cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lyts-Botniahûs
Skiednis
Om 1530-1540 waard in al besteand gebou nei alle gedachten fiergeand ferboud troch Jarich (fan) Botnia, grytman fan Frjentsjerteradiel. Dat gebou wie oplutsen fan kleastermoppen, twa lagen reade en ien laach giele. De finsters bestienen út kleasterkesinen. Yn de gevel oan de Breedeplaats is dat noch dúdlik te sjen. In noch âlder part binne de kelderraamkes rjochts yn de gevel. Dat part is opboud út fannijs brûkte kleastermoppen yn in willekeurich ferbân. Ek dúdlik is dat de ferbouwing fan 1540 in ferheging fan mear as in meter west hat. Dat gedielte is opboud út reade roaswinkels ôfwiksele mei in laach giele moppen. Ek de toppen fan de sydgevels komme út dy perioade en binne fersierd mei nissen en in opklimmend bôgefries. It heule houtskelet en de kape waard fernijd. Yn it linkerdiel waarden in begeane grûn en in ferdjipping makke, wylst rjochts boppe de oerwulve kelder boud waard. De twa krúskesinen fan sânstien kamen foar twa kleasterkesinen yn it plak. By de restauraasje yn 1975 die bliken dat dizze kesinen opboud wienen út ûnderdielen fan fjouwer kleasterkesinen. It dak wie mei laaien dekt. 'Der stie in skuorre by en de grutte hovinge rûn oant it Suderbolwurk' (L. Mulder).
Mooglik yn de 18e iuw waarden de laaien ferfongen troch blau glazuerde pannen en waard in rike kroanlist oanbrocht. By de restauraasje yn 1975 binne der wer laaien opkomd en is de kroanlist weihelle en ferfongen troch in ienfâldige goate op in profilearre bakstienene list. Oarspronklik sil der gjin goate sitten hawwe. De houten finsters binne hanthavene. De om 1900 hinne troch de arjitekt Van der Kloot Meyburg oanbrochte stoepe mei yngong oan de noardlike sydgevel is weihelle. Yn 1853 waard it hûs bestimd as diakenij-weeshûs. In stien boppe de doar tsjûget hjir fan. It Lyts-Botniahûs wurdt no brûkt troch de herfoarme gemeente.
L'Aquila (stêd)
L'Aquila is in stêd yn sintraal Itaalje. It is de regionale haadstêd fan de Italjaanske regio Abruzzen en de provinsje mei deselde namme. De stêd leit tichtby Rome, de haadstêd fan Itaalje. Yn L'Aquila is in protte elektroanika-yndustry fêstige.
Houkesleat
thumb|right|300px|Toppenhústerbrêge De Houkesleat is in brede 4 km lange sleat dy't de ferbining foarmet tusken Snits en de Snitser Mar. Yn grutter ferbân makket de Houkesleat diel út fan de ferbining Hegemer Mar - Snitser Mar, tegearre mei de Geau, de De Wimerts en de grêften yn Snits.
De Houkesleat begjint oan de westein fan it Kolmarsgat, fan dêr rint it nei it Krúswetter; op dit stikje rint it Prinses Margrietkanaal troch de Houkesleat.
Oan de súdkante lizze dan de yndustryhavens fan Snits. Dêrfoarby giet it wetter oer it Houkesleat Akwadukt hinne, dêr't de rûnwei fan Snits trochhinne giet. Wat fierder giet nei it noarden it Jachthavenkanaal, it begjin fan de ferbining mei de Swette. Noch wat fierder, by it Finster, giet de Houkesleat dan oer op it Simmerrak. Op dat stee draaide it wetter earder nei it suden nei de Wâldfeart.
Boere-arbeider
In boere-arbeider (as boerefeint) wie ien dy't by in boer arbeide. Hy hie sels gjin grûn yn besit. Yn it ferline hiene hast alle boeren ien as mear feinten. Jonges, foaral fan de doarpen, út arbeidersfermiddens gongen nei de legere skoalle nei de boer.
It wurk fan de boerefeint
Swier wurk wie it mjuksjen, de dong yn 'e kroade skeppe en op 'e rûchskerne bringe. De mjuksplanke wie winters wol ris wat glêd, dan wie it in hiele toer om it teplak te krijen.
Maitiids kaam it lânwurk. Noch wat letter waard it gers meand, want it moast hea wurde. De ûngetiid stie dan foar de doar. De einen waarden earst mei de seine foarmeand en it oare wie foar de meanmasine, lutsen troch in hynder. It gers moast yn 'e sinne drûgje, dan waard it hea en dat wie winterdei it fretten foar de kij.
Guon arbeiders ieten dan op 'e pleats, it wie sa drok en it naam tefolle tiid as se nei hûs moasten. De arbeiders makken dan lange dagen. Wie it gers drûch dan waard it mei de masine keard en letter byinoar skood ta wurdzen. As it goed drûch wie, setten se it yn reakken, grutte opers, en koe it weidloegjen begjinne. It weidloegjen wie in krekt wurkje, it hea waard heech opsteapele, de kanten earst opsette, dan kaam de midden fansels. Mei in bynpeal setten se it fêst. Dan gong it op 'e skuorre ta en dêr kaam it yn 'e golle. It hea moast tige drûch wêze, want oars begûn it te broeien. De hearoeder kaam lâns om dat yn 'e gaten te hâlden.
It barde wol dat in arbeider 35 jier op 'e selde pleats wurke, earst by de âlde boer, letter by de soan. Faak hierde de boere-arbeider in hûs fan de boer. Dat gie faak yn op de Alde Maaie (12 maaie).
Nei de Twadde Wrâldoarloch ferdwûn it berop fan boere-arbeider stadichoan. Dat wie om reden fan it opgong meitsjen fan de lânboumeganisaasje en it tagelyk beskikber komen fan better betelle banen yn de yndustry. It wurk fan it hynder waard oernaam troch de trekker en dat fan de arbeiders troch it leanbedriuw.
Sportpark Noarderhoek
Sportpark Noarderhoek is in earder sportpark in de stêd Snits.
It sportpark bestie út twa fuotbalfjilden, in gravelfjild, it clubhûs fan Fuotbalferiening Blackboys, meardere klaailokalen en in sporthal (de C. Kanhal).
Histoarje
Nei de iepening fan it park is it terrein troch in soad ferienings brûkt. Ien fan de haadbrûkers wie Fuotbalferiening Blackboys, dat hjir syn thúswedstriden spile. Yn 1968 is it opark útwreide mei fjildferljochting. Yn 1973 waard it gravelfjild oanlein. Fjouwer jioer letter krige it clubhûs in grutte renovaasjebeurt.
Sûnt 2002 brûkte ek Kuorbalferiening de Waterpoort de bûtenakkomodaasje, nei de sluting fan it sportfjild op it Keatslân. It sportfjild rekke letter yn ferfal en waard yn 2006 sluten. Fan de plannen om wenningen te bouwen op it terrein is oant no net folle op 'e hispel komd, it terrein leit foar it meastepart braak. Wol is it folkstunekompleks útwreide op ien fan de fjilden.
Sportpark Noarderhoek is ferfongen troch Sportsintrum Skuttersfjild, dat mar in pear hûndert meter noardliker leit.
Alderman
In âlderman wie in stêdlik funksjonaris. In oarkunde (nei alle gedachten 13e iuw) (Lübecker Urkundenbuch I, 162) giet út fan aldermannus, consules et cives van Liwerd.
Yn de 15e iuw titel fan stêdlike haadlingen, sûnder fêst omskreaune posysje. Dy fan de Jongama's yn Snits wurdt 1479 oan in fêst plak as skepen of ried keppele. Yn de tiid fan Karel V trede yn de measte stêden de grytman fan de omlizzende gritenijen as âlderman op, blykber nammens it sintrale gesach. Letter noch in titel by de ambachtsgilden (deken).
Transfaalwyk
De Transfaalwyk is in buert yn de wyk Sonnenborgh en omkriten yn de stêd Ljouwert mei likernôch 1.010 ynwenners. (CBS-wykyndieling, 2007). De buert leit tusken de Mr. P.J. Troelstrawei, de Dammeleane en de Dokkumer Trekwei en wurdt yn it suden begrinzge troch de stedsgrêft.
De buert waard boud tusken 1870 en 1940. Sfearfolle buert, men wennet der graach, de rânen fan de wyk hawwe in sterk aksint. In fearnspart fan de ynwenners is âlder as 65 jier, hegere ynkommensgroepen binne oerfertsjintwurdige. Dêrnjonken wurde keammerkes yn de lytsere húskes ferhierd oan studinten fan de Noardlike Hegeskoalle Ljouwert en it CHN.
Yn de buert binne te finen: it Rengerspark, swimbad, maneezje, bernebuorkerij, Joadske- en âlde gemeentlike begraafplak. Dêrneist is der in konsintraasje fan hegeskoalle-ûnderwiis (NHL Stenden Hegeskoalle) as part fan it Kenniskampus Ljouwert. Yn it Diakonessehûs wie eartiids in sikehûs.
Faleariuskertier
220px|thumb|right|Faleariuskertier It Faleariuskertier is in buert yn de wyk Sonnenborgh en omkriten yn de stêd Ljouwert mei likernôch 1320 ynwenners. It leit oan de westkant fan de stêd krekt bûten de rûnwei Faleariusstrjitte.
It Faleariuskertier, yn it ferline ek wol "Nij West" neamd, wie de earste nei-oarlochske wenwyk fan Ljouwert en waard boud yn de perioade 1946 en 1955. Yn dy tiid in moderne wyk mei hege hieren. Yn de wyk wennen dan ek de amtners en personiel fan de fleanbasis. Yn de Rameaustrjitte en Euterpestrjitte stean de "offisierswenten" dy't bedoeld wienen foar personiel fan de basis. De wyk bestiet foar in grut part út flats, en is tsjintwurdich tige yn trek by studinten en starters. Yn it noarden fan de wyk leit in spesifyk buertsje, fillapark 'Bonte Koe'. De ynkommensgrins fan de wyk leit in stik leger as trochstrings yn de stêd Ljouwert.
Latsmastate
thumb|Latsmastate thumb|Latsmastate De Latsmastate is in state by Seisbierrum dy't al yn de 15e iuw neamd wurdt. Latsma wurdt yn de Midsiuwen net eksplisyt in stins neamd.
De state bestiet út in grut hearehûs mei in te lytse skuorre. It hat twa foardoarren, in heale slotgrêft en in mânske bûk. De grutske pleats stiet op in smelle strook tusken it doarp en de Waadsee en is ien út in rige dy't de stienrike reder Jacob Willem Hanekuijk út Harns yn 1852 sette liet yn de noardwesthoeke. Hy brocht syn fortún fan de see nei it lân. Doe't de walfiskfeart werom rûn belei er syn jild oars. De redersfamylje brûkte de state net allinnich as belizzing, mar ek as bûten.
Nijere brekking
De nijere brekking of Nijfryske brekking is in foarm fan brekking en in taalkundich ferskynsel dat yn 'e grammatika fan it Frysk in wichtich plak ynnimt. Hjirby ferskowe in seistal twalûden fan klank as it grûnwurd ferbûgd wurdt, en dêrby feroarje se fan in ôfgeand twalûd yn in opgeand twalûd. De nijere brekking is in frij resinte fernijing, dy't him om 1820 hinne foar it earst yn it Frysk oppenearre. It ûntstean fan dit ferskynsel jildt yn 'e Fryske histoaryske periodisearring as de oergong fan it Midfrysk nei it Nijfrysk.
Latsmastate
Dwers troch it grutte foarhûs rint in brede moarmeren gong dy't it wengedielte yn twaen ferdielt. Oan de foarkant it simmerferbliuw fan de grutgrûnbesitter, oan de oare kant it ûnderkommen fan de pachters. Sa hie elts syn útgong. De hear stapte út de hûs wei troch de iepenslaande doarren syn ”plaisirtún” yn, de boer stie oan de efterside daliks yn de skuorre. As de Hanekuijks der yn de simmer op besite wiene, dan wiene de gong en it foarhûs ferbean terrein.
Yn it lettere pachtkontrakt stienen in soad bepalings foar de hierder. Sa moast yn de skuorre in plakje frijhâlden wurde foar it reau fan de redersfamylje en moast de skuorre frij fan spinreach wêze. Kontraktueel wie ek fêstlein dat der alle jierren in wein skulpesân oer it hiem brocht wurde moast.
Nijere brekking
Hjirûnder de brekking fan 'e seis belutsen twalûden:
Fûgelbuert (Ljouwert)
thumb De Fûgelbuert is in buert yn de wyk Sonnenborgh en omkriten yn de stêd Ljouwert en leit oan de westkant fan de stêd. De buert wurdt omjûn troch de Mr. P.J. Troelstrawei en de Harnzerstrjitwei. De wyk is om 1930 hinne ûntstien. De Pelikaantsjerke is in opfallend gebou yn de wyk. Oant 2018 hearde de buert ta de wyk Fûgelbuert-Muzykbuert.
Nijere brekking
Foàr 1820 kaam dit ferskynsel net foar, en moat it Frysk sadwaande in hiel oare klank hân hawwe. It Súdwesthoeksk ûnderskiedt him fan 'e oare trije Fryske haaddialekten trochdat yn dat dialekt de nijere brekking nea trochfierd is. Ek yn 'e lytse eilândialekten (Aastersk, Skylgersk en Skiermûntseagersk) en it Hylpersk komt de nijere brekking net foar.
Somaalje
Somaalje, sûnt 2012 offisjeel de Federale Republyk Somaalje, is in lân yn east-Afrika. De haadstêd is Mogadisjû.
Troch politike ynstabiliteit en it oanhâldend fjochtsjen tusken ferskate partijen bestiet der sûnt it begjin fan de 90er jierren fan de 20e iuw net langer in offisjele oerheid yn Somaalje. In part fan de befolking hat har eigen lokale regear makke, hja neame it Somalylân, lykwols is dizze steat noch troch gjin oare steat erkend.
Lizzing
It oerflak fan Somaalje is 637,657 km² grut en leit yn de saneamde Hoarn fan Afrika mei de Golf fan Aden yn it noarden en de Yndyske Oseaan yn it easten. Somaalje grinzet oan de lannen Dzjibûty, Etioopje, en Kenia en hat mei 3025 km de langste kuststline fan it Afrikaanske kontinint.
Lânskip
It lânskip bestiet foar in grut part út woastyneftige heechflakten en berchgebieten. De heechste pyk fan it lân is de berch Simbiris op 2416 meter hichte. De twa wichtichste rivieren binne de Juba en de Shebely dy't tegearre oan de flakke súdkust in grut sompegebiet foarmje.
It klimaat is yn it noarden woastyneftich en wurdt foar in grut part bepaald troch de moesson. Strannen, natoergebieten en monuminten wienen foar de boargerkriich wichtige toeristenattraktsjes.
Skiednis
Yn 1960 waard de republyk Somaalje stifte mei Abdirashid Ali Shermarke as premier. Yn 1969 waard hy fermoarde en nommen militêren de macht oer. Der ûntstie in diktatuer dy't yn 1991 te fal brocht waard, sûnt dy tiid woede yn it lân in boargerkriich. Yntervinsjes troch de Feriene Naasjes hawwe hjir gien ein oan meitsje kind.
Demografy
right|thumb|300px|Etnyske klans en groepen yn Somaalje (CIA, 2002)
Befolking
Nei skatting hat Somaalje in befolking dy't foar 85% oant 94% út etnyske Somaaljers bestiet.
As gefolch fan boargerkriich hat der in grutte diaspora plak fûn, ien fan de grutste op it Afrikaanske kontinint.
Hans Werkman
thumb|Hans Werkman
Johannes (Hans) Werkman (12 febrewaris 1939, Uthuzermieden) is in skriuwer, dichter en literatuerkritikus. Hy brûkte ek de skûlnammen Noortje Cox en Johannes Grashuis. Werkman wie ûnderwizer. Hy hat berneboeken skreaun, mar ek romans, gedichten en biografyen en kritiken. Hy hat mei de tiidskriften Woordwerk en Liter mei oprjochte. Njonken eigen wurk, hat Werkman ek fertalings dien.
Strjitte fan Cook
Oan de eastside fan de strjitte leit de haven fan Wellington. Westlik dêrfan lizze de Marlborough Sounds. Op it smelste punt, dat him tusken Cape Terawhiti en Perano Head befynt, is de strjitte 24 km breed. Geregeldwei feare der feartsjinsten tusken Wellington en Picton dat oan it begjin fan de Marlborough Sounds leit. De oertoch duorret likernôch 3 oeren.
Drintsk Argyf
It Drintsk Argyf is it Regionaal Histoarysk Sintrum foar de provinsje Drinte, en de fuortsetting fan it âlde Rijksarchief in Drenthe. It ynstitút is festige oan de Brink in Assen en bewarret de histoaryske argiven fan de provinsje.
It argyf hat 30 betelle meiwurkers, dy't stipe wurde troch 50 frijwilligers.
Kalaabrje
Kalaabrje (Italjaansk: Calabria) is in regio yn it suden fan Itaalje, súdlik fan Napels, dy't oprjochte waard yn 1861. De regio foarmet feitlik de súdwestlike punt oan de foarkant fan de Lears fan Itaalje. Yn it noarden wurdt er begrinze troch de regio Basilikata, yn it westen troch de Tyrreenske See en yn it easten troch de Ionyske See. Kalaabrje leit tsjinoer it eilân Sisylje, dêr't it fan skieden is troch de Strjitte fan Messina. It oerflak fan de regio beslacht sa'n 15.080 km² en der wenje om-ende-by 2,05 miljoen minsken.
De regionale haadstêd is Katanzaro. De regio is opdield yn fiif provinsjes, dêr't de haadstêden deselde namme fan hawwe.
Skiednis
Kalaabrje wie eartiids in wichtich sintrum fan de Grykske beskaving, noch foar de opkomst fan it Romeinske Ryk. Dêr libbe ek de ferneamde wiskundige Pytagoras. Yn it Nasjonaal Museum fan Reggio di Kalabria steane de bekende Grykske bylden, de Bronzi di Riace.
De regio makke jierren diel út fan it Romeinske ryk en hearde dêrnei by it Byzantynske ryk. Letter kaam er ûnder de macht fan Noarmannen, dy't it keninkryk Napels stiften dat lange tiid oer Kalaabrje hearskje soe oant en mei de ienwurding fan Itaalje. Ferskate dynastyen hawwe oer it keninkryk hearske. Al dy tiid bleau Kalaabrje in earm en eftersteld gebiet. De Aspromonte, in bercheftige krite yn sintraal Kalaabrje, wie ek it toaniel fan de ferneamde slach fan de Risorgimento (ienwurding fan Itaalje) dêr't Garibaldi ferwûne rekke.
Oer
It seewetter by Kalaabrje is tige helder, en simmers komme der in soad toeristen.
List fan opperrabbinen fan Fryslân
Dit is in list fan opperrabbinen fan it synagogaal resort Fryslân.
Hendrik Willem ter Haar
Hendrik Willem (Henk) ter Haar (Easterwâlde, 3 septimber 1922 - It Heechsân (buorskip by Eastermar), 19 july 2012) wie geriater en oprjochter fan de stifting Alzheimer Nederlân. Ek wie hy mei-oprjochter en foarsitter fan Alzheimer Europe en bestjoerslid fan Alzheimer Disease International.
Foar syn wurk op it gebiet fan Alzheimer waard hy yn 1983 beneamd ta Ofsier yn de Oarder fan Oranje-Nassau. Ta eare fan him waard 10 jier troch Alzheimer Nederlân de Ter Haar Pinning útrikt oan in projekt of persoan dy't him ynsetten hat foar Alzheimer.
Pier Christiaanbrêge
thumb|right|250px|PC-Brêge 2010 De Pier Christiaanbrêge (koart: PC-Brêge) út 1958 is in ophelbrêge dy't de doarpen Ychtenbrêge en Dolsterhuzen yn de gemeente Lemsterlân ferbynt. De brêge fiert de N924 oer it yn de simmer tige drokke rekreaasjewetter Pier Christiaansleat. De brêge wurdt betsjinne troch de gemeente Lemsterlân mei in brêgejild fan € 2,- (2011) per wetterfartúch.
Sportpark Tinga
Sportpark Tinga is in sportpark yn de stêd Snits, direkt súdlik fan Sportpark Fuotbalferiening Sneek.
It sportpark bestiet út tsien smashcourttennisbanen, twa keunstgershockeyfjilden, in strânfollybalakkommodaasje en in parkoer mei fitnesstastellen. De ferienings dy't it park brûke binne De Vliegende Bal en de Snitser Mixed Hockey Club. Beide ferienings hawwe ek in clubgebou op it park.
Sint-Lebuïnustsjerke
thumb|Sint-Lebuïnustsjerke'' thumb|Sint-Lebuïnustsjerke'' |thumb|Sint-Lebuïnustsjerke'' De Sint-Lebuïnustsjerke is de herfoarme tsjerke fan Molkwar. De tsjerke is oarspronklik wijd oan de hillige Sint-Lebuïnus.
Yn 1849 en 1850 waard de hjoeddeiske tsjerke boud as ferfanger fan de foarige tsjerke dy't der sûnt 1768 stie. De toer dêrfan wie grif 16e iuwsk. De âlde koperene kroanluchters ophongen. Yn 1850 kaam der in nij ynterieur. Yn 1873 skonk jonkhear Van Swinderen in lyts oargel oan de tsjerke en ek tusken 1949-1954 waard in soad oan it ynterieur feroare. Sa kaam der in nij doopfont, makke troch Stallman yn Hylpen en Dijkstra fan Snits makke in tinnen bekken mei lid. Stalmann maakte ek nije psalmboerden; in broer fan ds Schneider skonk yn 1954 it predikanteboerd. De liedklokken binne yn 1649 getten troch de Ljouwerter brûnsjitter Jacob Noteman
Yn 1971-1972 krige de tsjerke flierferwaarming en waarden der nije banken opsteld, waard de souder blau en waard de kroanlist om it plafond moarmere. Op ien kroanluchter steane de nammen fan de skinkers: Saelingh Reyns en Claes Pyters. It twadden-ien is fersierd mei trije skyldsjes, dêr't in man en in frou yn dracht op steane; it tredde hat as tekst: ‘Jongelingen en maagden. Dat zij de Naam des Heeren loven. Ps 148 vs 12 13’.
It oargel dat Van Swinderen yn 1873 oan de tsjerke skonk en mooglik út it slot fan de Van Swinderens yn Riis kaam, hat in kast út ± 1680.
Rjocht
Foar rjocht bestiet in oantal betsjuttings. Meastentiids wurde alle offisjele, troch de oerheid fêststelde regels bedoeld, dy't de ferhâldingen tusken boargers en boargers, boargers en saken, boargers en oerheid en oerheden ûnderling regelet, en dy't jilde op it grûngebiet fan de steat dy't dat rjocht fêststeld hat. Wetten binne de meast foar de hân lizzende foarbylden. Rjocht kin ek wêze it ynternasjonaal rjocht, dat rjocht tusken steaten regelet yn de foarm fan ferdraggen, of net-skreaun rjocht, sa as it fertrouwensbegjinsel tusken de folksfertsjintwurdiging en it deistich bestjoer. Yn ûndersteand wurdt yngien op it rjocht yn de earstneamde betsjutting.
Yndieling
It rjocht kin op ferskate manieren opdield wurde. In wichtige ferdieling is de twadieling yn it boargerlik rjocht en it publykrjocht. Dizze ferdieling is basearre op it ûnderwerp dat it rjocht regelje wol: it ferkear tusken boargers ûnderling en tusken boargers en saken, of tusken boargers en oerheid of oerheden ûnderling. Ek kin it rjocht yndield wurde yn materieel en formeel rjocht.
Boargerlik rjocht
Boargerlik rjocht is dat ûnderdiel fan it rjocht, dat it ferkear tusken boargers en boargers en saken regelet. Men kin it measte boargerlik rjocht weromfine yn it boargerlik wetboek.
Wrâldkampioenskippen fjildriden
De wrâldkampioenskippen fjildriden wurde jierliks organisearre troch de UCI. Der wurde WK's ferriden yn de kategoryen elite (manlju en froulju), beloften (manlju en froulju) en junioaren (manlju en froulju).
Rjocht
Boargerlik rjocht
Ûnder boargers wurde ek de rjochtspersoanen begrepen dy't boargers oprjochtsje kinne, sa as in feriening, stifting of besletten fennoatskip. Men kin yn it boargerlik wetboek dêrom ek de regels fine dêr't sokke rjochtspersoanen oan foldwaan moatte.
Wrâldkampioenskippen fjildriden
De earste edysje foar manlju fûn plak yn 1950, wylst de earste edysje foar froulju hâlden waard yn 2000. De manlju beloften rieden foar it earst in aparte wedstriid yn 1996, de froulju beloften moasten hjirfoar wachtsje oant yn 2016. Yn 1979 fûn de earste edysje foar de manlju junioaren plak, by de froulju junioaren waard der pas foar it earst in aparte wedstriid ynrjochte yn 2020. Fan 1967 oant 1993 waard der ek in wrâldkampioenskip foar amateurs of leafhawwers organisearre.
Rjocht
Boargerlik rjocht
It boargerlik wetboek bestiet út acht boeken.
Publykrjocht
Under publykrjocht wurdt ferstien it rjocht dat it ferkear tusken boargers en oerheden en oerheden ûnderling regelet. Inkelde fan de wichtichste publykrjochtlike wetten binne:
Wrâldkampioenskippen fjildriden
Yn 2021 koene foar it earst yn de skiednis fan it WK fjildriden net alle oarspronklik plande wedstriden ferriden wurde. Twa wiken foar it WK besliste de UCI om de wedstriden foar manlju en froulju junioaren te skrassen yn ferbân mei de koroanapandemy.
Rjocht
Publykrjocht
Ek ferdraggen kinne ûnder it publykrjocht begrepen wurde, alhoewol it giet om rjocht tusken steaten. Foarbylden fan inkelde wichtige ferdraggen binne:
Klaroen
thumb|Klaroen De klaroen is in synjaalynstrumint dat te ferlykjen is mei de reguliere trompet, lykwols sûnder of mei ien fentyl. De blaastechnyk makket it lûd út. It ynstrumint is makke fan koper en hat in trochkringende en skerpe toan. Sûnder fentyl stiet it ynstrumint stimd yn Bes, lykwols mei yndrukt fentyl stiet it stimd yn Es.
Taragot
thumb|Taragot In taragot of tárogató is in houten inkeldreid blaasynstrumint dat by it earste oansjen it uterlik fan in klarinet hat (en ornaris fan hout is), mar kwa klank folle mear fan de sopraansaksofoan wei hat.
Lykas de saksofoan hat de taragot in koanyske boarring, de klarinet dêrfoaroer hat in silindryske boarring. Dat hat as gefolch dat de taragot en de saksofoan oerblaze nei it oktaaf, wylst de klarinet oerblaast nei it duodecime (oktaaf + kwint).
Martyn Lloyd-Jones
David Martyn Lloyd-Jones (Cardiff, 20 desimber 1899 – Ealing, 1 maart 1981) wie út Llagheito út Wales. Ynearsten leart er foar dokter. Mar letter komt der in feroaring yn syn libben en wurdt er predikant. Llyod-Jones wie in fûl tsjinstanner fan de liberale teologie dy't opgong makke yn in protte tsjerken.
Frijheidswyk
De Frijheidswyk is in wenwyk fan 64 hektare grut yn it noardeasten fan de stêd Ljouwert mei ynwenners (, boarne: CBS).
Eartiids hiet de wyk "Lekkumerein". Mar it oansjen fan de wyk wie troch kriminaliteit ein jierren tachtich sa negatyf, dat de doedestiidske bestjoerders de namme feroare hawwe yn Frijheidswyk.
Loko-boargemaster
In loko-boargemaster is in plakferfangend boargemaster. Yn Nederlân is it meast ien fan de wethâlders dy't de boargemaster ferfangt as dy der net is, om hokker reden dan ek.
Loko-boargemasters (earste loko-, twadde loko-, ensafuorthinne) wurde neffens in troch it Kolleezje fan Boargemaster en Wethâlders (B&W) fêststeld ruster oanwiisd. At der troch omstannichheden gjin boargemaster of loko-boargemaster beskiber is, dan is yn de Gemeentewet c.q. bestjoerspraktyk regele dat de plakferfangend foarsitter fan de gemeenterie dan it riedslid mei de measte tsjinstjierren as loko-boargemaster fungearret.
Molktaper
thumb|Taper in [[Haarlim]] thumb|[[Molkbus mei mingels]] In molktaper of in molkesutelder wie ien dy't de doarren lâns gie mei molke en suvelprodukten, en dy't soms ek in winkel mei dy produkten hie. Hy gong moarnsier om fiif oere nei de boeren om de swiete molke op te heljen. Dat die er (op plakken) sân dagen yn 'e wike sadat de minsken ek sneins farske produkten hiene, want gjin hie in kuolkast.
Skiednis
Mei de komst fan de suvelfabriken yn it lêst fan de 19e iuw brocht de molkrider of molkfarder de molke fan de boer nei it suvelfabryk. De molke, sûpe en brij kaam by de minsken thús yn bussen, dêr't in kraantsje oan siet. Wat se oerhâlden gong wer nei it fabryk, dêr't de bussen goed himmele waarden. Guon molktapers krigen doe ek al ris in bestelweintsje. It berop fan molktaper is útstoarn en ferfong troch molke yn flessen en pakken út de ridende winkel en de supermerken.
Fedde Schurer-betinking
De Fedde Schurer-betinking wie in betinking fan it libben fan 'e grutte Fryske dichter, skriuwer en kranteman Fedde Schurer, dy't troch syn bân mei Kneppelfreed foar ivich ferbûn wêze sil mei de Fryske taalstriid. Dizze gearkomste waard holden op 'e jûn fan 19 maart 2018, doe't it persiis fyftich jier lyn wie dat Schurer (op 19 maart 1968) sa hommels weirekke. It plak fan 'e betinking, de eardere grifformearde Sionstsjerke op It Hearrenfean, wie net tafallich keazen: dit wie deselde tsjerke dêr't Schurer fanwegen syn pasifistyske opfettings op in stuit út 'e gemeente set waard.
De betinking hie de namme krigen As in Mosk yn it Sân, ferwizend nei ien fan Schurer syn teksten. De iepening hie dien wurde sillen troch Hans Broekhuizen, wethâlder fan Kulturele Saken fan 'e Gemeente It Hearrenfean, mar dy sei op it lêste momint ôf om't er him oan 'e kampanje wije woe foar de gemeenteriedsferkiezings dy't op 21 maart holden wurde soene. De jûn bestie út inkele koarte taspraken en in pear âlde byldfragminten fan Schurer mei syn ûnôfskiedlike piip yn 'e mûle. It grutste part fan it program bestie lykwols út muzyk.
Trettjin lieten fan Schurer (eins op muzyk sette gedichten) waarden songen troch it foar de gelegenheid ta 32 sjongers en 3 begelieders útwoeksen Kwartettekoar ûnder lieding fan Hindrik van der Meer, te begjinnen mei As in Mosk yn it Sân. Teffens waarden fjouwer fan syn gedichten foardroegen. Der waard stilstien by Schurer syn rol as sjoernalist en taalstrider, mar ek by syn artistike karriêre as dichter. It publyk song mei útset lûd mei by lieten as In Spyltúch Bin Ik yn Gods Hân (dat by syn libben net yn 'e Sionstsjerke klinke mocht fanwegen de antymilitaristyske sentiminten yn dat fers), en It Feintsje fan Menaam, dat Schurer skreau foar de brulloft fan Ype Poortinga, en dat wierskynlik syn bekendste liet is. In op 'e gearkomste sitearre útspraak fan Eeltsje Boates Folkertsma wie lykwols: "It bêste fers dat Fedde Schurer skreaun hat, is syn eigen libben."
Oerisel
300px|thumb|Oerisel (2019) Oerisel (Nederlânsk: Overijssel) is in provinsje fan Nederlân, dy't as sadanich bestiet sûnt 1814. It hat ynwenners (, boarne: CBS), en in oerflak fan 3531,13 km².
Oerisel is in provinsje yn it easten fan Nederlân. Oerisel leit tusken Gelderlân yn it suden en súdwesten, Flevolân yn it westen, Fryslân en Drinte yn it noarden en yn it easten Dútslân. De haadstêd is Swol. De grutste stêd is Ynskedee. Njonken Nederlânsk wurde yn Oerisel Nedersaksyske dialekten sprutsen.
Geografy
De provinsje bestiet út trije kulturele en geografyske regio's: de Kop fan Oerisel, Sallân en Twinte. Yn it noardeasten fan de provinsje bepale polders en marren it lânskip. De Weerribben en Sallânske Heuvelrêch binne nasjonale parken.It lânskip fan Sallân wurdt bepaalt troch de Isel en de Iseldelling (dêr't in soad buorke wurdt) yn it westen en de Sâllanske Heuvelrêch mei útrinders lykas de Lemelerberch yn it easten. Yn Twinte lizze de hegere sângrûnen mei út en troch lytse streamkes dy't troch it lânskip hinne snije. It heechste punt fan Oerisel leit is de Tankenberch mei 85,1 m.
De rivier de Isel foarmet yn it súdwesten de natuerlike grins mei Gelderlân. Oerisel grinzet yn it noarden oan Drinte, yn it noardeasten oan de Dútske dielsteat Nedersaksen, yn it súdeasten oan de Dútske dielsteat Noardryn-Westfalen, yn it suden en súdwesten oan de provinsje Gelderlân, yn it uterste westen oan Flevolân en yn it noardwesten oan Fryslân. Besuden de grins mei de Noardeastpolder yn Flevolân grinzet Oerisel in pear kilometer oan de Swartemar.
Skiednis
De âldste bewenning fan Oerisel is nei alle gedachten net âlder as it begjin fan de jiertelling. Dat wie dan nog fral yn Twinte om't de legere parten te sompich wienen om dêr wenje te kinnen. Mei it opkommen fan bettere ôfwetteringtechnyk yn de 7e iuw waard de bewenning fan rest fan Oerisel mooglik. Doe't de Karolingen hjir oankamen wennen hjir Saksen.
Oerisel waard tafoege oan it ryk fan Karel de Grutte, en letter troch Hindrik III fan Dútslân oan de biskoppen fan Utert (stift) yn lien dien as it Oerstift. Mar dit lien hat, oant it mei alle wrâldske macht fan Utert yn 1528 nei Karel V oergong, nea sûnder problemen west.
Troch hiel de Tachtichjierrige Oarloch wie Oerisel part fan it striidfjild, en doe't dy foarby wie kamen yn 1665 en 1672 de ynfallen fan Múnster.
Yn de Frânske tiid waard Oerisel fan 1798 oant 1801 part fan it Departemint fan de Alde Isel; dêrnei wie it in selsstannich departemint, mar it hie oant 1805 al it lânskip Drinte derby. Yn 1814 waard it in provinsje fan it Keninkryk fan de Nederlannen. Earst yn de 19e iuw soargen lânoanmakkerij en yndustrialisaasje foar in ferbettering fan de libbensomstannichheden.
Eardere gemeenten
Sûnt de weryndieling fan 2001 binne de neikommende gemeenten ferdwûn:
Bretonnen
De Bretonnen (Bretonsk: Bretoned; Frânsk: Bretons) binne in folk dat lânseigen is op it skiereilân Bretanje, in lânfoarm dy't fan it fêstelân fan Noardwest-Jeropa yn westlike rjochting útstiket yn 'e Atlantyske Oseaan. De Bretonnen binne Kelten en stamje ôf fan lju dy't yn 'e fyfde en sechsde iuw it eilân Grut-Brittanje ûntflechten foar de Angelsaksyske ynvaazje om har oare kant It Kanaal nei wenjen setten yn wat doe noch Armoarika hiet. Yn 'e Midsiuwen foarme Bretanje in ûnôfhinklike steat, earst it Keninkryk Bretanje en letter it Hartochdom Bretanje, dat yn 1532 anneksearre waard troch it Keninkryk Frankryk. Sûnt foarmje de Bretonnen as etnyske groep in minderheid yn Frankryk. Se sprekke fan âlds twa rivalisearjende talen: it Keltyske Bretonsk en it Romaanske Gallo. Geandewei de njoggentjinde en de tweintichste iuw hat lykwols it meastepart fan 'e Bretonnen it Frânsk as memmetaal krigen. Bretonnen binne yn grutte mearderheid kristenen, wêrby't oant de 1970-er jierren fral de Roomsk-Katolike Tsjerke tige ynfloedryk wie.
Etymology
It etnonym 'Bretonnen' is ôflaat fan it toponym 'Bretanje'. Dat komt fan it Frânske Bretagne, dat weromgiet op it Latynske Britannia, it "Lân fan 'e Brittanjers". Dy oantsjutting wie yn 'e Romeinske Tiid inkeld yn gebrûk foar it eilân Grut-Brittanje, wêrfan't it grutste diel doedestiden de Romeinske provinsje Brittanje (Britannia) foarme. Uteinlik giet it Latynske Britannia werom op in Gryksk wurd, Πρεττανικη, Prettanike, of Βρεττανίαι, Brettaniai. Dy oantsjuttings waarden brûkt troch Pyteäs, in ûntdekkingsreizger út 'e Grykske koloanje Massalia, dy't om 320 f.Kr. hinne de kustlinen fan 'e Britske Eilannen ferkende. Hy naam it wurd oer fan in tige gongber endonym út 'e talen fan 'e Brytoanyske Kelten, dat rekonstruëarre is as *Pritanī.
Geografy
It heitelân fan 'e Bretonnen is it skiereilân Bretanje, dat fan it fêstelân fan Noardwest-Jeropa ôf nei it westen ta útstiket, de Atlantyske Oseaan yn. It wurdt yn it noarden ôffrede troch It Kanaal, yn it westen troch de Keltyske See en yn it suden troch de Golf fan Biskaje. Yn it easten sit it fêst oan 'e rest fan Frankryk, wêrby't it (fan noard nei súd) grinzget oan histoaryske kriten Normanje, Maine, Anzjû en Vendée. Geografysk kin Bretanje opdield wurde yn Opper-Bretanje, dat rûchwei de eastlike helte foarmet, en Neder-Bretanje, de westlike helte. Bestjoerlik is it skiereilân sûnt 1790 opdield yn fiif Frânske departeminten: Côtes-d'Armor, Finistère, Ille-et-Vilaine, Morbihan en Loire-Atlantique. De earste fjouwer dêrfan binne sûnt 1957 feriene yn 'e bestjoerlike regio Bretanje (net te betiizjen mei it hiele skiereilân). Loire-Atlantique, dat de histoaryske haadstêd Nantes (Bretonsk: Naoned; Gallo: Nauntt) omfettet, bleau dêr lykwols bûten en waard ynstee yndield by de regio Lân fan 'e Loire.
Oarsprong
Yn 'e Aldheid stie it skiereilân Bretanje by de Romeinen bekend as "Armoarika". Tsjin 'e ein fan 'e fjirde iuw, doe't de stadige fal fan it Romeinske Ryk geande wie, kamen de earste lju út 'e Romeinske provinsje Brittanje oer om har yn Armoarika nei wenjen te setten. De kolonisten wiene benammen ôfkomstich út Cornwall, Devon en Wales, dielen fan it eilân Grut-Brittanje dêr't it Latyn de lânseigen Brytoanyske talen noch net ferkrongen hie. De lânferhuzers brochten sadwaande harren eigen taal mei, dy't yn Bretanje woartelskeat en him ûntwikkele ta it Bretonsk.
De skiednis efter de lânferhuzing fan 'e Brittanjers nei Armoarika is ûndúdlik, hoewol't it barren wol yn it ramt fan it Grutte Folkeferfarren pleatst wurde kin. Midsiuwske Bretonske, Anzjevynske en Welske boarnen lizze lykwols in bân tusken de lânferhuzing fan 'e Brittanjers en it mooglik mytyske figuer fan Conan Meriadoc. Dat wie neffens Welske boarnen in prins dy't mei in leger út Grut-Brittanje oerkaam op befel fan 'e Romeinske usurpator Magnus Maksimus. Dyselde stjoerde nammentlik in diel fan syn Brittanyske troepen nei Galje om syn oanspraken op 'e troan fan it Romeinske Ryk krêft by te setten, en joech syn ûnderhearrigen yn Armoarika lân om har op te fêstigjen. Dat ferhaal waard befêstige troch de greven fan Anzjû, dy't harren ôfstamming weromfolgen nei in Romeinsk ofsier fan keizer Gratianus (de fijân fan Magnus Maksimus), dy't troch Conan op befel fan Magnus Maksimus út Armoarika ferballe waard.
It is ûndúdlik hoefolle fan dat ferhaal op wierheid berêst, mar yn elts gefal fûn it grutste part fan 'e lânferhuzing fan Brittanjers nei Bretanje nei alle gedachten plak yn 'e fyfde en sechsde iuw, as direkt gefolch fan 'e Angelsaksyske ynvaazje fan Grut-Brittanje. Histoarisy lykas Léon Fleuriot hawwe suggerearre dat de lânferhuzing yn twa weagen plakfûn: earst in lytse weach fan soldaten en harren húshâldings ûnder Conan Meriadoc yn 'e fjirde iuw, en letter in gruttere weach fan flechtlingen as gefolch fan 'e Angelsaksyske ynvaazje fan Grut-Brittanje. Yn elts gefal wie it dizze folksferhuzing dy't late ta de (wer)fêstiging fan in Keltyske taal op it skiereilân en ta it ûntstean fan in ûnôfhinklik Bretanje.
Keninkryk Bretanje
De Brittannyske ymmigranten fêstigen ferskate lytse keninkrykjes yn Bretanje, dêr't troch houlikspolityk en ferovering úteinlik trije steaten fan oerbleaune: Domnonée (ferneamd nei Devon), Cornouaille (ferneamd nei Cornwall) en Broërec. Tusken 845 en 851 feriene Nominoë, dy't yn it hjoeddeistige Bretanje as "heit fan it heitelân" sjoen wurdt, de trije keninkrykjes ta ien lân dat yn 't earstoan in Frankysk fazalsteatsje wie. Om dyselde snuorje hinne waard ek de kerstening fan Bretanje foltôge. Erispoë, de soan en opfolger fan Nominoe, fersloech de Westfrankyske kening Karel de Keale yn 851 yn 'e Slach by Jengland en bewissige sa de ûnôfhinklikheid fan wat doe it Keninkryk Bretanje waard, mei himsels as earste kening. Yn 867 wûnen de Bretonnen in nije oarloch fan 'e Franken en berikte harren keninkryk syn maksimale omfang, wêrby't de Kanaaleilannen en dielen fan Normanje, Maine en Anzjû der yn opnommen waarden.
Hartochdom Bretanje
De ûnôfhinklikheid en soevereiniteit fan it Hartochdom Bretanje, dat as ûnôfhinklik lân yn West-Jeropa bestie fan 939 oant 1532, waarden fan it begjin ôf oan ûndermine trochdat de Bretonske eallju inoar yn 'e regel as wichtichste rivalen seagen, en der net foar tebekskrillen om bûnsgenoatskippen oan te gean mei útlânske machten om inoar yn 't fet te draaien. Dêrby kaam noch dat de keningen fan Frankryk it hartochdom beskôgen as behearrend ta harren ynfloedssfear; hja stjoerden dêrom gesanten dy't har allegeduerigen mei de ynterne polityk fan it hartochdom bemuoiden. Ek de kulturele ynfloed fan Frankryk wie tige sterk. Sa ferfong it Hartochdom Bretanje al yn 'e trettjinde iuw it Latyn as offisjele taal troch it Frânsk. Underwilens besochten de hartoggen fan Bretanje om tusken de klippen troch te lavearjen en sa harren ûnôfhinklikens te behâlden. Dêrfoar besochten se harren folle machtiger buorlju, it Keninkryk Ingelân en it Keninkryk Frankryk, tsjinoar út te spyljen.
Yn 'e fjirtjinde iuw rekke Bretanje dêrtroch betize yn 'e Hûndertjierrige Oarloch tusken Ingelân en Frankryk. De Bretonske Súksesjeoarloch, wêryn't twa Bretonske faksjes mei stipe fan Ingelân, resp. Frankryk besochten de hartochstroan te bemachtigjen, wie in regionaal sydtoaniel fan dat grutte konflikt. Nei't de striid yn 1364 yn it foardiel fan 'e Ingelske partij, it Hûs Montfort, besljochte wie, folge in perioade fan wiere ûnôfhinklikens fan Bretanje om't Frankryk doe sa ferwakke wie dat it net iens mear besocht om 'e gong fan saken yn it hartochdom nei syn hân te setten. Troch Ingelske diplomatike flaters ferfrjemden se de Bretonnen lykwols fan har, mei as gefolch dat Arthur, greve fan Richemont (de lettere hartoch Arthur III fan Bretanje) en syn omkesizzer Peter II fan Bretanje oan 'e Frânske kant wichtige rollen spilen yn 'e lêste stadia fan 'e Hûndertjierrige Oarloch.
Neitiid boaze de druk fan Frankryk lykwols al rillegau wer oan. De lêste regearjende hartoch fan Bretanje, Frâns II, dy't yn 1458 oan 'e macht kaam, hie allinne mar in dochter, Anna fan Bretanje, yn in tiid dat froulju net yn tel wiene en inkeld by hege útsûndering op 'e troan kamen. Dat bea Frankryk in kâns om in ein oan 'e selsstannigens fan Bretanje te meitsjen en it lân te anneksearjen. Om 'e Frânske ynfloed tebek te kringen, gie Frâns II yn 1488 in bûnsgenoatskip oan mei de fijannen fan Frankryk: keizer Maksimiliaan I fan it Hillige Roomske Ryk, kening Ferdinand II fan Aragon en kening Hindrik VII fan Ingelân. It Bretonske leger waard lykwols yn dit konflikt mei Frankryk, dat neitiid de Dwaze Oarloch neamd is, yn 'e Slach by Saint-Aubin-du-Cornier ferpletterjend ferslein troch kening Loadewyk XI fan Frankryk. Dat wie foar in grut part te witen oan 'e korrupsje fan it hof fan Frâns II en oan ynterne skelen mank de Bretonske adel, fan wa't in diel oan 'e Frânske kant tsjin 'e eigen hartoch meifocht.
De gefolgen fan 'e nederlaach wiene foar Bretanje rampsillich; ynstee dat de Frânske ynfloed weromkrongen waard, boaze dy allinnich mar fierder oan. By fan it Ferdrach fan Verger, dat Frâns II twongen wie te ûndertekenjen, moast hy himsels ûnderwerpe as in fazal fan Karel VIII fan Frankryk. Boppedat wie fan dat stuit ôf foar in houlik fan syn dochter Anna de goedkarring fan 'e Frânske Kroan nedich. Doe't dyselde yn 1490 dochs úthylke waard oan Maksimiliaan I, late dat ta in nije oarloch mei Frankryk. Karel VIII belegere Rennes en liet it houlik annulearje, om't it nea konsummearre wie. Ynstee naam Karel VIII doe sels Anna ta frou. Doe't er yn 1498 kaam te ferstjerren sûnder libbene bern produsearre te hawwen, moast Anna trouwe mei syn neef en opfolger Loadewyk XII. Anna fan Bretanje besocht om 'e nocht de ûnôfhinklikens fan Bretanje te frijwarjen, en kaam yn 1514 te ferstjerren. Hja waard opfolge troch har dochter, Klaudia fan Frankryk, dy't lykwols inkeld yn namme regearre, mei't de wiere hearskippij by de keningen fan Frankryk bleau. Nei't sy yn 1524 ferstoarn wie, waard it Hartochdom Bretanje yn 1532 troch Frâns I fan Frankryk formeel troch Frankryk anekksearre.
Provinsje Bretanje
Yn 'e perioade fan 'e fyftjinde oant en mei de achttjinde iuw makke Bretanje op ekonomysk mêd in gouden tiidrek troch. It skiereilân lei oan 'e hannelsrûten fan en nei Londen, Spanje en de Republyk fan 'e Feriene Nederlannen en it ûnderfûn in ûnbidige protte foardiel fan 'e skepping fan it Frânske koloniale ryk. Havenstêden as Brest en Saint-Brieuc kamen yn dy tiid op, en Lorient, dat oarspronklik stavere waard as L'Orient ("de Oriïnt"), in ferwizing nei de hannel dêr't it foar bedoeld wie, waard stifte yn 'e santjinde iuw. Saint-Malo stie yn dy tiid bekend as in skûlplak foar kapers en seerôvers, wylst Brest him ûntjoech ta in marinehaven en Nantes ryk waard fan 'e Atlantyske slavehannel. It Bretonske binnenlân stie bekend om 'e produksje fan himpen tou, kanvas en linnense lekkens.
It colbertisme, in Frânske politike filosofy dy't de skepping fan in lânseigen Frânske yndustry oanfiterje woe (neamd nei de minister fan Finânsjes fan kening Loadewyk XIV, Jean-Baptiste Colbert), hie Bretanje net folle oan. Fierwei de measte keninklike fabriken waarden yn oare provinsjes fêstige. Ferskate oarloggen tusken Frankryk en Ingelân laten boppedat ta de beheining fan 'e hannel op Ingelân, mei as direkt gefolch dat de ekonomy fan Bretanje yn 'e rin fan 'e achttjinde iuw yn in resesje belâne. Oanhâldend besykjen fan it Frânske regear yn Parys om it bestjoer fan it lân te sintralisearjen, wat it bytsje selsbestjoer oantaaste dat Bretanje noch oerhie, laten dêre ta de Opstân fan it Stimpelpapier yn 1675 en de Gearspanning fan Pontcallec yn 1719. Yn 'e twadde helte fan 'e achttjinde iuw stieken in protte Bretonnen de Atlantyske Oseaan oer om harren yn Noard-Amearika nei wenjen te setten, dêr't se de Amerikaanske saak stipen yn 'e Amerikaanske Unôfhinklikheidsoarloch.
Bretanje sûnt de Frânske Revolúsje
Mei de Frânske Revolúsje waard yn 1789 in ein makke oan it Ancien Régime, en tagelyk waard doe de hiele bestjoerlike yndieling fan it âlde Keninkryk Frankryk oan kant reage. Dêrmei kaam ek in ein oan it bestean fan Bretanje as bestjoerlike ienheid. It skiereilân waard mei yngong fan 1790 ynstee opdield yn fiif departeminten: Côtes-du-Nord (letter Côtes-d'Armor), Finistère, Ille-et-Vilaine, Loire-Inférieure (letter Loire-Atlantique) en Morbihan. Yn 1792 wie Bretanje it sintrum fan it royalistyske en roomske ferset tsjin 'e Revolúsje ûnder in yn bloed smoarde opstân dy't bekend kaam te stean as de Chouannerie. Yn 'e Napoleontyske Oarloggen waard der yn Bretanje net fochten, mar wol waarden tsientûzenen jonge manlju oproppen om yn it Frânske leger te tsjinjen, fan wa't in grut tal net of ynfalide nei hûs weromkearde.
Yn 'e njoggentjinde iuw holden de minne ekonomyske omstannichheden yn Bretanje oan. Yn dy tiid ferfearen in protte Bretonnen om itende te bliuwen nei oare dielen fan Frankryk, yn 't bysûnder nei Parys. Ek oan it begjin fan 'e tweintichste iuw sette dy ûntjouwing him noch fuort. Nettsjinsteande dat wie de twadde helte fan 'e njoggentjinde iuw in tiid fan modernisearring, wêrby't ferhurde wegen en spoarlinen oanlein waarden en stedske gebieten in flugge yndustrialisaasje trochmakken. Bretanje bleau maatskiplik sjoen lykwols in tige roomsk en konservatyf gebiet.
Yn 'e twadde helte fan 'e njoggentjinde iuw fûn der in oplibbing fan 'e Bretonske kultuer, plak, dy't ferbân hold mei de algemiene Keltyske Oplibbing. Dêrút kaam de oprjochting fuort fan 'e Bretonske Regionalistyske Uny (URB) en letter ek fan sesesjonistyske en pankeltisistyske ûnôfhinklikheidsbewegings dy't bannen ûnderholden mei soartgelikense organisaasjes yn Ierlân, Skotlân en Wales. De oanhing fan sokke bewegings bleau lykwols altyd hiel beheind en harren ideeën berikten pas yn 'e tweintichste iuw in breder publyk. De Seiz Breur-beweging, dy't yn 1923 ûntstie, late ta in oplibbing fan 'e Bretonske keunst en literatuer, mar de bannen fan 'e beweging mei it nazisme en de kollaboraasje mei de Dútsers ûnder de Twadde Wrâldoarloch brocht it Bretonske nasjonalisme úteinlik in slimmen slach ta.
Yn 'e Earste Wrâldoarloch sneuvelen der 240.000 Bretonnen op it slachfjild, benammen yn 'e rinfuorgen fan it Westfront, mar berikte de striid Bretanje sels net. De Twadde Wrâldoarloch wie foar Bretanje lykwols rampsillich. It skiereilân waard yn 1940 beset troch nazy-Dútslân, dat Lorient en Saint-Nazaire brûkte as marinehavens foar de U-bootoarloch yn 'e Atlantyske Oseaan. It grutste part fan Bretanje waard nei de lânings fan 'e Alliëarden yn Normanje, op D-Day, yn augustus 1944 befrijd, mar yn Saint-Nazaire en Lorient joegen de Dútsers harren pas oer op 10, resp. 11 maaie 1945, nei't de beide stêden folslein ferwoastge wiene troch Alliëarde bombardeminten. Ek Brest en Saint-Malo wiene yn 'e striid fierhinne mei de grûn lyk makke, wylst Nantes en Rennes slimme skea oprûn hiene.
Yn 1956 waard Bretanje op 'e nij oprjochte as bestjoerlike ienheid, yn 'e foarm fan 'e regio Bretanje. Dêr waard it departemint Loire-Atlantique, mei de âlde haadstêd Nantes, lykwols bûten holden. Dat late doe daliks al ta fûleindige krityk, en dy hat oanholden oant de tsjintwurdige tiid. Nettsjinsteande it feit dat de Frânske oerheid sûnt 1789 alle war dien hie om 'e Bretonske taal en kultuer út te rûgjen, hie Bretanje syn eigen identiteit witten te hanthavenjen, al hoe skeind dy tsjin dy tiid ek wie. In nije kulturele oplibbing begûn yn 'e 1960-er jierren en ûntjoech him fierder yn 'e 1970-er jierren. Twatalige Bretonsk-Frânske skoallen waarden oprjochte, sjongers begûnen lieten yn it Bretonsk en it Gallo te sjongen en in nije generaasje Bretonsktalige skriuwers kundige him oan.
Demografy
Op basis fan sifers út 2008 soene der wrâldwiid nei skatting teminsten sa'n 6,1 miljoen Bretonnen wêze, fan wa't sa'n 6 miljoen yn Frankryk wenje. De Bretonnen meitsje de grutte mearderheid fan 'e befolking út op it skiereilân Bretanje. Neffens in opinypeiling út 2008 identifisearre doe 89,4% fan 'e ynwenners fan 'e regio Bretanje him as Bretonsk (50% fielde him likefolle Bretonsk as Frânsk; 22,5% fielde him mear Bretonsk as Frânsk; 15,4% fielde him mear Frânsk as Bretonsk; en 1,5% fielde him Bretonsk en hielendal net Frânsk). Dat betsjut dat der yn 'e regio Bretanje 2.857.000 Bretonnen wenje. As men itselde persintaazje (89,4%) oanhâldt foar it departemint Loire-Atlantique, moatte dêr 1.165.000 Bretonnen wenje. Nochris 1,5 miljoen etnyske Bretonnen libje yn 'e stêdekloft fan Parys yn Île-de-France, en de havenstêd Le Havre, oan 'e mûning fan 'e Seine, hat in Bretonske mienskip fan 70.000 minsken. In oantal fan 408.000 Bretonnen yn oare dielen fan Frankryk, dat it oantal op in rûne 6 miljoen bringe soe, liket net ûnoannimlik.
Cecilia Alberta Kloosterhuis
Cecilia Alberta Kloosterhuis (Willemsoord, 4 desimber 1909 - Stienwyk, 25 desimber 1979) wie in Nederlânsk yngenieur en skriuwster fan it standertwurk oer de koloanjes fan de Maatskippij fan Woldiedichheid.
Libben en wurk
Kloosterhuis waard berne yn Willemsoard, in eardere koloanje fan de Maatskippij fan Woldiedichheid. Sy wie in dochter fan de ûnderwizer en lettere accountant Henricus Jacobus Leo Kloosterhuis en fan ûnderwizeres oan de legere skoalle fan Willemsoard Lina Mulders. Fan 1931 oant 1953 wie hja direktrise fan lânbouhúshâldskoallen yn Goor en Markelo. Dêrnei studearre se oan de doedestiidske Lânbouhegeskoalle Wageningen en helle yn 1959 it yngenieursdiploma yn de húshâldwittenskippen. Kloosterhuis hat it standertwurk oer de frije koloanjen fan de Maatskippij fan Woldiedichheid skreaun: De bevolking van de vrije koloniën der Maatschappij van Weldadigheid. Om dat wurk foltôgje te kinnen beëinige se har beropsmjittich wurk yn Wageningen en yn Grins in 1971. Krekt foar har ferstjerren yn 1979 wie it wurk yn konsept dien, mar noch net yn druk ferskynd. It waard yn 1981 postúm útjûn.
Dêrneist hat Kloosterhuis it argyf fan de Maatschappij van Weldadigheid op 'e nij beoardere en tagonklik makke en it sadwaande mooglik makke om de wederwarichheden fan yndividuele kolonisten te folgjen. De fan har opstelde registers kinne rieplachte wurde yn it Museum De Koloniehof te Frederiksoard en yn it Drintsk Argyf te Assen.