cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Skotsk-Ingelsk
It Skotsk-Ingelsk moat net betize wurde mei it Skotsk, dat in selsstannige mar nau oan it Ingelsk besibbe Westgermaanske taal is, noch mei it Skotsk-Gaelysk, de Keltyske taal dy't noch troch in lytse minderheid fan 'e Skotske befolking yn 'e Heechlannen en op 'e Hebriden sprutsen wurdt. In aparte foarm fan Skotsk-Ingelsk is it Heechlânsk-Ingelsk, dat in mear troch it Skotsk-Gaelysk beynfloede Ingelske taalfoarm is. Skotsk-Ingelsk ferskilt fan it Standertingelsk fan Ingelân troch in eigen útspraak, troch ôfwikings yn 'e grammatika en troch tafoegings oan en weilittings út 'e wurdskat. Dit ûnderskie is grutdiels werom te fieren op 'e ynfloed fan it Skotsk op it Ingelsk sa't dat yn Skotlân praat wurdt.
Skiednis
It Skotsk-Ingelsk is ûntstien troch it kontakt tusken it Skotsk en it Standertingelsk, wêrby't de ierste ynfloed fan it Ingelsk yn Skotlân yn 'e regel weromtrasearre wurdt nei de Reformaasje fan 'e sechstjinde iuw en de útfining fan 'e boekdrukkeunst. De earste printparse arrivearre nammentlik yn 1476 al yn 'e Ingelske haadstêd Londen, mar Skotlân krige de earste parse pas tritich jier letter. Dêrtroch waard bgl. de Ingelske bibeloersetting ek yn Skotlân ferspraat om dêr de protestantske lear te ûnderstypjen.
Mei de Uny fan 1707 ferlear Skotlân úteinlik ûnder Ingelske druk syn selsstannigens alhielendal, en waard it feriene keninkryk fan Grut-Brittanje berne. Neitiid rekke it mei de Skotske taal folslein yn it neigean, wylst almar mear lju yn Skotlân it Ingelsk net inkeld as skriuwtaal, mar ek as sprektaal foar kar namen. Dizze oergong fan in grut diel fan 'e Skotske befolking fan it Skotsk nei it Ingelsk, earst as skriuwtaal en letter ek as sprektaal, resultearre yn in grut tal fonologyske kompromissen en leksikale ûntlienings, sadat der him yn Skotlân in aparte foarm fan it Ingelsk ûntjoech: it Skotsk-Ingelsk. Ek fan ynfloed op dit proses wiene flaters, lykas hyperkorreksjes en staveringsútspraken, dy't makke waarden troch lju dy't oangeande it Standertingelsk de klok wol lieden heard hiene, mar net rjocht wisten wêr't de klepel hong.
Tal sprekkers
Hjoed de dei is it Skotsk-Ingelsk de memmetaal fan fierwei it grutste part fan 'e befolking fan Skotlân. As ûnderdiel fan 'e Britske folkstelling fan 2011 joech mar 2,4% fan 'e Skotske befolking (125.000 minsken) op it Skotsk as memmetaal te hawwen hoewol't 30% (1.540.000 minsken) oanjoech Skotsk prate te kinnen. Dêrnjonken spriek 1,6% (57.000 minsken) it Skotsk-Gaelysk as memmetaal. Hoewol't der by de folkstelling gjin ûnderskie makke waard tusken sprekkers fan Standertingelsk en Skotsk-Ingelsk, liket it op grûn hjirfan neat te rûch om te stellen dat it Skotsk-Ingelsk de memmetaal wêze moat fan 4,5 miljoen Skotten.
Taalstatus
It Skotsk-Ingelsk befynt him healwei in lineêr bipolêr taalkontinuum fan stadichoan yninoar oergeande taalfarianten, wêrby't de beide úteinen foarme wurde troch it Standertingelsk en it Skotsk. Yn it deistich taalgebrûk sprekt de mearderheid fan 'e Skotten nei alle gedachten in taalfariant dy't earne tusken Skotsk-Ingelsk en Skotsk yn sit. Wêr't yn dat kontinuum troch Skotsk beynfloede Ingelsk oergiet yn troch Ingelsk beynfloede Skotsk is eins net te sizzen. In protte sprekkers binne dêrby floeiend yn mear as ien taalfariant en brûke dat fermogen om har oan te passen oan ferskillende maatskiplike sitewaasjes. Sa sille se bygelyks mei buorman Skotsk prate, wylst se oergeane op it Skotsk-Ingelsk as by dokter wêze moatte.
Grammatika
Ien fan 'e meast opfallende Skotsk-Ingelske grammatikale ôfwikings is it bestean fan suffisjearde ferlytsingsfoarmen, dy't yn it Standertingelsk yn ûnbrûk rekke binne. Yn it Skotsk-Ingelsk kin men lykwols de ferlytsingsfoarm -ie efter frijwol elts haadwurd heakje: laddie ("jonkje"), lassie ("lyts famke" of "fanke"), sweetie ("skatsje", "leave"), bairnie ("berntsje"), doggie ("hûntsje"), shoppie ("winkeltsje"), ensfh.
Fonology
Hoewol't der binnen it Skotsk-Ingelsk nochal wat ferskaat bestiet, is it sa dat in stikmannich fonologyske eleminten karakteristyk binne foar dit dialekt (en ôfwikend yn ferliking mei it Standertingelsk). Ien fan 'e meast opfallende saken is dêrby de letter r, dy't yn alle posysjes hearber is (wylst er yn it Standertingelsk faak stom is). De útspraak fariëarret fan 'e tradisjonele alveolêre trilklank [r] (de r sa't dy ek yn it Frysk útsprutsen wurdt) oant de alveolêre strykklank [ɾ] (de r sa't dy troch de measte Hollanners útsprutsen wurdt) oant inkeld ek wol de alveolêre approksimant [ɹ] (de Ingelske r).
Dêrby is yn it Standertingelsk en de oare Ingelske dialekten de útspraak fan 'e fokalen [ɛ] (e fan "pet"), [ɪ] (i fan "pit") en [ʌ] (Ingelske u fan but) foar de r ferraand ta [ʌ], mar hat it Skotsk-Ingelsk it ferskil yn útspraak beholden. Yn it Ingelsk hawwe de wurden fern ("fearplant"), fir ("spjirrebeam") en fur ("bûnt") dus deselde klank, mar yn it Skotsk-Ingelsk net. Itselde is it gefal mei de [o] (o fan "bok") en de [ɔ] (o fan "hok"), sadat yn it Skotsk-Ingelsk ek de wurden hoarse ("heas") en horse ("hynder") ferskillend útsprutsen wurde, en mei de [o] en de [u] (û fan "rûch"), sadat der yn it Skotsk-Ingelsk ek ferskil fan útspraak bestiet tusken pour ("jitte", "ynskinke") en poor ("earm", yn 'e sin fan net ryk).
Fierdersoan is de útspraak fan 'e r yn it Skotsk-Ingelsk foar de l, de m en de n tige sterk, sadat der yn 'e útspraak faak in ekstra wurdlid oan it wurd tafoege wurdt. It wurd girl ("famke") klinkt dan bygelyks as ['gʌrəl], "gurrel"; world ("wrâld") as ['wɔrəld], "worreld"; warm ("waarm") as ['wɔrəm], "worrem"; en warn ("warskôgje") as ['wɔrən], "worren". Itselde bard as de m op 'e l folget, lykas yn calm ("kalm"), dat klinkt as ['ca:ləm], "calem".
