cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ringriderij
It ringstekken kin op ferskate wizen dien wurde. Mei it hynder ûnder de man mar ek wol út in sjeas wei. Yn de Siuwske fariant sitte de ringstekkers op in hynder en wurdt ringstekken benammen as serieuze sport beoefene. Yn West-Fryslân sitte de dielnimmers op in karke dat efter it hynder spand is. Njonken de bestjoerders fan de karre sit dejinge dy't de ringsteklâns fêsthâldt en de ringen stekt. Dizze foarm fan ringstekken is mear rjochte op it folkloristysk aspekt. It ringstekken is in pear iuwen ferlyn ûntstien as spul op jiermerken, dêr't alle boeren gearkamen. Tsjintwurdich wurde der faak spesjale eveneminten foar organisearre of wurdt it ringstekken op Keninginnedei hâlden. Faak is it anneks mei in soad folkloristyske trivia, lykas ferdekte weinen en drachten. Inkele ringstekwedstriden (bygelyks op De Jouwer lûke in soad taskôgers.
Siuwske fariant
De dielnimmers binne tradisjoneel boeren út de streek dêr't it evenemint hâlden wurdt. It is in spul dêr't de dielnimmer, sittend op in hynder (leafst in boerewurkhynder) yn galop troch de ringbaan rydt en besiket in lâns dy't hy yn de hân hat troch in ring te stekken dy't healwei de ringbaan hinget oan in izerene bus. De wedstriidring hat in trochsneed fan 38 mm. As op 'e ein fan de dei meardere meidoggers in like grut oantal ringen stutsen hat begjint in folgjende faze fan de wedstriid; it saneamde kampen. Hjirby wurdt de wedstriidring hieltiten in stap ferlytse en wa't de ring mist falt ôf. left|thumb|Ringstekken mei sjezen en boerekarren, 29-04-2006
Gerrit Flisijn
Gerrit Flisijn (Tersoal, 29 novimber 1979) is in keatser út Easterein.
Stoppe nei de PC fan 2011 op woansdei 3 augustus mei keatsen op it heechste nivo. Mei Pieter van Althuis en Jacob Klaas Haitsma wie de foarynse yn 2010 noch ferliezend finalist op de PC.
Kenny Rogers (album)
Kenny Rogers is it twadde studio-album fan 'e Amerikaanske countrysjonger Kenny Rogers, dat yn jannewaris 1977 útbrocht waard by platemaatskippij United Artists Records. Dit album markearre it begjin fan it súkses fan Rogers as solo-artyst, nei't syn earste solo-album, Love Lifted Me, út 1976, net folle dien hie. Fan Kenny Rogers waarden twa lieten as single útbrocht, wêrûnder Lucille, dat in grutte hit waard.
Album
Kenny Rogers waard yn it neijier fan 1976 en it begjin fan jannewaris 1977 opnommen. It waard produsearre troch Larry Butler foar platemaatskippij United Artists Records. Fan Kenny Rogers waarden twa singles útbrocht. De earste wie, ein 1976, Laura (What's He Got That I Ain't Got?), en de twadde wie Lucille, dat útkaam op 24 jannewaris 1977. Green, Green Grass of Home wie in cover fan in liet dat yn 1965 foar it earst troch Porter Wagoner útbrocht wie as single en in jier letter ek troch Tom Jones. The Son of Hickory Holler's Tramp wie in cover fan in liet oer prostitúsje, dat oarspronklik songen wie troch Johnny Darrell yn 1968, mar dat pas by in breder publyk bekend rekke yn 'e ferzje fan Kenny Rogers.
Resultaat
Kenny Rogers foarme de trochbraak fan Kenny Rogers as solo-artyst. It album waard yn 'e Feriene Steaten in platina plaat en yn Kanada in gouden plaat. Yn 'e Amerikaanske Top Country Albums-list berikte it album it earste plak. Yn 'e Kanadeeske RPM Top Albums bleau er stykjen op plak 17, wylst er yn 'e Britske UK Albums Chart opklom oant plak 14. Fan 'e beide singles berikte Laura (What He's Got That I Ain't Got?) it njoggentjinde plak yn 'e Amerikaanske Hot Country Singles-list. Lucille woeks út ta ien fan Rogers syn grutste hits troch sawol yn 'e Feriene Steaten as Kanada it earste plak yn 'e hitlisten te berikken. Rogers wûn der in Grammy, twa ACM Awards, in CMA Award en in American Music Award mei.
Noardlike Krústochten
thumb|Lannen yn it Eastseegebiet/Skandinaavje yn 1219 De Noardlike Krústochten of Baltyske Kruistochten ferwize nei de fjildtochten dy't de keningen fan Denemark en Sweden, de Dútske Oarder en de Lyflânske Swurdbruorren yn 'e 12e en 13e iuw fierden tsjin de heidenske folken dy't oan 'e súdlike en eastlike iggen fan 'e Eastsee wennnen. Mei de krústochten woenen de foarstehuzen en ridderoarders de Slavyske en Baltyske stamgebieten ûnder harren bewâld bringe en kerstenje. Dêrneist woenen de foarstehuzen en ridderoarders de ynfloed fan 'e eastersk-otterdokse tsjerke beheine. Nei't de eigentlike krústochten lang om let dochs mislearre wienen, waard it Baltyske gebiet as alternatyf keazen. Boppedat wie it in kâns foar de adel om harren macht en ekonomy út te wreidzjen.
Krústochten per regio
Per regio waarden de neikommende stammen troch de kristlike buorlannen ferovere en kerstene:
Gerben van Manen (skûtsje)
De Gerben van Manen is it skûtsje dat foar it Hearrenfean yn de wedstriden fan de SKS meisylt. It skûtsje is eigendom fan de Stifting Hearrenfeanster Skûtsje en hat 17 kampioenskippen behelle. Dat is it meast fan allegearre.
Stichting
It Hearrenfean docht sûnt 1957 mei oan it skûtsjesilen. De Feansters hawwe mei twa skûtsjes syld dy’t beide de Gerben van Manen  neamd waarden, ferneamd nei de oprjochter fan de SKS. De earste jierren, mei skipper Marten Engelsma, wienen net sa suksesfol. Dêrom waard der in oare skipper oansteld, Jan van Terwisga. Mar dy woe alinne mar komme as der ek in nij skûtsje kaam.
It bestjoer kocht doe it skûtsje “Annigje” dat jierrenlang as wenskip oan de Hearrewâl  lein hie en dat yn 1915 boud is op de werf De Piip yn Drachten. It waard werom brocht yn syn âlde steat. Dat twadde skûtsje die it in stik better. en waard ek wol  “de Ferrari ûnder de skûtsjes” neamd.
Resultaten
Doe ’t Jan van Terwisga troch in slimme sykte stopje moast, waard er yn 1962 opfolge troch syn neef en bemanningslid Siep van Terwisga  Dy is yn syn seis jier as skipper trije kear kampioen wurden (yn 1963, 1964 en 1965), mar doe krige er swierrichheden mei it bestjoer wêrnei ’t er opstapte.
