cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Stifting Folksstjerrewacht Philippus Lansbergen
Folksstjerrewacht Philippus Lansbergen is ferneamd nei predikant, wiskundige, natuerkundige en astronoom Philippus Lansbergen. Lansbergen hâlde in grut part fan syn libben ta yn Seelân en ferstoar yn Middelburch.
Doekle Terpstra
thumb|right|200px|Doekle Terpstra yn 2007.
Doekle Terpstra (Wytmarsum, 16 april 1956) is in Nederlânsk bestjoerder. Terpstra wie oant 2005 de foarsitter fan it Kristlik Nasjonaal Fakferbûn (Christelijk Nationaal Vakerbond, CNV). Yn dat jier waard hy foarsitter fan de HBU-rie, dêrneist wie er fan 2009 oant septimber 2013 foarsitter fan it Keninklik Nederlânske Reedriders Bûn KNSB.
Terpstra is troud en hat twa dochters. Hy wennet yn Leardam.
Libbensrin
Doekle Terpstra studearre neidat hy de mafû en de hafû ôf hie personielswurk en arbeidsferhâldings oan de Kristlike Sosjale Akademy 'De IJsselpoort' yn Kampen. Nei syn stúdzje waard hy fuort aktyf foar it CNV, as regiobestjoerder fan it Yndustry- en Fiedselbûn CNV yn Rotterdam. Letter waard hy lid fan it deistich bestjoer fan dat bûn.
Terpstra wie fan desimber 1998 oant 1 maaie 2005 foarsitter fan de faksintrale CNV, hy wie hjirmei de opfolger fan Anton Westerlaken. As foarsitter fan de CNV wie hy ek lid fan de Sosjaal Ekonomyske Rie (SER) en de Stifting fan de Arbeid. Sûnt 1 maaie 2005 is hy foarsitter fan de HBU-rie. Syn opfolger by it CNV waard René Paas.
Ek hat Terpstra bestjoerslid fan it Wrâldferbûn fan de Arbeid en it Jeropeesk Bûn fan Fakferienings west.
Ein jannewaris 2008 waard Terpstra oanwiisd as tuskenman tusken minister Guusje ter Horst en de plysjefakbûnen yn de diskusje oer de kao fan it plysjepersoniel.
Algeraburren
Algeraburren wie in buorskip yn de gemeente Súdwest-Fryslân. Al yn 1468 neamd as in oan de stêd Warkum fêstgroeide útbuorren. No folslein yn Warkum opgien. De brêge by de terp Algera bura wurdt neamd. De delsetting hat syn namme te tankjen oan de famylje Algera fan Warkum (in oar laach kaam fan it doarp Garyp). De foarnamme Alger hat as kearnbetsjutting: 'edele (strider) mei de spear'.
Hepie en Hepie
Hepie en Hepie wie in Fryske jankfoddeduo oprjochte yn Twizelerheide en wie aktyf tusken 1980 en 1983, fan 2007 oant 2011 wie it duo koarte tiid wer byinoar. It duo brocht yn 1980 syn debútalbum Ik lig op m'n kussen stil te dromen út. Hepie en Hepie ha twa studio-albums útbrocht.
De blûne Hepie song ek by De Wiko's, by The Moonlight Stars en Orkest Sphinx. Hja hat ek solo singles opnomd. De beide nichten treden earst op ûnder de namme De Hésole's, mei Hiekus Hiemstra (elektroanysk oargel) en Tjipke Heidstra (drums). Tjipke waard letter ferfongen troch Andries Akkerman. Hiekus is de heit fan Hepie Hiemstra.
It duo skoarde yn 1980 yn Nederlân in hit mei Ik lig op m'n kussen stil te dromen, in cover fan Hank Locklin syn Send me the pillow that you dream on. It liet wie yn 1962 ek alris opnomd troch Ria Valk.(Fontana TF 266 366)
Yn 1981 hie it duo noch in stikmannich lytse hits. Yn 1983 gienen hja útelkoar omdat Hepie Hiemstra in eigen karriêre begjinne woe.
Yn 1989 nimme Hepie en Hepie dochs wer inkelde nije nûmers op. Ek waard fan Ik lig op m'n kussen stil te dromen in house-ferzje útbrocht, dat de top 10 helle. Dy housefariant wie de earste Nederlânsktalige househit. Nei dit súkses giene sy wer solo.
Yn 2007 makke it duo in comeback, mar dat waard gjin grut súkses, en yn 2011 setten se in punt efter harren karriêre.
231
Foarfallen
thumb|right|130px|Aleksander Severus
Jonkerswyk
De Jonkerswyk is in feart yn de gemeente Opsterlân. De wyk leit east fan De Gordyk en rint noardwest fan Jobbegea nei de Skoatterlânske Kompanjonsfeart tusken Hanebuorren en Foksebuorren.
In wyk is in fan de haadfeart ôfgeande lytsere feart om turf ôf te fieren.
De namme Jonkerswyk jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Jonkerswijk.
Carolien Keulen
Carolien Keulen (1957) is in follybalynternasjonal.
Spile foar it Dokkumer DVC en waard útroppen ta follybalster fan it jier yn it seizoen 1982-1983. Gie nei Delta Lloyd AMVJ en it Italjaanske American Arrow út Bologna, wennet sûnt 1987 yn Frankryk. Spile 246 kear yn it Nederlânske team. Troude mei de Frânske follybalynternasjonal Lautent Tillie en kaam te wenjen yn Bordeaux. Nei de berte fan har soan Kim (1988) spile se foar Racing Club de Cannes.
Jorwerter Feart
De Jorwerter Feart is in feart yn de gemeente Ljouwert. De feart rint fan Jorwert oer Bears nei de Hege Dyk benoarden Weidum. Oan de oare, eastlike kant fan de dyk hjit it wetter de Wielster Feart.
De Jordaan (feart)
De Jordaan is in feart yn de gemeente Dantumadiel en foarmet foar in part de grins mei Tytsjerksteradiel. De feart rint troch Polder De Oaljefant en is de ferbining tusken de De Moark en de Dokkumer Ie.
Jorwerter Feart
De namme Jorwerter Feart jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Jorwerdervaart.
Galge
thumb|Nijbou fan in histoaryske galge yn [[Tombstone Courthouse State Historic Park, Arizona]] In galge is in, meast houten, stellaazje dêr't feroardielden mei deamakke wurde troch ophingjen. In galge kin part wêze fan in skavot; wurdt yn Nederlân ek wol wipstrik of wip neamd, nei it lûk dêr't men de feroardielde trochhinne falle lit. Der wiene fêste galgen en galgen dy't nei de eksekúsje wer ôfbrutsen waarden. Johannes Mol syn publikaasje Gallows in Late Medieval Frisia (2007) lit sjen dat yn Westerlauwersk Fryslân yn de lette-midsiuwen it tal galgen tanaam. Neffens Mol waarden dêr lykwols net mear minsken as op oare plakken yn Nederlân ta de dea troch ophingjen feroardiele en wie de galge yn Fryslân ek symboal foar de juridyske selsstannigens fan in doarp of grytenij. Under it bewâld fan de Habsburgers waard it tal galgen hurd leger.
