cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Denemark
Skiednis
Foar de Earste Wrâldkriich hie Denemarken goede kontakten mei sawol Grut-Brittanje as Dútslân en nei it útbrekken fan de oarloch ferklearre it Deenske regear dat Denemarken neutraal bliuwe soe. Dat hie grutte foardielen foar de ekonomy, hoewol't in tredde fan de Deeenske hannelsfloat stikken rekke en ûndergong troch de kriich. Troch de oarloch kaam ek it kommersjele en strategyske belang fan de Deenske koloniën yn West-Ynje op it aljemint, yn 1917 ferkocht Denemarken de Famme-eilannen oan de Feriene Steaten. Troch it ferlies fan Dútslân yn 1918 begûn it âlde grinskonflikt fan Sleeswyk-Holstein op 'e nij. It Ferdrach fan Versailles ferdielde de regio yn twa gebieten en nei in referindum yn 1920 kaam it noardlike diel wer by Denemarken. It súdlike part bleau ûnderdiel fan Dútslân. thumb|Den Grundlovsgivende Rigsforsamling (De wetjaande ryksgearkomste op 23 oktober 1848, skildere troch Constantin Hansen) Yn 1939 die it Deenske regear te witten dat se har neutrale status yn oarlochstiid hâlde woenen. Lykwols begûnen de Dútsers op 9 april 1940 mei harren offensyf yn Denemarken. Nei wat lytsskalich ferset troch de keninklike garde by Amalienboarch Slot begûn de besettingstiid. Yn de earste trije jier fan de besettingstiid koenen de measte oerheidstsjinsten yn Deenske hannen bliuwe. It Deenske regear woe sa min mooglik slachtoffers en wurke dêrom gear mei de Dútsers. De Deenske befolking fersette him bytiden fûl tsjin de Dútske besetters sadat de Dútsers yn 1943 it Deenske regear ferfongen troch in Dútsk bestjoer. It Deenske leger waard twongen om de wapens del te lizzen en de Dútsers begûnen mei de deportaasje fan Deenske joaden. Lykwols wienen de measte Deenske joaden yn 'e nacht foar de machtswiksel nei it neutrale Sweden ta brocht. Yn de lêste achtjin moannen fan de oarloch waard de Deenske Frijheidsried, de drager fan it ferset, hieltyd aktiver. It Deenske ferset hie yn 1945 sa'n 50.000 minsken dy't strieden tsjin de besetter. Nei it ferlies fan Dútslân yn 1945 kaam der in nij regear mei dêryn fersetslieders en politisy fan foar de kriich.
Troch it warbere ferset waard Denemarken erkend als bûnsmaat fan de Alliearden en waard yn 1945 lid fan de Feriene Naasjes. Yn 1949 waard Denemarken ek lid fan de NAFO. Dêrtroch kaam der in ein oan de neutraliteit dy't Denemarken sûnt 1864 neistribbe. As dielnimmer oan it Marshallplan koe it lân syn yndustry en lânbou by de tiid bringe sadat der in basis lein waard foar it lettere sukses. Yn 1953 waard in nije grûnwet fan krêft. Dêrút ûntstie in parlemint mei in inkelfâldige keamer en de grûnwet makke froulike troanopfolging mooglik. Dy wet waard tapast doe't prinses Margaretha yn 1972 keninginne waard, nei de dea fan har heit Frederik IX. Denemarken die net mei oan de Europeeske Mienskip dy't yn 1957 oprjochte waard, mar nei in referindum yn 1973 wie Denemarken it earste Skandinavyske lân dat lid waard. Lykwols stimde 87 persint fan de ynwenners tsjin de ynfiering fan de euro. Yn it tiidrek 1960-1980 wienen der ferskillende politike herfoarmingen. In rynsk sosjaal stelsel en in liberaal karakter wienen de resultaten fan dy herfoarmingen. Yn de tachtiger en njoggentiger jierren waard it lân stadichoan konservativer.
Yn 1998 waard de brêge oer de Grutte Belt iepene dy't de eilannen Fünen en Sjælland mei elkoar ferbynt. De Sontbrêge tusken Denemark (Keappenhaven) en Sweden (Malmö) waard yn it jier 2000 iepene. Yn 2001 waard Anders Fogh Rasmussen minister-presidint. Yn 2009 waard hy siktaris-generaal fan de NAFO.
Geografy
Denemark wurdt begrinzgje troch it Skagerrak yn it noarden en it Kattegat en Sweden yn it easten. Yn it suden grinse Eastsee en Dútslân en yn it westen de Noardsee. Keappenhaven, Århus, Odense en Aalborg binne de iennichste stêden mei mear as 100.000 ynwenners.
Demografy
Mei Grienlân en de Faeröer hat Denemark krekt mear as 5,8 miljoen minsken. Neist de Skandinavyske mearderheid yn Denemark, wenje der ek Grienlânske, Faeröerske en Dútske minderheden. De taal yn Denemark is Deensk; de dialekten ferskille frijwat fan mekoar. Dútsk wurdt praat troch in minderheid yn Súdjutlân (Noard-Sleeswyk); Fêringsk wurdt praat op de Faeröer. De wichtichste ymmigrantetalen binne it Turksk, Oerdoe, Arabysk, Servokroatysk, Sweedsk en Noarsk. 79% fan de Denen heart by Folkekirken, in Evangelysk-Luterske tsjerke. Der binne in lyts tal protestanten en roomsk-Katoliken. 4% fan de Denen is Moslim.
Ekonomy
thumb|De Grutte Beltbrêge De frije merk-ekonomy fan Denemark is bot rjochte op lânbou, lytse yndustry, in hege libbensstanderd en in sterke wikselkoers, en is frijwat ôfhinklik fan hannel mei it bûtenlân. Denemark eksportearret iten en enerzjy. Denemark hat gjin skulden by oare lannen. Yn Denemark is de belesting foar produkten 25 % (ek foar boeken en iten). De belesting foar it salaris is op syn minst 39.6% foar folwoeksenen. Grutte bedriuwen yn Denemark binne: A. P. Moller-Maersk Groep (Maersk - ynternasjonaal transport), Lego (boartersguod), Bang & Olufsen (hi-fi apparaten), Carlsberg (bier), Vestas (wynmûnen), en Lundbeck en Novo Nordisk (medisinen).
De muntsoarte fan Denemark is de Deenske kroan (Deensk: Danske krone), dy't keppele is oan de Euro troch it ERMII. De wikselkoers is lykwichtich oan de euro mei likernôch 7.45 kroanen foar ien euro.
Ferkear
De grutste eilannen en Jutlân binne meiïnoar ferbûn troch brêgen. De Sontbrêge oer de Sont nei Sweden, de Grutte Beltbrêge oer de Grutte Belt tusken Sjellân en Fún en de Lytse Beltbrêgen oer de Lytse Belt tusken Fún en Jutlân. De treinorganisaasje yn Denemark is de Danske Statsbaner foar passazjiers en frachttreinen, mar likernôch in seisde fan it net wurdt riden troch oare maatskippijen. It spoar wurdt ûnderhâlden troch Banedanmark. Kopenhagen hat in lytse metro en de rest fan de stêdekloft is mei treinspoar ferbûn. De nasjonale loftfeartmaatskippij, tegearre mei Noarwegen en Sweden, is it Scandinavian Airlines System (SAS). It fleanfjild fan Kopenhagen, Kastrup Lufthavn is it grutste fan hiel Skandinaavje. De fearboat mei de Faeröer nimt Smyril Line foar har noed. Fierders hat DFDS ynternasjonale fearboattsjinsten nei Noarwegen en Grut-Brittanje en Scandlines nei Dútslân en Sweden.