Hy waard ferfongen troch Tjitte Lammerts Brouwer, dy’t jierrenlang as fokkenist syld hie op ferskate skûtsjes. Yn 1968, syn earste jier as skipper,  waard dy fuortendaliks kampioen en letter noch fiif kear. Syn “omkesizzer” Tjitte Sietses Brouwer hat fan 1985 oant 1998 skipper west op de Gerben van Manen en  yn 2003 noch in jier. “Jonge Tjitte” waard fiif kear kampioen. Doe kamen der koartere perioades mei Henk Teakema (1999) en Allard Syperda (2000-2002) wêrnei’t Pieter Sietses Brouwer de nije skipper waard. Mei him waard it Hearrenfeen op ‘e nij kampioen yn  2006, 2008 en 2010. Hy stoppe yn 2013.
Troch in nije sylformule moast de Gerben van Manen in 2012 in tal kante meters syl ynleverje, wêrtroch de resultaten tsjinfoelen yn 2012 (njoggende) en 2013 (achtste). Yn 2014 waard de nije skipper Alco Reijenga alderlêste yn it klassemint. Freon en fijân stienen perpleks. Wie de Ferrari it paad bjuster? Ek yn 2015 en 2016 stelden de resultaten teloar. Yn 2017 is Sytze Brouwer, de soan fan Pieter, skipper wurden. Neffens de nijste sylformule mocht de Gerben van Manen ek wer wat mear syl fiere. Sytze Brouwer einige as twadde yn it klassemint.
Sibesleat
De Sibesleat is in wetteringte yn 'e Snitser Mar yn de gemeente De Fryske Marren. Dizze trochgong ferbynt de iepen Snitser Mar mei de Goaiïngarypster Puollen foar it Starteilân oer. De Sibesleat leit tusken it eilân de Lytse Griene en de lânpunt fan it skiereilân de Grutte Griene.
De namme Sibesleat jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Sijbesloot.
Sankt Goär (Lieg)
De Sint-Goärtsjerke (Kirche Sankt Goar) is de roomske parochytsjerke yn Lieg yn de Dútske dielsteat Rynlân-Palts (Verbandsgemeinde Cochem).
Skiednis
De hjoeddeiske tsjerke ferfong yn 1764 in oan de lokaal fereare hillige Goär wijde kapel. De bou fan de toer folge wat letter yn 1769.
Fanwegen skuorren moast yn de 19e iuw in nij ferwulft ynbrocht wurde, it ferwulft fan it koer waard restaurearre.
Yn maart 1945 waard de tsjerke by besjittings rekke op it dak. Dêrby gyngen fiif fan de oarspronklike ramen folslein ferlern. In restauraasje fan de tsjerke folge nei de kriich.
By de útfiering fan de nije liturgyke regels waard yn de jierren 1960 in nij folksalter oanlein. De preekstoel en de kommunybank oerlibben de feroarings spitigernôch net, mar it barokke haadalter en in barok sydalter bleane by de fernijings sparre.
De tsjerke krige yn 2006 in nij piipoargel mei 9 registers. It waard boud troch de firma Hardt út Weilmünster.
Yn de toer hingje trije klokken, wêrfan't de âldste út 1479 stamt. Sawol yn de Earste- as yn de Twadde Wrâldkriich waarden de twa oare klokken omraand. Nei de Twadde Wrâldkriich binne nije klokken getten, dy't troch de boargelike gemeente oan de tsjerke skonken binne.
Depa Billaba
Depa Billaba (útspr.: [ˈdiːpa ˈbɪlaːba], likernôch: " dii -pa bil- laa -ba") is in fiktyf personaazje fan minder belang út 'e Star Wars-franchise fan 'e Amerikaanske filmmakker George Lucas. Sy is in minsklik Jedi-master en teffens in lid fan 'e Hege Jedi Ried, it bestjoer fan 'e Jedi Oarder. Depa Billaba waard yntrodusearre yn Star Wars: Episode I – The Phantom Menace (1999). It personaazje waard yn dy film en it ferfolch Star Wars: Episode II – Attack of the Clones (2002) spile troch aktrise Dipika O'Neill Joti. Yn 'e tekenfilmsearje Star Wars: The Bad Batch (fan 2021 ôf) waard de dialooch fan Depa Billaba ynsprutsen troch stimaktrise Archie Panjabi.
Eftergrûn
Depa Billaba wurdt berne as dochter fan minsklike âlden op 'e planeet Chalacta. Hja hat in suster dy't Sar Labooda hjit. As jonge bern wurde sy en har suster finzen nommen troch romtepiraten, dy't harren âldelju fermoardzje. De famkes wurde rêden troch Jedi-master Mace Windu, dy't harren omreden fan harren oanberne Krêftgefoeligens nei de Jedi Timpel ta bringt, it haadkertier fan 'e Jedi Oarder op Coruscant. Dêr wurde se allebeide oplaat ta Jedi-ridder. Billaba wurdt dêrby de padawan fan Windu sels. Hja ûntjout har ta in foaroansteande Jedi en komt bekend te stean om har feardichheid mei de ljochtsabel. Meitiid wurdt se beneamd ta lid fan 'e Hege Jedi Ried, it bestjoersorgaan fan 'e Jedi Oarder, dêr't se tsjinnet njonken har eardere master Windu.
Nabookrisis
Billaba is fierders ek oanwêzich as master Qui-Gon Jinn de njoggenjierrige Anakin Skywalker foar de Ried bringt, dy't sa sterk yn de Krêft is dat Qui-Gon derfan oertsjûge rekke is dat er de Utkarde is dêr't de oerâlde profesijen fan 'e Jedi gewach fan meitsje. De leden fan 'e Ried, ûnder wa Billaba, binne it deroer iens dat in leeftyd fan njoggen jier fierstente let is om noch oan in oplieding ta Jedi te begjinnen, en master Yoda wurdt grutte eangst yn 'e jonge gewaar, wat in negative emoasje is. De Ried beslút Qui-Gon syn fersyk om Anakin dochs noch oan 'e Jedi-training begjinne te litten, ôf te wizen.
Nei it ferstjerren fan Qui-Gon yn 'e Slach om Naboo by in konfrontaasje mei de Sith Darth Maul, kundiget Qui-Gon syn eardere padawan Obi-Wan Kenobi oan dat er hoe dan ek gehoar jaan sil oan 'e lêste wurden fan syn âlde master, wêrmei't dyselde him frege hat om Anakin ta Jedi te trainen. De Ried beslút mei tsjinnichheid om dêr tastimming foar te ferlienen. Depa Billaba is ien fan 'e leden 'e Hege Jedi Ried dy't mei Yoda en Mace Windu nei Naboo ta reizgje. Hja is dêr oanwêzich by de kremaasje fan Qui-Gon Jinn en de oerwinningsparade yn 'e haadstêd Theed.
Kloane-oarloggen
Wannear't yn 22 f.Sl.Y. de Separatistyske Krisis útbrekt, wêryn't de Konfederaasje fan Unôfhinklike Stelsels him besiket ôf te skieden fan 'e Galaktyske Republyk, is Depa Billaba noch altyd lid fan 'e Hege Jedi Ried. Hja is net ien fan 'e Jedi-ridders dy't troch Mace Windu meinommen wurde om op 'e planeet Geonosis de ta de deastraf feroardiele Jedi Obi-Wan Kenobi en Anakin Skywalker en senator Padmé Amidala te rêden. Har suster Sar Labooda, dy't wol mei Windu giet, is ien fan in protte Jedi dy't yn 'e Earste Slach om Geonosis komme te sneuveljen.
Dat treffen liedt ta it útbrekken fan 'e Kloane-oarloggen, en Billaba wurdt in generaal yn Grutte Leger fan 'e Republyk, dat bestiet út 'e kloansoldaten dy't Jedi-master Sifo-Dyas mear as tsien jier earder op Kamino besteld hat. Yn 'e striid op 'e planeet Haruun Kal rekket se swierferwûne by in konfrontaasje mei generaal Grievous, de cyborg dy't de opperbefelhawwer is fan 'e oarlochsandroïdelegers fan 'e Konfederaasje fan Unôfhinklike Stelsels. Billaba rekket yn koma en wurdt oerbrocht nei de sikeboech fan 'e Jedi Timpel op Coruscant, dêr't se in healjier lang ûnoansprekber bliuwt foar't se wekker wurdt.
Nei't se refalidearre is, ûndergiet Billaba in yngeande beoardieling fan har fysike en mentale sûnens, foar't se werbefêstige wurdt yn har âlde funksjes. Yn 'e tiid dat se yn 'e Jedi Timpel oan it refalidearjen is, wurdt Billaba har belangstelling lutsen troch in Jedi-jongeling dy't Caleb Dume hjit. Nei't se wer sûn ferklearre is, nimt se him oan as har padawan. Oan 'e ein fan 'e Kloane-oarloggen, yn 19 f.Sl.Y., rekket Billaba by in nije konfrontaasje mei generaal Grievous, yn 'e Trêde Slach om Mygeeto, op 'e nij ferwûne, hoewol diskear net botte slim.
Koarte tiid letter furdiget kânselier Palpatine, dy't eins de boasaardige Sith-master Darth Sidious is, Oarder 66 út, ta de útfiering wêrfan't de kloansoldaten fan it Grutte Leger fan 'e Republyk foarprogrammearre binne. Dat befel hâldt de moard troch de kloanen op harren eigen Jedi-ofsieren yn, in foarfal dat letter bekend wurdt as de Grutte Suvering fan 'e Jedi. Dêrby iepenje de soldaten fan 'e Kloanetaakgroep 99, dêr't Billaba op Mygeeto it befel oer fiert, ynienen it fjoer op Billaba. Hja warret de earste skotten út harren ploffergewearen ôf mei har ljochtsabel en hjit har padawan Caleb Dume om út te naaien. Om foar te kommen dat se him op syn flecht delsjitte, offeret Billaba har op troch sels net te besykjen om te ûntkommen. Ynstee bliuwt se stean en wurdt úteinlik trochsingele mei skotten, dat se it bestjert. Dêrmei jout se Dume de kâns om wei te wurden yn 'e bosken. Hy ûntkomt sa oan 'e Grutte Suvering en wurdt letter bekend as Jedi-master ûnder de namme Kanan Jarrus.
Sibrandabuorster Feart
De Sibrandabuorster Feart is in feart yn de gemeente Súdwest-Fryslân. De feart rint fan de Snitser Aldfeart troch Sibrandabuorren nei it súdeasten. Foar de Sibrandabuorster Sylroede nei de Snitser Mar oer komt de feart út yn de Dyksgrêft.
Steltkluten
Steltkluten (Himantopus) foarmje in skaai yn de famylje fan de Klútfûgels.
De Steltkluten libje yn brak of sâlt wetterlân, yn waarme of hite klimaten. Se hawwe hiel lange poaten, dy't it skaai syn namme jûn hawwe. Se hawwe ek lange tinne snaffels, dy't se brûke om op de grins fan lân en wetter harren iten te finen, wetterynsekten en oare lytse dierkes.
Somtiden wurdt ek de Bânsteltklút ta dit skaai rekkene.
Urk
Oant 1939 wie Urk, doe’t de dyk mei De Lemmer ôfboud waard, in eilân yn de Iselmar, en foar 1932 in eilân yn de âlde Sudersee. Yn 1942 waard de Noardeastpolder drûch makke, mar foar de bewenners fan Urk libbet it eilângefoel noch hieltyd. De minsken wenje dan ek net ‘yn Urk’, mar 'op Urk'.
It dialekt fan Urk, it Urkersk, is in tige libbend dialekt en wykt bot ôf fan oare dialekten yn de omkriten. Urk hat syn eigen folksliet, it Urker Folksliet. It wurdt benammen songen by keningsdei en oar offisjeel barren.
Skiednis
thumb|left|250px|De haven fan Urk thumb|left|250px|Skipswerf Hakvoort thumb|left|250px|Urker jonge fammen De âldste bekende fermelding fan Urk is de skinkingsakte út 966 fan keizer Otto I oan it Sint-Pantaleonskleaster by Keulen. De tekst is:“Cuiusdam insulae medietatem in Almere, que Urch vocatur” ("De helte fan in eilân yn it Almere, dat Urch neamd wurdt"). Almere wie yn dy tiid in binnenmar of –see op it plak dêr’t no de Iselmar en Flevolân lizze.
Al sûnt de 10e iuw moat der bewenning west hawwe op Urk. It wie doe eigendom fan it Sint-Pantaléonskleaster yn Keulen. Yn de 13e iuw kaam Urk yn hannen fan de greven fan Hollân en noch wer letter foel it ûnder it gesach fan de boargemaster fan Inkhuzen. Yn 1660 krige de gemeente Amsterdam it gesach oer Urk. Amsterdam krige sa mear macht oer de hannel, Urk lei midden yn de Sudersee en alle skippen farden by Urk del, op wei nei Amsterdam. It eilân hat oant 1792 fan Amsterdam west, wêrnei't it ûnder it gesach fan 'e Steaten fan Hollân kaam. Pas yn 1824 waard Urk in selsstannige gemeente. Oant 1950 bleau Urk by de provinsje Noard-Hollân, dêrnei by Oerisel. Sûnt de stifting fan de gemeente Flevolân yn 1986 makket it dêr ûnderdiel fan út. Urk is de ienichste gemeente dy’t yn trije ferskate provinsjes lein hat.
Kontroversjeel ûndersyk
Lykas by oare isolearre befolkingsgroepen it gefal wie, waarden oan de Urkers ferskate karaktereigenskippen takend, dy't út inoar rûnen fan gastfrijheid en in grut gefoel foar eigenwearde oant koppichheid en ûndissiplinearre, taai en fêsthâldend. Dy lêste karaktereigenskippen wurde ûndersteund, troch't de ynwenners fan Urk yn de ôfrinne iuwen in protte rampen en feroarings fan de leefomstannichheden meimakke ha.
Om 't guon wittenskippers mienden dat de bewenners fan it gebiet om de Sudersee it oer-Nederlânske ras fertsjintwurdigen, foarmen de Urkers fanwegen harren isolaasje in oantreklik ûnderwerp foar ûndersyk en stúdzje. Ien dêrfan wie de Hilsfertsomske dokter Johannes Fredericus van Hengel (1811-1892), dy't skedels fan it tsjerkhôf stiel en dy letter joech oan de heechlearaar Pieter Harting (1812-1885). De holleplassen bleaune 133 jier yn Utert yn fitrine's en kasten en waarden út en troch brûkt foar ûndersyk. Nei in striid fan jierren fan it Komitee Urker Skedels waarden de skedels yn 2010 lang om let werom jûn, om dy op Urk op 'e nij te begraven op it hôf by it Tsjerkje oan 'e See, dêr't in monumint stiet. Oan it begjin fan de 20e iuw folge fierder ûndersyk nei de Urker befolking om't der tocht waard dat de Urkers yn negative sin ôfwykten fan de Nederlânske befolking. Ek antropologen lykas Haring Tjittes Piebenga en Arie de Froe (1907-1992) diene yn de jierren 1930 ûndersyk nei it skaaimerken fan de Sudersee-befolking. Piebenga sammele yn 1938 op Urk foar de 'Stichting voor het Bevolkingsonderzoek van de Drooggelegde Zuiderzeepolders' gegevens fan 289 bern en 432 folwoeksenen. Dêrby waarden û.o. de plassen fan de proefpersoanen opmetten.
