cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mia Khalifa
Jonkheid en oplieding
Mia Khalifa waard yn 1993 berne yn 'e Libaneeske haadstêd Beirût, yn in eastersk-katolike famylje. Hja is sadwaande fan Libaneesk-Arabysk etnysk komôf. Yn 2000 emigrearren har âlden mei har nei de Feriene Steaten, dêr't se opgroeide yn Montgomery County, yn 'e steat Marylân. Op 'e middelbere skoalle wie se lid fan it lacrossetiim. Nei't se slagge wie foar har eineksamens studearre se skiednis oan 'e Universiteit fan Teksas yn El Paso, en behelle dêryn in bachelortitel.
Pornokarriêre
Yn 2014 wurke Khalifa yn Miami as servearster yn in restaurant fan 'e fastfoodkeatling Whataburger doe't se oansprutsen waard troch in klant dy't har frege oft se der wolris oer neitocht hie om in karriêre as pornoaktrise te begjinnen en har oanrette om dat te dwaan. Nei't se dat advys ris in skoftke besinke litten hie, besleat se der wurk fan te meitsjen. Sadwaande wurke se yn 'e hjerst fan 2014, doe't se 21 jier wie, as neakenmodel mei oan in fotoreportaazje yn it neakenblêd Score, ûnder de skûlnamme Mia Callista. Doe't dat in grut súkses waard, makke se yn oktober 2014 har debút yn in pornografyske film.
Neffens de Internet Adult Film Database (IAFD) spile Khalifa yn totaal yn 22 films, yn 't earstoan allinnich foar de The Score Group, mar letter fral ek foar de pornowebside BangBros. Fierders wie se ek te sjen yn twa produksjes fan 'e studio Pure Play Media. Hoewol't se har begjin 2015 alwer út 'e pornoyndustry weromloek en mar in goed fearnsjier as pornoaktrise aktyf wie, groeide Mia Khalifa út ta in wiere sensaasje. Op 28 desimber 2014 makke de pornowebside Pornhub bekend dat se op harren webstee mei 1,5 miljoen sykopdrachten de populêrste pornostjer wie, en dêrmei de ferneamde Lisa Ann fan 'e it earste plak ferdreaun hie.
Khalifa har nij fûne ferneamdens rôp yn har bertelân Libanon en oare dielen fan it Midden-Easten in stoarm fan protest op. In protte lju dêre betitelen har karriêrekar as eat dêr't se har foar skamje moast, en dêr't se har bertelân mei te skande makke. De krityk waard noch helte slimmer doe't Khalifa meiwurke oan in pear sênes fan BangBros wêryn't se in hidjaab droech, in stik klean dat ornaris assosjearre wurdt mei islamityske froulju. Yn ien fan dy sênes, mei as titel Mia Khalifa Is Cumming for Dinner, hie se in triootsje mei har kollega-aktrise Julianna Vega en de manlike pornoakteur Sean Lawless. It dragen fan 'e hidjaab waard sjoen as it te skande meitsjen fan 'e islaam as gehiel, en dêrop begûnen der deadsbedrigings tsjin har te kommen, wêrûnder in foto fan in boal fan 'e saneamde Islamityske Steat yn Irak en Syrje (ISIS), dy't sa bewurke wie dat it no liek as snie de man Khalifa de holle ôf. Ek yn Libaneeske deiblêden ferskynden krityske stikken oer Khalifa, hoewol't dy it teminsten fatsoenlik holden.
Yn in fraachpetear mei de Amerikaanske krante The Washington Post sei Khalifa dat moslims yn 'e mainstream-films dy't yn Hollywood produsearre wurde, folle negativer foarsteld wurde as yn 'e pornografyske sênes dêr't sysels oan meiwurke hie. Ek sei se: "Frouljusrjochten yn Libanon wurde noch lang net serieus nommen as in Libaneesk-Amerikaanske pornostjer dy't dêr net mear wennet sa'n opskuor feroarsaakje kin. It lân wêrfan't ik ienris swetste as it meast ferwesterske lân fan it Midden-Easten, is, sa sjoch ik no yn, eins ûntstellend âlderwetsk en ûnderdrukt." Khalifa krige stipe út ferskate hoeken, wêrûnder fan 'e Libaneesk-Britske skriuwster Nasri Atallah, dy't stelde dat de morele lulkens gjin pas joech, om't Khalifa krekt as eltse minske frij is om mei har eigen lichem te dwaan en litten wat se wol, en teffens om't se oan 'e oare kant fan 'e wrâld libbet en neat mear út te stean hat mei it lân dêr't se tafallich berne is.
Pornhub makke bekend dat troch alle kontroverse omtrint Khalifa it tal sykopdrachten nei har tusken 3 en 6 jannewaris 2015 ferfiiffâldige. Saillant detail: in fjirdepart fan dy sykopdrachten waard dien yn Libanon, wylst ek út oanbuorjende lannen lykas Syrje en Jordaanje oansjenlike oantallen kamen. Fanwegen de hidjaab-opskuor waard Khalifa yn july 2016 it fyfde plak taparte op in ranglist fan 'meast beruchte pornostjerren' fan it Britske tydskrift Loaded. De Libaneeske brouwerij Almaza begûn in reklamekampanje mei advertinsjes mei in foto fan in fleske bier mei dêrnjonken de bril dy't Khalifa yn har measte sênes droech. De byhearrende tekst wie: "We binne beide foar boppe de achttjin". Yn jannewaris 2015 brocht it dance-muzyk-duo Timeflies it nûmer Mia Khalifa út, dat in oade oan 'e pornoaktrise wie. Yn reäksje lade Khalifa in filmke op YouTube op dêr't se op twerkt op dat liet.
Priveelibben
Hoewol't se net mear yn 'e pornoyndustry aktyf is, hat Khalifa mear as in miljoen Twitterfolgers en 300.000 Instagramfolgers. Se wennet op 't heden yn Teksas, mar is lykwols noch altyd in fûleindich fan fan it Amerikaansk fuotbaltiim de Florida State Seminoles. Sasear sels, dat se fia de sosjale media besocht hat om Braxton Miller, de quarterback fan 'e Ohio State Buckeyes, foar de Seminoles te rekrutearjen. Fierders is Khalifa ek in fan fan 'e iishokkyklub de Washington Capitals, út Washington, D.C.
Khalifa troude yn febrewaris 2011, koart nei't se mearderjierrich wurden wie, mei in Amerikaanske man. Dat houlik is anno 2017 noch altyd geef. Yn in fraachpetear hat Khalifa sein dat har âlden alle bannen mei har ferbrutsen hawwe fanwegen har pornokarriêre. Har âlden lieten op it hichtepunt fan 'e mediahype om Khalifa hinne in parseferklearring útgean wêryn't se stelden dat de beslissing fan harren dochter om pornoaktrise te wurden, fuortkaam út 'e ynfloed fan 'e Amerikaanske kultuer dêr't se bûtenshûs yn opgroeid wie, en neat te krijen hie mei har opfieding thús.
