cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Theresia fan Lisieux
Wurk
Flak foar har dea wist Theresia dat har skriuwen ferspraat wurde soe, yn alle gefallen nei de Karmels yn de foarm fam in sirkulêres. Har suster Pauline hie yn july 1897 al útsteld om it wurk út te jaan en Theresia betroude har yn't foar al de taak ta om neffens eigen ynsicht ferbetterings oan te bringen.
"Histoire d'une âme" waard yn de rin fan de tiid oerset yn teminsten 40 ferskillende talen. Meiïnoar binne der sa'n 500 miljoen eksimplaren fan ferkocht.
Ikonografy
Sint-Theresia wurdt altiten ôf- en útbylde as in non yn it habyt fan de karmelitessen. Hja draach yn har earmen in krusifiks
Dudu
Algemien
Dudu, in ropnamme (fral yn it Portegeesk) foar lju dy't Eduardo hjitte
Richard Rothwell
Libben en wurk
Rothwell waard berne yn Athlone yn Ierlân as soan fan James en Elizabeth en wie de âldste fan sân bern. Fan 1814 oant 1820 folge er in oplieding ta keunstskilder oan de skoalle fan de Dublin Society en wûn er in sulveren medalje foar syn wurk. Doe't er 24 jier wie waard er lid fan de krekt oprjochte Royal Hibernian Academy en toande er portretten makke fan 1826 oant 1829. Hy ferhuze dêrnei nei Londen en wurke dêr as atelierassistint fan portretskilder Thomas Lawrence. Doe't Lawrence yn 1830 weirekke, foltôge Rothwell in protte fan syn net ôfmakke wurken en wie er ree om de folgjende wichtichste portretskilder yn Grut-Brittanje en Ierlân te wurden. Neffens Leoneé Ormond's biografysk artikel yn it Grove Dictionary of Art wie Rothwell "op it hichtepunt fan syn kinnen fan 1829 oant 1831"; hy "waard sterk beynfloede troch Lawrence, mar hy miste de skerpsinnigens en flair fan syn master". Fan 1831 oant 1834 toerde Rothwell troch Italië om Italjaanske keunst te bestudearjen sadat er wurken mei skiedkundige temas skilderje koe. Doe't er weromkaam yn Londen wie syn populêrens ferflein. Rothwell wenne en eksposearre wurk yn Ierlân, de Feriene Steaten, Londen en Italië, mar hy berikte nea wer it nivo fan populariteit dat er ein jierren 1820 helle hie.
Yn 1842 boaske Rothwell oan Rosa Marshall; it pear krige ferskate bern.
Yn 1868 krige Rothwell doe't er yn Rome wurke koarts en stoar. Joseph Severn, dy't in portret fan de romantyske dichter John Keats skilderde, regele Rothwells begraffenis en in grêf op it protestanske begraafplak yn Rome.
Utjouwerij Elikser
Utjouwerij Elikser is in Fryske útjouwerij, fêstige oan 'e Oksekop te Ljouwert, dy't yn 2007 oprjochte waard troch sjoernaliste, korrektrise en útjouster Jitske Kingma en dy't sawol Nederlânske as Fryske publikaasjes op 'e merk bringt. Njonken "gewoane" útjeften spesjalisearret Utjouwerij Elikser him fral ek yn printing on demand (POD), wêrby't de skriuwer of oersetter sels foar it útjaan fan syn boek of oersetting betellet.
Aktiviteiten
It bestean fan sa'n útjouwerij yn Fryslân hat laat ta de publikaasje fan frijwat (benammen Frysktalige) boeken dy't oars it ljocht nea sjoen hawwe soene om't se op kommersjeel mêd eins gewoan net libbensfetber binne. Dêrûnder binne Fryske oersettings fan sokke klassikers as The Hobbit fan J.R.R. Tolkien, Koning van Katoren fan Jan Terlouw, Tess of the d'Urbervilles fan Thomas Hardy en The Canterbury Tales fan Geoffrey Chaucer, mar ek minder bekende wurken, lykas de fantasy-roman Yn it Skaad fan de Wolf, fan 'e Amerikaanske skriuwster Lois McMaster Bujold.
Yn 2010 kaam by Elikser it 250ste boek út. Datselde jiers sette de útjouwerij ek útein mei de publikaasje fan e-boeken, en waard yn 'e mande mei de Digitale Bibleteek foar de Nederlânske Letteren en Tresoar in rige fan 50 Fryske klassikers op 'e nij útbrocht ûnder de namme Nije Biblioteek. Skriuwer Guido Bindels wûn, ek yn 2010, de Publykspriis foar it bêste sportboek fan dat jier mei syn biografy fan hurdfytser Teun van Vliet, dat in útjefte fan Elikser wie.
Heksadesimaal systeem
It heksadesimaal systeem is in getalstelsel wêrby't net, lykas yn 'e Westerske wrâld gebrûklik is, útgien wurdt fan in basisienheid fan 10 sifers (it desimaal systeem), mar fan in basisienheid fan 16 sifers. 'Heksadesimaal', fan it Frânske hexadécimal, betsjut nammentlik "sechstjintallich". Yn dit systeem wurde de sifers 0 o/m 9 útwreide mei de haadletters A (=10) o/m F (=15). Soms wurde dy oanfollings mei lytse letters skreaun (a o/m f). Yn dizze kontekst moatte de oanfoljende lettertekens lykwols net as letters beskôge wurde, mar as sifers. Benammen yn 'e ynformatika wurdt in protte wurke mei de heksadesimale foarstelling fan getallen, om't dy goed oanslút by de binêre (twatallige) programmeartaal. It wurd 'heksadesimaal', yn it Ingelsk hexadecimal, wurdt dêrby faak ôfkoarte ta hex, ek al betsjut dat eins 'seis' ynstee fan 'sechstjin'.
Kodearring
Mei in binêr getal fan fjouwer bits kinne de getallen fan 0 o/m 15 werjûn wurde, dus krekt as in heksadesimaal getal besteande út ien (heksadesimaal) sifer. Troch hieltyd groepen fan fjouwer opinoar folgjende bits yn in binêr getal as ien heksadesimaal sifer te skriuwen, ûntstiet in heksadesimaal getal dat foar it minsklik each oersichtliker is as de (binêre) rige 0-en en 1-en. In binêr getal as 11000101011000100101110101110010 is bygelyks foar minsken frijwol ûnlêsber. Dêrom wurde de sifers yn groepkes fan fjouwer (saneamde nibbles) groepearre. De werjefte fan itselde getal wurdt dan: 1100-0101-0110-0010-0101-1101-0111-0010. Elts fjouwertal wurdt dêrnei yn in heksadesimaal sifer omset: C5625D72. Dat is folle oersichtliker.
Programmeartalen
Om dúdlik te meitsjen dat men in heksadesimale wearde bedoelt, wurde faak inkele tekens tafoege. Boppedat jildt yn hast eltse programmeartaal de eask dat in wearde mei in 'echt' sifer begjinne moat (en dus net mei A o/m F). It heksadesimale getal 35 kin skreaun wurde as "35x" of "35h", en yn in programmeartaal as "0x35". Soe men it yn in programmeartaal as "35" stean litte, dan waard it troch de kompjûter opfet as in desimaal getal.
