cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Houlikshert
In houlikshert is in earder sieraad. Dit sulveren foarwerp hie de foarm fan in hert, faak mei pylken trochboarre. It waard lykas it breidskofferke troch rike Friezen oan harren breid jûn. It wie de opfolger fan de 'knotte'.
Oerûguay
Oerûguay, offisjieel de Republyk Eastlik fan de Oerûguay (Spaansk: República Oriental del Uruguay) is in lân yn Súd-Amearika. It leit oan de Atlantyske Oseaan en grinzet oan de lannen Brazylje en Argentynje. De haadstêd is Montevideo.
Skiednis
De earste bewenners fan Oerûguay wienen Yndianen dy't ta de Charrua stam hearden, sy libben fan de jacht en de fiskfangst. Noch hieltyd binne ôfstammelingen fan harren te finen yn it oanswettende gebiet mei Brazylje. Nei de ûntdekking fan Amearika troch Kolumbus en de dêrop folgjende Spaanske kolonisaasje fan begjin 16e iuw ôf wie Oerûguay in part fan it Spaanske ûnderkeninkryk Rio de la Plata. Krekt as yn it hiele Spaanske Amearika ûntstie yn it destiids Oerûguay fan 1810 ôf rebûljes doe't it memmelân troch de Frânsken beset holden waard. Fan 1816 oant 1828 makke it gebiet diel út fan de Feriene Provinsjes fan de Río de la Plata. Op 25 augustus 1825 waard de ûnôfhinklikens útroppen, mar pas sûnt 1828 wie Oerûguay hielendal frij.
De neifolgjende jierren wienen typearjend foar Latynsk-Amearika. It lân hie hieltyd te krijen mei rigen boargeroarloggen tusken de konservativen en de liberalen, dy't de "Colorados" en de "Blancos" neamd waarden. Yn 1870 makke it leger in ein oan dizze krigen. Fan doe ôf waakse stadichoan de demokrasy yn it lân dy't der foar soarge hat dat de kloof tusken arm en ryk lytser wurden is.
Oerûguay stiet fierders bekend om it feit dat it lân al 2 kear wrâldkampioen fuotbal wurden is, te witten yn eigen lân yn 1930 en yn Brazylje yn 1950.
Geografy
De Cerro Catedral (514 m) is it heechste punt fan it lân. Oare hege bergen binne de Cerro Ventana (420 m) en de Cerro Colorado (299 m). De wichtichste rivieren binne de Rio de la Plata (súdwest), de Río Negro (yn de midden), Merínlagune (easten), de Rio de la Plata (suden). Oerûguay hat in myld oant wiettich subtropysk klimaat.
De julymoanne is de kâldste moanne mei trochsneedtemperatueren tusken de 10–13 graden. De waarmste moanne is jannewaris, dan is de trochsneedtemperatuer tusken de 22–25 graden. Jierlikse reinfal leit tusken de 900 en 1.300 milimeter.
Religy
De Roomsk-Katolike Tsjerke hat as ynstitút – hiel ûngewoan foar Latynsk-Amearika – relatyf net folle ynfloed op it maatskiplik libben. Sawat 74% fan de befolking jout oan Katolyk te wêzen, 2% by it Protestantisme, 2% by it Joadendom en 21 % heart ta in oar leauwen of leaut net.
Atletyk op de Olympyske Simmerspullen 1936
200px|thumb|right|It Olympysk Stadion fan Berlyn 1936 De Olympyske Simmerspullen 1936, ek wol de XIe Olympiade neamd waarden yn 1936 yn Berlyn, Dútslân hâlden. It atletyk waard hâlden yn it Olympiastadion Berlin.
Olympiastadion Berlyn
De Olympiastadion Berlyn waard boud yn 1936 en hie plak foar 100.000 taskôgers. Earder stie op it plak fan it stadion it Deutsches Stadion dat boud wie foar de simmerspullen fan 1916 dy't net troch gongen. Yn 1974 krige it Stadion in dak en 2006 is it Olymysk Stadion yngreven renovearre en krige in nij dak.
Medaljespegel
De top tsien fan lannen dy't by it atletyk medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen fan 1980.
Bretonne pie noir
thumb|Brettone pie noir, bolle De Bretonne pie noir (gjin "e" efter noir) is in âld Frânsk koweras.
It ras stammet ôf fan it Keltysk fee en bedarre al yn de lette Aldheid yn Bretanje, sa lang lyn dat it ras as lânseigen beskôge wurdt.
De Bretonne is in frijwat behindich dûbelddoelras, it wurdt hâlden foar it fleis en de molke, mar yn it foarste plak foar de molke. De ko produsearret sa'n 3600 kg molke de laktaasjeperioade. De molke hat in fethalte fan 43 g/l en in aaiwytgehalte fan 34.9 g/l. De ko hat in trochsneed skofthichte fan 1.17 m en waacht trochstrings in 350 oant 450 kg. De bolle wurdt 1.23 m heech en sa'n 600 kg swier.
Ferbean
Ferbean, offisjeel ‘Duo Ferbean', is in Fryske muzykformaasje besteande út Bertus Klazinga fan Feanwâlden en Anko Bouma fan Warten. De formaasje begûn yn 1999 en stiet bekend om harren dûbelsinnige teksten. Ferbean makket gebrûk fan in ferskaat oan muzykstilen, lykas 'rock&roll’ en ‘shanty’. Se songe benammen twastimmige, humoristyske lietsjes en begeleide harsels op gitaar, ukelele, mûleharmoanika, tamboerijn, strykplanke, 'waskbortaar' en kokosnuten.
It duo besjongt in protte maatskiplike problemen. Harren earste optreden wie yn 1999 op it muzykfestival Tsjong yn Aldegea. Bouma en Klazinga wurken mei oan in cd fan Nanne en Ankie.
Sâltkamp
Sâltkamp (Grinslânsk: Soltkamp, Nederlânsk en offisjeel: Zoutkamp) is in doarp yn de gemeente It Hegelân yn de provinsje Grinslân. It doarp hat 1.200 inwenners. De namme ferwiist nei de lizzing oan de eartiidke Lauwerssee (kamp = fjild). De ynwenners hiene eartiids de bynamme Skylfiskkoppen of Flintboksems.
Fort
It plak wurdt foar it earst neamd yn 1418 as Soltcampum. Faaks hat de namme te krijen mei it winnen fan sâlt út sâltfean. De earste ynwenners wienen wierskynlik soldaten, dy't letter folge waarden troch fiskers. Om 1580 hinne, yn de Tachtichjierrige Oarloch wie der in skâns Soltecampe, boud oan de mûning fan it Reitdjip yn de Lauwerssee, as bolwurk fan de Spaanske Nederlannen. Yn de jierren dêrnei waarden út Fryslân wei, doe al part fan de lettere Republyk fan de Sân Feriene Nederlannen, plondertochten troch wettergeuzen makke yn de omkriten fan Sâltkamp en waarden doarpen as Warfhuizen en Zuurdijk yn de brân set. Yn de neifolgjende jierren waarden plannen makke om de ferdigeningswurken yn de Ommelannen opnij te ferôverjen om sa de stêd Grins oanfalle te kinnen. Op 15 oktober 1589 sylde Willem Loadewyk fan Nassau mei 800 man út De Skâns nei de Soltkamp en ferôvere dat plak yn de saneamde Slach om de Soltkamp.
