cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kulturkampf
Maatregels
Rykskânsler Otto von Bismarck stelde in rige fan dekreten en wetten op, dy't direkt of yndirekt as anty-Roomsk útlein wurde koene. Guon wetten wiene op it hiele Dútske Keizerryk fan tapassing, oaren allinne foar it keninkryk Prusen.
Maatregels op Ryksnivo
thumb|It Dútske Ryk yn de tiid fan de Kulturkampf (de blauwe kleur tsjut Prusen oan
Gefolgen
Tsjin it ein fan it konflikt sieten 1800 katolike preesters yn 'e finzenis. Under de feroardielen hearden ek aartsbiskop Mieczysław Halka-Ledóchowski fan it doetiidske Posen en biskop Eberhard fan it bisdom Trier. De bisskoppen fan Münster, Johannes Bernhard Brinkmann, en Limburg, Peter Joseph Blum, flechten nei it bûtenlân. Hûnderten preesters stiene foar de rjochtbanken en politisi dy't de biskoppen holpen waarden ôfset. Op 13 july 1874 besocht de katolike arbeider Eduard Kullmann in oanslach út te fieren op Bismarck, lykwols sûnder grutte gefolgen.
Dêrnjonken waarden yn 1872 ek de diplomatike relaasjes mei it Fatikaan ferbrutsen. Yn in taspraak foar de Ryksdei orearre Bismarck gjin sintimeter ta te jaan yn it konflikt mei de Katolike Tsjerke. thumb|Paus Leo XIII (1878) Otto von Bismarck helle mei de Kulturkampf net alle politike doelen. Yn 1878 hie de katolike Sintrum Partij likefolle stimmen as de Nasjonale Liberale Partij (23.1 %); mar yn 1881 (23.2 %) en 1884 (22.6 %) wie Sintrum de grutste fraksje yn de Ryksdei. Ek slagge it Bismarck net in spjalting yn de katolike mienskip te beävensearjen, alhoewol't dat ynearsten wol sa like doe't de Ald Katolike Tsjerke oprjochte waard. Dêrnjonken wiene in soad fan Bismarck's oanhingers ek lilk: de protestantske konservativen wiene likegoed as de katoliken tsjin it boargerlik houlik en de tafersjoch fan de Steat op de skoallen. Boppedat seagen ek liberalen grûnrjochten yn gefaar kommen. Nei't er in pear politike doelen helle wie Bismarck wol ree om ta in oerienstimming mei de tsjerklike machten te kommen. In oare reden foar it einigjen fan de Kulturkampf wie dat Bismarck yn 1878 in mearderheid nedich hie foar it saneamde Sozialistengesetz, in wet dy't de sosjalistyske en kommunistyske ferienings, gearkomsten en publikaasje oan bannen lei. En by dy wet hie Bismarck ek de goedkarring fan de liberalen nedich.
CN Tower
thumb|CN Tower út it stadion wei sjoen. thumb|Trochsnee fan it middenplatfoarm. [[Ofbyld:Dubai-CN-Sears-towers.svg|thumb|Hichteferliking
Skiednis
Nei trije jier bouwen wie de toer yn 1976 klear. De toer waard boud troch de Kanadeeske nasjonale spoardykmaatskappij Canadian National Railway (ôfkoarte CN) om sjen te litten wat de yndustry yn Kanada allegear koe. Yn 1995 waard besletten om CN te privatisearjen en tenei inkeld noch mei frachttreinen te riden. CN ferkocht de toer oan in bedriuw dat steatseigendom yn 't behear hat. De TrizecHahn Corporation hie de toer tusken 1997 en 2004 yn behear en fernijde de toer mei aardichheden foar toeristen. Der kamen twa nije liften en in nij treppehûs yn de toer. Nei de ferkeap is de namme CN Tower bleaun, no stiet de ôfkoarting lykwols foar 'Canada's National Tower'.
Hichte
De toer is 553 meter grut. Mei de iepening fan de Burj Khalifa op 4 jannewaris 2010 ferlear de CN Tower syn status as heechste bouwurk op ierde. Yn 2003 waard in nije antenne op de Ostankino toer yn Moskou set, dêrtroch soe dy toer heger as de CN Tower wêze, mar de hichte fan de Ostankino toer (557 meter) is net offisjeel fêststeld. Dêrneist binne der noch hegere mêsten, mar dy wurde mei kabels yn balâns holden.
Eigenskippen
Oars as de measte tuorren is de CN Tower gjin rûne mêst mar hat in heksigonale foarm (Y-foarm). By hurde wyn kin de toer oan de top wol 3 meter hin-en-wer bewege. Der komme sa'n 2 miljoen toeristen yn 't jier. De toer wurdt ek brûkt troch in protte radio en telefyzjestjoerders.
Platfoarmen
De toer hat trije platfoarmen:
Johan Binkes
thumb|Johan Willem Binkes Johan Willem Binkes (Boalsert, 13 maaie 1828 - De Haach, 29 maart 1891) wie in Nederlânsk fise-admiraal, kommandant fan de Seemacht yn Nederlânsk-Ynje en ridder en offisier yn de Militêre Willems-Oarder.
Karriêre
Binkes waard oplaat oan it Keninklik Ynstitút foar de Marine yn Medemblik. Hy waard yn oktober 1847 pleatst oan board fan Z.M. fregat Prins van Oranje, dat in krústocht nei it noardlik die fan de Atlantyske Oseaan makke en twa reizen nei West-Ynje, wêrnei’t Binkes, wyls befoardere ta luitenant op see 2e klasse yn oktober 1852 mei Z.M. skoenerbrik Lancier nei East-Ynje ôfsette. Yn de dêrop folgjende ekspedysje tsjin Timor en by de krústochten tsjin seerôvers by de eilannen beëasten Java ûnderskiede Binkes him wol sa dat hy earfol fermeld waard; by weromkommen yn Nederlân waard him it befel oer Z.M. skoener Atalante tabetroud. Yn maart 1859 waard hy earfol fan dy opdracht ûntheft en detasjearre yn Leien, dêr’t hy ûnder lieding fan Kaiser taret waard op syn nije betrekking as learaar yn de navigaasje en stjerrekunde oan it Keninklik Ynstitút foar de Marine. In pear moannen letter waard Binkes befoardere ta luitenant op see 1ste klasse; hy publisearre yn dizze tiid in oantal artikels oer tiidmeters en moanneôfsannen en wie ek lid fan de kommisje foar it eksaminearjen fan aspirant-adelboarsten.
Simonoseki en Atjeh
|450px|thumb|left|Gefjocht by Shimonoseki Nei syn ferbliuw yn Leien waard Binkes yn 1863 oansteld as earste offisier fan Z.M. skroefsteamskip earste klasse Metalen Kruis, dat yn Japan meidie oan it bombardemint fan Shimonoseki, en wêrby’t Binkes him sadanich ûnderskiede dat hy beneamd waard ta ridder yn de Militêre Willems-Oarder fjirde klasse (mei luitenant op see earste klasse De Bruijn Kops). Hy kaam werom út Japan nei East-Ynje as earste offisier fan Z.M. skroefsteamskip earste klasse Djambi, dêr’t hy yn maaie 1865 repatriearre. Werom yn Nederlân waard Binkes beneamd as lid fan in kommisje fan tafersjoch foar de bewurking fan it ynternasjonaal seinboek foar de marine en de keapfardij en de earste septimber 1867 trede hy op as learaar yn de stjoermanskeunst en stjerrekunde oan it Keninklik Ynstitút foar de Marine, wêrby’t hy ek it befel hie oer Z.M. ynstruksjefartúch Urania.
