cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Finis Valorum
Ofkomst en opkomst
Yn dy snuorje docht senator Palpatine fan Naboo him foar as in bûnsgenoat fan Valorum, hoewol't er as syn eigen alter ego, de Sith-master Darth Sidious, eins dy syn delfal oan it beävensearjen is. Tanksij de geroften dy't Palpatine ferspriedt, wurdt Valorum op Coruscant ien fan 'e meast hate politisy út 'e skiednis fan 'e Republyk, wylst Palpatine syn eigen namme almar mear flústere wurdt as in mooglike opfolger. Valorum syn reputaasje rint fierdere skea op as it him net slagget om antwurden boppe wetter te heljen oer de terroristyske oanslach op 'e Eriadukonferinsje tusken de Republyk en de Hannelsfederaasje, wêrby't hast de hiele top fan 'e Hannelsfederaasje om hals brocht is. De reden foar Valorum syn falen yn dy kwestje is Wilhuff Tarkin, de planetêre gûverneur fan Eriadu, dy't yn opdracht fan Palpatine wegeret mei te wurkjen oan in ûndersyk.
Nabookrisis
Yn 32 f.Sl.Y. brekt der tusken de Republyk en de Hannelsfederaasje, dy't sûnt it debakel op Eriadu dominearre wurdt troch de Neimoïden, in konflikt út oer tolheffing op 'e hannelsrûtes nei de Bûtenrâne fan it Stjerrestelsel. Yn it ramt fan dy saneamde Nabookrisis set de Hannelfederaasje útein mei de blokkade fan 'e planeet Naboo, yn in besykjen om 'e Senaat te twingen ta it oannimmen fan in wetsfoarstel yn harren foardiel. Valorum stjoert de Jedi Qui-Gon Jinn en Obi-Wan Kenobi om tusken Naboo en de Hannelsfederaasje te bemiddeljen, mar hy wit net dat Nute Gunray, de ûnderkening fan 'e Hannelsfederaasje, in hantlanger fan Palpatine alias Darth Sidious is.
Gunray besiket de beide Jedi te fermoardzjen en giet dan oer ta in ynvaazje en besetting fan Naboo. Qui-Gon en Obi-Wan ûntsnappe oan 'e dea en befrije neitiid Padmé Amidala, de fjirtjinjierrige keninginne fan Naboo. Dyselde brekt troch de blokkade fan har planeet hinne en reizget nei Coruscant mei as doel om it lot fan har wrâld foar te lizzen oan kânselier Valorum en de Galaktyske Senaat. By oankomst wurdt hja dêr gastfrij ûnthelle troch Palpatine, dy't ommers Naboo yn 'e Senaat fertsjintwurdiget.
Padmé besiket de Galaktyske Senaat en hâldt dêr in hertstochtlike taspraak oer de sitewaasje dêr't Naboo him yn befynt. Hja wurdt lykwols tsjinsprutsen en fan kwealaster beskuldige troch Lott Dod, de fertsjintwurdiger fan 'e Hannelsfederaasje. Valorum oerleit mei Mas Amedda, de fise-foarsitter fan 'e Senaat en biedt har oan om in kommisje yn te stellen om 'e kwestje te ûndersykjen. As bliken docht dat Valorum en de Senaat sa bûn binne oan burokratyske regeltsjes dat se Naboo net helpe kinne, tsjinnet Padmé in moasje fan wantrouwen tsjin Valorum yn, eat dat har troch Palpatine ynskúnd is. De moasje kriget de stipe fan 'e mearderheid fan 'e Senaat, sadat de alhiel feralterearre Valorum út syn amt set wurdt, om net folle letter opfolge te wurden troch Palpatine sels. (Foar him is it kânselierskip in opstapke nei in noch hegere posysje, mei't er trije jier letter de Galaktyske Republyk ûnder fuotten hellet en dêrfoar yn it plak it Galaktysk Keizerryk oprjochtet mei himsels as autokratysk regearjend keizer.)
Lettere libben
Nei syn fal lûkt Finis Valorum him werom út 'e polityk en set er him nei wenjen op syn lângoed op Coruscant. Hoewol't de befolking fan 'e Republyk him ûnder syn regear net botte heech hie, sjogge in protte lju nei de fêstiging fan Palpatine syn skrikbewâld mei nostalgy op 'e regearperioade fan Valorum werom.
Keppelings om utens
List of Star Wars characters
Sam Walton
thumb|Sam Walton Samuel Moore "Sam" Walton ( Kingfisher, Oklahoma, 29 maart 1918 - Little Rock, Arkansas, 5 april 1992) wie sakeman en oprjochter fan de winkelrige Wal-Mart en fan Sam's Club. De Waltons binne mei in rûsd fermogen fan € 15 miljard ien fan de rykste famyljes fan de wrâld. Hy wie dan miljonêr, mar bleau yn in pick-up truck riden ynstee fan in djoere auto.
Woubrugge
thumb|right| lizzing Woubrugge thumb| Tsjerke fan Woubrugge
Woubrugge is in doarp yn de gemeente Kaag en Braassem. Woubrugge wie in selsstannige gemeente oant it yn 1991 mei Rijnsaterwoude en Leimuiden de nije gemeente Jacobswoude foarme. Op dat stuit hie de gemeente Woubrugge ynklusyf it doarp Hoogmade en it buorskip Ofwegen sa'n 5.000 ynwenners. Woubrugge leit noard-westlik fan it plak Alfen oan de Ryn. It doarp hat in karakteristyk tsjerkje dat leit neist de brêge fan de grutte dyk, de N446, oer de Wâldwjittering. It doarp is fierder foaral bekind by wettersporters om't der ferskate jachthavens binne.
Fritigil
Fritigil (of Fritigils), keninginne fan de Markomannen, is de lêste hearsker dy't wy kenne fan dit Germaanske folk dat healwei de 4e iuw nei alle gedachten wenne yn Pannoanje.
Fritigil skreau mei Ambrosius fan Milaan oer de kerstening fan har folk. Sy oertsjûge har man de Romeinske hearskippij te erkennen wêrnei har folk ûnder it gesach kaam fan in tribune neffens de Notitia Dignitatum. Paus Johannes Paul II hat oer Fritigil skreaun yn syn brief Operosam Diem:
Carson (rivier)
thumb|De Carson De Carson River is in rivier yn it noardwesten Nevada, dy't mûnet yn de Carson Sink.
Yn it easten, yn Churchill County, leit de Lahontandaam, dêr't de Lahontanopslachmar troch ûntstien is. De mar soarget foar yrrigaasje en hydro-elektrisiteit.
Yn de 50er en 60er jierren fan de 19e iuw wie de rivier in part fan de Pony Ekspres en de Carson Trail, in tûke fan de California Trail, it paad nei de goudfjilden fan Kalifornje. Begjin fan de 20e iuw moast it Newlandsprojekt soargje foar yrrigaasjewetter foar de lânbou yn dy kontreien. De Lahontandaam wie part fan dat projekt. It Truckee-Carson Yrrigaasjedistrikt ûntstie yn 1918 as part fan it projekt om wetter fan de Truckee nei de Carsondelling te lieden.
Rekreaasje
De East Fork Carson is in populêr plak foar fiskjen, flotfarren, berchfytsen, off-roading, jeijen en hynderride.
Andringa
As persoan:
De namme fan in state:
Marinus Agterberg
Andreas Johannes Marinus Agterberg (Utert, 1 maart 1925 - Snits, 18 oktober 1977) wie in politikus en teolooch.