Technyk en ynnovaasje
Denemarken is in lân mei in heech nivo fan technyk en ynnovaasje. Bekende Deenske útfiningen binne Lego, de dynamo, de wiisger en de sonar.
Denemarken hat in protte universiteiten dy't universitêr ûnderwiis op heech nivo oanbiede. In pear bekende universiteiten yn Denemarken binne de Universiteit fan Kopenhagen, Technyske Universiteit fan Denemarken en de Universiteit fan Aarhus.
Polityk
Denemark is in konstitusjonele monargy mei Margrethe II as de hjoeddeistige keninginne. De monarch kin premiers en oare ministers beneame en fuortstjoere. Ornaris kedize en kieze de partijlieders fan it parlemint de premier. De grûnwet fan Denemark is fan 1953. Denemark is sûnt 1973 lid fan de Europeeske Uny. De wetjouwende macht leit by it parlemint. De Folketing hat 179 sitten, de Faeröer en Grienlân hawwe beide twa fertsjintwurdigers yn it parlemint. De parlemintferkiezings wurde alle fjouwer jier holden. Formeel leit de útfierende macht by de monarch, mar yn 'e praktyk hawwe de premier en it kabinet dêr de sizzenskip oer. De Højesteret (Heechste Rie) is de heechste juridyske ynstânsje.
Bestjoerlike yndieling
Sûnt 1 jannewaris 2007 is Denemark opdield yn 5 regio's. Dêrfoar hie Denemark 16 provinsjes.
Ferdivedaasje & kultuer
150px|thumb|[[Hans Christian Andersen]]
Literatuer
De mearkes fan Hans Christian Andersen binne de wichtichste Deenske bydrage oan de wrâldliteratuer. Wrâldferneamd is ek de teolooch, filosoof en skriuwer Søren Kierkegaard, ien fan de foarrinners fan it eksistialisme. Yn syn wurk komt dúdlik nei foaren, de fraach fan it bestean en de eangst, gearhingjend mei de fraach hoe't de mins dêrmei omgean moat.
Film
Wat de stomme film oanbelanget is Denemark de grutste filmprodusint nei de Feriene Steaten, Dútslân en Frankryk. Asta Nielsen is it neamen wurdich wat har bydrage oan de filmkeunst oanbelanget, sy waard oan it begjin fan de 20e iuw ferneamd mei de stomme film Afgrunden fan de regisseur Urban Gad. De Deenske produksjestudio Nordisk Film hearde yn de tiid fan de Earste Wrâldkriich ta de grutste en produktyfste filmstudio's fan de wrâld. Yn de njoggentiger jierren fan de 20e iuw smieten de films fan Lars von Trier oer it generaal wol aardich wat diskusje op. Butenlânske films binne yn Denemark net syngronisearre, mar mei ûndertitels. Dat jildt net foar bernefilms.
Media
It tal krantelêzers ûnder de Deenske befolking is 347,1 de 1000 ynwenners. 89 persint fan de befolking hie yn 2012 in ynternetferbining, it persintaazje breedbânferbiningen lei om de 83 persint. De grutste kranten fan it lân binne, los fan de fergese útdielkranten, de Jyllands-Posten, Berlingske en Politiken. De publike stjoerders binne Danmarks Radio en foar de telefyzje TV 2.
Sport
Fuotbal is de meast populêre sport yn Denemark. De Dansk Boldspil-Union (Deensk Fuotbalbûn) organisearret alle kompetysjes en is de stypjende organisaasje foar it nasjonale alvetal.
Keppeling om utens
🇪🇺
List fan planetoïden 48101-48200
Dit is in list fan planetoïden 48101-48200.
Indiculus superstitionum et paganiarum
thumb|right|230px|Opsomming fan de earste 20 brûkmen mei dêrboppe de [[Uterske doopsûnthjit]]
De Indiculus superstitionum et paganiarum (Latyn foar listke byleauwige en heidenske brûkmen) is in list fan 30 ôf te karren brûkmen fan de heidense Friezen en Saksen, dy't troch de al kerstene Franken yn de 8e iuw ûnderwurpen wienen.
De list is opmakke yn tsjerklik fermidden, grif op de ein fan de 8e iuw, yn it Latyn. Yn it manuskript stiet de list daliks nei de Uterske doopsûnthjit.
Ynhâld
Yn de list wurde ôf te karren ferearingen neamd op hillige plakken yn de natuer as boarnen, beammen en stiennen. Fierder wurdt it brûken fan tsjoenspreuken, amuletten, wichelroedzje, bepaalde rituelen by deade minsken, feesten ta eare fan heidense goaden en de oanbidding fan de moanne ferbean.
Stikstofkrisis yn Nederlân
De stikstofkrisis yn Nederlân is in krisis yn Nederlân, dy't ûntste nei in útspraak fan de Rie fan Steat dêr't fergunningsoanfragen fan sa'n 18.000 bou- en ynfrastruktuerprojekten platlein waarden. Neffens de boubedriuwen koene der wol 27.000 banen faai stean. Dêrom wurdt de krisis bytiden ek wol de boukrisis neamd.
Kazachstan
Kazachstan (Kazachsk Қазақстан, Qasaqstan, yn de nije Latynske stavering Qazaqstan; Russysk Казахстан/Kasachstan) is in lân yn Sintraal-Aazje. It steatgebiet westlik fan de Oeral (likernôch 5,4%) wurdt ta Jeropa rekkene.
Stikstofkrisis yn Nederlân
De krisis ûntstie doe't op 29 maaie 2019 de ôfdieling bestjoersrjochtspraak fan de Rie an Steat útspraken dy oer it Programma Oanpak Stikstof (PAS). It PAS mocht neffens dy útspraak net mear brûkt wurde foar it jaan fan fergunnings dy't ekstra delslach fan stikstof yn Natura 2000-gebieten feroarsaken. In streekrjocht gefolch wie dat boufergunnings net mear jûn wurde koene neffens it grûnwurk fan PAS.
Kazachstan
Lizzing
Kazachstan wurdt begrinzge troch:
Lânskip
left|thumbnail|150px|De Khan Tengry by Sinneûndergong Kazachstan is mei syn 2.717.300 km² it njoggen-grutste lân fan de wrâld. Ien-tredde part fan it lân is steppe of woastyn, dat gebiet rint fan de Sibearyske steppe oer yn de woastinen fan Sintraal-Aazje. It westlike part fan it lân, dat oan de Kaspyske See grinzet, is in leechflakte mei it leechste punt by Vpadina Kaundy. Om de Kaspyske See lizze grutte ierdoalje- en gasfjilden. It noardwesten en easten fan it lân hat gâns mear reliëf, mei as heechste de Kan Tengry (7.010 m) yn it súdeasten. De Balkasjmar yn it easten en de Aralmar yn it súdwesten binne de grutste marren fan it lân. De grutste rivieren binne de Irtysk, Syrdarja, Skajykw, Ily. It gebiet westlik fan de Oeral wurdt ornaris noch ta Jeropa rekkene. De grutste stêden fan Kazachstan binne Almaty, Astana, Karagandy, Shymkent, Atyrau en Oskemen.
