cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Angelsaksyske Kronyk
De (beheinde) skiedskriuwing begjint al yn 60 f.Kr. en rint troch oant fier yn de 12e iuw. In soad fan de ynformaasje komt lykwols út de twadde hân en fan hearren en sizzen oer in barren op in oar plak. De Kronyk is dêrtroch net hielendal te betrouwen, mar foar ynformaasje oer guon perioaden en plakken is it lykwols de iennichst oerbleaune skreaune boarne. De hânskriften waarden op ferskillende plakken skreaun en litte beskate foaroardielen fan de skriuwers sjen.
De kroniken wienen fral in middel om de dingen op datum fêst te lizzen en te oarderjen. Rûnom waard leaud dat de wrâld yn it jier 1000 fergean soe en it waard wichtich achte jin plak oan de ein fan de tiden fêst te lizzen.
De annalen waarden meast bewarre en bewurke yn kleasters en wienen faak oan it plak fan ûntstean bûn. Sa wie der wol omtinken foar de pleatslike rispinge en de krapte oan bijen, wylst politike saken dy't fierder fuort spilen faak net behannele waarden.
Dochs binne de kroniken nijsgjirrich en fan belang omdat se de earste Europeeske trochgeande skiedskriuwing yn in Germaanske lânstaal befetsje. Fan de sân oerbleaune manuskripten binne seis yn it Aldingelsk of ier Midingelsk skreaun, it sânde is in mjuks fan Aldingelsk en Latyn. It âldste manuskript is bekend as de Parker Chronicle (neamd nei in eardere eigner, Matthew Parker) of de Winchester Chronicle. Bewiis is der net, mar der wurdt sein dat de kroniken ûntstiene op inisjatyf fan kening Alfred de Grutte.
Hânskriften
De noch besteande hânskriften binne:
Gersboat
thumb|right|Gersboat Frysk Skipfeart Museum thumb|right|Gersboaten Frysk Skipfeart Museum
De gersboat is een Fryske platboaiem mei in licht bûgde, sterk fallende foarstjûne en in rjochte steilsteande efterstjûne.
De kop en it efterskip binne rûn, mar sterk weifage. It board falt breed iepen oant aan it berchhout, it boeisel falt nei binnen ta. De romp is strekt en hat hast gjin seech. Op in lytse plecht nei is de boat hielendal iepen. Eartiids farde de boat mei ien smel swurd. Letter waarden twa rûne, brede swurden brûkt. De gersboat is grutter as de wyldsjitter en benammen heger. Se binne tige ienfâldich: in flak fan ien planke, dêrop in sydkant fan ien planke (gong) en dêrop it boeisel. De gersboat waard brûkt troch boeren foar it ferfier fan lytsfee, molke en hea. Se sylden mei in spriettúch. Der koe ek mei roeid en boomd wurde.
Foo Fighters (album)
Foo Fighters is it debútalbum fan Foo Fighters. It album waard troch Dave Grohl opnommen yn oktober 1994 yn de Robert Lang studio yn Seattle en waard yn de simmer fan 1996 op 4 july útbrocht. Dave spile alle bas-, gitaar- en drumpartijen sels yn.
Spyllist
Alle nûmers binne skreaun troch Dave Grohl.
Buorkerij
thumb|Wurk op it lân. In buorkerij is in bedriuw dat him dwaande hâldt mei feetylt en/of ikkerbou. Ornaris leit it lân tichteby de pleats. Buorkerijen binne faak famyljebedriuwen, dy't soms generaasjes lang oererve wurde.
Annechien Steenhuizen
Annechien Steenhuizen (Amersfoart, 12 maaie 1977) is Nederlânsk nijslêzeresse, ferslachjouster, sjoernaliste, tillefyzjeredaktrise en presintatrise. Hja begûn har karriêre op 'e nijsredaksje fan RTL, wêrnei't se op RTV Utert in regionaal opspoaringsprogramma presintearre. Fan 2008 oant 2009 wie se ien fan 'e 'Jakhalzen' yn it VARA-programma De Wereld Draait Door. Sûnt 2013 is hja ien fan 'e fêste presintators fan it acht-oeresjoernaal fan 'e NOS.
Wurkpaad
Steenhuizen waard yn 1977 berne yn Amersfoart. Se folge fan 1995 oant 1999 in oplieding oan 'e Skoalle foar Sjoernalistyk yn Utert. Dêrnei begûn se har karriêre yn 2000 by de nijsredaksje fan RTL Nederlân, dêr't se goed trije jier as redaktrise meiwurke oan it programma 5 in het Land, op RTL 5, en oan RTL Nieuwsmagazine, de foarrinner fan Editie NL.
Loftwachttoer 6H3 - Aldemardum
thumb|right|220px|Loftwachttoer Aldemardum De Loftwachttoer fan Aldemardum is in loftwachttoer (postnûmer 6H3) dy't yn 1953 boud waard troch it Korps Loftwachttsjinst (KLD), in ûnderdiel fan de Keninklike Loftmacht.
It korps bestie al foar de Twadde Wrâldkriich, mar waard yn de jierren '50 fan de 20e iuw wichtiger fanwege de Kâlde Oarloch. De lieding wie yn hannen fan beropsmilitêren, it wurk waard dien troch frijwilligers. Dy moasten de loft yn 'e gaten hâlde en ûnbekende fleantugen trochjaan, benammen leech fleanende fleanmasines dy't ûnder de radar troch fleinen. De letters KLD waarden ek wol ferklearre mei Kijken-Luisteren-Doorgeven. De bemanning krige spesjale ynstruminten om rjochting en hichte te bepalen. De tuorrren hienen in eigen ferbining, fanwege mooglike spionaazje gie dit net oer it PTT-netwurk. De sintrale Fryske post siet yn de bunker fan de Prinsetún yn Ljouwert
Yn hiel Nederlân waarden sokke betonnen útsjochtuorren neffens in standert ûntwerp boud op plakken dêr't noch gjin bouwurken mei in heech útsjoch wienen. Meast waard dat dien troch Schokbeton út Kampen. De tuorren stiene 14 kilometer út inoar. Yn Nederlân stienen der sa'n 500. Omdat der yn Fryslân net folle hege gebouwen stiene, waarden spesjale útsjochtuorren oanlein yn Grou, Ingelum, Minnertsgea, Rie en Ypekolsgea.
Neidat de KLD 1968 opheft waard, waarden de measte tuorren fanwege oerstalligens sloopt. Yn Fryslân bleau allinnich dy fan Aldemardum oan de Wammerterreed bewarre. Yn de toer sit ek in skûlnis omten mei de koptelefoan. Der waarden ek geregeld oefeningen hâlden. Yn 1992 waard de toer restaurearre en is no partikulier besit.
Annechien Steenhuizen
Wurkpaad
Op 1 novimber 2011 waard Steenhuizen oansteld as ien fan 'e fêste nijslêzers fan it NOS Sjoernaal. Hja presintearre yn 't earstoan benammen de oerdeiske sjoernaals, ynklusyf it bulletên fan seis oere jûns. Op 13 maart 2013 presintearre se foar it earst Nieuwsuur en it lette sjoernaal. Twa moannen letter, op 13 maaie, folge se Sacha de Boer op as fêste nijslêzeresse fan it acht-oeresjoernaal. Sûnt presintearret se dat sjoernaal yn wiken mei in ûneven wyknûmer, wylst har kollega Rob Trip de even wyknûmers foar syn rekken nimt.