Galgen yn Fryslân
Ein Lette Midsiuwen kaamen der rûnom yn Fryslân galgen te stean. Sa'n stik eksekúsje-ark joech oansjen en ûnderstreke de soevereiniteit. Oan guon skavotten hat nea ien hong. Tusken 1450 en 1500 waarden der in fjirtichtal stellaazjes oprjochte. Yn 1515 - doe't de lêste oarloch tsjin Hollân begûn, wêrnei't Frylân ûnder gesach fan de Habsburger Karel V kaam- hie it Fryske lân tusken Fly en Lauwers seker 41 galgen. Dochs bleau it tal ophingings lyk, yn de sechtjinde iuw sa'n 4 á 5 yn it jier.
De Jordaan (feart)
De namme De Jordaan jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Jordaan.
Galge
Galgen yn Fryslân
Eartiids hiene grutte, mar ek wol lytsere, plakken it rjocht fan galge en rêd. Oeral binne noch nammen dy't de neitins oan it plak dêr't in galge stien hat libben hâlde. Sa goed as alle alve stêden en alle tritich gritenijen hiene om 1500 hinne in eigen skavot.
De fêste galge stie meast op in plak dêr't er al fan fierens goed yn it each foel, oan de râne fan de stêd of fan it rjochtsgebiet yn it gefal fan grytenijen, bygelyks oan in grutte dyk as feart. Bûten de stêd wie mei om de stank fan de liken. Dy fan Ljouwert stie oan de Harnzer Feart, dêr't no soarchfersekerder De Friesland sit. De galge fan Barradiel stie oan de Slachtedyk eastlik fan Seisbierrum en dy fan Wymbritseradiel stie oan de noardkant fam de Snitser Mar. Soms hie binnen in gritenij sels in trimdiel (in tredde part fan in gritenij) of fiarndel (as de gritenijen yn fjouwer stikken opdield wie) in eigen galge. In foarbyld hjirfan wie Tytsjerksteradiel, in grutte gritenij. Dêr rjochte in fiarndel om 1485 in eksekúsjewurktúch op benoarden Suwâld. Dit wylst der om 1450 al in 'algemiene galge' boud wie oan de eastkant fan de Burgumer Mar. De measte Fryske galgen rekken yn de rin fan de sechtjinde iuw yn ferfal en ferdwûnen. Yn Ljouwert wie noch lang in sintrale galge. It Amelân hie noch it langste in galge, mooglik oant 1795. It Amelân waard yn 1515 bûten it Fryske gewest hâlden en bleau in saneamde 'frije hearlikheid'. Op in âlde kaart út 1731 stiet de galge tusken Halum en Ballum, op in hege ûnbedike kwelder. In heuvelich gebiet hie faak galgenbergen. Dêr waard it stoflik omskot nei de eksekúsje ophongen as ôfgryslik foarbyld, bedoeld om it bewenners en reizgers dúdlik te meitsjen dat wetshanthavening dêr serieus naam waard.
De galgen wienen benammen bedoeld om ôf te skrikken. Fergelike mei redbrake - immen de bonken brekke op in houten tsjil- en 'koppen'- immen ûnthalzje mei in swurd- wie hingjen it meast ûnearfol.
Skilbus
thumb| Bus en skilbus neist elkoar yn [[Assen]] right|200px|thumb|Skilbus te [[Sint-Gillis-ûnder-Dendermonde]] De skilbus (Nederlânsk: belbus) is een foarm fan iepenbier ferfier op oanfraach. Dizze bustsjinst riidt allinne at der reservearre is. Meast bard dat telefonysk, dêrom de namme de namme skil-bus.
Emily Dickinson
thumb|right|150px|Emily Dickinson Emily Elizabeth Dickinson (10 desimber, 1830 - 15 maaie, 1886) wie in Amerikaanske dichteres waans wurk tegearre mei dat fan Walt Whitman in nij tiidrek yn de Amerikaanske poëzij ynlet: dy fan it Modernisme.
Joop Boomsma
Joop Boomsma (De Rottefalle, 4 augustus 1945 – Ljouwert, 4 april 2018) wie in Frysk skriuwer, dy't benammen bekend waard fan syn misdieromans.
Emily Dickinson
Yn Nederlân jildt Simon Vestdijk as har "ûntdekker". Yn syn essaydebút yn Forum, begjin 1933, ferdigenet en behannelt er har poëzij. Skriuwer Maarten 't Hart is ek in pleiter foar har wurk.
Skilbus
In skylbus hat wol in tal fêste haltes, mar riidt net neffens in fêste rûte of in fêste tsjinstregeling. De bus stoppet inkeld op plakken dy't foarôf oanfrege binne by de ferfiersmaatskippij. Teffens moat de passazjier sizze op hokker tiden dat er op- en ôfstappe wol. De maatskippij jout dan it tiidstip fan fertrek troch.
In rit mei de skilbus kostet likefolle as in rit op in gewoane busline.
Joop Boomsma
Jonkheid en oplieding
Joop Boomsma waard op 4 augustus 1945 yn De Rottefalle berne as de âldste soan fan Wytske en Siebe Boomsma. Op syn fjirde ferhuzen syn âlden mei him nei Surhústerfean. Nei de legere skoalle gie er nei de Feanster ULO. Sawol op de ULO as letter op de kweekskoalle yn Drachten publisearre Boomsma syn fersen en ferhalen yn de skoalkrante. Ek skreau er yn dy tiid wolris wat foar de pleatslike krante, De Feanster.
Skilbus
Skilbussen binne yn de regel lytser as gewoane autobussen ("minibussen", mei in kapasiteit fan sa'n 10-15 passazjiers). Oer it generaal binne skilbussen ek gaadlik foar selsstannich reizgjende rolstoelbrûkers.
Ferfier mei de skilbus kin útfierd wurde troch in iepenbierferfierder of troch in ûnderoannimmer, sa as in pleatslik taksybedriuw.
Joop Boomsma
Profesjoneel wurkpaad
Nei de kweekskoalle kaam Boomsma yn 1968 foar de klasse te stean. Earst op de legere skoalle yn Gouderak, letter oan de mafû yn Gouda. Yn 1975 kaam Boomsma werom nei Fryslân, dêr't er him nei wenjen sette yn Menaam. Hy joech les oan de mafû Nijlân yn Ljouwert oant er op 31 oktober 2006 ophold mei wurkjen.
De Jousen
De Jousen is in wetter yn de gemeente Ljouwert. De feart rint fan 'e polder it Britsumer Aldlân east fan Koarnjum nei de Koarnjumer Feart yn it Koarnjumer Aldlân.
De namme De Jousen jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Joussen.
Joop Boomsma
Karriêre as skriuwer
As skriuwer waard Boomsma benammen bekend fan syn misdieromans (lykas Ien foar de Wraak) en koarte ferhalen fan itselde sjenre. Dêrnjonken levere er bydragen oan in grut ferskaat oan tydskriften en kranten, lykas De Strikel, Trotwaer, Sonde en Alternatyf. Fierders skreau er in fjouwertal toanielstikken foar de jongerein en publisearre er yn eigen behear twa dichtbondels.
Ferstjerren
Boomsma kaam op 4 april 2018 te ferstjerren yn 'e âlderdom fan 72 jier. Hy liet in frou en twa bern efter, en waard op 10 april yn Goutum kremearre.
Slobodan Milošević
Libbensrin
Slobodan wie de twadde soan fan de famylje Milošević. Syn âlden wienen Montenegrinen. Slobodon fielde him lykwols mear Servysk, oars as syn broer, dy't warber wie yn de polityk yn Montenegro. Syn beide âlden dienen harsels tekoart. Syn heit skeat himsels yn 1962 del, syn mem hong harsels yn 1974 op.
Yn 1959 waard Slobodan Milošević lid fan de kommunistyske partij. Hy studearre rjochten oan de universiteit fan Belgrado. Yn 1984 waard er partijlieder foar de ôfdieling Belgrado. Yn 1987 waard er partijlieder fan de dielsteat Servje en 1989 waard er presidint fan de dielrepublyk Servje. By de earste frije ferkiezings sûnt de Twadde Wrâldkriich waard Milošević op 'e nij keazen as presidint mei 65 persint fan de stimmen. Yn it ramt fan de 'antyburokratyske revolúsje' hefte er as de autonome status fan de gebieten Kosovo en Vojvodina op. Op 28 juny 1989 hold er syn taspraak by 600e betinking fan de Slach op it Lysterfjild, de saneamde Amselfjild-taspraak.
Sloveenje krige nei 10 dagen kriich mei Servje syn ûnôfhinklikens. Foar Milošević bestjutte Sloveenje net folle, omdat der hast gjin etnyske Serven wennen. Dat wie oars yn Kroaasje, dêr't 650.000 Serven wennen. Dêr waard fûl fochten yn Vukovar en yn de krajina's. Kroaasje en Sloveenje ferklearren harsels yn 1991 ûnôfhinklik. Dêrnei folge Bosnje en Hersegovina. Linkedewei waard it Albaneeske ferset út Kosovo wei hieltyd grutter. Yn 1992 begûn de kriich tsjin Bosnje en Hersegovina. Milošević besocht Bosnje en Hersegovina, dêr't 40% moslims, 32% Servjers en 17% Kroaten wennen, op te dielen mei de Kroatyske presidint Tudjman. Dat plan mislearre. Troch militêre druk út it westen einige de kriich mei Bosnje en Hersegovina mei it Ferdrach fan Dayton.
Yn de njoggentiger jierren fan de 20e iuw waard it skeel tusken de Albaanjers en de Servyske minderheid yn Kosovo hieltyd slimmer. Yn 1996 kaam it ta in wapene konflikt tusken it Kosovaarsk Befrijdingsleger (UÇK) en de Servyske polysje. Troch de stipe fan de NAFO oan de Albanezen yn Kosovo en de ferhûddûke hâlding fan Milošević begûn yn 1999 de Kosovo kriich. Kosovo kaam ûnder it bestjoer fan de Feriene Naasjes, mar hearde formeel noch by Servje. Dat hat Slobodan Milošević skeind. By de presidintsferkiezings fan 24 septimber 2000 wie de winst as gefolch fan fraude tawiisd oan Milošević. Nei lange protesten en grutte demonstraasjes en in folksopstân op 2 oktober 2000, moast Milošević belies jaan as presidint fan Servje.
Pûn (massa)
In pûn is in ienheid fan massa.
Yn 1820, doe't Nederlânsk metryk stelsel ynfierd waard, waard de wearde fan it Nederlânske pûn bepaald op 1 kilogram. Dat is net sa gek as it liket. In pûn hie foar dy tiid ferskillende wearden. Mei dy ynfiering fan it metrike stelsel waarden dy wearden ôfskaft en wie de kilogram de offisjele ienheid foar massa (of gewicht). Mei oare wurden, de kilogram wie it moderne pûn.
Pas mei de Wet fan 7 april 1869 (Steatsbled No.57) waarden âlde beneamingen, wêrûnder ek it pûn, ôfskaft en ferfongen troch de tsjintwurdich brûkte oantsjuttings, lykas kilogram. Mei de Itichwet fan 1937 waard it pûn (mei in wearde fan in heale kilogram) offisjeel ôfskaft. Yn it deiske taalgebrûk hat it pûn de wearde fan in heale kilo hâlden; ien dy't ticht by de oarspronklike wearde fan foar 1820 leit.
Wetlike aspekten
Omdat it pûn, oars as de kilogram, net wetlik omskreaun is, meie winkellju yn sommige lannen harren negoasje net mear it pûn ferkeapje. Yn Nederlân bygelyks, hat de Itichwet hjirop betrekking. By in wetlik fêststeld gewicht men him der altiten op beroppe dan men te min of te folle krigen hat. By in pûn is dat, fanwege it ûntbrekken fan sa'n wetlike fêstlizzing, net mooglik. In pûn soe krektlike goed in Imperial (Ingelsk) pûn wêze kinne. As in winkelman lykwols 'pûn' seit en 500 gram ôfwaacht, dan is der net folle reden om him fan bedroch te beskuldigjen, want elke Nederlânske klant tinkt by in pûn oan 500 gram. De wetlike sanksje sil yn de praktyk dan ek wol wat tafalle. Op priiskaartjes wurdt dan ek faak de priis per heale kio oanjûn.
Danijel Pranjić
220px|thumb|right|Danijel Pranjić
Danijel Pranjić (Nasice (Kroaasje), 2 desimber 1981) is in Kroatyske fuotballer dy't in oantal jierren ûnder kontrakt stien hat by sk It Hearrenfean. Pranjić spile twa seizoenen foar NK Osijek eardat er yn 2004 mei 53 wedstriden en 3 doelpunten efter syn namme nei Dinamo Zagreb gie. By Dinamo spile hy ien seizoen, en spile 29 wedstriden (2 doelpunten). Op it heden fuotballet er by Bayern Múnchen yn de Bundesliga.
sk It Hearrenfean
Yn de simmer fan 2005 gie Pranjić foar fjouwer jier nei sk It Hearrenfean, dat wakker fan him ûnder de yndruk rekke wie yn it duel mei Dinamo yn de UEFA Cup. Trochdat de Kroaten de groepsfaze fan it Europeeske bekertoernoai net trochkamen, koe Pranjic foar net te folle jild oernomd wurde.
Yn syn earste seiizoen wist hy grutte yndruk te meitsjen. Hy sette in pear goals, joech mear as tsien assists en wie der mei ferantwurdlik foar dat sk It Hearrenfean foar it tredde seizoen op rige UEFA Cup ôftwong troch yn de lêste wedstriid fan de play-offs tsjin FC Twente twa kear te skoaren. Ién fan de treffers wie in strafskop, ynsjitten op de bekende Panenka-manier. Dit keunstke die hy dêrnei noch wolris. Sels by in 0-3 efterstân tsjin AC Milan doarde hy it oan om mei in moai stiftke keeper Dida kânsleas te litten. Pranjic waard ek al selektearre foar it nasjonale alvetal fan Kroaasje.
Begjin 2007 biede sk It Hearrenfean Pranjić in kontraktferlinging oan, mar de Kroaat gie dêr net op yn om sa oare opsjes iepen te hâlden. Ta ferrassing fan in soad minsken ferlinge de middenfjilder yn septimber fan dat jier syn kontrakt mei fiif jier oant medio 2012.
Yn de rin fan it seizoen 2008/2009 wurdt dúdlik dat Pranjić oan syn lêste jier by sk It Hearrenfean dwaande is. Al yn de simmer van 2008 binne der klups út it bûtelân dy't him ha wolle, mar it bestjoer lit him op dat stuit noch net gean. Nei it seizoen 2008/2009, wêryn Pranjić mei It Hearrenfean de KNVB-beker wint, is de ynteresse fan Liverpool en Bayern Múnchen. Uteinlik is it dy lêste klup dêr't Pranjić foar 7,7 miljoen euro hinne giet.
