cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lac Seul Earste Naasje
Bestjoer
De Lac Seul Earste Naasje wurdt besjoerd troch in opperhaad en in stammeried mei acht sitten. Sawol opperhaad as stammeried wurde troch de leden fan 'e stamme by demokratyske ferkiezings keazen. Fan 'e riedsleden komme fjouwer út Frenchman's Head, trije út Kejick Bay en ien út Whitefish Bay. De Lac Seul Earste Naasje is in lid fan 'e Unôfhinklike Earste Naasjes Alliânsje (Independent Earste Naasjes Alliance) binnen it gearwurkingsferbân fan 'e Nishnawbe Aski Naasje.
Aleoetysk
Skiednis
Yn 1871 skreau de Frânsman Alphonse Pinart in Frânsk-Aleoetyske grammatika, en yn 1879 die syn lânsman Victor Henry itselde. Nije wurdlisten fan ôfhandige dialekten waarden oan 'e ein fan 'e njoggentjinde iuw yn (it doe ûnderwilens troch de Feriene Steaten oankochte Alaska) gearstald troch de Amerikaan Lucien M. Turner, en op 'e Kommandeurseilannen yn Ruslân troch de Poal Benedykt Dybowski en de Russyske dokter Nikolaj Vasiljevitsj Sljûnin. Yn 1909 en 1910 ferbleau de etnolooch Waldemar Jochelson oardel jier op 'e eilannen Unalaska, Atka, Attu en Nikolski, dêr't er in grut tal Aleoetyske folksferhalen, myten en leginden optekene en yn in protte gefallen ek fêstlei op grammofoanplaten.
Yn 'e 1930-er jierren waarden twa wurken skreaun dy't beskôge wurde as de trochbraak oangeande it brûken fan it Aleoetysk as skriuwtaal. Afinogen K. Ermeloff skreau in literêr ferhaal oer in skipbrek yn syn memmetaal, wylst Ardelion G. Ermeloff tsien jier lang in deiboek yn it Aleoetysk byhold. Omtrint dyselde tiid tekene de taalkundige Melville Jacobs ferskate nije folksferhalen op út 'e mûle fan in Sergey Golley, in Aleoet fan Atka dy't doedestiden foar langere tiid yn it sikehûs lei. Yn 1941 die John P. Harrington yngeander ûndersyk nei it dialekt fan 'e Pribilofeilannen. Under de Twadde Wrâldoarloch, doe't de Aleoeten en súdwestlik Alaska oan it front tsjin 'e Japanners leine, joech it Amerikaanske Ministearje fan Binnenlânske Saken it boekje The Aleut Language út (basearre op it wurk fan Venjaminov), dat Amerikaanske soldaten dy't yn dy gebieten legere wiene, by steat stelle moast om mei de pleatslike befolking te kommunisearjen.
Nei ôfrin fan 'e oarloch sette de taalkundige Knut Bergsland yn 1950 mei in tige yngeande stúdzje fan it Aleoetysk útein, dy't úteinlik late ta de publikaasje fan in alomfetsjend Aleoetysk wurdboek yn 1994 en in folsleine beskriuwende grammatika yn 1997. Bergsland syn wurk waard op krúsjale wize ûnderstipe troch lânseigen Aleoetyske wittenskippers en oare korrespondinten, wêrûnder de Atkaanske taalkundige Moses Dirks. Oare foaroansteande linguïsten dy't har yn 'e twadde helte fan 'e tweintichste iuw yngeand op 'e stúdzje fan it Aleoetysk talein hawwe, binne û.m. Alice Taff, dy't de meast detaillearre beskriuwing fan 'e fonetyk en fonology fan 'e taal skreau, en Anna Berge, dy't har benammen talei op dialoochstruktuer en morfosyntaks.
Taalstatus
It Aleoetysk genietet yn 'e Russyske Federaasje erkenning as in minderheidstaal ûnder de Wet op de Talen fan Folken fan de Russyske Sosjalistyske Federative Sovjetrepublyk (út 'e tiid fan 'e Sovjet-Uny), dy't yn 1998 oanpast en by de tiid brocht waard. Yn 'e Feriene Steaten hawwe de lânseigen talen fan Alaska nea net folle omtinken krigen fan it regear yn it fiere Washington, D.C. Yn april 2014 karde it Steatskongres fan Alaska lykwols mei oerweldigjende mearderheid in wetsfoarstel goed dat alle tweintich lânseigen talen fan 'e steat, wêrûnder it Aleoetysk, in offisjele status jaan soe. Op 23 oktober 2014 ûndertekene gûverneur Sean Parnell de nije wet, sadat dy fan krêft waard. De lânseigen talen hawwe in legere offisjele status as it Ingelsk, en de oerheidsynstânsjes fan Alaska hoege har dan ek net fan 'e minderheidstalen te betsjinjen. De offisjele status is sadwaande fierhinne symboalysk.
Tal sprekkers
Neffens it artikel Native Languages of Alaska, fan taalkundige Michael E. Krauss, dat yn 2007 ferskynde yn it boek The Vanishing Voices of the Pacific Rim, wiene der doe yn Alaska noch mar 150 minsken dy't it Aleoetysk as memmetaal sprieken. De measten dêrfan wennen op 'e Pribilofeilannen. Datselde jiers wiene der op 'e Russyske Kommandeurseilannen noch mar 5 Aleoetysksprekkers, wat it totale oantal op 155 brocht. Op in totale etnyske groep fan 12.500 minsken komt dat del op in sprekkerspersintaazje fan 1,24%. Sûnt likernôch 2000 is der yn 'e wengebieten fan 'e Aleoeten yn súdwestlik Alaska in beweging geande dy't besiket de eigen taal nij libben yn te blazen, en dêrby stipe wurdt troch universiteiten en pleatslike mienskippen. Ien fan 'e aktyfste organisaasjes op dit mêd is de Aleutian/Pribilof Islands Asscociation Task Force for Language Revitalization.
Skrift
Foar it skriuwen fan it Aleoetysk wurdt sawol it Latynske alfabet brûkt as it Syrillyske alfabet. It Syrillyske skrift waard ûnder de Aleoeten yntrodusearre troch de Russysk-Otterdokse Tsjerke en wurdt ek hjoed de dei yn Alaska noch in protte brûkt om Aleoetysk mei te skriuwen.
Dialekten
It Aleoetysk falt útinoar yn trije grutte dialektgroepen: it Atkaansk, it Attûaansk en it Eastaleoetysk. It Atkaansk omfiemet de dialekten fan 'e eilannen Atka (Alaska) en Bering (Ruslân). It útstoarne Attûaansk, fan it eilân Attu, wie in oergongsdialekt tusken it Atkaansk en it Eastaleoetysk, dat ynfloed fan dy beide oare dialekten sjen liet. It Eastaleoetysk omfiemet de dialekten fan 'e eilannen Unalaska, Akutan, Kashega, Nikolski, de Shumagineilannen en de westpunt fan it Alaska-skiereilân, en troch migraasje yn 'e iere njoggentjinde iuw ek fan 'e Pribilofeilannen.
