cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Laura Bush
Trouwen en húshâlding
Yn july 1977 kaam Welch op in barbekjû yn 'e eftertún by mienskiplike freonen yn 'e kunde mei George W. Bush. Hja krigen wat mei-inoar, en ein septimber died er har in oansiik, wêrnei't se op 5 novimber datselde jiers noch trouden te Midland, yn deselde tsjerke dêr't Welch doopt wie. Harren houliksreis brochten se troch yn it Meksikaanske Cozumel. Welch woe graach bern hawwe, mar rekke mar net yn ferwachting. Pas yn 1981 waard se swier, mar doe ûntwikkele se in libbensbedriigjende pre-eklampsy (yn 'e folksmûle bekend as swierensfergiftiging), sadat har twillingdochters Barbara en Jenna fiif wiken te betiid fia in keizerssneed berne waarden. right|thumb|300px|Laura Welch Bush mei har man [[George W. Bush (rj.) en har skoanheit George H.W. Bush (l.).]]
De polityk yn
It jiers nei harren trouwen besocht George W. Bush al om foar de Republikeinske Partij in sit yn it Amerikaanske Hûs fan Offurdigen te bemachtigjen, mar dat waard him net. Hy bleau dêrnei jierrenlang aktyf yn 'e marzje fan 'e polityk. Nei't it skynt hie Welch in "stabilisearjend effekt" op syn priveelibben. Sjoernaliste Jane Simms Podesta skreau yn it tydskrift People Magazine: "Sy is it stiel yn syn rêchbonke. Se is in sivilisearjende ynfloed op him. Ik tink dat se him yn in protte opsichten opboud hat ta de man dy't er hjoed de dei is." Sels jout Bush ta dat it syn frou wie dy't him yn 1986 fan 'e drank ôf krige.
Yn 1994 waard Bush dan einlings keazen ta gûverneur fan Teksas, en sadwaande wie Welch fan 1995 oant 2000 first lady fan dy steat. Doe't har nei har belutsenheid by de polityk frege waard, antwurde hja lykwols: "It driuwt my net." Yn 'e hiele seis jier fan it gûverneurskip hold Welch net ien formele gelegenheid yn 'e gûverneurswente. Nammenste mear sette se har lykwols yn foar ûnderwiis en de striid tsjin analfabetisme, dêr't ek har skoanmem, Barbara Pierce Bush, altyd tige by belutsen wie. Fierders sammele se jild yn foar iepenbiere bibleteken troch de stifting fan it Teksaanske Boekefeest, en rjochte se de hiele steat troch saneamde Rainbow Rooms ("Reinbôgekeamers") op, dat kliniken wiene mei as doel om fergees medyske needhelp te jaan oan fertutearze en mishannele bern. Fierders brûkte se har posysje om it bewustwêzen fan 'e sykte fan Alzheimer en boarstkanker te fergrutsjen.
First lady
Doe't Bush by de ferkiezings fan 2000 it presidintskip fan 'e Feriene Steaten wist te bemachtigjen, waard Welch first lady fan 'e Feriene Steaten, in posysje dy't se fan 2001 oant 2009 ferfolje soe. Yn dy hoedanichheid lei se har wer ta op ûnderwiis en alfabetisearring, û.m. troch yn 2001 yn 'e mande mei de Library of Congress it jierlikse Nasjonaal Boekefeest te lansearjen. In oar terrein dêr't Welch har ûnder it presidintskip fan har man mei dwaande hold, wie de sûnens fan froulju. Sa besocht se mear omtinken te krijen foar hertsykten by froulju, mei't sokke krupsjes gauris as typyske manljussaken beskôge wurde (mar dochs mear deadlike slachtoffers ûnder froulju meitsje as alle foarmen fan kanker byinoar). left|thumb|250px|Laura Welch Bush op besyk by in legere skoalle yn [[Des Moines (2005).]]
Fredetsjerke (Bussum)
thumb|Fredetsjerke De Fredetsjerke is in eardere Nederlânsk-Herfoarme tsjerke oan de Huizerwei yn de Noard-Hollânske gemeente Bussum. It tsjerkegebou is ûntwurpen troch arsjitekt C. Doornenberg. Yn 1914 waard de tsjerke iepene. Sûnt 1996 stie de tsjerke leech.
Wenbestimming
Yn 2004 waard de tsjerke ferboud ta in kompleks mei 18 apparteminten. De boukosten bedroegen 2,7 miljoen euro. It toerappartemint is ferspraat oer fiif ferdjippings.
In 2007 wûn it projekt de Romtlike Kwaliteitspriis Bussum.
Laura Bush
First lady
It hiele presidintskip fan har man troch bleau Welch ûnder de Amerikaanske befolking tige populêr, wylst dat mei Bush sels almar minder waard. Foar in part sil har oanhâldende populariteit te krijen hân hawwe mei har politike tinkbylden, dy't foar de Republikeinske Partij frij a-typysk wiene. Sa sei se al yn 2000 dat se net fûn dat it rjocht op abortus yn 'e Feriene Steaten beheind wurde moat, mar dat men jin krekt rjochtsje moat op it foarkommen fan ûnwinske swierwêzen. En oangeande it homohoulik rôp se yn 2006 it Amerikaanske Kongres op om sokke saken bûten de polityk te hâlden.
Lettere jierren
Sûnt har man yn 2009 presidint-ôf is, is Welch belutsen bleaun by alle saken dy't ek ûnder syn presidintskip har belangstelling hiene. Wat har politike tinkbylden oanbelanget, is hja mooglik noch útsprutsener wurden. Yn 2010 sei se yn in fraachpetear mei Larry King, op CNN: "It liket my wichtich ta dat [abortus] legaal bliuwt. Want ik tink dat it wichtich is foar minsken – om medyske redens en om oare redens." Ek it homohoulik kaam yn datselde ynterview op 't aljemint, en dêroer sei se dat se fan miening is dat it in generaasjeprobleem is, en dat se leaut dat it yn 'e takomst sûnder mis yn it hiele lân legaal wêze sil. Sels fûn se dat: "as stellen oaninoar tawijd binne en faninoar hâlde [...], dan hearre se deselde soarten rjochten te hawwen dy't elkenien hat."
Wies van Dongen (1957)
Wies van Dongen (Breda, 8 oktober 1957) is in earder Nederlânsk hurdfytser.
Van Dongen ried benammen kriteariums, mar wist twadde te wurden yn in etappe yn de Ronde fan de Takomst yn 1979. Yn 1981 waard er 16e yn de Omgong fan Nederlân, wêryn 't er as twadde einige wie yn de prolooch. Yn 1981 moast Wies van Dongen opjaan yn de Omgong fan Spanje en yn 1985 einige van Dongen yn de efterhoede yn de Omgong fan Itaalje. Wies van Dongen is in soan fan hurdfytser Wies van Dongen.
Anton Delvig
thumb|right|Anton Delvig Baron Anton Antonovich Delvig (Анто́н Анто́нович Де́львиг) (17 augustus 1798, Moskou - 26 jannewaris 1831, Sint Petersburch) wie in Russysk dichter en redakteur dy't oan it lyseumTsarskoje Selo tagelyk mei Aleksander Poesjkin studearre hat. Poesjkin waard in grutte freon. Poesjkin droech in gedicht (O, Delvig) oan him op.
