cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Biljetletter
thumb|Biljetletters Biljetletters waarden brûkt by it meitsjen fan affysjes yn heechdruk. Se wienen meastentiids makke fan kops hurdhout, bygelyks kersehout. Yn it earstoan waarden biljetletters mei de hân snien. Sûnt de njoggentjinde iuw waarden se freesd mei in mal en in pantograaf. De iere, ryk fersierde biljetletters wiene metalen plaatsjes, op hout monteard: de saneamde opsleine letters.
It korps wurdt net yn punten mar yn sisero of augustyn oanjûn. Hast alle biljetletters mjitte 8 augustyn (± 3,6 sm) of grutter, hoewol't lytsere korpsen ek foarkomme.
Nei de Twadde Wrâldoarloch is it brûken fan biljetletters weromrûn troch de opkomst fan offset en printsjen. Yn Nederlân binne no amperoan noch drukkerijen dy't biljetletters kommersjeel tapasse. Yn grafyske museums (bygelyks yn Museum De Jouwer ) en wurkplakken en by kontribuanten fan de Stichting Drukwerk yn de Marzje wurde se noch wol op lytse skeal tapast.
Westerskelde
right|Westerskelde thumb|Westerskelde op de hichte fan [[Breskens]] De Westerskelde of De Honte is in estuarium yn de Nederlânske provinsje Seelân, tusken Walcheren en Súd-Bevelân oan de noardside en Siuwsk-Flaanderen oan de súdkant. Oars as de Easterskelde, de Grevelingen en it Haringflyt is er net ôfsluten yn it ramt fan de Deltawurken. De reden dêrfoar is dat sa de haven fan Antwerpen berikber bliuwt.
De Westerskelde is de mûning fan de Skelde. Yn de regel wurdt it part fanôf de Belgysk-Nederlânske grins oant de Noardsee de Westerskelde; fan de Belgysk-Nederlânske grins oer Antwerpen oant Gint hjit er Seeskelde.
Bosnje
Bosnje, eins: Bosnje-Hertsegovina, is in lân op de Balkan. It is in republyk, dy't ûntstean is troch it útinoar fallen fan it eardere Joegoslaavje (sûnt 5 april 1992).
Formeel hjit it lân: Bosna i Hercegovina, Bosnje en Herzegovina, om't it in kombinaasje is fan de lânskippen Herzegovina en Bosnje. Herzegovina is it lytsere part yn it suden, besuden Konjic. Ornaris wurdt dizze twadieling net mear in protte oandacht jûn fanwegen de opdieling dy't op it stuit wichtiger is: yn Kroatysk en Servysk gebiet. Dêrom wurdt it lân ornaris simpelwei Bosnje neamd, en de ynwenners Bosnjers.
De haadstêd is Sarajevo en it haad fan de republyk is sûnt 2013 presidint Mladen Ivanić.
Lizzing
Bosnje wurdt begrinzge troch: By Neum hat it lân in 24 kilometer lange kustline mei de Adriatyske See. left|thumb|220px|[[Neum]]
Lânskip
It noarden is foar it meastepart flak, it middenwesten heuvelich. Yn it suden en easten lizze de heechste toppen, it heechste punt is de Maglic (2386m) op de grins mei Montenegro. It lân hat in soad bosken en de natuer is der noch yn hear en fear. Yn it westen binne kanofarren en rafting op de rivieren Una en Sana tige populêr. Fierder ûnderbrekt Bosnje de kustline fan it buorlân Kroaasje yn it suden, by de stêd Neum, dêr't it in ferbining hat mei de Adriatyske See. Alhoewol't yn de oarloch in protte fernield is, wurdt der hurd wurke oan de weropbou.
Skiednis
Yn eardere tiden makke Bosnje diel út fan ferskate riken: ûnder oaren it Romeinske ryk, it Byzantynske ryk en it Ottomaanske ryk.
Yn de 20e iuw sûnt 1945 oant 1991 wie Bosnje ien fan de seis republiken, dy't mei-inoar de Sosjalistyske Federative Republyk Joegoslaavje foarmen. Oant 1980 waard Joegoslaavje laat troch Tito. Yn dat tiidrek waard foaral de klam leid op ienheid en bruorskip tusken de ferskate godstsjinstige en etnyske groepen dêr't Joegoslaavje út bestie. Nei de dea fan Tito kaam it liederskip te lizzen by in kollektyf steatspresidium. Lykwols wurke dat systeem tige min en begjin njoggentiger kaam der in ein oan de Federaasje mei de iensidige ôfskiedings fan Sloveenje en Kroaasje yn 1991. Troch it Servyske regear yn Belgrado waard dat net akseptearre wat foaral late ta in kriich tusken Kroaasje en Servje.
Bosnje, dat de meast etnysk-mingde republyk yn Joegoslaavje wie, waard yn dizze kriich meilutsen. Wylst de Bosnyske Kroaten en Bosnyske Servjers oansluting sochten by respektivelik Zagreb en Belgrado, rôp it troch moslims dominearre regear yn Sarajevo de ûnôfhinklikens fan Bosnje út. Tusken de ferskate befolkingsgroepen ûntstie in bluodderige boargerkriich, dêr't pas yn novimber 1995 mei de akkoarden fan Dayton formeel in ein oan kaam en dy't nei skatting oan 100 à 150 tûzen minsken it libben koste hat.
It skaaimerk fan dizze kriich wie it etnysk suverjen fan doarpen en stêden. Hjirby waarden tûzenen minsken fermoarde, lykas yn Srebrenica yn july 1995, en hûnderttûzenen ynwenners flechten, faak mei efterlitten fan al har besittings.
Dielrepubliken
Fuortendaliks nei it útroppen fan de Bosknyske ûnôfhinklikheid yn 1992 bruts de Bosnyske oarloch út, dy't einige mei ynternasjonaal yngripen yn 1995 troch it ferdrach fan Dayton. Sûnt dy tiid is it lân ferdield yn twa parten: De Moslim-Kroatyske Federaasje (Federacija Bosna i Hercegovina), en in Servysk part: de Servyske Republyk (Republika Srpska). Yn dy lêste is Banja Luka de wichtichste stêd; grûnwetlik is Sarajevo de haadstêd. Utsein de boppeneamde twa dielrepubliken is der ek it Federaal Distrikt Brcko.
Taal
Bosnje hat trije offisjele talen, it Servysk, it Kroatysk en it Bosnysk. De namme "Bosnysk" is lykwols kontroversjeel, om't de Kroatyske en Servyske Bosnjers miene dat de namme Bosnysk seit dat it de taal fan gâns Bosnje is, wylst it grutste part fan it lân Kroatysk of Servysk praat. De konstitúsje fan de Republika Srpska, dêr't it Bosnysk in offisjele taal is, sprekt fan "de taal sprutsen troch de Bosniakken" ("jezik kojim govore Bošnjaci"); deselde beneaming wurdt ek brûkt troch it regear fan Servje.
List fan planetoïden 54001-54100
Dit is in list fan planetoïden 54001-54100.
San José (Kosta Rika)
thumb|250px|Lizzing San José yn Kosta Rika San José ("Sint Joazef") is de haadstêd en grutste stêd fan Kosta Rika. De stêd leit yn de Sintrale Delling fan Kosta Rika. San José is de sit fan it nasjonaal regear en it sintrum fan polityk en ekonomy, teffens it wichtichste ferkearsknoopunt fan it lân. Sûnt de twadde helte fan 20e iuw is de stêd hurd groeid: yn 1950 wienen der noch mar 87.000 ynwenners.
