cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Warns
Skiednis
De namme komt ek foar as Wardesle, Waene, Werlize, Warrdelze en Waerlenze. Men tinkt by Warns al gau oan de Slach by Warns (1345). Eartiids stie hjir de stins, Sydtsmahûs, fan Jelmer Ottes Sytzama (boaske mei Ats Bonninga), en doe't Douwe Geales Galema yn 1490 hjir ek in stins bouwe liet wie der spul: De earste wie Skier, de oar wie Fet. Dat hat duorre oant Galema de stins fan Sytzama wûn en ôfbrekke liet.
Skipfeart
Yn de 17e en 18e iuw wie Warns in doarp fan seelju. Sa hat Warns oan it begjin fan de 18e iuw, noch 8 grutskipperswenten, wenten fan kapteins. Dy kapteins fearen nei Noarwegen en nei de Eastsee. Yn de 19e iuw gong skipfeart mear nei Hollân en doarpen as Warns rûnen tebek.
Mienskip
It doarpskultuerhûs yn de eardere gereformearde tsjerke út 1892 hjit De Spylder. It doarp hat ien feriening Doarpsbelang mei Skarl & Laaksum. Der rydt in buertbus en der is in postagintskip. Warns hat twa skoallen, De Skoalfinne en De Totem en it pjutteboartersplak hjit Us Stee. Der binne fiif buertferienings: B.V. 95 ('t Noard), Ald en Nij (Boppelâns), Meiïnoar ien (Janke Trompstrjitte en Kapelstrjitte), De Middenkrite en Fan See tot Zee. Begjin july wurdt yn Warns en omkriten de triatlon De Frysman holden.
Haytsmastate (Makkum)
thumb|Haytsmastate yn 1722 De Haytsmastate, ek wol Grut Haytsmastate, ‘t Slot Grut Aisma wie in state wat noard fan Makkum oan de ein fan de oprydleane yn de gemeente Wûnseradiel. Fan de state is neat mear oer. Healwei de 20e iuw wienen de opruydleane en de grêften noch dúdlik te werkennen.
De state bestie al foar 1660. Eartiids stie hjir in pleats mids oare pleatsen en wenningen, op in terp. Dizze pleats groeide letter út ta de Haytsmastate. Troch ferbouwing of nijbou waard yn de fyftjinde of sechtjinde iuw hjir in stiennen hûs boud. De oare bebouwing op de terp ferdwûn geandewei troch de feroarjende ekonomyske situaasje. Soks barde mei troch ûntwikkelings dy't har nei 1600 ôfspilen om de súdliker lizzende Achlumerzyl en Olde Cloosterzyl. Dêr ûntstie in nije buert, dy't útgroeide ta hannelsplak en it âlde Makkum op en doer oerskade, yn rykdom en ynwennertal. De Haytsmastate kaam, trochh de ôfbraak fan de omlizzende bebouwing bûten it doarp te lizzen en krige mear alluere troch in tal ferbouwingen. Fan in gewoan stienhûs mei agraryske funksje, feroare it yn in aadlike wente. De agraryske funksje waard oernomd troch de wat súdliker lizzende pleats Lyts Haytsma.
Earste bewenning
Oer de ierste bewenning is net folle bekend. De âldst bekende famylje sil Haytiema (Haytsma) hjitten hawwe, dit sil dan yn de 15e iuw west ha. It gebou hie doe in stinseftich karakter, in ferdigenbere toer, dy't yn de tiid fan twisten en oarlogken beskerming bea. Oant yn de 17e iuw hat de famylje Haytsma de state yn besit hân. Yn de 17e iuw is de famylje de State ferhieren gien. Dit blykt út de list mei stimgerjochtigden út 1640. Yn dat jier wennet Gosse Durks op de Haytsmastate, dy't doe yn eigendom wie fan juffer Johanna fan Bothnia en fan de widdo fan Haytsma.
Aed Levwerd
Wurkgroepen
De feriening Aad Levwerd hat as wurkgroepen:
Haytsmastate (Makkum)
Earste bewenning
Troch fererving waard doe jonkhear Bonne fan Donia eigener. It soe de bekendste bewenner fan de state wurde. Yn 1660 lei hy de earste stien foar de nije tsjerke. Op in balke yn de tsjerke stiet: “Jonker Bonne van Donia den eersten steen hyer leyde met Godes hulp Gods kerk hij eernstich dee beryde(n) de 23 Marty 1660”.
Grevinne Carelson
Nei syn dea ferervet de State op Rixt Keympes Harinxma fan Donia en dêrnei, oant de brân yn 1732, wie de state yn it besit fan de Grevinne Carelson. Hja ferhiert opnij de state. Yn 1698 is Hidde Teeckes hieredr fan de Grut Haytsmastate, dat danfoar de iene helte yn besit bllykt te wêzen fan de riedshear Ockinga en foar de oare elte fan grevinne Carelson. Hy oefent nei alle gedachten dêr it boerebedriuw út. Lyts Haytsma wurdt ferhierd oan Johannes Benienes, eigendom fan grevinne Carelson. Hjirút bklykt dt der fan in ienheid gjin sprake mear is. De beide gebouwen wûnder ôfsûnderlik ferhierd oan ferskillende minsken.
De grevinne Carelson, Isabella Suzanna neamd, wie dochter fan George Frederick thoe Schwartzenberg, grytman fan Menameradiel en fan syn frou Doedt fan Holdinga. Se boasket yn 1685 mei Gustav Carelson, in soan fan de Sweedske kening Karel X. Yn 1690 erfde hja alle besittings fan Rixt Keympes Harinxma fan Donia, de widdo fan Watze Frans Cammingha. Under dizze besittings sil ek de Haytsmastate west hawwe, Bonne fan Donia wie mooglik famylje fan Rixt Keympes Harinxma fan Donia. Yn 1822 wurdt de Haytsmastate, ‘t Slot Groot Aisma neamd. De grevinne Carelson is dan noch altiten eigenaresse. De namme Aisma moat wat te krijen hawwe mei de famylje Aysma út Dyksterhuzen, in buorskip tichtby it âlderlike dioarp fan de gravinne, Bitgum. Dizze famyljhe Aysma hie dêr in state dy't Grut Aysma neamd waard en ek in pletas, dy't lyts Aysma hjitte. Mooglik hierde dizze famylje om dy tiid de Haytsmastate fan de grevinne.
Ein
Troch de iuwen hinne hat de state in soad ferbouwings ûndergien en groeide hy út fan in ferdigeningstoer ta in eptich en ymposant aadlik hûs. Yn 1732 bruts der brân út, dy't it gebou hielendal ferwoaste, wêrnei't it ôfbrutsen waard. De wat súdliker lizzende pleats Lyts Haytsma bleau sparre. Dy waard pas yn de njoggentjinde iuw sloopt. Tsjintwurdich binne allinnich noch in gedielte fan de oprydleane en omgrêfting ûndúdlik te werkennen. Yn de jierren tritich fan de tweintichste iuw waarden by ploechwurk faakpún en skulppegrús omheech helle. Doe waard ek in sulveren fingerhoed fûn. Yn dy fingerhoed stie de namme gravearre. De ienige oerbliuwsels fan de Haytsmastate sille mooglik yn de takomst ferdine. Der besteane nammentlik plannen om der in jachthaven oan te lizzen. Dan sille net allinnich de Haytsmastate, mar ek it restant fan de dêr oanwêzige terp ferdwine.
Puddingbroadsje
thumb|rechts|In Hongkongs rjemmebroadsje In rjemmebroadsje of puddingbroadsje is in Nederlânske lekkernij dy't bestiet út in swiet wyt puntbroadsje of boltsje mei in rjemmemfolling en bestruid mei poeiersûker. De rjemmefolling kin banketbakkersrjemme, slachrjemme, pudding of saromapudding wêze, hoewol't banketbakkersrjemme it meast brûkt wurdt.
Der binne in stik as wat farianten op it yn Nederlân bekende rjemmebroadsje:
Switserske Garde
200px|thumb|Switserske Garde De Switserske Garde is in keppel hiersoldaten fan Switserske komôf. Hja hâlde tafersjoch yn it Fatikaan en wurkje foar de paus. Der binne 110 man by de Garde, wêrfan 6 offisieren, 26 ûnderoffisieren en 78 soldaten (gardisten).
Betingsten
Bern tusken de 14 en 18 jier kinne in oriïntaasje by de Switserske Garde yn it Fatikaan dwaan. Manlju tusken de 19 en 30 jier meie gading meitsje. It moatte katolike manlju wêze fan Switserske komôf dy't op syn minst 1,74 m grut binne.
Uniform en ark
Alhiel neffens de tradysje ha de soldaten in blau-giel-read uniform. Guon tinke dat it uniform troch Michelangelo makke is. It uniform is lykwols makke troch de Jules Repond, dy't yn it tiidrek 1910-1921 kommandant fan de Garde wie. De soldaten ha ek in blau deistich uniform. De soldaten yn it kreaze uniform rinne sichtber mei in swurd en helleburd. Yn de broeksbokse ha se in automatysk gewear en pistoal.
Europeeske kampioenskippen Reedriden Oer Alles foar Froulju
De Europeeske kampioenskippen Oer Alles foar Froulju waarden foar it earst hâlden yn 1970 yn Thialf op It Hearrenfean. De froulju ride de Lytse fjouwerkamp, dat wol sizze de 500, 1500, 3000 en 5000 meter. Sûnt 1990 wurde de Europeeske kampioenskippen Oer Alles foar froulju en foar manlju tagelyk hâlden.
Medaljes
Medaljeferdieling nei persoan oant en mei 2023 (top-13 klassemint):
Pribilofeilannen
De Pribilofeilannen (Ingelsk: Pribilof Islands), foarhinne bekend as de Noardlike Pelsrobbe-eilannen (Ingelsk: Northern Fur Seal Islands) binne in arsjipel fan fjouwer fulkanyske eilannen yn 'e midden fan 'e Beringsee. Se hearre bestjoerlik ta de Amerikaanske steat Alaska. De beide grutste eilannen binne St. Paul en St. George. De Pribilofeilannen wiene fan oarsprong ûnbewenne, mar oan it begjin fan 'e njoggentjinde iuw twongen de Russyske autoriteiten, fan wat doe de koloanje Russysk-Amearika wie, etnyske Aleoeten fan 'e Aleoetenarsjipel om har op 'e Pribilofeilannen nei wenjen te setten.
Geografy
De Pribilofeilannen lizze yn 'e súdlike Beringsee, likernôch 320 km noardnoardwestlik fan Dutch Harbor op it eilân Unalaska, dat diel útmakket fan 'e Aleoeten, en ek op sa'n 320 km ôfstân fan Kaap Newenham, oan 'e súdwestlik kust fan it fêstelân fan Alaska. De kust fan it Sibearyske Tsjûkotka-skiereilân, dat ûnderdiel foarmet fan Ruslân, leit rûchwei 800 km nei it noardwesten. De Pribilofeilannen falle binnen it Beringseediel fan it Maritym Nasjonaal Faunareservaat fan Alaska.
De wichtichste eilannen fan 'e arsjipel binne St. Paul en St. George. St. Paul leit likernôch 65 km noardwestliker as St. George. De oare eilannen fan 'e groep, te witten de beide ûnbewenne eilantsjes Ottereilân en Walruseilân, lizze yn 'e neite fan St. Paul. Yn totaal hawwe de Pribilofeilannen in oerflak fan 194,4 km². It lânskip bestiet fierhinne út rotsen en toendra. St. Paul en St. George beskikke beide oer in lyts fleanfjild.
Europeeske kampioenskippen Reedriden Oer Alles foar Froulju
Poadiumplakken nei lân (oant en mei 2023)
Medaljeferdieling nei lân oant en mei 2023: (foar bygelyks Sovjet-Uny jildt it lân op momint fan it kampioenskip)
Pribilofeilannen
Skiednis
Neffens de mûnlinge oerlevering fan 'e Aleoeten waarden de Pribilofeilannen yn 'e prehistoaryske perioade út en troch besocht foar de jacht. Nettsjinsteande dat binne der op 'e eilannen gjin argeologyske fynsten dien dy't wize op minsklike besetting fan lykfol hokker foarm, ear't Russyske pelsjagers yn 'e midden fan 'e achttjinde iuw yn 'e krite fan 'e Beringsee ferskynden.
Omtrint 1780 waarden de Russen harren bewust fan 'e seizoensbûne migraasje fan 'e noardlike pelsrob. Se swommen by 't maityd noardoan troch de Aleoeten en kearden hjerstmis werom mei jongen. It ûnbekende noardlike fuortplantingsplak fan 'e seehûnen waard troch de Russen lykwols omdôch nei socht, oant Gavriïl Pribylov yn 1786 nei it noarden sylde en in groepke lytse eilannen yn 'e súdlike Beringsee ûntdiek. Doe't Pribylov der arrivearre, waarden de rotsige strannen fan 'e eilannen beset troch mear as fjouwer miljoen pelsrobben, en de eilannen kamen sadwaande yn 't earstoan bekend te stean as de Noardlike Pelsrobbe-eilannen. Letter waarden se nei de ûntdekker ferneamd.
De Pribilofeilannen kamen mei de rest fan Alaska ta de koloanje Russysk-Amearika te hearren. Yn 'e 1820-er jierren twong de Russysk-Amerikaanske Kompanjy, dy't doedestiden it monopoalje op 'e hannel yn 'e koloanje hie, in grutte groep etnysk Aleoetyske famyljes om twa ôfhandige eilannegroepkes te kolonisearjen, te witten de Kommandeurseilannen, dy't tsjintwurdich ûnderdiel foarmje fan it Russyske territoarium Kamtsjatka, en de Pribilofeilannen. Op 'e Pribilofeilannen moasten de nije bewenners as pelsjagers oan it wurk foar de Kompanjy.
Nei't Alaska yn 1867 mei de Oankeap fan Alaska oergien wie yn 'e hannen fan 'e Feriene Steaten, waarden de Pribilofeilannen fan 1870 oant 1890 troch de Amerikaanske oerheid ferpachte oan 'e Alaskaanske Kommersjele Kompanjy (ACC), dy't de jacht op 'e pelsrobben fuortsette. Fan 1890 oant 1910 wie it monopoalje op 'e jacht op pelsrobben op 'e Pribilofeilannen yn 'e hannen fan 'e Noardamerikaanske Kommersjele Kompanjy (NACC). Yn dy snuorje rekke de pelsrobbejacht op 'e eilannen lykwols yn it neigean om't men de bisten doe ek op 'e iepen see begûn te bejeien.
Yn 1911 waard tusken de Feriene Steaten, it Feriene Keninkryk (foar Kanada), Ruslân en Japan de Noardpasifyske Pelsrobbekonvinsje sletten, wêrmei't de jacht op 'e noardlike pelsrob oan bannen lein waard. Yn 1913 die natoerûndersiker en paleöntolooch Roy Chapman Andrews de Pribilofeilannen oan. De films dy't hy oer de noardlike pelsrob makke, soargen derfoar dat der fierdergeande maatregels kamen om 'e bisten te beskermjen. Yn 1966 waard de jacht op pelsrobben op 'e Pribilofeilannen hielendal ferbean doe't de Fur Seal Act fan krêft waard. De iennichste útsûndering waard makke foar jacht as besteansmiddel troch de Aleoetyske bewenners fan 'e eilannen.
Yn 'e Twadde Wrâldoarloch, doe't in diel fan 'e Aleoetenarsjipel beset waard troch de Japanners, waarden de bewenners fan 'e Pribilofeilannen evakuëarre nei it fêstelân fan Alaska. Dêr waarden se yn ynternearringskampen pleatst, dêr't de tastannen sa striemin wiene, dat in protte fan harren stoaren. Mei de Wet op de Aleoetyske Skeafergoeding, dy't yn 1988 troch it Amerikaanske Kongres oannommen waard, besocht it Amerikaanske regear de oerlibbenen 43 jier nei dato foar harren leed te kompinsearjen.
Bestjoer
De Pribilofeilannen hearre ta de Unorganized Borough. De Unorganized Borough beslacht in grut diel fan 'e steat Alaska, dat net by in distrikt (borough) yndield is en dêrom streekrjocht troch it steatsregear bestjoerd wurdt.
Demografy
De Pribilofeilannen hiene neffens gegevens fan 'e Amerikaanske folkstelling fan 2010 doe 581 bewenners, wêrfan 479 op St. Paul en 102 op St. George. De befolkingstichtens bedroech dêrmei foar de hiele arsjipel 3,0 persoanen de km². Der binne twa plakken: St. Paul op St. Paul en St. George op St. George. De mienskippen binne sa lyts dat frijwol eltsenien op 'e Pribilofeilannen oaninoar besibbe is
De eilânbewenners binne etnyske Aleoeten, in folk dat besibbe is oan 'e Eskimo's. De Pribilof-Aleoeten hawwe har feriene yn 'e Aleoetyske Mienskippen fan de Pribilofeilannen St. Paul en St. George, in stamme-organisaasje dy't yn 'e Feriene Steaten federale erkenning genietet en troch de Alaska Native Claims Settlement Act fan 1971 it meastepart fan 'e grûn op 'e eilannen yn besit krigen hat.
Alexander Fleming
thumb|right|Alexander Fleming oan it wurk (1943) thumb|It wûndermiddel. thumb|right|Postsegel [[Faroe Islands mei Fleming]] Sir Alexander Fleming (Darvel, 6 augustus 1881 – Londen, 11 maart 1955) wie in Britske dokter en mikrobiolooch op it mêd fan de medyske mikrobiology, dy't foar de ûntdekking fan penisilline in Nobelpriis krigen hat.
Libben en wurk
Fleming waard berne op Lochfield-farm yn Darvel yn East Ayrshire, Skotlân, as boeresoan. Fan 1901 oant 1906 studearre er genêskunde oan de St. Mary's Hospital Medical School yn Paddington. Nei ôfrin fan syn stúdzje bleaun er oan dat ynstitút ferbûn. Yn 1921 waard er plakferfangend haad, en yn 1946 direkteur. Yn 1948 waard de namme feroare ta Wright-Fleming Institute. Fan 1928 oant 1948 hie Fleming de learstoel foar bakteriology oan de universiteit fan Londen.
Yn septimber 1928 ûntdekte Fleming tafallich dat yn de buert fan beskate skimmels, dy't by ûngelok by ien fan syn baktearjekoloanjes rekke wie, gjin baktearjes waaksten. Fleming makke in ekstrakt fan dy skimmel en murk dat dy ferskate baktearjesoarten deadzje koe, wylst de proefdieren der gjin lêst fan liken te hawwen. Yn in wittenskiplike publikaasje út 1929 neamde er de stof penisilline, en hâlde it derfoar dat it as genêsmiddel te brûken wie. De ûntdekking fan penisilline wurdt as in foarbyld fan serendipiteit (in tref) sjoen.
It yndie tapassen fan penisilline hat noch lang duorre, omt it bliken die dat de stof slim te isolearjen wie. Dat slagge Ernst Boris Chain en Howard Walter Florey earst yn 1940. Doe makke penisilline hurd opgong. Yn 1945 dielden Fleming, Chain en Florey de Nobelpriis foar Genêskunde "foar de ûntdekking fan penisilline en har hieljende wurking by ferskate ynfeksjesykten".
Fleming waard yn 1944 riddere, dat hy waard doe "Sir". Dêrneist krige er earedoktoraten fan 12 Amearikaanske en Jeropeeske universiteiten, waard er kommandeur yn it Franske Légion d'honneur (legioen aan eare) en 'earerektor' fan de universiteit fan Edinboarch.
Persoanlik libben
Fleming boaske 1915 de Ierske ferpleechster Sarah Marion McElroy; yn 1924 krige it pear har iennichst bern, Robert, dy't krekt as syn heit ek dokter waard. Nei Sarah har ferstjerren yn 1949 naam Flemings sûnens ôf. Yn 1953 gie it wat better mei him doe't er oan Amalia Coutsouris-Vaoureka boaske, in bakteriolooch en earder studinte fan him. Sir Alexander Fleming stoar yn 1955 yn Londen oan in hertynfarkt, twa moannen nei syn pinsjoenearring.
Robert Erskine Childers
thumb|Robert Erskine Childers yn it unifoarm fan de City Imperial Volunteers Robert Erskine Childers DSC (Londen, 25 juny 1870 – Dublin, 24 novimber 1922), algemien bekend as Erskine Childers, wie de skriuwer fan de ynfloedrike roman Riddle of the Sands en in Iersk nasjonalist, en waard eksekutearre troch de autoriteiten fan de Ierske Frijsteat yn de Ierske Boargeroarloch. Hy wie de soan fan de Britske oriïntalist Robert Caesar Childers, de neef fan Hugh Childers (foarstander fan Ierske selsbeskikking) en Robert Barton; en de heit fan de fjirde presidint fan Ierlân Erskine Hamilton Childers.
Childers wie troud mei Mary Alder Osgood (1887-1974), in yn Amearika berne, Iersk skriuwster en nasjonaliste. Mary is wol fertocht fan spionaazje foar de Ingelsen yn Ierlân, mar slettend bewiis is der net fûn.
Libben
thumb|Childers by de Honourable Artillery Company Erskine Childers waard al betiid wees, hy waard grutbrocht by syn omke yn County Wicklow. Letter studearre er oan it Trinity College yn Cambridge en wurke fan 1895 ôf by it Britske Leger Hûs. Hy mocht graach seesile en hie meardere boaten en makke syltochten op de Noardsee, Eastsee en Atlantyske Oseaan. Yn 1899 melde Childers him as frijwilliger yn de Boerekriich, hy wie doe noch in foarstander fan it Britske Ympearium. Hy rekke, as offisier, swier ferwûne en moast ynfalide werom nei Grut-Brittanje. Doe skreau er syn ferneamde roman The Riddle of the Sands (Frysk: It riedsel fan it Waad), dy't yn 1903 útbrocht waard. Hjiryn beskriuwt er de ûntdekking troch de haadfiguer fan de Dútske tarieding op in oanfal op Ingelân. It ferhaal spilet him ôf yn de Dútske Waadsee. It boek wie sa realistysk en ynkringend dat Winston Churchill, nei't er lêzen hie, de Britske Admiraliteit floatbasissen oanlizze liet yn Invergordon, Firth of Forth en Scapa Flow. Dizze roman jildt as de earste moderne spionaazjeroman.
Yn de neifolgjende jierren skreau er ferkate militêre boeken, dy't kritysk wiene foar de Britske militêre strategy en taktyk oer. Ek yn dy snuorje waard Childers in fûl oanhinger fan de Ierske ûnôfhinklikheids beweging en foarfjochter fan de Home Rule League. Sa smokkele er mei syn frou, in pear dagen foar it útbrekken fan de Earste Wrâldkriich, Dútske wapens nei Ierlân, dy't yn 1906 by de Peaskeopstân brûkt waarden. Men brûkte dêrfoar it Osgood famyljejacht Asgard.
Wurk
Yn de Earste Wrâldkriich tsjinne Childers as offisier yn de Royal Navy op de Noardsee en ek by de Dardanellen. Childers waard befoardere ta kaptein-luitenant en ûnderskieden mei de Distinguished Service Order. De Peaskeopstân yn Ierlân waard bluodderich delslein en dêrtroch radikalisearre Childers, dat hy sleat him oan by de Sinn Féin fan Éamon de Valera en Michael Collins. By it Ferdrach fan Versailles fertsjintwurdige er de Ierske Nasjonalisten en waard parsewurdfierder fan it nij oprjochte Ierske parlemint. Hy ûntjoech him as in skerp kritikus fan de Britske Ierlânpolityk en fan minister-presidint David Lloyd George. Yn 1921 waard er as fertsjintwurdiger fan it greefskip Wicklow keazen yn it Ierske Legerhûs.
Hoewol't Childers yn it earstoan delegaasjelieder wie fan de Ingelsk-Ierske gearkomst fan 6 desimber 1921, dy't letter laat hat ta de opbou fan de Ierske Frijsteat, wiisde er dy letter strang ôf. Foaral om't der konstitúsjonele ferbinings mei it Feriene Keninkryk bleaune en it Iersk regear te folle yn syn macht beheind bleau neffens him, dat gjin folsleine soevereiniteit foar Ierlân soe it gefolch wêze. Dit skeel hat letter laat ta de breuk tusken Sinn Féin en it IRA en ek rillegau de Ierske Boargerkriich feroarsake (juny 1922-april 1923). Boppedat waard Childers troch de soldaten fan de Ierske Frijsteat, as liedend anti-propagandist, neisitten en al gau fêstnommen yn Glendalough. Op 24 novimber 1922 waard Childers yn Dublin by de Beggar's Bush Barracks troch in eksekúsjepeloton deasketten.
Erskine Hamilton Childers (1905–1974), syn soan, wie fan 1973 oant syn dea 1974 de fjirde presidint fan de Ierske Republyk.
Henk van der Veer
Libben
Hy wie in neikommerke yn de grifformearde húshâlding fan Benedictus van der Veer (1911-1990) en Cornelia Petstra (1913-1991). Hy gie nei de Eben Haëzerskoalle oan it Ald tsjerkhof yn Snits. Nei de ULO wol Van der Veer nei de skoalle foar Sjoernalistyk yn Utert, mar syn heit stjoert him nei kweekskoalle De Him. Nei in wike militêre tsjinst komt er werom en docht dan ferfangingswurk oan ferskate legere skoallen. Fan 1978 - 1983 is hy ûnderwizer oan de Van Haersma Bumaskoalle yn De Hommerts. Hy stapt dan oer nei it spesjaal ûnderwiis yn Snits en leit him mear ta op it Frysk.
Skriuwen docht er lykwols ek in soad yn it Snitsersk. Wurk fan him ferskynt dan yn it Sneeker Nieuwsblad, Wijd & Zijd, Boer en Bedrijf, De Strikel, Hjir en Trotwaer en De Moanne (dêr't er ien fan de redakteuren is). Sa hat er sûnt 2010 yn de Friesland Post in fêste rubryk oer nijsgjirrige boeken dy't mei Fryslân te krijen hawwe. Fierders yn tematydskriften fan de Afûk en bytiden in artikel yn de Fryske deiblêden. Boppedat treedt er in soad op yn kroegen en tehuzen. Sûnt 2000 wurket er in soad gear mei fotograaf en ûntwerper Paul van Goor. Tegearre wurkje se oan 'Kajapoetoaly'. Yn de hjerst fan 2003 ferskynt Spoetnik, in kalinder en posters mei tolve fersen oer de moannen fan it jier.
Bibliografy
Yn 1989 ferskynt de earste boekpublikaasje Skrousk, in dichtbondel yn 't Frysk. Nei it ferstjerren fan syn âlden en de oanliedings dêrfan ferskynt noch in Fryske bondel Deagewoandea. Mar de toan is mei it Snitskers yn Je mutte hore wie ut seit, út 1992, al setten. 'Dàt ok noch' en Melkboerehonnehaar wurde ek yn it Stedsfrysk skreaun.
Hend Sabry
Hend Sabry, ek stavere as Hend Sabri (Arabysk: هند صبري‎; folút: Hend Mohammed El-Moldy Sabry; Kebili, 20 novimber 1979) is in Tunezysk aktrise, model en abbekate dy't wennet en wurket yn Egypte. Hja is troud mei in Egyptyske sakeman en hat in dûbele nasjonaliteit. Sabry is ien fan 'e populêrste aktrises fan 'e Arabyske wrâld; it tydskrift Arabian Business neamde har yn 2013 ien fan 'e hûndert ynfloedrykste Arabyske froulju fan 'e wrâld. Yn 2010 waard se troch de Feriene Naasjes oansteld as goodwill-ambassadrise tsjin 'e honger foar it World Food Programme.
Jonkheid en oplieding
Sabry waard yn 1979 berne yn Kebili, yn it suden fan Tuneezje. Hja genoat fuortset ûnderwiis oan it Pierre Mendès France Lyseum yn Tunis en neitiid studearre hja rjochten oan 'e Universiteit fan Tunis. Nei't se op dat mêd in mastergraad behelle hie, waard se abbekate oan it hof fan berop yn Tunis.
Aktearkarriêre
Ek yn 2009 waard se mei Dhafer El Abidine en Mohammed Driss cast yn ien fan 'e haadrollen fan 'e Tunezyske tillefyzjesearje Maktûb ("It Lot"), fan regisseur Sami Fehri en senarioskriuwer Tahar Fazaa. Se wie dat jiers ek sjuerlid op it Ynternasjonaal Filmfestival fan Abû Daby foar de kategory dokumintêres. Yn 2010 en 2011 spile Sabry mei de Egyptyske akteur Mohammed Heneidi yn twa harkspullen op 'e radio. Boppedat hie se yn 2010 grut súkses mei de Egyptyske tillefyzjesearje Ajza Atgawiz ("Ik Wol Trouwe"), dy't útstjoerd waard ûnder de Ramadan fan dat jier. Dêryn spile se de haadrol fan Ola, dy't obsedearre is troch it houlik, mar de iene mooglike ferloofde nei de oare ôfservearret. Dat jiers waard se ek beneamd ta grutofsier yn 'e Tunezyske Oarder fan Fertsjinste.
Yn 2014 wie Sabry mei Ghada Abdel Aal ien fan 'e senarioskriuwsters fan 'e Egyptyske tillefyzjesearje Embratorijet Miin ("Waans Ryk?"). Yn dy rige wurdt in Egyptyske húshâlding om utens folge, wêrfan't de âldelju, út hommels opkommende nostalgy, beslute werom te gean nei harren heitelân. As se ienris werom binne wurde Amira (spile troch Sabry), har man Sami en harren bern konfrontearre mei in grut tal ûnfoarsjoene omstannichheden. Yn desimber 2014 waard Sabry ta ridder beneamd yn 'e Frânske Ordre des Arts et des Lettres, in ûnderskieding takend troch de Frânske steat op foarspraak fan it Ministearje fan Kultuer. Yn 2017 wûn se fierder de Faten Hamama Priis foar Treflikens op it Ynternasjonaal Filmfestival fan Kaïro. Dat jiers wie se te sjen as de froulike farao Hatsjepsût yn 'e film Al-Kanz: Al-Hakika wa al-Chajal ("The Skat: Wurklikheid en Fantasij"), in rol dy't se yn 2019 jitris spile yn Al-Kanz 2.
Oare aktiviteiten
Yn 2010 naam Sabry op Facebook diel oan 'e kampanje Opstân fan Froulju yn 'e Arabyske Wrâld, dy't gelikensens tusken de seksen oanfiterje woe sa't de Universele Ferklearring fan 'e Rjochten fan 'e Minske dy foarstiet. Datselde jiers waard se troch de Feriene Naasjes oansteld as goodwill-ambassadrise tsjin 'e honger foar it World Food Programme. Nei de oanslach op it Nasjonaal Museum Bardo, wêrby't yn Tuneezje yn maart 2015 24 minsken omkamen, sette Sabry útein mei in promoasjekampanje foar har heitelân as toeristyske bestimming, wêrfoar't se meiwurking wûn fan ferskate oare bekende Tuneezjers, lykas Dhafer El Abidine, Dorra Zarrûk, Feriel Gradja en Latifa Arfawi.
Priveelibben
Yn maart 2018 troude Sabry mei de Egyptyske sakeman Achmed Sjeryf. De brulloft fûn plak yn it Kobbet El Nhas-paleis yn it Tunezyske Manûba. Troch har houlik krige Sabry behalven de Tunezyske ek de Egyptyske nasjonaliteit. Sy en har man hawwe twa dochters, Aliyah en Laila. It gesin wennet yn Kaïro.
Makkumerwaarden
thumb|Skulpebank Makkumer noardwaard De Makkumerwaard of, yn it meartal: de Makkumerwaarden, is in natoergebiet fan de feriening It Fryske Gea oan de Fryske Iselmarkust, even ten suden fan de Ofslútdyk.
It gebiet leit yn de gemeente Wûnseradiel by Makkum en Piaam en bestiet út trije eilannen. Fan noard nei súd giet it om de Noardwaard, de Súdwaard en de Koaiwaard. Om dizze gebieten leit boppedat in grut wetterfûgelreservaat, dat leit tusken de Ofslútdyk yn it noarden en it doarp Gaast yn it suden oer in breedte fan sa'n oardel oant twa kilometer.
De trije waarden foarmje mei elkoar in 467 hektare grut natoerterrein, dat bestiet út reidfjilden, somperûchten, blomrike healannen, bizen, strewellen en wylgebosken. It wetterwyldreservaat bestiet út in frij ûndjipe (± 3 meter) en fiedselrike kuststripe fan de Iselamar. Dizze gebieten meirekkene is de totale oerflakte rom 2300 hektare. Beide gebieten waarden earst beskerme as in beskerme Natoermonumint Fryske Iselmarkust, tsjintwurdich is dat gebiet ûnderdiel woarn fan it grutte Natura 2000-gebiet "Iselmar". Nei it suden lizze lâns de Fryske Iselmarkust noch fergelykbere gebieten yn de Warkumerwaard.
Skiednis
Foar 1932 bestienen de Makkumerwaarden noch mar út in rige keale sânplaten dy't by heech wetter ûnderrûnen. Nei de ôfsluting fan de Sudersee foelen de platen diels drûch en rekke it gebiet ûntsâlte sadat it gebiet begroeid rekke mei ûnder oare reid en wylgebosken. De Noard- en Súdwaard waarden fan elkoar skieden doe't yn 1928 in geul baggele waard foar in bettere berikberheid fan de haven fan Makkum. Dêrby waard it baggerslib op de kop fan de Súdwaard stoarten, sadat him dêr nei ferrin fan tiid rekreaasjesintrum ‘de Holle Poarte” ûntwikkelje koe. Nei de Twadde Wrâldoarloch waard ûngefear de helte (± 100 hektare) fan de Súdwaard ynpoldere en omsetten yn greidepolders. Inkele jierren ferlyn waard it rekreaasjesintrum útwreide op in grut diel fan dizze grûnen troch ûnder oare de bou fan fakânsjehúskes, in rekreaasjestrân en wetterpartijen. De súdpunt en de rânen fan de Súdwaard binne diels bekaaid, mar wol natoergebieten bleaun mei benammen in soad reidfjilden. Yn de Noardwaard én yn de Koaiwaard is troch gedieltlike ferrûging fan de reidfjilden neist rûchten en strewellen ek in flink stik opgeand wylgebosk ûntstien.
Floara en fauna
Yn de reidfjilden binne in soad djerreblommen te finen. Oan de rânen dêrfan en yn de rûchten komme soarten foar as wyld geiteburd, faleriaan, giele rút en grutte kaarde. Undjippe wetters binne útsein mei reiden en bizen in soad begroeid mei bearzerûch, dy't in soad fretten wurde troch it wetterwyld. De healannen binne krektas de reidlannen tige ryk oan plantesoarten mei ûnder oare orchideeën, echte koekútsblommen en meardere soarten siggen. It gebiet is ek ryk oan kikkerts en podden en oan flinters en oare ynsekten.
Rekreaasje en tagonklikheid
thumb|[[Makkumer Djip]] Op de noardside fan de Súdwaard, oan it Makkumer Djip, is in grut rekreaasjesintrum (de Holle Poarte) oanlein mei ûnder oare in grutte syl- en jachthaven, in camping, in rekreaasjestrân en in grut terrein mei fakânsjehúskes ('chalets').
De natoergebieten yn de Makkumerwaarden binne beheind tagonklik. Yn de Súdwaard is in kuierrûte oanlein en besteane plannen foar noch ien om it rekreaasjesintrum de Holle Poarte, dat inkele jierren lyn belangryk útwreide waard. Op de Koaiwaard stiet in fûgelsjochhutte, te berikken nei in koarte wanneling fan it oan dit gebietsje wijde Fûgelmuseum Piaam “It Fûgelhûs” ôf. Fierders is dit gebiet fan de omlizzende wegen en diken ôf prima te oersjen. In diel fan de Súdwaard tichtby it rekreaasjesintrum sil ynrjochte wurde as natoergebiet mei kuiergelegenheid.
Starum
Starum (Nederlânsk en offisjeel: Stavoren en fan 'e 1930-er jierren oant 1978 Staveren; Starumersk: Staveren), is in stêd yn de gemeente Súdwest-Fryslân. Oant 2011 lei Starum yn de eardere gemeente Nijefurd. De stêd leit op de súdwestpunt fan Fryslân, oan trije kanten beheind troch it wetter fan de Iselmar.
Makkumerwaarden
Behear
De Makkumerwaard is in gebiet dat troch de trochgeande ferswieting en ferâldering fan de eartiids hielendal ûnbegroeide platen steesoan mear nei de foarming fan rûchten en bosken liket te gean. Hoewol't benammen de natoerwearden fan de reidlannen bekend binne, wurde ek de waarden fan bosk en rûchte troch de behearders heech ynskatten, sadat se har foar in grut part by dizze natoerlike ûntwikkeling dellizze.
De floara en fauna fan de ûndjippe kustwetters toant, al wurdt it minder, noch altiten de spoaren fan it sâlte ferline fan foar de Ofslútdyk. Om dêr wat fan te bearjen en mooglik werom te krijen, binne plannen yn stúdzje om in eksperimintele "kompartimentearring" te meitsjen tusken de ôfslútdyk en de Noardwaard, sadat in inkele hûnderten hektare grut gebiet wer wat fersâltsje kinne soe.
Starum
Knooppunt
It âlde Starum ûntstie op in knooppunt fan wetter- en lânwegen. It lei oan in rivierke dat yn it Fly útrûn. It Fly wie in brede slinke, dy't de ferbining foarme tusken de Flevomar en de Noardsee. Ien fan de âldste lânwegen fan it Dútske Ryk rûn oer Koevorden en Stienwyk nei Starum en dêrwei fierder oer it wetter nei Medemblik. Dat, wa't oer dy wei reizge, moast by Starum oer it Fly setten wurde. Skippen út Utert foeren troch de Fecht, fia de Flevomar en it Fly nei de Noardsee en kamen ek by Starum foarby; sa koenen se Fryslân ynfarre.
Dat hat grif ek de rûte west hoe't Bonifatius yn 754 út Utert wei nei Dokkum kaam is. Hast in iuw letter folge ek de muonts Odulf wer dy rûte. Ek Odulf wie stjoerd troch de biskop fan Utert om de Friezen te bekearen ta kristen. Fanwegen it drokke ferkear fan de haven yn de rjochting fan Stienwyk en Koevorden stifte de muonts hjir yn 837 in kleaster, it Odulfuskleaster.
Stêd en hannel
Starum krige as earste fan de Fryske alve stêden stedsrjocht. Yn de twadde helte fan de 11e iuw regearre in Dútske grevefamylje yn Fryslân, de Brunoanen, neamd nei harren stamfaar, dy't Bruno hjitte. Greve Egbert, ek in telch út dy famylje fan Brunoanen, ferliende Starum al yn in 1061 stedsrjochten, dy't de Dútske keizer Hindrik V yn 1118 bekrêftige. It wie in hannelsstêd fan belang, mei hannel oant yn Ingelân en Sweden ta. De grutskippers en keaplju ûnderhâlden in soad hannelsrelaasjes mei de lannen om de Eastsee hinne. Troch it de útfining fan de kogge woeks dy hannel him nei 1100 omraak.
Yn 1385 waard Starum lid fan de Hânze. De skippers fan Starum hienen by passaazje fan de Sont in âld foarrjocht; by de tolheffing waard harren foarrang ferliend wat in soad tiidwinst oplevere. By de Eastseehannel spile de Amsterdamske haven in belangrike rol. Hollân wie mei in hurd-groeiende befolking foar de itensfoarsjenning oanwiisd op nôtymport út de Eastseelannen. De skippers út Fryslân wienen foar Hollân dêrom fan libbensbelang. By oarloggen tusken Hollân en Fryslân keas Starum dan ek geregeld partij foar Hollân. Mar net by de Slach by Warns dy't ek wol oantsjutten wurdt as de Slach by Starum.
Oan de ein fan de midsiuwen rûn de hannel yn Starum werom. De stêd rekke yn ferfal. Op dy feroaring is it ferhaal It Wyfke fan Starum basearre.
Sintraal gesach
Fryslân foel nei 1525 ûnder keizer Karel V. Hy liet in grut blokhûs bouwe om de Friezen yn betwang te hâlden. Dat blokhûs hat der stien oant 1580 doe't it earst foar in part ôfbrutsen waard. De stiennen waarden brûkt foar de stedswâlen. Yn 1996 binne noch stikken fan dy muorre, mar ek kanonskûgels, fûn by opgravings.
Nei dy tiid fan ferfal kamen der yn de republyk yn de 17e en 18e iuw wer bettere tiden, mei seefeart nei fiere lannen. Mar yn de 19e iuw rûn de stêd fierder tebek, en fan de ynternasjonale haven bleau net folle oer. Op toeristyske simmerdagen komt it romrofte havenstedsje lykwols wer ta libben. Op de pieren by de havenyngong stean twa havenljochten en de fjoertoer.
Fearhaven
Nei de oanlis fan it Spoar Saandam-Inkhuzen nei Amsterdam (dêr't de feartsjinst Starum-Inkhuzen en it spoar Starum-Ljouwert mei ta stân kamen) waard Starum in wichtige Suderseehaven. Hjoed-de-dei is Starum de keppeling tusken it spoar nei Snits en Ljouwert mei de boat nei Inkhuzen. De haven is no it thúsplak foar skippen fan de brune float.
Gemeente
Yn 1984 waard de selsstannige Gemeente Starum opheft en hearde Starum by Nijefurd. Dy gie yn 2011 op syn bar wer op yn 'e nije fúzjegemeente Súdwest-Fryslân.
Foarsjennings
Troch de wettersport binne der relatyf in soad foarsjennings yn Starum te finen. Sa binne der in tal hoarekagelegenheden en is der in lytse middenstân.
Tsjerken
De stêd hat ferskate tsjerken hân. De âldste tsjerke wie mooglik de Sint-Odulfustsjerke dy't fan 900 oant 1132 bestien hat. De Nikolaastsjerke of de Herfoarme tsjerke komt fan 18661 en waard boud as opfolger fan krykkrakrigen ien fan de 16e iuw.
Op it tsjerkhôf fan de tesjerke is it Earehôf Starum dêr't bemanningsleden fan delstoarte fjochtersfleantugen út de Twadde Wrâldkriich lizze.
Yn deselde strjitte, de Foarstrjitte/Voorstraat stiet it tsjerkegebou fan de Minniste Gemeente en komt fan 1858. De Baptistetsjerke stiet justjes fierder oan dy strjitte en komt fan 1886, dochs sleat yn 2001. De Grifformearde Swannetsjerke oan de Skâns wie in tsjerke fan 1884, dy't yn 2002 sleat. Hy is dêrnei noch as útstallingstjerke brûkt.
Fytsen en kuierejen
Starum leit oan de Hânzefytsrûte, ien fan de fytsrûten ynspirearre troch it âlde Hânzeferbûn. Dy rûte begjint by Sâltbommel en docht ûnder oaren de stêden Nimwegen, Arnhim, Grins, Bremen, Lübeck en de Fryske stêden Starum, Hylpen en Boalsert. De rûten komt ek by Frankfurt (Oder), Berlyn en komt oer Roermond wer werom yn Sâltbommel. De rûte is goed 3.000 km lang en foar de gânse rûte binne GPS-tracks beskikber
Starum is part fan twa kuierpaden. It Fryske Kustpaad rint tusken Starum en Lauwerseach. Hy is 152 km lang en komt by Hylpen, Warkum, Makkum en Harns del. It Suderseepaad rint om de Iselmar hinne fan Inkhuzen nei Starum en is 400 km lang. It paad wurdt yn beide rjochtingen mei wyt-reade tekens oanjûn.
Mienskip
Oan de Foarstrjitte stiet multyfunksjoneel sintrum De Kaap. Der is in aktiviteitekommisje en in feriening foar Pleatslik Belang. De Skutslús is de basisskoalle fan Starum, ’t Kwetternest is it pjutteboartersplak. De Ribbe is it sportpark fan Starum. Yn it Stavers Krantsie stiet nijs út it stedsje en omkriten.
Berltsum
Sûnt 1963 heart de buorskip Kleaster Eanjum ek by Berltsum. Earder wie Tutgum ek in buorskip, mar Tutgum is no part fan it doarp sels.
Berltsum hat  ynwenners.
Skiednis
Berltsum is oan it begjin fan de jiertelling as in terpdoarp ûntstien. Yn de midsiuwen lei it plak oan de trachtermûning fan de Middelsee. De flekke hat him út twa doarpen foarme, Tutgum en Berltsum, dy't nei inoar ta groeiden, wat laat hat ta in tige lange Buorren. Berltsum ûntwikkele him as in langhalich doarp, it Berltsumer Wiid bylâns.
Yn de 19e iuw hie it doarp in tramstasjon fan de NTM oan de line Ljouwert-Sint Jabik.
Berltsum leit yn in ikkerbougebiet en wie yn de Planologyske Kearnbeslissing (PKB) en de Fyfte Nota Iepenbiere Romte (2001) oanwiisd as konsintraasjelokaasje foar glêstúnbou. Ein 2004 besleat de Rie foar it Lanlik Gebiet lykwols dat ekstra finansjele stipe fan de ryksoerheid net nedich wie en dat de glêstúnbou konsintrearre wurde moast yn de "greenports" Westland, Oostland, Aalsmeer en omkriten en Venlo.
Sûnt 2018 leit Berltsum yn de gemeente De Waadhoeke, dêrfoar lei it doarp yn sawol de gritenij as de gemeente Menameradiel.
Kleaster Eanjum
Yn de midsiuwen stie yn 'Aningum', doe in tsjerkedoarp oan De Rie by Berltsum, it kleaster Eanjum. Dêr stie boppedat in proasdij fan Augustiner Koarhearen, stifte yn 1256 en in susterkleaster dat nei de wetterfloed fan 1287 (wêrby't 14 nonnen ferdronken) ûntromme waard. It manljuskleaster, geastlik en stoflik meastentiids yn goede tastân, begûn yn 1423 mei kleasterherfoarmingen yn Lúntsjerk en sluet him oan by de kongregaasje fan Windesheim (1429). ± 1520 folgen inkele kanunniken de lear fan Maarten Luther. Yn 1572 wie it kleaster in steunpunt fan Caspar de Robles tsjin de geuzen. Yn 1580 is mei de ynfiering fan de reformaasje it kleaster opheft.
Koepeltsjerke
thumb|left|250px|Berltsum ein 18e iuw
De âlde oarspronklik oan Sint-Michael wijde midsiuwske krústsjerke út 1348 waard yn 1777 ôfbrutsen. De âlde tsjerke hie in swiere toer mei sealtek yn de foarm fan de tsjerke fan Wânswert. De earste stien waard lein troch de soan fan de grytman, baron Georg Wolfgang thoe Schwartzenberg en Hohenlansberg, doe't dy sân jier âld wie. Twa jier letter waard de tsjerke yn gebrûk nomd ûnder it bestjoer fan baron George Frederik thoe Schwartzenberg en Hohenlansberg, grytman fan Menameradiel, en Evert Annes Nauta as tsjerkefâd, kastlein yn herberch “Het wapen van Vriesland”. Syn herberch stie op it plak fan it lettere tramstasjon. Yn de tsjerke is ek by de grutte restauraasje fan 1970 in midsiuwske stien ynmitsele, dy't yn 1951 út de Menamerfeart fiske waard. De stien lit in tsjerke sjen en it Laam Gods, dat ek yn it wapen fan Berltsum foarkomt. Fierder is der yn de tsjerke noch in tinkstien fan de bou fan de skoalle op it stee dêr't no 't Centrum stiet (neist de tsjerke).
Mienskip
It doarpshûs fan Berltsum hjit 't Heechhout' en de doarpskrante "Op 'e Roaster" ferskynt ek yn Wier. De Stifting "Berltsumer Belangen" set him yn foar de promoasje fan Berltsum en it ferbetterjen fan de leefberens. Eartiids waarden de bewenners fan Berltsum útskolden foar hûnefretters.
Tsjerken
thumb|260px|Koepeltsjerke thumb|Fermanje, Berltsum|260px|Fermanje
Skoallen
thumb|260px|Buorren
Ferienings en stiftings
( Sjoch foar de meast aktuele ynformaasje oer ferienings op de hiemside) thumb|260px|De Kamp
Alderein
Berlingastate is in opfang foar de âlderein en bestiet út 22 (soarch-)apparteminten, fjouwer libbensrinbestindige wenningen en fjouwer wenten oan de Buorren.
Strjitten
Alle strjitten yn Berltsum.
Mandefjild Bakkefean
thumb|Bakkefeanske Dunen, maart 2014 Bakkefeanske Dunen is de namme fan in Natura 2000-gebiet (klassifikaasje:Hegere sângrûnen, nûmer 17) by Bakkefean yn de gemeente Opsterlân. De oerflakte fan it Natura 2000-gebiet is 261 ha. It is yn behear troch It Fryske Gea, Steatsboskbehear en partikulieren. Oant 1925 ta in grut heidefjild yn syn hiele hear en fear de Drintske grins bylâns, mar doe foar it grutste part ûntgûn en oanmakke.
It gebiet bestiet út in oantal bosk- en heideterreinen, gerslannen, inkele lângoederen yn de delling fan de Boarn en meardere beboskingen yn it ôfgroeven feangebiet om Oerterp hinne. De Bakkefeansterdunen, de Harmsdobbe, Ald Bakkefean, de Heide fan Allardseach en de Lânwar binne ûnderdiel fan dit natoergebiet.
Dat der lang ferlyn al minsken wennen is dúdlik wurden troch argeologyske fynsten. Der is guod opgroeven fan de Hamburchkultuer, út 13.000 - 10.500 foar Kristus. De grêfheuvels dy't noch yn it gebiet te finen binne, binne jonger en komme út it Neolitikum, 4000 - 3500 jier lyn. Op de Heide fan Allardseach bringe de saneamde holle paden de tiid dat der noch gjin ferhurde paden wienen yn it sin. Der rûnen, dwers troch de heide, paden yn de rjochting fan Drinte. Troch it lange brûken slieten se út en stoden se ôf oant de liemlaach fan de boaiem. Troch de iuwen hinne binne se bewarre bleaun
Powerwolf
Skiednis
thumb|right|260px|Powerwolf yn 2018 Powerwolf waard yn 2003 oprjochten troch Charles Greywolf en Matthew Greywolf. Yn tsjinstelling ta it grutste gros fan de powermetalbands brûkt Powerwolf corpse-paint by harren shows, en tsjustere tema's yn harren teksten. Yn 2005 brochten se it album Return in Bloodred yn 2007 folge troch it album Lupus Dei. Yn maart 2010 nei it yn 2009 útkommen tredde studio-album Bible of the Beast ferliet drummer Stéfane Funèbre de band, en waard ferfongen troch Tom Diener earder fan Tomorrow's Eve. Mar nei in lyts jier yn maaie 2011 waard Diener alwer ynwiksele foar de Nederlânske drummer Roel van Helden earder fan Delphian. Yn july 2011 kaam it fjirde album Blood of the Saints op papier noch net mei de nije drummer van Helden. nei dit album binne der oant no ta noch fjouwer albums útkaam de lêste wie oant no ta it album Call of the Wild dêr't op de 2de-cd mei de titel Missa Cantorem, covers steane fan de nûmmers fan it sânde album The Sacrament of Sin mar dan mei gastmuzikanten sa is er in twadde ferzje fan de single Demons Are a Girl's Best Friend mar dan mei Alissa White-Gluz fan Arch Enemy op sang yn stee fan Attila Dorn.
Niels Bohr
thumb|Niels Bohr (1935) Niels Henrik David Bohr (Kopenhagen, 7 oktober 1885 – dêre, 18 novimber 1962) wie in Deensk teoretysk natuerkundige en teoretysk skiekundige. Yn 1922 krige hy de Nobelpriis foar de Natuerkunde.
Libbensrin
Niels Bohr wie in soan fan Christian Bohr, heechlearaar fysiology oan de Universiteit fan Kopenhagen, en Ellen Adler. Se hiene trije bern: Jenny, Niels en Harald.
Atoomfysika
Niels Bohr wurdt algemien sjoen as ien fan de grûnlizzers fan de atoomfysika. Dêr't Ernest Rutherford as grut eksperimintator in soad oer de ynterne opbou fan it atoom ûntdekte, wie it de grutte fertsjinste fan Bohr om in teoretyske grûnslach foar dit nije atoommodel te formulearjen, wêrmei't hy tagelyk in grutte bydrage levere oan de meast spraakmeitsjende tûke fan fysika yn de 20e iuw: de kwantummeganika.
Hy befoardere de formulearring fan in nije filosofyske en wiskundige benadering en beskriuwing fan de struktuer fan it atoom en de atoomkearn en oare relatearre gebieten fan de kwantumfysika. Dit wurdt de saneamde Kopenhagenske ynterpretaasje (CHI) fan de kwantummeganika neamd. Koart gearfette: de waarnimmer fan in eksperimint foarmet tegearre mei dit eksperimint in inkeld systeem. De waarnimmer oefent in non-lokale ynfloed út op de kwantumwrâld, dy't neffens de oant dan gongbere opfettings nearne nei like. Elemintêre dieltsjes kinne spontaan ferskine en ferdwine, sneller as de ljochtsnelheid ynformaasje útwikselje en noch mear frjemd gedrach fertoane. Yn de mande mei û.o, de jonge Werner Heisenberg, dy't by him studearre, stelde hy yn de jierren 20 dizze teory op. Bohrs kollega Albert Einstein hie slimme beswieren tsjin dizze 'sweverige' teory en mei Bohr fierde hy de rest fan syn libben fûleinige debatten oer dizze kwestje. Dizze kontroverse berikte yn 1935 in hichtepunt yn de formulearring fan de Einstein-Podolsky-Rosen-paradoks. Tsjintwurdich wurdt de CHI lykwols as bewiisd beskôge en hat Bohr neffens de measte natuerkundigen it gelyk oan syn kant. Yn 1923 krige hy de Matteucci Medal, yn 1938 de Copley Medal.
Bohr hie yn septimber 1941 yn it troch nazy-Dútslân besette Kopenhagen in moeting mei syn eardere studint en ek persoanlike freon Werner Heisenberg. Oer de ynhâld fan dy moeting besteane twa lêzings. De iene is dy fan Bohr, dy't ferbjustere wie dat Heisenberg gjin morele beswieren hie tsjin dy syn meiwurkjen oan in Dútske atoombom. Heisenberg die der nei eigen sizzen krekt alles oan om dat projekt te fertragen.
Yn 1943 lekte út dat alle Joaden yn Kopenhagen oppakt wurde soenen. Bohr, dy't fan memmekant fan Joadske orizjine wie, wist lykas de measte joaden yn Denemark, nei Sweden te ûntsnappen, wêrnei't hy him yn de Feriene Steaten aansluet by it Manhattanprojekt dêr't hy de rest fan de oarloch meiwurke oan de Amerikaanske atoombom.
Yn de jierren 50 engazjearde hy him yn polityk opsicht en spruts hy him út foar mear iepenheid tusken 'East' en 'West', sjoen de nukleêre wapenwedrin dy't yn syn tiid op gong kaam, sawol op ierde ls, fanôf 1957, yn de romte. Op 24 oktober 1957 krige hy hjirfoar de alderearste 'Atoms for Peace Award'.
Bohr stie ek oan de widze fan de nukleêre genêskunde. Ek wie hy yn 1921 ynstruminteel yn de oprjochting fan it Ynstitút foar Teoretyske natuerkunde yn Kopenhagen.
Op 7 oktober 1985, de hûndertste bertedei fan Bohr, waard offisjeel it Niels Bohr-ynstitút yn Kopenhagen iepene, in resultaat fan in fúzje fan in flink oantal Kopenhagenske wittenskiplike ynstellingen, wêrûnder it mei tanksij Bohr stifte Ynstitút foar Teoretyske Natuerkunde. It Niels Bohr-ynstitút beheart ûnder mear it Niels Bohr-argyf.
Midsimmerfeest
thumb|Midsimmersinne It Midsimmerfeest is it fieren fan de midsimmer. It Midsimmerfeest wurdt fierd omtrint de sinnekear fan 21 juny. It feest waard fanâlds fierd yn foar-kristlike Germaanske tiden en waard troch it kristendom yn 'e foarm fan it Sint Jânsfeest oernommen en fierd op 24 juny. Yn de Skandinavyske en Baltyske lannen, dêr't de nachten yn de tiid fan de sinnekear amper tsjuster wurde, wurdt it fieren fan it Midsimmerfeest in protte dien.
Alois Alzheimer
thumb|right|Alois Alzheimer Alois Alzheimer (Marktbreit, 14 juny 1864 — Breslau, 19 desimber 1915) wie in Dútsk neuropatolooch en psychiater.
Alzheimer die syn ûndersyk faak yn gearwurking mei syn freon, de neurolooch Franz Nissle. Sy wurken yn itselde ferpleechhûs yn Frankfurt am Main - de Städtische Irrenanstalt.
Alzheimer wie de meistifter en meipublisearder fan it medysk tydskrift Zeitschrift für die gesamte Neurologie und Psychiatrie, mar hat sels nea in boek skrean.
Jochum van der Woude
Jochum van der Woude (Ljouwert, 16 maaie 1994) is in akteur út Hurdegaryp en kollumnist foar de UIT-bylage fan de Ljouwerter Krante.