cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Paulina Porizkova
Priveelibben
Op 23 augustus 1989 troude Porizkova mei Ric Ocasek, de sjonger fan 'e rockband The Cars. Hja wiene yn 1984 by it opnimmen fan 'e fideoklip fan it nûmer Drive mei-inoar yn 'e kunde kommen, doe't sy 19 jier wie en hy mei in oare frou troud wie. Porizkova en Ocasek krigen twa bern, Jonathan Raven Ocasek (1993) en Oliver Orion Ocasek (1998). Porizkova wie it ûnderwerp fan trije lieten: Friends of P, út 1995, fan 'e band The Rentals; Paulina, út 1992, fan 'e band No Doubt; en Dear Paulina, út 1999, fan 'e band Luna.
Tjomme Ynte Kingma Boltjes
Tjomme Ynte Kingma Boltjes (Rotterdam, 4 juny 1901 - Doorn, 8 maart 2000) wie in Nederlânske heechlearaar algemiene en tapaste mikrobiology.
Libben en wurk
Boltjes wie in soan fan kantonrjochter mr. Hidde Kingma Boltjes (1875-1945) en Geertje Halbertsma (1879-1955 ). Hy troude mei syn nicht Tettje Kingma Boltjes (1910-2001), dochter fan de sjirurch dr. Menzo Pieter Kingma Boltjes (1880-1944). Hy studearre ôf as skiekundich yngenieur oan de Technyske Hegeskoalle Delft yn 1928. Hy promovearre dêrnei op 28 july 1934 oan dyselde universiteit yn de skiekunde op Onderzoekingen over nitrificerende bacteriën mei as promotor prof. dr. Albert Kluyver (1888-1956). Op 1 febrewaris 1937 waard er beneamd ta lektor mikrobiology oan de Universiteit fan Amsterdam, hokker amt er oanfurdige mei de iepenbiere rede De microbiologie en hare veelzijdigheid. Mei yngong fan 1 july 1951 waard it lektorskip omset yn in bûtengewoan heechlearaarskip algemiene en tapaste mikrobiology, wêrby't er syn ynaugurele rede hold op 13 oktober 1952 ûnder de titel De ontwikkeling der microbiologie. Fan 1950 ôf wurke er mei oan it ''Leerboek der microbiologie en immunologie. Voor artsen en studenten in de geneeskunde'' dêr't ferskate drukken fan ferskynden (1950, 1953 en 1957). Mei yngong fan 17 septimber 1956 waard er gewoan heechlearaar mei deselde learopdracht en hy gie op 1 septimber 1971 mei emeritaat, nei syn ôfskiedsrede yn july 1971 holden te hawwen. Hy waard as heechlearaar opfolge troch de Brit prof. dr. David Walker Tempest (1929).
Prof. dr. yr. T.Y. Kingma Boltjes ferstoar yn 2000 yn de âldens fan 98 jier.
Chartres
Chartres is de haadstêd fan it Frânske departemint Eure-et-Loir.
Skiednis
Chartres wie ûnder de namme Autricum in haadplak fan de keltyske Karnutes en noch foar de Romeinske tiid al in plak fan belang. Yn it jier 51 f. Kr. joegen de Karnutes harren ûnder Caesar del. Yn de tiid fan de Romeinske besetting hearde de stêd ta de provinsje Gallia Lugdunensis. Al yn de 4e iuw waard de stêd as Carnutum of Carnotum in biskopsstêd. Pas yn de 12e iuw waard de stêd Chartres neamd.
Chartres joech de namme oan it al yn de tiid fan de Karolingen besteande greefskip Chartres, dat sûnt 956/960 yn it besit fan de greven fan Blois wie. Yn 911 waard Chartres omsingele troch de Wytsings en yn 1019 ferneatigen dy de stêd hast hielendal. It greefskip Chartres waard yn 1286 oan kening Filips IV ferkocht. Under biskop Fulbert fan Chartres ûntwikkele de katedraalskoalle him ta in wichtich sintrum fan midsiuwsk ûnderwiis, dêr't û.o. Ivo fan Chartres, Gilbert fan Poitiers en Jehannes fan Salisbury wurken. Yn 1528 makke kening Frâns I it greefskip Chartres ta hartochdom. Hindrik IV oermastere de stêd yn 1591 en liet him yn Chartres kroane. Yn 1626 gyng de stêd as apanaazje yn 'e hannen oer fan de famylje Orléans, sadat de âldste soan fan de hartoch fan Orléans him tenei hartoch fan Chartres neame mocht.
Seabear
thumb|300px|Seabear yn [[Rotterdam]] Seabear is in Yslânsk muzykband út Reykjavík, oprjochte yn 2000.
Chartres
Skiednis
Nei't de alliearden ein july in útbraak út Normandje wisten te forsearjen, koene de Amerikaanske troepen hast sûnder Dútske wjerstân it lân in hiel ein ynkringe. Op 16 augustus 1944 stie it 20 US-korps foar Chartres. Yn it gebiet hie Hitler lykwols noch trije difyzjes fan it Dútske 15e leger. De stêd hie swier te lijen krijen fan de bombardeminten yn augustus fan dat jier en it befel wie jûn de katedraal te ferneatigjen. Kolonel Barton Griffith Jr. frege him ôf oft dat wol nedich wie en bea himsels oan om efter de fijannelike linys te ûndersykjen oft de Dútsers de katedraal ek echt as observaasjepost brûkten. Mei syn sjauffeur slagge it him de katedraal yn te gean en nei't er it hiele gebou oant de klokketoer ta trochsocht hie, koed er oan it haadkertier trochjaan dat der gjin Dútsers yn it gebou wiene sadat it befel om de katedraal te ferneatigjen ynlutsen waard. Noch deselde deis ferstoar kolonel Griffith yn Lèves, 3,5 kilometer noardlik fan Chartres. Foar syn grutte moed yn Chartres en ek yn Lèves krige kolonel Griffith postúm ferskillende Amerikaanske en Frânske ûnderskiedings. Chartres waard op 18 augustus befrijd.
Katedraal
De stêd is ferneamd om syn katedraal, dy't yn 1979 op de list fan it UNESCO-wrâlderfgoed byskreaun waard. De tsjerke waard fan 1194 oant 1220 boppe in 11e-iuwske krypte boud en is de âldste hast ûnferoare heechgoatyske katedraal fan de wrâld. De brânskildere ramen fan de tsjerke binne foar in grut part midsiuwsk. De katedraal stie model foar in soad oare goatyske katedralen yn Europa en is dêrom fan útsûnderlik grutte betsjutting.
Oare monuminten
De âlde binnenstêd Chartres wurdt noch foar in grut part troch wâlen, in stedsmuorre en poarten omjûn. De stêd waard nei de Twadde Wrâldkriich restaurearre en de nauwe steegjes fan Chartres falle krekt lykas de katedraal tsjintwurdich ûnder monumintesoarch.
Ferklearring fan Arbroath
De Ferklearring fan Arbroath (Ingelsk: Declaration of Arbroath) is in Skotske ûnôfhinklikheidsferklearring dy't datearret fan 1320, ûnder de Skotske Unôfhinklikheidsoarloggen, doe't it Keninkryk Skotlân dwaande wie syn selsstannigens werom te winnen nei in fearnsiuw fan oerhearsking troch Ingelân. It is in ferneamd dokumint, om't it de ierst oerlevere ûnôfhinklikheidsferklearring fan 'e wrâld is, en sadwaande is it ek bûten de Britske Eilannen fan grutte betsjutting.
