cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Roald Dahl
Priveelibben
Dahl troude op 2 july 1953 yn 'e Tsjerke fan 'e Trije-ienheid yn New York mei de Amerikaanske aktrise Patricia Neal. Hja setten harren nei wenjen yn Great Missenden, in doarp yn it Ingelske greefskip Buckinghamshire. Harren houlik soe tritich jier duorje en hja krigen fiif bern: Dahl syn iennichste soan, Theo, rekke op 5 desimber 1960 slim ferwûne doe't syn bernewein yn New York troch in taksy skept waard. Hy litte in skoft oan in wetterholtsje (hydrocephalus). Fan gefolgen rekke Roald Dahl mei hydraulysk yngenieur Stanley Wade en neurosjirurch Kenneth Till belutsen by de ûntwikkeling fan wat bekend kaam te stean as de Wade-Dahl-Till-klep (of WDT-klep), in medysk ynstrumint dat brûkt waard by de behanneling fan dy oandwaning, en dat wrâldwiid op 3.000 jonge pasjintsjes tapast waard.
Yn novimber 1962 stoar Dahl syn âldste dochter Olivia mei sân jier oan in troch de mûzels feroarsake harsensûntstekking (subakute sklerosearjende panensefalitis). Har dea liet Dahl "weak fan wanhope" efter, sa't er it letter sels omskreau. Neitiid ûntjoech er him ta in grut foarfjochter fan faksinaasje tsjin bernesykten. Olivia har dea late yndirekt ek ta Dahl syn definitive brek mei it kristendom. Wylst er om syn dochter rouwe, socht er stipe by Geoffrey Fisher, de eardere aartsbiskop fan Canterbury. Mei ûntsteltenis hearde er oan hoe't dyselde him mei grutte wissichheid fertelde dat Olivia no yn it paradys wie, mar dat se har hûntsje Rowley, dêr't se sa fan hold, dêr nea weromsjen soe, om't bisten net nei de himel geane. Dahl fûn it te gek foar wurden dat Fisher dêr sa wis fan wêze koe, en begûn him ôf te freegjen oft "dizze grutte en ferneamde geastlike eins wol wist wêr't er it oer hie en oft er eins wol it lytste bytsje wist oer God en de himel, en as hy it net wist, wa yn 'e wrâld oft it dan wol witte soe."
Yn 1965 krige Dahl syn frou Patricia Neal trije harsensaneurisma's efterinoar wylst se swier wie fan harren fyfde bern, Lucy. Neitiid moast se op 'e nij leare om te praten en te rinnen, en Dahl wykte yn dy tiid amper fan har side. Uteinlik slagge it har om har aktearkarriêre wer op te bouwen. Dy perioade út it libben fan 'e Dahls waard yn 1981 ferfilme as The Patricia Neal Story, mei yn 'e haadrollen Glenda Jackson as Neal en Dirk Bogarde as Dahl. Harren houlik einige lykwols yn 1983 yn in skieding. Dahl wertroude koart dêrnei mei Felicity d'Abreu Crosland, mei wa't er al in skoft in bûtenechtlike relaasje ûnderholden hie. Sy loek doe by him yn yn syn hûs yn Great Missenden. Yn 1986 stie Dahl op 'e New Years Honours List (de list foar de Britske lintsjesrein); hy koe ofsier yn 'e Oarder fan it Britske Ryk (OBE) wurde, mar sloech dat ôf. Nei't it skynt woed er net genoegen nimme mei minder as in ridderoarder, om't er woe dat syn frou harsels 'Lady Dahl' neame meie soe.
Skriuwkarriêre
Skriuwen die Dahl, sa fertelde er doe't de Nederlânske presintator Ivo Niehe him foar it tillefyzjeprogramma De TV-Show op Reis thús opsocht, altyd op deselde manear: mei potlead op giel notysjepapier yn syn studearkeamer, sittend yn in fauteuil wêrfan't er in stik fan 'e bekling fuortsnien hie om't er sa'n pinerêch hie dat er dêr gjin druk ferneare koe. Mar dat wie op lettere leeftyd. Dahl syn earste publisearre wurk wie it ferhaal A Piece of Cake, oer syn delstoarten yn Lybje yn 1940, dat yn augustus 1942 ûnder de dramatisearre titel Shot Down over Libya publisearre waard yn 'e Amerikaanske krante The Saturday Evening Post. Hy fertsjinne dêr $1.000 mei, wat yn dy tiid in oansjenlik bedrach wie.
Dahl syn earste berneboek wie The Gremlins, dat er by Random House publisearre yn 1943, oer saneamde gremlins, ûndogenske lytse mytyske wêzentsjes dy't ûnderdiel wiene fan 'e beropsmjittige folkloare by de RAF. (As der wat mis wie mei in fleanmasine, seine de piloaten en monteurs dat it euvel feroarsake waard troch gremlins.) Dahl skreau The Gremlins wylst er wurke op 'e Britske ambassade yn Washington, D.C., en stjoerde in eksimplaar nei Eleanor Roosevelt, de Amerikaanske first lady, om foar te lêzen oan har beppesizzers. It wie in súksesfol genôch boek dat Disney der de filmrjochten fan kocht, hoewol't it nea ta in ferfilming kaam.
It duorre hast tweintich jier ear't Dahl wer in berneboek skreau, en dy weromkear nei dat sjenre foel, net tafallich, gear mei de perioade yn it begjin fan 'e 1960-er jierren doe't er sels jonge bern hie. Syn twadde berneboek, nei The Gremlins, wie James and the Giant Peach, dat yn 1961 ferskynde by Alfred A. Knopf, Inc. yn New York. Dat boek ûntjoech him ta in wiere klassiker, en itselde gou foar Charlie and the Chocolate Factory, dat yn 1964 útkaam. Dat wie sa súksesfol, dat Dahl der yn 1972 in ferfolch op skreau, Charlie and the Great Glass Elevator. Oare tige súksesfolle berneboeken fan sines wiene û.m. The Twits (1980, yn it Nederlânsk oerset as De Griezels), The BFG (1982), The Witches (1983), en Matilda (1988).
Yn 'e 1960-er jierren kocht Dahl in autentike wenwein fan 'e Romanitsjal (in Ingelske subgroep fan 'e Roma), dy't er parkearre yn 'e tún fan syn wente yn Great Missenden. Syn bern brûkten it ding om yn te boartsjen, en letter brûkte Dahl it sels om der yn 1975 syn berneboek Danny, the Champion of the World yn te skriuwen. Yn 1983 waarden Dahl syn berneboeken bekroane mei in World Fantasy Award foar syn hiele oeuvre.
Dahl hie ek súkses yn in parallel opgeande karriêre as skriuwer fan mear as sechstich makabere koarte ferhalen foar folwoeksenen, dy't oer it algemien trochspekt wiene mei dûnkere humor en in ûnferwachte ein hiene. Sokke ferhalen wiene sammele yn bondels as Kiss Kiss (1960), Switch Bitch (1974), Tales of the Unexpected (1979) en More Tales of the Unexpected (1980). Se waarden ek los ôfprinte yn tydskriften as Collier's Weekly, Ladies Home Journal, Harper's, Playboy en The New Yorker. Guon waarden pas foar it earst publisearre nei Dahl syn ferstjerren. Foar datsoarte wurk kenden de Mystery Writers of America (MWA) Dahl trije kear in Edgar Award ta (ferneamd nei Edgar Allen Poe). Dêrby gie it yn 1954 om 'e ferhalebondel Someone Like You, yn 1959 om it ferhaal The Landlady, en yn 1980 om in ôflevering fan 'e tillefyzjesearje Tales of the Unexpected dy't basearre wie op it ferhaal Skin.