Ekonomy
thumb||260px|Urker fiskerboaten De Urkers hawwe har benammen talein op de fiskerij. Yn de jierren sechtich waard der in fiskôfslach op Urk boud, de grutste fan it lân. Der waard tocht dat mei de bou fan de Ofslútdyk it wol dien wêze soe mei de fiskerij, mar de fiskerij gien him talizzen op it fiskjen op de Noardsee. Nei alle gedachten wurdt der elts jier sa'n 2 miljard oan fisk eksportearre fan Urk nei lannen as Itaalje en Frankryk.
Wol bliuwt Urk in relatyf 'earme' gemeente. Yn 2006 lei it gemiddelde ynkommen mar leafst 16% ûnder it lanlik gemiddelde. Ek yn 2019 hearde Urk mei it gemiddelde ynkommen de ynwenner noch jimmeroan by de 25% earmste gemeenten fan Nederlân. Dêrfoaroer stiet Urk bekend as de meast goederjouwske gemeente. Tradisjoneel wurde alle jierren bygelyks krystkollektes yn it doarp holden; yn in oere tiid wisten de Urkers yn 2021 133.000 euro foar it goede doel yn te sammeljen.
Befolkingsferrin
Urk is in sterk groeiende gemeente en de oanwaaks komt fral fan de Urker befolking sels. Yn ferlikening mei de rest fan Nederlân hat Urk in jonge befolking.
Leauwe
Urk is ien fan de meast tsjerklike plakken fan Nederlân. De sekularisaasje op in soad oare plakken yn Nederlân liket op Urk gjin fet te krijen; 98% fan de befolking heart by in tsjerkemienskip en in grut part dêrfan makket ek sneins de gong nei tsjerke. Fierwei it grutste part fan de Urkers is protestantsk, it persintaajze katoliken komt net fierder as likernôch 2%. Der binne likernôch 25 tsjerken op Urk en ek yn de útwreidingswiken fan Urk wurde nije tsjerken boud.
Polityk
Urk wie fan âlds in grifformeard- en ARP-bolwurk (yn 1980 opgien yn it CDA). Sûnt de jierren 1970 is benammen de posysje fan de kristlik-grifformearde tsjerke tige groeid en waard de SGP de grutste partij op Urk. Nei't it riedslid Jan Koffeman út de fraksje set waard en dy in eigen reformatoaryske partij ûnder de namme 'Hart van Urk' oprjochte rekke de SGP de posysje as grutste partij kwyt oan de KristenUny. Hast alle keazen partijen yn de gemeenteried hawwe in kristlike grûnslach. De PVV, dy't mei ien sit (2021) yn de ried fertsjintwurdige is, foarmet de útsûndering.
Urker klaaiïng
Urk is ien fan de plakken yn Nederlân dêr't de tradisjonele dracht noch lang droegen waard. Oant yn de jierren 1970 bleaune Urker froulju trou oan de eigen dracht, dêrnei ferdwûn de dracht stadichoan út it doarpsbyld. Tsjintwurdich wurdt de dracht massaal droegen op Urkerdei, de dei foar Pinkster. Ek wurdt de Urker dracht jimmeroan faker sneins yn tsjerke droegen. Ferskillende Urker sjongkoaren drage by optredens ek de Urker klaaiïng.
Symboalen
Op 26 novimber 1819 waard by Keninklik Beslút in wapen jûn. It is in wapen yn de kleur blau, mei in grize skylfisk derop.
Urk hat in eigen flagge en wapen. De flagge waard yn 1964 troch de Stifting foar Banistyk en Heraldyk makke. De omskriuwing is: blau mei in wite skylfisk, lâns de boppekant fan de flaggen in smelle, twa horizontale banen fan read en wyt en oan de ûnderkant fan de flagge in smelle, yn twa horizontale banen fan read en wyt. It ûntwerp is yn 1965 troch de gemeenteried fêststeld.
It besjen wurdich
thumb|rjochts|260px|De fjoertoer fan Urk Urk hat in beskerme doarpsgesicht.
Ferkear
Urk is mei de auto te berikken fan de A6 fia de N352. Fan Emmeloard ôf kin de N351 it bêste naam wurde.
Yn de simmermoannen is der trije kear deis in boatferbining tusken Urk en Inkhuzen.
Mei de bus kin men yn Urk komme mei line 141.
List fan kabinetten fan Nederlân
Dit is de list fan kabinetten fan Nederlân sûnt 1945.
Sibrandabuorster Sylroede
De Sibrandabuorster Sylroede is in feart yn de gemeente Súdwest-Fryslân. De feart rint bylâns de Griene Dyk en bûcht foar de Sibrandabuorster Feart oer nei it súdeasten en rint dan út yn de Snitser Mar.
De namme De Sibrandabuorster Sylroede jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Zijlroede.
Eastein (It Hegelân)
thumb|It [[tsjerkedoarp Bûtendyks-Eastein op in kaart fan de gemeente Uithuizermeeden út 1867. Ek de "Groote Tja Riet", de Radsweg, Wortelpot en it tsjerkje binne oanjûn]] Eastein (Nederlânsk en offisjeel: Oosteinde; Grinslânsk: t Oost-èn), earder faak oantsjutten as Buitendijks-Oosteinde of Roodeschool-Oosteinde en ek wol as Nijkerkje, is in doarp yn de gemeente It Hegelân yn de provinsje Grinslân. Oant 1979 lei it yn de gemeente Uithuizermeeden en dêrnei oant 2019 yn de gemeente Iemsmûn.
It krige syn namme troch de lizzing oan it eastein fan de Hooilandseweg. De healannen fan Uithuizermeeden einigen by de Groote Tjariet, krekt eastlik fan it doarp. Eastein wie oarspronklik it eastlike diel fan Roodeschool, mar wurdt no as in apart doarp beskôge. Yn 1846 waard oan de Radsweg yn Eastein in nij tsjerkegebou ynwijd, it Nijkerkje. Dy beneaming waard dêrnei ek wol brûkt foar it doarp sels. It oargel fan de bouwers Petrus van Oeckelen & Soannen datearret út 1874. De tsjerke betsjinne ek de Nederlânsk herfoarme leauwigen út it buordoarp Oudeschip, dat noait in tsjerke hân hat. Troch in fúzje mei de protestantske tsjerke yn Roodeschool is de tsjerke sûnt ein 2010 net mear foar tsjerketsjinsten yn gebrûk.
It hûs Wortelpot oan de wei mei deselde namme eastlik fan it doarp, oplutsen yn de styl fan it Katalaansk modernisme, stiet op it plak by de Groote Tjariet dêr't yn de Frânske tiid in tolhûs stie. Tsjin betelling koe dêr oranjerats krigen wurde.