De Ferklearring fan Arbroath is skreaun yn it Latyn en steld as in brief, datearre op 6 april 1320 en rjochte oan paus Jehannes XXII, as ûnderdiel fan in diplomatike kampanje om pauslike goedkarring en befêstiging te krijen foar it bestean fan Skotlân as in ûnôfhinklike, soevereine steat. Teffens wurdt yn 'e ferklearring it rjocht fan Skotlân ûnderboud om (as selsstannige steat) gebrûk te meitsjen fan militêr geweld as it ûnrjochtlik oanfallen of ûnderdrukt wurdt (sa't it gefal wie yn 'e perioade fan 'e Skotske Unôfhinklikheidsoarloggen).
Reparata (hillige)
Reparata is in ier-kristlike martleres, dy't om 250 hinne yn Caesarea Maritima yn Palestina foar har leauwe it libben liet. De namme Reparata komt út it Latynsk en bestjut "dy't wer better woarn is".
Vita
Neffens de oerlevering waard Reparata yn 'e âldens fan 12 jier yn de tiid fan keizer Gaius Messius Quintus Traianus Decius yn Caesarea yn de romeinske provinsje Palestina nei in ferskriklike martlersgong fermoarde, om't hja as kristinne wegere foar de romeinske goaden te offerjen. Sa waarden de boarsten fan Reparata ôfsnien en harren yngewanten weisnien. Ek waard Reparata op de brânsteapel set. Neffens de leginde fleach by har ûnthalzing in wite do nei de himel. Reparata wurdt foar it earst yn in martyrologium neamd fan de Angelsaksyske benediktynske muonts, teolooch en kronykskriuwer Beda de Earbiedwurdige.
Ferklearring fan Arbroath
Oer it algemien wurdt oannommen dat de Ferklearring fan Arbroath skreaun is yn 'e Abdij fan Arbroath, deunby de stêd Arbroath, troch Bernard fan Kilwinning, de abt fan dat kleaster, dy't doedestiden teffens kânselier fan Skotlân wie. De ferklearring is besegele troch 51 foaroansteande eallju en grutgrûnbesitters, en it is de iennichste dy't bewarre bleaun is fan in trijetal byinoarhearrende brieven oer itselde ûnderwerp oan 'e paus. De oare beide wiene in brief fan Robert I, de kening fan Skotlân, en ien fan fjouwer Skotske biskoppen. Nei't men oannimme mei wie de ynhâld fan 'e trije brieven fierhinne gelikens. De meast ferneamde passaazje út 'e Ferklearring fan Arbroath is dizze:
Reparata (hillige)
Vita
Reparata is ek de bynamme foar de hillige Pelagia. It wurdt dêrom net útsletten dat de leginde oer Reparata te krijen hat mei Pelagia of dat it om ien en deselde hillige giet.
Ferklearring fan Arbroath
"[...] want, salang't ek mar hûndert fan ús yn 't libben bliuwe, sille wy ús nea ûnder lykfol hokker betingst ûnder Ingelske hearskippij deljaan. Wiswier, it is gjin gloarje, noch rykdom, noch eare dêr't wy foar stride, mar foar frijheid – foar dat allinnich, dat gjin oprjocht man opjout of it moat wêze tagelyk mei it libben sels."
De Ferklearring fan Arbroath moat sjoen wurde yn it bredere ramt fan 'e drege relaasje dy't doedestiden bestie tusken it pausdom en Skotlân. De paus wie de Skotske saak net botte tagedien fanwegen de moard troch Robert I op syn rivaal Jan III Comyn, hear fan Badenoch, yn 1306, wêrfoar't er troch Jehannes XXII syn foargonger Klemins V ekskommunisearre wie. Uteinlik die de diplomatike kampanje fan 'e Skotten lykwols fertuten, en loek Jehannes yn 1328 de ekskommunikaasje fan 'e Skotske kening yn. Fan gefolgen moast doe ek Ingelân him tsjin heuch en meuch yn by in selsstannich Skotlân dellizze. Yn maaie 1328 tekene kening Edwert III fan Ingelân einlings en te'n lêsten it Ferdrach fan Edinburch-Northampton, wêryn't Skotlân erkend waard as in ûnôfhinklik lân mei Robert I as kening.
Reparata (hillige)
Ferearing
De feestdei fan de hillige Reparate is troch de katolike tsjerke op 8 oktober fêststeld.
Ferfrysking
In oantal geografyske beneamings waard yn it ferline yn it Nederlânsk oersetten of retûsjearre. Soks barde bytiden op ferkearde wize lykas yn it gefal fan in Hoekbloemsloot dy’t fernederlânske wie út in Oebele-om-sleat. Oan de oare kant bewarret de Nederlânske beneaming bytiden in Ald-Fryske foarm lykas it gefal is fan Sneek (Sneca) dat yn it jongere Frysk Snits wurden is.
De mate fan ferfrysking wurdt diels op provinsjaal nivo, mar benammen op gemeentlik nivo bepaald. Der binne gemeenten dy’t derfoar keazen ha om de plaknammeboerden en oare geografyske nammen allinnich noch yn it Frysk te fermelden. Yn oare gemeenten wurde de Fryske nammen under de Nederlânske nammen op de plaknammeboerden skreaun of oarsom. Yn it gefal fan twatalige fermeldings is mar ien foarm de offisjele. Hoe fier at de nammeferfrysking giet, hinget diels gear mei hoefolle Frysk yn it oangeande gebiet sprutsen wurdt en altyd mei de ynstimming fan in mearderheid ûnder politike partijen en dan benammen dy fan de Fryske Nasjonale Partij. Dy mearderheid komt ûnder druk te stean dêr’t gemeenten de lêste desennia gearfoege binne en faaks ek stêden omfetsje dêr’t de saneamd ’Frysksinnigens’ minder grut is as op it plattelân.
Skiednis
Iuwenlang wie de 'Hollânske' stavering fan de topografyske nammen de ienige tastiene. De ferfrysking hat har oarsprong yn 1953, doe’t it destiidske kabinet oangeande de 'Friese kwestie' bepaalde dat Fryske gemeenten it rjocht krigen om Fryske plak- en strjittenammen fêst te stellen, mar dat by dûbeltalige nammen allinnich de Nederlânske namme yn offisjele stikken fermelden wurde mocht. Yn 1979 gie de Topografyske Tsjinst akkoard mei de fermelding fan Fryske strjitnammen en dûbeltalige Fryske plaknammen (Fryske namme tusken skrapkes) op de kaarten. Yn 1981 wie Idaarderadiel de earste Fryske gemeente dy’t alle topografyske nammen ientalich yn it Frysk fêststelde. Yn 1984 waarden gemeentlike weryndielingen trochfierd, wêrby’t in oantal nij ûntstiene gemeenten (troch dizze weryndieling) de Fryske namme fiere mocht, te witten Littenseradiel (Littenseradeel), Skarsterlân (Scharsterland), Nijefurd (furd/ferd = Frysk: rjochtsfredegebiet) en Boarnsterhim (Boornsterhem). De earste besteande gemeente dy’t de Fryske gemeentenamme fêstlizze liet wie Tytsjerksteradiel (Tietjerksteradeel), dat yn 1989 tegearre mei Boarnsterhim ek alle topografyske nammen ientalich yn it Frysk opstelde. Hjirfoar moasten beide gemeenten lykwols wol prosedearje oant de Ried fan Steat, omdat de lanlike PTT him hjir net by oanpasse woe en omdat ferskate pleatslike ûndernimmers bang wiene dat se net fûn wurde koenen. De rjochter besleat úteinlik dat it private ûndernimmings frij stie om de Nederlânske nammen brûken te bliuwen. De beide gemeenten moasten de trochferwizings nei de Nederlânsktalige nammen yn it telefoanboek betelje. Letter folgen mear gemeenten.
