cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bujumbura
thumb|260px||Bujumbura yn [[Boerûndy]] Bujumbura is de haadstêd fan Boerûndy. De stêd leit oan de Tanganjikamar en is mei in befolkingstal fan nei skatting 500.000 (2005) de grutste stêd fan it lân en it administratyf en ekonomysk sintrum. De wichtichste yndustryen binne tekstyl en sjippe. Bujumbura is ek de grutste havenstêd fan Boerûndy en ferskipt kofje, katoen en tin-ertsen.
Skiednis
Bujumbura wie oant 1889 in ienfâldich doarp doe't it Dútsk koloniale bewâld hjir in militêre post festige. Dútslân moast nei it ferliezen fan de Earste Wrâldkriich de koloanje yn 1918 ôfstean oan Belgje.
thumb|left|225px|Sakewyk yn Bujumbura
List fan planetoïden 47301-47400
Dit is in list fan planetoïden 47301-47400.
Mokkemastate (Ealsum)
Mokkemastate wie in state oan de súdkant fan Ealsum.
Tsjaard Mokkema, of Mockema, wie in fetkeaperske bewenner fan de eardere state. De state waard yn 1492 ferwoaste; earst doe joegen Tjaard en Gerbrandt Mokkema harren oer en sleaten sy harren oan by it bûn mei Grins.
De state is yn de neifolgjende iuwen faak fan eigner feroare en dat wiene nei 1611 gjin Mokkema's mear. Foar yn de 18e iuw wurde hierboeren as bewenners neamd, mar faaks hat it hûs doe noch simmerwent fan de eigners west. Yn 1811 lei it hûs yn pún, mar wie der noch in part fan de poarte oer.
Judo op de Olympyske Simmerspullen
100px|right
Judo is in sport dy't fan de Spullen fan Tokyo 1964 ôf op it Olympyske programma stiet.
Gewichtsklassen
Yn 1964 waard der striden yn fjouwer klassen. Yn 1972 en 1976 yn seis klassen. Yn 1980 en 1984 yn acht klassen. Fanôf 1988 wurd der yn sân klassen striden ek by it frouljusjudo wurd der striden yn sân klassen. De gewichtsklassen binne al ferskeidene kearen wizige. Der wurd yn alle gewichtsklassen striden om ien gouden, ien sulveren en twa brûnzen medaljes.
Aztlan
Aztlan is it legindaryske wenplak fan de foarâlden fan de Nahua, ien fan de wichtichste kultueren yn Meso-Amearika. De namme hâldt nei alle gedachten yn "plak fan de wite fûgels", "plak fan it brânende wetter" of "plak fan de oarsprong".
Leginde
Neffens Nahuatl leginde wienen der sân stammen yn Tsjikomoztok, it plak fan de sân grotten. Eltse grot fertsjintwurdige in oare Nahua stam: de Ksochimilka, Tlahuika, Akolhua, Tlakskalan, Tepaneken, Tsjalka, en Meksika. Dy stammen gongen stadichoan út de grotten wei en fêstigen har tichtby Aztlán, of Aztatlan.
Boarnen
De boarnen foar Aztlan binne de Boturiny Kodeks, de Kodeks Telleriano-Remensis, en de Aubin Kodeks. Aztlan wurdt fierders ek neamd yn de Skiednis fan Tlakskala (in kodeks fan Diego Muñoz Camargo, in Tlakskalan mestys út de 17e iuw, en yn de Skiednis Tolteka-Tsjichimeka.
Boksen op de Olympyske Simmerspullen 1908
200px|thumb|right|It Olympysk Boks Stadion fan Londen 1908
De Olympyske Simmerspullen 1908, ek wol de IVe Olympiade neamd waarden yn 1908 yn Londen, Grut-Brittanje hâlden. It boksen hie plak yn it Northampton Institute.
Northampton Institute
Is boud yn 1894 en is in universiteit it waard oprjochte mei as doel it befoarderjen fan de yndustriële feardigens, algemiene kennis, sûnens en wolweazen fan jonge manlju en froulju dy't hearre ta de earmere klassen. Yn 1908 waard yn de Great Hall fan universiteit it Olympyske Boks toernoai hâlden. It universiteits-swimbad waard ek brûkt as spylplak foar it wetterpolotoernoai en in oantal swimûnderdielen, Hjoed de dei is it swimbad de Universiteitsbibleteek.
Taco Roorda
rjochts|frame|Taco Roorda Taco Roorda (Britsum, 19 july 1801 – Leien, 5 maaie 1874) wie in letterkundige,
Taco Roorda studearre yn Grins teology. Yn 1824 sleat er syn stúdzje ôf mei in promoasje ta doktor. It jier dêrop krige hy in Grinzer earedoktoraat yn de letteren. Ynearsten waard Roorda dûmny yn Lytsegast yn Grinslân.
Yn 1828 waard Roorda professor yn de Easterske talen te Amsterdam. Yn 1835 ferwiksele hy Amsterdam mei Delft. Syn learopdracht wie dêr taal-, lân-, en folkekunde yn Nederlânsk-Ynje. Yn 1864 waard Roorda professor oan de Ryksynstelling foar Yndyske taal-, lân- en folkekunde te Leien.
Roorda, waans namme no noch yn fakrûntes neamd wurdt, wie foaral spesjalist yn it Javaansk. Dêrnjonken hat hy learboeken en beskôgings skreaun oer taalkunde en oer teologyske ûnderwerpen.
Fairbanks (Alaska)
thumb|left|250px|Lizzing fan Fairbanks yn Alaska
Fairbanks is in stêd (city) yn de Amerikaanske steat Alaska en teffens de haadstêd fan it distrikt (Borough) Fairbanks North Star. It is nei Anchorage de twadde stêd fan de steat
Fairbanks leit fier fan alles, yn de wyldernis, mar is oer ir spoar wol ferbûn mei ûnder oaren Anchorage. Dwers troch de stêd rint de rivier de Chena dy't súdlik fan de stêd útmûnet yn de Tanana.
Fairbanks hat in subarktysk klimaat mei lange, kâlde winters en koarte, waarme simmers. De measte delslach komt yn de simmer. Yn Fairbanks duorret de winter fan de lette septimber/iere oktober oant de lette april/iere maaie. De leechste temperatuer dy't dêr ea metten waard wie -54,4 °C.
Fairbanks húsmannet de Universiteit fan Alaska Fairbanks.
Skiednis
De stêd waard yn 1902 troch goudsikers út de Klondike stifte en nei Charles W. Fairbanks neamd, senator út Indiana, letter fisepresidint ûnder Theodore Roosevelt. Fairbanks waard rillegau de grutste stêd fan Alaska.
Yn de Twadde Wrâldkriich waarden dêr twa Amerikaanske legerbases ynrjochte, dêr't ien fan (Fort Wainwright) ek ûnder de Kâlde kriich foar in soad wurkplakken soarge, omdat Alaska frijwat tich by de Sovjet-Uny lei.
Tusken 1975 en 1977 waard út Fairbanks wei de oanlis fan de Trans-Alaska-Pipeline organisearre.
60
Ferstoarn
60er
Grutte Priis Formule 1 fan Spanje 2019
Utslaggen fan de Grutte Priis Formule 1 fan Spanje 2019 yn Montmeló op 12 maaie. It wie de fiifde race fan 21 races fan de Formule 1 yn 2019. Hy waard op it Sirkwy fan Barcelona-Cataluña hâlden. De race waard hâlden oer 66 omgongen, op it 4,7 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 308,4 kilometer.