Delvig syn poëzij stiet yn de Russyske tradysje fan it Neoklassisisme. Hy hie niget oan Russysk folklorisme en hat tal fan folkssangen neimakke. Guonts binne op muzyk set troch komponisten as Aleksander Aljabilev en Michail Glinka.
As sjoernalist wie er redakteur (1825-1831) fan it perioadyk 'Noardske Blommen', dêr't Poesjkin ek regelmjittich ta bydroegen hat. Yn 1831 en 1832 siet er mei Poesjkin yn de redaksje fan de Literêre Gazet', mar dat blêd waard letter ferbean troch it tsaristysk regear nei in stik fan Faddej Boelgarin dat har net noaske.
Igorliet
thumb|''It fjild fan Igor syn slach mei de Povlotsen, troch [[Viktor Vasnetsov]] It Igorliet of It Liet fan de Fjildtocht fan Igor (Aldrussysk: Слово о плъку Игоревѣ, Slovo o plŭku Igorevě;  Russysk: Слово о полку Игореве, Slovo o polku Igoreve; Oekraynsk: полку Ігоревім, Slovo o polku Ihorevim) is in anonym epos / poëem, skreaun yn it Aldrussysk en datearre ein tolfde iuw en is in seldsum hichtepunt yn de midsiuwske Russyske literatuer. Aleksander Borodin basearre syn ferneamde opera Prins Igor op it Igorliet.
Ynhâld
thumb|[[Ivan Bilibin syn yllustraasje by it Igorliet]] It Igorliet beskriuwt de ûngelokkige fjildtocht yn 1185 fan Prins Igor fan Novgorod-Severski, in stedsje noardeastlik fan Kiev, tsjin de Polovstsy, plonderjende nomaden. Dy roekeleaze, mar histoarysk ûnbetsjuttende fjildtocht, dy't úteinlik late ta Igor syn nederlaach, wurdt ferhearlike en besongen yn sterk poëtyske bewurdings. Opmerklik is dat Igor net allinnich besongen wurdt, mar ek bekritisearre. As hy net sa ûnbetochtsum west hie om poerallinnich tsjin de fijân op te lûken, mar him feriene hie mei oare Russyske foarsten (benammen mei de grutfoarst fan Kiev), hie er mear kâns hân op súkses. It Igorliet jout dêrmei krityk op de ferdieldheid fan de Russyske foarsten yn de tolfde iuw, doe't it lân al bedrige waard troch ynfallen fan de nomaden út de steppen oan de eastkant fan de Wolga. In iuw letter soe Ruslân alhiel ûnder de ynfloed komme fan de Mongoals-Tartaarske klibers en bruts in tiidrek oan dat bekend stiet as it “Tartarejok” (fan 1220 oant 1480). thumb|Earste printe útjefte Igorliet, (1800)
Untdekking
It manuskript fan it 'Igorliet' waard earst yn 1793 ûntdekt doe't in gesant fan greve Aleksej Moesin-Poesjkin in bondel âlde hânskriften kocht. Dy samling, dy't blykber út de 16e iuw kaam, befette neist it Igorliet ûnder mear ek de Nestorkronyk. Fanwege Katarina II fan Ruslân waard yn 1796 in mei de hân skreaune kopy makke en yn 1800 ferskynde de earste printe ferzje, dy't daliks ûntfongen waard as in hichtepunt yn de Russyske en wrâldliteratuer. Al gau waarden troch ferneamde Russyske dichters (wêrûnder Vasili Zjoekovski, yn de tweintichste iuw ek Konstantin Balmont en Nikolaj Zabolotski). mar ek yn it bûtenlân, oersettingen makke nei modern Russysk, wêrby't de epyske stikken faak ferfongen waarden troch lyryske.
Lanlike Organisaasje foar Help oan Underdûkers
thumb|Helena Kuipers-Rietberg thumb|Boarstbyld fan Frits Slomp De Lanlike Organisaasje foar Help oan Underdûkers (LO) wie in Nederlânske fersetsbeweging dy't bestie fan mids 1942 oant maaie 1945 yn de Twadde Wrâldkriich.
De skiednis fan de LO begûn doe't de grifformearde dûmny Frits Slomp út Heemse yn july 1942 ûnderdûke moast út reden fan syn anty-nasjonaalsosjalistyske hâlding. Nei in skoftke fan omdoarmjen kaam er hjerstmis 1942 yn de kunde mei Helena Kuipers-Rietberg út Winterswyk. Tegearre betochten sy hoe't de útfiering fan Dútske maatregels tsjin beskate befolkingsgroepen behindere wurde koe. Joaden waarden oppakt, byinoar dreaun en fuortfierd, in protte jongerein moast tsjin it sin yn de Dútske oarlochsyndustry oant wurk en mear fan soks. Fan jannewaris 1942 ôf gou foar alle Nederlânske manlju fan 18 oant 23 jier de ferplichting in healjier mei te dwaan oan de Nederlânske Arbeidstsjinst.
Frou Kuipers en dûmny Slomp besleaten harren yn te setten foar dejingen dy't gjin ûnderdûkadres fine koene. Se sochten gasthúshâldings om (potinsjele) ûnderdûkers yn 'e gelegenheid te stellen te ferdwinen.
Sûnt febrewaris 1943 wie it in lanlike organisaasje wurden mei ferskillende tûken. Pleatslike groepen foelen ûnder rayons, dy't wer ûnder distrikten per provinsje, dy't wer fertsjintwurdiger yn it lanlik bestjoer hienen.
It LO waard jildlik stipe fia it Nasjonaal Steun Fûns.
Patti Smith
thumb|250px|right|Smith by in optreden mei de Patti Smith Group, Dútslân, 1978 thumb|250px|Patti Smith yn Finlân, 2008 Patricia Lee "Patti" Smith (berne Chicago, 30 desimber 1946) is in Amerikaanske sjongster-ferskes skriuwster, dichteresse en byldzjend keunstner. Hja hie in protte ynfloed op de New York City punk rock beweging mei har debútalbum Horses yn 1975 en krige de bynamme "de Godmother of Punk". Har wurk wie in miks fan rock en poëzy. It meast bekende lied fan Smith is "Because The Night", dat sy tegearre skreau mei Bruce Springsteen en it trettjinde plak berikte op de "Billboard Hot 100" yn 1978. Yn 2005, waard Patti Smith útroppen as Commander yn de Ordre des Arts et des Lettres troch de Frânske minister fan Kultuer, en yn 2007 waard sy talitten yn de Rock and Roll Hall of Fame. Yn 2010 wûn sy de National Book Award foar har oantinkens "Just Kids" en ûntfong yn 2011 de Polar Music Prize.
Cornflakes
thumb|right|250px|Cornflakes wurde meastentiids servearre mei [[molke en sûker]] Cornflakes of maisflokken is de namme foar in bakt mingsel dat tradisjoneel bestie út weet, hjouwermout, maismoal en sûker, ferwurke as flintertinne platte koeken, dat troch de arts John Harvey Kellogg op de merk brocht waard.
Cornflakes wurde meastal by de moarnsbrogge iten mei kâlde molke en at dat winske wurdt huning, sûker of oare wat. It gerjocht fynt syn oarsprong yn Noard-Amearika. It wurd corn betsjut mais yn it Amerikaansk-Ingelsk.