Ien fan Dahl syn bekendste ferhalen, The Smoker, ek bekend as Man from the South, waard fjouwer kear ferfilme: twa kear, yn 1960 en nochris yn 1985, as ôflevering fan 'e tillefyzjesearje Alfred Hitchcock Presents, en fierders as ûnderdiel fan 'e film Four Rooms, fan regisseur Quentin Tarantino, út 1995. De fjirde ferfilming wie yn 1979, doe't Dahl syn ferhalebondel Tales of the Unexpected adaptearre waard ta in tillefyzjesearje dy't rûn fan 1979 oant 1988: it earste ferhaal dat yn dat ramt ferfilme waard, wie Man from the South. Yn 1983 fungearre Dahl as boekeredakteur foar de ferhalebondel Dahl's Book of Ghost Stories, dy't inkeld ferhalen fan oare auteurs omfette.
Fierders skreau Dahl yn 'e 1960-er jierren en 1970-er jierren in skoftke senario's foar films, wêrfan't twa, dy fan Chitty-Chitty-Bang-Bang en de James Bond-film You Only Live Twice, adaptaasjes wiene fan romans fan Ian Fleming. Dahl sette ek útein mei in senario-adaptaasje fan syn eigen roman Charlie and the Chocolate Factory, mar doe't er him neat oanloek fan 'e deadlines, lieten de filmprodusinten fan 'e ferfilming it wurk oernimme troch David Seltzer, dy't sadwaande úteinlik ferantwurdlik wie foar it skript fan 'e film Willy Wonka & the Chocolate Factory út 1971. Dahl woe letter neat mei dy film te krijen hawwe, mei't er "teloarsteld" wie om't "er fûn dat de film tefolle de klam op Willy Wonka lei en net genôch op Charlie." Hy wie ek "poerrazen" oer de ôfwikings fan 'e plot fan syn boek dy't Seltzer yn it filmsenario oanbrocht hie. It resultaat wie dat Dahl foar de rest fan syn libben gjin nije ferfilmings fan syn wurk mear tastie.
Yn 1961 fungearre Dahl ek as senarioskriuwer en presintator fan 'e fjirtjin ôfleverings tellende tillefyzjesearje Way Out, op 'e Amerikaanske tillefyzjestjoerder CBS. Dy searje omfette in ferskaat oan science fiction- en horrorferhalen, en wie eins in foarrinner fan 'e lettere en bekendere searje The Twilight Zone. Dahl skreau ek tillefyzjesenario's foar it komyske BBC-programma That Was the Week That Was, presintearre troch David Frost. Ta beslút wie Dahl ek aktyf as toanielskriuwer, wêrby't er benammen toanielbewurkings fan syn eigen boeken skreau.
Ferstjerren
Roald Dahl stoar op 23 novimber 1990 yn Oxford, yn 'e âlderdom fan 74 jier, oan myelodysplasy, in seldsume soarte kanker dy't it bloed oantaast. Hy waard begroeven op it tsjerkhôf fan 'e St. Peter and St. Paul's Church yn syn wenplak Great Missenden, yn Buckinghamshire. Fan syn famylje krige er wat syn beppesizzer Sophie Dahl omskreau as "in soarte fan Wytsingbegraffenis": hy waard begroeven mei grêfgeskinken, dy't útinoar rûnen fan syn snookerkeuen, sûkelaatsjes, goede reade wyn en potleaden oant in sirkelseage. Syn grêf is sûnt syn dea in trekpleister wurden foar jonge fans, dy't der blommen en boartersguod efterlitte.
Roel Dijkstra (politikus)
Roel Willem Dijkstra (Padang, 21 april 1942) is in Nederlânsk earder politikus fan de ARP en letter it CDA.
List fan Yslânske ambassadeurs yn Lychtenstein
Dit is in list fan Yslânske ambassadeurs yn Lychtenstein.
Himelfeartkatedraal (Tver)
De Himelfeartkatedraal (Russysk: Вознесенский собор; Voznesenski Sobor) is in tsjerke fan de Russysk-Otterdokse Tsjerke yn Tver, Ruslân. It is de biskopssit fan it bisdom Tver.
Skiednis
Oant 1612 stiene op it plak fan de hjoeddeiske katedraal twa tsjerken: in houten Himelfeartsjerke en in houten Epifanytsjerke. De twa tsjerken baarnden by de Poalsk-Litouske ynfal ôf. De Himelfearttsjerke waard yn 1624 wer opboud en letter waard in Epifanykapel tafoege, mar ek dy tjerke waard troch brân ferneatige. Op itselde plak waard in stiennen tsjerke (1751) boud mei deselde namme en inselde kapel (1760). Op 19 maaie 1763 waard ek dy tsjerke slim skeind troch in nije brân, mar der folge wer in weropbou.
Yn 1818 soe der in gruttere tsjerke boud wurde neffens in plan fan N. Legrand. Dat plan waard lykwols net útfierd fanwegen brek oan jild. De hjoeddeiske tsjerke waard neffens tekenings fan Ivan F. Lvov yn klassistyske styl boud. By de bou waarden dielen fan it muorrewurk fan de âlde tsjerke wer brûkt.
De katedraal waard yn 1935 op lêst fan de ateïstyske autoritieten sletten en oerdroegen oan it regionale Skiednismuseum. Under de Dútske besetting waard de tsjerke yn 1941 foar in koart skoftke werom jûn oan de otterdokse mienskip, mar nei't it Reade Leger de stêd werom ferovere en de kommunistisyke oerheid hersteld wie, waard de tsjerke op 'e nij sletten.
De eardere katedraal waard yn 1972 in tentoanstellingsromte, wêrfoar't it ynterieur oanpast waard.
Nei de fal fan de Sovjet-Uny waard it gebou yn 1993 werom jûn oan it bisdom.
Tikrit
Tikrit (Arabysk: ‏تكريت), is in stêd yn Irak, 140 km noardwestlik fan Bagdad en 220 km besúdeasten Mosûl. Tikrit leit oan de rivier de Tigris en is de haadstêd fan de provinsje Salah ad Din.
Bob Saget
Robert Lane "Bob" Saget (Philadelphia, 17 maaie 1956 - Orlando (Floarida), 9 jannewaris 2022) wie in Amerikaanske akteur, presintator en stand-up comedian. Hy wie foaral bekend fan syn rol yn Full House (1987–1995) en as presintator fan America's Funniest Home Videos (1989-1997). Hy die ek mei yn How I Met Your Mother as de stim fan de âlde Ted.
Saget wie ek bekend om syn op folwoeksenen oriïntearre stand-up comedy; syn album That's What I'm Talkin' About út 2014 waard nominearre foar de Grammy Award foar Bêste Comedy Album.
Genius loci (betsjuttingsside)
"Genius loci" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:
Tikrit
Tikrit hat in universiteit en twa lytse fleanfjilden.
Jade North
(7 jannewaris 1982) is in Australysk fuotballer. Earder spile foar Brisbane Strikers, Sydney Olympic, Perth Glory, Newcastle Jets, Incheon United, Tromsø, Wellington Phoenix, FC Tokyo, Consadole Sapporo en Brisbane Roar.
