cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Juliet Marillier
Skriuwkarriêre
Fan har Shadowfell-rige waarden it twadde diel, Raven Flight, en it trêde diel, The Caller, yn 2014, resp. 2015 bekroane mei de Sir Julius Vogel Award foar bêste jeugdboek. Yn 2014 sette Marillier útein mei in nije romansearje, de Blackthorn and Grim-rige. Yn 2013 publisearre se fierders Prickle Moon, in ferhalebondel mei sechstjin koarte ferhalen, wêrfant't ien, By Bone-Light, yn 2014 bekroand waard mei de Sir Julius Vogel Award yn 'e kategory bêste koarte ferhaal. Marillier har wurk is oerset yn ferskate oare talen; de Nederlânske oersettings binne útbrocht by Utjouwerij Luitingh-Sijthoff, yn Amsterdam.
Wurk
(hjirûnder wurde de publikaasjejierren yn Australaazje jûn; Noard-Amearika en Jeropa kamen datoangeande gauris ien of twa jier efteroan)
Lidwinabasilyk (Skiedam)
De Lidwinabasilyk (offisjeel: Basilyk fan de hillige Lidwina en Us-Leaffrou fan de Roazekrâns), ek bekend as de Singeltsjerke, is in neogoatysk tsjerkegebou yn Skiedam. De tsjerke waard yn de jierren 1878-1881 boud neffens in ûntwerp fan Evert Margry, in leerling fan Pierre Cuypers. Paus Jehannes Paulus II joech de tsjerke fanwegen de ferearing fan de hillige Lidwina yn 1990 de status fan 'basilica minor'.
Skiednis
De bou fan de krúsbasilyk waard mooglik nei't parochianen in stik grûn foar dat doel skonken. Op 12 maaie 1881 waard de tsjerke konsekrearre en yn gebrûk nommen. Ynearsten wie de tsjerke noch in filiaaltsjerke fan de Sint-Jantsjerke, mar letter wie de oan Us-Leaffrou fan de Roazekrâns wijde tsjerke in selstannige parochy. Doe't de tsjerke 50 jier bestie yn 1931 waard in Hillich Hertbyld foar de tsjerke delset. De oan de tsjerke ferbûne geastliken wiene oan yn de jierren 1960 dominikanen, dy't de roazekrânsdevoasje hawwe ferspraat.
Yn 1968 waard de yn 1858 boude monumintale Lidwinatsjerke oan de Nieuwe Haven ôfbrutsen. De ferearing fan de stedshillige ferhûze mei de reliken doe nei de Us-Leaffrou fan de Roazekrâns-tsjerke. De tsjerke krige yn it ramt dêrfan de namme Us-Leaffrou fan de Roazekrâns en Sint-Lidwina. Nei't paus Jehannes Paulus II yn 1990 de status fan basilyk ferliende krige de tsjerke de namme Lidwinabasilyk.
Fan 1994 oant 1999 waard de tsjerke restaurearre.
Ynterieur
In measte fan de neogoatyske ynrjochting is noch oanwêzich. Allinne de kommunybank waard mei de liturgyske feroarings yn de jierren 1960 weibrutsen om plak te meitsjen foar in folksalter.
In grut part fan de muorren is pleistere en beskildere. Kroanluchters ferljochtsje it gebou. De krúswei datearret fan 1895-1901 en is lykas de alters en preekstoel makke troch P. Peeters út Antwerpen. De earste en lêste staasje binne letter tafoege: de earste ferdriuwing fan Adam en Eva en de ferrizenis fan Kristus. De grutte brânskildere ramen fan it dwersskip binne oan Marije wijd.
Ut de yn 1968 ôfbrutsen Lidwinatsjerke binne de skilderijen fan Jan Dunselman (1864-1931) ôfkomstich, dy't foarstellings toane út it libben fan Sint-Lidwina. Foar it haadalter stiet in neogoatyske kapelfoarmige skryn mei de reliken fan Sint-Lidwina. Yn de tsjerke stiet njonken de doopkapel ek de grêfstien fan de stedshillige. De sark hat de reformaasje oerlibbe en te sjen is de hillige, dy't troch ingels kroand wurdt mei op de hoeken fan de sark de symboalen fan de evangelisten.
Oargel
It twamanualige oargel waard boud nei de foltôging fan de tsjerke en op 11 july 1888 yn gebrûk nommen. It troch de bruorren Franssen boude oargel waard yn 1961 troch Vermeulen restaurearre en yn it ramt dêrfan wizige. It hiele oargel waard elektro-pneumatysk makke. Adema-Schreurs restaurearre it oargel yn de jierren 2000-2001 en besocht dêrby de technyk en de klank fan it ynstrumint neffens de oarspronklike sitewaasje werom te bringen. De neogoatyske oargelkas is makke troch A.F. Pieters út Antwerpen.
Njonken it haadoargel fan de bruorren Franssen is der noch in posityf fan H. Pelgrim út 1998.
Trekkeralvestêdetocht
Yn Ingelum waarden lange tiid behindichheidswedstriden foar âlde trekkers organisearre troch de OTMV. Dêr kaam altyd in soad publyk op ôf. Om 1990 hinne stelde ien fan de bestjoersleden (Jan Bruining) út om ris in alvestêdetocht foar âlde trekkers te organisearjen.
Destiid mochten lânboutrekkers lykwols allinnich brûkt wurde foar wurk dat streekrjocht mei de lânbou te krijen hie. De reaksje fan de plysje wie dan ek dat sa’n tocht útsletten wie. Net lang dêrnei feroare de wetjouwing datoangeande lykwols dat al rillegau waard yn 1994 de earste tocht holden. Der waard riden mei 40 dielnimmers dy’t har opjûn hiene yn 5 groepen fan 8 trekkers.
De publisiteit waard socht en in sjoernaliste fan it Agrarysk Deiblêd woe graach ferslach dwaan. Dat sil se nea wer ferjitte want it reinde de hiele dei hûnehokken dat se is yn Drylts opholden en hat de trein nei hûs nommen. Ek de man fan de earste oere, Jan Bruining, woe de brui der eins wol oan jaan mar de oaren hellen him oer om troch te setten en se kamen nei in barre tocht as fersopen katten yn Ingelum oan.
It is in tradysje wurden en ûnderwilens is de tocht 23 kear organisearre. Yn 2017 dogge 290 dielnimmers mei. De tocht is altyd oer twa dagen ferdield, beide dagen mei Ingelum as begjin- en einpunt. De earste deis wurdt it súdlike stik fan de rûte dien, de twadde deis it noardlike. Oernachtsje kin op de tydlike kamping by doarpshûs Skerne Wibe.
Grêft
In grêft (regionaal ek: greft; mt.: grêften, regionaal ek: greften) is in troch de minske oanleine wetterwei troch de beboude kom fan in stêd (of soms in doarp), dy't foar it meastepart by de iggen lâns omseame wurdt troch gebouwen. It kin ek in oanleine barriêre ta ferdigening om in kastiel hinne wêze: in slotgrêft. In likernôch synonym foar grêft is singel. Etymologysk komt it wurdt 'grêft' fan it tiidwurd "grave".
