cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hoarnstersweach
Pleatsen
Karakteristike pleatsen binne te finen oan de Bij de Leijwei 43 (±1925, stjelp far., ynfl. Amsterdamske Skoalle), Bij de Leijwei 155 (±1940, stjelp, ynfl. Delftse Skoalle), Kapellewei 3 (±1940, slak), Skoatterlânskewei 104 (±1904, dwershûs, fernijingsstyl), 18e Wyk 68 (±1930), Skoatterlânskewei 26 (±1925, slak), Skoatterlânskewei 68 (±1940, ynfl. Delftse Skoalle), 6e Wyk 2 (±1919, kop-romp, keutelbuorkerij). De pleatsen fan begjin 20e iuw oan de Freulewei binne stifte troch Freule de Vos van Steenwijk. Ek de P.W. Janssen's Friesche Stichting hie oan de Freulewei boerespultsjes.
Yn de rin fan de iuwen en jierren binne de boeren fan foaral de bou, fia mingd oergien nei inkeld fee en foermais.
Bedriuwen
De turfmakkers en lânarbeiders holden faak ek wat fee, meast in skiep of in geit (de 'ko fan de earmen'). Stadichoan wreide it oantal út en in inkeldenien kocht dêr in ko by. Men tsjerne de molke sels ta bûter. Soks wie in sekuer wurkje dat geregeld mislearre. Men moast sels de molke kwyt sjen te reitsjen. Dat foel faak net ta. Doe't it molkfabryk yn Jobbegea oprjochte waard hie dat ta gefolch dat men de molke makliker kwyt koe. Dat makke wer dat mear arbeiders in ko oantúgden. Yn 1909 wurdt oan de noardkant fan de Skoatterlânske Kompanjonsfeart tsjin de 9e wyk oer in dreachstasjon, neamd de “Ontromer” mei in wenning boud foar it koöperative molkfabryk “Ons Belang” fan Jobbegea. Oer it wetter is de molke út it easten te lang ûnderweis nei it molkfabryk en is dêr oars ferlies fan kwaliteit fan molke en rjemme. Sûnt 1912 waard ek tsiis makke. Yn 1934 wurdt it stasjon sluten en krijt it in wenbestimming. Molke fan de eastlike kant fan de 'Skoatterlânskewei' gie nei it molkfabryk yn Donkerbroek.
Yn 1830 wenje dêr 329 minsken wêrfan twa feanbasen, santsjin boeren, twa boerinnen, tolve feinten, tolve fammen, njoggenenfjirtich arbeiders, fyftsjin arbeidsters, sân skiepskepers, trije skroars, ien bijker, ien skuonmakker, ien skoallemaster en ien kafeehâlder.
As de fyts syn yntree docht kinne se fjierder fan hûs nei de winkel en it wurk of de ferfolchskoalle. Ek komt de winkelman lâns, earst om de boadskippen te notearen om se dan letter te bringen. De skroar komt ek oan hûs. Tusken 1-1-1906 en 31-12-1950 binne 76 kentekens foar autos en motorfytsen útjûn. Benammen de brommer yn de jierren sechstich fan de twintichste iuw hat in grutte rol spile yn it ferleegjen fan de wirkleazens trochdat wurk op in gruttere ôfstân mooglik waard.
Yn 1928 wenje dêr, neist feehâlders, lânbouwers, arbeiders en polderwurkers, ek in weinmakkersfeint, keapman, bakker, tsiismakker, tûnman, trije timmermannen, gemeente-wurkman, masinist molkefabryk, twa kafeehâlders, winkel, feeferloskundige, twa haadmasters, frachtskipper, skipper, trije grûnwurkers, skroar, koperslagger, winkelbetsjinner, trije winkelmannen, twa underwizers, molkfarder en fjouwer ferversfeinten.
Tsjintwurdich gean de measten nei Jobbegea te boadskipjen. Neist de agraarjers reizgje folle op en del foar it wurk. Ek wurkje minsken yn de net-kommersjele tsjinstferliening. Dêr binne noch inkele bedriuwen en zzp-ers.
Tol
Op de kaart fan de gemeente Skoatterlân 1865-1870 fan Jacob Kuyper stiet in tol op de gemeentegrins fan Hoarnstersweach en Donkerbroek.
Wenningen
thumb|250px|right|De âlde pastorije oan it Tsjerkepaed
De measte bebouwing is nei de Twadde Wrâldkriich oan de "Skoatterlânskewei" ta stân kommen. In rige frijsteande Weropbouhuzen fan om 'e 1960-1970 oan de Skoatterlânskewei 97 -111. Yn de flauwe bocht stiet op de nûmers 1 – 15 in moaie rige tradisjonalistyske, Delfts Read wenningen út om-ende-by 1948. Dêr tichteby is op de nûmers 19-21 in karakteristike dûbele wenning yn Amsterdamske Styl út 1932 te finen dêr't û.o. Goaitsen Burgy wenne hat. Hjir stie earst it ferneamde kafee fan Aldershof. De âlde pastorije oan it Tsjerkepaed fan 1833 en de eardere Grifformearde pastorije (arsjitektenburo Bosma út Drachten) oan de "Skoatterlânskewei" 28 fan 1930, ynfloed Ekspresjonisme, mei de ferspringende geveldielen en fier oerkraachjende dakdielen. De lânarbeidershuzen oan de Dekemawei en it Rogmonepaad fan ±1930. De âld skoallehuzen oan de "Skoatterlânskewei" 71 en oan de 15e wyk. In soad minsken ha balstiennen by de optrit.
De omreizgjende sigeuners en wenweinbewenners stiene mei har weinen oan de Twitelderreed (10e wyk) en oan de Skoatterlânskewei beëasten de tsjerke dêr't no in rychje huzen steane.
Bylden
Byld “Beelden langs de Tjonger" fan 2007 oan de Tsjonger fan de byldhouwer René de Boer. It binne in kano by de Prikkedaam dy't ferwiist nei hjir diene fynsten fan 5200 foar Kristus en 14 weagen as oantinken dêr't de oarspronklike meänders fan de Tsjonger kruse mei it hjoeddeiske Tsjongerkanaal.
Byld "Lawei" fan 2021 by de krúsing Bij de Leywei en de Ds. Ten Catewei.
Folksferhalen
Dêr't de âlde trambrêge oer de Kompanjonsfeart lei — der rint no in nije dyk by lâns fan Wynjeterp nei Donkerbroek — dêr leit oan 'e rjochterkant in Iyts boskje mei in dobbe der yn. Op âlde kaarten en ek yn 'e Schotanusatlas stiet op dat plak: Bonifacius Capelle.
De hjitting wie, dêr siet in pot of in amer mei jild ûnder yn dy dobbe. Foar en nei hienen ferskate minsken dwaande west om dat der út te krijen, mar it wie sa freeslike swier, dat it slagge noait.
Op in kear — it is wit- ende withoelang Iyn — wienen der in pear mannen oer gear en dy hienen in wizebeam of pontsjer oer dy put hinne lizzen. In jonge dy't dûke koe hie dêrûnder in tou fêstmakke oan dy pot of wat dêr mar wie.
