cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Petsjenga-kleaster
Nei de oktoberrevolúsje
Yn 1920 foel it gebiet en dus ek it kleaster oan it sûnt 1917 ûnôfhinklike Finlân ta. Dêrmei ûntkaam it kleaster oan de weach fan slutings fan kleasters dy't Ruslân nei de Oktoberrevolúsje oerspielde. Oan it ein fan de Ferfolchkriich yn 1944 flechten de muontsen foar it optsjende Reade Leger nei it binnenlân fan Finlân. De kleastergebouwen waarden troch de oarloch ferneatige. Petsjenga waard by de Sovjet-Uny ynlive en de ferjage muontsen fûne in nij plak yn it Kleaster Uusi Valamo ("Nij Valamo") yn it Finske Heinävesi, dat yn 1940 troch flechtsjende muontsen fan it Kleaster Valaam (Finsk: Valamo) stifte wie. Oant 1984, doe't de lêste muonts yn 'e âldens fan 110 jier ferstoar, foarmen de muontsen fan Petsjenga dêr in aparte bruorskip yn it kleaster.
Restauraasje
Yn 1997 kundige de Russysk-Otterdokse Tsjerke oan it monastike libben nij libben yn te blazen, mar in brân op 1 desimber 2007 ferneatige de tsjerke fan it kleaster. Besletten waard om it kleaster doe wer op te bouwen yn Luostrari, op de histoaryske lokaasje en sa't it oan it begjin fan de 20e iuw der útsjoen hie. Yn desimber 2012 waard de Tsjerke fan de Hillige Trije-ienheid ynwijd.
Oaljeslaggerij De Boer (De Jouwer)
thumb|It fabryk om 1905 hinne thumb|Nei de brân fan 1913 thumb|De Oaljeslaggerij oan de Slachtedyk Oaljeslaggerij E.A. de Boer en Zonen wie in oaljeslaggerij oan de Slachtedyk op De Jouwer. Oprjochter fan it fabryk wie Eelke Annes de Boer (1808-1886). Hy waard opfolge troch syn soan Anne Eelkes de Boer dy’t neist fabryksdirekteur ek wethâlder fan Haskerlân wie. Anne Eelkes wenne fan 1885 oant 1897 yn de nijboude filla Jamja. It “De Boersfabryk” stie rjocht foar de tsjintwurdige yngong fan de Jouster passantehaven oer.
Oaljeslaggerij
Yn it fabryk waard oalje parst út lynsied of oare oaljehâldende siedden. It ôffal waard yn koeken parst. Dy parste lynsiedkoeken waarden as feefoer jûn oan de kij om de molkeopbringst te ferheegjen. Ornaris keallen de kij yn de maitiid en joegen simmerdeis de measte molke. De kij rûnen dan yn it lân en joegen goedkeape molke. Omdat der winterdeis net folle oanbod fan molke wie, gie de molkpriis flink omheech. Yn de moles oan de Oostzaan waard it ôffal fan de lynoaljemûnen brûkt as goed en goedkeap krêftfoer. . In soad Oostzaanse boeren leine har dêrom ta op wintermolke om te profitearjen fan de hege molkpriis.
Brân
It earste fabryksgebou fan De Boer waard yn 1913 troch brân ferwoaste. Oarsaak wie nei alle gedachten broei yn de palmpitten yn it magazyn. Der kaam doe in grutter fabryk mei in leger middenstik en twa toerfoarmige úteinen. Dat nije fabryk soe fyftjin jier letter yn de nacht fan 18 op 19 april 1928 opnij ôfbaarne. Troch de hurde wyn waarden ek Zijlstra's Meubelfabryk, in pleats en trije arbeiderwennings yn de jiske lein. De ûnderste ferdjipping fan de oaljeslaggerij bleau stean en waard letter brûkt troch Douwe Egberts. It âlde stik waard noch lang "de Boersfabryk" neamd. Troch de brân rekken sa’n tachtich Jousters sûnder wurk. De bedriuwen fan De Boer en Zijlstra blykten boppedat net tsjin brân fersekere te wêzen.
Oare grutte brannen yn de skiednis fan De Jouwer wiene op 27 oktober 1886 en 4 septimber 1912.
Ynternasjonaal Filmfestival fan Seattle
It Ynternasjonaal Filmfestival fan Seattle (Ingelsk: Seattle International Film Festival), gauris ôfkoarte ta SIFF, is in filmfestival dat elts jier yn maaie en/of juny holden wurdt yn 'e stêd Seattle, yn 'e Amerikaanske steat Washington. Sûnt de oprjochting yn 1976 hat dit evenemint him ûntjûn ta ien fan 'e wichtichste filmfestivals fan Noard-Amearika. Ek it publyk is stadich oanwoeksen; yn 2006 wiene der 160.000 besikers. It Ynternasjonaal Filmfestival fan Seattle duorret mear as trije wiken (24 dagen) en omfiemet mear as 400 films. Benammen bûtenlânske produksjes en ûnôfhinklike films binne sterk fertsjintwurdige, en ek binne der ornaris in protte dokumintêres te sjen.
Skiednis
It Ynternasjonaal Filmfestival fan Seattle waard yn 1976 oprjochte troch Dan Ireland en Darryl Macdonald. De earste fiif edysjes waarden holden yn 'e bioskoop The Moore Egyptian Theater, mar dat waard neitiid oars ferhierd (en sûnt hat it syn eardere namme Moore Theater weromkrigen en fungearret it as in poppoadium). Ireland en Macdonald rjochten sadwaande it Egyptian Theater op yn in eardere frijmitselderstimpel yn 'e wyk Capitol Hill, dêr't it Ynternasjonaal Filmfestival fan Seattle fan 1981 ôf holden waard.
Ek tsjintwurdich is it Egyptian Theater noch in wichtige lokaasje, mar it festival brûkt no yn 'e regel in stik as seis bioskopen tagelyk. Dêrûnder is sûnt 2007 ek de eigen SIFF Cinema. Yn 2006 waard foar it earst ek in bioskoop yn 'e buorstêd Bellevue by it festival belutsen, mar fan 2008 ôf waard it wer beheind ta Seattle sels. It Ynternasjonaal Filmfestival fan Seattle spile yn 'e 1980-er jierren in wichtige rol by de yntroduksje fan Jeropeeske films yn 'e Feriene Steaten, û.m. dy fan 'e Nederlânske regisseur Paul Verhoeven, dy't dêrtroch by steat steld waard en begjin in karriêre yn Hollywood.
Prizen
It Ynternasjonaal Filmfestival fan Seattle rikt sûnt 1985 ek eigen filmprizen út, de SIFF Awards. Dêrfoar besteane anno 2018 seis kategoryen: De wichtichste priis is de Golden Space Needle foar de bêste film. Dy priis is ferneamd nei de Space Needle, in tige bekende toer yn Seattle. De Golden Space Needle is troch de jierren hinne útrikt oan films as De Aanslag (1986), fan Fons Rademakers, Priscilla, Queen of the Desert (1994), Trainspotting (1996), Run Lola Run (1999) en Whale Rider (2003). De priis foar bêste regisseur is û.m. gien nei Fons Rademakers (1986), Lasse Hallström (1987), Ang Lee (1993) en Danny Boyle (1996).
