cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Wobbingastate
In stins mei de namme Wobbinga wurdt foar it earst neamd yn 1347. Op dizze stins moat Wibrandus Wobbinga, 15e abt fan it kleaster Lidlum (fan 1347 - 1351) berne wêze. De stins hearde destiids ta oan dit kleaster. Under it bewâld fan abt Thetardus (1386-1422) is dizze úthof troch de Skieringer edelman Sikke Sjaerda swier skansearre. Abt Thetardus hie nammentlik in stins boud op Miedum ûnder Tsjom, tige tsjin it sin fan de Sjaerdema’s, dy't gjin fersterke huzen neist harren besit hawwe woenen fan dit machtige kleaster dat yn de Fetkeaperske duchtich meifocht yn de ûnderlinge twisten. Ut wraak waard yn 1389 it kleaster plondere en yn de brân stutsen en mei in oantal úthôven fan dit kleaster gie it krektlyk. Ek Wobbingastate moast dit lot ûndergean. Yn de 18e iuw is it goed yn dielen ferkocht, wylst de stinswier letter ôfgroeven is.
Lânboukoöperaasje
In lânboukooöperaasje is in gearwurking fan lân- en túnbouwers om harren bedriuwsbelangen te befoarderjen. De lânboukoöperasje wie yn Fryslân sterk ûntwikkele. Fan de ± 300 Lânboukoöperaasjes yn Nederlân wienen der begjin jierren fyftich sa'n 250 yn Fryslân.
Yn de jierren '80 fan de 19e iuw kaam ûnder druk fan de omstannichheden in stribjen nei koöperaasje op, it earst yn de suvel. Benammen neidat de steatskommisje yn 1886 wiisd hie op it gebrek oan gearwurking en organisaasje seagen in soad boeren it belang fan in koöperaasje yn.
Ek foar de foarsjenning fan Lânbourêding blykte de koöperaasjefoarm nuttich. Ut de pleatslike lytse bestelferienings ûntwikkelen har de oankeapferienings. De omstannichheden wienen net altyd lyk. Yn de molkesektor drigen de boeren fan it bedjersume karakter fan molke ôfhinklik fan de fabrikant te reitsjen. By de oankeap fan bedriuwsmaterialen wie de monopoaljefoarming fan de keunstdongymporteurs it gefaar. De ôfhinklikheid fan de kredytferliening late ta de oprjochting fan koöperative boerelienbanken. De winsten fan partikuliere fleisfabrikanten late ta de oprjochting fan de Koöperative Feeôfsetferiening (FCE). Ek it stribjen nei kwaliteitsferbettering wie faak reden om in koöperaasje op te rjochtsjen lykas de Fryske Koöperative Hannelsferiening foar sieddelsie en poatguod (ZPC) en de Noard-Nederlânske Koöperative Aaihannel (NNC). Ek de Nederlânske Wolfederaasje (ôfdieling Fryslân) foar de ôfset fan wol en de feilingen foar de ôfset fan griente en fruit.
It ferlet fan it sintralisearre fieren fan in bedriuwsboekhâlding en oare saken late ta de oprjochting fan de Koöperative Sintrale Lânbouboekhâlding. Troch de tanimmende meganisaasje yn de lânbou ûntstienen masinekoöperaasjes. Nije foermetoades soargen foar oprjochting fan koöperative gersdrûgerijen en de ûntwikkeling fan keunstmjittige ynseminaasje ta koöperative k.y.-ferienings. Ek op it mêd fan fersekeringen blykte de koöperaasje in gaadlike bedriuwsfoarm.
It Underlinge Boerefersekeringsfûns ûntstie neidat der al foar it personiel fan de Lânboukoöperaasjes it Koöperative Fersekeringsfûns komd wie. Ta de koöperaasje kine ek de ûnderlinge maatskippijen rekkene wurde dy't boeren fersekerje tsjin brân stoarmskea en feesykten. (sjoch Underling fersekeringswêzen). De Lânboukoöperaasjes wurkje gear yn it Ynstitút foar Lânboukoöperaasje yn Fryslân en it Lânbou en Koöperaasjesintrum "It Oranjewâld".
Gruttestêdebelied
It gruttestêdebelied (GSB) waard yn 1994 troch de Nederlânske ryksoerheid opset as spearpunt fan it kabinet-Kok I. Hy waard opset ûnder lieding fan steatssekretaris Jacob Kohnstamm (D66), en ûnder it kabinet-Kok II fuortset troch minister Roger van Boxtel (D66). Under de kabinetten-Balkenende ferdwûn it nei de eftergrûn. De minister foar it grutte-stêdebelied en yntegraasje waard ferfongen troch in minister foar Ymmigraasje, Yntegraasje en Asyl.