Se wienen al in hiel ein hinne mei it lichten, doe kaam der flak njonken har in koets oan riden. It wie deftich spul, dat wie doe hiel wat besûnders foar dy hoeke. Twa wite hynders draafden der foar, it spul ried de kant fan it Hearrenfean út, foarsafier't dan Hearrenfean yn dy tiid al bestie. Se seagen de koets nei en se wienen poernijsgjirrich wat spul as dat wie, mar by it lichten fan in skat mei net praat wurde, dat se takelen fierder, en de wizebeam begûn al in bytsje troch te bûgen.
It stee dêr't dy dobbe yn is leit wat heech, men hat in goed eachweid dêrfandinne, en doe seagen se in man oankommen op dat pa of dy sândyk en dy man kreupele. Doe't er besiden har wie, sa'n meter of tweintich, fiifentweintich fan har ôf, rôp er: 'Ha jim hjir ek in koets lâns kommen sjoen?'
Dy mannen by de dobbe mochten neat sizze, mar ien knikte doch mei de holle. Doe frege dy man: 'Soe'k him noch ynhelje kinne?' De mannen dy't mei alle macht oan it tou loeken, seagen krekt de boppekant fan 'e grutte pot. Se wisten dat dit it wie wêr't se al sa lang om sochten. Se koenen der gjin fersteuring by ha. Dat ien fan harren waard koart en dy rôp werom: 'Do brykpoat, dat hellesto noait!' En mei dat er dy wurden sei, knapte de wizebeam midstwa en de hiele saak foel wer nei ûnderen. Dizze mannen, noch wa ek letter, hawwe noait wer dat jild krije kinnen.
Mienskip
thumb|right|250px|Hoarnstersweach oan de Skoatterlânskewei Hoarnstersweach wurket op mei Jobbegea. De beide doarpen hawwe tegearre ien feriening Pleatslik Belang Jobbegea - Hoarnstersweach, dy't oprjochte is op 24 maart 1900. It doarpshûs oan de Aise Bruggenswei hjit it Pipegaeltsje, it wie eartiids de beukerskoalle. 'Zwanenburgstreek', 'Ambachtshoekje', 'Tjongerstreek', 'Op 'e Grins', 'Skoatterbest', 'By jûn útfûn' en 'De Dikke Stien' binne buertferienings. Ien kear yn de twa jier wurdt it doarpsfeest organisearre, dat bart yn de moanne juny.
De “Ferbiner” hat as doel de sosjale koheezje yn it doarp te fersterkje troch alle mooglike foarmen fan gearwurking en kommunikaasje op it gebiet fan edukaasje, soarch, opfang, wolwêzen, frijtiidsbesteging, ûntspanning en sport. De “Ferbiner” docht dit troch ferieningen, organisaasjes, aktiviteiten, ideeën, persoanen, ynstânsjes en frijwilligers op de goede mominten mei elkoar te ferbine. Dit is yn 2015 ophâlden.
It jier wurdt ynset mei it ôfwinnen fan it nije jier by de famylje. Tradisjoneel wurdt op earste Peaskedei de peaskebult oanstutsen. Fan oarsprong in foarkristlik gebrûk om duvels fan de winter út te bannen. Fjoer stiet foar it skjinmeitsjen en fruchtberens. Op Himelfeartsdei is it Oldtimerfestival mei de Swarte Gekke Rees; ferklaaide dielnimmers stride mei mâle fehikels om de orizjinaliteitspriis. Nei 30 jier wie yn 2018 de lêste brommersprint. Simmerdeis wurdt de Pipegaelloop ferrûn. In prestaasjerin troch it prachtich lanlik gebiet fan Hoarnstersweach en Jobbegea, by de gerslannen lâns, oer sân- en skulpepaden, foarby wiken en bosksingels. Op 11 novimber de jûns wurdt de Sint-Martensoptocht foar de bern hâlden. Yn de Krystnacht ride se troch it doarp mei krystferskes. It jier wurdt ôfsluten mei karbydsjitten en oaljekoeken (mei opbringsten foar de ferienings). Hoarnstersweach leit oan de lange-ôfstân kuierpaden it Fryske Wâldenpaad en it Hantsjemierpaad en is ûnderdiel fan it Kuiernetwurk De Frije Wiken.
It doarp hat lang it ienichste doarp yn de gemeente It Hearrenfean west mei Fryske strjitnammebuordsjes.
Sûnt 1965 kaam de bibliobus del mei boeken, mar dy is dêr ein 2008 mei ophâlden. De minsken kinne no telâne yn de bibleteek fan Jobbegea.
Strjitten
Oer de Strjitten fan Hoarnstersweach.
Konvinsje
"Konvinsje" (fan it Frânske convention) hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:
Nij-Sweden
thumb|Nij-Sweden yn 1650
Nij-Sweden of Nya Sverige wie in Sweedsk-Finske koloanje yn Noard-Amearika fan 1638 oant 1655, om de hjoeddeiske stêd Filadelphia hinne. De Amerikaanske steaten Delaware en Pennsylvania fan no binne út dy Sweedske koloanje ûntstien.
Om skeel oer lân mei de Hollanners tefoaren te kommen bleaunen de kolonisten westlik fan de Delawarerivier, dêr't Peter Minuit, de earste gûverneur fan de koloanje, it lân opkocht fan de lokale yndianen. De gebieten dy't fan eigener ruilen besloegen de hjoeddeiske steaten Marylân en Delaware en súd-east Pennsylvania. De folgjende tolve jier kamen noch seishûndert Sweden en Finnen (en ek in oantal Nederlanners en Dútsers yn Sweedske tsjinst) yn Nya Sverige oan; de koloanje bestie tsjin 1643 foaral út buorkerijen oan de Delaware Rivier.
Gûverneurs
Gûverneurs fan de koloanje wienen:
Piterbuorren
Piterbuorren (Nederlânsk en offisjeel: Pieterburen; Grinslânsk: Paiderboeren) is in plak yn it noarden fan de provinsje Grinslân, yn de gemeente It Hegelân (oant 1 jannewaris 2019 gemeente De Marne). Op 1 jannewaris 2021 hie it doarp 440 ynwenners.
Piterbuorren wurdt foar it earst yn 1371 yn in oarkonde neamd: de parochianen fan Sint Piter yn it nije lân. De earste fernijing fan de tsjerke fan Piterbuorren is fan 1448.
Justjes noardlik fan it doarp stie oant 1903 de boarch Dijksterhuis, de lêste Grinslânske boarch dy't ôfbrutsen waard. By de sloop waarden de stiennen fan de boarch brûkt foar it bouwen fan hûzen yn Piterbuorren.
It besjen wurdich
<Gallery> Ofbyld:Kerk van Pieterburen.jpg|De Petrustsjerke fan Piterbuorren Ofbyld:Dijksterhuis borg in Groningen.jpg|Eardere boarch Dijksterhuis ûnder Piterbuorren Ofbyld:20110805 De Vier Winden Pieterburen Gn NL.jpg|Mûne De vier winden Ofbyld:Zeehondencreche Pieterburen-2.JPG|Seehûneopfang
Brêge Spannenburch
thumb|right|250px|Brêge by Spannenburch Brêge Spannenburch is in baskulebrêge oer it Prinses Margrietkanaal by Spannenburch, dy't yn 1952 iepensteld waard foar ferkear.
De brêge sit yn de N354 (tusken de A6 en Snits). Oan de eastside leit in krusing mei de N927 nei Sint Nyk. Oan de westside in krusing mei de wei rjochting Sleat.