De priis foar bêste akteur is wûn troch û.m. William Hurt (1985), Bob Hoskins (1986), Gary Oldman (1987), Rutger Hauer (1989), Alan Rickman (1991 en 2008), Kevin Spacey (1995) en Stephen Fry (1998). En de priis foar bêste aktrise is takend oan û.m. Renée Soutendijk (1985, foar De Vierde Man), Monique van de Ven (1987, foar Iris), Mimi Rogers (1994), Nicole Kidman (1995), Robin Wright Penn (1997), Christina Ricci (1998), Jennifer Lawrence (2010) en Patricia Arquette (2014).
Sjoch foar in folsleine list mei winners op dizze side, op 'e Ingelske Wikipedy.
Sun Prairie
Sun Prairie kin ferwize nei de folgjende plakken yn de Feriene Steaten:
List fan planetoïden 68801-68900
Dit is in list fan planetoïden 68801-68900.
Sjon Stellinga
Sjon Stellinga (Assen, 5 augustus 1958) is in Frysk gemeentepolitikus foar de PvdA. Nei in bestjoerlike karriêre yn it bedriuwslibben waard er yn 2006 wethâlder yn Achtkarspelen. Letter waard er beneamd ta boargemaster fan Skiermûntseach, mar yn 2015 moast er opstappe fanwegen swierrichheden yn 'e relasjonele sfear. Neitiid wie Stellinga aktyf yn 'e gemeentepolityk fan Achtkarspelen.
Iere karriêre en gesinslibben
Nei't er syn oplieding ôfrûne hie, gie Stellinga yn Amsterdam oan it wurk by PTT Post, as organisaasje-adviseur en managementtrainer. Letter klom er op ta haad oplieding en training.
Yn 1988 kaam de earste frou fan Stellinga nei in siikbêd fan tsien wiken te ferstjerren oan kanker. Hja liet Stellinga efter mei harren jonkje fan sân moannen âld. Yn 1994 wertroude Stellinga mei syn twadde frou, mei wa't er syn soan fierder grutbrocht en noch twa oare bern krige.
Untwikkelingswurk en training
Stellinga wie ek aktyf as ûntwikkelingswurker yn it Afrikaanske lân Botswana, dêr't er foar it pleatslike Ministearje fan Underwiis in learare-oplieding foar it beropsûnderwiis opsette. Nei syn weromkear út Botswana, yn 2000, advisearre en trainde Stellinga meisizzenskipsorganen, foar it meastepart yn Nederlân, mar dêrnjonken ek yn Súd-Afrika.
Polityk
Yn 2006 waard Stellinga troch de PvdA oansteld as wethâlder fan 'e Fryske gemeente Achtkarspelen. Trochdat syn partij yn 2010 de gemeenteriedsferkiezings ferlear, rekke er lykwols syn wethâlderspost kwyt. Neitiid wied er foarsitter fan 'e PvdA-fraksje yn 'e gemeenterie fan Achtkarspelen.
Yn desimber 2011 waard Stellinga beneamd ta boargemaster fan it Waadeilân Skiermûntseach, as opfolger fan Martin Zijlstra, dy't dy funksje waarnommen hie. Begjin 2015 rûn Stellinga syn houlik fan tweintich jier op 'e klippen, dat er nei eigen sizzen "ferskriklik ferwaarleazge" hie. Op it eilân krige er yn 'e rin fan dat jier in relaasje mei in 34-jierrige (23 jier jongere) froulike amtner, dy't sels ek krekt skieden wie, en dy't troch har funksje fan beliedsmeiwurkster in protte mei de boargemaster gearwurkje moast.
Yn in lytse mienskip as Skiermûntseach koe sa'n relaasje net geheim bliuwe, en al rillegau begûn der rabberij fan te gean, wat ta in lyts skandaal late. Sadwaande ljochte Stellinga begjin augustus 2015 de fraksjefoarsitters út 'e Skiermûntseager gemeenterie yn oer syn feroare privee-omstannichheden. Hoewol't de mearderheid fan 'e rie him oanbliuwe litte woe, waard him út 'e kristen-demokratyske hoeke dúdlik te ferstean jûn dat in priveerelaasje tusken in boargemaster en in amtneresse net troch de bûgel koe. Dêrop besleat Stellinga om syn ûntslach as boargemaster yn te tsjinjen. Hy waard opfolge troch waarnimmend boargemaster Dick Stellingwerf.
Sûnt syn ôftreden as boargemaster
Yn oktober 2015 sette Stellinga him nei wenjen yn Grins, dêr't er wer úteinsette mei it psychologysk begelieden fan bedriuwstiims. Teffens sette er útein mei it skriuwen fan in boek, dat as wurktitel hie Een Zedenschets van een Kleine Gemeenschap. Mids novimber 2016 waard Stellinga troch de PvdA weromhelle nei Achtkarspelen, om dêr de ôftreden wethâlder Gerda Postma op te folgjen. Dy funksje beklaaide er oant de gemeenteriedsferkiezings fan 2018, wêrnei't er yn Achtkarspelen foar de PvdA wer gemeenteriedslid waard.
Yn novimber 2019 ferskynde fan 'e hân fan Stellinga it autobiografyske Verdwaald op Schiermonnikoog, in boek wêryn't er it útinoar groeien fan himsels en syn twadde frou, de opbloeiende leafde mei de folle jongere beliedsmeiwurkster en de gefolgen dêrfan beskreau. Yn in fraachpetear mei de Ljouwerter Krante joech Stellinga oan dat de relaasje mei de beliedsmeiwurkster noch altyd oanduorre. Hy sei ek dat er yn syn boek iepenhertich fertelt, mar net krú wurdt, want "ik wol dat myn bern it boek gewoan yn 'e boekekast stean hawwe kinne." Weromsjend op syn boargemasterskip joech er himsels as sifer in 7. "Ik bin mysels ôffallen. Ferbinen is net myn sterkste punt," seid er.
Begjin augustus 2021 makke Stellinga bekend dat er nei de ein fan syn termyn as wethâlder fan Achtkarspelen yn 2022 net wer yn dy funksje beskikber wie. Hy wie fan doel om net inkeld de polityk, mar ek Fryslân te ferlitten en nei Grinslân te ferhúzjen. Dêr woed er him dan foltiids talizze op syn skriuwwurk.
Martin Schröder
Marc Schröder, syn soan, stichte yn 'e mande mei Michiel Muller de ûnbemanne benzinestasjonkeatling Tango en de pechhelptsjinst Route Mobiel (2004).
Spirit Lake Yndianereservaat
It Spirit Lake Yndianereservaat (Ingelsk: Spirit Lake Indian Reservation) is it reservaat fan 'e federaal erkende Spirit Lake Stamme (Spirit Lake Tribe) yn it noardeasten fan 'e Amerikaanske steat Noard-Dakota.
William B. Eerdmans
William Bernard Eerdmans, berne as Wiltje Eerdmans (Boalsert, 4 novimber 1882 – Grand Rapids, april 1966) wie in Nederlânsk-Amerikaansk útjouwer fan Frysk komôf bekend fan de William B. Eerdmans Publishing Company.
Spirit Lake Yndianereservaat
Geografy
It reservaat leit oan 'e súdigge fan it Devils Lake, benammentlik yn 'e countys Benson en Eddy, al beslacht it ek stikjes fan 'e countys Ramsey, Wells en Nelson. Foarhinne droegen it reservaat en de stamme de namme fan "Devils Lake" ("Duvelsmar"), nei de mar; om 2000 hinne binne se lykwols omneamd ta "Spirit Lake" ("Geastemar") fanwegen de negative assosjaasjes dy't it wurd devil ("duvel") by de measte lju oprôp. Op guon lânkaarten stiet it trouwens werjûn as it Fort Totten Yndianereservaat.
