cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dodoma
Distrikt
De stêd Dodoma is part fan it stedsdistrikt Dodoma. It distrikt hat 324.347 ynwenners en in oerflak fan 2576 km². It distrikt is ûnderferdield yn 4 difyzjes en 42 plakken (registrearre doarpen).
Religy
Dodoma is de sit fan in Anglikaanske-, evangelysk-luterske- en Roomsk-katolike biskop. It tal katoliken wurdt op sa'n 20% fan de befolking rûsd.
Underwiis
Dodoma hat twa universiteiten: de St. Johns University of Tanzania fan de Anglikaanske Tsjerke fan Tanzania en de Universiteit fan Dodoma mei sa'n 12.000 studinten. Fierders binne der noch ferskate steatsskoallen en katolike partikuliere skoallen.
Harold Foster
Harold Rudolph "Hal" Foster (Halifax, 16 augustus 1892 - Spring Hill (Florida), 25 july 1982) wie in Amerikaansk striptekener fan Kanadeesk komôf dy't benammen ferneamd waard troch syn tekenteltsjes fan Prins Valiant, in striprige dy't er fan 1937 ôf skreau en tekene hat.
De earste jierren
Foster wie in autodidakt. Neidat er mei trettjin jier fan skoalle gie, ûntwikkele er him fierder op de bibleteek fan Winnipeg. Ek learde hy himsels tekenjen. Om de anatomy fan de minske goed yn 'e fingers te krijen, stie er sels bleat foar de spegel en makke sketsen. Yn 1910 wurke er as tekener foar de Hudson Bay Company, dêr't er frouljusûnderguod tekene foar de postoarderkatalogus. As gefolch fan de ekonomyske krisis dy't Kanada yn dy jierren teistere, moast er al yn 1913 by it bedriuw wei. Hy begûn doe foar himsels. Rillegau dêrnei kaam er Helen Wells tsjin dêr't er mei boaske yn 1915. Net lang dêrnei waarden twa bern berne. Omdat er mei tekenjen net folle fertsjinje koe, wurken Foster en syn frou as gidsen foar jachtselskippen. Yn 1917 besleaten se om goud te sykjen yn de omkriten fan Lake Rice. Trije jier letter waard harren 'kleem' rôve en gienen sy beroaid werom. Foster besleat werom te kearen nei syn âlde leafde, it tekenjen. Hy gie nei Chicago en skreau him yn by it Chicago Art Institute. Deis wurke er by de Jahn & Ollier Engraving Company en jûns folge er skilder- en tekenlessen. Neidat er syn stúdzje ôfsletten hie, gie er oan it wurk by de Palense-Young Studio dêr't er ûntwerpen makke foar advertinsjes en omslaggen fan tydskriften.
Tarzan
Yn 1927 krige er in nije útdaging. Joseph H. Neebe hie de rjochtenkrige om de ferhalen fan Edgar Rice Burroughs oer Tarzan om te setten yn in krantestrip. Neebe rjochte him op de earste roman fan Burroughs, Tarzan of the Apes út 1912. Neebe socht earst kontakt mei in kollega fan Foster, J. Allen St. John, mar dy woe der net oan fanwegen de koarte kapdata ('deadlines') foar de krantestrip. Foster waard frege, mar dy wie ek net bot entûsjast omdat er tekenteltsjes as wat minderweardichs beskôge. Lang om let gie Foster dochs oer en op 7 jannewaris 1929 ferskynde Tarzan yn de kranten. Al gau krige Foster de bynamme de “Michelangelo of the comic strip”. Fosters Tarzan wurdt noch altiten net oertroffen wat realisme, komposysje en anatomy oangiet. It útbyldzjen fan Tarzan troch Foster hat eltse artyst dy't nei him de ‘hear fan de jungle’ op papier sette soe, beynfloede. Foster skreau ek de tekst foar de strip. Hy naam dy oer út de boeken fan Burroughs en bewurke de tekst om ta koarte tekstblokken dy't ûnder de tekeningen set waarden. Soks wie noch net earder dien yn de stripwrâld, dêr't se wend wienen om te wurkjen mei teksten yn tekstballonnen. De technyk dy't Foster brûkte, joech him alle romte foar syn detaillearre tekeningen. It ferhaal fan “Tarzan of the Apes” ferskynde alle dagen yn swart-en-wyt ôfleverings. Nei't er klear wie mei it ferhaal, kearde Foster werom nei syn âlde baan en begûn wer advertinsjes te meitsjen. Noch altyd beskôge er de tekentelsjes minder as syn oar wurk en wie net der net rouwich om dat Rex Hayden Maxon de strip oernaam. Foster kaam der lykwols al gau efter dat er wat te gau ôfskied nommen hie fan syn kreaasje. De grutte krisis fan de jierren tritich sloech ta en in soad bedriuwen rekken yn it fallisemint, ek it bedriuw dêr't Foster foar wurke. Mei tsjinsin naam Hal Foster it oanbod fan Neebe oan om foar de bylage fan de sneinskrante ien side yn kleur te tekenjen oer Tarzan. It wie de gouden iuw fan de krantestrip en al gau krige Foster selskip fan Alex Raymond mei Flash Gordon, Chester Gould mei Dick Tracy en Lee Falk mei the Phantom. Strips wienen tige populêr yn de krisisjierren en Foster krige in protte post fan leafhawwers. Stadichoan ferlear er syn wjersin tsjin de ‘ynferieure’ krantestrip.
De berte fan Prins Valiant
Sa njonkelytsen begûn Foster lykwols syn nocht te krijen fan de beheinings dêr't er mei te krijen hie by it tekenjen fan Tarzan. Hy socht om oare goede senario’s foar in strip, mar koe dy net fine. Út frustraasje besleat er om sels in held te skeppen. Dat waard “Derek, Son of Thane”, in namme dy't al gau feroare waard yn “Prince Arn”. Foardat Foster dat idee lykwols oan United Features Syndicate foarlei, it syndikaat dêr't er Tarzan foar tekene, wurke er earst syn idee út. Hy makke Arn ta ridder fan de Rûne Tafel en wurke de skiednis fan syn haadpersoan fierder út, kompleet mei tûzenen tekeningen. United Features karde it idee foar in strip om de persoan Prins Arn hinne lykwols ôf. Dêrmei wie Foster lykwols net út it fjild slein, hy hie út goed fatsoen earst it syndikaat frege. William Randolph Hearst, de eigener fan King Features Syndicate, hie Foster nammentlik al earder oan west mei in foar dy tiid bûtenwenstich oanbod. Hearst sei Foster it eigendom en de folsleine kontrôle ta oer de stripfiguer dy't Foster betinke soe. It oanbod wie basearre op de tige grutte bewûndering dy't Hearst foar Hal Foster syn Tarzan hie. Nei de ôfwizing fan United Features gie Foster dus mei prins Arn nei de konkurrint. Doe't Foster syn plannen oan Joseph Connelly, de direkteur fan King Features Syndicate foarlei, feroare dy de namme fan Prins Arn yn “Prins Valiant” (de namme fan Prins Arn soe lykwols weromkeare as de namme fan de âldste soan fan Valiant). Op 13 febrewaris 1937 ferskynde de earste ôflevering fan Prince Valiant in the Days of King Arthur.