Skiednis
Doe't Ruslân yn de 18e iuw it lân ferovere wienen de Kazachen in islamitysk nomadefolk fan Turksk komôf. Nei de Russyske Revolúsje waard yn 1920 de Kirgystaanske ASSR binnen de Russyske Federaasje oprjochte, dy't yn 1925 transformearre waard ta de Kazachske ASSR dêr't de Kirgystaanske ASSR him in jier letter fan losmakke (no de republyk Kirgyzje). It grûngebiet waard ek lytser makke: de stêd Orenburch, oant dy tiid de haadstêd fan de autonome sowjetrepublyk, kaam streekrjocht ûnder Russysk bewâld en Alma-Ata koe de nije haadstêd wurde.
Stikstofkrisis yn Nederlân
De eftergrûn fan de krisis is it stikstofprobleem dat oer gâns de wrâld spilet, en dus ek yn Nederlân. Stikstof komt yn in soad ferbinings foar en komt fan dierlike dong as nitraat yn de boaiem en ammoniak yn 'e loft. Ek wurde stikstofoksiden (NOx) útstjitten troch ferbrâningsmotors sa as yn motorreauwen en yn de yndustry. Minsklik hanneljen dêr't stikstofferbinings frijkomme liede ta problemen mei de ekosystemen op lân, yn wetter en yn 'e see.
Boarnen fan stikstofferbinings
De atmosfear bestiet út likernôch 78 % út stikstofgas (N2) en kin gjin kwea foar minske en miljeu. Wat de stikstofkrisis oanbelanget is it frijkommen fan ferbinings fan stikstof, bygelyks dy fan ammoniak (NH3), nitraten en ferskate stikstofoksiden, oantsjutten mei NOx.
Fulda
Fulda is in stêd yn it easten fan de Dútske dielsteat Hessen oan de rivier de Fulda tusken de bergen Vogelsberg en Rhön.
Stikstofkrisis yn Nederlân
Boarnen fan stikstofferbinings
By ferbrâningsprosessen yn automotoaren en yndustry ûntsteane dy stikstofoksiden, dy't skea feroarsaakje, sa as NO en NO2, tegearre oantsjutten as NOx. NO oksidearret yn 'e loft troch de oanwêzigens fan soerstof, en bytiden oazon, en wurdt dan NO2, dat in brún gas is en net in noflike geur hat en dat stekke kin oan de luchtwegen, noas en kiel. Yn de lânbou wurdt stikstof útstjitten as ammoniak (NH3), dat in kleurleas gas mei in sterke geur is. Ammoniak ûntstiet benammen mei it útriden fan dong op it lân.
Kazachstan
Skiednis
Doe't de Sowjetuny yn 1991 ophold te bestean krige Kazachstan har ûnôfhinklikens. Yn 1997 waard Astana de haadstêd fan Kazachstan, dêrfoar wie dat Almaty (eartiids Alma-Ata of Tselinograd). Neffens it Nazerbajev-regear wie dat de baas om seperatistyske tendinzen yn it noarden te kearen en boppedat it útwreidzjen fan Almaty neffens it regear dreech wurde soe mei de bergen dy't om de stêd hinne lizze. Fierders waarden ierdskoddingen en loftfersmoarging troch smog as redenen oanjûn.
Demografy
Neffens de folkstelling fan 1999 hie Kazachstan 14.953.126 ynwenners, wat goed oardel miljoen minder wie as de lêste telling ûnder it sowjetrezjym fan 1989, doe't der noch 16.536.511 minsken wennen.
Befolking
Yn Kazachstan wennet in ferskaat oan folken, wol mear as 50. De wichtichste befolkingsgroepen binne de Kazakken, in Turksk folk, dat sawat 54% fan de befolking útmakket. Oare Turkske folken dy't der wenne binne 332.017 Oezbeken, 185.301 Oeigoeren, 132.000 Tataren, 105.000 Mesketen, 41.847 Basjkieren, 8.000 Tsjoevasjen en fierders noch wat lytse groepen Abgazen, Azery, Turkmenen, Kirgizen, Karakalpakken, Krim-Tataren en Balkan-Turken. De grutste minderheid foarmje de Russen mei goed 30%. Yn de lêste jierren binne lykwols in soad Russen emigrearre nei Ruslân. Oare grutte minderheden binne de Oekraïners (3,7%), Kazachstandútsers (2,7%) en lytse mienskippen fan Poalen, Letten, Litouwers, Wyt-Russen en Griken.
Stikstofkrisis yn Nederlân
Boarnen fan stikstofferbinings
Dat sakjen fan it útstjitten fan stikstof waard wiermakke troch ûnder oaren troch katalysatoaren foar auto's, maatregels yn de yndustry, en yn de lânbou troch dongynjeksje, dêr't dongjarre yn de boaiem ynjektearre wurdt, en luchtwaskers by bargepleatsen, dy't ammoniak fuort filterje. Ek waard der minder keunstdong brûkt.
Fulda
Skiednis
Fulda ûntstie yn 744 by it fanwege Bonifatius troch Sturmius stichte benediktiner kleaster. De bysetting fan de ûnder Dokkum deadiene biskop yn de abdij fan Fulda makke fan de stêd in wichtich beafeartplak. Yn dy snuorje waard ek de romaanske Michaelstsjerke (818-822) set, ien fan de âldste tsjerken yn Dútslân. Bonifatius' reliken wurde bewarre yn de krypt ûnder de dom, dy't letter boud is.
Stikstofkrisis yn Nederlân
Boarnen fan stikstofferbinings
Yn oktober 2019 makke TNO buorkundich dat Nederlân yn Jeropa fierwei de grutste hoemannichte stikstof de hektare produsearret. Op it twadde plak stiet Belgje en op it tredde plak stiet Dútslân. Nederlân fiert boppedat folle mear stikstof út nei de buorlannen as dat der út it bûtenlân ynkomt.
Houtblaasynstrumint
In houtblaasynstrumint is in blaasynstrumint. Oars as wat de namme tinken docht, hoecht in houtblaasynstrumint net fan hout makke te wêzen. De oantsjutting jildt net it materiaal dêr't it ynstrumint fan makke wurdt, mar de wize wêrop it bespile wurdt. By in houtblaasynstrumint wurdt de toan makke troch in labium (b.g. dwersfluit), in inkeld (bygelyks saksofoan) of in dûbeld-reid (b.g. fagot).
Fulda
Skiednis
Fulda rekke swier skansearre ûnder de Tritichjierrige Oarloch, mar yn de 18e iuw belibbe de stêd in nije bloeitiid, dy't de stêd fan no har barokke foarkommen joech. De dom (1704-1712) datearret út dat tiidrek, lykas ek it stedspaleis en de oranzjery. Yn dy tiid hie Fulda ek in universiteit, dy't oant 1805 bestien hat. It prinsbisdom Fulda waard yn 1803 sekularisearre ta foarstendom en oan Willem Frederik fan Oranje-Nassau (de lettere kening Willem I) tawiisd, mar waard him al yn 1806 wer ôfnaam. Yn 1866 waard it anneksearre troch Prusen.