Lichemsskaaimerken
Mia Khalifa is fan blank ras mei in ljochtbrune, Middeneastlike hûdskleur, en hat brune eagen en swart hier. Neffens har offisjele opjefte is se 1.58 m lang, mei in gewicht fan 55 kg, en kupmaat 34DD, wêrfoar't se in boarstfergruttingsoperaasje ûndergien hat. Behalven piercings troch har earlellen hat Khalifa ek in nâlpiercing. Fierders hat se ferskate tatoeaazjes, wêrûnder de earste regel fan it folksliet fan Libanon op har lofterûnder- en -boppe-earm, en it krús fan 'e Forces Libanaises (in kristlike milysje út 'e Libaneeske Boargeroarloch) oan 'e binnenkant fan har rjochterpols. Dy lêste tatoeaazje liet se yn 2012 nei in bomoanslach yn Beirût pleatse út solidariteit mei de politike opfettings fan har heit. Oare tatoeaazjes hat se op har rjochterside, oan 'e bûtenkant fan har lofterûnderearm en oan 'e binnenkant fan har rjochterûnderearm.
Artur Albrecht
Wilhelm Artur Albrecht (Penzig, 15 desimber 1903 - Waalsdoarperflakte, 21 maart 1952) wie in Dútske militêr en de lêste Dútske oarlochsmisdiediger dy't yn Nederlân yndie de deastraf krige.
Albrecht wie foar de Twadde Wrâldoarloch plysjekommandant yn Dútslân. Fan 1935 ôf wie er yn tsjinst fan de Gestapo. Yn de oarloch hie er de rang fan Hauptsturmführer binnen de SS. Yn septimber 1944 waard er út Gent wei oerpleatst nei Ljouwert, dêr't er it Aussenkommando ('bûtenkommando') fan de Sicherheitsdienst en Sicherheitspolizei late. Hy wie yn dy funksje ferantwurdlik foar it hanthavenjen fan de oarder yn Fryslân. Yn dy funksje wied er aktyf en passyf belutsen by marteling en eksekúsjes fan fertochten. Albrecht wie ferantwurdlik foar de eksekúsje fan tsientallen finzenen, benammen as represaille foar aksjes fan it ferset. Sa hie er bygelyks de lieding by de represaille-eksekúsje op 22 jannewaris 1945 yn Dokkum.
Op 5 maaie 1945 waard Albrecht yn Aerdenhout (Noard-Hollân) oanholden; hy wie ferklaaid as ûnderoffisier. Hy waard troch it Bysûnder Gerjochtshof fan Ljouwert ta de dea feroardield. Op 21 maart 1952 waard Albrecht tegearre mei Andries Pieters fusillearre op de Waalsdoarperflakte. Dat wie de lêste kear dat in deafûnis yn Nederlân útfierd waard.
27e iuw
De 27e iuw of sânentweintichste iuw sil fan 1 jannewaris 2601 oant 31 desimber 2700 rinne.
Anna-Jet Leyenaar
Anna-Jet Leyenaar (Snits, 1 jannewaris 1992) is in fierljepster út Jutryp.
Se is lid fan AV Horror út Snits en fan fierljepferiening Drylts. Se sprong op 6 augustus 2008 in nij Nederlânsk rekord by de froulju fan 15,70 meter. In jier letter ferbettere hja dat rekôr yn It Heidenskip mei 10 sm. en brocht it rekôr op 15,90 m. Se ferbettere har p.r. letter ta 16,28 m.
Marike fan Nijmegen
Marike fan Nijmegen, yn it oarspronklike Midnederlânsk Mariken van Nieumeghen (folút: Die waerachtige ende seer wonderlycke historie van Mariken van Nieumeghen die meer dan seven jaren met den Duvel woonde ende verkeerde), is in merakelspul út it begjin fan 'e sechstjinde iuw wêrfan't de skriuwer ûnbekend is. It ferskynde foar it earst om 1518 hinne by de Antwerpske útjouwer Willem Vorsterman en hat as (religieus) boadskip dat hoe slim oft men ek sûndiget, men kin troch tuskenkomst fan 'e Faam Marije altiten ferjeffenis krije, salang't men jins sûnden mar opbychtet. De Fryske oersetting fan Klaas Bruinsma waard útjûn yn 2009.
Eftergrûn
Fan 'e ierste printinge fan Mariken van Nieumeghen (fan útjouwer Willem Vorsterman) is mar ien eksimplaar bewarre bleaun, dat yn it besit is fan 'e Beierske Steatsbibleteek te München. It ferhaal waard al gaueftich frij populêr en der binne dan ek withoefolle werprintingen bekend. De oarsprong fan it ferhaal moat neffens saakkundige Dirk Coigneau yn Syrje socht wurde, mei't er bewiis sjocht foar kleare en mannichfâldige parallellen tusken in sechsde-iuwske novelle oer de fjirde-iuwske Assyryske hillige Abraham de Grutte fan Kashkar.
Ynhâld
Marike wennet tichteby Nimwegen by har omke, de preester Gysbert. Op in dei giet se nei stêd om't se op 'e merk te boadskipjen wol; se is fan doel om by in muoike yn Nimwegen te oernachtsjen. Dy muoike hat lykwols krekt foar har oankomst flink wurden hân mei in pear oare froulju, dat se is alhiel breinroer en Marike moat it ûntjilde. Muoike beskuldiget har der û.m. derfan dat se yn sûnde libbet mei har omke Gysbert.
Oant yn it djipst fan har siel ferwûne, giet Marike wer op hûs oan. Alhiel wanhopich bidt se om help en op dat stuit kin it har neat skele wêr't dy help weikomt. De duvel heart dat en ferskynt har yn it stal fan in Moenen, dy't har ûnthjit om har alle talen en sân frije keunsten te learen, mar net swarte magy. As betingsten stelt Moenen dat Marike har namme feroarje moat (hy hat yn it ferline spul hân mei in Marije) en dat se gjin krús mear slaan mei. Marike stimt ta en tegearre reizgje se oer Den Bos nei Antwerpen ta. Dêr libje Moenen en Marike in sûndich bestean.
Earst nei sân jier komt Marike wer ris yn Nimwegen, dêr't se op 'e merk in weinspul (in soarte fan Midsiuwsk toanielstik) sjocht dat har slim oangrypt. Hja kriget berou en docht in berop op God Syn barmhertigens. As reäksje dêrop tilt de lulke Moenen har oant heech yn 'e loft op en lit har dan falle. Lykwols, Marike oerlibbet de fal, om't har omke Gysbert tusken de taskôgers stiet en foar har bidt. De âld preester wit de duvel te ferdriuwen mei it útstprekken fan in Bibelpassaazje.
Marike siket ferjeffenis foar har sûnden en giet dêrom tegearre mei har omke nei in hege geastlike yn Nimwegen. Dy doar lykwols yn sa'n gefoelige saak as dizze gjin útspraak te dwaan en stjoert har troch nei de aartsbiskop yn Keulen. Uteinlik moat Marike sels alhielendal nei de paus yn Rome ta, wylst Moenen har en har omke ûnderweis om 'e nocht besiket dea te dwaan. De paus jout har as straf trije izerne ringen om har hals en earms te dragen, dy't har pas fan 'e lea falle sille as har sûnden har ferjûn binne. Marike lûkt har dêrop werom yn in kleaster te Maastricht, dêr't nei jierren fan boetedwaning de aartsingel Gabriël har ferlost fan har ringen. Marike libbet dêrnei noch twa jier en stjert freedsum om 1500 hinne. Nei har dea wurde de trije ringen boppe har grêf hongen.
