cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
J.H.J. van Wageningen thoe Dekema
Jan van Wageningen wenne op Dekemastate yn Jelsum. De Jelsumers beseagen him as in apart man. Hy rûn in Aldfrysk kostúm en wie ien fan de lêste dragers fan dat kostúm. Wa’t sa’n fyftich jier nei syn dea mei Jelsumers oer Jelsum oan ‘e praat rekke, krige wis in ferhaal oer Jan van Wageningen. Jan van Wageningen wie faaks in man út it begjin fan it ûntstean fan de Fryske Beweging. Hy wie foar it behâld fan it âlde. Fan nijmoadrige dingen moast er neat hawwe. Doe’t it spoar oanlein waard, hat er him dêr tsjin fersetten dat de spoarbaan oer syn lân rinne moast.
De ferhâlding mei Piter Jelles Troelstra
Yn syn tinkskriften skriuwt Piter Jelles Troelstra ek oer syn besites oan Dekemastate. Piter Jelles en Jan van Wageningen pielden my it Frysk, as jonges wienen se dêr tegearre al mei oan ‘e gong. Oer oare saken koenen se net prate want dan waard it bargebiten. Dy sosjalistyske opfettingen fan Piter Jelles woe Jan van Wageningen neat fan witte. Jan syn grutte held wie Abraham Kuyper. Letter is hy in foarman fan de antyrevolúsjonêren yn Stiens wurden.
De evangelisaasje
Jelsum wie frijsinnich en Jan van Wageningen wie otterdoks. Doe’t der yn Jelsum hieltyd frijsinniger dominys kamen, gie dat Jan te fier. Syn heit en de dominy hienen ek al spul hân oer it spiritisme, dêr’t dominy, op oanrieden fan Jan van Wageningen syn mem mei dwaande wie. Yn ‘t lêst koe Jan de preken net mear ferneare. Der waard yn Jelsum tocht dat Van Wageningen wol grifformeard wurde soe. Dy stap wie foar him te grut. Yn 1899 rjochte Van Wageningen mei meistanders in evangelisaasje op. Se kamen ynearsten gear yn in âlde smidderij. Yn 1901 kaam der in geboutsje klear op Finsterbuorren. Van Wageningen joech de grûn dêrfoar oan de evangelisaasje. It hat in twaspjalt yn it doarp jûn. Guon fûnen it in streek fan Van Wageningen. Wat ek faaks meispile hat dat ds. J. Faber, dy’t yn 1901 yn Jelsum kaam te stean, de earste sosjalistyske dominy yn Fryslân west hat. De evangelisaasje frege om it nachtmiel yn 'e tsjerke te hâlden. De tsjerkerie wegere botwei en dat is hiel lang sa bleaun. Doe’t nei de Twadde Wrâldkriich in petear tusken frijsinnigen en otterdoksen begûn, hat Jelsum him lang ôfsidich holden. Yn ‘t lêst is de evangelisaasje wer in part fan de herfoarme gemeente fan Jelsum wurden.
Edouard Manet
200px|thumb|Edouard Manet, portret makke troch Nadar Edouard Manet, berne en ferstoarn yn Parys, (23 jannewaris 1832 - 30 april 1883) wie in Frânsk ympresjonistysk skilder. Bekende iere skilderijen binne "Le déjeuner sur l'herbe" (It breamiel yn it gers), dat yn 1863 tentoansteld waard, en Olympia Beide wiene kontroversjeel en ynspirearren in generaasje jonge ympresjonistyske skilders. Manet waard troch guon sjoen as de stifter fan it 19e-iuwske naturalisme.
Skilderstyl
Manet's wurk is ûnder te bringen by it realisme en ympresjonisme fan de Jeropeeske keunststreamings.
Learlingen
Manet hat mar ien leerling hân, Eva Gonzalès.
Marga Claus
thumb|right|300px| Marga Claus Marga Claus (Ljouwert, 16 febrewaris 1955) is in Frysk skriuwster. In part fan har wurk is ek oerset yn it Nederlânsk.
Libben
Marga wenne oant har sânde jier yn har berteplak, dêrnei ferhuze se nei Easterein. Se folge de PA yn Snits mar stie earst net foar de klasse; se troude en krige trije bern. Yn 1987 pakte se de trie fan it beropslibben wer op en fûn se in dieltiidbaan yn it folwoeksene-ûnderwiis.
Oanrin
Under de skûlnamme Grethe v.d. Geest debutearre se yn Trotwaer 1999-1 mei it autobiografyske ferhaal 'Leave Henri of Brief oan ’e Himel (henrinou@ himel.com)'. It is in bycht-brief rjochte oan de yn 1996 ferstoarne roomske preester-skriuwer Henri Nouwen. Brieveskriuwster Mare wrakselet mei fertriet om it ferlies fan in freondin en mei rivaliteit ûnder de roujenden, en siket treast yn it spirituele. It ferhaal is kompleks opboud en lit mar in smelle grins sjen tusken fiksje en realiteit. Dêr lei al in foaroankundiging yn fan it type literêre teksten dat Claus skriuwe soe. Under eigen namme skreau se yn Trotwaer noch in rige kollumn-achtige bydragen, wêrûnder in oantal tige sarkastyske observaasjes fan it Frysk-literêre libben.
Debút
Yn 1999 learde Claus in Oekraynske flechtlinge kennen. Yn har debútroman Oxzana, ferhaal fan in flechtling ferwurke se it libbensferhaal dat se fan de flechtlinge heard hie. Haadpersoan Oxzana moetet yn har stúdzjetiid yn Kiev in Afgaanske studint filosofy, Ghalil neamd. Se wurde fereale en fertrekke nei Kabûl yn de tiid dat de Russyske oanwêzigens yn Afganistan sawat op ’e non rint. It akkordearret net tusken Oxzana en har skoanfamylje; de kultuerkleau is grut. As Ghalil yn 1990 by in loftoanfal om it libben komt en twa jier letter de Taliban opmarsjearje nei Kabûl moat Oxzana mei har trije bern flechtsje, werom nei in Sovjet-Uny dy’t yntusken út elkoar fallen is. By einsluten bedarret se yn Fryslân yn in asylsikerssintrum. Oxzana waard sa in dokumintêre roman: in roman dy’t de feiten sa nei-oan krûpt dat it etiket ‘roman’ allinne noch mar tsjinnet om de personaazjes te beskermjen tsjin al te folle persoanlike iepenheid. It boek waard opdroegen oan de ferstoarne freondin dy’t ek yn Claus har debútferhaal foarkaam. It boek sloech troch syn flot lêsbere styl en troch de tematyk oan by de lêzers, nei fjouwer moanne wie de earste printinge al útferkocht. Ek de twadde en tredde printinge wiene gau útferkocht, dêrom besleat de Afûk om yn 2010 in fjirde printinge fan it boek út te jaan. Claus krige yn dy tiid alle dagen brieven, mailtsjes en tillefoantsjes fan lêzers dy't har witte lieten hoe’t it ferhaal harren rekke hie.