Grêften binne te finen yn in protte histoaryske binnenstêden yn Hollân, lykas Amsterdam (ferneamd om syn Grêftegurle), Alkmar, Delft, Doardt, Gouda en Leien. Yn Fryslân komme grêften foar yn Ljouwert, Boalsert, Dokkum, Frjentsjer, Harns en Snits, en yn 'e rest fan Nederlân û.m. yn Amersfoart, Coevorden, it doarp Giteren, Grins, Meppel en Utert.
Bûten Nederlân komme grêften ek foar yn Flaamske stêden as Brugge, Antwerpen en Gint, en yn 'e Dútske stêden Hamburch en Duisburch. Yn guon stêden, lykas De Haach, binne de grêften fierhinne ferdwûn trochdat se tichtsmiten binne. Dat hat as foardiel dat dêrtroch moaie romme strjitten ûntsteane, mar it neidiel is in stikje ferlerne skiednis. Yn 'e Kop fan Oerisel wurde ek kanalen of fearten bûten de beboude kom 'grêften' neamd, lykas de Arembergergrêft tusken Swartslûs en Belterwijde en de Thijssengrêft tusken Giteren en de Giterske Mar.
De oarspronklike funksjes fan grêften wiene: ôfwettering, ferfier (oer it wetter), ferdigening en rioelearring. It saneamde skuorjen fan grêften wie, wêr't dat mooglik wie, in manear om 'e grêften iepen te hâlden, om't se oars stadichoan tichtslibben. Yn 'e njoggentjinde iuw ferlearen de stêden definityf harren funksje as fêstingwurk, en dêrmei rekken de grêften har ferdigeningsfunksje kwyt. Yn dyselde perioade waarden yn 'e measte plakken ek nije, bettere rioelen oanlein. Nei't se om 'e midden fan 'e tweintichste iuw hinne ek harren ferfiersfunksje foar it meastepart ferlearen oan it ferkear oer de wei, waarden in protte grêften dempt. Letter waarden yn guon plakken, lykas Breda, Utert, Meppel, Gint en Saandam inisjativen nommen oan 'e dempte grêften wer yn âlde steat werom te bringen.
List fan planetoïden 76301-76400
Dit is in list fan planetoïden 76301-76400.
Bridei III fan de Pikten
Bridei III (eins: Bridei mac Beli, Aldiersk: Bruide mac Bili; mooglik yn Skotlân, 616 oant 628 – yn Skotlân, 693) wie kening fan 'e Pikten yn it hjoeddeistige Skotlân fan 672 oant 693. Hy wie sterk dreaun ta útwreiding fan syn ryk en focht bloedige konflikten út mei de Orkadiërs en de Gaëlen fan Dalriada. Syn meast ferneamde wapenfeit wie syn oerwinning op it Angelsaksyske keninkryk Noardumbrje yn 'e Slach by Dun Nechtain.
Libben
It is mooglik dat Bridei al yn 616 berne waard, mar yn elts gefal kin er net letter berne wêze as 628. Oer syn berteplak is neat bekend, al kin dat mooglik ôflaat wurde út it feit dat er de soan wie fan Beli I, in kening fan Strathclyde yn wat no de krite fan 'e stêd Glasgow is, oan 'e Skotske súdwestkust. Syn oanspraken op it keningskip fan 'e Pikten wiene basearre op syn ôfstamming fan 'e Piktyske kening Nechtan II, dy't regearre fan 595 oant 616, en dy't Bridei syn pake oan memmekant wie. Mei't de skiedskriuwer Nennius yn syn Historia Brittonum úthâldt dat Bridei de fratruelis (d.w.s. folle neef oan memmekant) wie fan kening Egfryd fan Noardumbrje, moat syn mem wierskynlik in dochter fan kening Edwin fan Noardumbrje west hawwe.
Bridei kaam yn 672 op 'e Piktyske troan, doe't er tusken de 65 en 77 jier âld wie. Hy wie ien fan 'e aktivere monargen fan it Piktyske keninkryk Fortriû, en teffens ien dy't mear as de measten oerjûn wie oan 'e driuw ta útwreiding fan syn domein. Yn 680 of 681 died er in wraam op it Kastiel fan Dunnottar, en yn 682 gied er op fjildtocht tsjin it mindere Piktyske keninkryk fan 'e Orkney-eilannen. Dêrby rjochte er sa'n ferwuostging oan dat de Annalen fan Ulster seine dat de Orkney-eilannen troch him weifage wiene (Orcades deletae sunt la Bruide).
It jiers dêrop, yn 683, briek der oarloch út tusken de Pikten en de oarspronklik út Ierlân ôfkomstige Gaëlen fan it keninkryk Dalriada, dy't har op 'e eilannen en skiereilannen fan 'e Skotske westkust fêstige hiene. De Gaëlen foelen ûnder harren kening Máel Dúin mac Conaill de Piktyske heuvelfêsting te Dudurn oan, yn Strathearn, dat Bridei syn wichtichste machtsbasis yn it súdlike diel fan syn ryk wie. It is net alhiel dúdlik wat der doe foarfoel, mar nei alle gedachten mislearre de oanfal, mei't Bridei koarte tiid letter in tsjinoanfal útfierde op Dunadd, de haadstêd fan Dalriada. It is net oerlevere oft de Pikten de oerwinning behellen, mar de oanwêzigens út dy tiid fan stienynskripsjes yn in dúdlik Piktyske styl yn Dunadd liket te suggerearjen dat de stêd alteast tydlik yn 'e hannen fan 'e Pikten fallen is. Troch in brekme oan betroubere boarnen is fierders ek ûndúdlik hoe't de oarloch ôfrûn is, mar út lettere foarfallen docht bliken dat Bridei syn oerhearskippij oer noardlik en sintraal Skotlân wist te konsolidearjen en de kening fan Dalriada mooglik ta syn fazal makke.
Yn elts gefal kaam it tusken de Pikten en de Noardumbriërs yn 685 ta de Slach by Dun Nechtain, wêrby't de Pikten it Angelsaksyske leger fan Egfryd alhiel ferdylgen. Fan gefolgen waarden de Noardumbriërs út súdlik Piktlân ferdreaun en kamen de súdlike Piktyske gebieten wer stevich yn Piktyske hannen. Oer it lettere regear fan Bridei is suver neat oerlevere. Yn 'e Annalen fan Ulster en de Annalen fan Tigernach is syn ferstjerren fêstlein ûnder it jier 693.
Adaptaasjes
Lettere tradysjes skriuwe in oerlevere kleisang op 'e dea fan Bridei ta oan 'e hillige Adomnán, in abt fan Iona. De Nijseelânske skriuwster Juliet Marillier hat resint de skiednis fan Bridei popularisearre mei har trilogy de Kroniken fan Bridei, besteande út 'e romans The Dark Mirror (2004), Blade of Fortriu (2005) en The Well of Shades (2006). Yn dat totaal romantisearre ferhaal komt Bridei lykwols as jongfeint op 'e troan, en boppedat fermingt de skriuwster fantasy-eleminten lykas tsjoenderij en mytyske wêzens mei de histoaryske feiten, sadat de Bridei út har boeken eins alhiel net liket op 'e histoaryske persoan.
Oergongskalinder foar 1583 (Grins)
Dit is de oergongskalinder foar 1583 fan de stêd Grins.
