cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Star Trek
Beyond
Yn Star Trek: Beyond is de USS Enterprise trije jier hinne yn syn fiifjierrige ferkenningsreis fan it hielal. As it skip it reuseftige romtestasjon Yorktown oandocht, wurdt it op in rêdingsmisje stjoerd wannear't út in relatyf deunbye romtedize in flechtling (Lydia Wilson) ferskynd dy't seit dat har skip in needlâning meitsje moatten hat op Altamid, in planeet yn 'e dize. De Enterprise giet op ûndersyk út, mar rint yn in mûklaach fan 'e piraat Krall (Idris Elba) en syn folgelingen, dy't it skip ferwoastgje. De oerlibbenen fan 'e bemanning komme fêst te sitten op Altamid, dêr't se inoar weromfine moatte en in manear betinke moatte om fan 'e planeet ôf te kommen foar't Krall syn plan yn 'e praktyk bringe kin om 'e bemanning fan 'e Yorktown út te moardzjen en dêrnei it romtestasjon te brûken as basis foar in oanfal op 'e Feriene Federaasje fan Planeten.
Star Trek: Beyond waard regissearre troch Justin Lin nei in senario fan Simon Pegg en Doug Jung. Dizze film wie de lêste út 'e Star Trek-franchise dêr't Anton Yelchin (as Pavel Chekov) yn spile foar syn ûntidich ferstjerren yn juny 2016. Star Trek: Beyond gie op 22 july 2016 yn premiêre, en brocht $343,5 miljoen op tsjin in budget fan $185 miljoen. De film krige oer it algemien positive resinsjes fan 'e filmkritisy, en waard nominearre foar in Oscar foar bêste fisazjy en hierstilearring.
Fierdere films
Sawol Chris Pine (James T. Kirk) as Zachary Quinto (Spock) hawwe kontrakten tekene wêryn't se har fêstlein hawwe om yn dyselde rollen werom te kearen as der in fjirde film yn 'e reboot-filmsearje makke wurdt. Yn july 2016 befêstige J.J. Abrams dat der plannen foar sa'n fjirde film wiene, en dat Chris Hemsworth dêryn de rol fan Kirk syn heit George wer op him nimme soe (dy't er ek fertolke hie yn 'e prolooch fan 'e film Star Trek). Dyselde moanne waard ek bekendmakke dat de rol fan Pavel Chekov net wercast wurde soe nei it deadlik ûngelok fan akteur Anton Yelchin.
Yn desimber 2017 kaam yn 'e media dat de ferneamde regisseur Quentin Tarantino in idee foar in nije Star Trek-film oppenearre hie oan Abrams en filmstudio Paramount Pictures, dy't allebeide entûsjast reägearre hiene. Yn april 2018 waard oankundige dat der doe twa nije Star Trek-films yn preproduksje wiene by Paramount: de troch Abrams yn 2016 oankundige fjirde film, dy't regissearre wurde soe troch S.J. Clarkson, en de film op basis fan it idee fan Tarantino, dy't Tarantino sels regissearje soe as er dêr tiid foar fine koe.
Yn augustus 2018 kamen de plannen foar de nije films lykwols op losse skroeven te stean doe't Pine en Hemsworth lulk by ûnderhannelings mei Paramount weirûnen nei't harren frege wie om yn te stimmen mei in leger salaris fanwegen it teloarstellende ferlies dat foar Star Trek: Beyond ôfskreaun wurde moatten hie.
Romans en koarte ferhalen
Foar in folsleine en byholden opsomming fan Star Trek-literatuer, sjoch dizze list op 'e Ingelske Wikipedy.
Strips
Stripalbums dy't basearre binne op Star Trek binne sûnt 1967 hast oan 'e rinnende bân ferskynd, û.m. by de útjouwerijen Gold Key (1967-1978), Marvel (1979-1981 en 1996-1999), DC Comics (1984-1996), Malibu (1993-1996), Wildstorm (1999-2002) en IDW Publishing (fan 2006 ôf). IDW brocht yn 2006 in stripalbum út mei de titel Star Trek: Countdown, dat in prequel wie fan 'e film út 2009. Deselde útjouwerij gie neitiid troch mei it produsearjen fan nije Star Trek-albums. Yn 2009 publisearre Tokyopop in stripferhalebondel fan koarte stripferhalen basearre op Star Trek: The Next Generation, dy't tekene wiene yn Japanske mangastyl.
Foar mear ynformaasje oer Star Trek-strips, sjoch dit artikel mei in list op 'e Ingelske Wikipedy.
Non-fiksje
Troch de jierren hinne waard ek in protte non-fiksje oer Star Trek publisearre. Dêrby giet it net inkeld om companionboeken en beskriuwings fan 'e produksje fan Star Trek-searjes en -films. Der binne nammentlik ek neislachwurken ferskynd oangeande listen fan personaazjes, de 'geografy' fan it Star Trek-hielal, de gronology fan Star Trek, in wurdboek fan 'e spesjaal foar Star Trek ûntwikkele keunsttaal Klingon, technyske ûnderbouwings en hânliedings, etnografyske beskriuwings fan fiktive bûtenierdske rassen as de Klingons en de Ferengi, ensfh.
Oare boeken
Fierders binne der noch frijwat oare boeken oer Star Trek ferskynd, lykas lústerboeken, spulboeken, parodyen en fotoboeken. Foar in folsleine en byholden opsomming fan dat soarte wurk, sjoch dizze list op 'e Ingelske Wikipedy.
Spultsjes
Ta de Star Trek-franchise hearre ek in grut tal spultsjes dy't op ien fan 'e searjes of films basearre binne, wêrûnder boerdspullen, kaartspullen, rollespullen, flipperkasten en fideospultsjes. It earste dêrfan wie in boerdspul dat yn 1967 útkaam op basis fan 'e Star Trek: The Original Series, wylst it by de meast resinten giet om online- of dvd-fideospultsjes. Guon fan 'e súksesfolste Star Trek-spullen binne de fideospultsjes Star Trek: Legacy út 2006, foar Windows en Xbox 360, en Star Trek: Conquest út 2007, foar Wii en Playstation 2. Yn 2010 waard troch Cryptic Studios it spultsje Star Trek Online ûntwikkele, foar Window, Xbox One en Playstation 4. Dat spul is sitewearre yn it Next Generation-tiidrek, likernôch tritich jier nei de foarfallen fan Star Trek: Nemesis.
Foar in folsleine en byholden opsomming fan alle soarten spultsjes yn it ramt fan Star Trek, sjoch dizze list op 'e Ingelske Wikipedy.
Tydskriften
De Star Trek-franchise omfette teminsten twa tydskriften. Star Trek: The Magazine wie in Amerikaansk blêd, dat fan 1999 oant 2003 bestie. Star Trek Magazine, dat oarspronklik úteinsette as Star Trek Monthly, waard yn febrewaris 1995 foar de Britske merk oprjochte troch Titan Magazines, mar hat him sûnt útwreide ta in wrâldwide distribúsje. Dêrnjonken hawwe der ek in grut tal fanzines oangeande Star Trek west, makke troch entûsjaste fans.
Ferdivedaasjepark
Fan 1998 oant 2008 bestie der in ferdivedaasjepark yn it Amerikaanske Las Vegas dat op Star Trek basearre wie, mei as namme Star Trek: The Experience.