Yn 1992 waard it rjocht om de gemeentenamme yn it Frysk fiere te meien fêstlein yn de nije Gemeentewet enyn it yn 1996 troch Nederlân ratifisearre Europeesk Hantfest foar regionale talen of talen fan minderheden. In wichtich merkteken dêrfan wie de ferfrysking fan de provinsjenamme nei Fryslân yn 1997. Lanlike ynstânsjes en bedriuwen lykas de Postbank, de Gouden Gids en it CJIB pasten harren registraasje yn de jierren 1990 oan by de Fryske nammejouwing, faak op basis fan de sûnt 1992 ferplichte NEN-noarm 5825. De PTT folge pas nei druk fan it Ryk yn 2000. De NS wie lange tiid net reewillich om it omroppen fan de stasjonsnammen te feroarjen nei de wyls op boerden al wol feroare Fryske nammen. Sa waard de útspraak fan Station Hardegarijp en Station Grouw-Irnsum pas 10 jier nei de ferfrysking fan beide plaknammen yn 1999 wizige yn 'Stasjon Hurdegaryp' en 'Stasjon Grou-Jirnsum', benammen omdat it (net-Fryske) spoarweipersoniel in Fryske útspraak net yn de mûle nimme woe.
Yn 2014 waard de formele posysje fan it Frysk noch fuortsterke trochdat de Wet gebruik Friese taal oannomd waard troch de Nederlânske oerheid, wêrmei’t it Frysk in offisjele status krige as 'twadde rykstaal'. Ien fan de útwurkings dêrfan is dat desintrale oerheden yn Fryslân lykas bygelyks gemeenten tenei regels en in beliedsplan opstelle moatsten foar it brûken fan it Frysk.
Ferset
Oer de ferfrysking is in soad te dwaan yn regionale media omdat lang net alle ynwenners ynstimme mei it lokale gemeentlike belied. It giet dan benammen om de fraach hoe fier en mei hokker tempo de ferfrysking fan de plaknammen en strjitnammen trochfierd wurdt. Faak giet it om lokale ûndernimmers dy’t bang binne dat se net fûn wurde kinne of soks as neutraal argumint brûke. Soms wurdt ek as argumint oanfierd dat it feroarjen fan nammen belestingjild kostet. Sa soe it feroarjen fan de tsjin de ôfspraken yn as definityf trochfierde wurknamme 'Friese Meren' foar in nije fúzjegemeente yn 'De Fryske Marren' mear as € 200.000 kostje moatte. It giet yn dizze, oars ûndúdlik grûndearre, besiferings om in polityk stekspul wêryn’t hege jildbedraggen as neutraal argumint yn stelling brocht wurdt. Dêrfoaroer stelle de foarstanners dat feroarings op termyn hast sûnder kosten trochfierd wurde kinne nei ôfskriuwing fan de âlde en by fernijing fan de boerden.
Yn ferskate gemeenten wikselt it belied. Yn de nij foarme weryndielingsgemeente Súdwest-Fryslân (Zuidwest-Friesland) ûntstie yn 2009 diskusje neidat de Topografyske Wurkgroep Fryslân fûn dat de grutte plakken mei Nederlânsktalige nammen as Sneek (Snits) en Bolsward (Boalsert), dy’t bewenne waarden troch in mearderheid fan Nederlânsk- alteast net-Frysktaligen harren nammen ferfryskje moasten om sa in konsekwinte taalienheid temeitsjen mei de Fryske doarpsnammen, dy’t al foar de fúzje fêststeld wiene yn ien fan de foargongersgemeenten (Wymbritseradiel). Dizze syngronisearring waard nei ferset fan de befolking net trochfierd.
Earder wie de ferfrysking yn 1984 yn in oare foargongergemeente Hemelumer Oldeferd weromdraaid; de Fryske nammen moasten nei de weryndieling dan wer in Nederlânsktalich ekwivalint krije. Op it momint fan de weryndieling wie de sitewaasje dus per gemeente oars. Nei fiif jier fan diskusje besleat de gemeente yn 2013 dat by alle plakken mei Nederlânske ekwivalinten (útsein by It Heidenskip en Ysbrechtum (IJsbrechtum)) de beide nammen fermeld wurde soene; de Nederlânske namme boppe en de Fryske dêrûnder. Nammers is it hjir skete saneamde taalbelied benammen mei taalsymbolyk yn de topografyske nammejouwing dwaande.
It ynhâldlike taalbelied yn it brûken fan Frysk as offisjele kommunikaasjetaal troch en yn oerheden ferrint muoisum, seker at it om skreaune teksten giet. De plannen oangeande dat aspekt fan it taalbelied binnen de gemeenten komme ynhâldlik net fier fan de grûn.
Lung Chien
Lung Chien (1916 – Taipei, 28 maaie 1975) wie in Hongkongsk akteur, regisseur en senarioskriuwer.
Biografy
Berne yn 1916, regissearre hy mear as 30 films, meast yn Taiwan en Hong Kong. Hy stoar yn Taipei yn 1975 yn 'e âldens fan 59 jier.
Filmografy
In kar:
Hjaltalín
thumb|300px|Hjaltalín yn [[Reykjavík, 2011]] Hjaltalín is in Yslânsk muzykband út Reykjavík, oprjochte yn 2004.
Coutances
Coutances is in gemeente yn it Frânske departemint Manche yn de regio Normandje. De stêd leit op it skiereilân Cotentin op in heuvel, dy't bekroand wurdt mei de Notre-Dame fan Coutances. It is it haadplak fan it arrondissemint Coutances.
Skiednis
As haadstêd fan de keltyske stamme fan de Venelli krige de stêd yn 298 neffens de doetiidske keizer Konstantius Kloarus de namme Constantia. Dat barde twa jier nei't it Romeinske Ryk Brittanje werom ferovere hie. De regio, dy't dêrnei pagus Constantinus neamd waard, it tsjintwurdich it skiereilân Cotentin. Wytsings ferneatigen yn 866 it plak en it duorre oant de 11e iuw doe't Geoffroy de Montbray, in striidkammeraat fan Willem de Oermasterer en biskop fan Coutances, de stêd om in nije katedraal wer opboude. Yn 1204 oermastere Filips II Augustus Coutances. De katedraal waard dêrnei yn Frânske styl wer opboud ûnder biskop Hugues de Morville (1208-1238), dy't ek it inisjatyf naam foar de bou fan it hospitaal (Hôtel-dieu).
Yn de tiid fan de godstsjinstkrigen plonderden protestanten de katedraal yn 1562. Hja namen biskop Arthur de Cossé finzen en twongen him om oarsom op in esel mei de sturt yn syn hân troch de stêd te riden. Oant 1569 spriek de biskop fan Coutances rjocht oer de Kanaaleilannen en It Kanaal.
Coutances waard yn 1944 troch alliearde bombardeminten foar in grut part ferneatige. De katedraal waard foar it kriichsgeweld sparre.
Bloedbad fan Fort Robinson
It Bloedbad fan Fort Robinson (Ingelsk: Fort Robinson Massacre) of de Trageedzje fan Fort Robinson, is de oantsjutting foar in rige foarfallen yn jannewaris 1879 by Fort Robinson, in Amerikaanske militêre bûtenpost yn it noardwesten fan 'e steat Nebraska. Dêrby besochten de Noardlike Sjajinnen, dy't dêr belâne wiene nei harren ferneamde úttocht út it Yndiaanske Territoarium, ûnder barre winterske omstannichheden te ûntkommen oan in nije deportaasje nei it suden, wat resultearre yn ferskate tige bloedige gefjochten.
Foarskiednis
Nei de Grutte Sû-Oarloch fan 1876 waarden de Noardlike Sjajinnen nei it Yndiaanske Territoarium (Oklahoma) ta deportearre, dêr't se te min te iten hiene en al rillegau begûnen te beswiken oan ûnderfieding en sykten as malaria. Yn 1878 besochten se ûnder lieding fan 'e opperhaden Stomp Mês en Lytse Wolf út harren reservaat te ûntsnappen en werom te kearen nei harren heitelân yn it noarden, in barren dat bekend kommen is te stean as de Uttocht fan de Noardlike Sjajinnen. Dêrby teagen se dwers troch de hjoedddeiske Amerikaanske steaten Oklahoma, Kansas en Nebraska hinne, wylst se hjitfolge waarden troch it Amerikaanske leger.
It bloedbad
Op 23 oktober waard de troep fan Stomp Mês by Fort Robinson, yn noardwestlik Nebraska, besingele troch Amerikaanske troepen. Stomp Mês en de oare lieders, Wylde Baarch en Sterke Lofterhân, besleaten har oer te jaan, fanwegen de minder wurdende waarsomstannichheden en de grutte oermacht fan 'e fijân. Se hellen doe har bêste gewearen útinoar; de lopen waarden troch de froulu ûnder de klean ferstoppe, wylst de lytsere ûnderdielen oan klean en mokassins hongen waarden by wize fan fersiering. Op 25 oktober berikten se Fort Robinson, dêr't se mei syn hûndertfyftigen húsfêste waarden yn barakken dy't boud wiene foar 75 soldaten.
Doe't de Sjajinnen dúdlik makken dat dat foar harren ûnbesprekber wie, waarden de finsters fan harren barakken fan traaljes foarsjoen, en krigen se gjin iten of branje mear. Nei seis dagen fan honger lijen yn 'e kjeld woe Stomp Mês op 9 jannewaris noch altyd fan gjin wiken witte, mar Wylde Baarch en Sterke Lofterhân stimden dermei yn om te praten. Nei't hja mei har folk oerlein hiene, kamen hja lykwols sûnder wat bedijd te hawwen werom: de minsken ferpoften it om wer nei it suden ta.
Dyseldichste jûns om kertier foar tsienen prebearren de Sjajinnen in útbraak mei har wer yninoar sette gewearen. Dêrby rekken in stikmannich fan harren ferwûne, dat de Amerikanen hiene gjin swierrichheden om 'e bloedspoaren troch de snie te folgjen. De Sjajinnen waarden binnen in pear oeren al ynhelle, en yn it gefjocht dat dêrop folge waard in grut tal fan harren deade. Tsjin 'e moarn waarden 65 Sjajinnen, wêrûnder 23 ferwûnen, as finzenen werombonsjoerd nei Fort Robinson. Net mear as 38 Yndianen wiene ûntsnapt, wêrfan't seis, mei dêrûnder Stomp Mês, har deunby it fort ferskûle hiene, en wisten te ûntkommen doe't de soldaten de oare 32 Sjajinnen efterfolgen. Dit groepke fan seis wist úteinlik op eigen manneboet it Pine Ridge Agintskip te berikken.
De oerbleaune 32 Sjajinnen waarden úteinlik op 22 jannewaris ynsletten by Hat Creek Bluff, op in plak dat neitiid ek wol The Pit ("It Gat") neamd waard, 55 km fan Fort Robinson ôf. Under lieding fan in kriger dy't Lytse Fingerneil hiet, besochten dêr yn totaal 18 manlju en opslûpen jonges en 14 froulju en bern har yn it bêd fan in opdrûge beek fjouwer kompanjyen soldaten, likernôch 150 man, fan it liif te hâlden, dy't oanfierd waarden troch kaptein Henry W. Wessells jr. De Sjajinnen waarden út trije rjochtings wei oanfallen, en nettjinsteande harren fûleindige ferdigening wisten de soldaten ferskate kearen de kant fan it streambêd te berikken om oer de râne te sjitten. Harren oproppen oan 'e Yndianen om har oer te jaan, waarden beäntwurde mei kûgels. Uteinlik waarden alle krigers deade of deadlik ferwûne, krekt-en-gelyk as fjouwer froulju en twa bern. Seis soldaten kamen ek om, en Wessells sels rekke mei fjouwer oare Amerikanen ferwûne. Nei ôfrin fan it gefjocht waarden der acht Sjajinske oerlibbenen ûnder de liken fan harren deade en stjerrende maten weiskuord. Dy waarden mei werom nommen nei Fort Robinson.
Neisleep
Troch dit bloedbad kearde foar de Noardlike Sjajinnen lykwols it tij. Nei moannen fan opûnthâld, feroarsake troch politike strideraasje yn Washington, waarden de finzenen fan Fort Robinson úteinlik frijlitten en waard it harren tastien om har by harren sibben yn Fort Keogh, yn Montana, te jaan, dêr't de troep fan Lytse Wolf úteinlik bedarre wie. Oan it begjin fan 'e 1880-er jierren begûnen de Sjajinnen har bytsje by bytsje nei wenjen te setten yn 'e krite fan 'e rivier de Tongue, yn Montana, dy't it uterste noarden fan harren eardere wengebiet op 'e Grutte Flakten markearre. Op 16 novimber 1884 waard dêre yn opdracht fan 'e Amerikaanske presidint Chester A. Arthur it Tongue River Yndianereservaat stifte, dat letter it Noardlike Sjajinne Yndianereservaat kaam te hjitten. De Noardlike Sjajinnen hoegden nea wer werom te kearen nei it suden.
Ezra-Nehemia
Ezra-Nehemia is bûten it joadendom de wenstige oantsjutting foar it boek Ezra (Hebriuwsk: עזרא, Ezra) yn 'e joadske Bibel. Yn 'e Tenach is ntl. nea de út 'e trêde iuw datearjende opspjalting fan Ezra en Nehemia yn twa boeken trochfierd, sa't dy yn 'e kristlike Bibel wol bestiet. Ezra-Nehemia falt yn 'e joadske yndieling ûnder de Ḵeṯuḇim, de Geskriften, en is it it 23ste bibelboek (fan 24). It boek fertelt oer de weromkear fan 'e Joaden út 'e Babyloanyske Ballingskip en harren weropbou fan 'e Timpel en de stêd fan Jeruzalim, troch trije opinoar folgjende missys, laat troch Serûbbabel, Ezra en Nehemia, dy't op ynskunen fan God útstjoerd wurde troch de keningen fan it Perzyske Ryk. It doel fan it boek is net sasear om in part fan 'e Joadske skiednis fêst te lizzen, as wol om sjen te litten dat sels de machtige Perzyske keningen mar wurktugen fan God binne.
Hoewol't de talmoedyske tradysje hawwe wol dat Ezra-Nehemia skreaun is troch de preester Ezra, is dat idee troch moderne bibelwittenskippers en teologen fansiden reage. It grutste part fan 'e tweintichste iuw draaide de strideraasje om it auteurskip fan Ezra-Nehemia fral om 'e fraach oft it Ezra wie dy't sawol Ezra-Nehemia as de Kroniken skreaun hie, of dat it de anonime kronykskriuwer wie dy't ek Ezra-Nehemia skreaun hie. Mar koarterby is it almar dúdliker wurden dat sawol Ezra-Nehemia as de Kroniken in folle yngewikkelder skiednis hawwe as dat foarhinne tocht waard, en dat se allegear ta stân kommen binne troch gearstalling en bewurking troch in ferskaat oan skriuwers en redakteurs. It is noch altyd ûndúdlik wannear't Ezra-Nehemia krekt datearre wurde moat; de úteinlike ferzje sil út it hellenistyske tiidrek stamje.
Kung Fu Mama
Kung Fu Mama is in Hongkongske aksje- en sportfilm út 1972 ûnder rezjy fan Lung Chien, mei yn 'e haadrollen Hsien Chin-Chu, Jimmy Wang Yu en Lung Fei. ;
Plot
It ferhaal giet oer de "Kung Fu Mama", in âlde mem dy't nei Shanghai reizget om har fermiste bern te sykjen. Om de kost te fertsjinjen treedt se op as strjitkeunstner mei har bernsbern. Se ûntdekt dat Lin Hie, baas fan Shanghai French Concession, har soan fermoarde hat en har dochter finzen hâldt.
Dat, se wol de bindelieder deadzje.
1 en 2 Samuël
1 Samuël en 2 Samuël binne twa boeken fan 'e kristlike Bibel; yn it Alde Testamint falle se ûnder de Skiednis en as sadanich foarmje se it 9de en 10de bibelboek (fan 39). De opspjalting yn twa dielen is yn 'e lêste iuw(en) f.Kr. ûntstien by de oersetting fan 'e Hebriuwske tekst nei it Gryksk, en yn 'e Tenach, de joadske Bibel, bestiet dy dan ek net; dêr is Samuël, yn it oarspronklike Hebriuwsk: שמואל, Šmu'el, it 8ste boek (fan 24) en falt it ûnder de Neḇi'im Rišonim (de "Eardere Profeten"). 1 Samuël ferhellet oer it libben fan 'e profeet Samuël, it keningskip fan Saul en dy syn striid om 'e troan mei David, wylst 2 Samuël it keningskip fan David beskriuwt. De measte moderne bibelwittenskippers pleatse fraachtekens by de histoaryske wearde fan 'e beide boeken, mei't se net bedoeld binne as in sekuere skiedsskriuwing, mar as in teologysk traktaat dat oantsjutte moast dat de lieders fan 'e Israeliten op harren trou oan it ferbûn mei God ôfrekkene waarden (krekt as Jozua, Rjochters en 1 en 2 Keningen). De earste folsleine Fryske oersetting fan 1 Samuël en 2 Samuël stie yn 'e fertaling fan it Alde Testamint, fan dû. Geart Aeilco Wumkes en Eeltsje Boates Folkertsma, dy't yn 1943 útkaam.
Oarsprong
Neffens de joadske tradysje soe de profeet Samuël de skriuwer fan 'e boeken wêze (mei oanfollings fan 'e profeten Gad en Natan), mar hjoed de dei is men fan tinken dat 1 Samuël en 2 Samuël eins har oarsprong fine tusken 630 en 540 f.Kr., as in bondeling fan in stikmannich teksten dy't foartiid in selsstannich bestean kenden.
Ynhâld
Yn 1 Samuël wurdt ferteld hoe't de profeet Samuël berne wurdt as de soan fan Hanna, in frou dy't earder ûnfruchtber hiet te wêzen. Hy groeit op yn it godshûs te Sjilo, ûnder de hoede fan 'e âlde hegepreester Ely. Al ier docht bliken dat er de geunst fan God hat, as er in boadskip fan God kriget (al is dat in oardiel oer Ely en dy syn hûs). As folwoeksen man stiet er yn Israel heech yn oansjen en regearret er min ofte mear as rjochter oer it lân. It is syn bedoeling dat syn soannen him opfolgje sille, mar "syn soannen lykwols gongen oare wegen as hy" (se binne korrupt en litte har omkeapje). Dêrop wol it folk dat Samuël, dy't dan al heech op jierren is, in kening oer harren oansteld, wat er mei tsjinnichheid docht. De kar falt op Saul, soan fan Kisj, in Benjaminityske bouboer út Gibeä. Dy ferrjochtet yn 't earstoan grutte dieden, mar ferfalt meitiid ta in segrinige ritigens (dy't modern bibelwittenskippers wol útlein hawwe as in manyske-depressive stoarnis). Yn syn ûngeduld begiet Saul op in beskaat momint in sûnde tsjin God (troch sels offers te bringen ynstee fan op Samuël te wachtsjen, dy't dêr as hegepreester de oanwiisde persoan foar is). Dêrop oarderet God Samuël om in oar ta kening te salvjen foar Saul yn 't plak: David, de soan fan Isaï, in Judeeske skiephoedersjonge út Betlehem. thumb|left|300px|[[Hanna (bibelsk persoan)|Hanna dy't it jonkje Samuël by hegepreester Ely bringt (in skilderij fan Jan Victors, út 1645).]]
David komt foar it earst by Saul om foar dyselde op 'e liere te spyljen en sa de "kweageast" dy't Saul yn 'e besnijing hat, del te bêdzjen. Syn earste rom wint er troch mei in slinger en in kiezelstientsje de mânske Filistynske foarfjochter Goliat te deadzjen. Hy wurdt boezemfreonen mei Saul syn soan Jonatan en trout mei Saul syn dochter Mikal. Mar troch syn súksessen wurdt Saul al gaueftich oergeunstich op him en moat er flechtsje. Jierrenlang hâldt er him hjir en dêr yn it lân beskûl; hy wurdt in rôvershaadman en belibbet in ferskaat oan aventoeren. Ek wykt er in oantal jierren út nei de Filistynske foarstedommen, dêr't de kening fan Gat him in hoart asyl biedt. 1 Samuël einiget mei de dea troch âlderdom fan Samuël en de dea yn 'e striid tsjin 'e Filistinen fan Saul en Jonatan.
Yn 2 Samuël stiet beskreaun hoe't David dêrnei kening wurdt, mar yn 't earstoan inkeld oer Juda, want de oare stammen hâlde it mei Saul syn soan Isjbosjet. Nei twa jier wurdt David dan einlings ek yn 'e rest fan it lân erkend. Hy nimt Jeruzalim yn (dat oant dy tiid noch altiten in Jebûsityske stêdsteat wie), ferslacht de Filistinen en lit de Arke fan it Ferbûn oerbringe nei Jeruzalim. Mar hy bewurkmasteret ek dat ien fan syn trouwe ofsieren, Oería, deadien wurdt, sadat er dy syn tsjeppe frou, Batsjêba, sels ta frou nimme kin. Syn âldste soan Absalom, dy't mient dat er te lang wachtsje moat op 'e troan, komt yn opstân tsjin David, en de kening moat op syn âlde dei noch wer yn ballingskip. Mar Absalom wurdt ferslein (net tanksij David, want dy stekt gjin finger út) en deade. Neitiid regearret David noch in pear jier, en 2 Samuël einiget as er syn ein neieroan kommen fielt.
Fryske oersetting
Yn 1919 joech dû. Geart Aeilco Wumkes yn syn Ut 'e Heilige Dobbe, û.m. oersettingsfragminten fan eigen hân fan 1 Samuël 2:1-10 en 2 Samuël 1:19-27 út. De earste folsleine útjefte fan 'e beide boeken stie yn it Alde Testamint fan Wumkes en Eeltsje Boates Folkertsma, dêr't dy yn 1943 de earste Fryske bibeloersetting mei foltôgen. Om't sawol teologen as taalkundigen beswieren tsjin 'e fertaling Wumkes-Folkertsma hiene, waard fan 1966 ôf wurke oan in nije bibeloersetting, dy't yn 1978 útkaam as de Nije Fryske Bibeloersetting (mei stipe fan 'e provinsje Fryslân, it Nederlands Bijbelgenootschap te Haarlim en de Katholieke Bijbelstichting te Bokstel). Dat is de fertaling dy't noch altiten yn gebrûk is, yn 'e foarm fan 'e trêde, ferbettere druk fan 1995. De oersetting fan sawol 1 Samuël as 2 Samuël waard dêrby dien troch dû. F.D. Dijkstra, dy't op taalkundich mêd ûnderstipe waard troch Ulbe van Houten en Jacobus W. Zantema.
Grutte Priis Formule 1 fan de Feriene Steaten 2014
Utslaggen fan de Grutte Priis Formule 1 fan de Feriene Steaten 2014 yn Teksas op 2 novimber. It wie de santjinde race fan 19 races fan de Formule 1 yn 2014. Hy waard op it Circuit of the Americas hâlden. De race waard hâlden oer 56 omgongen, op it 5,5 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 308,4 kilometer.
Tafeltennis op de Paralympyske Simmerspullen 1980
De VIe Paralympyske Simmerspullen waarden yn 1980 hâlden yn Arnhim en Veenendaal, Nederlân.
Dûbeld
{| width=60%
Klasse 1B
{| width=60%
Klasse 2
{| width=60%
Klasse 4
{| width=60%
Klasse D
{| width=60%
Sporran
De sporran (Skotsk-Gaelysk foar "beurs"; útspr.: ['spɔrən], likernôch: "sporren") is tradisjoneel in ûnderdiel fan 'e Skotske dracht foar manlju. It is in ponge dy't deselde funksje ferfollet by in kilt as de bûsen fan in broek. De sporran wurdt oan in learen rymke of in keatling oer de kilt hinne droegen, oan 'e foarside fan it lichem, ûnder de gasp fan 'e mulrym, likernôch op 'e hichte fan it krús. By autoriden, dûnsjen of tromspyljen kin de sporran yn dy posysje ûnhandich yn 't paad sitte, en dan is it tastien om him in fearnsslach te draaien sadat er fansiden oer de heup hinget.
Makkelei
Sporrans binne makke fan lear of bûnt en oan 'e boppekant yn in bôgefoarm (cantle) mei sulver, groom of in oar metaal beslein. Se komme foar yn in breed skala fan soarten. By wurkklean sil in sporran yn 'e regel simpelwei fan lear of skieppewol wêze, mar wat deftiger de klean, wat ornaminteler de sporran. By de unifoarmen fan doedelsekspilers sjocht men bgl. gauris djoere hynstehierrene sporrans.
Gebrûk
Mei't de tradisjonele kilt gjin bûsen hat, tsjinnet de sporran yn 'e Skotske dracht fan âlds behalven as beurs foar jild ek as taske om oare persoanlike besittings yn te dwaan, lykas bûsdoek, kaam, bankpas, pipermuntsjes, ensfh. Yn essinsje kin de sporran beskôge wurde as in ôfstammeling fan 'e gewoane ponge dy't yn 'e Midsiuwen troch manlju yn hiel Jeropa oan 'e mulrym droegen waard, mar dy't fierders oeral ferfongen is troch broeksbûsen. De sporran hinget normaal rjocht ûnder de gasp fan 'e mulrym dêr't de kilt mei opholden wurdt. Dy gasp kin tige ornaminteel wêze, en de cantle, de bôge fan metaal dêr't de sporran oan hinget, wjergalmet ornaris de mjitte fan fersiering fan 'e gasp. Datselde jildt foar it hânsel fan 'e sgian-dubh, de Heechlânske dagge dy't Skotten tradisjoneel by ien fan 'e knibbelhoazzen yn drage.
Sint-Lambertustsjerke (De Weere)
De Sint-Lambertustsjerke is in monumintale roomske tsjerke yn it Noard-Hollânske doarpke De Weere. De tsjerke is wijd oan Lambertus fan Maastricht. De parochy makket diel út fan de 'Regio De Waterkant', in gearwurkingsferbân fan meardere parochy's, dy't elts fierhinne selstannich binne en eigen idintiteit behâlde wolle.
Skiednis
De bou fan de hjoeddeiske Lambertustsjerke sette útein nei't de foargonger út 1816 op itselde plak yn 1904 ôfbrutsen wie. Dy regelmjittich útwreide foargonger ferfong yn 1816 ferskillende skûltsjerken yn de omkriten en waard ferskillende kearen ferboud. Yn 1855 waard de pastorij boud, dy't der noch jimmeroan stiet. Yn feite is de Lambertustsjerke fan De Weere ien fan de opfolgers fan de tsjerke fan it oanbuorjende doarp Lambertschaag, dy't yn de tiid fan de reformaasje yn protestantske hannen oergyng.
De hjoeddeiske Lambertustsjerke waard neffens in ûntwerp fan Nicolaas Molenaar boud as in trijeskippige tsjerke yn neogoatyske styl en op 6 maaie 1907 ynwijd. It skip fan de tsjerke hat seis traveeën en in fiifsidich preesterkoer. It middenskip hat in houten ferwulft, de sydskippen hawwe stiennen krúsribferwulften. Tsjerke, pastorij en it hekwurk foar de tsjerke binne ryksmonuminten.
Anthrax (band)
Anthrax is in Amerikaanske trashmetalband út New York dy't yn 1981 oprjochte waard. Yn 1984 kaam it debútalbum "Fistful of Metal" út. Anthrax hat tolve studio-albums en acht live-albums útbrocht. Hja wurde yn ien sike wei neamd mei Metallica, Megadeth, en Slayer.
Skiednis
Grûnlizzers fan de band wiene gitarist Scott Ian en bassist Dan Lilker. De besetting waard oanfolle troch gitarist Dan Spitz, drummer Charlie Benante en sjonger Joey Belladonna. Lilker waard al nei it earste album ferfongen troch roadie Frank Bello, ek neef fan drummer Benante. Belladonna waard yn 1992 ferfongen troch John Bush, mar sûnt 2005 Belladonna wer de sjonger fan de band.
Sint-Lambertustsjerke (De Weere)
Oargel
It oargel waard troch L.S. Ypma yn 1885 yn de âlde tsjerke boud. It waard yn 1908 yn de nijbou it oargel wer opboud op in ûnderbou yn de nis fan de koargalerij troch Vermeulen út Alkmar en by dy gelegenheid ferboud ta in ienmanualich pneumatysk ynstrumint. Yn 1956 waard de disposysje fan it oargel útwreide en de spyltafel nei de sydkant ferhûze. Nei de brân yn 1960 waard it oargel yn 1965 troch Vermeulen revisearre. Oargelbouw Alkmaar revisearre yn 2013-2014 de pneumatyske traktuer en sette de spyltafel wer op it oarspronklike plak foar it oargel werom.
Gebou foar Kristlike Belangen (It Heechsân)
thumb|250px|It ferieningsgebou foar Kristlike Belangen oan de Torenlaan 12, It Heechsân It Gebou foar Kristlike Belangen is in yn 1924 boud ferieningsgebou njonken de herfoarme tsjerke yn It Heechsân yn de Fryske gemeente Tytsjerksteradiel.
Skiednis
It gebou foar Kristlike Belangen waard yn 1924 boud oan de Torenlaan yn It Heechsân, njonken de yn 1868 boude nije tsjerke. It gebou hat ferskate kenmerken fan de boustilen dy 't brûkt waarden yn it ynterbellum. In skaaimerkjend elemint is it tuorke, mei de yngong oan de sydkant fan it gebou. Sawol ûnder it tintedak fan de toer as yn de foargevel is gebrûk makke fan dekorative fersieringen yn it mitselwurk. It gebou is yn lettere jierren oan de efterkant útwreide. It gebou is erkend as ryksmonumint, lykas ek de njonkenlizzende tsjerke en de tsjinoerlizzende pastorij. Neffens de Rykstsjinst foar it Kultureel Erfgoed hat it gebou in tige hege kultuerhistoaryske wearde.
Lange Bolle
Lange Bolle (Sjajinsk: Hotóa’ôxháa’êstaestse, útspr.: [hotoaʔoxha:ʔɪstaɪsʦɪ]; Ingelske oersetting: Tall Bull; ±1830 – by Sterling (Kolorado), 11 july 1869) wie in haadman fan it krigergenoatskip fan 'e Hûnskrigers fan 'e Sjajinnen (Cheyenne), in Yndiaansk folk fan 'e Grutte Flakten fan Noard-Amearika.
Lange Bolle wie fan mingd Sjajinsk-Lakota-komôf, hoewol't er him identifisearre mei de Sjajinnen. Krekt as alle Hûnskrigers wie Lange Bolle in fûleindich fijân fan 'e Amerikanen. Hy waard op 11 july 1869, yn 'e Slach by Summit Springs, yn 'e neite fan it hjoeddeiske Sterling, yn Amerikaanske steat Kolorado, deasketten troch majoar FRank North, de oanfierder fan 'e Pâny-ferkenners fan it Amerikaanske leger.
Basketbal op de Paralympyske Simmerspullen 2020
200px|thumb|right|200px|Makuhari Messe
De basketbal kompetysje op de XVIe Paralympyske Simmerspullen waarden fan 25 augustus oant en mei 5 septimber 2021 hâlden yn Tokyo dêr't dat jier ek de Olympyske Simmerspullen hâlden waarden. De goalball kompetysje waard hâlden yn de Musashino Forest Sport Plaza en de finales yn de "Ariake Arena".
Pastorij (It Heechsân)
De pastorij oan de Torenlaan 1 yn de buorskip It Heechsân by Eastermar is in monumintaal pân yn de Fryske gemeente Tytsjerksteradiel.
Skiednis
Yn 1868 waard yn It Heechsân in nije tsjerke boud, omdat de âlde tsjerke yn boufallich wurden wie en ôfbrutsen wurde moast. Yn 1875, sân jier nei de bou fan de nije tsjerke, waard tsjinoer de tsjerke ek in nije pastorij boud. De doetiidske predikant Willem Frederik Bluggel wie yn jannewaris 1874 beroppen op It Heechsân. Syn namme, mei dy fan de doetiidske tsjerkfâden, stiet op de earste stien, dy't op 23 juny 1875 lein waard. Hy soe mei syn húshâlding yn de nije pastorij wenje oant oktober 1879 doe't er It Heechsân ferliet fanwegen it oanfurdigjen fan in berop nei Nijkerk.
De pastorij waard ûntwurpen troch arsjitekt Durk Djurres Duursma fan Drachten. Lykas de tsjinoerlizzende tsjerke waard de pastorij yn in eklektyske styl boud. De symmetryske fjouwerkante wenning hat sawol oan de foar- as oan de efterkant fiifkantige hoekepilasters. Ek oan wjerskanten fan foar- en achterdoar steane deselde soart pilasters. Boppe de foardoar is in saneamd Frânsk balkon mei in stek fan getten izer.
De pastorij is, lykas de tsjinoerlizzende tsjerke en it ferieningsgebou, erkend as ryksmonumint.
1 en 2 Kroniken
1 Kroniken en 2 Kroniken binne twa boeken fan 'e kristlike Bibel; yn it Alde Testamint falle se ûnder de Skiednis en as sadanich foarmje se it 13de en 14de bibelboek (fan 39). De opspjalting yn twa dielen is yn 'e lêste iuw(en) f.Kr. ûntstien by de oersetting fan 'e Hebriuwske tekst nei it Gryksk, en yn 'e Tenach, de joadske Bibel, bestiet dy dan ek net; dêr is Kroniken, yn it oarspronklike Hebriuwsk: דברי הימים, Diḇrei ha-Yamim ("De Dingen fan 'e Dagen"), it 24ste boek (fan 24) en falt it ûnder de Ḵeṯuḇim (de "Geskriften"). Yn it Gryksk hjitte de beide boeken Παραλειπομένων, Paralipomenon ("De Dingen Dy't Weilitten Binne"). Yn 1 Kroniken en 2 Kroniken wurdt de hiele skiednis fan 'e Israeliten nochris op 'e nij oereide, begjinnend by Adam, de earste minske, en einigjend mei de fal fan Jeruzalim en de Babyloanyske Ballingskip. Dêrmei rinne de beide boeken benammentlik lykop mei 1 en 2 Samuël en 1 en 2 Keningen. Oer it algemien wurde de Kroniken dan ek beskôge as in oanfolling dêrop. De earste folsleine Fryske oersetting fan 1 Kroniken en 2 Kroniken stie yn 'e fertaling fan it Alde Testamint, fan dû. Geart Aeilco Wumkes en Eeltsje Boates Folkertsma, dy't yn 1943 útkaam.
Oarsprong
It lêste foarfal dat yn 2 Kroniken op 't aljemint komt, is de tastimming dy't de Perzyske kening Koaresj (Syrus de Grutte, dy't yn 539 f.Kr. it Nijbabyloanyske Ryk ferovere) de Joaden jout om werom te kearen nei harren lân; dêrmei wurdt in ierst mooglike datum foar it gearstallen fan 'e Kroniken jûn. Men tinkt dat de boeken earne tusken 400 en 250 f.Kr. (mei 350-300 f.Kr. as wierskynlikste perioade) skreaun binne troch ien inkele persoan, al hawwe der neitiid wat redigearrings en oanfollings plakfûn. Neffens de joadske tradysje soe de preester Ezra de skriuwer fan 'e boeken wêze, mar de moderne bibelwittenskip hat dêrfoar gjin bewiis fine kind en neamt de anonime auteur dêrom "de Kronykskriuwer". It moat in belêzen teolooch west hawwe, nei alle gedachten in preester, mei't er yngeand omtinken skinkt oan alles dat mei de joadske preesterstân en de Leviten (de Israelityske stamme dy't de preesters levere) te krijen hat.
Ynhâld
It boek 1 Kroniken set útein mei de skiednis fan 'e Israeliten, begjinnend mei Adam, de earste minske. It ferhaal beweecht him foarút, suver folslein fia geneälogyske opsommings, nei de fêstiging fan it Israelityske keningskip. Pas as er by kening David oanbelânet, giet de skriuwer oer wat oars op 'e tekst as wa't waans soan wie. Fan dat punt ôf foarmet 1 Kroniken in lykstrekich ferhaal mei 1 en 2 Samuël, en einiget mei David syn dea. 2 Kroniken giet fierder mei Salomo en alle lettere keningen fan Israel en Juda, en rint op dy manear lykop mei 1 en 2 Keningen. It binne grutdiels deselde ferhalen, mar justjes oars ferteld; it docht tinken oan 'e fjouwer kanonike evangeeljes út it kristlike Nije Testamint, wêryn't op krekt sa'n parallelle wize oer Jezus Kristus ferhelle wurdt. 2 Kroniken einiget mei de fal fan Jeruzalim en de ferwuostging fan Juda troch Nebûkadnêzar II, de kening fan Babyloanje, dy't Sedekía, de lêste Judeeske kening, de eagen útstekke en yn ballingskip fuortfiere lit. Juda wurdt dêrnei in Babyloanyske provinsje, en in grut part fan 'e befolking wurdt deportearre nei Mesopotaamje. Yn in bysûnder koart stikje, suver in neiskrift, wurdt dan noch fernijd dat de Perzyske kening Koaresj de Joaden wer nei harren lân weromkeare lit.
Ekseterboek
It Ekseterboek, yn it Ingelsk: Exeter Book, en ek bekend ûnder de Latynske namme Codex Exoniensis, is in tsiende-iuwske samling fan Aldingelske poëzij, en ien fan mar fjouwer fan sokke samlingen dy't oerlevere binne. Teffens is it de grutste fan dy fjouwer. It is neamd nei de Súdingelske stêd Ekseter, greefskip Devon, en wurdt bewarre yn 'e Librije fan 'e Katedraal fan Ekseter (ûnder de oantsjutting MS 3501). Dêr is it al sûnt 1050, doe't it oan 'e librije kado dien waard troch Leofric, de earste biskop fan Ekseter. Nei alle gedachten hie it oarspronklik 131 siden, mar de earste acht dêrfan binne op in net neier oantsjutber stuit ferlern gien en ferfongen troch acht oare siden. thumb|right|300px|It Exeter Book wurdt yn de St. Piter-katedraal yn [[Ekseter bewarre.]]
It is net persiis dúdlik wannear't it Ekseterboek datearre wurde moat, mar it wie perfoarst ien fan 'e wurken dy't yn 'e tsiende iuw it ljocht seagen ûnder de grutte weroplibbing fan 'e Aldingelske literatuer ûnder ynfloed fan 'e geastlike oarder fan 'e benediktinen. Yn 'e regel giet men derfan út dat it skreaun is yn 'e perioade tusken 960 en 990.
Behalven gedichten befettet it Ekseterboek ek mear as njoggentich riedlingen, dy't skreaun binne yn 'e Angelsaksyske styl en kwa ûnderwerp útinoar rinne fan it godstsjinstich oant it wrâldsk. Guon binne dûbelsinnich op it skabeljeuze ôf, lykas riedling 25:
Midheechdútsk
It Midheechdútsk is de histoaryske foarm fan it Dútsk sa't dat tusken likernôch 1200 en 1500 sprutsen waard. It wie in sterk troch it Frânsk beynfloede taal op in Frankysk-Allemannyske basis, al waard der yn it súdeasten fan it Dútske taalgebiet in troch it Keizerlik Hof beynfloede skriuwtaal op Beiersk-Swabyske basis brûkt, it saneamde gemeine deutsch.
It Midheechdútsk moat net betize wurde mei it Middeldútsk, in beneaming dêr't de dialekten yn sintraal Dútslân mei oantsjut wurde, dy't de oergong foarmje tusken it Heechdútsk yn it suden en it Nederdútsk yn it noarden.
Santy (taal)
It Santy (Ingelsk: Santee, útspr.: [sæn'ti:]) wie de lânseigen taal fan 'e Santy, in Yndiaansk folk út 'e súdeastlike Amerikaanske steat Súd-Karolina. It moat net betize wurde mei it Santy-Dakota (Ingelsk: Santee), in dialekt dat sprutsen wurdt troch de Eastlike Dakota, ien fan 'e trije folksdielen fan 'e Sû (Sioux).
Grykske Iepenbiering fan Daniël
De Grykske Iepenbiering fan Daniël is in algemien as apokryf beskôge kristlike religieuze tekst, besibbe oan it Alde Testamint fan 'e Bibel. It is in pseudepigrafysk geskrift ûnder de namme fan 'e Joadske profeet en foaroanman Daniël, dat eins yn it Gryksk yn 'e njoggende iuw skreaun is yn it Byzantynske Ryk, hoewol't it wol kâns hat dat der tekstfragminten yn opnommen binne dy't fan iuwen earder datearje. De Grykske Iepenbiering fan Daniël, dy't net betize wurde moat mei de sânde-iuwske Syryske Iepenbiering fan Daniël of de tolfde-iuwske Hebriuwske Iepenbiering fan Daniël, waard werûntdutsen yn 'e njoggentjinde iuw. It kin ferdield wurde yn twa parten. Yn it foarste diel (Iep.f.Dan. 1-7) wurdt de Byzantynsk-Arabyske Oarloch fan 'e achtste iuw en de kroaning fan Karel de Grutte yn foarsein. It oarde diel (Iep.f.Dan. 8-14) foarmet in beskriuwing fan 'e karaktereigenskippen fan 'e Antykrist.
Nehemia (bibelboek)
Nehemia, yn it oarspronklike Hebriuwsk: נחמיה, Něḥemyah, is (neffens de Nije Fryske Bibeloersetting fan 1978) it 16de boek (fan 39) yn it Alde Testamint fan 'e kristlike Bibel, dêr't it ûnder de Skiednis falt. It komt oerien mei de twadde helte fan it boek Ezra yn 'e joadske Tenach, mei't de joadske Bibel nea de út 'e trêde iuw datearjende opspjalting fan Ezra en Nehemia yn twa boeken trochfierd hat. Yn Nehemia wurdt ferhelle fan it werbouwen fan 'e muorren fan Jeruzalim troch de joad Nehemia, dy't oansteld is ta steedhâlder fan 'e Perzyske provinsje Juda. It doel fan it boek is, krekt as yn Ezra, net sasear om in part fan 'e Joadske skiednis fêst te lizzen, as wol om sjen te litten dat sels de machtige keningen fan it Perzyske Ryk de wil fan God dogge. De earste folsleine Fryske oersetting fan Nehemia stie yn 'e fertaling fan it Alde Testamint, fan dû. Geart Aeilco Wumkes en Eeltsje Boates Folkertsma, dy't yn 1943 útkaam.