cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hegere Lânbouskoalle
Hegere Suvelskoalle
De Bysûndere Hegere Lânbouskoalle (BHLS) yn Ljouwert stie oan de Antillenwei 3. Op 1 augustus 1987 waard de HLS omneamd ta Agraryske Hegeskoalle Fryslân. De BLHS wie ûntstien troch in fúzje mei de hegeskoalletûke fan de yn 1904 oprjochte Ryks Hegere en Middelbere Skoalle foar Libbensmiddelstechnology yn Boalsert (foar 1963: Hegere Suvelskoalle). It Ryksbelied wie destiids rjochte op skaalfergrutting. De Agraryske Hegeskoalle Fryslân hie nei de fúzje sa’n 700 learlingen. Nettsjinsteande konsintraasje yn oantreklike nijbou betsjutte de fúzje in weromrin fan it tal learlingen. Beide lokaasjes bleaune yn it earstoan bestean yn gebrûk maar waarden al rillegau gearfoege op ien lokaasje yn Ljouwert.
Van Hall
Troch it saneamde Heare-akkoard út 1989 fusearre de BHLS yn 1992 mei it Van Hall yn Grins. It heare-akkoard waard sluten tusken de destiidske kommissarissen fan Fryslân (Hans Wiegel) en Grinslân (Henk Vonhoff). Dêrby waard ôfsprutsen dat Fryslân it sintrum foar it hbû yn Noard-Nederlân wurde soe en Grinslân it kulturele sintrum. It Van Hall Ynstitút ferdwûn dêrmei út Grins en Ljouwert rekke syn konservatoarium kwyt. Yn de maitiid fan 1994 krige dit kompleks de namme Van Hall Ynstitút. De lokaasje oan de Antillenwei waard doe net mear brûkt. Yn Grins bleau noch wol in lokaasje bestean foar allinnich dieltiidopliedings.
Larenstein
Fan jannewaris 2003 ôf wie der in bestjoerlike fúzje tusken it Van Hall Ynstitút en Hegeskoalle Larenstein. Ein oktober waard de fúzje trochfierd yn alle lagen. Sûnttiids draacht de skoalle de namme Hegeskoalle Van Hall Larenstein. Meastentiids wurdt de Ingeslke (ynternasjonale namme fan de hegeskoalle brûkt: Van Hall Larenstein, University of Applied Sciences. Yn it offisjele logo fan de hegeskoalle wurdt allinnich de Ingelske namme brûkt.
Gearwurking mei Wageningen University & Research
De hegeskoalle wurke yn de perioade 2004-2012 administratyf gear mei Wageningen University & Research (WUR). Yn septimber 2006 waard de lokaasje Dimter nei Wageningen ferpleatst. Dit wie in direkt gefolch fan it feit dat Hegeskoalle Van Hall Larenstein in ûnderdiel wurden wie fan Wageningen University & Research. In skeel oer de lieding fan de hegeskoalle troch WUR en kosten dy’t se rekkene foar levbere tsjinsten oan Van Hall Larenstein late ta in brek yn 2012. Yn de rin fan 2015 is Hegeskoalle Van Hall Larenstein los komd te stean fan Wageningen University & Research. Dêrby krigen de studinten en meiwurkers fan Van Hall Larenstein út Wageningen har ûnderkommen op de lokaasje yn Velp.
Valkenburgse Mar
De Valkenburgse Mar is in rekreaasjedobbe en sânwinningslokaasje tichteby Valkenburg en by it Fleankamp Valkenburg lâns yn de Nederlânske gemeente Katwijk.
De mar is yn de jierren 1950 ûntstien troch sânwinning foar it produsearjen fan kalksânstien foar de bou. It Nasjonaal Smelspoarmuseum is der fêstige en der kin in ritsje de mar by del makke wurde mei in steamtram. De Valkenburgse Mar en neiste omkriten hawwe in rekreätive funksje en binne ek in wichtich natuergebiet. De mar en de greiden rûnom binne in wichtige biotoop en pleisterplak foar ferskate soarten einen, guozzen, greidefûgels en trekfûgels, lykas de Toefert, de Kanadeeske goes en de ljip. Yn oktober sammelje op, de frijwillich beskermde, greide bytiden wol tûzen ljippen foar de trek nei it suden.
Troch de weiferbreding fan de oanbuorjende Rijnlandroute yn 2014 sil it dúnpoldergebiet mear ferkeerslawaai en utlitgassen te ferduorjen ha.
Danyel Cheeks
Libben en karriêre
Cheeks waard yn 1967 berne yn Paoli, yn 'e steat Indiana, dêr't se ek opgroeide. Koart nei har mearderjierrigens begûn se as stripper te wurkjen. Mei har lange blondearre hier en har fergrutte boarsten makke hja al gau namme mei optredens yn ferskate stripklubs yn har thússteat.
Yn 1992, doe't se 25 jier wie, makke Cheeks har debút yn in pornografyske film. Neffens de Internet Adult Film Database (IAFD) spile se yn totaal yn mear as 110 films, wêrby't se sawol yn 'e Amerikaanske as yn 'e Jeropeeske pornoyndustry wurksum wie. Yn 'e Feriene Steaten wie se aktyf foar sokke foaroansteande labels as VCA Pictures, Evil Angel en Elegant Angel, wylst se ek wol foar minder bekende studio's wurke, wêrûnder Leisure Time Entertainment, Coast to Coast Video, Legend Video en Caballero Home Video.
Under har karriêre hie Cheeks tegearre mei kollega-pornoaktrise Nina Hartley in affêre mei mainstream-akteur Tony Curtis, dy't breed útmetten waard yn 'e skandaalparse. Yn it neijier fan 1995 hold se op mei aktearjen om te trouwen mei pornoregisseur Sam Johnson (dy't earder as pornoakteur wurke hie ûnder de namme Jim Sparks). Cheeks wurke efter de skermen noch mei oan 'e produksje fan pornofilms oant har houlik mei Johnson yn 1997 op in skieding útrûn. Se wertroude noch datselde jiers, loek har folslein út 'e pornoyndustry werom en ferfear mei har nije man nei de steat Nevada om dêr in gesin te stiftsjen.
Lichemsskaaimerken
Danyel Cheeks is blank, mei blauwe eagen en blûn hier, dat lykwols nei alle gedachten blondearre is, te oardieljen nei har dêrtsjin ôfstekkende dûnkere wynbrauwen. Neffens har offisjele opjefte is se 1.65 m lang, mei (alteast ûnder har karriêre as pornoaktrise) in gewicht fan 55 kg, en kupmaat 38DD, dêr't se in boarstfergruttingsoperaasje foar ûndergien hie. Behalven de gebrûklike piercings troch har earlellen hat Cheeks ek in nâlpiercing. Fierders hat se in tatoeaazje fan in flinter boppe-oan op har lofterboarst, en in tatoeaazje fan in roas en klimmerblêd op har lofterhân ûnder de tomme.
Simbabwe
Simbabwe (foarhinne: Rodeezje) is in lân yn Afrika dat grinzet oan Sambia, Mozambyk, Súd-Afrika en Botswana. De haadstêd is Harare.
Geografy
Simbabwe is 390.757 km² grut en syn lânsgrinzen binne: Botswana: 813 km, Mozambyk: 1231 km, Súd-Afrika: 225 km en Sambia: 797 km.