Fierdere Reformaasje
De Fierdere Reformaasje is de streaming yn de Grifformearde tsjerke yn Nederlân dy’t yn de 17e en 18e (rûchwei fan 1600 oant 1750) iuw nei foaren kaam. De streaming lei der klam op dat de reformaasje fan de tsjerke, dy’t der yn de 16e iuw west hie, ek yn it libben fan de leauwigen en yn de maatskippij ta utering hearde te kommen. Dit wie in reaksje op in bestjurre tastân en ferflakking yn de griffermearde tsjerke fan dy tiid.
As stichter fan de Fierdere Reformaasje wurdt wol wiisd nei de Middelburchske predikant Willem Teellinck, dy't yn 1608 syn reformaasjegeskrift Philopatris opdroech oan de Steaten-Generaal. Bekende fertsjintwurdigers fan dizze streaming wienen de Utertse heechlearaar Gisbertus Voetius, de Rotterdamse predikant Wilhelmus à Brakel en de Utertse predikant en dichter Jodocus van Lodenstein.
Ek yn Ingelân en Dútslân binne yn de 17e en 18e iuw fergelykbere vroomheidsbewegingen oan te wizen. Yn Ingelân hjitte sy Puriteinen, yn Dútslân wurde hja Piëtisten neamd.
Siemen Hoekstra
Siemen Hoekstra (Ikkerwâld, 1966) is freelance trompettist, dosint koperblazers en dirigint.
Doe't Siemen Hoekstra tsien jier wie krige er syn earste kornetlessen fan Douwe Veenstra by streekmuzykskoalle De Wâldsang yn Bûtenpost. Op syn fyftjinde spile er bugel (flügelhorn) by brassband De Bazuin út Oentsjerk. Ek spile er by brassband Soli Deo Gloria, Ljouwert en brassband De Wâldsang, Bûtenpost.
Hoekstra studearre trompet en HaFaBra-direksje oan de Muzyk Pedagogyske Akademy yn Ljouwert en ferfolge syn trompetstúdzje oan it Sweelinckkonservatoarium yn Amsterdam. Hy krige trompetles fan Jan Holtrop, Peter Masseurs, Klaas Kos en fan syn grutte foarbyld Willem van der Vliet. Syn haadfak direksje folge er by Jan de Haan, Dirk Annema en Gerrit Fokkema en hy rûn inkelde kearen staazje by de ingelske dirigint David King.
Nei inkelde jongerein- en B-orkesten dirigearre te hawwen, waard er dirigint by brassband Juliana út Kollumersweach. Yn 12 jier tiid helle er dêrmei súksessen yn. Fan 1999 oant 2005 wie er dirigint fan de Provinciale Brassband Groningen. Hjoed de dei (2007) wurdt Hoekstra in soad frege as gast-/projektdirigint. Sa brocht er yn 2005 brassband De Lofklank út Oerterp de kampioenstitel yn de twadde difyzje fan de Nederlânske Brassband Kampioenskippen.
Hjoed-de-dei wurket Hoekstra as freelance trompettist, dosint koperblazers en dirigint. Hy stiet foar 2 orkesten: fanfare de Lytse Sudwesthoeke út Starum en sûnt jannewaris 2007 foar brassband Pro Rege út It Hearrenfean. Boppedat spilet er yn it koperkwintet 'Fiifresombrass' dat bestiet út fiif befreone prosjenele koperblazers.
Nederlânsk Wynmuseum
It Nederlânsk Wynmuseum in Arnhim waard 28 april 1983 iepene troch de eartiidske Kommissaris fan de Keninginne yn Gelderlân Molly Geertsema en Christie's wynfeilingmaster Michael Broadbent.
It museum húsmannet yn de âlde wynkelders fan wynhannel Robbers & van den Hoogen oan de Velperweg yn Arnhim. De eksposysje lit alle ûnderdielen fan de wynbou, de wyngerd en -wynstokken, de rispinge, it kniezen en persen fan de druven, de gêsting en it botteljen sjen. Dêrnjonken wurde allerhanne gebrûksartikelen dy't wynbou en -konsumpsje oanbelangje útstald.
Jannes Kleiker
thumb|left|150px|Selsportret thumb|175px|La Nascita di Venere ('De berte fan Fenus') thumb|175px|Wurk út 2017 Jannes Kleiker (Grins, 22 novimber 1957) is in keunstskilder dy't wurket en wennet yn Drachten. Hy studearre oan de Akademy Minerva te Grins (1978-1984, rjochting frij tekenjen en skiderjen) dêr't er ûnder oaren les krige fan Matthijs Röling en Wout Muller. Hy kin rekkene wurde ta de Noardlike Realisten en wie in skoft lid fan keunstnersgroep Prisma '88. Letter waard er ien fan de QuasiRealisten, in yn 2012 oprjochte groep keunstners út de trije noardlike provinsjes.
Kleiker hat fan begjin ôf figuratyf skildere, fral froulike neakens, meast yn ferstilde pose. Kleiker skilderet meast nei de realiteit, mar set syn figueren, fan om 1997 ôf, ek yn oan de fantasij ûntspruten, eksoatyske omkriten, sa as Yndiaask oandwaande lânskippen, meditterane rotskusten (La Nascita di Venere-syklus), en de klassike âldheid (wat tinken docht oan guon wurken fan Laurens Alma Tadema, dy't tige bewûndere wurdt troch Kleiker). Bekend binne ek syn 'Grotsyklus' en Heveskessyklus'. It lege tsjerkje fan Heveskes foarme de eftergrûn fan de lêste, mei in soad omtinken foar ljochtfal. Dêrnei folge de 'La Nascita de Venere-syklus', in earbetoan oan al de renêssânseskilders dy't de 'berte fan Fenus' skildere hawwe. Ljocht - clair-obscur - is yn 'e rin fan jierren hieltiid wichtiger wurden yn syn wurk.
Letter besike Kleiker syn wurk in nije rochting te jaan. Dat resultearre ûnder oaren yn it skilderjen fan lânskippen en ek hynders en kij. Yn 2009 presintearre er syn earste byldhouwurk, koppen en torso's yn brûns.
Wurk fan Kleiker is yn it besit fan ING-keunstkolleksje, Museum Smellingerlân, Ryksuniversiteit Grins, partikulieren en Museum Møhlmann, dêr't er geregeldwei mei oare Unôfhinklike Reälisten syn wurk útstald.
Stasjon Harns
thumb|right|250px|Stasjon Harns thumb|right|250px|Stasjon efterside, perron Stasjon Harns waard yn gebrûk nommen op 27 oktober 1863 tagelyk mei de iepening fan it spoar Harns – Ljouwert. Dat wie it twadde troch de Maatskippij ta Eksploitaasje fan Steatsspoarwegen (SS) yn gebrûk nommen spoar. Yn 1866 waard de line ferlinge nei Grins. It wie in diel fan de troch de Steat fan de Nederlannen oanleine Line B, fan Harns nei Nijeskâns (klear yn 1868).
It stasjon fan Harns is ien fan de Standertstasjons fan de Steatsspoarwegen, boud yn de jierren sechtich fan de 19e iuw.
