cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Grutte Sû-Oarloch fan 1876
Foarskiednis
Doe't de Lakota, dy't it westlike part fan 'e Grutte Sû Naasje foarmen, foar it ferstân krigen dat de Amerikanen har net oan 'e ôfspraken hâlde soene, fielden sy har der sels ek net mear oan bûn. Under it Ferdrach fan Fort Laramie hiene hja tasein om Amerikaanske kolonisten dy't fia it Oregon Trail ûnderweis wiene nei de westkust rjocht fan reed oer de flakten te ferlienen, mar no ûntstie der in fisieuze sirkel fan Yndiaanske oerfallen op kolonisten dy't troch it Amerikaanske Leger beäntwurde waarden mei wraakaksjes, wat werwraak fan Yndiaanske kant ta gefolch hie. Uteinlik rûnen dy oanhâldende skermutselings yn 1866 út op 'e Oarloch fan Reade Wolk, wêrby't de Lakota, de Noardlike Sjajinnen en de Noardlike Arapaho mei it Amerikaanske leger slaande deilis rekken oer de behearsking fan it lân fan 'e Powderrivier, yn noardeastlik Wyoming en súdlik Montana. Dêrby wie it Lakota-opperhaad Reade Wolk, in formidabel taktikus, ien fan 'e wichtichste oanfierders fan 'e Yndianen.
Mishanneling
Mishanneling is it tabringen fan ferwûnings, pine of oare skea of skansearrings oan immen oars as jinsels. Dêrby wurdt yn 'e regel ûnderskie makke tusken lichaamlike mishanneling en geastlike mishanneling. By lichaamlike mishanneling wurde ferwûnings en/of pine tabrocht oan it lichem fan in oar (bgl. troch immen te slaan, skoppen, knipen, klauwen, ensfh.) wylst by geastlike mishanneling mentale pine oan in oar tabrocht wurdt (bgl. troch immen út te skellen, bang te meitsjen of te fernederjen). Dêrnjonken besteane der noch ferskate bysûndere foarmen fan mishanneling:
Grutte Sû-Oarloch fan 1876
Foarskiednis
Yn 1867 stelde in Amerikaanske kommisje fêst dat de Yndianen rjochtlike griven hiene, en dat der datoangeande sprake wie fan útlokking troch de kolonisaasje fan harren lân troch de blanken. Sadwaande waard der yn 1868 in fredeskonferinsje holden te Fort Laramie, yn Wyoming, dêr't folmachten fan it Amerikaanske regear ûnderhannelen mei fertsjintwurdigers fan 'e Noardlike Arapaho, de Oglala-, Minnikonzjû- en Brulee-stammen fan 'e Lakota en de Janktonai-stamme fan 'e Westlike Dakota.
Mishanneling
Yn Nederlân is mishanneling in misdriuw, dat strafber steld is yn 'e kêsten 300-306 fan it Wetboek fan Strafrjocht. Dêrby wurdt ûnderskie makke tusken fjouwer ferskillende soarten mishanneling. Ofhinklik fan it tabrochte letsel stiet op 'gewoane' mishanneling in finzenisstraf fan 3-6 jier; op 'gewoane' mishanneling mei opsetsin 4-9 jier; op swiere mishanneling 8-10 jier; en op swiere mishanneling mei opsetsin 12-15 jier. It ferskil tusken 'gewoane' en swiere mishanneling wurdt bepaald troch de fraach oft it slachtoffer der bliuwend letsel troch oprûn hat. De maksimumstraf fan 10, resp. 15 jier by swiere mishanneling wurdt inkeld oplein as it slachtoffer oan syn ferwûnings stoarn is. Mishanneling mei de dea ta gefolch wurdt yn it Nederlânske strafrjocht ûnderskaat fan moard, deaslach en dea troch skuld.
Grutte Sû-Oarloch fan 1876
Foarskiednis
Dy ûnderhannelings laten ta it twadde Ferdrach fan Fort Laramie, wêrby't ôfpraat waard dat de Amerikanen in rige forten by it Bozeman Trail lâns, dy't se sûnder tastimming op Lakota-lân boud hiene, ôfbrekke soene. Boppedat waard foar de Lakota- en de Westlike Dakota-stammen fan 'e Sû (Sioux) it Grutte Sû Reservaat skepen, dat de helte fan Súd-Dakota en in stikje fan Nebraska omfieme. Ta it Grutte Sû Reservaat, dat de Sû 'foar ivich' taparte krige, hearden ek de Black Hills, in gebiet fan hege heuvels of lege bergen yn it súdwestlike part fan Súd-Dakota, dat foar de Lakota hillich wie. Teffens wiisde it Ferdrach fan Fort Laramie in grut 'ûnôfstien' (unceded) gebiet oan 'e Lakota ta yn it streamgebiet fan 'e Powderrivier, yn Wyoming en Montana, dat se brûke koene as jachtterrein. Noch yn it Grutte Sû Reservaat, noch yn it 'ûnôfstiene' jachtgebiet mochten tenei noch blanken komme, of it moasten fertsjintwurdigers fan it Amerikaanske regear wêze.
Yn 'e jierren nei 1868 bliek it twadde Ferdrach fan Fort Laramie troch it oanhâldende opkringen fan blanke kolonisten en goudsikers neat wurdich te wêzen. It is twifelich oft it Amerikaanske regear op dat stuit de kolonisaasjeweach noch tsjinkeare kinnen hie, mar wichtiger is dat it dat hielendal net woe. Krektoarsom, al yn 1872 begûnen de Amerikanen plannen te meitsjen foar it timmerhout dat Black Hills leverje koene. Yn 1874 waard der in Ekspedysje nei de Black Hills op út stjoerd ûnder lieding fan luitenant-kolonel George Armstrong Custer, mei as diel om 'e wearde fan 'e Black Hills te ûndersykjen, in gong fan saken dy't de Lakota mei arguseagen folgen. Al ear't Custer weromkeard wie yn Fort Abraham Lincoln waard it nijs fan syn ûntdekking fan goud yn 'e Black Hills lanlik fia de tillegraaf ferspraat. Yn 1875 befêstige de wittenskiplike Newton-Jenney-ekspedysje de oanwêzigens fan weardefolle grûnstoffen yn 'e Black Hills.
It gefolch wie dat goudsikers, motivearre troch de ekonomyske panyk fan 1873, ûnder de saneamde Goudkoarts fan de Black Hills tsjin alle ferdraggen yn de heuvels ynkrongen, earst yn lytse groepkes, mar al rillegau yn in floechweach. Yn 't earstoan besocht it Amerikaanske Leger wier om sokke lju út it gebiet te hâlden, al is it dreech om dêr mear yn te sjen as symboalpolityk; as it Amerikaanske regear serieus west hie oer syn ferplichtings ûnder it twadde Ferdrach fan Fort Laramie, dan hie it nea geologyske ekspedysjes nei de Black Hills stjoere moatten. It fanwegen kommen fan it leger tsjin 'e goudsikers late ta swiere druk fan 'e Amerikaanske publike opiny op it regear fan presidint Ulysses S. Grant om 'e Black Hills oan 'e Lakota te ûntnaderjen.