Alle dialekten fan it Aleoetysk hawwe in sterke ynfloed fan it Russysk ûndergien. It Medny-Aleoetysk, dat op 'e Kommandeurseilannen njonken it Aleoetysk sprutsen wurdt, is gjin Aleoetysk dialekt, mar in Russysk-Aleoetyske mingtaal. Dy taalfoarm waard foarhinne sprutsen op it eilân Medny (ek wol it Kopereilân neamd), mar alle bewenners waarden dêr yn 1969 wei evakuëarre nei Bering. Sadwaande wurdt it Medny-Aleoetysk no inkeld noch op dat lêste eilân sprutsen.
Fonology
Yn it Latynske skrift wurdt it Aleoetysk skreaun mei in alfabet fan 25 letters, wêrby't de e, j en p net foarkomme.
Fokalen
Fan 'e fokalen binne de a, i en u lânseigen, wylst de o inkeld yn lienwurden foarkomt. A, i en u wurde útsprutsen as [a] (lykas yn 'kap'), [i] (lykas yn 'wyt') en [u] (lykas yn 'rûch'). Alletrije komme ek foar as lange fokaal en wurde dan skreaun as aa, ii en uu ([a:], [i:] en [u:], lykas yn 'laad', 'wiid' en 'sûch'). Yn beskate posysjes feroarje dizze trije fokalen fan klank en sa komme as allofoan ek foar de lûden [ɑ] (lykas yn 'bak'), [ɛ] (lykas yn 'bek'), [e] (lykas yn 'beek'), [o] (lykas yn 'bok'), [y] (lykas yn 'búk') en [ʉ] (útsprutsen as de û yn 'rûch', mar mear nei foarren yn 'e mûle).
Konsonanten
Op it mêd fan 'e konsonanten hawwe b en f in normale útspraak, mar komme inkeld yn lienwurden foar. Itselde jildt foar de r, dy't meast op 'e Ingelske manier útsprutsen wurdt ([ɹ]). De v (ek mei gewoane útspraak) kaam fan oarsprong inkeld foar yn it Attûaanske dialekt, mar wurdt no ek yn 'e oare dialekten brûkt yn lienwurden. Itselde jildt foar de z, dy't oarspronklik allinne mar foarkaam yn it Atkaanske dialekt. In 'normale' útspraak hawwe fierders ek de lânseigen bylûden h, k, l, m, n, s en t.
De ch wurdt útsprutsen as [ʧ] (tsj, lykas yn 'tsjerke'); de g as [ɣ] (lykas yn 'drage'); de x as [x] (ch, lykas yn 'berch'), de w as [w] (lykas yn 'skowe'); en de y as [j] (lykas yn 'jas'). De d stiet foar [ð], de Ingelske stimhawwende th (lykas yn this). De ĝ is de [ʁ], in yn 'e kiel útsprutsen (uvulêre) foarm fan 'e g fan 'drage' (liket op 'e breikjende r); de x̂ is de [χ], in yn 'e kiel útsprutsen foarm fan 'e ch fan 'berch'; en de q is de [q], in yn 'e kiel útsprutsen k.
Dêrnjonken beskikt it Aleoetysk noch oer ferskate klanken dy't mei letterkombinaasjes skreaun wurde, lykas hd, dat útsprutsen wurdt as [θ], de Ingelske stimleaze th (fan thin), in klank dy't inkeld yn it Eastaleoetysk foarkomt. In oar foarbyld is de bekende ng, útsprutsen as [ŋ], lykas yn 'ding'. De kombinaasje hl stiet foar de stimleaze alveolêre laterale frikatyf, oftewol de Welske ll, dy't útsprutsen wurdt troch tagelyk ch en l te sizzen. En de kombinaasje hw jout de stimleaze labio-felêre approksimant oan, útsprutsen as [ʍ], troch de ch fan 'berch' te kombinearjen mei de w fan 'skowe'.
Yuhei Tokunaga
(25 septimber 1983) is in Japansk fuotballer, dy't spilet foar FC Tokyo. spile ek yn it Japansk fuotbalalvetal. Hy die mei oan it Olympyske Simmerspullen 2004 en it Olympyske Simmerspullen 2012.
Chicago Cubs
De Chicago Cubs (letterlik: "Welpen út Chicago") binne in Amerikaansk honkbalteam út Chicago, dat útkomt yn 'e Sintrale Difyzje fan 'e National League (NL), ien fan 'e beide heechste kompetysjes fan Major League Baseball (MLB). It team bestiet sûnt 1870 en wie yn 1876 ien fan 'e oprjochtsjende leden fan 'e NL. Histoarysk hieten de Cubs efterinoar de Chicago White Stockings (1870-1889), de Chicago Colts (1890-1897) en de Chicago Orphans (1898-1902), foar't it team mei yngong fan it sportseizoen fan 1903 syn hjoeddeistige namme oannaam. Bynammen foar de Cubs binne: de Cubbies, de North Siders, de Boys in Blue en de Lovable Losers. It stadion fan it team is Wrigley Field, yn 'e North Side fan Chicago. De Cubs binne ien fan twa MLB-honkbalteams yn Chicago; it oare, de Chicago White Sox, komt út yn 'e American League (AL). Yn 1907 en 1908 wûnen de Cubs as earste team twa kear efterinoar de World Series, mar neitiid wisten se dat kampioenskip 108 jier lang net mear te winnen (sabeare troch de Curse of the Billy Goat), oant it yn 2016 einlings en te'n lêsten op 'e nij slagge.
Skiednis
De Chicago Cubs spilen harren earste wedstryd yn 1870, ûnder de namme fan 'e Chicago White Stockings (letterlik: "Wite Hoazzen út Chicago"). Yn 1876 joegen se har by de National League (NL) doe't dy kompetysje oprjochte waard. Yn dy tiid spile it team yn 'e West Side Grounds. Yn 1885 en 1886 kamen de White Stockings, nei't se de NL wûn hiene, út tsjin 'e winners fan in oare kompetysje, de American Association, dy't letter yn 'e NL opgean soe. Beide kearen wiene de St. Louis Brown Stockings (no de St. Louis Cardinals) de tsjinstanner, wat it begjin wie fan in rivaliteit tusken dy beide klubs dy't oant de dei fan hjoed oanhâldt.
Yn 1890 krige it team de nije namme Chicago Colts ("Hynstefôlen út Chicago"). Doe't stjerspiler Cap Anson yn 1897 de klub ferliet, begûnen sportsjoernalisten de Colts ynstee de 'Orphans' ("Wezen) te neamen, en yn 1898 naam it team dy omskriuwing as in soarte fan geuzenamme oan. Yn 1901 waard de âlde namme Chicago White Stockings yn in ferkoarte foarm oannommen troch in nij honkbalteam yn 'e stêd, de Chicago White Sox. De Orphans krigen ûnderwilens mei yngong fan it sportseizoen fan 1903 harren hjoeddeistige namme fan 'e Chicago Cubs ("Welpen út Chicago"). Datselde jiers waard foar de NL en de nije American League (AL), dêr't de White Sox yn spilen, in oerkoepeljende organisaasje oprjochte: Major League Baseball (MLB). Sûnt dy tiid kamen yn it neiseizoen de kampioenen fan 'e NL en de AL tsjininoar út yn 'e World Series.