Loftwachttoer 6H3 - Aldemardum
De toer is sawat 14 meter heech en is setten op in hichte fan sa'n 12 meter (op it heechste punt fan Gaasterlân), sadat de eachhichte fan in persoan op de toer hast 30 meter boppe it meanfjild is. Dat der kin sawat 8 kilometer yn de gaten hâlden wurde.
Firth fan Clyde
thumb|250px thumb|250px|Firth of Clyde
De Firth fan Clyde (Ingelsk: Firth of Clyde; Skotsk: Firth o Clyde; Skotsk-Gaelysk: Linne Chluaidh) is it estuarium fan de rivier de Clyde yn it westen fan Skotlân. It effekt fan it tij is noch te fernimmen it lân yn by Glasgow. Oare stêden oan it estuarium binne ûnder oaren Dumbarton, Port Glasgow, Greenock en Ayr. Oan de westkant wurdt de firth begrinzge troch it skiereilân Kintyre, dat oan de regio Argyll en Bute beheart. De Kilbrannan Sound is in grutte earm fan de Firth of Clyde, dy't Kintyre skiedet fan Arran. By de yngong is de firth 42 km breed.
It estuarium hat in grut tal eilannen. De meast grutte, dy't ek bewenne wurde, binne Arran, Bute en Great Cumbrae.
Frelle
Frelle (de Nederlânsktalige foarm freule is yn Fryslân faaks hast bekender) is in oansprekfoarm foar net troude froulike ealju. It is gjin aadlike titel en ek gjin aadlik predikaat. De manlike tsjinhinger fan frelle is jonker (dat net itselde is as jonkhear).
A Thousand Words for Stranger
A Thousand Words for Stranger is in science fiction-roman fan 'e hân fan 'e Kanadeeske skriuwster Julie E. Czerneda. De titel betsjut: "Tûzen Wurden foar Frjemdling". It boek foarmet it earste diel fan 'e trilogy The Trade Pact, dy't ta de romansearje The Clan Chronicles heart. Hoewol't it it earste boek fan 'e dy rige wie, dat publisearre waard, is A Thousand Words for Stranger yn 'e ynterne gronology fan The Clan Chronicles it fjirde diel, mei't Czerneda tsien jier letter de prequeltrilogy Stratification skreaun hat. A Thousand Words for Stranger fertelt it ferhaal fan Sira di Sarc, in jonge frou fan 'e Clan, dy't in fiere neikommelinge is fan Aryl Sarc, it haadpersonaazje út 'e Stratification-trilogy. De ferhaalline fan Sira is skreaun yn it ik-perspektyf, wylst de oare ferhaallinen yn it personele perspektyf skreaun binne. It boek waard yn 1997 publisearre troch de New Yorkske útjouwerij DAW Books.
Ynhâld
A Thousand Words for Stranger spilet yn 'e fiere takomst yn it Hannelspakt, in konfederaasje fan planeten dy't behearske wurde troch de minskheid en yntelliginte bûtenierdske rassen. It boek begjint op 'e planeet Auord, dêr't in saneamde Oftwinger (fan 'e neilibbing fan 'e wetten fan it Hannelspakt, in soarte fan plysje dus) tsjûge is fan in nachtlike oanfal op 'e strjitte troch in groepke kriminelen op in man en in frou. Dêrby rekket de man ferwûne en bewusteleas; de frou wit te ûntkommen. Neitiid docht bliken dat de slachtoffers gjin minsken binne, mar leden fan de Clan (ek wol bekend as M'hiray): bûtenierdske wêzens dy't fan bûten as twa drippen wetter op minsken lykje, mar dy't eins in hiel oare yntelliginte soarte foarmje, mei mentale fermogens fan û.m. telepaty, telekineze en teleportaasje. (De oanwêzigens fan 'e plysjeman by de oanfal wie dan ek net tafallich: hy folge de beide Clanleden.) De M'hiray binne as soarte gjin lid fan it Hannelspakt, en harren bestean is sels mar by in beheinde groep lju bekend, mei't se war dogge om foar minsken troch te gean. Kommandant Lydis Bowman, dy't lieding jout oan in taakgroep fan 'e Oftwingers dy't de Clan yn 'e rekken hâlde moat, skat dat der yn totaal mar in tûzen fan harren binne.
Letter dyselde jûn dwaalt in jonge frou lykme-allinne troch de haadstêd fan Auord. Se hat gjin oantinken oan wa't se is, hoe't se hjit, wêr't se hinne sil of hoe't se dêr komme moat. Inkeld in ûnwjersteanbere mentale oandriuw twingt har om har nei de romtehaven te bejaan, dêr't se in romteskipskaptein sykje moat dy't Jason Morgan hjit. Underweis wurdt se lykwols finzen nommen troch slavehellers, dy't har ferkeapje oan 'e (krokkedileftige) Sakissishee-piraat Roraqk. Dyselde liket tige ynnommen mei har te wêzen, en jout har de namme Kissue. Ear't de dage oan 'e loft komt, wurdt it gebouwekompleks dêr't Kissue en de oare slaven fêstholden wurde, binnenfallen troch de Oftwingers. Roraqk lit dan fuortendaliks alles efter him, mar Kissue nimt er mei. Ear't se útfine kin wat er mei har fan doel is, wit se yn it drokke ferkear fan 'e moarnsspits te ûntkommen, wêrnei't har ynderlike oanstriid har wer nei de romtehaven driuwt.
Elizabeth Bowes-Lyon
thumb|right|200px|Begraffenis, by de [[Westminster Abbey]]
Elizabeth Angela Marguerite Bowes-Lyon (yn of ûnder Londen, 4 augustus 1900 – Windsor, 30 maart 2002) wie de frou fan kening George VI fan it Feriene Keninkryk en de mem fan keninginne Elizabeth II en dus de beppe fan kening Charles III. Hja wie ek de lêste keizerinne fan Yndia. Nei de dea fan George VI waard sy Queen Elizabeth The Queen Mother (de Keninginne-Mem) neamd.
A Thousand Words for Stranger
Ynhâld
Underwilens is de bewusteleaze man fan 'e Clan, dy't Barac sud Sarc hjit, troch medyske help fan 'e Oftwingers wer by sûpe en stút brocht. Kommandant Bowman fertelt him dat der yn it planetestelsel fan Acranam in lid fan 'e Clan dea oantroffen is, dat Barac syn broer Kurr blykt te wêzen. Bowman wol Barac dêroer ûnderfreegje, mar Barac teleportearret himsels bûten har berik. Hy bejout him nei de romtehaven, dêr't er it romteskip de Sulverne Foks opsiket, dat eigendom is fan kaptein (en tagelyk iennichste bemanningslid) Jason Morgan. Barac en Morgan hawwe earder gedoente hân, en no freget Barac him om op Auord te sykjen nei in frou fan 'e Clan, Sira di Sarc, dy't hy eskortearre, mar dy't weirekke is. Sels baarnt Barac fan langstme om nei Acranam ta, dêr't er útsykje wol wat der mei syn broer bard is. Neitiid set Morgan syn kontakten op Auord yn om út te sjen nei Sira di Sarc, en troch it rûnombywêzige kameratafersjoch en it filefoarmjend ferkear wurdt hja gaueftich fûn yn it selskip fan Roraqk, mei wa't Morgan yn it ferline al ferskate oanfarrings hân hat. Morgan helpt temûk by Sira har ûntsnapping, en wachtet har dan op 'e romtehaven op, dêr't er har nei syn skip liedt. Hja geane beiden oan board en sette ôf fan Auord, de Clan, Roraqk en Bowman har Oftwingers efter harren littend.
