cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Syd Barrett
Priveelibben
Syd Barrett waard berne yn Cambridge Cambridgeshire Ingelân as fjirde yn in gesin fan fiif. Syn heit wie patolooch. Yn 1965 gie Barrett nei Londen om in keunstoplieding te dwaan. Nei syn karriêre as muzikant libbe Barrett oan't syn dea as keunstskilder yn it âlderlik hûs yn Cambridge. Der waard in soad spekulearre oer de geastestastân fan Syd Barrett. In soad neamden him skizofreen, alhoewol't er net alle symptomen fertoande foar dizze oandwaning. De diagnoaze fan bipolêre steurnis waard ek neamd. Oare boarnen hâlde dan wer út dat Syd Barrett it syndroom fan Asperger hie. Barretts famylje hat lykwols nea gegevens frijjûn oer de psychyske tastân fan harren famyljelid dus dat bliuwt spekulaasje. Wol is der troch de famylje befêstige dat Barrett ea yn in priveeklinyk opnommen waard, mar sûnder dat dêr terapy of medisinen oan ferbûn wie. Syd Barret ferstoar op 7 july 2006 oan pankreäskanker.
Fluminense
Fluminense (Offisjeel: Fluminense Football Club), is in sportklup yn Rio de Janeiro yn Brazylje. De klup waard stifte op 21 july 1921, yn earsten allinnich foar fuotbal. "Fluminense" is Portugeesk foar "fan de rivier" en is de namme foar ynwenners fan de steat Rio de Janeiro. Yn 1984 waard Fluminense kampioen fuotbal fan Brazylje.
Jedi
De Jedi (útspr.: [ˈʤɛdaːi̭], likernôch: " dzjed -daai") binne in fiktive ridderoarder út 'e Star Wars-franchise, formeel de Jedi-ridders fan 'e Republyk of de Jedi Oarder neamd. In learling-Jedi hjit in padawan. Hja meitsje gebrûk fan de Krêft en fjochtsje mei ljochtsabels en wurde bestjoerd troch de Hege Jedi Ried. In Jedi dy't ta proai falt oan 'e ferliedings fan 'e tsjustere kant fan 'e Krêft, wurdt in tsjustere Jedi neamd. Jedi binne, njonken de leden fan it Rebelleferbûn de wichtichste protagonisten út 'e oarspronklike Star Wars-trilogy. De Star Wars-prequeltrilogy draait suver hielendal om harren, wylst de Star Wars-ferfolchtrilogy oer harren en it Ferset giet. Dizze fiktive organisaasje is troch de Star Wars-films sa ferneamd wurden, dat der in echte religieuze beweging út fuortkommen is, it jediïsme. De Jedi waarden yntrodusearre yn Star Wars: From the Adventures of Luke Skywalker, de ferboeking fan 'e earste Star Wars-film, dy't yn 1976 útkaam, in jier foàr de film.
Etymology
De oantsjutting Jedi soe troch Star Wars-betinker George Lucas ûntliend wêze oan it Japanske wurd 時代劇, jidaigeki, dat ferwiist nei in kostúmdrama oer samoerai. Mooglik is it ek beynfloede troch de fiktive wurden jed ("lieder") en jeddak ("kening") út 'e Barsoom-romansearje fan Edgar Rice Burroughs, dêr't Lucas in fan fan wie en wêrfan't er op in stuit in ferfilming yn omtinken naam. Yn 'e film Rogue One: A Star Wars Story (2016) wurdt suggerearre dat de term yn it Star Wars-universum ûntliend is oan 'e planeet Jedha, dy't de boarne is foar de enerzjykristallen dêr't ljochtsabels gebrûk fan meitsje.
Foarstelling
De Jedi Oarder wurdt foarsteld as in monastyske en akademyske organisaasje mei in sterke kriichsdissipline, wêrfan't de leden yn 'e rangen opklimme op basis fan fertsjinste. De oarsprong fan 'e Oarder leit tûzenen jierren yn it ferline. De prioriteit fan 'e Jedi is it bewarjen fan 'e frede en it hanthavenjen fan wet en oarder yn it algemien. De Jedi leauwe dat eangst en leafde de woartel fan alle kwea binne. Eangst liedt ta lulkens, lulkens ta hate en hate ta lijen. Leafde liket neffens harren inkeld in positive emoasje, mei't it samar omslaan kin yn hate, en minsken dogge soms ferskriklike dingen út leafde. Alle emoasjes wurde troch Jedi sadwaande op in distânsje holden.
De Jedi folgje de ljochte kant fan 'e Krêft. Hja hawwe lykwols oerâlde aartsfijannen, de Sith, dy't de tsjustere kant fan 'e Krêft brûke. Dyselden jouwe har krekt oer oan harren emoasjes, fral oan negative gefoelens lykas agresje, hate, razernij, eangst en ferbittering. Dêrmei besykje se har egoïstyske doelen te berikken en geane se oer liken. Wylst it doel fan 'e Sith is om troch geweld en terreur de absolute hearskippij oer it Stjerrestelsel yn 'e hannen te krijen, besykje de Jedi om demokrasy, frede en rjochtfeardichheid te beskermjen en oan te fiterjen.
Geweld is foar Jedi altyd it lêste rêdmiddel. Nettsjinsteande dat hawwe se in yntinsive training ûndergien yn alle foarmen fan fjochtsjen. It wapen dat harren foarkar hat, is de elegante ljochtsabel, wêrmei't se net inkeld duëls útfjochtsje mei lju dy't krektsa bewapene binne, mar ek projektilen ôfwarje kinne dy't ôfsketten wurde mei ploffers. Teffens brûke se har ljochtsabel wol as ark, mei it limmet, dat út in laserstriel bestiet, troch alle materialen hinne snije kin.
Fiktive skiednis
Yn 'e âlde Galaktyske Republyk hiene de Jedi in symbioatyske relaasje mei de oerheid om frede en gerjochtichheid te bewarjen. Se fungearren as gesanten en probleme-oplossers. Sa waarden se ynset om beskate slimme misdriuwen te ûndersykjen en op te lossen (lykas ynfloedrike gefallen fan moard en saken fan politike korrupsje), om as midslju te tsjinjen yn ûnderhannelings tusken machtige ynterstellêre groepen, om pommeranten te beskermjen as dy omreden fan politike omtinkens bedrige waarden, en om gefaarlike sochte kriminelen op te spoaren. Yn dat tiidrek wiene der yn it hiele Stjerrestelsel mear as 25.000 Jedi, dy't bestjoerd waarden troch de Hege Jedi Ried yn it haadkertier fan 'e Oarder op 'e planeet Coruscant.
Yn 'e Kloane-oarloggen, oan 'e ein fan 'e it tiidrek fan 'e Republyk, tsjinnen de Jedi ek as ofsieren en kommandanten fan it leger fan kloansoldaten fan 'e Republyk yn 'e striid tsjin 'e androïdestriidkrêften fan 'e Konfederaasje fan Unôfhinklike Stelsels, dy't har fan 'e Republyk ôfskiede woene. Wat se net wisten, wie dat se yn 'e Kloane-oarloggen inkeld oan symptoombestriding diene. Dejinge dy't ferantwurdlik wie foar alle swierrichheden en dy't fan binnenút gebrûk makke fan 'e swakten fan 'e Republyk, wie senator en letter kânselier Palpatine, dy't yn wurklikheid de Sith-master Darth Sidious wie.
Doe't er de tiid ryp achte, liet dyselde Oarder 66 útgean, dy't de kloansoldaten opdracht joech om harren Jedi-oanfierders te deadzjen. Sa begûn de Grutte Suvering fan 'e Jedi, wêrby't yn inkele dagen tiid fierwei it grutste part fan 'e Jedi Oarder útrûge waard. Op Coruscant waard it haadkertier fan 'e Oarder oanfallen en ferneatige. Palpatine helle de Republyk ûnder fuotten en rjochte yn it stee dêrfan it Galaktysk Keizerryk op mei himsels as keizer. Under syn rezjym, dat wier skrikbewâld wie, waarden de restearjende Jedi bûten de wet pleatst en ûnmeilydsum ferfolge. Der wiene mar inkelingen, lykas Yoda, Obi-Wan Kenobi en Ahsoka Tano, dy't it slagge om langere tiid yn libben te bliuwen troch ûnder te dûken op ôfhandige planeten.
Sa't yn 'e Star Wars-ferfolchtrilogy te sjen is, waard de Jedi Oarder fyftich jier letter, nei de fêstiging fan 'e Nije Republyk, nij libben ynblaasd.
Ynfloed yn 'e echte wrâld
It jediïsme is in echte filosofy en nije religieuze beweging dy't fierhinne basearre is op 'e ôfskildering fan 'e Jedi-ridders yn Star Wars. Dizze religy kaam foar it earst yn 2001 rûnom yn 'e media, doe't him by folkstellings yn ferskate lannen it Jedi-folkstellingsferskynsel foardie.
List fan planetoïden 51101-51200
Dit is in list fan planetoïden 51101-51200.
Heechdútske talen
De Heechdútske talen foarmje in lyts subgroepke fan 'e Súdwestgermaanske talen, dy't wer diel útmeitsje fan 'e Westgermaanske talen.
De Heechdútske talen besteane ek wer út twa groepen: Fierwei de wichtichste taal fan dizze groep is fansels it Dútsk.
De Heechdútske talen binne fuortkaam út it Aldheechdútsk, en binne nau besibbe oan 'e Nederfrankysk-Nedersaksyske talen.
Minorka
Minorka (Spaansk: Menorca, útspr.: [me'norka]; Katalaansk: Menorca, útspr.: [mə'nɔrkə]) is in Spaansk eilân yn it Westlike Bekken fan 'e Middellânske See en it op ien nei grutste eilân fan 'e arsjipel fan 'e Baleären. De haadstêd en grutste stêd fan it eilân is Mahón (Katalaansk: Maó). Bestjoerlik foarmet Minorka in regio of eilânrie binnen de Baleären. De beneaming "Minorka" komt fan it Latynske Insula Minor ("Lytser Eilân"), wat yn 'e Romeinske Tiid de namme fan it eilân wie. Letter waard dat ferbastere ta Minorica, "it Lytsere", yn tsjinstelling ta it buoreilân Majorka, "it Gruttere".
Skiednis
Minorka stiet bekend om syn megalityske stiennene bouwurken, dêr't in heechsteande ier prehistoaryske minsklike bewenning út blykt. De brûkte boustyl liket oan te tsjutten dat der doedestiden al kontakten wiene mei de Minoyske kultuer fan it âlde Kreta. Yn 'e Klassike Aldheid wie Minorka earst in besitting fan Kartago, mar foel it yn 121 f.Kr., oan 'e ein fan 'e Punyske Oarloggen, yn 'e hannen fan 'e Romeinen. Yn 'e fyfde iuw waard it eilân ferovere troch de Fandalen, en yn 534 waard it in Byzantynske besitting.
Nei't de Moaren it op it fêstelân fan it Ibearysk Skiereilân foar it sizzen krigen hiene, waard Minorka yn 903 anneksearre troch it kalifaat Kordoba. Yn 'e snuorje fan it Moarske bewâld op it eilân migrearren in protte moslims derhinne, wylst in part fan 'e lânseigen befolking him ta de islaam bekearde. Nei't it oanbuorjende Majorka yn 1230 weromwûn waard troch de kristlike kening Jakobus I fan Aragon, keas Minorka derfoar om in islamityske fazalsteat fan Aragon te wurden. Yn 1287 makke in Aragoneeske ynfaazje ûnder lieding fan kening Alfûns III definityf in ein oan it islamitysk bewâld oer Minorka. De deis fan 'e lâning fan 'e kristlike troepen op it eilân, 17 jannewaris, is no de regionale feestdei fan Minorka. De islamityske eilânbewenners waarden twongen om har te bekearen ta it kristendom of waarden as slaven ferkocht.
Neitiid makke Minorka diel út it fan it keninkryk Majorka, dat in fazalsteat fan Aragon wie. Yn 1344 waard dy aparte status ôfskaft en waarden de Baleären in gewoane Aragoneeske provinsje. Troch de dynastike uny tusken Aragon en Kastylje, yn 1479, kaam Majorka úteinlik by it feriene Spanje te hearren. Yn 'e sechstjinde iuw waarden omreden fan oanfallen troch de Barbarijske seerôvers oan 'e kusten fan it eilân wachttuorren boud, wylst de tsjerken fortifisearre waarden. De seerôvers krigen help fan harren Turkske bûnsgenoaten, dy't mei besjittings fan 'e seekant ôf Mahón en de doetiidske eilânhaadstêd Ciutadella de Menorca ferwuostgen. De Barbarijske seerôvers makken dêrnei 6.000 Minorkanen ta slaaf. De sitewaasje wie doedestiden sa nuodlik, dat kening Filips II en syn riedslju yn 1570 in evakuaasje fan 'e folsleine befolking fan 'e Baleären yn omtinken namen.
Yn 'e moderne tiid bleau Minorka ûnder de Spaanske Boargeroarloch as iennichste diel fan 'e Baleären trou oan it rjochtmjittige regear, wylst de oare eilannen al ier yn 'e hannen fan generaal Franco syn faksisten rekken. Der foelen in soad deaden op it eilân troch de bombardeminten dy't útfierd waarden troch de Italjaanske loftmacht, dy't mei Franco-en-dy ûnder ien tekken skûle. Teffens kamen in soad Minorkanen om by in mislearre besykjen om Majorka te befrijen, yn augustus 1936. Yn febrewaris 1939 waard it eilân úteinlik troch de faksisten ferovere by de Slach om Minorka. In soad politike flechtlingen waarden doe fan it eilân evakuëarre troch de Britske marine.
Bestjoer
De Baleären binne ien fan 'e santjin autonome mienskippen fan Spanje. De Baleären binne ferdield yn fjouwer eilânrieden, wêrfan't de Eilânrie fan Minorka (Consell Insular de Menorca) ien is. De eilânrie is ferantwurdlik foar kultuer, ynfrastruktuer en it gemeentlik bestjoer. Op lokaal nivo bestiet Minorka út 8 gemeenten.
Ekonomy
De ekonomy fan Minorka stipet folle minder op it toerisme as dy fan 'e buoreilannen Majorka en Ibytsa. It toerisme is sûnder mis fan belang, mar ek de lânbou leveret in oansjenlike bydrage oan 'e eilânekonomy.
Demografy
Yn 2010 hie Menorka in befolking fan goed 94.000 minsken, wat delkomt op in befolkingstichtens fan hast 136 minsken de km². It grutste plak op it eilân is de haadstêd Mahón (Katalaansk: Maó). Krekt as yn 'e rest fan Spanje is ek op Minorka de Roomsk-Katolike Tsjerke fierwei de grutste religieuze denominaasje. De lânseigen Minorkanen hearre yn etnysk opsjoch ta de Katalanen. Op it eilân wurdt fan âlds it Minorkaansk (Menorquí) sprutsen, in subdialekt fan it Baleaarske dialekt fan it Katalaansk. Oars as op Majorka en Ibytsa, dêr't de eigen taal troch it massatoerisme yn 'e benearing brocht is, sprekt op Minorka it grutste part fan 'e befolking it Katalaansk as memmetaal, wylst it Spaansk foar de measte lju in twadde taal is. It Minorkaansk ûnderskiedt him benammen fan oare Katalaanske dialekten troch de Ingelske lienwurden dy't weromgean op it achttjinde-iuwske Britske bewâld oer it eilân. Foarbylden dêrfan binne grevi ("sjú"), fan it Ingelske gravy; xumaquer ("skuonmakker"), fan shoemaker (de x wurdt útsprutsen as "sj"); en xoc ("kryt") fan chalk.
Klimaat
Minorka hat in Mediterraan klimaat, mei waarme simmers en mylde winters. Yn augustus, de waarmste moanne, is de trochsneed temperatuer oerdeis 28,9 °C, en yn jannewaris, de kâldste moanne, is dat 14,0 °C. It eilân kriget jiers trochinoar 599 mm delslach.
Fruit
Fruit is in sammelnamme foar de ytbere fruchten fan planten en dêrop lykjende ytbere skynfruchten. Net alle ytbere fruchten wurde lykwols ta it fruit rekkene. Hurde fruchten, lykas nuten, wurde oer it algemien as in aparte kategory beskôge, wylst guon fruchten, lykas de tomaat en de komkommer, ornaris ta de grienten rekkene wurde. Wêr't de grins tusken fruit en griente lutsen wurdt, is frij willekeurich en benammen kultureel bepaald.
Kanofarren op de Olympyske Simmerspullen 2004
200px|thumb|right|It Schinias kanostadion fan de Olympyske Simmerspullen 2004 yn Atene
De Olympyske Simmerspullen 2004, ek wol de XXVIIIe Olympiade neamd, waarden yn 2004 hâlden yn Atene, de haadstêd fan Grikelân. It kanofarren hie plak yn yn it Schinias Olympic Rowing and Canoeing Centre, en yn it Helliniko Olympic Canoe/Kayak Slalom Centre
Fruit
Der besteane ferskate beneamings foar groepen fruit. In bei is in type lytse, fleizige frucht, dy't fuortkomt út in inkele blom en dy't ien sied befettet. Súdfruchten is in oerkoepeljende beneaming foar alle fruit dat allinnich mar yn lannen en territoaria mei in waarmer klimaat as Nederlân groeie wol. Sitrusfruchten binne beskate besibbe sophâldende fruchten lykas de sinesapel, sitroen en grapefruit.
Kanofarren op de Olympyske Simmerspullen 2004
Utslaggen
de C stiet foar Kanadeeske kano, de K stiet foar Kajak en de sifers (1, 2, 4) jouwe it oantal persoanen yn de boat oan.
Medaljespegel
De top tsien fan lannen dy't by it kanofarren medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen fan 2008.
Fruit
Foarbylden
Foarbylden fan fruit binne:
* ) binne eins fruchten, mar wurde ornaris ta de grienten rekkene
John Leddy
Johannes Nicolaas (John) Leddy (De Haach, 12 jannewaris 1930 – De Bosk, 25 desimber 2022) wie in Nederlânske akteur. Hy waard lanlik bekend troch syn rollen as Jan Engelmoer yn de telefyzjesearje De kleine waarheid en as Koos Dobbelsteen yn Zeg'ns Aaa.
Wurkpaad
Leddy waard grutbrocht yn Rijswijk. Nei earder wurksum west te hawwen as boekhâlder en in stúdzje telegrafy folbrocht te hawwen, studearre Leddy yn 1956 ôf oan de Amsterdamske Toanielskoalle.
Hy wie ferbûn oan tal fan teäterselskippen, wêrûnder it Rotterdams Toneel, Toneelgroep Ensemble (1958 -1968 ), de Haagse Comedie, Sater, it Publyksteäter en de Teäteruny. Sûnt de fyftiger jierren wie er ek yn tal fan telefyzjefilms en telefyzjesearjes te sjen. Boppedat wie er yn 1963 presintator fan it telefyzjeprogramma TV Dansant foar de KRO.
Leddy wie ek in skoft ferbûn oan it Keninklik konservatoarium yn De Haach, as dosint spul.
Priveelibben
Leddy troude yn 1958 mei aktrise Heleen van Meurs (1930-2017). Mei har krige er twa bern. Nei in skieding troude er yn 1969 mei keunstneres Jannig Greijdanus (1944). Mei har krige hy trije bern, ûnder oare aktrise Rixt Leddy. Op 26 april 2018 waard Leddy befoardere ta Ridder yn de Oarder fan Oranje-Nassau. Hy wenne doe yn de Brabânske stêd Heusden.
Leddy ferstoar op earste krystdei 2022 yn it Jeroen Bosch Sikehûs yn De Bosk yn de âldens fan op 92 jier nei in koart siikbêd.
Nederfrankysk-Nedersaksyske talen
De Nederfrankysk-Nedersaksyske talen foarmje in lytse taalkloft fan 'e Súdwestgermaanske talen, dy't wer diel útmeitsje fan 'e Westgermaanske talen.
De Nederfrankysk-Nedersaksyske talen besteane sels ek wer út twa groepen:
Fierwei de wichtichste taal fan dizze groep is it Nederlânsk. De Nederfrankysk-Nedersaksyske talen binne nau besibbe oan 'e Heechdútske talen.
Skaaimerken
Oars as de measte oare taalgroepen geane de Nederfrankysk-Nedersaksyske talen nei alle gedachten net werom op it mienskiplike oertaal, dat yn dit gefal it Nederfrankysk-Nedersaksysk wêze soe. Ynstee wurde dizze Súdwestgermaanske talen ûnder ien namme beflapt om't se as mienskiplike skaaimerken hawwe dat se àl ferskate ingveonismen ûndergien hawwe, mar dêrfoaroer frij bleaun binne fan 'e Heechdútske Klankferskowing.
Eastgermaanske talen
De Eastgermaanske talen foarmje in útstoarne taalkloft fan 'e Germaanske taalfamylje, dy't bestie út mear as tsien talen en syn oarsprong fûn yn súdlik Skandinaavje, noardlik Dútslân of mooglik op it eilân Gotlân yn 'e Eastsee. De iennichste Eastgermaanske taal dêr't in protte oer bekend is, wie it Goatysk, dat oerlevere is fan 'e fjirde iuw ôf, ûnder mear yn 'e Bibeloersetting troch biskop Wulfila (of Ulfilas). Oare Eastgermaanske talen wienen Fandaalsk, Boergondysk, Gepidysk, Bastarnysk, Skirysk, Rugysk en Herulysk. De lêste noch libbene taal fan dizze groep wie it Krimgoatysk, dat mooglik oant yn 'e achttjinde iuw noch op it skiereilân de Krim, yn it suden fan 'e Oekraïne, sprutsen waard.
De Eastgermaanske talen ûntstienen doe't de Eastgermaanske folken yn 'e 1e iuw nei Kristus út harren stamlannen weiteagen en sa de ienheid fan 'e Germaanske oertaal ferbrutsen. De Eastgermanen fêstigen harren dêrnei earst oan 'e rivier de Weichsel, yn it tsjintwurdige Poalen, en sakken letter ôf nei de iepen flakten fan wat no de Oekraïne is. Troch it optwingen fan 'e Hunnen, oan 'e ein fan 'e fjirde iuw, waarden se lykwols nei it westen ta dreaun, dêr't de Gepiden, Skiren, Bastarnen, Rugjers en Herulers úteinlik opgongen yn 'e befolking fan 'e Balkan.
Fjouwer Eastgermaanske folken teagen lykwols noch fierder nei it westen. De Boergonden fêstigen harren yn eastlik Frankryk, dêr't se in keninkryk stiften yn it gebiet dat oant hjoed de dei ta harren namme hat: Boergonje. De Eastgoaten, Ostrogoaten kamen op it Italjaanske skiereilân telâne en fêstigen dêr in keninkryk; úteinlik gongen se op yn 'e Italjaanske befolking. De Westgoaten, Wisigoaten, fêstigen harren earst yn wat no súdwestlik Frankryk is, mar stutsen letter de Pyreneeën oer en stiften in keninkryk op it Ibearysk Skiereilân, dat fuortbestie oant 'e Arabieren it yn 711 feroveren. En de Fandalen teagen noch fierder en stutsen de Strjitte fan Gibraltar oer nei de Romeinske provinsje Afrika, dêr't se in keninkryk fêstigen dat koarte tiid sa machtich wie, dat it westlik bekken fan 'e Middellânske See yn dy tiid bekend stie as de Fendelsee.
Dútske talen
De Dútske talen binne: Dútsk, Lúksemboarchsk, Pennsylvaansk, Hutteristedútsk, Wilamowytsersk en it útstoarne Longobardysk. Ek it Switserdútsk, wêrfoar in part fan de sprekkers stribbet nei erkenning as taal, heart ta dizze groep. Fierwei de wichtichste taal fan dizze taalkloft is it Dútsk.
De Dútske talen binne nau besibbe oan it Jiddysk en fierder oan de Nederfrankysk-Nedersaksyske talen.
Austraalje
De namme Austraalje hat mear betsjuttings:
Griente
Griente (útspr.: [ˈɡri̭əntə], " grien -tuh" of [ˈɡrjɪntə], " grjin -tuh") is de oantsjutting foar dielen fan ytbere planten dy't troch minsken iten wurde. Sokke dielen kinne de blommen, fruchten, stâle, blêden, woartels of it sied fan in plant wêze.
Beskriuwing
Wat griente is en wat net, is frij dizenich en foar in grut part kultureel bepaald. Gruttere, soppige fruchten wurde ornaris ûnder de beneaming fruit los fan griente sjoen, hoewol't "griente en fruit" faak wol op ien sike neamd wurde. Ek lytsere, hurde fruchten, oftewol nuten, wurde yn 'e regel net ta griente rekkene. Fierders wurdt de jirpel oer it algemien net sjoen as in griente, hoewol't dêr gjin stekhâldende reden foar is. Oan 'e oare kant wurde tomaten en komkommers, dy't eins mear gemien hawwe mei fruit, oer it generaal wól as grienten sjoen, en yn 'e itensiederij wurde ek ytbere poddestuollen, lykas sjampynjons, foar grienten oanmurken.
Fan oarsprong wiene grienten wylde planten, dy't sammele waarden troch jager-sammelderkultueren fan oer de hiele wrâld. Tsjintwurdich binne se foar it meastepart kultuergewaaksen, dy't troch de minske oanplante en ferboud wurde yn 'e túnbou, in aparte sektor fan 'e bredere lânbou. De measte hjoeddeistige grienten waarden foar it earst tusken 10.000 en 7.000 f.Kr. troch de minske kultivearre. Trochkweking hat derfoar soarge dat grienten foarkomme yn in soad ferskillende kleuren dy't faak net natuerlik binne.
In protte grienten binne pas ytber nei't se sean binne, mar guon kinne sûnder tarieding iten wurde as raukost. Grienten binne mar in beheinde perioade hâldber nei't se rispe binne, om't úteinlik bedjer ynset, wat derfoar soarget dat se net mear ytber binne. De yntroduksje fan moderne apparatuer, lykas de kuolkast, hat makke dat grienten langer bewarre wurde kinne, mei't lege temperatueren it bedjerproses ôfremje. In protte grienten kinne it bêst om it friespunt hinne bewarre wurde, mar dat jildt net foar alle grienten en guon bliuwe sels it langst goed by in temperatuer fan 18 °C (auberzjines).
Foarbylden
Foarbylden fan grienten binne:
Baltikum
right
It Baltikum is it gebiet oan de eastkust fan de Eastsee.
De namme komt fan de Balten, dy't yn dit gebiet wennen, mar harren wengebiet is net krekt itselde as dat fan it hjoeddeiske Baltikum. De Esten wienen bygelyks gjin Balten, mar Estlân wurdt no al ta it Baltikum rekkene. En oarsom wienen de oarspronklike Prusen al Baltysk, mar harren gebiet, likernôch de Russyske Eksklave wurdt meast net ta it Baltikum rekkene.
It Baltikum hie foar in grut part in mienskiplike skiednis. Dy begjint yn de 8e iuw as begûn wurdt mei it kristenjen fan de Balten. Yn de 12e iuw kamen hieltyd mear Dútsers nei it gebiet, dy't in regear oer gâns it gebiet foarmen, wat late ta it bewâld fan de Teutoanske Oarder oer it gebiet yn de 13e en 14e iuw. Nei't de macht fan de oarder yn de 15e iuw brutsen waard troch Poalen, kaam it Baltikum yn de 16 iuw yn it bewâld fan Poalen-Litouwen.
Yn de 18e en 19e iuw waard hiel it gebiet part fan Ruslân. Nei de Earste Wrâldkriich waard it gebiet spliten ta de Baltyske lannen Estlân, Letlân en Litouwen. Foar in grut part fan de Twadde Wrâldkriich wienen de trije Baltyske lannen beset troch Dútslân, mar nei de oarloch waarden it trije Sowjetrepubliken, parten fan de Sowjetuny. Yn 1990 ferklearren de trije republiken harren ûnôfhinklik fan de Sowjetuny, as fuortsettings fan de lannen út it Ynterbellum.
Grutte ferskillen yn it Baltikum binne ûnder oaren dat allinnich Estlân Finskûgrysk is, wylst Letlân en Litouwen in mingeling fan Balten en Germanen, Dútsers, binne. Mar oarsom is allinnich Litouwen Katolyk, wylst Estlân en Letlân Protestantsk binne. De skiedkundige ferskillen en de lizzing hawwe ek gefolgen foar de oriïntearring fan de lannen, wêrby Litouwen him rjochtet op Poalen, wylst Estlân him op Finlân rjochtet. It súdlikste part fan it eardere Baltyske gebiet, as dat al ta it Baltikum rekkene wurde moat, is op dit stuit gjin ûnôfhinklik lân, mar in part fan Ruslân.
List fan boargemasters fan Katowice
Hjir is in list fan boargemasters fan Katowice. Katowice leit yn it suden fan Poalen.
Wetterpoarte (Snits)
De Wetterpoarte is in wetterpoarte yn 'e Fryske stêd Snits. It is it lêst oerbleaune part fan 'e Snitser stedsmuorre dat syn oarspronklike ferdigenjende funksje alhiel ferlern hat, en al yn 'e iere santjinde iuw útboud is ta in sierpoarte. It gebou bestiet út twa achtkante tuorren mei dêrtuskenyn in brêge oer de grêft, en boppe de brêge in poartewachterswente. Tsjintwurdich is de Wetterpoarte in museum en boppedat is it útgroeid ta it symboal by útstek fan 'e stêd Snits.
Lokaasje
De Wetterpoarte stiet oan 'e súdwestkant fan 'e Snitser binnenstêd, dêr't men oer De Geau yn 'e rjochting fan Drylts farre kin. Oer it wetter ferbynt de Wetterpoarte de Heechein, in diel fan 'e Snitser Stedsgrêft, mei De Kolk, dy't it begjin fan 'e Geau foarmet. Oer lân ferbynt de brêge fan 'e Wetterpoarte de Rienck Bockemakade mei de Wetterpoartsgrêft, dat beide ûnderdielen binne fan 'e eardere stedswâlen fan Snits.
Piip
De Wetterpoarte fan Snits is nei alle gedachten yn of omtrint 1492 boud. Snits krige tusken 1490 en 1497 in nije stedswâl, en om 1524 hinne in stedsmuorre. Yn 'e snuorje dat de wâl oanlein waard, moat ek de Wetterpoarte boud wêze. De earste ferzje fan it bouwurk wie allinnich in piip, dy't de 'Heecheinder Piip' (Hoogendster Pijp) neamd waard om't er útkaam op 'e Heechein. Oarspronklik wie dit ien fan fiif wetterpoarten yn Snits, dy't as doel hiene de tagong nei de stêd oer it wetter ôf te sluten as der gefaar drige. Alle fiif wiene dat net mear as pipen. Twa lânpoarten behearsken de tagong ta de stêd oer it drûge. Njonken de Heecheinder Piip stie in rûne toer, ien fan 'e sechstsjin tuorren op de stedswâl.
Sierpoarte
Yn 1613 waard de Heecheinder Piip ferboud ta in sierpoarte yn Renêssânsestyl, nei alle gedachten om in ymposante tagong ta de stêd te skeppen op 'e wichtichste rûte oer it wetter, nammentlik oer De Geau, de farrûte fierder de Súdwesthoeke yn. Der kaam in boppebou, en de poarte krige twa achtkante tuorren. Bysûnder wie, en is, dat boppe de poarte net daalks it poartewachtershûs stiet, mar dat der in trochgong is yn 'e rjochting fan 'e wâlen, mei dêrboppe it wachthûs.
Ferlies fan funksje en behâld
Yn 1758 waard der in nij poartewachtershûs boud, mei in nije gevel. Dat krige yn 1776 ek noch in koepeltsje, mei in klok en in oerwurk. Fan 1825 ôf waard Snits lykwols nachts net mear ôfsletten, en mei dy feroaring ferlearen alle poarten fan 'e stêd harren funksje. Yn 'e rin fan de njoggentjinde iuw waarden de beide lânpoarten en de oare fjouwer wetterpoarten ôfbrutsen, oant de Heecheinder Piip as lêste poarte fan Snits oerbleau. Men woe dizze Wetterpoarte yn 1876 eins ek ôfbrekke, om't er by de opkomst fan 'e steamfeart in behindering foar it wetterferkear begûn te foarmjen. De steamboaten koene om harren skoarstiennen net ûnder de poarte troch en sa waard harren de tagong ta de stêd fan 'e rjochting fan 'e Geau ôf ûntsein
Symboal
De Wetterpoarte hat tsjintwurdich de status fan ryksmonumint. It is no in museum, en teffens foarmet it by útstek ít symboal fan 'e stêd Snits. Sa is in ôfbylding fan 'e Wetterpoarte bgl. te sjen op it grutseil fan it Snitser skûtsje de Sneker Pan. Ek is it it byldmerk fan 'e Snitser seilmakkerij Gaastra en fan Gaastra Klean. Fierders binne der ferskate Snitser sportferienings nei de Wetterpoarte ferneamd, lykas Fuotbalferiening Wetterpoarte Boys en Kuorbalferiening De Wetterpoarte. Fan 1939 oant 1953 wie de Sulveren Wetterpoarte de wikselpriis by de Snitswike. De bokaal fan dizze priis stiet no yn it Frysk Skipfeart Museum fan Snits.
Kopyen
Njonken skaalmodellen, binne der fan 'e Wetterpoarte ek kopyen fan gelikense grutte makke:
Estlân
thumb|Estlân 2021 Estlân is in Baltysk lân yn Noardeast-Jeropa. De haadstêd is Tallinn en de presidint fan de republyk is sûnt 2016 Kersti Kaljulaid. It is it noardlikste en it lytste fan de trije Baltyske lannen, en it ûnderskiedt him fan Letlân yn it foarste plak troch de taal: it Estysk is Finoegrysk wylst it Letsk in Baltyske taal is.
Lizzing
Estlân wurdt begrinzge troch:
Estlân leit yn it eastlik part fan Europa en foarmet tegearre mei Letlân en Litouwen de Baltyske steaten. Estlân is it meast noardlike dêrfan. It lân wurdt begrinzge troch Ruslân yn it easten en Letlân yn it suden. De eastgrins, mei Ruslân, wurdt foar in grut part foarme troch de Peipusmar (3.555 km2) en de Mar fan Pskov, en noardliker troch de rivier de Narva. Allinnich yn it suden hat Estlân gjin natuerlike grins. Oan de noardkante fan it lân leit de Finske Golf en yn it westen leit de Baltyske See. Estlân omslacht 45.228km2, krekt wat grutter as Nederlân.
Lânskip
Estlân kin geografysk sjoen ferdield wurde yn twa parten. Yn it noarden en westen fan it lân leit it kustgebiet mei feansompen en marren. Dêr lizze hûnderten fan eilânnen, dêr't it grutste part fan ûnbewenne is en dêr't guont fan troch de Sovjet-Uny as militêr terrein brûkt binne. De grutste eilannen binne Saaremaa en it tichtbeboske Hiiumaa, beide mei in werkenber eigen karakter. De noardlike en westlike parten binne troch de tiid hinne troch eroazje fan ferskate iistiden flak wurden. De trochsneed hichte yn it kustgebiet is likernôch 50 meter. It eastlik en it súdlik part fan it lân bestiet út mear heuveleftich gebiet, foarme troch sânstien. It heechste punt fan Estlân is de Suur Munamägi (Grutte Aaierberch), dy't oant de 318 meter rikt. De Suur Munamägi is ek it heechste punt fan alle Baltyske lannen.
Estlân bestiet út in grut tal marren, der binne mear as 1.400 yn it lân, de measte marren binne lyts. De grutste mar is de Peipusmar op de grins mei Ruslân, de mar hat in grutte fan 3.555 km2. Ek binne der in soad rivieren yn Estlân. De langsten binne de Võhandu mei in langte fan 162 kilometer, de Pärnu mei 144 kilometer en de Põltsamaa.
Gymnastyk op de Olympyske Simmerspullen 1932
De Olympyske Simmerspullen 1932, ek wol de Xe Olympiade neamd waarden yn 1932 yn Los Angeles, Feriene Steaten hâlden. De gymnastyk waard hâlden yn it Los Angeles Memorial Coliseum.
Estlân
Klimaat
Estlân leit yn it noardlike part fan de tuskenbeideklimaatsône en yn it oergongsgebiet fan see- nei lânklimaat. Omdat Estlân hieltyd troch ferwaarme wurdt troch Waarme Golfstream is it trochstrings wat waarmer as yn de buorlannen. De seizoenen yn Estlân binne allegear likernôch like lang.
Gymnastyk op de Olympyske Simmerspullen 1932
Los Angeles Memorial Coliseum
It stadion waard yn 1921 boud as monumint ta oantinken fan de slachtoffers fan de Earste Wrâldkriich it waard iepene yn 1923. It hie plak foar 75,144 taskôgers foar de Olympyske Simmerspullen fan 1932 waard it tal plakken foar taskôgers opskroeft ta 101,574. Ek krige it foar dizze spullen syn Olympyske fakkel.
Medaljeferdieling
De Finnen Heikki Savolainen en Einari Teräsvirta einigen op it ûnderdiel rekstok, mei in lyk tal punten op de twadde plak. In beslissingskamp waard lykwols net hâlden, om't de beide Finnen de medaljes nei ûnderling oerlis ferdielden.''
Estlân
Klimaat
De winters binne wiet en myld. De temperatuer kin yn dy perioade út en troch sakje nei -15 °C, mar dat hâldt meastentiids net lang oan. Yn de simmertiid kin it oant wol 30 °C waarm wurde, mar de trochsneed temperatuer yn dy perioade is 20 °C. Estlân hat oer it algemien koele simmers. Febrewaris is de kâldste moanne fan it jier, july de waarmste.
Delslach falt it hiele jier troch. It falt benammen yn koarte, slimme buien. Trochstrings falt der 535 oant 727 milimeter wetter it jier, ôfhinklik fan de lokaasje. De ynlannen binne meastentiids wieter as de kustgebieten. Likernôch 75% fan de delslach falt yn de foarm fan rein, it oare part as snie.
Skiednis
Foar 1918 hearde Estlân altiten ta ien fan de grutmachten deromhinne: it wie ôfwikseljend (foar in part) Deensk, Sweedsk, (foar in part) Poalsk en Russysk. Fierder hat de Dútske Oarder der iuwenlang in wichtige rol spile. Dútsers besetten hege funksjes yn bestjoer en amtnerij, wylst de Esten arbeid ferrjochten. De emansipaasje fan de Esten en fan de Estyske taal kaam pas fan 1800 ôf fan de grûn. Estlân waard yn 1918 in selsstannige steat. It ûnôfhinklike Estlân waard yn 1940 troch de sovjettroepen beset en, nei in koarte Dútske besetting, yn 1944 by de Sowjetuny ynlive. Yn 1991 waard Estlân op 'e nij ûnôfhinklik. De jierren fan tanimmende frijens dy't dêr oan foarôfgongen, waarden bekend as de sjongende revolúsje.
Gearwurking
It lân is sûnt 1991 lid fan de Feriene Naasjes, sûnt 1993 fan de Rie fan Jeropa en sûnt 2004 de Noard-Atlantyske Ferdrachsorganisaasje. Estlân hat him op 1 maaie 2004 oansletten by de Jeropeeske Uny, mar it hie earst gjin diel oan de monetêre uny. Op 1 jannewaris 2011 waard de Estyske kroan ferfongen troch de euro.
Befolking
De Esten foarmje mei 68,6% it grutste part fan de befolking. Dêrneist befynt har in grutte Russyske minderheid (25,7%) en lytsere minderheden fan Oekraïeners (2,1%), Wytrussen (1,2%) en Finnen (0,8%). Om-ende-by 45% fan de ynwenners fan de haadstêd Tallin is fan net-Estyske komôf. Yn Estlân is ek noch in lytse groep (300) Estyske Sweden, dy't yn de 13e en 14e iuw arrivearren.
Religy
Estlân is op Sina nei it lân mei de minste leauwenden, goed 75% fan de befolking leaut net. De grutste religieuze streaming fan it lân is it Evangelysk lutheranisme (14,8%), folge troch it East-Ortodokse Kristendom dat benammen beöefene wurdt troch de Russyske minderheid. Fierders binne der noch wat lytse kloften Katoliken, Jehova's Tsjûgen en Joaden.
Ekonomy
BYP de persoan is $21.800 (2007). Gearstalling fan BYP de sektor is 3% lânbou, 28,5% yndustry en 68,5% tsjinsten.
Militêr
De Estlânske definsje hat in lânmacht, loftmacht mei in aparte 'stêf loftferdigening', marine, folksmilysje (Kaitseliit), republikeinske feilichheidstroepen (ynterne feiligens en grinstroepen), maritime grinsferdigening, kustwacht.
Grinstroepen en it Ministearje fan Ynlânske Saken wurde yn kriichstiid part fan de Estlânske definsje. De kustwacht heart yn fredestiid by it Ministearje fan Definsje en yn kriichstiid by de Estlânske marine.
Yn 2005 wienen der 291.696 Estlânske mannen fan tusken de 16-49 jier.
Dêrfan wienen 200.382 fit foar militêre tsjinst.
Militêr budzjet $155 miljoen (2002).
Persintaazje fan it BYP 2 % (2002).
Ferfier
Wichtichste havens binne Kuivastu, Kunda, Muuga, Tallin en Virtsu. Tallin hat it grutste fleanfjild fan Estlân. De wichtichste autodyk is de E 67 "Via Baltica".
Estlân hat (2006):
12.926 km ferhurde dyk.
320 km farwetter.
🇪🇺
Abdena
thumb|East-Fryslân om 1300 hinne Abdena is de famyljenamme fan in machtich East-Frysk haadlingelaach. Yn de jierren koart nei 1400 hiene sy mei tastimming fan de Biskop fan Münster, dy 't dêr âlde rjochten útoefene, de stêd Emden en omkriten yn besit krigen. Se ûntwikkelen de stêd ta harren machtssintrum.
Skiednis
De âldst bekende fertsjintwurdiger is Wiard Droste tho Emetha, dy 't om 1300 hinne yn Emden in boarch bouwe liet. Him waard troch de biskop fan Münster it tafersjoch jûn oer it munt- en dûanewêzen. Syn pakesizzer Hisko Abdena slagge deryn om de ynfloed fan Münster fierder tebek te driuwen en troch him waarden de hannelsbetrekkingen fan Emden mei Münster en Westfalen gâns útwreide. Boppedat sette er útein mei de foar de stêd tige lukrative heffing fan steapelrjocht op alle foarby farrende skippen.
De Abdena's diene gemiene saken mei de Fiktaaljebruorren en mei in oare Eastfryske haadlingefamylje Tom Brok krigen sy spul om de macht oer Eastfryslân. Dy machtsstriid soe lang om let troch harren ferlern wurde.
De lêste haadling fan it laach Abdena yn Emden wie Hisko syn soan Immel, dy't de Abdena's twaris mei de Fiktaaljebruorren ferbûn. Immel waard letter by in strafekspedysje troch de Hânze finzen naam en ferstoar 1455 yn finzenskip yn Hamboarch.
Wetterpolo op de Olympyske Simmerspullen 1980
De Olympyske Simmerspullen 1980 ek wol de XXIIe Olympiade neamd waarden yn 1980 yn Moskou, de Sovjet-Uny hâlden. De wetterpolokompetysje wie plak yn it Central Lenin Stadium area Olympic Pool, Moscow.
Sammy Davis jr.
Sammy Davis jr. (folút: Samuel George Davis jr.; New York (New York), 8 desimber 1925 – Beverly Hills (Kalifornje), 16 maaie 1990), wie in Amerikaansk sjonger, dûnser, komyk en akteur fan mingd Afro-Amerikaansk-Latino-komôf. Hy sette mei syn karriêre útein as teäterartyst, en briek yn 1951 troch. As sjonger hold er him yn 't earstoan benammen by de jazz, hoewol't er letter stadichoan opskode nei de popmuzyk. As akteur spile er benammen yn musicals en toanielstikken, al hied er ek in hoartsje syn eigen tillefyzjeprogramma en ferfolle er rollen yn ferskate films, wêrûnder The Cannonball Run. Davis stie ek bekend om syn imitaasjes fan bekende Amerikanen, en om syn kontroversjele leafdeslibben (sa wied er troud mei in blanke frou doe't rasseferminging yn it grutste diel fan 'e Feriene Steaten noch by wet ferbean wie). Hy wûn twa (postume) Grammy Awards, in Emmy Award en ferskate oare prizen. Yn 1990 ferstoar er oan kielkanker.
Jonkheid
Davis waard yn 1925 berne yn 'e buert Harlem, yn 'e Newyorkske wyk Manhattan, as it ienlingsbern fan Sammy Davis sr., in Afro-Amerikaanske vaudeville-artyst, en Elvera Sanchez, in tapdûnseresse fan Latino-komôf. Sels hold Davis altyd út dat syn mem in Portorikaanse wie, mar syn biograaf Wil Haygood skreau yn 2003 yn it boek In Black and White, nei't er him yn 'e kwestje ferdjippe hie, dat se eins in Kubaaanse wie, mar dat Davis nei de kommunistyske machtsoername op Kuba bang wie om imagoskea op te rinnen as er dêrfoar útkaam.
As poppe waard Davis fersoarge troch syn beppe oan heitekant, mei't syn âlden as dûnsers allegeduerigen op toernee wiene. Doe't er trije jier wie, giene syn âldelju útinoar. Syn heit krige de fâdij tawiisd en naam him mei op toernee by de Amerikaanske teäters lâns. Sadwaande learde Davis al ier om te dûnsjen, sawol fan syn heit as fan syn "omke" Will Mastin, de lieder fan 'e dûnstroep dêr't syn heit by oansletten wie. Davis joech him dêr sels ek al jong by en mei Mastin en syn heit foarme er it Will Mastin Trio. Dêrby namen de beide folwoeksen mannen him yn beskerming tsjin it rasisme en de diskriminaasje dêr't se as swarten yn dy tiid yn Amearika allegeduerigen mei te krijen hiene. Sa waard ûnfatsoenlik hâlden en dragen troch blanken oan him útlein as in utering fan oergeunstigens op harren dûnstalint.
Doe't Davis ûnder de Twadde Wrâldoarloch yn 1943 yn tsjinst moast, ûntdiek er ynienen hoe't de foarke echt yn 'e stâle siet. Letter seid er dêroer: "Samar ynienen seach de wrâld der oars út. Hy wie net ien kleur mear. Ik koe sjen hokfoar beskerming oft ús heit en Will my altyd bean hiene. Ik wurdearre harren leafde en har hoop dat ik nea hoege soe te witten fan 'e foaroardielen en de haat, mar dêr wiene se mis mei." Om't Davis yndield waard by in spesjale ienheid dy't optrede moast foar de gewoane troepen, hied er minder ûnder it rasisme te lijen as dat it gefal west hawwe soe as er sljochtwei soldaat west hie. Sels lju dy't him ferachten om syn hûdskleur mochten him graach optreden sjen.
Karriêre
Nei't er ôfswaaid wie, joech Davis him wer by it Will Mastin Trio, dat yn dy tiid by de teäters fan Portland, yn Oregon lâns reizge. Dêrnjonken krige er op himsels ek súkses, en yn 1951 briek er troch mei in optreden yn 'e nachtklub Ciro's, yn West Hollywood, dat folge op 'e útrikking fan 'e Oscars fan dat jier. Hy brocht ferskate albums út dy't it goed diene en loovjende kritiken fan 'e resinsinten krigen, en yn 1954 waard er frege om 'e titelsong te sjongen fan 'e film Six Bridges to Cross, fan 'e studio Universal Pictures. Yn 1956 spile er de haadrol yn it Broadway-toanielstik Mr. Wonderful. Teffens spile er in protte yn musicals. Yn 1959 waard er lid fan 'e ferneamde Rat Pack, mei û.o. Frank Sinatra en Dean Martin. Dy groep makke ferskate films mei-inoar, wêrûnder de orizjinele ferzje fan Ocean's Eleven (1960), Sergeants Three (1962) en Robin and the Seven Hoods (1964). Dêrnjonken treden se ek gauris mei-inoar op, fral yn Las Vegas, mar ek wol yn oare plakken.
Los fan 'e oare leden fan 'e Rat Pack trede Davis ek fêst op yn it Frontier Casino fan Las Vegas. Yn dy tiid wie it lykwols sa dat er in keamer hiere moast yn it pinsjon yn it westlike part fan 'e stêd, mei't de hotels dêr't syn blanke kollega's ferbleaune, gjin keamers oan swarten ferhierden. Swarte artysten krigen ek gjin klaaikeamers om har op har optreden ta te rieden, sa't blanken dy wol hiene, en tusken de bedriuwen troch moasten se bûtendoar, by it swimbad, wachtsje. Se mochten yn 'e hotels en kasino's dêr't se optreden wol gasten ûntfange, mar it wie har net tastien om der te gokken, te dinearjen of te drinken. Doe't er dêr letter finansjeel it frij ta hie, wegere Davis om noch langer te wurkjen foar horeka-gelegenheden dy't fêstholden oan 'e rasseskieding. Op 11 desimber 1967 stjoerde de omrop NBC de muzikale revu Movin' with Nancy út, mei Nancy Sinatra (Frank Sinatra syn dochter) yn 'e haadrol. Dat programma waard berucht troch de tút wêrmei't Davis en Nancy Sinatra inoar begroeten, de earste swart-blanke tút út 'e Amerikaanske tillefyzjehistoarje.
Hoewol't er noch altyd folle sealen loek yn Las Vegas, rekke Davis syn karriêre tsjin 'e ein fan 'e jierren sechstich yn it neigean. Syn besykjen om mear yn 'e smaak te fallen by in jonger publyk resultearre yn guon platen dy't útbrocht waarden by it Motown-label. Krekt doe't syn karriêre alhiel foarby liek, skoarde Davis lykwols yn 1972 in nûmer 1-hit mei it liet The Candy Man. Sels wied er net wei fan dat ferske, dat hy baalde der eins wat fan dat er dêr tenei daliks mei assosjearre waard, mar tagelyk wied er genôch in sakeman en gryp dy kâns om syn karriêre wer op te kallefaterjen. Yn 1976 song er de titelsong foar de populêre plysjesearje Baretta, en hy hie ferskate kameoroltsjes yn bekende tillefyzjesearjes, lykas I Dream of Jeannie, Charlie's Angels en All in the Family, wêryn't er yn in ferneamd wurden sêne Archie Bunker (spile troch Carroll O'Connor) in tút op it wang joech. Mei't er in fan fan soapsearjes wie, hied er ek ferskate kearen in gastrol yn û.m. General Hospital en One Life to Live. Yn 1981 spile er mei û.o. Burt Reynolds yn 'e komyske aksjefilm The Cannonball Run. Yn 1987 joech er him wer by Frank Sinatra en Dean Martin, en giene de trije mannen op wrâldtoernee mei Liza Minnelli.
Priveelibben
By in auto-ûngemak op 19 novimber 1954, yn 'e neite fan it Kalifornyske San Bernardino, rêde Davis it by de dea om 't ôf, mar ferlear er syn loftereach. De rest fan syn libben droech er oan dy kant in glêzen each. Earne healwei de jierren fyftich bekearde er him fan it kristendom ta it joadendom. Op polityk mêd wied er syn libben lang in lid fan 'e Demokratyske Partij. Yn 1973 brocht er, by in kontroversjeel ynsidint, de Republikeinske presidint Richard Nixon yn ferlegenheid troch de man live op 'e tillefyzje oan te krûpen.
Njonken syn karriêre as artyst, sjonger en akteur wie Davis ek in fûleindich amateur-fotograaf. Syn wurk is yn dy sin ynteressant, om't der unike foto's tusken sitte fan Davis syn freonen en kunde, lykas Jerry Lee Lewis, Dean Martin, Frank Sinatra, Nat King Cole, Elvis Presley, Marilyn Monroe, Robert Kennedy, Jackie Kennedy en Martin Luther King.
Yn 1957 hie Davis in ferhâlding mei de jonge blanke aktrise Kim Novak, doe't sokke mingde relaasjes yn Amearika noch in folslein taboe wiene. Harry Cohn, it haad fan Columbia Studios, dêr't Novak ûnder kontrakt stie, liet Davis doe om him ôf te skrikken ûntfiere en bangmeitsje troch syn maat, de maffiaman Johnny Roselli. Davis syn rimpen beävensearre en like gau wer ferbrutsen houlik mei de Afro-Amerikaanske dûnseresse Loray White, yn 1958, wie in besykjen om it spul del te bêdzjen nei't der geruchten oer de ferhâlding mei Novak begûnen rûn te gean.
Yn 1960 wertroude Davis lykwols mei in oare blanke frou, de Sweedske aktrise May Britt. Oant 1967 wiene sokke mingde houliken noch by wet ferbean yn 31 fan 'e 50 Amerikaanske steaten, mar yn New York, dêr't it houlik sletten waard, wiene se doe al folslein legaal. Neitiid begûn Davis hatemail te ûntfangen fan rasisten. Mei May Britt krige er in dochter, Tracey, en dêrnjonken namen se noch twa jonges oan. Davis wie lykwols altyd fan hûs foar syn optredens. Letter soed er tajaan dat er doe ek al wol wist dat er dêrmei syn gesin tekoart die, mar hy koe der gewoan net oer om stil te sitten. It houlik mei May Britt rûn yn 1968 op 'e klippen, nei't Davis opbychte dat er in affêre hân hie mei de sjongster Lola Falana. Datselde jiers noch begûn er om te gean mei de Broadway-dûnseresse Altovise Gore, mei wa't er op 11 maaie 1970 troude by in tsjerketsjinst dy't laat waard troch dûmny Jesse Jackson. Mei har naam Davis yn 1989 noch in jonge oan, Manny. Altovise Gore bleau by him oant syn ferstjerren.
Dea
Yn 1989 waard by Davis kielkanker fêststeld. De dokters seine dat er de bêste kâns hie as er in laryngektomy ûndergie, wêrby't syn strôte ferwidere wurde soe. Davis antwurde dat er net sûnder syn stim koe. De alternative behanneling, in kombinaasje fan gemoterapy en bestrieling, wie lykwols net genôch, en úteinlik stimde er dochs yn mei de operaasje. Davis ferstoar in pear wiken letter, op 16 maaie 1990, yn it Kalifornyske Beverly Hills. Hy waard begroeven yn Glendale, njonken syn heit en Will Mastin.
Postúm waard Davis yn 2001 in Grammy Award (de wichtichste Amerikaanske muzykpriis) takend foar syn hiele oeuvre, en in jier letter waard er ynhuldige as lid fan 'e Grammy Hall of Fame. By syn libben wie Davis al trijeris nominearre foar in Grammy, fjouwer kear foar in Emmy Award (de wichtichste Amerikaanske tillefyzjepriis) en ien kear foar in Tony Award (de wichtichste Amerikaanske toanielpriis). Yn 1985 wie him op syn sechstichste jierdei in Emmy útrikt yn 'e kategory "treflike fariëtee, muzyk of komeedzje".
Diskografy
Sjoch foar de folsleine diskografy fan Sammy Davis jr. op dizze side, op 'e Ingelske Wikipedy.
Molly Geertsema
Willem Jacob (Molly) Geertsema (Utert, 18 oktober 1918 - Wassenaar, 27 juny 1991) wie in Nederlânske politikus en bestjoerder út namme fan de VVD.
Komôf
Geertsema kaam út in famylje fan ûndernimmers en politisy en wie de soan fan Johan Herman Geertsema, mei-eigener fan it bankiershûs Geertsema, Feith en Co. yn Grins. Syn oerpake Johan Herman Geertsema wie lid fan sawol de Earste as de Twadde Keamer fan de Steaten-Generaal, twa kear minister fan Ynlânske Saken en tusken 1878 en 1893 kommissaris fan de Kening fan de provinsje Oerisel, wylst syn pake Wilhelm Jacob Geertsema mei tuskenskoften lid fan de Twadde Keamer wie. Syn âldomke Carel Coenraad Geertsema wie fan 1893 oant 1917 kommissaris fan de Keninginne fan Grinslân en ek in pear jier lid fan de Earste Keamer.
Karriêre
Molly Geertsema gie earst nei de iepenbiere skoalle Instituut Wolters fan 1924 oant 1930 en dêrnei nei it Twadde Gymnasium yn De Haach, dêr 't er yn 1937 ôfstudearre. Yn syn studintetiid wie er yn de perioade 1945 -1946 praeses fan it Leidsch Studenten Corps. Nei ôfrin fan syn rjochtestúdzje wie Geertsema fan 1947 oant 1953 yn Leien aktyf as repetitor foar it fak boargerlik rjocht. Hy wie letter aktyf yn it gemeentebestjoer en as amtner fan Ynlânske Saken.
Yn 1959 debutearre hy as Twadde Keamerlid yn de lânspolityk, letter kombinearre hy it fraksjefoarsitterskip mei it amt fan boargemaster fan Wassenaar. Hy wie minister fan Ynlânske Saken en sicepremier yn de kabinetten Biesheuvel I en Biesheuvel II.
Hy waard yn 1973 kommissaris fan de Keninginne yn Gelderlân en wenne yn it kastiel Middachten. Nei syn pinsjonearring as kommissaris wie er noch fjouwer jier Earste Keamerlid.
Geertsema wie fanwegen syn (affektearre) tongfal foar in soad minsken it prototype fan de liberale boargerhear. Hy stie yn de VVD lykwols links fan it midden, benammen troch syn pleit foar gearwurking mei de PvdA en foar gelikense rjochten fan homoseksuelen.