cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Arthur van Schendel
Libben
Yn 1938 waard Van Schendel troch trije heechleararen Nederlânske letterkunde - N.A. Donkersloot, P.N. van Eyck en C.G.N. de Vooys - offisjeel foardroegen foar de Nobelpriis foar de Literatuer.
Nei de befrijing fan Italië gong Van Schendel de strjitte op en krige dêr in harsensblieding. Fan dat stuit ôf wie er foar in part ferlamme. Hy waard nei Nederlân ferfierd, mar bleau omkwakkeljen mei syn sûnens en hy stoar yn 1946 yn Amsterdam.
Arthur van Schendel krige postúm de earste P.C. Hooftpriis (1947) takend foar syn proaza.
Syn soan, ek Arthur F.E. fan Schendel (1910-1979) hjitten, wie haaddirekteur fan it Ryksmuseum Amsterdam; syn pakesizzer, ek in Arthur fan Schendel, wie jierren oanien direkteur fan it Amsterdamske UitBuro en haad Kommunikaasje fan de gemeente Amsterdam.
Annales Regni Francorum
De Annales binne gearstald troch op syn minst trije skriuwers, wêr't nei alle gedachten ek Eginhard ien fan wie.
X
100px|thumb|right|Normaal en kursyf skreaun. De X is de fjouwerentweintichste letter fan it Latynske alfabet. De letter komt nei de W en foar de Y.
Mêstklimmen
thumb|right|Mêstklimmen op 6 july 2007 yn Akkrum Mêstklimmen is it klimmen yn in skipsmêst dat as folkfermaak en wol yn wedstrydfoarm dien wurdt. Boppe yn de mêst hinget dan in priis.
Skiednis
Al yn 1497 waard skreaun oer in wedstryd mêstklimmen yn de Belgyske stêd Gint. Eartiids hongen siden spek of stikken fleis as priis boppe-yn de mêst. Op 14 oktober 1863 waard mêstklimmen dien ta gelegenheid fan de iepening fan it spoar fan Harns nei Ljouwert. Benammen skûtsjeskippers wienen betûfte mêstklimmers.
Technyk
Om de rjochterfoet wurde wol binnenbannen fan fytsen wuolle om mear fet op de mêst te hawwen mar benammen ta beskerming fan de foet. Der wurdt ek wol hars op spuite om noch better klimme te kinnen.
Iepen Frysk kampioenskip
Sûnt 1968 wurdt yn Akkrum it (Iepen) Frysk kampioenskip mêstklimmen hâlden op de earste sneon fan july. Ek minsken fan bûten Fryslân dogge hjiroan mei.
Nei de foar-omgongen begjinne de eigentlike wedstriden. Boppe-yn de mêst hinget in fytstsjil mei in soad pryskes. Foar begjinners wurdt dit tsjil wolris sakje litten.
De finale giet yn twa rondes: de tiidklim en de finaleomgong. Mei de mêst omklamme troch de skonken wurdt oant op hûndertsten mjitten hoe lang dielnimmers der oer dogge om boppe te kommen. De mêst hat in hichte fan 7.15 m.
De bruorren Anker joegen hjirby faak kommentaar, de boargemaster rikt nei ôfrin de prizen út. Ta gelegenheid fan it 40-jierrich bestean ferskynde yn 2008 in Mêstklim Jubileum Magazine.
Promoasjeteam
It Mêstklim-promoasjeteam fersoarget op útnûging demonstraasjes. Ek kin in mêst mei tabehear (opsetplaat, touwen, tsjil en belle) foar in evenemint hierd wurde.
Pealklimmen
It mêstklimmen hat in soad wei fan pealklimmen. It ferskil sit yn de diameter fan itjinge dêr't tsjinop klommen wurde moat. In peal is folle tinner as in mêst wêrtroch't de klimmer de peal mei de hannen omfetsje kin, lykas by fierljeppen. By in mêst kin soks net en moat folle mear mei de fuotten klom wurde.
Quim Torra
Joaquim Torra i Pla (Blanes, 28 desimber 1962), bekend as Quim Torra, is in Spaansk politikus, abbekaat en redakteur út Kataloanje. Torra is in lid fan it Katalaanske parlemint en de hjoeddeistige presidint fan Kataloanje.
Torra waard berne yn 1962 yn Blanes en studearre ôf op de Autonome Universiteit fan Barselona. Dêrnei gie er de wrâld fan it rjocht yn. Hy wurke tweintich jier as abbekaat en manager foar in multynasjonaal fersekeringsbedriuw. Dêrnei begûn er syn eigen útjouwingsbedriuw. Letter krige er wichtige funksjes yn it bestjoer fan Barselona en de Generaliteit fan Kataloanje.
Hy is in foarstanner fan Katalaanske ûnôfhinklikens. Torra hat wichtige funksjes beklaaid yn ferskate pro-ûnôfhinklikensorganisaasjes, lykas it Òmnium Cultural en Assemblea Nacional Catalana. Hy waard keazen ta it Katalaanske Parlemint by de regionale ferkiezingen fan as kandidaat foar Junts per Catalunya. Yn maaie 2018 waard Torra ferkeazen as 131e Presidint fan Kataloanje, nei't Spaanske hôven trije oare kandidaten blokkearre hienen. Dêrmei waard er de opfolger fan Carles Puigdemont.
Persoanlike libben
Torra is troud mei learares Carola Miró. Sy ha trije bern, twa dochters en in soan.
Annalen
Annalen is in koarte wize fan skiednis skriuwerij, dêr't de foarfallen sumier op gronologyske folchoarder jier foar jier yn beskreaun wurde. It wurd is ôflaat fan it Latynske annus (ien jier), lykas brûkt yn de betsjutting libri annales (jierboeken).
By de Romeinen wie it destiids wenst om wichtige foarfallen fêst te lizzen yn jierboeken. En ek yn de midsiuwen (troch kleasterlingen) waarden der beskriuwingen makke fan wat der alle jierren foarfallen wie. Dizze fermeldingen gongen faak oer oarloggen en rampen. Letter waarden út dizze annalen wer kroniken fêststeld.
Y
100px|thumb|right|Normaal en kursyf skreaun. De Y is de fyfentweintichste letter fan it Latynske alfabet. De letter komt nei de X en foar de Z, mar yn it Frysk it wurdt as in fariant fan "I" oansjoen.
Lévi Weemoedt
Weemoedt studearre Nederlânske taal en letteren oan de universiteit Leien. Hy hat trettjin jier foar de klas stien as learaar Nederlânsk yn Flaardingen. Dêr is er mei ophâlden omdat it him net genôch foldwaning joech. Weemoedt is skriuwer fan tragy-komyske koarte ferhalen en dito gedichten dy't meastal yn en om Vlaardingen spylje. Hy wie ek as meiwurker ferbûn oan it Algemeen Dagblad en publisearre yn literêr tydskrift "Renaissance". Sûnt 1992 wennet er yn Assen.
Poalsk
Poalsk (język polski, polszczyzna) is de offisjele taal fan Poalen. It is de grutste West-Slavyske taal en de twadde grutste Slavyske taal nei it Russysk. It is in toer de taal te learen taal troch de komplisearde grammatika.