Frank Lammers
Frank Lammers (folút: Frank Albertus Gerardus Petrus Maria Lammers; Mierlo, 10 april 1972) is in Nederlânsk akteur en regisseur fan Brabânsk komôf. Hy is benammen bekend fan 'e reklamespotsjes foar Jumbo Supermarkten, fan syn rol as Dennis van der Horst yn 'e film Nachtrit en fan syn titelrol yn 'e histoaryske aventoerefilm Michiel de Ruyter.
Jonkheid en oplieding
Lammers waard yn 1972 berne yn in roomske húshâlding yn it Brabânske Mierlo, dat tusken Eindhoven en Helmond yn leit. Hy folge middelber ûnderwiis oan it Strabrecht Kolleezje yn Geldrop en studearre yn 1995 ôf oan 'e Amsterdamske Toanielskoalle en Lytskeunstakademy.
Aktearkarriêre
Yn 1998 makke Lammers de koarte film Kort Rotterdams: Temper, Temper, dêr't er it senario foar skreau en de rezjy foar die. Foar de haadrollen loek er syn goede freon Fedja van Huêt oan, en fierders Monic Hendrickx en de doe noch ûnbekende Halina Reijn. Letter datselde jiers makke Lammers sels syn debút as filmakteur yn 'e Route 2000-film fl 19,99, mei in lytse rol as dakleaze. Yn 2000 bemachtige er in gruttere rol yn Wilde Mossels. Op 'e set fan dy film rekke er goed befreone mei regisseur Erik de Bruyn.
Neitiid wie Lammers te sjen yn films as Ochtendzwemmers (2001), Polleke (2003), Shouf Shouf Habibi (2004), Het Zuiden (2004), Het Schnitzelparadijs (2005) en Het Woeden der Gehele Wereld (2006). Yn De Dominee (2004) spile er de rol fan 'e kickbokser Adri Slotemaker. Ek hie Lammers in roltsje yn 'e oarlochsfilm Zwartboek, út 2006. Underwilens boude er op alderhanne mêd oan syn karriêre, en wied er behalven yn films ek te sjen op 'e tillefyzje. Foar syn rol as Bosko, yn 'e minysearje De Enclave (oer de Fal fan Srebrenica), krige er yn 2002 in Gouden Byld, en syn haadrol as Dennis van der Horst yn 'e film Nachtrit, út 2006, waard bekroane mei in Gouden Keal yn 'e kategory bêste akteur.
Op 'e tillefyzje wurke er mei oan it sketcheprogramma Koppensnellers, wêryn't er û.m. te sjen wie as Guus út Goes, de plysje fan Arûba (yn ferbân mei de saak-Natalee Holloway) en Edwin de Roy van Zuydewijn. Ek hied er gastrollen yn 'e plysjesearjes Baantjer en Grijpstra en De Gier en Spangen, yn 'e sikehûssearje De Co-assistent en yn oare programma's, lykas Dunya en Desie, Wet en Waan, Deadline en Het Sinterklaasjournaal. Fierders wie Lammers yn 2016 te sjen yn 'e minysearje Als de Dijken Breken. Yn 2007 en 2008 fertolke Lammers de rol fan Tom yn 'e musical Route 66, njonken û.o. Juda Goslinga, Loes Haverkort en Alexandra Alphenaar.
Op it wite doek spile Lammers nei 2006 û.m. yn Eigenheimers (2007), New Kids Turbo (2010), De Bende van Oss (2011) en De Marathon (2012). Yn 'e histoaryske aventoerefilm Michiel de Ruyter, dy't regisseur Roel Reiné en filmprodusint Klaas de Jong yn 2015 makken oer de santjinde-iuwske Nederlânske seeheld mei deselde namme, fertolke Lammers de titelrol. Dy film waard in grut súkses en makke Lammers bekend by in breder publyk, yn 'e mande mei de reklamespotsjes dy't er neitiid opnaam foar Jumbo Supermarkten. Yn 2015 hied er ek de titelrol yn 'e roadmovie J. Kessels, as in sûpende, keatlingsmokende, cowboyhoeddragende sjoernalist, en yn 2016 spile er yn 'e komyske horrorfilm SneekWeek in plysjeresjersjeur dy't efter in searjemoardner oan sit.
Yn 2007 en 2008 wie Lammers op de radio te hearren yn it harkspul Bommel. As stimakteur wurke er mei oan 'e Nederlânsktalige neisyngronisaasje fan tekenfilms as Wreck-It Ralph (2012), Despicable Me 2 (2013), The Spongebob Movie: Sponge Out of Water (2015), The Angry Birds Movie (2016) en Paddington 2 (2017). Fierders stied er yn 2009 op 'e planken mei it toanielstik Cadillac Cowboy, oer it libben fan countrysjonger Hank Williams. Ek wied er tusken 2012 en 2015 dûbluere foar Martijn Fischer, dy't de titelrol hie yn 'e musical Hij Gelooft in Mij, oer sjonger André Hazes.
Njonken syn aktearwurk wie Lammers troch de jierren hinne ek ferskate kearen as presintator aktyf foar Omroep Brabant, û.m. by programma's as De Kracht van Brabant en De Canon van Lammers. Fan 2008 oant en mei 2011 wied er ambassadeur fan it festival de Brabantsedag yn Heeze. Yn 2017 krige er de Prins Bernhard Kultuerpriis takend fanwegen "syn grutte bysûndere prestaasjes en fertsjinsten foar de kultuer yn Noard-Brabân." As regisseur makke Lammers yn 2010 de teäterfoarstelling Koper, mei de Limburchske band Rowwen Hèze en popsjoernalist Leon Verdonschot. Yn 2017 waard Of Ik Gek Ben, de earste spylfilm dy't er regissearre, bekroane mei de priis foar bêste film op it Ynternasjonaal Filmfestival fan Footcandle, yn 'e Amerikaanske steat Noard-Karolina.
Priveelibben
Lammers is troud mei de skriuwster Eva Posthuma de Boer. Mei har hat er in dochter, berne yn 2004.
Sytze Willems Schippers
Sytze Willems Schippers (Sint Omer - Boalsert, 1823) wie in rektor yn Boalsert.
Waard oplaat troch de Ljouwerter rektor Valentinus Slothouwer. Hy liet him op 18 septimber 1810 ynskriuwe as studint oan de hegeskoalle yn Grins. Op 28 april 1818 promovearre er dêr yn de Letteren op in proefskrift Observationes criticae in Propertii I, IV (Grins, 1818). Hy waard rektor oan de Latynske skoalle yn Boalsert, dêr't hy oant syn dea ta wurke hat.
Dréan
thumb|left|100px| It âlde wapen fan Mondovi
Dréan (Arabysk: الذرعان) is in kustplak yn Algerije, sa'n 25 km besuden Annaba, yn it westen fan de provinsje El Taf.
De ferneamde skriuwer Albert Camus waard dêr yn 1913 berne en opbrocht. Under de Frânske oerhearsking hiet it plak Mondovi.