De Lakota sels wiene no tige ûngerêst, en yn maaie 1875 reizge in delegaasje mei de opperhaden Bûnte Sturt fan 'e Brulee, Reade Wolk fan 'e Oglala, en Inkele Hoarn fan 'e Minnikonzjû nei it fiere Washington, D.C. ta om presidint Grant, minister fan Binnenlânske Saken Columbus Delano en de kommissaris fan Yndiaanske Saken Edward Smith derfan te oertsjûgjen om 'e ôfspraken nei te kommen. Doe't se hearden dat it Amerikaanske Kongres de Lakota $25.000 foar harren reservaat jaan woe en har oar lân yn it Yndiaanske Territoarium (it moderne Oklahoma) tawize woe, sei Bûnte Sturt: "Jo hawwe it oer in oar lân, mar dat is net myn lân; it kin my neat skele en ik wol der neat mei te krijen ha. [...] As dat sa'n geweldich lân is, stjoer dan de blanken der mar hinne dy't no ús lân besette, en lit ús gewurde." Hoewol't de trije âlde opperhaden de kommende oarloch net tsjinkeare koene, soene se der net oan dielnimme.
Yn 'e hjerst fan 1875 stjoerde it Amerikaanske regear in kommisje nei it Grutte Sû Reservaat ta om 'e Yndiaanske lieders derfan te oertsjûgjen om in nij ferdrach te tekenjen, wêrby't se Black Hills ôfstiene. De Lakota woene dêr lykwols neat fan witte. Njonken it skeel oer de Black Hills spilen ek oare griven fan 'e Lakota in rol oangeande de oanhâldende fuortgong fan 'e kolonisaasje yn 'e Dakota's. Sa woe it Amerikaanske regear it spoar fan 'e Northern Pacific Railroad oanlizze dwers troch ien 'e lêste grutte jachtgebieten fan 'e Lakota, dêr't de bizons noch by 't folop foarkamen. Boppedat hie it Amerikaanske Leger al yn 1874 en 1875 ferskate ferdylgjende oanfallen útfierd op doarpen fan 'e Sjajinnen, dat fan âlds bûnsgenoaten fan 'e Lakota wiene. De Sjajinnen hiene net behelle west yn it twadde Ferdrach fan Fort Laramie en wiene sadwaande feitlik sûnt 1866 noch altyd mei de Amerikanen yn oarloch. Yn it nije konflikt koene de Lakota dan ek sûnder mis op harren aktive stipe rekkenje.
Partijen
De Lakota of Titon bestiene út sân substammen, te witten: de Brulee, Hûnkpapa, Minnikonzjû, Oglala, Sâns Arks, Swartfuotten (net te betiizjen mei it Algonkwynske folk fan 'e Swartfuotten) en Twatsjettels. Mei-inoar besloegen dy omtrint 1875 sa'n 15.000 manlju, froulju en bern, mar de measten dêrfan hiene har al nei wenjen set yn it Grutte Sû Reservaat en bleaune bûten de oarloch.
De Lakota dy't bûten it reservaat taholden, wiene foar it meastepart Oglala ûnder lieding fan Mâl Hynder, Gal, Amerikaansk Hynder de Aldere en John Grass, en Hûnkpapa ûnder lieding fan Sittende Bolle. By harren hiene har inkele hûnderten krigers fan 'e oare Lakota-substammen jûn, en teffens guon Westlike Dakota en sels Eastlike Dakota út Minnesota wei, lykas it âlde opperhaad Reade Mûtse. Ein septimber 1876, doe't de oarloch al yn folle gong wie, late Reitsje-de-Wolkens-Oan in útbraak fan Minnikonzjû en Sâns Arks út it Grutte Sû Reservaat. Allegear mei-inoar wurdt it tal fan 'e frije Lakota om-ende-by de 5.500 persoanen rûsd.
Dêr moatte noch sa'n 1.500 Noardlike Sjajinnen ûnder Stomp Mês, Lytse Wolf en Twa Moannen by opteld wurde. De totale Yndiaanske populaasje bûten de reservaten kaam sadwaande dus út op 7.000 minsken, mei dêrûnder mooglik 2.000 krigers. De Noardlike Arapaho, dat tradisjonele bûnsgenoaten wiene fan 'e Noardlike Sjajinnen en de Lakota, waarden troch de ynfloed fan harren opperhaad Swarte Koallen fierhinne bûten de oarloch holden, mar dochs fochten 50 oant 100 Arapaho-krigers yn 'e oarloch mei.
Dêrfoaroer stie it Amerikaanske Leger, dat in rige forten boud hie om it Grutte Sû Reservaat en it 'ûnôfstiene' gebiet hinne. Yn 'e simmer fan 1876 brocht it leger in troepemacht fan 2.500 man tsjin 'e Yndianen yn it fjild, dy't ûnderstipe waard troch hûnderten blanke boargers en Yndiaanske ferkenners fan 'e Krieën (Crow), Sjosjoanen (Shoshone), Arikara en Pâny (Pawnee). Yn totaal moat dat in legermacht fan sa'n 3.000 man opsmiten hawwe.
Likernôch de helte fan 'e krigers wie bewapene mei fjoerwapens, dy't útinoar rûnen fan repeteargewearen oant antike musketten. Munysje wie yn alle gefallen krap. De rest fan 'e krigers moast him noch altyd rêde mei pylk-en-bôge, dêr't se op koarte ôfstân deadlik mei wiene, mar net folle mei útrjochtsje koene op 'e langere ôfstân of tsjin in fijân dy't him beskûl hold yn fortifikaasjes. Oare Yndiaanske wapens, lykas spearen, tomahawks en messen, wiene inkeld fan wearde yn man-tsjin-mangefjochten. Dêrby kaam noch dat Yndiaanske krigers tradisjoneel fochten foar yndividueel prestiizje ynstee fan strategyske doelen, hoewol't Mâl Hynder de Lakota in beskaat gefoel foar mienskiplike ûndernimming bybrocht liket te hawwen. De Sjajinnen wiene fan âlds de meast sintralisearre bestjoerde en bêst organisearre fan 'e flaktestammen, by wa't mienskipssin in bekender ferskynsel wie.
In grut part fan 'e Amerikaanske soldaten dy't it yn 'e Grutte Sû-Oarloch tsjin 'e Yndianen opnamen, wiene lju dy't koartby as kolonisten nei it Westen ta kommen wiene, en dy't al ûnderfining opdien hiene yn 'e oarlochfiering oan 'e Amerikaanske frontier. De kavaleristen wiene bewapene mei de Colt .45-revolver, dy't seis kûgels ôffjurje koe foar't er werladen wurde moast, en mei de ienskots efterladende Springfield Model 1873-karabyn, dy't har in folle grutter berik joech as de gewearen dêr't de Yndianen oer beskikten.
In ferlechje foar oarloch
Yn it neijier fan 1875 begûnen presidint Ulysses S. Grant en syn regear alternativen yn omtinken te nimmen, doe't bliken die dat harren diplomatike missy om 'e Lakota harren lân te ûntpraten ta neat laat hie. Begjin novimber waarden generaal-majoar Philip Sheridan, de kommandant fan 'e Difyzje fan de Missoury, en brigadegeneraal George Crook, de kommandant fan it Departemint fan de Platte, weromroppen nei Washington, D.C., dêr't se yn oerlis mei Grant en guon leden fan dy syn regear besleaten om op te hâlden mei it tsjinkearen fan goudsikers dy't nei de Black Hills ta woene, wêrmei't de doar wiid iepen set waard foar it begjin fan 'e Goudkoarts fan de Black Hills.
