cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
The Matrix (film)
Opbringst
The Matrix brocht yn 'e bioskopen yn 'e Feriene Steaten en Kanada $171,5 miljoen op, en yn alle oare lannen en territoaria $292,0 miljoen. Wrâldwiid kaam de opbringst dêrmei út op $463,5 miljoen. Ofset tsjin it budget fan $63 miljoen betsjut dat in winst fan $400,5 miljoen, hoewol't dêr de marketingkosten noch wol ôf moatte. Dêrmei wie The Matrix in reuseftich kommersjeel súkses en de op trije nei meast opbringende film fan 1999, nei de science fiction-film Star Wars: Episode I – The Phantom Menace, de psychologyske skriller The Sixth Sense en de tekenfilm Toy Story 2.
Prizen
Yn 2000 wûn The Matrix fjouwer Oscars (fan fjouwer nominaasjes): foar bêste filmmontaazje (Zach Staenberg), bêste lûdsmontaazje (Dane A. Davis), bêste lûdsmixing (John Reitz, Gregg Rudloff, David Campbell en David Lee), en bêste special effects (John Gaeta, Janek Sirrs, Steve Courtley en Jon Thurn). By de BAFTA's, de wichtichste Britske prizen op it mêd fan film, waard The Matrix nominearre yn fiif kategoryen, wêrûnder bêste kamerarezjy, bêste filmmontaazje en bêste produksje-ûntwerp. De film wûn de BAFTA's foar bêste lûd en bêste special effects. By de Saturn Awards waard The Matrix nominearre foar njoggen prizen, wêrûnder bêste akteur (Keanu Reeves), bêste aktrise (Carrie-Ann Moss), bêste byrol fan in akteur (Laurence Fishburne), bêste senario, bêste kostúmûntwerp, bêste fisazjy en bêste special effects. De film wûn twa Saturn Awards, foar bêste science fiction-film en bêste regisseur (de Wachowski's).
Franchise
It súkses fan The Matrix joech oanlieding ta it ûntstean fan 'e mediafranchise dy't ek The Matrix hiet. Yn dy kontekst waarden yn 't earstoan twa ferfolchfilms makke: The Matrix Reloaded en The Matrix: Revolutions, beide yn 2003. In trêde ferfolchfilm, The Matrix: Resurrections, kaam yn 2021 út. Dêrnjonken ferskynden der binnen deselde franchise strips, romans, de efter-de-skermendokumintêre The Matrix Revisited (oer de produksje fan 'e earste film), in lange tekenfilm opboud út njoggen koarte films en ferskate fideospultsjes.
Shannyn Sossamon
thumb|250px|Sossamon by de Comic-Con 2007, om de telefyzjerige Moonlight oan te rekommandearjen Shannyn Sossamon (Honolulu (Hawaï), 3 oktober 1979) is in Amerikaansk aktrise.
Shannon Marie Kahoolani Sossamon waard berne yn Honolulu, Hawaï, mar waard grutbrocht yn Reno, Nevada. Fuort nei't sy fan de High School kaam ferhuze hja nei Los Angeles, dêr't sy oan in dûnskarrêre begûn. Sy spile yn in stikmannich telefyzjereklames, wurke mei dj's yn pleatslike disko's en die modellewurk.
Sossamon waard yn 1999 ûntdutsen troch Francine Maisler, wêrnei't hat aktearkarriêre op gong kaam. Har earste rol yn de filmwrâld wie in haadrol yn A Knight's Tale.
Sy spile ek yn ferskate fideoklips, ûnder oaren yn Mick Jagger -God gave me Everything, en Cher -Strong Enough.
Sossamon waard 29 maaie 2003 mem fan soan Audio Science Clayton, maart 2012 krige hja in twadde soan, Mortimer.
Anke Bijlsma
Anke Bijlsma (Brantgum, 8 maart 1971) is in Frysk aktrise, regisseur, koreograaf, organisator en teäterûndernimster.
Nei Brantgum wenne se yn Driezum, Damwâld en Ternaard en bedarre úteinlik op in 18de-iuwske boerepleats yn Nes. Mei har man Gerrit Breteler (1954-2023) hat se twa bern. Nei har oplieding oan de PABO 'De Bouhof' waard se ûnderwizeres mar joech ek aerobics en dûns by it Bodde Bouman Sportsintrum yn Dokkum.
Teäter
Sûnt 2002 spilet se yn ferskate foarstellings. Moortje, in oersetting en bewurking fan Bredero syn Moortje. Fierders spile se yn Lier fan 't Tricht, skreaun troch Gerrit Breteler. Doe 't Tryater har 40-jierrich jubileum hie, waard it 'It Dreamlabfûns' oprjochte. Dat fûns wol benammen jonge akteurs en teatermakkers om Tryater hinne in kâns jaan. Sa spile Anke Bijlsma tegearre mei Marijke Geertsma yn it stik Oer Him.
Mei Gerrit Haaksma spile se yn Katarsis, in kroechteäterstik dat mear as 170 foarstelings yn Fryslân hân hat. Se regisearre de beide ienakters Katarsis II - De Bedimmer dy't troch Gerrit Breteler skreaun binne. Fan him regisearre se ek it teatrale rekwiëm Oer de seedyk, in oade oan de bewenners fan it fiskersdoarp Peazens-Moddergat nei oanlieding fan de Ramp.
Anke Bijlsma is aktrise en produksjeliedster fan teätergroep Ach Mea Culpa. Dy groep makke fjouwer kroechteäterstikken: Katarsis, Kredo, Krimp en Kredyt. Yn de foarstelling Krimp spile se mei Gerrit Haaksma neist harren rol as kroechbaas en taapster fan kafee ‘De Bûnte Bok’ yn Ljussens noch tsien oare karakters. It stik soe mear as twahûndert kear opfierd wurde. De produksje betsjutte foar kabaretier Jan Jaap van der Wal syn toanielrezjydebút.
Fanút it bedriuw 'Grut Winia' dat se tegearre mei Gerrit Breteler hat, ûntwikkelet se alle keunstuterings omtrint skilderijen, teater en dûns. Bijlsma hat in metodyk ûntwikkele foar it tapassen fan dûns yn it ûnderwiis. Sy jout kursussen en workshops oan dosinten en learkrêften. Foar koaren en brassbands makket sy teätrale bewurkings foar konserten. Ek presintearret sy bedriuwsgearenkomsten en konserten. Foar 2021 produsearre se mei David Lelieveld en dirigent Arnaud Oosterbaan de Waadopera Peter Grimes yn Paezens-Moddergat. Sintraal stiet de fisker Peter Grimes. De Waadopera toant it benaude en bytiden benypte libben yn in lytse fiskersmienskip.
Kultureel ûndernimster
Fan 2017 oant 2019 makke se as programmeur foar it eardere garnalefabryk en lettere museum yn Moddergat in aktyf sintrum mei kulturele aktiviteiten.
Damme (Belgje)
Damme is in stêd en gemeente yn de Belgyske provinsje West-Flaanderen. Mei de dielgemeenten hat Damme krekt gjin 11.000 ynwenners. De ynwenners wurde 'Dammenaars' neamd. Damme is in toeristysk sintrum.
Hawker Sea Fury
thumb|250px|Kanadeeske FB.11 thumb|250px|Sea Fury T.20 thumb|250px|Pakistaanske Sea Fury T.61 (1948) De Hawker Sea Fury wie in Britske jachtfleanmasine, ûntwurpen foar de Royal Navy troch Hawker yn de Twadde Wrâldkriich. It wie de lêste fan propellers oandreaune jager fan de Royal Navy en de Keninklike Marine en ien fan de fluchste troch sûgermotoren oandreaune tastellen ea makke. Der binne noch ferkate Sea Fury's yn de wrâld oer, faak mei modernere motors, dy't bygelyks brûkt wurde yn de loftracerij.
De Hawker Fury de opfolger fan de súksesfolle jagers/jachtbommesmiters Hawker Typhoon en Hawker Tempest út de Twadde Wrâldoarloch. De Fury wie in ûntwerp út 1942 fan de ferneamde Hawkerûntwerper Sydney Camm, om de winsk fan de Royal Air Force foar in lichtgewicht opfolger fan de Tempest Mk.II.
Damme (Belgje)
Namme
Damme waard yn 1180 stifte en doe ek foar it earst skriftlik neamd as Hendam; dat yn 1217 Hondsdamme waard. Nei alle gedachten komt it foarheaksel fan 'Honte', in âld wurd foar in dridsich gebiet oan in mûning. Yn de 14e iuw ûnstie it teltsje dat der earst in duvelske hûn ferjage wurde moast eart de stêd stifte wurde koe. Dat ferklearret ek de hûn yn it wapen fan de stêd.
Skiednis
Fanwegen de fersâning lieten de stêd Brugge en greve Filips fan de Elzas yn de twadde helte fan de 12e iuw it Swin ôfdamje, dêr't de grutte skippen net fierder koene troch it soal. Op dy daam waarden de ladingen fan de gruttere skippen oerladen op de lytsere skippen, dy't oer it Reiekanaal fierder nei Brugge koene. Efter dy daam ûntstie Damme, dat al om 1180 stedsrjochting krige. Damme heart mei Gravelines, Mardyck, Dúntsjerk, Nieuwpoort en Biervliet ta de rige stêden dy't Diederik fan de Elzas en Filips fan de Elzas stiften om de ekonomy oan de Noardseekust oan te trunen.
Yn 1213 fûn hjir de Slach by Damme plak. Ein maaie sylde in Frânske float it Swin op en besette de havenstêd. Wylst de troepen oan it plonderjen wiene, waard der net goed op de float fan 1700 skippen past en op 30 maaie kaam in Ingelske float de Frânsen oer it mad. Nei swiere ferliezen wist it Frânske garnizoen de oare deis in oanfal op Damme ôf te warjen en de rest fan de float te beskermjen. De Frânske kening Filips-Augustus briek it belis fan Gint op om de troepen yn Damme te helpen. Op 2 juny ferjage er de Ingelske en Flaamske troepen, mar naam dêrby it beslút om de float sels te ferbaarnen. Ek de stêd Damme waard yn 'e jiske lein. thumb|left|Monumint yn Damme foar Jacob van Maerlant Yn 1269 waard de Lieve groeven, in kanaal dat Gint oer Damme en it Swin mei de see ferbûn. Om 1270 hinne sette de dichter Jacob van Maerlant him nei wenjen yn Damme, skriuwer fan û.o. Der naturen bloeme, in fertelling fan de Bibelske skiednis yn de Nederlânske folkstaal en de Spiegel historiael. Troch fierdere fersâning fan it Swin ferlear Damme syn rol as haven, dy't troch Sluis oernommen waard. Dat wie ek de tiid dat de grutste bloei fan de stêd foarby wie.
Troepen fan Filips IV, kening fan Frankryk, foelen Damme yn 1297 oan en oermasteren de stêd. Rillegau dêrnei waard de stêd werom ferovere troch Robrecht III, greve fan Flaanderen. Dêrnei waarden de stedsmuorren fersterke en waarden der meardere stêdspoarten boud.
Yn july 1385 waard Damme troch 1300 Gentenaars ûnder lieding fan de folkslieder Frans Ackerman ynnommen, dy't sa de Frânske kening Karel VI ôfsnie fan syn float yn Sluis, fan wêrút er fan doel wie om Ingelân oan te fallen. Karel kaam mei Filips de Stoute om de stêd wikenlang te belegerjen, mar Ackerman sette mei help fan Ingelske bôgesjitters in stive ferdigening en in batterij fan kanonnen op. Ackerman en syn mannen wisten op 16 augustus temûk út 'e belegere stêd te flechtsjen, faaks om't er ynformaasje krige hie dat der yn Gint oan 'e poaten fan syn bewâld seage waard. De oerbleaune troepen fochten foar harren libben en besochten op 26 augustus ek troch de linen te brekken, mar hja waarden ûntdutsen, efterfolge en fermoarde. De oare deis waard de stêd troch de Frânsen bestoarme en yn 'e jiske lein.
Hawker Sea Fury
Sjoch ek
Besibbe ûntwerpen:
Damme (Belgje)
Skiednis
Om 1400 hinne waarden de stedsmuorren yn opdracht fan Filips de Stoute fernijd. Yn 1446 waard it Nazareth Kleaster stifte, in Augustynsk kleaster dat ûndergeskikt wie oan de Abdij fan Zoetendale yn Donk. Yn 1468 waard yn Damme it houlik tusken Karel de Stoute en Margareta fan York sletten. Tusken 1464-1467 waard in nij gemeentehûs boud. Ek it foarname hûs De Grote Sterre datearret út dy tiid. De befolking bleau tanimmen, mar de ekonomy stûke. thumb|left|Us-Leaffrouwe-Himelfearttsjerke Hûndert jier letter wie Damme in ferfallen stêd. De befolking wie ôfnommen fan sa'n 1150 ynwenners nei 80 húshâldings, wêrfan 25 de hân ophâlde moasten. De twa tsjerken fan dy tiid (de Us-Leaffrouwetsjerke en de Sint-Katarinatsjerke) waarden yn 1572 troch byldestoarmers plondere, wêrby't de Sint-Katarinatsjerke sels folslein ferneatige waard. thumb|260px|Grûnplan fêsting Damme (1649) Yn it tolvejierrige wapenstilstân (1609-1621) waard Damme útboud ta in festingstêd as de Spaanske tsjinhinger fan de fêsting Sluis, dy't yn Steatske hannen wie. De fêsting hie in typysk stjerfoarmich grûnplan mei 7 bastions. Oant de 19e iuw bleau it syn funksje hâlden. Foar de oanlis fan de fêsting moast it noardlike diel fan de stêd opjûn wurde en mar twa stedspoarten iepenen de fêsting: de Us-Leaffrouwepoarte en de Sint-Antoniuspoarte. De Sint-Katarinaparochy waard opheft en de stiennen fan de ferneatige tsjerke waarden brûkt foar de fêstingwurken.
De Spaanske Suksesjeoarloch (1702-1713) soarge foar fierdere útwreiding fan de fêstingwurken, mar nei dy tiid fermindere it belang fan de fêsting en yn 1715 waarden yn it ramt fan it Barriêretraktaat de fêstingwurken foar in part ôfbrutsen. Oant 1760 bleau de fêsting foar in part yn gebrûk, mar it fermindere belang fan de fêsting makke dat it ûnderhâld útbleau en de delgong net te kearen wie. In soad midsiuwske gebouwen waarden ôfbrutsen, brêgen stoarten yn en fan 1782-1786 waard in part fan de fêstingwurken publyk ferkocht.
thumb|260px|Damse Vaart As ûnderdiel fan Napoleon's plan om de Noard-Frânske havens mei in kanaal mei Antwerpen te ferbinen waard yn 1810 de Damse Vaart groeven. It trasee gie troch it noardlike diel fan de stêd en dielen dêrfan waarden ôfbrutsen om it kanaal mooglik te meitsjen. Sa waard it noardlike diel fan it súdlike diel ôfsnien. Mei de frijkommen grûn fan it kanaal waarden de Reie, de Lieve en wat der fan it Swin oerbleaun wie tichtsmiten.
Yn de 2e helte fan de 19e iuw en benammen yn de 20e iuw ûntstie yn Damme it toerisme as ynkommensboarne.
Yndieling gemeente
De gemeente bestiet njonken de dielgemeente Damme ek út de dielgemeenten Hoeke, Lapscheure, Moerkerke, Oostkerke, Sijsele en Vivenkapelle. De dielgemeente Moerkerke bestiet út de twa kearnen Moerkerke en Den Hoorn..
It besjen wurdich
thumb|260px|Sint-Janshospitaal thumb|260px|Damme, Tijl Uilenspiegel
Befolkingsferrin
Alle histoaryske ynformaasje giet oer de hjoeddeiske gemeente lykas dy ûntstie nei de weryndieling fan 1 jannewaris 1977.
Thomas Romein
Thomas Adrianus Romein (Ljouwert, 16 desimber 1811 – Ljouwert, 24 febrewaris 1881) wie in Fryske arsjitekt.
Beheinde biografy
Thomas Romein wie de soan fan de timmerman Jacob Romein. Nei de skoalle yn Ljouwert studearre hy yn Rotterdam. Yn 1843, neidat hy earst yn tsjinst west hie fan Wettersteat, waard hy stedsarsjitekt fan Ljouwert. Fan 1874 oant 1881 wie Romein ek direkteur gemeentewurken en hy organisearre de Ljouwerter brânwar.
Yn 1860 sloech Romein in oanbod fan de gemeente Utert foar de funksje fan stedsboumaster ôf fanwegen in neffens him te leech salaris. As stêdsboumaster woe er neutraal de publike saak tsjinje kinne en syn salaris net oanfolle moatte mei opdrachten foar partikulieren.
Hy ûntwurp benammen neoklassisistyske gebouwen.
Hacride
Hacride is in Frânske metalband oprjochte yn 2001 yn Poitiers. De band brocht yn 2005 syn debútalbum Deviant Current Signal út. De teksten fan de band gean benammen oer religy en mienskip. Hacride hat fjouwer studio-albums útbrocht.
Ferdrach fan Parys (1951)
Op 18 april 1951 waard it Ferdrach fan Parys tekene, dêr't de JMKS (Jeropeeske Mienskip foar Koalen en Stiel) troch ûntstie. Neikommende lannen hawwe it ferdrach tekene:
It ferdrach hie ta doel dat de prizen en produksje op it mêd fan koalen en stiel mienskiplik te regeljen.
Tonfa
thumb|250px|Twa houten Tonfa thumb|250px|Dútske plysjes mei de tonfa
In tonfa is in gefjochtswapen dat yn mear as ien fjochtsporten brûkt wurdt. Nei alle wierskyn wie it oarspronklik in houten hânfetsel fan de rysmolestien. It is sa'n 50 sm lang en waacht noch gjin 1 kilo. Op trijefjirde fan de langte sit in oanfetsel. De tonfa kin oeral fêsthâlden wurde yn it gefjocht.
Der binne lannen (bygelyks Eastenryk en Dútslân) dêr't de plysje de tonfa as wapen brûkt.
Literatuer
Porrete
Walden (koloanje)
Walden wie de namme fan in koloanje, ofwol kommune, dy't de psychiater en skriuwer Frederik van Eeden (1860–1932) yn 1898 op it lânguod Cruysbergen yn Bussum oprjochte.
De sosjalistyske (túnbou) koloanje wie ûnder mear basearre op mienskiplik grûnbesit. De koloanje wie ek rêstoarde foar psychiatryske pasjinten. De opset mislearre troch saaklik wanbehear en fertsjustering troch ynwenners. Neidat it noch feroare yn in ferbrûkskoöperaasje west hie, gie Walden yn 1907 dochs fallyt. It idee foar Walden krige Van Eeden fan it populêre boek Walden or Life in the Woods (1854) fan Henry David Thoreau (1817-1862).
De Nederlânske heldersjende Gerard Croiset waard berne op Walden.
Satellyt
thumb|NAVSTAR – [[Global Positioning System-satellyt fan de twadde generaasje]] Yn de astronomy is in satellyt in objekt dat ûnder ynfloed fan de swiertekrêft yn in baan om in oar objekt hinne beweecht. Der wurdt ek wol sein dat de satellyt him binnen de swiertekrêft horizon fan it oare objekt befynt.
In satellyt dy't him yn in baan om in himellichem befynt lykas in planeet wurdt ek wol moanne neamd. Natuerlike moannen binne meastal objekten mei de struktuer fan in lytse planeet of planetoïde dy't ynfong binne troch de swiertekrêft fan de planeet. Satelliten of 'keunstmoannen' binne ûnbemanne tastellen dy't troch de minsk yn in baan om de ierde brocht binne.
Objekten dy't om in stjer hinne draaie krekt as ús sinne, wurdt meastal gjin satellyt mar planeet, dwerchplaneet, planetoïde of komeet neamd, allinne by dûbelstjerren wurde de stjerren yn banen om de haadstjer wol satellyt neamd.
Sjoch ek
Satélite (dixebra)
De Cocksdorp
thumb|250px|Lizzing 250px|left|thumb|De Cocksdorp De Cocksdorp (Tekselsk: Durrep) is in doarp yn de gemeente Teksel, op it Waadeilân Teksel, yn de provinsje Noard-Hollân. It doarp hat sa'n 1.260 ynwenners.
Oarspronklik lei yn de kwelder tusken de eilannen Aailân en Teksel. De kwelder wie ûntstien neidat yn 1610 de Sândyk dy't de twa eilannen ferbûn, oanlein waard. Yn 1835 rjochte de Antwerpener Nicolas Joseph de Cock yn 'e mande mei inkelde oare hearen in NV op dy't de kwelder tusken Aailân en Teksel ynpolderje woe om dêr in agraryske bestimming oan te jaan. Yn de nije polder Eierlân waard yn 1836 in doarp stifte dat yn it earstoan Nieuwdorp hjitte, mar dat letter nei De Cock neamd waard: De Cocksdorp.
Fia de Molenbosk kin de Aailânske Dunen berikt wurde en ek de natuergebieten De Krim en De Slufter. Oan de eastkant fan it doarp leit de Roggesleat.
Elts jier yn july en augustus is der tongerdeis ringstekken yn it doarp.
De Stulp (skoalbûtenhûs)
thumb|right|300px| De Stulp Skoalbûtenhûs De Stulp leit by Baarn yn boskwachterij "De Vuursche".
It gebou is eigendom fan de gemeente Rotterdam en is ornearre foar de Rotterdamske skoalbern (basisskoallen) dy't dêr op wurkwike komme. De filosofy fan de gemeente Rotterdam is dat elk Rotterdamsk bern teminsten ien kear yn de skoaltiid yn de bosk west hawwe moat. Bern dy't nei de Stulp komme dogge dat altiten yn skoalferbân. It kin gean om bern út efterstânswiken, mar ek om asylsikersbern. It programma hat ek altiten in tema dat mei natoer en miljeu ferbân hâldt. Der binne leskisten en oare edukative aktiviteiten.
De 'Lage (= leger lizzende) Vuursche' wie iuwen lyn in grut heidegebiet. Dêr rinne kij om de heide yn stân te hâlden. Yn de 17e iuw en letter binne der in soad beammen oanplante. It stik heidefjild dat no noch oer is hjit ek "De Stulp". It is in beskerme natoergebiet. Direkt bûten it kamphûs begjint de bosk. Tichterby leit de Hynstebosk. De eftertún fan Paleis Soestdyk leit tsjin it Hynstebosk. Keninginne Beatrix, har suskes en âlden, hawwe jierrenlang buorlju west fan it kamphûs "De Stulp". It kamphûs is makke neffens it idee "craddle to craddle", dus mei duorsume materialen dy't fan ôffalmateriaal boud is. De bining mei it miljeu wurdt ek dúdlik oan de daktún.
Grutte Stean oan de Ugra
Mei it Grutte Stean oan de Ugra (Russysk: Великое стояние на реке Угре) wurdt de slachopstelling yn 1480 tusken de Gouden Horde ûnder lieding fan Akhmat Khan en it Russyske leger fan Ivan III ornearre. Beide legers stienen ferskate wiken lang foar inoar oer oan de rivier de Ugra, sûnder dat ien it oandoarde om de oanfal te begjinnen. It leger fan de Gouden Horde loek him lang om let sûnder slach werom. De reden dêrfoar is hjoed-de-dei net mear te efterheljen.
Oanlieding
Oanlieding wie de wegering fan Ivan III yn 1476 langer tribút te beteljen oan de Gouden Horde. Dy heften de Mongoalen al sûnt de earste helte fan de 13e iuw yn de tiid fan Batû Kahn. Om't Akhmat Kahn earst striid hie mei it Krim-kanaat, hied er it him net earder oan tiid om pas yn 1480 de dôfhûdigens fan de Russyske grutfoarst ôf te straffen.
Aswandaam
De foardielen
Troch de daam is der tsjintwurdich it hiele jier troch yrrigaasje mooglik. Foar de yrrigaasje wurdt likernôch 165 miljoen kubike meter wetter brûkt. De mar hat in kapasiteit fan 157 miljoen kubike meter. In diel fan dit wetter wurdt brûkt om ûnfruchtber lân yn kultuer te bringen. De daam makket in einde oan de jierlikse oerstreaming fan de Nyl en soarget foar in konstant nivo fan de rivier.
Grutte Stean oan de Ugra
Tarieding
As maatregel gyng Akhmat Kahn in bûn oan mei Kasimir IV Jagiello, kening fan Poalen en grutfoarst fan Litouwen. Om't tagelyk Ivan III it mei syn bruorren Boris Volotski en Andrej Bolsjoj spul krige, betocht Akhmat Kahn dat hy no hannelje moast en stjoerde der ferkenners op ôf om de Oka as mooglik striidfjild te ûndersykjen. Yn 'e hjerst teach er oer it gebiet fan syn bûnsmaat Kasimir en naam stelling op de Litouske kant fan de Ugra. Oan de Russyske kant wied der skeel tusken de bojaren. In diel woe de striid net oangean, wylst in oar diel de oanfal woe. Neffens de Russyske 19e-iuwske skiedkundige Nikolai Kostomarov soe de grutfoart ek net in soad foar striid fiele, mar wie it syn mem mei de tsjerke dy't him oantrune om him by syn troepen te jaan.
Aswandaam
De neidielen
It Nylslib komt net mear yn it Nyldal, mar bliuwt efter de daam. Dêrtroch is it dal net mear sa fruchtber as eartiids. Al dat slib drukt tsjin de daam oan dit kin gefaarlik wurde yn de takomst. De see gnibbelt hieltyd in bytsje mear fan de delte of. It sâltgehalte is dan ek folle heger wurden. Trochdat it lân minder fruchtber is moatte de boeren hieltyd mear keunstmest brûke. Dit soarget foar sûnens problematyk. Troch it ferdampen fan it wetter yn de mar is it klimaat feroare. Troch de grutte mar binne in soad monuminten ûnder wetter kommen. En mocht de daam ea bombardearre wurde dan leit hiel Egypte ûnder wetter.
Grutte Stean oan de Ugra
It Stean oan de Ugra
thumb|left|200px|Monumint ta oantinken fan it Grutte Stean oan de Ugra Op 8 oktober 1480 soene de troepen Akhmat Khan mei de troepen fan Kasimir IV tegearre komme. Foar dat doel woed er de Oka oerstekke om troepen tefoarren te kommen dat stasjonearre troepen yn Kostroma, Serpûchov en Tarûsa harren oanslute koene. De Russyske striidkrêften wisten dêr in stokje foar te stekken en namen stelling mei it leger oan de oare kant fan de rivier. Yn in striid fan fjouwer dagen soarge it leger der foar dat de Mongoalske troepen net de rivier oerstekke koene.
Akmat Khan seach dat it Russyske leger groeide en wacht noch altiten op berjocht fan syn bûnsmaat Kasimir. Dy hie lykwols yn de tuskentiid swierrichheden yn eigen lân en oarloch mei it Krim-kanaat. De Mongoalen bleaune noch oant 11 novimber 1480 wachtsjen, mar doe't de winter oanbriek moast der in beslút nommen wurde en mei't ek sykte útbriek loek de Gouden Horde him werom nei it suden.
Gefolgen
It Grutte Stean oan de Ugra wie it lêste militêre treffen tusken Ruslân en Akhmat Khan. Mar in pear wike letter, op 6 jannewaris 1481, waard Akhmat Khan yn in gefjocht mei it leger fan it Sibir-kanaat deade. It treffen oan de Ugra waard al gau moaier makke as dat it wie en taskreaun oan de militêre krêft fan Ivan III, dy't lang om let lykwols wol in ein makke oan de Mongoalske hearskippij oer de Russyske lannen. Fanwegen it ûntbrekken fan de relevante boarnen kin der tsjintwurdich allinne mar grute wurde wat de oarsaak fan de hastige ôftocht fan de Mongoalen wie. Nei alle gedachten hie dat mear te meitsjen mei de Mongoalske tsjinstanners fan Akhmat Khan as mei de militêre krêft fan Moskou. Syn opfolger Siah Ahmen waard yn 1502 as lêste hearsker fan de Gouden Horde yn Litouwen eksekútearre. Wol is it sûnder twifel dat it ferfal fan de Gouden Horde foar it Grutfoarstedom Moskou in grutte stap betsjutte op wei nei de hearskippij fan it gebiet. Yn 1547 ûntstie under Ivan's pakesizzer, Ivan de Grousume, it tsaardom fan Ruslân.
Gremlin (betsjuttingsside)
"Gremlin" of "Gremlins" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:
Aswandaam
De neidielen
Ofbyld:Aswan dam.jpg
Jouke Broer Schuil
thumb|J.B. Schuil Jouke Broer Schuil (Frjentsjer, 20 maart 1875 - Zandvoort, 24 oktober 1960) wie in Fryske berneboekeskriuwer, toanielskriuwer en toanielkritikus. Bekende wurken fan him binne De Katjangs en De AFC'ers.
Biografy
Hy wie in soan fan komponist Martinus Schuil. Nei de hbs yn Harns giet Schuil it leger yn. Nei de Keninklike Militêre Akademy yn Breda wurdt Schuil offisier, earst yn Nederlânsk-Ynje en dêrnei yn Nederlân. Nei in oantal toanielstikken skreaun te hawwen beslút hy yn 1910 toanielresensint te wurden by it Haarlems Dagblad. Yn de Earste Wrâldoarloch wurdt er noch mobilisearre, mar yn 1917 jout hy syn funksje fan beropsoffisier op.
Hy wurdt troch syn famylje op it idee brocht om boeken skriuwen te gean en yn 1910 ferskynt syn earste jongesboek, Jan van Beek. Oant 1930 bliuwt Schuil skriuwen. Ek is er dan noch toanielresinsint, mar hjir hâldt er oan it begjin fan de Twadde Wrâldoarloch mei op. J.B. Schuil ferstjert yn de âldens fan 85 jier yn 1960.
List fan planetoïden 41201-41300
Dit is in list fan planetoïden 41201-41300.
Boartersseal
In berneseal of berneboartersplak wie in plak dêr 't bern tusken twa en fjouwer jier in oantal oeren wyks ûnder deskundich tafersjoch ferbliuwe kinne yn in spesjaal dêrfoar ynrjochte romte.
Neidat yn de sechtiger jierren in oantal krèsjes oprjochte wie op basis fan sosjale en/of politike motiven, groeide yn de jierren santich it ynsjoch dat it by elkoar bringen fan jonge bern yn in pear oeren wyks fan rutte betsjutting wêze koe. Sosjale, reative en taalûntwikkeling soenen stimulearre wurde kinne. Dêrby waard útgien fan it stânpunt dat it jonge bern it grutste part fan de dei en de wike yn de buert en ûnder tafersjoch fan de mem heart te wêzen. Dit foarme it grutste ferskil tusken de berneseal en de krèsj, dêr 't de bern langer op in dei en meardere dagen fan de wike hinne gean.
Neidat yn de stêden inkele pjutteboarterssealen stifte wienen groeide it oantal ta ± 60 yn 1974, wêrfan in soad yn plattelânsdoarpen. Troch it ûntbrekken fan wetlike regelingen oangeande de pjutteboartersplakken wie oprjochting, behear en finansiering ôfhinklik fan partikulier inisjatyf. Meardere gemeentes ferlienden steun yn de foarm fan ynsidintele subsydzjes en it beskikberstellen fan romtes. Yn de measte pjutteboartersplakken wurde oan de liedsters easken steld oangeande oplieding en bekwaamheid. Utsein de ûntwikkeling fan it bern krijt ek troch ynskeakeling en begelieding fan âlden, it funksjonearjen fan de húshâlding omtinken yn guon pjutteboartersplakken.
De Stichting Fryske Bernesintra hâldt har dwaande mei kwaliteitsferbettering fan de pjutteboartersplakken wylst stribbe wurdt nei in bettere reglemintearring.
Teethgrinder
Teethgrinder (Ingelsk foar "Toskeknarser") is in Nederlânske deathmetalband oprjochte yn 2013 yn Swol. De band brocht yn 2015 syn debútalbum Misanthropy út. Teethgrinder hat twa studio-albums útbrocht.
Roeien op de Olympyske Simmerspullen 2008
De Olympyske Spullen fan de XXIXe Olympiade waarden fan 8 oant en mei 24 augustus 2008 hâlden yn Peking, de haadstêd fan Sina. It roeien hie plak yn it Shunyi Olympic Rowing-Canoeing Park.
Medaljespegel
De top njoggen fan lannen dy't by it silen medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen 2008.
Liu-bo
Liu-bo is in Italjaanske fjochtkeunst dy't syn oarsprong yn Sisylje hat.
Oarsprongen
De âlde keunst fan de paranza, dat fan it hantearje fan de stôk om oan te fallen of om te ferdigenjen, waard yn Sisylje iuwenlang fan heit op soan trochjûn. In protte hoeders wienen masters yn dy dissipline, en faak waarden hja útdage ta in duel om earekwestjes op te lossen. Yn 'e lêste jierren waarden de regels kodifisearre en kaam de sport yn 'e moade en waard dy troch CSEN (Nasjonaal Edukaasje Sportsintrum) erkend.
De stôk
De stôk is makke fan olivebeamhout, fan bittere oranjekleurige beam of fan de lysterbeibeam. De stôk as in basis fan ferskate techniken kin yn ien of beide hannen hâlden wurde.
Skoatterwerf
Skoatterwerf is de 14e iuwske namme foar Skoatterlân.
Stellingwerf en Skoatterwerf en de biskoppen fan Utert
Rûn 1300 guonen in soad boeren út Stellingwerf en Skoatterwerf nei Iselham en Ossezijl yn it Prinsbisdom Utert fan de biskoppen fan Utert te haaien. Sy soene eigentliks pacht foar de healannen betelje moatte. Biskop Guido (Guy fan Avesnes) liet, om der op ta te sjen, in stins bouwe yn Stienwikerwâld, mar de Stellingwervers en Skoatterwervers fernielden it al ûnder it bouwen.
Fol fan de died belegeren de Stellingwervers en Skoatterwervers it kastiel fan de biskop fan Utert yn Follenhove. Slotfâd Herman fersloech úteinlik de oanfallers. Underwilens kaam in legermacht út Utert. Dy hie sa'n soad ûngemak fan minne diken troch it waar dat se wer nei Utert túchden. Yn 1309 docht de biskop fan Utert Stellingwerf en Skoatterwerf dêrom yn de ban. Mar yn 1313 komme se ta in gelyk en de Stellingwerfers en Skoatterwervers sille al de skea oan de biskop betelje.
Ek ûnder biskop Jan fan Arkel binne spanningen. As de Stellingwervers en Skoatterwervers gjin nocht ha de wrâldske macht fan de biskop ta te jaan twingt de biskop yn 1362 de gritenijen as straf 10.000 âlde skylden te beteljen. By dy fjildtocht wurde ek doarpen yn Stellingwerf en Skoatterwerf plondere.
ILO (motorfyts)
thumb|right|275px|ILO 98 cc [[twataktmotor út 1934]] thumb|right|275px|Sparta mei in ILO-blokje ILO is in histoarysk Dútsk merk fan ynboumotoren en motorfytsen, dat bestie fan 1911 oant 1990.
Skoatterwerf
Stellingwerf en Skoatterwerf en de biskoppen fan Utert
Rûn 1390 slút biskop Freark III fan Blankenheim in ferbûn mei Stellingwerf en Skoatterwerf. Hy wol de hannen frij ha foar it konflikt mei de Drost fan Coevorden en om mear macht yn de stêd Grins te krijen. Yn 1408 hawwe Skoatterwerf, Stellingwerf en Oostzimgerland oarloch mei Freark fan Blankenheim. Yn 1409 wol hy wer pacht foar de healannen by Iselham. Se komme ta in gelyk, mar dit hat in prys. Se moatte âlde skylden betelje. Hoarnstersweach (30), Jobbegea (60), Skuorregea (50), Aldhoarne (60), Nijhoarne (50), Ketlik (70), Brongergea (50), Aldskoat (70) en Nijskoat (50). In pear jier letter binne de rapen wer gear. De biskop stjoert in leger dat ‘’Schoterlant geplondert ende daer omtrent mer als duisend huisen verbrant‘’. As Freark III fan Blankenheim stjert yn 1423 wurdt it rêstiger.
ILO (motorfyts)
ILO: Norddeutsche Maschinenfabrik GmbH, Pinneberg-Holstein (1923-1967). De Norddeutsche Maschinenfabrik waard yn 1911 opfjochte troch Heinrich Christiansen. Begjin jierren tweintich gie men twataktmotors mei forsearre luchtkuolling ûnder de namme ILO te meitsjen. De namme ILO is ûntliend oan it Esperanto en betsjut "reau". It merk waard benammen bekend fan de produksje fan ynboumotors foar oare merken, mar tusken 1923 en 1925 waarden der ek komplete motorfytsen fan 117-, 132-, 147- en 170 cc boud. Nei de Twadde Wrâldoarloch waarden ek in skoft komplete bromfytsen makke. Yn 1952 waard yn München in dochterûndernimming opsetten.
Wytze de Haan
thumb|Wytze de Haan, selsportret Wytze de Haan (Ljouwert, 3 juny 1804 - dêre, 1 jannewaris 1848) wie in keunstskilder.
ILO (motorfyts)
Yn 1957 waard it bedriuw ferkocht oan de k Rockwell Mfg. Co. Under de namme ILO waarden doe ek kartmotors en sniemobylmotors makke. Yn 1967 einige de produksje fan bromfytsmotors.
Wytze de Haan
De Haan wie in learling fan Willem Bartel van der Kooi en Otto de Boer. Syn wurk bestiet út sjenrestikken dy't yn it Frysk Museum en Staniastate te sjen binne.
Skoatterwerf
Stellingwerf en Skoatterwerf en de biskoppen fan Utert
As yn 1495 Albrecht fan Saksen lanhearre fan Fryslân wurde wol, binne guon gritenijen tsjin, wêrûnder Stellingwerf en Skoatterwerf. Mei in fjildtocht troch it suden fan Fryslân slagget hy der yn om dizze streek ûnder syn gesach del te jaan. Yn 1496 wurdt Syrck Myrcksz neamd as oanfierder fan de Woldtluyden. Yn 1524 wurdt it rêstich as Karel V Fryslân anneksearret.
Everhard van Hanecroot
Everhard Willem van Hanecroot (eins: Eberhard Wilhelm Hanecroth; Meurs, 1663 – ?, 1716) wie in Dútsk ofsier dy't op de Trieme wenne (dêr't in strjitte nei him ferneamd is). Van Hanecroot kaam út Meurs en studearre fan 1679 ôf yn Duisburch en fan 1683 ôf oan 'e Universiteit fan Frjentsjer. Yn 1697 tsjinne er as luitenant yn it liifrezjimint Oranje-Fryslân. Datselde jiers troude er op 7 novimber mei in Catharina Margaretha, itsij yn Deinum (dêr't sy skynber wei kaam), itsij yn syn berteplak Meurs. Ut dat houlik kamen twa bern fuort: Willem Mauritz (1701) en Maria Foecke (1704). Van Hanecroot kaam yn 1716 te ferstjerren, doe't er 53 jier wie.
ILO (motorfyts)
Yn 1977 gie it bedriuw oer yn hannen fan de Amerikaanske firma Tecumseh, dy't gersmeanders makke. Yn 1990 waard de produksje ek by Tecumseh staakt. Trochdat de stilearre "I" yn it logo op in "J" liket, waard der meast fan JLO sprutsen. De Ilo 48- en 60 cc helpmotor nei 1926 waard ek wol Byfstikwaarmer neamd.
Fuotbal op de Olympyske Simmerspullen 1996
De Olympyske Simmerspullen 1996, ek wol de XXVIe Olympiade neamd, waarden yn 1996 hâlden yn de Amerikaanske stêd Atlanta. De finale fan it Fuotbal waard hâlden yn it Sanford Stadium. It wie de earste kear dat der in toernoai foar froulju op it programma stie.
Einrangskikking
Piłka nożna kobiet na Letnich Igrzyskach Olimpijskich 1996
Willem Cornelis de Groot
Willem Cornelis de Groot (Hollum, 6 oktober 1853 - Ljouwert, 19 july 1939) is in Fryske arsjitekt dy't yn opdracht fan Wenningbouferiening Ljouwert oan it begjin fan de 20e iuw trije buerten yn Ljouwert ûntwurpen hat: de Ald-Yndyske Buert, de Saskiabuert en de Hollanderwyk.
Biografy
W.C. de Groot waard op 6 oktober 1853 berne yn Hollum op It Amelân. Yn 1866 ferliet hy it âldershûs om it timmermansfak te learen yn Saandam. Nei in ferbliuw fan fiif jier yn Saandam fêstige er him yn 1871 as timmerman yn Ljouwert. As iennige soan fan de famylje hoecht De Groot net yn militêre tsjinst, wêrtroch't er de mooglikheid hie om fierder te learen. Hy kaam doe yn tsjinst by boukundige Jacob Izaaks Douma. Nei't er by Douma praktykûnderfining opdien hie, mocht er him yn 1877 boukundige neame. Yn datselde jier boaske De Groot de Nederlânsk-Herfoarme kleanmakkersdochter Hindrikje (Rika) van der Kam.
thumb|Juliana-fleugel fan it Sint Anthony Gasthûs (1910) Yn 1881 makke W.C. de Groot yn opdracht fan it Sint Anthony Gasthûs syn ierst bekende wurk, nammentlik de 'eastlike' stjelp oan Lytse Geast 23. Dêrnei folgen grutte en lytse projekten inoar hurd op, lykas it Diakonessehûs (1904), it Gabbemagasthûs (1906), de Juliana-wjuk fan it Sint Anthony Gasthûs (1910) en folkswenteboukompleksen as de Ald-Yndyske buert (1908), de Saskiabuert (1909) en de Hollanderwyk (1914). De Groot hat jierrenlang húsarsjitekt west by it Sint Anthony Gasthûs yn Ljouwert (1887-1930) en it Popta Gasthûs yn Marsum (1893-1910). Fierders hie er ferskate njonkenfunksjes dy't te krijen hiene mei syn berop as arsjitekt. Sa waard De Groot fan 1894-1919 sekretaris en foarsitter fan de "Friesche Boukring" en bestjoerslid en/of boukundich adviseur fan de Kristlike HBS, it Ritske Boelema Gasthûs, it Diakonessehûs en Wenningferiening Ljouwert. Hy is ek mar leafst 50 jier lang ûnderhâldsarsjitekt fan de Nederlânsk-Herfoarme gemeente.
W.C. de Groot ferstoar op 19 july 1939, 85-jier âld. Hy waard ûnder grutte belangstelling begroeven op it Noarderbegraafplak yn Ljouwert.
Betsjutting fan W.C. de Groot
W.C. de Groot hat mei syn arsjitektuer – direkt en yndirekt – yn grutte mjitte it oansjen fan stêden, doarpen en it plattelân yn Fryslân om 1900 hinne bepaald. Foar Ljouwert is De Groot bekend as de arsjitekt fan karakteristike gebouwen lykas it Diakonessehûs (1904), de Juliana-wjuk fan it Sint Anthony Gasthûs (1910) en it Gabbemagasthûs (1906). Dy gebouwen foarmje hichtepunten yn de fernijingsstyl yn Fryslân.
Dêrnjonken hie W.C. de Groot in grut tal pleatsen boud of ferboud yn opdracht fan partikulieren en de gasthuzen dêr't hy húsarsjitekt foar wie. Troch de stylistyske en typologyske fernijings dy't De Groot dêrby trochfierde hat er foaroprinnend west yn de ûntjouwing fan nije pleatstypologyen yn Fryslân.
Uteinlik foarmen de lêzingen fan De Groot oer ûnder oaren de ûntwikkeling fan it Fryske boerehûs en eksperimintele pleatsebou, in ynspiraasjeboarne foar oare arsjitekten, boukundich opsjenners en timmerlju yn Fryslân.
Keunstwurk
Yn 2002 waard er yn Ljouwert eare mei in keunstwurk fan byldzjend keunstner Walter Baas en waard boppedat it plantsoen wêryn 't it wurk stiet nei De Groot ferneamd: it W.C. de Grootplantsoen.
W.C. de Groot-projekt
Yn 2009 organisearre it Frysk Museum fan 19 april oant 13 septimber in eksposysje oer W.C. de Groot. Yn it ramt fan dat projekt ferskynde yn dat jier ek in monografy oer W.C. de Groot by de Friese Pers Boekerij.
Buchholz (Boppard)
Buchholz is sûnt 1976 it op ien nei grutste Ortsbezirk fan de stêd Boppard yn de Dútske dielsteat Rynlân-Palts. It plak leit op de Hunsrückhichte tusken de Ryn en de Mûzel.
Skiednis
Spoaren fan bewenning yn it gebiet om Buchholz hinne geane werom op de lette brûnstiid (1300-800 f. Kr.). Yn de jierren 1983-1986 binne grêfheuvels ûntdutsen út de tiid fan 450-390 f. Kr. Meiïnoar binne der 13 grêfheuvels op dat fjild. Yn de Romeinske tiid lei der in wichtige dyk fan Koblenz oer de Rynhichte rjochting it suden en dy gyng ek tichteby it stasjon oer it doarpsgebiet fan Buchholz.
Nei de oarloch groeide Buchholz fierder. Mei de oanlis fan it Ortsteil Ohlenfeld hie it doarp yn 1963 al 1.000 ynwenners. Troch de oanwaaks fan de befolking naam ek it tal katoliken en protestanten fan it doarp ta. Mei't Buchholz yn 1969 in selsstannige parochy waard, ûnstiene der plannen foar in nij tsjerklik sintrum, dat yn de jierren 1970 boud waard. Sawol in roomske tsjerke as in protestantske tsjerke binne doe yn ien arsjitekturaal kompleks boud.
Philidor 1847
Philidor 1847 is de keninklike skaakklup fan Ljouwert dy't op 10 novimber 1847 oprjochte waard.
Philidor 1847 spilet yn de haadklasse fan it KNSB en waard kampioen yn 1966/1967. De klup hie yn ynternasjonaal master Haije Kramer, G. Sosonko en Eddy Scholl (Nederlânsk kampioen 1970) har meast promininte spilers.
It oantal ledden naam nei de mets Spassky-Fischer (1972) sterk ta nei 200 leden yn 1974. Earefoarsitter Waling Dykstra hat as skaker en letter as organisator en propagandist fan grutte wearde west foar de feriening.
Fuotbalferiening De Harkema-De Pein
Fuotbalferiening De Harkema-Opeinde is oprjochte op 5 july 1946 en spilet op de fjilden oan Sportpark de Bosk op De Harkema.
De klup is begûn yn it sneinsfuotbal en spile yn de jierren 60 en 70 ek op in heech nivo. Dêrnei sakke de klup fuort. Sûnt 2016 spilet it earste alvetal fan de klup yn it sneonsfuotbal.
Achtkarspelen
Achtkarspelen is in gemeente yn it noardeasten fan Fryslân. De gemeente hat ynwenners op.
De gemeente leit oan de grins mei Grinslân. Plakken mei de measte ynwenners binne Surhústerfean, Bûtenpost (it haadplak) en de Harkema.
Achtkarspelen is in plattelânsgemeente mei in bytsje wetter, yn hichte fariearjend fan -1 oant +4.
It Prinses Margrietkanaal giet fan west nei east troch Achtkarspelen.
Plakken
Plakken yn de gemeente binne:
Doarpen en útbuorrens:
Untwikkeling ynwennertal
Befolkingsûntwikkeling sûnt 1996:
Skiednis
De namme Achtkarspelen wurdt foar it earst fermeld yn 1338 en ferwiist nei de acht oarspronklike karspels yn de gritenij, te witten:
Achtkarspelen naam lang in aparte plak yn Fryslân yn. Yn de Midsiuwen, oant 1559, hearde Achtkarspelen ta it bisdom Münster, wylst de rest fan Fryslân ûnderdiel wie fan it bisdom Utert.
De gritenij Achtkarspelen waard yn 1851 in gemeente nei de ynfiering fan de gemeentewet fan Thorbecke yn Nederlân.
Eveneminten
It Konkoers Hippyk Bûtenpost is it grutste evenemint yn 'e gemeente en wurdt holden sûnt 1954. Yn 2018 fûn foar it earst de Feteranedei fan Achtkarspelen plak.
Ferdieling gemeenteried
De gemeenteried fan Achtkarspelen bestiet út 21 sitten. De útslaggen fan de gemeenteriedsferkiezings binne sûnt 2002:
¹ 2002: CU + SGP
² GBA = GemeenteBelangen Achtkarspelen
250px|thumb|Lânskip mei [[pingo at Surhuzum]] 250px|thumb|[[Stynsgea]]
Kolleezje
Partijen yn it kolleezje fan B&W:
Teard
Teard is in buorskip yn de gemeente Noardeast-Fryslân. Teard leit besuden Eanjum oan de Koaiwei.
Teard leit noardwestlik fan Iesumasyl, súdwestlik fan De Skâns (doarp) en súdeastlik fan Eanjum, dêr't it formeel ûnder falt. De bebouwing fan de buorskip leit oan de Teardwei en leit foar in part op de terp. Ek de omlizzende bebouwing oan de Sylsterwei wurdt meastal by de buorskip rekkene, lykas Brede Koaiwei.
Hurdplaat
thumb|right|Hurdplaat yn it hûs fan [[Jeanne d'Arc yn Domrémy-la-Pucelle]] Hurdplaten binne jitizerene platen dy't nei 1500 de hurdstiennen yn de iepen hurd ferfongen. Dy waarden op harren beurt wer ferfongen troch tegels. Hurdplaten waarden oant nei 1700 brûkt. Se binne bedoeld om waarmte te fersprieden. Hurdplaten ûnder de hurd binne der om fûnken op te fangen en sa brân te foarkommen. De measte noch bewarre hurdplaten binne fersierd mei in byltnis. Yn it Princessehof en it Frysk Museum wurde in 85, meast bûtenlânske hurdplaten bewarre. Ek kachelplaten dy't yn de mitsele kachels setten waarden.
Teard
Skiednis
Súdlik streamt de Suderie. De terp soe út de betide midsiuwen stamme. De buorskip waard yn 1511 neamd as Taert, yn 1664 as Taerd, yn 1718 as Teerd en yn de 19e iuw Tead. Dat lêste jout oan dat de 'r' net of amper útsprutsen waard. De buorskip sil mooglik neamd wêze nei de jongesnamme Tsjeard.