It plak bleau dêrnei noch iuwenlang in militêre festing. Ein 18e iuw, yn de Frânske tiid, waard in fersterke kustbatterij oanlein, sadat it bolwurk doe in bastion mei in batterij oan de eastkant hie. Yn 1882 waard de militêre festing opheft.
Fiskerij
thumb|250px|Haven fan Sâltkamp yn 1936. thumb|right|250px|Reitdjip mei Sâltkamp op de eftergrûn. De befolking bestie lange tiid meast út soldaten en foel bestjoerlik diels ûnder Fjouwerhuzen en foar in part ûnder Houwersyl. Yn 1835 waard de earste tsjerke boud. Yn 1851 wienen der 660 ynwenners. Yn 1858 waard it Hunzegoakanaal groeven en ferbettere de posysje fan it plak mei't skippen der better komme koene. Oant 1877 hie it doarp in fearferbining oer it Reitdjip. Yn dat jier waard it Reitdjip tusken Sâltkamp en Nittershoeke lykwols ôfsletten mei sluzen en krige it doarp in ferbining mei de oare kant troch in brêge en lei it doarp minder isolearre.
De yndustry wie foaral op de fiskerij rjochte; de froulju arbeiden yn de pleatslike fabriken. Begjin 20e iuw berikte de Sâltkampske ekonomy syn hichtepunt. Efkes earder, yn 1883, fergiene 3 fiskersskippen yn in swiere stoarm, dêr't njoggen minsken it libben by ferlernen. Ta harren neitins waard letter in monumint op de dyk set. Nei 1920 makke de grenatefiskerij opgong. Twa jier letter kaam der in spoar nei Grins, sawol foar it ferfier fan persoanen as fisk. Tusken 1930 en 1933 waard in grut haventerrein oanlein en waard in fiskhal boud.
Ein fiskerij en Heiploeg
Oant de ôfsluting fan de Lauwerssee yn 1969, wie Sâltkamp in fiskershaven. De fiskersskippen hiene de koade ZK. Yn it ferline wie it in wichtige oanfierhaven foar grenaten. Dêrtroch krige it plak in grenateferwurkjende fabryk, Heiploeg; de grenaten waarden troch de minsken thús peld. Troch strange regeljouwing op it mêd fan hygiëne koe dat net meat út en wurdt dit wurk no yn Marokko dien. Heiploeg is út it sintrum wei ferhuze en hat no in hypermoderne fabryk bûten it doarp, dy't op it heden de grutste fan Jeropa is. In fiskferwurkjende ôfdieling fan it bedriuw sit yn Lauwerseach. Eartyds waarden grenaten en fiskpuf foar de fiskmoalyndustry bûtendoar drûge en dat stonk dat der waard wolsein: as Soltkamp nait stinkt wordt er niks verdaind ('as Sâltkamp net stjonkt, wurdt der neat fertsjinne'). Tsjintwurdich stjonkt it net mear yn Sâltkamp.
Resinte ûntwikkelings
Nei't Heiploeg ferhuze wie kaam der in protte romte frij yn it sintrum. Der waard in revitalisearingsplan ûntwikkele; in part fan de âlde festing Soltkamp waard wer sichtber makke en it winkelsintrum waard opknapt. Fierders waard de slieperdyk trochstutsen om it haventerrein út it doarp wei berikber te meitsjen. It havenkantoar waard doe yn de dyk boud. Sâltkamp hie oant 2008 twa skûtelantennes fan de NSO, mei de namme Grûnstasjon Sâltkamp, foar it ôflústerjen fan tillefoanferkear oer de Intelsatsatelliten. It Ministearje fan Definsje krige yn 2004, nei protesten fan bewenners, gjin tastimming fan de Ried fan Steat om it tal skûtels te fergrutsjen, dat doe is it hiele stasjon yn 2008 oergien nei Boerum.
Simmers wie der eartiids, foar de ôfsluting fan de Lauwerssee, feartsjinst (fa. Wagenborg) fia De Skâns nei Skiermûntseach. De boat komt no oan op Lauwerseach.
Cor Boonstra
Cor Boonstra (Ljouwert, 7 jannewaris 1938) is in eardere Nederlânske bestjoerder, ûndernimmer en topfunksjonaris.
Biografy
Boonstra wie soan fan in molkboer út in reade folksbuert yn Ljouwert. Mei syn heit stapte Cor út de PvdA doe't dy ûnder Den Uyl en Nieuw Links te links fûn waard. Doe't er sechtjin jier wie stoppe hy mei syn stúdzje oan de HBS doe't er fan skoalle stjoerd wie. Om syn eagen waard er net talitten ta se seefeartskoalle en meunstere oan as matroas op de feart nei de West. Letter kaam er yn tsjinst by Unilever, dêr't hy ûnder mear wurke oan de omfoarming fan it Unileverûnderdiel de Zuivere Handel Maatschappij ta SRV. Yn 1974 stapte hy oer nei Sara Lee, dêr't hy úteinlik foarsitter fan de ried fan bestjoer waard.
Op âldjiersdei yn 1993 stapte hy op by Sara Lee. Begjin 1994 waard hy troch destiidsk Philips topman Jan Timmer nei de ried fan bestjoer fan Philips N.V. helle om ûnder mear in nije ympuls te jaan oan de merknamme Philips. Boonstra wie ferantwurdlik foar de Let's make things better-kampanje. Twa jier nei syn yntsjinstreding by Philips waard Boonstra de opfolger fan Timmer as bestjoersfoarsitter. Hy wie bestjoersfoarsitter oant 2001. Hy waard opfolge troch Gerard Kleisterlee. Under lieding fan Boonstra ferfiiffâldige de beurswearde van Philips. Boppedat ferhuze it haadkantoar fan Philips ûnder syn bewâld fan Eindhoven nei Amsterdam en waarden ûnderdielen as BSO/Origin en PolyGram ferkocht. Yn 2000 waard Boonstra keazen ta Topman fan it Jier.
Persoanlik
Cor Boonstra wie troud mei Hansje Boonstra-Raatjes. Yn 1998 oerlibbe hja amper in ûntfiering. Boonstra hie doe al in ferhâlding mei Sylvia Tóth. Inkele jierren letter kaam Boonstra yn opspraak omdat hy yn it jier 2000 hûnderttûzenen euro’s fertsjinne hie mei de hannel yn oandielen Endemol, dêr't Sylvia Tóth lid fan de ried fan kommissarissen wie, flak foardat de oername fan Endemol troch it Spaanske Telefónica bekend makke waard. Inkele moannen letter waard Cor Boonstra ek beskuldige fan it net melden fan hannel yn oandielen Ahold, dêr't hy sels kommissaris wie. Cor Boonstra waard oanklage foar hannel mei foarkennis. Foar de hannel yn Ahold waard hy feroardield ta in boete fan 135.000 euro, foar de hannel yn oandielen Endemol waard hy frijsprutsen. It Iepenbier Ministearje gie tsjin de útspraak yn heger berop. Foar it heger berop kaam it Iepenbier Ministearje mei nij bewiismateriaal. Op freed 19 novimber 2004 begûn it heger berop. Wer wie Cor Boonstra net by de sitting oanwêzich, dit ta argewaasje fan de rjochters. Op 10 desimber waard Cor Boonstra opnij frijsprutsen fan hannel mei foarkennis troch gebrek oan bewiis. It fermogen fan Cor Boonstra wurdt neffens it tydskrift Quote rûsd op 90 miljoen euro.
