cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Durk van der Ploeg
Proaza
Van der Ploeg syn earste koarte ferhalen waarden yn 1952 publisearre yn it Frysk Deiblêd. Syn earste boek, In man en in minske, kaam út yn 1968. Yn de tweintich jier dêrnei ferskynden dêrnei noch seis boeken fan syn hân, dêr't ien fan yn it Nederlânsk wie: Een vers graf (1974). Nei syn pensjonearring yn 1990 ûntwikkele er him ta ien fan de meast produktive literêre skriuwers yn it Fryske taalgebiet. Fan de publikaasje fan de novelle Bertegrûn (1993) ôf, ferskynde alle jierren teminsten ien nij boek fan him - mar faker twa en yn 1995 sels trije. Yn 1997 publisearre Van der Ploeg de essaybondel It obstakel fan 'e ferbylding. In jier letter levere er in stikmannich bydragen oan Ik bin jim sjonger, in boek mei lietteksten fan Fedde Schurer. Yn 2003 skreau er De sniewinter, it Fryske boekewikegeskink. Fjouwer jier letter ferskynde It himelsk oerwurk, in romantisearre biografy fan de Fryske amateur-astronoom Arjen Roelofs (1754-1828). Yn 2010 waard De kjeld fan it noarden útbrocht. Op 29 maart 2012 ferskynde de nijste roman fan Van der Ploeg, mei as titel De Belvedêre, en giet oer de neidagen fan Age Looxma Ypeij fan Swarteweisein. By de presintaasje fan it boek waard Van der Ploeg beneamd ta Ridder yn de Oarder fan Oranje-Nassau.
Gilles Quispel
Gilles Quispel (Rotterdam, 30 maaie 1916 - El Gouna, Egypte, 2 maart 2006) wie in Nederlânsk teolooch dy't ynternasjonale bekendheid krige hat as ûndersiker fan de klassike en kristlike gnosis.
Durk van der Ploeg
Proaza
Syn grutte produktiviteit is te ferklearjen mei in hege mate fan dissipline: hy leit it himsels op om alle dagen acht oeren lang te skriuwen. Ek leit de útdaging foar him yn it hieltiten wer betinken fan in nije struktuer, in oar fertelperspektyf, en nije ferhalen mei nije personaazjes. De romans dy't nei syn pensjonearring ta stân kamen, bestean net allinne út op 'e nij besjoene ferzjes fan manuskripten dêr't er al earder oan skreaun hie, mar ek út folslein nij wurk.
Foar syn 75-ste jierdei waard oan Van der Ploeg op inisjatyf fan syn útjouwer in bondel oanbean, Dreame fan in oare wrâld, dêr't in tolvetal persoanen út de Fryske literêre en kulturele wrâld in soad fasetten fan syn wurk beskreaunen. De oanbieding wie op 8 septimber 2005 yn de Iepenbiere Biblioteek fan Ljouwert.
Gilles Quispel
Libben
De húshâlding Quispel ferfear nei it plakje Kinderdijk dêr't de heit in smidderij hie. It die bliken dat Gilles te ûnhandich wie om dêryn oan 't wurk te gean, dêrom waard hy nei it gymnasium stjoerd. Hy studearre Klassike talen en teology yn Leien en Grins en promovearre yn Utert yn 1943 op in proefskrift oer Tertullianus syn geskrift tsjin de gnostikus Marsion dy't om 144 n.Kr. libbe. Fan 1946 oant 1951 wie er learaar Latyn oan it Leiensk Gymnasium. Dêrnei stapte er oer nei de universiteit dêr't er yn 1951 yn 'e âldens fan 35 jier te Utert beneamd waard ta heechlearaar tsjerkeskiednis. Hy wie tagelyk heechlearaar oan de universiteiten fan Leuven en Harvard yn de Feriene Steaten. Yn 1976 gie er mei emeritaat.
Durk van der Ploeg
Tema's
In wichtich tema yn it literêre wurk fan Van der Ploeg is dat fan de minske dy't yn iensumens wrakselet mei it libben en de dea. Syn boeken geane faak oer ienlingen, yn harsels kearde personaazjes en harren (fersteurde) relaasje ta harren meiminsken en de maatskippij. Van der Ploeg is bedreaun yn it oproppen fan sfear, faak dy fan in iensum lânskip, dêr't de bewenners ûnder drege omstannichheden foar harren bestean yn wrotte. De measte fan syn ferhalen binne net fleurich fan toan, al hat er ek romans skreaun mei humoristyske en satiryske elementen, lykas De Snoekebek (1972), De Amerikaen (1977) en De dei lûkt nei de jûn (1984). Neffens guon kritisy binne dy boeken lykwols minder slagge.
Gilles Quispel
Libben
Hy ferstoar hommels doe't er sawat 90 jier âld wie oan de gefolgen fan in longûntstekking doe't er yn Egypte tahold.
Durk van der Ploeg
Tema's
Yn de saneamde Dongeradielesyklus, dy't begûn mei De Jacht (1988) en dêr't fierder It wrede foarjier (1994), Reis nei de Kalkman (1995) en It lekken oer de spegel (1995) diel fan útmakken, is de Twadde Wrâldkriich it basistema. Dêroer skreau Van der Ploeg yn 1995 yn de Ljouwerter Krante: "Ik wie njoggen doe't de oarloch útbruts. Omdat dy oarloch myn karkater en mentaliteit fiif jier lang ûngeunstich beynfloede hat, is der foar my winlik nea wer in ein oan kommen. Libjen mei dy oarloch waard frijwol ûnbewust in wichtich ûnderdiel fan myn opfieding." Fierderop yn dat artikel freget er him ôf: "Of hat de lêzer itselde as de skriuwer, dat hy net los komme kin fan de oarloch, en fia de roman oarder yn de gaos sjen wol?"
Gilles Quispel
Gnostyk
Sintraal yn it wurk fan Quispel stiet de gnostyk, in samling fan yn de 2e iuw út de konfrontaasje tusken kristendom en gnostisisme ûntstiene religieuze bewegingen. Neffens Guispel waarden dy útinoarrinnende bewegingen fan de gnostyk skaaimerke troch it begjinsel fan de frije minske en soenen se pleite hawwe foar in net-autoritêre en ûndogmatysk belibjen fan it jonge kristendom. Al op it Gymnasium hat er kunde krige oan de gnostyske lear troch syn skoallelearaar P. Hendrikx dy't op de Aleksandrynske gnostikus Basilides promovearre wie. Op 10 maaie 1952 kocht Gilles foar in bytsje jild de gnostyske Jung Kodeks dy't hjoed-de-dei in protte wurdich is. De kodeks omfiemet ûnder oaren it saneamde Evangeelje fan de Wierheid. Letter soe ek út fierdere ûntdekking fan dy Nag Hammady-geskriften it Evangeelje fan Tomas bekend wurde. Yn dat Tomasevangeelje stean alderlei útspraken fan Jezus Kristus, dêr't Quispel fan betinken fan wie dat dy ek werklik fan Jezus ôfkomstich west hawwe soenen. Hy publisearre dat Tomasevangeelje nei 1956. Yn 2005 die er in nije, diskear folsleine publikaasje it ljocht sjen mei ferskate taljochtingen fan syn kant.