Helena (Montana)
thumb|260px|Katedraal Sint Helena fan de berch Helena ôf sjoen thumb|260px|It Kapitool fan Montana yn Helena Helena is de haadstêd fan de Amerikaanske steat Montana. De stêd waard stifte yn 1864, nei't der goud yn de omkriten fûn waard.
De pleatslike krante is Independent Record. De stêd hat in fleanfjild ta har foldwaan, Helena Regional Airport (HLN).
Skiednis
De stêd waard op 30 oktober 1864 stifte, nei de fynst fan goud troch de Four Georgians oan de Last Chance Gulch. De haadstrjitte fan Helena hjit Last Chance Gulch en folget de bochten fan de oarspronklike wetterrin troch it âlde sintrum.
De stêd hjitte yn it earstoan Crabtown, neamd nei John Crab, ien fan de fjouwer Four Georgians (de oaren wiene John Cowan, D. J. Miller en Reginald (Robert) Stanley). Doe't der mear goudsikers nei de stêd teinen en dy hieltiten grutter waard, waard besletten om de namme te feroarjen. John Sommerville stelde út om de namme fan syn berteplak, Sint Helena yn Minnesota te kiezen. De útspraak (Hel-E-na) noaske de goudsikers net, sy seine leaver 'HEL-e-na', mei de klam op 'hel'. It foarheaksel Sint fûnen sy ek tefolle, dat de nije namme waard Helena. Dy namme helle it lykwols mei mar twa stimmen mear as it alternatyf, Tomah.
De stêd waard foar it earst yn kaart brocht yn 1865 troch kapitein John Wood. In protte diken fan no folgje de kringeljende paden fan de goudsikers en streamkes. Sa komt it dat it strjitteplan fan it âlde Helena net de strakke blokstruktuer fan de measte Amerikaanske stêden hat.
Yn 1886 wennen der sa'n 50 miljonêrs yn Helena, mear as op hokker plak yn de wrâld ek. Der waard foar likernôch 3,6 miljard dollars (omrekkene nei de wearde fan 2010) oan goud fûn yn Last Chance Gulch oer in tiidrek fan rûchwei 20 jier.
It offisjele symboal fan Helena is in tekening fan The Guardian of the Gulch, in houten toer dy't yn 1886 boud waard en noch altyd op Tower Hill stiet. De toer tsjinne as útsjochpost om brân te sinjalearen nei in tal grutte brannen tusken 1869 en 1874. De toer ferfong in ienfâldiger foargonger dy't yn 1870 op itselde plak boud waard.
Kastiel Ter Eem
thumb|right|300px| Lito (1843) fan Hûs ter Eem (1649) ûnbetroubere tekening, it Hûs waard al yn de [[16e iuw ferwoaste. kolleksje: Museum Flehite ]]
Kasteel Ter Eem stie yn de Midsiuwen by de oergong fan de rivier de Eem by Eembrugge yn de provinsje Utert. Op de eastlike ouwer is noch in ferheging yn it lân te sjen dy't it stee oanjout. Unwis is of de brêge earder of letter as it kastiel boud waard. Op in strategysk plak oan de Eem liet de plakferfanger fan de Utertse biskop, Zweder Uterlo, ein 1347 begjin 1348, kastiel Ter Eem bouwe. Soks wie needsaaklik: Eemlân lei tusken de territoria fan de Hollânske greven en de Gelderske hartoggen in. Dy beide lânhearen lieten faak in longerjend each falle op it biskoplik besit. Sadwaande moast de biskop wol ferdigeningsmaatregels nimme as de bou fan kastielen. De boukosten fan kastiel Ter Eem wienen doe 3.000 gouden skylden. Der binne allinnich tekeningen út de 16e iuw bewarre bleaun. It kastiel soe in 22 kante meter west hawwe. Der lei doe in ierden wâl omhinne mei twa geskutstuorren.
Op 18 novimber 1527 kaam Maarten fan Rossum mei in legerke it Eemlân benei, mar koe op de wiete sompige grûn om it kastiel gjin geskut delsette. As list stjoerde hy in pear manlju as sabeare deserteurs nei it lân fan Baerne dy't sizze moasten dat in grut Geldersk leger nadere mei safolle geskut dat it Hûs ter Eem yn in pear oeren plat sjitten wêze soe en dat gjin ynwenner it oerlibje soe. De Baarnske froulju soenen der goed oan dwaan om "haer mans daer vanadaen te halen". Doe't de froulju doe de ynwenners fan Ter Eem seinen "dat sy ingeval sy ghesont ende in levende lyve by hun wyven ende kinderen wilden wesen" se it kastiel daliks ferlitte moasten. Wyls wie Maarten mei syn kriichsmacht by de "dyck van Baeren" komd om de besetting fan it kastiel kjel te meitsjen. Yndie beswykte de kastlein en hy joech it kastiel sûnder slach of stjit oer oan de ´geweldener´ Maarten fan Rossum.
Yn 1702 makke in grutte wetterfloed in ein oan it kastiel en waard it foar ôfbraak ferkocht oan de Steaten fan Utert.
Symmetryske slachsport
Symmetryske slachsporten binne in foarm fan slachsport. Dat wol sizze dat twa of mear partoeren in bal of in plomke spylje. Yn de symmetryske sporten besykje de partoeren de bal sa te spyljen dat de tsjinstanders dy nét mear spylje kinne. As de bal ien kear spile is moat dy yn beweech bliuwe, en der is gjin ferskil tusken de partoeren. Dit is oars as yn asymmetryske slachsporten, dêr't der in slachpartoer en in fjildpartoer binne. Symmetryske slachsporten binne "yn it fjild" of "tsjin de muorre".
Wilhelminatsjerke (Bussum)
thumb|Wilhelminatsjerke fan Bussum De Wilhelminatsjerke is de wichtichste protestantske tsjerke yn Bussum, steand oan it Wilhelminaplantsoen. De tsjerke is in let wurk (1926) fan Tjeerd Kuipers. It oargel yn dizze tsjerke is ien fan de belangrykste oargels út it iere oeuvre fan de oargelbouwer D.A. Flentrop fan Saandam. It waard yn 1948/49 boud foar de Fredetsjerke yn Bussum en yn 1998 oersetten nei de Wilhelminatsjerke.
List fan boargemasters fan Starum
List fan boargemasters fan Starum fan 1579 oan 1984.
Finn (sylboat)
De boat
thumb|left|240px|Classic-Finn G 1141, (1970) mei moderne mêst en seil De Olympyske Finn is in midswurdboat. De earste útfierings hienen in houten romp, letter waard dit kombinearre mei polyester. Tsjintwurdich wurde romp en dek inkel út polyester makke. De lingte is 4,50 m. en de breedte 1,51 m.
De orizjinele mêst wie fan hout, mar yn de sechtiger een santiger jierren waard meast oerstapt op aluminium, dat troch syn gruttere fleksibiliteit mear kontrole oer it seil oplevere. Tsjintwurdich hawwe de wedstryd-Finns mear en mear in koalstof mêst. It seil is meast fan Kevlar.
De syleigenskippen wurde foar in grut part bepaald troch de mêst/seil-kombinaasje en de ferschillende trimmooglikheden. Troch de ynternasjonale foarskriften foar de Finn en troch syn relatyf hege gewicht (140 kilo) giet de boot lang mei en binne de ûnderlinge ferskillen yn snelheid lyts.