Op 1 septimber 1872 waard Binkes, dan kapitein-luitenant ter see, fuortdaliks nei it ferlitten fan it ynstitút, it befel opdroegen oer Z.M. skroefstoomskip fan de twadde klasse Citadel van Antwerpen, wêrmei’t hy noch datselde jier nei East-Ynje gie en by de earste ekspedysje nei Atjeh sels de oan de wâl lanningsdifyzjes fan de ferskillende oarlochsskippen kommandearde; nei it weromlûken fan de troepen waard Binkes stasjonskommandant op de noardkust fan Atjeh. Hy fûn dat yn it earste plak de kuststeaten mei oerreding ta ûnderwerping brocht wurde moasten mar syn tinkbylden waarden net of mar foar in part tapas. By de earste ekspedysje nei Atjeh fersette hy him tsjin weromlûken fan de troepen en fan in blokkade ferwachte hy neat: Wat wol men fan in blokkade, as net ek fêstiging op inkele kustplakken en dêrmei ferbân hâldende skipfeartregeling yn it libben roppen wurdt? Binkes waard foar syn wurk yn Atjeh by de earste ekspedysje beneamd ta offisier in de Militêre Willems-Oarder.
Imago (flinters)
De Imago is de folwoeksen foarm fan de flinter. Yn dizze foarm hawwe de flinters faak hiele moaie uterlike kenmerken. Fral hawwe guon soarten prachtige kleuren. Sommige skaaien hawwe felle kleuren om fijannen skrikke te litte. De Deipauëach hat bygelyks in stel eagen op de wjukken sitten. Dizze eagen dogge tinken oan in grut bist. In fûgel sil dêrtroch net gau dizze flinter pakke. Se binne bang dat se sels opfretten wurde. Mar oarsom binne der ek flinters dy't krekt skutkleuren hawwe.
Flinters wurde faak sammele. Rûpen kinne allinnich bewarre wurde yn konservearringsmiddels mar in folwoeksen flinter kin jierren bewarre wurde. Salang at nimmen oan de wjukken sit, bliuwe de flinters like moai as libbene flinters.
Flinters kinne fleane yn ferskillende generaasjes. Dat betsjut dat in flintersoart himsels meardere kearen yn it jier fan aai nei flinter ûntwikkelje kin. Dat jildt bygelyks foar de Lytse Wite Koalflinter dy't yn trije of soms fjouwer generaasjes fljocht. Der binne ek flintersoarten dy’t mar ien kear fleane, bygelyks de Sompeparlemoerflinter. center|thumb|400px|In Flinter Imago.
Sletten see
In sletten see is in see dy't gjin ferbining hat mei in wrâldsee. It ferneamste foarbyld is de Deade See. Ornaris binne sletten seeën sâlt, om't it wetter dat de rivieren oanbringe al ferdampe kin, mar de mineralen net.
Der wurdt somtiden ek wol sletten mar sein. Dat is bygelyks sa foar de Tsjaadmar, om't dy al min ofte mear swietwetter hat. In oare grûn kin wêze dat it wetter net sa grut is as oare seeën.
The Guardian
The Guardian is in deistich ferskinende krante yn Ingelân, wêrfan't de redaksje fêstige is yn Londen. Dizze publikaasje sette yn 1821 útein yn Manchester as The Manchester Guardian, in namme dy't oant 1959 yn gebrûk bleau, doe't de redaksje út Manchester nei Londen ferfear. Tsjintwurdich wurdt de krante, yn 'e mande mei de susterpublikaasjes The Observer en Guardian Weekly, útbrocht troch de Guardian Media Group, dy't eigendom is fan 'e Scott Trust. The Guardian hie yn 2016 in oplaach fan goed 153.000 eksimplaren en stiet bekend as in platfoarm foar progressive en polityk linkse ideeën. De krante hat fierders de bynamme The Grauniad, omreden fan alle typflaters dêr't er earder berucht om wie.
Skiednis
The Guardian waard yn 1821 yn it Ingelske Manchester, ûnder de namme The Manchester Guardian, oprjochte troch katoenkeapman John Edward Taylor mei de stipe fan 'e saneamde Lytse Rûnte, in groep pleatslike sakelju. Dat barde nei't de eardere en radikalere krante Manchester Observer troch de plysje sletten wie. The Manchester Guardian wie yn 't earstoan in liberale krante fan en foar it progressive diel fan 'e begoedige maatskiplike klassen. De konservativen moasten der neat fan hawwe, likemin as lju út 'e arbeidersklasse. Dy hiene har eigen krante yn Manchester, de Manchester and Salford Advertiser. Dêryn waard The Manchester Guardian omskreaun as "de walchlike prostituee en smoarge parasyt fan it minste part fan 'e fabrykseigners".
Yn 1825 fusearre The Manchester Guardian mei de British Volunteer, wêrnei't er oant 1828 The Manchester Guardian and British Volunteer hiet. It bleau in lokaal deiblêd oant it ûnder it haadredakteurskip fan C.P. Scott in liedende krante mei lanlike erkenning waard. Scott stie 57 jier oan it haad fan The Manchester Guardian, fan 1872 oant 1929. Yn dy snuorje skode de toan fan 'e krante fierder op nei links. Sa wie Scott in foarstanner fan 'e ynfiering fan frouljuskiesrjocht, mar hied er krityk op 'e aksjes fan 'e suffrazjettes. En ûnder de Twadde Boere-oarloch (1899-1902) gied er tsjin 'e publike opiny yn troch him tsjin 'e Britske feroveringsoarloch yn Súdlik Afrika oan te kantsjen.
Yn 'e Spaanske Boargeroarloch (1936-1939) naam The Manchester Guardian dúdlik stelling foàr demokrasy en tsjin de faksistyske diktatuer fan generaal Franco. Yn 1956 kante The Manchester Guardian him sterk oan tsjin 'e Britske dielname oan 'e Suëzoarloch yn Egypte. Under it langjierrige konflikt yn Noard-Ierlân besocht de krante in soarchfâldich neutrale posysje yn te nimmen tusken it terrorisme fan 'e IRA en de bloedige eksessen fan it Britske Leger, lykas op Bloedige Snein (1972). Under de Earste Golfoarloch (1990-1991) joech The Guardian utering oan twifels oangeande militêre aksje tsjin Irak. De yntervinsje troch de NATO yn 'e Kosovo-oarloch (1998-1999) koe dan wer op 'e folsleine stipe fan 'e krante rekkenje. Nei de iuwwiksel waard The Guardian beskuldige fan sawol antysemitisme yn 'e berjochtjouwing oer Israel as fan foaroardielen tsjin en diskriminaasje fan 'e Palestinen.
Reputaasje
The Guardian wurdt rekkene ta de meast serieuze en respektearre kranten yn it Feriene Keninkryk. Hoewol't de publikaasje úteinsette as in liberaal deiblêd foar de hegerein, is it politike stânpunt meitiid fierder nei links opskood. Neffens in enkête út 2005 stimde 44% fan 'e doetiidske lêzers op 'e Labourpartij en 37% op 'e Liberaal-Demokraten.