Kazachstan
Talen
De wichtichste taal yn Kazachstan is noch hieltyd it Russysk dat benammen yn it noarden fan it lân en yn de grutte stêden sprutsen wurdt. It belang fan de taal fan de grutste befolkingsgroep, it Kazachs is troch bemuoienis fan it regear nei de ûnôfhinklikens hieltyd grutter wurden.
Houtblaasynstrumint
Dat jildt yndie foar in protte houten ynstruminten dy't bespile wurde, mar ek ûnder oaren foar in dwersfluit en in saksofoan dy't ek by de houtblaasynstruminten hearre mar net fan hout makke binne.
Immen dy't in houtblaasynstrumint bespilet is in houtblazer.
Fulda
Skiednis
Under Fulda rint in east-west korridor fan leechlân tusken de Hohe Rhön en it Knüllberchtme: de Fulda Gap ('gat fan Fulda'). Napoleon erkende it strategysk belang fan de korridôr al, mar yn de Kâlde Kriich waard it belang aktueel om reden fan it tichtby lizzende Izeren Gerdyn. Troch de korridor koe it Warsjaupakt nei Frankfurt optsjen, of koe de NAFO nei de súdlike East-Dútske yndustrykriten. Dat beide, de NAFO en it Warsjaupakt hienen dêr sterke legerienheden.
Stikstofkrisis yn Nederlân
Gefolgen fan stikstofferbinings
thumb|NO2 yn de atmosfear boppe Nederlân en it [[Ruhrgebiet]] Stikstofferbinings binne wichtich foar it waaksen fan in soad planten. Hja wurde ornaris op natuerlike manier troch middel fan boaiembaktearjes, sa as bygelyks de stikstofwoartelknollen, yn de woartels fan planten makke. By in stikstofbrekme waakse in soad planten minder goed en krije se gauris giele blêden. Keunstdong befettet de stikstofferbinings op it grûnwurk fan nitraat of ammoniak, sa as bygelyks ammoaniumnitraat(NH4NO3), ammoaniumdiwetterstoffosfaat (NH4H2PO4) of diammoaniumwetterstoffosfaat ((NH4)2HPO4).
At keunstdong mei grutte hoemannichten brûkt wurd, rekket de boaiem en it grûnwetter sêde mei stikstof, dêr't de planten, dy't it goed dogge op in fiedselearme boaiem, it ferlieze fan planten dy't it goed dogge op in fiedselrike boaiem, lykas brânnettels, gêrzen en toarnbeistrûken. Dat liedt ta it oantaasten fan de biodiversiteit.
Tefolle stikstof yn wetterlichems kin oerstallich waaksen fan grienwier feroarsaakje, dat ta in brekme oan soerstof yn it wetter liede kin. Dat proses wurdt eutrofiearring neamd.
Yn guon natuergebieten is de boaiem tige earm oan stikstof. Yn dy geaen, lykas heidelân en dunen waakse de planten dy't ornaris oan lege stikstofgehalten oanpast binne. At it stikstofgehalte yn de boaiem omheech giet, wurde soksoarte planten ferkrongen troch de neamde hurdwaaksende planten. Guon bisten en ynsekten, dy't libje fan de stadichoan waaksende planten, nimme dan yn oantal ôf.
At stikstofoksiden yn de boaiem telâne komme, kin de boaiem fersoere reitsje. Njonken stikstof, feroarsaakje ek oare stoffen soere rein. De stikstofoksiden ferbine inoar mei wetter, sa't salpetersoer (HNO3) ûntstiet. Ien fan de gefolgen fan dat soer is, dat it oanwêzige kalsium (Ca) oplost en útspielt. Ek wurdt troch it soer de soertegraad (pH) leger, mei fan alle gefolgen foar it ekosysteem. Ek kin it grûnwetter fersmoarge reitsje.
Stikstofmjittings
Neffens it RIVM wie de trochsneed stikstofdeposysje yn Nederlân yn 2018 1730 mol de hektare (mol N/ha). De stikstofdeposysje is sûnt 1990 mei likernôch 36 prosint ôfnaam. Fan 2005 ôf is it sakjen lyk bleaun om't de ammoniakdeposysje net fierder mear ôfnaam en fan 2009 ôf sels wer in bytsje tanaam.
It útstjitten fan de stikstofoksiden is sûnt 1990 mei 64 prosint ôfnaam, om't der maatregels naam waarden by it ferkear (ynfiering katalysator), yndustry en enerzjysektor. Ek it útstjitten fan ammoniak is sûnt 1990 mei 64 prosint ôfnaam troch ferbettere foergearstalling, it brûken fan emisje-earme stâlen, it ôfdekken fan dongsilo's en dongynjeksje yn it lân.
Mjitark
Foar it yn kaart bringen fan de stikstofdeposysje yn Nederlân brûkt it RIVM it Operationele Prioritaire Stoffen-model (OPS). It OPS is in rekkenprogramma om it fersprieden fan fersmoargjende stoffen yn 'e loft foar te jaan. Dêrnjonken berekkenet it model hoefolle fan dy stoffen de hektare op de boaiem of gewaaks del komme (deposysje). It model wurdt sûnt 1989 brûkt om de relaasje tusken it útstjitten fan stoffen yn Jeropa oan 'e iene kant en de gehalten of deposysje fan dy stoffen oan de oare kant op de skaal fan Nederlân te bepalen. Sûnt septimber 2019 wurdt it AERIUS-model ek brûkt foar mjittings
Maatregels tsjin te hege stikstofbelêsting
Yn 1991 gie de Jeropeeske Nitraatrjochtline fan krêft. Yn 2001 waarden yn de Jeropeeske Uny najonale emisjeplafonds ynfierd. Beide maatregels wiene ornearre foar it oanpakken fan it stikstofprobleem. Neffens Jeropeeske noarmen mei der trochsneed it jier net mear as 40 µg/m3 NO2 yn de bûtenlucht oanwêzich wêze, ornearre foar de sûnens fan de minsken.
Op grûn fan de nitraatrjochtline jilde der maksimale wearden foar it bedongjen fan lânbougrûn. Yn 2019 wie dat maksimum 170 kilo stikstof de hektare. Der binne lykwols al in stikmannich útsûnderings makke, dêr't de boer nei oanfraach gebrûk fan meitsje kin:
Yn natuergebieten moat de stikstofdeposysje werombrocht wurde ta de saneamde "krityske deposysjewearde" (KDW). Dy KDW ferskilt de type natuer. De trochsneed stikstofdeposysje yn Nederlânske natuergebieten is om 1500 mol N de hectare hinne, itjinge oerienkomt mei sa'n 21 kg N. De KDW's binne sa'n 5-25 kg N. De leechste wearden, 5-10 kg N jilde foar petten en dúngebieten.
