cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Suderbuorren
Suderbuorren is ek in wyk yn de stêd Ljouwert, benoarden en eastlik fan Himpens.
Slach oan de Boarn
De Slach oan de Boarn fûn plak yn 734 tusken in Frysk leger laat troch oanfierder Poppo en in Frankyske leger laat troch Karel Martel. De Friezen waarden ferslein en dêrtroch waard, nei Fryslân westlik fan it Fly, doe ek Fryslân tusken Fly en Lauwers oan de Franken ûnderhearrich.
It krekte plak fan de slach is net wis, mar it wurdt meast situearre by de mûning fan de Boarn yn de Middelsee, yn de omkriten dêr't no Jirnsum leit. De slach hjit dêrom ek wol de "Slach oan de Bordine" of de "Slach by Jirnsum".
Eftergrûn
It Fryske Ryk hie ûnder de foargonger fan Poppo, kening Redbad syn grutste útwreiding berikt. Redbad hie tankber gebrûk makke fan de swakkens fan it Frankyske ryk nei de dea fan hofmeier Pippyn II yn 715 en syn legers koenen de Franken maklik ferslaan. De Friezen brochten alle eardere Fryske gebieten binnen it ryk en stienen sels mei in leger foar de poarte fan de haadstêd fan de Franken, Keulen. Under Karel Martel kaam der in ein oan 'e sleauwens fan de Franken en sy begûnen mei it werom winnen fan de ferlerne gebieten. Ek de Fryske kening Poppo moast der oan leauwe yn 733 doe't de Franken in fjildtocht tsjin de Friezen útein sette.
De slach
It leger fan de Friezen wie nei alle gedachten net goed tariede tsjin de sterke kriichsmacht fan de Franken, dy't ûnder de allegedueren krigen fan Karel Martel allinnich mar oerwinnings meimakke hienen. Neffens de annalen waard it Fryske leger tebek slein nei Eastergoa, dêr't de lêste slach plak fûn yn 734 oan de Boarn. Karel stiek mei in float mei in leger oan board de Aelmere oer om De Boarn op te farren. De Friezen waarden yn de slach ferslein en harren oanfierder Poppo skeat it libben der by in. De Franken sloegen oan it plonderjen en stutsen de heidenske hillichdommen yn 'e brân. Mei in grutte bút farde Karel Martel mei syn float werom, de macht fan de Friezen wie brutsen.
Gefolch
It ferliezen fan dizze slach soe grutte gefolchens hawwe foar de Friezen. Der kaam in ein oan 'e selsstannigens fan it Fryske Ryk. It Fryske gebiet westlik fan de Lauwers waard troch de Franken beset en tafoege oan it Frankyske ryk. Allinich it gebiet eastlik fan de Lauwers koe syn selsstannigens noch behâlde oant 772, doe't de Frankyske kening Karel de Grutte dêr lang om let in ein oan makke.
Salvador Dalí
Jonge libben
De heit fan Salvador wie in notaris út Cadaques. Syn âldste broer hiet ek fan Salvador mar dizze ferstoar trije jier foar de berte fan Dali. Salvador hat in suske Ana Maria. Salvador wurde as bern ferskriklik bedoarn, hy koe en mocht alles dwaan. Doe't Dali sân jier âld wie ,woed er Napoaleon wêze. Yn dy perioade ûntduts hy ek Cadaques en syn prachtige baai. Dizze ûntdekking betsjutte it begjin fan in libbenslange fassinaasje en leafde foar dy baai. De rare kleuren op de rotsen, de ferlitten strânen binne faak in ûnderwerp west fan de stúdzjes fan Dali.
Skoalle
Alle dagen gie hy nei skoalle yn Figueras, letter gie hy nei de keunstakademy yn Madrid. Op de akademy bestudearre hy de geheimen fan ljocht en donker fan de masters út de Renêssânse. Salvador hie in grutte passy foar skilderjen. Op de akademy kaam hy yn oanrekking mei in kompleet oare styl fan libben. Salvador wie ferbjustere, mar al gau fûn hy it prachtich. Hy moete in soad minsken en makke samar freonen. Ien fan dy freonen wie Luis Buñuel. Buñuel spile in grutte rol yn de gefjochten tsjin religy en de maatskippij yn Spanje. Hy besocht minsken te skokken mei de boeken dy’t hy skreaun en films dy’t hy makke. Tegearre mei Dali makke hy de films “Un chien Andalou" en "L'age d'Or". Guon minsken fûnen de films in skande. In pear kear rûn it út de hân. Hy kaam yn oanrekking mei de plysje. Hy waard twa kear skorst fan de akademy en moast sels in kear nei de finzenis. Mar Dali gie troch mei skilderjen.
Hy ûntduts de Ympresjonisten en skildere it linnen yn bûnte kleuren. Mar it grutste diel fan de tiid wie hy dwaande om syn imago op te bouwen. Hy woe in tige werkenber persoan wurde. Dêrom hie hy lang hier en liet syn bakkeburden stean. Ek droech hy in lange kape mei in bûnt kleure flinderstrik. Hy liet syn snor stean mei in krol oan beide kanten. It wie krekt oft hy wist dat hy in wichtich persoan wurde soe. Fan lyts ôf oan hie Dali grutskheidwaansin en hie in útsûnderlike fantasy.
Syn opgong
Letter moete hy in pear kubistyske skilders en bestudearre it Kubisme. Mar al gau joech hy krekt as it ympresjonisme it kubisme op, om him te stoarten op it Surrealisme. Yn 1927 gie Dali nei Parys. Hy gie op besite by Pablo Picasso, Picasso en Dali hoegden inoar mar oan te sjen om elkoar te begripen. Juan Miro in surrealistyske skilder, yntrodusearre Dali by oare surrealisten yn Parys. Yn 1929 sleat hy him by harren oan. Yn dizze perioade moete hy syn takomstige frou Gala. Gala wie faak syn model op syn skilderijen en sy wie faak ek it ûnderwerp fan syn skilderijen. Gala kaam nei Cadque en sy wist hoe se Dali yn betwang hâlde moast. Ein 1929 trouden se en lieten elkoar noait mear yn de stiik. Se ferhuzen nei Port-Lligat en Dali gie wer oan 't wurk. Hy skildere in protte skilderijen en joech in soad lêzingen. De measte lêzingen einigen mei de problemen en rellen yn Spanje. Yn 1933 wie Dali sels ferwikkele yn de Katalaanske opstân. Dali’s politike opfettings neist syn obsesje foar Hiter en syn monargistyske sympatyen feroarsaken in brek tusken Dali en oare Surrealisten. De publikaasje fan Dali’s skildere “It riedsel fan Wilhelm Tell” makke de brek noch grutter. It skilderij liet Lenin sjen sûnder broek, mei in lange útrekte bil. Krekt nei syn brek mei de surrealisten gie Dali nei de Feriene Steaten. Dêr fûn Dali syn soarte minsken en wie de omjouwing goed om in tentoanstelling te hâlden. Al op de earste dei fan de tentoanstelling yn New York ferkocht Dali al syn skilderijen. Hy krige safolle opjeften dat it ûnmooglik wie om se allegear oan te nimmen. Hy rekke dêrtroch oerspand en rekke yn in depresje. Yn 1948 gie hy werom nei Port-Lligat. Stadichoan waard hy rêstiger en koe hy mear fet krije op syn libben. Hy gie op besite by de paus en sette him yn foar de mienskip. Hy ferdielde syn tiid tusken Port-Lligat, Paris en New York. Hy wurke as hy thús wie en spile de klown yn Parys en New York. Wylst ferskillende stilen en keunstbewegingen harren sels begûnnen te fermingen of ferdwûnen, hâlde Dali fest oan syn eigen styl. Dochs moast hy elke kear de wrâld wol litte sjen dat er fernijend wie, dit die er troch skokkende skilderijen te meitsjen en skokkende aksjes te betinken. Yn 1973 waard syn eigen museum iepene yn syn bertestêd, Figueras. In soad skilderijen en attributen waarden delsetten en it publyk streamde ta.
It ferfal.
1982 wie it slimste jier fan syn libben. Syn frou Gala gie dea. Fan har dea ôf gie it ek hieltyd slimmer mei de eigen sûnens. Hy gie noch fierders efterút nei in brân yn syn hûs yn Pubol yn 1984. Twa jier letter krige hy in pacemaker pleatst. It grutste diel fan syn lêste libbensjierren brocht er allinnich troch. Dali ferstoar op 23 jannewaris 1989 troch in hertoanfal mei ferskillende komplikaasjes.
Uddelermar
De Uddelermar is in marke op de Feluwe by it doarp Uddel. Hy is de boarne fan de Hierdenske Beek
De mar is wierskynlik ûntstien as in pingoruïne of iiskearnhichte. Yn it gefal fan de Uddelermar is dat bard yn it Saalien, de op ien nei lêste iistiid. Nei it ranen fan de iiskearn bleau it gat oer dat no de mar foarmet. Mei't de Uddelermar yn in betreklik heechlizzend, drûch gebiet leit binne de omkriten fan de mar mûglik al yn de Izertiid yn kultuer brocht. Yn elts gefal is fanôf de 7e iuw yn dy kriten izer produsearre. Eastlik fan de mar leit de Huneskâns, in ferdigeningswurk út de âldheid. thumb|center|800px|De Uddelermar mei oerbliuwsels fan de Huneskâns
Termunterzijl
Termunterzijl (Grinslânsk: Ziel) is in doarp oan de Westeriems yn de gemeente Iemsdelta yn Grinslân. It doarp hat likernôch 300 ynwenners en hearde fanâlds ta it karspel Termunten. Oant 1808 wie it doarp part fan it Klaai-Aldamt en fan 1818 oant 1990 hearde it, mank mei de doarpen Borgsweer, Termunten, Wagenborgen en Woldendorp ta de gemeente Termunten. Dy gemeente gie doe op yn de gemeente Delfsyl, dy't yn 2021 wer opgie yn de gemeente Iemsdelta.
Skiednis
thumb|left|It eardere gemaal Cremer, Termunterzijl It doarp is ûntstien neidat yn 1601 yn it Termunterzijldjip een skutslûs oanlein waard. Dêr einige de Stedswei dy't de stêd Grins oer Appingedam, Farmsum en de Easterhoeke ferbûn mei de Eastfryske stêd Emden.
Foar it doarp ûntstie wie dêr al in syl tichteby it doarp Termunten dy't yn de mûning fan de Munter Ae lei. De slûs waard yn 1553 ôfdamme om't dy skeind rekke wie nei it ûntstean fan de Doalert. Yn 1565 waard der sprutsen fan Olde munterzyl. Yn 1584 waard troch spaanske troepen dêre in skâns oanlein, de Termuntersile scanze, dy't letter wer ôfbrutsen waard.
Yn de santjinde iuw wie Termunterzijl in warber hannelsplak. Der wie de nedige yndustry lykas in oaljemûne. Ek wennen der ien of mear houthannelers. Ek wie der yn Termunterzijl in fermanje fan de minnisten fan de streaming fan de de Ukowallisten.
By de Sint-Martensfloed fan 1686 rekke it doarp folslein ferwoastge en kamen hast alle ynwenners om. Yn 1725 waard yn opdracht fan de stêd Grins ûnder lieding fan stedsboumaster Anthony verburgh in nije slûs oanlein mei in sierwurk: Boog van Ziel.
Oan de ein fan de Frânske tiid wie Termunterzijl militêr wichtich omdat der in batterij fêstige wie foar it belis fan Delfsyl (1813-1814). Mids 19e iuw wie it in fiskers- en hannelsplak. Dat lêste hie it foaral te tankjen oan de bloei fan de feankoloaniale skipfeart. It doarp hie doe 50 huzen en 340 ynwenners. . Yn de lêste desenniums fan de 20e iuw waard de rekreaasjefeart wichtich foar de haven. By de ferheging fan de diken op deltahichte yn 1972 waard in nije slûs en in útdykske stoarmfloedkearing oanlein. Yn 2000 wie it kombinaasjegemaal Rozema klear. It âlde gemaal Cremer út 1930 en 1931 is der ek noch altyd. Op it heden wenje der sa'n 295 minsken (2021)..
Tusken 1919 en 1948 rûn de steamtramline fan de Stoomtramweg-Maatschappij Oostelijk Groningen troch Termunterzijl.
Boppe de âlde syl stiet de Boog van de Ziel: de brêge boppe de âld slûs dy't fersierd is mei de wapens fan de sylfesten de sylfesters.
Termunterzijl is in beskerme doarpsgesicht. Troch it doarp rint de Ynternasjonale Doalertrûte. Tsjintwurdich hat it doarp in opspuite sânstrân foar rekreaasje.
Kaukasusiikhoarntsje
It Kaukasusiikhoarntsje (Latynske namme: Sciurus anomalus) is in sûchdier út it skift fan 'e kjifdieren (Rodentia), it ûnderskift fan 'e iikhoarntsjes en sliepmûzen (Sciuromorpha), de famylje fan 'e iikhoarntsjes (Sciuridae), de ûnderfamylje fan 'e echte iikhoarntsjes (Sciurinae), de tûke fan 'e echte beamiikhoarntsjes (Sciurini), it skaai fan 'e beamiikhoarntsjes (Sciurus) en it lyknammige, monotypyske (út ien soarte besteande) ûnderskaai fan 'e Kaukasusiikhoarntsjes (Tenes). Dizze soarte komt foar yn 'e Kaukasus en it Midden-Easten, dêr't er benammen yn boskgebieten libbet.