Yn 1907 en 1908 wûnen de Cubs as earste team ea twa kear efterinoar de World Series. Hoewol't se fan 1909 oant en mei 1945 noch sân kear de kompetysje fan 'e NL winne soene, slagge it harren lykwols net om nochris de World Series te winnen. Fan 1916 ôf wie Wrigley Field it stadion fan 'e Cubs. By in wedstryd fan 'e World Series fan 1945 waard in William Sianis mei syn geit út Wrigley Field set om't de rest fan it publyk lêst hawwe soe fan 'e stank fan it bist. Dêrop sei Sianis wat, dat letter mei weromwurkjende krêft ynterpretearre is as in flok. Fans fan 'e Cubs wieten it oan dy Curse of the Billy Goat ("Bokkeflok") dat de Cubs nei 1945 71 jier lang de NL net mear wûnen. It team kaam sadwaande bekend te stean as de Lovable Losers ("Sympatike Ferliezers"). Pas yn 2016 slagge it de Cubs om it kampioenskip fan 'e NL te winnen fan 'e Los Angeles Dodgers. Dêrnei fersloegen se yn 'e World Series de Cleveland Indians, wêrmei't se in 'kampioenskipsdrûchte' fan in rekôrlingte fan 106 jier beëinigen.
Maskotte
De offisjele maskotte fan 'e Chicago Cubs is Clark, in bearewelp, dy't yn 2014 as sadanich ynfierd waard. Foartiid hie it team sûnt it begjin fan 'e 1900-er jierren al ferskate foarmen fan (nammeleaze) bearejongen as maskotte brûkt.
De Korenschoof (Noardlaren)
De Korenschoof is in nôtmûne yn it Grinslânske doarp Noardlaren. De mûne is sûnt 1973 tegearre mei de twa reitdutsen skuorren út de tiid dat de mûne ek as iikmûne wurke in ryksmonumint. Eigner is de gemeente Grins.
Skiednis
Nei't de standermûne fan Harendermolen yn 1822 ôfbrutsen waard, moasten de ynwenners fan Noardlaren fierder reizgje om harren nôt te meallen. In fersyk om in mûne yn Noardlaren te bouwen waard yn 1841 noch ôfwiisd, mar mei't de Súdlaarderwei ferhurde waard mocht yn opdracht fan Roelof Klinkhamer yn 1848 dochs in pel- en roggemûne boud wurde. Sûnt 1862 die de mûne ek tsjinst as iikmûne om te produsearjen foar de learloaierijen. Yn dy tiid waarden oan de westlike kant fan de mûne ek de noch jimmeroan besteande twa reiddutsen skuorren boud. Om't de learloaierijen op keunstsmjittige loaistoffen oerstapten waarden tusken 1882 en 1888 de runstiennen út de mûne ferwidere. De mûne rekke dêrmei it measte fertsjinst kwyt.
Yn 1904 krige de mûne in sûchgasmotor en yn 1930 in elektryske motor. Yn de tiid dy't folge sette de delgong fan de mûne yn en yn 1935 wie de mûne al brekfallich. Yn 1940 liet de doedestiidske mûnder Hoenderken de mûne stilsette om de mûne foar ôfbraak te ferkeapjen. De gemeente ûnderkende yn dy tiid al de lânskiplike wearde fan de mûne en fûn it skande om de mûne ôf te brekken. Dêrom kocht de gemeente Haren de mûne oan foar in bedrach fan 2500 gûne. De mûne ûndergyng dêrnei in restauraasje en krige de hjoeddeiske namme.
De mûne hat selsswichting hân, dy't by in restauraasje yn 1972-1973 ferfongen waard troch in âld-hollânsk wjuksysteem. Fanwegen de beammen om de mûne is by in restauraasje yn de jierren 2004 en 2005 keazen foar in systeem mei fokwjukken en silen. Ek binne doe de roeden en in diel fan de kape fernijd.
Beskriuwing
De Nôtskeaf is in achtkante stellingmûne mei in stiennen ûnderbou. Lykas in soad Grinslânske mûnen is it achtkant net mei reid mar mei swarte, houten latten dutsen. De wjukken fan de mûne hawwe in flecht fan 20,80 meter, dy't by de lêste restauraasje fan 2004-2004 fokken krigen. It is spitich dat it sicht op de mûne troch beammen weinommen wurdt, oan de westlike kant op it bedriuwsterrein is der better sicht op de mûne.
Kees Manders
Cornelis Petrus Antonius (Kees) Manders (Leien, 16 oktober 1913 – Amsterdam, 21 maart 1979) wie in Nederlânsk sjonger, kabaretier en nachtklupeigener. Hy wie de broer fan Tom Manders (better bekend as ‘Dorus’) en de pake fan aktrise Meriyem Manders.
Biografy
Doe't er noch jong wie trede Manders geregeldwei op as strjitsjonger op merken en jiermerken; ek yn kafees lytse kabarets wie er faak te sjen. Hy waard frege om foar Carré te wurkjen. Rillegau produsearre er dêr in grut tal revus en fariëteeprogramma’s en wie sels ek yn dy shows te sjen as sjonger en konferensier. Nei de Twadde Wrâldoarloch gie er yn België en Lúksemburch oan 't wurk by de radio en makke er as sjonger in stikmannich platen. Nei't er werom yn Nederlân wie sette er útein mei in nachtklup. It duorre net lang foar't mear fan datsoarte klups oan it Amsterdamske Thorbeckeplein hie; it levere him de bynamme de Keizer fan it Thorbeckeplein op. Manders makke er syn namme as lietsjeskriuwer, ûnder oare fan it nûmer ‘Amsterdam huilt’, dat song waard troch Rika Jansen. Jansen trede ynearsten op as akrobate yn de revu fan Manders, mar gie letter oer op sang. Under de namme Zwarte Riek song se in protte fan Manders lietsjes. Manders krige in ferhâlding mei Jansen en se wennen jierrenlang tegearre, ek nei't Manders it ein jierren sechtich kalmer oan dwaan moast nei in hertoanfal en him yn Fuengirola (Spanje) nei wenjen setten hie. Yn 1974 giene se út elkoar. De lêste jierren fan syn libben waard Manders warber yn de filmwrâld en yn 1977 produsearre er de spylfilm De Peetmoeder. Teffens lei er him hieltiten mear ta op skilderjen en skreau er oan syn autobiografy Kees Manders. Hy stoar 21 maart 1979.
Johann Wolfgang von Goethe
thumb|Goethe yn 1828 thumb|Goethe yn Itaalje, troch [[Johann Heinrich Wilhelm Tischbein|Tischbein]] Johann Wolfgang von Goethe (JWG) (sprek út as: ) (Frankfurt am Main, 28 augustus 1749 – Weimar, 22 maart 1832) wie in Dútsk wittenskipper, toanielskriuwer, romanskriuwer, filosoof, dichter, natoerûndersiker en steatsman. Goethe wie de skriuwer fan ûnder mear Faust, Die Leiden des jungen Werthers, Zur Farbenlehre en it ferneamde gedicht Der Zauberlehrling. Yn 1782 waard hy yn de adelstân ferheft.
Goethe yn Weimar
Nei in ûngelokkige leafdesrelaasje mei Charlotte Buff ferhuze Goethe op útnûging fan Karel August, hartoch fan Saksen-Weimar-Eisenach, yn 1775 nei Weimar dêr't hy de rest fan syn libben trochbrocht. Dêr hâlde hy him dwaande mei it ôfsluten fan syn autobiografyske proazawurk Aus meinem Leben, Dichtung und Wahrheit en syn masterwurk Faust 2 (1833). Dêrfoar kaam er noch yn steatstsjinst fan de hartoch en hy waard û.o. belêste mei in soad politike taken, it behear fan de finansjen en de wei- en mynbou, it kriichswêzen en letter it behear fan it hofteater.