Charles Waterton
Squire Charles Waterton Walton Hall by Wakefield, 3 juny, 1782 - Walton Hall, 27 maaie 1865) wie in Ingelsk natuerûndersiker en ûntdekkingsreizger. Hy stie bekend as tige eksintryk.
Sudergoa
Sudergoa wie yn de iere Midsiuwen, tegearre mei Westergoa en Eastergoa ien fan de trije goaen yn de provinsje Fryslân. Ornaris wurdt oannaam dat Wymbrits part fan Sudergoa west hat. Fan de 13e iuw ôf wurdt der net mear skreaun oer Sudergoa, fan dy tiid ôf heart Wymbrits by Westergoa.
Charles Waterton
Hy wie in soan fan Thomas Waterton en Anne Bedingfield. Op 11 maaie 1829, doe wie er 47 jier, troude er mei de 17-jierrige Anne Edmonstone. Anne wie de pakesizzer fan in Arawak yndiaan en Skotske hege adel. "Syn frou stoar koart nei de berte fan harren soan Edmund. Sy wie noch mar 18. Nei har dea sliepte er op de flier mei in blok hout as kessen"
Sudergoa
Frankyske oarsprong
Yn de Frankyske tiid waard skreaun oer in goagreefskip mei Starum as sintrum. Yn lettere skriften is ek sprake fan greefskip Starum. De namme Sudergoa soe dan in ferwizing west hawwe kind op de lizzing neffens de oare goaen yn de omkriten, Westergoa en Eastergoa.
Charles Waterton
Waterton wie ien fan de earsten dy't him bekroade om fersmoarging fan de omwrâld troch fabriken. Hy hat jierrenlang prosedearre tsjin de eigners fan in sjippefabryk yn de omkriten fan syn bûtenpleats (Walton Hall, Wakefield, Yorkshire).
Eksintrisiteit
Der geane in protte ferhalen oer it nuveraardich hâlden en dragen fan Waterton; dy binne net allegear te bewizen, mar skilderje wol in populêr portret fan in argetypyske aristokratyske eksintrisiteit:
Sudergoa
Frankyske oarsprong
De âldste fermelding fan it goa datearret út 845 as skreaun wurdt oer in skinking fan lân oan it kleaster Werden lizzend yn Sudergoa. Yn 1006 krige Liudolf fan Brunswyk de Fryske goaen yn hannen en waard Sudergoa in part fan Greefskip Mid-Fryslân.
Greefskip Starum
Dat soe west hawwe kinne trochdat it greefskip lân hie dêr't de Sudersee him foarme. In oare mûglikheid soe wêze dat de oare helte fan Sudergoa as Boarnegoa selsstanniger waard. At it greefskip yndie in grut part fan it lân ferlern hie, dan soe it lytsere gebiet om Starum dêrom as Greefskip Starum oantsjut woarn wêze kinne.
Mitchel
Mitchel is in Nederlânske foarnamme, ôflaat fan de Ingelske namme Mitchell. It kin dan in foarm wêze fan Michael, as ôflaat fan mickle, en dan is it soks as grut.
Steatsrjocht
It Steatsrjocht giet oer de opbou fan de steat en de oerheidsorganen. It omskriuwt de gearstalling fan dy organen, de beslútfoarming, en de ferantwurding. Foar de trije lagen fan it bestjoer, de steat, de provinsje en de gemeente jout it steatsrjocht oan hokker organen de wetjaande macht, útfierende macht en de rjochterlike macht hawwe.
De Bogt fen Guné
De Bogt fen Guné is in kafee neist it Sjûkelân yn Frjentsjer, dat al bestiet sûnt 1641. It pân biedt mei trije sealen plak oan op syn meast 200 persoanen. It kafee is nei gedachten it âldste studintekafee fan Nederlân. De populêre hospes (kastlein) hjit "Baes Bogt".
Namme
De namme Bogt fan Guné komt fan 1665. Yn de Bogt hie him doe krekt de Harnzer kaperkaptein Jan Ales fêstige. Dy hie in soad jild fertsjinne oan de Goudkust (oan 'e Bocht fan Guinee). Johan Maurits fan Nassau-Siegen, dy't doe op Martenahûs by Saepk fan Vervou útfanhuze nûge him út en kaam ek wol yn de Bogt fan Guné. De greve hie nammentlik op 15 juny 1637 de Goudkust foar Nederlân yn besit nomd. Ta eare fan de greve joech Jan Ales doe it weardshûs syn namme. thumb|left|275px|De Bogt fen Guné yn [[1934.]]
Studintekafee
In bul mei in grutsegel fan de Frjentsjerter Akademy ferkundiget oan elke besiker dat de Bogt fen Guné it fêste weardshûs is fan de Fryske studinten.
Alle jierren om Kryst hinne, wurdt dêr it Krystkongres fan de Federaasje fan Fryske Studinteferienings hâlden. Nei it sluten fan de Hegeskoalle yn 1843 wienen der gjin sudinten mear yn Frjentsjer. Dochs hâlde de Nederlânske studinten sûnt 1939 in bân mei de herberch. Mei troch syn twa dikke halsgevels, in grutte feranda, in trochreed en de dikke balken fan de jachtweide is de sfear fan de studintetiid bewarre bleaun. De dagen foar Peaske wienen der ek lang gearkomsten fan Fryske studintefederaasjes. De drokste dei foar De Bogt is lykwols de fiifde woansdei fan july, by gelegenheid fan it feest nei de finale fan de PC.
Vitae Liudgeri
thumb|Liudger op de boat nei [[Helgolân. Yllustraasje út de Vita secunda Liudgeri (11e iuw)]]
De Vitae Liudgeri binne de histoaryske boarnen, yn 'e foarm fan hilligelibbens, oer it libben fan 'e hillige Liudger, de earste kristlike biskop fan Múnster.
De wichtichste dêrfan is de Vita Sancti Liudgeri (oftewol It Libben fan de Hillige Liudger), dat skreaun is troch Altfryd, in folle neef fan 'e hillige, en de trêde biskop fan Múnster (839-849). Altfryd basearre him op eigen ûndersyk dat foar it grutste part mank syn famyljefermidden dien wie. De saneamde Vita Secunda (it "Twadde Hilligelibben") of Vita II, datearjend fan nei 850, en de Vita Tertia (it "Trêde Hilligelibben") of Vita III, dat nei 864 troch in mûnts yn it kleaster Werden skreaun is, binne bewurkings fan Altfryd syn geskrift.
De Vita II is folsleiner, mar befettet in protte religieuze leginden oer Liudger syn optreden, en is sadwaande histoarysk sjoen minder betrouber. De Vita III lijt noch slimmer oan dyselde krupsje. De om 1141 hinne yn it kleaster Werden skreaune Vita Rythmica (sic) en it Libellus Monasteriensis de Miraculis Sancti Liudgeri ("It Boekje fan Múnster oer de Wûndertekens fan 'e Hillige Liudger"), fan omtrint 1170, binne allinnich mar nijsgjirrich om in folslein byld te krijen fan 'e sêgen en leginden oer Liudger.
Lodewijk van den Berg
thumb|230px|Lodewijk van den Berg Lodewijk van den Berg (Sluiskil, 24 maart 1932 - 16 oktober 2022) wie in Nederlânsk-Amerikaansk romtefarder.
Biografy
Van den Berg gie nei kostskoallen yn Rolduc en Sittard; hy helle it gymnasium-B diploma. Dêrnei sudearre er tusken 1949 en 1961 gemyske technology oan de Technyske Universiteit te Delft. Hy studearre 1961 ôf en ferhuze nei de Feriene Steaten, dêr't er fierder studearre oan de universiteit fan Delaware. thumb|left|Van den Berg syn "Vapor Crystal Growth System" (VCGS) Hy lei him spesjaal ta op it 'kweken' fan kristallen, en helle yn 1974 in Ph.D. Mei syn kristallen kan gammastrieling fûn wurde. Dat waard beskôge as in spionaazjegefoelige fining; dêrom moast er Amerikaansk steatsboarger wurde; dat krige er yn 1975.
Van den Berg frege NASA at er kristallen kweke mocht by gewichtleazens. NASA betocht dat it makliker wêze soe om in kristallekweker op de lieden ta romtefarder as oarsom, en frege Van den Berg acht persoanen op te jaan. Hy koe lykwols mar sân wittenskippers betinke, dat hy sette himsels ek op de list. It fernuvere him al dat er de earste test helle. Dêrnei kaam er ek troch de twadde test en waard sa de persoan dy't meigean soe, of oars de reserve. Uteinlik waard er fan NASA keazen as romtefarder.
Seis moanne letter gie Wubbo Ockels de romte yn, ek mei de Challenger. Dat Van den Berg is, en net Ockels, de earste yn Nederlân berne romtefarder. Wol is Wubbo Ockels de earste romtefarder dy't by syn flecht yndie de Nederlânske nasjonaliteit hie. By Van den Berg wie dat net sa omdat er lang foar de flecht mei de Challenger ta Amerikaansk steatsboarger natueralisearre wie.
It aktualiteitenprogramma Netwerk stjoerde 7 april 2004 in dokumintêre oer Van den Berg út, mei de titel De 'vergeten astronaut' .
Yn 2005 organisearre folksstjerrewacht Philippus Lansbergen yn Middelburch (Seelân) in sympoasium dêr't sawol Lodewijk van den Berg as ek astronaut André Kuipers by oanwêzich wienen. Dêr makke Van den Berg ek dúdlik dat er fan syn naturalisaasje ta Amerikaan ôf gjin Nederlânske nasjonaliteit mear hie.
Van den Berg wurke yn 2007 as chief scientist by de Constellation Technology Corporation. Hy kweekt noch alle dagen kristallen, wat er sels beskôget as in soarte fan túnkjen. Syn kristallen wurde ûnder oaren brûkt troch it Ynternasjonaal Atoomenerzjy Agintskip.
Op 28 septimber 2007 waard de planetoïde (11430) Lodewijkberg nei him ferneamd. Op 31 maaie 2013 is in byld ûntbleate ta eare fan wat Lodewijk van den Berg allegear berikt hat. Ek krige yn 2018 by de fúzje fan twa skoallen yn Terneuzen, de nije skoalle de namme Lodewijk College.
Warkumer Nijlân
Fergunning ta ynpoldering of oktroai is yn 1557 troch kening Filips II ferliend oan Willem Jans, boargemaster fan Inkhuzen (dy hie yn 1556 Karel V en de lânfâdesse Maria per skip nei Spanje ta brocht). Letter ferkocht Willem Jans syn rjochten oan Warkum.De polder is rútfoarmich, omdat men de polderdyk net keaks op de gefaarlikste, meast hearskjen de wyn oanlizze woe. Ofspraken mei dykgenoaten fan de âlde dyk, organisearre yn kontribúsjes Wymbritseradiels c.a. Seediken wurde trochkruse troch in letter bedikingsplan, mar se binne neikomd. Ten lêste fan de polder bleaunen 2 fan de 3,9 km seewarring en 5,7 km âlde dyk, oant ien en oar yn 1938 oernomd is troch de iselmardiken fan Westergoa; dêrfan is it Warkumer Nijlân it twadde gebiet. It Warkumer Nijlân waard doe in boezemweterskip, yn 1938 yn wurking treden ta fersoarging fan it binnenwetter yn it gebiet fan de yn 1938 ophefte polder It Warkumer Nijlân'.
Wiesje Doevendans
Wiesje Doevendans (Snits, 1966), is in fysioterapeute en follybal-international út Snits. De bûtenoanfalster is hikke en tein yn Snits. Spile mear as twahûnder wedstriden foar Snits en bleau har hiel karriêre by follyblaklup Snits. Under de namme Tromp Olympus en letter Avéro OS wurdt de club tsien kear op rige kampioen, wêrfan acht kear yn de earedifyzje. Dêrneist wurdt seis kear beslach lein op de nasjonale beker. Dat is ek de perioade dat Olympus, dat yn 1997 fusearre mei Animo ta VC Sneek, hast ûnferslaanber is. De formaasje fan Van Wijnen bliuwt seis jier lang yn kompetysjeferbân sûnder nederlaach en boekt 127 oerwinnings op rige. Op 24 novimber 1984 ferliest Olympus yn de kompetyskje foar it lêst fan it Dokkumer DVC en sûnttiids wurdt der net mear - mei útsûndering fan it Europa Cuptoernoai - ferlern. Doevendans wie de ienige spylster dy't de opmars út de twadde difyzje wei meimakke en alle 127 duels, tegearre mei Hans van Wijnen ûnferslein bleau.
Arnulf fan Gint
thumb|right|180px|Arnulf fan Hollân Arnulf of Arnold (Gint, 951 – 18 septimber 993) wie in Fryske greve. Hy bestjoerde fan 988 oant 993 it greefskip dat letter Hollân neamd wurde soe. Hy hie ek it bewâld oer West-Fryslân en wie de earste (Hollânske) greve dy't te krijen hie mei Fryke ûnderdienigen dy't besochten harren safolle mooglik te ûntdwaan fan it greeflik gesach.
Skiednis
Om't Arnulf yn Gint berne wie waard hy ek wol Arnulf fan Gint (Gandensis) neamd. Hy wie de âldste soan fan Durk II, de Greve fan Hollân. Arnulf troude yn 980 mei Liudgarde. Sy wie in dochter fan Siegfried fan Verdun, greve fan Lúksemboarch en Hadewig fan Lotharingen. Ut dit houlik kamen trije bern, ien dochter Adelina fan Hollân (ferstoarn ± 1045) en twa soannen, Durk III fan Hollân (± 981 - 27 maaie 1039) en Siegfried fan Hollân (± 980 - 5 juny 1030).
Yn 983 beselskippe Arnulf keizer Otto II fan Dútslân nei Rome. Mei stipe fan dy keizer koe er syn grûngebiet fierder útwreidzje nei it suden ta.
Yn 993 hie Arnulf te krijen mei in opstân yn West-Fryslân. Hy stjoerde syn leger der op ôf om syn Fryske ûnderdienen op 'e nij ta hearrigens te twingen. By Winkel (Slach by Winkel) sneuvele er op 18 septimber tsjin de opstannelings. Syn frou Liudgarde koe allinnich mei stipe fan de kening fan it Hillige Roomske Ryk it Greefskip Hollân foar har âldste soan Durk III bewarje.
