cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Poppe
Refleksen
Nei efteren ta: dit treedt op by it berteproses: it holtsje fan it bern giet efteroer it bertekanaal yn, de refleks is, dat it bern him strekt en him "ôfset" op it mulruft fan de mem, it bern wurket mei by de berte. Dit is ek by neonaten te sjen. Dizz TLR refleks mei oant fde leeftiid fan trije en in heal jier te sjen wêze (bygelyks yn op de teannen rinne mei de holle yn de nekke). thumb|Poppes hâlde sels de siken yn ûnder wetter
De refleksen fan in boppe binne ek ûnder te ferdielen yn trije groepen: As earste ûntwikkelje har:
Spul en ynteraksje
De ynteraksje mei in poppe is yn it begjin frij iensidich, de poppe kin noch net folle respons jaan oan de âlder. Op de leeftiid fan ûngefear seis wiken begjint de poppe te laitsjen as in bekend gesicht ferskynt. In pear moanne letter kin de poppe al in earste spultsje dwaan: pibaboartsje.
1987
Dit jier makket ûnderdiel út fan it desennium fan 'e 1980-er jierren.
Slach by Arum
De Slach by Arum wie in fjildslach yn de partijstriid tusken de Skieringers en Fetkeapers en fûn plak op 4 july 1380 tichtby Arum. De striid gie tusken de muontsen fan it Kleaster Ludingatsjerke, dy't ta Fetkeaperske partij hearden, en dy fan it Aldekleaster, Skieringers. Yn it gefjocht sneuvelen mei-inoar mear as 130 manlju.
Eftergrûn en slach
De muontsen fan de beide kleasters wienen gjin freonen fan elkoar en bestrieden elkoar it besit fan lân en guod. Geregeldwei fûnen botsingen plak tusken de muontsen. Doe't Rein Kamminga yn 1377 abt waard fan it Aldekleaster berikte de fijânskip tusken de kleastermienskippen in nij hichtepunt. De abt fan it Aldekleaster wie in opljeppend en kriichshaftich Skieringer. Hy fersleauke it bestjoer fan syn kleaster sa bot, dat er muontsen likebruorren mear mei de wapenhannel en dêrmei gearhingjende beöefening gewurde liet as it dwaan fan harren tsjerklike plichten en it wêzen fan stille foarbyldige muontsen. Sels de lânbou waard sawat efterwegen litten, sadat grutte earmoede en hongersneed it gefolch wie. De abt fan Lúntsjerk Adam, wie like kriichshaftich as Rein Kamminga en wie de Fetkeaperske partij tadien. Ek op syn kleaster wie it hantearjen fan wapens troch muontsen mear regel as útsûndering. Op 4 july kaam it tusken beide kleastermienskippen ta in regele fjildslach. Swier bewapene stienen de muontsen tsjinoer elkoar en it gie hurd tsjin hurd. It gie op dy dei der sa fûleindich oan ta dat er mear as 130 muontsen yn de striid sneuvelen. De striid einige ûnbeslist sûnder oanwiisbere winner. Unfersoene waard it slachfjild ferlitten en beide groepen wachtsje op nije gelegenheden om harren te wreken.
Rangen by de Nederlânske plysje
Yn 1993 is de Nederlânske plysje reorganisearre. De plysje is no ferdield yn 25 regiokorpsen en het KLPD. De plysjerangen nei dizze reorganisaasje binne yn de ûndersteande tabel opnomd. De âlde rang fan adjudant is doe kaam te ferfallen.
Rangen
De Nederlânske plysje hat de folgjende rangen:
Heerke Ates Visser
thumb|250px|Flnr. Ate Visser, Heerke A. Visser en Gosse Visser, 1920 Heerke Ates Visser (Ikkerwâld, 21 juny 1896 - dêre, 15 novimber 1968) wie in weintsjer yn Ikkerwâld.
Hy troude op 17 maaie 1923 mei Antje Haakma, in dochter fan Sybren Haakma en Aafke de Vries. Krektas syn heit en pake wie Heerke Ates Visser weinmakker yn Ikkerwâld. As doarpsman wie Heerke aktyf yn meardere ferienings en faak as bestjoerslid.It wie in sekuer en 'tûk' man. Hy wie op 10 oktober 1946 mei-oprjochter fan Doarpsbelang Ikkerwâld. Hy hearde ta it earste bestjoer en bleau bestjoerslid oant syn ferstjerren. Fierders wied er bestjoerslid fan de kristlik nasjonale skoalle oan de Foarwei en lid fan de tsjerkerie fan de Kristlik Grifformearde tsjerke fan Moarmwâld. Earst as diaken en letter in perioade âlderling en bytiden as 'preeklêzer'. Boppedat wie hy ponghâlder fan de begraffenisferiening yn Ikkerwâld. De húshâlding Visser-Haakma wenne letter yn de wente Foarwei 99, dat Heerke Ates Visser sette litten hat. Nei him is letter in strjitte yn Damwâld neamd.
Dútsktalige literatuer
Mei Dútsktalige literatuer wurdt ornearre, literêr wurk dat skreaun is yn it Dútsk. De literatuer dy't yn Eastenryk of Switserlân skreaun wurdt yn it Dútsk falt ek ûnder de Dútske literatuer.
Midsiuwen
Yn de iere Midsiuwen wienen de ferhalen noch net op skrift steld. Fan de âld-Germaanske poëzij is inkeld it Hildebrandsliet en de Germaansk-heidenske Merseburger tsjoenspreuken oerlevere.
Humanisme en Reformaasje (1450–1600)
Mei de Renessânse yn Itaalje kaam Dútslân yn ‘e kunde mei it nau besibbe humanisme, dat lykwols foar in beheinde groep gelearden as Desiderius Erasmus en Johannes Reuchlin ornearre wie, dy’t boppedat yn it Latyn skreaune. Wurk skreaun yn ‘e folkstaal dat ek noch súkses hie wiene de rebelske gedichten fan Ulrich von Hutten (1488-1523) en it Narrenschiff fan Sebastian Brant (1458-1521). De reformaasje dy’t begûn mei Maarten Luther (1483-1546) hie gâns mear ynfloed. De oersetting fan de Bibel fan Luther (1522-1534) bleau fan belang foar de Dútske taal. Oare streamingen fan belang wienen de Meistersang, de klucht en het Fastnachtsspiel dêr’t Hans Sachs (1494–1576) en Jörg Wickram (likernôch 1505–1562) de fertsjinwurdigers fan wienen. Ek binne de folksboeken lykas Historia von D. Johann Fausten en Till Eulenspiegel wichtich om neamd te wurden. Mei Johann Fischart (likernôch 1546-1590) is der in oergong nei it tiidrek fan de barok.
Walk (liet fan Foo Fighters)
Walk is in nûmer dat oarspronklik opnaam is troch Foo Fighters yn 2011 en útbrocht op it sânde album fan Foo Fighters Wasting Light út itselde jier. Walk is it alfde nûmer op it album en waard op 17 juny 2011 útbrocht as tredde single fan it sânde album.
Oer it nûmer
Walk giet oer it trochsetten yn perioaden dat jin it wat muoiliker hawwe. It nûmer is brûkt as soundtrack yn de film Thor yn de scenes dêr't Thor him ûntdocht fan syn krêften, op de eftergrûn by de dialooch/bar scene tusken Thor en Erik Selvig, en wilens de ôftiteling fan de film.
