cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kommersyl
Foarskiednis: Skâns de Opslach
Op it plak fan Kommersyl wie om 1572 in skâns oanlein (fjouwerhoekich mei 4 rûndielen) op fersyk fan Wigbold fan Ewsum, de boarchhear fan Nienoard yn De Like. Hy hie earder op bûtenlânske reizen ynspiraasje opdien foar 'selnearing' (sâltwinning) út floedwetter. In jier earder hie Wigbold in kompanjy oprjochte (Nordsalzburg) dy't yn dit gebiet, dat yn iepen ferbining stie mei de see, mei sâltwinning begûn wie út de sâlthâldende feanlaach dy't ûnder de boppeste klaailaach siet. De Skâns wie nedich om it terrein fan de kompanjy te beskermjen, benammen tsjin de geuzen, dy't yn 1572 Brielle ferovere hiene en dêrnei allegeduerigen ynfallen diene yn dizze kustgebieten. Omdat by de oanlis fan de skâns de dyk bylâns de útwetteringsryd ferhege waard, krige de skâns de namme "De Opslach". De leden fan de kompanjy krigen lykwols spul, wat útrûn op in besetting fan de skâns troch Fan Ewsum sels yn 1577 neidat faktor Raesfeld him wegere hie jild te beteljen. Twa jier letter waard de kompanjy ûntbûn. De sâltsiederij stoppe doe (de namme fan it doarpshûs 'de Soltketen' herinnert noch oan dy sâlttsjettels dy't der foar brûkt waarden), mar de skâns derfoar bleau, sij it dat de stêd Grins út lilkens oer de besetting fan dizze relatyf strategysk lizzende skâns troch 'Ommelanners' drige har te sljochtsjen.
Troch it "ferrie" fan de steedhâlder Rennenberg yn 1580 kaam de stêd Grins mei de Ommelannen, Drinte en grutte stikken fan Oerisel en Lingen wer yn katolike, Spaanske hannen. Fryslân kaam mei súkses yn opstân en waard hielendal Steatsk en as gewest oan de Republyk fan de Sân Feriene Nederlannen tafoege. Troch de geografyske lizzing krigen doe de Bomsterskâns (dêr't Niezijl ûntstean soe) en de Opslachterskâns in wichtige strategyske betsjutting. De Bomsterskâns waard in jier letter troch de Steatske troepen ferovere en soe dêrnei jierrenlang it ienichste plak yn de Ommelannen bliuwe dêr't de Spanjerts neat mear te sizzen hiene.
De flakbylizzende Opslachterskâns bleau lykwols hieltyd fan besetter wikseljen; Rennenberg liet de skâns yn it earstoan sljochtsje, mar dêrnei waard dy ferovere troch wettergeus Diederik Sonoy, dy't him wer opboude en der in garnizoen pleatste. Yn 1580 belegere Rennenberg de skâns nei syn oerwinning yn de Slach op de Hardenbergerheide, wêrnei't út Fryslân wei in ûntsettingsleger fan 200 man ûnder lieding fan Gerrit fan Renesse stjoerd waard, dat lykwols ferslein waard op de dyk by Visvliet. De besetting joech him dêrnei op 3 july 1580 wegens fiedselgebrek oer en krige in frije ôftocht ûnder betingst fan 3 moannen wapenstilstân.
Op 28 july waard de skâns wer ynnomd troch de steatske lieder Filips fan Hohenlohe-Neuenstein doe't de Spanjerts drok dwaande wiene mei it Belis fan Delfsyl, dat lykwols in dei letter ferovere waard. Rennenberg sloech doe fannijs it belis foar de fersterke skâns, wêrnei't de sitewaasje him herhelle; de ferdigeners joegen de skâns op, op betingst fan in frije ôftocht. Rennenberg liet de skâns doe opnij sljochtsje en stuts alles yn de brân wat mar baarne woe.
Mar neidat steatske troepen yn in tarieding om te besykjen Grins te feroverjen de skâns by Enumatil ferovere hiene, liet Verdugo de Opslach wer opbouwe yn 1589 ûnder lieding fan Lambert de Croisellers mei as doel in daam oan te lizzen om de Ryd ôf te sluten en sa de Bomsterskâns (dy't al ferskate kearen omdoch belegere wie troch de Spanjerts en in skoft it ienige Steatske steunpunt foarme yn de Ommelannen) ôf te snijen fan de tafier oer see. Foar de weroanlis waarden materiaal en wurkkrêften ronsele ûnder de befolking, dy't dêrom net echt meiwurke, sadat de bou fertraging oprûn. Verdugo werovere doe yn 1590 de skâns by Enumatil, mar de ierden daam wist de Ryd lykwols net te kearen. It besykjen om dy te fersterkjen mei dykfoarken mislearre trochdat de befolking bewearde dy net te hawwen, ek net nei driging mei ynkertiering. In ûnferwacht trije dagen duorjende stoarm op 16 augustus 1590 late ta in oerstreaming fan it Spaanske kamp, wêrby't in soad soldaten en harren froulju ferdronken. Yn 1591 begûn in grut steatsk offinsyf, wêrby't de skâns wer belegere waard. De Lúksemburchske befelhawwer Johan de Quenoy la Ville woe him pas oerjâan (mei frije ôftocht) neidat de Steatske troepen it rûndiel platsketten hiene. Doe't yn 1594 de stêd Grins troch de steedhâlders Maurits en Willem Loadewyk ynnomd waard, koe it gewest Stad en Lande einliks as lêste by de Republyk foege wurde. De beide neamde skânsen ferlearen harren militêre bestjutting en waarden koart dêrnei foar it grutste part sljuchte.
De Kommersyl
Mei it ôfbrekken fan de skâns kamen de earste plannen foar it ôfdamjen fan de Ryd, diskear mei in syl, dy't tsjinne as spuislûs en skutslûs. De provinsje liet yn 1595 stiennen en hout fan de kleasters fan Aduard en Kuzemer, dy't konfiskearre wiene as ûnderdiel fan de reduksje, efterút lizze foar de oanlis fan dizze syl. Der ûntstie lykwols ûnienigens oer de ferdieling fan de kosten fan oanlis tusken de lâneigeners fan Langewold en Humsterlân oan de iene kant en dy fan it fierder fuort lizzende Vredewold oan de oare kant. Dêrom stelde de provinsje in kommisje yn dy't it skeel wat by wist te lizzen.
Yn 1598 waarden in foarlopige syl en in dêrby hearrende dyk foltôge. Efter dy dyk lei om samar te sizzen in kom, dy't mei eb leechrûn en him by floed wer folde mei seewetter fan de Lauwerssee. De skippen fûnen hjir beskûl. Op de kaart is te sjen, dat it doarp yn in trachter fan diken leit en de Lauwerssee de buorman wie. It bestjoer oer de syl kaam yn hannen fan trije grytmannen; fan de Nijeslotersyl, Bomstersyl en de Niehoofdstersyl (de trije earder neamde gebieten), dy't mei inoar it Opslachtersylfest foarmen (midden 17e ieu wizige yn Kommersylfest, dat fergadere yn Kommersyl. De útwetteringsslûs bleau yn gebrûk oant 1877 (doe't de seeslûs by Sâltkamp yn gebrûk nomd waard), de Kommersylfest gie yn 1864 op yn it wetterskip Westerkertier, dat yn 1995 opgie yn it Noardersylfest. Yn in dokumint út 1651 wurdt skreaun oer twa silen. Om dy silen ûntstie it doarp Kommersyl, dat oant 1672 ek yn dokuminten neamd wurdt as Opslachtersyl (opslach betsjutte 'opsmiten skâns').