Stillibben
thumb|[[Jan Brueghel de Alde (1568-1625), Boeket (1599), in ier foarbyld fan in stillibben.]] In stillibben is in artistike komposysje (skilderij, tekening, foto), fierwei it meast fan in (dea) foarwurp. It giet dan om objekten út de natoer sa as iten, blommen, planten, stiennen of skelpen; of troch minsken makke alledeistige dingen sa as fasen, potsjes en pansjes, munten, boeken, tabaksdoazen, ensafuorthinne.
De oarsprong fan it stillibben leit al yn de midsiuwen en ek yn de Grykske- en Romeinske âldheid waarden sy al makke. It stillibben joech de keunstner fan dy tiid mear frijheid fan komposysje en kleurgebrûk as yn it gefal fan in portret of in lânskip, dêr't de komposysje en kleurtoan fan fêst leit. Nei 1800 spile dit motyf hoe langer hoe minder in rol.
Gouden Iuw
thumb|Stillibben mei wynglês fan [[Simon Luttichuys, Hamburger Kunsthalle]] thumb|left|Stillibben fan [[Juriaan van Streek]]
Johannes Elsinga
Johannes Elsinga (Wommels, 1893 - Ljouwert, 1969) wie in Frysk keunstner.
Skildere en tekene lânskippen en portretten. Yn de simmer fan 1973 waard yn galery Van Hulsen yn Ljouwert in part fan syn oeuvre toand. Yn it neijier fan 1974 waard yn 't Coopmanshûs yn Frjentsjer in tentoanstelling fan syn wurk út de tweintiger jierren holden, tagelyk mei wurk fan Ype Wenning en Egnatius Ydema.
Stillibben
Gouden Iuw
Yn de Gouden Iuw belibbe de produksje fan stillibbens yn Nederlân en Flaanders in hichtepunt. Grutte masters wiene yn dat tiidrek Jan Jansz. den Uyl, Willem Kalf, Pieter Claesz, en Willem Claeszoon Heda. Oaren wiene Clara Peeters, Melchior de Hondecoeter, Pieter de Ring, Pieter Boel, Jacob van Hulsdonck, Maerten Boelema de Stomme, Harmen Steenwijck, Pieter Steenwijck, Karel Slabbaert, Adriaen van Utrecht, Elias Vonck, Albert Vinckenbrinck, Jacques de Ville, Jan Treck, Roelant Savery, Frans van Schooten, Hendrick Gerritsz. Pot, Carstian Luyckx, Joos de Momper, Cornelis Kick, Cornelis Brisé, Pieter van den Bosch, Johannes Borman, Osias Beert, Floris van Dyck, Abraham Brueghel en Nicolaes Gillis.
Blomstillibbens
thumb|left|Stillibben fan [[Frans Snyders]] thumb|Stillibben fan [[Balthasar van der Ast]]
Masters fan it blomstillibben wiene Roelant Savery, Ambrosius Bosschaert de Oude, Jan Brueghel de Oude, Balthasar van der Ast, Jan Davidsz. de Heem, Evert van Aelst, Maria van Oosterwijck, Rachel Ruysch, Jan van Huysum, Jan van Os.
Doete Venema
Doete Venema (Goutum, 4 maart 1951) is in Frysk skriuwster.
Eftergrûn
Doete Venema waard berne op in pleats yn Goutum, dêr't se krektsa as har twillingsuster, de skriuwster Saakje Huisman, hikke en tein is. Nei de Mulo yn Ljouwert folge se dêr ek de Pedagogyske Akademy, in oplieding ta skoaljuffer. Se wurke dêrnei op in basisskoalle yn Sint Jabik, mar naam nei sa likernôch in jier ûntslach doe't se troude. Letter helle se it foech LU-Frysk. Anno 2007 wurket se yn dieltiid by de Fryske Akademy yn Ljouwert.
Untjouwing en tema's
Doete Venema begûn al jong te skriuwen. De bekroaning yn 1981 en 1982 fan twa fan har ferhalen mei de Rely Jorritsmapriis stimulearren har om der mei fierder te gean. Se debutearre yn 1983 mei it ferhaal De kreaker yn it moanneblêd De Strikel, wêryn't se de jierren dêrnei faker ferhalen publisearje soe, krektsa yn it tydskrift Trotwaer. Ek yn de ferhalebondels Hjirre (1984) en Skroei (1987) waarden ferhalen fan har opnaam.
Har romandebút wie In gat yn de tiid (1993), dat goede resinsjes krige. Sintraal tema yn dat boek is de machtsferhâlding tusken minsken, yn dit gefal tusken twa bruorren. Har twadde boek wie De rook fan Lizette (1997), dat de foarfallen beskriuwt yn in fiktyf Frysk doarp neidat de feministe Lizette har dêr nei wenjen set en letter spoarleas ferdwynt. Sels neamde Venema yn in fraachpetear yn 1997 dit boek in ûntwikkelingsroman: "It giet oer de problematyk fan it yndividuele ûnôfhinklik wurden. Twa froulju binne de haadpersoanen. (...) Ien fan de haadpersoanen feroaret yn de rin fan it ferhaal frijwat. It giet yn dit boek oer de inkeling, dy't tsjin in groep oer stiet."
Pas yn 2007 ferskynde har tredde roman, It lân fan Vera, dat oer de syktocht giet fan in man nei de ferklearring fan de dea fan syn frou Vera, in slagge keramiste dy't by in ferbliuw yn Bretanje in ein oan har libben makke.
Petrus (apostel)
thumb|right|Sint Petrus Petrus (Betsaïda, jier 1 – Rome, 64) is in persoan út it nije testamint en ien fan de tolve apostels fan Jezus Kristus. Hy jildt foar de katoliken as de earste paus. Yn keunst en ikoanografy is Petrus hast altyd wer te kennen oan syn griis burd en oan de kaaien fan de himel, dy’t it amt fan de paus symbolisearje. Oare attributen binne in omkeard krús en in hoanne.
Persoan
thumb|right|De krusiging fan Petrus Petrus wie in fisker op de Mar fan Tiberias. Hy hjitte Simon Bar Jona. Syn broer Andreas late him nei Jezus, dy’t syn preekjen noch mar krekt begûn wie. Jezus neamde him yn it Arameesk Keefas, yn it Gryksk oerset as Petros, dat 'rots' betsjut. Hy begeliede Jezus troch hiel syn iepenbiere libben. Gjin oare apostel komt yn it evangeelje sa faak foar, wêrby hy soms út namme fan alle apostels it wurd fiert. Nei de dea, opstanning en de Himelfeart fan Jezus Kristus kaam Petrus nei foaren om op te treden as lieder fan de learlingen. Yn de tiid fan keizer Nearo waard Petrus krusige. Petrus fûn syn lêste rêstplak flakby it stadion fan de Fatikaanske heuvel dêr't er krusige is. Petrus waard neffens sizzen op syn eigen fersyk ûndersteboppe krusige, mei de holle nei ûnderen. In útlis wie dat er dat die om sjen te litten dat nei de komst fan Kristus alle ferhâldingen omkeard wienen.
