cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gerlof Smit
Hy begûn al hiel jong mei knippen. It knippen docht er sûnder detaillearre foartekeningen. Smit lit him ynspirearje troch wat er sjocht, waaiende wylgen, waskguod oan de line, kij, hynders en gers. Hy knipt net allinnich yn swart en wyt mar brûkt ek Euro's, Dollarbiljetten en bedrukt papier. Der binne frije opdrachten by, mar ek lânskippen en silhûetten. Sa hat Gerlof ris as in projekt alle ynwenners fan Skingen útknipt.
Mei N.C.R. Bogaart makke er it boek Het paard in vertellingen en knipsels, in blomlêzing fan Nederlânske en Flaamske mearkes, sêgen en legindes dêr't hynders in haadrol yn spylje.(Amsterdam, Ploegsma (1982)
Sint-Martinustsjerke (Bitgum)
De Sint-Martinustsjerke is in tsjerke yn Bitgum yn Fryslân.
Beskriuwing
De tsjerke (it skip) waard boud yn 1669-1672 op de fûneminten fan in midsiuwske tsjerke dy't yn 1669 ôfbrutsen wie en dy't foar de reformaasje wijd wie oan de hillige Martinus. De toer bleau stean mar waard wol feroare en fersierd mei bline nissen. Yn 1862 waard it sealtek fan de midsiuwske toer ferfongen troch in spits.
Tusken 1972 en 1980 binne tsjerke, toer en oargel restaurearre.
Om de tsjerke foar de takomst te behâlden is de tsjerke yn 2013 tagelyk mei de tsjerke fan Ingelum mei de begraafplakken en it lân oan de Stifting Tsjerken Bitgum en Ingelum oerdroegen.
Ynterieur
De tsjerke hat in geve ynrjochting út it midden fan de 17e iuw. De preekstoel is út it jier 1673. Ek it doophek en de mei fykwurk fersierde wangen fan de frouljusbanken datearje út dy tiid. Fierder is der in 18e-iuwske hearebank en in renêssânse epitaaf fan sânstien foar Joh. Onuphrius Schwartzenberg († 1584) en Maria von Grombach († 1564).
thumb|left|Van Oeckelen-oargel Under it koar is de grêfkelder fan de famylje Thoe Schwartzenberg en Hohenlansberg, inisjatyfnimmer ta de herbou fan de tsjerke. De grêfkelder is dutsen troch in stjerferwulft. Yn de grêfkelder stiet ek de kiste fan de Sweedske greve Gustaaf Carlson († 1708), in soan fan kening Karel X Gustaaf, dy't mei Isabella Susanna von Schwarzenberg († 1723) troud, dy't de earste stien foar de tsjerke lei.
De Stopnulle
De Stopnulle, yn it oarspronklike Deensk: Stoppenålen, is in mearke fan 'e hân fan 'e grutte njoggentjinde-iuwske Deenske skriuwer en dichter Hans Christian Andersen (1805-1875). It waard foar it earst útjûn yn 1847, as ûnderdiel fan 'e samling Nye Eventyr: Andet Bind: Første Samling ("Nije Mearkes: Oarde Bân: Earste Samling"), yn 'e mande mei fjouwer oare mearkes (De Alde Strjitlantearne, De Buorgesinnen, Lytse Tuk en It Skaad). De Stopnulle is in grappich teltsje dat net ien fan Andersen syn bekendste mearkes is, mar dat yn 1943 dochs troch Douwe Tamminga oerset waard yn it Frysk as ûnderdiel fan 'e bondel Andersen's Folksforhalen en Mearkes.
Ynhâld
It mearke giet oer in stopnulle dy't sa fyn is, dat se fan harsels mient dat se in naainulle is. As de kokenfaam der in gat yn har âld toffel mei stopje wol, brekt it eachje fan 'e stopnulle, dat dan dript de faam der mar wat lak op en stekt de nulle dan op 'e strûper. De stopnulle is dêr o sa wiis mei, want no is se in doekspjelde wurden. Mar se is sa fyn dat se fan 'e strûper yn it skûtelwetter falt, dat de kokenfaam krekt op dat stuit fuortrinne lit.
De stopnulle komt op 'e boaiem fan 'e strjitgoate telâne, dêr't se lizzen bliuwt wylst alderlei rommel oer har hinne driuwt, sadat se noch wizer mei harsels wurdt as dat se al wie. In glêsskerf komt in hoartsje njonken har te rêsten. Hja sjocht it ding oan foar in diamant en stelt harsels foar as in doekspjelde, wat in alderapartst petear opsmyt. Mar úteinlik rekket de lak los en wurdt de nulle swart; dêr is se lykwols net minder wiis mei, want swart makket slank.
Se wurdt fûn troch in pear jonkjes dy't yn 'e goate omboartsje en dy stekke har rjochtop yn in heale aaisdop en litte har sa de goate deldriuwe. Lokkigernôch wurdt se net seesyk, want se hat in stielene mage. Dan strânet de dop en riidt der in ladene wein oerhinne. De stopnulle wurdt yn 't lang tusken de strjitstiennen drukt en as nimmen har neitiid fûn hat, leit se dêr miskien noch wol.
Augustinus
right|thumb|225 px|Iere ôfbylding fan Augustinus (6e iuw) Augustinus, (folút: Aurelius Augustinus), ek wol Augustinus fan Hippo neamd, (13 novimber 354 - 28 augustus 430) wie in grut teolooch út de 5e iuw. Hy hat mei syn opfettings oer God, de minsk en de genede syn stimpel op wrâldskiednis drukt en wurdt beskôge as ien fan de Tsjerkfâden. Nei syn dea waard er hillich ferklearre.
Libben
Augustinus kaam op 'e wrâld en stoar yn Thagaste (Souk-Ahras), yn de doetiidske Romeinske provinsje Afrika tsjintwurdich noardeast Algerije en noard-Tuneezje. Noard-Afrika yn de 3e en 4e iuw, wie mei Turkije, Syprus, Kreta en Egypte, ien fan de gebieten dêr't it kristendom it sterkst woartele wie. Hy waard berne as soan fan in heidenske (net-kristlike) heit en in fromme kristlike mem. Syn âlden hienen it net breed mar joegen him wol in goede oplieding. Hy koe studearje en waard yn 375 yn de âldens fan 21 jier learaar yn de retoarika yn de stêd Kartago. Hie wie nei alle gedachten fan Berbersk komôf, mar hy en syn famylje sprieken Latyn.
Yn syn jonge jierren wie hy in fûle oanhinger fan it Manicheïsme, in gnostyske streaming yn it kristendom. Ta fertriet fan syn mem Monika libbe hy as jongkeardel earst in ûnbannich libben. Nei't er kennis makke hie mei it wurk fan de Romeinske filosoof Sisero nimt er it beslút filosofy te studearjen en op syk nei wierheid te gean, benammen oer it suvere Godsbegrip yn relaasje ta de oersprong fan it kwea. Nei alle gedachten ferfear er yn 383 nei Itaalje en krige dêr in funksje oan it keizerlik hof yn Milaan. Dêr liet er him, ûnder ynfloed fan de biskop fan Milaan Ambrosius, ek bekeare ta it kristendom. Hy gong werom nei Afrika en waard dêr preester yn Hippo Regius, dat hjoed-de-dei Annaba yn Algerije is. Yn 395 waard hy nei de dea fan de biskop fan Hippo ta syn opfolger keazen. Dy funksje soe hy oant syn dea yn 430 ferfolje. By de belegering fan Hippo troch de Fandalen ferstoar er.
Teology
Augustinus hat mei syn tinken in geweldige ynfloed hân op sawol it kristendom as op it westerske tinken. Hy wie sels beynfloede troch Plato en it neo-platonisme. Al syn wurken wurde skaaimerke troch in stribjen nei oprjochtheid, earlikheid, autintisiteit en wrachtichheid, wêrby't it eigen hanneljen yn oerien te bringen mei wat men leaut foar him like wichtich is.
It tinken van Augustinus fynt foaral syn grûn yn it kristlik leauwen. Yn syn wurken giet hy yn op de wichtichste learstellings fan it kristendom. Syn filosofy spilet dêrby in eigen rôl. Neffens Augustinus hat de minske fan God syn tinkfermogen krigen en helpt him dat by syn syktocht nei God. Derby moat er wol leauwe dat God him derby stjoert, omdat in minske op him sels net fertrouwe kin. Sûnder God rekket in minske op it ferkearde paad. Augustinus sjocht de minsklike wil ek foaral as de feroarsaker fan it kwea yn de wrâld. Mei syn filosofy wol er benammen de reedlikheid fan it leauwen oantoane.
It tinken fan Augustinus oer de minske en syn wil hat fan grutte ynfloed west op de midsiuwske teologen lykas Anselmus en Tomas fan Akwino. Lettere filosofen as Immanuel Kant, Arthur Schopenhauer en Friedrich Nietzsche hawwe dat ûnderwerp fierder útwurke yn harren etyk.
Jehannes Kalvyn en Kornelius Jansen, binne ek hiel bot beynfloede troch it wurk fan Augustinus. De 16e-iuwske reformaasje, yn gong setten troch Maarten Luther, sels augustyn, Kalvyn en Huldrych Zwingli waard foarme op grûn fan Augustinus syn tinken. Mei harren lear oer sonde en genede gripe sy tebek op it wurk fan Augustinus.
Wurk
Augustinus hat yn syn libben in soad skreaun op ferskate gebieten - lykas teologyske ferhannelings, kommentaren op skriften en autobiografyske wurken. Syn Bekentenissen wurdt sjoen as syn earste autobiografy: yn it boek skriuwt er oer it tiidrek fan syn berte oant syn doetiidske leeftyd (likernôch 50), syn relaasje mei God komt oan bod en it einiget mei in wiidweidige beskôging fan it bibelboek Genesis dêr't hy útleit hoe't de tekst ynterpretearre wurde moat.
Sitaten
In bekend sitaat út syn ferneamde wurk De Civitate Dei (IV, 4) is: "Remota iustitia quid sunt regna nisi magna latrocinia?" (Latyn foar: Ofsjoen fan harren jurisdiksje, wat binne regearings oars dan grutte rovebendes?).
In oar bekend sitaat giet: "Foar God is neat fierôf of langduorjend. Wolsto, dat foar dysels ek dat neat fierôf of langduorjend is, foech dy dan by God, want dêr binne tûzen jierren as de dei fan hjoed".
Augustinus en de joaden
Augustinus hat him yn syn boek De Stêd fan God, tige negatyf útlitten oer de joaden. Neffens him wienen sy fijannen fan God. Dy wurden binne letter brûkt troch kristenen om de joaden te ferfolgjen.
Jan Sicco thoe Schwartzenberg en Hohenlansberg
Jan Sicco thoe Schwartzenberg en Hohenlansberg (doopt yn Ljouwert, 19 novimber 1693 - Rinsumageast, 6 novimber 1757 (Alg. Ned. Familiebl. jout 6 desimber op), wie de soan fan Wilko Holdinga en fan Fed. Sophia fan Goslinga. Boaske yn Rinsumageast op 14 augustus 1729 mei Elisabeth Helena fan Camstra ( 1699 - Namen, 1 juny 1752 ), dochter fan Tjalling Homme en fan Juliana Agatha fan Aylva. Ut dat houlik kamen fjouwer bern, wêrûnder Wilko Holdinga Camstra en Tjalling Homme. De âldste dochter Juliana Agatha boaske mei Tjaard fan Aylva.
Hy trochrûn yn tsjinst alle militêre rangen en wie luitenant-generaal doe't hy yn juny 1744 opteach nei Veurne om dat plak te ferdigenjen tsjin de Frânsken. De besetting bestie út trije bataljons. Op 7 july iepene de fijân syn rinfuorgen en al op 10 july dêrop folgjend liet de befelhawwer de wite faan opstekke. Yn 1746 siet ien fan syn bataljons binnen Mons; it blykt net dat hy der sels ek wie. Mar yn 1747, neidat fan Waldeck it befel oer de troepen oernomd hie, fierde hy syn kriichsmacht ein july yn twa deimarsen út Nuland nei Oudenbosch om mei te dwaan oan de ferdigening fan Bergen op Zoom. Steund troch de generaal Gemme Onuphrius fan Burmania die hy yn de moarntiid fan 10 augustus in oanfal op it doarp Wouw, dy't mislearre. In pear oeren letter stelde hy syn troepen yn slachoarder op op de heide fan Nispen, mar moast hjit ek weromlûke troch de driigjende hâlding fan de Frânsken en meidat de besetting fan Bergen op Zoom net troch in útfal op itselde momint meiwurke.
Neffens it Nederlânske Adelsboek wie hy gûverneur fan Namen.
Westerein (Droegeham)
Westerein is in delsetting west fan Droegeham yn de gemeente Achtkarspelen. De namme komt ek foar as Westerend en Wester End fan Droegeham.
Stasjon Assen
Stasjon Assen (Asn) is it spoarweistasjon fan Assen en waard iepene yn 1870 oan de Steatsline C (Meppel - Grins). Yn de Drintske haadstêd is yn 2018 it tredde stasjonsgebou sûnt 1870 iepene. Fan 1905 oant 1947 wie der ek persoaneferfier oer de spoarline nei Stadskanaal. Dy line is yn 1977 opbrutsen.
Gebou
200px|thumb|left|1e stasjonsgebou stasjon Assen yn 1977 200px|thumb|left|2e stasjonsgebou stasjon Assen yn 2007 It earste stasjon waard ûntwurpen troch de yngenieurs Karel Hendrik van Brederode en Louis Abraham Reuvens en iepene op 1 maaie 1870 syn doarren foar treinreizgers. It is boud as in standertstasjon fan de Steatsspoarwegen, in stasjon fan it type Hoogezand.
Tusken stasjon Assen en it eardere stasjon Vries-Súdlaren stiet in baanwachterswenning bylâns it spoar dy't yn 1869 boud waard.
Yn april 1988 waard it earste stasjonsgebou sloopt en ferfongen troch nijbou, ûntwurpen troch de arsjitekt Rob Steenhuis. It stasjon hie in bewekke en ûnbewaakte fytsestalling, in fytsferhier en ferhier fan OV-fytsen, in blommeferkeap, in lytse yt- en drinkgelegenheid en in lytse krûdenierswinkel. Yn 2009 waard de fytsestalling fergrutte, dêrtroch waard in probleem fan ferkeard stalde fytsen foar it grutste part oplost.
It stasjonsgebou út 1989 waard yn febrewaris 2016 sloopt. De bou fan it nije stasjonsgebou begûn yn 2017, in jier letter op 14 maaie 2018 waard it nije stasjonsgebou iepene. Yn novimber fan 2018 waard it hiele projekt klear en fûn de offisjele, grutte iepening fan it stasjonsgebiet yn Assen plak. De fytsestalling fan it stasjon is tenei ûnder de grûn te finen.