Bûten de syl sluet it Kommersylsterdjip middels in fargeul oan op De Lauwers, mar dit 'Oude Canaal' slike ticht yn de 17e iuw, wêrnei't yn 1738 besluten waard ta it graven fan it 'Nieuwe Canaal' nei it Botsgat yn it Reitdjip (foar 32.157 gûne, in slompe jild foar dy tiid). By it Botsgat waard gjin slûs oanlein, sadat de Kommersyl har funksje hold. De syl waard yn 1787 hielendal opnij opmitsele út stien. De trije destiidske grytmannen lieten dêryn harren wapen úthouwe, mar nei de Bataafske Revolúsje waarden dy wapens der wer ôfhoud, miskyn folgjend op in oerheidspublikaasje út 1798, wêryn't oproppen waard ta it weiheljen fan wapens út publike gebouwen, tsjerken, fan koetsen en soksoarte. Neidat de slûs yn 1877 har funksje ferlear, waard dy om 1900 ferfongen troch in nijen-ien dy't brûkt waard foar de wettertrochlitting en waterkearing en as kearslûs. By de slûs waard yn 1902 in slûswachterswenning boud.
Oan de ein fan de 20e iuw wie de slûs ferfallen en waarden de ferrotte slûsdoarren weihelle omdat se in gefaar opleveren foar de wetterrekreänten. Dernei binne noch gjin nije doarren pleatst.
Skiednis fan it doarp
Kommersyl ûntstie as in buorskip (plak sûnder tsjerke) yn it lân efter syl en dyk. Al begjin 17e iuw stie der al in mûne, omdat in dokumint út 1628 sprekt fan de sloop dêrfan yn opdracht fan Provinsjale Steaten; it tal mûnen yn de provinsje wie oan in maksimum bûn. Om 1650 waard omdôch besocht om in legere skoalle fan de grûn te krijen yn it doarp. By de folkstelling fan 1795 wennen der noch mar 95 minsken (op 'de Waarden' wennen lykwols noch 288 minsken), mar mei de bediking fan de Ruigewaard troch de út Fryslân kommende bruorren Teenstra (op eigen kosten binnen twa jier) yn 1797 feroare dit. Der kamen sadwaande mear minsken yn dit gebiet te wenjen, wêrtroch't der ferlet ûntstie fan in skoalle (yn 1812 koe neffens it nammejouwingsregister fan Grijpskerk 48% fan de Kommersylster en Waardster gesinshaden syn eigen namme net skriuwe), dêr't Kommersyl yn oanmerking kaam, dêr't doe al in herberch (moetingsplak) fêstige wie. De bruorren Teenstra, dy't harren fêstigen op twa mânske pleatsen op de Rûgesân, lieten dêrnei grif yn 1809 (doe waard in skoalmaster beneamd) in hûs ynrjochtsje as skoalle, dy't se sels ûndersteunen mei in jierlikse talage. Yn 1818 kaam wer mei stipe fan de Teenstra's in skoalgebou klear oan de eastside fan de Kommersylster Ryd. thumb|250px|De Kommersyl Yn 1811 waarden de measte gemeenten ynsteld, wêrby't de buorskip oan de Kommersylster Ryd splitst waard oer de gemeenten Grijpskerk (westen) en Oldehove (easten), in situaasje dy't bestean bleau oant de ynstelling fan de gemeente Súdhorn yn 1990.
Yn 1840 krige de buorskip troch de grutte groei fan it tal ynwenners (yn 1837 wiene der 237) de beskikking oer in begraafplak. Yn datselde jier waard ûndanks protesten fan mûnders út Niezijl en Niehove in keninklike fergunning jûn foar de bou fan in nôtmûne yn it doarp, dy't lykwols yn 1934 folslein ôfbaard is. Yn 1857 waard yn it ramt fan in provinsjaal wegenbouprogramma foar in bettere oansluting fan it Noardlik Westerkertier op de stêd Grins ûnder oare in 'keunstwei', grintwei, oanlein fan Oldehove oer Kommersyl nei Niezijl oer de besteande klaaidyk, mei oan de ôfslach nei de Legewei in tolhikke. De gemeente ferbettere doe sels de dyk bylâns de Waarddyk nei Pitersyl.
Yn 1872 waard de sparbank 'De Vereeniging' oprjochte, dy't oant 1970 bestean bleau yn it doarp (letter ûnderdiel fan SNS Bank). Yn 1879 wie it ynwennertal oprûn nei 528, dêrfan wennen 311 yn de gemeente Grijpskerk en 217 yn de gemeente Oldehove. Dit aantal rûn op nei 638 yn 1960, mar is sûnttiids weromrûn nei ûngefear 500. Yn 1911 waard in kristlike skoalle stifte yn it doarp (de Rietstek) en in jier letter in grifformearde tsjerkegemeente, dy't ôfsplitst waard fan dy fan Niezijl. Yn 1913 kaam der ek in tsjerke.
Nei de Twadde Wrâldoarloch rûn it doarp noch fierder leech troch de lânboumeganisaasje, wêrtroch't de jongerein wurk bûten it dorp sykje moasten. Troch lânbouwers út de omkriten waarden yn opdracht fan boeren út de omkriten en de middenstân fan Kommersyl 20 arbeiderswenningen boud yn it doarp om it eigen boere-arbeiders in kwalitatyf goed ûnderkommen biede te kinnen en dêrmei ek de foarsjennings yn it doarp op peil hâlde te kinnen. De leechrin sette troch gebrek oan wenningen troch, wêrnei't yn 1971 troch de gemeente Oldehove in nij wenningbouplan opsteld waard foar de bou fan 12 wenningen yn it doarp. Dêrnei kamen der in tennisbaan en in iisbaan, mar ek in oantal âldereinwenten. De lûdroftige brêge waard fernijd foar in stilleren-ien.
Yn de jierren 1990 wiene der plannen foar in gasopslach by Kommersyl, wêrby't de bewenners it klear krigen dat dy opskood waard en fisueel los fan it doarp kaam troch de oanlis fan in doarpspark (lânskiplike ynpassing) mei natoer en boarterstastellen. De iisbaan waard nei ien fan de fivers dêr ferpleatst. Begjin 21e iuw waarden in oantal frijsteande wenten boud oan de 'Appelhof' oan de yngong nei it doarp fanôf Niezijl. Tusken 2003 en 2006 waard in doarpsfernijingsplan trochfierd, wêrby't de strjitten en strjitteferljochting fernijd waarden en nij strjitgrien en parkearplakken oanlein binne.