Oanrin
Yn 2003 waard Natura 2000 yn gâns de Jeropeeske Uny fan krêft. Natura 2000-gebieten waarden oanwiisd om kearngebieten te beskermjen foar in ûndergroep fan soarten habitattypen dy't opnaam binne yn de habitatrjochtline en de fûgelrjochtline. De Natura 2000-gebieten beslaan sa'n 18% fan it Jeropeeske lângebiet en 6% fan it wetter. Yn Nederlân waarden sa'n goed 160 gebieten oanwiisd.
Doe't miljeugroepen juridyske stappen tsjin de oerheid oanspanden, ûntstie de stikstofkrisis. Neffens harren waarden fergunnings te fluch jûn. Hja wisten lykwols gauris oerwinnings te heljen.
Programma Oanpak Stikstof
De Nederlânske oerheid kaam mei in plan as oplossing foar it ferliezen fan prosedueres mei it Programma Oanpak Stikstof (PAS). Dat wie in amindemint út 2009 op de Krisis- en Ophelpwet, oansetten troch Twadde Keamerleden Diederik Samson en Ger Koopmans. It PAS waard, nei in lange tiid fan tarieden, yn wurking steld op 1 july 2015, hoewol't der ûnder oaren troch SGP-Keamerlid Elbert Dijkgraaf en de Ofdieling Advisearring fan de Rie fan Steat op juridyske swakkens wiisde. Utsein GrienLinks en de Partij foar de Dieren, stimden alle partijen foar it PAS.
Stikstofrjochtsaak
Wim van Opbergen fan Werkgroep Behoud de Peel yn 'e mande mei Johan Vollenbroek fan Mobilisation for the Environment en Vereniging Leefmilieu besleaten mei in proses tsjin it PAS útein te setten, dêr't feskate rjochtsittings ta gefolch fan wiene. Yn 2019 rûnen der 450 rjochtsaken. De Rie fan Steat wist ynearsten net hoe't it mei de regeljouwing fan it PAS om gean moast, en frege advys oan it Jeropeeske Hôf fan Justysje. Dy oardiele yn novimber 2018 dat it PAS as systeem al mooglik is, dochs it ferminderjen fan de stikstofdelslach op natuergebieten en it ophelpen fan de natuer garandearre wurdt.
By in oare rjochtsaak oardiele de Rie fan Steat dat dy garânsje der net wie. In heal jier letter joech de Rie fan Steat by in oare útspraak de miljeu-organisaasjes gelyk. It útgongspunt fan dy útspraken wie, dat it PAS net it grûnwurk wêze koe by it jaan fan fergunnings oan plannen dy't ekstra stikstofdelslach feroarsaakje. Dêrmei waard it foarútrinnen op it ferminderjen fan stikstofdelslach yn de takomst op grûn fan it PAS net tastien. De Jeropeeske wetjouwing op dat mêd wol dat der ynearsten wissichheid bestiet dat de plande maatregels geunstige gefolgen hawwe. Dat moast ek foar weidzjen en bedongjen jilde, dy't tenei as part fan it oanfreegjen fan de fergunning fan it útwreidzjen fan de feehâlderij meinaam wurde.
Gefolgen fan de útspraak Rie fan Steat oer PAS
Neffens minister Carola Schouten fan Lânbou, Natuer en Fiedselkwaliteit moast der nei de útspraak fan de Rie fan Steat "ta in fundamintele werberie op hoe't wy mei de krappe stikstofromte yn ús lân om gean wolle, hoe't wy de besteande stikstofdeposysje goed weromkringe en hoe't wy yn dat ferbân natuer wage ferlike mei oare maatskiplike en ekonomyske funksjes"
De problemen mei it brûken fan it PAS by it jaan fan fergunnings late ta dat der 18.000 projekten platlein waarden, en dat der by elts projekt nei sjoen wurde moast hoe't it útstjitten fan stikstof beheind wurde koe. Al dy projekten hiene in ferkearde fergunning krigen. Guon fergunnings dy't earder jûn wiene, koene troch gean.
De foarsitter fan MKB-Nederlân, Jacco Vonhof, hie noed dat Nederlân troch it stikstofprobleem ta in nasjonale, ekonomyske krisis sette soe.
Gefolgen fan de stikstofkrisis
Doe't de Rie fan Steat syn útspraak oer it PAS die, wiene der likernôch 180 saken by de Ofdieling Bestjoersrjochtspraak yn behanneling, foar it grutste part oer feehâlderijen, mar ek saken mei plannen foar bedriuweterreinen, wentebou en nije diken. Likernôch 18.000 projekten soene dêrtroch net troch gean kinne, dêrfan't 127 fan de Ryksoerheid wiene. Ek soene der 40% minder wenten komme as dat de 75.000 dy't pland wiene.
Troch de krisis soene der wol 27.000 banen faai stean te kommen, dochs net allinnich yn de bou, mar ek by ynzjenieursburo's, ûnderoannimmers, binnenfeartskippers en dykferfierbedriuwen dy't bou-ark en -reauwen oanfiere. Boppedat waarden der strangere noarmen oplein foar PFAS. Dat hie it gefolg dat grûn mei in hegere gehalte fan 0,1 mikrogram de kilo drûge grûn net mear ferpleatst en ôfgroeven wurde mei. Bouprojekten waarden dêrtroch platlein of koe net mei úteinset wurde.
Projekten sa as bygelyks de útwreiding fan Fleanfjild Lelystêd en de Grand Prix Zandvoort kamen plat te lizzen. Ek Lofthaven Skiphol hat gjin fergunning.
De oerheidsprojekten dy't yn Fryslân plat kamen te lizzen wiene:
Ferminderjen emisjes
Minister Schouten fan Lânbou, Natuer en Fiedselkwaliteit hat yn july 2019 nei de útspraak fan de Rie fan Steat it advyskolleezje Stikstofproblematyk gearstald, mei Johan Remkes as foarsitter, en sykje in oplossing. Op 25 septimber 2019 kaam er mei it earste advys, mei as titel: Niet alles kan (net alles kin). De wichtichste parten wiene :
Neffens Remkes wie it oanpakken op grûn fan de PAS "yn striid mei de wet" en wiene needmaatregels nedich. Boppedat murk er op dat yn Nederlân "net alles kin". Yn oktober 2019 joech de koälysje oan dat it útkeapjen fan feebedriuwen op grûn fan frijwilligens barre moatte soe. Op grûn fan dat advys waard de maksimumfaasje op gongwegen om de Feluwe hinne ferlege fan 130 km de oere ta 120 km de oere.
Loftfeart
It twadde advys soe gean moatte oer it struktureel oanpakken fan it stikstofprobleem. It advyskolleezje brocht op 15 jannewaris 2020 earder advys út oer de loftfeartsektor. De reden dêrfan wie dat der yn de públike opiny sterk útrinnende bylden bestean oer it bijdragen fan de loftfeartsektor oan it stikstofprobleem. Yn it twadde advys stelde Johan Remkes dat de loftfeartsektor it útstjitten fan stikstof beheine moat at it fierder groeie wol. De militâre loftfeart waard lykwols yn it advys net meirekkene.