Dútsktalige literatuer
Barok (1600–1720)
De Barok wie in wichtige beweging foar de Dútske literatuer. Ien fan de grûnlizzers is Martin Opitz (1579-1639), dy’t ek de hoedersliteratuer yntrodusearre. Syn learlingen Paul Fleming (1609-1640) en Simon Dach (1605-1659) ha ek fan betsjutting west.
Oare wichtige dichtfoarmen fan dat tiidrek binne it sonnet, de oade en it epigram. De lyryk is rûchwei te ûnderskieden yn de religieuze (benammen protestantsk) en it wrâldeftige. Fan de earste groep binne Friedrich Spee von Langenfeld (1591-1635), Paul Gerhardt (1607-1676), Angelus Silesius (1624-1677) en de mystikus Jakob Böhme (1575-1624) fan belang; fan de twadde groep de sonnetten fan Andreas Gryphius (1616-1664) en ek Christian Hofmann von Hofmannswaldau (1617-1679). Yn dy tiid waard mannich Sprachgesellschaft oprjochte.
Walk (liet fan Foo Fighters)
Oer it nûmer
Yn 2012 wûn de band twa Grammy's foar it nûmer. yn de kategoryen Best Rock Performance en Best Rock Song.
Dútsktalige literatuer
Ferljochting (1720–1785)
De skieding tusken de barok en de ferljochting is min oan te jaan. Ta de iere ferljochting kinne persoanen as Christian Wolff, Gottfried Wilhelm Leibniz (1646-1716) en Christian Fürchtegott Gellert (1715-1769) rekkene wurde, dy’ t eins foar dy tiid libben. Johann Christian Günther (1695-1723) en Barthold Heinrich Brockes (1680-1747) wurde ta beide perioaden rekkene. Mei de Ferljochting waard kamen der in protte didaktyske en moralisearjende wurken foar it ljocht.
Sturm und Drang (1765–1785)
De reaksje fan de jongerein op ‘e Ferlichting, dy’t as beheind en sûnder gefoel beskôge waard, wie in koarte rite dy’t as „Sturm und Drang“ omskreaun wurdt. De jonge skriuwers fan dy tiid lieten har net it leksum fan de keunst oplêze. Ferneamde Stürmer-und-Dränger binne Johann Wolfgang von Goethe (1749-1832; Die Leiden des jungen Werther), Friedrich Schiller (1759-1805; Die Räuber) en Jakob Michael Reinhold Lenz (1751-1792).
Walk (liet fan Foo Fighters)
Oer de fideoklip
De fideoklip waard regissearre troch Sam Jones yn de fideokip bedarret Dave Grohl ûnderweis nei in repetysje fan de band yn in file, en beslút nei in lang skoft stilstien te hawwen om mar rinnende fierder te gean. As er immen belje wol blykt de batterij fan syn telefoan leech te wêzen, en smyt er syn telefoan mar fuort. ûnderweis rekket er hieltyd fierder yn 'e swierrichheden en kriget de plysje efter him oan. As er dan einliks de repetysjeromte berikt spilet er it nûmer mei de band, as it nûmer dien is falt de plysje binnen en taserje Dave Grohl en slacht him yn 'e boeien, de oare bandleden fine dit tige grappich en wylst Grohl meinaam wurdt nei it plysjebureau geane de oare bandleden mei de plysjes op 'e foto.
Yn 2011 wûn de band in MTV Award yn de kategory Best Rock Video foar de fideoklip.
Dútsktalige literatuer
Weimarer Klassik (1786–1805)
De Weimarer Klassik set ornaris útein mei de reis fan Goethe nei Itaalje yn 1786. Dy nije groep lei him ta op humanistyske idealen mei klassisistyske eleminten. Wichtige wurken fan Goethe dy’t ta de Klassik rekkene wurde binne it drama Iphigenie auf Tauris en de trageedzjes Faust I en II. In oar wichtich skriuwer fan dy tiid is Friedrich Schiller mei syn dramawurken Wallenstein (1800), Maria Stuart (1801), Die Jungfrau von Orleans (1801) en Wilhelm Tell (1804). Ta de iere Klassik wurde rekkene Karl Philipp Moritz (1757-1793), oant Friedrich Hölderlin (1770-1843), dy’t ek wol in einhinne by de romantyk heard.
Romantyk (1796–1835)
De Romantyk ûntstie as in reaksje op de Ferlichting en de Klassik, en wie mear besibbe mei de Sturm-und-Drang. By dy streaming waard de klam lein op de fantasij, it ûnbewuste en de Dútske skiednis (net de Grykske, lykas by de Klassik dat wol sa wie). De iere romantyk is wichtich út in literatuer-teoretysk eachpunt wei. Skriuwers as August Wilhelm Schlegel (1767-1845) en Friedrich Schlegel (1772-1829), Wilhelm Heinrich Wackenroder (1773-1798), Ludwig Tieck (1773-1853) en Novalis (1772-1801) skriuwden mear mearkes en lyryk, drama rekke wat mear nei de eftergrûn. Oare wichtige foarbylden binne Ludwig Achim von Arnim (1781-1831), Clemens Brentano (1778-1842) en harren oare helte/sus Bettina von Arnim (1785-1859). Tige ferneamd binne de Kinder- und Hausmärchen fan de Bruorren Grimm (Jacob en Wilhelm). E.T.A. Hoffmann (1776-1822) en Joseph von Eichendorff (1788-1857) wurde ta de lette romantyk rekkene, Heinrich Heine (1797-1856) wurdt lykwols ta de realisme rekkene.
Biedermeier (1815–1848)
Ferneamde Biedermeier-dichters binne Nikolaus Lenau (1802-1850), Eduard Mörike (1804-1875), Friedrich Rückert (1788-1866) en August von Platen (1796-1835); ferneamde proazaskriuwers Annette von Droste-Hülshoff (1797-1848), Adalbert Stifter (1805-1868), Jeremias Gotthelf (1797-1854) en Wilhelm Hauff (1802-1827). De Eastenrykske dramaskriuwers Franz Grillparzer (1791-1872), Johann Nepomuk Nestroy (1801-1862) en Ferdinand Raimund (1790-1836) soene ek ta de Biedermeier rekkene wurde kinne.
Vormärz (1830–1850)
Skriuwers dy’t ta de Vormärz rekkene wurde, wienen polityk engazjearre en skriuwden politike gedichten. In soad fan dy skriuwers wiene ferienige yn lytsere groepen Junges Deutschland, lykas Georg Herwegh (1817-1875), Heinrich Laube (1806-1884), Karl Gutzkow (1811-1878) en Ferdinand Freiligrath (1810-1876). Lyksinnich wienen Heinrich Heine, Ludwig Börne (1786-1837) en Georg Büchner (1813-1837).
Poëtysk realisme (1848–1890)
It poëtysk realisme (ek wol boargerlik realisme) wurdt skaaimerke troch it net oan ‘e oarder stellen fan maatskiplike problemen, mar lytse problemen om hûs en hear en dy fan de persoan sels. It wichtichste sjenre fan dy streaming wie de novelle, bygelyks Das Amulett fan Conrad Ferdinand Meyer (1825-1898) en Der Schimmelreiter fan Theodor Storm (1817-1888). Wat drama oangiet is allinnich Friedrich Hebbel (1813-1863) it neamen wurdich. De belangrykste romanskriuwers wienen Gustav Freytag (1816-1895) en Wilhelm Raabe (1831-1910). Twa skriuwers fan kwizekwânsje yn de tiid fan it boargerlik realisme binne Gottfried Keller (1819-1890) en Theodor Fontane (1819-1898) út Switserlân. Yn Eastenryk wienen Marie von Ebner-Eschenbach (1830-1916), Ludwig Anzengruber (1839-1889) en, letter, Peter Rosegger (1843-1918) fan belang.