Fryske oersetting
De Fryske oersetting fan Mariken van Nieumeghen ferskynde yn 2009 ûnder de titel Marike fan Nijmegen by Utjouwerij Elikser te Ljouwert, yn gearwurking mei de Stifting Elektroanyske Letteren Fryslân, en mei stipe fan 'e provinsje Fryslân. De Fryske fertaling is fan 'e hân fan Klaas Bruinsma, dy't tegearre mei Eric Hoekstra ek ferantwurdlik is foar de ynformative ynlieding. Marike fan Nijmegen waard yn ien bân útjûn mei de oersetting fan in oare Midnederlânske tekst, Elckerlijc (Elkenien).
Redbad Veenbaas
Redbad H. Veenbaas (Weidum, 1948) is in Frysk ûnderwizer, universitêr ûndersiker en oersetter.
Biografy
Veenbaas wie fan 1976 ôf by de Frije Universiteit (VU) yn Amsterdam yn it wurk, benammen as ûndersiker en koördinator fan it Jeugdynstitút VU. Dêr hold er him dwaande mei ûndersyk op it mêd fan jongereinproblematyk, wolwêzenswurk rjochte op 'e jongerein en jongereinsoarch. Veenbaas ferdjippe him by útstek yn 'e ûnderfinings fan allochtoane jongerein yn Nederlân.
Fan 2007 oant en mei 2013 wurke er as universitêr dosint by it Sintrum foar Islamityske Teology (CIT) fan 'e Frije Universiteit, wêrby't syn oandacht op 'e nij benammen útgie nei swierrichheden fan 'e jongerein. Fan 2014 ôf wied er mei-begelieder fan bachelor- en masterskripsjes by it CIT.
Dêrnjonken die Veenbaas ûndersyk nei it dichterskip fan 'e Heliand ("Heilân"), in Midsiuwske evangeeljeharmony yn it Aldsaksysk, dêr't 5.983 regels yn stêfrymfersen fan oerlevere binne. Yn dat ramt besocht er bgl. út te sykjen oft de hypoteze, yn 1965 oppenearre troch Fon Weringha, dat Bernlef de dichter fan dat wurk wie, mooglikerwize op wierheid berêste kin.
Ek is Veenbaas út en troch aktyf as oersetter. Yn 2008 ferskynde ûnder de titel De Raven yn it tydskrift HJIR in fertaling fan syn hân fan it gedicht The Raven, fan 'e njoggentjinde-iuwske Amerikaanske skriuwer en dichter Edgar Allan Poe.
Eef Brouwers
Libben en wurk
Brouwers waard yn 1939 te Swol berne as iennichst bern. Hy groeide op yn de stêd Grins en gie dêr nei de hbs. Hy studearre oan de Skoalle foar de Sjoernalistyk yn Swol en begûn syn karriêre as stedsferslachjouwer by de Nieuwe Provinciale Groninger Courant. Oant 1983 wurke er yn de sjoernalistyk by it Utrechts Nieuwsblad, it Nieuwsblad van het Noorden, dêr't er haadredakteur wie, de Regionale Omroep Noord en Oost en de Algemene Vereniging Radio Omroep. Dêrnei wie er presintator fan NOS Studio Sport en dêrnei nijslêzer fan it NOS Sjoernaal.
By it Europeesk kampioenskip fuotbal 2004 wie Brouwers kommunikaasjeadviseur fan it Nederlânsk fuotbalalvetal (KNVB). Dêrnei hie er posysjes yn bestjoeren fan maatskiplike organisaasjes en yn advysrieden fan ûndernimmingen.
Underskiedingen
Brouwers krige ferskate ûnderskiedingen: hy wie ûnder oare offisier yn de Oarder fan Oranje-Nassau, kommandeur yn de Oarder fan Leopold II (België) en eareboarger fan Thorn. Teffens waard him it Earekrús yn de Hûsoarder fan Oranje ferliend.
Snowboarden op de Olympyske Winterspullen 2006
De Olympyske Winterspullen 2006, ek wol de XXe Olympiade neamd, waarden yn 2006 hâlden yn de Italjaanske stêd Turyn fan 10 oant en mei 26 febrewaris. It snowboarden hie plak yn Melezet. De snowboardcross stie foar it earst op it programma.
Medaljespegel
De top-5 fan lannen dy't by it Snowboarden medaljes wûn ha tidens de Olympyske Winterspullen fan 2010.
Antophyta
Anthophyta (foarhinne yn it Frysk oantsjut as blomplanten) is in beskriuwende plantenamme dy’t op it stuit út de moade is, mar noch wol brûkt wurde mei. De namme betsjut blomplanten.
De namme ward yn it Wettsteinsysteem brûkt foar de siedplanten. It is dus deselde groep dy’t earne oars wol Spermatophyta, Phanerogamae en Magnoliophyta hjitte. Dizze groep waard op syn bar wer ûnderferdield yn de Gymnospermae en Angiospermae. Het wurdblom wurdt dus opfette yn de brede sin fan it wurd, dus ynklusyf de kegels fan nuddelbeammen.
Autumn (band)
120px|thumb|Marjan Welman (2009) thumb|120px|Nienke de Jong (2006) Autumn is in Fryske alternative rockband. Autumn waard yn 1995 oprjochte en brocht yn 2002 har earste cd When Lust Evokes The Curse út. Yn de begjinjierren waard de muzyk fan Autumn ta de gothic metal rekkene, mar troch de jierren hinne brûkte de band mear ynfloeden út progressive rock en alternative rock.
Autumn bestiet út Jan Grijpstra (drums), Jeroen Vrielink (bas), Jens van der Valk (gitaar/sang), Mats van der Valk (gitaar/sang) en Jan Munnik (keyboards).
De band hat optreden op festivals as Wacken Open Air, Summer Breeze, Wâldrock, Dynamo Open Air, Fields Of Rock en op Graspop Metal Meeting.
Op 27 april 2007 kaam harren tredde album út: My New Time. Dat wie it earste foar label Metal Blade Records en it lêste mei sjongster Nienke de Jong. Yn febrewaris 2009 ferskynde it album Altitude dêr’t foar it earst Marjan Welman op te hearren wie. Begjin 2010 folge in tour troch Europa as ûnderstypjen fan de band ‘’The Gathering.
In novimber 2011 kaam it album Cold Comfort út, ynklusyf in fideoklip by it nûmer Scarecrow. Nei in lange stiltme fan acht jier kaam yn 2019 harren sechsde studioalbum út Stacking Smoke.
