cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Heechliet
Ynhâld
De haadpersoanen fan it Heechliet, dy't inoar yn it ik-perspektyf tasjonge, binne in jonge frou (dy't yn Hchl. 7:1 identifisearre wurdt as "de Sjûlamityske") en har frijer. It dichwurk suggerearret in ferkearing dy't him fan hofmakkerij nei it bedriuwen fan 'e leafde ta beweecht. Dêrby stiet it Heechliet fan alle bibelboeken bekend om syn frij eksplisite taalgebrûk. Yn Hchl. 7:8 hjit it: "Dyn slank postuer is as in palmbeam, dyn boarsten binne dadeltrossen". En yn Hchl. 2:2-3 sjongt earst de frijer: "As in leelje tusken de stikels, sa is myn freondinne tusken de jongfammen." Wêrop't de Sjûlamityske anderet: "As in appelbeam tusken de beammen yn 'e bosk, sa is myn leafste tusken de jongfeinten. Wat mei ik graach yn syn skaad sitte en wat is syn frucht swiet foar myn ferwulft." Njonken de sang fan 'e beide haadpersoanen komt der ek in soarte fan refrein foar, songen troch "de fammen fan Jeruzalim".
Fryske oersetting
Dû. Geart Aeilco Wumkes publisearre yn 1918 yn it tydskrift Yn ús eigen tael in oersettingsfragmint fan eigen hân fan Heechliet 2:8-14, dat er it jiers dêrop ek útjoech as ûnderdiel fan syn Ut 'e Heilige Dobbe. De earste folsleine útjefte fan it Heechliet stie yn it Alde Testamint fan Wumkes en Eeltsje Boates Folkertsma, dêr't dy yn 1943 de earste Fryske bibeloersetting mei foltôgen. Om't sawol teologen as taalkundigen beswieren tsjin 'e fertaling Wumkes-Folkertsma hiene, waard fan 1966 ôf wurke oan in nije bibeloersetting, dy't yn 1978 útkaam as de Nije Fryske Bibeloersetting (mei stipe fan 'e provinsje Fryslân, it Nederlands Bijbelgenootschap te Haarlim en de Katholieke Bijbelstichting te Bokstel). Dat is de fertaling dy't noch altiten yn gebrûk is, yn 'e foarm fan 'e trêde, ferbettere druk fan 1995. De oersetting fan it Heechliet waard dêrby dien troch dû. R. Bijl, dy't op taalkundich mêd ûnderstipe waard troch Ulbe van Houten.
Labrador (regio)
Labrador is de noardlike regio op it fêstelân dy't tegearre mei it eilân Nijfûnlân de Kanadeeske provinsje Nijfûnlân en Labrador foarmet. It is de noardlikste en grutste regio fan Atlantysk Kanada, dat bestiet út Nijfûnlân en Labrador en de Kustprovinsjes. It noardlike diel fan Labrador hat in poalklimaat, wylst der yn it súdlike part fan it gebiet in toendraklimaat hearsket. De regio waard yn 1949 mei Nijfûnlân ûnderdiel fan Kanada; foartiid foarmen de beide gebiet in apart dominion binnen it Britske Ryk. Labrador is ferneamd nei de Portegeeske ûntdekkingsreizger João Fernandes Lavrador († ±1505), dy't yn 'e jierren 1499-1500 mei syn lânsman Pêro de Barcelos de kust fan Labrador yn kaart brocht.
Geografy
Labrador beslacht it eastlike part fan it Labradorskiereilân, en grinzget yn it súdwesten oan 'e provinsje Kebek, dêr't it oant 1809 diel fan útmakke. De grins mei Kebek waard yn 1927 troch in Britske keninklike kommisje fêststeld, mar is noch altyd net planút erkend troch it provinsjale Kebekaanske regear. Yn it súdeasten wurdt Labrador troch de Strjitte fan Belle Isle skaat fan Nijfûnlân. Oan 'e noardeastkant leit de Labradorsee, in ûnderdiel fan 'e Atlantyske Oseaan. Yn it noardwesten wurdt Labrador begrinzge troch de Hudsonstrjitte en dielt it in hiel koarte grins mei it territoarium Nûnavût op it eilantsje Killiniq.
Demografy
Hoewol't Labrador mei in oerflak fan 294.330 km² mear as twa kear sa grut is as Nijfûnlân, hat it in ynwennertal fan mar 29.000, oftewol 9% fan 'e totale befolking fan 'e provinsje. De mearderheid fan 'e ynwenners fan Labrador bestiet út lânseigen groepen: Inûyt, Yndianen fan 'e stammen fan 'e Montanjezen (Montagnais of Innu) en de Naskapy (Naskapi), en guon Métis. Foar't yn 'e fjirtiger en fyftiger jierren de natuerlike helpboarnen (dylchstoffen, ensfh.) fan Labrador yn produksje nommen waarden, wiene de blanken der mar hiel minmachtich, en noch altiten binne der net in protte blanken dy't der wenjen bliuwe as harren wurk der dien is. De "lânseigen" blanken wurde Livyers neamd, in wurdt dat ôflaat is fan it Ingelske tiidwurd to live ("wenje"), en dus min ofte mear "bewenners" betsjut.
Selsbestjoer
Yn 2000 krigen de Inûyt fan noardlik Labrador in eigen autonoom gebiet binnen de provinsje Nijfûnlân en Labrador, dat fan Nûnatsiavût hjit. De Inûyt fan súdlik Labrador krewearje sûnt 2012 foar autonomy foar harren wengebiet, dat Nûnatûkavût (Nunatuĸavut) komme moat te hjitten. Underwilens wolle de Montanjezen en Naskapy fan hiel Labrador in apart Kanadeesk territoarium foar harrensels meitsje, yn neifolging fan Nûnavût, dat yn 1999 stifte waard foar de Inûyt fan 'e Noardwestlike Territoaria. In keninklike kommisje stelde yn 2002 fêst dat der ek ûnder de blanke befolking fan Labrador in beskate wil bestiet om Labrador fan Nijfûnlân ôf te spjalten, mei't men fynt dat de regio yn 'e provinsje oan it fuottenein leit en dêrom altyd oan it krapperein komt.
Oranje
Oranje is in kleur dy't him yn it spektrum fan sichtber ljocht en yn 'e kleuresirkel tusken giel en read yn befynt. De kleur hat in weachlingte fan likernôch 590-620 nm en in frekwinsje fan rûchwei 505-480 THz. Oranje is sawol by additive kleurminging as subtraktive kleurminging in sekundêre kleur. It is de komplemintêre kleur fan ultramaryn. Kwa tinten rint oranje útinoar fan goud, dat ek as in soarte giel beskôge wurde kin, oant skarlekken, dat ek in foarm fan read is. 'Dûnkeroranje' wurdt frijwol nea sa neamd, mar stiet ynstee bekend as brún. Oranje is de nasjonale kleur fan Nederlân. It wurdt fierders assosjearre mei amusemint, waarmte, fjoer, enerzjy, gefaar, de hjerst en Halloween. It is ek de ynternasjonale kleur fan 'e kristen-demokrasy en (as saffraan) de hillige kleur fan it hindoeïsme, boedisme en sikhisme. Yn 'e heraldyk is oranje in moderne heraldyske kleur dy't troch lang net alle autoriteiten erkend wurdt.
