cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sölring
It dialekt is besibbe oan it Noardfrysk fan Fear en Amrum, it Fering-Öömrang. It dialekt is foar oare Fryskpraters yn Noard-Fryslân min nei te kommen.
De dichter Jens Emil Mungard (1885 - 1940) skriuwde syn dichtwurken yn it Sölring. Hy skriuwde mear as 700 dichtwurken, 6 teaterstikken en in ferskaat oan proaza.
Yn 2018 waard in online wurdboek makke (friisk.org).
De Söl'ring Foriining is de organisaasje dy't him ynset foar it Frysk fan Söl.
Cor Bruijn
Cornelis Pieter (Cor) Bruijn (Wormerfear, 17 maaie 1883 - Hilversum, 6 novimber 1978) wie in Nederlânsk skriuwer fan meast streekromans en berneboeken. Syn bekendste boek is Sil de strandjutter (1940).
Bruijn waard berne te Wormerveer, dêr't syn heit winkelman wie. Bruijn wie de âldste fan tsien bern. Hy gie nei de Rykskweekskoalle yn Haarlim en waard ûnderwizer.
Hy wie yn 1903 belutsen by de oprjochting fan de Humanitêre Skoalle yn Laren, Noard-Hollân, dêr't er fan 1906 oant 1916 haadûnderwizer wie. Yn 1916 rekke er oan 't wurk by Hilfersomske Skoalleferiening. Fan 1942 ôf, doe't er om reden fan ôfnimmende sûnens betiid mei pensjoen gien wie, lei er him hielendal ta op de skriuwerij. Yn 1955 wûn er de priis foar it bêste berneboek fan it jier mei Lasse Länta. Yn 1957 skreau er it skiednisboek Ons Hilversum dat troch de gemeente Hilfertsom oan de skoalbern útdield waard.
By it ferstjerren fan Nynke fan Hichtum skreau Bruijn in gedicht dat er foarlêzen hat by har kremaasje.
Lûanda
thumb|200px|Lizzing yn Angoala Lûanda of Luanda (Portegeesk: Luanda; eartiids Loanda) is de grutste stêd en haadstêd fan Angoala. It is fêstige oan de kust mei de Atlantyske Oseaan en foarmet it bestjoerlik sintrum fan Angola. It hat in wichtige seehafen en it tal ynwenners wie yn 1995 likernôch 3 miljoen. Lûanda is ek haadstêd fan de provinsje Lûanda. De ynternasjonale lofthaven fan Lûanda is Lofthaven Quatro de Fevereiro
Lûanda is diele yn twa parten, Baiksa (âlde stêd) en Sidadealta (nije part fan de stêd). Baiksa is situearre njonken de haven en hat smelle strjitten en âlde koloniale wennings.
Skiednis
thumb|250px|left|Lûanda yn 2005 Lûanda waard yn 1575 stifte troch de Portugeeske ûntdekkingsreizger Paulo Dias de Novais as São Paulo de Lûanda. Yn 1618 waard de festing Fortaleza Sao Pedro da Barra boud en yn 1634 waard de festing Fortaleza de Sao Miguel foltôge. De stêd hat sûnt 1627 it bestjoerlik sintrum fan Angoala west, útsein de perioade 1640 oant 1648. Yn 1640 waard Lûanda ferovere troch in float fan de Nederlânske Westyndyske Kompanjy, laat troch Cornelis Jol. De delsetting hjitte doe Fort Aardenburg. Dat fort wie doe part fan de Nederlânske Loango-Angoala kust. Yn 1648 feroveren de Portugezen it gebiet op 'en nij.
Fan likernôch 1550 oantt 1850 wie Lûanda in sintrum fan slavehannel nei Brazylje, ek in Portugeeske koloanje. Yn de 17e iuw waarden de slaven foar de Lûandamerk oanlevere troch de Imbangala en har rivalen de Mbundu. Yn de 50er jierren fan dy iuw waarden jierliks tusken de 5000 oant 10.000 slaven ferkocht. Om 1850 hinne wie Lûanda ien fan de grutste en bêst ûntwikkele Portugeeske stêden bûten Portugal sels; dêr sieten is soan hannelsûndernimmingen, dy't produkten sa as palm- en pindaoalje, was, kopal, hout, ivoar, katoen, kofje, kakao en noch in protte oare saken ekspotearren. Teffens begûn doe de pleatslike produksje fan mais, drûge fleis, tabak en kassavemoal op gong te kommen.
Doe't Angoala yn 1975 ûnôfhinklik waard, ferfarde in grut part fan de Portegeeske befolking út Lûanda, dat doe al in moderne stêd wurden wie. Dy lju waarden ferfongen troch grutte oantallen Kubanen. In protte dêrfan wienen militêren. Lûanda is de sit fan roomsk-katolieke aartsbiskop. Ek de Universiteit fan Angoala en it paleis fan de gûverneur binne dêr festige.
De boargeroarloch, dy't sûnt de selsstannigens yn 1975 taholde, wie yn april 2002 dien. Nei dat jier koe de ekonomy him earst goed ûntjaan, mei troch de groei fan de oalje- en diamantproduksje. It lân is noch drok dwaande mei it (fannijs) opbouwen fan de ynfrastruktuer, sa as diken, skoallen en medyske foarsjennings.
In tredde part fan Angoala har befolking wennet yn Lûanda, 53 % dêrfan libbet anno 2009 yn earmoed.
thumb|Befolkingsgroei tusken 1750 en 2007
Wilhelmshaven
De stêd 'Wilhelmshaven (Sealterfrysk Wülmshoawen) is in stêd yn Leechsaksen. Hy leit yn it Aldenboarchske part fan Fryslân en de Jadeboezem. Hy waard yn 1937 mei in oare stêd, Rüstringen, ferienige. Doe hie de stêd mear as 100.000 ynwenners, hjoed net mear. Wilhelmshaven is in stêd mei sûnt de 19e iuw in grutte haven foar keaplju en de marine.
Skiednis
Yn 1853 waard tusken de steat Aldenboarch en de steat Prusen it Jadeferdrach tekene. De Prusen woenen oan de Noardsee jerne in kriichshaven bouwe en kochten dêrom fan Aldenboarch sa'n 1.000 pûnsmiet lân, dat oan de noardwestlike hoeke fan de Jadeboezem leit. It gebiet heart histoarysk by East-Fryslân. Yn 1869, by de stifting, joech kening Wilhelm fan Prusen de stêd de namme Wilhelmshaven.
It ferkochte lân hearde by de bisdommen Heppens en Nijeënde. Yn 1883 kochten de Prusen jitris 127 hektare derby. Troch de bou fan de kriichshaven woeksen de arbeidersmienskippen tige, dy't besuden de stêd lizze. Sa kaam it yn 1879 ta it stiftsjen fan it bisdom Bant en mei Heppens en Nijeënde ûntstie dêrút de Aldenboarchske stêd Rüstringen. In jiermannich libben de twa stêden, de ien ûnder Aldenboarchsk en de oare ûnder Prusysk bewâld, byïnoar en meiïnoar. Earst yn 1937 waarden de beide Jadestêden gearfoege en kamen ûnder Aldenboarchsk bewâld.