Petrus spile yn it begjin fan de tsjerke in sintrale rol, dy’t ûnder mear yn de hannelingen beskreaun en troch tsjerkeheiten oerlevere is. De oerlevering seit dat de stifting fan de tsjerken yn Rome, Antiochië en Jeruzalim oant Petrus ta tebek giet. Foar it ferbliuw fan Petrus yn Rome rikke boarnen tebek oant it nei-apostoalyske tiidrek mei it Earste Brief fan Klemins oan de Kristenen fan Korinte en de brief fan Dionysius oan de Kristenen fan Rome. It stânpunt dat Petrus no echt yn Rome west hat, wurdt faak beynfloede troch it stânpunt dat de persoan hat oer de legitimiteit fan it katolike petrusamt.
It evangeelje omskriuwt Petrus as de rots fan de tsjerke: "Jo binne Petrus, en op dizze stienrots sil ik myn tsjerke bouwe en de poarten fan de hel sille harren net oerweldigje. Ik sil jo de kaai jaan fan it himelske keninkryk, en wat jo op ierde bine sil ek yn de himel bûn wêze, en wat jo op de ierde ûntbine, sil ek yn de himel ûntbûn wêze." - Mattéus 16:18-19. It is syn opjefte om syn bruorren yn it leauwen te fersterkjen: "Ik haw foar jo bidden, dat jo leauwen net fersaakje sil, at jo ta ynkear kommen binne, sterkje dan op jo bar jo bruorren." - Lukas 22:34 - en hy is de herder fan Kristus syn kudde: "Doe't se iten hienen frege Jezus oan Simon Petrus: ‘Simon soan fan Jehannes, hast do my leaf, mear as de oaren hjir’. ’Ja, hear’, sei hy, ‘jo witte dat ik fan jo hâld’. Dêrop sei Jezus: ‘soarge dan foar myn kudde." - Jehannes 21:15-.
Pausamt
thumb|100px|left|De kaai fan de himel dy't Petrus fan Jezus krige. Der waard al betiid klam lein op de bysûndere rol fan Petrus as biskop fan Rome, troch Apostoalyske heiten en tsjerkeheiten as Tertullianus, Klemens fan Aleksanderje, Irenaeus fan Lyon, Ignatius fan Antiochje, Syrillus fan Jeruzalim en Syprianus. Sy skreaunen de biskoppen fan Rome in bysûndere ferantwurdlikens foar de ienheid fan de Kristenen ta. Bygelyks, de striid om it Sabellianisme, it Marsionisme en it skisma tsjin paus Novatianus. Op dizze wize ûntwikkele de tsjerke de Eklesiology-teology fan it Petrusamt.
Ferearing
It Adikulamonumint wurdt ornaris sjoen as it grêfmonumint fan de apostel Petrus. Dizze stien is lykwols troch keizer Kaligula út it Egyptyske Heliopolis plondere en yn it Sirkus delsetten. De opskriften dy't yn de read-graniten stien beitele binne, binne der ynset ta eare fan de Romeinske keizers Augustus Oktavianus en Tiberius.
Petrus hat trije feestdagen. De wichtichste is it Heechfeest fan Petrus en Paulus op 29 juny - neffens de oerlevering binne de beide apostels op deselde dei en yn deselde oere stoarn. De befrijing fan Petrus wurdt fierd op 1 augustus mei it feest fan Sint Petrus- bannen. Op 22 febrewaris wurdt yn de katolike tsjerke it leargesach Ex Cathedra mei it feest fan Petrus' stoel fierd.
thumb|Ikoan fan Sint Piter út de sechsde iuw. Petrus is de patroanhillige fan de abdijen fan Bath en Berchtesgaden, fan Bremen, Chartres, Abdij fan Dendermonde, Keulen, Trier, Las Vegas, it bisdom Jackson, Köpenick, Leien, Lessen, Leuven, Maastricht, Moissac, Naumburg, Obermarsberg, Oostende, Sint-Petersburch, it bisdom Filadelfia, Sint-Pieters-Rode, Poznań, it bisdom Providence, Puurs, Regensburch, Rome, Umbrië en Worms, en fjierder fan de tsjerke, de pausen, bakkers, de boetelingen, brêgebouwers, de fiskers, de fiskehannelers, de glêzebiters, de leadjitters, de mitselers, de oerwurkmakkers, de pottebakkers, de segelbrânders, de skippers, de skipsbouwers, de skrynwurkers, de skuonmakkers, slachters, de slotmakkers, de smeien en de stienkappers. Petrus wurdt oanroppen by skipbrekken, troch jonge froulju, boetelingen, by sinsfertsjustering, slangebiten, hûnsdollens, stellerij, foetpinen, koarts, besetenheid en by it fallen.
Kanonyk
It Nije Testamint telt twa brieven, wêrfan tocht wurdt dat se skeaun binne troch Petrus: Der is mear as ien mening oer de fraach oft ien of beide brieven pseudepigrafysk binne. De beide brieven wurde rûsd op likernôch 65 of 100 nei Kristus.
Apokryf
It apokrive evangeelje fan Petrus is in koart passyferhaal, dat op guon punten dosetyske tinzen hat. It earste kommentaar oer dizze apokrive komt út de 4e iuw fan Eusebius fan Caesarea fan likernôch 210. De bewarre tekstfragminten komme út de 6e en 8e iuw. Oer it evangeelje fan Petrus hat net in protte diskusje west by de kanonfoarming fan it Nije testamint; it waard frij algemien as apokryf beskôge.
Sierdesleat
De Sierdesleat is in feart yn de gemeente De Fryske Marren. De feart rint súdeast fan Teroele fan de N354 ter hichte fan Jiskenhuzen nei it eastliker lizzende Prinses Margrietkanaal.
De namme Sierdesleat jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Sierdesloot.
Kirman
Kerman of Kirman (Perzysk: کرمان ) is in stêd yn it súdeasten fan Iran. It is de haadstêd fan de provinsje Kerman.
De VOC hie in faktorij foar de wolhannel yn Kerman.
Sierdswiel
It Sierdswiel is in mar yn de gemeente Ljouwert. De mar stiet oan de noardeastkant troch de Koaiboutfeart yn ferbining mei De Ryd. Nei it suden stiet de mar middels it Houtwiel yn ferbining mei de Grutte Wielen.
In wiel is de beneaming foar in plasse dy't ûntstien is troch in dyktrochbraak.
Evangeelje fan Jehannes
It Evangeelje fan Jehannes, yn it oarspronklike Gryksk: τὸ Εὐαγγέλιον κατὰ Ἰωάννην, to Euangelion kata Ioannin (mar meastentiids koartwei Jehannes neamd), is in evangeelje dat erkend wurdt as ien fan 'e fjouwer kanonike evangeeljes. It is it fjirde boek fan it Nije Testamint fan 'e kristlike Bibel en it iennichste kanonike evangeelje dat net ta de synoptyske evangeeljes rekkene wurdt. It fertelt fan it libben en ûnderrjocht, de dea en de weropstanning út 'e dea fan 'e joadske learmaster Jezus fan Nazaret, dy't troch de kristenen beskôge wurdt as de messias en de Soan fan God. De earste Fryske oersetting fan it folsleine Evangeelje fan Jehannes waard om 1913 hinne makke troch G. Hornstra.
