cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Morgan Tsvangirai
Yn 1999 holp er mei de opposysjeparty MDC te foarmjen. Troch syn populistyske optreden en talint om massa's op te swypkjen waard er fansels lieder fan de partij. Tidens de algemiene ferkiezings yn juny 2000 helle syn partij in grutte oerwinning, mar noch net genôch om de regearende Zanu-PF-partij te ferslaan. De MDC wûn 57 fan de 120 setels.
Yn 2005 kaam it ta in splitsing fan de partij doe't Morgan besleat dat de MDC net mei dwaan soe oan de ferkiezings, wylst de partijlieding krekt besletten hie mei algemiene stemmen om it al te dwaan. De ferkiezings dat jier waarden troch de MDC ferlern: de ZANU-PF wûn doe 78 setels en de MDC krige mar 41 setels. In protte yntellektuelen ferlieten de partij.
Yn 2008 wûn Morgan de earste ronde fan de presidintsferkiezings. Hy helle mear stimmen as syn rivaal, de Zimbabwaanske presidint Robert Mugabe. Dochs soarge dat resultaat foar in soad argewaasje en ûnrest by de machtshawwers fan it lân. Op 22 juny 2008 joech hy troch oanhâldend geweld tsjin oanhingers fan de opposysje syn kandidaatstelling op en socht taflecht yn de Nederlânske ambassade.
Tsivangirai stoar yn âldens fan 65 jier oan de gefolgen fan termkanker yn Súd-Afrika.
Mama Said (liet fan Metallica)
Mama Said is in nûmer dat oarspronklik opnaam is troch Metallica tusken 1 maaie 1995 en 1 febrewaris 1996, en útbrocht waard op it album Load, fan Metallica út 1996. 'Mama Said wie it alfde nûmer op it album en waard op 25 novimber 1996 útbrocht as tredde single fan it album.
Oer it nûmer
Mem Said giet oer in man of jonge dy 't leart om syn eigen wei yn it libben te finen, fuort fan syn mem. It nûmer is streekrjocht skreaun oer Hetfields muoisume relaasje mei syn mem, dy 't stoar oan kanker doe 't er 16 jier âld wie. De fideoklip fan Mama Said rjochtet him op James Hetfield sittend op de efterbank fan in auto by it spyljen fan it nûmer op in akoestyske gitaar. De auto liket lâns in sneldyk yn it súdwesten te riden en op in stuit wurde de oare leden fan Metallica bûten troch it rút sjoen. As it nûmer oan 'e ein ta rint, lûkt it sicht werom om te ûntbleatsjen dat Hetfield yn in stilsteande auto yn in studio sitten hat. Hy rint dan nei in hynder, pakt it haadstel en rint it byld út.
1927
Dit jier makket ûnderdiel út fan it desennium fan 'e 1920-er jierren.
Trompetkraan
De Trompetkraan (Grus americana) is in soarte út fan de famylje fan de Kraanfûgels yn Noard-Amearika.
Foarkommen
De Trompetkraan is in 150 sm grutte fûgel dy't in 6 kg waget. De folwoeksen fûgels hawwe wite fearren mei in read plak boppe op de kop en in lange donkere snaffel. Lykas alle kraanfûgels fleane se mei de nekke útstrekt wêrby de swarte úteinen fan de wjukken opfalle neist de foar de rest wite fearren.
Fersprieding
De Trompetkraan komt foar yn Noard-Amearika. Syn briedgebiet leit yn sompen yn de prêrje yn it midden fan Kanada yn en rûnom it Wood Buffalo National Park. De fûgels oerwinterje yn Texas yn Aransas National Wildlife Refuge, dat fanwege de trompetkranen in nasjonaal park wurden is.
De Styl
thumb|250px|Letterklankbylden troch Theo van Doesburg út it tydskrift De Stijl yn 1921 thumb|right|250px|Theo van Doesburg. Compositie VIII (de Ko). ± 1917. Oaljeferve op doek. New York, MoMA. thumb|250px|Theo van Doesburg. Compositie IX (fariaasje op 'De Kaartspilers'). 1917. Oaljeferve op doek. Gemeentemuseum Den Haag. thumb|right|250px|Theo van Doesburg. Ritme van een Russische dans. 1918. New York, MoMA. thumb|right|250px|Gerrit Rietveld. Read-blauwe stoel. ± 1918. thumb|right|250px|Foarkant fan it boekwurk Le Neo-plasticisme thumb|250px|Gerrit Rietveld (makette) en Vilmos Huszàr (kleur). Maquette Ruimte-Kleur-Compositie voor de Juryfreie Kunstschau in Berlijn. 1923. Materiaal en ôfmjittings net bekend. Ferdwûn.
thumb|right|250px|It [[Rietveld-Schröderhûs yn Utert]]
Trompetkraan
Iten
De Trompetfûgels sykje harren iten yn ûndjip wetter en yn it fjild. Se ite ynsekten, wetterplanten en dieren dy't yn it wetter foarkomme sa as krabben.
Fuortplanting
De Trompetkranen meitsje harren nêst op de grûn yn de sompen, meast op in lytse ferheging. It wyfke leit ien oant trije aaien dy't in sa'n 30 dagen útbredt wurde. De jongen wurde troch beide âlden fuorre en kinne nei sa'n 80-90 dagen fleane.
Populaasje
De Trompetkraan is ien fan de selsumste fûgelsoarten fan de wrâld. De weromgong fan dizze kraanfûgelsoarte dy't eartiids yn it hiele middenwesten fan Noard-Amearika foarkaam is meast ta te skriuwen oan it ferliezen fan harren libbensgebiet. Yn 1941 bestie de populaasje yn it wyld noch mar út 21 fûgels. Sûnt dy tiid is it tal fûgels troch beskermjende maatregels wer wat grutter wurden. Hjoed-de-dei binne der sa'n 330 Trompetkranen wêrfân in 200 yn it wyld libje.
De Styl
Iere skiednis
Oan it begjin fan de 20e iuw barde der in soad yn de keunst: sûnt de ympresjonisten in revolúsje feroarsken mei harren nije fisy op keunst folgen de streamingen inoar hurd op. Om 1910 hinne wie it kubisme in wichtige en ynfloedrike streaming. Ek yn Nederlân wie grutte nijsgjirrigen nei 'nije keunst'.
In 1914 bruts de Earste Wrâldkriich út, Nederlân bleau neutraal. In soad keunstners koene doe it lân net út om bygelyks neiParys, it hert fan de doetiidske ynternasjonale keunstwrâld.
Yn dy snuorje begûn Theo van Doesburg te sykjen nei geastbesibbe keunstners foar it oprjochtsjen fan in tydskrift en in nije keunstbeweging. Van Doesburg wie in keunstskilder, skriuwer, dichter en resinsint dy't mear súkses hie mei it skriuwen oer keunst dan as keunstner. Behalve keunstner wie er ek goed yn it oangean fan kontakten: troch syn útwrytske hâlden en dragen krige er in soad kunde yn keunstrûnten. Tsjintwurdich soe er faaks in goed netwurker neamd wurde.
Oprjochting
Om 1915 kriget Van Doesburg kunde oan de keunstners dy't letter ta de oprjochters fan it doe noch nammeleaze tydskrift hearre soenen. Piet Mondriaan moetet er by in eksposysje yn it Steedlik Museum. Hy moetet ek Bart van der Leck, J.J.P. Oud en Vilmos Huszàr, in Hongaarsk keunstner. Uteinlik rjochtet er mei dizze groep, oanfolt mei de dichter Antony Kok, in 1917 De Styl op.
De earste jierren wie it noch in homogene groep en publisearre men faken 'manifesten' dy't ûndertekene waarden troch de groep. De sosjaal-ekonomyske omstannigheden fan de tiid wienen in wichtige ynspiraasjeboarne foar harren ideeën. Wat de arsjitektuer oanbelange hienen Berlage en Frank Lloyd Wright in protte ynfloed op de Styl.
Ideeën en prinsipes
Oer it algemien stribbe men nei in sa grut mooglike ienfâld en abstraksje. Sawol yn de arsjitektuer as yn de skilderkeunst kaam men ta abstrakte komposysjes yn de primêre kleuren read, giel en blau. Ek waarden swart, wit en alle grystinten tapast. De ideeën fan de groep waarden ek wol oantsjut mei de namme Nije Bylding of Neo-plastisisme, in term dy't Mondriaan letter brûkte foar in boek mei syn ideeën.
Kollektiviteit
Van Doesburg sette him krêftich ôf tsjin wat er neamde de 'willekeurige yndividualiteit' yn de keunst. Hy wie fan doel de universaliteit yn de keunst op te helpen, sa't dy bygelyks by de âlde Egyptenaren en yn de Middeliuwen bestie. Om dit te berikken besocht er de keunstners fan De Styl safier te krijen dat hja elkoars wurk bestudearren en te bekommintariearjen yn syn blêd. Dat er it wurk fan syn kollega's tige earnstich opnaam die bliken út syn eigen wurk; sa hie syn skilderij Compositie IX (De kaartspilers) krekt like goed in Huszàr wêze kind en is syn Ritme fan in Russyske dûns dúdlik ûntliend oan Van der Leck. Hoewol't er in de 19de en 20e iuw in mannichte kollektivistyske keunstnersgroepen wiene, wie De Styl de earste groep dy't de orzjinaliteit fan de Romantyk der folslein oan joech.
Feroaringen begjin jierren 20
Om 1921 hinne feroare it karakter fan de groep. Nei't Van Doesburg oan it Bauhaus (1921) mei die, kamen der ynfloeden fan bûten, foaral fan it Russyske Konstruktivisme en it wurk fan Malewitsj. Net alle Styl-leden wiene it dêr mei iens: yn 1923 briek Mondriaan mei Van Doesburg en kamen der in protte nije 'leden' by De Styl. Dan wie der noch wolris striid oer de ynfloed fan it Dadaïsme, sa as de gedichten fan I.K. Bonset en de 'anti-filosofy' fan Aldo Camini. Earst nei de dea fan Van Doesburg kaam oan it ljocht dat dizze hearen alter ego's fan him wiene.
Nei de dea fan Van Doesburg
Theo van Doesburg stoar yn 1931 te Davos. Syn frou Nelly hie syn neilittenskip op de noed. Omdat Van Doesburg de spille fan de groep wie, wie it dien mei De Styl. De keunstners hienen noch wol kontakt, mar it die rillegau bliken dat sûnder in sintrale figuer de beweging net fourtbestean koe. Faak wurdt tocht dat de leden fan de Styl och sa mei-inoar ien wiene, mar dat is de fraach. Hja ûnderhâlden wol briefkontakt, mar moeten komselden. Mondriaan en Rietveld hawwe ekoar bygelyks nei moete. Sa as mear fan de groep, bleaune sy de prinsipes fan De Styl wol trou, mar Van der Leck gie nei syn fuortgean yn 1917 wer oer ta figurative komposysjes.
Ynfloed op de arsjitektuer
De ynfloed fan De Stijl op de arsjitektuer is oant fier nei 1931 grut west. Under oaren Ludwig Mies van der Rohe wie in wichtich neifolger fan de Styl-prinsipes en boude tusken 1923 en 1924 it Rietveld-Schröderhûs, it iennige gebou dat hielendal neffens de prinsipes fan De Styl set is. Twa moaie foarbylden fan J.J.P. Oud syn wurk binne te finen yn Rotterdam: kafee De Unie oan de Mauritswei en de direksjekeet yn it Wite Doarp.
De Styl tsjintwurdich
De Styl wurdt sjoen as ien fan de wichtichste Nederlânske bydragen oan de keunst. It is wol iroanysk dat de leden fan De Stijl in 'ynternasjonale styl' skeppe woene, wylst De Styl no krekt as in typysk Nederlânsk ferskynsel sjoen wurdt. It wurk fan de Styl-leden rekke oer de hiele wrâld ferspraat. De wichtichste musea foar Styl-keunstwurk binne fermoedlik it Gemeentemuseum yn Den Haach, mei de grutste samling Mondriaans, it Steedlik Museum yn Amsterdam, dêr't in protte wurk fan Rietveld en Van Doesburg te sjen is, en it Sintraal Museum yn Utert, dat it Rietveld-Schröderhûs as dependânse beheart.
De Styl is yn 2006 opnommen yn de Kanon fan Nederlân fan de kommisje-Van Oostrom.
Oersicht fan keunstners fan De Styl
thumb|1000px|Prinsipiële mei-doggers oan De Styl. 1917-1927. In soad keunstners dienen alinnich út en troch mei oan De Styl. Dat makket it net ienfâldich om in folsleine opsomming fan nammen te jaan. Styl-keunstners neffens de list fan Theo van Doesburg út 1927 (sjoch ôfbyld):
Oprjochters:
Oare meidoggers:
Oare keunstners ferbûn oan De Styl:
Literatuer
Oer De Styl en de yndividuele leden is in protte literatuer ferskynd, meastal yn it Ingelsk en it Nederlânsk. In soad kin men ek te witten komme út de biografyen fan de leden, yn de Catalogue raisonné (Joosten en Welsh, Blaricum: V+K Publishing, 1998) fan Mondriaan en de Oeuvrecatalogus fan wurk fan Van Doesburg.
Besibbe streamingen en stilen
De foarmjouwing fan De Stijl design is famylje fan ûnder oaren de neikommende designstreamingen en (bou)stilen:
Heanmar
De polder dy't ûntstie nei de drûchlizzing is in lânbougebiet mei in bytsje bebouwing en leit op it djipste punt 2,5 meter ûnder NAP. Tsjintwurdich is de polder yn behear by Steatsboskbehear. Der stiet ûnder oare in fûgelsjochhutte.
Poitou-Charentes
Poitou-Charentes (Oksitaansk: Peitau-Charantas) wie fan 1982 oant 2016 in bestjoerlike regio yn it westen fan Frankryk. Op 1 jannewaris 2016 kaam dizze krite ta de nije regio Nij-Akwitaanje te hearren.
Finnburg Fragmint
It Finnburg Fragmint is in fragmint fan in Aldingelsk fers. De besteande tekst komt fan in ferlern manuskript dat bewarre waard yn Lambeth Palace, yn London, de residinsje fan de aartsbiskop fan Canterbury. De Britske learde George Hickes hat oan 'e ein fan de 17e iuw in ôfskrift makke fan dit stik en hy hat it publisearre yn in boek oer de âldheid yn 1705. Nei dy tiid waard it oarspronklike manuskript ferlern of stellen. Ien fan 'e swierrichheden mei de tekst is dat oare oersettingen dy't Hickes makke hie en wêr't fergelikingen mei mei de orizjinelen mei makke binne, faaks net krekt binne, sadat de tekst echte ferbetteringen nedich hat.
Ynhâld
It fers beskriuwt in wierskynlik histoaryske slach dêr't de Deenske prins Hnaef yn oanfallen waard by in stee dat Finnburg neamd waard, "Finn's fort of stins"; dat wie it kastiel fan syn sweager Finn, haadling fan de Friezen. Blykber kaam Hnaef dêr om de winter troch te kommen. It fragmint begjint mei Hnaef syn observaasje fan wat hy bûten sjocht: "is net de dage yn it easten, net it fleanen fan in draak, noch binne de gevels oan it brânen"; wat hy sjocht binne de fakkels fan neier kommende oanfallers. Hnaef en syn sechstich krigers hâlde fiif dagen stân, sûnder ferliezen. Dan giet in ferwûne kriger fuort om wat mei syn sjef te bepraten (it is net klear oan hokker side) en it fragmint einicht.
It fragmint is mar fyftich rigels lang; en de namme fan Finn wurdt der net spesifyk yn neamd, ek net de namme fan de stridende stam. Gelokkich is der in passaazje yn it epyske fers Beowulf, dêr't Hrothgar's de bard in lied yn sjongt oer de ôfrin fan de slach dy't de Freswael neamd wurdt, de "Fryske Slachterij", dat is itselde ferhaal. De Beowulf is sawat njoggentich rigels lang. De Finnburg- episoade is in taspiling en dat jildt ek foar Beowulf. It is dúdlik bedoeld foar in publyk dat it ferhaal al koe.
Dizze Finnburg Episoade (rigel 1068-1159 yn Beowulf) beskriuwt fierders it treurjen fan Hildeburh, Hnaef syn suster; Hnaef syn takomstige brânsteapel, wêrop it lichem fan Finn syn soan al brânt; en it pakt tusken Finn en Hengest, dy't lieder is fan Hnaef syn oerlibjende krigers en dy 't ek neamd waarden yn it fragmint. De tastân hjirfan is tsjuster; mar Hnaef syn minsken bliuwe yn Finnsburg, yn alle gefallen de winter, en de Friezen beskimpe harren net foar it ferliezen fan harren lieder. Op de ein lykwols, is Hengest oertsjûge dat wraak wichtiger is; Finn is dea en Hildeburh "giet werom nei har folk".
Fraachtekens
Mear as dit is der net, de rest moatte wy riede en is ûnwis. It nuverste is wol de ferwizing nei ēotenas, dat kin útlein wurde as "reuzen" of as tredde stam, de Juten. Guon gelearden tochten dat dit "fijân" betsjutte; en as it net sa wie, wat dogge sy dêr en oan hokker side wiene sy? (Guon sizze dat sy fijannen fan beide siden wienen). Wie Finn belutsen by de oanfal? Parallellen kinne makke wurde dat wraak op him fan tapassing wie, want wie hy net ferantwurdlik foar de oanfal troch syn minsken? Hat de soan fan Finn fochten foar syn heit of foar syn omke? It fragmint befet gjin kristlike ferwizings en it brânen fan Hnaef is in bekend heidensk gebrûk. It is in koart stik oer in slach, mar de slach-fersen Waldere út Beowulf waarden wol sjoen as kristlike omskriuwingen.
De gelearde J.R.R. Tolkien hat in stúdzje makke oer it Finnburg fragmint: Finn and Hengest: The Fragment and the Episode, Houghton Mifflin Company, New York (1983), ISBN 0-395-33193-5. De Fryske skriuwer Douwe Kalma hat hjiroer publisearre: Kening Finn.
Ramsey Nasr
thumb|Ramsey Nasr Ramsey Nasr (Rotterdam, 28 jannewaris 1974) is in Nederlânske dichter, skriuwer, essayist, akteur, toanielregisseur, librettist en oersetter. Hy is foar in part fan Palestynsk komôf. Hy wie de twadde stedsdichter fan Antwerpen en is sûnt ein jannewaris 2009 foar fjouwer jier Dichter des Vaderlands fan Nederlân; sadwaande is Nasr ek de ambassadeur fan de Turing Nasjonale Gedichtekriich.
Akteur
Yn films en rigen
Toanielgroep Amsterdam
Bibliografy
Proaza
Toaniel
Poëzij
Stedsgedichten foar Antwerpen
Libretto
Sebû
thumb|240px|Sebûbolle Boer mei Sebû's yn Tamil Nadu, 1993|thumb|240px|upright
Sebû's (Bos primigenius indicus of Bos indicus), ek bekend as bultko, indicus cattle, Cebu as Brahmin is in domestisearre koweras dat oarspronklik út Súd-Aazje stammet, fral fan it Yndiaaske subkontinint. Wichtige skaaimerken fan sebû's binne de grutte fetbult op de skouder, de hingjende earen en de grutte hingjende hûdflap ûnder de hals en boarst. Sy binne goed oanpast oan hege temperatueren en wurde in soad yn tropyske lannen hâlden, sawol as folbloed sebû en as hybride mei oare domestisearre kij. Sebû's wurde brûkt as lûkdier (oksen), as melkko, as fleisko en ek om har hûden en dong, dat as branje en foar bedongjen brûkt wurdt.
Oarsprong
Der wurdt ûndersteld dat de Sebûs útskaaie fan de Aziatyske oerokse, of der sels in ûndersoarte fan binne, de Bos primigenius namadicus It soe ek wêze kinne dat in oare wylde ko, de gaur (Bos gaurus) harres ta de ûntjouwing fan it ras dien hat. De wylde aziatyske oerokse is útstoarn yn de tiid fan de Yndusdelling beskaving. Doe is er ferdwûn út syn libbensgebiet yn it steamgebiet fan de Indus en oare dielen fan it Yndiaaske subkontinint, faaks as gefolch fan krusings mei de sebû en troch isolaasje fan ferspraat libjende keppels, dy't hieltyd mear fan har oarspronklike habitat ferlearen.
Rassen
Der binne sa'n 75 sebûrassen dêr't wy fan witte, ferdield oer Afrika en Súd-Aazjen. De foarnaamste sebûrassen yn de wrâld binne de Gir, Kankrej en Guzerat, Yndo-Brazyljaan, Brahman, Nelore, Ongole, Sahiwal, Red Sindhi, Butana en Kenana, Boran, Baggara, Tharparkar, Kangeyam, Sineesk Súdlik Giel, it Filippyske koweras, Kedah - Kelantan en de saneamde Local Indian Dairy (LID). Oare sebûrassen komme allinne pleatslik foar, sa as de Hariana fan Haryana en eastlik Punjab en it Rath fan Alwar-distrikt yn east Rajasthan.
De Sangarassen binne hybriden fan de sebu mei it lânseigen fee, sûnder bult, fan Afrika; dêr hearre de Afrikaners, Red Fulani, Ankole-Watusy en noch folle mear rassen yn sintraal- en súd-Afrika ûnder. Sangakij kinne ûnderskieden wurde fan de folbloed Sebû troch de lytsere bult dy't ek foarliker op de bealch sitte.
Fersprieding en hybriden
left|thumb|Sebû foar de wein [[Mumbai, Yndia]] Iuwenlang waarden sebûs ymportearre yn Afrika, dêr't sy krúse waarden mei de kij dêre. It fee oan de east-Afrikaanske kust hat hegere konsintraasjes sebû-genen, benammen op it eilân Madagaskar, as dat yn oare parten fan it kontinint, soks hâldt yn dat it fee mei skippen ferfierd waard. Meidat sebû's foar in part resistint tsjin kowepest binne, waarden sy ek populêr yn Afrikaanske lannen.
Yn de iere 20e iuw waarden Sebû's ynfierd yn Brazylje en dêr krúse mei de Charolais, in Europeesk koweras. Sa ûntstie de Canchim dy't 63% charolais en 37% sebû is en dy't better fleis jout as de sebû en better oer de waarmte kin as de Europeeske kij. It sebûras dat it meast foar de fok fan de Canchim brûkt waard wie de Yndo-Brazyljaan, fierders sit der in bytsje Nelore en Guzerat yn.
thumb|Sebû-merk yn [[Madagaskar]]
In soad rassen binne komplekse mjoksele foarmen fan de sebû mei in grut ferskaat oan oare kowerassen, en guonts soene ek genen fan de yak, gaur of banteng hawwe.
Yn 1999 slagge it ûndersikers oan de Texas A&M Universiteit om in sebû te kloanen.
Han-u is in tradisjoneel Koreaansk ras; it is in hybride fan de Bos primigenius taurus en de sebû.
Provâns-Alpen-Côte d'Azur
Provâns-Alpen-Côte d'Azur (Frânsk: Provence-Alpes-Côte d'Azur, Oksitaansk: Provença-Aups-Còsta d'Azur; ôfkoarte PACA) is sûnt 1982 in bestjoerlike regio yn it súdeasten fan Frankryk.
Filofirussen
thumb|[[Marburgfirusparten]] Filofirussen (Filoviridae) foarmje in famylje fan firussen, dy't by de oarder Mononegavirales heart. De firussen út dy famylje binne de iennige antisense RNA-firussen fan betsjutting dy't primaten treffe. Der binne twa slachten, de ebolafirussen (Ebolafirus, mei fjouwer soarten) en it Marburgfirus (Marburgfirus).
De firale parten binne karakteristyk foarme as lange parten dy't rjocht, bûgd en rôle wêze kinne of yn in "6"- of "u"-foarmige konfiguraasje lizze; somtiden binne se fertakke. De parten fariearje tige yn lingte, mar de diameter (sawat 80 nm) is frij konstant.
Tsjasker De Deelen
thumb|250px|Tsjasker De Deelen (2009) Tsjasker De Deelen is in poldermole yn it natoergebiet De Deelen, dat westlik fan De Tynje yn Opsterlân leit. Depealtsjasker út 1973, dy't eigendom is fan Steatsboskbehear, waard brûkt as ynmealler foar dit natoergebiet.
Essay
thumb|upright|Michel de Montaigne. In essay is in beskôgjende proazatekst of in artikel yn in krante of tydskrift, wêr't de skriuwer yn op in wittenskiplik ferantwurde wize syn persoanlike fyzje jout op hjoeddeiske ferskynsels, problemen of ûntwikkelingen. Yn it Ingelsk ferwiist de term mear yn it algemien nei in opstel of riddenearring. De Fryske betsjutting komt lykwols fan it Frânske 'essai', wat soksawats betsjut as probearsel. Tsjintwurdich wurdt it wurd ek wol brûkt yn de Ingelske betsjutting, mar it giet yn prinsipe om twa ferskillende kategoryen. De skepper fan dit literêre sjenre wie Michel de Montaigne (1533-1592) dy't yn 1580 syn 'Essais' publisearre.
De Montaigne waard earst neifolge troch Francis Bacon (Essays, 1597). Letter kaam it essay ta bloei yn Dútslân, Frankryk en wer letter yn de Feriene Steaten.
Fryske essayisten wienen ûnder oaren Fokke Sierksma, Bauke de Jong, Anne Wadman, Atte Jongstra en Lolle Nauta.
Edward Fox
Edward Charles Morrice Fox, OBE (Chelsea, 13 april 1937) is in Ingelsk toaniel-, film- en telefyzjeakteur. Hy wurdt faken typearre as in klassike Brit út de hegere klasse (upper class), spilet op toaniel en yn de film dan ek typyske gentlemen-rollen.
Essay
Yn Nederlân wienen ûnder oaren Conrad Busken Huet, Albert Verwey, Menno ter Braak, Simon Vestdijk, Karel van het Reve, W. F. Hermans en Hugo Brandt Corstius essayisten fan belang. Foar it sjenre is yn Nederlân de Jan Hanlo Essaypriis yn it libben roppen. Op 18 novimber 2018 waard de earste Joost Zwagerman Essaypriis útrikt.
Edward Fox
Karriêre
Fox makke wierskynlik yn 1958 syn teaterdebút, en wie yn 1963 foar 't earst yn in film te sjen. Ein 60er-, begjin 70er jierren hie er rollen yn Britske films sa as ''Oh! What a Lovely War (1969), Battle of Britain (1969) en The Go-Between (1970), mar hy makke wier namme mei syn optreden yn The Day of the Jackal'' út 1973. Fan doe ôf waard er faak foar films frege sa as A Bridge Too Far (1977) en Force 10 from Navarone (1978), mei Robert Shaw en Harrison Ford. Yn 1982 hie Fox de rol fan brigadier-generaal Reginald Dyer yn de film Gandhi, dy't ferantwurdlik wie foar de Slachting fan Amritsar yn Yndia. Dêrnei wie Fox noch 'M' yn de James Bond-film Never Say Never Again, en mei Laurence Olivier siet er yn The Bounty (1984) en Wild Geese II (1985).
Yn 2002 wie er te sjen yn The Importance of Being Earnest en Nicholas Nickleby, en yn 2004 yn Stage Beauty.
Priveelibben
Fox hat taw kear troud west, mei aktrises Tracy Reed (1958-1961) en Joanna David (sûnt july 2004, nei in lange ferhâlding). Hy hat by Reed in dochter, Lucy, en krige mei David twa bern: aktrise Emilia Fox en Freddie Fox.
Filmografy
In kar út tsientallen films:
Waad
thumb|Waad by [[Willemshaven.]] thumb|It waad by [[Peazens (doarp)|Peazens]]
Waad is gebiet mei in hichte tusken de normale eb- en floednivo's. Yn it bysûnder wurdt mei It Waad ornaris doeld op it waadgebiet fan Nederlân, Dútslân en Denemark.
Waad komt fan it Aldfryske wurd vade, dat trochwaadzje betsjut.
Typearing
Undersyk hat útwiisd dat der in beheind oantal mooglike types waadkusten binne. It type fan in gebiet is dêrby ôfhinklik fan de omstannichheden op dat plak, benammen de hichte fan it tijferskil en de gemiddelde weachhichte.
Yn it generaal jildt dat in grut tijferskil tegearre mei in lege weachhichte in tige ‘iepen’ kust jout, sûnder eilannen, mei inkel sânplaten en in grut gebiet mei kwelders en waadplaten.
En oarsom jout in hege gemiddelde weachhichte tegearre mei in lyts tijferskil in ‘sletten‘ kust mei tige lange eilannen, fan tsientallen kilometers, mei dêrefter in lagune mei in pear oant hast gjin waadplaten.
899
thumb|right|140px|Munt fan Alfred (880) mei keninklike bân en râneskrift: ÆLFRED REX "King Ælfred".
Waad
Rottum
De gemiddelde weachhichte by Rottum is sawat 1 meter wylst it trochsneed tijferskil mear as 2 meter is. Hjirút docht bliken dat de Nederlânsk/Dútske waadkust yn type 3 falt, karakterisearre troch in soad (koarte) eilannen en in soad seegatten.
Sykte fan Crohn
thumb|right|Crohn thumb|200px|right|Plakken dêr't Crohn foarkomt yn 'e terms. De sykte fan Crohn heart, tegearre mei colitis ulcerosa by de groanyske ûntstekkingsreaksjes fan it maach-termkanaal. Hy komt troch de hiele terms foar, mar it meast yn it lêste diel fan 'e tinne term en it begjin fan 'e dikketerm.
Oarsaak
"Crohn" komt by likernôch ien op de tûzen minsken foar. Fan de ûntsteanswize is net sa'n soad bekend. Flaters yn de NOD2/CARD15-genen en it smoken fan sigaretten jouwe in heger risiko. Der binne ek oanwizings dat it iten fan in soad sûker ek in ferhege risiko jaan kin.
Klachten
Der binne allinnich klachten as de sykte aktyf is, dat wol sizze as de ûntstekking aktyf is. Tuskentiids hoecht immen der gjin lêst fan te hawwen. De klachten binne dan foaral pinebúk, diarree en ôffalle. Fierder is der it algemiene siik wêzen, net lekker fiele mei koarts.
Dêrneist kinne ek klachten ûntstean dy't yn earste ynstânsje net sa'n soad mei it maach-termkanaal te krijen hawwe. Sa binne gewrichtsklachten, eachûntstekkings en nierstiennen bekende klachten by Crohn. In bykommend probleem is dat ûnder aktiviteit de opname fan fiedingsstoffen troch de terms ôfnimt wêrtroch tokoarten ûntsteane.
Komplikaasjes
Fierders kinne de terms ôfsluten wurden troch obstruksje, wêrtroch de terms dan útsette kinne. Der kinne absessen yn de term komme dy't knappe kinne, wêrtroch de termynhâld frij komt.
Undersyk
thumb|200px|right|Endoskopie fan term. Giele plakken op de wand fan de term. Dit wiist yn 'e rjochting fan in ûntstekking.
Meastentiids wurdt der bloed ôfnommen en ûndersocht op ûntstekkingsferskynsels. Faak is it tal wite bloedsellen heger as normaal en is it bloedgehalte leger (bloedearmoede). Derneist is faak it aaiwytgehalte (albumine) ferlege.
Bloedûndersyk allinnich is net genôch om mei wissens de diagnoaze te stellen; hjirfoar is in endoskopy nedich. Mei in fleksibele buis dêr't in kamera en paktankje yn sittte, wurdt de term fan de binnenkant besjoen. As nedich kinne der ek lytse stikjes term útknipt wurde (biopt), wat ûndersocht wurde kin.
Behanneling
Oant no ta kin de sykte net genêzen wurde. De behanneling bestiet der dan ek út om de ûntstekking te ûnderdrukken en oare ferfelende klachten, lykas diarree, pinebúk of mislikens te ferbetterjen.
Pasjinten ha minder lêst fan oanfallen en oare klachten at se in goed dieet folgje. Om de ûntstekking te ûnderdrukken wurde der ûntstekingsremmers jûn. Yn de lichte gefallen binne dit sulfasalazine middels en yn slimmere gefallen kortikosteroïden (lykas prednison). Derneist krije pasjinten faaks in antibiotikumkuer om mooglike baktearjes út te skeakeljen.
Somtiden kin in operaasje nedich wêze. Dat part fan de terms dat troch de sykte net goed mear wurket wurdt dan fuorthelle. De beide losse einen kinne wer oanelkoar hechte wurde (anastomose) of de pasjint krijt in stoma.
Bombrekken
thumb|Bombrekken De Bombrekken is in mar yn de gemeente Súdwest-Fryslân. De Bombrekken is in útham oan de noardwestkant fan de Aldegeaster Brekken besuden it spoar Warkum - Ljouwert.
Oan de Bombrekken is de iepenloftopera Orfeo Aqua, moarns hiel betiid, opfierd by Simmer 2000. Der wie doe foar besikers fan Orfeo Aqua in halte foar de "Orfeo Express" by de Bombrekken.
Andries Miedema
Biografy
Miedema learde foar seewurktúchkundige. Neidat er in skoft fearn hie, gie er oan it wurk by in oantal elektrisiteitssintrales. Miedema koe al betiid mei pinsjoen, doe is it dichtsjen begûn. Syn debútfers wie yn 2001 yn it tiidskrift Hjir. Syn gedichten hawwe in klassike foarm, mei jambyske en rymjende fjouwerrigels, út en troch sit der in sonnet by. In stikmannich jier letter ferskynde syn debút yn boekfoarm, Wynfearren by 't lemieren. Dy mânske bondel (152 fersen) waard yn 2005 útjûn by útjouwerij Frysk en Frij. De ynspiraasje foar it dichtwurk komt fral it deistich libben fan hjoeddei en eartiids: der binne dan ek in grut tal fersen wijd oan it seemanslibben.
Faaneach
thumb|right|De lokaasje fan Faaneach yn Denemarken. Faaneach (Deensk: Fanø) is ien fan de Waadeilannen yn Denemark. It eilân is sa’n 56 kante kilometer; der wenje likernôch 3.198 (1 jannewaris 2008) minsken op it eilân. Faaneach is it noardlikste fan alle bewenne eilannen yn 'e Waadsee.
Skiednis
Faaneach groeide út fan in lytse sânbank nei in eilân. De Noardsee hie dêr in wichtige rol yn: de see spielde sân oan dat op de sânbank lizzen bleau. Sa woeks Faaneach hieltyd grutter. Ek hjoed-de-dei bart dit noch hieltyd. Dit is goed te sjen by de noardwestpunt fan Faaneach.
De earste tekens fan bewenning op Faaneach komme út de 12e iuw. Yn it Kening Waldemars Grûnboek fan 1231 wie it al opnaam as besit fan de kroan. Yn it jier 1741 feroare dat, doe't it eilân troch kening Kristiaan VI ferkocht waard oan de bewenners fan it eilân.
Dy ferkeap wie it begjin fan in bloeiperioade foar it eilân. Nei Kopenhagen hie Faaneach yn dy tiid de grutste en wichtichste skipsfloat fan Denemarken. Oerbliuwsels út dy tiid binne te finen yn Nordby en Sønderho. Hjir binne noch altyd âlde skippershuzen te finen.
Yn de Twadde Wrâldkriich makke Faaneach diel út fan de Atlantikwall, de ferdedigingsliny fan de Dútsers om de Alliearden út it Dútske lângebiet wei te hâlden. Mei de Wrâldkriich binne der sadwaande in protte bunkers op it eilân boud. By Nordby binne in pear fan dy bunkers iepen foar toeristen.
Mienskip
Op Faneach lizze trije doarpen. It grutste doarp is Nordby, dat yn it noarden fan it eilân leit. Yn Nordby wenje sa’n 2.500 minsken en it is ek it haadplak fan de gemeente. De oare doarpen binne Rindby, dat yn 'e midden fan it eilân leit, en Sønderby, yn it uterste suden.
De befolking is foar de ynkomsten tige ôfhinklik fan de toeristen dy’t nei it eilân ta komme. De toeristen kinne mei de boat fan Esbjerg ôf nei it eilân farre. Ek skipfeart en fiskerij ha in wichtige rol yn de ekonomy
Natuer
Faaneach is op it breedste stik likernôch fiif kilometer; de lingte fan it eilân is sa’n tolve kilometer. De hiele westkant fan it eilân bestiet út ien grut sânstrân. Fierders is in grut part fan it eilân bedutsen mei heide en nuddelbeammen.
Under mear troch dit ferskaat oan natuer komme der alle jierren jier likernôch 30.000 toeristen nei Faaneach.
List fan Frjentsjerters
Dizze list fan Frjentsjerters jout in oersjoch fan bekende persoanen dy't yn de stêd Frjentsjer berne binne, wenne hawwe of wenje.
Menno ter Braak
Menno ter Braak (Eibergen, 26 jannewaris 1902 - De Haach, 15 maaie 1940) wie in Nederlânsk skriuwer, essayist, kultuer- en literatuerkritikus. Yn de mande mei E. du Perron en Maurice Roelants wie Ter Braak de oprjochter fan it literêre tydskrift Forum dat in soad ynfloed hie.
Jonny Nilsson
Hy die sân kear mei oan it Wrâldkampioenskip allround, en it Europeesk kampioenskip allround en twa kear oan de Olympyske Winterspullen (yn 1964 en 1968). Hy waard by dizze kampioenskippen ien kear wrâldkampioen en yn 1964 Olympysk kampioen op de 10 kilometer. Nei de spullen fan 1968 hold Nilson op mei it reedriden op heech nivo. Hy waard ek fjouwer kear Sweedsk allround kampioen. Yn 1962 wie Nilsson de earste Sweedske reedrider dy 't de Oscar Mathisen-trofee yn ûntfangst nimme mocht. Jonny Nilsson ferstoar op 22 juny 2022, yn 'e âldens fan 79 jier oan de gefolgen fan Prostaatkanker.
Slach op de Katalaunyske Fjilden
thumb|right|200px|De hunnen op it slachfjild [[Alphonse de Neuville (1835–1885) ]]
De Slach op de Katalaunyske Fjilden, wie op 20 septimber 451 en gie tusken it Romeinske leger, dat foaral bestie út foederaty-kontinginten fan Fisigoaten en Franken oanfierd troch magister militum Aetius, en it sammele leger fan kening Attila, besteande út Hunnen, oanfold mei Ostrogoaten, Gepiden en Alanen. De slach wurdt sjoen as it lêste grutte militêre optreden fan it Romeinske Ryk yn it westen.
Oanlieding
Yn de fjirtiger jierren fan de 5e iuw rûn Attila syn kampanje tsjin it East-Romeinske Ryk stadichoan fêst. Dêrom besleat er syn leger tsjin it Westlike Ryk yn te setten. Mei in foar dy tiid gigantysk leger foel er Galje binnen. De stêden Metz en Reims waarden ferovere en Attila loek yn de rjochting fan Parys. Lykwols hie hy dêr te krijen mei swiere tsjinstân troch Parise eilânbewenners yn de rivier de Seine. Genoveva of Geneviève, de lettere beskermhillige fan de stêd Parys, spile hjirby in wichtige rôle. De Pariseners hienen harren skippen sinke litten en alle brêgen fernield, wêrtroch de oanfallen fan de Hunnen hieltyd ôfslein wurde koenen. Uteinlik joegen de Hunnen op en dripten ôf.
De fjildslach
Nei de tsjinslach by Parys loek it leger fan Attila nei Orléans, dêr't sy ferrast waarden troch in oanfal fan de Fisigoaten ûnder lieding fan kening Diderik I. Mei swiere ferliezen moat Attila him tebeklûke nei de Katalaunyske Fjilden. Op dizze grûn kaam it ta de grutte fjildslach tusken Hunnen mei har bûnsmaten oan de iene side en Fisigoaten en Franken, dy't ûnderwilens bystân hienen krige troch de Romeinen ûnder oanfiering fan Aetius, oan de oare side. Hoewol mar krekt, einiget de fjildslach yn in oerwinning troch Aetius mei syn bûnsmaten. Yn dizze slach sneuvele de kening fan de Fisigoaten Diderik. De Hunnekening waard yn de slach net alhiel ferslein, want hy koe mei syn legermacht fuortkomme. Sûnder fierdere kriich berikke sy de Ryn en ferlitte it West-Romeinske Ryk wer. Hjirtroch bleaunen sy in tsjinstanner om rekken mei te hâlden.
Oer
It slachfjild lei mooglik in de buert fan it hjoeddeiske Châlons-en-Champagne en Troyes, mar dat is lykwols noch net archeologysk bewezen.
Wapse
thumb|Lizing yn de gemeente Westerfjild thumb|left|100px|Doarpswapen Wapse is in esdoarp yn de Drintske gemeente Westerfjild, mei ± 700 ynwenners (mei útbuorren, 1 jannewaris 2011). It doarp leit sirka 21 kilometer noardwestlik fan Hoogeveen, tusken Vledder en Diever, oan de râne fan it Nasjonaal Park Drintsk-Fryske Wâld. It doarp makke oant 1998 diel út fan de gemeente Diever.
Aldeboarn
Aldeboarn is in doarp yn 'e gemeente It Hearrenfean. It doarp is ferneamd om't der alle jierren de gondelfeart plakfynt. Yn it doarpsgebiet lizze ek de buorskippen Broeksterhuzen, Easterboarn, Jinswâlde, Poppenhuzen, Soarremoarre en Warniahuzen.
Skiednis
Aldeboarn wie mûglik al yn de 8e iuw in wichtich hannelsplak oan de Boarn. Al yn de achtste iuw wienen der yn Fryslân twa gruttere plakken, Nordac (Dokkum) en Bordonchorn Aldeboarn. De namme moat eat betsjutten hawwe as: 'yn de hoeke fan de Burdo'. De apostel Bonifatius hat ear't er nei Dokkum gie yn 754 yn Aldeboarn Friezen dope. Op it plak fan de boarne dêr't Bonifatius út dope is in tsjerke boud en op dat plak is de Boarnster tsjerke altiten stean bleaun, al datearret de lêste bou fan goed tûzen jier letter. . Mooglik hat Aldeboarn ek muntrjocht hân: der is in 11e iuwske munt fûn mei it opskrift 'Bordnere'. thumb|left|250px|Aldeboarn yn de 18e iuw Yn de tiid dat de Boarn in ferbining foarme mei de Middelsee hie Aldeboarn in protte skipfeart, wat skipbou en alle beroppen dy't dêrby hearre meibrocht. Dat hat ek yn de neikommende iuwen laat ta in protte nearing. Stadichoan is it belang fan it plak lykwols hieltyd lokaler wurden. Dy ûntwikkeling hat der lykwols al ta laat dat yn it doarp in karakteristike bou kaam, dy't no as beskerme doarpsgesicht oanwiisd is. Fuort nei de Twadde Wrâldoarloch wienen der wol 10 winkellju, 10 bakkers en wol 30 plakken dêr't wat makke of ferkocht waard. Troch it ferline hawwe der noch lang skippers en skipshellingen west. Der wiene doe earst noch in feartsjinst, in trijetal frachtriders en in busûndernimming. De grutste wurkjouwers wienen de Spar-gruthandel en it suvelfabryk; beide binne der no net mear.
Oant de gemeentlike weryndieling fan 2014 hearde Aldeboarn ta de gemeente Boarnsterhim, en foar de weryndieling fan 1984 lei it sûnt minskewitten yn Utingeradiel, dêr't it earder lang it haadplak fan west hie. Sûnt 1989 is de namme fan it doarp offisjeel Frysk.
Tsjerke
thumb|left|250px|Doelhôf- of Sint-Pankratiustsjerke
Aldeboarn hie oan yn de 18e iuw in dowestiennen Pankratiustsjerke, dy't al yn de 13e iuw boud waard doe't it dekanaat Bornegoa syn sit yn Aldeboarn hie en wol fjirtich tsjerken en kapellen ûnder de Boarnster tsjerke foelen. Yn 1723 sloech it waar yn de tsjerketoer, dy't der dêrtroch sa min oan ta wie dat der in nije toer boud waard. De toer is 1736-1737 op 'e nij boude.
Jancko Douwama, dy't yn 1482 yn Aldeboarn berne wie, skreau dat de Magnusfane mûglik yn de tsjerke ferhoalen wêze soe. Dy soe fermuorre wêze, en it doarp wist ek krekt op hokfoar plak fan de muorre dat wie. Lykwols binne der gjin berjochten bekend oer de fynst fan in flagge doe't der yn 1753 in nije tsjerke by de toer boud waard. De hjoeddeiske tsjerke hat bysûndere souderskilderings en in oargel út 1779.
Boarnsters wurde tradisjoneel foar 'tuorkemjitters' útmakke. It ferhaal giet dat de Boarnsters by de weropbou fan de tsjerketoer de heechste fan Fryslân hawwe woenen. Yn dy tiid wie de heechste tsjerketoer fan Fryslân dy fan Tsjom, dat de Aldeboarnster gongen op besite yn dat doarp en brûkten in line om de hichte fan de Tsjomster toer te mjitten. Doe't se nei ôfrin wat dronken slagge it de Tsjomsters lykwols en snij in stik fan de line ôf. Sadwaande bleau de Tsjomster toer de heechste toer fan Fryslân. Om dit ferhaal hjitte de Tsjomsters fan Lyntsjesnijers en de Boarnsters fan Tuorkemjitters. De toer fan Tsjom is 72 meter heech, wylst de toer fan Aldeboarn 47 meter heech is.
Andringastate
thumb|260px|De sparre fleugel fan de eardere Andringastate Andringastate wie in state út de 17e iuw. De state waard troch grytman Augustinus Lycklama à Nijeholt yn 1768 op 'e nij boud. Nei it ferstjerren fan de lêste bewenner yn 1881 kaam de state yn besit fan de herfoarme gemeente, dy't it gebou op de westlike fleugel nei yn 1896 ôfbrekke liet om plak te meitsjen foar it hjoeddeiske Andringahûs.
It direkteurshûs
It wenhûs fan it eardere koöperative suvelfabryk oan De Boarn. thumb|260px|Iepenbiere basisskoalle De Boarne
Mienskip
De Jister is it doarpshûs fan Aldeboarn.
Befolkingsferrin
thumb|260px|Aldeboarn thumb|260px|Pleats oan de Súdkant
Ferskaat
thumb|260px|Sicht op 'e Weaze
Ferbinings
Troch it doarp rint de Boarn. Fan de Boarn nei it noarden nei Smellingerlân rint De Swette; nei it suden rint de Boksleat nei De Deelen. De N392, dy't oan de súdkant fan it doarp rint, jout nei it westen ferbining mei Nes en nei it súdeasten mei De Tynje. By it Alddjip lâns jout de Beetsterdyk ferbining nei it easten mei Nij Beets. Ta de himrik fan Aldeboarn wurde ek rekkene: Jinswâlde, Easterboarn, Soarremoarre, Poppenhuzen en Warniahuzen. thumb|260px|Westein
Strjitten yn Aldeboarn
Alle strjitten yn Aldeboarn.
The Dictator (film út 2012)
The Dictator is in Britsk-Amerikaanske satiryske swarte komeedzje, dêr't ek eleminten fan in romantyske komeedzje yn ferwurke sitte. De film datearret út 2012 en stie ûnder rezjy fan Larry Charles. It wie in projekt fan 'e Britske komyk Sasha Baron Cohen, dy't de titelrol spile en teffens as senarioskriuwer en produsint by de film belutsen wie. De wichtichste ûnderstypjende rollen waarden spile troch Anna Faris en Ben Kingsley. De titel betsjut "De Diktator". It ferhaal giet oer Haffaz Aladeen, de diktator fan it fiktive Noardafrikaanske lân Wadiya, dy't ûnder in besyk oan 'e Feriene Naasjes yn New York troch syn omke Tamir ferfongen wurdt troch in dûbelgonger dy't docht wat Tamir seit. Aladeen ûntkomt lykwols oan 'e dea en wurdt winkelbetsjinde yn in feganistyske supermerk, dêr't er op wraak sint en plannen smeit om wer oan 'e macht te kommen. Behalven mei diktators en de Arabyske wrâld hat de film ek de gek mei Joaden en de Feriene Steaten. Fan 'e filmkritisy krige The Dictator mingde resinsjes, mar yn 'e bioskopen wie it in kommersjeel súkses.
Plot
It fiktive Noardafrikaanske lân Wadiya (op in lânkaart toand mei deselde grinzen as Eritreä) wurdt no al jierrenlang regearre troch admiraal-generaal Haffaz Aladeen. Dat is in bernige, seksistyske, rasistyske, anty-Westerske, antysemityske diktator, dy't himsels omjout mei tsjeppe boarstige froulike liifwachten, en dy't fierders islamistysk terrorisme oanfiteret en eigen nukleêre wapens ûntwikkelje lit om Israel te ferdylgjen. Hy biedt yn syn paleis ûnderdak oan 'e echte Osama bin Laden, nei't de Amerikanen in jier earder dy syn dûbelgonger fermoarde hawwe. (Dêr hat er trouwens al spyt fan, mei't je neffens Aladeen pas witte wat terrorisme is as je nei it húske moatte nei't Bin Laden dêr krekt west hat.)
Op it persoanlike flak jout Aladeen lieding oan in kultus fan selsferhearliking, bgl. troch alderhanne wurden út it Wadiyaanske wurdboek te ferfangen troch "Aladeen". Syn rykdom en politike ynfloed brûkt er om alderhanne Hollywood-stjerren te beteljen om seks mei him te hawwen, ûnder wa Megan Fox, Oprah Winfrey en Arnold Schwarzenegger. Eins is er lykwols mar in sielich mantsje dat tige iensum is.
Nettsjinsteande al Aladeen syn nuvere fiten is it syn ûnwil om 'e grutte ierdoaljefoarrieden fan Wadiya eksploitearje te litten, dat ta in konfrontaasje mei it Westen liedt. Aldadeen hat nammentlik op syn heite stjerbêd in ûnthjit oan syn heit dien, dy't foar him diktator wie, dat er it lânskip en de natoerskientme fan Wadiya nea bedjerre soe troch de oaljeyndustry yn it lân ta te litten. Dat kin it oan oalje ferslave Westen lykwols net tastean, dat de Feilichheidsried fan 'e Feriene Naasjes jout Aladeen in ultimatum om 'e ierdoaljemaatskippijen yn syn lân oalje opboarje te litten, of oars komt der in militêre ynfal. Aladeen beslút dêrop nei it Haadkertier fan 'e Feriene Naasjes yn New York te reizgjen om 'e Algemiene Gearkomste fan 'e Feriene Naasjes ta te sprekken.
De earste nachts nei syn oankomst yn New York wurdt Aladeen bewusteleas slein en ûntfierd út syn hotelkeamer. As er wer bykomt, wurdt er fêstholden troch Clayton, in Amerikaanske hierling dy't foar de doer fan syn ferbliuw yn New York oansteld wie as haad befeiliging. It docht bliken dat dy Clayton eins in hiermoardner is, dy't betelle wurdt om Aladeen út 'e wei te romjen. Ynstee dat er de diktator gewoan deasjit, wol er him op yngewikkelde wize deamartelje. Hy begjint mei it ôfskearen fan it ikoanysk ringburd fan 'e diktator. As er dat neitiid foar de eagen fan Aladeen ferbrâne wol, stekt er by fersin himsels yn 'e brân. Clayton komt om, wylst Aladeen himsels wit te befrijen om dêrnei yn syn ûnderguod en mei in kealskeard kin te ûntsnappen. Hy stelt de klean fan in dakleaze en tsjocht New York yn.
De echte Aladeen is sûnder syn burd ûnwerkenber, dat hy komt it hotel net yn. Underwilens lêst Tamir yn 'e krante dat der in ferkoald lyk fûn is; dat is fan Clayton, mar Tamir giet derfan út dat it fan Aladeen is. As Aladeen middenmank in demonstraasje tsjin himsels mei geweld it Lancaster Hotel besiket binnen te kringen, wurdt er delhuft troch de plysje. Hy wurdt rêden troch de feministyske aktiviste Zoey, dy't har dappere mei-demonstrant (tinkt se) meinimt nei har feganistyske supermerk anneks cateringservice en him in baan oanbiedt. Aladeen stegeret har ôf en pykt út nei't er har en al har meiwurkers op 'e meast polityk ynkorrekte wize misledige hat. By tafal sjocht Aladeen letter op 'e strjitte "Nukleêre" Nadal rinnen, it eardere haad fan it nukleêr wapenprogramma fan Wadiya, dy't Aladeen eksekutearje litten hie nei in rûzje oer de foarm fan 'e te ûntwikkeljen kearnwapens (rûn of puntich). De diktator snapt net hoe't hy noch libje kin, en folget him nei de buert Lyts Wadiya, dy't befolke wurdt troch allegear flechtlingen en asylsikers út syn heitelân. Yn it "Dea oan Aladeen"-Restaurant, sjocht Aladeen noch folle mear lju fan wa't er de eksekúsje befelle hat. Nei in mislearre krewearjen om syn identiteit te ferbergjen, wurdt Aladeen der troch in ober fan it restaurant fan beskuldige in 'Aladeen-sympatisant' te wêzen. Hy wurdt op in hier nei lyncht, mar "Nukleêre" Nadal, de iennichste dy't begrypt wa't se foar harren hawwe, komt him te help. Hy leit Aladeen út dat syn boal by it ferset sit, en dat gjinien fan alle minsken dy't er eksekutearje litten hat ek wier eksekutearre is. Ynstee binne se allegearre it lân útsmokkele en yn ballingskip gien yn 'e Feriene Steaten. Nadal stimt deryn ta om Aladeen te helpen de gearspanning fan Tamir leech te lizzen en wer diktator te wurden, op it betingst dat er sels dan wer haad fan it nukleêre wapenprogramma wurde mei.
Mei't de cateringservice fan Zoey it kontrakt krigen hat om it iten en drinken te fersoargjen op 'e seremoanje wêrby't Efawadh de nije grûnwet ûndertekenje sil, stiet Nadal der o sa by Aladeen op oan om werom te gean nei Zoey, syn ûntskuldigings oan te bieden en de baan dy't se him oanbea dochs noch oan te nimmen. Op dy manear kin er nammentlik maklik yn it Lancaster Hotel ynfiltrearje, Efawadh útskeakelje, syn plak ynnimme en op it moment suprème de grûnwet ferskuorre ynstee fan him ûndertekenje. Mei tsjinnichheid jout Aladeen ta dat dat in goed plan is, dat hy giet werom nei Zoey, makket it goed mei har en komt yn har saak te wurkjen. Se groeie nei inoar ta nei't Zoey syn seksuele avânses ôfstegeret en him (troch in tichte doar hinne) leart hoe't er himsels ôflûke moat (wat er earder nea leard hat om't der oant no ta altyd wol in frou wie om seks mei te hawwen).
Mei Nadal giet Aladeen op in rûnflecht foar toeristen yn in helikopter, wêrby't se it om-en-by fan it Lancaster Hotel út 'e loft wei ferkenne wolle. Harren uterlik, taal en de dwersferkearde wurden dy't se brûke, oertsjûgje de oare toeristen der lykwols fan dat se Arabyske terroristen binne dy't in nije oanslach op New York út 'e loft wei oan it tarieden binne. Fan gefolgen wurde se arrestearre. As Zoey delkomt op it plysjeburo om 'e boarch foar Aladeen yn te lizzen, seit se de plysje wiidweidich it mannewaar op oer etnysk profilearjen en rasisme. Dy konfrontaasje makket dat Aladeen fereale op har rekket.
Om har te helpen, bepraat er har om him foarman yn har saak te meitsjen, wêrnei't er as in diktator yn it lyts regaad makket en dingen docht dêr't Zoey te goed foar is, lykas de takeferdieling fan 'e wurknimmers oanpasse sadat se tenei putsjes opknappe dêr't se oanlis foar hawwe, ferfelende klanten op hurdhannige manear it gat fan 'e doar wize, en in stellende meiwurker derfan oertsjûgje syn libben te betterjen troch him te marteljen mei elektryske skokken. As in ynspekteur fan 'e Waretsjinst de saak mar in midsmjittige wurdearring jout, lit Aladeen syn frou en bern gizelje oant er omlyk wol. As de grutte supermerkkeatling oare kant strjitte de saak fan Zoey út 'e merk driget te drukken, leit Aladeen dêr in ôfhoude holle tusken de wettermeloenen, wat ta de sluting fan it filiaal liedt. (De holle is fan in al ferstoarn ûnderwrâldfiguer, dy't Nadal en Aladeen yn 'e deakiste ûnthalze hawwe om't er krekt sa'n burd hat as Aladeen hie. Aladeen moat dat burd wer hawwe om it plak fan Efawadh ynnimme te kinnen.)