Yn it ferline wie it Poalsk in wichtige taal yn sintraal- en east-Jeropa. Hjoed wurdt troch 38.5 miljoen sprekkers it Poalsk as earste taal brûkt yn Poalen. It is ek de twadde taal fan Wyt-Ruslân, Litouwen en de Oekraïne. Troch emigraasje kinst û.o. yn Austraalje (lân), Kanada, Grut-Brittanje en de Feriene Steaten fan Amearika minsken fine dy de Poalske taal machtich binne. Dêr binne oer de wrâld mear as 50 miljoen minsken dy't it Poalsk behearskje.
Letters
Der binne 9 letters yn it Poalsk, dy yn it Frysk net bestean. It lykje Fryske letters mei aksint-tekens.
Hans Morgenthau
Hans Joachim Morgenthau (Coburg, 17 febrewaris, 1904 – New York, 19 july, 1980) wie in pionier op it mêd fan ynternasjonale relaasjes.
Poalsk
Letters
Lyts skreaun, sjogge de 9 letters der sa út: ą ć  ę  ł  ń  ś  ó  ź  ż
Grut skreaun, sjogge de 9 letters der sa út: Ą Ć Ę Ł Ń Ś Ó Ź Ż Der binne trije Latynske letters dy't net brûkt wurde yn it Poalsk: q, v, x.
Der binne 7 kombinaasje fan 2 letters hokker oan heart as it lûd fan ien letter, dit binne: "ch", "cz", "dz", "dź", "dż", "rz", "sz".
Hans Morgenthau
Hy waard berne yn Cobourg, en oplieden by de universiteiten fan Berlyn, Frankfurt en München. Hy ûnderwiisde en oefene wet yn Frankfurt eardat er yn 1937 nei de Feriene Steaten flechte doe't de nazi's oan de macht kamen yn Dútslân. Morgenthau waard professor oan de Universiteit fan Chicago. Tegearre mei E.H. Carr, wie er ien fan de wichtichste auteurs fan realistyske skoalle yn de 20e iuw.
Poalsk
Lûden
In soad letters hawwe itselde lûd yn Frysk en yn Poalsk, bygelyks de "f", "m", en oaren. Mar oare letters hearre oars oan, lykas de Poalske "w" hokker liket op in Fryske "v", Wylst de Poalske letter "ł" itselde oan heart as in Fryske "w". Der binne ek guon Poalske lûden hokker net bestean yn it Frysk, en guon Fryske lûden dy net bestean yn it Poalsk.
Hans Morgenthau
Syn boek 'Polityk ûnder Naasjes' bepaalde it gebiet binnen ynternasjonale relaasjes. It lei de klam op de machtsbelangen fan steaten as bestjoerder efter de relaasjes tusken steaten.
Poalsk
Lûden
De letters "ą" and "ę" binne lûden dêr't je loft troch de noas en mûle blase moast.
Grammatika
De grammatika is kompleks, en hat guon saken dy't net yn it Frysk oanwêzich binne.
Lykas in protte talen, hat it Poalsk grammatikale seks. In tafel (stół) is manlik, in boek (książka) is froulik, en in finster (okno) is neutraal.
Nammewurden en tiidwurden hawwe ferskate einigings, leit oan de betsjutting fan de sin. Der binne 7 situaasjes hokker in selsstânnich nammewurd hat yn in Poalske sin, elts mei in eigen ein. It geslacht fan it selsstânnich nammewurd is ek fan ynfloed op in einiging.
De folchoarder fan hoe je de wurden brûke kinst is frijer as yn it Frysk, foar in part hat dat te krijen mei it begripen fan in wurd. Yn it Frysk "De jongen byt de hûn" is oars as "De hûn byt de jongen", mar yn it Poalsk kinst beide folchoarder brûke sûnder betizing.
Basis sinnen
Dzień dobry - Goeiemoarn of goeiemiddei
Dobry wieczór - Goede jûn
Do widzenia - Oant sjen
Cześć! - Goeie, of Oant letter
Tak - Ja
Nie - Nee of Net
Jak się miewasz? - Hoe is it mei dy?
Nazywam się... of Mam na imię... - Ik hyt...
Nie mówię po polsku - Ik praat gjin Poalsk
Lubię Cię - I fyn dy aardich
Kocham Cię - Ik hâld fan dy
Daniel Libeskind
thumbnail|right|Daniel Libeskind
Daniel Libeskind (Łódź, 12 maaie 1946) is een Amerikaanske arsjitekt fan Poalske komôf. Hy is de soan fan Holocaust-oerlibbenen. Yn 1965 waard er naturalisearre ta Amerikaansk steatsboarger.
Hy ûntwurp ûnder oaren it Joadsk Museum Berlyn en foar it Keninklik Ontario Museum it Michael Lee-Chin Crystal, dat yn 2007 oplevere waard. Libeskind syn ûntwerp foar de 1 World Trade Center is útkard as ferfanging fan it World Trade Center yn New York.
Yn Nederlân hat Libeskind yn 1990 it Stedsmarkearingsplan Grins ûntwurpen. Syn eigen bydrage (ien fan de tsien) wie Open boek oan de A7 yn Grins.
In Land art projekt fan Libeskind is: Polderland Garden of Love and Fire (1997). Syn wurk heart ta de arsjitekuerstreaming fan it Dekonstruktivisme.
List fan planetoïden 35001-35100
Dit is in list fan planetoïden 35001-35100.
Antonio Gramsci
thumb|''Antonio Gramsci (± 1920) Antonio Gramsci (Ales, Sardynje, 22 jannewaris 1891 - Rome, 27 april 1937) wie in Italjaansk skriuwer, politikus en polityk teoretikus.
Gramsci wie mei-oprjochter en earste lieder fan de Kommunistyske Partij fan Itaalje (Partito Comunista Italiano, PCI). Troch syn teoryen oer de rol fan kultuer en liederskip yn de politike striid jildt er as in orizjinele en ynfloedrike tinker, sawol yn as bûten it marksistysk ramt.
Short Sunderland
De Short Sunderland (ferneamd nei it noardeastIngelske plak Sunderland) wie in Britske fleanboat boud troch Short Brothers. De Short Sunderland wie in fuortsette ûntjouwing foar militêr gebrûk fan de Short S.23 Empire fleanboat. It wie ien fan de sterkste en meastbrûkte fleanboaten yn de Twadde Wrâldoarloch, mei de Consolidated PBY Catalina, mar it tastel wie stadich en loch. It prototype fleach yn oktober 1937.
Operasjonele skiednis
By it útbrekken fan de kriich hie Coastal Command 3 squadrons mei Sunderlands yn tsjinst. It tastel waard ynset by de U-boatbestriding op de Atlantyske Oseaan en it rêden fan seelju. In ferneamd wapenfeit fan in Sunderland is de rêding op 21 april 1939 fan 34 bemanningsleden fan it torpedearre keapfeardijskip 'Kensington Court'. By de evakuaasje fan Kreta, in gefolch fan de lâning op Kreta, hat ien Sunderland ris 87 persoanen ferfier. In tal Sunderlands is ek ynset by de Berlynske loftbrêge, dy't West-Berlyn befoarriedzje moast. De Sunderlands fleagen fanôf de Elbe by Hamburg-Finkenwerder nei de Tegeler See yn Berlyn.
Sunderlands fan de RAF hawwe ek noch tsjinne yn de Koreaanske Kriich en binne oant 1959 yn tsjinst bleaun. De Keninklike Nij Seelânske Loftmacht (Royal New Zealand Air Force, RNZAF) hat se lykwols earst yn 1967 fuortdien.