Tapassings fan it heksadesimaal systeem
It heksadesimale systeem wurdt frijwol allinne mar brûkt troch dejingen dy't op leech nivo mei kompjûters wurkje. Dat is in gefolch fan 'e binêre (twatallige) wurking fan 'e kompjûter en de opbou en wurking fan it kompjûterûnthâld. Troch de tapassing fan hegere programmeartalen is kennis fan it heksadesimale systeem almeast gjin direkte needsaak mear.
It heksadesimaal systeem wurdt û.m. brûkt foar:
De Lapekoer fan Gabe Skroar
De Lapekoer fan Gabe Skroar, oarspronklik stavere as: De Lape Koer fen Gabe Skroor, wie in samling koarte ferhalen en gedichten, skreaun troch Joast en Eeltsje Hiddes Halbertsma, wêrfan't de earste printinge yn 1822 útkaam by fa. J. de Lange yn Dimter. It wie de foarrinner fan it bekendere Rimen en Teltsjes, it nasjonale boek fan 'e Fryske literatuer, dêr't yn 1871 alle wurk fan 'e bruorren Halbertsma yn sammele waard. Yn De Lapekoer steane sokke klassikers as Jonker Pyt en Sibbel, it Deagraverssankje, De Reis nei de Jichtmasters, It Marke, De Alde Friezen (oftewol it Frysk folksliet), Sibbel fan De Ryp en it Skipperssankje.
Heksadesimaal systeem
Notaasje fan binêre en heksadesimale getallen
Om't men by in binêre notaasje de status fan eltse bit dúdlik meitsje wol, wurde binêre getallen toand yn in formaat mei foarrinnullen. By heksadesimale notaasjes binne foarrinnullen ek hiel gebrûklik. It giet dêr dan om in koade dy't minder dúdlik wurde soe as der gjin nullen oan foarôfgeane. In foarbyld dêrfan is de RGB-wearde.
De Lapekoer fan Gabe Skroar
Untwikkeling
De earste printinge fan De Lapekoer hie in oplaach fan 200 eksimplaren. Dy waarden lykwols net ferkocht, mar op kosten fan Joast Hiddes Halbertsma ferspraat ûnder kunde fan sines yn hiel Fryslân. Hy skreau dêroer letter: "Dy earste slach wie in trijegûne wurdich. De leafhawwers dy't gjin eksimplaar krigen, skreauden as meagere bargen, en de wei wie klearre foar alle stikjes dy't folge binne." In twadde, útwreide printinge fan De Lapekoer, mei 237 siden, ferskynde yn 1829, folge troch in trêde, tige útwreide printinge yn 1834, de saneamde Grutte Lapekoer, mei krapoan 500 siden op grutter formaat.
De persoan fan Gabe Skroar wie fan it begjin ôf oan wat twaslachtich, eat dat feroarsake waard troch de ferskillende skriuwstilen fan Joast en Eeltsje. Bliuw de Gabe fan Eeltsje in sljochtwei boeresoan dy't aardichheid hie om wat mei skriuwerij om te pielen, de Gabe fan Joast wie ymplisyt in mear geletterd man, dy't literêre oanstriden hie. Fierders feroare ek de rol fan Gabe Skroar meitiid: yn 1822 waard er inkeld opfierd as de skriuwer fan 'e stikjes, mar yn 1829 en 1834 groeide er út ta de haadpersoan fan 'e ferhalen. Op 'en doer waard de persoan Gabe, benammen troch Joast syn geduerige oanpassings, net mear te brûken, en yn 1839 moast ek Eeltsje tajaan dat it gjin sin mear hie en jou harren wurk noch langer út ûnder de namme fan Gabe Skroar.
Dêrnei waarden oanfollings op De Lapekoer apart en ûnder oare titels publisearre yn 1836 (De Noarger Rún oan Gabe Skroar), 1840 (Twigen út in Alde Stamme), 1854 (Leed en Wille en de Flotgerzen) en 1858 (De Jonkerboer en Teltsjes fan de Wize Mannen fan Esonstêd). Nei it ferstjerren fan 'e bruorren Halbertsma waard al harren wurk gearbrocht en yn 1871 publisearre ûnder de titel Rimen en Teltsjes. De Lapekoer fan Gabe Skroar foarme it wichtichste diel fan 'e Rimen en Teltsjes, en wie fan krúsjaal belang by it ûntjaan fan in nije literêre Fryske tradysje nei't de taal trije iuwen lang suver allinnich as sprektaal brûkt wie.
Ynhâld
(E = Eeltsje; J = Joast)
James Oliver Curwood
James Oliver Curwood (Owosso (Michigan), 12 juny 1878 – dêre, 13 augustus 1927) wie in Amerikaansk skriuwer fan benammen aventoereromans, wêrfoar't er gauris bisten as haadpersoan brûkte. Der binne teminsten 18 spylfilms makke op basis fan syn romans en koarte ferhalen, en doe't er stoar, wied er de heechst betelle auteur (per wurd) fan 'e wrâld. Njonken syn skriuwkarriêre sette Curwood him ek o sa yn foar it behâld fan 'e ûnoantaaste natoer fan Noard-Amearika. Syn skriuwstudio, yn Curwood Castle yn Owosso, is no in museum.
Jonkheid en oplieding
Curwood waard 1878 berne yn Owosso, yn 'e steat Michigan, as de jongste fan fjouwer bern yn it gesin fan James Moran Curwood en Abigail Griffen, dy't allebeide fan Iersk komôf wiene. Curwood makke de middelbere skoalle net ôf, mar slagge dochs foar it talittingseksamen fan 'e Universiteit fan Michigan, dêr't er Ingelske taal- en letterkunde en sjoernalistyk studearre. Nei twa jier briek er lykwols syn stúdzje ôf om sjoernalist te wurden. Underwilens wied er doe yn syn frije tiid al koarte ferhalen oan it skriuwen. Yn 1900 wist er dêr foar it earst ien fan te ferkeapjen foar publikaasje yn 'e krante de Detroit News-Tribune.
Skriuwkarriêre
Tsjin 1909 hie Curwood genôch jild sparre om der it frij ta te hawwen en gean op reis troch de wyldernis yn it noardwesten fan Kanada. Dat besoarge him de ynspiraasje foar syn earste aventoereromans, dy't bestsellers waarden en him wer de finansjele middels joegen om elts jier in pear moannen werom te kearen nei Alaska en de Yukon, sadat er wer nije ynspiraasje opdwaan koe. Uteinlik soe dy wikselwurking liede ta in oeuvre fan mear as tritich fan soksoarte boeken.