William B. Eerdmans
Wiltje Eerdmans wie in soan fan Dirkje Pars en tekstylfabrikant Bernardus Dirk Eerdmans. Yn 1902 emigrearre er nei de Feriene Steaten en festige er him yn Grand Rapids, Michigan, in sintrum fan 19e-iuwske Nederlânske ymmigranten en Kalvinisme. Hy studearre noch in skoft oan it Calvin Theological Seminary, mar waard dochs gjin dûmny. Yn 1911 rjochte Eerdmans yn 'e mande mei Brant Sevensma de boekhannel Eerdmans-Sevensma op, dy't spesjalisearre wie yn teologyske hânboeken. Yn 1915 gie Sevensma fuort en bleau Eerdmans as iennichste eigener oer fan it ta William B. Eerdmans Publishing Company omneamde bedriuw. Sa'n 20 jier wie Eerdmans it iennige bedriuw dat de merk foar religieuze boeken mei in kalvinistyske oriïntaasje betsjinne.
Spirit Lake Yndianereservaat
Demografy
Neffens offisjele gegevens fan 'e Amerikaanske folkstelling fan 2000 wennen der doe goed 4.400 minsken yn it reservaat, al waard der yn 2013 rûsd dat der doe goed 6.000 ynwenners wêze moasten. It reservaat hat in oerflak fan krapoan 1.300 km². It haadplak (en grutste plak) is Fort Totten, dêr't sawol it haadkertier fan 'e stamme, de middelbere skoalle fan it reservaat, as it agintskip fan it Buro fan Yndiaanske Saken (BIA) fêstige is.
William B. Eerdmans
Eerdmans joech boeken út fan skriuwers lykas C.S. Lewis, Karl Barth, Richard J. Neuhaus, Nicholas Wolterstorff, Richard Mouw, Martin Marty, Rowan Williams, Joan Chittister, Dorothy Day, Mark Noll en in protte oaren ek.
Spirit Lake Yndianereservaat
Skiednis
It Spirit Lake Reservaat waard yn 1867 oprjochte, doe't de Eastlike Dakota as gefolch fan 'e blanke kolonisaasjedruk en by wize fan repressaillemaatregel fanwegen de bloedige Dakota-Oarloch fan 1862 út harren foarâlderlike thúslân yn Minnesota ferdreaun waarden.
William B. Eerdmans
Nei syn ferstjerren yn 1966, waard de útjouwerij fuortset troch syn soan William B. Eerdmans Jr..
Spirit Lake Yndianereservaat
Ekonomy
Om't yn it (federale) reservaat de wetten fan 'e steat Noard-Dakota, dy't gokken ferbiede, net jilde, liet de Spirit Lake Stamme yn 'e jierren tachtich al twa kasino's sette, dy't yn 1996 beide tichtgiene om romte te meitsjen foar it folle gruttere Spirit Lake Casino, dêr't de stamme noch altiten syn measte ynkomsten út hellet. Fanwegen de relative isolaasje fan it reservaat fan grutte befolkingssintra is it allegeduerigen lijen mei de lokale ekonomy. Der binne net folle pleatslike ûndernimmingen, en de wurkleazens bedroech yn 2000 47,3%.
Mooglik dat mei bettere marketingstrategyen it toerisme yn 'e takomst útkomst biede kin, want it Spirit Lake Reservaat omfettet ynteressante saken, lykas de Fort Totten State Historic Site, in histoarysk fort dat ek tsjinne hat as ynternaat foar Yndiaanske bern, en dat opnommen is yn it Nasjonaal Register fan Histoaryske Plakken. Fierders leit ek it Sullys Hill National Game Preserve binnen de reservaatsgrinzen, in national wildlife refuge (natuergebiet mei in legere beskerme status as dy fan nasjonaal park), dêr't û.m. 20-30 bizons, 25-40 wapitys, 20-30 wytsturtharten en in koloanje prêrjehûnen libje.
Esserveld (Grins)
It Esserveld (1924) is in begraafplak oan de Esserweg yn de gemeente Grins.
Esserveld waard oanlein oan de súdkant fan de stêd Grins, beëasten de Verlengde Hereweg, doe't begjin jierren tweintich fan de 20e iuw it Noarder- en Suderbegraafplak fol rekken. It begraafplak is konsintrysk oanlein om in sintrale as fanôf de yngong hinne.
Op it Esserveld is 1946 in oarlochsmonumint set, dat makke waard fan byldhouwer Willem Valk (1898-1977).
In 2012 wie it Esserveld it djoerste begraafplak fan Nederlân.
Oerhoer
thumb|300px|In man en frou wurde yn 't iepenbier straft foar oerhoer yn [[Japan]] Oerhoer, troubrek of hawwen fan bûtenhoulikse seks is it ûntrou wêzen oan 'e partner mei wa't men in relaasje hat, yn it bysûnder as dy relaasje de foarm fan in wetlik en/of religieus houlik hat, troch seksuële omgong te hawwen mei ien of mear oare persoanen. Faak is soks in foarm fan flechtich seksueel kontakt, mar it komt ek foar dat ien (of beide) fan 'e houlikspartners der in fêste mêtresse of minner op nei hâldt. Histoarysk sjoen waard oerhoer yn 'e measte kultueren beskôge as in slim misdriuw, dat fan oerheidswegen strang bestraft wurde moast, sij it dat yn in heteroseksuële relaasje oerhoer fan 'e froulike partner har folle slimmer oanrekkene waard as dat it de manlike partner oanrekkene waard as hý him deroan skuldich makke. Yn Midsiuwsk West-Jeropa, bygelyks, waard oerhoer fan 'e man, benammen ûnder de maatskiplike hegerein, hiel gewoan fûn, wylst soks yn it gefal fan froulju in grutte skande wie en faak swier bestraft waard.
Yn Nederlân wie oerhoer oant 1971 in strafber feit dat ta de sedemisdriuwen rekkene waard, al waard it neilibjen fan dy wet al jierren foar dy tiid net mear ôftwongen. Yn frijwol alle Westerske lannen is oerhoer tsjintwurdich dekriminalisearre (yn Belgje bgl. yn 1987), al bliuwt it oeral in legitime reden ta skieding. Yn in protte islamityske en Afrikaanske steaten, lykwols, is oerhoer noch altyd strafber, en dêr binne de bestraffings faak ek net myld. Straffen rinne útinoar fan jildboetes oant de deastraf, bygelyks troch stienniging, lykas yn beskate noardlike dielsteaten fan Nigearia.
Fral lannen dêr't de deastraf of lange finzenisstraffen op oerhoer stiet, binne sûnt 2000 ûnder swiere krityk fan 'e rest fan 'e wrâld kommen te stean. Dêrby wurdt troch ynternasjonale organisaasjes, lykas de Feriene Naasjes, en troch non-gûvernemintele organisaasjes dy't opkomme foar frouljusrjochten oproppen ta de ôfskaffing fan sokke wetten, mei't se yn hege mjitte bydrage ta diskriminaasje fan en geweld tsjin froulju, yn acht nommen dat it neilibjen fan sokke wetten tige selektyf ôftwongen wurdt; dat sokke wetten froulju derfan wjerhâlde en doch oanjefte fan ferkrêfting of seksuële oantaasting út eangst dat se beskuldige wurde sille fan oerhoer; en dat sokke wetten maatskiplike noarmen en wearden yn stân hâlde dy't geweld fan manlju tsjin harren froulju goedprate en rjochtfeardigje. Wêr't sokke wetten ta liede kinne, waard pynlik dúdlik yn 2013, doe't in Noarske frou, dy't foar har bedriuw wurksum wie yn 'e Feriene Arabyske Emiraten, oanjefte die fan ferkrêfting tsjin in kollega (ek ôfkomstich út Noarwegen), en dy't doe, ynstee dat de plysje har beskuldiging ûndersocht, sels oppakt en feroardiele waard foar oerhoer.
Hawaï-eilannen
De Hawaï-eilannen, sekuerder de Hawaiï-eilannen (Ingelsk: Hawaiian Islands; Hawaïaansk: Mokupuni o Hawai‘i), binne in arsjipel besteande acht grutte eilannen, ferskate atollen en in grut tal lytsere eilantsjes en ûnderseeske bergen dy't likernôch midden yn 'e Stille Oseaan leit. Foarhinne stiene de Hawaï-eilannen bekend as de Sandwicheilannen, in namme dy't har yn 1778 taparte wie troch de Britske ûntdekkingsreizger James Cook, ta eare fan 'e doetiidske Britske minister fan Marine, John Montagu, 4e greve fan Sandwich. De hjoeddeiske namme is ôflaat fan 'e namme fan it grutste eilân, Hawaï.
Geografy
De Hawaï-eilannen lizze likernôch sintraal yn 'e Stille Oseaan, en hawwe mei-inoar in oerflak oan lân dat 16.636½ km² beslacht. De eilannegroep, dy't foarme is troch fulkanyske aktiviteit, strekt him út oer in ôfstân fan 2.400 km², fan it eilân Hawaï yn it súdeasten oant it atol Kure yn it noardwesten. It tichtsbye fêstelân leit op 3.000 km ôfstân. Utsein it eilân Midway, dat in ûnynkorporearre territoarium fan 'e Feriene Steaten is, wurdt de hiele arsjipel bestjoerd as de Amerikaanske steat Hawaï.
Grutte eilannen
Der binne 8 gruttere eilannen yn 'e arsjipel, dy't bekendsteane as Boppewynske Hawaï-eilannen. Dat binne, fan east nei west:
Oare eilannen
Bewesten Niïhau lizze noch 10 lytsere eilannen en atollen en 119 eilantsjes en riffen, dy't allegear ûnbewenne binne. Mei-inoar foarmje dizze eilantsjes de Noardwestlike Hawaï-eilannen of de Underwynske Hawaï-eilannen. De tsien grutsten fan dizze eilannen binne:
Skiednis
De Hawaï-eilannen hawwe har ûntjûn trochdat de Pasifyske plaat mei in faasje fan likernôch 51 km yn 'e miljoen jier yn 'e rjochting fan it noardwesten oer in fulkanysk aktyf plak yn 'e mantel fan de Ierde hinne skoot. Sadwaande hat it meast súdeastlike eilân (hjoed de dei Hawaï) aktive fulkanen, wylst de oare eilannen dy net mear hawwe. Boppedat is it meast súdeastlike eilân ek it grutste, mei't dizze fulkanysk foarme eilannen meitiid stadichoan belúnje, oant se úteinlik wer yn 'e see fuortsakje. Sadwaande wurde de Hawaï-eilannen ek wat langer wat lytser neigeraden dat men fierder nei it noardwesten ta giet. It âldste eilân is Kure, dat likernôch 28 miljoen jier lyn foarme waard, wylst Hawaï mei in âldens fan 400.000 jier it jongste is. Mear as de helte fan it oerflak fan it eilân Hawaï wurdt yn beslach nommen troch de ûnbidich grutte fulkaan de Mauna Loa, hoewol't ien fan 'e oare fjouwer fulkanen op it eilân, de Mauna Kea, mei in hichte fan 4.205 m heger is.
Om 300 (n.Kr.) hinne arrivearren de earste minsken op 'e Hawaï-eilannen, dat Polyneziërs wiene dy't nei alle gedachten fan 'e Markwesaseilannen yn it hjoeddeiske Frânsk-Polyneezje kamen. In twadde migraasjeweach, mei kolonisten fan Raiateia en Bora Bora (ek yn Frânsk-Polyneezje), folge yn 'e alfde iuw. Mooglik wie de Spaanske seefarder Ruy López de Villalobos yn 1542 de earste Jeropeaan dy't de Hawaï-eilannen ûntdiek, mar dêr is gjin goed ferslach fan en sadwaande is dizze 'ûntdekking' omstriden. It earste dokumintearre besyk fan in Westerske ûntdekkingsreizger oan 'e Hawaï-eilannen fûn plak op 18 jannewaris 1778, doe't de Britske seefarder James Cook de arsjipel oandie. Ta eare fan 'e doetiidske Britske minister fan Marine, John Montagu, 4e greve fan Sandwich, neamde Cook de troch him ûntdutsen eilannegroep de Sandwicheilannen. Omtrint 1840 kaam lykwols ek yn it Ingelsk de lânseigen namme Hawai‘i yn gebrûk.
Bestjoerlik waarden de eilannen yn 1795 troch kening Kamehameha de Grutte feriene ta ien lân, it Keninkryk Hawaï. Geandewei de njoggentjinde iuw setten har almar mear Amerikanen op 'e arsjipel nei wenjen, mar de eilannen bleaune in ûnôfhinklike steat oant de kolonisten yn 1893 by de steatsgreep tsjin de Hawaïaanske monargy de lêste regearjende monarch, keninginne Lili‘uokalani, ôfsetten. Neitiid waard de Republyk Hawaï útroppen, wêryn't de blanke kolonisten it foar it sizzen hiene, oant de eilannen yn 1898 anneksearre waarden troch de Feriene Steaten. Neitiid foarme de arsjipel it Amerikaanske Territoarium Hawaï oant it gebiet yn 1959 as de fyftichste steat talitten waard ta de Amerikaanske Uny.
Rodney A. Grant
Rodney A. Grant (folút: Rodney Arnold Grant; Macy (Nebraska), 9 maart 1959) is in Amerikaansk akteur en bestjoerder fan etnysk Yndiaansk komôf. Hy waard it bekendst mei de rol fan 'e Lakota-kriger Wind-in-His-Hair yn 'e mei ferskate Oscars bekroande film Dances with Wolves.
Jonkheid
Grant waard yn 1959 berne yn Macy, yn 'e Amerikaanske steat Nebraska, it haadplak fan it Omaha Yndianereservaat. Hy is in etnyske Omaha-Yndiaan, en in lid fan 'e federaal erkende Omaha Stamme fan Nebraska en Iowa. Hy groeide op yn it Omaha Reservaat, dêr't er grutbrocht waard troch syn pake en beppe nei't syn âlden him mei seis moanne yn 'e steek litten hiene.
Karriêre
Yn 1982, doe't er 23 jier wie, ferfear Grant nei súdlik Kalifornje om in karriêre yn 'e filmyndustry fan Hollywood nei te stribjen. Syn earste grutte rol hied er yn 'e film War Party, út 1988. It jiers dêrop hied er in figuranterol as in kriger te pearde yn Powwow Highway. Grant briek yn 1990 troch mei syn rol fan 'e Lakota-kriger Pȟehíŋ Otȟáte (Wind-in-His-Hair), yn 'e mei ferskate Oscars bekroande film Dances with Wolves. Dêryn hied er û.m. Kevin Costner, Mary McDonnell, Floyd Red Crow Westerman en Graham Greene as tsjinspilers.