Fersprieding en biotoop
It Kaukasusiikhoarntsje is yn 'e Kaukasus lânseigen yn 'e noardlike helte fan Georgje, dielen fan Kaukazysk Ruslân, it noarden en westen fan Azerbeidzjan, en noardlik en sintraal Armeenje. Bûten de Kaukasus komt er ek foar yn dielen fan Iraan, Irak, Syrje, Libanon, Israel, Palestina, Jordaanje en Lyts-Aazje. Yn Jeropa libbet er inkeld op it Grykske eilân Lesbos en it Turkske eilân Imbros (Gökçeada), beide yn 'e Egeyske See. It Kaukasusiikhoarntsje is ien fan twa iikhoarntsjesoarten dy't foarkomme op Mediterrane eilannen. Syn ideäle natuerlike biotoop wurdt foarme troch leafwâld yn tuskenbeiden klimaatsônes en troch mingd wâld, al komt er ek wol foar yn nullewâld. Yn 'e bergen is er oantroffen oant op in hichte fan 2.000 m.
Beskriuwing
It Kaukasusiikhoarntsje hat trochinoar in kop-romplingte fan 20-30 sm, mei in sturtlingte fan 13-17 sm en in gewicht fan 200 g oant 1 kg. De pels is griisbrún op 'e rêch en gielbrún op 'e bealch. Kaukasusiikhoarntsjes libje yn 'e beammen, dêr't se har nêsten bouwe. Se frette fral nuten, sieden, beamleaten en beamknoppen.
Status
It Kaukasusiikhoarntsje waard foar it earst wittenskiplik beskreaun yn 1778, troch de soölooch Johann Friedrich Gmelin, al is it mooglik dat de namme Sciurus anomalus betocht is troch Johann Anton Güldenstadt. Dizze soarte hat de IUCN-status fan "net bedrige", om't er, benammen yn it Aziatyske diel fan Turkije, noch rûnom foarkomt. Yn 'e Levant liket dizze soarte lykwols efterút te buorkjen, en yn Israel wied er yn 1993 al hast útstoarn. De wichtichste bedrigings foar it Kaukasusiikhoarntsje komme fan 'e minske, en nimme de foarm oan fan streuperij en ûntbosking.
Undersoarten
Der binne trije erkende ûndersoarten fan it Kaukasusiikhoarntsje:
Archeolooch
In archeolooch is ien dy't mei sukses de oplieding archeology oan in universiteit dien hat. Ien dy't dizze oplieding net dien hat, mar him wol dwaande hâldt op dat mêd wurdt in amateur-archeolooch neamd. In archeolooch is in wittenskipper dy't oan de hân fan âlde oerbliuwsels fan eardere kultueren it ferline besiket te rekonstruearjen.
Utsein archeologen binne by opgravings ek oare deskundigen nedich, lykas:
Rio 2
Rio 2 is in Amerikaanske aventoerekomeedzje út 2014 yn 'e foarm fan in lange tekenfilmmusical foar bern en it hiele gesin. De film stie ûnder rezjy fan Carlos Saldanha en de haadrollen waarden fertolke troch Jesse Eisenberg en Anne Hathaway. De titel ferwiist nei de Brazyljaanske stêd Rio de Janeiro. De film is in ferfolch op it súksesfolle Rio, út 2011. Yn Rio 2 wurdt djip yn it Amazônegebiet it bestean ûntdutsen fan in hiele koloanje lytse blauwe ara's, in soarte wêrfan't tocht waard dat Blu en Jewel en harren trije piken de lêste eksimplaren wiene. Hoewol't it Blu it measte net skele kin, lit er him troch Jewel beprate om nei harren soartgenoaten op 'e siik te gean. It docht lykwols bliken dat de yn hege mjitte domestisearre Blu net inkeld swierrichheden hat om yn it wyld te libjen, mar ek om troch wylde soartgenoaten akseptearre te wurden. Underwilens hawwe yllegale houtkappers it op it wengebiet fan 'e lytse blauwe ara's foarsjoen. Rio 2 krige mingde resinsjes fan 'e filmkritisy, mar wie in grut kommersjeel súkses yn 'e bioskopen.
Plot
De lytse blauwe ara's Blu en Jewel en harren piken Carla, Tiago en Bia libje gelokkich yn in fûgelreservaat fuortby Rio de Janeiro. De yn it wyld grutwurden Jewel moat lykwols, sûnder it ferhelpe te kinnen, tasjen hoe't de piken yn harren hâlden en dragen suver mear op minsken as op fûgels begjinne te lykjen. Underwilens binne Linda Gunderson, Blu syn eardere baaske, en har man, de Brazyljaanske ornitolooch Túlio Monteiro, djip yn it Amazônegebiet op ekspedysje om in rêden fûgel los te litten yn syn natuerlike habitat. Neitiid komme se yn harren kano op 'e rivier yn in streamfersnelling telâne dy't harren oer in wetterfal hinne spielt. By de poel ûnderoan de wetterfal ûntdekke se in lytse blauwe ara.
It tinken wie dat Blu en Jewel en harren piken de iennichste oerbleaune lytse blauwe ara's yn 'e wrâld wiene, mar de ûntdekking fan Linda en Túlio feroaret dat. Se helje de media derby en op 'e tillefyzje ferklearret Túlio dat er krewearje sil om it wengebiet fan 'e lytse blauwe ara's ta in beskerme natoergebiet ferklearre te krijen. Dêrmei komt er de lieder fan in yllegale houtkapoperaasje op it sear, dy't mank syn ûnderhearrigen inkeld bekend stiet as "de Grutte Baas".
As de groep ôfset, besiket in oare freon, de Ingelske buldog Luiz, harren te folgjen, mar dat wurdt neat. Ta argewaasje fan Jewel stiet Blu derop om foar de koers te fertrouwen op syn GPS-navigaasjesysteem, dêr't er de lokaasje fan Linda op yntoetst hat. Underweis komme se troch de stêd Manaus, de "poarte fan it Amazônegebiet". Dêr oerlibbet de sadistyske gieltoefkakketoe Nigel, de âlde aartsfijân fan Blu en Jewel, no as wiersizzer/oplichter, mei't er net mear fleane kin sûnt er troch tadwaan fan Blu syn measte fearren kwytrekke is (sjoch: Rio). As er Blu-en-dy sûnder euvelmoed oerfleanen sjocht, rekket er befongen troch razernij en beslút er wraak te nimmen. Mei twa hantlangers, in swijsume eameliter dy't Charlie hjit en de froulike gifkikkert Gabi, dy't fereale op Nigel is, set de kakketoe de efterfolging yn.
As Blu-en-dy úteinlik nei in ommelânske reis de lokaasje fan Linda en Túlio yn it reinwâld berikke, kinne se dêr earst gjin soartgenoaten fine. As se hast wer werom sille, wurde se lykwols ûntfierd troch brúnkleurige fûgels, dy't, as se ûnder in wetterfal troch fleane, mei modder kamûflearre lytse blauwe ara's blike te wêzen. It is de swaarm fan Jewel, fan wa't se miende dat alle oare leden omkommen wiene by in boskbrân doe't se jong wie. Se fynt û.o. har heit Eduardo werom, de lieder fan 'e swaarm, har muoike Mimi, en har glêde jeugdfreon Roberto, oan wa't Blu fuortendaliks in grouwéligen hekel kriget.