Etymology
It wurd 'oranje' yn it Frysk en Nederlânsk komt fan it Frânske orange, dat ek "oranje" betsjut, mar eins de oarspronklike betsjutting "sinesapel" hat (no almeast oantsjut as pomme d'orange). It Frânske wurd komt fan it Italjaanske arancia, dat wer in lienwurd út it Arabysk is op basis fan نارنج, naarandj. Uteinlik giet it Arabyske wurd werom op it Sanskrityske नारङ्ग, nāraṅga.
Synjaalkleur
Oranje is (yn 'e mande mei giel) in kleur dy't it maklikst sjoen wurdt yn twiljocht, by dûnker waar en tsjin dûnkere eftergrûnen, lykas dy fan oerflaktewetters. Sadwaande wurdt it, benammen yn 'e tint dy't feilichheidsoranje hjit, faak brûkt foar rêdingsboeien, rêdingsfesten en rêdingsflotten. Yn 'e Feriene Steaten wurdt deselde kleur ek brûkt foar tydlike ferkearsbuorden yn ferbân mei ûnderhâldswurk. Fierders drage strânwachten en weiwurkers faak oranje klean om harren better sichtber te meitsjen.
Heiligengrabe
Heiligengrabe is in plak en gemeente yn de lânkring Ostprignitz-Ruppin yn de Dútske dielsteat Brandenburch. De namme fan de gemeente ferwiist nei it plak Heiligengrabe, dêr't it kleaster fan it hillich-grêf stiet.
Geografy
De gemeente leit yn it easten fan de Prignitz (in histoarysk gebiet yn it noardwesten fan de dielsteat Brandenburch), tichteby de grins mei Meklenburch-Foarpommeren. Mei in oerflak fan 207,63 km² heart Heiligengrabe ta de grutste gemeenten fan Dútslân.
Oranje
Synjaalkleur
Swier materieel (lykas kranen) hat gauris dizze kleur, en oranje wurdt ek faak brûkt as de kleur fan finzenisklean, om finzenen better sichtber te meitsjen, mochten se besykje te ûntsnappen. Astronauten drage ek oranje pakken om se by weromkear út 'e romte better sichtber te meitsjen tsjin 'e eftergrûn fan 'e blauwe see. En de saneamde swarte doazen fan fleantugen (de flight data recorder en de cockpit voice recorder) binne eins net swart, mar oranje, sadat se nei it delstoarten fan in fleantúch sa maklik mooglik fûn wurde kinne. Yn Nederlân wurdt it middelste ljocht fan ferkearsljochten, dat warskôget dat men begjinne moat mei stil te hâlden, ek oranje neamd, hoewol't dat eins in dûnkere tint giel is.
Fermaak
Oranje wurdt yn 'e Westerske wrâld sterk assosjearre mei fermaak. Dêrfandinne dat clowns bygelyks oranje hier hawwe.
Heiligengrabe
Gemeenteyndieling
De gemeente bestiet út de plakken Blandikow, Blesendorf, Blumenthal, Grabow bei Blumenthal, Heiligengrabe, Herzsprung, Jabel, Königsberg, Liebenthal, Maulbeerwalde, Papenbruch, Rosenwinkel, Wernikow en Zaatzke.
Ofbylden
</
Oranje
Nederlân
De Nederlânske flagge dy't yn 1579, by it sluten fan 'e Uny fan Utert, offisjeel oannommen waard, wie in horizontale trijekleur oranje-wyt-blau. Dy flagge stiet no bekend as de Prinseflagge of ek wol it 'oranje-blanje-bleu'. Pas yn 1937 waard by Keninklik Beslút de hjoeddeistige read-wyt-blauwe flagge de offisjele flagge fan Nederlân. De Prinseflagge waard neitiid brûkt troch de yn 'e Twadde Wrâldoarloch mei de besetters kollaborearjende NSB en krige dêrtroch in "besmet" imago.
Underwilens hiene de Nederlanners harren oranje lykwols ek om utens brocht. Sa waard troch kolonisten fan Nederlânsk komôf, de saneamde Afrikaners of Boeren, in grutte rivier yn Súd-Afrika de Oranjerivier neamd. Ien fan 'e grutste Boererepubliken kaam yn 1854 de Oranje Frijsteat te hjitten. It grutste part fan 'e tweintichste iuw hie Súd-Afrika in flagge dy't oranje-wyt-blau kleure wie. Dy waard lykwols tagelyk mei it Apartheidsrezjym ôfskaft; yn 'e hjoeddeistige flagge fan Súd-Afrika komt gjin oranje mear foar. Ek de flagge fan 'e stêd New York, dat begûn as Nij-Amsterdam yn 'e Nederlânske koloanje Nij-Nederlân, hat in oranje baan. Nei't yn 1689 Willem III fan Oranje kening waard fan Ingelân, Skotlân en Ierlân, rekke de kleur oranje op it eilân Ierlân ferbûn mei it troch de nije kening útdroegen protestantisme. De oranje baan yn 'e flagge fan Ierlân symbolisearret sadwaande de protestantske befolkingsgroep.
Natoer
Yn 'e natoer komt de kleur oranje foar yn û.m. sinesapels, mandarinen, woartels, pompoenen en swiete jirpels. Dy kleur wurdt feroarsake troch karoteen, in soarte fan fotosyntetysk pigmint, dat ljochtenerzjy omset yn gemyske enerzjy foar de groei fan 'e plant. Hjerstmis kleurje de blêden fan beskate beammen oranje trochdat karoteen oerbliuwt as it griene glorofyl ôfstoarn is. Ien fan 'e bekendste foarbylden fan oranje yn 'e natoer, te witten de kleur fan woartels, is eins hielendal net natuerlik. Oant de achttjinde iuw wiene woartels út Aazje pears en dy út Jeropa wyt of oars read. It wiene Nederlânske bouboeren, dy't ta eare fan Willem fan Oranje in oranje fariëteit kweekten. De oranje woartel, dy't sûnt alle oare kleuren woartels folslein út 'e merk drukt hat, waard foar it earst beskreaun yn 1721.
Polityk
Yn 'e polityk is oranje de ynternasjonale kleur fan 'e kristen-demokrasy. Dat Nederlânske kristen-demokratyske politike partijen lykas it CDA (grien) en de KristenUny (blau) oare kleuren oanhâlde, hat dermei te krijen dat oranje yn Nederlân de nasjonale kleur is. Mar foar û.m. it Bündnis Zukunft Österreich (BZÖ) yn Eastenryk, de Kristendemokraterne (KD) yn Denemark, Christen-Demomatisch & Vlaams (CD&V) yn Flaanderen, it Centre Démocrate Humaniste (CDH) yn Walloanje, de Christlichdemokratische Volkspartei der Schweiz (CVP) yn Switserlân en ek de SGP yn Nederlân is oranje wol deeglik de partijkleur.
Yn Noard-Ierlân wurd oranje benammen assosjearre mei it protestantisme, trochdat de fan oarsprong Nederlânske kening-steedhâlder Willem III fan Oranje dêrfan yn 'e santjinde iuw as beskermhear fanwegen kaam. It dúdlikst is dy assosjaasje yn it gefal fan 'e Oranje Oarder, in organisaasje dy't yn it simmerhealjier û.m. optochten organisearret dy't geregeldwei ta konfliktsitewaasjes liede mei it roomske befolkingsdiel.
