kollaborateur yn it tichthûs ferdwûnen.
Berging en útrikking fan ûnderskiedings
Fuort nei ôfrin fan it bombardemint begûn in systematyske syktocht nei oerlibbenen yn 'e haven fan Pearl Harbor. Doe't dy ôfrûne wie, waard úteinset mei de berging fan 'e sonken en strâne skippen, dy't ûnder lieding stie fan kaptein-op-see Homer N. Wallin. Binnen in healjier waarden fiif slachskippen en twa krusers burgen en nei de skipswerven stjoerd. Yntinsive bergingsoperaasjes holden doe noch in jier oan, wêrby't dûkers sa'n 20.000 manoeren ûnder wetter trochbrochten. De USS Oklahoma waard wol boppe wetter helle, mar bliek net mear te reparearjen en gie úteinlik yn 1947 ferlern doe't er nei it fêstelân sleept waard om foar skroat ferkocht te wurden. De USS Arizona en de âlde USS Utah wiene te swier skansearre rekke om burgen te wurden, en bleaune op 'e boaiem fan 'e lagune lizzen, hoewol't it meastepart fan 'e wapens en in protte oar materieel ferwidere waard om op oare skippen ynstalleare te wurden.
Nei oanlieding fan 'e Oanfal op Pearl Harbor kende de Amerikaanske legerlieding 15 kear de Medal of Honor, 51 kear it Navy Cross, 53 kear de Silver Star, 4 kear de Navy and Marine Corps Medal, 1 kear it Distinguished Flying Cross en 3 kear de Bronze Star Medal ta oan leden fan 'e Amerikaanske Striidkrêften dy't harrensels yn 'e striid ûnderskaat hiene. Folle letter waard in spesjale militêre ûnderskieding, de Pearl Harbor Commemorative Medal, útrikt oan alle feteranen dy't it bombardemint meimakke hiene.
Direkte militêre en diplomatike konsekwinsjes
Op 8 desimber 1941, de deis nei de oanfal, joech de Amerikaanske presidint Franklin D. Roosevelt syn ferneamde Day of Infamy-taspraak, dy't ek oer de radio foar it Amerikaanske folk te beharkjen foel, oan in mienskiplike gearkomste fan 'e beide huzen fan it Amerikaanske Kongres. Dêryn seid er dat 7 desimber 1941 in dei wie dy't "foar ivich fuortlibje soe as in dei fan skande", en rôp er it Kongres op om in oarlochsferklearring tsjin Japan út te feardigjen, wat it Kongres minder as in oere letter ek die. Op 11 desimber ferklearren yn reäksje dêrop de bûnsgenoaten fan Japan, nazy-Dútslân en faksistysk Itaalje, de oarloch oan 'e Feriene Steaten. Dat wie ien fan 'e grutste flaters fan 'e Twadde Wrâldoarloch, mei't it Tripartite Pakt (better bekend as de As) sa'n oarlochsferklearring net easke. It regear fan Roosevelt siet eins wat mei de hannen yn it hier, om't der gjin oanlieding wie om Dútslân de oarloch te ferklearjen. Doe't Hitler op eigen manneboet de Feriene Steaten de oarloch ferklearre, hie it Amerikaanske regear de hannen frij om net inkeld tsjin Japan, mar ek tsjin Dútslân út te pakken. It Amerikaanske Kongres feardige noch dyselde deis in oarlochferklearring tsjin Dútslân en Itaalje út.
De Oanfal op Pearl Harbor wie noch mar de earste skok dy't de Alliëarden yn it gebiet fan 'e Stille Oseaan te ferwurkjen krigen. Net mear as oeren letter fierde Japan koördinearre oanfallen út yn Súdeast-Aazje, besteande út ynfallen yn 'e Amerikaanske koloanjes de Filipinen (de Filipinenkampanje) en Gûam (de Slach om Gûam) en yn 'e Britske koloanjes Malakka (de Maleiske Fjildtocht), Britsk-Borneo (de Slach om Borneo) en Hongkong (de Slach om Hongkong). It Feriene Keninkryk ferklearre Japan feitliks njoggen oeren earder de oarloch as de Feriene Steaten, in nijsgjirrich feit dat foar in part feroarsake waard troch de oanfallen op 'e Britske gebietsdielen yn it Fiere Easten, mar ek foar in diel ynjûn aard troch it ûnthjit fan 'e Britske premier Winston Churchill om "binnen it oere" fan in Japanske oanfal op 'e Feriene Steaten oer te gean ta in oarlochsferklearring.