In oar bekend ferskynsel fan 'e Skotsk-Ingelske fonology is it bestean fan 'e stimleaze felêre wriuwklank [x] (de ch fan "berch"), dy't yn it Standertingelsk al lang lyn weiwurden is, mar yn it Skotsk beholden bleaun is en ek yn it Skotsk-Gaelysk hiel gewoan is. It foarkommen fan dizze klank yn it Skotsk-Ingelsk is dus in gefal fan ûntliening oan it Skotsk, en yn guon wurden, lykas it bekende loch ("mar") oan it Skotsk-Gaelysk. In protte sprekkers fan it Skotsk-Ingelsk brûke dizze klank boppedat ek foar wurden fan Grykske oarsprong, dy't it Standertingelsk mei in [k] útsprekt, lykas technical ("technysk") en patriarch ("patriarch").
It Skotsk-Ingelsk hat fierders in l dy't op 'e measte plakken felarisearre is ta in dûnkere of tsjûke l, útsprutsen efteryn 'e mûle. Allinnich yn beskate lienwurden út it Skotsk-Gaelysk, lykas glen ("delling"), fan gleann, is de l net felarisearre, mei't it Skotsk-Gaelysk lang net yn alle wurden in dûnkere l hat. Boppedat is de felarisaasje fan 'e l faak ôfwêzich by sprekkers út gebieten dy't ta it Skotsk-Gaelyske taalgebiet hearre of dêr oant relatyf resint noch ta hearden, lykas de Skotske Heechlannen en de Hebriden, mar ek de súdwestlike krite Gallowegen.
Yn it Skotsk-Ingelsk is it útspraakferskil (dat oarspronklik ek yn it Standertingelsk bestie) tusken w (w fan "skowe") en wh (w fan "skowe" mei in h derfoar) bewarre bleaun. De wurden witch ("heks") en which ("hokker") wurde dus ferskillend útsprutsen. En krekt as yn guon oare Ingelske dialekten (lykas it Cockney fan Londen) wurdt yn it Skotsk-Gaelysk soms in glottisslach ([ʔ], de klank tusken de beide gelikense lûden yn "Aäron" of "koöperaasje") brûkt om 'e dintale plofklanken t en d te ferfangen as dy tusken twa fokalen steane, lykas yn butter ("bûter"), dat dan útsprutsen wurdt [bʌʔər], "bu-er".
Op it mêd fan 'e fokalen is it wichtich om te beseffen dat yn it Skotsk-Ingelsk eins gjin ûnderskie makke wurdt tusken lange en koarte lûden. Guon fokalen, lykas [i:] (ii fan "wiid") en [u:] (û fan "sûch") binne oer it algemien lang, mar wurde koart as se folge wurde troch nasalen (n, m, ng) of stimhawwende plofklankken (b, d, g). Sokke regels jilde lykwols net foar wurden dy't inkeld itselde klinke mar oars stavere wurde, sadat yn it Skotsk-Ingelsk fan 'e wurden crude ("rou") en crewed ("bemanne") it earste in koarte û hat en it twadde in langenien, wylst se yn it Standertingelsk beide lang binne. Itselde jildt foar need ("nedich wêze") en kneed ("in stomp mei de knibbel jûn (hawwe)"), en foar side ("sydkant") en sighed ("suchte", doetiid).
Oan 'e oare kant wurde cot ("brits", soarte bêd) en caught ("fongen"), dy't yn it Standertingelsk útsprutsen wurde as [kɔt] ("kot"), resp. [kɔ:t] ("kôt"), yn it Skotsk-Ingelsk beide mei in koarte fokaal reälisearre. En krektlyk klinke pull ("lûke") en pool ("poel") yn it Skotsk-Ingelsk itselde (beide lang), wylst yn Standertingelsk pull in koart û en pool in lange û hat. By guon sprekkers ferskoot de útspraak by pull trouwens hast oant de [y] (ú fan "thús").
Wurdskat
It Skotsk-Ingelsk omfiemet fierders tal fan wurden en útdrukkings dy't karakteristyk foar dit dialekt binne, en dy't skottisismen neamd wurde. Bekende typysk Skotsk-Ingelske wurden binne wee ("lyts"; Standertingelsk: little); lad ("jonge"; Ing.: boy); lass ("famke"; Ing.: girl); bonnie ("kreas"; Ing.: handsome); braw ("mânsk"; Ing.: fine); muckle ("grut"; Ing.: big); bairn ("bern"; Ing.: child); pinkie ("pink"; Ing.: little finger); fankle ("tizeboel"; Ing.: tangle); kirk ("tsjerke"; Ing.: church); numpty ("suffert"; Ing.: dullard); rone ("daksgoate"; Ing.: roof gutter); aye ("ja"; Ing.: yes); en ken ("kenne" of "witte"; Ing.: know). In oar typysk Skotsk-Ingelsk wurd is de ynterjeksje ach, dy't safolle as "och", "o-heden" of ek wol "ah" betsjut.
Hiel faak komt men yn Skotlân ek it foarsetsel outwith tsjin, dat bûten dat lânsdiel net bestiet. It wol safolle sizze as "bûten", en korrespondearret fierhinne mei it Standertingelske outside of. Ek wurdt yn it Skotsk-Ingelsk gauris it gearstalde foarsetsel off of brûkt, op plakken dêr't it Standeringelsk wol mei off takin, lykas yn Take that off of the table ("Pak dat fan 'e tafel ôf"; Ing.: Take that off the table). Merk op dat it Frysk hjir ek in gearstald foarsetsel brûkt: fanôf. Fierders binne Skotten gewoan om te sizzen I was waiting on you ("Ik stie op dy te wachtsjen"), wylst men yn it Standertingelsk sizze soe: I was waiting for you, mei't I was waiting on you yn Ingelân betsjut: "Ik wie dy oan it betsjinjen".
Skotsk-Ingelske sprekwurden binne bygelyks: We're all Jock Tamson's bairns (letterlik: "We binne allegear bern fan Jock Tamson"), wêrmei't men sizze wol dat nimmen better is as in oar, en I kent his faither (lett.: "Ik koe syn heit noch"), wat sizze wol dat dejinge oer wa't men it hat like ienfâldich begûn is as eltsenien. Ach, away ye go! ("Och, fuort mei dy!") betsjut "Kinst my noch mear fertelle, ik leau der neat fan". Sokke taaleleminten komme oer it algemien faker foar yn 'e sprektaal as yn 'e skriuwtaal. Noch in stikmannich oare foarbylden binne:
Fierders wurdt it fraachwurd how ("hoe") faak brûkt as why ("wannear") bedoeld wurdt, mar dat wurdt ek dien yn Noardingelske dialekten en yn it Middenulstersk-Ingelsk fan Noard-Ierlân. "Wêrom net?" wurdt dan yn 'e regel werjûn as How no?
Boppedat omfiemet it Skotsk-Ingelsk in grut ferskaat oan juridyske termen dy't oernommen binne út it Skotsk as gefolch fan it feit dat de Skotske rjochtspraak nei de Uny fan 1707 oant op 'e dei fan hjoed apart bleaun is fan 'e Ingelske, en sadwaande in hiel eigen jargon opboud hat dy't trochlekt is nei it deistich spraakgebrûk. Foarbylden fan sokke termen binne depute (útspr.: ['dɛpjut]; "plakferfanger", "adjunkt"; Standertingelsk: deputy); proven ("bewiisd"; Ing.: proved); interdict ("rjochterlik befel" of "rjochterlik ferbod"; Ing.: injunction); en remit ("funksje-omskriuwing"; Ing.: job description).