Fryske Anjer
De Fryske Anjer is in Fryske kultuerpriis dy't útrikt wurdt troch it Prins Bernhard Kultuerfûns Fryslân. De priis wurdt jierliks takend oan in persoan, feriening of ynstelling dy't him bysûnder ynset hat foar de Fryske kultuer of natoer yn de breedst mooglike betsjutting. De priis is de measte jierren in kombenaasje fan in jildbedrach fan € 2.500 en in spjelde dy't ûntwurpen is troch keunstneresse Antonia Talamini.
Racquetball
Racquetball is in symmetryske slachsport. It wurdt spile mei koarte rackets makke fan titanium, en mei in holle bal fan rubber, op in spesjale racquetball-baan. It is in slachsport tsjin de muorre, mar yn dit gefal mei eltse muorre en ek de flier en de souder rekke wurde. Raquetball kin yn inkelspul spile wurde, mei twa of mei trije spylders, of yn dûbelspul mei fjouwer.
Raquetball is yn 1949 yn Amearika betocht troch tennisleraar Joe Sobek. It hjitte doe 'Paddleball', nei de houten peddels dêr't mei spile waard. Mar omt der hieltyd mear mei rackets spile waard is de namme yn 1969 feroare yn 'Racquetball'.
It spul waard spile yn keatshallen, en hat hieltyd noch dy ôfmjittings. Dêrmei is de baan wat djipper as dy fan skwash, wat tegearre mei de bal dy't wat makliker stuitsje wol, soarget foar in wat sneller spul. Wat de spulregels oangiet: dy binne frijwol gelyk oan dy fan de 4-muorrefariant fan it muorrekeatsen. By it racquetball is lykwols in ekstra feilichheids (stippel)line yn it fjild oanbrocht, om de kâns lytser te meitsjen dat de spilers elkoar mei it racquet reitsje. Yn lannen dêr't it klimaat dêr ta útnûget, wurdt it spultsje ek wol bûtendoar spile yn in 3- as 1-muorre fariant.
Yn Fryslân kin allinnich yn Frjentsjer Racquetball spile wurde.
Skermjen op de Paralympyske Simmerspullen 2012
De XIVe Paralympyske Simmerspullen waarden fan 29 augustus oant en mei 9 septimber 2012 hâlden yn Londen, dêr't dat jier ek de Olympyske Simmerspullen hâlden wiene. It Skermjen waard hâlden yn it ExCeL London International Exhibition Centre.
Medaljespegel
De top-10 fan lannen dy't by it skermjen medaljes wûn ha tidens de Paralympyske Simmerspullen fan 2012.
Jan Kostelijk
Yn 1975 wûn Jan Kostelijk de twadde Fryske Sportpriis.
Alle jierren it Jan Kostelijk-sealfuotbaltoernoai hâlden. Dat toernoai wurdt yn desimber organisearre troch de Ljouwerter fuotbalklups ûnder tafersjoch fan de COTK-kommisje. Der wurdt fuotballe ûnder it biedwurd "de sterken foar de swakken". De opbringsten fan it toernoai wurde bestege oan goede doelen.
The Fens
300px|thumb|right|The Fens mei de ôfwetteringsgebieten The Fens, ek bekend as Fenland, is in leechlizzend gebiet yn it easten fan Ingelân oan de Noardsee. It gebiet is yn de 17e iuw drûchlein ûnder de lieding fan de Nederlânske wetterboukundige Cornelis Vermuyden.
The Fens lizze foar it grutste part by en oan The Wash, in grut estuarium yn it Feriene Keninkryk, en hearre bestjoerlik ta de regio's East of England en East Midlands, de fjouwer greefskippen (Lincolnshire, Cambridgeshire, Norfolk en in lyts part fan Suffolk) en alve distrikten. It hiele gebiet hat in oerflak fan sa'n 3800 km². Wichtige plakken yn The Fens binne Boston, Spalding, Ely, Wisbech en King's Lynn.
Skaaimerken
Hjoed de dei binne The Fens meast lânbougebieten, dy't flak binne, leech lizze, faak ûnder seenivo. Krekt as fergelykbere gebieten yn Nederlân, wiene The Fens oarspronklik sompelân, mei swiet- of sâltwetter, dy't keunstmjittich drûchlein binne en noch hieltyd beskerme wurde moatte tsjin oerstreamings. Mei help fan ôfwetteringssystemen binne The Fens mei fan de meast wichtige Britske ikkerbougebieten wurden, fral wat nôt en griente oanbelanget.
The Fens wurde ferdield yn ferskate ôfwetteringsgebieten (Ingelsk: levels), sa as de Great Level (ûnderferdield yn de North, Middle en South Level), Deeping Fen, Lindsey Level, Bourne Fen, Whaplode Fen, Holland Fen, West Fen en de East Fen. Dy gebieten binne yn de rin fan de skiednis gearfoege, opsplitst of oan oare kriten taheakke.
Tusken The Fens en The Wash, fral yn it middenpart, lizze waad- en sompegebieten. De wichtichste rivieren binne de Witham, Welland, Nene en de Great Ouse.
Fiksje
Under oaren de ek yn Nederlân bekende roman Waterland fan Graham Swift (1983) spilet yn dizze kontrei. Waterland waard ferfilme yn 1992 (regissearre troch Stephen Gyllenhaal); in protte sênes waarden filme yn Holbeach Marsh oan de kust fan The Wash.
Ángelwetterfal
thumbnail|Ángelwetterfal
De Ángelwetterfal (Spaansk: Salto Ángel, soms oantsjutten mei de ynlânske namme Kerepakupai merú) is de heechste frijfallende wetterfal fan de wrâld mei in hichte fan 979 meter. De wetterfal is neamd nei de "ûntdekker", Jimmie Angel.
Hy leit oan in sydrivier sûnder namme fan de Caroní yn it Nasjonaal park Canaima yn Fenezuëla. Dêr binne heechlizzende rotsplato's (tepui's), mei in bysûndere floara en fauna. De protte rein dy't yn de omkriten falt, siket syn paad nei de rânen fan de plato's troch ûnderierdske grotten.
Hoewol't earder yn de 20e iuw al sjoen troch ferkenner Ernesto de Santa Cruz waard it pas bekend yn de westerse wrâld nei de offisjele ûntdekking troch de Amerikaanske fleander Angel dy't mei syn fleantúch op 'e siik wie nei goud. Angel wie yn 1899 berne yn Springfield, Missoury.
De hichte fan de wetterfal waard yn 1949 fêststeld troch in ekspedysje fan de National Geographic Society. Ruth Robinson skreau dêroer it artikel Jungle Journey to the World's Highest Waterfall
Yn it boek Angels Four beskriuwt David Mott de earste súksesfolle beklimming fan Auyan-tepui ('Duvelsberch') nei de top fan de wetterfal. De wetterfal is Fenezuela's meast ferneamde toeristyske attraksje.
Sergej Ivanov (skilder)
thumb|150px|Sergej V. Ivanov Sergej Vasiljevitsj Ivanov (16 juny 1864 – 16 augustus 1910) wie in Russysk keunstskilder en grafikus. Hy wie in lid fan it keunstnerskollektyf De Swalkers en mei-oprjochter fan de Uny fan Russyske Keunstners.
