cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sankt Pölten
Skiednis
Fynsten tsjûgje der fan dat it hjoeddeiske Sankt Pölten al sûnt de 3e iuw foar Kristus bewenne wie. Ek binne der spoaren fan de brûnstiid, de izertiid en de Kelten fûn. Sûnt de 1e iuw nei Kristus oant likernôch 450 lei de romeinske stêd Aelium Cetium op it plak fan de âlde midsiuwske binnenstêd fan Sankt Pölten. Aelium Cetium wie ien fan de belangrykste plakken fan de romeinske provinsje Noricum. Fanút Aelium Cetium wie it in dei marsjearen nei de grinsstêden fan it Ryk oan de Donau. Yn grutte halen is it bekend hoe't de stêd der útsjoen hat en wêr't de grinzen leine. Yn de twadde helte fan de 4e iuw rekke Aelium Cetium yn it neigean, de lêste oanwizing fan de romeinske bewenning is in grêf mei in kaai út it jier 450. Oant de 8e iuw bleau it gebiet op wat lytsere tydlike delsettings, sûnder in soad betsjutting, nei in ferlitten gebiet.
Sûnt 791 sette de tsjerklike organisaasje fan Neder-Eastenryk útein en yn dy tiid ûnstiene nije kleasters en delsettings. Nei alle gedachten gau dat ek foar it sûnt dy tiid permanint bewenne Sankt Pölten. Wis is dat der yn de iere midsiuwen op it grûngebiet fan de hjoeddeiske binnenstêd it Hippolytuskleaster stien hat. It kleaster foarme mei de dêr om hinne groeiende delsetting it begjin fan it ûnstean fan de midsiuwske stêd. Tusken 1253 en 1286 waard om Sankt Pölten in stedsmuorre boud en tsjin 1367 wie it gebiet binnen de muorren foar it earst hielendal beboud. Aelium Cetium droech by oan de ûntwikkeling fan de stêd troch't it materjaal fan de ferfallen romeinske ruïnes by de bou op 'e nij brûkt waard en in pear âlde romeinske bouwurken mei oanpassings fierder brûkt waarden. Ek in pear nije strjitten en pleinen út de midsiuwen lizze op krekt itselde plak, dêr't earder romeinske strjitten en pleine leine. De biskop fan Passau ferliende Sankt Pölten yn 1159 stedsrjochten en dêrmei is Sankt Pölten yn alle gefallen ien fan de alderâldste stêden fan it lân. De stedsmuorren fan Sankt Pölten diene harren tsjinst doe't yn 1529 en 1683 de Turken it lân binnenfoelen.
In bysûndere bloeitiid belibbe de stêd yn de 16e en 18e iuw. Jakob Prandtauer en Joseph Munggenast makken fan de stêd in sintrum fan barokke arsjitektuer. Yn dy tiid krige de stêd in barok oansjen mei hichtepunten lykas de domtsjerke, de Karmelitessentsjerke, it riedshûs en stedspaleizen. Oan de domtsjerke (1722–1750) wurken ferneamde keunsters lykas Daniel Gran, Bartolomeo Altomonte en Tobias Pock.
Yn it ramt fan de katolike herfoarmings waarden yn de 18e iuw nije kleasters stifte en yn 1770 telde de mar 29 hektare grutte stêd wol seis kleasters. Keizer Joazef II makke mei syn sekularisaasje in ein oan fjouwer fan de seis kleasters. Yn 1785 ferhûze de sit fan it bisdom fan Wiener Neustadt nei it wat earder ophefte koarhearenstift fan Sankt Pölten. Earste biskop fan it nije bisdom wie oant 1792 Johann Heinrich von Kerens.
Mei de ûntsluting fan Sankt Pölten troch it spoar yn de 19e iuw sette de yndustrialisaasje útein. Fral nei de iepening fan grutte bedriuwen oan it begjin fan de 20e iuw naam it tal ynwenners mei sprongen ta. Yn de Twadde Wrâldkriich kaam der in ein oan de likernôch 400 minsken tellende joadske mienskip fan de stêd. Op 7 oktober 1941 liet de boargemaster witte dat Sankt Pölten joaden- en sigeunerfrij wie. Dat wie net wier, want der binne trije gefallen fan joaden bekend, dy't yn Sankt Pölten it ein fan de kriich meimakken. Alhoewol't de monumintale jugendstil-synagoge yn 1938 skeind waard, bleau it gebou bestean en folge yn 1980 in restauraasje. De earste bommen op Sankt Pölten foelen yn juny 1944, de swierste oanfallen op de stêd wiene lykwols mei peaske 1945. Grutte dielen fan de ynfrastruktuer waarden troffen en likernôch 3.500 minsken rekken dakleas. 591 minsken kamen by de oanfallen om.
Op 10 july 1986 waard Sankt Pölten nei in referindum op 1 en 2 maart fan dat jier de haadstêd fan Neder-Eastenryk.
It besjen wurdich
Yn de omjouwing fan de stêd binne it Slot Ochsenburg, it Slot Viehofen en yn Pottenbrunn it Slot Pottenbrunn en de Wasserburg in besite wurdich.
Suspicion (film út 1941)
Suspicion is in Amerikaanske romantyske psychologyske skrillerfilm út 1941 ûnder rezjy fan Alfred Hitchcock, mei yn 'e haadrollen Cary Grant en Joan Fontaine. De titel betsjut "Wantrouwen". De film is basearre op 'e roman Before the Fact, fan Francis Iles, út 1932. It ferhaal giet oer in jonge Britske frou dy't fereale rekket op in man en mei him útnaait en trout, mar dan ûntdekt dat er in beroaide, ligende liddichgonger is dy't ferslave is oan gokken. Meitiid begjint se te fermoedzjen dat er ek noch in moardner is, en dat er fan doel is har út 'e wei te romjen. De filmkritisy wiene doedestiden ferdield oer Suspicion, hoewol't de film no tige heech wurdearre wurdt. Yn 'e bioskopen die de film it wol goed. Joan Fontaine wûn foar har rol yn Suspicion yn 1942 de Oscar foar bêste aktrise.
Plot
Yn 1938 moetet de bleue, boekige jonge frou Lina McLaidlaw yn in trein yn Ingelân de knappe playboy Johnnie Aysgarth. Hja rekket smoarfereale op him en binnen in pear wiken ferliedt er har derta om mei him út te naaien. Se trouwe temûk, mei't dúdlik is dat har rike heit, generaal b.tsj. McLaidlaw, dêr poer op tsjin is en der nea syn tastimming foar jaan soe. Nei in wielderige houliksreis nei de Frânske Riviêra keare se werom nei Ingelân. Se lûke yn in lúkse filla dêr't se betsjinne wurde troch in tsjinstfamke en in kokkinne.
Neitiid ûntdekt Lina lykwols al rillegau dat Johnnie gjin baan en gjin ynkommen hat, en der ynstee in gewoante fan makket om alles mei liend jild te beteljen. Hy wie fan doel om no op har heit om te ponglúzjen, mar dat wurdt neat. Nettsjinsteande dat is Lina der wol fan oertsjûge dat Johnnie wier fan har hâldt, want hoewol't har famylje it goed dwaan kin, binne se net superryk, dat as it him poer en allinnich om in frou mei jild te dwaan wie, hied er wol in bettere kar meitsje kinnen. Se bepraat him om foar it earst yn syn libben betelle wurk te dwaan, dat hy himt in baan oan by it makelderskantoar fan in neef fan him, kaptein b.tsj. George Melbeck.
Njonkelytsen kriget Lina foar it ferstân dat Johnnie oanhâldt mei al syn jild dertroch te bringen mei gokken, dêr't er ferslave oan is. Om in skuld ôf te beteljen hat er boppedat twa antike stuollen ferkocht, famylje-erfstikken dy't sy fan har âlden as houliksgeskink krigen hie. Beaky, in sympatike mar naïve freon fan Johnnie, besiket Lina gerêst te stellen troch har op it hert te drukken dat je in protte wille belibje kinne mei har man, dy't in tige fermaaklik leagner is. Koarte tiid letter blykt Johnnie lykwols £2.000 wûn te hawwen by it wedzjen op hynsteracen, en in diel fan dat jild brûkt er om Lina har stuollen werom te keapjen fan 'e antyksaak dêr't er sa oan oerdien hie.
Yn 'e moannen dy't dêrop folgje, trappearret Lina Johnnie op mear leagens. Op in dei ûntdekt se dat er al wiken lyn troch Melbeck ûntslein is om't er foar £2.000 fan 'e saak fraudearre hat. Melbeck hat tasein dat er gjin oanjefte by de plysje dwaan sil as it jild werombetelle wurdt. Dat is foar Lina de drip dêr't de amer fan oerrint, dat as se thúskomt, skriuwt se Johnnie in brief wêryn't se útleit dat se sa net mear libje kin en dat se by him wei giet. Fuort nei't se it brief skreaun hat, ferskuort se it lykwols wer, mei't se sa fan him hâldt, dat se him net ferlitte kin.
Dyseldichste deis komt der in tillegram mei it nijs fan it ferstjerren fan Lina har heit. Johnnie hopet op in flink beërf, mar as se nei de begraffenis by de notaris sitte, docht bliken dat Lina har hjoeddeistige talage fan £500 yn 't jier hâldt en dêropta inkeld it portret fan har heit kriget. Dat falt Johnnie al raar ôf, en hy jit himsels in boarrel yn en toast it skilderij ta wylst er tajout dat de âldman him te glêd ôf west hat.
Neitiid bepraat Johnnie Beaky om in tige djoer lânspekulaasjeplan fan sines te finansieren. Lina is bang dat er Beaky oplichtsje wol, en as se op foto's sjocht dat it om in stik grûn fuort oan 'e kliffen oan 'e kust fan Kent giet, wurdt se benaud dat Johnnie, dy't troch harren joint venture sizzenskip oer Beaky syn bankrekkens krigen hat, syn maat fan it klif smite wol om mei syn jild dwaan te kinnen wat er wol. As Lina yn bedutsen bewurdings, dy't de ûnnoazele Beaky net begrypt, him dúdlik besiket te meitsen dat er fan 'e oerienkomst mei Johnnie ôfsjen moat, seit Johnnie har letter ûngesâlten it mannewaar om en hjit har om har tenei net wer mei syn saken te bemuoien. Letter beslút er lykwols fan it hiele plan ôf te sjen. As Beaky dêr in reden foar witte wol, nimt er him mei nei de kliffen ta, en Lina frezet it slimste, mar de beide mannen komme ûnskansearre wer thús mei it ferhaal dat Beaky op in hier nei mei de auto by it klif delriden wie, mar dat Johnny him op it lêste momint rêden hat.
As Beaky neitiid ôfset nei Parys, beselskippet Johnnie him oan Londen ta. Letter wurdt Lina thús opsocht troch in pear resjersjeurs fan 'e pleatslike plysje, dy't ynljochtings oer Beaky sykje foar de sjândarmery yn Parys. It docht nammentlik bliken dat Beaky yn in restaurant omkommen is doe't in ûnbekende man dy't dêr by him wie, him oanfitere om in oan 'e râne ta folle glês konjak leech te drinken. Doe't Beaky moannen earder by harren útfanhûze, wie Lina der tsjûge fan hoe't er himsels mei ien lyts slokje konjak al suver wat oandie, om't er beslist net oer dat guod koe. Johnnie wist dat ek. No't se dit nijs kriget, fermoedet Lina daliks dat de ûnbekende man dy't by him wie nimmen oars wie as Johnnie. Dat hâldt se lykwols stil foar de plysje, en as Johnnie letter thúskomt en de plysje opskillet om harren fragen te beäntwurdzjen, hâldt er út dat er yn Londen bleaun is doe't Beaky ôfsette nei Parys.
Dêrop set Johnnie de auto stil en easket fan har dat se him fertelt wat der oan 'e hân is. Se hâldt en draacht har de ôfrûne tiid hieltyd aparter en niiskrekt wie se suver út 'e auto flein om't se syn hân ûntwiek doe't er har fêstgripe woe. Yn it dêropfolgjende petear docht bliken dat Lina de sitewaasje folslein ferkeard ynskat hat. Johnnie fertelt har dat er yn Liverpool wie doe't Beaky yn Parys ferstoar, mei't er besocht om jild te lienen mei Lina har libbensfersekering as ûnderpân, sadat er Melbeck werombetelje koe. Hy fertelt ek dat er fan doel wie om selsmoard te dwaan nei't er har by har mem brocht hie, mar hy is no ta de konklúzje kommen dat soks wat is dat inkeld lefferts dogge. Dat hy hat besletten om syn ferantwurdlikheden ûnder eagen te sjen, sels as dat betsjut dat er foar fraude feroardiele wurde sil ta in finzenisstraf. No't har eangst delbêde is, bewissiget Lina Johnnie dat se de takomst tegearre temjitte gean sille, wat der ek barre mei.
Rolferdieling
De cameo fan regisseur Alfred Hitchcock, in fêst barren yn it meastepart fan syn films, fynt yn Suspicion plak as de film likernôch 47 minuten oan 'e gong is. Hitchcock spilet in man dy't by in brievebus yn it doarp in brief op 'e post docht.
Produksje
Nei't de Amerikaanske filmstudio RKO Pictures de filmrjochten op 'e roman Before the Fact, fan Francis Iles, út 1932, yn 'e hannen krige, waard yn novimber 1939 Nathaniel West oannommen as senarioskriuwer. Hy wurke gear mei Boris Ingster om it ferhaal út it boek om te wurkjen ta in filmskript. Dêr wiene se likernôch sân wiken mei dwaande, wêrby't West him talei op 'e karakterisearring fan 'e personaazjes en de dialooch, wylst Ingster der in rinnend ferhaal fan makke. Oarspronklik wie it de bedoeling om dat de ferfilming in B-film wurde soe mei George Sanders en Anne Shirley yn 'e haadrollen.
Doe't RKO letter Alfred Hitchcock as regisseur oanstelde, hie dy lykwols al syn eigen, sterk ôfwikende senario, dat skreaun wie troch syn assistinte Joan Harrison en syn frou Alma Reville y.g.m. Samson Raphaelson. It skript fan West en Ingster waard sadwaande nea ferfilme. Mei de komst fan Hitchcock koe it ek net mear ta mei twadderangs akteurs, dat doe waarden foar de haadrollen Cary Grant en Joan Fontaine oanlutsen.