Durk van der Ploeg
Tema's
In sintraal tema yn syn lettere boeken is de keunstmjittigens fan it hjoeddeiske libben en it opgean fan de minsk yn de ûnpersoanlike massa. Van der Ploeg ferset him tsjin de gedachte dat de mins de natoer meitsje kin, en is krekt fan betinken dat de natoer de mins makket. Ek yn dy lettere romas is it lânskip de basis - it klaaigebiet by Ealsum, it Waad of de omjouwing fan Noardburgum. Hoewol't dy boeken yn it ferline spylje, binne it gjin histoaryske romans. Van der Ploeg ferklearre dêroer: "Ik wol in goed byld jaan fan it lânskip, mar de ferhalen dy't ik dêroer fertel binne hielendal optocht. Wat ik fertel moat ek bard wêze kinne, mar ik jou mysels rûmte."
Gilles Quispel
Gnostyk
Nei syn emeritaat joech er mei Roelof van den Broek de Corpus Hermeticum út en selsstannich de hermetyske Asclepius.
Wurken
Hy skreau ûnderskate boeken oer gnostisisme, wêrûnder:
Keppeling om utens
Ferstjerrensberjochten:
Durk van der Ploeg
Rely Jorritsmapriis
Durk van der Ploeg krige 21 kear in Rely Jorritsmapriis (en is dêrmei wat dat oanbelanget rekordhâlder):
Gysbert Japicxpriis
Yn 2003 wie Van der Ploeg ûnderwerp fan in reltsje om de Gysbert Japicxpriis hinne. De faksjuery dy't de Deputearre Steaten fan Fryslân oer de takenning fan dy priis advisearre, waard sawol yn de Steaten as troch ferskate Fryske skriuwers iepenlik bekritisearre fanwegen har foarstel dy ta te kennen oan Willem Tjerkstra en net oan Van der Ploeg. Nettsjinsteande dat waard it advys troch Deputearre Steaten oernommen. Neffens Tjerkstra wie Van der Ploeg ien fan de earsten dy't him tillefoanysk lokwinske.
Yn 2011 krige Van der Ploeg de grutste Fryske literêre priis dochs takend, hy krige de priis foar syn hiele oeuvre. De sjuery wie fan tinken dat der gjin boek wie dy't der boppe út stuts, dêrom waard besletten om der in oeuvrepriis fan te meitsjen.
Underskieding
By de presintaasje fan syn 21ste roman, De Belvedêre, op 29 maart 2012 waard Durk van der Ploeg beneamd ta Ridder yn de Oarder fan Oranje-Nassau.
Fennec Shand
Fennec Shand is in fiktyf personaazje út 'e Star Wars-franchise. Hja waard yn 2019 yntrodusearre yn in minder wichtige rol yn 'e live-actiontillefyzjesearje The Mandalorian, mar groeide yn it twadde seizoen fan dy searje en yn 'e spin-offsearje The Book of Boba Fett út ta ien fan 'e haadpersoanen. De geastlike heit fan it personaazje wie tillefyzjeprodusint Jon Favreau. Fennec Shand is in hiermoardneresse, preemjejagerinne en hierlinge dy't yn 'e fyfde ôflevering fan seizoen 1 fan The Mandalorian skynber omkomt. Letter docht bliken dat har libben rêden is troch de Mandaloriaanske preemjejager Boba Fett, wêrby't dielen fan har lichem ferfongen binne troch sybernetika. Dat makket Shand ta in cyborg. Hja stiet by Fett yn 'e skuld en wurdt syn partner. Tegearre krewearje se om it misdie-ympearium fan Jabba de Hutt oer te nimmen. De rol fan Fennec Shand wurdt spile troch aktrise Ming-Na Wen. Hja spriek ek de dialooch yn foar Shand yn 'e tekenfilmsearje Star Wars: The Bad Batch. Shand wurdt beskôge as in favoryt fan 'e fans fan 'e franchise.
Skepping fan it personaazje
It personaazje fan Fennec Shand waard betocht troch Jon Favreau, de foarnaamste tillefyzjeprodusint fan 'e searje The Mandalorian. In grut diel fan har persoanlikheid waard ynspirearre troch it bist dêr't se nei ferneamd is, de fennek (Vulpes zerda), in lyts soarte foks dat foarkomt yn 'e woastinen fan Noard-Afrika en it Midden-Easten. Krekt as dat bist is Shand sawol predator as proai, en de eigenskippen fan 'e fennek, lykas fernimstigens, slûchslimmens, linigens, it fermogen om yn folsleine stilte te bewegen en it fermogen om te oerlibjen ûnder drege omstannichheden, kinne ek oan Fennec Shand taskreaun wurde.
Yn The Mandalorian
Fennec Shand waard foar it earst yntrodusearre yn Chapter 5: The Gunslinger, de fyfde ôflevering fan seizoen 1 fan 'e live-actionsearje The Mandalorian. Hja komt dêrút nei foarren as in hiermoardneresse en hierlinge dy't mysterieus is en tige gefaarlik. Oer har ferline is net folle bekend, útsein dat se wurke hat foar de wichtichste misdiesyndikaten fan it Stjerrestelsel, wêrûnder dy fan 'e Hutts.
In jonge, asprirearjende preemjejager, Toro Calican, wol de preemje ynje dy't Shand op 'e holle pleatst is, net sasear om it jild as wol om in reputaasje foar himsels te winnen. Hy freget dêrfoar de help fan 'e protagonist fan 'e searje, de fêstige Mandaloriaanske preemjejager Din Djarin. Tegearre spoare se Shand op yn 'e Dunesee op 'e planeet Tatooine, oerlibje har mûklaach, komme har oer it mad en nimme har finzen. As Djarin eefkes fuort is, besiket Shand om Calican tsjin him op te setten, troch derop te wizen dat Djarin ek socht wurdt. Ynstee dat Calican har frijlit, sjit er har lykwols yn 'e búk en lit har yn 'e woastyn efter om te stjerren, wylst er op eigen manneboet efter Djarin oangiet. De ôflevering einiget as in ûnidentifisearre persoan op it lichem fan Shand ta rint.
Shand keart werom yn Chapter 14: The Tragedy, de sechsde ôflevering fan seizoen 2. Dêryn docht bliken dat har libben rêden is troch de Mandaloriaanske preemjejager Boba Fett. Dy hat de stikkene dielen fan har lichem ferfongen troch sybernetika, sadat se no in cyborg is, en hy hat har dêrnei fersoarge hat oant se opbettere. Dêrtroch stiet se no djip by him yn 'e skuld en is se syn partner wurden. Se reizget mei Fett nei de planeet Tython om te besykjen syn wapenris werom te krijen fan Din Djarin. Yn ruil foar de wapenris betinget Djarin harren meiwurking oan 'e rêding fan syn beskermeling Grogu, dy't troch de stoarmtroepers fan moff Gideon ûntfierd is.
Dat, yn Chapter 15: The Believer en Chapter 16: The Rescue fjochtsje Shand en Fett oan 'e kant fan Djarin tsjin 'e restanten fan it Galaktysk Keizerryk, wêrby't se úteinlik de jonge Grogu witte te befrijen. Oan 'e ein fan 'e lêste ôflevering, nei't harren skuld oan Djarin ôfbetelle is, keare Shand en Fett werom nei Tatooine, dêr't se it paleis fan 'e deade gangster Jabba de Hutt binnenkringe en syn opfolger en eardere majordomo Bib Fortuna deasjitte. Dêrnei nimt Fett plak op 'e troan fan Jabba, mei Shand oan syn side.