In nije myte
De strip dy't Foster om syn held kreëarre, wurdt faak priizge fanwegen de histoaryske krektens. Foster dokumintearre him altiten yngeand foar syn ferhalen en tekeningen. Mar nettsjinsteande dat befetsje de ferhalen fan prins Valiant in grut tal anagronismen en is de held omstanner fan foarfallen dy't pas folle letter yn de skiednis foarfoelen. De aventoeren fan Valiant spylje har bygelyks ôf yn ‘de dagen fan kening Artur’, dêr't tige oan twivele wurdt oft dy wol bestien hat, oan it begjin fan de Midsiuwen. Dat wie yn de tiid dat it West-Romeinske Ryk ûndergie en it Grutte folkeferfarren op gong kaam. Saksyske stammen foelen doe de Britske eilannen binnen en waarden bekampe troch de Britske stammen dy't dêr doe wennen. De leginde fan kening Artur stammet út dy tiid. Artur wie foar 't neiste in Britske of faaks in Romeinske legeroanfierder, dy't yn de leginden útgroeid is ta in kening. It meastepart fan de ferhalen oer Artur waard lykwols neat earder as in fiifhûndert of tûzen jier letter op skrift steld. De skriuwers dêrfan, lykas de yn de 15de iuw libjende Thomas Malory yn Le Morte d'Arthur, ferpleatse de wapens, klean en saken lykas ridders en kastielen út harren eigen tiid oer nei 5de iuw. Troch Foster waard dat sûnder in inkelde beheining oernommen. Sa rûn prins Valiant om mei in folslein harnas en fjochtet er as in ridder tsjin Romeinske soldaten en Wytsingen, wylst kastielen as Camelot der útsjogge as yn de lette Midsiuwen. Om de strip wurdearje te kinnen, moat de wrâld fan prins Vailant sjoen wurde as in mytologyske wrâld lykas yn Le Mort d”Arthur en net as histoaryske werklikheid.
Prins Valiant, de soan fan Aguar, de kening van Thule, wurdt ridder oan it hôf fan kening Artur. En wapene mei syn ferneamd ‘Sjongend Swurd’ belibbet er alderlei aventoeren yn in eigen midsiuwske wrâld dy't rûn fan Noarwei oant Afrika en fan Amearika oant Jerusalim ta. Valiant befjochtet Hunnen, Moaren, Wytsingen, Yndianen, Griken, Romeinen, Arabieren, Afrikanen en Fandalen. De lêzers koenen dat allegear wol wurdearje. Prins Valiant groeide út ta in kassukses.
Fan avontuerenstrip oant familystrip
Foster bestege in protte tiid oan it meitsjen fan syn strip. Hy moast der hurd foar wurkje, want it koste him alle wiken wol sechtich oeren om in side foar de sneinskrante ôf te krijen. Mar omdat er altiten wol in njoggen oant tolve wike yn it foar wurke, kaam er nea yn 'e swierrichheden mei de 'deadlines'. Somtiden liet er him ferliede om aktualiteiten yn syn strips te bringen, bygelyks doe't Nazi-Dutslân yn 1939-1940 de Blitzkrieg fierde, betocht Foster Valiant in koalysje fan folken dy't de ynfallende Hunnen bestrieden. It wurd ‘Hun’ wie in Amerikaansk skelwurd foar ‘Dútser’.
Foster tekene allinnich lokaasjes dy't er sels koe of dêr't er west hie. Sa ferwurke er syn wenplak Redding yn de steat Konnektikut yn it part fan de Valiantleginde mei de titel ‘The New World’ út 1947. Yn dat ferhaal rekket Valiant mei syn húshâlding fersyld yn Noard-Amearika. Dat Valiant in gesin hie, wie lykwols ek net sûnder symbolyk. De strip begûn stadichoan te feroarjen fan in aventoereferhaal yn in famyljeferhaal. De reden dêrfoar wie de beëinige Twadde Wrâldkriich en de grutte 'babyboom' dy't dêr op folge. Valiant boaske mei Keninginne Aleta fan de Dize-eilannen en kriget in soan, prins Arn, en letter twa famkes (in twilling) en noch in oare soan. Foster wie tige produktyf yn dy jierren. Troch de papierkrapte ferskynde de Valiantstrip yn ûnderskate formaten en guon kranten hienen dêrtroch ekstra romte op de sneinssiden. Foster skreau en tekene de ynformative strip ‘The Medieval Castle’ dy't as 'opfol'strip tsjinje koe. Fierders yllustrearre er it boek ‘The Young Knight’ en makke er in strip op basis fan de roman “The Song of Bernadette”.
Lêste jierren
Hoewol't Foster syn Valiant sels skreau en tekene, waard er dêrby holpen troch ûnderskate assistinten. Doe't Foster âlder waard, begûnen de 'deadlines' harren tol te easkjen. Syn soan Arthur James wie goed tweintich jier behelle by it meitsjen fan de strip, û.o. mei it yn de inket setten fan de eftergrûnen en it ynkleurjen fan de strip. Begjin jierren sechtich waard Foster assistearre troch Phiip Blaisdell, bynamme “Tex”. Earst die dy allinnich it tekenjen en it yn de inket setten, mar al gau tekene Blaisdell alles, behalven de gesichten fan de wichtichste persoanen yn de strip. Yn 1971 waard it tekenjen Foster allegearre te folle. Hy gie op 'e siik nei ien dy't it fan him oernimme koe en woe allinnich de ferhalen noch mar skriuwe. Úteinlik waard John Cullen Murphy syn opfolger. Op 16 maaie 1971 ferskynde de lêste troch Foster sels tekene stripside. Yn de jierren dêrnei gie Foster troch mei it skriuwen, it meitsjen fan de lay-outs en it ynkleurjen fan alles. Uteinlik beëinige Foster op 10 febrewaris 1980 de strip. Twa jier letter 25 july 1982 ferstoar er.
Roadeljen op de Olympyske Winterspullen 1980
It Roadeljen op 'e Olympyske Winterspullen 1980 waard fan 13 oant en mei 16 febrewaris 1980 yn it Mt. Van Hoevenberg Olympic Bobsled Run yn Lake Placid.
Mt. Van Hoevenberg Olympic Bobsled Run
De baan bestie foar de manlju út tweintich bochten en in lingte fan 1.455 m, foar de froulju hie de baan santjin bochten en in lingte fan 1.130 m meter. Der wie plak foar 11.000 taskôgers. Nei de Spullen is de baan meardere kearen oanpast.
Medaljespegel
De top-4 fan lannen dy't by it roadeljen medaljes wûn ha tidens de Olympyske Winterspullen fan 1980.
Moldaavje
Moldaavje is in lân yn East-Jeropa. De haadstêd is Chisinau. It lân is yn 1991 ûnôfhinklik wurden fan de Sowjetuny en wurdt as it earmste lân yn Jeropa sjoen.
Geografy
Moldaavje hat in oerflak fan 33.843 km². Yn it noarden, easten en suden wurdt Moldaavje begrinze troch de Oekraïne, en is 940 km lang. De grins mei Roemeenje yn it westen is 450 km lang. It leechste punt is 2 m en leit by de langste rivier fan it lân, de Dnjestr. It heechste punt is de Dealul Balanesti 430 m. De temperatuer yn de winter is matich, mei waarme simmers.