Fan G4 nei G44
Under it kabinet-Kok I rjochte it belied him op de fjouwer grutte stêden, De Haach, Utert, Rotterdam en Amsterdam (de G4). Letter waard er útwreide mei 27 grutte en middelgrutte gemeenten (de G27). Op 28 april 2009 kamen dêr de gemeenten Almeare, Apeldoarn, Ede, Haarlimmermar en Zoetermeer (de saneamde Ortega-gemeenten) bij. Mei yngong fan 1 maart 2011 Delft en Gouda, mei yngong fan 1 maaie 2014 Oss, mei yngong fan 25 septimber 2014 Roosendaal, mei yngong fan 20 novimber 2014 Alfen oan de Ryn mei yngong fan 2 desimber 2016 Hoarn, en mei yngong fan 1 jannewaris 2018 Assen en Hilfertsom, dêr't it totaal G32-gemeenten op 40 troch kaam. Nei oanlieding dêrfan besleat it Stêdenetwurk G32 him mei yngong fan 2018 Stêdenetwurk G40 te neamen. Op 1 july 2022 kaam Amstelfean bij it stêdenetwurk G40, dêr't it totaal G40-gemeenten op 41 troch kaam. Dêrmei komt dus it totale tal (middel)grutte stêden op 45. Dat binne de G4 en de G40 (of G27 of G32, nei eardere tallen). Hja wurde byinoar wol de G31-gemeenten neamd, nei it oarspronklike tal.
Boargemaster fan Breda, Paul Depla, is sûnt 15 maart 2019 foarsitter fan it G40-netwurk, dy't er doe oernaam fan syn foargonger, de boargemaster fan Ljouwert Ferd Crone, dy't fan 25 septimber 2014 oant 15 maart 2019 foarsitter wie.
G4
De G4 bestiet út:
G40
De G40-gemeenten binne :
Doel
It gruttestêdebelied hat as doel it wenjen, wurkjen en libben yn de 45 grutte stêden te ferbetterjen. Yn it gruttestêdebelied wurdt foar in tiirek fan 5 jier ôfsprutsen hokker resultaten op ferskate mêden helle wurde moatte. Yn it belied wurdt oan de stêden oerlitten hoe't dy resultaten helle wurde sillen.
Harry van Dam
thumb|right|140px| thumb|right|140px| Harry van Dam (Amsterdam, 30 desimber 1937) is in autodidaktysk byldzjend keunstner út Alde Pekela.
It waard wer wichtiger doe't hy syn eigen (lytse) galery Mini krige mei in soad eigen wurk. De abstrakte wurken mei in soad drokke kleuren as read en giel kamen doe ek wer yn byld.
Simon Vinkenoog
thumb|250px|Simon Vinkenoog op 12 oktober 2008 Simon Vinkenoog (Amsterdam, 18 july 1928 – Amsterdam, 12 july 2009) wie in Nederlânsk skriuwer fan proaza en poëzij.
Simon Vinkenoog waard berne yn de folkswyk De Piip. Yn 1944 helle er syn MULO-diploma.
Yn 1949 en 1956 reizge er foar de UNESCO nei Parys dêr't er úteinlik 8 jier wenne hat.
Hy debutearre yn 1950 mei de gedichtebondel: "Wondkoorts". Itselde jier, doe't er 21 wie, liet er it literêre blêd Blurb it ljocht sjen. Oan dat blêd namen Hans Andreus, Armando, Hugo Claus, Jan Hanlo, W.F. Hermans en Hans Lodeizen diel. Blurb en it literêr tiidskrift Braak foarmen de ynlieding ta de peroade fan Vijftigers, de fernijende literêre streaming fan de jierren 50.
Vinkenoog hie in protte ûnderfining mei hallusinogene middels. Oprjochter Ted Klautz fan it esotearyske tiidskrift Bres frege him yn 1968 om in artikel oer LSD. Oant 2004 folgde doe in lange rige bydragen yn de rubryk Wereld in beweging
By de Twadde Keamerferkiezings 2006 wie Vinkenoog listtriuwer foar de partij Groen Vrij!, dy't legalisaasje fan kannabis foar stie. Dit hat net laat ta in sit yn de Keamer, mar levere him wol de bynamme fan "wytambassadeur" op.
Vinkenoog is seis kear troud, de lêste kear op 1 septimber 1989 mei Edith Ringnalda (Amsterdam, 5 july 1954). Hy hie fiif bern.
Vinkenoog is stoarn oan in SFA.
Mûle-op-mûlebeäzeming
thumb|Mûle-op-mûlebeäzeming
Mûle-op-mûlebeäzeming is in foarm fan keunstmjittich sykheljen, dy't as earste help tapast wurde kin by ien dy't net sels mear by steat is te sykheljen. Men blaast it slachtoffer lucht yn de longen, sadat dy syn bloed dochs soerstof krijt. Leafst blaast men de lucht troch in helpmiddel, lykas in beäzemingsmasker of -doekje, of in bûsdoek, om oerdracht fan besmetting sa goed mooglik te foarkommen.
Mocht mûle-op-mûlebeäzeming net slagje, dan kin men besykje mûle-op-noasbeäzeming ta te passen.
As it slachtoffer hoastjen giet of snoarklûden makket, wiist dat der op dat hy sels sykhelje wol. In positive hoastbui wurdt kenmerke troch de mooglikheid fan it slachtoffer ta sprekken of gûlen, en de moooglikheid om tusken twa hoastbuien yn te sykheljen. It slachtoffer moat dan fan tichtbij yn de gaten hâlden wurde.
It ûnfermogen om sels te sykheljen kin ferskate oarsaken hawwe:
Skiednis
In de Midsiuwen gie it der wat rûger om wei. Pasjinten by wa't it sykheljen stoppe waarden gisele, yn tûnen fan hichtes ôfrôle en efter in galoppearjend hynder bûn. Dit die men om te besykjen it minsklik lichem wer yn libben "skrikke' te litten. Yn de Twadde Wrâldoarloch waard mûle-op-mûlebeäzeming tapast yn it Amerikaanske leger.
