cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Wyatt Earp
Nei Tombstone
By de ferkiezings foar it amt fan sheriff fan Pima County, yn novimber 1880, naam de sittende sheriff, Charlie Shibell, in Demokraat, it op tsjin 'e Republikeinske útdager Bob Paul. Mei't de krite sterk Republikeinsksinnich wie, waard ferwachte dat Paul Shibell maklik ferslaan soe. The Cowboys wiene lykwols op 'e hân fan Shibell, en soargen der mei stimbusfraude foar dat Shibell syn funksje mei in marzje fan 54 stimmen behold. Paul focht dy útslach oan, en Earp, dy't sels ek in Republikein wie, naam ûntslach as helpsheriff om him dêrby te helpen. Shibell stelde foar him yn 't plak de Demokraat Johnny Behan oan. Uteinlik waard Paul yn april 1881 yn it gelyk steld, mar hoewol't er doe sheriff fan Pima County waard, koed er Earp net syn âlde funksje weromjaan, mei't per 1 jannewaris 1881 Cochise County ûntstien wie út it eastlike part fan Pima County, sadat Tombstone en omkriten doe net mear ta de jurisdiksje fan Paul hearden.
Foar de nije posysje fan sheriff fan Cochise County hiene sawol Earp as Behan belangstelling. Under de rjochtsaak nei de Sjitpartij by de O.K.-Kraal tsjûge Earp lykwols dat hy en Behan it op in akkoartsje goaid hiene: Earp loek him werom, en sadree't Behan sheriff wurden wie, soed er Earp as helpsheriff beneame. Behan waard yn febrewaris 1881 yndie sheriff, mar hy briek syn ûnthjit en beneamde Harry Woods, in foaroansteand Demokraat, as helpsheriff. Doe't Behan ûnder de eed oer dy kwestje befrege waard, ûntstried er earst dat er in oerienkomst sletten hie mei Earp, mar letter joech er ta dat it dochs wier wie. Neffens him hied er neitiid syn wurd brutsen fanwegen in foarfal dat koart foar syn oanstelling plakhie. Der wie nammentlik mear as in jier earder in hynder fan Earp stellen, en begjin 1881 waard Earp trochdien dat dat bist yn it besit wie fan Ike Clanton, in lid fan The Cowboys, en dy syn broer Billy Clanton. Earp en Doc Holliday rieden nei de ranch fan 'e Clantons ta en hellen ûnderweis Behan yn in kapwein yn, dy't Ike Clanton in daging foar in rjochtsaak besoargje soe dy't neat mei de kwestje fan it stellen hynder út te stean hie. Neffens Earp joech Billy Clanton it hynder daliks werom sadree't hy en Holliday op 'e ranch oankamen, mar neffens Behan hie Earp tsjin Billy Clanton sein dat sheriff Behan ûnderweis wie om 'e Clantons op te pakken foar hynstedieverij. Om't er de sheriff yndie oankommen sjen koe, joech Billy Clanton doe sûnder fierder tsjinakseljen it hynder werom. Troch dat bedroch wiene sawol Behan as de Clantons yn ferlegenheid brocht, en dêrom woe Behan neitiid net mear mei Earp gearwurkje.
Njonken dat beropsmjittige skeel wie der ûnderwilens ek op it persoanlike flak in konflikt tusken de 32-jierrige Earp en de 35-jierrige Behan ûntstien, mei't beide mannen belangstelling hiene foar deselde 18-jierrige frou, in Josephine Sarah Marcus (1861-1944). Neffens eigen sizzen wie dy op 1 desimber 1879 yn Tombstone oankommen as lid fan it teäterselskip fan Pauline Markham, mar hjoeddeistige histoarisy hawwe gjin inkeld bewiis weromfine kind dat immen mei har namme ea lid wie fan dy troep. Oan 'e oare kant is wol bekend dat Behan, foar't er yn septimber 1880 nei Tombstone ta kommen wie, in prostituee ûnderhold dy't Sadie Mansfield hiet. Mei't Sadie in bekende ropnamme foar Sarah is, en prostituees yn it Wylde Westen geregeldwei harren nammen feroaren, giet men der no frij algemien fan út dat Josephine Sarah Marcus eins deselde wie as Sadie Mansfield, dy't Behan nei Tombstone efternei reizge wêze moat.
Yn it foarjier fan 1881 trof Josephine har frijer Behan op bêd oan mei in freondinne fan harres, en fan gefolgen sette se him oan 'e dyk. Underwilens wie Earp syn freondinne Mattie Blaylock oanhelle rekke mei migrêne, dêr't har de pinestiller laudanum foar foarskreaun waard. Dêr wie se oan ferslave rekke. Hoewol't der gjin kontemporêne boarnen binne foar in relaasje tusken Earp en Josephine yn harren tiid yn Tombstone, kin dat maklik lizze oan it feit dat se beide neitiid hurd bodde hawwe om Earp syn reputaasje te behimmeljen. Sa waarden de nammen fan Josephine en Mattie Blaylock ûnder bedriging mei in rjochtsaak bûten de biografy Wyatt Earp: Frontier Marshal fan Stuart Lake holden, en Josephine fertelde ek oan Earp syn biografen dat er nea alkohol dronk, gjin saloons yn besit hân hie dêr't gokt waard en nea behelle wie yn it oanbieden fan prostitúsje, wat allegear planute leagens wiene.
Nei't er syn posysje as helpsheriff kwytrekke wie, kocht Earp yn jannewaris 1881 in oandiel fan 25% yn 'e Oriental Saloon. Hy beloek âlde freonen as Bat Masterson en Luke Short by syn wurk dêre. Om dyselde snuorje hinne soe Earp (neffens syn biograaf Stuart Lake) sûnder help in grutte oproerige kliber folk delbêde hawwe dy't de gokker Michael O'Rourke lynche woe. Dyselde hie nammentlik, nei't er sels bewearde út selsferdigening, Henry Schneider deade, de populêre haadyngenieur fan 'e Tombstone Mining and Milling Company. Yn wurklikheid bêde Earp de mannichte folk net allinnich del, mar yn 'e mande mei Behan, syn broer Virgil en in Ben Sippy. It ferhaal sa't it ferteld waard troch Lake soe lykwols sterk bydrage oan 'e leginde fan Wyatt Earp.
Sjitpartij by de O.K.-Kraal
Op 15 maart 1881 diene The Cowboys by Benson in mislearre oerfal op in postkoets fan Kinnear & Co., dy't nei't sein waard $26.000 oan sulver ferfierde (likernôch $635.000 yn hjoeddeisk jild). Dêrby kamen de koetsier Eli "Budd" Philpot en de passazjier Peter Roerig om. De bruorren Earp stalden in posse gear om 'e dieders op te spoaren. Se arrestearren in Luther King, dy't bekende dat er de leien fan 'e hynders beetholden hie foar de wiere dieders: Bill Leonard, Harry "The Kid" Head en Jim Crane. King waard oerdroegen oan sheriff Johnny Behan, dy't him nei it tichthûs brocht. Dêr gie King de foardoar yn en daliks de efterdoar wer út. De trije neamde dieders waarden nea pakt om't se alle trije koarte tiid letter deasketten waarden by oare berôvings.
Op 8 septimber 1881 waard der wer in oerfal op in postkoets dien, diskear op ien fan 'e Sandy Bob Line fan Tombstone nei Bisbee. De maskere banditen berôven de passazjiers en naaiden út mei de klûs, mar harren identiteiten waarden efterhelle oan 'e hân fan harren stimmen, dy't de passazjiers weromkend hiene. It wiene twa helpsheriffs fan Behan: Pete Spence, dy't eins Elliot Larkin Ferguson hiet, en Frank Stilwell, allebeide freonen fan Frank McLaury en de oare Cowboys. Virgil Earp stalde fannijs in posse gear dêr't syn bruorren Wyatt en Morgan diel fan útmakken en arrestearre Spence en Stilwell. De beide mannen waarden letter op boarchtocht frijlitten yn ôfwachting fan harren rjochtsaak. Dit ynsidint late ta nije bedrigings fan The Cowboys oan it adres fan 'e bruorren Earp.
De spanning dy't him tusken de bruorren en de binde opboud hie, kaam hommels ta ûntlading op woansdei 26 oktober 1881. Dy deis wiene Ike Clanton, Frank McLaury en in groepke oare Cowboys yn Tombstone gearkommen by in feekraal oan Fremont Street dy't de O.K.-Kraal hiet. Virgil Earp hearde dêrfan, en besleat yn syn hoedanichheid as stedsmarshal dat de mannen ûntwapene wurde moasten. Hy frege syn bruorren Wyatt en Morgan en Doc Holliday om him dêrby te helpen. Wyatt wie op dat stuit tydlik assistint-U.S. marshal, Morgan wie helpstedsmarshal, en Virgil swarde Holliday spesjaal foar dy gelegenheid ek yn as helpstedsmarshal. Middeis omtrint 15.00 oere setten se fjouweresom nei de O.K.-Kraal ta. Dêr troffen se fiif leden fan The Cowboys oan. Doe't Virgil oanjoech dat se harren wapens opjaan moasten, briek der in sjitpartij út: de ferneamde Sjitpartij by de O.K.-Kraal. Ike Clanton en Billy Claiborne naaiden út, mar Frank McLaury, syn broer Tom McLaury en Billy Clanton waarden deasketten. Morgan rûn in skampskot oer de skouderblêden en de wringe op, Virgil waard troch it kût sketten en Doc Holliday krige in skampskot. Wyatt wie de iennichste dy't alhiel ûnskansearre út it gefjocht kaam. Troch de legindefoarming om syn persoan hinne wurdt Wyatt Earp hjoed de dei sjoen as de sintrale persoan yn 'e sjitpartij, mar dat strykt net mei de wurklikheid. Virgil Earp wie U.S. marshal en stedsmarshal fan Tombstone, en hy naam it foartou ta de konfrontaasje. Dêrby hied er ek folle mear ûnderfining as sheriff, marshal en oarlochsfeteraan as Wyatt.
Wraak en wjerwraak
Op 28 desimber 1881 rekke Virgil Earp swierferwûne en foar it libben skeind doe't er mei in jachtgewear delsketten waard wylst er fan 'e iene saloon oan Allen Street nei de oare rûn. Yn it gebou oan 'e oare kant fan 'e strjitte, dêr't wei sketten wie, waard Ike Clanton oantroffen. Wyatt liet himsels ta assistint-U.S. marshal beneame om belutsen te bliuwen by it ûndersyk, mar yn febrewaris 1882 tsjinnen sawol hy as Virgil harren ûntslach yn, dat lykwols troch U.S. marshal Crawley P. Dake wegere waard. Dyselde deis waard Ike Clanton frijsprutsen fan belutsenens by de oanslach op Virgil Earp, doe't er sân tsjûgen foar de rjochtbank brocht dy't allegear ferklearren dat Clanton dy deis net yn Tombstone, mar yn Charleston west hie. Op 18 maart waard Morgan Earp deasketten doe't er jûns let oan it biljerten wie. De dieder fjurre út in tsjustere stege wei troch in finster yn in doar nei binnen ta. De kûgel tebrizele Morgan syn rêchbonke, en in twadde kûgel rekke op in hier nei Wyatt. Morgan stoar fjirtich minuten letter, wylst de dieder yn it nachtlik tsjuster wist te ûntkommen.
Op dat stuit fûn Wyatt Earp dat er net mear op 'e wet fertrouwe koe, en besleat er it rjocht yn eigen hannen te nimmen. Hy konkludearre dat de iennichste manear om mei de moardners fan syn broer ôf te weven wie om se allegear dea te sjitten. Dêrmei begûn de saneamde Earp Vendetta Ride. Om't er noch altyd assistint-U.S. marshal wie, koe Earp de deis nei de moard op Morgan in eigen posse gearstalle, dy't bestie út syn bruorren James en Warren, Doc Holliday, Sherman McMaster, Jack "Turkey Creek" Johnson, Hairlip Charlie Smith, Dan Tipton en Texas Jack Vermillion. Se brochten it stoflik omskot fan Morgan nei it stasjon yn Benson, dêr't James Earp de trein naam om syn broer nei Colton yn Kalifornje te bringen, dêr't harren âlden doe wennen, en dêr't Morgan syn widdo him begrave woene. De rest fan 'e posse bewekke Virgil Earp en dy syn frou Addie by harren ôfreis nei Tucson, om't de Earps heard hiene dat Frank Stilwell dêr wachte om Virgil dea te sjitten. De oare moarns waard it libbenleaze en mei kûgels trochsingele lichem fan Stilwell dêr by it spoar oantroffen. Wyatt en fiif oare wetstsjinners waarden beskuldige fan 'e moard op Stilwell, en rjochter Charles Meyer feardige arrestaasjebefellen tsjin harren út.
De posse fan Earp wie ûnderwilens al weromkeard yn Tombstone, dêr't sheriff Behan healhertich besocht om harren tsjin te hâlden. Hairlip Charlie en Warren bleaune yn 'e stêd, wylst de oaren ôfsetten nei it kamp fan Pete Spence yn it Dragoon-berchtme. Dêr troffen se Florentino Cruz oan, byneamd Indian Charlie, dy't se deaden. Twa dagen letter, yn 'e neite fan Iron Springs, yn it Whetstone-berchme, staten se ûnferwachts op in kamp fan The Cowboys, dêr't Curly Bill Brocius, Pony Diehl en ferskate oaren oanwêzich wiene. Neffens tsjûgeferslaggen fan beide kanten briek der daliks in sjitpartij út, wêrby't Wyatt Earp isolearre rekke fan 'e rest fan 'e posse, tegearre mei Texas Jack Vermillion, fan wa't it hynder deasketten waard. De oaren loeken har werom om dekking te sykjen. Curly Bill Brocius skeat mei in jachtgewear op Earp, mar miste, wêrnei't Earp him mei it gewear yn it boarst skeat, dat er it bestoar. Nei't er syn gewear leechsketten hie, loek Earp syn revolver, wêrmei't er Johnny Barnes deadlik ferwûne en Milt Hicks yn 'e earm skeat. Doc Holliday holp Texas Jack út 'e fjoerliny, wylst Wyatt himsels op it hynder yn feilichheid brocht.
Neitiid ried de posse nei it noarden, dêr't se op 'e ranch fan Hugh en Jim Percy net wolkom wiene om't dy benaud wiene foar The Cowboys. Nei in miel en wat rêst setten Earp-en-dy dêrom te neare nacht wer ôf en yn 'e neite fan Tombstone joegen Hairlip Charlie en Warren Earp har by de groep. De oare deis, op 27 maart, berikten se de Sierra Bonita Ranch fan 'e rike hynstefokker Henry C. Hooker. Dêr waarden se gastfrij ûnthelle, en doe't Earp sei dat hy en syn mannen farske hynders keapje woene, wegere Hooker dêrfoar eltse betelling. Doe't der berjocht kaam dat in oare posse ûnder sheriff Behan nei Earp-en-dy op 'e siik wie, oppenearre Hooker dat Earp syn ranch wol brûke mocht foar in konfrontaasje. Earp sette lykwols mei syn mannen ôf ear't Behan op 'e Sierra Bonita Ranch arrivearre, en hoewol't Behan him withoefier efterneisiet, helle er him nea yn. Mids april 1882 ferlieten Wyatt en Warren Earp, Doc Holliday, Turkey Creek Johnson, Texas Jack Vermillion en Sherman McMaster Arizona troch de grins mei Nij-Meksiko oer te stekken.
Yn Nij-Meksiko bedarren Earp-en-dy yn Albuquerque, dêr't se Earp syn âlde maat Bat Masterson metten. Dy gie mei harren nei Trinidad, yn Kolorado, dêr't er in saloon besiet dêr't Wyatt in skoftke as krûpeur wurke. Yn maaie 1882 giene Wyatt en Warren Earp, Texas Jack en mooglik ek Dan Tipton nei Gunnison, dêr't Wyatt ek wer as krûpeur yn in pleatslike saloon oan it wurk gie. Doc Holliday keas ûnderwilens syn eigen paad troch nei Pueblo te gean en dêrwei nei Denver.
Wyatt Earp liet syn hûs yn Tombstone efter yn 'e hannen fan Mattie Blaylock, mei wa't er jierrenlang oer de putheak troud west hie, mar hja sette ôf nei Colton, yn Kalifornje, dêr't se by syn âldelju in skoft op him wachte. Doe't se úteinlik akseptearre dat er net om har komme soe, ferfear se nei Pinal City (Arizona), dêr't se harsels wer as prostituee begûn te ûnderhâlden. Har ferslaving oan laudanum boaze almar fierder oan, en op 3 july 1888 stoar se dêr. De deadsoarsaak waard fêststeld as "selsmoard troch opiumfergiftiging". Underwilens wie Josephine Marcus op 25 maart 1882 ûnder de namme fan "frou Wyatt Earp" út Tombstone wei gien nei Los Angeles, dêr't se wei trochreizge nei har famylje yn San Francisco. Yn july fan dat jier joech Earp him dêr by har, en begjin 1883 naam er har mei werom nei Gunnison. Josephine soe de folgjende 46 jier syn oarehelte wêze, hoewol't se nei alle gedachten nea foar de wet trouden.
De Sjitpartij by de O.K.-Kraal duorre mar tritich tellen, mar feroare de koerts fan it libben fan Wyatt Earp folslein. Nei't er Frank Stilwell ombrocht hie, waarden syn dieden fierders ferslein yn 'e Amerikaanske nasjonale parse, en sa waard er in leginde fan it Wylde Westen.
Fierdere aventoeren
Yn it foarjier fan 1883 besocht de boargemaster fan Dodge City (Kansas) Earp syn freon Luke Short, dy't foar in diel eigner wie fan 'e Long Branch Saloon, saaklik te ruïnearjen. Doe't dat net slagge, besleat er him simpelwei út 'e stêd te ferjeien, wat ta in barren late dat bekend kaam te stean as de Oarloch fan Dodge City. Short tillegrafearre nammentlik syn maten om help en op 31 maaie 1883 arrivearren Earp en Josephine yn Dodge City. Wylst Short yn Kansas City de sitewaasje bespriek mei gûverneur George Washington Glick, marsjearre Wyatte Earp mei Bat Masterson, Texas Jack Vermillion, Johnny Millsap, Shotgun John Collins en Johnny Green de haadstrjitte fan Dodge City del nei de Long Branch Saloon, dêr't de mannen ynsward waarden as helpmarshals troch plysjeman Prairie Dog Dave Marrow. De gemeenteried bea doe by wize fan kompromis oan om Short tsien dagen lang weromkomme te litten sadat er syn saken ynoarder meitsje koe, mar Earp stegere dat ôf, en twong de ried dêrmei om te kiezen tusken in wapene konfrontaasje en de definitive weromkear fan Short. De ried bûn yn, en doe't Short út Kansas City weromkearde, koed er sûnder swierrichheden syn saloon wer iepenje. De saneamde Oarloch fan Dodge City wie dêrmei foarby sûnder dat der in skot lost wie.
Yn 1884 bejoegen Wyatt en Josephine, syn bruorren Warren en James en James syn frou Bessie harren nei Eagle City yn Idaho (no in spûkstêd), dêr't goud, sulver en lead fûn wie. Earp kocht dêr belangen yn ferskate minen en waard oansteld as helpsheriff fan it krekt oprjochte Kootenai County. De goudsikers rekken allegeduerigen deilis om lânrjochten, dat Earp hie wurk by 't folop. Sa briek op 28 maart tusken hege sniebanken yn in heechoprinnend skeel út tusken Jack Enright, in sakepartner fan Earp, en in Bill Buzzard, dat eskalearre ta in fjoergefjocht. Mei syn broer James sprong Earp tusken de beide partijen yn en bêde de boel del foar't der immen ferwûne reitsje koe. Yn april 1885 wie Earp yn Embry Camp (no Chewelah, yn Washington) belutsen by in groepke goudsikers dy't in stik grûn oan oaren ûntstellen hiene. Likernôch tsien jier letter spoarde in sjoernalist Buzzard op, dy't fertelde dat Earp it brein efter dy dieverij west hie.
Nei't yn it neijier fan 1885 de goudminen yn Eagle City útdien rekken, ferfearen Earp en Josephine nei El Paso (Teksas), dêr't se yn 1887 wei fierder teagen nei San Diego, yn súdlik Kalifornje. Yn dy tiid soe San Diego krekt op it Amerikaanske spoarnetwurk oansletten wurde, wat dêr ta in boom yn 'e ûnreplik guodsektor late. Earp en de frou ferbleaune yn San Diego fjouwer jier lang hast útslutend yn in hotel, wylst hy spekulearre mei grûnbesit. Hy kocht ek fjouwer saloons, dy't allegear yn it 'respektabele' diel fan 'e stêd stiene, hoewol't de Oyster Bar, oan 5th Avenue, op 'e boppeferdjippings it Golden Poppy Bordeel húsfêste. Yn dyselde snuorje fungearre Earp ek as skiedsrjochter by bokswedstriden yn San Diego, San Bernardino (Kalifornje) en Tijuana (oer de grins yn Meksiko). Nei't er by it pokerjen it racehynder Otto Rex wûn hie, krige er boppedat belangstelling foar hurddraverijen, en yn 1889 wied er lid fan 'e sjuery by de hurddraverij yn Escondido.
Yn 1891 ferfearen Earp en Josephine nei San Francisco, yn noardlik Kalifornje, sadat Josephine tichter by har famylje wêze koe. Trochdat de ûnreplik-goedbubbel yn San Diego om dyselde tiid hinne barste, wie Earp al rillegau twongen om syn saloons te ferkeapjen. Tsjin 1896 hied er ek te min jild om noch racehynders te hâlden, hoewol't er trochgie mei it dielnimmen oan hurddraverijen as bedriuwslieder fan in hynstefokkerij yn Santa Rosa. Underwilens hiene Earp en Josephine in stoarmeftige relaasje, foar in part om't sy tefolle gokte en hy mei oare froulju omsloech, mar ek om't Earp in ûndogensk gefoel foar humor hie en der aardichheid oan belibbe om syn frou tsjin it hier yn te striken (sa neamde er har faak 'Sadie', hoewol't er wist dat se in hekel oan dy namme hie en 'Josephine' neamd wurde woe). Neffens Josephine soene sy en Earp yn 1892 foar de wet troud wêze troch de kaptein fan it jacht fan miljonêr Lucky Baldwin, dêr't se foar de kust fan Kalifornje op te gast wiene. Foar dy bewearing hat men lykwols nea offisjele dokumintaasje fine kinnen.
By de bokswedstryd tusken Bob Fitzsimmons en Tom Sharkey, op 2 desimber 1896 yn San Francisco, dy't oanpriizge waard as it wrâldkampioenskip yn 'e swiergewichtkategory, foel Earp op it lêste momint yn as skiedsrjochter. Fitzsimmons, dy't de favoryt wie, dominearre it hiele gefjocht troch, en yn 'e achtste omgong rekke er Sharkey op 'e sinneflecht, in tige gefoelich plak boppe-oan de búk fuort ûnder de ribbekast. Sharkey wie dêrtroch even net by steat om himsels te ferdigenjen, en de folgjende slach fan Fitzsimmons rekke him ûnder de gurle. Earp liet it gefjocht dêrop stil lizze en rôp Sharkey út ta winner om't Fitzsimmons himsels diskwalifisearre hie. Behalven Earp, dy't ticht op it gefjocht stie, hie lykwols suver nimmen de lêste slach fan Fitzsimmons sjoen, en de 15.000 boksfans dy't by it gefjocht oanwêzich wiene, begûne te boeroppen en Earp út te fluitsjen. Hoewol't ferskate dokters neitiid fêststelden dat Sharkey hurd yn it krús slein wie, hie it publyk in soad jild ynset op 'e oerwinning fan Fitzsimmons en wie it poerrazen oer de útkomst. Der waard rûnom fan útgien dat Earp troch Sharkey omkocht wie en dat der hielendal gjin stomp ûnder de gurle west hie.
Fitzsimmons stapte neitiid nei de rjochtbank ta om Earp syn beslissing weromdraaid te krijen, mar op 17 desimber oardiele de rjochter dat fjochtsjen om jild yn San Francisco yllegaal wie en dat er dêrom neat mei de saak te krijen hawwe woe. Sharkey behold de oerwinning, mar de oantaaste reputaasje fan Earp, dy't ûnderwilens fan alle kanten oanfallen en fan bedroch beskuldige waard, hie neat oan dy útspraak. Acht jier letter waard in dokter B. Brookes Lee oanholden yn Portland (Oregon), dy't derfan beskuldige waard dat er Sharkey syn ûnderlichem der sa útsjen litten hie dat it liek as wie de man yn it krús stompt. Hy bekende dat er dat dien hie, mar woe net sizze hoe. Hy sei ek dat er foar syn tsjinsten $1.000 krigen hie. As it ferhaal fan Lee wier is, wie Earp belutsen by in gefal fan matchfixing, mar it is ûndúdlik oft sa is. Yn elts gefal belibbe Earp gjin wille oan 'e útkomst fan 'e wedstryd, dy't syn namme op 'e minst mooglike manear bekendmakke hie yn 'e hiele Feriene Steaten. Ein desimber ferliet er San Francisco, dêr't it wenjen him frijwol ûnmooglik makke wie, en fêstige er him mei syn frou yn Yuma (Arizona).
Yn augustus 1897 reizgen Earp en Josephine werom nei San Francisco, mar allinnich om dêrwei in skip te nimmen nei Alaska, dêr't de Goudkoarts fan Klondike útbrutsen wie. Yn Nome iepene Earp mei ynvestearrings fan in groep kunde fan him in saloon en kasino, en yn Wrangell naam er inkele dagen lang in oanstelling as helpsheriff oan, om 'e pleatslike sheriff út 'e brân te helpen. Yn 'e simmer fan 1899 hied er in kafee yn St. Michael, en yn septimber fan dat jier liet er yn Nome de Dexter Saloon sette, it earste gebou fan twa ferdjippings yn dat stedsje en tagelyk de meast lúkse gelegenheid dy't der wie. De boppeferdjipping brûkte Earp om in bordeel te driuwen. Earp waard yn Nome twa kear arrestearre, û.m. foar iepenbiere dronkenskip, mar it kaam nea ta in rjochtsaak. Hy kaam dêr yn 'e kunde mei de skriuwers Jack London en Rex Beach, toanielskriuwer Wilson Mizner en bokspromoter Tex Rickard.
Getswerdersyl (slûs)
thumb|It monumint foar de eartiidske slûs "Getswerdersyl" yn de Slachtedyk De Getswerdersyl wie de noardlikste slûs yn de Slachtedyk. De syl yn de Slachtedyk krige syn name troch it eartiidske buorskip Gaetswerd yn Barradiel. Troch de slûs waard wetter út Eastergoa ôffierd nei de Waadsee by Roptasyl. Oarspronklik wie de slûs partikulier besit van de famylje Liauckama, de bewenners fan de Liauckamastate ûnder Seisbierrum. Sûnt de 17e iuw rekke de slûs yn ferfal. Dat wie foar de provinsje Fryslân de reden om de slûs oer te nimmen. Yn 1841 waard de slûs hielendal fernijd en fergrutte. It wie de ienige slûs yn de Slachte mei doarren, dêr't de slûs mei iepene en sluten wurde koe. Yn 1982 waard de slûs sloopt. Op it plak fan de slûs stiet no in betinkingsmonumint, wêryn't de oarspronklike tinkstienen fan 1841 ferwurke binne (sjoch ôfbyld). De sloop betsjutte foar de Alvestêdetocht dat dit plak net mear op redens foarby riden wurde koe en dat der in klúnplak makke wurde moast.
Wyatt Earp
Fierdere aventoeren
Yn novimber 1899 ferliet Earp Alaska en gie nei Seattle, yn Washington, dêr't er in saloon anneks kasino iepenje woe. Dêr kaam John Considine, dy't alle trije besteande gokhuzen yn 'e stêd yn 'e hannen hie, tsjin yn ferset. Earp naam lykwols de pleatslike gokker Thomas Urquhart as partner oan en tegearre iepenen se de Union Club oan it plein Pioneer Square. Dêrmei hiene se oansjenlik súkses, oant op 23 maart 1900 de oerheid fan 'e steat Washington fanwegen kaam tsjin it gokken yn Seattle, dat eins yllegaal wie, en de ynboel fan 'e Union Club yn beslach naam en opbaarne liet. Earp en Josephine kearden dêrop yn april werom nei San Francisco, mar in pear moannen letter namen se in skip nei Alaska, dêr't se yn desimber 1901 wei weromkamen mei fermogen dat rûsd wurdt op $80.000 (yn hjoeddeisk jild sa'n $2.270.000).
Getswerdersyl (slûs)
De bebouwing yn de omkriten hat de namme fan de slûs Getswerdersyl krigen.
Wyatt Earp
Fierdere aventoeren
Yn febrewaris 1902 setten se har nei wenjen yn Tonopah, yn Nevada, dêr't yn 1900 sawol goud as sulver fûn wie, en dat doedestiden bekendstie as de "Queen of the Silver Camps". Earp iepene dêr de Northern Saloon en kocht belangen op yn ferskate mynbouprojekten, wylst er ek tsjinne as helpmarshal ûnder in marshal J.F. Emmitt. Doe't de heechtijdagen fan Tonopah yn 1905 einigen, ferhuzen Earp en Josephine nei Goldfield, ek yn Nevada, dêr't syn broer Virgil en frou wennen. Earp kocht mynclaims fuort bûten Death Valley oan en op oare plakken yn 'e Mojave-woastyn. Yn 1906 ûntdiek er ferskate ertslagen fan goud en koper by Vidal, yn Kalifornje, oan 'e rivier de Kolorado, dêr't er mear as hûndert mynclaims opeaske yn 'e neite fan it Whipple-berchtme.
Yn dy jierren brochten Earp en de frou de simmers troch yn Los Angeles, mei syn oangename klimaat, dêr't se in hierhúske bewennen. Yn 1910, doe't er 62 jier wie, waard Earp dêr, tegearre mei de eardere resjersjeur Arthur Moore King, foar $10 deis ynhierd troch it Los Angeles Police Department om ferskate taken bûten de wet om út te fieren. Sa spoarden de beide mannen ferskillende kearen kriminelen op dy't de wyk nommen hiene nei Meksiko, wêrnei't se harren ûntfierden nei de Feriene Steaten, sadat se yn Los Angeles terjocht stean koene. Dat wurk, dat oant 1912 duorre, late ta Earp syn lêste wapene konfrontaasje. Yn oktober fan 1910 waard er troch H.L. Lewis, in eardere plysjekommissaris fan Los Angeles, nammentlik frege om lieding te jaan oan in posse om in groepke lânmjitters te beskermjen. Dat wiene wurknimmers fan 'e American Trona Company (ATC), dy't besochten mynclaims oan 'e igge fan 'e Searles-mar, dy't ryk wiene oan potjiske, yn besit te krijen wylst dyselde claims eins foar de faillite California Trona Company (CTC) ûnder kuratorskip fan it federale regear pleatst wiene.
Earp-en-dy wiene dus eins claimjumpers (lju dy't op ûntwetlike wize oaren harren mynclaims ôfhandich meitsje wolle), en sadree't de kurator fan 'e CTC foar it ferstân krige wat der geande wie, gie dy mei in eigen groep fan wapene fertsjintwurdigers nei de Searles-mar ta. Doe't dy yn it kamp fan Earp-en-dy arrivearren, stapte Earp (neffens it tsjûgenis fan Arthur Moore King) mei in Winchester-gewear yn 'e oanslach út syn tinte, skeat foar de fuotten fan federaal kurator Stafford W. Austin yn 'e grûn, en sei: "Meitsje dat jim fuortkomme of ik sjit jim oan grom, of myn namme is net Wyatt Earp!" Dêrop rôp de kurator der in U.S. marshal by, dy't Earp en 27 oaren arrestearre, harren yn beskuldiging stelde foar belediging fan 'e rjochtbank (dy't ommers de kurator oansteld hie), en harren doe nei hûs ta stjoerde. Earp syn bydrage oan it skeel tusken de ATC en de CTC holp net om 'e sitewaasje op te lossen, dy't neitiid eskalearre ta de saneamde Potjiske-oarloggen fan 'e Mojave-woastyn.
Lettere jierren en dea
Yn dyselde tiid sloech Stuart Lake, dy't in biografy fan Earp skriuwe woe, oates en toates by de Earps om. Omtrint 1923 krigen de Earps ek mear gedoente mei in Charles Welsh, in pinsjonearre spoaryngenieur dy't mei Wyatt Earp yn 'e kunde kommen wie yn 'e tiid dat dy helpmarshal yn Dodge City (Kansas) west hie. Earp en Josephine besochten de famylje Welsh fan dy tiid ôf geregeldwei by harren thús yn Needles (Kalifornje). Welsh syn dochter Grace Spolidora, fertelde yn 1990 by in fraachpetear mei de San Bernardino Historical Society dat se as tinerfamke oanwêzich west hie by withoefolle besites fan 'e Earps oan har âlden. Neffens har wie it Josephine dy't har allegeduerigen bemuoide mei de ferhalen dy't Earp oan Stuart Lake fertelde: "Sy woe dat er derút kaam te sjen as in tsjerkebesykjende hillige [...]. Wyatt woe dat hielendal net!"
De famylje Welsh hie it net stean op 'e gokferslaving fan Josephine. Neffens harren krige se in talage fan har famylje dy't se stiiffêst fergokte, wylst Earp, dy't op syn âlde dei krebintich waard, dan gauris foarbygean moast fan iten. Doe't de Welshes nei Los Angeles ta ferfearen, nûgen se de Earps, dy't dêr in nij hierhûs sochten, út om in skoft yn 'e boppeferdjipping fan it nije hûs te útfanhúzjen.
Wyatt Earp wie de lêste oerlibjende Earp-broer (hoewol't er sels oerlibbe waard troch syn suster Adelia) en ek de lêste oerlibjende dielnimmer oan 'e Sjitpartij by de O.K.-Kraal. Hy stoar op 13 jannewaris 1929 yn 'e âlderdom fan 80 jier thús yn syn wente oan West 17th Street yn Los Angeles oan wat neffens de measte boarnen groanyske blaasûntstekking wie (inkele boarnen wolle hawwe dat it om prostaatkanker gie). Syn widdo Josephine, dy't der stikken fan wie, liet it regeljen fan 'e begraffenis oer oan Welsh syn skoandochter Alma.
Josephine, dy't in joadinne wie, liet Earp syn stoflik omskot kremearje en begroef syn jiske dêrnei yn it geheim yn it famyljegrêf fan har folk op 'e Hills of Eternity, in joadsk begraafplak yn Colma (Kalifornje). Doe't se sels yn 1944 kaam te ferstjerren, waard se njonken him begroeven. Yn 1957, doe't de Tombstone Restoration Commission it plan opfette om Earp yn Tombstone te werbegraven, die bliken dat net ien, sels syn famylje net, wist wêr't er begroeven lei. Uteinlik wie it âld-resjersjeur Arthur Moore King, dy't útbrocht wat der mei syn stoflik omskot bard wie. De kommisje besleat dêrop en sjoch fan it plan ôf. Op 8 july 1957, koart nei't syn lêste rêstplak bekend wurden wie, besochten grêfskeiners om 'e urne mei Earp syn jiske op te graven en te stellen. Se koene him lykwols net fine en stielen doe syn (270 kg swiere) grêfstien. Dy waard úteinlik weromfûn, mar tsjin dy tiid wie op it grêf al in nije, lúksere grêfstien pleatst, dy't der hjoed de dei noch stiet.
Neilittenskip
De leginde fan Wyatt Earp sa't dy hjoed de dei bekend is, komt fierhinne fuort út 'e biografy dy't Stuart Lake oer him skreau: Wyatt Earp: Frontier Marshal. Dat boek ferskynde yn 1931, twa jier nei Earp syn dea, en fertelde in sterk fiksjonalisearre libbensferhaal, dat Lake ûnder strang tafersjoch fan Josephine Earp skreaun hie en dêr't bygelyks eltse bân tusken Earp en prostitúsje út weilitten wie. In selde soarte ferhaal kaam nei foarren út Josephine har autobiografy, I Married Wyatt Earp, dy't yn 1976 publisearre waard ûnder redaksje fan amateurhistoarikus Glenn Boyer. Jierrenlang waard dat boek as de absolute wierheid beskôge, mar yn 1998 kaam út dat Boyer hiel frij mei syn boarnen omsprongen wie, en joech er ta: "Ik bin gjin histoarikus. Ik bin in ferhaleferteller."
Wyatt Earp makket no ûnderdiel út fan 'e Amerikaanske folkloare. Syn libbensferhaal, en benammen syn rol yn 'e foarfallen yn Tombstone, hawwe withoefaak it ûnderwerp west fan romans, films en tillefyzjeprogramma's. It bekendst is yn dy kontekt de klassike westernfilm Gunfight at the O.K. Corral, út 1957, ûnder rezjy fan John Huston en mei Burt Lancaster yn 'e rol fan Wyatt Earp. Oare bekende films oer Earp binne Tombstone, út 1993, mei Kurt Russell as Wyatt Earp, en Wyatt Earp, út 1994, mei Kevin Costner yn 'e titelrol. Yn 1930 waard it doarp Drennan, yn Kalifornje, yn 'e neite fan guon fan Earp syn mynclaims, ta syn eare omneamd ta Earp. Tsjintwurdich komme in soad lju nei it joadsk begraafplak yn Colma om it grêf fan Wyatt Earp te besykjen.
YouTube
alt=Logo fan YouTube.|thumb|Logo fan YouTube. YouTube is in webstee dêr 't brûkers fideo's publisearje en besjen kinne. Elke brûker dy 't fideo's uploadt hat hjirfoar in eigen "YouTube-kanaal", dêr 't de fideo's op pleatst wurde kinne. Brûkers kinne har, as kar, fergees abonnearje op willekeurige kanalen.
YouTube is oprjochte op 14 febrewaris 2005.
Synapsiden
De synapsiden (Latynske namme: Synapsida) foarmje in taksonomyske groep binnen it ûnderryk fan 'e echte dieren (Metazoa), de boppestamme fan 'e nijmûnigen (Deuterostomata), de stamme fan 'e rêchstringdieren (Chordata), de ûnderstamme fan 'e wringedieren (Vertebrata), de tuskenstamme fan 'e kaakdieren (Gnathostomata) en de boppeklasse fan 'e fjouwerpoatigen (Tetrapoda). Dizze taksonomyske groep wurdt ynformeel ek wol oantsjutten as de "sûchdiereftige reptilen", en omfiemet de sûchdieren (Mammalia) en alle oare bisten dy't nauwer oan 'e sûchdieren besibbe binne as oan oare groepen fjouwerpoatigen. De sûchdieren binne dus út 'e synapsiden fuortkommen, en foarmje hjoed de dei de iennichste oerlibjende groep synapsiden.
Skaaimerken
Synapsiden kinne maklik ûnderskaat wurde fan oare fjouwerpoatigen trochdat hja mar ien ûnderste sliepfinster hawwe, in iepening leech yn 'e plasse efter elts each, wat de groei fan in bientige râne ûnder elts fan 'e eagen feroarsake; dêrfandinne de namme Synapsida, dat Gryksk is foar "fergroeide bôge". Primitive synapsiden wurde ornaris pelykosauriërs neamd, wylst mear ûntwikkele leden fan dizze groep oantsjut wurde as terapsiden. Hoewol't se gauris "sûchdiereftige reptilen" neamd wurde, hawwe se allegear folle mear gemien mei sûchdieren as mei reptilen, dat eins soe "reptyleftige sûchdieren" in bettere beneaming wêze.
Untwikkeling
De synapsiden ûntwikkelen har sa'n 324 miljoen jier lyn, yn it lette Karboan. In sustergroep waard foarme troch de sauropsiden (Sauropsida), dêr't letter de fûgels en reptilen út fuortkamen. Yn it Perm (299-251 miljoen jier lyn) wiene de synapsiden de grutste op lân libjende wringedieren, mar se waarden swier troffen troch it massale Permysk-Triassysk Utstjerren. Neitiid wiene de archosauriërs de grutste en meast foarkommende lânwringedieren. Der wiene net in protte net-sûchdiereftige synapsiden dy't it Trias oerlibben, hoewol't guon taaie folhâlders trochsetten oant yn it Kryt. Mar om't de sûchdieren ek ta de synapsiden hearre, kin steld wurde dat de synapsiden as groep ek hjoed de dei noch sa libben as in hert binne en sûnt it Kryteftich-Paleogeen Utstjerren teffens op 'e nij de grutste lânwringedieren omfiemje.
Grutte Wierd
Wijard Jelckama (Boalsert, ±1490 – Ljouwert, 30 novimber 1523) better bekend as Grutte Wierd fanwegen syn mânske lichemsbou en krêft, wie in Fryske legindaryske seerôver, rebel en frijheidsstrider. Syn foarnamme wurdt ek wol skreaun as Wierd en Wijerd.
Surinaamsk-Kreoalsk
It Surinaamsk-Kreoalsk (of koartwei Surinaamsk) is in yn Suriname sprutsen kreoalske taal (ek wol Sranantongo of koartwei Sranan neamd).
Namme
De namme Surinaamsk-Kreoalsk wurdt troch minsken mei in Surinaamske eftergrûn as net korrekt sjoen, omdat der ûnder de befolkingsgroepen fan Suriname oare talen sprutsen wurde dy't beskôge wurde as like belangryk as it Sranan. In oare bekende Surinaamske taal is bygelyks it Sarnami dat foaral troch Hindûstanen sprutsen wurd.
Sarnami betsjut lykas Sranan "Surinaamsk"; gebrûk fan it Surinaamsk foar allinnich it Sranan kin dus as diskriminearjend beskôge wurde. Foaral foarhinne waard de taal ek wol ynformeel oantsjutten mei Taki Taki of 'Negeringelsk', mar die beneamingen wurde tsjintwurdich as denigrearjend field.
Eftergrûn
It Surinaamsk-Kreoalsk is in Kreoalske taal basearre op it Ingelsk; dat wol sizze dat de (kearn)wurdskat foar it grutste part fan it Ingelsk ôfkomstich is. De taal is lykwols net foar sprekkers fan it Ingelsk fersteanber en by in soad wurden falt de oerienkomst mei harren Ingelske orizjinelen net op. Notiids is de taal leksikaal ôfhinklik fan it Nederlânsk, wat sizze wol dat nije wurden faak út it Nederlânsk ymportearre wurde.
It Sranan jildt, tagearre mei it Nederlânsk, as de lingua franca fan Suriname, in wiidfersprate kontakttaal, dy't yn it aldendeiske libben troch hast alle befolkingsgroepen brûkt wurdt. In skatting út 1997 joech 300.000 twadde-taalsprekkers, oftewol 80% fan de befolking fan Suriname.
Grutte Wierd
Libben
Doe't yn 1515 Grutte Pier syn striid tsjin de Habsboargers, Saksen en Hollanners úteinsette, sleat Jelckama him ek by it leger fan syn omke oan. Hy waard de ûnderbefelhawwer fan it leger fan Pier, de Arumer Swarte Heap.
Grutte Wierd wie der ek by doe't Grutte Pier oan syn Twadde belegering fan Medemblik begûn yn 1517. Alhoewol't it yn dy jierren noch min ferdigene fêstigingstedsje it swier te lijen krige koene de measte minsken harren yn feilichheid bringe. Doe't Grutte Pear earne yn it tiidrek 1518 - 1520 ophâldt mei de striid, naam Wijard it befel fan Pier syn troepen oer.
Wierd focht ek bûten Fryslân foar Gelre. Ek behelle er noch wol wat oerwinnings, mar lang om let waarden de Fryske frijheidsstriders dochs ferslein en oppakt. Yn 1523 waard fan Grutte Wierd de holle ôfslein. Neffens de ferhalen moast de beul wol fjouwer kear slaan tefoaren earst Jelckama's tige grouwe nekke troch wie. Mei it ferstjearren fan Jelckama kaam in ein oan de opstannen fan Fryslân.
Famylje
Jelckama hat troud west mei in frommes dat Fokel hjitte. It eksakte jier fan harren boaskjen is net wis. Fokel oerlibbe har man tritich jier, se stoar yn 1553. Fokel en Wijard hienen twa dochters, Bonga (1516-1575) en Fokel (1517-1546) en in soan, Janco Douwes Jelckama (1514-1587).
Pake- en beppesizzers en bernsbernsbern binne bekend. In bernbernsdochter dy't stoar yn 1625 liet fermoedlik de bloedline fan Jelckama útstjerre.
J.J. Kalma
Neffens J.J. Kalma, dy't yn syn boek Grutte Pier fan Kimswerd (De Tille, 1970) in haadstik oan Grutte Wierd besteget, kin der twifele wurde oan it feit dat Jelckama al as net in neef fan Grutte Pier west hat. Al kin der mei wissichheid sein wurde dat Grutte Wierd bestien hat, mar it famyljeferbân is neffens Kalma net wis.
It ferneamde Swurd fan Grutte Pier hat neffens Kalma net fan Pier west, mar fan Jelckama. Oer it algemien wurdt oannommen dat it swurd fan Grutte Pier west hat.
Thorvald Eriksson
Neffens de sêgen wie hy it haad fan in ekspedysje fan sa'n tritich man nei Amearika, dat de Wytsingen Vínland '(Wynlân)' neamden. Hy waard deade troch in pylk fan in Yndiaan (in man mei ien skonk), dy't troch de Wytsingen Skraelingen neamd waarden. Thorvald wie de earste Wytsing dy't yn it nije lân beïerdige waard.
Hebelius Potter
thumb|Hebelius Potter Hebelius (Haebele) Potter (Dokkum, 1768 - Soerabaja, 18 april 1824) wie in Frysk predikant en publisist.
Potter stie as herfoarme predikant yn Peins (1793-1805), yn Ingelân, yn Amsterdam, Dútslân en yn Nederlânsk-Ynje.
Libben en wurk
Potter gie yn in soarte fan frijwillige ferbanning, mei ûnder druk fan revolúsjonêre ûntjouwings yn noard-west Fryslân (Jakobinen) nei 1795. Ek yn it bûtenlân waard er lykwols mei dieden fan geweld konfrontearre. Op syn earste reis nei Súd-Afrika bedarre er yn in seeslach tusken Ingelske en Frânske skippen. Hy waard as kriichsfinzene nei Plymouth en letter nei Londen brocht. Dêr kaam er yn tsjinst by de Hollânske gemeente yn 1806. Werom yn Nederlân waard er yn 1807 helppreker te Amsterdam en yn 1810 predikant by de Hollânske gemeente yn Hanau, oant 1818. Yn Hanau seach er út de toer fan syn tsjerke wei hoe't de legers fan Napoleon oan 'e slach wienen (30 oktober 1813).
Dêrnei ferfarde er nei Ynje. Ek letter reizge Potter noch in soad en naam hjir en dêr pastorale soarch op 'e noed. Hy skreau sa'n tolve reisferhalen mei dêryn ek meidielingen oer Fryslân. It makke him in bekend skriuwer yn syn tiid, mar syn wurk waard nei syn dea rillegau fergetten.
Potter wie troud mei A. Visscher, dy't 10 febrewaris 1856, by har bern te Probolingo stoar.
Publikaasjes
Under oaren:
Fokker T. V
De Fokker T.V wie in twamotorige jachtkruser-bommesmiter fan Fokker. It wie doe in frij modern tastel dat brûkt waard troch de Nederlânske Loftfeart Ofdieling (LuVA). Yn 1935 wie it ûntwurpen as jachtkruser, om grutte gebieten langere tiid te beweitsjen, mar yn de maaiedagen fan 1940, doe't it idee fan jachtkruser al ferâldere wie, waard er as bommesmiter ynset.
Sechtsjin T.V's foarmen fan 1938 ôf ien squadron by de LuVA.
Swimmen op de Olympyske Simmerspullen 1932
De Olympyske Simmerspullen 1932, ek wol de Xe Olympiade neamd waarden yn 1932 yn Los Angeles, Feriene Steaten hâlden. It swimmen waard hâlden yn it Los Angeles Swimming Stadium.
Los Angeles Swimming Stadium
It Los Angeles Swimming Stadium waard yn 1932 boud foar de Olympyske Simmerspullen. Der wie plak foar 10.000 taskôgers. It swimbad is 50 meter lang en 20 meter breed. Hjoed de dei is it swimbad ek wol bekind as it John C. Argue Swim Stadium.
4x200 meter Frije Slach estafette
{| width=100%
Yldau
Yldau is in Fryske band dy't bestiet út de sjongeressen Yldau Bijlsma en Yldau Hoekstra. Se troffen elkoar by de foaroplieding fan it konservatoarium yn Swol.
Se wûnen yn 2012 yn de Prinsetún yn Ljouwert de finale fan Liet 2012 mei it ferske Fjoer. De muzyk wie fan gitarist Jan Hoekstra, suske Marije Hoekstra drumt, Paul van Dijk spilet piano, Abel van der Laan spilet bas en Richard Riemersma gitaar. Yldau mocht dêrom Fryslân fertsjintwurdigje op Liet Ynternasjonaal dat 1 desimber 2012 hâlden waard yn it Asturyske Gijón yn Spanje.
Yldau Hoekstra fan Blauhûs wie al by rock- coverband Pledget (1999-2005) dêr't se sang en toetsen die. Tegearre mei har broer Jan skreau se under de namme JoY-Project muzyk. Jan skreau mei beide Yldau's it nûmer Fjoer. Nei it Bogerman College yn Snits en it Marne College yn Boalsert wurket se no bûten de muzyk as doktersassistinte yn Ljouwert.
SpongeBob SquarePants
SpongeBob SquarePants is in tekenfilmrige dy't sûnt 2003 troch Nickelodeon rûnom yn de wrâld útstjoerd wurdt, mei yn de haadrol in giele himmelspûns dy't op de boaiem fan 'e see libbet. De searje wurdt sûnt 1999 produsearre.
De rige
Djip yn de oseaan, yn it stêdsje Bikinibroek (Ingelsk: 'Bikini Bottom') wennet in himmelspûns dy't SpongeBob SquarePants (SpûnsRob KanteBroek) hjit. Hy hat de foarm fan in himmelspûns, felgiel mei gatten oer gâns syn lichem. Syn standert-klean binne in brune broek, in wyt boesgroen, in reade strik, in pear wite sokken en swarte lakskuon. Hy wennet yn in ananas tegearre mei syn húsdier, de katêftige seeslak Gerrit (Ingelsk: 'Gary'). SpongeBob wurket as sjefkok yn it ferneamde restaurant 'De Krokante Kraab' (Ingelsk: 'The Krusty Krab'), yn in pear ôfleverings ek wol oerset as 'De Koarstige Kraab'. Spongebob hâldt fan syn wurk en stiet yn syn doarp ek bekend as in masterlike kok, dy't de bêste boargers fan de seeboaiem makket. Hy leveret syn baas, de kraab Menear (Eugene) Krabs, dan ek in protte jild op. SpongeBob is al tige lang bêste freonen mei Patrick Ster (Ingelsk: Patrick Star), in seestjer dy't net sa tûk is en dy't ûnder in rûne rots wennet, twa huzen fierderop fan SpongeBob. De buorman tusken SpongeBob as Patrick is de inketfisk Octo Tentakel (Ingelsk: 'Squidward Tentacles'), in gauris nijsgjirrich en saai persoan, dy't in soad argewaasje hat fan syn hyperaktive buorlju, mar ek oer it algemien oer alles wat te kleien hawwe kin. SpongeBob en Patrick reitsje tegearre tige gau yn swierrichheden, dêr't in soad fan 'e ôfleverings dan ek op basearre binne. Yn de searje besteegje de twa freonen in protte tiid oan kwabbenfiskje. Gauris slute SpongeBob en Patrick freonskip mei ien of mear kwabben, mar deselde bisten foarmje ek gauris in bedriging foar harren.
De opset fan de rige is yn grutte linen te ferlykjen mei dy fan animearre searjes as The Simpsons en Family Guy. Ek SpongeBob draait om it libben yn in fiktive stêd folle mei absurde persoanaazjes. Neist SpongeBob komme syn bêste freon Patrick, syn baas Menear Krabs en syn buorman Octo Tentakel yn eltse ôflevering foar. Dêrneist bestiet der in grut tal bypersoanaazjes en figurantepersoanaazjes, allegear bewenners fan Bikinibroek, dy't gauris weromkomme. Komselden wurdt der fan dizze formule ôfsjoen. Yn 'e rin fan de rige hawwe in soad famyljeleden fan de haadpersoanaazjes in rol spile, dy't yn guon gefallen fan in hielendal oare diersoarte binne. Sa hat Menear Krabs in potfisk as dochter. Ek famylje fan Octo en fan Patrick hawwe ien of mear kearen in rol spile yn in ôflevering.
Lûden fan 'e persoanaazjes ynsprutsen troch
Hjirûnder in list fan 'e persoanaazjes en harren stimakteurs
Django Unchained
Django Unchained (útspr.: [ˈʤæŋɡoʊ ʌnˈʧeːnd], likernôch: " dzjêng -goo an- tsjeend ") is in Amerikaanske refizjonistyske westernfilm út 2012 ûnder rezjy fan Quentin Tarantino, mei yn 'e haadrollen Jamie Foxx en Christoph Waltz. De titel betsjut "Django Los fan 't Tsjoar". It ferhaal giet oer de befrijde negerslaaf Django, dy't in preemjejager wurdt yn it Wylde Westen en it Amerikaanske Suden fan 'e ein fan it Antebellum. Mei syn blanke freon King Schultz spoart er syn trochferkochte frou Broomhilda op, dy't as slavinne fêstholden wurdt op 'e plantaazje Candyland fan Calvin Candie yn Mississippy. De beide mannen betinke in yngewikkeld plan om Candie in mouwe oan te naaien en Broomhilda frij te krijen.
Django Unchained krige oer it algemien positive resinsjes fan 'e filmkritisy, hoewol't der in beskate kontroverse ûntstie oangeande de historisiteit, it geweld yn 'e film en it mannichfâldige (en histoarysk korrekte) gebrûk fan it wurd nigger ("nikker") troch de blanke personaazjes, dat troch party resinsinten as oanstjitjaand ûnderfûn waard. Nettsjinsteande dat wie de film yn 'e bioskopen in ûnbidich kommersjeel súkses. Django Unchained wûn twa Oscars, twa Golden Globes, twa BAFTA's, in Saturn Award en ferskate oare prizen. De film waard ek nominearre foar sawol de Oscar foar Bêste Film as de Golden Globe foar Bêste Film – Drama.
Plot
Hy sjit ek it hynder dea fan Dicky, dy't ûngelokkich mei in brutsen skonk ûnder it kadaver fêst komt te sitten. Schultz befreget Django fierder oer de bruorren Brittle, en as er befredigjende antwurden kriget, smyt er it jild foar de oankeap fan Django by Dicky Speck del en ferfalsket er in bewiis fan oankeap. Hy jout Django de jas en hoed en it hynder fan Ace Dicky en riidt mei him fuort. As er by de oare negerslaven lâns komt, smyt er harren de kaaien fan har keatlings ta en suggerearret er dat Dicky Speck deameitsje, de liken fan 'e beide bruorren ferbergje en útpike nei oarden dêr't gjin slavernij bestiet. As Django ûnder it fuortriden omsjocht, wurdt er gewaar dat de oare negerslaven Schultz syn suggestje opfolgje.
Letter fertelt Schultz oan Django dat er in echte toskedokter is, mar dat er dat berop al yn gjin jierren mear útoefene hat. Hy hat nammentlik in folle lukrativere manear ûntdutsen om 'e kost te fertsjinjen: troch preemjejager te wêzen. De trije bruorren Brittle, Big John, Li'l Raj en Ellis, wurde socht foar moard, en de preemje dy't harren op 'e holle set is, wurdt útkeard oft se no libben of dea ynlevere wurde. (Schultz jout der de foarkar oan om se dea yn te leverjen, mei't se dan minder tsjinakselje.) Syn probleem is: hy ken de bruorren Brittle net en wit sadwaande net hoe't se derút sjogge. Mar Django ken harren wol. Dat, hoewol't Schultz eins it ynstitút fan slavernij ferspijt, sil er der dochs gebrûk fan meitsje om Django syn help ôf te twingen. Mar hy stelt dizze ôfspraak foar: Django helpt him de bruorren Brittle te identifisearjen, en dêrnei jout Schultz Django syn frijheid.
Django hat sa syn eigen redens om 'e bruorren Brittle te haatsjen. Hy en syn frou Broomhilda von Schaft, in hûsslavinne dy't grutbrocht is op 'e plantaazje fan 'e Dútske famylje Von Schaft, en dy't sadwaande sawol Ingelsk as Dútsk sprekt, hawwe besocht te ûntkommen fan 'e Carrucanplantaazje, mar se binne opspoard en werombrocht. Dêrnei hawwe de bruorren Brittle, dy't de slave-opsichters op 'e Carrucanplantaazje wiene, Broomhilda tramtearre mei swypslaggen. Neitiid hat de âlde Carrucan har beiden by wize fan straf apart faninoar ferkocht. De bruorren Brittle hawwe sadwaande noch wat fan Django te goede, en hy giet dêrom grif akkoart mei it foarstel fan Schultz.