cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nasjonaal-Sosjalistyske Beweging
Oanhingers
Joaden koene lid wurde en wienen dat ek lange tiid en hearden somtiids ta de oprjochters fan lokale ôfdielings. In protte N.S.B.-ers wiene tige oranjegesind. Yn it ljocht fan de ûntwikkelingen fan de beweging yn de dêrop folgjende jierren, is dat lykwols wat oerdreaun te neamen. Nei it begjin fan de Twadde Wrâldkriich en benammen Operaasje Barbarossa waard oan alle „folle joaden” en in soad healjoaden it lidmaatskip ûntsein. Op it hichtepunt fan de joadeferfolging krigen yn Doetinchem inkele joadske eardere NSB'ers - tydlik - in foarkarsbehanneling yn harren ynternearring. . Mussert sei “dat it nasjonaalsosjalisme yn Nederlân net antisemitysk hoechde te wêzen of te wurden, omdat hjir yn Nederlân Joaden binne dy't mei harren hiele hert it wolwêzen fan de Nederlânske naasje tadien binne, omdat hja dêr íén net te ferbrekken gehiel mei foarmje en dat ek yn de takomst dat sa hâlde wolle.”
De NSB hie in eigen groet, 'Hou Zee!'. De leden neamden elkoar 'kameraad' (m) of 'kameraadske' (f). De jongerein koe te lâne by de Jeugdstorm, laat fan C. van Geelkerken. Guon dêrfan bedarren letter as SS'er oan it Eastfront.
1940-1945
Nei it útbrekken fan de Twadde Wrâldkriich sympatisearre de NSB mei de Dútsers en woe dat Nederlân strikt neutraal bleaun. Yn maaie 1940, nei de Dútske ynvaazje fan Nederlân, waarden 800 NSB-leden en sympatisanten troch it regear fêstset. Rillegau nei de kapitulaasje op 14 maaie 1940 waarde sy troch Dútske troepen frijlitten. Yn juny 1940 hâlde Mussert in speech yn Lunteren; hy rôp de Nederlanners op om de Dútsers wolkom te hjitten en ôfstân te nimmen fan it Hûs fan Oranje dat nei Londen flechte wie.
Op 4 septimber 1944 ferôveren de Alliearden Antwerpen en de NSB ferwachte dat Nederlân rillegau folgje soe. Dat op 5 septimber flechten de measte lieders fan de NSB nei Dútslân en foel partijorganisaasje út elkoar; dat wie op Dolle Dinsdag (Mâle Tiisdei).
Nei't de Dútser him op 6 maaie 1945 offisjeel oerjûn hie, waard de NSB yllegaal ferklearre. Mussert waard de oare deis fêstset, lykas in protte oare NSB-leden. De measten waarden net feroardiele, mar Mussert waard eksekútearre op 7 maaie 1946. Der is net besocht om de partij yllegaal fuort te setten.
Namme
De parij neamde harsels in beweging en woe har sa ûnderskiede fan konfinsjonele partijen en -persoanen dy't de ferpyldering neistribben en stâl jûn hiene. It taheakjen fan 'yn Nederlân' makke dúdlik dat de NSB in Nederlânske wjuk fan de ynternasjonale faksistyske beweging wêze woe.
Bejegening nei de befrijding
Nei de befrijding waard de NSB ferbearn en moasten in protte fan har leden fanwegen kollaboraasje foar de rjochter ferskine. Mussert krige de kûgel nei in proses, Van Geelkerken krige libbenslange finzenisstraf. Meinoud Rost van Tonningen ferlear it libben op 6 juny 1945, om nea opheldere redenen, yn de finzenis fan Skeveningen. Oeral yn Nederlân waarden NSB'ers en oaren, dy't fertocht waarden fan 'hulpverlening aan de vijand', arrestearre troch it Militêr Gesach, de Binnenlânske Striidkrêften (BS) en troch samar boargers. Plondering en dieverij fan hûs en hear wiene net seldsum. De arrestanten waarden somtyds geastlik en lichaamlik tramtearre. Froulju waarden kealskeard. Yn de (improvisearre) kampen waard stellen fan de NSB-ers. Der koe yn de earste moannen fan de ynternearing om raak mishannele wurde, deaslach hat der west, medyske soarch en iten waard ûntholden, sels wienen der ferkrêfingen. Yn it kamp Westerbork by Hooghalen stoaren dêrtroch yn de hjerst fan 1945 in protte siken, bern en âlderein. De oerheid makke earst begjin 1946 in ein oan dizze misstannen. Yn Kamp Erica by Ommen kamen fan 1945 oant de simmer fan 1946 hûnderten politike delinkwinten om, dêr't NSB-bern ûnder wiene, troch tyfus dat net behannele waard. Fan de dieders waarden mar in pear straft. Yn totaal waarden sa'n 150.000 minsken fêstholden en waarden rom 450.000 kollaboraasjedossiers oanlein. De NSB ferdwûn ûnearfol út de Nederlânske polityk. Eardere NSB-leden en harren bern hawwe faak noch lang te lijen hân fan it NSB-stigma wat by in protte minsken psychyske swierrichheden jûn hat; en hja waarden faak mei de nekke oansjoen en noch desennia narre nei 1945. De widdo Rost van Tonningen bleau oant har dea yn 2007 in oertsjûge oanhinger fan it nasjonaal-sosjalisme en waard dêrom de 'swarte widdo' neamd. Oant 1952 ûnteigene de Nederlânske Steat benammen fêst guod fan NSB'ers, sûnder ek mar in bytsje skea te fergoedzjen.
Twadde Keamerleden
In oersjoch fan alle '''eardere Twadde Keamerleden foar de NSB
Provinsjale Steaten
In oersjoch fan de sitten foar de NSB yn de Provinsjale Steaten.
List fan planetoïden 36501-36600
Dit is in list fan planetoïden 36501-36600.
Vicious Rumors
Vicious Rumors (Ingelsk foar "gemiene geroften") is in Amerikaanske metalband oprjochte yn 1979 yn Santa Rosa. De band brocht yn 1985 syn debútalbum Soldiers of the Night út. Yn de rin fan de jierren hat de band in protte wikselingen yn de besetting hân. De teksten fan de band gean benammen oer it libben, en de dea. Vicious Rumors hat tretjin studio-albums en fiif live-albums útbrocht.
Bradford
Bradford is in stêd (city) yn it bestjoerlik gebiet City of Bradford, yn it Ingelske greefskip West-Yorkshire.
Bradford hat tegearre mei it 14 km fierderop lizzende Leeds in lofthaven.
Histoarysk is Bradford part fan de West Riding of Yorkshire. Bradford waard yn de 19e iuw in sintrum fan ynternasjonaal belang foar de tekstylyndustry, benammen wat it ferwurkjen fan wol oanbelange. Yn de tiid fan de Yndustriële Revolúsje groeide it plak rap (boomtown), hearde it by de earste yndustrialisearre stêden yn de wrâld en waard it rillegau de "wool capital of the world". Yn de omkriten wie genôch stienkoal, izer en wetter foar hannen ta foldwaan fan Bradford syn fabriken. Meidat de tekstylyndustry bot groeide, naam ek de befolking eksplosyf ta. Stipe troch dy ûnjouwings waard der in soad ynvestearre yn stedsûntwikkeling. De Fiktoriaanske arsjitektuer, mei as goed foarbyld it stedhûs, tsjûget der noch fan.