In tal Sunderlands binne omboud ta passazjierstastellen, de Short Sandringhams, dy't op plakken oant 1974 (!) noch brûkt binne.
Syr Darja
thumb|Lokaasje thumb|Rivier by Chûdsjand De Syr Darja (Oezbeeksk: Sirdaryo; Tadzjyksk: Сирдарё = Syrdarya; Kazachsk: Сырдария = Syrdarīya, histoaryske Grykske namme: Jaxartes) is in 2212 kilometer lange rivier yn Sintraal-Azië. De rivier ûntstiet by Namangan yn de Ferganadelling út de gearfoeging fan twa wetterboarnen dy't beide yn Kirgyzje ûntspringe: de Naryn dy't út it Tiensjan-geberchte komt en de Kara Darja út de Alai-keten.
De twa wetterboarnen komme op it grûngebiet fan Oezbekistan by-inoar, wêrnei't de Syr Darja fia Tadzjikistan en nochris troch Oezbekistan al gau yn noardwestlike rjochting troch súdlik Kazachstan nei de Aralmar streamt. Grutskalige yrrigaasje fanút de rivier wurdt brûkt foar de lânbou yn it streamgebiet, benammen foar de katoentylt, mar hat ek bydroegen oan it útdrûgjen fan de Aralmar.
Yn 'e âldheid stie de rivier bekend as de Jaxartes. Yn guon Grykske boarnen wurdt, frijwat misliedend, de namme Tanais brûkt. It wurdsje Darja yn de hjoeddeistige namme Syr Darja is it Perzyske wurd foar "see" en "stream". De rivier foarme de noardgrins fan de feroveringen fan Alexander de Grutte. Yn 329 f.Chr. stifte hy de stêd Alexander Eschatê (nei alle gedachten op it plak fan de hjoeddeistige stêd Chûdsjand) as permaninte garnizoensplak. It gebiet tusken de Syr Darja en de Amu Darja (yn de Klassike Aldheid bekend ûnder de Latynske namme Oxus) waard yn de Aldheid Transoksaanje neamd en waard in wadi (= drûge rivierdelling) yn it jier 1975.
Z
100px|thumb|right|Normaal en kursyf skreaun. De Z is de seisentweintichste en lêste letter fan it Latynske alfabet. De letter komt nei de Y.
Tûnelûken
thumb|right|200px| Iepen Frysk Kampioenskip yn Akkrum (1984)
Tûnelûken is in Fryske folkloaresport dy't nij libben ynblazen is troch de Bruorren Anker út Akkrum en Sportreal. De earste wedstryd wie yn 1984. Eartiids waard it wol mear dien yn in tal Fryske stêden. Yn 1985 binne der telefyzjeopnames makke troch Veronica-sport wêrnei't it tûnelûken op mear as 19 oare plakken dien waard: Utert, Lelystêd, Julianadoarp, Holten, Offenwier, Sint Nyk, Bakkefean en oer de Noarderdwersfeart yn Drachten. Hjirby waard faak de ynstallaasje fan Sportreal Akkrum brûkt. In dielnimmer sit hjirby op in echte húsketûne dy't draait om in sjippeglêde mêst fan 9 meter dy't boppe de Boarn hinge. It giet om it ôfleine ôfstân en de tiid dy't dêrfoar nedich is. Troch te lûken oan in tou dat troch in katrolkonstruksje rint moat in dielnimmer him nei de oare kant ta lûke.
Rekords
Henk Wim Galama út Haulerwyk hat it Fryske rekord, mei 10,68 sekonde (1986). Doe't er yn 1986 trije kear efter elkoar de earste priis wûn, mocht der de earste wikselbeker hâlde. Rekordhâldster by de froulju is Petra van Smeden út Drachten mei 24,03 sek. (1986). Winners Iepen Frysk kampioenskip:
Poppo
Poppo († 734), ek wol Bubo of Bobba neamd, wie nei alle gedachten in Fryske kening út de 8e iuw. Hy is nei Aldgillis en Redbad de tredde Fryske hearsker op rige dêr't skriftlike boarnen fan binne en wurdt almeast beskôge as de lêste kening fan it Fryske Ryk.
Opfolger fan Kening Redbad
De skriftlike boarnen út de Iere Midsiuwen swije oer de opfolger fan Redbad. Om't Poppo oerlevere is as oanfierder fan it Fryske leger by de striid tsjin de Franken, wurdt der meastentiids fan útgien dat hy de opfolger west hat fan Redbad, en mooglik ek syn soan wie. Oertsjûgjend bewiis foar dy lêste stelling ûntbrekt lykwols en troch Herre Halbertsma is dêr tsjinyn brocht dat it ûntbrekken fan manlik skaai krekt de reden west hat foar it houlik tusken Redbad syn dochter en Grimoald II de soan fan Peppyn II yn 711.
Neffens histoarisy as P.C.J.A. Boeles en H. Halbertsma strekke Radbod’s ryk him út oer hiel Frisia, fan Swin oant Wezer, oaren as W.A. van Es miene dat syn bewâld him beheind ta it Midden-Nederlânske rivieregebiet en parten fan Hollân. Dêrom is ek wol oppere dat Poppo in lokale hearsker wie dy't los fan Redbad in diel fan it Fryske territoria (it hjoeddeiske Frieslân) behearste. .
Sintraal Fryslân
Under Poppo hawwe de Friezen yn sintraal Fryslân tusken Fly en Lauwers noch in skoftlang frede hân mei de Franken. Dêroan kaam in ein doe't Karel Martel yn 733 op 'e nij tsjin him opluts. Mei in float stuts de Frankyske hofmeier it Fly oer, lanne yn Westergoa en ferjage it leger fan de Friezen tebek nei Eastergoa. It jier derop kaam hy wer op Fryslân ta en ferneatige it Fryske leger ûnder Poppo yn de Slach oan de Boarn. De Fryske kening sneuvele yn de striid en de Frankyske oerwinning makke in ein oan it ryk fan de Fryske keningen.
Neiteam
Neffens de Dútske historikus Jaekel wie de lettere greve Alfbad fan Eastergoa, in soan fan Poppo. Jaekel basearre syn stelling op it feit dat de Karolingers de Frysk eallju ynskeakele by it bestjoer fan it ferovere lân.
Pompeblêd
thumb|Giele Plomp mei pompeblêden In pompeblêd is it blêd van de giele plomp. It binne hast rûne blêden dy't by de stâle nei binnen komme, wat de blêden in hertfoarmich oansjen jout.
Flagge
thumb|Fryske flagge mei sân pompeblêden Yn de Fryske flagge steane sân reade pompeblêden, dy't steane foar de sân Fryske seelannen. Nei gedachten hawwe der nea krekt sân seelannen west, mar is sân mear tocht as folle of alle. Pompeblêden komme ek foar yn guon oare Fryske flaggen. Fierders komme yn Skandinaavje yn wapens wol read hertsjes foar, dy't mooglik itselde komôf hawwe.
Edikt fan Milaan
Yn it Edikt fan Milaan waard yn 313 troch de Romeinske keizers Lisinius en Konstantyn de Grutte regele dat der yn it Romeinske Ryk frijheid fan godstsjinst wêze soe. Sûnt dy tiid koenen de Romeinske boargers sels harren godstsjinst kieze en wienen sy frij yn it beliden dêrfan. De ôfspraken waarden yn in edikt (wet) fêstlein en makken in ein oan de kristenferfolgings.