Yn 1950 waard troch it Amerikaanske Reade Krúis in kampanje fierd om safolle mooglik Amerikaanske boargers te trenen. As útwreiding fan dizze trening ward yn 1960 rêdingsbrigadepersoneel treend yn mûle-op-mûlebeäzeming yn it wetter.
Gale Hania
thumb|120px|left|famyljewapen Hania thumb|F.l.n.r Gale Hania, [[Sytse Dekama en Odo Botnia, potestaten fan Fryslân Makker: Pieter Feddes fan Hârns ]] Gale Hania (Weidum, 13?? - Arum, 1380) wie de trettjinde potestaat fan Fryslân.
De namme wurdt ek wol skreaun as Hanja, Hanya. Gale wie ôfkomstich fan de Hanya State noardeast fan Penjum, yn de gritenij Wûnseradiel. De wei lâns dizze state hjit tsjintwurdich de Hanialeane.
Op 4 july 1380 waard tichtby Arum in fjildslach levere tusken de muontsen fan Lúntsjerk en dy fan Aldekleaster, wêrby't mear as 130 man sneuvelen. De eallju Sicke Gratinga en Gale Hania, swier ferwûne, waarden nei Lúntsjerk werombrocht.
Fan it geslacht Hania binne trije ûndertekeners fan it Ferbûn fan de Eallju, nammentlik Jorryt, Otto en Leo Hania.
Sytse Dekama
thumb|F.l.n.r Gale Hania, Sytse Dekama en [[Odo Botnia, potestaten fan Fryslân Makker: Pieter Feddes fan Hârns ]] Sytse Dekama (keazen ûngefear 1397) wie de tolfde potestaat fan Fryslân, de opfolger fan Juw Juwinga..
Sytse Dekama kwam út Weidum, krektas Gale Hania.
Der is net folle ynformaasje te finen oer dizze Sytse, allinnich de skiedskriuwer Occo Scarlensis makket gewach fan dizze potestaat.
Situearring
Tusken Eastergoa en Westergoa, wie in godstsjinstige strideraaasje tusken de Skieringers en de Fetkeapers.
Johannes Rataller
Johannes Rataller, ek: Johannes Rotaller († 1540 of 1551) is de soan fan tresorier ‘messire George R.’ en Elisabeth fan Ausbach. Johannes hat twa kear troud west. Syn earste frou Margarita stoar al gau, by syn twadde frou Geertruit Sonck krige er trije soannen: George, Dirk (geastlike) en Loadewyk.
Hy kaam yn de Saksyske tiid nei Fryslân. Tusken 1501 en 1530 beklaaide er hege funksjes. Earst is er keamerhear en riedshear fan hartoch Albrecht. Nei de Ordenung fan 1501 waard hy rintmaster fan de domeinen fan Fryslân. In jier of wat letter skynt er ferfongen te wêzen, mar hy wurdt letter troch Karel V oernomd as rintmaster. Sûnt 1527 hie hy as ried-ekstraordinaris in sit yn it Fryske Hof. Boppedat wie er rintmaster fan It Bilt, dêr't syn broer Philip Rataller grytman wie. Hy hie dy funksje oant 1530, doe't er ferfongen waard troch Gerrit van Loo. Oan 'e ein hied er mear as 4400 Flaamske pûnen skuldich oan de keizer.
Västerås
thumb|left|Lizzing Västerås yn Sweden Västerås (sprek út as: wester- oo s) is in stêd yn it lânskip Västmanland yn Midden-Sweden. It is it haadplak fan de gemeente Västerås en de haadstêd fan de provinsje Västmanlands län. De stêd hie 107.005 ynwenners yn 2005 en in oerflak fan 5173 hektare. It plak leit oan de Mälarmar, krekt as Stokholm, dat sa'n 100 kilometer be-easten Västerås leit.
Västerås hat in katedraal út de 13e iuw.
Västerås is grut wurden troch twa ynternasjonale yndustryen, ASEA (no ABB), dy't Sweden as spesjalist op it mêd fan swiere elektrotechnyk op de kaart set hat, en in grut metaalbedriuw. Yn 1990 fierde Västerås syn tûzenjierrich bestean.
Etymology
De etymology is it dielgebiet fan de taalkunde dat it komôf fan wurden bestudearret. De etymology fan in wurd is de histoaryske ferklearring foar de wize wêrop't de foarm fan it wurd ta stân komd is; dêrom wurdt it ek wol de wurdôfkomst (Dútsk: Wortherkunft) neamd.
Ien dy't him mei etymology dwaande hâldt is in etymolooch. Etymologen wurkje faak by útjouwerijen fan wurdboeken en ensyklopedyën.
Ferneamde Nederlânske etymologen binne Jan de Vries (1890-1964) en Nicoline van der Sijs (°1955).
Wirfus
Wirfus is in plak yn de lânkring Cochem-Zell yn de Dútske dielsteat Rynlân-Palts. Wirfus is in Ortsgemeinde fan de ferbânsgemeente Cochem.