Visitor (roman)
Visitor is it santjinde diel fan 'e Foreigner-searje fan 'e Amerikaanske skriuwster C.J. Cherryh. De titel betsjut: "Besiker". It is in science fiction-roman dy't skreaun is yn it personele perspektyf. Visitor ferhellet oer de tolk Bren Cameron, dy't belêstge is mei it ûnderhâlden fan 'e kontakten tusken de bûtenierdske atevi en de minsklike koloanje dy't him om histoaryske redens op 'e wrâld fan 'e atevi fêstige hat. It boek waard foar it earst publisearre yn 2016, troch de New Yorkske útjouwerij DAW Books, mei in omslach makke troch Todd Lockwood. Krekt as de oare dielen fan 'e Foreigner-rige wie Visitor tige súksesfol en krige it loovjende kritiken fan 'e resinsinten. It waard yn 2017 nominearre foar in Locus Award yn de kategory bêste roman.
Wat foarôf gie
Omtrint de tiid dat de Phoenix by harren wrâld arrivearre, hiene de atevi krekt de steamtrein útfûn. De minsklike kolonisten bouden yn in baan om 'e Ierde fan 'e atevi in romtestasjon, dat se Alpha neamden. It wie de bedoeling fan 'e skipsbemanning om yn dit sinnestelsel nije branje yn te nimmen en dan wer ôf te setten, op 'e siik nei in bekend diel fan it hielal en de minsklike Ierde, mar de kolonisten hiene tsjin dy tiid wol goed har nocht. Sy seagen in prima wrâld rjocht ûnder harren, en wegeren dy te ferlitten. Nei 120 jier kaam it ta in brek tusken de kolonisten en de skipsbemanning, dy't einige mei de ôfreis fan 'e Phoenix, wylst de kolonisten it stasjon Alpha ôfsleaten en har oan parasjutes nei it planeetoerflak sakje lieten.
Visitor spilet twahûndert jier letter en likernôch trettjin jier nei de ûnferwachtse weromkear fan de Phoenix by de Ierde fan 'e atevi. Dêr hie tsjin dy tiid de minsklike koloanje op it eilân Mospheira, dy't dêr twahûndert jier earder troch it skip plante wie, in stabyl lykwicht ûntjûn mei de wrâldseigen atevi-befolking. Dat lykwicht wie lykwols berikt nei't eardere frije kontakten troch kulturele en biologyske misferstannen tusken harren ta in oarloch laat hiene dy't op in hier nei einige mei de útrûging fan alle minsken op 'e planeet. Neitiid rint alle kontakt fia ien persoan, de paidhi (tolk), in funksje dy't no beklaaid wurdt troch Bren Cameron.
Op dy reis (sjoch: Explorer) giene ek fertsjintwurdigers fan 'e atevi en Mospheira mei, wêrûnder de paidhi Bren Cameron, de aiji-dûairiêre Ilisidi, de krebintige mar net stikken te krijen âlde beppe fan Tabini, de aiji (hearsker) fan 'e Westlike Assosjaasje (de atevi-steat dy't njoggen-tsiende fan 'e wrâld beslacht), en de seisjierrige Cajeiri, de soan en erfgenamt fan Tabini. De sitewaasje by Reunion wie net sa ienfâldich as men hope hie, mar benammen troch tadwaan fan Bren en Ilisidi koe it stasjon ûntromme wurde en koene der diplomatike relaasjes oanknope wurde mei de kyo, it ras fan bûtenierdske wêzens dêr't de Phoenix en Reunion hast in oarloch mei feroarsake hiene.
Doe't de Phoenix nei in reis dy't twa jier duorre hie, weromkearde by de Ierde fan 'e atevi, wachte Bren-en-dy dêr in ûnoangename ferrassing (sjoch: Destroyer). Op 'e planeet hie in bloedige steatsgreep plakfûn, wêrby't Tabini-aiji ôfset wie. De weromkear fan 'e Phoenix mei oan board de paidhi, de aiji-dûairiêre en de erfgenamt fan 'e aiji, late ta in kontrarevolúsje (sjoch: Pretender) wêrby't Murini en trewanten binnen inkele dagen ûnder fuotten helle waarden en Tabini wer oan 'e macht brocht waard. Neitiid holden de swierrichheden dy't fuortkamen út 'e steatsgreep Bren lange tiid oan it wurk.
Nei in lytse rebûlje yn it Easten (sjoch: Deliverer), drige der in iepen oarloch mei de Súdlike Assosjaasje fan 'e Marid, dy't Bren op it nipperke ôfkeare koe (sjoch: Deceiver) troch in ferdrach te beävensearjen tusken Ilisidi en Machigi, de aiji fan 'e Marid. In oar probleem wie de opnimming yn 'e Westlike Assosjaasje fan 'e Edi en de Gan, de oarspronklike atevi-befolking fan it eilân Mospheira, dy't as ballingen op 'e kust fan it fêstelân libben sûnt harren eilân twahûndert jier lyn oan 'e minsken ôfstien wie (sjoch: Conspirator). Letter wiene der swierrichheden binnen de Ajuri-clan (sjoch: Intruder), de clan fan Tabini syn frou Damiri, en op 'e nij mei de Kadigidi, de clan fan 'e eardere usurpator Murini (sjoch: Protector). Dêrtroch kaam wer oan it ljocht dat it Slûpmoardnersgilde, dat mank de atevi sawol plysje as rjochterlike macht is, folslein ynfiltrearre wie troch de rebellen, mei as gefolch dat dêr wat oan dien wurde moast (sjoch: Peacemaker).
Tusken de bedriuwen waard Cajeiri, de soan en erfgenamt fan Tabini, njoggen jier, en dêrfoar waarden de minskebern fan it romtestasjon nei de ierde ta nûge, mei wa't Cajeiri op 'e weromreis fan Reunion gedoente mei krigen hie. It wie in polityk gefoelige set, mei't de bern Reunioners wiene, dy't troch de Mospheiranen mei wantrouwen besjoen waarden. Boppedat hie de populaasje fan Reunioner flechtlingen yn it romtestasjon sels ek sa syn ynterne politike swierrichheden, om't Louis Baines Braddock, de âlde stasjonmaster fan Reunion, noch libben en wol wie en besocht om op 'e nij oan 'e macht te kommen. Koarte tiid letter, as Bren tinkt dat einlings de rêst werkeard is op 'e Ierde fan 'e atevi, arrivearret der in romteskip fan 'e kyo yn it sinnestelsel.
Bren reizget dêrop mei Ilisidi en Cajeiri, dy't ek by de eardere moeting mei de kyo oanwêzich wiene, nei it romtestasjon ta, dêr't er driuwend noch in pear problemen oplosse moat ear't de kyo dêr oankomme. De problematyske Mospheiryske stasjonmaster Mikas Tillington wurdt ôfset en yn 'e hechten nommen, en ferfongen troch Gin Kroger, dy't ek de reis fan 'e Phoenix nei Reunion meimakke hat. Fierders wurde Braddock en syn neiste trewanten ek oppakt en Cajeiri syn jonge minsklike 'assosjearden' (atevi hawwe gjin freonen) Gene, Artur, Irene en Bjorn mei harren respektivelike âlden troch de atevi yn beskerming nommen op harren diel fan it stasjon. Dan is alles ree om 'e kyo te ûntfangen.
