cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gallipoli (skiereilân)
Gallipoli (útspr.: [ɡa'lipoli], likernôch: "gal- ly -poo-ly"; Turksk: Gelibolu Yarımadası; Gryksk: Χερσόνησος της Καλλίπολης, Chersónisos tis Kallípolis) is in skiereilân oan 'e súdlike kust fan East-Traasje, oftewol it Jeropeeske diel fan Turkije. It stiket fan it fêstelân fan 'e Balkan yn súdwestlike rjochting út yn 'e Egeyske See, en foarmet dêrby oan 'e súdeastkant mei it fêstelân fan Lyts-Aazje in see-ingte dy't bekendstiet as de Dardanellen. Yn 'e Grykske Aldheid waard it skiereilân Trasysk Chersonisos neamd. Letter hearde it ta it Byzantynske Ryk, de Republyk Feneesje en it Osmaanske Ryk. Under de Earste Wrâldoarloch krige it bredere bekendheid troch de bloedige Gallipolikampanje.
Geografy
Gallipoli makket ûnderdiel út fan it Jeropeeske diel fan Turkije. It stiket fan 'e súdkust fan East-Traasje, dat ûnderdiel is fan 'e Balkan, yn 'e Egeyske See út nei it súdwesten. Oan 'e noardwestkant leit de Golf fan Saros, wylst oan 'e súdeastkant de Dardanellen lizze (yn 'e Aldheid bekend as de Hellespont). Dat is in smelle see-ingte tusken it Gallipoliskiereilân en Troäs, in skiereilân fan Lyts-Aazje, yn. De Dardanellen jouwe tagong fan 'e Egeyske See ta de See fan Marmara, en dêrwei fia de Bosporus ta de haven fan Istanbûl en de Swarte See. It is dêrom in wichtige rûte foar de skipfeart.
It lange, smelle Gallipoliskiereilân mjit 83 km fan it noardeasten oant de súdwestlikste punt. De breedte fariëarret fan 21 km oant 5,5 km. It hiele skiereilân hat in oerflak fan 900 km². It makket diel út fan 'e Turkske provinsje Çanakkale en heart ta de distrikten Gelibolu (dat rûchwei de noardeastlike helte foarmet) en Eceabat (de súdwestlike helte). It grutste plak op it skiereilân is de stêd Gelibolu, dy't foarhinne ek wol Gallipoli neamd waard, en dêr't it skiereilân eins syn namme oan ûntlient.
Aldheid
Neffens Herodoatus soe de Trasyske stamme fan 'e Dolonsy it skiereilân bewenne hawwe ear't it yn 'e sânde iuw f.Kr. kolonisearre waard troch etnyske Griken fan Ioanysk en Eoalysk komôf, dy't der tolve stêden stiften. Yn 'e Grykske Aldheid stie it Gallipoliskiereilân bekend as Trasysk Chersonisos (Gryksk: Θρακική Χερσόνησος, Thrakiké Chersónesos), fan it Grykske wurd χερσόνησος, chersónisos, foar "skiereilân". De namme betsjut dus eins simpelwei "it Trasyske Skiereilân". Yn Trasysk Chersonisos leine in tal promininte Grykske stêden, wêrûnder Kardia, Paktya, Kallipolis, Sestos, Madytos en Elaios. It gebiet stie yn 'e Aldheid bekend om it weet dat der ferboud waard. In oansjenlik diel fan syn wolfeart hie it skiereilân dêrnjonken te tankjen oan it feit dat it op in krúspunt fan hannelsrûtes lei: de stêd Sestos wie it oerstekpunt oer de Hellespont nei Lyts-Aazje, wylst troch de Hellespont de skipfeartrûte nei de Grykske koloanjes op 'e Krim rûn.
De Ateenske steatsman Miltiades de Aldere stifte omtrint 560 f.Kr. op Gallipoli in Ateenske koloanje en naam neitiid it bestjoer oer it hiele skiereilân oer. Om it gebiet te beskermjen tsjin ynvaazjes oer lân liet er de Lange Muorre bouwe, in ferdigeningsmuorre dy't by de âlde stêd Agora dwers oer ien fan 'e smelste parten fan it skiereilân rûn. Dy muorre wie 6,5 km lang, en beskerme it grutste part fan it skiereilân (likernôch 77,5 km). Neitiid waard it gebiet fan likernôch 524 f.Kr. ôf bestjoerd troch Miltiades syn omkesizzer Miltiades de Jongere. Nei't yn 499 f.Kr. de Perzyske Oarloggen útbrieken, waard it skiereilân yn 493 f.Kr. troch de Griken evakuëarre en oan 'e opmarsjearjende Perzyske legers oerlitten.
Nei't dat konflikt yn 478 f.Kr. einige mei in Grykske oerwinning, waard it skiereilân op 'e nij troch de Griken kolonisearre. It kaam stevich yn 'e Ateenske ynfloedssfear en waard noch datselde jier as bûnsgenoat fan Atene lid fan it Attysk-Delysk Seebûn. Under de Peloponnezyske Oarloch tusken Atene en Sparta kaam Trasysk Chersonisos nei de Ateenske nederlaach fan 404 f.Kr., yn 'e Slach by Aigospotami, ûnder Spartaansk bestjoer, mar neitiid wisten de Ateners it werom te winnen. Yn 'e fjirde iuw f.Kr. waard it skiereilân ûnderwerp fan in bitter skeel tusken de Ateenske Republyk en kening Filippus II fan Masedoanje, dy't fûn dat it fan natuere ta Masedoanje hearde. Uteinlik stie Atene it skiereilân yn 338 f.Kr. ûnder swiere druk oan Masedoanje ôf.
Nei de dea fan Aleksander de Grutte, de soan fan Filippus, yn 323 f.Kr., makken ferskaten fan syn opfolgers oanspraak op Trasysk Chersonisos. Uteinlik wie it Lysimachus dy't syn haadstêd Lysimachia der boude. Yn 278 f.Kr. waard it skiereilân oerweldige en kolonisearre troch de Keltyske Galaten, dy't letter fierder tsjen soene nei it nei harren ferneamde Galaasje yn it sintrum fan Lyts-Aazje. Yn 196 f.Kr. naam de Seleusidyske kening Antiochus de Grutte besit fan Trasysk Chersonisos. Dêrmei makke er de Griken yn Grikelân sa benaud, dat dy it Romeinske Ryk om help fregen. De Romeinen feroveren it skiereilân yn 188 f.Kr. en joegen it oan harren bûnsgenoat, kening Eumenes II fan Pergamon. Nei't dy syn Attalidyske dynasty yn 133 f.Kr. útstoar, kaam it wer yn besit fan it Romeinske Ryk. Fan 129 f.Kr. ôf hearde it ta de Romeinske provinsje Asia. Letter waard it in gebiet yn steatsbesit (ager publicus), en ûnder it regear fan keizer Augustus wie it keizerlik eigendom.
Midsiuwen
Nei it útinoarfallen fan it Romeinske Ryk waard Trasysk Chersonisos ûnderdiel fan it Eastromeinske of Byzantynske Ryk. Yn 443 foel Attila de Hun mei syn troepen it skiereilân binnen, dêr't er sawol Kallipolis as Sestos ferovere yn it lêste stadium fan syn fjildtocht fan dat jier. Ofsjoen fan in perioade fan goed tweintich jier tusken 1204 en 1235, doe't it in koloanje fan 'e Republyk Feneesje wie, bleau Trasysk Chersonisos oant 1354 in Byzantynske besitting. Yn maart fan dat jier foel it skiereilân yn 'e hannen fan 'e Osmaanske Turken, foar wa't it harren earste ferovering yn Jeropa wie. De Savoaiske Krústocht wûn it gebiet yn 1366 werom foar it Byzantynske Ryk, mar dat wie te swak om it te behâlden, en moast it yn septimber 1376 wer oan it Osmaanske Ryk ôfstean.
Moderne Tiid
It skiereilân, dat sûnt de Midsiuwen bekendstie as Gallipoli, foarme binnen it Osmaanske Ryk de Sandjak fan Gelibolu, oant it yn 'e njoggentjinde iuw in distrikt (kaymakamlik) fan 'e Vilayet fan Adrianopel waard. It hie yn dy tiid likernôch 30.000 ynwenners, foar it meastepart etnyske Griken, mar ek Turken, Armenen en Joaden. Under de Krimoarloch waarden der yn 1854 grutte legerkampen fêstige foar Britske en Frânske troepen, foar wa't it in tuskenstop wie tusken it Westlik Bekken fan 'e Middellânske See en ynset oan it front op 'e Krim.
Under de Earste Balkanoarloch fan 1912-1913 fûn op it Gallipoliskiereilân de Slach by Bulair plak tusken Osmaanske en Bulgaarske troepen. Mei't Grikelân in bûnsgenoat fan 'e Bulgaren wie, waarden de etnysk Grykske bewenners fan it skiereilân yn dy tiid troch it Osmaanske leger ferfolge. Harren doarpen waarden platbaarnd en harren besittings plondere. Guon Griken waarden fermoarde.
Yn 'e Earste Wrâldoarloch (1914-1918) wie it Osmaanske Ryk ien fan 'e Sintrale machten, dy't oan 'e kant fan it Keizerryk Dútslân fochten. De Alliëarden fetten it plan op om troch de Osmaanske blokkade fan 'e Dardanellen en de Bosporus hinne te brekken en sa in befoarriedingsrûte nei de Swarte See en harren bûnsgenoat, it Keizerryk Ruslân, feilich te stellen. Om dat te berikken waarden op 25 april 1915 lânings útfierd op 'e kust fan Gallipoli. It idee wie dat de troepen opmarsjearje soene fia de kust fan 'e Dardanellen en de See fan Marmara om 'e Osmaanske haadstêd Konstantinopel oan 'e Bosporus te feroverjen.
De Gallipolikampanje rûn foar de Alliëarden lykwols út op in fiasko. De Britske, Frânske, Australyske, Nijseelânske, Britsk-Yndyske en Nijfûnlânske soldaten kamen fêst te sitten yn harren brêgehaden op 'e kust, wylst it binnenlân behearske waard troch Osmaanske troepen. It ûntaarde yn in bloedige rinfuorgestriid, dy't hast acht en in heale moanne duorre, oant de lêste Alliëarden begjin jannewaris 1916 fan it skiereilân evakuëarre waarden. It wie in pynlike nederlaach foar de Alliëarden en in grutte oerwinning foar de Turken. Ien fan harren oanfierders wie Mustafa Kemal Atatürk, dy't letter de earste presidint fan it moderne Turkije wurde soe.
Foarôfgeande oan 'e Alliëarde lânings, wêrfoar't de plannen net geheim holden wiene, hie it Osmaanske regear de deportaasje oardere fan 'e etnysk Grykske befolking fan Gallipoli en de eilannen yn 'e See fan Marmara. Hja waarden yn it binnenlân fan Lyts-Aazje fêstholden, dêr't se oan 'e fijannige Turkske befolking oerlevere wiene. In soad Griken kamen fan 'e honger om, wylst jonge manlju twangarbeid ferrjochtsje moasten foar it Osmaanske Leger en froulju en famkes gauris ferkrêfte waarden. Ek wiene der gefallen fan twongen bekearing ta de islaam. Nei de kapitulaasje fan it Osmaanske Ryk yn 1918 waard it Gallipoliskiereilân ûnder de ôfspraken fan 'e Wapenstilstân fan Moudros ûnderdiel fan Grikelân. Nei de foar Grikelân desastreus ferrûne Gryksk-Turkske Oarloch fan 1919-1922 moast it de oarlochsbút by de Wapenstilstân fan Mudanya lykwols wer opjaan en kaam Gallipoli op 26 novimber 1922 foargoed yn Turkske hannen. By de Gryksk-Turkske Befolkingsruil fan 1923 waarden de oarspronklike, Grykske bewenners fan it skiereilân, ynsafier't dy noch libben, nei Grikelân deportearre, wylst it gebiet werbefolke waard troch etnyske Turken dy't út Grikelân ferdreaun wiene.
Fan 1923 oant 1926 foarme Gallipoli mei omlizzende gebieten in Turkske provinsje, Gelibolu. Yn 1926 waard it gebiet lykwols yndield by de provinsje Çanakkale, wêrfan't de haadstêd Çanakkale fuort oarekant de Dardanellen leit.
Demografy
Neffens gegevens fan 'e Turkske folkstelling fan 2012 hie it Gallipoliskiereilân dat jiers in befolking fan 53.308 minsken. Dêrfan wennen 44.315 yn it distrikt Gelibolu en 8.993 yn it distrikt Eceabat. De befolkingstichtens op it skiereilân bedroech dêrmei 59,2 minsken de km². It grutste plak is de stêd Gelibolu, dy't yn 2012 krapoan 30.000 ynwenners telde. Oant de Gryksk-Turkske Befolkingsruil fan 1923 wiene frijwol alle bewenners fan Gallipoli etnyske Griken. Nei't dy nei Grikelân deportearre wiene, waard it skiereilân werbefolke mei etnyske Turken dy't út Grikelân wei deportearre wiene.
Baaipak
Oansjen
It moderne baaipak bestiet, yn tsjinstelling ta de bikiny, út ien stik stof en bedekt it lichem fan 'e skamstreek oant de boarsten. It lit hals, earms en skonken bleat, en yn 'e regel de skouders ek fierhinne, hoewol't dêr ornaris wol skouderbannen oerhinne rinne. Ofhinklik fan 'e styl fan it baaipak kin it ek in dekolletee hawwe. Krektsa is de rêch by guon baaipakken iepen, mar by oaren bedutsen. It baaipak sit froulju strak om 'e lea, sadat de foarm fan boarsten en stuten dúdlik waar te nimmen is. It hat dêrom faak in dûnkere kleur, om't ljochte kleuren as wyt, giel, rôze en ljochtgrien by wietwurden faak trochsichtich wurde. It baaipak wurdt yn guon, benammen leauwige, fermiddens sjoen as sediger as de bikiny, dy't de búk ek bleat lit.
Skiednis
Foarôfgeande oan 'e yntroduksje fan it baaipak bedieken frijwol alle soarten baaiklean foar froulju de hiele romp. Yn dy tiid droegen manlju trouwens itselde soarte baaiklean. It baaipak kaam yn 'e twadde helte fan 'e 1900-er jierren yn 'e moade. De yntroduksje derfan wurdt rûnom taskreaun oan 'e Australyske swimster Annette Kellerman, dy't yn 1907 in baaipak droech op it strân by de Amerikaanske stêd Boston yn in styl dy't se oernommen hie fan doetiidske Ingelske baaiklean foar manlju. Hja waard lykwols arrestearre foar skeining fan de iepenbiere earberheid om't it baaipak har earms, skonken en hals bleat liet. Dat ynsidint loek in protte oandacht, en der waard yn 'e Feriene Steaten rûnom skande sprutsen fan har arrestaasje. Neitiid begûn Kellerman, dy't ek in slûchslimme sakefrou wie, baaipakken te ferkeapjen, en it baaipak yn har styl waard sa populêr dat er bekend kaam te stean as 'de Annette Kellerman'.
Tsjin 1910 wie it baaipak út Amearika oerwaaid nei guon dielen fan Jeropa, en yn 1912 wie it de offisjeel goedkarde dracht foar it frouljusswimmen, dat in nij ûnderdiel wie op 'e Olympyske Simmerspullen fan dat jier, dy't yn Stokholm holden waarden. Doe't yn 1921 foar it earst de Miss America-skientmewedstryd holden waard, hie dat evenemint in ûnderdiel wêrby't de dielnimsters yn baaipak op it poadium ferskynden. Nettsjinsteande dat waard it baaipak lange tiid net oaral akseptearre. Sels yn 1943 noch waarden foto's fan Annette Kellerman yn har baaipak opfierd as foarbylden fan oerdúdlike ûnseedlikheid yn 'e Amerikaanske rjochtsaak Esquire v. Walker, Postmaster General.
Tsjin 'e 1930-er jierren ûntjoech him in nije styl fan it baaipak, wêrby't it boppeste part fan 'e rêch bleat kaam, de skouderbantsjes smeller waarden en de boksen fan wat by 'de Annette Kellerman' eins in soarte fan koarte broek west hie, ferdwûnen. Troch de tapassing fan nije materialen, yn 't bysûnder lateks en nylon, kaam it baaipak de draachster yn dyselde snuorje ek stadichoan strakker om 'e lea te sitten. Guon fan sokke baaipakken hiene skouderbantsjes dy't losmakke wurde koene foar it sinnebaaien. De filmyndustry fan Hollywood smiet syn ynfloed efter it baaipak, mei films as Neptune's Daughter (1949), wêryn't swimster en aktrise Esther Williams wiidweidich te sjen wie yn baaipakken. Williams fertolke ek de rol fan Kellerman yn 'e biografyske film Million Dollar Mermaid, út 1952.
Yn dyselde snuorje ûntwurp moade-ûntwerpster Adele Simpson, dy't fan miening wie dat klean noflik sitte en praktysk wêze moasten, in grutte kolleksje baaipakken dy't harren tiid fier foarút wiene en der sels 35 jier letter, yn 'e 1980-er jierren, noch mei troch koene. Frijwol tagelyk brocht Cole of California 'bleatere' baaipakken op 'e merk en yntrodusearre Catalina Swimwear baaipakken mei in hast hielendal bleate rêch. Dy feroaring hie dermei te krijen dat it baaipak konkurrinsje begûn te ûnderfinen fan 'e bikiny.
De bikiny waard yn 1946 útfûn, mar gie tebek op 'e sitewaasje yn 'e Twadde Wrâldoarloch doe't der krapte bestie oangeande materialen as katoen, side, nylon, wol, lear en rubber. Om't de oarlochsynset it wichtichst wie, lei yn 1942 de Amerikaanske War Production Board de kleanprodusinten Regulation L-85 op, dy't delkaam op in besuniging fan 10% op 'e stoffen dy't brûkt waarden foar frouljusbaaiklean. De kleanfabrikanten begûnen doe earst alle oerstallige dielen fan it baaipak fuort te snijen, lykas boksen, rokpanielen en (te) brede skouderbannen. Dêrnei brochten se twadielige baaipakken op 'e merk dêr't ek it middelste stik, oer it mulruft hinne, út fuortsnien wie. It boppe- en ûnderstik wiene dêrby noch wol sa grut, dat men eins net fan bikiny sprekke kin, mar dy kaam dêr nei de oarloch wol út fuort.
De bikiny wie in betinksel fan 'e Frânske yngenieur Louis Réard, wêrby't foar it earst de nâle fan 'e draachster bleat litten waard. Dat wie yn dy tiid skokkend, en it wie in dúdlike brek mei it baaipak. Réard ferneamde syn nije stik baaiklean nei it eksoatysk klinkende atol Bikini, yn 'e Marshalleilannen, dat doedestiden yn 'e bekendheid kommen wie troch de proeven mei atoombommen dy't de Feriene Steaten dêrsanne útfierden. Yn 't earstoan gie de bikiny de measte minsken fierstente fier, en koe it baaipak it skoan foar syn nije konkurrint oer hâlde.
Boppedat waard de bikiny ferbean yn Spanje, Portegal, Itaalje, Belgje, Austraalje, oan 'e Atlantyske kust fan Frankryk en yn guon Amerikaanske steaten. Paus Pius XII ferklearre dat de bikiny sûndich wie. Yn 1951, doe't de Miss World-skientmewedstryd ûntstie, waard de winneresse, de Sweedske Kiki Håkansson, kroane yn bikiny, mar nei't roomsk-katolike lannen drigen om tenei net wer mei te dwaan, waard fan 1952 ôf it dragen in baaipak ferplichte. Troch de yntroduksje fan 'e bikiny wie it baaipak yn inkele jierren tiid sels yn 'e konservatyfste fermiddens akseptabel wurden. Sûnt de 1960-er jierren is de bikiny yn 'e Westerske wrâld folslein ynboargere rekke. Nettsjinsteande dat hat it baaipak syn plak as populêr stik baaiklean foar froulju witten te behâlden.
Henry R. Porter
Henry R. Porter (folút: Henry Rinaldo Porter; Lee Center (New York), 13 febrewaris 1848 – Agra (Britsk-Ynje), 3 maart 1903) wie in Amerikaansk dokter en militêr fan etnysk Ingelsk komôf dy't ûnder de Apache-Oarloggen en de Grutte Sû-Oarloch fan 1876 yn it Amerikaanske Leger tsjinne. Hy oerlibbe de ferneamde Slach oan de Little Bighorn en makke neitiid in grut tal reizen om utens.
Jonkheid en oplieding
Porter waard yn 1848 berne yn Lee Center, yn 'e Amerikaanske steat New York, as de soan fan Henry Norton Porter en dy syn frou Helen Polson. Hy groeide op yn New York Mills en learde foar dokter oan 'e Georgetown Universiteit yn Washington, D.C. Yn 1872 studearre er ôf en rûn dêrnei in fearnsjier staazje yn it Columbia Frouljussikehûs, dat ek fêstige wie yn 'e Amerikaanske haadstêd.
Tsjinst by it leger
Letter datselde jiers tekene Porter in kontrakt mei it Amerikaanske Leger wêrby't er legerdokter waard mei de rang fan luitenant. Hy tsjinne op 'e legerbasis Camp Hualapai, yn it Arizona-territoarium, dêr't doe de Apache-Oarloggen oan 'e gong wiene. Syn ienheid wie it Amerikaanske 5e Kavaleryrezjimint fan brigadegeneraal George Crook. Dyselde foege yn febrewaris 1873 in loovjende oantekening oan Porter syn dossier ta, foar útsûnderlike moed op it slachfjild ûnder de Tonto-Oarloch tsjin 'e Tonto-Apachen. Op 16 oktober 1873 waard Porter oerpleatst nei de legerbasis Camp Hancock, by Bismarck, yn wat letter de steat Noard-Dakota wurde soe. Dêr tsjinne er oant syn kontrakt mei it leger op 1 desimber 1874 ôfrûn, wêrnei't er yn Bismarck in priveepraktyk begûn.
Under de Grutte Sû-Oarloch sleat Porter op 'e nij in kontrakt mei it leger ôf, diskear foar in healjier, om ûnder de simmerkampanje fan 1876 tsjin 'e Lakota, Noardlike Sjajinnen en Noardlike Arapaho as legerdokter te tsjinjen. Hy waard as ien fan trije sjirurginen tafoege oan it Amerikaanske 7e Kavaleryrezjimint fan luitenant-kolonel George Armstrong Custer. Under de ferneamde Slach oan de Little Bighorn, op 25 juny 1876, makke Porter ûnderdiel út fan it detasjemint fan kaptein Frederick Benteen, dat earst nei it súdwesten ta stjoerd waard om 'e ferwachte flecht fan 'e Yndianen ôf te snijen, en letter mei de oerlibbenen fan it oansleine detasjemint fan majoar Marcus Reno krapoan twa dagen lang belegere waard op in klif boppe de rivier de Little Bighorn.
Lettere jierren
Nei't er yn desimber 1876 út tsjinst gien wie, kearde Porter werom nei syn praktyk yn Bismarck, dy't er oan syn dea ta útoefenje soe. Yn septimber 1877 troude er yn Oberlin, yn Ohio, mei in Charlotte Viets (1854-1888), mar dat houlik bleau sûnder bern. Yn jannewaris 1879 tsjûge Porter yn Chicago foar it Hof fan Undersyk dat gearroppen wie op oanfraach fan majoar Reno, dy't beskuldige wie fan leffens en plichtsfersom ûnder de Slach oan de Little Bighorn en op dy wize syn namme suverje woe.
Tsjerke fan de Giseling
Tradysje
Neffens de oerlevering stiet de tsjerke op it plak dêr't de romeinske soldaten Jezus giselen ear't Jezus syn tocht oer de Via Dolorosa nei Golgotha makke. De tradysje is basearre op de fynst fan in romeinske flier, ûntdutsen ûnder de oangrinzgjende Feroardielingskapel en it Kleaster fan de Susters fan Sion, wêrfan't oannommen waard dat it Gabbatha wie, it plak dêr't Jezus neffens it evangeelje fan Jehannes (19:13) foar Pontius Pilatus ferskine moast.
Skiednis
De oarspronklike tsjerke waard boud troch de krúsfarders. Yn de Ottomaanske tiid (foar Palestina fanôf 1516) waarden de oarspronklike tsjerke mei de gebouwen der omhinne brûkt as stâl en letter as wenningen.
It hiele kompleks waard yn 1838 troch Ibrahim Pasja fan Egypte, dy't tusken 1831-1841 dielen fan it Ottomaanske Syrje ûnder Egyptysk bestjoer brocht, oerdroegen oan de Fransiskanen. Hartoch Maximilian Joseph fan Beieren makke in weropbou fan de tsjerke oer de midsiuwske ruïnes mooglik. De hjoeddeiske tsjerke waard tusken 1928-1929 foltôge en is in troch de Italjaanske Antonio Barluzzi ûntwurpen rekonstruksje yn de styl fan de 12e iuw. De tsjerke wurdt beheard troch de Fransiskaanske Kustoady fan it Hillige Lân.
Beskriuwing
De ienskippige tsjerke hat trije brânskildere ramen, dy't elts in aspekt fan it bibelske ferhaal fan de rjochtsaak tsjin Jezus ôfbyldzje. It noardlike raam lit Pontius Pilatus sjen dy't de hannen yn ûnskuld wasket (Mattéus 27:24), it sintrale raam efter it alter de giseling fan Jezus (Markus 15:15, Jehannes 19:1) en it súdlike raam de frijlitting fan Barabbas (Mattéus 27:26, Markus 15:15, Lukas 23:24–25). Ek de gouden koepel mei syn mozaïek en trochskinende eleminten is it besjen wurdich. It is ûntwurpen as in toarnekroan.
Natoerbrân
In natoerbrân of natuerbrân is in natoerramp yn 'e foarm fan in ûnwinske en ûnbehearske brân yn in gebiet mei brânbere fegetaasje bûten de beboude kom. Ofhinklik fan 'e plantegroei dy't yn sa'n gebiet oanwêzich is, kin sprutsen wurde fan in boskbrân (bosk), feanbrân (fean), heidebrân (heide), dúnbrân (dunen), prêrjebrân (prêrje), steppebrân (steppe), heuvelbrân (heuvels) of woastynbrân (woastyn). Boskbrân is de bekendste foarm fan natoerbrân, om't natoerbrannen yn boskgebieten it fûleindichst en meast sichtber binne. Yn Noard-Amearika sprekt men fan in wildfire ("wyldbrân") en yn Austraalje fan in bushfire ("plattelânsbrân" of "strûkbrân"). Natoerbrannen ûntsteane troch natuerlike oarsaken lykas wjerljochtynslaggen, mar teminsten likefaak troch minsklik yngripen. Yn it lêste gefal kin it gean om in fersin troch ûnachtsumens, mar ek om pyromany, it moedwillich oanstekken fan brân. Kontrôlebrannen, dy't oanstutsen wurde troch de brânwacht of in oare foechhawwende ynstânsje en bedoeld binne om brângefaar wei te nimmen troch it ûnder behearskbere omstannichheden ferbaarnen fan potinsjele brânstof foar natoerbrannen, wurde net ta natoerbrannen rekkene.
De oanwêzigens fan fossile houtskoal yn beskate grûnlagen jout oan dat natoerbrannen begûnen koart nei de ferskining fan lânplanten, sa'n 420 miljoen jier lyn. De Ierde is in ynherint brânbere planeet, sjoen syn begroeiïng mei koalstofrike planten, syn klimaten mei seizoensbûne drûchten, de soerstofrike atmosfear en de rûnom foarkommende wjerljochtynslaggen en fulkaanútbarstings. It foarkommen fan natoerbrannen troch de hiele skiednis fan it libben op lân nûget út ta spekulaasje oer de ynfloed dy't dit natoerferskynsel hân hawwe moat op 'e evolúsje fan 'e floara en fauna yn 'e measte ekosystemen.
Yndividuele natoerbrannen kinne karakterisearre wurde nei oarsaak fan ûntbrâning, hoe't se der útsjogge, it brânbere materiaal dêr't se op tarre en it effekt fan waar op 'e brân. Sa makket in lang oanhâldende drûchte it foarkommen fan natoerbrannen wierskynliker, en as se ienris ûntbrâne, makket it se ek dreget te blussen. Fierders boazet natoerbrân oan troch hurde wyn, wylst rein in blussend effekt hat. Ek op it mêd fan 'e wize fan fersprieding kin ûnderskie makke wurde tusken ûnderskate natoerbrannen. In grûnbrân is in brân dy't grutdiels ûnder de grûn plakfynt, bgl. yn feangebieten, dêr't de ûndergrûn bestiet út rotsjende planten. In rinbrân is in brân yn 'e ûnderste fegetaasjelaach yn in bosk, lykas leech strewelleguod en de struisellaach fan dead blêdmateriaal op 'e wâldboaiem. In krúnbrân is it ferskynsel dat in brân fier boppe de grûn fan 'e krún fan 'e iene beam oerspringt nei dy fan 'e oare.
Natoerbrannen kinne grutte skea tabringe oan 'e natoer en oan minsklike besittings lykas huzen. Bisten en minsken kinne by dit soarte natoerramp maklik omkomme as se troch it fjoer ynsletten reitsje. Nettsjinsteande dat hawwe natoerbrannen ek faak positive effekten op lânseigen floara en fauna yn ekosystemen dêr't sokke brannen fan âlds foarkomme en dy't der dus mei evoluëarre binne. Sa makket natoerbrân romte foar nije plantegroei en binne guon beamsoarten der sels fan ôfhinklik foar de fuortplanting. Op eksoatyske planten yn sokke ekosystemen en yn ekosystemen dêr't natoerbrannen net fan natuere foarkomme, hawwe sokke brannen lykwols in sterk negatyf ekologysk effekt.
Sûnt it begjin fan 'e ienentweintichste iuw is it foarkommen fan natoerbrannen yn guon dielen fan wrâld sterk tanommen. Men kin dan tinke oan it westen fan 'e Feriene Steaten (fral Kalifornje), súdeastlik Austraalje, it Amazônegebiet fan Brazylje, it westen fan Kanada, de Sibearyske taiga en dielen fan Portegal, Spanje en Grikelân. Anno 2020 is net mear te ûntstriden dat klimaatferoaring in wichtige rol spilet by de jier nei jier almar oanboazjende natoerbrannen. Guon fan 'e slimste natoerbrannen dy't sûnt 2010 foarkamen, wiene:
Geweld
Geweld is it mei opsetsin brûken fan fysike krêft, itsij troch dêrmei te driigjen of troch it wier yn 'e praktyk te bringen, tsjin jinsels, tsjin in oare persoan of tsjin in groep of mienskip. Dit hat as eigentlik of wierskynlik gefolch lichaamlike ferwûnings, psychologyske trauma's, stjergefallen of behoeftigens. De Wrâldsûnensorganisaasje wreidet dizze gongbere definysje út sadat it begryp 'geweld' net inkeld it mei opsetsin brûken fan fysike krêft omfiemet, mar ek fan politike macht.
Geweld tsjin jinsels kin selshoffening of selsmoard wêze. Geweld tsjin oaren sûnder dat dêr deaden by falle, wurdt oer it algemien oantsjut as mishanneling. Dêrfan besteane ferskate soarten, lykas frouljusmishanneling, bernemishanneling en bistemishanneling. Geweld tsjin oaren oant de dea derop folget, is moard. Húslik geweld is geweld tsjin leden fan 'e eigen húshâlding. Sinleas geweld is in oantsjutting foar geweld omreden fan it geweld sels, yn 'e regel yn it útgeanssirkwy. Ynstitúsjonalisearre kollektyf geweld troch lannen en oare organisaasjes wurdt oarloch neamd. Seksueel geweld wurdt dien omreden fan seksuële opwining, en kin him uterje yn seksuële yntimidaasje, seksuële oantaasting of ferkrêfting.
Op wrâldnivo resultearre geweld yn it jier 2013 yn 'e dea fan nei skatting 1.280.000 minsken, in oansjenlike taname yn ferhâlding mei de likernôch 1.130.000 minsken dy't yn 1990 troch geweld om it libben kamen. De stjergefallen fan 2013 koene opdield wurde yn likernôch 842.000 selsmoarden; 405.000 gefallen fan ynterpersoanlik geweld (d.w.s. misdriuwen); en 31.000 gefallen fan kollektyf geweld (ynkl. oarloch en deastraffen). It measte geweld kaam yn 2013 yn Afrika foar, dêr't fan eltse 100.000 minsken 60,9 troch geweld om it libben kamen.
Fan 'e 405.000 gefallen fan ynterpersoanlik geweld yn 2013 waarden likernôch 180.000 feroarsake troch it gebrûk fan in fjoerwapen (wêrfan de measten yn 'e Feriene Steaten), wylst 114.000 troch it gebrûk fan in skerp foarwerp ombrocht waarden en de restearjende 111.000 op oare manearen. Foar elts stjergefal troch geweld binne der tûzenen ferwûnings troch geweld, dy't liede ta hûnderten doktersbesiken en tsientallen opnames yn it sikehûs. Foar slachtoffers dy't geweld oerlibje, hat harren ûnderfining gauris libbenslange negeative konsekwinsjes, lykas lichaamlike beheinings, psychologyske trauma's, eangst, in oanhâldend gefoel fan ûnfeiligens, it ferlies fan fertrouwen yn oare minsken, ensfh.
In protte foarmen fan geweld binne foar te kommen. Der bestiet in sterke relaasje tusken it brûken fan geweld en faktors dy't te beynfloedzjen binne, lykas it earmoedenivo en/of ynkommen fan 'e dieder(s), it gebrûk fan alkohol of drugs troch de dieders, it bestean fan seksisme, rasisme en oare foarmen fan diskriminaasje, it bestean fan rjochtsûngelikensens tusken de geslachten en/of tusken befolkingsgroepen, en it ûntbrekken fan feilige, stabile en opfiedende relaasjes tusken âlden en bern. Strategyen om sokke ûnderlizzende oarsaken oan te pakken, kinne effektyf wêze yn it foarkommen fan geweld.
Universiteit fan Bergen
De Universiteit fan Bergen (Universitetet i Bergen) is in iepenbiere universiteit yn Bergen, Noarwegen. De universiteit waard oprjochte op 30 augustus 1946, mar der wie al fan 1825 ôf oan akademyske aktiviteit yn de foarrinner, it Bergen Museum. Nei dy fan Oslo en Trondheim is er de tredgrutste fan Noarwegen.
Fakulteiten
De universiteit hat seis fakulteiten mei 90 ynstituten:
Georg Wolfgang Carel Duco thoe Schwartzenberg en Hohenlansberg (1813-1891)
Mr. Georg Wolfgang Carel Duco baron thoe Schwartzenberg en Hohenlansberg (Ljouwert, 17 maaie 1813 - Velp, 15 desimber 1891), grytman en dêrnei boargemaster fan Haskerlân.
Georg Wolfgang wie in soan fan Georg Frederik thoe Schwartzenberg en Hohenlansberg en Henriëtta Wilhelmina Rengers. Yn 1844 waard hy yn Berltsum oansteld as plakferfangend kantonrjochter en waard dêrnei beneamd as grytman fan Haskerlân.
Imaginaerum (album fan Nightwish)
Imaginaerum is it sânde studio-album fan Nightwish. It album waard opnommen tusken oktober 2010 en april 2011 yn studios yn Finlân en Ingelân wêrúnder de thússtudio fan bassist en sjonger Marko Hietala, en waard yn 'e hjerst fan 2011 op 30 novimber útbrocht. It is it twadde en lêste album fan Nightwish mei sjongeres Anette Olzon en it lêste album mei drummer Jukka Nevalainen, mar ek it earste album dêr't de lettere drummer Kai Hahto, mar op dit album as perkusjonist, op te hearren is.
Ferdrach fan Detroit (1855)
It Ferdrach fan Detroit wie in formele oerienkomst tusken de Odjibwe- en Ottawa-Yndianen dy't oarspronklik it súdlike en sintrale part fan Neder-Michigan bewennen, en it regear fan 'e Feriene Steaten. It waard op 31 july 1855 sletten yn 'e Amerikaanske stêd Detroit. Under de betingsten fan dit ferdrach waarden foar de Odjibwe en Ottawa dy't hast tweintich jier earder, by it Ferdrach fan Washington fan 1836, harren lân ôfstien hiene oan 'e Feriene Steaten, ferskate reservaten stifte yn it noardwesten fan Neder-Michigan, of waarden besteande reservaten oanpast.
Grutte Priis Formule 1 fan Stiermarken 2021
Utslaggen fan de Grutte Priis Formule 1 fan Stiermarken 2021 yn Spielberg op 27 juny 2021. It wie de achtstte race fan 22 races fan de Formule 1 yn 2021. Hy waard op de Red Bull Ring hâlden. De race waard hâlden oer 71 omgongen, op it 4.3 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 306,5 kilometer. It wie de lêste kear dat de Grutte Priis fan Stiermarken op de kalinder stie fan de Formule 1.
Enger
thumb|Enger yn it distrikt Herford Enger is in stêd en gemeente yn it distrikt (kreis) Herford yn Noardryn-Westfalen, Dútslân. It plak hat goed 20.000 ynwenners. Enger leit tusken it Teutoburgerwâld en it Wiehenberchtme en it leit sa'n 6 kilometer bewesten Herford, it haadplak fan it distrikt. Oare plakken yn de omkriten binne: Spenge, Bünde, Hiddenhausen en Bielefeld.
Skiednis
220px|thumb|left|Kaart fan de gemeente It plak waard foar it earst neamd yn 948 en neamt himsels Widukindstêd. De Saksyske lieder Widukind ferstoar yn 808, mar der is gjin bewiis dat Enger yn syn tiid al bestien hat. Neffens in leginde hat Widukind nei syn doopjen in tsjerke stifte en dat er dêr oant syn dea wenne hat. Hy waard begroeven yn de tsjerke fan Enger en syn tombe stiet der noch hieltyd. Nettsjinsteande dat, bliuwt it drúskjen oft it stoflik omskot fan Widukind wier yn de tombe leit. Undersiken hawwe oantoand dat it tinkstien fan om 1100 hinne is.
Plakken
De gemeente Enger bestiet út de folgjende plakken (befolking fan 31 desimber 2005):
Madagascar (film út 2005)
Madagascar is in Amerikaanske aventoerekomeedzje yn 'e foarm fan in kompjûteranimearre tekenfilm foar bern en foar folwoeksenen út 2005 ûnder rezjy fan Eric Darnell en Tom McGrath. De haadrollen waarden ynsprutsen troch Ben Stiller, Chris Rock, David Schwimmer en Jada Pinkett Smith. De titel ferwiist nei Madagaskar. It ferhaal giet oer fjouwer bisten út in dieretún yn New York, dy't ûnferwachts strâne reitsje op Madagaskar en leare moatte om yn it wyld te oerlibjen. Madagascar krige fan 'e filmkritisy mar tuskenbeiden resinsjes, mar groeide yn 'e bioskopen út ta in reuseftich kommersjeel súkses. Dêrtroch ûntstie de mediafranchise Madagascar. In ferfolchfilm, Madagascar: Escape 2 Africa, kaam út yn 2008.
Plot
Yn 'e Central Park Zoo yn New York fiert Marty de sebra syn tsiende jierdei. Hy fielt him lykwols deprimearre, mei't er skjin syn nocht hat fan 'e deistige rûtine yn 'e dieretún. In petear mei de fjouwer psychopatyske pinguïns (Skipper, Kowalski, Rico en Private), dy't it har yn 'e holle helle hawwe om út 'e dieretún te ûntsnappen om werom te kearen nei in frij libben yn Antarktika, makket yn Marty ek in langstme nei de wyldernis wekker. Syn bêste freonen Alex de liuw, Melman de sjiraffe en Gloria it nylhoars begripe lykwols net wat him besielt. Sy genietsje eltse dei wer mei folle teugen fan harren luzelibbentsje yn 'e dieretún.
Dy nachts naait Marty út mei de bedoeling om 'e trein te nimmen nei Connecticut, dêr't de deunstbye wyldernis te finen is. As Alex, Melman en Gloria har bewust wurde fan syn ôfwêzigens, sitte se o sa oer him yn noed. Se besluten him efternei te setten om him syn nuvere opstigings te ûntpraten. Troch it gat dat Gloria yn 'e muorre om 'e dieretún makket, ûntsnappe ek twa sjimpansees, Mason en de dôfstomme Phil. De pinguïns binne al earder op eigen manneboet útpykt. It docht bliken dat in sebra yn New York fernuvere blikken fan foarbygongers opropt, mar net folle mear as dat. Foar in liuw yn 'e metro riidt lykwols de hiele plysje út. Yn Grand Central Terminal helje Alex, Melman en Gloria Marty yn, mar as it besykjen fan Alex om mei de arrivearjende plysje te kommunisearjen ynterpretearre wurdt as in teken fan agresje, wurdt er delsketten mei in ferdôvingsgewear. Ek Marty, Melman, Gloria, de sjimpansees en de pinguïns wurde fongen.
Under druk fan bisterjochte-aktivisten beslút de dieretún de bisten werom te stjoeren nei Afrika. Alex wurdt wekker yn in kiste oan board fan in frachtskip dat, ta syn ôfgriis, ûnderweis is nei Kenia. Ek de oare bisten binne oan board, mar as de pinguïns trochkrije dat de reis nei Afrika giet ynstee fan nei Antarktika, ûntsnappe se út harren kiste en kape se it frachtskip. As se sûnder earne rekken mei te hâlden it roer omgoaie om nei Antarktika te farren, komt it skip sa skean yn it wetter te lizzen, dat de kisten mei de oare bisten oerboard glydzje. Alex, Marty, Melman en Gloria spiele oan op 'e kust fan Madagaskar
De dieretúnbisten besykje harrensels der earst noch fan te oertsjûgjen dat se arrivearre binne yn 'e San Diego Zoo, mar as se yn it oerwâld in grutte kloft makys treffe, ûntdekke se wêr't se echt bedarre binne. Alex jout Marty de skuld fan 'e swierrichheden dêr't se yn telâne kommen binne, en besiket mei sinjaalfjurren en oare tekens help te krijen om werom te kommen nei de beskaafde wrâld. Foar Marty, oan 'e oare kant, is de wyldernis wat er altyd al socht. Gloria en Melman binne it mei Alex iens dat it Marty syn skuld is dat se op Madagaskar bedarre binne, mar se fine ek dat it gjin sin hat om dêrop om te stinnen en dat se der mar it bêste fan meitsje moatte. Se hawwe wol wat maklik praten, want as herbivoaren is der yn it oerwâld foar harren mear as genôch te iten, wylst Alex as karnivoar honger lije moat as er syn freonen of de makys net fersline wol.
Underwilens hat kening Julien XIII, de selsútroppen 'master fan 'e makys', in narsistyske ringsturtmaky dy't de oare makys op 'e iene of oare wize sa gek krigen hat dat se him as lieder akseptearje, it plan opfetten om 'e dieretúnbisten op Madagaskar te hâlden. Alex hat nammentlik by fersin de gemiene fossa's ferdreaun dy't jacht meitsje op 'e makys. Julien syn seremoanjemaster Maurice, in fingerdier, warskôget noch dat er it net op Alex stean hat en freget him ôf wêrom't de fossa's bang foar him wêze soene as dêr gjin reden ta is, mar Julien wegeret nei him te harkjen.
Uteinlik ferjout Alex syn freon Marty, mar tsjin dy tiid is er sa roppich dat er syn freonen as byfstikken begjint te sjen. Op in stuit ferliest er sa syn selsbehearsking dat er Marty yn 'e kont byt. Alex skammet him dêr djip foar, en dat wurdt noch helte minder as kening Julien, dy't beseft dat Maurice gelyk hie, him nei de oare kant fan it eilân ferballet om mank de fossa's te libjen. As er sjocht hoe min oft it Alex yn it wyld fergiet, kriget Marty foar it earst spyt fan syn beslút om út te brekken út 'e dieretún.
Underwilens binne de pinguïns mei it frachtskip nei Antarktika reizge, mar ienris dêr oankommen, docht bliken dat it harren dêr te kâld wie. Sadwaande keare se om en farre werom nei Madagaskar, dêr't se it skip oan 'e grûn sette by it strân. Marty beseft dat se no in kâns hawwe om werom te gean nei New York, dat hy hastiget him nei de oare kant fan it eilân om Alex op te heljen, dêrby de warskôgings fan Melman en Gloria yn 'e wyn slaand. As Marty syn freon fynt, is Alex sa úthongere dat er himsels net mear yn 'e buert fan Marty fertrout. Marty wurdt oanfallen troch in grutte kloft fossa's, mar Gloria, Melman en de pinguïns komme him te help. Der komme lykwols almar mear fossa's op it gefjocht ôf, en úteinlik driigje se allegear opfretten te wurden. Se wurde rêden troch Alex, dy't syn rôfdierynstinkt oerwint om syn freonen te helpen. Hy jaget de fossa's foargoed op 'e flecht, wêrnei't de pinguïns yn see fisk foar him fange om syn honger te stiljen.
Neitiid organisearje de makys in grut ôfskiedsfeest foar't Alex, Marty, Melman en Gloria oan board fan it frachtskip geane om ôf te setten nei hûs. De sinnebaaiende pinguïns beslute om harren mar net te fertellen dat it skip gjin brânstof mear hat.
Produksje
Madagascar waard regissearre Eric Darnell en Tom McGrath nei in senario fan Mark Burton, Billy Frolick en harrensels. As produsinte wie Mireille Soria by it projekt belutsen foar filmstudio's DreamWorks Animation en PDI. De filmmontaazje wie yn 'e hannen fan Clare de Chenu, Mark A. Hester en H. Lee Peterson. Der wie in budget fan $75 miljoen foar de film beskikber. De filmmuzyk waard fersoarge troch komponist Hans Zimmer, dy't lieten oan 'e soundtrack tafoege fan û.o. Earth, Wind & Fire, Vangelis, de Bee Gees en Louis Armstrong.
Distribúsje
De distribúsje fan Madagascar waard fersoarge troch DreamWorks Pictures. De film gie op 25 maaie 2005 yn premiêre yn 'e Filipinen, en pas twa dagen letter, op 27 maaie, yn 'e Feriene Steaten. It album mei de soundtrack waard op 26 maaie publisearre troch platemaatskippij Geffen Records. Op 15 novimber 2005 kaam Madagascar út as VHS-keapfideo en dvd. De dvd-edysje omfieme ek de koarte krystfilm The Madagascar Penguins in a Christmas Caper. Op 23 septimber 2008 waard de film foar it earst útbrocht op blu-ray.
De distribúsjerjochten op Madagascar waarden yn 2014 troch produsint DreamWorks Animation (in bedriuw dat gjin direkte bannen mear hat mei DreamWorks Pictures) weromkocht fan Paramount Pictures, de studio dy't eigner wie fan 'e fûnskatalogus fan DreamWorks Pictures fan 2005 en earder. Se waarden dêrnei oerdroegen oan 20th Century Fox, foar't se yn 2018 by Universal Pictures bedarren.
Untfangst
Madagascar krige mar lauwe resinsjes fan 'e filmkritisy. Op 'e webside Rotten Tomatoes, dy't resinsjes sammelet, hie Madagascar in midsmjittich goedkarringspersintaazje fan 55%, basearre op 187 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: "Hoewol't it ferhaal op plakken problematysk is en de humor foar in folwoeksen publyk faak it doel mist, hat [de film] yndrukwekkende animaasje en genôch piid en sjarme om bern fermakke te hâlden." Op Metacritic, de wichtichste konkurrint fan Rotten Tomatoes, behelle Madagascar in goedkarringspersintaazje fan 57 basearre op 36 resinsjes.
Opbringst
Madagascar brocht yn 'e bioskopen yn 'e Feriene Steaten en Kanada $193,6 miljoen op, en yn alle oare lannen en territoaria $339,1 miljoen. Wrâldwiid kaam de opbringst dêrmei út op $532,7 miljoen. Ofset tsjin it budget fan $75 miljoen betsjut dat in winst fan $457,7 miljoen, hoewol't dêr de marketingkosten noch wol ôf moatte. Dêrmei wie Madagascar yn 'e bioskopen in reuseftich kommersjeel súkses.
Prizen
Madagascar wûn de Nickelodeon Kids' Choice Award yn 'e kategory favorite animaasjefilm. De film waard ek nominearre foar njoggen Annie Awards, mar wist dêrfan net ien te winnen.
Mediafranchise
It ûnbidige súkses fan Madagascar late ta it ûntstean fan in mediafranchise om 'e film hinne. In ferfolchfilm, Madagascar: Escape 2 Africa, waard yn 2008 útbrocht, en in trêde diel, Madagascar 3: Europe's Most Wanted, kaam yn 2012 út. De pinguïns krigen yn 2014 harren eigen spin-off-film mei Penguins of Madagascar. Fierders waarden der oant 2021 in tillefyzjespecial, twa koarte films, trije tillefyzjesearjes en ferskate fideospultsjes yn it ramt fan Madagascar makke.
Bedwelming
Bedwelming wurdt, alteast yn it gefal fan minsken, faak sels tapast, troch oermjittige ynname fan alkohol of it gebrûk fan drugs. Narkoaze wurdt mei goedkarring fan 'e persoan sels op him of har tapast troch de medyske stân. Bedwelming wurdt lykwols ek wol sûnder tastimming fan 'e persoan yn kwestje op him of har tapast troch in oar, bygelyks foar in troch bedwelming mooglik makke ferkrêfting, wêrby't it slachtoffer bewusteleas is of alteast syn of har frije wil en/of ferstanlik ynsjoch folslein ûntnommen wurdt. Soks wurdt bygelyks dien troch temûke tatsjinning fan it beruchte date rape-middel Rohypnol.
Robert Rauschenberg
thumb|Rauschenberg yn 1999 thumb|"Riding Bikes" (1998) [[Berlyn ]]
Robert Rauschenberg (Port Arthur, Teksas, 22 oktober 1925 – Captiva Island, Florida, 12 maaie 2008) wie in Amerikaanske keunstner, dy't oan de basis stie fan de Amerikaanske Pop Art-beweging. Hy evoluearre fan abstrakt ekspresjonist nei Pop-Art-artyst en benammen assemblaazjekeunstner. Hy wie bekend as keunstskilder, byldhouwer, fotograaf, performer en koreograaf.
Robert Rauschenberg waard ynspirearre troch Andy Warhol (mei syn seefdrukken), John Cage syn filosofy en Jasper Johns (om syn objekten en symboalen).
Cum laude
Cum laude (fan it Latynske cum, "mei", en laus, "lof") is in oantsjutting dy't wrâldwiid brûkt wurdt as studinten mei hege sifers slagje foar har universitêre stúdzje. Ek wurdt dizze kwalifikaasje wol brûkt as minsken op treflik nivo har doktoraaleksamen ôflizze. Der besteane ferskillende soarten "lofprizings" binnen de ynternasjonale universitêre wrâld, en faak wurde datoangeande trije ferskillende gradaasjes oanholden: In fjirde gradaasje, egregia cum laude, "mei bûtengewoane lof" (útspr.: [ɛ'ɡrɛɡjɑ kum 'laṷdɛ], likernôch: "eggreggia kûm laude") wurdt mar komselden brûkt. Dizze foarm waard betocht foar studinten dy't summa cum laude slaggen, mar dan yn mear as ien fak of stúdzjerjochting tagelyk. Noch seldsumer is maxima cum laude, "mei grutte lof" (útspr.: ['mɑksimɑ kum 'laṷdɛ], likernôch: "maksima kûm laude"). Dat is in tuskenfoarm tusken magna cum laude en summa cum laude, dy't soms fan stâl helle wurdt om oan te jaan dat it yn sa'n gefal om in studint giet dêr't ek los fan 'e stúdzjeresultaten neat op oan te merken falt.
As men net cum laude slagget, wurdt dat yn 'e regel net oanjûn, oars as troch it feit dat de cum laude-oantekening ûntbrekt. Soms wurdt by sokke studinten de term rite ("adekwaat") tafoege om oan te jaan dat oan alle akademyske ferplichting foldien is; dat komt fral yn Dútslân en guon oare Jeropeeske lannen foar.
Stereoskopyske film
In 3D-film, trijediminsjonale film of stereoskopyske film is in film dêr’t (skynbere) djipte yn makke wurdt troch stereoskopy. Yn de tweintiger jierren begûn de minske gebrûk te meitsjen fan trijediminsjonale bylden. Om de projeksje te besjen moasten se hast altyd in bril brûke.
Yn de fyftiger jierren waard der mei de anaglyfmetoade projektearre. Bwana Devil fan Arch Oboler út 1952 wie de earste langspylfilm yn trije diminsjes dy’t yn gewoane bioskoopsealen fertoand waard. Bekende 3D-films út dy tiid binne It Came from Outer Space en House of Wax út 1953, Creature from the Black Lagoon en Dial M for Murder út 1954. Yn de tachtiger jierren belibbe de 3D-film noch in comeback mei ûnder oare in 3D-ferzje fan Jaws.
Dêrnei kaam in bettere metoade yn swang, nammentlik dy mei polarisearre ljocht. Dy metoade wie ek geskikt foar kleurefilms mar wie allinnich te brûken yn bioskopen dy’t dêr spesjaal foar tarist wiene. Ek waard er tapast yn IMAX-filmsealen dêr’t in spektakulêr skouspul troch kreëarre waard.
Yn 2008 waard op it Nederlânsk Film Festival de earste Nederlânsktalige digitale koarte 3D-film Boat Trip 3D fertoand. Yn 2009 kaam de 3D-film Avatar yn de bioskoop, folge troch Tron Legacy en Alice in Wonderland yn 2010. De film Nova Zembla (2011) is de earste Nederlânske jûnfoljende 3D-film.
Krityk
Djipte kin folle ienfâldiger suggerearre wurde troch de kamera in bytsje te fersetten. Stereofotograven mei in soad ûnderfining binne dan ek fan betinken dat in stereofilm, lykas ek in stereofoto spektakulêr wêze kin, mar dat stereo foar spylfilms amper in ferbettering is.
Tsjeppe Noas
Tsjeppe Noas (Ingelsk: Pretty Nose; westlike Feriene Steaten, 1851 – yn it Wind River Yndianereservaat (Wyoming), nei 1952) wie in froulik kriichsopperhaad fan 'e Noardlike Arapaho, dy't meifocht yn 'e Grutte Sû-Oarloch fan 1876. Hoewol't hja yn guon boarnen identifisearre wurdt as in Noardlike Sjajinne, wie hja beslist in Arapaho. De betizing waard wierskynlik feroarsake trochdat de beide folken nau besibbe binne en foarhinne trouwe bûnsgenoaten wiene. Tsjeppe Noas oerlibbe de oarloch en wenne oant op hege jierren yn it Wind River Yndianereservaat fan 'e Noardlike Arapaho Stamme yn 'e Amerikaanske steat Wyoming.
Jonkheid
Tsjeppe Noas waard yn of omtrint 1851 berne. Neffens in foto út 1878 fan Laton Alton Huffman, dêr't beide froulju op te sjen binne, hie se in jongere suster dy't fan Spikkelbûnt Hartejong (Spotted Fawn) hiet. Mei't dy op 'e foto trettjin jier wie, moatte de susters sa'n fjirtjin jier skeeld hawwe. De platen fan dizze foto (mei as titel Spotted Fawn & Pretty Nose) meitsje no ûnderdiel út fan 'e Western Americana Photographs Collection (doaze S12, map S2215) fan 'e ôfdieling manuskripten fan it Departemint fan Seldsume Boeken en Spesjale Kolleksjes fan 'e Bibleteek fan 'e Universiteit fan Princeton, yn Nij-Jersey. In oare foto fan Spikkelbûnt Hartejong allinnich is yn it besit fan it Keunstynstitút fan Chicago.
Lettere jierren
As opslûpen fanke ûntjoech Tsjeppe Noas har ta in betûft kriger, en letter waard se in kriichsopperhaad fan 'e Noardlike Arapaho. Yn dy hoedanichheid joech se har mei guon oare Noardlike Arapaho yn 'e Grutte Sû-Oarloch fan 1876 by de tradisjonele bûnsgenoaten fan har folk, de Noardlike Sjajinnen en de Lakota. Tsjeppe Noas focht û.m. mei yn 'e ferneamde Slach oan 'e Little Bighorn, dêr't de Yndianen ûnder lieding fan Sittende Bolle, Mâl Hynder en Gal it Amerikaanske 7e Kavaleryrezjimint fan luitenant-kolonel George Armstrong Custer in ferpletterjende nederlaach tabrochten. Hoewol't guon Amerikaanske boarnen har by dy gelegenheid ek as Sjajinne te boek stelden, waarden yn ferskate beskriuwings de mei reade, swarte en wite kralen fersierde úteinen fan har mouwen neamd, dy't har foar saakkundigen dúdlik identifisearren as in opperhaad fan 'e Arapaho.
Nei de úteinlike Yndiaanske nederlaach yn 'e oarloch waard Tsjeppe Noas mei de oare Noardlike Arapaho oerbrocht nei it Wind River Yndianereservaat fan Wyoming, dêr't se oan har dea ta libbe as in foaroansteand en respektearre stamâldste. Har beppesizzer, Mark Soldier Wolf, dy't letter ek opperhaad en stamâldste fan 'e Arapaho Stamme fan it Wind River Reservaat waard, tsjinne as Amerikaansk marinier yn 'e Koreaanske Oarloch. It is ûnbekend wannear't Tsjeppe Noas stoar, mar hja wie yn elts gefal yn 1952, yn 'e âlderdom fan 101 jier, noch tsjûge fan 'e weromkear fan har beppesizzer út Koreä yn it Wind River Reservaat.