Meast helle Ivanov de ûnderwerpen foar syn skilderijen út de Russyske skiednis, it boerelibben en de Russyske Revolúsje fan 1905.
Nuttert Timmerman
Nuttert Timmerman (9 augustus 1910 - 4 july 1981) út Wolvegea wie foarsitter fan de hurdrdraverijferiening "Wolvega". Boppedat wie er jierrenlang lid fan Nederlânske feriening fan langebaandraverijen en advysried foar de draafsport.
Yn 1977 wûn er de fjirde Fryske Sportpriis dy't útrikt waard troch Mr. Rijpstra. Hy wie doe 25 jier bestjoerslid en 18 jier foarsitter en waard útrikt as erkenning foar syn wurk foar de draafsport en fan Lindenoard yn it bysûnder. De priis bestie út in "skiif" (model fan in pompeblêd), in oarkunde en de wikseltrofee.
Honolulu
Honolulu is de haadstêd en grutste stêd fan 'e Amerikaanske steat Hawaï en fan 'e Hawaï-eilannen, dy't yn 'e midden fan 'e Stille Oseaan lizze. Honolulu stiet wiid en siid bekend as in wichtige toeristyske bestimming. Dêrnjonken is it ek in havenstêd fan belang, de wichtichste tagongspoarte fan Hawaï en ien fan wichtichste trochreisplakken nei de kontinintale Feriene Steaten. Honolulu leit op it eilân Oähû en hie neffens gegevens fan 'e Amerikaanske folkstelling fan 2010 likernôch 391.000 ynwenners. Mei alle foarstêden derby komt it as stêdekloft ta in befolking fan krapoan 1 miljoen. Yn 'e Hawaïaanske taal betsjut honolulu safolle as "smoute baai" of simpelwei "skûlplak". It is al de haadstêd fan 'e Hawaï-eilannen sûnt 1845, en rekke histoarysk bekend troch de Japansk oanfal op Pearl Harbor, de Amerikaanske marinebasis fuortby de stêd, op 7 desimber 1941.
Skiednis
Yn 1794 wie de Britske kaptein William Brown de earste útlanner dy't de haven binnensylde fan wat no Honolulu is. Al rillegau folgen der mear bûtenlânske skippen, en waard Honolulu in fêste trochreishaven tusken Noard-Amearika en Aazje.
Yn 1900 waard Honolulu troffen troch in grutte brân yn 'e Sineeske wyk. De stêd bleau oant de Twadde Wrâldoarloch in slieperige úthoeke dêr't yn 'e widere wrâld suver net ien ea fan heard hie. Op 'e iere moarn fan 7 desimber 1941 fierden de Japanners nammentlik in ferrassingsoanfal út op Amerikaanske militêre fleanfjilden op Hawaï, en yn 't bysûnder op 'e wichtige Amerikaanske marinebasis by Honolulu, dêr't de Amerikaanske Pasifyske float stasjonearre wie. By dizze beruchte oanfal op Pearl Harbor waarden 21 marineskippen ta sinken brocht of earnstich skansearre en kamen mear as 2.500 Amerikaanske soldaten en matroazen om. Fan gefolgen rekken de Feriene Steaten doe aktyf yn 'e Twadde Wrâldoarloch behelle.
Uteinlik waard Hawaï yn 1959 as in folweardige steat yn 'e Amerikaanske Uny opnommen. Neitiid ûndergie Honolulu in lange ekonomyske heechkonjunktuer en ûntjoech de stêd him ta ien fan 'e wichtichste toeristyske bestimmings fan 'e Stille Oseaan.
Honolulu hjoed de dei
Honolulu is de ekonomyske motor fan 'e Hawaïaanske arsjipel. De sted foarmet de tagongspoarte foar sawol hannel as toerisme. Op dat lêste mêd is fral de ynternasjonale lofthaven, it Honolulu International Airport, fan belang, dêr't yn it jier 2007 62,3% fan 'e 7,6 miljoen toeristen oankamen dy't dat jiers de stêd en de eilannen besochten. It sintrum fan 'e toeristyske yndustry yn Honolulu is de wyk Waikiki, bekend fan it strân Waikiki Beach, dêr't withoefolle wolkekliuwer-hotels bylâns steane. It toerisme bringt yn Honolulu jiers $10 miljard yn 't laadsje, dat it stedsbestjoer is der alles oan gelegen om it de fakânsjefierders nei 't sin te meitsjen.
Fuotbal op de Olympyske Simmerspullen 2016
De Olympyske Simmerspullen 2016 fan de XXXIe Olympiade waarden fan 3 oant en mei 20 augustus 2026 hâlden yn Rio de Janeiro. De finale fan it fuotbal waardt hâlden yn it Maracanã Stadium yn Rio de Janeiro.
Honolulu
Honolulu hjoed de dei
Njonken it strân is ien fan 'e wichtichste attraksjes fan Honolulu it Bishop Museum, ien fan 'e grutste museä fan 'e stêd mei in omfangrike natoerhistoaryske kolleksje en wrâlds grutste samling Hawaïaanske en Pasifyske kulturele foarwerpen. It Tinkteken foar de USS Arizona is in ferneamd monumint en museum yn 'e lagune Pearl Harbor, by Honolulu, ta neitins oan 'e slachtoffers fan 'e Oanfal op Pearl Harbor ûnder de bemanning fan it slachskip de USS Arizona, dat by it bombardemint ta sinken brocht waard.
St David's
St David's (Welsk: Tyddewiis) is mei 1.841 ynwenners (2011) de lytste stêd fan Grut-Brittanje. De stêd leit oan de rivier de Alun op it skiereilân Saint David yn Pembrokeshire, Wales. De stêd leit yn it Pembrokeshire Coast National Park.
Honolulu
Honolulu hjoed de dei
Honolulu ferfollet ek in wichige sintrumfunksje foar Hawaï sels. Sa binne der û.m. in protte ynstellings foar heger ûnderwiis fêstige, lykwas de Universiteit fan Hawaï, it Honolulu Community College, de Chaminade Universiteit fan Honolulu en de Hawaii Pacific University.
St David's
De skiednis fan de stêd giet werom op de stifting fan in kleaster yn 550 yn in doedestiidske úthoeke fan it lân troch de letter hillich ferklearre David fan Menevia. Nei de dea fan David waard it plak in wichtich pylgerplak en yn de 12e iuw waard nei de Normandyske oermastering útein set mei de bou fan de grutte katedraal, dy't noch jimmeroan troch in soad minsken wurdt besocht. Yn de midsiuwen stie in twadde beafeart nei it grêf fan Sint-David lyk oan ien beafeart nei Rome.
Honolulu
Bestjoer
Honolulu is it haadplak fan 'e konsolidearre stêd-en-county Honolulu County. It mei-inoar ferraande steds- en countybestjoer hat syn sit yn it Kapitoaldistrikt, yn 'e binnenstêd fan Honolulu. Ferskate lannen ûnderhâlde diplomatike fertsjintwurdigings yn Honolulu (meast konsulaten). Dêrûnder binne Japan, Súd-Koreä, de Filipinen, Austraalje, de Federearre Steaten fan Mikroneezje en de Marshalleilannen.