Skiednis
Moldaavje hearde yn it ynterbellum by Roemeenje, en nei de Twadde Wrâldkriich by de Sowjetuny. Nettsjinsteande de ûnôfhinklikens fan Moldaavje yn 1991, bleauwen Russyske troepen yn Moldaavje oan de eastkant fan de Djnestr om de Slavyske mearderheid te stypjen. De Slavyske minderheid, foar it grutste part Oekraïners en Russen, ha dêr yn 1990 harren eigen republyk Trânsnystrje útroppen mar is noch troch gjin oare steat erkend. As ien fan de earmste Jeropeeske lannen keas Moldaavje as earste froegere Sowjet steat in kommunistyske presidint.
Ynwenners
It tal ynwenners wurdt yn 2009 op 4.320.748 rûsd. De etnyske gearstalling yn 2004 wie as folget: 78,2% Moldovaren/Roemenen, 8,4% Oekraïners, 5,8% Russen, 4,4% Gagauz, 1,9% Bulgaarsk en 1,3% hie in oare etnyske komôf. Wat de religy oangiet is de mearderheid Eastersk-ortodoksk (98%), 1,5% Joadsk en 0,5% hie in oar leauwen. Offisjele taal is it Moldavysk (suver itselde as Roemeensk), dêrneist praat in minderheid Russysk of Gagauz (in Turksk dialekt).
Ekonomy
BYP per persoan is $2.300 (2007). Gearstalling fan BYP per sektor is 17,8% lânbou, 21,7% yndustry en 60,5% tsjinsten.
The Endless River
The Endless River is it trettjinde en lêste studioalbum fan Pink Floyd. It album waard gearstald út earder opnaam mar nea útbrocht wurk fan Pink Floyd en is op it nûmer Louder Than Words nei folslein ynstrumentaal. It album waard op 7 novimber 2014 útbrocht.
Ferwert
Ferwert is in doarp oan de Waadsee yn de gemeente Noardeast-Fryslân. Ferwert leit noardlik fan Wânswert, noardeastlik fan Marrum, westlik fan Hegebeintum, súdwestlik fan Blije. Op hie Ferwert  ynwenners. De doarpskearn leit benammen oan de krusing fan de Haadstrjitte, It Frijhof, Hegebeintumerdyk en Marrumerwei.
De buorskip De Ryp heart ek by Ferwert.
Geografy
Ferwert leit yn it westlike diel fan de gemeente oan de Provinsjale dyk N357 fan Ljouwert nei Holwert, dy't it doarp ferbynt mei Marrum en Hallum nei it súdwesten en Blije nei it noardeasten. Westlik fan Ferwert leit likernôch in kilometer fierder it terpdoarp Hegebeintum, dêr't it oer de Ferwerter Feart mei ferbûn is. Oan de westkant ferbynt de Burmaniafeart it doarp mei Foswert. Beide fearten jouwe súdliker ferbining mei de Dokkumer Ie. Ferwert leit oan it Fryske Kustpaad. Fan 1901 oant 1936 lei it doarp oan it Dokkumer Lokaeltsje.
Skiednis
thumb|left|260px|Lokaasje fan it eardere kleaster Foswert Ferwert ûntstie foar it begjin fan de jiertelling. It doarp leit op in kwelderwâl dêr't ek Hallum, Marrum en Blije op lizze. It is in terpdoarp, mei in terp dy't heech genôch wie om de see te sjen, mar om 1900 hinne is oan de noardwest kant it grutste part fan de terp ôfgroeven.
Súdlik fan it doarp lei oant de reformaasje it oan Jehannes de Doper wijde benediktynske dûbelkleaster Foswert (ek Betanië). Neffens in oerlevering waard it kleaster yn 860 op It Amelân stifte en ferhûze it kleaster fanwegen de ynfallen fan Wytsings yn 1109 nei Ferwert. Foswert waard yn 1580 plondere en yn 'e brân stutsen; de grûn waard troch de oerheid yn beslach nommen en letter ferkocht. Op de lokaasje steane tsjintwurdich twa pleatsen, dêr't ien fan in ryksmonumint is. Njonken fynsten betinke allinne de grêften om it kleasterterrein, strjitnammen en de namme fan in wensoarchsintrum it eartiidske kleaster.
Yn 1999 waard de doarpsnamme offisjeel Frysktalich.
Sûnt 2019 leit Ferwert yn de gemeente Noardeast-Fryslân, dêrfoar lei it doarp yn sawol de gritenij as de gemeente Ferwerderadiel. Ferwert hat altyd haadplak west fan Ferwerderadiel.
Gebouwen
thumb|250px|left|Camminghastate By Ferwert stie oant 1500 hinne de Tsjallingastate en oant it begjin fan de 19e iuw de Camminghastate, dêr't it Cammingha Hôf noch fan oer is. Fierders hawwe op it doarpsgebiet de states Deniastate, Gerbrandastate, Juwsmastate en Meekmastate stien. Fan Sminiastate binne noch twa pleatsen oer.
thumb|260px|Sint-Martinustsjerke De foarse Sint-Martinustsjerke is in tsjerke út 1421. Yn de toer hingje trije klokken út 1383, 1426 en 1457. De klok út 1383 hat mooglik fan de tsjerke fan it eardere Easterbeintum west. Yn de jierren 1930 waarden in tal feroarings útfierd dy't de toer in hiel oar uterlik joegen. Sûnt 12 febrewaris 2007 is de tsjerketoer troch in yngreven restauraasje yn de steat fan foar dy tiid werombrocht. Ek binne in oantal jierren lyn de klokken laske en ophongen oan oare liedassen.
Op de súdmuorre fan de tsjerke sit in sânstiennen sinnewizer út 1640, dy't yn 1704 fernijd waard.
Súdlik fan it doarp stiet in lytse Amerikaanske wynmotor.
Mienskip
Ferwert dielt sûnt 1953 it ferieningslibben mei it oanbuorjende Hegebeintum. De beide doarpen hawwe ek in mienskiplike feriening fan Doarpsbelang. Foar de jongerein is der sûnt freed 21 jannewaris 2000 soas de Yntro. Ferwerters wurde ek wol útmakke foar skierroeken.
Tsjerken
thumb|260px|Liudgertsjerke
Skoallen
It doarp hat twa basisskoallen: De lokaasje fan it Dockingakolleezje foar fuortset ûnderwiis is sûnt 2019/2020 sletten. thumb|260px|Kafee 't Hoekje
Strjitten
Alle strjitten yn Ferwert.
Amaris
Amaris, echte namme ûnbekend (4 maart 1993), is in Oekraynsk neakenmodel, pornografysk aktrise en prostituee. Neffens har offisjele opjefte wie se ûnder har pornokarriêre 1.75 m, gewicht 45 kg.
List fan planetoïden 52501-52600
Dit is in list fan planetoïden 52501-52600.
Bûnt sâneachje
It bûnt sâneachje (Pararge aegeria) is in soarte yn it skaai fan de Bûnte Sâneachjes (Pararge).
Fersprieding
It Bunt Sâneachje libbet foaral oan boskrânen en yn iepen leaf- en nuddelbosken. Soms wurde der ek bûnte sâneachjes sjoen yn tunen en parken yn boskrike omjouwings. It ferspriedingsgebiet is tanommen. Op dit momint is it Bûnt Sâneachje de flinter dy't it meast tanimt in it Nederlânske lânskip.
Op de reade list stiet it Bûnte Sâneachje as net bedrige.
Flinter
De wjuklingte is 19-22 mm. De foarwjuk is op de boppekant donkerbrún mei in gieloranje plakkepatroan en in swarte eachplak mei in wite râne. Op de boppekant fan de achterwjukken binne noch trije of fjouwer eachplakken mei dy kleuren.
De fleantiid
De flinter fljocht fan ein maart oant ein oktober, foaral tusken 10 oant 25 maaie en 15 july oant 20 augustus. It Bûnt Sâneagje fljocht yn trije oerrinnende generaasjes.
left|framed|Rûp fan it Bûnt Sâneachje.
Rûp
De rûp kin 30 mm lang wurde. It liif is felgrien mei in donkergriene rêch. De rûp is bedutsen mei koarte wite hierkes. De rûp groeit de hiele simmer. Der binne hiele rappe groeiers mar er binne ek hiele trage groeiers. De rûp oerwintert almeast as pop, mar ek wol as healwaaks rûpen yn gerspôlen. De rûp fret ferskillende soarten gers.
Taksonomy
It Bûnt Sâneachje is yn 1758 as Papilio aegeria beskreaun troch Carolus Linnaeus, yn de tsiende útjefte fan syn Systema Naturae. Jacob Hübner yntrodusearre yn 1819 it skaai fan de Sâneachjes (Pararge), wat de namme feroare ta Pararge aegeria. Trochdat William Evans yn 1923 it skaai mei in letter te min oantsjutte wurdt it Bûnt Sâneachje ek wol oantsjut as Parage aegeria.
Sjoch ek
framed|center|Bûnt Sâneachje.
The Usual Suspects (film)
The Usual Suspects is in Amerikaanske ûnôfhinklike neo-noir-misdieskriller út 1995 ûnder rezjy fan Bryan Singer, mei yn 'e haadrollen Kevin Spacey en Gabriel Byrne. De titel betsjut "De Gewoanlike Fertochten", en is in ferwizing nei in ferneamde dialoochregel út 'e filmklassiker Casablanca, út 1942: "Round up the usual suspects," ("Pak de gewoanlike fertochten mar op."). The Usual Suspects folget it ferhear troch de plysje fan Roger "Verbal" Kint, in lichaamlik beheinde lytse oplichter dy't ien fan mar twa oerlibbenen is fan in bloedbad op in skip yn 'e haven fan Los Angeles. Mei flashbacks en voice-overs docht dyselde syn ferhaal oer in yngewikkelde rige foarfallen dy't him en syn maten nei it skip ta brocht hawwe en oer de mysterieuze en machtige krimineel Keyzer Söze dy't harren twong om foar him te wurkjen. De film waard foar it earst fertoand op it Sundance Filmfestival foar ûnôfhinklike films en waard ek sjen litten op it Ynternasjonaal Filmfestival fan Cannes. The Usual Suspects krige oer it algemien positive resinsjes fan 'e filmkritisy en wie kommersjeel ridlik súksesfol yn 'e bioskopen. Hy wûn twa Oscars, twa BAFTA's en ferskate oare prizen. De Oscar foar bêste manlike byrol betsjutte de trochbraak yn 'e karriêre fan Kevin Spacey.
Plot
De behurde krimineel Dean Keaton leit slim ferwûne op it dek fan in skip yn 'e haven fan Los Angeles. Der bûcht him in man oer him hinne dy't er oansprekt as "Keyser", en dy't him deasjit en it skip yn 'e brân stekt foar't er sels útpykt. De oare deis treft de plysje op en om it troch de brân ûntplofte skip de stoflike omskotten oan fan teminsten 27 manlju. Der binne mar twa oerlibbenen: Ákos Kovács, in Hongaarske gangster dy't mei swiere brânwûnen yn it sikehûs opnommen wurdt, en Roger "Verbal" Kint, in lytse oplichter oanhelle mei harsensferlamming, dy't mei de skrik frijkommen liket te wêzen. Dave Kujan, in spesjaal agint fan 'e Amerikaanske Dûane, reizget út New York wei ôf nei Los Angeles om Kint yn it ferhear te nimmen. De foarfallen dy't Kint mei syn maten Dean Keaton, Michael McManus en Todd Hockney nei it skip ta brocht hawwe, wurde troch Kint oan Kujan beskreaun yn in rige flashbacks, hjir en dêr foarsjoen fan in voice-over.
Seis wiken earder waarden Kint, Keaton, McManus, Hockney en in fyfde krimineel, Fred Fenster, yn New York arrestearre op fertinking fan 'e kaping fan in frachtwein. Hoewol't McManus en Fenster al jierrenlang gearwurken en Kint en Keaton inoar koene, kamen de fiif foar de rest op it plysjeburo mei-inoar yn 'e kunde. Tanksij it yngripen fan Edie Finneran, Keaton syn faam dy't abbekate is, kaam it fiiftal rillegau wer op frije fuotten. Dêrop besleaten se om in oerfal út te fieren dêr't se tagelyk mei wraak nimme koene op it New York Police Department (NYPD): se berôven in juwiellesmokkelder dy't eskortearre waard troch korrupte plysjes, en soargen derfoar dat de media op it plak delikt oanwêzich wiene foar't de saak yn 'e dôfpot ferdwine koe. Dêrtroch kaam in korrupsjeskandaal oan it ljocht dêr't mear as fyftich plysjeminsken by belutsen blieken te wêzen, en dêr't it hiele NYPD troch yn 'e pine set waard. Underwilens hiene Kint en syn maten miljoenen dollars oan juwiellen bútmakke.
Neitiid reizgen de fiif kriminelen ôf nei Los Angeles, dêr't McManus kunde hie oan in heler dy't Redfoot hiet, sadat se de juwiellen omsette koene yn jild. Redfoot behelle harren yn in nije oerfal op in juwiellekoerier, dy't lykwols misrûn en derop útdraaide dat se de koerier en syn beide liifwachten deaskeaten. Yn 'e koffer dy't se dêrby bútmakken, blieken boppedat gjin juwiellen te sitten, mar drugs. Kint-en-dy fielden harren begryplikerwize besoademitere, en regelen in nije moeting mei Redfoot om ferhaal te heljen. Dyselde fertelde harren dat er sels neat oer de oerfal wist behalven wat him ferteld wie troch in abbekaat dy't Kobayashi hiet.
Wylst Kujan Kint ûnderfreget, komt út in ferklearring fan Kovács de namme 'Keyser Söze' nei foarren, dy't de Hongaar omskriuwt as 'de duvel sels'. As Kujan Kint mei dy namme konfrontearret, reägearret Kint tige ergere, mei't dat blykber immen is dy't er út syn ferhaal weilitte woe.