Fort Washakie (Wyoming)
Fort Washakie (útspr.: [fɔɹt wǝ'ʃa:ki], likernôch: " fort ûuh- sjaa -ky"; Arapaho: Ce’eyeino’oowu’) is in plak yn Fremont County, yn it westen fan 'e Amerikaanske steat Wyoming. Hoewol't it net it haadplak fan 'e county is (dat is Lander), is it wol it haadplak fan it Wind River Yndianereservaat (Wind River Indian Reservation), fan 'e Arapaho Stamme (Arapaho Tribe) en de Eastlike Sjosjoanestamme (Eastern Shoshone Tribe). It leit yn it foarlân fan 'e Windrivierbergen en krekt eastlik fan 'e Kontinintale Wetterskieding. Neffens gegevens fan 'e folkstelling fan 2010 lei it ynwennertal fan Fort Washakie doe op krapoan 1.800 minsken.
Skiednis
Fort Washakie waard stifte yn 1871, doe't it Yndiaansk agintskip fan it Wind River Reservaat en de militêre bûtenpost Kamp Brown dêrhinne ferpleatst waarden út Lander wei. Yn 1878 waard it omneamd ta Fort Washakie, ta eare fan it Eastlik Sjosjoanske opperhaad Washakie. Oant 1909 behold it syn funksje fan militêre basis. Fuort beëasten Fort Washakie stiene jierrenlang in troch de Amerikaanske oerheid rund ynternaat foar Yndiaanske bern en in sikehûs.
Demografy
Neffens gegevens fan 'e folkstelling fan 2000 wie doe fan 'e befolking fan Fort Washakie 8,8% âlder as 65 jier en 37,2% jonger as 18 jier. Fierders bestie 22,7% fan 'e húshâldings út ien persoan, wylst 42,7% fan 'e befolking ûnder de earmoedegrins libbe (foar it befolkingssegmint fan boppe de 65 jier sels 52,0%). Wat de etnyske opbou fan 'e befolking oangiet, dy wie yn 2000 sa: 92,6% Yndianen (foar it meastepart Eastlike Sjosjoanen); 3,3% Latino's; 2,6% blanken; 0,1% swarten; 1,4% oaren of fan mingd etnysk komôf.
Linda Sarsour
Linda Sarsour (New York, 1980) is in islamitysk Palestynsk-Amearikaansk aktiviste en foarsitster fan de Arabysk-Amearikaanske Feriening fan New York.
Under de Amearikaanske foarferkiezings yn 2016 ûnderstipe hja de Demokratytske kandidaat Bernie Sanders.
Sarsour wie ien fan de trije studinten dy't oan de Universiteit fan Chicago ûnder de titel "The Hijabi Monologues" op keunstsinnige wize in foarstelling joech oer it dragen fan de islamityske wale.
Paul G. Comba
Paul G. Comba (Tunis, 1926 - 5 april 2017) wie in Italjaansk-Amerikaansk kompjûterwittenskipper en amateur-astronoom. Hy ûntdiek 682 asteroïden en kaam dêrmei op plak 27 yn 'e list mei asteroïdeûntdekkers.
Yn 1946 gong er mei in leeftyd fan 20 jier mei in stipendium nei it California Institute of Technology, dêr't er yn 1951 promovearre yn 'e wiskunde. Nei syn stúdzje ferhuze er nei Hawaï en joech dêr wiskunde lessen oant 1960. Dêrnei gong Comba nei softwareûntwikkelder IBM. Hy ûntwikkele in kompjûterprogram dy't de namme Comba-Multiplication krige. Yn krige Comba 2003 de Leslie C. Peltier-priis foar syn fertsjinsten yn 'e astronomy.
Linda Sarsour
Linda Sarsour kaam yn opspraak nei't bekend waard dat hja yn 2011 de folgjende tweet oer Brigitte Gabriel en Ayaan Hirsi Ali skreau: Brigitte Gabriel = Ayaan Hirsi Ali ... I wish I could take their vaginas away- they don’t deserve to be women (oersetting: Ik soe winskje dat ik harren fagina's weihelje koe. Hja fertsjinje it net om frou te wêzen).
Paul G. Comba
Hy is de skriuwer fan de Astronomical League's Asteroid Club Observing Guide en hy wie lid fan de Prescott Astronomy Club.
Comba stoar yn de âldens fan 91 jier.
Linda Sarsour
Yn in réaksje neamde Ayaan Hirsi Ali Linda Sarsour in "fake feminist" dy't net de universele minskerjochten ferdigenet.
Rødovre (gemeente)
Rødovre is in gemeente yn de regio Haadstêd (Deensk: Region Hovedstaden) yn Denemark.
De hjoeddeiske gemeente ûntstie yn 1901 doe't de parochy Rødovre ôfskieden waard fan de parochy Brønshøj-Rødovre en Brønshøj by de stêd Kopenhagen foege waard. De gemeente bleau by de weryndielings fan 1970 en 2007 ûnferoare en selsstannich.
Rødovre is te ferdielen yn fjouwer parochy's: Rødovre (13.145 ynwenners), Islev (11.581), Hendriksholm (6.512) en Grøndalslund (8.105 ynwenners),
De gemeente is folslein beboud, foar it measte mei hûzen, en is yn demografysk opsicht in multikulturele gemeente.
List fan Yslânske ambassadeurs yn Litouwen
Dit is in list fan Yslânske ambassadeurs yn Litouwen.
List fan planetoïden 81201-81300
Dit is in list fan planetoïden 81201-81300.
Edikt fan Nantes
It Edikt fan Nantes waard op 13 april 1598 útfeardige troch de Frânske kening Hindrik IV. De hugenoten krigen rjochten op útoefening fan harren leauwe en garnizoensrjocht yn in pear Súd-Frânske stêden. Dat makke ûnderdiel út fan de polityk fan Hindrik IV om de godstsjinstige twisten yn Frankryk te beëinigjen.
De foarnaamste bepalings wiene: thumb|right|It kastiel fan de hartoggen fan Bretanje yn Nantes, dêr't it Edikt útfeardige waard It edikt soarge yndie foar de winske frede in pear desennia lang, oant Richelieu de Hugenoaten yn 1629 harren rjochten wer ôfnaam. Loadewyk XIV, dy't mei it âlder wurden hieltiten devoater katolyk waard, luts it edikt yn 1685, ûndanks de protesten fan syn bychtheit François d'Aix de La Chaise, definityf yn, wêrnei't 50 000 Hugenoaten nei Nederlân, Ingelân en de Kanaaleilannen ta flechten. Nei it ynlûken fan it Edikt fan Nantes yn oktober 1685, hjit it formeel Edikt fan Fontainebleau.
De GFR
Opdracht
Dahl droech The BFG op oan syn dochter Olivia, dy't yn 1962 mei sân jier ferstoar oan in harsensûntstekking dy't feroarsake wie troch de mûzels.
Ynhâld
Sofie (yn it Ingelsktalige orizjineel stavere as Sophie) is in weesfamke dat op in nacht net sliepe kin as se op bêd leit yn har weeshûs. As der bûtendoar in frjemd ljocht skynt, giet se derôf om út it rút te sjen, en sa wurdt se in ûnbidich grutte man gewaar dy't de strjitte delgiet. It is in reus mei yn 'e iene hân in koffer en yn 'e oare eat dat derút sjocht as in trompet. Hy sjocht dat Sofie nei him sjocht; it famke giet halje-trawalje wer op bêd en ferskûlet har ûnder de tekkens, mar dat helpt net, want de reus docht it rút iepen, lûkt de tekkens fansiden en plôket har sa fan har bêd ôf. Hy lûkt har troch it iepensteande rút nei bûten ta en ûntfiert har troch mei har fuort te draven. Dat giet alderûnbidichste hurd, en as er úteinlik ho hâldt, binne se oanbelâne yn in oar lân. De reus nimt Sofie mei nei binnen ta yn in reuseftige grot, dy't syn wente blykt te wêzen.
