cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sully (film)
Produksje
De film Sully wie basearre op Highest Duty: My Search for What Really Matters, de autobiografy dy't Chesley Sullenberger mei help fan ghostwriter Jeffrey Zaslow skreau. De filmrjochten op dat boek waarden yn 2010 oankocht troch filmprodusinten Frank Marshall en Allyn Stewart, dy't senarioskriuwer Todd Komarnicki ynhierden om der in wurkber filmskript fan te meitsjen. Clint Eastwood rekke by it projekt belutsen as regisseur, en yn 'e mande mei Marshall, Stewart en Tim Moore produsearre er de film ek, foar de filmstudio's Village Roadshow Pictures, Flashlight Films, The Kennedy/Marshall Company, syn eigen Malpaso Productions en Orange Corp.
Der wie foar Sully in budget beskikber fan $60 miljoen. De kamerarezjy wie yn 'e hannen fan Tom Stern, en de filmmuzyk waard fersoarge troch Christian Jacob en Tierney Sutton. De opnamen setten op 28 septimber 2015 útein yn New York. Op 15 oktober ferhuze de produksje nei Atlanta, dêr't fan in gebou yn 'e binnenstêd in New Yorksk hotel makke waard. It meastepart fan it budget waard lykwols bestege yn Los Angeles, dêr't de needlâning en de rêding fan 'e ynsittenden filme waard yn 'e Warner Bros. Studios en de Universal Studios Hollywood. Der waarden ek opnamen makke yn Noard-Karolina, op 'e Loftmachtbasis Holloman yn Nij-Meksiko en yn Kearny yn Nij-Jersey. De opnamen waarden foltôge op 29 april 2016.
Distribúsje
De distribúsje fan Sully waard fersoarge troch Warner Bros. De film waard op 2 septimber 2016 foar it earst fertoand op it Filmfestival fan Telluride. Sully iepene op 9 septimber 2016 yn 'e Amerikaanske bioskopen. Op 6 desimber fan dat jier kaam de film beskikber as digitale download en op 20 desimber waard er útbrocht op dvd en blu-ray.
Untfangst
Fan 'e filmkritisy krige Sully oer it generaal positive resinsjes. Sa skreau Peter Debruge yn it tydskrift Variety: "[De film] is de show fan Hanks, dy't in karakteristyk sterke prestaasje leveret en ús al rillegau ferjitte lit dat we nei in akteur sitte te sjen." Simon Thompson fan IGN skreau: "Sully is in prachtich útbalansearre, heechsteand nuansearre en ûnbidich ûnderhâldende film, dy't alle klisjeemjittige falkûlen ûntwykt dêr't er yn glydzje kinne hie. Tom Hanks leveret ien fan 'e bêste prestaasjes fan syn karriêre en de rezjy fan Clint Eastwood is moai en ryk." Yn The New York Times omskreau Manohla Dargis de film as "sunich mei alles en solide, en oer it algemien tebekhâldend as er jin net de grize oer de grouwe gean lit." Fan Peter Travers fan Rolling Stone krige de film 31/2 fan 4 stjerren, en fan Richard Roeper fan 'e Chicago Sun-Times sels 4 fan 4 stjerren.
Op 'e webside Rotten Tomatoes, dy't resinsjes sammelet, hie Sully in heech goedkarringspersintaazje fan 85%, basearre op 344 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: "[De film] is like noflike fakman-eftich as syn protagonist, en makket gebrûk fan it superlative wurk fan syn stjer en regisseur om op kalme wize in oangripende hulde te bringen oan in aldendeiske held." Op Metacritic, de wichtichste konkurrint fan Rotten Tomatoes, behelle Sully in goedkarringspersintaazje fan 74%, basearre op 46 resinsjes.
Opbringst
Sully brocht yn 'e bioskopen yn 'e Feriene Steaten en Kanada $125,1 miljoen op, en yn alle oare lannen en territoaria $115,7 miljoen. Wrâldwiid kaam de opbringst dêrmei út op $240,8 miljoen. Ofset tsjin it budget fan $60 miljoen betsjut dat in winst fan $180,8 miljoen, hoewol't dêr de marketingkosten noch wol ôf moatte.
Prizen
Sully waard yn 2017 nominearre foar de Oscar foar bêste lûdsmontaazje, trije Satellite Awards en fjouwer Critics' Choice Awards. De film wûn de People's Choice Award foar favorite akteur yn in dramafilm (Tom Hanks), en ek de Icon Award fan it Ynternasjonaal Filmfestival fan Palm Springs.
Kontroverse
Yn The New York Times skreau Christine Negroni dat "de ferzje fan it ûndersyk út 'e film ôfwykt fan 'e dokumintearre wurklikheid yn sawol toan as foarfallen." Sa hâlde de ûndersikers yn 'e film út dat it fleantúch feilich weromkeare kinnen hie nei de Lofthaven LaGuardia of útwike nei de Lofthaven Teterboro oant bewiisd wurdt dat dat net it gefal is, wylst Robert Benzon, dy't yn it echt de lieding oer it NTSB-ûndersyk hie, derop wiisde dat by de echte publike harksittings de ûndersikers fuortendaliks bekendmakken dat út harren ûndersyk bleken wie dat by sa'n weromkear of útwiking de feilichheid net bewissige wurde kinnen hie. Benzon sei ek dat "de behanneling fan 'e NTSB [yn 'e film] de sinematyske frijheid fier foarby gie [en karakterisearre wurde koe as] ienfâldichwei gemiene ûnearlikens."
Doe't akteur Tom Hanks troch de media oer de saak befrege waard, fertelde er dat Sullenberger sels, nei't er in iere ferzje fan it senario lêzen hie, ûntrêstge wie troch de karakterisearring fan 'e NTSB-ûndersikers, en dat op syn fersyk de nammen fan 'e ûndersikers feroare en dêrmei fiksjonalisearre wurden wiene.
Tramwei Easterwâlde - Assen
thumb|250px|Trajekt tramwei Easterwâlde - Assen thumb|250px|Tramstasjon fan Hijkersmilde De tramwei Easterwâlde - Assen bestie fan 1915 oant 1947.
Skiednis
Yn 1915 waard troch de Nederlandsche Tramweg Maatschappij (NTM) de line Easterwâlde - Assen iepene. In ôfstân fan sa'n 30 km. Der waard op dit trajekt riden mei steamtrams. De line waard sletten op 5 oktober 1947. It stik tusken it Hijkersmilde oant Easterwâlde bleau noch foar frachtferfier yn gebrûk oant 30 septimber 1962 troch de NS dêrnei is ek it lêste stikje fan it trajekt opbrutsen.
Haltes
(net folslein)
Tramwei Makkingea - Stienwyk
thumb|250px|Trajekt tramwei Makkingea - Stienwyk thumb|250px|Earder Tramstasjon Noardwâlde yn 2008 De tramwei Makkingea - Stienwyk bestie fan 1914 oant 1947.
Skiednis
Yn 1914 waard troch de Nederlandsche Tramweg Maatschappij (NTM) de line Makkingea - Stienwyk iepene. In ôfstân fan sa'n 30,5 km. Der waard op dit trajekt riden mei steamtrams en gie fia Drinte nei Oerisel. De line waard sletten op 5 oktober 1947. Mar bleau noch foar frachtferfier yn gebrûk oant 30 septimber 1962 troch de NS dêrnei is it trajekt opbrutsen.
Haltes
(net folslein)
List fan planetoïden 91701-91800
Dit is in list fan planetoïden 91701-91800.
Py (letter)
De py wurdt útsprutsen as /p/, lykas yn papa.
Miedlân
thumb|Miedlân yn de maitiid Miedlân of miede is leechlizzend healân. As ôflieding fan it wurd, wurdt tocht oan mad, de oerflakte dy't yn in heale dei te haaien is, lyksteld oan in heale hektare. In miede wie minder gaadlik foar it weidzjen. Eartiids waarden der om sokke stikken lân hinne ek wol in wâl fan plaggen oanlein. Op de Waadeilannen tsjinne sa'n wâl ek wol as seewarring.
Miedegea
Tekenjend foar leech healân yn de Fryske lannen is de miedeferkaveling, ek wol blok-streekferkaveling neamd, dêr't de oanmakke streken lân oarspronklik ta ferskiljende eigeners út de tichteby lizzende doarpen hearden. Dêrby ûntstie ornaris in ljedderfoarmich patroan, dy't ferbûn wie mei miedleanen of healeanen. Dat type gea ûntstie yn de Midsiuwen troch it ferpartsjen en ferkaveljen fan leech lizzend lân dat earder yn mienskiplik gebrûk wie. In soad gebieten mei in miedeferkaveling lizze yn it efterlân fan de hege ouwerwâlen by de kust fan de Waadsee del. Der ûntstie bytiden ek in uterdyks gebiet mei miedeferkaveling, lykas it streekdoarpegea by Roodeschool en Eastein, dat út de sechtjinde iuw komt.
Plaknammen
Hast eltse lânboumienskip hie ien of mear mieden. Troch it ferbetterjen fan it ôfwetterjen en diken koene dêr ek doarpen of buorskippen ûntstean, lykas:
De Miedleane by Koarnwert is in reed dat nei it lân yn de Polder Koarnwert rint.
Ympuls
Ympuls kin ferwize nei:
Swart
Swart is de dûnkerste kleur en is a-gromatysk, wat sizze wol dat it eins gjin tint hat. Natuerkundich sjoen is swart eins gjin echte kleur yn 'e gongbere betsjutting fan dat wurd, mei't swarte foarwerpen alle weachlingten fan sichtber ljocht absorbearje; men soe dus sizze kinne dat swart alle kleuren tagelyk is. By additive kleurminging (bgl. op 'e tillefyzjes en kompjûterskermen) wurdt swart makke troch 0% fan eltse kleur te nimmen. By subtraktive kleurminging (bgl. yn 'e druktechnyk) wurdt it (yn teory) lykwols kreëarre troch 100% fan eltse kleur te brûken. (Yn 'e praktyk smyt dat lykwols in smoarch brune kleur op en is it nedich om swart ta te foegjen.) Swart is it tsjinstelde fan wyt; as men swart en wyt mingt, kriget men griis. Hoewol't swart feitliks gjin tint hat, wurde der ornaris dochs ferskate tinten swart ûnderskaat, dat eins tinten fan oare kleuren binne. Men kin dan tinke oan tige dûnkere tinten griis, brún, read, blau en grien. Swart wurdt assosjearre mei de nacht, it tsjuster, de dea, rou, it kwea, earnst en gesach. It is in wichtige kleur yn hast alle religyen fan 'e wrâld. Yn 'e heraldyk is swart in heraldyske kleur en hat it de namme sabel (nei de dûnkere pels fan 'e sabelmarter). Yn sprekwurden seit men: sa swart as git, sa swart as ierde, sa swart as inket, sa swart as de nacht, sa swart as ruot of sa swart as tarre.
Gefoelswearde
Yn 'e Westerske wrâld hat de kleur swart benammen negative konnotaasjes. Sa sjocht men 'swart' as men in min sin hat, wurdt in dei fol tsjinslaggen omskreaun as in 'swarte dei', en komt men op 'e 'swarte list' as men earne net winske is. It swarte skiep fan in famylje is immen dêr't de oare famyljeleden harren foar skamje. En swarte humor is in soarte fan humor dy't de gek hat mei gefoelige ûnderwerpen dy't ornaris net as grappich beskôge wurde.
Yn Sina wurdt swart fral assosjearre mei kjeld. It wurdt dêr ornaris symbolisearre troch in swarte skylpod. Swart wurdt yn 'e Sineeske kultuer ek yn ferbân brocht mei gaos, dat lykwols net altyd negatyf hoecht te wêzen. Gaos kin nammentlik ek liede ta feroaring en dêrmei ta nij libben. Yn Japan wurdt swart assosjearre mei riedseleftigens, de nacht, it ûnbekende, it boppenatuerlike, it ûnsichtbere en de dea. Tegearre mei wyt kin swart stean foar yntuysje. Swart kin yn 'e Japanske kultuer ek in symboal wêze foar ûnderfining, yn tsjinstelling ta wyt, dat naïviteit fertsjintwurdiget. Sadwaande is de swarte bân yn Japanske fjochtsporten, lykas judo en karate, de heechste graad dy't in beoefener berikke kin, wylst de wite bân droegen wurdt troch begjinnelingen.
Olbers' paradoks
It feit dat de romte swart is, wurdt yn 'e astronomy Olbers' paradoks neamd. Mei't der withoefolle stjerren binne yn it hielal, soe de romte (en dêrmei ek de nachtlike loft) yn teory eins fel ferljochte wêze moatte mei it ljocht dat ôfjûn wurdt troch in suver ûneinige hoemannichte stjerren. Ynstee is it lykwols sa dat romte dûnker is en dêrtroch swart liket. Dy tsjinstelling waard foar it earst yn 1823 opmurken troch de Dútske astronoom Heinrich Wilhelm Matthias Olbers, dy't him ôffrege hoe't dat koe.
Tsjintwurdich is it rûnom akseptearre antwurd op dy fraach mank astronomen dat, hoewol't it hielal ûneinige grut is, it net ûneinige âld is. Men hâldt it derop dat it hielal likernôch 13,8 miljard jier lyn ûntstien is by de saneamde oerknal. Dat betsjut dat fan 'e Ierde ôf allinnich objekten sjoen wurde kinne dy't har sa fier ôf (of tichterby) befine as ljocht yn 13,8 miljard jier ôflizze kin. Ljocht fan stjerren dy't fierder fuort steane hat de Ierde noch net berikt, en kin dêrom net bydrage oan it opljochtsjen fan 'e romte sa't dy fan 'e Ierde ôf besjoen wurdt. Dêr komt noch by dat, om't it hielal oanhâldend úttinet, in soad stjerren har fierder by de Ierde wei bewege. Troch dy beweging wurdt de weachlingte fan har ljocht (troch it Dopplereffekt) langer, sadat der readferskowing optreedt. Dat is in natuerkundich ferskynsel wêrby't wyt ljocht read wurdt en úteinlik sels ûnsichtber foar it minsklik each (want ynfraread). Troch dy beide fenomenen is der net genôch stjerreljocht om 'e romte in oare kleur as swart te jaan.
Swart gat
In swart gat is in gebiet fan it tiidromtekontinuum dêr't de swiertekrêft sa sterk is dat alles, ljocht ynbegrepen, fêstholden wurdt. Dat betsjut dat in swart gat net sjoen wurde kin, om't gesichtsfermogen ferlet hat fan ljocht dat wjerkeatst wurdt. It bestean fan swarte gatten kin sadwaande inkeld fêststeld wurde oan 'e hân fan it hâlden en dragen fan himellichems dy't der deunby steane. Neffens de algemiene relativiteitsteory sil in foldwaande kompakte massa it tiidromtekontinuum sa ferfoarmje dat der in swart gat ûntstiet. Nei it ûntstean fan in swart gat groeit dat troch it opnimmen fan massa (d.w.s. himellichems) út syn om-en-by. Sa ûntstiet úteinlik in saneamd supermassyf swart gat dat de massa fan miljoenen stjerren hawwe kin. Under astronomen bestiet in konsensus dat supermassive swarte gatten har yn it sintrum fan molkewegen befine, wat de spiraalfoarm fan molkewegen om in sintraal punt hinne ferklearje soe.
Rou
Swart is sûnt de Romeinske Tiid yn 'e Westerske wrâld de kleur fan rou, en wurdt dêrom ek in soad assosjearre mei de dea en mei drôvens. Widdowen en widners klaaiden har foarhinne in soad yn it swart, yn saneamde rouklean. Dy waarden ek droegen troch it roufolk op begraffenissen. Hoewol't dat yn it gefal fan persoanen fan kwizekwânsje noch wol dien wurdt, is dy gewoante yn Fryslân oer it algemien alhiel yn ûnbrûk rekke. Yn oare lannen, lykas de Feriene Steaten, wurdt it noch wol in soad dien. Yn guon tradisjonele maatskippijen, lykas op it plattelân fan Itaalje en Grikelân, komt it noch foar dat widdowen nei it ferstjerren fan harren man de rest fan harren libben swart drage. Yn grutte dielen fan Aazje, wêrûnder Sina, Koreä en Fjetnam, en ek yn parten fan Afrika, is de roukleur net swart, mar wyt.
Klean en moade
Behalven as symboal fan rou wurde swarte klean ek in protte droegen as teken fan earnst, gesach en weardichheid. Om dy reden waard swart fan 'e Midsiuwen ôf bgl. in soad droegen troch keningen en oare hearskers. It is yn 'e measte lannen ek de kleur fan 'e amtskladen fan rjochters en soms ek fan abbekaten. Swarte kladen wurde ek in protte droegen troch preesters (bgl. dy fan 'e Roomsk-Katolike Tsjerke en de Eastersk-Otterdokse Tsjerken) en troch mûntsen en nonnen (bgl. dy fan 'e Benediktynske Oarder). Yn 'e njoggentjinde iuw wie it de kleur fan 'e klean dy't troch Ingelske dichters út 'e Romantyk droegen waarden. As symboal fan rykdom waard swart letter ek de kleur fan 'e klean fan sakelju.
Yn 'e tweintichste iuw ûntjoech swart him fierders ta in trendkleur dy't yn 'e juste omstannichheden as tige modieus beskôge wurdt. De smoking, in deftich pak foar manlju, ûntstie neffens it ferhaal yn 1865, doe't Edwert VII, de doetiidske Britske kroanprins, syn rokkostúm ôftanke en syn skroar in spesjaal smoking jacket meitsje liet, dêr't er him jûns mei weromlûke koe yn syn smookkeamer om sigaren te smoken.
Op it mêd fan frouljusmoade waard swart in wichtige kleur troch it ûntwerpen, yn 1926, fan it lytse swarte jurkje troch Coco Chanel. Letter waard swart ek de kleur fan 'e meast sjike soarten linzjery. Swart waard sà synonym mei de haute couture, dat yn it Ingelsk it sprekwurd ynboargere rekke "folje-mar-yn is it nije swart". Dat wol sizze dat itjinge dêr't men it oer hat, no beskôge wurdt as in ûnmisber ûnderdiel fan jins garderôbe. Yn 'e twadde helte fan 'e tweintichste iuw waard swart boppedat de kleur fan 'e goth-subkultuer, wêrfan't de oanhingers har yn klean stekke dy't basearre binne op rouklean út it Fiktoriaanske Tiidrek.
Funksjonaliteit
Yn 'e njoggentjinde en tweintichste iuw waarden in soad masines en apparten swart ferve, mei as doel om harren funksjonaliteit te ûnderstreekjen. Soks waard dien mei de iere tillefoanen en mei naaimasines, mar ek mei steamskippen, treinlokomotiven en auto's. De Amerikaanske autofabrikant Henry Ford yntrodusearre yn 1913 yn syn bedriuw, de Ford Motor Company, de rinnende bân, wat in ferachtfâldiging fan 'e arbeidsproduktiviteit tewei brocht. It wie sa'n súksesfolle ynnovaasje dat it fervjen fan 'e auto's in flessehals waard dy't de boel ophold. Allinnich swarte ferve woe fluch genôch drûgje, sadat Ford twongen waard om it ferskaat oan kleuren dat earder beskikber wie, ôf te skaffen. It late ek ta Henry Ford syn (apokrife) opmerking dat er auto's yn eltse kleur leverje koe, salang't it mar swart wie.
Striidkrêften
Yn 'e striidkrêften wie swart yn it ferline de tradisjonele kleur fan beskate kavalery-ienheden en letter fan ienheden fan pânser- en meganisearre ienheden. Sa droegen Dútske huzaren in swart militêr unifoarm, mei in swarte sjako mei dêrop in sulveren skedel, de saneamde Totenkopf. Dat symboal en de swarte unifoarmkleur waarden letter yn nazy-Dútslân oernommen troch de Dútske pânsertroepen (Panzerwaffe), mar ek troch de SS en de Gestapo.
Yn ferskate lannen drage tanksoldaten noch altyd in swarte baret. Yn Finlân is swart it symboal fan sawol de kavalery (d.w.s. tanks) as fan 'e sjeny, en fiere de ienheden fan dy legerûnderdielen swarte flaggen. Ek kommando-ienheden drage yn in protte lannen in swarte baret. Itselde is it gefal mei de spesjale OMON-plysjetroepen fan it Russysk Ministearje fan Binnenlânske Saken en mei de Russyske marine-ynfantery. Yn Kanada, Kroaasje, Portegal, Servje, Spanje en Tsjechje wurdt de swarte baret droegen troch de militêre plysje.
Polityk
Yn 'e polityk wie swart oarspronklik de kleur fan it (linkse) anargisme, dat yn 'e lette njoggentjinde en iere tweintichste iuw symbolisearre waard troch in swarte flagge of in swarte letter A. Geandewei de tweintichste iuw kaam foar it anargisme lykwols in flagge yn gebrûk dy't diagonaal yn twa swarte en reade flakken ferdield wie. It Swarte Leger wie in samling anargistyske militêre ienheden ûnder befel fan Nestor Machno, dy't yn 'e Russyske Boargeroarloch (1917-1922) noris oan 'e kant fan 'e Witen focht, en dan wer oan 'e kant fan 'e bolsjewiken (de Readen).
Swart is ek in kleur dy't assosjearre wurdt mei it (ekstreem-rjochtse) faksisme. De Swarthimden (Italjaansk: Camicie Nere), eins de Milizia Volontaria per la Sicurezza Nazionale ("Frijwillige Milysje foar Nasjonale Feilichheid"), foarmen yn it Ynterbellum in faksistyske paramilitêre beweging yn Itaalje dy't koart nei de ein fan 'e Earste Wrâldoarloch oprjochte waard troch Benito Mussolini. De kleur swart wie ûntliend oan 'e unifoarmkleur fan 'e Arditi, de Italjaanske stoarmtroepen út 'e Earste Wrâldoarloch, mei't de swarthimden foar it meastepart út oarlochsfeteranen bestiene. Hja brûkten geweld en yntimidaasje tsjin al harren politike tsjinstanners, en holpen Mussolini yn 1922 oan 'e macht mei harren Mars op Rome. Yn 'e 1930-er jierren waard it swart as kleur ek oannommen troch faksistyske bewegings yn oare lannen, lykas de Britske Uny fan Faksisten (BUF) yn it Feriene Keninkryk en de NSB yn Nederlân.
Yn nazy-Dútslân wie swart, yn 'e mande mei wyt en read, ien fan 'e kleuren fan 'e flagge fan 'e regearjende NSDAP, dy't ûntliend wiene oan 'e flagge fan it Keizerryk Dútslân. Hoewol't it heakkekrús op 'e nazyflagge swart wie, spile dy kleur net in bot wichtige rol yn 'e ideology fan it nasjonaal-sosjalisme. (De partijkleur fan 'e NSDAP wie nammentlik brún.) Wol brûkten de nazys in swarte trijehoek as symboal dat in diel fan 'e finzenen yn konsintraasjekampen op 'e klean naaid waard. De dragers waarden dêrtroch oantsjut as 'a-sosjale eleminten'. Dêrta waarden rekkene: geastlik beheinden, geastlik siken, dakleazen, Roma, alkoholisten, 'wurkskou' folk, manlju dy't besocht hiene oan 'e tsjinstplicht te ûnkommen, prostituees en pasifisten. Yn 'e moderne tiid wurdt de swarte trijehoek wol brûkt as (selsoannommen) symboal foar lesbiënnes en lichaamlik beheinde aktivisten.
Swart is fierders de nasjonale kleur fan Nij-Seelân. Alle sporters dy't útkomme foar dat lân binne ornaris klaaid yn it swart, mei dêrop yn it wyt in rintfear, in oare nasjonaal symboal. It nasjonale rugbyteam fan Nij-Seelân stiet dêrom bekend as de All Blacks, mei't de leden hielendal yn it swart klaaid binne.
Religy
Yn it kristendom wurdt swart foar it meastepart assosjearre mei it kwea en de duvel. Dat komt om't swart en tsjuster op teologysk mêd frijwol as synonym beskôge wurde. It tsjuster fan it kwea en de duvel wurdt dêrby ôfset tsjin it ljocht fan it kristendom. Yn it ferlingde fan it gebrûk fan swart as roukleur wie it fan oarsprong ek de liturgyske kleur by routsjinsten; sûnt it Twadde Fatikaansk Konsylje (1962-1965) mei lykwols ek fiolet brûkt wurde. Preesters fan 'e Roomsk-Katolike Tsjerke, de Eastersk-Otterdokse Tsjerken, de Oriïntaalsk-Otterdokse Tsjerken en de Eastersk-Katolike Tsjerken drage oer it algemien swarte preesterkladen. Dat wurdt ek dien troch mûntsen fan 'e Benediktynske Oarder, dy't swart as de kleur fan nederichheid en boetedwaning beskôgje.
Yn it hindoeïsme wurdt Kali, de goadinne fan tiid en feroaring, ôfbylde mei in swarte of dûnkerblauwe hûdskleur, en ornaris ek mei in halskeatling fan ôfhoude hollen en hannen. Kali betsjut ek "Swarte [Goadinne]". Yn it Sineesk universalisme, de âlde godstsjinst fan Sina dy't de basis foarmet fan alle lettere Sineeske godstsjinsten (lykas it taoïsme, it konfusianisme en it boedisme), wurdt swart assosjearre mei it froulike (it yin fan it yin en yang). Swart is yn it Sineesk universalisme fierders de kleur fan 'e skylpod, fan it noarden, it elemint wetter en fan 'e winter.
Swarttinten
Eins is swart in kleur dy't gjin tinten hat, mar yn 'e regel wurde der dochs tinten ta rekkene dy't eins de alderdûnkerste tinten fan oare kleuren binne. De wichtichste fan dy tinten binne: antrasyt, baarnd omber, bistre, café noir, dropswart, dûnkerpears, ebbehout, eigengrau, gitswart, houtskoal, midsnachtblau, midsnachtgrien, oliifswart, onyks, Oxfordblau, reekswart, rezynswart, Russysk fiolet, swarte beane, taupe en Van Dyckbrún.
Stoom
Stoom of steam is in aggregaasjetastân fan wetter (yn de gasfaze). Faak wurdt de dize fan wetter (H2O) stoom of steam neamd: de lytse dripkes wetter dy't bygelyks boppe in fluittsjettel te sjen binne. Echte stoom (wetterdamp) is lykwols net te sjen.
Lex Goudsmit
Alexandre Joseph (Lex) Goudsmit (Brussel, 15 maart 1913 – Amsterdam, 10 desimber 1999) wie in Nederlânske akteur.
Goudsmit syn heit wie in Joadske diamantbewurker, syn mem wie roomsk-katolyk. Yn 1966 waard er by it grutte publyk bekend om syn rol fan Tevje yn de musical Anatevka (Fiddler on the Roof). Hy spile Tevje sa'n 1100 kear yn Nederlân en yn Londen.
Goudsmit wie ek geregeldwei te sjen yn telefyzjeprogramma's. Hy spile ûnder mear Kening Sopromus yn de jeugdrige Flip de tovenaarsleerling yn 1961 en in rol yn de jeugdsearje Q & Q yn 1974. Yn in oare jeugdsearje, Thomas en Senior (1985-1988), spile er de rol fan Senior. Fan 1984 oant en mei 1999 wied er yn Sesamstraat Lex (de pakefiguer), sadat ek e jongere generaasje mei him yn de kunde kaam.
Goudsmit wie ek ien fan de artysten dy't it liet Shalom from Holland (skreaun troch Simon Hammelburg en Ron Klipstein) opnamen as teken fan solidariteit mei it Israëlyske folk, dat bedrige waard troch raketten út Irak ûnder de Earste Golfoarloch yn 1991.
Goudsmit stoar yn de âlderdom fan 86 jier yn in sikehûs yn Amsterdam oan de gefolgen fan in harsensblieding. Hy waard kremearre yn krematoarium Westerveld yn Driehuis. Syn jiske waard beïerdige op it urnefjild ûnder in soarte fan fitrinekastke mei foto's, tekeningen en oare objekten.
Goudsmit hat troud west mei Ans Adelaar (oant har dea yn 1989) en Erna Weiss.
Floriaantsjerke (Burhafe)
De Floriaantsjerke (Dútsk: St.-Florian-Kirche) is in luthersk tsjerkegebou yn Burhafe, in doarp yn 'e lânkring Wittmund yn de Dútske dielsteat Nedersaksen. De gemeente falt ûnder de tsjerkekring Harlingerland.
Skiednis
Sûnt de 11e iuw bestie der in houten tsjerke op de terp fan Burhafe, dy't yn de 12e troch in gebou fan dowestien ferfongen waard. Fan dat gebou waarden de resten brûkt as fûnemint foar in yn de 13e iuw boude bakstiennen tsjerke mei trije ferwulften. Doe't dy tsjerke yn de 19e iuw drige yn te stoarten folge in nijbou fan it hjoeddeiske klassistyske sealtsjerke.
Agnes Kant
thumb|235px|''Agnes Kant Agnes Catharina Kant (Hessisch Oldendorf, 20 jannewaris 1967) is in Nederlânsk politika. Kant siet foar de Sosjalistyske Partij fan 1998 oant 16 juny 2010 yn de Twadde Keamer. Fan 20 juny 2008 oant 4 maart 2010 wie se fraksjefoarsitter fan de SP yn de Twadde Keamer en partijlieder, as opfolger fan Jan Marijnissen.
Fan 1985 oant 1989 studearre Kant sûnenswittenskippen oan de Katolike Universiteit Nymwegen. Hja wie warber as wittenskiplik meiwurker epidemiology oan deselde universiteit en promovearre yn 1997 yn de medyske wittenskipppen op ûndersyk nei limoerhalskanker.
Politike karriêre
Kant wie foarsitter fan de SP-ôfdieling yn Doesburch fan 1990 oant 1994. Yn 1994 waard hja keazen yn de gemeenteried fan Doesburch. De Twadde Keamerferkiezingen fan 1998 brochten har yn it parlemint, neidat hja al fjouwer jier oan de gong west wie as fraksjemeiwurker. Op 19 maaie 1998 waard sy beëdige. Kant wie sekretaris en ficefoarsitter fan de SP-fraksje en har namme krige klank op it mêd fan sûnenssoarch. Yn 2003 stie hja tredde yn de "Top-100 fan de medyske macht".
Fanwege de protte skriftlike en mûnlinge fragen oan bewâldfierders krige sy it stimpel 'Kampioen Keamerfragen'. Nei de Twadde Keamerferkiezingen 2006 waard se de twadde ûnderfoarsitter yn it parlemint en hie se de lieding yn in stikmannich debatten yn de Twadde Keamer. Fan 2007 ôf wie Kant ûnderfoarsitter fan de Twadde Keamerkommisje foar jeugd en hûshâlding.
Nei it ôftreden fan Jan Marijnissen as fraksjefoarsitter wie Kant de iennichste gadingmakker foar dy funksje. Op 20 juny 2008 waard troch de fraksje keazen. Doe waard Kant teffens de politike lieder en it politike antlit fan de SP.
Yn 2009 ferlear de SP sa'n tsien prosint fan har leden. Neidat de SP op 3 maart 2010 by de gemeenteriedsferkiezingen ferlear, útere partijsekretaris, Hans van Heijningen, foar it earst krityk op har, dat Kant makke op 4 maart bekend dat hja gjin listlûker wêze soe by de Twadde Keamerferkiezingen op 9 juny 2010. Teffens joech hja it fraksjefoarsitterskip oer, om't hja fan betinken wie dat de minne ferkiezingsútslach oan har persoan, as boechbyld fan de SP, keppele wie. Emile Roemer folge har op 5 maart 2010 as fraksjefoarsitter op. Kant kaam net werom yn de Twadde Keamer nei de ferkiezings fan 2010.
Saaklike karriêre
Fan 1 jannewaris 2011 ôf is se oan 't wurk by it Nederlânsk Bywurkingen Sintrum Lareb, dêr't se de lieding hat oer it beweitsjen fan de feiligens fan faksins en de Teratology Ynformaasje Service dy't op 1 jannewaris 2011 troch it RIVM oan Lareb oerdroegen is. Yn 2013 waard hja direkteur fan Lareb.
Masyu
thumb|Foarbyld thumb|Oplossing fan it foarbyld Masyu, ek wol pearelstring of paadfiner neamd, is in logyske puzelsoarte dy’t ûntwurpen waard troch de Japanske puzelútjouwer Nikoli.
Spulrigels
Masyu wurdt spile op in rjochthoekich ruster. Yn guon fouwerkanten steane in wyt of swart rûntsje of sirkel. Sa’n rûntsje is ofwol 'wyt' (leech) of 'swart' (fold). It doel is om troch alle rûntsjes ien trochrinnende line te lûken, sûnder krusings of fertakkings. De line moat elk trochsnien fekje ‘binnengean’ fanút de midden fan ien fan syn fjouwer siden en der ‘útgean’ troch in oare kant; Alle bochten fan de lutsen line hawwe dus in hoeke fan 90 graden.
Foar it trochsnijen fan de wite en swarte sirkels jildt:
Floriaantsjerke (Burhafe)
Skiednis
De frijsteande klokketoer mei as wynwizer de lutherske swan waard nei alle gedachten yn de 15e iuw boud.
Ynrjochting
De tsjerke wurdt mei in houten plafond oerkape. It meubilêr is foar in part ôfkomstich út de yn de 19e iuw ôfbrutsen foargonger. Yn de Floriaantsjerke stiet in mei wapens fersierd barok doopfont út 1657 en in alteropset út 1744.
Oargel
De East-Fryske oargelbouwer Johann Gottfried Rohlfs boude yn 1794 syn earste oargel yn de tsjerke fan Burhafe. It wie in ynstrumint mei tsien registers ferdield oer ien manuaal en oanhongen pedaal. Yn de jierren 1904-1905 waard it ynstrumint troch Johann Martin Schmid feroare. Fan it âlde Rohlfs-oargel binne doe in pear registers oernommen. Fan 2008 oant 2009 folge in grutte restauraasje. By dy restauraasje is it oargel wer nei de oarspronklike steat fan 1794 werom brocht. It pedaalregister Subbass fan 1905 fan Harm Dieder Kirschner bleau by de rekonstruksje fan it oargel bewarre.
Endeavour Award
De Endeavour Award (soms ek stavere as Endeavor Award) is in Amerikaanske literatuerpriis dy't elts jier útrikt wurdt foar it as bêste beoardiele wurk fan it sjenre fan science fiction of fantasy, wêrfan't de skriuwer ôfkomstich is út it Amerikaanske Noardwesten (de Amerikaanske steaten Washington, Oregon en Idaho). De winner wurdt bekendmakke op 'e jierlikse OryCon, in science fiction- en fantasykonvinsje dy't yn 'e moanne novimber holden wurdt yn 'e stêd Portland.
De priis, dy't foar it earst útrikt waard yn 1999, is ferneamd nei it skip de Endeavour, fan 'e Britske ûntdekkingsreizger James Cook, ien fan 'e earste Jeropeänen dy't it Amerikaanske Noardwesten oandie. Nei't it skynt klútsje in protte Amerikaanske science fiction- en fantasyskriuwers yn it Noardwesten gear; de Endeavour Award is bedoeld om harren oan te fiterjen by harren wurk (to endeavo(u)r is Ingelsk foar "(nei)stribje"). Under de skriuwers dy't de priis alris wûnen, binne Robin Hobb en Ursula K. Le Guin. Foar in folsleine list mei winners, sjoch op dizze side, op 'e Ingelske Wikipedy.
Tramwei Ljouwert - Sint-Jabik
De tramwei Ljouwert - Sint-Jabik bestie fan 1901 oant 1939.
Skiednis
De line waard yn parten iepene troch de Nederlandsche Tramweg Maatschappij (NTM) Fan Frouwepoartsbrêge Ljouwert oant Moaie Peal op 2 jannewaris 1889 en op 2 july fan itselde jier ferlinge ta Sint-Jabik. Yn 1901 kaam der in ferbining fan it tramstasjon Frouwepoartsbrêge maaie stasjon Ljouwert. In ôfstân fan sa'n 17 km. Yn 1927 waard dizze ferbining wer opheft neidat der in oansluting realisearre wie fia de spoarline Ljouwert - Eanjum wêrby 't de trams gebrûk makken fan de spoarbrêge oer de Harnzer Trekfeart. Der waard op dit trajekt riden maaie steamtrams. Nei it opheffen fan it reizgersferfier en it sluten fan it stik tusken Ljouwert en Bitgummole yn 1939 waard der ta hichte fan Moaie Peal in ferbiningsbôge lein maaie de spoarline Stiens - Harns om it molkfabryk De Lijempf en de grientefeiling betsjinje te kinnen. Yn 1966 waard ek dit stik fan de line sletten en dêrnei opbrutsen.
Haltes
(net folslein)
Grutte Priis Formule 1 fan Spanje 2015
Utslaggen fan de Grutte Priis Formule 1 fan Spanje 2015 yn Montmeló op 10 maaie. It wie de fyfde race fan 19 races fan de Formule 1 yn 2015. Hy waard op it Sirkwy fan Barcelona-Kataloanje hâlden. De race waard hâlden oer 66 omgongen, op it 4,7 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 307 kilometer.
Dormitoarium
In dormitoarium is in sliepseal yn in abdij of kleaster. It wurd is ûntliend oan it Latynske wurd dormire, itjinge "sliepe" betsjut.
Oan it begjin fan de kleasters slepten de muontsen mienskiplik by inoar yn it dormitoarium. Folle letter krigen de muontsen in eigen sel. Sûnt waard mei in dormitoarium de fleugel fan it kleastergebou ornearre, dêr't de muontsen slepten.
Sioux
"Sioux" of "Sû" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:
Kaap Froward
Kaap Froward is de meast súdlike punt fan it fêstelân fan Súd-Amearika. De kaap leit op de noardigge fan de Magellaanstrjitte en is de súdpunt fan it skiereilân Península de Brunswick, yn de Sileenske regio Magallanes y la Antártica Chilena.
De Ingelske ûntdekkingsreizger Thomas Cavendish ferneamde de kaap jannewaris 1587 nei it rûge klimaat mei rein en wyn.
Op de hichte fan de kaap is in grut metalen krús oprjochte (Cruz de los Mares, Krús fan de Seeën) ta eare fan de besite yn 1987 fan Paus Johannes Paulus II oan Sily. Earder, yn 1913 waard dêr ek in krús set, dat ferskate kearen fernijd wurde moast om reden fan de minne waarsomstannichheden.
Hero
"Hero" of "The Hero" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:
Filoktêtês
Filoktêtês (klam op it trêde wurdlid), yn it oarspronklike Aldgryksk Φιλοκτήτης, Philoktētēs, is in toanielstik fan 'e hân fan 'e grutte Grykske toanielskriuwer en dichter Sofoklês (496-406 f.Kr.). (Sawol Aeschylus as Euripides skreaune ek in toanielstik mei deselde namme, mar Sofoklês sines is it iennichste dat bewarre bleaun is.) Filoktêtês is in trageedzje dy't foar in part basearre is op 'e Grykske mytology, mar dy't fral swier linet op Homêros syn Ilias; it spilet ûnder de Trojaanske Oarloch, nei it grutste part fan 'e foarfallen dy't yn 'e Ilias beskreaun steane, mar foar't Troaje ynnommen wurdt troch de mûklist mei it houtene hynder, dêr't yn 'e Odyssee nei ferwiisd wurdt. It stik beskriuwt it besykjen fan Odusseus en Neoptólemos om 'e ynfalide en ûnwillige Filoktêtês mei te krijen nei Troaje. Sofoklês skreau Filoktêtês ûnder de Peloponnezyske Oarloch en it waard foar it earst opfierd by in toanielwedstryd ûnder it Feest fan Dionysus, yn 409 f.Kr., wêrby't it de earste priis wûn. De Fryske oersetting fan Klaas Bruinsma ferskynde yn 1991.
Wat foarôf gie
Underweis nei Troaje hiene Odusseus en de oare Griken Filoktêtês, de soan fan kening Poias fan Malis, efterlitten op it eilân Lêmnos, mei't der net yn 'e buert fan 'e man te ferkearen wie. Filoktêtês wie nammentlik biten troch in slange, wat him in atterjende wûne besoarge hie dy't sân oeren yn 'e wyn stonk, en dêrby jammere en kjirme er allegeduerigen, om't er oanhâldend folterjende pine litte. Mar by de dea fan 'e healgod Hêraklês hie dyselde syn magyske bôge, dêr't men pylken mei ôfsjit dy't nea misse, taparte oan Filoktêtês, en nei't de Trojaanske Oarloch him al hast tsien jier fuortsleept, krije de Griken in foarsizzing fan 'e Trojaanske sjenner Hélenos te hearren, dat Troaje nea falle sil as de Griken Filoktêtês en de bôge fan Hêraklês net oan har kant hawwe. Dat sadwaande sette Odusseus en Neoptólemos, de opslûpen soan fan Achilles, ôf nei Lêmnos om dêr Filoktêtês te oertsjûgjen om mei har werom nei Troaje te gean. Dat putsje sil har noch net licht falle, mei't Filoktêtês Odusseus oant yn it djipst fan syn siel hatet fanwegen it feit dat dy him op Lêmnos ferret en yn 'e steek litten hat.
It toanielstik
Filoktêtês iepenet mei de oankomst fan Odusseus en Neoptólemos op it eilân. Odusseus leit de jonge út dat Filoktêtês de Griken nea helpe sil as se him de wierheid fertelle, en alhielendal net as er wit dat Odusseus derby belutsen is. Dêrom moat Neoptólemos moat no in skandlike die begean om neitiid yn 'e striid gloarje winne te kinnen: hy moat Filoktêtês foarlige om him safier te krijen dat er docht wat se wolle. Neoptólemos sjocht dêr earst neat yn, want bedragerij is him net eigen, dat Odusseus moat o sa op him ynprate, mar úteinlik giet er akkoart. Wylst Odusseus him ferskûlet, siket de jonge dan Filoktêtês op en makket dy wiis dat hy Odusseus ek hatet, om't dy him syn heite erfdiel ûntnadere hat. As er op dy manear ienris it fertrouwen fan Filoktêtês wûn hat, lit dy him de bôge fan Hêraklês sjen.
Krekt as Neoptólemos de bôge yn 'e hannen hat, falt Filoktêtês yn ûnmacht troch ien fan syn pine-oanfallen. Dat is de jonge syn kâns om mei de bôge út te naaien, mar hy stiet yn twastriid, en úteinlik kiest er foar de earbere wei en wol er Filoktêtês syn wapen weromjaan. Op dat stuit springt Odusseus foar 't ljocht om him dat te behinderjen. Nei't se in hoart mei-inoar redendield hawwe, wit Neoptólemos syn sin troch te setten, dat Filoktêtês kriget syn bôge werom. Nei in stikmannich drigeminten oer en wer moat Odusseus dan sjen dat er fuortkomt. Neoptólemos besiket Filoktêtês oer te heljen mei him te gean troch him de wierheid te fertellen, mar dy hâldt stiiffêst syn wegering fol. Uteinlik stimt de jonge der dan mar yn ta om Filoktêtês werom nei hûs, yn Grikelân, te bringen. De missy liket mislearre. Mar dan ferskynt ynienen Hêraklês, dy't nei syn dea in godheid wurden is, om Filoktêtês troch te dwaan dat syn foet genêze sil en de Griken de oarloch winne sille as er mei Neoptólemos nei Troaje giet. Dêrop ûnthjit Filoktêtês einlings om, mei syn sjitark, de jonge dêrhinne te beselskipjen.
Wat dernei kaam
Dat is de ein fan it toanielstik (want it wie in bekend ferhaal en it publyk fan dy dagen wist wol hoe't it ferhaal einigje soe). Filoktêtês jout him by de Grykske belegerders fan Troaje, dêr't syn foet genêst en hysels gloarje wint yn 'e striid, troch withoefolle Trojanen, wêrûnder Paris, te deadzjen.
Fryske oersetting
De Fryske oersetting fan Filoktêtês ferskynde yn 1991 yn ien bân mei twa oare toanielstikken fan Sofoklês (Kening Oidipoes en Oidipoes yn Kolonos) ûnder de titel Sofoklês: Trije Trageedzjes. De fertaling wie fan 'e hân fan klassyk oersetter Klaas Bruinsma (ek ferantwurdlik foar de Fryske oersettings fan 'e Ilias en de Odyssee), dy't it boek yn eigen behear yn in beheinde oplaach fan twahûndert eksimplaren útjaan liet by Utjouwerij Van der Eems te Easterein. Yn 1993 waard oan Bruinsma de dr. Obe Postmapriis takend foar syn oersetting Sofoklês: Trije Trageedzjes.
Tramwei Berltsum - Sint-Anne
De tramwei Berltsum - Sint-Anne bestie fan 1900 oant 1917.
Skiednis
Yn 1900 waard troch de Nederlandsche Tramweg Maatschappij (NTM) de line Berltsum - Sint-Anne iepene. In ôfstân fan sa'n 5 km. Der waard op dit trajekt riden mei hynstetrams. De line waard sletten op 1 jannewaris 1917.
Haltes
(net folslein)
Heroes
"Heroes" of "The Heroes" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:
Grutte Priis Formule 1 fan Japan 2005
Utslaggen fan de Grutte Priis Formule 1 fan Japan 2005 yn Suzuka op 9 oktober 2005. It wie de achtjinde fan 19 races fan de Formule 1 yn 2005. Hy waard op it sirkwy fan Suzuka hâlden. De race waard hâlden oer 53 omgongen, op it 5,8 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 307,7 kilometer.
Frank Oz
thumb|Frank Oz, 1984 Richard Frank Oznowicz (Hereford, 25 maaie 1944) is in Amerikaansk poppespiler, akteur en filmregisseur.
Kabinet-Rutte IV
It kabinet-Rutte IV wie fan 10 jannewaris 2022 oant 7 july 2023 it kabinet fan Nederlân. It waard nei de Twadde Keamerferkiezings fan 2021 foarme troch in koälysje fan de partijen VVD, D66, CDA en KristenUny.
Mark Rutte wie de premier, Sigrid Kaag (D66), Wopke Hoekstra (CDA) en Carola Schouten (CU) wiene fise-premier.
Ministearjes
It kabinet-Rutte IV hat 12 ministearjes (waarnimmers wurde net neamd):
List fan planetoïden 91801-91900
Dit is in list fan planetoïden 91801-91900.
Ferlerne film
In ferlerne film is in lange of koarte film mei in fiktyf of non-fiktyf karakter, dy't, ynsafier bekend, langer net mear bestiet yn in argyf fan in filmstudio, in privee-kolleksje of in iepenbier argyf lykas de Amerikaanske Library of Congress of it Frysk Filmargyf. Fan sokke films wurdt sadwaande oannommen dat se ferlern gien binne. Dat hoecht net altyd wier te wêzen, mei't soms yn in argyf noch in eksimplaar oantroffen wurdt, wêrfan't it bestean earder net bekend wie. Ek komt it wol foar dat, fral nei in erfenis, op in rommelsouder of yn in oare berging by in partikulier noch in eksimplaar opdûkt. Soms is fan in ferlerne film hielendal neat bewarre bleaun, mar ornaris binne der noch wol produksjefoto's oerlevere, yn it Ingelsk stills neamd (om't der gjin beweging yn sit), dy't in priuwke fan 'e bylden en de sfear fan 'e film jaan kinne.
Soarte films
By ferlerne films giet it yn 'e regel om films út 'e iere filmskiednis. Sa binne fan 'e Amerikaanske stomme films út 'e perioade tusken de midden fan 'e 1890-er jierren en 1929 folle mear ferlern gien as bewarre bleaun binne. En fan 'e Amerikaanske lûdsfilms út it tiidrek fan 1927 oant 1950 is likernôch de helte ferlern gien. Foar in grut part giet it dêrby om minder bekende films mei minder bekende akteurs, om't fan populêre films mei ferneamde akteurs (lykas de wurken fan Charlie Chaplin en Douglas Fairbanks) safolle eksimplaren oanmakke waarden dat it ûnwierskynlik wie dat dy allegear wei of stikken reitsje soene. Guon akteurs, lykas Chaplin, Harold Lloyd en Mary Pickford, en ek in filmprodusint as Cecil B. DeMille, wiene boppedat iere oanfiterders fan filmkonservearring. Lykwols giet it by ferlerne films net altyd om obskuere films; sa is ek de westerfilm The Oregon Trail (1936), mei John Wayne yn 'e haadrol, ferlern gien.
Oarsaken
Guon ferlerne films waarden mei opsetsin de wrâld út holpen. Sa ferneatige Chaplin sels syn film A Woman of the Sea (1926) om't er dat as ôflûkpost op syn belestingoanjefte opfiere koe. Yn 1921 waard Roscoe "Fatty" Arbuckle beskuldige fan 'e ferkrêfting fan en moard op 'e aktrise Virginia Rappe. Hoewol't er dêr nei in rige rjochtsaken úteinlik fan frijsprutsen waard, wie syn namme tsjin dy tiid klearbare fergif wurden yn 'e filmyndustry. Fan gefolgen begûnen de filmstudio's fan Hollywood mei in opsetlike kampanje fan ferneatiging om syn wurk út harren argiven te wjudzjen.
Foar it meastepart wie de ferneatiging fan iere films lykwols in ûngemak. Dat koe fuortkomme út neilittichheid, as der net goed past waard op films dêr't mar in pear eksimplaren fan bestiene, sadat se wei rekken. Mar faak ek wie brân de oarsaak. Foar iere films waard nammentlik by hast alle 35 mm-negativen en -ôfdrukken it tige brânbere nitroselluloaze brûkt yn 'e foarm fan nitraatfilm. As it min ûnderholden en opslein wurdt, lykas yn in hok of keamer dêr't it by sinneskynwaar tige hjit wurdt, kin dat guod spontaan yn flammen útbarste. Dêrtroch giene bgl. by de Fox-klûsbrân fan 1937 alle films fan foàr 1935 ferlern dy't makke wiene troch filmstudio Fox Pictures, en by de MGM-klûsbrân fan 1965 rekken ek hûnderten stomme films en iere lûdsfilms ferneatige.
Al yn 1909 brocht Eastman Kodak in ûnbrânbere 35 mm-film op 'e merk, mar de gearstalling dêrfan makke de filmrôle drûch en broas, mei as gefolch dat de film al rillegau skuorren en gatten begûn te fertoanen. Dêrom wegeren de measte studio's dat materiaal te brûken. Pas yn 1949 kaam der ferbettere 35 mm-film beskikber. Ut it tiidrek fan nei 1950 binne sadwaande hast alle films bewarre bleaun, útsein ferskate iere pornografyske films en in stikmannich weirekke B-films.
Oar gebrûk fan 'e term
De term 'ferlerne film' wurdt soms ek brûkt foar gefallen wêrby't fan in noch besteande film opnamen fan by de filmmontaazje fuortknipte sênes ferlern gien binne, of wêrby't in alternative ferzje fan in noch besteande film weirekke is. In film dy't foar in part ferlern gien is, wurdt in diels ferlerne film neamd. Sa waard bgl. fan 'e film Sherlock Holmes út 1922, dy't folslein ferlern waand waard, in eksimplaar weromfûn, mar dat wie net folslein, en in diel fan 'e sênes misse noch.
De "Mary Gloster"
De "Mary Gloster", yn it oarspronklike Ingelsk: The "Mary Gloster", is in gedicht fan 'e hân fan 'e grutte Britske skriuwer en dichter Rudyard Kipling (1865-1936). It bestiet út 186 fersregels en hat de foarm fan in monolooch sprutsen troch in stjerrende reder fan ienfâldich komôf, in self-made man, tsjin syn yn wielde grutbrochte en yn syn eagen ferweakke soan. It wurdt rûnom beskôge as ien fan Kipling syn bêste gedichten út 'e njoggentiger jierren fan 'e njoggentjinde iuw. De "Mary Gloster" hat ûnder de titel it jiertal 1894 stean, wat nei alle gedachten it jier oanjout dat Kipling it skreaun hat. It waard foar it earst publisearre yn 'e dichtbondel The Seven Seas, út 1896. De Fryske oersetting fan Sjoerd Spanninga datearret fan 1968.
Eftergrûn
De "Mary Gloster" lit de groeiende belangstelling sjen dy't Kipling it lêste desennium fan 'e njoggentjinde iuw foar de keapfardij krige. Teffens bringt er der syn ôfkear yn ta útdrukking foar de neifolgers fan it estetisisme, in streaming dy't de literatuer en skiene keunsten frij hâlde wol fan sosjaal-politike tinkbylden, en dy't yn 'e lêste helte fan 'e njoggentjinde iuw tige ynfloedryk wie. De foarm fan it gedicht is ûntliend oan 'e monologen út 'e wurken fan 'e njoggentjinde-iuwske Britske skriuwer Robert Browning en is nei alle gedachten ek beynfloede troch de styl fan Alfred Lord Tennyson, yn dy syn lyksoartige stjerbêdmonolooch Northern Farmer: Old Style, dy't foar it earst publisearre waard yn 1864.
Ynhâld
Yn it gedicht wurdt it wurkpaad fan sir Anthony sketst, dy't de ûntwikkeling fan 'e njoggentjinde-iuwske Britske skipsbou folget (fan sylskippen nei steamskippen, fan hout nei izer, ensfh.). Sir Anthony fertelt ek oer syn priveelibben, dat fansels ûnûnttiisber ferweve is mei syn beropsmjittige karriêre. It wie syn frou, Mary, dy't oan 'e widze stie fan syn maatskiplik súkses. Sy fitere him oan om risiko's te nimmen dy't oaren net oandoarsten. Sy sylde mei him oer de sân seeën en brocht al har bern oan board te wrâld. Mar fier fan medyske bystân oerlibbe mar ien fan 'e poppen dat. Mary sels stoar op in reis nei Nederlânsk-Ynje en hja joegen har in seemansgrêf yn 'e Strjitte fan Makassar, de see-ingte tusken de eilannen Borneo en Selebes, dy't de Selebessee yn it noarden mei de Javasee yn it suden ferbynt.
Ut it gedicht komt ek nei foarren dat sir Anthony sels net sa'n fraai hearskip is, al is de beneaming "villainous" ("aaklike gemien"), sa't Lord Birkenhead him yn syn biografy Rudyard Kipling út 1978 omskriuwt, miskien wat oerdreaun. Mar it is wier dat er der net foar weromskrok om 'e fersekering te bedonderjen, en dat er syn soan opdraacht om syn mêtresse ("poor Aggie") mei net mear as ₤100,– ôf te konfoaien. Wêr't it úteinlik om giet yn De "Mary Gloster", is lykwols dat sir Anthony net begroeven wurde wol yn it grêf dat him yn Woking tusken de lêste rêstplakken fan oare lju fan kwizekwânsje wachtet; hy wol dat syn soan him op 'e "Mary Gloster", it skip dat er nei syn frou silger neamd hat, nei de Strjitte fan Makassar ta fart en it skip dêr op datseldichste plak sinke lit, sadat er njonken syn 37 jier lyn ferstoarne frou komme sil te rêsten. En om dat doel te berikken, skrillet er der net foar werom om 'e siden sok dy't syn soan (yn syn eagen) is, te sjantearjen mei (in diel fan) syn erfskip.
Fryske oersetting
De Fryske oersetting fan 'e The "Mary Gloster" ferskynde yn 1968 ûnder de titel De "Mary Gloster" by de Kristlik Fryske Folksbibleteek (nû. 121), te Boalsert. De Fryske fertaling wie fan 'e hân fan Sjoerd Spanninga.
Gandalf Award
De Gandalf Awards wiene in pear Amerikaanske prizen dy't fan 1974 oant 1981 jierliks útrikt waarden foar treflike prestaasjes op it mêd fan fantasyliteratuer. Se wiene ferneamd nei de tsjoender Gandalf, út Tolkien syn magnum opus The Lord of the Rings. De Gandalf Awards waarden oprjochte en finansjeel ûnderstipe troch de Amerikaanske skriuwer, dichter, redakteur en resinsint Lin Carter en de Swordsmen and Sorcerers' Guild of America (SAGA), in feriening fan fantasyskriuwers. Winners waarden útornearre troch in stimming ûnder dielnimmers oan 'e World Science Fiction Convention. Der wiene twa kategoryen: de Gandalf Award foar grutmasterskip fan fantasy en de Gandalf Award foar fantasy fan romanlingte. De lêste dêrfan waard mar twa kear tawiisd.
Winners
Winners fan 'e Gandalf Award foar grutmasterskip fan fantasy wiene:
Winners fan 'e Gandalf Award foar fantasy fan romanlingte wiene:
Fantastic Beasts and Where to Find Them
thumb|De skriuwster fan it boek (yn 'e minskewrâld) J.K. Rowling It Ingelsk boek Fantastic Beasts and Where to Find Them is in boek beskreaun yn 'e Harry Potterrige likegoed as in boek útjûn troch 'e útjouwer Bloombury yn Ingelân, fan 'e skriuwster J.K. Rowling.
It boek yn 'e tsjoenderswrâld
Yn 'e wrâld fan Harry Potter is it boek skreaun troch Newt Scamander, in tsjoenderssoölooch. Yn it boek wurden magyske bisten beskreaun, dy't oer 'e hiele wrâld te finen binne. Op Swiniastate moat eltse tsjoenderslearling it boek hawwe.