Pater Martinus Agterberg wie lid fan Provinsjale Steaten fan Fryslân (1970-1974 foar it Progressive Akkoard Friesland en fan 1974-1976 foar de PPR). Hy waard fan 1 jannewaris 1973 - 20 septimber 1977 PPR-lid fan de Earste Keamer en sûnt 1974 fraksjefoarsitter. Teologysk stêflid fan it roomske foarmingssintrum Vinea Domini yn Wytmarsum fan 1964 oant 1972.
Trede yn 1948 by de Augustinen yn en studearre ûnder oare yn Rome en Parys. Hy waard ta pryster wijd in 1953. Promovearre yn 1957 op Ecclesia Virgo, étude sur la virginité de l'eglise et des fidèles chez Saint Augustin; oant 1964 dosint oan grut-seminaarje fan de augustinen.
Wie sûnt 1963 adviseur fan de Unitas-beweging en wie fan 1972- 1974 direkteur fan de WOSA. Doe stúdzjesekretaris fan de lekebeweging Unitas yn Nymwegen, in sintrum dat ûnder mear minsken nei ûntwikkelingslannen útstjoert.
8 jannewaris
Berne
thumb|100px|Laurens Alma-Tadema
Ferstoarn
thumb|100px|Galileo Galilei
Arafuerasee
De Arafuerasee is in rânesee fan de Grutte Oseaan en leit tusken Yndoneezje en Austraalje, súdwestlik fan West-Papoea. thumb|260px|left|Seeën fan Yndoneezje
De trochsneed djipte is tusken de 50 en 200 meter. De see hat net safolle skipfeart en der binne noch in soad frijwat ûnbekende dielen, saneamde unsurveyed areas. Op seekaarten wurde dy gebieten dúdlik oanjûn mei it each op mooglik gefaar foar de skipfeart.
De Arafuerasee is in wichtich fiskfangstgebiet foar de oanswettende regio's. Lykwols driget der (yllegaal) oerbefiskjen en fersmoarging. Meast wurdt tonyn, makriel, ferskate sardinesoarten en grenaten fongen, dy't ek útfierd wurde. Der wurdt tocht dat ûnder it kontinintaal plat grutte ierdoalje- en ierdgasfjilden sitte.
Om ekonomyske ûntjouwing en beskerming fan wetter en libjende organismen goed te regeljen, is der sûnt 2003 in gearwurkingsferbân fan steats- en net-steatske organisaasjes ûnder de namme „The Arafura and Timor Seas Experts Forum (ATSEF)“ opset, dy't ûndersyk en gearwurking tusken de steaten Austraalje, Yndoneezje, Papoea Nij-Guinea en East-Timor koördinearret.
Brêge foar de fûgels
'Brêge foar de fûgels' is in keunstwurk yn De Pein dat makke waard troch keunstner Ids Willemsma. Eartiids wie de brêge yn de Kommisjewei it sintrum fan it doarp. De ferfangende brêge wie sa beskieden dat it skaaimerk fan it sintrum net mear werkenber wie. Willemsma ûntwurp in nije boppebou lykas fan in ophelbrêge. Syn opbou stiet lykwols yn de rjochting fan it farwetter en dêrmei dwers op de rydrjochting. De opbou fan de brêge is 6 meter heech en 25 meter lang.
Mei de feestdagen yn desimber wurdt de brêge feestlik ferjochte.
Ter Aar
thumb|Ter Aar. Op de foargrûn [[Korteraar (2017)]]
Ter Aar, yn de folksmûle ek wol Aardam, is in plak yn de gemeente Nieuwkoop yn de provinsje Súd-Hollân. Oant 2007 wie it in selsstannige gemeente, dy't dat jier 9000 ynwenners en in oerflakte van 21,71 km² hie (wêrfan 2,36 km² water).
De gemeente Ter Aar is op 1 jannewaris 2007 mei Liemeer en Nieuwkoop opgean yn de gemeente Nieuwkoop.
Lizzing
Ter Aar leit flakby Alfen oan de Ryn en op 30 km fan Amsterdam. Wat sneldiken oanbelanget leit Ter Aar net sa geunstich: de opritten dy't it tichtsteby binne lizze by Bodegraven (A12) en Leimuiden (A4), dêr't Ter Aar krekt tuskenyn leit.
Skiednis
De namme Ter Aar is ôflaat fan it kanaal 'De Aar', it hjoeddeiske Aarkanaal.
Gemeentewapen
By keninklik beslút is op 28 desimber 1859 oan de gemeente Ter Aar in wapen ferliend. De beskriuwing fan it wapen ist: "wêzende in skyld parti, it earste diel fan kiel (read), it twadde fan goud mei in klimmende foks fan kiel".
Oare kearnen
thumb|De Langeraarske Plassen sjoen fan de Langeraarsewei ôf. De oare kearnen binne Korteraar, Langeraar en Papenveer. Oantal ynwenners per kearn per 1 jannewaris 2005:
Fúzje
Op 1 jannewaris 2007 fusearret de gemeente Ter Aar mei de gemeenten Liemeer en Nieuwkoop. De nije namme is noch net bekend. Op 't heden wurdt de nije gemeente oantsjutten as Nieuwkoop, mar de namme sil wierskynlik noch feroarje.
Albada
persoanen (soms ek: Albarda): state of stins:
Falklâneilannen
Geografy
East- en West-Falklân binne de grutste eilannen. Dêrneist binne der noch hûnderten lytse eilannen. Geografysk sjoen hearre Súd-Georgia en de Súdlike Sandwicheilannen net by de Falklands, steatskundich wol. It klimaat fan de Falklâneilannen is kâld en wiet; it reint der in protte en komt nochal oerien mei dat fan de Sjetlâneilannen yn de Noardlike Atlantyske Oseaan. Op de eilannen komme gjin bosken en boulân foar. Goed 99% bestiet út greiden.
It heechste punt is Mount Usborne, in berch fan 705 meter. De kusten hawwe natuerlike ynhammen dy't as haven tsjinje kinne. Ek komme op de eilannen grotten foar.
Skiednis
Foardat der minsken út Jeropa har nei wenjen setten op de eilannen wenne der nimmen. Dat hie faaks te krijen mei it rûge klimaat. In Ingelske seeman, John Davis, ûntduts it eilân yn 1592 mar sette gjin foet oan wâl. Yn 1690 komt John Strong op it eilân; hy ferneamde de eilannen ta oantinken fan de Britske offisier en politikus Viscount Falkland. Yn 1764 kaam der in earste delsetting op it eilân (Port Louis) en waard it in Frânske koloanje. Yn 1766 waard Port Louis ferkocht oan Spanje. Yn 1770 ferklearret Spanje kriich oan Grut-Brittanje. Yn 1771 komme se ta in oerienkomst: West-Falklân wurdt Spaansk en East-Falklân Britsk. Yn 1820 en 1829 komme der Argentynske delsettings op it eilân. De Britten reagje har yn 1833 fan de eilannen foar harren marine. It wie foar de Britten yn de Earste Wrâldkriich harren stipepunt foar de Slach by Falklân wêrby Dútske skepen werom farren fan Aazje nei Jeropa.
Koai (keunstwurk)
'Koai' is in keunstwurk yn Ljouwert dat makke waard troch keunstner Ids Willemsma.