Visitor
Wylst it kyo-skip almar neieroan komt, ferdjippet Bren Cameron him op 'e nij yn 'e eardere kontakten tusken de Phoenix, it romtestasjon Reunion en de kyo. Dêrta ûnderfreget er Inez Williams, de mem fan Irene, ien 'e jonge 'assosjearden' fan Cajeiri. Hja is in meiwurkster fan Louis Baines Braddock, de eardere stasjonmaster fan Reunion, mei wa't Bren letter ek in ûnderhâld hat. Troch harren ynformaasje te ferlykjen mei wat er al wit út oare boarnen, stalt Bren in wierskynlike folchoarder fan foarfallen gear. It liket der sterk op dat Stani Ramirez, de eardere haadkaptein fan 'e Phoenix, op 'e sneup wie nei in libbensfetbere wrâld om in eigen koloanje te stiftsjen. (De man is no al jierren dea, dat himsels kin Bren it net mear freegje.) By dy syktocht ûntdiek Ramirez fan grutte ôfstân ôf in gaadlik útsjende, griene wrâld.
Ramirez kearde werom nei Reunion om nije brânstof yn te nimmen. Braddock, de stasjonsmaster, dy't ek gildemaster wie fan it âlde Gilde fan Piloaten, dat sizzenskip miende te hawwen oer de Phoenix en syn kapteins, krige lucht fan Ramirez syn syktocht en besocht der it near op te lizzen. Ramirez wegere der lykwols oer te praten, keppele it skip los fan it stasjon en sette ôf, mooglik mei de bedoeling om nea wer werom te kearen, mar yn elts gefal mei as doel om 'e wrâld dy't er fûn hie, fan tichterby te besjen. Mooglik wie it dêrby krekt syn wegering om 'e autoriteit fan it Gilde fan Piloaten te erkennen, dy't foar Ramirez de oantrún ta syn aksjes foarme. Oankommen by de wrâld dy't er ûntdutsen hie, die lykwols bliken dat dy al bewenne waard, nammentlik troch de kyo. Oft it harren foarâlderlike thúswrâld wie of dat it gie om in planeet dy't hja kolonisearre hiene, bliuwt ûnwis. Yn elts gefal waard de Phoenix dêr konfrontearre mei in romteskip fan 'e kyo dat mei de ljochten nei harren seinde, mar Ramirez antwurde net, makke rjochtsomkear en ûntflechte it sinnestelsel. Dêrby gie er yn in oare rjochting as dêr't er út kommen wie, en reizge er fia in omwei werom nei Reunion.
Doe't de Phoenix wer oankaam by Reunion, wie it stasjon lykwols al oanfallen troch de kyo, mei it ferlies fan in seksje fan it stasjon en tûzenen deaden as gefolch. Bren liedt dêrút ôf dat de kyo har al langere tiid bewust wiene fan it bestean fan Reunion. Neffens eigen sizzen hie Braddock besocht om mei it kyo-skip dat de oanfal útfierde te praten, mar waard op syn besykjen ta kommunikaasje net reägearre. Dit diel fan 'e hiele skiednis bliuwt dreech te begripen, dat de kyo mei net mear oanlieding as in ferkenningsmisje yn harren domein en in hastige ôftocht oergiene ta in oanfal. Bren fermoedet dat de ûnbetroubere Braddock wat dien hat om 'e oanfal út te lokjen, mar de man sels ûntstriidt dat yn alle toanaarden. Nei de oanfal kearde de Phoenix werom om nije brânstof yn te nimmen. Ramirez wie de iennichste oan board dy't kontakt mei it romtestasjon hie, en fertelde nimmen dat der har noch tûzenen oerlibbenen op it stasjon befûnen. Hy bea Braddock oan om 'e Reunioners oan board te nimmen, mar Braddock wegere dat, nei eigen sizzen om't er Ramirez net mear fertroude, al fermoedet Bren dat it behâlden fan syn eigen machtsposysje ek in rol spile.
De Phoenix ferliet Reunion dêrop halje-trawalje, eat dêr't Braddock noch altyd lulk oer is, mar Bren tinkt dat Ramirez yn 'e rekken krige dat it kyo-skip noch altyd yn itselde sinnestelsel wie. Dat skip bleau dêr neitiid, tsien jier lang, wylst de Phoenix nei de Ierde fan 'e atevi reizge, dêr in ferlitten romtestasjon oantrof en wachte oant de Mospheiranen en de atevi in romtefeartprogramma op poaten set hiene om wer yn 'e romte te kommen sadat it skip fan nije brânstof foarsjoen wurde koe. Pas by syn ferstjerren fertelde Ramirez dat der te Reunion noch minsken yn libben wiene, in stikje krúsjaal nijs dat oanlieding joech ta de rêdingsmisje fan 'e Phoenix yn gearwurking mei Mospheira en de atevi. Underwilens siet it kyo-skip stil by Reunion te wachtsjen, stjoerde it nei fjouwer jier in ferkenningsmisje nei it stasjon, wêrby't ien fan 'e ferkenners, in Prakuyo an Tep, finzen nommen waard, en wachte it doe nochris seis jier oant de Phoenix mei de Mospheiranen en de atevi (en Bren sels) weromkearde om 'e Reunioners te evakuëarjen en Prakuyo te befrijen en by syn folk werom te bringen.
Wêrom dy lange wachttiid? By de ûnderhannelings dy't Bren by Reunion mei harren fierd hat, hawwe de kyo oanjûn dat se oan 'e fierste grins fan harren territoarium yn in oarloch ferwikkele binne mei noch wer in oar ras fan bûtenierdske wêzens. Nei it in hoart yn omtinken nommen te hawwen, begjint Bren him ôf te freegjen oft de kyo de Phoenix soms oansjoen hawwe foar in skip fan harren fijân, en Reunion foar in fijannige basis. Hja reägearren op 'e flecht fan 'e Phoenix mei in oanfal op 'e basis fan it skip, mar doe't it stasjon net weromfocht (wat it net koe, om't it dêr de bewapening net ta hie), begûnen de kyo doe te fermoedzjen dat se in trêde, neutraal ras oanfallen hiene? Wie it lange wachtsjen by Reunion bedoeld om in uterst gefoelige sitewaasje dy't se sels feroarsake hiene, yn 'e rekken te hâlden? It begjint der yn elts gefal sterk op te lykjen dat Braddock op dit punt de wierheid fertelde, en dat net hy, mar de kyo in freeslik fersin begien hiene.
Op it kyo-skip stiet Bren in grutte skok te wachtsjen. Prakuyo nimt him mei nei in selleblok, dêr't in minske finzen holden wurdt dy't Guy Cullen blykt te hjitten. Cullen komt net fan Mospheira, hy komt net fan 'e Phoenix, en allikemin fan Reunion. Hy is in kriichsfinzene en ien fan 'e fijân dêr't de kyo oarekant harren territoarium mei yn in freeslike oarloch ferwikkele binne. Dan falle foar Bren ynienen alle missende puzelstikjes op har plak. De mysterieuze fijân fan 'e kyo is de minskheid, en de langferlerne Ierde fan 'e minsken leit oan 'e fierste kant fan it ryk fan 'e kyo. Dat is de reden wêrom't de Phoenix oanhâldend yn dy rjochting gean woe, wêrom't de kyo de Phoenix foar harren fijân oanseagen, wêrom't se tasloegen by Reunion en dêrnei, doe't de ferwachte reäksje útbleau, yn betizing rekken.