Dreger wurk
De earste roman wie noch mar amper klear doe’t de skriuwster de stoffe fan har folgjende boek al fûn hie. Yn Boalsert trof se in pater Fransiskaan dy’t tweintich jier op Papoea-Nij-Guinea yn de missy wurke hie. De ferhalen dy’t se fan de pater hearde, brûkte se as útgongspunt foar har folgjende roman, De heit fan Serafyn. Claus wurke har twadde boek op in oare manier út as it earste, der wie mear klearebare fiksje yn bemongen. Yn in fraachpetear yn De Moanne nr. 3 fan 2002 sei se: ‘Ik ha it gefoel dat ik my mei it twadde boek dûbeld wiermeitsje moat. It is in oar boek, wat dreger as Oxzana. It is foar in wat lytser publyk, mar dat makket my neat út. Ik skriuw net om it publyk te behaagjen, mar om’t ik it gefoel ha dat guon ferhalen ferteld wurde moatte.’ De earste printinge fan 1.000 stiks wie gau útferkocht, dêrom kaam der yn 2004 in twadde printinge.
Deiboek
Yn it tredde boek Lytse do bleau de skriuwster tichter by hûs. It boek is tagelyk ek har meast persoanlike. De haadfiguer Kike hâldt in deiboek by wylst dochter Gitte, sûnder dat it sa bedoeld wie, yn ferwachting is. De lêzer belibbet de tinzen en fielings fan in mem dy’t beppe wurde sil en tagelyk sels tangele sit mei har oergong. It giet ek oer har beppesizzer, tsjin wa’t se praat (‘lytse do’), oer de wederwaardichheden fan Gitte, dy’t breed oan de oarder komme, en oer dat wat der bart mei har tún, it waar, it greidlân, har hûn en har wurk as taallearaar by it flechtelingewurk. Leauwe, libbensfragen en de spitituele kant fan it libben komme ek gauris oan de oarder, en allyksa echoje yn de tekst de boeken dy’t se lêzen hat. Ut en troch tinkt Kike werom oan hoe’t har eigen mem wie, sadat it boek fjouwer generaasjes froulju beslacht.
Crossdressing
De fjirde roman Bollman & Bollman tematisearret it ferskynsel fan de crossdressing of earder ek wol travesty neamd. Claus keas op ’en nij foar minsken mei in eigen en apart libbensferhaal, mar dizze kear net ophongen oan de kapstok fan feitlike gegevens. It boek is in alhiel fiktyf ferhaal oer in net-alledeisk ûnderwerp. It ferskinen fan de roman ein maaie 2009 waard begelaat mei in yntinse publisiteitskampanje, alhiel troch de skriuwster sels op tou set, mei help fan minsken út har freonenetwurk.
Hector Malot
thumb|Hector Malot Hector-Henri Malot (La Bouille by Rouen, 20 maaie 1830 – Fontenay-sous-Bois, 17 july 1907) wie in Frânske skriuwer. Hy studearre rjochten yn Rouen en Parys, mar literatuer hie er mear niget oan. Hy wie literatuerkritikus foar L'Opinion Nationale en teaterkritikus foar Lloyd Français. 'Allinne op de wrâld' is fierút syn ferneamdste boek.
Noarderheaks
thumb|Feroarjende foarm yn de rin fan de tiid (1984 tot 2017) De Noarderheaks (Nederlânsk: Noorderhaaks) is in sânplaat fuortendalik oan de westkant fan it Marsdjip tusken Teksel en de Kop fan Noard-Hollân, en is ûntstien troch tijwurking fan de Noardsee. In grut part fan de plaat komt hast nea ûnder wetter, allinnich by in stoarmfloed. De sânplaat hat in grutte fan likernôch 5 fjouwerkante kilometer en is in saneamd ‘eilân yn wurding’. De plaat giet mei in gong fan sa'n hondert meter it jier rjochting it Marsdjip en is grûngebiet fan de gemeente Teksel. De Noarderheaks is in part fan de Waadeilannen.
Hector Malot
Biografy
Malot syn heit wie notaris, in stûve widner dy't mei de widdo fan in haadman fan it frjemdlingelegioen ûnder de lapen lei.
Noarderheaks
Gebrûk
De plaat wurd foaral brûkt troch in ferskaat oan fûgels en seehûnen. Dit komt trochdat it gebiet hast net oantaast is troch minsken. Fierder komme der yn de simmer in protte deitoeristen en wurdt in part fan De Noarderheaks ek noch wolris brûkt troch de marine en de loftmacht as oefenterrein.
Hector Malot
Biografy
Yn 1853 ferfarre er nei Parys, dêr't er fergees besocht om syn earste stik te ferkeapjen. Om troch de tiid te kommen skreau er stikjes foar kranten en tydskriften. Lang om let gie er werom nei hûs en dêr skreau er syn earste trilogy Les Victimes d'amour. It earste diel ferskynde yn 1859.
Yn 1864 lier er úteinsette mei de bou fan in bûtenpleats yn Fontenay-sous-Bois, dêr't er oant syn dea ta wenjen bliuwe soe. Hy gie lykwols faak nei Parys om dêr te kuierjen. Yn 1867 troude er mei Anna Dariès. Dochter Lucie waard it jier dêrnei berne.
Yn 1880 stoar syn frou en 1881 boaske Hector Malot oan de 31-jeirrige Marthe Oudinot de la Faverie.
Wurkpaad
Syn earste boek Les Amants waard 1859 útbrocht. Totaal hat er goed 70 boeken skreaun, ek in tal berneboeken, dêr't Alleen op de wereld (1878) wierskynlik it meast ferneamde fan is. It boek ferhellet fan it weesbern Rémi dat acht jier âld ferkocht wurdt oan de âlde strjitmuzikant Vitalis.
In 1895 kundige Malot oan op te hâlden mei it skriuwen fan fiksje, mar yn 1896 skreau er L'Amour Dominateur en Le Roman de mes Romans, in boek oer syn literêre libben.
Filips fan Marnix fan Sint-Aldegonde
right|thumb|Portret fan Marnix fan St. Aldegonde fan [[Jacob de Gheyn (II): alle portretten fan Marnix dêr't wy fan witte binne faaks fan dizze gravuere ôflaat. ]]
Filips fan Marnix, hear fan Sint-Aldegonde, hear fan West-Souburg (Brussel, tusken 7 maart en 20 july 1540 – Leien, 15 desimber 1598) wie in Súd-Nederlânsk skriuwer, diplomaat, learde en assistint fan Willem fan Oranje. Marnix wie boargemaster fan Antwerpen ûnder it belis en de fal fan Antwerpen yn 1585. Hy wurdt faak beskôge as de skriuwer fan it "Wilhelmus", it Nederlânsk folksliet, mar wis is dat net hielendal.
Wichtichst wurk
Marnix fan Sint-Aldegonde skreau tal fan wurken yn it Nederlânsk, Frânsk en Latyn. Meidat er ek Gryksk en Hebriuwsk koe makke er ek Bibelfertalingen.
DJ Isis
Isis van der Wel (Amsterdam, 29 april 1975), mei de artystenamme DJ Isis (oant 2006 100% Isis), is in Nederlânske dj en muzykprodusint. Sy wurdt sjoen as ien fan de frouljus pioniers op it mêd fan elektroanyske dûnsmuzyk yn de wrâld en as ien fan de top tsien frouljus dj's yn de Tech House. Sy is de dochter fan de boargemaster fan Rijswijk Ineke van der Wel-Markerink.
Nachtboargemaster fan Amsterdam
Op 20 febrewaris 2010 waard Isis yn de De Melkweg foar twa jier keazen ta Nachtboargemaster fan Amsterdam. Isis wol de úttocht fan keunstners út de haadstêd keare troch 'mear romte te skeppen foar spontaniteit en fleksibiliteit'. In oar spearpunt is it oanstelle wollen fan in gemeenteamtner dy him fulltime dwaande hâldt mei de nacht.