Plein
In plein (fan it Aldfrânske plain, "iepen romte", letter ûntjûn ta modern Frânsk plaine, "flakte") is in ûnbeboude romte omjûn troch gebouwen, dy't diel útmakket fan it strjittenetwurk fan in stêd of doarp. It kin dêrom ek omskreaun wurde as in tige brede strjitte. Pleinen kinne in ûnregelmjittige, rjochthoekige, fjouwerkante, ovale of inkeldris in rûne foarm hawwe. Se binne gauris opsierd mei in stânbyld of in fontein (of in kombinaasje fan dy beide), en strjitmeubilêr lykas lantearnepeallen en sitbanken.
Yn 'e measte âldere Jeropeeske stêden binne pleinen ûntstien út merkplakken, dêr't foarhinne (en no noch wol) geregeldwei merk holden waard. Fan 'e sechstjinde iuw ôf kaam der ek in oar type plein, it saneamde paleisplein, dat oanlein waard foar paleizen of oare wichtige gebouwen (lykas stedhuzen, gerjochtsgebouwen, ensfh.). Sokke pleinen tsjinnen om 'e swidens fan it oangeande gebou te toanen (dy't oars ôfskerme wurde soe troch oare gebouwen). Faak waarden (of wurde) op sokke pleinen ek seremoanjes en militêre parades holden. Paleispleinen binne ornaris regelmjittiger fan foarm as merkplakken.
Bekende pleinen yn Fryslân binne: it Saailân en it Aldehouster Tsjerkhôf yn Ljouwert, Plein 1455 yn Boalsert, de Bredepleats yn Frjentsjer en de Feemerk yn Snits. Yn oare dielen fan Nederlân kin men tinke oan De Dam yn Amsterdam, it Waachplein yn Alkmar (dêr't de Tsiismerk holden wurdt) en de Grote Markt yn Grins. Yn it bûtenlân hat men bgl. Times Square yn New York, it Reade Plein yn Moskou, it Sint-Pitersplein yn Rome, it Place de la Concorde yn Parys, de Pariser Platz yn Berlyn, it Piazza San Marco yn Feneesje, it Piazza della Signoria yn Florâns, it Wenseslasplein yn Praach en it Plein fan de Himelske Frede yn Peking.
Mentor (betsjuttingsside)
"Mentor" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:
Command & Conquer: Red Alert-searje
Command & Conquer: Red Alert is in rige fan real-time strategy-fideospultsjes spyljend yn it Command & Conquer-universum.
De Red Alert-searje spilet yn in alternative tiidline as 't Albert Einstein werom reizget nei it ferline en Adolf Hitler útskeakelt om de Twadde Wrâldkriich te foarkommen. Dit plan hat lykwols de ûnbehindere Soviet ynvaazje fan Europe troch Joseph Stalin yn de jierren 1950 as ûnbedoeld gefolch. De spiler kin yn op dat momint as Sovjet of Alliearde lieder de striid oangean. Dizze Sovjet-ynvaazje tsjinnet as eftergrûn foar it earste Command & Conquer: Red Alert spul en har twa útwreidings, Counterstrike and The Aftermath.
diel 2
Command & Conquer: Red Alert 2 is in ferfolch op it earste diel mei in eigen útwreiding; Command & Conquer: Yuri's Revenge. Yn it ferhaal fan Red Alert 2 falt de Sovjet-Uny de United States binnen mei brein-oerhearskings-technology om de Amerikaanske troepemacht oer te nimmen en it Amerikaanske nukleêre arsenaal te stopjen. Yn Yuri's Revenge stridet de spiler tsjin de adviseur fan de Sovjetpremier Yuri, dy de wrâld besiket te oerhearskjen mei syn "psychic dominator" technology.
diel 3
Yn Red Alert 3 is de Sovjet-Uny hast ferslein wannear't se op it lêste stuit op harren beurt weromreizgje nei 1927 en Albert Einstein út de tiidline wiskje. Dit hat as ûngelokkich gefolch dat der dan, neist de Sovjets en de Alliearden, in tredde wrâldmacht opkomt: it Japanske Keizerryk.
Megyn Kelly
Megyn Kelly (folút: Megyn Marie Kelly; Syracuse (New York), 18 novimber 1970) is in Amerikaansk sjoernaliste, ferslachjouster, presintatrise en polityk kommentatrise fan mingd Iersk-Italjaansk etnysk komôf. Hja begûn har karriêre as abbekate en wie oant 2006 wurksum ûnder de namme Megyn Kendall. Yn 'e simmer fan 2015 kaam hja wrâldwiid yn it nijs doe't de Republikeinske presidintskandidaat en miljardêr Donald Trump har persoanlik oanfoel nei't se in debat laat hie wêrby't se him in stikmannich krityske fragen steld hie.
Karriêre
Kelly wurke fanôf 1995 by it abbekatekantoar Bickel & Brewer yn Chicago, en letter joech se har by it kantoar Jones Day, yn Cleveland. Yn 2003 ferfear se nei Washington, D.C., dêr't se troch it tillefyzjestasjon WJLA-TV, in pleatslike ôfdieling fan 'e Amerikaanske lanlike stjoerder ABC, oannommen waard as ferslachjouster. Yn 2004 stapte se oer nei it lanlike Fox News Channel, dêr't se û.m. meiwurke oan 'e programma's Special Report, Weekend Live, The O'Reilly Factor en On the Record. Yn febrewaris 2010 krige se har eigen programma, America Live, wêryn't se de eftergrûnen by it nijs beljochte.
By de Amerikaanske presidintsferkiezings fan 2012 kaam Kelly yn it nijs troch har krityske ferslachjouwing, ek oangeande de Republikeinske Partij, hoewol't it Fox News Channel oars altyd dúdlik partij kiest foar de Republikeinen en yn 'e regel net fan objektive ferslachjouwing beskuldige wurde kin. Doe't de opinypeilings oanjoegen dat Barack Obama in twadde termyn as presidint winne soe, en de Republikeinske analyst Karl Rove kenber makke dat er it dêr net mei iens wie, frege Kelly him lykwols: "Is dit gewoan in berekkening dy't jo as Republikein meitsje om josels in better gefoel te jaan? Of is dit echt?"