De Moark
thumb|Alvestêdentocht-tegeltsjebrêge oer de Moark De Moark is in rivierke yn de gemeenten Dantumadiel en Tytsjerksteradiel. De rivier rint fan Rinsumageast nei it súdwesten, rint troch de Wide Moark en dan troch Aldtsjerk en de Aldtsjerkster Mar nei de Kanterlânsbrêge west fan Gytsjerksterhoeke. It lêste stikje is it de grins tusken Tytsjerksteradiel en Ljouwert.
Koai (keunstwurk)
It keunstwurk waard makke as ôfsluting fan de ferbouwing fan it Provinsjehûs fan Fryslân en waard betelle middels de 1% regeling. Troch it wurk oan in nije ferbouwing wie de skulptuer in tal jierren net te sjen. Ein 2012 is it fannijs delsetten yn in hurdstiennen ramt yn in wat oare posysje.
Kaktusmûs
De kaktusmûs (Latynske namme: Peromyscus eremicus) is in sûchdier út it skift fan 'e kjifdieren (Rodentia), de famylje fan 'e wrotmûseftigen (Cricetidae), de ûnderfamylje fan 'e Noardamerikaanske mûzen en rotten (Neotominae), de tûke fan 'e hartmûzen (Reithrodontomyini) en it skaai fan 'e wytpoatmûzen (Peromyscus), dat foarkomt yn it súdwesten fan 'e Feriene Steaten en it noarden fan Meksiko.
Fersprieding en biotoop
De kaktusmûs libbet yn drûge woastynbiotopen yn it suden fan 'e Amerikaanske steaten Kalifornje, Nevada en Nij-Meksiko en hast hiel Arizona, útsein de noardeastlike hoeke. Yn Meksiko komt er foar yn it sintrale berchlân en by de kust fan 'e Golf fan Kalifornje lâns en op hast it hiele Kalifornysk Skiereilân, útsein de súdwestlikste punt.
Dêrnjonken libbet de kaktusmûs ek op ferskate eilannen foar de Meksikaanske kust, sawol yn Golf fan Kalifornje as yn 'e Stille Oseaan. Oan 'e noardkant liket syn areaal begrinzge te wurden troch omleech geande temperatueren en it dêrmei ferbân hâldende ûntbrekken fan meskiit-beammen fan it skaai Prosopis (yn it bysûnder Prosopis juliflora), dêr't de kaktusmûs sterk fan ôfhinklik is.
Uterlike skaaimerken
De kaktusmûs is in lytse bistke, mei in gewicht fan 18-40 g. De wyfkes binne justjes swierder as de mantsjes, mar oansjenlik mânsker fan postuer, mei langere earen en in bredere kop. Kaktusmûzen ken men werom oan 'e keale soallen fan 'e efterpoaten en de hast keale sturt dy't ûngefear like lang is as de kop-romplingte.
De earen binne grut en tin en hast ûnbehierre. De pels is sêft en lang, mei op 'e rêch in kleur dy't útinoar rinne kin fan oker oant kaniel, wylst de bealch witich is en de kop boppe-op in grizich plak hat. Wyfkes binne yn 'e regel wat bleker fan kleur as mantsjes, en jongen hawwe in grizere pels. Kaktusmûzen binne nachtdieren, dy't libje fan sieden, meskiitbeane, lytse nuten, griene plantedielen en ynsekten.
Puriteinen
thumb|right|300px|Galery fan ferneamde 17e iuwske Puriteinske [[teolooch|teologen: Thomas Gouge, William Bridge, Thomas Manton, John Flavel, Richard Sibbes, Stephen Charnock, William Bates, John Owen, John Howe, Richard Baxter.]] Puriteinen of Puritanisme
It puritanisme is in oantsjutting fan in opfetting fan it kristlik leauwen fan in radikale protestânske mienskip dat syn oarsprong yn Ingelân hat nei de tiid fan de reformaasje.
Seden en lear
It wurd puritein jout yn ús tiid in protestânske beweging fan de 16e iuw oant nei de 17e iuw oan. De puriteinen brûkten sels dizze term lykwols net om har sels dêr mei oan te tsjutten, it wurd beskriuwt altiten mear in religieuze praktyk as dat dêr in bepaalde tsjerke mei oanjûn wurdt. De ienichste beweging dy't troch it wurd puriteinsk oantsjutten wurde kin, is sûnder mis, it Kalvinisme, dat in grut oandiel hie yn de ûntjouwing fan de Prebyteriaanske tsjerke.
Ottema-Wiersmareservaat
thumb|Ottema-Wiersmareservaat It Ottema-Wiersmareservaat is in ûnderdiel fan It Bûtenfjild. Yn it feanlânskip waard eartiids turf stutsen. Der is in stik lân mei plassen, puollen reiden en wiete healannen fan oerbleaun. It grutste part fan it gebiet is nei de Twadde Wrâldoarloch ûntgûn. De destiidske eigeners fan it gebiet, Ottema en Wiersma hawwe har ynsetten om it ta natoergebiet te meitsjen dat letter harren namme krige.
Acta Teaterproduksjes
thumb| thumb|Mick & Sugar thumb|Wetter en Brea thumb|Waakstra en De Weg Acta is in profesjoneel teäterselskip út Ljouwert dat sûnt 1997 foarstellings produsearret. It binne ynteraktive foarstellings en teätrale en muzikale acts. Sa as offisjele iepeningshannelingen, ludike parsemominten, yntermezzo's by kongressen, foarumdiskusjes en seminars, muzykteäter en folle mear.
It selskip waard yn 1997 oprjochte troch Gea Struiksma en Jan-Dirk van Ravesteijn. De namme Acta komt út it Latyn en betsjut 'hannelingen'. 'Acta est fabula' wienen de lêste wurden fan keizer Augustus foar't er stoar en betsjut 'it ferhaal is ferteld'. Hja sykje gearwurking mei ytkafee Spinoza en tegearre jouwe se teäterrestaurant Descartes foarm. Sûnt 2003 is Acta folslein selsstannich en wurket gear mei ferskate restaurants yn Fryslân en om utens. Sûnt 2009 hâldt Acta kantoar yn de Blokhúspoarte. Jan-Dirk giet yn 2011 syn eigen gong en Gea is dan noch de iennichste eigener. Har man Guido de Roos spilet en skriuwt hieltyd mear mei yn de produksjes en nei ferrin fan tiid wurdt Guido mei-eigener fan Acta, dat no Acta Theater én Muziek hyt. Op it program steane hilaryske teäter- en dinerkomeedzjes, komyske kuiers en rûnliedings. It binne ynteraktive teäterfoarmen mei muzyk- en strjitteäter en akteurs op lokaasje. Ofstân mei it publyk is der eins net. Alle foarstellings wurde yn eigen behear makke en ûntwikkele. Der is in útwreide team fan profesjonele akteurs en muzikanten oan Acta ferbûn.
Dei- en Nachtbyld
'Dei- en Nachtbyld' is in keunstwurk yn Ljouwert dat makke waard troch keunstner Ids Willemsma. It keunstwurk yn de wyk Kammingabuorren waard makke yn opdracht fan it Provinsjaal Elektrisiteits Bedriuw (PEB). It is in oersetting fan enerzjy yn romme sin. It keunstwurk is fan de Anne Vondelingwei ôf te sjen.