Morgan is in keapman, dy't mei syn behindige romteskip bysûndere ladings ferfierd fan it iene nei it oare planetestelsel, en dêr goed fan libje kin. Oan board fan 'e Foks fynt Kissue in ynderlik lykwicht, hoewol't se noch altyd oan ûnthâldsferlies lijt. In diskusje oer har namme liedt derta dat Morgan foarstelt om har Sira Morgan te neamen. Dat is har likegoed as lykfol hokker oare namme, en better as it falsk flaaikjende 'Kissue' dêr't de walchlike piraat Roraqk har mei opskipe hat. Hoewol't Morgan net fertelt wat er oer har wit, om't er him ôffreget oft se him foar de gek hâldt mei har ûnthâldsferlies, begjint der stadichoan in bân tusken de beide skipsgenoaten te groeien. Morgan registrearret Sira formeel as bemanningslid fan 'e Foks, wat har status as romtefarder formalisearret en har sadwaande in beskate beskerming biedt. Mar tagelyk hat Morgan al jierren as ynformant operearre foar kommandant Bowman, en dy wol no dat er Sira oan 'e Oftwingers oerdraacht. Mei tsjinnichheid set Morgan prikken yn it wurk om dat te dwaan, oant er by it ôfleverjen fan in bestelling op 'e planeet Ret 7 yn 'e swierrichheden komt en it hast bestjert. Sira rêdt dêrby syn libben, en as se mei de bewusteleaze Morgan weromkeart yn 'e Foks, ûntdekt se dat er har net inkeld as bemanningslid, mar as mei-eigneresse fan it romteskip registrearre hat. In troch Morgan foarprogrammearre ôffeart hâldt harren beiden by dy gelegenheid út 'e hannen fan sawol harren Retske fijannen as de Oftwingers.
Morgan is al wer aardich opbettere tsjin 'e tiid dat se by Supermerk Plexis oankomme (in ûnbidich grut romtestasjon folstoppe mei alderhanne winkels dêr't gjin nee te keap is). Yn Supermerk Plexis dûke de beide flechtlingen in skoftke ûnder by Morgan syn bêste freon, de (kreefteftige) Carasiaan Huido Maarmatoo'kk, dy't dêr it toprestaurant Klauwen en Kaken runt. Op Ret 7 en fannijs ûnderweis dêrwei hat Sira murken dat der in oanwaaksende mentale bân tusken har en Morgan bestiet, en dat makket har benaud om't se net begrypt hoe't dat kin. Morgan, dy't ien fan dy seldsume minsken is mei telepatyske fermogens, wol har mentaal ûndersykje, en dêr stimt Sira yn ta. Morgan stelt dan fêst dat har ûnthâldsferlies keunstmjittich opwekke is trochdat der mei opsetsin in stikmannich mentale blokkades by har oanbrocht binne. Hy besiket de blokkades fuort te heljen, mar dat slagget him mar by ien laach. Sira kin har no mear oer harsels tebinnenbringe, mar net genôch. As twa Clanleden by Supermerk Plexis arrivearje, Barac en in frou dy't seit dat se Sira har suster Rael is, beslút Sira dat se by Morgan wei moat om him tsjin 'e Clan te beskermjen. Sykjende nei in romteskip dat har earne oars mei nei ta nimme kin, wurdt Sira op 'e nij finzen nommen troch de trewanten fan 'e piraat Roraqk, dy't it spoar fan 'e Foks nei Supermerk Plexis ta folge is.
Sadree't de troch it mentaal ûndersyk útputte Morgan wekker wurdt en merkt dat Sira fan rutens spile hat, set er mei syn maat Huido de efterfolging yn. Krekt foar de ôffeart kringe de beide freonen Roraqk syn skip binnen, wêrnei't se har in wei nei de brêge fjochtsje. Yn uterste need iepenet Roraqk syn skip foar it fakuum fan 'e romte om fan 'e ynkringers ôf te kommen. Dêr deadet er syn eigen bemanning mei, mar net de tûke Morgan en Huido. Nei't Morgan mei de piraat ôfweeft hat, blykt it bestjoeringssysteem fan it skip lykwols sa skansearre te wêzen, dat der neat mear oan te reparearjen falt. It skip giet nei Acranam, en Sira, Morgan en Huido geane mei. Roraqk wie fan doel en ferkeapje Sira dêr oan Yihtor di Caraat, in Clanlid dat syn eigen dea yn sêne set hie sadat er net mear nei it pipen fan 'e Ried fan 'e Clan hoegde te dûnsjen. Dêrnei hat er op Acranam in eigen mienskip fan rebellen opset dy't er as autokraat regearret. Hy hat tige sterke mentale fermogens, en hy is wisberet dat Sira syn breid wurde sil. Sira is lykwols like wisberet dat dat net barre sil.
Ienris yn it planetestelsel fan Acranam arrivearre, geane Sira, Morgan en Huido mei de rêdingsboaten fan board ôf ear't Roraqk syn skip de planeet berikke kin. Se lânje yn 'e wyldernis, dêr't Morgan al rillegau troch Yihtor finzen nommen wurdt. Sira en Huido besykje him te befrijen, mar driigje dan sels ek finzen nommen te wurden. Sira, dy't sûnt Morgan syn ûndersyk in diel fan har fermogens wer werom hat, 'triuwt' har freonen ynstinktyf fuort om se te rêden, wêrmei't se Morgan en Huido nei de Foks ta teleportearret. Sels wurdt se wol troch Yihtor finzen nommen. De Foks befynt him ek by Acranam, om't it troch de Oftwingers yn beslach nommen is by Supermerk Plexis nei Morgan syn ôfreis op it skip fan Roraqk. Barac en Rael hawwe dêrnei de minsklike Oftwinger Russell Terk safier krigen dat er harren (mei goedkarring fan kommandant Bowman) nei Acranam ferfierde, efter Morgan en Sira oan. Yn 'e mande mei Rael en Barac rêde Morgan en Huido Sira krekt op it stuit dat Yihtor har by in ferwrongen seremoanje twinge wol om syn libbenspartner te wurden. De befrijde Sira hat lykwols mentaal sterkere fermogens as Yihtor, en nimt him dan sels finzen.
Neitiid wurdt Yihtor nei de planeet Camos brocht, dêr't er him foar syn dieden feranwurdzje moat foar de Ried fan 'e Clan. Rael en Barac hawwe ûnderwilens oan Morgan en Sira útlein dat de frjemde mentale bân dy't tusken harren groeit, in partnerskipsbân is. Dat Sira sa'n bân mei in minske ûntwikkele hat, is tsjin alle tradysjes yn en sûnder presedint. In partnerskipsbân fan 'e Clan hat neat te krijen mei leafde, mar Morgan en Sira beseffe dat se ek fereale opinoar wurden binne. Rael warskôget harren dat harren bân net akseptearre wurde sil troch de Ried fan 'e Clan. Op syn bêsten sil Morgan syn ûnthâld útwiske wurde, mar it hat ek wol kâns dat de Clanlieders derfoar kieze sille om him ienfâldichwei út 'e wei te romjen. Dêrop keart Sira troch teleportaasje werom nei it thús dat se har net mear tebinnenbringe kin, om't se mient dat se dêrmei Morgan de tiid jout om út te naaien. It probleem is dat Morgan net fan doel is om sûnder har lykfolwêr hinne te gean.
Underwilens leit har heit Jarad di Sarc oan Sira út dat it hiele spul, mei mentale blokkades en al, út har eigen koker komt. Sira di Sarc wie de machtichste frou fan 'e Clan dy't ea libbe hie. Om't har partner op it mêd fan mentale fermogens oan har weage wêze moast, soe se nea in partner krije kinne. Hja smiet har op geneälogysk ûndersyk, dat útwiisde dat de Clan troch de konsintraasje fan hieltyd sterkere mentale fermogens yn in pear bloedlinen, himsels ta útstjerren doemde om't sokke persoanen gjin partner fine koene en har dus net fuortplantsje koene. Sira har radikale oplossing wie it krusen fan 'e ksenofobe Clan mei oarsoartige telepaten, lykas minsken. Ommers, as dêr al in pear minsken by omkamen, dan bleaune der noch genôch oer. Hja hie eigenhandich de persoan fan Jason Morgan foar harsels útsocht, en se hie harsels ek de mentale blokkades oplein om trening en foaroardielen te ûnderdrukken. En har plannen wiene útkommen: wat se mei in manlik lid fan 'e Clan net berikke koe, it oangean fan in parnerskipsbân, wie har mei Morgan wol slagge. Ien ding hie se lykwols net foarsjoen: Sira Morgan is in oare persoan wurden as dat Sira di Sarc wie, mei oare opfettings en oare ideeën. Sira Morgan griist fan 'e kâlde wize dy't har eardere sels hie om oer minskelibbens te tinken.
By in earste konfrontaasje mei de Ried fan 'e Clan liket Sira har heit Jarad har te helpen om oan 'e macht fan 'e Ried te ûntkommen, mar dat blykt neitiid mar in mûklist te wêzen om har safier te krijen dat se harren nei Jason Morgan liedt. Dêrfoar hoecht se net fier te gean, want Morgan hat Barac in minuskúl apparaatsje by de klean yn stoppe dat funksjonearret as in beaken. Dêrmei hat er Barac opspoart, en om't Sira Barac op har flecht foar de Ried meinimt, kin Morgan har op ienfâldige wize fine. As se dan trijeresom fuort sille, wurde se lykwols opwachte troch de Ried, ynklusyf Jarad. Dy hawwe Morgan nedich om Sira har mentale blokkades yn 'e âlde steat werom te bringen, sadat se dy dêrnei sels hielendal opheffe kin sadree't se it oangean fan har partnerskipsbân mei Morgan foltôge hat (sa't it oarspronklike plan wie). Morgan hat sels lykwols ek in mûklist betocht, want as de Riedsleden harren oer it mad komme, wurde se op har beurt oer it mad kommen troch kommandant Bowman en har Oftwingers, dy't neilibbing fan 'e wetten fan it Hannelspakt easkje.
Yn 'e oanwêzigens fan Bowman-en-dy, dy't foar Sira en Morgan waarboarget dat de Riedsleden gjin fierdere rare streken úthelje kinne, foltôgje se dan it oangean fan harren mentale partnerskipsbân, hoewol net op 'e wize dy't de Clan dêrfoar hat (wat letter noch swierrichheden opsmite sil; sjoch: Ties of Power). As de leden fan 'e Ried hope hiene dat Morgan dêrby deadien wurde soe troch Sira har folle gruttere mentale fermogens, komme se bedragen út. Neitiid reparearret Morgan de mentale blokkades yn Sira har ûnthâld, wêrnei't dy út harsels opheft wurde. De personaazjes fan Sira Morgan en Sira di Sarc ferrane mei-inoar en wurde ien persoan mei alle kennis en skiednis fan Sira di Sarc en foar it meastepart de opfettings en gefoelens fan Sira Morgan. Sira, dy't no al har fermogens wer hat en dêrmei de machtichste persoan yn 'e Clan is, warskôget de Ried en yn 't bysûnder har heit dat se har net mear mei har, Morgan of Barac bemuoie moatte. Dêrnei lit se harren fierders yn har eigen sop gearsiede en teleportearret se harsels en Morgan fier fuort om harren libben tegearre te begjinnen.
Nederlandsche Fascisten Unie
De Nederlandsche Fascisten Unie (NFU) wie yn 1933 in Nederlânske fassistyske politike partij.
De NFU waard 26 febrewaris 1933 oprjochte fan K.E. van Charante. Sy ûntstie út in spjalt fan de Algemeene Nederlandsche Fascisten Bond. Yn 1933 die de NFU mei oan de ferkiezings foar de Twadde Keamer, mei Tony W. Hooykaas as kandidaat. De partij krige 1771 stimmen, 0,04% fan it totaal (yn De Haach 0.19%, yn Amsterdam 0.03%, yn Haarlim 0,09%, yn Utert 0,18% en yn Swol 0,28%).
De Aanval wie it partijblêd.
Jan Pannekeet
Jan Pannekeet (Alkmaar, 1 april 1925 – Hearhugowaard, 1 febrewaris 2002) wie in Nederlânsk taalkundige, letterkundige en publisist, dy't him by syn wurk benammen talei op 'e beskriuwing fan en it ûndersyk nei de Westfryske dialekten.
Libben
Pannekeet wie learaar Nederlânsk, en promovearre yn 1979 ta doktor yn 'e taalkunde op it ûnderwerp wurdfoarming yn it Westfrysk. Yn 1984 kaam it troch him gearstalde Westfries Woordenboek út, en yn 1991 publisearre er in beheinde grammatika ûnder de titel Het Westfries: Inventarisatie van Dialectkenmerken. Behalven dat er noch ferskate oare boeken en withoefolle artikels oer de Westfryske dialekten skreau, joech er der ek in grut tal lêzings oer. Hy wie in stikmannich jierren bestjoerslid fan it Historisch Genootschap Oud West-Friesland en ek hied er in sit yn 'e redaksjekommisje fan it jierboek fan dy organisaasje. Yn 1979 ûntfong er út 'e hannen fan 'e doetiidske foarsitter Volkert J. Nobel as earste de dat jiers ynstelde Westfrieslandsprijs. Letter krige er ek in keninklike ûnderskieding en waard er Ridder yn de Oarder fan Oranje-Nassau.
Erich Schatzki
Dr. yr. Erich Schatzki (Klafeld ûnder Siegen, 23 jannewaris 1898 - Palo Alto, 28 augustus 1991) wie in Dútsk yngenieur en fleanmasineûntwerper, dy't ûnder oaren foar Junkers, Lufthansa en Fokker wurke hat.
Fan 1924 ôf wurke Erich Schatzki by Junkers. Fan 1927 oant 1933 wie Schtazki by Lufthansa yn tsjinst; earst as testpiloat en piloat, úteinlik waard er dêr technysk direkteur. Doe't 1933 by Lufthansa anti-Joadske sentiminten ûntstienen, besleat Schatzki om mei syn famylje nei Switserlân te flechten, dêr't er oant wurk gie by Swissair. Letter ferfarre er nei Neiderlân om by Fokker oan de gong te gean. By Fokker wie hy ûnder oaren ferantwurdlik foar ûntwerpen fan de D.XXI en de G.I. Nei Fokker gie hy nei Koolhoven, dêr't er belutsen wie by de ûntjouwing fan de Koolhoven F.K.58. Doe't de Dútsers Nederlân ynfoelen en de Koolhovenfabriken yn flammen opgienen, arbbeide ny noch in skoft foar de tabaksyndustry. Carl August Freiherr von Gablenz, direkteur fan Lufthansa, warskôge Schatzki foar it gefaar dat Joaden yn de besette gebieten boppe de holle hong. Schatzki flechte nochris; oer Frankryk en Spanje gie it nei de Feriene Steaten. Dêr arbeide er foar Republic Aviation Company en die hy mei oan it Republic P-47 Thunderbolt-projekt. Nei de oarloch hie er ferskate learstoelen oan Amerikaanske universiteiten. Hy wie troud mei keunstnaresse Hedda Oppenheim, tegearre krigen sy twa bern.
Mirzə Fətəli Axundov
Mirzə Fətəli Axundov (útspr.: [mirzæ fætæli axundov], likernôch: "mir-zeh fet-tel-ly a-chûn-dov"), yn it Perzysk bekend as میرزا فتحعلی آخوندزاده, Mirza Fatali Achûndzadeh, (Şəki, Azerbeidzjan, 12 july 1812 - Tbilisi, 9 maart 1878) wie in ferneamde Iraansk-Azerbeidzjaanske skriuwer, toanielskriuwer, ateïst, filosoof en grûnlizzer fan de Azerbeidzjaanske moderne literêre krityk, "dy't benammen bekendheid krige as skriuwer fan Europeesk ynspirearre toanielstikken yn de Azerbeidzjaansk-Turkske taal".
Axundov iepene eigenhannich in nije faze yn de ûntwikkeling fan de Azerbeidzjaanske literatuer. Hy wie ek de grûnlizzer fan de materialisme- en ateïsmebeweging yn de Republyk Azerbeidzjan en ien fan de foarrinners fan it moderne Iraanske nasjonalisme. Hy pleite der ek foar om it Azerbeidzjaanske skrift om te skeakeljen fan it Perzysk-Arabyske skrift nei it Latynske alfabet.
Neitins
De Nasjonale Bibleteek fan Azerbeidzjan en it Akademysk Opera en Ballet Teäter fan Azerbeidzjan, lykas in tal strjitten, parken en biblioteken, waarden ek nei Achûndzadeh ferneamd yn Azerbeidzjan. In kultureel museum yn Tbilisi, Georgië, dat him rjochtet op de Georgysk-Nederlânske kulturele relaasjes, is ek nei him ferneamd.
Harlinger Aardewerk- en Tegelfabriek
thumb|250px|Harlinger Aardewerk- en Tegelfabriek oan de [[Hilligewei]] It Harlinger Aardewerk- en Tegelfabriek wurdt yn 1972 oprjochte troch Henk en Maaike Oswald op de Foarstrjitte 84 yn Harns. Dit nei it ûntdekken fan in grutte ferburgen tegelkolleksje yn in nij oankocht hûs.
Skiednis diggelguod yn Fryslân
thumb|250px|Tegeltablo "Jezus op de Mar fan Galileä" fan Dirk Danser yn it [[Princessehof]] It Harlinger Aardewerk- en Tegelfabriek makket ambachtlik ierdewurk en tegels krektlyk as de foarrinder fan it hjoeddeiske fabryk sûnt 1598, de Gleybackery fan Steffen Gunter de Olde yn de Raamstrjitte yn Harns. De fynst fan de ûnefûneminten fan dit earste fabryk, by opgravings yn 1987, wêrby't diggelguod mei it jiertal 1614 derop weromfûn waard, lit de iere produksje yn dizze havenstêd sjen. Nijsgjirrich by dizze fynst wie it feit dat it hjir om it âldste datearre Fryske majolika giet.
Troch de geunstige lizzing oan see, groeide Harns út ta in belangrike havenstêd. Hjirtroch waard it Harnzer ierdewurk in wichtich eksportprodukt. Mei trochdat de grûnstof, de klaai, foar it opkrijen lei, waard it Harnzer ierdewurk en tegelguod in begryp yn de wrâld. In grut part fan de antike tegels yn âlde huzen, pleatsen en musea yn binnen- en bûtenlân komme út Harns. Wichtige wurkplakken yn Harns troch de iuwen hinne wiene ûnder oare: Belangrike skilders troch de iuwen hinne wiene Pals Karsten wurke yn it fabryk fan de famylje Spannenburg en waard ferneamd troch syn tige eigen prachtige styl wêr't in soad omtinken jûn waard oan de detaillearring fan blommen- en foaral skipstableaus. De styl fan syn hân foarmet noch altyd in ynspiraasjeboarne yn de oplieding fan de skilders fan it Harlinger Aardewerk- en Tegelfabriek. Mei de sluting fan it fabryk fan de famylje Van Hulst yn 1933 en de dêrmei mank geande argyfferneatiging fan 350 jier, kaam der ynearsten in ein oan de iuwenlange tradysje yn Harns.
Nije fabryk
thumb|Sâltsleat nr. 53 Mei de oankeap fan it pân op de Sâltsleat nr. 53 troch Henk en Maaike Oswald wurdt 40 jier letter, yn 1972, de basis lein foar de werberte fan it Harnzer ierdewurk en teilguod. By de restauraasje wurde efter it behang en yn de tichtstoarte kelders en wetterputten talleaze fynsten op majolikagebiet dien, wêrtroch harren ynteresse ûntstiet. Ferfolchstúdzje yn it 'Hannemahûs' liedt ta it argivearjen fan it histoarysk noch mar in bytsje oanwêzige spûnzen- en argyfmateriaal.
De gearwurking mei de keramist Hubert de Haas (ferantwurdlik foar it rekonstruearjen fan de histoaryske reseptuer) liedet yn 1972 ta de oprjochting fan it Harlinger Aardewerk- en Tegelfabriek. De wize wêrop dit produkt makke wurdt is identyk oan dy fan de historyske foargongers, nammmentlik 100% hânwurk. It ienige ferskil fan de produkten fan de famylje Oswald mei antike ierdewurk produkten, is de âlderdom. Troch it hanthavenjen fan it iuwenâlde proses kinne de nije Harnzer tegels krektlyk op de muorre ferwurke wurde, te witten: 'kâld setten' (praktysk sûnder foech).
Fabrikaazje
De klaai wurdt suvere, mei wetter fermingd, kneden en yn in fakuümparse wurdt de lucht derút helle.. Dan wurdt de sêfte klaai rôle ta in dikte fan ± 8 mm. Dizze rôle "plakken" klaai lizze ien nacht te drûgjen en binne de oare deis yn in 'Learhurdstadium' geskikt om ta tegel ferwurke te wurden. De teilmakker brûkt hjirby noch itselde ark as 400 jier lyn, nammentlik in mes en in houten mal mei spikerkes yn de hoeken. De spikeres binne om de tegel by it op maat snijen teplak te hâlden. Letter binne en bliuwe de ôfdrukken fan it spikerke as lytse puntsjes yn de glazuer te sjen. Trochdat de teilmakker op gevoel de teil mei de hân noch wat skean nei binnen ôfsnijt kin dizze nei de tiid op de oarspronklike wize ferwurke wurde, praktysk sûnder foech.
It skilderjen
Nei it drûgjen wurdt de teil foar de earste kear bakt (biskwy) en dan mei de hân oerjitten mei in dekkend tinglazuer, makke nei reseptuer út de 16e en 17e iuw. Nei it glazuren folget de lêste stap: it skilderjen. By elk dekor brûkt de skilder in spûns. In spûns is in dekortekening wêrfan de kontoerlinen fyn trochpjukt binne. Dizze spûns wurdt op de noch fochtige glazuer lein en mei in sekje houtskoalpoeier bestood. De no sichtbere stippelline is de ienige ûndersteuning foar de skilder. De stippelline wurdt mei in tinne trekpinsiel 'lutsen' wêrnei't it dekor ynfold wurdt mei kleur. De ferven dêr't mei skildere wurdt binne yn feite glazueren dy't op kleur brocht wurde troch der in metaalokside by te dwaan. Dizze fersmelte mei de laach tinglazuer by de twadde brân.
Hoewol't it ramtwurk fan it dekor troch de spûns fêstleit, bliuwt de styl fan de skilder werkenber. Ynfolling fan bygelyks see- en lofttaferielen bepale it hânskrift fan de skilder en dêrmei it unike karakter fan elk produkt. De hjirboppe beskreaune technyk stiet bekend as de majolika of faiencetechnyk. Dit is de alâlde technyk dy't iuwenlang yn Fryslân tapast waard en no noch mar selden brûkt wurdt. It Harlinger Aardewerk- en Tegelfabriek hâldt dizze technyk yn eare.
It Harlinger Aardewerk- en Tegelfabriek is hjirtroch by steat de ierste oant en mei de jongste skiednis yn dizze technyk te restaurearjen en of te kompletearjen. Troch it unike hânwurk is, neist de wyls tige útwreide kolleksje ierdewurk en tegels, elk tinkber idee of motyf nei eigen ûntwerp of foarbyld te meitsjen, kwa maat én kleur. Oft it no giet om in karakteristike libben wite wand 'âld Hollânske wytsjes' of om in ryk ornamintearre tegelwand mei tableaus, de tapassingsmooglikheden binne ûnbeheind.
Sarkofaach
thumb|230px|Sarkofaach, [[Streekmuseum / Folksstjerrewacht Burgum]] In sarkofaach is in stiennen deakiste. Yn Fryslân binne 28, út ien stik (meast bûnt- ) sânstien hakte, deakisten fûn, benammen yn de Sânwâlden. Dêrfan binne 7 saneamde bernekisten, mooglik net as deakiste brûkt. Bûten Fryslân binne 38 sarkofagen registrearre.
It bûnte sânstien komt út de Fogezen, de streamkrite fan de Main, de omkriten fan Trier en wierskynlik fan by de Boppewezer. De kisten kamen meastentiids oer de Ryn, Isel en Sudersee nei Fryslân. Dy fan giel Bentheimer sânstien waarden oer de Oeriselske Fecht en Sudersee oanfierd.
De foarm wiist op houten foarbylden. De âldste kisten binne net fersierd, letter yn de 'gefrijnde' binnenwanden ienfâldige ornaminten. In soad lidden, of stikken dêrfan, binne fûn: net fersierd mei geometrysk ornamint, mei kristlike symboalen en mei minsklike figueren. De kiste lei oriïntearre yn de grûn, it lid, teffens sark, egaal mei de oerflakte. Ut fynsten op begraafplakken blykt dat se faker as ien kear brûkt waarden. De skedels fan eardere skeletten leinen dan yn de kiste en de oare bonken derneist.
Tsjernobyl
It wurd sarkofaach wurdt tsjintwurdich ek brûkt foar de konstruksje dy't om de ûntplofte kearnreaktor fan Tsjernobyl hinne makke waard om safolle as mooglik ionisearjende strieling op te kearen.
Nahe-Glan
De Verbandsgemeinde Nahe-Glan is in gemeenteferbân yn de lânkring Bad Kreuznach yn it Dútske bûnslân Rynlân-Palts. De ferbânsgemeente ûnstie op 1 jannewaris 2020 troch de gearfoeging fan de eardere ferbânsgemeenten Bad Sobernheim en Meisenheim. Njonken de stêden Bad Sobernheim oan de Nahe en Meisenheim oan de Glan hearre noch 32 oare Ortsgemeinden by de ferbânsgemeente.
Paralympyske Winterspullen 1998
De VIIe Paralympyske Winterspullen waarden yn 1998 hâlden yn it Japanske Nagano.
Sporten
Der stiene yn 1998 fiif sporten op it programma wêrfan it prikslydzjen foar it lêst.
Kop fan Noard-Hollân
De Kop fan Noard-Hollân is de namme foar it noardlik part fan de provinsje Noard-Hollân. It omfiemet de regio West-Fryslân en de gemeenten De Helder, Skagen, Hollands Kroon en Teksel.
Dialekt
Yn de Kop fan Noard-Hollân wurdt it West-Frysk dialekt sprutsen. Dat dialekt hat wer ferskaat oan subdialekten; op Teksel it Tessels, op Wieringen it Wieringsk. Dy dialekten hearre ta it Eilân-Westfrysk en yn it oare part fan it gebiet wurde farianten fan it Lân-Westfrysk praat.
Ko
thumb|right|250px|Kij oan it [[De Boarn|Alddjip, Opsterlân]] thumb|right|250px|In ko yn in greide by [[Gorssel]] 250px|thumb|Switserske ko In ko (meartal: kij), kobist of hoarnbist (Bos taurus) is in sûchdier dat yn Nederlân foaral foar de produksje fan molke hâlden en yn it twadde plak foar de produksje fan fleis hâlden wurdt. In frouljus kobist is in ko, it manlik kobist is in bolle. In molkko jout sa'n 25 liter molke deis. In ko wurdt likernôch 315 dagen yn it jier molken. Dit komt del op in trochsnee produksje fan 7875 liter molke de ko yn 't jier. Guon kij meitsje yn harren libben wol 100.000 liter molke.
Kij yn Fryslân
Oan de Harnzer Singel yn Ljouwert stiet in grut brûnzen byld fan in ko. It is makke yn 1954 en stelt de ideale Fryske stamboekko foar. 'Us Mem' hjit it byld yn de folksmûle. Fryslân hat yndie in soad oan de ko te tankjen – mei har molke en bûter en mei it ferneamde Fryske stamboekfee hat de provinsje namme makke. Boppedat is de ko fanâlds ien fan meast konstante eleminten yn de Fryske skiednis. De ko wie der earder as de minsken dy’t harsels foar it earst Fries neamden. De mooglikheden foar it ûntstean fan kultuer wurde bepaald troch it lânskip. Archeologysk ûndersyk lit sjen dat krekt yn it noardwesten fan Europa, de kust fan de Noardsee by lâns, it oantal kij relatyf heech lei. Dat lei ek yn de reden, want hjir wiene de libbensomstannichheden foar it fee geunstich. Om genôch fretten te hawwen hat de ko op it kwelderlân ien bunder grûn nedich, tsjin seis hektare op sângrûn. Dit ferklearret ek it letter betreklik hege oantal bewenners fan it Fryske terpegebiet. It hat lang duorre oant it safier wie. De âldste bewenning yn it tsjintwurdige Fryslân datearret fan ûngefear 11000 foar Kristus. Troch de iistiid lei de see folle leger as tsjintwurdich en wie it lânskip noch in kâlde en bare toendra dêr’t minsken op rindieren jagen en fiedsel samlen. Pas nei de ein fan de leste Iistiid (±. 8.000 foar Kristus) feroare it klimaat sa dat der beammen begûnen te groeien. Dêrnei naam de bewenning geandewei ta, mar dizze bestie noch wol sa’n 5000 jier benammen út omreizgjende jagers en samlers.
De opkomst fan it boerebedriuw barde yn it lettere Fryske gebiet – want de minsken neamden harsels noch gjin Friezen – pas letter, ûngefear yn 3400 foar Kristus. De earste boeren wennen op it sân, ûngefear yn de tsjintwurdige Wâlden en Gaasterlân. Op grûn fan it ierdewurk dat fan harren weromfûn is, wurde se Trachterbeker-minsken neamd. Harren spoaren hawwe se efterlitten yn it gebiet fan Grut-Brittanje oant en mei Bulgarije. Se binne ek bekend wurden troch harren hunebêden. Fan dizze earste boeren is in (restaurearre) grêfheuvel te sjen by Bakkefean. It âldste bewiis fan de aktiviteiten fan dizze prehistoaryske boeren yn it tsjintwurdige Fryslân is fûn op in sânrêch by Boarnwert by Dokkum. Dêr fûnen archeologen in ikker dy’t datearret út ± 3000 foar Kristus. Dizze boeren hâlden fee en hiene ek wat bou. Harders lieten yn it foarjier en de simmer it fee weidzje yn fjilden oan de râne fan it sân of op de klaai. Yn de iuwen dêrnei naam de bewenning fan de sângrûnen yn de Wâlden ta, om yn it lêste desinnium foar it begjin fan de jiertelling wêr te minderjen. Troch in sterke groei fan it fean rekke hieltiten mear boerelân oerwoekere. Uteinlik rekken de Wâlden foar it meastepart ûntfolke en lutsen de minsken mei harren fee nei de tige fruchtbere kwelders – de tsjintwurdich yndike klaaistreken – dêr’t se terpen opsmieten om op te wenjen. Dat barde sûnt sawat 600 foar Kristus.
De kij út dy tiid wiene in stik lytser as ‘Us Mem’. Yn de rin fan de tiid hawwe der in soad ferskillende kij yn Fryslân omrûn: grut, lyts, readbûnt, mûsgriis, swart-wyt, blierkop oant en mei de Blonde d'Aquitaine. Mar al tûzenen jierren, ek doe’t der noch hielendal net fan Fryske grûn sprutsen wurde koe, hawwe der kij yn it lân stien. Sa is de ko ien fan de meast konstante ferskinings út de Fryske skiednis en dêrmei net allinnich in produsint fan molke, bûter en tsiis, mar ek fan Fryske identiteit.
Rasoantsjutting
De kowerassen dy't yn Nederlân foarkomme wurde trije groepen yn ûnderskieden: melk-, dûbelddoel- en fleisrassen.
De tabel jout de rassen en harren type-oantsjutting.
Beton
thumb|Fask beton wurdt egalisearre mei in trilplaat Beton is in keunstmjittich stiennich materiaal, dat as boumateriaal brûkt wurdt. It moderne beton is gearstald út it bynmiddel semint en út ien of meardere taslachmaterialen lykas sân, gryn of stienslach. Semint hat de eigenskip út te hurdzjen as der wetter oan tafoege wurdt.
Goed beton is in mingsel wêryn de kerlgrutte fan de ferskillende soarten sân en gryn inoar sa oanfolje, dat it mingsel úthurdet ta in stienachtich en duorsum materiaal. Yn tsjinstelling ta bygelyks gips lost it úthurde beton net mear op at it yn oanrekking komt mei wetter.
Skiednis
thumb|[[Hadrianus syn Pantheon yn Rome is in foarbyld fan Romeinske betonbou]] De Egyptners, Babyloanjers, Foenysjers, Griken en Romeinen koenen eartiids de foardielen fan it gebrûk fan (net wapend) beton. De Romeinen brûkten it by de bou fan brêgen en akwadukten. Ek by de bou fan it Kolosseum en it Pantheon war troch de Romeinen beton brûkt. As bynmiddel waard kalk of tras brûkt. Letter rekke dizze betontechnyk iuwen oanien yn ûnbrûk. Pas yn 1756 makke de Brit John Smeaton foar de weropbou fan in fjoertoer gebrûk fan in mingsel fan kalk en klaai. Nei fierdere ferbettering fan dat materiaal yn 1824 en de útfining fan portlânsemint troch de Ingelsman Joseph Aspdin (dy't der patint op krige), waard it gebrûk fan beton op 'en nij ûntdekt. It earste yndustriële bousel fan portlânsemint waard yn 1842 delset.
Us Heit (gebed)
It Us Heit of Pater Noster is in kristlik gebed rjochte oan God. It is in fan de bekendste gebeden yn de Tsjerke.
Komôf
Neffens rabbyn Aron Mendes Chumaceiro falt út de ynhâld de Joadske oarsprong fan it Us Heit op te meitsjen. It earste fers is gedieltlik Jesaja 63:15-16 en Ezechiël 36:23 en 38:23, it twadde fers Obadja 1:21 en 1 Samuël 3:18, it tredde fers út Spreuken 30:8, en it fjirde fers út Sirach 28:2. It fers "en lit ús net yn fersiking komme" stiet net yn it Alde Testamint. "Ferlos ús fan 'e kweade" komt út Psalm 119:133. It slot is wurdlik út 1 Kroniken 29:11.
Teksten
De âldste teksten fan it Us Heit dy binne oerlevere, binne yn it Koinè-Gryksk.
Ferskillen tusken protestanten en roomsk-katoliken
Yn it Us Heit, so as gebrûkt troch de protestanten, komme elke trije de ûnderdielen fan in gebed werom, yn de katolike ferzje binne de ferskillen: 'bekoaring' yn pleats fan 'fersiking' en 'kweade' ynstee fan 'koarthakke': De slotwurden Want jowes is it keninkryk en de krêft en de hearlikheid oant yn ivichheid ûntbrekke yn de âldste hânskriften fan it evangeelje fan Matteus.
Wyldsjitter
thumb|right|wyldsjitterke Frysk Skipfeart Museum
In wyldsjitterke is in Fryske platboaiem dy't spesjaal geskikt makke wie foar de jacht.
De boat hat in licht bûgde, sterk fallende foarstjûne en in rjochte steilsteande efterstjûne. De kop en it efterskip binne rûn, mar sterk weifage. It board falt breed iepen oant it berchhout. It boeisel falt binnenwerts. De romp is strekt en hast gjin seech. Op in lytse plecht nei is de boat hielendal iepen. Eartiids farden wyldsjitters mei ien smel swurd. Letter waarden twa rûne, brede swurden brûkt. De wyldsjitter is it lytste rûne Fryske skip út de famylje fan de tsjotters.
De Fryske skipsbouwer Eeltsje Holtrop van der Zee boude 25 wyldsjitters. Hy levere se mei riemen, roer en in swurd foar 33 en tweintich jier letter 50 gûne. In oare bekende bouwer fan wyldsjitterkes wie Hans Byl fan Toppenhuzen. Fan him is it model fan in wyldsjitterke yn it Frysk Skipfeart Museum yn Snits. Trochstrings wienen se 15 foet lang (4.30 meter) en hienen se in djipgong fan mar 12 sm., sadat ser sels op ûnderrûne stikken lân mei fard wurde koe. De boat koe stil, sûnder weagen, troch it wetter glide. It wyldsjitterke waard om 1850 brûkt de jacht op guozzen en oar wetterwyld. De jacht op guozzen barde moarns iere betiid en yn de neimiddei. De jager lang langút yn syn boat. Hy skeat at de fûgels opfleinen en krekt boppe wetter wienen. It guozzeroer wie laden mei hagel. In goed skot levere de jager 20 oant 30 fûgels op.
Wyldsjitters waarden letter ek wol as plesierjacht brûkt. Se waarden dan útrist mei in mêst en sprietseil (sjoch foto boppe).
Eastersee
Eastersee is in doarp yn de gemeente Lemsterlân, oan de súdkant fan de Tsjûkemar. It hat twa kearnen, Eastersee-Buorren en Eastersee-Giterskebrêge. It hiele doarp hat likernôch 945 ynwenners (1 jannewaris 2010).
De Buorren is de âldste kearn fan it doarp; Giterskebrêge is it part wat hjoeddedei it meast mei de namme Eastersee oantsjut wurdt. Eastersee wie eartiids in wichtich doarp. Yn 1132 wurdt it neamd. Eastersee wie it eardere haadplak fan Easterseesterlân en letter, oant 1640, fan Lemsterlân. Eastersee wie ûnderdiel fan it Lemster Fiifgea.
Tusken 14 april 1892 en 1993 wie yn Eastersee de molkfabryk "Lemsterland". It terrein is letter beboud mei huzen en in haven foar de wettersport. Oant 1974 hat der in gersdrûgerij stien.
Yn Eastersee wie tusken 1968 en 1991 en dependans fan it Limnologysk Ynstitút, sûnt 1992 Limnologisch Centrum fan it NIOO yn Wageningen. It labotatoriumgebou is no it "Watersportcentrum Tjeukemeer".
Strjitten
Boekeleane, Buorren, De Ikkers, De Grieën, Giterskefeart, Grytman Roordastrjitte, Hearewei, Holsteinpaad, Landmanswei, Menso Poppiusstrjitte, Molewei, Slûspaad, Feandyk, Westein, Suvelwei.
Ardinnenoffinsyf
It Ardinnenoffinsyf (Ingelsk: Battle of the Bulge) is it lêste grutte offinsyf fan Nazi-Dútslân oan it westfront yn de Twadde Wrâldkriich. It Dútske offinsyf duorre fan 16 desimber 1944 oant 25 jannewaris 1945. De slach waard fochten yn de Ardinnen, rûchwei it easten en noardeasten fan Belgje en it noarden fan Lúksemboarch.
Ein 1944
Oan de ein fan 1944 wie it de Alliearden al slagge om Frankryk en Belgje werom te feroverjen op de Dútsers. De opmars fan de Alliearden wie de flugge kant neist wêrtroch de ôfstân fan de ûnderstypjende ienheden fan de Alliearden nei harren troepen oan it front hieltyd grutter waard. Dêrtroch wie it dreech om harren troepen fan iten en drinken te foarsjen. Foar de slach waard der al fochten yn de Ardinnen en de Amerikaanske ynfantry hie doe al grutte ferliezen trochdat harren fjochtfleanmasinen mei de kâlde winterdagen net fan 'e grûn komme koenen. Fierdere opmars oer de Ryn soe dan in nuodlike saak wurde. Adolf Hitler wie fan doel de seehavens fan Antwerpen en Rotterdam foar de Dútsers te behâlden en in fierdere opmars fan de Alliearden op te kearen en dêrmei in sinjaal dat de Dútsers gjin belies joegen. Hitler tocht dat de kriich oan it westfront op dizze wize gau ta in ein komme soe sadat de Dútsers inkeld noch de Sowjets op it eastfront bekampe moasten. De Dútsers setten it lêste grutte offinsyf útein mei 250.000 manlju en 1.000 tanks.
It offinsyf
thumbnail|300px|6e SS-Pantserleger noard thumbnail|300px|5e Pantserleger sintraal thumbnail|300px|7e leger súd Om de Alliearde oermacht yn 'e loft moast it offinsyf winterdeis plakfine, leafst mei min waard as de fjochtfleanmasinen fan de Alliearden problemen hienen om fan 'e grûn te kommen. It offinsyf wie yn 't foar sa geheim dat sels de hegere offisieren gjin doel hienen oer it plan. It Dútske Heeresgruppe B en de Oberbefehlshaber West hienen fan noard nei súd in front fan 100 kilometer. Lykas yn 1940 soenen de Dútske pansertroepen it paad troch it wylde gea fan de Ardinnen sljochtsje. It belangrykste doel wie de seehaven fan Antwerpen dat oars in stipepunt fan de Alliearden wurde soe. Earst moasten de Dútsers nei de Maas ta, dan by Luik del en by it Albertkanaal lâns nei Antwerpen. Dêrby soe dan in part fan de Alliearden by Aken en Maastricht ynsletten wêze wêrfoar de rjochterflank fan de Dútsers ornearre wie. Strategysk wie it Ardinnenoffinsyf lang net min. De Amerikaanske troepen hienen al grutte ferliezen, dêrtroch krigen se doe in soad soldaten sûnder ûnderfining, en de ferwûne soldaten hienen der har rêstpunt. Meiïnoar hienen de Amerikanen fjouwer difyzjes oan it front. De Amerikanen hienen de Dútsers sa leech noch net as it gong oer offinsyfmooglikheden, dêrmei waard ek al in bytsje rekken holden. De Alliearden wienen nei de mislearre Operation Market Garden fan septimber 1944 dwaande mei nije plannen foar offensiven, noardlik en súdlik fan de Ardinnen. De Britten koenen mei tank oan Alan Turing yn Bletchley Park it Dútske radioferkear neigean. Lykwols kamen de belangrykste Dútske befelen net oer de radio mar mei koerier nei it front. De Alliearden wisten dus neat fan troepenferskowingen, oare militêre kaaifeiten ûntbrieken wêrtroch se net rjocht wisten wat der oan de oarekant barde.
Bysûndere stipe fan Dútske kant foar it offinsyf oppenearre him yn twa lytse aksjes: