cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Feanwâlden
Rêsthuzen
left|thumb|250px|Hûs Patrimonium (Villa de Clerq) Yn Feanhuzen hawwe sûnt de jierren '20 ferskate rêsthuzen stien. De earste fersoargingstehuzen fan it doarp binne ûntstien troch de stichting Talma Rustoord. Dy stichting sette him yn foar de âlderienfersoarging. Earst waarden filla's opkocht foar âldereinopfang: Villa de Clerq (yn 1898 boud as wenhûs foar de Amsterdamse bankier Pieter de Clerq) en Filla Van Kleffens (fan om 1880-1920 in notariswenning). Oan de Stinswei waard yn 1930 in opkocht hearehûs omboud ta rêsthûs Talmahûs, foar it ferplegen fan langduorjende siken en ynfaliden. It gebou baarnde op 5 febrewaris 1958 oan de grûn ta ôf. Twa pasjinten kamen dêrby om. thumb|left|250px|Talma Hûs De bewenners fan de Talma rêstoarden waarden yn 1977 ferhuze nei it nije soarchsintrum Talma Rêstoard (no Talma Hoeve), oan de noardkant fan Feanwâlden.
Yn 1967 waard foar demintearjende âlderein in oar rêsthûs iepene: Talmahûs.
Fierders stiet der noch it senioarekompleks de Swanneblom.
Persoanen
thumb|260px|Haadstrjitte 2
Tagongswegen
Iuwenlang wie de wichtichste ferbining fan Feanwâlden it eastlik lizzende kleasterpaad dat no fytspaad is.
Yn 1852 waard in ferhurde wei fan Dokkum-Quatrebras oanlein. Ek Feanwâlden waard dêryn opnomd wêrnei't de Haadstrjitte en it Eastein ferhurde waarden. De tsjintwurdige Stinswei en de Suderwei binne yn dy tiid oanlein. Pas yn 1971 kaam de rûnwei ree, dy't de sterk tanimmende ferkearsdrokte troch it sintrum fan it doarp ûntlêste moast.
Yn 2014 waard in begjin makke mei de oanlis fan de Sintrale As. Dy waard oanlein om de berikberens fan it noarden fan Fryslân te fergrutsjen. Dy snelwei rint by Feanwâlden lâns en foarmet sa in twadde ringwei, dy't net fier fan de besteande rûnwei te lizzen komme sil.
Strjitten
Alle strjitten yn Feanwâlden.
Jean Bobet
Jean Bobet (Saint-Méen-le-Grand, 22 febrewaris 1930 - Rennes, 30 july 2022) wie in Frânsk hurdfytser en de jongere broer fan Louison Bobet dy't trije kear winner wie fan de Omgong fan Frankryk.
Karriêre
Bobet wie in aktyf hurdfytser tusken 1949 en 1959. Hy die mei oan alle trije de grutte omgongen. Syn grutste oerwinning wie yn 1955 doe't er Parys-Nice wûn. Op lettere jierren begûn er oer it hurdfytsen te skriuwen en skreau er ferskate stikken, wêryn't er it hurdfytsen optilde ta in nommele warberens, goed foar de sûnens en it libbenslok fan 'e minske.
Jean Bobet ferstoar op 30 july 2022 yn 'e âldens fan 92 jier.
Mitselwier-Súd
Mitselwier-súd is in gasfjild ûnder Ie yn de gemeente Dongeradiel.
It gasfjild waard ein 2011 ûntdutsen troch de NAM. It gasfjild, dat oanboarre is op in djipte fan 3932 meter, leit tusken dat by Mitselwier en dat ûnder Eastrum. Der wurdt rûsd dat der sa'n 4 miljard kubike meter gas sit. Dat betsjut dat it it grutste gasfjild op it fêstelân fan Nederlân is dat sûnt 1995 fûn is. It fjild wurdt (noch) wol klassifisearre as lyts gasfjild dêr't sa'n 2,5 miljoen hüshâldings in jier op stoke kinne.
List fan Molukske wenoarden yn Noard-Nederlân
Dit is in list fan plakken yn Noard-Nederlân dêr't yn it tiidrek 1951-1970 Molukske wenoarden wiene.
List fan planetoïden 47601-47700
Dit is in list fan planetoïden 47601-47700.
Nieberter Mole
thumb|180px|De Nieberter Mole thumb|180px|Mole mei omkriten
De Nieberter Mole is in seiskante nôtmûne yn Niebert yn it westen fan Grinslân.
Yn 1899 waard de Nieberter Mole boud mei ûnderdielen fan in seachmole út Zandeweer. Nei restauraasjes yn 1965 en 1973 is de mole regelmjittich yn it wurk. De frijwillich mûnder mealt in pear kear wyks foar inkelde bakkers en partikulieren út de omkriten. De mûne is de iennichste seiskante yn Grinslân en is troch de hege ûnderbou in opfallend punt yn it lânskip en goed te sjen fan de A7 ôf. De mole wie oant 2011 eigendom fan de gemeente Mearum, mar is no fan it Grinslânske Gea (Groninger Landschap).
Warner Bros. Ranch
Skiednis
Filmstudio Columbia Pictures hie yn 'e iere jierren fan 'e filmyndustry te kampen mei in gebrek oan romte by syn haadkertier oan Sunset Boulevard yn Hollywood. Ein 1934 waard dat oplost doe't studiobaas Harry Cohn in perseel grûn mei in oerflak fan 16 ha oankocht as lokaasje foar de opnamen fan films. It stik lân lei yn Burbank, in stêd fuort benoarden de Hollywoodheuvels, op 'e hoeke fan Hollywood Way en Oak Street. Dat gebiet wie ideaal foar it stiftsjen fan in filmranch, mei't it (doe noch) op it plattelân lei. Dy filmranch krige de namme Columbia Ranch.
Neitiid brûkte Columbia Pictures de Columbia Ranch foar hast alle bûtendoarsênes yn syn films, en letter, fan 'e 1960-er jierren ôf, ek yn syn tillefyzjesearjes. Op it backlot waarden gâns sets boud. Yn 1970 ferwoastge in jammerdearlike brân in fjirdepart fan it backlot. Dêrby waarden de helte fan 'e Westernset, de hiele Koloniale/Jeropeeske set en in dielen fan 'e strjitteset út 'e tillefyzjesearje Blondie yn 'e jiske lein. Hoewol't dy sets rillegau werboud waarden, baarnden frijwol alle orizjinele dielen fan 'e Columbia Ranch letter oan 'e grûn ta ôf by twa oare brannen. Dêrûnder wiene de New York Street-set, de Modern Street-set en de helte fan 'e Boston Townhouses.
Yn 1972 gie Columbia Pictures by wize fan besunigingsmaatregel in joint venture oan mei konkurrint Warner Bros., om gebrûk te meitsjen fan inoars opnamefasiliteiten. De Warner Bros. Studios yn Burbank, oardel kilometer besuden de Columbia Ranch, waarden doe omneamd ta The Burbank Studios en de Columbia Ranch sels waard de The Burbank Studios Ranch (ornaris ôfkoarte ta TBS Ranch). De joint venture tusken Columbia en Warner Bros. duorre oant 1990, doe't Columbia en syn susterbedriuw TriStar Pictures it eardere studiokompleks fan Metro-Goldwyn-Mayer yn Culver City oernamen (no de Sony Pictures Studios). The Burbank Studios waarden doe wer de Warner Bros. Studios, Burbank. De TBS Ranch waard oerdien oan Warner Bros. en waard de Warner Bros. Ranch.
Sûnt 2007 hat de Warner Bros. Ranch tsjinne as it haadkertier fan 'e tekenfilmstudio Warner Bros. Animation. Yn 2022-2023 waard in grut part fan 'e âlde sets op 'e ranch sloopt om ferfongen te wurden troch kantoaren, in ferhurde parkearterrein en 16 nije soundstages foar binnendoaropnamen.
Films
In seleksje fan films dy't alteast foar in diel op 'e Warner Bros./Columbia Ranch opnommen binne:
Tillefyzje
In seleksje fan tillefyzjesearjes dy't alteast foar in diel op 'e Warner Bros./Columbia Ranch opnommen binne:
Bill Russell
Bill Russel ferstoar op 31 july 2022 yn 'e âldens fan 88 jier.
Akke Radsma
Akke Cornelia Radsma (Stiens, 23 maart 1922 – De Pein, 4 desimber 2008) wie in Fryske toanielspylster en foardraachster.
Hja begûn by it Kritetoaniel ûnder lieding fan Lammert Popma. Akke Cornelia Radsma-Douma waard benammen bekend mei ‘Oer de hage’: in rige satiryske ferhaaltsjes fan Paulus Akkerman dy’t ein sechtiger en begjin santiger jierren op sneontemoarn útstjoerd waarden op de RONO. Hja ferhellet dêryn benammen oer de plattelânsfroulju en oer har man Piter, dy’t der sadwaande kleurd op kaam te stean. Sa gie se mei Piter nei de Sjinees. Piter mislik fan it iten en hja: "Do silst it opite Piter, wy hawwe der grou foar betelle!" De foardrachten waarden yn 2004 op de dûbel-CD “Oer de Hage” útbrocht. In earder ferskynde LP fan har wie “Op 'e Nij”. Mei har eigen man Jan Radsma die se mei oan de revu fan Roel Oostra. Ek spile se mei yn it kabaret De Spinnekop, en spile yn iepenloftspullen. Boppedat wie se anneks mei it opnij spyljen fan winterjûnenochten.
Akke Radsma hat oant april 1997 op it toaniel stien.
Irkûtsk (oblast)
De oblast Irkûtsk (Russysk: Ирку́тская о́бласть, Irkûtskaja oblast) is in bestjoerlik dielgebiet yn de Russyske Federaasje. De oblast foarmet ûnderdiel fan it Federale Distrikt Sibearje. De haadstêd is Irkûtsk.
Geografy
thumb|left|250px|De Bailakmar by Chûzjir (Olchonski-rajon) De oblast leit yn it suden fan Sibearje en grinzget oan de republiken Boerjaasje en Tûva yn it suden en súdwesten, oan de kraj Krasnojarksk yn it westen, de republyk Sacha yn it noardeasten en oan de kraj Transbaikal yn it easten.
Yn it súdeasten fan de oblast leit de Baikalmar. De Angara hat syn boarne yn de Baikalmar en streamt nei it noardwesten om yn de Jenisej út te mûnjen. Yn de rivier leit de Irkûtsk-daam. Twa oare grutte damen fierder de stream ôf binne by Bratsk en Ust-Ilimsk, dêr't grutte wetteropslachmarren lizze. In oare rivier dy't syn boarne yn de oblast hat is de Lena, dy't fan it noarden nei it easten nei de oanbuorjende republyk Sacha streamt.
Rombertus fan Uylenburgh
Rombertus van Uylenburgh of Rombout van Uylenborgh (Burgum, 1554(?) - Ljouwert, 4 juny 1624) is benammen bekend as de heit fan Saskia van Uylenburgh, de frou fan Rembrandt. Rombertus wie troud mei Siuckien Ulckedr Aessinga (of Sjoukje Osinga) en hie nei alle gedachten trije soannen en fiif dochters: (Jeltsje, Romke, Ulke, Antsje, Tytsje, Edzert, Hiskje en Saakje). Rombertus hearde by de oprjochters van de Universiteit fan Frjentsjer yn 1585. Syn broer (?) Gerrit, dy't as minnist nei Poalen útwykt wie en yn Krakow keninklike meubelmakker waard, wie de heit fan de keunsthanneler Hendrick van Uylenburgh.
Irkûtsk (oblast)
Geografy
It lânskip fan de oblast bestiet fral út de bergen en brede deltes fan it Sintraal Sibearyske Plato. It Primorski-berchtme en ut Baikal-berchtme lizze oan de Baikalmar. Yn it noardeasten lizze de Noard-Baikal Heechlannen en it Patom-plato.
Rombertus fan Uylenburgh
Rombertus studearre rjochten yn Leuven of yn Heidelberg en promovearre yn it jier 1578. Yn ditselde jier waard hy abbekaat yn Ljouwert. Syn karriêre wie in oangeande opgeande line wêr't hy yn pensjonaris en boargemaster fan Ljouwert wie. Fierders waard hy yn 1584 as ôffurdige nei de steaten fan Fryslân keazen en ien fan de Fryske ôfgesanten yn De Haach. Omdat der per gewest stimd waard, makke it oantal ôffurdigen net folle út. Rombertus van Uylenburgh wie op de dei fan de moard op prins Willem fan Oranje - 10 july 1584 - oanwêzich yn Delft om besprekkings mei de prins oer swierrichheden yn de Fryske Steaten. Rombertus, frijwat ferlegen, waard útnûge foar it middeismiel, omdat der gjin oare gasten wiene. Nei ôfrin stommelde Willem van Oranje de trap ôf en waard mei in buks fermoarde troch Balthasar Gerards. Cornelis van Aerssen - neffens Uylenburgh net oanwêzich - notearde de lêste wurden fan de prins.
Irkûtsk (oblast)
Skiednis
Eartiids wennen Boerjaten en lytse Turkske folken yn it gebiet, mar hjoeddedei foarmje de Russen de mearderheid. Nei Oeigoersk en Mongoalsk bewâld setten yn de 18e iuw de Russyske kolonisaasje yn. De stêd Irkûtsk spile in grutte rol by de ûntdekking en oermastering fan it útwrydske East-Sibearje en it Fiere Easten fan Ruslân.
Rombertus fan Uylenburgh
Oant 1591 wie Uylenburgh lânsabbekaat, mar waard twongen - fanwege ferminging fan funksjes - dy post op te jaan. Yn syn fierdere rjochtskarriêre brocht hy it ta riedshear oan it Hof fan Fryslân. Yn 1595 kocht hy in hûs op de Ossekop, wêr't Saskia berne waard. It pand wurdt no brûkt troch de abbekaten Wim en Hans Anker. Van Uylenburgh hie twa pleaten, ien yn Ryptsjerk, de oare yn Gaasterlân. Twa soanen waarden abbekaat, in skoansoan wie de Poalske professor yn de teology Johannes Maccovius, de oare Gerrit van Loo, gemeentesekretaris yn It Bilt.
Irkûtsk (oblast)
Skiednis
Yn 1898 waard it spoar troch it gebiet oanlein as ûnderdiel fan it Trans-Sibearyske spoar.
De yndustrialisaasje fan de stêd sette yn de jierren 1930 útein, yn dy tiid binne in soad fabriken boud. Ek krige de stêd in universiteit.
Ekonomy
Belangrike sektoaren yn de oblast binne mynbou (goud, koalen en izererts), de enerzjywinning troch de grutte wetterkrêftsintrales by Bratsk, Irkûtsk en Ust-Ilimsk, de gemyske yndustry en de aluminiumproduksje.
Bestjoersyndieling en grutte plakken
thumb|260px|Regearingsgebou fan de oblast yn Irkûtsk De oblast is ûnderferdield yn 33 rajon's en 9 stedsdistrikten.
Op 16 april 2006 folge nei in referindum it beslút om it autonome distrikt fan de Ust-Ordynsker Boerjaten yn de oblast Irkûtsk te yntegrearjen. It út seis rajon's besteande en folslein troch de oblast Irkûtsk omfieme distrikt wie in selsstannich dielgebiet oant op 1 jannewaris 2008 de gearfoeging fan krêft waard.
Befolking
Russen foarmje in grutte mearderheid ûnder de befolking. Fierder foarmje Boerjaten, Oekraïners en Tataren de grutste minderheden yn de oblast (2022). Sûnt de ûntbining fan de Sovjet-Uny hawwe in soad Oekraïners en Tataren de oblast ferlitten en is it tal migranten út de Kaukasus en Sintraal-Aazje tanommen.
Befolkingsûntwikkeling
* Ynwennertallen binne ôfkomstich fan it Russysktalige lemma, oproppen op 31 july 2022
Omgong fan Frankryk 1964
De 51ste edysje fan de Omgong fan Frankryk waard hâlden fan 22 juny oant en mei 14 july 1964.
Startplak
De start wie yn Rennes, de haadstêd fan it departemint Ille-et-Vilaine en fan de regio Bretanje.
De Frânske hurdfytser Jacques Anquetil skreau yn 1964 skiednis troch as earste hurdfytser fiif kear de Omgong fan Frankryk te winnen. Hy wûn de Omgong ek yn 1957, 1961, 1962 en 1963.
Boomsmamuseum
thumb|Boomsmamuseum It Boomsmamuseum is in museum fan Destillearderij Boomsma oan de Beginestrjitte yn Ljouwert. Der wurdt in film draaid oer de destillearderij yn de jierren tritich. Yn de rûnlieding wurde in tal tradisjonele erfstikken sjen litten dy't brûkt waarden om it krûdebitter te meitsjen. Yn it proeflokaal kin preaun wurde fan it Boomsma assortimint. Der is ek in sliterij by dêr't bearenburch of oare slokjes te keap binne.
Eksterspjochten
De eksterspjochten (Dendrocopos) foarmje in skaai yn de famylje fan de spjochtfûgels, tsjintwurdich mei 12 soarten. Tolve soarten dy 't earder yn it skaai Dendrocopos yndield wiene, waarden koartlyn nei oare skaaien oerplakt. It swat-wite dek fan in part fan de eksterspjochten hat wat wei fan it dek fan de eksters.
Graham Maby
thumb|Graham Maby Graham Maby (berne 1952, Gosport, Ingelân), is in basgitarist. Hy hat fan it earste album ôf spile en toerd mei Joe Jackson. Ek yn tiden dat er gearwurke mei oare artysten bleau hy in fêste krêft by Jackson.
In it begjin fan de 90-er jierren stiet Maby ûnder oaren op it poadium mei Graham Parker, The Silos en Darden Smith. Yn 1996 slút hy him oan by They Might Be Giants. Fan 1998 oant 2002 spilet en toert Maby mei Natalie Merchant, Joan Baez, Freedy Johnston, Ian Hunter, Regina Spektor en Dar Williams.
Njonken syn wurk as muzikant hat Maby noch in tal nûmers produsearre foar Freedy Johnston en is hy as lid fan de Marshall Crenshaw's Band te sjen yn de film ''Peggy Sue Got Married (1986).
Diskografy
Mei Joe Jackson:
Mei They Might Be Giants:
Mei Natalie Merchant:
Mei Freedy Johnston:
Moderne fiifkamp op de Olympyske Simmerspullen 1976
De Olympyske Simmerspullen 1976 ek wol de XXIe Olympiade Olympiade neamd waarden yn 1976 yn Montreal, Kanada hâlden.
Graham Maby
Diskografy
Mei Ian Hunter:
Moderne fiifkamp op de Olympyske Simmerspullen 1976
Lokaasjes
De sporten fan de moderne fiifkamp waarden beoefene op de folgjende lokaasjes.
Graham Maby
Diskografy
Mei Joan Baez:
Moderne fiifkamp op de Olympyske Simmerspullen 1976
Medaljespegel
De top fiif fan lannen dy't by de moderne fiifkamp medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen 1976.
Graham Maby
Diskografy
Mei Dar Williams:
Mei Regina Spektor:
Mei Chris Stamey:
Mei Darden Smith:
Mei Billy Simons:
It Heideblomke
It Heideblomke is in brassband út De Harkema.
De band is oprjochte yn 1911 en waakse nei de oarloch flink ûnder dirigint Piet de Boer en Hendrik Nicolai dy’t in jeugdkorps opsette. Yn 1961 waard Sierd de Boer dirigint en mei him die It Heideblomke foar it earst mei oan it "Holland Festival". Yn 1972 krige de band de titel 'VARA Brassband fan it Jier' mei it nûmer “Variations for Brassband”. Begjin santiger jierren waard Joop Bosgraaf dirigint. Under syn lieding waard nochris de titel Vara’s Brassband fan it Jier mei it stik “Three memoires”. Troch dizze titels mocht “It Heideblomke” twa VARA Gram Lp’s meitsje. Yn 1975 waarden de Brassbandkampioenskippen fan Nederlân yn Utert wûn. Begjin tachtiger jierren rûn de topband leech, mar de feriening bleau bestean. Yn de njoggentiger jierren bloeide de feriening wer op en waarden mei dirigint Willem van Kooi op 'e nij prizen helle. Sa waard ûnder oaren in Gouden Spiker wûn. Yn 2005 waard Richard Visser dirigint.
De muzykferiening krige yn dy jierren in brassbandbesetting. Bûten it jaan fan konserten, tsjerketsjinsten binne der ek konkoersen en iepent de feriening de jierlikse taptoe yn it doarp. Op earste krystdei giet it korps moarns troch it doarp om krystmuzyk te spyljen.
Tromboane
De tromboane (troch guon ek - ferkeard - skotrompet neamd) is in koperblaasynstrumint en wurdt ta it skerp koper rekkene. De tromboane bestiet út trije parten: In tsjettelfoarmich of V-foarmich mûlestik. Dat stekt yn in lange silindryske metalen u-foarmige út te skowen buis (de coulisse). Dêrnei komt it bekerstik, dat wol koanysk útrint. Troch it útskowen kin de bespiler de effektive buislingte langer of koarter meitsje wêrmei't ek de toanhichte feroaret.
It lûd ûntstiet by it mûlestik. Dêr wurdt de lucht troch liptrillings yn beweging brocht en sa ûntstiet in steande weach yn de buis. Omdat yn in beskate buislingte mear hiele steande golven passe, is it mooglik om by gelyk bliuwende buislingte mear toanen te produsearjen, de saneamde boppetoanen: 1 weach mei lingte "X" (de grûntoa), 2 weagen mei lingte 1/2 "X" (earste boppetoan), 3 weagen mei lingte 1/3 "X" (twadde boppetoan) ensfh.
Yn de fierst útskode posysje is de buislingte sawat oardel kear sa lang as yn ynskode tastân. De produsearre grûntoan is dêrmei in fermindere kwint leger. Ienkear oerblaze - troch it ferheegjen fan de lipspanning - jout in toan dy't in oktaaf heger is en dus de heale weachlingte hat. Nochris oerblaze jout 1/3 fan de weachlingte en in oktaaf + kwint heger.
Ut de fierst útskode stân wie is de toan in fermindere kwint leger, mei oerblazen kin in oktaaf fan dy toan krigen wurde, der mist lykwols in suver kwart yn it ûnderste oktaaf. Mei in saneamd kwartfentyl kin dat 'gat' sljochte wurde. In kwartfentyl jout in ekstra ferleging sadat de effektive buislingte úteinlik hast ferdûbele wurde kin (de skúf meirekkene) en it ynterfal in grut septym omfiemet.
Troch de skúf yn te lûken ûntstiet in steande weach mei koarte weachlingte en wurdt de toan heger. Fan alle mooglike skoposysjes wurde ornaris 7 brûkt dy't oerienkomme mei 7 opienfolgjende heale toanen. Alle tuskenlizzende posysjes wurde benammen brûkt foar glissando.
De klank fan de trombone is wat plechtich.
De tromboanefamylje bestiet út de folgjende farianten:
Fan al dy farianten sil men yn it deistich libben foar't neist allinnich de tenoar- en bastromboane tsjinkomme en inkeldris de alttromboane. De tenoar- en bastromboane ha de Bes as grûntoan. Se wurde oant no ta net as transponearjend ynstrumint beskôge. Dat wol dus sizze dat foar in tromboane de grûntoan net C neamd en skreaun wurdt, sa't gewoan is by in soad oare koperblaasynstruminten, mar de werklik klinkende toan. Yn ferliking mei bygelyks fentylynstruminten en houtblaasynstruminten makket dat it oerskeakeljen op oare tromboanes (alt b.g.) lestiger mei't men jin dan foar de ferskate stimmings hieltyd in oare grepetabel eigen meitsje moat.
Histoarysk sjoen is der yn in tal lannen in tradysje oangeande de bou en it brûken fan de tromboane. Yn Dútslân (en ek yn Eastenryk en in tal oare East-Jeropeeske lannen) wurde fan âlds trije tromboanes brûkt yn de symfony-orkesten. In alttromboane (yn Es of F), in tenoartromboane (yn Bes) en in bastromboane (yn F of Es). Yn Frankryk wurde fan âlds trije tenoartromboanes brûkt. Dy tradysjes komme ek werom yn de bou fan de tromboane. Der is in dúdlik ûnderskie yn bou en klank tusken de Dútske en Frânske tromboane.
It brûken fan de sopraantromboane is eins fan mear jongere datum, as oanfolling op it saneamde 'Posaunenchor'. De sopraninotromboane en de pikkolotromboane binne de eksoaten yn de famylje en wurde komselden brûkt. It wie in besykjen om de famylje fan de tromboanes út te wreidzjen nei in folslein 'koar', sa't dat al bestie by bygelyks de blokfluit en klarinet. De alttromboane wurdt hast allinnich brûkt yn Dútske symfoanyske en tsjerklike muzyk út dy tradysje. Foarbylden dêrfan binne de 'Rheinische' symfoany fan R. Schumann en it 'Requiem' fan W.A. Mozart. Nei sawat 1900 is foar dat ynstrumint in bitter lyts bytsje skreaun. De tenoartromboane is fierwei de meast brûkte fariant. Troch syn formaat is dit lid fan de tromboanefamylje it bêst te brûken. In earm fan in folwoeksene fan gewoan postuer hat krekt de nedige lingte foar de skúf fan dit ynstrumint. De bastromboane bestie oarspronklik allinnich as model yn de stimming F (inkeld Es). It ynstrumint is dêrtrch de helte langer as de tenoartromboane. Sadwaande is de skúf te lang om hielendal troch de minsklike earm betsjinne wurde te kinnen. In ferlingstik (pookje) waard dêrom oanbrocht. It hie eigenskip dat it ynstrumint dêrtroch net fuortendaalks handich te bespyljen wie. Nei it útfinen fan it fjilde fentyl is it ynstrumint stadichoan ferfongen troch in grutter boude fariant fan de tenoartromboane mei ien of twa fentilen. Dêrtroch waard it in fleksibele bastromboane mei de foardielen fan de tenoartromboane as it giet om hantearberens en de donkere klank fan de âlde bastromboane. Itselde is bard mei de kontrabastromboane. Yn oarsprong wie dat ynstrumint dûbeld sa lang as de tenoartromboane. Troch it tapassen fan de earder neamde fentilen wurdt it ynstrumint hjoed de dei allinnich noch boud as kontrabastromboane yn F mei tafoeging fan twa fentilen. Omdat de skúf dan noch hieltyd te lang is foar de earm fan de tromboanist wurdt der in ynkoarte skúf brûkt. Yn de lichte muzyk wurde allinnich de tenoar- en bastromboane brûkt. Yn de moderne symfoanyske orkesten wurdt meast in trijefâldige besetting brûkt dy't bestiet út twa tenoartromboanes en ien bastromboane. Dat jildt ek foar in brassband. Yn in symfoany-orkest wurdt hiel inkeld noch in alt- of kontrabastromboane brûkt.
Bunschoten (gemeente)
thumb|right|300px|Topografyske gemeentekaart fan Bunschoten Bunschoten (Nedersaksysk: Bunsjoten) is in gemeente yn de provinsje Utert. De gemeente hat likernôch 22.321 ynwenners (2022) en hat in oerflak fan 35,58 km² (dêrfan 4,21 km² wetter). De gemeente waard oprjochte yn 1811.
Kearnen
De gemeente hat fjouwer ofsjele kearnen: Bunschoten, Eemdijk, Spakenburch en Zevenhuizen.
Tromboane
Njonken de (sko)tromboane is der ek in fentyltromboane mar dy wurdt hast net mear brûkt.
Bunschoten (gemeente)
Kearnen
Tal ynwenners per wenkearn op 1 jannewaris 2021:
Bunschoten en Spakenburch binne troch ferskate nijbouwiken sa oanelkoar woeksen, dat gjin ûnderskied mear makke wurdt tusken de twa, útsein foar de âlde kearnen fan de twa plakken. Foar de post lizze, bygelyks, alle adressen yn Bunschoten-Spakenburch. Dochs ferskilt it karakter fan de beide plakken dúdlik. Bunschoten, oan de súdkant, wie altyd in boeredoarp, mar hie yn it ferline wol stedsrjochten. Spakenburch hat altyd in fiskersdoarp west, eartiids oan de Sudersee, tsjintwurdich oan de Iemmar.
Karakteristyk foar Bunschoten en Spakenburch binne de oerâlde drachten, hoewol't it dragen hurd minder wurdt. Ek hawwe de doarpen in dúdlik Protestantsk-Kristlik karakter; benammen de Grifformearde Tsjerken frijmakke hawwe in soad leden.
Gemeenteried
Utslaggenoersjoch fan de gemeenteriedsferkiezings yn Bunschoten sûnt 1994:
Kolleezje fan B en W
It kolleezje fan boargemaster en wethâlders bestiet (2022) út leden fan de KristenUny en VVD (meiïnoar 12 fan de 19 sitten).
Zevenhuizen (Bunschoten)
thumb|right|Zevenhuizen: ien rjochte dyk. Zevenhuizen is in buorskip yn de gemeente Bunschoten yn de provinsje Utert. It hat, it omlizzende bûtengebiet meirekkene, sa'n 200 ynwenners. De buorskip foel oant 1974 ûnder de gemeente Hoogland, dy't yn dat jier opheft waard.
Bikbergen
thumb|right|220px|Lizzing Bikbergen Bikbergen is in fillawyk en in bosk fan nei 1945 yn de gemeente Huizen.
Ferskate bûkeleanen binne yn 1820 oanlein. Der is in deirekreaasjeterrein, "De stien", neamd nei de swerfstien dy't op dit rekreaasjeterrein leit. Yn de praktyk wurdt ek in oan oanswettend diel fan Naarden ta Bikbergen rekkene. De hjir grillich rinnende gemeentegrins wurdt mooglik oanpast.
Gûne
thumb|[[Lübeckske gûne 1341, goud.]] De gûne is in munt basearre op de gûne (gouden) floryn.
Florâns begûn yn 1252 mei it slaan fan gouden munten, dy't nei de stêd florintyn of floryn neamd waarden. Troch de macht fan de stêd waard de gûne floryn om 1300 hinne oer gâns Jeropa brûkt. Doe't yn de rin fan de 14e iuw ek oare steaten begûnen mei it slaan fan dy munten waard der faak sprutsen fan gûne, om't it plak dêr't de munt weikaam net wichtich wie. Al bleau algemien fl de skreaune oantsjutting en dêrmei bleau op papier de namme floryn in synonym foar gûne. Yn de 16e iuw waard troch Karel V besletten ek in sulveren "gûne", mei deselde waarde te slaan. Koarte tiid letter ferlear de munt lykwols syn grutte ynfloed troch de populêrens fan de daalder. thumb|Nederlânske gûne 1897, [[Wilhelmina fan de Nederlannen|Wilhelmina. Sulver.]]
Boksen op de Olympyske Simmerspullen 1992
200px|thumb|right|It Olympysk boksstadion fan Barselona 1992 De Olympyske Simmerspullen 1992, ek wol de XXVe Olympiade neamd, waarden yn 1992 hâlden yn Spanje yn de Katalaanske haadstêd Barselona. It boksen waard hâlden yn it Pavelló Club Joventut Badalona.
Gûne
De gûne hat yn alle gefallen sûnt de ein fan de 17e iuw yn gebrûk west yn Nederlân. Yn dizze foarm hat de munt bestean oant yn de 20e iuw. Mei it loslitten fan de gouden standert ûntstienen ferskate munten dy't elts gûne hieten, en ta ûnderskie mei it lân oantsjut wurde. Fierders hawwe parten fan it eardere Hillige Roomske Ryk nei 1700 in eigen gûne ynfierd. Dizze munten bestean lykwols net mear.
Boksen op de Olympyske Simmerspullen 1992
Medaljespegel
De top sân fan lannen dy't by it boksen medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen 1992.
Lissabon
right|thumb|250px|Lissabon oan de Taach Lissabon (Lisboa yn it Portegeesk) is de haadstêd fan Portugal. It is ek de grutste stêd fan it lân, mei de stêdekloft om de stêd hinne wenje der krapoan 3.000.000 minsken. De stêd leit op de rjochterouwer fan de Taach, tichtby de Atlantyske Oseaan, yn de omkriten Estremadura.
Yn Lissabon hat de Portugeeske regearing en talleaze oerheden harren sit, en mei seis universiteiten en de Akademy foar Wittenskip is de stêd it politike en kulturele sintrum fan it lân. De stêd beskikt ek oer in wichtige seehaven. Lissabon is ek de sit fan in oantal ynstellings fan de Jeropeeske Uny.
Namme
Der binne ferskate teoryen oer it ûntstean fan de namme. De Goaten en Romeinen neamden de stêd Olissipona of Olisibona.
Yn Aldfryske teksten is de namme Vvlixibama (Wliksybama) werom te finen.
Skiednis
Neffens de leginde soe de stêd stiften wêze troch de Grykske held Odysseus op syn lange weromreis nei hûs ta. Yn wurklikheid ûntstie om 1200 f.Kr. op it plak fan it tsjintwurdige Lissabon in Fenisyske hannelspost dat op de ein fan de 3e iuw f.Kr. yn Romeinske hannen kaam. Nei de Romeinske tiid rekke de stêd yn ferfal en pas nei de oermastering fan it Iberyske skiereilân troch de Moaren nei 711 bloeide de stêd wer op en waard op 'e nij in wichtich hannelssintrum. Afonso Henriques dy't himsels yn 1139 as earste kening fan Portegal útroppen hie, ferovere Lissabon in 1147.
Op 1 novimber 1755 waard de stêd troffen troch in swiere ierdskodding. Neffens de boarnen foelen der wol 15.000 deaden. De stêd moast op 'e nij opboud wurde. Ek de 20e-iuwske diktator António de Oliveira Salazar modernisearre de stêd. Yn 1998 waard yn Lissabon de Ekspo holden.
Bestjoerlike yndieling
thumb|250px|Bestjoerlike yndieling Lissabon bestiet út 53 freguesia:
Demografy
It fierwei grutste part fan de befolking fan Lissabon komt út Portugal; der wenje lykwols ek in soad bûtenlanners: Kaapverdianen, Brazilianen, Ynjers, Angolezen en Russen. De kontrei om Lissabon is ien fan de fluchstgroeiende steedlike kriten fan Europa en neffens de Feriene Naasjes soene dêr yn 2050 wol 4.5 miljoen minsken wenje kinne.
Bijvanck (wyk)
150px|right|Lizzing Bijvanck thumb|left|150px|strjitte yn de Bijvanck De grutte nijbouwyk Bijvanck leit foar in part yn de gemeente Huizen en foar in gedielte yn de gemeente Blaricum. De bou fan de Bijvanck begûn yn 1973. Huizen wie doe oanwiisd as groeikearn, in foar it Goai net folle foarkommend ferskynsel. It hie lykwols de meiwurking nedich fan Blaricum nodig om sa'n grut plan te realisearjen. De Bijvanck is fan it âlde doarp fan Blaricum skieden troch in lyts stik heide en greiden.
Judo op de Olympyske Simmerspullen 2000
200px|thumb|right|It Olympysk judo stadion fan Sydney 2000 De Olympyske Simmerspullen 2000, ek wol de XXVIIe Olympiade neamd, waarden yn 2000 hâlden yn de Australyske stêd Sydney. It judo waard hâlden yn it Sydney Convention and Exhibition Centre.
Rykswurkkamp Ybenheer
Rykswurkkamp Ybenheer wie in wurkkamp by De Fochtel oanlein yn it ramt fan de wurkferskaffing. Yn de maitiid fan 1941 wie it kamp klear. Manlju sûnder wurk moasten lânoanmeitsje en jirpelroaie.
Yn 1942 waard it in wurkkamp foar manlike Joadske twangarbeiders. Yn de nacht fan 2 op 3 oktober fan dat jier waard it ûntromme. Alle 215 kampbewenners waarden nei kamp Westerbork transportearre, en dêrwei nei Auschwitz en Sobibor. Nei de Twadde Wrâldoarloch waarden NSB-ers yn it kamp fêstholden en letter waard it kamp brûkt om Molukse KNYL-militêren en harren húshâldings yn ûnder te bringen.