Skiednis
De âldste tsjûgen fan bewenning yn it doarpsgebiet binne trije grêfheuvels, dy't westlik fan it doarp yn it Kailer Wald lizze. Yn 1913 waarden dêr twa grêven fûn mei brûnzen guod, dat op 600-250 f. Kr. datearre waard.
Wirfus waard yn 1051 foar it earst as 'Weruuis' neamd. Yn 1056 skonk de Poalske keninginne Richeza in soad lân oan de benediktynske abdij Brauweiler by Keulen. Ek besit yn 'Werewyss' (Wirfus) hearde dêr by.
Bennekom
Geografy
Bennekom leit op de grins fan de súdwestlike Feluwe en de súdlike Gelderske Fallei. It doarp bestiet út fjouwer buerten; yn it noardwesten De Halderbrink, yn it noardeasten De Laar, yn it súdeasten Bennekom-zuidoost en yn it súdwesten Boekelo. It doarp leit goed 500 meter súdlik fan de beboude kom fan Ede. De Rykswei 12, it doarp Hoekelum en it kastiel Hoekelum skiedt de beide plakken. Yn it súdeasten grinzget Bennekom oan Wageningen-Hoog en leit it in pear hûndert meter fan de beboude kom fan Wageningen ôf.
Westlik fan Bennekom rint de N781, in ferbiningsdyk dy't fan de A12 by Ede nei Wageningen rint. Westlik fan dy dyk lizze de buorskippen De Kraats en Nergena en de Negenase beek. Eastlik fan Bennekom is de Bennekomske heide en bosk fan de Feluwe.
Skiednis
It plak fan Bennekom is al hiel lang bewenne. Der binne oerbliuwsels fan in âlde pleats, in nôt- en jiskekûle út de iere izertiid (800-500 f.Kr.) fûn. Ek binne der grêfheuvels út de âldheid fûn. Fierders binne der by eardere opgravings yn en om it doarp hinne oerbliuwsels út de izertiid en iere midsiuwen fûn.
Bennekom leit oan de râne fan it Binnenveld, dat eardere út in sompe bestie. Dêr hat oant yn de njoggentjinde iuw it kastiel Nergena, dy't mooglik eigendom fan de hartoch fan Gelre wie, stien. De Alde- of Aleksandertsjerke fan Bennekom waard mooglik al yn de tolfde iuw boud. Om 1290 waard Bennekom in selsstannich karspel.
Op 1 jannewaris 1812 waard Bennekom fan Ede ôfspjalte en in selsstannige gemeente, dochs op 1 jannewaris 1818 waard er fannijs mei Ede werienige.
Doe't de Alliearden de Slach om Arnhim ferlearen, waard Bennekom op 22 oktober 1944 troch de Dútsers evakuearre, om't it doarp frontgebiet wurden wie. It ferset fan Ede makke handich gebrûk fan de betiisde sitewaasje en smokkelje 140 manlju, foar it grutste part Britske soldaten, troch it doarp hinne. De nachts dêrnei stutsen se tusken Renkum en Wageningen de Nederryn oer om sa yn befrijd gebiet del te kommen. Dy aksje waard bekend as "Operaasje Pegasus I". In moanne letter ûntplofte de mûne Onze Rika dêr't in munysjedepot yn ûnderbrocht wie. Wol 73 Dútske soldaten kamen derby om it libben.
Yn 1952 waard der yn it westen fan it doarp in nij gebou boud yn de styl fan it kastiel Nergena, dêr't it doetiidske Ryksynstitút foar it Rasse-ûndersyk fan Lândbougewaaksen. Ek westlik fan Bennekom lei it earderee kastiel Harslo.
Berne yn Bennekom
thumb|left|It gebou Nergena fan 1954
HTML
HTML, folút HyperText Markup Language (Hypertekst-markeartaal), is in formele markeartaal, basearre op SGML, foar it oanjaan fan de struktuer fan in dokumint mei help fan marken (yn it Ingelsk: tags).
Sa binne der marken om koppen (<hx>), alinea's en ferwizings (<a>) oan te jaan.
Mei 'hypertekst' wurdt bedoeld dat behalve tekst ek ferwizings brûkt wurde kinne. Ferwizings (Ingelsk: hyperlinks) binne, ornaris keppelings tusken of yn dokuminten, de basis fan it ynternet.
Untstean fan HTML
HTML is betocht yn 1989 troch Tim Berners-Lee om wittenskiplike dokuminten fan it CERN en oare wittenskiplike organisaasjes maklik tagonklik te meitsjen. De ferzje dy't er yn 1989 en 1990 ûntwikkele wie in ienfâldige en benammen tekstoriëntearre taal, basearre op SGML. It wie syn opset dat de taal sa troch oaren maklik útwreide wurde koe. En mei it tanimmen fan de populariteit fan it WWW waarden troch ferskate lju ferskate mooglikheden tafoege, lykas it opnimmen fan ôfbyldings. Sa kamen der ûnderskate ferzjes fan HTML, en dat bleau sa oant yn septimber 1995, doe't de earste standert, HTML 2.0, troch it Internet Engineering Task Force (IETF) fêststeld waard. HTML 2.0 kombinearre de ferskate útwreidings, en waard sa de basis foar alle fierdere HTML-ferzjes. HTML 2.0 joech mooglikheden foar it strukturearjen fan tekst, koppen, ferwizings, listen en fierder ôfbyldings en formulieren.