Distrikten
San José is ferdield yn 11 distrikten (distritos):
Koloniale tiid
Begjin 17e iuw hie San José noch net folle te betsjutten. De wichtichste stêd fan de koloanje wie de doe noch haadstêd Kartago; út dy stêd wei waarden smokkelders en swarthannelers ferbanne nei de fallei om San José hinne. Yn 1737 waard der foar it earst sprutsen fan in wier stedsje op dat plak, dêr't de yn de delling fersprate ballingen har fersammele hienen en ienfâldige wenten fan reid en klaai bouden. It stedsje, offisjeel stifte fanwege Cabildo de León, krige de namme Villa Nueva de la Boca del Monte del Valle de Abra. Letter waard dat San José: de namme fan de pleatslike beskermhillige.
Nei de ûnôfhinklikheid
Oktober 1821 waard Kosta Rika ûnôfhinklik fan Spanje. It gebiet foarme gjin bestjoerlike ienheid en de fjouwer meast wichtige stêden (neist San José en Kartago wienen dat Heredia en Alajuela) gedroegen har sa'n bytsje as de âld-Grykske stedssteaten. De lieders fan Kartago en Heredia woenen dat de regio har oanslette by de Feriene Steaten fan Sintraal-Amearika, mar San José en Alajeula woene dat net. Rillegau ûntstie der in bluodderige striid oer de behearsking fan regio tusken de stêden. Op 5 april 1823 waard dy striid wûn troch de republikeinske Gregorio José Ramirez dy't de slach yn it Ochomogo Berchtme wûn, wêrnei't er fuortendaliks trochstjitte nei Kartoge en dy stêd fersloech.
Kosta Rika waard dêrnei ûnôfhinklik fan de Feriene Steaten fan Sintraal-Amearika en San José waard de haadstêd fan it lân. Dat noaske eltsenien lykwols net en yn 1835 sloech it regear foar om ienris yn de fjouwer jier fan haadstêd te wikseljen. De oare trije stêden dy't ek foar fêst haadstêd wêze woene wienen it der net mei iens. Sadwaande waard San José yn 1897 troch in koälysje fan Kartago, Heredia en Alajuela oanfallen. It regear waard fuortstjoerd, mar de striid gie troch en lang om let wûn San José dy Guerra de la Liga (bûnsgenoatenoarloch). Sûnt is San José altyd de haadstêd fan Kosta Rika bleaun.
Modern San José
Nei de Twadde Wrâldkriich groeide San José tige; lytsere plakken yn de omkriten waarden opslokt troch de stêd. In protte 19e-iuwske gebouwen waarden ôfbrutsen om plak te meitsjen foar nijbou. It sintrum hat in soad bars, klups en dancings.
Der binne in protte kulturele ynstellings en museums. Ien dêrfan is it Goudmuseum, dêr't gouden artefakten fan de âlde Latynsk-Amerikaanske beskavingen te sjen binne. De nijsgjirrige Botanyske Tún fan Lankester, oan de râne fan de stêd, lûkt ek in soad minsken.
Op it stuit is it Ynter-Amerikaansk Hof foar de Minskerjochten yn San José festige.
Juan Santamaria International Airport, it fleanfjild fan San José, leit 17 km noardwestlik fan de stêd, by it plak Alajuela.
Opmeer
Opmeer (Frysk: Opmar) is in doarp en gemeente yn 'e krite West-Fryslân, yn 'e Nederlânske provinsje Noard-Hollân. As gemeente bestiet Opmeer sûnt 1817. Yn 1959 anneksearre it de buorgemeente Spanbroek, en yn 1979 de buorgemeente Heechwâld.
It gemeentehûs stiet yn it doarp Opmeer, dat ek it meast sintraal leit yn de gemeente en de gemeente syn namme joech. Opmeer wurdt al sûnt 1310 neamd en de plaknamme ferwiist nei in lokaasje boppe in mar. Oant it begjin fan de 20e iuw wie Opmeer noch in typysk boeredoarp. Sûnt 1960 sette de útwreiding yn mei nije wiken en tsjin it ein fan de 20e iuw wiene de plakken Opmeer en Spanbroek al oan inoar fêstgroeid. De doarpen hawwe yn de rin fan de tiid in soad fan harren eigenens ferlern.
Plakken yn de gemeente Opmeer
Buorskippen:
Skiednis
Argeologyske fynsten lykas it bonkerak fan 'Kees de Stientiidman' bewize dat it gebiet al yn de Nije Stientiid bewenne waard.
Stedsrjochten
De plakken Opmeer en Spanbroek krigen as ûnderdiel fan in bestjoerlike weryndieling yn 1414 tegearre as ien gebiet stedsrjochten (Opmeer en Spanbroek). Yn dy tiid waard hast it hiele Westfryske plattelân ferdield yn plattelânsstêden. Yn Opmeer stie it rjochtshûs fan de 'stede', dat yn 1598 boud wie en oan 'De Waterkant' stie; it riedshûs út deselde tiid stiet noch jimmeroan yn Spanbroek op de splitsing Hertog Willemweg-Spanbroekerweg. Under de ferantwurdlikens fan it stedsbestjoer foelen ek de lytsere plakjes Noord-Spierdijk, Spierdijk, Zandwerven en Zuidermeer. Ek Hensbroek en Obdam hearden foar in hoart by de stêd Opmeer en Spanbroek, mar yn 1434 foarmen Hensbroek en Obdam mei in pear stedsrjochten in eigen hearlikheid en yn 1456 besieten Hensbroek en Obdam hast folle stedsrjochten. By it ûntstean fan gemeenten nei de Frânske tiid yn de 19e eeuw waarden de plattelânsstêden as bestjoersfoarm opheft en Opmeer en Spanbroek selstannige gemeenten. Dy skieding duorre oant 1959, doe't de gemeenten Opmeer en Spanbroek fusearren ta de gemeente Opmeer.
De ûnder de gemeente Opmeer fallende doarpen Hoogwoud en Aartswoud wiene gjin ûnderdiel fan de 'stede' Opmeer en Spanbroek; Hoogwoud krige yn 1414 eigen stedsrjochten.
Nicole Oring
Nicole Oring (Seoul, 19 jannewaris 1977) is in Súdkoreaansk-Amerikaansk soft-core pornografysk aktrise, neakenmodel en sakefrou fan etnysk Koreaansk komôf. Sy waard as lytse poppe oannaam en waard grutbrocht yn Kalifornje.
Opmeer
Slach by Hoogwoud
Yn 1256 fûn nei alle gedachten by Berkmeer de Slach by Heechwâld plak. By it treffen mei de West-Friezen ferstoar Willem II fan Hollân, dat yn it gemeentewapen fan de gemeente Opmeer symboalysk betocht wurdt. Nei syn ferstjerren waard Willem II efter de hurdplaat fan in pleats yn Heechwâld byset en der wurdt wol ornearre dat dit de hjoeddeiske Museumpleats is, mar dy pleats datearret fan 185. Ek de Willemshoeve kin it net wêze, want dy waard yn 1700 boud. Willem's soan Floaris V besocht ferskate kearen syn heit werom te finen om yn eigen gebiet in lêste rêstplak te jaan en dat slagge nei in treffen yn 1282, werby't Hoogwoud plondere en de Westfryske ynwenners fan it plak foar in grut part troch de Hollanners útmoarde waarden.