St David's
Tsjintwurdich foarmet it toerisme in wichtige boarne fan ynkommen. Der binne ferskate keunstsaken yn de stêd en St David's is populêr by wettersportleafhawwers.
Honolulu
Demografy
Honolulu hie yn 1890 krapoan 23.000 ynwenners en yn 1900 goed 39.000. Dy flugge oanwaaks gie troch mei 52.000 yn 1910, 83.000 yn 1920, 138.000 yn 1930, 179.000 yn 1940, 248.000 yn 1950, 294.000 yn 1960, 325.000 yn 1970 en 365.000 yn 1980. Pas dêrnei naam de befolkingsgroei ôf, mei noch hieltyd 365.000 yn 1990 en 372.000 yn 2000. Neffens gegevens fan 'e folkstelling fan 2010 hie Honolulu doe in befolking fan krapoan 391.000 minsken. Dêrmei is Honolulu de befolkingrykste haadstêd fan alle Amerikaanske steaten yn ferhâlding ta it ynwennertal fan 'e oangeande steat. Fan 'e befolking fan Honolulu wie yn 2010 17,8% âlder as 65 jier en 17,4% jonger as 18 jier.
St David's
Omkriten
Deunby leit de midsiuwske Kapel fan Sint-Non (Chapel of St. Non). Op Ramsey Island, in pear kilometer westlik fan St David's, lizze de ruïnes fan in âlde abdij. Op St David's Head binne resten fan prehistoaryske delsettings te finen.
Fuotbal op de Olympyske Simmerspullen 2016
Knock-outfase
* tusken heakjes de útslach nei strafskoppen
Honolulu
Demografy
Fan 'e Aziaten wiene de grutste groepen: Japanners (19,9% fan 'e totale befolking fan Honolulu); Filipino's (13,2%) en Sinezen (10,4%). Lju dy't inkeld en allinnich fan etnysk Hawaïaansk komôf wiene, makke net mear as 3,2% fan 'e befolking út. In oare grutte Polynezyske befolkingsgroep waard foarme troch de Samoänen, mei 1,5% fan 'e befolking. De Tsjamorro, oftewol lju út Gûam en de Noardlike Marianen, foarmen (mei 841 persoanen) 0,2% fan 'e befolking fan Honolulu.
Klimaat
Honolulu hat in drûch tropysk klimaat, mei in fierhinne drûch simmerskoft en in reinige winter. Honolulu kriget jiers trochinoar 433 mm delslach, en hat yn trochsneed 278 sinneskyndagen om 89 reinige dagen jiers. Utsein de delslach bestiet der mar in hiel lyts bytsje ferskil tusken de jiertiden, mei't de temperatuer suver it hiele jier gelyk bliuwt. Oerdeis is it trochinoar 27-32 °C en nachts 18-24 °C. Yn trochsneed leit de temperatuer oerdeis 38 dagen yn 't jier boppe de 32 °C, wylst er trochinoar twa kear jiers by nacht omleechdûkt nei 14-15 °C.
Akasha Coliun
Akasha Coliun, echte namme: ûnbekend (1991), is in rêstend Oezbeeksk neakenmodel en pornografysk aktrise. Neffens har offisjele opjefte wie se ûnder har pornokarriêre 1.63 m, mei in gewicht fan 56 kg.
Stasjon Rilland-Bath
Stasjon Rilland-Bath (Rb) is in spoarweistasjon yn it doarp Nederlânske stêd Rilland yn de gemeente Reimerswaal yn de provinsje Seelân. It waard op 1 jannewaris 1872 yn gebrûk naam, oan de Steatsline F.
Gebou
It oarspronklike spoarweistasjon fan Rilland-Bath wie in lyts gebouke mei in wenning foar de stasjonssjef, yn 1878 krige it gebou oan de westkant der in fleugel by. It gebou gie yn oktober 1945 troch brân ferlern.
Yn 1952 kaam it nije stasjonsgebou ree, nei ûntwerp fan arsjitekt Sybolt van Ravesteyn, yn 'e styl fan 'e Delftske Skoalle, in lang en leech ienfâldich gebouke mei sealtek en in aksintuearre yngong. It gebou waard yn 2006 ôfbrutsen en ferfongen troch in tal abry's.
Slachsport
In slachsport is in foarm fan balsport dêr't men mei de hân, mei in peddel of mei in racket, besyket de bal nei in oar partoer te spyljen, en leafst sa dat it oare partoer der net fierder mei spylje kin. Der binne sporten by tusken twa spylders, mar ek groepssporten. It grutste ûnderskied tusken slachsporten is de opjefte fan de partoeren.
By de symmetryske slachsport is der gjin ferskil tusken de partoeren; beide besykje om de bal nei in oar partoer te spyljen en net dejinnige te wêzen dy't it spul net geande hâlde kin. Dit binne sporten lykas tennis en follybal.
By de asymmetryske slachsporten is der al in ferskil tusken de partoeren. Dêr is der ien partoer dat de bal slacht, en ien dat de bal ûntfangt. It doel fan de slach is meast de bal foarby it fjildpartoer te spyljen, wylst dat partoer besyket dat te kearen. Sporten lykas keatsen en honkbal binne asymmetrisk.
Briefroman
It sjenre wie fral populêr yn de 18e iuw. Honnear it krekt begûn is, witte wy net. As earste grut opsette briefroman soe Love-Letters between a Nobleman and his Sister (1684/85/87) fan Aphra Behn sjoen wurde kinne. It âldste literêre wurk dêr't it wis fan is dat it in briefroman is, is Cárcel de amor ("Kerker fan de leafde"; sa. 1485) fan Diego de San Pedro. Oare bekende iere brieveromans binne Lettres de Respect, d'Obligation et d' Amour fan Edmé Boursault út 1669, en de ek yn 1669 troch Claude Barbin anonym publisearre Lettres portugaises. Yn de skiednis fan de Ingelske literatuer wurdt James Howell as de grûnlizzer fan de briefroman sjoen.
Meast wurdt der ûnderskied makke tuske ferskillende soarten briefromans: briefromans dêr't de brieven fan íén briefskriuwer werjûn wurde, romans mei in briefwikseling tusken twa persoanaazjes en romans mei in briefwikseling tusken mear as twa persoanen. Yn gefal fan de lêste twa wurdt wol sprutsen fan briefwikselingsroman.
In skaaimerk fan in briefroman is dat it fertelperspektyf net fan bûtenút komt, mar by de ferskillende briefskriuwers sels leit. Dat dee briefroman kin beskôge wurde as in foarm njonken it type roman dêr't in ik-ferteller oan it wurd is. Fierders hat de briefroman faak in grut ferskaat oan stilen, bedoeld om ûnderskied te meitsjen tusken de ferskillende briefskriuwers en harren karakter. Dizze ferteltechnyk is in ideale wize om de persoanaazjes harrensels beskriuwe te litten, en om bekate saken fan beskate kanten te beljochtsjen. In neidiel is dat barrens somtiden mear as ien kear ferhelle wurde moatte om alle persoanaazjes op de hichte te hâlden.
Faak hat in briefroman ek in foar- en/of neiwurd, dêr't de 'útjouwer' yn ferklearret dat de brieven oarspronklik binne.