Wilhelmshaven wie nau ferbûn mei lot en ûnk fan de Dútske marine. Nei de Twadde Wrâldkriich yn 1945 stie de stêd foar de grutste en dreechste opjefte yn syn skiednis. Grutte wen- en havengebieten wienen yn 100 loftanfallen fierhinne sljochte en de werfbedriuwen wienen demontearre. Foar in soad arbeiders wie der gjin wurk. Wilhelmshaven wie de stêd mei de heechste wurkleazens yn Nedersaksen. Dat feroare stadich, doe't Dútslân Wilhelmshaven op 'e nij keas as marinestêd. De marinehelling koe wer boud wurde en ek de sivile yndustry woeks bêst.
Lokkernôch foar Wilhelmshvane wie der ferbining mei de Noardsee mei it djippe farwetter fan de Bûtenjade. Dêr koenen ek oaljetankers del en sa waard Wilhelmshaven de grutste Dútske oaljehaven. Raffinaderijen en grutte oaljetanks binne ferbûn troch oaljeliedings nei it Ruhrgebiet.
Twangarbeiderkamp "Schwarzer Weg"
Fan 1941 oant en mei 1944 wie de oan de "Schwarzer Weg" in finzenekamp foar kriichsfinzenen út de Sovjetuny. Begjin 1945 waard dat kamp omfoarme ta strafkamp foar politike finzenen út Nederlân. Yn de lêste moannen fan de Twadde Wrâldoarloch waarden hast 1000 Nederlanners, benammen Drinten, Friezen en Grinslanners, nei Wilhelmshaven deportearre. Se waarden oanwiisd troch de SD yn Assen, Ljouwert en Grins. It earste transport mei plysje-arrestanten kaam op 8 jannewaris 1945 út Grins. Se waarden ûnder ûnminsklike omstannichheden yn kamp "Schwarzer Weg" finzen holden en ta arbeidzjen twongen. Oan de "Mühlenweg" by nûmer 6 is in tinkstien ta oantinken oan it kamp.
Kastiel Walburg (Sint-Niklaas)
Kastiel Walburg is in wetterkastiel yn de East-Flaamske stêd Sint-Niklaas.
Skiednis
Yn 1550 krige ridder Willem fan Waelwijck fan keizer Karel V tastimming om de hearlikheden fan Van der Moeren en Willemaers gear te foegjen yn ien lien, it Hôf fan Walburg. De hearlikheid fan Van der Moeren hie al in omwâle hûs en Van Waelwijck liet dat ôfbrekke en ferfange troch it hjoeddeiske.
Yn 1553 waard de bou fan it wetterslot foltôge en Van Waelwijck ferneamde syn kastiel nei syn frou Walburgis. It eardere domein bestie út in hôf, in tún en twa reden.
Yn de 19e iuw kaam it kastiel yn it besit fan de famylje Van Naemen, dy't it ferboude. It park waard op 'e nij as in Ingelske tún oanlein.
It part waard yn 1949 troch de gemeente ûnteigene en datselde jier waard it kastiel oankocht troch de gemeente, dy't it yn 1952 iepene foar it publyk.
Nei it ferstjerren fan boargemaster Romain De Vidts waard it park omdoopt ta Romain De Vidtspark.
It kastiel en it park waarden yn 1975 as beskerme monuminten ynskreaun.
Lisinius
thumb|Munt mei de byldnis fan Lisinius Lisinius, (folút yn it Latyn: Falerius Licinianus Licinius (sa. 263 - maitiid 325) wie keizer fan Rome fan 11 novimber 308 oant 19 septimber 324. Hy regearde oer it eastlike ryksdiel fan it Romeinske ryk en wurdt sjoen as de grutste tsjinstanner fan Konstantyn de Grutte.
Opgong as keizer
Lisinius kaam út in laach fan boeren út Daasje. Hy wie kriichsmaat en freon fan keizer Galerius; yn 297 die er mei oan in ekspedysje tsjin de Perzen. Nei de dea fan Severus II, dy't troch Galerius nei it westen stjoerd waard om de opstân fan Maksentius del te slaan, mar dêr sels sneuvele yn de striid, waard Lisinius syn wetlike opfolger op 11 novimber 308. Hy krige de Romeinske provinsjes Traasje, Pannoanje en Illyrikum tawiisd om te bestjoeren.
Oars as fan him ferwachte waard bemuoide Lisinius him net mei Maksentius. Nei de dea fan Galerius yn 311 ferdielden Lisinius en Maksiminus II Daia syn gebieten ûnderling. Maksiminus hie lykwols wrok tsjin Lisinius, omdat dy, in tsjinstelling ta Lisinius, net offisjeel ta keizer beneamd waard. It kaam tusken beide net ta in kriich. De Bosporus fungearre as grins.
Op 28 oktober 312 fersloech Konstantyn de Grutte, dy't tegearre mei Lisinius ta keizer beneamd wie, de usurpator Maksentius. Lisinius boaske mei de suster fan Konstantyn, Konstantia. Sy krige in soan, dy't Falerius Licinianus Licinius neamd waard.
Dizze ûntwikkelings koe de tredde hearsker yn it Romeinske ryk, Maksiminus II Daia, net bekoare. Hy wie lilk op Lisinius, omdat er him ferbûn hie mei Konstantyn en dat sadwaande Maksentius útskeakele wie. Maksiminus stjoerde syn troepen fuortendaliks de Bosporus oer en foel Lisinius oan. Maksiminus naam yn april 313 nei in belegering fan 11 dagen de stêd Byzantium yn, mar koart dêrnei op 30 april waard Maksiminus lykwols troch Lisinius ferslein yn de Slach by Adrianopel. Dêrnei waard Maksiminus noch in kear ferslein, mar diskear foargoed. Net lang dêrnei stjert Maksiminus en einige de striid.
De boargerkriich tusken Lisinius en Konstantyn
Alhoewol't Konstantyn en Lisinius troch famyljebannen mei inoar ferbûn wienen, ûntstienen der lykwols spanningen omdat beide it allinnich foar it sizzen hawwe woenen. De krekte oanlieding is net mear bekend, mar op 8 oktober 314 kaam it ta in oarloch tusken beide keizers. De slach einige yn it foardiel fan Konstantyn, mar it wie in pyrrhusoerwinning. Beide legers wienen ôfmêde troch de striid en der waard in soartemint staak-it-fjurjen sletten.
Yn de jierren fan wapenstilstân (tusken 314-317) bemuoiden de keizers har net mei inoar. Beiden wienen dwaande mei it fieren fan fjildtochten tsjin de Germanen, mar it kin ek west hawwe dat beide dwaande wienen mei it fersterkjen fan it leger om de oare ferslaan te kinnen.
Begjin 317 kaam it wer ta in striid tusken beide legers: yn de Slach by Mardia waard Licinius opnij troch Konstanyn ferslein. Diskear wie de nederlaach folle grutter en moast Lisinius him dellizze by de easken fan Konstantyn. Lisinius mocht keizer bliuwe (mooglik tanksy syn frou), mar moast wol in part fan syn grûnbesit ôfstean oan Konstantyn. En ek wied er twongen om syn meikeizer Falens te eksekutearjen.