Bren moat no in tige drege beslissing nimme. Hy beseft dat Cullen de gefaarlikste persoan is dy't er ea yn syn libben met hat. As it bestean fan de man op Stasjon Alpha en de Ierde fan 'e atevi bekend wurdt, sille der guon Mospheiranen wêze dy't kontakt lizze wolle mei de Ierde fan harren foarâlden, nettsjinsteande it feit dat se neat oer de hjoeddeistige minsken witte, neat oer wat se wolle, wat se leauwe, troch wa't se regearre wurde. Fan 'e Phoenix, dy't him ommers ta doel steld hie om 'e Ierde fan 'e minsken werom te finen, sil in grut diel fan 'e bemanning dêrhinne reizgje wolle, en fan 'e Reunioners, oer wa't koartby beslist is dat se nei Mospheira ta oerbrocht wurde sille om dêr op te gean yn in folle gruttere minskemassa, sil in diel in kâns sjen om dêrûnder út te kommen. It besykjen om 'e minskheid te berikken sil sûnder mis problemen mei de kyo feroarsaakje, dy't ommers mei dy minskheid yn oarloch binne. En dêrtroch sille ek de atevi, dy't part noch diel oan dit konflikt hawwe, meisleept wurde yn 'e oarloch. Bren sjocht alles dêr't er syn hiele libben foar wurke hat, yn it ferdjer stoart wurden, mei miljoenen deaden en mooglik de útrûging fan 'e atevi as gefolch, dy't allinnich op dizze iene planeet yn it hiele hielal foarkomme en gjin wapens hawwe om har tsjin in oanfal fan 'e kyo te ferdigenjen.
Dêrom beslút er it bestean fan Cullen foar de atevi, de Mospheiranen en de bemanning fan 'e Phoenix geheim te hâlden, en it bestean fan 'e Ierde fan 'e atevi foar Cullen geheim te hâlden. Hy docht him foar as neikommeling fan in groepke minsklike skipbreklingen dy't mank de atevi wennet, wat yn sekere sin ek noch wier is. It wurdt him dúdlik dat Prakuyo it him yn 'e holle helle hat dat hy (Prakuyo) en Cullen de sinleaze oarloch tusken de kyo en de minskheid beëinigje kinne as se mar mei-inoar prate koene en wisten hoe't se ûnderhannelje moasten. Dêrta bliuwt Bren sân dagen op it kyo-skip, in tiid dy't er brûkt om Cullen de begjinsels fan 'e kyo-taal by te bringen (ynsafier't er dy sels begrypt), en, wichtiger noch, om de man de begjinsels fan 'e diplomasy en it omgean mei in folslein oar ras fan yntelliginte wêzens by te bringen. As Cullen him oan 'e ein fan 'e sân dagen yn 'e kyo-taal fersteanber meitsje kin en him neffens kyo-gewoanten as fatsoenlik persoan hâlde en drage kin, wurdt er troch Prakuyo syn oerhearrigen akseptearre as in soartemint paidhi, de funksje dy't Bren mank de atevi beklaait. Dêrop wurdt der in ferdrach sletten tusken de kyo en de bewenners fan 'e Ierde fan 'e atevi, dat Bren trijeris fan syn segel foarsjocht, as fertsjintwurdiger fan 'e aiji fan 'e Westlike Assosjaasje fan 'e atevi, as fertsjintwurdiger fan it regear fan Mospheira en as fertsjintwurdiger fan 'e ried fan kapteins fan 'e Phoenix. Oant de oarloch tusken de kyo en de minsken beëinige is, sil der gjin kontakt mear wêze tusken de kyo en de bewenners fan 'e Ierde fan 'e atevi. Visitor einiget mei de ôfreis fan it kyo-skip mei oan board Prakyo an Tep en Guy Cullen, dy't in drege taak te wachtsjen stiet.
Ananias en Saffira
Ananias (útspr.: [ana'ni.as], "ana ni as") en Saffira hearden neffens it boek Hannelingen yn it Nije Testamint ta de mienskip fan de earste kristenen.
De iere mienskip fan kristenen wie "ien fan hert en siel" en it wie doe gebrûk om alle besit yn de mienskip te bringen. It eigendom fan in hûs of in stik grûn waard ferkocht en de opbringst dêrfan oan de apostels jûn. Dy seagen dan ta op in earlike ferdieling fan it jild oan dejingen dy't der ferlet fan hiene.
Ek Ananias en Saffira woene by de mienskip hearre en hja ferkochten harren besit. Mar ynstee fan alles oan de mienskip te jaan, holden hja in part efterút foar eigen gebrûk, wylst hja krekt dienen oft hja alles weijoechen.
Hoe't Petrus hjir fan ôf wist wurdt yn de tekst net dúdlik, mar doe't Ananias mar in diel fan de opbringst nei de apostels brocht, frege Petrus: Hoe hat de duvel dy sa yn 'e macht krige, dastû de Hillige Geast bedraachst, en in part fan de opbringst fan it lân efterút hâldst? Petrus joech Ananias te ferstean dat hy net twongen wie syn lân te ferkeapjen en dat hy de opbringst ek foar him sels hâlde mocht. Mar mei harren geliich en skynhilligens bedroegen Ananias en Safira net de minsken, mar God sels. Doe't Ananias dat hearde foel hy opslach dea del en waard fuort troch manjlu nei bûten brocht om begraven te wurden.
Likernôch trije oere letter kaam ek Ananias' frou Saffira by Petrus. Hja wist neat fan wat der bart wie en Petrus frege ek Safira oft harren lân foar it bedrach ferkocht wie foar it jild dat hja ynbrocht hiene yn de mienskip. Ek Safira liichde dat de opbringst fan it lân folslein oerdroegen wie. Petrus sei doe tsjin Safira: '' Wêrom binne jim tegearre oerienkommen om de Geast fan de Hear op yngripen te fergjen? Hark, de fuotstappen fan de manlju dy't nyskrektsa dyn man begroeven ha, binne by de doar om ek dy te begraven.'' Mei dy wurden sakke ek Saffira dea del.
It foarfal makke net allinnich djippe yndruk op de kristenen sels, mar ek op oaren dy't der fan hearden.
Herfoarme tsjerke (De Gordyk)
De Herfoarme tsjerke wie it tsjerkegebou fan de herfoarme gemeente oan de Tsjerkewâl op 'e Gerdyk.
Skiednis
De earste stien foar de tsjerke waard op 24 maaie 1683 lein. Yn 1735 en 1877 fûn der in útwreiding en ferbouwing plak. Om't de in restauraasje fan de brekfallige tsjerke te djoer útfoel foar de tsjerklike gemeente moast de gemeente yn de twadde helte fan de jierren 1960 ûnderdak sykje yn in needtsjerke. Besletten waard om tegearre mei de grifformearden in nije tsjerke te bouwen, dy't foltôge wie yn 1972. Nei't de âlde herfoarme tsjerke net mear foar de earetsjint brûkt waard hat it gebou noch in skoftke tsjinne foar de opslach fan meubilêr.
Don Knotts
thumb|Don Knotts, [[27 maart 1975.]] Don Knotts (folút: Jesse Donald Knotts; Morgantown (West-Firginia), 21 july 1924 – Los Angeles, 24 febrewaris 2006) wie in Amerikaansk akteur en komyk. Hy waard bekend fan syn rol as Barney Fife yn The Andy Griffith Show, in Amerikaanske telefyzjesearje út de jierren sechtich. Dy rol smiet him fiif Emmy Awards op.