Hy fertelt Kujan dan in 'leginde' oer Söze, dy't himsels trochdien is troch Keaton. Söze wie in lytse Turkske drugsdealer dy't yn konflikt rekke mei de Hongaarske maffia. De Hongaren namen syn frou en trije bern yn gizeling en ferkrêften syn frou, mar doe't Söze thúskaam en se him lytsman meitsje woene, loek er in pistoal en skeat earst syn eigen frou en bern dea en dêrnei alle Hongaren op ien nei, dy't er ûntkomme liet om dit ferhaal te fersprieden. Neitiid socht er alle leden fan 'e Hongaarske binde op en makke harren dea, en ek har froulju en bern, har âldelju en har freonen, oan sels de lju ta dy't harren jild skuldich wiene, sadat it op 't lêst wie as hiene se nea bestien. Sa waard Söze, yn 'e wurden fan Kint, "in grizelferhaal dat kriminelen jûns oan harren bern fertelle."
Nei harren twadde moeting mei Redfoot regelen Kint-en-dy in moeting mei Kobayashi, dy't tsjin harren sei dat hy dejinge wie dy't efter harren arrestaasjes yn New York siet om't er harren gearbringe woe foar in oerfal dy't se útfiere moatte soene foar syn baas, de machtige en mysterieuze Keyser Söze. (Dat plantsje waard lykwols yn 'e bulten jage troch it flugge yngripen fan Edie Finneran.) Kobayashi fertelde harren ek dat se alle fiif, sûnder dat se it wisten, yn it ferline fan Söze stellen hiene. Dat se dat net bewust dien hiene, wie de iennichste reden dat se noch libben. Söze fûn lykwols dat se him wat skuldich wiene en easke dat se in oerfal foar him útfiere soene op in skip yn 'e haven fan Los Angeles. Dêr soe nammentlik in drugsdeal plakfine tusken de Hongaarske maffia en in Argentynske binde dy't mei Söze yn konflikt ferkearde. De fiif mannen mochten fan Söze de $91 miljoen dy't de Hongaren foar de kokaïne betelje soene, sels hâlde, as se der mar foar soargen dat de Argentinen sawol it jild as de drugs kwytrekken. Neitiid soene se lyk wêze mei Söze.
De fiif kriminelen wifelen oft se dwaan soene wat Kobayashi fan harren frege. Keaton wie derfan oertsjûge dat Söze net bestie en dat Kobayashi dy namme inkeld brûkte om harren bang te meitsjen. Fenster spile fan ruten, mar neitiid krigen de oaren in tillefoantsje fan Kobayashi wêryn't dy harren fertelde wêr't se him fine koene. Yndie troffen se Fenster op dat plak deasketten oan. Dêrop krongen se yn 'e momkape fan fervers de wolkekliuwer binnen dêr't it abbekatekantoar fan Kobayashi fêstige wie. Se skeaten syn liifwachten dea en woene him ek fermoardzje, oant er Keaton frege hoe't it dan moast mei Edie Finneran. It die bliken dat Kobayashi de faam fan Keaton nei Los Angeles ta lokke hie foar in útleveringssaak en dat er har 24 oeren deis beselskipje liet troch in 'liifwacht', dy't opdracht hie om har te ferkrêftsjen en fermoardzjen as der wat mei Kobayashi barde. Itselde lot soe yn sa'n gefal famyljeleden fan 'e oare trije kriminelen treffe. Keaton, McManus, Hockney en Kint bûnen doe yn en besleaten dochs mar de oerfal op it skip út te fieren.
Underwilens docht troch ûnderfreging fan Kovács en út ûndersyk oan board fan it skip bliken dat der nea in lading kokaïne oan board west hat. As er dêrmei konfrontearre wurdt, befêstiget Kint dat. Se foelen it skip by nacht oan, nei't de Hongaren arrivearre wiene mei it jild. Se fermoarden alle Hongaarske en Argentynske gangsters dy't se tsjinkamen, mar koene gjin kokaïne ûntdekke. Efterinoar waarden Hockney, in ûnbekende man dy't op it skip finzen holden waard, McManus en doe Keaton deamakke troch in ûnsjoene oanfaller, dy't it skip yn 'e brân stiek wylst Kint taseach fan in plak op 'e kade ôf dêr't er him ferskûle hie.
Kujan is der ûnderwilens efter kommen wat der wier ferhannele waard tusken de Argentinen en de Hongaren. It gie allegear om 'e man dy't op it skip finzen holden waard, in smokkelder dy't Arturo Marquez hiet. Dyselde hie in ferklearring ôflein oan 'e plysje, wêryn't er úthold dat er Keyser Söze identifisearje koe. Hy wie koartby frijkommen troch tadwaan fan Edie Finneran, dy't ûnderwilens ek fermoarde weromfûn is. Doe't bekend waard wat Marquez de plysje ferteld hie, ferkochten syn eigen minsken (de Argentinen) him oan 'e Hongaren, dy't nei alle gedachten konneksjes hiene mei de binde dy't troch Söze jierren lyn útrûge wie. Kujan, dy't al jierren efter Keaton oan sit en wat him oangiet in beskate foarm fan tunnelfyzje hat, riddenearret dat Keaton ferantwurdlik west hawwe moat foar de moarden op Marquez, McManus, Hockney en Finneran, dat er syn eigen dea yn sêne set hat en dat hy en Söze ien en deselde binne.
Kujan praat in skoft op Kint yn, oant dy einlings tajout dat Keaton yndie it masterbrein wie dat efter alle oerfallen siet. Hy wegeret lykwols om syn earder, oan it Los Angeles Police Department (LAPD) ôfleine ferklearring te wizigjen, om't er yn ruil dêrfoar ymmuniteit fan rjochtsferfolging krigen hat. Kujan wol dat er kroantsjûge wurdt, mar Kint laket dat foarstel fuort, om't dat mei wissichheid syn dea wurde soe. Hy ornearret dat er, sa't it no is, teminsten noch in kânske hat dat er it oerlibje sil. Hy wegeret dêrom en tsjûgje yn 'e rjochtseal tsjin Keaton of wa ek, en om't der jild foar him ynlein is, komt er op boarchtocht frij.
Net folle letter kriget Kujan foar it ferstân dat Kint syn hiele ferhaal út 'e tomme sûgd hat om nammen fan persoanen en plakken hinne dy't op papierren fermeld steane op it prikboerd, dêr't Kujan sels it hiele skoft mei de rêch nei ta stien hat. En de namme 'Kobayashi' stie op 'e ûnderkant fan 'e kofjemok dêr't er sels út dronk. Underwilens stapt Kint it plysjeburo út en mankepoatet fuort. Geandewei begjint er lykwols normaler te rinnen, oant der fan syn mankens neat mear oer is, wylst er ek de hân ûntspant dêr't er earder sabeare neat mei koe. Op basis fan it sinjalemint dat Kovács trochjûn hat, is in skets fan it gesicht fan Söze makke, dat krekt op dat stuit trochfakst wurdt fan it sikehûs nei it plysjeburo. De skets liket as twa drippen wetter op Kint, wêrmei't befêstige wurdt dat Kint eins Söze is. Kujan efterfolget Kint nei bûten ta, mar mist him op in pear tellen as Kint (Söze) by "Kobayashi" yn 'e auto stapt en fuortriidt.