De orizjinele tekst is net bewarre bleaun, mar neffens de ier-kristlike skriuwer Laktantius krigen de kristenen ek al harren besittings werom, dy't sy earder kwytrekke wienen by de ferfolgings.
Snits-Boalsert-Snits
De wedstriid bestiet út ,meardere dissiplines:
Snits-Boalsert-Snits hat jildprizen foar de winner en alle 19 dêropfolgjende dravers.
Histoarje
De histoarje fan Sneek-Bolsward-Sneek giet werom oant 1917. Yn dat jier waard der foar it earst op it trajekt in wedstriid hâlden foar militêren fan it garnizoen Snits. De start wie destiids by Kafee Piso, de kontrôle yn Boalsert wie by Hotel De Wijnberg. Yn dy tiid lei ek de trarails rjochting Boalsert op it trajekt, letter waard gebrû makke fan in nij oanlein fytspaad.
Yn 1976 en 1978 waard ynstee fan de wenstige 20 kilometer in maraton as haadwedstriid ferrûn, mei de C. Kan hal as start- en finishlokaasje. Yn 1977 gie it evenemint net troch. Yn 1979 en 1980 moast in oanpaste rûte run wurde omdat der oan de dyk yn it parkoers wurke waard.
Sûnt 1998 waard de binnenstêd fan Snits opnomd yn it parkoers. Hjirtroch koe men net mear keare yn it sintrum fan Boalsert.
Pieter van Laer
Pieter van Laer of van Laar (doopt Haarlim, 15 desimber 1599 – dêre (?) fermoedlik neijier 1642) wie in Nederlânsk skilder dy't ta de Hollânske Skoalle hearde.
Sjitsport op de Olympyske Simmerspullen 1956
De Olympyske Simmerspullen 1956, ek wol de XIXe Olympiade neamd, waarden yn 1956 yn Melbourne, Austraalje hâlden. De sjitsport waard hâlden yn de Rifle Range Williamstown.
Medaljespegel
De top-9 fan lannen dy't by it sjitten medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen 1956.
Brink (Baarn)
thumb|right|200px|De Brink thumb|right|200px|De Brink De Brink is in doarpsplein fan Baarn yn de provinsje Utert.
It plein is yn 2009 renovearre. As ôfskieding mei de drokste dyk troch Baarn, de Iemnesserwei, binne grutte swarte bollen dellein. Oan de Brinke steane it Gemeentehûs fan Baarn en de Paulustsjerke.
Hennie Kuiper
Hendrikus Andreas (Hennie) Kuiper (Noord Deurningen (Oerisel), 3 febrewaris 1949) is in eardere Nederlânske hurdfytser, dy't as profesjonal aktyf wie fan 1973-1988. Dêrnei hat er oant en mei 1996 ploechlieder west.
Tankard
Tankard (Ingelsk foar "drinknap") is in Dútske Thrash metalband oprjochte yn 1982 yn Frankfurt. Tankard begûn ûnder de namme Avenger feroare dat letter yn 1982 al yn Vortex en is fanôf 1983 fierder gien ûnder de namme Tankard, Tankerd is Ingelske type mok foar bier. De band brocht yn 1986 syn debútalbum Zombie Attack út. De teksten fan de band gean benammen oer drankswietens. Tankard hat achttjin studio-albums en ien live-album útbrocht.
De Himrik
De Himrik is in streekdoarp súdeast fan Beetstersweach yn de gemeente Opsterlân. It doarp leit oan de wei fan Bakkefean en Wynjewâld nei Lippenhuzen en De Gordyk, dy't yn 'e Himrik de Binnenwei hjit. Under De Himrik hearre ek de buorskippen Himrikerfallaat, Sparjeburd en in lyts diel fan Welgelegen.
De Himrik hat  ynwenners.
Skiednis
thumb|left|Wite Tsjerke De Himrik is oarspronklik in boeredoarp dat ek wol De Hem(e)rick(en) neamd waard. It doarp hie al yn 1315 in oan de apostel Andréas wijd tsjerkje. De tsjerke waard yn 'e 18e iuw ferfongen troch de hjoeddeiske tsjerke, mar it wurdt net útsletten dat der noch midsiuwsk muorrewurk bewarre bleaun is. De tsjerke hat gjin toer, mar in klokkestoel mei in klok dy't yn 1494 getten waard troch Geart fan Wou.
By it graven fan de Opsterlânske Kompanjonsfeart foar de turfwinning súdlik fan it doarp waard yn 1755 it Himrikerfallaat oanlein. De skutsslûs is hûndert jier letter fan stien makke en yn 1902 hielendal fernijd. De ophelbrêge is yn 1952 út in oar plak weikommen. De Kompanjonsfeart waard ek in soad brûkt om mei de pream hea, molke en fee te ferfieren.
thumb|left|Grêfkelder famylje Van der Sluis Súd fan it tsjerkhôf lizze in grêfkelder út 1860 foar de famylje Van der Sluis en in grutte stien mei de stambeam fan 'e feanter Jan Alles van der Sluis (1788-1863). Dy feantersfamylje hat ek It Koetshûs út 1901 oan de westkant fan it doarp bouwe litten.
Tusken 1902 en 1935 hie it doarp in molkfabryk op de hoeke fan 'e Fabryksleane oan de Kompanjonsfeart. It fabryk wie ynearsten partikulier, mar waard yn 1902 oernommen troch in groep boeren. Yn de jierren 1920 waard it fabryk fernijd. De doarren fan it fabryk waarden yn 1935 sletten, doe't de boeren harren molke oan it fabryk fan Terwispel leveren. Noch in jier earder wie der by it fabryk in swimbad iepene, dat fan it fabryk ferwaarme wetter krige.
De Himrik waard troch de Dútsers yn de Twadde Wrâldkriich keazen as lokaasje foar twa fan 'e acht kampen foar de Nederlânske Arbeidstsjinst. De kampen Sparjeburd (Kamp 113 Sparjebird) en Wurk Sathe (Kamp 114 Werk Zathe) waarden befolke mei meast manlju út de grutte stêden fan it lân, dy't harren der faak by joegen om sa de ferplichte wurkferskaffing yn Dútslân te ûntrinnen. Meiïnoar hawwe der tusken de 1000-1500 manlju yn 'e Himriker kampen sitten, dy't fral ynset waarden foar it oanmeitsjen fan lân of it dollen fan ierappels. Tusken 1946 en 1951 waarden der NSB-folk en froulju, dy't it yn 'e oarloch mei de besetter holden hiene, finzen set. Hjoed-de-dei is Sparjeburd in iepenloftteäter.
Mienskip
De Bining is it multyfunsksonele sintrum fan 'e Himrik. De doarpskrante hjit De Doarpsrûnte. Pleatslik Belang bestie yn 2007 100 jier. Stifting Hemrivent organisearret alle jierren it doarpsfeest. It doarp hat in iisbaan, in iepenloftswimbad, in boarterstún, sportfjilden, in Fryske Hyndersintrum.
Tsjerke
thumb|260px|Eardere grifformearde tsjerke (De Himrik hat'oan de Binnendyk in eigen grifformearde tsjerkje hân. Dat tsjerkje waard yn 2011 sletten foar de earetsjinst; de leden hearre sûnt by de Grifformearde Tsjerke Wynjewâld-De Himrik.)
Skoalle
(It doarp hat oant 2007 ek in prot.-kristlike basisskoalle hân.) thumb|260px| 't Koetshûs
Ferienings
Der binne twa buertferienings: tusken Twa Doarpen en Easte Ein. thumb|260px|Pleats Kompanjonsfeart 31
( De list is yn 2023 bywurke mei help fan de doarpsside. Sjoch foar de meast aktuele ynformaasje oer ferienings op de hiemside fan it doarp)
Eveneminten
thumb|260px|Klokkestoel
Doarpswapen en flagge
Yn sinopel trije peallen fan sulver en in skyldhaad fan goud, beladen mei in Andryskrúske, oan beide kanten mei in lizzende turf, alles fan kiel (read).
De peallen binne oan de iene kant ûntliend oan de Sânwâlden, de gritenij dêr't it doarp earder ûnder foelen. Tagelyk symbolisearje se it lânskipstype om it doarp, nammentlik de greiden en it grutte tal sleatten. De turven slaan op de eardere feanûntginning en it krúske ferwiist nei de patroanhillige Sint-Andrys. It skyldhaad ferwiist nei de sânrêch dêr't it doarp syn ûntstean oan te tanken hat.
Gea
Yn de omkriten lizze perselen lân mei houtwâlen (kûliselânskip), fierders binne der ferskate bosken en boskjes om te kuierjen. In heidelânskip en de delling fan De Boarn (of "Alddjip") soargje foar noch mear fariaasje.
thumb|260px|Brêge Himrikerfallaat
Strjitten
Andryssingel, Binnenwei, Bûtewei, De Maneezje, Dominee de Boerwei, Engbert Pierswei, Fabryksleane, Himrikerpaad, Honk, Ikesingel, Jan Evertswyk, Kompanjonsfeart, Poasen, Sparjeburd, Tjalling Harkeswei, Welgelegen.
Thomas Jefferson
Thomas Jefferson (Shadwell (Firginia), 13 april 1743 – Monticello by Charlottesville (Firginia), 4 july 1826) wie in Amerikaansk steatsman, filosoof, arsjitekt, slavehâlder, keunstner en de tredde presidint fan de Feriene Steaten. It ûntwerp fan de Unôfhinklikensferklearring fan 1776 (oannommen op de 4e july fan dat jier) wie foar in grut part syn fertsjinste.
Libben
Thomas Jefferson waard berne yn Albemarle County in Firginia, yn in begoede famylje fan grutgrûnbesitters. Syn heit, Peter Jefferson, wie in autodidakt lânmjitter dy't in beskieden bûtenpleats mei 60 slaven hie. Syn soan soe letter sels ek grutboer en slavehâlder wurde. Syn mem, Jane Randolph Jefferson, hearde ta de wichtichste famyljes fan Firginia. Fan har twa soannen wie Thomas de âldste. Dêrnjonken hie se ek noch seis dochters. Oer syn mem hie Thomas yn syn memoires hast neat te sizzen Doe't syn heit yn 1757 stoar, die er alles om oan har tafersjoch te ûntsnappen. Hy luts yn by in skoalmaster yn de buert en learde dêr Latyn en Gryksk oant er yn 1760 nei de universiteit gie (College of William and Mary in Williamsburg).
Thomas Jefferson wie in mearsidich minske. Njonken politikus en filosoof wie er wittenskipper, jurist, útfiner, skriuwer en grûnlizzer fan de Jeffersoniaanske arsjitektuer. Yn 1767 waard er jurist by de rjochtbank yn Firginia. Yn de perioade wêryn't er as ambassadeur yn Frankryk fungearre, ferdjippe er him yn de winen fan dat lân. Ut de evaluaasjes fan de winen dy't bewarre bleaun binne, kin opmakke wurde dat er in grut kenner wie. Jefferson sammele yn syn libben tûzenen boeken yn syn persoanlike biblioteek yn Monticello. Nei de dea fan syn heit, Peter Jefferson, erve de takomstich presidint ûnder oare syn biblioteek. Hy erve ek in protte boeken fan George Wythe. Nei't de Britten de Library of Congress yn 1814 platbrânden, makke Jefferson syn samling fan mear as 6000 boeken oer oan it Congress foar fjouwer dollar it boek.
Yn 1772 troude er mei Martha Wayles Skelton, dy't dêrtroch Mrs. Martha Jefferson werd. Tegearre krigen se seis bern. Sy makke lykwols nea mei dat har man presidint fan de Feriene Steaten waard, want sy stoar al yn 1782 op 33-jierrige leeftiid. Harren âldste dochter, Martha Jefferson Randolph, waard mei Jeffersons presidintskip beskôge as first lady. Jefferson troude net wer, mar oer it algemien wurdt oannaam dat er in (seksuele) relaasje hie mei syn slavinne Sally Hemings, en dat er de heit wie fan har seis bern.
Oan syn útferkiezing yn the House of Burgesses skynt er sels in hantsje meiholpen te hawwen troch it útdielen fan fergeze rum punch. As politikus skreaun er pamfletten. Dêrmei foel er op by John Adams, dy't letter de twadde presidint wurde soe. Adams skode Jefferson nei foarren as de juste persoan om de Unôfhinklikensferklearring te skriuwen. Njonken dizze Amerikaanske Unôfhinklikensferklearring skreaun er it Statute of Virginia for Religious Freedom.
Unôfhinklikensferklearring
Jefferson wurdt beskôge als geastlik heit fan de Feriene Steaten. Hy ûntwurp de grûnslaggen fan de naasje: 'alle minsken binne lyk skepen', folkssoevereiniteit, it rjocht op ferset tsjin de oerheid wannear't dy har sels net oan de wet hâlde soe, en it 'natuerlike' rjocht op yndividuele frijheid, libben en the pursuit of happiness, it neistribjen fan gelok. Dizze basiswearden hie er foar in grut diel opdien út geskriften fan de Ingelske liberale Ferljochtingsfilosoof John Locke, by wa't er it prinsipe 'natuerrjocht' fûn. Mooglik waard er ek ynspirearre troch ferskate geskriften en ferklearringen út de Lege Lannen mei of nei de ûnôfhinklikensstriid tsjin de Spaanske hearsker yn de 16e iuw, lykas Spinoza, dy't fierder gie as Locke yn syn politike tinken oer (de rol fan) religy. By Ferljochtingsgedachten en -ideeën falt te tinken oan wearden as yndividuele frijheid, frijheid fan godstsjinst, gewisse, hannel, en rjocht op ferset tsjin ûnwettich gedrach fan de oerheid te finen.
Yn de Unôfhinklikensferklearring sketste Jefferson yn felle wurden it troch him en in soad oaren ûnderfûne útrûpeljen en begnibjen fan de Amerikanen; hy betitele de Ingelske kening as in tiran. It feit dat de Amerikanen bygelyks harren eigen lânbouprodukten net sels ferwurkje mochten, mar nei Ingelân skypje moasten, om se nei it bewurkjen dêr djoer ynkeapje te moatten, wie foar de measte Amerikanen net te fertarjen.
Rol yn Indian Removal Act
Al wurdt faak allinnich Andrew Jackson neamd by de Indian Removal Act, wie it nei alle gedachten Jefferson dy't it idee earst foarstelde. Jackson soarge allinnich foar de ymplemintaasje en de útfiering fan it plan dat Jefferson betocht hie. Jefferson lei syn plan út yn in rige priveebrieven oan William Henry Harrison. Syn earste aksjes om de Indian Removal Act te promoatsjen barde tusken 1776 en 1779, doe't er advisearre om de Cherokee en de Shawnee fan harren grûngebiet te fertriuwen nei it gebiet westlik fan de Mississippy. Doe't er al presidint wie, skreaun er op 27 febrewaris 1803 in broef oan de gûverneur fan Indiana Territory, wêryn't er syn plannen mei de yndianen dúdlik makket.
Republikein
Jefferson spile ek in grutte rol yn de politike twadieling tusken federalisten (doe oanfierd troch Alexander Hamilton) en republikeinen. Jefferson keas foar de lêste partij. Hy wie foar in lytse oerheid, in haadrol foar de lânbou mei in protte lytse boeren en in desintralisearre belied. Ien fan syn meistanners wie James Madison, dy't er letter beneame soe ta syn minister fan Bûtenlânske Saken. De federalist Hamilton bepleite lykwols in sterke federale oerheid, in solide finansjeel stelsel en in regearing fan de rike, begoeden en heechbernen, mei oare wurden de elite.
Wurchpeal
thumb|150px|Wurchpeal yn it martelmuseum fan [[Freiburg im Breisgau]]thumb|left|Terjochtstelling oan de garrote yn 1901, Bilibid-finzenis yn [[Manilla op de Filipinen]]
In wurchpeal, wjirchpeal of garrote (ek garotte, út it Spaansk: garrote vil = skandestôk) is in ynstrumint foar it útfieren fan de deastraf, wêrbyt't de feroardielde oan in peal fêstbûn wurdt.
Thomas Jefferson
Republikein
Fan 1779 oant 1781 wie er gûverneur fan Firginia.
Wurchpeal
Yn âldere útfierings lei de boal it slachtoffer fan efteren in lus om de hals, dy't dan stadichoan oandraaid waard sadat it slachtoffer wjirge waard. Letter waard de lus ferfongen troch in metalen halsbân, dy 't wie om it slachtoffer te fiksearjen. Dan waard de nekke fan de feroardielde troch in metaalskroef trochboarre, wêrnei't ornaris de dea folge.
Oant 1974 waarden ta de dea feroardielden yn Spanje troch de garrote útfierd. De twa lêste eksekutearden wienen Michael Welzel út de DDR en de Katalaanske anargist Salvador Puig Antich.
Thomas Jefferson
Republikein
Fan 1785 oant 1789 wie Thomas Jefferson ambassadeur yn Frankryk, wêrtroch't er de Frânske Revolúsje fan tichtby bestudearje koe. Dêrnei wie er fan 1790 oant 1793, ûnder presidint George Washington, secretary of state (minister fan Bûtenlânske Saken). Nei yn 1792 al presidintskandidaat west te hawwen, waard er nei de Amerikaanske presidintsferkiezingen fan 1796 in 1797 fise-presidint ûnder John Adams. Nei de ferkiezingen fan 1800 waard er yn 1801 presidint. Hy bleaun dat twa terminen, nei ek de ferkiezingen fan 1804 wûn te hawwen, oant 1809.
As minister fan Bûtenlânske Saken en as fise-presidint kaam Jefferson yn ferset tsjin de yn syn eagen te sterk sintralisearre macht fan de regearing, wêrtroch't er mei sawol Hamilton as John Adams yn konflikt kaam. As presidint wie Jefferson sels lykwols frij dominant. It leafst oerlei er mei syn ministers fia ien-twaatsjes, yn stee fan yn de foltallige ministersfergadering. Him waard 'monargistysk' gedrach ferwiten, wêrmei't er syn eigen ideeën oer regearjen geweld oandie.
Presidint
Miskien syn grutste sukses as presidint wie de oankeap yn 1803 fan it enoarme grûngebiet fan de Frânsen, it Louisiana territory. Dêrmei ferdûbele er yn ien klap it grûngebiet fan de Uny. It omfette gehiel of gedieltelik de folgjende steaten: Louisiana, Arkansas, Missoery, Iowa, Minnesota, Noard-Dakota, Súd-Dakota, Nebraska, Kansas, Oklahoma, Teksas, Nij-Meksiko, Kolorado, Wyoming en Montana.
Oare saken dy't Jefferson yn syn earste amtstermyn op syn konto skriuwe koe, wienen de opheffing fan de wiskybelesting, it lytser meitsjen fan de oerheid en it fuortwurkjen fan de steatsskuld. Dit wie mooglik troch de frede yn Jeropa, wêrtroch't de hannel florearre. It wie ek in sukses foar syn minister fan finânsjes, Albert Gallatin.
Syn twadde termyn as presidint wie dúdlik dreger. Frankryk en Ingelân krigen wer konflikten. De hannel oer see waard ûnfeilich en stagnearre, ek al om't Jeffersen de marine desimearre hie. Jefferson reagearre troch ferbod fan hannel mei Jeropa, mar it iennige resultaat dêrfan wie dat de Amerikaanske ekonomy in enoarme klap krige. Ynlansk krige er te krijgen mei opposysje. Jefferson woe him net op 'e nij ferkiesber stelle en luts him werom.
Nei it presidintskip
Nei syn twa amtsterminen as presidint gie Jefferson wenjen yn Monticello. Dêr stifte er de Universiteit fan Firginia, wêrfoar't er sels it ûntwerp makke. De Universiteit fan Firginia is in oade oan de Romeinske keunst, it is letterlik in kopy fan it Romeinske Panteön. Dat is dúdlik werom te sjen yn it poadium wêrop't it bouwurk pleatst is en de koepel. Fierder boude er syn eigen hûs, dat Monticelle neamd wurdt.
De Eed fan Kolvillág
De Eed fan Kolvillág, yn it oarspronklike Frânsk: Le Serment de Kolvillág, is in roman fan 'e Joadsk-Amerikaanske skriuwer, heechlearaar, polityk aktivist, Nobelpriiswinner en holokaustoerlibbene Elie Wiesel (1928). De tiidleaze likenis oer de Joaden en harren ferfolgers, dy't troch Wiesel op in tige non-lineêre, fragmintaryske, suver surreälistyske wize útwurke is, ferhellet fan in anty-joadske pogrom yn 'e jierren tweintich fan 'e tweintichste iuw, en fan it libben fan 'e iennichste oerlibbene dêrfan. Le Serment de Kolvillág waard foar it earst útjûn yn 1973. Yn 2005 waard it oerset yn it Frysk, mar dy fertaling is spitigernôch nea útjûn.
Thomas Jefferson
Nei it presidintskip
Jefferson stoar op 83-jierrige leeftiid op 4 july 1826, op de dei ôf fyftich jier nei de oanname fan de Unôfhinklikensferklearring troch it Amerikaanske Kongres. Op de jûn fan 3 july spruts er syn lêste wurden. Hy soe frege hawwe: "Is it de fjirde?". Him waard antwurde dat it gau de fjirde wêze soe, wêrop't er yn sliep foel. Hy stoar op de middei fan de folgjende dei (de 4e). Op deselde dei stoar ek syn foargonger en earder politike rivaal John Adams op 90-jierrige leeftiid.
De Eed fan Kolvillág
Ynhâld
As yn 'e tweintiger jierren fan 'e tweintichste iuw yn it (fiksjonele) Hongaarske plakje Kolvillág in kristlike jonge ferdwynt, wurdt de pleatslike Joadske mienskip al rillegau beskuldige fan rituële moardpraktiken. De spanning kin men suver fiele en taaste, en in pogrom driget. Dan komt in bûtengewoane man fanwegen, Moshe de Dreamer, in mystikus of in gek, dy't in falske bekentenis fan moard ôfleit yn in fergees besykjen om it ûnheil fan syn folk ôf te kearen. De Joadske mienskip komt gear om syn lêste wurden oan te hearren, en dêrmei freget er harren om stil te hâlden wat der yn Kolvillág bard is en nea mei lykfolwa te praten oer de dagen en nachten fan eangstme. Alle oanwêzigen lizze dêrop in eed ôf om har oan syn fersyk te hâlden.
Lisinsje
In lisinsje (fan it Latynske wurd licere, tastien wêze) is de formele of wetlike tastimming om eat te dwaan. Het wurd kin ek betrekking hawwe op het dokumint wêryn stiet dat die tastimming jûn is.
De Eed fan Kolvillág
Ynhâld
Mar de hate tsjin 'e Joaden is te grut, en Moshe syn selsopoffering kin it tij net mear keare. Der fynt in pogrom plak wêrby't de hiele Joadske mienskip ôfslachte wurdt. Der is mar ien oerlibbene, en dat is de jongeman Azriel. Fyftich jier lang hâldt dy him oan syn eed en praat er mei nimmen oer wat der yn dy lêste dagen yn Kolvillág foarfallen is. Mar op in stuit moetet er in jongeman dy't op it punt stiet om himsels tekoart te dwaan en beseft er dat inkeld syn ferhaal oer Kolvillág him rêde kin. Dan botst syn eed oan 'e deaden frontaal mei syn plicht oan 'e libbenen.
Fryske oersetting
Yn 2005 is Le Serment de Kolvillág troch Jacobus Knol fan Dokkum oerset yn it Frysk, ûnder de titel De Eed fan Kolvillág. Spitigernôch koed er der gjin útjouwer foar fine, dat Knol hat de oersetting inkeld foar himsels printsje en ynbine litten, mar hy is nea yn 'e hannel kommen.
Lisinsje
Lisinsjes fan de oerheid of tafersjochhâlder
Foarbylden foar soksoarte lisinsjes binne: Synonimen foar it wurd 'lisinsje' bine yn dizze foarm: fergunning, konsent, of konsesje.
Lisinsjes foar in sportbûn
In sportbûn kin oan sporters in persoanlike lisinsje takenne. Dizze lisinsje is nedich om meidwaan te kinnen oan offisjele wedstriden. In foarbyld hjirfan is in bokslisinsje.
Lisinsje fan de hâlder fan in spesifyk rjocht
Sommige rjochten kinne krigen wurde troch it oanfreegjen fan in oktroai, registraasje yn in bepaald register ensfh. Lisinsjes dy't hjir by hearre binne:
Lisinsje fan de auteur fan in wurk
De auteur fan in auteursrjochtlik beskerme wurk krijt automatysk het rjocht te bepalen wa't it iepenbier meitsje of kopiearje mei. It wurk hoecht earst net registrearre te wurden, lykas by in oktroai. De auteur kin in lisinsje jaan om in wurk iepenbier te meitsjen, te kopiearjen, te bewurkjen, te ferhieren, út te lienen of mear in het algemien te eksploitearen. Foarbylden hjirfan binne:
Lisinsjeoerienkomst
In syn simpelste foar bestiet in lisinsje út in ferklearring fan de kant fan de lisinsjejouwer dat de lisinsjenimmer de omskreaune aktiviteit útfiere mei. Yn de praktyk wurdt der meastal in oerienkomst sluten, wêryn de lisinsjejouwer en de lisinsjenimmer - soms eksplisyt, soms ymplisyt - betingsten oerienkomme, wêrûnder de lisinsjenimmer de krigen lisinsje eksploitearre mei.
DÎJK Bier
DÎJK Bier is in bierbrouwerij yn Bûtenpost. Op in oerflak fan 25 fjouwerkante meters broud de mikrobrouwerij mei in kapasiteit fan 200 liter.
Eftergrûn
Fan 14 septimber 2018 ôf jouwe de brouwers workshops bierbrouwen op lokaasje mei in mobile brouwynstallaasje.
Hjoed
De brouwerij broud ek bier foar oare brouwerijen.
Molekule
thumb|right|model fan in wettermolekule right|thumb|Amedeo Avogadro thumb|right|John Dalton In molekule is it lytste bytsje fan in stof dat noch de eigenskippen fan dy stof hat.
Lytste ienheid
As wy in sûkerklûntsje yn twaen brekke, en dat brokstikje wer yn twaen, en sa fierder, dan krije wy hyltyd lytsere stikjes sûker. Dat hâldt in kear op. It lytste bytsje sûker dat sa krigen wurde kin is in molekule sûker. De lytste hoemannichte wetter dy’t bestiet is allyksa in molekule wetter, en de lytste hoemannichte soerstofgas in molekule soerstof.
Pitertsjerke (Iemnes)
It iuwenâlde godshûs wie foar de Reformaasje in roomsk-katolike tsjerke en stie doe op in dykje omdat de Sudersee de Eemnesser polder geregeldwei splis sette. De tsjerke waard boud yn 1439, nei de ôfskieding fan Eembrugge dêr't Binnendyk earder ûnder foel. It let-goatyske bakstienen tsjerkje hat in ienbeukich skip en in houten tonferwulf. It hat in wat smeller djip koar oan de eastside en in lytse toer oan de westside, dêr't in koerbôge-foarmige yngong yn sit. Binnenyn stiet it stuolte fan de Ambachtshear fan Eemnes. Dy hie fan 1714 oant yn de 20e iuw it rjocht ta oanstelling.
Molekule
Lytste ienheid
De definysje fan molekule is helder en foar elk begryplik, mar fertsjinnet in kanttekening. Der binne eigenskippen fan stoffen dy't gearhingje mei it gehiel fan molekulen en dy't net mear besteane as je ien molekule apart nimme. In ienfâldich foarbyld is it siedpunt. Etanol hat in siedpunt fan 78 °C by standertomstannichheden. Mar it is ûnsin om te sizzen dat ien molekúl etanol in siedpunt hat. De eigenskippen dêr't yn de definysje fan molekule praat fan is, binne benammen de gemyske eigenskippen fan in stof. Wy meie bygelyks oannimme dat ien molekule sûker noch swiet smakket, ek al sil dat op ús tonge te min wêze om it waar te nimmen.
Pitertsjerke (Iemnes)
Yn de 19e iuw wie it gebou yn minne steat. Yn 1883 waard der mei finansjele help fan de destiidske Ambachtshear in soad restaurearre, mar net genôch. Doe't om 1900 Keninginne-mem Emma hjir tsjerkje woe, en dêr ek in famyljebank hawwe woe, joech se in wink dat se de restauraasje (anonym) bekostigje woe.
Molekule
Skiednis
It hjoeddeiske konsept fan in molekule waard betocht troch de Italjaanske natuerwittenskipper Amedeo Avogadro. Hy publisearre it yn 1811. Hy ferklearre mei syn begryp molekule in tal ferskynsels dy’t gemisy oant dan tige yn betizing brocht hiene, benammen de waarnimming dy’t bekend stiet as de wet fan Gay-Lussac. Dy wet stelt dat as stoffen yn de gasfoarm mei elkoar reagearje, se dat altyd dogge yn ienfâldige ferhâldingen fan folume. In klassyk foarbyld is de waarnimming dat twa folumes wetterstofgas en ien folume soerstofgas mei elkoar reagearje en dan twa folumes wetterdamp opsmite (as temperatuer en druk itselde binne). Avogadro ferklearre dy ienfâldige ferhâldingen troch oan te nimmen dat gelikense folumes fan gassen by deselde temperatuer en druk likefolle molekulen ynha. Sa koe hy mei de wet fan Gay-Lussac daliks fêststelle:
As 2 folumes wetterstof (gas) + 1 folume soerstof (gas) → 2 folumes wetterdamp, dan betsjut dat dus ek:
2 molekulen wetterstof + 1 molekule soerstof → 2 molekulen wetter.
Pitertsjerke (Iemnes)
Yn 1921 wie der in grutte brân neist de tsjerke dy't oersloch, en it ynterieur fan de tsjerke finaal ferwoaste. Allinnich de muorren bleaune stean. In jier letter waard de werstelde tsjerke ynwijd yn oanwêzichheid fan ûnder oare keninginne-mem Emma en de Ambachtshear Jhr. van Citters.
Molekule
Skiednis
Avogadro makke in helder ûnderskied tusken in atoom en in molekule. Mei gemyske molekuleformules is de boppesteande reaksje wer te jaan as
Pitertsjerke (Iemnes)
It besjen wurdich
Yn de konsistoarjekeamer:
Molekule
Skiednis
2 H2 + 1 O2 → 2 H2O.
Guon skiekundigen, wêrûnder John Dalton, woene dêr net oan, en it duorre oant nei 1860 foar’t Avogadro syn molekulebegryp algemien hiem waard yn de teory fan de skiekunde.
Ileen Montijn
Ileen Montijn (De Haach, 1952) is in Nederlânske histoarika. As sjoernalist en kollumnist sette hja útein by Mare, it blêd fan de Universiteit Leien. Letter waard se redakteur bûtenlân by NRC-Handelsblad. Sy is de mem fan de skriuwer Jonathan van het Reve.
Autokrasy
Autokrasy, fan it Aldgrykske αὐτός, autos ("sels", "eigen-") en κράτος, kratos ("macht", "krêft"), is in regearingsfoarm wêrby't troch ien persoan ûnbeheinde macht útoefene wurdt oer in lân. Dy macht is dus net bûn oan wetten of regelmeganismen foar kontrôle troch de befolking (útsein wat de ymplisite driging fan in steatsgreep of rebûlje oangiet). De persoan dy't yn sa'n regearingsfoarm alle macht hat, is in autokraat. Yn it ferline gie it dêrby faak om in monarch, lykas in keizer of kening, mar tsjintwurdich giet it faker om in presidint. As it tsjinstelde fan autokrasy wurdt faak demokrasy beskôge, wêryn't de macht direkt of (faker) yndirekt by de befolking leit.
In goed foarbyld fan in autokrasy is it Keizerryk Ruslân, dêr't de tsaar oant 1917 absolute macht oer alle aspekten fan it libben fan syn ûnderdienen hie. Ien fan 'e aadlike titels fan 'e tsaar wie "tsaar en autokraat fan alle Ruslannen". In oar foarbyld is nazy-Dútslân, dêr't Adolf Hitler tusken 1933 en 1945 folsleine macht hie ûnder syn selsbetochte titel fan Führer.
'Autokrasy' is fierhinne synonym oan 'diktatuer' en 'autokraat' oan 'diktator', útsein dat 'diktatuer' en 'diktator' modernere termen binne en negativere konnotaasjes hawwe. In aristokrasy (yn 'e sin fan in regearingsfoarm dêr't de adel oan 'e macht is) en in oligargy (dêr't de riken oan 'e macht binne) lykje ek op in autokrasy, mar yn dy regearingsfoarmen wurdt de ûnbeheinde macht útoefene troch mear as ien persoan, hoewol al in beheinde groep.
Yn 'e measte autokrasyen is der sprake fan 'e systematyske ûnderdrukking fan tsjinstanners fan 'e autokraat en fan oarstinkenden (dissidinten), bgl. troch harren finzen te setten of sels troch harren te fermoardzjen. Sa'n steatsfoarm giet ornaris net inkeld mank mei politike ûnderdrukking, mar ek mei maatskiplike mistannen en korrupsje, lykas selsferriking fan 'e autokraat troch jild út 'e steatskas te stellen. (Hoewol't in autokraat dat sa net sjen sil, om't er de steatskas as syn persoanlike fermogen beskôget.) Mei't der yn in autokrasy gjin inkele kontrôle op 'e machthawwer bestean kin, is machtsmisbrûk suver ûnûntkomber.
Antigûa en Barbûda
thumb|260px|Ingelske- en Falmouth haven (2000) Antigûa en Barbûda is in eilânsteat yn it eastlike part fan de Karibyske See, op de grins mei de Atlantyske Oseaan en bestiet út in kloft eilannen. De haadstêd fan de eilânsteat is Saint John's.
Skiednis
Antigûa en Barbûda is lid fan it Britske Mienebest en waard op 1 novimber 1981 ûnôfhinklik. De Britske keninginne is steatshaad.
Geografy
Antigûa en Barbûda wurdt foarme troch de eilannen Antigûa, Barbûda en Redonda. Antigua en Barbûda meitsje ûnderdiel út fan de Boppewynske Eilannen yn de Lytse Antillen. Yn it suden befynt him it Frânske eilân Guadelûp, yn it súdwesten it Britske Montserrat, yn it westen Sint-Kits en Nevis en yn it noardwesten it by Guadelûp hearende Sint-Barthélemy.
Grutste plakken
De tsien grutste plakken fan Antigûa en Barbûda (allegear op Antigûa) wiene yn 2001:
Befolking
Mear as 75% fan de befolking is kristen. De grutste tsjerke is de Anglikaanske tsjerke.
Eco Haitsma Mulier
thumb|Eco Haitsma Mulier Eco Haitsma Mulier (Boalsert, 13 jannewaris 1843 - De Haach, 5 maart 1920) wie in Nederlânske bestjoerder.
Haitsma Mulier wie in soan fan mr. Johannes Haitsma Mulier (1811-1859) en Maria Louisa Ypeij (1816-1898). Hy troude mei Aleida Thoden van Velzen. Ut dit houlik waarden ûnder oaren soannen Sijo en Gerard berne, dy’t beide boargemaster waarden.
Laktantius
Laktantius (Latyn: Lucius Caelius (of Caecilius?) Firmianus Lactantius) om-ende-by 250 - 325) wie in ier kristlike skriuwer dy't út de Romeinske provinsje Afrika kaam en in tsjinstanner fan de heidenske wiisbegearte wie. Hy wurdt beskôge as de kristlike Sisero.
Wurk
thumb|It begjin fan Laktantius syn Divinae institutiones (yn in manuskript út 1420–1430 fan Guglielmino Tanaglia)