Diskografy
DJ Mix cd's: Mei Piet Jan Blauw: Isis solo:
Ted Ligety
Ligety makke syn wrâldbeker debút yn Park City yn novimber 2003 op de slalom. Nei ferskate kearen yn de top tsien einige te wêzen, behelle er syn earste wrâldbeker poadium yn Yongpyong op de reuzeslalom yn maart 2006. Ligety die fjouwer kear mei oan de Olympyske Winterspullen (yn 2006, 2010, 2014 en 2018). Hy waard yn 2006 Olympysk kampioen op de kombinaasje en yn 2014 op de reuzeslalom. Hy waard ek fiif kear wrâldkampioen yn 2013 op de super-G, de kombinaasje en de reuzeslalom, Ek wûn er twa kear in brûnzen medalje op de wrâldkampioenskippen yn 2009 op de reuzeslalom en yn 2015 op de kombinaasje.
Ligety soe nei it wrâldkampioenskip 2021 yn Cortina d’Ampezzo ophâlde mei skyen op heech nivo, mar as gefolch fan in blessuere oan syn rêch kaam foar it kampioenskip al in ein oan syn karriêre as skyer. Ligety is yn 2020 boaske, Ligety is heit fan in twilling.
Isadora Duncan
thumb|right|Isodora Duncan Isadora Duncan (San Fransisko, 26 maaie 1878 - Nice, 14 septimber 1927) wie in Amerikaanske dûnseresse. Se besocht om yn stee fan it klassyk ballet in oare foarm fan ballet te finen, dy't mear as de dûnsen út de klassike âldheid wie.
Fan har 22e ôf wenne se yn West-Jeropa en de Sovjet-Uny. As bern woe se al neat witte fan it klassike ballet. Se ûntwikkele in eigen styl en wie de earste dy't klassike muzyk omsette yn dûns. Dit hat in grutte rol spile by it ûntstean fan de moderne dûns.
Duncan ferlear it libben by in autoûngemak doe't hja 49 of 50 jier wie; har sjaal tekke bewuolle yn de as en tsjellen fan har auto.
Eastersk-otterdoksy
thumb|250px|De [[Pokrov- of Basiliuskatedraal fan 'e Russysk-Otterdokse Tsjerke, yn Moskou.]] De eastersk-otterdoksy, ek wol wat misliedend de Eastersk-Otterdokse Tsjerke neamd, of, wat korrekter, de eastersk-otterdokse tsjerken, is ien fan 'e fiif haadstreamings binnen it kristendom, mei 225 oant 300 miljoen leauwenden wrâldwiid, mar konsintrearre yn East-Jeropa, op 'e Balkan en yn it Midden-Easten. De eastersk-otterdoksy wurdt beliden troch de mearderheid fan 'e (religieuze) ynwenners fan Abgaazje, Bulgarije, Georgje, Grikelân, Masedoanje, Moldaavje, Montenegro, de Oekraïne, Roemeenje, Ruslân, Servje, Syprus, Súd-Osseesje, Transnistrje en Wyt-Ruslân, wylst der wichtige eastersk-otterdokse minderheden besteane yn Albaanje, Bosnje-Hertsegovina, Egypte, Estlân, Finlân, Irak, Israel, Kazachstan, Kosovo, Kroaasje, Letlân, Libanon, Litouwen, de Palestynske gebieten, Poalen, Syrje, Slowakije, Tsjechje en Turkije.
De eastersk-otterdoksy, dy't ta it eastersk kristendom heart, wurdt opmakke út in hiele rige fan tsjerkegenoatskippen, elkmis geografysk en nasjonaal ûnderskaat, mar teologysk feriene yn 'e saneamde Eastersk-Otterdokse Kommuny. De selsbestjoerende (autosefale) tsjerken falle faak gear mei ien lân en folk (lykas de Russysk-Otterdokse Tsjerke, de Georgysk-Otterdokse Tsjerke en de Servysk-Otterdokse Tsjerke), en wurde bestjoerd troch in komitee fan biskoppen dat de Hillige Synoade neamd wurdt. De leden fan sa'n Hillige Synoade kieze út harren fermidden ien as symboalyske earste ûnder syn gelikensens, dy't (alteast yn 'e gruttere tsjerken) de titel fan 'patriarch' kriget. De measte eastersk-otterdokse tsjerken erkenne de oekumenyske patriarch fan Konstantinopel as it symboalysk haad fan 'e hiele eastersk-otterdoksy.
Untstean
As tsjerke-organisaasje los fan 'e Roomsk-Katolike Tsjerke giet de eastersk-otterdoksy werom op it Grutte Skisma fan 1054, wêrby't de paus fan Rome, Leo IX, de patriarch fan Konstantinopel, Michael Caerularius, ekskommunisearre en de patriarch de op syn beurt de paus yn 'e ban die. De oarsaak foar dy brek moat socht wurde yn 'e kulturele ferskillen en teologyske skelen dy't altyd al tusken it Gryksktalige easten en it Latynsktalige westen bestien hiene, mar dy't sûnt de fal fan it West-Romeinske Ryk, yn 476, almar grutter wurden wiene. Dêrnjonken spilen ek de fersteurde politike ferhâldings tusken east en west derby in rol. De paus, as biskop fan Rome, easke it gesach oer de eastlike patriargaten op, wylst de patriarch fan Konstantinopel fan betinken wie dat hysels, as fertsjintwurdiger fan it "Nije Rome" (Konstantinopel), it measte rjocht hie om as spiritueel lieder fan 'e easterske tsjerke te fungearjen. In oar wichtich punt dat it skisma yn 'e hân wurke, wie de tafoeging troch de Westerske Tsjerken fan it Filioque oan 'e leauwensbelidenis; om't dizze tafoeging net troch in oekumenysk konsylje oannommen wie, woe de easterske tsjerke him net akseptearje en beskôge dy it Filioque as teologysk ynkorrekt (oftewol kettersk).
De eastersk-otterdokse tsjerken
Dit is in list fan 'e erkende eastersk-otterdokse tsjerken yn folchoarder fan senioriteit, mei de autosefale tsjerken ûnder harren gesach ek op folchoarder fan senioriteit. (De Russysk-Otterdokse Tsjerke en de Tsjerke fan Syprus hâlde elk in oare folchoarder fan senioriteit oan, wêryn't sysels in promininter plak ynnimme.)
De folgjende eastersk-otterdokse tsjerken binne op eigen manneboet oprjochte/ôfspjalte en wurde (noch) net erkend troch de fêstige tsjerken.
De saneamde âldkalindristen binne groepen dy't wegeren om 'e oanpaste Juliaanske Kalinder yn te fieren foar it fêststellen fan 'e hjeldagen. De wichtichste tsjerken út dizze groep binne:
De saneamde âldleauwenden binne groepen dy't yn 'e santjinde iuw wegeren om 'e liturgyske herfoarmings fan 'e Russysk-Otterdokse Tsjerke troch te fieren en dy't dêrnei yn Ruslân iuwenlang troch de autoriteiten slim ferfolge binne.
De Blaugerzen
Blaugerzen skine út in blauwens troch de kleur fan plantesoarten lykas blauwe sigge, bjint en soldatekwast en barchjeblommen. Maitiids binne de lannen giel fan de djerreblommen. De fegetaasje hat ferlet fan kalkrike, fiedselearme grûn en in soad wetter. Dêrtroch is it lân te wiet om kij op rinne te litten. It wurdt dan ek meast brûkt as healân. Oare planten dy't hjir graach groeie binne sompe-ferjit-my-net, de twarigige sigge, brede kaaiblom, blaukop, jiskeblom en kraneblom.