Nicole Oring
Op de middelbere skoallen hat sy prizen foar Ingelsk, wittenskip en sport wûn en sy is lid fan de Nobel Honors Organization.
Opmeer
It hûs fan Hoogwoud
Noardlik fan Hoogwoud hat tusken de Koningspade en de Herenweg in kastiel stien. Fan dat 'hûs', lykas in kastiel yn dy tiid faak neamd waard, bestiet in 18e-iuwske pentekening. Mooglik waard it kastiel oan it begjin fan de 15e iuw foar it earst bewenne troch Eduard fan Hollân, ridder en soan fan greve Willem VI fan Hollân en healbroer fan Jakoba fan Beieren. Letter wie it fan it aadlike famylje Egmont. Dat ferklearret ek de grêft om it kastiel hinne. It oanlizzen fan in grêft om in hûs wie yn dy tiid nammentlik allinne mar tastien foar aadlike famyljes. Nei alle gedachten is it kastiel rillegau nei de ferkeap fan 1607 troch Lamoraal fan Egmont ôfbrutsen. Om't der útsein in pinnetekening fierder gjin oantinkens mear fan it kastiel binne, wurdt der wolris twivele oft it kastiel wol bestien hat of dat it net mear as in soarte fan hearehûs wie. Fanwegen de oerienkomsten fan de tekening mei de kastielen fan Schagen en Purmerend en dat de famylje Egmont ta de hegere Hollânske adel hearde, mei oannommen wurde dat it wis wol in kastiel west hat.
Seehaven Aartswoud
Yn de midsiuwen oant it droechlizzen fan it Ouderlandentocht en de lettere Wieringermar lei Aartswoud oan de Sudersee. Noch jimmeroan leit it plak oan de Westfryske Omringdyk. Aartswoud hie yn dy tiid in haven foar de skippen dy't nei de Poalsee farden om op walfisk te jeijen. Ta neitins oan dy tiid binne der noch jimmeroan opskriften op hûzen en pleatsen te finen. Der wurdt wol sein dat de tsjerketoer ek in fjoertoer wie. De see by Aartswoud wie tige nuodlik en it fjoer op de toer waard somtiden mei sin oanstutsen om de skippen yn noed te bringen. By it fergean fan in skip koe de earme befolking nammentlik profitearje fan it oanspielde guod. Dat wie yn dy tiden net frjemd. It is net bekend hoe faak as de bewenners fan Aartswoud harren dêr oan besûndige ha.
Nicole Oring
Oring har karriêre begûn yn 2002 doe't sy by opnames fan Playboy TV-realitysearje 7 Lives Exposed oanwêzich wie. De man dêr't sy doe mei troud wie spile dêr yn mei en Oring mocht doe ek meidwaan.
Opmeer
Hearlikheden yn de gemeente
Yn de midsiuwen doe't der noch gjin gemeente Opmeer bestie, wie it gebiet dat no de gemeente Opmeer is opdield yn trije hearlikheden. In hearlikheid wie in bestjoersfoarm mei woartels út in feodale ûnderferdieling fan de oerheid. De trije hearlikheden yn Opmeer wiene alletrije hege hearlikheden, dat wol sizze dat de lânshear it rjocht hie om misdiedigers ta de dea te feroardieljen.
Ekonomy
It grutste diel fan it gemeentegebiet wurdt tsjintwurdich noch jimmeroan brûkt foar de lânbou, fral as greide foar it fee. De measte ynwenners wurkje yn de yndustry en tsjinstensektor yn de omkriten, lykas yn Amsterdam dat sa'n 35 kilometer fierder leit.
De tichtstbylizzende treinferbining is yn Obdam (gemeente Koggelân), in pear kilometer súdlik fan de gemeente. Ek is der in goede busferbining nei Hoarn. Goed 40 kilometer nei it suden leit de Lofthaven Skiphol.
Stoarmtroeper (Star Wars)
Taris
De ikoanyske útris fan 'e stoarmtroepers bestiet út in wapenris mei wite bepânsering en swarte ferbiningsstikken. Dêrta heart in folslein gesichtsbedekkende wite helm mei swarte gatten foar de eagen, de noas en de mûle en ûnderoan, by de hals in pear ljochten dy't as bûslampe fungearje kinne. It standertwapen fan 'e stoarmtroepers is de E-11-ploffer, in lasergewear.
Oarsprong
Stoarmtroepers makken har debút op it wite doek yn Star Wars: Episode IV – A New Hope (1977), it earste diel fan 'e oarspronklike Star Wars-trilogy (1977-1983). Yn 'e Star Wars-prequeltrilogy (1999-2005) wurdt dúdlik dat se begûn binne as de kloansoldaten fan it Grutte Leger fan 'e Republyk, de kriichsmacht fan 'e Galaktyske Republyk, dy't yn Star Wars: Episode II – Attack of the Clones (2002) gearstald wurdt foar de Kloane-oarloggen en dêryn oan 'e kant fan 'e Jedi fjochtet. De kloansoldaten binne genetysk ferbettere ferzjes fan 'e Mandaloriaanske preemjejager Jango Fett, dy't troch de wittenskippers op 'e planeet Kamino, dêr't de kloanen yn opdracht fan 'e Jedi-master Sifo-Dyas produsearre binne, brûkt is as sjabloan.
Hoewol't de kloansoldaten ûnder Jedi-ofsieren tsjinje, binne se yn it foarste plak trou oan it regear fan 'e Galaktyske Republyk. As kânselier Palpatine, dy't temûk tagelyk de ûnmeilydsume Sith-master Darth Sidious is, yn Star Wars: Episode III – Revenge of the Sith (2005) Oarder 66 útgean lit, dy't de kloansoldaten opdracht jout om 'e Jedi te deadzjen, fiere de kloanen dat befel sûnder wjerakseljen út. Sadwaande spylje se de haadrol yn 'e Grutte Suvering fan 'e Jedi, wêrby't de Jedi Oarder yn ien klap frijwol útrûge wurdt. Wannear't Palpatine dêrnei de Galaktyske Republyk foar beëinige ferklearret en yn it plak dêrfoar it Galaktysk Keizerryk oprjochtet, mei himsels as autokratysk regearjend keizer, wurde de kloansoldaten de stoarmtroepers fan it nije ryk.
Fierdere ûntwikkeling
Yn 'e Star Wars-ferfolchtrilogy (2015-2019) beskikt de Earste Oarder, in organisaasje dy't út 'e restanten it Galaktysk Keizerryk gearklofte is, oer in ferbettere soarte stoarmtroepers, dy't tsjinje ûnder opperste lieder Snoke en syn ûnderkommandanten, fan wa't benammen Kylo Ren, generaal Hux en kaptein Phasma yn 'e films oan bod komme. Mei't de Earste Oarder net it fermogen hat om miljoenen soldaten te rekrutearjen en dochs ek ûnwillich is om werom te fallen op 'e produksje fan kloansoldaten, wurde de nije stoarmtroepers fokt en dêrnei fan 'e berte ôf traind en yndoktrinearre, sadat harren libben gjin inkeld oar doel hat as om 'e Earste Oarder te tsjinjen.