In skoft hearske der frede, mar yn 321 bruts der alwer in konflikt út. Diskear wie der ferskil fan opfetting oer it kristlik leauwen en woe Konstantyn in ekspedysje fiere tsjin de Goaten yn Traasje. Lisinius hie in oantal wetten ynfierd dêr't Konstantyn him lilk oer makke. En oarsom wie Lisinius fan betinken dat Konstantyn syn fjildtocht in ynminging wie op syn grûngebiet. De relaasje waard hieltyd minder en fan 324 ôf wie der wer oarloch. Lisinius ferlear hieltyd en waard de dei nei syn lêste nederlaach op 18 septimber twongen ôf te treden. In heal jier letter waard er troch Konstantyn deamakke.
Bloedige Snein
thumb|Neitins 14 deaden Bloedige Snein (Ingelsk: Bloody Sunday) wie in sjitpartij yn Derry, Noard-Ierlân op 30 jannewaris 1972 dêr't fjirtsjin ûnbewapene jonges en mannen by delsketten waarden troch Britske soldaten nei in freedsume, mar troch de Britten ferbean demonstraasje foar boargerrjochten yn it stêdsdiel Bogside yn it Noard-Ierske Derry. De demonstraasje, mei de Guildhall yn it sintrum as bestimming, wie organisearre troch de protestânske Ivan Cooper om te protestearen tsjin de opsluting fan, benammen katolike, Ieren yn Noard-Ierlân. It tal dielnimmers is net presiis fêststeld en de skatting rint útein fan trijetûzen oant tritichtûzen.
Wyomingmûsgoffer
De Wyomingmûsgoffer (wittenskiplike namme: Perognathus fasciatus), ek wol Wyomingwangpûdmûs neamd, is in sûchdier út it skift fan 'e kjifdieren (Rodentia), de famylje fan 'e mûsgoffers (Heteromyidae) en it skaai fan 'e glêdhierrige mûsgoffers (Perognathus), dat lânseigen is yn it midnoarden fan 'e legere 48 steaten fan 'e Feriene Steaten en it uterste midsuden fan Kanada. It is in lyts, herbivoar nachtdierke, dat foarrieden fan syn iten oanleit yn ûndergrûnske hoalen en yn it noarden fan syn ferspriedingsgebiet winterdeis in wintersliep hâldt. De IUCN klassifisearret de Wyomingmûsgoffer as net bedrige.
Fersprieding
De Wyomingmûsgoffer is in bewenner fan it noardlike part fan 'e Grutte Flakten fan Noard-Amearika. Syn ferspriedingsgebiet strekt him út oer it midnoarden fan 'e legere 48 steaten fan 'e Feriene Steaten en it uterste midsuden fan Kanada. Dat is in regio dy't yn it westen begrinzge wurdt troch de bergen fan 'e Rocky Mountains en yn it easten troch it beboske gebiet om 'e Grutte Marren hinne. It areaal fan 'e Wyomingmûsgoffer beslacht yn 'e Feriene Steaten de Dakota's, útsein de eastlike râne, en fierdersoan it noardwesten fan Nebraska, in diel fan eastlik Kolorado en teffens it uterste noardwesten fan dy steat, it uterste noardeasten fan Utah, it eastelik trijefearn fan Wyoming en de eastlike helte fan Montana. Dêropta heart yn Kanada ek noch it suden fan 'e provinsje Saskatchewan, it uterste súdeasten fan Alberta en it uterste súdwesten fan Manitoba ta syn ferspriedingsgebiet.
Uterlike skaaimerken
De Wyomingmûsgoffer hat trochinoar in kop-romplingte fan 6,9–7,5 sm, mei in sturtlingte fan 5,6–6,8 sm en in gewicht fan 11–14 g. Eksimplaren dy't ôfkomstich binne út it noardlike part fan it ferspriedingsgebiet binne oer it algemien wat grutter as guon dy't út it súdlike diel komme. De sêfte pels op syn rêch fariëarret yn kleur fan dûnkerbrún yn it easten fan syn areaal oant bleek bêzje yn it westen. It hier op 'e bealch is wyt of, meast yn it westen, hiel ljochtbêzje. De beide kleurflakken wurde faninoar skaat troch in smelle streek oer de siden dy't krêmkleurich is. Fierders sit efter elts fan 'e earen in ljochtbêzje plak.
Ien fan 'e apartste anatomyske nuveraardichheden fan 'e Wyomingmûsgoffer (en alle oare mûsgoffers) binne har ekterne wangpûden. Dy sitte net yn 'e mûle, mar ynstee oan 'e bûtenkant fan 'e kop, oer de wangen hinne en sa fierder nei efteren rinnend oant de sydkanten fan 'e hals. De iepenings sitte oan 'e foarkant, deunby de bek. De wangpûden binne oan 'e binnenkant begroeid mei hier en kinne binnenstbûtenst keard wurde om se skjin te hâlden.
Biotoop
De natuerlike habitat fan 'e Wyomingmûsgoffer is greidlân yn aride en semy-aride heger leine kriten. Sokke gebieten hawwe oer it algemien net folle opgeande fegetaasje, mar soms steane der hjir en dêr fersprate klútsjes beammen, lykas espen of smelblêdige pompelieren, of strûken, lykas de franjige aalst (Artemisia frigida). De Wyomingmûsgoffer is ek opmurken op 'e sânige alluviale flakte fan 'e Lytse Missoery en yn deselde omkriten mank de rotsen op fierders gerzige heuvelskeanten. Op itselde soarte heuvelskeanten yn Nebraska libbet er ûnder de beskutting fan ponderosadinnen en palmleeljes (Yucca). Syn hoalen dobbet de Wyomingmûsgoffer yn sawol sânige as klaaiïge grûn.
Hâlden en dragen
Wyomingmûsgoffers binne nachtdieren, dy't oerdeis tahâlde yn in kompleks ûndergrûnsk hoalestelsel mei gongen dy't in djipte fan 2 m berikke en fan 'e yngong ôf 3 m yn it rûn geane. De fuortplanting fynt by de Wyomingmûsgoffer plak yn 'e simmermoannen. Dêrby smyt it wyfke nei in draachtiid fan 30 dagen in nêst fan trochinoar 4–6 jongen. Yn guon kriten skine Wyomingmûsgoffers winterdeis aktyf te bliuwen, mar yn Alberta, yn it noardlike diel fan har ferspriedingsgebiet, hâlde se in wintersliep, wêrby't it soms wol acht moannen duorret foar't se wer foar 't ljocht komme.
Fretten
Wyomingmûsgoffers dy't yn finzenskip holden wurde, ferbergje sied yn har koaien troch it te bedobjen. Letter lykje se dat werom te finen troch har rooksin, wêrby't se de ierde omwuolje mei de snút. Op deselde wize is ek waarnommen dat de bistkes har wangpûden himmelje troch se te leegjen en dan út te wriuwen mei sân.
Boëtius à Bolswert
Boëtius Adams à Bolswert (Boalsert, sa. 1580 – Brussel, 1633) wie in Nederlânsk kopersnijer en middelmaatgraveur.
Dizze soan fan Adam Uytama en âldere broer fan Schelte à Bolswert wenne sûnt 1609 yn Amsterdam, dêr’t hy oan ien tried wei foar toanoanjaande skilders fan dy tiid wurke. Yn 1620 waard hy master yn Antwerpen. Hy soe mooglik om 1628 mei Peter Paul Rubens yn kontakt komd wêze, doe’t hy yn Antwerpen tahâlde. Under ynfloed fan Rubens makke Boëtius masterstikken.
S
100px|thumb|right|Normaal en kursyf skreaun. De S is de njoggentjinde letter fan it Latynske alfabet. De letter komt nei de R en foar de T.
4 Barûch
4 Barûch is in joadske religieuze tekst, besibbe oan it Alde Testamint fan 'e Bibel, dy't troch de grutte mearderheid fan it hjoeddeiske joadendom en kristendom as apokryf beskôge wurdt. It is in pseudepigrafyske tekst ûnder de namme fan Baruch ben Neriah is, dy't yn it Alde Testamint omskreaun wurdt as de learling en klerk fan 'e profeet Jeremia. Ferskate fan 'e Gryksktalige manuskripten fan dit boek hawwe as titel Paralipomena fan Jeremia, wat betsjut "Dingen dy't Weilitten Binne út (it boek) Jeremia". Yn 'e Etiopysk-otterdokse bibel draacht it de namme De Rest fan de Wurden fan Barûch. It geskrift wurdt ornaris datearre yn 'e earste helte fan 'e twadde iuw.
Oerlevering
4 Barûch is yn in stikmannich manuskripten oerlevere yn twa foarmen: in langerenien en in koarteren. De langere ferzje is oerlevere yn it Gryksk (út 'e tsiende, alfde en fyftjinde iuw), it Ge'ez, de deade tsjerketaal fan Etioopje (út 'e fyftjinde iuw), en fierders yn it Armeensk en it Aldtsjerkeslavysk. De koartere foarm is oerlevere yn it Gryksk, it Roemeensk en it Aldtsjerkeslavysk.
Kanonykheid
Yn it kristendom wurdt 4 Barûch ta de kanon rekkene fan 'e Etiopysk-Otterdokse Tsjerke en fan 'e ôfspjaltings dêrfan, lykas de Eritreesk-Otterdokse Tsjerke en de Etiopysk-Katolike Tsjerke. Mei de Kleilieten, it Brief fan Jeremia en 1 Barûch makket it dêr ûnderdiel út fan it bibelboek Jeremia. Binnen it joadendom wurdt it inkeld as part fan 'e kanon sjoen troch de Falasja's, de Joadske minderheid fan Etioopje, dy't tsjintwurdich suver folslein yn Israel libbet.
Ynhâld
Yn 4 Barûch docht God de profeet Jeremia te witten dat Jeruzalim ferwoastge wurde sil fanwegen de ûntrou en ferkeardens fan 'e Joaden. Jeremia fertelt Barûch dêroer en tegearre sjogge se dy nachts ta hoe't ingels de poarten fan 'e stêd iependogge om 'e fijân deryn te litten. Wylst de Babyloanjers fan Nebûkadnêzer II de stêd ynnimme, bedobbet Jeremia, dêrta befelle troch God, de amtskladen fan 'e hegepreester, om dy út 'e hannen fan 'e fijân te hâlden. Dêrnei giet er mei de rest fan 'e Joaden yn ballingskip yn Babyloanje, wylst Barûch yn Jeruzalim efterbliuwt. Abimêlech (deselde as de Etiopyske paleiseunuch Ebed-Mêlek, út Jeremia 38:7-13) falt ûnderwilens yn 'e sliep en bliuwt 66 jier lang yn 'e sûs, oant er op 't lêst wekker wurdt njonken in kuorke mei 66 jier âlde figen, dy't troch yngripen fan God farsk bleaun binne. Nei't Abimêlech him by Barûch jûn hat, sykje dy beiden in manear om te kommunisearjen mei Jeremia, dy't noch altiten yn Babyloanje ferkeart. Barûch bidt oan God en dy stjoert in earn dy't harren brief en guon fan 'e figen oerbringt oan Jeremia. De profeet giet op dat stuit krekt foar by in begraffenis, mar as de earn delstrykt op 'e deade, komt dy wer ta libben. Dêrop kundiget de earn, dy't in stim jûn is, de ein fan 'e ballingskip ôf. De Joaden keare dan werom nei Jeruzalim, mar inkeld dyjingen fan har dy't net mei útlânske froulju troud binne, wurdt tastien de Jordaan oer te stekken. Neffens 4 Barûch binne de Samaritanen de neiteam fan Joadske manlju dy't it mei útlânske froulju holden.
West-Europeeske Uny
100px|left| thumb| read=leden grien=assosearre leden blau=waarnimmende leden pears=assosearre partners De Westjeropeeske Uny of Westeuropeeske Uny (WEU) wie in Westeuropeeske organisaasje foar militêre gearwurking dy't bestien hat fan 1954 oant 2011. De basis foar de WEU waard lein yn it op 17 maart 1948 yn Brussel troch Belgje, Frankryk, Lúksemboarch, Nederlân en Feriene Keninkryk tekene Ferdrach fan Brussel, offisjeel it "Ferdrach oangeande Ekonomyske, Sosjale en Kulturele Gearwurking en Kollektive Selsferdigening" neamd. Op 23 oktober 1954 is dit ferdrach amendearre en oanfold, wêrby't de Westeuropeeske Uny oprjochte waard. Dy omfette neist de fiif oarspronklike ûndertekeners ek de Bûnsrepublyk Dútslân en Itaalje as leden.
It haadkertier fan de WEU siet yn Brussel. Op 30 juny 2011 is de WEU ûntbûn.
Holoseen
It Holoseen, eartiids ek Alluvium neamd, is de namme fan it geologyske tiidrek fan 11.000 jier lyn oant en mei no. It wurd Holoseen komt fan it Gryksk: holos betsjut "kompleet" en ceno betsjut "nei".
It Holoseen is relatyf sjoen in waarm tiidrek, benammen fergelike mei it eardere kâlde tiidrek oan de ein fan it Pleistoseen. Dizze kâlde perioade hiet Weichselien en foarmet in glasiaal.
Yn it Holoseen is it Nederlânske lânskip sa goed as foarme. De Noardsee ûntstie mei yn de kuststripe de dunen, de sompige feangebieten fan Hollân en Fryslân en it seeklaailânskip fan Noard-Nederlân.
It Holoseen foarmet tegearre mei it dêroan foarôfgeande Pleistoseen it Kwartêr.
Minsken
De Alde Stientiid einiget offisjeel mei de ein fan it Pleistoseen. Yn de skiednis fan de minsk yn Jeropa is it de perioade fan de middenstientiid- en jonge stientiid, de brûnstiid en de izertiid, wêrnei de skreaune skiednis begjint.
Amerikaanske Unôfhinklikheidsferklearring
Op 4 july fiere de Amerikanen Unôfhinklikensdei (Independence Day). Dit is de wichtichste nasjonale feestdei fan de Feriene Steaten.
De orizjinele tekst
De ynlieding:
When in the Course of human events, it becomes necessary for one people to dissolve the political bands which have connected them with another, and to assume among the powers of the earth, the separate and equal station to which the Laws of Nature and of Nature's God entitle them, a decent respect to the opinions of mankind requires that they should declare the causes which impel them to the separation.
[Hjir folget in list mei oantigings tsjin de kening fan Ingelân, folge troch de folgjende konklúzje]
''We, therefore, the Representatives of the united States of America, in General Congress, Assembled, appealing to the Supreme Judge of the world for the rectitude of our intentions, do, in the Name, and by the Authority of the good People of these Colonies, solemnly publish and declare, That these United Colonies are, and of Right ought to be Free and Independent States; that they are Absolved from all Allegiance to the British Crown, and that all political connection between them and the State of Great Britain, is and ought to be totally dissolved; and that as Free and Independent States, they have full Power to levy War, conclude Peace, contract Alliances, establish Commerce, and to do all other Acts and Things which Independent States may of right do. And for the support of this Declaration, with a firm reliance on the Protection of Divine Providence, we mutually pledge to each other our Lives, our Fortunes and our sacred Honor.''
Slavernij
Under de oantigings dy't de tekst tsjin de Ingelske kening makket, wie oarspronklik ek in opmerking oer de slavehannel, wêrtsjin't de kening noait optreden hat. Dizze passaazje, dy't de úteinlike tekst net helle hat, wurdt tradisjoneel lêzen as it fersmiten fan de slavernij.
In oare fisy is lykwols dat Jefferson, dy't sels oant de ein fan syn libben hûnderten slaven besiet, bang wie dat de slavepopulaasje sa grut wurde soe dat dizze rjochtleaze groep, 20% fan de befolking (60% in guon súdlike koloanjes), simpelwei net mear yn de hân holden wurde koe.
Undertekeners
Hjir de 56 ûndertekeners dy't harren steat fertsjinwurdigen (fan it noarden nei it suden):
Chrysalis
thumb|center|400px|In pop fan in [[Deipauëach]]
Michael Jackson
thumb|Jackson yn [[2003]] Michael Joseph Jackson (Gary (Indiana), 29 augustus 1958 - Los Angeles, 25 juny 2009) wie in Amerikaanske popsjonger. Hy wurdt ta de populêrste sjongers fan de 20e iuw rekkene. Jackson ûnderskate him mei troch syn hege werkenbere Kastraateftige sjongstim, syn dûnsen (bygelyks syn 'Moonwalk') en syn grutte muzikaal ferskaat.
Jackson hat yn syn karriêre 13 Grammy Awards wûn, en hy hie 13 nûmer-1 hits yn syn solo-karriêre. Hy hat 750 miljoen cd's oer de hiele wrâld ferkocht. Jackson stiet yn it Guinness World Records boek as "meast súksesfolle artyst ea".
Libben
Jackson is hikke en tein in de stêd Gary yn de steat Indiana, it is in yndustriëel gebiet en in foarstêd fan Chicago. By him thús wienen se mei njoggen bern, dêr't Jackson de sânde fan wie. Syn mem wie by de Jehova's Tsjûgen. Syn heit hat him geastlik en lichaamlik tramtearre, hy twong syn bern om te sjongen sûnder skoft. De tramtaasjes dy't er as bern krigen hat hawwe him foar de rest fan syn libben skeind.
thumb|Jackson yn [[1984]] Jackson stie al as lytse jonge op it poadium mei syn bruorren, as The Jackson 5, mei in kontrakt by Motown. As tsiener, begûn er yn 1971 in solokarriêre. De tachtiger jierren wiene syn toptiid. Hy hie it measte súkses mei it album Thriller, dêr't hast 108 miljoen eksimplaren fan ferkocht binne en dat al mear as 25 jier it bêst ferkochte album ea is. Ek it album 'Bad' wie oeral op de wrâld in súkses.
Letter, doe't syn populêrens ôfnaam, waard hoe lang hoe mear omtinken jûn oan syn aparte hâlden en dragen, bygelyks mei syn kosmetyske operaasjes. It levere him de bynamme 'Wacko Jacko' (nuvere Jack) op. Fan 1993 ôf kaam Jackson hieltyd mear yn it nijs yn ferbân mei ûndersteld ûnseedlik gedrach foar lytse jonges oer. Hy is lykwols nea skuldich achte en nea feroardiele.
Sûnt 2006 wie er yn 'e slach mei in comebackalbum. Dêrfoar soe er gearwurkje mei û.o. Akon, Chris Brown en 50 Cent. Fan dat album wienen der al ferskate nûmers klear foar syn dea, mar de cd hat Jackson net mear sjoen.
Op 5 maart 2009 kundige Jackson oan dat er yn july fan dat jier yn Londen in rige konserten jaan soe mei de namme "This is It". It hiene ôfskiedskonserten wurde moatten. De konserten soene wêze yn de O2 Arena yn Londen, fan 8 july ôf.
Jackson waard tongersdei 25 juny 2009 yn in sikehûs yn Los Angeles yn koma opnommen nei't er in hertstilstân hân hie yn syn wente. Twa oeren nei oankomst yn it sikehûs (Ronald Reagan UCLA Medical Centre) is de dea fêststeld. De krekte oarsaak is noch ûnwis. De begraffenisseremoanje, dy't ynternasjonaal útstjoerd waard, fûn plak yn Los Angeles op 7 july 2009.
Diskografy
thumb|Jackson syn stjer op de Hollywood Walk of Fame
Tours
thumb|291x291px|Logo fan Michael Jackson syn Bad World Tour 1988
Oksyrynchus
Oksyrynchus (Οξύρυγχος; Gryksk foar 'mei in skerpe noas' ; Aldegyptysk Per-medjed, hjoed: El-Bahnasa) is in plak yn Egypte dêr't in protte archeologyske opgravings dien wurde. It wurdt beskôge as ien fan de wichtichste fynplakken op de wrâld. De ôfrûne hûndert jier hawwe sy yn omkrite fan Oksyrynchus oanhâlden oan it dolle west. Dêrtroch is in ûnbidich kolleksje teksten op papyrus ferkrige, út de Grykske en Romeinske tiden fan de Egyptyske skiednis. geschiedenis. Sa binne der û.o. toanielstikken fûn fan Menander en it Evangeelje fan Tomas, in wichtich ier gnostysk dokumint.
Protohistoarje
Protohistoarje (letterlik: "iere skiednis"), ek wol protohistoarysk tiidrek' neamd, is in term dy't yntrodusearre waard om de oergongsperioade fan prehistoarje nei Aldheid of skiednis mei oan te tsjutten. Foar dit tiidrek binne útsein archeologyske boarnen ek skreaune boarnen. It hat der benammen mei te krijen dat in kultuer dy't sels noch net sa ûntwikkele is dat it oer it skrift beskikt, wol troch oare beskavings beskreaun wurde kinne. Bygelyks de Keltyske en Germaanske folken wienen protohistoarysk doe't sy foar it earst yn Grykske en Romeinske teksten ferskynden.
Sjoch ek
Ókori történelem
Stikelbaarch
Uterlike skaaimerken
De lingte fan 'e stikelbaarch is ±22,5-27,5 sm. Hy hat in sturtsje fan 1,5-3 sm en wurdt 12-15 sm heech. Stikelbargen kinne yn finzenskip 8-10 jier âld wurde, mar helje yn 'e frije natoer sa'n 4-6 jier. Harren gewicht leit tusken de 0,4 en 1,2 kg. De rêch fan 'e stikelbaarch is oerdutsen mei likernôch seistûzen stikels fan 2-3 sm lingte, en as er him bedrige fielt, rôlet er himsels op ta in bal. Sa'n stikelige bal foarmet in goede beskerming tsjin natuerlike fijannen as de foks, mar is kânsleas tsjin auto's. Hy wikselt syn stikels selden en ûngeregeldwei; trochinoar geane stikels in moanne as achttjin mei. Stikelbargen hawwe faak in karakteristyk patroan yn harren stikels.
thumb|left|In blûne stikelbaarch. Okkasjoneel komt der ris in saneamde "blûne" stikelbaarch foar, mei in krêmkleurich uterlik. Sokke eksimplaren leaut men fan dat se in net faak foarkommend resessyf gen hawwe, al binne it eins gjin albino's. Blûne stikelbargen binne tige seldsum, útsein op it Britske Kanaaleilân Alderney, dêr't in populaasje fan sa'n tûzen libbet.
Biotoop
Stikelbargen komme foar yn leafbosken en fochtige greiden, dat benammen boskrânen binne hja hjit op. Ek komme se foar yn sândunen, salang't dy begroeid binne, mar net faak yn nuddelbosk, of yn bergen boppe de beamgrins. De stikelbaarch mei ek graach oer tunen, dêr't fanwegen strewelleguod, skudden en skuorkes witwat beskutting te finen is, wylst guon minsken se ek noch byfuorje.
Halden en dragen
Fan 'e sintugen binne benammen it gehoar en de rooksin tige skerp. Unbekende stoffen of nije geurkes ûndersiket de stikelbaarch mei it saneamde orgaan fan Jacobson, dat ek by slangen en hagedissen tige goed ûntwikkele is. Dat is in ekstra sintúch dat tusken it ferwulft en de noasholte yn leit. Yn spesjale sellen wurde azem en flibe op nije geur- en smaakprikkels ûndersocht. Earst beknaacht of berûkt de stikelbaarch de nije stof mei grutte oandacht, dan produsearret er in hiel soad flibe. As er ienris de síntúchlike ûnderfining ferwurke hat, spuit er de flibe op syn rêch wylst er him yn de frjemdste bochten wringt. It orgaan is no wer skjin en klear foar wer nije prikkels. It himsels 'beflybkjen' is spitigernôch yn in soad gefallen mei in symptoom fan rabiës (hûnsdûmens) ferwiksele, wylst stikelbargen no krekt net folle lêst hawwe fan dy gefaarlike sykte.
250px|left|thumb|Stikelbargenêst Yn 'e hjerst, as de temperatuer sakket en der minder te fretten is, giet de stikelbaarch yn wintersliep. Hy bout dêrfoar in nêst fan gers en blêden. De measte stikelbargen wikselje in pear kear fan nêst yn 'e winter. Nei't er út 'e wintersliep wekker wurden is, begjint yn maaie, juny de peartiid. It djoeien is in langduorjend leafdesspul, wêrby't de bisten hoeden te wurk geane. It mantsje en it wyfke draaie dêrby as in karûssel efterinoar oan.
De draachtiid fan 'e stikelbaarch is 31-35 dagen. In smeet bestiet út trochinoar 3-6 (2-10 komt foar) keale, dôve en bline jongen, dy't al wol (sêfte) stikels hawwe. De jongen wurde berne yn in nêst fan gers en blêden; soms wurde ferlitten kninehoalen brûkt. Sûgjen en grutbringen wurdt allinnich troch it wyfke dien. De jongen kinne har al nei 11 dagen oprôlje, en nei 22 dagen ferlitte se foar it earst it nêst. Se drinke sa'n 4-6 wiken by de mem, wêrnei't dy harren ferstjit en se harsels rêde kinne moatte. Stikelbargen hawwe ien of twa kear yn it jier jongen.
Status
Al hat de stikelbaarch de IUCN-status fan "net bedrige", wat sizze wol dat der gjin kâns op útstjerren bestiet, dochs is de stikelbaarch in beskerme bistesoart, en bejaging en it hâlden yn finzenskip binne ferbean. Foar ferwûne, ferwezen en/of sike stikelbargen kin men de biste-ambulânse belje.
Nij-Guineä
right|250px
Nij-Guineä (Yndonesysk: Pulau Irian) is in eilân dat bestiet út in westlik Yndonesysk part (Papoea, foarhinne Irian Jaya, en West-Papoea), en in eastlik part foarme troch de konstitúsjonele monargy Papoea Nij-Guineä, dy't ek noch alderlei eilannen fierder nei it easten omfiemet. It eilân is mei in oerflak fan 786.000 m² nei Grienlân it grutste eilân fan de wrâld. Yn 2010 wennen dêr sa'n 10 miljoen minsken.
Stikelbaarch
Stikelbargen en minsken
Minsken hawwe komselden stikelbargen iten, mar yn it Dútsk hawwe sigeuners de bynamme fan "Igelfresser" krigen om't se de gewoante (hân) hawwe soene en rôlje stikelbargen yn klaai foar se te roasterjen. De stikels soene dan yn 'e klaai stykjen bliuwe, sadat it bist sûnder beswier opiten wurde koe.
Neffens it byleauwe stelle stikelbargen wol apels op harren rêch en drinke molke út kowejaren. Dêrom waard de stikelbaarch eartiids bestriden.
Noardfriezen
thumb|It wapen fan Noardfryslân mei it motto "Lever duad as Slav" (Leaver dea as slaaf). It wapen fan Noardfryslân is net itselde as dy fan it distrikt Nordfriesland. thumb|De Noardfryske flagge hat lykas it wapen fan Noardfryslân, de Friisk Gesäts offisjele status. Noardfriezen binne, yn rûme betsjutting, de ynwenners fan it distrikt Noardfryslân yn Sleeswyk-Holstein. Yn lytsere betsjutting binne hja in etnyske sub-groep fan de Friezen dy't yn it noardlike part fan it Fryske wengebiet wenje, dêr't Helgolân ek by heart. Dat lêste gebiet is sa'n tredde part lytser as it distrikt Noardfryslân.
Beskriuwing
De Noardfriezen brûke noch altiten oant op sekere hichte de ûnderskate dialekten fan it Noardfrysk, dy't heart by de groep fan Ingveoanske talen. De taal wurdt yn it bysûnder beskerme troch de grûnwet, Friisk Gesäts, dy't op 11 novimber 2004 oannommen is troch it parlemint fan Sleeswyk-Holstein. Lykas yn Westerlauwersk Fryslân is der by de Noardfriezen ek in libbene Fryske beweging. De twa wichtichsten dêryn binne de Nordfriesische Verein, mei likernôch 4800 stipers (2005) en de Friisk Foriining, mei likernôch 600 stipers (2005).
De Noardfriezen wurde sjoen as in autochtoane minderheid yn Dútslân. Der is berekkene dat der likernôch 50.000 minsken libje yn de regio Noardfryslân, foar 165.795 minsken oer yn it distrikt. 8.000 oant 10.000 fan dy 50.000 prate noch ien fan de Noardfryske dialekten, wat delkomt op likernôch 5,1% oant 6,3% fan 'e befolking. Oan sawat 1.400 skoalbern wurdt it Frysk leard. Fan de 165.795 minsken yn Noardfryslân beskôgje sa'n 60.000 (oftewol sa'n 38%) harsels as Noardfriezen.
Om 800 hinne hawwe de Friezen de Noardfryske eilannen kolonisearre. It is net wis wêr't hja krekt weikamen, mar der wurdt oannaam dat dizze earste weach ferbân hie mei de kriich tusken Franken en Friezen. De twadde weach hat om it jier 1100 hinne west; dy groep, út Easterlauwersk Fryslân, hat him op it fêstelân fêstige tusken de rivieren de Eider en de Wiedau op de Deensk-Dútske grins. . De ierst bekende tekst yn it Noardfrysk is in oersetting fan 'e kategismus fan Maarten Luther út likernôch 1600. Pas oan it begjin fan 'e njoggentjinde iuw kamen der mear Noardfryske teksten. Yn de 20e iuw krige de taal in eigen plak yn it ûnderwiis. De Noardfriezen ferlearen yn 1344 troch harren nederlaach tsjin de Denen yn de Slach by Langsundtoft foargoed harren ûnôfhinklikens.
De Noardfriezen wurde yn de polityk fertsjintwurdige troch de regionale partij fan Sleeswyk-Holstein, Südschleswigscher Wählerverband, dy't yn 1948 oprjochte is. De earste jierren fan har bestean krige de SSW in soad stimmen by de ferkiezings, dêrnei gie it rap nei ûnderen. Sûnt de jierren njoggentich kriget de partij stadichoan wer mear stimmen. Nei de Kommunalferkeizings fan 2003 wiene yn 'e Kreistag (parlemint fan in krite) yn Flensburch 11 fan de 43 leden fan de SSW. De partij hat ek seis sitten yn 'e Kreistag fan Sleeswyk-Flensburch en fjouwer yn 'e Kreistag fan Noard-Fryslân. Yn 'e gemeenten dy't by dy kriten heare binne der mei-inoar 134 sitten yn 'e kriten Noard-Fryslân, Sleeswyk-Flensburch, Rendsburch-Eckernförde.
Bekende Noardfriezen
thumb|left|210px|[[Theodor Storm]]
De Graafschap
De Graafschap is in Nederlânske fuotbalklup út it Gelderske Doetinchem. De klup waard yn it jier 1954 oprjochte. It tradisjonele tenu fan De Graafschap bestiet út in horizontaal strepe blau-wyt shirt, basearre op de kleuren fan de stêd.
T
100px|thumb|right|Normaal en kursyf skreaun. De T is de tweintichste letter fan it Latynske alfabet. De letter komt nei de S en foar de U.
De Graafschap
De Achterhoekers spylje harren thúswedstriden op De Vijverberg. De oanhang fan de klup neamt harsels 'boeren' en stiet dêrom bekend om harren Achterhoekske mentaliteit en gemoedlike sfear. De Graafschap tanket dêroan de bynamme de Superboeren. De klup is yn de Earedifyzje ien kear achtste wurden, de heechste einklassearring yn de klupskiednis.
Algemiene ynformaasje
De thúswedstriden fan De Graafschap wurde yn stadion De Vijverberg spile. It stadion biedt plak oan 12.600 taskôgers en waard boud yn 1954. Yn de rin fan jierren is meardere kearen diskussearre oer in nij ûnderkommen. Dit plan waard yn 2012 definityf ôfsketten, wêrnei't de klup him rjochtet op útwreiding en modernisearring fan De Vijverberg.
Ype Anema
Ype Anema (30 oktober 1960) is in Nederlânske fuotballer, dy’t ûnder mear spile foar AZ (1981-83), SK Cambuur (1983-85, 1987-89) en SK It Hearrenfean (1986-87). Nei syn fuotbalkarriêre waard er slachter yn syn famyljebedriuw yn Boalsert.
It Piel
It Piel is in mar yn de gemeente Wymbritseradiel. De mar is in útham fan De Fluezen, súd fan De Gaastmar. Op de eastlike hoeke mei De Fluezen leit it buorskip Fiskersbuorren.
De namme It Piel jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Het Piel.
Rûp
thumb|right|300px|De rûp fan de [[Deipauëach]]
De groei
In rûp is in echte yt-masine. Se ite sa folle mooglik blêden en blommen fan harren waerdplant. In rûp is allinnich mar dwaande om te iten of om iten te sykjen. Binnen twa of trije wiken wurde sommige skaaien tweintich kear sa lang en 2000 oant 3000 kear sa swier. De kop wurdt seis kear sa breed. Sels it meast elastyske fel kin sa’n enoarme groei net ferdrage. Derom ferfellet de rûp in oantal kear yn syn ûntwikkeling. De âlde krappe hûd wurdt ôfstrûpt en ferfong troch in nij en rommer fel. It groeistadium tusken twa ferfellingen wurdt instar neamd. Meastal binne er fiif of seis instars. Foar in snelle groei is in soad iten nedich. Dat begjint faak al by de aaiskaal. By guon skaaien is it hiel wichtich foar de rûp om de aaiskaal op te iten, oars gean se dea.
Soarten en maten
Rûpen binne der yn ferskillende soarten en maten. Der binne hiele lytsen dy't gongen meitsje yn de blêden. Mar der binne ek rûpen dy't wol 10 sm grut wurde kinne. It lichem fan de rûp bestiet út 13 segminten. De toaraks wurdt troch trije segminten foarme. Elts toaraks segmint hat in pear poaten. De oare segminten wurde abdomen neamd. De poaten fan de abdome segminten befine har meastal op it tredde en sechde segmint. It lichem fan de rûp is faak bedutsen mei hierkes. Dizze hierkes groeie faak op it selfde plak, dus is it in goed werkenningspunt om te sjen fan hokker flinter de rûp is. thumb|right|300px|De rûp fan de [[Swellesturtflinter]]
Gefaarlik libben
Rûpen hawwe in gefaarlik libben. In rûp hat in soad fijannen. Lykas fûgels, mûzen, reptilen, en amfibyen, oare ynsekten en soms frette se elkoar op. Guon skaaien hawwe in ferdigening tsjin al dy fijannen. Se hawwe hierkes dy't brânwûnen jouwe by it oanreitsjen. Der binne ek soarten dy in stank ûntwikkelje kinne lykas de swellesturtflinter. Ek binne der giftige soarten.
Rûpen libje hiel ferskillend. Guon rûpen libje yn nêsten. Dy nêsten meitsje se yn planten en wurde as beskerming bedutsen mei spinsel. Er binne ek rûpen dy’t yn it wetter libje. In rûp wurdt úteinlik in flinter. Mar der is dan noch neat te sjen fan de wjukken. Mar as jo in folwoeksen rûp in hiele lytse partsjes snije soene dan sjogge jo it begjin fan in wjuk.
Wannear de rûp folgroeid is dan siket er in plakje op om te ferpopkjen. left|thumb|300px|De rûp fan de [[Lytse Wite Koalflinter]]
MDMA
thumb|200px|[[Struktuerformule fan MDMA]] De gemyske stofnamme MDMA stiet foar 3,4-methyleendioxymethamfetamine, in organyske ferbining mei as brutoformule C11H15NO2. MDMA en de besibbe stoffen MDA, MMDA en MDEA binne, krekt as lsd, semysyntetyske ferbiningen dy't klassifisearre wurde as psychostimulantia en hallusinogenen. MDMA is ien fan de meastbrûkte syntetyske drugs, benammen yn de subkultuer fan elektronyskemuzyk (benammen techno, trance, house en hardcore), mar ek by psychoterapy. Brûkers fan MDMA ûnderfine gjin lichaamlike ferslaving en de psychysk ferslaavjende wurking is minder as kokaïne of metamfitamine.
Ecstasy of xtc is de strjitnamme foar pillen of poeiers dy't ûnder oare de stof MDMA befetsje. Dizze tabletten befetsje somtiden ek oare stoffen as MDMA, bygelyks mCPP en PMMA. De stof MDMA stiet sûnt 1988 op List 1 (harddrugs) fan de Nederlânske Opiumwet. MDMA wurdt yn de skiedkundich meast klear mooglike foarm ferkocht yn de foarm fan sânkleurige kristallen.
Sjitsport op de Olympyske Simmerspullen 1968
De Olympyske Simmerspullen 1968, ek wol de XIXe Olympiade neamd, waarden yn 1968 yn Meksiko-Stêd, Meksiko hâlden. De sjitsport waard hâlden yn it Vincente Suárez Shooting Range.
Medaljespegel
De top-10 fan lannen dy't by it sjitten medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen 1968.
Sjinkie Knegt
Sjinkie Knegt (Bantegea, 5 july 1989) is in shorttracker út Bantegea.
Libben en karriêre
Hy is de soan fan Liesje en Joost Knegt. Hy is neamd nei syn Sineeske pake Sjing Ting dy't lang lyn nei Nederlân kaam as pindaferkeaper. De famylje wennet boppe it kafee net fier fan it gebou dêr't Sjinkie nei skoalle gie. Hy mei graach wat mei automotors ompiele. Sjinkie learde riden op de iisbaan fan Bantegea. Letter treent er by Shorttrack Club Thialf. Sûnt 2007 rydt er by de Nasjonale Trening Seleksje dy't treend wurdt troch John Monroe, tegearre mei âld-Nederlânsk Kampioen Versteeg. Neist syn 8 oeren treningsarbeid op in dei folget er in wurk-leartrajekt by Philips yn Drachten.
Yn jannewaris 2009 debutearre er by it EK shorttrack yn Turyn. Dêrfoar wie de shorttracker al in skoft súksefol by de junioaren. Yn novimber 2009 kwalifisearre hy him foar de Olympyske Winterspullen 2010 yn Vancouver. Knegt sil ride op de 500, 1000 en 1500 meter.
By it Europeesk kampioenskip shorttrack 2011 yn Thialf, op It Hearrenfean hat Sjinkie Knegt mar leafst 2 brûnzen medaljes (3000m en algemien klassemint), 1 sulveren medalje op de 1500m en goud op de 5000m ôflossing mei Daan Breeuwsma, Niels Kerstholt en Freek van der Wart wûn.
Mids desimber 2018 rekke Knegt swier blessearre oan syn lofterskonk doe't er yn 'e knipe kaam tusken syn heftruck en it kezyn fan 'e skuordoar fan syn pleats. Dêrtroch koed er net meidwaan oan it EK 2019. Yn it twadde wykein fan jannewaris 2019 krige Knegt op 'e nij in ûngelok, doe't er by it oanstekken fan in houtkachel slimme brânwûnen oprûn. Nei eigen sizzen stied er fan syn foarholle oant syn teannen yn 'e brân, en neitiid lei er sân wiken yn it Martini Sikehûs yn Grins, foar't er ein febrewaris nei hûs mocht. Hy sei by dy gelegenheid te hoopjen dat er op 'e tiid opbettere en traind wêze soe foar it reedrydseizoen fan 2019-2020.
Kulturkampf
thumb|Leo XIII|Spotprint fan Leo XIII en Bismarck wêrby hja inoar oproppe om as teken fan respekt inoars foet te tútsjen: (Paus Leo XIII: „Nun bitte, genieren Sie sich nicht!“, Kânsler Bismarck: „Bitte gleichfalls!“)'', 31 maart 1878 De term Kulturkampf wurdt yn Dútslân brûkt foar in 19e-iuwsk skeel tusken Prusen en letter it Dútske Ryk ûnder bûnskânsler Otto von Bismarck en de Roomsk-Katolike Tsjerke ûnder paus Pius IX. Dat skeel eskalearre yn 1871, einige yn 1878 foltôge en waard yn 1887 diplomatyk bylein.
Eftergrûn
It gyng yn Dútslân fral om de Steat yn syn juridyske en politike diminsjes te skieden fan de Roomsk-Katolike Tsjerke en dy fan de ynfloed fan de organisearre katolike minderheid. Ek protestanten krigen te meitsjen mei de Kulturkampf; mar hja binne net dúdlik oan ien kamp ta te wizen om't de maatregels tsjin de katoliken oer it generaal ek yn harren belang wiene. Otto von Bismarck brûkte lykwols wol hiele hurde middels tsjin de katolike geastliken en waard dêrfoar lang om let sels troch protestanten en liberalen bekritisearre. thumb|left|Otto von Bismarck Yn in bredere kontekst kin mei "Kulturkampf' ek in Europeesk fenomeen oantsjut wurde: yn ferskillende lannen fan it kontinint kaam it ta ferlykbere ûtwikkelingen. Ek yn oare dielen fan Europa en yn Súd-Amearika wie der yn de 19e iuw sprake fan botsingen tusken de Steat en de Roomsk-Katolike Tsjerke. Dy striid ûnstie troch it politike krewearjen om de ferhâldings tusken Steat en Tsjerke op 'e nij te oardenjen. Dêrby kamen twa mei-inoar konkurrearjende wrâldbylden foar inoar oer te stean: konservatyf en liberaal. Fan 'e kant fan de Steat waard besocht in liberaal belied út te fieren mei as doel in folsleine skieding tusken Tsjerke en Steat te beävensearjen. Yn bygelyks Prusen waard pleite foar de ynfiering fan it boargerlike houlik. Dat rôp fral ferset op fan religieuze krêften fan benammen it katolike folksdiel; hja setten har yn foar de ynfloed fan godstsjinst yn it publike domein en de polityk en foar it primaat fan de Tsjerke en godstsjinst boppe de Steat en wittenskip.
Earder spile yn Switserlân al in soartgelikens konflikt en ek Baden en Beieren hiene al foar de Prusyske Kulturkampf harren eigen Kulturkampf. Dy konflikten wurde as foarrinners fan it konflikt tusken Prusen (en it Dútske Ryk) en de Katolike Tsjerke beskôge. thumb|Paus Pius IX Yn in tiid dat de feriening fan Dútslân ûnder lieding fan Prusen him ôftekene en de Tsjerklike Steat opheft waard, organisearren de katoliken harren tsjin it ein fan de jierren 1870 yn de Sintrum Partij om û.o. de rjochten fan de religieuze mienskippen foar de Steat oer te behâlden. Dy partij krige net allinne te meitsjen mei liberalen, dy't yn de neffens har reaksjonêre Roomsk-Katolike Tsjerke in hindernis foar de foarútgong seagen. Ek rykskânsler Otto von Bismarck beskôge de Sintrum Partij as in gefaar foar de autoriteit fan de oerheid en de noch net hielendal foltôge ienheid fan it Ryk. Foar him wiene de organisearre katoliken tegearre mei oare minderheden lykas Poalen, Elzas-Loataringers en Denen fijannen fan it Ryk. De polityk organisearre katoliken waarden fan ultramontanisme beskuldige, om 't hja trou wiene oan it 'efter de bergen' (ultra montes) lizzende Rome.