Ferbliuw yn Itaalje (1786-1788)
Yn 1786 gie Goethe temûk nei Itaalje om de druk fan de saken te ûntrinnen en faaks ek om syn ynlike relaasje mei hofdame Charlotte von Stein wat bekuolje te litten. Syn reis nei Itaalje kin sjoen wurde yn de tradysje fan keunstreizen (saneamde Grand Tours) yn dy tiid. Goethe liet yn him omgean om skilder te wurden, mar hy stapte letter dochs fan dat plan ôf. Syn observaasjes fan de Italjaanske kleurepracht waarden letter út ta syn kleurelear, dy't frijwat ôfwykt fan dy fan Isaac Newton. Ek kaam Goethe yn Itaalje op it spoar fan de oerplant. Hy ûntdekte dat dizze oerplant, dêr't alle plantesoarten fan ôflaat wurde kinne, net as organisme yn de natoer werom te finen wêze soe, mar dat it as geastlik model of konsept opfetten wurde moast.
Nei in pear moanne yn Rome tahâlden te hawwen, reizge Goethe troch nei Napels, dêr't hy de Fesuvius bestudearre, en Sisylje. Yn 1788 waard hy troch de hartoch weromroppen nei Weimar, omdat hy steun nedich hie by militêre oangelegenheden. Hy die mei oan de oarloggen tsjin Frankryk.
Lettere libben (1794-1832)
De jierren nei 1794 wurden kenmerke troch in hechte freonskip mei Friedrich Schiller, dy't duorre oant de dea fan Schiller yn 1805. Se seagen elkoar as geastlike geliken, dêr't se de term "Homogenialität" ("homogenialiteit") foar betochten. Underwerp fan mienskiplike stúdzje wiene û.o. de foarfallen om de Frânske Revolúsje en de estetika yn de keunst. Ut dizze gearwurking ûntwikkele him in styl, dy't oantsjutten wurdt mei de term Weimarer Klassik.
Goethe hie in bulte bekende minsken as freon, ûnder mear de antropolooch Johann Blumenbach.
Neidat hy sûnder skea de plonderingen fan de soldaten fan Napoleons leger trochstien hie, troude Goethe yn 1806 mei Christiane Vulpius neidat hy lange tiid mei har gearwenne hie. Ut dizze relaasje binne fiif bern fuortkomd, wêrfan allinnich August von Goethe (1789-1830) langer libbe as inkele dagen.
Sûnt 1794 hat hy syn libben benammen wijd oan de literatuer en it ôfnimmen fan audiïnsjes yn syn hûs te Weimar. Yn de lêste jierren fan syn libben tekene syn sekretaris Johann Peter Eckermann petearen mei Goethe op yn it ferneamd wurden boek Gespräche mit Goethe in den letzten Jahren seines Lebens. Nei in libben fan bûtengewoane produktiviteit ferstoar hy op de leeftyd fan 82 jier yn Weimar.
Wichtichste wurken
thumb|Die Leiden des jungen Werthers De wichtichste wurken dy't Goethe makke foardat er nei Weimar gie, wienen syn trageedzje Götz von Berlichingen (1773) (dit wurk hat him syn bekendheid brocht) en syn Die Leiden des jungen Werthers, in roman dy't tige populêr waard yn de 'Sturm und Drang'-perioade. Yn syn jierren yn Weimar, eardat er Schiller moete, begûn hy mei it skriuwen fan Wilhelm Meister. Hy skreau de toanielstikken Iphigenie, Egmont, Torquato Tasso, en syn Reineke Fuchs. By de perioade fan syn freonskip mei Schiller hearre de fuortsetting fan Wilhelm Meister, de moaie idylle Hermann en Dorothea en Romeinske Elegyen. Yn de lêste perioade, nei de dea fan Schiller yn 1805 heare Faust, Die Wahlverwandschaften, syn autobiografy Dichtung und Wahrheit, ssyn Italjaanske Reis, in soad wittenskiplik wurk, sirka 16000 brieven en in rige ferhannelingen oer Dútske keunst.
Neidat syn lêste pakesizzer stoarn wie, waarden syn boeken eigendom fan de gruthartoginne fan Saksen-Weimar-Eisenach, Sophie. Hja rjochte it Goethe-Schiller-Archiv op.
Ynteresses
Yn it ramt fan syn besykjen om de minen yn it Türinger Wâld nij libben yn te blazen, waard Goethe syn ynteresse yn en ûndersyk nei geology en mineralogy en de natuerwittenskippen yn it algemien (it mineraal goethiet is nei him neamd) grutter. By de bestudearring fan minsklike skedels ûntdekte hy it tuskenkaaksbien, in by de minsk fergroeid stik bonke dat earder allinnich by bisten oantroffen wie. Mei dizze ûntdekking ynspirearre hy letter ûnder oare Charles Darwin. Dochs leit de fertsjinste fan Goethe foar de natuerwittenskippen net sasear by de ûndersiken dy't hy dien hat, mar mear by de metoade dy't er by de ûndersiken brûkte.
West-östlicher Diwan
Koart foar syn reis nei Frankfurt am Main yn 1814, dêr't hy geheimried Johann Jakob Willemer en dy syn folle jongere frou Marianne besocht, waard him in yn it Dútsk oersette samling Perzyske gedichten - Der Diwan des Mohammed Schemseddin Hafis - tastjoerd. Dizze samling (Farsy: diwan, ديوان) gedichten fan de soefy-dichter Hafiz (± 1320 yn Shiraz - ± 1390) boeide him daliks en ynspirearre him ta it skriuwen fan syn West-östlicher Diwan, dêr't Erschaffen und Beleben fan 21 juny 1814 it earste gedicht fan wie. It iepeningsgedicht draacht de titel Hegire en bringt de emigraasje fan Mohammed fan Mekka nei Medina (hidjra) yn it ûnthâld. Goethe syn leafde foar Marianne hat in soad gedichten fan de Divan ynspirearre en hy hat sels inkele gedichten fan har hân opnomd, sûnder lykwols har namme te fermelden.
In yn Goethe-biografyen faak ûnderbeljochte aspekt is Goethe syn belangstelling foar easterske religys, dy't it meast dúdlik ta utering komme yn de West-östlicher Diwan.
Al yn 1772 begûn Goethe oan in toanielstik ûnder de titel Mahomet as replyk op François-Marie Arouet (better bekend as Voltaire) Le fanatisme ou Mahomet le Prophète, dêr't lykwols mar fragminten bekend fan binne. It bekendste fragmint is it gedicht Mahomets Gesang. Yn 1799 makke Goethe in bekommintariearre oersetting fan Voltaires drama.
De Eastenrykske komponist Franz Schubert bewûnderde Goethe tige en sette in grut oantal gedichten fan Goethe, û.o. Gretchen am Spinnrade en Erlkönig, op muzyk, mar ûnderfûn fan Goethe ûnferskillichheid.
Ferskaat
De leafde tusken Goethe en de 19-jierrige Ulrike dy't himsels ynspirearre ta de Marienbader Elegie (1823) waard troch Martin Walser as ûnderwerp nomd foar syn roman Ein liebender Mann.
