cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gerrit Zalm
Politike karriêre
Nei de foar 'Pears' (PvdA, VVD en D66) jammerdearlik ferrûne parlemintsferkiezings fan maaie 2002 folge Zalm Hans Dijkstal op as polityk lieder fan 'e VVD en as fraksjefoarsitter fan 'e VVD yn 'e Twadde Keamer. Dêrmei wied er ek de listlûker fan syn partij by de parlemintsferkiezings fan 2003. Neitiid waard Zalm op 27 maaie 2003 op 'e nij beneamd ta minister fan Finânsjes, en teffens waard er doe fise-premier yn it twadde kabinet fan CDA-premier Jan Peter Balkenende. Fan 10 oktober 2005 ôf wied er de langstsittende minister fan Finânsjes yn 'e Nederlânske skiednis.
Njonken syn ministerskip fan Finânsjes wie Zalm fan 30 juny oant 7 july 2006 ek interim-minister fan Ekonomyske Saken, nei't syn kollega Laurens Jan Brinkhorst ûntslach nommen hie. Nei in goed wike op 'e winkel past te hawwen, waard Zalm yn dy hoedanichheid ôflost troch syn eigen steatssekretaris fan Finânsjes Joop Wijn. De rest fan syn ministerskip moast Zalm it doe sûnder in eigen steatssekretaris stelle, mei't der foar Wijn yn 't plak gjin oarenien beneamd waard. Nei de Nederlânske parlemintsferkiezings fan 2006 kundige Zalm oan dat er ophold as politikus. Dêrby joech er oan dat er dat beslút al fier foar de ferkiezings nommen hie, en dat it neat te krijen hie mei de foar de VVD ôffallende ferkiezingsútslach.
Karriêre as bankier
Yn juny 2007 gie Zalm oan it wurk foar de DSB Bank, it finansjele bedriuw fan ûndernimmer Dirk Scheringa. Hy wie dêr haadekonoom en finansjeel direkteur, en hie teffens sit yn 'e ried fan bestjoer. Doe't de DSB Bank yn 2009 romleas fajyt gie, mei beskuldigings fan wanbestjoer dy't oer en wer fleagen, wist Zalm de dûns frijwol ûnskansearre te ûntspringen. Yn deselde tiid wied er ek foarsitter fan 'e International Accounting Standards Committee Foundation (IASCF) en adviseur by it private-equityfûns Permira.
Op 23 desimber 2008 waard Zalm as fise-foarsitter lid fan 'e ried fan bestjoer fan it bankconcern ABN-AMRO. Yn 2009 stied er oan it haad fan it team dat de fúzje beävensearje moast tusken ABN-AMRO en Fortis Bank Nederland. Op 28 febrewaris fan dat jier waard er nettsjinsteande in negatyf advys datoangeande fan 'e Autoriteit Finansjele Merken (AFM) troch ABN-AMRO beneamd ta foarsitter fan 'e ried fan bestjoer. Under Zalm syn bewâld fûn de yntegraasje plak fan ABN-AMRO en Fortis Bank Nederland, folge troch de beursgong fan 'e nije bank. Doe't dy der yn 'e Bankekrisis ûnder strûpte en mei belestingjild rêden wurde moast troch de Nederlânske oerheid, bleau Zalm lykwols oan as bestjoerder fan wat doe in oerheidsbank wurden wie.
Yn dyselde tiid publisearre Zalm yn maart 2009 in boek mei as titel De Romantische Boekhouder. Dat is in autobiografysk ferslach fan syn wurkpaad yn 'e amtnerij en de polityk.
Yn maart 2015 late in troch Zalm oan syn mei-direkteuren fan ABN-AMRO takende salarisferheging fan €100.000,– yn 't jier ta grutte maatskiplike opskuor. De measte minsken fûnen dat ABN-AMRO neat leard hie fan syn eardere swierrichheden dy't mei belestingjild oplost wiene, en no gewoan op 'e âlde foet fierder gie. De algemiene ferûntweardiging dêroer wie sa grut dat de bank in nije beursgong útstelle moast. Yn maaie 2015 betsjûge Zalm iepentlik syn spyt oer it beslút ta de salarisferheging. Neitiid kundige er yn septimber 2016 oan dat er yn 'e earste helte fan 2017 opstappe soe as foarsitter fan 'e ried fan bestjoer fan ABN-AMRO.
Ein juny 2017 kearde Zalm foar koarte tiid werom yn 'e Nederlânske polityk, doe't er as ynformateur beneamd waard fan it kabinet-Rutte III. Oars as Edith Schippers en Herman Tjeenk Willink, dy't him yn dy funksje foargien wiene, slagge it Zalm wol om in trochbraak yn 'e kabinetsformaasje te forsearjen. Op 9 oktober bea er syn einferslach oan.
Carel Vosmaer
thumb|Portret fan Carel Vosmaer thumb|[[Johan Philip Koelman|J. Ph. Koelman (byldhouwer). De Vosmaer-boarne. Skeveningske Boskjes, De Haach]]
Carel Vosmaer (De Haach 20 maart 1826 – Territet by Montreux 12 juny 1888), omkesizzer fan de skriuwer Jacob Vosmaer, wie in Nederlânsk auteur.
Libben en wurk
Hy wie in soan fan Gualterus Vosmaer en Wilhelmina Dana Rademacher. Hy boaske yn 1853 oan Abrahamina Cornelia Charlotte Georgette Clant.
Hy studearre yn de rjochten te Leien sûnt 1844, promovearre op 18 jannewaris 1851 en festige him dêrnei as abbekaat yn syn berteplak. Fan 1853 oant 1856 wie er griffier by it kantongerjocht yn Ald-Beijerlân, daarna substitút-griffier, earst by it Hof yn De Haach, yn 1866 by de Hege Rie, oant er dat amt oerjûch yn 1873 om fierder allinne te libjen foar de keunst en de letteren.
Vosmaer hat 25 jier redakteur fan De Nederlandsche Spectator west. Yn dat blêd publisearre er syn 'Vlugmaren', ûnder de skûlnamme Flanor, dy't in soad ynfloed hiene op dit blêd en syn lêzers. Sadwaande waard dy net wurch te krijen bodder, gelearde en kenner fan keunst en letteren in man fan grutte betsjutting, oant syn ôfnimmende sûnens him twong De Haach te ferlitten en ferbettering yn it bûtenlân te sykjen.
Vosmaer naam de gigantyske taak op him en fertaal Homerus yn Nederlânske heksameters en libbe krekt lang genôch om it dien en redigearre te krijen. Yn 1873 besocht er Londen om syn freon Lawrence Alma-Tadema te moetsjen. Werom yn Nederlân publisearre er Londinias, in briljant sabeare-heroysk gedicht yn heksameters.
Syn namme is ek ferbûn oan de postume publikaasje fan Jacques Perk syn Gedichten út 1882 wêrfoar't er de 'Voorrede' en Willem Kloos de ferneamde 'Inleiding' skreau. Syn lêste gedicht wie Nanno, in ydille neffens Gryksk model.
Hy rekke wei yn Montreux, Switserlân, op 12 juny 1888.
List fan planetoïden 89501-89600
Dit is in list fan planetoïden 89501-89600.