Oansjen
Op 13 septimber 2005 stapte The Guardian oer fan broadsheet nei berlinerformaat. Alle oare kranten yn it Feriene Keninkryk kamen út yn it broadsheet- of it tabloidformaat. Sûnt begjin 2018 wurdt ek The Guardian útbrocht op tabloidformaat. The Guardian wurdt yn Manchester en Londen drukt. It is de iennichste Britske lanlike krante dy't folslein yn kleur printe wurdt.
Crowdsourcing
The Guardian is ien fan de koprinners op it mêd fan crowdsourcing yn 'e sjoernalistyk: it ynsetten fan it publyk foar it oanleverjen fan ideeën foar artikels. Yn 2009 begûn The Guardian mei it projekt Check Your MP's Expenses, wêrby't de de krante de deklaraasjes fan parlemintariërs opfrege en online iepenbier makke. Lêzers fan 'e krante koene op 'e spesjale webside troch de bontsjes blêderje en oanjaan hokker deklaraasjes fertochte wienen. Dat smiet in rige grutte ferhalen op. It webstee GuardianWitness is de basis foar alle crowdsourcingprojekten fan The Guardian. Brûkers kinne bydrage oan losse opdrachten yn 'e foarm fan teksten, fideo's en foto's.
Neolitikum
It Neolitkum of jonge stientiid is in tiidrek út de skiednis fan de minskheid dat typearre wurdt troch technyske en sosjale feroarings. Der is sprake fan in oergong fan jeien en sammeljen nei lânbou en it hoedzjen fan keppels fee. It tiidrek einiget mei de ûntdekking fan de metaalbewurking (koper, letter brûns), wêrnei de brûnstiid begjint.
De âldste koperfynsten binne fan ± 5000 f.Kr. yn Anatoalje (Turkije). Dêrom wurdt it lêste part fan de jonge stientiid ek wol de kopertiid neamd.
Nederlân
Yn Nederlân wennen doedytiids de Hunebêdbouwers. Sy bouden hunebêden dêr't sy har deaden yn begroeven. Dizze hunebêden komme foaral foar yn Drinte. Op ferskate plakken yn Nederlân binne fjoerstiennen bilen fûn.
Ek Stonehenge yn Grut Brittanje stammet út de jonge stientiid.
Otzy
Ien fan de wichtichste resinte fynsten út de jonge stientiid is Otzy, in iismummy dy't sawat 3000 foar Kristus libbe hat. Syn lichem waard oantroffen op in gletsjer op in berch tusken Itaalje en Eastenryk. Hy hie typyske foarwerpen út de stientiid by him, lykas learen klean en pylk en bôge, en ek in koperen bile.
Schortens
Ynwennertal
¹ Tegearre mei de gemeente Sillenstede
Omgong fan Frankryk 1974
De 61ste edysje fan de Omgong fan Frankryk waard hâlden fan 27 juny oant en mei 21 july 1974.
Startplak
De start wie yn Brest, in stêd yn Bretanje, yn it noardwesten fan Frankryk yn it departemint Finistère. It wie de twadde kear dat de omgong fan 'e miet gie yn Brest, de earste kear wie yn 1952. It wie ek de lêste kear dat de einstreek op it Vélodrome Jacques-Anquetil lei.
Geert Kuperus
Geert J. Kuperus (Amsterdam, ?) is in sakeman en ûndernimmer út Snits.
Wie yn de sechtiger jierren keeper by fuotbalferiening Hubert Sneek en ONS yn Snits. Joech sûnt 1972 as advertinsjeferkeaper/útjouwer fan Friesmedia oant 1984 ferskate tydskriften en boeken út op it mêd fan hannel, toerisme, sport en kultuer. Sa wie er oprjochter en útjouwer Friesland Post fan 1974 – 1984.
Nei in stúdzje Management en Strategy tusken 1983-1986 oan de Universiteit fan Harvard yn Amearika waard er konsultant en managerdirekteur fan meardere bedriuwen. Benammen it mei elkoar yn kontakt bringen fan minsken wie syn doel. Sa wie er yn 1992 oprjochter fan de EFBQ, de European Foundation for Businees Qulification en sette er yn 1995 de eksklusive Champions Lounge op yn de Amsterdam Arena. Mei âld-fuotballer Sjaak Swart wie Kuperus gasthear foar (âld)-fuotballers, telefyzjeminsken, Michelin-stjerrekoks en artysten. It is in netwurk fan ûndernimmers, fuotballers en artysten dy't mei iten fan Michelin-koks mei elkoar yn kontakt brocht wurde.
De Bidler fan Jeruzalem
De Bidler fan Jeruzalem, yn it oarspronklike Frânsk: Le Mendiant de Jérusalem, is in roman fan 'e hân fan 'e Joadsk-Amerikaanske skriuwer, heechlearaar, polityk aktivist, Nobelpriiswinner en holokaustoerlibbene Elie Wiesel (1928). It boek fertelt yn it ik-perspektyf it ferhaal fan David, in oerlibbene fan 'e holokaust, dy't ûnder de Seisdeiske Oarloch, yn 1967, nei Israel ta set om tsjin 'e Arabieren te fjochtsjen, mar yn Jeruzalim hiel wat oars fynt as dat er ferwachte hie. Krekt as dat mei in protte fan Wiesel syn oare boeken it gefal is, sitte ek hjir wer in wichtige autobiografyske eleminten yn ferwurke. Le Mendiant de Jérusalem waard foar it earst útjûn yn 1968; yn 2005 waard it oerset yn it Frysk, mar dy fertaling is spitigernôch nea útjûn.
Ynhâld
De Bidler fan Jeruzalem spilet yn 'e dagen fuort nei de Seisdeiske Oarloch fan 1967. David, in joad dy't as opslûpen jonge yn East-Jeropa de holokaust oerlibbe, is no in man fan fjirtich dy't noch altiten mei syn ferline wrakselet. Doe't de Seisdeiske Oarloch útbriek, reizge er nei Israel ta om mei te fjochtsjen tsjin 'e Arabyske lannen. Hy seach it as in kâns om te stjerren en sa syn wanhope te oerwinnen, dy't feroarsake is trochdat God de joaden yn 'e Twadde Wrâldoarloch yn 'e steek litten hat, en troch syn eigen gefoelens fan skuld en skamte om't hy oerlibbe hat wylst sa'n soad oaren omkommen binne. Hy hat lykwols ek de Seisdeiske Oarloch oerlibbe. No besiket er it weriene Jeruzalim. East-Jeruzalim is ferovere op 'e Jordaniërs en de Kleimuorre is yn Israelyske hannen kommen. David giet dêrhinne, en jout him dêr by in espel bidlers en gekken dy't dêr eltse jûn gearkomt.
Doe't David tsien jier wie, hearde er immen fertellen oer it lân Israel, dêr't joaden yn frijheid libje koene. It liek him doe it mystyk en ûnberikber lân ta. No is it fiere ideaal troch de hurde, pragmatyske reäliteit fan 'e Seisdeiske Oarloch foar him feroare yn in swide wurklikheid. Mar út syn eigen skiednis wurdt it oerwinnende Israel dit oansein: in folk dat mient dat it al syn obsesjes en de lêsten dy't it meitôget út it ferline ôfsmiten hat, ferkeart ûnder yllúzje. Feitliks is der neat feroare, en oan dejingen dy't opskreaun binne foar de dea geane alle festiviteiten foarby.