Yn tsjinstelling mei it stasjon fan Ljouwert, dat letter yngreven ferboud waard, is it stasjon fan Harns noch foar it grutste part yn âlde steat. De boppeferdjipping is in wente, wylst de rest fan it gebou leech stiet.
Yn 1904 kaam der fan Harns út noch in twadde spoar yn noardlike rjochting ta stân. Dat waard it spoar fan de Noord-Friesche Locaalspoorweg-Maatschappij (NFLS), yn Stiens ferbûn mei it Dokkumer lokaaltsje, dat oer Stiens de ferbining Ljouwert Dokkum fersoarge. De ferbining mei Harns waard yn 1938 opheft en opbrutsen.
Stasjon Harns wurdt tsjintwurdich (2008) betsjinne troch de stoptreinen fan Arriva (foarhinne NoordNed). 600 meter bewesten Stasjon Harns is it werklike begjin-/einpunt fan it spoar: Stasjon Harns Haven. Dy halte bestiet út ien perron mei ien spoar dêr't de treinen oanslute op de fearboaten nei Skylge en Flylân.
Kristoffel Middaghten
thumb|Portret van Christoffel Middaghten fan Andries van Buysen (17e iuw) Kristoffel Middaghten (Seisbierrum, 1665 - Boalsert, 1723) wie skout-by-nacht fan de Fryske Admiraliteit en kartograaf.
Hy begûn syn karriêre as walfiskfarder. Op lettere leeftyd belâne hy by de Admiraliteit, wêr't hy yn 1690 ta kapitein beneamd waard. Yn 1692 waard hy kommandant op it slachskip de Frisia mei har 64 kanonnen. Yn 1704 naam hy, ek as kommandant diel oan it bombardemint fan Gilbraltar. As hy yn 1705 beneamd wurdt ta skout-by-nacht fan de Admiraliteit fan Fryslân set hy him benammen yn foar ferbettering fan de kwaliteit fan te bouwen oarlochsskippen. Op dit mêd jout hy ek in boek út. Op syn reizen hat hy ûnder oare seekaarten makke fan wetters om Ingelân en Noarwegen.
List fan planetoïden 9901-10000
Dit is in list fan planetoïden 9901-10000.
Konstantyn II (keizer)
thumb|right|270px|Konstanyn II Flavius Claudius Constantinus, bekend as Konstantyn II (Arles, jannewaris of febrewaris 316 – 340) wie keizer fan 337 oant 340.
Skiednis
Konstantyn wie de âldste soan fan Konstantyn de Grutte en syn frou Fausta. Hy waard op 1 maart 317 beneamd ta Caesar, en waard fan jongs ôf oan al meinommen op fjildtochten fan syn heit. Yn septimber 337, doe't Konstantyn de Grutte stoarn wie, kamen Konstantyn en syn jongere bruorren Konstantius II en Flavius Iulius Konstans byinoar om it ryk yn trijen te ferdielen. Konstantyn krige dêrby Brittanje, Galje, Hispanje en in stik fan Mauretaanje tawiisd.
Yn 340 stried hy tsjin Konstans yn Itaalje, om wat lân fan him ôf te pakken. Mar Konstantyns leger waard lykwols ferslein tichtby Aquileia en hysels skeat it libben der by yn. Nei syn dea naam Konstans syn diel fan it ryk oer.
Międzyrzec Podlaski
Międzyrzec Podlaski is in stêd yn it súdeasten fan Poalen mei 17.300 ynwenners (2005), en in gebiet fan 19,75 km². Boargemaster is Artur Jan Grzyb.
{{commons|Międzyrzec Podlaski}}
Skiednis fan Nederlân
Iere skiednis
Yn de prehistoarje hawwe der sûnt de Iistiid al jagers libbe yn de hegere gebieten fan it lân. Yn de lêste milenniums foar Kristus kaam dêr lânbou by. De histoarje begjint foar Nederlân mei de Romeinen dy't benammen besuden de Ryn taholden. Yn harren tiid waarden de earste stêden stifte. De Romeinen rommen it om 400 hinne it fjild foar de Franken en Friezen dy't mekoar de hearskippij bestriden hawwe oer de midden fan Nederlân. Om 800 hinne behearsket Karel de Grutte mei grutte parten fan Jeropa ek hiel Nederlân. In ryk fan de Franken waard troch erfopfolging slit; ien fan de gefolgen dêrfan wie dat men in Nederlân gong ferwar hie tsjin oanfallen fan de Wytsingen.
Untstean fan Nederlân
Nei 1000 kaam in ein oan dy ynfallen, en gong it yn West-Jeropa sa bêst dat de lokale hearren begûnen harren gebiet út te wreidzjen. Dit late yn de 14e iuw ta de partijtyd, dy't úteinliks troch de Habsburgers einige waard. Sy makken de Nederlannen ta in ienheid, dêr't fan 1568 ôf, it noardlike part him ûnôfhinklik fan makke. Dizze Republyk fan de Sân Feriene Nederlannen bestie oant de Frânske tiid, doe't it lân yn fazen part fan it Frânske Keizerryk waard.
Keninkryk
Nei de Frânske tiid waard yn 1814 Nederlân in keninkryk, earst mei ek de súdlike Nederlannen derby, en mei Lúksemboarch yn in personele uny, mar úteinlik mei ûngefear de hjoeddeiske grinzen. Yn de Earste Wrâldkriich wie Nederlân neutraal, mar troch de oarloch wie de see net feilich, en de hannel rûn tebek. Nei de oarloch gie it gau better, oant de Krisisjierren. Dêrnei kaam, tagelyk mei it opbetterjen, yn Jeropa it faksisme op, wat late ta de Twadde Wrâldkriich. Yn 1940 waard Nederlân ynnaam troch Dútslân, en earst yn 1945 wer befrijd.
Uniastate (Bears)
thumb|De stielen replika fan Uniastate mei op de eftergrûn de 'Marijetsjerke' thumb|left|150px|Poartegebou Uniastate is in eardere state of stins yn Bears, dy't yn of omtrint 1530 boud waard. Op it yn oarspronklike steat werombrochte terrein stiet noch in restaurearre tagongspoarte, en ek in stielen replika (loftspegeling) op wiere grutte fan de yn 1756 sloopte state. Fan Unia wie in laach fan grytmannen en offisieren, dy't meardere stinzen yn Fryslân hienen.
Besikerssintrum
Yn de Marijetsjerke is it museum Besikerssintrum Uniastate ynrjochte, mei ynformaasje oer it libben op Staten en Stinzen fan eartiids. Op it terrein en yn de tsjerke binne wikseljende tentoanstellingen fan Fryske keunstners. Uniastate is ek troch de gemeenteried oanwiisd as troulokaasje.
Reinder Sierks Roorda
Reinder Sierks Roorda (Britsum, 15 april 1894 – Ljouwert, 7 novimber 1965) wie in genealooch en skriuwer.
Libben
Reinder Roorda waard berne yn in grifformearde húshâlding. Hy wie fan syn fak ynspekteur fan in libbensfersekeringsmaatskippij. Al gau kaam syn belangstelling foar de Fryske skiednis en de Fryske beweging nei foaren. Yn it Kristlik Frysk Selskip naam er in grut plak yn. Hy waard in fêste meiwurker fan De Stim fen Fryslân. De stikken dy't er dêryn oer Britsum skreau, binne letter bondele as in doarpsskiednis.