Yn de maitiid tilt it op fan de ljippen, snippen tsjirken en slobeinen. Winterdeis binne der in soad wetterfûgels en benammen guozzen. De Blaugerzen falle ûnder de Europeeske Fûgelrjochtlinen.
Studinteselskip Frisia
thumb|250px|[[Sinterklaasjûn fan it selskip Frisia yn Mutua Fides, ±1900-04]] Studinteselskip Frisia waard op 8 oktober 1837 oprjochte troch Fryske studinten dy't nei it sluten fan de Universiteit fan Frjentsjer yn Grins kamen te studearjen. Dy fertikale organisaasje binne Vindicat atque Polit besiket alle jierren earstejiers studinten mei Fryske bining en in ynauguraasje middenyn Fryslân (Eagum) op te nimmen. Dan moat wol de Frisia-strik 'Man Frysk' fertsjinne wurde. Der binne bearenburch-aktiviteiten, diners op de Kroech en útstapkes nei Fryslân. Ien fan de symboalen fan it genoatskip is it Swurd fan Grutte Pier, dy't dêrmei de Hollanners út Fryslân weijage hawwe soe. It swurd mei allinnich troch de foarsitter en de bestjoersleden fêstholden wurde.
Anna Veith
Veith dy't debutearre yn 2008, die trije kear mei oan de Olympyske Winterspullen (yn 2010, 2014 en 2018). Sy waard yn 2014 Olympysk kampioene op de super-G. Sy wûn yn 2014 ek in sulveren medalje op de reuzeslalom en yn 2018 wûn se sulver op de super-G. Sy waard ek trije kear wrâldkampioene yn 2011 op de kombinaasje, yn 2015 op de super-G en de reuzeslalom, sulver wûn se yn 2011 mei Eastenryk by de lannewestriid, en yn 2015 op de ôfdaling. Yn 2013 behelle se in brûnzen medalje op de reuzeslalom.
Pânserfisken
De pânserfisken (Latynske namme: Placodermi) foarmje in útstoarne klasse fan it ûnderryk fan 'e echte dieren (Metazoa), de stamme fan 'e rêchstringdieren (Chordata), de ûnderstamme fan 'e wringedieren (Vertebrata) en de tuskenstamme fan de kaakdieren (Gnathostomata). De namme fan dizze groep komt fan it Grykske πλάξ, plax ("plaat") en δέρμα, dherma ("hûd"), en betsjut letterlik "plaathûdigen". Dêrmei wurdt ferwiist nei de hurde bonkige platen dêr't de kop en it boppelichem fan dizze fisken mei bedutsen wie. De rest fan it lichem wie glêdhûdich of mei skobben oerdutsen, al neigeraden de soarte.
Taksonomy
De pânserfisken hearden ta de earste fisken mei kaken. Dy kaken ûntjoegen har by dizze bisten nei alle gedachten út 'e eardere kiuwbôgen. Pânserfisken wiene ek de earste bisten dy't echte tosken krigen en dy't búkfinnen ûntwikkelen, dêr't by lettere kaakdieren de efterpoaten út fuortkomme soene. Fossilen fan soarten út trije ûnderskate skaaien (Incistoscutum, Materpiscis en Austroptyctodus) fan 'e pânserfisken fertsjintwurdigje de ierst bekende foarmen fan libbene berte (ynstee fan it lizzen fan aaien).
De earste pânserfisken ûntstiene yn it lette Siluer, en de groep diversifiëarre him yn it iere en midden-Devoan yn in grut tal rjochtings, mar stoar tsjin 'e ein fan dat tiidrek, sa'n 360 miljoen jier lyn, út. Lykwols komme ek alle lettere kaakdieren (wêrûnder sûchdieren, reptilen, fûgels, amfibyen en de measte fisken) út dizze groep fuort, dat wat dat oangiet libje de pânserfisken noch altyd fuort.
Noard-Koreä
Noard-Koreä, offisjeel de Demokratyske Folksrepublyk Koreä, is in lân yn it East-Aazje. De haadstêd is Pyongyang en de foarsitter fân de folksrepublyk is Kim Jong-un.
Lizzing
Noard-Koreä wurdt begrinzge troch:
Lânskip
left|thumb|Paektusanberch Noard-Koreä omfiemet it noardlike part fan it Koreaanske skiereilân en in oantal eilannen foar it Aziatyske fêstelân. It lânskip is gruttendiels bercheftich mei piken oant 2744 meter (Paektusan) heech. Nei it westen ta rint it lân stadichoan ôf en wurdt flakker. Trochdat it berchlân goed 80% fan it totale lân beslacht is it oerflak dat beboud wurde kin, relatyf sjoen, beheind.
Yn it noarden lizze de rivieren Tumen en Yalu, dy't de grins mei Sina en Ruslân foarmje.
It klimaat is trochsneed koel mei de moesson. Yn de 2e helte fan de 20e iuw hat de yndustrialisaasje him goed trochset wêrtroch floara en fauna slim bedrige wurde.
Skiednis
Nei de Twadde Wrâldkriich ferdielden de alliearden Koreä yn in (noardlike) Sowjetrussyske en in (súdlike) Amerikaanske besettingssône, dy't troch de 38ste breedtegraad skieden waard. Yn 1948 kamen yn beide sônes regearings ta stân.
As Kim Il Song yn 1994 ferstjerret wurdt hy op folgen troch syn soan Kim Il Sung.
Yn juny 2000 wurde de ekonomyske bannen tusken Noard- en Súd-Koreä oanhelle, dat ta normalisaasje fan de ferhâldings tusken beide lannen late. Lykwols rekke Noard-Koreäu fan ein 2002 wer yn in ynternasjonaal isolemint troch skeiningen fan it akkoard mei it IAEA.
Befolking
De Noard-Koreaanske befolking bestiet út de neisieten fan in folk dat oarspronklik yn it noardeastlike part fan Aazje wenne. Koreä hat sa goed as gjin etnyske diversiteit. It Koreaansk is de nasjonale taal.
Religy
Offisjeel jildt Koreä as in lân dêr't frijheid fan godstsjinst hearsket, de praktyk docht lykwols bliken dat religieuze aktiviteiten troch de oerheid swier bestraft wurde. Sifers fan it tal oanhingers fan de ferskillende godstsjinsten binne hjirtroch min te jaan. De wichtichste pre-kommunistyske religieuze tradysjes wurde foarme troch it boedisme, de "Gondogyo" ("Religy Fan De Himmelse Wei") en it kristendom, dêr't fral it roomsk-katolisisme hiel bot fan oanwêzich wie. De hjoeddeistige haadstêd fan Noard-Koreä stie eartiids bekend om syn protte tsjerken en kleasters mar yn distiid sitte tsientûzenen kristenen yn strafkampen.
Noard-Koreä wurdt sjoen as in lân dêr't in earnstige foarm fan kristenferfolging foarkomt. It besit fan in de bibel of oare religieus materiaal is der strang ferbean. Wa't skuldich befûn wurdt oan it yn besit hawwen fan sokssawat materiaal kin nei konsintraasjekamp stjoerd wurde. Der bestean wol inkele troch de steat goedkarde tsjerken, mar dy wurde allinnich foar propaganda-doeleinden rjochting it bûtenlân brûkt.