Underskie mei de synoptyske evangeeljes
It Evangeelje fan Jehannes wykt gâns ôf fan 'e trije oare nijtestamintyske tsjûgeferslaggen fan it libben fan Jezus (de evangeeljes fan Mattéus, Markus en Lukas), dy't fanwegen harren ûnderlinge oerienkomsten bekendsteane as de synoptyske evangeeljes. Wylst fan Lukas 35% út unyk tekstmateriaal bestiet dat yn net ien fan 'e oare evangeeljes foarkomt, fan Mattéus 20% en fan Markus sels mar 3%, bedraacht dat persintaazje foar Jehannes mear as 90%. Oars as de trije synoptyske evangeeljes wiist Jehannes Jezus ûnderskate kearen dúdlik oan as de godlike Soan fan God, wylst Jezus foar it earst ek oer himsels as sadanich sprekt. Ek ferskilt de omskriuwing fan Jehannes de Doper dy't Jehannes jout fan dy yn 'e oare evangeeljes. Jehannes makket Jehannes de Doper eksplisyt ûnderhearrich oan Jezus, en bringt syn rol werom ta dy fan in seinboade dy't de komst fan Jezus foarsizze moat; dit mooglik yn reäksje op it ûntstriden fan Jezus syn superioriteit troch oanhingers fan 'e kultus fan Jehannes de Doper (wa har leauwe oant hjoed de dei fuortlibbet yn it mandeïsme). Fierders set Jezus him yn dit evangeelje ek folle skerper ôf tsjin 'e joaden (en benammen de joadske skriftlearden), wat de lettere gearstalling fan Jehannes en de groeiende kleau tusken kristendom en joadendom wjerspegelet.
Neffens de mearderheid fan 'e hjoeddeiske bibelwittenskippers is it boadskip fan Jezus sa't Jehannes dat wjerjout grutdiels net te ferienigjen mei Jezus syn boadskip sa't de trije synoptyske evangeeljes dat útdrage. Fierdersoan beskôget men de synoptyske evangeeljes as tichter sawol yn tiid as wierheid by de histoaryske Jezus steand. Oangeande oare eleminten, lykwols, is men fan tinken dat de foarstelling derfan yn Jehannes better of histoarysk sjoen akkurater is as dy yn Mattéus, Markus of Lukas. Dêrby giet it û.m. om 'e beskriuwing fan Jeruzalim en omkriten en de gearsit fan 'e joadske Hege Rie foarôfgeande oan Jezus syn arrestaasje.
Ynhâld
Jehannes kin opdield wurde yn fjouwer parten: in prolooch, in hymne wêryn't Jezus identifisearre wurdt as it Wurd en as God; it boek fan 'e wûndertekens, dat fertelt fan Jezus syn libben en fral syn ûnderrjocht; it boek fan 'e passy, it ferhaal fan 'e arrestaasje, tramtearring, krusiging, dea en weropstanning út 'e dea fan Jezus; en in epilooch wêryn't de opstiene Jezus yn Galileä ferskynt oan syn dissipels.
Skaaimerken
De skaaimerken fan dit evangeelje kinne oantsjut wurde as: Jehannes is benammen oan net-joadske kristenen rjochte. Dat docht bliken út ferskate joadske útdrukkings dy't omstandich útlein wurde. In stylskaaimerk fan it Evangeelje fan Jehannes is de irony dy't bygelyks ta utering komt yn 'e passaazje dêr't it folk tusken Barabbas en Jezus kieze moat.
Fryske oersetting
De earste Fryske fertaling út it Evangeelje fan Jehannes wie nei gedachten de proefoersetting fan Jehannes 1:1-28 en 3:1-21, dy't koart nei 1860 makke waard troch Joast Hiddes Halbertsma (hânskrift yn besit fan Tresoar; yn 1971 yn omstavere foarm útjûn troch Jacob Jetses Kalma en Ype Poortinga). It earste hiele haadstik út Jehannes (Jeh. 11) waard oerset troch Gerben Colmjon en yn 1863 útjûn as taheakke by dy syn Beknopte Friesche Spraakkunst. Yn 1914 waard as in soarte fan fúljeton in oersetting fan Jehannes 1 o/m 12 fan 'e hân fan Gerben Postma en Pieter de Clercq útjûn yn it blêd Yn ús eigen tael. It earste folsleine Jehannesevangeelje yn it Frysk wie dat dat G. Hornstra om 1913 hinne foltôge; dizze oersetting waard lykwols nea útjûn en it hânskrift is neitiid spitigernoch by de famylje ferlern gien. Inkeld in fragmint (Jeh. 1:1-14), dat troch S.E. Wendelaar Bonga publisearre waard yn it artikel Bibeloersettingen yn 'e Fryske Tael, yn By de Fryske Bibel (Ljouwert, 1944-1945), is derfan bewarre bleaun.
It hiele Frysktalige Nije Testamint kaam út yn 1933, yn in fertaling fan dû. Geart Aeilco Wumkes en Eeltsje Boates Folkertsma, deselden dy't yn 1943 ferantwurdlik wiene foar de earste folsleine bibeloersetting (in útjefte fan it Nederlands Bijbelgenootschap yn opdracht fan it Kristlik Frysk Selskip). Om't sawol teologen as taalkundigen beswieren tsjin 'e fertaling Wumkes-Folkertsma hiene, waard fan 1966 ôf wurke oan in nije bibeloersetting, dy't yn 1978 útkaam as de Nije Fryske Bibeloersetting, mei stipe fan 'e provinsje Fryslân, it Nederlands Bijbelgenootschap te Haarlim en de Katholieke Bijbelstichting te Bokstel. Dat is de fertaling dy't noch altiten yn gebrûk is, yn 'e foarm fan 'e trêde, ferbettere druk fan 1995. De oersetting fan it Evangeelje fan Jehannes waard dêrby dien troch drs. H.J. Brouwer. Lykwols kaam der yn 1994 in nije evangeeljefertaling út fan Wybren Jan Buma e.o., ûnder de titel De Fjouwer Evangeeljes, op 'e nij ferfryske.
Petrus Marinus Cochius
Petrus Marinus Cochius (Rijswijk, 27 april 1874 - Trogen, 3 juny 1938) wie in Nederlânske fabrikant en keunstsamler.
Fan 1912 oant 1933 wie er direkteur fan it Glêsfabryk Leardaam. Cochius syn fertsjinste wie dat er in fabryk fan gewoan brûkersglês feroare yn in bekende glêsfabryk dêr't in soad ferneamde ûntwerpers oan meidienen. Under oaren wienen Karel de Bazel en Andries Copier wichtige meidoggers.
Cochius wie in sosjaal ûndernimmer, dy't in protte die foar it wolwêzen fan syn personiel. Hy soarge foar wenningbou, stichte in bibleteek, stipe muzyk- en sjongferieningen.
De kolleksje dy't troch Cochius opboud waard, foarme de grûn fan it Nasjonaal Glêsmuseum, ûntstien út it Glêsfabryk Leardaam.
Sigurd Cochius wie in soan fan Petrus.
Steltklút
De Steltklút is in fûgel út de famylje fan de Klútfûgels. De 30-35 sm grutte fûgel is in wat lytser as de Klút. Steltkluten hawwe in lange rjochte snaffel, in wite búk en swarte rêch en lange rôze poaten.