Broer
In broer, meartal: bruorren (en net broers, dat in hollanistyske ynterferinsje is), of mei in ferlytsingsfoarm bruorke, is in sibling fan it manlik geslacht yn ferhâlding ta syn mei-siblings binnen in gesin. De froulike wjergader fan in broer is in suster. As it om in twilling giet, sprekt men fan twillingbruorren. De relaasje tusken in broer en syn mei-siblings wurdt oantsjut as de bruorresteat, en it byhearrende eigenskipswurd is bruorre-, bruorrich of fraternaal. De term 'bruorlik' (eigenskipswurdlik) of bruorlikens of bruorskip (haadwurdlik) wurdt los fan famyljerelaasjes wol brûkt om oan te jaan dat der gjin hierargyske ferskillen binne. It wie bygelyks ien fan 'e ideälen fan 'e Frânske Revolúsje, yn 'e mande mei ienheid en gelykheid. Guon organisaasjes dy't tige de klam lizze op gelykheid, neame harsels ek wol in bruorskip (tink derom: ' de bruorskip'); dat is benammen it gefal by kleasteroarders.
As in broer deselde mem of deselde heit hat as in sibling, mar net beide, is it in healbroer. In broer út in eardere relaasje fan in styfâlder is in styfbroer. As lid fan in twilling wurdt in broer ek wol oantsjut as in twillingbroer. In jonge dy't yn it ramt fan 'e pleechsoarch opfongen wurdt yn in pleechgesin is foar de biologyske bern fan syn pleechâlden in pleechbroer. In oantroude manlike partner fan jins sibling wurdt in sweager neamd.
Tusken twa of mear bruorren út ien gesin kin in beskate mjitte fan konflikt bestean, dy't yn 'e antropology en de sosjology siblingrivaliteit neamd wurdt. Soks uteret him benammen yn in geduerige wedstrydmentaliteit, wêrby't alderhanne saken ta ûnderwerp makke wurde, lykas súkses op skoalle, mei jins stúdzje, mei jins wurk en sels yn 'e leafde. It tsjinstelde fan siblingrivaliteit is siblingwaarmte, wêrby't twa of mear bruorren, in broer en in suster of in broer en ferskate (bruorren en) susters inoar krekt tige nei binne. Antropologysk ûndersyk hat lykwols oan it ljocht brocht dat siblingwaarmte tusken twa bruorren faak liedt ta it ûndernimmen fan risikofol gedrach, om't it wjerssidich selsfertrouwen der oermjitte troch ûnderstipe wurdt.
Dochter
In dochter, ek wol (ornaris yn it meartal) oantsjut as fammensbern of fammebern, is in bern fan it froulik geslacht yn ferhâlding ta har âlden. Dit is in foarm fan earstegraads besibskip. It makket gjin ferskil oft it dêrby giet om in (minderjierrich) famke of om in (mearderjierrige) frou; hja bliuwt altyd de dochter fan har âlden. De relaasje tusken in dochter en har âlden wurdt oantsjut as it dochterskip, en it byhearrende eigenskipswurd is dochter- of dochterlik. De manlike wjergader fan in dochter is in soan. Analooch oan 'e dochter-âlderbân wurdt de beneaming dochter soms brûkt om 'e ferlykbere relaasje fan ien ding ta in oar ding oan te jaan, lykas by in dochterûndernimming, dat in ûndernimming is dy't fuortkomt út in âlder en grutter bedriuw.
As in dochter út it fuortplantingsproses fan har âlden fuortkomt en harren genetysk materiaal yn har draacht (wat yn fierwei it grutste part fan 'e gefallen sa is), wurdt wol sprutsen fan in biologyske dochter. In jongdochter is in poppe fan it froulik geslacht, en in grutdochter is in âldere, mar noch net folwoeksen dochter. As der mar ien bern yn in gesin is en as it dêrby giet om in froulik bern, sprekt men fan in ienlingsdochter. As beide leden fan in twilling famkes binne, dan wurde dy ek wol oantsjut as twillingdochters. In dochter út in eardere relaasje fan jins partner is foar dy partner in foardochter en foar jinsels in styfdochter. In famke dat yn it ramt fan 'e pleechsoarch opfongen wurdt yn in pleechgesin is in pleechdochter, en as der in formele adopsje plakfûn hat, sprekt men fan in adoptearre dochter of oannommen dochter. In oantroude froulike partner fan jins eigen bern wurdt in skoandochter neamd.
Hjoed oan 'e dei binne der noch altyd kultueren wêryn't mear priis steld wurdt op soannen as op dochters. Soms kin dat liede ta geslachtsselektive abortus of sels ta ynfantiside op froulike poppen. Yn guon maatskippijen is it wizânsje dat in dochter 'ferkocht' wurdt oan har man, dy't dan in breidspriis betelje moat. Yn oare maatskippijen is it krektoarsom regele, en moatte de âlden fan 'e breid oan 'e brêgeman in beskate som jild, in breidsskat, betelje by wize fan kompinsaasje foar de finansjele lêst fan it ûnderhâlden fan harren dochter. Dit lêste ferskynsel komt benammen foar yn kultueren dêr't it froulju net tastien is om bûten it hûs te wurkjen (en dêrmei by te dragen oan harren eigen ûnderhâld).
Atletyk op de Paralympyske Simmerspullen 1988
De VIIIe Paralympyske Simmerspullen waarden yn 1988 yn Seoel, Súd-Korea hâlden,
Estafette
{| width=60%
4x100 m 2-6
{| width=60%
4x100 m C7-8
{| width=60%
4x200 m 2-6
{| width=60%
Grutte Priis Formule 1 fan Grut-Brittanje 2020
Utslaggen fan de Grutte Priis Formule 1 fan Grut-Brittanje 2020 yn Silverstone op 2 augustus 2020. It wie de fjirde race fan 17 races fan de Formule 1 yn 2020. Hy waard op it Sirkwy fan Silverstone hâlden. De race waard hâlden oer 52 omgongen, op it 5,9 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 306.2 kilometer. De Meksikaanske koereur Sergio Pérez bliek it koroanafirus by him te hawwen, dat hy mocht net meidwaan oan de wedstriid. Pérez syn plak by Racing Point waard ynnaam troch de Dútser Nico Hülkenberg.
List fan planetoïden 84401-84500
Dit is in list fan planetoïden 84401-84500.
Argivaris
In argivaris is in ynformaasjespesjalist dy't dokuminten en oare argyfstikken sammelet, beoardielet, yndielt, preservearret en beheart. Teffens ferskaft hy of sy tagong ta dy argyfstikken foar belanghawwenden dy't dêr foech ta hawwe en befeiliget er se tsjin ûnbefoegden. Behalven papierrene dokuminten kin it dêrby gean om foto's, fideo- of audio-opnamen of digitale of elektroanyske dokuminten.
Argivarissen wurkje gauris by grutte argiven en binne net selden amtners. Lykwols komme se ek foar by in protte oare organisaasjes dy't eigen argiven byhâlde, lykas alle gemeenten, in protte oare oerheidsynstânsjes (lykas provinsjes, ministearjes en wetterskippen), sikehuzen, grutte skoallemienskippen en grutte bedriuwen. Gauris wurdt dêrby it behear fan it argyf kombinearre mei de postferwurking.
Faak wurde argivarissen fierders op ien sike neamd mei bibletekarissen, mar hoewol't beide ynformaasje beheare, binne de beroppen fierders folslein ferskillend. Bibletekarissen geane om mei publisearre teksten en de haadtaak fan harren wurk is om bibleteekbesikers te helpen en nei de juste ynformaasje of ferdivedaasje ta te lieden. Argivarissen geane benammen om mei gegevens dy't net of noch net publisearre binne, of dy't krekt beslist net publisearre wurde moatte om't se geheim binne (yn 'e regel yn it ramt fan privacybeskerming of om't se gefoelige of skealike ynformaasje oer of fan 'e oerheid of bedriuwen befetsje).
Om't beskate argyfstikken, benammen as se tige âld binne, folslein unyk wêze kinne, lizze guon argivarissen har sterk ta op 'e preservearringsfunksje fan har berop. Yn dat opsjoch hat in argivaris folle mear gemien mei in konservator yn in museum as mei in bibliotekaris.
28e iuw
De 28e iuw of achtentweintichste iuw sil fan 1 jannewaris 2701 oant 31 desimber 2800 rinne.
Simon Armitage
Febrewaris 2011 waard er professor Poëzy oan de Universiteit fan Sheffield.
Demonstraasje (protest)
In demonstraasje is in gearkomste fan in groep minsken (dy't yn dit ferbân demontranten neamd wurde) om wat te bepleitsjen of om earne tsjin te prostestearjen. Sokke gearkomsten binne in aksjemiddel dat bedoeld is om it boadskip fan 'e demonstranten ûnder de oandacht te bringen fan oaren, sawol troch direkt kontakt as troch ferslachjouwing yn 'e media. Op dy wize wurdt besocht om draachflak foar it doel fan 'e demonstraasje te skeppen, om dêrmei yndirekt dat doel te berikken.
De frijheid om demonstraasjes te hâlden is in demokratysk rjocht, dat falt ûnder de frijheid fan mieningsutering. Yn net-demokratyske lannen is it ornaris ferbean om demonstraasjes te hâlden. It ûnderwerp fan demonstraasjes is meastal polityk, mar kin ek maatskiplik wêze. Yn it ramt fan 'e polityk foarmje demonstraasjes in alternative manear om yn 'e tiid tusken ferkiezings yn jins miening te jaan oer it belied fan it regear, benammen as men it dêr net mei iens is. Yn 'e maatskiplike kontekst wurdt by demonstraasje ek tsjin eat protestearre, mar dan is it mear in wize om utering te jaan oan argewaasje (bgl. oer it bestean fan in ferskynsel as sinleas geweld).
Der binne ferskate foarmen fan demonstraasjes.
It komt gauris foar dat demonstraasjes, benammen protestmarsen, út 'e hân rinne trochdat in, meastal lyts, tal kweamienenden him by de freedsume demonstranten jûn hat. Under of nei de demonstraasje sykje dy dan de konfrontaasje mei politike tsjinstanners of mei de plysje, wat ta slimme opskuor liede kin. Ek komt it foar dat sokke lju winkels en/of oare bedriuwen begjinne te plonderjen of poer fandalisme begeane troch bgl. ruten yn te goaien of strjitmeubilêr te fernielen.
HIV/AIDS-ûntkenning
thumb|Elektronmikroskopy fan human immunodeficiency virus. HIV/AIDS-ûntkenners ûntkenne dat HIV AIDS feroarsaket HIV/AIDS-ûntkenning is in opfetting dêr't wegere wurdt by oan te nimmen dat HIV (human immunodeficiency virus) AIDS (acquired immune deficiency syndrome) feroarsaket, nettsjinsteande dêr fêstlizzend bewiis foar is. Guon fan dy ûntkenners tinke sels dat HIV net iens bestiet, wylst oaren wol tinke dat HIV bestiet, mar falsk beweare dat it in ûnskealik passaziersfirus is, en net de oarsaak fan AIDS. Safier't se it bestean fan AIDS wol as in slimme sykte befêstigjen, skriuwe se it falsk ta in kombinaasje fan seksueel gedrach, it brûken fan drugs, ûnderfieding, in minne hygiëne, hemofily, of it effekt fan behanneling fan HIV.
Der is wittenskiplik bewiis fêststeld dat HIV AIDS feroarsaket. It grûnwurk fan HIV/AIDS-ûntkenning leit op pseudowittenskip, gearspanningsteoryen en de mislieding fan wittenskip dat net mear by de tiid is. Hjoed-de-dei wurdt HIV/AIDS-ûntkenning troch de wittenskip net mear serieus nommen en wurdt benammen noch presintearre foar in leech oplaat publyk en oer de ynternet.
Nettsjinsteande it brekme oan wittenskiplike ûnderbou, hat HIV/AIDS-ûntkenning in grutte politike ynfloed hân, benammen yn Súd-Afrika ûnder presidint Thabo Mbeki. Wittenskippers en dokters hawwe alarm slein oer de ûnnedige minskelibbens dy't dat koste hat, om't HIV-positive minsken mismoedige waarden en sykje behanneling. Undersikers fan de folkssûnens oppenearren dat de AIDS-ûntkenning fan de Súdafrikaanske oerheid der ta late dat, neffens in rûzing, 330.000 oant 340.000 minsken oan AIDS ferstoaren, tagelyk mei 171.000 oare HIV-ûntstekkings en 35.000 bern mei HIV-ûntstekkings. As andert dêrop waard de Ferklearring fan Durban yn 2000 ûndertekene, dêr't 5.000 dokters befêstigen dat HIV yndie AIDS feroarsaket.
Ek it minder brûken fan HIV-remmers is in grutte soarch oer gâns de wrâld, om't der kâns is dat der nije firusstammen opdûke dy't resistint binne.
Eilânkeltyske talen
De Eilânkeltyske talen of Ynsulêr Keltyske talen foarmje in taalgroep binnen de gruttere Keltyske taalfamylje, dy't alle seis noch libbene Keltyske talen omfettet. De namme fan dize taalkloft slacht op 'e oarsprong fan dizze talen op 'e Britske Eilannen en ûnderskiedt se fan 'e oare grutte Keltyske taalgroep, de útstoarne Lânkeltyske talen, dy't fan âlds op it Jeropeeske fêstelân sprutsen waarden.
Tintsje-beamke
thumb|Opjefte thumb|Oplossing Tintsje-beamke, ek wol Tinten en Beammen of Campingpuzel is in logyske puzel. It fjouwerkante diagram fan tintsje-beamke stelt in camping foar. Op sommige fekjes steane beammen. De nûmers oan de boppe- en ûnderkant fan it diagram jouwe oan hoefolle tinten der yn de byhearrende rige of kolom steane. De puzel kin online en op papier makke wurde. De puzels kinne fariëarje yn grutte en swierrichheid.
Eilânkeltyske talen
Taalbesibskip
As ûnderdiel fan 'e Keltyske talen heart de Eilânkeltyske taalgroep ta de grutte Yndo-Jeropeeske supertaalfamylje, dy't û.m. ek de Germaanske, Romaanske, Slavyske en Yndo-Iraanske talen omfettet. Dêrmei binne de Eilânkeltyske talen dus yn 'e fierte besibbe oan û.m. it Frysk.
Tintsje-beamke
Opjefte
It is waarm en de camping stiet fol mei gasten. Eltsenien wol in plakje yn it skaad fan in beam. De beammen steane ferspraat op it terrein, mar nimmen stiet graach te ticht by syn buorlju. De campingbehearder siket by elke beam in plak foar in tinte. Sa hat elke tinte syn eigen beam. It kampearplek moat foldwaan oan ûndersteande easken:
Eilânkeltyske talen
Taalbesibskip
It idee dat de Eilânkeltyske talen fan it Hebriuwsk ôfstamje, dat yn 'e Midsiuwen libbe, wie neat oars as kristlik byleauwe, mar der bestiet in serieuze teory dat dizze talen in Afro-Aziatysk substraat yn har drage. Dêrby soe it gean om oerbliuwsels fan it útstoarne Ibearysk, in taal dy't yn 'e Aldheid op it Ibearysk Skiereilân sprutsen waard, of mooglik om in Berbertaal. Dizze teory waard foar it earst yn 1900 oppenearre troch John Morris-Jones, en sûnt is er ûnderskreaun wurden troch ferskate taalkundigen fan namme, lykas Julius Pokorny, Heinrich Wagner en Orin Gensler. Oaren, wêrûnder Graham Isaacs en Kim McCone, hawwe har fûleindich tsjin dizze teory oankante, mei't se dy net inkeld ûnbewiisd, mar planút mis achtsje.
Tintsje-beamke
Strategy
Mei logysk neitinken fuortendaliks al in tal fekjes as 'gers' markearre wurde (weistreke) :
Eilânkeltyske talen
Fersprieding
Hoewol't it taalgebiet fan 'e Eilânkeltyske talen tusken it begjin fan 'e jiertelling en it jier 500 nei alle gedachten de Britske Eilannen folslein omfieme hawwe moat, binne se tsjintwurdich troch de opmars fan it Germaanske Ingelsk nei úthoeken fan 'e arsjipel ferkrongen, wêrûnder de Skotske Heechlannen, de Hebriden, Wales, it eilân Man, Cornwall en dielen fan súdlik en westlik Ierlân. It Bretonsk, dat ek ta de Eilânkeltyske talen heart, wurdt sprutsen op it Jeropeeske fêstelân (ntl. op it Frânske skiereilân Bretanje), mar dêrmei is dat noch gjin Lânkeltyske taal, want it is dêr yn 'e Iere Midsiuwen mei nei ta nommen troch lânferhuzers dy't fan 'e Britske Eilannen kamen.
Klassifikaasje
De klassifikaasje fan 'e Keltyske talen is de wittenskip it noch altyd net oer iens, wat benammentlik it gefolch is fan brekme oan primêre gegevens. Mei oare wurden: der binne tefolle talen dêr't te min fan oerlevere is om ta in slutende yndieling te kommen. In protte taalkundigen meitsje lykwols gebrûk fan 'e tradisjonele yndieling yn Lânkeltyske (of Kontinintaal Keltyske) en Eilânkeltyske (of Ynsulêr Keltyske) talen. Dêrby wurdt derfan útgien dat de dúdlike ferskillen dy't hjoed de dei besteane tusken de Brytoanyske talen (Welsk, Kornysk en Bretonsk) en de Gaelyske talen (Iersk, Skotsk-Gaelysk en Manksk) pas ûntstien binne nei't de Kelten har op 'e Britske Eilannen nei wenjen setten.
Guon saakkundigen binne lykwols fan tinken dat de Brytoanyske talen nauwer besibbe binne oan it Lânkeltyske Gallysk, en sokken hâlde in nijere yndieling oan yn P-Keltysk en Q-Keltysk. Dy nammen binne ûntliend oan in taalkundige ûntwikkeling wêrby't beskate wurden dy't yn 'e Gaelyske talen begjinne mei in k- of kw-klank (q) yn 'e Brytoanyske talen ferskood binne nei in p oan it wurdbegjin (ferlykje Iersk ceathair mei Welsk pedwar, "fjouwer"; en Iersk cúig mei Welsk pump, "fiif"). Neffens dizze teory soene de Gaelyske talen har it earst fan 'e Proto-Keltyske oertaal ôfskaat hawwe, en dêrút wurde dan alle yn ferhâlding mei de Brytoanyske talen argayske skaaimerken fan 'e Gaelyske talen ferklearre.
De tradisjonele yndieling yn Lânkeltyske en Eilânkeltyske talen hat ûnder taalkundigen lykwols noch altyd fierút de measte oanhing. Hjirûnder in skematysk oersjoch fan dizze yndieling:
Slottsjerke (Weilburg)
De Slottsjerke (Schlosskirche) fan Weilburg yn de Dútske dielsteat Hessen is in barokke tsjerke, dy't by it slotkompleks fan Weilburg heart.
Skiednis
In yn 1555 yn it dak fan de toer ynstallearre wettertank fan likernôch 80 m³ foar de wetterfoarsjenning foar de doe nije wetterpartijen yn de paleistunen waard yn 1700 ferfongen troch in nije tank mei in kapasiteit fan 26 m³, dy't 8 jier letter fanwegen de lytse kapasiteit dochs wer útboud en ferfongen waard troch in tsjettel fan 68 m³. Nei de fergrutting fan it wetterreservoir yn it Wehrhölzer Wald yn 1776 waard de tank yn 1779 lang om let ferwidere.
De keunstner Georg Friedrich Christian Seekatz fersoarge de beskildering fan it gebou, it stúkwurk waard troch Andreas Gallasini oanbrocht.
Grêfkelder Nassau
Under de preekstoel leit de grêfkelder foar de Nassauske foarsten. Greve Johann Ernst wie de earste dy't dêr byset waard. Meiïnoar binne 30 foarsten fan Nassau en Lúksemboarch yn de kelder byset, foar it lêst Adolf I (dy't oant 1866 de lêste hartoch fan Nassau en fan 1890 oant 1905 gruthartoch fan Lúksemboarch wie) en syn soan Willem IV (dy't fan 1905 oant 1912 gruthartoch fan Lúksemboarch wie). De grêfkelder wurdt alle jierren op 17 novimber iepene foar besikers. De kelder falt ûnder it territoariale gebiet fan it gruthartochdom Lúksemboarch.
Oargel
Yn 1710 krige Johann Jakob Dahm út Mainz de opdracht om foar 1900 gûne in nij oargel foar de tsjerke te bouwen. It oargel hie 23 registers, ferdield oer haadwurk, rêchposityf en pedaal. Wilhelm Sauer ferfong it oargel un 1902-1903 as Opus 896 mei in frije spyltafel op de galerij ûnder it oargel. Allinne de barokke oargelkas en de frontpipen bleaune fan it âlde ynstrumint bewarre. It Sauer-oargel waard yn 1972 troch de firma G.F. Steinmeyer & Co ferboud en fergrutte nei 28 registers. It oargel krige ek in nije spyltafel mei in tredde manuaal.
Pake- en beppesizzer
In pake- en beppesizzer is de beneaming foar in bern fan in bern. Hjirby giet it yn ôfstamming om 'e trêde generaasje, rekkene fan 'e pake en beppe ôf. Dit is in foarm fan twaddegraads besibskip. Pake- en beppesizzers kinne ûnderskaat wurde yn pakesizzers (yn ferhâlding ta de pake) en beppesizzers (yn ferhâlding ta de beppe). It is hoe dan ek in geslachtsneutrale oantsjutting, dy't dus neat seit oer it geslacht fan 'e pake- en beppesizzers. Oars as it Nederlânsk (kleinzoon, kleindochter) en it Ingelsk (grandson, granddaughter) beskikt it Frysk net oer in wurd dat it geslacht fan 'e pake- en beppesizzers dúdlik makket. It opdwaanderige 'pake- en beppesister' is grammatikaal mooglik, mar wurdt nea brûkt. In like geslachtsneutrale, minder omslachtige, mar ek minder gongbere oantsjutting foar pake- en beppesizzers is bernsbern.
In oerpake- en -beppesizzer of bernsbernsbern is de beneaming foar in bern fan in bern fan in bern. Dat is in foarm fan treddegraads besibskip, wêrby't it giet om 'e fjirde generaasje, rekkene fan 'e oerpake en -beppe ôf. In betoerpake- en -beppesizzer, oeroerpake- en -beppesizzer of bernsbernsbernsbern is de beneaming foar in bern fan in bern fan in bern fan in bern. Dat is in foarm fan fjirdegraads besibskip, wêrby't it giet om 'e fyfde generaasje, rekkene fan 'e betoerpake en -beppe ôf. By eltse fierdere generaasje komt der ien kear mear "oer-" foar "oerpake- en -beppesizzer" te stean.
Konstantine (Algerije)
Konstantine (Arabysk: قسنطينة‎ Qusanṭīnah, ek wol stavere as Qacentina of Kasantina, Berbersk: ⵇⵙⵏⵟⵉⵏⴰ, Frânsk: Constantine), is de haadstêd fan de provinsje Konstantine yn it noardeasten fan Algerije. Yn de âldheid waard it plak Sirta neamd en waard it ta eare fan keizer Konstantyn de Grutte Constantina neamd. It plak wie oant 1962 de haadstêd fan it Frânske departemint Konstantine. De stêd leit yn it binnenlân likernôch 80 km besuden de Middellânske See oan de ouwers fan de rivier de Rhumel.
Standerttype Douma
thumb|250px|Stasjon Bunde It Standerttype Douma is in stasjonsûntwerp fan arsjitekt Cees Douma dat yn de jierren sechtsich en santich brûkt waard foar sânentweintich spoarstasjons yn Nederlân. Fan dy gebouwen binne der noch achttjin oanwêzich.
Soart gebou
Standerttype Douma is in rjochthoekich bakstiennen ûntwerp mei in soad glês en in bakstienskiif oan strjitkant mei in keunstwurk troch in lokale keunstner. Njonken it haadûntwerp waard der ek in ienfâldiger fariaasje fan dit ûntwerp brûkt, dy wurd ek wol Standerttype Beilen neamt.
De Raven
De Raven, yn it oarspronklike Ingelsk: The Raven, is in gedicht fan 'e hân fan 'e ferneamde Amerikaanske skriuwer, dichter, redakteur en literatuerkritikus Edgar Allan Poe (1809-1849). Dit gedicht fertelt it ferhaal fan it riedselich midsnachtlike besyk fan in pratende raven, dy't inkeld it wurd nevermore ("nea wer") seit, oan in oeralle minner dy't treuret om it ferlies fan syn leafste Lenore. Dêrby toant it de stadige delgong fan 'e jongeman nei sljochtsinnigens. The Raven is nei alle gedachten Poe syn meast ferneamde en bewûndere wurk, en it is sûnder mis it meast adaptearre. Dy adaptaasjes nimme gauris de foarm oan fan parodyen wêrby't fral de pratende raven persiflearre wurdt; de fraze Quoth the Raven (argaysk Ingelsk foar "Spriek de Raven") wurdt dan yn 'e regel meisin misbegrepen as de eigennamme fan it bist. The Raven waard foar it earst publisearre yn 1845, yn 'e krante de New York Evening Mirror, en waard al rillegau withoefaak werprinte. It wie sa'n súkses dat it Poe grutte bekendheid besoarge, al die it him yn finansjeel opsjoch net folle fertuten. De earste Fryske oersetting fan The Raven datearret út 1949, en is fan 'e hân fan Douwe Tamminga.
Ynhâld
Yn The Raven, dat skreaun is yn it ik-perspektyf, wurdt in nammeleaze ferteller folge, dy't op in desimbernacht yn boeken mei healfergetten kennis omsneupt om it ferlies fan syn leafste Lenore (yn Tamminga syn oersetting: Lénoar) te ferjitten. Hy is sa slûch dat er kop der suver net mear by hâlde kin, en dan wurdt er ynienen opskrikt troch in klopjen op syn keamersdoar. As er iependocht, is der lykwols nimmen, mar fuort letter wurdt der op syn rút tikke. Hy docht it rút iepen en is ferheard om in raven te sjen, dy't syn keamer binnen stapt en plaknimt op it boarstbyld fan Pallas, boppe de doar.
De ferteller fynt it hâlden en dragen fan 'e fûgel fermaaklik, en gekoanstekkerich freget er de raven om him te fertellen hoe't er hjit, wêr't de fûgel op antwurdet: "Nevermore" ("Nea wer"). De ferteller besaut him deroer dat it bist prate kin, mar merkt by himsels op dat er wol gau wer fuortfleane en út syn libben ferdwine sil, krekt sa't oare freonen dat ek dien hawwe, mar de raven seit fan: "Nevermore". De ferteller riddenearret dan dat it in nuete fûgel wêze moat, dy't grif dat iene wurd fan syn eardere eigner leard hat.
Likegoed giet er fierder mei de raven yn petear, al docht er sels frijwol alle praten. Syn tinzen dwale ôf nei syn ferlerne Lenore, en it is krekt as wurdt de lucht tsjûker en kin er de oanwêzigens fan ingels wol fiele, dat hy freget him ôf oft God him yn 'e foarm fan 'e raven in teken stjoerd hat dat er Lenore ferjitte moat – mar de raven seit fan: "Nevermore". De ferteller fettet dat op as teken dat er nea frij wêze sil fan syn tryste oantinkens, en hy ûntstekt yn grutte grime, wêrby't er de raven útmakket foar in "ûnheilsboade" en in "stille nytger". Einlings, as er de raven freget oft er ea yn 'e himel weriene wurde sil mei Lenore, en dêrop it foarspelbere antwurd kriget, wurdt er alhiel breinroer, skelt it bist út foar leagner en befellet it werom te gean nei de Night's Plutonian shore (Tamminga: "Hades' nacht"), de ûnderwrâld dus. Mar de raven komt net fan syn plak ôf; nei't men oannimme mei sit er op it stuit dat de ferteller syn gedicht foardraacht noch altiten op Pallas' boarstbyld boppe de doar. Uteinlik moat de ferteller tajaan dat syn siel fêstsit ûnder it skaad fan 'e raven en "nevermore" oprize sil.
Ferliking
Foar de folsleine Ingelske tekst, sjoch op 'e korrespondearjende side op 'e Ingelske Wikipedy, hjirre. Foar de folsleine Fryske oersetting, sjoch de hjirûnder oanjûne ûnderskate boarnen.
Ierdappeleftigen
De ierdappeleftigen (wittenskiplike namme: Solanales) binne in skift fan 'e planten dêr't û.o. de ierdappelplant ta heart. Solanales is in botanyske namme, foar it skift fan ‘nije’ twasiedblêdige planten: de namme is foarme út de famyljenamme Solanaceae. In skift ûnder dy namme wurdt de lêste desennia algemiend erkend troch systemen foar plantetaksonomy.