Hobbit (betsjuttingsside)
"Hobbit", "De Hobbit" of "The Hobbit" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:
Grien
Grien is in kleur dy't him yn it spektrum fan sichtber ljocht en yn 'e kleuresirkel tusken blau en giel yn befynt. De kleur hat in weachlingte fan likernôch 495-570 nm en in frekwinsje fan rûchwei 575-525 THz. By additive kleurminging is grien in primêre kleur, mar by subtraktive kleurminging is it in sekundêre kleur. Grien is de komplemintêre kleur fan maginta. Kwa tinten rint grien útinoar fan grienblau, dat hast blau is, oant limoen, dat suver giel is. It wurd 'grien' hat deselde Oergermaanske woartels as de wurden 'gers' en 'groeie'. Grien wurdt assosjearre mei de natoer (fanwegen de griene kleur fan planten), en fierders mei duorsumens, de miljeubeweging, Ierlân, de islaam, feilichheid en tastimming. Yn 'e heraldyk is grien in heraldyske kleur en hat it de namme sinopel. Yn sprekwurden seit men: sa grien as gers, sa grien as in greide of sa grien as in kikkert. Guon net-Westerske talen meitsje gjin ûnderskie tusken blau en grien.
Grien en blau
Yn guon talen, lykas Sineesk, Tai, Japansk en Fjetnameesk, bestiene oarspronklik gjin ferskillende wurden foar grien en blau. Oars sein: grien en blau waarden yn kultueren dy't dy talen brûkten as ien-en-deselde kleur beskôge. It Sineeske karakter 青 (yn it Mandarynsk transliterearre yn pinyin as qīng, útspr. likernôch "tsjyng"), it Japanske ao en it Fjetnameeske xanh hawwe fan âlds nammentlik in betsjutting dy't werjûn wurde kin as "grien en/of blau". Yn it Japansk wurdt tsjintwurdich it wurd guriin faak brûkt om 'e spesifike kleur grien oan te tsjutten (in lienwurd op basis fan it Ingelsk green), wylst ao no ferwiist nei blau. Mar yn guon kontektsten brûke Japanners noch altyd it wurdt ao as se "grien" bedoele, lykas by it griene ljocht fan ferkearsljochten.
Gefoelswearde
Yn opinypeilings dy't holden binne yn Noard- en Súd-Amearika, Jeropa en de islamityske wrâld wurdt grien it meast assosjearre mei de natoer, libben, sûnens, jonkheid, maityd, hope en frede. Yn Angelsaksyske lannen bestiet fierders in sterke assosjaasje tusken de kleur grien en oergeunstigens of jaloezy. Dy emoasje wurdt yn it Ingelsk ek wol "the green-eyed monster" ("it grieneagich meunster") neamd, in oantsjutting dy't út 'e toanielstikken Otello en De Keapman fan Feneesje komt, fan 'e santjinde-iuwske Ingelske toanielskriuwer William Shakespeare.
De natoer
De kleur grien wurdt it meast assosjearre mei de natoer. Dat komt om't planten de gemyske stof glorofyl yn har sellen hawwe, wêrmei't se fia fotosynteze sinneljocht omsette yn glukoaze (plantesûker). Om't glorofyl fan ljocht de lange weachlingten (read) en de koarte weachlingten (blau) folle effisjinter absorbearret as de middellange weachlingten (grien), wjerkeatse planten grien ljocht, mei as gefolch dat se der foar it minsklik each grien útsjogge. Glorofyl absorbearret grien ljocht sa min om't it oarspronklik ûntstien is yn organismen dy't yn 'e oseaan libben, dêr't pearse halobaktearjes al oan fotosynteze diene. Harren pearse kleur waard feroarsake troch it feit dat se enerzjy ûntlienden oan it griene diel fan it spektrum troch it gebrûk fan bakteriorodopsine. De nije organismen dy't har letter troch evolúsje ûntwikkelen en de ljochtekstraksje op lân kamen te behearskjen, makken fanwegen natuerlike konkurrinsje gebrûk fan die dielen fan it spektrum (read en blau) dy't net al brûkt waarden troch de halobaktearjes.
Behalven troch de oanwêzigens fan glorofyl yn planten komt de kleur grien yn 'e natoer ek in protte foar as kamûflaazjekleur foar bisten dy't yn in grien, want planteryk, biotoop libje. De measte amfibyen, in soad reptilen en guon fisken, fûgels, ynsekten en oare lidpoatigen binne dêrom ek grien. Dêrby kin it gean om proaidieren dy't opgean wolle yn harren om-en-by om oan predaasje te ûntkommen, lykas by kikkerts en guon lytse soarten hagedissen, mar it kin ek gean om rôfdieren dy't troch har kamûflaazjekleur ûngemurken har proaien beslûpe kinne, lykas de griene jachtspin en de griene beampyton. De minske hat dy natuerlike klamûflaazjestrategy neibeard troch soldaten, benammen dy fan 'e lânmacht, griene unifoarmen drage te litten, dêr't se minder troch opfalle. De waarnimming fan kleur kin ek beynfloede wurde troch jins fermidden. Sa hat it ljocht yn leafwâlden dy't yn 't blêd steane, in giel-griene gloed om't it ljocht dat de wâldboaiem berikt, filtere wurdt troch de griene blêden fan 'e beammen. Jonge planten of planten dy't nij yn it blêd steane, hawwe ornaris in ljochtere kleur grien as âldere planten of planten dy't al langer yn it blêd steane.
Jonkheid en ûnbeleardheid
De kleur grien wurdt faak assosjearre mei nij libben, jonkheid en dêrfandinne ek mei ûnbeleardheid en naïviteit. Yn 'e Aldheid waard grien dêrom faak brûkt om werberte en fernijing wer te jaan, of sels ûnstjerlikens. Sa waard yn it Alde Egypte de god Osiris, de hearsker oer de ûnderwrâld, ôfbylde mei in griene hûdskleur. Tsjintwurdich wurde nijynkommelingen yn in organisaasje of oar maatskiplik fermidden wol oantsjut as 'grientsjes', of wurdt sein dat sa'nent "sa grien as gers" is. Studinteferienings en legerienheden hâlde faak 'ûntgrienings', dy't sokke persoanen fan har nijheid en ûnbeleardheid ôfhelpe moatte soene.
Feilichheid en tastimming
Grien wurdt ek sterk yn ferbân brocht mei feilichheid en tastimming om troch te gean, lykas by ferkearsljochten. Dêr betsjut read dat men stilhâlde moat; oranje dat men begjinne moat stil te hâlden; en grien dat men trochride mei. Yn it ferlingde fan dat soarte gebrûk hat in grien ljocht(sje) tsjintwurdich algemien de betsjutting dat in systeem oan stiet en wurket sa't it heart; as men lykwols in read ljocht(sje) sjocht, begrypt men dat der wat mis is. Soks is sels sprekwurdlik wurden, lykas yn 'e útdrukking "immen it griene ljocht jaan." Foar de measte lju is grien in neutrale, rêstjaande kleur, yn tsjinstelling ta it 'agressive' read en it 'kâlde' blau. Dêrom wurde buorden mei wite letters op in griene eftergrûn in protte brûkt foar de oantsjutting fan needútgongen; it idee is dat soks lju yn in needsitewaasje in bytsje kalmte biedt, of op syn minst de eventuële panyk net fierder oanfiteret.
Fergif
Hoewol't grien troch Jeropeänen en Amerikanen almeast mei goede sûnens (want: nij libben) assosjearre wurdt, is it ek de kleur dy't it meast mei fergif yn ferbân brocht wurdt. Dêr is in goede reden foar: yn 'e njoggentjinde iuw wiene ferskate populêre griene ferven en pigminten (te witten: kopergrien, Schweinfurtgrien en Parysgrien) tige giftich, mei't se koper en arsenikum befetten. Yn it ferlingde dêrfan wurdt ek wol sein dat men "grien útslacht" as men tige mislik is. Bûten de Westerske wrâld bestiet de assosjaasje fan grien mei fergif net.