Trekkies
Sûnt de iere 1970-er jierren hat de net-ôflittende populariteit fan Star Trek soarge foar in groeiende ynfloed op 'e Westerske popkultuer. Yn 'e Feriene Steaten, mar ek yn oare lannen, wurde geregeldwei konvinsjes organisearre dy't folslein oan 'e Star Trek-franchise wijd binne. Dêr komme stiiffêst de trouwe fans yn grutte oantallen op ôf. Dy fans wurde "Trekkies" neamd en foarmje in hiele subkultuer op harrensels, sa't yn 1997 troch Roger Nygard fêstlein waard yn 'e dokumintêre Trekkies. De iennichste franchise dêr't Star Trek him mei ferlykje lit, is de oare grutte Amerikaanske science fiction-mediafranchise Star Wars. Sawol fans as sosjologen dy't de science fiction-subkultuer(en) bestudearre hawwe, beskôgje Star Trek en Star Wars as inoars rivalen.
Technology
Fiktive technology dy't yn Star Trek-searjes al yn 'e 1960-er of 1980-er jierren te sjen wie, hat de oanset jûn ta de ûntwikkeling fan wiere technology yn 'e echte wrâld. Sa spile it foarkommen fan tabletkompjûters yn 'e searjes in rol by de ûntjouwing fan echte tabletkompjûters, en hie de telekommunikaasjeapparatuer dy't yn 'e searjes te sjen wie, ynfloed op 'e ûntwikkeling fan 'e mobile tillefoan. De kartografyske fermogens fan 'e saneamd tricorder, in fiktyf yn 'e hân holden apparaatsje, is as in wichtige ynspiraasjeboarne foar de útfining fan Google Earth neamd troch Michael Jones, dy't oan it haad fan it team stie dat dy technology ferwêzentlike. Steve Wozniak, ien fan 'e oprjochters fan kompjûtergigant Apple, hat sein dat it sjen fan Star Trek: The Original Series en it besykjen fan Star Trek-konvinsjes yn syn jonkheid in wichtige ynspiraasjeboarne foarme foar syn lettere wurk.
Ek technology út Star Trek dy't (noch) net yn it echt bestiet, hat ynfloed hân op 'e popkultuer. Sa kaam al yn Star Trek: The Original Series de transporter ("transporteur") foar, in apparaat mei it fermogen ta teleportaasje. Dêrmei waarden kaptein Kirk-en-dy nei it oerflak fan mannich in planeet en wer werom nei de USS Enterprise ta "striele" troch masinist Montgomery Scott. Dêrtroch krong de útspraak "Striel my op, Scotty" ("Beam me up, Scotty") de sprektaal fan 'e jongere generaasjes binnen, útsprutsen as se har yn sitewaasjes befûnen dêr't se wol graach direkt út ferwidere wurde woene. Yn 1976 soarge in briefskriuwerskampanje derfoar dat de Amerikaanske romtefeartorganisaasje NASA it prototype fan syn space shuttle de Entrerprise neamde, nei it fiktive romteskip.
Maatskiplik boadskip
Nichols woe op in stuit út The Original Series stappe, mar doe waard har by in galadiner fan 'e minskerjochte-organisaasje NAACP frege oft se it har eefkes oan tiid die om "har grutste fan" te moetsjen. Nichols stimde dêryn ta en waard doe foarsteld oan Martin Luther King, dy't har fertelde dat hy syn bern altyd opbliuwe liet om nei Star Trek te sjen, fanwegen it rolmodel dat Nichols yn har rol as Uhura wie. Dat oertsjûge har derfan om by Star Trek te bliuwen. Nei't de searje stopset wie, brûkte Nichols har bekendheid om lêzings te jaan, wêryn't se útfear tsjin 'e útsluting fan Afro-Amerikanen en froulju fan it romtefeartprogramma fan 'e NASA. Yn reäksje dêrop waard se troch de NASA útnûge om by harren yn 'e tsjinst te kommen as rekruteur. Yn dy hoedanichheid wie Nichols yn 'e 1970-er jierren ferantwurdlik foar it finen fan 'e earste swarte en de earste froulike Amerikaanske astronauten.
Parodyen
De bekendste filmparody op Star Trek is Galaxy Quest, út 1999, mei û.o. Tim Allen, Sigourney Weaver en Alan Rickman. It útgongspunt fan dy film is dat ûnnoazele bûtenierdske wêzens Ierdske tillefyzje-útstjoerings besjogge en net begripe dat it om fiksje giet ynstee fan nijs. As se problemen krije mei in oar bûtenierdsk ras, ûntfiere se dêrom de cast fan 'e science fiction-searje Galaxy Quest om harren út 'e swierrichheden te helpen. Ferskate Star Trek-akteurs hawwe yn fraachpetearen oanjûn Galaxy Quest in briljante parody te finen.
Oare parodyen fan Star Trek wurde foarme troch ôfleverings fan tekenfilmsearjes as The Simpsons en Futurama en de live-actionsearje Black Mirror. Yn 2017 kreëarre tillefyzjeprodusint Seth MacFarlane foar Fox in folsleine tillefyzjesearje dy't in parody op Star Trek wie: de komeedzjedrama-science fiction-searje The Orville.
Van der Huchtûnderwiis
Van der Huchtonderwiis is algemien bysûnder ûnderwiis op humanitêre grûnslach. De filosofy fan dizze ûnderwiisfoarm foar basisûnderwiis is basearre op de fyzje fan Albert Schweitzer en it gedachteguod fan de Soester Felix Ortt.
Histoarje
Op 26 juny 1907 waard yn Soest de Stichting Van der Huchtfûns oprjochte, mei as doel de humanitêre ideeën, sa't dy útdroegen waarden troch Johan Carel van der Hucht en syn frou Caroline Constance Albertine van der Hucht- Kerkhoven, te stypjen. Harren filosofy wie basearre op de fyzje fan Albert Schweitzer en it gedachteguod fan de Soester Felix Ortt. Op 1 septimber 1913 waard de Engendaalskoalle iepene: in skoalle foar neutraal bysûnder ûnderwiis op humanitêre grûnslach. Troch dy grûnslach krige de skoalle ryklik stipe fanút it Van der Huchtfûns. Dêrom waard de namme fan de Engedaalskoalle yn 1929 offisjeel wizige yn de Van der Huchtskoalle. Yn de fyftiger jierren fan de foarige iuw ferhuze de Van der Huchtskoalle nei in nij gebou oan de Paulus Potterleane. De belangstelling foar 'it Van der Hucht ûnderwiis' wie wol sa grut, dat yn 1982 in twadde skoalle begûn waard yn de Soester wenwyk Overhees oan de Libel. Dêrnei waard yn 1991 de tredde Van der Huchtskoalle, oan de Valeriaanstrjitte yn de wenwyk Smitsveen iepene.
Missy
De Van der Huchtskoallen fersoargje algemien bysûnder ûnderwiis op humanitêre grûnslach. De skoallen binne tagonklik foar bern fan alle gesindten en út alle etnyske eftergrûnen, wêrby't eltseniens persoanlike libbenbeskôging respektearre wurdt. It befoege gesach fan de skoallen leit net by de oerheid, mar by in deskundich bestjoer, safolle mooglik besteande út âlden fan learlingen. Skaaimerkend foar it pedagogysk klimaat en ûnderwiis binne: noarmen en wearden dêr't respekt foar minsken en natoer út blykt en dêrneist in brede belangstelling foar de maatskippij.