Bekende foarbylden fan briefromans út de 18e iuw binne:
Meskenwier
Meskenwier is in buorskip yn de gemeente It Hearrenfean en falt ûnder Akkrum. Yn 1984 gie de buorskip oer fan de gemeente Utingeradiel nei de gemeente Boarnsterhim. De namme komt ek foar as Metsingawier en Metsewier.
Meskenwier leit by de Terhernsterdyk by Akkrum. It krige syn namme troch de 'mersken', stikken lân dy't winterdeis ûnder wetter stienen en 'wier' as oare namme foar terp. It lân rûn oant De Boarn, in útrinner fan de eardere Middelsee.dit foarme de ferbining mei omlizzende wetters en doarpen as Grou, Terherne, Goaiïngaryp, De Jouwer en Snits. dus op in terp oan De Boarn, in útrinner fan de eardere Middelsee. Meskenwier is ek de namme fan de âlde kop-hals-romppleats mei in spesjale is dakbedekking fan flakke, skobfoarmige dakpannen. Yn de pleats is ek it Museum Boere-ark, de buorkerij wurdt yn 2009 brûkt as rekreaasjebedriuw.
Boazum
Boazum is in doarp yn it súdeasten de gemeente Súdwest-Fryslân, net fier fan De Swette.
Op it doarpsgebiet fan Boazum lizze ek de buorskipkes Yndyk, Bongier en Makkum. De buorskip Klaeiterp gyng yn 1983 fan Boazum nei Wiuwert.
Skiednis
Oare nammen fan Boazum wiene 'Bosingum' (1260), 'Bozinghim' (1395), 'Bosum' (1427), 'Bozigum' (1482) en 'Boeszum' (1505). De plaknamme soe tsjutte op it wenstee (um) fan de Boazinga's. Somtiden wurdt ek sein dat 'bozing' ferwiist it Aldfryske wurd 'bôs' (kowestâl), dus it wenjen by in kowestâl, mar dat is tige ûnwis.
Oant de gemeentlike weryndieling yn 1984 makke Boazum diel út fan de gemeente Baarderadiel. Sûnt 1984 lei Boazum yn Littenseradiel, nei de lêste gemeentlike weryndieling kaam it doarp yn 2018 by de gemeente Súdwest-Fryslân.
Gebouwen
De éardere herfoarme Sint-Martinustsjerke fan Boazum is ien fan de wichtichste en âldste romaanske tsjerkegebouwen yn Fryslân út de 12e iuw. By de restauraasje yn 1941 waard yn it ferwulft fan it koer in skildering fan in burdleaze Kristus ûntdekt, de saneamde 'Majestas Domini'. De tsjerke is ien fan de gebouwen fan de PKN-gemeente 'De Slachsang.
De rjochtsinnige herfoarmen lieten yn 1880 in evangelisaasjegebou oan de Waltawei bouwe. It gebou bleau bewarre nei't de ferhâldings tusken de frijsinnige en rjochtsinnige herfoarmen better waarden en docht tsjintwurdich as wenhûs tsjinst.
Boazum hie sûnt in grifformearde tsjerke oan It Heech. De grifformearde tsjerke waard sûnt 1992 net mear brûkt en is neitiid ôfbrutsen. It Bakker & Timmenga-oargel ferhûze nei de herfoarme tsjerke fan Elst.
It kafee "De Boazumer Mjitte" is ien fan de grutste herbergen út de gemeente (anno 1875) mei in grutte boppeseal. thumb|260px|De Wylgen 'De Wylgen' is in wenhûs oan de Waltawei dat brûkt waard as fakânsjewente foar húshâldingen mei immen mei in beheining. Dy wente wie troch frou Gezina H. Volkers silger skonken oan it Prinses Beatrix Fûns, mar wurdt no brûkt as partikulier hûs.
Mienskip
Kafee 'De Boazumer Mjitte' is tagelyk it doarpshûs. Tn 1993 is in steatlike gebou mei help fan it hiele doarp renovearre. Tsienris yn 't jier ferskynt it doarpskrantsje de "Doarpsskille" mei in earder in soad histoaryske artikels. Doarpsbelang ûnderhâld yn Boazum ek de boarterstún. Alle jierren wurdt op de earste sneon fan oktober yn Boazum in tintefeest organisearre, dat bekend stiet ûnder 'De Nacht fan Boazum'.
Skoalle
thumb|260px|Basisskoalle
Bekende ynwenners
In ferneamde Boazumer wie Eelko Alta (1723-1798). Hy wie dûmny en pionier op it mêd fan it ynintsjen fan fee. Syn wurk ''Philosophische Bedenkingen over de Conjunctie van de Planeten Jupiter, Mars, Venus, Mercurius en de Maan. Op den Agtsten May 1774. staande te gebeuren, en wel over de Mogelyke en Waarschynelyke Sterre en Natuurkundige Gevolgen deezer Conjunctie'' (1774) waard lang sjoen as de reden foar Eise Eisinga om yn itselde jier syn planetarium te bouwen, mar ûndersyk hat dêr in oar ljocht op smiten.
Yn Boazum wennet Henk Kroes, âld-foarsitter fan de feriening "De Friesche Elf Steden" en It Fryske Gea.
Boazumer mjitte
260px|thumb|gevelstien Boazumer mjitte Boazum hie eartiids in eigen lingtemjitte dy't wat langer wie as wenst. Tsjintwurdich wurdt de Boazumer mjitte allinne noch brûkt foar in buorrel. In 'buorrel mei in Boazumer mjitte' betsjut in royale buorrel, ien mei in kopke der op. Dit yn tsjinstelling mei de sunige Mantgumer mjitte, dan wurdt der wat minder getten as der yn it gleske kin.
Strjitten
thumb|260px|Waltawei mei kafee Altaplein, Blaukeesje, Bongier, De Havens, De Kamp, De Pôle, De Trochsnijing, Dokter Miedemastrjitte, Flearen, Hegedyk, It Heech, It Oerd, Makkum, Singel, Slachtedyk, Suderdyk, Sylsterdyk, Tanialeane, Tryntsjebuorren, Tsjerkebuorren, Waltawei, Yndyk.
Perzen
De Perzen binne in Yndo-Jeropeesk folk dy't benammen yn Iran wenje. It wurd Perzen is ôfkomstich út it Gryksk en is ôflaat fan Persis foar de streek Fars yn Súd-Iran. De Perzen neamen jin sels Iranjers. As gefolch fan de Iraanske diaspora hawwe sy har oer de wrâld ferspraat en wenje no yn Noard-Amearika, Jeropa en oare dielen fan Aazje. thumb|300px|De antike Haadstêd fan de Perzen: Persepolis De Perzen stamme ôf fan de Ariërs, in Yndo-Jeropeesk folk dat om 1000 f.Kr. hinne nei Iran en Sintraal-Aazje ferfarde. It earste ferslach oer de Perzen is in Assyryske ynskripsje út likernôch 800 f.Kr. Hjiryn wurdt it folk Parsu neamd. Der wurdt ek in oare Aryske groep neamd, Madai (Meden).
De taal fan de Perzen, Perzysk of Farsi, heart ta de Yndo-Iraanske taalfamylje.
De Tadzjieken út Sintraal-Aazje binne in oan de Perzen besibbe folk.