Saldearje
Yn oktober 2019 hat de koälysje oerlein oer in oplossing yn de foarm fan "yntern en ekstern saldearjen". By it bouwen fan wenten soe der tydlik mear stikstof útstjitten wurde as dat der foar kompensearre wurde soe. "Yntern saldearjen" is mooglik yn in tastân dêr't it projekt sels net liede kin ta it tanimmen fan stikstofdeposysje ferlike mei in eardere tastimming. By "ekstern saldearjen" wurdt in besteande tastimming foar stikstofemisje op in oare lokaasje as it projekt foar in part of alhiel ynlutsen foar it oanfrege projekt. Dêrby wurdt tocht oan it ferminderjen fan it útstjitten fan stikstof fan feehâlderijen dy't tichteby lizze. Romte yn de fergunning, dy't troch de feehâlder net brûkt wurdt, kin dêrtroch skrast wurde. De provinsje Utert hat bygelyks besletten om by ekstern saldearjen de romte dy't net brûkt wurdt út de fergunning wei te heljen en tagelyk mei de stikstoffergunning mei in ekstra persintaazje ôf te dreagjen mei sa'n 30 prosint. Dêrmei woe de provinsje soargje dat it útstjitten sakket. De provinsjes binne oer it algemien de ynstânsjes dy't de fergunnings jouwe en hawwe dy mooglikheid fêststeld yn harren beliedsregels.
Minder natuergebieten
Neffens Rudy Rabbinge, heechlearaar oan de WUR en lid fan de kommisje fan Remkes, soe der ek sjoen wurde moatte as der ek net minder natuergebieten wêze kinne. Neffens him is it tal stikstofgefoelige natuergebieten tige lyts. It kabinet en minister Carola Schouten fûnen it ferminderjen fan Natura 2000-gebieten lykwols gjin opsje. Dochs letter woe it kabinet der al oer neitinke. Ald lânbouminister Cees Veerman stelde dat de lânbou ferlet hat oan in oare ferzje fan it Deltaplan. Hy sei, as Nederlân in liedend agrarysk lân bliuwe wol, dat der oan tocht wurde moatte soe en meitsje bepaalde regio's dêr't de klam op lânbou, rjochte op produksje, leit, wylst yn oare regio's de klam op bygelyks mear lânskip of natuer leit. In soarte fan ruilferkaveling.
Needmaatregels fan it kabinet
Ut berekkenings fan it RIVM blykt dat dy maatregels al gau ta it sakjen fan de stikstofdeposysje liede. It doel by dy en folgjende maatregels is dat 30% fan it ferminderjende stikstofdelslach de natuer helpt en 70% nei nije ûntwikkelings.
Krityk op it belied
Benammen út de lânbou wie der krityk op it belied fan de Nederlânske oerheid oangeande de lânbou. Men fynt dat de lânbou oansjoen wurdt as de grutte fersmoargers en oare grutte fersmoargers frij gean lit, wylst de lânbou de ammoniakemisje mei 65% fermindere hat.
Ek wurdt sjoen nei de feiten dat :
Der wurdt ek tocht dat de berekkenings en it mjitark fan de RIVM net doocht. Neffens de lânbou binne de berekkenings skeef. In soad yndustriële bedriuwen soene gjin fergunning hawwe en dan wurdt harren útstjit ek net metten. Sa soe de lânbou in heger persintaazje fan it útstjitten oanrekkene wurde. Jan Cees Vogelaar, foarsitter fan Stifting Mesdag Zuivelfonds hat de RIVM frege syn rekkenmetoades sjen te litten. De RIVM hat dat wegere en hold fol dat syn rekkenmetoaden goed wiene. Nei in koart pleit, dy't Mesdag Zuivelfonds en Stifting Stikstofclaim oanspand hiene, waard op 13 desimber 2019 bepaald dat de RIVM harren data frijjaan moast. Ek wie Mesdag Zuivelfonds yn 'e mande mei de Universiteit fan Amsterdam foar it ûntwikkeljen fan nije metoaden, dêr't dan belied op makke wurde kin.
Juny 2020
Op 24 april 2020, doe't de koronapandemy yn folle gong wie, makke minister Schouten fan Lânbou it plan buorkundich foar definitive maatregels. It kabinet soe 5 miljard euro útlûke foar de maatregels. 300 miljoen it jier dêrfan soe ornearre wurde oan it ophelpen en fersterkjen fan de natoer, 200 miljoen it jier oan boarnemaatregels om it útstjitten fan bedriuwen te ferminderjen. Dêrmei soe de stikstofdelslach yn 2030 yn de helte fan de Natura 2000-gebieten ûnder de krityske deposysjewearde komme te lizzen. Sa soe der wer romte ûntstean foar it bouwen fan wenten en it oanlizzen fan diken.
Neffens it adfyskolleezje Stikstofproblematyk is dy oanpak net genôch. It útstjitten soe mei dy oanpak mar fermindere wurde mei 26%, wylst it 50% wêze moatten hie. Ek fûn it kolleezje dat de oanpak oerienkomsten mei it PAS, it âlde systeem dat fuortsmiten waard, sjen liet. Om de reduksje te berikken, moast de lânbou ynkrimpe, dêr't it útkeapjen fan feehâlderijen op frijwillige basis dy't troch Schouten foarsteld waard net genôch by wêze soe. It kolleezje die de fogjende oanrekommandaasje:
De stikstofwet waard, as in wiziging fan de Wet natoerbeskerming en fan de Omjouwingswet, op 17 desimber 2020 oannommen troch de Twadde Keamer en op 9 maart 2021 troch de Earste Keamer. De wet is dêrfoar ornearre om it útstjitten fan stikstof en de delslach dêrfan yn 2030 sa leech is dat de helte fan de Natura 2000-gebieten ûnder de krityske deposysjewearde komt. Yn 2035 soe dat jilde moatte foar 74% fan dy gebieten.
Effekt
In platfoarm foar ûndersykssjoernalistyk Investico ûndersocht yn 'e mande mei EenVandaag en De Onderzoeksredactie Brabant de maatregels fan Schouten en rekkene de effekten dêrfan út. Begjin juny 2021 waarden de resultaten publisearre. De konklúzje wie dat de maatregels mooglik ta mear útstjit fan stikstof laten. De oarsaak dêrfan leit yn de fergunningsromte fan besteande bedriuwen.
De komiskje-Remkes kaam der efter fat fergunnings foar bedriuwen net útgean fan de wiere útstjit mar fan in mooglike útstjit ea. Yn guon gefallen kin de fergunnningsromte heger lizze as de werkilike útstjit. De totale fergunningsromte fan alle feehâlderijen me-inoar leit in tredde boppe de werklike útstjit en foar de yndustry 60% boppe de werklike útstjit. De kommisje-Remkes hie graach hawwe wollen dat it ferhanneljen fan dy oant doe net brûkte fergunningsromte te beheinen. De provinsjes namen dy oanrekommandaasje oan en stelden regels dêrfoar op.