Fierdere ûntwikkeling
De opfolger fan HTML 2.0 waard HTML 3.2, dy't yn maaie 1996 ferskynde as konsept en yn jannewaris 1997 troch it World Wide Web Consortium (W3C) de status fan oanbefelling krige. Neffens HTML 2.0 wie dizze nije standert útwreide mei ûnder oaren de mooglikheid foar it opnimmen fan tabellen, it brûken fan ôfbyldingskaarten, it yntegrearjen fan Javascript en ekstra mooglikheden foar it opmeitsjen fan tekst yn kombinaasje mei ôfbyldings.
De tsjintwurdige standert is HTML 4.0 dy't yn july 1997 as konsept ferskynde en yn desimber fan dat jier as oanbefelling fêststeld waard. Wichtige tema's yn HTML 4.0 binne de skieding tusken presintaasje en struktuer, it brûken fan stylblêden (CSS) en bettere tagonklikens foar minsken mei in beheining. Stees faker dûkt dêrby it Ingelske tiidwurd " to inline/inlining" of ynrigeljen op.
Gûatemala
Gûatemala, folút de Republyk Gûatemala, is in lân yn Midden-Amearika. De haadstêd is Gûatemala-stêd
Lânskip
thumb|left|Tikal Maya ruïnen It lânskip fan Gûatemala is meastentiids bercheftich, útsein de kustgebieten. It noarden El Petén is in flak kalkstienplato mei tropysk rainwâld bedutsen. De Sintraal Amerikaanske Andes trochsnied it súdlike diel fan it lân fan east nei west. Yn it uterste suden strekt him de heechflakte fan de Sierra Madre út dy't yn de kustflakte lâns de Grutte Oseaan oergiet.
De grutste mar fan it lân is de Izabalmar, dat yn ferbining stiet mei de Weach fan Hondûras. Oan de oare kant fan it lân leit de Mar fan Atitlan, in troch fulkanen omheind mar.
Populêre reisbestemmings binne de goed bewarre bleaune Yndianekultueren (Tsitsikastenango), de Maya-stêden (Tikal) en de koloniale stêden Antigua en Kwujezatenango.
Skiednis
It sintrum fan de âlde Maya-kultuer waard yn 1524 troch de Spanjerts ferovere en bleau oant de ûnôfhinklikens yn 1821 in Spaanske koloanje. Fan dy tiid ôf is it lân oanhâldend regeard troch wikseljende diktatueren. Sûnt 1986 wurdt de regearing demokratysk keazen, mar pas yn 1997 waard mei in fredesakkoard in ein makke oan de guerilja fan de URNG.
Befolking
De Ladino befolkingsgroep dy't bestiet út Mestiezen en blanken meitsje 60% fan it folk út. De oare 40% bestien út Indigenas (Yndianen), dêr't it grutste part ôfstamje fan de Maya. Yn Gûatemala bestiet de Mayafolken út 23 ferskate kloften elts mei in eigen taal. Oare yndianefolken binne de Ksinka en de Garifuna.
Taal
De offisjele taal fan it lân is it Spaansk, mar troch in oansjenlik part fan de befolking wurde ek Mayatalen sprutsen, fral K'iche', Kakwsjikel, Kw'ekwtsy en Mam. Yn guon, meastentiids achterôf lizzende gebieten yn it lân is de Mayabefolking net twatalich.
Nederlânske Arbeidstsjinst
thumb|right|200px|Diploma "Arbeidsman" Jac Struik yn Kamp De Hoardt De Nederlânske Arbeidstsjinst (offisjeel Nederlandse Arbeidsdienst (NAD)) wie yn earsten in frijwillige en letter ferplichte arbeidsynsettsjinst (Arbeitseinsatz) foar manlju en froulju yn Nederlân yn de Twadde Wrâldkriich.
Belangen
Op 27 juny 1940 hat Arthur Seyss-Inquart út namme fan Nederlân de Opboutsjinst oprjochte yn it ramt fan de ûntmanteling fan it Nederlânske leger yn besettings- en krisistiid. It wie de bedoeling dat fierdere stiging fan it wurkleazenspersintaazje troch ûntslagen by definsje sa foarkommen waard. Dit belied wie in fuortsetting fan it eardere arbeidsferskaffingsbelied. De Opboutsjinst wie polityk neutraal. It wie ferbearn om yn tsjinsttiid lid fan in politike partij te wêzen. Yn deselde perioade tellen de belangen fan de besetter lykwols ek. Dy wol in arbeidsbemiddelingsburo foar tsjinst yn Dútslân. As motyf fan de besetter foar it oprjochtsjen fan de NAT wurdt de needsaak fan it meitsjen fan de oarlochsskea yn Nederlân brûkt. De yllegale Nederlânske parse leaude dat net. Op 15 oktober 1940 skowe beide inisjativen yn elkoar yn de NAT. It biedwurd fan de NAT wie: "Ick Dien".
Tsjinstplicht
thumb|right|250px|Gebou fan earder NAT-kamp Diever B Yn 't earstoan gie men frijwillich by de Nederlânske Arbeidstsjinst en waard dan arbeidsman neamd. It wie in oantreklike regeling om wurkleazens fan de 55.000 Nederlânske militêren foar te kommen. Militêren waarden oplaat ta kader. Frijwilligers stienen lykwols net yn de rige foar de NAT. Yn skriuwen yn desimber 1940 rôp de Nederlanners op om harren as frijwilliger op tejaan by ien fan de 1024 oanmeldburo's fan de NAT. Der wiene net folle dy't dat dienen. Mear froulju as manlju melden harren oan. Op 1 jannewaris 1942 waard foar eltse Nederlanner dy't dat jier 18 waard en foar de ein fan it jier noch gjin 23 wie, de net-bewapene tsjinstplicht ynfierd. Foar manlju en froulju gelyk. Yn 1943 waard wat de manlju oanbelange yndie de folsleine lichting fan dat jier oproppen. Froulju waarden yn de omkriten fan harren wenplak oan 't wurk set. Hja moasten bygelyks ierdappelskile foar de kazerne. Manlju bedarren fier fan hûs yn kampen en wurken oan wegen, kanalen en yn de lânbou. De tsjinstplicht duorre in heal jier. Sport, oarder en tucht wiene wichtich. De mannen waard ek leard om te eksersearjen mei de skep oan 't skouder. De trening yn de NAT wie der op rjochte de manlju it dollen fan tankfallen en rinfuorgenen oan it eastfront by te bringen. Oan de ein fan de tsjinstplicht waard de manlju in kontrakt foarhâlden dat soksoarte wurk regele. Hast eltsenien wegere om te tekenjen. Dan koe men in wan op de bealch krije, mar de wegeraar koe wol nei hûs ta. De kampen waarden laat út Amersfoart wei.
Wetterskip Abbegea
It Wetterskip Abbegea wie in lyts wetterskip fan 628 ha yn de gemeente Wymbritseradiel yn de provinsje Fryslân. It waard oprjochte yn 1925 en yn 1981 waard it part fan wetterskip De Middelsékrite
It wetterskip hie syn ûntstean te tankjen oan yn it begjin fan de tweintichste iuw besykjen om te kommen ta in bettere wetterbehearsking yn it gebiet fan it wetterskip De Skerwolder- en Moarre-Hemmen. It gebiet fan it eardere wetterskip gie yn 2004 op yn it Wetterskip Fryslân.
André Hazes
André Hazes (30 juny 1951, Amsterdam - 23 septimber 2004, Woerden), folút Andreas Gerardus Hazes, wie in Nederlânsk sjonger dy't sûnt 1976 populêr wie mei syn eigentiidske ferzje fan de jankfodde. In pear fan syn ferneamdste nûmers binne: Eenzame kerst ('Iensume Kryst') 1976, De Vlieger (De Draak) 1977, 'n Beetje verliefd ('In bytsje fereale') 1981 en Wij houden van Oranje ('Wy hâlde fan Oranje') 1988.
Begjin
Yn syn bernetiid libbe André Hazes yn de Amsterdamske folkswyk De Piip. Fan jongs ôf hold er fan muzyk - fral fan blues en rock 'n' roll. Syn sjongtalint waard al yn 1958 ûntdutsen troch Johnny Kraaykamp sr., doe't André op de Albert Cuypmerk stie te sjongen. Hy waard doe troch Johnny Kraaykamp as bernstjer lansearre yn it tillefyzjeprogramma AVRO's weekendshow. Der waarden in pear singeltsjes útbrocht, mar de lytse Hazes waard gjin súkses.
Nederlânske Arbeidstsjinst
Ynrjochting kamp
De kampen hienen neist in offisjele namme en in nûmer ek in 'earenamme'.
Lieding
General Arbeitsführer Bethmann fan de Reichsarbeitsdienst soe de hiele oarloch troch haad fan de NAD kampen wêze. De Nederlanner Breunese wurdt yn it begjin waarnimmend kommandant. Op 1 augustus 1941 naam er ûntslach. Hy fersette him tsjin de ynfiering fan de Hitlergroet yn de NAT-kampen. Hy waard opfolge troch luitenant-kolonel L.A.C. de Bock. De kampen rûnen op 5 septimber 1944 (Mâle Tiisdei) leech. Oan de ein fan dy dei wiene hast alle arbeidsmanlju ferdwûn. Fan it kader wie noch sa'n 25% bleaun. Op 6 septimber waard De Bock troch Bethmann ôfset en waard wat der fan de tsjinst oer wie by allerhande wurk foar de Wehrmacht ynset. Op 10 septimber 1944 waard de NAT opheft.
André Hazes
Begjin
Yn 1976 waard Hazes op 'e nij ûntdutsen, diskear troch Willy Alberti. Hazes hie baantsjes hân as fabryksarbeider, lichtmatroas, boekbiner, blommebesoarger, fytsmakker, skoarstienreager, slachtersfeint, boufakarbeider, grûnwurker, sloper, platespiler, merkkeapman en kelner, en op dat stuit hie er wurk as barman. It sjongen seach er as leafhawwerij. Troch Alberti waard der in single útbrocht fan syn lied Eenzame Kerst, dat daalks in sukses wie. Dernei wienen ek Mamma en De Vlieger súkseskes.