Oare films dêr't Grant yn spile, wiene û.m. Lakota Moon (1992), Genghis Khan (1992), Geronimo: An American Legend (1993), Stolen Women, Captured Hearts (1997), White Wolves III: Cry of the White Wolf (2000), Ghosts of Mars (2001), Just a Dream (2002) en Genghis Khan: The Story of a Lifetime (2010). Fierders hie Grant ek lytse roltsjes yn 'e komeedzje Wagons East!, út 1994, mei John Candy, en yn it Will Smith-fehikel Wild Wild West, út 1999.
Priveelibben
Grant hat fiif folwoeksen bern, wêrfan trije út in earder houlik en twa út ferskillende oare eardere relaasjes. Hy is tige aktyf yn jongereinaktiviteiten en hat bestjoerslid west fan 'e Yndiaanske Advysried foar de Boys and Girls Clubs of America.
Karin Kraaykamp
Karin Kraaykamp (Amersfoart, 18 oktober 1927 – 25 juny 2018) wie in Nederlânsk omropster dy't fan 1955 oant 1961 by de VARA wurke.
Libben en wurk
Kraaykamp wie foar har houlik aktyf yn it maatskiplik wurk en wie haad fan it Jeugd Rode Kruis yn Amsterdam. Kraaykamp wie in troude frou mei twa bern doe't se fan april 1955 ôf út ein sette as omropster by de VARA. Twa kear yn 'e wike hjitte se de sjoggers wolkom, late telefyzjeprogrammas yn en slute de útsjoerjûn ôf troch eltsenien in goede nachtrêst ta te winskjen. Kraaykamp presintearre ek it Nasjonaal Sjongfestival fan 1956, 1957 en 1959. Yn 1961 gie se frijwillich by de VARA wei. thumb|left|Kraaykamp en har twadde man Maarten van Wamelen Yn de jierren dêrnei wurke sy foar de VPRO, de AVRO en de TROS. Mei har twadde man Maarten van Wamelen (1935-1982), in ûndernimmer dy't bekend wie yn 'e autosport, presintearre Karin Kraaykamp yn 'e simmer fan 1968 it programma Zonzin foar de TROS. Doe ferdwûn se fan 'e telefyzje. Fia it publisiteitsburo fan har man koe se ynhierd wurde foar kommersjele presintaasjeaktiviteiten en letter wie se warber yn de produksje fan telefyzjeprogramma's. Yn 1974 einige har twadde houlik krekt as earder har earste houlik yn in skieding. Dêrnei wie se direkteur fan felisitaasjetsjinst Happy Service.
Se rjochte yn 1985 de 'Gouden Meiden'-klup op, in groep fan omropfroulju.
Sandy Wenderhold
Sandy Wenderhold (Amsterdam, 29 febrewaris 1968) is in Nederlânsk útjouster en filmprodusinte fan pornografy.
Libben en karriêre
Wenderhold waard yn 1968 yn Amsterdam berne as de dochter fan pornoprodusint Jan Wenderhold, dy't al sûnt 1965 aktyf wie yn 'e Nederlânske pornoyndustry. Yn 1968 rjochte er mei syn doetiidske kompanjon Joop Wilhelmus it pornografyske tydskrift Chick op. Nei't de beide mannen spul krigen hiene, ferskynden der jierrenlang twa ferskillende edysjes fan Chick: dy fan Wilhelmus yn Doardt, en dy fan Wenderhold yn Wormerfear. Uteinlik kocht Wenderhold de 'Doardter' ferzje op en brocht de titel Chick ûnder yn it troch him oprjochte bedriuw Sansyl B.V., dat er ferneamde nei syn dochters Sandy en Sylvana.
Sandy Wenderhold folge yn 1998 har heit op as haadredaktrise fan Chick en algemien direktrise fan Sansyl B.V., dat doe fêstige wie yn Utgeast. Wenderhold, dy't sels mem fan fjouwer soannen is, fertelde yn 2006 yn in fraachpetear dat se sels eins frijwat keken (preuts) is. Yn har jonkheid hearde se as tennisster ta de top fan Nederlân, mar se joech har sportkarriêre oer om't se in grouwéligen hekel hie oan it geduerige reizgjen nei toernoaien. It blêd Chick, dat oan 'e ein ta it 'flaggeskip' fan Sansyl B.V. bleau, waard yn 2008 opdoekt. Sansyl omfiemet fierders ek twa ynternetbedriuwen, in postoarderbedriuw, in fotostudio en twa útjouwerijen.
Adriana Malão
Adriana Malão (1 jannewaris 1992), is in Brazyljaansk pornografysk aktrise fan Afro-Brazyljaansk komôf. Neffens har offisjele opjefte wie se ûnder har pornokarriêre 1.65 m, mei in gewicht fan 55 kg. Hja hat yn it ferline ek wol oare artystenammen brûkt, Katiuska Malão en Terri Rowland.
Filmografy
(Internet Adult Film Database)
Kraaiekening
Kraaiekening (Lakota: Kȟaŋǧí Yátapi, útspr.: [kˣã'ʁi: ja:'tapi] (eins "Brânende Medisynbondel" of "Ferbrân-de-Medisynbondel"); Ingelske namme: Crow King; ? – 5 april 1884) wie in opperhaad fan 'e Hûnkpapa-substamme fan 'e Lakota-Sû (Sioux), in Yndiaansk folk fan 'e Grutte Flakten fan Noard-Amearika.
Libben
Hy wie in oarlochslieder te'n tide fan 'e Grutte Sû-Oarloch fan 1876, en in opperhaad ûnder Sittende Bolle. Yn 'e ferneamde Slach oan de Little Bighorn, wêrby't de Yndianen it Amerikaanske leger in ferpletterjende nederlaach tabrochten, fierde Kraaiekening tachtich krigers oan tsjin 'e fiif kompanjyen fan it Amerikaanske 7e Kavaleryrezjimint dy't laat waarden troch luitenant-kolonel George Armstrong Custer sels. Dêrby wurke er nau gear mei de opperhaden Mâl Hynder en Gal om Custer op Finley Ridge yn te sluten.
Kraaiekening stoar op 5 april 1884, neffens in berjocht yn 'e krante de Bismarck Tribune, oan quick consumption ("flugge tarring") feroarsake troch in lange ferkâldenens (dus longûntstekking?). Him waard neffens de roomske rituëlen it lêste sakramint tatsjinne. Wêr't syn grêf wie, is ûnbekend. Hy hie twa jonge dochters: Wezeling (Hiŋtuŋ Kasan, doopt Mary Laura Crow King, 1876-1889) en Read Hartejong (Tiŋgle Škaluta, doopt Emma Crow King, 1880-?).
Alpha and Omega (novelle)
Alpha and Omega (letterlik: "Alfa en Omega") is it earste diel fan 'e lyknammige Alpha and Omega-searje fan 'e Amerikaanske skriuwster Patricia Briggs. It is in fantasynovelle fan it subsjenre fan 'e urban fantasy dy't skreaun is yn it personele perspektyf, en ferhellet oer it wearwolvepear Charles en Anna Cornick. Alpha and Omega waard foar it earst publisearre yn 2007 troch de New Yorkske útjouwerij Berkley Books, as ûnderdiel fan 'e blomlêzing On the Prowl (yn 'e mande mei it wurk fan ferskate oare skriuwsters). Yn 2014 makke it ek diel út fan 'e bondel Shifting Shadows (útbrocht by Ace Books), dêr't Briggs fierders har koarte ferhalen yn sammele.