Yn Star Wars: The Bad Batch
Yn 'e tekenfilmsearje Star Wars: The Bad Batch, dy't 28 jier foàr de foarfallen yn The Mandalorian spilet, komt yn 'e ôflevering Cornered in jongere Shand foar, dy't op dat stuit as preemjejagerinne wurket en besiket de preemje op 'e holle fan Omega te ynjen. Op it romtestasjon Pantora moetet se Omega en wit har fertrouwen te winnen, mar Hunter, de lieder fan 'e 'Bad Batch', hat har troch. Omega pykt út mei de oaren en hoewol't Shand harren efterfolget op in stellen glydmotor, witte se te ûntkommen.
Yn The Book of Boba Fett
Yn The Book of Boba Fett is Fennec Shand mei Boba Fett ien fan 'e haadpersoanen. De searje giet fierder dêr't The Mandalorian einige. Fett besiket it misdie-ympearium fan Jabba de Hutt oer te nimmen, en Shand tsjinnet dêrby as syn rjochterhân, oftewol syn consigliere, om it yn maffiatermen te sizzen. Se helpt by it runnen fan it misdiesyndikaat en by it útskeakeljen fan rivalen. As Fett risselwearret foar oarloch mei it Pyke-syndikaat om 'e hearskippij oer Tatooine, rekrutearret Shand Din Djarin om oan harren side te fjochtsjen. Neitiid nimt se diel oan 'e striid tsjin 'e Pykes en harren bûnsgenoaten, foar't se de lieder fan it Pyke-syndikaat út 'e wei rommet en teffens de ferriedlike boargemaster fan Mos Espa en de lieders fan 'e misdiefamyljes dy't it tsjin Fett yn 'e kant set hawwe.
Sânhineftigen
De sânhineftigen (wittenskiplike namme: Pterocliformes) binne in skift fan fûgels. It skift hat mar ien famylje, de sânhinnen (Pteroclidae). It skift en de famylje telle 16 soarten ferdield oer 2 skaaien. De sânhinnen libbe yn Aazje en Afrika; twa soarten, wytbûksânhin en swartbûksânhin, komme ek yn it Ibearysk skiereilân en Frankryk foar. De sânhinsoarten libje op 'e grûn yn beamleaze gebieten.
Itens
thumb|wynmotor Itens Itens is in doarp yn de gemeente Súdwest-Fryslân, east fan Wommels. It doarp hie likernôch 240 ynwenners yn 2004 en 241 yn 2009.
Oant de gemeentlike weryndieling yn 1984, makke Itens diel út fan de gemeente Hinnaarderadiel. Neidat it doarp sûnt 1984 yn de nij foarme gemeente Littenseradiel lei, kaam it nei in gemeentlike weryndieling yn 2018 by de gemeente Súdwest-Fryslân.
Itens oan de noardeastlike flank fan de eilânpolder fan Easterein liket op in streekdoarp, mar it is in âld terpdoarp mei in letter foarme streek. De beide kanten fan de âlde dyk, de hoep, binne ridlik ticht beboud. Oan de binnendykse kant leit it restant tsjerketerp mei wat bebouwing dêr om hinne. Oan de dyk stiet in grut tal flinke pleatsen. Yn ûngefear de midden oan de noardkant fan de dyk stiet it kafee ‘De lytse fjouwere’.
De bebouwing is oardere yn streekjes fan iepen en in mear tichte bebouwing, bgl. oan de Rienster kant dêr’t by in groepke bedriuwsgebouwen, ûnder mear in eardere smidderij, wat mear bûtenromte oanhâlden is. De oarspronklike kearn is de sterk ôfgroeven terp súdwestlik fan de dyk. Dêr stiet de tsjerke betreklik heech efter it keatsfjild dat troch de graverij fan de terp as griene kearn ûntstean koe.
Kûbaard
Oant de gemeentlike weryndieling yn 1984, makke Kûbaard diel út fan de gemeente Hinnaarderadiel. Dêrnei kaam it yn de nij foarme gemeente Littenseradiel te lizzen. Op 1 jannewaris 2018 waard de gemeente Littenseradiel opdield en kaam Kubaard yn Súdwest-Fryslân te lizzen. It doarp hat net folle ynwenners, mar wol twa tsjerkjes. Yn 1893 waard begûn mei it ôfgraven fan de terp Jorum yn Kûbaard. Op 16 maart 1896 waard de helt fan de boppegrûn fan de terp feild. Kûbaard leit healwei de Slachtedyk.
Itens
Skiednis
Itens wurdt al yn 1381 neamd; it hiet destiids Ytzinze. Omdat by it ôfgraven fan de terp saneamd Harpstedter ierdewerk fûn is, hat it plak om it begjin fan de jiertelling hinne al bewenne west.
Kûbaard
Mienskip
Der binne gjin winkels mear. Nei de simmer spilet it doarpslibben him ôf yn doarpshûs it Mienskipshûs. Hjir sit ek boartersplak "Pjutterwille". Feriening Doarpsbelang organisearret in soad aktiviteiten mar docht ek it behear fan it sportfjild. Oan de Buorren stiet basisskoalle De Reinbôge. It doarpskrantsje SOK ( Sicht op Kûbaard) ferskynt trije kear jiers. It doarp hat de lêste jierren namme makke as Keunstnersdoarp troch it hâlden fan Keunstdagen. Duorsume enerzjy is in grut tema yn it doarp. De yn 1993 oprjochte Kûbaarder Stifting WIEK stiet elk jier in koart fan de winst ôf oan it doarpsbelang. De stifting is eigener fan ien Bonus wynturbine en partisipearret foar 25% yn twa Vestas wynturbines. Dizzen produsearren yn in 2008 trije kear it totale stroomferbrûk fan it doarp. Alle wynmûnen om Kûbaard produsearren yn dat jier tweintich kear it doarpsferbrûk. Boppedat draait basisskoalle De Reinbôge middels sinnepanielen foar 70% op griene enerzjy. Yn 2009 wûn Stifting WIEK mei syn aktiviteiten de Fryske Natuer- en Miljeupriis, útrikt troch de Fryske Nasjonale Partij.
Itens
Skiednis
Efkes ten noarden fan it doarp stiet de Wynmotor Itens, in Amerikaanske wynmotor út it begjin fan de jierren tritich fan de 20e iuw dy't oanwiisd is as ryksmonumint.
Kûbaard
Strjitten
Berkwerterleane, De Gaast, De Grits, De Leane, De Prikken, Grutte Buorren, Joarumerleane, Knilles Ynsesstrjitte, Lopens, Petronella Moensstrjitte, Slachte, Tsjerkebuorren.
Itens
Mienskip
De doarpen Hinnaard, Itens, Lytsewierrum en Rien dogge in soad meiïnoar, se hawwe ek ien feriening foar doarpsbelang. Yn it sintrum fan Itens stiet doarpshûs/kafee "De Lytse Fjouwere". Hjir stiet gearwurkingsskoalle "De Romte". "Yn 'e Golle" is de boarterstún. Yn de njoggentiger jierren ferdwûn de lêste winkel fan it doarp.
Strjitten
Aenkommewei, De Nijstêd, De Tuolle, De Tsjems, Hearedyk, Iewei, It Sân, It String, Itingewei, Singel, Tsjerkebuorren.
Sint-Werenfridustsjerke (Wervershoof)
thumb|Sint-Werenfridustsjerke fan Wervershoof De Sint-Werenfridustsjerke is in roomske tsjerke oan de Doarpsstrjitte 73 yn Wervershoof yn de provinsje Noard-Hollân en is neamd nei Sint-Werenfridus fan Elst.
De tsjerke waard tusken 1874 en 1875 boud. Arsjitekt Theo Asseler ûntwurp in trijebeukige krústsjerke in neogoatyske styl. It oargel waard yn 1862 boud troch de firma Van Dinther.
De tsjerke wurdt oant hjoed de dei brûkt troch de parochy "Sint-Werenfridus". It tsjerkegebou is in ryksmonumint.
Sakeblêd
In sakeblêd of saaklik tydskrift is in soarte tydskrift dat him rjochtet op 'e sakewrâld. It berjochtet oer hannel, bringt nijs oer grutte bedriuwen en beljochtet de sitewaasje op 'e effektebeurzen. Sakeblêden binne bedoeld foar sawol minsken út 'e sakewrâld as belangstellende bûtensteanders (bgl. lju dy't sels ynvestearje yn oandielen). As tydskriftsjenre moat it sakeblêd net betize wurde mei it fakblêd; dat is in soarte tydskrift dat oer in beskate brâns fan 'e ekonomy berjochtet en benammen bedoeld is foar lju dy't yn dy brâns har wurk hawwe. Foarbylden fan sakeblêden binne yn Nederlân Elsevier Weekblad en Quote, yn 'e Feriene Steaten Forbes, Fortune en Bloomberg Businessweek en yn it Feriene Keninkryk The Economist.
Peizermade
Skiednis
Peizermade is yn de midden fan de 19e iuw ûntstien op in sânrêch mids sompige lannen tusken Peize en Grins. Oarspronklik wie it in tige wiet gebiet dat yn de hjerst en winter faak ûnderstrûpte. Nei de oanlis fan de wei tusken Peize en Grins ( om 1885) waard de situaasje ferbettere.
Rusinga
thumb|Rusinga yn de noardeasthoeke fan de Fiktoariamar thumb|Rusinga Rusinga is in eilân yn it noardeastpart fan de Fiktoariamar en beheart oan Kenia. Yn 2006 hie it eilân tusken de 20.000 en 30.000 bewenners.
Heard en de McDonaldeilannen
Heard en de McDonaldeilannen (Ingelsk: Heard Island and the McDonald Islands, ôfkoarte ta HIMI) binne in ekstern territoarium fan Austraalje, dat ûnder direkt bestjoer stiet fan it Australyske federale regear. It territoarium bestiet út in ûnherberchsume subantarktyske eilannekloft, op 'e grins fan 'e Yndyske Oseaan en de Súdlike Oseaan. Der wennet gjin minske, behalven út en troch guon wittenskippers. De eilannen hawwe mei-inoar in oerflak fan 368 km². thumb|left|200px|Lânkaart fan Heard en de McDonaldeilannen.
De eilannen lizze op it Kerguëlenplato, op 53°00′ suderbreedte by 73°30′ easterlingte, wat deselde breedtegraad is as it Súdamerikaanske Fjoerlân en deselde lingtegraad as de Yndiaaske stêd Bombay. De ôfstân ta Perth, yn West-Austraalje, bedraacht 4.099 km, en dy ta Antarktika 1.630 km. De neiste lânmassa wurdt foarme troch de Kerguëlen, in ûnbewenne Frânske eilannegroep, dy't 450 km nei it noardwesten ta leit. Heard en de McDonaldeilannen binne sadwaande ien fan 'e meast ôfhandige plakken op 'e wrâld.
Skiednis
Oant healwei de 1850-er jierren binne der gjin ferslaggen fan minsklike besiken oan Heard en de McDonaldeilannen. Peter Kemp, in Britske seehûnejager, is de earste dêr't fan tocht wurdt dat er de eilannen waarnommen en op 'e kaart set hat. Dat wie op 27 novimber 1833 doe't er ûnderweis wie fan 'e Kerguëlen nei Antarktika.
De Amerikaanske seehûnejager kaptein John Heard, oan board fan 'e Oriental, waard de eilannen op 25 novimber 1853 gewaar. Hy rapportearre syn ûntdekking in moanne letter en ferneamde it eilân nei himsels. Kaptein William McDonald ûntdiek seis wike letter, op 4 jannewaris 1854, de relatyf deunby leine McDonaldeilannen. thumb|left|280px|De ferwurking fan [[see-oaljefanten op it eilân Heard, yn 'e njoggentjinde iuw.]]
Earst yn maart 1855 giene seehûnejagers, laat fan de Amerikaanske kaptein Erasmus Darwin Rogers, op Heard oan lân op in plak dat Oil Barrel Point neamd wurdt. Yn it tiidrek fan 1855 oant 1880, doe't dêr op see-oaljefanten jage waard, holden in stikmannich Amerikanen in jier of langer ûnder abominabele omstannichheden yn stjonkende hutten by Oil Barrel Point ta. Op it hichtepunt húsmannen dêr 200 minsken om. Tsjin 1880 wie it grutste part fan 'e see-oaljefantekoloanje útrûge en waard it eilân ferlitten. Totaal waarden der yn dy snuorje goed 100.000 fetten robbe-oalje produsearre.
Minnesota
Minnesota is ien fan de steaten fan de Feriene Steaten fan Amearika. De haadstêd is Saint Paul, en de grutste stêd is Minneapolis. Dizze stêden lizze tsjin inoar, oan beide kanten fan de Mississippy rivier en wurde de Twin Cities ("Twillingstêden") neamd. De namme Minnesota betsjut "himelkleurich wetter". Yn it noarden fan de steat lizze in soad Yndianereservaten.
Heard en de McDonaldeilannen
Skiednis
Yn 'e omkriten fan 'e eilannen lizze in stikmannich skipswrakken. Ek is der in ferrinneweare gebou fan John Heard syn robbeferwurkingsstasjon oer by Atlas Cove. De earste lâning op it eilân McDonald waard, foarsafier bekend, útfierd mei in helikopter troch de Australyske wittenskippers Grahame Budd en Hugh Thelander, op 12 febrewaris 1971.
Minnesota
Skiednis
Eartiids waard it gebiet befolke troch Yndianestammen as de Ojibwe en de Sû. Nei de ûntdekking fan Amerika troch Kolumbus kamen de Jeropeanen. Oant it midden fan de 18e iuw hienen yearsten de Frânsken kontrôle, dêrnei kaam it yn Ingelske hannen. Yn 1849 waard Minnesota in territoarium dat ek it grûngebiet fan de lettere steaten Noard en Súd Dakota omfieme. De eastlike helt fan it territoarium waard op 11 maaie 1858 de 32e steat fan de Feriene Steaten. Tidens de Amerikaanske boargeroarloch stie it oan de side fan de Uny.
Heard en de McDonaldeilannen
Skiednis
Yn 1947 waarden de eilannen troch it Feriene Keninkryk oerdroegen oan Austraalje. De Heard en McDonaldeilannen steane sûnt 1997 op 'e Wrâlderfgoedlist fan 'e UNESCO. De reden dêrfoar is dat de eilannegroep de iennichste Subantarktyske fulkanyske aktiviteit hat dêr't geomorfologyske prosessen en glasiale dynamika oanskôge wurde kinne. De floara en fauna is der spesifyk, sûnder ynfloeden fan bûten de arsjipel.
Minnesota
Geografy en klimaat
Yn de Itasca State Park ûntspringt de lange rivier de Mississippy. Fierders telt Minnesota in soad grutere en lytsere marren. It noardeasten fan de steat leit oan de Boppemar. Minnesota is frij flak. It heechste punt is de top van Eagle Mountain (701 meter).