Fyzje
Binnen it klassikale ûnderwiis wurde de mooglikheden fan elk bern brûkt om him op har of syn nivo te ûntwikkeljen, rekken hâldend mei ferskillen yn mooglikheden en ynteresses. De bern leare (in stikje) eigen ferantwurdlikheid yn harren learproses te dragen en (leare) gear te wurkjen. Bern krije fanút harren spesifike behoeften help. Dit bart yn gearwurking mei âlden, learkrêften en ûndersteunende ynstânsjes. Om oan alle bern de winske kwaliteit te bieden, binne de groepen lykwichtich opboud. Yn humanitêr ûnderwiis leare de bern respekt te toanen foar minsken yn in multikulturele mienskip. It natoerûnderwiis ûnderskiedet him troch ûntdekkende aktiviteiten binnen en bûten de skoalle en draacht by oan wurdearring foar en kennis fan natoer en miljeu. It wolwêzen en de natuerlike ûntwikkeling fan elk bern binne mienskiplike belangen fan âlden/fersoargers en learkrêften. Dêrom steane learkrêften iepen foar de dialooch mei de âlden dy't helpe op mêden dêr't soks kin.
Schevichoven
thumb|Schevichoven thumb|Schevichoven thumb|Dowetoer Schevichoven Schevichoven leit oan de Middelwei nr. 85 yn Leersum, net fier fan Broekhuizen. De resten fan it âlde kastiel binne ûnderdiel fan de proefbuorkerij fan de Stichting Centraal Veevoeder Instituut. De pleats is net tagonklik, wol bine it âlde gebou mei trepgevel en de dowetoer fan de dyk ôf goed te sjen. It hûs komt foar de earste kear foar yn 1394. Op 26 maaie 1394 wurdt Schevichoven foar de earste kear beliend, en wol oan Johan fan Broichusen (Broeckhuysen). It kastiel wurdt dan omskreaun as 'twee hoeven lands, veens ende hoefslag, geheiten Schevinchoven'. It wie oarspronklik in biskoplik lien. Yn 1434 wurdt Arent fan Broichuysen der mei beliend. It kastiel bliuwt dan oant 1500 yn dizze famylje. Dêrnei giet it kastiel oer yn oare hannen.
Yn 1622 wurdt it kastiel kocht troch Johan fan Renesse fan der Aa, wêrmei't it by Zuilenstein foege wurdt. Zuylenstein wurdt yn 1630 troch Johan ferkocht en nei syn ferstjerren yn 1640 erft syn dochter Agnes van Renesse van der Aa Schevichoven. Hja is troud mei de bekende admiraal Jacob baron fan Wassenaer Obdam, dy't yn de seeslach by Lowestoft mei syn skip yn de loft fleach. Yn 1700 wurdt it hûs kocht troch Willem fan Nassau, hear fan Zuylenstein, wêrmei't it hûs opnij ta Zuylenstein heart.
Op it lêst wurdt it hûs yn 1813 kocht troch Jan fan Nellesteijn, wêrmei't it er by Broekhuizen heart.
It oerbleaune âlde diel fan it kastiel is in gebou mei twa trepgevels dat binneyn goed restaurearre is en út de 17e iuw komt. Yn 1911 waard it hûs troch de famylje Pauw van Wieldrecht útwreide mei in hearekeamer. Derneist stiet noch in wyt plastere dowetoer mei in fjouwerkant grûnflak en in sealdak.
Keimpe fan Martena
Keimpe Doeckes fan Martena (Koarnjum, ± 1487 - Koarnjum?, 8 novimber 1538?) wie histoarikus en jurist. Troch him is de skiednis fan Fryslân beskreaun dat it tiidrek tusken 1498-1530 beslacht, it tiidrek dat bekend stiet as de Saksetiid. Hy is in neef fan Hessel fan Martena.
Skiednis
Keimpe fan Martena waard berne yn in ferneamd Frysk laach út Koarnjum. Syn heit wie Doeke Sytses Martena, de âldere broer fan Hessel fan Martena, en syn mem wie Sjouck Keimpes fan Unia. Keimpe hat twaris troud west, earst mei Peye Lieuwesdr út Grinslân en letter mei Magdalena Schenk van Tautenburg (ferstoarn yn 1537). Hy studearre letteren yn 1508 te Orléans en faaks ek rjochten yn (Leuven, Bologna). Karel V, waans partij er keas, beneamde him yn 1515 as riedshear yn it Hof fan Fryslân en sloech him ta ridder.
Op it hjit fan de Steaten fan Fryslân op 27 febrewaris 1528 skreau Martena it Annael of Lânboek dêr't alle wichtige foarfallen út de tiid troch him yn beskreaun binne. Hy die der trije jier oer. Martena ferstoar nei alle gedachten yn 1538 en waard beïerdige yn de Galileërtsjerke te Ljouwert.
Yn Koarnjum bewenne Keimpe de Martenastate dat sjoen wurde kin as it stamguod fan de aadlike famylje Martena.
Bearzerûch
thumb|right|Breed bearzerûch Bearzerûch (ek bearzekrûd, bearskekrûd, bearzeflaaks, bearzeflaach of bearzewier) (Potamogeton) is in skaai fan wetterplanten. De blêden kinne op it wetter driuwe of ûnder it wetteroerflak sweve. De blommen sitte yn griene ierkes dy't boppe it wetteroerflak útstekke.
Ta it skaai Potamogeton wurde yn elts gefal de breedblêdige farianten rekkene. De gersblêdige farianten wurde resintelik ek wol ûnderbrocht yn it geslacht Stuckenia.
Yn Nederlân
Nederlân hat de neifolgjende soarten:
Yn fivers
In boarne fan noed by fiverleafhawwers is it brún wurden fan de blêden fan it glânzjend bearzerûch. Dit kin ferskeidene 9natoerlike) oarsaken hawwe:
As twadde oarzaak ferkleurje âlde blêden brún at der út harren oksels nije, jonge blêden foarme hawwe. Slakken frette oan de jonge, sêfte blêden.
In tredde oarsaak fan it brún wurden fan de blêden fan bearzerûch kin komme troch in te heech izergehalte yn wetter wêrtroch it izer as rustplakken delslein is it bearzerûch. Benammen grûnwetter befet bytiden soms in soad izer en men kin it bêste ôfwachtsje oant alle izer delslein is op de boaiem fan de fiver.
Hotze Schuil
300px|thumb|right|Detail fan it stânbyld fan Hotze Schuil Hotze Schuil (Harns, 29 oktober 1924 – dêre, 25 novimber 2005) wie in ferneamd keatser yn it Frysk spul, dy't spile fan 1942 oant 1972. Schuil wie in Harnzer yn ieren en sinen.
Oanfierder ivich klassemint
Hotze Schuil helle 876 punten foar it ivich keatsklassemint, dat er 28 jier oanfierd hat, oant Piet Jetze Faber syn puntetotaal ferbettere mei 9 punten.
Grutte Prizen
Schuil stie 10 kear yn de finale fan de PC, dy't er, nei eigen sizzen 'mar' 6 kear wûn. Hy waard op it Sjûkelân 3 kear ta kening kroane. Hy wûn dêr ek noch 3 kear de lytse premy. Foar Harns wûn hy 8 kear de Bûnspartij. Yn syn ymposante keatskarriêre helle Schuil it rekôr-oantal fan 83 keningskippen en wie dêrmei lang de keizer ûnder keningen: op 19 july 2008 waard dat rekôr troch Chris Wassenaar ferbettere. Yn 2000 krige hy op de nijjiersresepsje fan de KNKB de earetitel "Keatser fan de Iuw".
Stânbyld
Troch it inisjatyf fan Stifting Ouwe Seunen stiet op it Suderplein yn Harns in stânbyld fan Schuil, dat 5 july 2006 ûntbleate waard troch âld-boargemaster Arlman en trije pakesizzers fan Hotze Schuil. It stânbyld, makke troch Hans Jouta, toant "De Lange" yn de foar him sa typearjende opslachhâlding. It bestjoer fan KF Eendracht út Harns hinget 'Hotze' elts jier in krâns om syn nekke.
Omgong fan Frankryk 1921
De 15e edysje fan de Omgong fan Frankryk waard hâlden fan 26 juny oant en mei 24 july 1921.
Keatsjargon
Keatsjargon
Hearrewâl
De Hearrewâl is de wâl fan de Hearresleat op It Hearrenfean. De wei rint fan en bylâns de Hearresleat, fan de Hearrewâlsterbrêge (by it "Breedpaad") oant de Skânsterbrêge by de "Dûbele Rigel".
It krige syn namme troch de hjirlâns rinnende Hearresleat. Dy Hearresleat waard koart nei 1551 (oprjochting fan de Dekema-, Cuijck- en Foeyts-Feankompanjy) groeven foar ôffier fan it tefolle oan feanwetter en fan turf. De Hearrewâl is it âldste diel fan It Hearrenfean; der stienen al huzen foar de bebouwing (as gefolch fan de ferfeaning troch "D.C.F.-kompanjy) op oare plakken begûn (1551 earste hûs by de haadbrêge).
De bewenners bestienen yn haadsaak fan de skipfeart. Mids 19e iuw wienen der noch twa skipshellingen. De oan de "Hearrewâl" steande N.H.-tsjerke is nei alle gedachten boud (earste stien lein yn 1775) op de grûnslaggen fan in âldere tsjerke (H.Johannes) - neffens oare boarnen stie it âlde tsjerkje by it tsjerkhôf oan de Jousterwei (ôfbrutsen yn 1713 à 1715) en bestiet út in rjochthoekich skip mei 3/8 sluting. Yn de foargevel in stien mei opskrift en wapen. Foar de tsjerke twa hikkeslipers mei twa lizzende liuwen derop.
Yn 1542 stienen oan de Hearrewâl al in pear huzen oan in yn minne steat ferkearende wettergong (foargonger fan de Hearresleat). It graven fan de Hearresleat wie yn 1557 oan Akkrum ta komd. Op 26 augustus 1876 waard oanbestege het maken van een stenenwalmuur te Nijehaske vanaf de scheiding met Schoterland (het brugje over de Veenscheiding) tot de opslag bij de basculebrug.
Yn 1900 waarden de balstiennen fan de Hearrewâl ferfongen troch 'strjitklinkers'. It âlde ophelbrechje oan de mûning fan de Engelenfeart waard yn 1934 troch in nije (baskule-)brêge ferfongen. Dat barde mei yn it ramt fan de ferbettering fan de Engelenfeart ta '2e klasse farwetter'.
Tsjaard
Tsjaard is in buorskip yn de gemeente Ljouwert. Tsjaard leit besuden Wurdum en westlik fan Eagum.
Skiednis
Tjaard is ûntstien op in terp. De terp is noch sichtber yn it lânskip. Yn 1490 waard it plak neamd as Tytzaerd en yn 1443 as tSijaerdt, Seardt en Tijaerdama Buijren. Dy lêste ferwiist nei de famylje dy 't nei alle gedachten op de terp wenne. Yn 1664 waard de namme skreaun as Tjaerd en om 1700 hinne as Tjaard. De plaknamme soe komme kinne fan it Aldfryske 'tia' mei betsjutting 'streamende wettergong' of fan in eigennamme. (werth) fan de persoan Tyts.
Foar de gemeentlike weryndielingen yn 1944 hearde Tjaard foar in grut part ta de gemeente Ljouwerteradiel en foar in lyts part ûnder de gemeente Boarnsterhim.
Havok (band)
Havok (in sensasjonele stavering fan it Ingelske wurd havoc, dat "gaos" en/of "trelit" betsjut) is in Amerikaanske trashmetalband oprjochte yn 2004 yn Denver. De band brocht yn 2009 syn debútalbum Burn út. De teksten fan de band gean benammen oer leagens, falskspylje, moard, en polityk en fernieling. Havok hat fiif studio-albums útbrocht.
Sint-Fitustsjerke (Wynskoat)
De Sint-Fitustsjerke is in oan de needhelper Fitus wijde roomske tsjerke yn de Grinslânske stêd Wynskoat. De tsjerke waard boud neffens in ûntwerp fan de arsjitekt  Alfred Tepe.
Parochy en patroanhillige
Eartiids bestie de roomske mienskip fan de stêd fral út hannelslju út it Dútske Westfalen en Iemslân. Yn 1880 bouden de Wynskoater katoliken harren tredde tsjerke oan de eartiidske Witefrouwestrjitte (no Langestrjitte). Yn 1921 waard de Fitusskoalle boud, yn 1924 waard it katolike tsjerkhôf oan de Pekelderstrjitte ynwijd en lang om let waard yn 'e tún fan de pastorij efter de tserke it Sint-Lukassikehûs boud. Jierren fersoargen de susters Fransiskanessen fan de Hillige Famylje dêr de siken.
Tsjerklik foel Wynskoat oant yn de 16e iuw ûnder de abdij fan Corvey. Dy bân waard foar it earst yn 1474 neamd. Sûnt 583 waarden de reliken fan Fitus yn Lûkaanje en op Sisylje fereare. Troch abt Fulrad waarden reliken fan Fitus nei de abdij fan Sint-Dyonisius by Parys oerbrocht en fan dêr wei binne se troch abt Hildewyn yn 86 nei Corvey brocht. Yn dy abdij waarden de reliken bewarre en fereare en in soad parochy's dy't ûnder Corvey foelen, krigen Fitus as patroan. Op it wapen fan Wynskoat stiet Sint-Fitus ôfbylde en it Wynskoater buorskip Sint-Vitusholt en in strjitte binne ferneamd nei de patroanhillige fan de stêd.
Tsjerke
De earste Fitustsjerke is de tsjintwurdige PKN-tsjerke. Nei de reformaasje rekken de roomsen harren tsjerke kwyt. Hja kamen byinoar by minsken thús en rûnreizgjende preesters betsjinnen de sakraminten. Fakentiden wiene dy preesters lid fan in oarder, lykas fransiskanen en jezuïeten.
Tsjin it ein fan de 18e iuw waard it wer tastien om in tsjerke te stiftsjen. Dy kaam yn 1799 yn de Witefrouwestrjitte, de tsjintwurdige Langestrjitte. It wie in ienfâldich sealtsjerkje op it plak dêr't no de pastorijtún is. Allinne út in tuorke op 'e gevel die bliken dat it om in tsjerke gyng. Al nei 20 jier waard it gebou brekfallich en yn 1822 makke Cornelis van de Poel in ûntwerp foar in renovaasje en útwreiding. Troch brek oan jild waarden de plannen lykwols pas yn 1835 útfierd.
De emansipaasje dy't folge op it herstel fan de biskoplike hiërargy yn 1853 brocht in weach fan nije katolike tsjerken yn it lân. En lykas op oare plakken ferfongen de katoliken fan Wynskoat ek harren tsjerke troch in neogoatysk gebou mei mear oansjen. Yn 1880 boude Alfred Tepe (1840-1920), ien fan de wichtichste fertsjintwurdigers fan it neogoatykse bouwen yn Nederlân, de hjoeddeiske tsjerke.
Ynterieur
It tsjintwurdige haadalter fan de tsjerke stie oarspronklik yn de yn 1988 ôfbrutsen Sint-Bonifatiustsjerke fan Nieuwe Pekela. Oarspronklik wiene de muorren fan de tsjerke fersierd, mar nei it Twadde Fatikaanske konsylje binne dy wyt oerskildere. De glês-yn-leadramen binne yn de jierren 1930 ynbrocht.
It ienmanualige oargel waard yn 1885 makke troch de firma Gradussen út Winssen by Nijmegen.
Austerlitz (Nederlân)
thumb|Lizzing thumb|left|Keunstwurk thumb|Doarpsplein thumb|Wenwyk Austerlitz is in doarp yn de provinsje Utert, gemeente Seist. Der wenje 1.705 (2021) minsken yn Austerlitz.
Hoewol't kening Loadewyk Bonaparte der yn 1806 in stêd fan meitsje woe troch der ûnder oaren stedsrjochten oan te ferlienen, is dat der nea fan komd en waard it op 1 jannewaris 1812 troch Napoleon ynlive by Seist. De skiednis fan Austerlitz giet werom oant 1804, doe't Auguste de Marmont, generaal fan Napoleon Bonaparte, de helte fan syn troepen hjir gearkomme liet, sa'n 18.000 manskippen. In oantal hannelers bleaune by it legerkamp hingjen om te hanneljen mei de soldaten. De Marmont waard letter weiroppen nei oarloggen op oare plakken, mar de hannelers bleaunen, en harren delsetting wie it begjin fan it doarp Austerlitz. Neidat Napoleon op 2 desimber 1805 de saneamde 'Trijekeizerslach' by Austerlitz (it hjoeddeiske Slavkov u Brna) wûn hie, besluet syn broer Loadewyk (dy't in jier letter kening fan Hollân wurde soe) de delsetting en de Piramide de namme Austerlitz te jaan. Austerlitz is benammen bekend troch de Piramide fan Austerlitz, in bouwurk dat yn opdracht fan De Marmont boud waard troch syn soldaten.
Franciscus Hessel
Franciscus Hessel (Maastricht, 7 jannewaris 1793 - It Hearrenfean, 2 maart 1862 ) wie in drukker en útjouwer op It Hearrenfean.
Yn 1814 fêstige hy op It Hearrenfean in boek- en papierhannel. Al gau waard hy drukker en útjouwer. Yn 1829 ferskynde it earste nûmer fan it 'Nieuws- en advertentieblad voor het arrondissement Heerenveen', it earste sadanige periodyk dêr. Al yn 1817 ferskynde 'Geographische Beschrijving der 31 Friesche Grietenijen'. De saak is oan de eastside fan de Dracht begûn, letter oan de oare kant fuorsetten, dêr't boekhannel Binnert Overdiep siet. De Erven Hessel hawwe yn 1897 de saak ferkocht. Franciscus Hessel hat lid west fan it Boargerlik Earmbestjoer fan de eardere gemeente Skoatterlân.
Nei Franciscus Hessel is de yn 1958/1959 oanleine Hesselstrjitte op It Hearrenfean neamd. Dizze wei rint fan de Surinamesingel mei de Van Dapperenstrjitte.
Pedagogysk Advysburo
It Pedagogysk Advysburo wie in ynstelling ferbûn oan de Fryske Akademy dy't sûnt 1959 twatalige skoallen begeliede.
Nei in perioade fan opbou kamen der mear en mear aktiviteiten op it mêd fan de ûnderwiisbegelieding. Neist de ûngefear 70 twatalige skoallen slueten har ek ientalige skoallen oan by it buro. Yn 1969 waard, neist direkteur Geart Vledder, Koen Zondag as meiwurker oansteld om in plan foar fleksibel ûnderwiis út te wurkjen. Yn 1972 waard mei rykssubsydzje in wittenskiplik meiwurker oansteld op it mêd fan twataligens, wylst dat jier ek mei in provinsjale subsydzje Durk Wiersma oanlutsen wurde koe foar begelieding fan de Fryske skoalradiolessen fan de RONO en it saneamde Teleboerd. Yn 1974 koe, foar de ûnderwiisbegelieding yn Raarderhim, by it Pedagogysk Advysburo in krêft oansteld wurde, wylst ek spesjalisten oanlutsen waarden op it gebiet fan oansluting beukerûnderwiis-basisûnderwiis en op dat fan Frysk as ferplichte learfak. Yn 1975 wienen der acht personielsleden.
Iepenloftskoalle
In Iepenloftskoalle of Bûtenskoalle (Ingelsk: Open-air school, Frânsk: École de plein air, Dútsk: Freiluftschule) is in skoalle dêr't it lesjaan safolle mooglik yn de iepenloft bart. Soks kin bygelyks troch les te jaan bûten in gebou of yn in gebou dêr't de wanden of ruten fan folslein fuorthelle of iepene wurde kinne. It wie in skoalle foar syklike en swakke bern, bygelyks bern mei tuberkuloaze.
De bern krigen in diel fan de dei les bûten. Fierders waard in soad omtinken jûn oan fentilaasje en loftferfrissing. De skoalle hie sa'n 100 bern, ferdield oer 6 leargroepen. In tredde part hie somatyske swierrichheden en twa tredde psychyske. Yn Nederlân waard de earste iepenloftskoalle, de Earste Nederlânske Bûtenskoalle, yn 1913 stichte yn Den Haach. Dêrop folgen oare, ûnder mear yn Rotterdam, Amsterdam, Arnhem en Breda. Nei de Twadde Wrâldoarloch waarden in soad skoallen boud mei omtinken foar geunstige hygiënyske omstannichheden yn it gebou, troch grutte glêsflakken, twasidige fentilaasjemooglikheden yn de leslokalen en bûtenlesplakken. Dy foarsjennings wiene ôfsjoen fan de foaroarlochske iepenloftskoalgebouwen. Yn Fryslân bestiene earder yn Ljouwert en Riis skoallen fan dit soarte.
Yn de earste helte fan de 20e iuw wiene yn in protte ûntwikkele lannen soksoarte skoallen. Ek binne der iepenloftskoallen foar sûne bern stifte, sa as de Earste Iepenloftskoalle foar it Sûne Bern (Eerste Openluchtschool voor het Gezonde Kind) yn Amsterdam.
Olderup
thumb|Lizzing Olderup is in plak yn de Dútske dielsteat Sleeswyk-Holstein en makket diel út fan it distrikt Noard-Fryslân. Olderup hat 435 ynwenners (2010).