It fêste gedielte fan dizze brêge hat in trochfearthichte fan 7,05 meter. De trochfeartbreedte fan it beweechbere diel is 12 meter.
Wynmotor Itens
thumb|240px|De Wynmotor Itens yn 2009 De Wynmotor Itens is n poldermole en ryksmonumint flakby it doarp Itens, yn de gemeente Littenseradiel.
De Wynmotor Itens is in 18-blêdige Amerikaanske wynmotor, dy't ûngefear 350 m benoarden it doarp oan de wei nei Britswert stiet. De mole mei in flecht fan 4,50 m. is ien fan de pear oerbleaune wynmotors dy't ûntwurpen en fabrisearre waarden troch de firma Mous út Balk. Hy waard yn 1925 boud as ferfanging fan in sloopte tradisjonele wynmole. De wynmotor is in ryksmonumint. Hy is net-mealree en is net foar publyk iepene, mar hy is wol oan op in pear meter benei te kommen.
Kompjûterprogramma
Sa kinne jo yn de iene triem alle koaden bewarje dy't nedich binne foar de opbou fan in byld op it skerm en yn in oare triem de koaden foar de bestjoering fan it skiifstasjon. Mar de kompjûter docht neat wat net yn ien-/nulkoaden oanlevere wurdt.
Bistedokterspraktyk It Griene Hert
Bistedokterspraktyk It Griene Hert (Nederlânsk en offisjeel: Dierenartsenpraktijk It Griene Hert) is ien fan 'e gruttere bistedokterspraktiken yn noardwestlik Fryslân. It bedriuw waard yn 2008 oprjochte, as in fuortsetting fan 'e eardere Bistedokterspraktyk Wommels. De haadfêstiging befynt him noch altyd yn Wommels, op it bedriuweterrein oan De Lange Baan oan 'e noardkant fan it doarp. Der binne no ek fêstigings yn Wytmarsum, oan De Tunen, en yn Harns, oan 'e Groen van Prinstererstrjitte.
By Bistedokterspraktyk It Griene Hert wurken mids 2018 acht bistedokters en sân feterinêr assistinten. It bedriuw is organisearre as in maatskip fan trije fan 'e bistedokters. It oare personiel is by harren yn 'e tsjinst. De meiwurkers fan It Griene Hert behannelje sawol lânbouhúsdieren, lykas kij en skiep, grutte hobbyhúsdieren, lykas hynders, as lytse húsdieren, lykas hûnen, katten en kninen. Yn 'e oarspronklike wurkkrite op it plattelân fan 'e Greidhoeke om Wommels hinne leit dêrby wol de neidruk op bisten út 'e yntinsive feehâlderij.
Keppelings om utens
● Offisjele webside fan Bistedokterspraktyk It Griene Hert
Muontsebaaium
Muontsebaaium of Mûntsjebaaium wie in Midsiuwske delsetting súdwest fan Baaium yn De Waadhoeke, yn wat no de himrik fan Winsum is. Op it stee waard yn de 12e iuw in kleaster stifte. De namme komt ek foar as Moenkabayum, Monnikabaaium en Monkabayum.
Edzard Tjarda van Starkenborgh Stachouwer
Tjarda van Starkenborgh Stachouwer waard yn 1910 yn de Earste Keamer keazen. Dat lidmaatskip kaam nei sân jier in ein oan doe't er Kommissaris fan de Keninginne yn de provinsje Grinslân waard. Yn 1925 waard er yn dy funksje opfolge troch syn soan Alidius. Edzard wie in neef fan de liberale foaropman Kappeyne van de Coppello.
Novimber 1938 is it nei him ferneamde Van Starkenborghkanaal offisjeel iepene troch keninginne Wilhelmina.
Yn Liens is in strjitte nei Van Starkenborgh neamd: de Tjarda van Starkenborgh Stachouwerstrjitte
Fraksjefoarsitter
De fraksjefoarsitter is de lieder fan in fraksje yn in folksfertsjintwurdiging. Eltse politike partij foarmet in eigen fraksje.
Nederlân
Meastal is de polityk lieder fan de partij ek de fraksjefoarsitter, útsein as de polityk lieder al yn it kabinet sit.
De fraksjefoarsitter is it meast wichtich foar de byldfoarming fan de partij yn de media en is wurdfierder by wichtige debatten sa as de algemiene beskôgingen. De fraksjefoarsitter is fierders ek faak ûnderhanneler by kabinetsformaasjes en yn gefal fan in kabinetskris, alhoewol't dit aspekt fan de funksje net wetlik omskreaun is.
As in politike partij nei de ferkiezings oan it regear dielnimt, komt de fraksjefoarsitter geregeldwei yn de beneaming foar minister-presidint of minister.
Hein Buisman
Hein Buisman (folút: Hendrik Hero Buisman; Ljouwert, 18 maaie 1904 - Amsterdam, 23 septimber 1963) wie de lêste partikuliere bûterkeapman yn Nederlân. Buisman wie in grut natoerleafhawwer en fûgelbeskermer.
Libben en wurk
Buisman wie in soan fan bûtereksporteur Roelof Buisman en fan Hillegonda Cornelia Blok Wybrandi. Nei it gymnasium, dy't er om reden fan sykte net ôfmakke, krige er fierder ûnderrjocht foar syn plak yn it bedriuw dat syn âldepake oprjochte hie. Hy spile in rol fan belang by it fêststellen fan de bûerprizen yn Nederlân. Buisman wie teffens in grut natuerleafhawwer. Sa wie er bestjoerder fan de Nederlânske Ornitologyske Feriening, mei-oprjochter en ien fan de earste bestjoersleden fan It Fryske Gea, haadbestjoerslid fan Fûgelbeskerming Nederlân en fan Feriening Natuermonuminten. Buisman wie net allinne nasjonaal, mar ek ynternasjonaal warber yn de fûgelbeskerming. Hy waard yn 1962 beneamd ta ridder yn de Oarder fan Oranje-Nassau benammen fanwege syn krewearjen foar de natuerbeskerming yn Nederlân. Nei syn ferstjerren yn 1963 krigen It Fryske Gea (û.o. de Buismankoai ûnder Piaam), Fûgelbeskerming en Natuermonuminten legaten út de erfenis fan Buisman (dy't frijfeint bleaun wie).
Donald Duck
Donald Duck, folút Donald Fauntleroy Duck, berne op freed 13 maart 1914 yn de omkriten fan Duckburg, Calisota, yn de Feriene Steaten fan Amearika, is de soan fan Quackmore Duck en Hortense McDuck. Hy is in tekenfilm- en tekenteltsjefiguer fan de Walt Disney Studio. Syn karakteristike stimme yn de films waard dien troch Clarence Nash.
Karakter
Earst wie Donald in byfiguer yn ferhalen fan Mickey Mûs, mar mei't Mickey Mûs mear de respektabele Amerikaanske húsfader waard, krige Donald de rollen dy Mickey net mear spylje koe. Fral mei't yn 1942 Carl Barks begûn Donald Duck foar tekenteltsjes te tekenen, krige Donald in dúdlik karakter. Hy is in eigenwizeling, in hoattelstoat en in healwizeling, en as er ien kear troch de wrâld, of troch syn eigen aksjes, yn 'e lytse loege rekket, dan wit er altyd wol in plan te betinken dêr't er noch fierder mei yn de problemen komt.