Bibliografy
thumb|''Titelside fan Goethes wurken, earste boek, útjefte 1827
Gedichten
Oar wurk
Oersettings
Robert Loggia
Robert Loggia (wiere namme: Salvatore Loggia; New York, 3 jannewaris 1930 – Los Angeles, 4 desimber 2015) wie in Amerikaansk akteur en regisseur fan Sisyljaansk komôf. Hy waard bekend mei rollen yn films as Scarface, Prizzi's Honor en An Officer and a Gentleman en yn tillefyzjesearjes as Mancuso, FBI en The Sopranos. Loggia waard nominearre foar in Oscar en twa kear foar in Emmy Award, en wûn yn 1988 in Saturn Award.
Kateftigen
De kateftigen (Latynske namme: Felidae) foarmje in famylje fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (Mammalia), it skift fan 'e rôfdieren (Carnivora), it ûnderskift fan 'e katdieren (Feliformia) en de boppefamylje fan 'e echte katdieren (Feloidea), dêr't û.o. de liuw, de tiger, it loaihoars, it jachtloaihoars, de jagûar, de poema, de lynks, de wylde kat en de húskat ta hearre.
Robert Loggia
Jonkheid en oplieding
Salvatore Loggia waard yn 1930 berne op Staten Island, in borough fan 'e stêd New York. Hy wie de soan fan 'e skuonmakker Beniamino Loggia, dy't berne wie yn it doarp Palma di Montechiaro, op Sisylje, en dy syn frou Elena Blandino, berne yn Vittoria, ek op Sisylje. Loggia groeide op yn 'e Italjaanske ymmigrantebuert Little Italy, op Manhattan, en wie fan hûs út Italjaansktalich.
Loggia trochrûn de middelbere skoalle oan 'e New Dorp High School, en learde neitiid fierder oan it Wagner Kolleezje. Hy studearre in blaumoandei sjoernalistyk oan 'e Universiteit fan Missoery, mar stapte al rillegau oer nei de Noardwestlike Universiteit, yn Evanston, ûnder de reek fan Chicago, dêr't er ûnder Alvina Krause aktearlessen folge. Letter learde er fierder ûnder Stella Adler oan 'e Actor's Studio, yn New York. Hy ûnderbriek syn stúdzjetiid om yn it Amerikaanske Leger te tsjinjen, dêr't er de rang fan luitenant berikte en wurke as nijslêzer op tillefyzje en radio foar it Southern Command Network yn 'e Panamakanaalsône.
Karriêre
Fan 1951 ôf stie Loggia yn New York op 'e planken, en yn 1955 makke er syn debút op Broadway yn it toanielstik The Man with the Golden Arm. In jier letter hied er syn earste roltsje yn in film, wêrfoar't er lykwols net op 'e ôftiteling fermelden waard. Yn 1958 briek er troch mei syn rol as sheriff Elfego Baca yn 'e Disney-tillefyzjesearje The Nine Lives of Elfego Baca.
Yn 1966 hie Loggia fierders de haadrol yn 'e etektivesearje T.H.E. Cat, oer in ynbrekker dy't sirkusartyst wurden is en yn syn frije tiid misdieden oplost. Doe't dy searje fanwegen ôffallende sjochsifers al rillegau stopset waard, makke Loggia in midlifekrisis troch dy't er letter omskriuwe soe as in "Dante-eske delgong yn 'e hel." Hy rekke al syn selsfertrouwen kwyt en seis jier lang liek syn karriêre oan diggels te lizzen. Syn earste houlik gie der úteinlik oan stikken en hy klaude pas wer by de wâl op doe't er yn 'e kunde kaam mei Audrey O'Brien, dy't letter syn twadde frou wurde soe.
Yn 'e 1960-er en 1970-er jierren hie Loggia gastrollen yn û.m. de plysjesearjes The Untouchables, Starsky and Hutch, Columbo, Kojak en Hawaii Five-0, de westernsearjes Gunsmoke, The High Chaparral, The Big Valley en Rawhide, de detektivesearje Ellery Queen, en de aksjesearje Charlie's Angels. Letter wied er ek te sjen yn gastrollen yn 'e westersearje The Little House on the Prairie, de soapsearje Falcon Crest, de detektivesearje Magnum, P.I. en de komeedzjesearjes Dharma & Greg, Frasier en Malcolm in the Middle. Yn 2004 hied er in weromkearende rol yn 'e misdiesearje The Sopranos, yn 'e rol fan 'e gewelddiedige maffioso Feech La Manna. Dêrnjonken wie Loggia ek as tillefyzjeregisseur aktyf, û.m. fan ôfleverings fan 'e detektivesearjes Quincy M.E., Magnum, P.I. en Hart to Hart.
Regisseur Blake Edwards caste Loggia fierders gauris yn byrollen yn syn films, wêrûnder Revenge of the Pink Panther (1978) en S.O.B. (1981). Om dyselde tiid hinne wie Loggia ek te sjen yn 'e slapstickfilm Flatfoot in Egypt, mei Bud Spencer. Ek spile Loggia yn 'e film Mercy Mission: The Rescue of Flight 771 (1983), dy't basearre wie op in wierbard ynsidint mei Air New Zealand-flecht 103. Begjin 1980-er jierren waard er fierders wrâldferneamd mei rollen yn 'e maffiafilms Scarface (1983) en Prizzi's Honor (1985), en as in gewelddiedige sûplap (de heit fan it personaazje fan haadrolspiler Richard Gere) yn An Officer and a Gentleman (1982).
Ek mei syn rol as generaal William Grey, de sjef fan 'e generale stêf fan 'e Amerikaanske Striidkrêften yn 'e science fiction-film Independence Day (1996), krige Loggia in protte bekendheid. Yn 2016 kroep er foar in cameo yn 'e film Independence Day: Resurgence nochris yn 'e hûd fan Grey. Fierders wied er yn 'e 1990-er jierren û.m. te sjen yn 'e science fiction-film Lifepod (1993), de westernfilm Bad Girls (1994) en de aksjefilm I Love Trouble (1994).
Loggia waard yn 1986 nominearre foar in Oscar (de wichtichste Amerikaanske filmpriis) foar syn rol fan 'e gnoarrige privee-detektive Sam Ransom yn 'e skriller Jagged Edge (1985). Yn 1990 folge in nominaasje foar in Emmy Award (de wichtichste Amerikaanske tillefyzjepriis) foar syn rol fan 'e FBI-agint Nick Mancuso yn 'e plysjesearje Mancuso, FBI. Yn 2001 waard Loggia jitris nominearre foar in Emmy foar syn byrol fan pake Victor yn 'e komeedzjesearje Malcolm in the Middle. Fierders wûn er yn 1988 in Saturn Award yn 'e kategory bêste byrol fan in akteur foar syn optreden yn 'e film Big.
Mei syn djippe, gnarsende stim krige Loggia ek in protte wurk as stimakteur. Sa wurke er yn 1988 mei oan 'e Disney-tekenfilm Oliver & Company. Letter wied er as stimakteur û.m. belutsen by de produksje fan 'e kompjûterspultsjes FreeSpace 2 (1999), Scarface: The World is Yours (2006) en Grant Theft Auto III (2010), en de tekenfilm The Dog of Flanders (1997). Teffens hied er in weromkearende rol yn 'e tekenfilmsearje Tom Goes to the Mayor (2004-2006).