Yn Georgje keas opposysjelieder Micheil Saakasjvili by de Roazerevolúsje fan novimber 2003 de kleur oranje as symboal fan ferset tsjin it regear fan presidint Edûard Sjevardnadze. Yn 2004 die de Oekraynske opposysjelieder Viktor Jûsjtsjenko itselde by de Oranjerevolúsje yn syn lân.
Religy
Oranje, of eins dûnkersaffraan, is de hillichste kleur fan it hindoeïsme, en ek fan it boedisme en it sikhisme, religyen dy't oarspronklik út it hindoeïsme fuortkomme. Saffraan rint kwa tint útinoar fan goudgiel oant oranjeread. Sokke kleuren wurde yn it hindoeïsme en sikhisme brûkt foar findels en flaggen. Ek de kladen fan hindoeïstyske omdoarmjende hilligen (saneamde sadhu), en de pijen fan boedistyske mûntsen fan 'e teravadatradysje hawwe dy kleur.
Yn it kristendom symbolisearret de kleur oranje de deadssûnde fretterigens.
Neffens it konfusianisme, de religy en filosofy fan it âlde Sina, is giel de kleur fan perfeksje en adel, en read de kleur fan lokkigens en macht. Giel en read wurde fierders assosjearre mei ljocht en spiritualiteit, resp. fjoer en sensualiteit. Se lykje tsjinsteld, mar folje inoar eins oan. Ut 'e ynteraksje tusken dy beide komt oranje, de kleur fan transformaasje.
Oranjetinten
De wichtichste tinten oranje binne: abrikoas, âldgoud, amber, atoommanderyn, baarnd oranje, bitterswiet, buff, butterscotch, dadelprom (persimmon), dûnkersalm, dûnkersitroengiel, dûnkerwoarteloranje, feilichheidsoranje, fermiljoen, flamread, foks, goud, gouden klaproas, goudsjeblom, guttegom, ynternasjonaal oranje, karamel, kraalread (of koraalread), liuwetaan, mahoanje, mandaryn, mango, metallic goud, oranjeread, Perzysk oranje, pjisk, pjiskgiel, pjiskoranje, pompoen, Portlandoranje, Princetonoranje, roastbrún, salm, satynglânsgoud, seeskulp, sinesapelskyl, sinneglâns, sinne-ûndergong, sjampanje, sjonkyl, skarlekken, taan, tangelo, teeroas, tomaat, weboranje en woarteloranje.
Lambertschaag
Lambertschaag (Frysk: Lambertskeech ; West-Frysk: Lambertskaag) is in doarpke yn de Noard-Hollânske gemeente Medemblik (Frysk: Memleke).
Etymology
Lambertskaach wurdt yn 1319 neamd as Lambrachtscoich en yn 1396 as Lambrechtkage. it plak ferwiist nei de âlde patroanhillige Lambertus, dy't yn de 7e iuw foar in hoart yn it oanbuorjende Abbekerk omhûsmanne. It twadde diel fan de namme ferwiist nei 'bûtendyksk'. De 's' fan it earste diel soe troch de iuwen hinne dêrnei ferskood wêze nei it twadde diel en sa waard it fan 'skagen' en 'skaach' it tsjintwurdich 'schaag'.
Skiednis
Foar de ynpoldering fan de Wieringermar eartiids lei Lambertskaag oan de Sudersee. By it doarp stiene trije poldermûnen, dy't oer de boezem en de útwetteringsslûs it wetter op see útmeallen. Mei't de polder Wieringermar ûntstie binne ek de mûnen ôfbrutsen.
Lambertskaag is in lintdoarp mei hûzen en ferskillende stjelpen. Mei Abbekerk (Frysk: Abbetsjerke) dielde Lambertskaag in stasjongebouke oan it spoar Hoorn-Medemblik. Fan 3 novimber 1887 oant 5 jannewaris 1941 wie it stasjon yn gebrûk. Lykas de toer fan de tsjerke is it gebou grien fan kleur.
Foar de weryndieling fan 1 jannewaris 1979 hearde it doarp by de gemeente Abbekerk. Fan 1979 oant 2007 foel it doarp yn de gemeente Noarder-Koggelân, dêr't ek it oanbuorjende Abbekerk by yndield wie. Tsjinwurdich heart it doarp by de gemeente Medemblik.
Tsjerke
Al út de tsjerkelisten fan it bisdom Utert kin opmakke wurde dat der in tsjerke yn Lambertskaag stie. De hjoeddeiske tsjerke waard om 1500 hinne boud.
Grutte Priis Formule 1 fan Frankryk 2005
Utslaggen fan de Grutte Priis Formule 1 fan Frankryk 2005 yn Magny-Cours op 3 july 2005. It wie de tsiende fan 19 races fan de Formule 1 yn 2005. Hy waard op it Circuit de Nevers Magny-Cours hâlden. De race waard hâlden oer 70 omgongen, op it 4,4 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 308,7 kilometer.
De Hûn fan 'e Baskervilles
Eftergrûn
Doyle skreau The Hound of the Baskervilles koart nei't er weromkeard wie út Súd-Afrika, dêr't er yn 1900 ûnder de Twadde Boere-oarloch as frijwillige dokter yn in Britsk militêr fjildhospitaal wurke hie. It idee foar it boek krige er oanrikt troch Bertram Fletcher Robinson (1870-1907), in tritichjierrige sjoernalist fan 'e Daily Express, dy't him de leginde fan Richard Cabell trochdie.
Cabell, waans tombe noch altyd yn it Devoanske doarpke Buckfastleigh stiet, wie in plattelânsjonker dy't yn 'e santjinde iuw libbe. Hy hie de reputaasje dat er de duvel fan 'e kroade ôfglide wie. Sa waard derfan grute dat er syn frou deadien hawwe soe. Sterker noch, yn dy krite sei (en leaude) men dat er letterlik syn siel oan 'e duvel ferkocht hie. Cabell wie poersljocht nei de jacht en doarme sadwaande in protte op Dartmoor om. Nei syn dea, yn 1677, waard der neffens de ferhalen geregelwei in mysterieuze ridel spûkhûnen yn 'e buert fan syn grêf waarnommen. Der waard sein dat Cabell syn geast nachts mei dy hûnen op jacht gie op Dartmoor, benammen op syn stjerdei. Om oan sokke duvelske praktiken in ein te meitsjen, bouden de doarpelingen doe in grut gebou oer syn grêf hinne en leine se in grutte stiennene plaat op it eigentlike grêf.
Ynhâld
Sir Charles Baskerville wurdt dea fûn op it hiem fan syn lânhûs, Baskerville Hall, oan 'e râne fan Dartmoor, yn Devon. De oarsaak blykt in hertoanfal te wêzen, mar Baskerville syn dokter en freon James Mortimer fermoedet dat der mear efter sit, fral as er de poatleasten fan in ûnbidich grutte hûn by it lyk ûntdekt. Hy sit sa yn noed om sir Henry Baskerville, de omkesizzer en iennichste libbene erfgenamt fan 'e ferstoarne, dy't oerkomt út Kanada om syn beërf yn besit te nimmen, dat er nei Londen ta reizget en Sherlock Holmes ynskeakelet. Mortimer fertelt Holmes en dy syn trouwe assistint dokter John Watson oer in pleatslike leginde, dy't hawwe wol dat der in flok op it laach fan 'e Baskervilles rêst. It giet allegear werom op harren poerminne, santjinde-iuwske foarfaar Hugo Baskerville, dy't fereale waard op in boeredochter en har ûntfierde. It fanke ûntsnapte en flechte by nacht Dartmoor op, mar Baskerville ûnthiet syn siel oan 'e duvel as er har op 'e nij finzen nimme koe. Dat slagge him, mar it joech him net folle: se waarden dyselde nachts noch beide dea fûn, sy stoarn fan eangst en hysels deabiten troch in reuseftige, ljochtsjende spûkhûn. Mortimer is derfan oertsjûge dat de hellehûn sir Charles ek de dea ynjage hat, en is benaud foar wat der barre sil as de jonge erfgenamt sir Henry him nei wenjen set yn Baskerville Hall.