Eduardo, dy't neat fan minsken hawwe moat, is bepaald net ûnder de yndruk fan syn wifkjende, knoffelige nije skoansoan, temear om't Blu in heuptaske mei minsklik ark en reau meidraacht. Hy neamt Blu in húsdier, wat yn 'e wyldernis in skelwurd is. Blu docht syn bêst om him oan te passen oan wylde ara's, mar dat slagget mar min. Hy fielt him allinnich en fergetten, mei't Jewel en de piken wól sûnder swierrichheden yn 'e groep opnommen wurde. As Nigel-en-dy it wengebiet fan 'e lytse blauwe ara's berikke, komt er mei in yngewikkeld plan op 'e lapen om Blu te fermoardzjen by in nije edysje fan it Karnaval fan Rio. Dêrfoar docht er audysje foar de talintejacht by Pedro, Nico, Rafael en Carla.
Underwilens binne Linda en Túlio noch altyd op 'e siik nei de lytse blauwe ara's, dy't har foar minsken soarchfâldich ferburgen hâlde. Op harren sneuptocht wurde se finzen nommen troch de houtsjers fan 'e Grutte Baas, dy't harren fêstbûn oan in beam yn it wâld efterlitte om te stjerren. Blu kriget moarns ier it lumineuze idee om der op eigen manneboet op út te gean om in paranút foar Jewel te heljen. Dêrby bedarret er lykwols ûngemurken yn it territoarium fan 'e gielwjukara's, dat swarde fijannen fan 'e lytse blauwe ara's binne. Felipe, de lieder fan gielwjukara's, brûkt dat foarfal om it bestân tusken de beide soarten te ferbrekken en harren oarloch te ferfetsjen.
Dy oarloch liket in ferrassend protte op in potsje fuotbal. Blu stiet derop om mei te dwaan, mar hy besljochtet de wedstryd (oarloch) troch in eigen goal te meitsjen. De lytse blauwe ara's ferlieze dêrtroch harren rjochten op it paranutebosk en alle oare leden fan 'e swaarm keare Blu de rêch ta. Nei in heechoprinnende rûzje mei Jewel pakt Blu syn heuptaske en fljocht fuort. Jewel mient dat er har yn 'e steek lit om werom te kearen nei Rio de Janeiro, mar eins hat Blu besletten om noch hurder syn bêst te dwaan om akseptearre te wurden, troch alle minsklike dingen fuort te dwaan. Hy bringt syn heuptaske nei it kamp fan Linda en Túlio, mei de bedoeling om it dêr efter te litten.
As er dêr lykwols arrivearret, treft er it kamp oer de kop helle en fandalisearre oan. Untrêstge giet Blu op 'e siik nei Linda. Roberto, dy't Blu yn opdracht fan Eduardo yn it each hâldt, kom him oer it mad en beskuldiget him derfan dat er de lytse blauwe ara's ferriede wol oan 'e minsken. Op dat stuit boalderet der in bulldozer fan 'e houtsjers foarby, dy't Roberto driget te oerriden. Roberto ferstivet yn panyk en Blu rêdt him it libben troch him oan 'e kant te skuorren. Hy stjoert Roberto werom nei hûs om 'e oaren te warskôgjen, wylst er sels fierder siket nei Linda. As er har en Túlio fêstbûn oantreft, makket er mei syn snaffel koart wurk fan 'e knopen en befrijt er harren.
It is dúdlik dat de Grutte Baas it wengebiet fan 'e bedrige lytse blauwe ara's ferneatigje wol foar't it ta in beskerme natoergebiet ferklearre wurde kin. Mei grut materieel tsjogge de houtsjers op. Linda en Túlio besykje harren om 'e nocht tsjin te kearen. Blu oertsjûget ûnderwilens de oare lytse blauwe ara's derfan dat se harren wengebiet ferdigenje moatte. As de hiele swaarm fanwegen komt om him te warren, krije de lytse blauwe ara's help fan 'e gielwjukara's en de oare bisten fan it reinwâld. Eduardo wurdt út 'e loft plôke troch in grutte grypmasine. Hy falt oer de grûn en driget ferplettere te wurden, mar Linda stelt in skomasine en triuwt de grypmasine fansiden. Túlio weaget syn eigen libben troch tusken beide masines te dûken om Eduardo op te pakken, mei him fuort te draven en him wer frij te litten. De bisten fan it wâld kinne de houtsjers wol oer, mar de Grutte Baas besiket de beammen op te blazen mei dynamyt. Dêrby moat er him lykwols yn it reinwâld weagje, dêr't er ferslynd wurdt troch in boä konstriktor. Op 'e nij komt Blu syn feardichheid mei it losmeitsjen fan knopen fan pas, en hy fljocht fuort mei in lang tou mei ferskate bondels dynamytsteaven deroan.
Nigel sjocht syn kâns skoan en begjint oan it útein fan it tou te skuorren. As it dynamyt ûntploft, wurde Blu en Nigel allebeide in ein fuortblaasd en reitsje se fertize yn lianen. Al hingjend fjochtsje se mei-inoar. Charlie helpt Nigel troch in pylkje op Blu ôf te sjitten dat ynsmaard is mei gif fan Gabi har hûd. Hy rekket lykwols by fersin Nigel, dy't in Shakespeariaanske deadsmonolooch hâldt ear't er yninoar sakket. Gabi besiket dan selsmoard te dwaan à la Romeo en Julia, troch har eigen gif te drinken. Blu syn dochter Bia wiist der lykwols op dat Gabi gjin gifkikkert is, mar in beamkikkert dy't troch mimikry de kleurtekening fan in gifkikkert neibeart. It is neffens har in frij algemien fersin om Gabi har soarte foar in gifkikkert oan te sjen. Dêrop besiket Nigel Blu noch in lêste kear oan te fallen, mar hy wurdt dwerseide troch Gabi, dy't no net mear bang is om him kwea te dwaan troch him fêst te pakken, en him meisleept de ûndergroei yn om 'e leafde te bedriuwen.
Neitiid soargje Linda en Túlio derfoar dat it wengebiet fan 'e lytse blauwe ara's in beskerme status kriget. Blu wurdt fanwegen syn heldedieden no folslein akseptearre troch de swaarm, en Eduardo is ta de konklúzje kommen dat er mis wie: net alle minsken binne kwea. Blu syn domestisearre eigenskippen wurde no as in foardiel sjoen ynstee fan as in neidiel. Blu en Jewel beslute om by de swaarm te bliuwen, hoewol't Jewel, om Blu te skewielen, foarstelt om 'e simmerfakânsjes yn Rio troch te bringen. Underwilens wurde Nigel en Gabi fongen troch Túlio, dy't de ûnôfskiedlike bân tusken in kakketoe en in beamkikkert sa nijsgjirrich fynt, dat er harren op transport set nei Rio foar fierdere bestudearring. Luiz berikt einlings en te'n lêsten it Amazônegebiet, krekt op 'e tiid foar it feest dat Pedro, Nico, Rafael en Bia mei de kandidaten fan harren talintejacht organisearre hawwe.
Produksje
Rio 2 wie in ferfolchfilm, dy't makke waard op basis fan it súkses fan Rio, út 2011. Rio 2 waard, krekt as syn foargonger, regissearre troch Carlos Saldanha. Dyselde wurke diskear nei in senario fan Don Rhymer, Carlos Kotkin, Jenny Bicks en Yoni Brenner op basis fan in idee fan himsels. As produsinten wiene Bruce Anderson en John C. Donkin by it projekt belutsen foar de filmstudio's Blue Sky Studios en 20th Century Fox Animation. Foar de film wie in budget beskikber fan $103 miljoen. De kamerarezjy wie yn 'e hannen fan Renato Falcão, en de filmmuzyk waard fersoarge troch John Powell.
Distribúsje
De distribúsje fan Rio 2 waard fersoarge troch 20th Century Fox. De film gie op 20 maart 2014 yn Miami yn premiêre, en iepene dêrnei op 11 april yn 'e Amerikaanske bioskopen. It byhearrende soundtrackalbum ferskynde op 25 maart by platemaatskippijen Atlantic Records en Fox Music. Rio 2 kaam op 15 july 2014 út op dvd en blu-ray.
Untfangst
Fan 'e filmkritisy krige Rio 2 mingde resinsjes. Yn The Hollywood Reporter skreau Justin Lowe: "Dizze rumble in the jungle foeget in kleurrike cast fan reinwâldwêzens ta oan it oansteklike gefoel fan lichthertigens dat dizze franchise hat." Justin Chang fan Variety skreau: "Húslike en ekologyske drama's binne der by 't folop yn dizze fel kleure, lûdroftige, te fol troppe ferfolchfilm." Yn 'e krante USA Today joech Claudia Puig Rio 2 in skoare 2 fan 4 stjerren. Hja skreau: "[De film] tilt op fan 'e kleurrike animearre pracht en preal en komplekse musicalnûmers, mar it swalkjende, hektyske, sij it goedhertige, ferhaal liket nearne nei." Richard Corliss fan it tydskrift Time joech de film wol in positive resinsje. Hy skreau "Sels as er ûnferfine en berekkenjend is, is dit noch entûsjast fermaak dat de bern tefredenstelle sil. Fertel harren allinne net dat de Rio-films musicalkomeedzjes binne oer in fûgelgenoside."
Op 'e webside Rotten Tomatoes, dy't resinsjes sammelet, hat Rio 2 in ûndergemiddeld goedkarringspersintaazje fan 46%, basearre op 112 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: "Lykas de measte ferfolchfilms nimt Rio 2 it sjabloan fan syn foargonger oer en besiket dat grutter te meitsjen. Dat betsjut dat [dizze film] sels noch drokker, kleurriker en úteinlik wurchmeitsjender is foar sjoggers dy't net ta de jeugdige doelgroep hearre." Op Metacritic, de wichtichste konkurrint fan Rotten Tomatoes, behellet Rio 2 in goedkarringspersintaazje fan 49%, basearre op 34 resinsjes.
Opbringst
Rio 2 brocht yn 'e bioskopen yn 'e Feriene Steaten en Kanada $131,5 miljoen op, en yn alle oare lannen en territoaria $368,2 miljoen. Wrâldwiid kaam de opbringst dêrmei út op $499,7 miljoen. Ofset tsjin it budget fan $103 miljoen betsjut dat in winst fan $396,7 miljoen, hoewol't dêr de marketingkosten noch wol ôf moatte.
Prizen
Rio 2 waard nominearre foar de Satellite Award foar bêste orizjinele liet (What is Love? fan Janelle Monáe), foar de People's Choice Award foar favorite famyljefilm en foar de Kids' Choice Award foar favorite animaasjefilm. De film waard teffens nominearre foar fjouwer Annie Awards.
Súd (buorskip)
Súd (Stellingwerfsk: Zuud; Nederlânsk: Zuid) is in buorskip yn de gemeente Weststellingwerf. Súd leit besuden Elslo op de krusing fan de Boylerwei en de Verwerswei, yn 'e himrik fan Boyl.
Rekkenkeamer
De rekkenkeamer wie in orgaan dat elkenien dy't wat behear fan de lânsfinansjen die kontrolearre. Under de Boergonjers oefene de Hollânske rekkenkeamer yn Fryslân kontrôle út, mar yn de tiid fan de republyk hat Fryslân, útsein 1579 - 1582, doe't Deputearre Steaten de funksje waarnommen, in eigen rekkenkeamer hân.
Yn it earstoan bestie dy út seis, letter út fjouwer leden (rekkenmasters); it amt fan rekkenmaster wie in ambulatwaar amt.
Volodymyr (stêd)
Volodymyr (Oekraynsk: Володимир; fan 1944 oant 2021 Володимир-Волинський, Volodymyr-Volynsky; Russysk: Владимир Vladimir, Poalsk: Włodzimierz) is in stêd yn 'e oblast Wolhynje (Oekraïne).
Volodymyr is de haadstêd fan it rajon Volodymyr, mar makke dêr oant july 2020 bestjoerlik sels gjin diel fan út.
Midsiuwen
De stêd, dy't yn 884 foar it earst fermeld waard yn in histoaryske boarne, is ferneamd nei Vladimir fan Kiëv en wie it haadplak fan de histoaryske regio Wolhynje. Yn dy tiid hiet de stêd noch Vladimir.
Fan it ein fan 'e 10e iuw oant 1336 wie it foar in skoft de haadstêd fan it Aldrussyske foarstedom Wolhynje (ek Lodomearje) en letter ûnder de sûnt 1170 hearskjende grutfoarst Roman sûnt 1199 fan de ferienige foarstendommen Halytsj en Wolhynje. Om 1240 hinne waard it foarstedom ûnderhearrich oan de Mongoalen.
Haadside-ynfo/Side fan de wike 2013
Siden fan de wike yn 2013
Wike 1
Volodymyr (stêd)
Midsiuwen
Sûnt healwei de 12e iuw wie Vladimir de sit fan in otterdoks bisdom.
Yn 1349 oermastere de Poalske kening Kasimir III de stêd, dy't yn 1431 it Maagdenburger stedsrjocht krige. Fan 1452 oant de Uny fan Lublin hearde de stêd by it Gruthartochdom Litouwen.
Haadside-ynfo/Side fan de wike 2013
Siden fan de wike yn 2013
<br style="clear:both;"> besjen --- Wike 2
Russyske Revolúsje
thumb|right|300px|Gearkomste fan it Petrogradsowjet De Russyske Revolúsje wie in politike, ekonomyske en sosjale omkear dy't it tsaristyske rezjym yn Ruslân ten fal brocht en in steat fêstige dêr't de kommunistyske partij de hearskippij yn fierde. Trochstrings wurde ta de Russyske Revolúsje de foarfallen rekkene fan febrewaris oant oktober 1917, it tiidrek dêr't de febrewarisrevolúsje en de oktoberrevolúsje yn falle.
Volodymyr (stêd)
Russyske Ryk
Nei de Twadde Dieling fan Poalen yn 1793 kaam de stêd yn it Russyske Ryk te lizzen en sûnt 1795 yn it nije gûvernemint Wolhynje.
Russyske Revolúsje
Febrewarisrevolúsje
Op 17 febrewaris 1917 bruts yn Petrogard rebûlje út dêr't in gebrek oan bôle de oanlieding fan wie. It ûnderdrukken hjirfan mislearre troch oproer fan de soldaten. De doema stelde in foarlopich útfierend komitee yn, wylst de arbeiders en soldaten sels eigen rieden (sowjets) foarmen. De legerlieding keas de side fan de doema, wêrtroch de tsaar twongen waard ôfstân te dwaan fan de troan. Yn de foarearste regearing ûnder lieding fan foarst Lvov siet mar ien sosjalist: Aleksander Kerenski. De sosjalisten dy't yn twa kampen ferdield wienen hiene lykwols in folle gruttere ynfloed op de massa as de Liberalen. Oeral yn it lân rjochten sy sowjets op, dy't wer provinsjale en lanlike kongressen keazen.
Haadside-ynfo/Side fan de wike 2013
Siden fan de wike yn 2013
<br style="clear:both;"> besjen --- Wike 3
Volodymyr (stêd)
Russyske Ryk
By in folkstelling yn 1897 telde de stêd 9.883 ynwenners.
Yn 'e Earste Wrâldkriich waard de stêd troch troepen fan Eastenryk-Hongarije beset.
Nei de Poalsk-Russyske Oarloch (1919-1921) foel de stêd wer oan Poalen ta en waard de stêd, dy't no wer Włodzimierz hjitte, de haadstêd fan it woiwodskip (provinsje) Wolhynje.
Russyske Revolúsje
Febrewarisrevolúsje
thumb|110px|left|Lenin It earste al-Russyske riedenkongres keas yn juny in sintraal útfierend komitee, dat tsjinoer de (swakke) foarlopige regearing optrede as fertsjintwurdiger fan alle sowjets. It progamma fan de foarriedige regearing hâlde yn: in Liberale steatsfoarm, foartsetten fan de Kriich, gjin opheffing fan it grutgrûnbesit en wie foar de grutte massa net oantreklik. Yn april waard dúdlik dat dizze earste regearing him net hanthavenje kinne soe sûnder de stipe fan de sosjalisten. Op 5 maaie waard in koalysjeregearing foarme, dêr't de sosjalisten Kerenski en Tsereti yn de ynfloedrykste ministers wienen en dy't beiden de kriich trochsette woenen. Harren evenredige polityk waard fel bestride troch de bolsjewiken ûnder Lenin. Dy propagearre: alle macht oan de sowjets, frede sûnder anneksaasje, brea en lân.
Haadside-ynfo/Side fan de wike 2013
Siden fan de wike yn 2013
<br style="clear:both;"> besjen --- Wike 4
Volodymyr (stêd)
Twadde Wrâldkriich
thumb|left|Grutte Synagoge fan Volodymyr Neffens it tusken Nazy-Dútslân en de Sovjet-Uny sletten Molotov-Ribbentroppakt waard de stêd op 19 septimber 1939 beset troch it Sovjet-leger. Op 23 juny 1941 folge de besetting fan de Dútsers en fuort dêrnei de ferfolging fan de joaden. Begjin september 1942 waarden fan de 15.000 ynwenners fan it joadske getto likernôch 13.500 joaden fermoarde. Yn it ramt fan dy aksje op de feestdei Jom Kipoer waard ek de grutte synagoge fan de stêd yn 'e brân stutsen. De goed 1.000 joadske twangarbeiders dy't ynearsten noch yn libben bleaune, waarden yn desimber 1943 troch it Sonderkommando 4b der SS-Einsatzgruppe C deasketten. Dêrmei wie de Endlösung yn it Reichskommissariat foltôge.
Russyske Revolúsje
Febrewarisrevolúsje
Doe't it troch Kerenski tarieden offinsyf yn Galysje mislearre, late it neis hjiroer yn Petrogard ta rebûlje, mar it sintrale útfierend komitee wegere omgean te lizzen foar de druk fan de bolsjewiken, dy't de lieding fan de spontane oproer hienen. De beweging einige, de bolsjewistyske partij waard ferbean en Lenin flechte nei it bûtenlân. Yn july waard in nij koalysjereagering foarme ûnder lieding fan Karinksi dy't fêsthâlde oan it eardere programma. Liberalen en konservativen fêstigen har hoop op generaal Kornilov dy't op 27 augustus in mislearre steatsgreep útfierde. De bolsjewisten profitearren fan de nederlaach en Kerenski ferlear syn grip oer it lân doe't boeren de grutte boerepleatsen besetten wylst fabryksarbeiders harren yn grutte tallen oansletten by de bolsjewisten dy't yn de sowjets fan Petrogard en Moskou de mearderheid krigen.
Haadside-ynfo/Side fan de wike 2013
Siden fan de wike yn 2013
<br style="clear:both;"> besjen --- Wike 5
Volodymyr (stêd)
Twadde Wrâldkriich
Yn 1943 waard it fan 'e Dútsers besette Włodzimierz in plak dêr't Poalen beskerming sochten om oan de slachting fan Oekraynske nasjonalisten fan it Oekraynske Opstannelingeleger (UPA) te ûntkommen. De Poalen waarden sawol ferdigene troch de fan de mei ynstimming fan de Dútsers ynstelde Poalske plysje as troch in yllegale selsferdigeningsienheid. De oanfallen fan de UPA fûnen benammen yn 'e bûtenwiken plak, mar neffens ûndersyk fan Władysław Siemaszko en Ewa Siemaszko waarden by 12 oanfallen dochs noch 111 Poalen troch it UPA fermoarde.
Nei 1945
Op 20 july 1944 waard de stêd nei in fûle striid troch it Reade Leger befrijd. Oant dat stuit hearde de stêd noch by Poalen, mar de lânsgrinzen waarden op 'e nij fêststeld. De Poalske ynwenners waarden útset en nei it nei it westen ta ferskode Poalen útset, wylst de stêd by de Oekraynske Sosjalistyske Sovjetrepublyk foege waard. Włodzimierz waard sûnt dy tiid Volodymyr-Volynsky (Volynsky ferwiisde nei Wolhynje).
Op 15 desimber 1921 waard de tafoeging 'Volynsky' fan de offisjele namme ferwidere.
Russyske Revolúsje
Oktoberrevolúsje
Ein septimber achte Lenin de tiid ree om yn opstân te kommen tsjin it sintraal útfierend komitee. De foarsitter fan de sowjet fan Petrogard, Trotski waard belêste mei de tarieding fan de opstân. In militêr revolúsjonêr komitee waard oprjochte en as streefdatum waard de twadde byienkomste fan de al-Russyske riedskongres nommem. Op 25 oktober besetten troepen fan it komitee strategyske punten yn de stêd. De regearing waard ôfset en de ministers arrestearre. Kerenski besocht sûnder resultaat Pegrograd te weroverjen (30 oktober). De bolsjewiken stuiten ynearsten nearne op grutte tsjinstân, útsein yn Moskou en yn Súd-Ruslân. Op 26 oktober begûn it twadde al-Russyske kongres fan de Sowjets dêr't de bolsjewiken de mearderheid hienen en in Bolsjewistyske regearing keazen, de earste ried fan folkskommisarissen, him neamend "foarlopige arbeiders- en boereregearing".