Herfoarme tsjerke (De Gordyk)
Skiednis
Stadichoan ferdwûn it tsjerkemeubilêr. Al by de ûntromming ferdwûnen in barokke hearebank en it doopstek. De monumintale preekstoel waard krekt foar de sloop fan de tsjerke ferwidere en krige nei in skoft opslach by de Stifting Alde Fryske Tsjerken in nij plak yn de Pitertsjerke fan Grou. Unbekend is ek wêr't de lessener foar de kânselbibel yn de foarm fan in earn bedarre is. De liedklok hinget tsjintwurdich yn de toer fan de Moetingstsjerke.
It Van Dam-oargel út 1867 (mei âlder piipmaterjaal) waard yn 1967 ferkocht oan de herfoarme tsjerke fan Kinderdijk, dêr't it noch jimmeroan oanwêzich is.
De Skipsjonges fan Bontekoe
De Skipsjonges fan Bontekoe, yn it oarspronklike Nederlânsk: De Scheepsjongens van Bontekoe, is in jeugdroman fan 'e hân fan 'e Nederlânsk skriuwer, yllustrator en sjoernalist Johan Fabricius (1899-1981). It boek waard ynspirearre troch it earste diel fan it Journaal van Bontekoe, in beskriuwing fan in reis nei East-Ynje fan 'e santjinde-iuwske kaptein Willem IJsbrantsz. Bontekoe. It lêste part fan it boek befettet noch wol eleminten út 'e oarspronklike beskriuwing, mar wykt dêr fierders sterk fan ôf. De fierdere reizen fan Bontekoe nei de oankomst yn Ynje komme net yn it boek foar. De Scheepsjongens van Bontekoe waard foar it earst publisearre yn 1924 troch Uitgeverij Leopold yn Amsterdam. Fan it boek waarden neitiid mear as 250.000 eksimplaren ferkocht, en yn 2016 kaam de 34e printinge út. It waard yn 1931 yn it Ingelsk fertaald ûnder de titel Java Ho!, en ek waard it op ferskate wizen adaptearre, û.m. ta in film (2007). De Fryske oersetting, fan Anne Tjerk Popkema, ferskynde yn 2015.
Ynhâld
Ein 1618 meunsterje Peter Hajo en Rolf út Hoarn as skipsjonges oan op 'e Eastynjefarder Nieuw-Hoorn, it skip fan kaptein Willem IJsbrantsz. Bontekoe, dy't in omke fan Rolf is. Padde Kelemeyn, de bêste freon fan Peter Hajo, wurdt bemanningslid tsjin wil en tank as er oan board in slûchje docht en pas wekker wurdt as de Nieuw-Hoorn him al lang en breed op iepen see befynt. Hy wurdt dan troch skipper Bontekoe oan it wurk set as botteliersmaat. De trije jonges foarmje al rillegau in hechte freonskip, en dêr hawwe se ek wol ferlet fan, mei't de âldere matroazen harren graach narje meie. Fral Padde is troch syn grouwens en naïviteit in tankber doelwyt foar harren. Underweis nei East-Ynje meitsje se fan alles mei: wynstilte, stoarm, skuorbot, brân, haaien, moardsucht, neam mar op.
De Nieuw-Hoorn fart by eilannen foar de kust fan Brazylje lâns, en rûnet Kaap de Goede Hoop, dêr't fanwegen it minne waar gjin nije foarrieden ynnommen wurde kinne. Neitiid geane leden fan 'e bemanning oan lân op Madagaskar en Reünion om iten en drinkwetter yn te slaan. As it skip de eastkant fan 'e Yndyske Oseaan berikt hat, feroarsaket de sleauwe Padde in ramp as er in stikje lont fan in baarnende kjers yn in fet mei brandewyn falle lit. De drank fingt en it fet rekket yn 'e brân. It fjoer ferspriedt him oer it hiele skip en is net mear te dwêstgjen. As it de krûdkeamer berikt, folget der in grutte ûntploffing, dy't it hiele skip ferneatiget.
Fan 'e goed twahûndert opfarrenden oerlibje 72 dat barren. Hja farre yn 'e jol en de sloep fierder en witte sa Sumatra te berikken, dêr't Bontekoe mei Hajo, Rolf, Padde en koksmaat Harmen van Kniphuyzen yn in prau in rivier opgiet om yn in ynlânsk doarp in karbau (buffel) te keapjen, om te slachtsjen. De skipper fart allinnich werom, mei't de fjouwer jonges mei de karbau oer lân it paad by de rivier lâns folgje sille. As de lânseigen befolking in wraam op 'e jol en de sloep docht, wêrby't deaden falle, moatte Bontekoe-en-dy halje-trawalje de see wer op. Dêrby bliuwe de fjouwer jonges efter op Sumatra, dêr't se troch de lânseigen befolking finzen nommen wurde.
De jonges wurde lykwols befrijd troch it lânseigen famke Dolimah, mar berikke krekt te let it strân, dêr't se harren skipsmaten yn 'e fierte noch fuortfarren sjen kinne. Se beslute dan mar geandefoets op Bantam, op Java, ta te gean, wêrby't Harmen ûnderweis jitris finzen nommen wurdt. Diskear wurdt er befrijd troch de oare trije jonges, wêrby't Padde in ynlanner deadet dy't him oanfalt. Neitiid moetsje se op 'e nij Dolimah, dy't harren efternei kommen is om't bekend wurden is dat sy de jonges befrijd hat en se bang is dat har eigen folk har dêrfoar wat oandwaan sil. Tsjin 'e ein fan 'e tocht beslút se lykwols dochs wer nei hûs werom te kearen. Se docht dat nachts, sûnder ôfskie te nimmen, om 'e jonges net foar it dilemma te stellen oft se har thúsbringe of allinnich gean litte moatte.
Nettsjinsteande de fijannige hâlding fan 'e ynlânske befolking en it tichte oerwâld mei syn hûndertenien gefaren witte de fjouwer jonges úteinlik feilich en wol Bantam te berikken. Dêr docht bliken dat ek harren skipsmaten dêr ûnderwilens arrivearre binne. Rolf bliuwt by syn omke Bontekoe, wylst Hajo, Padde en Harmen skipgeane op 'e Nieuw-Zeeland foar de weromreis nei Jeropa. Dat skip set op 8 maart 1620 ôf en berikt op 28 desimber fan dat jier nei in foarspoedige reis de haven fan Flissingen. Mei in jol berikke de jonges Doardt, mar om't it winter is moatte Hajo en Harmen dêrwei de rest fan 'e reis nei Hoarn reedridend folbringe, wylst se Padde en harren eigendommen op in slide efter harren oan slepe. It lêste stik kinne se yn in troch hynders lutsen reau meiride, en sa komme se nei harren grutte aventoer úteinlik feilich en wol wer thús.