List fan teologen
List fan teologen.
Och, bliuw mei Jo genede
Och, bliuw mei Jo genede is in Fryske oersetting fan it Dútske kristlike liet "Ach bleib mit deiner Gnade" dat yn 1627 skreaun waard troch Josua Stegman (1588-1632).
Transfiguraasjekatedraal (Tambov)
De Transfiguraasjekatedraal (Russysk: Спасо Преображенский собор) is in russysk-otterdokse katedraal yn de stêd Tambov yn Ruslân. De katedraal waard boud yn de jierren 1694-1783. It ûntwerp is in kombinaasje fan de tradisjonele Russyske katedralen - in fjouwerhoekich grûnplan, in sintrale koepel en fjouwer lytse koepeks - mei stylfoarmen fan de Europeeske rokoko.
Skiednis
thumb|250px|left|Monumint foar biskop Pitirim Yn 1694 waard mei de bou fan de katedraal op oantrunen fan de doetiidske biskop Pitirim útein set. De katedraal moast op itselde plak in lytsere houten Transfiguraasjetsjerke ferfange. De biskop makke troch ferstjerren de foltôging sels net mear mei en waard yn de katedraal begroeven. It grutste tsjerkegebou waard mei help fan de keapman Matvej Borodin pas yn 1783 foltôge.
Yn 1812 waard in frijsteande, 42,5 meter hege klokketoer boud, dy't de houten klokketoer ferfong.
Foar de revolúsje die de katedraal tsjinst as grêfplak foar de biskoppen fan it bisdom en in soad pylgers besochten de reliken fan de hillich ferklearre Pitirim en de troch him skildere ikoanen. Oan it begjin fan de 20e iuw brochten tsaar Nikolaas, gruthartoginne Elisabeth Fjodorovna en Jehannes fan Kronstadt in besite oan de katedraal.
De katedraal waard yn 1929 yn de Sovjet-tiid yn opdracht fan de autoriteiten sletten. Yn de katedraal fûn in regionaal museum ûnderdak. De klokketoer waard yn 1931 ôfbrutsen. Op 14 maaie 1974 waard de katedraal erkend as in monumint.
Weromjefte
Nei de fal fan it kommunisme waard yn 1991 besletten de katedraal werom te jaan oan de Russysk-Otterdokse Tsjerke. De oerdracht oan it bisdom fûn yn 1993 plak yn it ramt fan in besite fan patriarch Aleksi II. Ek de troch de bolsewiken yn beslach nommen reliken waarden werom jûn oan de katedraal. De jierren dêrnei waarden de krusen wer op de koepels set. Yn 2011 folge mei help fan âlde mjittings en tekeningen de weropbou fan de klokketoer. Oars as de histoaryske trije ferdjippings tellende toer krige de toer by de weropbou in fjirde ferdjipping.
Klaas Smit (keunstner)
thumb|right|150px|Sleat thumb|right|150px|Mûne Klaas Smit is in byldzjend keunstner út Mantgum. It is in abstrakt keunstskilder mei as ynspiraasjeboarne de sfear fan it Fryske lânskip.
Smit studearre tusken 1983-1989 oan Keunstakademy Minerva yn Grins.Hy wurket meast mei oaljeferve en akryl op papier en doek. Yn syn earste wurken wie er benammen realist mar nei in jier waard dat bliuwend abstrakt. De abstraksjes ûnsteane troch earst lagen ferve oer elkoar hinne oan te bringen. Brúnfrien en griistinten komme in soad foar yn syn wurk. Geregeldwei ûntsteane rûge en opfallende aksinten yn de komposysjes.
Eksposysjes fan syn wurk wienen yn Grou, Menaam en Ljouwert.
Akhal-Teke
thumb|Akhal-Teke thumb|Akhal-Teke by it frijspringen De Akhal-Teke, (Turkmeensk: 'Ahalteke') is in hynsteras út Turkmenistan. It ras is ôfbyld yn it embleem fan it lân.
Klaus Groth
Libben
Nei in stúdzje oan it seminary yn Tondern (1838–1841), waard er learaar oan in famkesskoalle yn syn berteplak, mar yn 1847 gie er nei de Universiteit fan Kiel om it foech ta lesjaan yn heger ûnderwiis te besetten. Fanwege sykte moast er syn stúdzje dêr ûnderbrekke, dat earst yn 1853 koe er der mei fierder. Yn 1856 waard er doktor yn de filosofy oan de Universiteit fan Bonn en yn 1858 waard er Privatdozent Dútske taal en -literatuer en dêr waard er yn 1866 ek professer. Hy hat oant syn dea yn Kiel wenne.
Groth wie goed befreone mei Johannes Brahms, dy't in protte fan syn sangen op muzyk set hat.
Groth syn Plattdüütsche lyryske en epyske poëzij lit ynfloed Johann Peter Hebel sjen. Groth syn dichtwurk is in poëtyske útering fan it plattelânslibben yn Noard-Dútslân, syn thús. Syn beskriuwings fan it boerelibben mei net altyd like karakteristyk foar Holstein wêze as dy fan Fritz Reuter, mar syn lyryk is wol oarspronklik.
Groth syn wichtichste wurk is ''Quickborn. Volksleben in plattdeutschen Gedichten dithmarscher Mundart (1853; 25e ed. 1900; en yn it Dútsk oerset troch M.J. Berchem, Krefeld, 1896); en twa dielen ferhellingen, Vertelln (1835-1859, 3e ed. 1881); fierder Vær de Gærn (1858) en Ut min Jungsparadies'' (1875).
Groth syn Gesammelte Werke ferskynden yn fjouwer dielen (1893). Syn Lebenserinnerungen waarden redigearre troch E. Wolff yn 1891. .
Karakum
thumb|260px|Lizzing fan de Karakum (mids-lofts), yn it giel de âlde [[siderûte]] thumb|260px|Yn de Karakum De Karakumof Karakûm, ek wol Kara-Kum en Gara Gum (“Swart Sân”) (Turksk: Karakum, Russysk: Каракумы; Karakoem) is in woastyn yn Sintraal-Aazje. De woastyn beslacht 70% (sa’n 350.000 km²) fan Turkmenistan. It gebiet is tige tinbefolke, likernôch ien persoan de 6,5 km². It reint dêr faak mar ienris yn de tsien jier.
Lokaasje
De woastyn leit beëasten de Kaspyske See, mei de Aralmar yn it noarden, en de rivier Amu Darja en de woastyn Kyzylkum yn it noardeasten.
Hydrografy
De Murghabrivier en Tejenrivier streame út it Hindoekoesjberchtme wei nei it suden en wurde wei yn de woastyn, dêr’t har wetter foar irrigaasje brûkt wurdt.
De woastyn rint it grutste irrigaasjekanaal fan de wrâld trochhinne, it Karakûmkanaal. De oanlis fan it kanaal waard yn 1954 mei úteinset. It is 1.375 km lang en der giet 13-20 km³ wetter it jier trochhinne. Lekkerij fan it kanaal binne marren en fivers oan de kades troch ûntstien.
Ekonomy en ferfier
De oazes fan Mary en Tejen binne ferneamd om har katoenplantaazjes. It gebiet hat ek in grutte foarrie ierdoalje- en ierdgas. De woastyn wurdt trochkrúst troch it Trans-Kaspyske spoar
Westerein (Terwispel)
Westerein is in buorskip dy't it westlike stik fan Terwispel yn de gemeente Opsterlân omfiemet. De namme komt ek foar as Westerend en Westereind'', op nije kaarten stiet weinamme De Streek.