Naturalisme (1880–1900)
Wichtige naturalistyske romans hawwe der yn it Dútske taalgebiet net west. De lyryske poëzij en koarte proaza fan Arno Holz (1863-1929) en Johannes Schlaf (1862-1941), en de drama's fan Gerhart Hauptmann (1862-1946) binne it neamen wurdich. De skriuwstyl fan Frank Wedekind (1864-1918) sit deun tsjin it fin de siècle oan.
1900-1933
It tiirek 1900-1933 is in tiidrek fan literêr ferskaat en der is net ien beskate streaming dy’t foar master opslacht.
Symbolisme
De symbolistyske dichtkeunst is elitêr en hinget hiel bot om skientme en foarm. As neifolging fan de Frânsen Stéphane Mallarmé, Charles Baudelaire en Arthur Rimbaud binne foar Dútslân benammen Stefan George (1868-1933), Hugo von Hofmannsthal (1874-1929) en Rainer Maria Rilke (1875-1926) fan belang. In besibbe streaming is de Jugendstil.
Tradisjonele epyk
Lykop mei streamingen tsjin de tradisjonele streamingen kaam der nije proaza dy’t âlde foarmen op ‘e nij brûkte, foarbylden binne Heinrich Mann (1871-1950), Thomas Mann (1875-1955), Hermann Broch (1886-1951), Robert Musil (1880-1942), Franz Kafka (1883-1924) en Hermann Hesse (1877-1962).
Heimatkeunst (1890-1910)
De Heimatkunst wie in literêre streaming dy’t syn lok by it doarpslibben en de natoer socht as reaksje op it stêdlik naturalisme en de sabeare neoromantyk. Fan belang binne foaral Adolf Bartels (1862-1945), dy’t tegearre mei Friedrich Lienhard it tiidskrift Heimat útjoech.
Ekspresjonisme (1910–1920) en avantgarde
It ekspresjonisme, de lêste grutte literêre streaming yn Dútslân, wie in reaksje op de boargerlike libbensnoarm fan it fin de siècle. De anty-boargerlike trend fan dy perioade rûn út ta it dadaïsme. It surrealisme en futurisme krigen ek harren gerak. Wichtige skriuwers fan it ekspresjonisme binne Alfred Döblin (1878-1957), Albert Ehrenstein (1886-1950), Carl Einstein (1885-1940), Salomo Friedländer (1871-1946), Walter Hasenclever (1890-1940), Georg Heym (1887-1912), Ludwig Rubiner (1881-1920), Else Lasker-Schüler (1869-1945), August Stramm (1874-1915), Ernst Toller (1893-1939), Georg Trakl (1887-1914) en Alfred Wolfenstein (1888-1945).
Nasjonaal-sosjalisme en Ballingskip
Doe’t Adolf Hitler yn 1933 diktator fan Dútslân waard wie der gjin ûnôfhinklike literatuer en literatuerkrityk mear mooglik. Yn 1938 wie de Anschluss fan Eastenryk. Yn beide lannen waarden boeken ferbaarnd. De iennichste literatuer dy’t wol stipe waard fan it nazi bewâld wie de Blut und Boden-literatuer. In soad skriuwers moasten op ‘e flecht nei in oar lân. In stikmannich bleauwen yn Dútslân, en waard fermoarde (Jakob van Hoddis, Carl von Ossietzky). Der ha ek skriuwers west dy’t tsjin it nazy bewâld wienen mar yn it lân bleauwen, hja wurde de Innere Emigration neamd. Leden fan dy groep binne Gottfried Benn, Ernst Jünger, Erich Kästner, Gerhart Hauptmann, Heimito von Doderer en Wolfgang Koeppen. 1500 skriuwers flechten om utens en skriuwen migrantenliteratuer (Exilliteratur, letterlik "ballingskipsliteratuer"). Skriuwers dy’t om utens warber wienen binne Heinrich Mann, Thomas Mann, Bertolt Brecht, Anna Seghers, Franz Werfel en Hermann Broch. Minder yn harren elemint wienen Alfred Döblin en Joseph Roth bygelyks. Nei de Twadde Wrâldkriich namen de measte skriuwers it paad werom, oaren – lykas Elias Canetti – bleauwen om utens.
1945 oant it byinoar bringen fan de Dútslannen
Nei de Twadde Wrâldkriich sprieken se yn Dútslân en Eastenryk – dy’t in jiermannich polityk en kultureel isolearre wienen – fan in nulpunt (Stunde Null, Kahlschlag, tabula rasa). Fuortendaliks ûntstie de Trümmerliteratur (oant likernôch 1950), dy’t de klam lei op de ferskriklike nazitiid en de neirin. Justjes letter waard besocht om de ûntjouwings dêr’t de Dútske literatuer net meihâlde koe, yn te heljen. De Wiener Gruppe socht nei oare foarmen fan literatuer, de Gruppe 47 sloech yn West-Dútslân foar master op.
Bûnsrepublyk Dútslân
Fuort nei 1945 lei de West-Dútske literatuer him foaral ta op de griis fan de oarloch en dyjingen dy’t weromkamen. In populêr sjenre dêrfoar wie it koarte ferhaal, lykas dy fan Heinrich Böll (1917-1985). Mei it úteinsetten fan it Wirtschaftswunder wie de Dútske literatuer mear op ‘t heden rjochte, dat is te merkbiten oan romans fan Wolfgang Koeppen (1906-1996) en Martin Walser (1927). Oare nammen binne Günter Grass (1927), Günter Eich (1907-1972) en de konkrete poëzij fan Helmut Heißenbüttel (1921-1996). Skriuwers as Uwe Johnson (1934-1984) ûnderskiede har minder maklik, sa ek Arno Schmidt (1914-1979) en de absurde drama’s fan Wolfgang Hildesheimer (1916-1991). Mei de Fietnamkriich kamen it politike dichtsjen (Hans Magnus Enzensberger (1929), Erich Fried (1921-1988) en drama (Peter Weiss (1916-1982), Rolf Hochhuth (1931)) wer op ‘t aljemint. De Nije Subjektiviteit gie der wer tsjinyn. In soad gastarbeiders kamen nei de Twadde Wrâldkriich nei Dútslân, in soan fan dy gastarbeiders, Jakob Arjouni, hat in grutte bydrage levere oan de Dútske literatuer.
Dútske Demokratyske Republyk
Yn ‘e DDR, dy’t himsels as "Literaturgesellschaft" delsette, easke it rezjym in literatuer neffens it sosjalistysk realisme. As fertsjinwurdiger fan dy streaming is Hermann Kant (1926) in goed foarbyld. De wichtichste proazaskriuwer wie Johannes Bobrowski (1917-1965). In protte skriuwers moasten as mochten wol om utens, sa ek Wolf Biermann (1936; de ferneamde Biermann-Ausbürgerung yn 1976), Sarah Kirsch (1935) en al earder Uwe Johnson (1934). Oare skriuwers binne Christa Wolf (1929), Heiner Müller (1929-1995), Irmtraud Morgner (1933-1990), Stephan Hermlin (1915-1997), Stefan Heym (1913-2001) en Jurek Becker (1937-1997).