Stienûltsje
It stienûltsje of de stienûle (Athene noctua) is in ûle út it skaai fan de stienûlen.
Skaaimerken
It stienûltsje is in lytse ûle fan om ’e 21-24 cm lang. Folwoeksen stienûltsjes wage tusken de 160 en 180 gram (mantsjes) en 165 en 205 gram (wyfkes). De boppeside is brúngriis mei wite plakken, de ûnderside is ljochtgriis mei donkere streken. De fûgel hat in platte, brede kop mei giele eagen. De wjukken binne rûn en koart en de stjurt is ek koart.
Iten
Stienûltsjes iten mûzen, kikkerts, krobben, wjirmen, lytse fûgeltsjes en sa.
Fersprieding
It stienûltsje komt yn in brede streek fan West-Jeropa en Noard-afrika ta Noard-Sina foar. Yn Nederlân is it stienûltsje (ûndersoarte vidalii) in stânfûgel mei sa’n 8000-9500 briedpearen (2018-2020), meast yn it easten en súden fan it lân. De soarte stie sûnt 2004 as “kwetsber” op de Nederlânske Reade List fan fûgels. Yn Fryslân komme mar inkelde briedpearen foar.
Sjoch ek
List fan fûgels
Alpineskyen op de Paralympyske Winterspullen
100px|right Alpineskyen stiet al fan it begjin ôf op it programma fan de Paralympyske Winterspullen. Alpineskyen is in sport foar sporters mei in lichaamlike beheining.
Klasifikaasje
De skyers wurde yn klassen yndield op basis fan har beheining. Dat klasifikaasjesysteem makket it mooglik dat sporters mei inselde funksjonearejn, mei inoar stride kinne.
Breidskofferke
In breidskofferke wie in doaske, faak yn de foarm fan in kofferke en meastentiids fan sulver. Yn it Dútsk wurdt it Minnekästchen neamd.
Friezen fan oansjen joegen it harren breid ynstee fan de eardere knotte, it boeregeskink. It breidskofferke siet fol jildstikken. Faak stienen der symboalyske foarstellings en opskriften op. It hie deselde funksje as in houlikshert. Yn Hylpen joech men elkoar ek wol in ponge.
Ynterfryske Flagge
De Ynterfryske Flagge is in mienskiplike flagge dy't symboal stiet foar alle Fryslannen. It idee om sa'n flagge te ûntwerpen, ûntstie foar it earst yn 2004, op it trijejierlikse Ynterfrysk Kongres op it eilân Hilgelân, doe't leden fan 'e Groep fan Auwerk harren begûnen ôf te freegjen wêrom't der eins gjin flagge wie dy't alle Friezen fertsjintwurdige. Men koe it lykwols mar dreech iens wurde oer it ûntwerp fan sa'n "ynterfryske flagge", mei as gefolch dat der no mear as ien yn 'e omgong is. Dat, hoewol't it doel fan it ûntwerpen fan sa'n flagge wie om alle Fryslannen mei-inoar te ferbinen en de gearwurking tusken de Friezen fuort te sterkjen, is it spitigernôch suver mear wat wurden dat harren útinoar dreaun hat.
Earste útstel fan de Groep fan Auwerk (2006)
thumb|right|250px|It earste útstel fan 'e Groep fan Auwerk, út [[2006, sa't dat oeral toand wurdt, mei herten ynstee fan pompeblêden en in foutyf krús (te min romte tusken de fertikale balke en de lofterrâne fan 'e flagge).]] Yn 'e simmer fan 2006 kaam de Groep fan Auwerk mei in útstel foar in ynterfryske flagge dat basearre wie op 'e flaggen fan 'e Skandinavyske lannen. It ûntwerp wie makke yn gearwurking mei de Fryske Rie foar Heraldyk, en bestie út in goudgiel fjild mei in wyt lizzend krús (ek wol Skandinavysk krús neamd), dat in blauwe râne hie. De ferhâldings fan it krús en de râne binne gelyk binne oan dy op 'e flaggen fan û.m. Noarwegen en Iislân. Yn 'e binnenhoeken fan 'e fjouwer goudgiele flakken wiene fierders fjouwer reade pompeblêden tafoege, dy't mei de rûne kant nei-inoar ta stiene. Op ôfbyldings dy't men op it ynternet fine kin, hawwe de pompeblêden trouwens frjemd genôch mear de foarm fan herten (en boppedat hat op dy ôfbyldings it krús ek net persiis de ferhâldings dy't it op 'e Noarske en Iislânske flaggen hat).
Utlis
De fjouwer pompeblêden, dy't nei-inoar ta wiisden as teken fan Fryske gearwurking, stiene foar alle Fryslannen: Westerlauwersk Fryslân, East-Fryslân, Noard-Fryslân en ien ekstra foar de Friezen om utens en de eardere Fryske gebieten, lykas de Grinzer Ommelannen en it Hollânske West-Fryslân.
Wat de kleuren oanbelangen, dy wiene ûntliend oan 'e ûnderskate Fryske flaggen. Sa komt it giel yn 'e foarm fan in horizontale baan foar op 'e flagge fan Noard-Fryslân, en steane op 'e flagge fan West-Fryslân en op it provinsjewapen fan Westerlauwersk Fryslân goudene liuwen. De kleur blau komt op alle Fryske flaggen foar, wylst wyt ûnderdiel útmakket fan 'e flaggen fan Westerlauwersk Fryslân, West-Fryslân, de Ommelannen en Hilgelân. It read fan 'e pompeblêden komt ek op 'e measte flaggen fan 'e Fryslannen foar.
Gebrûk
Dizze flagge wappere foar it earst yn septimber 2006, by de betinking fan 'e Slach by Warns op it Reaklif. Neffens de Groep fan Auwerk wie it harren bedoeling dat alle Friezen harren weromfine kinne moasten yn 'e flagge, mar dêr blieken se de planke mei mis slein te hawwen.
Tsjinútstellen fan 'e Eastfryske Seksje fan 'e Fryske Rie (2006)
It plan fan 'e Groep fan Auwerk rûn averij op, doe't de Eastfryske Seksje fan 'e Fryske Rie oanstjit naam oan it feit dat de Eastfriezen yn it ûntwerp fan 'e nije Ynterfryske Flagge omdôch nei alle kleuren fan harren eigen flagge sochten. De Eastfryske flagge bestiet nammentlik út trije horizontale banen swart-read-blau, en swart kaam yn it ûntwerp fan 'e Groep fan Auwerk net foar. Dat makke dy flagge foar harren ûnakseptabel. Sadwaande kaam de Eastfryske Seksje fan 'e Fryske Rie yn it neijier fan 2006 noch mei twa tsjinútstellen.
It earste tsjinútstel wie basearre op 'e Eastfryske flagge, mei trije horizontale banen swart-read-blau, mar dêrby wiene yn 'e boppeste (swarte) baan twa giele pompeblêden oanbrocht en yn 'e ûnderste (blauwe) baan trije wite pompeblêden. It twadde tsjinútstel bestie út in fjild dat diagonaal ferdield wie yn twa flakken: loftsboppe blau en rjochtsûnder read. Dêroerhinne wie yn 'e midden ien reuseftich pompeblêd oanbrocht, dat opdield wie yn trije skeane banen giel, swart en wyt, rinnend fan loftsboppe nei rjochtsûnder. Dizze ûntwerpen stiene safier ôf fan wat yn Westerlauwersk Fryslân as de Fryske identiteit ûnderfûn wurdt, dat se dêr nea serieus nommen binne.