Priveelibben
Loggia troude yn 1954 mei Marjorie Sloan, mei wa't er trije bern krige: Tracey, John en Kristina. Syn soan waard produksje-ûntwerper, en syn beide dochters aktrise. Troch Loggia syn midlifekrisis rekke syn houlik mei Sloan yn 'e twadde helte fan 'e 1960-er jierren yn 'e swierrichheden, en dat kaam nea wer goed. Uteinlik skieden se yn 1981. It jiers dêrop wertroude Loggia mei de sakefrou Audrey O'Brien, dy't in dochter út in eardere relaasje hie, Cynthia Marlette. Dyselde waard sadwaande Loggia syn styfdochter. Loggia en O'Brien bleaune oant syn ferstjerren byinoar.
Op 17 desimber 2011 ûntfong Loggia in earedoktoraat fan 'e Universiteit fan Missoery, dêr't er as jongeman oan studearre hie.
Yojiro Takahagi
(12 augustus 1986) is in Japansk fuotballer, dy't spilet foar FC Tokyo. Earder spile foar Sanfrecce Hiroshima, Ehime FC, Western Sydney Wanderers en Seoul.
Kateftigen
De kateftigen, wêrfan't de earste sa'n 29 miljoen jier lyn libbe, wurde typearre troch it hawwen fan fiif teannen oan de foarpoaten en fjouwer oan 'e efterpoaten. Se hawwe allegear ynlûkbere neilen (útsein it jachtloaihoars), grutte hoektosken en in goed ûntwikkele gesichtsfermogen (sels yn it tsjuster), gehoar en lykwichtsorgaan. Se hawwe snorhierren dy't gefoelige taastorganen binne. Se kinne goed klimme (útsein it jachtloaihoars) en libje ornaris solitêr (útsein de liuw).
Kateftigen komme foar op alle wrâlddielen behalven Antarktika, al binne se yn Oseaanje en op Madagaskar as eksoat troch de minske yntrodusearre. De hjoeddeiske kateftigen kinne opdield wurde yn twa ûnderfamyljes, de grutte katten en de lytse katten. Behalven yn (relative) lichemsgrutte ûnderskiede dy har faninoar trochdat de lytse katten wol spinne mar net brulle kinne, wylst de grutte katten wol brulle mar net spinne kinne.
Famylje-opbou
De lytsskreaune nammen yn 'e ûndersteande tabel binne ûndersoarten.
Bentheimer sânstien
Bentheimer sânstien is in suvere en relatyf stevige, brune oant reade sânstien mei in lykmjittige struktuer, dy't foar tal fan doelen brûkt wurde kin. Bentheimer sânstien waard wûn in stiengatten yn de Greefskip Bentheim yn Dútslân en waard dêr oantsjut as Bentheimer Gold.
De earste fernijing fan sânstienwinning is fan om 1250 hinne, yn Gildehaus. Op it hichtepunt fan produksje en hannel om 1600 wiene der njoggen stiengatten yn it wurk. De grutste lei tusken Bad Bentheim en Schüttorf. De djoere Bentheimer sânstien waard iuwenlang ferhannele mei it Münsterlân, East-Fryslân en Nederlân. De stien waard mei hynder en wein nei de saneamde Steinmaat yn Nordhorn ferfierd. Dêr waard de stien mei it skip oer de Fecht nei Swol transportearre.
Geology
De sânstienlagen ûntstiene sa'n 125 miljoen jier lyn yn it tiidrek Falanginien. Hoefolste mear kalk yn de sânstie hoe hurder dy is. Nei ferskowings fan ierdlagen bleaune de hurdste dielen as hichten yn it lânskip oer. Sânstienlagen binne poreus en binne yn de omkriten fan Bentheim in natuerlik reservoir foar wetter en op oare plakken ek foar ierdoalje en ierdgas.
Mythopoeic Award
De Mythopoeic Awards binne in groep prizen dy't ienris yn it jier troch de Amerikaanske Mythopoeic Society útrikt wurdt oan auteurs fan treflike wurken yn it sjenre fan mytology en fantasy en de wittenskiplike stúdzje dêrfan. De útrikking fan 'e Mythopoeic Awards fûn foar it earst plak yn 1971. Oant 1991 wiene der twa prizen (foàr 1981 net elts jier útrikt) foar fantasy en wittenskiplike stúdzje; fan 1991 ôf wiene der twa pear keppele prizen, foar fantasy op 'e mêden fan 'e folwoekseneliteratuer en de berneliteratuer, en foar stúdzje op it mêd fan 'e algemiene wittenskip oangeande dit ûnderwerp en taspitst op it ferbân tusken mytology en fantasy. Yn 2010 waard dêrnjonken noch in priis ynfierd foar studinteproefskriften oer mytology en fantasy.
Under de skriuwers dy't de priis yn it ferline wûn hawwe, binne (foar folwoekseneliteratuer): J.R.R. Tolkien (1981; postúm) foar Unfoltôge Ferhalen; Orson Scott Card (1988) foar Seventh Son; Lois McMaster Bujold (2002) foar The Curse of Chalion; Carol Berg (2009) foar de duology Flesh and Spirit en Breath and Bone; en Jo Walton (2010) foar Lifelode; (foar berneliteratuer): Salman Rushdie (1992) foar Haroun and the Sea of Stories; en J.K. Rowling (2008) foar de Harry Potter-searje; (foar stúdzje): Christopher Tolkien (1981 en 1989).
Hiroki Yamada
200px|right (27 desimber 1988) is in Japansk fuotballer, dy't spilet foar Karlsruhe. Earder spile foar Júbilo Iwata.
Modderstream
250px|thumbnail|Brievebussen yn in modderstream In modderstream is it fluchste type fan in nei ûnderen streamjende floeibere massa. It is te ferlykjen mei púnstreamen en lahars. It kin in gong berikke fan 80 km/u.
Beskerming tsjin en behearsking fan modderstreamen
De bêste metoade en foarkom modderstreamen yn stêden en doarpen is in goed genôch sterke daam te bouwen, mei in grut genôch opslach deryn. Dizze daam wurdt mei de stream op fan de stêd yn de delling wêrút de modderstream komme soe boud, bygelyks de Medeudaam yn Almaty, Kazachstan.
Jorge Luis Borges
Jorge Luis Borges (Spaanske útspr.: ['xorxe 'lwis 'borxes] ( audio) ), folút: Jorge Francisco Isidoro Luis Borges Acevedo (Buenos Aires, 24 augustus 1899 – Sjenêve, 14 juny 1986) wie in Argentynsk skriuwer fan koarte ferhalen, essayist, dichter en oersetter. Hy wurdt sjoen as de grûnlizzer fan it literêre sjenre fan it magysk reälisme, mar hy droech ek by oan sawol de filosofy as de fantasy- en detektivesjenres. Syn bekendste boeken, Ficciones (1944) en El Aleph (1949), binne bondels ferhalen mei in mienskiplik tema. Borges wie fan berop bibletekaris en waard letter direkteur fan 'e Nasjonale Bibleteek fan Argentynje, en teffens perfester yn 'e literatuer oan 'e Universiteit fan Buenos Aires. Syn wurk waard bekroane mei ferskate prestizjeuze prizen, mar net mei troch him sa begeare Nobelpriis foar de Literatuer. Borges spriek in ferskaat oan talen floeiend, en sette wurken út it Ingelsk, Frânsk, Dútsk, Aldingelsk en Aldnoarsk oer yn it Spaansk. Geandewei syn libben seach er almar minder, en úteinlik waard er blyn. Men wol wol hawwe dat dat alteast foar in part de grûnslach foarme fan syn ynnovative literêre symbolyk. Hy stoar oan leverkanker yn 'e âlderdom fan 87 jier.