Fersprieding
As briedgebiet hat de Steltklút in foarkar foar sompen, ûndjippe marren en poullen. De Steltkluten komme foar yn súd-Europa, yn Sintraal-Aazje, noard-Afrika, Austraalje en it grutste part fan Amearika. Nederlân leit oan de noardkant fan syn ferspriedingsgebiet, de fûgel hâld wat mear fan de warmte en is komt yn grutter tal oan de Middellânske See foar. Der komme ek wol lytse groepkes briedende Steltkluten yn Nederlân foar, it tal briedende pearkes leit tusken in pear oant inkele tsientallen. Foaral at it yn it suden te drûch wurdt lûke de fûgels mear nei it noarden en rint it tal briedpearkes yn de tsientallen. Plakken wêr't de steltklúten yn Nederlân wol sjoen wurde binne meast wiete natuergebieten, sa as bygelyks de Oostvaardersplassen, yn Seelân en by de Ezumakeech by it Lauwersmar.
Taksonomy
Oer de taksanomy fan dizze soart is noch in soad undúdlik. Yn guon boarnen wurd oanjûn dat der wol fiif ferskillende soarten steltkluten binne, oare boarnen jouwe ien soarte mar mei ferskillende ûndersoarten.
Biltske telling
De Biltske telling is in telwize by in keatspartij wêrby it partoer dat as earste 30 punten hellet, in partij wûn hat. Dizze foarm wie earder yn swang op It Bilt
By in partij dy't neffens de Biltske telling spile wurdt, is dus gjin sprake fan earsten of spullen. Der wurdt allinne wiksele as der twa keatsen binne of as ien as beide partoeren 29 punten hat en der 1 keats is as makke wurdt.
Foar keatspartijen dêr't de Biltske telling tapast waard, brûkte men in oanpaste telegraaf. Sa'n telegraaf bestie út ien latte dêr't foar elts punt in baltsje oanhongen waard. By it tsiende punt dat in partoer helle, waarden de njoggen lytse baltsjes der ôfhelle en ferfongen troch ien grutte bal en sa fierder. Oan de telegraaf sieten oan eltse kant 4 heakjes wêrby oan de binnenste 3 heakjes de lytse baltsjes dy't de inkelde punten foarstelden trije-by-trije ophongen waarden (ûnder elkoar) en op de bûtenste de gruttere ballen, dy't symboal stiene foar de tsientallen, ek ûnder elkoar.
Simon van Wattum
thumb|220px|Simon van Wattum troch [[Marten Grupstra yn de iepenbiere bibleteek fan Stadskanaal]] Simon van Wattum (Stedskanaal, 11 desimber 1930 - Wynskoat 29 desimber 1995) wie in Nederlânsk sjoernalist en skriuwer dy't him sterk makke foar it Grinslânsk.
As 'Knoalster' (Stedskanaal) waard hy sjoernalist-kollumnist by de Winschoter Courant dêr't er fan 1967 oant 1972 ek haadredakteur fan wie. Dêrnei gie er oer nei it Nieuwsblad van het Noorden dêr't er him tusken 1973 en 1990 ûnder oaren in namme makke mei de rubryk "Bericht uit 't Oostereind". Hy skreau sawol yn it Grinslânsk as yn it Nederlânsk.
Prizen
Simon van Wattum krige ferskate prizen foar syn literêr wurk:
Siktariswyk
De Siktariswyk (Stellingwerfsk en offisjeel: Siktaoriswiek) is in wyk yn de gemeente Eaststellingwerf en Opsterlân. De wyk rint noardeast fan Waskemar bylâns de noardliker rinnende wei Mandefjild.
In wyk (Stellingwerfsk: wiek) is in fan de haadfeart ôfgeande lytsere feart om turf ôf te fieren.
De namme Siktaoriswiek jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Secretariswijk.
Sigersdjip
It Sigersdjip is in feart op de grins fan de gemeenten Ljouwert en Tytsjerksteradiel. De feart leit by de Princenhof fan Earnewâld. Yn noardwestlike rjochting hjit it wetter Lange Sleat en nei it súdeasten hjit it wetter de Fokkesleat.
De namme Sigersdjip jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Siegersdiep.
Nasjonaal Glêsmuseum
thumb|250px|Foarkant Nasjonaal Glêsmuseum thumb|250px|Efterkant en tún Nasjonaal Glêsmuseum It Nasjonaal Glêsmuseum yn Leardaam, oprjochte yn 1953, beheart in fariëarre samling ambachtskeunst yn glês, sawol op it mêd fan gebrûksglês as op it gebiet fan sier- en keunstglês.
De kolleksje glês, oarspronklik samle troch Cochius, is yn de rin fan de tiid útwreide mei talleaze dielkolleksjes, dêr't it museum no in represintatyf byld troch jaan kin fan de ûntwikkeling fan de Nederlânske foarmjouwing en byldzjende keunst yn glês fan ± 1880 oant no. De kolleksje bestiet foar in wichtich part út keunstniverheidsprodukten fan it Glêsfabryk Leardaam.
Neist Leardaamglês binne yn de kolleksje inkele representative kearnen fan glês fan oare produsinten fan kristal yn Nederlân fertsjintwurdige, ûnder oare fan Glêshûs Muller te Amsterdam en fan de Kristaluny Maastricht, dy't benammen yn it ynterbellum aktyf wiene. Op it mêd fan it moderne Nederlânske glês besit it museum in like represintative samling hjoeddeisk (benammen) Nederlânsk Studioglês, dêr't de pioniers út de jierren sechtich en santich yn fertsjintwurdige binne oant in hjoeddeiske generaasje dy't foar in grut part ôfstudearre oan de autonome glêsôfdieling fan de Gerrit Rietveld Akademy te Amsterdam. De totale kolleksje beslacht sa'n 7500 objekten en is dêrmei fierút de grutste en meast komplete fan Nederlân op it mêd fan 20e-iuwske ambachtskeunst yn glês.
Kennissintrum
It Nasjonaal Glêsmuseum wurdt, troch in breed publyk én troch museale ynstellingen, beskôge as de autoriteit op it mêd fan Leardaamglês en Nederlânsk glês fan ± 1850 oant no. It wurdt hjirby faak benadere om ynformaasje te jaan oer glês yn it algemien en oer de kolleksje yn it bysûnder. It museum dokumintearret dêrta de kolleksje en leit systematysk en struktureel gegevens fêst oer de objekten yn de museumkolleksje, dat dy gegevens oan in sa grut mooglike groep beskikber steld wurde kinne.
Los fan de kolleksje glês beheart it Nasjonaal Glêsmuseum in argyf, mei dêryn in grut oantal spesjalistyske publikaasjes oangeande keunstniverheid, glês, glêsfabrikaazje ensfh. Al is de kolleksje noch net kompleet, dochs binne in soad fan de publikaasjes frijwat seldsum. It museum hat ek in unike en seldsum komplete kolleksje (ferkeaap)katalogussen fan de Nederlânske glêsfabriken (fan it glêsfabryk Leeardaam mar ek fan de Kristaluny Maastricht). Ek beheart it museum in knipselargyf fan it Glêsfabryk Leardaam en oar útsûnderlik argyfmateriaal, lykas reklamemateriaal en byldmateriaal, orizjinele ûntwerptekeningen en briefwikselingen. Dy kolleksje is fan bysûndere kulturele wearde. Yn it ferline hawwe ferskate auteurs bewezen op basis fan dy ynformaasje in libben byld sketse te kinnen fan de ûntwikkeling fan de foarmjouwingsskiednis fan glês.
Keunstriden op de Olympyske Simmerspullen
100px|right
Keunstriden is ien fan de wintersporten dy't ea op it programma fan de simmerspullen stien hat.