Eastenryk
Yn Eastenryk besocht de Wiener Gruppe mei Gerhard Rühm (1930), Konrad Bayer (1932-1964) en H.C. Artmann (1921-2000) en auteurs als Albert Paris Gütersloh (1887-1973) en Heimito von Doderer (1896-1966) nije oanwizings te finen dy’t troch it austro-faksisme en it nazi-tiidrek weiwurden wienen. Yn ‘e Eastenrykske literatuer wienen Ernst Jandl (1925-2000) en Franzobel (1967) dy’t mei de taal boarten. Fan grutte ynfloed yn ‘e sechtiger en santiger jierren wienen skriuwers as Peter Handke (1942), Ingeborg Bachmann (1926-1973), Thomas Bernhard (1931-1989), Norbert Gstrein (1961), Elfriede Jelinek (1946), O. P. Zier (1954), Sabine Gruber (1963) en Ruth Aspöck (1947).
Switserlân
1945 wie net in bysûnder jier foar de Switserske literatuer omdat Switserlân neutraal bleaun wie yn ‘e Twadde Wrâldkriich. Wichtige skriuwers binne Max Frisch (1911-1991), Friedrich Dürrenmatt (1921-1990), Adolf Muschg (1934), Peter Bichsel (1935) en Urs Widmer (1938).
Roemeenskdútske literatuer
De meast súksesfolle Roemeenskdútske skriuwer is Eginald Schlattner. Herta Müller út Banat is wennet ûnderwilens wer yn Dútslân. Yn ‘e earste helte fan de 20e iuw wurke Adolf Meschendörfer yn Kronstadt. Hoewol’t de measte Dútsktalige minsken út Roemeenje earne oars hinne tein binne, is it yn Banat ta in nije literêr groep Die Stafette kaam, dêr’t nije Dútsktalige skriuwers de Roemeenskdútske literatuer fuortsette kin.
Literatuer nei it byinoar bringen fan Dútslân
Nei de fal fan de Berlynske Muorre yn 1989 kaam foar it ljocht dat guon East-Dútske auteurs gearwurke hienen mei de Stasi (Christa Wolf, Sascha Andersan).
De hjoeddeiske Dútske literatuer krijt gauris krityk dat it polityk ûnferskillich wêze soe. Elfriede Jelinek is in útsûndering, hja is polityk en feministysk engazjearre, en krijt yn 2004 de Nobelpriis foar de Literatuer.
Uitgeverij Callenbach
thumb|120px|G.F. Callenbach De Nederlânske Uitgeverij Callenbach waard 1854 yn Nijkerk oprjochte troch George Frans Callenbach (10 jannewaris 1833 - 21 april 1916). Der waard oparbeide mei de Nederlandsche Zondagschool Vereeniging en joech protestantsk-kristlike lektuer en godstsjinstige plaatsjes út yn grutte oplagen dy't frijwat goedkeap wiene. De meast ferneamde berneboekeskriuwer dy't troch de firma útjûn waard wie W.G. van de Hulst sr.. Fan 1935 oant 1960 wie de Nobel-rige foar folwoeksenen in grut súkses.
Sjoerd Veltman
Sjoerd Veltman (Drachten, 24 novimber 1877 - Ljouwert, 22 maaie 1952) wie in winkelman, autobusûndernimmer en stifter fan de earste Baptistegemeente yn Drachten.
Biografy
Sjoerd Veltman wie in soan fan keapman Wiggele Veltman en Antje van den Berg. Hy wie winkelman en letter grossier yn griente en fruit.
Uitgeverij Callenbach
Yn 1975 waard de útjouwerij oernaam en bedarre lang om let by it kristlik útjouwerijkonsern Kok te Kampen.
De sneinsskoalleboekjes fan Callenbach wurde yn samlersrûnten ek wol rode ruggetjes neamd.
Sjoerd Veltman
Biografy
Veltman stichte yn 1923 in autobusbedriuw. Fjouris deis waard in rit hinne en wer nei Ljouwert makke. Yn 1929 kaam de tsjinst Drachten - Appelskea dêrby. De NTM naam beide tsjinsten oer yn 1936.
Yn Drachten is de Sjoerd Veltmanstrjitte nei him neamd.
Brian Wilson
thumb|250px|Brian Wilson yn 2007 Brian Wilson (Hawthorne (Kalifornje), 20 juny 1942) is in Amerikaansk muzikant, sjonger, songwriter en plateprodusint. Hy is benammentlik ferneamd as lieder en mei-oprjochter fan de band The Beach Boys. Wilson komponearre de measte lieten fan de band yn de sechtiger en sântiger jierren en produsearre sûnt 1967 alle albums fan de goep en dêrnei ek noch in stikmannich. Hy song de twadde stim, fral yn de stadige balladen en de hege falsetstim en wie de bassist fan de band. Wilson wurd ta de wichtichste komponisten en muzykprodusinten fan de 20e iuw rekkene.
Winsum (Grinslân)
thumb|Lokaasje fan Winsum Winsum (Grinslânsk: Wìnzum) is in doarp yn de gemeente It Hegelân yn Grinslân. It wie foarhinne it haadplak fan de eardere gemeente Winsum. De gemeente hat 14.051 ynwenners (1 april 2011, boarne: CBS) en beslacht in oerflakte fan 102,53 km² (dêr't 1,56 km² fan wetter is). It doarp hie 7.690 ynwenners yn 2006.
Wigbolt Ripperda (±1535-1573) waard berne yn Winsum.
Noarsk
It Noarsk is in Noardgermaanske taal dy’t ûnderdiel útmakket fan de Yndo-Jeropeeske taalfamylje dy’t troch likernôch 4,5 miljoen sprutsen wurdt. It is in offisjele taal yn Noarwegen.
It Noarsk is nau besibbe oan de oare twa talen oan de Skandinavyske fêste wal, it Deensk en it Sweedsk. Dizze trije talen binne ûnder elkoar reedlik te ferstean. Twa oare Skandinavyske talen, it Iislânsk en it Faeröersk, binne net mear fersteanber mei it Noarsk, Sweedsk en Deensk.
Der binne twa offisjele skriuwtalen fan it Noarsk, it Bokmål en it Nynorsk. Ek binne der in soad dialekten. Alhoewol’t de measte dialekten it measte wei hawwe fan it Nynorsk as fan Bokmål, wurdt it Nynorsk troch mar 10-15 % fan de Noaren as skriuwtaal brûkt, it oare part brûkt it Bokmål.
Oars as yn de measte oare lannen is it yn Noarwegen sosjaal akseptearre om yn it dialekt te sprekken. Der is gjin “algemien beskaafd Noarsk” of soks sawat. Wol is der it Standard Østnorsk (Standert Eastnoarsk), mar dat wurdt mar troch in tige lyts part fan de befolking brûkt. Op telefyzje en op de radio wurdt faak gebrûk makke fan in foarm fan ien fan de skriuwtalen.
It Noarsk wurdt skreaun yn it Latynske alfabet, wêryn nei de z noch trije tekens komme, de æ, ø en å. Dizze letters wurde sjoen as aparte letters. De c, q, w, x en z wurde kwealik brûkt.