As sir Henry yn Londen oankomt, wurdt der daliks al in bryfke yn syn hotelkeamer ôflevere dat him warskôget om by Dartmoor wei te bliuwen. Holmes stelt fêst dat it troch frou stjoerd wêze moat. Fierdersoan rekket ien fan sir Henry syn nije learzens wei, en dûkt dan wer op wylst der tagelyk ien fan syn âlde learzens ferdwynt. Holmes makket dêrút op dat der in libbene hûn yn 't spul is, mei't de lears perfoarst brûkt wurde sil om it bist sir Henry syn geur te jaan (de nije lears, dêr't syn lucht noch net oan siet, wie foar dat doel ûnbrûkber). As dan ek noch bliken docht dat sir Henry folge wurdt troch in fertocht hearskip, kriget Holmes almar mear belangstelling foar de saak. Earst wurdt tocht dat de efterfolger miskien Barrymore, de butler fan Baskerville Hall, wêze kinne soe, mar tillegrafyske kommunikaasje stelt fêst dat dy noch yn Devon is.
Mei't Holmes noch besteld is mei de ôfhanneling fan guon oare saken, reizget Watson mei sir Henry en dokter Mortimer ôf nei Baskerville Hall. Se prate ôf dat er Holmes troch it stjoeren fan tillegrammen op 'e hichte hâlde sil fan 'e stân fan saken. Baskerville Hall blykt in nearzich hûs te wêzen yn in somber lânskip dat troch soldaten útkjimd wurdt op 'e siik nei de ûntsnapte moardner Selden. De earste nachts dêre kin Watson mar dreech yn 'e sliep komme. Te neare nacht heart er in frou gûlen, en hoewol't de butler Barrymore it de oare deis ûntstriidt dat it syn frou wie, sjocht Watson oan 'e reade plakken op har gesicht dat sy wol deeglik skriemd hat. As Watson letter dy deis mei de postmaster yn it deunby leine doarp Coombe Tracey praat, docht bliken dat de oanwêzigens fan Barrymore yn Baskerville Hall net kontrolearre is, foar't men op Holmes syn neifraach in tillegram weromstjoerde wêryn't befêstige waard dat er dêr wie. De mooglikheid dat Barrymore de Londenske efterfolger fan sir Henry wie, is no dus wer iepen.
Watson moetet dy deis noch ferskate oare lju, mei dêrûnder de buorman fan 'e Baskervilles, de âldere abbekaat Frankland, en de biolooch Jack Stapleton, dy't al in pear jier wittenskiplik ûndersyk docht op Dartmoor. Wylst Watson mei him stiet te praten, hearre se in kroanjend lûd, dat it folk yn dy krite taskriuwt oan 'e hellehûn, mar dat neffens Stapleton makke wurdt troch in reiddomp, of mooglik troch it ynklinken fan 'e sompe. As Stapleton efter in flinter oan draafd is, en Watson fuort sil, wurdt er oansprutsen troch Stapleton syn suster Beryl, dy't him oansjocht foar sir Henry Baskerville, en him mei oandriuw warskôget om Devon te ferlitten. Al rillegau moetet Beryl Stapleton de wiere sir Henry, dy't daliks al in eachje op har hat, al liket har broer him net goed genôch foar har te finen. Uteinlik ferliest Stapleton alhielendal syn geduld en seit er sir Henry it mannewaar op. Letter ûntskuldiget er him dêrfoar, en nûget sir Henry, om it goed te meitsjen, út om 'e oansteande freeds mei him en Beryl te dinearjen.
Underwilens ropt Barrymore, de butler, noch slimmer Watson syn erchtinkendheid op as dy sjocht hoe't er by nacht in lege keamer mei útsicht op Dartmoor yngiet, in baarnende kjers foar it rút hâldt, en him dan wer ôfjout. De oare jûns binne Watson en sir Henry der ree foar, en as Barrymore dan wer mei syn kjers foar it rút stean giet, komme se him oer it mad. It docht bliken dat de ûntsnapte moardner Selden in broer fan frou Barrymore is, en dat de kjers foar it rút in synjaal foar de man is dat der iten foar him klear set is. Letter dy nacht besykje Watson en sir Henry Selden te gripen, mar yn it minne waar is de man harren te fluch ôf. Watson merkt noch in oarenien op dy't it spul fan in heuveltop ôf merkslacht, mar dy wurdt krektlyk wei.
Barrymore is lulk as er foar it ferstân kriget dat Watson en sir Henry besocht hawwe en nim syn sweager finzen, mar as hja deryn tastimme om 'e oare kant út te sjen wylst de Barrymores Selden it lân út helpe, wol er harren by har ûndersyk wol te wille wêze. Hy fertelt har dat er yn it hurdstee in fierhinne ferbaarnd brief fûn hat, dat de ferstoarne sir Charles Baskerville de deis foar syn dea ûntfongen hie. Der waard sir Charles yn frege om 'e ôfstjoerder op it plak fan syn dea te moetsjen, en it wie ûndertekene mei de inisjalen L.L. De oare deis seit dokter Mortimer dat dat wolris Laura Lyons wêze kinne soe, de dochter fan abbekaat Frankland. As Watson yn Coombe Tracey by har op besite giet, jout se ta dat se it brief skreaun hat yn 'e hope dat sir Charles har helpe kinne soe mei har skieding. Hja seit lykwols dat se har letter betocht hat, en net nei it plak ta gien is.
As Watson letter op 'e dei frou Lyons har heit, Frankland, besiket, sjocht er dêr troch de man syn tilleskoop hoe't in jonge mei in protsje iten de heide op giet. Watson set daliks ôf en folget de jonge. Dy liedt him nei in op dat stuit ferlittene, prehistoaryske stiennene wente ta dêr't in ûnbekende man al in hoartsje ferbliuwt. Watson fynt dêr ien fan syn eigen tillegrammen oan Holmes. Hy wachtet mei de revolver yn 'e hân oant de man weromkomt. As dat einlings bart, blykt it nimmen oars Holmes sels te wêzen, dy't Watson temûk efternei reizge is om harren tsjinstanners te mislieden. Hy fertelt Watson dat er ûntdutsen hat dat Stapleton syn "suster" Beryl eins syn frou is, en dat Stapleton frou Lyons oanset hat om sir Charles it ferbaarnde brief te stjoeren. Wylst se noch oan 'e praat binne, hearre se ynienen in alderyslikste gjalp.
As hja der op ôf geane, fine se it lyk fan 'e moardner Selden, de broer fan frou Barrymore, yn 'e âlde klean fan sir Henry (dy't Barrymore tasein wiene yn ruil foar syn ynformaasje oer it ferbaarnde brief). Selden is fan in hichte ôf tepletter fallen. Watson nimt Holmes mei nei Baskerville Hall, dêr't Holmes ûnder iten nei it skilderij fan 'e legindaryske Hugo Baskerville stoarret. Nei iten hâldt er foar Watson de hân oer it hier hinne, sadat inkeld de skildere troanje te sjen is — dat as twa drippen wetter op dat fan Stapleton liket. It wurdt dan dúdlik dat sir Henry dochs net de lêste Baskerville-telch is, mei't Stapleton ek út dy famylje liket te stamjen. Holmes is fan tinken dat Stapleton sir Charles út 'e wei romme hat en it no op sir Henry foarsjoen hat, allegear om sels it beërf op te striken.
Holmes lit ynspekteur Lestrade, fan Scotland Yard, út Londen wei oerkomme. Dy freedtejûn hâlde hy, Watson en Lestrade harren trijeresom beskûl deunby it hûs fan 'e Stapletons, dêr't sir Henry dan oan it gastmiel sit. As dyselde nei iten oer de heide op hûs oan giet, lit Stapleton de hûn los, in ysbaarlik wêzen dat ljochtet yn it tsjuster. Holmes en Watson slagget it en sjit it bist dea ear't it sir Henry slim ferwûnje kin. Se ûntdekke dan dat it helske foarkommen fan 'e hûn feroarsake is troch it bist mei fosfor te besmarren. Se geane werom nei Stapleton syn hûs, mar dy hat fan ruten spile doe't er it skot hearde. Yn it hûs fine se Beryl Stapleton fêstbûn en knevele yn in boppekeamer. As se har befrijd hawwe, fertelt hja harren wêr't Stapleton syn skûlplak hat, op in eilantsje djip yn in moeras dat de Great Grimpen Mire neamd wurdt. De oare deis sykje se dêr nei him, mar se fine him net; Stapleton moat yn syn troch syn flecht feroarsake rimpenens de foet op in ferkeard plak delset hawwe en omleech sûgd wêze yn 'e boaiemleaze sompe.
In pear wike letter eidzje Watson en Holmes de saak nochris oer. Holmes fertelt dan dat er ûnderwilens útfigelearre hat dat Stapleton eins de soan wie fan sir Charles Baskerville syn jongste broer Rodger, in liddichgonger en in trochbringer, dy't desennia earder op 'e flecht foar syn skuldeaskers útwykt wie nei Súd-Amearika, en fan wa't tocht wie dat er dêr sûnder neikommelingen oanset te hawwen stoarn wie. Hy hat lykwols dochs alteast ien soan oanset, dy't úteinlik syn wei werom fûn hat nei syn heite âldershûs. Stapleton, dy't eins John Rodger Baskerville hiet, hearde fan 'e pleatslike leginde oangeande it Baskerville-skaai, kocht de grutste hûn oan dy't er fine koe, en hold it bist ferburgen yn in ferlittene tinmyn. Hy helle Laura Lyons oer om sir Charles op in ôfsprutsen tiid nei bûten ta te lokjen en stjoerde de man doe de mei fosfor oerdutsen hûn op 'e lea. Sir Charles, dy't blykber yn 'e leginde leaude, waard sa kjel dat er in hertoanfal krige en stoar. Doe't sir Henry letter oankaam yn Londen, folge Stapleton him dêr en stiel syn lears, om 'e hûn dy syn geur te learen. Beryl Stapleton, dy't de koal en de geit te sparje woe, besocht sir Henry ôf te skrikken, sadat er bûten it berik fan har man bliuwe soe. De moardner Selden waard troch de hûn fan 'e rotsen jage om't er de klean (mei de geur) fan sir Henry oan hie.
Fryske oersetting
De Fryske oersetting fan 'e The Hound of the Baskervilles ferskynde yn 1960 ûnder de titel De Houn fan 'e Baskervilles by de Kristlik Fryske Folksbibleteek (nû. 46), te Boalsert. De Fryske fertaling wie fan 'e hân fan Inne de Jong.
Tramwei It Hearrenfean - Drachten
thumb|250px|Monumint oan de sweachsterwei, dêr't twa tram ûngemakken plak hiene. De tramwei It Hearrenfean - Drachten bestie fan 1882 oant 1947.
Skiednis
Yn 1882 waard troch de Nederlandsche Tramweg Maatschappij (NTM) de line It Hearrenfean-De Gordyk iepene en op 18 augustus 1884 De Gordyk - Drachten. In ôfstân fan mear as 25 km. Der waard op dit trajekt riden mei steamtrams. De line waard sletten op 13 augustus 1947, dêrnei wie tusken It Hearrenfean en De Gordyk en tusken Lippenhuzen en Drachten noch oant 5 oktober 1947 frachtferfier. It stik tusken De Gordyk en Lippenhuzen bleau noch foar frachtferfier yn gebrûk oant 30 septimber 1962 troch de NS dêrnei is ek it lêste stikje fan it trajekt opbrutsen.
Tramûngelok 1897
Op 9 septimber 1897, waarden twa ynwenners fan Lippenhuzen oerrieden troch de tram. Fan Beets ôf wiene twa manlju út Lippenhuzen ûnderweis nei hûs. Leine nei in lange dei in mei mooglik in slokje tefolle op tusken de rails te sliepen Beide manlju binne troch de tram oerriden en om it libben kaam. It publyk wie nei it ûngelok fan miening dat de masinist net goed útsjoen hie, want it wie heldere moanne en koest wol hûndert meter fier sjen. De plysjesjef út Beetstersweach, hat dêrop de stoomlokomotyf wer weromride litten nei it plak fan it ûngelok. Hy is sels foarop stean gien en liet in manpersoan tusken de rails plak nimme. Hieltyd kaam de tram tichterby, mar sels op fiif meter ôfstân koe er noch net sjen oft der ien op 'e rails lei. Dêrmei wie it bewiis levere dat it trampersoniel gjin skuld hie. Oan beide kanten fan de dyk stiene grutte beammen en dy joegen grutte skaden oer de rails, sadwaande dat it personiel fan de tram de manlju net sjoen hie. Se koene dan ek net skuldich befûn wurde fan it ûngelok.
Tramûngelok 1907
Op 28 febrewaris 1907 ûntspoarde in stoomtram by it Goddeleaze Tolhek by Lippenhuzen. Trije manlju waarden deade troch de stoom.
Johannes Roorda, wurkmaster by de NTM, giet dy bewuste tongersdei yn 1907 fuort mei in goederentram fan It Hearrenfean. Mei seis man oan board rydt er nei Sumar om in rydtúch fan in hynstetram op te heljen. Der wie net folle romte op de krappe lokomotyf. Jan van der Wal en Hendrik van der Zwaag beslute dêrom by De Gordyk de reis te ferfolgjen op ien fan de frachtwagons. De manlju sykje in plakje boppe-op pûden moal en kisten spek. Efterôf is it harren rêding.
As de tram om njoggen oere hinne by it Goddeleaze Tolhek delkomt, giet it mis. De lokomotyf ûntspoart yn folle feart, knalt tsjin in ikebeam en kantelet. Hite stoom spuitet oan alle kanten nei bûten. Assistent-masinist Reijenga rekket licht ferwûne en komt gelyk yn aksje om syn swier ferbrâne kollega's te rêden. Hy lûkt syn baas Roorda út de kabine en sleept Jan Wesseling, Roelof van der Meer en Willem Comello fuort by de briessende masine. Alle manlju sitte ûnder de brân - en skroeiplakken. Van der Zwaag en Van der Wal hawwe gelok. De iene hat in stife nekke troch in fallende moalsek. De oare mist mar in skuonsoal.
Comello en Van der Meer beswike de oare deis oan harren ferwûnings. Roorda stjert twa wiken nei it drama. De tram ûntspoarde nei alle gedachten trochdat Roorda te hurd ried. Mar út de rapportaazjes docht bliken dat ek de tastân fan de rails net al te bêst wie.
Tolgaarder Roel van der Schaaf makke nei it ûngelok in tinkteken yn de foarm fan in izeren hoepel mei swarte stiennen. Yn 1983 kaam der op inisjatyf fan Geart van der Zwaag, pakesizzer fan Hendrik, in nij monumint. It keunstwurk mei fjouwer bûgde rails, ûntwerp fan Hans Snoek.
Haltes
(net folslein)
Torah
De Torah, yn it Hebriuwsk: תּוֹרָה, Ṯorah, wat "Leare" of "Wet" betsjut, is it earste part fan 'e Tenach, de joadske Bibel, besteande út de boeken Ḇerešiṯ (Genesis), Šemot (Exodus), Vayikra (Leviticus), Ḇamidḇar (Numeri) en Deḇarim (Deuteronomium), wat de kristenen de Pentateûch neame.
Yn rommere sin kin de oantsjutting Torah ek brûkt wurde foar de eigentlike Torah plus it rabbinaal kommentaar dêrop, of de hiele Tenach fan begjin oant ein, of sels de hiele joadske religieuze lear. Mar yn 'e regel komt de betsjutting yn ingere sin, d.w.s. dy't synonym is oan 'e Pentateûch, fierwei it measte foar. left|thumb|200px|De Torah wurdt foarlêzen.
Njonken dizze Ṯorah Ševiḵṯav, of "Skreaune Torah" bestiet der ek in Ṯorah Ševe'al Feh, of in "Mûnlinge Torah". Dy bestiet út 'e tradisjonele ynterpretaasjes en beklammings fan 'e skreaune Torah dy't iuwenlang fan generaasje op generaasje oerlevere binne ûnder de joadske skriftlearden, en dy't no fêstlein binne yn 'e Talmoed en de Midrash.
Talmoed
De Talmoed, yn it Hebriuwsk: תַּלְמוּד, Ṯalmūd, wat "Underrjocht" betsjut, is ien fan 'e wichtichste religieuze teksten fan it rabbinale joadendom, dy't yn dy sin inkeld ûnderdocht foar de Torah. It is de skriftlike fêstlizzing fan 'e Mûnlinge Torah, besteande út 'e tradisjonele ynterpretaasjes en beklammings fan 'e skreaune Torah dy't iuwenlang fan generaasje op generaasje oerlevere binne ûnder de joadske skriftlearden.
De Talmoed wurdt ek wol oantsjut as Šas, wat in ôfkoarting is fan šiša sedarīm, dat "seis oarders" betsjut en ferwiist nei de seisfâlde yndieling fan 'e âlde Mûnlinge Torah.
Der besteane twa Talmoeds, dy't parallel gearstald binne yn 'e beide sintra fan joadske leardheid, Jeruzalim en Babyloanje. De Jeruzalimske Talmoed of Ṯalmūd Yěrušalmi stammet út 'e fjirde iuw f.Kr. wylst de Babyloanyske Tamoed of Ṯalmūd Bavli om 500 f.Kr. hinne ûntstien is, hoewol't er oant fier yn 'e hellenistyske tiid bewurke en redigearre waard. As men it oer dé Talmoed hat, wurdt de Babyloanyske Talmoed bedoeld, of it moat oars oanjûn wurde.
De Talmoed is opboud út twa dielen, de Mishnah, de earste skreaune kompilaasje fan 'e mûnlinge wet fan it joadendom, dy't om it jier 200 (n.Kr.) syn hjoeddeiske foarm krige, en de Gemara, in beljochting fan 'e Mishnah en besibbe wurken, dêr't om 500 hinne de lêste hân oan lein waard. De termen Talmoed en Gemara wurde gauris trochinoar brûkt. Mei-inoar besteane de Mishnah en de Gemara út 63 traktaten mei in totale lingte fan mear as 6200 siden.
De Talmoed is skreaun yn it Hebriuwsk en it Arameesk en der binne de mienings fan tûzenen rabbinen yn fêstlein oangeande de religieuze wet, etyk, filosofy, seden en pligen, skiednis, teology, folkswiisheden en in ferskaat oan oare ûnderwerpen. De Talmoed foarmet de basis fan 'e hiele rabbinale wet en wurdt oates en toates oanhelle yn rabbinale literatuer.
Alice yn Wûnderlân
Alice yn Wûnderlân, yn it oarspronklike Ingelsk: Alice's Adventures in Wonderland (hoewol't it bekender wurden is ûnder de ferkoarte titel Alice in Wonderland), is in berneboek dat it masterwurk is fan 'e Ingelske skriuwer, dichter, wiskundige en fotograaf Charles Lutwidge Dodgson (1832-1898), better bekend ûnder syn pseudonym Lewis Carroll. It is in tiidleas, absurdistysk en bytiden hilarysk ferhaal dat ta it fantasy-sjenre rekkene wurde moat, oer in famke dat yn in kninehoale krûpt en dan yn in folslein oare wrâld bedarret dêr't se yn 'e kunde komt mei in hiele rige healwize personaasjes. Alice's Adventures in Wonderland waard foar it earst útjûn yn 1865. De Fryske oersetting fan Tiny Mulder datearret fan 1964.
thumb|left|upright|In foto fan [[Alice Liddell, nommen troch Lewis Carroll yn 1858.]]
Eftergrûn
Lewis Carroll dosearre as wiskundige oan it Christ Church-kolleezje fan 'e Universiteit fan Oxford en pielde yn syn frije tiid û.m. wat mei skriuwen en dichtsjen. Yn 1856 rekke er befreone mei it gesin fan Henry Liddell, de nije rektor fan Christ Church. Op 4 july 1862 tocht er ûnder in roeitochtsje oer de Isis fan Folly Bridge, by Oxford, nei it doarp Godstow, fiif myl fierderop, in teltsje op om 'e trije suskes Lorina, Edith en Alice Liddell te fermeitsjen. It gie oer in ferfeeld lyts famke dat op aventoer út gie. De bern fûnen it prachtich, en fral Alice smeke him neitiid suver om it foar har op te skriuwen. Carroll liket earst net in protte fidúsje yn syn eigen ferhaal hân te hawwen mar doe't er fan oare kanten oanmoedige waard, sette er him der úteinlik dochs ta. Yn novimber 1864 koed er dan op 't langelêst Alice Liddell mei it hânskreaun en eigenyllústrearre manuskript bejeftigje, dat as titel droech: Alice's Adventures Under Ground. Hoewol't lang tocht is dat Carroll de haadpersoan fan dit ferhaal basearre hie op Alice Liddell, hat er dat sels altyd ûntstriden.
Yn 1865 waard it ferhaal útjûn as Alice's Adventures in Wonderland ("Alice Har Aventoeren yn Wûnderlân"), mei yllústraasjes fan 'e profesjonele tekener sir John Tenniel. It waard úteinlik lykwols bekender ûnder de ferkoarte titel Alice in Wonderland, dy't foar it earst brûkt waard foar in stomme film út 1903, ûnder rezjy fan Cecil Hepworth en Percy Stow, mei May Clarke yn 'e rol fan Alice. Nei it ûnbidige súkses fan 'e ikoanyske Disney-tekenfilm Alice in Wonderland, út 1951, dy't sûnt it byld fan Alice eins grutdiels bepaald hat, is de oarspronklike titel fan it wurk fierhinne yn 'e ferjitnis rekke.
Mei Alice's Adventures in Wonderland fêstige Carroll syn namme as skriuwer en belibbe er in súkses dat er neitiid nea wer belykje kind hat. Ein 1871 ferskynde der mei Through the Looking-Glass and What Alice Found There ("Troch de Spegel en Wat Alice Dêr Untdiek") in ferfolch op Alice's Adventures in Wonderland. Dat boek wie wat dûnkerder fan toan, wat mooglik feroarsake wêze kin troch de depressiviteit dêr't Carroll oan litte sûnt syn heit yn 1868 kommen wie te ferstjerren.
Ynhâld
Alice ferfeelt har, wylst se mei har suske yn 'e tún oan 'e rivierkant sit. Op in stuit sjocht se in pratende, oanklaaide wite knyn foarbykommen. Se folget him nei in kninehoale en krûpt deryn. Se begjint omleech te rûgeljen en falt dan in hiel ein nei ûnderen. Dan befynt se har ynienen yn in nuveraardige seal mei withoefolle doarren fan alderhanne maten dy't allegearre op 't slot sitte. Mei in lyts kaaike dat se fynt, ûntslút se in doarke dat fiersten te lyts foar har is, en sjocht dat it tagong jout ta in kreaze tún. Dan ûntdekt se op in tafel in fleske dêr't fan "DRINK MY" op stiet. As hja dat docht, krimpt se sa bot, dat se te lyts is om 'e kaai te pakken dy't se op 'e tafel lizze litten hie. In stik koeke dêr't fan "YT MY" op stiet, makket dat se sa slim groeit dat se mei har holle tsjin 'e soudering oan slacht. thumb|left|250px|In yllústraasje út 'e earste útjefte fan [[1865, troch sir John Tenniel, fan Alice oan 'e tee mei de Maartske Hazze, de Gekke Huoddemakker en de sânslieper.]]
Eefkes letter komt de Wite Knyn wer foarby. As hja foar him, om't er har oansjocht foar syn tsjinstfaam, de wanten fan 'e hartoginne út 'e hûs helje sil, groeit se by ûngelok wer grutter, oant der in kliber bisten komt dy't har mei stiennen bekûgelet. De stiennen feroarje yn koekjes as se har reitsje, en as se dy opyt, krimpt se wer. Dêrop moetet se in blauwe rûp dy't op in poddestoel in wetterpiip sit te smoken. Dy riedt har oan om stikjes fan beskate dielen fan 'e poddestoel ôf te brekken en te bewarjen, mei't it opiten dêrfan har groeie en krimpe litte kin.
Nei in eintsje rinnen berikt Alice it hearehûs fan 'e hartoginne, dêr't se in petear hat mei in kikkert dy't dêr tsjinstfeint is. Se rekket der lykwols allinnich mar noch mear betize fan. Se giet mei de hartoginne oan it miel, mar de kokkinne hat fiersten tefolle piper yn it iten dien, dat alle iters útsein de kokkinne sels en de Cheshire-kat moatte der freeslik fan proeste. Nei iten jout de Cheshire-kat har oanwizings om by it hûs fan 'e Maartske Hazze te kommen. As se dêr arivearret, giet se oan 'e tee mei de Maartske Hazze, de Gekke Huoddemakker en in sânslieper, dy't sa slûch is dat er hieltyd yn 'e sûs rekket, mar dan hurdhandich wer wekkerskodde wurdt troch de Maartske Hazze of de Huoddemakker. Under it absurde petear bringt de dy lêste op 't aljemint dat er der ea fan beskuldige is dat er besocht de tiid te deadzjen. Dêrom is de Tiid sa lulk op him wurden dat er foar him net mear rinne wol. Sadwaande is it no altiten teetyd. Op 't langelêst kriget Alice har nocht fan al it ûnsinpraat en jout se har ôf.
thumb|upright|In yllústraasje fan [[John Tenniel|sir John Tenniel, út 1865: Alice hat earst frijwat muoite om kroket te spylen mei in libbene flamingo ynstee fan mei in houtene hammer.]] Yn 'e tún sjocht Alice trije libbene kaartspulkaarten dy't wite roazen read oan it fervjen binne om't de Hertenkeninginne it grou hat op wite roazen. Koarte tiid letter komme der mear kaarten de tún yn, mei dêrûnder ek keningen en keninginnen. Alice wurdt yn 'e kunde brocht mei û.o. de Hertenkeninginne, dat in sinnich en ritich persoan is, dy't by it minste of geringste dat har net noasket, daliks ropt fan "Derôf mei syn kop!" Alice wurdt mear twongen as útnûge om mei te dwaan oan in spultsje kroket, wêrby't lykwols gjin bal brûkt wurdt, mar in oprôle stikelbaarch, dy't net mei in houtene hammer, mar mei in libbene flamingo fuortslein wurde moat. Alice hat der earst frijwat muoite mei om dizze ferzje fan it spul ûnder de knibbel te krijen.
It docht bliken dat de taartsjes fan 'e Hertenkeninginne stellen binne, en de Hertenboer wurdt fan dy skanddie fertocht. Der is in sjuery gearstald, besteande út in ferskaat oan bisten, de Wite Knyn fungearret as heraut en de Hertenkening is rjochter. Wylst de rjochtsaak geande is, begjint Alice wer te groeien. De sânslieper beskrobbet har dêrfoar, mar hja byt fan har ôf mei te sizzen dat sy it net helpe kin en dat elkenien dat wit. Underwilens moat de Gekke Huoddemakker in tsjûgenis ôflizze, wêrby't er de Hertenkening it bloed ûnder de neilen wei hellet mei syn yndirekte antwurden. Dêrnei wurdt Alice oproppen om te tsjûgjen, mar hja is dan sa grut groeid dat se by ûngelok de sjuerybank omsmyt. Dêrop wurdt it proses stillein oant de sjuery wer teplak set wurde kin. Op 't lêst wolle de kening en keninginne Alice ferbalje, troch Regel 42 oan te heljen, wêrmei't elkenien dy't mear as in myl heech is, de tagong ta it hof ûntsein wurde kin. Alice giet lykwols mei harren yn diskusje, en redendielt troch, sels as har dat ferbean wurdt. De Hertenkeninginne ropt fan "Derôf mei har kop", mar Alice is dan sa grut dat se net mear benaud is fan al dat lytse ûnrant.
Op it stuit dat de kaarten har bestoarmje, wurdt se wekker makke troch har suske en sjocht se dat it gjin spylkaarten binne, mar blêden dy't har yn it gesicht falle. Se fertelt har suske oer har dream en giet dan om tee. Har suske bliuwt efter, falt sels yn 'e sliep en dreamt oer Alice har dream.
Fryske oersetting
De Fryske oersetting fan 'e Alice's Adventures in Wonderland ferskynde yn 1964 ûnder de titel Alice yn Wûnderlân by de Afûk te Ljouwert. De Fryske fertaling wie fan 'e hân fan Tiny Mulder (1921-2010), dy't better bekend is as Frysk dichteresse. Yn har ynlieding skreau hja fan: "Alice is al oer de hûndert jier, mar se is noch altyd fris, fleurich en libben, en noch altyd oarsaak fan bewûndering en fermeits foar bern." En dat is yn 'e lêste fyftich jier net feroare.
Treasure Island (roman)
Treasure Island is in histoaryske jonges- en aventoereroman fan 'e hân fan 'e Skotske skriuwer Robert Louis Stevenson. De titel betsjut: "Skateilân", en it boek is yn Nederlân nei alle gedachten bekender ûnder de fernederlânske namme Schateiland. Stevenson joech it wurk oarspronklik de titel The Sea Cook: A Story for Boys ("De Seekok: In Ferhaal foar Jonges"). De plot, dy't mids achttjinde iuw spilet, folget de aventoeren fan 'e jonge Jim Hawkins, dy't as hutbetsjinde fan jonker Trelawney meireizget op 'e Hispaniola. Dat is in sylskip dat troch de jonker ôfhierd is om op 'e siik te gean nei de legindaryske skat dy't ferburgen is troch de beruchte seerôver Flint. Op 'e reis foarmet Jim in nauwe bân mei de skipskok, de ienskonkige Long John Silver. Troch in ôfharke petear komt er oan 'e weet dat it grutste part fan 'e bemanning fan 'e Hispaniola eins út seerôvers bestiet dy't ûnder Flint fearn hawwe, en dat Silver harren lieder is. Hja binne fan doel om, nei't de skat fûn is, yn opstân te kommen, de oare opfarrenden te fermoardzjen en mei de skat út te piken.
Ynhâld
Mids achttjinde iuw nimt in âlde seeman, dy't himsels inkeld identifisearret as "de Kaptein", syn yntrek yn 'e herberge Admiral Benbow, op it Ingelske plattelân oan it Kanaal fan Bristol. Hy seit tsjin 'e soan fan 'e weard Jim Hawkins, dy't sa'n opslûpen jonge is, om út te sjen nei in seeman mei ien skonk. In eardere skipsgenoat, dy't Black Dog neamd wurdt, komt yn 'e herberge en sprekt de Kaptein oan oer in lânkaart. De beide mannen krije heechoprinnend spul en reitsje slaande deilis oant Black Dog útnaait. De Kaptein, dy't eins Billy Bones hjit, kriget neitiid in oerhaal. Dyselde nachts komt Jim syn heit hommels te ferstjerren.
In pear dagen letter wurdt de herberge oandien troch in bline bidler dy't Pew hjit. Dyselde leveret by Bones eat ôf dat "it Swarte Plak" neamd wurdt en skynber in oprop foar in gearkomste is dêr't er troch oare seelju berjochte wurde moat. Koart dêrnei kriget Bones in twadde oerhaal en komt er te ferstjerren. As Bones net foldocht oan 'e oprop, falle Pew en syn meistanners de herberge oan, mar se wurde op 'e flecht dreaun troch kommizen dy't Jim en syn mem te help komme, en Pew wurdt deatrape ûnder de hoeven fan 'e hynders fan dyselden. Jim en syn mem ûntkomme mei in mysterieus pakje út 'e seekiste fan Billy Bones. As se it iepenmeitsje, docht bliken dat it in kaart is fan it tropysk eilân dêr't de beruchte seerôver kaptein Flint syn skat ferburgen hat.
Jim lit de kaart sjen oan dokter David Livesey en oan 'e pleatslike grutgrûnbesitter jonker John Trelawney, dy't beslute om in reis dêrhinne te weagjen, mei as doel om 'e skat fan kaptein Flint foar harsels te winnen. Jim, dy't snakt nei aventoer, beävensearret dat er mei kin as de hutbetsjinde fan 'e jonker. It selskip set ôf op 'e skoender Hispaniola, ûnder it befel fan kaptein Alexander Smollett. Underweis foarmet Jim in sterke bân mei de sympatike, ienskonkige skipskok, Long John Silver. Trageedzje slacht ta as earste stjoerman Arrow, in dronkelap, by in stoarm oerboard spield wurdt. Syn posysje wurdt neitiid oernommen troch de boatsman, Job Anderson.
Wylst er yn in apeltûne sit, dêr't er him troch omstannichheden ferskûlje moatten hat, heart Jim in petear tusken guon bemanningsleden fan 'e Hispaniola, dêr't út blykt dat de measten fan harren seerôvers binne dy't earder ûnder kaptein Flint op 'e Walrus tsjinne hawwe, en dat Silver harren lieder is. Hja binne fan doel om in oproer te begjinnen sadree't de skat fûn is, wêrby't se kaptein Smollett, de passazjiers en loyale bemanningsleden fermoardzje sille, om dêrnei sels mei de skat út te piken.
Nei't se op it Skateilân oankommen binne, jout Jim him by de groep bemanningsleden dy't oan lân op ferkenning útgiet. Hy moetet dêr in seerôver dy't Ben Gunn hjit, dy't troch kaptein Flint op it Skateilân efterlitten is. De man is troch syn ûnderfining sljochtsinnich rekke. Underwilens twinge Anderson en inkele meistanners Silver om it oproer te begjinnen noch foar't de skat fûn is. De oproerlingen bewapenje harsels en nimme de Hispaniola yn, wylst kaptein Smollett him mei Jim, dokter Livesey, jonker Trelawney, de feinten fan 'e jonker en inkele loyale bemanningsleden, ûnder wa Abraham Gray, de skipstimmerman, weromlûkt yn in lyts fort fan beamstammen dat se op it eilân oantroffen hawwe.
Nei in koart bestân fiere de oproerlingen in bestoarming fan it fort út, wêrby't oan beide kanten deaden falle. Jim glûpt fuort en bejout him nei de Hispaniola, dêr't er de ankerkeabel trochfiket. Wylst de skoender fuortdriuwt op it útgeande tij, giet Jim oan board, dêr't Silver ien seerôver efterlitten hat, Israel Hands, dy't ferwûne rekken wie yn in dronken fjochtpartij mei ien fan syn maten. Hands helpt Jim om it skip yn 'e noardlike baai fan it eilân oan 'e grûn te setten, mar falt him dan oan mei in mês, mei de dúdlike bedoeling om him te fermoardzjen. Jim is lykwols bewapene mei twa pistoalen en hy sjit de seerôver dea.
Jim giet werom nei it fort, dêr't er ta syn ôfgriis inkeld Silver en de oerlibjende seerôvers oantreft. Silver praat him by en fertelt dat hy en de seerôvers, doe't se ûntdieken dat it skip poater wie, tastimden yn ûnderhannelings. De beide partijen kamen ta oerienstimming dat Smollet, Livesey en Trelawney en Gray har ôfjaan mochten yn ruil foar it oerdragen fan 'e skatkaart oan Silver-en-dy. De oare moarns arrivearret dokter Livesey yn it fort om 'e ferwûne seerôvers te behanneljen, mei't yn syn oertsjûging eltsenien likefolle rjocht hat op medyske fersoarging. Hy warskôget Silver dat er problemen ferwachtsje kin sadree't er de skat fûn hat.