It heechste punt fan it lân is de Nyanganiberch, 2592 meter boppe seenivo; it leechste punt is op 126 meter boppe seenivo de gearrin fan de rivieren Runde en Save, op de grins mei Mozambyk. De wichtichste rivier is de Sambesy dy't de grins mei Sambia is. De grutste mar is de Karibamar, in opslachmar fan 6000 km² yn de Sambezi, dy't ûntstean is troch de oanlis fan de Karibadaam yn Kariba yn 1955.
Simbabwe beskikt oer in protte dylchstoffen, ûnder oaren stienkoal, groom, asbest, goud, koper, fanadium, litium, tin, platina.
Nobelpriis foar de Fysiology of Genêskunde
List mei winners fan de Nobelpriis foar de Fysiology of Genêskunde fan 1901 ôf. De priis is by testamint yn it libben roppen troch Alfred Nobel.
Simbabwe
It Ryk fan Monomotapa
De iere skiednis fan it keninkryk fan Monomotapa (dat "Hear fan de Mynen" betsjut) is net bekend; it ryk bestie al sûnt de Midsiuwen. Benêst de haadstêd Simbabwe mei syn ringmuorre, timpel en twa-ferdjippings hege stiennen hûzen, wienen der hûnderten doarpen dêr't guons fan ek in stêdskarakter hienen. Lânbou, feefokken en mynbou wienen it ekonomyske fûnemint fan it ryk. Troch de goudminen koe it keninkryk hannel triuwe mei Arabieren, Perzen en Etiopjers. Goud, ivoar en slaven waarden tsjin speserijen, izer, sâlt en oare Easterske waren ruile. thumb|right|Ruïne fan de eartiidse haadstêd fan Simbabwe
Doe't op in bepaald stuit de opbringsten fan de goudmynbou efterútgongen, ferswakke de macht fan de keningen, dy't yn 1607 de minen ôfstien moasten oan de Portugezen. Yn 1629 waard it keninkryk in fasalsteat fan Portugal. Stadichoan rûn it ryk yn de 18e iuw noch fierder tebek en yn 1889 krigen de Britten it yn hannen, dêr't it in part waard fan Sambeezje, letter Rodeezje.
Rodeezje
Rodeezje wie neamd efter Cecil Rhodes, dy't de macht fan de Britten útwreide oer de Limpopo. hinne. Nei 1901 waard it part súdlik fan de Sambesy apart bestjoerd as Súd-Rodeezje. Yn 1923 waard in aparte Britske koloanje.
Minnistetsjerke (Harns)
De Mennistetsjerke oan de Sâltsleat is it tsjerkegebou fan de mennisten yn Harns.
Simbabwe
Rodeezje
Súd-Rodeezje, Noard-Rodeezje en Njassalân ferienen har yn 1953 ta de Sintral-Afrikaanske Federaasje, dy't úteinlik in ûnôfhinklike steat binnen de Britske Steatebûn wurde moast. Troch druk fan de swarte befolking en de ynternasjonale mienskip waarden Noard-Rodeezje en Njassalân yn 1963 lykwols de ûnôfhinklike republiken Sambia en Malawy.
Minnistetsjerke (Harns)
Skiednis
De Harnzer mennisten tsjerkje tsjintwurdich yn in wenhûseftich gebou op de hoeke fan de Sâltsleat en Karremanstrjitte, mar oant healwei de jierren 1990 hiene de mennisten noch in monumintale neoklassisistyske tsjerke oan de Sâltsleat. It ûnderhâld fan dy út 1853 datearjende troch de arsjitekt J. Posthuma boude tsjerke waard lykwols te djoer foar de mennisten en sadwaande folge de ôfbraak yn 1996. De hûzen der neist, dy't ek yn it besit fan de tsjerklike gemeente wiene, binne doe restaurearre en ferboud ta de nije tsjerke.
Simbabwe
Rodeezje
It blanke regear fan Súd-Rodeezje ûnder lieding fan de Earste Minister Ian Smith ferkleare yn 1965 de ûnôfhinklikens fan it gebiet as Rodeezje, in steat binnen de Britske Steatebûn. De steat waard lykwols troch Grut-Brittanje sels, en troch de Feriene Naasjes, net erkend. Net tsjinsteande it ynstellen fan politike en ekonomyske sanksjes koe Rodeezje lykwols syn ûnôfhinklike posysje bewarje.
Minnistetsjerke (Harns)
Alde oargel
It histoaryske oargel fan de âlde tsjerke bleau bewarre en waard yn 1996 demontearre en opslein. It ynstrumint waard yn 1811 troch Albertus van Gruisen boud en letter útwreide mei û.o. in frij pedaal troch Petrus van Oeckelen. It oargel mei twa manualen en sechtjin registers ferdield oer it haadwurk en ûnderposityf soe ynearsten yn de Grifformearde tsjerke fan Vollenhove opboud wurde, mar dat slagge net. Lang om let kaam it oargel yn de Oude Kerk fan Soest telâne, dêr't it op 12 jannewaris yn gebrûk nommen waard. Foar de nije lokaasje moast it oargel wat oanpast wurde. Ek krige it swarte oargelfront in essen kleur.
Simbabwe
Rodeezje
Yn 1970 waard Rodeezje in republyk. It regear sleat yn 1971 in oerienkomst mei Grut-Brittanje mei as doel om ta erkenning te kommen fan de ûnôfhinklikens. De swarte opposysje, dy't benammen bestie út de befrijingsbewegings ZANU en ZAPU, fierden yn it tiidrek tusken 1973 en 1980 lykwols in wapene striid tsjin it blanke regear. Sûnt 1975 waarden petearen fierd foar in nije grûnwet, mar dy is der nea kaam.
Yn 1979 waard in nije republyk oprjochte, Simbabwe-Rodeezje, dy't de blanke en swarte befolking de macht diele litte moast. Nei de ferkiezings hie de UANC fan de swarte biskop Abel Muzorewa de absolute mearens. Hy besocht lykwols ek oare partijen yn syn regear op te nimmen, wat de wapene opposysje dy't tsjin de ferkiezings west hie net genôch wie. As ienichste oplossing joech Muzorewa yn desimber de iensidige ûnôfhinklikens op, dat Grut-Brittanje yn syn koloanje fan Súd-Rodeezje ferkiezings foar in nije Republyk organisearje koe. Dy ferkiezings fûnen plak yn 1980, en op 18 april waard it lân ûnôfhinklik as Simbabwe, mei Robert Mugabe as Earste Minister.
Minnistetsjerke (Harns)
Nije oargel
It tsjintwurdige oargel fan de Harnzer mennistetsjerke waard yn 1917 boud troch de Deenske oargelbouwer A.C Zachariasen & Soannen út Århus. Oarspronklik stie it yn de tsjerke fan Nordby by Esbjerg. De bou waard dêr doedestiids mooglik makke troch in Deen, dy't it ynstrumint ta neitins fan syn ferstoarne frou oan de tsjerke fan Nordby joech. Yn 1984 krige de tsjerke dêr in grutter oargel. It ienmanualige ynstrumint mei seis stimmen waard ein jierren 1980 troch in fekânsjegonger nei Nederlân nommen en tsjintwurdich stiet it op in diel fan de âlde galerij yn de nije mennistetsjerke fan Harns.
Simbabwe
Hjoeddeiske tastân
Mei troch de polityk fan ûnderdrukking hat it lân te krijen mei in soad krityk út, en minne gearwurking fan, it bûtenlân. Hoewol Simbabwe in sterk eksportearrend lân is, hat it troch de binnenlânske en bûtenlânske faktoren in tige slimme ynflaasje. It lân hat minne libbensomstannichheden, mei in libbensferwachting ûnder de fjirtich jier. Op it stuit foarme de politike tsjinstanners Morgan Tsvangirai en Robert Mugabe in regearing fan nasjonale ienheid.
2017: militêre steatsgreep
Mids novimber 2017 namen militêren de macht oer fan de famylje Mugabe. Op 19 novimber is it pear út de partij set yn it foardiel fan fisepresidint Emmerson Mnangagwa. Op 21 novimber trede presidint Mugabe ôf, wylst it parlemint oer syn ôfsetting fergadere. Op 24 novimber waard Mnangagwa de nije presidint.
Befolking
Shona, Ndebele en Ingelsk binne de offisjele talen fan Simbabwe.
Twaensechstich prosint is oanhinger fan in Kristlik leauwen. Krekt as yn in soad oare eardere Jeropeeske koloanjes hat it kristlike leauwen him fermongen mei it âlde tradisjonele leauwen. Utsein it kristendom is it oanbidde fan foarâlden de grutste religy. Om-ende-by 1% fan de befolking is Moslim.
Swarte etnyske groepen meitsje 98% fan de befolking út. It meastepart heart by it Shona folk mei 80 ta 84%. De Ndebele binne de op ien nei grutste befolkingsgroep mei 10 oant 15% fan de befolking. De Ndebele hawwe harren yn de 19e iuw yn Simbabwe festige tidens Sûlû-migraasjes. Mear as ien miljoen Ndebele hawwe it lân ferlitten yn de lêste fiif jier, benammen nei Súd-Afrika binne in soad hinne gongen. Bantustammen en oare etnyske stammen binne de tredde grutte befolkingsgroep mei 2 oant 5%.
Blanken meitsje mei minder as 1% fan de befolking de fjirde groep út. It meastepart is fan Britske, Portegeeske of Afrikaanske komôf. De blanke befolkingsgroep is stadichoan hieltyd mear tebek rûn, yn 1975 wienen der noch 296.000, yn 1999 120.000 en wurdt skatten op 50.000 yn 2002. As gefolch fan grutte grûn ûnteigeningen is harren oantal noch fierder ôfnommen.
Tergooi
thumb|260px|Yngong Tergooisikehuzen Blaricum
Tergooi is in stifting dêr't sûnt 2006 twa sikehuzen yn it Goai yn ûnderbrocht binne, ntl. yn Blaricum en yn Hilfertsom, mei in bûtenpolyklinyk yn Weesp. Yn Almeare sit fierders it Sintrum foar Ynfeksjesykten, de dependâns fan it Sintraal Bakteriologysk en Serologysk Sintrum (CBSL).
Tergoai hie yn 2011 mear as 3.000 meiwurkers en sa’n 200 medysk spesjalisten. De spesjalisten binne ferdield oer 28 spesjalismen foar de mear as 250.000 minsken yn it fersoargingsgebiet. Fierders hat it 18 medysk spesjalistyske opliedings en 633 bêden.
Namme
De namme fan it sikehûs late ta ôfkarring troch taalkundigen, dy't derop wiisden dat it foarheksel ter net foarkomme kin yn kombinaasje mei de dúdlik ûnsidige namme It Goai. Ter is in gearlûking fan te en it froulike der, krekts ten dat is fan te en den. De Ried fan Bestjoer fielde him net oansprutsen en reagearde derop mei te stellen dat it hjir suver om in fantasijnamme gean soe: ''As wy in taalkundich klopjende namme wols hiene, wie it in oare wurden. " Wêrom't dizze fantasijnamme dat krekt weromgripe moast op in âld-Nederlânsk taalgebrûk en dat yn dit ferbân ferkeard tapaste, liet hy ûnferklearre.
Jean-Baptiste Bouvet de Lozier
thumb|upright|Jean-Baptiste Bouvet de Lozier Jean Baptiste Charles Bouvet de Lozier (14 jannewaris 1705 – 1786) wie in Frânsk seeman, ûntdekkingsreizger en gûverneur fan de Maskarene-eilannen.
Hy waard wees doe't er sân jier wie. Hy krige ûnderrjocht yn Parys en studearre letter navigaasje yn Sint Malo. Hy waard luitenant by de Frânske East Yndia Kompanjy yn 1731. It slagge him en oertsjûgje syn wurkjouwer om him twa skippen ta foldwaan te jaan foar in ûntdekkingsreis yn de Súdlike Atlantyske Oseaan. Mei de skippen Aigle en Marie ûntduts er op 1 jannewaris 1739 in eilân dat nei him neamd waard, Bouveteilân. In koart skoft dêrnei moast er de ekspedysje opjaan om't de measte bemanningsleden siik wurden wiene en gie er werom nei Kaap de Goeie Hope en letter nei Frankryk.
Stasjon Grins Europapark
Skiednis
De iepening fan it definitive stasjon op hichte fan de Euroborg wie foarsjoen foar desimber 2011, mar yn 2010 die bliken dat ek dizze datum net helle wurde soe. Pas op 4 oktober 2011 waard úteinset mei de feitlike bouwurksumheden. Op 9 desimber 2012, by it yngean fan de tsjinstregeling 2013, is it definitive stasjon yn gebrûk naam. Der stopje sûnt dy tiid treinen fan de Steatsline C as Steatsline B op it stasjon.
Stasjon Arnhim Presikhaaf
Stasjon Arnhim Presikhaaf (Ahpr) is in spoarweistasjon yn de Gelderske stêd Arnhim en waard iepene yn 1969 oan de Steatsline A (Arnhim Sintraal - Ljouwert). It stasjon leit oan de noardkant fan de wenwyk Presikhaaf. Fan 1882 oant en mei 1905 stie op 100 meter ôfstân fan dizze lokaasje it stopplak Plattenburg.
It stasjon hat gjin stasjonsgebou allinnich in tal abry's en is in echt forinzestasjon. It wurdt brûkt troch studinten fan de HAN hegeskoalle yn Arnhim, de kampus leit op sa 'n fiif minuten rinnen fan dit stasjon, en ynwenners fan de wyk Presikhaaf.
Yn 2007 binne de perrons wat ferbrede en ein 2013 is der in ekstra tagongstrap oanlein oan de kant fan it park.
Waarman
In waarpresintator, waarman of waarfrou is immen dy't op de radio, telefyzje of op it ynternet de lêste foarsizzings oer it waar bringt.
De foarsizzings op tillefyzje. wurde meast brocht mei ôfbylden en animaasjes. Waarpresintators binne meast in fêste kloft minsken. Waarman is meast har ienichste funksje op de stjoerder. It waarpraatsje wurdt meast op in fêste tiid holden (meast nei in nijsútstjoering).
It is net ferplicht dat waarpresintatoaren meteorolooch binne. Op telefyzje is dat dochs meast wol sa. Bekende Fryske waarmannen binne Hans de Jong, Piet Paulusma en Gerrit Hiemstra.
Yn Nederlân wurde de waarfoarsizzings fersoarge troch it KNMI.
Présentateur météo
Claude Dornier
Claude (Claudius) Honoré Desiré Dornier (Kempten, Landkreis Oberallgáu, 14 maaie 1884 - Zug, 5 desimber 1969) wie in Dútske loftfeartpionier en fleantúchbouwer. It fleantúchbedriuw Dornier waard nei him neamd. Dornier hie de Frânske nasjonaliteit en waard yn 1913 naturalisearre ta Dútser. thumb|left|De Do X yn 1929 Yn 1910, trije jier nei it ôfmeitsjen fan syn oplieding oan de technyske universiteit fan München, kaam Dornier yn tsjinst fan it loftskipfabryk Luftschiffbau Zeppelin GmbH yn Friedrichshafen. Yn 1911 ûntwurp er in folslein metalen fleantúch en Ferdinand von Zeppelin joech him de lieding oer de "Abteilung Do", in aparte difyzje binnen it bedriuw.
Nei't Dútslân him fannijs bewapene wreide it Dornier-fabryk him fan 1933 ôf oan út. Nei politike druk sleat er him yn 1940 by de Nazi partij oan. Syn bedriuw makke yn it begjin fan de Twadde Wrâldoarloch de Dornier Do 17, dy't mei de Junkers Ju 88 en de Heinkel He 111, ien fan de wichtichste bommesmiters fan de Dútske Luftwaffe wie. Nei de oarloch, by de denazifikaasje fan Dútslân waard Claude Dornier klassifisearre as in Mitläufer (in 'meirinner' út opportunisme). thumb|left|Dornier Do 27 Doe't yn it nei-oarlochske Dútslân de bou fan fleantugen troch de alliearden ferbean waard, fêstige Dornier in fabryk yn Spanje dy't de basis fan it nije fleantúchfabryk fan Dornier wurde soe.
Koart nei de opheffing fan it ferbod yn 1955 iepene Dornier in fabryk by München. Dêr waard de Dornier Do 27 produsearre; in tastel dat brûkt wurde koe as ferkennings -, ambulânse - of transportfleantúch.
Yn 1962 luts Dornier him werom út de lieding fan it bedriuw. Nei syn dea op 5 desimber 1969 gie de Dornier-groep oer op syn widdo en seis soannen.
Columbus (Ohio)
Columbus is de haadstêd en grutste stêd fan 'e Amerikaanske steat Ohio, dy't yn it noarden fan it lân leit, besuden de Grutte Marren. Columbus leit frijwol persiis yn 'e midden fan 'e steat, op it plak dêr't de rivieren de Skioto en Olentangy gearfloeie, en is teffens it haadplak fan Franklin County, mar it hat him sasear útwreide dat ferskate bûtenwiken no op it grûngebiet fan it oanswettende Delaware County en Fairfield County lizze. Columbus hie neffens in offisjele skatting út 2012 goed 800.000 ynwenners, en as stêdekloft, wêrby't de foarstêden en de ferstedske omlizzende krite meirekkene wurdt, hie it neffens de folkstelling fan 2010 sels in befolking fan rom 1.850.000 minsken. Nei dy fan Cleveland is it dêrmei de op ien nei grutste konglomeraasje fan Ohio.
Skiednis
It gebiet dat no de steat Ohio foarmet, kaam yn 1763, by de Frede fan Parys, ûnder Britsk bestjoer. Nei de Amerikaanske Revolúsje waard it ûnderdiel fan 'e Feriene Steaten, en begûnen kolonisten út it Easten har der nei wenjen te setten. It wie lykwols net in leech gebiet, mar it heitelân fan 'e Yndiaanske Sjâny-, Majêmy-, Delawêr-, Wyandot- en Mingo-folken, sadat de kolonisaasje fan Ohio troch de blanken útrûn op jierrenlange oarloch. Yn 1797 makke it Ferdrach fan Greenville, dat sletten waard nei de Yndiaanske nederlaach yn 'e Slach by Fallen Timbers, de wei frij foar fierdere kolonisaasje, troch in deportaasje fan 'e Yndianen nei it westen ta, nei it gebiet dat sadwaande de namme Indiana krige.
Ohio trede yn 1803 as in folweardige steat ta de Amerikaanske Uny ta, wêrnei't der deilisskip ûntstie ûnder de politike lieders fan Ohio oer de fraach wat de haadstêd wurde soe. Doe't dy rûzje derta late dat de haadstêd fan Chillicothe nei Zanesville en wer werom ferhuze waard, ûntstie it plan om yn 'e geografyske midden fan 'e steat in nij haadplak te stiftsjen. Columbus, ferneamd nei de ûntdekkingsreizger Kristoffel Kolumbus, waard sadwaande op 14 febrewaris 1812 stifte as in mei opsetsin ûntwurpen steatshaadstêd.
Doe't Columbus yn 1831 op it nasjonale wegestelsel oansletten waard, resultearre dat yn in eksplosive befolkingsgroei. Under de nije bewenners wiene in protte ymmigranten út Ierlân en Dútslân, dy't twa etnyske enklaves oan 'e râne fan 'e stêd stiften. Yn 1834, doe't it in ynwennertal fan 3.500 berikt hie, krige Columbus offisjeel de status fan stêd. Trije jier letter anneksearre it de oant doe ta selsstannige stêd Franklinton. Yn 1850 berikte it spoar Columbus, wat foar bettere ferbinings mei de eastkust soarge.
Under de Amerikaanske Boargeroarloch (1861-1865) wie Columbus in wichtige basis foar it Noardlike leger, dêr't 26.000 man húsfêste wiene, wylst yn Camp Chase, fuort bûten (no yn) de stêd, 9.000 Súdlike kriichsfinzenen fêstholden waarden. Der lizze noch altiten mear as 2.000 Súdliken begroeven, wat it ta ien fan 'e grutste súdlike begraafplakken yn it Noarden makket. Oan 'e ein fan 'e njoggentjinde iuw waarden der ferskate fabriken yn Columbus stifte, wat de stêd ta in yndustrieel sintrum makke, dat û.m. bekendstie om 'e produksje fan stiel en de fabrikaazje fan rydtugen. Teffens wiene der grutte bierbrouwerijen fêstige.
Oars as yn 'e measte Noardlike stêden dy't hearre ta de saneamde Roastgurdle, de sintra fan 'e âlde stielyndustry, foelen yn Columbus de gefolgen fan 'e Grutte Depresje yn ferhâlding wat ta. De Twadde Wrâldoarloch soarge foar it ûntstean fan in ûnbidich tal nije banen yn 'e stêd. Dat late ta in nije befolkings-boom, wêrby't de nijynkommelingen diskear fral út 'e plattelânsgebieten fan 'e Appalachen wei kamen, dy't bysûnder hurd troffen wiene yn 'e Krisisjierren. Al rillegau makken lju dêrwei mear as in trêde fan 'e befolking fan Columbus út. Sûnt de iere santiger jierren is in grut part fan 'e binnenstêd fan Columbus renovearre, mar dêrby is, lykas yn sa'n soad Amerikaanske stêden, in grut part fan it arsjitektoanyske erfskip ferlern gien. Sûnt 2008 hat de Bankekrisis Columbus swier troffen; yn febrewaris 2011 stiene der neffens offisjele sifers in noch nea foarkommen 6.117 huzen yn 'e stêd leech wêrfan't de bewenners op 'e strjitte set wiene om't se harren hypteek net mear opbringe koene.
Columbus hjoed de dei
Columbus hat in fariëarre ekonomy, dy't basearre is op ûnderwiis, oerheidstsjinsten, it bank- en fersekeringswêzen, moade, logistyk, de stielyndustry, medysk ûndersyk en detailhannel. Yn Columbus binne fêstige de Steatsuniversiteit fan Ohio, de universiteit mei de grutste kampus fan 'e hiele Feriene Steaten; it Battelle Memorial Institute, wrâlds grutste private ûndersyks- en ûntwikkelingsstifting; en Chemical Abstracts Service, it grutste útwikselingssintrum fan skiedkundige ynformaasje yn 'e wrâld. Op it mêd fan toerisme en ferdivedaasje binne der fierders noch de Columbus Zoo and Aquarium (de bêste dieretún fan 'e Feriene Steaten, neffens de USA Travel Guide fan 2009), en it Columbus Museum of Art.
Demografy
Neffens in offisjele skatting troch it Amerikaanske Folkstellingsburo op grûn fan gegevens fan 'e folkstelling fan 2010 hie Columbus yn 2015 in befolking fan 850.206 minsken. De befolkingstichtens bedroech 1.471,2 minsken de km². Neffens gegevens fan 'e folkstelling fan 2010 wie doe fan 'e befolking fan Columbus 8,6% âlder as 65 jier en 23,2% jonger as 18 jier. Fierders bestie 46,9% fan 'e húshâldings út ien persoan, wylst yn 2000 14,8% fan 'e befolking ûnder de earmoedegrins libbe. Wat de etnyske opbou fan 'e befolking oangiet, dy wie yn 2010 sa: 59,3% blanken; 28,0% swarten; 5,6% Latino's; 4,1% Aziaten; 0,3% Yndianen; 0,1% Polyneziërs, Melaneziërs en Mikroneziërs; 2,6% oaren of fan mingd etnysk komôf.
Gemeentehûs fan Bussum
thumb|Gemeentehûs Bussum It Gemeentehûs fan Bussum leit oan de Brinkleane yn de Noard-Hollânske gemeente Bussum. Op dizze lokaasje wie oant 1939 de haven fan Bussum. Foar it riedhûs oer stiet de Koepeltsjerke. Yn 2011 wurdt oan de noardside it projekt Landstraat-Noardútfierd, wêrmei't it gemeentehûs út syn desennialange isolemint ferlost wurdt.
It gebou is in ûntwerp fan C. Wegener Sleeswijk en waard op 11 septimber 1961 iepene troch Minister fan Binnenlânske Saken Edzo Toxopeus. De klokketoer mei klokkespul komt út 1973.
It gemeentehûs waard as dekor brûkt troch Van Kooten en De Bie, as gemeentehûs fan de fiktive gemeente Juinen. thumb|left|Klokketoer
Marijetsjerke of Koepeltsjerke
thumb|Marijetsjerke of Koepeltsjerke (2008) thumb|Marijetsjerke of Koepeltsjerke De Roomsk-Katolike Marijetsjerke of Koepeltsjerke te Bussum (folút: Tsjerke fan Us Leaffrou fan Ivichduorjende Bystân) stiet oan de Brinkleane yn it sintrum fan Bussum.
Matthias Claudius
Matthias Claudius (skûlnamme Asmus, Reinfeld (Holstein), 15 augustus 1740 - Hamburch, 21 jannewaris 1815) wie in Dútsk dichter en sjoernalist. Hy wie bekend als lyrysk dichter fan folkslieteftige, tige gefoelige fersen.
Marijetsjerke of Koepeltsjerke
Dizze Neo-byzantynske tsjerke mei in bysûndere koepelkonstruksje yn easterske styl nei in ûntwerp fan J.Th.J. Cuypers en P.J.J.M. Cuypers, respektivelik soan en pakesizzer fan P.J.H. Cuypers, dateart út 1921. Dizze fraai ûnderhâlden en renovearre tsjerke foarmet in prominint bouwurk yn Bussum. De krúsweistaasjes binne fan de hân fan Mari Andriessen en hongen earder yn de Hillige Herttsjerke oan de Kamerlingh Onneswei, ôfbrutsen yn 1991.
Matthias Claudius
Jonkheid en oplieding
Matthias Claudius wie de fjirde fan dûmny Matthias Claudius en syn twadde frou Maria út Reinfeld.
Claudius syn debút Tändeleyen und Erzählungen waard troch de kritisy ôfdien as in stilistysk ynkonsistinte imitaasje fan bekende gedichten.
Earste hannelingen
Yn 1764/65 reizge Claudius as sekretaris fan greve Ulrich Adolph fan Holstein nei Kopenhagen en krige dêr kunde oan de dichter Friedrich Gottlieb Klopstock, dy't foarmjend foar syn fierdere literêre karriêre wie.
Fan 1768 oant 1770 wurke er as redakteur by de Hamburgischen-Addreß-Comptoir-Nachrichten yn Hamburch, dy't útjûn waarden troch Viktor Ludwig Klopstock, de broer fan Friedrich Gottlieb. Fia dat wurk kaam er yn kontakt mei de dichters Johann Gottfried Herder en Gotthold Ephraim Lessing. Claudius' wurk by de krante bestie foaral út it sammeljen fan beursberjochten en it meitsjen fan skipsmeldingen.
Der Wandsbecker Bothe
Claudius foege gedichten en opstellen ta, en ûnder him waard de krante yn hiel Dútslân bekend. De krante ferskynde lykwols mar koart, fan 1771 oant 1775.
Yn 1772 boaske Claudius oan de doe 18 jier âlde Anna Rebekka Behn, dochter fan de pleatslike timmerman. It pear krige tolve bern.
Troch bemiddeling fan Herder waard Claudius yn 1776 redakteur fan de Hessen-Darmstädtischen privilegierten Landeszeitung, mar gie in jier letter al werom nei Wandsbek, omdat er him net fine koe yn de hiërargyske ferhâldingen yn Darmstadt.
Lêste jierren
Fanwegen de oarlochshannelingen yn de omkriten fan Hamburch (Frânske besetting), flechte Claudius yn 1813 nei Kiel en Lübeck. De lêste moannen fan syn libben wie er slim siik en wenne er by syn skoansoan Friedrich Perthes yn, de oprjochter fan de útjouwerij mei deselde namme, oan de Hamburger Jungfernstieg, dêr't er ek stoar.
Wurk
Der Tod und das Mädchen waard troch komponist Franz Schubert yn 1817 op muzyk set en dat liet wie letter de basis foar it strykkwartet mei deselde namme.
Claudius syn sammele wurk waard publisearre ûnder de titel Asmus omnia sua secum portans, oder Sämtliche Werke des Wandsbecker Boten (8 dielen, 1775–1812; 13e edysje troch C. Redich, 2 dielen, 1902). Claudius syn biografy waard skreaun troch Wilhelm Herbst (4e ed., 1878). Teffens ferskynde M. Schneidereit, M. Claudius, seine Weltanschauung und Lebensweisheit (1898).
It Pypke
It Pypke is de jeugdsoas fan Suwâld. De namme komt fan de ôfwetteringsbuizen, dy't noch altiten as lampe boppe de bar hingje. De soas waard oprjochte yn 1972, der mocht doe noch net tape wurde. Oan it begjin treden bands op as De Mustangs, Deuce, Roberto Jacketti en de Scooters en wienen der drive-in shows. Letter kamen ek De Kast en Luie Hond nei Suwâld. Yn 1977 krige 'It Pypke' fan Doarpsbelang in 'bar-bel' as tank foar de jefte fan 'It Pypke' foar de aksje: 'Laat de klok maar luiden'. Letter krige de soas in eigen toulûkploech.
Desi Bouterse
De namme fan Bouterse is ferbûn mei de militêre machtsoername dy't it lân behearske fan 1980 ôf oant en mei de begjin jierren '90 fan de 20e iuw, mei de binnenlânske oarloch, de Desimbermoarden (1982) en it foarfal yn it bosnegerdoarp Moiwana yn 1986. Dêrnei is er meardere kearen betichte fan belutsens by drugstransporten. Foar syn ûnderstelde belutsenens by al dizze foarfallen is er ferskate kearen oanklage, mar nea berjochte.
Robert Abbot
Robert Abbot (1588? - 1662?) wie in Ingelske teolooch, dy't puriteinske ynsichten útdroech. Hy wenne yn Cranbrook, Kent, skreau anty-katolike wurken en kultivearre in pleatslike rûnte ûnder de adel fan Kent.
Biografy
Robert Abbot studearre oan de Universiteit fan Cambridge en letter oan de Universiteit fan Oxford. De details fan Abbot's tsjerklike karriêre binne nochal ûndúdlik, en kinne allinne gearstald wurde út fragmintarysk bewiismateriaal, mar basearre op eat dat er skreau yn syn wurk Bee Thankfull London and her Sisters, hat it der in protte fan dat er it tsjinjen fan de tsjerke begûn mei in detasjearring as "assistant to a reverend divine". Ut in oantekening yn de marzje docht bliken dat de preester yn kwestje "Master Haiward of Wool Church" yn Dorset wie. Yn 1616 waard er troch George Abbot beneamd ta dûmny fan Cranbrook yn Kent. Syn amt yn Cranbrook waard as súksesfol beskôge, mar hy stie bekend om syn gebrek oan tolerânsje foar non-konformisten oer. Yn 1643 ferliet Abbot Cranbrook en waard predikant fan Southwick yn Hampshire. Letter waard er pastor fan de "extruded" Udall of St Austin's yn Londen, dêr't er blykber yn 1657 noch hieltyd tsjinne. Tusken 1657 en 1658, en yn 1662, liket Abbot út de ferslaggen te ferdwinen en is der oer syn aktiviteiten neat witten.
Wurk
De boeken fan Robert Abbot falle op ûnder de wurken fan syn tiid mei't se relatyf koart binne en om harren ferskaat. Njonken de boppe neamde wurken skreau er Triall of our Church-Forsakers (1639), Milk for Babes, or a Mother's Catechism for her Children (1646) en A Christian Family builded by God, or Directions for Governors of Families (1653).
Calinaginae
De Calinaginae is in ûnderfamylje yn de famylje fan de Aureliaflinters (Nymphalidae). Dizze ûnderfamylje hat 1 skaai. Dizze ûnderfamylje libbet in asie.
Antarktika
thumb|right|Antarktika thumb|right|Wrâldkaart mei it plak fan Antarktika thumb|right|Satellytfoto fan Antarktika Antarktika is in wrâlddiel rûn de súdpoal fan de ierde, mei der omhinne de Súdlike Oseaan of Antarktyske Oseaan. Dy oseaan rint oer yn de Grutte Oseaan en de Yndyske Oseaan, wêrby de grins tsjintwurdich fêststeld is as de 60e breedtegraad.
Op Antarktika lizze gjin lannen, wol binne der in tal lannen dy't der ûndersyk dogge. De measte dêrfan hawwe dêrta ûndersykstasjons op Antartika. Nederlân is in útsûndering om't it al ûndersyk docht mar gjin eigen stasjon yn it gebiet boud hat.
Ferskate lannen hawwe oanspraak makke op parten fan Antarktika. Sokke gebietsoanspraken genietsje ynternasjonaal gjin erkenning en troch it Antarktysk Ferdrach wurde se bekrêftige noch ûntstriden. Op kaarten wurde se lykwols gauris oanjûn om't der oars sa'n grut wyt plak op 'e kaart komt.
Skiednis
thumb|Kaart van Antarctica uit 1912 Der bestiene al iuwen fermoedens oer in bestean fan in súdlik kontinint, mar earst yn 1820 waard Antarktika echt "ûntdutsen". Ein jannewaris fan dat jier berikten trije ekspedysjes koart efterelkoar it kontinint: de Rus Fabian von Bellingshausen, de Brit Edward Bransfield en de Amerikaan Nathaniel Palmer.
Tusken 1897 en 1899 waard foar it earst (twongen) oerwintere op Antarktika ûnder de Belgyske ekspedysje laat troch Adrien de Gerlache mei it skip de Belgica.
Op 14 desimber 1911 berikte de Noar Roald Amundsen as earste de Súdpoal. Ek yn 1911/1912 besocht in Britske eksepysje ûnder Robert Scott de Súdpoal te berikken. Dat slagge mei muoite yn 1912, mar alle dielnimmers oan de ekspedysje ferlearen it libben op de weromreis.
Yn desimber 1963 berikte G.M.A. Brummer, luitenant-op-see 1e klasse, as earste Nederlanner de Súdpoal. Hy wie de navigator fan in Amerikaansk fleantúch dy't as ofsier taheakke wie oan de Amerikaanske Taskforce 43. Dy ferkende Antarktika mei help fan de iisbrekker USS Glacier.
Biblidinae
De Biblidanae is in ûnderfamylje yn de famylje fan de Aureliaflinters (Nymphalidae). right|thumb|250px|[[Diaethria anna ]] thumb|right|250px|[[Catonephele orites]] thumb|right|250px|Epicaliini - [[Eunica mygdonia]]
Nymphalinae
De Nyphalinae is in ûnderfamylje yn de famylje fan de Aureliaflinters (Nymphalidae).
Westersân
It Westersân hat in eardere mar west fan Aldegea (Smellingerlân) dy't tusken 1920-1921 drûchlein is.
De marpolder 'beslacht sa'n 40 hektare, de leechste terreinhichte is -1,20 NAP. It wurdt bemeald (1958) troch in wynmotor, by wynstilte en by in soad wetterbeswier wurdt in rûchoaljemotor ynsetten. It Westersân foarmet ûnderbemealling yn it wetterskip Earnewâld; dat lei de mar drûch.
Janny Vlietstra
thumb|150px|Janny Vlietstra Janny Griet Vlietstra (Ljouwert, 13 april 1948) is in Nederlânske politika. Sy is lid fan de Partij fan de Arbeid.
Vlietstra begûn har politike karriêre yn Ljouwert, dêr't sy lid wie fan de gemeenteried. Letter waard hja ek wethâlder. Yn 1995 waard Vlietstra boargemaster fan Wynskoat. Yn 2001 en 2007 waard hja op 'en nij beneamd. Yn de molestêd hie hja te meitsjen mei it Blauwestêd-projekt.
Sûnt 2006 wie Vlietstra belutsen by it weryndielingsproses fan de gemeentes Wynskoat, Reiderlân en Scheemda. Nei de weryndieling sil der in gemeente ûntstean fan hast 40.000 ynwenners.
Sûnt juny 2007 is Vlietstra teffens lid fan it deistich bestjoer fan de Iems Dollard Regio.
Op 28 jannewaris 2009 waard sy beneamd ta deputearre yn de provinsje Drinte. Sy ferfong dêr Huub Looman dy't lange tiid siik wie. Vlietstra stoppe nei de ferkiezings yn 2011 as deputearre.
Fan 7 juny 2011 oant 9 juny 2015 wie se Earste Keamerlid.