Sith-troepers
Yn 'e film Star Wars: Episode IX – The Rise of Skywalker (2019) wurde de saneamde Sith-troepers yntrodusearre, in noch wer ferbettere foarm fan stoarmtroepers, dy't tarist binne yn reade wapenrissen en dy't de Ivige Sith tsjinje.
Minnistetsjerke (Snits)
thumb|De tsjerke, Singel 28
De Minnistetsjerke is in neoklassisistyske sealtsjerke yn de binnenstêd fan de stêd Snits.
De fermanje is boud yn 1842 nei ûntwerp fan P.J. Rollema. It gebou is oanwiisd as ryksmonumint. De tsjerke oan de Singel stiet net direkt oan de iepenbiere wei, mar wat ferskûle. Dat wie oant de 19e iuw faak sa foar tsjerkegebouwen fan leauwens- mienskippen dy't, lykas de mennisten, net ta de grifformearde tsjerke hearden.
Oan de foarkant sit in ymposante gevel mei rûnbôgefinsters, Doaryske pilasters, in fries en in trijehoekich gevelfjild. Yn de sydgevels sitte finsters yn spitsbôgefoarm. De binnenside fan de tsjerke hat in saneamde healrûne sluting mei oan de siden Korintyske pylders. Dy pylders drage in kroanlist dy't laat nei in flak plafond. De kânsel hat in neogoatyske foarm.
It oargel út 1786, makke troch A. van Gruisen waard yn 1847 útwreide troch J.C. Schreuer. Dêrby binne dielen fan it âlde oargel, lykas it piipwurk en it wynlaad, op 'en nij brûkt.
Yn 1972 wie der in grutte brân yn de tsjerke, de skea is folslein restaurearre.
Ynsekten
thumb|right|250px|[[Siderûp]] Ynsekten (Insecta) binne in klasse fan de lidpoatigen (Arthropoda) mei inkelde miljoenen soarten.
Ynsekten libje op it lân en yn swiet wetter en foarme de soartenrykste klasse fan it bisteryk. Likernôch 70% fan de mear as 1 miljoen beskreaune bistesoarten hearre ta de ynsekten.
In ynsekt hat seis poaten, twa antennes, gjin, twa as fjouwer flerken, en in yn trijen opdield liif. Ynsekten hawwe faseteagen oan de sydkant fan de kop en meastentiids trije inkelfâldige by-eagen op de foarholle. De rûksinnen sitte meast op de antennes.
Klaas van der Meulen (skûtsje)
De Klaas van der Meulen is it skûtsje dat fan Wâldsein yn de SKS sylt.
Soli Deo Gloria
It skûtsje is fan 6 novimber 1911 oant 31 jannewaris 1912 boud by Werf De Piip, foar Sjoerd Visser. Dy neamde it skip de Soli Deo Gloria. Hy ferkoft it al rillegau oan syn omkesizzer, Piter Visser. Dy hat lang mei it skûtsje syld, mei stront, mei grûn en mei jirpels. Visser die net mei oan it hurdsilen; hy stuts syn tiid leaver yn it ferfier fan fracht. Yn 1952 stoppe Piter Visser mei it skûtsje, en it waard ferkoft. It kaam earst yn hannen fan Fekke Haringma, mar kaam doe yn Rintsumasyl en letter yn Wetterhuzen te lâne. It wie doe in wenboat by it baggerwurk, dat it hie in tige grutte opbou krigen.
Keimpe van der Meulen
Yn 1964 waard it koft troch Klaas van der Meulen dy't der wer in skûtsje fan makke. Hy neamde it nei syn heit de Keimpe van der Meulen. Fan 1965 ôf sylde hy der mei om it kampioenskip SKS, mei as seilteken in W foar Wâldsein. Hy sylde der mei oant 1973. Dat jier ferstoar Van der Meulen ûnder de SKS wedstriid by Starum. De wedstriid waard stoppe, en it skûtsje sylde ek de oare dagen net mear mei.
Oermûnigen
De oermûnigen (Latynske namme: Protostomata of Protostomia) foarmje in boppestamme fan it ryk fan 'e dieren (Animalia), it ûnderryk fan 'e echte dieren (Metazoa), it tuskenryk fan 'e twasidigen (Bilateria) en de rangleaze groep fan 'e termdieren (Nephrozoa). Oermûnigen ûnderskiede har fan har sustergroep, de nijmûnigen (Deuterostomata), trochdat by de embryonale ûntwikkeling de earste lichemsiepening de mûle wurdt, wylst dat by de oermûnigen de anus wurdt (de lichemsiepening dy't him as twadde ûntwikkelet, ûntjout him by nijmûnigen ta de mûle). Dêrfandinne de wittenskiplike namme Protostomata of Protostomia, wat yn it Gryksk "earste mûle" bestjut.
Ta de oermûnigen hearre û.m. de lidpoatigen (Arthropoda), de weakdieren (Mollusca), de rûnwjirms (Nematoda) en de platwjirmeftigen (Platyzoa). Fierwei de grutste groep binne de lidpoatigen, dêr't û.m. de ynsekten (Insecta), de spineftigen (Arachnida), de kreefteftigen (Crustacea), en de tûzenpoatigen (Myriapoda) ûnder falle. Oermûnigen rinne dêrmei útinoar fan 'e neakenslak oant de skorpioen en fan 'e reinwjirm oant de oktopus.
Wervershoof
Wervershoof (Frysk: Wervershôf ; Westfrysk: Wurvershouf) is in doarp en eardere gemeente yn West-Fryslân, yn de provinsje Noard-Hollân. Fan 1 maaie 1817 oant 1 jannewaris 2011 wie Wervershoof in selsstannige gemeente.
Skiednis
Oer it ûntstean fan de plaknamme Wervershoof besteane in oantal ferzjes. In protte sjogge de ferneaming nei de pleats ( hoeve ) fan de preker Werenfridus leafst. Werenfridus wie folgeling fan Willibrord en kaam nei it gebiet yn 690 om it evangeelje te ferkundigjen. Hy wenne destiids op in pleats yn it lettere Wervershoof.
It plak wurdt yn 1288 as banne Werfaertshof neamd op in lânkaart. Mar it ferhaal fan Werenfridus hat noch altiten in soad neifolgers. Ek binne de tsjintwurdige Sint-Werenfridustsjerke en de parochy wijd oan de hillige Werenfridus. De eartiidske tsjerke wie ek al oan him wijd. thumb|left|It âlde riedshûs yn Wervershoof fan de eardere gemeente It ynwennertal skommele tusken de 250 en 400. It oantal groeide neidat it yn 1817 in selsstannige gemeente waard. Yn 1868 wienen der benei 800 ynwenners. De gemeente sels waard doe fergrutte mei Hoog- en Laag-Zwaagdijk en hie doe sa'n 1600 ynwenners. It doarp bleau in tiid ûngefear lyk wat ynwennertal oanbelanget. Yn it begjin fan de 20e iuw groeide de befolking sterker, mar de echte groei kaam pas nei de Twadde Wrâldoarloch. It doarp groeide yn in perioade fan 40 jaar fan wat mear as 2000 nei 5000 ynwenners. De oare plakken yn de gemeente groeiden sa hurd net as it doarp Wervershoof.
De gemeente Wervershoof bestie neist it doarp Wervershoof út de doarpen Onderdijk en Zwaagdijk-East (Zwaagdijk). De ferkearsieren dy't troch de gemeente rûnen wieen de N240 en de N302. Op 1 jannewaris 2010 telde de gemeente 8.794 ynwenners (boarne: CBS) en hie se in oerflak fan 30,85 km² (wêrfan 6,72 km² wetter). Op 1 jannewaris 2011 is de gemeente fusearre mei de gemeente Andijk en de stêd Medemblik. Mei elkoar foarmje se de nije gemeente Medemblik. De lêste boargemaster fan de gemeente Wervershoof wie Floris Vletter.
Mûne
By de grins fan de beboude kom oan it Zijdwerk, de âlde dykswei dy't Wervershoof mei Zwaagdijk ferbynt, stiet de mûne De Hoop. Dy stellingmûne komt út de Binnendijkse Buitenveldertsepolder fan de destiidske gemeente Nijer-Amstel en waard yn 1889 yn Wervershoof delset as ferfanger fan in âldere lytsere mûne. Sûnt april 2013 is der in museum yn de mûne ûnderbrocht, dat wijd is oan sportferslachjouwer Theo Koomen, dy't yn Wervershoof berne en begroeven waard.
Boarkum
thumb|250px|Kaart fan Boarkum thumb|250px|Hotel Upstalbeam Boarkum (offisjeel Dútsk: Borkum) is it meast westlike en grutste Eastfrysk eilân. Boarkum is in part fan it Dútske distrikt (Landkreis) Leer.
Dielen fan it eilân en it oanswettende waad behearre ta it Nationaal Park Niedersachsener Wadzee. It eilân is in troch de steat erkend Noardseekueroarde en hat tal fan spafoarsjenningen.
Om 1830 kaam dêr it baaitoerisme op en fan ûngefear 1870 ôf oan waard it eilân ekonomysk hast folslein ôfhinklik fan it toerisme. Yn 2015 wienen der 282.252 fakânsjegongers en 2.415.928 oernachtingen.
Fan 1902 oant 1996 wie Borkum, mei koarte ûnderbrekkingen nei de Earste en Twadde Wrâldkriich, ek de basis fan marine-ienheden dy't by tiden fan gruttere ekonomyske betsjutting foar it eilân wiene as it toerisme.
Ferfier
It eilân is mei de fearboat, fan Emden út, ferbûn mei it fêstelân, yn de simmer ek fan de Grinslânske Iemshaven út. Fan de fearhaven, mei de buorskip Reede, nei it stedsje Boarkum leit de 7,2 km. lange spoarwei fan de Borkumer Kleinbahn.
Twa eilannen
Boarkum is ûntstien út twa eilannen, it Westlân en it Eastlân, dy't earst yn de 19e iuw hielendal ta ien eilân waarden. Op it eardere Eastlân leit noch it buorskip mei dy namme, op it Westlân leit de stêd Boarkum. Oan de westkant fan it eilân is safolle lân ferdwûn dat de stêd by heech wetter no mei in betonrâne út de see omheech komt. Oan de noardwestpunt is op it stuit in sânpunt dy't mei leech wetter drûch falt en in tige grut strân foarmet.
Op it eilân stiet de Nije Fjoertoer (Boarkum).
Lizzing
Boarkum leit tusken de Westeriems en de Easteriems en tusken de Noardsee en de Waadsee. It folgjende eilân nei it súdwesten ta is Rottum yn Nederlân; it folgjende eilân nei it noardeasten ta is Júst.
Bantha
In bantha is in fiktyf bist út 'e Star Wars-franchise, dat lânseigen is op 'e planeet Tatooine. It bist waard yntrodusearre yn 'e film Star Wars: Episode IV – A New Hope (1977), it earste diel fan 'e oarspronklike Star Wars-trilogy. Bantha's binne grutte fjouwerfuottige sûchdieren mei in hichte fan 2.40 oant 3 m en in gewicht fan 4 ton. Se hawwe in tsjûke, brune pels fan lang, delhingjend hier, in lange sturt en reuseftige, yn spiraalfoarm groeiende hoarnen. Bantha's wurde as ryddier en lêstdier brûkt troch de Tuskenkapers, dy't de woastyn fan Tatooine bewenje. Se kinne fiif beriders of 500 kg fracht drage.
Behalven yn A New Hope hawwe bantha's neitiid ek te sjen west yn 'e special edition fan Star Wars: Episode VI – Return of the Jedi, yn 'e dielen Star Wars: Episode I – The Phantom Menace en Star Wars: Episode II – Attack of the Clones fan 'e Star Wars-prequeltrilogy, yn 'e tekenfilmsearje Star Wars: The Clone Wars en de live-actiontillefyzjesearjes The Mandalorian en The Book of Boba Fett.
De bantha waard kreëarre troch Star Wars-betinker George Lucas, dy't him dêrby foar in part ynspirearje liet troch de banths yn 'e Barzoom-romansearje fan Edgar Rice Burroughs. Produksje-yllustrator Ralph McQuarrie ûntwurp it uterlik fan 'e bantha's yn detail, wêrby't it earst de bedoeling wie dat se de grutte fan in hynder krije soene, ear't se úteinlik sa grut as in oaljefant makke waarden. Artdirector Leon Erickson makke in bantha-kostúm dat bestie út jakhier en palmblêden mei in masker fan hinnegaas, in sturt fan hout en hoarnen fan fentilaasjebuizen. Lûdstechnikus Ben Burtt ûntwurp it kroanjende âljen fan 'e bantha troch it lûd fan in brune bear fertrage ôf te spyljen.
List fan planetoïden 14901-15000
Dit is in list fan planetoïden 14901-15000.
Pieter Coopmans (1719-1797)
Pytter Alberts Coopmans (Boalsert, 22 maart 1719 - dêre, 23 augustus 1797) wie in keapman en boargemaster fan Boalsert (1778 en 1784). Ut namme fan de froedskip wie er kommitearre nei de lândei fan 1795
Houlikken
Hy boaske yn Boalsert 1746 oan Anke fan Elselo (Boalsert, 1723 - dêre, 1767) en twads yn 1775 mei Charlotte Willems Smidt (Gelderlân om 1756/1757 - Makkum, 1824).
Medemblik (gemeente)
De gemeente Medemblik (Frysk: Memleke; Platdútsk, Noardfrysk en Sealterfrysk: Memelik ) is in stêd en gemeente yn de regio West-Fryslân yn de provinsje Noard-Hollân.
Medemblik is op 1 jannewaris 2007 ûntstien út de gemeenten Noarder-Koggelân, Wognum en de stêd Medemblik. In lytse stripe lân fan de âlde gemeente Wognum waard oerhevele nei de gemeente Hoarn. Yn 2006 waard besletten de fúzjegemeenten de namme Medemblik oan de nije gemeente te jaan, neamd nei it grutste plak yn it gebiet.
Op 1 jannewaris 2011 waarden ek de gemeenten Wervershoof en Andijk by de gemeente Medemblik weryndield. De gemeente hold doe deselde namme.
Plakken yn de gemeente
=== Buorskippen ===
Obdam
Obdam (Frysk: Opdaam) is in doarp en eardere gemeente yn West-Fryslân, yn Nederlânske provinsje Noard-Hollân. As gemeente bestie Obdam fan 1811 oant 2007, doe't it mei Wester-Koggelân opgie yn 'e nije gemeente Koggelân.
Obdam leit eastlik fan Heerhugowaard tusken de doarpen Opmeer en Hensbroek. Obdam is it grutste plak yn de gemeente Koggelân en leit yn de stêdekloft Grut-Alkmaar.
Skiednis
Obdam wurdt om 1120 hinne al neamd as 'Opdam', in oare namme wie 'Opperdam' en yn 1347 waard it plak as 'Updamme' beskreaun. De plaknamme ferwiist der nei dat Obdam oan of op in daam lei. Eartiids lei Obdam yn in tige wied feangebiet, lykas de droegmakke Wogmar. Sûnt de 14e en 15e iuw wie it feangebiet in echte mar woarn en Obdam wie it earste plak dat it gebiet bedike mei in dwersdyk. Dy dwersdyk lei yn de 16e iuw tusken Obdam en Hensbroek. Plakken lykas Ursem wiene net sa wiis mei dy dyk, om't dy dêrtroch mear lêst fan 't wetter krigen. Ek Hensbroek krige mear wetteroerlêst en lang om let waard besletten in wetterrin te graven nei Heerhugowaard. Oan it ein fan dy wetterrin waard foar it oerstallige wetter in slús boud.
Yneartsen dielden de doarpen Obam en Hensbroek sûnt 1535 in mienskiplike mûne, mar nei 1544 hiene de doarpen elts harren eigen mûne. De Wogmar wie yn 1608 hielendal droechmakke.
Stedsrjochten
Sûnt 1414 foel Obdam ûnder de 'stede Spanbroek', in dield stedsrjocht wêrûnder ek de doarpen Opmeer en Hensbroek foelen. Dy privileezjes waarden yn 1426 wer ynlutsen, mar yn 1456 joech Filips de Goede in mienskiplik stedsrjocht oan Obdam en Hensbroek. Obdam-Hensbroek soe lykwols nea in echte stêd wurde en it stedsrjocht wie in suver juridyske konstruksje.
De stede foel yn 1544 wer yn twaën, mar yn 1811 waarden Obdam en Hensbroek wer foar in jiermannich gearfoege waarden ta ien gemeente, oant Obdam en Hensbroek yn 1817 wer twa selsstannige gemeenten waarden. Lan om let waarden de gemeenten yn 1978 wer gearfoege ta ien gemeente Obdam. It eardere gemeentehûs stiet yn Obdam en is in ryksmonumint. Yn 2019 waard it gemeentehûs troch brân foar in part ferneatige, mar in restauraasje folge.
Polder
Njonken in doarp is Obdam ek in polder, dy't eins bestiet út ferskillende droechmakke markes en dobben. De dobben ûntstiene eartiids by dyktrochbraken. Ien fan de wichtichste diken yn it poldergebiet is de Obdammerdyk, dy't westlik en noardlik fan it doarp leit. It bewenne diel wurdt oantsjut as it buorskip Obdammerdyk. De dyk foarmet ûnderdiel fan in grutte dyk, dy't it gebiet beskerme tsjin it wetter fan û.o. de Berkmar. De dobbe De Weel is ien fan de dobben dy't net droechmakke binne en tsjintwurdich in natoer- en rekreaasjegebiet. Noardlik fan Obdam leit de polder en it buorskip Berkmar, dat offisjeel ek by Obdam heart. Lang bleau Obdam in boeredoarp mei yn it sintrum deftige hûzen en gebouwen. It begjin fan de 20e iuw brocht lykwols grutte feroarings doe't in soad túnkers nei it gebiet kamen om grienten te ferbouwen. It tal feeboeren naam ôf en dêrmei waard it doarp ek oars. Doe't yn de jierren 1960 en 1970 it doarp útwreide waard mei nijbou naam it tal túnkers wer ôf. Fan it iepen karakter fan it doarp is net in soad oerbleaun.
It besjen wurdich
Yn de buorskip De Kaach stiet westlik fan it doarp oan de Nieuweweg de 'Kaagmolen', in poldermûne út 1654.
Roy Orbison
Roy Kelton Orbison (Vernon (Teksas), 23 april 1936 – Hendersonville (Tennessee), 6 desimber 1988) wie in Amerikaanske singer-songwriter, ferneamd fan syn ûnderskiedende, krêftige stim, komplekse komposysjes en mankelyk-emosjonele ballades.
Libben
thumb|350px|Roy Orbison mei band yn 1976 Orbison waard grut yn Teksas en song yn in rockabilly/country & western band op de middelbere skoalle oant er in kontrakt krige by Sun Records yn Memphis. Syn grutste súkses hie er by Monument Records yn earste helte fan de jierren 60 doe't er mei 22 fan syn lieten yn de Billboard Top Fjirtich stie, dêr sieten it bekende "Only the Lonely", "Crying", "In Dreams" en "Oh, Pretty Woman" by. Orbison syn karriêre heakke wat yn de jierren 70, mar ferskate covers fan syn nûmers en it brûken fan ien yn in film fan David Lynch soargen foar it oplibjen fan syn karriêre yn de jierren 80. Yn 1988 gie er by de supergroep Traveling Wilburys mei George Harrison, Bob Dylan, Tom Petty en Jeff Lynne en brocht in nij soloalbum út. Orbison stoar oan in hertoanfal yn desimber fan dat jier, op it hichtepunt fan syn nije populariteit. Orbison syn libben waard tekene troch tragyk: syn frou stoar en twa fan syn bern rekken dea by twa ferskillende ûngemakken.
Orbison wie fan himsels in bariton, mar saakkundigen hawwe wol tocht datsyn stim in berik fan trije, as fjouwer oktaven hie. De kombinaasje fan Orbison syn krêftige, hertstochtlike stim en yngewikkelde muzikale arranzjeminten hawwe kritisy wol yn ferbân brocht mei opera en him betitele as "de Caruso fan de Rock". De fergeliking fan Orbision synstim em muzyk mei opera is ek makke troch ûnder oaren Bob Dylan, Tom Waits en songwriter Will Jennings. Ungelikense artysten sa as Elvis Presley en Bono hawwe ferklearre dat syn stim respektyflik, de grutste en meast ûnderskate is dy’t ear heard hienen. Doe’t de measte manljusartysten har yn de jierren 50 en 60 mei opset sin meast sa manlik mooglik presintearren, kants sjen lieten, drukke Orbison's sangen krekt in kalm soarte, wat wanhopige kwetseberens út. Orbison syn wize fan optreden, stilsteand, apart fan de oare muzikanten, swarte sinnebril en swarte klean dienen harres foar in waas fan geheimsinnigens dat om syn persoan hinge.
Op oanstean fan syn bewûnderer Bruce Springsteen waard Orbison yn 1987 opnaam yn de twadde klasse fan de Rock and Roll Hall of Fame. Itselde jier krige er ek in plak yn de Nashville Songwriters Hall of Fame. Rolling Stone sette Orbison op nûmer 37 yn har list fan 'Grutste Artysten fan Alle Tiden' en yn 2002 sette Billboard magazine Orbison op nûmer 74 yn de Top 600 fan beste opnameartysten. Orbison helle nûmer 13 op de list ‘’The 100 Greatest Singers of All Time’’ fan Rolling Stone yn 2008.
Kris
110px|thumb|right|In kris fan [[Yogjakarta ( Java)]] De Kris is de tradisjonele twasnijende Javaanske dolk mei in weagjend lims. Yn it westen binne de krissen fral ferneamd om't op Java lang oererve krissen hieltyd noch beskôge wurde as foarwerpen mei in protte kesakten, in soarte fan magyske enerzjy dy't foarkomt yn parten fan it minsklik lichem en yn bisten, planten en libbenleaze dingen. Spesjaal krêftich soenen de krissen wêze dy't makke binne fan metaal út de meteoryt dy't yn 1749 yn Prambanan delkaam.
In kris mei net kocht wurde. Hy moat as presint oangien wurde.
It wapen wurdt ek oansprutsen mei kyai; ki betsjut 'pake'.
Stifting Skûtsje Súdwesthoek
De Stifting Skûtsje Súdwesthoek, oprjochte op 17 febrewaris 1958, is de eignersstifting dy't fan Starum út mei in skûtsje meidocht oan it kampioenskip fan de SKS.
Oantenmei 2002 sylde de stifting mei de lytse Súdwesthoek. Op 31 desimber 2002 hat de stifting lykwols in grutter skûtsje koft, de Hoop op Welvaart fan Wim van Daalen, dat no ek wer Súdwesthoek hjit. De stifting brûkt it âlde skûtsje, dat no wer De Twee Gebroeders hjit, foar ploechjesilen.
Skipper op it wedstriidskûtsje wie Meindert de Groot. Mei yngong fan 2008 is dy funksje oernaam troch syn soan Auke de Groot.
Feriene Steaten
De Feriene Steaten fan Amearika (FSA of yn 't koart FS, USA) is in Noardamerikaansk lân, besteande út in federaasje fan 50 steaten. De haadstêd is Washington, D.C., de grutste stêd is New York City. De Feriene Steaten is nei Kanada en Ruslân de tredgrutste steat fan de wrâld wat grûngebiet oangiet. Neffens ynwennertal is de Feriene Steaten nei Sina en Yndia ek it tredgrutste lân fan de wrâld. It Ingelsk is de grutste taal fan de Feriene Steaten en yn de measte steaten ek erkend as offisjele taal.
De skiednis fan de Feriene Steaten as lân begjint mei de trettjin kolony's dy't har yn 1776 ûnôfhinklik ferklearren fan Grut-Brittanje. Troch útwreiding fan it steatsgebiet nei it westen ta en in trochgeande ymmigraasje út Jeropa wei waard de Feriene Steaten yn de 19e iuw in lân fan betsjutting yn 'e wrâld. Yn 1945 wie de Feriene Steaten it earste lân op de wrâld mei in atoomwapen. De Feriene Steaten is permanint lid fan de FN feiligensried en is oprjochtingslid fan de NAFO. Nei de ein fan de Kâlde Kriich is de Feriene Steaten de iennichst oerbleaune supermacht. De presidint fan de Feriene Steaten is sûnt 20 jannewaris 2021 Joseph R. Biden.
Skiednis
thumb|200px|left|De Mayflower mei nije kolonisten yn it jier [[1620.]] It gebiet, dat no beslein wurdt troch it kontinintale part fan de Feriene Steaten, wienen yn it ferline wengebiet fan in grut tal lânseigen Amerikaanske folken en waard fan de 16e iuw ôf kolonisearre troch Spanje, Frankryk, Nederlân en Ingelân. As resultaat fan de Frânske en Yndiaanske kriich fan 1754 oant 1763, naam Grut-Brittanje de Frânske koloanjes yn Noard-Amearika oer: it eastlik part fan Kanada en parten fan it hjoeddeistige Illinois en Ohio. Dêrmei kaam it grutste part fan de eastkust ûnder Britsk bewâld. De kolonisten wienen net mear ôfhinklik fan de beskerming tsjin de Frânsen troch it heitelân, en hja begûnen harren te fersetten tsjin it beteljen fan Britske belêstings. Trettjin koloanjes ferklearren yn 1776 harren ûnôfhinklikens fan Grut-Brittanje, wat it begjin wie fan de Amerikaanske ûnôfhinklikenskriich. Yn 1783 erkende it Keninkryk fan Grut Brittanje de ûnôfhinklikens. Yn de nije steat waard in grûnwet oannaam en waard in regear foarme dat yn 1789 aktyf waard. Yn de rin fan de folgjende iuw ûntstiene hieltyd gruttere ferskillen troch de noardlike steaten en de súdlike steaten. Dizze ferskillen laten fan 1861 oant 1865 ta in boargerkriich. De ein fan de 19e iuw koe skaaimurken wurde as in rite fan westlike útwreiding, yndustrialisaasje en tafloed fan miljoenen ymmigranten. Yn de 20e iuw hawwe de Feriene Steaten aktyf meidien oan de Earste en Twadde Wrâldkriich.
thumb|200px|left|Amerikaanske troepen yn [[Jeropa, D-Day 1944.]] Yn de Kâlde Kriich fochten de Feriene Steaten en de Sowjetuny as supermachten om Jeropa en foar mear sizzenskip yn de wrâldpolityk. De Feriene Steaten besocht dat fia de NAFO, de kommunistysk Sowjets hienen dêrfoar harren eigen alliânsje, it Warsjaupakt. Alhoewol't it net ta in direkte kriich kaam, fochten Amerikaanske troepen tsjin kommunistyske Sineeske troepen yn de Korea Kriich fan 1950-53. De Sowjets makken yn 1961 de earste bemanne romtereis, de Amerikanen hienen yn 1969 as earste in man op de moanne krigen. De spanningen tusken de Feriene Steaten en de Sowjetuny wienen op in hichtepunt doe't de Sowjetuny nukleêre wapens op Kuba stasjonearre. Yn de sechtiger jierren groeide de minskerjochtebeweging ûnder Martin Luther King. Nei de deadlike oanslach op Kennedy yn 1963, waard de Civil Rights Act fan 1964 en de Voting Rights Act fan 1965 ratifisearre ûnder presidint Lyndon B. Johnson. Tusken 1959-75 fochten Amerikaanske troepen tsjin de kommunistyske Fietkong yn de ûnsúksesfolle Fietnam-kriich. Mei de tiid boaze it tal tsjinstanners fan de kriich oan, it swarte nasjonalisme groeide, it feniminisme groeide en út de Feriene Steaten wei wreide de seksuele revolúsje him út oer de westerske wrâld. Troch it Watergate skandaal fan 1974 waard Richard Nixon de earste Amerikaanske presidint dy't ôftrede moast foar de ein fan syn presidintstermyn. Jimmy Carter waard twa kear keazen as presidint. Hy wie benammen sterk yn diplomasy mei de Sowjetuny. Mei de fal fan de Sowjetuny kaam der in ein oan de Kâlde Kriich.
thumb|200px|Oanslach op it World Trade Center. Nei de Kâlde Kriich bleau de Feriene Steaten oer as iennige supermacht op ierde. Dêrby hienen hja ek in liedende rol yn de Golf Kriich en de kriich yn it eardere Joegoslaavje. Troch in seksskandaal yn 1998 kaam Bill Clinton wat nuver yn it nijs, mar hy bleau sitten as presidint. By de presidintsferkiezings fan 2000 waard George W. Bush presidint. Op 11 septimber 2001 fleane Al Kaida terroristen mei fleantugen yn beide tuorren fan it World Trade Center yn New York City, it Pentagon by Washington, D.C., likernôch trije tûzen minsken rekken dêrby dea. In direkt gefolch fan dy oanslaggen wie de "War on Terrorism". Dy't oan 'e ein fan 2001 begûn mei in Amerikaanske ynvaasje yn Afganistan, dêr't de Amerikanen de Taliban by út it lân reagen. De Taliban feroare har taktyk en begûn mei in gueriljakriich. Yn 2002 woe it Bush regear in rezjymwiksel yn Irak ha. De NAFO en de Feriene Naasjes stipen de Feriene Steaten hjirby net, wêrtroch it Bush regear begjint mei in "Coalition of the Willing" (koalysje fan reewilligen). De koalysje foel Irak oan yn 2003 en mei in moanne wie de Irakkriich wûn en de diktator Saddam Hussein fuort. Minskerjochtenorganisaasjes beskuldigen de Feriene Steaten fan it net neikommen fan ynternasjonale ôfspraken op it mêd fan minskerjochten. Op 4 novimber 2008, middenmank de kredytkrisis, wurdt Barack Obama keazen as presidint. Hy is de earste swarte presidint fan de Feriene Steaten.
Grinzen & swetten
thumb|200px|Topografyske kaart Yn it noarden grinzet de Feriene Steaten oan Kanada, yn it easten oan de Atlantyske Oseaan, yn it suden oan Meksiko en oan de See fan Meksiko, en yn it westen oan de Stille Oseaan.
De steat Alaska leit apart fan de oare steaten en grinzet oan de Noardpoalsee yn it Noarden, oan Kanada yn it easten, oan de Stille Oseaan yn it suden en oan Ruslân yn it westen. Yn de Stille Oseaan leit de steat Hawaï. Fierder hat it lân nog wat oare gebieten dy't der fia in ferskaat oan regels oan keppele binne.
De grins mei Kanada is 8.895 kilometer lang (wêrfan allinnich al 2.477 kilometer grins tusken Alaska en Kanada). De grins mei Meksiko yn it suden is 3.326 kilometer lang. De kustliny mei de Atlantyske Oseaan, Pasifyske Oseaan en de Golf fan Meksiko is 19.924 kilometer lang. Fan de Kanadeeske grins yn it noarden nei de Meksikaanske grins yn it suden is sa likernôch in ôfstân fan rûchwei 2.500 kilometer. Fan de Atlantyske nei de Pasifyske is sa'n 4.500 kilometer.
Geology & geakundige yndieling
Fan east nei west sjoen begjinne de 48 steaten mei de Atlantyske kust. Dan komme de Appalachen. West dêrfan leit it bekken fan de grutte rivieren en de grutte marren. Fierder nei it westen wurdt it lân hieltyd heger en minder, oant yn Wyoming en Kolorado, dêr't in pear fan de heechste toppen fan it Rotsberchte lizze. Fan dêr ôf bliuwt it lân, it Grutte Bekken, meast 1.500 meter en heger, oant de Sierra Nevada mei Mount Whitney (4.418 m.). Dêr foarby leit it lân wer ticht by seenivo, mar by de kust fan de Stille Oseean komt dan noch it Kustberchte.
Alaska wurdt foaral foarme troch de noardwestlike einen fan it Rotsberchte en it Kustberchte. It westlikste útrinsel fan it Rotsberchte einiget as Cape Prince of Wales dy't tegearre mei de Eastkaap yn Ruslân de Bering Strjitte foarmet. It útein fan it Kustberchte draait as it Alaska Berchte nei it súdwesten, en foarmet sa it Alaska Skiereilân en úteinlik de Aleûten dy't yn in bôge de Bering See beheine.
Hawaiï is in rige fan eilânen yn de Stille Oseaan, súd fan Alaska en west fan Meksiko. Fierder hearre ek oare eilannen ta de FS, lykas Porto Riko, Gûam en Amerikaansk-Samoa.
Politike geografy
thumb|right|Kaart: [[CIA World Factbook.]] De neikommende steaten, ôfhinklike gebieten en federale distrikt binne meiïnoar de Feriene Steaten.
Alabama - Alaska - Arizona - Arkansas - Delaware - Fermont - Firginia - Floarida - Georgia - Hawaï - Idaho - Illinois - Indiana - Iowa - Kalifornje - Kansas - Kentucky - Kolorado - Konettikut - Louisiana - Maine - Marylân - Massachusetts - Michigan - Minnesota - Mississippy - Missoury - Montana - Nebraska - Nevada - Nij-Hampshire - New York - Nij-Jersey - Nij-Meksiko - Noard-Dakota - Noard-Karolina - Ohio - Oklahoma - Oregon - Pennsylvania - Rhode Island - Súd-Dakota - Súd-Karolina - Teksas - Tennessee - Utah - Washington - West-Firginia - Wyoming - Wiskonsin
ûnynkorporearre territoaria fan de Feriene Steaten
Amerikaansk-Samoä - Gûam - Amerikaanske Famme-eilannen - Noardlike Marianen - Porto Riko
federaal distrikt
Distrikt Kolumbia
By de ûnôfhiklikensferklearring yn 1776 wienen der mar 13 steaten.
Alaska is de grutste steat (1.700.578 km²), en Rhode Island de lytste (4.003 km²). Kalifornje hat it grutste tal ynwenners (33.871.648 in 2000), wylst Wyoming it lytste tal ynwenners hat (493.782 yn 2000). Yn de lette 20e iuw woeksen de ynwennertallen fan Nevada, Arizona, Kolorado, Uta, Georgia en Teksas it hurdst. West Firginia, Noard Dakota en it Distrikt fan Kolumbia hienen yn dyselde rite te krijen mei in delgong fan it tal ynwenners.
Klimaat
thumb|left|Klimaatgebieten yn de Feriene Steaten. De Feriene Steaten hawwe ferskate klimaattypen. Alaska hat in arktysk klimaat, mei dêrby de heechste bergen fan de Feriene Steaten (Mount McKinley, 6195 meter). Hawaï hat in tropysk klimaat mei tropysk reinwâld, en it suden fan Florida hat de tropyske savannen fan de Everglades. De hûndertste meridiaan is ornaris de skiedsline tusken de drûge en fochtige klimaten. Westlik fan de hûndertste meridiaan hearsket in frijwat drûch steppeklimaat, eastlik dêrfan is it klimaat oer it generaal fochtich. It noardeasten fan de Feriene Steaten hat in fochtich, kontinintaal klimaat. Yn grutte berchgebieten lykas de Rocky Mountains, de Sierra Nevada, en de Cascade Range oerhearsket in berchklimaat (alpine climate). Yn it súdwesten lizze ferskate woastyngebieten. It pasifyske kustgebiet yn it noardwesten falt wol in soad rein.
Yn it midwesten komme wol gauris tornado's foar, yn it gebiet dat ek wol Tornado Alley neamd wurdt. Yn it súdeasten komme grutte tropyske orkanen foar. De Feriene Steaten hawwe mear tornado's as alle oare lannen op de wrâld mei-inoar.
Yn it easten fan de Feriene Steaten lizze gjin hege berchgebieten. Dêrtroch kin de kjeld him winterdeis maklik útwreidzje nei it suden, en yn 'e simmer wreidet de waarmte him maklik út nei it noarden sadat de simmers yn it noardeasten fan de Feriene Steaten en it súdeasten fan Kanada relatyf hyt wêze kinne.