Fierders waard besprutsen hoe't der militêre aksje tsjin 'e Lakota ûndernommen wurde koe. Om't men net hawwe woe dat it foar it each fan 'e wrâld liek as waarden de Yndianen sûnder provokaasje oanfallen, besleat men ta in list: de Yndiaanske aginten yn 'e Dakota's en Montana waard opdroegen om alle frij omdoarmjende Yndianen yn harren krite derfan op 'e hichte te stellen dat se uterlik op 31 jannewaris 1876 yn harren reservaat weromkeare moasten, en dat se oars as fijannige striders beskôge wurde soene. De Yndiaansk agint fan it Standing Rock Agintskip naam de muoite om oan te jaan dat dy tiidsgrins te krap wie, mei't de snie by 't winter it reizgjen fan grutte kloften folk suver ûnmooglik makke. Hy stelde dêrom út om 'e Yndianen ekstra tiid te bieden, mar dat foarstel waard ôfwiisd om't it it Amerikaanske regear der net om te dwaan wie dat de Yndianen weromkearden nei de reservaten, mar om in reden te skeppen foar it begjin fan 'e oarloch.
Underwilens waard it Amerikaanske ultimatum troch de frije Lakota serieus yn omtinken nommen. Hja waarden it der lykwols oer iens dat it te let yn it jier wie om no noch harren winterkampen te ferpleatsen, temear mei't se it drok hiene mei it oanlizzen fan winterfoarrieden. Sadwaande waard der besletten om 'e folgjende maityd nei it reservaat werom te kearen. Doe't 31 jannewaris foarbygie sûnder dat de Yndianen opdaagjen kamen, wiene yn Washington, D.C. de nije Yndiaansk kommissaris John Q. Smith en minister fan Binnenlânske Saken Zachariah Chandler it der lykwols oer iens dat der no gjin inkele behindering mear bestie om it leger yngripe te litten. Generaal Sheridan joech per tillegraaf syn ûnderhearrigen George Crook en Alfred Terry opdracht om útein te setten mei de oanfal: de Grutte Sû-Oarloch fan 1876 wie begûn.
Iepeningsset
Wylst Terry besocht en win tiid, om't er mei personele swierrichheden oanhelle siet, gie Crook daliks yn 'e oanfal. Hy joech lieding oan 'e saneamde Bighorn-ekspedysje en stjoerde seis kompanjyen kavalery ûnder kolonel Joseph J. Reynolds it fjild yn, dy't in Yndiaansk doarp fan likernôch 65 tipys ûntdieken en dat op 'e iere moarn fan 17 maart 1876 oanfoelen by wat bekend kaam te stean as de Slach oan de Powderrivier. Reynolds syn troepen feroveren it doarp en baarnden it plat, mar moasten har ûnder yntins fijanlik fjoer al rillegau weromlûke. Dêrby waarden ferskate soldaten op it slachfjild efterlitten, wat letter reden wêze soe foar de Amerikaanske kriichsried om Reynolds te ferfolgjen. De Amerikanen tochten by dit treffen de Lakota in swiere nederlaach tabrocht en Mâl Hynder deade te hawwen, mar letter die bliken dat it it doarp fan 'e Noardlik Sjajinske haadman Alde Bear west hie. De Amerikanen fongen de hynstekeppel fan it doarp, mar de oare deis wisten de Lakota dy by in oerfal grutdiels wer werom te stellen.
Simmerkampanje fan 1876
Tsjin 'e ein fan maityd setten de Amerikanen útein mei wat bekend wurden is as simmerkampanje fan 1876. Dêrby teagen se mei trije kolonnes troepen tsjin 'e Yndianen op. Ut it noarden kaam de Montana-kolonne, ûnder befel fan kolonel John Gibbon, dy't ôfset wie út Fort Ellis. Ut it suden teach Crook op 'e nij op, mei de Wyoming-kolonne út Fort Fetterman. En út it easten wei kaam generaal Terry mei de Dakota-kolonne út Fort Abraham Lincoln, besteande út 15 kompanjyen soldaten, wêrûnder de tolve kompanyen fan it Amerikaanske 7e Kavaleryrezjimint, dat ûnder befel stie fan luitenant-kolonel George Armstrong Custer. De bedoeling fan 'e Amerikanen wie om 'e Yndianen fan trije ferskillende kanten ôf tagelyk yn 'e skjirre te nimmen.
De kolonne fan Crook wie de earste dy't kontakt makke mei de Yndianen. Nei in beheind treffen op 9 juny, dat de Slach by Prairie Dog Creek kaam te hjitten, fûn op 17 juny de grutte Slach oan de Rosebud plak. Crook bewearde neitiid dat er dêr de oerwinning behelle hie, mar histoarisy binne it deroer iens dat de Yndianen eins syn opmars tsjinkeard hiene. Neitiid behold Crook syn posysje wylst er op fersterkings wachte, wat him yn 'e praktyk lange tiid út 'e oarloch hold.
Underwilens hie Custer befel krigen om mei syn 7e Kavalery de dellingen fan 'e rivieren de Rosebud en de Bighorn te ferkennen. Oan 'e igge fan 'e Little Bighorn, in sydstream fan 'e Bighorn, ûntdiek er op 25 juny in doarp dêr't tafallich in grut part fan 'e frije Lakota mei in diel fan 'e Noardlike Sjajinnen ûnder lieding fan Sittende Bolle, Mâl Hynder, Gal en Twa Moannen gearkommen wie. Custer syn dryste beslút om sûnder fierdere ferkenning daliks de oanfal yn te setten en sa de Slach oan de Little Bighorn út te lokjen, rûn foar de Amerikanen út op in ramp: mei fiif fan syn kompanjyen waard er troch de Yndianen op in heuveltop besingele en oant de lêste man útrûge. Twa dagen letter waarden de oerlibbenen fan 'e oare kompanjyen fan it 7e Kavaleryrezjimint, ûnder majoar Marcus Reno en kaptein Frederick Benteen, ûntset troch de oankomst fan 'e troepen fan Terry en Gibbon.
Nei't er fuortsterke wie mei it 5e Kavaleryrezjimint, kaam generaal Crook wer fanwegen. Hy foege syn troepen in hoartsje gear mei dy fan Terry foar't er wer op eigen manneboet fierder gie. It slagge him lykwols net om ek mar ien grut doarp te finen. Crook sette syn syktocht te lang fuort, oant syn foarrieden suver op wiene; dêrnei wiene syn mannen twongen om harren saneamde Hynstefleismars te meitsjen (om't de soldaten har eigen hynders opite moasten) nei delsettings fan goudsikers om dêr om iten te biddeljen. Op 9 septimber state er by tafal op it doarp fan it Oglala-opperhaad Amerikaansk Hynder de Aldere, te Slim Buttes, yn 'e Black Hills. Crook gie dêrop de Slach by Slim Buttes oan mei de 30 oant 40 krigers fan it doarp, dy't er sûnder folle muoite fersloech. Amerikaansk Hynder, dy't sels ûnder de Amerikanen bekendstie om syn ûnbûchsume moed en eare, rekke dêrby deadlik ferwûne. Nei't Crook weromkeard wie yn Fort Robinson, waard syn troepemacht ôftanke.
Bestraffing fan loyale Yndianen
Nei de grutdiels mislearre simmerkampanje feroaren de Amerikanen fan taktyk. Hja legeren mear troepen by de Yndiaanske agintskippen yn it Grutte Sû Reservaat, en leine dêr yn 'e hjerst fan 1876 beslach op hynders en gewearen fan 'e Lakota dy't yn it reservaat bleaun wiene en oant doe ta net oan 'e striid dielnommen hiene. Dy aksje waard ynjûn troch eangst dat sokken har dochs noch by de krigers bûten it reservaat jaan soene, en tagelyk besocht men de loyale Lakota te straffen om't dy neffens it Amerikaanske regear net genôch dien hiene om harren folksgenoaten fan 'e oarloch te wjerhâlden. Sels it âlde opperhaad Reade Wolk, dy't him út en tenei tsjin 'e oarloch en de ynfloed fan Sittende Bolle en Mâl Hynder keard hie, waard oppakt en in hoartsje fêstholden.
Dit belied hie in tsjinsteld effekt, want doe't it opperhaad Reitsje-de-Wolkens-Oan der lucht fan krige dat it Amerikaanske Leger beslach lizze woe op 'e hynders en gewearen fan syn troep, late er ein septimber in útbraak út it reservaat troch de Lakota fan 'e Minnikonzjû- en Sâns Ark-stammen, dy't sa halje-trawalje organisearre waard dat de tipy-peallen efterlitten waarden. Ek de Sjajinnen fan Stomp Mês namen de wyk út harren reservaat, wat late ta de skermutseling dy't bekend kaam te stean as de Slach by Warbonnet Creek. De oankomst fan dizze flechtlingen en harren opperhaden yntrodusearre in wat evenrediger elemint yn 'e lieding fan 'e frije Lakota. Tagelyk naam it Amerikaanske Kongres in wet oan dy't yn tsjinspraak mei it twadde Ferdrach fan Fort Laramie alle rjochten fan 'e Lakota bûten de grinzen fan it Grutte Sû Reservaat foar beëinige ferklearre.
Winterkampanje
Yn oktober setten de Amerikanen fierders útein mei in winterkampanje. It 4e Kavaleryrezjimint, ûnder kolonel Ranald S. Mackenzie, teach it gebiet fan 'e Powderrivier yn, dêr't it op 25 novimber it winterkamp fan it Sjajinske opperhaad Stomp Mês ûntdiek. Yn it folgjende treffen, dat bekend kaam te stean as it Gefjocht fan Stomp Mês (Dull Knife Fight) waarden de winterfoarrieden fan dit diel fan 'e Noardlike Sjajinnen ferneatige en frijwol alle hynders bútmakke. It gefolch wie dat Stomp Mês twongen wie om him koarte tiid letter oer te jaan, om't syn folk gjin iten hie om 'e winter troch te kommen.
Underwilens hie kolonel Nelson A. Miles yn 'e midden fan it Powderrivierlân it Kantonnemint oan 'e Rivier de Tongue fêstige, dat letter omfoarme wurde soe ta Fort Keogh. Dêrwei bûn er yn 'e winter fan 1876 op 1877 de striid oan mei alle fijannige Yndianen dy't er fine koe. Nei't er ein oktober yn 'e Slach by Cedar Creek al in grut diel fan 'e Hûnkpapa-krigers fan Sittende Bolle útskeakele hie, focht er yn jannewaris yn 'e Slach by Wolf Mountain it lêste grutte treffen fan 'e oarloch út mei de Oglala-krigers Mâl Hynder en de Noardlike Sjajinnen fan Twa Moannen. Yn 'e moannen dêrnei wiene syn troepen belutsen by ferskate lytse skermutselings by Clear Creek, Spring Creek en Ash Creek. Ek it lêste wapene treffen fan 'e oarloch wie Miles by belutsen; dat wie de Slach by Little Muddy Creek, op 7 maaie 1877, wêrby't it opperhaad Kreupel Hart omkaam.
Diplomatyk offinsyf en Yndiaanske oerjefte
Sword-en-dy wisten Mâl Hynder op te spoaren, mar dy woe net nei harren harkje. Guon lytsere kampen fan 'e Oglala-Lakota wisten se der lykwols àl fan te oertsjûgjen om 'e striid op te jaan. Bûnte Sturt fûn in gewillich ear by Reitsje-de-Wolkens-Oan, dy't mids april mei syn Minnikonzjû en Sâns Arks mei him weromried nei it Grutte Sû Reservaat om him oer te jaan. It krewearjen fan Brughier beweegde in grut part fan 'e oerbleaune Sjajinnen ta de oerjefte, wylst Reade Wolk de troep fan Mâl Hynder tsjinkaam en dy nei Reade Wolk Agintskip ta begelate. Mei de oerjefte fan Mâl Hynder, op 5 maaie 1877, wie de oarloch foarby. Tsjin dy tiid hie Sittende Bolle, de lêste wichtige Yndiaanske lieder dy't noch op frije fuotten wie, beskûl socht yn Kanada.
Balâns en neisleep
De útkomst fan 'e Grutte Sû-Oarloch fan 1876 wie de definitive nederlaach fan 'e Flakte-Yndianen yn 'e striid tsjin 'e Feriene Steaten. Neitiid soe der nea wer op sa'n grutte skaal oarloch fierd wurde op 'e Grutte Flakten. It Grutte Sû-Reservaat waard yn 1877 noch mei in trêdepart ynkoarte. De Lakota ferlearen de foar harren hillige Black Hills, dy't frijjûn waarden foar kolonisaasje en eksploitaasje troch de blanken. Yn 1889 waard it Grutte Sû Reservaat hielendal opheft; de helte fan it lân waard frijjûn foar kolonisaasje en de rest opdield ûnder fiif lytsere reservaatsjes (Cheyenne River, Neder-Brulee, Pine Ridge, Rosebud (of Opper-Brulee) en Standing Rock).
Mâl Hynder libbe nei syn oerjefte ferskate moannen freedsum yn it reservaat, mar de Amerikaanske autoriteiten wiene bang dat er wer fuortglûpe soe, en besleaten him op te pakken. Mâl Hynder hie lykwols lucht fan dy plannen krigen, en glûpte fuort ear't er yn 'e hechten nommen wurde koe. Hy besocht en ûnderhannelje mei de militêre autoriteiten yn Fort Robinson, mar ynstee waard er dochs noch arrestearre en by in wrakseling mei guon soldaten ferriedlik deade mei in bajonetstek. Sittende Bolle kearde úteinlik ûnder oantrún fan it Kanadeeske regear yn 1881 werom nei de Feriene Steaten, wêrnei't er twa jier yn kriichsfinzenskip trochbrocht. Nei't er in hoartsje op toernee west hie mei de Wyldwestshow fan Buffalo Bill, sette er him nei wenjen yn it Standing Rock Reservaat. Doe't ein 1880-er jierren de nije religy fan 'e geastedûns in protte oanhing ûnder de Lakota krige, waard dat troch de Amerikaanske oerheid sjoen as in opstannige beweging. Ut foarsoarch waard besocht om Sittende Bolle op te pakken, mar de arrestaasje, op 15 desimber 1890, rûn út op sjitpartij wêrby't de âldman de dea fûn.
De Noardlike Sjajinnen trof in noch wreder lot as de Lakota. Wylst dy lêsten alteast in diel fan har heitelân hâlde mochten, waarden de Noardlike Sjajinnen deportearre nei it Yndiaanske Territoarium (Oklahoma), dêr't se krepearren oan malaria en omkamen fan 'e honger. Sadwaande joegen Stomp Mês en Lytse Wolf yn 1878 lieding oan 'e saneamde Uttocht fan de Noardlike Sjajinnen, wêrby't se har in paad klearren troch trije steaten hinne, mei froulju en bern by har en efterfolge troch in oanwaaksende troepemacht fan it Amerikaanske Leger. Hoewol't foar ien groep fan harren de tocht einige yn it Bloedbad fan Fort Robinson, wisten oaren Montana te berikken, dêr't se úteinlik yn 1884 it Noardlike Sjajinne Yndianereservaat tawiisd krigen.
George Hugh Bourne
George Hugh Bourne (St. Paul's Cray (doe yn Kent), 8 novimber 1840 – Salisbury, 2 desimber 1925) wie in Britsk skriuwer fan hymnen, skoalmaster en anglikaansk geastlike. Hy stie ûnder mear te Blomfontein, yn 'e Oranje Frijsteat, dêr't er gearwurke mei syn sweager, dy't dêr biskop wie. Bourne hat ferskate bekende hymnen skreaun, lykas Lord, Enthroned in Heavenly Splendour.
Richard Langin
Richard Langin (29 oktober 1963), is in rêstend Frânsk pornografysk akteur, waans namme oft ek wol (mis)stavere wurdt as Richard Lengin en Richard Longine. Hy hat yn it ferline ek wol gebrûk makke fan 'e artystenammen Richard Largin, Richard Lengrin en Richard Lenqin. Langin sette yn 1980 útein mei in wurkpaad as pornoakteur, wêrby't er yn in grut tal films spile. Yn 2012 loek er him nei 32 jier út 'e pornoyndustry werom.
George Hugh Bourne
Libben
Fan 1879 oant 1898 tsjinne Bourne as siktaris-kapelaan fan Alan Becher Webb, de anglikaanske biskop fan Blomfontein, yn 'e Oranje Frijsteat, yn súdlik Afrika (en letter fan Grahamstown, yn 'e eastlike Kaapkoloanje), dy't troud wie mei Bourne syn suster. Nei harren weromkear út it lettere Súd-Afrika, doe't Webb deken fan 'e katedraal fan Salisbury waard, wie Bourne dêr oant 1901 ûnderdeken, en waard er dêr yn 1901 oansteld as tresaurier.
Richard Langin
Libben en karriêre
Under syn lange karriêre wurke Langin gear mei aktrises as Nikki Anderson, Ania, Sharon Ashe, Erika Bella, Dru Berrymore, Laura Black, Gabriella Blicq, Anita Blond, Blondie, Gabriella Bond, Dolly Buster, Rita Cardinale, Luma Carioca, Tabatha Cash, Julia Chanel, Vivienne Clash, Monique Covét, Ivy Crystal, Sandra Dark, Tricia Devereaux, Barbara Doll, Carole DuBois, Sophie Evans, Rita Faltoyano, Nicolette Fauludi, Anita Gyöngy, Simone Horvath, Hedvig Kaser, Joy Kiss, Melissa Lauren, Joo Min Lee, Kristina Lion, Laura Lion, Mafalda, Tonisha Mills, Angelica Mirai, MoniKat, Demia Moor, Suzan Nielsen, Peggy Sue, Francesca Petitjean, Moana Pozzi, Olivia del Rio, Luna Rival, Karma Rosenberg, Aliza Rusk, Tania Russof, Silvia Saint, Alexandra Schiffer, Gabrielle Scream, Julia Spain, Ilona Staller (Cicciolina), Lara Stevens, Natasha Storm, Su Ann, Julia Tchernei, Agnes Tilli, Coralie Trinh Thi, Zara Whites, Gina Wild, Cassandra Wilde en Sarah Young.
George Hugh Bourne
Libben
Bourne is lykwols bekend wurden trochdat er yn syn frije tiid kristlike hymnen skreau. De bekendste dêrfan is nei alle gedachten Lord, Enthroned in Heavenly Splendour, út 1874. Oare gesangen fan syn hân binne: O Christ, Our God, Of the Wondrous Body, O My Tongue Be Telling en Scarce Discerning Aught Before Us.
South by Southwest
South by Southwest waard yn 1987 oprjochte troch Roland Swenson, Louis Jay Meyers, Louis Black en Nick Barbaro. It evenemint wurdt tsjinwurdich organisearre troch SxSW, LLC. Dat bedriuw beävensearret ek ferskate oare konvinsjes, wêrûnder SxSW V2V yn Las Vegas, en muzykfestivals, lykas (yn it ferline) North by Northwest yn Portland (Oregon), North by Northeast yn Toronto en West by Southwest yn Tucson (Arizona). South by Southwest is tige wichtich foar Austin, mei't it evenemint yn 2016 nei skatting $325 miljoen yn 'e pleatslike ekonomy pompte troch de útjeften fan 'e besikers dy't derop ôfkamen.
It muzykfestival fan South by Southwest is wijd oan elektroanyske muzyk en rockmuzyk. It is it grutste muzykfestival fan syn soarte yn 'e wrâld, mei't de line-up yn 2014 út mear as 2.000 artysten en bands bestie. Yn 2018 wiene der 161.000 besikers. It filmfestival fan South by Southwest leit him benammen ta op it bieden fan in poadium oan nij talint en ynnovaasje op it mêd fan film. Der wurde sawol spylfilms, koarte films as dokumintêres fertoand. Yn 2015 bea it filmfestival in program mei 150 spylfilms en lange dokumintêres en 106 koarte films en dokumintêres. Ek nije tillefyzjesearjes kinne op it filmfestival fan South by Southwest yntrodusearre wurde. Yn 2019 hie it filmfestival 73.000 besikers.
Augusta de Wit
thumb|Augusta de Wit (1898) Augusta de Wit (Sibolga, 25 novimber 1864 - Baarn, 9 febrewaris 1939) wie in Nederlânsk romanskriuwster, waans ferneamdste wurk de novelle Orpheus in de dessa wie (1903).
Biografy
De Wit waard berne op Sumatra, dêr't heit Jan Carel de Wit residint wie. Sy brocht har iere jonkheid troch yn Ynje. Yn Utert die hja de HBS en studearre dêrnei Ingelsk yn Londen en Cambridge. Yn 1894 gie hja werom nei Ynje en waard learares oan in HBS yn Batavia. Dat wurk en it wenjen yn Batavia namen in protte fan har sûnens. Nei twa jierren foar de klasse, gie hja 1896 oan it wurk foar de Ingelsktalige krante Singapore Straits Times. De artikelen dy't hja foar dy krante skreau waarden bondele as Facts and fancies about Java (1898). It wie har debút yn it Ingelsk.
De Wit har wurk wurdt rekkene ta de literêre streaming fan de etisy. Benammen yn har iere wurk is de ynfloed fan de Tachtigers goed te fernimmen. Yn Gods goochelaartjes (1932) sei hja dat har wurk "schoone schijn die de omhullende openbaring is van schooner werkelijkheid" is. Har natuerbeskriuwings binne bot priizge.
De Wit stoar yn de âldens fan 75 jier. Sy waard beïerdige yn Oosterbeek.
Kapibara
De kapibara (wittenskiplike namme: Hydrochoerus hydrochaeris), ek wol de gewoane kapibara neamd om him te ûnderskieden fan syn behindiger famyljelid de lytse kapibara (Hydrochoerus isthmius), is in sûchdier út it skift fan 'e kjifdieren (Rodentia), de famylje fan 'e kavia-eftigen (Caviidae) en it skaai fan 'e kapibara's (Hydrochoerus). Dit bist is it grutste kjifdier fan 'e wrâld (mei rûchwei de grutte fan in skiep), en komt rûnom foar yn grutte dielen fan Súd-Amearika. Kapibara's binne frij nau besibbe oan û.m. de hûskavia, en libje yn groepen fan soms wol hûndert eksimplaren deunby wetter, dêr't se har tige yn thúsfiele. De namme "kapibara" komt út 'e Yndiaanske Tûpy-taal, en is in ferbastering fan ka'apiûara, in yngewikkelde gearstalling fan kaá ("blêd"), píi ("smel"), ú ("ite") en ara (in grammatikaal suffiks), mei de letterlike betsjutting: "iter fan smelle blêden" (frij fertaald "gersiter").
Fersprieding
De kapibara komt foar yn grutte dielen fan Súd-Amearika, mei dêrûnder hiel Brazylje, útsein in part fan it noardeasten. Fierders is dit bist lânseigen yn hiel Oerûguay, Paraguay, Frânsk-Guyana, Suriname en Guyana. Ek komt it foar yn hiel Bolivia útsien it súdwesten, yn it noardeasten fan Argentynje, it easten fan Perû en Ekwador, it súdeasten fan Kolombia, en yn hast hiel Fenezuëla útsein de noardlike en noardwestlike kuststripe. It iennichste lân yn Súd-Amearika dêr't de kapibara hielendal ûntbrekt, is Sily.
Behalven yn Súd-Amearika libbet de kapibara as eksoat ek wol yn oare (wiete) dielen fan 'e wrâld, wêrby't it dan fral giet om útnaaide eksimplaren dy't oarspronklik as fee holden waarden. Sa wurde kapibara's frij geregeldwei waarnommen yn 'e Amerikaanske steat Floarida, al is noch net befêstige oft it dêrby om in populaasje giet dy't himsels yn it wyld fuortplantet. Yn 2011 waard der ek in kapibara yn it wyld synjalearre oan 'e kust fan sintraal Kalifornje.
Uterlike skaaimerken
De kapibara hat trochinoar in totale lichemslingte fan 107-134 sm, mei in skofthichte fan 50-64 sm en in gewicht fan 35-66 kg. De wyfkes binne yn trochsneed wat mânsker as de mantsjes. Rekôrs wiene in gewicht fan in wyld wyfke út Brazylje fan 91 kg en fan in wyld mantsje út Oerûguay fan 73½ kg. De kapibara hat in tichte, rûnige lichemsfoarm en in stompe kop, en is oerdutsen mei in pels dy't boppe-op it lichem readbrunich en oan 'e ûnderkant gielbrunich is. Hy hat switklieren oan it oerflak fan 'e behierre dielen fan 'e hûd, wat tige apart is foar kjifdieren.
Biotoop
Kapibara's bringe in grut part fan 'e tiid yn it wetter troch, en libje sadwaande altyd deunby iepen wetters, lykas sompen, rivieren, marren of puollen. Dêrby komme se foar yn sawol ticht tropysk oerwâld as op frij iepen savannes. Se mije kultuerlân net, en sette har ek graach op iepen gerslân (deunby wetter) op feepleatsen nei wenjen, dêr't se it gers opfrette dat bestimd is foar it fee, en sadwaande troch de boeren as ûngedierte beskôge en navenant behannele wurde.
Hâlden en dragen
Kapibara's binne tige sosjale bisten. Hoewol't der soms wolris solitêr libjende eksimplaren binne, komme se yn 'e regel foar yn groepen fan 10-20 bisten, mei 2-4 folwoeksen mantsjes, 4-7 folwoeksen wyfkes en de rest besteande út jonge en healfolwoeksen eksimplaren. In kapibaratroep hat ornaris in territoarium fan sa'n 10 ha. Yn 'e drûge tiid rane by wetterboarnen faak ferskate fan sokke lytse groepen gear ta gruttere troepen fan 50 oant wol 100 bisten. Under de mantsjes bestiet der in stabile, lineêre hierargy, wêrby't it dominante mantsje fan in groep oer it algemien in stik mânsker fan foarkommen is as de rest. Sa'n dominant mantsje is meast yn 'e midden fan in groep te finen, wylst de ûnderhearrige mantsjes oan 'e rânen fan 'e groep tahâlde. Dizze hierargy wurdt al ier fêstlein troch it hâlden fan sabeare gefjochten troch healfolwoeksen mantsjes.
Binnen in groep kommunisearje kapibara's allegeduerigen mei-inoar troch it meitsjen fan tsjotterjende lûden, dy't benammen bedoeld binne om 'e sosjale bannen te ûnderhâlden. Se kinne ek blaffende lûden meitsje, en dat dogge se as se har bedrige fiele of as de wyfkes wolle dat harren jongen by har komme. Fierders kommunisearje kapibara's ek in protte troch it ôfsetten fan geurflaggen, benammen oan planten, wat se dogge mei in klier op har snút en mei har anaalklieren. Mantsjes bûke dêrnjonken ek faak urine foar it ôfsetten fan harren rook.
Lykas de measte kjifdieren plantsje kapibara's har fluch fuort. Der is gjin fêste peartiid, en de fuortplanting kin sadwaande it jier rûn plakfine, al binne yn it noarden fan it ferspriedingsgebiet (yn Fenezuëla) de measte pearings konsintrearre tusken april en maaie, en yn it suden (yn 'e Brazyljaanske steat Mato Grosso) tusken oktober en novimber. As se jachtich wurde, feroaret de rook fan 'e wyfkes op subtile wize, wat de mantsjes yn deselde groep oanset ta tyldrift. Boppedat fluitsje jachtige wyfkes troch de noas om mantsjes te lokjen. De eigentlike pearing fynt altyd plak yn it wetter, wat it wyfke de macht jout om in mantsje te wegerjen troch simpelwei it wetter te ferlitten. Dominante mantsjes besykje alle wyfkes yn in groep foar harsels te hâlden, mar dat slagget nea, en hoewol't in dominant mantsje folle mear wyfkes dekt as elts yndividueel ûnderhearrich mantsje, dekke alle ûnderhearrige mantsjes mei-inoar wer folle mear wyfkes as it iene dominante mantsje.
Nei de pearing folget der by kapibara's in draachtiid fan 130-150 dagen, wêrnei't de wyfkes in nêst fan 1-8, mar trochinoar 4 jongen te wrâld bringe. It smiten wurdt dien op it drûge, en in pear oeren neitiid jout it wyfke har mei de jongen wer by de groep. Binnen in wike begjinne de jongen gers te iten, mar se wurde pas hielendal ôfwûn as se 16 wiken âld binne. Kapibarajongen drinke by elts melk wyfke yn 'e groep, en as de mem wat oerkomt foar't se harsels rêde kinne, wurde se soms grutbrocht troch de oare wyfkes. Kapibara's hawwe yn finzenskip in gemiddelde libbensspanne fan 8-10 jier, mei in maksimum fan 12 jier. Yn it wyld libje se trochinoar mar 4 jier, mei't se in protte natuerlike fijannen hawwe. De wichtichten dêrfan binne ferskate kateftigen: de jagûar, de poema en de oselot, wylst se fierders ek gauris pakt wurde troch kaaimannen en anakonda's. Ek grutte rôffûgels lykas earnen foarmje in gefaar.
Fretten
De kapibara is in herbivoar, dy't benammentlik libbet op in dieet fan gerzen en wetterplanten, oanfolle mei fruchten en beamskors. Yn it drûge seizoen ite se fierders in protte reid. It binne tige sinnige iters, dy't planten fan beskate soarten hielendal kealfrette, wylst se eksimplaren fan in oare soarte, dy't der fuort njonken groeie, straal negearje. Krekt as oare plante-iters wjerkôgje se har fretten, mar fanwegen de ophinging fan 'e ûnderkaak kôgje kapibara's net lykas skiep of kij fan side nei side, mar fan foarren nei efteren. Krekt as kninen frette se har eigen kjitte, wêrmei't se har bakteriële yngewantfloara oanfolje, en wat sadwaande befoarderlik is foar har spiisfertarring. Krekt as kavia's misse kapibara's it fermogen om sels fitamine C oan te meitsjen, sadat eksimplaren dy't yn finzenskip holden wurde skuorbúk krije as har fretten dêr net mei oanfolle wurdt.
Status
De kapibara hat de IUCN-status fan "net bedrige", mei't er yn syn ferspriedingsgebiet noch rûnom foarkomt en om't de populaasje stabyl liket te wêzen. Yn guon gebieten hat de kapibarapopulaasje wat te lijen hân fan oerbejaging, wylst de bisten yn oare gebieten faak ôfsketten wurde om't se om fretten konkurrearje mei fee. Op guon plakken yn Súd-Amearika wurde kapibara's sels as fee holden en fokt om har fleis en pels. Dat hat it wolkomme njonkeneffekt dat op sokke plakken moerassen en oare wetterrike biotopen beholden bliuwe. Fral yn Fenezuëla is it iten fan kapibarafleis tige populêr om't it bist dêr fanwegen syn semy-akwatyske libbenswize troch de Roomsk-Katolike Tsjerke offisjeel klassifisearre wurdt as in fisk, sadat kapybarafleis dus iten wurde mei as it iten fan it fleis fan oare lânbisten ferbean is (freeds en op beskate hjeldagen).
Heakje
Heakjes binne twa lêstekens dy’t gewoanwei as span brûkt wurde: in heakje iepenje en in heakje slute.
Yn de taal
Yn skreaune taal wurde heakjes brûkt om in (part fan in) sin dy’t (meastentiids) net essinsjeel is foar it oare stik fan it ferhaal ôf te sûnderjen. Dêrtroch kinne haad- en bysaken makliker útinoar holden wurde. Heakjes wurde ek brûkt om mear dúdlikens te jaan oer wat dat daliks foar de heakjes beneamd wurdt (lykas dit selsferklearjend foarbyld). De heakjes wurde ek wol parentesen neamd, in term dêr’t yn de taalkunde in ynfoege gedachte of oanfolling mei bedoeld wurdt. Sa diele dizze heakjes harren namme mei in type tekst dêr’t se foar bedoeld binne.
By it praten betsjut de útdrukking tusken twa heakjes oer it generaal dat jo op it punt steane wat te sizzen dat mar sydlings te krijen hat mei de rest fan it petear.
Heakjes yn sitaten
Mei itselde doel wurde ek de ûnderbrekkingsstippen wol tusken fjouwerkante heakjes […] brûkt, mar rûne heakjes (…) binne mear yn tel en jouwe in rêstiger byld.
Fjouwerkante heakjes wurde benammen brûkt om tafoegings yn in sitearre tekst of oersette tekst te markearjen. Foarbylden dêrfan binne de tafoegings [sic!] of [kursivearring troch de redaksje].
Yn literatueropjeften wurde fjouwerkante heakjes brûkt om eigen tafoegings of korreksjes yn titelbeskriuwings (tusken fjouwerkante heakjes) oan te jaan. Bygelyks: [s.j.] (sûnder jier), [2e pr.]. As nei in oersetting de oarspronklike titel jûn wurdt, dan komt dy ek tusken fjouwerkante heakjes.
Net-peare heakjes: emoticons en opsomming
Yn tekstberjochten (bygelyks sms) wurde heakjes ek wol brûkt as ûnderdiel fan emoticons. Sa is :-) in manier om in glimk wer te jaan. Omdat it heakje yn dit gefal net as sadanich bedoeld is, wurdt hjir fan de regel ôfwykt dat heakjes altyd kombinearre foarkomme. Rjochtoarsom: it emoticon :-( jout krekt in tsjinoerstelde emoasje wer. Gewoanwei wurdt mar ien heakje brûkt, twa krekt deselde heakjes jouwer in sterkere emoasje wer: :-)) en :-((
In oar bekend foarbyld fan it brûken fan net-peare heakjes is yn nûmering fan tekstblokken en opsommings. Neffens de Nederlânske Taalunie rekket dit út de tiid en is it dêrom ôf te rieden. In foarbyld:
Yn de wiskunde
Yn de wiskunde wurde heakjes brûkt om rekkenkundige bewurkings te groepearjen. Dêrby jildt dat heakjes de heechste prioriteit hawwe: heakjes moatte noch fóár ta de macht ferheffen ‘fuortwurke’ wurde.
Sa is (neffens de rekkenregels earst fermannichfâldigje, dan optelle), mar (earst heakjes, earst dan fermannichfâldigje).
Heakjes wurdt ek brûkt om fan in ynterfal oan te jaan oft in rânepunt ja dan nee ta it ynterfal heart. Der binne ferskate farianten yn dy notaasje.
Yn de automatisearring
Yn de automatisearring wurde heakjes op deselde wize brûkt as yn taal en wiskunde. By it skriuwen fan kompjûterprogramma’s wurde heakjes boppedat brûkt om arguminten oan funksjes en/of prosedueres troch te jaan.
Foarbylden:
Yn BASIC: betsjutte efterinoar dat x gelyk wurdt oan de fjouwerkantswoartel (square root) fan 9, x gelyk wurdt oan de absolute wearde fan y en x gelyk wurdt oan de woartel fan de absolute wearde fan y. Yn de measte BASIC-dialekten wurde heakjes net brûkt om arguminten oan prosedueres troch te jaan (as jo yn BASIC al oer prosedueres prate kinne).
Yn C (en C-eftige programmeartalen): betsjutte: x wurdt gelyk oan de fjouwerkantswoartel fan 9, printsje de tekst ‘’Hello, world!’’ (folge troch in newline (rigelskeakeling) op it skerm ôf, jou de resultaatkoade 0 troch oan de oanroppende funksje.
Yn de Unix-shell
Yn de Unix kommando-ynterpretearder wurde heakjes ek brûkt om bewurkings (statements) te groepearjen sadat dy as ién gehiel beskôge wurde kinne. Boppedat wurdt it ‘heakje slute’ brûkt yn it CASE-statement, mar dêr mear foar de optyske gelikenis mei in omkearde letter ‘c’ as út oare reden. Yn dit gefal soene jo sizze kinne dat de letter ‘c’ de funksje fan ‘heakje iepenje’ hat.