De Blauwe Tinte
De Blauwe Tinte wie in pleisterplak efkes bûten Reduzum oan de âlde wei fan Ljouwert nei Stienwyk.
Tusken 1911 en 1957 waard it eksploitearre troch troch de ôfdieling Reduzum (doe: Roordahuizum) fan de "Nederlandse Vereniging tot Afschaffing van Alcoholhoudende dranken", yn de folksmûle de "Blauwe Knoop" neamd. It waard dêrnei oernomd troch de lanlike stifting 'S.O.V.-kantines'.
Leonid Brezjnev
Leonid Iljitsj Brezjnev (Russysk: Леонид Ильич Брежнев) (Kamenskoje, 19 desimber 1906 - Moskou, 10 novimber 1982) wie in Sovjetpolitikus dy't efterinoar sekretaris-generaal fan it Sintraal Komitee (1956), gewoan lid fan it presidium (1957) en presidint fan de Sovjet-Uny (1960) wie. Hy late de Sovjet-Uny nei it tiidrek Nikita Chroesjtsjov, fan 1964 oant 1982.
Jonge jierren
Brezjnev waard yn de Oekraïne berne, mar wie etnysk sjoen in Rus. Hy folge in technyske oplieding en wie spesjaliseare yn metallurgy. Ek wie er goed ûnderlein yn de ideologyske teory fan it kommunisme. Dat lêste soarge der foar dat er hurd opgong meitsje koe yn de Kommunistyske Party fan de Sovjet-Uny. Yn de Twadde Wrâldkriich brocht er it ta generaal, ûnder mear troch tsjin de Dútsers stân te hâlden by Novorossiejsk, mar hy wie mear bekend as folkskommissaris foar de partij.
Oan de macht
Under it bewâld fan Brezjnev waard stribbe nei konsolidaasje fan de Sovjetmacht yn binnen- en bûtenlân, wylst it stypjen fan de ekonomy op it twadde plak stie. Wol waard úteinset mei it ûntsluten fan de gigantyske oalje- en gasfoarrieden fan West-Sibearje. Brezjnev fersterke it Reade Leger en wreide it Russyske romtefeartprogramma út. De troch Brezjnev yn novimber 1968, nei de ynfal fan it Russyske leger yn Tsjechoslowakije, nei foaren brochte stelling, dat de Sovjet-Uny it rjocht hie yn te gripen yn de ûntwikkelingen yn in oar sosjalistysk lân, as de ferwurvenheden fan it sosjalisme yn gefaar komme, waard bekend as de Brezjnev-doktrine.
Mei de FS waard in rige ferdraggen sletten om wapenwedrin te ûntspannen, mar efter de skermen waard der troch de Sovjets allegeduerigen besocht mear ynfloed yn de wrâld te krijen, benammen yn Afrika, it Heine Easten en Aazje. Yn 1979 joech Brezjnev opdracht om it buorlân fan de Sovjet-Uny, Afganistan binnen te fallen doe't troch in wikseling fan it rezjym dat lân út de Russyske ynfloedsfear drige te ûntsnappen. De East-Jeropeeske lannen dy't efter it "Izeren Gerdyn" leinen waarden allyksa troch Brezjnev stevich oan 'e leie hâlden, sa as bliken die by it hurdhandich delslaan fan de "Praachske Maitiid" yn Tsjechoslowakije. Ek waard op syn befel yn 1980 de rop fan de Poalen om mear frijheid troch de Poalske kommunistyske partij de kop yndrukt.
thumb|left|280px|1974: Brezjnev en [[Gerald Ford|Ford slute in oerienkomst oangeande de beheining fan it tal kearnwapens.]]
Hichtepunt
De jierren santich betsjutten foar Brezjnev en de Sovjet-Uny wat ynfloed en prestiizje oangie in hichtepunt. Dat kaam fral troch gesichtsferlies fan de FS yn de earste helte fan it desennium troch de Watergateaffêre en de ferlearne Fietnamoarloch. De Amerikaanske presidint Jimmy Carter stribbe fan 1976 ôf nei ûntwapening en lei de klam op Détente, mar dy polityk smiet foar de FS yn de rest fan de wrâld net folle respekt en sympaty op. It SALT II-ferdrach dat yn 1979 tekene waard nei 7 jaar fan ûnderhanneljen, hie as doel in grutte stap te setten yn it ûntspanningsproses, mar doe't seis moannen letter de Sovjet-Uny Afganistan binnenfoel, wie dat fuort de ein derfan. SALT II is nea ratifisearre.
Krityk
Brezjnev joech yn 1979 opdracht ta de ynvaazje fan Afganistan om dat lân yn de Russyske ynlfoedsfear te hâlden. Dit waard foar de Russen krekt sa'n drama as de Fietnamkriich foar de Amearikan west hie. Gorbatsjov soe letter de troepen tebek helje. Neist dizze misrekkeningen waard Brezjnev letter teffens persoanlike idelheid, nepotisme en habsucht ferwiten. Hy besocht syn ynkompetinte soan Yuri Brezjnev in lukrative baan yn it Russyske bedriuwslibben te besoargjen. Syn dochter Galina Brezjnev mocht de baas wêze oer it Russysk Steatssirkus.
Lêste jierren
De lêste jierren fan Brezjnev's bewâld wienen in tiidrek fan delgong en stagnaasje. Drankmisbrúk, korrupsje, gigantyske fergriemen fan grûnstoffen en miljeufersmoarging namen hân oer hân ta. It Sovjet-rezjym hie totale kontrôle oer de media yn eigen lân, mar koe net ferhoalen hâlde dat de heechste lieder oan it ôftakeljen wie. Op it lêsten ferskine hy amperoan yn it iepenber, ek net by gelegenheden wêrby dat wol moatte soe, en as er der al by wie, wie er amper te ferstean.
Brezjnev ferstoar yn 1982 en waard troch Joeri Andropov opfolge. Dizze lei fuortendaliks de klam op mear arbeidsdissipline, dêr't bliken út die dat it rezjym sels ek wol ynseach wêr't it yn Brezjnev's bewâld oan ûntbrutsen hie. In oantal fan Brezjnevs famylje en freonen waard fanwegen korrupsje feroardield.
Göran Claeson
Rolf Göran Claeson (Stockholm, 4 maart 1945) is in earder Sweedsk reedrider.
Claeson die sân kear mei oan it Wrâldkampioenskip allround, en oan it Europeesk kampioenskip fiif kear stie er oan de start fan it WK sprint en twa kear die er mei oan de Olympyske Winterspullen (yn 1968, en 1972). Hy waard by dizze kampioenskippen ien kear wrâldkampioen, twa kear Europeesk kampioen allround. Hy waard ek ien kear Sweedsk allround kampioen.
Bette Davis
right|thumb|250px|As Mildred yn Of Human Bondage (1934) right|thumb|250px|Glamourpotret foar de film [[Dark Victory (1939).]] thumb|250px|right|Davis (lofts) krige har lêste Academy Award-nominaasje foar har yn [[What Ever Happened to Baby Jane? (1962)|What Ever Happened to Baby Jane? (1962), wêr't se mei Joan Crawford te sjen wie]] Bette Davis, berne as Ruth Elizabeth Davis (Lowell, 5 april 1908 – Neuilly-sur-Seine, 6 oktober 1989) wie in Amerikaansk aktrise, dy't leafst tsien kear neamd waard foar in Oscar. Hja hat him twa kear wûn. Davis wie bekend fanwegen it spyljen fan ûnsympatike karakters yn ferskate filmsjenres, fariërend fan misdiefilms oant skiednis- of perioadefilms. Hja hat út en troch ek yn koartswilige films meidien, mar is fral bekend troch har romantyske drama's.
Brunsting
thumb|right|250px|Lizzing fan Brunsting yn Midden-Drinte Brunsting is in doarpke yn de provinsje Drinte, fallend ûnder de gemeente Midden-Drinte. It leit tusken de rykswei A28 en de provinsjale wei N381, noardwestlik oan Beilen.
Westerein (Nyegea)
Westerein is in desletting noardwest fan Nyegea yn de gemeente Smellingerlân. De namme komt ek foar as Het Westerend en Westerend.
Boppesmilde
thumb|Lokaasje gemeente Midden-Drinte thumb|right|De lizzing fan Boppesmilde yn Midden-Drinte Boppesmilde (Nederlânsk en offisjeel: Bovensmilde) is in doarp yn Drinte yn de gemeente Midden-Drenthe. It dorp leit oan de Drintske Haadfeart en de N371, ûngefear healwei tusken Smilde en Assen. It oantal ynwenners leit anno 2008 boppe de 3000.
Op 23 maaie 1977 waard Boppesmilde hoopstoops wrâldnijs meidat bern en learkrêften fan in legere skoalle dagenlang gizele waarden troch fjouwer Súd-Molukse jongeren. Boppesmilde wie ek it plak dêr't de measte Molukse gizelnimmers fan de him tagelyk ôfspyljende treinkaping by De Punt wei kamen.
Geersdijk
Geersdijk (Siuwsk: Heersdiek) is in doarp yn de Nederlânske gemeente Noard-Bevelân. It doarp hie op 1 jannewaris 2008, 317 ynwenners.
Kartografy
Kartografy (fan it Grykske χάρτης, chartes, "papierblêd", en γράφειν, grafein, "skriuwe") is de wittenskip en technyk om geografyske, romtebûne ynformaasje op skaal ynsichtlik te meitsjen. Ienfâldiger sein: kartografy is it meitsjen fan kaarten en plattegrûnen. In beoefener fan 'e kartografy is in kartograaf. Yn 'e kartografy wurde kennis, wittenskip en technyk kombinearre mei estetika om in resultaat te krijen dat net inkeld sa sekuer mooglik is, mar ek sa moai mooglik. Kaarten as produkt fan kartografy wurde faak yn bondele foarm útjûn yn in atlas.
Omtinkens en swierrichheden
Kartografy is in foarm fan kommunikaasje, dy't draait om it trochjaan fan geografyske kennis yn 'e foarm fan lânkaarten, plattegrûnen en oare kaarten, bygelyks seekaarten, stjerrekaarten en kaarten fan 'e moanne en oare himellichems. Foarhinne waarden sokke kaarten mei de hân tekene; tsjintwurdich wurde hast alle kaarten digitaal makke. Kaarten foarmje yn in geografysk ynformaasjesysteem (GYS), in essinsjeel ûnderdiel fan 'e rieplachtberens fan ynformaasje.
Fundamintele omtinkens en swierrichheden dêr't men yn 'e kartografy tradisjoneel mei te krijen hat, binne dizzen:
Colijnsplaat
Colijnsplaat (Nederlânsk: Colijnsplaat; Siuwsk: Kersplaete) is in doarp yn de gemeente Noard-Bevelân in de Nederlânske provinsje Seelân. It oantal ynwenners yn Colijnsplaat is 1.563 (1 jannewaris 2008) It doarp leit by de súdlike ein fan de Seelânbrêge.
Kartografy
Skiednis
Hoewol't 'kartografy' as begryp pas oan it begjin fan 'e njoggentjinde iuw yn gebrûk kommen is, waard it fansels al folle langer beoefene. Wat de âldste kaart is, foarmet ûnderwerp fan diskusje om't it begryp 'kaart' net botte goed definiëarre is. Mar in muorreskildering út 'e Anatoalyske stêd Çatal Hüyük, dy't wierskynlik in plattegrûn fan dyselde stêd is, datearret út it sânde milennium f.Kr. De âldste oerlevere lânkaarten yn 'e moderne sin fan it wurd komme út Babyloanje út 'e njoggende iuw f.Kr.
Yn 'e Klassike Aldheid skreau de Grykske histoarikus Strabo (±64 f.Kr.-19 n.Kr.) syn Geographika, in beskriuwing fan 'e wrâld ynsafier't dy doe bekend wie. Oan 'e hân fan dy beskriuwing kin in kaart tekene wurde sa't Strabo en syn tiidgenoaten de wrâld seagen. In foege iuw letter skreau Klaudius Ptoleméus (87-168) syn traktaat Geographia, dêr't er de âldst bekende wrâldkaart yn opnaam. Yn it âlde Sina, dat in kartografyske tradysje hie dy't los stie fan dy fan it Westen, geane de âldste kaarten tebek oant de fjirde iuw f.Kr. Yn 1092 publisearre de Sineeske wittenskipper Su Song de earste drukte (ynstee fan hântekene) kaart: net in lânkaart, mar in stjerrekaart.
Mei it begjin fan it tiidrek fan 'e grutte ûntdekkingsreizen, kaam yn 'e midden fan 'e fyftjinde iuw ek de ûntwikkeling fan 'e kartografy yn in streamfersnelling. Oant dy tiid wiene Westerske lânkaarten basearre op it wurk fan Ptoleméus, mar doe sette men dermei útein om sels ûndersyk te dwaan en fiere kusten en lannen yn kaart te bringen.
Kartografyske techniken
De meast algemien brûkte kartografyske technyk is de lânkaart. Dat is in modellearre werjefte fan it ierdoerflak mei de klam op it drûge lân, en net de see of oare oerflaktewetters. (As de klam op wetter leit, wurdt sprutsen fan in seekaart.) Lânkaarten binne almeast geografyske werjeften, mar it komt ek foar dat it om in skematyske werjefte giet. It ûnderwerp is ornaris topografysk, mar yn atlassen wurde meastal ek in tal tematyske kaarten opnommen. Sa kin men efteryn de Grote Bosatlas in hiele rige tematyske kaarten fan 'e wrâld fine, dêr't per lân (troch ynkleuring yn ferskillende kleuren) ynformaasje jûn wurdt oer bygelyks bertesifer, stjertesifer, libbensferwachting, enerzjyferbrûk, taal, godstsjinst, hichte fan it bruto nasjonaal produkt, politike gearwurking, ekonomyske gearwurking, sûnenssoarch en analfabetisme.
Nijfûnlân en Labrador
Nijfûnlân en Labrador (Ingelsk: Newfoundland and Labrador; Frânsk: Terre-Neuve-et-Labrador) is ien fan 'e tsien provinsjes fan Kanada. It is it meast eastlik leine diel fan it lân, dat mei de Kustprovinsjes de regio fan Atlantysk Kanada foarmet. De provinsje is opmakke út it eilân Nijfûnlân en in gebiet op it Kanadeeske fêstelân dat fan Labrador hjit. Wat oerflak oanbelanget, nimt Nijfûnlân en Labrador it sânde plak yn op 'e ranglist fan 'e tsien provinsjes, mei 4,1% fan it Kanadeeske grûngebiet (mar as de trije territoaria meirekkene wurde, komt it út op it tsiende plak). De haadstêd en teffens de grutste stêd is St. John's. Neffens gegevens fan 'e folkstelling fan 2011 hie Nijfûnlân en Labrador doe krapoan 515.000 ynwenners, wat delkomt op 1,5% fan 'e totale Kanadeeske befolking.
Etymology
De namme fan it eilân Nijfûnlân of Newfoundland komt fan it Ingelske "new found land", dat eins in net alhiel krekte oersetting is fan it Portegeeske Terra Nova, dat "nij lân" betsjut. Labrador is ferneamd nei de Portegeesk ûntdekkingsreizger João Fernandes Lavrador, dy't om 1500 hinne de kust fan it gebiet yn kaart brocht.
Geografy
Nijfûnlân en Labrador hat in oerflak fan 405.212 km², wêrfan't 373.872 km² út lân bestiet en 31.340 km² út wetter. Dêrfan beslacht Labrador, de regio op it fêstelân, 294.330 km² en it eilân Nijfûnlân mei byhearrende lytsere eilantsjes 111.390 km². Mar hoewol't Labrador dus mear as twa kear sa grut is as Nijfûnlân, wennet 91% fan 'e befolking fan 'e provinsje it eilân.
Nijfûnlân wurdt alhiel omjûn troch de Atlantyske Oseaan. Yn it noardwesten skiedt de smelle Strjitte fan Belle Isle it fan Labrador. De haadstêd, St. John's, leit alhiel oan 'e oare, súdeastlike kant fan it eilân, op it Avalonskiereilân. Oan 'e súdkant skiedt de Cabotstrjitte Nijfûnlân fan Kaap Bretoneilân, dat ta de provinsje Nij-Skotlân heart. Nijfûnlân leit dwers foar de mûning fan 'e rivier de Saint Lawrence, en skept sa de Saint Lawrencebaai, dat de grutste riviermûning fan 'e wrâld is. Mear nei it súdeasten ta, deunby de Nijfûnlânske kust, lizze yn 'e Atlantyske Oseaan de eilantsjes Sint-Pierre en Miquelon, dy't it iennichste oerbleaune Frânske gebietsdiel yn Noard-Amearika foarmje.
Labrador beslacht it eastlike part fan it Labradorskiereilân, en grinzget yn it súdwesten oan 'e provinsje Kebek, dêr't it oant 1809 diel fan útmakke. De grins mei Kebek waard yn 1927 troch in Britske keninklike kommisje fêststeld, mar is noch altyd net planút erkend troch it provinsjale Kebekaanske regear. Yn it súdeasten wurdt Labrador troch de Strjitte fan Belle Isle skaat fan Nijfûnlân. Oan 'e noardeastkant leit de Labradorsee, in ûnderdiel fan 'e Atlantyske Oseaan. Yn it noardwesten wurdt Labrador begrinzge troch de Hudsonstrjitte en dielt it in hiel koarte grins mei it territoarium Nûnavût op it eilantsje Killiniq.
Skiednis
Archeologyske fynsten bewize dat Nijfûnlân en Labrador al teminsten 9.000 jier troch minsken bewenne wurdt. Fan likernôch 7000 oant 1500 f.Kr. waard it gebiet befolke troch stammen dy't ta de saneamde Maritym Argayske Kultuer hearden, en bestiene út seesûchdierejagers fan it Subarktysk Gebiet. Dy waarden úteinlik lykwols stadichoan ferkrongen of assimilearre troch de Dorsetkultuer, dy't bestie tusken 2000 f.Kr. en 800 n.Kr., en der nei alle gedachten ûnder strûpte troch de Midsiuwske Waarme Perioade.
De ierste kontakten mei Jeropeänen fûnen plak om it jier 1001 hinne, doe't de Wytsing-ekspedysje fan 'e Iislanner Leif Eriksson op trije plakken yn Noard-Amearika oan lân gie. It earste neamden se Helluland, en wie mooglik it eilân Baffinlân; it twadde neamden se Markland, en wie mooglik Labrador; en it trêde neamden se Vínland, en wie wierskynlik Nijfûnlân. Argeologyske opgravings hawwe by L'Anse aux Meadows, op Nijfûnlân, in Wytsingdelsetting bleatlein dy't yn 1978 opnommen waard op 'e Wrâlderfgoedlist fan 'e UNESCO. Neitiid wiene der ferskate ûnbefêstige ferhalen oer Jeropeeske skippen dy't troch stoarmen fan harren koerts rekken en by in eilân útkamen dat mooglik Nijfûnlân wie (lykas de leginde fan Sint-Brandaan, wêrfan't guon skiedkundigen miene dat dy in histoaryske basis hat), mar it earste dokumintearre besyk wie yn 1497, doe't it eilân troch de Italjaanske ûntdekkingsreizger yn Ingelske tsjinst John Cabot (Giovanni Caboto) oandien waard. Koarte tiid letter, om 1500 hinne, waarden de fiskrike wetters by Nijfûnlân in ûnwjersteanbere boarne fan rykdom foar fiskerslju út Portegal, Spanje (benammen Baskelân), Frankryk (benammen Bretanje) en Ingelân. Tsjin dy tiid hiene de Beotûk-Yndianen har op it eilân nei wenjen set, dy't letter ûnder de koloniale tiid útstjerre soene.
Yn 'e jierren 1499-1500 waard de kust fan Labrador yn kaart brocht troch de Portegeeske ûntdekkingsreizgers João Fernandes Lavrador en Pêro de Barcelos, wylst harren lânslju, de bruorren Gaspar en Miguel Corte Real, dat yn 1501 foar Nijfûnlân diene. Yn 1583 waard Nijfûnlân yn besit nommen troch sir Humphrey Gilbert, út namme fan 'e Ingelske Kroan. Dêrmei wie it de âldste Ingelske koloanje, de Nijfûnlânkoloanje, dy't formeel yn 1610 ûntstie. Under de ierste kolonisten wiene in protte Baskyske fiskers, dy't al sûnt 1498 by Nijfûnlân op kabeljau fisken, en it havenstedsje Placentia stiften, dêr't har ek in protte Frânske fiskers nei wenjen setten. Yn 1655 stelde Frankryk in eigen gûverneur foar Placentia oan, wêrmei't de striid tusken Ingelân en Frankryk om 'e hegemony yn Noard-Amearika útwreide waard nei Nijfûnlân. De Frânsen fûnen bûnsgenoaten yn 'e Mikmak-Yndianen, dy't ûnderwilens oerstutsen wiene út Nij-Skotlân wei, en har ek op it eilân nei wenjen set hiene. Under de saneamde Oarloch fan Kening Willem (1688-1697) waarden suver alle Ingelske delsettings op Nijfûnlân ferwoastge. Nei't de Frânsen úteinlik yn 1710 al harren sizzenskip oer Nijfûnlân ferlearen (en har dêr yn 1713, by de Frede fan Utert, by delleine), fochten harren bûnsgenoaten, de Mikmak, noch troch oant de definitive Frânske nederlaach yn Noard-Amearika yn 1763.