Bertedei
Ut de ferhalen is út te finen dat Donald op freed 13 maart berne is. Syn bertejier moat earne om 1920 hinne wêze. De twa jierren om 1920 hinne mei in freed 13 maart binne 1914 en 1925. Om't er yn 1934 yn "The Little Hen" lykwols al grut is, liket 1914 it oannimlikste bertejier. Yn in ferminging fan fantasij en wurklikheid brûkt de Walt Disney Studio no it jier fan syn earste optreden, 1934, as bertejier, mar hâldt meast fêst oan de bertedei 13 maart om't Donald yn de ferhalen op die dei syn jierdei hat.
Katryn
Sûnt 1937 komt yn in part fan de ferhalen in grutte leafde foar, sûnt 1940 Katryn Duck. As Donald wer wat úthellet dan seit Katryn him krekt wêr it op stiet. Mar as er dan besocht hat it wer yn oarder te meitsjen, is der somtiden in lokkich ein oan it ferhaal.
Omkesizzers
Ek sûnt 1937 komt de trjilling Kwik, Kwek en Kwak yn de ferhalen foar; jonkjes fan syn twillingsuster Della Duck, dy't by him te wenjen kamen. Bytiden kinne sy harren omke rêde út hokfoar problemen er wer yn telâne kaam is. Mar oare kearen hat er spul mei harren, en dan krijt er eltse smoarge streek in trijefâld wer werom.
Omke Dagobert
Sûnt 1947 is der ek syn omke Dagobert Duck, de rykste einfûgel fan 'e wrâld. Hy is de oarsaak fan in protte fan Donalds problemen, om't er om jild te sparjen faak wurk oan Donald jout; dy kin net wegerje om't er famylje is, en kin net folle lean freegje om't net sa folle kin. Spitigernôch binne it stiiffêst baantsjes dy't Donald net oankin, sa't syn omkesizzers him wer út de problemen helje moatte.
Populêrens
It is in fraach wêrom Donald Duck sa populêr is, wylst it dochs gjin aardich persoan is. Mar al binne de problemen dy't er hat ekstremer as uzes, se binne foar ús werkenber, en somtiden soenen wy graach sa reagearre sa't Donald dat docht. Wy dogge dat ús deistich libben nét, mar we kinne sjen dat hy, al er it ál docht, allinnich mar fierder yn de problemen komt.
Sa jout Donald ús de erfaring dat nederigens in deugd is, sûnder dat wy om dat te learen sels troch it fjoer gean moatte. Mar om't wy itselde as hy dien hawwe koenen, hawwe wy doch begrutsjen mei Donald, dy't al sa docht, en sa yn ús stee eltse kear yn de problemen komt.
Frysk
Yn 2006 waarden der plannen makke om Donald Duck yn it Frysk oer te setten. It soe oant 2012 duorje eart de earste folslein Frysktalige Donald Duck ferskynde by de Afûk, oerset troch Anne Tjerk Popkema.
De Brêge
De Brêge, foarhinne ek wol Piter Jelles De Brêge neamd, is in iepenbiere middelbere skoalle foar praktykûnderwiis yn Ljouwert, yn de wyk Heechterp-Skieringen. De skoalle is ûnderdiel fan skoallemienskip Piter Jelles. Op De Brêge kinne learlingen terjochte dy't gjin vmbo-diploma helje kinne. De skoalle is fêstige yn itselde gebou as de skoalle De Dyk, it is in nij en modern skoalgebou dat neist it sportsintrum it Kealledykje leit.
De namme De Brêge moat sjoen wurde as in brêge foar de learlingen nei de takomst ta.
It praktykûnderwiis bestiet út talieding ta de arbeidsmerk en it fergrutsjen fan de selsredsumens. It praktykûnderwiis is ôfstimd op de mooglikheden fan de learling. It is ûnderwiis op maat mei in oanpast program.
Om talitten te wurden ta it praktykûnderwiis moatte learlingen oan in tal lanlike fêststelde kriteria foldwaan.
Toer fan Spannenburch
thumb|right|250px|Toer fan Spannenburch De Toer fan Spannenburch is in toer foar telekommunikaasje en radio- en telefyzje-útstjoeringen by Spannenburch. De toer waard boud foar de PTT yn 1972 en stiet neist it Prinses Margrietkanaal by de trijesprong fan de N354 en de wei rjochting Tsjerkgaast.
De sichtbere hichte is 118 meter, mar de totale betonkonstruksje is 145 meter.
Der wienen plannen om op de toer in antenne te setten (mei in hichte fan 46 meter), sadat de totale hichte 165 meter wurde soe. De toer is it heechste bouwurk fan Fryslân. Op it twadde plak stiet de Achmeatoer fan hast 115 meter.
Op 16 july 2011 warden der needstjoerders op de Toer fan Spanenburch pleatst nei't in grutte brân de toer fan Heechersmilde op 15 july slim skansearre hie.
Cor Hoekstra
Cor Hoekstra (Frjentsjer, 26 april 1931 – It Oranjewâld, 29 febrewaris 1996) wie in Frysk cartoonist. In soad fan syn wurk brocht hy út ûnder de artystenamme CORK.
Biografy
Hoekstra waard oarspronklik ooplaat ta ûnderwizer. Yn syn militêre tsjinsttiid begûn er te tekenjen foar it personeelsbled fan de Ljouwerter Fleanbasis. Nei fiif jier as ûnderwizer wurke te hawwen oan de Albertine Agnesskoalle yn It Oranjewâld, sei hy yn 1961 de skoalle farwol. Al yn syn ûnderwiisperioade boude hy syn "praktyk" op. Hy stjoerde syn cartoons nei de Friese Koerier en dêrnei nei in grut tal oare blêden. Earst yn Nederlân, mar nei ferrin fan tiid ek nei ferskate bûtenlânske kranten en tydskriften wêrûnder de Haagse Post, Panorama, Revu, Frankfurter Allgemeine, East-Jeropeeske, Japanske en Arabyske blêden. Yn 1990 waarden se yn 35 lannen publisearre.
De namme CORK ûntstie by tafal trochdat guon de namme Cor H. oanseagen foar Cor K. Yn syn cartoons hat hy him benammen rjochte op misstannen yn ferskate sektoaren fan de maatskippij. Yn it begjin wienen se noachal ûnskuldich: in lantearnepeal dy't wetter ynstee fan ljocht jout. Letter wist hy hierskerp yn byld te bringen wat der yn de maatskippij mis wie: loftfersmoarging, mismanagement, sportferdwazing en telefyzjeferslaving wienen bekende tema’s dy't it libben fan de boarger soer makken. Syn cartoons fan it fuotbal en fan "fuotbalsupporters" wienen populêr by de redaksjes mar net by de fuotballeafhawwers.
Ek de ynspriraasje dy't hy opdien hat út it militêre bedriuw hat er yn syn hiele karriêre brûke kind. Minsken yn unifoarm en autoriteiten rôpen by him al gau argewaasje op. Dizze argewaasje ferwurke hy yn syn cartoons. Oare items wienen de technyk en it miljeu. De tekenstyl fan CORK wie tige werkenber.