De nije Ynterfryske Flagge fan 'e Fryske Rie (2009)
De Fryske Rie naam rom de tiid om him op 'e ûntstiene kontroverse te besinnen, en kaam doe mei in hiel oar ûntwerp, dêr't men fan miende dat it alle swierrichheden fuortnimme soe. De nije flagge waard presintearre op it Ynterfrysk Kongres fan 2009, dat dat jiers yn it Eastfryske Lier holden waard.
De flagge hie in blau fjild, dat neffens Roel Kaastra, de foarsitter fan 'e Westerlauwersk Fryske Seksje fan 'e Fryske Rie, ferwiisde nei it blau fan 'e flagge fan 'e Jeropeeske Uny, want "Friezen binne oertsjûge Europeänen." Yn 'e midden fan 'e flagge wie in sirkel dy't troch in wyt rântsje fan it blauwe fjild skaat waard. Yn 'e midden fan dy sirkel lei in lytser rûntsje dat wer blau wie. Tusken it wite rântsje en it blauwe rûntsje wie de sirkel opdield yn trije stikken (taartpunten) fan gelikense grutte. Ien dêrfan hie in bûtenste swarte baan en in binnenste reade baan, dy't mei it blauwe rûntsje de kleuren fan East-Fryslân foarmen. It twadde stik hie in bûtenste giele baan en in binnenste reade baan, dy't mei it blauwe rûntsje de kleuren fan Noard-Fryslân werjoegen. En it trêde stik wie wyt mei sân reade pompeblêden, dat mei it blau fan it binnenste rûntsje Westerlauwersk Fryslân ferbyldzje moast.
It gehiel die wat tinken oan in sjitskiif, of oan in rûndiel, sa't de loftmacht dy brûkt. De flagge wie ûntwurpen troch Charly Rickmers fan it Noardfryske eilân Feer. Sûnder ôf te wachtsjen wat de bûtenwacht fan dizze flagge sizze soe, waard er troch de Fryske Rie daliks mar fêststeld as de offisjele flagge fan dat ynterfryske oerlisorgaan.
Twadde útstel fan de Groep fan Auwerk (2009)
Yn in ferklearring fan juny 2009 priizge de Groep fan Auwerk de Fryske Rie om't dy wurd holden hie troch dat jiers mei in flagge te kommen, mar dochs wiene se it net iens mei de kar fan 'e Rie. De beswieren fan 'e Groep fan Auwerk tsjin 'e nije Ynterfryske Flagge wiene fan twaerlei aard: yn it foarste plak liek dy harren net heraldysk ferantwurde, en boppedat fertsjintwurdige de "sjitskiifflagge" inkeld de Friezen yn Noard-, East- en Westerlauwersk Fryslân, wylst de Groep fan Auwerk graach in universele flagge foar alle Friezen sjen soe, dêr't ek Friezen om utens yn meinommen waarden en dý ynwenners fan eardere Fryske gebieten as West-Fryslân, de Ommelannen en it Dútske lânskip Woersten dy't har noch Fries fiele.
Dêrta stelde de Groep fan Auwerk út om 'e saneamde Redbadflagge, de legindaryske flagge fan 'e ier-Midsiuwske Fryske kening Redbad, ta ynterfryske flagge te beneamen. De Redbadflagge hat in blau fjild mei dêrop twa goudene, steapele, wache (d.w.s. jin oansjende), geande liuwen mei reade klauwen. Om 'e liuwen hinne binne sulverne (wite) peinjes ferspraat (neffens de beskriuwing fan 'e Groep fan Auwerk, al lykje dy in fertocht soad op lytse pompebledsjes). It muoide de Groep fan Auwerk dat de Redbadflagge pas sa let yn byld kommen wie, mar dochs liek it harren de bêste kar ta.
Krityk fan Die Friesen (2009)
thumb|right|250px|De flagge fan Westerlauwersk Fryslân. Ek fan oare kanten kaam der krityk op 'e kar fan 'e Fryske Rie foar de "sjitskiifflagge". Arno Rademacher, de foarsitter fan 'e Eastfryske politike partij Die Friesen, liet yn juny 2009 witte dat hy it ûntwerp fan 'e nije flagge fan in bernich nivo fûn, en dat de úteinlike kar yn in fiersten te lyts fermidden makke wie. Fierders sleat er him by de krityk fan 'e Groep fan Auwerk oan, mei't er fûn dat de ûntwerpen fan 'e flaggen fan 'e trije ûnderskate Fryslannen te prominint oanwêzich wiene yn 'e nije flagge, en dat men better foar in yntegraal symboal kieze kind hie dat àlle Friezen fertsjintwurdige. Syn útstel wie om dan de Westerlauwersk Fryske flagge mar yn te fieren as ynterfryske flagge.
Flaaks
thumb|Flaaks (Linum usitatissimum bgiu thumb|Trochsneed stâle 1=moarch; 2=primêrksyleem; 3=ksyleem; 4=floëem; 5=sklerenchym (de vezel); 6=Bast/cortex; 7=epidermis thumb|Flaaksfjild Flaaks (Linum usitatissimum) is in plant út de flaaksfamylje (Linaceae). It is in gewaaks dat al lang boud wurdt. Der binne blaubloeiende en wytbloeiende rassen. Dêrneist binne der rassen mei brún sied en rassen mei giel sied. De sieden binne likernôch 5 mm lang. De rassen kinne neffens gebrûk sa yndield wurde: Planten fan oaljeflaaks binne koarter en fertûkje mear en wurde boud foar it sie dêr't oalje út helle wurdt
Ynterfryske Flagge
Reäksje fan 'e Fryske Rie (2009)
Yn in reäksje op 'e krityk fan 'e Groep fan Auwerk en Die Friesen liet de Fryske Rie yn juny 2009 witte, dat wat harren oangie de kar foar de "sjitskiifflagge" definityf wie en dat dêrmei foar harren de kwestje sletten wie. Dêrmei waard de ûnderboude krityk fan 'e tsjinstanners fan 'e "sjitskiifflagge" sûnder dat der ynhâldlik op yngien wie, oan kant reage. In spitige ûntwikkeling, want in grut part fan 'e Friezen sil him wierskynlik nea werkenne yn 'e kar fan 'e Fryske Rie.
Oanpaste Steatestavering
Yn 2015 waard de saneamde Oanpaste Steatestavering fan krêft foar it skriuwen fan it Frysk. Yn dat ramt waard troch de Steaten fan Fryslân op advys fan 'e Fryske Akademy besletten ta in stikmannich oanpassings fan 'e Steatestavering fan 1980. Hjir in beheinde gearfetting fan de útwurking dy't de Fryske Akademy datoangeande bekend makke hat. De gearfetting beheint him ta dy feroarings dy't foar de taal/it wurdbyld fan de Frysktalige Wikipedia fan belang binne. (De oerlisside jout romte foar kommintaren).
