cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lienfertaling
It is soms dreech om te bewizen dat in beskaat wurd in lienfertaling is, mei't besibbe talen faak ek fan natuere deselde wurden omfiemje. Mei gearstallings dy't net algemien brûkt wurdt, lykas it wurd 'lienfertaling', om mar in foarbyld te neamen, is dat lykwols folle makliker. Lytse talen lykas it Frysk sitte fol mei lienfertalings, dy't yn 'e regel oernommen wurde út 'e dominante taal binnen it taalgebiet wêrfan't sokke lytse talen besteane (yn it gefal fan it Frysk is dat dus it Nederlânsk). Mar ek grutte talen as it Nederlânsk omfiemje in protte lienfertalings. Sa komt is it wurd leenvertaling in lienfertaling út it Dútsk, fan Lehnübersetzung. Oare foarbylden binne driehoek (fan it Latynske triangulum), tijdverdrijf (fan it Frânske passe-temps) en kettingroker (fan it Ingelske chain smoker).
Der besteane twa oare manearen om in begryp út in oare taal oer te nimmen, ntl. troch simpelwei it frjemde wurd te brûken (eventueel mei in oanpaste stavering), dat dan in lienwurd wurdt (bgl. "kompjûter", út it Ingelsk), en troch in lienbetsjutting oan in besteand eigen wurd ta te foegjen (bgl. by "himel", dat oarspronklik yn it Frysk inkeld de betsjutting fan 'loft' hie, mar der yn 'e tiid fan 'e ynfiering fan it kristendom út it Latyn wei de homonime betsjutting fan 'hjirneimels' of 'godsferbliuw' by krige).
List fan planetoïden 69501-69600
Dit is in list fan planetoïden 69501-69600.
Hasdrubal
Hasdrubal (Gryksk: Ἀσδρούβας, Hasdroúbas) is de latinisearre foarm fan de Punyske name ʿAzrubaʿal (Punysk: 𐤏𐤆𐤓‬‬𐤁‬𐤏𐤋‬, ʿzrbʿl, "Help fan Baäl").
It kin ferwize nei:
Vjazma
Vjazma (Russysk: Вязьма) is in stêd yn it easten fan de oblast Smolensk yn de Russyske Federaasje. De stêd is ûnderdiel en haadstêd fan it rajon mei deselde namme en leit oan de rivier dy't ek deselde namme draacht. Vjazma hie eartiids in ferdigeningsfunksje tsjin fijannen út it westen en hat dêrfandinne in rûzige skiednis. De stêd hat goede spoarferbinings nei Moskou, Sint Petersburch, Kalûga en Brjansk.
Skiednis
It plak wurd foar it earst yn in kronyk fan 1239 neamd, mar der wurdt tocht dat it plak folle âlder is. Healwei de 13e iuw waard Vjazma it sintrum fan in russysk foarstedom. Yn 1403 waard it plak troch it Gruthartochdom Litouwen anneksearre. Yn 1494 waard Vjazma werom ferovere troch it Grutfoarstedom Moskou. Nei striid tusken Ruslân mei Poalsk-Litouske mienebest rekke it plak ûnder Poalsk bewâld en Ruslân it plak op 'e nij werom ferovere, waard Vjazma ta in fêsting útboud, dêr't de 21 meter hege Ferlossertoer fan oerbleaun is. Der waarden boppedat kleasters en in tal stiennen tsjerken boud. Ien fan dy tsjerken, de Hogretiatsjerke, is in tsjerke fan it seldsume type mei trije tintedakken.
Striid
thumb|left|250px|Slach by Vjazma (1812) Op 22 oktober 1812 fûn by Vjazma in slach plak tusken it tebekwikende Frânske leger mei 37.000 man en it Russyske leger mei likernôch 25.000 man. It Russyske leger ûnder oanfiering fan luitenant-generaal Michail Miloradovitsj en in kozakke-ienheid fan generaal Matvej Platov blokkearren eastlik fan Vjazma it paad foar de weromlûkende Frânsen, mar mei help fan de legers fan Eugène de Beauharnais en Józef Antoni Poniatowski wisten de Frânsen ûnder lieding fan Louis Nicolas Davout troch de Russen hinne te brekken en sa út te naaien. De Frânsen besochten noch om hichten om de stêd en de stêd sels te hâlden, mar dat mislearre harren. De jûns fan 22 oktober wisten de Russyske soldaten de stêd ek te befrijen, dy't troch de Frânsen yn 'e brân stutsen wie. By de slach ferlearen de Frânsen 6.000 man, wylst de Russen 2.000 man ferlearen. 2.500 Frânsen waarden troch de Russen kriichsfinzen nommen.
Yn de Twadde Wrâldkriich waard der by Vjazma fûl fochten tusken it Reade Leger en de Wehrmacht yn it ramt fan de Slach om Moskou. De Dútsers besetten Vjazma tusken 7 oktober 1941 en 12 maart 1943. De stêd rekke yn dy tiid slim skeind en waard nei de befrijing wer opboud.
Hughes H-4 Hercules
De Hughes H-4 Hercules, mei de bynamme Spruce Goose ('Fjurrenhouten Goes'), is in fleanmasine ûntwurpen en boud troch Howard Hughes syn Hughes Aircraft company. It wie ornearre foar transatlantysk ferfier yn de Twadde Wrâldoarloch, mar it wie net op tiid klear.
De fleanboat waard foar it grutste part makke fan hout, lykwols nettsjinsteande syn bynamme fan bjirkehout, om aluminium te besparjen. De earste en iennige flecht dy't it tastel makke wie op 2 novimber 1947. It wie it grutste tastel dat oant doe ta boud waard en oant de dei fan hjoed is de H-4 Hercules it fleantúch mei de grutste fleugelspanwiidte dat ea flein hat.
De Spuce Goose wie jierrenlang te besjen yn Long Beach, njonken de RMS Queen Mary, en bedarre lang om let yn McMinnville, Oregon. It heart dêr no ta de samling fan it Evergreen Aviation Museum.
Spesifikaasjes
28 silinderstjermotoren fan 2.240 kW (3.040 HK) it stik
Formaat ferlike mei oare fleantugen
[[Ofbyld:Giant planes comparison - Updated.svg|left|thumb|300px|Grutte ferlike:
Esperantotalige Wikipedy
De Esperantotalige edysje fan Wikipedy gie yn novimber 2001 fan start as de alfde edysje fan Wikipedy, tegearre mei de Baskysktalige Wikipedy. Dizze Wikipedy is yn 2016 de grutste edysje fan dizze online ensyklopedy yn in keunsttaal.
Hasdrubal I
Hasdrubal I (Punysk: 𐤏𐤆𐤓‬‬𐤁‬𐤏𐤋‬ ʿAzrubaäl, "Help fan Baäl") wie in kening fan it Kartaachske Ryk fan de dynasty fan de Magoniden fan likernôch 530 f.Kr. oant 510 f.Kr.
Om 525 f.Kr. hinne sette Hasdrubal mei syn broer Hamilkar Mago in ekspedysje nei Sardynje út ein.
Hasdrubal waard alve kear ta "kening" keazen en mocht fjouwer kear in triomftocht hâlde. Hy wie de iennige Kartager dy't dy eare krigen hie. Hy sneuvele yn ien fan de strideraasjes yn Sardynje. Hy waard troch syn broer Hamilkar Mago opfolge.
Armani Monroe
Armani Monroe (12 juny 1994) is in rêstend Amerikaansk pornografysk aktrise fan Afro-Amerikaansk komôf, dy't berne is yn Dallas, yn 'e steat Teksas. Hja makke har debút yn in pornografyske film yn 2014. Neffens har offisjele opjefte is se 1.65 m lang, mei in gewicht fan 48 kg en kupmaat 34C.
Have Yourself a Merry Little Christmas
Skiednis
Have Yourself a Merry Little Christmas wie ien fan ferskate lieten dy't tekstskriuwer Hugh Martin en komponist Ralph Blane yn 1943 yn opdracht fan filmstudio Metro-Goldwyn-Mayer (MGM) skreaune foar de oankommende filmmusical Meet Me in St. Louis, dy't it jiers dêrop yn 'e bioskopen útbrocht waard. Yn 'e film wurdt it ferske songen troch aktrise Judy Garland yn 'e rol fan Esther Smith, dy't har jongere suske Tootie (spile troch Margaret O'Brien) besiket te treastgjen yn ferbân mei in oankommende ferhuzing (tusken de kryst en âld en nij) fan 'e hiele húshâlding fan St. Louis nei New York omreden fan it wurk fan harren heit.
Garland fûn de oarspronklike begjinregels te somber en regisseur Vincente Minnelli wie it mei har iens en liet se troch Martin feroarje. De oarspronklike regels wiene: "Have yourself a merry little Christmas / It may by your last / Next year we may all be living in the past": "Fier foar dysels in fleurich lyts krystke / It soe wolris dyn lêste wêze kinne / Takom jier kinne we allegear skoan yn it ferline libje" (d.w.s. dea wêze). Garland har ferzje fan it liet waard ek útbrocht as single troch platemaatskippij Decca Records en berikte it 27e plak yn 'e Billboard-hitlisten. It ûntjoech him ta in tige populêr ferske, benammen mank de Amerikaanske troepen dy't yn 'e Twadde Wrâldoarloch fochten.
Frank Sinatra covere it liet foar it earst yn 1948, en letter died er dat nochris yn 1957 en 1963. Foar de ferzje fan 1957 naam er kontakt op mei Hugh Martin, oan wa't er fertelde dat syn nije album A Jolly Christmas ("In Fleurige Kryst") hiet, en frege oft er Have Yourself a Merry Little Christmas net wat "opfleurje" koe. Dêrop ferfong Martin de regel "Until then we'll have to muddle through somehow" ("Oant dy tiid moatte we mar sjen dat we it op 'e iene of oare manear rêde") troch "Hang a shining star upon the highest bough" ("Hingje in strieljende stjer oan 'e heechst tûke"). Hy paste ek wat lytsere dinkjes oan; sa feroare er de dantiid yn 'e notiid, sadat it fokus fan it liet ferkood waard fan in ferwachting fan in bettere takomst nei in fiering fan hjoeddeistige gelokkigens.
De ferzje fan Sinatra wurdt sûnt troch frijwol eltsenien oanholden; yn The Judy Garland Show Christmas Special, út 1963, song ek Judy Garland dy ferzje foar har bern Joey en Lorna Luft. Yn 2001 skreau Martin in folslein nije, religieuze liettekst y.g.m. John Fricke, Have Yourself a Blessed Little Christmas (Fier foar Dysels in Seinge Lyts Krystke"). Dy waard opnommen troch gospelsjongster Del Delker, mei begelieding fan Martin sels op 'e piano, mar berikte nea grutte populariteit.
Tekst
De liettekst fan Have Yourself a Merry Little Christmas yn 'e tsjintwurdich gongbere ferzje is:
Covers
Have Yourself a Merry Little Christmas waard al ier, behalven troch Frank Sinatra, ek covere troch û.o. Ella Fitzgerald op har album Ella Wishes You a Swinging Christmas (1960), Bing Crosby op I Wish You a Merry Christmas (1962) en Doris Day op The Doris Day Christmas Album (1964). Yn 1995 brocht Lorna Luft it liet út yn 'e foarm fan in 'firtueel duët' mei har mem Judy Garland, dy't it yn 1963 songen hie yn in krystspecial fan The Judy Garland Show. Dy ferzje berikte it 100e plak yn 'e Britske UK Singles Chart.
Datselde jier brocht ek Luther Vandross in ferzje fan it liet út op syn album This Is Christmas. Yn 1998 song Tori Amos Have Yourself a Merry Little Christmas op 'e B-kant fan har single Spark. James Taylor naam yn 2002 in ferzje op syn album October Road op. De ferzje dy't de Kanadeeske sjonger Michael Bublé yn 2011 útbrocht, klom op ta it 49e plak yn 'e Amerikaanske Billboard Hot 100 en waard in gouden plaat yn Itaalje.
De ferzje fan Christina Aguilera út 2014 helle it 31e plak yn deselde hitlist en it 100e plak yn 'e Nederlânske Single Top 100. Datselde jiers brocht de Ingelske sjonger Sam Smith ek in ferzje fan Have Yourself a Merry Little Christmas út, dy't yn 'e top 10 fan 'e Amerikaanske en Kanadeeske hitlisten binnenkrong, en yn Finlân, Noarwegen, Sweden, Denemark, Tsjechje, Slowakije en Switserlân de top 40 helle. Dy single waard sertifisearre as gouden plaat yn 'e Feriene Steaten, it Feriene Keninkryk en Denemark. Yn 2018 brocht John Legend in ferzje fan it liet út, dy't it earste plak yn guon Amerikaanske hitlisten helle.
Chriet Titulaer
Chriet Titulaer (Hout-Blerick (Fenlo), 9 maaie 1943 – Driebergen-Rijsenburg, 23 april 2017 wie in Nederlâns stjerrekundige, telefyzjepresintator en populêr-wittenskiplik skriuwer.
Biografy
Titulaer studiearre oan Universiteit Utert wiskunde en natuerkunde mei as haadfak stjerrekunde. Syn ôfstudearskripsje gie oer de Moanne. Tidens syn stúdze rjochte er, tegearre mei Ton Smit, op 18 april 1965 de ôfdieling Venlo fan de Nederlandse Vereniging voor Weer- en Sterrenkundeop (sûnt 1990 Weer- en Sterrenkundige Vereniging "Jean Delsing" neamd) en organisearre it jier dêrnei de eksposysje "Mens en het Heelal", destiids de grutste waar-, stjerre- en romtefeartkundige manifestaasje dy't ea yn Nederlân wie. Nei sa'n twa jier yn de Feriene Steaten en dêrnei twa jier yn Frankryk as astronoom arbeide te hawwen, waard er in bekende presintator fan telefyzje- en radioprogramma's oer wittenskip en technyk.
Persoanlik libben
Titulaer wie troud en hie twa dochters. Hy wenne mei sy gesin yn Houten, dêr't ek syn kantoar wie. Titulaer wie tsientallen jierren oanhelle mei sûkersykte. Yn de jierren 90 krige er mear as ien harsensynfarkten. Sûnt wie it rinnen dreech, koe er him min konsintrearje en ferskynde dêrom net mear yn it iepenbier. Titulaer wenne syn lêste jierren yn in fersoarchinghûs yn Driebergen.
Wurkpaad
Tusken 1969 en 1990 wie Titulaer in protte op telefyzje. Titulaer syn populêrens begûn mei doe't er meipresintator (tegearre mei Henk Terlingen, "Apollo Henkie") wie fan it telefyzjeferslach fan de earste moannelâning yn 1969. Ek wie er kommentator by de live-útsjoering fan de lansearrin fan de Spaceshuttle Columbia yn 1981. Hy waard faak frege as kommintator at der nijs wie op it mêd fan wittenskip en technyk, fral by nijs oer romtefeart en astronomy. Titulaer wie yn 1969 bygelyks alle moandeijûnen by de EO te sjen op Nederlân 2 mei in rige oer technyk, "Hoe is het mogelijk". thumb|Chriet Titulaer yn 1984 Letter (1983) begûn Titulaer syn eigen mediaproduksjebedriuw Chriet Titulaer Producties BV en wurke er in protte foar Teleac en de TROS. Hy produsearre populêr-wittenskiplike programma's lykas TROS Wondere Wereld en telefyzjekursussen sa as Moderne Sterrenkunde en Nederland en het Weer. Yn de jierren 90 ferkocht er dit bedriuw om reden fan minder wurdende sûnens.
Hy wie ek mei-oprjochter fan de wilens net mear besteande projekten Hûs fan de Hûs fan de Takomst, Kantoar fan de Takomst en Sikehûs fan de Takomst. It projekt Hotel fan de Takomst yn Houten rûn op 'e non mei't it te djoer wie. Ek wie mei oaren inisjatyfnimmer fan it rekreätyf-edukatyf park foar stjerrekunde en romtefeart, it Cosmo Science Center yn Noard-Brabân, dat der oars nei kaam.
Yn 1986 organisearre er de romtefeartmanifestaasje Space '86 in de Jierbeurs te Utert. Ta promoasje dêrfan liet er in skildere Saturnus V-raket op wiere grutte tsjin de Uterske Domtoer oanbringe; raket en toer binne beide likernôch 110 meter heech. Titulaer skreau ferskate populêr-wittenskiplike boeken oer technyk, romtefeart, kompjûters, IT, waar- en stjerrekunde. By eveneminten en temadagen op skoallen op dat mêd, waard er faak frege as ynliedend sprekker. Dy publike optredens fan Titulaer, lykas earder ek foar radio en telefyzje, wie it mei dien doe't fanwegen syn minne sûnens kalm oan dwaan moast.
Titulaer wie jierrenlang eigener fan in Apollokapsule dy't er foar $1 kocht hie fan de Amerikaanske fabrikant nei't de Apollomissys annulearre wiene. Dy kapsule stie yn syn tún oant in Japanner by him oanbelle en de kapsule opkocht foar 30.000 gûne.
In planetoïde is nei him fernamd: 12133 Titulaer.
Ross Macpherson Smith
Sir Ross Macpherson Smith KBE, MC & Bar, DFC & Two Bars, AFC (Semaphore (Súd-Austraalje), 4 desimber 1892 - Weybridge (Ingelân), 13 april 1922) wie in Australysk fleander. Hy en syn broer, Sir Keith Macpherson Smith, wiene de earste piloaten dy't fan Ingelân nei Austraalje fleagen yn 1919.
Ross Smith jildt as Austraaljes earste grutte fleanpionier en as meast ûnderskieden piloat fan de Australian Imperial Force.
Biografy
Heit Smith emigrearre fan Skotlân nei West-Austraalje en waard skieppeboer yn Súd-Austraalje. Syn mem waard berne ûnder New Norcia, West-Austraalje, as dochter fan in Skotsk pionier. De bruorren gien yn Adelaide en letter noch twa jier ynSkotlân nei skoalle.
Smith wie ek piloat foar T.E. Lawrence ('Lawrence 'fan Arabië') en fleach by ferskate militêre missys yn it Heine Easten. Lawrence neamt him mear as ien kear yn syn boek Seven Pillars of Wisdom.
Hy en syn broer Keith, mei de sergeanten James Mallett (Jim) Bennett en Wally Shiers, setten op 12 novimber 1919 fan fleanfjild Hounslow Heath, Ingelân, ôf yn in Vickers Vimy nei Darwin Australia dêr't hja op 10 desimber, yn krapoan 28 dagen, yn in tiid fan 135 oeren, oankamen. De mannen ferparten it priisjild, £10.000, dat it Australysk regear beskiber steld hie.
Smith ferlear it libben by in testflecht (tegearre mei luitenant Bennett) mei in Vickers Viking-amfibysk fleantúch yn Byfleet, krekt nei it opstigen fan Brooklands op 13 april 1922. Testpiloat foar Vickers Stanley Cockerell, hie de beide manlju in dei earder as passazjiers meinaam op de earste flecht fan it tastel en ferklearre letter dat der doe neat mei it tastel te rêden wie. De lichems waarden nei Austraalje brocht en Smith krige in steatsbegraffenis en kaam 15 juny te hôf yn Adelaide.
Liet
In liet, sang of ferske is in muzikale foarm wêrby't tekst, de saneamde liettekst, op muzyk ferklonken wurdt, faak foarmjûn yn ferskate kûpletten mei in refrein. Yn 'e kûpletten wurdt nije ynformaasje jûn, en de kûpletten ferskille dan ek ûnderling op it mêd fan tekst. It refrein hat in fêste tekst, dy't tusken de kûpletten troch hieltyd werhelle wurdt.
Ponka (folk)
De Ponka (Ingelsk: Ponca; Ponka: Páⁿka) binne in lânseigen Yndiaansk folk fan Grutte Flakten fan Noard-Amearika, dat tsjintwurdich benammentlik yn it noardlike part fan 'e Amerikaanske steat Oklahoma en it noardeasten fan Nebraska wennet. Harren taal, it Ponka, heart ta de Sûaanske taalfamylje, en is nau besibbe oan it Omaha. Histoarysk wennen de Ponka wierskynlik oarspronklik yn 'e delling fan de rivieren de Ohio en de Mississippy, mar tsjin 'e tiid fan it earste kontakt mei de Jeropeänen libben se al yn noardeastlik Nebraska. Yn 1877 waarden se slachtoffer fan in deportaasje nei wat doedestiden it Yndiaanske Territoarium wie (it moderne Oklahoma). Hjoed de dei binne der sa'n 6.300 Ponka, dy't twa federaal erkende stamme-organisaasjes hawwe en in Yndianereservaat yn Nebraska.
Etymology
De term 'Ponka' (Páⁿka) wie oarspronklik de namme foar in substamme fan 'e (oan 'e Ponka besibbe) Kansa (Kansa of Kaw), Osadzje (Osage) en Kwapou (Quapaw). De letterlike oarspronklike etymology fan 'e namme is "kielôfsnijers".
Demografy
Der binne tsjintwurdich likernôch 6.300 Ponka. Dêrfan binne likernôch 3.500 oansletten by (en wurde polityk fertsjintwurdige troch) de federaal erkende Ponka Stamme fan Oklahoma (Ponca Tribe of Oklahoma). Dy organisaasje hat syn haadkertier yn White Eagle, in útbuorren fan Ponca City, yn it middennoarden fan Oklahoma. Nochris krapoan 2.800 Ponka binne lid fan 'e krektlyk federaal erkende Ponka Stamme fan Nebraska (Ponca Tribe of Nebraska), wêrfan't it haadkertier fêstige is yn Niobrara, yn noardeastlik Nebraska. Dizze lêste stamme hat in eigen Yndianereservaat yn Nebraska, dat it Ponka Yndianereservaat (Ponca Indian Reservation) hjit.
Iere skiednis
Yn 'e tiid dat de earste Jeropeänen kontakt mei har makken, libben de Ponka yn 'e neite fan it plak dêr't de rivier de Niobrara útmûnet yn 'e rivier de Missoury, yn wat no it noardeasten fan 'e Amerikaanske steat Nebraska is. (Hoewol't harren wenkrite op in lânkaart út 1701, dy't makke waard troch de Frânske ûntdekkingsreizger Pierre-Charles le Sueur, oan 'e bopperin fan 'e Missoury pleatst is.) Neffens harren eigen mûnlinge oerlevering wiene de Ponka nei de krite fan 'e Niobrara ta ferfearn út eastliker kontreien yn 'e dellingen fan 'e rivieren de Ohio en de Mississippy, dêr't se mei ferskate oare Degihaanske folken troch de Irokeeske Konfederaasje wei ferdreaun wêze soene. Foar't neist hat dat yn 'e twadde helte fan 'e santjinde iuw plakfûn as ûnderdiel fan 'e Beveroarloggen, dy't útfochten waarden om 'e hegemony yn 'e lukrative pelshannel.
Yn 1789 krige de pelzekeapman Jean-Bapiste Munier it monopoalje op 'e hannel mei de Ponka oan 'e mûning fan 'e Niobrara. Hy stifte dêr in hannelspost by in doarp dêr't sa'n 800 Ponka wennen. Koarte tiid letter waard de stamme troffen troch in ferneatigjende epidemy fan 'e pokken. Sadwaande wiene der 1804, doe't se besocht waarden troch de ferneamde Ekspedysje fan Lewis en Clark, noch mar 200 Ponka oer. Geandewei de trijefearns iuw dêrnei woeks harren oantal wer oan ta sa'n 700. De measte Flakte-Yndianen bestiene doedestiden folslein fan 'e jacht, fral op bizons, en fan it sammeljen fan yn it wyld groeiende fruchten, lykas beien. De Ponka jagen ek, mar dêrnjonken ferbouden se ek stynske weet en leine se kokentunen mei grienten oan.
Mago I
Mago I, ek bekend as Magon (Punysk: 𐤌𐤂‬𐤍‬, MGN), wie de kening fan it Kartaachske Ryk fan 550 f.Kr. oant 530 f.Kr. en wie de earste monarch fan de dynasty fan de Magoniden. Mago wie earst in generaal en ûnder syn hearskippij waard Kartago de machtichste fan alle Fenisyske koloanjes.
Hearskippij
Under Mago ûntjoech Kartago himsels as de machtichste Fenisyske militêre macht yn it westlike Middellânske Seegebiet. Kartago wie oant doe noch ekonomysk ôfhinklik fan syn memmestêd, Tyrus, de machtichste fan de Fenisyske stedsteaten, mar waard algeduerigen ûnôfhinklik. Ien fan Mago syn plotike prestaasjes wie it oangean fan in alliânsje mei de Etrusken tsjin de Griken. Dy alliânsje duorre oant de Romeinske Republyk de Etruskyske keningen ferdreau. Hy wie ek warber yn Sisylje en hy boaske syn wiif, dy't út Syrakuse kaam. Mago boude in leger op dy't foar in grut part út hierlingen bestie.
Yn 546 f.Kr. stiften Fokeeërs, dy't de Perzyske ynvaazje ûntflechten, de koloanje Alalia op Korsika. Der wiene al Griken oanwêzich dêre sûnt 562 f.Kr.. Hja begûnen de Etruskyske en Punyske hannel te fersteuren. Tusken 540 en 535 f.Kr., nei de Slach by Alalia ferkrong in Kartaachsk-Etruskyske alliânsje de Griken fan Korsika. De Etrusken oermasteren Korsika, wylst Kartago Sardynje oermastere. Dêrmei waard de Grykske útwreiding nei it westen ta tsjinholden.
Ponka (folk)
Oanboazjende swierrichheden
Yn 1817 tekenen de Ponka in fredesferdrach mei de Feriene Steaten. Yn 1825 waard dat fernijd en waarden der ek ôfspraken oer hannel oan tafoege. Yn 'e desennia dêrnei brocht de bizonjacht, wêrfoar't de Ponka fier nei it westen ta reizgje moasten, har almar mear en faker yn konflikt mei de Brulee-Lakota en yn mindere mjitte mei de Oglala-Lakota. Hoewol't se soms noch yn gearwurking mei Lakota-krigers doarpen fan 'e Pâny (Pawnee) oerfoelen, ûntstie der wat langer wat mear in sitewaasje fan oanhâldende oarlochfiering tusken de Ponka en de Brulee-Lakota. Dêrtroch rekken de Ponka ôfsnien fan harren jachtgrûnen yn it westen; harren lêste súksesfolle bizonjacht fûn plak yn 1855. Sadwaande wiene de Ponka twongen om mear op 'e lânbou te stypjen. De stamme wie ûnderwilens wer sa oanwoeksen, dat it folk him omtrint 1850 yn twaen opspjalte: it doarp Húbhtaⁿ ("Fiskrook"), dat oan 'e mûning fan 'e beek de Ponca Creek stifte waard, en it doarp Wáiⁿ-Xúde ("Grize Tekken"), oan 'e noardigge fan 'e Niobrara.
Fan 'e 1850-er jierren ôf streamden de blanke kolonisten út it Easten fan 'e Feriene Steaten ta nei Nebraska. Om al dy lju fan grûn te foarsjen, sette it Amerikaanske regear de lânseigen folken dêre ûnder druk om harren lân te ferkeapjen. Om't de gebieten fan 'e stammen inoar oerlapen, rekken de Ponka yn 1854 in 113 km brede stripe lân tusken de Aowa Creek en de rivier de Niobrara kwyt doe't de nau oan harren besibbe Omaha in diel fan harren lân oan 'e Amerikanen ferkochten. Mei't se yn 'e knipe kamen tusken de Brulee oan 'e iene kant en de Amerikanen oan 'e oare kant, besleaten de lieders fan 'e Ponka yn 1858 om in grut diel fan harren lân oan 'e Feriene Steaten ôf te stean. Yn dat gebiet stiften blanke kolonisten yn 1862 it doarp Niobrara op it plak dêr't de Ponka earder har simmermaïs ferboud hiene. Neitiid twongen oerfallen troch de Brulee de Ponka om ek Húbthaⁿ en omkriten op te jaan.
It lân dat se oerholden lei tusken de Ponca Creek en de Niobrara yn, likernôch tusken de hjoeddeiske plakken Butte en Lynch. It die al rillegau bliken dat dy krite ûngeskikt wie foar it bedriuwen fan lânbou, en om't de Ponka dêrfan ôfhinklik wiene foar in grut part fan harren iten, litten se krapte dy't útrûn op oanhâldende hongersneed. Yn dyselde snuorje wiene se ek noch altyd it slachtoffer fan oerfallen troch de Brulee. Jierrenlang besochten se harsels te bedrippen troch ferskillende gewaaksen te ferbouwen, te jeien op lyts wyld en hynders te fokken yn 'e neite fan harren âlde doarp Húbthaⁿ en it Amerikaanske doarp Niobrara. It Amerikaanske regear fersomme ûnderwilens om 'e mûnen en skoallen te bouwen en de beskerming te bieden dy't de Ponka by it ferkeapjen fan harren lân ûnthjitten wiene. Likemin waard de distribúsje fan jierjilden en replik guod oanpast oan 'e groeiende befolking.
Mago I
Hearskippij
Mago waard troch syn soan Hasdrubal I opfolge.
Ponka (folk)
Oanboazjende swierrichheden
Pas yn 1865 waard der in nij ferdrach sletten, dat de Ponka tastimming joech om werom te kearen nei harren tradisjonele boulân en begraafplakken yn in gebiet dat mear nei it easten tusken de Ponca Creek en de Niobrara lei, yn 'e delling fan 'e rivier de Missoury, dêr't de grûn folle fruchtberder en it wenjen feiliger wie. In nije ramp folge lykwols yn 1868, doe't it Amerikaanske regear by it Ferdrach fan Fort Laramie mei de Lakota, dat in ein makke oan 'e Oarloch fan Reade Wolk, it lân fan 'e Ponka yllegaal weijoech om ûnderdiel te wurden fan it nije Grutte Sû Reservaat. Fan gefolgen besleat it regear yn Washington, D.C. neitiid dat de Ponka nei it Yndiaanske Territoarium (it lettere Oklahoma) ferfarre moasten.
Deportaasje
Yn 1875 hiene Wite Earn, it heechste opperhaad fan 'e Ponka, en ferskate oare foaroanlju, wêrûnder Steande Bear, in moeting mei de Yndiaanske agint A.J. Carrier, wêrby't se in dokumint ûndertekenen dat harren deportaasje nei it Yndiaanske Territoarium omfieme. De opperhaden holden letter út dat de ôfspraken ferkeard foar harren fertaald wiene, en dat sy begrepen hiene dat se ynstimden mei in ferhuzing nei it Omaha Yndianereservaat yn eastlik Nebraska. Mar mei harren protesten bedijden se neat, dat yn febrewaris 1877 reizgen acht opperhaden fan 'e Ponka mei ynspekteur Edward C. Kemble nei it Osadzje Yndianereservaat yn it Yndiaanske Territoarium om in gaadlik plak foar harren eigen reservaat te sykjen. Om't de pleatslike Yndiaansk agint it spul net taret hie, koe dêr neat fan komme. Kemble joech de Ponka de skuld fan it misferstân en liet se dêr yn 'e steek sadat se nei Nebraska weromrinne moasten.
Mar Kemble sette syn plannen al troch, en yn april fan datselde jier reizge er nei it Kwapou Yndianereservaat, yn 'e neite fan it hjoeddeiske Peoria (Oklahoma), mei dat diel fan 'e Ponka dat min ofte mear frijwillich út Nebraska wei woe. Yn maaie deportearre it Amerikaanske Leger de rest fan it folk ûnder twang, wêrûnder Wite Earn en Steande Bear. De Ponka arrivearren te let yn it Yndiaanske Territoarium om dat jiers noch te plantsjen en te rispjen, en it Amerikaanske regear fersomme boppedat om harren te foarsjen fan it lânbougereid dat de Ponka ûnthjitten wie as ûnderdiel fan it oarspronklike ferhuzingsferdrach. Yn 1878 ferfearen se goed 240 km nei it westen ta, nei de rivier de Arkansas, súdlik fan it hjoeddeiske Ponca City. Tsjin 'e maityd fan 1879 wie troch de strieminne libbensomstannichheden yn it Yndiaanske Territoarium hast in trêdepart fan 'e stamme omkommen oan honger, malaria en oanbesibbe oarsaken.
Steande Bear
Dy omstannichheden, en yn 't bysûnder de dea fan syn âldste soan, brochten Steande Bear derta om yn 1879 mei 65 folgelingen werom te kearen nei harren heitelân yn 'e Delling fan 'e Niobrara. Doe't it Amerikaanske regear dêr lucht fan krige, joech dat oan brigadegeneraal George Crook befel om 'e Ponka op te pakken en daliks werom te stjoeren nei it Yndiaanske Territoarium. Crook, lykwols, dy't mei de Ponka te dwaan hie, trainearre de saak mei opsetsin en liet it útlekke nei de sjoernalist Thomas Tibbles. Nei't se it artikel lêzen hiene dat troch dyselde skreaun wie, beaen de abbekaten John L. Webster en Andrew J. Poppleton fergees harren tsjinsten oan Steande Bear oan.
Dat late ta de ferneamde rjochtsaak Standing Bear v. Crook, wêrby't Steande Bear in ynmoedich pleidoai hold foar it takennen fan boargerrjochten oan Yndianen. Op 12 maaie 1879 die rjochter Elmer S. Dundy yn dy saak de útspraak dat in Yndiaan in persoan wie mei rjochten ûnder de Amerikaanske wet, dy't dus net samar yn 'e hechten set wurde kin. Dêropta fûn er dat it Amerikaanske federale regear net oantoand hie dat der in wetlike basis bestie foar de finzenname fan 'e Ponka. Dat wie foar dy tiid in revolúsjonêre útspraak, mei't Yndianen sjoen waarden as wylden en barbaren, op wa't de wet, dy't bedoeld wie foar beskaafde lju, net fan tapassing wêze koe.
Lettere skiednis
As gefolch fan Standing Bear v. Crook stie it Amerikaanske regear neitiid ta dat Steande Bear en syn folgelingen yn Nebraska bleaune en har wer yn harren âlde heitelân oan 'e Niobrara nei wenjen setten. Yn 1881 joech it regear boppedat 106 km² grûn oan harren werom en kamen der mear Ponka oer út it Yndiaanske Territoarium. Yn 1899 waard it Ponka Yndianereservaat yn Nebraska weroprjochte, mar om dyselde tiid hinne ferlearen de Ponka fan Oklahoma harren reservaat ûnder de Wet-Curtis fan 1898, dy't alle reservaten yn Oklahoma ôfskafte. Under de Yndiaanske Lânferdielingswet wie it reservaatlân earder, yn 1891 en 1892, al opdield yn perselen foar yndividuële húshâldings, en no waard it oerbleaune gebiet frijjûn foar kolonisaasje troch de blanken.
Nei't Oklahoma yn 1907 in Amerikaanske steat wurden wie, waard in diel fan it oerbleaune lân fan 'e Ponka ferkocht of ferpachte oan 'e 101 Ranch fan 'e bruorren Miller, in feepleats dêr't in grut diel fan 'e Ponka fan Oklahoma oan it wurk koe. Yn 1911 waard der oalje ûntdutsen op it lân fan 'e Ponka, mar hoewol't dat in beskate wolfeart brocht, waarden der ek nije swierrichheden troch feroarsake. Sa ûntstie der in miljeuramp doe't oaljeraffinaderijen harren giftige ôffal streekrjocht yn 'e rivier de Arkansas loasden.
Nei de Twadde Wrâldoarloch reorganisearren de Ponka fan Oklahoma harren bestjoer ûnder de Wet op it Yndiaanske Wolwêzen yn Oklahoma. Dêrby namen se op 20 septimber 1950 de grûnwet oan fan 'e Ponka Stamme fan Oklahoma, dy't federale erkenning krige. Underwilens makke it Amerikaanske regear risselwaasje om 'e Ponka fan Nebraska harren erkenning krekt te ûntnimmen. Under it saneamde Yndiaanske terminaasjebelied waard dat yn 1966 trochfierd. It Ponka Reservaat waard opheft, it lân yn perselen ûnder de yndividuële Ponka ferdield en wat oerbleau, waard ferkocht oan blanken. Neitiid ferkochten in protte Ponka troch de jierren hinne harren perselen, wêrby't se net selden bedragen waarden troch lju dy't oan lânspekulaasje diene. Yn 'e 1970-er jierren waard de Ponka Stamme fan Nebraska weroprjochte, en nei hast tweintich jier fan krewearjen wist dy organisaasje op 31 oktober 1990 syn federale erkenning werom te winnen.
Taal
It Ponka, de lânseigen Sûaanske taal fan 'e Ponka, is tige nau besibbe oan it Omaha, wêrmei't it feitliks goed ûnderling fersteanber is. De measte taalkundigen sjogge it Omaha-Ponka dêrom as ien taal en it Ponka en it Omaha as dialekten fan dy taal. De Omaha- en Ponka-Yndianen fersette har tsjin dy opfetting, en beskôgje harren eigen respektivelike spraken wol deeglik as selsstannige talen. It Ponka is no útstoarn, mei't der gjin memmetaalsprekkers mear binne. Wol binne der noch in hantsjefol leden fan 'e âlderein dy't de taal op net-floeiende wize sprekke kinne.
Vickers Viking
De Vickers Viking wie in ienmotoryske fleanboat fan de Britske fabrikant Vickers Ltd Aviation Department, dy't koart nei de Earste Wrâldkriich foar militêr gebrûk ûntwurpen waard.
Acht Viking IV's hawwe tsjinne by de ML-KNYL yn de 20-er jierren fan de 20e iuw.
Skiednis
It Type 54 Viking IV krige in gruttere kabine en der waarden noch wat oare ferbetteringen oanbrocht. De measte tastellen fan dat type hiene in Napier-Lion-motor. Fan de ferzje dêrnei, de Viking V, waarden twa oan de Royal Air Force ferkocht ornearre om yn Irak ynset te wurden.
De lêste Vikings waarden boud yn 1923, in tal dêrfan troch de Kanadeeske dochterûndernimming Canadian Vickers, dy't sawaande opklom yn de loftfeartyndustry. Lettere ferbettere ferzjes fan it type wiene de Vickers Vulture en Vickers Vanellus.
De namme Viking waard nei de oarloch ek foar de Vickers VC.1 brûkt.
Doarpstsjerke (Boyl)
De Doarpstsjerke oan de Boylerwei yn Boyl is in tsjerke fan de protestanske streekgemeente Frieslands End. Under de gemeente falle njonken Boyl ek de plakken Elslo en Makkingea. Sûnt de fúzje fan de Nederlânske Herfoarme Tsjerke, de Grifformearde Tsjerken yn Nederlân en de Evangelysk-Lutherske Tsjerke op 1 maaie 2004 is de tsjerke oansletten by de PKN. De tsjerke is in ryksmonumint.
Pasadena (Kalifornje)
Pasadena (útspr.: [pæsə'di:nə], likernôch: "pê-suh- dii -nuh") is in stêd yn Los Angeles County, yn it súdwesten fan 'e Amerikaanske steat Kalifornje. It is ien fan 'e wichtichste kulturele sintra yn 'e San Gabrieldelling, en stiet fral bekend om't it California Institute of Technology der fêstige is, in technyske universiteit dy't better bekend is ûnder de ôfkoarting Caltech, en om't der elts jier de Rose Bowl organisearre wurdt, de earste wedstryd fan it neiseizoen fan it Amerikaansk football foar universiteitstiims. Neffens gegevens fan 'e folkstelling fan 2010 hie Pasadena doe goed 137.000 ynwenners, wêrmei't it de 9de stêd fan Los Angeles County, de 40ste stêd fan Kalifornje en de 180ste stêd fan 'e Feriene Steaten is. Pasadena heart ta de stêdekloft fan Los Angeles, dy't yn 2012 in befolking fan rom 12,8 miljoen minsken hie.
Skiednis
De oarspronklike bewenners fan it gebiet dêr't Pasadena no leit, wiene de Tongva-Yndianen. Nei't Kalifornje yn 1848, oan 'e ein fan 'e Meksikaansk-Amerikaanske Oarloch, troch Meksiko oan 'e Feriene Steaten ôfstien wie, fêstigen har de earste Amerikaanske kolonisten yn 'e krite, dy't der û.m. druven ferbouden. Yn 1874 waard de Indianakoloanje der stifte, in mienskip fan begoedige lju út 'e steat Indiana mei astma en oare oandwanings oan 'e luchtwegen, dy't har op dat plak nei wenjen setten fanwegen it mylde en drûge klimaat. Dat wie it ierste begjin fan Pasadena.
De earste pear jier krige de Indianakoloanje syn post fia Los Angeles. Doe't men besocht om in eigen postkantoar te krijen, krige men te hearren dat dan earst de namme fan 'e mienskip feroare wurde moast yn it ien of oar dat de postmaster-generaal yn Washington, D.C. as foechsum foar in plak beskôge. Fia in misjonaris dy't ûnder de Odjibwa-Yndianen fan Minnesota wurke hie, kaam men doe oan 'e namme "Pasadena", dat "fan 'e delling" betsjut, ek al bestiet der gjin inkeld ferbân tusken de Odjibwa-taal en súdlik Kalifornje. (Oarsponklik waarden der ferskate farianten fan 'e namme foarsteld dy't "kroan fan 'e delling", "kaai fan 'e delling", ensfh. betsjutten en allegear einigen op -pa-sa-de-na. Poer op grûn fan 'e klank waard úteinlik lykwols foar dy fjouwer lêste wurdlidden keazen.)
Doe't Pasadena in eigen stasjon oan 'e Atchison, Topeka and Santa Fe Railway krige, late dat ta in wiere befolkingseksploazje. Yn 1890 wennen der yn Pasadena krapoan 5.000 minsken; yn 1910 wie dat oantal ferseisfâldige ta goed 30.000. Tsjin 1940 wie Pasadena de achtste stêd fan Kalifornje wurden, mei hast 82.000 ynwenners. Yn dy tiid waarden Pasadena en Los Angeles noch frij algemien as twillingstêden beskôge, om't se fan ferlykbere grutte wiene en deun byinoar leine. Nei de Twadde Wrâldoarloch fêstigen har yn Pasadena ek almar mear Afro-Amerikanen út Teksas en Louisiana wei. Letter folgen ymmigranten út it bûtenlân, fral út Gûatemala, El Salvador en Armeenje.
Sûnt de santiger jierren hie de stêd hieltyd mear te lijen ûnder de terreur fan strjitbindes, dy't yn 1993 syn hichtepunt berikte mei in bloedbad op Halloween, wêrby't de Bloods trije tiners fermoarden en trije oaren slim ferwûnen. Neitiid griep de pleatslike plysje hurd yn, en waard it near lein op alle binde-aktiviteiten. Yn 'e twadde helte fan 'e jierren njoggentich slagge it Pasadena om fierhinne fan dizze problematyk ôf te kommen.
Pasadena hjoed de dei
De ekonomy fan Pasadena stipet hjoed de dei grutdiels op technology- en romtefeartbedriuwen, en fierders op 'e tsjinstesektor, mei as wichtichste ûnderdielen it ûnderwiis, de sûnenssoarch en it bankwêzen. Kwa berikberheid wurdt de stêd betsjinne troch it Bob Hope Airport (ek wol it Burbank-Glendale-Pasadena Airport neamd), yn it tichteby leine Burbank. De grutste en wichtichste ynstelling foar heger ûnderwiis yn 'e stêd is fierwei it California Institute of Technology ("Caltech"). Der binne ek in stikmannich museä yn Pasadena, wêrûnder it Norton Simon Museum, mei in kolleksje histoaryske keunst, en it Pasadena Museum of History, dat de pleatslike skiednis beljochtet. Fierders stiet der ek de Rose Bowl, it Amerikaansk footballstadion (en nasjonale monumint, datearjend út 1923) dêr't elts jier de wichtige en ferneamde Rose Bowl-wedstryd spile wurdt, de earste wedstryd fan it neiseizoen fan it Amerikaansk football foar universiteitstiims.
Demografy
Neffens gegevens fan 'e folkstelling fan 2010 wie doe fan 'e befolking fan Pasadena 13,5% âlder as 65 jier en 19,3% jonger as 18 jier. Fierders bestie 44,5% fan 'e húshâldings út ien persoan, wylst 15,9% fan 'e befolking ûnder de earmoedegrins libbe. Wat de etnyske opbou fan 'e befolking oangiet, dy wie yn 2010 sa: 38,8% blanken; 33,7% Latino's; 14,3% Aziaten; 10,7% swarten; 0,6% Yndianen; 1,9% oaren of fan mingd etnysk komôf.
Klimaat
Pasadena hat in Mediterraansk klimaat, mei waarme simmers en mylde winters. Yn augustus, de waarmste moanne, is de trochsneed temperatuer oerdeis 32 °C, en yn jannewaris, de kâldste moanne, is dat 18 °C. De stêd kriget jiers trochinoar 535,7 mm delslach. Oars as de measte oare plakken yn súdlik Kalifornje kriget Pasadena, dat oan 'e foet fan it San Gabrielberchtme leit, winterdeis út en troch ris wat snie. De lêste kear dat dat barde, wie op 26 febrewaris 2011, doe't der 2½ sm foel.
Doarpstsjerke (Boyl)
Skiednis
Oars as hast alle parochy's fan Weststellingwerf foel Boyl yn de midsiuwen net ûnder de tsjerke fan Stienwyk, mar krekt as de measte doarpen fan Eaststellingwerf by de tsjerke fan Ruinen. Hjoeddedei foarmet de tsjerke fan Boyl ien gemeente mei dy fan Elslo en Makkingea, doarpen dy't beide yn de gemeente Eaststellingwerf lizze. De ienfâldige sealtsjerke waard boud yn 1617. Yn dat jier ferfong it hjoeddeiske gebou in âldere tsjerke dy't oarspronklik oan Sint Marten wijd wie. By in renovaasje hat bliken dien dat de oarspronklike tsjerke al yn de 13e iuw boud wie.
De tsjerke krige gjin toer, mar in klokkestoel. Dy klokkestoel is in pear kear letter op 'e nij boud, foar it lêst yn 1984. Yn de klokkestoel hinget in klok út 1399 mei in diameter fan 86 sintimeter. De klok draacht in râneskrift mei de wurden ''Ende Lut bequame, Martines Klock is mijn name. In’t jaer van ons Heeren 1399''. Yn de Twadde Wrâldkriich is de klok út de stoel helle en troch de ûndergrûnske beweging earne yn 'e omkriten fan Giteren ferstoppe. Lykas de tsjerke is ek de klokkestoel in ryksmonumint.
Ferdrach fan Sault Ste. Marie
It '''Ferdrach fan Sault Ste. Marie''' wie in formele oerienkomst dy't op 16 juny 1820 sletten waard yn Sault Ste. Marie, yn wat letter de Amerikaanske steat Michigan wurde soe, tusken it regear fan 'e Feriene Steaten en de Odjibwe-Yndianen fan 'e Sault Ste. Marie-troep, dy't de eastpunt fan it skiereilân Opper-Michigan bewennen. (De neikommelingen fan dy Yndianen foarmje hjoed de dei de federaal erkende Sault Ste. Marie Stamme fan Tsjippewa Yndianen fan Michigan.) By dit ferdrach stiene de Odjibwe fan 'e Sault Ste. Marie-troep 41,4 km² grûn oan 'e rivier de St. Marys ôf, sadat de Amerikanen dêr de legerbasis Fort Brady oanlizze koene. Yn ruil dêrfoar krigen de Odjibwe in betelling yn 'e foarm fan beskate soarten hannelsguod en boppedat it rjocht om "oant yn ivichheid" fiskje te meien yn 'e streamfersnellings fan 'e St. Marys.
Edmund Waterton
Edmund Waterton (Walton Hall, West Yorkshire, 1830–1887) wie in Britsk skiedkundige en samler.
Hy wie iennichst bern fan Charles Waterton, wie libbenslang katolyk en krige ûnderrjocht oan Stonyhurst College (yn Lancashire).
Hy boaske 1862 oan Josephine Ennis, dochter fan Sir John Ennis, 1e Baronet, lid fan it Iersk parlemint. Hy waard fallyt ferklearre yn 1876 en moast doe de bûtenpleats Walton Hall ferkeapje. Nei it ferstjerren fan syn frou troude er fannijs yn 1881 mei Ellen Mercer.
Waterton syn ringekolleksje is no foar in part te sjen yn it Victoria en Albert Museum; syn samling fan edysjes fan De Neifolging fan Kristus (fan Tomas fan Kempen) is no de kearn fan de Edmund Waterton Collection yn De Britske Bibleteek.
Happy ending
Erotic massage
Downblouse
Downblouse (Ingelsk foar "by de blûze yn") is in foarm fan foyeurisme wêrby't men in frou by har klean (net spesifyk in blûze) yn besiket te sjen om har dekolletee of boarsten gewaar te wurden. Soks kin de foarm oannimme fan it meitsjen fan foto's, sûnder dat dêr tastimming foar jûn is, fan 'e ynkyk by de boppeklean fan froulju yn.
Dizze praktyk wurdt ek wol beskôge as in soarte fan seksueel fetsjisme, en is ferlykber mei upskirt, wêrby't men froulju fan ûnderen by de rok of jurk op besiket te sjen. Troch technologyske ûntwikkelings as kameratillefoans kin in foto tsjintwurdich al gau makke wurde sûnder dat oaren it trochhawwe, en fia spesjalisearre websiden op it ynternet kin sok fotografysk materiaal no frijwol daliks mei de rest fan 'e wrâld dield wurde. Yn Dútslân en ferskate Amerikaanske en Australyske steaten binne tsjin it meitsjen en dielen fan ûnautorisearre downblouse-foto's wetten oannommen, mei't dy praktyk beskôge wurdt as in ynfaazje fan 'e privacy fan 'e oangeande frou en as in oanfal op har weardichheid. Yn Nederlân is soks (noch) net strafber, mar wurdt it wol beskôge as ûnfoechsum gedrach.
Underfining
Underfining is kennis of behearsking fan in barren of ûnderwerp dy't men kriget troch sa'n barren of ûnderwerp te observearjen en derby belutsen te wurden. Troch ûnderfining op te dwaan, kriget men ynsjoch en knowhow. Wat faker oft men itselde ding of in ferlykber ding meimakket, wat mear ûnderfining oft men datoangeande opbout. Immen dy't op in beskaat mêd in protte ûnderfining opdien hat, wurdt ek wol in ekspêr neamd en syn ûnderfining hjit dan ekspertize. Underfining kriget men troch dingen sels te dwaan, ynstee fan deroer te lêzen yn boeken. Nettsjinsteande dat is it mooglik om kennis dy't men út boeken hellet, ta te passen yn 'e praktyk, sadat men nije ûnderfining opdocht. De term 'ûnderfining' wurdt fierders brûkt foar sawol dingen dy't men meimakke mar noch net mentaal ferwurke hat, as de kennis dy't men opdien hat troch neiprakkesearjen oer en ynterpretearjen fan sokke dingen.
Der kin ûnderskie makke wurde tusken ferskate soarten ûnderfinings:
Teapert
De teapert, ek: kreaker, kreakhintsje of miedkreaker (wittenskiplike namme: Crex crex, foarh. ek wol Crex pratensis), is in fûgel út it skift fan 'e kraaneftigen (Gruiformes), de famylje fan 'e ralfûgels (Rallidae) en it skaai fan 'e teaperts (Crex), dy't yn Jeropa en Sintraal-Aazje briedt en yn East- en Súdlik Afrika oerwinteret. Eartiids kaam dit bist ek rûnom yn Fryslân en de rest fan Nederlân foar, mar troch de meganisaasje fan 'e lânbou is er omtrint de midden fan 'e tweintichste iuw yn Nederlân seldsum wurden, wylst er yn Fryslân suver hielendal weiwurden is. De Latynske namme crex is in onomatopee op basis fan it Grykske κρεξ, krex, dat ferwiist nei de kreakjende rop fan 'e teapert. Yn it Nederlânsk stiet de teapert bekend as de kwartelkoning, wat ta it misbegryp laat hat dat dizze fûgel besibbe wêze soe oan 'e kwartel (Coturnix coturnix). Dat is lykwols net sa, mei't de kwartel ta in totaal ferskillende famylje heart (ntl. de fazanteftigen, Phasianidae).
Algemien foarkommen
De teapert is in simmerfûgel yn grutte dielen fan Jeropa en Sintraal-Aazje, dêr't er briedt en him fuortplantet. Datoangeande mijt er lykwols Ingelân, Wales, de súdwestpunt fan Ierlân, Bretanje it grutste part fan it Ibearysk Skiereilân, Itaalje, Albaanje, Grikelân, Iislân, Jutlân, it noarden en it binnenlân fan Skandinaavje en it noarden fan Ruslân. Bûten Jeropa komt er wol wer foar yn Anatoalje, de Kaukasus, noardlik Iraan, súdwestlik Sibearje oant en mei de krite fan 'e Baikalmar, noardlik en eastlik Kazachstan, noardwestlik Mongoalje en in diel fan 'e Sineeske regio Sinkiang-Oeigoerje.
As wintergast ferbliuwt de teapert yn dielen fan East-Afrika en Súdlik Afrika, te witten: de súdlike helte fan Tanzania, hiel Mozambyk, Malawy, Simbabwe, Lesoto en Swazylân, it súdeasten fan 'e Demokratyske Republyk Kongo, it noarden en easten fan Botswana, it uterste noardeasten fan Namybje en de eastlike helte fan Súd-Afrika. Foar de fûgeltrek, hjerstmis nei it suden en by 't maityd nei it noarden ta, besteane twa haadrûtes: in westlikenien oer Marokko, Algerije en it Ibearysk Skiereilân, en in eastlikenien, dy't mear brûkt wurdt, oer Egypte en it Midden-Easten hinne. Fierders binne teaperts as dwaalgasten waarnommen yn Noard-Amearika, Sry Lanka, Fjetnam en Austraalje, op 'e Seysjellen, Bermuda, Grienlân, Iislân, de Fêreu-eilannen, de Azoaren, Madeara en de Kanaryske Eilannen.
Foarkommen yn Nederlân en Fryslân
Oant it begjin fan 'e tweintichste iuw wie de teapert in frij algemiene briedfûgel yn Fryslân en de rest fan Nederlân. Tsjûge dêrfan is it gedicht Geale' Sliepke, fan Eeltsje Hiddes Halbertsma, út 1829. Dêryn jout de dichter in idyllysk byld fan it Fryske plattelân en neamt dêrby de teapert as in folslein normaal ûnderdiel dêrfan. Troch de meganisaasje fan 'e lânbou ferdwûn de fûgel lykwols fan 'e midden fan 'e tweintichste iuw ôf út it lân, oant der tsjin 1970 noch mar in pear kriten yn Nederlân wiene dêr't er foarkaam: yn 'e uterwaarden fan 'e Ryn, de Waal en de Isel en yn eastlik Grinslân. Hoewol't der yn 'e 1990-er jierren in lytse taname wie, begûn it tal teaperts yn Nederlân nei 2000 wer te sakjen. Yn 2004 waard de fûgel as 'kwetsber' op 'e Nederlânske reade list set.
Uterlike skaaimerken
De teapert is in middelgrutte ralfûgel, mei in lichemslingte fan 27-30 sm en in wjukspanne fan 42-53 sm. Mantsjes weagje trochinoar 165 g en wyfkes binne yn trochsneed justjes lichter mei 145 g. Folwoeksen mantsjes hawwe in brún-swarte krún en in boppelichem fan deselde kleur, mei dêrtrochhinne streken fan griis of bêzje. De wjukken binne in opfallende kastanjebrune kleur mei in pear witige streken. De foarside fan 'e kop, de hals en it boarst binne blau-griis, de bealch wyt, de poaten fealgriis en de ûnderkant fan 'e sturt hat kastanjebrune en wite streken. De sterke snaffel is fleiskleurich en dêrwei rint in bleek brunige streek oer it wang nei de fierste eachhoeke.
Wyfkes sjogge der min ofte mear itselde út, mar it boppeliif hat in wat waarmere kleurnuânse en de wangstreek is smeller en minder brún. By healwoeksen eksimplaren skynt it boppelichem wat út 'en gielens, en de piken hawwe swart dûns, krektlyk as alle ralfûgelpiken. Folwoeksen teaperts ferfearje nei de peartiid, yn augustus, ear't se ôfsette nei Afrika, en foar't se Afrika wer ferlitte is der nochris in ferfearring, mar dêrmei binne inkeld de fearren fan 'e kop, it boppeliif en de sturt muoid. De teapert liket kwa kleur sterk op 'e nau besibbe Afrikaanske teapert (Crex egregia), dêr't er syn oerwinteringsgebiet mei dielt, mar kin dêrfan ûnderskaat wurde trochdat er in slach grutter is.
Lûd
Yn 'e peartiid en de briedtiid is geregeldwei de karakteristike, kreakjende rop fan 'e mantsjeteaperts te hearren, in lûd en trochkringend krek-krek. Dy rop kin op in ôfstân fan oardel km heard wurde, en is bedoeld om oare manlike teaperts út it eigen territoarium te ferdriuwen en om wyfkes oan te lûken. Undersyk hat útwiisd dat de rop soms wol 20.000 kear yn ien nacht troch ien en deselde teapert werhelle wurdt, mei in dúdlike pyk tusken midsnacht en 3.00 oere moarns. Wyfketeaperts uterje soms in rop dy't sterk op dy fan 'e mantsjes liket en in oaren dy't fan tsjiip giet, mar hâlde har oer it algemien stil, behalven as se piken hawwe, dy't se mei in û-û-û-lûd roppe. Yn it oerwinteringsgebiet yn Afrika swije de teaperts.