Arnulf is mei ferskate oare famylje begroeven yn de doetiidske Abdij fan Egmond en waard letter hillich ferklearre. Syn frou Liudgarde joech foar it sieleheil fan har oarehelte it besit Rugge oan de Sint-Pietersabdij yn Gint. Yn 1005 fersoende sy har mei de fijannige West-Friezen.
Frysk wurdboek
thumb|Tilemann Dothias Wiarda, Altfriesisches Wörterbuch In Frysk wurdboek beskriuwt wurden yn it Aldfrysk, Middel- en Nijfrysk. Yn 'e rin fan 'e binne der ferskate wurdboeken gearstald. Foar de stúdzje fan it Aldfrysk binne fan belang: en ferskate ôfsûnderlike tekstútjeften.
Foar it Midfrysk is de foarnaamste helpboarne it wurdboek fan Ecco Epkema op Gysbert Japicx (1824) wylst de measte dieltsjes út de Magnusrige wurdlisten befetsje.
Foar it Nijfrysk komme yn oanmerking it wurdboek fan Waling Dykstra (1900-1911); it 4e diel, 1898, befet de nammelist fan Johan Winkler) en it twadielige Fryske wurdboek (I. Frysk-Nederlânsk 1956, II. Nederlânsk-Frysk (1952) en it Wurdboek fan de Fryske taal.
Sûnt 2009 hat it Frysk ek in ferklearjend wurdboek, nammentlik it Frysk Hânwurdboek, dat in koproduksje fan de Fryske Akademy en de Afûk wie. It wurdboek is sawol elektroansyk as yn boekfoarm publisearre. It earste wurdboek is op 19 jannewaris 2009 oanbean oan Minister Plasterk. It twadde eksimplaar wie foar de Tony Feitsma.
Virgil
Plakken yn de Feriene Steaten: Persoanen mei de foarnamme Virgil:
Midingelsk
It Midingelsk (Ingelsk: Middle English) is de histoaryske foarm fan it Ingelsk, sa't dat yn 'e snuorje tusken om-ende-by 1066 en 1500 sprutsen waard yn wat no Ingelân en súdlik Skotlân is, mei dêropta dielen fan Ierlân. Dit taalstadium ûntjoech him om 'e tiid fan 'e Normandyske Ynvaazje út it eardere Aldingelsk (of Angelsaksysk), en ûntwikkele him meitiid ta it Nijingelsk. It Midingelsk waard karakterisearre troch in withoe sterke ynfloed fan it Normandysk, in nau oan it Frânsk besibbe Romaanske taal, en in fierdere ôfsliting fan it namfallesysteem en oare yngewikkelde grammatikale ferbûgings.
Skiednis
Hoewol't de Normandyske Ynvaazje fan 1066 yn 'e regel oanholden wurdt as it (frij arbitrêr bepaalde) begjinpunt fan it Midingelsk, wie de ûntwikkeling fan 'e Ingelske taal fan it Aldingelsk nei it Midingelsk feitliks in iuwenlang proses fan stadige feroarings. Foar in part kamen dy feroarings fuort út in 'normale' taalûntwikkeling, mei't libbene talen altyd oan it feroarjen binne. Mar dêrnjonken ûndergie it Ingelsk ek in sterke ynfloed fan it Aldnoarsk nei't it noarden fan Ingelân yn 'e achtste en de njoggende iuw fierhinne troch Noaren kolonisearre waard. Hoewol't dy kolonisten úteinlik opgiene yn 'e Ingelske befolking, lieten se dúdlike linguïstyske spoaren nei. Dy waarden allinne mar fuortsterke doe't hiel Ingelân tusken 1013 en 1042 troch de Denen oerhearske waard.
Dat de Normandyske Ynvaazje en de ferovering fan it Keninkryk Ingelân troch de Normandyske hartoch Willem de Oermasterder útkeazen is as it brekpunt tusken de Aldingelske en Midingelske perioaden, komt om't dat it begjin wie fan in tige grutte ynfloed dy't op it Ingelsk útoefene waard troch it Aldnormandysk, in Romaanske taal dy't nau besibbe wie oan it Frânsk. Dat wie trouwens in twasidich proses, en úteinlik soe it Aldnormandysk him yn Ingelân troch de ynfloed fan it Ingelsk ûntjaan ta it Anglo-Normandysk. Nei de Normandyske Ynvaazje wie it iuwenlang sa dat de Ingelske adel Anglo-Normandysk spriek, wylst it sljochtwei folk Ingelsktalich wie. Sadwaande bestie de Normandyske ynfloed fierhinne út de ynfier fan in wiid ferskaat oan lienwurden dy't benammen te krijen hiene mei dingen dêr't de adel him mei dwaande hold: polityk, it rjocht en oarlochfiering, wylst der gjin of amper Normandyske lienwurden oernommen waarden op it mêd fan bgl. de lânbou of de fiskerij. Sterk útinoar rinnende regionale farianten fan it Ingelsk bleaune oant de fjirtjinde iuw as sprektalen njonken it Anglo-Normandysk yn gebrûk.
Behalven troch de oername fan in grut tal útlânske lienwurden ûnderskate it Midingelsk him ek troch in yngeande ferienfâldiging fan it Aldingelske fiiffâldige namfallesysteem. Dat wie in proses dat al yn it lêste part fan it Aldingelske tiidrek úteinset wie, nei alle gedachten om it Aldingelsk mear yn oerienstimming te bringen mei it Aldnoarsk, dat in oar stelsel fan ferbûgings hie, mar dêr't it morfologysk tige op liek. Yn elts gefal gie yn 'e Midingelske tiid it ûnderskie tusken de nominatyf (earste namfal) en de akkusatyf (fjirde namfal) ferlern, útsein yn persoanlike foarnamwurden, ferdwûn de ynstrumintalis alhielendal en waard it gebrûk fan 'e genityf (twadde namfal) beheind ta it omskriuwen fan besit. Fierders waard in grut tal ûngeregelde ferbûgingsfoarmen ta geregelde foarmen makke, wylst stadichoan ek de sinsbou folle minder fleksibel waard.
Yn 'e Midingelske perioade krige it Ingelsk stadichoan mear maatskiplik oansjen, benammen nei't der ûnder de Hûndertjierrige Oarloch (1337-1453) tsjin Frankryk in nasjonale Ingelske identiteit ûntstie dy't sawol de adel as it sljochtwei folk omfieme. Fanôf it regear fan Hindrik V fan Ingelân (1413-1422) naam it gebrûk fan it Anglo-Normandysk ôf, en yn 1430, ûnder it bewâld fan Hindrik VI, begûn it Keninklik Hof yn Westminster syn offisjele dokuminten yn it Ingelsk op te stellen. Nei't William Caxton yn 1476 de earste boekdrukparse yn Ingelân yntrodusearre hie, naam de ynfloed fan it Ingelsk noch fierder ta. Oan 'e ein fan it Midingelske tiidrek ûntstiene der wer ferskillende skriuwdialekten, lykas it saneamde London Standard, dêr't de moderne Ingelske standerttaal fierhinne op basearre is.
Alfabet
It Aldingelsk waard skreaun mei in oanpast Latynsk alfabet fan 24 letters. Doedestiden bestiene der noch gjin aparte j, v of w, en de letters k, q en z waarden troch Aldingelske skriuwers oer it algemien negearre. Dêrfoaroer stie dat se fjouwer eigen letters tafoegen: de op runen basearre wynn (ƿ, foar de 'w' fan "skowe") en thorn (þ, foar de stimleaze th fan thin), en teffens de oanpaste Latynske lettertekens eth (ð, foar de stimhawwende th fan this) en Æ|ash (æ, foar in fokaal dy't liket op 'e e fan "pet", mar fierder tebek yn 'e mûle útsprutsen wurdt).
Fierders waard yn it Midingelske tiidrek ûnder ynfloed fan it Normandysk de ynsulêre skriuwwize fan it Latynske alfabet dat op 'e Britske Eilannen foar it Aldingelsk yn gebrûk wie, ferfongen troch de Karolingyske skriuwwize fan it Jeropeeske fêstelân. Mar troch it oansjenlik ferskil yn oansjen tusken de âlde ynsulêre g en de Karolingyske g, libbe de ynsulêre g fuort as in aparte letter, de yogh, dy't skreaun waard as ȝ.
Midingelske literatuer
Foarbylden fan literatuer yn it Midingelsk binne:
Ferliking
It wichtichste literêre wurk yn it Midingelsk wie The Canterbury Tales fan Geoffrey Chaucer. Dat is in samling ferhalen dy't beskreaun binne yn in ramtfertelling fan in groep pylgers dy't op beafeartsreis is nei de Katedraal fan Canterbury en wêrfan't de leden om 'e tiid te deadzjen elts om bar de oaren in ferhaal fertelle. Hjirûnder ta ferliking de earste achttjin regels fan it ramtferhaal yn it Midingelsk en it Nijingelsk.
1) de westewyn 2) it stjerrebyld Raam 3) pylgers dy't palmblêden meidrage 4) Thomas à Becket
Westfrysk Museum
thumb|Hoorn: gebou Westfrysk museum It Westfrysk Museum is in regionaal histoarysk museum yn de Nederlânse stêd Hoorn.
It is 10 jannewaris 1880 iepene en sûnt festige yn in monumintaal gebou út 1632. Dit gebou wie yn 't earstoan it plak fan gearkomst fan de Kommittearre Rieden fan West-Fryslân en it Noarderkertier, in ûnderdiel fan de Steaten fan Hollân en West-Fryslân, en waard letter in rjochtbank. Oant 1932 sieten kantongerjocht en museum yn it gebouw. It pân is eigendom fan de Steat (Ryksgebouwetsjinst).
It museum hat in grutte kolleksje skilderijen, sulveren sier- en gebrûksfoarwerpen, porslein, skuttersstikken, foarwerpen fan de skutterij en VOC-guod. De samling wurdt útstald yn 25 sealen, dêr't in part fan ynrjochte is as stylkeamer.
Yn 1953 waarden 15e iuwske kelders ûnder it gebou ûntdutsen, no ynrjochte as útstallingsromte foar archeologyske fynsten út Hoorn en omkriten.
It museum wurdt stipe troch de 'Stichting Vrienden van het Westfries Museum' dy't oprjochte is op oanstean fan it Westfrysk Genoatskip. It pân is in ryksmonumint.
thumb|De Grashaven fan [[Matthias Withoos, ien fan de stellen keunstwurken]] Doe't it museum 10 jannewaris 2005 (Kopermoandei) har 125-jierich bestean fiere woe die bliken dat dy nachts ynbrutsen wie en 21 skilderijen stellen wiene, ûnder oaren in jeugdwurk fan Jan van Goyen. Ek in part fan de sulverkolleksje wie fertsjustermoanne. De skea berûn miljoenen euro's.
Foarbeatsjerke oan de Nerl
De  Tsjerke fan de Foarbea fan de Mem Gods (Russysk: Церковь Покрова на Нерли; Tsjerkov Pokrova na Nerli) oan de rivier de Nerl (Russysk: Церковь Покрова на Нерли) is in midsiuwske russysk-otterdokske tsjerke op oardel kilometer ôfstân fan Bogoljûbovo yn de oblast Vladimir, likernôch 13 kilometer noardeastlik fan de âlde haadstêd Vladimir.
Skiednis
Opdrachtjouwer foar de bou fan de tsjerke wie Andrej Bogoljûbsky, dy't de bynamme Andrej de Fromme hie. Neffens guon boarnen waard de tsjerke boud ta oantinken fan Andrej's oerwinning op de Bulgaren en syn soan Izjaslav, dy't by de slach mei de Bulgaren omkaam. De krekte boutiid fan de tsjerke is net bekend.
Oarspronklik wie de Foarbeatsjerke de katedraal fan in lyts, fersterke kleaster, yn de bocht dêr't de Nerl yn de Kljazma streamd. De Foarbeatsjerke waard boud yn leechlân, yn de greide en stiet op in troch minsken opsmiten likernôch 23 m² grutte heuvel fan 3 meter heech, dêr't ek de oare kleastergebouwen op stiene. It kleaster waard yn 1764 opheft en om't der net in soad gebrûk mear makke waard fan de âlde katedraal woe de abt fan it Bogoljûbov-kleaster (dêr't de tsjerke oan tawiisd wie) de tsjerke ôfbrekke om it frijkommen boumateriaal te brûken foar de bou fan in nije klokketoer fan it kleaster. De tastimming foar de ôfbraak waard jûn, mar it jild ûntbriek en dêrmei kaam der fan de ôfbraak neat mear telâne. Yn 1992 waard de tsjerke as ûnderdiel fan de Wite Monuminten fan Vladimir en Sûzdal ynskreaun yn de list fan it UNESCO-wrâlderfgoed. De tsjerke wurdt beheard troch de Russysk-Otterdokske Tsjerke en it Iepenloftmuseum fan Vladimir-Sûzdal. It gebiet dêr't de tsjerke op stiet is in beskerme natoergebiet.
Arsjitektuer
It ienkoepelige monumint mei fjouwer pylders waard boud fan wite kalkstien. De ferhâldings fan de tsjerke binne mei sin langer makke om in slankere yndruk te jaan, alhoewol't dat liede ta in ynterieur dat eins te tsjuster wie om der noch tsjinsten yn fiere te kinnen.
De tsjerke is al dy iuwen lang net folle feroare. Allinne de foarm fan de koepel waard yn de 19e iuw wat oars. De galeryen dy't yn de 12e iuw tafoege en yn de 18e iuw op 'e nij boud waarden binne yn de 19e iuw ôfbrutsen. De bûtenmuorren fan de tjerke binne noch jimmeroan dekorearre mei de bas-reliëfs út de 12e iuw. Sintraal persoan yn de komposysje op de trije gvels is kening David, dy't op de troan sit mei syn rjochter hân in segenjend gebeart makket en yn syn lofter hân de harp hâldt. Oare dekoraasjes stelle liuwen, fûgels en maskers fan froulju foar.
De oarspronklike fresko's binne by de renovaasje fan 1877 hielendal ferlern gien.
List fan lannen en territoaria
List fan lannen:
Register: A - B - C - D - E - F - G - H - I - J - K - L - M - N - O - P - R - S - T - U - V - W - Y
Lannen
Skeanprinte de skriuwwize dy't de Fryske Akademy sûnt 1998 advisearret (ynsafier't dy ôfwykt fan 'e skriuwwize yn dizze list).
W
(Foar ' Y ', sjoch ûnder ' I '.)
Net algemien erkende lannen
Dit binne steaten dy't harsels ûnôfhinklik ferklearre hawwe. Guon hjirfan, lykas Kosovo, de Westlike Sahara, Palestina en Taiwan wurde troch tsientallen oare lannen erkend. Oaren, lykas Noard-Syprus, Súd-Osseesje en Abgaazje, wurde mar troch ien of inkele lannen erkend. Wer oaren, lykas Somalilân en Nagorno-Karabach, wurde troch gjin inkeld lân erkend. It kritearium om yn dizze list opnommen te wurden, is dat de selsútroppen steat teminsten foar in part yn it besit wêze moat fan it grûngebiet dat it claimt.
Sjoch ek
mwl:Lhista de países Lista d%27%27e Paise d%27%27o munno Land Världsgeografi
Jouster Feartsje
It Jouster Feartsje is in feart yn de gemeente Súdwest-Fryslân en foarme foar de gemeentlike werydieling de grins fan de gemeentes Wymbritseradiel en Skarsterlân. De feart rint troch de Grutte Griene oan de Snitser Mar. Op healwei stiet de feart fuort yn ferbining mei de Snitser Mar: de Gossepeallen.
It Jouster Feartsje rint fan de Goaiïngarypster Puollen by de Gudzekop nei it noardwesten en komt út op de grins fan Modderige Geau en it Krúswetter.
Yn de sleat lizze simmerdeis altyd in soad boatsjes yn de lijte fan de wâl by de Snitser Mar.
De namme Jouster Feartsje jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Joustervaart.
Lodz
thumb|left|Tekstylmuseum fan Lodz (It wite fabryk) Lodz (Poalsk: Łódź, útspr.: [wutɕ], dat is letterlik 'boat'; Dútsk: Lodz of Lodsch, 1940-1945 nei generaal Karl Litzmann Litzmannstadt) is mei sa'n 708.500 ynwenners (2014) de tredde stêd fan Poalen. De stêd leit 130 km súdwestlik fan Warsjau, ûngefear op it geografyske middelpunt fan it lân, en is de haadstêd fan it woiwodskip mei deselde namme.
It is in jonge stêd, dy't syn ferskuorrende flot waaksen, healwei de 19e iuw, te tankjen hat oan de tekstylyndustry. Lodz waard ferneamd as it 'Mansjester fan it Easten'. De befolking woeks fan 13.000 yn 1840 nei 506.000 yn 1913. De stêd wie it plak, dêr't yn 1892 it earste algemiene staking fan Poalen wie. Krekt foar it útbrekken fan de Earste Wrâldkriich wie Lodz ien fan de tichtstbefolke plakken fan de wrâld.
Lodz hat ien fan de grutste Joadetsjerkhôven (180.000 grêven) fan Jeropa. Krekt foar it útbrekken fan de Twadde Wrâldkriich wie goed 34% fan de ynwenners Joadsk. Yn 1939 besette Nazi-Dútslân de stêd, dy't doe Litzmannstadt neamd waard. Mear as 300.000 minsken kamen yn it getto te wenjen, dat yn augustus 1944 ferneatige waard, mar 900 minsken oerlibben.
De Wite Peal (kamp)
thumb|It tinkteken oan de Kampwei De Wite Peal wie in earder wurkkamp oan de Kampweg by Reahel by Sint Jansgea/Rotsterhaule. Yn dit barakkekamp sieten fan 1951 oant 1960 de Amboneeske moslims.
Wurkferskaffing
Yn de jierren tritich waard yn it ramt fan de wurkferskaffing troch wurkleaze manlju begûn mei de ûndjippe plasse Rohelster Wijde drûch te lizzen. Yn 1940 waard Kamp De Wite Peal boud yn opdracht fan de Rykstsjinst foar de Wurkferromming. It kamp waard neamd nei de wite peal dy 't op de grins stie fan de gemeenten Skoatterlân (letter Haskerlân) en Doanjewerstâl. Yn de simmer fan 1940 kaam it kamp klear. De manlju diene ûntginningswurk. Op 1 maaie 1942 kaam hjir in ein oan.
Stasjon Rotterdam Stadion
Stasjon Rotterdam Stadion (Rtst) is in spoarweistasjon yn Rotterdam, spesjaal foar supporterstreinen fan en nei fuotbalstadion De Kuip. De halte, healwei de reguliere stasjons Rotterdam Súd en Rotterdam Lombardijen, bestiet út in spoarekompleks dat in eilânperron omslút. It eilânperron is mei in rinbrêge streekrjocht ferbûn mei it stadion.
De Wite Peal (kamp)
Joadsk wurkkamp
Op 14 augustus 1942 waard it kamp troch de Dútske besetter brûkt as wurkkamp foar 120 Joadske arbeiders. Nei oardel moanne waarden de twangarbeiders yn de nacht fan 2 oktober op 3 oktober ôffierd nei Kamp Westerbork.
Stasjon Rotterdam Stadion
Rotterdam Stadion is iepene yn 1932. It is net yn de normale tsjinstregeling opnommen; der wurdt allinnich stoppe troch spesjale treinen by fuotbalwedstriden en konserten. By guon eveneminten meitsje de reguliere treinen in ekstra stop.
Yn novimber 2022 hat de Ryksoerheid oankundige om it stasjon te ferbouwen as ûnderdiel fan in grutskalige ynvestearring yn de berikberens fan Nederlân. stasjon Rotterdam Stadion is ien fan de weinige eveneminte haltes yn Nederlân dy't hjoed de dei noch yn gebrûk is.
De Wite Peal (kamp)
Moluksk wenoarde
Nei de oarloch waard it kamp brûkt troch repatriearden út Dútslân. Ek wie it in fakânsjekamp foar bern.
Yn 1957 sieten der 81 ambonezen dy't yn it KNIL fochten hienen, en no tydlik ûnderbrocht waarden ynkampen yn ôfwachting fan in eigen Molukse steat. Se hienen hjir ek in eigen moskee, de twadde fan Nederlân.
De barak hie in oantal keamers foar de ferskillende húshâldings. Der wiene seis dûzen foar de op syn meast 130 bewenners en in mienskiplike koken. Benammen de winters makken grutte yndruk op de bern. Se seagen foar it earst bern út Rotsterhaule mei redens ûnder de earm dy't te riden giene op de Tsjûkemar of de sleatten by it kamp.
Yn 1960 waard it kamp sletten en ferhuzen de Molukkers nei Kamp Ybenheer by De Fochtel. Op 8 febrewaris 1961 waarden de barakken en grûn ferkocht.
Neitins
By gelegenheid fan it sechtichjierrich betinken fan de komst fan de Molukkers is op oanstean fan de histoaryske feriening Út Eigen Gea in tinkteken delsetten in de foarm fan in wite gemeentegrinspeal. Neist de namme Kampstrjitte en de namme fan de Fuotbalferiening De Wite Peal binne der gjin taastbere herinnerings oan it kamp. Tekst op it tinkteken:
Homoseksualiteit
rechts|thumb|Homopear rechts|thumb|Jongfeinten hawwe wille mei-elkoar — Sjina, Tsj'ing-dynasty, ein 19e iuw Homoseksualiteit is in seksueel aard mei as skaaimerk in foarkar foar persoanen fan deselde sekse (ὅμοιος, (homoios) is Gryksk foar gelyk). Minsken mei dizze seksuele foarkar wurde homoseksueel neamd. In frou mei romantyske of seksuele foarkar foar froulju wurdt ek wol lesbysk neamd. De term homoseksualiteit wurdt ek brûkt foar seksueel hâlden en dragen tusken minsken fan deselde sekse.