Rugby op de Paralympyske Simmerspullen
thumb|200px|right|Kwad Rugby. Kwad Rugby is ien fan de sporten dy’t op it programma fan de Paralympyske Simmerspullen steane. Dizze tûke fan de rugbysport is ek bekind ûnder de nammen rolstoelrugby en murderball.
It is in teamsport foar manlju en froulju mei tetraplegie, dat wol sizze dat der beheiningen binne oan alle fjouwer de ledematen. De sport is ûntstien as fariant op basketbal om ek minsken mei beheiningen aan de earmen sporte te litte kinnen.
Der is op de Spullen in mingd toernooi. De measte teams besteane út manlju, mar froulju kinne ek meidwaan. Elk lân mei mei in team fan alve sporters meidwaan, of in team fan tolve as dêr op syn minst ien frou by sit.
Skiednis
Rugby stiet fanôf de Sydney 2000 op it programma.
Squaw
Squaw (útspr.: [skwɔ:]) is in wurd fan Yndiaanske oarsprong dat al ier yn it Ingelsk opnommen is en fia dy taal ek as lienwurd yn in protte oare Westerske talen trochkrongen is, mar dat tsjintwurdich almeast as oanstjitjaand beskôge wurdt.
Oarsprong
Fan oarsprong wie squaw in haadwurd (yn it Ingelsk komt it ek foar as eigenskipswurd) dat "frou fan Yndiaansk komôf" betsjut. Squaw is ôfkomstich út ien fan 'e Algonkwynske talen, wierskynlik it útstoarne Narraganset, en waard foarsafier bekend yn 1622 foar it earst as ûnderdiel fan 'e Ingelske skriuwtaal brûkt, yn 'e kroniken fan 'e puriteinske Plymouth-koloanje fan Nij-Ingelân. It giet werom op it Proto-Algonkwynske *[eθkwe:wa], dat yn libbene Algonkwynske talen (yn 'e betsjutting fan "frou") noch foarkomt as iskwēw (Kry), ǝxkwē (Delawêr), ekwēwa (Sjâny) en ikwe (Odjibwe). De útspraak [skwɔ:] of [skwa] komt benammen foar yn 'e noardliker leden fan 'e Eastalgonkwynske taalkloft.
Oanstjitjaande lading
Der is gjin inkeld bewiis dat it wurd yn 'e earste iuwen fan syn bestean as in lienwurd yn 'e Ingelske taal in negative lading hie; it wie gewoan de oantsjutting foar in Yndiaanske frou. Pas yn 'e njoggentjinde iuw sloep der stadichoan wat lytsachtsjends yn. En net allinne as it wurd foar froulju brûkt waard; ek foar manlju koe it in skelwurd wêze: in squaw man wie òf in man dy't frouljuswurk die, òf ien dy't mei in squaw troud wie en by har folk ynwenne; op beide soarten lju waard delsjoen. Op dy manear waard it wurd fral ûnder Yndianen al rillegau as oanstjitjaand beskôge.
Foar in diel is dat ek werom te fieren op in betizing mei otsiskwa, in wurd út 'e Irokeeske taal fan 'e Mohauk-Yndianen, dat fan "fagina" betsjut. Yn 'e jierren santich gie rûnom it (ûnwiere) ferhaal dat squaw dêrfan ôflaat wie, en dat it dus gewoan in skelwurd is foar "frou". Doe't yn 1992 de Yndiaanske aktiviste Suzan Harjo datselde foar wier fertelde doe't se te gast wie yn it praatprogramma fan 'e ûnbidich ynfloedrike tillefyzjemakster en presintatrise Oprah Winfrey, waard dat ferhaal opnommen yn it algemiene Amerikaanske bewustwêzen. Guon lju begûnen squaw sa affrontearjend te finen dat se it tenei staveren as sq***, of inkeld noch fan "it s-wurd" sprieken. Tsjin 2000 wie de Amerikaanske oerheid úteinset mei alle geografyske nammen yn 'e Feriene Steaten dêr't it wurd squaw diel fan útmakke, te wizigjen. Sa waard Squaw Peak, de op ien nei heechste heuvel yn 'e stêd Phoenix, yn 2008 omneamd ta Piestewa Peak (nei Lori Ann Piestewa, in frou út 'e steat Arizona dy't de earste Amerikaanske soldate fan Yndiaansk komôf wie dy't ea yn 'e striid sneuvele, en teffens de earste Amerikaanske soldate dy't omkaam yn de Twadde Golfoarloch).
Begjintitels
De begjintitels wurde by films, tillefyzjeprogramma's en fideospultsjes foarme troch de teksten dy't yn byld ferskine oan it begjin fan it wurk. Dêryn wurde de titel fan 'e produksje, de namme fan it bedriuw (of de bedriuwen) efter de produksje en de nammen fan 'e wichtichste leden fan cast en crew neamd. In mear útwreide list fan meiwurkers oan 'e produksje wurdt dan nei ôfrin fan it wurk jûn yn 'e ôftiteling (ek bekend as de eintitels). De begjintitels wurde yn 'e regel begelaat troch in titelsong of oare filmmuzyk. Benammen by tillefyzjesearjes (mar soms ek by films, lykas by guon films út 'e James Bond-rige) geane de begjintitels mank mei in koart filmke of in kompilaasje fan byldmateriaal út 'e searje. Soks hjit in yntrofilmke, of mei in Ingelsk lienwurd in leader.
Mear as in heale iuw lang wie it by films wizânsje om 'e hiele cast en crew en alle oare dingen dy't neamd wurde moasten yn 'e begjintitels op te nimmen. Dêrtroch koe it noch wolris in skoftke duorje ear't de film begûn. Yn Oliver!, út 1968, duorje de begjintitels bygelyks trije en in heale minút tsjin in eftergrûn fan wat autentike njoggentjinde-iuwske gravueres lykje (mar eins net binne) fan karakteristike Londenske strjitbylden. Yn 'e westernfilm Once Upon a Time in the West, ek út 1968, duorje de begjintitels sels fjirtijn minuten, hoewol't se dêr oer de iepeningssêne hinne plakt binne. Pas yn 'e iere 1970-er jierren waard it gewoante om inkeld noch de wichtichste nammen yn 'e begjintitels te neamen en de rest pas yn 'e ôftiteling te wer te jaan, dy't dêrtroch folle langer waard.
Yn 'e 2000-er jierren waard it moade om 'e begjintitels pas sjen te litten nei't der al in yntrosêne west hie, of om 'e begjintitels hielendal wei te litten. Yn films as Van Helsing, út 2004, en Batman Begins, út 2005, wurdt sels de filmtitel pas yn 'e ôftiteling neamd. Dejinge dy't úteinsette mei it minimalisearjen fan 'e begjintitels, wie de Amerikaanske regisseur George Lucas, dy't oan it begjin fan syn film Star Wars, út 1977, inkeld en allinnich de filmtitel toande, en itselde die yn 'e ferfolchfilm The Empire Strikes Back, út 1980. Om't er yn 'e begjintitels fan dy films ek de namme fan 'e regisseur weilitten hie, krige er fan it Directors Guild of America in boete oplein fan $250.000, wat derta late dat Lucas syn lidmaatskip fan dy organisaasje opsei.