Yn 1971 krige hy de "Award for Magazine Art". In Amerikaanske sjuery keas him op grûn fan 300-400 tekeningen dy't ferskynden yn kranten yn de Feriene Steaten, Japan en ferskate oare lannen. Dizze priis betsjutte in ekstra erkenning foar CORK.
Yn de jierren 80 fan de 20e iuw fersoarge CORK de efterside fan it tydskrift De Strikel, dêr't hy ek spottende Fryske striptekeningen foar makke. Op polityk mêd wie hy net echt aktyf, benammen omdat hy, sa't er sels sei, te sekundêr wurke, dus efter de aktualiteit oan.. Dochs hater oan de ein fan syn libben syn ljocht skine litten oer de Ljouwerter polityk. Hy hie dêrby de gek mei de kultuerpolityk en de finansjele debâkles.
Yn it argyf fan CORK, bewarre yn Tresoar yn Ljouwert, wurde tûzenen cartoons, ferskate boeken en artikelen en ek dokuminten bewarre oer syn kontakten mei opdrachtjouwers en ôfnimmers. Ek wurdt der Frysk materiaal bewarre oer syn koarte gearwurking mei de kabaretier Rients Gratama yn it programma “Se moatte it mar witte”. De bedoeling is om de cartoons te digitalisearjen.
Wolves in the Throne Room
Wolves in the Throne Room is in Amerikaanske black metalband oprjochte yn 2002 yn Olympia. De band brocht yn 2006 syn debútalbum Diadem of 12 Stars út. De teksten fan de band gean benammen oer de natoer, it kosmos, mystyk, rituelen en mytes. Wolves in the Throne Room hat sân studio-albums en twa live-albums útbrocht.
Nanningabrêge
De Nanningabrêge, yn 'e folksmûle de Flippobrêge neamd, is in brêge oer de Opsterlânske Kompanjonsfeart by it Fryske doarp Easterwâlde, yn 'e gemeente Eaststellingwerf. It is in fêste brêge mei in trochfearthichte fan 3,70 m. It bouwurk is fanwegen de rûne foarmen en de felle kleuren tige omstriden.
Skiednis
By in ûntwerpwedstryd dy't mids jierren njoggentich troch de gemeente Eaststellingwerf útskreaun waard, kaam de brêge fan 'e Rotterdamske arsjitekt Frank Immerzeel as winner út 'e bus. Yn syn ûntwerp waarden de beide brêgehaden en de midden fan 'e brêge flankearre troch (yn totaal seis) rûne of healrûne foarmen dy't in opfallende kraalreade kleur krigen. Yn 'e folksmûle kaam de brêge sadwaande al rillegau bekend te stean as de Flippobrêge, nei de rûne plestik skiven dy't yn 'e jierren njoggentich fergees by pûden sjips sieten en by bern in wiere raazje feroarsaken.
Yn 2018, 22 jier nei de bou fan 'e brêge, waarden de "flippo's" oerskildere yn fel read mei oan 'e sydkant de kleuren fan 'e reinbôge. Dat barde nei't dêroer stimd wie yn 'e gemeenteried fan Eaststellingwerf. Ek ûntwerper Immerzeel waard by de nije foarmjouwing belutsen. Neffens de gemeente soene de nije kleuren tsjinje as sinjaal tsjin diskriminaasje op basis fan leauwe, etnisiteit of seksuële oriïntaasje. Oaren seagen der in teken fan hope yn, nei de betsjutting dy't de reinbôge yn it Alde Testamint fan 'e Bibel hat yn it ferhaal oer Noäch en de Sûndfloed. Behalven lju dy't de kleuren "moai" of "fleurich" fûnen, wiene der teminsten likefolle dy't se "ôfgryslik" of "walchlik" fûnen. Immerzeel fertelde in sjoernalist fan 'e Ljouwerter Krante dat er it yn elts gefal moai fûn dat minsken in miening oer syn brêge hiene, wat dy miening dan ek wêze mocht.
Fermanje fan Wergea (Gele Eker)
De Fermanje oan de Giele Eker wie oant de jierren 1950 de tsjerke fan de menistegemeente yn Wergea. It gebou krige in oare funksje nei't de menisten ferhûzen nei de doedestiidske nijbou oan de Tsjerkebuorren en hjoeddedei binne der apparteminten yn ûnderbrocht.
Skiednis
De tsjerke ferfong healwei de 19e iuw in âlder gebou eastlik fan it doarp. Oant 1956 bleaune de minnisten gebrûk meitsjen fan it gebou. De krimp fan de gemeente makke doe in lytsere nijbou winsklik, dy't foar de gemeente troch de Mennonite Voluntary Service (MVS) oan de Tsjerkebuorren boud waard. Yn 2009 wie de Wergeaster menistegemeente sa lyts woarn, dat ek dy tsjerke opjûn wurde moast. De noch besteande leden fan de gemeente binne doe tagelyk mei seis oare gemeenten opgien yn de nij foarme Menistegemeente Mid-Fryslân en de tsjerke waard oerdien oan de herfoarme gemeente.
De âlde tsjerke oan De Eker waard nei sluting ynearsten in wurkpleats en in doch-it-selssaak en yn 2003 folge de ferbouwing fan de eardere tsjerke ta acht apparteminten.
It geveltuorke ferhûze nei de feroaring fan funksje yn 1956 nei in tún yn Warten, mar yn 2005 krige it gebou in replika fan it tuorke werom.
Oargel
It oargel fan de menistetsjerke wie in ynstrumint út 1863, dat troch de bruorren Adema boud wie mei gebrûk fan it materjaal fan it âldere oargel út 1817 fan P.C. Dorhout en A. Hessels.
Providence (Rhode Island)
thumb|250px|Providence yn Rhode Island Providence is de haadstêd en grutste stêd fan de Amerikaanske steat Rhode Island. De stêd hie yn 2000 173.618 ynwenners. It is ek de op ien nei grutste stêd yn Nij Ingelân (nei Boston). De stêd leit oan de mûning fan de rivier de Providence yn de Narragansettbaai.
De namme "Providence" sit ek yn de offisjele namme fan de steat: Rhode Island and the Providence Plantations.
Skiednis
De koloanje waard yn 1636 stifte troch Roger Williams, en wie ien fan de oarspronklike trettjin koloanjen. Williams hie it gebiet kocht fan de Narragansett yndianen. Hy neamde de delsetting "Providence", wat yn it Frysk 'foarsjennichheid' betsjut. Hy woe mei dy namme de Foarsjennichheid fan God earje. Williams makke fan Providence in útwykplak foar ferfolge religieuze dissidinten, neidat er sels ferbanne wie troch de Puriteinen út de Massachusettsbaai Koloanje.
Yn de Amerikaanske Revolúsje wienen de kolonisten yn Providence solidêr mei it ferset tsjin de Britske kroan, mar sy koenen besetting troch Britske troepen foarkomme.
Fermanje fan Wergea (Gele Eker)
Oargel
Yn it ramt fan de tsjerkesluting ferhûze it ynstrumint nei de grifformearde Salvatortsjerke yn Arnhim, dêr't it noch oant 1997 tsjinst dien hat.
Providence (Rhode Island)
Skiednis
Nei de Unôfhinklikheidsferklearring rjochte Providence him foaral op de tekstylproduksje, mar der wie ek oare yndustry. Tsjinstferliening is ein 20e iuw hieltyd ekonomysk wichtiger wurden.