Nei 1945 koe Roorda syn wjukken útslaan as genealooch. Yn ferskate Fryske kranten publisearre er stikken oer famyljes en harren ferhâldingen ûnderinoar. Der binne ferskate genealogyske boeken fan syn hân útkommen en hy waard ek faak frege as adviseur oer genealogyske ûnderwerpen.
In oar mêd dêr't Roorda aktyf op wie, wie it skriuwen fan romans en foaral berneboeken. Roorda sleat him oan by it sjenre oer histoaryske persoanen dat ûnder it kristlike folksdiel yn de tritiger jierren fan de 20e iuw populêr wie. Roorda helle lykwols Fryske persoanen nei foaren.
Roorda wie ek bestjoerslid fan de Provinsjale Parseferiening, de útjouwer fan it Frysk Deiblêd. De namme De Sneinspetiele foar de sneonske bylage is troch Roorda optocht.
Judo op de Olympyske Simmerspullen 1964
200px|thumb|right|It Olympysk judo stadion fan Tokyo 1964
De Olympyske Simmerspullen 1964, ek wol de XIXe Olympiade neamd, waarden yn 1964 yn Tokio, Japan hâlden. It judo waard hâlden yn it Nippon Budokan. De iepen klasse waard ferassend genôch net lykâs ferwachte wie troch in Jappanner wûn, mar troch de Nederlanner, Anton Geesink.
Nippon Budokan
It Nippon Budokan waard boud yn 1964 en hat plak foar 14.201 taskôgers. Neist in sporthal is it hjoed de dei ek yn gebrûk as konserthal, sa hawwe de Beatles der yn 1966 optreden en ha meardere rock en metalbands hjir live-albums opnaam. It Nippon Budokan leit op in 5 km noardeastlik fan it National Stadium.
Saint-Dié-des-Vosges
thumb|left|Plak fan Saint-Dié-des-Vosges Saint-Dié-des-Vosges is in stêd en gemeente yn it noarddeasten fan Frankryk en leit oan de Meurthe. Boargemaster wie Christian Pierret (2002-2008) en is no David Valence (2014-2020).
Geografy
De gemeente Saint-Dié-des-Vosges hat 20.471 ynwenners (2013) en in gebiet fan 46,15 km².
Universiteit
Institut universitaire de technologie (IUT) :
Ferskaat
Saint-Dié-des-Vosges wie ek it berteplak fan Vautrin Lud (humanist), Jules Ferry (politikus), Jacques Augustin (skilder) en Yvan Goll (dichter en skriuwer).
Jodocus fan Lodenstein
Jodocus fan Lodenstein (Delft, 6 febrewaris 1620 - Utert, 6 augustus 1677) wie in predikant en dichter.
Jodocus fan Lodenstein studeare foar predikant oan de hegeskoalle fan Utert en wie dêr in learling fan Gijbertus Voetius. Dêrnei studearre hy noch twa jier oan de Universiteit fan Frjentsjer. Hy hie dêr les yn Easterske talen ûnder lieding fan prefesser Johannes Coccejus. Yn 1644 naam er in berop oan nei de gemeente fan Zoetermeer en Zegwaard. Yn 1650 krige er in berop fan de gemeente Sluis en yn 1653 naam er in berop nei Utert oan.
Neist predikant wie er ek dichter. Syn gedichten binne û.o. byinoar brocht yn de bondel “Uyt-spanningen”.
Fan Lodenstein syn freonerûnte bestie ûnder oaren út:
Bibliografy
Uyt-spanningen : behelsende eenige stigtelyke liederen en andere gedichten, Utert : De Banier, 2005 (oarspronklike útjefte 1676)
Boksen op de Olympyske Simmerspullen 1920
De Olympyske Simmerspullen 1920, ek wol de VIIe Olympiade neamd waarden yn 1920 yn Antwerpen, Belgje hâlden. It boksen waard hâlden yn de Antwerpse Zoo. It wie de tredde kear dat it boksen op it programma fan de Simmerspullen stie.
Medaljespegel
De top acht fan lannen dy't by it boksen medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen 1920.
Politikology
Politikology, ek wol politike wittenskip neamd, is de wittenskiplike stúdzje fan 'e polityk. Politike wittenskip is in sosjale wittenskip, dy't him dwaande hâldt mei de stúdzje nei bestjoer en machtsferhâldingen yn en tusken mienskippen.
De politikology omfiemet in tal fan fakgebieten, lykas:
Zakopane
thumb|right|250px|Krupówki, de sintrale ferkearsfrije strjitte yn Zakopane Zakopane is in stêd yn it uterste suden fan Poalen. It hat 30.000 bewenners en leit yn it woiwodskip Lyts-Poalen. De stêd stiet bekend as it wintersportsintrum fan Poalen. It is ek in populêr startplak foar guons dy't yn de Tatra te kuierjen wolle.
Lânskip
De stêd leit op in hichte fan 800 meter oan de foet fan de Giewontberch. Op it heden lûkt de stêd in protte toeristen en binne der in soad hotels en pensjons. Troch de karakteristike boustyl fan de Podhale mei houten huzen en in protte houtfykwurk, hat it stedsje noch hieltyd har doarpsk karakter behâlden.
De pleatslike befolking, dy't yn Poalen de Góraly (= berchbewenners) neamd wurde, hechte bot oan tradysjes. Op strjitte is faak in kapela te hearren dy't tradisjonele Poalske muzyk út de omkriten spylje.
Búten Zakopane leit in iisbaan, Tor Cos neamd dêr't yn febrewaris 2009 it WK reedriden foar junioren hâlden waard.
Skiednis
Lang lyn wie Zakopane net mear as in lyts berchdoarpke. Yn 1646 wennen der net mear as 43 ynwenners. Pas yn it midden fan de 19e iuw begûn Zakopane stadich in stêd fan betsjutting te wurden en luts toeristen en keunstners oan út it 100 km noardliker lizzend Krakau. Yn 1889 telde de stêd 3000 ynwenners. Sûnt dy tiid wie it ek makliker berikber troch in spoarferbining.
Fan 3 jannewaris 1795 oant11 novimber 1918 hearde Zakopane by Eastenryk. Nei de ein fan de Earste Wrâldkriich kaam it werom by Poalen.
Twadde Wrâldoarloch
Yn de maitiid fan 1940 wie der in gearkomst fan ôffurdigen fan de Gestapo en NKWD, de geheime tsjinst fan de Sowjet-Uny, yn Zakopane, om oer mienskiplike maatregels tsjin de Poalske fersetsbwegeging te praten.
Foar it Poalsk ferset wie Zakopane in wichtich tuskenstasjon yn it boadskippenet fan Warsjau en Krakau oer Slowakije nei Bûdapest. Guon ynwenners wiene koerier dy't boadskippen oer de bergen brochten, oaren wiene op mear as ien manier belutsen by it ferset tsjin de besetter.
Fan 1942 oant 1943, wie dêr ek in subkamp fan konsintraasjekamp Kraków-Płaszów; 1000 slaveärbeiders moasten dêr yn in stiengat arbeidzje.