As de reus Sofie dêr delset, smeket se him om har libben te sparjen, mei't se mient dat er fan doel is en yt har op. Mar de reus laket en leit har út dat hy gjin minsken yt, hoewol't alle oare reuzen dat wol dogge. Sofie hat dêrom gelok dat se him troffen hat, de GFR, de Grutte Freonlike Reus. Mar om't se him sjoen hat, moat se no foar altyd by him bliuwe, want gjin inkele oare minske mei fan it bestean fan reuzen ôfwitte. Fierders drukt er har mei klam op it hert dat se nea op eigen manneboet syn grot ferlitte moat, om't syn buorlju har sûnder mis opfrette sille as se har fange.
Yn 'e grot komt Sofie better mei de GFR yn 'e kunde. Hy leit har út wat er oan it dwaan wie mei de koffer en de trompet: hy fangt dreamen, slacht se op yn syn grot, en jout de goede dreamen mei it trompeteftige ynstrumint troch oan bern fan oer de hiele wrâld, wylst er de nachtmerjes ferneatiget. De GFR yt inkeld saneamde 'snoaskommers'. Dat binne reuseftige, walchlik útsjende, streekte en mei warten oerdutsen komkommereftige grienten, dy't neffens Sofie smeitsje nei kikkerthûden en rotte fisk en neffens de GFR nei kakkerlakken en 'slymflibers'.
Op in stuit stoarmet der in oare reus de grot yn, dy't de Bloedtaper hjit. Sofie ferskûlet har yn in snoaskommer en wurdt op in hier nei opiten troch de Bloedtaper, mar as dy foar it ferstân kriget dat de GFR inkeld snoaskommers hat, walget er derfan en jout er him wer ôf. As Sofie neitiid oanjout dat se toarst hat, traktearret de GFR har op frisfrinken dat er 'fripsdripper' neamt, en dat lûdroftige ôfskiterigens feroarsaket om't de bubbels omleech sinke ynstee fan omheech te kommen. De GFR omskriuwt wat dan resultearret as 'sûsklappers'.
De oare moarns nimt de GFR Sofie mei nei Dreamelân om mear dreamen te fangen. Underweis wurdt er, om't er de lytste fan alle reuzen is en der boppedat noch nuvere gewoanten op nei hâldt ek, narre troch de oare reuzen en yn 't bysûnder troch harren lieder, de Fleislapefretter, dat de grutste en gefaarlikste reus fan allegear is. Ienris oankommen yn Dreamelân lit de GFR oan Sofie sjen hoe't er dreamen fangt, mar by fersin snipt er in nachtmerje, dy't er neitiid by de sliepende Fleislapefretter ynblaast, mei as gefolch dat de oare reuzen ûnderling deilis reitsje.
Sofie bepraat de GFR om 'e keninginne fan Grut-Brittanje om help te freegjen, sadat de oare reuzen finzen nommen wurde kinne. Mei har kennis fan 'e Londenske binnenstêd liedt se him nachts nei Buckingham Palace ta, dêr't de GFR in nachtmerje by de keninginne ynblaast dy't har bewust makket fan it gefaar dat de minskeslinende reuzen foar har lân foarmje. As de keninginne wekker wurdt út har eange dream, sit Sofie yn har sliepkeamer te wachtsjen om te befêstigjen wat de keninginne krekt te witten kommen is. Om't de dream ek kennis fan Sofie en har oanwêzigens yn 'e keninklike sliepkeamer omfette, leaut de keninginne har en stimt se dermei yn om te praten mei de GFR.
Nei dat petear stjoert de keninginne in hiel eskader helikopters mei werom nei it reuzelân, dêr't de oare reuzen fêstbûn wurde yn harren sliep. De Fleislapefretter wurdt healwei dat proses wekker en ûntkomt hast, mar Sofie en de GFR kinne him mei wurden wol oer en witte him foar it lapke te hâlden sadat er him oerjout. Hingjend ûnder de helikopters wurde de reuzen oerbrocht nei Londen, dêr't se finzen set wurde yn in djip gat en inkeld noch snoaskommers te iten krije. Neitiid wurdt der in reuseftich kastiel boud as wente foar de GFR, mei in lytse wenhûs der fuort njonken foar Sofie. Dêr libje se noch lang en lokkich wylst se geskinken ûntfange út alle lannen dy't ea it slachtoffer west hawwe fan 'e plondertochten fan 'e fleisitende reuzen. De GFR beslút in boek te skriuwen oer syn aventoeren mei Sofie, dat identifisearre wurdt as de roman dy't de lêzer no krekt útlêzen hat.
Oersettings, prizen en erkenning
The BFG hat ferskate prizen wûn, lykas de Deutscher Jugendliteraturpreis foar it bêste berneboek fan it jier, dy't yn 1985 binnenhelle waard troch de Dútsktalige oersetting, en de BILBY Award, dy't it boek yn 1991 taparte waard. Yn 2003 berikte The BFG it 56e plak yn The Big Read, in reuseftige opinypeiling mank it Britske publyk troch de BBC, mei as doel om 'e populêrste roman fan it Feriene Keninkryk fêst te stellen. Yn 2012, doe't it School Library Journal in opinypeiling ûnder syn lêzers hold, waard The BFG troch Amerikaanske skoalbern op it 88e plak set yn in top 100 fan alderbêste jeugdromans aller tiden.
Fryske oersetting
The BFG waard yn 2016 ûnder de titel De GFR yn it Frysk oerset troch Martsje de Jong. Dy fertaling waard útbrocht by Utjouwerij Regaad te Grins, mei yllustraasjes fan Hilda Groenesteyn. De boekfersoarging waard dien troch Peter Boersma en it printwurk wie yn 'e hannen fan Drukkerij Douma yn Dokkum. De útjefte waard mei mooglik makke troch finansjele stipe fan 'e Provinsje Fryslân, it Pot-Cuperus Fûns, de S.E. Wendelaar Bonga Stichting, it Feitsma Fûûns fwar it Frysk, de Boersma-Adema Stichting en de Douwe Kalma Stifting. In twadde printinge fan 'e oersetting ferskynde yn 2017. Om De GFR útjaan te meien, moast Regaad lang en yngeand op 't aljemint mei fertsjintwurdigers fan The Roald Dahl Literary Estate, dy't de auteursrjochten beheart. It heakke benammen om't Regaad eigen yllustraasjes tafoegje woe, wylst (ynsafier't neigien wurde kin) alle oare oersettings de plaatsjes fan sir Quentin Blake út it Ingelsktalige orizjineel oernommen hawwe. Yllustratrise Groenesteyn fielde sadwaande by dizze put in flinke druk op har skouders. Uteinlik waarden mear as sechstich fan har kleuretekenings yn kryt en akrylferve oan De GFR tafoege.
C.S. Lewis
Counter Strike Lewis, mear bekend as C.S. Lewis (Belfast, 29 novimber 1898 – Oxford, 22 novimber 1963) wie in yn Noard-Ierlân berne Britsk skriuwer, dichter, letterkundige en kristlik apologeet.