Dêrby makke Curwood tankber gebrûk fan it dekôr dat de ûnoantaaste wyldernis fan noardlik Noard-Amearika him bea, wylst er foar de haadrol gauris bisten brûkte, lykas yn 'e romans Kazan; Baree, Son of Kazan; The Grizzly King; en Nomads of the North, wêrfan't de earste trije ta syn bekendste wurken hearre. Yn in protte fan syn boeken komt fierders in sekundêre ferhaalline (oer minsken) mei in romantysk motyf foar. Syn grutste kommersjele súkses behelle Curwood yn 1920, mei de roman The River's End, dêr't mear as 100.000 eksimplaren fan ferkocht waarden (in ûnbidige protte foar in tiid wêryn't nimmen noch heard hie fan paperbacks). Fierders droech Curwood ûnder syn karriêre by oan ferskate literêre en populêre tydskriften, mei mear as 200 artikels, koarte ferhalen en fúljetons. Syn wurk waard behalven yn syn heitelân ek útjûn yn Kanada en Grut-Brittanje, wylst der by syn libben noch oersettings ferskynden yn it Frânsk, Italjaansk, Nederlânsk, Poalsk, Russysk, Spaansk en Sweedsk.
Priveelibben
Syn súkses as skriuwer makke in ryk man fan Curwood, en yn 1922 liet er yn syn berteplak Owosso it lustslot yn 'e Frânske styl bouwe dêr't er as bern al fan dreamd hie. It bouwurk kaam Curwood Castle te hjitten, en seach út oer de rivier de Shiawassee. Yn 'e beide grutte tuorren rjochte er syn skriuwstudio yn. Njonken it slot hied er ek in kampearplak yn it ôfhandige Baraga County (Michigan) yn eigendom, en dêropta in blokhutte yn Roscommon.
Curwood wie twaris troud, fan 1900 oant 1908 mei Cora Leon Johnson, en fan 1909 oant syn dea yn 1927 mei Ethel Greenwood. Hoewol't er yn syn jonkheid in dreaun jager west hie, ûntjoech Curwood him meitiid ta in foaroansteand natoerbeskermer. Yn 1926 waard er dêrom beneamd yn 'e Michigan Conservation Commission.
Ferstjerren
Yn 1927, doe't er yn Floarida oant it angeljen wie, waard Curwood op it bil biten troch wat men tinkt dat in spin west hawwe moat. Hy krige fuortendaliks in allergyske reäksje, en de folgjende pear moannen rekke er troch komplikaasjes almar fierder yn 'e minnichte, oant er op 13 augustus 1927 yn 'e âlderdom fan 49 jier thús yn Owosso kaam te ferstjerren. Hy leit begroeven op it Oak Hill Cemetery yn Owosso.
Erfskip
Seis romans fan Curwood waarden neitiid noch postúm publisearre, wêrfan't er fiif al ôf hân hie. De lêste, Green Timber, waard nei syn ûntidich ferstjerren foltôge troch Dorothea A. Bryant en útjûn yn 1930. Curwood syn wurk is teminsten achttjin kear ferfilme; syn koarte ferhaal Wapi, the Walrus allinnich al wie goed foar trije ferfilmings (yn 1919, 1927 en 1953, alle kearen ûnder de namme Back to God's Country). De film The Trail Beyond, út 1934, dy't basearre is op Curwood syn roman The Wolf Hunters, hie John Wayne yn 'e haadrol. Yn 1988 ûntstie der troch de film The Bear (basearre op The Grizzly King), fan 'e Frânske regisseur Jean-Jacques Arnaud, nije belangstelling foar Curwood syn wurk.
Wurk
Fierders kaam yn 1922 noch in Nederlânske oersetting fan in roman fan Curwood út mei as titel De Eer van Haar Volk''. Noch de oersetter, noch de oarspronklike titel waard dêrby fermelden, dat it is ûndúdlik fan hokker boek oft dat in oersetting is.''
Vledderveen (Stedskanaal)
thumb|left|Herfoarme Evangelisaasjetsjerke Vledderveen Vledderveen is in doarp yn de gemeente Stedskanaal yn de regio Westerwâlde yn de provinsje Grinslân. It is ien fan de jongste feankoloanjes yn Grinslân. It leit streekrjocht beëasten de kearn fan Stedskanaal en hie yn 2019 290 ynwenners mei 120 huzen. Under it doarp falt 3e Oomsberg dat part fan de buorskip Oomsberg is.
Namme
De namme "Vledder" (fledder) tsjut op sompige grûn of sompige greide. It doarp waard oant de iere tweintichste iuw Vledder Batten neamd, sa't it gebiet fanâlds hiet. Om 1930 hinne waard de namme Vledderveen brûkt.
Skiednis
Yn 1880 waard úteinsetten mei de feanterij fan it fean yn de streek. De earste wente waard yn 1883 boud. Yn 1903 krijt it doarp in iepenbiere legere skoalle, yn 1915 in tsjerke en yn 1929 in kristlike legere skoalle.
Vledderveen hat lintbebouwing en der is de tsjerke enin kafee. Bûten de buorren is der in crossbaan, in kartingbaan en it Fleanfjild Stedskanaal dat eartiids Fleanfjild Westerwâlde hiet.
Duology
In duology, in gearstalling fan it Latynske duo- ("twa") en it Grykske -λογία, -logia ("ferhanneling" of "betooch"), is in rige fan twa wurken op it mêd fan 'e skiene keunsten, dy't mei-inoar ferbûn binne en sjoen wurde kinne as ien inkeld lang wurk of as twa losse mar nau besibbe wurken. Duologyen komme benammen foar yn 'e literatuer, as twadielige romansearjes, en soms op it mêd fan 'e film. Yn 'e skilderkeunst sprekt men yn 'e regel net fan in duology, mar fan in twalûk. Analooch oan in duology wurdt in searje fan trije wurken in trilogy neamd, ien fan fjouwer wurken in tetralogy, ien fan fiif wurken in pentalogy, ien fan seis wurken in heksalogy en ien fan sân wurken in heptalogy.
Jan Haken
thumb|J. Haken Jan Haken (Finsterwolde, 13 oktober 1912 – Amsterdam, 20 novimber 1956) wie in Nederlânsk CPN-politikus.
Haken waard opbrocht yn in Grinlânske húshâlding fan lânarbeiders. Hy gie nei de kweekskoalle en waard dêrnei master op in legere skoalle en wie propagandist foar de CPN. Al yn it begjin de Twadde Wrâldkriich wie er warber yn it ferset; dêrom siet er tusken 1941 en 1945 fêst yn konsintraasjekamp Buchenwald.
By de Twadde Keamerferkiezings fan 1946 waard er yn de Twadde Keamer keazen. Fierders wie er lid fan it partijbestjoer fan de CPN en tusken 1947 en 1952 sekretaris fan it partijbestjoer de CPN. Dêrnei wie er sekretaris fan de fraksje fan de CPN. Hy die it wurd op it mêd fan ekonomyske saken, lânbou, ferkear en wettersteat, folkshúsfêsting en de PTT. Yn 1956 waard er fannijs keazen, mar hy stoar foar syn beëdiging as lid. Jan Haken syn broer Harm Haken wie tusken 1958 en 1963 lid fan de Earste Keamer.
Skyrinnen op de Olympyske Winterspullen 2014
200px|thumb|right|200px|De Olympyske Skyrinstadion fan Sotsji 2014
De XXIIe Olympyske Winterspullen waarden fan 7 oant en mei 23 febrewaris 2014 hâlden yn Sotsji, yn Ruslân. It skyrinnen hie plak yn it Laura Biathlon & Ski Complex.
Medaljespegel
De top-7 fan lannen dy't by it skyrinnen medaljes wûn ha tidens de Olympyske Winterspullen fan 2014.
Heksalogy
In heksalogy, fan it Grykske ἑξα-, hexa- ("seis"), en -λογία, -logia ("ferhanneling" of "betooch"), is in searje fan seis wurken op it mêd fan 'e skiene keunsten, dy't mei-inoar ferbûn binne en sjoen wurde kinne as ien inkeld lang wurk of as seis losse mar nau besibbe wurken. Heksalogyen komme benammen foar yn 'e literatuer, as romansearjes fan seis boeken. Analooch oan in heksalogy wurdt in searje fan twa wurken wol in duology neamd, ien fan trije wurken in trilogy, ien fan fjouwer wurken in tetralogy, ien fan fiif wurken in pentalogy en ien fan sân wurken in heptalogy. It wurd 'heksology' waard ynsafier bekend yn 1859 foar it earst brûkt troch Frânske dichter, skriuwer en literatuerkritikus Théophile Gautier. In foarbyld fan in heksalogy út 'e moderne literatuer is de Firekeeper Saga fan Jane Lindskold, dy't bestiet út 'e romans Through Wolf's Eyes; Wolf's Head, Wolf's Heart; The Dragon of Despair; Wolf Captured; Wolf Hunting; en Wolf's Blood.
Tebaanske Legioen
It Tebaanske Legioen wie yn de kristlike tradysje in romeinsk legioen fan likernôch 6.600 man sterk, dy't him massaal bekearde ta it kristendom en oan it begjin fan de 4e iuw like massaal de martlersdea ferstoar, nei't it wegere oan de romeinske goaden te offerjen.
Yn de midsiuwen wie it ferhaal oer it Tebaanske Legioen populêr en sawol it hiele legioen as ek yndividuele leden waarden tige fereare. Oft it legioen ea bestean hat is lykwols ûnwis, bewizen ûntbrekke en foar in soad histoarisi wurdt it dêrom as fiksje ôfdien.
De feestdei fan it legioen is fêststeld 22 septimber.
Yn Fryslân binne gjin tsjerken dy't oarspronklik oan it legioen wijd binne; wol binne der tsjerken dy't yndividuele leden fan it legioen (de Victoriustsjerke fan Penjum, de Mauritiustsjerke fan Drylts en de Mauritiustsjerke fan Jirnsum) as patroanhillige hiene.
Boarnen
De ferhalen oer it Tebaanske Legioen binne oarspronklik basearre op it yn de jierren 430-440 skreaune passio Acaunensium martyrum fan de yn it jier 450 ferstoarne biskop Eucherius fan Lyon. De biskop woe mei it opskriuwen fan it ferhaal tefoarren komme dat it romrofte martlerskip fan it legioen fergetten wurde soe. Eucherius op syn beurt basearre him op oerleverings fan biskop Isaak fan Geneve, dy't him wer basearre hie op de biskop fan Theodor fan Sion, dy't oan it begjin fan de 5e iuw ferstoar. Dêrnjonken is der noch in aparte oerlevering, in 5e-iuwske anonime ferzje fan de passio, dy't wat ferskilt mei dy fan Eucherius.
De alderearste ferslaggen oer it legioen waarden dus teminsten hûndert jier letter opskreaun nei it tiidstip fan it martlerskip fan it legioen.
5e-iuwske oerlevering
Neffens Eucherius wie it legioen oarspronklik it garnizoen fan 'e stêd Egypte yn Egypte, dat doe diel útmakke fan it eastlike diel fan it Romeinske Ryk. Alle 6.600 leden (neffens de anonime ferzje 6.660) hiene it kristlike leauwe oannommen. Oanfierder fan it legioen wie Mauritius, dy't neffens in letter ferhaal ek yn it besit wie fan de Hillige Lâns. Oare mei namme neamde ofsieren wiene Eksupearius en Kandidus. Neffens de anonime passio rôp keizer Maksimianus it legioen tsjin it ein fan de 3e iuw op om nei Galje te tsjen en dêr te striden tsjin de Bagauden.
Nei't Maksimianus syn kamp yn Octodurum (tsjintwurdich: Martigny) opsloech easke de keizer om foar in súksesfolle striid earst in offer te bringen oan de romeinske goaden. Mauritius en syn mannen folgen dat befel net op en gyngen nei Agaunum (St. Maurice d'Agaune), dêr't hja harren kamp opsleagen. Nei't hja opdroegen waarden werom te kommen foar it offerjen waard it legioen foar straf oant twa kear ta desimearre. Neffens de passio fan Eucherius wie dat om't Mauritius mei syn mannen wegeren tsjin kristenen te fjochtsjen. Ek skreau Eucherius dat de manlju gjin ferset beane en sels it martlerskip sochten. Sa joech Maksimianus lang om let it befel om it hiele legioen te deadzjen. By it plonderjen fan de lichems waard ek in kristen mei de namme Fiktor fermoarde. Hy wie gjin lid fan it legioen, mar hie himsels bekend makke as kristen. Twa soldaten wisten út te piken nei Solothurn en waarden dêr fermoarde (Sint-Fiktor en Sint-Ursus).
Rynlân
Neffens de anonime passio sanctorum Gereonis soene dielen fan it legioen earder al foar de troepen op nei it Rynlân tein wêze om dêr in opskuor del te slaan. Yn it Rynlân waarden lykwols ek dy ûnderdielen ynrekkene en útmoarde. Yn Bonn wiene dat Kassius en Florentius mei tolve gesellen, yn Keulen wie dat Gereon mei 318 gesellen en yn Xanten wie dat Fiktor mei 330 gesellen.
Yn de Sint-Paulinustsjerke fan Trier wurde hjoeddedei in grut tal bonken en skedels bewarre. Neffens in lokale leginde waard it legioen noardlik fan de stêd ôfslachte. De tsjerke waard oarspronklik op in romeinsk grêffjild boud.
Ferearing
Spoaren fan de ferearing fan it Tebaanske Legioen op it plak dêr't de eskekúsjes plakfûnen geane werom op de lette 4e iuw. It wie de biskop fan Octodurum (Martigny), dy't yn Agaunum (Saint-Maurice) de reliken sammele en foar 392 op it fynplak Cour du Martolet in grêftsjerke bouwe liet. Yn it Martyrologium Hieronymianum dûkten yn 430 Mauritius en'syn gesellen op. Nei alle gedachten stiene hja doe al op in lokale tsjerkekalinder. Eucherius skriuwt oer in mirakel fan in frommiske dy't mei ferlammingsferskynsels nei Agaune kaam en dêr bidde om genêzing. Har gebed waard ferhearre en yn 450 wie der al sprake fan in pylgerstream nei it eksekúsjeplak fan de martlers. Eucherius fertelt yn gearhing mei dat ferhaal dat der ek in hospitium wie en de pylgers sulver en goud joechen. Sa't it liket hiene de reliken fan de soldaten yn de tiid fan Eucherius al aardich wat bekendheid krige. Agaune wie nei alle gedachten boppedat by pylgers ek populêr, om't it geografysk geunstich lei op de rûte fan it noarden oer de Alpen nei it suden.