Maaie 2021
Yn maaie 2021 presintearren Bouwend Nederlân, LTO Nederlân, Natuermonuminten, Natuer & Miljeu, VNO-NCW en MKB Nederlân mei-inoar in plan dat der ta liede soe ta in fermindering fan 40% yn 2030 as it Ryk op syn minst 1,7 miljard euro it jier ynvestearret. Yn july 2021 oppenearre it CDA, dy't fanâlds in "boerepartij" wie, yn in nije lânboufyzje foar it earst dat it ynkrimpen fan it feebeslach nedich wie om yn 2030 it útstjitten fan stikstof mei de helte te ferminderjen. Dêrby waard net oer in ynkrimpingspersintaazje sprutsen en der waard ek op oantrúnd dat boeren net twongen wurde mochten te stopjen, dochs wol dat der jild útjûn wurde moast en keapje boeren út dy't dat woene. Ek moasten oerbliuwende boeren oanset wurde om noch mear freonliker foar de natuer te operearjen.
Juny 2022
thumb|Kaart mei de rjochtingjouwende emisjereduksjedoelstellings it gebiet, juny 2022 Op 10 jannewaris 2022 wie it nije kabinet-Rutte IV oansteld en wie der in nije minister fan Natoer en Stikstof, Christianne van der Wal (VVD). Hja presintearre yn juny 2022 de doelstellings de regio, dêr't krekt oanjûn yn stie mei hoefolle prosint de útstjit fan stikstof fermindere wurde moast. De doelstellings yn it saneamde "Nasjonaal Plan Lanlik Gebiet" wiene benammen oprnearre foar de feehâlderij. De grutste reduksjes binne nedich (75-90%) yn de Gelderske Fallei, it Griene Hert, de Peel en op it sângrûn yn East- en Súd-Nederlân. Yn Fryslân binne dy gebieten by de marren, de Alde Feanen, de Fochteler Heide en it Drintsk-Fryske Wâld. Yn buffersônes fan 1 kilometer om Natura 2000-gebieten soe it útstjitten fan stikstf mei 70% fermindere wurde moatte. Yn gean mei klaaigrûn binne net sokke grutte ferminderings nedich, dochs moatte ek mei 12% ferminderje. Dy plannen fan it kabinet waarden lykwols nei de provinsjes ta skood, dy't in jier de tiid hawwe om dy plannen wier te meitsjen. Deputearre Klaas Fokkinga, dy't lânbou yn syn portefúlje hat, hat oanjûn dat de provinsje Fryslân gjin boeren twinge sil te ûnteigenjen.
Nei de presintaasje fan de plannen troch it kabinet ûntstie der in soad ûngerêstens by de boeren. In hiel soad boeren binne harren takomst net wis, benammen dy tichteby natoergebieten. Ek brutsen der fannijs boereprotesten út. Yn Ljouwert waard der op 15 juny en op 28 juny foar it provinsjehûs yn Ljouwert. Ek waarden der blokkaden holden op de A7. Fierder yn Nederlân wiene der ek aksjes, sa as yn grutte byienkomste yn it Gelderske Stroe en sels by it hûs fan minister Van der Wal waard aksjefierd.
Ut ûndersyk bliek dat likernôch 45% fan de Nederlânske befolking de boeren stipet yn harren protest tsjin de plannen. 25% is neutraal en 26% is it net iens mei de boeren.
Fandalen
thumb|250px|De Fandalen plonderje Rome, troch [[Heinrich Leutemann (1824-1904)]] De Fandalen wienen in East-Germaansk folk dat in wichtige rol spile hat by it Grutte Folkeferfarren. Yn 455 plonderen sy Rome de haadstêd fan it Romeinske Ryk. Sy dienen dat sa yngeand en kundich dat fan harren namme it wurd fandaal ôflaat is.
Oarsprong
De iere Fandalen wennen oarspronklik yn de midden fan Noarwegen en Sweden. Dêrfandinne emigrearden sy yn de twa lêste iuwen foar de jiertelling nei de útrin fan de Weichsel en Oder yn de Eastsee, it noarden fan it tsjintwurdige Poalen en Dútslân. Om it begjin fan de jiertelling hinne ferpleatsten sy harren mear nei it suden ta, nei it tsjintwurdige Sileezje.
Healwei de 2e iuw waard der ûnderskied makke tusken ôfsûnderlike stammen. Neitiid is der sprake fan in Fandaalsk stamferbân, de Asdingen, de Lakringen, de Fiktofalen en de Silingen waarden hjir ta rekkene.
De Lakringen en Fiktofalen binne letter opgien yn oare stammen, mar yn de 5e iuw sletten de Silingen en Asingen harren wer oanien en waarden dêrnei as Fandalen oantsjutten.
Skiednis
Yn de 3e en 4e iuw wienen de Fandalen Foederaty fan de Romeinen yn Pannoanje. Oan dizze situaasje kaam in ein oan om 400 hinne doe't de Hunnen in bedriging waarden foar it Romeinske ryk. Sûnt dy tiid lieden sy in skoftlang in swalkjend bestean. Op de ein fan it Grutte Folkeferfarren binne sy yn Noard-Afrika terjochte kommen, dêr't sy it Fandaalske ryk stiften ûnder kening Geiserik dat har ûntwikkele soe ta in macht fan betsjutting yn it Middellânske See gebiet. Oan it ryk kaam in ein as de Romeinske generaal Belisarius de Fandalen yn 534 fersloech.
Filmprodusint
In filmprodusint (froulike foarm: filmprodusinte) is immen dy't it tafersjoch hat oer de produksje fan in film. Sa'nent is òf yn 'e tsjinst fan in filmstudio, òf hy of sy wurket selsstannich. Filmprodusinten planne en koördinearje ferskate aspekten fan 'e filmproduksje, lykas it selektearjen fan it senario, it oersjoch fan senario, rezjy en montaazje, en it regeljen fan 'e finansiering.
Huizerhoef
De Huizerhoef is in keunstmjittich eilân yn de Goaimar, by de Stichtse Brêge.
Filmprodusint
Yngeandere beskriuwing
De produksje fan in film set ornaris útein as in filmprodusint in gaadlik ûnderwerp foar de film tsjinkomt, of as sok materiaal (mei opsetsin) ûnder syn of har oandacht brocht wurdt. Utsein as it giet om in útwurke senario moat sok materiaal dêrnei ta in senario omwurke wurde. Dêrfoar hiert de filmprodusint in senarioskriuwer yn. Soms wurdt ek in al besteand senario nochris ûnder hannen nommen troch in (nije) senarioskriuwer, of wurdt der in saneamde skriptdokter ynset om in breklik senario better te meitsjen.
Huizerhoef
It eilantsje, yn de foarm fan in hoefizer, is ûnbewenne. Op it eilân sit in grutte koloanje kobben, dy't yn 2004 sa'n 2200 nêsten telde.
Filmprodusint
Yngeandere beskriuwing
As it senario ienris klear is om ferfilme te wurden, bringt de filmprodusint jild byinoar fan ynvestearders (faak ien of mear filmstudio's) foar it budget fan 'e film. Pas as der in budget is, kinne it eigentlike meitsjen fan 'e film begjinne. Yn 'e preproduksjefaze is de filmprodusint dêrby ferantwurdlik foar it oannimmen fan in regisseur en oare wichtige leden fan 'e filmcrew, lykas de kameraregisseur, de filmeditor, de produksje-ûntwerper en de komponist fan 'e filmmuzyk. Dat is fan alle taken fan 'e filmprodusint eins de wichtichste, mei't it súkses fan in film foar in grut part stiet of falt mei de beskikberens fan in goede regisseur en kundige crewleden.