Fersetskrús
thumb|right|150px|It fersetskrús. It fersetskrús is nei de Militêre Willems-Oarder en de dêrmei ferbûne Earesabel de heechste Nederlânske ûnderskieding, dy’t bedoeld is foar persoanen dy’t yn de Twadde Wrâldkriich harren dwaande hâlden hawwe mei ferset tsjin de Dútske of Japanske besetting. It fersetskrús moat net betize wurde mei it yn 1980 ynstelde fersetsbetinkingkrús.
It fersetskrús is op 3 maaie 1946 by Keninklik Beslút ynsteld, soks as erkenning fan bysûndere moed en belied tsjin de fijannen fan de Nederlânske saak en foar behâld fan de geastlike frijheid. De ûnderskieding waard 95 kear ferliend, wêrfan 93 kear postúm, meastal oan Nederlanners, mar ek in inkele kear oan Belgen en Frânsen. De ienichste dy’t it fersetskrús by it libben krige wie Gerard Tieman.
Skiednis fan it fersetskrús
It Nederlânske ferset yn de Twadde Wrâldkriich woe yn 1945 neat witte fan ûnderskiedingen. Minsken woenen net it gefoel hawwe dat se it dienen omdat se idel wiene. It ferset wie yn de kriich libbensgefaarlik west, en it wie ûndwaanlik om ferskil tusken fersetsstriders te meitsjen. Dochs waard in grut oantal Nederlanners dekorearre mei de Britske ‘Kings’s Medal for Courage in the Cause of Freedom', it ‘George Cross’ en de Amerikaanske Medal of Freedom.
Nei de kriich bestie it idee dat it ferset in rol spylje moatte soe yn it Nederlânske bestjoer. Keninginne Wilhelmina spruts oer de fersetsstriders as de nije eallju. De âlde elite hie yn har eagen ôfdien. De fraach kaam op of neist de al besteande Nederlânske militêre ûnderskiedingen lykas de militêre willems-oarder en de Brûnzen Liuw ek in ûnderskieding moast komme foar boargers. It regear frege advys oan in kommisje, de ried foar ûnderskiedingen en earbetoan dy’t op har beurt wer advys frege by de “grutte advyskommisje fan de yllegaliteit en oan de Binnenlânske Striidkrêften. Undertusken krige de ryksmunt al op 28 novimber 1945 de opdracht om in nije ûnderskieding te ûntwerpen.
De fraach fan de regearing waard troch in bepaalde streaming yn it ferset negatyf beoardiele, mar troch de Binnenlânske Striidkrêften waard it posityf besjoen. De regearing wie posityf oer in fersetsûnderskieding foar boargers. Der waard besluten ta in kompromis: it fersetskrús soe allinnich postúm ferliend wurde. Dochs krige ien persoan letter de ûnderskieding doe't er noch libbe en dat wie Gerard Tieman.
Op 7 maaie 1946 waarden de earste fersetskrúsen postúm oan 50 Nederlanners ferliend. De útrikking oan harren famyljeleden barde twa dagen letter yn Paleis op de Daam yn Amsterdam. Op 24 oktober 1946 folgen de earste ûnderskiedingen oan Belgyske en Frânske fersetsstriders. It lêste fersetskrús waard yn 1955 ferliend oan Bernardus IJzerdraat. Yn alle gefallen gie de ûnderskieding mei in persoanlike brief fan Keningin Wilhelmina nei de famylje.
De ûnbekende Joadske soldaat
Op foardracht fan de Nederlânske ambassadeur yn de Feriene Steaten, Mr. Eelco Nicolaas van Kleffens, waard op 17 oktober 1947 in fersetskrús takend oan de ûnbekende Joadske soldaat dy’t yn it Getto fan Warsjau syn libben joech foar de frijheid fan alle folken.
It uterlik fan it fersetskrús
It fersetskrús is in Latynsk krús fan brûns dat dekt wurdt troch in keningskroan. Op it krús is Sint Joris ôfbyld dy’t fjoerspuiende draak oan syn spear riuwt. Op de earmen binne de wurden “trou oant yn de dea” te lêzen. De efterside fertoant in flamjend swurd mei twa brutsen keatlingen.
Takende fersetskrusen
It fersetskrús waard ferliend oan:
Feankeninginne
De Feankeninginne is in simmerseizoen lang de toeristyske ambassadrise fan Earnewâld. De feankeninginne moat út it doarp komme en wurdt troch in lytse foaroansteande kommisje frege. De nije keninginne waard oantemei 2013 kroand nei de skûtsjesylwedstryd op Keninginnedei, mei útsunderingen fan oare aktiviteiten yn en om it doarp Earnewâld. Op de dei seit de âlde keninginne meast in ôfskiedswurdsje. Nei de kroaning hâldt de nije feankeninginne har iepeningstaspraak en let dêrnei de belle om it simmerseizoen yn te lieden. Sa sylt se op it skûtsje by de SKS-wedstriid yn Earnewâld en rikt nei ôfrin de prizen út.
Feankeninginnen wienen oant no ta:.
Ierdgas
right|thumb|Gashâlder Ierdgas is in fossile brânstof. It ûntstiet by itselde proses dat ta de foarming fan ierdoalje liedt en fertsjintwurdiget it lichtere bestândiel organyske produkten fan dat proses. Ierdgas wurdt dêrom faak mei ierdoalje fûn, hoewol't it gas kâns sjocht yn oare ierdlagen troch te kringen as de swierdere oalje en der sa in skieding ûntstien wêze kin.
Skjin
Yn it ferline is ierdgas faak as in ôffalprodukt beskôge fan oaljewinning en ienfâldichwei 'ôffakkele'. Ek no bart soks noch wol as it hiel fier fan de bewenne wrâld fûn wurdt en it transport nei de konsumint te folle hollebrekken oplevert. Dit is ekologysk sjoen tige spitich omdat fan de fossile brânstoffen ierdgas de skjinste soarte is. Offakkeljen is lykwols al better as it metaan gewoanwei ûntsnappe te litten nei de atmosfear omdat de bydrage oan it broeikaseffekt fan metaan sa. 21 kear heger is as koaldiokside. Metaan levert by ferbaarning dûbeld safolle wetter as koaldiokside wylst stienkoal benammen yn koaldiokside omsetten wurdt. Boppedat jout ierdgas gjin roet of jiske. It is ek safolle makliker as stienkoal of ierdoalje te ûntdwaan fan ûnsuverheden lykas swevel mei it Clausproses.
thumb|400px|Ierdgasproduksje nei lân (brún en read kleurde lannen produsearje it measte)
Geurstof
As befeiliging fan gastafier wurdt wol de gasgebrekbefeiliging tapast.
Transport en opslach
300px|Undergrûnse gaslieding mei ôfsluter
Gas wurdt by foarkar yn metalen of keunststoffen gasliedingen ferfierd. Dêrneist wurdt ierdgas ek ûnder druk ferfierd, of as floeistof. Opslach yn gasfoarm kin yn bolfoarmige konteners, of sels yn ûndergrûnske stientelagen. Lytse hoeveelheden wurde yn tenks, silinders of gasflessen opslein. LNG wurdt yn isolearre tenks opslein. De distribúsje is yn hannen fan de Nederlânske Gasuny.