Yn 1966 waard it kamp sletten en ôfbrutsen. De twa mitsele pylders fan it tagongsstek binne der noch. It gebiet is sûnt 1973 eigendom fan Vereniging Natuurmonumenten.
By it eardere kamp Ybenheer, oan de Veenweg, waard op 2 oktober 2002 in monumint ûnthuld as neitins oan de Joadske twangarbeiders fan it kamp. Op it monumint - ûntwurpen troch learlingen fan it Fryslân Kolleezje stiet op in glêzen plaat in tekst fan de dichteresse Jacqueline van der Waals:
Tema (fiksje)
In tema is yn 'e literatuer en oare wurken fan fiksje, lykas films, tillefyzjesearjes, fideospultsjes, harkspullen, ensfh. datjinge dat as grutte line út it wurk nei foarren komt. Soks kin omskreaun wurde as in yndruk, in gesichtspunt of in libbenfisy. In tema kin eksplisyt beneamd en útdroegen wurde, en dan kin it lykslein wurde mei in boadskip. Ornaris is it lykwols ymplisyt yn it wurk oanwêzich, en kin it tema de begripende lêzer, sjogger of harker pas dúdlik wurde as er it wurk aktyf ynterpretearret. Fan in boadskip is yn sokke gefallen almeast gjin sprake, hoewol't it wol mooglik is dat it wurk troch syn tema in stânpunt útdraacht.
Yn 'e narratology wurdt ek it begryp 'motyf' brûkt, dat sterk op it begryp 'tema' liket. In tema kin lykwols ûnderskaat wurde fan in motyf trochdat it mear yn algemiene sin en trochkringender mei it oanbelangjende wurk fan fiksje ferbûn is. In motyf is in elemint dat ferskate kearen yn it wurk weromkeart, en dêrtroch inkeld mei dielen fan it wurk ferbûn is. De ferhaalstruktuer foarmet de ferbining tusken de ûnderskate motiven en jout it folsleine wurk in tematyske lading. Men soe dus sizze kinne dat it tema fan in wurk is wat der út alle motiven mei-inoar nei foarren komt.
Katar
Katar, offisjeel de Steat Katar, is in lân yn Súdwest-Aazje. It lân is in emiraat, en de emir is sûnt 1995 Hamad bin Khalifa Al Thani. De haadstêd fan Katar is Doha.
Lizzing
Katar wurdt begrinzge troch:
Lânskip
left|thumbnail|Woastyn yn Katar Katar is in skiereilân yn de Perzyske Golf, east fan Saûdy-Araabje. Meastepart fan it lân bestiet út lege sânflakten. Yn it súdeasten leit it spektakulêre Khor al Adaid, in gebiet mei rôljende sândunen omjûn troch yngongen út de Golf. De winters yn Katar binne myld en de simmers foaral tige hyt.
It heechste punt yn Katar is Qurayn Abu al Bawl op 103 meter hichte.
Skiednis
Al yn de 6e iuw f.Kr. wie sprake fan bewenning yn Katar. Benammen de bedoeinen hawwe der hieltyd in wichtige rol spile. Yn de 7e iuw, by de grutte Arabyske oermasterings, hearde Katar by it Arabyske Kalifaat en oan it begjin fan de 16e iuw krigen de Portugezen dêr mear ynfloed. Oan dizze ynfloed kaam in ein yn 1538, doe't it ûnderdiel fan it Ottomaanske Ryk waard. Nei de Turkske oerhearsking, oan it begjin fan de Earste Wrâldkriich, waard Katar in protektoraat fan it Feriene Keninkryk.
Sûnt 1971 is Katar in ûnôfhinklik lân. In skoftlang wie sprake dat it in ienheid foarmje soe mei de emiraten dy't tsjintwurdich diel útmeitsje fan de Feriene Arabyske Emiraten, mar dat is net bard.
Fenysjers
thumb|250px|Kaart fan Fenysje De Fenysjers of Fenisiërs wienen eartiids de ynwenners fan Fenysje, in streek yn it Midden-Easten dat sawat oerienkaam mei it tsjintwurdige Libanon. De oarsprong fan de Fenysjers is ûndúdlik, mar nei alle gedachten wienen sy in gearsmelting fan nomaden út it neistlizzende Kanaän mei de kustbewenners. Nei de delgong fan de Minoyske beskaving, waarden de Fenysjers tusken 1500 en 400 f.Kr. de wichtichste seefarders en hannelers fan de Middellânske See. Oeral by de kust del waarden troch har koloanjes stifte, dêr't Kartago de wichtichste fan wie.
Katar
Befolking
Oan it begjin fan de 20e iuw wenne yn Katar amperoan tsientûzen minsken. Dêrnei is it befolkingpeil gau omheech gongen, benammen troch ymmigraasje út oare Arabyske lannen.
Fenysjers
Taal en godstsjinst
De taal fan de Fenysjers, it Fenisysk wie in Semityske taal, dat nau besibbe wie oan it Hebriuwsk en oan de taal fan de bewenners út Kanaän, noch foar de oermastering troch de Joaden.
Katar
Taal
De offisjele taal fan Katar is it Arabysk.
Religy
Yn de earste iuwen fan it begjin fan de jiertelling wie it Kristendom populêr yn Katar. Mei de opkomst fan de Islam ferdwûn dizze godstsjinst alhiel. Tsjintwurdich is de Islam de grutste religy en binne der fierders wat Katolike en Protestantske groepearrings.
Fenysjers
Taal en godstsjinst
Harren religy hie in protte oerienkomsten mei dat fan de heidenske Kanaäniten. Bekende goaden wienen Baäl ("de hear", ek wol "Melkart", "kening fan de stêd", neamd en Astarte (of Isjtar).
Hannel en seefeart
right|400px|thumb|De Fenisyske hannelsrûtes. Mear as tûzen jierren wiene de Fenysjers de wichtichste en meast suksesfolle seefarders en hannelers fan de Middellânske See. Om harren hannel oer see fierder te stimulearen en yn stân te hâlde kinnen stiften sy oeral koloanjes op de eilannen en oa de kusten fan it Middellânske Seegebiet. Yn de rin fan de tiid ûntstie der in liga fan selsstannige Fenisyske stêdsteathavens. De hannelsliga foarme in skeakel tusken de Levant, dat ryk wie oan natuerlike boarnen, en de rest fan de antike wrâld.
De hannel fan Fenysjers bestie û.o. út sederhout dat ôfkomstich wie út de bosken fan it Libanonberchtme, en dat brûkt waard foar it meitsjen fan skippen en oare saken. It Grykske wurd Tyrysk purper ferwiist nei de kleurstof dêr't sy benammen om bekend stiene en ek nei de haven fan Tyrus. Moai tekstyl hearde dan ek ta de Fenisyske wielde en ek Fenisysk glês. Hja hienen, sa't bliken die, as earsten de technyk yn 'e fingers om glês trochskinend te meitsjen. En hoewol't de Fenysjers gjin lânbouwers wienen, fokten hja wol skiep en ferkochten sy wol.
Oare artikelen dy't ferhannele waard wiene fral tin en sulver út Spanje, dat mei Syprysk koper ta brûns ferwurke waard. Neffens de antike histoarikus Strabo hat der ek in lukrative tinhannel mei Bretagne en de Britske eilannen (benammen de Scilly-eilannen fan Kornwall) west. De Aziatyske hannelsrûtes konvergearren ek op de Fenysyske kusten. As gefolch dêrfan koe Fenysje ek in wichtige rol spile yn de hannel tusken Mesopotaamje en noch fierder Aazje yn oan de iene kant, en Egypte, Noard-Afrika en Araabje oan de oare kant. Fierders hâlden de Fenysjes harren dwaande mei wynbou yn Libanon en de hannel dêryn.
It hichtepunt fan Fenysje as seemacht wurdt meastentiids it tiidrek tusken 1200 – 800 f.Kr. sjoen.
Fenisyske stêden
right|thumb|200px|Oerbliuwsels fan in Tempelkompleks yn Byblos De Fenysjers hawwe nea in ienheidsteat foarme. Krektas by de Griken wienen sy ferdield yn in oantal stêdsteaten. Ta de wichtichste fan dizze stêdsteaten hearden Sidon, Tyrus, Byblos en Beirût.
Lange jierren wienen dy stêdsteaten ûnderhearrich oan ien fan de grutte riken yn de regio, lykas it Assyryske Ryk of it Perzyske Ryk fan de Achaimeniden, dêr't sy lykwols in soad autonomy by holden. By de grutte krigen dy't troch it Perzyske Ryk holden waarden, leveren de Fenisyske stêden it measte part fan de oarlochsfloat fan de Perzen. Yn de klassike âldheid wienen de Fenysjers op see de grutste konkurrinten fan de Griken.
Kartago
De wichtichste koloanje dy't de Fenysjers oersee stiften wie Kartago yn it tsjintwurdige Tuneezje. Dy stêd soe de rol oernimme fan it memmelân as hanneler yn de Middellânske See doe't nei de oermastering fan Fenysje troch de Perzen om-ende-by 500 f.Kr. de maritime en kommersjele ynfloed fan Fenysje stadichoan tebek rûn. Ek de Grykske stêdsteaten folden it gat op dat de Fenysjers efterlieten. Kartago waard dêrtroch de grutte rivaal fan de Griken yn it suden fan Itaalje en op Sisylje (Magna Graecia).
Rome
De supremasy fan it iere Rome oer Kartago begûn mei de oerwinning op Hannibal yn de Twadde Punyske oarloch. De Romeinske senator Kato (234 - 149 f.Kr.) fûn it gefaar fan Kartago, nettsjinsteande de behelle oerwinning, noch hieltyd sa grut dat er by alle redefieringen foar de Romeinske senaat einige mei te sizzen: "Fierders bin ik fan betinken dat Kartago ferwoaste wurde moat" (Ceterum censeo Carthaginem esse delendam).
Neidat Kato syn sin krigen hie yn Tredde Punyske oarloch, dêr't Kartago folslein yn ferwoastge waard, waarden ek ien foar ien alle stêdsteaten fan Grikelân, Egypte, Syrje en Lyts-Aazje ûnderwurpen. Dêrmei kaam ek Fenysje, dat ûnder Syrje foel, ûnder Romeinsk bewâld (150 f.Kr.). Lykwols bleau Fenysje yn de Romeinske tiid reedlik woltierich. Dat soe sa bliuwe oant en mei de komst fan islaam nei de regio sa om-ende-by 680. Sûnt dy tiid begjint stadichoan it ferfal yn te treden.
Utfinings dy't oan de Fenysjers taskreaun wurde
right|150px|thumb|It [[Fenisysk alfabet]]
Achttienhoven
thumb|Achttienhoven by Westbroek thumb|Achttienhoven, ien lange dyk thumb|Achttienhoven, eardere bûterfabryk Achttienhoven is in earder doarp yn de gemeente De Bilt yn de provinsje Utert. It wurdt tsjintwurdich rekkene ta Westbroek en omfiemet it part oan wjerssiden fan de dr. Welfferwei. Besuden it doarp leit de Gagelpolder, in steatsnatoermonumint mei seldsume moerasfegetaasje.
Fan 1818 - 1954 wie Achttienhoven in selsstannige gemeente. It waard doe gearfoege mei Westbroek, dat yn 1957 troch Maartensdijk anneksearre waard.
Nederlânske Feriening foar in Frijwillige Libbensein
De Nederlânske Feriening foar in Frijwillige Libbensein, oant 2006: Nederlânske Feriening foar Frijwillige Eutanasy (NVVE) is in Nederlânske feriening mei as primêre doelstelling it besprekber meitsjen fan eutanasy. De NVVE sprekt leaver fan in frijwillige libbensein, oaren sprekke fan assistearde libbensbeëiniging of selsdeading. Dêrby besiket men de dea-op-fersyk maatskiplik oanfeardber te meitsjen en ek rjochten en plichten op te nimmen yn de Nederlânske regeljouwing. De feriening stribbet nei erkenning as minskerjocht dat minsken kieze kinne foar in frijwillige libbensein en dêr help by krije kinne.
De NVVE waard op 23 febrewaris 1973 yn Finkegea oprjochte. Direkte oanlieding ta de oprjochting wie de saak Postma. De Fryske hûsarts Truus Postma waard troch it Iepenbier Ministearje foar it gerjocht dage omdat hja op 19 oktober 1971 har terminaal sike mem in deadlike doasis morfine tatsjinne hie. Hjirta wie hja komd omdat har memmes fersyk ta eutanasy meardere kearen ôfwiisd wie. Doarpelingen fan de frou begûnen in hantekeningenaksje dêr't de saak lanlike bekendheid troch krige. De rjochtssaak wie de earste grutte euthanasysaak yn Nederlân en starte de euthanasydiskusje yn Nederlân. Hoewol't nei mear as 30 jier striden de NVVE in foarnaam doel berikt hat mei it op 1 april 2002 yn wurking treden fan de Wet toetsing libbenbeëiniging op fersyk en help by selsdeading, is der noch altyd in grutte rol weilein foar de organisaasje.
De feriening hie mear as 163.000 leden (2015), mei 28 meiwurkers op it kantoar yn Amsterdam en 145 frijwilligers yn it lân. Yn 2021 wiene dat goed 173.000 leden, mei 31 meiwurkers op it kantoar yn Amsterdam en 150 frijwilligers yn Nederlân.
Spakenburch
thumb|right|[[Botterhaven.]] thumb|right|Doarpsfeart thumb|right|Haven yn it doarp thumb|right|huzen oan de haven yn de foarm fan in seil thumb|right|Bakkerij 't Stoepje út Spakenburch op de merk thumb|right|[[Botterwerf.]] thumb|right|Botterhaven. thumb|right|Nijste Grifformearde tsjerke. thumb|right|Terrassen mei toeristen. thumb|right|Pier yn de [[Eemmar.]] thumb|right|Strantsje 't Kleine Zeetje. thumb|right|Museum Spakenburch. thumb|right|Dracht- en fiskerijmuseum. Spakenburch (Nederlânsk en offisjeel: Spakenburg) is in earder fiskersdoarp oan de Sudersee. Tsjintwurdich makket it mei Eemdijk en Zevenhuizen diel út fan de gemeente Bunschoten yn de provinsje Utert. Spakenburch is oan de súdkant fêstgroeid oan de stêd Bunschoten. It leit benoarden fan Amersfoart oan de Eemmar. It doarp mei sa'n 21.190 ynwenners (2021) en oerflak fan 34,88 km² is te berikken oer de A1.
Skiednis
De namme "Spakenburg" komt foar it earst foar yn de 15e iuw. It fiskersdoarp lei oan de Sudersee en hat in soad oerstreamings trochstean moatten. Om dy reden boude men hiel yn it begjin de huzen heech tsjin de dyk. De havens fan Spakenburch binne ûnskiedber ferbûn mei de ûntwikkeling fan it doarp. Hjir leinen de botters dêr't de fiskers harren brea mei fertsjinnen. It doarp telde om 1892 ± 200 fiskersskippen. Troch de groei fan de fiskersfleat moast yn 1886 in twadde haven oanlein wurde (de Nije Haven). Nei de komst fan de brêgen oer de rânemarren is der yn de jierren 70 as kompensaasje foar de botterwerf dy't har klandyzje ferlieze soe de tredde haven, jachthaven Nieuwboer, bykomd. Nei de ôfsluting fan de Sudersee yn 1932 en de ynpoldering nei de Twadde Wrâldoarloch gie it mei de fiskersfleat hurd efterút. Tsjintwurdich binne der noch 30 botters, dy't yn de Alde Haven lizze. Yn fergelyk mei earder is dat net folle, mar, dochs is it sawat de helte fan de hjoeddeistige Nederlânske botterfleat. By de skipswerf (de Helling) wurde no noch botters restaurearre, mar der wurde gjin nije botters mear boud. Dat de skipswerf by steat is om in nije botter te bouwen, blykt út it gegeven dat men ein jierren '80 noch in nije botter boud hat foar de gemeente Bunschoten (dêr't Spakenburch ûnder falt). De botters wurde allinnich noch brûkt foar de plezierfeart, want de âlde fiskersskippen waarden ek troch de fiskers ferfongen troch moderne kotters. Fan de fiskerij is net folle mear oer; simmer 2008 is de lêste breafisker fan Spakenburch dermei opholden; it doarp libbet al noch altyd foar in grut part fan de fiskhannel.
Yn Museum Spakenburg (earder Museum ’t Vurhuus) wurdt it ferhaal ferteld fan de gemeente Bunschoten. Dizze gemeente bestie oarspronklik út trije kearnen: Bunschoten, Spakenburch en Eemdijk. Sûnt 1974 is de gemeente útwreide mei in diel fan Hoogland: Zevenhuizen. De ferskillende kearnen wurde allegear toand yn it museum. It rike boerelibben, de fiskerij en de âlde ambachten en de Spakenburchske dracht krije hjir omtinken. Mar ek de tsjinstellings tusken de kearnen de typyske yndustriële bedriuwichheid én fuotbal (blau en read) hawwe in plak yn it museum.
Tsjerklike mienskip
It kristlik leauwe is seker noch wol fan ynfloed: snein is de rêstdei en de winkels binne dy dei sluten. Gearwenjen wurdt binnen de mienskip noch net altyd akseptearre. At in famke swier rekket is hja sa goed as ferplichte om mei de heit fan it bern te trouwen. Homoseksualiteit is noch relatyf in taboe. It earste homohoulik waard yn 2007 sletten. Yn 2008 wegeren fjouwer saneamde 'wegeramtners' om homoseksuelen te trouwen.
Kultuer
Al waard it isolemint fan it doarp yn 1955 opheft, dochs fiele de minsken har noch altyd sterk ferbûn mei elkoar. Famylje is tige wichtich, wat kenmerkjend is foar in wy-kultuer. Sa komme famyljes faak alle sneinen, nei de tsjerketsjinst, by elkoar. Spakenburch is in hechte mienskip. In echte Spakenburcher ferlit oer it algemien ek net it doarp. In Spakenburchske jonge trout meastentiids mei in Spakenburchsk famke. Oan de protte de Graaf’s en Koelewijn’s dy't yn it telefoanboek steane is dúdlik te fernimmen dat Spakenburch ien grutte famylje is. Trochdat eltsenien eartiids deselde fan hie, krigen minsken faak in bynamme. Bynammen wurden no noch meast troch de âldere generaasje brûkt.
Fan âlds stiet Spakenburch bekend om har bedriuwichheid; der binne koek- en fiskbedriuwen mar ek metaal- en betonyndustry dêr't in soad ynwenners wurkje.
Dracht
Spakenburch is ek bekend troch de dracht, dy't anno 2008 noch troch sa'n 300 froulju droegen wurdt. It binne no noch benammen de âldere froulju dy't har alle dagen yn de tradisjonele klean stekke. De jongste frou yn dracht is berne yn 1950. De dracht is karakteristyk troch de kraplap. Dat is in brede stive doek oer it skouder. Faak hat dy in kleurich blommmotyf. Yn de rou binne se swart, pears of donkerblau fan kleur. Nei de Twadde Wrâldoarloch rûn hast eltsenien noch yn dracht (manlju, froulju en bern). Tusken 1955 en 1965 is in grut diel fan de befolking oerstapt nei 'boargerklean', wat folle makliker wie. Ek de befolkingsgroei hat grif fan ynfloed west. De manlju- en bernedracht ferdwûnen yn de jierren '60. It lêste famke dat noch yn bernedracht rûn is berne yn 1965.
De efterútgong fan de dracht fan Spakenburch:
Mei de Spakenburchske dagen (de lêste 2 woansdeis yn july en earste 2 woansdeis fan augustus) wurdt ekstra omtinken jûn oan de Spakenburchske dracht.
Fuotbal
It doarp stiet ek bekend om syn fuotbal. De bekendste klups binne IJsselmeervogels en SV Spakenburg, lokaal bekend as de 'Rooien' en de 'Blauwen'. In wedstryd tusken dizze twa is dan ek in derby. Tusken beide klups is in grutte rivaliteit. Dit giet sa fier, dat sels it pas ferskynde boek oer de fuotbalklups yn twa ferskillende kleuren (read en blau) ferskine moast en dat guon it grutste spul hawwe op it fjild wylst se oars de bêste freonen binne.
Wettersport
Spakenburch leit oan de Eemmar, ien fan de rânemarren fan Flevolân. It doarp hat ferskate havens. De âlde haven (om 1200), is lykas de namme al seit de âldste. Hjir leit ek de âlde botterhelling dêr't noch altyd farrende monuminten restaurearre wurde. De twadde haven is de Nije haven (1887); dy wurdt beheard troch Wettersportferiening de Iendracht (1966), dy't de namme draacht fan de âlde fiskerijferiening (oant 1964) út it doarp. In tredde haven (jierren 70) leit bûten it doarp en is yn behear fan in kommersjele organisaasje. By WSV 'De Iendracht' wurdt ek jeugdsilen jûn.
Yn it doarp wurde in soad wettersportaktiviteiten wurde organisearre. De DARP-kompetysje en de Nacht fan Spakenburch binne de bekendste yn de wettersportwrâld.
Dialekt
Yn de gemeente Bunschoten wurdt noch troch in soad ynwenners yn it dialekt sprutsen. Nei ferwachting sil dit dialekt op 'en duer ferdwine, om't de sletten doarpsmienskip fan eartiids iepener wurden is, en alle dagen op in soad manieren konfrontearre wurdt mei it Nederlânsk.
Inkele wurden yn it Spakenburchs: