cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tom Brok
De skiednis fan it laach
It earst bekende lid út de skiednis fan dizze famylje is Keno Kenesna,. Hy wurdt yn 1309 neamd as ien fan de trije foarnaamsten yn Norderlân. Oarspronklik wie it grûnbesit fan de famylje yn Brookmerlân net sa grut. Neikommelingen hawwe om 1347 hinne al it skouterjocht yn de parochys Uttum en Visquard, en de famylje wurdt rekkene ta ien mei de measte kwizekwânsje fan Emsigerlân en Norderlân. Yn Brookmerlân behearden de Tom Brok it Redgerhof yn Engerhafe en as besitters hienen sy it rjocht om rjocht te sprekken. In pakesizzer fan Keno Keno Hilmerisna waard úteinlik ta lieder keazen troch de haadlingen fan Brookmerlân. Hy wie de earste dy't him Tom Brok neamde. Yn 1361 late er de opposysje tsjin Edo Wiemken en yn 1371 waard er foar it earst neamd as oanfierder fan de haadlingen fan Brookmerlân. Fierders waard er om de fjouwer jierren ferkeazen ta ien fan de "Redjewen" fan Norderlân.
De soan fan Keno Okko I (om 1345–1391) wurdt oan it hof fan Napels ta ridder slein en wreidet syn besittings yn Norderlân fierder út. Yn 1379 waard troch him it Emsigerlân noardlik fan Emden, it Harlingerlân en it Auwerkerlân yn besit nommen. Yn de tiid dy't dêrop folget wurdt de state by Auwerk yn it Auwerkerlân it sintrum fan syn hearskippij. Yn 1381 akseptearet Okko de Hollânske greve Albrecht fan Beieren as Hear oer alle Fryske lannen. De Eastfriezen seagen dat as skeining fan harren frijheid en dêrom wurdt Okko by syn state fermoarde.
De widdo fan Okko, Quade Foelke hat yn earste ynstânsje it bewâld foar de ûnwettige soan Widzel, mar doe't Widzel sels beslisse mocht, nimt er de Fiktaaljebruorren ûnder Klaus Störtebecker op en bea har in frijhaven oan yn East-Fryslân. Widzeld stoar yn de tsjerke fan Detern (1399) op de brânsteapel setten troch krigers fan de aartsbiskop fan Bremen, de Greven fan Aldenboarch en oaren. Om 1400 hinne trede de Hânze op tsjin de Fiktaaljebruorren. De opfolger fan Widzelds is Keno II. De Hânze twinge him it ferbûn mei de seerôvers op te jaan. Hy ferslaat yn 1413 de Emder Haadling Hisko Abdena en wreidet syn hearskippij oer nei de westlike Fryslannen.
De famylje Tom Brok
Dizze famyljeleden binne haadling west:
Rheinstein
Kastiel Rheinstein (Dútsk: Burg Rheinstein) is in kastiel oan de lofter kant fan 'e Ryn by Trechtingshausen yn de Dútske dielsteat Rynlân-Palts.
Sûnt 2002 is it kastiel in ûnderdiel fan it UNESCO-wrâlderfgoed fan de Boppe Midden-Ryndelling.
Namme
Yn 'e iere 14e iuw waard it kastiel ûnder de namme Vaitzburg of Fautsburg boud. Oare nammen wiene Voi(g)tsberg of Fatzberg mei in grut ûnderskied yn de skriuwwize. De namme is in fariaasje op Vogtsburg of Burg Vogtsberg (Vogd → fâld). Neffens oare boarnen, dy't de bou yn it begjin fan 'e 13e iuw datearje, soe it kastiel ea de namme fan Bonifatius droegen ha, de patroanhillige fan it aartsstift Mainz, in namme dy't letter dan ferbastere ta Faitsberg.
Yn 't neigean
Oan it ein fan de 16e iuw rekke it kastiel fanwegen brek oan jild fan de lêste bewenners jimmeroan mear yn 't neigean. Al yn de Njoggenjierrige Oarloch wie de boel al safier hinne ferinnewearre, dat de Frânsen it net mear nedich fûnen om it kastiel op te blazen, lykas hja dat wol diene by hast alle oare kastielen yn de delling fan de Ryn.
Weropbou
thumb|left|Rheinstein 1890-1905 Yn 1816 makke de Prusyske arsjitekt Karl Friedrich Schinkel plannen foar in romantyske weropbou fan it kastiel en nei't prins Freark fan Prusen (1794-1863) yn 1823 de ruïne oankocht waard syn ûntwerp foar it kastiel troch Johann Claudius von Lassaulx yn 1825 en dêrnei troch Wilhelm Kuhn yn 1827 neffens de winsken fan de prins oanpast en útfierd. Rheinfels wie it earste kastiel yn in rige fan ferneatige kastielen oan 'e Ryn dy't wer opboud waard. Doe't it kastiel yn 1829 foltôge wie krige it kastiel de namme Rheinstein. Yn 'e jierren 1839-1844 waarden de neogoatyske slotkapel en in gasteferbliuw tafoege. thumb|260px|Kapel Schinkel hie by it meitsjen fan syn ûntwerpen in soad omtinken foar it behâld fan de midsiuwske struktuer, dy't foar in part noch fan de nijbou is te ûnderskieden. De soan fan Freark, Georg fan Prusen (1826-1902) beërve it kastiel yn 1863. Yn dat jier waard prins Freark fan Prusen yn de krypte fan de kapel te rêste lein. Letter waarden ek syn frou prinsesse Louise (1882) en harren soan prins Georg (1902) yn de krypte begroeven.
Hjoeddedei
Nei 30 jier wurk wie it kastiel yn 2015 wer yn 'e âlde gloarje restaurearre en foar it meast yn de oarspronklike steat werom brocht. It kastiel is noch jimmeroan partikulier besit, mar wurdt regelmjittich iepensteld foar it publyk. Bysûnder binne de rekonstruearre muorreskilderijen en de restaurearre ramen út de 14e oant de 17e iuw. Yn it kastiel is in horekabedriuw en it is mooglik romten as fekânsjewente te hieren. Ek is it mooglik om yn 'e tún of de histoarsyke romten fan it kastiel houliken te sluten (sawol boargerlik as tsjerklik).
Wetterskip De Lauwers te Gryptsjerk
Wetterskip De Lauwers yn Gryptsjerk is in earder wetterskip yn de provinsje Grinslân, dat bestie fan 1870 oant 1987.
It wetterskip beloech 138 ha en lei bewesten Pitersyl op it "eilân" tusken de Alde Lauwers en it Syldjip – in part benoarden de Lauwerswei hearde net by it wetterskip. Oan de Lauwerswei wie in mûne dy't útsloech op de Lauwers.
De Gryptsjerk yn de namme ferwiist nei de namme fan de doetiidske gemeente. De krite wurdt tsjintwurdich beheard troch it wetterskip Fryslân.
Alddeel (De Deelen)
It Alddeel is in sydfeart fan de Alde Wjittering en rint fan polder de Koarte Warren troch De Deelen nei it Tripgemaal.
Paulus Scheltema
Paulus Cornelis Scheltema (Frjentsjer, 14 desimber 1752 - dêre?, 1 july 1835) wie Frysk skriuwer en ûntfanger fan de Direkte Belestings.
As bynamme hie er Paulus Liger. Hy wie de broer fan Jacobus Scheltema. As boer skreau er oer lânboufraachstikken, dêrnei kaam er by de belestingen te wurkjen. Op lettere leeftiid krige er belangstelling foar it Frysk. Sa samle er Fryske sprekwurden en bemouide er him mei it Achlumer terskrjocht. Wie befreone mei Joast Halbertsma. De Maatskippij Letterkunde yn Leie en it Frysk Genoatskip hawwe hânskriften fan Paulus Scheltema.
Nanningaferlaat
De slûs leit yn Easterwâlde yn de buorskip Nanninga. De slûskolk stiet, as hy net brûkt wurdt, fol. De slûs hat in fytsbrechje, dat mei de hân betsjinne wurdt. It hichteferskil is sawat 1,75 meter.
Krekt foar de slûs leit de Nanningabrêge
Grutte Ouse
thumb|250px|It streamgebiet fan de Great Ouse thumb|250px|De Grutte Ouse nei Brownshill Staunch,ûnder Over thumb|250px|De Grutte Ouse yn St. Neots De Grutte Ouse (Great Ouse) is in rivier yn it easten fan Ingelân. Hy is 240 km lang en de meast wichtige farwei fan East-Anglia. De ûnderrin fan de rivier wurdt ek Old West River en The Ely Ouse neamd.
De Grutte Ouse streamt troch de plakken Buckingham, Milton Keynes, Olney, Bedford, St. Neots, Godmanchester, Huntingdon, St. Ives, Ely, Littleport, Downham Market en mûnet dêrnei út yn The Wash ûnder King's Lynn.
Skiednis
De rivier hat altyd al fan belang west foar skipfeart en ôfwettering fan it leechlizzend lân dêr’t er troch rint. De rin fan de rivier is mear as ien kear feroare trich minsklik yngripen. Foar it earst waard dêroer skreaun yn 1236, mei as oanlieding in oerstreaming. Yn de 17e iuw waarden de Old Bedford en de New Bedford oanlein om in fluggere rûte foar it wetter nei see te kreëarjen. Yn de 20e iuw hawwe it Cut-Off Channel en it Great Ouse Relief Channel de wetterstreamen yn it gebiet feroare en it gefaar foar oerstreamings yn de regio fierder ferlytse.
Mei de bou fan slûzen en skutslûzen om de befarberens fan de rivier te ferbetterjen waard yn 1618 mei útein setten. Bedford wie fan 1689 ôf oer it wetter te berikken. In 1713 soe in wichtige slûs by Denver oanlein wurde mar dat mislearre, mar hy waard fannijs boud yn 1750 omdat der wer oerstreamings wienen. King's Lynn, oan de mûning fan de rivier, ûntjoech him ta in havenstêd, dêr’t in protte fan doetiidsk ferneamde yngenieurs ta bydroegen hawwe. Nei’t it spoar opgong makke hie, rekke de rivier mei syn keunstwurken bot fertutearzge, wêrtroch’t skipfeart net mear mooglik wie en ek de ôfwetteringsfunksje slim fan te lijen hie. Yn de 79-er jierren fan de 19e iuw wie it dien mei de skipfeart.
It tal organisaasjes dat ferantwurdlik wie foar it ûnderhâld fan parten fan de rivier en har ferskillende slûzen soargen geregeldwei foar problemen. De Drainage Board dy’t yn 1918 oprjochte wie, hie gjin foech oer skipfeartsaken en yn 1913 hiene leafst seis oare organisaasjes ferskillende aspekten fan rivierbehear streamôf fan Denver op de noed. Doe’t de Great Ouse Catchment Board ûnder de útfiering fan de Land Drainage Act yn 1930 oprjochte waard, waard effektyf behear earst goed mooglik.
Tusken 1925 en 1959 wie de rivier fan belang foar it transport fan sûkerbiten. It lêste kommersjele transport wie yn 1974. Sûnt 1904 is de plesierfeart populêr op de Grutte Ouse. De Great Ouse Restoration Society waard oprjochte yn 1951; it doel fan dy stichting is om te kommen ta in folsleine renovaasje fan de rivier. De Great Ouse is sûnt 1978 wer befarber oant Bedford en it behear is no yn hannen fan it Environment Agency.
Sydrivieren fan de Grutte Ouse
thumb|250px|De Grutte Ouse by Kings’s Lynn
UEFA Euro 2004
It Jeropeesk kampioenskip fuotbal 2004 waard fan 12 juny oant en mei 1 july 2004 yn Portegal holden, ferspraat oer tsien stadions. Grikelân waard ferrassend foar de earste kear Jeropeesk kampioen.
Groepen
De teams mei tsjokke letters giene fierder nei de knock-outfaze fan 'e lêste 8.
LAC Frisia 1883
LAC Frisia 1883 is in Fryske fuotbalklup út Ljouwert. Frisia is ien fan de âldste fuotbalklups yn Fryslân en waard oprjochte op 25 april 1883. It earste alvetal komt út yn de Tredde klasse fan de KNVB. Frisia spilet ek ynternasjonale wedstriden. De klupkleuren binne giel en marineblau, en de thúsbasis fan de fuotbalklup is it moderne sportpark De Meagere Weide. De klup wûn ferskate prizen en toernoaien. It klupblêd hjit De Frisiaan en De Lacskûn is de bynamme fan de feriening.
Skiednis
LAC Frisia 1883 waard op 25 april 1883 oprjochte as cricketklup ûnder de namme Cricketclub Frisia, troch P.A.V. baron van Harinxma thoe Slooten, de lettere Kommissaris fan de Keninginne yn Fryslân. Yn febrewaris 1894 krige de cricketklup ek in fuotbalôfdieling. Al gau waard de namme feroare yn Cricket en Footballclub Frisia. Twa jier letter ferdwûn de cricketôfdieling en bleau der allinnich noch fuotbal oer. De klup feroare har namme yn "Leeuwarder Athletische Club Frisia" en spile yn de earste Noardlike kompetysje, mei tsjinstanners as Quick en Achilles. It earste tenu bestie út in wite trui mei in blau giele sjerp en in blauwe broek en in blauwe pet.
Flaainamme
Troch it minder ferneamen fan pakes en beppes ferdwine in soad Fryske nammen en dêrtroch ek de flaainammen dy't by dy nammen heare.
LAC Frisia 1883
Clubliet
It clubliet fan LAC Frisia 1883:
Alde Geau (Aldegea)
De Alde Geau is in feart súdwestlik fan Aldegea yn de gemeente Smellingerlân.
The Charm The Fury
The Charm The Fury wie in Nederlânske metalband oprjochte yn Amsterdam dy't aktyf wie tusken 2010 en 2018. De band brocht yn 2013 syn debútalbum A Shade of My Former Self út. De band moast der ein 2018 fanwegen finansjele problemen mei ophâlde. The Charm The Fury hat twa studio-albums útbrocht.
Fredrik Hjalmar Johansen
Johansen waard promovearre ta kaptein by de ynfantery, mar koe dy rang net lang behâlde. Hy rekke oan de drank en ferliet it leger. Hy slagge yn it ôfkicken op Spitsbergen fan 1907-1909. Dêrnei folge rehabilitaasje.
Yn 1910 wie er lid fan Roald Amundsens ekspedysje nei Antarktika. Amundsen begûn earder oan dy tocht om Robert Falcon Scott foar te wêzen yn de race nei de Súdpoal. Johansen en in oar lid fan de ekspedysje rekken troch dit beslút yn gefaar by min waar. Diskusjes mei Amundsen folgen, Johansen waard degradearre en krige úteinlik dien doe't hja op weromreis Tasmaanje oandiene. Johansen fielde him bot krinke troch Amundsen.
Slûs I (Tsjonger)
thumb|right|300px|Slûs I Slûs I is in slûs yn de Tsjonger út 1888, tichtby Nijhoarne.
Wetterskip De Lauwers te Gruttegast
Wetterskip De Lauwers te Gruttegast wie in wetterskip yn de provinsje Grinslân. It waard 14 july 1884 oprjochte en gie 1971 op yn it Wetterskip Westerkertier
Slûs I (Tsjonger)
It hichteferskil is sawat 1 meter. Oan de boppeside stiet in fytsbrêge. Dizze wurdt mei de hân draaid. Njonken de slûs stiet in slûswachterswente.
Wetterskip De Lauwers te Gruttegast
It wetterskip lei besuden it Hoendiep (it Van Starkenborghkanaal fan no), bewesten Dorp, deun tsjin de grins fan de provinsje Fryslân oan. De ôfwettering gie fia in dûker ûnder de Fryske dyk troch op it Fryske wetterskip Strobos. It Grinzer wetterskip betelle dêrfoar ƒ 160,– it joer oan it Fryske. Geertsema fernijt net oft dat it bedrach om 1910 hinne wie, of dat it in fêst bedrach wie.
De krite wurdt tsjintwurdich beheard fan wetterskip Fryslân.
Slûs I (Tsjonger)
De slûs hat in pompynstallaasje. By lege wetterstân kin der gebietseigen wetter oppompt wurde.
De Dútsers hawwe op har weromtocht yn 1945 de Tsjongerbrêge rjochting Aldhoarne springe litte.
Lorentzslûzen
Skiednis
De Lorentzslûzen binne neamd nei de natuerkundige Hendrik Lorentz. Syn presyzjeberekkeningen leine it oankomstplak fan de Ofslútdyk yn Fryslân by Surch ynstee fan Piaam, om it stoarmgefaar te ferlytsjen.
It kompleks waard boud yn 1931-1933 yn funksjonalistyske styl neffens ûnwerp fan Dirk Roosenburg yn gearwurking mei Bureau Zuiderzeewerken. It slûzekompleks waard nei it reekommen fan de Ofslútdyk yn gebrûk nomd. By Den Oever binne de Stevinslûzen.
It kompleks bestiet út: It slûzekompleks is ryksmonumint.
Tolbert
thumb|De tsjerke fan Tolbert yn 2003 Tolbert is in plak yn it Westerkertier yn de Grinslânske gemeente Westerkertier. Yn 2019 hiene Tolbert en it bûtengebiet fan it doarp 4.455 ynwenners.
Beskriuwing
Tolbert leit op in deksânrêch, dy't fan west nei east troch it Westerkertier rint en wêrop ûnder oaren ek Mearum en Midwolde lizze. Tolbert wurdt oan de east- en súdkant beheine troch it doarp de Like, oan de noardkant troch de A7 en oan de westkant troch de Tolberterfeart. It doarp hjitte earder Oldebert of 't Olle bert, "de âlde buert". Tichteby lizze de doarpen Niebert ("nije buert") en Lettelbert ("lytse buert").
De tsjerke fan Tolbert is om 1290 hinne boud. It koar is it âldste part, it skip en de toer binne út lettere tiid. Yn 1867 waard der in oargel pleatst, boud troch Petrus van Oeckelen. De hjoeddeiske ynrjochting fan de tsjerke datearret út de njoggentjinde iuw. It gebou is eigendom is fan de Stichting Oude Groninger Kerken en is yn de jierren 1984-1996 restaurearre.
Yn Tolbert is sûnt 1994 de Aldheidkeamer Fredewalda festige, dy't it kulturele erfguod fan it doarp bewarje wol. Yn it streekmuseum is op in makette fan hast 120 huzen Tolbert op skaal 1:200 neiboud sa't it om 1930 hinne wie.
Armeensk
It Armeensk hat in eigen alfabet, ûntwikkele troch St. Mesrop Masjtots.
De taal foarmet in selsstannige tûke fan de Yndo-Jeropeeske taalfamylje en is de iennige noch libbene taal fan trije besibbe talen út de Aldheid. De oare twa, it Trasysk en het Frygysk, binne ferdwûn ûnder druk fan it Gryksk en it Latynsk.
Mantsjoerije
Mantsjoerije is in gebiet fan om-ende-by 800.000 km² yn it noardeasten fan Sina en it fierste súdeasten fan Ruslân.
Armeensk
Farianten fan it Armeensk:
Mantsjoerije
Neffens guon definysjes is it gebiet itselde as it hjoeddeiske Noardeast-Sina. Yn dat gefal hat Mantsjoerije goed 100 miljoen ynwenners. It is ferparte oer de trije Sineeske provinsjes:
Skiednis
Mantsjoerije wie yn de protohistoaryske tiid bewenne troch feehoeders en jagerstammen, foarâlden fan de Toengûzen en de Mantsjoes. Yn de 2e iuw f.Kr. sette ynfallen útein troch de Sinezen. Sûnttiids wikselen perioaden fan selsstannigens (Pohai-ryk, 712-926) en bûtenlânske oerhearsking harren ôf. Yn 1115 stifte de Toengûzen de Kin-dynasty benoarden fan Sina. Sy waarden lykwols yn 1234 troch de Mongoalen ferslein dy't fan Mantsjoerije in provinsje meitsje. Neidat de Mongoalen troch de Ming-Sinezen ferslein waarden wisten ek de Mantsjoes harren te reorganisearen. Under Hwang Tay-ky foelen sy Sina binnen en stifte de Tj'ing-dynasty (ek Mantsjoe-dynasty neamd). Syn soan Foe-ly oermastere hiel Sina en waard de earste keizer fan de Tj'ing dynasty.
Mantsjoerije waard ûnder de Bokseropstân troch Russyske troepen beset. Nei de Russysk-Japanske Oarloch (1905) waard it skiereilân Liau-toeng yn in Japanske en Russyske ynfloedsfear ferparte. Yn 1917 joech de Sowjet-Uny alle oanspraken op Mantsjoerije op. Yn 1931 besette Japan hiel Mantsjoerije dat ûnder de namme Mantsjoekwo in fazalsteat waard. Yn 1934 waard de lêste Sineeske keizer P'oe-y keizer fan Mantsjoerije. Op de ein fan de Twadde Wrâldkriich yn 1945 foelen Russyske troepen Mantsjoekwo binnen, dochs gongen wer fuort yn 1946. Mei Amerikaanske stipe waarden troepen fan Tjiang K'ai-sjek nei Mantsjoerije hinne flean. Dy troepen laten yn 1948 in nederlaach tsjin de Kommunisten fan Mao Tse-toeng.
Delfstoffen
De regio is ryk oan stienkoal, in dylchstof dy't sûnt de ein fan de 19e iuw fan grut belang waard foar de produksje fan stiel en foar it draaie litten fan stoommasines.
Alde Geau (Terkaple)
De Alde Geau is in wetter yn De Fryske Marren dat fan de Doltesleat bylâns De Blaugerzen yn noarwestlike rjochting rint. De Alde Geau giet oer yn de Wide Geau dy’t wer yn ferbining stiet mei de Terkaplester Puollen.