Tapassings
Ierdgas wurdt as enerzjyboarne brûkt om op te sieden en om te ferwaarmjen. Iergas hat yn Fryslân sûnt de jierren sechtich it stedsgas en it stoken op stienkoal hielendal ferkrongen. Dêrneist wurdt yn grutferbrûk tapast foar elektrisiteitssintrales en stedsferwaarming.
Ierdgas wurdt ek as grûnstof brûkt yn ferskate gemyske produksjeprosessen. DSM brûkt ierdgas om ammoniak mei te meitsjen, dat op syn beurt wer grûnstof foar keunstdongfabrikaazje is. Ierdgas wurdt yn gearparse foarm ek brûkt as alternative, skjinne brânstof foar auto's en bussen en yn floeibere foarm foar vrachtweinen. Ierdgas is lykwols al in fossile brânstof dy't in kear oprekket. Ierdgas is gjin biobrânstof.
Gasferbrûk
In trochstrings Frysk húshâlden brûkte yn 2005 sirka 1600 m3 gas yn 't jier. It gasferbrûk sakke yn de lêste jierren troch ferbettere isolaasje fan wenten en it tanimmen fan it oandiel HR-tsjetttels yn húshâldens. It trochstrings ferbrûk lei yn 1996 bygelyks noch om de 2100 m3. Ek de waarmere winters fan de lêste jierren lykje dêrby in rol te spyljen. Alhoewol't 83 % fan de húshâldens op gas siedt freget itensieden mar 3 % fan it gasferbrûk. De waarmwetterfoarsjenning nimt 19 % fan it ferbrûk foar syn rekken. Ferwaarming fan it hûs freget 78 % fan it gasferbrûk. (sifers 2001)
Kosten (húshâldlik gebrûk)
Ien m3 gas kostet útgeande fan in trochstrings ferbrûk fan 2650 m3 yn 't jier yn 2006 hast 45 sint yn 't m3. Dit is eksklusyf transportkosten, enerzjybelesting (EB) en fêstrjocht.
Fêstrjocht is it fêste bedrach dat foar de gasoansluting betelle wurde moat. Trochstrings bedraacht it fêstrjocht om-ende-by € 120 yn 't jier.
Priisûntwikkeling (húshâldlik ferbrûk)
Mear statistyske gegevens op www.energie.nl.
Ierdgas fan anorganyske oarsprong?
In team fan de Indiana-universiteit ûnder lieding fan Henry Scott brocht kalsyt (CaCO3), izerokside (FeO) en wetter yn in laboratoarium ûnder in hege druk fan fiif oant alve miljard pascal. Tagelyk waarden dizze stoffen ferwaarme mei in laser. Sa waarden de omstannichheden dy't op tsientallen kilometers djipte yn de ierdkoarste hearskje moatte neiboatst. By dit eksperimint waard metaan foarme. Dit fiede de diskusje oer in eventuele anorganyske oarsprong fan ierdgas. Op bygelyks titan (moanne) en mars (planeet) komt ek metaan foar.
Fysyske eigenskippen
Grinslanner ierdgas levert by ferbaarning trochstrings in energetyske wearde fan 31,65 MJ/m³ (ûnderwearde) oan enerzjy. Dit komt oerien mei ûngefear 8,8 kWh enerzjy.
Ierdgas hat in soartlik gewicht fan ûngefear 0,833 kg/m³.
Geweargroep
In geweargroep, yn 'e popkultuer better bekend mei de Ingelske term squad, is de lytste militêre ienheid dy't der is. It is in ûnderdiel fan in seksje of, as de triem fan seksje fuortlitten wurdt (ôfhinklik fan hokker kriichsmacht it om giet) fan in peloton. In geweargroep bestiet yn 'e Nederlânske Keninklike Lânmacht ornaris út tsien persoanen en yn it Nederlânske Korps Mariniers út acht man; yn it Amerikaanske Leger giet it om trochinoar acht oant fjirtjin manskippen.
Sa'n ienheid stiet ûnder lieding fan in ûnderofsier, almeast in sersjant. Dat is dan yn it militêr jargon de groepskommandant of GPC. Dyselde wurdt bystein troch in pleatsferfangend groepskommandant, meastal in korporaal. Geweargroepen wurde benammen ynset by patrûljes en foar de befeiliging en ferovering fan gebouwen troch de lânmacht en mariniers, om't foar operearjen yn beheinde romten ferlet is lytse ienheiden. Teffens wurde geweargroepen ynset foar militêre operaasjes wêrby't mariniers of kommando's yn lytse groepkes fier efter de linys fan 'e fijân aktyf binne.
Seminarium
Seminarium of seminaarje is de beneaming foar in roomsk-katolike prysteroplieding ûnder lieding fan in rektor. It idee fan in seminaarje komt út de 16e iuw en wie part fan de kontrareformaasje. De term stamt ôf fan de Ingelske kardinaal Reginald Pole. Op it Konsylje fan Trente (1543-1565) waard besletten dat alle bisdommen oer in eigen seminaarje beskikke moasten.
Oare betsjutting
Seminary (ek: seminarium) oan in universiteit is in wurkferbân fan studinten oan in universiteit, laat fan in heechlearaar of ien fan syn assistinten.
Gijsbertus Schot
thumb|Gysbertus Schot
Gijsbertus Schot (Dokkum, 21 juny 1810 - Frjentsjer, 4 febrewaris 1889) wie fan 1865 - 1889 lid fan de Earste Keamer foar de liberalen. Hy studearre Romeinsk- en Hjoeddeisk Rjocht yn Leien en Grins. Neist senator wie hy ek abbekaat, notaris en gemeenteriedslid en wethâlder yn Frjentsjer. Yn de Earste Keamer hâlde er him benammen dwaande mei de belangen fan Fryslân.
Schot hat twa kear troud west, earst mei Aaltje Banga (1809-1840), dochter fan dr. Jelle Banga (1786-1877), en dêrnei mei Catharina Magdalena Zeper. Hy krige yn totaal trije dochters, twa út it earste en ien út it twadde houlik. Sûnt 12 oktober 1880 wie hy Ridder yn de Oarder fan de Nederlânske Liuw.
Moderne fiifkamp op de Olympyske Simmerspullen 1984
De Olympyske Simmerspullen 1984 ek wol de XXIIIe Olympiade neamd waarden yn 1984 yn Los Angeles, de Feriene Steaten hâlden.
Lokaasjes
De sporten fan de moderne fiifkamp waarden beoefene op de folgjende lokaasjes.
Frans Boas
thumb|Franz Boas Franz Boas (Minden (Dútslân), 9 july 1858 – New York (VS), 21 desimber 1942) wie ien fan de pioniers en grûnlizzer fan de antropology en wurdt wol de heit fan de Amerikaanske antropology neamd. Frans Boas wie ien fan de learmasters fan Margaret Mead
Nei syn oplieding yn de natuerwittenskip oan ferskate Dútske universiteiten gie Boas nei de Feriene Steaten. Troch syn eftergrûn yn it eksakte tinken wienen syn wittenskiplike ynspanningen bot op it empirysk rjochte.
Inuit
Hy die yn 1883 oant 1884 fjildwurk by de Inuit op Baffin eilân. Mei as resultaat it boek “The Central Eskimo”. Dat boek ferskynde yn 1888. Hy brocht de natuerlike omjouwing fan de Inuit op natuerwittenskiplike wize yn kaart. En hy fergelike syn ûnderfinings mei wat de Inuit fertelle koenen. Hy stelde fêst dat de kennis dy’t de Inuit hienen mear wie as in optelsom fan omjouwingsfaktoaren. Dêr siet noch wat oars by: de kultuer.