Ynhâld
Anna Latham is in jonge frou út Chicago. Trije jier lyn is hja op brute wize oanfallen troch de mâle wearwolf Justin, mei as gefolch dat hja sels ek yn in wearwolf feroare is. Yn 'e troep dy't oanfierd wurdt troch alfa Leo James wurdt Anna mishannele en misbrûkt en is se de leechste yn rangoarder fan alle wolven. Mar nettsjinsteande dat hawwe se har noch net lytsman krigen. Hja hat it tillefoannûmer fan 'e marrok Bran Cornick taspile krigen, dy't hearsket oer alle wearwolven yn Noard-Amearika, mar wifelet om dat te brûken. It triuwke dat se nedich is, kriget Anna as se op in dei de foto fan 'e fermiste Alan Mackenzie Frazier yn 'e krante stean sjocht, in jongeman fan wa't se wit dat Justin him ta wearwolf makke hat en dat Leo him dêrnei oan in laboratoarium ferkocht hat.
As se de marrok te praat kriget, fertelt dy har dat Alan dea is, en dat er dêrtroch koartby opmerksum makke is op swierrichheden mank de wearwolven fan Chicago. Hy hat al in ûndersiker dy kant útstjoerd, en hy wol graach dat Anna dy ôfhellet op 'e lofthaven O'Hare. Sa komt Anna yn 'e kunde mei Charles Cornick, de heal-Yndiaanske soan fan 'e marrok, dy't ien fan 'e meast dominante wearwolven fan Noard-Amearika is, en dy't as sterke earm en probleme-oplosser foar syn heit fungearret. Charles is skokt as er ûntdekt hoe't Anna ta wearwolf makke en behannele is. Hy fertelt har dat se net ûnderdienich is, sa't se altyd tocht hat, mar in omega-wolf, ien fan 'e meast seldsume soarten wearwolven, dy't dominant noch ûnderdienich is, mar bûten de rangoarder fan 'e wearwolvetroep stiet. Dêrby is se bejeftige mei it fermogen om dominante wearwolven te kalmearjen.
By de konfrontaasje mei Leo komt einlings en te'n lêsten de aap út 'e mouwe: as wearwolven hiel âld wurde, reitsje se faak geastlik wat ynstabyl, wêrby't se harren wolf noch mar amperoan de baas kinne. As soks bard, is it regel om sa'n wearwolf te deadzjen, om't it oars útrinne kin op in bloedbad. It docht bliken dat dat sa is mei Isabelle, dy't de froulike wearwolven út 'e troep út jaloerskens fermoarde hat. Om't er alles dwaan woe om syn partner te behâlden, moast Leo de dominante manlike wolven út syn troep, dy't dêr net yn meigean woene, út 'e wei romje. Letter stjoerde er Justin derop út om in omega-wearwolf te meitsjen, en troch Anna har kalmearjende ynfloed koe Isabelle krekt de behearsking oer har wolf hâlde.
As Charles ienris beseft wat der oan 'e hân is, binne de deafûnisen fan Isabelle en Leo tekene; Isabelle om't se de behearsking oer har wolf ferlern is, en Leo fanwegen alle moarden dêr't er skuldich en mandélich oan is om Isabelle har tastân geheim te hâlden. Yn it gefjocht dat dan folget, makke Charles koarte metten mei Leo, mar Isabelle hellet in pistoal foar 't ljocht en sjit him mei sulveren kûgels yn 'e ribben en de ûnderskonk foar't Anna, dy't yn har wolvefoarm is, har yn 'e earm byt en de nekke brekt. As Justin dêrnei de ferwûne Charles oanfalt, sjit Boyd, ien fan 'e oare wolven fan 'e Chicago-troep, him dea mei Isabelle har pistoal. It ferhaal einiget as de marrok yn Chicago oankomt om rjochtdei te hâlden oer de hiele wolvetroep dêre, en dêrnei syn ferwûne soan en Anna mei werom nimt nei syn wenplak yn Montana.
Dútske Dom (Berlyn)
De Dútske Dom (Dútsk: Deutscher Dom), offisjeel de Nije Tsjerke (Neue Kirche) heart ta de wichtige toeristyske trekpleisters fan de Dútske haadstêd Berlyn. De tsjerke stiet foar de Frânske Dom oer oan de Gendarmenmarkt yn de eardere Berlynske foarstêd Friedrichstadt yn it Ortsteil Mitte.
Begryp
It begryp "Dom" hâldt allinnich ferbân mei de yn 1780-1785 njonken de al besteande Neue Kirche (ek: Deutsche Kirche) oanboude koepeltoer en is ôflaad fan it Frânske wurd dôme (koepel). De oanbou is folle grutter as de tsjerke sels en hat nea in sakrale funksje hân.
Skiednis
De tsjerke waard tusken 1701 en 1708 nei de plannen fan Martin Grünberg boud yn barokke styl. Hjirfoar moast it Switserske tsjerkhôf rûme wurde, dat oanlein wie foar hugenoaten dy't nei in tydlik ferbliuw yn Switserlân yn de jierren 1698-1699 harren yn Berlyn nei wenjen setten. De oarspronklike tsjerke hie in fiifhoekige plattegrûn en in healrûne apsis. Yn de tsjerke stie oan de eastlike pylder foar de yngong oer in typysk protestânske alterkânsel. De tsjerke tsjinne sawol de Dútsk-grifformearde as de luterske gemeente fan Friedrichstadt.
Om de Gendarmenmarkt in better oansjen te jaan boude Carl von Gontard ûnder Freark II oan de eastlike kant fan de tsjerke in koepeltoer mei portico's oan. Dit barde tagelyk mei de bou fan in hast identike koepeltoer oan de Frânske Friedrichstadtkirche oan de oare kant fan de Gendarmenmarkt. Wylst de nije koepeltoer yn oanbou wie stoartte it bouwurk yn. Fan gefolgen krige Georg Christian Unger de opdracht om it plan fan Gontard út te fieren.
Nei de maartrevolúsje yn 1948 waarden de 183 slachtoffers op 22 maart op de triemmen fan de Dúske Dom opbiere. Nei in protestânske tsjinst yn de tsjerke waarden foar de tsjerke koarte taspraken holden troch in protestânske, in katolike en in joadske geastlike, ear't de kisten ûnder grutte belangstelling fan de Berlynske befolking nei it hôf brocht waarden.
Súd-Austraalje
Súd-Austraalje (Ingelsk: South Australia) is ien fan 'e seis steaten fan Austraalje. It beslacht it middensuden fan it lân, en rint fan it hert fan 'e Australyske woastyn, yn it noarden, oan 'e kust fan 'e Grutte Australyske Bocht ta, yn it suden, dy't diel útmakket fan 'e Súdlike Oseaan. De haadstêd en teffens de grutste stêd is Adelaide. Mei 12,8% fan it nasjonaal grûngebiet is Súd-Austraalje yn grutte it fjirde Australyske gewest (nei West-Austraalje, Queenslân en it Noardlik Territoarium). Lykwols is it oergrutte part fan 'e steat mar hiel tin befolke. Neffens gegevens út 2022 hie Súd-Austraalje doe goed 1,8 miljoen ynwenners, wat delkomt op 7,0% fan 'e totale Australyske befolking.