Kening Sigismund stifte yn 515 op it plak de Mauritiusabdij (Abbaye de Saint-Maurice). De earste paus dy't mei wissens de abdij besocht wie paus Stefanus II. Hy reizge nei de abdij om de diplomatike bannen mei de frankyske kening Pepyn oan te heljen - de kening liet it lykwols ôfwitte en kaam net. In oare ferneamde pylger wie de karolingyske wie Karel de Keale yn 875. Wylst de iere tradysje fral it legioen as groep fereare, docht it út de pylgerferslagen fan Saint-Maurice bliken dat letter de ferearing jimmeroan mear betrekking krige op de persoan Mauritius. Al yn de iere midsiuwen waarden de reliken fan it legioen yn Saint-Maurice fereare en se rekken ferspraat troch skinkings oan oare kleasters, tsjerken en kapellen. Foar in diel waarden dy reliken letter werom brocht nei Saint-Maurice, om sa de status fan it plak as it sintrum fan it pylgerjen feilich te stellen. Oare reliken fan it legioen bleaune op it plakken dêr't oare leden de martlersdea stoaren; lykas Kassius en Florentius yn Bonn. Yn guon gefallen, lykas by Gereon en Fiktor, ûnstiene legindes oer de ûntdekking fan de reliken troch Helena, de mem fan Konstantyn de Grutte.
Nammen
Der binne meardere martlers fan it legioen mei de namme Victor (Fiktor). Mooglik wiene harren nammen net bekend en krigen se ynstee dêrfan de titel victor (latyn foar oerwinner). Ek Mauritius, de oanfierder fan it legioen, soe gjin oerlevere namme wêze, mar fan it grykske mauros, μαῦρος (swart, donker) stamme. Mauritius wurdt dan ek fakentiden as in swarte soldaat útbylde. Itselde jildt foar de namme fan Gereon, dy't fan it grykske geron, γέρων, (âlde man) of it latynske gerere (oarloch fiere) stamme soe.
Twifels
Al yn de earste helte fan de 19e iuw ûnstiene der grutte twifels oft it legioen wol ea bestean hie en de omstannichheden fan de gewelddiedige opheffing. Ien fan de haadarguminten wie dat Sulpicius Severus, in tiidgenoat en belangrike skiedkundige fan Eucherius, gjin tradysjes neilitten hat oer it ferhaal. Dêrnjonken soene der fanôf it ein fan de ferfolgings ûnder Falerianus (257-260) oant de bluodrige kristenferfolgings fanôf 303 ûnder Diokletianus hast in heale iuw gjin dokumintearre ferfolgings fan kristenen troch de steat plakfûn ha. Dat wurdt lykwols wjersprutsen troch de ynformaasje yn de anonime passio, dy't de wrede eksekúsjes yn gearhing mei de oarloggen tsjin de Bagauden yn de jierren 285-286 datearret. Ek binne neamde jiertallen en oantallen net altiten yn oerienstimming mei de gebrûken fan dy tiid. De Switser Louis Dupraz wie ien fan seldsume moderne gelearden dy't der fan út gyng dat it ferhaal yn de kearn kloppet. It Tebaanske Legioen soe neffens him in militêre hynsteienheid west ha fan it Legio II Traiana fortis. It Tebaanske legioen waard by Eucherius as legio militum beskreuan, dat Thebaei neamd waard. Hy wie der wis fan dat de beskriuwing Tebanen út de mûnlinge oerlevering stamme. Eucherius brûkt it wurd legio, dat er de lêzers fan syn tiid earst noch ferklearje moast.
Inkelde ûndersikers hingje de teory oan dat de oerlevering fan it Tebaanske Legioen yn gearhing mei de striid tusken keizer Teodoasius I en usurpator Eugenius ûntstien is: yn it jier 394 kaam it ta in boargerkriich tusken de twa kampen. Teodoasius liet Eugenius en syn machtige legeroanfierder Arbogast, dy't gjin kristen wie, as fijannen fan God en kristenferfolgers ôfskilderje. Mei it martlersferhaal fan it Tebaanske Legioen soe Theodor fan Sion besocht ha de by Octodurum (Martigny) stasjonearre Egyptyske troepen oan de kant fan Teodoasius te krijen. Mar wat boarnen oanbelanget is ek dat ferhaal net te ûnderbouwen.
Esfigmenou-kleaster
It Esfigmenou-kleaster (Gryksk: Μονή Εσφιγμένου) is in eastersk-otterdoksk kleaster yn de monastike steat fan de berch Atos yn Grikelân. It op it noardlike diel fan it skiereilân lizzende kleaster giet werom op de 10e iuw, mar de tradysje wol ha dat it plak al yn de 5e iuw foar in kleaster brûkt waard. Fan alle kleasters hat Esfigmenou de measte muontsen. It heart ek by de meast tradisjonele kleasters fan Atos en spilet sûnt 1970 in rol yn tsjerklike diskusjes. Yn 'e folchoarder is Esfigmenou it achttjinde yn rang.
Skiednis
Sûnt de stifting oant de Ottomaanske ferovering ûndergyng it kleaster in perioade fan wolstân. Byzantynske keizers droegen rynsk by oan dy wolstân, lykas ek oare otterdokske foarsten sa as de Servyske keizer Stefan Dušan en de Servyske despoat Đurađ Branković. De see is by it kleaster yn ferliking mei de rest fan it skiereilân net sa wyld en dêrom hie it kleaster yn it ferline in soad lêst fan piraten. Sadwaande rekke it kleaster yn it neigean en in soad muontsen ferlieten it kleaster. Dat hie ta gefolch dat oanbuorjende kleasters stikken lân ynpikten, itjinge juridyske konflikten feroarsake.
It kleaster slagge der yn om te herstellen en neffens in manuskript út 1569 wurken der doe 51 muontsen oan de weropbou. Yn 1655 joech de Russyske tsaar Aleksej I muontsen tastimming om ienris yn de fiif jier it lân te bereizgjen om sa jild yn te sammeljen foar it kleaster. Yn deselde tiid joegen ek de hearskers fan de Donau-foarstendommen foarse bydragen oan it kleaster. Begjin 18e iuw joech biskop Gregoarius fan Melenikon donaasjes en hy waard lang om let ien fan de muontsen, dy't it kleaster renovearren. Biskop Daniel fan Tessaloniky makke fan it kleaster mei tastimming fan Gerasimus III fan Konstantinopel in senobitysk kleaster. It relevante patriargale edikt waard yn 1797 publisearre troch patriarch Gregoarius V fan Konstantinopel, dy't ek it ferwoastge súdlik part fan it kleaster op 'e nij bouwe liet.