Produksje
The Usual Suspects waard regissearre troch Bryan Singer nei in senario fan Christopher McQuarrie. Dyselde basearre it personaazje fan Keyser Söze op John List, in boekhâlder út Nij-Jersey dy't yn 1971 syn gesin fermoarde en doe spoarleas ferdwûn en in nije identiteit oannaam, foar't er hast tweintich jier letter pakt waard. De namme wie basearre op dy fan McQuarrie syn eardere baas by in abbekatekantoar yn Los Angeles, dy't Kayser Sume hiet; hy feroare lykwols de efternamme om gjin problemen te krijen mei de echte man. It wurd söze fûn er yn it Turksk-Ingelsk wurdboek fan syn keamergenoat en soe "te folle prate" betsjutte. (Wa't dat wit kin útriddenearje wa't yn 'e film de echte Keyser Söze is, mei't oan it begjin ferteld wurdt dat Roger Kint syn bynamme 'Verbal', Ingelsk foar "ferbaal", krigen hat om't er it foar de moade hat om mar troch te ratteljen.)
As produsinten wiene regisseur Singer en Michael McDonnell by it projekt belutsen foar de filmstudio's PolyGram Filmed Entertainment, Bad Hat Harry Productions, Blue Parrot en Spelling Films International. De film, dy't in Amerikaansk-Dútske ko-produksje wie, beskikte oer in budget fan $5,5 miljoen. De kamerarezjy wie yn 'e hannen fan Newton Thomas Sigel, en de filmmuzyk sawol as de filmmontaazje waard fersoarge troch John Ottman. De opnamen fûnen oer in perioade fan 35 dagen plak yn New York en Los Angeles. De sêne mei de line-up op it plysjeburo moast kear op kear oerdien wurde om't de akteurs dy't de fiif kriminelen spilen, inoar allegeduerigen oan it laitsjen makken. Nei't er troch lulkens hinne by wanhoop oanbelâne wie, besleat regisseur Singer op 't langelêst mar om it laitsjen fan 'e mannen yn it ferhaal te ferwurkjen.
Distribúsje
De distribúsje fan The Usual Suspects waard yn 'e Feriene Steaten, Kanada, it Feriene Keninkryk en Frankryk fersoarge troch Gramercy Pictures en yn oare lannen en territoaria troch Spelling Films International. De film waard op 25 jannewaris 1995 foar it earst fertoand op it Sundance Filmfestival foar ûnôfhinklike films, yn Utah. De film waard letter dat jier ek bûten de kompetysje om draaid op it Ynternasjonaal Filmfestival fan Cannes en it Ynternasjonaal Filmfestival fan Seattle. Op 16 augustus 1995 iepene The Usual Suspects yn 'e Amerikaanske bioskopen.
Untfangst
Fan 'e filmkritisy krige The Usual Suspects oer it algemien positive resinsjes. Fral it aktearjen fan Kevin Spacey waard priizge. Sa skreau Peter Travers yn it tydskrift Rolling Stone dat syn "fan lef tsjûgjende, briljante optreden oan ien wei troch lokies foar in Oscar is." In útsûndering wie Roger Ebert, dy't The Usual Suspects yn 'e Chicago Sun-Times mar 11/2 fan 4 stjerren joech en de film betiizjend en ûnynteressant fûn. Hy skreau: "Ynsafier't ik it ferhaal wol begryp, kin it my neat skele." Ek naam er letter The Usual Suspects op yn syn list fan meast hate films.
Yn 'e krante USA Today wie Mike Clark justjes mylder oer de film, dy't er 21/2 fan 4 stjerren taparte. Hy neamde de film "in detektivefilm mei ien fan 'e meast komplekse plots sûnt minskewitten – hoewol't, paradoksaal genôch, fjouwerfyfde part fan 'e film fierstente maklik te foarsizzen is." Yn The New York Times wie Janet Maslin dan wol wer fan 'e film ûnder de yndruk, dy't se it bewiis fûn dat ek "sûnder it geweld of de tsjûk oansette swetserij fan Reservoir Dogs" in stikmannich "fassinearjend ambiguë personaazjes" kreëarre wurde koene.
Op 'e webside Rotten Tomatoes, dy't resinsjes sammelet, hat The Usual Suspects in heech goedkarringspersintaazje fan 89%, basearre op 73 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: "Mei't er tige kundich opnommen en montearre is, jout [de film] it publyk in ienfâldige plot en steapelet dêr dan de iene nei de oare laach geweld, bedroch en ûnferwachtse draaien yn it ferhaal boppe-op, foar't jin úteinlik it flierkleed ûnder de fuotten weilutsen wurdt." Op Metacritic, de wichtichste konkurrint fan Rotten Tomatoes, behellet The Usual Suspects in goedkarringspersintaazje fan 77%, basearre op 22 resinsjes.
The Usual Suspects wurdt tsjintwurdich oer it algemien beskôge as in klassiker, wylst de namme fan Keyser Söze yn 'e Amerikaanske popkultuer suver sprekwurdlik wurden is foar in ûngrypber krimineel masterbrein dat efter de skermen wei eltsenien nei syn pipen dûnsje lit.
Opbringst
The Usual Suspects brocht yn 'e bioskopen yn 'e Feriene Steaten en Kanada $23,3 miljoen op, en yn alle oare lannen en territoaria $11,1 miljoen. Wrâldwiid kaam de opbringst dêrmei út op $34,4 miljoen. Ofset tsjin it budget fan $5,5 miljoen betsjut dat in winst fan $28,9 miljoen, hoewol't dêr de marketingkosten noch wol ôf moatte. Dêrmei wie de film in kommersjeel súkses.
Prizen
Yn 1996 wûn The Usual Suspects by de Oscars de prizen yn 'e kategoryen bêste byrol fan in akteur (Kevin Spacey as Verbal Kint) en bêste orizjinele senario (Christopher McQuarrie). Yn syn akseptaasjetaspraak sei Spacey: "No, wa't Keyzer Söze ek wêze mei, ik kin jim yn elts gefal meidiele dat er fan 'e jûn smoardronken reitsje sil."
The Division Bell
The Division Bell is it tolfde studioalbum fan Pink Floyd. It album waard tusken jannewaris en desimber 1993 opnaam yn ferskate studio's. It album waard op 28 maart 1994 útbrocht.
Muzikanten
De yn 1979 ûntsleine Richard Wright wurdt neamd as bandlid mar wie in gastmuzikant.
Joadsk Monumint (Drachten)
It Joadsk Monumint yn Drachten (gemeente Smellingerlân) is in graniten skulptuer, dy't út 14 ôfkapte pylderkes fan ûngelikense lingte bestiet. Eltse pylder hat de namme fan in Joadsk oarlochsslachtoffer en in goudkleurige davidstjer.
Beskriuwing
De ôfkappe pylders symboalisearje de ôfbrutsen libbens fan 14 Joadske ynwenners fan Drachten dy't yn de Twadde Wrâldkriich ombrocht binne. De ferskillende lingtes jouwe de âldens fan de slachtoffers oan. De pylders sitte deun tsjin elkoar oan om út te drukken dat de slachtoffers yn de konsintraasjekampen steun by elkoar sochten.
It ûntwerp is fan sjoernalist Hotze Rusticus (Ljouwert, 1927) en is útfierd troch stienhouwerij Cuperus út Drachten. It monumint stiet yn it Van Haersmapark oan de Stasjonswei yn Drachten. It is op 19 april 2001 ûntbleate troch Herman Zilverberg, in oerlibbene fan mear as ien konsintraasjekampen.
Deipau-eagen
Carolus Linnaeus hie de Deipau-each yn 1758 beskreaun as Papilio Io, yn de tsiende útjefte fan syn Systema Naturae, mar Jacob Hübner yntrodusearre yn 1819 it aparte skaai fan de Deipau-eagen (Inachis).
Gymnastyk op de Olympyske Simmerspullen 1960
200px|thumb|right|It Olympysk Gymnastyk Stadion fan Rome 1960
De Olympyske Simmerspullen 1960, ek wol de XVIIe Olympiade neamd waarden yn 1960 hâlden yn Rome, de haadstêd fan Itaalje. De gymnastyk waard hâlden by de Baths of Caracalla.
Baths of Caracalla
De Baths of Caracalla waarden boud tusken 206 en 216 foar Kristus. It kompleks is ûngefear 11 ha. grut. De baden wienen ryk oan  moarmer, mozaïken en skilderwurk; twatredde fan de flier hie mozaïken. Yn 1960 waard it gymnastyk yn de tunen fan de ruïnes fan it âlde Romeinske badhûs hâlden, yn in tidelik stadion, dêr't plak wie foar 5.402 taskôgers.
Sirum
Sirum of Koreaansk Wrakseljen is in foarm fan Gurlwrakseljen.
Skiednis
Sirûm hat in tige âlde oarsprong. Grêven fan de Koreaanske Goerjeo-dynasty hawwe al muorreskilderings fan de sport, benammen de Wrakselderstombe út, nei gedachten, de 4e iuw.
Dizze wrakselsport hat him yn Korea ûntwikkele as in tradysje; Sirumwedstriden waarden holden op de ferskate feestdagen, benammen op it Maaiefeest, Dano. De sterkste jongelju wrakselen oant der ien oerbleau, de Tsjangsa - de "atleet" of de "sterke man", yn oare sporten de kampioen. De tradisjonele priis foar de tsjangsa wie in okse.
Njonken dizze tradisjonele wedstriden wienen Sirumwedstriden ek part fan de militêre trening.
Moderne sport
Mei de yndustriële ûntjouwing fan Korea is it Sirum in echte sport wurden. Sûnt 1912 is Sirûm in wedstrydsport en sûnt 1936 hâldt de Koreaanske Sirum Federaasje in nasjonaal kampioenskip. Foar dizze wedstriden waard de satpa ûntwikkele, in gurl dy't itselde hâld jaan moast as de klean yn de tradisjonele wedstriden. Hiel de 20e iuw wienen der lykwols ferskate stilen fan gebrûk fan de satpa, en dêrmei ferskillen yn fjochtstyl. Yn 1994 is de sport ta ien inkelde styl gearbrocht.
Regels
Twa fjochters fjochtsje yn in sirkel, op in dikke laach sân. Beide wrakselders hâlde de satpa fan de oare fêst, in stik stof dat in riem en bilskonken beklaaie. Mei brûk fan de krêft fan hannen, skonken en rêch, besykje beide om de tsjinstanner omleech te twingen oant er it sân rekket mei in part fan it lichem boppe de knibbel. Mar der binne ek techniken dêr't krekt de krêft fan de tsjinstanner dêrta brûkt wurdt. At ien fan beiden út de ring treaun wurdt, of it hâld op de satpa kwytrekket, dan begjint de partij op 'e nij.
De swiergewichtklasse fan it Sirum begjint by 80 kg, mar in sirumwrakselder is almeast 100 oant 150 kg en 1,80 oant 2 m. Op it earste each soe dat in tige stadige sport betsjutte, mar it Sirum wurdt hiel fluch fochten. De wedstriden lûke grutte tallen minsken krekt fanwegen dy faasje; in wrakselder kin mei in slagge technyk ynienen de oare ûnderúthelje en in punt fertsjinje. Almeast wurdt der wraksele om trije punten.
Ien fan de grutste wrakselders fan it Sirum is Li Man-ki dy't yn de tachtiger jierren fan de 20e iuw ferskate kearen de titel fan tsjangsa wûn hat, wêrtroch der in gruttere ynteresse yn de sport kaam is. Nei syn tiid is de sport lykwols wer werom rûn, en it is no sa dat de beropswrakselders it Sirum ferlitte om te besykjen mei Mingde Fjochtskeunsten har brea te fertsjinjen.
Kanofarren op de Olympyske Simmerspullen 1972
200px|thumb|right|It Eiskanaal de Olympyske slalombaan fan 1972 De Olympyske Simmerspullen fan de XXe Olympiade waarden yn 1972 hâlden yn it West-Dútske München. It kanofarren hie plak yn Oberschleißheim by yn de Regattaanlage Feldmoching-Oberschleißheim, en by Augsburg yn it Eiskanaal.
Medaljespegel
De top njoggen fan lannen dy't by it kanofarren medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen fan 1971.
Freetown
Freetown is de haadstêd fan it West-Afrikaanske lân Sierra Leöane. It is in havenplak oan de Atlantyske Oseaan. De ekonomy fan Freetown draait foar it meastepart om syn haven. Wichtich is it ferpakken fan fisk, rys, de raffinaazje fan ierdoalje, it slypjen fan diamant en de produksje fan sigaretten. Freetown hat in universiteit, de Universiteit fan Sierra Leëane, Fourah Bay College. thumb|left|250px|Heechste gerjochthof
Foarstêden en bûtenwiken
Wellington, Kissy, Cline Town, Fourah Bay, Portuguese Town, Maroon Town, Kossa Town en Foulah Town, Congo Town, Murray Town, Hastings, Wilberforce, Aberdeen, York, Waterloo, Kent, Gloucester, Leicester en oaren falle ûnder de foarstêden en bûtenwiken fan Freetown.
Agresje
Agresje (fan it Frânske agression, dat weromgiet op it Latynske aggressio, "oanfal") is in foarm fan fijannich en tsjinwurkjend hâlden en dragen, dy't sawol by de minske as by in protte bistesoarten foarkomt en faak útmûnet yn it brûken fan geweld. It kin reäktyf wêze as it oproppen wurdt troch it hâlden en dragen fan oaren, mar it kin ek foarkomme sûnder provokaasje foarôf. Yn 'e sosjology en de gedrachswittenskip wurdt agresje definiëarre as eltse foarm fan hâlden en dragen fan in yndividu dy't mei opsetsin ûnoangenaam is foar in oar. In resultaat fan agresje, sels as der gjin geweld by brûkt wurdt, kin yntimidaasje fan it slachtoffer wêze. By minsken en húsdieren wurdt agresje sjoen as in foarm fan probleemgedrach.
By minsken is it in gemoedstastân dy't oproppen wurde kin troch in ferskaat oan dingen, fan frustraasje oer dwerseide doelen oant it gefoel dat oaren gjin respekt foar jin hawwe. It kin ek op ûnnatuerlike wize feroarsake wurde troch it ynnimmen fan beskate soarten medisinen of drugs. Minsklike agresje kin klassifisearre wurde as direkte en yndirekte agresje. Direkte agresje bestiet út fysyk en/of ferbaal geweld, en is rjochte op it tabringen fan lichaamlike en/of geastlike skea oan oaren. Yndirekte agresje is hâlden en dragen dat derop rjochte is om skea ta te bringen oan 'e sosjale relaasjes fan in persoan of groep. Agresje is net folslein negatyf, mei't it soms brûkt wurde kin foar kreätive en praktyske dingen, lykas by it beoefenjen fan fjochtsport, de training fan militêren of it ferdigenjen fan jinsels of jins neisten tsjin kriminelen.
By bisten besteane ek ferskate soarten agresje. By groepen binnen ien soarte draait agresje ornaris om it fêststellen fan 'e pikoarder (of dominânsjehierargy). Dat wurdt dien troch agressive botsings tusken wat faak mantsjes binne, mar soms ek wyfkes of mantsjes èn wyfkes. Faak giet it dêrby úteinlik om it rjocht om te pearjen. Yntersoartlike agresje is hiel wat oars en draait ornaris om predaasje troch de iene soarte op 'e oare. De agressive botsing fynt dan plak tusken in rôfdier dat syn proai besiket te oermasterjen om it opfrette te kinnen, wylst de proai fjochtet om te oerlibjen en fuort te kommen. By agressive mimikry hat it rôfdier troch evolúsje de foarm fan in ûngefaarlik organisme krigen mei as doel om proaien oan te lokjen en dan ûnferhoeds oan te fallen.
Renminbi
thumb|bryfke fan 2 jiao thumb|Koers CNY - EUR. De renminbi, oftewol de Sineeske yuan, is de offisjele faluta fan de Folksrepublyk Sina. "Renminbi" betsjut "jild fan it folk". It is in jildich betelmiddel op it fêstelân fan Sina, útsein Hongkong en Makau.
De (munt)ienheid fan renminbi is yuan (元), yn sprektaal meastal kuai (塊 / 块) neamd. In yuan is ferdield yn tsien jiao (角), mao (毛 - "fear"; ek de famyljenamme (skreaun mei itselde Sineeske karakter) fan de bekende 20e-iuwske steatsman Mao Zedong) yn de sprektaal, en in jiao bestiet út tsien fen (分). Fen binne sa'n bytsje wurdich dat se hast net brûkt wurde yn de stêden, útsein de grutte supermerken.
Renminbi bestiet yn munten en papierjild. Der binne munten fan 5 fen, fan 1, 2, en 5 jiao, en fan 1 yuan. Bryfkes binne der fan 1, 2 en 5 jiao, en fan 1, 2, 5, 10, 20, 50 en 100 yuan.
Gouden munten binne (anno 2008): 5, 10, 20, 25, 50, 100, 150, 200, 250, 300, 400, 450, 500, en 1 000 yuan. Der besteane ek — tige lytse — bryfkes fan fen, mar dizzen wurde net folle brûkt.
Klaas Bruinsma (oersetter)
Klaas Bruinsma (Easterein, 1 febrewaris 1931 - Drachten, 29 oktober 2018) wie in âld-ûnderwizer en -learaar Ingelsk en skiednis, dy't bekendheid krige troch syn oersettings fan histoaryske literêre wurken yn it Frysk. Hy wie ferantwurdlik foar in grut ferskaat oan fertalings út it Aldgryksk, Latyn, Midfrysk, Nederlânsk en Midnederlânsk, Dútsk, Ald-, Mid- en modern Ingelsk, Frânsk, Russysk, Skotsk en Spaansk. Dêrfoar waard oan Bruinsma twaris de dr. Obe Postmapriis takend en teffens waard er eare mei in Sulveren Anjer. Njonken syn wurk as oersetter wied er ek aktyf as dichter en as skriuwer fan non-fiksje.
Libben
Klaas Bruinsma waard berne te Easterein yn wat no de gemeente Súdwest-Fryslân is (doe Hinnaarderadiel), as it op ien nei jongste bern út it gesin fan in ryksfjildwachter. Bruinsma syn heit waard yn 'e Twadde Wrâldoarloch deportearre en kaam om yn 'e konsintraasjekampen, by wize fan represaillemaatregel om't de Dútsers syn âldste soan, dy't yn it ferset siet, net krije koene.
Wylst syn húshâlding oanwoeks ta úteinlik fjouwer bern (Wike, Dukke, Winfried en Inne), helle Bruinsma de akte Ingelsk, wêrmei't er yn 1963 in oanstelling oan 'e MULO yn Balk yn 'e wacht sleepte. Dêr bleau er tsien jier en doe ferhuze er nei Drachten, dêr't er fan 1973 oant syn pinsjoen yn 1986 learaar Ingelsk en skiednis oan it Ichtus Kolleezje wie. Underwilens wie syn houlik yn 'e earste helte fan 'e jierren tachtich op in skieding útrûn. Bruinsma wenne dêrnei oant 2003 te Aldemardum, mar gie doe wer werom nei Drachten.
Mids 2018, doe't er ûnderwilens op hege jierren wie, lei er trije dagen yn it sikehûs mei in akút koronêr syndroom (tichtslibbing fan 'e krânsslachier om it hert hinne). Nei in perioade fan oanboazjende minnichte dy't einige mei palliative soarch yn Hospice Smelnehaven yn syn wenplak Drachten, kaam Bruinsma op 29 oktober 2018 yn 'e âlderdom fan 87 jier te ferstjerren.
Oersetter
Nei syn pinsjonearring lei Bruinsma him alhiel ta op it oersetten fan 'e klassiken út 'e wrâldliteratuer yn it Frysk. Hy hie dêr earder ek al út en troch mei oan 'e gong west, mar no hied er der foar it earst alle tiid foar. It wie leafdewurk, want in Frysk oersetter hoecht net te ferwachtsjen dat er wat foar al syn bodzjen kriget, lit stean dat er derfan libje kinne soe. Sterker noch, de útjefte fan Sofoklês: Trije Trageedzjes betelle Bruinsma út eigen bûse, oars soe it nea publisearre wêze. Oare bekende oersettings fan syn hân binne û.m. de Ilias en de Odyssee fan Homêros, Lânwurk fan Fergilius, Ovidius syn Feroarings fan Stal, en anonime Midsiuwske Nederlânske wurken lykas Marike fan Nijmegen, Béatrys en Karel en Elegast.
Bruinsma wurke út leafde foar de taal en út oertsjûging en ideälisme foar Fryslân. Yn in fraachpetear yn 2010 seid er dat er it die foar de status fan it Frysk as literêre taal: "In taal dy't serieus nommen wurdt troch de eigen sprekkers, moat oersettingen ha fan Homêros en de oare klassiken, sa ienfâldich is it." Syn ynset waard yn 1993 beleanne mei de takenning fan 'e prestizjeuze dr. Obe Postmapriis foar Sofoklês: Trije Trageedzjes en de Kultuerpriis fan Gaasterlân-Sleat foar syn fertsjinsten op it mêd fan it Frysk yn it algemien. Tolve jier letter, yn 2005 wûn er op 'e nij de dr. Obe Postmapriis, diskear foar syn oersettings fan Gysbert Japix út it Midfrysk nei hjoeddeisk taalgebrûk yn it tinkboek Gysbert Japix: een Keuze uit Zijn Werk, en dêrnjonken fan Fergilius syn Lânwurk en fral ek fan 'e Ilias en de Odyssee. Yn 2007 waard oan Bruinsma ek noch in Sulveren Anjer útrikt fanwegen syn ynset foar de Fryske taal en kultuer.
Wurk (ûnfolsleine opsomming)
Wurken mei de jiertallen tusken rjochte heakken binne wierskynlik (noch) net útjûn (mar wol yn te sjen by Tresoar).