Koningsoord
Koningsoord is in buorskip yn de gemeente It Hegelân yn de provinsje Grinslân. Koningsoord leit tsjin in âlde seedyk, benoarden Roodeschool. De namme ferwiist grif nei kening Willem III. Ien fan de pleatsen yn de buorskip hjit Nassau.
Koningsoord leit wat besuden de Iemshaven. It gebiet tusken Koningsoord en it haventerrein hat yn 2011 noch in iepen karakter, mar is troch de gemeente foarbestimd as fêstigingsgebiet foar grutskalige glêstúnbou.
Bradford
Nei de Twadde Wrâldkriich krige de stêd in soad ymmigranten út Poalen en Oekraïne en yn de jierren '50 ek út Banglades, Yndia en benammen út Pakistan.
thumb|left|500px|Bradfort
Jehannestsjerke (Lahnstein)
De Jehannestsjerke (Dútsk: Johanniskirche) is in roomske tsjerke yn Niederlahnstein, in stedsdiel fan de Dútske stêd Lahnstein (Rynlân-Palts). De letromaanske basilyk datearret út de 12e iuw en grinzget oan it eardere Jehanneskleaster fan de Kongregaasje fan de Hillige Herten fan Jezus en Marije. Net fier fan de tsjerke leit de  mûning fan de Lahn yn 'e Ryn. It is ien fan de tsjerken fan de Martinus- en Damianusparochy fan Lahnstein, dy't ûnder it bisdom Limburg falt.
Skiednis
thumb|left|Grûnplan hjoeddeiske tsjerke De Johannestsjerke stiet op it plak fan resten fan in Burgus, in lyts romeinsk fort dy't de Romeinen yn 369 oan de mûning fan de Lahn bouden om de grins te beweitsjen en in soarte fan wachtpost wie foar it Castrum Confluentes, it tsjintwurdige Koblenz. Nei de Romeinen bouden Frankyske eallju it kompleks om ta in soarte fan stins en healwei de 9e iuw waard dêr in lytse tsjerke by boud, werfan't fûneminten yn it middenskip fan de hjoeddeiske tsjerke fûn binne. De westlike toer datearret al fan foar it jier 1000 en stie los fan de sealtsjerke dy't tusken 950 en 970 de earste tsjerke ferfong.
De tredde tsjerke waard yn 1136 foltôge en oan de toer fêstboud. Noardlik fan de tsjerke waard wat letter by it koer noch in twadde toer oanboud, dy't yn 1844 ynstoartte. De Jehannestsjerke hie slim te lijen fan ferskillende oarloggen en sa ek yn de Tritichjierrige Kriich, doe't de Frânsen efter de tsjerkhôfmuorren fochten mei de keizerlike troepen. Nei de oarloch waard de tsjerke yn barokke styl werboud. Mar by de oermastering fan Kar-Trier troch de Frânske revolúsjetroepen yn 1795-1797 waard de tsjerke by de ferdigening troch keizerlike troepen as in wachtlokaal brûkt. It hiele ynterieur, fan de banken oant de preekstoel, de alters en it oargel waard doe as branje ferneatige. De skea wie sa slim dat de tsjerke net mear brûkt wurde koe en it gebou stie dêrnei hast 60 jier stie te fertutearzgjen. thumb|left|De ruïne fan 'e Jehannestsjerke foar 1844 Yn 1844 stoartte de noardlike toer yn en de Prusyske kening Freark Willem IV, dy't simmerdeis fan syn Slot Stolzenfels oan de oare kant fan de Ryn op de ruïne útseach, trune op in restauraasje oan, mar de tsjerklike gemeente hie gjin jild dêrfoar. Pas doe't de Verein für Nassauische Altertumskunde und Geschichtsforschung út Wiesbaden ree wie om de weropbou te beteljen folge der tusken 1856 en 1866 in restauraasje.
Doe't der tusken 1906 en 1907 noardlik fan de tsjerke in Benediktynsk nonnekleaster boud waard folge in ferbouwing fan de tsjerke. Dat kleaster waard yn 1920 troch de paters fan de Kongregaasje fan de Hillige Herten fan Jezus en Marije oernommen. By de bou fan it kleaster waarden resten fan in letgoatyske sakristy fûn en in tagong yn de muorren fan it koer fan de tsjerke útbrutsen (tsjintwurdich wer tichtmitsele), dy't de kapel fan de Benediktynske nonnen mei de tsjerke ferbûn. Mei't de kleastermienskip fergriizge waard it kleaster yn 2010 ferkocht om der wentes mei praktykromten yn ûnder te bringen.
Sûnt 2002 is de Jehannestsjerke ûnderdiel fan it UNESCO-wrâldergoed Bopperin fan de Midden-Ryndelling.
Ynrjochting
thumb|260px|It ferhege koer Fan de 12e-iuwske tsjerke bleau allinne noch it stiennen letromaanske doopfont oer. De houten ynrjochting waard oan it ein fan de 18e iuw by de oarloch tsjin de Frânsen folslein ferneatige. Oare âldere keunstwurken binne fan jongere datum of ôfkomstich fan oare plakken. Yn de Keulske Sint-Andréastsjerke stiet yn it heechalter noch in apostelskryn, dy't oarspronklik yn de Lahnsteiner Jehannestsjerke thús heart.
Njonken it alter stiet sûnt de lêste renovaasje in 15e-iuwsk byld fan Marije mei Bern. De grutte bylden fan Jehannes de Doper en Jehannes Nepomuk by de tagong fan de doopkapel binne barok en komme lykas it missykrús yn it lofter sydskip út de tsjintwurdich net mear besteande Barbarakapel fan Lahnstein. thumb|left|Ynrjochting mei it nije oargel fan Claudius Winterhalter Modern is it triomfkrús, in wurk fan Hubert Elsässer út 2005. It tabernakel stiet sûnt 2005 yn it rjochter sydskip.
Njonken de tagong ta de krypte hinget in epitaaf út 1048. Mear epitafen hingje yn de krypte sels. Fierder stiet yn de krypte fan de tsjerke noch in lytse piëta.
Oargel
It oargel waard troch de oargelbouwer Claudius Winterhalter út Oberharmersbach boud en op 13 oktober 2013 ynwijd. Foar dy tiid hie de Jehannestsjerke in oargel út 1924 fan Peter Klein út Obersteinebach. It nije oargel hat 21 registers op twa manualen en pedaal. De spyltraktueren binne mechanysk, de registertraktueren elektrysk.
Jayemastate
thumb|Wierskynlik de ruïne fan Jayemastate thumb|States en pleatsen om Hallum thumb|Jayemastate yn 2009 Jayemastate, ek: Jaijemastate, Jaimastate, Jurremastate, is in eardere stins en stie noardwestlik fan Hallum, gemeente Ferwerderadiel. Tsjintwurdich stiet op it stinsterrein in pleats.