Seksualiteit en leafde
Hjoed de dei wurdt grien yn Jeropa en Noard-Amearika net mei leafde en seksualiteit assosjearre, mar foarhinne wie dat wol it gefal. Yn ferhalen út 'e Midsiuwen wurdt grien geregeldwei brûkt as symboal foar leafde en begear. Dat komt om it yn 'e Bibel de kleur west hawwe soe fan 'e slange yn it Hôf fan Eden dy't yn Genesis de delfal bewurkmasteret fan Adam en Eva. Mooglik gie op deselde oarsprong werom dat yn it Fiktoriaanske Ingelân grien de kleur fan homoseksualiteit wie (lykas rôze hjoed de dei).
Oan 'e oare kant wie grien yn 'e Midsiuwen foar de trûbadoers en minstreels de kleur fan 'e leafde, dy't se as symboal dêrfoar yn harren lieten brûkten. Ljochtgriene klean waarden yn 'e Midsiuwen droegen troch jonge froulju dy't noch net troud wiene. Yn it Frysk besteane noch ferskate útdrukkings dy't dêrmei besibbe binne. Sa betsjut "grien wêze" of "in griene rite hawwe" dat men fereale is. En "net grien wêze op immen" of "it net grien hawwe op immen/eat" wol sizze dat men it der net op stean hat.
Polityk
Troch de bân tusken grien en de natoer is grien ek de kleur fan 'e miljeubeweging en fan duorsumens en duorsume ûntwikkeling. In bekende miljeubeskermingsorganisaasje is sadwaande Greenpeace, wêrfan't de namme letterlik "griene frede" betsjut. Om deselde reden wurdt it miljeufreonliker meitsjen fan 'e minsklike maatskippij wurdt ek wol fergriening neamd. Produkten en prosessen wurde yn dat ferbân wol grien neamd as se geunstich binne (of wêze soene) foar it miljeu, lykas griene stroom of grien gas.
Yn 'e polityk is grien de kleur fan 'e grienen, in ynternasjonale ideology dy't de striid foar in miljeufreonliker maatskippij ta kearnpunt fan syn polityk program makke hat. In soad partijen dy't ta dy politike streaming hearre, hawwe it wurd 'grien' yn 'e namme, lykas Bündnis 90/Die Grünen yn Dútslân, Groen! yn Flaanderen, Les Verts yn Frankryk, de Green Party of England and Wales yn Ingelân en Wales, de Scottish Green Party yn Skotlân en GrienLinks yn Nederlân.
Fierders is grien ek de nasjonale kleur fan Ierlân. It eilân Ierlân stiet bekend as 'it Griene Eilân', of yn it Ingelsk as "the Emerald Isle" (dat letterlik "it Smaragden Eilân" betsjut). As St. Patrick's Day fierd wurdt, de Ierske nasjonale feestdei, wurdt sadwaande alles grien kleure.
Religy
Op religieus mêd is grien de kleur fan 'e islaam, mei't it de wielderige plantegroei yn it paradys symbolisearje soe. Grien wie dêrom de kleur fan it klaad en de banier fan 'e profeet Mohammed, en neffens de Koraan (XVIII:31 en LXXVI:21) sille dejingen dy't lokkigernôch binne om it paradys te berikken, dêre griene kladen fan side drage. Sadwaande is de kleur grien oanwêzich yn 'e flaggen fan frijwol alle islamityske lannen.
Yn 'e Roomsk-Katolike Tsjerke wurdt grien as liturgyske kleur brûkt op 'e sneinen nei Trijekeningen en nei de hjeldei fan 'e Hillige Trije-ienheid (dy hjeldei sels hat trouwens as liturgyske kleur wyt).
Grientinten
De wichtichste tinten grien binne: akwamaryn, apelgrien, asperzjegrien, bidsprinkhoangrien, brûnsgrien, dinnegrien, dûnkergrien, dûnkermaitydsgrien, dûnkermoasgrien, dûnkerpastelgrien, erin, fearplantgrien, feldgrau, felgrien, firidiaan, flessegrien, gazongrien, gersgrien, gielgrien, gifgrien, grienblau, griengiel, harlekyn, hunichdau (honeydew), Yndiagrien, islaamgrien, jadegrien, junglegrien, Kellygrien, klavergrien, kopergrien, legergrien, limoen, limoengrien, ljochtgrien, maitydsgrien, maitydsknopgrien, malachyt, mindaro, moasgrien, munt, muntgrien, neöngrien, oliifgrien, olivyn, parregrien, Parysgrien, Perzysk grien, pigmintgrien, pystasj, Resedagrien, seegrien, seladon, sjartreuze, skreauwend grien, smaragdgrien, syaan, teegrien, turkwaze, veronese-grien en wâldgrien.
List fan planetoïden 90901-91000
Dit is in list fan planetoïden 90901-91000.
Midseumer Môlnkoier
De Midseumer Môlnkoier (Biltsk foar "Midsimmer Molekuier") is in kuiertocht dy't elts jier yn 'e simmer holden wurdt op it Bilt, dat sûnt 2018 in diel fan 'e gemeente De Waadhoeke foarmet. De namme komt fan it feit dat de opbringst fan 'e tocht bestege wurdt oant it ûnderhâld fan 'e monumintale Froubuorstermole, dat de lêste wurkjende histoaryske mole op it Bilt is. Dy mole is ek it begjin- en einpunt fan 'e kuiertocht.
Round Valley Yndianestammen
De Round Valley Yndianestammen (Ingelsk: Round Valley Indian Tribes), gauris ôfkoarte ta RVIT, foarmje in federaal erkende Yndiaanske stamme-organisaasje yn 'e Feriene Steaten, mei in eigen reservaat yn 'e steat Kalifornje. Dizze stamme bestiet út in stikmannich ûnderskate etnyske groepen en is fêstige yn it noarden fan Kalifornje, deun by de kust fan 'e Stille Oseaan. De Round Valley Yndianestammen besteane as organisaasje yn har hjoeddeiske sûnt 1934. It haadkertier is fêstige yn it doarp Covelo.
Midseumer Môlnkoier
It evenemint waard foar it earst organisearre yn 2016. Yn 2020 gie it oer omreden fan 'e koroanafiruspandemy. Sadwaande fûn op 3 july 2021 de fyfde edysje fan 'e tocht plak. Om dat mooglik te meitsjen, wiene likernôch hûndert frijwilligers yn 't spier. It evenemint wurdt sponsore troch pleatslike ûndernimmers.
Round Valley Yndianestammen
Skiednis
De skiednis fan 'e Round Valley Indianestammen giet tebek oant 1856, doe't yn 'e Round Valley de Nome Cult Farm oprjochte waard as in bestjoerlike dependânse fan it Nome Lackee Yndianereservaat. Dat reservaat, dat oan 'e noardwestlike râne fan 'e Sintrale Delling lei, wie ien fan 'e fiif reservaten dy't it Amerikaanske regear yn 1852 yn Kalifornje stifte hie foar de lânseigen befolking fan 'e steat. Yn dy snuorje wie de kolonisaasje fan noardlik Kalifornje troch blanke Amerikaanske kolonisten út it Easten yn folle gong, en dêrby fûn in protte geweld plak tsjin 'e Yndianen. It stiftsjen fan 'e reservaten wie in manear foar de Amerikaanske oerheid om 'e lânseigen befolking tsjin 'e kolonisten te beskermjen en ûnderwilens harren foarâlderlike heitelân frij te meitsjen foar fierdere kolonisaasje.