Yn it APG-systeem (1998) en it APG II-systeem (2003) bestiet de groep út de folgjende famyljes:
De planten dy’t by APG de famylje Hydroleaceae foarmen wiene ek by Cronquist yn it skift oanwêzich, as diel fan de famylje Hydrophyllaceae.
Yn it Wettsteinsysteem (1935) waardeh dizze planten yn it grutte skift ‘'Tubiflorae'' set.
It Blaaibek Hert
It Blaaibek Hert, yn it oarspronklike Ingelsk: The Tell-Tale Heart, is in koart ferhaal fan 'e hân fan 'e ferneamde Amerikaanske skriuwer, dichter, redakteur en literatuerkritikus Edgar Allan Poe (1809-1849). It is it ferslach fan in nammeleaze ferteller dy't de lêzer besiket te oertsjûgjen fan syn eigen sûnens fan geast, wylst er tagelyk in moard beskriuwt dy't er begien hat. The Tell-Tale Heart, dat skreaun is yn it ik-perspektyf, wurdt rûnom beskôge as in klassiker fan it gothic-sjenre en is ien fan 'e meast ferneamden fan Poe syn grutte oeuvre oan koarte ferhalen. It waard foar it earst publisearre yn it literêr tydskrift The Pioneer, yn jannewaris 1843. De Fryske oersetting fan Tryntsje van der Zee datearret fan 2012.
Ynhâld
De nammeleaze ferteller fan The Tell-Tale Heart hâldt by heech en by leech fol dat er sûn fan geast is, en inkeld lijt oan in sykte (senuweftigens) dy't him in "oergefoelichheid fan 'e sintugen" besoarget. De âldman by wa't er ynwennet (de persize relaasje tusken him en de ferteller bliuwt dizenich) hat ien blyn, wyt, "gier-eftich" each, dêr't de ferteller sa aaklik fan wurdt, dat er beslút de âldman om hals te bringen, ek al seit er fan 'e âldman te hâlden en inkeld it each te haatsjen. Hy mient dat de soarchfâldige sekuerens dêr't er de moard mei planearret, bewiist dat er net sljochtsinnich wêze kin.
Sân nachten efterinoar kringt er de sliepkeamer fan 'e âldman yn om in ljocht yn it "boaze each" te skinen, mar dat is altyd ticht, sadat er him eltse kear ôfjaan moat sûnder wat bedijd te hawwen. De achtste nachts, lykwols, makket er by ûngelok leven, en giet it "boaze each" iepen. De ferteller beslút dan om 'e âldman dea te dwaan, en smoard him op syn eigen bêd, wêrnei't er it lyk yn stikken hout en de brokken ûnder de flierdealjes fan it hûs ferstoppet, sadat der gjin spoar fan 'e misdie efterbliuwt. De plysje, dy't op ûndersyk útgiet om't in buorman de gjalpen fan 'e stjerrende âldman heard hat, kin neat fine, en de ferteller makket harren wiis dat it syn eigen gjalpen wiene, feroarsake troch in nachtmerje.
Lykwols, as er dêr sa mei de neat fermoedzjende plysjes sit, op itseldichste plak dêr't de lichemsdielen ûnder de flier ferburgen binne, begjint de ferteller in ûnnoflik tikjen yn syn earen gewaar te wurden. As dat leven stadichoan lûder wurdt, begrypt er njonkelytsen dat it it klopjen fan it hert fan 'e âldman wêze moat, dat ûnder de flier wei komt. It lûd boazet almar oan, al lykje de plysjes der hoegenamt gjin oandacht oan te skinken. De ferteller wurdt spûkbenaud foar it bûnzjen fan it hert, dat no in leven as in oardiel hat, en hy rekket derfan oertsjûge dat de plysjes him te fiter hawwe, en dat se eins it hert wol deeglik hearre kinne en sadwaande ek alles al witte fan 'e moard. Dat op it lêst kin er it net mear ferneare, en bekent er de moard en wiist er harren it plak dêr't er it lichem ferstoppe hat.
Fryske oersetting
De Fryske oersetting fan The Tell-Tale Heart waard yn 2012 publisearre yn it Frysk literêr tydskrift Ensafh. De fertaling wie fan 'e hân fan Tryntsje van der Zee (1940-2009), dy't fierders benammentlik bekend is as oersetster fan toanielstikken.
Keppelings om utens
● The Tell-Tale Heart op Wikisource
29e iuw
De 29e iuw of njoggenentweintichste iuw sil fan 1 jannewaris 2801 oant 31 desimber 2900 rinne.
Sibling
Sibling is in fan oarsprong Ingelske oerkoepeljende term foar in broer of suster (oftewol in bern fan itselde âlderpear), wêrby't gjin ûnderskie nei geslacht makke wurdt. Dit is in foarm fan earstegraads besibskip. It Frysk noch it Nederlânsk hat in eigen wurd mei persiis dy betsjutting. Om't 'broer of suster' in omslachtige omskriuwing is, wurdt de term 'sibling' benammen brûkt yn wittenskiplike literatuer op it mêd fan 'e geneälogy en de antropology. De relaasje tusken siblings wurdt oantsjut as siblingskip of (op syn Ingelsk) siblinghood. Seksueel kontakt tusken siblings wurdt yn 'e measte minsklike kultueren as taboe en in foarm fan ynsest beskôge. Nettsjinsteande dat wie it yn it Alde Egypte lykwols wenst dat de farao's mei harren eigen suster trouden, al wie dat in útsûndering yn 'e Aldegyptyske kultuer, om't de farao's as goaden beskôge waarden, dy't dêrom net mei sljochtwei folk trouwe koene.
As in broer deselde mem of deselde heit hat as in mei-sibling, mar net beide, is it in healsibling (healbroer of healsuster). In sibling út in eardere relaasje fan in styfâlder is in styfsibling. In bern dat yn it ramt fan 'e pleechsoarch opfongen wurdt yn in pleechgesin is foar de biologyske bern fan syn pleechâlden in pleechsibling. In oantroude partner fan jins sibling kin in skoansibling neamd wurde.
It belang en de krekte definysje fan it begryp 'sibling' ferskilt al neigeraden it ôfstammingssysteem dat yn in maatskippij hantearre wurdt. Yn 'e Westerske kultuer dominearret datoangeande in foarm fan siblingskip dy't yn 'e antropology oantsjut wurdt mei de term personal kindred ("persoanlike besibskip"). Dat is in foarm fan bilaterale ôfstamming wêrby't útslutend folle siblings ta deselde kindred (besibskipskategory) rekkene wurde as de ik-persoan. De oare foarm fan bilaterale ôfstamming is de descending kindred ("ôfstammingsbesibskip"), wêrby't net útgien wurdt fan 'e âlden, mar fan eardere foarâlderpearen, lykas pakes en beppes, oerpakes en oerbeppes, betoerpakes en betoerbeppes of in noch earder pear. Ofhinklik fan 'e fraach hoefier't men weromgiet, wurde dan dus ek neven en nichten, efterneven en efternichten, ensfh. ta jins siblings rekkene.