Lucas syn films wiene lykwols lang net de earsten dy't amper begjintitels hiene. De alderearste lûdsfilm sûnder begjintitels wie nammentlik de tekenfilm Fantasia, fan Disney, dy't datearret fan 1940. Yn 'e bioskoopferzje waard dêr in byld mei de titel en de fermelding "Color by Technicolor" oan tafoege, mar fierders wiene der alhielendal gjin begjin- of eintitels, oant by de útjefte fan in VHS-fideo-edysje yn 1990 in ôftiteling taheakke waard. Oare foarbylden fan eardere films mei amper begjintitels binne Citizen Kane (1941), West Side Story (1961), 2001: A Space Oddyssey (1968) en The Godfather (1972). It werjaan fan inkeld de filmtitel yn 'e begjintitels rekke lykwols pas mids tachtiger jierren gongber ûnder ynfloed fan it súkses fan 'e films fan Lucas.
Laurintius- en Finsintiustsjerke (Backemoor)
De Laurintius- en Finsintiustsjerke (Dútsk: Kirche St. Laurentius und St. Vincentius) is in tsjerkegebou yn it Eastfryske Backemoor yn de gemeente Rhauderfehn. De tsjerke giet werom op in romaanske bakstientsjerke út de earste helte fan de 13e iuw. De tsjerke tankt de stifting nei alle gedachten oan de omstannichheid dat Backemoor yn de tiid fan de Fryske frijheid in plak wie dêr't de rjochters fan it hiele Overledingerland by inoar kamen.
Skiednis
De tsjerke is in sealtsjerke mei oanslutende apsis út de earste helte fan de 13e iuw. De rjochters út Overledingerland brûkten de tsjerke foar harren gearkomsten. Un de 15e iuw waard de westlike toer oan de tsjerke boud. Foar dat doel moasten it skip wat koarter makke wurde en de âlde portalen (twa yn it suden en ien yn it noarden) tichmitsele wurde. De tsjokke muorren, de sjitgatten en in skoarstien oan de westlike toer ferwize nei it gebrûk as wartoer.
Op 1 juny 2012 waarden de gemeenten fan Backemoor en Breinermoor gearfoege ta ien gemeente, dy't by de tsjerkekring Rhauderfehn fan de protestantsk-lutherske Lânstsjerke Hannover heart. Njonken de tsjerketsjinsten wurde der ek konserten holden, troch koaren fan de gemeente mar ek troch klassike konserten fan de kultuerkring Rhauderfehn.
Beskriuwing
De muorren fan it skip rêste op in fûnemint fan graniten stiennen. Oarspronklik wie it skip nei it wêst ta langer. It hie lytse finsters, dêr't allinne it middelste finster yn de apsis fan oerbleaun is. Alle oare finsters binne yn de rin fan de tiid feroare. De hagioskoop is fan binnen noch yntakt, mar bûten tichtmitsele en dêr allinne werom te kennen troch de nijere bakstien en in ljochtere foech.
De swiere toer hat in sealtek mei gevels dy't mei klimmende bline spitsbôgen fersierd binne.
Ynterieur
Ut de roomske tiid datearje de muorreskilderings oan de apsisbôge en de wijingskrusen yn it skip. De fresko's fan palmetten, libbensbeammen en fabelbisten waarden yn de jierren 1970 bleatlein. It fleugelalter mei foarstellings út it Nije Testamint, de iken preekstoel en in kroanluchter waarden troch tsjerkeleden skonken en datearje út de jierren 1701-1702.
De beskildering fan it alter giet werom op it foarbyld fan de nei alle gedachten fan it yn 1663 troch Tönnies Mahler út Lier makke alter foar de tsjerke fan Rhaude. Ta de ynvintaris fan de tsjerke heart ek in beker mei in opskrift fan de skinker: Behrend Harms Buchmeyer Hausmann zu Schatteburg vermachte in seinem Testament diesen Kelch zu Backemoor 1841.
Oargel
Johann Diepenbrock fierde yn 1887 reparaasjes út en makke it ynstrumint skjin. It oagel krige ek in nije klaviatuer en it balgewurk waard fernijd.. De firma P. Furtwängler & Hammer ferfong yn 1934 de tongregisters. Yn it ramt fan de renovaasje fan de tsjerke waard it oargel yn 1972 útboud. Dêrnei folge de opbou en in earste restauraasjefaze. Sûnt 1978 fierde Alfred Führer in grutte restauraasje út, dy't yn 1982 mei de rekonstruksje fan de tongregisters ôfsletten waard. By de restauraasje wie it útgongspunt de sitewaasje fan 1783. Ek de moarmering fan de oargelkas en de galerij waard by de restauraasje wer foar it ljocht helle.
Yn 2008 folgen nei in behanneling fan it hout mei in houtbeskermingsmiddel yn 2004 in needsaaklike reparaasje en mear restauraasjewurk troch de Grinslânske firma Mense Ruiter. Dêrby waard de Trompete 8' bysteld en de Vox humana rekonstruearre. De wyndruk waard neffens nije ynsichten ferhege en it piipwurk oerienkomstich yntonearre.
Roeien op de Paralympyske Simmerspullen 2008
De XIIIe Paralympyske Simmerspullen hiene plak yn Peking, de haadstêd fan de folksrepublyk Sina.
Nemeten
thumb|350px|Galje om 54 f.Kr.; de Nemeten wennen tusken de Ryn yn it easten en de Treveri en Leuci yn it westen De Nemeten (Latyn, Nemetes) wiene in Germaanske stam út de tiid fan it Romeinske Ryk. Oarspronklik wie harren stamgebiet in part fan Gallia Belgica, letter hearde it by de Romeinske provinsje Germania Superior.
Yn de Slavyske talen, it Hongaarsk en Roemeensk is it wurd Nemet de offisjele oantsjutting foar Dútsk(ers) yn it generaal.
Ras (titel)
Ras (Geëz: ራስ, ras; letterlik: "haad", besibbe oan it Arabyske raïs, "kaptein") is in Etiopyske aadlike titel dy't neffens de histoarikus Harold G. Marcus lykslein wurde kin mei de Westerske titel hartoch, mar dy't ornaris oerset wurdt as "prins". De bekendste drager fan dizze titel wie ras Tafari, dy't yn 1916 as Haile Selassie keizer fan Etioopje waard. Nei dyselde is ek de religieuze beweging fan it rastafarianisme neamd, wêrfan't de oanhingers inoar soms de earenamme ras tapartsje.
Brandaan fan Clonfert
Brandaan fan Clonfert (±484, Ciarraighe Luachra – ±577, Annaghdown), wie in iere Ierske tsjerkfaar en ien fan 'e Tolve Apostels fan Ierlân, dy't nei syn dea hillich ferklearre is. Roomsen, anglikanen en eastersk-otterdoksen kenne him as Sint Brandaan, en fiere syn hjeldei op 16 maaie. Hy is ek wol bekend as Brandaan de Seefarder en hiet eins Brennain mac Findloga (Brennain soan fan Findlag) of Brennain moccu Alti (Brennain oerpakesizzer fan Alti). Letter waard er bekend ûnder fertalings of oanpassings fan syn namme: Iersk: Breandán; Yslânsk: Brandanus; Ingelsk: Brendan; Latyn: Brendanus of Brandanus. Yn it Frysk en Nederlânsk waard syn namme ek wol ferbastere ta "Brandaris"; nei him is de Brandaris, op Skylge neamd.