Wylst de regisseur dêrnei ûnder it opnameproses sizzenskip hat oer de kreätive beslissings, beävensearret de filmprodusint de logistike en saaklike oangelegenheden. It komt lykwols ek foar dat regisseurs harren eigen films produsearje. Yn dat gefal binne de regisseur en de produsint dus ien en deselde persoan, wat betsjut dat de kreätive en de saaklike lieding oer it filmprojekt yn ien hân binne.
Europeeske kampioenskippen baanhurdfytsen
De Europeeske kampioenskippen baanhurdfytsen binne in rige wedstriden om te bepalen wa 't Europeesk kampioen wurde yn de ferskate ûnderdielen fan it baanhurdfytsen. De EK wurde organisearre troch de Union Européenne de Cyclisme (UEC ). De earste edysje fan de Europeeske kampioenskippen waard yn novimber 2010 hâlden. Dêrfoar waarden dan al Europeeske kampioenskippen organisearre, mar it wie de earste kear dat de ûnderskate ûnderdielen groepearre waarden yn ien toernoai.
Filmprodusint
Yngeandere beskriuwing
De filmprodusint is der fierder ferantwurdlik foar om derfoar te soargjen dat de film op 'e tiid klear is en binnen it budget bliuwt. As der ûnienichheid is mei de regisseur oer in kreätive beslissing, hat de filmprodusint yn prinsipe it lêste wurd. Yn 'e postproduksjefaze lit de produsint de ferantwurdlikheid oer de montaazje fierhinne oan 'e regisseur en de filmeditor oer, wylst hy him sels taleit op it beöarderjen fan 'e marketing en de filmdistribúsje.
Om't films tige grutte projekten wêze kinne, is it foar de filmprodusint net altyd mooglik om oeral yn eigen persoan tafersjoch op te hâlden. Dêrom sette filmstudio's faak mear as ien filmprodusint per film yn. Ek binne der gauris ien of mear ko-produsinten (associate producers), assistint-produsinten, útfierende produsinten, line producers en/of unit production managers ynset.
Europeeske kampioenskippen baanhurdfytsen
Medaljes
Medaljeferdieling nei persoan oant en mei 2023 (top-5 klassemint):
Sint-Andréastsjerke (Kiëv)
De Sint-Andréastsjerke (Oekraynsk: Андріївська церква; Russysk: Андреевская церковь) is in tsjerke yn ien fan de âldste dielen fan it stedssintrum fan de Oekraynske haadstêd Kiëv. De Andréastsjerke waard yn de jierren 1747-1754 neffens in ûntwerp fan de Russysk-Italjaanske arsjitekt Bartolomeo Rastrelli op de heuvel mei deselde namme boud. It is ien fan de moaiste barokke bouwurken fan it lân.
De tsjerke wurdt sûnt 2018 brûkt as de missy fan it Oekumenysk Patriargaat fan Konstantinopel yn Kiëv.
Fanwegen de bou fan de tsjerke op in heuvel krige de tsjerke yn 2012 lêst fan skuorren yn de fûneminten en foelen der stikken fan de dekoraasje fan de tsjerke nei ûnder. Om it gebou tsjin fierder ferfal te beskermjen is de heuvel fersterke en de wei dêr't de tsjerke oan stiet rekonstruearre.
Skiednis
Op it plak fan de tsjintwurdige Andréastsjerke soe de apostel Andréas neffens de leginde in krús plante ha en dêr wytge ha dat dêr in kristlik sintrum stifte wurde soe.
De Andréastsjerke waard yn opdracht fan tsarina Elisabeth Petrovna troch de keizerlike arsjitekt Francesco Bartolomeo Rastrelli tusken 1747 en 1762 boud, de bouwer fan it Winterpaleis yn Sint-Petersburch. Likernôch tagelyk waard der noch in gebou troch de arsjitekt yn Kiëv boud, it ek yn opdracht fan de tsarina Elisabeth boude Mariïnsky-slot. Oan de dekoraasje fan de tsjerke wurken ferneamde keunsters lykas Ivan Tsjaikovsky, Ivan Visjnjakov en Aleksej Antropov. De bou stie ûnder lieding fan de russyske arsjtiekt Ivan Fjodorovitsh Mitsjûrin. Yn augustus 1767 waard de Andréastsjerke ynwijd. De tsjerke hie gjin parochy en der waard ek gjin klokketoer tafoege om de minsken op te roppen om nei tsjerke te gean. Elisabeth ferstoar noch foar de foltôging fan de tsjerke. Nei har dea hie it hôf gjin ynteresse mear yn de Andréastsjerke en de tsjerke waard oan syn lot oerlitten. Se moast it mei jeften dwaan fan minsken dy't de tsjerke in goed hert tadroegen.
Nei de revolúsje fan 1917
Nei de Russyske Revolúsje yn 1917 bleau de tsjerke oant 1932 iepen. Yn dat jier waard it gebou yn opdracht fan de Sovjetautoriteiten sletten foar de earetsjinst. In pear jier letter, yn 1935, waard de tsjerke by it Histoaryske Myseum fan Kiëv foege en sûnt 1939 hearde de tsjerke by it Ateïstyske Museum, dat yn de Sofiakatedraal ûnderbrocht wie.
Yn de Twadde Wrâldkriich waard de tsjerke wer iepensteld foar de earetsjinst. Sûnt 1949 makke it Teologyske Seminaarje fan Kiëv gebrûk fan de ûnderbou fan de tsjerke. Yn de tsjerke waarden de reliken fan de hillige Barbara bewarre. Yn in nije anty-religieuze weach yn it lân waard it seminaarje yn 1960 sletten en efkes letter ek de tsjerke foar de earetsjinst; de reliken fan Sint-Barbara waarden doe oerbrocht nei de Voldymyrkatedraal.
It gebou krige wer in museale funksje en tusken 1974 en 1987 waard in grutte restauraasje útfierd. De restauraasje waard útfierd neffens orizjinele tekenings fan it ûntwerp, dy't ûntdutsen wiene yn de kolleksje fan it keunstmuseum Albertina yn Wenen en it gebou krige dekoraasjes werom, dy't earder ferlern gien wiene.
Tsjintwurdich gebrûk
Fan 2001 oant 2016 makke de Oekrynske Autosefale Otterdokske Tsjerke gebrûk fan de Andréastsjerke. Op 18 oktober 2018 waard de tsjerke oerdroegen oan it Oekumenysk Patriargaat fan Konstantinopel as de permaninte fertsjintwurdiging yn Kiëv.
Beskriuwing
De tsjerke stiet op in twa ferdjippings tellende ûnderbou en is 46 meter heech. It krúsfoarmige gebou hat in sintrale haadkoepel mei dêrom hinne fjouwer tuorkes dy't mei koepels bekroand binne. Kwa úterlik docht de tsjerke tinken oan de Smolny-katedraal yn Sint-Petersburch, in ûntwerp fan deselde arsjitekt. De koepels en finsters binne fersierd mei ryk listwurk yn de styl fan de Rastrelli-barok, wylst de gevels fersierd binne mei korintyske pylders.