Fryske oersetting
Yn 2005 is Le Mendiant de Jérusalem troch Jacobus Knol fan Dokkum oerset yn it Frysk, ûnder de titel De Bidler fan Jeruzalem. Spitigernôch koed er der gjin útjouwer foar fine, dat Knol hat de oersetting inkeld foar himsels printsje en ynbine litten, mar hy is nea yn 'e hannel kommen.
Jean-Martin Charcot
180px|thumb|right|Jean-Martin Charcot yn it borduere unifoarm fan de Académie des sciences. Hy draacht syn [[Legioen fan Eare]] thumb|left|180px|Jean-Martin Charcot (1825 - 1893) yn in les mei in ferneamde hystearyske pasjinte, [[Blanche Wittmann, yn it Hôpital de la Salpêtrière.]] thumb|180px|Tekening fan Charcot fan in Parkisonpasjint, makke op in reis nei [[Marokko]] Jean-Martin Charcot (Parys, 29 novimber 1825 - Morvan, 16 augustus 1893) wie in Franske arts dy't beskôge wurdt as ien fan de grûnlizzers fan de neurology.
Yn 't earstoan wie Charcot sikehûsarts mei niget oan senuwsyktes; hy makke it oannimlik dat multiple skleroaze en de sykte fan Parkinson ferskillende syktes wiene. Letter die er ek ûndersyk nei hystearje, dêr't er ûnder oaren hypnoaze foar tapaste. Sa waard Charcot nei syn dea fan ynfloed op de psychiatry en psycho-analyze. In protte fan Charcots kennis waard nammentlik oernommen troch syn studint Sigmund Freud. Ek Alfred Binet, Joseph Babinski en Georges Gilles de la Tourette studearren by Charcot.
Keunst yn it ûnderwiis
Charcot beskôge keunstich byldmateriaal fan grut belang foar it klinysk anatomysk ûnderrjocht. Hy brûkte faak foto's en tekeningen yn syn lessen en by lêzings, faak wienen dy makke troch himsels of troch syn studinten. Bûten it wurk om mocht Charcot ek graach tekenje.
Grutte of Sint-Nikolaastsjerke (Eemnes)
thumb|right|250px| Herfoarme tsjerke thumb|right|250px| Hasselaer-sark De herfoarme Grutte of Sint-Nikolaastsjerke stiet oan de Kerkstraat 16 yn Eemnes. De earste tsjerke op dit stee wie in net-wijde houten tsjerke. Dizze waard boud yn de saneamde East-Hollânske tiid (± 1346). Biskop Jan fan Arkel sloopte dizze tsjerke yn 1348. Yn 1352 krige Eemnes stedsrjochten en ek fergunning om in stienen tsjerke te bouwen, wijd oan de hillige Nikolaas. Oannomd wurdt dat de tsjerke om 1382 klear is, omdat yn dat jier de earste deade yn de tsjerke begroeven wurdt. Yn 1481 wurdt de tsjerke plondere en yn de brân stutsen. Yn 1521 krige de toer syn hjoeddeiske foarm. De tsjerke krige syn besteande uterlik pas yn it begjin fan de 17e iuw, neidat de Spanjerts de tsjerke yn 1574 ferwoaste hienen. Nei meardere restauraasjes yn de 20e iuw waard de toer yn dy perioade 1953-1958 yngreven restaurearre.
It besjen wurdich
Yn de tsjerke binne tsjen:
Yn it koar fan de tsjerke binne grêfmonuminten fan de ambachtshearen fan Naamen en Hasselaar, de lêste mei rouboerd. Fierders in 18e-iuwske Kompanjyskiste en twa 18e-iuwske kroanen. Ek is yn 1981 in herinneringsboerd oanbrocht as oantinken oan de ramp dy't Eemnes yn 1481 trof. Hjirop stiet de tekst fan in âld herinneringsboerd dat ein 20e iuw ferdwûn is. Yn de sakristy is noch in ikehouten muorrekast.
Toer
De toer heart ta it type fan de middelgrutte Utertske tuorren en is besibbe oan de tuorren fan Soest, Loenen oan de Fecht, Houten Westbroek en Amerongen. De toer is hast 50 meter heech en de boppeste omloop is op 38 meter. Yn de toer sit in bûten wurking steld oerwurk út 1901 en in liedklok út 1950. De twa klokken út 1753 en 1784 binne yn de Twadde Wrâldoarloch weihelle. Yn it súdlike sydtuorke sit in doopkapeltsje, mei dêrboppe in sel en yn de spits in argyf of skatkeammerke. Oan de bûtenkant is in restaurearre natoerstienen wizerplaat te sjen út 1837.
De toer wurdt beskôge as dien fan de earste tuorren yn Nederlân mei in oerwurk. Dit blykt út it feit dat daliks by de bou yn 1521 yn it mitselwurk rekken hâlden is mei de wizerplaat.
Une
thumb|De ûn yn in keuken In ûne of ûn (ek wol oven krekt as yn it Nederlânsk), is in apparaat dêr't fiedsel of (grûn)stoffen fan fiedsel yn hjit makke wurde kin.
Kamna Ofen
Hippokrates
thumb|right|''Hippokrates fan Kos Hippokrates fan Kos (Aldgryksk: Ἱπποκράτης ὁ Κῷος) (Kos, ± 460 f.Kr. – Larissa, 370 f.Kr.) wie in âlde Grykske arts. Syn namme betsjut hynstetemmer. Hy wurdt beskôge as de grûnlizzer, de 'heit' fan de Westerske genêskunde omdat hy as earste natuerlike ynstee fan boppenatuerlike oarsaken foar sykten seach. Hy wie ien fan de earsten yn de Westerske wrâld dy't op basis fan lichaamlike symptoamen in diagnoaze stelle koe en dêrby in bepaalde terapy foarskreau. Dat prinsipe waard lykwols inkele millenia dêrfoar al tapast yn Yndia en Sina. Hy helle dus de genêskunde yn de Westerske wrâld út de taboesfear fan tsjoenderij en godstsjinst.
Ien fan de grutte fertsjinsten fan Hippokrates is dat hy de medyske wittenskip skiede fan it hearskjende natuerfilosofysk tinken. Hy lei de sterke neidruk op hygiëne, net allinnich foar arts mar ek foar de pasjint, op gesonde yt- en drinkgewoanten, it belang fan frisse lucht en in natuerlik ferrin fan prosessen yn it lichem.
Hy wie der wis fan dat gesondheid fan de minsk ôfhong fan de balâns tusken lichemssappen; ûnbalâns soe sykte feroarsaakje. Dit wurdt de lear fan de humores neamd. It minsklik lichem soe bestean út fjouwer soarten lichemssappen: slym, bloed, giele galle en swarte galle (🇬🇷). De fysike en mentale tastân (it temperamint) en sykteferskynsels waarden ferklearre út it besteande gehalte oan de ferskillende sappen. In tefolle oan slym (flegma) soe in flegmatysk of kalm temperamint ta gefolch hawwe; in tefolle oan bloed in sanguïnysk of optimistysk, pasjonearre temperamint; in tefolle oan giele galle in goalearysk of prikkelber, opljeppend temperamint; en in tefolle oan swarte galle in mankelyk, depressyf temperamint. In ûnbalâns soe behannele wurde moatte mei in dieet.
Earst waard tocht dat de sykte epilepsy (fan de stam fan it Ald-Grykske wurd 🇬🇷 (= slaan, gripe), 🇬🇷) te krijen hie mei de goaden, dy't immen mei de fallende sykte stevich oanpakten, neidat se him trappearren op in goddeleaze died. Hippokrates ûntdekte dat it in lichaamlik fenomeen wie, en dus gjin straf.
thumb|''Hippokrates (yllustraasje út [[1925)]] Letter waarden dizze ideeën, dy't lange tiid grutte ynfloed op de medyske wittenskippen hâlde soenen, oernomd troch de ynfloedrike Gryksk/Romeinske arts Klaudius Galenus. Dizze soe de teory ferbine mei dy fan de fjouwer eleminten: it flegmatyske ferbûn hy mei wetter, it sanguine mei loft, it goalearyske mei fjoer en it mankelike mei ierde.
Hippokrates hie in praktyk en in artseskoalle op syn berte-eilân Kos, dêr't hy syn learlingen in hege beropsmoraal bybrocht. Hy ûntwurp in plechtige artsen-ûnthjit dêr't hy syn pupillen oan ferplichte en dy tsjintwurdich noch yn Nederlân troch artsen by harren ôfstudearjen ôflein wurdt. Hoewol't der ferskate foarmen fan de eed besteane wurdt hy noch altiten de 'Eed fan Hippokrates' neamd.
Ek de ûntdekking fan de pinestiller en koartsûnderdrukker aspirine yn wylgebast stiet op namme fan Hippokrates.
In samling fan sa'n 70 geskriften mei medyske ûnderwerpen is ferneamd nei Hippokrates: it corpus Hippocraticum. Troch it feit dat dizze yn ferskate Ioanyske dialekten skreaun binne en elkoar sa no en dan tsjinsprekke, makket dat dizze grif net allegear allinnich troch Hippokrates op skrift steld binne. Wol steane syn ideeën oer en benadering fan de medyske wittenskip der yn. De Aforismen en de Eed fan Hippokrates binne ûnderdiel fan dizze rige wurken.
Sytsingawier
Sytsingawier is in strjitnamme en terpdelsetting noardeast fan Snits yn de gemeente Súdwest-Fryslân (eardere gemeente Snits). De namme komt ek foar as Sytsingawiersterleane, Sydzingha wier en Sydzingwer. Op de terp waard yn de 15e iuw it frouljuskleaster Grienedyk stifte.
Wim van Eekelen
Wim van Eekelen wie in fûl ferdigener fan de Atlantyske én de Europeeske gearwurking.
Wim van Eekelen is lid fan de Ried fan Advys fan The Rights Forum, in stifting dy't him ynset foar in rjochtfeardich Midden-Easten belied.
Tsjerkfaar
De Tsjerkfaars binne de iere ynfloedrike teologen en skriuwers yn de Kristlike Tsjerke. De learlingen fan de apostels waarden trochstrings oant en mei yn de twadde, soms tredde, generaasje Apostolyske Heiten neamd en binne gjin tsjerkfaars.
Katolike Tsjerke
By de Roomsken hoecht in iere teolooch gjin stânfêst leauwe te hawwen, sa binne de teologyen fan Tertullianus en Origenes kontroversjeel, mar jilde sy wol as tsjerkfaar.
Easterske Ortodoksy
By de Eastersk-Ortodokse Tsjerke kin de earetitel tsjerkfaar noch altiten weijûn wurde.
Reformaasje
De protestantske tsjerken hawwe gjin tsjerkfaar lykas de katolike tsjerke. Foar harren binne de tsjerkfaars allinne mar foarbyldige foargongers yn it leauwen. By de katoliken wurdt it wurk fan de tsjerkfaars beskôge as iepenbieringsboarne en hawwe dêrtroch in bysûndere betsjutting. Dêrfoaroer hawwe de protestantske tsjerken wol âldfaars, lykas Luther en Kalvyn.
Tsjerkfaars
De grutte tsjerkfaars fan it Westen binne: Ambrosius, Augustinus, Hiëronymus en Paus Gregorius I.
Dy fan it Easten binne: Atanasius, Basilius, Gregorius en Krysostomus. Oare tsjerkfaars binne bygelyks Arnobius en Finsentius.
Burj Khalifa
thumb|350px|Burj Khalifa thumb|350px|Burj Khalifa yn ferliking ta oare hege bouwurken. De Burj Khalifa is in wolkekliuwer yn Dûbai en is mei in hichte fan 828 meter it heechste bouwurk op ierde.
Skiedis
De bou sette útein op 21 septimber 2004. 21 july 2007 naam de Burj Khalifa (doe noch Burj Dûbai) de titel 'heechste gebou fan de wrâld' oer fan de Taipei 101 yn Taiwan. Op 17 jannewaris wie op 828 meter it heechste punt helle. Op 4 jannewaris 2010 waard it gebou mei fjoerwurk iepene. By de bou fan de toer hite de toer Burj Dûbai (Arabysk: برج دبي : Toer fan Dûbai). Foar de iepening wie bekend dat de toer ferkocht wurde moast omdat der te min jild wie. Khalifa bin Zayed Al Nahayan fan it Emiraat Abu Dhabi kocht de toer in oermannich foar de iepening, wêrtroch de namme fan de toer feroare yn Burj Khalifa.
Keppeling om utens
thumb|right|30px|''[[Kwissipedy|>]]
Rinse Zijlstra
Rinse Zijlstra (Easterbierrum, 19 april 1927 – Beetstersweach, 26 septimber 2017) wie in politikus foar de ARP en letter it CDA.
Wurkpaad
Oant 1949 folge hy syn oplieding oan de Ryks Hegere Boargerskoalle yn Harns. Dêrnei studearre hy fan 1949 - 1954 en fan 1956 - 1958 ekonomy oan de Frije Universiteit Amsterdam.
Fan 1963 oant 1966 wie hy lid fan it Sintraal Komitee fan de ARP. Fan 23 febrewaris 1967 oant 10 maaie 1971 wie hy Twadde Keamerlid foar de ARP. Hy wie wurdfierder fan de ARP-fraksje yn de twadde keamer op it mêd fan lânbou, ekonomyske saken en ûntwikkelingsgearwurking. Fan 23 juny 1973 oant 1977 wie hy fise-foarsitter fan de ARP; fan 1974 oant 1975 beklaaide hy dy funksje binnen it CDA.
Hy wie yn 1974 kandidaat foar de funksje fan Kommissaris fan de Keninginne yn Seelân, mar krige dy funksje net. Fan 1 septimber 1975 oant 1 septimber 1981 wie hy boargemaster fan de gemeente Smellingerlân. Hy waard dêr opfolge troch Bert Smallenbroek.
Op 12 april 1983 kaam hy yn de Eerste Kamer foar it CDA. Dêr wie hy bûtenlânwurdfierder en letter ek fjouwer jier ûnderfoarsitter fan de Earste Keamer. Op 13 juny 1995 beëinige hy syn karriêre as senaatslid.
Zijlstra hie bûten syn politike aktiviteiten ek ferskate funksjes yn bedriuwslibben, lânbou en sport. Sa wie hy foarsitter fan it CBTB (1963-1975) en fan de KNSB (1989-1992).
Hy waard op 28 augustus 1968 beneamd as Ofsier yn de Oarder fan Oranje-Nassau, op 26 augustus 1975 Ridder yn de Oarder fan de Nederlânske Liuw en op 6 juny 1995 Kommandeur yn de Oarder fan Oranje-Nassau. Yn 1980 krige Zijlstra de Fryske Parsepriis.
Rinse Zijlstra wie in broer fan earder minister-presidint Jelle Zijlstra. Hy stoar yn 'e âldens fan 90 jier.
Pingmar
De Pingmar is in mar yn de gemeente Ljouwert. De Pingmar is in ûnderdiel fan de Meanewei dy't Wergea ferbynt mei De Grêft. De mar leit oan it Leechlân (Jelle Wigles De Visserwei) dy't nei it noardeastliker lizzende Warten rint.
De namme Pingmar is sûnt 15 maart 2007 de offisjele namme bleaun.
Dom fan Utert
thumb|Domtoer De Dom fan Utert is in katedraal yn de stêd Utert. Dit tsjerkegebou is fral ferneamd om de byhearren tsjerketoer, dy't mei 112,32 meter de heechste tsjerketoer fan Nederlân is. De toer, boud tusken 1321 en 1382, is in symboal fan de stêd, dy't ek wol de Domstêd neamd wurdt. De Dom fan Utert, dy't boud waard tusken 1254 en 1517, wie de iennichste (roomsk-katolike) katedraal fan Nederlân foar de Reformaasje, wijd oant Sint-Marten. Fan 1580 ôf is it in protestantske tsjerke. Yn 1674 stoarte by in stoarm in diel fan 'e tsjerke yn, sadat de toer los fan it tsjerkegebou kaam te stean en it Domplein ûntstie.
Pier Christiaansleat
thumb|250px|Pier Christiaansleat en omkriten De Pier Christiaansleat is in feart yn de gemeente De Fryske Marren. De feart ferbynt de rivier De Tsjonger (ek: De Kuunder) mei de Tsjûkemar en rint dêrby troch Ychtenbrêge. Oer de feart leit de Pier Christiaanbrêge. De farwei foarmet ek de grins fan twa doarpen. Oan de noardeastside leit Dolsterhuzen en oan de súdwestside leit Ychtenbrêge. Healwei de feart leit oan de súdwestside de Klynsmafeart.
De namme Pier Christiaansleat jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Pier Christiaansloot.
De Trieme
De Trieme is in doarp dat yn de gemeente Noardeast-Fryslân leit. De Trieme leit noardlik fan Kollumersweach, westlik fan Aldwâld en besuden Westergeast. Yn 2022 hie De Trieme 328 ynwenners. De doarpskearn leit oan De Triemen.
De buorskip De Bûnte Hûn (diel) heart ek by De Trieme. Sûnt 1940 is De Trieme in selsstannich doarp, dêrfoar hearde it by Westergeast.
Skiednis
De Trieme is yn syn kearn in streekdoarp. It is earst sûnt 1940 selsstannich; foar dy tiid wie it in buorskip ûnder Westergeast. De namme komt lykwols al foar yn in akte út 1467, as "op 'e Trema" ("op de seewarring").
De Trieme wie fan âlds in plak dêr't de adel de simmerhuzen hie. In restaurearre wenpleats stiet op it plak dêr't de grytmansfamylje Van Aylva harren simmerhûs Bommelatijer hie.
It doarp leit op in sânrêch. Omdat der altyd in soad ikebeammen op de sângrûn groeie stiet der ek in iik yn it doarpswapen. De kantelen op it doarpswapen binne ôflaat fan de eardere stins fan Buma.
De Trieme leit oan it Lykpaad. It Lykpaed rint fan de Dôlle nei de Strobossertrekwei. In oare histoaryske rûte rint oer de Hanecroothsingel. De namme Hanecroothsingel is ûntliend oan in famylje, dy't út de stêd Nassau yn Dútslân kaam. De legerkapitein Everhard Wilhelm fan Hanecrooth, dy't yn 1747 op mysterieuze wize in de "Oudwoudener Zijlriedt" ferdronken is, hat hjir in skoft wenne.
Kristlike skoalle
De kristlike skoalle fan De Trieme, dy't yn 1876 stifte is troch de earste otterdokse dûmny fan Aldwâld, ds. Joh. Politiek, wie de earste kristlik nasjonale skoalle yn 'e wide omkriten. De bern kamen sels út Aldwâld en Kollumersweach.
Skelte à Bolswert
Schelte Adams à Bolswert (Boalsert, sa. 1586 – Antwerpen, 1659) wie in Nederlânsk kopersnijer.
De Trieme
Kristlike skoalle
Yn 1957 is der in nije skoalle kommen. Dy leit tichter by Westergeast. Dat hie der mei te krijen dat de skoalle yn Westergeast doe opheven is.
Natuerreservaat
Ta De Trieme heart ek natuerreservaat De Dôle. Dit reservaat, dat 3 bunder grut is, is partikulier besit, mar wurdt beheard troch It Fryske Gea. Der briede in protte fûgels yn it reservaat en der komme ferskate moerasplanten foar.
Mienskip
It doarpshûs hjit De Bazuin.
Skelte à Bolswert
Biografy
Schelte Adamssoan Bolswert is berne yn 1586 en giet letter mei syn broer Boëtius nei Hollân ta, dêr’t se har beide it gravearjen eigen meitsje. Yn 1617 wurkje se beide foar de boekdrukkerij Plantijn yn Antwerpen. In wichtich feit is dat op it momint dat de bruorren Bolswert dêr wurken, Balthasar I Moretus de lieding hat oer de boekdrukkerij. Fan krusiaal belang is de freonskip tusken Moretus en Rubens. De útjouwerij spilet in tige wichtige rol yn de fersprieding fan de gravueres en de printen, dat Rubens hie der alle baat by om goede relaasjes mei Moretus en de útjouwerij te ûnderhâlden. It leit dan ek yn de reden dat Rubens hjir de bruorren opmerkt hat, dy’t oars echte keunstners wienen as se oan de slach gienen mei de buryn en dêrmei in grutte status berikt hiene. Yn 1624 wol Rubens de bruorren oannimme om yn syn atelier oan 'e gong te gean. Boëtius giet hjirop yn, mar Schelte hâldt de boat noch efkes ôf oant syn broer stjert yn 1633. De fraach kin steld wurde wêrom’t no ynienen harren wegen skiede. It is gjin geheim dat Schelte op technysk flak in gruttere master blykte te wêzen as Boëtius, mar it wie wol Boëtius dy’t derfoar soarge hie dat Schelte him it gravearskip eigen makke. Boëtius hie ommers de basisoplieding fan Schelte op him nomd. It befêstiget it feit dat Rubens iderkear mar ien graveur oannomd, hoewol’t de boarnen elkoar dêroer tsjinsprekke. Sa sil Paulus Pontius tagelyk mei Boëtius yn tsjinst komme by Rubens. Wylst krijt Schelte yn 1625 it frijmasterskip oan de Sint-Lucasgilde en fêstiget him definityf yn Antwerpen.
De Trieme
Strjitnammen
De nammejouwing fan de Migchelbrinkwei is ûntstien troch in misferstân. Master Migchelbrink wie haad fan de iepenbiere skoalle fan Aldwâld en net it earste haad fan de skoalle op De Trieme. It misferstân sil der kommen wêze om't Migchelbrink en ds. Politiek net allinne buorlju wienen, mar ek in mienskiplike leafhawwerij hienen. Master wie dwaande mei nije ierpelrassen en dûmny hie syn kas.
Skelte à Bolswert
Bolswert yn it Rubensatelier
Rubens wie tige nau belutsen by it meitsjen fan de gravueres. Dêrút soe opmakke wurde kinne dat it oannimlik is dat de graveurs dy't foar him wurken dat ek yn syn atelier dienenwurken. Mar is soks wol wis?. Guon fan de graveurs hienen ommers ek in eigen atelier of sels in útjouwerij. Oer Skelte is dêroer neat te finen yn de literatuer. Dochs liket it mooglik dat er in eigen eigen atelier of útjouwerij hie, omt hy yn 1621 it rjocht al krigen hie om sels printen te snijen, te printsjen en te ferkeapjen. Feit is wol dat men kapitaalkrêftich wêze moast om in eigen atelier of útjouwerij te begjinnen, en dêr liket it by Schelte net op. Hy arbeide nau op mei ferskate útjouwers en dêr hie er fansels in atelier ta syn foldwaan, dêr't er de kosten fan net hie.
Om de kreative ynbring fan Schelte te bepalen is it fan belang om earst Rubens syn posysje foar gravueres oer nei syn wurken te ûntdekken. Dy gravueres wiene represitatyf foar syn keunstnerskip. It soarge foar in geografyske fersprieding en útwreiding fan de fraach nei syn keunstwurken. Der kin mei frij grutte wissichheid konkludeare wurde dat de wize wêrop't Rubens it realisaasjeproses yn it each hâlde, de eigen ynvinsje fan de graveurs teneate die. It giet ommers net om orizjinele grafyk, mar om reproduskjegrafyk. It giet om reprodusearjen en net om ynvinsje. Wat perfoarst net sizze wol dat dat wat ôfdocht oan de kwaliteit fan de gravuere, meidat Rubens hege easken oan syn gravueres stelde.
Oeuvre
It grafysk oeuvre fan Schelte Adams Bolswert bestiet út leafst 345 printen. De measte dêrfan brocht hy op de merk ûnder syn eigen privileezje. Yn totaal snied hy 80 printen nei Rubens, wêrfan mar in fjouwertal troch Rubens autorisearre waarden. Syn namme wurdt op de gravueres oantsjutten mei Schelte Bolswert excudit wat sizze wol: gravearre troch Schelte Bolswert. It meastepart fan syn Rubensprinten binne makke nei syn dea yn 1640. It is in feit dat der nei de dea fan Rubens mear ynvinsje west hawwe sil, omdat de strange kontrole ferdwûn wie. In wichtige noasje is it trijefâldige privileezje fan Rubens, Cum privilegiis, Regis Christianissimi, Principum Belgarum et Ordinum Batavia, wat safolle sizze wol as 'Mei de privileezjes fan de alderkristlikste kening, fan de prinsen fan de Nederlannen en de Steaten fan Hollân'. Rubens hie dus op trije ferskillende bestjoerlike nivo’s privileezjes krigen. Sa soarge hy derfoar dat nimmen oars mei opbringst útnaaie koe. Dy fernijing wiist der ek op dat it gânse produksjeproses ûnder Rubens barde en dat alle wurk dus yn syn atelier ta stân komd is. Dochs moat dit feit nuansearre wurde. Is it effektyf sa dat de fernijing fan it trijefâldich privileezje betsjut dat de gravuere yn it atelier fan Rubens ta stân kaam? It bliuwt in mystearje, mei omdat wy net witte oft Schelte in eigen atelier hie. Yn de literatuer foarhannen wurdt wol neamd dat Rubens de bruorren oanwerve woe om yn syn atelier te wurkjen. Mar der wurde gjin bwewizen jûn, dus de boarne is net betrouber.
De 'Liuwejacht', 'Lânskip mei pleats en wetterput, 'De mirakelske fiskfangst' en de 'Bekearing fan St. Paulus' binne de iennige gravueres fan Schelte dêr’t it trijefâldige privileezje op stiet. De liuwejacht is de ienige print fan in jachttafriel neffens Rubens dy’t mei wissichheid ûnder tafersjoch fan de master ta stân kaam is. De print toant de komposysje yn deselde rjochting as it skilderij, wat earder seldsum is yn de Rubensgrafyk. De eagen fan de jagers dy’t troch de liuwen oanfallen wurde binne op de print krekt wat fierder iepen spard, as op it orizjineel. Ek de plantepartij rjochts ûnderoan de gravuere wykt wat of fan it orzjineel, dêr’t mear rotspartij is.
'Lânskip mei pleats en wetterput' is de ienige print út de rige Lytse en Grutte Lânskippen, dy’t noch ûnder lieding fan Rubens ta stân komd is, flak foar syn dea. Spitigernôch is der gjin orizjineel fan Rubens foarhannen om mei te fergelykjen.
At de 'Mirakelske fiskfangst' mei it orizjineel fan Rubens fergelike wurdt, moat fêststeld wurde dat it hast in ekskte kopy is; allinne de Kristusfiguer bûcht op de gravuere yn bytsje mear foaroer.
Op de 'Bekearing fan St. Paulus' is der ek in ôfwiking mei Rubens syn orizjinele skilderij. De kop fan de hûn rjochts ûnderoan op de gravuere is folle smeller as op it orizjinele wurk en docht tinken oan in wynhûn. Yn dit gefal is it ûnderskied singelier, om't yn it orizjineel in jachthûn ôfbylde wurdt.
Edifício Itália
thumb|280px|Edifício Itália De Edifício Itália (Circolo Italiano) is in wolkekliuwer yn São Paulo, Brazylje. It gebou is 165 meter heech. Der binne 46 ferdjippings.
Der is fan 1956 oan 1965 oan de wolkekliuwer boud. Op it dak is in útsjochpost dy't iepen foar toeristen is.
Edifício Itália waard ûntwurpen troch de Dútsk-Brazyljaanske arsjitekt Franz Heep. It is it twads heechste gebou yn São Paulo nei de Mirante do Vale.
W
100px|thumb|right|Normaal en kursyf skreaun. De W is de trijeentweintichste letter fan it Latynske alfabet. De letter komt nei de V en foar de X.
Islamabad
Islamabad (اسلامابا) is de haadstêd fan Pakistan. De stêd leit yn it noardeasten fan it lân, súdlik fan it is Margalla berchtme.
Sûnt 1958 is Islamabad haadstêd, dêrfoar wie Karachi de haadstêd fan Pakistan. left|thumb|250px|De [[Faisal-Moskee, yn Islamabad is de grutste moskee fan it lân]]
Klimaat
Yn july en augustus hat de stêd te krijen mei hjitte en mei de reintiid. De winters binne kâld mei temperatueren fan ûnder nul yn de moannen desimber oant febrewaris.
John Maynard Keynes
thumb|John Maynard Keynes yn [[1933]] John Maynard Keynes (Cambridge, 5 juny 1883 – Firle, East Susseks, 21 april 1946) wie in Britsk ekonoom.
Syn heit, John Neville Keynes, wie universitêr dosint yn ekonomy en logika. Op skoalle wûn John Maynard in beurs foar Eton dêr’t hy al gau opfoel troch syn mearsidige talinten. Hy studearre earst oan it King's College yn Cambridge wiskunde en filosofy, en pas letter begûn er oan de ekonomystúdzje. Keynes helle foar ekonomy mar in betreklik leech sifer. Hy liet him sels dúdlik út oer dat resultaat: "Ik wist kenlik mear fan ekonomy ôf as myn eksaminators". Keynes wurke sûnt 1906 as amtner ûnder oare by it India Office. Hy fertsjintwurdige it Ingelske Ministearje fan Finansjen op de fredeskonferinsje fan Versailles nei de Earste Wrâldoarloch. Hy wie it net iens mei de hege werstelbetellingen dy't Dútslân nei de oarloch oplein waarden. Sa skreau er yn 1919 de "The Economic consequences of the Peace". Doe't er werom wie yn Cambridge waard Keynes earst lektor yn de ekonomy en letter "Fellow of King's", in funksje dy't er syn fierdere libben hâlde soe. Yn 1921 publisearre hy it boek "A Treatise on Probability" en yn 1936 "The General Theory of Employement, Interest and Money". Mei syn "General Theory" is Keynes ien fan de ferneamste ekonomen wurden en hat er nije ynsichten jûn foar de ekonomyske polityk fan de oerheid, rjochte op it bestriden fan konjunkturele wurkleazens (de anti-syklyske begruttingspolityk). Keynes hat troud west mei de Russyske balletdûnseresse Lydia Lopokova.
Tamminga
Tamminga is in terp en delsetting noardeast fan Peins yn de gemeente De Waadhoeke. De namme komt ek foar as 'to' Tamghe, Wester Tamming(h)e en de namme Graaf Dorus.
Gerard Boersma
thumb| Conqueror, acryl op paniel, 44 x 39,5 cm 2009 Gerard Boersma (Harns, 1 augustus 1976) is in Nederlânsk keunstskilder binnen it Noardlik Realisme. Syn wurk wurdt skaaimerke troch in tige fine technyk en is te fergelykjen mei dat fan syn âldomke Jopie Huisman.
Biografy
Gerard Boersma is berne yn Harns en groeide op yn de Fryske stêden Makkum, Warkum en Boalsert. Sûnt syn stúdzjeperioade wennet en wurket hy yn Ljouwert. Yn 1999 foltôge hy de oplieding ta 2e graads tekenlearaar yn Ljouwert. Hy studearre of yn 2001 yn de rjochting tekenkeunst oan de Akademy Minerva yn Grins.
Tematyk
De skilderwurken fan Gerard Boersma binne meast situearrre yn in steedlik lânskip. De ûntwikkeling yn de ynfloed fan de minsk op it lânskip en de wikselwurking dy’t hjirby optreedt steane sintraal. Ofbylde figueren fertoane trochstrings mar in bytsje sosjale ynteraksje. Se wurde benammen toand yn harren konfrontaasje mei de steedlike eleminten.
Kopertiid
De kopertiid of koperstientiid, ek galkolitikum neamd, is in tiidrek dat wol beskôge wurdt as it lêste part fan de jonge stientiid en dêr't de minske yn learde it koper metaal te bewurkjen en dêr ark fan makke.
De âldste koperfynsten komme út Anatoalje (Turkije), om 8000 f.Kr. hinne. Ynearsten waard allinnich koper brûkt sa't it foarkomt yn de natuer. Pas yn it 5e millennium f.Kr. waard ûntdutsen dat guon ertsen, koper oplevere as sy hjit makke wurde. Dêrfoar hienen de minsken wol spesjale ûnen nedich: in gewoan houtskoalfjoer kin net waarmer wurde as 700 °C, en it smeltpunt fan koper leit by 1085 °C.
Metallurgy
Yn Nederlân binne wol wat koperen foarwerpen fûn, mar der is lykwols net echt te sprekken fan in dúdlik oan te wizen kopertiid.
B.R. Ambedkar
Nei't Ambedkar in stúdzje ôfrûne hie oan 'e Universiteit fan Bombay, studearre er ekonomy oan 'e Universeit fan Columbia yn 'e Feriene Steaten en oan 'e London School of Economics yn it Feriene Keninkryk. Hy behelle fjouwer doktoraten. Hy wie yn 'e tweintichste iuw de heechst oplate politikus fan 'e wrâld. Yn 2012 waard er yn in lanlike opinypeiling keazen as "de Grutste Ynjer".
Yn 1990 waard him postúm de "Bharat Ratna" takend, de heechste boargerlike ûnderskieding fan Yndia. Hy wurdt troch syn oanhingers noch altyd eare mei de groet jai Bhim (letterlik: "Heil Bhim"). Der wurdt ek nei him ferwiisd mei de bynamme Babasaheb, dat "Respektearre Heit" betsjut.
Thiadsvind
Thiadsvind (677 - ?), faak oantsjut mei de namme dy't de Franken foar har hiene: Theudesinda of Theudesinde, wie in dochter fan 'e Fryske kening Redbad. Sy troude yn 711 mei Grimoald, âldste oerlibbene soan fan Pippyn fan Herstal, hofmeier fan 'e Franken, as besegeling fan de frede tusken Friezen en Franken nei in tiidrek fan oarloggen. It houlik waard sletten troch Willibrord, de aartsbiskop fan de Friezen. It is net wis oft sy en har man yn de trije jier fan harren houlik (Grimoald waard yn 714 yn de omkriten fan Maastricht fermoarde troch politike tsjinstanners) bern krigen hawwe.
Neiteam
De primêre boarnen jouwe fierders gjin ynformaasje oer har. De Redbadelingen soenen fia har ôfstamje moatte fan kening Redbad. Der binne lykwols gjin boarnen dy't sa'n besibbenens befêstigje of tsjinsprekke kinne.
Tanjabuorren
thumb|260px|Tanjabuorren Tanjabuorren is in eardere buorskip en no it noardlike diel fan Achlum yn de gemeente Waadhoeke. De namme komt ek foar as Tanjabuurt en komt fan de famyljenamme Tania.
Arthur van Schendel
thumb|Arthur van Schendel Arthur François Emile van Schendel (Batavia (Nederlânsk-Ynje), 5 maart 1874 - Amsterdam, 11 septimber 1946) wie in Nederlânsk skriuwer. Ta syn ferneamdste wurken hearre Een zwerver verliefd, Het fregatschip Johanna Maria, Een Hollands drama en De wereld een dansfeest.
Libben
Van Schendel ferlear syn heit, luitenant-kolonel yn it Yndyske leger Charles George Henri François van Schendel, al op jonge jierren. Nei de hbs yn Amsterdam waard er ynearsten oplaat foar it toaniel, dêrnei foar it ûnderwiis. Hy wie dêrnei in skoft dosint yn Ingelân en learaar Ingelsk yn Nederlân. Nei in houlik fan trije jier ferlear Van Schendel syn earste frou; hy troude op 'en nij yn 1908, festige him as literator earst yn Ede en letter yn Sestri Levante, Italië, oant 1945.
Van Schendel bewûndere Gorter. Hy hie in protte freonen yn de literêre wrâld: njonken Gorter wiene dat ûnder oare Willem Witsen, Willem Kloos en Albert Verwey. Letter krige er kunde oan Jan Toorop en Aart van der Leeuw (mei wa't er wiidweiich briefke oer stylkwestjes), Henriette Roland Holst en har man Richard Roland Holst.
It falt op dat Van Schendel syn yn Italië spyljende romans yn Nederlân skreau en de harren yn Nederlân ôfspyljende romans yn Italië.