Trije dagen nei de Oanfal op Pearl Harbor waarden foar de kust fan 'e Malakka de Britske slachskippen de Prince of Wales en de Repulse ta sinken brocht op in wize dy't sterk op 'e foarfallen yn Pearl Harbor liek. Dat betsjutte dat, sa't Churchill letter skriuwe soe: "Der gjin inkeld grut Britsk of Amerikaansk marineskip mear oer wie yn 'e Yndyske Oseaan of de Stille Oseaan, útsein de Amerikaanske oerlibbenen fan Pearl Harbor, dy't har weromhastigen nei Kalifornje. Oer dy ûnbidige útstrutsenheid fan wetter sloech Japan foar master op en wy wiene oeral swak en neaken."
Ynternearring fan Japanners
De Oanfal op Pearl Harbor en fral it Niïhau-ynsidint wiene foar de oerheid fan 'e Feriene Steaten bewiis dat Japanners net te fertrouwen wiene. Dy oertsjûging joech oanlieding foar de ynternearring fan etnyske Japanners. Binnen inkele oeren nei de oanfal waarden hûnderten foaroanlju fan 'e Japanske mienskip op Hawaï oppakt en ûnder hege befeiliging finzenset yn kampen lykas dat op Sand Island, yn 'e mûning fan 'e haven fan Honolulu, en yn it Militêr Kamp Kilauea op it eilân Hawaï. Yn 'e legere 48 steaten waarden fan 20 febrewaris 1942 ôf mear as 110.000 Japanske ymmigranten en ôfstammelingen fan Japanske ymmigranten ynternearre yn kampen yn 'e woastyn fan Utah en Colorado, der't se min behannele waarden. Dat wiene frijwol alle etnyske Japanners dy't oan of deunby de Amerikaanske westkust wennen. Op Hawaï, dêr't mear as 150.000 minsken fan etnysk Japansk komôf wiene (oftewol mear as in trêdepart fan 'e befolking), wie soks net praktysk en waarden 'mar' 1.200 oant 1.800 minsken ynternearre.
Yn Kanada bestie yn 'e provinsje Britsk-Kolumbia in grutte etnysk Japanske mienskip. Foaroarlochske spannings waarden dêre oanboaze troch de Oanfal op Pearl Harbor, mei as gefloch dat it regear fan Kanada yngriep. Op 24 febrewaris 1942 waard ûnder de oarlochswetjouwing it beslút oannommen dat alle Kanadezen fan Japansk komôf deportearre wurde moasten út Britsk-Kolumbia, en dat se nea weromkeare mochten nei dy provinsje. Oerienkomstich dêrmei waarden 12.000 etnyske Japanners ôffierd nei ynternearringskampen yn it binnenlân, wylst 2.000 by wize fan twangarbeid oan it wurk set waarden om wegen oan te lizzen en nochris 2.000 twongen waarden om op 'e Kanadeeske Prêrjes yn 'e sûkerbytbou te wurkjen.
Strategyske gefolgen
Hoewol't de Japanske Oanfal op Pearl Harbor syn doelen behelle, wie it eins fierhinne ûnnedich. Want wat de Japanners net wisten, wie dat de Amerikaanske Marine al yn 1935, mei de oanname fan it saneamde Oarlochsplan Oranje, besletten hie dat der gjin oarlochsfloat nei de oare kant fan 'e Stille Oseaan stjoerd wurde soe yn it gefal fan in Japanske ynvaazje fan 'e Filipinen. Yn 1940 waard dêr noch fierder fan ôfstapt troch de oanname fan it saneamde Oarlochsplan Hûn, dat stelde dat it yn gefal fan oarloch mei de As-lannen de taak fan 'e Amerikaanske Pasifyske Float wêze soe om 'e Keizerlike Japanske Marine út 'e eastlike Stille Oseaan te warjen en de skipfeartrûtes nei Austraalje iepen te hâlden, wylst de Feriene Steaten har taleine op it ferslaan fan nazy-Dútslân. Mei oare wurden: Japan hie rêstich syn gong gean kinnen yn Súdeast-Aazje sûnder dat de Feriene Steaten har dêr mei bemuoid hiene.