Hichtepunten
Platemaatskippij Philips wie in soad fan plan mei Hazes, mar dy woe dat net en waard wer barman. Yn 1980 krige er by platemaatskippij EMI de kâns de muzyk op te nimmen dy't er sels graach woe. It nûmer 'n Vriend (In freon), skrean troch syn neef Tonnie Leroy, waard as single in súkses en de karriêre fan André Hazes as eigentiidske jankfoddesjonger wie begûn. In jier letter waard Hazes mei de single Een beetje verliefd en de plaat Gewoon André (Gewoan André) in grutte stjer. Dy status befêstige er yn de jierren dêrop mei in rige hitsingles, diskoteekoptredens en galaoptredens yn Ahoi. Yn 1984 hie er in koarte tiid in eigen tillifyzjesearje by de VARA: Zoals u wenst mevrouw (Sa as jo wolle, mefrou). De searje wie nammers net bysûnder populêr. Sûnt 1988 hie er suksessen mei lofsangen op it Nederlânsk fuotbalteam.
Yn 1989 koe er in plaat opnimme, hielendal sa't hy it woe. It resultaat, Dit is wat ik wil (Dit is wat ik wol), is in plaat mei blues en rock 'n' roll, dêr't minsken as Kaz Lux, Herman Brood en Jan Akkerman as gastartysten op meispylje.
Neitiid
thumb|right|234px|Stânbyld fan André Hazes Njonken mei artistyk nijs kaam Hazes nei 1990 ek yn it nijs omreden fan de minne ynfloed dy't syn libbenswize op syn sûnens hie. Hazes waard in pear kear yn it sikehûs opnaam, en hy koe somtiden syn optredens net ôfmeitsje. Guon minsken seinen dat er wat folle alkohol dronk. Guon fan de parse skreaunen dat ek, en Hazes hie dêr in soad argewaaasje fan.
Yn 2003 fierde er noch syn sulveren jubileum, yn de Amsterdam Arena, mar syn sûnens waard minder. Sa krige er maaie 2004 lêst fan syn ear. Troch in roes koe er himsels net mear praten of sjongen hearre, sadat er needsake wie optredens ôf te sizzen. Op 22 septimber 2004 krige er in longûntstekking, en waard er yn Woerden opnaam yn it sikehûs. De dei derop is er dêr ferstoarn oan in hertstilstân. Yn de Amsterdam Arena kamen op 27 septimber sa'n 50.000 minsken byinoar om ôfskied fan him te nimmen.
Willem van Vierssen (1621-1678)
Willem fan Vierssen (Ljouwert, 25 novimber 1621 - Harns, 1678) wie riedshear fan it Hôf fan Fryslân; wie troud mei Cunira fan Scheltinga en letter mei Lucia fan Bouritius.
Hein Otterspeer
Hein Otterspeer (Gouda, 11 novimber 1988) is in Nederlânsk reedrider. Otterspeer is fjouwerfâldich Nederlânsk kampioen sprint en hat yn 2022 meidien oan de Olympyske Winterspullen. Otterspeer behelle ien kear in sulveren medalje op it wrâldkampioenskip sprint en twa kear by it Europeesk kampioenskip sprint.
Startfinster
In startfinster is it tiidsramt wêryn't de start fan in romteskip, al as net bemanne, mooglik is om de missy ta in goed ein te bringen. As it net slagget om de lansearring binnen it startfinster út te fieren, dan moat er ferskood wurde nei it folgjende startfinster.
De doer fan it startfinster is ôfhinklik fan lansearplak, brânje en it stjoerfermogen fan de draachraket. Mei it startfinster komt it net sa krekt as in objekt allinnich yn in baan om de ierde brocht wurde moat. Mooglik soe yn dat gefal rekken hâlde wurde kinne mei it betingst om de raket by deiljocht te lansearjen. As it romteskip keppele wurde moat mei in oar objekt lykas it Ynternasjonaal Romtestasjon, dan sil de lansearring tige krekt plend wêze moatte sadat de twa bewegende objekten (doelobjekt en romteskip) elkoar treffe kinne.
Linda Rosing
thumb|225px|Linda Rosing, [[2007.]] Linda Rosing, feitlik Linda Thelenius, berne as Linda Maria Elisabeth Gedin, (6 jannewaris 1974) is in Sweedsk model, telefyzjepersoanlikheid en -presintator en sjongster. Rosing waard yn 2003 ferneamd yn Sweden doe't sy meidie oan it realityprogramma Big Brother.
Angelina Jolie
Angelina Jolie (berne Angelina Jolie Voight) (Los Angeles,, 4 juny 1975) is in Amerikaansk aktrise en Goodwill Ambassadeur foar de UN Refugee Agency. Sy hat trije Golden Globe Awards, twa Screen Actors Guild Awards, en in Academy Award wûn. Jolie set har yn foar humanitêre saken oeral yn de wrâld, en is bekend om har wurk foar flechtlingen by de UNHCR. Sy wurdt ien fan de kreaste froulju yn de wrâld neamd en har priveelibben kin op in protte omtinken rekkenje.
Jolie is de dochter fan de akteur Jon Voight en Marcheline Bertrand. Nei de skieding fan har âlden hat hja har heit lange tiid net sjoen, letter binne se wol wer goed wurden. Har earste filmoptreden yn 1982 wie neist har heit.