In tal betûfte abten hawwe it kleaster dêrnei restaurearre en fierder útwreide oant de foarmen sa't dy no binne. Yn it kleaster waard in ikonografyske skoalle stifte dy't it kleaster jierrenlang grutte tsjinsten ferliende. Under de Grykske Unôfhinklikheidskriich hie it kleaster slim te lijen fan de Turken. Tusken 1821 en 1832 besetten de Ottomanen it kleaster en brûkten it as kazerne. Restauraasjes fûnen oant 1871 plak.
Kontroverse
Mei muontsen fan oare kleasters is it Esfigmenou-kleaster belutsen by in lang skeel mei it Oekumenysk Patriargaat fan Konstantinopel. De woartels fan it skeel lizze yn de sûnt it Twadde Fatikaanske Konsylje ferbettere relaasje fan it patriargaat mei de Roomsk-Katolike Tsjerke en dêr ûntstie wranteligens oer by de muontsen fan it Esfigmenou-kleaster. It skeel eskalearre doe't der troch it patriargaat in Esfigmenou-bruorskip oprjochte waard.
De monastike mienskip fan Atos falt fuort ûnder de jurisdiksje fan de oekumenyske patriarch en neffens tsjerklik rjocht binne alle muontsen ferplicht om de patriarch hearrich te wêzen. Fanwegen de oekumenyske aspiraasjes fan it patriargaat wegeren de muontsen lykwols langer om sizzen te jaan. De klachten fûnen harren grûn yn it tsjerklik rjocht dat otterdokske religieuzen ferbiedt om mei "ketters" te bidden.
Sûnt 2002 waard de relaasje fan de bewenners fan it Esfigmenou-kleaster en it Oekumenysk Patriargaat noch minder, doe't patriarch Bartholomeus I fan Konstantinopel de opstannige kleastermienskip "skismatysk" ferklearre. Dêrby makke de patriarch gebrûk fan in regel, wêrfan't in soad mienden dat dy makke wie om roomsk-katoliken fan de berch Atos te warjen. It hie ta gefolch dat de muontsen neffens de Grykske grûnwet it rjocht ferlearen om op Atos te wenjen. In rjochtbank fan Tessaloniky feroardiele de bewenners fan Esfigmenou om de hillige berch te ferlitten, mar dat wegeren de muontsen en de saak waard oan it Grykske heechgerjochtshôf foarlein. As antwurd liet de Hillige Synoade fan it Oekumenysk Patriargaat de kleastermienskip fan Esfigmenou yllegaal ferklearje en it joech de segen oan de foarming fan in nije bruorskip fan Esfigmenou ûnder lieding fan de archimandryt Chrysostomos Katsoulieris. Dy nije bruorskip Esfigmenou besocht yn desimber 2006 yn it kleaster te kommen, mar stjitte dêr op fûl ferset fan de bewenners en sân muontsen rekken by it deilis slim ferwûne en moasten mei de boat ôffierd wurde foar behanneling. De oare kleasters fan Atos ferklearre har yn in brief oan de patriarch solidêr mei de stânpunten fan Esfigmenou.
Yn jannewaris 2007 hat de distriktsprokureur fan Tessaloniky oanklachten yntsjinne tsjin de muontsen fan Esfigmenou fanwegen fertsjustering fan de eigendommen fan it kleaster. De muontsen dêr foar oer beskuldigje de Grykske oerheid der fan oan dieverij fan identiteit te dwaan en muontsen dy't in libben lang yn it kleaster wenne ha dakleas te meitsjen troch de gebouwen ta te wizen oan in groep mei in oare identiteit. Alhoewol't de Grykske oerheid yn 2016 in blokkade ynstelle liet, wêrtroch't it kleaster ferstutsen bliuwt fan elemintêre behoeften lykas iten, holden de opstannige muontsen hoek en noch jimmeroan sitte hja yn it kleaster. Yn 2017 fielden de muontsen har bedrige troch de Grykske oerheid, dy't fan doel wêze soe om mei in grutte plysjemacht it kleaster te oerfallen en de abt en muontsen finzen te nimmen. Ek yn it oannimmen fan de genderwet yn Grikelân yn 2017 sjocht de monastike mienskip him yn it tradisjonele bestean bedrige, om't de berch Atos in plak is dêr't froulju al mear as 1000 jier gjin tagong ha.
Arjistektuer
It kleaster bestiet út in tal ferskillende bouwurken. Alhoewol't it kleaster net letter dan yn de 11e iuw stift waard, binne de hjoeddeiske gebouwen benammen ûntstien yn de earste helte fan de 19e iuw. Rûchwei foarmet it ommuorre kleasterkompleks in rjochthoekich grûnflak mei in grutte binnenhôf. Yn it midden fan dy binnenhôf stiet de katolikon tusken de fleugels mei de sellen fan de muontsen, it gastenferbliuw en it refektoarium.
De oan de himelfeart fan Kristus wijde katolikon waard op it plak fan in âldere foargonger tusken 1806 en 1810 boud. Yn 1811 folge de ynwijing fan de tsjerke troch patriarch Gregoarius V. De tsjerke waard tusken 1811 en 1818 fersierd mei fresko's. Mei it beskilderjen fan de narteks yn 1841 waard de dekoraasje foltôge. De houten ikonostase is mei ferguld beslach belein en heart ta de moaiste ikonostases op it skiereilân. Yn de ikonostase binne foarstellings út it Alde en Nije Testamint ferwurke.
Op de súdeastlike hoeke fan de tsjerke stiet bûten in hillige boarne, dy't brûkt wurdt foar it wijwetter. De boarne wurdt oerdekt mei in troch acht moarmeren pylders droegen koepel, dy't troch metopen mei byldhouwurk oan inoar ferbûn binne.
It âldste gebou fan it kleaster is it refektoarium, in heal frijsteand gebou oan de westlike fleugel. It rjochthoekige gebou waard yn 1810 renovearre en de fresko's út de 16e en 17e iuw binne noch jimmeroan oanwêzich, mar skeind doe't Ottomaanske soldaten dêr ûnder de Grykske frijheidsstriid hûsholden. Dêrnjonken hat it kleaster ek noch ris trettjin kapellen, acht binnen de muorren en fiif bûten de muorren. De wichtichste kapellen binne dy oan wjerskanten fan de katolikon.
Skatkeamer
Yn de skatkeamer fan it kleaster wurde tal fan weardefolle saken bewarre. Tegearre mei de bibleteek is de skatkeamer tydlik ûnderbrocht boppe de narteks fan de katolikon. Njonken krusen, boeken, klaaiing ensafuorthinne besit it kleaster in grut part fan de tinte fan Napoleon Bonaparte, in geskink fan patriarch Gergoarius V oan it kleaster. De muontsen brûke de tinte ienris yn 't jier by de fiering fan de himelfeart fan Kristus as in tinte boppe de yngong fan de katolikon.
Op it alter yn de katolikon leit it saneamde Krús fan Pulcheria. Underdiel fan it krús binne reliken en in tige wichtich Byzantynsk ikoan. It ikoan toant Kristus yn in steande posysje en wurdt omjûn fan in sulveren list mei de apostels.
Biatlon op de Paralympyske Winterspullen 1994
De VIe Paralympyske Winterspullen waarden yn 1994 hâlden yn it Noarske Lillehammer.
Parallel (geografy)
thumb|Súdpoalsirkel thumb|Noardpoalsirkel thumb|Parallel Noardlike Kearkring thumb|Parallel Súdlike Kearkring In parallel as breedtesirkel is in sirkel oer it ierdoerflak fan de punten mei deselde ôfstân ta de evener. By útwreiding kinne parallellen ek op oare planeten tapast wurde.
Relaasje mei evener
Foar in parallel jildt dat eltse line troch troch it midspunt fan de Ierde en in punt op de parallel deselde hoeke makket mei it flak troch de evener. Oars as by de meridianen moetsje de parallellen elkoar net; de sirkels rinne parallel. Om't elts punt dêrmei op mar ien parallel leit is dat de parallel fan dat punt. It is mooglik ûnbeheind sokke sirkels te lûken; lykwols is de grutste tapassing dy fan in geografysk koördinatestelsel. Utgeand fan de evener as nulparallel kin foar de parallel fan elts punt op it ierdoerflak de hoeke fêststeld wurde mei it flak troch de evener. Dit kin dan as de iene ordinaat brûkt wurde, as oantsjutting fan de noard-súd posysje.
Skiednis
Dit systeem is yn de 2e iuw betocht troch Ptolemaeus, dy't útgong fan mjittings fan de sinne. In parallel is dan de line fan punten dêr't de middei-sinne like heech stiet. De wearde fan de parallel wie dan it ferskil fan mei de sinnehichte op evener. Op evennachtsdagen stiet de sinne rjocht boppe de evener, dat it wie it ferskil tusken njoggentich graden en de middei-hichte fan de sinne op de parallel op evennachtsdagen. Om't dit stelsel op de Middellânske See tapast waard, dy't fan east nei west rint, waard dit ferskil mei de evener de breedte neamd. Foar in punt noard fan de evener hiet de ordinaat noarderbreedte, foar in punt súd fan de evener is it suderbreedte.
Bysûndere parallellen
In pear parallellen hawwe in namme:
Honkbal op de Olympyske Simmerspullen 1992
De Olympyske Simmerspullen 1992, ek wol de XXVe Olympiade neamd, waarden yn 1992 hâlden yn Spanje yn de Katalaanske haadstêd Barselona. De finale fan it honkbal waard hâlden yn it L'Hospitalet de Llobregat Baseball Stadium. It wie de earste kear dat it Honkball op it programma stie fan de Olympyske Simmerspullen.
List fan planetoïden 85801-85900
Dit is in list fan planetoïden 85801-85900.
Searje
"Searje" (fan it Latynske series, in ferbûging fan serere, "gearfoegje" of "bine") of "rige" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:
Tsjerke fan Noardbroek
De Tsjerke fan Noardbroek is in romanogoatysk tsjerkegebou yn Noardbroek yn de provinsje Grinslân. De tsjerke is in PKN-tsjerke en de gemeente hat in frijsinnige ynslach.
Skiednis
De yn de 14e iuw boude krústsjerke waard oarspronklik mooglik wijd oan in lid fan it Thebaanske Legioen. It 17e-iuwske segel toant in kriger mei in wapperjende mantel, dy't yn 'e rjochter hân in lâns fêsthâldt en yn de oare hân in skyld mei it ôfbyld fan de tsjerke. Grutte feroarings hawwe der sûnt de bou net mear west. De oan de eastlike kant frijsteande sealtektoer kin noch wat âlder wêze as de tsjerke. Fanwegen it knobske oansjen wurdt de toer ek wol Olle Dodde neamd.
Nei de reformaasje waard de tsjerke protestantsk, mar in grut part fan de beskilderings yn it ferwulft bleau bewarre ûnder in laach witerskalk.
Healwei de jierren 1960 stie it lot fan de tsjerke tige faai doe't der in restauraasje nedich wie. De kosten waarden op 355.000 gûne rûsd, mar dat bedrach koe net folslein troch de lytse mienskip opbrocht wurde. Fan de oerheid waard in bydrage fan 106.500 frege, mar it liede ta in fûle striid yn de gemeenteried. De fraksjes fan de PvdA en de PSP fûnen it skande fan it jild, dat better oan oare saken bestege wurde koe. De bewenners koene neffens dy partijen likegoed yn it oanbuorjende Súdbroek tsjerkje. Yn de Grinslânske kranten folgen in soad ynstjoerde stikken oer de saak en nei in útstel wiisden de measte PvdA-ers en de hiele PSP-fraksje de subsydzje ôf, wylst in krappe mearderheid besteande út VVD, ARP, CHU en twa PvdA-leden de subsydzje dochs takenden.
Sûnt 2016 is de tsjerke oerdroegen oan de Stifting Alde Grinslânske Tsjerken.
De tsjerke is in krústsjerke fan in trije traveeën tellend skip, in dwersskip en in eastlik oriïntearre koer dat fiifsidich sletten wurdt.
Ynterieur
Njonken de muorreskilderings binne der noch twa eleminten út de katolike tiid: de piskina en de sakramintsnis. De barokke preekstoel en de dooptún datearje fan 1757 en binne neffens it ûntwerp fan W.E. Struve makke.
Muorreskilderings
De 14e-iuwske tsjerke besit noch in ryk tal skilderings yn it stiennen ferwulft. Foarstellings út it Alde- en Nije Testamint rinne troch inoar. Sa wurdt yn it westlike skip tichteby it oargel de sûndefal njonken de doop fan Jezus yn de Jordaan ôfbylde. De noardlike, kâlde kant fan de tsjerke stie dêrby symboal foar al it negative, wylst de súdlike kant foar it positive stie. Yn it koer wurdt it Lêste Oardiel útbylde. De opstanning fan de deaden, Marije as foarsprekker, Kristus as wrâldrjochter en hel en himel binne dêr yn ôfsûnderlike bylden fêstlein. De hillige Kristoffel, dy't it berntsje Jezus oer de rivier draacht, is yn de tsjerke mei detail beskildere mei û.o. in fiskjend jonkje oan de kant fan it wetter. Nei de reformaasje ferdwûnen de skilderings ûnder in laach witerskalk. By de 20e-iuwske restauraasje kamen se wer foar it ljocht. By it ferwiderjen fan de kalklaach waard yn 'e hoeke fan it súdlike transept en it koer in tekst ûntdutsen dat de tsjerke in grutte restauraasje ûnderien hat troch master Gerget en syn gesellen. Dy restauraasje fûn fuortendaliks plak nei de reduksje fan Grins en waard yn 1599 ôfsletten. Under de tekst wurde ferskillende soarten ark ôfbylde.
Oargel
It oargel fan de tsjerke waard yn 1696 boud troch Arp Schnitger as twamanualich ynstrumint mei tweintich registers en pedaal. Oft Schnitger noch âlder piipmaterjaal fan it earder oargel brûkt hie is net bekend. Yn 1768, 1806 en 1855 ferbouden resp. Albertus Antoni Hinsz, Heinrich Hermann Freytag en Petrus van Oeckelen] it oargel. Tusken 1947 en 1980 wurken Simon Graafhuis en Cor Edskes oan it oargel. Yn dy tiid waarden de yn 1855 ferwidere registers út it rêchwurk rekonstruearre.
De Likeblommen
De Likeblommen is in gedicht fan 'e hân fan 'e Fryske skriuwer en dichter Eeltsje Hiddes Halbertsma (1797-1858). It docht it ferhaal fan in jongfaam dy't winterdeis tsjin alle rie yn mei har feint út te reedriden giet en dat mei de dea bekeapje moat as hja troch it iis sakket. Teffens giet de tekst yn op hokker gefolgen oft har ferstjerren foar de djipdrôven hat. De titel ferwiist nei de Likeblom, in soarte fan papierrene blom dy't men doedestiden yn De Like makke en dy't by 't winter troch reedriders út Fryslân by de klean yn stutsen mei weromnommen waard as bewiis dat men alhiel nei Grinslân ta riden wie. Tagelyk is de titel dûbelsinnich, mei't 'blom' ek wol brûkt wurdt as ferwizing nei in famke, en 'like-' ek in ferbûging fan 'lyk' wêze kin. De Likeblommen waard foar it earst publisearre yn 1840, as ûnderdiel fan 'e lytse ferhale- en dichtbondel Twigen út in Alde Stamme, dy't yn 1871 mei it oare wurk fan 'e bruorren Halbertsma opnommen waard yn 'e samling Rimen en Teltsjes.
De Noordstar (Noardbroek)
De Noordstar is in nôt- en pelmûne yn Noardbroek yn de provinsje Grinslân.
De mûne waard yn 1849 boud en oant yn de jierren 1980 troch mûnder Begeman yn bedriuw holden. Om 1990 hinne wie it ûnderhâld sa min, dat in grutte restauraasje needsaaklik wie.
De flecht fan de mûne is goed 19 meter. De wjukken hawwe selsswichting.
Cedar Rapids (Iowa)
Cedar Rapids is in stêd (city) yn de Amerikaanske steat Iowa. It is de twadsgrutste stêd fan de steat en de 181e stêd neffens ynwennertal yn de Feriene Steaten (2000). De stêd leit oan de rivier de Cedar, 20 km benoarden Iowa City en 100 km east fan Des Moines.
Klimaat
Yn jannewaris is de trochsneed temperatuer -8,0 °C, yn july 23,4 °C. Jierliks falt der trochstrings 856,5 mm delslach (mjitperioade 1961-1990).
Frits Clausen
Libben
Under de Earste Wrâldoarloch naam Clausen tsjinst yn it Dútske leger. Nei de kriich, noch yn 1918, studearre Clausen medisinen yn Kopenhagen. Nei it heljen fan syn doktoraat, gie er yn 1924 oan 'e gong as hûsdokter yn Bovrup yn de gemeente Aabenraa dy't wilens yn 1920 middels in stimming oan Denemark kaam wie.
Clausen waard yn de jierren dêrnei hieltyd aktiver yn de polityk. Hy wie in pleiter foar it fannijs oansluten fan Denemarken by Dútslân en waard lang om let lid fan de Det Konservative Folkeparti, mar rillegau sluet er him oan by de Danmarks Nationalsocialistiske Arbejderparti (DNSAP). Binnen twa jier wie er partijlieder, wat er oant 1944 bliuwe soe.
Under Clausen farde de partij fral in nasjonalistyske koers en doelde er op nauwere bannen mei it Dútslân fan Adolf Hitler. Clausen syn polityk wie lykwols net populêr. Sterker noch, it fierwei grutste part fan syn oanhing kaam út de Dútske minderheid yn it suden fan Jutlân. Op har hichtepunt hie de partij sa'n tweintichtûzen leden en likefolle sympatisanten. By de ferkiezings fan 1939 belle de DNSAP lykwols mer trije sitten yn it parlemint. Yn de maitiid fan 1940 waard Denemarken troch de Dútsers oermastere ûnder de operaasje Weserübung. It lân joech him oer binnen ien dei. Clausen reägearre fansels posityf op de Dútske besetters. Dy besochten om Clausen en leden fan syn partij in wichtige rol yn de regearing fan Denemarken te jaan, mar kening Kristiaan X wegere dit. De Dútsers stiene der offisjeel net bot op oan; se woene it Deenske folk net tsjin har' krije. Se hiene yn 1940 en 1942 wol plannen om Clausen oan de macht te bringen, mar dy waarden nea útfierd. Mei dêrom hold Denemarken betreklik in protte frijheid ûnder de Dútske besetting. De Dútskers hopen dat Clausen by de ferkiezingen fan 1943 legaal de macht pakke soe, mar de partij die it wer striemin mei mar trije sitten.
Mei it falen fan de partij by de ferkiezingen yn 1943, besleat Clausen him as dokter te melden by de Waffen-SS. Wol bleau er offisjeel lieder fan de DNSAP, wylst er tsjinne oan it eastfront. Hy rekke oan de alkohol en waard neitiid opnaam yn in klinyk yn Würzburg. Maitiid 1944 gie Clausen lykwols werom nei Denemarken, dêr't er op 5 maaie 1944 twongen waard it foarsitterskip oer te jaan. It betsjutte de ein fan syn politike karriêr.
Kazan (roman)
Kazan (yn lettere edysjes ek wol Kazan, the Wolf-dog) is in aventoereroman fan 'e hân fan 'e Amerikaanske skriuwer James Oliver Curwood (1878-1927). It ferhellet oer it libben fan 'e wolfshûn Kazan yn it wylde noarden fan it Noard-Amearika. Kazan waard foar it earst publisearre yn 1914, troch de útjouwerij Grosset & Dunlap. In ferfolch, mei as titel Baree, Son of Kazan, ferskynde yn 1917. Kazan wie in tige populêr boek, en waard ferskate kearen oerset yn it Nederlânsk, ûnder de titel Kazan de Wolfshond. Hoewol't it boek in bist yn 'e haadrol hat, is it net botte gaadlik foar bern om te lêzen; op 'e omslach fan 'e Nederlânske edysje út 1983 wurdt dan ek fermelden: "tolve jier en âlder".
Ynhâld
It boek set útein as de wolfshûn Kazan, dy't foar trijefjirde part husky (slidehûn) en foar in fearn wolf is, mei syn baas Thorpe en dy syn frou Isobel nei de noardlike wyldernis fan Kanada reizget, dêr't se in man moetsje dy't fan McCready hjit. It is daliks dúdlik dat McCready earder gedoente hân hat mei Kazan, dy't doe noch Pedro neamd waard, en dat er net sa fraai mei de hûn omsprongen hat. As McCready Thorpe bûten westen slacht en dan Isobel besiket te ferkrêftsjen, skuort Kazan him los fan syn keatling en byt er McCready dea. Dêrnei naait er út, om't er wol begrypt dat it deadzjen fan in minske him net yn tank ôfnommen wurde sil. Yn 'e wyldernis jout er him by in ridel wolven, wêrfan't er nei in gefjocht de nije lieder wurdt. In jonge grize wolvinne hellet him oan, en dat wurdt syn wyfke.