Yn oktober 2011 waard se waarnimmend boargemaster fan de gemeente De Wolden. Se die dat oant de gemeente in opfolger fûn hie foar Peter Snijders. Op 28 april 2012 lei Vlietstra har taken del en yn september waard hja waarnimmend boargemaster fan Marum. Dat die se oant 1 maaie 2013. Fan 1 maaie 2013 oant 1 maaie 2015 wie se tydlik opfolger fan boargemaster Rob Bats fan de gemeente Haren dy't fanwege it Projekt-X feest syn ûntslach yntsjinne. Pieter van Veen hat har op 1 maaie 2015 opfolge as waarnimmend boargemaster.
Op 12 septimber 2017 waard Vlietstra opnij ynstallearre as lid fan de Earste Keamer yn de fakatuere dy't ûntstie neidat Nico Schrijver lid waard fan de Ried fan Steat.
Nederlân
Nederlân (Nederland) is in lân yn Jeropa, mei 17.850.000 ynwenners yn 2023, en mei in oerflak fan 41.543 km² (wêrfan 7.648 km² wetter). De haadstêd is Amsterdam en de kening fan de monargy is sûnt 2013 kening Willem-Alexander.
Sub-Antarktyske eilannen
right|thumb|380px|Antarktika en omlizzende eilannen De sub-antarktyske eilannen binne de eilannen yn de Súdlike Oseaan om Antarktika hinne, mar benoarden de Antarktyske Sirkel (66° 33' 38"). Dizze eilannen binne:
Nederlân
Skiednis
Yn de prehistoarje hawwe der sûnt de Iistiid al jagers libbe yn de hegere gebieten fan it lân. Yn de lêste milenniums foar Kristus kaam dêr lânbou by. De histoarje begjint foar Nederlân mei de Romeinen dy't benammen besuden de Ryn taholden. Yn harren tiid waarden de earste stêden stifte. De Romeinen rommen it om 400 hinne it fjild foar de Franken en Friezen dy't mekoar de hearskippij bestriden hawwe oer it midden fan Nederlân. Om 800 hinne behearsket Karel de Grutte mei grutte parten fan Jeropa ek hiel Nederlân. In ryk fan de Franken waard troch erfopfolging slit; ien fan de gefolgen dêrfan wie dat men yn Nederlân gjin ferwar hie tsjin oanfallen fan de Wytsingen.
Nei 1000 kaam in ein oan dy ynfallen, en gie it yn West-Jeropa sa bêst dat de lokale hearren harren gebiet begûnen út te wreidzjen. Dit late yn de 14e iuw ta de partijtiid, dy't úteinliks troch de Habsburgers einige waard. Sy makken de Nederlannen ta in ienheid, dêr't fan 1568 ôf, it noardlike part him ûnôfhinklik fan makke. Dizze Republyk fan de Sân Feriene Nederlannen bestie oant de Frânske tiid, doe't it lân yn fazen part fan it Frânske Keizerryk waard.
Nei de Frânske tiid waard yn 1814 Nederlân in keninkryk, earst mei ek de súdlike Nederlannen derby, en mei Lúksemboarch yn in personele uny, mar úteinlik mei ûngefear de hjoeddeiske grinzen. Yn de Earste Wrâldkriich wie Nederlân neutraal, mar troch de oarloch wie de see net feilich, en de hannel en it iten rûnen tebek. Nei de oarloch gie it gau better, oant de Krisisjierren. Hjirnei kaam, tagelyk mei it opbetterjen, yn Jeropa it faksisme, wat late ta de Twadde Wrâldkriich. Yn 1940 waard Nederlân ynnaam troch Dútslân, en earst yn 1945 wer befrijd.
Troch de Dútske ynfal yn Nederlân waard dúdlik dat de Nederlânske neutraliteit by ynternasjonale konflikten net altyd feilich te stellen wie. It neutraliteitstinken ferdwûn nei de Twadde Wrâldkriich en Nederlân slute him oan by de NAFO. Yn 1951 rjochte Nederlân mei Dútslân, Frankryk, Belgje, Lúksemboarch en Itaalje de Jeropeeske Mienskip foar Koalen en Stiel op (foarrinner fan de Europeeske Uny. Yn 1944 waard de Benelúks oprjochte, dy't sûnt 1960 de status fan in ekonomyske uny hat.
Maatskiplik feroare yn de sechtiger jierren gâns. De ferpyldering waard fuort nei de oarloch al minder fanselssprekkend. De ledetallen en de ynfloed fan de tsjerke waarden lytser. Troch de massamedia koenen de minsken ienfâldiger te witten komme hoe't minsken yn oare pylders libben en tochten. Mei troch de massamedia en de oangeande demokratisearring waarden de minsken hieltyd selsstanniger en fielden net mear de needsaak om de foarskriften út de eigen pylder te folgjen.
Geografy
[[Ofbyld:nl-kaart-10-10-10.png|thumb|right|Kaart fan Nederlân
boarne: The World Factbook CIA ]] Nederlân leit yn it noardwesten fan Jeropa en wurdt begrinzge troch de Noardsee yn it westen en noarden, Dútslân yn it easten, en Belgje yn it suden. De lângrinzen binne yn totaal 1027 km lang, de kust hat in langte fan 451 km. Yn it Karibysk gebiet lizze noch trije eilannen dy't ûnderdiel binne fan Nederlân.
Hichte
Nederlân is foarme as in rivierdelta, dy't it heechst is yn it súdeasten, en nei alle kanten omleech rint. It heechste punt fan de Nederlân is de Mount Scenery mei 877 meter, it heechste punt fan de 12 provinsjes is de Faalserberch mei 322 meter. It djipste punt leit yn de Súdplaspolder yn de gemeente Nijtsjerk oan de Isel, mei 6,76 meter ûnder Amsterdamsk peil.
Grutte parten fan it lân binne ferlern oan en weromwûn op de see. De helte fan it lân is dan ek net heger as in meter boppe seenivo, en in fearn fan it lân leit sels ûnder seenivo. Dat betsjut dat sûnder diken in fearn fan it lân normaal ûnder wetter stean soe, en mear as de helte by elts heech wetter oerspield wurde soe. Ien fan de Nederlânske provinsjes, Flevolân bestiet hielendal út polders, en leit kompleet ûnder seenivo. Utsein Limboarch hawwe alle oare provinsjes ek lytsere as gruttere stikken lân dy't ûnder seenivo lizze.
Eilannen
Grutte parten fan Nederlân kinne sjoen wurde as eilannen, om't rivieren en fearten der oan alle kanten omhinne rinne. Ek hawwe der tiden west dêr't de see fierder ynkrongen wie en der dêrmei ek mear eilannen yn Nederlân wienen, dy't no wer lânfêst binne. Lykwols hat Nederlân ek no noch sân eilannen yn see: de waadeilannen Teksel, Flylân, Skylge, It Gryn, It Amelân, Skiermûntseach en Rottum.
Yn de Markermar kinne de eilannen Pampus en Marken neamd wurde. Yn oare marren en op de rivieren is noch in grut tal oare eilannen te finen.
Sûnt 10 oktober 2010 hat Nederlân trije bysûndere gemeenten yn it Karibysk gebiet derby krigen dy't dêrfoar ûnderdiel wienen fan it Keninkryk fan de Nederlannen. Dy trije gemeenten binne de eilannen Bonêre, Sint Eustaasjes und Saba.
Rivieren
Trije Jeropeeske rivieren komme út it suden nei Nederlân, en rinne dêr nei it westen nei de Noardsee: de Ryn, de Maas en de Skelde. Nei alle gedachten is dizze rjochtingsferoaring ta stân kaam troch it iis dat ûnder de lêste iistiid healwei oer Nederlân lei. De Ryn en de Maas hawwe de râne fan it iis bylâns in mienskiplike delta foarme, mei de Waal/Merwede as de haadstream yn it midden. De Isel, in sydearm fan de Ryn dy't nei it noarden rint, is mooglik de rin fan de Ryn fan foar de iistiid.
Klimaat
Nederlân hat ûnder ynfloed fan de Noardsee in myld seeklimaat. Yn de simmer binne de temperatueren oan 'e kust in bytsje kâlder as yn it binnenlân, yn de winter lizze de temperatueren oan 'e kust justjes heger. It klimaat wurdt beynfloede troch de Midden-Europeeske westewyn.
Neffens de klimaatklassifikaasje fan Köppen falt Nederlân yn de yndieling Cfb. (tuskenbeiden seeklimaat).
De trochsnee deitemperatuer yn july hinget om de 16 °C. De trochsnee deitemperatuer yn jannewaris is om-ende-by de 3 °C. De kust hat de measte sinne, mei op sommige plakken sa'n 1600 oeren per jier. De Achterhoeke hat de minste sinne, mei sa'n 1450 oeren yn 't jier. De trochsnee reinfal beslacht sa'n 832,5 mm yn 't jier. De measte rein falt yn ‘e neisimmer en it begjin fan de hjerst, yn de winter falt it minste reinwetter.
Boarne: KNMI mjittingen yn it tiidrek 1901-2010 yn De Bilt
Demografy
thumb|Religieuze tsjinstellings yn it jier 1849. Nederlân hat 17.591.000 ynwenners (2022). Ferlike mei de rest fan Europa is de Nederlânske befolking de lêste oardel iuw relatyf fluch groeid: 3 miljoen yn 1850, 5 miljoen yn 1900, 10 miljoen yn 1950, en 16 miljoen yn it jier 2000. Ferliking: de Belgyske befolking groeide fan oardel kear sa grut as Nederlân (4,5 miljoen yn 1850) nei rom in tredde lytser (10 miljoen yn 2000). It Sintraal Buro foar de Statistyk ferwachte dat de befolking sil tanimme sil nei in maksimum fan 17,5 miljoen yn 2038, en dat dêrnei it ynwennertal lytser wurde sil.
Mei in befolkingstichtens fan 519 ynwenners/km² (lân, 2022) heart Nederlân by de 30 tichstbefolkste lannen fan de wrâld. Nederlân hat gjin in stêd mei mear as in miljoen ynwenners; wol binne krapoan 30 gemeenten dy't mear as 100.000 ynwenners hawwe. De fjouwer grutste stêden binne Amsterdam, Rotterdam, De Haach en Utrecht, dy't alle fjouwer yn it westen fan it lân lizze. De stêdekloft dêr't dy fjouwer stêden ûnderdiel fan binne wurdt de Rânestêd neamd, dêr't sa'n 40 % fan de hiele Nederlânske befolking wennet.
Súd-Hollân is mei mear as trije en in heal miljoen ynwenners de provinsje mei de measte ynwenners, dêrnei komme Noard-Hollân en Noard-Brabân (beide mear as twa miljoen). Yn de lêstneamde provinsje foarmje de fiif stêden fan BrabantStad in oare belangrike stedsregio dy't goed is foar 20 % fan de yndustriële produksje fan Nederlân. Yn it easten binne Arnhim-Nymwegen en Twentestad twa lytsere agglomeraasjes, yn it súdeasten leit de stedsregio Súd-Limburch mei de stêden Maastricht, Sittard, Geleen, Heerlen en Kerkrade. Dêrneist binne der ferskate stêden dy't op regionaal nivo in wichtige funksje hawwe, lykas Grins en Ljouwert yn it noarden en Maastricht yn it suden. Yn totaal wennet 82 % fan de Nederlanners yn in stedsgebiet.
Nederlân hat troch de iuwwen hinne in aardich wat ymmigraasje hân. Neffens de sifers fan it CBS fan 1 jannewaris 2005 is 80,9 fan% de befolking Nederlânsk, 2,4 Yndonesysk, 2,4 Dútsk, 2,2 Turksk, 2,0 Surinaamsk, 1,9 Marokkaansk, 0,8 Antilliaansk en Arubaans en 6,0 % oars. Yn it tiidrek 1845-1860 en de earste 20 jier nei 1945 binne ek relatyf grutte oantallen Nederlanners emigrearre, benammen nei de Feriene Steaten, Kanada, Austraalje, Súd-afrika en Nij-seelân.
Sûnt 2005 binne de Friezen erkend as nasjonale minderheid ûnder it Ramtferdrach oangeande de Beskerming fan Nasjonale Minderheden.
De offisjele lânstaal is it Nederlânsk. Regionaal binne it Frysk, Ingelsk en Papiamintsk amtlike talen. It Frysk is yn de provinsje Fryslân in offisjele taal. Op it eilân Bonêre is it Papiamintsk in offisjele taal, en op de eilannen Saba en Sint Eastatius is it Ingelsk in offisjele taal. De offisjele talen wurde regionaal brûkt yn it iepenbier bestjoer, en as fiertaal op ferskate skoallen.
Yn it jier 2008 wie 42 persint fan de Nederlânske befolking net leauwich. Fan de minsken dy't wol leauwich binne wie 29 persint katolyk, 9 persint herfoarme, 6 persint protestantsk en 4 persint reformearre. Sa'n 4 persint fan de befolking is moslim, it boedisme wurdt troch krapoan 1 persint fan de befolking oanhongen. It hindoeïsme is justsjes lytser as it boedisme, en it tal leauwigen dat ûnder it joadendom falt is minder as in heale persint.
Englum
Englum is in buorskip yn de gemeente Westerkertier yn de provinsje Grinslân (Nederlân). Hy leit tusken Oldehove en Saaksum tsjin de dyk fan it Reitdjip.
Nederlân
Polityk
thumb|It Binnenhôf yn De Haach is it sintrum fan de Nederlânske polityk.
Englum
De buorskip is neamd nei de wierde mei deselde namme dy't foar it grutstepart ôfgroeven is. De wierde fan Englum, ek Legewier neamd, leit op in kwelderrêch en soe ien fan de âldste, bewenne, wierden fan Grinslân wêze. Eartiids stie dêr de Englumboarch.
Yn 2000 is de wierde archeologysk ûndersocht yn it ramt fan it Frisia-projekt. Ut de fynst fan diggelguod kin opmakke wurde dat de earste bewenning werom giet ta de fyfde iuw foar Kristus. Yn 2003 is de provinsje begûn mei it restaurearjen fan de wierde. Dêrfoar waard baggelierde út it Reitdjip brûkt.
Nederlân
Polityk
It Nederlânske parlemint, de wetjouwende macht, is part oer twa keamers, de Earste Keamer (75 sitten) en de Twadde Keamer (150 sitten). De steatsfoarm is in konstitúsjonele monargy mei in parlemintêre demokrasy. Alhoewol't de haadstêd Amsterdam is, hat De Haach de funksje fan regearingsstêd. De útfierende macht is yn hannen fan de kening en it kabinet (sûnt 2022 it kabinet-Rutte IV). De rjochterlike macht is yn hannen fan de rjochters en offisieren fan jústysje.
Partijen yn de Twadde Keamer
De neikommende politike partijen binne sûnt de ferkiezings fan 2021 yn de Twadde Keamer fertsjinwurdige: