cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bronzen medaille voor goede zorg en hulp bij het heerschen der cholera asiatica in 1866
Skiednis
Yn 1866 hearske der in goalera-epidemy yn Nederlân, dy't sa'n 21.000 slachtoffers makke. De brûnzen medalje waard troch kening Willem III ynsteld by Keninklik Beslút fan 24 jannewaris 1867, nû. 42 en takend "als blijk van 's Konings goedkeuring aan degenen die zich gedurende het heerschen der cholera in 1866 bijzonder hebben onderscheiden door onverpligte daden van menschlievendheid en zelfopoffering ten opzigte van aan die ziekte lijdenden of hunne betrekkingen of door het aanbevelen, voorschrijven of uitvoeren van maatregelen tot wering dier ziekte."
De medalje hat in eskulaap, in mannefiguer en de wurden 'OB CIVES SERVATOS' oan de foarkant, en oan de oare kant: 'VOOR GOEDE ZORG EN HULP BIJ HET HEERSCHEN DER CHOLERA ASIATICA IN 1866'. De peinje wie in ûntwerp fan Jacques Elion.
Wittenberg
Dútslân:
Nederlân:
Feriene Steaten:
List fan flaggen fan Fryske gemeenten
Dit is in list fan flaggen fan Fryske gemeenten. De ôfbyldings betreffe flaggen dy't ûntwurpen binne troch of yn gearwurking mei de Fryske Rie foar Heraldyk en dy't ek as sadanich registrearre binne.
Hurdsilen op de Paralympyske Simmerspullen
Hurdsilen is ien fan de sporten dy't op it programma fan de Paralympyske Simmerspullen stean. De sport is tagonklik foar silers mei in, harsensferlamming, fisuele beheining en lichaamlike beheinings.
Regels
De boaten binne meastentiids oanpast en hawwe in kyl. Dat ferheget de stabiliteit. Fierders is de boat sa iepen mooglik sadat de silers mear bewegingsromte ha.
boattypen
Der wurdt yn trije klassen syld, manlju en froulju troch elkoar. De twapersoansboat is allinne tagonklik foar silers mei slimme beheinings, de ien- en trijepersoansboten binne tagonklik foar alle klassen.
Klassifikaasje
It klassefikaasjesysteem by it hurdsilen is basearre op fjouwer faktoaren: stabiliteit, hânfunksje, mobiliteit en sjen. De silers wurde yndield mei punten op basis fan harren beheinings. Dy punten geane fan 1 oant 7 dêr't 1 betsjut dat in persoan net in soad beheinings hat en 7 dat de persoan slimme beheinings hat.
Yn de trijepersoansylboat meie de klassifikaasjes fan de silers meiinoar in maksimaal oantal punten fan 14 ha. Dat makket it mooglik foar silers mei slimme beheinings om diel te nimmen oan de Paralymyske Simmerspullen.
Skiednis
Hurdsilen wie yn 1996 in demonstraasjesport yn in fjouwerpersoansboat. Fjouwer jier letter yn Sydney stie it foar it earst op it programma mei twa ûnderdielen de 2.4mR ienpersoansboat en de Sonar trijepersoansboat. Yn 2008 by de Spullen yn Peking kaam dêr de SKUD 18, twapersoansboat by.
Sjoch ek
Hurdsilen op de Olympyske Simmerspullen
Dartchery op de Paralympyske Simmerspullen 1968
De IIIe Paralympyske Simmerspullen waarden yn 1968 hâlden yn Tel Aviv, Israel.
Sitaat
Inkele foarbylden fan bekende sitaten fan bekende persoanen binne:
Inkele foarbylden fan bekende sitaten út literêre wurken en films binne:
Dartchery op de Paralympyske Simmerspullen 1964
De IIe Paralympyske Simmerspullen waarden yn 1964 hâlden yn it Japanske Tokio.
Grutte Priis Formule 1 fan Maleizje 2006
Utslaggen fan de Grutte Priis Formule 1 fan Maleizje 2006 yn Kuala Lumpur op 19 maart 2006. It wie de twadde race fan 18 races fan de Formule 1 yn 2006. Hy waard op Sepang hâlden. De race waard hâlden oer 56 omgongen, op it 5,5 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 310,4 kilometer.
Nachtwachter
In nachtwachter, nachtwacht of nachtweit(j)er is in bewekker dy't by nacht ferantwurdlik is foar de befeiliging fan it ien of oar. Faak giet it dêrby om ynstellings dy't djoer guod op 'e noed hawwe, lykas museä, of dêr't om in kolleksje libbene bisten tocht wurde moat, lykas dieretunen of iepenbiere akwaria. It kin lykwols ek gean om oerheidsynstânsjes, lykas ministearjes, of om in bedriuw of bedriuweterrein. It is de taak fan in nachtwachter om datjinge dat er bewekket, te beskermjen tsjin ynbraak, dieverij, fandalisme en brân. Histoarysk waard immen dy't yn in stêd nachts de wacht hold (benammen tsjin brân) in rattelwacht of rattelman neamd, om't er in rattel by him hie om leven mei te meitsjen foar it gefal dat er de lju út 'e sliep helje moast.
Dartchery op de Paralympyske Simmerspullen 1960
De Ie Paralympyske Simmerspullen waarden yn 1960 flak nei de Olympyske Simmerspullen yn it Italaanske Rome hâlden.
List fan wapens fan Nederlânske dielgebieten
Dit artikel bestiet út in list fan wapens fan Nederlânske dielgebieten. It Keninkryk fan de Nederlannen bestiet út fjouwer lannen: Nederlân, Arûba, Kurasau en Sint-Marten. Nederlân bestiet út tolve provinsjes en trije bysûndere gemeenten dy net by in provinsje hearre. Arûba, Kurasau en Sint Maarten hawwe gjin subnasjonale yndieling.
Kuala Lumpur
Kuala Lumpur is de haadstêd fan Maleizje.
"Kuala Lumpur" betsjut safolle as "modderige gearrin fan rivieren".
Grutte Priis Formule 1 fan Belgje 2015
Utslaggen fan de Grutte Priis Formule 1 fan Belgje 2015 yn Stavelot op 23 augustus. It wie de alfde race fan 19 races fan de Formule 1 yn 2015. Hy waard op it Sirkwy fan Spa-Francorchamps hâlden. De race waard hâlden oer 44 omgongen, op it 7 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 308 kilometer.
Kuala Lumpur
Sport
Sa'n 80 km. fan Kuala Lumpur leit it Formule 1-sirkwy Sepang International Circuit.
Dwerchmûzen
De dwerchmûzen (wittenskiplike namme: Micromys) foarmje in skaai fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (Mammalia), it skift fan 'e kjifdieren (Rodentia), de famylje fan 'e mûseftigen (Muridae) en de ûnderfamylje fan 'e mûzen en rotten fan de Alde Wrâld (Murinae). Ta dit skaai fan lytse múskes dy't net nau besibbe binne oan oare mûseftigen hearre 2 libbene soarten en fierders noch teminsten 10 fossile soarten, wêrfan't de âldsten weromgeane oant it lette Mioseen. De libbene soarten binne de nôtmûs, dy't yn grutte parten fan Jeraazje foarkomt, en de Yndo-Sineeske dwerchmûs út Fjetnam, súdlik Sina en oangrinzgjende dielen fan Súdeast-Aazje.
Dartchery op de Paralympyske Simmerspullen
Dartchery wie ien fan de sporten dy't op it programma fan de Paralympyske Simmerspullen stien hat. Dartchery stie al sûnt de earste Simmerspullen yn 1960 op it programma, op de spullen yn 1980 fan Arnhim stie dizze sport foar de lêste kear op it programma.
Dartchery is in sport dy't bestiet út in kombinaasje fan darts en bôgesjitten. Der wurdt mei een bôge op in dartboerd sketten.
Olympyske Simmerspullen 2020
Organisaasje en swierrichheden
Yn ferhâlding ta de problematyske oanrin nei de foargeande Olympyske Simmerspullen, dy fan 2016, yn it Brazyljaanske Rio de Janeiro, gie it mei de tariedings foar de Spullen yn Tokio dat it slydjage. De útbraak fan 'e wrâldwide koroanapandemy, yn desimber 2019, jage de boel lykwols yn 'e bulten. Al rillegau ûntstie der twifel oft de spullen yn 'e simmer fan 2020 wol holden wurde koene. It Ynternasjonaal Olympysk Komitee (IOC) en it regear fan Japan holden noch in skoft út dat it evenemint trochgean soe. Noed oer it wolwêzen fan 'e sporters en oare belutsenen en eangst foar de fierdere fersprieding fan koroana ûnder de Japanske befolking wylst der oant teminsten desimber 2020 gjin effektyf faksên tsjin 'e sykte beskiber komme soe, makken útstel fan 'e Olympyske Spullen lykwols ûnûntkomber.
List fan planetoïden 92901-93000
Dit is in list fan planetoïden 92901-93000.
Olympyske Simmerspullen 2020
Organisaasje en swierrichheden
Op 30 maart 2020 makke it IOC yn in mienskiplike ferklearring mei it Organisearjend Komitee foar de Olympyske en Paralympyske Spullen yn Tokio (TOCOG) bekend dat de Olympyske Simmerspullen fan 2020 in jier útsteld wurde soene, oant 23 july 2021. Dat wie in unikum yn 'e skiednis fan 'e Olympyske Spullen, mei't eardere edysjes soms oergien wiene omreden fan negative ynfloeden fan bûtenôf (spesifyk de Earste Wrâldoarloch en de Twadde Wrâldoarloch), mar noch nea útsteld wiene oant in lettere datum. De hoop bestie dat yn 'e simmer fan 2021 it koroanafirus betwongen wêze soe. Dat wie sa net, mar fanwegen de beskikberens fan in effektyf faksên tsjin it firus (en om finansjele redens) waard doe besletten de Spullen net fierder út te stellen, ek al fûn der tagelyk mei de Olympyske Simmerspullen in nije koroana-útbraak plak yn Japan. Yn dat lân bestie tsjin dy tiid sadwaande net folle animo mear foar it hâlden fan it evenemint, mar kontraktuele ferplichtings en druk fan it IOC twongen de Japanske autoriteiten om yn 2021 dochs troch te setten.
Hoewol't de Olympyske atleten en har ûnderstypjende stêf yn Tokio yn in 'bubbel' libben en dus alhiel gjin kontakt hiene (of alteast hearden te hawwen) mei de pleatslike befolking, waarden der ûnder harren geandewei de Spullen dochs noch 458 gefallen fan besmetting mei it koroanafirus fêststeld. Sokke sporters en stêfleden waarden fuortendaliks tsien dagen yn karantêne set en dêrnei nei hûs stjoerd, en koene dus fierder net oan 'e Spullen dielnimme.
Sporten
De folgjende sporten makken diel út fan 'e Olympyske Simmerspullen fan 2020, mei it tal ûnderdielen tusken heakjes. (Offisjeel wiene der 33 sporten, mar dy telling is frijwat ûndúdlik om't dy neffens sportbûn rekkene is. Sa foarmje alle wettersporten yn dy optyk ien sport.) Der wiene twa nije sporten: 3×3 basketbal en fytskrossen frije styl. Dêrnjonken wiene der fiif sporten spesifyk en allinne foar dizze iene edysje fan 'e Olympyske Simmerspullen op it programma set: honkbal, karate, skateboarden, sportklimmen en surfen.
Dielnimmende lannen
De dielnimmende lannen oan 'e Olympyske Simmerspullen fan 2020, mei it tal yndividuële sporters oanjûn.
*) Om't Ruslân fanwegen syn wegering om op strukturele wize doping oan te pakken noch altyd fan dielname útsletten wie troch it Ynternasjonaal Olympysk Komitee (IOC), diene de Russyske sporters oan 'e Olympyske Simmerspullen fan 2020 mei as neutrale dielnimmers ûnder de flagge fan it Russysk Olympysk Komitee.
Medaljespegel
Boerkina Faso, San Marino en Turkmenistan behellen op 'e Olympyske Simmerspullen 2020 harren earste Olympyske medaljes ea. Bermuda, de Filipinen en Katar behellen har earste Olympyske gouden medaljes.
Fokker C.XI
De Fokker C.XIw wie in ferkenningsfleanmasine fan fleanmasinefabrikant Fokker dy't foar it earst fleach yn 1935.
De C.XIw wie ûntwurpen om mei in katapul fan in skip ôf lansearre te wurden. Nederlân hie op de kruser Hr. Ms. De Ruyter in Heinkel-katapul.
De Fokker C.XIw wie tradisjoneel boud: in romp fan staalbuis beklaaid mei linnen, fleugels mei in houten ramt foar in part beklaaid mei hout en diels mei linnen.
Algerynske mûs
De Algerynske mûs (Latynske namme: Mus spretus), soms ek wol Westmediterraanske mûs neamd, wat eins in tapasliker oantsjutting is, is in sûchdier út it skift fan 'e kjifdieren (Rodentia), de famylje fan 'e mûseftigen (Muridae) en it skaai fan 'e echte mûzen, dat foarkomt yn 'e lannen om it Westlik Bekken fan 'e Middellânske See hinne. Dizze soarte is tige nau besibbe oan ús hûsmûs en kin him dêr ûnder betingsten mei fuortplantsje. Soms wurdt er sadwaande as in ûndersoarte fan 'e hûsmûs sjoen, mar oer it algemien wurdt er as in aparte soarte beskôge. De krekte relaasje fan 'e Algerynske mûs mei de hûsmûs is ûndúdlik, mar it is mooglik dat de Algerynske mûs de ierste evolúsjonêre ôfwiking fan 'e hûsmûs fertsjintwurdiget.
Fersprieding
De Algerynske mûs komt nettsjinsteande syn namme foar yn grutte dielen fan noardwestlik Afrika en súdwestlik Jeropa. Ta syn ferspriedingsgebiet hearre de Mediterrane kustgebieten fan Tripolitaanje (Lybje bewesten de Golf fan Sirte), fia Tuneezje oant yn eastlik Algerije en fan westlik Algerije oant Marokko; fierders in stik fan 'e Atlantyske Marokkaanske kust en it binnenlân oant en mei it Atlasberchtme; en yn Jeropa hiele Portegal, grutte dielen fan Spanje (de Baleären ynbegrepen) en súdlik en súdeastlik Frankryk (yn 'e omkriten fan Toulouse en yn 'e Rônedelling mei as noardgrins Valence). Der bestiet ek in isolearre populaasje fan 'e Algerynske mûs yn it kustgebiet fan Syrenaika (Lybje eastlik fan 'e Golf fan Sirte). Yn noardlik en noardwestlik Spanje ûntbrekt er.
Der binne binne Pleistosene fossilen fûn yn ferskate parten fan Noard-Afrika, wêrfan't de âldsten, út Marokko, mear as 40.000 tebek geane. Dat tsjut derop dat de Algerynske mûs syn oarsprong yn Noard-Afrika hie. Teoryen dat er yn Jeropa mei de komst fan 'e minske yntrodusearre wêze soe, lykje ûnwierskynlik om't de Algerynske mûs, oars as de hûsmûs, gjin komminsale (mei de minske gearlibjende) soarte is. Lykwols soe it skoan kinne dat de komst fan 'e minske, en dêrmei fan 'e lânbou, de súksesfolle migraasje fan 'e Algerynske mûs nei Jeropa yn 'e Nije Stientiid mooglik makke hat.
Biotoop
Algerynske mûzen jouwe de foarkar oan iepen terreinfoarmen, lykas gerslân, ikkers en romme, plattelânske tunen, mei hjir en dêr wat strewelleguod dat as beskutting tsjin rôfdieren tsjinje kin. Se mije bosken en minsken, en komme nea foar yn gebouwen mei minsklike bewenning, mar út en troch nimme se har yntrek wolris yn in skuorke of in hok dêr't men mar selden komt. De Algerynske mûs is oanpast oan it libjen yn drûge kontreien, en is yn berchtmen oant op 1.400 m oantroffen.
Hâlden en dragen
De Algerynske mûs is yn haadsaak in nachtdier, dat grutdiels libbet fan gerssied, fruchten en ynsekten. Ut ûndersyk is bleken dat er takin mei twatrêde part fan it drinkwetter dat de hûsmûs brek is. Natuerlike fijannen binne û.m. ûlen en oare rôffûgels, martereftigen as de wezeling en de harmeling, en ferskate soarten slangen. Folwoeksen mantsjes hawwe in territoarium fan likernôch 340 m², dy't de lytsere territoaria fan ferskate wyfkes oerlaapje, mar net de territoaria fan oare mantsjes. Hoewol't se har territoaria tsjin oare mantsjes ferdigenje, binne se dêrby minder agressyf as de hûsmûs en brûke se der leaver in rituële fêststelling fan dominânsje foar as iepentlik geweld. Men hat sjoen hoe't Algerynske mûzen harren eigen kjitte út har neiste wengebiet wei opromje, wat yn skril kontrast stiet ta it hâlden en dragen fan 'e hûsmûs op dat mêd, dy't net skjin te krijen is.
Algerynske mûzen kinne har ûnder optimale omstannichheden njoggen moannen fan it jier fuortplantsje, mar fan novimber oant jannewaris binne se net seksueel aktyf. Har draachtiid duorret 19-20 dagen en resultearret yn 2-10 bline, keale jongen. Dy begjinne mei 2-4 dagen hier te krijen, wylst de earkes mei 3-5 dagen iepengeane en de eachjes mei 12-14 dagen. Sadree't se sjen kinne, begjinne se fêst foer te iten, mar dêrnjonken drinke se noch by de mem oant se mei 3-4 wiken it nêst ferlitte. Mei 8-9 wiken binne se folgroeid, mar foar dy tiid binne se al geslachtsryp. Harren libbensferwachting bedraacht maksimaal in jier en trije moannen.
Krusingen mei de hûsmûs
Algerynske mûzen en hûsmûzen binne sa nau besibbe dat se har mei-inoar fuortplantsje kinne, al bart dat yn it wyld nea, mooglik om't de beide soarten ferskillende habitats bewenje. Yn finzenskip kinne mantsjes fan 'e hûsmûs mei wyfkes fan 'e Algerynske mûs krúst wurde; de manlike jongen dy't út sa'n krusing fuortkomme, binne ûnfruchtber, mar de froulike jongen kinne har fuortplantsje. Lykwols wegerje mantsjes fan 'e Algerynske mûs wat mei wyfkes fan 'e hûsmûs fan dwaan te hawwen; ynstee falle se har oan en jeie se har fuort.
Opsomming fan ûndersoarten
Der binne 2 (stân fan saken yn 2014) erkende ûndersoarten fan 'e Algerynske mûs:
Dartchery op de Paralympyske Simmerspullen 1972
De Ve Paralympyske Simmerspullen waarden yn 1972 hâlden yn Heidelberch, West-Dútslân.
Boeing 314
Technyske feiten
thumb|250px|In Boeing 314A dy't fan 1941 oant 1948 by BOAC fleach
Micha (bibelboek)
Micha, yn it oarspronklike Hebriuwsk: מיכה, Miḵah, is in tekst út sawol de joadske as de kristlike Bibel. Yn 'e joadske Tenach makket it ûnderdiel út fan it boek תרי עשר, Ṯrei Asar, dat "De Tolve" betsjut (t.w. de tolve lytse profeten, dy't yn 'e joadske Bibel gearboske binne ta ien inkeld boek), it 13de fan 24, dat dan wer ûnder de Neḇi'im Aḥaronim (de "Lettere Profeten") falt. Yn it Alde Testamint fan 'e kristlike Bibel foarmet Micha in bibelboek op himsels, it 33ste fan 39 (neffens de Nije Fryske Bibeloersetting fan 1978), dat yn 'e offisjeuze ûnderferdieling fan 'e bibelboeken ta de Lytse Profeten heart (dy't sa neamd wurde om't dy teksten frij koart binne yn ferhâlding ta de saneamde Grutte Profeten).
It boek Micha hjit de profesijen te omfetsjen fan 'e profeet Micha, út it doarpke Morêsjet yn it keninkryk Juda, dy't libbe hawwe moat yn 'e achtste iuw f.Kr. It is ûnder bibelwittenskippers lykwols rûnom (sij it net unanym) akseptearre dat inkeld Micha 1-3 materiaal fan 'e profeet Micha sels beslacht, wêryn't er foarseit dat itselde lot fan it noardderryk Israel (dat troch de Assyriërs oerweldige wie) ek Juda treffe sil as it folk net weromkeart fan syn ferkearde wegen. Dy profesije kaam by Micha syn libben net út, mar goed hûndert jier letter, doe't Juda troch de Babyloaniërs bedrige waard, waarden syn foarsizzings bewurke en útwreide om har fan tapassing te meitsjen op 'e nije sitewaasje. Noch wer letter, nei de fal fan Jeruzalim, yn 586 f.Kr., en de Babyloanyske Ballingskip (586-538 f.Kr.), waard de tekst noch fierder útwreide om 'e omstannichheden fan ûnder en nei de Ballingskip wer te jaan. De earste folsleine Fryske oersetting fan Micha stie yn 'e fertaling fan it Alde Testamint, fan dû. Geart Aeilco Wumkes en Eeltsje Boates Folkertsma, dy't yn 1943 útkaam. thumb|left|200px|In achttjinde-iuwske [[Russysk-Otterdokse Tsjerke|Russysk-otterdokse ikoan fan 'e profeet Micha.]]
Ynhâld
It boek Micha is op te dielen yn trije stikken. Yn it earste part, Mi. 1-3, de oarspronklike tekst fan Micha, beskrobbet de profeet de ûnrjochtfeardige lieders fan Juda, de aristokratyske hegerein, dy't de earmen en swakkeren útrûpelet foar it eigen gewin. Hy tsjut by wize fan warskôging op wat der mei it noarderryk Israel bard is, dat ferovere is troch de Assyriërs en ta in provinsje fan dy harren ryk makke is. Micha nimt it op foar de ûnderdrukten en preket sosjale rjochtfeardigens, wylst er foarútsjocht nei in fredige wrâld mei as mulpunt in Sion dat regearre wurde sil troch in nije kening út it Hûs fan David. Syn tsjinstanners bedriigje him, mar de profeet lit him troch harren net it swijen oplizze.
Yn Mi. 4-5 wurdt de ein fan it keninkryk Juda en de fal fan Jeruzalim foarsein. En Mi. 6-7 befettet de klacht fan God, dy't him deroer beklaget dat de Judeeërs harren ferbûn mei him net neilibje, en syn oardiel oer Juda. De profeet sprekt in kleiliet út, mar foarsjocht dan dat de straf fan God einich wêze sil, en dat de Judeeërs úteinlik ferjeffenis skonken wurde sil. Dêrop slút er ôf mei in lofliet oan Gods goedgeunstichheid.
Krasnodar (kraj)
De kraj Krasnodar (Russysk: Краснодарский край, Krasnojarski kraj) is in kraj yn it súdwesten fan de Russyske Federaasje. it bestjoerlike sintrum is de stêd Krasnodar.
Abdij fan La Lucerne
De Hillige Trije-ienheid fan La Lucerne (Frânsk: Sainte-Trinité de La Lucerne) is in premonstratinzerske abdij op it gemeentegebiet fan La Lucerne-d'Outremer út de 12e iuw yn it departemint Manche yn de regio Normandje, likernôch 15 kilometer noardwestlik fan Avranches.
Krasnodar (kraj)
Geografy
thumb|left|250px|Hjerst yn de Kaukasus De kraj leit yn 'e Koeban, noardwestlik fan de Noard-Kaukasus en grinzget oan de oblast Rostov, de kraj Stavropol, de autonome republiken Karatsjaj-Tsjerkesje en Adygeä en de lânsgrins mei Abchaazje. Oer see grinzget it ek oan de Krim, dy't sûnt 2018 mei de Krimbrêge in fêste ferbining hat mei de kraj. De autonome republyk Adygeä wurdt hielendal omklamme toch it grûngebiet fan de kraj.
De kraj hat in totale grinslingte fan 1540 km, werfan't 740 km by de Swarte See lâns rint. De grutste ôfstân fan de kraj fan noard nei súd is 327 km, fan west nei east 360 km. It grûngebiet fan de kraj is 75.485 km². thumb|left|250px|Moerassipressen by Anapa De rivier de Kûban snijt de kraj midstwa: it noardlike diel (2/3 part) is flak, wylst it súdlike diel (rûchwei 1/3 part) bercheftich is en foarme wurdt troch it westlike heechlân fan de Grutte Kaukasus. De heechste berch is de Tsachvoa mei in hichte fan 3345 m.
Abdij fan La Lucerne
Stifting
Om't it in wied plak wie, ferhûze de mienskip al yn 1145 ûnder de earste abt Teskelin nei in stikje fierderop de stream ôf. Teskelin ferstoar yn febrewaris 1157, mar al om dy tiid hinne stiften de kanunniken in kleaster yn Ardenne (yn de omkriten fan Caen) as earste dochterkleaster.
Under abt Angot ferhûze de abdij wat letter foar in twadde kear nei it tsjintwurdige plak, dat doe ek al Lucerne hiet en de namme oan de abdij en oan de parochy joech. Mei de bou fan de hjoeddeiske tsjerke waard yn 1171 útein set; de wijing fan de tsjerke folge troch biskop Richard yn 1178.
Krasnodar (kraj)
Geografy
In diel fan it gebiet (oant de bergen en de kust fan de Swarte See súdlik fan Anapa) bestiet út steppelân. De republyk hat mear as 1,5 miljoen hektare oan boskareaal.
Dartchery op de Paralympyske Simmerspullen 1976
De Ve Paralympyske Simmerspullen waarden yn 1976 hâlden yn Toronto, Kanada.
Krasnodar (kraj)
Geografy
Fral yn de bercheftige gebieten wurde grûnstoffen fûn. De kraj hat foarrieden oalje, ierdgas, moarmer, kalkstien, sânstien en oare boumaterialen, izer, koper en wat goud.
Yn it grutste diel fan de kraj is it klimaat tuskenbeide kontinintaal.
Skiednis
In grut part fan de hjoeddeiske kraj waard lang befolke troch de Sirkassiërs, dy't oan de Swarte See hannel dreaune mei Genuezen en Griken. Der wiene ferskillende Grykske koloanjes oan 'e kust fan de Swarte See, dy't letter ûnderdiel fan it Bosporuskeninkryk foarmen. De kontakten mei de Genuezen en Griken droegen by oan de ûntwikkeling fan ambachten ûnder de ferskillende stammen. Ien fan de gruttere delsettings út dy tiid is de stêd Tûapse.
Abdij fan La Lucerne
Stifting
De abdij profitearre yn de jierren dêrnei fan grutte skinkings en privileezjes fan de keningen fan Ingelân en Frankryk, de aartsbiskop fan Rouen, de biskoppen fan Coutances en Avranches en oare begeunstigers. Nei in amtsjubileum fan in heale iuw ferstoar abt Angot yn it jier 1206. Hy waard yn it noardlike sydskip begroeven, dêr't syn grêf yn 1984 wer op 'e nij ûntdutsen waard.
Dartchery op de Paralympyske Simmerspullen 1980
De VIe Paralympyske Simmerspullen waarden yn 1980 hâlden yn Arnhim en Veenendaal, Nederlân.
Abdij fan La Lucerne
Midsiuwen
De 13e iuw ferrûn rêstich en it wie in gouden iuw foar hast alle religieuze gebouwen yn it lân. Lucerne profitearre fan dy tiid en der waard omraak boud, mar de Hûndertjierrige Kriich brocht ek foar Lucerne in soad lijen en ellinde. Yn de twadde helte fan de 15e iuw koe de skea opmakke wurde; tt ferneatige skip krige in houten ferwulft en fan 1463 oant 1493 liet abt Richard I fan Laval de âlde kleastergong ferfange troch in stiennen kleastergong (dy't om 1700 hinne wer ferfongen waard). Lykas oare Frânske abdijen foel ek Lucerne yn de 16e iuw yn kommende. Aldergelokst foar Lucerne hie Hindrik IV yn 1596 Jean de La Beslière beneamd as abt fan it kleaster. Oars as de oare abten fan kommendatêre abdijen wenne abt Jean yn syn abdij. Hy folge de rigel fan Sint-Norbertus en wylst oare kommendatêre abdijen yn it neigean rekken, herstelde de abt de twa iuwen earder ferneatige ferwulften fan de abdijtsjerke. Hy liet in nij haadalter bouwe en oare kleastergebouwen renovearje. Abt Jean ferstoar yn 1630 en syn herstelwurk is noch altiten fan de gebouwen ôf te lêzen. De midsiuwske struktueren wiene feroare, mar it muorrewurk bleau foar in part bestean. Syn neef François de La Beslière wie fan 1631 oant 1656 abt en gyng fierder mei restauraasjes, fral oan de abdijtsjerke.
Krasnodar (kraj)
Skiednis
Yn de jierren 1243-1438 makke it gebiet diel út fan de Gouden Horde. Nei de delgong fan de Gouden Horde waard de Kûban ferdield tusken it Krimkanaat, it Osmaanske Ryk en Sirkaazje. De ferskillende Sirkassyske stammen ferienen harren ûnder prins Inal, dy't fan 1427 oant 1453 regearre. Nei it houlik fan in dochter fan de Sirkassyske prins Temrjûk Idar (Maria Temrjûkovna) mei Ivan de Grousume wiene de relaasjes tusken Sirkaazje en it Russyske Ryk tige freonlik.
Abdij fan La Lucerne
Midsiuwen
Abt Jean-Baptiste Pellevé liet yn syn amtsperioade (1727-1747) it abdijhûs bouwe en it park dêr omhinne oanlizze.
Krasnodar (kraj)
Skiednis
It Osmaanske Ryk kontrolearre de regio en sultan Selim II besocht yn 1569 de Russen út de benedenrin fan de Wolga te ferjijen mei in ekspédysje nei Astrachan. Dy ekspedysje einige yn in ramp foar it Osmaanske Ryk, it slagge it leger net Astrachan yn te nimmen en Selim's leger kaam hast folslein om yn de steppe. In fredesferdrach brocht rêst tusken Ruslân en it Osmaanske Ryk, mar de Osmaanske bûnsmaten op de Krim gyngen troch mei de oanfallen op it tsaardom. Nei de Tiid fan Reboelje yn Ruslân kamen de Romanov's oan de macht (1613) en wylst West-Europa de Nije Wrâld kolonialisearre, wreide it tsaardom him oer lân nei it easten, noarden en suden út. thumb|260px|Plechtige tanktsjinst by de Opstanningskatedraal fan Jekaterinodar, it tsjintwurdige Krasnodar yn 1864 foar it ein fan de Kaukasuskriich Under Katarina II folge yn april 1783 de anneksaasje fan it Krimkanaat. Der waarden Kozakken op de Krim stasjonearre, dy't dêr de Swarte See-troepen foarmen en der foar soargen dat it gebiet Russysk bleau en it oanbuorjende Sikaazje jimmeroan mear ûnder ynfloed fan Ruslân kaam te stean. Nei de ôfrin fan de Kaukasus Kriich waard it gebiet definityf ûnderdiel fan it Russyske Ryk. It grutste part fan de befolking fan Sirkaazje (likernôch 2 oant 2,8 miljoen) waard deportearre nei it Osmaanske Ryk, in oar diel krige de flakke gebieten tawiisd.
Abdij fan La Lucerne
Frânske Revolúsje
De Frânske Revolúsje makke in ein oan de abdij; de mienskip waard ûntbûn en de kanunniken útwiisd en nei harren famylje stjoerd. De abdij waard as nasjonaal eigendom ferkocht oan de oanbuorjende lânhear Léonor Claude de Carbonnel de Canisy (1732-1811) en syn frou Henriette de Vassy (1744-1822). De lêstneamde, in suster fan de lêste markys fan Brécey, erfde yn 1795 it lân en it kastiel fan Brécey. Yn 1799 waard it pear twongen de abdij te ferkeapjen, dy't net fier fan harren kastiel yn Lucerne stie. Hja ferkochten de abdij oan de reder Louis Gallien út Granville.
Louis Gallien feroare it kleaster yn in spinnerij en nei it faillissemint waard de abdij in stiengroeve. It akwadukt yn it abdijpark datearret fan dy tiid en waard brûkt foar it grutte tsjel, dy't de masjines yn de spinnerij oandreau. It kompleks wiksele dêrnei ferskillende kearen fan eigners en de gebouwen waarden jimmeroan brekfalliger. Yn 1837 stoartte it tsjerke skip yn. Healwei de 19e iuw kaam der in ein oan de aktive ferneatiging fan de abdij, mar it ferfal wie net mear te kearen.
Krasnodar (kraj)
Skiednis
Foar de Oktoberrevolúsje wie it grutste part fan de kraj ûnderdiel fan de oblast Kûban (Кубанская область, Kûbanskaja oblast) yn it keizerryk Ruslân. Yn 1900 wennen der yn it gebiet likernôch 2 miljoen minsken. Nei de revolúsje rôpen de Kûban-kozakken de ûnôfhinklike Folksrepublyk Kûban út en nei't de bolsjewiken de macht krigen wie it gebiet ûnderdiel fan de kraj Noardelike Kaukasus en de kraj Azov-Swarte See, oant op 13 septimber 1937 de hjoeddeiske kraj Krasnodar stifte waard. Oant 1990 hearde ek de tsjintwurdige autonome republyk Adygeä by de kraj, dy't mei it hiele gebiet omsletten wurdt troch de kraj Krasnodar.
It gebiet waard yn de jierren 1932-1933 troch in tige slimme hongersneed troffen.
Abdij fan La Lucerne
Restauraasje en weropbou
Sûnt 1959 sette pater Marcel Lelégard (1925-1994) útein mei it grut herstelplan fan de abdijgebouwen. In wichtich doel fan de stifting "Fondation Abbaye de La Lucerne-d'Outremer" wie ek it herstel fan de religieuze mienskip yn Lacerne. De belangrykste fazes fan de renovaasje en rekonstruksje binne:
Abdijtsjerke
It abdijkompleks betiet út de abdijtsjerke en in tal gebouwen, werfan't guon út de midsiuwen stamme: it midsiuwske poartegebou mei de bakkerij en de rjochtseal, de refter, oare kleaster- en bedriuwsgebouwen en in doweflecht. Troch it park rint in 19e-iuwsk akwadukt. Noardeastlik fan it kompleks leit it abdijhûs, in klassisistysk gebou út 1740 ,dat op it plak fan it eardere abtshûs boud waard en yn de 19e iuw fergrutte is.
Krasnodar (kraj)
Befolking
Neffens de folkstelling fan 2010 foarmje de Russen mei 88,3% (ynklusyf de Kozakken) de grutte mearderheid.
Abdij fan La Lucerne
Abdijtsjerke
De út de 12e iuw datearjende abdijtsjerke waard yn de rin fan de tiid ferneatige en wer opboud. It hjoeddeiske oansjen fan de tsjerke stamt fan de rekonstruksje fan de jierren 1985-2003. De noftere gevel komt oerien mei it type tsjerke fan de premonstratinzers. It haadportaal is noch rûnbôgich, mar dêrboppe giet de styl al oer op goatyske spitsfinsters. De ienfâldige gevel wurdt bekroand mei in krúsfoarmige antefiks.
De fjouwerhoekige klokketoer is in typysk foarbyld fan de Anglo-Normandyske arjitektuer yn de tiid fan de gotyk. De trije lansetfinsters op eltse kant wize op it begjin fan de 13e iuw.
Krasnodar (kraj)
Befolkingsferrin
(Yn de sifers is gjin rekken holden mei de ynwenners fan de autonome republyk Adegeä, dy't oant 1989 ûnderdiel foarme fan de kraj Krasnodar. Yn dat jier rekke de kraj njonken grûn ek ynwenners kwyt).
Bestjoerlike yndieling
thumb|260px|Krasnodar, Katarinakatedraal thumb|260px|Sotsji thumb|260px|Krimbrêge De kraj wurdt ferdield yn 38 rajon's. Njonken Krasnodar binne der noch trije stêden mei mear as hûnderttûzen ynwenners (2022): it toeristeplak Sotsji, de belangrykste hafenstêd oan de Swarte See Novorossiejsk en Armavir. Meiïnoar binne der 26 stêden en 12 plakken fan it stedske type.
Abdij fan La Lucerne
Abdijtsjerke
It benammen troch it grutte koerfinster ferljochte ynterieur wurdt troch swiere, fjouwerkante pylders yn sân traveeën ûnderferdield. It yn de 19e iuw ynstoartte ferwulft is mei de krúsribben tsjin it ein fan de 20e iuw rekonstuearre.
Krasnodar (kraj)
Ekonomy
thumb|260px|Haven Novorossiejsk De organisaasje fan de Olympyske Winterspullen 2014 brocht it gebiet in soad ynvestearrings yn de ynfrastruktuer. De seehavens biede oer de See fan Azov en de Swarte See tagong ta de ynternasjonale bûtenlânske hannelsrûtes en ferwurkje mear as 35% fan de Russyske bûtenlânske hannel en trochfier fan de Russyske seehavens. Likernôch in tredde fan de Russyske oalje wurdt troch dy havens eksportearre.
Krasnodar, Sotsi en Anapa hawwe ynternasjonale lofthavens.
Abdij fan La Lucerne
Abdijtsjerke
It barokke oargel waard yn 1981 hielendal restaurearre en is oarspronklik foar de katedraal fan Chambéry boud.
Krasnodar (kraj)
Ekonomy
De foedingsyndustry hat in oandiel fan 42,8% fan de totale yndustry, dêrnei komt de elektrisiteitsyndustry (13,4%), de branjeyndustry (10,5%), de masinebou en metaalbewurking (9,4%) en boumaterialenyndustry (7,9%).
De kraj is de wichtichste lânbouregio fan de Russyske Federaasje. Neffens resultaten fan 2018 produsearre it gebiet mear as 10% fan de lânbouproduksje fan Ruslân. De lânbou bestiet fral út wynbou en de ferbou fan nôt en sinneblommen. De kraj is de grutste teeprodusint fan Ruslân. Wat de feehâlderij oanbelanget heart de kraj ta de trije liedende Russyske regio's fan de molkeproduksje.
Oan de kust fan de Swarte See en de See fan Azov, de bergen en de stepperegio's is in positive ûntwikkeling fan it toerisme. De bydrage fan it toerisme wie yn 2014 14,2% fan it BBP.
Abdij fan La Lucerne
Kleastergong
De kleastergong is allinne fragmintarysk bewarre bleaun. Yn de noardwestlike hoeke binne de lêste arkades oer de rjochthoekige pylders bewarre bleaun. Oan de westlike kant binne de romaanske bôgen fan it lavatoarium, ien fan de âldsten fan Normandje. Efter de net mear beteande westlike fleugel fan de kleastergong steande de 17e en 18e iuwske kleastergebouwen. Eartiids stie oan de eastlike kant de kapittelseal, werfan't allinne de tagongspartij bewarre bleaun is. Yn de súdlike fleugel is in tagong nei de 12e-iuwske kelder en it deroerhinne, rekonstruearre refektoarium.
George Cattermole
George Cattermole (Dickleburgh, ûnder Diss yn Norfolk, 10 augustus 1800 - 24 july 1868) wie in Britsk skilder en yllustrator. Hy wie in freon fan de skriuwer Charles Dickens en in protte oare skriuwers en keunstners. Syn wurk bestiet foar it meastepart út akwarellen.
Libben en wurk
Doe't er 14 jier wie gie er oan it wurk as arsjitekturaal en topografysk tekener foar de antikêr John Britton. Dêrnei wurke er mei oan ûntwerpen fan gravueres foar de yn dy tiid o sa populêre jierboeken. Dêrnei lei er him ta op akwarellearjen en waard yn 1822 assosearre lid fan de Royal Watercolour Society en yn 1833 folweardig lid. Yn 1850 luts er him werom út it aktive ferbân mei dy feriening en begûn er mei oaljeferve te skilderjen. Cattermole syn meast fruchbere perioade wie tusken 1833 en 1850. Op de wrâldtentoanstelling fan Parys yn 1855 ûntfong er ien fan de fiif gouden medaljes fan de earste klasse dy't oan Britske skilders takend waarden. Teffens waard syn wurk ûnderskieden yn Amsterdam en yn België. Ta syn meast wichtige wurken hearre The Murder of the Bishop of Liege, The Armourer relating the Story of the Sword, The Assassination of the Regent Murray by Hamilton of Bothwellhaugh, en (yn oaljeferve) A Terrible Secret.
Hy wurke in soad foar útjouwers en yllustrearre de Cathedral Antiquities of England fan John Britton, de Waverley Novels (fan Sir Walter Scott), it Historical Annual fan syn broer Richard Cattermole (syn sênes út de oarloggen fan de Cavaliers en de Roundheads yn dy rige behearre ta syn bêste wurk) en noch in protte oare wurken. Cattermole spesjalisearre him yn it útbyldzjen fan tafrelen fan ridderlikheid, midsiuwen en yn it generaal fan de romantyske kanten fan it ferline.
Cattermole waard beïerdige op it West Norwood begraafplak yn Londen.
Grutte Priis Formule 1 fan Itaalje 2015
Utslaggen fan de Grutte Priis Formule 1 fan Itaalje 2015 yn Monza op 6 septimber. It wie de tolfde race fan 19 races fan de Formule 1 yn 2015. Hy waard op it Sirkwy fan Monza hâlden. De race waard hâlden oer 53 omgongen op it 5,8 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 306,7 kilometer.
Nahum (bibelboek)
Nahum, yn it oarspronklike Hebriuwsk: נחום, Naḥum, is in tekst út sawol de joadske as de kristlike Bibel. Yn 'e joadske Tenach makket it ûnderdiel út fan it boek תרי עשר, Ṯrei Asar, dat "De Tolve" betsjut (t.w. de tolve lytse profeten, dy't yn 'e joadske Bibel gearboske binne ta ien inkeld boek), it 13de fan 24, dat dan wer ûnder de Neḇi'im Aḥaronim (de "Lettere Profeten") falt. Yn it Alde Testamint fan 'e kristlike Bibel foarmet Nahum in bibelboek op himsels, it 34ste fan 39 (neffens de Nije Fryske Bibeloersetting fan 1978), dat yn 'e offisjeuze ûnderferdieling fan 'e bibelboeken ta de Lytse Profeten heart (dy't sa neamd wurde om't dy teksten frij koart binne yn ferhâlding ta de saneamde Grutte Profeten).
It boek Nahum omfettet de profesijen fan 'e profeet Nahum, oer wa't inkeld bekend is wat der oanjûn stiet yn Nah. 1:1, nammentlik dat er ôfkomstich wie út Elkosj. Bibelwittenskippers hawwe dy plaknamme besocht te identifisearjen mei ferskillende bekende plakken, wêrûnder it moderne Alqush fan noardlik Irak en Kapernaüm yn Galileä. Nahum is nei gedachten skreaun yn Jeruzalim, de haadstêd fan it suderryk Juda, dêr't de profeet mooglik as in balling út it noarderryk Israel ferkearde, mar wannear krekt, dêr is men it net oer iens. Guon saakkundigen miene ûnder it regear fan kening Achaz, yn 'e achtste iuw f.Kr.; oaren hâlde it op 'e twadde helte fan it regear fan kening Hizkía, yn 'e iere sânde iuw f.Kr. Wer oaren wolle hawwe, it boek is skreaun koart nei de ferovering en ferwuostging fan 'e Assyryske haadstêd Ninevé troch de Meden en de Babyloaniërs, yn 612 f.Kr. Dy lêste teory liket it stekhâldendst te wêzen, mei't Nahum yn 'e tekst de ferwuostging fan 'e Egyptyske stêd No-Amon (Tebe) troch de Assyriërs, yn 663 f.Kr., neamt en (it lot fan) dy stêd ferliket mei (dat fan) Ninevé. De earste folsleine Fryske oersetting fan Nahum stie yn 'e fertaling fan it Alde Testamint, fan dû. Geart Aeilco Wumkes en Eeltsje Boates Folkertsma, dy't yn 1943 útkaam. thumb|left|210px|In stânbyld fan 'e [[profeet Nahum op 'e Tsjerke fan 'e Goede Jezus fan Matosinhos, te Congonhas, yn Brazyljaanske steat Minas Gerais.]]
Ynhâld
It boek Nahum bestiet út twa dielen. Yn Nah. 1 giet de profeet yn op 'e macht en majesteit fan God, dy't er werjout yn in alfabetyske psalm (Nah. 1:2-8), folge troch koarte profesijen tsjin Ninevé, tsjin Juda en tsjin 'e kening fan Ninevé (Nah. 1:9-14). Yn Nah. 2-3 profetearret er oer de fal fan Ninevé yn 612 f.Kr. Ninevé wurdt dêrby ferlike mei it Egyptyske No-Amon (Tebe), in stêd dy't de Assyriërs sels yn 663 f.Kr. ferwuostge hiene. Nahum beskriuwt it belis en de panikerige opskuor ûnder de Assyryske troepen as hja om 'e nocht besykje en hâld de feroverders fan Ninevé tsjin. Yn dichterlike foarm wurdt er in dielnimmer oan 'e slach en mei subtile irony blaft er befellen nei de ferdigeners. Ninevé ferliket er op spotske toan mei in liuw, wat ferwiist nei de liuw as in Assyrysk symboal fan macht. De profeet beslút mei in spotliet en in rouklacht oer de oansteande ferwuostging fan Ninevé, de ferdylging fan 'e Assyryske befolking en de ferjitnis fan 'e ienris sa grutte Assyryske feroverder-kenings.
Fryske oersetting
Yn 1919 joech dû. Geart Aeilco Wumkes, yn syn Ut 'e Heilige Dobbe, û.m. in oersettingsfragmint fan eigen hân fan Nah. 1:2-8 út. De earste folsleine útjefte fan Nahum stie yn it Alde Testamint fan Wumkes en Eeltsje Boates Folkertsma, dêr't dy yn 1943 de earste Fryske bibeloersetting mei foltôgen. Om't sawol teologen as taalkundigen beswieren tsjin 'e fertaling Wumkes-Folkertsma hiene, waard fan 1966 ôf wurke oan in nije bibeloersetting, dy't yn 1978 útkaam as de Nije Fryske Bibeloersetting (mei stipe fan 'e provinsje Fryslân, it Nederlands Bijbelgenootschap te Haarlim en de Katholieke Bijbelstichting te Bokstel). Dat is de fertaling dy't noch altiten yn gebrûk is, yn 'e foarm fan 'e trêde, ferbettere druk fan 1995. De oersetting fan Nahum waard dêrby dien troch dû. Bernard Smilde, dy't op taalkundich mêd ûnderstipe waard troch frisikus M.J. de Haan.
Grutte Priis Formule 1 fan Austraalje 2006
Utslaggen fan de Grutte Priis Formule 1 fan Austraalje 2006 yn Melbourne op 2 april 2006. It wie de tredde race fan 18 races fan de Formule 1 yn 2006. Hy waard op de Albert Park Circuit hâlden. De race waard hâlden oer 58 omgongen, op it 5,3 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 307,6 kilometer.
Heraut
In heraut of folút Heraut fan Wapens wie yn de Europeeske midsiuwen in funksjonaris dy't, klaaid yn in tabbert, in gewaad fersierd mei it wapen fan syn master tsjinstdie as boadskipper en seremoanjemaster.
Herauten wienen ûnskeinber en waarden troch harren hear as boadskipprs brûkt. De kennis fan de heraldyk dy't de herauten by it organisearjen fan toernoaien opdienen makke harren ta de autoriteiten op it mêd fan heraldyk en etikette.
Ek no noch binne der herauten yn funksje. Yn Ingelân en Skotlân trede se op by grutte plechtigheden en binne se belutsen by it ûntwerpen en takennen fan wapenskylden. Hjirby joegen se wapenbrieven ôf. Herauten waarden bystien troch harren learlingen, ek bekend as persevanten (fan it Frânsk "poursuivant"). By de ynhuldiging fan keninginne Beatrix yn 1980 wienen der noch herauten yn tsjinst dy't de ynhuldiging fan de foarstinne symboalysk ferkundigen oan it folk op de Daam. Se droegen by dy gelegenheid noch wol in herautestêf, mar gjin herauterok of tabbert mear.
Gewichtheffen op de Paralympyske Simmerspullen
Gewichtheffen wie ien fan de sporten dy't op it programma fan de Paralympyske SImmerspullen stien hat. Gewichtheffen stie fanôf de twadde Simmerspullen yn 1964 op it programma, op de spullen yn 1992 fan Barcelona stie it foar de lêste kear op it programma. Der waard striden yn ferskillende gewichtsklassen.
List fan planetoïden 93001-93100
Dit is in list fan planetoïden 93001-93100.
Gewichtheffen op de Paralympyske Simmerspullen 1964
De IIe Paralympyske Simmerspullen waarden yn 1964 hâlden yn it Japanske Tokio.
It wie de earste kear dat it gewichtheffen op it programma stie.
The Martian (film)
The Martian is in Amerikaansk-Britske science fiction-aventoerefilm út 2015 ûnder rezjy fan Ridley Scott, mei yn 'e haadrollen Matt Damon en Jessica Chastain. De titel betsjut "De Marsman". It ferhaal giet oer astronaut Mark Watney, dy't ûnder in romtefeartmisje nei de planeet Mars nei in ûngemak foar dea efterlitten wurdt en dan oardel jier allinnich op Mars sjen moat te oerlibjen. De film krige oer it algemien positive resinsjes fan 'e filmkritisy en groeide yn 'e bioskopen út ta in reuseftich kommersjeel súkses. The Martian wûn twa Golden Globes (wêrûnder dy foar bêste film) en in Hugo Award, en waard nominearre foar sân Oscars en ferskate oare prizen.
Plot
Yn 2035 binne de leden fan 'e Ares III-misje fan 'e Amerikaanske romtefeartorganisaasje NASA op 'e planeet Mars Acidalia Planitia oan it ferkennen op sol 18 fan harren ekspedysje dy't 31 sols duorret ("sol" is in ôfkoarting fan Martiaanske solêre dei, mei't dagen op Mars krapoan 40 minuten langer binne as op 'e Ierde). As in swiere stofstoarm driget harren Mars Ascent Vehicle (MAV) om te smiten, in raket dy't se nedich hawwe om fan it oerflak fan Mars werom te kearen nei harren romteskip dat yn in baan om 'e planeet rûntsjedraait, wurde se twongen om harren misje foartidich ôf te brekken.
Nei't de stofstoarm lizzen gien is, wurdt Mark Watney wekker fan in warskôging fan syn romtepak dat er noch mar krap soerstof hat. As er foar it ferstân kriget dat er op Mars efterlitten is, keart er werom nei it habitat dat de misjeleden op it oerflak fan Mars opset hiene. Dêr ferwideret er, troch it dwaan fan selssjirurgy, in fragmint fan wat it dan ek mar wie dat him yn 'e stoarm rekke hat, út syn ûnderbúk. Itselde fragmint hat ek syn biomonitor fernield. Neitiid set er útein mei it byhâlden fan in fideodeiboek. Om't er net oer in foarm fan kommunikaasje mei de Ierde beskikt, is syn iennichste hoop op rêding om te oerlibjen oant de folgjende Marsmisje arrivearret, Ares IV, dy't pland stiet foar oer fjouwer jier. It probleem is dat dy op 3.200 km ôfstân fan Acidalia Planitia lânje sil yn 'e Schiaparelli-krater. Hoe't er dêr komme moat, is ûndúdlik. Dat is lykwols fan letter soarch, mei't er earst mar ris sjen moat dat er sa lang yn libben bliuwe kin.
It earste probleem dat Watney oerwinne moat, is syn gebrek oan iten. Fanwegen de hastige evakuaasje is der aardich wat iten efterlitten yn it habitat, mar lang net genôch om fjouwer jier fan it libjen. Watney hat it foardiel dat er botanikus is, dat hy makket yn in luchttichte tinte dy't tsjin it habitat oan boud is, in stikje bougrûn oan, besteande út Martiaanske ierde dy't er bedonget mei syn eigen trochgong. Hy produsearret wetter troch wetterstof út 'e efterbleaune raketbrânstof te winnen en ymprovisearret in bereiningsynstallaasje yn 'e tinte. De jirpels dy't bedoeld wiene foar de fiering fan Thanksgiving Day poatet er yn 'e grûn. De iennichste efterbleaune funksjonele rover past er oan yn tarieding op it meitsjen fan langere reizen oer it oerflak fan Mars.
Werom op 'e Ierde hat de NASA yn 'e tuskentiid in begraffenisseremoanje foar de deawaande Watney holden. Pas as satellytplanner Mindy Park satellytfoto's fan it efterbleaune habitat, dy't op ferskillende dagen nommen binne, ferliket en beseft dat de rover ferriden is, kringt by de NASA it besef troch dat Watney noch libbet. Teddy Sanders, de direkteur fan 'e NASA, beslút de ûntdekking iepenbier te meitsjen. Mar hy beslút ek, tsjin it advys fan haadromteferkearslieder Mitch Henderson yn, dat de bemanning fan 'e Hermes net mei it nijs oer Watney ôflaat hoecht te wurden. De Hermes is nammentlik ûnderwilens ûnderweis werom nei de Ierde en de bemanning kin neat oan 'e sitewaasje dwaan. Sanders ornearret dat sinleas selsferwyt harren misje net te'n goede komme sil, wylst Henderson úthâldt dat se it rjocht hawwe om it te witten.
Mei de rover tsjocht Watney derop út foar in meardeiske tocht om 'e Mars Pathfinder te finen, in ferkenningskarke dat yn 'e 1990-er jierren nei Mars stjoerd waard en yn 1997 ophold mei it ferstjoeren fan gegevens. Werom by it habitat brûkt er de kamera en de motor fan Pathfinder om in rudimintêre foarm fan twasidige kommunikaasje mei de Ierde op te setten. Dat is mooglik om't de kamera fan Pathfinder, no't de sinnepanielen fan it karke fan stof ûntdien binne, wer fan 'e Ierde ôf bestjoerd wurde kin. Foar de kommunikaasje wurde earst ienfâldige buordsjes brûkt dêr't de draaibere kamera de lins op rjochtet, en letter wurdt der ASCII-koade yn heksadesimalen ferstjoerd. Noch wer letter ferstjoert de NASA in softwarepatch om 'e kompjûter yn 'e rover mei de stjoerder fan 'e Pathfinder te ferbinen, sadat Watney fia it yntypen fan gewoane tekst mei de Ierde kommunisearje kin. As er te hearren kriget dat de oare leden fan syn misje noch net ferteld is dat er noch libbet, kriget er in lytse driftbui dy't Sanders oanset om mei tsjinnichheid Henderson opdracht te jaan en praat de Hermes by oer de stân fan saken. Lewis en de oare bemanningsleden binne fansels skokt as se te hearren krije dat se Watney libben op Mars efterlitten hawwe.
Help komt út in ûnferwachtse hoeke. De China National Space Administration (CNSA), de wjergader fan 'e NASA yn 'e Folksrepublyk Sina, hat yn it djipste geheim in eigen raketsysteem ûntwurpen, de Taiyang Shen. Ut meilibjen mei it lot fan Watney bringe Guo Ming, de direkteur fan 'e CNSA, en syn direkte ûnderhearrige Zhu Tao it bestean fan 'e Taiyang Shen út en biede de NASA oan om 'e raket te brûken foar in nije Iris-misje. Underwilens hat de briljante mar eksintrike jonge astrodynamisist Rich Purnell fan it JPL in alternatyf plan betocht: as de Taiyang Shen ynset wurdt om 'e Hermes te werbefoarriedzjen, kin de Hermes de swiertekrêft fan 'e Ierde brûke om weromslingere te wurden nei Mars mei in folle hegere faasje as oars mooglik wêze soe. Soks soe twa jier fan 'e rêdingsmisje ôf helje kinne. By Mars kin dan itselde dien wurde troch de swiertekrêft fan dy planeet te brûken om it skip wer werom te sjitten nei de Ierde.
Sanders ferwiist it plan nei de foddekoer om't er it fierstente riskant fynt, mar Henderson jout it temûk troch oan 'e bemanning fan 'e Hermes, ek al hat er spesifyk de opdracht krigen dat net te dwaan. As de moard útkomt, ûnthjit er Sanders dat er syn ûntslach yntsjinje sil sadree't de misje ta in goede ein brocht is. Lewis leit de saak oan 'e oare bemanningsleden fan 'e Hermes foar, mei't se fynt dat se sa'n beslút net allinnich nimme kin. Sy en de oaren (Martinez, Johanssen, Beck en Vogel) kieze der unanym foar om harren libbens en karriêres op it spul te setten troch Purcell syn plan yn 'e praktyk te bringen. Mei't de NASA machteleas is om harren tsjin te hâlden, wurdt besletten harren ynstee safolle mooglik te helpen. De Taiyang Shen leveret mei súkses nije foarrieden ôf by de Hermes, dy't in heale baan om 'e Ierde makket en dêrby de swiertekrêft fan 'e Ierde brûkt om feart te meitsjen ear't er fuortsketten wurdt yn 'e rjochting fan Mars.