cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jena
Jena is fanâld bekend om syn optyske yndustry. Bekende bedriuwen dy't út Jena komme binne Carl Zeiss en Jenoptik. Yn 1926 waard it earste moderne planetarium troch Zeiss yn it Damenvierteldistrikt fan Jena boud. Hjoeddedei is ûnder oaren bioynformatika, biotechnology en software-produksje] ekonomysk ek fan belang.
De namme fan de stêd komt ek werom yn de Jenaplanskoalle: de betinker fan dat skoalsysteem, Peter Petersen, kaam út Jena.
Bestjoerlike yndieling
Stedsdielen binne: Ammerbach Ort, Beutenberg/Winzerlaer Straße, Burgau Ort, Closewitz, Cospeda, Drackendorf, Drackendorf/Lobeda-Ost, Göschwitz, Ilmnitz, Isserstedt, Jena-Noard, Jena-Súd, Jena-West, Jena-Sintrum, Jenaprießnitz, Krippendorf, Kunitz, Laasan, Lichtenhain Ort, Leutra, Lobeda-Altstadt, Lobeda-Ost, Lobeda-West, Löbstedt Ort, Lützeroda, Maua, Mühlenstraße, Münchenroda, Nord II, Remderoda, Ringwiese Flur Burgau, Vierzehnheiligen, Wenigenjena/Kernberge, Wenigenjena Ort, Wenigenjena/Schlegelsberg, Winzerla, Wogau, Wöllnitz, Ziegenhain Ort, Ziegenhainer Tal, en Zwätzen.
Berne yn Jena
thumb|center|930px|Jena
Barbarijsk grûniikhoarntsje
It Barbarijske grûniikhoarntsje (Latynske namme: Atlantoxerus getulus) is in sûchdier út it skift fan 'e kjifdieren (Rodentia), de famylje fan 'e iikhoarntsjes (Sciuridae), de ûnderfamylje fan 'e grûniikhoarntsjes en Afrikaanske beamiikhoarntsjes (Xerinae), de tûke fan 'e stikeliikhoarntsjes (Xerini) en it monotypyske (út ien soarte besteande) skaai fan 'e Barbarijske grûniikhoarntsjes (Atlantoxerus). Dizze soarte komt foar yn noardwestlik Afrika en waard foar it earst wittenskiplik beskreaun yn 1758, troch Linnaeus.
Fersprieding
It Barbarijske grûniikhoarntsje libbet oan 'e westkust fan Marokko en yn it uterste noardwesten fan 'e Westlike Sahara, en fierders yn it Atlasberchtme fan súdlik, sintraal en noardlik Marokko en fierder it binnenlân yn oant yn Algerije. Dit bist is wat misneamd, mei't Barbarije eins ferwiist nei de Middellânske-Seekust fan 'e Magreb (noardwestlik Afrika), dêr't er no krekt net foarkomt. It is de iennichste iikhoarntsjesoarte dy't yn Afrika boppe de Sahara libbet.Yn 1965 waard it Barbarijske grûniikhoarntsje yntrodusearre op it Kanaryske eilân Fuerteventura, dêr't er sûnt florearret as eksoat.
Biotoop
Barbarijske grûniikhoarntsjes jouwe de foarkar oan keale rotsgrûn yn bercheftige kriten, mar komme ek foar yn biotopen fan drûch subtropysk en tropysk lân mei strewelleguod en tuskenbeiden greidlân. Soms libje se ek yn lânbougebieten. Yn 'e bergen binne se oantroffen oant op 4.000 m hichte.
De Wyk (Makkingea)
De Wyk (Stellingwerfsk en offisjeel: De Wiek) is in feart yn de gemeente Eaststellingwerf. De wyk ferbynt Makkingea mei noardlik rinnende De Tsjonger.
De namme De Wiek jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Makkingaastervaart.
Turnjen
thumb|Turnjen op de brêge Turnjen (fan it Dútske turnen, fan turnier, in âld wurd foar "toernoai") of tastelturnjen is in yndividuele sport dy't útfierd wurdt mei tastellen. It is in ûnderdiel fan de Olympyske Spullen en is ûntstien yn de saneamde Dútske skoalle út de 19e iuw. It (tastel)turnjen is in ûnderdiel fan de gymnastyksport
Skiednis fan it turnjen
Turnen wie al bekend yn de tiid fan de Romeinen, dy't it ‘arte Gymnastica’ (gymnastykkeunst) neamden. De grûnfoarms fan de hjoeddeiske turntastellen en turnbewegingen waarden ûntwikkele troch Friedrich Ludwig Jahn (1778-1852), de grûnlizzer fan de Dútske skoalle. Yn 1811 iepene Jahn op de Heiseheide by Berlyn de earste Turnplatz. Tegearre mei syn learling Ernst Eiselen ûntwurp er turntastellen, lykas de brêge en de rekstôk.
De trening
Turnjen is in sport dêr’t krêft, fleksibiliteit, faasje, koördinaasje, balâns en elegânsje nei foaren komme. Al dy eigenskippen binne fan grut belang yn de sport. Guon tastellen en eleminten freegje in soad fan beskate eigenskippen, bygelyks balke by de froulju, dêr’t elegânsje en balâns sterk nei foaren komme. Mar op himsels binne op alle tastellen alle eigenskippen nedich en kinne se inoar ek goed oanfolje. Fleksibiliteit, ek wol linigens neamd, kin de kâns op blessueren ferminderje. Krêft makket in soad eleminten makliker en oefeningen minder dreech. Turnjen is in tige yntinsive sport: in krêfteksploazje en dêrnei wer útrêste. Nei in koarte oefening is in dielnimmer meastentiids al skjin ynein.
It ferskil tusken gymnastyk en turnjen
Hoewol't gymnastyk en turnjen soms as synonimen brûkt wurde, is it dochs net itselde. Yn it foarste plak moat der in ûnderskied makke wurde tusken gymnastyk op skoalle en gymnastyk fan it Nederlânske KNGU of De Flaamske gymfederaasje. Under gymnastyk op skoalle falt in grut ferskaat oan sporten, wêrûnder turnen (turnûnderdielen). Dêrneist omfettet gymnastyk by de KNGU/GymFederaasje neist turnjen ek oare dissiplines, wêrûnder ritmyske gymnastyk, trampolinespringe, Rhonradturnjen, akrongym, aerobiks en tumbling.
De tastellen
Der binne seis ferskillende ûnderdielen foar it turnjen foar manlju en fjouwer ferskillende foar it turnjen foar froulju.
Foar de manlju (yn Olympyske folchoarder) binne dat:
- Flier
Willem Coulon
Willem Coulon wie akademydrukker (Ljouwert, doopt 6 desimber 1711 – dêre, begroeven 28 febrewaris 1782) en Steatedrukker (1742-1781) yn Ljouwert.
Turnjen
De tastellen
- Foltiizje
- Ringen
Willem Coulon
Hy promovearre yn de rjochten (1736) en wie boargemaster fan Ljouwert. Syn widdo sette de saak oant de revolúsje fuort. Joech ek it Sjarterboek út.
Turnjen
De tastellen
- Sprong
- Brêge (mei lykweardige lêgers)
- Rekstôk
- Brêge (mei ûngelikense lêgers)
- Balke
Sprong en frije flieroefening besteane dus sawol foar froulju as foar de manlju. Foarhinne waarden dy twa ûnderdielen ferskillend brûkt; hjoed-de-dei jildt dat allinnich noch foar de flier. By de sprong moasten de manlju springe yn ’e lingterjochting fan it hynder en de froulju yn de breedterjochting. Om’t der hieltyd mear sprongen turne waarden mei in hegere swierrichheidsgraad, wie it klassike hynder ûnfeilich wurden. It hynder is dêrom sûnt 2002 ferfongen troch de ‘Pegasus'.
By de frije flieroefening dogge de froulju har oefening op (ynstrumintale) muzyk en de manlju sûnder. De oefening mei net mear as oardel minút duorje en de tiid wurdt pas opmetten fan de earste beweging ôf. As de 1 min. 20 berikt wurdt, is der in piip te hearren dy't oanjout dat de oefening ôfrûne wurde moat. Duorret it te lang, dan wurde der punten ôflutsen fan de skoare fan de turner of turnster. By froulju is der allinne by de balke in piip. De balke is 10 sintimeter breed.
De oefeningen
By de famkes oant en mei de leeftiid fan de ‘jeugd 1’ binne de oefeningen yn it turnjen foarskreaun. Wannear't de turnster 'jeugd 2’ wurdt, binne de oefeningen basearre op kar. De turnster kin dan, yn oerlis mei de trainer, sels in oefening gearstalle mei ûnderskate eleminten. Dat moat wol neffens de easken dy’t yn it reglemint steane. Yn de hegere nivo’s wurdt dêrfoar it reglemint fan de ynternasjonale turnfederaasje (FIG) oanholden. Ofhinklik fan it tal turnde ûnderdielen yn de swierrichheidsgraad (A oant en mei E) kin in bepaalde útgongswearde foar in oefening fertstjinne wurde. In útsûndering dêrop is sprong, dêr't de wearde fêststeld wurdt troch de 'sprongtabel'. Dêrnjonken wurdt in turnoefening beoardiele op útfiering (kreazens, technyk, ensfh.). De totaalskoare wurdt fêststeld troch de kombinaasje fan it útgongssifer mei it sifer foar de útfiering.
Karolusgûne
thumb|250px|Karel V: Karolusgûne In Karolusgûne wie in munt dy't yn 1520 ynfierd waard (yn Fryslân 1526) troch Keizer Karel V. Al gau waard de karolusgûne fan sulver. De earste sulveren Karolusgûne waard slein yn 1582 (oant 1680), de earste unifoarme gûne fan de Santjin Provinsjes. De karolusgûne wie ferdield yn 20 stuorren. De namme bleau oant 1795 behâlden foar de Nederlânske gûnen. In goudgûne wie 1,4 karolusgûne ofwol 28 stuorren.
Beowulf & Grendel
Beowulf & Grendel is in Kanadeesk-Iislânske film út 2005 ûnder regy fan Sturla Gunnarsson.
Wulfoald
Wulfoald (? - Austraasje, 680) wie hofmeier fan de Franyske kening Gilderik II (dy't regearre fan 662 oant 675). Hy waard tusken 11 maart en 14 desimber 662 earst as riedshear fan Gilderik II oanstelle en letter yn maart/maaie 673 syn hofmeier. Hy wie in skoftlang hofmeier oer it hiele Merovingyske Ryk.
Anthony Coulon
Anthonius Coulon (Marseille, tusken 11-5-1681 en 11-5-1684 - Ljouwert, 1753) wie in arsjitekt.
Coulon waard berne yn Frankryk en flechte mei syn famylje ein 17e iuw as Hugenoat nei Amsterdam. Yn 1710 boaske er yn Ljouwert, dêr't er yn de geast fan Daniël Marot wurke. Coulon hat grutte ynfloed hân op 'e 18e-iuwske boustyl yn Ljouwert en Fryslân (de 'Hollânske' Loadewyk XIV-styl), dêr't noch hieltiten geve foarbylden fan besteane - lykas it Coulonhûs. Yn 1713 boude er as boumaster fan "Syn Hoogheit" it Coulonhûs en yn 1713 wurke er oan It Prinsessehof. In portret fan de húshâlding hinget yn it stêdhûs fan Ljouwert. Wurke foar steedhâlder Johan Willem Friso, syn widdo 'Marijke-muoi' en harren soan, dy't letter - as Willem IV - de earste algemien steedhâlder fan 'e Feriene Nederlannen waard.
Coulon is yn 1753 ferstoarn. Syn wurk waard mei fierder gien troch ien fan syn soannen dy't as boumaster foar steedhâlder Willem V wurke. In oare soan waard útjouwer fan de Universiteit fan Frjentsjer.
Nunspeet (plak)
Nunspeet is in doarp yn de Nederlânske provinsje Gelderlân en leit op de râne fan de bosken fan de Feluwe en de greiden oan de rânemarren. It is it haadplak fan de gemeente mei deselde namme. It plak Nunspeet telt 19.688 ynwenners (01.01.2016). In diel fan de befolking sprekt Nunspeetsk, in lokale fariant fan it Nedersaksysk.
Skiednis
Oarspronklik is Nunspeet in iesdoarp, ûntstien op de grins fan bosk en wetter. It âldste diel fan de doarpstsjerke datearret út it begjin fan de 16e iuw, mar der moat al yn it jier 1313 in tsjerke op dat plak stien ha. De struktuer fan it hjoeddeiske doarp is lykwols ûntstien fanôf it midden fan de 19e iuw. De ynwenners fan Nunspeet wiene eartiids earm en fûnen harren bestean as lytse boeren, deihiersarbeiders en iikskylders, dy't benammen yn spitketen wennen.
De oanwêzigens fan wetter, bosk, heide en sânferstowings om Nunspeet hinne meitsje it plak tsjintwurdich populêr by toeristen. Nunspeet registrearret alle jierren mear as in miljoen oernachtigings. Om it plak hinne lizze ferskate kampings en der binne tal fan kuier- en fytsrûtes útset. Nunspeet wie yn de twadde helte fan de 19e en earste helte fan de 20e iuw in plak dat in grutte oanlûkingskrêft op keunsters útoefene. Yn it Noord-Veluws Museum binne tal fan wurken fan dy keunsters te sjen.
Religy
Nunspeet is in tsjerklik plak en leit yn de saneamde Bibelgurdle. De grutste tsjerklike gemeente yn Nunspeet is de herfoarme gemeente, dy't meardere tsjerken yn it plak hat. De tsjerke fan de Grifformearde Gemeente fan Nunspeet heart mei likernôch 1.900 sitplakken ta de grutste tsjerkegebouwen fan Nederlân.
Polityk
By de riedsferkiezings fan 2018 wie de Steatkundich Grifformearde Partij de grutste partij fan it doarp. In mearderheid fan de befolking fan Nunspeet stemde by dy ferkiezings op in partij fan kristlike sinjatuer.
Ensertsjerke
De Ensertsjerke is de eardere herfoarme tsjerke op it doedestiidske eilân Skoklân. De tsjerke ferfong yn 1834 in tsjerke út 1717 en is tsjintwurdich in ryksmonumint.
Skiednis
Yn 1717 waard njonken de pastorij fan 1650 op de terp Middelbuurt op in mitseld muorke in houten tsjerke boud. De tsjerke wie ornearre om de Ensenertsjerke op de Súdpunt fan Skoklân te ferfangen. It houten tsjerkje hie slim te lijen fan de Stoarmfloed fan 1825. Yn 1830 wie it sa fier dat de gebouwen sloopt wurde moasten. Mei finansjele stipe fan it Ryk koe yn 1834 in nije tsjerke boud wurde. De tsjerke wie in ûntwerp fan de haadingenieur fan Wettersteat. By de ûntfolking fan Skoklân yn 1899 bleau de tsjerke sparre.
Yn 1942 foel de Noardeastpolder droech. Om it earder eilân lei no lân. De tsjerke wie yn gebrûk as hynstestâl. Fanôf 1947 waard it Museum Schokland yn de tsjerke ûnderbrocht. Oant 1990 fûnen der wikseljende eksposysjes plak en sûnt is it ynterieur yn de oarspronklike steat werom brocht. Tsjintwurdich wurdt it brûkt as ekposysjeromte en troulokaasje fan de gemeente Noardeastpolder.
De tsjerke besit in elektronyskh Heyligers-oargel.
Hendrik Willem Mesdag
Hendrik Willem Mesdag (Grins, 23 febrewaris 1831 – Den Haach, 10 july 1915) wie in Nederlânsk keunstskilder, akwarellist, etser, litograaf út de Haachske Skoalle en wie in ferneamd keunstsamler mei in eigen museum.
Panorama fan Mesdag
It Panorama fan Mesdag is it bekendste skilderij fan Hendrik Willem Mesdag. Hy makke it yn 1881 mei help fan syn frou Sientje en de jongere kollega-skilders Th. de Bock, G.H. Breitner en B.J. Blommers.
Kajukenbo
Kajukenbo of kajukembo is in hybride fjochtkeunst, dy't karate, judo, jujitsu, kempo en wushu (kung fu) kombinearret. It waard ûntwikkele yn it desennium fan 1940 yn Oahu (Hawaï) as metoade fan selsbeskerming tsjin misdiedigers en soldaten fan de Amerikaanske Marine dy't de lokale minken oanfoelen. Omdat it fûneminteel in metoade fan definsje en de oanfallen feroaren is, is it in systeem dat altyd yn evolúsje, is en alles brûkt wat goede resultaten jout.
Stilen dy't kajukenbo fêstige hawwe
De namme fan it systeem is fuortkomd út de earste wurdlidden fan de nammen fan de stilen dy't komponinten fan kajukenbo wurden binne:
Stifters fan kajukembo
Fiif leararen fan ferskillende fjochtsporten Hawaï, kamen byinoar om dit idee út te fieren.
1945-1959
Yn twa jier (1945-1947) brochten de oprjochters harren kennis yn praktyk. Geregeld testen se de mooglike situaasjes fan agresje yn it leven. Letter beslisten hja efter dizze systeem "kajukenbo" te roppen (fermeldend it inisjalen fan de fjochtsporten dy't it gearstalle) en de Maatskippij fan Swarte Riemen te meitsjen (Black Belt Society), dus op dat momint it Ynstitút fan Sels-Definsje Kajukembo op te rjochtsjen. Yn ’e regel waard oefene oan de kust fan de Stille Oseaan fan de USA, efter de Loftmachtbasis fan Travis yn Kalifornië, wêr’t Master Aleju Reyes de earste skoalle bûten it Hawaï Eilânen yn 1958 iepene. Hy joech de lessen spesjaal foarm oan de leden fan de Loftmacht fan de USA. Ien fan dizze leden wie Professor Richard Peralta dy't yn 1959 begûn mei kajukembo.
De Wiel (Dunegea)
De Wiel is in mar yn de gemeente De Fryske Marren. De mar is in útham oan de westkant fan de Tsjûkemar súdeast fan Dunegea. De mar leit oan de westkant fan de A6 fan De Lemmer nei De Jouwer. De súdlike ouwer wurdt foarme troch polder De Fûgelkop.
De namme De Wiel jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme.
Kajukenbo
1945-1959
Yn 1959 heakke de "sijo" Emperado de techniken fan wushu oan kajukenbo ta en feroare syn keunst yn in floeibare kombinaasje fan hurde en effen techniken.
Nei 1959
Charles Gaylord, Tony Ramos, en Aleju Reyes, dy’t har swarte riemen fan Emperado ûntfongen hienen, brochten kajukenbo nei it Amerikaanske kontinint. Elk fan harren ieopene in eigen skoalle fan kajukenbo yn Kalifornie. Yn 1969 treende Tony Ramos en wikselde syn metoaden en ideeën mei Bruce Lee út. Aleju Reyes ferstoarn yn 1977, en Tony Ramos ferstoarn yn Hawaï yn 1999. Sûnt doe hie Charles Gaylord wurke oan it systeem en de saneamde "metoade fan Gaylord" útfûn. Hy is de foarsitter fan de Feriening fan Kajukenbo fan Amerika (Kajukenbo Association of America) en erve de fuortsetting fan de keunst fan syn sijo.
Kajukenbo op dit eagenblik
Oant no hat kajukenbo mear hâldingen en woarpen as oare skoallen fan kenpo. It omfet ynfloeden op ferbiningen, de lege slaggen en de oanfallen middels kombinaasjes. Hoewol’t it sekere aspekten fan de konkurrinsje hat, konsintrearret it him yn haadsaak op echt gefjochten en op betekenis fan praktykanalyses. Yn it algemien, dienen de beoefeners fan kajukenbo dat selss "doende walgen, úterst ûnplezierige aksjes", lykas de slaggen op eagen of betreffende de genitaliën, tastien wurde kinne, as hja mei de ferdigening tsjin oanfallers op stjitte helpe. De mearderheid fan skoallen fan kajukenbo mijt ûnpraktyske en spektakulêre trúkjes en bewegingen. De plannen fan stúdzjes omfetsje tsjinoanfallen tsjin slaan mei de fûsten, tsjin it mes, tsjin it stokl, tsjin de fjoerwapens en tsjin it wrakseljen.
Hoewol de fariaasjes fan kajukenbo de mienskiplike fundearringen hawwe, binne ek fariaasjes mooglik. Kajukenbo is basearre op fjouwer ferskillende stilen. It is ûnmooglik om se folslein yn inoar te skowen; oan bepaalde spesjalisaasje is net te ûntkommen. De iepen benaderjen liedt ta oanmoedigjen de skoallen om oare keunsten yn syn praktyk op te nimmen. De foarbylden binne Filippynske escrima en Japanske aikido.
Sekere skoallen fan kajukenbo beklamje it belang fan 26 foarmen ("kata"). Hja binne ferdield yn 13 "pinyans" (soms groepen "de stellen fan Palama" - Palama sets) en 13 "konsintraasjes". Elke "konsintraasje" hat syn eigen namme, sadat earste neamd wurdt "slach fan de kraan/de klau fan de tiger". De namme fan elke "konsintraasje" beskriuwt syn kenmerkjende beweging. De earste konsintraasje befet bygelyks in slach fan de kraan en in klau fan de tiger. Dizze foarmen wurde opnommen yn kajukenbo om de kapasiteiten fan de studint te ferbetterjen. Elke beweging yn dizze foarmen hat syn betsjutting. Bygelyks, de earste beweging yn "pinyan 1" hat lijk bûtenslach yn de beweging yn 'e posysje fan ferbûging efterút. Dizze beweging kin tapast wurde om in slach mei fûst op te blokkearjen. Dizze foarmen konsintrearje har ek fjochtsjen mei allinnich tsjinstanners.
Yn sommige skoallen fan kajukebo, it saneamde Gebed fan Kajukenbo (Kajukenbo Prayer, dy't troch Frank Ordonez skreaun wurdt ) spilet in wichtige rol, mar de mearderheid fan skoallen ûntbrekt sa’n mystike. De klasse is beëinige mei it berop op de trije eleminten fan kajukenbo: de geast, de mining, en it lea (elke men hat syn eigen teken fan de hân). Letter, de studinten en de ynstrukteur idintyk iepenje de hannen om de frede te fertsjintwurdigjen; dan bûge mei ûntsach om de earbied út te drukken. De groet is in diel fan de touane yn in protte skoallen: Identyk begroetsje de studinten en harren ynstrukteurs eigeners fan swarte riemen, wannear hja it sportseal ynkomme.
Programma
De graden en de titels ferskille per skoalle. De titels jouwe oan de eigeners fan swarte riemen Sineeske oarsprong:
De eigeners fan swarte riemen fan achtste graad hjitte de "professors", is de njoggende graad fan behearsking de "grutte learaar" (grandmaster).
Dúntsjerkster kapers
De Dúntsjerker kapers wienen de kapers dy't yn de Tachtichjierrige oarloch, de Frânske Oarloch, de Njoggenjierrige Oarloch en de Spaanske suksesjeoarloch út Duinkerke wei operearren.
Keatsferiening Jacob Klaver
Keatsferiening Jacob Klaver is de by de KNKB oansletten keatsferiening fan it Fryske doarp Mantgum. Dizze feriening waard oprjochte yn 1903. De nammejouwer, Jacob Klaver, wie ien fan 'e oprjochters en ek de earste foarsitter.
Kaapstêd
thumb|left|Lokaasje yn West-Kaap Kaapstêd (Afrikaansk: Kaapstad, Ingelsk: Cape Town, Kosa: iKapa), mei de bynamme de Moederstad, is it haadplak fan de provinsje West-Kaap en is it wetjaand sintrum fan Súd-Afrika. Hy is mei Bloemfontein (rjochterlike macht) en Pretoria (útfierende macht) ien fan de haadstêden fan Súd-Afrika. It is de twadde stêd fan it lân.
Duco fan Haren
Duco van Haren (Den Haach, 6 novimber 1747 - Weimar, 1801) wie in Nederlânse jonkhear en steatsman.
Kaapstêd
De stêd leit yn de fierst súdwestlike punt fan Súd-Afrika en wie oarspronklik in ferfarskingspost foar Nederlânske skippen ûnderweis nei East-Afrika, Ynje of it Fiere Easten. Teffens wie it plak ien fan de earste permaninte Jeropeeske delsettingen besuden de Sahara. De Nederlanners yn tsjinst fan de Vereenigde Oost-Indische Compagnie makken dêr foar it earst kontakt mei de lieder fan de Goringkhoina in 1652.
Keatsferiening Jacob Klaver
Wichtichste partijen
De wichtichste partijen yn KNKB-ferbân dy't troch de feriening organisearre wurde, binne de Lytse PC en de Jong Famme Partij.
Kaapstêd
Fan in lytse havenstêd oan de Tafelbaai waakste Kaapstêd ta de grutste stêd fan Súd-Afrika, mar rekke dat plak kwyt oan Johannesburg yn 1887 troch de goudkoarts nei de Witwatersrand. By de folkstelling fan 2001 die bliken dat Kaapstêd de grutste Afrikaanskpratende mienskip fan it lân wie mei 1,2 miljoen minsken.
Duco fan Haren
Komôf
Duco van Haren stamde út de aadlike familie Van Haren. Syn heit wie jonker Onno Zwier van Haren (1713-1779), grytman fan Weststellingwerf en in foaroansteand Nederlânsk steatsman. Onno Zwier fan Haren wie ek in fertsjinstlik skriuwer yn de 18e iuw. Yn 1759 waard in skandaal syn delfal.
Kaapstêd
Kaapstêd is in populêre ynternasjonale bestimming foar toeristen om reden fan de natuer yn de omkriten en syn lizzing oan de foet fan de ferneamde de Tafelberch.
Yn 2010 wie Kaapstêd ien fan de stêden dêr't it WK fuotbal spile waard.
Niederwerth
Niederwerth is in Ortsgemeinde fan it gemeenteferbân Vallendar yn de lânkring Mayen-Koblenz yn de Dútske dielsteat Rynlân-Palts.
Duco fan Haren
Karriêre
Duco fan Haren beklaaide in stikmannich hege amten yn Fryslân en Amsterdam. Yn Amsterdam rêde er it libben fan Sara van den Heuvel by in brân yn de Skouwburg fan Amsterdam op 11 maaie 1772; in skoftke letter troude er mei har. Nei syn houlik wurke er foar syn skoanheit, in keapman dy't hannele op West-Ynje. Yn 1787, nei de Prusyske ynfal, sette er him nei wenjen yn Fryslân. In jier letter waard er beneamd ta grytman fan It Bildt. Yn dy tiid wenne er yn St. Anne.
Niederwerth
Geografy
Niederwerth is in eilân yn 'e Ryn en hat in ferbining oer in brêge mei de stêd Vallendar, dy't oan de rjochter kant fan de Ryn leit. Underdiel fan Niederwerth foarmet it noardeliker lizzende en lytsere en ûnbewenne eilân Graswerth, dat in natoergebiet is.
Skiednis
Neffens grêffynsten wurdt it eilân nei alle gedachten al sûnt de 8e iuw bewenne. Oan de súdlike kant fan it doarp leit de tsjerke fan it eardere kleaster fan Niederwerth.
Yn de 15e iuw waard it kleaster bewenne troch Augustynske koarhearen fan de Windesheimer kongregaasje. Mei de herfoarming yn Nederlân en Noard-Dútslân drûge de nije oanwaaks fan muontsen op. Oan it ein fan de 16e iuw wie it kleaster allinne noch bewenne troch de prior en in lekebroeder. It kleaster waard dêrnei yn gebrûk nommen troch Sistersjinzerske nonnen en bleau oant de Frânske tiid bestean. Nei dy tiid waard de kleastertsjerke de parochytsjerke. Resten fan de kleastergebouwen tsjinje tsjintwurdich as wenhûzen. De eastlike fleugel waard yn 1945 ferneatige en net wer opboud.
Duco fan Haren
Karriêre
Duco fan Haren waard yn 1795 as gefolch fan de Bataafske Revolúsje ôfset en flechte nei Dútslân. Ut reden fan jildkrapte yn Dútslân waard er gûverneur fan de jonge prins fan Saksen-Weimar-Eisenach.
Fan Haren kaam oan syn ein troch in tragysk ûngemak: by it omfallen fan in postwein krige er in swiere koffer op it boarst. Hy stoar letter oan syn ferwûningen yn Weimar.
De Wiel (Feanwâlden)
De Wiel is in marke yn de gemeente Dantumadiel. De feart stiet oan de westkant yn ferbining mei de Lange Suwei, rint dan oan de noardkant fan de Sippenfennen lâns nei de Loddehel.
De namme De Wiel jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme.
Lange Suwei
De Lange Suwei is in feart yn de gemeenten Dantumadiel. De feart ferbynt de Koarte Suwei mei de Sippenfennen oant De Wiel.
Wieuwens (buorskip)
thumb| Wieuwens of Sprong is in buorskip yn de gemeente Ljouwert. Wieuwens leit súdwestlik fan Easterlittens, oer de Frjentsjerter Feart oan de Skrinzerdyk nei Skrins.
De namme komt ek foar as Wiewens en Wijbens(era) guedt''.
Proxima Centauri
Proxima Centauri is de stjer dy't it tichtst by ús sinnestelsel stiet op ôfstân fan 4,25 ljochtjier. It is ien fan de stjerren yn it stjerrebyld Sintaur. Proxima Centauri is in swakke reade dwerch, dy't net eachswei te sjen is. De stjer waard earst yn 1915 ûntdutsen.
Gerben de Jong
Hy wie oprjochter, yn 1921 foarsitter-direkteur en letter sekretaris, fan it Underwiisfûns foar de binnenfeart, letter hiet dat Keninklik Underwiisfûns foar de Skipfeart. Hy jildt as pionier fan it leger- en fakûnderwiis oan skippers en skippersbern.
Swiggelte
thumb|Lizzing Swiggelte Swiggelte, offisjeel: Zwiggelte, is in esdoarp yn de provinsje Drinte, lizzend yn de gemeente Midden-Drinte. It doarp leit ten noardwesten fan Westerbork.
Wiron
Wiron wie yn de Midsiuwen, in goa fan West-Fryslân.
It grûngebiet fan it goa omfette de hjoeddeistige gemeenten Wieringen en Wieringermar en letter ûnderrûne parten fan de tsjintwurdige Waadsee en de Iselmar.
Ut beskriuwingen is net dúdlik oft de hjoeddeiske polder Wieringerwaard by Teksla of by Wiron hearde. De Wieringerwaard kaam, krekt as de Wieringermar, ûnder wetter te stean foardat der goeie lânkaarten wienen.
Natuermuseum It Amelân
Natuermuseum It Amelân is in museum dat oprjochte waard yn 1972 yn Hallum, mar sit sûnt maart 1989 oan de Strânwei yn Nes op It Amelân.
Yn it museum stiet de natuer fan de Noardsee en de Waadsee sintraal. Net allinnich de floara en fauna, mar ek it lânskip. Sintraal yn it museum leit it seeakwarium fan hûnderttûzen liter mei fisken en skulpdieren. Yn 2008 waarden plannen makke om it museum nei in ûndergrûnse lokaasje yn it Kaapsdún te ferhúzjen, de heechste dún fan It Amelân. Dizze nijbou wurdt iepene op 25 juny 2009 en giet dan Kennis en Ynnovaasjesintrum hjitten. It ‘opdwaan fan kennis’ wurdt kombinearre mei ‘ûnderfine en ûndergean’. In ûnderdeel fan it sintrum sil ynrjochte wurde mei ynformaasje oer Duorsum Amelân. Dit nije gebou is ûntwurpen troch Gunnar Daan en bestiet út in fjouwertal hast sletten rûne donjons fan ferskillende grutte dy't mei glêzen wanden mei elkoar ferbûn binne. De sawat 3o meter hege útsjochtoer krijt op 25 meter hichte in platfoarm. Binnenyn wurdt omtinken jûn oan tema's as de Waadsee, it ekosysteem, it grutte see-akwarium en de natoer middels ynteraktive animaasjes.
Der is omtinken foar de Potfisk en dy't op it strân oanspield binne en der is in replika fan in Blauwe Finfisk. It lânskip en de ekologyske ûntwikkeling wurde yn byld brocht yn in tunnel. Hjiryn binne bonken fan mammoeten, bearen en edelherten út de iistiid te sjen. Troch in simmerpaniel en animaasjes wurdt yngien op it belang fan de Noardsee as enerzjyleveransier.
Yn it sintrum wurdt ynformaasje jûn mar dêr bûten is ek gelegenheid om oan de gong te gean. Der binne bûten puzelrûtes ek fytsekskurzjes, speurtochten, wanneltochten en rûnliedings.
It Natuersintrum organisearret in ferskaat oan natueraktiviteiten. Sa wurde der ûnder oare Waadekskurzjes, bosk- en dúnekskurzjes en natuerpraktikums organisearre.
Frânske Westhoeke
thumb|250px De Frânske Westhoeke (Frânsk: Westhoek français) is in krite yn Frankryk, dy't it westlik diel fan de Westhoeke en it noardlik part fan Frânsk-Flaanderen foarmet en ek benei oerienkomt mei it arrondissemint Duinkerke fan it Noarderdepartemint.
It arrondissemint Duinkerke hat in oerflak fan 1608 km² en hie yn 1999 by de lêste folkstelling 379.702 ynwenners, wêr't 158.894 fan yn de agglomeraasje Dúntsjerk wennen.
Teksla
Teksla wie yn de midsiuwen in goa fan West-Fryslân.
It gewest omfette de hjoeddeistige eilannen Flylân en Teksel en it grûngebiet fan de gemeente Den Helder en dielen fan de Gemeenten Zijpe en Anna Paulowna.
De noch net ûnderrûne grûn tusken de eilannen makke diel út fan it gewest.
Readtsjerkje
It Readtsjerkje is in tsjerkegebou yn Readtsjerk. De tsjerke wie oarspronklik wijd oan Martinus.
Beskriuwing
Foar it each fanôf de dyk liket it Readtsjerkje in 18e iuwsk gebou, mar achter de bakstiennen beklaaiing fan it skip giet swier muorrewurk fan dowestien skûl. De romaanske sealtsjerke út de 12e iuw, krige yn de 18e iuw in nije westgevel mei geveltoer. It koer waard yn de 19e iuw op 'e nij boud mei deselde bakstien as de beklaaing fan de súdlike muorre. De tsjerke is in ryksmonumint. Oant de renovaasje fan om 1880 hinne hie de tsjerke in sânstiennen sarkofaachlid ynmitsele neist de doar yn de súdmuorre. Earst yn 2013 kaam út dat it lid yn it Frysk Museum bedarre wie. It lid mei in figuer dy't de hannen foar it boarst hâld stiet no wer op it oarspronklik plak.
Ynrjochting
De tsjerke wie ea ryk oan roubuorden. Hjoeddedei hingje der noch twa rútfoarmige buorden mei wapens yn in wyt moarmere list. Yn de toer hinget in klok út 1307. De klok is ien fan de âldste noch liedende klokken fan Fryslân. Oer de flier leit yn it gongpaad in grêfsark foar Feijo Harinxma. De preekstoel is dekorearre mei fykwurk en de tekst út Jehannes 6:35-40.
Oargel
Yn 1996 krige it Readtsjerkje in nij oargel. It ynstrumint waard yn it midden fan 19e iuw boud troch de firma William Hill & Sons. It stie yn de Anglikaanske tsjerke fan Itteringham (Ingelân) en om't dy tsjerke in nij oargel krige, waard it troch Fokko Feenstra ôfbrutsen en wer op boud yn de herfoarme tsjerke fan Readtsjerk.
Nederlânsk Ferbûn fan Fakferieningen
thumb|300px|Ledetallen, 1909-1930 It Nederlânsk Ferbûn fan Fakferieningen (Nederlands Verbond van Vakverenigingen, NVV) wie in faksintrale, dy't 1 jannewaris 1906 oprjochte waard troch fyftjin fakbûnen. It NVV gie 1977 tegearre mei it NKV op yn de FNV.
It NVV wie part fan de sosjalistyske pylder. De oprjochting fan de NVV is fuortkommen út de spoarstakingen fan 1903. Earste foarsitter wie Henri Polak, teffens foarsitter fan de Algemiene Nederlânske Diamantbewurkersbûn. Yn de Twadde Wrâldkriich waard de NVV foar trije jier opheft en waarden de besittingen en fermogens oernaam troch de nije fakbeweging Nederlands Arbeidsfront, dy't neffens Dútsk model opset wie. Henk Woudenberg, dy't fan 1940 oant 1942 foarsitter fan de NVV wie, krige de lieding oer it Nederlânsk Arbeidsfront.
Wielsfeart
De Wielsfeart is in feart yn de gemeente Súdwest-Fryslân. De Wielsfeart foarme oant de gemeentlike weryndieling de grins fan de gemeenten Nijefurd en Gaasterlân-Sleat. De feart rint fan Laaksum nei it noarden en komt noarwest fan Bakhuzen út yn de Bakhúster Feart.
De namme Wielsfeart jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Wielvaart.
Olympyske Simmerspullen 1984
De Olympyske Simmerspullen 1984 ek wol de XXIIIe Olympiade neamd waarden yn 1984 yn Los Angeles, de Feriene Steaten hâlden.
Dielnimmende lannen
200px|thumb|Dielnimmende Lannen Olympyske Simmerspullen 1984 140 lannen diene mei oan de Olympyske Simmerspullen yn Los Angeles. Wêrûnder Taiwan foar it earst ûnder de namme Sineesk Taipei.
Tsjoch
Tsjoch is in netwurk (yn 'e foarm fan in feriening) fan Fryske muzikanten, oprjochte yn 1979. Dizze organisaasje organisearret festivals, konserten en iepen poadiums yn Fryslân. Leden hawwe ek de mooglikheid om kursussen en workshops te folgjen. Om yn kontakt te kommen mei artysten fan Tsjoch stiet in oersjoch mei artysten op de webstee fan Tsjoch. Ek is der in fûns foar artysten.
Ein jierren santich wienen der in soad folkartysten dy't op ferskate lytse festivals spilen. In tal muzikanten rjochte doe yn Snits de Feriening fan Fryske Folksmuzikanten op. Tsjoch biedt in platfoarm foar alle dielnimmers. It festival waard earst alle jierren op in oar plak yn Fryslân hâlden. No't it festival te grut wurden is, wurdt it om en om yn Ljouwert en Drachten hâlden. Sa stadichoan is de klam wat mear nei folk ferskood. Boppedat krije ek dûns en gitaren harren gerak.
Westerlittens
Westerlittens is in ferdwûne buorskip yn de gemeente Súdwest-Fryslân. Westerlittens waard ta de himrik fan Wommels rekkene.
Hoarn (Skylge)
thumb|right|Lizzing fan Skylge thumb|right|Janstsjerke Hoarn (Aastersk: Hoane, Midslânsk: Hôane) is in doarp op Skylge. It leit eastlik fan Lies en westlik fan Aasterein. Op 1 jannewaris 2005 hie Hoarn 463 ynwenners (Boarne: Gemeentegids Skylge, 2005 - 2006).
Tsjoch
Tsjong
Der is ek in bernefestival en in Iepen poadium foar begjinnende artysten: Tsjong. Boppedat wurde der winterdeis konserten organisearre. Hjirby is meast in jong talint keppele oan in artyst mei ûnderfining. Optredens lizze op it mêd fan muzyk, dûns, toaniel, kabaret, foardracht ensafuorthinne. Soks bart meast yn de Skippersseal fan Aldegea (Smellingerlân) yn de moannen jannewaris, maart en novimber.
Hoarn (Skylge)
Hoarn is in langhalich doarp mei in fan oarsprong fersprate bebouwing fan pleatsen en huzen. Troch de bou fan inkelde nijbouwykjes is Hoarn sûnt de midden fan de santiger jierren grutter wurden.
Hoarn is fan oarsprong in boeredoarp dêr't feehâlderij de foarnaamste ynkomsteboarne wie. Tsjintwurdich wurdt mear jild fertsjinne oan it toerisme en binne der noch mar inkelde aktive feehâlders oer. Hoarn hat fjouwer restaurants, twa kroegen, inkelde winkels en in sportfjildekompleks.
Gebouwen
Ien fan de âldste gebouwen fan it doarp is de strânmasterskuorre, noch suver yn oarspronklike steat. Earder waard hjir it guod dat jutten wie opslein. Ttsjintwurdich is it in opslachplak foar alle ferieningen op East-Skylge.
Karakteristyk is de midsiuwske Sint Janstsjerke. De tsjerke is yn de trettjinde iuw boud, en is de âldste tsjerke fan Skylge.
By de tsjerke stiet de Sjou, in bal dy't hyst waard om oan it wurkfolk yn de wide omkriten de tiid foar it middeisskoft oan te jaan.
Bauke de Jong
Bauke de Jong (Westergeast, 1931 - Oentsjerk, 3 oktober 2015) wie learaar Biology oan de Ryks Pedagogyske Akademy yn Ljouwert.
Eysingastate (Oentsjerk)
thumb|Eysingastate (1723) Eysingastate stie noardeast fan Oentsjerk, gemeente Tytsjerksteradiel. Der is neat mear fan werom te finen.
Bauke de Jong
De Jong wie koart essayist yn Asyl (1965) mei sterke krityske bydragen oer de Fryske beweging. De om him riisde strideraasjes wienen de oarsaak fan it mislearjen fan fúzjeplannen tusken Asyl, Quatrebras en De Tsjerne yn 1968.
Eysingastate (Oentsjerk)
Op it stee stie eartiids in stins dy't al yn 1412 neamd wurdt. Op de Eysingastins wenne yn 1412 Gercke Eysinga, dy't (letter) troud wie mei Jeij Tjaerda, berne op Tjaardastate yn Rinsumageast. Gerke wie sels berne op de Eysingastins yn De Geast as soan fan Feye Eysinga en Etcke Bornhuistra. Hy troude dus mei syn ‘buorfamke’. Fan Gercke wurdt fermelde, dat hy yn 1452 Eysingastate sette liet. It kin wêze dat hy dêrfoar de stins ôfbrekke liet, mar it leit mear yn de reden, dat hy de stins útwreidzje liet ta in gruttere wenning mei mear komfort. Harren ienige bern, dochter Hack (* 1445), trouwe mei Aede Jonghama, soan fan Keimpe Jonghama fan Raerd. Om de famyljenamme Eysinga te behâlden, nom hy de namme fan syn frou/skoanheit oan en neamde him tenei Aede Eysinga. Koart nei it houlik stoar hy lykwols sûnder bern. Hack wertroude yn Rinsumageast mei Tzalingh Eyntes Bolta út Ferwert. Ek Tjalling nom de famyljenamme Eysinga oan. Se krigen 4 bern: Aede, Eelck, Graets en Fije. Hack erfde de stins/state fan har heit, mar sette har dêr earst yn 1511 nei wenjen.
Bauke de Jong
Wurk
In kar:
Eysingastate (Oentsjerk)
De âldste soan Aede waard de folgjende eigner fan de Eysingastins. Hy troude mei Tsied Ritskesdochter fan Juckema. Se krigen 4 soannen, Ritske, Frans, Jelte en Juw, dy't foaroan stienen yn de striid tsjin Spanje. Jelte sneuvele by de belegering fan Maastricht en syn bruorren lieten in grêfstien foar him meitsje. Ritske erfde as âldste soan de Eysingastate. Troch harren striid tsjin Spanje moast hy lykwols mei syn bruorren foar de wraak fan de Hartoch fan Alva it lân út flechte. Ritske stoar yn East-Fryslân yn 1578, krekt foardat it yn Fryslân wer feilich waard om der in oare miening op nei te hâlden as dy fan de Spaanske Ynkwisysje. Yn datselde jier komt syn broer Frans fan Eysinga, oan wa't hy de state neilitten hie, dan ek werom yn Oenstjerk.
Adi Gallia
Adi Gallia is in fiktyf personaazje fan minder belang út 'e Star Wars-franchise fan 'e Amerikaanske filmmakker George Lucas. Sy is in Jedi-master fan it bûtenierdske ras fan 'e Tholothianen, en teffens in lid fan 'e Hege Jedi Ried, it bestjoer fan 'e Jedi Oarder. Adi Gallia waard yntrodusearre yn Star Wars: Episode I – The Phantom Menace (1999). It personaazje waard yn dy film en yn it ferfolch Star Wars: Episode II – Attack of the Clones (2002) spile troch aktrise Gin Clarke (op 'e ôftiteling fermeld as Gin). Yn 'e tekenfilmsearje Star Wars: The Clone Wars (2008-2014 en 2020) waard de dialooch fan Adi Gallia ynsprutsen troch stimaktrise Angelique Perrin, dy't ek in stimcameo yn 'e film Star Wars: Episode IX – The Rise of Skywalker (2019) foar har rekken naam.
Eftergrûn
Adi Gallia wurdt berne as in telch út in ynfloedrike famylje fan it bûtenierdske ras fan 'e Tholothianen op 'e planeet Coruscant, dêr't it regear fan 'e Galaktyske Republyk residearret. Har âldelju binne diplomaten dy't dêre stasjonearre binne. Omreden fan har oanberne Krêftgefoeligens wurdt Gallia al jong nei de Jedi Timpel ta brocht, it haadkertier fan 'e Jedi Oarder op Coruscant, dêr't se oplaat wurdt ta Jedi-ridder. Gallia ûntjout har ta in foaroansteande Jedi en wurdt meitiid beneamd ta lid fan 'e Hege Jedi Ried, it bestjoersorgaan fan 'e Jedi Oarder. Hja is in folle nicht fan Stass Allie, in oare Tholothiaanske Jedi-ridder.
Eysingastate (Oentsjerk)
Op it plak fan de state waard nei 1759 in grutte pleats boud, wêrop de douairiêre Van Hettinga - baronesse Van Heemstra yn 1782 stoar. Dizze pleeats waard al yn it earste kwart fan de 19e iuw ôfbrutsen en der kaam yn lytsere foar yn it plak. Dy lytsere pleats is yn 1974 ferboud ta wenbuorkerij. Hy stiet deun oan de wei fan Swarteweisein nei Dokkum.
Sint-Martinustsjerke (Ferwert)
De Sint-Martinustsjerke is in tsjerke yn Ferwert. Jierren wie it de 'herfoarme tsjerke' fan Ferwert, mar tsjintwurdich hat de tsjerke de âlde namme werom en is de tsjerke ien fan de twa tsjerken fan de PKN-gemeente Ferwert.
Adi Gallia
Nabookrisis
Yn 32 f.Sl.Y., as de Nabookrisis útbrekt, tsjinnet Adi Gallia noch hieltyd as lid fan 'e Hege Jedi Ried. Se wurdt rûnom erkend as in ekspêr op it mêd fan diplomasy, en sadwaande is sy dejinge dy't de Hege Jedi Ried warskôget dat de aktiviteiten fan 'e Hannelsfederaasje yn it planetestelsel fan Naboo net te rimen binne mei normale diplomatike strategyen. Gallia is behelle yn 'e rieplachtings fan 'e Ried oer de krisis sels, mar ek oer it wer opdûken fan 'e Sith, de âlde aartsfijannen fan 'e Jedi, fan wa't oannommen waard dat se tûzenen jierren lyn al útrûge wiene.
Gallia is fierders oanwêzich as master Qui-Gon Jinn de njoggenjierrige Anakin Skywalker foar de Ried bringt, dy't sa sterk yn de Krêft is dat Qui-Gon derfan oertsjûge rekke is dat er de Utkarde is dêr't de oerâlde profesijen fan 'e Jedi gewach fan meitsje. De leden fan 'e Ried, ûnder wa Gallia, binne it deroer iens dat in leeftyd fan njoggen jier fierstente let is om noch oan in oplieding ta Jedi te begjinnen, en master Yoda wurdt grutte eangst yn 'e jonge gewaar, wat in negative emoasje is. De Ried beslút Qui-Gon syn fersyk om Anakin dochs noch oan 'e Jedi-training begjinne te litten, ôf te wizen.
Sint-Martinustsjerke (Ferwert)
Skiednis
De Ferwerter Martinustsjerke waard al foar it jier 1000 stifte en is dêrmei ien fan de âldste tsjerken fan Fryslân. Mooglik wie de apostel Liudger de stifter fan de tsjerke, dy't yn de 8e iuw yn de krite wie. Oarspronklik wie de oan Martinus fan Tours in saneamde eigentsjerke, dat betsjut dat de biskop fan Utert eigner fan de tsjerke wie. De oarspronklike tsjerke hat in dowestiennen tsjerke west, dy't mooglik pas ôfbrutsen waard doe't oan it begjin fan de 16e iuw de hjoeddeiske tsjerke de âldere ferfong.
Adi Gallia
Nabookrisis
Nei it ferstjerren fan Qui-Gon yn 'e Slach om Naboo by in konfrontaasje mei de Sith Darth Maul, kundiget Qui-Gon syn eardere padawan Obi-Wan Kenobi oan dat er hoe dan ek gehoar jaan sil oan 'e lêste wurden fan syn âlde master, wêrmei't dyselde him frege hat om Anakin ta Jedi te trainen. De Ried beslút mei tsjinnichheid om dêr tastimming foar te jaan. Adi Gallia is ien fan 'e leden 'e Hege Jedi Ried dy't mei Yoda en Mace Windu nei Naboo ta reizgje. Hja is dêr oanwêzich by de kremaasje fan Qui-Gon Jinn en de oerwinningsparade yn 'e haadstêd Theed.
Sint-Martinustsjerke (Ferwert)
Skiednis
Oan de súdmuorre is in sinnewizer, dy muorre hat ek hege goatyske spitsbôgefinsters, wylst de noardmuorre sletten is en noch foar in part dowestien hat. |thumb|px|left|Ynterieur
Yn de jierren 1926/1927 en 1934/1935 waard de tsjerke restaurearre neffens plannen fan Hendrik Hendriks Kramer. De tsjerke is in ryksmonumint.
Ynterieur
It ynterieur wurdt oerdutsen troch in tonferwulft. Oan de eastlike kant is in houten tochtportaal út 1792 mei fykwurk fan D. Emderveld. De preekstoel is 17e-iuwsk, it doopstek 18e-iuwsk. Fierder hat de tsjerke in pear 18e-iuwske hearebanken. Yn de tsjerke binne 17e en 18e-iuwske sarken. Fierder hinget yn de tsjerke in koperen kroan út de 16e iuw, dy't yn 1682 oan de Ferwerter tsjerke skonken waard.
Adi Gallia
Kloane-oarloggen
Wannear't yn 22 f.Sl.Y. de Separatistyske Krisis útbrekt, wêryn't de Konfederaasje fan Unôfhinklike Stelsels him besiket ôf te skieden fan 'e Galaktyske Republyk, is Adi Gallia noch altyd lid fan 'e Hege Jedi Ried. Hja is ien fan 'e 212 Jedi-ridders dy't troch Mace Windu, de lieder fan 'e Hege Jedi Ried, meinommen wurde nei de planeet Geonosis, om dêr de ta de deastraf feroardiele Jedi Obi-Wan Kenobi en Anakin Skywalker en senator Padmé Amidala te rêden. Gallia is ien fan in minmachtich groepke dat it gefjocht yn 'e Petranaki Arena en de dêropfolgjende Earste Slach om Geonosis oerlibbet. Dat treffen liedt ta it útbrekken fan 'e Kloane-oarloggen. Hja wurdt neitiid in generaal yn Grutte Leger fan 'e Republyk, dat bestiet út 'e kloansoldaten dy't Jedi-master Sifo-Dyas mear as tsien jier earder op Kamino besteld hat.
Wannear't yn 21 f.Sl.Y. Eeth Koth, in oar lid fan 'e Hege Jedi Ried, finzen nommen wurdt troch generaal Grievous, de opperbefelhawwer fan 'e oarlochsandroïdelegers fan 'e Konfederaasje fan Unôfhinklike Stelsels, stjoert Grievous in spottend holografysk boadskip oan 'e Jedi Ried, wêryn't er Koth martelet. It slagget Koth lykwols om mei gebearten dy't er makket mei de fingers oan te jaan wêr't er fêstholden wurdt. Neitiid fiere Gallia, Obi-Wan Kenobi en Anakin Skywalker in rêdingsmisje út wêrby't Koth befrijd wurdt.
Sint-Martinustsjerke (Ferwert)
Ynterieur
Under it koar sit in grêfkelder, dêr't Gemme fan Burmania op 5 desimber 1602 begroeven waard.
Yn de toer hingje trije klokken, dy't alletrije datearje fan foar de reformaasje. De lytse klok waard yn 1426 getten en is 545 kg. swier. De middelste klok is 830 kg. en waard yn 1383 troch de muonts Seghebodus getten. De grutste klok waard yn 1457 getten troch Henricus Kokenbaker en is 1646 kg. Op de grutste klok steane in grut tal hilligen ôfbylde. De klokken waarden yn de Twadde Wrâldkriich alletrije foardere, mar gjin fan de klokken ferdwûn nei it Hamburger klokketsjerkhôf en nei de oarloch kamen de klokken allegear werom.
Oargel
thumb|left|Oargel De tsjerke hat al sûnt 1640 in oargel, dat nei alle gedachten troch Antonie Verbeeck of Willem Meinderts boud waard. Dat oargel waard yn 1704 ferkocht oan Jirnsum en ferfongen troch in nij ynstrumint fan Arp Schnitger. It Schnitger-oargel bleau oant it tredde fearn fan de 19e iuw wakker gelyk, doe't it oan ein wie en ferfongen waard troch in oargel fan de bruorren Adema, dy't by de bou ek wer ûnderdielen fan it âlde oargel op 'e nij brûkte.
Ek Van Dam en Spanjaard brochten letter feroarings oan it oargel oan. It wie Spanjaard dy't yn 1939 de doetiidske oargelkas ferfong troch de tsjintwurdige oargelkas út de ôfbrutsen Sint-Dominikustsjerke yn de Spylmanstrjitte, Ljouwert, in oargelkas dy't ek troch Adema boud wie wêrby't it front fan it ûnderposityf in tapassing krige as rêchwurk.
Oan it begjin fan de jierren 1980 krige de firma Verschueren út Heythuysen de opdracht in nij ynstrumint te bouwen. De âlde Adema-oargelkas, it noch oerbleaune Schnitger-piipwurk en it ûntwerp fan in oargel mei rêchwurk en trije manualen moasten dêrby hanthavene wurde. Ek de measte registers fan Adema en ek twa registers fan Schnitger binne by de nijbou bewarre bleaun.
Adi Gallia
Kloane-oarloggen
Letter yn 'e oarloch, yn 20 f.Sl.Y., is Gallia mei Plo Koon, Saesee Tiin en Obi-Wan Kenobi ien fan 'e Jedi-masters dy't de stoflike omskotten fan Jedi-master Halsey en syn padawan Knox ûndersykje, dy't dea oantroffen binne. Gallia komt ta de konklúzje dat de dieder de tsjustere Jedi Asajj Ventress wêze moat, dy't omkommen wêze soe by de Slach om Sullust. Gallia oppenearret de teory dat Ventress noch libje moat. Gallia is mei Plo Koon, Saesee Tiin en Kit Fisto ek behelle yn 'e rêding op Lola Sayu fan in team ûnder lieding fan Kenobi, Skywalker en Ahsoka Tano, dat earder útstjoerd wie om 'e finzen nommen Jedi-master Even Piell en luitenant-kolonel Wilhuff Tarkin te befrijen.
As har romteskip by Patitite Pattuna yn in mûklaach rint, wurdt Gallia kriichsfinzen nommen troch Grievous. Hja wurdt lykwols binnen inkele oeren al befrijd troch Plo Koon. Letter is se mei Kenobi behelle yn it dwerseidzjen fan in plan fan 'e Sith-ridder greve Dooku om 'e bewenners fan 'e planeet Bray te ynfektearjen mei fampiryske eigenskippen. Yn 19 f.Sl.Y. geane Gallia en Kenobi efter de lossleine Sith-ridder Darth Maul en syn broer en learling Savage Opress oan, dy't in spoar fan dea en ferdjer troch it Stjerrestelsel lûke. Op 'e planeet Florrum spoare se it duo úteinlik op. Der ûntstiet in gefjocht mei de ljochtsabels, wêrby't Gallia omkomt as Opress mei syn hoarnen har búk iepenryt, om har dêrnei de genedeklap ta te bringen mei syn sabel.
Keppelings om utens
List of Star Wars characters
Heidi Klum
thumb|Heidi Klum by de The Heart Truth Fashion Show, yn [[2008.]] Heidi Klum, of Heidi Samuel, (Bergisch Gladbach, 1 juny 1973) is in Dútsk fotomodel.
Klum waard troch hûnderten miljoenen telefyzjesjoggers sjoen doe't sy op 9 desimber 2005 in Leipzig de lotting foar it Wrâldkampioenskip fuotbal 2006 presintearre. Sy hie doe in lange blauwe jurk oan, dy't der seedlik net by troch koe neffens de Iraanske telefyzje; alle bylden fan Heidi Klum waarden yn Iran út de útstjoering knipt.
Yn dyselde lotting waard Klum troch de wurdfierder fan de FIFA nei foarren helle om by te dragen oan de lotting. Dat fûn sy moai, sei se. Yn it fermidden fan eardere topfuotballers sa as Johan Cruijff, Lothar Matthäus, Pelé en Roger Milla mocht Klum bepale yn hokker groep Servje en Montenegro telâne komme soene. Sy keppele it lân oan groep C, dêr't op dat stuit Nederlân, Argentynje en Ivoarkust al part fan wienen.
Klum hat har eigen telefyzjerige yn Dútslân: Germany's Next Topmodel. Heidi Klum is ek de presintatrise fan it Amerikaanske designprogramma Project Runway.
Wielshals
De namme Wielshals jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme.
Louis Leakey
thumb|Mary en Louis Leakey yn 1962 Louis Seymour Bazett Leakey (Kabete ûnder Nairoby (Kenia), 7 augustus 1903 - Londen, 1 oktober 1972) wie in Britsk archeolooch en paleontolooch waans wurk yn Afrika in protte bydroegen oan it ûndersiik nei de minsklike evolúsje op dat kontinint.
Jeugd en wurkpaad
Leakey is hikke en tein yn Kenia. Syn jeugd brocht hy in protte troch mei Afrikaanske jagers, dêr't hy mei boarte doe't hy noch lyts wie en dy't him letter jeien learden. Hy learde ek rinnen op de wize fan de Kikuyu en spruts harren taal likegoed as it Ingelsk. Doe't hy 13 wie, ûntduts er hiel tafallich in tal stikken stiennen ark — dêrmei sette syn libbenslange passy foar de prehistoarje útein.