As produsinten wiene Hitchcock sels en Harry E. Edington by it projekt belutsen. RKO stelde in budget foar de film besikber dat $1,1 miljoen bedroech. De kamerarezjy wie yn 'e hannen fan Harry Stradling sr. en de filmmuzyk waard fersoarge troch Franz Waxman. De opnamen fan Suspicion fûnen folslein yn 'e studio's fan RKO yn Hollywood plak en duorren fan 10 febrewaris oant 24 july 1941.
Ferskillen mei it boek
Suspicion hie neffens de roman fan Francis Iles eins de stúdzje fan in moardner wêze moatten, sjoen troch de eagen fan syn úteinlike slachtoffer. Mar om't soks net by it 'heldhaftige' imago fan filmstjer Cary Grant paste, besleat RKO dat it mei it oarspronklike ferhaal net ta koe. Filmhistoarikus William L. De Andrea skreau dêroer yn 1994 yn syn Encyclopedia Mysteriosa: "[D]e studio, RKO, joech befel ta in oare ein, dy't Hitchcock oanlevere, wêrnei't er dêr lykwols de rest fan syn libben oer klage." It grutste ferskil mei it boek fan Iles is sadwaande dat Johnnie Lina yn it boek úteinlik fermoardet, mar yn 'e film net. It boek is lykwols as gehiel folle tsjusterder as de film, mei't Johnny yn it boek ek yndirekt ferantwurdlik is foar de dea fan Lina har heit.
Distribúsje
De distribúsje fan Suspicion waard fersoarge troch RKO Pictures. De film gie op 14 novimber 1941 yn 'e Amerikaanske bioskopen yn premiêre.
Untfangst
Suspicion krige yn 1941 oer it algemien mingde resinsjes fan 'e filmkritisy, mei't de measten it in tuskenbeiden prestaasje fan Hitchcock fûnen. Fral de ein fan 'e film waard sjoen as in swaktebod, hoewol't Philip K. Scheuer fan 'e Los Angeles Times fûn dat it feit dat de ein "abrupt" wie, fan gefolgen hie dat er ek "effektyf" wie. Anno 2021 hat Suspicion op 'e webside Rotten Tomatoes, dy't resinsjes sammelet, lykwols in goedkarringspersintaazje fan 97%, basearre op 33 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: "Sels de notoire bemuoisucht fan 'e studio kin de feardichheid en prikeljende spanning net ferminderje fan [dizze film], in snoade presintaasje foar Joan Fontaine har senuweftige moed en de oanlis foar ûntrêstging fan Alfred Hitchcock." Op Metacritic, de wichtichste konkurrint fan Rotten Tomatoes, behellet Suspicion in goedkarringspersintaazje fan 83%, basearre op 4 resinsjes.
Opbringst
Suspicion brocht yn 'e bioskopen yn 1942 yn 'e Feriene Steaten $1,8 miljoen op. Ofset tsjin it budget fan $1,1 miljoen betsjut dat in winst fan $700.000, hoewol't dêr de marketingkosten noch wol ôf moatte. Der wurdt rûsd dat de film in skjinne winst hie fan $440.000, wat foar 1941 hielendal net ferkeard wie.
Prizen
Yn 1942 waard Suspicion nominearre foar trije Oscars, wêrûnder de Oscar foar bêste film en dy foar bêste orizjinele filmmuzyk. Joan Fontaine wûn mei har rol as Lina de Oscar foar bêste aktrise. Hja wûn ek de priis foar bêste aktrise fan 'e New York Film Critics Circle. Yn 1948 wûn Suspicion de Japanske Kinema Junpo-priis foar bêste bûtenlânske film.
Sijbrandus Hellinga Tonckens
Sijbrandus Hellinga Tonckens (Smilde, 3 desimber 1821 - dêre, 16 maart 1882) wie in Nederlânsk boargemaster.
Libben en wurk
Tonckens wie in soan fan lânbouwer en wethâlder fan Smilde Elzo Tonckens en Elisabeth Reinders Nijensikkinge. Hy wie in pakesizzer fan Joachimus Lunsingh Tonckens, eigner fan Hûs te Westerveld of de Tonckensborg. Hy studearre rjochten oan de universiteit fan Grins en promovearre dêre yn 1847. Twa jier letter waard er beneamd ta boargemaster fan Odoorn . Hy ferfolde dat amt 25 jier oant 1874. Fan 1858 oan it jier fan syn ferstjerren 1882 wie er lid fan Provinsjale Steaten fan Drinte .
Tonckens boaske 26 febrewaris 1852 yn Odoorn mei de dêr berne Hinderkien Huizingh, dochter fan de lânbouwer Harm Huizingh en Jantien Roosingh.
Mastodon
Mastodon is in Amerikaanske metalband dy't yn 2000 yn Atlanta oprjochte waard. Yn 2002 kaam it debútalbum "Remission" út.De teksten fan de band gean benammen oer it libben, gebrek en kommer, heroyske ferhalen, mytyske bisten, literatuer, en spiritualiteit. Mastodon hat acht studio-albums en twa live-albums útbrocht.
Christophsis
Christophsis is in fiktive planeet út 'e Star Wars-franchise, dy't yntrodusearre waard yn 'e lange tekenfilm Star Wars: The Clone Wars, út 2008. Yn it Star Wars-hielal makket de planeet diel út fan it planetestelsel mei deselde namme yn 'e sektor Savareen fan 'e Bûtenrâne fan it Stjerrestelsel. It is in terrestryske planeet mei ien moanne, dy't Leesis hjit. De atmosfear is sykhelber foar de measte organismen en it terrein bestiet fierhinne út kristalline formaasjes. Christophsis hat in lânseigen floara en fauna, mar gjin lânseigen yntelligint ras fan bûtenierdske wêzens. It meastepart fan 'e befolking fan 'e planeet bestiet sadwaande út minsken. De haadstêd hjit Chaleydonia.
Oan it begjin fan 'e Kloane-oarloggen waard op 'e planeet de Earste Slach om Christophsis útfochten tusken de kloansoldaten fan it Grutte Leger fan 'e Galaktyske Republyk en de oarlochsandroïdestriidkrêften fan 'e Konfederaasje fan Unôfhinklike Stelsels. Troch tadwaan fan 'e Jedi Obi-Wan Kenobi, Anakin Skywalker en Ahsoka Tano waard dy striid wûn troch de Republyk. Twa jier letter fûn de Twadde Slach om Christophsis plak, wêrby't de Republyk it lêste brêgehaad fan 'e Konfederaasje op Christophsis besocht te ferneatigjen. Tsjin 'e eftergrûn fan dat treffen besochten de Jedi-master Quinlan Vos en de preemjejagerinne en eardere Sith-learlinge Asajj Ventress om 'e Sith-ridder greve Dooku te deadzjen. Doe't dy Vos oanfoel mei Kreftwjerljocht, offere Ventress, dy't geandewei harren misje fereale rekke wie op Vos, har libben foar sines op.
Medisynman
In medisynman of medisynfrou is in tradisjoneel genêzer en spiritueel lieder dy't in mienskip fan in lânseigen folk tsjinnet. Faak wurdt sa'n persoan sjoen as in soarte fan sjamaan. Yndividuële kultueren hawwe elts yn har eigen taal ferskillende oantsjuttings foar soksoarte persoanen. De term 'medisynman' wurdt almeast brûkt yn ferbân mei de Yndiaanske folken fan 'e Noard- en Súd-Amearika (hoewol't men it soms ek tsjinkomt yn 'e kontekst fan Afrika en Melaneezje). Hjirby ferwiist it begryp 'medisyn' faak net nei fysike medisinen, mar nei spirituële genêzing. Krûdedokters, dy't yn 'e Yndiaanske kultueren ek rûnom foarkomme, moatte net mei medisynlju betize wurde. Faak is de kennis fan medisynlju geheim, en wurdt dy fan âlder op âlder trochjûn yn beskate famyljes.
Hjoeddeistige Yndianen binne oer it algemien tige ûnwillich om kwestjes oangeande medisynlju en harren praktiken mei bûtensteanders te bepraten. Yn guon kultueren wol men soks net iens mei Yndianen fan oare etnisiteiten besprekke. It befreegjen fan Yndianen oer sokke dingen ropt yn 'e regel djip wantrouwen op. Yn 'e measte stammen is it foar medisynlju ferbean om harsels as sadanich nei bûten ta bekend te meitsjen. Fan gefolgen binne tsjintwurdich medisynlju dy't de belangstelling opsykje faak sjarlatans. Mar ek foarhinne al waard in protte kennis geheim holden. In foarbyld wie bygelyks it doel en gebrûk fan it medisynkoarde of izze-kloth fan 'e Apachen, dêr't njoggentjinde-iuwske folkekundigen oer yn it tsjuster taasten mei't dat ûnderwerp sa hillich wie foar de Apachen dat bûtensteanders sa'n koarde net iens sjen mochten, lit stean oanreitsje of oer prate.
Rykslânbouwinterskoalle (Snits)
De Rykslânbouswinterskoalle (RLWS) yn Snits wie in oplieding foar agrarysk ûnderwiis dy ’t bestie fan 1942 oant 1958.
Skiednis
Al yn 1897 wie yn Ljouwert de earste Lânbouwinterskoalle fan Fryslân oprjochte. Boeresoannen krigen dêr yn de wintermoannen les yn alles wat te krijen hie mei lânbou. Yn Snits wie al foar de Twadde Wrâldoarloch besocht om in eigen Lânbouwinterskoalle te stiftsjen. Yn 1939, by de iepening fa de Kristlike Legere Lânbouskoalle yn Snits, waard fannijs doele op de needsaak fan in Lânbouwinterskoalle yn Snits en omkriten. It soe noch oant 1942 duorje eardat op inisjatyf fan it destiidske departemint fan Lânbou besletten waard om yn Snits in Rykslânbouwinterskoalle te stiftsjen.
Wylst de lessen al op 1 desimber 1942 begûn wiene, waard de skoalle pas op 11 desimber fan dat jier offisjeel iepene. By de iepening waard in taspraak holden troch G.J. Ruiter, direkteur-generaal fan de Lânbou. Ruiter wie bliid dat der mei yr. Heine van der Molen in Frysksinnige direkteur beneamd wie. Mei it foarlêzen fan in fers fan R.P. Sijbesma waard de skoalle iepene. Ien fan de earste dosinten wie Douwe Tamminga as learaar Nederlânsk en Frysk. De ryksskoalle hie by de iepening santjin learlingen. De skoalle waard ynearsten ûnderbrocht yn it gebou fan de Kristlike Kweekskoalle oan de Parallelwei. Dat koe trochdat de kweekskoalle yn de oarlochsjierren ticht wie. De lânbouwinterskoalle stie iepen foar alle libbensoertsjûgings. Foar talitting waard it diploma fan in legere lânbouskoalle easke of in tal jierren Muloûnderwiis. Yn útsûnderingsgefallen koe in bejeftige learling dy’t net de gelegenheid hân hie om dat ûnderwiis te folgjen, nei blykte geskiktheid oannomd wurde. It learprogramma wie lykas oare lânbouwinterskoallen, mei as útsûndering dat yn Snits ek ûnderwiis yn de Fryske taal jûn waard. Nei de oarloch waard de skoalle fêstige yn it gebou fan it Ald Burger Weeshûs yn de Kruizebroederstrjitte dat troch it skipfeartmuseum brûkt waard. Sûnt 1958 waard de skoalle omfoarme ta in Ryks Middelbere Lânbouskoalle.
Omdat it skoalgebou net oan de easken fan de tiid foldie, besleat de gemeenterie fan Snits yn 1955 om in nije skoalle te bouwen. Yn de nije skoalle moast ek romte komme foar de Rykslânboufoarljochtingstsjinst foar de Súdwesthoeke. Oant de nijbou yn 1959 sieten de lânboukonsulinten yn filla De Harste, krekt bûten Snits oan de Boalserterwei. Yn de simmer fan 1959 begûn de Ryks Middelbere Lânbouskoalle yn in nij gebou oan de Lemmerwei 53. It nije skoalkompleks waard yn de folksmûle ‘Lyts Wageningen’ neamd. Yn it nije gebou kamen keunstwurken fan Jan Murk de Vries, Justus Halbertsma en Chris Fokma
Mei yngong fan 1 septimber 1962 waard de oplieding as Ryksskoalle opheft en oerdroegen oan de ‘Feriening ta it jaan fan Kristlik Middelber Lânbou Underwiis yn Súdwest Fryslân’. Dat wie foar it Ryk finansjeel goedkeaper. De nije middelbere lânbouskoalle krige as namme De Súdfinne. Doe’t De Súdfinne yn 2004 opgie yn it AOC yn Ljouwert kaam de gemeentlike Sosjale Tsjinst yn it skoalgebou.
Fergút
Fergút, yn it oarspronklike Midnederlânsk: Ferguut (en inkeld ek wol De Ridder met het Witte Schild neamd), is in trettjinde-iuwske Arthurleginde en ridderroman yn 'e foarm fan in epysk gedicht, basearre op in earder wurk fan 'e Frânske skriuwer Willem de Klerk. De Fryske oersetting fan Klaas Bruinsma waard útjûn yn 2011.
Eftergrûn
Ferguut omfettet likernôch 5600 fersen en is ien fan 'e tige minmachtige folslein oerlevere Arthurromans, sij it yn mar ien hânskrift, dat op 'e noed is fan 'e Universiteitsbibleteek Leien (ms. Ltk 191). Foar ûngefear de helte is it in lichtlik ferkoarte oersetting fan 'e Aldfrânske Roman de Fergus, mar om regel 2590 hinne begjint de anonime oersetter ynienen folle frijer mei syn boarne om te springen en feroaret de frij sekuere fertaling nochal hommels yn in frije bewurking. Sadwaande wurdt wol tocht dat der twa ûnderskate oersetters oer gear west hawwe. De haadpersoan fan 'e Roman de Fergus (en dus ek fan Ferguut) is suver wis de Fergus dy't yn 'e midden fan 'e tolfde iuw as kening oer it Súdskotske Galloway regearre.
Ynhâld
Fergút is in boeresoan waans mem fan aadlik komôf is. Hy wurdt grutbrocht op in boerespultsje en wit neat fan ridders en aventoeren, oant er op in dei de jachtstoet fan 'e kening foarby kommen sjocht wylst er oan it ploegjen is. Neitiid wol Fergút neat leaver as ridder wurde. Mei in roastige wapenrissing naait er fan hûs út. Hy set him dêr yn 't earstoan mei foar gek troch op alderlei mêd om te knoffeljen, mar wit einlings dochs ienich ûnderrjocht te bemachtigjen. Oan it hof fan kening Arthur wurdt er troch guon ridders fan 'e Rûne Tafel fuorthúnd, mar Gawain nimt it foar him op en op dy syn pleit wurdt Fergút ta ridder slein. Hy kriget dan de opdracht om 'e Swarte Ridder te ferslaan, in tradisjonele ridderkweeste, wêrby't Fergút lykwols ûnotterdoks te wurk giet: hy makket syn fersleine tsjinstanners net dea, mar stjoert se ynstee troch nei it hof fan Arthur. Underweis oernachtet er op it kastiel Rikestins, dêr't de tsjeppe jonkfrouwe Galine fereale op him wurdt en him iepentlik besiket te ferlieden troch nachts by him op bêd te krûpen. Mar foar soks hat Fergút, dy't noch altyd syn riddersideaal neijaget, gjin tiid, dat hy wiist har ôf. Galine skammet har dêr sa oer dat se fuortflechtet. thumb|left|170px|In historiëarre inisjaal "D" yn it iennichst oerlevere hânskrift fan Ferguut.
Pas nei't Fergút yndie de Swarte Ridder ferslein hat, kringt it ta him troch hoe ferkeard oft er him foar Galine oer holden en droegen hat. Hy rekket no ek fereale op (de oantins oan) har, en beslút har te sykjen. Syn syktocht smyt lykwols neat op en Fergút rekket almar mear ferwyldere en ferfrjemdet fan minsklik selskip. Einlings en te'n lêsten moetet er in dwerch dy't him genêst en him in nije opdracht jout, ntl. om it wite skyld te sykjen. Fergút giet op 'en paad en ferslacht rôfridders en seerôvers en ek noch in espel reuzen om it wite skyld te bemachtigjen. Troch it slagjen fan syn kweeste wurdt er in ridder fan namme, mar ûnderwilens wurdt Galine troch de boaze kening Galarant ûnder druk set om mei him te trouwen. Krekt op 'e tiid komt Fergút del, dy't Galarant syn trewanten deadocht en de kening sels twingt om Arthur syn finzene te wurden. Galine har leafde foar Fergút is ûnderwilens lykwols bekuolle, en hja freget Arthur om in man foar har te sykjen. Dy lit dêrop in toernoai hâlde (de winner mei mei Galine trouwe), dat min ofte mear wûn wurdt troch Fergút (hy wegeret op 'e ein allinne tsjin Gawain te fjochtsjen). Sa wint er ta ein beslút dochs noch syn Galine. Hja trouwe en hy wurdt kening oer in grut ryk.
Fryske oersetting
De Fryske oersetting fan Ferguut ferskynde yn 2011 ûnder de titel Fergút en mei stipe fan 'e provinsje Fryslân by Utjouwerij Elikser te Ljouwert. De Fryske fertaling is fan 'e hân fan Klaas Bruinsma, dy't der ek in ynformative ynlieding by skreau, en dy't him foar syn oersetting basearre op 'e werprintinge fan 'e útjefte fan 'e oarspronklike tekst troch Rombauts, De Paepe en De Haan, by útjouwerij Verloren te Hilversum, út 1994.
Jonkersfeart (Grinslân)
Jonkersfeart (Nederlânsk en offisjeel: Jonkersvaart; Grinzersk: Jonkersvoart) is in streekdoarp oan it lykneamde kanaal yn de gemeente Westerkertier yn de provinsje Grinslân en hat ûngefear 210 ynwenners. It bûtengebiet om Jonkersfeart telt 240 ynwenners.
De jonker dêr't it kanaal syn namme troch krige is Ferdinand Folef fan Innhausen en Kniphausen, de ('dolle') jonker fan Nienoard, dy't dit kanaal ein 18e, begjin 19e iuw oanlizze liet foar de ûntginning fan it fean.
Nei syn frou A.M. Graafland is in sydfeart fan de Jonkersfeart neamd, it Graaflandsdjip. De namme waard letter Gravelandsewijk neamd (in wyk is in wettergong dy't dwers op in kanaal stiet).
Kompjûteranimaasje
Kompjûteranimaasje, ek bekend as digitale animaasje, is in proses wêrby't kompjûters brûkt wurde om bewegende bylden oan te meitsjen. It is in foarm fan computer-generated imagery (better bekend ûnder de ôfkoarting CGI), dêr't ek stilsteande bylden ûnder falle dy't mei kompjûters makke binne. Moderne kompjûteranimaasje makket yn 'e regel gebrûk fan trijediminsjonale kompjûterbylden, hoewol't twadiminsjonale kompjûterbylden noch altyd brûkt wurde as dêr in stylistyske reden foar is, as dat moat fanwegen in lege bânbreedte en om de animaasje yn real-time wer te jaan.
Kompjûteranimaasje is eins de digitale opfolger fan stop-motiontechniken dy't gebrûk meitsje fan trijediminsjonale modellen, en fan mei de hân tekene animaasjetechniken dy't gebrûk meitsje fan byld-foar-byldanimaasje foar twadiminsjonale yllustraasjes. Behalven foar tekenfilms wurde kompjûteranimaasjetechniken ek ynset foar special effects yn live action-films, mei't kompjûteranimaasje better te behearskjen en faak ek goedkeaper is as prosessen op fysike basis, lykas it brûken fan minatueren foar special effects-opnames of it ynhieren fan grutte klibers figuranten foar massasênes. Ek kin men mei kompjûteranimaasje bylden kreëarje dy't op gjin inkele oare manear makke wurde kinne soene.
Om 'e yllúzje fan beweging te skeppen, makket kompjûteranimaasje gebrûk fan in byld dat sjen litten wurdt op in byldskerm en dan oanhâldend ferfongen wurdt troch in nij byld dat hast itselde is, mar dat in posysje hat dy't in hiel lyts bytsje oars is. Dat wurdt dien mei in faasje fan 24, 25 of 30 byldsjes de sekonde, sadat it foar it minsklik each liket as ûntstiet der in floeiende beweging. Dy technyk is identyk oan hoe't de yllúzje fan beweging kreëarre wurdt troch de opname fan live action-films en -tillefyzjebylden.
Om twadiminsjonale animaasjes te meitsjen wurde yllustraasjes brûkt dy't opboud binne út ferskate trochsichtige lagen of key frames, sadat de animator by bgl. in minsklik figuer earms, skonken, eagen, mûle, hier, klean, ensfh. apart faninoar bewege litte kin. As de animator oanjout wat er wol dat der bart, wurde de ferskillen yn beweging fan 'e key frames troch de kompjûter automatysk berekkene yn in proses fat tweening of morphing hjit. It byld dat as resultaat fan dat proses ferskynt, hjit in rendering.
Om trijediminsjonale animaasjes te meitsjen, wurde modellen yn 'e kompjûter opboud, wêrnei't fysike figueren (lykas minsken) optûgd wurde mei in firtueel skelet, sadat de kompjûter waarnimme kin hoe't se bewege. Mei dy gegevens kin it kompjûterprogramma dan it model dyselde bewegings meitsje litte. By sokke trijediminsjonale animaasjes kinne alle bylden pas rendere wurde nei't de modellearringsfaze mei it firtueel skelet ôfrûne is. Foar presintaasjes foarôfgeande oan it fêstlizzen fan de úteinlike film wurde de rendere bylden ornaris oerbrocht nei in oar medium, lykas digitale fideo. It is ek mooglik om bylden yn real-time te renderjen foar in einpublyk. De earste kompjûteranimaasje, mei as namme Hummingbird ("Kolibry"), waard yn 1967 makke troch Charles Csuri en James Shaffer.
Uddevalla (stêd)
thumb|left|Plak fan Uddevalla yn Sweden Uddevalla is de haadstêd fan de gemeente Uddevalla yn it lânskip Bohuslän en de provinsje Västra Götalands län yn Sweden. De stêd leit oan de útmûning fan de rivier de Bäveån yn it Byfjord, oan it Skagerrak, sa'n 85 km benoarden Göteborg oan de Jeropawei E 06.
Skiednis
Uddevalla krige yn 1498 stedsrjochten, mar wie doe al in hannelsstêd. Histoarysk sjoen wie Uddevalla ûnder de Noarske namme Oddevald part fan Noarwegen; meidat de stêd ticht by Sweden en Denemark leit, waard der faak om fjochte. Yn 1612 waard Uddevalla troch Sweedske troepen ûnder Jesper Mattson Krus yn 'e brân stutsen en yn 1644 barde dat nochris. Yn 1658 waard de stêd by de Frede fan Roskilde troch Sweden anneksearre. In jier letter namen de Noaren it plak fannijs yn, mar yn 1660 waard it by de Frede fan Kopenhagen wer part fan Sweden. Noarwegen bleau lykwols besykjen om de stêd yn hannen te krijen, de lêste kear wie yn 1788.
Uddevalla hat in haven en eartiids wie der in grutte skipswerf, de Uddevallavarvet ('Uddevallawerf'), dy't de grutste wurkjouwer fan Bohuslän yn de jierren sechtich fan de 20e iuw wie. In ekonomyske krisis yn de santiger jierren late ta in sluten fan de werf yn 1985.
Sjitsport op de Paralympyske Simmerspullen
Sjitsport is ien fan de sporten dy’t op it programma fan de Paralympyske Simmerspullen stean.
ûnderdielen
Op de Spullen binne der ûnderdielen foar luchtgewearen en foar pistoalen. Ek binne der trije ferskillende ôfstannen; 10, 25 en 50 meter. De regels fariearje per geweartype, de ôfstân, de sjithâlding, it oantal skotten en de tiidslimyt. Der wurdt op in fêst doel sketten.
Skiednis
De sjitsport stiet sûnt 1976 yn Toronto op it Paralympyske programma. Fjouwer jier letter tidens de Spullen fan 1980 yn Arnhim diene de froulju foar it earst mei en wiene der mingde ûnderdielen.
Willem de Klerk
Willem de Klerk, yn it Frânsk: Guillaume le Clerc, wie in trettjinde-iuwsk Frânsk skriuwer en dichter, waans iennichste oerlevere wurk de ridderroman en Arthurleginde Roman de Fergus is, dêr't letter it Midnederlânske wurk Ferguut op basearre waard (Fryske oersetting: Fergút). Hy moat net betize wurde mei Willem de Klerk fan Normandje, dat in hiel oar Aldfrânsk skriuwer wie. Willem de Klerk wie in neifolger fan Chrétien fan Troyes, de earste dichter fan aventoerlike romans.
Om't syn identiteit net mei wissichheid fêststeld wurde kin ("de klerk" is net in efternamme mar in beropsoantsjutting; en Willem/Guillaume is in foarnamme dy't withoefolle foarkomt), wit men ek net krekt wannear't er libbe hat, behalven dan dat it om 1200 hinne west hawwe moat. Op grûn fan syn taalgebrûk en kontinintale toponimen ("Namur" en "Dinant") wurdt gauris tocht dat er ôfkomstich wêst hawwe moat út it greefskip Namen of it prinsbisdom Luik, yn 'e súdlike Nederlannen. In oare teory is dat er in Skoto-Normandiër wie, dat wol sizze in Skot fan Normandysk komôf.
De haadpersoan fan syn roman, Fergus, is frijwol wis basearre op 'e Fergus dy't yn 'e midden fan 'e tolfde iuw as kening oer it Súdskotske Galloway regearre. It is dêrom wol suggerearre dat it wurk besteld wie troch Alan fan Galloway foar syn brulloft, yn 1209, mei't Alan in neikommeling fan dy Fergus wie. In saakkundige op dit mêd, Beate Schmolke-Hasselmann, wiist dit ûntstean fan 'e roman ôf en wol ynstee hawwe, hy soe besteld wêze troch Dervorguilla, erfdochter fan Galloway, en har man, Jan I fan Baliol, om 'e oanspraak op 'e Skotske troan, dy't harren soan Hugh urven hie fan syn foarfaar Fergus Mor mac Eirc, krêft by te setten. Hjirtroch soe de Roman de Fergus fan letter datum wêze, tusken it houlik fan Dervorguilla en Jan, om 1223 hinne, en Jan syn dea yn 1268 (mar wierskynliker tusken 1237 en 1241).
D.D.R. Owen, dy't it talike dat de skriuwer in yntime kennis hie fan 'e wichtichste figueren en foarfallen ûnder it regear fan 'e Skotske kening Willem de Liuw (reg. 1165-1214), brocht de mooglikheid nei foarren dat Willem de Klerk eins Guillame Malveisin wie, in Frânsman dy't yn 'e 1180-er jierren yn Skotlân arrivearre en dêr as keninklike klerk tsjinne. Yn dit senario soe de Roman de Fergus koart nei 1200 skreaun wêze. Mar de skriuwer soe ek de Guillaume de Bois (of Guillaume de Bosco of Guillaume de Bosch) wêze kinne dy't klerk wie yn 'e keninklike kapel yn 1193 en kânselier fan 1210 oant 1226.
Amerikaanske bizon
De Amerikaanske bizon (Latynske namme: Bison bison) is in sûchdier út ít skift fan 'e evenhoevigen (Artiodactyla), de famylje fan 'e holhoarnigen (Bovidae), de ûnderfamylje fan 'e kobisten (Bovinae) en it skaai fan 'e bizons (Bison), dat lânseigen is yn Noard-Amearika. Dit bist, dat ek gewoan fan bizon en soms fan Amerikaanske buffel neamd wurdt, kaam oant yn 'e twadde helte fan 'e njoggentjinde iuw rûnom foar op 'e Grutte Flakten, mar stoar tsjin 1900 hast út troch opsetlike oerbejaging om politike redens. Sûnt it begjin fan 'e tweintichste iuw is de soarte mei in fokprogramma wer by de wâl op holpen, en no binne der wer tsjin 'e 500.000 bizons. Der binne twa ûndersoarten, de flaktebizon (Bison bison bison) en de wâldbizon (Bison bison athabascae).
Oarspronklike fersprieding
Om 1600 hinne besloech it ferspriedingsgebiet fan 'e Amerikaanske bizon rûchwei in trijehoek tusken de Grutte Bearemar, yn it noardwesten fan Kanada, dêrwei ûnder de Grutte Marren troch hast oan 'e Amerikaanske kust fan 'e Atlantyske Oseaan ta, dêrwei súdwestlik, nei de Meksikaanske steaten Durango en Nij-Leön ta, en dêrwei noardoan, by de Rocky Mountains lâns, om werom te kearen by de Grutte Bearemar. Earder moat er sels oant djip yn Alaska, yn noardlik Floarida en bewesten de Rocky Mountains yn 'e Grutte Dobbe foarkommen wêze. |left|thumb|200px|De oarspronklike fersprieding fan 'e bizon yn [[Noard-Amearika, mei yn dûnkerbrún de flaktebizon-ûndersoarte, yn ljochter brún de wâldbizon-ûndersoarte, en yn it ljochtste brún de holoseenbizon (bison occidentalis), in ierdere soarte dêr't de Amerikaanske bizon fan ôfstammet.]]
Minsklik yngripen
Om't de jacht op bizons de ûngrypbere nomadyske libbensstyl fan 'e Flakte-Yndianen mooglik makke, setten it regear fan 'e Feriene Steaten en yn mindere mjitte it koloniale Britske regear yn Kanada yn 'e twadde helte fan 'e njoggentjinde iuw útein mei in opsetlike útrûgingskampanje, dy't in twafâld doel hie. Yn it foarste plak woe men sa de Yndianen harren iten ûntnaderje, sadat men se op 'e knibbels krije koe, mar dêrnjonken makke it ek moai romte foar de feekeppels fan 'e blanke kolonisten, dy't it wengebiet fan 'e Yndianen kolonisearren.
Der wurdt rûsd dat der foar de ûntdekking fan Amearika troch Kolumbus, yn 1492, sa'n 60 miljoen bizons wiene. Yn 1872 wiene der noch 10 oant 15 miljoen, minder as tweintich jier letter, yn 1890, wie dat oantal werombrocht ta 750 eksimplaren, en om 'e iuwwiksel wie it fierder belune ta in stik as hûndert, dy't yn ôfhandige úthoeken yn 'e Rocky Mountains wisten te oerlibjen.
Nei't yn 1905 de American Bison Society (ABS) oprjochte wie, kearde foar de bizon aldergeloks noch krekt op 'e tiid it tij. Under druk fan 'e lobby fan 'e ABS waard der fan oerheidswegen in fokprogramma opset en teffens waarden der nasjonale parken stifte. Yn 2000 wie it tal bizons wer oanwoeksen ta in 360.000 bisten, en hjoed de dei binne der sa'n 500.000. Dêrfan libje der lykwols mar 15.000 yn it wyld. De Amerikaanske bizon hat tsjintwurdich de IUCN-status fan "gefoelich", wat sizze wol dat it direkte gefaar fan útstjerren wykt is, mar dat de soarte likegoed noch yn 'e rekken holden wurde moat.
De measte hjoeddeiske bizons libje yn domestisearre keppels fan healwylde eksimplaren dy't as fleisfee holden wurde. Dat is yn 'e Feriene Steaten nammentlik tastien om't de bizon dêr fanwegen syn likenis mei de domestisearre ko klassifisearre wurdt as in soarte fan fee. Yn 2005 waarden der 35.000 bizons foar de slacht ferkocht. Hoewol't der net folle ferskil te priuwen is tusken bizonfleis en kowefleis, hat bizonfleis in leger fetgehalte en in heger proteïnegehalte as kowefleis. Dat hat der feitlik sels ta laat dat der foar it fleis in fruchtbere krusing fan 'e ko en de bizon fokt is, dy't de beefalo neamd wurdt (in wurdspiling op buffalo, "buffel", en beef, "kowefleis"). right|thumb|200px|Bizonfleis yn blik.
Dat de bizon sa maklik te krusen is mei de domestisearre ko, hat derfoar soarge dat der net mear in protte folbloed-bizonkeppels oerbleaun binne. As wylde folbloed-bizons wurde tsjintwurdich beskôge de keppels yn: Yn 2002 hat it Amerikaanske regear in stikmannich folbloedbizonkeallen út Súd-Dakota en Kolorado presint jûn oan Meksiko; de ôfstammelingen dêrfan libje no yn trije natuerreservaten oan 'e súdlike igge fan 'e grinsrivier de Rio Grande. left|thumb|250px|In weidzjende bizonkeppel.
Uterlike skaaimerken
De Amerikaanske bizon hat trochinoar in kop-romplingte fan 2-3½ m mei in sturtlingte fan 30-91 sm en in skofthichte fan 1.52 oant 1.86 m. Krekt as by de measte evenhoevigen binne de mantsjes (of bollen) justjes grutter en oansjenlik swierder boud as de wyfkes (of kij). It gewicht bedraacht tusken de 320 en de 1.000 kg. De swierste bolle ea weage, woech 1.270 kg. As er yn finzenskip holden wurdt, foar it fleis, kin de bizon ûnnatuerlike swier wurde, mei in rekôrgewicht fan 1.724 kg. De kop en it foarliif binne oergrut yn ferhâlding mei it efterliif, en oan it begjin fan 'e rêch sit in grouwe bulte fol fetweefsel. Sawol de bollen as de kij hawwe koarte kromme hoarnen dy't likernôch 60 sm lang wurde kinne, en dy't brûkt wurde yn skermutselingen mei oare bizons oer rangoarder, en foar selsferdigening. De bizon hat in rûge, lange dûnkerbrune winterpels en in lichtere, ljochter brune simmerpels.
Grutte Priis Formule 1 fan Kanada 2007
Utslaggen fan de Grutte Priis Formule 1 fan Kanada 2007 yn Montreal op 10 juny 2007. It wie de sechsde race fan 17 races fan de Formule 1 yn 2007. Hy waard op it Circuit Gilles Villeneuve hâlden. De race waard hâlden oer 70 omgongen, op it 4,4 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 305,3 kilometer.
Amerikaanske bizon
Uterlike skaaimerken
Fan 'e beide ûndersoarten is flaktebizon (Bison bison bison), dy't foarhinne yn it súdliker ferspriedingsgebiet op 'e Grutte Flakten libben, wat lytser. Teffens hat er in wat rûnere bulte. De wâldbizon (Bison bison athabascae), dy't eartiids lânseigen wie yn 'e wâlden benoarden de Grutte Flakten, is wat grutter, en hat in hegere, fjouwerkantige bulte. Party saakkundigen ûnderskiede noch in trêde ûndersoarte, de noardlike flaktebizon (Bison bison montanae), mar troch de bredere wittenskiplike mienskip wurdt dy sjenswize (noch) net akseptearre. De wâldbizon is ien fan 'e grutste soarten wylde kobisten fan 'e wrâld, dy't allinnich ûnder docht foar twa Aziatyske soarten, de gaur en de wylde wetterbuffel. It is it grutste noch libjende lândier yn 'e Amearika's. right|thumb|250px|Amerikaanske bizons yn it [[Nasjonaal Park Yellowstone.]]
De oantsjutting "Amerikaanske" wurdt oan 'e namme fan 'e bizon tafoege om him te ûnderskieden fan syn Jeropeeske sibbe, de Jeropeeske bizon, dy't lykwols better bekend is as de wisint. Hoewol't de beide bisten der frij gelikens útsjogge, binne der in stikmannich ferskillen. Sa is de wisint justjes lytser en wat lichter as de bizon, en hat de bizon mear hier, behalven op 'e sturt. Fierders hawwe bizons koartere skonken as wisinten en ite se mear gers as blêden, wylst dat by wisinten krektoarsom is.
Biotoop
Amerikaanske bizons libje benammen yn rivierdellingen en op prêrjes en oarsoartige flakten. Harren karakteristike biotoop is iepen of healiepen gerslân of terrein mei in protte strewelleguod. Histoarysk sjoen kamen se ek foar yn licht beboske gebiet, en se gerskje soms yn heuvellân of yn berchgebiet as de skeanten mar net te steil binne. Hoewol't se net by útstek bekend steane as berchbewenners komme se yn it wyld yn it Nasjonaal Park Yellowstone dochs geregeldwei foar boppe de 2.400 meter.
Fretten en oar hâlden en dragen
Bizons binne plante-iters, dy't libje fan 'e gerzen en siggen fan 'e Noardamerikaanske prêrjes. Harren dei-yndieling is opboud út perioaden fan twa oeren wêryn't se earst weidzje en har dan deljouwe om te wjerkôgjen en út te rêsten. Dêrnei rinne se kalm nei in oar plak ta om wer mei weidzjen te begjinnen, op 'e nij folge troch útrêsten en wjerkôgjen. left|thumb|200px|In bizonkeal.
De Amerikaanske bizon pearet yn augustus en septimber, en de draachtiid duorret 285 dagen. Der komt dan ien readbrún kealtsje te wrâld, dat by de ko drinkt oant dy op 'e nij drachtich rekket. Wurdt de ko net drachtich, dan drinkt it keal likernôch achttjin moanne lang by de mem. De earste twa moanne hawwe de keallen in ljochtere kleur as folwoeksen bizons. Hiel selden wurdt in keal nei de earste pear moanne net dûnkerder, mar just ljochter, oant it wyt is. Sokke wite bizons wurde troch de Yndianen as hillich beskôge.
Bizonkij binne mei trije jier geslachtsryp; bizonbollen binne dat ek, mar troch de konkurrinsje mei âldere en dus gruttere bollen komt it mar selden foar dat dy foar har fyfde jier mei in ko pearje kinne. Yn it wyld wurde bizons yn 'e regel net âlder as 15 jier; yn finzenskip kinne se wol 25 jier wurde. right|thumb|250px|In bizonbolle nimt it op tsjin in ridel [[wolf|wolven.]]
Natuerlike fijannen
Troch syn krêft en omfang hat de Amerikaanske bizon net folle natuerlike fijannen. Allinnich ridels wolven jeie wol op jongere of sike eksimplaren, en hiel inkeld sil miskien in grizzlybear in keal snippe. Bejaging troch wolven fynt yn 'e regel fral oan 'e ein fan 'e maityd en it begjin fan 'e simmer plak, yn 'e tiid dat de kij kealje moatte. Bizonkeallen hawwe fiif ynstinktive ferdigeningstaktiken tsjin bejaging troch wolven: nei in ko ta drave, nei de keppel ta drave, nei de tichtsbye bolle ta drave, foar in keppel lâns drave dy't op 'e rin slein is, en beskûl sykje yn wetter, lykas marren of rivieren. As in keppel op 'e romte op 'e flecht is foar wolven, sille de kij en keallen foaropgean, wylst de bollen de efterhoede bewekje. Wolven dy't gjin jachtgedrach fertoane, wurde ornaris troch bizons negearre.
Gefaar foar de minske
Bizons binne yn prinsipe de gefaarlikste bisten dy't besikers oan nasjonale parken yn Noard-Amearika tsjinkomme kinne, mei't rôfdieren as de wolf en de grizzlybear minsken yn 'e regel aktyf ûntrinne. Bizons, oan 'e oare kant, negearje minsken oer it algemien, mar as se útlokke wurde, hawwe se alhiel gjin skrupules om minsken oan te fallen. Se meie der dan traach en lôch útsjen en har op letargyske wize bewege, mar dêr fersjocht men jin op, want bizons kinne 1.80 m heech springe, en hawwe in topsnelheid fan 56 oant 64 km per oere, wêrmei't se minsken sûnder muoite ynhelje kinne. Tusken 1980 en 1999 rekken yn it ferneamde Amerikaanske Nasjonaal Park Yellowstone 79 minsken ferwûne troch in bizonoanfal, tsjin 24 lju yn deselde perioade troch oanfallen fan bearen. Trije minsken stoaren oan har ferwûnings: ien yn 1983 troch in bizonoanfal, en twa yn 1984, resp. 1986 troch beare-oanfallen.
Ossensyl
thumb|Ossensyl oan it kanaal fan Stienwyk nei Ossensyl Ossensyl (Nederlânsk, offisjeel: Ossenzijl, Nedersaksysk: Ossenziel) is in doarp yn de gemeente Stienwikerlân yn de Nederlânske provinsje Oerisel. It hat ûngefear 500 ynwenners. It doarp krige har namme nei alle gedachten troch de famylje Osse, dy't in slûs behearde (syl). De slûs wurdt net mear brûkt.
Ignatiy Vishnevetsky
Ignatiy Vishnevetsky (Amerikaansk-Ingelske útspr.: [ɪɡˈnɑːti ˌvɪʃnəˈvɛtski], likernôch: "ik- naa -ty visj-nuh- vet -ski"), folút: Ignatiy Igorevich Vishnevetsky (Russysk: Игнатий Игоревич Вишневецкий; sekuere transliteraasje: Ignatij Igorjevič Višnjeveckij; Russyske útspr.: [iɡˈnaːti ˈiɡɔrjeviʧ viʃnjeˈvɛʦki], likernôch: "yk- naa -ty y -gô-rjuh-vytsj vysj-njuh- vets -ki") (Moskou, 5 septimber 1986) is in Russysk-Amerikaansk sjoernalist, kollumnist en essayist. Hy waard fral bekend troch syn wurk as filmkritikus foar de online-krante The A.V. Club, de webside MUBI en it wykblêd Chicago Reader. Tegearre mei Christy Lemire wie Vishnevetsky ek presintator fan 'e tillefyzjefilmrubryk Roger Ebert Presents: At the Movies.
Ossensyl
Toerisme
Ossensyl leit oan de Kalenbergergracht, dy't de Weerribben en Kalenberg middels de Linde mei de Fryske marren ferbynt. It wetter wurdt benammen brûkt troch boatsjeminsken. Benammen simmerdeis lûkt Ossensyl in soad toeristen dy't in dei nei Nasjonaal Park Weerribben-Wieden geane. Ossensyl leit yn it natoergebiet De Weerribben. Dit gebiet is al ris keazen as moaiste plak fan Nederlân.
Yn de Weerribben stiet in lytse tsjasker.
Religy
Yn Ossensyl steane twa tsjerken. Dy fan de eardere PKN-gemeente wurdt brûkt as atelier troch byldzjend keunstner Ilja Walraven, en troch in Vrije Zendings Gemeente.
Ignatiy Vishnevetsky
Jonkheid en oplieding
Dêr wenne Vishnevetsky de earste jierren mei syn heit, styfmem en styfbroer yn Decatur, in foarstêd fan Atlanta yn 'e steat Georgia. Yn 1998, doe't er tolve jier wie, ferfear de húshâlding nei Wauwatosa yn Wisconsin, dêr't er fuortset ûnderwiis folge oan 'e Wauwatosa East High School. Neitiid ferhuze Vishnevetsky nei Chicago, dêr't er koarte tiid filmrezjy studearre oan it Columbia Kolleezje Chicago.