Fanwegen swierensferlof gie Kelly yn july 2013 by America Live wei, wêrnei't hja yn novimber fan dat jier úteinsette mei in nij programma, The Kelly File. Yn desimber ûntstie der in lyts skandaaltsje doe't se op 'e tillefyzje bewearde dat "Jezus in blanke wie," dat al rillegau belune doe't se twa dagen letter oanjoech "in bytsje provosearje" wollen te hawwen en tajoech dat de hûdskleur fan Jezus Kristus "in iepen fraach" is. Kelly krige yn augustus 2015 ek bûten de Feriene Steaten bekendheid, doe't se yn 'e oanrin nei de presidintsferkiezings fan 2016 in tillefyzjedebat late tusken de tsien wichtichste kandidaten út 'e foarferkiezings fan 'e Republikeinske Partij. De kandidaat dy't yn 'e opinypeilings alle oaren efter him liet, wie de ûndernimmer, miljardêr en realitytillefyzjestjer Donald Trump. Kelly har petear mei him gie sa: "Kelly: Jo hawwe yn it ferline froulju dêr't jo net oer mochten 'fette bargen', 'trutten', 'fiislakken' en 'walchlike swijnen' neamd. Trump: Allinnich Rosie O'Donnell mar. Kelly: Op jo Twitter-account steane ferskate útspraken wêryn't jo froulju om harren uterlik ôfrinne litte. Jo hawwe ris tsjin in kandidate yn it programma The Celebrity Apprentice sein dat it 'in moai plaatsje wêze soe om har op 'e knibbels te sjen'. Klinkt dat as it hâlden en dragen fan in man dy't wy as ús presidint kieze moatte soene? En wat sizze jo op 'e bewearing fan Hillary Clinton – dat jo diel útmeitsjen fan 'e oarloch tsjin 'e frou? Trump: Neffens my is it grutste probleem fan dit lân dat it sa polityk korrekt is." Neitiid bewearde Trump yn in fraachpetear mei Don Lemon, fan CNN USA, dat Kelly alhiel talintleas wie en dat har by de oangeande wurdewikseling ûnder it debat "it bloed út 'e eagen rûn... dat it bloed har út 'e wit-ik-wêr rûn." De measte minsken fetten dy útspraak op as in bewearing dat Kelly Trump ûnrjochtlik tenei kommen wêze soe om't se de regels hân hawwe soe. Trump ferdigene him tsjin 'e stoartfloed oan krityk dy't er doe oer him hinne krige troch te sizzen dat er mei "har wit-ik-wêr" har noas bedoeld hie. De troch FOX organisearre wichtige RedState-konvinsje loek as gefolch fan Trump syn útspraak de útnûging oan him yn. Likegoed wiene der ek ferskate Republikeinske politisy en sjoernalisten dy't Trump syn útspraken besochten te behimmeljen en dêrby Kelly de skuld op 'e lea skoden.
Yn july 2016, doe't der fan ferskate kanten beskuldigings tsjin Fox News-CEO Roger Ailes ynbrocht waarden, dy't froulike wurknimmers lestichfallen hawwe soe mei ûnwinske yntimiteiten en guon fan harren ûnder druk set hawwe soe om seks mei him te hawwen, makke Kelly bekend dat sy ek ferskate jierren lang it slachtoffer west hie fan Ailes syn misdragings. Ailes ûntstried alle beskuldigings, mar wie twongen en lis syn funksje del. Spesifyk yn it ramt fan 'e beskuldigings fan Kelly waard derop wiisd dat hja yn ferskate fraachpetearen yn foargeande jierren Ailes en har wurkrelaasje mei him krekt ophimele hie. Yn Kelly har ferdigening waard troch guon kommentator ynbrocht dat hja as ûnderhearrige fan Ailes doe noch net yn 'e gelegenheid wie om 'e wierheid te fertellen sûnder dat soks gefolgen hân hawwe soe foar har karriêre. Begjin jannewaris 2017 waard bekend dat Kelly by Fox wei gie om in nij programma te presintearjen op 'e stjoerder NBC.
Priveelibben
Kelly is in praktisearjend roomsk-katolyk. Se troude op 29 septimber 2001 mei in Daniel Kendall, dy't anestesiolooch wie. Dêrfandinne dat hja yn har iere tillefyzjekarriêre bekendstie as Megyn Kendall. Dat houlik einige lykwols yn 2006 yn in skieding. Neitiid wertroude Kelly yn 2008 mei Douglas Brunt, in ûndernimmer dy't earst presidint-direkteur fan it i.t.-bedriuw Authentium wie en letter in foltiidskarriêre as skriuwer begûn. Mei him hat Kelly trije bern.
Long Island
Long Island (Ingelsk foar "Lang Eilân"; útspr.: [lɔːŋ ai̭lənd], likernôch: "lông ailund") is in grut, tichtbefolke eilân foar de eastlike kust fan Noard-Amearika. It makket diel yn 'e Amerikaanske steat New York. De westlike râne heart ta de stêd New York en beslacht twa fan 'e fiif boroughs: Brooklyn en Queens. De rest fan Long Island is ferdield oer twa countys: Nassau en Suffolk. Ynwenners fan 'e stêd New York brûke de term 'Long Island' útslutend foar Nassau en Suffolk, dus sûnder Brooklyn en Queens dêrûnder te skaren. Neffens in skatting út 2020 wennen der doe op Long Island krapoan 8,1 miljoen minsken. It westlikste part fan it eilân hat fierwei de measte ynwenners, wylst it eastlike part in lanlik karakter behâldt.
Geografy
Long Island is in eilân yn 'e Atlantyske Oseaan foar de eastlike kust fan it wrâlddiel Noard-Amearika. Bestjoerlik falt it ûnder de steat New York, dy't diel útmakket fan 'e Feriene Steaten. Long Island is sawol it langste as it grutste eilân yn 'e legere 48 steaten. It mjit 190 km fan east nei west en, op it breedste punt, 37 km fan noard nei súd. It hat in oerflak fan 3.630 km². Dêrmei is it it op tsien nei grutste eilân yn 'e hiele Feriene Steaten en it op 148 nei grutste eilân fan 'e wrâld. It is feitlik grutter as Rhode Island, mei 3.140 km² de lytste steat fan 'e Feriene Steaten (dy't wol fan island neamd wurdt, mar eins gjin eilân is).
Oan 'e súd- en eastkant fan Long Island strekt de iepen Atlantyske Oseaan him út. Yn it westen wurdt it eilân troch de East River skaat fan it folle lytsere eilân Manhattan. Noardliker foarmet de East River ek de skieding mei de borough The Bronx, op it fêstelân fan New York, en besuden Manhattan foarmje de Boppebaai fan New York en de Underbaai fan New York de skieding mei Staten Island en de Amerikaanske steat Nij-Jersey. Oan 'e noardkant wurdt Long Island begrinzge troch de Long Island Sound, in seestrjitte dy't likernôch like breed is as it eilân. Oarekant dêrfan lizze Westchester County fan 'e steat New York en de súdkust fan 'e steat Connecticut. Yn it noardeasten giet de Long Island Sound oer yn 'e Block Island Sound, oarekant wêrfan't it eilân Block leit, dat ta de steat Rhode Island heart. Yn bredere sin kinne ta Long Island ek in grut tal lytse eilantsjes rekkene wurde dy't by de súdlike, noardlike en eastlike kusten lâns lizze.
Hoewol't it westen fan Long Island tsjintwurdich in tichtbefolke stêd foarmet en it middelste part fan it eilân beslein wurdt troch foarstêden dy't wat langer wat lytser wurde al neigeraden dat men fierder eastlik komt, behâldt de eastlike útein fan Long Island ek tsjintwurdich noch in lanlik karakter. It easten fan Suffolk County is in krite dy't bekend stiet as De Hamptons, om't dêr ferskate plakken lizze wêrfan't de namme einiget op -hampton. Dat is in gebiet dat derom bekend stiet dat in soad superriken út 'e stêd New York der lúkse lânhuzen besitte dêr't se har yn it wykein en yn 'e fakânsjes yn weromlûke.
Skiednis
De oarspronklike bewenners fan Long Island wiene ferskate Yndiaanske stammen. Yn 1643 wiene dy ferdield oer fjirtjin etnyske groepen, dy't allegear Algonkwynske talen sprieken. De wichtichsten wiene de Delawêr (Ingelsk: Delaware), de Massapikwa (Massapequa), de Montôk (Montauk), de Sjinnekok (Shinnecock) en Unketsjôk (Unkechogue of Unkechaug). Dyselden libben op Long Island in bestean dat ûnderstipe waard troch jacht en fiskerij, mar ek troch lânbou. Ut dokuminten út 1636 út Nij-Nederlân docht bliken dat de lânseigen befolking nei it eilân ferwiisde mei de namme Sewanhaka, ôflaat fan sewan, in term foar wampum. (Wampum binne halskeatlings fan reaune skulpen, dy't yn 'e iere koloniale perioade in skoft as jild brûkt waarden yn 'e hannel tusken Yndianen en blanken.) De Nederlanners neamden it eilân ’t Lange Eylandt, fanwegen syn foarm, en dy oantsjutting waard letter oerset yn it Ingelsk as Long Island.
It ierst bekende kontakt tusken Jeropeeske ûntdekkingsreizgers en de Yndianen fan Long Island fûn, ynsafier bekend, yn 1524 plak tusken de Floarentyn yn Frânske tsjinst Giovanni da Verrazano en de Delawêr. Yn 1609 waard de westlike útein fan it eilân ferkend troch de Ingelske ûntdekkingsreizger yn Steatske tsjinst Henry Hudson. De Nederlanner Adriaen Block stelde yn 1615 fêst dat Long Island in eilân wie. Fan 1655 ôf setten Jeropeeske kolonisten har op Long Island nei wenjen, dêr't se lân oankochten fan 'e Yndianen. De westlike râne fan it eilân, likernôch gearfallend mei it hjoeddeistige Brooklyn en Queens, kamen by de Steatske koloanje Nij-Nederlân te hearren, dy't ekploitearre waard troch de Westyndyske Kompanjy (WIC). De rest fan it eilân, likernôch it hjoeddeistige Nassau County en Suffolk County, kaam ûnder Ingelsk bestjoer, en makke oarspronklik diel út fan 'e koloanje Connecticut.
Nei't it westlike part fan it eilân yn 1664, yn 'e Twadde Ingelske Oarloch, mei de rest fan Nij-Nederlân yn Ingelske hannen fallen wie, kaam Long Island yn syn gehiel mei alle byhearrende lytsere eilantsjes yn 'e Long Island Sound yn it besit fan Jakobus Stuart, hartoch fan York, de lettere kening Jakobus II fan Ingelân. Dyselde koestere wrok tsjin Connecticut, mei't yn dy koloanje trije fan 'e rjochters beskûl fûn hiene dy't syn heit, kening Karel I fan Ingelân, yn 1649 ta de deastraf feroardiele hiene. Dêrom ûntskuorde er Long Island oan Connecticut en foege it by de koloanje New York. De Ingelske kolonisten op Long Island liek dat wol nei fleanen, mar nei't se bedrige wiene mei it ferlies fan har lânrjochten, leine se har der yn 1676 by del. Nei't steedhâlder Willem III fan Oranje-Nassau yn 1688 by de Glorieuze Revolúsje op 'e Ingelske troan kommen wie, ferneamden de Ingelsen Long Island nei him en hiet it in skoft Nassau Island. It is ûndúdlik wannear't dy namme krekt yn ûnbrûk rekke is.
Yn 'e Amerikaanske Unôfhinklikheidsoarloch waard Long Island al ier troch de Britten ferovere op 'e Amerikanen. Nei't de Amerikaanske generaal George Washington yn 1776 yn 'e Slach om Long Island beslissend ferslein wie, koed er mar nauwerneed syn troepen fan 'e westein fan it eilân evakuëarje tanksij in tichte mist. Neitiid namen de measte Amerikaansksinnige kolonisten de wyk fan it eilân, wylst de loyalisten, dy't it mei de Britten holden, efterbleaune. Long Island wie dêrnei in Britsk bolwurk oant de ein fan 'e oarloch yn 1783.
Yn 1927 stige loftfeartpionier Charles Lindbergh op fan it fleanfjild Roosevelt Field op Long Island om mei syn fleanmasine de Spirit of St. Louis as earste piloat de Atlantyske Oseaan oer te stekken. Yn 1939 waard yn Queens de Lofthaven La Guardia iepene en yn 1948, ek yn Queens, de Ynternasjonale Lofthaven John F. Kennedy (oarspronklik ûnder de namme Idlewild), dy't beiden noch altyd ta de drokste en wichtichste lofthavens fan 'e Feriene Steaten hearre. Op Long Island wie ek de Loftmachtbasis Mitchel fêstige, dy't yn 'e Twadde Wrâldoarloch in sintrum fan 'e Amerikaanske fleantúchbou waard en dat neitiid ferskate desennia lang bleau.
Bestjoer
Yn 'e folksmûle wurdt Long Island ornaris opdield yn twa parten: the City ("de Stêd"), wêrmei't ferwiisd wurdt nei Brooklyn, Queens en de rest fan 'e stêd New York, en the Island ("it Eilân") of folút Long Island, wêrmei't dan inkeld Nassau County en Suffolk County bedoeld wurde. Hoewol't dat ûnderskie en de Nassau+Suffolk-definysje fan Long Island op harsels gjin wetlike grûn hawwe, dielt it steatsregear fan New York de steat op yn in stikmannich statistyske regio's, wêrfan't ien Long Island hjit. Dy regio bestiet inkeld de beide eastlike countys, mei't de stêd New York (Brooklyn en Queens ynbegrepen) yn dy ferdieling in regio op himsels foarmet.
Op Long Island bestiet in beweging dy't fan Nassau County en Suffolk County in selsstannige Amerikaanske steat meitsje wol, dus binnen de Feriene Steaten, mar los fan 'e steat New York. Dat idee waard foar it earst oppenearre yn 1896, mar hat mear oanhing krigen sûnt de lêste desennia fan 'e tweintichste iuw. Yn 2010 makke it countybestjoer fan Nassau County bekend dat it efter sa'n ôfskieding fan New York stie. De reden foar de ûnfrede mei de hjoeddeistige sitewaasje is it gefoel dat in protte ynwenners fan Nassau County en Suffolk County hawwe dat se yn 'e steat New York folslein oan it fuottenein sitte. It steatsregear hat syn sit yn it fiere Albany, yn Opper-New York, en yn Neder-New York wurdt inkeld nei de stêd New York sjoen en binne de beide eastlike countys fan Long Island net yn tel. Der bestiet op it eilân ek in beweging dy't fan 'e beide countys in folslein ûnôfhinklik lân meitsje wol, hielendal los fan 'e Feriene Steaten, as de Unôfhinklike Steat Long Island (Independent State of Long Island, ôfkoarte ta ILI). Dat is lykwols mar in marzjinale beweging mei in minime oanhing ûnder de ynwenners.
Ekonomy
De ekonomy fan Long Island stipet foar in part op toerisme, benammen by de kusten lâns mei harren strannen. Dêrnjonken wurdt der ek oan yndustry dien; sa spile Long Island histoarysk in wichtige rol yn 'e Amerikaanske fleantúchbou, mei fabriken fan Grumman Aircraft, Republic Aviation, Fairchild Aircraft en de Curtiss Aeroplane and Motor Company. Tsjintwurdich wurdt der in protte oan wittenskiplik ûndersyk dien en binne der in grut tal laboratoaria fêstige, net inkeld fan bedriuwen, mar ek guon dy't ferbûn binne oan ûnderwiisynstituten as it Technologysk Ynstitút fan New York (NYIT) en de Universiteit fan Stony Brook (SBU). Yn Hempstead, yn Nassau County, stiet fierders de Hofstra Universiteit, dy't stifte is troch Amerikaan fan Frysk komôf William Sake Hofstra. De eastein fan it eilân is noch altyd fierhinne in agrarysk gebiet, dêr't û.m. jirpels, fruit en pompoenen ferboud wurde. It bestean fan wyngerds op it eilân is in frij resinte ûntwikkeling.
Eveneminten
● Ynternasjonaal Filmfestival fan de Hamptons
Demografy
Neffens in offisjele skatting troch it Amerikaanske Folkstellingsburo op grûn fan gegevens fan 'e folkstelling fan 2010 hie Long Island yn 2020 in befolking fan 8.063.232 minsken. De befolkingstichtens bedroech 2.262,7 minsken de km² útsmaard oer it hiele eilân, hoewol't dat sifer eins yn Brooklyn en Queens folle heger is, en yn Nassau en Suffolk folle leger. Feitlik wenje fan 'e eilânbewenners 5.141.538 yn Brooklyn en Queens, en mar 2.921.694 yn Nassau en Suffolk. Yn totaal meitsje de bewenners fan Long Island 40% út fan 'e befolking fan 'e steat New York.
Klimaat
Long Island leit yn 'e oergongssône fan in subtropysk klimaat nei in lânklimaat. De simmers binne hjit en faak wiet mei in protte rein en swierwaar, wylst de winters kâld binne, mei sawol sniefal as rein. De temperatueren op it eilân komme selden boppe de 38 °C út, noch sakje se ornaris ûnder de –21 °C. Yn july, de waarmste moanne, is de trochsneed temperatuer oerdeis 28,2 °C, en yn jannewaris, de kâldste moanne, is dat 4,0 °C. Der bestiet in temperatuerferskil tusken de eastpunt en de westpunt fan it eilân, dy't 1 oant 2 °C bedraacht, wêrby't it yn it easten troch de gruttere moderearjende ynfloed fan 'e see simmerdeis koeler en winterdeis waarmer is as yn it westen.
Mendota (Minnesota)
Mendota (útspr.: [mɛn'do: u tǝ]) is in offisjele stêd yn Dakota County, yn it súdeasten fan 'e Amerikaanske steat Minnesota. De namme komt fan it Dakota-wurd foar "dêr't it wetter gearfloeit", wat slacht op 'e lokaasje, op it punt dêr't de rivier de Minnesota útmûnet yn 'e Mississippy. Neffens gegevens fan 'e folkstelling fan 2010 lei it ynwennertal fan 'e "stêd" doe op krapoan 200 minsken.
Skiednis
Mendota waard stifte yn 1825, en wie ien fan 'e earste permaninte blanke delsettings op it grûngebiet fan wat no de steat Minnesota is. De Sint-Petrustsjerke fan Mendota is de âldste tsjerke fan 'e steat, en datearret út 1840. Yn 't earstoan wie it stedsje in hannelspost fan 'e Amerikaanske Bûntkompanjy (American Fur Company), de Amerikaanske wjergader fan 'e bekendere Britske Hudsonbaaikompanjy. Ferskate gebouwen út dy tiid, no monuminten dy't mei-inoar in museum foarmje, hâlde de oantins oan dy dagen noch yn libben.
Sint-Willibrordustsjerke (Coevorden)
De Sint-Willibrordustsjerke oan de Wilhelminasingel yn Coevorden is in tsjerke fan de roomsk-katolike Immanuelparochy.
Skiednis parochy
De Willibrordusparochy ûntstie yn 1787 en is dêrmei de âldste roomske parochy fan Drinte. Yn 2018 gyng de parochy mei in tal oare parochy's op yn de Immanuelparochy. Dêrûnder wiene njonken de Willibrordustsjerke ek de mienskippen fan:
Tsjerkegebou
De hjoeddeiske Willibrordustsjerke ferfong in earder tsjerkje, dat ynearsten oan Us Leaffrouwe wijd wie en tsjin it ein fan de 18e iuw boud waard. Foar dy tiid wiene katoliken oanwiisd op it oanbuorjende Laar oan de oare kant fan de Dútske grins. It tsjerkje waard yn 1816 of 1818 grutter makke en krige doe as patroanhillige de apostel Willibrord. In twadde ferbouwing fûn yn 1858 plak.
De hjoedeiske neogoatyske tsjerke waard tusken 1913 en 1914 boud as in trijeskippich gebou mei in súdwestlike toer. It ûntwerp is ôfkomstich fan Wolter te Riele (1867 - 1937) út Dimter. De âlde tsjerke waard yn de Earste Wrâldkriich noch brûkt om flechtlings op te fangen en dêrnei as ferieningsgebou, oant yn 1933 de ôfbraak folge.
Oargel
It oargel stie eartiids noch yn de âlde tsjerke en waard oarspronklik yn 1880 boud troch Wilhelm Rütter út Kevelaar. Yn de jierren 1962-1963 ferboude Vermeulen út Weert it mechanyske ynstrumint ta in elektropneumatysk oargel. It oargel krige doe in nije spyltafel en it waard útwreide mei piipwurk fan in oargel út Gorkum. Ut dy tiid datearret ek de oargelkas. Sûnt is der neat feroare oan de disposysje.
Fidan Ekiz
Fidan Ekiz (Rozenburg, 10 desimber 1976) is in Nederlânsk sjoernaliste, dokumintêremakster en presintatrise fan Turksk komôf.
Jonkheid en oplieding
Ekiz waard yn 1976 berne yn Rozenburg, yn Súd-Hollân, as de dochter fan etnysk Turkske âlden dy't nei Nederlân emigrearre wiene. Hja groeide op yn in húshâlding mei ien broer en ferskate susters. Har âlden wiene islamitysk, mar ridlik frijsinnich. Neffens Ekiz sels moasten sy en har broer en susters inkeld nei koraanles fanwegen de sosjale druk fan 'e Turkske mienskip dêr't se diel fan útmakken. Letter soe it foar har as sjoernaliste goed fan pas komme dat se op koraanles leard hie om it Arabysk-Perzysk skrift te lêzen.
Karriêre
Ekiz studearre oan 'e Skoalle foar Sjoernalistyk yn Utert en fûn yn 2000 wurk as sjoernaliste by it Rotterdams Dagblad. Yn 2003 folge se Jessica Lutz op as ferslachjouster foar it RTL Nieuws, BNR Nieuwsradio en de kranten fan 'e GPD yn 'e Turkske metropoal Istanbûl. Dy funksje behold se oant en mei 2007. Nei de Amerikaanske ynfal yn Irak, yn 2003, die hja ferslach fanôf de Turksk-Iraakske grins.
Yn 2008 joech Ekiz har ferslachjouwerskip op en gie se oan 'e slach as redakteur by it VARA-praatprogramma Pauw en Witteman, dêr't se oant 2011 bleau. Under de simmerstop fan dat programma makke hja yn 2010, mei Kees Schaap, en by wize fan oade oan har Turkske famylje, de fiifdielige dokumintêresearje Veerboot naar Holland oer fiif Turkske gesinnen dy't nei Nederlân ta emigrearre wiene en no yn Rozenburg wennen, ûnder Rotterdam. Dêrfoar ynterviewde Ekiz û.o. har eigen âlden. Foar Veerboot naar Holland wûn se sawol de Erasmus EuroMedia Award as de Rotterdamske Parsepriis.
Ekiz makke dêrnjonken ek de dokumintêres Ik Zie een Verre Reis (2012), De Pen & het Zwaard (2016) en Alles Komt Goed? (2016). Yn 2018 folge de seisdielige dokumintêrerige Vrouw op Mars, oer de Nederlânske frouljusbeweging. Fierders wie Fidan Ekiz as presintatrise aktyf yn programma's as Let's Make Love en Storm op Komst. Se wurke mei oan it diskusjeprogramma Vrouw & Paard, en sûnt 2012 skoot hja geregeldwei oan by Matthijs van Nieuwkerk as dy syn tafeldame yn it praatprogramma De Wereld Draait Door. Fierders skriuwt se kollumns yn it Algemeen Dagblad, Vrij Nederland en Talkies Magazine. Op freelance-basis is se ek te boeken as petearlieder en deifoarsitter. Yn 2017 waard har de Duidelijketaalprijs takend. Yn septimber 2018 folge se Nadia Moussaid op as presintatrise fan it praatprogramma De Nieuwe Maan, fan 'e NTR.
Priveelibben
Ekiz wie fan 2013 oant 2017 troud mei har (út Fryske âlden berne) kollega-sjoernalist Wierd Duk, mei wa't hja in soan krige mei de namme Ferran. Harren houlik einige yn in skieding. Yn har kollumns is Ekiz kritysk oer Turkije (benammen oangeande it rezjym fan Recep Tayyip Erdoğan) en oer de islaam, wat har ferskate kearen op lulke reäksjes en sels bedrigings kaam te stean fan oare Turkske Nederlanners. Yn in fraachpetear mei de Ljouwerter Krante omskreau se harsels as net botte religieus: "Ik kin net hielendal sûnder it leauwe, allinnich jou ik it gjin namme. Der is wat fan myn islamityske opfieding hingjen bleaun, dy hat my dochs foarme."
Ferlossertsjerke (Kopenhagen)
thumb|Tsjerke fan de Ferlosser De Ferlossertsjerke (Deensk: Vor Frelsers Kirke) is in barokke tsjerke yn de Deenske haadstêd Kopenhagen. De karakteristyke toer hat in swarte spits mei fergulde dekoraasje en in trep dy't tsjin de klok yn om 'e spits hinne rint.
De Ferlossertsjerke waard yn de jierren 1682-1696 ûnder lieding fan de yn Noarwegen berne arsjitekt Lambert van Haven boud. It gebou folget de styl fan de Nederlânske barok en hat de foarm fan in gryksk krús. Jierren letter, yn 1752, waard troch de arsjitekt Laurids de Thurah de toer tafoege. De ynspiraasje foar de spits fûn de arsjitekt yn de Sant'Ivo alla Sapienza te Rome, dy't in soartgelike toer hat.
Besikers kinne oer 400 trêden de toer beklimme, oer de lêste 150 trêden moat men bûten om de spits hinne rinne. Boppe op de toer stiet in fjouwer meter heech ferguld byld fan de opstiene Kristus.
Paukalkoen
De paukalkoen is in grutte, glânzend brûns-blau-griene fûgel mei blauwe keale kop. De mantsjes binne likernôch 100 sm. lang en weage 4-5 kg, de wyfkes sa'n 80 sm. en 3-4 kilo. De paukalkoen libbet op de grûn, maar sliept ek op beamtakken. It fiedsel bestiet foaral út blêden, lizen en fruchten, mar ek soms wringeleaze dieren.
De paukalkoen komt foar op it Jûkatanskiereilân yn Meksiko, Belize en Gûatemala. De soarte is bedrige: der binne noch sa'n 20.000-40.00 briedfûgels op de wrâld.
De soarte is monotypysk, d.w.s. der binne gjin ûndersoarten.
Horatius Albarda
thumb|Horatius Albarda (1963) Horatius Albarda (Ljouwert, 28 febrewaris 1904 - Switserlân, 17 maaie 1965) wie in Nederlânsk sakeman. Fan 1963 oant 1965 wie er presidint-direkteur fan de Keninklike Loftfeart Maatskippij (KLM).
Wurkpaad
Albarda studearre rjochten oan de Universiteit fan Leien en promovearre yn 1933. Yn 1932 waard er amtner by it Ministearje fan Finânsjen. As waarnimmend tesauriër-generaal gie er neijier 1940 by dat ministearje wei en kaam er yn tsjinst fan it bankierskantoar Heldring en Pierson. Nei de befrijding hat er in healjier sekretaris-generaal fan it Ministearje fan Finânsjen west. Yn 1946 waard er direkteur fan de Nederlandsche Handel-Maatschappij en lid fan de ried fan bestjoer fan de KLM. Op 27 juny 1963 folge er Ernst van der Beugel op as presidint-direkteur fan de KLM. Albarda hie teffens ferskate funksjes yn de Nederlânske hannel en yndustry. Hy wie lid fan de kommisje-Hirschfeld dy't it regear rie joech oer it Marshallplan. Hy wie Kommandeur yn de Oarder fan Oranje-Nassau en Ridder yn de Oarder fan de Nederlânske Liuw.
Horatius Albarda stoar yn in fleantúchûngemak yn Switserlân. Ek syn frou, Johanna Charlotte van Poelvoorde, ferlear dêrby it libben.
Gisela fan Loataringen
Gisela fan Loataringen (earne tusken 860 en 865 - tusken 21 juny en 26 oktober 907) wie in dochter fan de Karolingyske kening Lotarius II en syn frijster Waldrada. Har heit en mem krigen fjouwer bern. Utsein Gisela waarden Hugo, hartoch fan de Elsas, Berta en Ermengarde berne. Oermits Lotarius der foar de tsjerke net slagge en skied fan syn frou Teutberga waarden Gisela, har broer en har susters nea offisjeel erkend. Hja boaske om 882 hinne mei Godfryd de Wytsing, dy't hartoch fan Fryslân wie. Hy waard lykwols trije jier letter yn maaie 885 by Spijk fermoarde troch in nust Fryske eallju. Nei de dea fan har man, waard sy yn in kleaster yn feilichheid brocht. Letter waard sy kleasteroerste fan de abdij fan Nijvel en de abdij fan Fosses.
Brieden (fûgels)
It brieden fan fûgels is it troch waarm hâlden útkomme litten fan 'e aaien dy't it produkt binne fan it fuortplantingsproses. Sok gedrach is ynstinktyf, en net oanleard. It fynt yn 'e regel plak yn in tiid dat der in grut oanbod oan fretten beskikber is, sadat de jongen makliker fuorre wurde kinne as se út it aai komme, wat har in bettere kâns biede sil om te oerlibjen oant se selsstannich binne.
It fuortplantingsproses begjint by fûgels mei de balts dy't folge wurdt troch de pearing fan in mantsje- en in wyfkefûgel. Dat resultearret koarte tiid letter yn it lizzen fan 'e aaien troch it wyfke. Foartiid bout it wyfke, of bouwe it mantsje en it wyfke tegearre, in fûgelnêst, dat ornaris bestiet út gers, twiichjes en oar plantaardich materiaal, mar soms ek út oare dingen, lykas stientsjes of plestik of oarsoartich ôffal dat troch de minske weismiten is. It plak dêr't sa'n nêst boud wurdt, hinget fan 'e fûgelsoarte ôf; guon meitsje har nêst op 'e grûn, faak mank wat hege begroeiïng, wylst oaren it op hege(re) plakken boppe de grûn oanlizze, yn beammen, op rotsrichels of yn of op gebouwen.
Nei't it wyfke de aaien lein hat, begjint daliks it briedproses, want as de aaien tuskentiids net waarm holden wurde, sille de embryo's dy't deryn sitte, ôfstjerre. It tal aaien dat dêrby bebret wurdt, is ek wer ôfhinklik fan 'e soarte, en rint útinoar fan mar ien oant wol tweintich. In beheinende faktor is dêrby it tal aaien dat tagelyk waarm holden wurde kin. De brieddoer ferskilt ek fan soarte ta soarte, en fariëarret fan likernôch tsien dagen oant trije moannen.
By in protte soarten is it wyfke allinnich ferantwurdlik foar de briedsoarch, mar by oare soarten wikselje it mantsje en it wyfke inoar ôf. Hiel inkeld komt it foar dat it mantsje it brieden allinnich op him nimt. Der besteane ek soarten dy't har aaien hielendal net bebriede, mar dat putsje troch oare fûgels opknappe litte. Dêrta lizze se har aai yn it nêst fan oare fûgels, wêrby't de oarspronklike aaien fan dy fûgels troch harrensels of letter troch it jong dat út harren aai komt út it nêst wurke wurde. Sokke fûgels wurde briedparasiten neamd, en it bekendste foarbyld dêrfan is de koekoek.
Njonken it brieden troch de âlderfûgels, kinne aaien ek útbret wurde yn in briedmasine. Dat is in apparaat dêr't de aaien yn lein wurde, en dat in konstante temperatuer hanthavenet wylst it de aaien stadichwei omdraait. Yn it natuerlike briedproses wurde de aaien geregeldwei omdraaid troch de âlderfûgels. Masinaal brieden wurdt fral tapast yn 'e hinnehâlderij foar rassen wêrfan't de hinnen net bruodsk wurde wolle. (Soks kin by beskate rassen foarkomme as in bywurking fan it fokproses.) Dêrnjonken wurde briedmasines ek wol ynset foar it útbrieden fan aaien fan fûgelsoarten dy't slim yn har fuortbestean bedrige wurde.
Boys on the Side
Boys on the Side is in Amerikaansk-Frânske komeedzjedramafilm en roadmovie út 1995 ûnder rezjy fan Herbert Ross, mei yn 'e haadrollen Whoopi Goldberg, Mary-Louise Parker en Drew Barrymore. De titel betsjut: "Jonges as Bykomstichheid". It ferhaal folget trije froulju op in reis dwers troch de Feriene Steaten. De film krige positive resinsjes fan 'e filmkritisy, mar wist yn 'e bioskopen mar kwealk út 'e kosten te kommen.
Plot
Jane DeLuca is in muzikante dy't sawol by har feint as har band weirekke is. Hja beslút om te ferhúzjen fan New York nei Los Angeles, dêr't se by in oare band spylje kin. Mei't se krap by kas sit, wol se dêr mei de auto hinne, om't dat goedkeaper is as mei it fleantúch. Nòch goedkeaper is it as se ien fine kin om mei te riden, sadat se de kosten diele kinne. Dêrom reägearret se op in kontaktadvertinsje yn in krante dy't pleatst is troch Robin Nickerson, in makelder dy't ek nei Kalifornje ferfarre wol. As se inoar moetsje, wegeret Jane earst om by Robin yn te stappen, om't dy har fierstente âlderwetsk en konservatyf taliket, mar se betinkt har as se ûntdekt dat har eigen auto fuortsleept is.
Hadassah de Boer
Hadassah de Boer (30 maart 1971) is in Nederlânsk presintatrise fan etnysk Nederlânsk en Joadsk komôf.
Karriêre
De Boer sette har karriêre yn 1995 by de Amsterdamske lokale stjoerder AT5 útein as stazjêre. Yn it tillefyzjeseizoen 2001-2002 presintearre hja tegearre mei Sylvana Simons op RTL 4 it programma Met Man en Macht. Ek die hja presintaasjewurk op 'e radio foar de TROS. Fierders wie De Boer ferskate jierren lang de presintatrise fan it kulturele programma NPS Arena, dat op sneintemiddei op Nederlân 3 útstjoerd waard. Fanôf maart 2008 presintearre De Boer fierders it programma Van Hier tot Tokio, wêryn't se Nederlânske keunstners besocht yn stêden as Londen, Berlyn en Istanbûl.
Hadassah de Boer is dêrnjonken ferbûn mei Cultura, it digitale temakanaal fan 'e NTR. Dêrfoar presintearret hja ôfwikseljend mei Andrew Makkinga it Cultura Journaal, it wyklikse filmmagazine Cultura Film en út en troch Cultura.nl. Op 'e webside fan Cultura binne al dy programma's te sjen ûnder "Video on Demand".
Sûnt 2010 is De Boer benammen wurksum as programmamakster en regisseur. Yn 2011 wie yn Het Uur van de Wolf, fan 'e NTR, har earste dokumintêre te sjen: Barry Hay: Kissing a Dream. Dat wie in portret fan Barry Hay, de sjonger fan 'e Nederlânske rockband Golden Earring. Yn 2012 wie op RTL 4 De Boer har dokumintêresearje Mannen van een Zekere Leeftijd te sjen, wêryn't seis bekende Nederlanners fan yn de fyftich (Joep van Deudekom, Peter Heerschop, Gijs Scholten van Aschat, Prem Radhakishun, Henkjan Smits en Viggo Waas) op 'e siik giene nei harren wiere identiteit. Ta ein beslút is Hadassah de Boer ek yn te hieren as presintatrise fan eveneminten en as deifoarsitter fan kongressen.
Boys on the Side
Plot
Underweis hâlde Jane en Robin ho yn Pittsburgh, om in besyk te bringen oan Jane har freondinne Holly. By Holly thús arrivearje de beide froulju krekt as Holly slaanderij hat mei har feint Nick, dy't net tebekskrillet foar húslik geweld. De rûzje giet oer wat drugs fan Nick dy't misse, en dy't Holly neffens him stellen hat. As de trije froulju gearwurkje tsjin Nick, slacht Holly Nick mei in honkbalkneppel op 'e plasse om foar te kommen dat er Jane wat oandwaan sil. Dêrnei bine de froulju de bewusteleaze Nick oan in stoel fêst en geane fuort. In pear oeren letter komt Nick by bewustwêzen, skuort himsels los, stroffelet, slacht dêrby mei de holle tsjin 'e honkbalkneppel oan en stjert.