Brandaan wie in roomsk abt, en stifte yn Ierlân ferskate kleasters, wêrûnder (om 568 hinne) dat yn Clúain Forta (Clonfert), yn Konnacht, dêr't syn namme mei ferbûn bleaun is. Oer syn libben is al net in bjuster soad bekend en wat der is, is neitiid alhiel yn it skaad kommen te stean fan 'e hilligeferhalen dy't har oer him ûntjûn hawwe. Hy is fral bekend fan syn legindaryske njoggenjierrige swalktocht oer de seeën, dy't oerlevere is yn in grut tal farianten, lykas de Latynske proazaferzje Navigatio Sancti Brendani Abbatis (De Seereis fan de Hillige Abt Brendan) út 'e njoggende of tsiende iuw, en it Midnederlânske gedicht Van Sente Brandane (De Reis fan Sint Brandaan). Yn 2012 ferskynden dy beide, tegearre mei noch twa teksten oer Brandaan, it tsiende-iuwske Vita Sancti Brendani Clonfertensis (It Libben fan de Hillige Abt en Bychtfaar Brendan) en it Oratio Sancti Brendani (It Gebed fan Sint Brendan), yn in Fryske oersetting ûnder de titel Sint Brandaan yn Fjouwerfâld.
Sir
Sir (útspr.: [sʌ:(ɹ)] of [sœ:(ɹ)], likernôch: "seur" of "suh") is yn lannen fan it Britske Gemienebêst (mar fral yn it Feriene Keninkryk sels) in predikaat dat foar de foarnamme pleatst wurdt om oan te jaan dat in man riddere is troch Britske monarch. It froulike ekwifalint is dame (útspr.: [de:m], likernôch: "deem"). It gebrûk fan dizze predikaten is strikt fêstlein yn wetten en gewoanten.
Yn 'e Ingelske sprektaal wurdt sir fierders ek brûkt as oansprektitel foar lykfol hokker man, ferlykber mei meneer yn it Nederlânsk (yn it Frysk ûntbrekt fan oarsprong in ekwifalint, mar wurdt no ek wol "menear" brûkt; it ultime fatsoen lit men yn it Frysk lykwols blike troch de oare inkeld mei de efternamme oan te sprekken). Yn dizze foarm is it froulike ekwifalint fan sir itsij madam (útspr.: ['mædəm], itsij, benammen yn it Amerikaansk-Ingelsk, ma'am (útspr.: [mæə̯m]).
Servotel
It Servotel is in eardere serviceflat mei in hotel-restaurant anneks fan 13 ferdjippingen yn Drachten, gemeente Smellingerlân.
Skiednis
By de iepening wie de besettingsgraad 5 à 6 gesinnen en wiene der sa'n 30 à 40 oanfragen deis. Fan de 60 oanfragen bleaunen der sa'n 8 oer dy 't ek echt kamen. De measte oanfragen (sa'n 80%) kamen út West-Nederlân, benammen út de grutte stêden. Yn de omkriten fan Drachten waard nochal ôfwachtsjend reagearre. Der wiene 130 keamers foar fêste bewenners en 20 keamers foar hotel- of pensjongasten. Op de 13e ferdjipping wiene de hotelkeamers wylst op de 12e ferdjipping de pensjonkeamers ûnderbrocht wiene. Op de 2e oant en mei de 11e ferdjipping wiene de service-apparteminten. De totale boukosten wiene goed 10 miljoen gûne. De doetiidske boargemaster drs. Willem Ernest fan Knobelsdorff lei der by de iepening de klam op dat Smellingerlân him fan syn stimpel 'twadderangs gemeente' ûntdwaan moast. Mei de iepening fan it Servotel wie neffens him wer in goede stap set op it paad dat laat ta erkenning as 'earsteklas gemeente'.
De serviceflat wie benammen bedoeld foar âlderein, mar sûnt mids 2008 wennen der ek jongeren mei in lichte ferstanlike beheining dy't begelieding nedich hiene. Doe't wenningkorporaasje WoonFriesland (dêr't Talma yn opgien is) en hierder Tjallinga Hiem út Ljouwert in kontrakt tekenen, wisten sy net dat der neffens it oarspronklike bestimmingsplan allinnich âlderen ferbliuwe mochten. Neidat omwenners by de gemeente oan de bel lutsen, ferliende de wethâlder ûntheffing.
Begjin 2012 waard bekend makke dat it Servotel sloopt wurde soe en ferfongen troch nijbou. Foar de op dat stuit 158 apparteminten soene 40 rommere en lúksere soarchapparteminten weromkomme dy't yn 2016 klear wêze moasten. Soarchoanbieder ZuidOostZorg hierde doe 35 soarchapparteminten yn it Servotel, fan de oare 115 serviceapparteminten fan WoonFriesland stiene der 57 leech. It Servotel soe sloopt wurde om 't it net mear oan de easken fan de tiid foldie. De lytse apparteminten hiene gjin eigen itensiedersgelegenheid en ferâldere badkeamers. Nei fjirtich jier hie it foar de skyline fan Drachten byldbepalende flatgebou (de Tjaardaflats binne noch krekt wat heger) oan de râne fan de wyk De Bouwen gjin oansjen mear.
De ea sa lúkse serviceflat drige in spûkgebou te wurden doe't de sloop útsteld waard. Fanwege de kredytkrisis en oerheidsmaatregels hiene WoonFriesland en ZuidOostZorg gjin jild foar nijbou op itselde plak. De ynstellingen wiene al begûn mei it ferhúzjen fan hierders en kliïnten en giene dêrmei troch. Ein 2013 moast de flat leech wêze
Sûnt 2015 wurdt it Servotel wer foar in part bewenne. Foar minsken mei in psychiatryske yndikaasje hiert Soarchgroep Aventura meardere etaazjes foar begelaat wenjen.
Johan Heinrich Neuman
Johan Heinrich Neuman, ek wol Johan Hendrik Gzn Neuman (Keulen, 1 july 1819 - De Haach, 14 april, 1898) wie in keunstskilder, miniatuerskilder en litograaf.
Libben en wurk
Neuman waard berne yn Keulen as soan fan keapman Gerrit Neuman (1785-1859) út Schoonhoven, en Henriette Cornelia Nahuijs (1795-1844). Hy boaske yn 1850 mei Aletta Catharina Petronella Elisabeth Theunis. Ut dit houlik waard ûnder oaren Clasine berne dy't letter ek skilderes wurde soe.
Hy krige syn oplieding oan de Keninklike Akademy foar Byldzjende Keunsten yn Amsterdam. Hy wie in learling fan Louis Henri de Fontenay, Jan Adam Kruseman en Nicolaas Pieneman (1809-1860). Hy wie de earste learaar fan syn dochter Clasine Neuman.
Ferdrach fan Grins
It Ferdrach fan Grins is it bûn dat op 25 april 1444 sletten waard tusken de stêd Grins en it Fryske Eastergoa, mei it doel it rjocht te hanthavenjen en it hâlden fan mienskiplike gearkomsten te regeljen. Der waard ôfsprutsen dat der alle jierren twa warven (fergaderingen) hâlden wurde soene, ien yn Grins en ien op in oar gaadlik plak. It ferdrach befette ek de ferplichting fan de meidoggers om Westergoa oer te heljen him by it ferbûn oan te sluten.