Demografy
Fan de bevolking is 10,5 % boppe de 65 jier en bestiet foar 32,3 % út ienpersoanshúshâldings. De wurkleazens berint 5,4 % (sifers folkstelling 2000).
Likernôch 30 % fan de befolking fan Providence bestiet út hispanics en latino's, 14,5 % is fan Afrikaanske oarsprong en 6 % fan Aziatyske oarsprong.
It ynwennertal gie omheech fan 160.281 in 1990 nei goed 178.000 yn 2010.
Underwiis
De Brown Universiteit, ien fan de Amerikaanske Ivy League-universiteiten, is festige yn Providence. Fierders hat de stêd de Rhode Island School of Design (RISD) mei dêrby it Rhode Island School of Design Museum. De Universiteit fan Rhode Island, de Johnson & Wales Universiteit, it Providence Kollezje en it Rhode Island Kolleezje hawwe ek kampussen yn de stêd.
Ferkear en ferfier
Providence leit oan de 'Noardeast Korridor' van Amtrak, dy't de stêd in flugge ferbining jout mei Boston (reistiid 40 minuten), New York City (3 oeren) en Washington D.C. (6:30 oere).
Providence leit ek oan de Interstate 95, in autosnelwei dy't part is fan it Interstate Highway System. Dy dyk ferbynt Providence mei Boston en New York City.
Theodore Francis Green State Airport (T.F Greene Airport) is de lofthaven fan Providence. It fleanfjild wurdt ek in soad brûkt troch passazjiers út Massachusetts, dy't besuden Boston wenje.
Klimaat
Jannewaris hat in trochsneed temperatuer fan -2,3 °C, yn july is dat 22,6 °C. Jierlikse delslach is trochstrings 1156,5 mm (feiten op basis fan de mjitperioade 1961-1990).
Nij-Nederlân
thumb|Lizzing Nij-Nederlân en [[Nij-Sweden]] Nij Nederlân wie in Nederlânske koloanje yn de Feriene Steaten fan 1614 oant 1664 en yn 1673 en 1674. It lei yn de hjoeddeiske steaten New Jersey en New York. Fierders kleemden sy ek Massachusetts, Rhode Island, Konnetikut, New York, New Jersey, Pennsylvania, Delaware and Marylân. It haadplak wie Nij Amsterdam, op it plak fan it New York City fan no.
List fan planetoïden 34201-34300
Dit is in list fan planetoïden 34201-34300.
Wybren Jan Buma
Wybren Jan Buma (De Haach, 19 oktober 1910 - Goutum, 19 oktober 1999) wie in heechlearaar Fryske taal- en letterkunde en it Goatysk oan de Ryksuniversiteit Grins.
Hy wie fan 1936 oant 1956 learaar Dútsk, ûnder oare yn Alfen oan de Ryn, fan 1949-1956 bysûnder heechlearaar Frysk yn Utert en direkteur fan it Frysk Ynstitút yn Grins.
Friese Koerier
right|200px De Friese Koerier wie in Fryske krante dy't de fuortsetting wie fan de Heerenveense Koerier, in yllegaal fersetsbledsje út de Twadde Wrâldoarloch. Yn de oarloch wienen der in folle mear yllegale bledsjes mei de namme Koerier. De Hearrenfeanster Koerier ferskynde tusken 16 maart 1945 en 23 maaie 1952. Nei 1953 waard de namme feroare yn Friese Koerier.
Per 1 novimber 1969 is de Friese Koerier opgien yn de Ljouwerter Krante
De Dyk
De Dyk, foarhinne ek wol Piter Jelles Junior neamd, is in iepenbiere middelbere skoalle dy't ûnderdiel is fan skoallemienskip Piter Jelles.
Oant it skoaljier 2010-2011 waarden der lessen oanbean foar de earste twa jierren fan it vmbo en de earste trije jierren fan de havo en it vwo. Dêrnei moasten de learlingen nei oare lokaasje fan Piter Jelles, lykas Aldlân. Mei yngong fan dat skoaljier is dat lykwols wizige. No is de skoalle bestimd foar learlingen mei in vmbo-t advys, in moderne mavo. De skoalle hat likernôch 450 learlingen. De Dyk is tegearre mei De Brêge fêstige in Ljouwert, yn de wyk Heechterp-Skieringen. De skoalle sit yn in nij en modern skoalgebou dat neist it sportsintrum it Kealledykje leit.
Deade taal
In deade taal is in taal (of in dialekt), dy't, oars as libbene talen, net mear brûkt wurdt as in natuerlik deistich middel foar sprutsen kommunikaasje binnen in beskate taal- of dialektmienskip. It proses dat derta liedt dat in taal net mear sprutsen wurdt, hjit it útstjerren fan in taal of linguïside (hiel inkeld ek wol glottofagy neamd).
Foarbylden fan deade talen binne bgl. it Sûmearysk, it Akkadysk en it Hettitysk, talen dy't yn 'e Aldheid yn it Heine Easten rûnom sprutsen waarden. Histoaryske taalfoarmen, lykas Aldfrysk, Midnederlânsk en Angelsaksysk wurde net beskôge as deade talen, of alteast net yn deselde sin, mei't dy har ûntjûn hawwe ta hjoeddeiske libbene talen lykas (yn it gefal fan 'e brûkte foarbylden) Frysk, Nederlânsk en Ingelsk.
In spesifyk soarte deade taal is in tsjerketaal; sa'n taal wurdt net mear bûkt foar deistige kommunikaasje, mar noch wol as fiertaal foar de liturgy fan ien of mear leauwensmienskippen (net needsaaklikerwize kristlike tsjerken, sa't de namme liket oan te jaan). Foarbylden fan tsjerketalen binne Latyn, Tsjerkeslavysk, Koptysk, Avestaansk en, yn joadske mienskippen bûten Israel, it Hebriuwsk.
It is ek mooglik om deade talen wer nij libben yn te blazen, sa't dien is mei it Hebriuwsk, dat fan 'e twadde helte fan 'e njoggentjinde iuw ôf troch de sionistyske beweging wer ta libben brocht waard en sûnt 1948 de offisjele taal fan 'e steat Israel is. Oare talen dy't útstoarn wiene, mar no wer sprutsen wurde, binne it Manksk en it Kornysk op 'e Britske Eilannen en it Sanskryt yn Yndia. Ek binne der bewegings dy't besykje om it Noardgermaanske Norn fan 'e Orkney- en Sjetlâneilannen en it Baltyske Aldprusysk yn Litouwen en Wyt-Ruslân wer nij libben yn te blazen.
Pascal Lamy
thumb|Pascal Lamy Pascal Lamy (Levallois-Perret, 8 april 1947) wie Europeesk Kommissaris foar Hannel tusken 1999 en 2004 en de direkteur-generaal fan de Wrâldhannelsorganisaasje tusken 2005 en 2013. Teffens is er polityk riejouwer en sakeman.
Lamy studearre oan de ferneamde École nationale d'administration yn Parys. Dêrneist hat er rjocht en politikology studearre. Hy hat ek in MBA fan de École des hautes études commerciales de Paris helle. Hy hat by ferskate Frânske ministearjes en politisy oan it wurk west. Fan 1985 oant en mei 1994 wie Lamy warber foar de sosjalistyske partij fan Frankryk, lykwols net as lid fan it parlemint of regear mar yn de kedizingsried fan de partij sels.
Op 26 maaie 2005 waard Lamy by in gearkomste fan de Wrâldhannelsorganisaasje yn Genêve foar fjouwer jier keazen as opfolger fan Supachai Panitchpakdi as Direkteur-Generaal fan dy organisaasje. Syn amtstiid begûn yn septimber 2005. Yn 2009 begûn Lamy syn twadde amtstermyn.
Stasjon Utert Overvecht
Stasjon Utert Overvecht (Uto) is in spoarweistasjon yn de Nederlânske stêd Utert. En waard iepene yn 1968 oan de Sintraalspoarwei (Utert-Sintraal - Kampen).
Gebou
200px|thumb|left|1e stasjonsgebou stasjon Utert Overvecht yn 1987 It oarspronklike spoarweistasjon fan Utert Overvecht wie in Standerttype Sextant. It gebou, wie ûntwurpen troch de arsjitekt Cees Douma. It earste stasjongsgebou waard ôfbrutsen yn 'e njoggentiger jierren, om plak te meitsjen foar útwreiding fan it tal spoaren en in tunnel tusken de wenwiken oan wjerskanten fan it spoar.
It stasjonsgebou waard yn 1995 ferfongen troch in nij gebou, nei ûntwerp fan arsjitekte C.M. Laboyrie. In opfallend gebou mei in totale hichte fan mar leafst tsien meter. It grutste part fan it skots en skeane gebou bestiet lykwols út lege romte. De treppen oan de kant fan it stasjonsgebou binne útfierd as in amfiteäter. It healrûne teäter is omseame troch in swarte kolonnade. As lêste is it nije eilânperron foarsjoen fan in markante perronoerkaping dy't ophongen is oan in hege skeane pylder. Yn 2011 is it grutste part fan de treppen ferfongen troch in tún. Oan de kant fan it stasjonsgebou is in glydbaan nei it perron makke.
Museumlângoed It Oranjewâld
It Museumlângoed It Oranjewâld is in gebiet yn It Hearrenfean by it Museum Belvedêre dat oanlein is yn in barokstruktuer, dêr't eleminten út de Ingelske lânskipstyl yn makke binne.
De ferieniging Freonen fan it Museumlângoed It Oranjewâld fersoarget rûnliedings yn en presintaasjes oer it gebiet.
Hânbal op de Olympyske Simmerspullen
100px|right
Hânbal is in sport dy't fanôf de Spullen fan 1936 yn Berlyn op it programma stiet.
Skiednis
Yn 1936 stie it hânbal foar it earst op it programma mar ferdwûn dernei ek daaliks wer fan it programma om pas tidens de Olympyske Simmerspullen fan 1972 yn München wer werom te kommen op it programma. Yn 1976 waard ek it hânbal foar froulju Olympysk.
Medaljespegel
De top-10 fan lannen dy't by it hânbal medaljes wûn ha op de Olympyske Simmerspullen.
Hebriuwsk
It Hebriuwsk (Hebriuwsk: עברית, Ivrit; útspr. [ivˈʁit], likernôch: "i- wchyt "), foarhinne stavere as Hebrieusk en soms ek oantsjut as Ivryt, is de nasjonale taal fan 'e Joaden. It is in Semityske taal, dy't as sadanich besibbe is oan û.m. it Arabysk, Arameesk en Akkadysk. Binnen de Semityske talen heart it Hebriuwsk ta de Kanaänityske talen, dy't fierder allegear útstoarn binne. Histoarysk wie it Hebriuwsk de taal fan 'e âlde Israeliten en wie it sadwaande lânseigen yn it lân Kanaän, dat no rûchwei Israel en Palestina beslacht. De ierste oerlevere skreaune fragminten fan 'e taal datearje út 'e tsiende iuw f.Kr. Letter waard tusken de achtste en de sechsde iuw f.Kr. de Tenach, de joadske Bibel fierhinne yn it Hebriuwsk skreaun.
Fan 'e sechsde iuw f.Kr. ôf ferlear it Hebriuwsk terrein oan it besibbe Arameesk, en nei de jammerdearlik ferrûne Bar Kochba-opstân fan 135 rekke it mei de taal alhiel yn it neigean. Earne tusken 200 en 400 stoar it Hebriuwsk út as sprektaal. De taal oerlibbe oant nei de Midsiuwen as liturgyske taal, lingua franca op it mêd fan 'e hannel tusken Joaden dy't ferskillende memmetalen sprieken, en as taal fan poëzij en rabbinale literatuer. Mei de opkomst fan it sionisme waard it Hebriuwsk yn 'e twadde helte fan 'e njoggentjinde iuw nij libben ynblaasd as sprektaal. By de oprjochting fan 'e Steat Israel, yn 1948, waard it de offisjele taal fan dat lân. Anno 2017 wiene der likernôch 5 miljoen memmetaalsprekkers fan it Hebriuwsk, mei dêropta nochris 4 miljoen lju dy't it as twadde taal sprieken. It Hebriuwsk is it súksesfolste foarbyld fan in deade taal dy't wer ta libben brocht is.
Etymology
It wurd "Hebriuwsk" (oant de staveringsherfoarming fan 2015 stavere as "Hebrieusk") komt fan it Grykske Ἑβραῖος, Hebraîos, dat fia it Arameeske ’Ibrāy ôflaat is fan it Herbriuwske Ivri (עברי). It byhearrende etnonym Hebreeërs of Hebreeën is in âld synonym foar Israeliten. Tradisjoneel wurdt oannommen dat dy oantsjuttings weromgeane op Eber, in mytyske foarâlder fan 'e aartsfaar Abraham, dy't yn 'e Bibel yn Genesis 10:21 neamd wurdt.
De namme 'Eber' komt nei alle gedachten fan 'e Semityske wurdwoartel ‘-b-r (עבר), mei de betsjutting "oare kant" of "foaroerlizzende kant". De oantsjutting 'Hebreeërs' soe dan yntepretearre wurde kinne as "dy fan 'e oare kant [fan 'e woastyn of de rivier ] . Dêrmei soe dat dus in eksonym foar de Israeliten wêze, besjoen út it eachpunt fan 'e bewenners fan Mesopotaamje, Transjordaanje of mooglik Fenysje. It moderne Hebriuwske endonym, Ivrit, dat fan deselde oarsprong as 'Hebriuwsk' komt, wurdt allinnich brûkt om it Nijhebriuwsk oan te tsjutten; de namme foar âldere foarmen fan 'e taal is יְהוּדִית, Yěhudit, oftewol "Judeesk".
Taalbesibskip
It Hebriuwsk heart ta de Semityske talen, dy't ien fan 'e wichtichste taalkloften foarmje fan 'e Afro-Aziatyske supertaalfamylje. Foarbylden fan oare Semityske talen, dy't besibbe binne oan it Hebriuwsk, binne bgl. it Arabysk, Malteesk, Arameesk, Syrysk, Amhaarsk (de nasjonale taal fan Etioopje) en Tigrinja (de nasjonale taal fan Eritreä). Binnen de Semityske talen heart it Hebriuwsk ta de Westsemityske talen, dy't harsels ûnderskiede fan 'e beide Eastsemityske talen (Akkadysk en Eblaïtysk).
Oer de fierdere ûnderferdieling wurdt noch altyd diskusjearre troch taalkundigen, mar de meast akseptearre yndieling klassifisearret it Hebriuwsk by de Middensemityske talen (mei û.m. it Arabysk en Arameesk), en dêrnei by de Noardwestsemityske talen (mei û.m. it Arameesk). Binnen de Noardwestsemityske talen wurdt it Hebriuwsk ûnderbrocht by de Kanaänityske talen. Dat is in taalkloft dy't fierders hielendal útstoarn is en û.o. ek it Fenisysk fan Fenysje en it Punysk fan Kartago omfettet (de saneamde Noardkanaänityske talen), mooglik yn 'e mande mei it Ekronitysk. It Hebriuwsk wurdt klassifisearre as ûnderdiel fan 'e Súdkanaänityske talen, yn 'e mande mei in stikmannich nau besibbe mar al yn it earste milennium f.Kr. útstoarne talen: Ammonitysk, Moäbitysk en Edomitysk.
Taalgebiet
It moderne taalgebiet fan it Hebriuwsk beslacht it grûngebiet fan 'e Steat Israel. Dêrnjonken wurdt it ek sprutsen yn 'e yllegale Joadske delsettings yn it Palestynske Westjordaanlân, yn East-Jeruzalim en op 'e Golanhichte. Bûten Israel en de besette gebieten wurdt it Hebriuwsk ferspraat oer de wrâld as liturgyske taal brûkt troch de Joadske diaspora.
Periodisearring
De skiednis fan it Hebriuwsk wurdt opdield yn 'e folgjende tiidrekken:
Bibelsk Hebriuwsk
De âldste foarm fan it Hebriuwsk is it Bibelsk Hebriuwsk, de taal fan 'e Tenach, oftewol de Joadske Bibel. De âldste skriftlik oerlevere fragminten fan it Bibelsk Hebriuwsk datearje út 'e tsiende iuw f.Kr. Yn july 2008 makke de Israelyske argeolooch Yossi Garfinkel bekend dat er by in argeologyske opgraving te Chirbet Keijafa in potdiggel fûn hie dy't trijetûzen jier âld wie, dus fan omtrint 1000 f.Kr. Hy bewearde dat er dêrop it ierste skreaune fragmint fan it Hebriuwsk oantroffen hie dat ea fûn wie. Syn kollega Amihai Mazar klassifisearre de taal op 'e potdiggel lykwols as Proto-Kanaänitysk (de oertaal dêr't alle Kanaänityske talen út fuortkommen binne) en tekene dêrby oan dat de differinsjaasje tusken skriften en talen yn dy tiid ûndúdlik is. Om it fragmint oan te tsjutten as 'Hebriuwsk' gie him dêrom te fier.
De Gezerkalinder (fûn by in opgraving yn 'e stêd Gezer) datearret lykwols ek út 'e tsiende iuw f.Kr. De taal fan 'e dy tekst is klassifisearre as Argaysk Bibelsk Hebriuwsk (ek wol Aldhebriuwsk of Paleo-Hebriuwsk neamd), de ierste foarm fan it Bibelsk Hebriuwsk. Dy taalfoarm ûntwikkele him omtrint de tsiende iuw f.Kr. út it Proto-Kanaänitysk, historiografysk sjoen oan it begjin fan it Monargyske Tiidrek, doe it Keninkryk Israel oprjochte waard en keningen as David en Salomo regearren.
De Gezerkalinder is skreaun yn it Aldhebriuwske skrift of it Paleo-Hebriuwsk skrift, in âld Semitysk konsonanteskrift dat sterk liket op it Fenisyske skrift dêr't him letter it Grykske alfabet út ûntwikkelje soe. De Gezerkalinder is hielendal sûnder fokalen skreaun, en sels sûnder fokaalferfangende konsonanten op plakken dêr't de lettere Hebriuwske stavering dy wol skreau. Yn 'e Levant binne by oare opgravings ferskate klaaitabletten opdobbe dy't skreaun binne yn fierhinne oerienkommende skriften, lykas it Proto-Sinaïtysk skrift. It tinken is dat de foarmen fan 'e letters weromgeane op 'e Egyptyske hieroglifen. In skrift dat him út it Aldhebriuwske skrift ûntwikkele hat, it Samaritaanske skrift, wurdt noch altyd brûkt troch de Samaritanen.
It Argaysk Bibelsk Hebriuwsk bleau yn gebrûk oant likernôch de achtste iuw f.Kr., doe't it oergie yn it Klassyk Bibelsk Hebriuwsk. Yn 'e Tenach binne beskate fragminten fan Argaysk Bibelsk Hebriuwsk opnommen, spesifyk it Liet fan Moazes (Exodus 15:1-21) en it Liet fan Deboara (Rjochters 5).
It Klassyk Bibelsk Hebriuwsk, ek wol bekend as Bibelsk Hebriuwsk, Ier Bibelsk Hebriuwsk of Klassyk Hebriuwsk yn 'e inge sin, is de taal dêr't it meastepart fan 'e Tenach, de Joadske Bibel, yn skreaun is. Dat barde nei alle gedachten yn 'e sechsde iuw f.Kr., hoewol't it dêrby gie om in skriftlike optekening fan ferhalen dy't folle âlder wiene en dy't earder mûnling oerlevere waarden. It Klassyk Bibelsk Hebriuwsk waard sprutsen yn it lette Monargyske Tiidrek en ûnder de Babyloanyske Ballingskip, doe't de Babyloanyske kening Nebûkadnêzer II yn 586 f.Kr. de befolking fan it Keninkryk Juda yn ballingskip fuortfiere liet nei Mesopotaamje.
Under de Babyloanyske Ballingskip ûntwikkele him yn 'e sechsde iuw f.Kr. it Let Bibelsk Hebriuwsk, dat sprutsen waard yn it Perzyske Tiidrek, oant de ferovering fan it Perzyske Ryk troch Aleksander de Grutte yn 'e trêde iuw f.Kr. Dy taal is yn 'e Tenach fertsjintwurdige troch inkele teksten, yn 't bysûnder de bibelboeken Ezra en Nehemia. It Let Bibelsk Hebriuwsk ferskilde net bot fan it Klassyk Bibelsk Hebriuwsk, útsein de ynkorporaasje fan ferskate útlânske wurden (benammen foar termen oangeande it regear) en inkele syntaktyske ynnovaasjes lykas it gebrûk fan it partikel sje- (mei de betsjutting "dat" of "wat", as ferbining tusken twa sinsdielen). In grut ferskil wie wol dat it Let Bibelsk Hebriuwsk it Arameeske skrift begûn te brûken, mei't it Arameesk yn it Achaimenidysk-Perzyske Ryk de offisjele taal fan 'e oerheid wie.
It Israelitysk-Hebriuwsk wie fan 'e tsiende oant de trêde iuw f.Kr. in noardlik dialekt fan it Bibelsk Hebriuwsk. It bestean dêrfan is net bewiisd, mar wurdt oannommen op basis fan beskate skaaimerken dy't yn guon bibelteksten foarkomme en dúdlik net ta de standerttaal hearre. It tinken is dat de Tenach skreaun waard yn it súdlike Keninkryk Juda, en dat yn 'e taal dy't dêr sprutsen waard soms dialektyske foarmen út it noardlike Keninkryk Israel trochkrongen.