Neffens it CIA World Factbook fan 2006, bestiet 51% fan de hjoeddeiske befolking fan Iran út etnyske Perzen; oare skattingen gean sels út fan in persintaazje fan 70%.
Attila de Hun
thumb|Attila yn de Liber Chronicarum (1493) Attila, Goatysk foar heity, (sa. 406 – Hongarije maart 453) wie kening fan de Hunnen. Hy hearske oer East- en Midden-Jeropa yn it tiidrek 441–452 en hâlde grutte rôftochten. It West-Romeinske Ryk kaam benammen troch syn ferskinen yn in spiraal nei ûnderen telâne. De persoan Attila hat de ynspiraasje west foar de figuer Etzel yn it midsiuwske Nibelungenliet en de Thidrekssaga en foar Atli yn de Völsunga saga. Hy hie de bynamme Gisel Gods omdat elkenien grutte eangst foar him hie.
Opkomst en it East-Romeinske ryk
Atilla wie de soan fan in Hunnysk stamhaad. Syn omke Rûgila hie yn 432 alle Hunnen ferienige ûnder ien keningskip en nei syn dea yn 434 waard er opfolge troch de bruorren Attila en Bleda.
Under it bewâld fan Attila en Bleda waarden de grinzen fan it East-Romeinske ryk bedrige. Wylst it leger fan de keizer Teodosius II har dwaande hâlde mei ekspedysjes tsjin de Fandalen yn Afrika en de Sassaniden yn Armeenje stutsen de Hunnen de Donau oer en foelen it ryk yn. Sy plonderen de Romeinske stêden yn Illyrikum en yn 443 wie harren leger de haadstêd Konstantinopel benei komd. Sy fersloegen it tafleane Romeinske leger by de rivier de Utus en nei it ferlies moast de keizer de Hunnen in grutte ôfkeapsom betelje sadat sy Konstantinopel gewurde litte soenen.
Autokraat
Mei in grut leger sette hy op it suden yn en op 'e nij foel er it Eastromeinske Ryk yn. Diskear rekke er yn Moesje yn gefjocht mei it leger fan de Romeinen dat er fersloech. Op 'e nij waarden de stêden op de Balkan plondere en ferwoaste. Lykwols hienen de Romeinen de ferdigening fan harren haadstêd better organisearre. De Romeinen moasten de frede ôfkeapje mei jild en in stik fan harren grûngebiet ôfstean. Tichtby Singidunum, it moderne Belgrado makke Alarik syn haadplak. Dêrwei hearske er oer syn grutte ryk.
De ynfal yn Galje
Doe't Attila it East-Romeinske ryk stienearm makke hie, brocht er in grut leger op oarder en teach nei it westen. Yn de maaitiid fan 451 stuts hy sûnder tsjinstân te ûnderfinen fan Frankyske foederaty, by Koblenz de Ryn oer. Hy folge de Moezel nei it westen ta en alles dêr't er by del kaam waard ferwoaste. Alle stêden dy't ynommen waarden, waarden yn 'e brân stutsen en harren ynwenners fermoarde.
Lykwols moetet hy by Parys foar it earst wjerstân fan betsjutting. Neffens de skreaune boarne waard de ferdigening fan de stêd organisearre troch Genoveva of Geneviève, in famke dat letter as patroneshillige fereare waard. De oanfal fan Attile op 'e muorren fan de stêd mislearre en hy teach my it leger nei it suden dêr't bewenners fan Orléans it ferlies belije moasten.
De Romeinen hienen yn de tuskentiid al har Germaanske foederatyfolken mobilisearre en ûnder oanfiering fan oerbefelhawwer Aetius waard in grut leger yn stelling brocht tsjin de Hunnen. Op 20 septimber 451 stienen beide legers tsjinoer inoar tusken Troyes en Châlons-sur-Marne. Yn de slach dy't letter bekend wurden is as de slach op de Katalaunyske Fjilden einige nei in fûl gefjocht dat de hiele dei duorre, de slach. Lykwols hie it leger fan Atilla safolle manlju ferlern dat er werom gie nei it easten.
Fia in omwei luts hy de Alpen oer en bedarre yn Itaalje. Hy sette him ta Rome en belegere de stêd, sûnder har lykwols yn te nimmen. Wat der doe allergearre barde is net dúdlik, mar nei in petear mei de destiidske paus Leo de Grutte ferlit er Itaalje en ferstjert in jier letter.
It ferhaal giet dat er yn 453 yn de omkriten fan de rivier de Tisza tidens in drankorgy stikt wêze soe. In skoftke letter letter kamen de ûnderwurpen folken yn opstân en foel syn ryk útinoar.
Literêr en kultureel
Kening Atzel (Attila) fan de Hunnen yn it Nibelungenliet.
Patrick Gallagher hie de rol fan Attila yn de Amerikaanske film Night at the Museum (2006).
Gysbert Japiks
Gysbert Japiks (Boalsert, 1603 - dêre, 1666) wie in Frysk skriuwer, dichter, taalgelearde, skoalmaster en foarsjonger. Hy is ferneamd wurden troch syn dichtwurk.
Nei him is de wichtichste Fryske literatuerpriis, de Gysbert Japicxpriis, beneamd. Gysbert Japiks is opnommen yn 'e kanon fan de Fryske skiednis. De talrike werprintingen fan syn wurk meitsje Japicx ta ien fan de meast lêzen skriuwers yn 'e skiednis fan 'e Fryske literatuer.
Namme
De famyljenamme fan Gysbert Japiks wie Hol(c)kema. Gysbert brûkte syn famyljenamme net sa faak, oaren nei him likemin. It gefolch is dat it patronymikum (famyljenamme wurdt ôflaat fan de namme fan de heit) Japiks meastentiids as famyljenamme brûkt wurdt. Dêrtroch binne der yn ‘e rin fan de skiednis trije gongbere farianten ûntstien. De skriuwwize ‘Japicx’ komt fan de ûndertekening dy’t Gysbert brûkte yn de brieven oan syn freon Symen Abbes Gabbema. Dy brieven binne opnommen yn de Rymlerye-edysjes fan 1681 en 1684. Om’t de ‘x’ neffens de Fryske staveringsregels net of amper brûkt wurdt (ek net altyd by nammen), is de skriuwwize ‘Japiks’ ûntstien. Dy skriuwwize is ek brûkt op it titelblêd fan 'e Friesche Rymlerye.
Oant 1989 wienen de farianten ‘Jacobs’ en ‘Japiks’ gongber, mar nei’t Philippus Breuker mei de publikaasje fan syn proefskrift de tredde fariant wer ynfierde, waard oan ‘Japicx’ opnij de foarkar jûn. Foar de ‘Gysbert Japicxpriis’ hat de provinsje Fryslân konsekwint de –cx skriuwwize brûkt. Deselde offisjele skriuwwize is ek oernommen troch it Gysbert Japicxhûs.
Libben
thumb|It hjoeddeistige museum Gysbert Japicxhûs wie it bertehûs fan Gysbert Japiks.
Jonge jierren
Nei de legere skoalle folge de jonge Gysbert de Latynske skoalle en learde ta skoalmaster. Gysbert kaam nei de Latynske skoalle by syn heit op kantoar. Syn leafde gong doe al út nei letterkunde. Oan de titels is te sjen dat er grut wurden is mei de rederikersliteratuer.