û of oe
/u/ as û of oe
/u:/ as û of oe
/u.ə/ as oe
De haadregel is dat it /u/-lûd stavere wurdt as û. Op dy haadregel binne twa útsûnderingen: a) as it oerienkomstige Standertnederlânske wurd in oe hat, dan hat it Fryske wurd dy ek. Dat wurdt sa dien omdat der datoangeande in staverings-tradysje is. b) de bûging fan in beheind tal ûnregelmjittige tiidwurden hat yn de doetiid en folsleine tiid foar it /u/-lûd de stavering oe of û. Dêr wurdt net fan de besteande staveringstradysje ôfwykt. Troch dy stavering wurdt yn guon gefallen dúdlik ûnderskied makke tusken de notiid oan de iene kant en de ûnfolsleine doetiid oan de oare kant. Tink oan: ik lûk (notiid) - ik loek (doetiid).
ieu wurdt iuw
Tenei wurde alle boppesteande wurden mei iuw stavere, lykas de tiidwurden bliuwe, driuwe, kliuwe, piuwe, priuwe, riuwe, skriuwe, triuwe, wiuwe en wriuwe. It boppesteande wie mei de staveringswiziging fan 1945 al beëage. Doe binne alle wurden feroare nei de skriuwwize fan iuw, mar hja hawwe trije wurden net neamd (ieu, Hebrieusk en Sieusk). Mei dit útstel wurdt de betizing fuortnommen.
Griene list
Boppedat komt de Fryske Akademy ek mei in griene list, dy't de status fan foarkarstavering hat. Benammen it ûnderwiis hat om mear dúdlikens frege. Foar de skriuwers op dizze wikipedy oft it no Klaaikers, Wâldsjers of Súdwesthoekers binne, bliuwe de ferskate dialektfoarmen tastien.
Keppeling om utens
|Utlis Utlis op it webstee Fryske Akademy
Brulloftspinning
In brulloftspinning wie in spesjale munt. Se waarden troch aadlike lju slaan litten by in sulveren of gouden brulloft. De pinningen waarden dan op de brulloft útdield. Yn Fryslân selden.
Michael Onuphrius thoe Schwartzenberg en Hohenlansberg
thumb|Wapen fan M.O thoe Schwartzenberg en Hohenlansberg op it monumint by Dokkumer Nije Silen
Michael Onuphrius thoe Schwartzenberg en Hohenlansberg (Ljouwert, doopt 14 july 1695 - dêre, 27 april 1758) wie grytman fan de gemeente Dantumadiel en deputearre fan Fryslân.
Biografy
Schwartzenberg wie in soan fan de grytman fan Barradiel Wilco thoe Schwartzenberg en Hoenlansberg (1664-1704) en Fed Sophia van Goslinga (1660-1727). Syn heit stoar doe't er njoggen wurde moast. Hy waard opbrocht by in omke fan memmekant, Sikke fan Goslinga, grytman fan Frjentsjerteradiel. Sels folge er yn 1725 syn broer Georg Wolfgang op as grytman fan Dantumadiel. Fan 1722 oant 1725 wie er lid fan Deputearre Steaten fan Fryslân foar Westergoa en yn de jierren 1728 oant 1730 en 1743 oant 1746 wie er deputearre foar Eastergoa.
In 1723 besleaten Depurearre Steaten fan Fryslân dat it Dokkumergrutdjip fanwegen oerstreamingsgefaar ôfsletten wurde moast. Meidat er betûft wie op it mêd fan wiskunde en wetterboukunde waard er, tegearre mei syn amtsgenoat Philip Frederik Vegelin fan Claerbergen, as kommissaris belêstige mei de oanlis fan de ôfslútdyk oer it Dokkumerdjip en de oanlis fan de Dokkumer Nije Silen. Nei't it wurk yn 1792 foltôge wie waard in tinkteken opjochte ter eeuwige nagedachtenis van de overdijking van het Dokkumerdiep. By de feitlike ôfsluting fan it djip wiene beide kommissarissen oanwêzich. Harren wapens krigen in plak op it monumint.
Schwartzenberg boaske juny 1726 yn Rinsumageast oan Margaretha Maria van Gendt (1707-1766), dochter fan Frederik Hendrik van Gendt en Helena Veronica van Aylva. It pear krige twa soannen.
McKenzie Sweet
McKenzie Sweet, echte namme: Zakiya R. Steward, is in rêstend Amerikaansk pornografysk aktrise fan Afro-Amerikaansk komôf.
Andreae (laach)
Andreae (ek Beucker Andreae; Van Bothnia Andreae; Fockema Andreae; Nauta Andreae) is in patrysjersgeslacht dat oarspronklik út Hitsum kaam. De famylje hat syn namme te tankjen oan de foarnamme '' Andries. Gadze Andries (1657-1736) studearre oan de Latynske skoalle fan Frjentsjer en latinisearre syn achternamme ta  Andreae, '' itjinge studinten yn it ferline faak diene. It geslacht Andreae waard ein 19e iuw opnommen yn it Stam- en Wapenboek fan A.A. Vorsterman van Oijen. Yn de 20ste iuw waard de famylje foar it earst yn de tredde edysje fan 1913 opnommen yn it genealogyske neislachwurk Nederland's Patriciaat. Opname folge nochris yn de edysjes: 29, 77, 78 en 79.
R. Kelly
Robert Sylvester Kelly (Chicago, 8 jannewaris 1967), better bekend as R. Kelly, is in R&B-sjonger, rapper út de Feriene Steaten. Hy begûn as lid fan de groep Public Announcement en sette yn 1993 út ein mei in solokarriêre. R. Kelly hie grutte hits mei I believe I can fly (1997) en If I could turn back the hands of time (1999, yn Nederlân). Njonken sjonger is er ek songwriter en muzykprodusint.
Yn 2022 waard er feroardiele ta 30 jier finzenisstraf omreden seksueel misbrûk fan minderjierrigen, nei't er in jier earder dêr skuldich oan fûn waard.
Mark Rutte
Mark Rutte (De Haach, 14 febrewaris 1967) is in Nederlânsk politikus. Sûnt 14 oktober 2010 is hy minister-presidint fan Nederlân en minister fan Algemiene Saken. Op 26 oktober 2017 waard syn tredde kabinet, kabinet-Rutte III, beëdige en op 10 jannewaris 2022 syn fjirde kabinet, kabinet-Rutte IV. Hy is ek polityk lieder fan 'e Folkspartij foar Frijheid en Demokrasy (VVD).
Nei in gymnasiumoplieding yn syn berteplak De Haach folge Rutte fan 1985 ôf oan 'e Universiteit fan Leien in skiednisstúdzje dy't er yn 1992 ôfmakke. Ek wie er fan 1988 oant 1991 foarsitter fan 'e JOVD. Nei syn stúdzje wurke Rutte tsien jier by Unilever op 'e ôfdieling meiwurkerssaken en siet er inkelde jierren yn it partijbestjoer fan 'e VVD.
By de ferkiezings yn 2017 it Rutte de VVD nei 33 sitten te lieden, in ferlies fan 8 sitten mar genôch om op 'e nij as winner de kabinetsformaasje yn te gean.