Goodreads Choice Award
De Goodreads Choice Awards binne in groep Amerikaanske literêre publyksprizen dy't sûnt 2009 elts jier útrikt wurde troch de boekewebside Goodreads.com. De registrearre meidoggers fan 'e webside, wêrfan't der yn july 2013 mear as 20 miljoen wiene, kinne boeken foar dizze prizen nominearje, wêrnei't der in stimming plakfynt, ek ûnder de meidoggers, om 'e winners te fêst te stellen. De Goodreads Choice Awards wurde yn tweintich ferskillende kategoryen útrikt.
Keppelings om utens
Goodreads
Geart
Germaansk
De namme is ôflaat fan it Germaansk, fan Gerhard. Dat is de kombinaasje fan ger, spear, en hard, sterk as dapper.
Oare ferzjes
As froulike foarnamme is dizze namme Geartsje. Yn it Nederlânsk wurdt de namme stavere as "Geert". Oare ferzjes fan de namme binne "Gerard" en "Gerrit".
Minsken mei de foarnamme Geart
Under oaren:
Gasselterboerveenschemond
thumb|250px|Gasselterboerveenschemond
Gasselterboerveenschemond is in buorskip yn de provinsje Drinte (Nederlân). De buorskip falt ûnder de gemeente Aa en Hunze. Hy hie op 1 jannewaris 2004, 40 ynwenners. Gasselterboerveenschemond is de langste oaninoarskreaune plaknamme fan Nederlân en hat ien letterteken mear as Gasselternijveenschemond, dat inkelde kilometers fan Gasselterboerveenschemond leit.
Feitsmastate (Hallum)
thumb|right|200px|Feitsmastate (1723) thumb|right|200px|Feitsmastate (2009) thumb|right|200px|Wapenstien foargevel Feitsmastate is in eardere state dy't eartiids in eintsje noardwest fan Hallum stie oan de Hege Hearewei 35 yn de gemeente Ferwerderadiel. Fan de state is tsjintwurdich neat mear werom te finen. Op it plak fan de state stiet no in pleats.
It stichtingsjier in ûnbekend mar it waard pas healwei de 16e iuw in aadlik hûs. It soe dan 52 pûnsmiet en 5 "grazen" grut west hawwe. Taco Mockema ferhierde dat yn 1511 foar fl. 24 oan Harmen Jeppema; yn 1540 wie Wyger Feytsma de eigener en brûker derfan. Wyger wie troud mei Auck Marckla, de widdo fan neamde Taco Mockema. Wygers plak yn de famylje Feitsma is ûndúdlik; hy soe yn it earstoan Auck har feint west hawwe en wie mooglik in bastertsoan fan Jelger Feytsma. Yn 1556 wie Jelger fan Feytsma, de soan fan Wyger en Auck, eigener en bewenner fan Feitsmastate.
Op de ôfbylding fan Stellingwerf wie Feitsmastate in inkelfâldich hûs, dat noch it hûs wêze kin dat Hessel fan Feitsma boude. It bestie út in troch in sealtek dekt hûs sûnder ferdjipping, wêrfan de linkerhelte ûnderkeldere wie. Boppe de tagong, mei in trepke berikber, wie in saneamde Flaamske topgevel. Fan in treptoer is neat te sjen.
Om it omgrêfte stee stiet no in grutte kop-hals-romppleats. It kopdiel hie earder yn de midden in kelder mei opkeamer. Oan de topgevels sitte oansetkrollen dy't mooglik fan it eardere poartegebou komme, krekt as de stien mei alliânsjewapen Feitsma-Douma en de inisjalen H.v.F en F. V. D. en it jiertal 1602.
Wytpoatmûs
De wytpoatmûs (Latynske namme: Peromyscus leucopus) is in sûchdier út it skift fan 'e kjifdieren (Rodentia), de famylje fan 'e wrotmûseftigen (Cricetidae), de ûnderfamylje fan 'e Noardamerikaanske mûzen en rotten (Neotominae), de tûke fan 'e hartmûzen (Reithrodontomyini) en it skaai fan 'e wytpoatmûzen (Peromyscus). It is ien fan 'e meast foarkommende lânseigen kjifdieren fan Noard-Amearika. De wytpoatmûs is dreech te ûnderskieden fan 'e hartmûs (Peromyscus maniculatus), in oare rûnom foarkommende, besibbe soarte.
Fersprieding
De wytpoatmûs is lânseigen yn it grutste part fan 'e kontinintale Feriene Steaten beëasten de Rocky Mountains, útsein Floarida en oangrinzgjende dielen fan it súdeasten, noardlik Maine en de krite oan 'e westkant fan 'e Grutte Marren. Wol libbet er yn in grut diel fan Arizona. Fierders komt er foar op it Kanadeeske diel fan 'e Grutte Flakten, en yn it suden fan 'e provinsjes Ontario en Kebek. Yn Meksiko libbet er yn it bercheftige binnenlân, by de kust fan 'e Golf fan Meksiko lâns en yn Oaxaca, oan 'e kust fan 'e Stille Oseaan. Isolearre populaasjes besteane yn it Meksikaanske Jûkatan en op 'e súdlike helte fan it Nij-Skotlânskiereilân, yn 'e Kanadeeske provinsje Nij-Skotlân.
Uterlike skaaimerken
De wytpoatmûs hat trochinoar in kop-romplingte fan 9-10 sm, mei in sturtlingte fan 6⅓-9⅔ sm en in gewicht fan 20-30 g. Syn bealch en poaten binne wyt, krekt as de ûnderkant fan 'e sturt. De rêchkleur ferskilt per regio, mar is meastal brunich oant rodzich. Wytpoatmûzen kinne dragers wêze fan it hantafyrus en de sykte fan Lyme.
Hâlden en dragen
De wytpoatmûs jout de foarkar oan kontreien mei in protte beamte of strewelleguod, mar komt ek foar yn mear iepen lân. It is in nachtdier, wêrfan't sommige eksimplaren in wintersliep hâlde, mar de measten it hiele jier rûn aktyf binne, ek as it tige kâld is. Wytpoatmûzen binne treflike klimmers en besteegje in grut part fan 'e tiid oan it kladderjen yn beammen en strûken om by sieden, nuten en fruchten te kommen. It binne omnivoaren, dy't njonken sokke plantaardige kost ek ynsekten lytsman meitsje, lykas rûpen en toarren. Hjerstmis lizze se itensfoarrieden oan foar de kommende tiid fan krapte.
De wytpoatmûs hat gjin spesifike peartiid, mar kin him it hiele jier rûn fuortplantsje, al binne der bertepiken yn 'e maityd en de hjerst. Nei in draachtiid fan teminsten 22 dagen bringt it wyfke dan 3-5 jongen te wrâld. Der wurde jiers ferskate fan sokke nêsten smiten. De maksimumlibbensferwachting is foar wytpoatmûzen sa'n 8 jier, wat tige lang is foar in wrotmûseftige. Yn trochsneed wurde se lykwols mar krapoan 4 jier, wylst dat sifer yn noardliker klimaten sakket nei 1-2 jier.
Jan Adolf Hillebrand
Jan Adolf Hillebrand (Lotte, 1786 – Ljouwert, 6 april 1846) wie in oargelbouwer út Westfalen dy't yn Fryslân wenne en wurke.
Libben en wurk
Hillebrand festige him yn 1812 yn Ljouwert. Hy wie in learling en meiöparbeider fan Albertus van Gruisen en Willem van Gruisen. Tegearre mei syn broer Gerhard Heinrich Hillebrand hie er in oargelmakkerij dy't 1835 tichgie. De tsjerkoargels waarden boud foar fral tsjerken yn Fryslân.