In wichtich strategysk gefolch fan it ferlies fan 'e Amerikaanske slachskippen by de Oanfal op Pearl Harbor wie dat de Amerikanen doe foar it fieren fan oarloch yn 'e Stille Oseaan ôfhinklik wiene fan harren fleandekskippen en dûkboaten. En dat wiene no krekt de wapens dêr't de Amerikaanske Marine Japan mei op 'e knibbels krije soe. Hoewol't seis fan 'e acht skansearre of ta sinken brochte slachskippen reparearre en meitiid wer yn 'e tsjinst nommen waarden, beheinde harren relatyf lege topsnelheid en harren hege brânstofferbrûk har ynset. Dêrom waarden se benammen brûkt foar it útfieren fan kustbombardeminten. Harren iennichste wichtige aksje yn in seeslach fûn plak yn 'e Slach yn 'e Strjitte fan Surigao yn oktober 1944, dat mei-iens de lêste seeslach tusken slachskippen yn 'e skiednis fan 'e wrâld wie. In grutte tinkflater fan 'e Japanske strategen wie de oanname dat de úteinlike slach om 'e Stille Oseaan (nei de doktrine fan Alfred Thayer Mahan) útfochten wurde soe troch slachskippen. Fan gefolgen holden Yamamoto en syn opfolgers oanhâldend in hiele groep slachskippen efterút foar sa'n beslissende slach dy't nea kaam.
It mispleatste fertrouwen dat de Japanners hiene yn harren fermogen om yn in koarte oarloch mei gauwens de oerwinning te beheljen, betsjutte dat se de skipswerf, ierdoaljefoarrieden, dûkboatbasis en ek it haadkertier fan it Marinestasjon Pearl Harbor negearren. Al dy doelen blieken letter lykwols folle wichtiger te wêzen as de slachskippen dêr't de Japanners sa'n soad bommen en torpedo's op loslitten hiene. It frijwol ûnskeinde fuortbestean fan 'e werf en de brânstofdepots makke dat Pearl Harbor nei de oanfal gewoan trochgean koe mei it logistyk ûnderstypjen fan operaasjes fan 'e Amerikaanske Marine yn 'e Stille Oseaan, lykas de Slach yn 'e Koraalsee en de krúsjale Slach by Midway. It wiene de Amerikaanske dûkboaten dy't de ekonomy fan Japan en de swiere skippen fan 'e Keizerlike Japanske Marine tsjin 'e ein fan 1942 frijwol ta stilstân brochten troch de ymport fan metalen en ierdoalje út Súdeast-Aazje ôf te snijen. En yn 'e kelder fan it haadkertier fan Pearl Harbor wie de krypto-analytyske ienheid fêstige dy't troch it ûntsiferjen fan Japanske koades yn hege mjitte bydroech ta de oerwinning by Midway en súksessen fan 'e dûkboaten.
De Japanske ferwachting dat de ferpletterjende nederlaach by Pearl Harbor it moreel fan it Amerikaanske folk ûndermynje soe, sadat it Amerikaanske regear ûnder druk fan 'e publike opiny twongen wurde soe om nije ûnderhannelings mei Japan te begjinnen, kaam ek net út. Krektoarsom, de Amerikanen, dy't foartiid yn mearderheid tsjin 'e ynminging fan harren lân yn in bûtenlânske oarloch west hiene, waarden troch de Oanfal op Pearl Harbor, dy't se seagen as in ferriedlike oarlochsmisdie, fan 'e iene op 'e oare dei yn oergrutte mearderheid foarstanners fan oarlochsdielname. Ynstee dat it moreel troch de nederlaach ûndergroeven rekke, waard it dertroch fuortsterke. Der koe yn it tinken fan 'e grutte mearderheid fan 'e Amerikanen gjin sprake fan ûnderhannelings mei Japan wêze foar't de Japanners op it slachfjild in leske leard wie. De Japanske admiraal Hara Tadaichi somde letter it Japanske resultaat fan 'e Oanfal op Pearl Harbor op mei de wurden: "Wy behellen in grutte taktyske oerwinning […] en ferlearen dêrtroch de oarloch."
De Oanfal op Pearl Harbor bliek in kearpunt yn 'e Twadde Wrâldoarloch en yn 'e tweintichste iuw te wêzen: net inkeld bewissige it bombardemint de dielname fan 'e Feriene Steaten oan 'e oarloch, mar it skuorde it lân ek út syn selsopleine isolemint en wie dêrmei ferantwurdlik foar de Kâlde Oarloch en alles wat dêrop folge.
Ferfilmings
De Oanfal op Pearl Harbor waard twaris ferfilme: yn 1970 as Tora! Tora! Tora! (it trijeris werhelle koadewurd dat de Japanners brûkten om it sein te jaan dat de ferrassingsoanfal berikt wie), en yn 2001 as Pearl Harbor. Hoewol't ''Tora! Tora! Tora!'' ferskate flaters befettet, waarden dy der net bewust yn opnommen. It wie in Japansk-Amerikaanske ko-produksje, wêrby't war dien waard om 'e oanfal histoarysk sa korrekt mooglik wer te jaan. Pearl Harbor, oan 'e oare kant, is in film dy't eins in romantysk leafdesferhaal behannelet tsjin 'e eftergrûn fan 'e Oanfal op Pearl Harbor en de Doolittle Raid fan april 1942. De makkers fan 'e film hiene nea it doel om 'e Oanfal op Pearl Harbor sa akkuraat mooglik wer te jaan, en brochten mei opsetsin ferskate ûnhistoaryske feroarings yn it ferhaal oan njonken de flaters dy't der ek diskear wer yn slûpten.
Sulveren Griffel
De Sulveren Griffel (Nederlânsk: Zilveren Griffel) is in Nederlânske literêre priis foar jongereinliteratuer. Mei de Gouden Griffel is it de wichtichste Nederlânske priis op dat mêd. Sûnt 1971 wurdt de Sulveren Griffel elts jier ûnder de Nederlânske Berneboekewike útrikt troch de Stichting Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek (CPNB) foar de as bêste beoardiele berneboeken dy't yn it foarôfgeande jier publisearre binne.
Der binne anno 2018 fiif kategoryen dêr't de Sulveren Griffel yn útrikt wurdt: Faak wurdt de Sulveren Griffel yn ien kategory tagelyk takend oan twa auteurs, sadat der soms wol tsien yn ien jier útrikt wurde.
Wylst foar de Gouden Griffel inkeld oarspronklik Nederlânsktalich wurk yn oanmerking komt, kin de Sulveren Griffel ek útrikt wurde foar oersettings út oare talen. Njonken dizze beide prizen rikt de CPNB ek noch de Gouden Pinsiel en de Sulveren Pinsiel út foar de bêst yllustrearre berneboeken. Fierders bestiene fan 1997 oant 2011 de Gouden Tút en de Sulveren Tút foar de bêste boeken foar bern fan tolve jier ôf. Nei it ferdwinen fan dy priis waard de Gouden List yn it libben roppen foar it bêste jeugdboek foar bern yn 'e leeftyd fan tolve oant en mei fjirtjin jier.
Winners
Foar in folsleine list mei winners fan 'e Sulveren Griffels fan 1971 ôf, sjoch op dizze side, op 'e Nederlânske Wikipedy.
Duorsumens
Duorsumens of duorsumheid is it fermogen om oanhâldend te bestean. Yn 'e ienentweintichste iuw wurdt mei dizze term oer it algemien ferwiisd nei it fermogen fan 'e minske en syn ekonomyske aktiviteiten om yn harmony gear te libjen mei de natoer. It is it proses wêrby't de minskheid syn maatskiplike foarútgong hanthavenet yn in lykwicht mei it miljeu, en wêrby't de eksploitaasje fan natuerlike helpboarnen, de rjochting fan ekonomyske ynvestearrings, de oriïntaasje fan 'e technologyske ûntwikkeling en de feroarings dy't dêrút fuortkomme allegearre sawol it hjoeddeistige as it takomstige potinsjeel fan it miljeu fergrutsje om oan 'e minsklike behoeften en aspiraasjes te foldwaan. Duorsumens wurdt gauris omskreaun troch de wikselwurking fan 'e trije pylders miljeu, ekonomy en maatskippij. Wêr't miljeu en maatskippij oerlaapje, hearsket draachberens; wêr't maatskippij en ekonomy oerlaapje, hearsket reedlikheid; wêr't ekonomy en miljeu oerlaapje, hearsket libbensfetberheid. Mar wêr't alle trije oerlaapje, hearsket duorsumens. Duorsumens kin opdield wurde yn kulturele, technologyske en politike aspekten.
De term 'duorsumens' yn 'e moderne sin fan it wurd waard yntrodusearre, yn 'e Dútske foarm Nachhaltigkeit, troch Hans Carl von Carlowitz (1645-1714), dy't de term brûkte yn 'e boskbou. Neitiid kaam it yn gebrûk as oantsjutting foar it brûken fan allinnich dy natuerlike helpboarnen dy't (meitiid) fernijd wurde kinne, sadat lettere generaasjes deselde libbenswize oanhâlde kinne. Tsjintwurdich is duorsumens as begryp sterk ferbûn rekke mei ekology en stúdzje op it mêd fan lykwicht tusken soarten (d.w.s. tusken de minske en oare soarten libbene wêzens). Sûne ekosystemen binne dêrfoar nedich. Manearen om 'e negative ynfloed te ferminderjen dy't minsklike aktiviteiten op sokke ekosystemen hawwe, binne mileufreonlike gemy, miljeufreonlike eksploitaasje fan natuerlike helpboarnen en miljeubeskerming yn it algemien. De kleur grien wurdt rûnom mei sokke strategyen en mei duorsumens yn it algemien assosjearre, en it hiele proses fan it miljeufreonliker meitsjen fan 'e minsklike maatskippij wurdt dan ek wol fergriening neamd.
Dy fergriening, oftewol it opskowen yn 'e rjochting fan duorsumens, is in maatskiplike útdaging dy't feroarings omfiemet op it mêd fan nasjonaal en ynternasjonaal rjocht, stedsplanning, huzebou, ferfier en de produksje fan konsumpsjeguod yn 'e yndustry en de agraryske sektor. Ek op it mikronivo easket it oanpassings yn 'e libbensstyl fan persoanen, û.m. op it mêd fan etyske konsumpsje. Sa moat der in oerstap makke wurde nei it gebrûk fan griene enerzjy en oare griene technologyen.
Duorsume ûntwikkeling is in foarm fan maatskiplike en ekonomyske foarútgong dy't foldocht oan 'e behoeften fan 'e lju dy't hjoed oan 'e dei libje, mar dochs neat ôfdocht oan it fermogen fan takomstige generaasjes om oan harren behoeften te foldwaan. Wylst dat troch in soad minsken sjoen wurdt as it organisaasjeprinsipe fan duorsumens, binne oaren fan tinken dat de beide termen ynherint tsjinsteld oaninoar binne, mei't ûntwikkeling (feroaring) nea duorsum (itselde bliuwend) wêze kin. Nettsjinsteande alle feroarings dy't sûnt de 1990-er jierren op it mêd fan duorsumens plakfûn hawwe, en hoewol't de term duorsumens almar mear brûkt wurdt, is it noch altyd mar de fraach oft de minskheid wol by steat wêze sil om in sitewaasje fan wiere duorsumens te berikken, mei it each op 'e klimaatferoaring, miljeudegradaasje, oerkonsumpsje, befolkingsgroei en it neistribjen troch hast alle minsklike maatskippijen fan ûnbeheinde ekonomyske groei yn in sletten systeem.
Florida Keys
De Florida Keys binne in arsjipel foar de súdkust fan 'e Amerikaanske steat Floarida, oan 'e noardkant fan 'e Strjitte fan Floarida. Se foarmje dêre de skieding tusken de Atlantyske Oseaan en de Golf fan Meksiko. De eilannegroep omfiemet guon bekende baaiplakken, lykas Key West en Key Largo. De namme fan 'e Florida Keys is maklik te ferklearjen; key is yn dit gefal in ferbastering fan cay (fan it oarspronklike Spaanske cayo), dat "eilantsje" of "sânbank" betsjut. De namme fan 'e arsjipel betsjut dus ein letterlik: "Eilantsjes fan Floarida".
Geografy
De Florida Keys binne in arsjipel yn 'e foarm fan in keatling fan eilannen, dy't him foar de súdkust fan 'e Amerikaanske steat Floarida útstrekt oer in ôfstân fan sa'n 570 km. De eilannegroep begjint op in punt 24 km besuden de stêd Miami, oan 'e súdeastkust fan Floarida, fuort súdlik fan Key Biscayne, dat sels net ta de Florida Keys heart, mar it earste fan 'e Atlantyske barriêre-eilannen oan 'e eastkust fan Floarida is.
De arsjipel fan 'e Florida Keys bestiet út mear as 67 eilannen, dy foarme binne út koraal. De eilannen wurde troch de Floaridabaai skaat fan 'e súdkust fan Floarida. Oan 'e súdkant fan 'e eilannen leit de Strjitte fan Floarida, mei súdlik dêr wer fan Kuba. Op it smelste punt, de súdkust fan Key West, is it mar 140 km fan 'e Florida Keys nei Kuba. De eilannen hawwe mei-inoar in oerflak fan 356 km², wêrfan't 95% yn Monroe County leit, dat ek it sompelân fan 'e Everglades omfiemet, op it fêstelân fan it Floarida-skiereilân. It haadplak fan Monroe County is Key West. De tsien noardlikste eilantsjes, fan Old Rhodes Key oant Soldier Key, hearre bestjoerlik ta Miami-Dade County, dat út Miami wei bestjoerd wurdt.
Skiednis
De Florida Keys waarden oarspronklik bewenne troch Kalûsa- en Tekwesta-Yndianen. Yn 1513 waarden se ûntdutsen en yn kaart brocht troch de Spaanske ûntdekkingsreizger Juan Ponce de León, dy't se Los Martires ("De Martelders") neamde, om't er fûn dat se der fan in ôfstantsje sieltôgjend útseagen. De Yndianen rekken desimearre troch besmetlike sykten dy't de Spanjerts by har droegen, en de lêsten fan harren stieken mei de Spaanske kolonisten oer nei Kuba doe't Spanje Floarida yn 1763 oerdroech oan 'e Britten. Neitiid setten har Britske kolonisten op 'e eilannen nei wenjen, en nei't de Feriene Steaten Floarida yn 1821 oankocht hiene, kamen der ek Amerikanen.
Yn dy snuorje wie Key West lange tiid it grutste plak fan hiel Floarida, mei't men dêr ryk waard fan alle skippen dy't op 'e eilannen wraksloegen. Key West naam fierders in strategyske posysje yn foar hannel mei Kuba en de Bahama's, en lei oan 'e wichtichste farrûte fan New Orleans nei de Amerikaanske eastkust. Oan 'e ein fan 'e njoggentjinde iuw soargen ferbettere foarmen fan navigaasje derfoar dat der minder skippen by de eilannen fergiene, mei as gefoch dat it mei Key West yn it neigean rekke.
Lang wiene de Florida Keys inkeld berikber mei skippen. Dat feroare doe't Henry Flagler yn 'e jierren 1900 syn Oerseesk Spoar oanlei, in ambysjeus projekt dat de Florida East Coast Railway fan 'e eastkust fan Floarida oer de lânbrêge fan 'e Florida Keys trochloek nei Key West. Op 2 septimber 1932 waard Floarida troffen troch ien fan 'e swierste orkanen út syn skiednis, de saneamde Labor Day-orkaan, dy't by Islamorada yn 'e noardlike Keys oan lân kaam en yn it doe noch tinbefolke súdlik Floarida mear as 400 en mooglik wol 600 deaden easke. Dêrûnder wiene 200 legerfeteranen dy't dwaande wiene mei de oanlis fan in autodyk troch de Florida Keys.
It Oerseeske Spoar waard troch de Labor Day-orkaan folslein ferrinnewearre en nea wer reparearre. Dat hoegde ek net, want it spoar waard yn 1938 ferfongen troch de Oerseeske Autowei (Overseas Highway) fan Miami nei Key West. It bekendste ûnderdiel fan dy wei is de 10,9 km lange Sânmylsbrêge, dy't de stêd Marathon, yn 'e Middel-Keys, ferbynt mei it eilân Little Duck Key, yn 'e Neder-Keys.
Nei de Kubaanske Revolúsje fan 1959 setten har op 'e Florida Keys in protte Kubaanske ballingen nei wenjen. Om't de eilannen it diel fan 'e Feriene Steaten binne dat it tichtst by Kuba leit, foarmen se foar in protte Kubaanske boatflechtelingen oant yn 'e jierren njoggentich de poarte nei de Feriene Steaten. As gefolch dêrfan sette de Amerikaanske Dûane yn 1982 op it fêstelân, by Florida City, de Oerseeske Autowei ôf om it ferkear te kontrolearjen op smokkelwaar en yllegale ymmigranten. Dat wie foar de ynwenners fan Key West hiel ferfelend, net inkeld om't se dêrtroch sels yn 'e file kamen te stean as se nei it fêstelân woene, mar ek om't it toerisme derfan te lijen hie.
Nei ferskate kearen om 'e nocht klage te hawwen en doe't men in koart pleit foar de rjochter yn Miami ferlern hie, rôpen boargemaster Dennis Wardlow en de gemeenteried fan Key West op 23 april 1982 de ûnôfhinklikheid fan Key West út ûnder de namme fan 'e Conch Republyk (conch, sprek út "kònk", in oantsjutting foar in beskaat soarte seeskelp, is in bynamme foar de ynwenners fan Key West). Nei ien minút joech Wardlow, de premier fan it nije lân, him oer oan in marine-ofsier fan it Key West Naval Air Station, en tsjinne er in oanfraach yn foar $1 miljard oan 'bûtenlânske ûntwikkelingshelp' fan 'e Feriene Steaten. Mei dy stunt wist Key West grutte publisiteit foar syn saak te krijen, mei as gefolch dat de dykôfsetting ûnder swiere druk fan 'e publike opiny opheft waard.
Begjin septimber 2017 waarden de Florida Keys troffen troch de swiere orkaan Irma. Dy kaam op snein 10 septimber oan lân op it eilân Cudjoe Key, dêr't de ferwuostging suver folslein wie. Ek oare parten fan 'e Keys rûnen swiere skea op, en de stabiliteit fan 'e Oerseeske Autodyk waard op guon plakken neitiid ûnfoldwaande achte om ferkear troch te litten.
Demografy
Neffens gegevens fan 'e Amerikaanske folkstelling fan 2010 hiene de Florida Keys doe in befolking fan 73.090 minsken. De befolkingstichtens wie 205,5 minsken de km² oer de hiele eilannengroep, hoewol't de ynwenners yn 'e praktyk fierhinne konsintrearre binne yn in pear grutte befolkingssintra, lykas de stêd Key West, dy't in folle hegere befolkingstichtens hawwe. Yn Key West wennet 32% fan 'e hiele befolking fan 'e Florida Keys. Neffens in skatting troch it Amerikaanske Folkstellingsburo op grûn fan 'e gegevens út 2010, soene de eilannen yn 2014 in befolking fan 77.136 minsken hawwe moatte.