Grutte Marren
thumb|De fiif Grutte Marren út de romte wei sjoen. De Grutte Marren (Ingelsk: Great Lakes) binne de fiif grutte binnenwetters yn eastlik Noard-Amearika, dy't op of fuortby de grins lizze tusken de Feriene Steaten en Kanada. De Grutte Marren binne: de Boppemar (Lake Superior), de Hueronmar (Lake Huron), de Michiganmar (Lake Michigan), de Earymar (Lake Erie) en de Ontariomar (Lake Ontario). De Michiganmar leit as iennichste fan 'e fiif folslein op it grûngebiet fan 'e Feriene Steaten, wylst de oare fjouwer op 'e grins lizze. De term Grutte Marren wurdt ek wol brûkt as oantsjutting foar de Grutte Marrekrite yn eastlik Afrika. thumb|It oerflak fan 'e Grutte Marren. thumb|De djipte fan 'e Grutte Marren.
It lân om 'e Grutte Marren hinne is ryk oan dylchstoffen as izererts, nikkel, koper, lead, sink, goud, sulver en asbest. Foar it transport dêrfan en ek foar it ferfier fan stienkoal binne de marren fan grut ekonomysk belang.
Slûzen
De slûzen by Buffalo, yn it Wellandkanaal, meitsje skipfeart tusken de Earymar en de Ontariomar mooglik. Dat kanaal waard yn 1833 groeven om 'e Niagarawetterfallen te omsilen, mar wie troch grutte konstruksjeflaters net botte súksesfol. De folgjende twa kanalen wiene dat likemin. It hjoeddeiske, fjirde, kanaal waard groeven tusken 1913 en 1932 en is 43,5 km lang en 9 m djip. Yn it kanaal lizze acht slûzen dy't de skippen fan 175 m boppe seenivo sakje litte nei 75 m boppe seenivo.
Sint-Lawrenceseewei
De Sint-Lawrenceseewei is de skipfeartrûte fanôf de Grutte Marren nei de rivier de Sint-Lawrence en de Atlantyske Oseaan. Dy rûte bestiet út njoggen slûzen tusken de Ontariomar en de rivier. Skippen gean dêrmei omleech fan 75 m nei 6 m boppe seenivo. Troch de seerûte kinne skippen út Duluth, Thunder Bay, Chicago, Cleveland en Buffalo de oseaan berikke.
Illinois- en Michigankanaal
Yn 1848 waard it Illinois- and Michigankanaal iepene, wêrmei't de Grutte Marren yn ferbining kamen mei it streamgebiet fan 'e rivier de Mississippy.
Baikalmar
De Baikalmar is de grutste swietwettermar fan Euraazje. Mjitten nei oerflak is de Boppemar (op de grins van de Feriene Steaten en Kanada) grutter. De ynhâld fan de Baikalmar is lykwols grutter as de ynhâld fan alle 'Grutte Marren' fan Amearika by elkoar. Der is berekkene dat de mar safolle swietfetter berget dat it yn it drinkwetterferlet fan de hiele wrâldbefolking foarsjen kinne koe foar in perioade fan 30 jier. It wurdt troch mear as 300 rivieren fiede, wêrfan de Selenga yn it suden de wichtichste is. De ienige ôffier is de Angara, wêrlâns de Bailkalmar fia de Jenisej ôfwettert op de Noardlike Iissee.
De mar is ryk oan floara en fauna en herberget unike bistesoarten as de baikalrob (in swietwetterseehûn), de omoel, in houtingsoarte (salmeftige) en in hiele rige endemyske fliekreeftkes.
Sûnt 1996 stiet de Baikalmar op de Wrâlderfgoedlist fan de UNESCO.
Op 29 july 2008 berikte in Russyske ekspedysje yn in miny-ûnderseeër de boaiem fan de Baikalmar op in djipte fan 1580 meter.
Lytse premy
De lytse premy betsjut yn it keatsjargon in tredde priis. In tredde priis wurdt helle troch ferliezende heale-finalisten (op 'e fjouwer of op 'e trije).
Yn de keatssport bestie earder de tradysje om oan de heale finalisten mei it leechste nûmer op de dielnimmerslist in fjirde priis ta te kennen en oan dy mei it heechste nûmer de tredde priis, omdat dy lêsten teoretysk langer yn kompetysje wiene foar priis en premy. It leechste nûmer wie yn dat ferbân fan it partoer dat neffens it ferrin fan de keatspartij (rekken hâldend mei steande nûmers) it earst oan bar wie de heale-finale te spyljen.
Piramide fan Austerlitz
thumb|250px|Piramide fan Austerlitz 2008 thumb|250px|Piramide fan Austerlitz 1805 De Piramide fan Austerlitz is in troch napoleontyske soldaten boude piramide op ien fan de heechste punten fan de Utertske Heuvelrêch by Austerlitz. Op dit sintrale plak yn Nederlân hie de Frânske generaal Auguste de Marmont yn 1804 in legerkamp opslein dêr't hy ferskate bataljons yn in pear moanne tiid omsmeide ta in grut, goedtraind leger, dat de Britske fijân ferslaan kinne soe by in mooglike werhelling fan de ynfal fan 1799. Tefreden oer de militêre krêft fan it nije leger, liet hy de soldaten yn de hjerst fan 1804 in duorsum monumint bouwe, in piramideheuvel fan sân en ierde. It monumint wie ynspirearre op de piramide fan Gizeh, dy't De Marmont mei eigen eagen sjoen hie by de Egyptyske fjildtocht fan Napoleon. Sels it troch eroazje bleatleine trepfoarmige oerflak waard neimakke. De bou duorre 27 dagen. De piramideheuvel krige in hichte fan 36 meter, en op de top waard in 13 meter hege houten obelisk setten. Yn 1805 sette De Marmont mei syn leger ôf nei Dútslân, en focht mei yn de Koalysjeoarloch dy't útrûn op de Slach by Austerlitz (it hjoeddeiske Slavkov u Brna), de slach wêryn Napoleon de Russen en Eastenrikers ferneatigjend fersloech. De namme Marmontberg waard koart dêrnei, troch de nije kening Loadewyk Napoleon, feroare yn Piramide fan Austerlitz.
De houten obelisk begûn al gau skean te sakjen en waard yn 1808 ôfbrutsen. Yn 1894 liet J.B. de Beaufort, dy't eigener fan de piramide wie én boargemaster fan Woudenberg, de gemeente dêr't it grûngebiet fan de piramide ûnder falt, de hjoeddeiske stiennen obelisk op de piramide bouwe. Dy is ek skean stean gien.
Manslagt
thumb|150px|left|Wapen fan Manslagt thumb|Gemeente Krummhörn, East-Fryslân Manslagt is in doarp yn de Dútske gemeente Krummhörn, tusken Pilsum en Groothusen, net fier fan Greetsiel yn de dielsteat Nedersaksen, en hat 450 ynwenners.
Oer de betsjutting fan de namme binne de gelearden it net iens.
Skiednis
Manslagt wie oarspronklik in eilân yn in seeynholte by Sielmönken en wie besit fan haadlingefamylje Beninga. Troch it houlik fan erfdochter Gela von Manslagt mei Enno von Greetsiel kaam it gebiet oan de famylje Sirksena en waard letter bedike. Westlik fan it doarp stie yn de twadde helte fan de 14e iuw in boarch, dy't oan de aadlike famylje Beninga hearde. De sealtsjerke mei syn koarstek út de 14e iuw hat letgoatyske skaaimerken. De preekstoel waard yn 1714 yn Amsterdam makke. It doopfont is fan Bentheimer sânstien en is wierskynlik âlder as de kânsel. De âldste opskriften fan de grêfstiennen yn de tsjerke jouwe de jiertallen 1599 en 1637.
Olersem
thumb|Lizzing Olersem ( Dútsk:Oldsum ) is in plak yn de Dútske dielsteat Sleeswyk-Holstein en makket diel út fan it distrikt Noard-Fryslân. Olersum hat 564 ynwenners (2010).
The Matrix (film)
The Matrix is in Amerikaansk-Australyske science fiction-aksjefilm út 1999 ûnder rezjy fan fan 'e Wachowski's, mei yn 'e haadrollen Keanu Reeves, Laurence Fishburne en Carrie-Anne Moss. De titel betsjut "De Matrys". De plot skilderet in post-apokalyptyske, dystopyske takomst ôf, wêryn't de minskheid ûnbewust fêst kommen is te sitten yn 'de Matrys', in simulearre reäliteit dy't makke is troch yntelliginte masines om 'e minsken ôf te lieden wylst se harren lichems brûke as enerzjyboarne. As kompjûterprogrammeur en hacker Neo dat ûntdekt, rekket er behelle yn in opstân tsjin 'e masines mei oare lju dy't befrijd binne fan 'e Matrys.
The Matrix heart ta it cyberpunk-subsjenre fan 'e science fiction en waard sterk beynfloede troch Japanske anime en Hongkongske wuxiafilms. Der sitte ek sterke eleminten fan it neo-noirsjenre yn ferwurke. De film krige oer it algemien positive resinsjes fan 'e filmkritisy en wûn fjouwer Oscars, twa BAFTA's en twa Saturn Awards. En yn 'e bioskopen wie The Matrix in daverjend kommersjeel súkses. De film wurdt rûnom beskôge as ien fan 'e bêste science fiction-films aller tiden, en waard yn 2012 troch de Library of Congress foar preservaasje tafoege oan it National Film Registry. The Matrix wie it begjin fan 'e mediafranchise The Matrix. In direkte ferfolchfilm, The Matrix Reloaded, kaam út yn 2003.
Plot
Yn in ferfallen en ferlitten hotel yn in grutte stêd besiket in arrestaasjeteam fan 'e plysje in jonge frou, dy't Trinity hjit, yn 'e hechten te nimmen. Hja wurdt harren lykwols oermânsk mei boppeminsklike krêften. Trinity naait út en wurdt efterfolge troch de plysje en in groep spesjaal aginten yn boarger, dy't by steat binne om har boppeminsklike keunsten te belykjen. As se in oergeande tillefoan yn in tillefoansel oannimt, ferdwynt se spoarleas krekt foar't ien fan 'e spesjaal aginten de tillefoansel platriidt mei in frachtwein.
Kompjûterprogrammeur Thomas Anderson, dy't mank hackers bekend stiet ûnder syn skûlnamme Neo, is yntrigearee as er online hieltyd wer de term "de Matrys" tsjinkomt. Trinity nimt kontakt mei him op en fertelt him dat in man dy't Morpheus hjit oer de antwurden beskikt dy't er siket. In team fan spesjaal aginten en plysjeminsken, ûnder lieding fan agint Smith, komt Neo op syn wurk oer it mad. Hoewol't Morpheus besiket om him fuort te lieden, wurdt Neo finzennommen. Agint Smith besiket him te twingen om te helpen by it finen fan Morpheus, dy't hy en de oare spesjaal aginten beskôgje as in terrorist. Dêrta bringe se in skynber libben apparaatsje yn Neo syn búk yn.
As Neo letter wekker wurdt yn syn eigen bêd, beskôget er alles wat him oerkommen is as in nachtmerje. Morpheus nimt op 'e nij kontakt mei him op en liedt him nei Trinity en twa oare meiwurkers fan him, Switch en Apoc. Underweis nei in moeting mei Morpheus ferwideret Trinity it libbene apparaatsje út 'e búk fan Neo, dy't beseft dat de 'nachtmerje' dochs wier bard wêze moat. Morpheus biedt Neo de kar oan tusken twa pillen: in readenien om 'e wierheid oer de Matrys te learen, en in blauwen om alles dat er leard hat te ferjitten en werom te kearen nei syn eardere libben. Neo kiest foar de reade pil, en as er dy trochslokt, desyntegrearret syn reäliteit.
Neo wurdt neaken wekker yn in keunstmjittige kokon dy't folle is mei in slimerige floeistof. Syn kokon is mar ien fan ûntelbere soartgelikense kokonnen, dy't allegear in sliepende minske befetsje. Hy ûntdekt dat syn lichem, en dat fan alle oare minsken, troch keabels fia poarten yn syn efterholle, earms en by syn wringe lâns ferbûn is mei in reuseftige elektrysk systeem. Hy wurdt dêrfan losmakke troch in drone, mei de floeistof út 'e kokon spield en ophelle om oan board brocht te wurden fan 'e Nebuchadnezzar, it fleanende skip fan Morpheus.
Wylst Neo opbetteret fan in libbenslange fysike ynaktiviteit yn 'e kokon, leit Morpheus him de sitewaasje út. Yn 'e earste helte fan 'e ienentweintichste iuw wist de minskheid oan in masine selsbewustwêzen te jaan, sadat der in keunstmjittige yntelliginsje ûntstie. It die lykwols al rillegau bliken dat de minskheid en de yntelliginte masines tsjinstelde belangen hiene. Der ûntstie oarloch, dy't de minskheid besocht te winnen troch it klimaat fan 'e Ierde sadanich te feroarjen dat tenei in tsjûk wolketek elts direkt sinneljocht blokkearre. (De masines wiene nammentlik foar harren bestean ôfhinklik fan sinne-enerzjy.) De masines reägearren troch almar mear minsken te fangen en harren lichemswaarmte te rispjen. Om harren ferstân te pasifisearjen wylst se dat diene, lieten se de minsken in mear as libbensechte dream belibje yn 'e Matrys, in dielde simulearre reäliteit op basis fan 'e wrâld sa't dy wie yn 1999. No, omtrint 2199, hawwe de masines de oarloch wûn en is der foar frije minsken noch mar ien ûntwyk: de djip ûndergrûnske stêd Zion.
Morpheus en syn bemanning, besteande út Trinity, Switch, Apoc, Cypher, Tank, Dozer en Mouse, binne in groep rebellen dy't de Matrys hacke om ta slaaf makke minsken te rêden en foar harren saak te rekrutearjen. Dat se har derfan bewust binne dat de Matrys net echt is, lit ta dat se de regels fan 'e natuerkunde dy't dêr fan krêft binne, lykas de swiertekrêft, wat ferbûge kinne. Morpheus warskôget Neo dat ferstjerren yn 'e Matrys it minsklik lichem wiismakket dat it echt deagien is, en sûnder lichem kin de geast net bestean. Dus stjerren yn 'e Matrys is echt ferstjerren. De spesjaal aginten dy't er earder troffen hat, binne gjin minsken, mar selsbewuste softwareprogramma's dy't ta taak hawwe om bedrigings fan it systeem te eliminearjen, wylst masines dy't Skyldwachten hjitte de rebellen yn 'e echte wrâld útskeakelje. It natoertalint dat Neo oan 'en dei leit by firtuele training oertsjûget Morpheus derfan dat hy "de Wiere" is, de minske dy't neffens de profesije fan it Orakel de minskheid fan 'e Matrys befrije sil.
Nei't er syn training ôfrûne hat, nimme Morpheus, Trinity, Switch, Apoc en Cypher Neo mei nei it Orakel, de profeet fan 'e rebellen. Dêrfoar moatte se de Matrys yngean. It Orakel suggerearret yn in petear ûnder fjouwer eagen mei Neo dat er net de Wiere is en warskôget him dat er mei koarten kieze moatte sil tusken it libben fan Morpheus en syn eigen. Ear't de rebellen de Matrys wer ferlitte kinne, wurde se ynsletten troch in groep spesjaal aginten en plysjeminsken. Mouse, dy't de útgong út 'e Matrys bewekke, wurdt troch harren deade. As Neo finzennommen driget te wurden, offeret Morpheus himsels op, sadat Neo mei Trinity en de oaren ûntkomme kin, wylst Morpheus finzennommen wurdt.
Cypher ferlit mei opsetsin de oaren, sadat er as earste weromkeare kin nei de Nebuchadnezzar. Dêr oankommen, sjit er Tank en Dozer del. Cypher hat it nammentlik op in akkoartsje goaid mei agint Smith om Morpheus te ferrieden yn ruil foar in noflik libben yn 'e Matrys. Neitiid nimt er kontakt op mei Trinity, foar wa't er in ûnbeäntwurde leafde koesteret. Under harren petear fermoardet er Apoc en Switch wylst se yn 'e reäliteit bewusteleas en folslein warleas binne om't harren bewustwêzen him by Trinity yn 'e Matrys befynt. Cypher fertelt Trinity dat er der neat fan leaut dat Neo de Wiere is, en dat sil er bewize troch dyselde no te fermoardzjen. Want as er al de Wiere wie, soe der no ommers in wûnder foarfalle moatte dat him tsjinhold. Ear't Cypher lykwols Neo deadzje kin, komt Tank, dy't syn ferwûnings oerlibbe blykt te hawwen, him oer it mad en sjit him dea.
Neitiid keare Trinity en Neo mei help fan Tank werom nei de Nebuchadnezzar. Morpheus wurdt ûnderwilens troch de spesjaal aginten martele om him te twingen de tagongskoades fan 'e mainframekompjûter fan Zion te ferrieden. Tank slacht foar om Morpheus syn echte lichem te deadzjen ear't er brekke kin, mar Neo beslút om ynstee de Matrys wer yn te gean om te besykjen en rêd Morpheus. Trinity stiet derop om mei te gean. Tegearre kringe se it haadkertier fan 'e spesjaal aginten binnen en witte se Morpheus te befrijen. Neitiid keare Morpheus en Trinity út 'e Matrys werom nei de Nebuchadnezzar, mar agint Smith keart tsjin dat Neo harren folgje kin. Yn it gefjocht dat folget wit Neo Smith earst oermânsk te wurden, mar nei in efterfolging nei in oar eksitpunt út 'e Matrys fjochtsje se op 'e nij en dêrby wurdt Neo skynber deade troch Smith.
Wylst in groep Skyldwachten de Nebuchadnezzar oanfalt, flústeret Trinity Neo yn it ear dat se fan him hâldt. Mei't it Orakel har fertelt hat dat se fereale reitsje soe op de Wiere, moat dat wol betsjutte dat Neo noch net dea is. Yndie komt Neo fuort dêrnei wer ta libben. Syn 'ferstjerren' hat him in nij ynsjoch jûn yn hoe't de Matrys wurket, en in fermogen om dy wurking nei syn hân te setten. Hy ferslacht Smith no sûnder muoite en ferlit de Matrys wylst de Skyldwachten al úteinset binne mei it útinoar skuorren fan 'e Nebuchadnezzar. Nei't Neo weromkeard is, skeakelet Morpheus dy masines lykwols út mei in elektromagnetyske puls dy't alle apparaten bûten wurking stelt.
Yn in epilooch is Neo wer yn 'e Matrys, dêr't er in tillefoantsje makket wêrfan't er wit dat it ôfharke wurdt troch de spesjaal aginten. Hy ûnthjit de masines dat er harren finzenen "in wrâld dêr't alles kin" sjen litte sil, foar't er ophinget en op swiertekrêftfergjende wize fuortfljocht.
Produksje
The Matrix waard regissearre troch Lana en Lilly Wachowski (tegearre ornaris bekend as 'de Wachowski's') nei in senario fan harrensels. As produsint wie Joel Silver by it projekt belutsen foar de filmstudio's Warner Bros., Village Roadshow Pictures, Groucho II Film Parnership, Silver Pictures en 3 Arts Entertainment. Dêrmei wie The Matrix in Amerikaansk-Australyske ko-produksje. Foar de film wie in budget beskikber fan $63 miljoen. De kamerarezjy wie yn 'e hannen fan Bill Pope, en de filmmuzyk waard fersoarge troch Don Davis.
Opnamen
De opnamen foar The Matrix setten yn maart 1998 útein en duorren oant yn augustus fan dat jier. Yn totaal wiene der 118 filmdagen. Op in pear sênes nei fûnen alle opnamen plak yn 'e Fox Studios Australia yn Sydney of op lokaasje yn Sydney, hoewol't werkenbere bouwurken bûten de film holden waarden om in generike Amerikaanske stêd te ferbyldzjen. De opnamen foar The Matrix wiene fan ynfloed op 'e fêstiging fan Nij-Súd-Wales as in wichtige filmproduksjelokaasje.
Chad Stahelski, de stuntman dy't as Reeves syn stunt double fungearre, rûn swiere ferwûnings op, wêrûnder brutsen ribben, brutsen knibbels en in skouder út it potsje, by de opname fan 'e sêne wêryn't Neo agint Smith tsjin it plafon oan raamt. De lêste sêne dy't opnommen waard, wie dy wêryn't Neo wekker wurdt yn 'e kokon. Reeves foel dêrfoar 15 kg ôf en skearde syn hiele lichem keal om himsels der útmergele útsjen te litten.
Special effects
De aksjesênes yn The Matrix waarden sterk beynfloede troch de fjochtstyl yn anime (Japanske tekenfilms) en wuxia (Sineeske fjochtsportfilms, benammen út Hongkong). It gebrûk, yn The Matrix, fan gefjochtsgoreografen en wire fu-techniken (wêrby't de akteurs ûnder kung fu-gefjochtssênes oan triedden hingje dy't sa tin binne dat se amper te sjen binne) hiene wer in grutte ynfloed op lettere filmproduksjes fan 'e filmyndustry fan Hollywood. The Matrix popularisearre ek in fisueel effekt dat bekendstiet as 'bullet time'. Dêrby wurdt de ferhege persepsje fan beskate personaazjes werjûn troch de aksje yn in shot te fertraagjen, wylst de kamera mei normale faasje troch de sêne beweecht.