Skaaimerk fan it Noarsk is de prosody, it is in lûdtaal. Der besteane twa ferskate lûden, dizze kinne betsjuttingsûnderskiedend wêze. De selsstannige namwurden bønder en bønner (de útspraak is itselde, op it lûd of it aksint nei) betsjutte boeren en beanen (it twadde wurd kin ek gebed betsjut, ôfhinklik fan de kontekst).
Skiednis fan it Noarsk
thumb|right|250px|De fersprieding fan it Aldnoarsk om 900 hinne. Yn de reade gebieten waard it westlik dialekt sprutsen dat him letter feroare ta it Noarsk, Yslânsk en Faroëersk.
Oarspronklik waard der yn heul Skandinaavje deselde taal sprutsen, it Oernoarsk en letter, fan likernôch 700 ôf, it Aldnoarsk. Om 1350 hinne, nei dat in grut part fan de Noarske befolking oan in pestepidemy omkaam wie, ûntwikkele him in oar Noarske taal, it Middelnoarsk. Dizze taal gie om 1525 hinne oer yn it modernge Noarsk.
It runeskrift waard brûkt as skriuwtaal oant yn de Midsiuwen, doe’t it stadich oan ferfongen waard troch it Latynske alfabet.
Yn 1397 rekke Noarwegen syn status as selsstannich keninkryk kwyt, en yn 1536 waard Noarwegen in provinsje fan Denemark. It Deensk waard de skriuwtaal, de taal fan de middenklasse, de amtners, skoalle en tsjerke. De Noarske taal bleaun bestean yn de dialekten fan it plattelân. Benammen yn West-Noarwegen hâlde it Noarsk syn eigen skaaimerken.
Nei dat Noarwegen yn 1814 ûnôfhinklik waard, ûntwikkelen de twa ferskate skriuwtalen har yn de rin fan de 19e iuw. It Riksmål (rykstaal), letter Bokmål (boeketaal) neamd, wie basearre op de beskaafde, ferdeenske útspraak fan de elite. It Landsmål (lântaal), letter Nynorsk (Nijnoarsk) neamd, wie basearre op de dialekten fan West-Noarwegen.
Der ûntstie in beweging dy’t ien Noarske taal, it Samnorsk, neistribbe, mar dy beweging hat nea in soad oanhing hân. Wol ûndergienen beide skriuwtalen in soad staveringswizigingen om sa tichter byelkoar te kommen. De Noaren hawwe harren der op it stuit mar by dellein dat der twa Noarske standerttalen neist elkoar bestean.
Dialekten
thumb|right|200px|De ferdieling fan it Bokmål en it Nynorsk yn Noarwegen.
It Noarsk hat in grut ferskaat oan dialekten. It is dan ek hast net te dwaan in rûzing te meitsjen fan it tal dialekten dy’t yn Noarwegen sprutsen wurde. Ferskillen yn grammatika, sinsbou, wurdskat en útspraak geane oer geografyske grinzen en kinne dialekten meitsje op it nivo fan in buorskip. Dialekten binne yn guon gefallen sa ferskillend dat se net te ferstean binne foar oare Noarske sprekkers. Guon taalkundigen merke op dat der op it stuit in soad dialekten ferdwine yn in lokale fariant. Wol moat sein wurde dat der in hieltyd gruttere ynteresse is foar it behâld fan bedrige dialekten.
Wurdskat
It meastepart fan de moderne wurdskat fan it Noarsk komt út it Aldnoarsk. De grutste boarne fan lienwurden is it Middelleechdútsk, wat in grutte ynfloed op de Noarske wurdskat hie sûnt de lette Midsiuwen, oan sels de grammatika struktueren ta. Hjoed de dei komme de measte lienwurden, kreklyk as by de measte oare talen, fan it Ingelsk. Alhoewol’t it Noarsk sjoen wurdt as in taal dy’t minder ynfloeden hat fan it Ingelsk as bygelyks it Sweedsk en Deensk
Fan guon lienwurden is de stavering feroare om de Noarske útspraak sjen te litten, mar dizze wurden hawwe in lange tiid nedich foar’t se goed ynboargere sitte. Foarbylden fan wurden dy’t de Noaren in soad brûke en dy’t Fernoarske binne bygelyks sjåfør (fan it Frânske chauffeur) en revansj (fan it Frânske revanche). Mar oare wurde, bygelyks jus (fan it Ingelske juice) keitering (fan it Ingelske catering) en sørvis (fan it Ingelske catering) wurde noch net folle brûkt.
Tinjitte
thumb|Mei in leppel wurdt it tin út de raantsjettel helle thumb|De floeibare tin wurdt yn de mal getten thumb|De iepen mal mei de tinnen leppel yn 'e midden. Foto's oanbean fan mf. I.J. Blaauboer, De Tinkoepel Tinnegieterij Tinjitten is it meitsjen fan dingen middels raand tin yn in mal te jitten. At it tin stjurre is kin it út de mal helle wurde. Nei it ôfwurkjen fan de jitrânen is it foarwurp klear.
Dat tin sa'n gaadlik metaal foar jitten is, komt ûnder mear troch it lege raanpunt fan 505 Kelvin, dat is 232 °C. It metaal hat lykwols ek te lijen tinpest, in feroaring yn de kristalstruktuer tusken de 13 en 16 °C. Dy grins wurdt yn in myld klimaat nochwols oerhinne gien, wat fral effekt hawwe kin op tinnen oargelpipen yn tsjerken dy't faak ferwaarme wurde.
De tinjitter sil in tinlegearing mei in protte tin brûke moatte, minimaal 92% tin, oanfolle mei koper of antimoon. Fanwege de giftichheid wurdt lead net mer yn tinlegearings brûkt.
It tin wurdt yn in mal fan brûns getten. Brûns hat in goede waarmtelieding dat it floeibere tin kuollet fluch ôf. De mal wurdt iepenmakke en it stjurre tin wurdt derút kloppe. Tin kin ek yn foarmsân getten wurde. Dan wurdt der earst in model fan it foarwerp yn it sân ôfdrukt.
Skiednis fan tinjitten yn Fryslân
Fyn tin krige as merken de hammer en de roas, beide mei kroan en inisjalen. It earste teken is it âldste, al komt de roas al yn 1554 foar. Yn de 16e en 17e iuw is it in lytse roas, yn de 18e en 19e iuw in grutten-ien. Op it keurtin moast it stedswapen mei inisjalen oanbrocht wurde.
Bekende âlde tinjitters binne Pieter Nannes ( Ljouwert, 17e iuw), Alef Poppes Fechter en Jacob Alef Fechter (Snits ± 1650 - 1750), Gerke Gerkens ( Ljouwert, ± 1750 - 1800 en de famylje Lubach (sjoch Hendrik Lubach) en Hempenius, F. Broers, H.G. Born, Albertus Adriani en Klaas Ferwerda (Snits, 1830 - Ljouwert, 1915).
Tingieten
Maatskippij fan de Nederlânske Letterkunde
De Maatskippij fan de Nederlânske Letterkunde (Maatschappij der Nederlandse Letterkunde, yn it koart: MNL) is in yn 1766 oprjochte letterkundich-histoarysk genoatskip; it is de âldste feriening fan Nederlân. Sy waard stifte yn Leien en is dêr noch altyd fêstige. Keninginne Beatrix is beskermfrou fan de stichting.
De MNL hat ferskate ôfdielingen, kommisjes en wurkgroepen: Al de ûnderôfdielingen litte in ferskaat oan aktiviteiten en publikaasjes sjen.
Rescued (liet fan Foo Fighters)
Rescued is in nûmer dat oarspronklik opnaam is troch Foo Fighters earne tusken 2022 en 2023 en útbrocht op it alfde album fan Foo Fighters But Here We Are dat útkaam op 2 juny 2023. These Days is it earste nûmer op it album en waard op 19 april 2023 útbrocht as earste single fan it alfde album. It wie de earste single fan de Foo Fighters dy't útbrocht waard nei it hommelse ferstjerren fan drummer Taylor Hawkins.
Nijfryske literatuer
It tiidrek fan de Nijfryske literatuer begjint yn 1800. Alles wat hjoed de dei skreaun wurdt heart by de Nijfryske literatuer.
Evert Sjerps Ferwerda
thumb|Evert Sjerps Ferwerda troch [[Albert Gerrits Swart]]
Nijfryske literatuer
19e iuw
Yn 'e 19e iuw griepen Fryske skriuwers faak werom nei teksten fan Gysbert Japiks (1603-1666) en it wittenskiplik wurk fan professor Everwinus Wassenbergh (1742-1826). In skaaimerk fan de Romantyk yn Fryslân is dat it de Dútske ûntjouwings folge, it langje nei âlde folkslieten en folksferhalen binne der in wichtich elemint fan. Yn 'e tiid fan de Romantyk wie it Fryske skriuwers net frjemd om har ferhalen te skriuwen yn 'e Aldfryske stavering, lykas Montanus Hettema (1796-1873). In griemmank fan nasjonalistyske eleminten opponearre him yn boeken en skriuwsels fan Harmen Sytstra (1817-1862), Tiede Roelofs Dykstra (1820-1862), Gerben Piters Colmjon (1828-1884) en Johan Winkler (1840-1916).
Evert Sjerps Ferwerda
Evert Sjerps Ferwerda (Mitselwier, 23 juny 1755 - Ljouwert, 27 juny 1835) wie timmerman en matematikus. Hy berekkene de Friesche Almanakken.
Hy troude mei Geartsje Hendriks op 18 maaie 1783 yn Harns en wenne in skoft yn Dokkum dêr't ek Sjerp (1789) en Aeltsje (Dokkum, 1791 - Ljouwert, 1815) berne waarden. De widner Evert Sjerps stoar mei 80 jier yn it Ljouwerter Diakonyhûs.
Nijfryske literatuer
19e iuw
Meidat der net folle oerlevere waard fan de Midfryske literatuer wie it Frysk noch net in echte literêre taal. De taalpioniers fan de iere 19e iuw binne Albartus Telting (1803-1863), Eeltsje (1797-1858) en Joast Halbertsma (1789-1869), Cornelis Pieter Salverda (1783-1836), Rein Baukes Windsma (1801-1862) en Jacob Roorda (1802-1834). Waling Dykstra (1821-1914) kin mei boeken as Doaitse mei de Noardske balke fan 1848 en syn wurk op it wurdboekmêd taalbouwer neamd wurde.
Piter Jelles Troelstra (1860-1930) wie master yn 'e rjochten en sosjalistysk politikus, mar hat lyksa wichtich west foar de Fryske literatuer, syn earste eigen stik Oan 'e sédyk ferskynt yn 1881. Literêre meiwurkers binne Sjoukje Maria Diederika Bokma de Boer (Nynke fan Hichtum) (1860-1939), Tsjalling Eeltsjes Halbertsma (1848-1912) en Cornelis Wielsma (1845-1922).
Oare 19e-iuwske skriuwers fan belang binne Hjerre Gjerrits van der Veen (1816-1887), Tsjibbe Gearts van der Meulen (1824-1906), Lucius Columba Marray Bakker (1822-1911), Gerben Postma (1847-1925), Sake Knjilles Feitsma (1850-1918), Lútzen Harmens Wagenaar (1855-1910), Oebele Stellingwerf (1848-1897), Geertruida Christina Jentink (1852-1918), Japik Hepkema (1845-1919), Sikke Sibes Koldyk (1861-1927), Sybren Valkema (1850-1921).
21e iuw
De bestsellers binne noch hieltyd fan skriuwers as Hylke Speerstra (1936 - hjoed) en Rink van der Velde (1932 - 2001). Oare skriuwers binne Abe de Vries, Albertina Soepboer, Arjan Hut, Eric Hoekstra, Henk Wolf, Jetske Bilker, Marga Claus en Nyk de Vries.
Holne
Holne is in plak en civil parish op de súdeastlike skeanten fan Dartmoor yn it distrikt Súd Hams, yn it Ingelske greefskip Devon.
De east- en noardgrins fan it kerspel is de rivier de Dart.
Saint-Martin-de-Boscherville
Geografy
Saint-Martin-de-Boscherville leit yn in bocht fan de Seine op goed 13 km. west fan Rouen op in hichte fan 16 m. It plak leit yn it Regionale Natoerpark 'Boucles de la Seine Normande'.
Skiednis
Saint-Martin-de-Boscherville is in Gallyske stifting út 'e ein fan 'e 1e iuw nei Kristus. Argeologen hawwe de fûneminten fan in Gallo-Romeinske omgongstimpel yn it kleaster fan 'e abdij ûntdutsen. Yn de 7e iuw waard op it plak fan de heidenske timpel in oan Sint-Joaris wijde grêfkapel boud. Raoul de Tancarville, keamerhear fan Willem de Oermasterer helle Augustynske koarhearen nei it plak, dy't nei 1114 troch Benediktinen ferfongen waarden.
Yn 1225 waard de nije abdijtsjerke Abdij Saint-Georges de Boscherville ynwijd. By opgravings waard in 13e-iuwsk bewurke abtskrús fan messing fûn.
Mei de Frânske Revolúsje waard it kleaster ûntbûn en de measte kleastergebouwen ôfbrutsen. De abdijtsjerke bleau lykwols bewarre en waard tenei ornearre parochytsjerke. Dêrtroch rekke de âldere oan Martinus fan Tours wijde parochytsjerke oerstallich. De Martinustsjerke tsjinne noch in skoft as salpeterpakhûs en waard dêrnei ôfbrutsen.
Op 16 juny 1997 hie it plak troch heechwetter yn 'e Seine lêst fan oerstreamings.
It besjen wurdich
Yn 'e kontrijen: Yn it doarpke Genetey stiet in manoir fan de timpeloarder út de 13e iuw. Sûnt 1974 is de yn 'e 16e iuw ferboude manoir in Monument historique. De kapel datearret út de 16e iuw.
Yn it doarpke Brécy stiet in âld fakwurkhûs, dat sûnt 1968 in Monument histoarique is.
Jacques Anquetil
Jacques Anquetil (Mont-Saint-Aignan, 8 jannewaris 1934 - Rouen 18 novimber 1987) wie Frânsk hurdfytser en de earste dy't fiif kear winner fan de Omgong fan Frankryk waard. Dêrneist wûn hy twa kear de Omgong fan Itaalje en ien kear de Omgong fan Spanje. Dermei wie Anquetil ek de earste dy't alle de trije grutte omgongen wist te winnen.
De basis foar syn oerwiningen yn de Omgongen lei Anquetil foaral yn'e tiidritten, dat him de bynamme Monsieur Chrono oplevere. Yn 1952 waard er mei Alfred Tonello en Claude Rouer tredde yn de Lannen Dykwedstriid op de Olympyske Simmerspullen 1952 yn Helsinki. Yn juny 1956 fêstige er op de Velodromo Maspes-Vigorelli yn Milaan in wrâldoererekôr mei 46,159 km.