Oare heakjes
Oars as de hjirboppe beskreaune heakjes binne der ek noch oare symboalen dy’t heakjes neamd wurde. As der risiko’s op misferstannen besteane, wurde de ‘standert’ heakjes yn dat gefal rûne heakjes neamd.
De wichtichste oare heakjes binne [ en ] - de saneamde fjouwerkante heakjes, tekst-, bibel- of blokheakken. Yn de Fryske taal wurde dy ûnder oare brûkt om ‘nêste’ heakjes better lêsber te hâlden. Se wurde ek wol brûkt om kommentaar, korreksjes of ferdúdlikings te skieden fan de eigentlike tekst. Taalkundigen brûke se om in allofoan wer te jaan. Folle faker as yn taal wurde dy heakjes brûkt yn benammen de wiskunde en automatisearring.
Inkeld wurde de wiskundige symboalen foar lytser as (<) en grutter as (>) as heakjes brûkt. Yn de taalkunde brûke se bygelyks de notaasje <aa> om in grafeem wer te jaan.
De term spekheakken wurdt likegoed foar de fjouwerkante as foar de brûkt.
Yn it spraakgebrûk wurde klammerkes betiden ek as heakjes oantsjut.
De akkolades { en ‘}' wurde yn it Ingelsk ‘’krollee heakjes’’(curly brackets) neamd.
Honfleur
Honfleur leit oan de lofter en súdlike kant fan de mûning fan de Seine yn it Frânske departemint Calvados yn Normandje. Oan de oare kant fan de Seine leit Le Havre, mar oars as dy stêd hat Honfleur syn âlde karakter goed bewarre. It plak leit skildereftich om le Vieux Bassin, de haven, dy't omfieme wurdt mei hege mei griisblauwe laaistien oerdutsen hûzen. De ynwenners neame harrensels Honfleurais.
It plak is skildere troch ferneamde ympressionisten, lykas Gustave Courbet, Eugène Boudin, Claude Monet en Johan Barthold Jongkind, dy't de école de Honfleur foarmen, dy't bydroech oan de opgong fan de ympressjonistyske beweging. Honfleur hat in soad keunstgaleryen.
Tatyana Ali
Tatyana Ali (folút: Tatyana Marisol Ali; New York, 24 jannewaris 1979) is in Amerikaansk aktrise, model, R&B-sjongster en tillefyzjeprodusinte fan mingd Karibysk en Yndysk komôf. Hja waard bekend mei har rol fan Ashley Banks, yn 'e tillefyzjekomeedzjesearje The Fresh Prince of Bel-Air, mei Will Smith. Fierders hie se in weromkearende rol yn 'e soapsearje The Young and the Restless en in haadrol yn 'e komeedzjerige Love That Girl!
Jonkheid en oplieding
Tatyana Ali waard yn 1979 yn New York berne as de âldste fan trije dochters yn it gesin fan in Panameeske mem fan Afro-Panameesk komôf en in Trinidadske heit fan Trinidadsk-Hindoestaansk komôf. Hja begûn har aktearkarriêre mei seis jier, doe't hja yn 1985 geregeldwei yn 'e Amerikaanske edysje fan Sesamstraat ferskynde. Hja studearre letter oan 'e prestizjeuze Universiteit fan Harvard, yn Cambridge, yn 'e steat Massachusetts, dêr't se yn 2002 in bachelorstitel behelle yn Afro-Amerikaanske stúdzjes en bestjoerskunde.
Karriêre
Ali briek yn 1990 troch mei de rol fan Ashley Banks, yn 'e komeedzjesearje The Fresh Prince of Bel-Air, mei Will Smith yn 'e titelrol. Hja spile Ashley Banks seis jier lang, oant de searje yn 1996 stopset waard. Yn 1991 waard Ali dêrfoar in Young Artist Award takend. Se song yn ferskate ôfleverings fan 'e rige, wêrûnder in sterk oanpaste ferzje fan it nûmer Respect, fan Aretha Franklin.
Ein jierren njoggentich en begjin jierren 2000 hie Ali rollen yn ferskate films, wêrûnder de skriller Kiss the Girls (1997), mei Morgan Freeman, it drama Brother (2000) en de komeedzjes Dorm Daze (2003) en Nora's Hair Salon (2004). Yn 2005 wurke hja mei oan 'e fideoklip fan it nûmer Can I Live? fan Nick Cannon en Anthony Hamilton. Datselde jiers song se tegearre mei Terrence Quaites ek it liet Sunny Valentine, foar de film Rockin' Meera. Se produsearre en spile yn de websearje Buppies, en hie fan 2007 oant 2013 in weromkearende gastrol yn 'e soapsearje The Young and the Restless, as it personaazje Roxanne.
Fan 2010 oant 2012 spile Ali de haadrol (fan Tyana Jones) yn 'e searje Love That Girl! Yn 2011 waard har yn Los Angeles de Living Legacy Award takend troch de Organisaasje foar Karibysk Erfskip. Yn 2013 waard se yn 'e rol fan Maya cast, yn de komeedzjesearje Second Generation Wayans, mei Craig Wayans en Damien Dante Wayans.
Priveelibben
Ali is tige polityk aktyf. Yn 2008 song se it liet Yes, We Can foar in projekt dat de presidintskampanje fan Barack Obama ûnderstipe. Datselde jiers reizge se it hiele lân troch as wurdfierster foar de presidintskampanje fan Obama, wêrby't se benammen studinten oanfitere om harren as kiezers registrearje te litten. Ek by de presidintskampanje fan 2012, doe't Obama werkeazen waard, wie Ali yn syn kampanje aktyf.
Roberto Malone
Roberto Malone, echte namme: Roberto Pipino (Turyn, 31 oktober 1956), is in rêstend Italjaansk pornografysk akteur en regisseur, dy't inkeldris ek wurke hat as mainstream-akteur. Syn namme wurdt ek wol (mis)stavere as Roberto Mallone, en dêrnjonken hat er wol gebrûk makke fan 'e skûlnammen Bob Malone, Robert Malone, Bob Holmes en Roberto Mei. Malone begûn yn 'e 1970-er jierren mei syn karriêre, en spile yn in grut tal pornofilms. Dêrnjonken regissearre er sels ek twa films. Yn 2011 loek er him nei mear as 35 jier út 'e pornoyndustry werom.
Libben en karriêre
Malone waard yn 1956 berne yn it Noarditaljaanske Turyn, de haadstêd fan 'e regio Piëmont. Fan 'e jierren santich ôf wied er aktyf as akteur yn withoefolle pornofilms, wêrfan't Chiamami (1987) en Joy en Afrique (1991) de bekendste binne. It argyf op syn side fan 'e Internet Adult Film Database (IAFD) giet werom oant 1987 en telt 387 titels. Dêrby wurke er meast foar Jeropeeske labels, lykas de Italjaanske Mario Salieri Entertainment Group, it Frânske Vidéo Marc Dorcel, it Sweedske Private en it Dútske Videorama, Magmafilm en Sascha Alexander Productions. Mar ek hat Malone wol yn films spile foar bekende Amerikaanske studio's, wêrûnder VCA Pictures, Evil Angel, Wicked Pictures en Sin City.