Walt Disney
thumb|right|Walt Disney Walter Elias Disney (5 desimber 1901, Chicago - 15 desimber 1966, Los Angeles) wie in Amerikaansk produsint, ûntwerper, skriuwer en regisseur fan Oskar-winnende tekenfilms en Hollywoodfilms, sakeman en de geastlik heit fan ûnder oaren Mickey Mouse en Donald Duck. Tegearre mei syn broer Roy Disney hat er yn 1923 in studio oprjochten dy't útgroeid is ta in omfangryk media-bedriuw: The Walt Disney Company.
Jonge jierren
Walt Disney is berne yn Chicago. Syn heit Elias Disney, wie fan Iersk-Kanadeesk komôf en syn mem, Flora Call-Disney, wie fan Dútsk-Amerikaansk komôf. Walt wie ien fan de fiif bern, fjouwer jonkjes en ien famke. Doe't hy opgroeide op in buorkerij yn de buert fan Marceline, Missoury, rekke Walt al betiid ynteressearre yn tekenjen. Hy ferkocht syn earste sketsen al oan de buorlju doe’t er noch mar sân jier âld wie. Op de McKinley High-skoalle yn Chicago wie Walt aktyf mei de skoalkrante, sawol mei foto’s as mei tekenings. Jûns gie hy nei de Akademy of Fine Arts. Yn de hjerst fan 1918 besocht de jonge Walt Disney om ta te treden ta de militêre tsjinst, mar hy waard wegere om't er noch mar sechtsjin jier âld wie. Yn stee dêrfan gie er by it Reade Krús; troch harren waard er de oseaan oer stjoerd. Hy brocht in jier troch mei it ferfieren fan stêfleden en it riden yn in ambulânse. Hy hie yn 'e kriich de bynamme de Diz. Syn ambulânse wie net kamûflearre, mar wie bedutsen mei allerhande tekenings en spotprinten. Nei de oarloch gie Walt werom nei Kansas City, dêr't er opgong makke as reklametekener. Hjir ferkocht hy yn 1920 syn earste animearre tekenfilm.
Karriêre
Yn augustus 1923 ferliet Walt Disney Kansas om nei Hollywood te gean. Hy hie neat mei, allinnich wat tekenmateriaal. Walt syn broer Roy wie nei Kalifornje gien. Hy fûn de ideeën fan Walt goed. Hy hie sels 250 dollar en se wisten nog ris 500 dollar te lienen; mei dat jild ynstallearren se in kamera-konstruksje yn de garaazje fan harren omke. Nei in skoftke krigen hja harren earste oarder út New York foar de earste Alice yn Wûnderlân. It wie in kombinaasje fan aksje en animaasje. De bruorren begûnen in studio efter in makelaarskantoar in pear strjitten fierder. Op 13 july 1925 troude Walt mei ien fan syn earste wurknimsters, Lilian Bounds. Se krigen twa dochters; Diane en Sharon.
Mickey Mouse waard berne yn 1928 op de weromreis fan in teloarstellende moeting mei Charles B. Mintz. Mintz hie Disney frege om in goedkeapere opfolger foar de Alice-filmkes foar Universal Pictures. Doe't dy opfolger, Oswald the Lucky Rabit, in sukses waard hierde Mintz de measte animators fan Disney yn om sels in studio foar Oswald te begjinnen. Om't Universal Pictures de rjochten op Oswald hienen koe Disney der neat oan feroarje en moast er wat nijs betinke. Hy krige it idee fan Mickey tegearre mei Roy. Walt makke it uterlik fan Mickey mei Ub Iwerks, in man fan Nederlânsk komôf. Mickey Mouse, dy’t earst Mortimer Mouse hiet, waard foar it earst brûkt yn de film Plane Crazy. Wilens kamen der ek nije technologyen beskikber, lykas lûd by in film. Plane Crazy waard derom útsteld. Yn stee dêrfan makken hja in nije tekenfilm mei de namme Steamboat Willie. It wie de earste tekenfilm mei lûd. De premiêre wie yn it Colony Theatre yn New York op 18 novimber 1928.
Walt Disney wie hieltyd dwaande om de animaasjekeunst te ferbetterjen. Yn 1932 wûn er syn earste persoanlike Oscar foar de film Flowers and Trees. Yn 1937 produsearre Walt Disney de film The Old Mill. Yn dy film waard foar it earst wurke mei multiplane-kamera-technyk.
Op 21 desimber 1937 gie de earste jûnfoljende muzikale tekenfilm yn premiêre yn Los Angeles. De film wie produsearre foar mar leafst 1.199.000 dollars, wat foar dy tiid in slompe jild wie. Dy film, mei de namme Sniewytsje en de sân dwergen, wurdt noch altyd sjoen as in monumint yn de filmyndustry. Yn de neikommende fiif jier waarden noch fjouwer fan soksoarte films útbrocht dy’t wrâldferneamd wurden binne: Pinokkio, Fantasia, Dumbo en Bambi. Yn 1940 waard Disney’s nije studio iepene yn Burbank. It waard in wurkplak foar mear as 1.000 minsken. Yn de Twadde Wrâldkriich waard 94 prosint fan de studio brûkt foar it regear, bygelyks om soldaten te trenen.
Yn 1954 begûn Disney ek te produsearjen foar de telefyzje en brocht er as ien fan de earsten in programma op de merk wat hielendal yn kleur wie. Dit programma hjitte Wonderful World of Color. De Mickey Mouse Club en Zorro, dy't ek troch Disney makke waarden, waarden oer de hiele wrâld tige goed besjoen. Yn 1955 yntrodusearre Walt Disney wat hiel nijs: in pretpark mei de namme Disneylân. It park hat doedestiids 17 miljoen dollar koste, mar it is útgroeid ta ien fan de ferneamdste temaparken fan de wrâld en hie nei in perioade fan tritich jier al mear as 250 miljoen minsken fermakke. Yn 1961 sette Walt Disney in nij gearwurkingsferbân op mei The Los Angeles Consevatory of Music en it Chouinard Art Institute. Hy woe alle kreative en útfierende artysten les krije litte yn ien gebou. Hy hie in hiele nije benadering fan artistyk ûnderwiis. Walt sei hjir oer: "Ik wol wat efterlitte foar as ik der net mear bin. As ik helpe kin troch in plak te meitsjen dêr't it talint fan de takomst him ûntwikkelje kin, dan bin ik der tige grutsk op dat ik dat berikt ha."
right
Dea
Yn 1965 luts it probleem fan de kwaliteit fan de stêd syn oandacht. Hy naam de lieding by it ûntwerp fan in Experimental Prototype Community Of Tomorrow (EPCOT), wat in foarbyldmienskip fan de takomst wurde moast. Yn stilte kocht Disney in stik lân yn Florida fan likernôch 120 fjouwerkante kilometer, twa kear sa grut as Manhattan. Neidat de bou begûn wie waard by in medysk rûtine-ûndersyk ûntdutsen dat Disney longkanker hie. It wie al fier hinne; ien long waard weihelle mar it koe de sykte net mear keare. De seis wiken yn it sikehûs dêrnei brûkte hy om mei syn lêste krêften, lizzend yn syn bêd, mei syn hannen yn de loft meneuveljend, syn fisy op it projekt yn Florida, Disney World, te jaan. Op 15 desimber 1966 stoar hy yn syn keamer yn it sikehûs rjocht tsjin de studio oer. Walt Disney is 65 jier wurden.