Yn 1809 waard Labrador, op it fêstelân, troch de Britten losweakke fan Kebek, en by Nijfûnlân foege, in barren dêr't de Kebekanen har noch altyd net alhiel by dellein hawwe. Yn 1854 krige de Nijfûnlânkoloanje in beheind soarte fan selsbestjoer (responsible government). Hoewol't Kanada yn syn hjoeddeiske foarm yn 1867 yn it libben roppen waard, bleau Nijfûnlân dêr noch hiel lang bestjoerlik los fan. Yn 1907 krige it as it Dominion Nijfûnlân sels de status fan dominion, wêrmei't it binnen it Britske Ryk op ien hichte kaam mei Kanada, Austraalje, Nij-Seelân en Súd-Afrika.
Under de Earste Wrâldoarloch focht Nijfûnlân mei oan it Westfront, wêrby't op 1 july 1916, de earste dei fan 'e Slach oan de Somme, frijwol it hiele 1ste Nijfûnlânske Rezjimint omkaam. Fanwegen de hege skuldelêst, feroarsake troch de hege kosten fan 'e oarloch en troch de oanlis fan in eigen spoar op it eilân, dy't noch oanboaze waard troch it ynstoarten fan 'e fiskprizen, stimde it Nijfûnlânske parlemint yn 1933 foar it opheffen fan 'e dominion-status. It waard wer in koloanje, en dat bleau it oant nei de Twadde Wrâldoarloch.
Yn 'e perioade nei 1945 gie it ekonomysk wer folle better, en giene der stimmen op om wer in dominion te wurden. Mar tsjin dy tiid hiene de Britske en Kanadeeske regearings yn Londen en Ottawa eins al besletten dat Nijfûnlân by Kanada foege wurde moast. Op 3 juny 1948 waard der yn 'e koloanje in referindum holden wêrby't men kieze koe út it behâld fan 'e status quo, fiergeand selsbestjoer of oansluting by Kanada, dy't resp. 14,3%, 44,5% en 41,1% fan 'e stimmen krigen. Mei't net ien fan 'e mooglikheden in abslute mearderheid behelle hie, waard der op 22 july nochris stimd, wêrby't men diskear kieze koe út selsbestjoer en oansluting by Kanada. De offisjele útkomst wie: 52,3% foar oansluting by Kanada, en 47,7% foar selsbestjoer. Sadwaande sleat Nijfûnlân him yn 1949 as de tsiende provinsje oan by Kanada. Lykwols hat it der wol fan dat der eins in mearderheid wie foar selsbestjoer, mar dat de útkomst fan 'e folksriedplachting, wêrby't gjin inkel ûnôfhinklik tafersjoch oanwêzich wie, "byholpen" waard troch de Britske gûverneur, dy't fuort neitiid alle stimbiljetten ferbrâne liet.
As diel fan Kanada gie it Nijfûnlân en Labrador lange tiid ekonomysk foar de wyn, mar fan 'e santiger jierren ôf kaam de klad deryn. Troch de ynstoarting fan 'e kabeljaufiskerij, yn 'e njoggentiger jierren, rekke de ekonomy alhielendal yn it ûnleech, en ferlear provinsje 60.000 ynwenners dy't fral nei de Ontario ferfearen. Pas fan likernôch 2005 ôf klaude Nijfûnlân en Labrador wer by de wâl op, benammen troch de ynkomsten en wurkgelegenheid dy't de off-shore oaljeyndustry de provinsje ferskafte. Op 6 desimber 2001 waard de namme fan 'e provinsje mei in formeel amendemint oan 'e Kanadeeske Grûnwet offisjeel feroare yn Newfoundland and Labrador ("Nijfûnlân en Labrador"), hoewol't men it yn it deistich spraakgebrûk noch altyd hat oer Newfoundland ("Nijfûnlân").
Bestjoer
Nijfûnlân en Labrador hat in provinsjaal parlemint mei 48 sitten. De parlemintsleden fertsjintwurdigje har eigen kiesdistrikt, dêr't se by de ferkiezings op persoanlike titel de mearderheid fan 'e stimmen helle hawwe (itselde kiesstelsel as yn Grut-Brittanje). De provinsje wurdt bestjoerd troch in eigen regear mei oan it haad in minister-presidint. Yn Kanada is it trouwens wenst (mar gjin wet) dat de minister-presidinten fan 'e ûnderskate provinsjes oantsjut wurde as premier, wylst de federale minister-presidint de prime minister is. Yn it federale Kanadeeske parlemint yn Ottawa wurdt Nijfûnlân en Labrador yn 'e Senaat fertsjintwurdige troch 6 fan 105 sitten (5,7%), en yn it Legerhûs troch 7 fan 308 sitten (2,3%).
Ekonomy
Tradisjoneel stipet de provinsjale ekonomy fan Nijfûnlân en Labrador benammen op 'e fiskerij. Sûnt de jierren santich is it mei dy sektor lykwols almar mear yn it neigean rekke, en troch it ynstoarten fan 'e merk foar kabeljau, yn 'e njoggentiger jierren, wierre it de provinsje op ekonomysk mêd hast fyftjin jier slim tsjin. Dochs is de fiskerijsektor ek hjoed de dei noch goed foar in oansjenlik diel fan it bruto provinsjaal produkt. Dêrby giet it fral om 'e fangst fan kabeljau, skylfisk, heilbot en makriel (yn 2006 fan 'e wearde fan 130 miljoen Kanadeeske dollar), en teffens om skelpdieren lykas krabben, garnalen en moksels (yn 2006 fan 'e wearde fan K$316 miljoen). Besibbe sektoaren lykas de fiskkwekerij (û.m. fan salm en forel) en de seehûnejacht brochten datselde jiers K$50 miljoen, resp. K$55 miljoen op.
Fan it begjin fan 'e ienentweintichste iuw ôf hat in boom yn 'e off-shore oaljeyndustry foar in rekôrgroei fan 'e Nijfûnlânske ekonomy soarge, wylst de mynbou op lân, yn Labrador, dêr't nei izer en nikkel dold wurdt, yn 2010 ek K$3,3 miljard yn 't laadsje brocht. In oare wichtige poat fan 'e Labradorske ekonomy is de papieryndustry yn Corner Brook. Oare yndustry yn 'e provinsje bestiet út itensfabriken, bierbrouwerijen en fuotarkmakkelei. Foar de tsjinstesektor, dy't it grutste part fan 'e ekonomy beslacht, is fral it bank- en fersekeringswêzen wichtich, en fierders de sûnenssoarch en it iepenbier bestjoer. De lânbou is yn Nijfûnlân en Labrador beheind ta in frij lytse krite yn it uterste suden fan Nijfûnlân, dêr't jirpels en griente ferboud wurde en melkkij en fleis- en lechhinnen holden wurde. Ta einbeslút moat ek noch it toerisme neamd wurde, dêr't yn Nijfûnlân en Labrador jiers sa'n K$366 miljoen mei fertsjinne wurdt.
Demografy
Neffens de Kanadeeske folkstelling fan 2011 hie Nijfûnlân en Labrador doe 514.536 ynwenners, wat 1,8% mear is as yn 2006, de earste fêstleine befolkingsgroei sûnt 1991. De befolkingstichtens wie yn 2011 1,4 minsken de km². De befolking is ûnevenredich oer de provinsje ferdield, mei mar 29.000 minsken yn Labrador, dat mear as twatrêdepart fan it grûngebiet fan Nijfûnlân en Labrador útmakket, wylst 91% fan 'e provinsjale befolking op it eilân Nijfûnlân libbet, dat geografysk mar sa'n 30% fan 'e provinsje foarmet. Dêrby libbet mear as de helte fan dy 91% ek nochris op in protsje op it súdeastlike Avalonskiereilân, dêr't û.m. de provinsjale haadstêd St. John's leit.