Haadside-ynfo/Side fan de wike 2013
Siden fan de wike yn 2013
<br style="clear:both;"> besjen --- Wike 6
Volodymyr (stêd)
Geografy
De stêd leit oan de rivier de Lûha yn it west fan de oblast Wolhynje, net fier fan de Poalske grins. Fiif kilometer súd fan 'e stêd leit it kleaster fan Zymne. Grutte stêden yn 'e omkriten binne Kovel (50 km), Lûtsk (70 km) en Hrubieszów yn Poalen (30 km).
Russyske Revolúsje
Oktoberrevolúsje
റഷ്യന്‍ വിപ്ലവം
Haadside-ynfo/Side fan de wike 2013
Siden fan de wike yn 2013
<br style="clear:both;"> Besjen --- Wike 7
Volodymyr (stêd)
It besjen wurdich
thumb|Volodymyr-Volyns'kiy Knyazay Vasyl'ka 2 Kostel Ioakima ta Anny 03 (YDS 6414)|260px|Joachim en Annatsjerke
Haadside-ynfo/Side fan de wike 2013
Siden fan de wike yn 2013
<br style="clear:both;"> besjen --- Wike 8
<br style="clear:both;"> besjen --- Wike 9
<br style="clear:both;"> besjen --- Wike 10
<br style="clear:both;"> besjen
Wike 13
<br style="clear:both;"> besjen --- Wike 14
<br style="clear:both;"> besjen --- Wike 15
<br style="clear:both;"> besjen --- Wike 17
<br style="clear:both;"> besjen --- Wike 18
<br style="clear:both;"> besjen --- Wike 19
<br style="clear:both;"> besjen --- Wike 20
<br style="clear:both;"> besjen --- Wike 21
<br style="clear:both;"> besjen --- Wike 22
<br style="clear:both;"> besjen --- Wike 24
<br style="clear:both;"> besjen --- Wike 25
<br style="clear:both;"> besjen --- Wike 26
<br style="clear:both;"> besjen --- Wike 27
<br style="clear:both;"> besjen --- Wike 28
<br style="clear:both;"> besjen --- Wike 29
<br style="clear:both;"> besjen --- Wike 30
<br style="clear:both;"> besjen --- Wike 31
<br style="clear:both;"> besjen --- Wike 33
<br style="clear:both;"> besjen --- Wike 34
<br style="clear:both;"> besjen --- Wike 35
<br style="clear:both;"> besjen --- Wike 36
<br style="clear:both;"> besjen --- Wike 37
<br style="clear:both;"> besjen --- Wike 38
<br style="clear:both;"> besjen --- Wike 39
<br style="clear:both;"> besjen --- Wike 40
<br style="clear:both;"> besjen --- Wike 41
<br style="clear:both;"> besjen --- Wike 42
<br style="clear:both;"> besjen --- Wike 43
<br style="clear:both;"> besjen --- Wike 44
<br style="clear:both;"> besjen --- Wike 45
<br style="clear:both;"> besjen --- Wike 46
Insurrection (band)
Insurrection is in Fryske melodic death/thrashmetalband oprjochte yn 2010 yn Ljouwert. De band brocht yn 2015 syn earste 6-track EP út: Catatonic. Yn 2019 folge harren debútalbum Circles of Despair. De band hat in soad liveshows yn binnen- en bütenlân spile, wêrûnder yn Frankryk, Switserlân en Dútslân. Yn 2020 spile Insurrection ek op 'e online edysje fan it Into the Grave festival. Insurrection hat ien EP en in studio-album útbrocht.
Haadside-ynfo/Side fan de wike 2013
Siden fan de wike yn 2013
<br style="clear:both;"> besjen --- Wike 47
<br style="clear:both;"> besjen --- Wike 48
Goldelund
thumb|Lizzing Goldelund is in plak yn de Dútske dielsteat Sleeswyk-Holstein en makket diel út fan it distrikt Noard-Fryslân. Goldelund hat 384 ynwenners (2010).
Haadside-ynfo/Side fan de wike 2013
Siden fan de wike yn 2013
<br style="clear:both;"> besjen --- Wike 49
<br style="clear:both;"> besjen --- Wike 50
<br style="clear:both;"> besjen --- Wike 51
<br style="clear:both;"> besjen --- Wike 52
<br style="clear:both;"> besjen ---
Antoine Claudet
Antoine François Jean Claudet (La Croix-Rousse, Lyon, 18 augustus 1797 – Londen, 27 desimber 1867), wie in Frânske fotograaf en keunstner dy't daguerreotypes makke.
Libben en wurk
Claudet waar berne yn La Croix-Rousse as soan fan Claude Claudet, in stoffekeapman, en Etiennette Julie Montagnat. Hy wurke yn Grut-Brittanje en stoar yn Londen. Hy studearre by fotografypionier Louis Daguerre.
Claudet late tegearre mei Georges Bontemps in glêsfabryk yn Choisy-le-Roi en ferhuze nei Ingelân om it fabryk oan te befeljen mei in winkel yn High Holborn, Londen. Nei't er in oandiel krige hie yn de útfining fan L.J.M. Daguerre, wie die ien fan de earsten dy't daguerreotypeportretten yn Ingelân makke en hy ferbettere it sensibilisearingsproses troch njonken joadium ek gloar (yn 't plak fan broom) te brûken en koe sadwaande flugger wurkje. Hy wie ek de útfiner fan it reade (feilige) ljocht yn de tsjustere keamer. Teffens brocht er op it aljeminte om mei help fan in rige foto's de falske waarnimming fan beweging te skeppen. It idee om skildere eftergrûnen te brûken wurdt ek oan him taskreaun.
Fan 1841 oant 1851 hie er in atelier op it dak fan de Adelaide Gallery (no it Nuffield Centre), efter St. Martin's in de Fields Church yn Londen. Yn 1843 naam er ien fan de mar twa oerbleaune foto's fan de wiskundige Ada Lovelace. Dêrnei iepene hy ateliers yn it Colosseum yn Regent's Park (1847-1851) en yn Regent Street 107 (1851-1867). Der wurdt rûsd dat er alle jierren 1.800 foto's makke, ûnder oaren fan Michael Faraday en Charles Babbage.
Yn 1848 betocht er de fotometer, in ynstrumint om de yntinsiteit fan de fotogenike strielen te mjitten; en yn 1849 brocht er de fokusmeter yn, om in perfekte fokus yn fotografyske portretten te garandearje te kinnen.
Yn 1853 waard er keazen as lid fan de Royal Society en yn 1858 produsearre er de stereomonoskoop, as antwurd op in útdaging fan Sir David Brewster. Yn 1851 ferhuze er syn bedriuw nei 107 Regent Street, dêr't er in saneamde Temple to Photography oprjochte.
Claudet krige in protte ûnderskiedings, bygelyks yn 1853 de beneaming ta "Photographer-in-ordinary" fan Keninginne Victoria en tsien jier letter in earbetoan fan Napoleon III fan Frankryk. Hy stoar yn 1867 yn Londen. Noch gjin moanne nei syn dea baarnde syn "Timpel ta de fotografy" ôf en gienen de measte fan syn foto's fan grutte wearde ferlern.
Andrea Nuyt
Nuyt die sân kear mei oan it Wrâldkampioenskip sprint, en it Nederlânsk kampioenskip sprint en twa kear oan de Olympyske Winterspullen (yn 1998 en 2002). Sy behelle by dizze kampioenskippen ien kear en sulveren medalje op it WK sprint, en waard twa kear Nederlânsk kampioene sprint. Yn 2004 stopte Nuyt mei reedriden op heech nivo. Andrea Nuyt is boaske mei earder reedrider Carl Verheijen, it pear hat trije bêrn.
Nederlânske Waadeilannen
thumb|right|De Nederlânske waadeilannen op in satalytfoto. De Nederlânske Waadeilannen binne de Waadeilannen dy't by de provinsjes Fryslân en Grinslân en de provinsje Noard-Hollân hearre.
Namme
De Nederlânske Waadeilannen wurde yn bûtenlânske talen de Westfryske Eilannen neamd, krekt sa't de Waadeilannen yn Dútslân ferdield binne oer de Eastfryske Eilannen en de Noardfryske Eilannen. Yn dit ferbân hat de oantsjutting 'Westfrysk' net spesifyk wat mei de lânstreek West-Fryslân yn Noard-Hollân te krijen; ynstee is de namme ûntstien om't der yn it bûtenlân gjin ûnderskie makke wurdt tusken West-Fryslân en Westerlauwersk Fryslân. Sadwaande wurdt alles bewesten de Iems sjoen as 'West-Fryslân'.
Eilannen
It fiifde Fryske Waadeilân, it Gryn, leit op it Waad, besuden de westkânt fan Skylge.
Platen
Njonken dy eillannen lizze der yn itselde gebiet ek in tal platen. Twa dêrfan wurde gauris as eilân beskôge: De Richel, op it Waad tusken Flylân en Skylge, en de Kalkman, op it Waad tusken it Amelân en Skiermûntseach. Strikt naam binne dit lykwols gjin eilannen, om't hja te faak ûnder spield wurde.
Goldebek
thumb|Lizzing Goldebek is in plak yn de Dútske dielsteat Sleeswyk-Holstein en makket diel út fan it distrikt Noard-Fryslân. Goldebek hat 353 ynwenners (2010).
Earnewâld
Earnewâld is in doarp yn in súdwestlike punt fan de gemeente Tytsjerksteradiel. It doarp leit tusken Ljouwert en Drachten, oan de râne fan it natoer- en wettersportgebiet it Nasjonaal Park De Alde Feanen.
Earnewâld hat  ynwenners en wurdt gekjeijend ek wol Luzegea neamd
Skiednis
thumb|left|250px|Agnestsjerke De earste bewenners fan dit gebiet wennen op terpen, letter op de sânhichte dy't it lettere Earnewâld waard. Hja libben fan de natoer, hienen wat fee en de ôfstutsen turf wie foar eigen gebrûk.
Healwei de 18e iuw waard der grutskalich turf stutsen en it gebiet waard folle kealer. Der ûntstienen in soad petgatten, dy't by stoarm geregeld mei inoar ferbûn rekken as de smelle ribben weislein waarden. Ein 19e iuw waard it op guon plakken mooglik om te buorkjen. Yn de 20e iuw waard troch ûntwettering, oanlis fan elektrisiteit en ruilferkaveling it buorkjen makliker en ûntstienen gruttere pleatsen. It Fryske Gea kocht in diel fan it Princehof fan in rike planter op Java, wat it begjin wie fan it lettere Nasjonaal Park De Alde Feanen.
De Dingstien waard yn 1966 opgroeven by de oanlis fan it rioel. Op in dingstien waard rjocht sprutsen en dêrom lei de dingstien op 'e grins fan it tsjerkhôf en de strjitte, de grins fan twa wrâlden: de tsjerklike en de wrâldske macht.
Toerisme
thumb|260px|Sicht op de haven fan Earnewâld Earnewâld is simmerdeis in echt wettersportplak. Massale drokte lykas yn plakken oan de Fryske marren is hjir lykwols net.
Tsjin it ein fan de jierren 1980 is tichtby it doarp in grut fakânsjepark ("Bûtenpleats It Wiid") oanlein. Troch de geografyske lizzing oan 'e oare kant fan it wetter hat dit net ta folle fergrutting fan de toeristyske druk op it doarp laat. Dat jildt ek foar de fergrutting fan kemping "It Wiid" krektas 'oan de oarekant fan it wetter'.
Toeristyske druk fan minsken dy't ferspraat yn it wetterrike 'Alde Feanen' gebiet yn in simmerhùske (faak sûnder nutsfoarsjenning) wenje is der eins net. Wol is der in trend dat wenten yn it doarp oan de gewoane wenningfoarrie ûntlutsen wurde en as rekreaasjewente brûkt wurde.
Time (tydskrift)
Skiednis
Time waard yn 1923 yn New York oprjochte troch Briton Hadden (1898-1929) en Henry Luce (1898-1967). Dy beide mannen wiene allebeide alumny fan 'e Universiteit fan Yale yn New Haven, dêr't se tagelyk as foarsitter, resp. haadredakteur belutsen wiene by de universiteitskrante de Yale Dailey News. De earste edysje fan Time ferskynde op 3 maart 1923.
Earnewâld
It Kokelhûs fan Jan en Sjut
thumb|260px|It Kokelhûs fan Jan en Sjut It museum It Kokelhûs fan Jan en Sjut stiet midden yn it doarp. It hûs is yn 1777 boud troch in feanbaas en oant 1955 bewenne troch Jan en Sjut van der Berg. Sûnt 1957 is it in Aldheidkeamer. Jan en Sjut makken Earnewâldster kokelmatten. Sa'n matte leit no noch oer de flier fan de foarkeamer fan it museum.
Mûnen
Wêst fan Earnewâld stiet de Princehofmûne, in spinnekopmûne. Yn de buert fan it doarp steane ek fjouwer Amerikaanske wynmotors, dy't op de Wikipedy te finen binne ûnder de nammen Wynmotor Earnewâld 1, 2, 3 en 4.
Tradysjes
By Earnewâld wurdt op de earste tiisdeis fan it skûtsjesilen syld troch skûtsjes fan de SKS. Yn de nauten dy't troch de feanterij ûntstien binne is faak net folle romte en soks jout by hurde wyn altyd in soad spektakel.