Syn karriêre hat 43 jier duorre. Hy hat mear as 950 ûnderskiedings krigen, wêrûnder 48 Oskars en 7 Emmys.
Auke Bruinsma
Auke Bruinsma (Snits, 1749 - dêre, 1819 ) wie in Nederlânsk arsjitekt en is meast bekend as stedsarsjitekt fan Snits.
Hy wenne yn in steatlik pân oan it Lytssân yn Snits en wie dêr de buorman fan it ferneamde skaai Noyon.
As stedsarsjitekt hat Bruinsma ferskate prestiizjeuske gebouwen op syn namme brocht, in protte dêrfan binne wilens Ryksmonumint wurden. Under syn wurk binne ferskate hearehuzen oan it Grutsân en it Lytssân (û.o. Fredehiem). Bruinsma is ek ferantwurdlik foar in part fan de oanbou fan it Stedhûs fan Snits en it ûntwerp fan it steatlike pân Wide Noarderherne 1. Wierskynlik ûntwurp er ek de pastorij fan Nijlân.
59
Ferstoarn
50er
Hollânsk Djip
thumb|Lizzing Hollânsk Djip thumb|Willemstêd oan it Hollânsk Djip Hollânsk Djip (histoaryske namme: Buttervliet) is de namme fan in grutte rivierearm yn Nederlân, dy't ferbûn is mei de Ryn en de Maas. It Hollânsk Djip is in wichtich part fan de farwei fan Rotterdam nei Antwerpen.
Plan de Rôt
Plan de Rôt is in wenwyk yn it easten fan Drylts. De wyk is boud yn de jierren santich en leit benoarden de Sudergoawei dy't yn 1968 oanlein is om in bettere ûntsluting fan Drylts te meitsjen. Plan de Rôt is neamd nei mole De Rôt en bestiet benammen út rychjehuzen en twa-ûnder-ien-kape wenningen. Fierders lizze yn it noarden fan Plan de Rôt in sportkompleks, in basisskoalle en in supermerk.
Hollânsk Djip
De Amer en de Nije Merwede komme by inoar by Lage Zwaluwe en foarmje dêr it Hollânsk Djip. De Doardtske Kil hat by Moerdyk in ferbinding mei dat wetter. Under Numansdoarp spjalt it Hollânsk Djip him yn it Hjerringfliet en it Folkerak.
Oan de eastkant fan it Hollânsk Djip binne de Moerdykbrêgen en de brêge dy't it Eilân fan Dordrecht mei Noard-Brabân ferbynt. Der binne trije brêgen by Moerdyk: ien foar auto's, bromfytsers en fytsers, in spoarbrêge foar it gewoane treinferkear, en in spoarbrêge foar de HSL-Súd.
It Hollânsk Djip hjitte yn it ferline Wijvekeen. De stoarmfloed fan 1216 sloech by Voorne in gat yn de dunen en sa ûntstie it Haringvliet (namme sûnt 1315). Om 1250 hinne berikte it wetter de Striene en steamde fierder Brabân yn.
Prins Johan Willem Friso ferdronk op 14 july 1711, by it oerstekken fan Moerdyk nei Strijensas, yn it Hollânsk Djip.
De Stelling Hollânsk Djip en it Volkerak binne oanlein yn de 18e iuw om fijantlike skippen tsjin te hâlden.
Natura 2000
Fan it Hollânsk Djip is 4254 ha in Natura 2000-gebiet (lânskipsklassifikaasje: Rivieregebiet); de Esscheplaat, Zeehondenplaat en Sassenplaat falle dêrûnder.
Oman
Oman of Omaan (oant 1970 bekend as Maskat en Osman) is in lân yn it West-Aazje. De haadstêd is Maskat en de sultan (en earste minister) fan de absolute monargy is Haitham bin Tariq Al Said sûnt 11 jannewaris 2020.
Lizzing
Oman wurdt begrinzge troch:
Lânskip
left|thumb|Woastynlânskip yn Oman Oman bestiet foar it grutste part út in stiennige woastynflakte, mei yn it noarden in rige bergen (al Jebel al Akhdar).
It kimaat fan Oman is lân ynwerts hjit en skrok en myld by de kust.
Skiednis
Troch de iuwen hinne wie it lân Oman in sintrum foar hannelers. Yn 1508 waard de wichtige havenstêd Muskat troch de Portegezen beset, en holden der kontrôle oant it oermastere waard troch de Osmanen yn 1659. Oman gong diel útmeitsjen fan it Ottomaanske Ryk. Yn 1741 waarden de Osmanen ferdreaun en kaam de tsjintwurdige sultan-dynasty fan hearskers opsetten, de Abû Saids.
Joop Schweitzer
Johannes Doedenias (Joop) Schweitzer (Maassluis 12 juny 1921 - Nijegea (Ealahuzen), 4 augustus 1944) wie in gemeente-amtner en fersetsman út Ealahuzen.
Joop Schweitzer waard amtner by de gemeente Gaasterlân. Dêr rekke er belutsen by it fersetswurk, ûnder oare as tsjinstanner fan de Winterhelpkollekten, ek joech er gjin gehoar oan de Arbeistzeinsatz yn Dútslân. By in razzia yn syn âldershûs yn Balk flechte Joop Schweitzer nei Ealahuizen dat doe noch Nijegea hiet. Doe't er hast ûntdekt waard woe hy útpike mar waard op de flecht deasketten. De dieder is op 26 april 1949 troch it Bysûnder Gerjochtshof yn Ljouwert feroardiele ta 19 jier Riiswurkynternearing.
Oman
Skiednis
Oan it begjin fan de 19e iuw waakste Oman út ta in macht fan betsjutting, mei besittings yn Perzje, Belûtsjistan en Sansibar, mar stadichoan ferlear it har besittings. Yn 1891 waard Oman in Britsk protektoraat en bleau dat oant 1971. Dat jier waard it ûnôfhinklik mei sultan Qaboes bin Said Al Said al steatshaad.
Wûnderbrêge
De Wûnderbrêge is in brêge yn Snits tichtby de Kolk, oer de noardrin fan de Stedsgrêft, dy't dêr ornaris Wetterpoartsgrêft neamd wurdt. De brêge ferbynt de T-krusing fan it Mollemakleaster en de Wetterpoartsgrêft mei de hoeke fan de Westersingel en de Geaukade.
Oman
Befolking
Nei skatting wenne der yn 2005 2.567.000 minsken yn Oman. Dêrmei is it ien fan de tinstbefolke lannen op de wrâld. Lykwols nimt de befolking yn rap tempo ta en sil nei gedachten oer 20 jier ferdûbele wêze.
Wûnderbrêge
Yn de 19e iuw lei om de Kolk in rûnrinnende reling. Yn 1901 is oer de Stedsgrêft in losse klapbrêge oanlein, dy't yn 1901 makke is. It wie in getten izeren brêge fan J.P. Hogendijk. De Hogendijk-brêgen wienen lykwols net berekenne op it drokke ferkear, wat der de grûn ta wie dat op it lêst de Wûnderbrêge net mear tagonklik wie foar motorisearre ferkear. Yn 1968 is de brêge sloopt.
Yn 1970 is de âlde ophelbrêge ferfongen troch in fêste brêge foar licht ferkear. Om it wetter fan de Stedsgrêft tagonklik te hâlden, wie it in hout sa heech, dat men der al mei de fyts oerhinne koe, mar dan allinnich as de fyts treaun waard. Yn 2002 is de brêge renovearre en waard it houtdek ferfongen en stielwurk konserveare.