Fuotbalferiening ONB
Fuotbalferiening ONB (Op Nij Begoun) is in fuotbalklup út Drachten. De klup waard oprjochte op 24 jannewaris 1948 en spile doe oan de Klohúsleane. De feriening hiet earst De Zwarte Zwaluwen.
ONB spilet no op de fjilden oan de Noarderdwersfeart yn Drachten.
Oerfal op it Hûs fan Bewar (Ljouwert)
De oerfal op it Hûs fan Bewar yn 'e Fryske haadstêd Ljouwert wie in bûtengewoan súksesfolle operaasje fan it Fryske ferset yn 'e Twadde Wrâldoarloch. Dêrby waarden op 8 desimber 1944, sûnder dat der in skot lost waard, 51 fersetslju befrijd út harren sellen yn 'e Ljouwerter Blokhúspoarte. Under harren wie plysjeman Jurjen Dreeuws, dy't in protte wist fan de Fryske ûndergrûnse, sadat de Dútsers it ferset in swiere slach tabringe kind hiene as se him oan 'e praat krigen hiene. De lieding fan 'e oerfal wie yn 'e hannen fan Piet Oberman, de foaroanman fan 'e Knokploech (KP) yn Fryslân. It wie ien fan 'e spektakulêrste finzenisûntsnappings yn 'e skiednis en in hichtepunt út 'e Nederlânske besettingstiid. Yn 1962 waard dit barren ferfilme ûnder de titel De Overval.
Finzenisútbraken yn 'e besettingstiid
Under de besetting fan Nederlân yn de Twadde Wrâldoarloch waard troch it ferset ferskate kearen besocht om troch de nazys oppakte fersetsstriders te befrijen. Dat soarte aksjes wie tige gefaarlik, mei't de finzenissen yn beset Nederlân strang bewekke waarden en it tige dreech wie om der yn te kommen, lit stean om der wer út te slagjen. Dy omtinkens holden it ferset lykwols net tsjin. Sa waard der yn Amsterdam yn 1944 ferskate kearen besocht om it Hûs fan Bewar oan 'e Wjitteringskâns te oerfallen. Mar dat krewearjen wie om 'e nocht, en feroarsake direkt of yndirekt de dea fan ferskate foaroansteande fersetslju, wêrûnder Gerrit Jan van der Veen en Johannes Post. Der wiene ûnder de besetting mar twa súksesfolle oerfallen op Dútske finzenissen yn Nederlân. De iene fûn op 11 juny 1944 yn Arnhim plak, doe't it slagge om mear as 50 finzenen te befrijen út it Hûs fan Bewar dêre. De oare súksesfolle aksje waard yn desimber fan datselde jier yn Ljouwert útfierd.
It Hûs fan Bewar
It Hûs fan Bewar yn Ljouwert, better bekend as de Blokhúspoarte, is in gebou dat yn 'e sechstjinde iuw set waard en dat al yn 1580 as tichthûs yn gebrûk wie. Fan 1875 ôf wie it yn twa parten ferdield en tsjinne it as hûs fan bewar en as bysûndere straffinzenis. Under de Twadde Wrâldoarloch wiene de oppakte fersetslju en oare politike finzenen yn it hûs fan bewar fêstset, wylst 'gewoane' kriminelen yn 'e bysûndere straffinzenis sieten. De sipiers wiene allegear Nederlanners, en de lieding fan 'e Blokhúspoarte wie yn 'e hannen fan 'e Nederlânske adjunkt-direkteur Vos. (De direkteur, Jansen, siet sels finzen yn Kamp Amersfoart, om't er net mei de Dútsers gearwurkje woe.) Behalven troch de sipiers sels waard tagong ta de Blokhúspoarte ek dreech makke troch de hege muorre en de grêft dy't om it gebou hinne rûnen. Fierders lei hast lyk foar de Blokhúspoarte oer om 'e hoeke oan 'e Emmakade it haadkantoar fan 'e Lânwacht.
Iere plannen fan it ferset
Begjin oktober 1944 krige Piet Oberman (dy't de skûlnamme 'Piet Kramer' brûkte), as lieder fan 'e Knokploech (KP) yn Fryslân fan 'e gewestlike kommandant fan 'e Nederlânske Binnenlânske Striidkrêften (NBS) de opdracht om in oerfal op en de befrijing fan finzenen út 'e Blokhúspoarte ta te rieden. Op dat stuit sieten dêr noch gjin fersetslju fêst, mar it ferset hie der lucht fan krigen dat de Dútsers fan doel wiene om dy dêr yn 'e takomst wol op te sluten. It wie dus de baas om alfêst plannen te meitsjen. thumb| [[Piet Oberman. ]]
Oberman skeakele de help fan KP-er Eppie Bultsma yn, dy't kunde hie oan immen dy't yn it Hûs fan Bewar wurke. Oan dyjinge frege er oft der ek sipiers mei fersetssympatyen wiene. Dat bliek yndie it gefal te wêzen, en nei't der hoeden kontakt mei harren opnommen wie, joegen fjouwer sipiers har by it ferset. Fan harren krige de KP in list mei alle finzenen, it wurkroaster fan it finzenispersoniel en ferskate plattegrûnen fan it gebou. Fia deselde mannen koene ek temûk boadskippen trochjûn wurde oan beskate finzenen.
It earste plan dat Oberman-en-dy betochten, wie om ferfalske kaaien te meitsjen fan alle doarren fan it tichthûs. De fjouwer sipiers makken nachts ôfdrukken fan 'e kaaien yn waaks, en oan 'e hân dêrfan waarden letter duplikaten produsearre. It naam mear as in moanne yn beslach om dit plan ta útfier te bringen, mei't by in test troch de fjouwer sipiers bliken die dat guon ferfalskings net goed genôch wiene, sadat de doarren der net mei ûntsletten wurde koene. Doe't lang om let alle kaaien op 'e byhearrende slotten pasten, rûn alles dochs noch mis, om't de finzenislieding by wize fan fierdere befeiliging opdracht joech en barrikadearje de iennichste bûtendoar fan 'e Blokhúspoarte nachts mei in swiere houtene balke. Oan 'e ferfalske kaaien hienen se doe sa goed as neat mear.
De tiid begjint te driuwen
It fiasko mei de ferfalske kaaien wie in slimme tebeksetter foar de KP. Dat net allinnich, mar heal novimber waarden seis foaroansteande Fryske fersetslju oppakt, ûnder wa Klaas Leijenaar en de Ljouwerter ynspekteur fan plysje Jurjen Dreeuws. Dy lêste hie in liedingjaande funksje yn it Fryske ferset, en besiet sadwaande in protte kennis oer organisaasje en minsken. De Sicherheitsdienst (SD) fermoede dat, en sadwaande waard Dreeuws yn finzenskip lange tiid en fûleindich tramtearre. As er mei pine brutsen waard, koed er de Dútsers ynformaasje jaan dêr't se in grut diel fan it Fryske ferset mei oprôlje koene.
In nij plan
In nij plan om 'e Blokhúspoarte binnen te kringen, kaam fan 'e Ljouwerter plysjeman Gatze Spoelstra. Dy stelde foar dat twa fersetsstriders har foardwaan soene as plysjes dy't in trijetal nije finzenen nei it tichthûs brochten. Sadree't se binnenlitten waarden, soene dy fiif de doarwachters oermasterje en mear fersetslju binnenlitte. It probleem wie lykwols, dat der foar dit plan in ynslutingsbefel bemachtige wurde moast, want sûnder sa'n befelskrift soene de doarwachters net iependwaan. Ynslutingsbefellen wiene nûmere en waarden op it haadburo fan 'e plysje strang bewekke. Dochs slagge it Spoelstra om ien mei te gaudievjen, dat troch ferfalskers fan it ferset yn detail neimakke waard. Tagelyk moast dat ferfalskjen lykwols sa fluch mooglik barre, want Spoelstra moast it stellen befel gau wer weromlizze, foar't opfoel dat der in nûmer ûntbriek.
In folgjende swierrichheid wie dat der fan it plysjeburo earst tillefoanysk kontakt mei it Hûs fan Bewar opnommen waard, ear't der arrestanten dy kant útstjoerd waarden. Dêrnei waard fan it Hûs fan Bewar weromskille nei it plysjeburo om dat nochris te kontrolearjen. It wie fan grut belang om 'e tillefoanlijnen te behearskjen. It ferset koe dat omdat in oantal PTT'ers meiwurke. Fierders moast ek yn 't foar betocht wurde hokker finzenen oft út it Hûs fan Bewar befrijd wurde moasten. Der waarden tsjin dy tiid rom twahûndert man fêstholden, en foar sa'n oantal wiene lang net genôch ûnderdûkadressen beskikber. De Fryske KP stelde sadwaande yn oerlis mei û.o. de Lanlike Organisaasje foar Help oan Underdûkers en it Nasjonaal Stipe Fûns in list op mei 39 nammen fan fersetslju dy't 'tefolle wisten' en dy't dêrom rêden wurde moasten.
De oerfal
Foar de oerfal op it Hûs fan Bewar waard de datum fan 8 desimber 1944 útkeazen. Op 'e middei fan dy dei kamen de leden fan 'e KP dy't de oerfal útfiere soene, gear yn 'e bakkerij fan fersetsman Taco van der Veen, oan 'e Eastergrêftswâl, deunby de Blokhúspoarte. Om 13.00 oere begûnen dêre de ynstruksjes. Om 17.35 oere skille Willemse dêrwei de Blokhúspoarte op om te melden dat de plysje trije swarthannelers nei it tichthûs bringe soe. Hoewol't dy melding fan 'e finzenis út kontrolearre wurde moatten hie mei in beäntwurdzjend tillefoantsje nei it plysjeburo, barde dat net.
De oerfal soe dien wurde troch njoggentjin KP-ers. Seis oaren, ûnder lieding fan Gerard Reeskamp (skûlnamme: Harry) stienen yn it hoekpân fan 'e Easterkade en de Dimpte Keizersgrêft, skean foar de Blokhúspoarte oer, ree foar it gefal dat der ferlet wêze soe fan wapene rêchdekking om 'e oerfallers en befrijde finzenen in feilige ôftocht te bieden. Dy seis mannen hiene dêrfoar de beskikking oer masinegewearen en hângranaten. It wie lykwols de bedoeling dat dêrfan inkeld gebrûk makke wurde soe yn in needsitewaasje.
De beide plysjes mei de trije arrestearre swarhannelers stiene om 17.45 oere by it Hûs fan Bewar op 'e stoepe. Dy fiif wiene Oberman sels, ûnderdûkte plysjeman Joop Willemse, en KP-ers Christiaan Hofing (skûlnammen: Arie en Riemer), Willem Stegenga (skûlnamme Wim Boersma) en Jelle Visser (skûlnamme: Jelle). Willemse, dy't troch syn eardere wurk wist wat er sizze moast, fierde it wurd en toande it bewiis fan ynsluting. De doarwachter hie gjin euvelmoed en liet it fiiftal deryn. Ienris binnen oermasteren de fiif sûnder altefolle muoite de doarwachter en de yn dat diel fan it gebou oanwêzige sipiers. Mei de kaaien fan 'e doarwachter waard dêrnei de doar fannijs iepene foar de fjirtjin oare dielnimmers oan 'e oerfal.
Neitiid waard de administrateur fan it Hûs fan Bewar ûnder bedriging fan in fjoerwapen twongen en skilje nei de Bysûndere Straffinzenis yn it oare diel fan it gebou, mei de opdracht en bring de finzenen Dreeuws en Leijenaar nei it Hûs fan Bewar foar in nije ûnderfreging. Dy beide mannen wiene nammentlik oars as de oare oppakte fersetslju yn 'e straffinzenis opsletten, en dit wie iennichste manear om se dêrwei te krijen sûnder dat de hiele Blokhúspoarte yn ûnstjoer brocht waard. Wylst wachte waard op 'e sipiers dy't Dreeuws en Leijenaar bringe soene, giene de KP-ers oan 'e gong mei it befrijen fan 'e oare finzenen op harren list. De oermastere sipiers waarden twongen om dêrby te helpen, en neitiid waarden se yn ien fan 'e frijkommen sellen opsletten. De befrijde finzenen waarden nei de hal fan it Hûs fan Bewar brocht, dêr't se fan Oberman ynstruksjes krigen oer wat der oan 'e hân wie, en wat der fan harren ferwachte waard foar in goede ôfrin fan 'e operaasje.
Wylst it de oerfallers ynbarnde, namen de sipiers fan 'e Bysûndere Straffinzenis de tiid om Dreeuws en Leijenaar te bringen. Dat wie foar in part te witen oan 'e beide finzenen sels, dy't mienden dat se fannijs martele wurde soene, en dêrom sa lang mooglik talmen. De Nederlânske sipiers lieten har datoangeande gewurde. Doe't se lang om let, ta grutte ferromming fan alle dielnimmers oan 'e oerfal, yn it Hûs fan Bewar arrivearren, waarden de sipiers sûnder in protte muoite oerweldige en by harren kollega's yn 'e sel treaun, wylst Dreeuws en Leijenaar gau-gau nei de oare befrijden yn 'e hal begelaat waarden.
It liek allegear te gean dat it slydjage, doe't der by de haadyngong oanbelle waard troch in pear SD-ers, dy't kamen om trije echte arrestanten te bringen. Dêrop briek der eefkes panyk út ûnder de oerfallers en befrijde finzenen, mar dêr lei Oberman fluch it near op. Hy liet de befrijden nei in sydkeamer bringe, iepene de doar, en liet de SD-ers deryn. Ienris yn 'e hal murken de folslein oer it mad kommen Dútsers dat der ferskate stenguns op harren rjochte wiene, en doe joegen se har flot oer. Se moasten harren unifoarmen útdwaan, dy't foar it ferset in moai ynstruierke foarmen dat foar takomstige operaasjes fan pas komme koe, en waarden dêrnei yn har ûnderguod yn in sel treaun.
Reäksje fan 'e Dútsers
Foar de oerfal sels naam de Dútske besettingsmacht yn Fryslân lykwols gjin represaillemaatregels, nettsjinsteande it feit dat de SD yn Grins dêr wol sterk op oankrong. Wat de reden foar dy lankmoedichheid west hat, is nea alhiel dúdlik wurden. It ferset gie derfan út dat it oan 'e geweldleazens fan 'e oerfal lei, mar dat liket twifelich om't de Dútsers yn ferlykbere gefallen by geweldleaze fersetsdieden wol deeglik op gewelddiedige wize reägearren. Histoarikus Loe de Jong skreau yn syn Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog dat de Dútske Ortskommandant fan Ljouwert, Reine Biehle, nei de oerfal in brief fan NBS-kommandant Arie Meijer krige dêr't yn stie dat er oanmurken wurde soe foar oarlochsmisdiediger as der represailles kamen. Oare skiedkundigen wiisden der letter lykwols op dat Biehle yn 'e praktyk net oer sokke saken gie, om't de wiere macht yn Fryslân yn 'e hannen west hawwe soe fan SS-Hauptsturmführer Wilhelm Artur Albrecht.
Se wol wol hawwe dat dy Albrecht ôfsjoen hawwe soe fan represaillemaatregels foar de oerfal om't er benaud wie foar in algemiene wapene opstân yn Fryslân. It wie bekend dat it Fryske ferset oer grutte foarrieden wapens beskikte dy't hjir troch de Alliëarden dropt wiene. Fierders wie it ferset yn Fryslân goed organisearre en boppedat hiene de Dútsers ûntsach foar de Friezen as in Germaansk folk, dat sels oer de Nederlânske lânsgrinzen in reputaasje foar koppichheid en ûnfersetlikheid hie. As dy teory op wierheid berêst, dan wie Albrecht yn alle gefallen op 22 jannewaris 1945 al wer wat fan 'e skrik bekommen, want doe liet er yn Dokkum tweintich manlju eksekutearje as represaille foar de oerfal op in Dútsk finzenetransport. (Albrecht sels soe mei dêrtroch as lêste Dútske oarlochsmisdiediger op 21 maart 1952 op 'e Waalsdoarperflakte einigje foar in Nederlânsk fjoerpeloton.)
Tinkteken
Op 8 desimber 2011 waard oan 'e muorre fan 'e eardere bakkerij fan Taco van der Veen oan 'e Eastergrêftswâl 33 yn Ljouwert in plakette ûnbleate. Dat gebou wie it begjinpunt fan 'e oerfal op 'e Blokhúspoarte, en it tinkteken wol de oantins dêroan yn libben hâlde.
Ferfilming
Yn 1962 waard oer de oerfal op 'e Blokhúspoarte film makke mei as titel De Overval, wêrfan't de rezjy yn 'e hannen wie fan 'e Ingelsman Paul Rotha en it senario skreaun waard troch histoarikus Loe de Jong. Yn 'e haadrollen wiene û.o. Rob de Vries te sjen as Piet Oberman, Kees Brusse as Jurjen Dreeuws en Piet Römer as Eppie Bultsma. Yn Nederlân wie De Overval in grut súkses, en loek er mear as in miljoen bioskoopbesikers. Ek yn it bûtenlân waard er posityf ûntfongen.
Riemkje Pitstra
thumb|right|300px|Riemkje Pitstra Riemkje Pitstra, (Noardwyk, 6 maaie 1944) is in Fryske skriuwster.
Se groeide op yn Surhústerfean, nei de middelbere skoalle gie se nei de roomske kweekskoalle yn Stienwyk. Dêrnei krige se in beneaming oan in twatalige skoalle yn Sint Nyk. Se lei har ta op it skriuwen fan lesmateriaal foar twatalige skoallen. Se die dat by de ûnderwiisbegeliedingstsjinst yn de súdwesthoeke fan Fryslân. Boppedat folge se in kursus pedagogyk yn Grins. Dêrnei begûn se mei de stúdzje Frysk; yn 1988 slagge se foar de twadde-graads akte. Pitstra kaam te wurkjen by it GCO (Mienskiplik Sintrum foar Underwiisbegelieding yn Fryslân, no Cedin) te Ljouwert.
Skriuwster
Foardat se as skriuwster fan berneboeken bekend waard, makke se al jierren teksten foar de Fryske skoalleradio en letter ek foar de telefyzje. Se skreau ûnder oaren ferhaaltsjes foar 'Marten de Mûs, in telefyzjesearje foar lytse bern. Yn de mande mei Anny de Jong, Jan Schotanus en Janny Vledder-van der Knoop wurke Riemkje Pitstra oan de ‘Op reis-rige’, in nije Fryske lês'rige. Dêrneist skreau se ferskate Fryske berneboeken.
Tomke
Se wurke boppedat mei oan it Fryske lêsbefoarderingsprojekt Tomke. Dat lesmateriaal wurdt makke yn de mande mei de Afûk en Omrop Fryslân. Alle jierren ferskynt der in boekje plus in cd, mei ferhaaltsjes, ferskes, taalspultsjes en rymkes, dat ferspraat wurdt ûnder alle pjutteboartersplakken yn Fryslân. Riemkje soarget mei Auck Peanstra foar de teksten fan de ferhaaltsjes yn de boekjes en op de byhearrende cd, dy’t om in beskaat tema hinne skreaun wurde. Omrop Fryslân stjoert de bewurke ferhaaltsjes út.
1935
Dit jier makket ûnderdiel út fan it desennium fan 'e 1930-er jierren.
Museum Boere-ark
Museum Boere-ark sit yn in pleats op Meskenwier by Akkrum. It sammele boere-ark is fan foar de Twadde Wrâldoarloch en is allegear brûkt op deselde pleats. De kolleksje kin op ôfspraak mei de famylje Hofstra besjoen wurde.
Wâlterswâld
Wâlterswâld is in doarp dat yn de gemeente Dantumadiel leit. Wâlterswâld leit noardlik fan De Westerein, eastlik fan Damwâld, westlik fan Driezum en besúdeasten fan Dokkum. Wâlterswâld hat  ynwenners. Wâlterswâld hat twa doarpskearnen: Wâlterswâld-Noard leit oan de Koailoane, Achterwei, Dokkumerloane en Tsjerkeloane en Wâlterswâld-Súd leit oan de Tsjerkeloane, Foarwei, Broekloane en ferskate oare strjitten.
Skiednis
thumb|left|Spultsje oan de Foarwei Wâlterswâld is in feanûntginningsdoarp dat by twa ûntginningsassen lâns, de Foarwei en de Koailoane/Achterwei, oanmakke is. It is it iennichste doarp fan de Dokkumer Wâlden wêr’t de kearn rûnom de tsjerke oan de Achterwei kommen is. Oan dy wei en de Koailoane binne de spoaren fan de âlde agraryske bebouwing te finen; oan de Achterwei in mids 19e-iuwsk wâldpleatske, oan de Koailoane itselde type en in foarse kop-hals-romppleats út it lêste kwart fan de 18e iuw. Oan de Foarwei steane in tsiental ferskillende en frij geve buorkerijen út it lêste kwart fan de 18e en út de 19e iuw.
Mei it plaknammebeslút fan de gemeente Dantumadiel yn 2009 waard yn 2009 Wâlterswâld as de offisjele namme fan it doarp ynfierd.
Wâlterswâld hat altyd yn sawol de gritenij as de gemeente Dantumadiel lein.
Mienskip
It doarp foarme oarspronklik in "twillingdoarp" mei Driezum. Wâlterswâld dielt ferienings en tsjerken en in doarpskrante mei Driezum. It mienskiplike doarpshûs, "De Nije Warf" stiet yn Wâlterswâld.
Tsjerken
thumb|250px|Grifformearde tsjerke De doarpen Driezum en Wâlterswâld hawwe in reformatoaryske ynslach en foarmje yn dat opsicht in eilân yn Fryslân. Mei de foarming fan de PKN is in diel fan de herfoarme tsjerke meigien yn it nije tsjerkegenoatskip, wylst in oar diel ûnderdak fûn by de Hersteld Herfoarme Tsjerke. Yn it doarp binne twa grifformearde tsjerken: in grifformearde tsjerke en in grifformeard-frijmakke tsjerke.
Herfoarme tsjerke
De herfoarme tsjerke stiet oan de Achterwei op de krusing mei de Tsjerkeloane, earder de Woutersloane. De ienfâldige sealtsjerke mei in trijesidich sletten koar en yn ferhâlding lytse rûnbôgefinsters ferfong yn 1805 in oare tsjerke. De preekstoel is ek út dy boutiid. De toer is in yn de 17e iuw oplutsen fan âlder, fannijs brûkt boumateriaal en wurdt dekt troch in wat ynsnuorre piramidale spits. Oan de Achterwei stiet de karakterisearre pastorije yn de lette 19e-iuwske mingde styl. Tsjinoer de tsjerke stiet it ferieningsgebou Maranatha út 1926. It falt op troch it foarútspringende middenpart mei in tradisjonele trepgevel.
Grifformearde tsjerke
Oan de Foarwei oan de Driezumer kant stiet de yn 1922 nei ûntwerp fan Ane Nauta (1882-1946) boude grifformearde tsjerke. Dy ferfong in ienfâldige foargonger út de 19e iuw, hat in T-foarmige plattegrûn en klimmende finsterrige yn de geveltoppen. Westlik fan de leech útboude yngongsportyk riist de yn segminten ferdielde toer op mei in list op de oergong fan romp nei fjouwersidige spits.
Sûkereifabryk
It eardere sûkereifabryk oan de Foarwei hat de foarm fan in grutte pleats: it is ien fan de pear spoaren fan de yn de 19e en betide 20e iuw bloeiende tylt en ferwurking fan dit gewaaks yn Dantumadiel. It ensemble mei direkteurswente is fan ûngefear 1920. Tsjintwurdich is it in grûnferset- en houtferwurkingsbedriuw.
Yme van der Meer
Yme Bernardus van der Meer (Blauhûs, 1 augustus 1893 - Warkum, 7 augustus 2001) wie in skoftlang de âldste bewenner fan Fryslân.
Wurke al jong as boere-arbeider en wie ek barbier. Troude yn 1920 yn Abbegea mei Jantje Kuipers en waard kapper yn Blauhûs. Yn 1961 namen syn beide soannen it wurk oer. Doe't er 105 jier wie ferhuze hy nei Warkum.
Permafrost
thumb|300px| Pears: permafrost Blau: yn de winter beferzen grûn (15 dagen of mear it jier) Rôse: grûn minder as 15 dagen it jier beferzen thumb|250px|Trochsnee fan permafrost mei in [[iiskile krekt ûnder it oerflak.]] thumb|250px|Stienringen op permafrost op [[Spitsbergen (Noarwegen)|Spitsbergen.]]
Yn de geology is permafrost of kryotyske ierde de oantsjutting foar grûn dy't twa jier as langer beferzen bliuwt. Permafrost wurdt it meast fûn op hege breedtegraden (dat wol sizze lân tichtby de noardpoal en súdpoal), mar alpine permafrost komt foar op grutte hichten op folle legere breedtegraden. At de ûndergrûn wettertichte rots is, is der iis, grif at de grûn mear as sêd fan wetter is, mar dat hoecht op oare plakken net sa te wêzen. Sa'n 0.022% fan it totale wetter op ierde is permafrost en komt foar yn 24% fan it lân op it noardlik healrûn. De boppekant fan de permafrost hjit permafrost-tafel (meastal op de djipte fan de maksimale teilaach).
Yn de winter is de grûn oant op grutte djipte beferzen en simmerdeis raant allinnich it boppeste laachje dat in pear sintimeter oant in pear meter dik wêze kin. It wetter út de boppelaach kin net sakje yn de beferzen boaiem, dat it lân sil sompich wurde. De laach dy't wol raant en wer befriest, hjit de aktive laach. Yn de aktive laach kin planten woartelje, yn de permafrost net. De dikte fan de aktive laach hinget fan it waar ôf en wikselt mei it jier, mar sit meast tusken 60 en 360 sm. De dikte fan de permafrostlaach kin tsientallen meters wêze (by Barrow yn Alaska is ea goed 400 meter metten).
Permafrost kin in soad koalstof yn opslein wêze, yn de foarm fan fean en as metaangas. Resint ûndersyk fan de permafrost wurdt yn rûsd dat de permafrost yn de hiele wrâld 1400–1700 Gt koalstof befettet. Dy mannichte koalstof is grutter as de koalstof yn alle no libjende organismen en twa kear safolle as de koalsof (CO²) dy't hjoeddedei yn de atmosfear sit.
Bouwe op permafrost
It is dreech bouwen op permafrost omdat de waarmte fan in gebou as lieding de boaiemlaach rane lit. Dêrtroch drige gebouwen te fersakjen en binne djoere oplossings noadich, bygelyks:
Ferskynsels
De kombinaasje fan permanint beferzen ûndergrûn en in bytiden tei-ende boppelaach kinne iiskilen, pingo's, palsa's en polygoonboaims troch ûntstean.
Ekologyske gefolgen
De foarming fan permafrost hat wichtige gefolgen foar ekologyske systemen, benammen it woarteljen fan planten, mar ek foar de fauna dy't hôlen en nesten meitsje. Fierders hat it gefolgen foar soarten planten en bisten waans habitat beheind wurdt as bedrige wurdt troch de permafrost.
Soe, fanwege it opwaarmjen fan de ierde, in soad koalstof yn de atmosfear komme dan sil it opwaarmingsproses flugger ferrinne. In wichtich poarsje koalstof sil as metaan frijkomme, troch ferrotsjen fan fean yn de sompige grûn. Hoewol't metaan net lang yn de atmosfear bliuwt is it wol in sterker broeikasgas as koaldiokside. De potinsjele gefolgen fan it frijkommen fan metaangas yn it Arktysk gebiet is noch in protte ûndúdlikheid oer. De United States Department of Energy en de Europeeske Uny hawwe tasein dat se ûndersyk nei de efeekten stypje sille.
Whitechapel (band)
Whitechapel is in Amerikaanske metalband oprjochte yn 2006 yn Knoxville. De band is neamt nei de Londenske wyk Whitechapel dêr't Jack the Ripper in grut part fan syn moarden dien hat. De band brocht yn 2007 syn debútalbum The Somatic Defilement út. De teksten fan de band gean benammen oer de Whitechapel moarden, anty-religje en korrupsje. Whitechapel hat acht studio-albums en ien live-album útbrocht.
Slûs Warkum
Slûs Warkum is in skutslûs yn Warkum.
De slûs foarmet de ferbining tusken de Djippe Dolte yn it sintrum en it twa kilometer lange kanaal It Soal, dat útkomt op de Iselmar. De slûs fan Warkum wie der al yn de 17e iuw. Yn 1658 waard er fernijd. Oer de slûs leit ek in brêge.
Fuotbalferiening ONT
Fuotbalferiening ONT (Opeinde, Nijegea en De Tike) spilet op de fjilden oan de Healwei op Sportpark Douwekamp yn De Pein. De oprjochtingsdatum is 1 juny 1962. ONT is in sneonsklup. It earste alvetal spilet yn de Tredde klasse sneon (2016/17).
De feriening hat ek in fjild mei keunstgers.
Dillesyl
De Dillesyl wie in syl dêr't de Slachte de Snitser Trekfeart krúst. De krusing fan dyk en wetter is der noch, De Dille, mar sûnt de njoggentiger jierren fan de 20e ieu is dy dyk gjin wetterkearing mear. Foar dy tiid wie dit ien fan de kearslûzen yn 'e dyk. Dat wol sizze, dat der balken by leinen dy't allinnich by heechwetter ynskood wurde koenen.
De krúsing is ûntstien troch de dwersdyk, de Krinzer Earm, dy't om 1200 de dyken ferkoarte trochdat er de weromwûne Middelsee dêr ôfslet. Nei 1500 waard de trekfeart de Swette bylâns groeven, en dan fierder as in nije feart fan de Krinzer Earm ôf fierder. De feart giet dan tusken Boazum en Dearsum troch, oant de bocht by De Flearen ta. Dêr makket de feart in bocht nei it suden en rint dan troch de eardere Skerhim by Skearnegoutum del nei Snits, dêr't de feart by de Stoersebrêge oanslút op de stedsgrêft.
Dy krusing makke in syl nedich, foar at it spûkje soe. Dy lokaasje waard ferneamd, mei dat der iisherbergen by de oergang kamen. It wie ûnder mear it plak dêr't de hynders fan de trekskippen wiksele waarden. De brêge, dy't der hieltiid noch leit, hjit de Dillebrêge. De namme "Dille", soe oantsjutte dat it eartiids net in folsleine brêge wie, mar net folle mear as in barte. Lykwols soe it ek kinne dat de "dealje" slacht op it houtwurk dat nedich wie foar de kearslûs.
Hjoed-de-dei is de "Krinzer Earm" net mear as in dyk tusken Easterwierrum en Raerd. As de Slachtemaraton holden wurdt, is dit it punt dêr't de minsken sjogge dat de ein helber wêze moat.
Mathilde Jansen
Mathilde Jansen (folút Mathilde Maria Jansen; De Burch, 24 maart 1977) is in op it Noardhollânske eilân Teksel berne Nederlânsk taalkundige en publisiste. Hja hat har benammen talein op it wittenskiplik beskriuwen fan en ûndersyk nei de dialekten fan 'e Waadeilannen, wêrby't har belangstelling yn 't bysûnder útgiet nei it Amelânsk.
Libben en karriêre
Mathilde Jansen waard yn 1977 berne yn it Tekselske De Burch, dêr't hja ek opgroeide. Se folge de middelbere skoalle oan 'e iepenbiere skoallemienskip De Hoge Berg yn De Burch, wêrnei't se yn 1995 úteinsette mei in stúdzje Nederlânske taal- en letterkunde oan 'e Katolike Universiteit Nimwegen. Fanôf 1997 studearre se fierder oan 'e Ryksuniversiteit Leien, wêrby't se in propedeuze wiisbegearte die, en as karfakken û.m. Russysk, Aldheechdútsk, Aldingelsk en Aldfrysk folge. Foar har grutte skripsje, dy't de titel De Dialecten van Ameland en Midsland in Vergelijking met het Stadsfries droech, die Jansen ûndersyk nei de Hollânsk-Fryske mingdialekten yn 'e provinsje Fryslân. Yn 2000 studearre se ôf yn Nederlânske taal- en letterkunde mei in spesjalisaasje yn histoaryske taalkunde en taalfariaasje.
Neitiid fûn Jansen yn 2001 wurk by it Meertens Ynstitút yn Amsterdam, dêr't se earder staazje rûn hie. Hja wie dêr yn 't earstoan ûndersiker yn oplieding, en fan 2006 ôf is hja redakteur fan 'e webside en it nijsbrief. Sûnt 2005 hat Jansen boppedat de funksje fan redakteur taalwittenskippen oan 'e Universiteit Utert, wylst hja dêr fan 2013 oant 2014 ek dosinte wie. Yn 2005 wie se fierders foar in perioade fan seis wiken as gastdosinte ferbûn oan 'e Universiteit fan Aberdeen, yn Skotlân. Neffens harsels befiemet har hjoeddeistige wurk benammen it popularisearjen fan 'e wittenskip en yn 't bysûnder fan 'e taalkunde. Sûnt 2011 jout se ek kursussen "Popularisearjen foar Akademisy".
Fan har wittenskiplike eftergrûn út hat Jansen in tigen belangstelling foar dialekten. Dêrby hat se har, miskien net ûnferwachts, yn acht nommen dat se hikke en tein is op Teksel, fral talein op 'e dialekten fan 'e Waadeilannen. Sa skreau se yn 2004 mei Marc van Oostendorp it boekje Taal van de Wadden, dat publisearre waard as ûnderdiel fan 'e rige Taal in Stad en Land. Neitiid konsintrearre se har fral op it Amelânsk, dêr't se yn 2010 it boek Een Echte Amelander Spreekt Dialect oer útbrocht. Datselde jiers promovearre se op har ûndersyk nei it Amelânsk, mei as proefskrift Language Change on the Dutch Frisian Island of Ameland: Linguistic and Sociolinguistic Findings. Mathilde Jansen hat fierders ek meiwurke oan 'e Dialectatlas van het Nederlands, dy't yn 2011 ûnder redaksje fan Nicoline van der Sijs gearstald waard, en yn 2012 hie se mei Marianne Boogaard sels de redaksje oer Alles Wat Je Altijd Al Had Willen Weten over Taal: De Taalcanon, dy't by Meulenhoff ferskynde.
Nina Hagerup
thumb|right|200px| Edvard en Nina Grieg, 1899. Nina Grieg, berne Hagerup (24 novimber 1845 yn Bergen, Noarwegen - Kopenhagen, 9 desimber 1935) wie in Deensk-Noarsk sjongster, in sopraan, en pianiste. Sy wie in dochter fan Herman Hagerup en Adelina Werligh en in nichtsje fan komponist Edvard Grieg; sy trouden op 11 juny 1867 yn Kopenhagen.
It pear joech faak tegearre konserten yn Europa. Edvard beskôge har as de bêste fertolker fan syn lieten.
De Ingelske komponist Frederick Delius droech twa rigen lieten oan har op yn de jierren 1888 oant 1890.
Nina trede op as soliste yn Felix Mendelssohn syn Elijah mei Musikselskabet Harmonien (letter bekend as it Bergensk Filharmoanysk Orkest) yn 1866.
Nei de dea fan Edvard yn 1907, ferfarde hja nei Denemark dêr't sy ek stoar.
Nina Grieg hat nea wat opnomd as beropssjongster, mar der binne wol amateuropnames op waaksrollen bewarre bleaun, dy't lykwols yn minne steat ferkeare.
Rispenserpoldermole
Skiednis
De Rispenserpoldermole is in muonts, dy't likernôch 100 meter súdlik fan it hjoeddeiske plak yn 1821 boud waard foar it bemeallen fan de Rispenserpolder. De mûne ferfong doe trije lytsere mûntsjes, dêr't fierder neat oer bekend is.