Geografy
Súd-Austraalje hat in oerflak fan 1.043.514 km², wêrfan't 983.482 km² út lân bestiet en 60.032 km² út wetter. It is it iennichste Australyske gewest dat oan alle oare grutte gewesten grinzget. De westgrins mei West-Austraalje is in rjochte line dy't fan noard nei súd rint op persiis 129° easterlingte. De noardgrins mei it Noardlik Territoarium is ek in rjochte line, diskear fan west nei east, dwers troch it woastinige hert fan Austraalje, wylst de eastgrins wer in rjochte line fan it noarden nei it suden is. Yn it noardeasten swettet Súd-Austraalje oan Queenslân, yn it easten oan Nij-Súd-Wales, en yn it súdeasten oan Fiktoaria. De súdlike begrinzging fan 'e steat wurdt foarme troch de kust fan 'e Grutte Australyske Bocht, dy't (neffens Austraalje) ûnderdiel útmakket fan 'e Súdlike Oseaan (al klassifisearret de Ynternasjonale Hydrografyske Organisaasje it as in ûnderdiel fan 'e Yndyske Oseaan).
Fierwei it grutste part fan 'e befolking fan Súd-Austraalje wennet yn 'e haadstêd, Adelaide, dy't yn it súdeasten fan 'e steat oan 'e kust leit, en yn 'e fruchtbere kriten dêr by om: yn 'e delling fan 'e rivier de Murray; oan 'e uterste súdwestkust tsjin 'e Fiktoriaanske grins oan; op 'e Yorke- en Eyre-skiereilannen; en op it grutte eilân Kangaroo. De rest fan it súdeasten fan 'e steat bestiet fierhinne út steppelân mei ferskate leecheftige berchtmen, lykas it Gawlerberchtme en it Flindersberchtme. Noardlik dêrfan leit de Dobbe fan de Eyremar, in leechlân dat ferneamd is nei de Eyremar, in baas sâltmar dy't inkeld yn wiete seizoenen wetter befettet. Dat diel fan Súd-Austraalje heart ta de Simpsonwoastyn, wylst de noardwesthoeke ta de Grutte Fiktoariawoastyn heart. It súdwesten, ta einbeslút, wurdt behearske troch de justjes minder drûge Nullarborflakte. It heechste punt fan Súd-Austraalje is de berch de Mount Woodroffe (1.435 m), yn it Musgraveberchtme, oan 'e noardwestlike grins mei it Noardlik Territoarium.
Skiednis
Archeologyske fynsten bewize dat de minsklike bewenning fan Súd-Austraalje teminsten 20.000 jier tebek giet. De lânseigen befolking groef nei fjoerstien en makke rotsskilderings yn 'e Koonaldagrot op 'e Nullarborflakte, en spearen en ark binne weromfûn yn in feanmoeras yn it súdeasten. It eilân Kangaroo waard al lang bewenne foar't it troch it stiigjende seenivo fan it fêstelân ôfsnien waard.
De earste dokumintearre waarnimming fan 'e Súdaustralyske kust troch Jeropeänen waard yn 1627 dien troch it Nederlânske skip it Gulden Zeepaert, fan kaptein François Thijssen, dy't it lân "Pieter Nuyts Land" neamde, nei de heechste pommerant dy't er oan board hie. Yn 1802 waard de Súdaustralyske kustline yn kaart brocht troch de ûntdekkingsreizgers Matthew Flinders en Nicolas Baudin.
It gebiet dat no de steat Súd-Austraalje foarmet, waard yn 1788 formeel troch Grut-Brittanje yn besit nommen as ûnderdiel fan 'e koloanje Nij-Súd-Wales. Hoewol't dy koloanje twatrêde part fan it Australyske kontinint besloech, wiene alle iere delsettings oan 'e eastkust sitewearre, en krongen inkeld in pear ûnferfearde ûntdekkingsreizgers fier yn it efterlân (of de outback, sa't men yn Austraalje seit) troch. It duorre mear as fjirtich jier ear't de kolonisaasje fan Súd-Austraalje fêste foarmen oannaam, mei Súd-Austraaljewet fan 1834, in Britske wet dy't de oprjochting fan in aparte koloanje oan 'e súdkust fan Austraalje mooglik makke. De oarsprong fan 'e steat is unyk yn Austraalje, mei't it nea in strafkoloanje west hat, mar ynstee stifte waard as in oerseesk gebietsdiel mei in befolking fan frije kolonisten. Dat barde op 28 desimber 1836, by in proklamaasje troch de earste gûverneur John Hindmarsh ûnder de Alde Gumbeam te Glenelg North. Hoewol't de Súd-Austraaljewet en begeliedende juridyske dokuminten de rjochten fan 'e lânseigen befolking en harren neiteam garandearre, waarden dy bepalings folslein negearre troch de Súd-Austraaljekompanjy en de kolonisten.
Sân skippen mei yn totaal 636 kolonisten húsmannen tydlik by Kingscote op Kangaroo om, oant de delsetting dy't him letter ta Adelaide ûntjaan soe, op it fêstelân, foar harren komst reemakke wurde koe. De nije koloanje waard stifte neffens de bêste Britske ideälen fan dy tiid, d.w.s. sûnder lykfol hokker religieuze diskriminaasje, mar mei wurkgelegenheid foar eltsenien. Mei't men doe miende dat sa'n maatskippij resultearje soe yn sa goed as gjin misdie, waard der gjin tichthûs boud. Doe't bliken die dat soks in utopy wie, waard der sein dat de misdie feroarsake waard troch feroardiele kriminelen dy't ûntkommen wiene út 'e strafkoloanjes oan 'e Australyske east- en súdeastkust. Hoe dan ek, yn 1838 waard der in koloniale plysjetsjinst oprjochte om neilibbing fan 'e wet ôf te twingen, en op nijjiersdei 1839 gie it earste tichthûs iepen.
De westgrins fan Súd-Austraalje lei de earste 24 jier fan it bestean fan 'e koloanje op 132° easterlingte. De stripe lân tusken dy grins en de eastgrins fan West-Austraalje, op 129° easterlingte, hearde yn dy snuorje ta Nij-Súd-Wales. Pas yn 1860 waard de Súdaustralyske westgrins opskood nei 129° easterlingte. Yn 1863 waard it middennoardlike diel fan it kontinint by Súd-Austraalje foege, sadat de koloanje doe oan 'e noardkust ta rûn. It nije gebiet kaam doe bekend te stean as it "Noardlik Territoarium fan Súd-Austraalje". Yn 1911 waard dat wer losmakke fan 'e rest fan Súd-Austraalje, en krige it de status fan in federaal territoarium fan Austraalje.
Súd-Austraalje fierde yn 1861 al in beheinde foarm fan it frouljuskiesrjocht yn, en 1895 waard it it twadde plak yn 'e wrâld (nei Nij-Seelân) dêr't algemien kiesrjocht ynfierd waard. Teffens wie it it earste plak yn 'e wrâld dêr't froulju sawol aktyf as passyf kiesrjocht hiene (dus sawol stimme mochten as har kandidaat stelle mochten). Catherine Helen Spence, dy't yn 1897 beneamd waard ta ien fan 'e folmachten fan Súd-Austraalje foar de konvinsje wêrby't de Australyske Grûnwet opsteld waard, wie de earste frou yn Austraalje dy't in polityk amt beklaaide. Op 1 jannewaris 1901 trede Súd-Austraalje as ien fan 'e oarspronklike dielsteaten ta de Australyske federaasje ta.