Oman
Befolking
Meastepart fan de Omanys stamje ôf fan Arabyske stammen, de Azd en de Nizary. De Azd komme út Jemen en de Nizary út de Nadjd-regio yn Saûdy-Araabje. Harren tradisjonele stammenstruktuer is de hiele skiednis troch bewarre bleaun en pas troch de tsjintwurdige sultan Qabous is it folk feriene.
Der libje yn Oman ek noch ferskate oare befolkingsgroepen. De saneamde Sansibarys binne neisieten fan Omanys dy't eartiids nei Sansibar lutsen. Sûnt 1970 binne in protte weromkomd. Njonken Arabysk sprekke sy ek Swahily. Fierders wurke der in protte gastarbeiders, dêr't measten fan út Ynje, Banglades, de Filipinen en Sry Lanka weikomme en fral yn de tsjinstferlienende sektor wurkjen. De Jeropeanen, meastal Britten mar ek Nederlanners, wurke by banken of hawwe oar heech kwalifisearre wurk, û.o. yn de oaljeyndustry.
Religy
Goed 75% fan de befolking is Ibady Moslim, in ortodoks islamitysk leauwen. It is sûnt lange tiid de dominante religy fan it lân. Sûniten en Sjyiten foarme minderheden.
De net-Moslim religys wurde troch minder as 5 %fan de befolking oanhongen en bestiet benammen út Hindoes, Boedisten, Zoroastrians, Sikhs, Baha'is, en Kristenen. Foaral gastarbeiders binne oanhinger fan dy leauwen.
It Apollohûs
It Apollohûs wie in gelegenheid foar eksperimintele muzyk en fisuele keunst en meast de kombinaasje fan dy twa keunstdissiplines dy't stâl krigen as sound art, yn Eindhoven oprjochte troch Remko Scha en Paul Panhuysen. It Apollohûs bestie fan 1980 oant en mei 2001; troch it ophâlden fan subsydzje waard it doe sletten.
In part fan it argyf fan It Apollohûs is oernaam troch it Van Abbemuseum.
Lidice
thumb|left|It nije gemeentehûs thumb|left|Monumint foar de fermoarde bern Lidice (Dútsk Liditz) is in doarp yn de Tsjechyske regio Midden-Bohemen. Yn de Twadde Wrâldkriich waarden sa'n 340 manlju, froulju en bern fan it doarp troch de nazy's fermoarde as wraaknimming foar de oanslach op Reinhard Heydrich. Lidice waard 10 juny 1942 folslein ferneatige, mar yn 1949 fannijs opboud op 300 m fan it âlde plak. Op it stee fan it âlde Lidice stean no in monumint en in museum..
It doarp waard it earst neamd yn geskriften fan 1318. Nei de yndustrialisaasje fan de krite wienen de measte yn wenners oan it wurk yn de minen en fabriken fan de net fier fuort lizzende stêden Kladno en Slaný.
Coelhorst
Kastiel
Yn de tiid fan de ûntginning waard in kastiel boud en in kapel noch foardat Hoogland bestie. It kastiel wurdt foar it earst neamd yn 1253. Dan wurdt it Lockhorster goed ferdeeld en Jan fan Lockhorst krijt Coelhorst yn lien fan syn neef Adam fan Lockhorst. Coelhorst is lykwols nea as ridderhofstêd erkend. Begjin 14e iuw wurdt in Adam fan Lockhorst twongen it hûs te ferkeapjen oan it hûs fan Abcoude. Letter, yn 1360, wurdt Nijclaesze Ghelen, Boargemaster fan Amersfoart, mei it kastiel beliend en komt Coelhorst yn besit fan Amersfoart.
Yn maaie 1940 wurdt it kastiel troch it Nederlânske leger fernield, mar nei de oarloch wurdt in ienfâldich hûs op de fûneminten boud, mei útsûndering fan de oanboude fleugel út 1907 en de tuorkes oan beide kanten fan de yngong. De lêste eigener wie in famylje van Tuyll en Vincentia Regina Baronesse van Tuyll van Serooskerken vrouwe fan Coelhorst liet yn 1957 it goed nei oan har man Jhr. Mr. M.A. Beelaarts van Blokland.
Harre jasses
Harre jasses is in útrop, in ferbastering fan "Here Jezus". Meastentiids wurdt it sein as in útrop fan ôfgriis, mar der binne ek minsken dy't soks roppe as sy harren nocht earne fan hawwe, it makket net út wat it is, dan roppe guon mei lûde stim: "Harre jasses"!
Lettingastate
thumb|Lettingastate yn de 18e ieuw Lettingastate wie in state yn Britsum.
Coelhorst
Kapel
De kapel fan Coelhorst op it begraafplak Coelhorst is nei alle gedachten koart foar 1363 boud en is no in ryksmonumint.
Lettingastate
De state bestiet net mear mar hat eartiids stien op rûchwei de hoeke fan de hjoeddeistige Menno van Coehoornwei en de Wythústerwei. It wie as hûs 12 pûnsmiet grut en der hearde ek noch 100 pûnsmiet lân by. Allinne it Boskhûs is der noch fan oerbleaun.
Coelhorst
Kapel
Mei de bou derfan kaam de tsjerke tichter by de befolking fan it Hoogland. Om nei de tsjerke yn Amersfoart te gean moast men de Iem oerstekke. De Iem stie yn iepen ferbining mei de Sudersee. De kapel wie dêrom ek wijd oan de Hillige Nicolaas, skutspatroan fan de seelju. Doe't Hoogland yn 1838 in selsstannige gemeente waard, bliek de kapel te boufallich en te lyts en waard in nije tsjerke boud op Den Ham. De âlde kapel waard yn 1843 foar 800 gûne ferkocht oan de famylje van Tuijll van Serooskerken. Sûnttiids is it brûkt as grêfkapel fan de famylje Van Tuijll van Serooskerken en no fan de famylje Beelaerts van Blokland. It om de kapel lizzende hôf wurdt noch brûkt as begraafplak fan de Herfoarme gemeente. Dizze kapel is yn 2003 restaurearre.
Lettingastate
Yn 1641 wie Lettingastate it bertehûs fan Menno van Coehoorn.
Coelhorst
Natoer
Op de hoeke fan de Coelhorsterwei en de Coelhorsterleane is in stik fan de parkbosk te sjen. Hjiryn komme krûden as rûge bûterblom foar dy't lytse fjoerflinters oanlûke. Ek de harmeling, hauken, iisfûgel, murd, mûzefalk, ree en wetterflearmûs komme hjir foar.
Omgong fan Frankryk 2016
De 103e edysje fan de Omgong fan Frankryk waard hâlden fan 2 oant en mei 24 july 2016.
Startplak
De start wie op Mont Saint-Michel, in rotseftich skiereilantsje dat sawat in kilometer út de kust by it plak Avranches yn Normandje leit.
Maria Höfl-Riesch
Maria Höfl-Riesch (Garmisch-Partenkirchen, 24 novimber 1984) is in earder Dútsk skyster.
2001 dy't debutearre yn 2001, die twa kear mei oan de Olympyske Winterspullen (yn 2010 en 2014 ). Sy waard yn 2010 Olympysk kampioene op de kombinaasje en de slalom, op de Spullen fan 2014 yn Sotsji wist se har Olympyske titel op de kombinaasje te prolongearjen. . Sy wûn yn 2014 ek in sulveren medalje op de super-G. Sy waard ek twa kear wrâldkampioene yn 2009 op de slalom, en yn 2013 op de kombinaasje, Yn 2011 behelle se in brûnzen medalje op de ôfdaling en de super-G en yn 2015 op de ôfdaling en mei Dútslân by de lannewestriid.
Yn 2011 boaske Maria mei har trainer Marcus Höfl. Nei de spullen fan 2014 hold Höfl-Riesch op mei skyen op heech nivo.
Noyon (laach)
De famylje Noyon stammet út Frankryk. De namme fan dizze hugenoatefamimylje komt al yn 1643 yn Utert en yn 1700 yn Snits foar. De patrysjersfamylje hat fabrikanten, militêren en juristen levere.
Donatisme
It donatisme wie in streaming yn it Kristendom út de tsjerkeskiednis. It ûntstean derfan leit yn Noard-Afrika yn de 4e iuw, dêr't destiids in protte kristenen wennen dy't werom woenen nei in ienfâldiger en bibelske foarm fan gemeente-wêzen, en herfoarmen de tsjerke. De namme is ôflaat fan de earste biskop, Donatus Magnus, dy't yn 316 ferkeazen waard ta biskop fan Kartago.
De donatisten huldigen strange opfettings op teologysk mêd, wienen foarstanner fan it hanthavenjen fan de sensuer en fûnen dat ôffalligen fan it kristlike leauwen net wer opnomd wurde mochten yn de skurte fan de tsjerke. Dizze kwestje spile in soad ûnder de eardere kristenferfolgings doe't in protte kristenen it kristlike leauwen ferlitten hienen, dêr spyt fan krigen en wer opnomd wurde woene yn de kristlike mienskip. Neffens de Katoliken wienen sy stiifkoppen dy't fêsthâlden oan har eigen gelyk, en net ree om, nettsjinsteande besikingen ta fersûning te kommen, har wer oan te sluten by de memmetsjerke.
Neidat eardere besikingen om de tsjerke te feroarjen net slagge wienen, skieden sy har lang om let ôf fan de katolike mienskip. De direkte oanlieding hjirta wie de beneaming fan Kasilianus ta biskop fan Kartago yn 312. Keizer Konstantyn de Grutte hie tige war dien om de twa streamingen byinoar te hâlden en doe't dat mislearre, rôpen beide rjochtingen harsels út as de ienige juste en de oare ta falske tsjerke. Yn Kartago waard Donatus ta biskop wijd fan de tsjinbeweging. Donatus kaam tsjinoer Kasilianus te stean en de tsjerke yn Noard-Afrika rekke tige ferdield.
De donatisten ûnderskieden har fan de rest fan de tsjerke troch harren geastlike gesinte. Sy wienen foarstanner fan de skieding tusken tsjerke en steat. Nettsjinsteande dizze opfetting dienen sy lykwols hieltiten in berop op de keizer. Fierders waard neffens har it wêzen fan de tsjerke foarme troch it geastlike libben en troch sakraminten, dêr't sy tsjinoer de rest fan de tsjerke mei stiene.
Nei de dea fan keizer Konstantyn de Grutte woekere de donatistenstriid noch mear as in iuw fierder. Yn de rin fan 5e iuw krige de Katolike Tsjerke de stadichoan de Romeinske autoriteiten oan har side en waard it Dontatisme bestriden. Fral de lettere biskop fan Kartago Augustinus wie in fûle tsjinstanner. Under de Fandalen waarden alle beheinings tsjin de Donatisten wer opheft.
Tjeerd Brouwer
Tjeerd Brouwer studearre oan it konservatoarium yn Ljouwert. Koart nei 't er ôfstudearre wie krige er in priis fan stêd Ljouwert. Hy waard dosint oan streekmuzykskoalle "De Wâldsang" yn Bûtenpost. Brouwer sammele de bêste koperblazers fan syn muzykskoalle om him hinne en rjochte de Brassband De Wâldsang Bûtenpost op dêr't er in soad suksessen mei behelle yn it binnen- en bûtenlân.
Hy wenne mei syn gesin yn Stynsgea, gemeente Achtkarspelen. Hy wie ek dirigint fan oare bands en korpsen, lykas de Fanfare "Joost Wiersma" Jistrum (fan 1980 oant 1985) en de Kristlike brassband "Looft den Heer" Bitgummole (1976).
Brouwer wie njonken Piebe Bakker ek dosint foar HaFaBra-direksje oan de Muzyk Pedagogyske Akademy yn Ljouwert. Ta syn learlingen hearre ûnder oare Klaas van der Woude en Bienze IJlstra.
Giele plomp
thumb|250px|Giele plomp De Giele plomp (Latynsk: Nuphar lutea) is in algemien foarkommende wetterplant, dy't driuwende blêden hat en ta de wetterleeljefamylje (Nymphaeaceae) heart.
De giele plomp ferbreidet him mei woartelstokken en mei sied. Yn it earste jier hat de plant meast allinnich blêden dy't net boppe wetter komme. Pas yn it twadde jier binne driuwblêden te sjen. Ek komt yn de simmer dan de giele blom oan de oerflakte, dy't tinken docht oan dy fan de bûterblom. De giele plomp waakst yn djipper wetter en produsearret in soad soerstof. De plant kin der min oer as der yn de grûn dêr't er yn stiet omdold wurdt.
De blêden fan de giele plomp wurde pompeblêden neamd.
Dzjibûty (stêd)
Dzjibûty (Frânsk en offisjeel: Djibouti; Arabysk: مدينة جيبوتي‎; Somalysk: Magaalada Jabuuti, Afar: Magaala Gabuuti) is de haadstêd fan Dzjibûty, it lân mei deselde namme, en leit oan de Golf fan Aden. Yn de stêd wenje ûngefear 400.000 minsken.
It is in wichtige havenstêd yn East-Afrika trochdat de haven op in strategysk belangryk punt leit, nammentlik oan de yngong fan de Reade See. Skippen op wei nei it Suezkanaal kinne hjir in tuskenstop meitsje.
Neist de sâltwinning is de haven de wichtichste boarne fan ynkomsten fan it lân.
Skiednis
De stêd waard yn 1888 stiften by de oanlis fan de haven troch de Spanjert Elio Pino yn opdracht fan de Frânsken. Fan 1892 oant 1977 wie Dzjibûty haadstêd fan Frânsk Somalylân.
Keunstdûken op de Olympyske Simmerspullen 1996
200px|thumb|right|It Olympyske Swimbad fan Atlanta De Olympyske Simmerspullen 1996, ek wol de XXVIe Olympiade neamd, waarden yn 1996 hâlden yn de Amerikaanske stêd Atlanta. It keunstdûken waard hâlden yn it Georgia Tech Aquatic Centre.
Moderne fiifkamp op de Olympyske Simmerspullen 1988
De Olympyske Simmerspullen 1988 ek wol de XXIVe Olympiade neamd, waarden yn 1988 yn Seoul, Súd-Korea hâlden,
Lokaasjes
De sporten fan de moderne fiifkamp waarden beoefene op de folgjende lokaasjes.
Manati
thumb|right|300px|Manati yn Porto Riko Manatí is ien fan de 78 gemeenten (municipio) yn de frijsteat Porto Riko.
De gemeente hat in lânoerflak fan 117 km² en hatt 45.409 ynwenners (folkstelling 2000)