Twinte
right Twinte (Nedersaksysk: Tweante, Twente) is in goa yn it easten fan Nederlân, dat it eastlike diel fan de provinsje Oerisel beslacht, mei it by Gelderlân hearrende Rietmolen. De bewenners hjitte Twintenaren of (ynformeel) Tukkers. Yn it westen en noarden grinzet it oan de ek Oeriselske goa Salland (wêrby't de Regge by Nijverdal de grins foarmet), yn it suden oan de Achterhoeke (provinsje Gelderlân), yn it súdeasten oan de Dútske Kreis Borken en yn it easten en noarden oan de ek Dútske Greefskip Bentheim, dêr't de Dinkel as natuerlike grins beskôge wurdt.
Etymology
Yn âlde geskriften is Twinte efterelkoar werom te finen as Tuianti (797), Tueanti (799), Thuehenti (851), Tuente (11e iuw) en op it lêst Twente of Twenthe. Foar de ôfkomst fan dy namme binne twa teoryen gongber. De earste en âldste giet werom oant de 16e iuw doe't Twinte identifisearre waard as it wengebiet fan de Germaanske stam de Tubanten dy't bekend wie út de Romeinske âldheid. De twadde teory is basearre op de gelikenis tusken de nammen Twente en Drinte. Sa't de namme Drinte ôflaat is fan it telwurd trije, wurdt by Twente tocht oan it wurd twa. Foar de alfte of tolfte iuw grinzen de goaen Drinte en Twinte noch oan elkoar.
Earste Punyske Oarloch
thumb|right|200px|Kaart fan Rome en Kartago en har bûnsmaten. De Earste Punyske Oarloch (264 f.Kr. – 241 f.Kr.) wie de earste fan de trije Punyske oarloggen, dy't útfochten waarden tusken Rome en Kartago om de hegemony oer it Westlik Middellânske Seebekken. De kriich waard fral op see striden en einige troch in Kartaachske nederlaach wêrby't hja de kontrôle ferlear oer har koloanjes op Sisylje en Sardynje, hokker eilannen sûnt dy tiid Romeinske provinciae (=wingewesten) wêze soenen.
Brobergen
thumb|right|250px Brobergen (platdútsk Brobargen) is in doarp yn de Landkreis Stade yn Nedersaksen, mei in oerflak fan 6,06 km² un 226 ynwenners (Desimber 2003). Brobergen wie oant 1972 in selsstandige gemeente un is nu diel fan de gemeente Kranenburg. De âldste foarm fan de namme Brobergen is fan 1286 Brocberge.
Earste Punyske Oarloch
It útbrekken fan de kriich
It Romeinske Ryk wie sûnt de oerwinning oer Pyrrhus yn 275 f.Kr. hear en master oer it feriene Italjaanske skiereilân wurden en sochten no nei fierdere útwreidingsmooglikheden. Oan de oare kant stie Kartago, dy't al hûnderten jierren lang it westen fan it Middellânske See gebiet kontrolearre.
Oanlieding foar de kriich wie de stipe dy't Kartago ynearsten oan de stêd Messina ferliende, tsjin in oanfal fan de Grykske stêd Syrakuse. De Kartagers gongen lykwols net út Messina fuort sa't de stêd har ta Rome rjochte om help. Nei lang yn har omgean litten te hawwen waard op foarspraak fan de comitia centuriata besletten ta yntervinsje op it eilân.
De Kartaachske oanwêzigens yn it noarden fan Sisylje waard troch de Romeinen ek as bedriigjend field. Nei alle gedachten hat ek de oarlochssuchtigens fan de Romeinen yn it generaal en dy fan de senatoaren yn it bysûnder dêrby in rôl spile. Oars falt net te ferklearjen wêrom't Rome har yn in oarloch stoarte dy't foar it grutste part oersee en op see fierd wurde soe. De tweintich oarlochsskippen fan de Romeinen weagen nammentlik net op tsjin de hûnderten fan de Kartagers.
Kriichsferrin
De kriich sette útein doe't Rome mei in oarloch op lân de Kartaachske koloanjes op West-Sisylje besocht yn te nimmen. Konsul Appius Kaudius Saudeks stuts yn 264 f.Kr., yn in tsjustere nacht de Strjitte fan Messina oer en sette syn leger oan wâl yn de haven fan Messina. Troch de Kartagers waard dy died beskôge as in oarlochsferklearring. By it earste belis fan Agrigentum yn 262 f.Kr. koenen de Romeinen har noch behelpe sûnder in eigen oarloachsfloat. De Kartagers moasten har nei sân moannen duorjende belegering oerjaan. De ûnderfinings dy't by dy slach opdien waarden, die beide legers fan strategy feroarjen. De Kartagers hienen yn de gaten krigen dat de Romeinen op lân min te ferslaan wienen, mar dat sy op see it sterkst wienen. Sy foelen dêrom de befoarriedingskippen fan de Romeinen oan. De Romeinen op har bart besochten in float te bouwen.
Omdat de striid op Sisylje gjin fêst resultaat hie, foel konsul Markus Atilius Regulus yn 256 f.Kr. Afrika yn. De Kartagers waarden lykwols rêden troch de Spartaanske hierlingegeneraal Ksantippos en stjoerden letter generaal Hamilkar Barkas, de heit fan Hannibal, nei Sisylje om de Grykske stêden te feroverjen.
Utsein boppesteande opsomming fan militêre kampanjes op lân, waard it grutste part fan de kriich op see fierd, it wie in seekriich, mar fral in maritime ôfmêdingsslach. Hoewol't Kartago ynearsten de grutste float hie, koe it har oerwicht net ta jilde meitsje omdat de hearskjende hannelselite fan dy stêd einliks net sa bot yn de kriich ynteresseare wie. Sels op it hichtepunt fan de kriich waard der tusken Romeinske en Kartaachske keaplju gewoan hannel dreaun!
De Kartaachske oarlochspartij bestie foar it wichtichste part út de earme ûnderklasse dy't troch (lân)roof hope har posysje te ferbetterjen. De Romeinske steat oan de oare kant libbe fan de skattingen dy't sy de ûnderwurpen folken (subiugati) en "bûnsmaten" opleinen. Yn de kriich foelen de belangen fan Romeinske sosjale lagen dus gear. Rome hie lykwols net in protte ûnderfining mei kriichfieren op see en besocht dat lange tiid te kompensearjen troch eigen betochte útfiningen te brûken lykas de corvus (interbrêge) ynstee fan it wenstige (mar folle mear seemanskeunst fergjende) wramen mei de 'rostrum'.
Ein fan de kriich
De kriich smiet lykwols gjin beslissende súksessen op en nei goed tweintich jier wie de skatkiste fan beide partijen sa goed as leech.
Doe't Hamilkar Barkas yn 247 f.Kr. op Sisylje it Kartaachske oerbefel krige en dat jier troch hurde oanfallen in protte earder op de Romeinen ferlern rekke terrein werom wûn, bleau Rome neat oars oer as nettsjinsteande de lege kas opnij in float gear te stallen. Diskear sprong de Romeinske aristokrasy by. De finansiering fan de float mei priveejild waard feilich steld troch de garânsje op weromstoarting by in oerwinning op Kartago. Yn 241 f.Kr. besliste konsul Lutatius Katulus lang om let de kriich troch de Punyske float in swiere nederlaach ta te bringen yn de Slach by de Egadyske Eilannen. De Kartagers longeren nei dat ferlies nei frede en wienen ree om in foar harren ûngeunstige frede te sluten.
