Kaliningrad
Skiednis
Keningsbergen waard yn jannewaris 1255 stifte as in boarch fan ridders fan de Dútske Oarder op it plak fan it Aldprusyske doarpke Twangste. Earst wie't in boarch fan hout, mar waard yn 1257 al ferfongen troch in stiennen boarch. De boarch waard neamd nei kening Ottokar II fan Bohemen, dy in bûnsgenoat fan de Oarder wie. Yn de jierren dy foalgen festigen Dútske koloanisten dy't harren mingden mei de oarspronklike Prusyske befolking. De Prusen namen earst de Nederdútske en nei de Reformaasje de Heechdútske taal oer. It Aldprusysk, dat in Baltyske taal besibbe oan it Litousk en Letsk is, ferdwûn sa stadich oan oant it yn de santjinde iuw hielendal ferdwûn wie. De stêd krige yn 1286 stedsrjochten en de eigen stedsmuorren beheinen de groei fan de stêd, mar yn de ommelannen ûntstiene lykwols al rillegau nije doarpen. Yn 1300 krige ek it njonkenlizzende Löbenicht stedsrjochten. Beide stêden wiene ûnôfhinklik faninoar, mar yn de praktyk foarmen hja ien stêd en de namme Keningsbergen waard foar beide plakken brûkt. Yn 1327 krige in tredde plak, Kneiphof, ek stedsrjochten, dat no wie der te sprekken fan in trijelingstêd, mei trije riedhûzen en trije boargemasters. Dy nuvere tastân soe oant 1724 bestean bliuwe. Yn 1368 sluet de stêd him by it Hânzeferbûn oan en yn 1457 waard it de sit fan de Dútske Oarder en de residinsje fan de grutmaster, nei't it eardere sit, Marienburg, ferlern gie oan Poalen. Nei de sekularisearring fan de Dútske Oarder yn de begjintiid fan de Reformaasje waard de stêd yn 1525 de sit fan it Hartochdom Prusen. Hartoch Albrecht fan Brandenburch-Ansbach stifte yn 1544 de universiteit, dy't Collegium Albertinum of just gewoan Albertina hiet, neamd nei de hartoch. Yn 1724 waarden de trije stêden dy't Keningsbergen foarmen en in stikmannich doarpen deromhinne ta ien bestjoerlike ienheid ferienige. De ferneamde filosoof Immanuel Kant (1724-1804), berne yn Keningsbergen en dy't syn gânse libben de stêd amper út kaam, waard heechlearaar oan de Albertina-universiteit. Hy leit begroeven yn in mausoleum njonken de Dom fan Keningsbergen, mar dy is lykwols yn de Twadde Wrâldkriich leechrôve. Yn 1772 waard West-Prusen fan Poalen anneksearre troch kening Freark de Grutte fan Prusen en East-Prusen mei Keningsbergen foarme no in oaniensletten gebiet mei de rest fan Dútslân. Yn de njoggentjinde iuw woeks Keningsbergen en waard in wichtich sintrum yn it easten fan it Dútske Keizerryk. Yn 1813 wie Keninsbergen mei 50.000 ynwenners de twadgrutte stêd yn it Dútske gebiet. Allinnich Berlyn mei 170.000 hie mear ynwenners. Yn 1864 telde it 100.000 ynwenners, mar in stikmannich oare stêden hiene Keningsbergen al ynhelle. Nei útwreiding hie de stêd yn 1910 246.000 ynwenners. Nei de Earste Wrâldkriich ferlear Dútslân stikken lân oan de nije republyk Poalen, wêrûnder it grutste part fan West-Prusen. East-Prusen mei Keningsbergen bleau Dútsk, mar wie troch de Poalske Korridor ôfskaat fan de rest fan Dútslân. Nettsjinsteande de fijannige hâlding fan de Poalske oerheid dy't besocht de enklave fierder te isolearjen mei de hope it letter te anneksearjen, waard de ekonomy yn Prusen troch subsydzjes út Berlyn stipe. Men woe foarkomme dat de ekonomy ynstoarte soe en dat boargers fuortgean soene. Troch flechtelingen dy't út de ferlerne gebieten ferfoeren woeks it ynwennertal yn 1925 ta 287.000. Yn 1933 waard de stêd útwreide mei buorgemeenten en woeks it ynwennertal ta 372.000. Dochs hie de krisis fan 1929 mear ynfloed op de ekonomy yn East-Prusen as yn de rest fan Dútslân. Dêrom waard Hitler syn Nazypartij al rillegau populêr en waard de provinsje ien fan de earste nazy-bolwurken. Yn Keninsbergen bleau lykwols noch wol in skoft in liberaal klimaat. Under de Twadde Wrâldkriich festige Hitler syn militêre haadketier de Wolfsschanze by Rastenburg, justjes besuden Keningsbergen. De stêd lei fier genôch ôf om net troch alliëarde bommesmiters rekke te wurden, mar yn augustus 1944 waard de binnenstêd swier troffen troch Britsk-Amerikaanske bommesmiters. Hitler rôp de stêd yn de lêste oarlochsmoannen út ta festingstêd, dy't foar eltse priis ferdigene wurde moat. Alle 370.000 ynwenneres bleaune tsjin harren sin yn de stêd, om't flechtsjen ferbean wie en op oertrêding stie de deastraf.