cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Trijegeaster Feanpolder
Yn de santiger jierren fan de 20e iuw wie Trijegea yn ’t nijs troch in marreplan dat úteinlik net troch gie.
Wynenerzjy
Windenerzjy is enerzjy dy't wûn wurdt troch de bewegingsenerzjy fan lucht (wyn) om te setten yn in brûkbere foarm, bygelyks yn elektrisiteit.
Eartiids waard wynenerzjy mei wynmûnen direkt omset yn meganyske arbeid, bygelyks om nôt te meallen ta moal of om wetter te ferpompen. Tsjintwurdich wurdt it wurd wynenerzjy meast brûkt foar de elektryske enerzjy dy't mei in wynturbine út de wyn wûn wurdt. Guon produsinten fan wynturbinen sprekke ek wol oer wynenerzjykonvertoaren.
Neidielen fan wynenerzjy
frame|centre|Wynturbinen [[Iempolder by Iemdyk.]]
Death by Stereo
Dead by Stereo is in Amerikaanske hardcore punkband oprjochte yn 1998 troch sjonger Efrem Schulz. De band brocht yn 1999 syn debútalbum If Looks Could Kill, I'd Watch You Die út. De band lient har muzikale ynfloeden benammen by Suicidal Tendencies, Slayer en Sepultura. Dead by Stereo hat sân studio-albums en twa live-albums útbrocht.
Klodius Albinus
250px|right|thumb|200px|Byld fan Klodius Albinus
Klodius Albinus (sa. 150 - 19 febrewaris, 197) wie in Romeinske keizer. Syn namme albinus bestjut "wyt", wyls ien fan syn konkurrinten Pessennius Niger hjitte, waans niger "swart" bestjut. Hy wie tusken 193 en 197 achterinoar usurpator, caesar en keizer.
Ofkomst
Albinus kaam út in aadlik provinsjaal laach mei in soad lân yn Noard-Afrika. Hy makke opgong yn de Romeinske tsjinst en hie ferskate funksjes, û.o. gûverneur yn Galje (fan Galje Belgika) en letter fan Brittanje (192).
Boargerkriich
Doe't nei de moard op keizer Pertinaks yn 193 de troan troch de Pretoariaanske Garde foar in soad jild ferkocht waard oan de rike senator Didius Julianus, kaam it Romeinske leger oeral yn it ryk yn opstân en rôp harren kommandanten út ta keizer, û.o. Pescennius Niger yn Syrje en Septimius Severus yn Pannoanje. Lykwols hie Severus de measte troepen ta syn foldwaan en wied er it tichtst by Rome.
Yn de boargerkriich dy't dêrop folge wie Albinus earst in bûnsmaat fan Severus tsjin Pessennius Niger. Hy akseptearre de titel fan Caesar fan Severus, mar bleau lykwols de feitlike machthawwer oer in grut part fan it westlik ryk. Hy hie stipe fan de Britske en de Spaanske legioenen.
Uteinlik kaam der yn konflikt mei Severus doe't dizze Pessinnius Niger ferslein hie yn it eastlik part fan it Romeinske Ryk en besocht om Albinus út de wei te romjen.
Ein
Yn febrewaris 197 moete it leger fan Albinus dat fan Severus yn de omkriten fan Lugdunum. De fjildslach dy't dêr fjochten waard, is bekend as de slach by Lugdunum. Nei in hurde striid, dêr't 150.000 soldaten oan meidienen, neffens Cassius Dio, waard Albinus ferslein en die himsels tekoart.
Brief fan Jakobus
It Brief fan Jakobus, yn it oarspronklike Gryksk: Επιστολή του Ιακώβου, Epistoli tou Iakobou, ek wol koartwei Jakobus neamd, is it tweintichste boek fan it Nije Testamint fan 'e kristlike Bibel. It is de fyftjinde fan 'e brieven, en de earste fan 'e Algemiene Seinbrieven. De earste folsleine Fryske oersetting fan Jakobus stie yn 'e fertaling fan it Nije Testamint fan dû. Geart Aeilco Wumkes en Eeltsje Boates Folkertsma, dy't yn 1933 útkaam.
Skriuwer en oarsprong
Oer de skriuwer fan dit brief hat yn it ferline frijwat ûndúdlikheid bestien. Jezus fan Nazaret hie twa dissipels (beide waarden letter apostels) dy't fan Jakobus hieten: Jakobus, de soan fan Sebedéus, ek wol bekend as Jakobus de Grutte, en Jakobus, de soan fan Alféus, dy't (wierskynlik) deselde is as Jakobus de Mindere. Fan harren beiden stoar Jakobus de Grutte al yn it jier 44 de marteldersdea, en dat is eins te betiid foar it Brief fan Jakobus om al skreaun te wêzen, wylst Jakobus de soan fan Alféus net botte prominint is yn 'e oerlevere geskriften en der oer him sadwaande net folle bekend is. Lykwols is it brief dochs wolris oan Jakobus de Grutte taskreaun, en Jehannes Kalvyn woe hawwe dat Jakobus de soan fan Alféus de skriuwer wie.
Mar fan 'e trêde iuw ôf waard dizze tekst troch bibel- en tsjerkewittenskippers oer it algemien taskreaun oan Jakobus de Rjochtfeardige, in fier famyljelid fan Jezus en de earste biskop fan Jeruzalim. Jakobus de Rjochtfeardige wie net ien fan 'e apostels (of it moat wêze dat hý Jakobus de Mindere wie en net Jakobus de soan fan Alféus), mar wurdt ornaris beskôge as de earste fan 'e Santich Dissipels. Marten Luther wie wer in oare miening tagedien; hy neamde it Brief fan Jakobus in "strieën brief" en beskôge it as apokryf; dêrfandinne dat Jakobus mei Hebreeërs, Judas en Iepenbiering yn lutherske bibels noch altiten los fan 'e kanon byinoar yn in aparte taheakke hielendal efteroan yn it Nije Testamint ôfprinte wurdt.
Hjoed de dei, lykwols, doare bibelwittenskippers en teologen op grûn fan eigenaardichheden oan it taaleigen en oanwizings út 'e ynhâld fan it brief mei frijwat wissichheid te sizzen dat de wiere skriuwer Jakobus, de broer of healbroer fan Jezus, west hawwe moat. De datearring fan 'e tekst is noch wol witwat strideraasje oer; guon wolle hawwe, hy is om 50 hinne skreaun, earder as de Brieven fan Paulus, oaren miene dat er om 65 hinne skreaun is, nei de Brieven fan Paulus.
Ynhâld
Jakobus rjochtet him "oan 'e tolve stammen, ferstruid oer de wrâld" (Jak. 1:1), wat yn 'e regel begrepen wurdt as de kristene Joaden. Hy skriuwt net om syn lêzers te ûnderrjochtsjen yn 'e kristlike leare, mar om 'e kristenen foar te hâlden dat harren leauwe om 'e nocht is as lear en libben net mei-inoar strike. Hy ropt de lju op om geduldich de werkomst fan 'e messias ôf te wachtsjen en ûnderwilens it rjochte leauwe net slûpe te litten.
De sûnden dêr't Jakobus him tsjin keart, binne formalisme, dat de tsjinst oan God werombringt ta uterlike seremoanjes, wylst hy de leauwenden yn 't sin bringt dat it eins heart te bestean út leafde en wierheid; fanatisme, dat ûnder de momkape fan rjochtleauwigens de mienskip teskuort; fatalisme, wêrmei't men it begean fan sûnden as ûnûntkomber beskôget; deunens, dat derta liedt dat men de riken om uterlik fertoan bewûnderet oft se dat om ynderlik leauwe no fertsjinje of net; en fierders falske eden, partijskippen, kweasprekken, opsnijen en ûnderdrukking. Syn les oan 'e kristenen is geduld: as har leauwe hifke wurdt (d.w.s. as se bleatsteane oan ferfolgings); as hja útlokke wurde; as hja ferdrukt wurde; en by it ferrjochtsjen fan goede wurken. Hy riedt de kristenen om 'e foarskriften nei te kommen, yn frede gear te libjen; net oan ierdske besittings te hingjen en wa't fan har mei-leauwenden op 'e doele rekket, wer nei it rjochte paad werom te lieden. Hja moatte hoekhâlde yn har leauwe en biddende bliuwe. Ferskate kearen falt er fierders de riken oan; it docht dúdlik bliken dat yn 'e tiid dat it brief skreaun waard, de grutte mearderheid fan 'e kristenen earm wie. Jakobus beskôget earmoede net as ideaal, mar as bittere need, mei't er it hawwen fan besittings as in obstakel ta it wiere leauwe sjocht.
Fryske oersetting
Yn 1919 joech dû. Geart Aeilco Wumkes yn syn Ut 'e Heilige Dobbe û.m. in oersettingsfragmint fan eigen hân fan Jak. 2:1-10 út. De earste folsleine Fryske oersetting fan Jakobus stie yn it Nije Testamint fan Wumkes en Eeltsje Boates Folkertsma, dat yn 1933 útkaam en dat fan 1943 ôf ûnderdiel útmakke fan 'e earste Fryske bibeloersetting. Om't sawol teologen as taalkundigen beswieren tsjin 'e fertaling Wumkes-Folkertsma hiene, waard fan 1966 ôf wurke oan in nije bibeloersetting, dy't yn 1978 útkaam as de Nije Fryske Bibeloersetting (mei stipe fan 'e provinsje Fryslân, it Nederlands Bijbelgenootschap te Haarlim en de Katholieke Bijbelstichting te Bokstel). Dat is de fertaling dy't noch altiten yn gebrûk is, yn 'e foarm fan 'e trêde, ferbettere druk fan 1995. De oersetting fan Jakobus waard dêrby dien troch drs. H. Dijkstra, dy't op taalkundich mêd ûnderstipe waard troch perfester dr. Jelle Hendriks Brouwer.
Open-source software
Open-source software, of yn it Frysk iepenboarne programmatuer, is programmatuer foar de kompjûter mei boarnekoaden dêr't de lisinsjehâlder de lisinsje fan frijjûn hat. Soks om dy programma's te bestudearjen, te feroarjen, oan oaren troch te jaan en rûnom frij ta te passen. Iepenboarne programma's wurde gauris ûntwikkele as in projekt dêr't frijwilligers fan oer de hiele wrâld oan dielnimme kinne.
Besprek
It Besprek is in legaat út de 16e iuw. Dit fûns út Wurdum krijt jild út de ferhier fan 30 pûnsmiet lân ûnder Wytgaard; dat lân wurdt ek It Besprek neamd. Sûnt de 16e iuw waard turf en iten útdield oan grifformearde (herf.) net-bedielde earmen.
Stichting het Wirdumer Besprek beheart it fûns.
Binnenfeart
thumb|right| Binnenfeartskip De binnenfeart is in profesjonele bedriuwstakke yn it ferfier, se foarmet in wichtige skeakel yn de Europeeske logistyk. Yn 2002 waard 43% fan alle Nederlânske binnengaatske tonkilometers troch de binennfeart ferfierd. Ta de binnenfeart wurdt ek de Brune float rekkene, dy't yn sjarter passazjiers fart mei histoaryske bedriuwsfartugen.
De beurt- en kampanjefeart is yn Fryslân hurd weromrûn. Benammen de kampanjefeart út it noarden fan Fryslân wei is stoppe neidat by in tal ruilferkavelings fanâlds bekende farwetters ôfsletten waarden (1970 en letter). Wol is de kampanjefeart út de Noardeastpolder wei noch lang trochgien.
Waliid al-Husseini
Waliid al-Husseini (Ingelske stavering: Waleed al-Husseini; Kwalkilya, 25 juny 1989) of Walid Husayin (Arabysk: وليد الحسيني) is in Palestynske eks-moslim-aktivist, essayist, skriuwer en blogger. Yn oktober 2010 arrestearre de Palestynske Autoriteit him foar ûnderstelde blasfemy tsjin de islam op Facebook en yn blochposts. De arrestaasje krige ynternasjonaal in protte omtinken. Hy koe letter ûntkomme nei Frankryk, dêr't er mei sukses asyl oanfrege. Yn 2013 stichte er de Ried fan Eks-Moslims fan Frankryk en yn 2015 skreau er syn earste boek, Blasphémateur!: les prisons d'Allah ('Godslasterder!: de finzenissen fan Allah') oer syn ûnderfiningen.
Kilewier
Kilewier is in terp en delsetting besuden Turns yn de gemeente Súdwest-Fryslân op de grins mei de gemeente Snits. Hy leit fuort west fan de Frjentsjerter Feart.
De namme komt ek foar as Kilawier en Kielewier. De betsjutting is mooglik 'geul by de wier (terp)'.
Emanuelle Diniz
Emanuelle Diniz, echte namme ûnbekend (13 septimber 1983), is in rêstend Brazyljaansk neakenmodel en pornografysk aktrise en prostituee fan Portegeesk en Yndiaansk komôf. Neffens har offisjele opjefte wie se ûnder har pornokarriêre 1.70 m, mei in gewicht fan 55 kg.
Alaska
Alaska (Ingelsk: Alaska; útspr.: [ə'læskə], likernôch "uh- lês -kuh", ; Aleoetysk: Alax̂sxax̂; Alutiik: Alas’kaaq; Injûpiat: Alaasikaq; Tlingit: Anáaski), offisjeel de Steat Alaska (Ingelsk: State of Alaska), is ien fan 'e fyftich steaten dy't mei-inoar de Feriene Steaten fan Amearika foarmje. Alaska, byneamd de Last Frontier, leit los fan 'e legere 48 steaten yn it uterste noardeasten fan it Noardamerikaanske kontinint, ynklamme tusken Kanada en de Beringsee. De haadstêd is Juneau, mar de grutste stêd is Anchorage. Neffens in skatting út 2014 hie de steat doe krapoan 737.000 ynwenners, wêrmei't it kwa befolkingsgrutte de 48e steat fan 'e Feriene Steaten is. Oangeande oerflak is Alaska mei hast 1.718.000 km² fierwei de grutste steat. Alaska stiet bekend om syn ierdoalje, fiskerij en ûnoantaaste natoer.
Etymology
De namme 'Alaska' (Russysk: Аляска, Aljaska) waard yn 'e Russyske koloniale perioade de namme foar it hiele gebiet fan wat doe eins Russysk-Amearika hiet. Fan oarsprong wie it in oantsjutting foar it Alaska-skiereilân út 'e Aleoetyske taal (fan 'e lânseigen bewenners fan 'e Aleoeten-arsjipel). Letterlik betsjut it yn it Aleoetysk: "ding dêr't it tij fan 'e see tsjin rjochte is". De offisjele bynamme fan Alaska is de Last Frontier, oftewol de "lêste foargrins" (fan 'e beskaving).
Algemien
Alaska leit yn it uterste noardwesten fan Noard-Amearika, en útsein de Alaskaanske Panhandle is it eins ien grut skiereilân dat nei it westen ta útstiket. It is de noardlikste en westlikste Amerikaanske steat, en teffens de eastlikste, mei't de Aleoeten oer de grins fan it eastlik healrûn útstekke. Yn it noarden rikt Alaska oant fier boppe de poalsirkel. De steat hat in oerflak fan 1.717.856 km², wêrmei't it fierwei de grutste is fan alle Amerikaanske steaten. It is twa kear sa grut as Teksas, dat de op ien nei grutste steat is. Alaska is sa grut dat it ferdield is oer twa tiidsônes: it diel fan Alaska eastlik fan 169°30′ W leit yn 'e Alaskatiidsône (UTC –9, simmertiid –8), wylst it diel fan Alaska bewesten 169°30′ W (UTC –10, simmertiid –9) ta de Hawaïaansk-Aleoetyske Tiidsône heart.
Alaska hat in langere kustline (fan 54.720 km) as alle oare Amerikaanske steaten byinoar. It mjit 3.639 km fan east nei west en 2.285 km fan noard en súd. Fan it totale oerflak bestiet 13,8% (of 237.064 km²) út oerflaktewetter, sadat der 1.480.792 km² oan drûch lân oerbliuwt. Der binne mear as trije miljoen marren. De grutste rivier is de Yukon. Oare wichtige rivieren binne de Koyukuk, de Kuskokwim en de Tanana. Sompen en toendra mei permafrost beslane 487.747 km², wylst 41.440 km² ûnder de 100.000 gletsjers yn 'e steat leit. De grutste dêrfan is de Beringgletsjer, mei in oerflak fan 5.827 km². Fan it lân is 65% yn besit fan 'e Amerikaanske federale oerheid. Dat gebiet bestiet foar in grut part út nasjonale wâlden, nasjonale parken en nasjonale wyldreservaten. It Bureau of Land Management (BLM) beheart yn dy kontekst 23,8% fan it oerflak fan Alaska, oftewol 350.000 km² lân. It Arktysk Nasjonaal Faunareservaat, wrâlds grutste wyldreservaat, dat ûnder behear stiet fan 'e United States Fish and Wildlife Service, beslacht 65.000 km².
Geografysk leit Alaska los fan 'e legere 48 steaten fan 'e Feriene Steaten; nettsjinsteande dat wurdt it soms ta de regio fan it Amerikaanske Noardwesten rekkene, mei û.m. Washington en Oregon. Yn it noarden grinzget Alaska oan 'e Beaufortsee, en yn it noardwesten oan 'e Tsjûktsjensee, dat beide râneseeën fan 'e Noardlike Iissee binne. Yn it westen wurdt Alaska begrinzge troch de Beringsee en de Beringstrjitte, oan 'e oare kant wêrfan't it Fiere Easten fan Sibearje leit, dat ta Ruslân heart. Spesifyk lizze dêr it Tsjûkotka-skiereilân, dat bestjoerlik ta de autonome regio Tsjûkotka heart, en it Kamtsjatka-skiereilân, dat bestjoerlik it Territoarium Kamtsjatka foarmet. Yn it suden wurdt Alaska begrinzge troch de Golf fan Alaska, dy't diel útmakket fan 'e Stille Oseaan.
Yn it easten dielt Alaska in grins mei Kanada. Spesifyk grinzget de steat yn it easten oan it Kanadeeske territoarium Yukon en yn it súdeasten oan 'e provinsje Britsk-Kolumbia. De rest fan 'e kontinintale Feriene Steaten leit súdlik fan Britsk-Kolumbia; Alaska wurdt fan 'e neiste Amerikaanske steat, Washington, skaat troch likernôch 800 km Kanadeesk grûngebiet. Hoewol't de grins mei Kanada de iennichste lângrins fan Alaska is, reitsje de territoriale wetters fan Alaska en Ruslân inoar yn Beringstrjitte, dêr't de Diomedeseilannen (te witten: it Russyske Ratmanov (of Grut-Diomedes) en it Amerikaanske Lyts-Diomedes) mar 3,8 km útinoar lizze.
Regio's
Alaska bestiet út seis ûnderskate regio's: Súdlik Sintraal-Alaska, Súdeast-Alaska, Súdwest-Alaska, de Aleoeten, it Binnenlân fan Alaska en de Noarderbedelte.
Súdlik Sintraal-Alaska, dat de súdlike kust en it efterlizzende binnenlân fan 'e steat omfiemet, is de tichtst befolke krite fan Alaska, dêr't û.m. de grutte stêd Anchorage leit. It omfettet ek de Matanuska-Susitna-delling, westlik fan Anchorage, en it grutte Kenai-skiereilân, dat súdeastlik fan Anchorage útstiket yn 'e Golf fan Alaska. Foar de kust lizze ferskate lytse eilannen, lykas Montague en Kayak. Súdlik Sintraal Alaska is ek it bercheftichste diel fan 'e steat, dêr't it Chugachberchtme oan 'e súdkust, it Wrangell-berchtme by de Kanadeeske grins en de súdlike helte fan it Alaskaberchtme diel fan útmeitsje. De kriten besuden it Alaskaberchtme en bewesten it Wrangell-berchtme binne hiel tinbefolke.
Binnenfloat
De gearstalling fan de Fryske binnenfloat hat yn de rin fan de tiid grutte feroarings ûndergien. It tal skippen is nei in frij grutte stiging tusken 1961 en 1969 sawat lyk bleaun. It laadfermogen waard bot grutter. Fan de lytse beurtskippen binne net folle oerbleaun. Se waarden faak omboud foar oare doelen lykas rekreaasje.
Alaska
Regio's
Súdeast-Alaska wurdt ek wol de Panhandle fan Alaska neamd, om't it it nei it súdeasten ta útstykjende diel fan 'e steat omfiemet, ynklamme tusken Britsk-Kolumbia en de Stille Oseaan. Súdeast-Alaska leit it tichtst by de rest fan 'e Feriene Steaten, en wie it ierste diel fan 'e steat dat troch Amerikaanske kolonisten yn besit nommen waard yn 'e jierren fuort nei de Oankeap fan Alaska. De regio wurdt dominearre troch de Aleksanderarsjipel, in eilannegroep besteande út hûnderten middelgrutte en lytse eilannen fuort foar de kust, mei as grutsten Prince of Wales, Chichagof, Admiraliteitseilân, Baranof, Revillagigedo, Kupreanof en Kuiu. It Nasjonaal Wâld Tongass, it grutste nasjonaal wâld fan 'e Feriene Steaten, strekt him út oer in diel fan 'e arsjipel en parten fan it fêstelân. Súdeast-Alaska omfiemet ek de steatshaadstêd Juneau, de eardere haadstêd Sitka en Ketchikan, dat ienris de grutste stêd fan Alaska wie.
Súdwest-Alaska is in tinbefolke krite yn it súdwesten fan Alaska, dy't likernôch 800 km it binnenlân fan 'e steat yn rikt fan 'e kust fan 'e Beringsee ôf. It meastepart fan 'e befolking libbet der ferspraat yn lytse mienskippen by de kust lâns. Súdwest-Alaska omfettet de ûnbidich grutte Yukon-Kuskokwimdelta, dat ien fan 'e grutste rivierdelta's fan 'e wrâld is. Eilannen lykas Kodiak, it haadeilân fan 'e Kodiakarsjipel yn 'e Golf fan Alaska, en Nunivak en de Pribilofeilannen yn 'e Beringsee, hearre ek ta de regio, krektlyk as it grutste diel fan it Alaska-skiereilân, dat nei it súdwesten ta útstiket en de Beringsee fan de Golf fan Alaska skiedt.
De punt fan it Alaska-skiereilân en de súdlik dêrfan lizzende Shumagineilannen meitsje diel út fan 'e regio fan 'e Aleoeten. Dat is in keatling fan eilannen dy't fan 'e punt fan it Alaska-skiereilân yn in kromme line oer in ôfstân fan 1.900 km nei it westen ta rikt, yn 'e rjochting fan it Kamtsjatka-skiereilân yn Ruslân. De Aleoeten besteane út mear as trijehûndert lytse en gruttere fulkanyske eilannen, wêrfan't de westliksten ta it eastlik healrûn hearre. De alderwestlikste eilannen, de Kommandeurseilannen, hearre net ta Alaska, mar ta Ruslân. De Ynternasjonale Datumgrins is lykwols westlik fan 180° W lein, sadat de hiele steat Alaska binnen deselde dei falle soe. De grutste eilannen fan 'e Aleoeten binne, fan east nei west: Unimak, Akutan, Unalaska, Umnak, de Eilannen fan de Fjouwer Bergen, Seguam, Amlia, Atka, Adak, Kagalaska, Tanaga, Amchitka, Kiska, Agattu en Attu.
Binnenfloat
Op 1 jannewaris 1972 wie it laadfermogen fan 145.446 ton sa ferdield:
Alaska
Regio's
It Binnenlân fan Alaska is de grutste, mar ek de tinst befolke regio fan 'e steat, dy't foar it meastepart út ûnbewenne wyldernis bestiet en ynklamme leit tusken it Alaskaberchtme yn it suden en it Endicott-berchtme, dat diel útmakket fan it gruttere Brooks-berchtme, yn it noarden. Fairbanks is it iennichste gruttere plak yn 'e hiele krite. It Binnenlân omfettet it Nasjonaal Park en Wyldreservaat Denali, yn it Alaskaberchtme, mei de Denali (foarhinne bekend as de Mount McKinley), de heechste berch fan Noard-Amearika mei in hichte fan 6.191 m. Ek de dellingen fan 'e rivieren de Tanana en de Koyukuk en it grutste part fan it streamgebiet fan 'e grutte Yukon hearre ta it Binnenlân.
De Noarderbedelte, ta einbeslút, beslacht de hiele noardkust fan Alaska noardlik fan it Brooks-berchtme, en bestiet foar it meastepart út toendra mei lytse doarpen, benammen oan 'e kust. De regio stiet bekend om syn reuseftige ûndergrûnske foarrieden ierdoalje en omfettet û.m. it bekende Oaljefjild fan Prudhoe Bay. It grutste plak fan 'e Noarderbedelte is Barrow. It noardwesten fan Alaska, mei as sintrum Kotzebue, wurdt yn 'e regel mei de Noarderbedelte op ien bulte smiten, hoewol't it der geografysk sjoen net by heart. It noardwesten omfiemet it grutte Seward-skiereilân, dat nei it westen ta útstiket en sa mei it Russyske Tsjûkotka-skiereilân de Beringstrjitte foarmet. Ek Lyts-Diomedes, yn 'e Beringstrjitte, en it grutte eilân St. Lawrence, yn 'e noardlike Beringsee, hearre by it noardwesten.
Grûnbesit fan 'e lânseigen befolking
Likernôch 180.000 km² lân (oftewol 12,2%) fan Alaska is yn it besit fan 'e tolve grutte regionale en tsientallen lytsere pleatslike korporaasjes fan 'e lânseigen befolking (Eskimo's, Aleoeten en Yndianen). Dy binne opset ûnder de Alaska Native Claims Settlement Act (ANCSA) fan 1971. De Alaskaanske lânseigen regionale korporaasje Doyon, Limited neamt himsels yn advertinsjes en oare publikaasjes faak "de grutste private lâneigner fan Alaska". Oarspronklik omfieme de ANCSA de mooglikheid dat de korporaasjes harren lân, begjinnend yn 1991, op 'e publike merk ferkeapje koene, mar dat diel fan 'e wet waard ynlutsen ear't it fan krêft wurde koe. Dat bestjut dat de korporaasjes harren lân yn eigendom hawwe, faak alle rjochten op ûndergrûnske dylchstoffen ynbegrepen (in rjocht dêr't yndividuële boargers gjin oanspraak op meitsje kinne), mar dat se it lân net ferkeapje kinne. Yn tsjinstelling dêrmei kin yndividuële lânseigen grûn wól op 'e publike merk ferkocht wurde.
Wat de ynstelling fan reservaten oangiet, is Alaska wat in frjemde ein yn 't byt yn 'e Feriene Steaten. It reservaatstelsel sa't dat yn 'e legere 48 steaten bestiet, is yn Alaska nammentlik nea fan 'e grûn kommen, en troch de ynfiering fan 'e ANCSA en it feit dat de lânseigen korporaasjes mei harren ûnferkeapbere lân min ofte mear deselde funksje ferfolje as in reservaat, binne se ek net nedich. Sadwaande bestiet der yn hiele Alaska mar ien Yndianereservaat: it Annette Island Yndianereservaat fan 'e Metlakatla Yndianemienskip, dat 332,6 km² beslacht yn 'e Aleksanderarsjipel fan Súdeast-Alaska. Dat bestie al foar de oanname fan 'e ANCSA en hat syn status ûnôfhinklik fan dy wet beholden.
Agadir
thumb|260px|Kaart fan Marokko Agadir (Arabysk: أكادير Aġadīr of Agadīr, Berbersk (Tamazight): ⴰⴳⴰⴷⵉⵔ) is in havenstêd oan de westkust fan Marokko, en is it grutste baaiplak fan dit lân. De stêd leit yn de prefektuer Agadir-Ida ou Tanane, dat in ûnderdiel is fan de regio Souss-Massa-Daraâ. Agadir hie 678.596 ynwenners (2004). It is de grutste meast Berbertalige stêd fan Marokko.
Alaska
Lânseigen bewenning
De earste bewenners fan Alaska wiene de foarâlden fan 'e hjoeddeistige Yndianen, dy't nei alle gedachten mear as 15.000 jier lyn al oerkamen út Aazje fia de Beringlânbrêge, de doedestiden drûchfallen Beringstrjitte. Tsjin 'e tiid dat de earste Jeropeänen Alaska yn 'e achttjinde iuw berikten, waard it gebiet bewenne troch Yndiaanske folken lykas de Tlingit, Haida, Aatna (Ahtna) en Kûtsjin (Kutchin of Gwich’in) yn it súdeasten en easten, Eskimofolken lykas de Injûpiat (Iñupiat), Jûpik (Yup’ik) en Alûtiik (Alutiiq) yn it noarden, westen en súdwesten, en de Aleoeten op 'e Aleoetenarsjipel en de punt fan it Alaska-skiereilân.
Agadir
De stêd leit tsien kilometer benoarden de mûning fan Wadi Sous. Hy is yn 1505 troch de Portegezen stifte en kaam yn 1541 oan de kening fan de Sous. Yn de iuwen dêrnei waard Agadir in grutte haven yn it fruchtbere Sous-gebiet yn Marokko. In wichtich eksportprodukt fan de regio wie sûker. Agadir waard yn 1605 foar it earst troch Nederlânske hannelsfarders oandien; it fjouwerhûndertjierrich bestean fan de hannelsrelaasje tusken Nederlân en Marokko yn it jier 2005 foarme de oanlieding ta in tal eksposysjes yn Nederlân.
Alaska
Koloniaal tiidrek
It earste ûnomstriden besyk fan Jeropeänen oan Alaska fûn lykwols plak op 21 augustus 1732, doe't de bemanning fan 'e Sankt-Gavriïl foet op 'e grûn fan Alaska sette. De Sankt-Gavriïl wie in skip ûnder it gesach fan lânmjitter Michail Gvozdev en seefarder Ivan Fjodorov, dat diel útmakke fan 'e ekspedysje fan 'e Sibearyske kozak Afanasij Sjestakov en de Wytrus Dmitry Pavlûtsky. Yn 1741 berikte de Russyske Grutte Noardlike Ekspedysje ûnder lieding fan 'e Deenske ûntdekkingsreizger Vitus Bering Alaska. Hy arrivearre yn 'e Golf fan Alaska, seach de Mount Elias en fear by it eilân Kodiak en it Kenai-skiereilân lâns. Op 'e weromreis litte Bering skipbrek en kaam er om op 'e Kommandeurseilannen, mar in diel fan syn bemanning kearde neitiid yn Sibearje werom mei pelzen fan 'e see-otter, dy't it bêste bûnt fan 'e wrâld ornearre waarden te wêzen en foar healwiis hege prizen ferkocht waarden. Dêrop begûnen lytse gearwurkingsferbannen fan Russyske pelskeaplju fan it Kamtsjatka-skiereilân ôf jachtekspedysjes te organisearjen nei de Aleoeten. Behalven op see-otters jagen se, foar fleis, ek op 'e reuseftige Stellers seeko, dy't binnen 27 jier, yn 1768, folslein útrûge wie.
Agadir
Yn 1960 waard de âlde stêd hast hielendal ferwoaste troch twa ierdskoddings en de neifolgjende brânen en floedweagen. Der foelen 15.000 deaden.
Alaska
Koloniaal tiidrek
De earste permaninte Russyske delsetting yn Alaska waard stifte yn 1784. Dat wie in reäksje op 'e ferskate ekspedysjes dy't Spanje tusken 1774 en 1800 út syn koloanje Nij-Spanje (it lettere Meksiko) wei nei it noardwesten fan 'e Stille Oseaan stjoerde. Yn 1789 bouden de Spanjerts in delsetting en fort oan 'e Nootka Sound yn wat no Britsk-Kolumbia is. Yn Alaska binne nammen as Valdez en Cordova oerbliuwsels út dy tiid. Yn 'e earste helte en de midden fan 'e njoggentjinde iuw fierde de Russysk-Amerikaanske Kompanjy in kolonisaasjeprogramma yn Alaska út om it gebiet steviger yn Russyske hannen te krijen. Nij-Archangelsk (no Sitka), op it eilân Baranof, yn 'e Aleksanderarsjipel fan Súdeast-Alaska, wie fan 1804 oant 1867 de haadstêd fan Russysk-Amearika. De Russyske kolonisaasje fan Alaska waard lykwols nea foltôge, en de koloanje wie nea botte winstjaand. Behalven de Russyske toponimen hâlde tsjintwurdich benammen de Russyske eleminten yn de arsjitektuer (lykas sipeldakken op tsjerketuorren) de oantins oan 'e Russyske koloniale tiid yn libben.
Agadir
It wurd Agadir betsjut yn it Berbersk 'muorre, mitsele muorre om in stêd, festing, stêd'; In agadir is winliken in bysûndere foarm fan de kasba. Agadir is in lienwurd út it Fenisysk.
Alaska
Koloniaal tiidrek
Underwilens hie de lânseigen befolking fan Alaska fan 'e ein fan 'e achttjinde iuw ôf oant de midden fan 'e njoggentjinde iuw slim te lijen ûnder útbraken fan 'e pokken, in sykte dy't de Russen meibrochten en dêr't de Aleoeten, Eskimo's en Yndianen gjin ferwar tsjin hiene. Benammen yn 'e 1830-er jierren en de 1860-er jierren wiene der ferskriklike epidemyen, wêrby't tûzenen minsken omkamen en de tribale maatskippijen slim ûntregele waarden.
Agadir
Iere skiednis
Yn de 16e iuw stiften de Portegezen it stedsje Santa Cruz do Cabo de Gué. It waard bestjoerd troch in gûverneur, oant it yn 1541 yn hannen kaam fan de Wattasiden. Dy hearskers bouden yn 1572 in fort op in heuvel mei útsjoch oer de baai dêr't de stêd oan lei: de Kasba fan Agadir.
Alaska
Amerikaansk territoarium
Nei't Alaska yn 1867 oergien wie yn Amerikaanske hannen, ûntstie dêrtroch it Alaskaanske Grinskonflikt, wêrby't de Feriene Steaten en it Feriene Keninkryk yn in slepend skeel ferwikkele rekken oer de krekte rin fan 'e grins tusken Alaska en Britsk-Kolumbia. Pas yn 1903 waard dy deilisskip yn it foardiel fan 'e Feriene Steaten oplost.
Agadir
Krisis fan Agadir
Agadir spile in grutte rol by de Twadde Marokkaanske Krisis, omdat Dútslân de kanonnearboat Panther nei de haven fan Agadir stjoerde as reaksje op Frânske bemuoienissen yn de regio. Eskalaasje fan dat konflikt waard foarkomd troch it sluten fan it Ferdrach fan Fez.
Alaska
Amerikaansk territoarium
Begjinnend yn 'e 1890-er jierren en op guon plakken duorjend oan de iere 1910-er jierren fûnen yn Alaska en it oanbuorjende Kanadeeske Yukon in rige goudkoartsen plak. De bekendste dêrfan wie de Goudkoarts fan Klondike yn 1897, wêrfan't it swiertepunt eins yn 'e Yukon lei. De goudkoarts brocht tûzenen goudsikers en oare kolonisten út hiel Noard-Amearika nei de regio ta, en om deselde tiid hinne wie der ek in oansjenlike tastream nei de Panhandle fan Alaska troch ymmigranten út Noarwegen en Sweden, dy't har dêre as fiskers en houtsjers fêstigen. As gefolch fan dy frij hommelse groei fan 'e befolking krige Alaska yn 1912 offisjeel de status fan in ûnynkorporearre territoarium, it Territoarium Alaska. Underwilens wie yn 1906 de haadstêd fan Alaska ferpleatst fan Sitka nei Juneau.
Agadir
Ierdbeving fan 1960
Op 29 febrewaris 1960, tweintich minuten foar tolwen nachts, waard Agadir troffen troch in middelswiere ierdbeving. Hoewol't de ierdbeving mei in krêft fan 5,8 op de Skaal fan Richter net sa swier wie, wie de skea wol grut. De destiidsjke stêd waard hielendal ferwoastge en tenminsten 15000 minsken kamen om.
Alaska
Amerikaansk territoarium
Yn 'e Twadde Wrâldoarloch foelen Japanske troepen yn 1942 Alaska binnen en besetten trije eilannen fan 'e Aleoeten: Attu, Agattu en Kiska. De besetting dêre duorre fan juny 1942 oant augustus 1943, doe't de Amerikaanske Striidkrêften de trije eilannen befrijden yn 'e Aleoetenkampanje. Yn deselde snuorje ûntjoech Dutch Harbor, in havenplak op it eilân Unalaska, him ta in wichtige basis foar de Amerikaanske Loftmacht en foar dûkboaten fan 'e Amerikaanske Marine. Fierders waarden yn it ramt fan it Lien-Pachtprogramma, wêrby't de Feriene Steaten de Sovjet-Uny fan militêr materieel foarseagen foar de striid yn Jeropa tsjin nazy-Dútslân, Amerikaanske jachtfleantugen en bommesmiters fia Kanada troch Alaska nei Fairbanks flein en dan troch nei Nome, op it Seward-skiereilân. Dêr waarden se ophelle troch Sovjet-piloaten dy't se oer de Beringstrjitte en Sibearje nei Jeropeesk-Ruslân fleagen. De oanlis fan in grut tal militêre bases yn Alaska, ûnder de Twadde Wrâldoarloch, droech sterk by oan 'e groei fan beskate stêden yn it territoarium.
Agadir
Ierdbeving fan 1960
Troch de ierdbeving en de dêrtroch ûntstiene brânen, wie de heule stêd ferwoaste. Mar trije gebouwen bleaune sparre: de moskee, in bioskoop en de fersterke kasba boppe-op de heuvel. Boppe de yngong fan de kasba stiet noch altiten it opskrift yn wyt moarmer: "Vreest God - ende Eert den Kooning - 1746".
Alaska
Amerikaanske steat
Nei ôfrin fan 'e Twadde Wrâldoarloch waard yn Alaska de rop om in folweardige Amerikaanske steat te wurden, almar lûder. Yn 1946 waard in referindum holden wêrby't de befolking fan it territoarium him dêr yn grutte mearderheid foar útspriek. Om dat doel te berikken moast lykwols in protte tsjinakseljen fan 'e legere 48 steaten en de burokrasy yn Washington, D.C. oerwûn wurde. Uteinlik gie it Amerikaanske Kongres op 7 july 1958 akkoart mei de opnimming fan Alaska yn 'e Amerikaanske Uny. Op 3 jannewaris 1959 waard Alaska sadwaande de 49e en foarlêste steat fan 'e Feriene Steaten (de 50e en lêste wie Hawaï, dat datselde jiers ek in steat waard).
Agadir
Ierdbeving fan 1960
De stêd waard wat besuden de oarspronklike lokaasje werboud.
Alaska
Amerikaanske steat
Op 27 maart 1964 waard Alaska troffen troch in swiere ierdbeving, dy't letter ek wol bekend kaam te stean as de Goedfreedierdbeving. Dêrby kamen 133 minsken om en waard in protte skea oanrjochte. Ferskate doarpen en ek dielen fan guon gruttere mienskippen waarden folslein ferwoastge, benammen troch ierdferskowings en tsûnamys. Mei in krêft fan 9,2 op 'e skaal fan Richter wie it de swierste ierdbeving yn Noard-Amearika dy't ea registrearre is, en de op ien nei swierste fan 'e hiele wrâld. It tiidstip fan 'e ierdbeving (17.36 oere), de tiid fan it jier en de lokaasje fan it episintrum holpen allegear mei om derfoar te soargjen dat der sa min mooglik slachtoffers wiene, benammen yn Anchorage.
Agadir
Ekonomy
thumb|250px|Sicht op it strân fan Agadir Troch it klimaat en lizzing oan see is Agadir in populêre fakânsjebestimming. Oan de baai leit in breed sânstrân en steane in soad hotels, winkeltsjes en horeka-saken. Dit diel foarmet it toeristesintrum fan Agadir, en foarmet in grutte ynkomstenboarne foar de regio. Ungefear 25 km fan it stedssintrum ôf leit de ynternasjonale lofthaven Al Massira Airport. Dêrneist binne der havens (hannel, fiskerij en jachthavens) en in grut netwurk fan ferhurde wegen mei in totale lingte fan hast 1200 km. De regio hat ± 2,1 miljoen ynwenners en genereart mei 27 miljard dirham ± 8% fan it bruto nasjonaal produkt.
Alaska
Amerikaanske steat
Yn 1968 waard der ierdoalje ûntdutsen yn Prudhoe Bay, yn 'e Noarderbedelte. Troch it reekommen fan it Trans-Alaska Piipliedingstelsel yn 1977 koe die oalje einlings eksploitearre wurde, wat yn Alaska soarge foar in wiere oalje-boom. Fan 1980 ôf wurdt mei de opbringst fan 'e oalje fierhinne de begrutting fan 'e steat betelle. It wie dan ek net tafallich dat Alaska datselde jiers de ynkomstebelesting ôfskafte. Dat de eksploitaasje fan ierdoalje ek in kearside hat, die yn 1989 bliken, doe't de oaljetanker Exxon Valdez yn 'e Prince William Sound op in rif rûn en leksloech. Dêrtroch rûn der 42 miljoen liter rouwe oalje yn 'e see, wêrnei't de fersmoarging him útwreide oer 1.800 km kustline fan Alaska. It wie ien fan 'e grutste miljeurampen út 'e skiednis en de grutste dy't Alaska ea oerkomd is.
Agadir
Ekonomy
De Keamer fan Keaphannel fan Agadir ûnderskiedet in oantal regio's om Agadir:
Alaska
Bestjoer
Alaska bestiet bestjoerlik út net út countys, lykas de oare Amerikaanske steaten (útsein Louisiana, dat parishes hat), mar út boroughs. Dêrfan binne der 16 yn 'e steat. Oars as de countys yn oare Amerikaanske steaten beslane de boroughs yn Alaska net it hiele grûngebiet fan 'e steat. It gebiet dat net ûnderdiel is fan lykfol hokker borough (en foar it meastepart út tinbefolke wyldernis bestiet), wurdt oantsjut as de Unorganisearre Borough. De Unorganisearre Borough wurdt streekrjocht troch it steatsregear bestjoerd.
Dat steatsregear hat syn sit yn Juneau, de haadstêd fan Alaska, dat yn syn eigen borough leit, yn 'e Panhandle fan Alaska. Krekt as yn alle Amerikaanske steaten it gefal is, stiet ek yn Alaska de gûverneur oan it haad fan it steatsregear. De wetjaande macht is yn 'e hannen fan 'e Legislatuer fan Alaska, dy't bestiet út 'e Steatssenaat mei 20 sitten en it Steatshûs fan Offurdigen mei 40 sitten. Yn 'e Amerikaanske Senaat wurdt Alaska, lykas alle Amerikaanske steaten, fertsjintwurdige troch 2 senators. Yn it Amerikaanske Hûs fan Offurdigen hat Alaska fanwegen syn lytse befolking mar 1 inkele sit.
Agadir
Ekonomy
De wichtichste ekonomyske sektoaren binne:
Alaska
Ekonomy
Yn 2007 bedroech it bruto steatsprodukt fan Alaska $44,9 miljard, wylst it bruto steatsprodukt per lid fan 'e befolking datselde jiers op $40.042 lei. De ierdoalje- en ierdgasyndustry dominearret de Alaskaanske ekonomy, en draacht foar likernôch 80% by oan it bruto steatsprodukt. Oare foarmen fan yndustry binne yn Alaska net botte goed ûntwikkele, mei't itenswaren en oar guod oer it algemien ymportearre wurde. Wol wurdt yn Alaska oan mynbou dien nei dylchstoffen as stienkoal, goud en sink.
De lânbou is likemin in wichtige sektor, benammen om't it kâlde klimaat en it koarte groeiseizoen bou op grutte skaal suver ûnmooglik meitsje. Mei de feehâlderij leit dat justjes oars, mar likegoed is Alaska ek dêrfoar gjin ideaal plak. Oer it algemien produsearje bou en feehâlderij inkeld foar de eigen konsumpsje fan 'e befolking fan Alaska: griente, suvel, kowefleis en jongfee foar fierdere fokkerij. De fiskerij is wol goed ûntwikkele, en krab en fisk (benammen salm, kabbeljau en koalfisk) foarmje, njonken oalje en gas, de wichtichste eksportprodukten fan 'e steat. De krabbefiskerij yn 'e Beringsee út 'e haven fan Dutch Harbor wei, is wrâldwiid popularisearre troch de realitytillefyzjesearje Deadliest Catch. Ek de boskbou hat troch de eksport fan hout in wichtich oandiel yn 'e Alaskaanske ekonomy.
De measte banen yn Alaska binne te finen yn 'e oalje- en gasyndustry, yn 'e tsjinst fan 'e oerheid en yn sektoaren as it ferfier en de keapfardij. Ek deunby leine bases fan 'e Amerikaanske Striidkrêften drage foar in oansjenlik part by oan 'e wurkgelegenheid yn plakken as Fairbanks en Anchorage en op it eilân Kodiak. Fierders jouwe subsydzjes fan 'e Amerikaansk federale oerheid oanhâldend in ympuls oan 'e ekonomy fan Alaska. it toerisme is in groeiende sektor, dy't op in soad plakken yn 'e steat noch yn 'e berneskuon stiet. De grutste attraksjes foar toeristen yn Alaska binne de natoer yn it algemien, it Nasjonaal Park Denali yn it bysûnder, en fierders bygelyks de ferneamde Iditarod Trail Slidehûnerace. In protte toeristen komme yn Alaska om te jeien of te angelfiskjen.
Demografy
Neffens in offisjele rûzing troch it Amerikaanske Folkstellingsburo (op grûn fan gegevens fan 'e Amerikaanske folkstelling fan 2010) hie Alaska yn 2014 736.732 ynwenners, wat in groei fan 3,7% is yn ferhâlding ta de stân fan saken yn 2010. De befolkingstichtens wie yn 2014 0,5 minsken de km² (wetteroerflak net meirekkene). Dêrmei wie Alaska ien fan 'e tinst befolke gebieten fan 'e wrâld en fierwei de tinst befolke steat fan 'e Feriene Steaten. De op ien nei tinst befolke Amerikaanske steat wie Wyoming, yn 'e Rocky Mountains, mei 2,2 minsken de km². De grutste stêd fan Alaska is Anchorage, mei 292.000 ynwenners yn 2010. Oare gruttere stêden binne: Fairbanks (32.000), de steatshaadstêd Juneau (31.000), Badger (19.000), Knik-Fairview (15.000), College (13.000) en Sitka (9.000).
Etnisiteit
Neffens gegevens fan 'e Amerikaanske folkstelling fan 2010 wie de etnyske opbou fan 'e befolking fan Alaska doe sa: 64,1% blanken; 14,8% Yndianen, Eskimo's en Aleoeten; 5,5% Latino's; 5,4% Aziaten; 3,3% swarten; 1,0% Polyneziërs, Melaneziërs en Mikroneziërs; 5,9% oaren of fan mingd etnysk komôf. Alaska hat it heechste persintaazje lânseigen befolking (Yndianen, Eskimo's en Aleoeten) fan alle Amerikaanske steaten, Hawaï (lânseigen Hawaïanen) ynbegrepen.
De Yndianen binne yn Alaska konsintrearre yn 'e Panhandle en yn it eastlike part fan it fêstelân. Der binne 15 ûnderskate etnyske groepen: de Aatna (Ahtna), Ejak (Eyak) , Haida (Haida) , Han (Hän) , Holikatsjûk (Holikachuk) , Ingalik (Ingalik, Deg Hit’an of Deg Xinag) , Kojûkon (Koyukon) , Koltsjan (Kolchan of Upper Kuskokwim) , Kûtsjin (Kutchin of Gwich’in) , Opper-Tanana (Upper Tanana) , Tanaina (Tanaina of Dena’ina) , Tanakros (Tanacross) , Tanana of Neder-Tanana (Tanana of Lower Tanana) , Tlingit (Tlingit) en Tsimsjian (Tsimshian). Dêrfan binne de Tlingit fierwei it manmachtichst. De Opper-Tanana, Neder-Tanana en Tanakros binne tige nau besibbe en wurde ek wol ûnder ien namme brocht as de Tanana-Atapasken. De Tsimsjian wiene fan oarsprong flechtlingen út Britsk-Kolumbia, dy't yn 1887 fan 'e Amerikaanske presidint Grover Cleveland tastimming krigen om har permanint yn Súdeast-Alaska te fêstigjen.
De Aleoeten (Aleuts of Unangan), ta einbeslút, dy't de Aleoetenarsjipel en de westpunt fan it Alaska-skiereilân bewenje, binne in apart folk, dat nau besibbe is mei de Eskimo's mar dêr dochs los fan stiet.
Alaska omfiemet mar leafst 225 federaal erkende lânseigen stammen (foar in opsomming, sjoch hjirre), wêrfan't de grutste de Sintrale Ried fan de Tlingit en Haida Yndianestammen fan Alaska is. De Metlakatla Yndianemienskip fan it Annette Island Reservaat, in etnyske Tsimsjian-stamme, is de iennichste dy't in eigen Yndianereservaat hat.
Taal
Alaska hat 21 offisjele talen: it Ingelsk en alle 20 lânseigen talen dy't yn 'e steat sprutsen wurde, en dy't yn oktober 2014 by wet ek in offisjele status krigen. Dêrby giet it om it Aleoetysk (Aleut of Unangan) ; 4 Eskimo-talen: it Injûpiat (Iñupiat), Middensibearysk Jûpik (Central Siberian Yup’ik) , Middenalaskaansk Jûpik (Central Alaskan Yup’ik) en Alûtiik (Alutiiq) ; en 15 Yndiaanske talen: it Aatna (Ahtna) , Ejak (Eyak) , Haida (Haida) , Han (Hän) , Holikatsjûk (Holikachuk) , Ingalik (Ingalik, Deg Hit’an of Deg Xinag) , Kojûkon (Koyukon) , Koltsjan (Kolchan of Upper Kuskokwim) , Kûtsjin (Kutchin of Gwich’in) , Opper-Tanana (Upper Tanana) , Tanaina (Tanaina of Dena’ina) , Tanakros (Tanacross) , Tanana of Neder-Tanana (Tanana of Lower Tanana) , Tlingit (Tlingit) en Tsimsjian (Tsimshian).
It Aleoetysk en de Eskimo-talen hearre ta de Eskimo-Aleoetyske taalfamylje, wylst de measte Yndiaanske talen ûnder de Atapaskyske groep fan 'e Na-Dené-talen falle. It Haida is mooglik in isolearre taal, wylst it Tsimsjian ta de eigen lytse Tsimsjianyske taalgroep heart. Guon talen, lykas it Ejak, binne al (frijwol) útstoarn, wylst hast alle oare lânseigen talen fan Alaska as bedrige klassifisearre wurde moatte.
Fan 'e befolking fan Alaska spriek yn 2011 82,4% it Ingelsk as memmetaal, wylst 3,5% it Spaansk as memmetaal hie. Fan 'e rest fan 'e befolking hie 5,2% ien fan 'e tweintich lânseigen talen as memmetaal, 4,3% spriek in Aziatyske taal en 2,2% hie in oare Yndo-Jeropeeske taal as memmetaal (lykas Frânsk, Russysk of Portegeesk).
Godstsjinst
Op it mêd fan godstsjinst bestie yn 2014 likernôch 64% fan 'e befolking fan Alaska út kristenen, wêrûnder 43% protestanten, 16% roomsen en 5% Eastersk-otterdoksen. De Russysk-Otterdokse Tsjerke wie yn 1795 it earste kristlike tsjerkgenoatskip dat him yn Alaska fêstige. It yninoar omtrouwen tusken etnysk Russyske kolonisten en leden fan 'e lânseigen befolking soarge derfoar dat de Russysk-Otterdokse Tsjerke tsjin 'e tiid fan 'e Oankeap fan Alaska stevich yn 'e Alaskaanske maatskippij ferankere wie. Troch it ferlies fan oerheidsstipe nei de Oankeap en de konkurrinsje mei misjonarissen fan 'e Roomsk-Katolike Tsjerke en sindelingen fan ferskate protestantske denominaasjes rekke it Russysk-otterdokse leauwe neitiid yn Alaska wat marginalisearre.
Nettsjinsteande dat is de Otterdokse Tsjerke yn Amearika (fuortkommen út 'e Russysk-Otterdokse Tsjerke) yn Alaska noch altyd fertsjintwurdige mei hast 90 parochys en krapoan 20.000 tsjerkeleden. Dat binne suver allegearre leden fan 'e lânseigen befolking, wêrûnder hast alle Aleoeten en Sûkpiak (de subgroep fan 'e Alûtiik dy't de Kodiakarsjipel bewennet), ferskate tige grutte Jûpik-mienskippen en ek inkele Atapaskyske Yndiaanske groepen út it Binnenlân fan Alaska. Under de Tlingit naam de grutte mienskip fan Juneau it Eastersk-otterdokse leauwe pas oan nei ôfrin fan 'e Russyske koloniale perioade, yn in gebiet dêr't nea Russyske kolonisten of misjonarissen west hiene. Men kin yn Alaska sprekke fan in beskate foarm fan synkretisme tusken it Eastersk-otterdokse leauwe en de oarspronklike natoerreligyen fan 'e lânseigen befolking.
Yn 2010 wiene de grutste kristlike tsjerkgenoatskippen yn Alaska de Roomsk-Katolike Tsjerke mei 50.866 leden, de mormoanske Tsjerke fan Jezus Kristus fan 'e Hilligen fan 'e Lêste Dagen mei 32.170 leden, en de Súdlike Baptistekonvinsje mei 19.891 leden. Alaska is, yn 'e mande mei Washington en Oregon, ien fan 'e trije steaten mei it leechste persintaazje leden fan in kristlik tsjerkgenoatskip fan alle Amerikaanske steaten. Sa'n 20% fan 'e befolking fan Alaska beskôge himsels yn 2014 wol as religieus, mar hie dêr fierders gjin fêstomrâne tinkbylden by. De rest fan 'e befolking bestie út 11% ateïsten en agnosten, 1% boedisten, 0,5% moslims, 0,5% joaden, 0,5% hindoes, 0,2% bahaïsten en 4% oanhingers fan oare godstsjinsten, wêrûnder de natoerreligyen fan 'e lânseigen befolking.
Klimaat
Alaska hat fjouwer klimaatsônes. Yn 'e Panhandle fan Alaska, de súdlike kuststripe, de súdeastlike helte fan it Kenai-skiereilân, de súdeastlike helte en de westlike útein fan it Alaska-skiereilân en op 'e Kodiakarsjipel en de Aleoeten hearsket in seeklimaat. Noardlik dêrfan, op 'e noardwestlike helten fan it Kenai- en it Alaska-skiereilân, en yn in brede stripe lân fan 'e eastgrins mei in bôge by de súdwestkust lâns nei it Seward-skiereilân oan 'e westkust, hat men in oergongsklimaat tusken it seeklimaat yn it suden en it lânklimaat dat yn it Binnenlân fan Alaska hearsket. De Noarderbedelte, by de noardkust lâns nei Seward-skiereilân, ta einbeslút, is in gebiet mei in poalklimaat.
Oer it algemien kin oer Alaska sein wurde dat it koarte simmers hat en lange, kâlde winters. Simmerdeis kinne de temperatueren yn it binnenlân oerdeis wol rom boppe de 30 °C útkomme, wylst it kwik der by 't winter sakje kin oant –50 °C. Rekôrtemperatueren foar de steat wiene 38 °C, op 27 juny 1915 yn Fort Yukon, en –62 °C op 23 jannewaris 1971 te Prospect Creek. Dy lêste temperatuer is mar ien graad boppe de leechste temperatuer dy't ea yn Noard-Amearika metten is (yn Snag, yn 'e Yukon).
Súdeast-Alaska is sawol it wietste as it waarmste part fan 'e steat, dat foar in grut part begroeid is mei tuskenbeiden reinwâld. De haadstêd Juneau kriget mear as 1.300 mm delslach yn 't jier, wylst Ketchikan yn trochsneed sels mear as 3.800 mm kriget. Súdeast-Alaska is ek it iennichste diel fan 'e steat dêr't de trochsneed temperatuer oerdeis by 't winter boppe it friespunt leit. Westlik Alaska tanket syn klimaat fierhinne oan 'e ynfloed fan 'e Beringsee. In gebiet dêre, dat rikt fan 'e noardkant fan it Seward-skiereilân oant de delling fan 'e Kobuk (d.w.s. de krite oan 'e Kotzebue Sound), is feitliks in woastyn, dêr't op plakken minder as 250 mm delslach yn 't jier falt.
Gildas
Gildas is stoarn yn Bretanje op it eilân Houat dêr't er as kluzener libbe en it evangeelje ferkundige. Hy waard beïerdige yn de tsjerke fan Saint-Gildas-de-Rhuys.
Staniastate (Oentsjerk)
thumb|250px|Staniastate ±1880 Staniastate is in state yn Oentsjerk, neamd nei Jeppe fan Stania, leat fan it út Reitsum kommende skaai Stania.
Gildas
Gildas syn nammedei is 29 jannewaris.
Herman Christiaan van Hall
thumb|right|200px|Herman van Hall Hermannus Christiaan van Hall (Amsterdam, 18 augustus 1801 - Grins, 12 jannewaris 1874) wie heechlearaar plant- en lânhúshâldkunde oan de Ryksuniversiteit Grins.
Gildas
De Excidio et Conquestu Britanniae
It wurk is foar histoarisy fan grut belang omdat it as ynlieding in skiednis fan de wrâld en Britannia jout, fan de tiid fan Jezus ôf oant syn eigen tiid. Feitlik is it de iennige boarne út dy tiid oer it barren yn Brittanje yn de 5e iuw en 6e iuw. Gildas jout gjin datums, mar lit wol sjen dat er it ien en oar wit fan de skiednis fan syn lân, al hat dy wol lakunes. Sa wit hy bygelyks wat de muorre fan Hadrianus en de muorre fan Antoninus binne en yn it noarden leit, mar tinkt er dat dy fan nei de opstân fan Magnus Maksimus (383) binne.
Herman Christiaan van Hall
Hermannus van Hall, soan fan de Amsterdamske jurist Maurits Cornelis van Hall en Elisabeth Christina Klinkhamer, naam yn 1842 as heechlearaar it inisjatyf ta de oprjochting fan in Hegere Lânhúshâldkundige Skoalle yn de stêd Grins, ien fan de trije foarrinders fan de hjoeddeiske Hegeskoalle Van Hall Larenstein. Van Hall krige dêrtroch de gelegenheid om syn opfetting, dat teory en praktyk oan elkoar keppele wurde moatte, ek te realisearjen, troch oan dizze skoalle in modelbuorkerij te ferbinen.
Staniastate (Oentsjerk)
Jeppe fan Stania liet de state bouwe oan it begjin fan de 16e iuw. Doe't der yn 1650 gjin Stania-neikommelings wienen, gie de state oer op de Waltas en doe de Aylvas. Per slot ferkoft Ernst Douwe van Aylva Staniastate yn 1688.
Gildas
De Excidio et Conquestu Britanniae
It wurk ropt de Britten op om harren fouten en sûnden op te jaan, it is benammen rjochte op in fiiftal keningen of prinsen:
Staniastate (Oentsjerk)
Yn 1734 kaam de state yn besit fan Hans Hindrik fan Haersma, grytman fan East-Dongeradiel, dy't it om 1740 nij bouwe liet en de nije tún ûntwerpe liet troch Johann Hermann Knoop. Nei de dea fan Fan Haersma ferkochten syn erven Staniastate oan Jan de With, gesachfierder fan de Feriene Eastyndyske Kompanjy, dy't it Hofwegen neamde, nei syn skip. Syn soan Michael ferkocht Staniastate oan Jabik Nanning baron fan Toers.
Herman Christiaan van Hall
Syn soan wie Herman van Hall (1830-1890), dy't as botanikus by it Ryksherbarium wurke.
Staniastate (Oentsjerk)
Yn 1813 waard de state troch brân slim skansearre. Yn 1843 waard Theo M.T. Looxma eigner en boude in nij Staniastate mei túnoanlis fan Lucas Pieters Roodbaard. Staniastate kaam yn 1877 oan syn skoansoan W.J. fan Welderen baron Rengers. De baron Rengers wenne yn Ljouwert, mar hie de state as simmer-residinsje.
Herman Christiaan van Hall
Publikaasjes, karút
Van Hall hat skreaun oer benammen botanika, lânbou, statistyk, en lânhúshâldkunde. :