Berchein
De berchein (Tadorna tadorna) is in grutte ein, maar dúdlik lytser as in goes. It fearrekleed is bûnt fan kleur en by it hijke en it sijke itselde. Dizze ein is û.o. te finen by de Iselmar.
John Bunyan
Libben
Yn 1644 giet er yn it leger te Newport Pagnell. Hy hat twaris troud west. Syn earste frou, mei't wa't er troude yn 1647 en waans namme net bekind is, is ferstoarn yn 1658. Hje ha 4 bern krigen. De âldste dochter Mary wie blyn. Yn 1659 trout er foar de twadde kear mei in Elizabeth. Fan jannewaris 1661 oant septimber 1672 siet er fanwegen syn leauwe finzen en yn 1676 hat er nochris in healjier fêst sitten. Hy is stoarn op 31 augustus 1688 te Londen en is bedobbe op Bunhill Fields.
Omgong fan Frankryk 1960
De 47ste edysje fan de Omgong fan Frankryk waard hâlden fan 26 juny oant en mei 17 july 1960.
Startplak
De start wie yn Lille, de haadstêd fan de regio Opper-Frankryk en de wichtichste stêd yn en teffens haadplak fan it departemint Nord
Eugenius
Flavius Eugenius (? - 6 septimber 394) wie Romeinsk keizer yn it westen fan 22 augustus 392 oant 6 septimber 394. Omdat er gjin inkeld rjocht op de troan hie en net erkend waard troch keizer Theodosius I, dy't yn it easten alle macht hie, wurdt hy meastentiids in usurpator neamd.
Skiedinis
Eugenius wie ôfkomstich út in Romeinske famylje, en waard troch de machtige Frankyske generaal Arbogast op de troan setten. Einliks hie Arbogast alle macht yn hannen en wie Eugenius net mear as in Romeinske marionet dy't syn rezjym legitimearje moast.
Under it koarte keizerskip fan Eugenius waard it heidenske leauwen op 'e nij yn eare hersteld. Ferskate bouwurksumheden waarden yn gong set om âlde timpels fan Romeinske goaden wer goed te meitsjen, lykas it alter fan de goadinne Fiktoria yn de senaat.
Keizer Theodosius makke tariedings foar in Italjaanske ynvaazje en ferliet yn maaie Konstantinopel. Op 5 septimber kaam it ta in bluodderige fjildslach by de rivier de Frigidus dy't twa dagen duorje soe. De slach waard ferlern troch it leger fan Eugenius. Generaal Arbogastus die himsels tekoart en Eugenius waard finzen nommen en fermoarde op 6 septimber.
Quincy Promes
Quincy Anton Promes (Amsterdam, 4 jannewaris 1992) is in Nederlânsk profproffuotballer dy't trochstrings as oanfaller spilet. Hy ferruile yn febrewaris 2021 Ajax foar Spartak Moskou, dat sa'n 8,5 miljoen euro foar him betelle, eksklusyf eventuele bonussen. Earder kaam er út foar FC Twinte, Go Ahead Eagles, en Sevilla. Promes debutearre yn 2014 yn it Nederlânsk alvetal dêr't er oant 2021 fyftich kear foar útkaam en sân kear foar skoarde. Yn de simmer fan 2020 wie Promes belutsen by in stekpartij, yn 2023 wurdt er by ferstek feroardiele ta 18 moanne finzenisstraf. Dêrneist rint der noch in strafsaak tsjin de fuotballer fanwegen fertinking fan belutsenens by smokkel fan 1300 kg kokaïne.
Chatroulette
Chatroulette.com is in webstee dat fia in rûlettesysteem dy't likefolle wa by elkoar bringt om te 'tsjetten' oer de webkamera. It webstee wurket as in fideokonferinsje. Om't it webstee sûnder tuskenkomst fan behearders byldkeppelings tastânbringt, is er perfoarst net geskikt foar bern. De besiker kin op elk momint it petear einigje en in oar petear begjinne.
Beskriuwing
Andrei Ternovskiy, in 17-jierrige studint út Moskou, lansearre de side, yn novimber 2009. De side hat op elk momint sa'n 35.000 besikers. Yn maart waard it tal besikers rûsd op 1,5 miljoen, in tredde part dêrfan komt út de Feriene Steaten.
It webstee brûkt Adobe Flash om bylden sjen te litten fan de webkamera's.
Koarnwerterpolder en Makkumersúdmarpolder
Polders Koarnwert (by Koarnwert) en Makkumer Súdmar oan de Makkumersúdmar by Allingawier binne natoergebieten yn it westen fan Fryslân en wurde beheard troch It Fryske Gea.
De stikken ‘Fûgeltsjelân’ binne mei elkoar 70 hektare grut. Der wurdt rûge dong brûkt en pas yn de neisimmer meand. Yn de lannen binne strânljip, ljip, tsjirk en ljurk te finen. Op de blomrike greiden groeie bûterblom, soere surk pinksterblom rynsk.
De polder Koarnwert leit benoarden de Koarnwerter Feart. Oan de súdkant leit polder de Ienhoarn, in drûchmakkerij dy't al yn 1776 drûchlein waard. Yn de polder Koarnwert komt op de foar de tichelwurkyndustry 'ôftichele' stikken grûn in fegetaasje mei sâlte ynfloeden foar. Hjir groeie Ingelsk gers, seekraal en skoarkrûd.
De Makkumersúdmar is in feanpolder dy't ein 19e iuw drûchlein waard. Ek hjir wurdt ekstinsyf beheard mei rûge dong en wurdt nei 15 juny meand.
Westhoeksk (Hollânsk)
It Westhoeksk (Westhoeksk: Westoeks), ek wol Noardwesthoeksk neamd, is it Hollânske haaddialekt dat fan âlds sprutsen wurdt yn 'e provinsje Noard-Brabân, besuden it Hollânsk Djip, yn in krite dy't foarhinne by Hollân hearde. It Westhoeksk ûnderskiedt him fan 'e oare Hollânske haaddialekten troch in sterkere ynfloed fan it Brabânsk, wat makket dat it in oergongsposysje ynnimt tusken it Súdhollânsk en it Westbrabânsk.
Taalgeografy
It Westhoeksk wurdt sprutsen yn 'e Westhoeke (of Noardwesthoeke), it gebiet dat oan 'e súdkant fan it Hollânsk Djip leit, tusken it Folkerak en Moerdyk yn. Yn dy krite lizze it stedsje Willemstêd, de plakken Fijnaart, Klundert en Dinteloard en ferskate lytsere doarpen en útbuorrens.
Skiednis
Hiel wat taalkundigen hawwe har wolfergoed de holle brutsen oer de fraach wêrom't de Brabânske Westhoeke in Hollânsk dialekt hat. It is wier dat dit gebiet iuwenlang ta it gewest Hollân hearde en pas nei de stifting fan it Keninkryk fan de Nederlannen, yn 1813, by de doe nijfoarme provinsje Noard-Brabân kaam te hearren. Ek is it sa dat de befolking fan it gebiet tradisjoneel protestantsk is, wylst de rest fan Noard-Brabân fierhinne roomsk is. Mar dat dy beide faktoaren net fan trochslaand belang west hawwe kinne, toant de sitewaasje fan it Lân fan Altena, tusken Maas en Merwede, oan. Dat hearde nammentlik ek oant 1813 by Hollân, en wie fan âlds ek protestantsk, mar dêr praat men wol Brabânsk.