Dielnimming oan grutte omgongen
200px|thumb|right|200px|Jacques Anquetil yn 1967
Kreoanen
thumb|Keltyske folken yn Skotlân De Kreonen of Creones wiene in keltyske stam yn noard-Skotlân, dy't alinne bekend binne út Ptolemaeus syn "Geographia". Ut syn algemiene beskriuwing fan de stam en it gebiet fan de buorstammen kin ôflaat wurde dat sy oan de Westkust fan Skotlân, besuden Isle of Skye en noardlik fan it eilân Mull libben. Ptolemaeus neamt gjin stêden of oare delsettingen yn harren gebiet.
These Days (liet fan Foo Fighters)
These Days is in nûmer dat oarspronklik opnaam is troch Foo Fighters yn 2011 en útbrocht op it sânde album fan Foo Fighters Wasting Light út itselde jier. These Days is it sechsde nûmer op it album en waard op 1 novimber 2011 útbrocht as fyfde single fan it sânde album.
Oer it nûmer
These Days wurdt taskreaun oan alle bandleden fan de Foo Fighters al is it Dave Grohl dy't it nûmer skreaun hat. Op 18 augustus 2012 droech de band it nûmer by harren optreden op Pukkelpop yn Belgje op oan de slachtoffers fan de stoarm dy't it festival, presys in jier earder, troffen hie.
Oer de fideoklip
De fideoklip waard regissearre troch Wayne Isham en toant bylden fan harren optredens yn Austraalje, Nij Seelân en Ingelân.
Edikt fan Worms
thumb|225px|Luther op de Ryksdei yn Worms It Edikt fan Worms waard útfeardige troch keizer Karel V op de Ryksdei fan Worms op 26 maaie 1521.
Maarten Luther waard der yn de Ryksban dien. Hy waard fûgelfrij ferklearre en de ferbaarning fan syn boeken waard der hjitten. Hy waard lykwols beskerme troch de karfoarst fan Saksen, sadat de Ryksban net effektyf útfierd wurde koe. Dêrom lieten jin him earst mar gewurde.
It Edikt fan Worms waard 1530 fernijd op de Ryksdei fan Augsboarch. Dat wurdt sa de "Godstsjinstfrede fan Augsburg" yn 1555.
Neist dit suver religieus beslút waard op de Ryksdei fan Worms ek de oarloch ferklearre oan it Frânske ryk fan Frans I en teffens it oerlitten fan de Habsburchske erflannen fan Karel V oan syn broer Ferdinand fan Habsburch regele.
Pia Dijkstra
240px|thumb|Pia Dijkstra, 1997 Pytsje Aafke (Pia) Dijkstra (Frjentsjer, 9 desimber 1954) is in Nederlânsk telefyzjemakster, sjoernaliste, presintatrise en Twadde Keamerlid foar D66.
Hja waard berne yn Frjentsjer as dochter fan in menniste ûnderwizer. Sy gie earst nei skoalle yn Tytsjerk en ferhuze as beuker nei Snits. Nei it Steedlik Gymnasium Ljouwert ferfart Pia Dijkstra nei Amsterdam om teology te studearjen. Yn 1978 feroaret har libben troch it tafallige moetsjen fan YKON-meidogger Jan Stroes. Sy giet oan 't wurk by de IKON as foarljochtster, radiomeiwurker en regisseur fan tsjerketsjinsten en arbeidet dêr seis jier. left|thumb|240px|Pia Dijkstra yn 2010
Yn 1984 giet sy oer nei de Wrâldomrop dêr't hja programmamakker en presintatrise is. Twa jier letter giet hja nei Hier & Nu Radio fan de NCRV en yn 1988 wurdt hja ien fan de fêste nijslêzers fan it NOS Sjoernaal. Op 14 july 2000 presintearret se foar it lêst it NOS Sjoernaal. Yn oktober fan itselde jier stapt se oer nei de AVRO om foar dy omrop Hoe Bevalt Nederland, Tien Lastige Vragen, Studio 2 (in gearwurkingsprogramma fan omroppen dy't op Nederlân 2 útstjoere), Vinger aan de Pols en Eén Vandaag te bringen.
Op 8 april 2008 waard Pia Dijkstra foarsitter fan de Taskforce DeeltijdPlus, dy't fanwege wurkjouwers, wurknimmers en oerheid froulju mei in dielbaan oantrune moast om langer te arbeidzjen.
Pia Dijkstra wennet yn Utert en is troud mei Gerlach Cerfontaine. It pear hat trije soannen.
Pia Dijkstra stie op it 13e plak fan de gadingmakkerslist fan D66 foar de Twadde Keamerferkiezingen fan 2010 en waard mei 15.705 foarkarstimmen keazen, mei mar 11 stimmen oer de kiesdrompel. Pia Dijkstra is wurdfierder Folkssûnens, Wolwêzen, Sport en Emansipaasje.
Súd-Georgje en de Súdlike Sandwicheilannen
thumb|left Súd-Georgje en de Súdlike Sandwicheilannen binne in kloft eilannen oan de râne fan de Skotiasee yn de súdlike Atlantyske Oseaan, hja foarmje in ûnderdiel fan de Skotiarêch.
De eilannekloft is in oerseesk gebietsdiel fan it Feriene Keninkryk en wurdt fanút de Falklâneilannen bestjoerd (ôfstân: 1455 km). De eilannen wurde ek klaimd troch Argentynje en wiene ynset ûnder de Falklânoarloch. Oarspronklik wiene de eilannen yndield by de Falklâneilannen, mar yn 1985 waarden Súd-Georgje en de Súdlike Sandwich eilannen as in apart territoarium foarme.
Skiednis
Alhoewol't de eilannen op it heden gjin permaninte befolking hawwe, waard Súd-Georgje yn de 19e iuw as útfalsbasis brûkt foar de walfiskfeart. Sûnt 1908 binne de eilannen yn Britske hannen en oant 2001 hiene de Britten dêr in lytse basis fêstige. Dy basis wurdt tsjintwurdich brûkt foar permanint wittenskiplik ûndersyk. Ek is der in biologysk ûndersyksstasjon fêstige op Fûgeleilân.
Geografyske yndieling
Geografysk wurde de eilannen sa yndield:
Symbolisme
thumb|[[Fernand Khnopff, Wie zal mij redden?, 1891]] thumb|[[Gustav Klimt]] thumb|right|300px|De Kunst / De liefkozingen, 1896 van [[Fernand Khnopff]] alt=De top, de keninginne fan it iis, 1912, in symbolistysk wurk fan Cesare Saccaggi út Tortona.|thumb|298x298px|De top, de keninginne fan it iis, 1912, in symbolistysk wurk fan Cesare Saccaggi út Tortona. It symbolisme wie in út Frankryk ôfkomstige streaming yn de byldzjende keunst en de literateur dy't yn it fin de siècle furoare makke. De streaming kaam om-ende-by 1880 op as reaksje op it ympresjonisme en ek op it sosjaal-ekonomysk realisme.
De namme foar de beweging komt fan Jean Moréas, dy't yn 1886 syn Symbolisch Manifest ferskine liet yn de Paryske Figaro (dêr't hy Charles Baudelaire yn oanwiisde as grutte foarheit fan de beweging) en dêrtroch in namme joech oan de beweging dy't op dat stuit al in tal jierren oan it útkommen wie.