Midseumer Môlnkoier
De Midseumer Môlnkoier liedt de kuierders troch de agraryske plattelânsgebieten fan It Bilt en hjir en dêr ek fan 'e eardere buorgemeenten Ferwerderadiel (no Noardeast-Fryslân) en Ljouwerteradiel (no Ljouwert). De tocht kin ferrûn wurde oer ôfstannen fan 12, 22 en 30 kilometer. Behalven fan it lânskip kinne de kuierders ek genietsje fan ferskate optredens dêr't de tocht by lâns fiert. Fierders wurdt ûnderweis iten en drinken útdield.
Round Valley Yndianestammen
Skiednis
De Nome Cult Farm waard in soarte fan sammelbak foar in sântal lytse Yndiaanske etnyske groepen dy't de kolonisaasje fan noardlik Kalifornje yn 'e wei stiene. Hja waarden ûnder twang en faak mei geweld byinoar dreaun, fan harren eigen lân ferwidere en nei it reservaat ta deportearre. Soks barde sûnder acht te slaan op 'e jiertiid, mei as gefolch dat de âlderein, siken en poppen it faak net oerlibben. Mei de fêstiging fan 'e Nome Cult Farm kamen de Jûky (Yuki), de oarspronklike bewenners fan 'e Round Valley, der nuver foar te sitten. Want oars as by de oare Kalifornyske stammen waard harren lân net folslein oernommen troch de kolonisten, mar dêrfoaroer stie dat se harren heitelân tenei diele moasten mei oare Yndiaanske folken dy't nei de Nome Cult Farm deportearre waarden, en dy't fan âlds harren fijannen wiene. Faak hiene de Yndianen dy't no byinoar yn ien reservaat smiten waarden, net iens in mienskiplike taal dêr't se yn kommunisearje koene, en dêrnjonken hiene se hiel ferskillende kultueren en religys.
Tusken july 1856, doe't de Yndiaansk agint Thomas J. Henley in fersyk yntsjinne foar in formele reservaatsstatus foar de Nome Cult Farm, en 1858, doe't dat fersyk ynwillige waard, setten har yn 'e Round Valley grutte oantallen blanke kolonisten nei wenjen, dy't huzen en boerespultsjes bouden nettsjinsteande dat it gebiet in reservaat wie. De relaasjes tusken de ûnderskate Yndiaanske groepen, de kolonisten en de blanke wurknimmers fan it reservaat ûntjoegen har ta in steat fan uterste fijannigens, mei bloedferjitten as gefolch. Dêrby wiene de Yndianen oer it algemien de slachtoffers, net inkeld fan moardpartijen en etnyske suverings, mar ek fan in iepentlik neistribbe genoside. Benammen ûnder de Bald Hills-oarloch fan 1858-1864 en de Mendocino-oarloch fan 1859-1860 hiene se slim te lijen.
Yn 1858 frege agint Henley it Amerikaanske regear om it leger te stjoeren, sadat dat de frede bewissigje koe, en dêrop waard in kompanjy soldaten stjoerd dy't in foarpost yn 'e Round Valley opsetten, wêrnei't yn desimber 1862 Fort Wright oanlein waard oan 'e westlike útein fan 'e delling. Hoewol't de soldaten yn 't earstoan de kolonisten en de Yndianen útinoar besochten te hâlden, rekken se al rillegau behelle yn 'e Bald Hills-oarloch tsjin 'e Yndianen, dy't se yn 'e omlizzende krite geardreaune en mei geweld oerbrochten nei de Nome Cult Farm.
Yn 1870 makke de Amerikaanske presidint Ulysses S. Grant de Nome Cult Farm ta in selsstannich reservaat op grûn fan 'e Wet op de Fjouwer Reservaten, dy't yn 1864 troch it Amerikaanske Kongres oannommen wie. Yn 't earstoan waard it nije reservaat oantsjut as de Covelo Yndianemienskip (Covelo Indian Community). Nei 1887 waard ûnder de Wet-Dawes it mienskiplik grûnbesit fan 'e stammen ferparte ûnder yndividuële Yndianen. Under de Wet op de Yndiaanske Reorganisaasje, fan 1934, namen de Round Valley Yndianestammen har hjoeddeiske bestjoerlike foarm oan. Dêrby waard in grûnwet skreaun en foar it earst op demokratyske basis in stammeried keazen, dy't beide tsjintwurdich noch altyd funksjonearje. Hjoed de dei hawwe de Round Valley Yndianestammen troch hast hûndertfyftich jier fan yninoar om te trouwen in mienskiplike kultuer en libbenswize en in feriene mienskip ûntjûn.
Demografy
De leden fan 'e Round Valley Yndianestamme hearre ta ferskate etnyske groepen. It machtichst binne de Jûky (Yuki), mar ek de Atsjomawy (Pit River of Achomawi), Maidû (Maidu), Nomlaky (Nomlaki), Pomo en Wailaky (Wailaki) binne oansjenlik yn oantal. Fierders is der in lyts groepke Kato (Cahto) dat ta de Round Valley Yndianestammen heart, hoewol't de measten fan dy etnyske groep har yn 1906 ôfspjalte hawwe om 'e Kato Yndianestamme fan de Laytonville Rancheria te foarmjen. De Jûky foarmje folkekundich in isolearre etnyske groep (al binne se yn 'e fierte besibbe oan 'e Wappo); de Atsjomawy en Pomo binne Hokanen; de Maidû en Nomlaky binne Penûtianen en de Kato en Wailaky binne Atapasken.
Neffens gegevens fan 'e Amerikaanske folkstelling fan 2010 hearden doe 1.124 minsken ta de Round Valley Yndianestammen. Dêrûnder wiene 804 lju dy't opjoegen folbloed-leden fan harren etnyske groep te wêzen; 108 minsken dy't seine njonken harren haadetnisiteit ek noch ta ien (of mear) oare Yndiaanske etnyske groepen te hearren; 176 minsken dy't seine njonken har haadetnisiteit ek ta ien (of mear) blanke etnyske groepen te hearren; en 36 minsken dy't seine njonken har haadetnisiteit sawol ta ien of mear oare Yndiaanske as ta ien of mear blanke etnyske groepen te hearren.
Reservaat
It reservaat fan 'e Round Valley Yndianestammen is it Round Valley Yndianereservaat (Ingelsk: Round Valley Indian Reservation), dat yn Mendocino County yn it noarden fan Kalifornje leit, en in lyts stikje útstiket oer de súdgrins fan Trinity County. Dit reservaat, dat yn 1870 stifte waard, beslacht in oerflak fan 93,9 km² (bûtenreservaatsk beheargebiet ynbegrepen) en hie yn 2000 in befolking fan 300 minsken. It haadplak is it doarp Covelo, dat bûten de grinzen fan it eigentlike reservaat leit.