It grutste part fan 'e ynwenners fan it eilân Nijfûnlân is fan Ingelsk (39,4%), Iersk (19,7%) of Skotsk (6,0%) komôf, wylst de Frânsktalige minderheid, de Franko-Nijfûnlanners, sa'n 5,5% fan 'e provinsjale befolking útmeitsje. Angelsaksyske Nijfûnlanners beskôgje harsels (en wurde troch de rest fan 'e Kanadezen beskôge) as in apart slach folk. Op it Kanadeeske fêstelân wurde grappen ferteld oer de Newfies (sa't de bewenners fan it eilân neamd wurde), min ofte mear sa't yn Nederlân wol Belgemoppen ferteld wurde. By de folkstelling fan 2006 joech 38% fan 'e befolking as etnisiteit "Nijfûnlanner" op. Der liket in Nijfûnlânsk nasjonalisme yn opkomst, mei as ien fan 'e wichtichste symboalen de grien-wyt-rôze trijekleur. Wat de lânseigen befolking fan it eilân oangiet, de oarspronklike Beotûk-Yndianen binne yn 'e koloniale tiid útstoarn. De lêste folbloed-Beotûk stoar yn 1829 en de lêst bekende healbloed-Beotûk yn 1919. De Mikmak-Yndianen, dy't har pas nei de kolonisaasje troch de Ingelsen (út Nij-Skotlân wei) op Nijfûnlân nei wenjen setten, meitsje tsjintwurdich 3,2% fan 'e provinsjale befolking út.
De mearderheid fan 'e ynwenners fan Labrador bestiet út lânseigen groepen: Inûyt, Yndianen fan 'e stammen fan 'e Montanjezen (Montagnais of Innu) en de Naskapy (Naskapi), en guon Métis. Foar't yn 'e fjirtiger en fyftiger jierren de natuerlike helpboarnen (dylchstoffen, ensfh.) fan Labrador yn produksje nommen waarden, wiene de blanken der mar hiel minmachtich, en noch altiten binne der net in protte blanken dy't der wenjen bliuwe as harren wurk der dien is. De "lânseigen" blanken wurde Livyers neamd, in wurdt dat ôflaat is fan it Ingelske tiidwurd to live ("wenje"), en dus min ofte mear "bewenners" betsjut.
Op it mêd fan godststjinst bestiet mar leafst 97,3% fan 'e befolking fan Nijfûnlân en Labrador út kristenen (wêrûnder 60,3% protestanten en 36,9% roomsen). De wichtichste protestantske denominaasjes binne de anglikanen (26,1%), de feriene protestantske United Church of Canada (17,0%) en it Leger des Heils (7,9%), wylst de pinkstertsjerken mei-inoar 6,7% fan 'e befolking útmeitsje. Under de 2,7% net-kristenen binne benammen ateïsten en agnosten (2,5%).
Taal
Nijfûnlân en Labrador hat eins gjin offisjele taal dy't as sadanich by wet fêstlein is, mar it Ingelsk fungearret as de de facto offisjele taal. It saneamde Nijfûnlânsk-Ingelsk wykt op ferskate punten frij dúdlik ôf fan it Kanadeesk-Ingelsk, dat oare Kanadezen kinne drekt hearre oft se mei in Nijfûnlanner fan dwaan hawwe. It Frânsk genietet yn Nijfûnlân en Labrador in beskate erkenning as minderheidstaal. It ôfwikende Nijfûnlânsk-Frânske dialekt wurdt no yn syn fuortbestean bedrige, mei't de measte Franko-Nijfûnlanners oergien binne op it Akadiaanske dialekt fan 'e Kustprovinsjes. Yn 'e njoggentjinde iuw waard der njonken Ingelsk en Frânsk ek in protte Iersk op Nijfûnlân sprutsen; it eilân hie doe syn eigen Ierske dialekt, it saneamde Nijfûnlânsk-Iersk, dat sûnt útstoarn is. De lânseigen talen fan 'e provinsje binne it Mikmak (en foarhinne it no útstoarne Beotûk) op Nijfûnlân en it Inûktitût, Montanjeesk en Naskapy yn Labrador.
Klimaat
Nijfûnlân en Labrador hat trije ûnderskate klimaatsônes. It eilân Nijfûnlân hat in fochtich lânklimaat mei koele simmers en kâlde winters, dat lykwols folle kâlder wêze soe sûnder de bedimjende ynfloed fan 'e see. Yn it súdlike diel fan Labrador hearsket in toendraklimaat, wylst Noard-Labrador in poalklimaat hat.
Westergeast
Sjoch ek:
Minne Bakker
Bakker wie in soan fan Jan Minnes Bakker, ûntfanger, en Aaltje Joustra. De famylje ferhuze nei syn berte nei Haarlim. Bakker studearre rjochten. Yn 1838 gie er werom nei Snits dêr't er abbekaat waard. Hy waard dêr letter ek plakferfangend rjochter. Hy sluet him oan by de pleatslike Meniste gemeente. Yn 1839 troude er yn Eelde mei Eskelina Hesselink (1820-1856), dy't krekt as him yn Snits berne wie, mar har jeugd trochbrocht op lângoed De Braak ûnder Paterswolde.
Yn 1853 waard Bakker boargemaster fan Wymbritseradiel. Hy soe dat bliuwe oant syn ferstjerren yn 1877 ta.
Aleksandra Ekster
thumb|Teatergordyn, Kamerni, Moskou, 1922 Aleksandra Alexandrovna Ekster (Białystok, 18 jannewaris 1882 – Fontenay-aux-Roses, ûnder Parys, 17 maart 1949) wie in Russysk skilderesse. Sy makke ek boekyllustraasjes, ûntwurp marionetten, kostúms en dekôrs foar teater en film. Sy waard beynfloede troch it suprematisme, it kubisme en it Russysk futurisme.
Strjitten yn Gytsjerk
De Strjitten yn Gytsjerk:
Aleksandra Ekster
Libben
Aleksandra Ekster studearre oan de keunsthegeskoalle fan Kiëv en makke dêrnei stúdzjereizen nei Parys en Rome. Yn Parys moete hja Picasso en Braque en wie hja in skoft by de keunstnerskoloanje ‘La Ruche’, mei Marc Chagall. Yn Itaalje kaam se yn de kunde mei de futuristen Soffici en Marinetti. Fan 1912 ôf die Ekster mei oan útstallingen yn Ruslân, mar bleau ek yn it bûtenlân eksposearjen, ûnder oaren by Marinetti’s grutte Futurisme-tentoanstelling yn Rome, begjin 1914.
1915-1916 sleat Ekster har oan by it Suprematisme fan Kazimir Malevitsj, mei ûnder oaren Ljoebov Popova en Olga Rozanova. Fanôf 1918 joech sy workshops yn Kiëv en Moskou en stadichoan begûn har wurk de kant fan it konstruktivisme oer te hingjen. Begjin jierren 20 ûntwurp se ek kostúms en dekôrs foar it ballet.
Yn 1924 emigrearre Ekster nei Frankryk. Yn 't earstoan wenne se yn Parys en fan 1928 ôf yn Fontenay-aux-Roses. Dêr makke hja dekôrs ek foar teater en fim, mar it skilderjen en eksposearjen gie teffens troch, mei ústallingen yn Berlyn (1927), Parys (1929) en Praach (1937). Yn 1936 fûn har wurk in soad wurdearring op de New Yorkske eksposysje ‘Kubisme en abstrakte keunst’.