Symbolistyske skilderingen
Foarbylden fan symbolistyske skilderijen binne:
Symbolistyske byldhouwurken
Foarbylden fan symbolistyske byldhouwurken binne:
Skaaimerken
It symbolisme wurdt karakterisearre troch emoasje, opskodding, heimsinnigens, perversiteit, esoterysk, spiritualisme.
Dútslân
thumb|300px|[[Beurs van Berlage Café; tegeltableau "It Ferline" (1903), Jan Toorop]]
Wringedieren
De wringedieren, rêchbonkedieren of fertebraten (Latynske namme: Vertebrata) foarmje in ûnderstamme fan it ûnderryk fan 'e echte dieren (Metazoa), de boppestamme fan 'e nijmûnigen (Deuterostomata) en de stamme fan 'e rêchstringdieren (Chordata). Ta dizze ûnderstamme hearre û.m. de sûchdieren, fûgels, reptilen, amfibyen en fisken, mei yn totaal sa'n 64.000 wittenskiplik beskreaune soarten. Dêrmei foarmje de wringedieren fierwei de grutste groep binnen de rêchstringdieren, dy't út likernôch 67.000 soarten besteane.
Skaaimerken
Wringedieren ûnderskiede har fan 'e oare rêchstringdieren trochdat by har it rêchpiid beskerme wurdt troch in wringe. Alle wringedieren hawwe in ynwindich skelet mei draaibonken (wervels) dêr't in sintraal senuwstelsel trochhinne rint. De measte soarten hawwe ek in plasse (skedel), kaken, en twa pear lidden. De plasse beskermet de harsens, en de eagen en earen, wat nei alle gedachten laat hat ta gruttere yntelliginsje. De draaibonken (of wringen) foarmje mei-inoar de wringe of rêchbonke, dêr't it rêchpiid binnenyn sit. De wringe as gehiel jout stevichheid oan it skelet en makket gruttere groei mooglik.
Ta de wringedieren wurde ek de slymnjoggeneagen (Myxini) rekkene, dat kaakleaze fisken binne, dy't gjin echte wringe hawwe. Har neiste sibben, de njoggeneagen (Pteromozontida of Hyperoartia), hawwe lykwols àl in wringe, dat se hearre perfoarst ta de wringedieren. Men soe sadwaande stelle kinne dat de namme "wringedieren" net sa goed keazen is, om't dy net de hiele lading dekt. Mei't de slymnjoggeneagen har fan 'e neiste net-wringedieren ûnderskiede trochdat se in plasse hawwe, wurde de wringedieren yn wittenskiplike fermiddens ek wolris de Craniata of plassedieren neamd.
Frysk Bûn fan Jongereinferienings
It Frysk Bûn fan Jongereinferienings wie in bûn fan ferienings foar bibelstúdzje en evangelisaasje dat ûntstie troch It Réveil fan ± 1860.
Der waarden aksjes op tou setten foar sneinskoallen, feinteferienings en kristlik ûnderwiis. It bûn sels waard oprjochte yn 1885. It orgaan hiet 'Het Corresondetieblad'. Lieders wienen ûnder oare dûmny Johannes Jacobus Asuerus Ploos van Amstel en Willem Kroese. It bûn stifte en ûnderhâlde in kristlik militêr tehûs yn Ljouwert. Mei troch de Doleânsje gie it ledetal efterút. In soad ferienings slueten har oan by lanlike bûnen. It herfoarme Nederlands Jongelingsverbond en it Bûn fan Jongerein op grifformearde grûnslach. Yn 1910 waard it bûn opheft. Doe wienen noch 52 Jongereinferienings (857 leden) lid, 24 feinteferienings (347 leden) en 9 sneinskoallen (702 learlingen).
Nastassja Kinski
thumb|Nastassja Kinski, 2009 Nastassja Kinski, berne as Nastassja Nakszynski (Berlyn, West-Dútslân, 24 jannewaris 1961) is in Dútske aktrise. Sy waard bekend mei har rol yn Roman Polanski's film Tess út 1979 en spile yn meardere films fan de Dútske regisseur Wim Wenders. Yn totaal hat hja yn sa'n 60 films meidien.
Se begûn har filmkarriêre al yn har tsienertiid. Har filmdebút wie yn Falsche Bewegung fan Wim Wenders út 1975. Mei 15 jier krige hja in ferhâlding mei de folle âldere filmregisseur Roman Polanski. Hy finansiere har aktearstúdzje en yn 1979 joech er har de titelrol yn syn ferzje fan Tess of the d'Urbervilles fan Thomas Hardy. Net lang nei dit súkses posearre se foar de bekende fotograaf Richard Avedon. Dat smiet in poster op, wêr't hja neaken op stiet mei alinne in grutte wurchslang om de lea. It makke har ta in tige populêr sekssymboal. Yn dy snuorje dielde sy in appartemint mei Demi Moore.
Nei Paris Texas fan Wenders waard har súkses wat minder. Hja hat nea de status fan grut filmstjer berikke kind, grutte rollen bleaune út.
Letter wie Kinski te sjen yn wat mear artistyke films foar in lytser publyk, sa as In weiter Ferne, so nah! fan Wim Wenders út 1993. Yn 1994 die hja mei oan in grutte publyksfilm, de thriller Terminal Velocity en yn 1997 wie se te sjen yn in serieus drama One Night Stand fan Mike Figgis (1997).
Yn de jierren tachtich krige se in relaasje mei de Egyptyske filmmakker Ibrahim Moussa. Se wiene troud fan 10 septimber 1984 oant 1992, krigen twa bern; in soan, Aljosha, 1984, en in dochter, Sonja, berne yn 1986. Muzykprodusint Quincy Jones wie har partner yn de njoggentiger jierren. By him hat se in dochter, Kenia berne yn 1993.
Nastassja Kinski sprekt floeiend Dútsk, Ingelsk, Frânsk, Italjaansk en Russysk. Yn 2001 fernijde Kinski yn in ynterview dat se oanhelle is mei de sliepsteunis narkolepsy.
Ynternasjonaal Romtestasjon
thumb|It ISS It Ynternasjonale Romtestasjon ISS (Ingelsk: International Space Station) is in romtestasjon yn in baan om de ierde, dat troch ferskate lannen stipe wurdt. Op 20 novimber 1998 is it foarste diel de romte yn gien en sûnt 2 novimber 2000 libje der permanint romtefarders yn. De Feriene Steaten en Ruslân hawwe tige nau oparbeide by de Russyske Mir dêr't wittenskippers in protte fan leard ha, wat fertuten die foar it ISS projekt. It ISS projekt is it grutste wittenskiplik projekt dat ea bestean hat. Yn it earste desennium fan de 21e iuw is it stasjon hieltyd mear útwreide. Op 27 maaie 2011 waard de bou fan it ISS foareast foltôge mei de ynstallaasje fan de Alpha Magnetic Spectrometer (AMS). It is de bedoeling dat nei 2018 noch twa Russyske modules tafoege wurde sil: Nauka, ek Multipurpose Laboratory Module (MLM) neamd, en de Nodal Module.
Modulen
It ISS beslacht meiïnoar 14 modulen mei in folume fan 1.000 kubike meters. Dat binne keppel-, ûndersyk-, wenmodules en luchtslusen. Eltse module wurdt mei in Space Shuttle, Proton raket of Sojoez raket lansearre.
Dielnimmende lannen
400px