Moarswieltsje
It Moarswieltsje is in marke yn de eardere gemeente Wymbritseradiel, no Súdwest-Fryslân. It wetter leit súdeast fan Wolsum op it krúspunt fan De Wimerts, Boalserter Sylfeart de Tsjaardfeart en Blauhûster Opfeart.
De namme Moarswieltsje jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Morrawieltje.
Chabarovsk
thumb|Monumint fan Jerofej Chaborov thumb|Bûlevaar oan de Amoer thumb|Moeravjov-Amoerskystrjitte thumb|Ussoeryjsky-bûlevaar Chabarovsk (Russysk: Хабaровск, IPA: [xɐˈbarəfsk]) is de grutste stêd fan it Russyske Fiere Easten en de haadstêd fan de kraj Chabarovsk. De stêd leit 30 km fan de Sineeske grins by de gearrin fan de rivieren Amoer en Ussoeri. De twadgrutte stêd fan it Russyske Fiere Easten, Wladiwostok, leit likernôch 800 km fan Chabarovsk ôf. De stêd wie fan 2002 oant desimber 2018 de haadstêd fan it Federaal distrikt Fiere Easten, doe't Wladiwostok dy rôl oernaam. De stêd hat 613.480 (2022) ynwenners en stribbe Wladiwostok yn 2015 foarby as grutste stêd yn it Russyske Fiere Easten. Chabarovsk hat in ekstreem klimaat mei tige kâlde winters mei útspringers ta -40° C en waarme oant hjitte en fochtige simmers oant +35° C.
Skiednis
Rotsskilderings fan 13.000 jier âld binne fûn by Chabarovsk. Tûngûzyske folken libben yn de kontreien doe't yn de achtste iuw it gebiet ûnder it Sineeske Keizerryk kaam. In stêd, Boli neamd, waard stifte op it plak dêr't Chabarovsk no leit. Yn de santjinde iuw kamen Kozakken, yn tsjinst fan it Russyske Ryk, de delling fan de Amoer ûntdekken. Hja moasten it gebiet foar de Russen opeaskje. Hja bouden op it plak fan Chabarovsk in fersterke winterkamp, ostrog, yn septimber 1651, dy't se Atsjansk (Ачанск) of Atsjansky gorodok (Ачанский городок) neamden. Yn maart 1652 waard Fort Atsjansk troch Mantsjoes oanfallen, mar waard troch de Kozakken ôfslein.
Nei it Ferdrach fan Nertsjinsk yn 1689 waard it gebiet foar de folgjende oardel iuw in part fan it Sineeske Ryk ûnder de Qing-dynasty. It plak ferskynde op kaarten út dy snuorje as Bólì (Sineesk: 伯力).
Nei it Ferdrach fan Aigun fan 1858 kaam it gebiet oan it Russyske Keizerryk. De Russen stiften dêr it militêre fort Chabarovka (Хаба́ровка), neamd nei Jerofej Chabarov, in Russyske seefarder fan de santjinde iuw. Yn 1880 waard it pla offisjeel in stêd en krige yn 1893 syn hjoeddeistige namme: Chabarovsk.
Yn 1894 waard der in departemint fan it Russysk Geografysk Selskip foarme yn Chabarovsk dy't biblioteken, teaters en museums yn de stêd oprjochte. Dêrnei bloeide it kulturele libben yn de stêd.
Nei de delklap fan Japan yn de Twadde Wrâldkriich waard it proses fan Chabarov yn de stêd holden, dêr't Japanske kriichsfinzenen feroardield waarden.
De lêste Sineeske keizer, Puyi, dy't troch Sovjettroepen yn Mantsjoerije oppakt waard, waard nei Chabarovsk brocht dêr't er fan 1945 oant 1950 wenne, doe't er wer nei Sina weromkeare koe. De Amerikanen hiene in militêre basis by Chabarovsk foar in koart skoftke.
Yn 1956 krige de stêd in tram en yn 1998 waard it sintrale plein fan de stêd opkaltefatere. Yn 2000 waard der yn de Russyske Federaasje troch presidint Vladimir Pûtin federale distrikten yn it libben roppen. Chabarovsk waard de haadstêd fan it Federaal distrikt Fiere Easten oant 2018 doe't Wladiwostok dy rôl oernaam. Yn 2008 waard it treinstasjon folslein fernijd.
Om't Chabarovsk, ta tsjinstelling fan Wladiwostok, nea ticht foar bûtenlanners west hat, hat Chabarovsk in tige warber kultureel libben.
Klimaat
Chabarovsk hat in fochtich moessonlânklimaat mei drûge kâlde winters, neffens de klimaatklassifikaasje fan Köppen DwB tsjin Dwa oan. De trochsneed delslach is 696 mm, benammen yn 'e simmer. De trochsneed temperatuer yn jannewaris is -19,2 °C, wylst dy yn july +21,4 °C is. Utersten rûnen útien fan -40 °C yn jannewaris 2011 ta +36,4 °C yn juny 2010.
Befolking
thumb|Iisskulptueren op it sintrale plein
Etnyske opmaak
Etnyske opmaak fan de befolking yn 2010:
Ekonomy en ferfier
Wichtige yndustry yn de stêd is izer- en stielferwurking, skipsbou, raffinaderijen, farmaseutyske yndustry, fleisferwurking en de bou fan fersate typen swiere en lichte reauwen.
In fezelbreedbânkabel ferbynt de stêd mei Fuyuan yn Sina.
De stêd is it pleatslike spoarsintrum en hat in treinferbining mei Harbin yn Sina. De stêd leit oan de Transsibearyske Spoarline. Chabarovsk hat in lofthaven mei tsjinsten nei East-Aazje, Súdeast-Aazje, Jeropeesk Ruslân en Sintraal-Aazje.
It besjen wurdich
thumb|[[Transfiguraasjekatedraal (Chabarovsk)|Transfiguraasjekatedraal]]
John Deacon
John Richard Deacon (Leicester, 19 augustus 1951) is in Ingelsk bassist. Hy is bekend as de bassist fan Queen. Deacon en syn mei-bandleden fan Queen waarden yn 2001 opnaam yn de Rock and Roll Hall of Fame.
Karriêre
Deacon begûn as tolve jierrige mei gitaarspyljen. Deacon studearre elektroanika yn Londen. Hy hie fan syn fjirtjinde ôf al by in pear lytse bands sitten, lykas The Opposition en syn eigen bandsje Deacon. Hy spile earst gitaar, mar bespile úteinlik foaral de basgitaar om't de oarspronklike bassist út syn band set waard. Hoewol't er him fan 1969 oant 1970 in skoft fokust hat op syn stúdzje, woe er al gau wer diel wêze fan in band. Yn febrewaris 1971 moete hy Roger Taylor en Brian May yn in disko yn Londen fia in freon. Freddie Mercury, Taylor en May hiene yn 1970 al de band Queen foarme, en hja sieten destiids sûnder bassist. Deacon wie ynearsten net ynteressearre doe't er se live seach yn oktober 1970, mar besleat nei de moeting yn febrewaris 1971 dochs audysje by de band te dwaan en waard oannaam. John Deacon bleau nei it ferstjerren fan sjonger Freddie Mercury yn 1991 noch in skoft by Queen, tegearre mei Brian May en Roger Taylor. Mar yn 1997 hat bassist John Deacon himsels weromlutsen út it iepenbiere libben en hat sûnt noch mar sporadysk kontakt mei Brian May, Roger Taylor en manager Jim Beach. Hy stapte yn 1997 út de band omdat er fynt dat Queen yn it sin brocht wurde moast sa't de band yn har heechtiidsdagen wie.
Priveelibben
Deacon is sûnt 1975 boaske mei Veronica Tetzlaff, en tegearre hawwe sy seis bern.
Lofthikke
'Lofthikke' is in keunstwurk yn Easternijtsjerk dat makke waard troch keunstner Ids Willemsma.
De skulptuer waard yn 2001 makke yn opdracht fan Gunnar Daan.
Basketbal op de Olympyske Simmerspullen 1964
200px|thumb|right|It Olympyske Basketbal stadion fan Tokyo 1964
Yoyogi National Gymnasium
It Yoyogi National Gymnasium waard boud yn 1964 en hie plak foar 4.000 taskôgers. Hjoed de dei wurdt it stadion foaral brûkt foar iishokky. It Yoyogi National Gymnasium leit op in lytse 2 kilometer súdwestlik fan it National Stadium.
Moarster Feart
De Moarster Feart is in feart yn de gemeente Dongeradiel. De feart rint fan Moarre nei it suden, ûnder de N361 troch en rint by Reidswâl út yn de Suderie.
De namme Moarster Feart jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Morrastervaart.
Llanfair PG
thumb|right|De St Mary's Tsjerke thumb|right|It boerd by it stasjon jout likernôch de útspraak yn it Ingelsk Llanfairpwllgwyngyllgogerychwyrndrobwllllantysiliogogogoch (koarte foarm Llanfairpwllgwyngyll), ek wol Llanfair Pwllgwyngyll en gewoanlik bekend as Llanfair PG of Llanfairpwll, is in doarp op it eilân Anglesey yn Wales. It doarp is fral bekend fanwege syn lange namme, de langste plaknamme fan Jeropa en ien fan de langsten yn de wrâld.
De namme is lykwols gjin orizjineel Welsh, mar keunstmjittich. It doarp woe it stasjon mei de langste namme yn it Feriene Keninkryk hawwe, om 1860 hinne, om sa mear omtinken te krijen. In foarbyld fan in soarte fan iere publisiteits-stunt.
Yn 2001 hie it plak 3.040 ynwenners. Toeristen litte harren foar it nammeboerd fan it stasjon op de foto sette en litte harren paspoart dêr stimpelje.
De Fjouwer Hiemsbern
thumb|right|Byld fan de fjouwer Hiemsbern by de [[Grutte Tsjerke (Nijkerk)|Grutte Tsjerke yn Nijkerk]] thumb|right|De fjouwer Hiemsbern by de omgong in 2010 yn [[Dendermonde]] De sêge fan De Fjouwer Hiemsbern is ferbûn oan de foar in part bewarre karelroman (± 2000 fersen) Reinout fan Montalbaen, dy't sels in bewurking fan de Frânske foarhoafske romansyklus Renaut de Montauban en Les quatre fils Aymon is. Oan it ferhaal waarden yn de rin fan de tiden ferskate episoaden taheakke, oant it úteinlik yn de 13e iuw yn de foarm fan in gedicht op skrift steld waard. In 15e-iuwske proazabewurking wurdt sjoen as de foarrinner fan de roman. Der besteane licht ôfwikende ferzjes, dêr't de neikommende fan wol it meast oannimlik liket.
De tekst
Fan it 13e iuwske gedicht binne in oantal fragminten bewarre bleaun, dy't mei elkoar 2000 regels telle. It gedicht is neamd nei ien fan de fjouwer hiemsbern, Reinout. It ferhaal bleau lykwols bewarre trochdat it om 1490 werprinte waard yn de foarm fan in roman, dy't iuwenlang populêr bleau. It folksboek Fjouwer Hiemsbern waard yn 1872 opnij útjûn troch Jan Carel Matthes, dy't yn 1875 ek Reinout fan Montalbaen opnij útjoech (werprinte yn 1910). Yn 1939 waard it gedicht opnij útjûn troch Pieter Johan Jurriaan Diermanse, yn 1966 troch D. fan Maelsaeke en yn 1998 troch Hessel Adema.
It ferhaal
Mar der ûntstie in slimme fete tusken Karel de Grutte en Aymon en syn soannen. By it potsje skaak oan it hof folge in heechoprinnend spul tusken Reinout en syn neef Loadewyk, Karel syn soan, wêrby't de opljeppende Reinout sa lilk waard, dat hy alle stikken omsmiet en syn tsjinspiler in deadlike hou oan de kop kop joech mei it swiere sulveren skaakboerd. Karel swarde dat hy Loadewyk wreke soe, en hy asiet de fjouwer bruorren nei, dy't útnaiden op de rêch fan it ros Beiaard en har ferburgen hâlden yn it ûntagonklike Ardenske wâld. Fanút harren sterke boarch Montalbaen ferdigenen de fjouwer bruorren har tsjin de oanfallende legerbendes fan harren omke. Wyls wie lykwols harren heit Aymon yn de hannen fan Karel de Grutte fallen. Karel woe allinnich frede slute en Aymon frijlitte, as it duvelske Ros Beiaard oan him útlevere waard. Reinout wegere uteraard op dit foarstel yn te gean, mar swichte úteinlik dochs ûnder de smeekbeaen fan syn mem. Omdat it hynder de reputaasje hie ûnoerwinlik te wêzen, besleat Karel it te fersûpen. Mei brutsen hert en lede eagen moast Reinout duldsum tasjen hoe't it nei de rivier ta brocht waard en mei swiere mûnestiennen om de nekke yn it wetter smiten waard. Oan twakear ta tebrizele it hynder mei ien hoefslach de stiennen en swom it werom nei de wâl, dêr't Reinout stie te sjen. By in tredde besiking waarden de stiennen ferswierre, mar dochs kaam it Ros Beiaard wer boppe wetter, halseagjend nei syn master, mar dy koe iet lijen fan it bist net mear oansjen en draaide syn holle ôf. Tinkend dat syn master neat mear fan him witte woe, liet it nobele bist him ferdrinke.
Fuortlibjen
Ek yn de Frânske Ardinnen (ûnder mear yn de omjouwing fan Monthermé en Revin) bringe ferskate plaknammen de heldedieden fan de Fjouwer Hiemsbern noch yn it ûnthâld. Yn Flaanderen bestiet noch in lokale fariant: dêr wie Aymon de Hear fan Dendermonde, en it Ros Beiaard soe net yn de Maas, mar hjir, yn de Skelde ferdronken wêze. Allessins spylje de Fjouwer Hiemsbern en it Ros Beiaard in grutte rol yn de pleatslike folkloare fan Dendermonde. Sjoch Ros Beiaard (Dendermonde) foar it artikel oer de folkloare dêr.
FC Boppeslach
FC Boppeslach wie in frouljusfuotbalploech, yn maart en april 2007 gearstald troch Jan Dolstra en Bert Hollander, yn opdracht fan Omrop Fryslân.
De Fjouwer Hiemsbern
Fuortlibjen
Foar de folsleinen moat noch fermelde wurde dat de Karel út it ferhaal net Karel de Grutte west hat, mar syn foarsiet Karel Martel.
FC Boppeslach
De oanlieding wie de ynstelling fan in beropsfrouljusfuotbalkompetysje, dy't betsjutte dat fuotbalklubs út de earedifyzje no op 'e syk moasten nei frouljusfuotbaltalint. It idee kaam doe't net dúdlik waard oft yn Fryslân Cambuur of Sportklub It Hearrenfean in alvetal foar de nije kompetysje leverje soe. De namme komt fan it doetiidske sportprogramma fan Omrop Fryslân, Boppeslach, dêr't it gearstallen fan de ploech yn folge waard. FC is de Ingelske ôfkoarting foar fuotbalklup.
De Fjouwer Hiemsbern
Fuortlibjen
Yn Nijkerk, skean foar de Grutte Tsjerke, stiet in byld fan de Fjouwer Hiemsbern op it Ros Beyaard.
FC Boppeslach
Resultaten
FC Boppeslach hat 19 april 2007 op sportpark Skoatterwâld de iennichste wedstryd spile, twa kear in heal oere, tsjin twa seleksjes foar Sportklub It Hearrenfean, dy't dêrmei ek harren mooglike spysters besjen woenen. Al wienen troch persoanlike omstannichheden mar krekt genôch spilers oanwêzich om in alvetal te foarmjen, dochs hie de ploech in goed nivo fan spyljen. Oan de ein fan de wedstriid die lykwols bliken dat de ynset fan in kompleet nije ploech tsjinstanners yn de twadde helte de wedstriid te dreech makke foar de spylsters fan FC Boppeslach en hja moasten de tsjinstanners ien doelpunt tastean. Mei de útslach 0-1 einige de FC Boppeslach harren bestean mei it resultaat fan mar ien ferlieswedstriid ea.
Departemint fan de Amstel
It wie in part fan de Bataafske Republyk en omfieme Amsterdam en omkriten, dat earder part wie fan it goa Hollân.
Yn 1801 waard de weryndieling weromdraaid en waard it gebiet part fan it Departemint Hollân. Yn 1807 nei it foarmjen fan it Keninkryk Hollân waard dat departemint yn twaen spjalte ta it Departeminten Maaslân en Departemint Amstellân. Foar Amstellân wie Haarlim de haadstêd fan it gebiet besuden de IJ en Hoarn fan it gebiet benoarden dêrfan. Doe't it Keninkryk Hollân part fan it Earste Frânske Keizerryk waard, waard Amstellân gearfoege mei it Departemint Utert ta it Departemint Sudersee. Yn 1814 nei de Frânske tiid waarden it eardere Amstellân en Maaslân gearfoege ta de provinsje Hollân.
Huzinge Schoonoord
Huzinge Schoonoord is in hearehûs oan de Faas Eliasleane yn Baarn. thumb|right|400px| Huzinge Schoonoord By it hûs heart in oranjery dy't oan de Trompleane stiet. It hûs is om 1802 boud foar de Amsterdamske keapman Reinhard Scherenberg. Dy hie dêrfoar de huzen Peking en Canton bouwe litten en rjochte yn 1802 in tapytfabryk op oan de Haadstrjitte fan Baarn. As er Schoonoord yn 1808 ferkeapet wurdt skreaun dat der in 12,5 ha. grut lângoed omhinne leit mei wâlen om it hûs. De wâlen wienen bedoeld tsjin de oerstreamings fan it Iemlân. Der wurdt fierders skreaun oer zeer amusante wandelwegen, statige lanen, een in Zwitserse stijl aangelegde visvijver en een nieuw gebouwde koepel in Chinese stijl. Ut de koepel wei hie men in moai útsjoch op de eardere Sudersee en Amersfoort. As it hûs ferkocht wurdt troch de nije bewenners, de famylje Faas Elias, oan A.J. Bicker wurdt de grûn fan it lângoed ferkocht en bliuwt der in lytser kavel oer foar huzinge Schoonoord.
Schoonoord bestiet no út twa parten. Oan de foarkant in wyt-plastere dwerssteand hearehûs en in net-beplastere efterhûs. De haadyngong sit yn de linkergevel fan it efterhûs, tichtby it foarhûs. It boutype docht tinken oan de eardere (ferdwûne) T-foarmige gebouwen oan de Utertske Fecht en dan benammen Huis ten Bosch yn Maarssen (1628). Oan de efterside is in geometryske roazetún. It gebou is in Ryksmonumint en is yn de njoggentiger jierren fan de 20e iuw yngreven restaurearre.
Bielefeld
thumb|Lizzing fan Bielfeld yn Dútslân Bielefeld is in stedsdistrikt (Kreisfreie Stadt) yn it noardeasten fan de Dútske dielstaat Noard-Rynlân-Westfalen. It leit yn it Regierungsbezirk Detmold. Bielefeld telt 326.925 ynwenners, sadat it de grutste stêd fan de regio Ostwestfalen-Lippe is. Bielefeld jildt as it wittenskiplik en kulturele sintrum fan dy regio.
Twibaksmerk
De Twibaksmerk is in strjitte yn it sintrum fan Ljouwert. It wie earder in grêft, mar dy is letter tichtsmiten. Omdat hjir eartiids in soad skippen foar de wâl leinen dy't twibakken en oar bakkersguod nei de merk ta brochten krige de strjitte syn namme. Oan de Twibaksmerk steane it Provinsjehûs en it eardere haadpostkantoar. De Twibaksmerk snijt de Easterstrjitte (Oosjusstraat) yn twaen, yn de Alde- en de Nije Easterstrjitte.
In opfallende restauraasje oan de Twibaksmerk, is op nûmer 48 te bewûnderjen. It hjoeddeistige lytsteater is as earder bykantoar fan de libbensfersekeringsmaatskippij Utrecht folslein yn Jugendstil útwurke.
Radio-aktiviteit
By dit proses stjoere se ionisearjende strieling út. Nei it útinoar fallen is de atoomkearn feroare fan gearstalling; hy hat mear of minder protoanen en/of neutroanen. Sa ûntsteane der oare nukliden en dêrmei bytiden in oare isotoop fan itselde elemint, mar meastal in oar elemint.
Yn guon situaasjes is it desyntegraasjeprodukt, ek wol de dochternuklide neamd, sels ek wer ynstabyl. It proses giet troch oant der in stabile atoomkearn ûntstien is. Der is dan sprake fan in ferfalkeatling.
Rindert van Zinderen Bakker
thumb|Rindert van Zinderen Bakker Fotograaf:Henri Paul Emile de la Roche Busé (1857-1940) Rindert van Zinderen Bakker (Koartsweagen, 8 maart 1845 - It Hearrenfean, 21 jannewaris 1927) wie in timmerman, sosjalistysk politikus en Frysk skriuwer. Fan 1906-1924 wenne Bakker yn it Goai.
Biografy
Bakker wie in soan fan keapman Klaas Tjeerds Bakker en Fokjen Rinderts van Zinderen. Nei de legere skoalle gie er yn de âldens fan alve jier earst oan it wurk by de pleatslike winkelman en dêrnei by in stuollemakkerij. Nei 't er it timmerfak ûnder de knibbel hie begûn er syn eigen bedriuw. Hy rekke belutsen by it Algemeen Nederlandsch Werklieden-Verbond en rjochte in ôfdieling op De Gordyk op, wêrfan't er de foarsitter waard. Yn de jierren dêrnei rekke er geandewei radikaler en omearme de stânpunten fan Domela Nieuwenhuis. Hy rekke yn dizze tiid yn 'e swierrichheden, syn saak gong fallyt, hy dronk mear as goed foar him wie en syn frou waard sawat blyn. It slagge him lykwols om syn libben wer op 'e rit te krijen. Hy waard drankbestrider, foarsitter fan de pleatslike ôfdieling fan de Sociaal-Democratische Bond (SDB) en fan it Bûn fan Algemien Kies - en Stimrjocht.
Hy wie ek in strider foar de idealen fan de Friesche Volkspartij. Yn 1891 waard hy lid fan de gemeenteried fan Opsterlân as earste sosjalist fan Nederlân. Wifkjend waard hy lid fan de SDAP. Nei 1895 wurke er gear mei Peter Wilhelm Jansen. Sa kaam er yn konflikt mei de SDAP. Fan 1895-1897 wie er lid fan de Fryske Steaten en letter haadbestjoerslid fan it Griene Krús en fan it Nut (1900). Bakker wie meiwurker fan it Sociaal Weekblad, it Fries Volksblad en it Tijdschrift voor Armenzorg.
Vitus Ringers
Vitus Ringers (Harns, 22 jannewaris 1660 - Rie, 23 febrewaris 1725) wie in predikant en Frysk dichter.
Hy skreau in oantal lofdichten yn it Nederlânsk. Hy krige benammen betsjutting troch syn Stichtelijk Sang-prieel belommerd met het Hoogelied Salomons ende andere Heilige gesangen út 1686, dêr't in wisse muzikale erudysje út bliken docht. Hy ferdigene it brûken fan wrâldske meldijen foar stiftlike teksten, joech trije psalmoersettings yn it Frysk út en pleite foar it brûken fan Frysk yn de tsjerketsjinst.
De Wylp
De namme fan it doarp komt fan de greidefûgel de wylp. De Wylp is stifte troch Fryske arbeiders dy't hjir kamen te wurkjen yn de feanterij. De oarspronklike bewenners holden fêst oan harren eigen taal. De Wylp, De Pein, Kornhorn en Mearum binne de ienige plakken yn Grinslân dêr't tsjintwurdich noch Frysk praten wurdt.
Jack Ryan (franchise)
Jack Ryan is in Amerikaanske mediafranchise dy't bestiet út in filmsearje, in tillefyzjesearje en ferskate fideospultsjes oer it personaazje Jack Ryan út 'e romansearje mei deselde namme fan 'e Amerikaanske bestsellerskriuwer Tom Clancy. De filmsearje bestiet anno 2022 út fiif dielen, wêrby't de haadrol yn eltse film, op ien nei, fertolke is troch in oare akteur. De filmrjochten fan 'e franchise binne yn 'e hannen fan filmstudio Paramount Pictures, wylst de de tillefyzjesearje makke is troch streamingtsjinst Amazon Prime Video.
The Hunt for Red October
Yn The Hunt for Red October kriget Jack Ryan (Alec Baldwin), dy't as analist foar de Amerikaanske ynljochtingetsjinst CIA wurket, opdracht om 'e Reade Oktober op te spoaren, in technologysk superieure dûkboat fan 'e marine fan 'e Sovjet-Uny, dy't ûnder lieding fan 'e skynber lossleine kaptein-op-see Marko Ramius (Sean Connery) ûnderweis is nei de eastkust fan 'e Feriene Steaten. Hy moat de Amerikaanske autoriteiten fan syn teory sjen te oertsjûgjen dat Ramius fan doel is oer te rinnen en net om 'e Feriene Steaten oan te fallen.
The Hunt for Red October waard regissearre troch John McTiernan nei in senario fan Larry Ferguson en Donald E. Stewart. De film gie op 2 maart 1990 yn premiêre, en brocht $200,5 miljoen op tsjin in budget fan $30 miljoen. The Hunt for Red October waard nominearre foar trije Oscars en wûn de priis foar bêste lûdsmontaazje.
Patriot Games
Yn Patriot Games wurket Jack Ryan (Harrison Ford) as dosint oan 'e Amerikaanske Marine-akademy nei't er ferwûne rekke is doe't er it libben fan 'e Britske minister foar Noard-Ierlân rêde by in terroristyske oanslach troch roomske Noardierske revolúsjonêren. Dêrby hat Ryan ien fan 'e dieders deasketten. Dy syn broer, Sean Miller (Sean Bean), swart dat er Ryan deadzje en syn broer wreekje sil ek al is dat it lêste dat er docht. Net allinnich Ryan, mar ek syn frou Cathy (Anne Archer) en harren bern komme sadwaande faai te stean.
Patriot Games waard regissearre troch Philip Noyce nei in senario fan W. Peter Iliff en Donald E. Stewart. De film gie op 5 juny 1992 yn premiêre, en brocht $178,1 miljoen op tsjin in budget fan $45 miljoen.
Clear and Present Danger
Yn Clear and Present Danger wurdt Jack Ryan (Harrison Ford) oansteld as plakferfangend adjunkt-direkteur fan 'e CIA, mei't dejinge dy't dy post foar him beklaaide, fise-admiraal James Greer (James Earl Jones), terminaal siik is mei kanker. As in gesin mei bannen mei de presidint fan 'e Feriene Steaten fermoarde wurdt troch dieders dy't leden fan it drugskartel fan Ernesto Escobedo (Miguel Sandoval) lykje te wêzen, stjoert nasjonaal feilichheidsadviseur James Cutter (Harris Yulin) bûten Ryan syn witten om in team û.l.f. John Clark (Willem Dafoe) nei Kolombia ta om 'e drugsbaron út te skeakeljen. Ryan wurdt ek nei Kolombia ta stjoerd om mei it Kolombiaanske regear te ûnderhanneljen oer de oanpak fan Escobedo. Dêrby komt hy troch Cutter syn dwaan yn 'e benearing. As Cutter in oerienkomst mei it kartel slút dy't de útskeakeling fan Escobedo útruilet tsjin 'e útskeakeling fan it team fan Clark, begjint foar Ryan in race tsjin 'e klok om Clark-en-dy te rêden en de korrupsje fan Cutter oan it ljocht te bringen.
Clear and Present Danger wie de twadde Jack Ryan-film dy't regissearre waard troch Phillip Noyce. Dyselde wurke op basis fan in senario fan John Milius, Steven Zaillian en Donald E. Stewart. De film gie op 3 augustus 1994 yn premiêre, en brocht $215,9 miljoen op tsjin in budget fan $62 miljoen. Clear and Present Danger waard nominearre foar twa Oscars, foar bêste lûdsmontaazje en bêste lûdsmixing.
The Sum of All Fears
The Sum of All Fears wie in reboot fan 'e Jack Ryan-filmsearje, mei Ben Affleck as in jongere Jack Ryan. Yn 'e film komt Ryan, dy't as analist by de CIA wurket, in geheim ynternasjonaal gearwurkingsferbân fan neo-nazys op it spoar dat ûnder lieding stiet fan 'e Eastenrykske miljardêr Richard Dreßler (Alan Bates). Dyselde en syn trewanten binne fan doel om in oanslach mei in atoombom yn 'e Feriene Steaten te begean, om dêr de nije Russyske presidint Aleksander Nemerov (Ciarán Hinds) de skuld foar op 'e lea te skowen. Se hoopje sa in kearnoarloch tusken Ruslân en de Feriene Steaten út te lokjen, wêrby't dy beide lannen inoar ferneatigje. Dêrnei wolle se yn Jeropa in faksistyske supersteat oprjochtsje dy't de wrâld oerhearsket. Ryan moat alles op alles sette om dy opset te dwerseidzjen en Nemerov en de Amerikaanske presidint Fowler (James Cromwell) fan it begjinnen fan in kearnoarloch ôf te bringen.