Robert Schuman
thumb|150px|Robert Schuman Robert Schuman (Lúksemboarch, 29 juny 1886 - Scy-Chazelles, 4 septimber 1963) wie in Frânsk politikus.
Schuman wurdt beskôge as ien fan de oprjochters fan de Jeropeeske Uny en wie twaris de premier fan Frankryk.
Schuman is nea troud en libbe selibatêr. Hy wie in fromme roomsk-katolyk kristen, mei in yngeand gebedslibben, dy't sawol fan de Frânske as de Dútske kultuer hâlde.
Katalaansk
thumb thumb|right|300px|Strjitnamme yn Perpigan yn Frankryk It Katalaansk is in Romaanske taal. Dizze taal wurdt meast sprutsen yn Spanje, Andorra, Frankryk en Itaalje. Katalaansk liket wol wat op Spaansk, mar it is mear besibbe oan it Oksitaansk.
Yn Andorra, is it Katalaansk de offisjele taal. Yn Spanje wurdt it sprutsen yn Kataloanje, op de Balearen en yn in part fan Falensia. It is yn dy gebieten in offisjele taal, lykas it Spaansk. Oer de grinzen fan dizze gebieten wurdt de taal ek noch sprutsen, mar dêr is dy net offisjeel. Yn Itaalje wurdt in âld dialekt fan it Katalaansk allinnich sprutsen yn Algêro op Sardynje, dêr't it ek in offisjele taal is, njonken it Italjaansk. Yn Frankryk wurdt it sprutsen yn Roussillon. It Katalaansk hat likernôch 12 miljoen sprekkers, foar it grutste part yn Spanje.
It Katalaansk is lykas oare Romaanske talen ûntstien út it Latyn, dat troch de Romeinen nei Spanje brocht is, en hat him dêr fierder ûntwikkele. Yn de 15e, 16e en 17e iuw wie it Katalaansk ferbean, en yn de tiid fan Franco wie dat wer sa, mar op it stuit wurdt it lokaal mear brûkt as it Spaansk.
Yn Falensia wurdt dizze taal Falensiaansk neamd. Der binne lju dy't sels hawwe wolle dat it Falensiaansk in aparte taal is, mar it ferskil tusken de dialekten yn Falensia en yn Kataloanje is net grut. It is sels sa dat de ferskillen binnen Falensia grutter binne as de ferskillen tusken buordialekten binnen en bûten Falensia.
De ISO 639 taalkoades foar it Katalaansk binne "ca" en "cat". Om't it Wikipedia-projekt meast, lykas wenst op it ynternet, de twaletterige koades brûkt, wurdt de Katalaansk Wikipedy oantsjut mei de koade "ca:".
Katalaansk hjoeddeis
Katalaansk is opnij in sichtbere taal wurden dy't libbet. Kranten (avui, el Punt), trûbadoers mei as ferneamdste LIuis LIach, in bloeiende popsêne. Om yn tsjinst te kommen fan de Katalaanske oerheid is it goed om de Katalaanske taal yn wurden en op skrift te behearskjen. It leger en middelber ûnderwiis binne folslein yn it Katalaansk en it Kastyljaansk wurdt as twadde taal jûn. Oan de universiteit yn Kataloanje wurdt yn it Katalaansk en ek yn it Kastyljaansk en Ingelsk lesjûn. De rjochtspraak is noch yn it Kastyljaansk, mar as de nije Estatut (lokale grûnwet) goedkard wurdt dan moatte rjochters twatalich wêze. Yn Barselona is altyd mear Katalaansk te sjen en te hearren ynstee fan Kastyljaansk. Yn Perpigan yn Frankryk is de oplibbing fan de taal wat foarsichtiger, mar dôchs binne alle strjitnammen dêr twatalich wurden. Fan febrewaris 2006 ôf hat de Katalaanske mienskip in eigen domeinnamme krigen: .cat.
Cruysbergen
Cruysbergen of it Cruysberg is in eardere sânderij en no in natoergebiet fan 13,5 ha. by Bussum. Oan de ein fan de tweintichste iuw is it noardlike stik nei ûntsâning geskikt makke foar lânbou. Fia sânderijsleatten is it sân fan Cruysbergen mei de boat ôffierd. Op de súdlike helte kamen filla's en is in rinbaan oanlein. It Goois Natuurreservaat kocht yn 1993 in grut stik fan it noardlike gedielte oan. It gebiet is noch net tagonklik.
It gebiet mei earme grûn waard it eartiids brûkt om sân ôf te graven foar Amsterdam, wêrnei't it geskikt makke waard foar boulân. Letter is de boppeste fruchtbere laach der wer ôf helle en waard brûkt foar de natoerbrêge Crailo mei as gefolch dat it gebiet ferskrale. De ôfgroeven dielen waarde ta puollen makke. It eardere brûken as bou is noch te sjen oan de rjochte rigen beammen en sleatten. Cruysbergen is fan belang as diel fan de 'Griene Rêchbonke' tusken it Goai en it Fechtplassengebiet (Laegjeskamp en Naardermar). It is ûnderdiel fan it projekt "Poort Naardermeer". It gebiet wurdt begerske troch Skotske Heechlanners dy't it tichtgroeien foarkomme moatte en it ferskaat oan floara fergrutsje.
Pierre-Auguste Renoir
Pierre-Auguste Renoir (Limoges, 25 febrewaris 1841 - Cagnes-sur-Mer, 3 desimber 1919) wie in Frânsk ympressionistysk keunstskilder.
As kleanmakkerssoan wurke Renoir op syn trettjinde as learling-skilder. Hy skildere blommen op keramyk. Doe't dat proses automatisearre waard moast er oerstappe op oar wurk. Renoir skildere benammen skilderijen fan froulju en portretten. Renoir waard begroeven yn Essoyes, neist Aline. Syn beide jongste soannen lizze dêr ek. Syn lêste hûs yn Cagnes in (Súd-Frankryk), yn de neite fan Nice, is no it Renoir Museum en is (nei restauraasje) te besichtigjen. It hûs hat in grutte tún mei oliifbeammen.
Thomas Allinson
Thomas Richard Allinson (Hulme, 29 maart 1858 – Marylebone, 29 novimber 1918) wie in Britske dokter, sakeman, sjoernalist en strider foar de konsumpsje fan grouwetenbôle. Syn namme libbet fuort yn de allinsonbôle. Thomas Allinson ferstoar op 29 novimber 1918, yn 'e âldens fan 60 jier.
Pierre-Auguste Renoir
Skilderijen
right
Musea
De skilderijen fan Piere-Auguste Renoir binne yn meardere musea:
Sytebuorren
thumb|rjochts|De himrik fan Aldegea
Sytebuorren is in buorskip yn de gemeente Smellingerlân. Sytebuorren leit tusken Grou en De Feanhoop, en heart ta de himrik fan Aldegea. Hy wurdt oan trije siden begrinze troch wetter. Yn it noarden foarmet De Geau (Grou) de grins mei it Nasjonaal Park De Alde Feanen. Besuden rint de Sytebuorster Ie en bewesten foarmet it kanaal De Grêft tagelyk de gemeentegrins, mei oan oare kant it eilân De Burd, dat by Grou heart. Tusken De Burd en Sytebuorren fart in fytsfear.