St. Augustine (Floarida)
St. Augustine (útspr.: [se:nt ɔ:gʌs'ti:n], likernôch: "seent ôgastiin"; Spaansk: San Agustín; Frysk: Sint-Augustinus) is in stêd yn it noardeasten fan 'e Amerikaanske steat Floarida en it haadplak fan it omlizzende St. Johns County. It lit him der op foarstean dat it it âldste troch Jeropeänen stifte en oan ien wei troch bewenne plak yn Noard-Amearika is. Neffens in offisjele skatting út 2011 hie St. Augustine doe goed 13.000 ynwenners. As it hiele stedske gebiet meirekkene wurdt, komt dat oantal út op rom 69.000 minsken. Dat stedske gebiet fan St. Augustine heart wer ta de stêdekloft fan Jacksonville, dy't in befolking fan 1,3 miljoen hat.
Skiednis
De noardwestkust fan Floarida waard al yn 1513 foar it earst ferkend troch Juan Ponce de León, de Spaanske gûverneur fan Porto Riko, dy't de hiele krite yn besit naam foar de Spaanske Kroan. Yn 'e folgjende heale iuw waard der ferskate kearen besocht om Floarida te kolonisearjen, net inkeld troch de Spanjerts, mar ek troch de Frânsen. Uteinlik slagge dat yn 1565, doe't Pedro Menéndez de Avilés op 28 augustus, de feestdei fan 'e kristlike hillige Augustinus fan Hippo it nei dyselde ferneamde St. Augustine stifte. Dat wie 22 jier foar't de Ingelsen harren needlottige koloanje yn Roanoke, yn Firginia stiftsje soene, en 43 jier foar't de Spanjerts út it hjoeddeistige Meksiko wei trochkrongen yn Nij-Meksiko om dêr Santa Fe te stiftsjen en de Ingelsen einlings in súksesfolle koloanje yn Firginia planten te Jamestown.
Yn 't earstoan wie St. Augustine benammen in basis foar de fierdere ferkenning fan Floarida. De delsetting waard ferskate kearen oanfallen en folslein of foar in part platbaarnd: yn 1566 troch de lânseigen Timukua-Yndianen, yn 1568 troch de Frânsen, en yn 1586 en nochris yn 1668 en 1740 troch de Ingelsen. Under de Frede fan Parys, dy't in ein makke oan 'e Sânjierrige Oarloch, moast Spanje yn 1863 syn koloanje Floarida (en dêrmei dus ek St. Augustine ) ôfstean oan 'e Britten. Frijwol alle Spaanske ynwenners fan St. Augustine ferfearen doe nei Kuba. Floarida bleau tweintich jier yn Britske hannen, en waard yn dy tiid opdield yn twa koloanjes, Britsk West-Floarida en Britsk East-Floarida. St. Augustine waard de haadstêd fan East-Floarida. Yn 1783, oan 'e ein fan 'e Amerikaanske Unôfhinklikheidsoarloch betongen de Amerikanen by har fredesferdrach mei de Britten, dat dy Floarida weromjaan moasten oan Spanje, by wize fan erkenning fan 'e Spaanske stipe dy't de Feriene Steaten yn 'e oarloch genoaten hiene. Floarida wie doe wer Spaansk gebiet oant de Amerikanen it yn 1821 fan Madrid kochten, en it foargoed ûnderdiel fan 'e Feriene Steaten waard.
De Amerikanen neamden de Spaanske fêsting te St. Augustine, it Castillo de San Marcos (dat ûnder it Britske regear Fort St. Marks hjitten hie), om ta Fort Marion. Se makken der in tichthûs fan, dêr't ûnder de Twadde Seminoalske Oarloch (1835-1842) ferskate foaroanlju fan 'e Seminoalen, wêrûnder harren ferneamde lieder Osceola, finzen sieten. Under de Amerikaanske Boargeroarloch (1861-1865) joech Floarida him by de Súdlike Konfederaasje. Op 11 maaie 1862 waard St. Augustine fan 'e seekant ôf sûnder folle wjerstân ferovere troch de bemanning fan it marineskip de USS Wabash, wêrnei't it oan 'e ein fan 'e oarloch ta yn Noardlike hannen bleau. Nei de Boargeroarloch tsjinne Fort Marion as finzenis foar de lieders fan ferskate Yndiaanske folken dêr't de Feriene Steaten yn it Westen deilis mei rekke wie, lykas de Súdlike Sjajinnen, de Kajowa (Kiowa) en de Komansjen, en letter ek foar de Apachen, wêrûnder it ferneamde opperhaad Geronimo, waans dochter oft yn Fort Marion berne waard.
Yn 'e 1880-er jierren fêstige Henry Flagler, in partner fan John D. Rockefeller yn it ierdoaljebedriuw Standard Oil, him yn St. Augustine. Dat wie de driuwende krêft efter it feroarjen fan it stedsje yn in oerwinteringsoard foar de elite fan 'e grutte stêden oan 'e hegere eastkust fan 'e Feriene Steaten. Yn 'e jierren 1963 en 1964 wie St. Augustine fierders ien fan 'e wichtichste striidplakken fan 'e swarte Amerikaanske Boargerrjochtebeweging en syn tsjinstanners, wêrûnder de rasistyske Ku Klux Klan.
Demografy
Neffens gegevens fan 'e folkstelling fan 2000 wie doe fan 'e befolking fan St. Augustine 19,5% âlder as 65 jier en 16,1% jonger as 18 jier. Fierders bestie 47,6% fan 'e húshâldings út ien persoan, wylst 15,8% fan 'e befolking ûnder de earmoedegrins libbe. Wat de etnyske opbou fan 'e befolking oangiet, dy wie yn 2000 sa: 78,1% blanken; 15,1% swarten; 3,1% Latino's; 0,7% Aziaten; 0,4% Yndianen; 2,6% oaren of fan mingd etnysk komôf.
Klokketoer fan Surhústerfean
Beskriuwing
De 16 meter hege flakopgeande toer fan reade flamde bakstien mei tintedak en waarhoanne waard yn 1934 boud mei ekspresjonistyske details nei ûntwerp fan de Drachtster arsjitekt G.M. van Manen. It inisjatyf foar de bou fan de klokketoer op in stik dimpte feart (De Kolk) kaam fan de Vereniging Plaatselijk Belang. It elektrysk toeroerwurk mei liedklok en fjouwer wizerplaten waard levere troch de firma Van Bergen út Midwolda. Yn 1942 waard de liedklok troch de Dútske besetter foardere. Hy waard ferfongen troch in klok mei it opskrift: ''Gyng d' earste klok ek ût de toer, de ienheit yn us doarp bleau oer. Sa lang dy ienheit bliuwt bistean, liet ik hjir yn 't Surhústerfean''. De yngong is oan de noardkant en oan de súdkant is in tinkstien oanbrocht.
De yn 1978 restaurearre toer is sûnt 1996 in ryksmonumint.
Twa Moannen
Twa Moannen (Sjajinsk: Éše’he Ôhnéšesêstse, útspr.: [ɪʃɪʔhɪ ohnɪʃɪsɪsʦɪ]; Ingelske oersetting: Two Moons; Montana, 1847 – yn it Noardlike Sjajinne Reservaat (Montana), 1917) wie in opperhaad fan 'e Noardlike Sjajinnen, (Northern Cheyenne), in Yndiaansk folk fan 'e Grutte Flakten fan Noard-Amearika. Hy is benammentlik bekend wurden as de oanfierder fan 'e Noardlike Sjajinnen dy't oan 'e kant fan 'e Sû (Sioux) fochten yn 'e Slach oan de Little Bighorn, tsjin it Amerikaanske 7e Kavaleryrezjimint fan luitenant-kolonel George Armstrong Custer.
Libben
Twa Moannen wie de soan fan Draacht-de-Otter, in froulike kriichsfinzene fan Arikara-komôf, dy't by de Noardlike Sjajinnen yntroud wie. Hy makke ûnder syn eigen folk namme troch syn lieding oer de Sjajinske krigers yn ferskate militêre treffens mei de Amerikanen, dy't diel útmakken fan 'e saneamde Grutte Sû-Oarloch fan 1876. Sa focht er bygelyks mei yn 'e Slach oan de Rosebud, op 17 juny 1876 yn wat no de steat Montana is, tsjin 'e Amerikaanske luitenant-kolonel George Crook. Hy waard lykwols ûnder de blanken pas bekend troch syn dielname as Sjajinsk lieder oan 'e ferneamde Slach oan de Little Bighorn, op 25 juny 1876, wêrby't de Sû en harren bûnsgenoaten, de Sjajinnen en de Arapaho, it Amerikaanske 7e Kavaleryrezjimint fan luitenant-kolonel George Armstrong Custer in ferpletterjende nederlaach tabrochten.
Nei de beskamjende nederlaach oan 'e Little Bighorn setten de Amerikanen alles op alles om sa fluch mooglik it Yndiaanske ferset de nekke om te draaien. Twa Moannen wie ien fan 'e lêste fijannige oarlochslieders dy't noch op frije fuotten wie, mar op 8 jannewaris 1877 waard er troch generaal Nelson A. Miles ferslein yn 'e Slach by Wolf Mountain. Dat ferlies brocht him der úteinlik ta om him yn april 1877 by Fort Keogh, yn Montana, oan 'e Amerikanen oer te jaan.
Neitiid keas er derfoar om as ferkenner tsjinst te nimmen yn it Amerikaanske Leger, foar deselde generaal Miles dy't him by Wolf Mountain ferslein hie. Twa Moannen hie in oangename persoanlikheid en koe mei hast eltsenien oer de wei. Meitiid rekken hy en Miles befreone, en sadwaande befûn er him begjin 1879 yn 'e posysje om in krúsjale rol as midsman te spyljen by de oerjefte, op 'e nij te Fort Keogh, fan 'e Noardlike Sjajinnetroep fan Lytse Wolf. Nei't dy yn 1877 nei it Yndiaanske Territoarium (it hjoeddeiske Oklahoma) deportearre wiene, hie nammentlik bliken dien dat dêr net genôch iten wie en boppedat hearske der ek noch malaria, dat yn septimber 1878 wie in grutte groep Noardlike Sjajinnen ûnder de opperhaden Stomp Mês en Lytse Wolf út it reservaat ûntsnapt om, efterfolge troch de Amerikaanske kavalery, werom te kearen nei harren heitelân yn it noarden. (Dit barren stiet bekend as de Uttocht fan de Noardlike Sjajinnen.)
Mei troch de ynfloed fan generaal Miles krigen de Noardlike Sjajinnen doe úteinlings tastimming om yn Montana te bliuwen. Yn 1884 waard harren dêr yn opdracht fan presidint Chester A. Arthur it Noardlike Sjajinne Yndianereservaat tawiisd. Dêrop soarge Miles derfoar dat Twa Moannen, in man dy't wist hoe't er mei de blanken omgean moast, it heechste opperhaad fan it reservaat waard, en dêrmei it oansprekpunt foar de Amerikaanske oerheid. Yn syn nije hoedanichheid fan heechste lieder fan syn folk reizge Twa Moannen ûnderskate kearen nei it fiere Washington, D.C., foar direkt oerlis mei it Amerikaanske regear, en om te krewearjen foar de takomst fan 'e Noardlike Sjajinnen en harren reservaat. Yn 1914 hied er, om sokke saken te bepraten, sels in ûnderhâld mei presidint Woodrow Wilson sels. Twa Moannen stoar yn 1917, yn 'e âlderdom fan 70 jier, yn syn hûs yn it Noardlike Sjajinne Reservaat yn Montana. Syn grêf leit oan U.S. Route 212, bewesten it plakje Busby.
De Weere (Opmeer)
De Weere (Frysk en Westfrysk: De Weare) is in doarp yn de Noard-Hollânske gemeente Opmeer (Frysk: Opmar).
Skiednis
Sûnt de 20e iuw wurdt by it doarp ek de dearinnende wei Tropweere (Tropweare) rekkene. Foar dy tiid wie dat in apart plakje. De namme ferwiist nei 'lokaasje boppe De Weare'. Dêrnjonken wurde ta De Wee□re ek de buorskippen Harderwyk (Hurderwijk), Paradijs (Paradys) en Abbekerkeweere (Abbetjerkeweare) rekkene.
Namme
De plaknamme waard yn 1745 al De Weere neamd. Om oan te tsjutten om hokker stik fan it doarp it gyng waard de namme fan it rjochtsgebiet tafoege, lykas bygelyks 'Heechwâldster Weare' of 'Abbetsjerker Weare'. Yn de omkriten binne mear plakjes mei deselde namme. Yn West-Fryslân komt it toponym in soad foar, it betsjut 'lân dat leit tusken twa ôfwetteringssletten', werby't it om in aardich stik lân giet.
It besjen wurdich
Ryksmonuminten yn De Weere binne de roomske Lambertustsjerke mei de pastorij en it hek en in pleats út 1913 oan de Driestedenweg 45.
Grutte Priis Formule 1 fan Spanje 2005
Utslaggen fan de Grutte Priis Formule 1 fan Spanje 2005 yn Montmeló op 8 maaie 2005. It wie de fiifde fan 19 races fan de Formule 1 yn 2005. Hy waard op it Sirkwy fan Kataloanje hâlden. De race waard hâlden oer 66 omgongen, op it 4,6 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 305,2 kilometer.
Tafeltennis op de Paralympyske Simmerspullen 1976
De Ve Paralympyske Simmerspullen waarden yn 1976 hâlden yn Toronto, Kanada.
Dûbeld
{| width=60%
Klasse 1B
{| width=60%
Klasse 2
{| width=60%
Protestantske tsjerke fan Sibekarspel
De Tsjerke fan Sibekarspel is in protestantske tsjerke yn it Noard-Hollânske plak Sibekarspel. Ut en troch wurdt der yn de tsjerke preek holden, de tsjerke is geskikt foar multyfunksjoneel gebrûk.
Skiednis
Yn 1815 waard fanwegen brekfalligens it hege koer ôfbrutsen en waard de eastlike kant tichmitsele. Fan it eastlike koer bleaune de hoeksteunbearen bewarre. Ek de toer waard sloopt en yn 1861 ferfongen troch de hjoeddeiske neoklassistyske dakruter.
De tsjerke waard yn de jierren 1966-1967 restaurearre. Doe is de bepleistering fan de bûtenmuorren ferwidere.
Ynterieur
De 17e-iuwske preekstoel stiet oan de eastlike muorre. De dooptún is net mear oanwêzich, mar de 18e-iuwske doopbôge mei it wapen fan Sibekarspel is bewarre bleaun. It skip wurdt ferljochte troch trije koperen kroanen, de grutste datearret fan 1644. By de restauraasje fan de jierren 1960 binne fragminten fan it âlde doopfont werom fûn, dy't yntegrearre binne yn it tsjintwurdige doopfont. Ek is in stik dowestien fûn mei beskildering.
De klok waard yn 1682 getten troch Laurens Brinckhuysen. De klok waard yn de Twadde Wrâldkriich foardere om yn Dútslân omraand te wurden, mar is net fierder kommen as Grins en koe nei de kriich werom hongen wurde.
Oargel
De tsjerke hat in orizjineel Van Dam-oargel út 1883. 'Flentrop Orgelbouw' restaurearre it oargel yn 1998. It sleepladeynstrumint hat in mechanyske traktuer, 13 registers op twa manualen en in oanhongen pedaal.
Paulina Porizkova
Paulina Porizkova (echte namme: Pavlína Pořizková; Prostějov (Tsjechoslowakije), 9 april 1965) is in model, aktrise en skriuwster fan etnysk Boheemsk komôf. Hja waard foar de fal fan it Izerne Gerdyn berne yn Tsjechoslowakije, mar hat no in dûbele Sweedsk-Amerikaanske nasjonaliteit. Hja sette har karriêre útein as model yn Jeropa en de Feriene Steaten, en stie yn 1984 as earste frou dy't berne wie yn it Eastblok op 'e omslach fan it foaroansteande Amerikaanske sportblêd Sports Illustrated. Fierders wûn se ek bekendheid mei har wurk as aktrise. Porizkova hat teffens in berneboek en in roman skreaun.
Jonkheid en oplieding
Porizkova (eins Pořizková, de froulike foarm fan Pořizek) waard yn 1965 berne yn Prostějov, yn wat doe noch Tsjechoslowakije wie. Doe't se noch mar pjut wie, ûntflechten har âlden it lân nei't in ynfal troch de Sovjet-Uny yn 1968 in ein makke oan 'e Praachske Maityd. De flecht waard te gefaarlik foar de lytse Porizkova ornearre, dy't dêrom efterbleau op 'e noed fan har beppe. Nei't har âlden polityk asyl krigen hiene yn Sweden, wegeren de Tsjechoslowaakske autoriteiten de jonge Porizkova earst útreizgje te litten, en de wrakseling fan har âlden om it gesin te werienjen waard breed útmetten yn 'e Sweedske media.
Porizkova har mem, dy't ûnderwilens op 'e nij swier wie, reizge op in stuit yllegaal nei Tsjechoslowakije ta mei as doel om har dochterke it lân út te smokkeljen. Dêrby waard se lykwols oppakt troch de Tsjechoslowaakske feilichheidstsjinsten en ûnder hûsarrest pleatst. Uteinlik late ynternasjonale druk op it Tsjechslowaakske regear, wêrby't de Sweedske premier Olof Palme in liedende rol ferfolle, ta de frijlitting en útreis fan Porizkova en har mem út it kommunistyske lân. Yn Sweden waard it gesin Pořizek weriene en krige de jonge Porizkova de Sweedske nasjonaliteit.
Koarte tiid letter, lykwols, ferliet Porizkova har heit syn frou en bern, en draaide it houlik fan har âlden út op in skieding. Har heit wegere om alimintaasje te beteljen foar Porizkova en har jongere broer, en moast dêr troch de Sweedske rjochter ta twongen wurde. Porizkova en har heit binne sadwaande sûnt har iere jonkheid faninoar ferfrjemde. Har mem wertroude neitiid teminsten twa kear.
Modellewurk
Hoewol't Porizkova yn har iere tinerjierren bekendstie as "dat lilke fanke", ûntjoech se har ta in tige tsjeppe jonge frou. Yn 1980 makke in kammeraatske fan harres in fotoreportaazje fan har dy't se opstjoerde nei it modelleburo Elite Model Management yn 'e hope dat men dêr har feardichheden op it mêd fan fotografy opmerke soe. Ynstee foel it each fan John Casablancas, it haad fan it modelleburo, op Porizkova, dy't in ticket nei Parys oanbean krige. Dêr ûnwikkele Porizkova har ta ien fan 'e wichtichste en bêst betelle modellen fan 'e iere jierren tachtich.
Yn 1984 waard se ek yn 'e Feriene Steaten bekend, doe't se as earste frou dy't yn it Eastblok berne wie op 'e omslach fan 'e ferneamde baaikleanedysje fan 'e it sporttydskrift Sports Illustrated stie. Yn 1985 stie se nochris op 'e omslach fan 'e baaikleanedysje fan Sports Illustrated, en yn augustus 1987 pronke se (oanklaaid) op 'e omslach fan it neakenblêd Playboy om reklame te meitsjen foar har eigen (net-neakene) baaikleankalinder. Sawol har kalinder fan 1988 as dy fan 1989 waarden hûnderttûzenen eksimplaren fan ferkocht.
Aktearwurk
Porizkova makke har debút as aktrise yn 1983 yn Portfolio, in mockumentary oer it libben fan topmodellen. Neitiid spile se yn 1987 yn 'e film Anna, dy't goede kritiken krige, en yn 1989 wie se de tsjinspylster fan akteur Tom Selleck yn 'e komeedzje Her Alibi. Porizkova spile dêryn de rol fan in fan moard fertochte Roemeenske sirkusartyste, dy't in falsk aliby ferskaft wurdt troch it personaazje fan Selleck, in detektiveskriuwer dy't oanhelle rekke is mei writer's block, en dy't fia dizze echte moardsaak nije ynspiraasje besiket op te dwaan. Foar dizze rol krige Porizkova lykwols net folle wurdearring, en se waard sels nominearre foar in Golden Raspberry yn 'e kategory minste aktrise.
Yn 1993 spile Porizkova yn Arizona Dream, in film fan regisseur Emir Kusturica, as de tsjinspylster fan Johnny Depp en Jerry Lewis, as Lewis syn jonge Poalske ferloofde. Porizkova regisearre sels de film Roommates, út 2001, nei in eigenskreaun senario. Yn 2004 hie se in rol yn 'e romantyske komeedzje Knots. Yn 2010 wie se te sjen yn in ôflevering fan 'e soapsearje Desperate Housewives, tegearre mei har kollega-model Heidi Klum. Fierders wie se op 'e tillefyzje te sjen yn ôfleverings fan 'e searjes Head Case (2009), As the World Turns (2009/2010), Jane by Design (2012) en The Mysteries of Laura (2015).
Skriuwwurk
Porizkova skreau mei Joanne Russell in berneboek, The Adventures of Ralphie the Roach, dat yn 1992 publisearre waard. It boek wie yllustrearre troch har styfsoan Adam Ocasek. Yn 2007 brocht se in Sweedsktalige roman út, Modellsommar ("In Modelsimmer"), oer in fyftjinjierrich famke dat troch in modelleburo útnûge wurdt om in simmerskoft yn it Parys fan 1980 te wurkjen. Tsjinwurdich hâldt Porizkova in blôch by foar de online-krante The Huffington Post.