Lewis waard foaral bekend troch syn fan it kristendom ynspirearre boeken, fiksje, apologetyske en filosofyske ferhannelingen. Ien fan syn meast bekende wurken is The Screwtape Letters út 1942, dêr't er yn op orzjinele wize kristenen besiket te warskôgjen foar it leauweûndermynjende wurk fan de duvel. Lewis is noch mear ferneamd bleaun fan syn berneboeken oer it magyske lân Narnia, dêr't er oars deselde boadskip yn ferwurke hat. Dy boeken binne yn Ingelsktalige lannen algemien bekend, mar wurde, mei troch ferskate ferfilmingen dêrfan, ek in protte yn oarstalige lannen lêzen. Lewis wie in goefreon fan J.R.R. Tolkien.
Jonkheid
Lewis waard berne yn it noarden fan Britsk Ierlân en stie ek te boek as Ier, mar syn foarâlden wiene fan Wales. Heit wie de earste fan de famylje dy't trochleare koe en wie abbekaat. Syn mem wie in dochter fan in anglikaanske dûmny. Lewis lies in protte yn syn jonkeheid en tegearre mei syn trije jier âldere broer Warren Hamilton (Warnie) skreau er al op jonge jierren fantasyferhalen mei selsmakke yllustraasjes. As bern mocht er syn namme net lije en rillegau neamde er himsels Jack. Warnie en Clives freonen hawwe him dêrnei altyd sa neamd. Hy hie in lokkige jeugd oant syn mem oan kanker stoar. In moanne letter, hy wie doe tsien jier, moast er nei kostskoallen, Wynward School yn Warford, Ingelân (septimber 1908 – juny 1910), Campbell College yn Belfast (septimber–desimber 1910), Cherbourg School yn Malvern (jannewaris 1911–juny 1913) en Malvern College (septimber 1913–juny 1914). Yn syn autobiografy Surprised by Joy (1955) skriuwt er oar it leafdeleaze en yntellektueel ôfstompjende miljeu op dy skoallen. Yn The Silver Chair (1953, ien fan de sân boeken út de kroniken fan Narnia) ferwiist er ûnferhoalen nei dy episoade út syn libben.
Stúdzjetiid en oarloch
Yn septimber 1914, doe't de Earste Wrâldoarloch krekt begûn wie, gie er ynwenjen by priveelearaar William T. Kirkpatrick. Dêr hie er it tige nei't sin. Mei Kirkpatrick rette er him ta op it ferlykjend eksamen wêrmei't er yn 1916 in beurs foar de Universiteit fan Oxford krige. Rillegau moast er de stúdzje foar lange tiid ûnderbrekke fanwegen militêre tsjinst. Dat die er hij frijwillich; de tsjinstplicht gou net foar Ieren.
Yn de omkriten fan Arras, Noard-Frankryk, rekke er yn april 1918 ferwûne en koe net mear aktyf tsjinje. Dêrom mocht er nei hûs. Nei de oarloch begûn er fannijs syn stúdzje yn Oxford. Hy studearre dêr cum laude ôf yn de klassike talen, de klassike filosofy en de Ingelske taal- en letterkunde. Dêrnei wie er dosint oant 1954 oan dy universiteit.
Kristlik skriuwer en learaar
Nei syn jonkheid rekke er ferfjemde fan it kristlik leaue, mar letter begûn er him dochs wer fannijs op religy te oriïntearjen. Mei troch petearem mei leauwige kollega's as J.R.R. Tolkien en Hugo Dyson bekearde er him ta it kristendom. Dat proses hat er letter beskreaun yn Surprised by Joy (1955). Tolkien betreure it dat syn freon him net ta it katolike leauwe kearde, mar werom gie ta syn anglikaanske woartels en dêr yn de High Church-faksje syn ûnderkommen fûn. Yn syn lettere wurk wurde wol eleminten oantroffen dy't mei it katolisisme ferbûn wurde, sa as it ûnderskied tusken deasûnden en sûnden dy't ferjûn wurde kinne. Yn syn apologetyske geskriften besike Lewis it kiezen foar in beskate teologyske rjochting foar te kommen. Lykas Tolkien en Dyson wie Lewis yn Oxford lid fan de diskusjegroep Inklings.
Hy wie fan 1925 ôf oan as fellow en tutor ferbûn oan it Magdalen College yn Oxford.
'Spirits in Bondage (1919), syn earste boek, wie in dichtbondel en syn twadde in lang ferheljend gedicht: Dymer'' (1926).
Yn 1938 ferskynde fan syn hân in sciencefictionferhaal, Out of the Silent Planet, yn 1943 folge troch Perelandra (ek útjûn ûnder de titel Voyage to Venus) en yn 1945 troch That Hideous Strength. Dy trije boeken wurden meiïnoar wol de Ransom-trilogy neamd, nei de haadpersoan fan de earste twa dielen. Se binne ek útjûn ûnder de titel Space Trilogy.
Twadde Wrâldoarloch
By it grutte publyk waard Lewis earst bekend doe't er ûnder de Twadde Wrâldkriich in tal filosofyske en religieuze lêzingen by de BBC joech. Ut de protte positive reaksjes fan harkers die bliken dat Lewis yn de drege oarlochsjierren in protte minske opmoedige. Guon fan dy lêzingen waarden letter bondele ûnder de titel Mere Christianity (1952). Yn 1942 skreau er syn earste publykssukses, The Screwtape Letters (Brieven út de hel), dy't yn it earste jier njoggen printingen helle en in jier letter likefolle sukses yn de Feriene Steaten hie.
Lettere jierren en ferstjerren
Yn 1950 ferskynde The Lion, the Witch and the Wardrobe, it twadde diel fan de sân Kroniken fan Narnia, dy't er as earste skreaun hie.
Hy wurke oant 1954 in Oxford. Dêrnei waard er oan de Universiteit fan Cambridge beneamd op in apart foar him ynstelde learstoel Ingelske letterkunde fan Midsiuwen en Renessânse. Wichtige wittenskiplike publikaasjes binne ûnder oaren The allegory of love (1936), English litterature in the sixteenth century (excluding drama) (1954) en ''The discarded image. An introduction to medieval and renaissance litterature'' (postúm, 1964).
C.S. Lewis stoar, oan nierfalen, op deselde dei dêr't de Amerikaanske presidint John F. Kennedy op fermoarde waard yn Dallas, 22 novimber 1963. Op dy dei stoar de Britsk-Amerikaanske skriuwer Aldous Huxley ek. Skriuwer Peter Kreeft hat it boek Between heaven and hell skreaun, oer de hypotetyske moeting tusken dy trije nei harren dea yn in soarte hjirneimels. Dêr diskussearren se oer de persoan fan Kristus. C.S. Lewis waard te hôf brocht by de Holy Trinity Church yn syn wenplak Headington, by Oxford.
Hugenoaten
thumb|Frânske hugenoaten yn Amsterdam, 1715 Hugenoaten is de namme dy't yn de 16e en 17e iuw yn Frankryk jûn waard oan protestanten. De komôf fan it wurd is ûndúdlik. Mooglik ferwiist it nei Besançon Hugues, de lieder fan in revolúsje yn Genêve, of is it in ferbastering fan it wurd "Eidgenossen" dat it net-Frânske karakter fan it protestantisme beklamje wol. It wurd kin ek komme fan 'le Hugon', dat kweade geast betsjut. De katoliken brûkten de term 'hugenoaten' as skelnamme. Letter namen de protestanten yn Frankryk dizze term oer.
Skiednis
De Hugenoaten wiene de Frânkse oanhingers fan Calvijn. Yn it katolike Frankryk kaam it sûnt 1562 ta bluodderige godstsjinstoarloggen, dêr't in protte Hugenoaten by fermoarde waarden. Benammen de Bartholomeüsnacht yn 1572 koste in soad Hugenoaten it libben. De fyfde hillige oarloch tsjin de Hugenoaten begûn op 23 febrewaris 1574, de ferfolging duorre oant 1598. Yn dat jier furdige kening Hindrik IV it 'Edikt fan Nantes' út, dat oan de Hugenoaten frijheid fan religy takende. Hindrik IV hie sels ea Hugenoat west, mar hie him, om de troan bestige te kinnen, bekeard ta it katolike leauwe. Nettsjinsteande de frijheid fan leauwe waard it net feilich foar de Hugenoaten yn Frankryk. Om 1660 hinne beslueten hieltiten mear Hugenoaten Frankryk te ûntflechtsjen. Doe't yn 1685 kening Loadewyk XIV in ein makke oan it Edikt fan Nantes, waarden de Hugenoaten yn Frankryk foar altyd ta net-winske persoanen ferklearre.
Macmillan Publishers
Macmillan Publishers Ltd., ek wol bekend as de Macmillan Group, is in Britske útjouwerij, dy't oprjochte waard yn 1843 en dy't fêstige is yn Londen. It is ien fan 'e grutste en meast foaroansteande útjouwerijen fan it Feriene Keninkryk, dy't wrâldwiid aktyf is, mei kantoaren yn 41 ûnderskate lannen. Sûnt 1995 makket Macmillan ûnderdiel út fan 'e Dútske Verlagsgruppe Georg von Holtzbrinck GmbH.
Skiednis
Macmillan waard yn 1843 yn Londen oprjochte troch Daniel en Alexander Macmillan, twa Skotske bruorren dy't ôfkomstich wiene fan it eilân Arran, dat ûnderdiel útmakket fan 'e Hebriden. Fan dy beiden hie Daniel ferstân fan saken, wylst Alexander niget hie oan literatuer. Tegearre soargen se derfoar dat sokke grutte nammen as Charles Kingsley, Thomas Hughes, Christina Rossetti, Lewis Carroll, Alfred Lord Tennyson, Thomas Hardy en Rudyard Kipling harren wurk by Macmillan publisearren. Behalven literatuer brocht de útjouwerij ek non-fiksje út, wêrûnder standertneislachwurken lykas it Grove Dictionary of Music and Musicians (1877) en it Dictionary of Political Economy (1894-1899).
Macmillan fêstige yn 1869 troch syn folmacht George Edward Brett ek in kantoar yn New York, mar ferkocht syn belangen yn 'e Feriene Steaten yn 1896 oan Brett syn soan en pakesizzer, George Platt Brett sr. en George Platt Brett jr. Dy besleaten fanwegen nammebekendheid om 'e namme fan Macmillan Publishers te behâlden, ek al wie it Amerikaanske Macmillan fan dy tiid ôf in folslein selsstannich bedriuw. It Britske Macmillan bejoech him yn 1952 op 'e nij op 'e Amerikaanske merk fia syn dochterûndernimming St. Martin's Press.
Yn 'e tweintichste iuw brocht Macmillan Publishers wurken út fan bygelyks William Butler Yeats en Margaret Mitchell. Yn 1964, nei't er him weromlutsen hie út 'e polityk, waard de eardere Britske premier Harold Macmillan presidint-direkteur fan 'e útjouwerij, in funksje dy't er oant syn dea yn desimber 1986 útoefenje soe. Nei't yn 1987 de earder selsstannige útjouwerij Pan Books folslein oernommen wie troch Macmillan, waard ek úteinset mei it útjaan fan boeken ûnder de ymprint Pan Macmillan. Macmillan Publishers wie ien fan 'e âldste selsstannige útjouwerijen yn Grut-Brittanje, doe't de famylje Macmillan yn 1995 in mearderheidsbelang fan 70% yn it bedriuw ferkocht oan it Dútske útjouwersconcern Verlagsgruppe Georg von Holtzbrinck GmbH. De restearjende 30% waard yn 1999 troch Holtzbrinck opkocht, wêrmei't in ein kaam oan 'e bemuoienissen fan 'e famylje Macmillan mei de útjouwerij. It Amerikaanske Macmillan kaam ûnderwilens yn 1998 yn 'e hannen fan Pearson PLC, dat it yn 2001 trochferkocht oan Holtzbrinck. Sadwaande binne fan dy tiid ôf alle rjochten op 'e namme Macmillan wer yn ien hân.
Punysk
260px|thumb|In ynskripsje yn it Punysk, Gryksk en Hebriuwsk op Malta It Punysk is in útstoarne foarm fan it Fenisysk, dat ek in útstoarne taal fan de Kanaänityske taal yn de Semityske taalfamylje is. It waard sprutsen yn Noardwest-Afrika en ferskate Middellânske See-eilannen troch de Púnjers (Kartagers) yn de Klassike Aldheid fan de achtste iuw f.Kr. oant de sechsde iuw n.Kr.
It Punysk spjalte him fan it Fenisysk ôf doe't Kartago in machtige stêd ûnder Mago I waard. It is lykwols slim te sizzen wannear't it him ôfspjalte en taalkundigen binne it der net oer iens oft it Punysk as in eigen taal of as it as in dialekt fan it Fenisysk sjoen wurde moat.
Beskriuwing
Der binne religieuze ynskripjes en ynskripsjes fan persoanlike nammen bekend dy't yn it Punysk skreaun waarden. It stik Poenulus ("Lytse Kartager") fan Plautus befettet in pear sinnen fan de Punyske folkstaal.
''Quae lingua si improbatur abs te, nega Punicis libris, ut a viris doctissimis proditur, multa sapienter esse mandata memoriae. Poeniteat te certe ibi natum, ubi huius linguae cunabula recalent''.
"En as de Punyske taal troch dy fersmiten wurdt, ûntkenst hast itjinge dat troch de measte gelearden trochjûn waard, nammentlik dat in soad dingen dy't yn 'e Punyske taal yn boeken skreaun waarden, wyslik foar it ferjitten bewarre binne. Nee, do soest dy sels skamje moatte om berne te wêzen yn it lân dêr't de widze fan dy taal noch waarm is".
It is mooglik dat it Punysk de islamityske oermastering fan de Magreb oerlibbe hat. De geograaf al-Bakri fan dy tiid omskriuwt in folk yn Sirte, dy't in taal spruts dat gjin Latyn, Berbersk of Koptysk wie. It sprutsen Punysk hie langer as it skreaune Punysk oerlibbe. It is goed mooglik dat it ferarabisearjen fan it Punysk makliker gie, om't dy beide talen ta de Semityske taalfamylje hearre en dy neffens grammatika en wurdskat oerienkomsten hiene.
Fan 1565 ôf waard der ynearsten tocht dat it Malteesk fan it Punysk ôfstamje koe. Hjoeddeistige taalkundigen hawwe lykwols bewiisd dat it Malteesk fan it Arabysk ôfstammet, mooglik it Sisyljaansk Arabysk, mei ferskate lienwurden út it Italjaansk oernaam waarden. It Punysk waard lykwols yn it ferline yndie op Malta sprutsen. En om't Punysk sels in Kanaänityske taal wie, kaam it mear mei it Hebriuwsk as it Arabysk oerien.
Lykas syn Fenisyske foarfaar, waard it Punysk fan rjochts nei lofts skreaun, sûnder fokalen.
Skiednis
thumb|De fersprieding fan it Punysk thumb|It Kartaachske Ryk foar de Punyske oarloggen De Púnjers holden kontakten mei de Fenysjers oant de fal fan Kartago troch de Romeinske Republyk yn 146 f.Kr. Ynearsten wie der net folle ferskil tusken it Fenisysk en it Punysk, mar jierren letter waard it Punysk hieltyd mear beynfloede troch it Berbersk fan de Berberske folken út Lybje.
De oantsjutting "Nijpunysk" hat twa betsjuttings: ien dy't it Fenisysk alfabet oanbelanget en de oare dy't de taal sels oanbelanget. Yn de hjoeddeistige gearhing ferwiist "Nijpunysk" nei it Punyske dialekt dat sprutsen waard nei de fal fan Kartago en nei de Romeinske bemastering fan earder Punysk gebiet yn 146 f.Kr. Dat dialekt ferskilde fan it Punysk dat earder sprutsen waard, sa't sjoen wurde kin oan de oare stavering fan it eardere Punysk en troch it brûken fan net-Semityske nammen, sa as dy fan Libysk-Berberske oarsprong. It ferskil kaam troch de dialektyske ferskillen dat it Punysk ûndergie, om't it him fersprate tusken de Noardafrikaanske folken. Nijpunysk skriuwen befettet it Lepcis Magna N 19 fan 92 n.Kr.
De Romeinske Senaat wurdearre it wurk fan Mago, nei't de Romeinen Kartago ynnaam hiene, en dy lieten it wurk sjen oan Berberske prinzen dy't dêr biblioteken hiene. Mago syn wurk waard yn it Gryksk oersetten troch Cassius Dionysius fan Utica. De Latynske ferzje waard nei alle gedachten út it Gryksk wei oersetten. Oar Punysk literêr wurk is dat fan Hanno de Seefarder, dy't oer al syn aventoeren op syn ekspedysjes om Afrika hinne, en oer it festigjen fan nije koloanjes skreau.
In lettere ferzje fan it Punysk is it Latynsk-Punysk, dat yn it Latynsk alfabet skreaun wie, mar de staverings waarden lykwols sterk troch Noardwestafrikaanske talen beynfloede. Latynsk-Punysk waard oant de tredde en fjirde iuw n.Kr. sprutsen en der binne santich oerlevere teksten fan bewarre bleaun. Latynsk-Punyske teksten binne ûnder oaren de earste iuwske Zliten LP1, de twadde iuwske Lepcis Magna LP1 of de Bir ed-Dreder LP2 út de fjirde iuw.
Der is bewiis dat eltse foarm fan it Punysk nei 146 f.Kr. feroare; de Romeinske skriuwer Sallustius (86-34 f.Kr.) sei dat it Punysk "feroare waard troch houliken mei de Numydjers". Dy bewearing komt oerien mei oar bewiis dat wiist op in Noardafrikaanske ynfloed op it Punysk, sa as Lybysk-Berberske nammen dy't yn it Onomastikon fan Eusebius fan Caesarea beskreaun waarden. It lêste bewiis dêr't it Punysk as in libjende taal nei ferwiisde, wie dat fan de hillige Augustinus.
Hjoed-de-dei is der in ferskaat oan Berberske tiidwurden, dy't fan it Punysk ôfstamje, lykas it wurd foar "leare", almid fan yulmad te ferlykjen mei it Hebriuwske למד.
Punysk skrift
It Punysk skrift hie, lykas it Fenisysk skrift, dêr't it eins in fariant fan wie, 22 konsonanten. Guon letters yn it Punysk skrift hiene lykwols in justjes oare útspraak as yn it Fenisysk skrift.
Tony Popovic
(4 july 1973) is in eardere Australysk fuotballer. Earder spile foar Sydney United, Sanfrecce Hiroshima, Crystal Palace, Al-Arabi en Sydney. spile ek yn it Australysk fuotbalalvetal. Hy die mei oan it Wrâldkampioenskip 2006.
Klaas Folkerts Post
Klaas Folkerts Post (Kimswert, 9 desimber 1843 – Amsterdam, 17 febrewaris 1921) wie in Frysk keatser dy't yn 'e njoggentjinde iuw trije kear de PC wûn. Hy wie ferver fan berop en dreau in kafee yn Kimswert. Post rekke lykwols oan 'e drank en syn bedriuw gie oer de kop. Hy ferfear nei Amsterdam, dêr't er de rest fan syn libben wenne.
Keatskarriêre
Post waard yn 1843 berne yn Kimswert, yn 'e doetiidske gritenij Wûnseradiel. Hy sette yn 1861 útein mei in karriêre yn it keatsen. Dat jiers died er mei in partoer dat fierders bestie út twa fan syn bruorren mei oan 'e PC yn Frjentsjer, mar dat waard gjin súkses. Yn 1864 einige er mei oare maten foar it earst op it twadde plak fan 'e PC.
Yn 1867 wûn Post foar it earst de PC, yn 'e mande mei Rein Schiphof en Auke Miedema, beide fan Berltsum. Yn 1868 prolongearren dy trije mannen harren titel, en yn 1869 wûn Post de PC foar de trêde kear, doe mei Miedema, dy't ûnderwilens nei Frjentsjer ferfearn wie, en Klaas W. Boorsma fan Tsjummearum. Neitiid behelle Post noch fjouwer kear it twadde plak op 'e PC: yn 1871, 1872, 1875 en 1876. Dêrmei garre er yn totaal 50 punten op foar it Ivich Keatsklassemint. Yn 1876 breide Post in ein oan syn keatskarriêre.
Fierdere libben
Hy wie ûnderwilens yn 1867 troud mei in Antsje Westra. Syn frou wie de dochter fan in rike grutboer, mar hja hie in hazzelippe, en dêrom wie hja dreech oan 'e man te helpen. Klaas Post, dy't fan berop ferver wie, fûn soks lykwols gjin beswier, en dêrop kocht syn skoanheit foar him it Kimswerter kafee 'Grutte Pier'. Mei't dêr fanwegen Post syn sportaktiviteiten in protte keatsers del kamen, rûn dy saak yn 't earstoan poerbêst. Sa't in protte kastleins yn 'e njoggentjinde iuw diene, organisearre Post sels ek geregeldwei keatspartijen, wêrby't er flinke prizen beskikber stelde: inkeldris wol ƒ60, wat yn dy tiid in wier fermogen wie.
Nei 1876 bleau it om Post hinne in hoart stil, oant der yn 1879 in advertinsje fan him yn in pleatslike krante ferskynde wêryn't er om klanten foar syn ferverswurk frege. Ut 'e tekst komt net nei foarren wat der krekt bard wie, mar wol skreau er: "Wat my oerkommen is, kin en sil eltsenien wol barre kinne." Ut lettere foarfallen kin opmakke wurde dat Post oan 'e drank rekke wie en dat er syn kafee kwytrekke wie.