It ferdrach fan Grins is ien fan de protte skriftlike oerienkomsten út it tiidrek fan de Fryske Frijheid, in perioade sûnder feodale strukturen dy't makke dat rjochsregels net ôftwongen wurde koene, dat sines die ta it ûntstean fan slim skeel yn de Fryslannen. Mei ôfspraken en ferdraggen besochten de Friezen de rjochtshanthaving te ferbetterjen.
De Seereis fan de Hillige Abt Brendan
De Seereis fan de Hillige Abt Brendan, yn it oarspronklike Latyn: Navigatio Sancti Brendani Abbatis, is in proazaferhaal fan in anonime skriuwer út 'e njoggende of tsiende iuw oer de legindaryske seereis fan 'e Ierske tsjerkfaar en hillige Brendan (of Brandaan) fan Clonfert (±484-±577), deselde nei wa't û.m. de Brandaris op Skylge neamd is. De Fryske oersetting fan Eibert van de Veen waard yn 2012 útjûn as ûnderdiel fan 'e bondel Sint Brandaan yn Fjouwerfâld.
Ynhâld
In neef fan Brandaan, Sint Barintus, fertelt him oer syn besyk oan in eilân dat er "it Lân fan Belofte fan de Hilligen" neamd. Brendan wurdt sa oansprutsen troch Barintus syn ferhaal, dat er it mei eigen eagen sjen wol en mei fjirtjin mûntsen yn in boat dy kant út set. Lang swalkje se op see om en besykje dêrby frijwat eilannen, mei dêrûnder ien dy't it paradys fan 'e fûgels is, in eilân dêr't inkeld druven groeie, in eilân dêr't inkeld smidden wenje en in oar eilân dat net in eilân, mar in ûnbidige walfisk blykt te wêzen. Nei withoefolle omdoarmings en aventoeren, wêrby't God ferskate kearen yngrypt om harren te rêden, fine se einlings en te'n lêsten it Lân fan Belofte fan de Hilligen. Dan keare se werom nei hûs en kin Brandaan tefreden stjerre.
Fryske oersetting
De Fryske oersetting fan 'e Navigatio Sancti Brendani Abbatis ferskynde yn 2012 ûnder de titel De Seereis fan de Hillige Abt Brendan as ûnderdiel fan 'e bondel Sint Brandaan yn Fjouwerfâld (yn 'e mande mei It Libben fan de Hillige Abt en Bychtfaar Brendan, It Gebed fan Sint Brendan en De Reis fan Sint Brandaan) by Utjouwerij Elikser te Ljouwert. De Fryske fertaling wie fan 'e hân fan Eibert van der Veen, dy't dêr de ferzje foar brûkte dy't yn 1989 troch Carl Selmer gearstald waard út ûnderskate út 'e Midsiuwen oerlevere hanskriften.
Alddyksgat
It Alddyksgat ek wol De Wiel is in natoergebiet oan de westkant fan Bakhuzen yn Gaasterlân. It gat is in oerbliuwsel fan in eardere trochbrek yn 1775 fan de âlde Suderseedyk.
It Alddyksgat leit yn de Wielpolder tusken Murns en Reaskuorre. It wetter wie oant 1632 de haven fan de fiskers fan Laaksum, Bakhuzen en Murns. De âlde seeedyk waard doe ek ûnderholden troch de ynwenners fan Harich, Bakhuzen, Murns en Riis. Yn 1632 waard De Wiel ynpoldere en waard in nije seedyk boud. De haven kaam doe fierder fan de doarpen ôf te lizzen. It gebiet waard oant 1075 brûkt as lânbougrûn mar waard sûnt dat jier eigendom beheard troch Steatsboskbehear. Yn de strewellen fan it gebiet fine reeën beskûl.
Troch it frij tagonklike gebiet fan 8,45 ha rint in wannelpaad fan de Bakhúster Skuniadyk ôf.
Kûp (Yndiaansk gebrûk)
In kûp (Ingelsk: coup) wie by de Yndiaanske folken fan 'e Grutte Flakten fan Noard-Amearika de beneaming foar in died fan moed yn in konfrontaasje mei de fijân (yn 'e regel leden fan in oar Yndiaansk folk, mar letter ek wol blanke kolonisten). It Ingelske wurd coup wie oernommen út it Frânsk, dêr't it "klap" of "stjit" betsjut. Dat hâldt ferbân mei de ultime kûp: it yn in gefjocht oanreitsjen fan in fijân mei de bleate hân sûnder him te ferwûnjen of sels ferwûne te reitsjen. Mar ek it stellen fan hynders fan 'e fijân waard bgl. as in kûp beskôge. It útfieren fan of stribjen nei it meitsjen fan in kûp wurdt yn it Ingelsk counting coup neamd, letterlik it "tellen fan kûps".
Russyske avant-garde
thumb|200px|[[Kazimir Malevitsj, Swart fjouwerkant, 1913]] thumb|right|200px|[[Vladimir Sjoekov|Sjoekov Toer, 1922]] thumb|200px|[[Ilja Golosov, Zuev Club, 1926]] thumb|200px|[[Konstantin Melnikov|Melnikov-hûs, Moskou, 1929]]
De Russyske avant-garde is in oerkoepeljende term om de grutte, ynfloedrike beweging yn de moderne keunst oan te tsjutten, dy't yn Ruslân (of better, it Tsaristysk Ruslân en de Sovjet Uny) opgong makke fan likernôch 1890 oant 1930 - hoewol't it begjin op guon plakken al yn 1850 wie en de ein earst om 1960 hinne. De term bekapet in protte ferskillende, mar ûnskiedbere, keunstbewegings út dat tiidrek; nammentlik it Neo-primitivisme, suprematisme, konstruktivisme en futurisme. Ut reden dat in protte fan dizze avant-garde keunstners berne waarden of grut waarden yn wat no Wyt-Ruslân en Oekraine (mei Kazimir Malevitsj, Aleksandra Ekster, Vladimir Tatlin, Wassily Kandinsky, David Burliuk, Alexander Archipenko) hjit, hawwe guon boarnen it ek wol oer de Oekraïnske avant-garde.
De Russyske avant-garde berikte syn kreative- en populêre hichtepunt yn it tiidrek tusken de Russyske Revolúsje fan 1917 en 1932, doe't de ideeën fan de avant-garde net langer strykten mei it troch de oerheid stipe opkommend Sosjalistysk Realisme. Wichtige persoanen út de Russyske avant-garde binne:
Arsjitekten
It behâld fan Russyske avant-garde arsjitektuer hat it (soarchlike) omtinken fan skiedkundigen, politisy en arsjitekten. It Modern Museum of Art MoMA yn New York, hat yn 2007 in útstalling wijd oan allinnich *Lost Vanguard: Soviet Architecture, mei it wurk fan de Amearikaanske fotograaf Richard Pare.
Komponisten
In protte Russyske komponisten dy't niget oan avant-garde muzyk hienen waarden lid fan it Bûn foar Hjoeddeiske Muzyk dy't laat waard troch Roslavets.
Hafid Bouazza
Hafid Bouazza (Arabysk: حفيظ بوعزة, ḥafīẓ būʿazza) (Oujda, 8 maart 1970 – Amsterdam, 29 april 2021) wie in Marokkaansk-Nederlânske skriuwer.
Negus
Negus (Geëz: ንጉሥ, nəgus, "kening") wie ûnder it keizerlik regear yn Etioopje de gongbere aadlike titel foar de hearsker oer in provinsje. Sa waarden Begemder, Sjoä, Gojam en Wollo allegear regearre troch negussen. Dêrboppe stie dan de keizer fan Etioopje (of 'grutnegus'), dy't de tradisjonele titel negusa nagast droech (Geëz: ንጉሠ ነገሥት, nəgusä nägäst, letterlik: "kening fan 'e keningen").
Hafid Bouazza
Libben en wurk
Hafid Bouazza waard berne yn Oujda oan de Marokkaansk-Algerijnske grins. De húshâlding ferfoer yn oktober 1977 nei Nederlân, dêr't de bern grut waarden yn Arkel yn Súd-Hollân. Bouazza hat yn Amsterdam de stúdzje Arabyske taal- en letterkunde folge. Dêrnei skreau er ferskate boeken.
Bouazza hearde mei Moses Isegawa en Abdelkader Benali ta de wichtichste fertsjintwurdigers fan de saneamde 'migranteliteratuer'. Hy wie fierder bekend fan syn krityk op de islaam. Bouazza publisearre ûnder mear fertaalde poëzij op it webloch Loor Schrijft.
Yn 2003 wûn er de Amsterdampriis foar de Keunst en yn 2004 De Gouden Uil foar syn roman Paravion. Yn 2014 huldige frijtinkersferiening De Vrije Gedachte him as "Vrijdenker van het Jaar".
Bouazza wie oanhelle mei ferskate ferslavingen en waard mear as ienris mei leverfalen opnommen yn it sikehûs. Hy ferstoar yn de âldens fan 51 jier yn it OLVG-sikehûs yn Amsterdam.
Famylje
Bouazza syn suster Hassnae (* Oujda, 1973) is sjoernaliste, skriuwster en fertaalster.
It Libben fan de Hillige Abt en Bychtfaar Brendan
It Libben fan de Hillige Abt en Bychtfaar Brendan, yn it oarspronklike Latyn: Vita Sancti Brendani Clonfertensis, is in hilligelibben of hagiografy fan in anonime skriuwer út 'e tsiende iuw oer de Ierske tsjerkfaar en hillige Brendan (of Brandaan) fan Clonfert (±484-±577), deselde nei wa't û.m. de Brandaris op Skylge neamd is. De Fryske oersetting fan Eibert van de Veen waard yn 2012 útjûn as ûnderdiel fan 'e bondel Sint Brandaan yn Fjouwerfâld. thumb|left|165px|Sint Brandaan yn Fjouwerfâld.
Ynhâld
It Libben fan de Hillige Abt en Bychtfaar Brendan fertelt oer it libben fan Sint Brandaan, fan syn berte oant syn dea, mar fermingt dêrby, sa't yn 'e Midsiuwen wenst wie, skiednis mei leginde. Sa binne der by syn berte al in smacht foartekens oer hoe'n grut man oft de poppe skielk wol net wurde sil en ek yn syn letter libben ferskine ferskate kearen ingels oan Brandaan. Neffens dit hilligelibben wurdt hy as jonkje, nei't er ien jier by syn âlden bleaun is, troch Erkus, in oare Ierske tsjerkfaar, ophelle. Dêrnei wurdt er noch fiif jier fersoarge troch de non Yta foar't er foargoed ûnder de hoede fan Erkus komt, dy't him yn 'e Tsjerke grutbringt. Meitiid ûntjout er him ta in grut tsjerklieder, de stifter fan ferskate kleasters en midsman tusken de stridende lânsdielen Konnacht en Meunster. Hy stjert op 'e âldens fan 93 jier.
Fryske oersetting
De Fryske oersetting fan 'e Vita Sancti Brendani Clonfertensis ferskynde yn 2012 ûnder de titel It Libben fan de Hillige Abt en Bychtfaar Brendan, as ûnderdiel fan 'e bondel Sint Brandaan yn Fjouwerfâld (yn 'e mande mei It Gebed fan Sint Brendan, De Seereis fan de Hillige Abt Brendan en De Reis fan Sint Brandaan) by Utjouwerij Elikser te Ljouwert. De Fryske fertaling wie fan 'e hân fan Eibert van der Veen, dy't dêr de ferzje foar brûkte dy't yn 1930 troch de jezuyt Paulus Gosjean gearstald waard út ûnderskate út 'e Midsiuwen oerlevere hanskriften.
Sven Roes
Sven Roes (Ljouwert, 26 novimber 1999) is in Frysk shorttracker.
Pieter Rinze Bloemsma
Libben en wurk
Hy wie in soan fan Abele Pieters Bloemsa en Femmigje Rinzes van der Meulen. Hy wie troud mei Dorothea Elisabeth Herpel. It pear wenne lange tiid yn Amsterdam-Súd, mar ferhuze yn 1960 nei Bloemendaal/Overveen.
Hy krige in oplieding ta boukundich tekener en hie foar syn keuring militêre tsjinst (ôfkard) al fjouwer jier keunstniverheidsskoalle (ambachtsskoalle) dien.
Hy hat gebouwen yn hiel Nederlân ûntwurpen, somtiden alline, mar ek yn gearwurking mei oaren. Hy betsjinne him meast fan de boustyl Nije Bouwen. Ut 1940 stamt syn gearwurking mei Justus Hendrik Scheerboom oan de Fokke Simonzstraat 27 -29 yn Amsterdam-Sintrum (gemeentlik monumint).
Yn 1956/1957 arbeide er op mei Gerrit Rietveld oan de Westereinflat, in ryksmonumint. Yn 1958 folge in gearwurking mei Herman Knijtijzer oan it Hotel Slotania, Amsterdam Slotermeerlaan. Ut dy tiid datearret ek in wenning yn Utert dat in gemeentlik monumint is.
Oare gebouwen dy't er ûntwurpen hat binne de Sterflat yn Heerlen, de Via Regia Sterflat yn Maastricht, it Servotel yn Drachten en Haarlem-Hoog yn Haarlim.
It Gebed fan Sint Brendan
It Gebed fan Sint Brendan, yn it oarspronklike Latyn: Oratio Sancti Brendani, is in gebed, dat neffens de tradysje taskreaun wurdt oan 'e Ierske tsjerkfaar en hillige Brendan (of Brandaan) fan Clonfert (±484-±577), deselde nei wa't û.m. de Brandaris op Skylge neamd is. It is lykwols sa goed as wis dat it in lorica (in religieuze beswarringsformule) fan in anonime geastlike út 'e alfde of tolfde iuw is. De Fryske oersetting fan Eibert van de Veen waard yn 2012 útjûn as ûnderdiel fan 'e bondel Sint Brandaan yn Fjouwerfâld.