Minnesota stiet bekend fanwege harren barre klimaat. Op 2 febrewaris 1996 waard by it plak Tower -51 °C mjitten, wylst der yn de simmers fan 1917 en 1936 temperatueren berikt waarden fan 46 °C. left|thumb|Foto makke by de Boppemar yn de winter
Peizerwold
thumb|Tolhús út [[1884]] Peizerwold is in buorskip by Peize yn de provinsje Drinte. Peizerwold hat gjin foarsjennings, dat in bulte minsken moatte nei Grins ta om te wurkjen of te studearjen.
Jasmin Babe
Jasmin Babe, echte namme unbekend, is in Dútsk neakenmodel en pornografysk aktrise fan Turksk komôf.
Bolivia
Bolivia (ek Bolivje; Aymara: Wuliwya, Quechua: Bulibiya) is in republyk yn Súd-Amearika dat grinzet oan Perû, Brazylje, Paraguay, Argentynje en Sily. De haadstêd is Sucre, wylst La Paz de sit fan it regear is.
Skiednis
De earste bewenners fan Bolivia wienen de Yndianen dy't likernôch 13.000 jier foar Kr.dêr ferkinen. Yn de 15e iuw makke Bolivia diel út fan it Inka ryk.
Nei de ûntdekking fan de Nije wrâld waard om 1545 hinne Súd-Amearika alhiel koloanisearre troch de Spanjerts. Yn it tsjintwurdige Bolivia koenen sy lykwols de nomadyske yndianen yn it leechlân eastlik fan it Andes-geberchte net foarfêst ûnderwurpen. Nei de Boliviaanske ûnôfhinklikheidsoarloch waard op 6 augustus 1825 de ûnôfhinklike "República de Bolívar" útroppen (ferneamd nei de frijheidsstrider Simón Bolívar). Sûnt dy tiid hat it lân hieltyd te krijen hâwn mei oarloggen en steatsgrepen.
Yn 1884 ferlear Bolivia tegearre mei Peru de Salpeteroarloch fan Sily. As gefolch dêrfan moast it lân de kustprovinsje ôfstean en rekke dêrmei har ferbining kwyt mei de Stille Oseaan.
Fan 1932 oant 1935 hie Bolivia oarloch mei it neistlizzende Paraguay. De saneamde Chaco-oarloch wie it gefolch fan de mooglike fûnst fan oalje op de Chaco Borreal, in grutte tinbefolke savanne. Yn dizze oarloch ferlernen mear as 80.000 Bolivianen it libben, mei troch in minne organisaasje en it útbrekken fan sykten en gebrek oan wetter yn it tige toarre gebiet. Lang om let oerweldige Paraguay grutte gebieten op Bolivia.
Yn 1952 fûn in revoluusje plak dat as gefolch hie dat de tinminen nasjionalisearre en de lânbougrunnen werferdield waarden. De presidinten Hernan Siles Suazo en Victor Paz Estensorro holden lykwols de kommunisten bûten de doar en beholden de stipe fan de Feriene Steaten. Yn 1964 nom it leger de macht wer oer, dy't it wer oan in boargerregear werom joegen yn 1982.
Yn 2003 ûntstienen der wer spannings mei Sily, dat ta útering kaam yn de Boliviaanse Gasoarloch.
Geografy
left|thumb|225px|In [[Lama op de Boliviaanske heechflakte.]] left|thumb|225px|Uyuni. Bolivia is folslein omsletten troch lannen en hat gjin ferbining mei see. Yn it westen fan Bolivia lizze de bergen fan de Andes, mei as heechste pyk de Nevado Sajama (6542 meter). Meatsenpart fan it lân bestiet út heechflakte, (de altiplano), de heechflakte fan de Andes. It oare part yn it easten fan Bolivia is leechlân, wêr't de Amasônereinwâld begjint.
It grutste mar is de Titikakamar dat op de grins mei Perû leit. Fierders is yn it westen fan Bolivia de grutste sâltflakte fan de wrâld: Salar de Uyuni.
Klimaat
Yn it noardlik lizzende Amasônebekken is it klimaat tropysk en fochtich, yn it súdeasten is it skrok en hjit, yn de falleien is it frij koel en yn it heechlân is't kâld.
Yn de dalen fan de Andes is it tropysk waarm. Ek yn de leechlannen hearsket in tropysk en fochtich klimaat. De surazo is in koele súdlike wyn.
It reinseizoen falt yn de simmer, fan desimber oant april. De winter, dy't fan maaie oant augustus duorret, foarmt it drûge seizoen.
Taal
Yn Bolivia wurde fjouwer talen sprutsen, nammentlik Aymara, Quechua, Guarany en Spaansk. Eartiids wie de lingua franca fan it Inkaryk (Tawantinsuyu) it Quechua, dat troch elkenien sprutsen wurde moast.
Kultuer
De ynfloed fan de Aymara's en oare yndiaanske tradysjes binne djip woartele yn sawol religy, muzyk as klean.
Religy
It Roomsk-Katolisisme is de offisjele godstsjinst.
Carla Zijlstra
Carla Johanna Zijlstra (Snits, 15 maart 1969) is in earder Frysk reedrydster. Sûnt 16 maart 1997 wie se Nederlânsk rekôrhâldster op de 10 kilometer, mei in tiid fan 14.39,22 riden yn Calgary. Dizze tiid waard pas alve jier letter op 13 maart 2018 op It Hearrenfean ferbrutsen troch Carien Kleibeuker dy't 14.35,61 ried
Carla die fiif kear mei oan it Wrâldkampioenskip allround, sân kear oan it Europeesk kampioenskip en trije kear oan de Olympyske Winterspullen (yn 1992, 1994 en 1998). Sy behelle by dizze wedstriden gjin medaljes, sy waard al ien kear Nederlânsk allround kampioene.
Foar seizoen 1998/1999 waard Zijlstra net selektearre foar de kearnploech en makke har mei privee-trainer Johan Kasper ree foar de wedstriden. Dat seizoen riid se mei 7.05,94 in nij Nederlânsk rekôr op de 5 kilometer. In jier letter besleat se om har reedriidkarriêre te beëinigjen en har te rjochtsjen op har stúdzje ta Fysioterapeut. Se boaske mei de Australyske skyrinner Andy Evans mei wa't se twa bêrn hat. Yn novimber 2016 ferskynde har autobiografy Tussen hemel, ijs en aarde.
Albrecht fan Beieren
Albrecht fan Beieren (of Albert; München 25 july 1336 - De Haach, 16 desimber 1404) wie greve fan Hollân, Seelân en Henegouwen en hartoch fan Beieren-Straubing út it Hûs Wittelsbach.
Albrecht en Fryslân
Albrecht fierde in oantal krigen tsjin de Friezen mei as doel harren te ûnderwurpen. Hy slagge foar koarte tiid (tusken 1398-1400) deryn syn gesach oer Fryslân te fêstigjen. Lykwols doarre dat mar even, want al nij twa jier hienen de Friezen syn bewâld al wer oan de kant skowd. Op 'e nij luts er nij Fryslân mei in kriichsmacht wat yn 1401 resultearre yn de Frede fan Boalsert.
Goaitsen van der Vliet
Goaitsen (Goos) van der Vliet, (Surhuzum, 30 desimber 1951) is útjouwer, konservator fan de Twintske Taalbank en de makker fan it grutste Twintske wurdboek. Hy skriuwt ek yn it Frysk en wie sjonger/gitarist fan de earste Frysktalige Rockploech Spul. Krige twa kear in Rely Jorritsmapriis en wûn de Twintske Taalpriis 2011.
Utjouwerij en skriuwerij
Mei syn ienmansbedriuw nl:De Oare útjouwerij jout Van der Vliet literatuer, poëzij, byldzjende keunst, streektaalwurk, gelegenheidswurk en (sûnt 1994) it 'Blad in t plat' De Nieje Tied út. De útjouwerij publisearret yn it Nederlânsk, Frysk en Twintsk en sit yn Ynskedee. In bekende útjefte, dy't oan it begjin stie fan Van der Vliet syn ynteresse foar it Twintsk, is ''Heftan tattat! ('gedichtn in t stadsplat')'' fan Willem Wilmink (1992).
Benny Andersson
Göran Bror Benny Andersson (Stockholm, 16 desimber 1946) is in Sweedsk sjonger en lietsjeskriuwer. Hy is bekend as ien fan de twa manlike sjongers fan de popgroep ABBA. Benny Andersson is de heit fan muzikant Peter Grönvall.
Goaitsen van der Vliet
Utjouwerij en skriuwerij
Under de titel De Verdichting publisearre hy Twintske oersettings fan gedichten út ferskate talen yn it Twintske wykblêd De Roskam. Mei Frank Löwik makke hy de Twintske oersetting foar it stripboek Asterix den Galliër (1997), dat hy ek útjûn hat. Ek wie hy taalcoach (earste jier) en oersetter fan de dialogen yn it Twintsk (twadde jier) foar de regiosoap Van Jonge Leu en Oale Groond.
Benny Andersson
Karriêre
thumb|left|160px|Benny Andersson yn 2012 Benny Andersson begûn as seis jierrich jonkje mei akkordeon spyljen, syn heit en pake learden him dat ynstrumint te bespyljen. Doe't er tsien jier wie krige Andersson syn eigen piano en learde er himsels pianospyljen. As 15-jierrige begûn er op te treden yn jeugdklups. Begjin 1964 sleat Benny him oan by de Elverkets Spelmanslag ("De elektrysk bestjoerde folk muzyk groep"); de namme wie wurdboarterij ferwizend nei harren elektryske ynstruminten.
Goaitsen van der Vliet
Standert skriuwwize
Fan Van der Vliet is de Standaard Schriefwieze foar Twintske en besibbe streektalen. Dizze skriuwwize is de meast gongbere foar it Twintsk neist de nijste skriuwwize fan de Kreenk vuur de Twentse Sproak. De Standert Skriuwwize waard basearre op in eardere Kreenk-skriuwwize, mar der binne regels by dien dy't neffens Van der Vliet de lêsberheid ferheegje en it grut ferskaat oan Twintske streektaalfarianten better werjaan kinne. De Standert Skriuwwize is fonetysker as de measte oare skriuwwizen foar it Nedersaksysk as it giet om de útgong -n (maakn, beginn, teagn) yn stee fan -en (maken, beginnen, teagen).
Benny Andersson
Hep Stars (1964–1969)
Yn oktober 1964 kaam er by de Hep Stars as toetsenist. De band spile yn it begjin benammen covers fan ynternasjonale hits, mar Andersson begûn al gau syn eigen lietsjes te skriuwen. De band groeide út ta in bekende Sweedske popgroep út de jierren 60. Mei de Hep Stars brocht Benny Andersson fiif studio-albums en ien live-album út.
Goaitsen van der Vliet
Dialexicon Twintsk, films, Twintske Taalbank
Van der Vliet is de gearstaller fan it Dialexicon Twents, in digitaal wurdboek mei (yn april 2011) mear as 50.000 trefwurden en 25.000 útdrukkings, Twintsk-Nederlânsk en Nederlânsk-Twintsk. 't Giet út fan de Standert Skriuwwize.
Mei regisseur Patrick Drijver makke hy foar it museum TwentseWelle yn 2007 de koarte films Hoe kleiner hoe meer (Nanotechnology yn Twinte), Oude grond, nieuwe plannen (Feroarings op it Twintske plattelân) en Rijles in een andere wereld (De scootmobylsimulator).
Goaitsen van der Vliet is betinker, en (sûnt 1 septimber 2010) konservator fan de Twintske Taalbank, in mearjierrich projekt fan de Aldheidkeamer Twinte mei subsydzje fan de provinsje Oerisel en de Mondriaan Stichting foar it finen, it yn kaart bringen, it sammeljen, it behâld en it tagonklik meitsjen fan alles dat yn lange jierren yn en oer it Twinske dialekt yn de wrâld komd is.
Benny Andersson
ABBA (1972–1982)
De ynternasjonale trochbraak fan de groep kaam mei it winnen fan it Eurofyzje Sjongfestival foar Sweden mei it liet Waterloo op 6 april 1974. Yn de folgjende acht jier boekte popgroep wrâldwiid in soad sukses en skoarde in rige fan nûmer 1-hits. Mei ABBA brocht Benny Andersson njoggen studio-albums en twa live-album út.
Goaitsen van der Vliet
Rockploech Spul
Rjochte yn 1977 út de kabaretploech fan it Frysk Studinte­selskip oan de THT (no UT) yn Ynskedee mei Bauke Kuiper (basgitaar) en Reinder Wassenaar (slachreau) Rockploech Spul op. It wie de earste Frysktalige band. Goaitsen kombinearre it sjongen mei de slachgitaar. Geandewei skreau er sels de komposysjes en Fryske teksten foar de single en letter de live CD. Se spilen ûnder oare op Aaipop. By harren earste ôfskie (1981) wienen groepen as Okke Hel (fan Piter Wilkens) en Skuor yn it opkommen. Nei 1993 wie it definityf dien mei de band dy't benammen it oerbringen fan de yntinsje fan muzyk en Fryske tekst as doel hie.
Benny Andersson
Benny Anderssons Orkester (2001–no)
thumb|right|200px|Benny Andersson Orkester yn 2006 Nei ABBA, bleau Andersson lieten skriuwen mei Björn Ulvaeus. Under oaren foar musicals en films. Yn 2001 ûntstie út in gearwurking mei oare muzikanten it orkest Benny Anderssons Orkester in orkest mei sechstjin muzikanten dy't Sweedske folksmuzyk spylje. Mei de Benny Anderssons Orkester hat Benny Andersson oant no ta sân studio-albums en ien live-album útbrocht.
Priveelibben
Andersson waard berne yn Stockholm, Uppland/Södermanland, Sweden, as earste yn in gesin fan twa, syn heit wie wurksum as sivyl ynzjenieur. Benny Andersson hat trije kear boaske west en wêrûnder trije jier mei Anni-Frid Lyngstad. Benny Andersson hat út dy trije relaasjes trije bêrn. Wêrûnder muzikant Peter Grönvall de âldste soan út syn earste houlik.
Botswana
Botswana, is in lân yn it súdlike part fan Afrika. Foarhinne ûnderdiel fan it Britske protektoraat fan Bechuanalân, Botswana krige syn namme nei de ûnôfhinklikens binnen it Britske Commonwealth op 30 septimber 1966. Botswana grinzet oan:
Skiednis
Yn it begjin fan de 19e iuw nimme Afrikaanske boeren út Súd-Afrika it gebiet fan it tsjintwurdige Botswana yn besit en stifte dêr Boererepubliken. Nei in tal krigen tsjin de Boeren meitsje de Britten der yn 1885 in Britsk protektoraat fan.
Op 30 septimber 1966 waard Botswana selsstannich mei Seretse Khama as earste presidint. It lân krige har tsjintwurdige namme ynstee fan it eardere Bechuanalân. Sûnt de ûnôfhinkikheid beskikt Botswana oer in parlimentêre demokrasy. Lykwols is BDP (sintrum/sintrum-rjochts) fan it begjin ôf oan de macht. De opposysje wurdt foarme troch de BIP (sintrum), BPP (sintrum) en de BNF (sintrum-links).
Nei de dea fan Khama yn 1980 wurdt Botswane regeard troch Ketumile Masire as presidint. Yn de tachtiger jierren fierde Súd-Afrika wol gauris lytse militêre aksjes út op Botswaansk grûngebiet om leden fan it ANC te pakken te krijen. Sûnt 1998 is Festus Gontebanye Mogae presidint fan Botswana.
Geografy
Botswana bestiet foar in grut part út in net begroeide heechflakte (likernôch 1000 meter heech); yn it easten binne der heuvels. Yn it súd-easten is de Kalahary-woastyn. Troch it noard-easten streamt de rivier Okavango, dêr't je ek grutte sompen fine. De stêd Gaborone leit yn it súd-easten fan Botswana.
De wichtigste plakken yn Botswana:
Befolking
De befolking fan Botswana bestiet benammen út Tswana (79%), in etnyske groep dy't in Bantûtaal sprekke en ferdield binne yn acht wichtige groepen. Der binne ek lytske minderheden fan Kalanga (11%), Basarwa (3%), Kgalagadi en blanken. Sawat de helte fan de befolking is kristlik en de oare helte hinget tradisjonele religys oan.
Talen
It Ingelsk is de offisjele taal, maar de meast sprutsen taal is it Tswanaask. Oare talen dy't sprutsen wurde binne Mbukushu, Naro, Subiya, Kalanga (150.000 sprekkers) Herero (20.000 sprekkers), Birwa (15.000) sprekkers) en het Afrikaansk (20.000 sprekkers).
Ekonomy
In wichtige sektor fan Botswana's ekonomy is de diamantwinning, ek metalen lykas koper en mineralen as sâlt. In protte minsken reizgje nei Botswana foar it wyldlibben en sadwaande is toerisme wichtich foar it lân.
Fizel
thumb|Houten molefizel
De fizel is in fariant fan de skroef fan Archimedes en skroeft it wetter fan leech nei heech. De fizel hat 2 of 3 skroefgongen. In troch betimmering omsluten fizel wurdt tonmûne neamd. De tonmûne hat in beheine opfierhichte, omdat by it pompen de hiele tonne fol wetter komt te stean en sa by in gruttere lingte it gewicht fan it wetter te grut wurdt. In tsjasker hat sa'n tonmûne.
Sûnt 1630 wurde poldermûnen mei in fizel tapast by djippere bemeallings (djipper as 1,50 meter). Oant dy tiid waarden skeprêden brûkt en wienen molegongen needsaaklik om it wetter heger op te fieren as de maksimale opfierhichte fan in skeprêd. Fizels waarden yn it earstoan fan hout makke (sjoch boppeste foto); sûnt 1900 wurde se ek fan stiel makke. In stielen fizel kin it wetter 4 oant 5 m opfiere. By gruttere opfierhichten rint it rendemint werom. In houten fizel sakket maklik troch en hat mear lekferliezen, wêrtroch't de opfierhichte lytser is. By in fizel wurdt it wetter drûgen troch de fizelkom.
De oerbringingsferhâlding fan fizelmoles is meastal 1:2 (1 toer fan it wjukkekrús jout 2 toeren fan de fizel).
De fizellingte
De opfierhichte fan it wetter hinget ôf fan de lingte fan de fizel en de hellingsheke. By in 9 meter lange fizel en in hellingshoeke fan 30 graden is de opfierhichte 4,5 meter en bij 3 meter lange fizel is er 1,5 meter.
Wetterbeweging
De hoemannichte opfierd wetter hinget ûnder mear ôf fan de hellingshoeke fan de fizel, it plak fan it folpunt, de diameter fan de fizel, it tal skroefgongen, de gong, de tsjokkens fan de skoep, de diameter fan de fizelbalke en it lekferlies. Sa jildt foar in trijegongige houten fizel mei hellingshoeke fan 30 graden en in lekferlies fan 10% de folgjende formule:
Knooppunt Euvelgunne
thumb|Knooppunt Euvelgunne It Knooppunt Euvelgunne (by it bedriuwenterrein Driebond yn Grinslân) is it nije ferkearsknooppunt foar de oansluting fan de dûbelbaansautowei N7 en de dûbelbaansautowei N46, as ferfanging fan de besteande ôfritkonstruksje yn it Europaplein tusken de Grinzer eastlike en súdlike ringwei.
It knooppunt, yn de foarm fan in skeane trompetoansluting, is oanlein as ûnderdiel fan it Euvelgunnetrasee. It knooppunt en it trasee binne ferneamd nei de eartiidske buorskip Euvelgunne. Troch it knooppunt ûntstiet in trochgeande ferbining sûnder ferkearsljochten op it trajekt fan de A7 nei de eastlike ringwei, wêrby'tt ek it Europaplein ûntlêste wurdt.
It knooppunt is yn de ringwei (fan Europaplein nei Ringwei East v.v.) iepene op 15 desimber 2008. De tûke fanút de A7 (fanút Dútslân rjochting Europaplein mar ek Ringwei East en v.v.) is op 1 febrewaris 2009 iepene. Hjirmei is it eartiidske trasee oer de Gideonbrêge no offisjeel in stedsautowei mei in maksimale snelheid fan 70 km/o.
Johann Olav Koss
Johann Olav Koss (Drammen, 29 oktober 1968) is in eardere Noarske reedrider.
Reedriden
Koss waard wraldkampioen oer-alles yn 1990, 1991 en 1994 en Europeesk kampioen oer-alles yn 1991. Yn 1992 wûn hy goud op de 1500 meter en sulver op de 10.000 meter by de Olympyske Spullen yn Tinges-Albertville. Yn 1994 wûn er goud op 1500, 5000 en 10.000 meter by de Spullen yn Lillehammer.
13.30.55
Foaral it wrâldrekord op de tsien kilometer by de Olympyske Spullen yn 1994 wie in grutte prestaasje. Syn tiid 13.30.55 wie mei grutte foarsprong de rapste tiid. Dit rekord waard pas yn it tiidrek fan de klapreed ferbrutsen.
Nei it reedriden
Nei syn kariêre as reedrider, makke Koss syn genêskundestúdzje ôf. Hy gong oan de slach as ambassadeur foar UNICEF en waard lid fan it YOK. Yn 1999 troude Koss mei de Kanadeeske sakefrou en politika Belinda Stronach. Dit houlik hâlde gjin stân en yn 2003 binne se skieden. Yn 2009 troude Koss foar de twadde kear, by syn twadde frou hat er in soan.