Sadwaande giet men der tsjintwurdich fan út dat de Hollânsktaligens oan it ûntstean fan 'e Westhoeke lizze moat. It gebiet wie der nammentlik ûnder strûpt by de wettersneedramp fan 'e Sint-Elizabethsfloed, yn 1421, en waard pas yn 'e sechstjinde iuw ûnder Hollânske lieding wer drûchmakke troch polderwurkers dy't foar in grut part fan Hollânsk komôf wiene. Neitiid setten in protte fan dy lju har op it nije lân nei wenjen, en it liket derop dat de Siuwen en Brabanners ûnder de kolonisten har oanpast hawwe oan it Hollânsk, dat tsjin dy tiid yn it gebiet blykber in dominante posysje ferwurven hie. Dêrmei liket de ûntsteansskiednis fan it Westhoeksk sterk op dy fan it Biltsk, yn Fryslân.
Taalgebrûk
Krekt as dat by hast alle dialekten yn Nederlân it gefal is, is ek it Westhoeksk yn 'e tweintichste iuw ûnder swiere druk fan it Standertnederlânsk kommen te stean. It is ûndúdlik hoefolle sprekkers oft it Westhoeksk tsjintwurdich krekt hat, mar in rûzing út 2005 kaam út op rûchwei 8.000 minsken.
Taaleigenskippen
Hoewol't it Westhoeksk in tuskenposysje ynnimt tusken it Hollânsk en it Brabânsk, heart it dochs dúdlik thús oan 'e Hollânske kant fan 'e skiedsline tusken dy beide taalfoarmen. Dat blykt út in stikmannich skaaimerken dy't typysk Hollânsk binne, lykas it útslutende brûken fan it persoanlik foarnamwurd jij ("do") ynstee fan 'e âldere foarm gij en it bestean fan 'e ferlytsingsfoarmen op -je en -tje, wylst it Brabânsk -ke en -ske hat. Fierders hat it Westhoeksk ek de útgong op -t yn 'e earste persoan inkteltal by de ferfoeging fan tiidwurden, lykas yn ik doet ("ik doch") en ik bent ("ik bin"). Dat ferskynsel is ek frij algemien yn 'e Súdhollânske subdialekten yn 'e regio Súd-Hollân-Súd (Rotterdam en omkriten), mar komt net foar yn it Brabânsk.
Wol ken it Westhoeksk dan wer in Brabânskige útspraak, mei as dúdlikste foarbyld it ferfangen fan 'e stimhawwende felêre wriuwklank [ɣ] (g fan "drage") troch de stimhawwende uvulêre wriuwklank [ʁ], wat yn it Nederlânsk faak de "sêfte g" neamd wurdt. Teffens ferdwynt it Westhoeksk oer it algemien de h oan it begjin fan wurden, in taalkundich ferskynsel dat h-deleesje neamdt wurdt, en dat ek yn it oangrinzgjende Westbrabânske dialektgebiet foarkomt. Fan alle Hollânske dialekten is it Westhoeksk it naust besibbe mei it Hoeksk fan 'e Hoekske Waard en mei it Doardtske stedsdialekt. Binnen it Westhoekske dialektgebiet besteane beskate ynterne ferskillen, dy't grutternôch binne om yn it gefal fan it Dinteloardsk, Fijnaartsk, Klundertersk en Willemstedsk fan subdialekten sprekke te kinnen.
Hannibal
thumb|250px|Buste fan Hannibal
Hannibal, eins Hannibal Barka, soan fan Hamilkar Barka (Kartago, 247 f.Kr. – Libyssa, 183 f.Kr.) wie in Kartaachsk generaal.
Hannibal groeide op yn legerkampen fan syn adopsjeheit Hamilkar Barka. Syn heit wie generaal yn de Earste Punyske oarloch en hat letter Ibearje (Spanje en Portegal) ferovere. Troch syn heit wie Hannibal in fijân fan de Romeinen; syn heit wie fûl tsjin de Romeinen. Hy liet de lytse Hannibal dan ek swarre om nea in Romein as freon te hâlden.
De baas
Doe't Hamikar Barkas stoar (hy foel fan syn hynder), wie Hannibal al folwoeksen, mar noch net âld genôch om te lieden. Dêrom waard syn omke Hasdrubal regint. Hasdrubal hat it Ebro ferdrach tekene. It ferdrach ferdielde it lân yn twa stikken. Alles wat súdlik fan de Ebro lei wie fan Kartago en wat noard fan de Ebro lei wie fan de Romeinen. Kartago beloofde de Ebro net oer te stekken, sûnder in oarlochsferklearring nei Rome te stjoeren. Hasdrubal waard fermoarde en Hannibal waard de nije baas.
De oarloch
Hannibal wie populêr by de soldaten. Hy foel al rillegau de stêd Saguntum oan. De stêd lei súdlik fan de Ebro, mar wie in bûnsgenoat fan Rome. Hjirnei ferklearre Rome de oarloch oan Kartago. Hannibal woe Rome oanfalle. Hy gie mei 100.000 man en 36 oaljefanten nei Rome ta. Hy koe net oer de Middellânske See, Rome wie de baas op see nei in oarloch. Hy gie mei syn leger nei it noardlikste diel fan Marokko en gie sa nei Spanje. Dêrnei gienen se troch de Alpen om sa troch it noarden Rome binnen te fallen. Troch de Alpen gean wie tige swier. De paden leinen besiedde mei rotsblokken. Op hegere dielen befrear de grûn en der wienen faak sniestoarmen. Tûzenen manskippen en bisten gienen dea fan de honger en fan de kjeld. Neffens de Grykske histoarikus Polybius hie mar in kwart fan Hannibals leger de tocht oerlibbe.
Doe't hy yn Itaalje oankaam fersloech hy it iene nei it oare Romeinske leger. Hy stie foar de poarten fan Rome, mar syn iten rekke op. Hy moast nei Súd-Itaalje om iten te plonderjen. Rome hie yntiids in nei leger klear makke. left|thumb|It gefjocht yn Zama Skipio Afrikanus foel Kartago oan en Hannibal waard weromroppen. Hannibal lanne yn Noard-Afrika en marsjearre nei Skipio Africanus, dy’t nei him ta kaam. Se moeten elkoar by it plak Zama. Doe't Hannibal syn oaljefanten oanfalle liet, iepenen de Romeinske rigen harsels, sadat de oaljefanten net folle skea oanbringe koenen. Efter de haadmacht waarden se oanfallen troch licht bewapene soldaten. Dêrnei foel de ynfantery fan de beide legers elkoar oan. De Kartagers wûnen maklik. Mar ynienen ferskynden de ruters fan de Romeinen. Dizze ruters wienen opsyk nei fiedsel. Se foelen de Kartagers yn de rêch oan. As se in kertier letter komd wienen, hienen de Kartagers wûn. Mar no rûn it oars. Nei de Slach by Zama flechte Hannibal nei Syrje en Bitynje, wêr't hy himsels fan kant makke neidat hy ûntdutsen wie.
Tjûmen (oblast)
De oblast Tjûmen (Russysk: Тюменская область, Tjûmenskaja oblast) is in bestjoerlike ienheid fan Ruslân. De oblast falt ûnder it Federale Distrikt Oeral. Haadstêd is Tjûmen.