Ynhâld
Neffens de ynliedende "rubryk" (in opmerking yn in Midsiuwsk hanskrift yn reade inket fan 'e kopiïst), soe Sint Brandaan dit gebed opsteld hawwe mei help fan 'e aartsingel Michael. In elk dy't it hûndert kear opseit of sjongt, soene alle sûnden ferjûn wurde. Al mei al is it in ynmoedige smeekbea oan God om dejinge dy't it opseit te ferlossen fan 'e sûnde en by te stean yn alle need en dea. Dêrby wurdt de hiele Bibel suver oereide, mei withoefolle foarbylden dy't oanhelle wurde om oan te toanen hoe't God yn it ferline syn tsjinners bystien hat, fan Abel en Noäch ôf by de aartsfaars en Moazes, de rjochters, keningen fan Israel en profeten lâns en sa troch oan 'e apostels ta.
Fryske oersetting
De Fryske oersetting fan 'e Oratio Sancti Brendani ferskynde yn 2012 ûnder de titel It Gebed fan Sint Brendan as ûnderdiel fan 'e bondel Sint Brandaan yn Fjouwerfâld (yn 'e mande mei It Libben fan de Hillige Abt en Bychtfaar Brendan, De Seereis fan de Hillige Abt Brendan en De Reis fan Sint Brandaan) by Utjouwerij Elikser te Ljouwert. De Fryske fertaling wie fan 'e hân fan Eibert van der Veen, dy't dêr de ferzje foar brûkte dy't yn 1872 troch pastoar Patrick F. Moran gearstald waard út ûnderskate út 'e Midsiuwen oerlevere hanskriften.
Grutte Priis Formule 1 fan Maleizje 2007
Utslaggen fan de Grutte Priis Formule 1 fan Maleizje 2007 yn Kuala Lumpur op 8 april 2007. It wie de twadde race fan 17 races fan de Formule 1 yn 2007. Hy waard op Sepang hâlden. De race waard hâlden oer 58 omgongen, op it 5,3 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 307,6 kilometer.
Burdmantsje
It burdmantsje (Panurus biarmicus) is in sjongfûgel fan de famylje Panuridae yn it skift fan de moskeftigen (Passeriformes). De famylje fan de burdmantsjes hat mar ien soart.
Foarkommen
It burdmantsje is in tipyske fûgel fan it reidlân. Hy hat in oranje-brúne kleur mei in feal-wite foarkant. It mantsje hat in grize kop en opfallende swarte burdstreken. It lûd is tike tipysk: "tsjing" of "ping" en dat is simmers en winters te hearren. De oersetting fan de Latynske namme is "dûbel optuge sturtfûget". Neist de namme Burdmantsje hat dizze fûgel noch mear ûnoffisiële nammen: "Reidmieske", "Reidpapegaai" (hy makket akrobatyske meneuvels yn it reid en hy liket in bitsje op in papegaai), "Dekfûgeltsje": as it winter is beskermet it mantsje it wyfke soms mei de wjukken en miskien hat er dêrtroch dy namme krigen.
Fersprieding
De fûgel komt ferspraat yn Jeropa en Midden-Aazje foar. Yn Nederlân brieden jierliks tusken de 1000 en 2000 pearen. It burdmantsje is net bedriege en stiet net op de Reade list fan fûgels. Yn Fryslând komt it burdmantsje as briedfügel foaral foar yn de natuergebieden by de Iselmarkust lêns: fan Makkumer Noardwaard oant Mirnser Klif. Yn it Lauwersmar is er tige algemien en ferspraat troch Fryslan komme ek spantsjes ta brieden.
Taksonomy
De soarte telt trije ûndersoarten:
Madagascar: A Little Wild
Madagascar: A Little Wild is in Amerikaanske kompjûteranimearre bernesearje mei fantasy-eleminten (pratende bisten). De titel betsjut: "Madagaskar: In Bytsje Wyld". It is de trêde tillefyzjesearje yn it ramt fan 'e Madagascar-franchise. Madagascar: A Little Wild is in prequel fan 'e earste film Madagascar, en folget de fjouwer haadpersoanen Alex, Marty, Melman en Gloria by harren aventoeren as jonge bisten yn en bûten de Central Park Zoo yn New York. De searje is mear as de rest fan 'e franchise rjochte op jongere bern. It earste seizoen fan Madagascar: A Little Wild kaam yn septimber 2020 út fia de streamingtsjinsten Hulu en Peacock.
Produksje
Madagascar: A Little Wild wurdt produsearre troch Mainframe Studios y.g.m. DreamWorks Animation Television op basis fan personaazjes dy't betocht binne troch Tom McGrath en Eric Darnell. It earste seizoen kaam yn septimber 2020 beskikber fia de streamingtsjinsten Hulu en Peacock. Mids 2021 binne der trije seizoenen fan 'e searje makke, besteande út yn totaal 19 ôfleverings mei in spyldoer fan 23 minuten, mei dêropta in langere lossteande tillefyzjespecial yn it ramt fan Halloween.
Utgongspunt fan 'e plot
Alex de liuw, Marty de sebra, Melman de sjiraffe en Gloria it nylhoars groeie op as freonen yn 'e dieretún Central Park Zoo yn New York. Se belibje alderhanne aventoeren yn en bûten de dieretún, en leare dêrby eltse kear in wichtige libbensles.
Skermjen op de Paralympyske Simmerspullen
thumb|right|100px Skermjen is ien fan de sporten dy’t op it programma fan de Paralympyske Simmerspullen stean. De sport is ek wol bekend ûnder de namme rolstoelskermjen.
Regels
It meast opfallende by de sport is dat der skerme wurdt fanút rolstuollen dy’t fêst stean op de grûn en net beweegd wurde kinne. Yn de stoel kin de skermer allinne it boppeliif frij bewege. Ek moat de skermer altyd sitten bliuwe. Krekt as by it reguliere skermjen wurdt der striden mei degen, floret as sabel. De earste twa wapens wurde hantearre troch manlju en froulju, it tredde allinne troch manlju. De oare regels binne ferlykber mei it gewoane skermjen.
Skiednis
It skermjen stiet al sûnt de earste Paralympyske Spullen, yn 1960, op it programma.
Klassen
Ofhinklik fan de beheinings wurde de skermers yn in bepaalde klasse yndield. Fan 1996 ôf wurde de skermers yndield in de klassen A en B.
Skermjen op de Paralympyske Simmerspullen 1960
De Ie Paralympyske Simmerspullen waarden yn 1960 flak nei de Olympyske Simmerspullen yn it Italjaanske Rome hâlden.
Sabel
{| width=60%
Brief fan frije trochtocht
In brief fan frije trochtocht, in bewiis fan frije trochtocht of ek wol in frijbrief is in dokumint dat ôfjûn is troch in foarm fan gesach (ornaris it regear fan in lân) en dat bewiisd dat de hâlder trochlitten wurde moat. Sokke dokuminten binne almeast fan tapassing op in sitewaasje fan oarloch of oarlochsdriging, wêrby't de drager in frontline oerstekke moat.
Troch it brief fan frije trochtocht sjen te litten, soe de drager him of har op it gebiet fan 'e fijân of as neutrale partij yn in oarlochsgebiet bejaan moatte kinne sûnder eangjen te hoegen foar amtlike tsjinwurking, fysike mishanneling of moard. Soms binne sokke dokuminten ek fan tapassing foar militêre troepen, as bgl. in besingele garnizoen him oerjûn hat en dêrby in frije ôftocht betongen hat.
Guon foarbylden fan brieven fan frije trochtocht binne de dokuminten dy't kristlike pylgers yn 'e Midsiuwen by islamityske hearskers oanfreegje koene om frij it Hillige Lân besykje te kinnen. Yn 'e tweintichste iuw liet Dútslân, dat ûnder de Earste Wrâldoarloch mei Ruslân yn steat fan oarloch ferkearde, de Russyske boarger Lenin út syn ballingsoard yn Switserlân oer Dútsk gebiet weromreizgje nei syn heitelân (om't men tocht dat Lenin syn aktiviteiten Ruslân ferswakje soene, en dat bliek wier te wêzen). Noch wer in oar foarbyld wie it Chieu Hoi-programma dat Súd-Fjetnam ûnder de Fjetnamoarloch úteinsette. Dêrby waarden passen fan frije trochtocht útsmiten boppe Noard-Fjetnam om it oerrinnen fan Noardfjetnamezen nei it Suden oan te fiterjen.
Lisa Kelly (frachtweinsjauffeur)
Lisa Kelly (Grand Rapids (Michigan), 8 desimber 1980) is in Amerikaansk frachtweinsjauffeur fan etnysk Iersk komôf. Se krige bekendheid doe't se yn 2009 as iennichste frou dielnaam oan 'e realitytillefyzjesearje Ice Road Truckers. Neitiid wie se ek te sjen yn 'e spin-off-rige Deadliest Roads.
Jonkheid en oplieding
Kelly waard ein 1980 berne yn Grand Rapids, yn 'e Amerikaanske steat Michigan. Doe't se seis jier wie, ferhuzen har âldelju mei har nei in lyts boerespultsje yn Sterling, yn 'e steat Alaska, dêr't se fierder opgroeide. As tiner kearde Kelly werom nei Grand Rapids foar in stúdzje oan 'e Cornerstone Universiteit dêre, mar nei ien semester besleat se dat studearjen neat foar har wie en briek se har stúdzje ôf.
Wurkpaad
Neitiid wurke Kelly as sjauffeur fan in skoalbus, as meiwurkster by in benzinestasjon en as pytsabesoarchster. Teffens die se oan motorcross, en wie se in jier de freestyle motorcrosskampioene fan Alaska. Uteinlik besleat se har ta te lizzen op in karriêre as frachtweinsjauffeur, om't dat har, yn har eigen wurden, "ynteressant taliek". Se helle har grut rydbewiis en fûn in baan by it bedriuw Carlile Transportation, in transportûndernimming yn Alaska. Neffens Kelly moast se, om't se in frou wie, twaris sa hurd wurkje om dy baan te bemachtigjen as har manlike kollega's.
Realitytillefyzje
Yn 2009 wie Kelly foar it earst op 'e tillefyzje te sjen yn seizoen 3 fan 'e realitytillefyzjesearje Ice Road Truckers, oer frachtweinsjauffeurs dy't yn Kanada en Alaska by 't winter oer saneamde iiswegen (beferzen rivieren en marren) ride. Kelly foel op om't se de iennichste froulike sjauffeur wie oant Maya Sieber der yn seizoen 5 by kaam. Neitiid naam Kelly ek diel oan 'e seizoenen 4 en 5 (2010 en 2011) en 7 oant en mei 9 (2013-2015). Kelly waard ek frege foar seizoen 6 (2012), mar besleat doe in jier frij te nimmen.
Yn 'e mande mei har manlike kollega's Rick Yemm, Dave Redmond en Alex Debogorski naam Kelly yn 2010 en 2011 ek diel oan seizoen 1 en 2 fan Ice Road Truckers: Deadliest Roads, in spin-off-rige fan 'e oarspronklike searje. Dêryn waarden de frachtweinsjauffeurs de 'deadlikste diken' op stjoerd yn 'e Yndiaaske Himalaya (seizoen 1) en yn 'e Andes fan Bolivia, Perû en Sily (seizoen 2).
Priveelibben
Nei't se fjouwer jier mei him omgien wie, troude Kelly yn 2008 mei har man Traves, in folbloed-Aleoet dy't in fûleindich dirtbiker is. Hja hawwe gjin bern. Kelly har hobbys binne motorcrossen, hynsteriden, skydiving, hanggliding en snowboarding. Se is de eigneresse fan in miniatuerhynder dat fan Rocky hjit en in kat mei as namme Tanzi. Kelly en har man wenje yn Wasilla, yn Alaska.
Domtsjerke fan Klagenfurt
De Dom- en parochytsjerke Petrus en Paulus (Dútsk: Dom- und Stadtpfarrkirche Hll. Petrus und Paulus) is de katedraal fan it bisdom Gurk-Klagenfurt en de roomske stedsparochytsjerke yn Klagenfurt am Wörthersee, Eastenryk. De tsjerke hiet oarspronklik Trijefâldichheidstsjerke en waard eartiids as protestantske tsjerke boud yn in tiid dat Klagenfurt in protestantske stêd wie. De tsjerke is de grutste ea yn Eastenryk boude protestantske tsjerke. Yn 1600 waard de tsjerke yn it ramt fan de kontrareformaasje sletten en oan de jezuïeten oerdroegen, dy't de tsjerke ferbouden mei yn de rin fan de tiid in pronkerige barokke ynrjochting en wijden oan de apostels Petrus en Paulus. Mei de tsjerklike reorganisaasje ûnder keizer Joazef II waarden de biskopssit ferhûze fan Gurk nei Klagenfurt en de Petrus- en Paulustsjerke de domtsjerke fan it bisdom. Nei de bombardeminten op de stêd waarden de gebouwen om de dom hinne yn de jierren 1960 ôfbrutsen en ferfongen troch nijbou.
Reformaasje en bou fan de tsjerke
Oant de reformaasje hie Klagenfurt mar twa tsjerken: de Sint-Egidiustsjerke en krekt bûten de stedsmuorren de Spitaaltsjerke fan de Hillige Geast. Kleasters hie de stêd net. Yn 1563 tsjinne de reformaasje him oan yn Klagenfurt en liede pastoar Martin Knorr yn de Sint-Egidiustsjerke de earste lutherske tsjinst. Trije jier letter ûnderskreau er mei oare Karintyske pastoars in "Belidenis fan de Karintyske predikanten" en dêrmei waard de nije lear de offisjele godstsjinst fan Klagenfurt. Ek de oanwaaks fan ynwenners út Württemberg en Saksen healwei de 16e iuw droech by oan it feit dat al sûnt de jierren 1670 de befolking fan de stêd yn mearderheid protestantsk wie.
Om't it âlde spitaal bûten de muorren brekfallich waard, de Hillige Geasttsjerke te lyts wie en dy tsjerke boppedat nei in brân yn 1535 skansearre rekke, woe it stedsbestjoer in nij spitaal mei in nije tsjerke bouwe. Op 10 desimber 1580 fûn de tawizing fan de bougrûn súdeastlik fan de âlde stedskearn plak. De boumaster fan de tsjerke is ûnbekend, mar op basis fan de stylistyske oerienkomsten mei it Klagenfurter Landhaus wurdt tocht oan immen út de rûnte fan de boumaster Johann Anton Verda.