Right To Play
Right To Play is in organisaasje oprjochte troch Johann Olav Koss dy't ûntstien is út Olympic Aid in yn 1992 troch it Olympysk Organisaasje Komitee fan de spullen yn Lillehammer oprjochte goede doelen organisaasje. Mei dizze organisaasje wol Koss him ynsette foar de rjochten fan bern dy't it it dreechst hawwe. De programma's fan Right To Play rjochtsje har op famkes, minsken mei in beheining, bern mei HIV en AIDS, bern dy't op strjitte libje, eardere bernsoldaten en flechtlingen. De organisaasje is yn sa'n 20 lannen aktyf mei 41 projekten, en belûkt wraldwiid topsporters as ambassadeurs by de aktiviteiten. De organisaasje hat kantoaren yn Nederlân, Noarwegen, Switserlân, Itaalje, Ingelân, De Feriene Steaten en Kanada - dêr't ek it haadkantoor festige is. Koss is hjoed de dei algemien direkteur fan Right To Play.
Kim Basinger
thumb|240px||Kim Basinger thumb|240px|Kim Basinger Kim Basinger (Athens (Georgia), 8 desimber 1953) is in Amerikaansk aktrise.
Yn de twadde helte fan de jierren 70 krige hja lytse rollen yn rigen as Charlie's Angels, mar sy briek troch as Bond-famke yn de James Bond-film Never Say Never Again út 1983. Dêrnei spile sy yn oare bekende films as Nine 1/2 Weeks (1986) en Nadine (1987). In wichtige rol hie sy yn Batman (1989) en L.A. Confidential (1997). Foar de lêste film krige hja in Oscar foar de bêste froulike byrol.
Leons
Leons, earder ek wol 'Liouwens', is in terpdoarp yn de gemeente Ljouwert. It is ien fan de lytste doarpen fan de gemeente.
Skiednis
Yn de 13e iuw waard it doarp foar it earst as 'Leonghem' neamd. Oare foarmen binne 'Lyons' (1438), 'Lyowens' (1440), Leons (1445), Leogini (1482), 'Lyoens' (1511), Leons (1529), 'Lions' (1530) en 'Lyons' (1543). It earste stikje fan de namme soe oerienkomme mei de tsjintwurdige namme Liuwe. thumb|left|[[Katarinatsjerke (Leons)|Katarinatsjerke]] De 14e iuwske Katarinatsjerke fan it doarp is fan romaanske oarsprong en stiet op in restant fan de ôfgroeven terp. De tsjerke wurdt foar kulturele aktiviteiten brûkt, mar der is ek noch regelmjittich preek. Yn de muorre is in tinkstien oanbrocht ta neitins oan de fersetsmanlju Pieter Pier Reitsma en Hein Schukken, twa ynwenners fan Leons dy't yn 1944 yn Vucht fusillearre binne
Oant de gemeentlike weryndieling yn 1984 makke Leons diel út fan de gemeente Baarderadiel. Dêrnei wie it in doarp yn de gemeente Littenseradiel en op 1 jannewaris 2018 waard Leons yndield by de gemeente Ljouwert.
Mienskip
Om't it doarp sa lyts is, wurdt in soad gearwurke mei Húns. Der is in feriening foar doarpsbelang. It doarpshûs 'De Murdhûn' stiet yn Húns. Yn it doarpshûs sit winterdeis de soas. Ynwenners fan Leons wurde 'wynhûnen' neamd en Húnsers stean bekend as 'murden'. Alle jierren is der merke.
Strjitten
Leons hat gjin strjitnammen. Leons hat allinne nûmers.
Lia van Schie
Lia van Schie (Leien, 8 july 1970) is in earder Nederlânsk reedrydster.
Van Schie die trije kear mei oan it Wrâldkampioenskip allround, ien kear oan it Europeesk kampioenskip en en yn 1992 ien kear oan de Olympyske Winterspullen. Sy waard yn 1991 ien kear tredde by de Wrâldkampioenskippen allround efter Gunda Niemann en Heike Warnicke-Schalling. Sy waard ek ien kear Nederlânsk allround kampioen.
Forbes (tydskrift)
Forbes (útspr.: [fɔɹbz], likernôch: "forbz") is in Amerikaansk sakeblêd dat twaris yn it fearnsjier ferskynt. It bestiet sûnt 1917 en de haadredaksje is fêstige yn Jersey City, yn 'e Amerikaanske steat Nij-Jersey. Forbes stiet bûten de Feriene Steaten benammen bekend om 'e Forbes 400, in jierliks publisearre list fan 'e 400 rykste Amerikanen. It tydskrift wurdt útjûn troch Forbes Media en is eigendom fan 'e Hongkongske ynvestearringsgroep Integrated Whale Media Investments.
Kataren
thumb|right|170px|It Kataarske Krús De term Kataar komt fan it Grykske wurd Katharos wat 'skjin' betsjut. De Kataren wiene oanhingers fan in Kristlike gnostyske beweging, dy't him tusken de 11e en de 14e iuw foaral yn Súd-Frankryk, Itaalje, Spanje en Dútslân útwreide hie. Faak wurdt ynstee fan Kataren ek wol de namme Albiginzers brûkt, dat in ferwizing is nei de Súd-Frânske stêd Alby, eartiids in bolwurk fan it Katarisme. De Kataren binne yn in bloedige krústocht útmoarde.
Forbes (tydskrift)
Skiednis
Forbes waard yn 1917 oprjochte troch B.C. Forbes, in finansjeel kollumnist foar de kranten fan it Hearst-ympearium, en syn sakepartner Walter Drey, de bedriuwslieder fan 'e Magazine of Wall Street. De earste edysje fan it blêd ferskynde op 15 septimber fan dat jier. De oarspronklike titel fan it tydskrift wie Forbes: Devoted to Doers and Doings ("Forbes: Wijd oan Doggers en Dwaan"). B.C. Forbes waard de earste haadredakteur, in posysje dy't er behold oan syn ferstjerren yn 1954 ta. Drey wie de earste fise-foarsitter fan it bestjoer fan 'e útjouwerij fan it blêd, de B.C. Forbes Publishing Company, dêr't letter Forbes Media LLC út fuortkomme soe.
Kataren
Learstellings
De krekte learstellings fan de Kataren binne net alhiel dúdlik. Letter binne der ferskillende splintergroepkes west dy’t elk harren eigen regels hienen.
Forbes (tydskrift)
Skiednis
Doe't er op jierren rekke, waard B.C. Forbes bystien troch syn beide âldste soannen, Bruce Charles Forbes en Malcolm Forbes. Bruce Forbes naam nei syn heite dea it haadredakteurskip oer. Hy wie benammen behelle yn it streamlynjen fan 'e organisaasje en it ûntwikkeljen fan marketingstrategyen. Under syn tsienjierrige lieding waard de oplaach fan Forbes suver ferdûbele. Yn 1961 stelde er James Michaels oan as haadredakteur, dy't dy funksje oant 1999 behâlde soe. Sels bleau Bruce Forbes algemien direkteur fan 'e útjouwerij. Nei syn dea yn 1964 waard er opfolge troch syn broer Malcolm.
Kataren
Learstellings
De beweging hat sterk beynfloede west troch eartiidske gnostyske skriften en troch in Bulgaarske groep, de Bogomilen. Dat wienen foaral dualistyske leauwigen. It dualisme is dan ek in wichtich elemint yn de Kataarske teology bleaun. De wrâld is boas, wylst god en de himel goed wienen. De kataren hienen de sakraminten en de hiërargy fan de katolike tsjerke ôfskaft en ek it uterlik fertoan wie der net by. Neffens de Kataarske teology bestiet der in dualistyske kosmos, dêr't de God fan it nije testamint as hearsker fan de spirituele wrâld foaroer de boaze god (satan) fan de stoflike wrâld stiet. Alles dat taastber is, ek it minsklik lichem, makket diel út fan dy boaze skepping.