Fryske oersetting
De Scheepsjongens van Bontekoe waard yn 2015 ûnder de titel De Skipsjonges fan Bontekoe yn it Frysk oerset troch Anne Tjerk Popkema, dy't earder ek al de fertalings De Hobbit, fan Tolkien, en Mearkes fan Grimm makke hie. De Skipsjonges fan Bontekoe waard útbrocht by Utjouwerij Regaad te Grins, en waard mei mooglik makke troch finansjele stipe fan 'e Provinsje Fryslân, it Pot-Cuperus Fûns, de Stichting Kristlik Frysk Folksboek, de Boersma-Adema Stichting, it Feitsma Fûûns fwar it Frysk en de Douwe Kalma Stifting. Popkema makke foar syn oersetting as basistekst gebrûk fan 'e 33e printinge fan De Scheepsjongens van Bontekoe, út 2011. De fertaling waard fergniske mei yllustraasjes fan Roelof Wijtsma. De boekfersoarging wie yn 'e hannen fan Peter Boersma, it printwurk waard dien troch Het Grafisch Huis en it bynwurk wie fan Abbringh.
Adrien de Gerlache
Baron Adrien Victor Joseph de Gerlache de Gomery (Hasselt, 2 augustus 1866 – Brussel, 4 desimber 1934) wie in Belgysk ûntdekkingsreizger en ofsier yn de Belgyske Keninklike Marine. Hy wie ûnder mear de lieder fan de Belgyske Antarktyske ekspedysje fan 1897-1899. Syn skip Belgica rekke fêst yn it iis. It selskip wie it earste dat oerwintere yn it súdpoalgebiet.
Hillige Ferlossertsjerke (Gjûmri)
De Tsjerke fan de Hillige Ferlosser (Armeensk: Սուրբ Ամենափրկիչ Եկեղեցի) is in 19e iuwske tsjerke yn Gjûmri, Armeenje. De tsjerke grinzget oan de súdlike kant fan it Vartanants Plein yn it sintrum fan de stêd. De bou fan de tsjerke fûn yn de jierren 1858-1872 plak; de wijing yn 1873.
Skiednis
Yn de jierren 1850 waard yn de nije stêd Aleksandropol (sa't Gjûmri doe hiet) in Armeensk-katolike en in Gryksk-otterdokske tsjerke boud. Foar de oanhingers fan de Armeensk-Apostoalyske Tsjerke, de mearderheid fan de befolking, waard dat field as in mislediging. Dat hja besletten ek in tsjerke te bouwen, mar dan krekt yn it midden fan dy twa nij tsjerken. Boppedat moast de tsjerke grutter lykje en mear yndruk meitsje. De bou sette yn 1858 útein en waard ûnder tafersjoch fan de arsjitekt Tadeos Andikjan (1835-1899) útfierd. It ûntwerp fan de tsjerke waard liend fan de katedraal fan Ani, mei dit ferskil dat de Ferlossertsjerke folle grutter is dan Ani's katedraal.
De tsjerke waard by de ierdskodding fan 1926 sparre. Oan it begjin fan de jierren 1930 lieten de Sovjet-autoriteiten beslach lizze op it gebou. Yn 1932 waard de klokketoer sloopt, dy't lykwols yn 1964 wer rekonstruearre waard. Yn de kommunistyske tiid bleau it gebou yn gebrûk as museum en letter ek as konserthal foar klassike muzyk
De grutte ierdskodding fan 1988 soarge foar grutte skea oan it gebou. Sûnt 2002 ûndergyng it skeinde gebou in grutte renovaasje, dy't yn 2015 ôfsletten waard.
Stefanustsjerke (Noarddyk)
De Stefanustsjerke is in romanogoatyske tsjerke yn it Grinslânske doarp Noarddyk.
Skiednis
De yn de 13e iuw boude tsjerke waard wijd oan de martler Stefanus. Nei de reduksje fan Grins yn 1594 namen de protestanten it gebou fan de katoliken oer. Noch foar dy tiid waard om 1550 hinne de tsjerke ferboud. De ferwulften waarden útbrutsen en ferfongen troch in flak plafond en de tsjerke waard oan de eastlike kant langer makke, dêr't in nij koer ûnstie. It koer waard boud fan de stiennen dy't troch it ferleegjen fan de muorren fan it skip en de ôfbraak fan it âlde koer frij kamen.
Mei de hjoeddeiske toer waard yn 1648 útein set. Earder hie de tsjerke in houten toer. Op de toer stiet in wynwizer mei in earn.
By de grutte restauraasje yn 1995-1997 fan de Stefanustsjerke bleau it komplete 19e-iuwske ynterieur bewarre.
Ynrjochting
De neoklassike preekstoel yn de tsjerke waard yn 1840 makke troch A.C. Cramwinkel. Yn de tsjerke stiet in 17e-iuwsk offerblok. De twa kroanluchters datearje út 1800 en 1890.
Yn de toer hingje twa klokken. Ien klok waard yn 1660 getten troch Willem Jacobus de Vrij. De twadde klok út 1714 waard yn opdracht fan de famylje Boering yn de jierren 1990 skonken en ferfong doe de klok út 1714 dy't yn de Twadde Wrâldkriich foardere wie troch de besetter en net werom kaam.
Oargel
De tsjerke besit in wichtich oargel fan Petrus van Oeckelen, dat op 17 july 1864 yn gebrûk nommen waard. Troch it lege plafond moast it boppewurk efter it haadwurk set wurde. Tocht wurdt dat Van Oeckelen in al besteand oargel oanpast hat foar de Stefanustsjerke. It plafond waard yn 1889 fierder ferlege, wertroch't de middentoer troch it plafond giet, wylst de bekroaning fan de sydtuorren nei de sydkanten fan de sydtuorren ferhûzen. It hiele oargel waard yn 2005-2006 troch Mense Ruiter restaurearre. It twamanualige oargel besit 16 registers en hat in oanhongen pedaal.
Talint
In talint is in útsûnderlik goed ûntwikkele eigenskip of fermogen fan in beskaat persoan. Men seit dan dat dyselde op dat mêd bejeftige is. Sa kin immen bgl. in talint hawwe foar beskate skoalfakken, lykas de talen (in 'taleknobbel') of de eksakte fakken (in 'wiskundeknobbel'). Ek kin men in natuerlike oanlis hawwe foar beskate soarten wurk, foar keunst (keunstsinnigens), foar sosjale ynteraksjes (in 'flotte babbel'), ensfh. By alle boppeneamde foarbylden spylje oanberne eigenskippen in wichtige rol. Talinten kinne lykwols ek feardichheden wêze, dy't bewust oanleard binne. Dêrby spylje benammen ûnderfining en handichheid in grutte rol.
Talinten yn 'e sin fan natuerlike oanlis wurde gauris assosjearre mei in hegere as trochsneed yntelliginsje, mar sa'n heechbejeftigens is foar it hawwen fan in talint net nedich. Men sprekt fan in sjeny as de talinten fan immen har yn in ferskaat oan rjochtings útstrekke ynstee fan yn mar ien rjochting of sjenre. It komt net selden foar dat minsken harsels hielendal net bewust binne fan it feit dat se in talint yn in beskate rjochting hawwe, om't se gjin belangstelling foar dy rjochting hawwe of om't se der noch nea mei yn kontakt kommen binne. As immen bgl. in grut keunstsinnich talint hat, mar fanút syn of har opfieding in hekel oan keunst krigen hat, sil dat talint him nea ûntjaan. Om lju te ûntdekken mei in grut talint op it mêd fan 'e entertainmentyndustry wurde gauris talintejachten holden.
Ovidius
Publius Ovidius Naso, better bekend as Ovidius (20 maart 43 f.Kr. - 17/18 nei Kr.), wie in Romeinsk dichter, dy't tegearre mei Fergilius en Horasius beskôge wurdt as ien fan 'e trije grutte poëten fan 'e Latynske literatuer. Syn wurk waard in protte imitearre yn 'e Lette Aldheid en de Midsiuwen en wie fan grutte ynfloed op 'e ûntwikkeling fan 'e Jeropeeske keunst en literatuer.