Jonkheid
Jorge Luis Borges waard op 24 augustus 1899 berne yn in begoedige middenklasse-fermidden yn 'e Argentynske haadstêd Buenos Aires. Syn mem, Leonor de Acevedo Suárez, kaam út in Urûguayaanske famylje fan puer "kreoalsk" (Spaansk) komôf, dy't djip behelle west hie yn 'e kolonisaasje fan Súd-Amearika. Leonor har heit en Borges syn pake, Isidoro de Acevedo Laprida, wie in oarlochsheld, dy't yn 'e slaggen by Cepeda, yn 1859, Pavón, yn 1861, en Los Corrales, yn 1880, fochten hie. Borges syn heit, Jorge Guillermo Borges Haslam, hie foar de helte Ingelsk bloed, wylst er fierders foar in fearn fan etnysk Spaansk en in fearn fan etnysk Portegeesk komôf wie. Borges sr. wie troch syn mem Ingelsktalich grutbrocht, en naam syn eigen gesin letter gauris mei op reis nei Jeropa. Fan berop wied er abbekaat en dosint psychology, mar hy woe graach skriuwer wurde. Syn soan, mei wa't er in tige goede bân hie, skreau letter dat him dat nea slagge wie. Oer himsels skreau Jorge Luis Borges: "om't de measten fan myn folk soldaten west hiene, en ik wist dat ik dat nea wêze soe, skamme ik my, doe't ik noch hiel jong wie, dat ik in boekich persoan wie en gjin man fan aksje."
Doe't er njoggen jier wie, sette Borges Oscar Wilde syn The Happy Prince oer yn it Spaansk. De fertaling waard publisearre yn in pleatslik tydskrift, mar elkenien miende dat Borges syn heit de wiere oersetter wie. Borges krige oant syn alfde oan hûs twatalich Ingelsk-Spaansk ûnderwiis. Letter seid er dat as er it wichtichste foarfal út syn libben neame moast, dat dat perfoarst syn heite bibleteek fan mear as tûzen boeken west hie. Om't syn eagen almar minder waarden, in genetyske krupsje dêr't Borges sels letter ek mei oanhelle reitsje soe, moast syn heit úteinlik syn abbekaatspraktyk opjaan. Yn 1914 ferfear it gesin nei it Switserske Sjenêve, dêr't syn heit eachhielkundige behannelings ûndergie, wylst Borges en syn suster Norah der nei skoalle giene. Yn 1918 rûne er syn oplieding oan it Collège de Genève ôf, mar syn âldelju besleaten fanwegen de ûnlijige politike sitewaasje yn Argentynje, om foarearst mar yn Jeropa te bliuwen. Sadwaande bleau it gesin noch in jier yn Switserlân, en dêrnei brochten se nochris trije jier troch op ferskate plakken yn Jeropa: yn Lugano en yn Barseloana, op Majorka, yn Sevilla en yn Madrid. Wylst er yn Spanje wenne, kaam Borges yn 'e kunde mei de literêre avant-garde, en syn earste gedicht, Himno del Mar ("Hymne fan de See"), dat publisearre waard yn it tydskrift Grecia, hong oer nei it nijmoadrige imazjisme. left|thumb|180px|Borges yn [[1921.]]
Iere karriêre
Yn 1921 kearde Borges mei syn âldelju en suster werom nei Buenos Aires. Hoewol't er net folle formeel ûnderwiis genoaten hie en oer diploma's noch freonen beskikte, sette er mei faasje útein mei syn karriêre as skriuwer en dichter. Hy publisearre surreälistyske gedichten en essay's yn literêre tydskriften, en wist dêrmei yn koarte tiid yn literêre fermiddens in beskate reputaasje op te bouwen. Yn 1923 publisearre er syn earste dichtbondel, mei as titel Fervor de Buenos Aires. Teffens wied er belutsen by de oprjochting fan ferskate literêre tydskriften. Fan 1933 ôf wurke er in hoart as redakteur by de krante Crítica, en yn 'e twadde helte fan 'e jierren tritich wied er yn 'e tsjinst by de útjouwerij Emecé Editores. Yn 1938 wist er in baan as bibliotekaris te bemachtigjen by de Gemeentlike Bibleteek fan Buenos Aires, yn 'e arbeiderswyk Miguel Cané. Dêr wiene mar sa'n bytsje boeken, dat der waard him te ferstean jûn dat er de rest fan it biblioteekpersoniel yn diskredyt bringe soe as er deis mear as hûndert werombrochte boeken teplak sette. Sadwaande bestege er deis in oerke oan 'e bibleteek en gie er de rest fan 'e tiid yn 'e kelder sitten, dêr't er him oan syn skriuwwurk wijde.
Tsjin 'e midden fan 'e jierren tritich begûn er him ek ta te lizzen op it skriuwen fan koarte ferhalen, dy't er gauris publisearre yn it tydskrift Sur ("Súd"), dat yn 1931 oprjochte wie troch Victoria Ocampo. Dyselde brocht Borges yn 'e kunde mei Adolfo Bioy Casares, in ferneamd Argentynsk skriuwer, dy't in goede freon fan Borges wurde soe, mei wa't er geregeldwei gearwurke. Tegearre skreaune se û.m. in parody op in detektiverige en ûnderskate fantasyferhalen. Yn 1936 brocht Borges de bondel Historia Universal de la Infamia ("In Universele Histoarje fan Skanddieden") út, wêryn't er twa soarten geskriften gearbrocht hie: essays en non-fiksjonele koarte ferhalen, en literêre ferfalskings, dêr't er fan úthold dat it oersettings fan syn hân wiene fan fergetten rekke wurken fan bûtenlânske skriuwers.
Yn 1938, koart nei syn heite ferstjerren, rekke Borges slim ferwûne oan 'e holle, en ûnder de behanneling rûn er bloedfergiftiging op, wêrby't er it by de dea om 't ôf rêde. Wylst er dêrnei oan it opbetterjen wie, begûn er te eksperimintearjen mei de skriuwstyl dêr't er letter ferneamd om wurde soe. Syn earste ferhalebondel, El Jardín de Senderos Que Se Bifurcan ("De Tún fan 'e Paden Dy't Har Opspjalten"), ferskynde yn 1941. De kritiken wiene loovjend, en it boek waard oer it algemien troch it publyk goed ûntfongen, mar de literatuerprizen dy't mannigenien foar him ferwachte hie, bleaune út.
Lettere karriêre
right|thumb|200px|Borges yn [[1951.]] Borges hie sterke politike opfettings; hy wie in konservatyf dy't neat hawwe moast fan it kommunisme, mar likemin hied er wat op mei it nasjonaal-sosjalisme. Yn 'e tritiger jierren en ûnder de Twadde Wrâldoarloch, doe't ekstreem-rjochtse sympatyen yn Argentynje sterk libben, wie Borges ien fan dejingen dy't har dêr it iepentlikst fan distansjearren. Doe't yn 1946 Juan Perón oan 'e macht kaam, dy't sels net twer wie fan ekstreem-rjochtse ideeën, krige Borges dêrfoar de rekken presintearre: fan syn baan by de bibleteek waard er "promovearre" ta ynspekteur fan plomfee en kninen op 'e gemeentlike merk fan Buenos Aires. Borges stapte fansels op, mar hy fergeat noch ferjoech dizze mislediging ea, en bleau de rest fan syn libben in fûleindich fijân fan 'e peronisten.
Underwilens wie Borges syn gesichtsfermogen fan it begjin fan 'e tritiger jierren ôf minder wurden, wat him ûngeskikt makke foar in soad foarmen fan wurk. Mei't er himsels as skriuwer net bedrippe koe, sette er útein mei it hâlden fan lêzings. Sadwaande waard er aloan mear in publyk figuer. Om syn anty-peronistyske hâlding waard er yn 1951 keazen ta foarsitter fan it Argentynsk Selskip fan Skriuwers (SADE), al waard dy organisaasje in jier letter troch de regearing-Perón ferbean. Nei't syn koarte ferhaal Emma Zunz yn 1954 ferfilme waard, begûn er ek filmsenario's te skriuwen. Yn 1955, doe't Perón by in steatsgreep it fjild romje moatten hie, kearde foar Borges it tij, en waard er oansteld as direkteur fan 'e Nasjonale Bibleteek fan Argentynje. Yn 1957 krige Borges in oanstelling as perfester literatuer oan 'e Universiteit fan Buenos Aires. Tsjin 'e ein fan 'e jierren fyftich wied er lykwols folslein blyn rekke. Hy skreau: "Mei sa'n prachtige irony / Skonk [God] my mei ien oanrekking boeken en de / Nacht."
Syn mem, dy't him altiten tige nei west hie, waard doe syn persoanlike siktaresse; hy learde nea braille. Yn 1967 troude Borges mei de doe koartby widdo wurden Elsa Astete Millán. Neffens wat freonen fan sines letter seine, wie dat fral op oanstean fan syn mem, dy't dat jiers njoggentich waard, en immen besocht te finen om Borges yn syn blinens te fersoargjen en om har rol as syn siktaresse oer te nimmen. It houlik wie lykwols gjin súkses, en duorre mar trije jier. Yn 1970 folge der in skieding, wêrnei't Borges wer by syn mem ynloek. Dêr bleau er oant har dea, yn 1976, doe't se 99 jier wie. Neitiid wenne er allinnich yn it lytse flatappartemintsje dat se dield hiene, en waard er fersoarge troch Fanny, dy't al jierren harren húshâldster west hie.
Erkenning
Yn 1961 waard Borges foar it earst de Prix International takend, dy't er diele moast mei Samuel Beckett. Oant dy tiid wie Borges noch frijwol ûnbekend yn 'e Ingelsktalige wrâld, en de priis makke grutte belangstelling foar syn wurk los. De Universiteit fan Teksas te Austin stelde him foar in jier oan as heechlearaar, wat late ta syn earste lêzingetoernee troch de Feriene Steaten. Yn 1962 begûn er ek lêzingen te jaan yn Jeropa. Yn lettere desennia krige er in grut tal ynternasjonale prizen takend, lykas de Special Edgar Allan Poe Award fan 'e Mystery Writers of America foar syn bydrage oan it detektivesjenre (1976); de Balzanpriis foar filology, taalkunde en literêre krityk (1980); de Prix Mondial Cino del Duca (1980); de Cervantespriis (1980); en it Frânske Légion d'Honneur (1983). left|thumb|200px|Borges syn grêf.
De Nobelpriis foar de Literatuer krige Borges lykwols nea, wat him oanhâldend dwers siet. Hy sei: "My de Nobelpriis net ta te kennen is in Skandinavyske tradysje wurden; dat dogge se al sûnt ik berne bin." Men wol wol hawwe dat Borges by it Nobelkomitee efter it net fiske fanwegen syn konservative politike gedachteguod, of, om sekuerder te wêzen, om't er in ûnderskieding oannommen hie fan 'e Sileenske diktator Augusto Pinochet, in opmerklike die foar immen dy't Juan Perón te rjochts fûn.
Lêste jierren en dea
Doe't Perón yn 1973 út ballingskip weromkaam en op 'e nij keazen waard ta presidint fan Argentynje, naam Borges daliks ûntslach as direkteur fan 'e Nasjonale Bibleteek. Fan 1975 oant syn dea wied er allegeduerigen op reis. Dêrby waard er beselskippe troch syn persoanlike assistinte María Kodama, in Argentynske fan mingd Dútsk-Japansk komôf. Yn april 1986, in pear moanne foar syn dea, troude er mei har fia in abbekaat yn Paraguay, op in manear dy't in soad Argentinen doe foar de moade hiene fanwegen de problematyske Argentynske wetjouwing op it mêd fan skieding en wertrouwen. Borges stoar op 14 juny 1986 yn Sjenêve oan 'e gefolgen fan leverkanker, en waard dêre ek begroeven, op it Cimetière des Rois.
Op grûn fan har koarte houlik mei de skriuwer en fan syn beide testaminten krige Kodama it nei syn dea foar it sizzen oer syn wurken. Har assertive behear fan Borges syn neilittenskip brocht har mei ûnderskate oare belanghawwenden yn oanfarring, lykas de Frânske útjouwerij Gallimard, oangeande de werpublikaasje fan Borges syn wurk yn it Frânsk. Se loek fierders alle publikaasjerjochten fan 'e besteande Ingelske oesettings yn, en liet yn it plak dêrfan nije fertalings meitsje, dy't sûnt de standertedysjes fan Borges syn wurken yn it Ingelsk wurden binne.
Wurk
right|thumb|250px|Borges mei in stikmannich froulike fans ([[1976).]] De roman El Caudillo, dy't soms oan Jorge Luis Borges taskreaun wurdt, wie eins it wurk fan syn heit, dy't ek fan Jorge Borges hiet. Los fan 'e ûndersteande list binne der ek Borges syn Obras Completas ("Folsleine Wurken"), dy't mei in útienrinnende mjitte fan folsleinens útjûn waarden yn 1953, 1974, 1984 en 1989.
Borges yn it Frysk
Teminsten trije gedichten fan Jorge Luis Borges binne nei it Frysk ta oerbrocht troch klassyk oersetter Klaas Bruinsma, dy't benammen bekend is troch syn ferfrysking fan Homêros syn Ilias en Odyssee en in hiele rige Aldgrykske toanielstikken fan skriuwers as Sofokles, Aiskylos, Euripides en Aristofanes. De fertalings fan El Oro de los Tigres, La Rosa Profunda en Susana Bombal hat Bruinsma ûnder de titels It Goud fan de Tigers, resp. De Djippe Roas en Susana Bombal yn 1980 en 1981 publisearre yn ûnderskate nûmers fan it tydskrift HJIR.
Shorttrack op de Olympyske Winterspullen 1998
De Olympyske Winterspullen 1998, ek wol de XVIIIe Olympiade neamd, waarden yn 1998 hâlden yn de Japanske stêd Nagano fan 7 oant en mei 22 febrewaris. It shorttrack wie yn de White Ring.
White Ring
De White Ring waard yn 1996 boud. Der wie plak foar 5.000 taskôgers.
Medaljespegel
De top-4 fan lannen dy't by it Shorttrack medaljes wûn ha by de Olympyske Winterspullen fan 1998.