Skiednis
De krekte eigendomsskiednis is net wis, wol is dúdlik dat de Jayema's ein 15e iuw op de grins fan adel en eigenierden sieten. Yn 1444 slueten Menno Jayema en syn soannen Sybet en Scelte Jayema har mei oare haadlingen oan by in bûn mei de stêd Grins; omdat fuort nei harren Remko Donia út Hallum neamd wurdt, liket it oannimlik dat sy ek yn Hallum en wol op Jayema wennen. (Yn 1440 wie Menno Iayama foud oer Cammingha-wezen yn Ljouwert. Yn 1453 komt Schelte Jayma as segelder foar). Yn it jier 1462 waard op Palmpeaske Tzalinck Sytyama yn Marrum deaslein troch Schelte Jaiama, "ende Schelte worde oock gewondt in zyn knie, daer hy nae an sterff". Hy oerlibbe dy ferwûning dus mar amper, mar om it dramatyske effekt hawwe guon skriuwers him hjir écht oan stjerre litten. Tzalinck wurdt beskôge as in lid fan it Marrumer haadlingelaach Botnia; hy wie mei in frou Sybada, ek fan Marrum, wertroud. De kronykskriuwer beskriuwt him as in manhaftich Skieringer hearskip; Schelte Jaiama hearde grif ta de Fetkeapers. Omdat Jayema yn Hallum net fier fan de Marrumer staten Botnia en Sybada lei, is de yn de lettere histoarysk foarkommende meidieling dat Schelte Jayema yn Hallum wenne net wierskynlik.
Dat yn 1462 ferstoar Schelte Jaijema oan in wûne dy't er oprûn hie by it twakamp yn Marrum op Palmsnein mei Tjalling Sythijema. Dy hie earst de partij fan de Fetkeapers oanhongen, mar feroare op in stuit fan ynsjoch en waard ien fan de oanfierders fan de Skieringers. Schelte Jaijema krige om 1461 in skeel mei dizze Tjalling Sythiema. Op Palmsnein fan dat jier dagen se elkoar út ta in twastriid yn Marrum, mei as gefolch dat Tjalling deadlik ferwûne rekke en stoar. Schelte wie lykwols yn in knibbel rekke en ferstoar letter troch kâldfjoer yn dy wûne.
Grins (stêd)
Grins (Grinzersk: Grunnen, Nederlânsk en offisjeel: Groningen) is de haadstêd fan de provinsje Grinslân en ek it haadplak fan de gemeente Grins. De stêd is fierwei de grutste stêd fan it noarden fan Nederlân mei sa'n 202.810 ynwenners (2018). Grins is mei de Ryksuniversiteit Grins (RUG) en de Hânzehegeskoalle Grins foaral ek in studintestêd. Mei alle oare hbû ynstellings derby rekkene hat Grins sa'n 50.000 studinten. Sa likernôch 35.000 dêrfan wenje ek yn de gemeente Grins. De stêd stiet bekend om syn 97 m hege Martinitoer, troch de Grinzers ek wol d'Olle grieze (âlde grize) neamd.
Jayemastate
Skiednis
Dat Jayema wat mear wie as in "gewoane" pleats kin ek ôflaat wurde út it feit dat de bewenster fan Jayema, nammentlik Siowck, widdo fan Syuert te Jayama, ek yn 1497 skeel mei de Botnia's hie, diskear oer in betelling foar in statussymboal as de swannejacht. Yn 1511 wie Jyme Jayma pachter fan Gabba Jaima; yn 1540 wienen de eigendomsrjochten oergien op de erven fan Harmen Quakenbrug, dy't troud wie mei in Phy, faaks de mem fan de lettere Douwe Jayema. Twa generaasjes letter wie Phy Douwesdr. Jayema troud mei in Jelgerhuis. Omdat de Jelgerhuizen yn Ljouwert en de Beslinga's (alias Arendsma), dy't harren namme ûntlienden oan it besit fan Beslingastate te Friens, mei elkoar besibbe wienen, brûkte de family Fan Sytzama op Beslinga letter it wapen Jayema om in lakune yn har kertiersteat op te foljen, hoewol't sy sels gjin Jayema-foarâlden hie. It wapen "Jayema toe Hallum" komt troch dizze optochte alliânsje Beslinga-Jayema op meardere grêfstiennen en roubuorden fan de Fan Sytzama's yn de tsjerke fan Friens foar.
Grins (stêd)
Geografy
De stêd leit op de noardein fan de Hûnsrich. Westlik en eastlik dêrfan leinen eartiids feangebieten dy't in stik leger yn it gea leinen. Noardlik fan de stêd leit it klaaigebiet fan de Ommelannen. De Hûnsrich wie fanâlds de lânrûte nei it suden ta. Troch de Hunze en de Drintske Aa hie de stêd in wetterferbining mei de Lauwerssee. Dielen fan de Hunze en de Drintske Aa binne kanalisearre, de kanalisearre wetterferbining krige de namme Reiddjip. Troch de sintrumfunksje dêr't de stêd yn de rin fan iuwen oan wurke hat binne ferskate nije wetterferbinings oanlein troch de Ommelannen hinne.
Stedsyndieling
Foar de stêd en de gemeente Grins binne ferskate stedsyndieling.
Jayemastate
Skiednis
Jayemastate fererve fia Phy (II) Jayema, troud mei Gerrit Wybes fan Jelgerhuis, meardere kearen boargemaster fan Ljouwert, earst op harren soan Douwe Jayema, "innocent" en sûnder bern stoarn en dêrnei op harren pakesizzer Sjoukjen Styp, dochter fan Tryntje Jelgerhuis en Pieter Styp. Troch har houlik mei Allert Gratema, út it Grinslanner Westerkertier, kaam Jayema oan de Gratema's. Neffens Cannegieter hearde de state yn 1640 oan de erven Beyers en A. A. Camp, yn 1670 oan Duco Martena fan Burmania en yn 1698 oan Hessel fan Eminga; yn 1728 oan Frouwe fan Scharrenberg en yn de 19e iuw oan Frou Looxma widdo Ypey.
Jean Mermoz
Earste flechten en begjin fan de "De line"
Mermoz gie 1922 by de Frânske Loftmacht en waard dêrnei útstjoer nei Syrje. Hy kaam 1924 werom yn Frankryk, nei Toulouse, nei't er faaks ien fan de fleanders mei it measte súkses yn de Syryske kampanje west hie. Letter gie Mermoz oan it wurk as piloat op in postfleanmasine yn tsjinst fan Latécoère. By it foarfleanen helle er sokke stunts út, om yndruk op de direksje te meitsjen, dat er hast syn oanstelling ferspile. Letter die er it rêstichoan oer en waard er oannaam. Dêr moete Mermoz Antoine de Saint-Exupéry ek foar it earst. Yn tsjinst fan de Compagnie Générale Aéropostale ,reizge Mermoz nei Marokko, Senegal en oare Afrikaanske kriten.