Undersyk
Yn it lêste desennium fan de njoggentjinde iuw makke hy in grut oantal reizen nei Yndianefolken lykas de Kwakiutl, de Tlingit en de Haida oan de Amerikaanske Noardwest kust. Hy stelde him as doel om oerienkomsten en ferskillen yn taal, fysyk foarkommen en sosjale gebrûken by de groepearrings te ûndersykjen. Ek woe hy de Yndiaanske kultuer sjen litte sa't sy dat sels ek seagen. Hy sammele keunstfoarwerpen, notearre en fertaalde yndiaanske teksten, die antropologyske mjittingen en kocht yndiaanske foarwerpen. De kultuer fan de Kwakiutl makke in soad yndruk op Boaz. It waard him stadich dúdlik dat ras, taal en kultuer ûnôfhinklike aspekten binne fan minsken. Dizze ûntdekking soe derfoar soarge dat minsken oars gongen tinken oer oare kultueren en harren eigen kultuer. Se tochten dat kultuer yn ferskillende fases ferrûn wurde moast. Dat betsjutte dat de minsken yn de bosken noch net sa fier wienen as bygelyks de westerske kultueren, dit wurdt ek wol it sosjale darwinisme neamd. Troch Boaz is dizze gedachte fuort gien en wurde kultueren gelyk beskôge.
Learaar
It ûnderwiis dat Boaz joech as heechlearaar oan de Comlumbia Universiteit foarme de basis fan de Relativistyske tradysje yn de Amerikaanske antropology. Op basis fan syn wittenskiplike wurk kaam Boas ta it idee fan in fjouwerfâldige fjildantropology. De bestudearring fan frjemde folken moast neffens dizze opfetting barre troch de folgjende wize: De measte antropology-opliedings folgje noch hieltyd dizze wize fan lesjaan.
Psychology
thumb|180px|De Grykske haadletter 'Psi' wurdt gauris brûkt as in symboal foar de psychology of de stúdzje dy't dêrnei dien wurdt. Psychology, sielkunde, is de wittenskiplike stúdzje nei it hâlden en dragen fan minsken en de mentale prosessen dy't dêrby hearre.
Ornaris wurdt de psychology as in sosjale wittenskip kategorisearre. It ûndersyksfjild fan de psychology is lykwols breder. Ofhinklik fan it dielmêd of psychologyske perspektyf kin de psychology ek as natoerwittenskip of geastewittenskip yndield wurde. De ûndersiken dy't dien wurde drage by oan de psychologyske teoryen dy't brûkt wurde om it hâlden en dragen fan minsken better begripe te kinnen.
Skiednis
thumb|left|100px|Wilhelm Wundt De skiednis fan de psychology giet werom nei de âldheid. Ferneamde Grykske filosofen út dy tiid binne Thales, Plato en Aristoteles.
Yn 1879 waard it Ynstitút foar Eksperimintele Psychology oan de Universiteit fan Leipzig oprjochte troch Wilhelm Wundt. Dat momint kin sjoen wurde as it begjin fan de moderne psychology as sosjale wittenskip. As oprjochter fan it Ynstitút foar Eksperimintele Psychology wurdt Wilhelm Wundt de "grûnlizzer fan de eksperimintele psychology" neamd. Gerard Heymans wurdt sjoen as de pionier fan de Nederlânske psychology. Hy rjochte yn 1892 it earste psychologysk labortoarium fan Nederlân op. Yn de jierren nei Wundt ûntwikkelen oare wittenskippers oare perspektiven binnen de psychology lykas Sigmund Freud mei syn psycho-analytyske perspektyf en John Broadus Watson dy't grûnlizzer foar it behaviorisme (gedrachs perspektyf) waard.
Perspektiven
Binnen de psychology wurde fiif perspektiven ûnderskieden om minsklik dwaan en litten te ferklearjen:
Spesjalisaasjes
Psychology is fierder nei ûnderwerp fan stúdzje ferdield yn ferskate spesjalisaasjes. Foarbylden dêrfan binne:
Frederik Tjaberings
thumb| Frederik Tjaberings (Kalkwyk, 21 july 1892 - Ljouwert, 26 oktober 1967) wie in Nederlânsks boargemaster.
Tjaberings wie in soan fan smid en letter fabryksdirekteur Freerk Tjaberings en Janna Hendrika Maters. Yn 1909 kaam er yn oerheidstsjinst; hy wie ûnder mear amtner op de sekretary yn Appingedam, Rheden en Inkhuzen en gemeentesekretaris fan Andyk. Hy wie boargemaster fan Nieuwolda (1920-1930), Heechtsjerk (1931-1941) en doe fan Wymbritseradiel (1941-1957). Yn 1950 waard er ridder yn de Oarder fan Oranje-Nassau. Yn Heechtsjerk waard de Tjaberingsstrjitte nei him ferneamd.
Tjaberings troude op 2 maart 1916 yn Grins mei Lammegien de Boer, dochter fan de feehâlder Lammert de Boer en Jantje Pentinga. Harren soan Freerk Tjaberings wie boargemaster fan Muntendam, Krommenie en Hoarn.
Lân
In lân is it gebiet fan in naasje. As it lân ek in steat is wurde de grinzen fan it lân brûkt as de grinzen foar de jildigens fan wetten. Kulturele aktiviteiten en sport wurde faak op basis fan lân organisearre. Sa hat bygelyks elts lân in eigen nasjonaal olympysk kommitee.
Fort oan de Klop
thumb|right|260px|Fort oan de Klop Fort oan de Klop is in fort yn noard-Utert dat om 1820 hinne oanlein waard by it plak dêr't de Klopfeart útrûn yn de Fecht. Koart foar 1850 waard it fort in stik grutter makke en krige it syn hjoeddeiske ûnregelmjittige foarm. Koart dêrnei waard it bomfrije wachthûs boud. As de wetterliny ûnderrûn wie koe men by it fort passeare, wylst fijanlike troepen der ûnder fjoer nomd wurde koenen. De bou barde sa'n fiif jier neidat de âlde Hollânske wetterliny nei it easten opskood waard en de namme de Nije Hollânske Wetterliny krige. It grutte ferskil mei de âlde liny (út de 17e iuw) wie dat no ek Utert binnen it ferdigeningswurk foel. De Nije Hollânske Wetterliny is mei inoar trije kear ûnder wetter setten, om sa te foarkommen dat fijanlike ynfantery troch it gebiet marsjearje soe: yn 1870 (Frânsk-Dútske Oarloch), yn de perioade 1914-1918 (Earste Wrâldoarloch) en yn 1939 (Twadde Wrâldoarloch).
Yn 2004 begûn de gemeente mei de restauraasje fan it fort. Op it fort sit in lytse (rêchsek)kemping en yn it wachthûs sit in teehûs.
Kammenetoargel
In kammenetoargel is in lyts piipoargel yn in kast dy't mei doarkes sletten wurde kin.
Kammenetoargels hawwe meast mar ien manuaal en hja hawwe gjin pedalen: de oargelist brûnkt syn fuotten om de pûster oan te driuwen.
Fan de 17e oant 19e iuw waard dit type orgel brûkt as hûsoargel en as twadde oargel yn tsjerke.
Colmont
Colmont (Limboarchsk: Koalmet) is in buorskip yn de omkriten fan Ubachsberg yn de gemeente Voerendaal. De namme komt oarspronklik fan it Latynske calvum montem, wat 'keale berch' betsjut. Colmont leit krekt boppe de Drûchdelling fan Colmont. Yn 2002 stienen der yn Colmont 30 húzen en buorkerijen, dêr't meielkoar sa'n 80 minsken wennen.
Bewesten it Colmont fan no lei eartiids in Romeinske filla by it buorskip Kruishoeve.
Goudestein
thumb|300px|''Goudestein sjoen fan de Fecht ôf, Maarssen thumb|300px|Efterside Goudestein, op foargrûn oarlochsmonumint Goudestein is, fan Utert ôf rekkene, ien fan de earste bûtenpleatsen oan de Fecht en it alde gemeentehûs fan Maarssen.
Skiednis
Yn 1608 kocht de Amsterdamske keapman Jan Jacobszoon Huydecoper De Gouden Hoeff. Syn soan, Johan Huydecoper, dy't bewynfierder wie fan de VOC, skepen en meardere kearen boargemaster fan Amsterdam wie, liet op it plak fan De Gouden Hoeff yn 1628 it bûtenhûs Goudestein bouwe. Joan Huydecoper fan Maarsseveen (junior) ferboude taksus en meloenen. Yn 1672 wist hy te foarkommen dat de Frânske troepen Goudestein plonderen. Jan van der Heyden skildere it hûs Goudestein oan de Fecht.
Yn 1955 besluet de gemeente Maarssen it hûs te keapjen. It waard yngreven ferboud en op 19 jannewaris 1961 yn gebrûk nomd as gemeentehûs fan Maarssen.
Gedichten
De Nederlânsk dichter, gelearde en komponist Constantijn Huygens hat by in besite oan de Huydecopers op Goudestein (21 augustus 1656), trije gedichten skreaun oer Goudestein.
AENDEN SELVEN Nu weet ick ’t, Maersseveen, en ’tis licht om versinnen, Waerom uw Goudestein van velen werdt bemint; Twee lieve dinghen doen ’t, en diem’er altoos vindt, De soete Vecht voor deur, de soete vocht van binnen.
Ek de dichter Jan Vos en de bewenner Balthazar Huydecoper hawwe gedichten oer Goudestein skreaun.
Koetshûs
By it hûs stiet ek in koetshûs dat no brûkt wurdt as ûnderkommen foar twa musea: it Museum Maarssen en it Nederlânsk Drogisterij Museum. It park om Goudestein is frij tagonklik foar publyk.
List fan planetoïden 1001-2000
Dit is in list fan planetoïden 1001-2000.
Masuccio Salernitano
Masuccio Salernitano (1410, Salerno - 1475, Salerno), wie in Italiaanske dichter, dy't eins Tommaso Guardati hiet. Yn 1475 of 1476 ferskynde fan him Cinquante Novelle (Fyftich novellen). Fan dy fyftich wie nûmer trijeëntritich in ferhaal oer Mariotto en Gannozza, dat sjoen wurdt as de orizjinele ferzje fan it ferhaal dat William Shakespeare letter bewurke ta it tonielstik Romeo en Julia.
Aldehou (toer)
De Aldehou is in toer sûnder tsjerke yn Ljouwert. Mei de bou waard yn 1529 úteinset, mar al gau sakke de toer skean, mei as gefolch dat it projekt yn 1532 of mooglik yn 1533 ûnfoltôge stillein waard.
Skiednis fan de tsjerke
Op it Aldehouster Tsjerkhôf yn Ljouwert, dêr't no de Aldehou stiet, stie sa likernôch om alvehûndert hinne in tufstiennen - dowestiennen hiet dat doe - tsjerke, dy't yn 'e 13e iuw opfolge wurde soe troch it gruttere, út reade âlde friezen opboude tsjerke. Men kaam lykwols net fierder as it yngraven fan it fûnemint.
Earst doe't yn 1435 de doarpkes Aldehou (doarp), Nijehou & Hoek by mekoar rekken en sa de stêd Ljouwert ûntstie, kaam der al moai fluch ferlet fan in mânsker godshûs. Sa kaam der in trijebeukige, oan Sint Vitus wijde basilyk ta stân, dy't brûkt is oant 1580, doe't er by de reformaasje yn 't ûnnut steld waard. De muorren dêrfan hawwe it lykwols noch oant 1706 ta útholden.
Bou-opdracht
De Ljouwerters woene lykwols mear: se woene krekt sa'n hege toer bij harren nije tsjerke, as de Martinitoer dy't de Grinzers yn 'e jierren 1469-1482 krigen hiene. Der waard sadwaande in aksje op tou set en út hiele Fryslân reinde it jild.
En sa waard it dan in feit, dat it stedsbestjoer fan Ljouwert en de tsjerkfâden fan Aldehou oan boumaster Jacob van Aaken, it bouen fan in nije toer en tsjerke te Aldehou gunden. De deihier fan dizze boumaster wie acht stuorren, frij wenjen en foar it seis jier duorjen fan de bou "een eerlijk nieuwe kleed" it jier.
thumb|250px|De Sint-Vitustsjerke en de Aldehou om 1550
Bou fan de toer
Boumaster Van Aaken hie sin oan 't kerwei en sette útein mei it fûndearjen. Boumaster Van Aaken wie fan heit op soan in hurde ûndergrûn wend en it bouwen op de Fryske klaai wie foar him sûnder mis in besykjen, in eksperimint. Hy liet in grutte djippe kûle grave, dêr't er oan 't op in djipte fan 1,15 meter bar om bar hurde kalk en taaie klaailagen yn smiet. Doe koe in begjin makke wurde mei it bouen fan 'e toer. Om elts risiko út 'e wei te gean krige de Aldehou in brede foet, fersterke fan acht frij fier útboude steunbearen. Eins soene op dizze útsteksels bylden van hilligen en ingels set wurde, mar dat is der nea fan kommen.
Al dizze maatregels hawwe lykwols neat úthelle, want de toer begûn al nei it noardwesten te fersakjen doe't er noch mar tsien meter heech wie. Neffens minsken dy't it witte kinne is de treptoer mei 127 sânstienen trêden, dy't tsjin de noardwestlike steunbear boud is, tegearre mei it gewicht de reden fan it fersakjen, wêrtroch de Aldehou sa'n 1 meter 68 út it lead stiet.
Jacob van Aaken hat it foltôgjen fan de bouwurken net belibje mocht, want trije jier nei it begjin fan it wurk is er ferstoarn. thumb|left|De Aldehou troch [[Jacobus Stellingwerf|Stellingwerf yn 1723]] De nije boumaster waard Cornelis Frederiks. Hy hat der mar ien jier oan arbeidzje mocht, doe waard it bouwurk stillein en bleauwen de Ljouwerters sitten mei de net ôfboude toer mei it útsûnderlik skaaimerk dat dy toer út it lead stie. Dit lêste is net hielendal wier, want it fersakjen waard opheind, troch geregeldwei op 'e nij op 't sjitlead fierder te mitseljen, en sadwaande waard de toer net allinne skean, mar ek krom.