Libben
Ovidius waard yn 43 f.Kr. berne yn Sulmo (it hjoeddeiske Sulmona), yn in Apenynske delling beëasten Rome, as telch út in ryk en aadlik laach. Hy folge de wenstige oplieding foar lju út syn maatskiplike klasse, nammentlik yn 'e retoarika, ta abbekaat, en stie in hoartsje yn 'e tsjinst fan 'e steat, wêrby't er ek reizen ûndernaam nei Atene, Lyts-Aazje en Sisylje. Earne tusken 29 en 25 f.Kr. joech er syn politike karriêre der lykwols oan om him folslein oan 'e poëzij te wijen. Syn earste foardracht hold er yn 25 f.Kr., doe't er achttjin wie. Hy troude trije kear en wie al twaris skieden tsjin 'e tiid dat er tritich jier wie. Lykwols hied er mar ien bern, in dochter, dy't him úteinlik bernsbern skonk. Yn it begjin makken syn wurken Ovidius tige populêr yn Rome, mar einlings skynt er keizer Augustus op 'e iene of oare wize misjegene te hawwen, en dy ferballe him yn it jier 8 (nei Kr.) nei de stêd Tomis oan 'e Swarte See, it tsjintwurdige Constanţa, yn Roemeenje. De persize reden foar syn ferballing is ûnbekend, en nettsjinsteande syn oanhâldende smeekbeaen oan Augustus om weromkeare te meien nei Rome, moast er dêr oant syn dea, yn it jier 17 of 18, bliuwe, wylst er de tiid trochbrocht mei it skreauwen fan kleilieten oer syn jammerdearlik lot, it learen fan 'e pleatslike taal en mei fiskjen yn 'e Swarte See.
İlhan Mansız
(10 augustus 1975) is in eardere Turksk fuotballer. Earder spile foar Gençlerbirliği, Kuşadasıspor, Samsunspor, Beşiktaş, Vissel Kobe, Hertha en Ankaragücü.
Ilhan is in soan fan gastarbeiders dy't begjin jierren 70 nei Dútslân ôfsetten. Nei syn aktive fuotbalkarriêre wie Ilhan dwaande as akteur, fotomodel en keunstreedrider (nei syn dielname oan de Turkske ferzje fan Dancing on Ice mei syn hjoeddeiske partner Oeksga Beständigová ). Benammen yn Japan wie Ilhan tige populêr,
Festival fan de Nije Sinema
It Festival fan de Nije Sinema (Frânsk: Festival du Nouveau Cinéma) is in filmfestival dat elts jier yn oktober holden wurdt yn 'e Kanadeeske stêd Montreal. It evenemint bestiet sûnt 1971 en duorret altyd tolve dagen. It Festival fan 'e Nije Sinema is it âldste filmfestival fan Kanada. De oarspronklike namme wie Festival International du Cinéma en 16mm de Montréal. It festival feroare dêrnei fiif kear fan namme, en krige de hjoeddeistige namme yn 2004. Op it Festival fan 'e Nije Sinema wurde ûnôfhinklike films út 'e hiele wrâld fertoand oan in publyk dat elts jier út mear as 160.000 persoanen bestiet.
Seksjes
De films dy't fertoand wurde op it Festival fan 'e Nije Sinema wurde opdield yn 'e folgjende seksjes:
Fierders is der ek FNC Explore, in programma op it mêd fan ynteraktive produkten en firtuele reäliteit dat foar eltsenien tagonklik is, en it FNC Forum, in moetingsplak foar lju dy't har wurk hawwe yn 'e filmyndustry.
Prizen
De folgjende prizen wurde útrikt op it Festival fan 'e Nije Sinema:
Denver (betsjuttingsside)
"Denver" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:
Oud Eik en Duinen
thumb|500px|Oud Eik en Duinen thumb|260px|Ruïne fan de kapel út 1247 op Oud Eik en Duinen Oud Eik en Duinen is in begraafplak in De Haach. It wurdt wol de Nederlânske Père-Lachaise neamd.
Skiednis
Om 1247 hinne liet greve Willem II fan Hollân in kapel sette yn Eikenduinen ta oantins fan syn heit greve Floaris IV. De kapel waard foar in part sloopt yn 1581. Yn de 17e iuw waard it terrein wer brûkt as begraafplak.
Ferneamde persoanen
Op Oud Eik en Duinen binne tal fan ferneamde lju beïerdige, ûnder oaren Louis Couperus, Hendrik Willem Mesdag en Willem Drees. Prins Bernhard van Lippe-Biesterfeld syn broer Aschwin en syn frou Simone Arnoux hawwe dêr ek in grêf.
Anne Dykstra
Anne Dykstra (1950) is in Frysk wurdboekmakker dy't mear as tritich jier wurke by de Fryske Akademy.
Coco Chanel
Gabrielle Bonheur Chanel, mear kend as Coco Chanel, (Saumur, 19 augustus 1883 - Parys, 10 jannewaris 1971) wie in Frânske moadeûntwerper.
List fan planetoïden 83701-83800
Dit is in list fan planetoïden 83701-83800.
Gjûmri
Gjûmri (Armeensk: Գյումրի) is de haadstêd fan de provinsje Sjirak yn Armeenje. It is de op ien nei grutste stêd fan Armeenje. De stêd stie yn de 19e iuw bekend ûnder de namme Aleksandropol en it wie doe ien fan de grutste stêden fan it troch it Keizerryk Ruslân bestjoerde East-Armeenje. It hie doedestiids in ynwennertal dat lyk wie oan Jerevan. Yn de Sovjettiid krige de stêd de namme Leninakan. Oant de grutte ierdskodding fan 1988 dy't de stêd slim rekke hie de stêd likernôch 200.000 ynwenners. By de telling fan 2011 hie de stêd 121.976 ynwenners.
Gjûmri is ek de sit fan it bisdom Sjirak fan de Armeensk-Apostoalyske Tsjerke.
Geografy
De stêd leit yn it westen fan it lân net fier fan de grins mei Turkije op in hichte fan likernôch 1590 meter. It ynwennertal is ûngefear 130.000 en de minsken hawwe dêr in eigen dialekt.
Fan 1840 oant 1924 hiet de stêd Aleksandropol (Russysk: Александрополь; Armeensk: Ալեքսանրապոլ) en yn de Sovjettiid waard de stêd nei Vladimir Lenin ferneamd. Leninakan (Ленинакан, Լենինական) waard yn 1991 wer omdoopt ta Kumajri (Կումայրի).
Beets
Beets kin wêze:
Gjûmri
Skiednis
Op 7 desimber 1988 die in swiere ierdskodding de regio Lori yn it noarden fan Armeenje de grûn skodzjen. By de ramp kamen 25.000 om it libben. Njonken de stêd Spitak, dy't hast folslein ferneatige waard, waarden Leninakan en Kirovakan en in soad omlizzende doaprn slim skeind.
In soad benammen net-sosjalistyske lannen holpen it lân mei de weropbou. De styl fan de nijbou ferwiist fakentiden nei de arsjitektuer fan it donorlân, itjinge in tige ôfwikseljende arsjitektuer oplevere.
Op 25 juny 2016 brocht paus Fransiscus in besite oan de stêd en droech op it Vartanants Plein dêr de misse op. Ek katolikos Karekin II die mei oan de seremoanje.