Jayemastate
Skiednis
Jaijemastate leit neist in net sa hege mar wol frij grutte terp binnen de âlde seedyk. It lân dat yn 1832 noch by de pleats hearde, leit foar in lyts part binnendyks en foar it grutste diel yn de opstek fan de lannen bûtendyks, presys grinzjend oan en like breed as de eigendommen binnendyks. De westlike helte fan de âlde terp binnendyks is dan lykwols eigendom fan it bûtendyks lizzende Feitsmastate, dêr't it lân fan fierders ek op it nije lân leit. Hjir is ek it blok fan de bûtendykse lannen allike breed oan it oanswettende lân binnen de dyk. Itselde is te sjen by Aysma en Buma te Dyksterhuzen ûnder Bitgum troch de wurking fan it rjocht fan de binnendykse boer op it oanswettende bûtendyks oanwûne lân. It is dan ek goed mooglik dat Jajema hjir de âldste oarsprong hat. Troch de bûtendykse lânoanwinning sil it bedriuw nei alle gedachten te grut woarn wêze en is it binnendyks lizzende Waltastate op it grutste diel fan it oarspronklik binnendykse lân stichte. Troch de oanhâldende lânoanwinning is op in stuit grif ek Feitsma bûtendyks fan Jaijema ôfsplitst en neffens Oldersma (ek wol Lyts Feitsma neamd en ek bûtendyks lizzend) wer fan Feitsmastate. Yn 1640 en letter wie de state in pachtpleats; yn 1850 lei der noch in grêft om it stee. Cannegieter skriuwt yn 1850: "bestaat sedert onheuglijke jaren niet meer, en is thans eene boerenplaats, welke zich door niets van andere onderscheidt".
Grins (stêd)
Stedsyndieling
De wenwiken kinne ferdield wurde yn ferskate buerten. It CBS en de stêd Grins brûke dêrfoar yndielingen dy't foar in lyts part oerienkomme.
Jean Mermoz
De gouden jierren
Afrika wie lykwols mar it begjin. Latécoère syn doel wie it stiftsjen fan in direkte loftline tusken Frankryk en Súd-Amearika. Tsjin 1929 waard dúdlik dat in kommersjele fleanrûte nei Súd-Amearika ekonomysk út koe foar Frankryk, dat  Mermoz en oaren besochten oer de Andes hinne te fleanen. It die Mermoz bliken dat de fleanomstannichheden boppe de Andes swier wienen, dochs waard hy de wichtichste piloat fan it projekt, hy moast en soe de Stille Oseaan berikke. Dat slagge him, nei ferskate tuskenlâningen berikte er  Santiago yn Sily. Yn dy tiid besleat er ek om nachts te fleanen, om tiid te besparjen, mei help fan ljochtbeakens en fjoerpylken. Syn kollega fleanders hienen frijwat muoite mei dy gefaarlike eksperiminten om’t sy wisten dat sy dat letter ek dwaan moasten at it slagge. Yn dy tiid wienen transatlantyske flechten noch net mooglik, stoomboaten ferbûnen beide helten fan de loftline.
Nei de flecht fan Saint-Louis, yn Senegal, nei Natal yn Brazylje  12-13 maaie 1930, wie de line lykwols kompleet. Spitigernôch die bliken dat de spesjaal tarette Laté 28 "Comte-de-la-Vaulx" net betrouber genôch wie, op de weromreis stoarte it tastel yn see. Mermoz, syn twa bemanningsleden en de post koe rêden wurde, mar it tastel gie ferlern.
Grins (stêd)
Klimaat
Grins hat ûnder ynfloed fan de Noardsee in midsmjittige seeklimaat. Yn de simmer binne de temperatueren kâlder as yn it binnenlân, yn de winter lizze de temperatueren ornaris heger. It klimaat wurdt beynfloede troch de Midden-Europeeske westewyn.
Neffens de klimaatklassifikaasje fan Köppen falt Grins yn de yndieling Cfb. (tuskenbeiden seeklimaat).
Jean Mermoz
De gouden jierren
Yn 1933 waard Mermoz beneamd tan algemien ynspekteur by Air France. Itselde jier kaam hy yn Argentynje oan dêr’t er tegearre mei Saint-Exupéry in wichtich persoan wie yn de begjinjierren fan wat letter Aerolíneas Argentinas wurde soe. Mermoz en Saint-Exupéry makken in protte gefaarlike flechten foar de nije maatskippij. Sy wurde beskôge as twa fan de meast wichtige manlju yn de skiednis fan de kommersjele fleanderij fan Argentynje. Fan 1934 oant 1936 fleach Mermoz 25 partikuliere ekspedysjes mei Latécoère 300 fleanmasines. Hy fleach yn 1935 ek mei de de Havilland DH.88 "Comet".
Grins (stêd)
Klimaat
De trochsnee deitemperatuer yn july hinget om de 21 °C. De trochsnee deitemperatuer yn jannewaris is om-ende-by de 4 °C. De trochsnee reinfal beslacht sa'n 812 mm yn 't jier. De measte rein falt yn 'e hjerst, yn de iere maitiid falt it minste reinwetter. Der binne dagen mei in soad reinwetter, mar it measte falt del as storein of lichte rein. It tal sinne-oeren yn Grins is 1.415 yn 't jier.
De klimaatgegevens hjirûnder binne fan it automatyske KNMI-waarstasjon yn Eelde. Oare automatyske waarstasjons fan de KNMI yn de provinsje Grinslân stean by Lauwerseach en Nieuw-Beerta.
Jean Mermoz
Ferdwining op see
Op 7 desimber 1936 krige Mermoz motorproblemen mei syn Latécoère 300 Croix du Sud. Om net wachtsje te hoegen op de tarieding fan in oar tastel sette er nei in hastige reparaasje wer yn itselde tastel ôf; hy wie benaud dat er oars de post te let ôfleverje soe. (Syn lêste wurden foardat er oan boar gie wienen: "Fluch mar, lit ús gjin tiid mear fergrieme.")
Fjouwer oeren letter ûntfong in radiostasjon in koart berjocht dêr’t Mermoz yn sei dat er de motor lofts-efter útsette moatten hie. It boadskip waard ynienen ûnderbrutsen. Fierder kamen gjin berjochten mear troch. Fan de Laté 300 en har bemanning waard nea wer in spoar fûn.
Grins (stêd)
Klimaat
Boarne: Waarstasjon Eelde 1981 - 2000
Jean Mermoz
Ferdwining op see
Der wurdt tocht dat de motor dy’t men besocht te meitsjen syn propeller yn de flecht ferlern hat. Meidat it ien fan de efterste propellers wie, sil de yn de rûnte giseljende losse propeller fermoedlik de sturt fernield hawwe sadat it tastel folslein ûnbestjoerber waard en fuortendaliks delstoarte. Henri Guillaumet, ien fan Mermoz syn kollegafleanders, hie in stikmannich moannen earder deselde problemen hân mei in foarste propeller, mar it wie him wol slagge om te lânjen.
Mermoz syn fleanmasines
thumb|In Laté 28 hydro
Grins (stêd)
Skiednis
Yn de Fryske gebieten tusken Fly en Wezer waard yn de fjirtjinde iuw de partijstriid tusken de Skieringers en Fetkeapers fochten. Yn East-Fryslân spile tagelyk noch in oare striid tusken ferskillende Fryske haadlingen dy't fochten om de macht op it East-Fryske skiereilân. De striid yn East-Fryslân waard wûn troch de Cirksena's. De stêd Grins hie in eigen stedsleger dat yn de Ommelannen ynset wurde koe, en hie dêrtroch aardich wat ynfloed by lokale konflikten. Ien fan dy konflikten, de Grutte Fryske Oarloch, einige mei de Frede fan Grins yn 1422. De stêd Grins spile in sintrale rol by it ferdrach dat troch fjouwerennjoggentich haadlingen ûndertekene waard. Ien fan de wichtichste punten fan it ferdrach wie de Fryske frijheid dy't jilde bliuwe moatte soe yn alle Fryske lannen, sadat se frij bliuwe soenen fan bûtenlânske machten. thumb|De Stêdefaam fan Grins (om 1800 hinne). Yn de hjoeddeistige provinsje waard it Oldambt yn dy tiid ôfhinklik makke fan de stêd. Mei it Westerkertier, Hunzegoa en Fivelingoa waarden ferdraggen opsteld sadat de ynfloed fan de stêd fernijd of fersterke wurde koe. Oer de Lauwers hinne makke de stêd ek ferdraggen. Yn it Eastergoa waard de stêd Grins sjoen as in stabilisator. Ljouwert koe it lykfine mei in Grinzer garnizoen. De stêd komt op syn hichtepunt yn 1492 en hat ynfloed yn suver alle Fryske lannen tusken Fly en Iems, allinnich yn Westergoa wegeret Frjentsjer him ûnder de macht fan Grins del te jaan. Yn dizze tiid waarden de bouplannen foar in twadde Martinytoer reemakke en útfierd. Yn it Hillige Roomske Ryk krige de stêd net de juridyske status fan frije stêd, mar brûkte wol de symbolyk dy't oare frije stêden wol hienen lykas de dûbelkoppige aadler.
Oan 'e ein fan de 15e iuw waard de macht fan Grins yn de Fryske lannen minder. De keizer fan it Hillige Roomske Ryk hie Grins it potestaatskip oer Fryslân oanbean, mar Grins wegere it oanbod omdat de jierlikse fergoeding dy't de keizer frege te djoer wie. Albrecht fan Saksen akseptearre it oanbod fan de keizer. It potestaatskip omfieme rûchwei alle Fryske lannen tusken Fly en de Iems. De stêd moast him úteinlik deljaan ûnder de macht George fan Saksen, de soan fan Albrecht fan Saksen. Grins keas doe de kant fan Edzard de Grutte fan Eastfryslân en makke him ta beskermhear fan de stêd. Nei it Saksyske Skeel krige Karel fan Gelre de sizzenskip oer de Fryske lannen mei de stêd Grins. Mei de hearskappij fan Karel V waarden de stêd en de Ommelannen opnommen yn de Bourgondyske Kreits.
Jean Mermoz
Feiten Laté 300 "Croix du Sud"
Bemanning op 12 july 1936:
Grins (stêd)
Skiednis
Yn 1614 krige Grins syn universiteit. Letter yn de 17e iuw waard in nije omwâling oanlein, ûntwurpen troch festingbouwer Menno van Coehoorn. Yn it rampjier 1672 waard Grins in skoft belegere troch de biskop fan Münster, Bernard von Galen. Alle jierren op 28 augustus fiert de stêd de oerwinning op Bommen Bearend. Yn 1772 waard der in frijmitselderslôzje yn Grins stifte, L' Union Provinciale neamd. By syn stifting hat de Lôzje as stribjen om de dan hearskjende sosjale en ekonomyske omstannichheden yn it positive te beynfloedzjen. Yn de tiid fan oprjochting wie der ommers frijwat skeel tusken Stêd en Ommelân. Dêrom ek de betsjutting fan de namme fan de Lôzje: "Provinciale Eenheid". Tsjintwurdich hat Grins 5 Frijmitselderslôzjes. thumb|left|Dûns om de Frijheidsbeam, Grins 1795. De bysûnder posysje fan de stêd yn de Ommelannen einige yn de Frânske tiid. De Frânsen sluten suver alle universiteiten yn Nederlân, allinnich de universiteit fan Grins en Leiden mochten iepen bliuwe. Nei de Frânske tiid moast de stêd syn plak wer fine yn in nije machtskonstellaasje. Formeel hie de stêd syn besittingen ferlern yn de Ommelannen, mar benammen de Feankoloanjes soenen noch aardich wat opsmite foar de stedsfinansiën. It Stedskanaal waard útwreide nei Ter Apel ta. Nei Delfsyl ta waard de ferbining ferbettere troch de oanlis fan de it Iemskanaal, wylst it Hoornsediep útboud waard ta it Noard-Willemskanaal.
De útlis fan de 17e iuw hie twa iuwen lang fertuten dien foar de befolkingsgroei fan de stêd, mar yn de 19e iuw kaam de stêd dêrmei yn 'e knipe. Utwreiding bûten de omwâlingen wie net mooglik om it militêre belang dat de stêd as fêsting hie. Nei de Frânsk-Dútske Kriich fan 1870-1871 waard dúdlik dat fêstingen as Grins út militêr eachpunt wei gjin betsjutting mear hawwe koenen. De fêstingswet yn 1874 makke dêrom in ein oan de Fêsting Grins, op de âlde wâlen ûntstie it Noarderplantsoen en it Akademysk Sikehûs waard dêrop boud. Bûten de omwâlingen ûntstienen nije stedsdielen, earst by de Hereweg del, letter ek by de Oosterpoort en oan de noardkant.
Yn de tweintichste iuw wreidet de stêd him hieltyd fierder út. Yn jannewaris 1915 wurdt it doarp Helpman fan de gemeente Haren anneksearre troch de stêd Grins. Yn 1969 wurde de gemeenten Heechtsjerk (Hoogkerk) en Noarddyk (Noorddijk) by Grins foege.
Yn de Twadde Wrâldkriich rekken sa'n 3300 ynwenners dea, wêrfan't 2800 Joaden wiene. Foar de kriich hie de stêd in Joadske mienskip fan sa likernôch 3000 minsken. Op de Grutte Merk siet yn it Scholtenhûs in ôfdieling fan de SD, dy't syn fûle terreur oer de stêd jilde liet. De Slach om Grins waard fochten fan 13 oant en mei 16 april 1945. De Dútsers sa'n 7000-7500 soldaten fan de Wehrmacht en de SS ynset. Oan de alliearde kant waard de 2e Kanadeeske ynfanterydifyzje ynset. Yn de jierren nei 1950 waard de stêd flink útwreide. Nei it sljochtsjen fan de omwâlingen wie de stêd hast likegrut as yn de 17e iuw. De stedsútwreidingen om it jier 1900 hinne, lykas de anneksaasje fan Helpman yn 1915, wienen frij beskieden en makken de stêd noch net folle grutter. Yn de fyftiger en sechtiger jierren fan de tweintichste iuw waard foaral oan de súdkant fan de stêd boud. Yn dy tiid ferrize stedsdielen lykas Corpus den Hoorn en De Wijert. Yn de jierren santich en tachtich waard de stêd fierder útboud oan de noard- en eastside, mei sawol yndustry as wenningbou.
Befolking
Grins heart mei sa likernôch 203.000 ynwenners by de tsien grutste gemeenten fan Nederlân. De gearstalling fan de befolking ferskilt wat de leeftyd oanbelanget fan oare gemeenten yn Nederlân omdat de leeftydskategory 20-25 yn Grins folle grutter is. Yn de stêd Grins falt 15,9 persint fan de folsleine befolking yn dy kategory. Allinnich Delft, Nijmegen, Utert en Wageningen hawwe mear as 10 persint fan de ynwenners yn dy kategory, mar alle fjouwer komme net boppe de 11,5 persint út.
Befolkingsûntjouwing
Yn it neikommende oersjoch stean de histoaryske ynwennertallen fan Grins:
Religy
It is net bekend wa’t it kristendom as earste yn de stêd predikt hat. Yn de Ommelannen wie dat Liudger, yn Drinte wie it wierskynlik Willehad. Of ien fan beide dêrby ek yn de stêd, doe noch in Drintsk doarp, west hat is net bekend. De earste tsjerke, in foarrinner fan de Martinytsjerke, is wol út dy tiid.
Elfûle
De Elfûle (Micrathene whitneyi) is in fûgel út de famylje fan de Ulefûgels dy't foarkomt yn it súdwesten fan Noard-Amearika. Mei sa'n 13-14 sm is it de lytste ûle, sawat de grutte fan in protter.
Grins (stêd)
Religy
Foar de reduksje fan Grins yn 1594 wie Grins in katolike stêd. Yn 1559 waard de stêd sit fan in biskop en de Martinitsjerke ferheven nei katedraal. Nei de reduksje waard de Nederlânsk Herfoarme tsjerke ek yn Grins de offisjele tsjerke, mar seker net de algemiene tsjerke. In ridlik grut part fan de Stadjers bleau katolyk, wylst ek de mennisten har eigen plak yn de stêd hienen.
Yn de santjinde iuw keas de tsjerkerie fan de stêd de kant fan de kontraremonstranten en waard Franciscus Gomarus beneamd ta heechlearaar oan 'e hegeskoalle. Yn de njoggentjinde iuw wie de universiteit in broedplak foar in beweging dy't de oare kant út gong as de beweging fan de Grinzer Godgelearden mei mannen as Petrus Hofstede de Groot en Willem Muurling. De fûlste reaksje tsjin de Grinzer Godgelearden wie fan Hendrik de Cock dy't predikant yn Ulrum wie. Syn krityk wurke as in katalysator foar de Ofskieding fan 1834, dêr't de Grifformearde Tsjerke út ûntstean koe. Healwei de tweintichste iuw wie der wer in ôfskieding doe't in keppel Grinzer grifformearden Klaas Schilder folge en har frijmakken fan de Grifformearde Tsjerke. Dêrút ûntstie de Grifformearde Tsjerken frijmakke.
Elfûle
Fersprieding
De Elfûle komt foar yn it súdwesten fan de Feriene Steaten en yn Meksiko. De fûgels dy't it noardlikst briede, oerwinterje súdliker yn sintraal Meksiko. De ûle hâldt fan woestinen dy't begroeid binne mei kaktussen en oare woestynplanten.
Grins (stêd)
Religy
Foar de Twadde Wrâldkriich hie de stêd in brûzjende Joadske mienskip dy’t benammen yn en om de Folkingestraat wenne. De synagoge waard nei de oarloch net mear ûnderholden en drige alhiel ûnder te gean. Nei de keap troch de gemeente waard it gebou restaurearre en wer as synagoge brûkt.
Elfûle
Iten
Dizze rôffûgels jeije it meast op grutte ynsekten. Mar se ite ek wol skorpioenen en somtiden hagedissen, slangen en lytse fûgels.
Grins (stêd)
Religy
Yn 1956 krigen de Grinzer katoliken wer in eigen biskop mei de oprjochting fan it bisdom Grins. Yn 2006 waard dat bisdom ûnderdiel fan it bisdom Grins-Ljouwert.
Yn 1772 waard der in frijmitselderslôzje mei de namme L' Union Provinciale oprjochte. It is de op ien nei âldste feriening fan de stêd. Yn de Twadde Wrâldkriich wienen de lôzjes ferbean. Nei de oarloch ûntstienen neist L' Union Provinciale ek de lôzjes De Drieslag, In Tenebrix Lux, De Bouwketen en de ûnderwylst opheven lôzje Libra.
Ekonomy & fasiliteiten
Yn april 2009 hie de stêd 134.207 wurkplakken. De stêd is in belangryk hannelsplak bleaun en hat dêrneist ek in grutte fiedingsmiddelsyndustry (sûker, tabak, kofje). Mei twa sûkerfabriken wie Grins de grutste sûkerstêd fan Jeropa. Yn 2008/09 waard it fabryk fan de Suiker Unie sletten, it fabryk fan CMS is noch yn bedriuw. Oare ferneamde bedriuwen út Grins binne Hooghoudt (alkoholyske dranken lykas de jenever), útjouwerij Noordhoff en Theodorus Niemeyer (tabakprodukten lykas de Samson-shag). Grutte ynstellingen, troch de steat betelle, binne de Gasunie en it Universitair Medisch Centrum Groningen (UMCG). By it sikehûs UMCG binne sa likernôch 11.000 minsken oan it wurk.
Elfûle
Fuortplanting
De Elfûlen meitsje harren nêst it leafst yn in ferlitten spjochtehol yn kaktussen of beammen yn de woestyn. It nêst leit sa'n 3-10 meter boppe de grûn. De fûgel leit 1-5 aaien dy't meast troch it wyfke yn 2-3 wyken útbret wurde. De jongen bliuwe ek noch seker 3 wike op it nêst, wêrby it wyfke harren it iten fuorret dat troch it mantsje brocht wurdt.
Grins (stêd)
Ferkear
thumb|Ringwei De grutste sneldiken binne de A7 en de A28. De A7 is in east-west ferbining (Drachten, Ljouwert, Amsterdam), de A28 is in noard-súd ferbining (Zwol, Amersfoart, Utert). De A28 slút yn East-Fryslân oan op de Dútske A31. Op it knooppunt Julianaplein komme de A28 en de A7 byinoar. It Julianaplein is in ûnderdiel fan de ringwei om de stêd hinne. Gruttere plattelânsdiken binne de N46 nei Iemshaven, de N361 nei Winsum, de N360 nei Delfsyl en de N355 nei Súdhoarn. Dy N-diken binne allegear mei de fjouwerbaanske ringwei ferbûn. Nei it sintrum ta binne de gebieten om de Grutte Merk en de Fiskmerk hinne autofrij.
Grins leit oan it spoar fan Ljouwert nei Lear,East-Fryslân (east-west ferbining). Nei it suden is Grins oer it spoar ferbûn mei Assen, Meppel en Swol. Nei it noarden ta lizze twa net elektrifisearre spoaren; ien nei Delfsyl en ien nei Roodeschool. Der binne trije treinstasjons; Grins (sintraal stasjon), Grins Europapark en Grins Noard.
Yn Grins komme ferskate grutte wettterwegen byinoar. Ut it westen wei is dat it Van Starkenborghkanaal, fan Delfsyl ôf it Iemskanaal, út it súdwesten it Winschoterdiep, en it Noard-Willemskanal út it suden.
Tsien kilometer súdlik fan de stêd leit 'Groningen Airport Eelde', in fleanfjild mei ferskate Europeeske reisdoelen.
Media
Grins hat tsjintwurdich noch mar ien regionale krante, it Dagblad van het Noorden. It Dagblad van het Noorden is in fuortsetting fan it Nieuwsblad van het Noorden, dat as iennichste oerein bliuwe koe fan de fiif provinsjale kranten dy’t der oait wienen. It deiblêd hat tsjintwurdich syn kantoaren oan de Lübeckweg, it âlde haadkantoar fan it Niuwwsblad oan it Gedempte Zuiderdiep is ferlitten.
De regionale tillefyzje en radio is yn hannen fan de provinsjale stjoerder RTV Noord. De skiednis fan dy regionale omrop begjint fuort nei de Twadde Wrâldkriich mei de fêstiging fan de RON yn Grins. Nei de RONO ûntstiet Radio Noord mei as stjoergebiet Grinslân en Drinte. Nei de stifting fan RTV Drinte stjoert 'Noord' inkeld noch yn Grinslân út. Dêrneist hat de gemeente Grins noch in eigen omrop mei de namme Stichting Omroep Organisatie Groningen (ôfkoarte OOG).
Universiteit
De Ryksuniversiteit Grins hat in ryk akademysk ferline dy't weromgiet nei it stiftingsjier 1614. Nei de Universiteit fan Leie hat Grins de twadâldste noch besteande universiteit fan Nederlân. De universiteit hie ferskate primeuren: De earste froulike studint (Aletta Jacobs), de earste Nederlânske astronaut (Wubbo Ockels), de earste presidint fan de Europeeske Sintrale Bank (Wim Duisenberg), en in nobelpriiswinner (Frits Zernike). Op 1 oktober 2011 hie de universiteit 28.200 studinten.
Ferdivedaasje
Grins is de grutste stêd fan de trije noardlike provinsjes (Drinte, Fryslân, Grinslân) fan Nederlân. De stêd hat dêrtroch in sintrumfunksje. Mei in relatyf jonge stedsbefolking is der in ryk ferskaat oan kulturele foarsjennings en eveneminten.
Musea
thumb|180px|It Grinzer museum It Grinzer Museum kin sjoen wurde as it belangrykste museum fan de stêd. Fanâlds wie it in frij tradisjoneel regionaal museum mar hat him wilens ûntjûn as ien fan de meast fernijende musea yn Nederlân, benammen sûnt de nijbou op in keunstmjittich eilân yn it Ferbiningskanaal foar it sintraal stasjon oer.
De stêd hat noch ferskate oare musea lykas it Universiteitsmuseum mei útstallings oer de sawol de skiednis fan de universiteit as ek de nijste ûntjouwings dy't yn it ûndersyk te sjen binne. It Noardlik Skipfeartmuseum hat útstallings op it mêd fan histoaryske seefeart yn Grinslân. It Grafysk Museum hat as tema's grafyske keunsten en printtechniken.
Teater en muzyk
De Stedsskouburch is it belangrykste tonielpoadium yn de stêd. It monumintale gebou út 1883 leit oan Turfsingel. De Oosterpoort is in kultureel sintrum mei twa konsertsealen. It Grand Theatre is in kultuergebou oan de Grutte Merk yn it sintrum. Fanâlds wie it gebou in bioskoop mar waard yn 1980 ynrjochte as alternatyf kultuerpaleis. Vera is in poppoadium oan de Oosterstraat, Simplon is kultureel sintrum foar de jongerein mei alle wiken popkonserten en dance-jûnen. It Prinsentheater is in belangryk amateurpoadium oan de Noorderbuitensingel.
Foar gruttere konserten en eveneminten is Martiniplaza yn it súdwesten fan de stêd ornearre. Yn augustus wurdt alle jierren yn it Noorderplantsoen it teater-festival Noorderzon holden.
Parken en bouwurken
thumb|180px|Martinitoer It Gasunygebou yn it súdwesten fan de stêd hat 18 ferdjippings en is in foarbyld fan organyske arsjitektuer. It gebou waard oplevere en iepene yn 1994. Nei de Martinitoer is it Gasunygebou mei 89 meter it twadheechste fan de stêd. De Martinitoer oan de Grutte Merk hat in hichte fan 96,8 meter.
It Grinzer Museum waard iepene yn 1994. It gebou is delsetten yn de postmoderne boustyl. De Stedsskouburch is in teatergebou yn neorenêssânsestyl en waard yn 1883 oplevere.
It âlde gebouwekompleks fan it Provinsjehûs stiet oan de eastside fan it Martintsjerkhôf. It frontgebou oan it Martinytsjerkhôf datearret út it begjin fan de 20e iuw, de efterside, mei dêryn de steateseal, is de eardere Latynske skoalle (Sint Maartensskoalle) fan Grins en komt út de lette midsiuwen.
It fuotbalstadion fan FC Groningen hat de namme Euroborg. It stadion waard yn jannewaris 2006 iepene en hat in kapasiteit fan 22.600 sitplakken.
It Noarderplantsoen leit op it plak dêr't yn de 17e iuw de ferdigeningswâlen fan de stêd boud waarden. De grêften binne ferfongen troch fivers en op it plak dêr't de wâlen stienen, leit no in park yn Ingelske styl mei hichteferskillen.
Sport
Yn de Nederlânske Earedifyzje wurdt de stêd fertsjintwurdige troch FC Groningen. De fuotbalklup FC Groningen spilet syn thúswedstriden yn it stadion Euroborg.
Yn it noarden fan de stêd leit oan de eastlike ringwei de oerdekte iisbaan Kardinge. Kardinge hat in 400 meter-iisbaan en iishockeyflier, tennisfjilden en fitnessromten. By it kompleks hearre noch 10 sportfjilden.
Nachtlibben
Troch in grut tal studinten hat Grins in brûzjend nachtlibben. Yn ferliking mei oare stêden fan likense grutte hat Grins in ryk oanbod. In protte gelegenheden oan de Grote Markt, de Vismarkt, de Poelestraat en Peperstraat binne alle dagen fan 'e wike iepen en in hiel soad slute net foar 7 oere moarns.
Santa María la Blanca
De Santa María la Blanca is in museum en earder godshûs yn de Spaanske stêd Toledo. De Santa María la Blanca is as in synagoge boud en letter ferboud ta tsjerke. Eigner van it gebou is it aartsbisdom Toledo.
Synagoge
De Santa María la Blanca waard neffens in ynskrift yn 1180 as de synagoge Ibn Shushan boud foar de joadske mienskip, dy't yn dy tiid tûzenen leden telde. De bou fûn plak troch moslims op kristlik gebiet en hie as opdrachtjouwer en jildsjitter de joadske mienskip fan Toledo. Doe't it gebou klear wie, waard de synagoge de 'Grutte Synagoge' neamd, om't it fan de tsien synagoges fan Toledo doe de grutste wie.
Tsjerke
thumb|250px|left|Ynterieur Nei de troch de opstookjende preken fan Ferrán Martínez feroarsake pogroms op de joadehoeke fan Toledo (judería of barrio judío) yn de jierren 1355 en 1391 en de migraasje fan joaden nei oare Europeeske lannen en Noard-Afrika, waard it gebou yn 1405 (mooglik wat earder of letter) oerdroegen oan de Oarde fan Calatrava, dy't de synagoge yn in katolike tsjerke feroare.
Kardinaal Siliceo makke letter fan de gebouwen in begynhôf foar publike froulju, dy't ta ynkear kommen wiene. Der waarden trije apsissen tafoege dy't as kapel tsjinnen, dy't taskreaun wurde oan Alonso de Covarrubias. It hjoeddeiske alter datearret út dy tiid. Tusken 1600 en 1701 stie it gebou leech en yn de 18e iuw wie it yn gebrûk fan de garnizoenstroepen fan Toledo. Yn de Frânske tiid waard it omboud ta in pakhûs. Healwei de 19e iuw waard it gebou útroppen ta in monumint en restaurearre. Nei de Spaanske Boargerkriich waard it gebou by keninklik beslút oerdroegen oan de Roomsk-Katolike Tsjerke.
De Kolannen
De Kolannen is in buorskip yn it doarp Donkerbroek yn de gemeente Eaststellingwerf.
Santa María la Blanca
Beskriuwing
thumb|250px|left|Kapiteel It fan bûten tige ûnopfallende gebou lit pas fan binnen sjen hoe bysûnder it gebou is. De bouwers fan de synagoge wiene moslims, dy't it gebou it oansjen joegen fan in moskee út de Almohadentiid, alhoewol't it nea in moskee west hat.
De fiif skippen wurde troch arkades mei hoefizerbôgen fan inoar skieden, dy't rêste op 32 achthoekige pylders. Hast eltse kapiteel hat in eigen ûntwerp en bestiet út florale dekoraasjes dy't mei flechwurkbannen fan inoar skieden wurde. De muorren en de pylders binne hielendal wyt stúkt en de hegere muorredielen binne ryk fersierd mei yntegrearre pylderkes en geometryske foarmen.
It Hegesân
It Hegesân is in buorskip by it doarp Donkerbroek yn de gemeente Eaststellingwerf.
Tirumala
De Tirumala binne in skaai yn de famylje fan de Danainae.
Herman Heida
Herman Heida (Aldegea, 1 febrewaris 1953) stie foar it Ynskedeeske dichterskollektyf fan J. Heymans en Goaitsen van der Vliet. De skûlnamme is opboud út Goaitsen syn twadde foarnamme en in Fryske achternamme dy't op "Heymans" liket.
Herman Heida publisearre yn de jierren 1979-1983 gedichten, oersettings en skôgings yn it Frysk literêr tydskrift Trotwaer en letter gedichten yn Hjir.
It fers Skieding waard yn 1980 útbrocht as plakette mei in tekening fan Fedde Spoel.
Kanada (Elslo)
Kanada (Stellingwerfsk: Kannede) is in buorskip op de grins fan de himrikken fan de doarpen Elslo en Appelskea yn de gemeente Eaststellingwerf.
Mienskipsskoalle De Legeaën
Hoewol't De Reinbôge en De Twatine fan protestantsk-kristlike synjatuer wiene en oansletten wiene by it Protestantsk Kristlik Basisûnderwiis Ljouwert (PCBO Ljouwert), resp. de Stichting Palludara yn Snits, en wylst De Lege Geaën in iepenbiere daltonskoalle wie dy't ûnderbrocht wie by de koepelorganisaasje Odysseeskoallen, waard troch de respektivelike bestjoeren dochs besletten ta in fúzje. Mienskipsskoalle De Legeaën waard in 'bysûndere neutrale skoalle', dêr't 'modern ûnderwiis' jûn waard. In 'identiteitskommisje' bûgde him oer de fraach hoe't it kristlike en sekuliere aspekt fan 'e nije skoalle krekt ynfolle wurde moasten.
Mienskipsskoalle De Legeaën krige in nije gebou, dat ferriisde op it terrein by Sporthal It Mingeltsje yn Sibrandabuorren. Mei de bou fan in nije skoalgebou waard op 21 juny 2018 úteinset en yn 't foar rûsde men dat it likernôch oardel jier duorje soe. Sa lang bleaune de âlde skoalgebouwen yn Sibrandabuorren en Gau iepen. De skoalle yn Tersoal gie oan 'e ein fan it skoaljier 2017-2018 al ticht.
Batavia
thumb|250px|Batavia yn de 17e iuw Batavia wie de namme fan de haadstêd fan de Nederlânske koloanje 'Nederlânsk-Ynje'. Tsjintwurdich hjit de stêd Jakarta. Oarspronklik hite Batavia Sunda Kelapa. Op 22 juny 1527 waard de stêd troch Fatahillah ferovere, dat feit wurdt beskôge as de offisjele stiftingsdatum fan de stêd. Hy werneamdede stêd Jayakarta, ek wol skreaun as Djajakarta of Jacatra wat 'folsleine oerwinning' betsjut. Jan Pieterssoan Coen ferovere de stêd yn 1619 op de bewenners. Hy lit in nij foart bouwe en de stêd fan de FEK bouwen. Yn 1942 waard de stêd troch de Japanners oermastere. Nei de ûnôfhinklikens fan Yndoneezje krige de stêd wer de âlde namme Jakarta.
Vreid
Vreid is in Noarske blackmetalband yn 2004 yn Sogndal ûntstien út de band Windir nei't sjonger Valfar fan Windir ûnferwachts ferstoarn wie. De band brocht yn 2004 syn debútalbum Kraft út. De teksten fan de band gean benammen oer kjeld, it tsjustere, it kwea en kriich. Vreid hat njoggen studio-albums en ien live-album útbrocht.
Institut polytechnique de Paris
It Institut polytechnique de Paris, of IP Paris is in universiteit yn Palaiseau, in foarstêd fan Parys, mei likernôch 9.000 studinten. IP Paris is op akademysk mêd ien fan de bêste universiteiten fan de wrâld. IP Paris is in universiteit op it mêd fan natoerwittenskippen, technology, bestjoerskunde, ekonomy, taalkunde, politike wittenskippen en filosofy.
De universiteit is lid fan de Conférence des Grandes Écoles, in groep fan algemien wittenskiplik oriïntearre technyske elite-hegeskoallen. Mei in multydissiplinêr kurrikulum liedt hja binnen trije jier yngenieurs op heech nivo op, dy 't dêrnei foaral yn de yndustry wurkje sille. It doel fan de oplieding is it saneamde yngenieursdiploma "Ingénieur IP Paris", dat oerienkomt mei in masterdiploma.
Op 15 septimber 2020 rjochte it ynstitút tegearre mei HEC Paris it ûndersykssintrum foar keunstmjittige yntelliginsje Hi! PARIS op.
Noardfrysktalige literatuer
De Noardfrysktalige literatuer is de literatuer dy't yn it Noardfrysk skreaun is. Under de hast synonime term Noardfryske literatuer wurdt ek meirekkene wat oer de Noardfriezen en Noard-Fryslân skreaun wurden is, yn it Deensk of Dútsk of sels yn oare talen. Faaks ek literatuer, dy't him yn Noard-Fryslân ôfspilet. Oersettings út oare talen wei nei it Noard-Frysk binne ek fan belang.
As skrifttalen binne de Noard-Fryske dialekten jong en dêrom is der net safolle literatuer. Omdat der net safolle sprekkers binne mar wol in ryk ferskaat oan dialekten, binne der aardich wat teaterstikken, fertellingen en ferhalen.
Skiednis
It âldst oerlevere bewyske yn it Noardfrysk is in ballade fan it eilân Feer "A bai a redder" (soks as "Der dûnse in ridder") dat rûchwei yn de 15e iuw skreaun is, de skriuwer is fierders net bekend. De ballade tilt op fan âldfrinsige útdrukkings en kin dêrtroch net hielendal oerset wurde yn moderne taal. Der binne ferskate farianten fan it liet oerlevere dy't pas yn de tiid fan de Romantyk in werprintinge krigen. De styl fan it liet hat wol wat fan Deenske folksballaden út dy tiid dat wat oer de bining tusken Noard-Fryslân en Skandinaavje seit.