Bestjoer
Súd-Austraalje hat in twakeamerich steatsparlemint mei in Hûs fan Gearkomste (House of Assembly) of legerhûs fan 47 sitten en in Wetjaande Rie (Legislative Council) of hegerhûs fan 23 sitten. De parlemintsleden fertsjintwurdigje har eigen kiesdistrikt (constituency), dêr't se by de ferkiezings op persoanlike titel de mearderheid fan 'e stimmen helle hawwe (krekt itselde systeem as yn Grut-Brittanje).
It steatsregear hat sizzenskip oer alle saken dy't ûnder de Australyske grûnwet net spesifyk oan it federale regear tawiisd binne, en steatsrjochtlik is it foar it federale regear tige dreech om yn Súdaustralyske saken yn te gripen. Lykwols wurdt der dochs in frij grutte ynfloed útoefene op 'e gong fan saken yn 'e steat, om't it ynjen fan belestings en de ferdieling fan it ine belestingjild oer de ûnderskate steaten en territoaria in federaal foech is, en it federale regear dus de hân op 'e knip hâlde kin as it steatsregear wat dwaan soe dat der alhiel by troch wie.
Yn it federale Australyske parlemint yn Canberra wurdt Súd-Austraalje yn 'e Senaat fertsjintwurdige troch 12 fan 76 sitten (15,8%), en yn it Hûs fan Offurdigen troch 11 fan 150 sitten (7,3%).
Ekonomy
De Súdaustralyske ekonomy stipet mear op 'e eksport as de ekonomy fan hokker oar Australysk gewest ek. De measte wurkgelegenheid is te finen yn 'e tsjinstesektor, mei as útsjitter de sûnenssoarch en yn mindere mjitte de detailhannel. In oare wichtich ûnderdiel fan 'e steatsekonomy is de yndustry, wêrûnder de fabrikaazje fan auto's (44% fan it Australyske totaal), farmaseutika, definsjetechnology en elektro-technology.
De lânbou en fiskerij hat in omset fan sa'n Au$10 miljard jiers. De fiskerij is him de lêste desennia oan it útwreidzjen fan wyldfangst nei fiskkwekerijen. Op it mêd fan 'e lânbou binne fral de weetproduksje en de skieppehâlderij (mei as produkten wol, skieppefluezzen, skieppe- en lammefleis en libbene skiep) fan belang. Fierders is Súd-Austraalje ferneamd om syn winen, dy't mear as de helte fan alle yn Austraalje produsearre wyn omfetsje. Behalven troch it geunstige klimaat wurdt dat ek feroarsake troch de relatyf grutte groepen etnyske Frânsen en Dútsers dy't har al ier yn 'e tweintichste iuw yn Súd-Austraalje nei wenjen set hawwe.
De Olympic Dam-myn, by Roxby Downs, is de grutste uraniummyn fan 'e wrâld, mei mear as in trêde fan 'e goedkeap beskikbere uraniumreserves fan 'e wrâld en 70% fan dy fan Austraalje. Dy iene myn produsearret op 't heden 9% fan 'e wrâldproduksje fan uranium.
Demografy
Yn 2021 hie Súd-Austraalje 1.806.599 ynwenners, mei in befolkingstichtens fan 1,7 minsken de km². Sa'n 77,1% fan 'e ynwenners (1.262.940 minsken) wennet yn 'e stêdekloft fan Adelaide (teljier 2012). Oare oansjenlike befolkingssintra binne Mount Gambier (goed 28.000 ynwenners) en Whyalla (krapoan 23.000). Murray Bridge, Port Lincoln, Port Pirie, Port Augusta en Victor Harbor hawwe allegear in ynwennertal fan tusken de 10.000 en 20.000 minsken.
Klimaat
It súdlike part fan Súd-Austraalje hat in Mediterraan klimaat, wylst yn 'e rest fan 'e steat in steppe- of in woastynklimaat hearsket. Oan 'e súdkust hat men by 't simmer, yn jannewaris, temperatueren fan om 'e 29 °C hinne, wylst it der winterdeis, yn july, sa'n 15 °C is. Yn it noardlike part fan Súd-Austraalje is it frij normaal as de temperatuer by 't simmer oerdeis oprint ta 48 °C. Rekôrtemperatueren yn 'e steat wiene 50,7 °C op 2 jannewaris 1960 te Oodnadatta, en –8,2 °C op 20 july 1976 yn Yongala.
Noard-Yorkshire
Noard-Yorkshire (Ingelsk: North Yorkshire) is in greefskip (shire county) yn de Ingelske regio Yorkshire en de Humber, dat oprjochte waard n 1974. It hat 1.072.600 ynwenners (2014). It oerflak beslacht 8037,6 km2, wêrmei't it it grutste greefskip fan Ingelân is.
It greefskip grinzet oan East Riding of Yorkshire, Súd-Yorkshire, West-Yorkshire, Lancashire, Cumbria en Durham.
Demografy
Fan de befolking is 18,2 % âder as 65 jier. De wurkleazens berint 2,4 % fan de beropsbefolking (neffens folkstelling 2001). Fan de befolking is 92.3% blank, 2.0% (Súd)-Aziatysk en 0.6% swart.
Babewatch
Babewatch (ek stavere as Babe Watch) is in Amerikaanske pornofilm út 1994. It is de bekendste en ek de earste pornografyske parody op 'e aksjesearje Baywatch, oer it wol en wee fan in groep strânwachten oan 'e kust fan it Kalifornyske Malibu, dy't yn 'e 1990-er jierren tige populêr wie. Wylst de titel fan Baywatch oerset wurde kin as "Baaiwacht", bestjut "Babewatch" safolle as "Mokkelwacht". Babewatch wie in produksje fan 'e filmstudio Sin City en waard regissearre troch Buck Adams, dy't der sels ek in rol yn spile. De film wie sa súksesfol dat er letter mei weromwurkjende krêft bekend kaam te stean as Babewatch 1, mei't der noch fyftjin ferfolgen op makke waarden, wêrfan't it lêste diel, Babewatch 16, yn 2002 ferskynde.
Plot
Babewatch folget it wol en wee fan in groepke strânwachten oan 'e kust fan Súdlik Kalifornje. De film set útein as de lieder fan it team, Dale Conyers, wurden kriget mei syn ûnderhearrige Terry Sanders, dy't tagelyk de frou is mei wa't er gearwennet. Se binne no in jier byinoar, en sy wol trouwe, mar hy hâldt de boat allegeduerigen ôf. De rûzje rint sa heech op dat se beslute en set in punt efter harren relaasje. Dat soarget foar frijwat spannings yn it team, temear om't Dale it fuort dyselde deis oanleit mei Kim Reed, dy't nij by syn team yndield is. Underwilens rêdt Terry de bekende autokoereur Steve Newman fan 'e ferdrinkingsdea, en hy nûget har en har freonen út foar in feest dy jûns by him thús. Wylst Terry har kollega's Matt, Barbie en Nancy harren bûtendoar by it swimbad fermeitsje, nimt Steve Terry mei nei boppen, dêr't er mei har op bêd giet.