Jolie is skieden fan de akteurs Jonny Lee Miller en Billy Bob Thornton. Hjoeddeisk wennet hja mei akteur Brad Pitt, in ferhâlding dy't wrâldwiid omtinken fan de media kriget. Jolie en Pitt hawwe trije adoptearre bern, Maddox, Pax, and Zahara, en ek trije bern fan harren sels, Shiloh, Knox, en Vivienne. Septimber 2016 waard bekend dat Jolie in skieding oanfrege hat.
Karriêre
Hoewol't hja foar har rol in de film Girl, Interrupted yn maart 2000 al de Oscar foar bêste froulike byrol wûn, krige har bekendheid in hichtepunt yn 2001 troch har rol as Lara Croft yn de film Tomb Raider. Yn 't earstoan hie Jolie de reputaasje fan saneamde Hollywood-rebel, mei troch har iepenheid oer har depresje, automutilaty, biseksualiteit en har foarkar foar tatoeaazjes en messen. Troch har wurk as ambassadeur fan de UNHCR en de adopsjes fan har bern krige hja letter een mylder imago.
Yn augustus 2001 waard Jolie beneamd ta ' goodwill ambassadeur ' fan de UNHCR, nei't hja foar dy organisaasje de lannen Sierra Leone en Tanzania besocht hie. Jolie krige yn 2005 it Kambodjaansk steatsboargerskip as tank foar har krewearjen foar it miljeu yn dat lân Dit wie mooglik troch in dekreet fan kening Norodom Sihamoni.
Yn 2005 besocht se foar de UNHCR flechtlingekampen yn noardlik Thailân oan de grins mei Myanmar. Hja hie doe wilens mear as 20 besites brocht oan opfangsintrums foar fan hûs en hiem ferdreaunen oer de hiele wrâld sûnt hja yn 2001 begûn mei har wurk foar dizze FN-organisaasje.
Filmografy
Nom. – Emmy Award for Best Supporting Actress in a Miniseries or a Movie Screen Actors Guild Award for Best Actress in a TV Movie or Miniseries Nom. – Emmy Award for Best Actress in a Miniseries or a Movie Broadcast Film Critics Association Award for Best Supporting Actress Golden Globe Award for Best Supporting Actress – Motion Picture Screen Actors Guild Award for Best Supporting Actress – Motion Picture Nom. – Chicago Film Critics Association Award for Best Supporting Actress Nom. — MTV Movie Award for Best Fight Nom. – MTV Movie Award for Best Kiss Nom. – People's Choice Award – Favorite Female Movie Star Nom – People's Choice Award – Favorite Female Action Star Nom. – People's Choice Award – Favorite On-Screen Match-Up (mei Brad Pitt) Nom. – Chicago Film Critics Association Award for Best Actress Nom – Golden Globe Award for Best Actress – Motion Picture Drama Nom. – Independent Spirit Award for Best Lead Female Nom. – London Film Critics Circle Award for Best Actress Nom. – Online Film Critics Society Award for Best Actress Nom. – Screen Actors Guild Award for Best Actress – Motion Picture Nom – People's Choice Award – Favorite Female Movie Star Nom. — MTV Movie Award for Best Female Performance Nom. — MTV Movie Award for Best Kiss Nom. — MTV Movie Award for Best WTF Moment Nom. – Academy Award for Best Actress Nom. – BAFTA Award for Best Actress in a Leading Role Nom. – Broadcast Film Critics Association Award for Best Actress Nom. – Chicago Film Critics Association Award for Best Actress Nom. – Golden Globe Award for Best Actress – Motion Picture Drama Nom. – London Film Critics Circle Award for Best Actress Nom. – Screen Actors Guild Award for Best Actress – Motion Picture
Hendrik ten Hoeve Pries
De Hendrik ten Hoeve Pries is in priis foar Ljouwerters dy't harren pân, tún of hiem yn âlde gloarje werombrocht hawwe. De priis bestiet út in lyts tegeltablo mei de namme fan de priis, it jiertal en it adres. Stedkenner Hendrik ten Hoeve ferstoar yn 2009. De histoaryske feriening Aed Levwerd rikt de priis út op de jierlikse Liwwadderdag yn Sealen Schaaf.
De priis waard foar it earst útrikt op 15 april 2012. Winners wienen doe Rients Gratama en Carla van der Heijde, dy't oan de Eastergrêftswâl wenje en Hein de Graaf en Marijke Tiemersma yn de Beginestrjitte.
Elim
Elim is in kolonistedoarp yn de gemeente Hoogeveen súdeastlik fan Hoogeveen en Hollânskefjild. It is kearn fan in grut gebiet mei ferspriede bewenning oan in rjochthoekich strjittepatroan. It doarp hat 2481 ynwenners en 886 wenningen (2011).
Skiednis
Elim wurdt foar it earst neamd yn 1915. De namme is ûntliend oan it Alde Testamint. It is de oaze dêr't de Israeliten taholden nei harren tocht troch de Reade See. Yn it earstoan hjitte de koloanje Dwersgat, dêrnei Hollandsche Veld Zuidoost. De nammeferoaring hat te krijen mei de stichting fan in Herfoarme gemeente yn 1915. Elim en omkriten is it risseltaat fan in lange ûntginningsoperaasje troch ûnder oare de Bentinck Kompanjy, de Hollânske Kompanjy en de Ritmaster's Kompanjy oan de ein fan de 18e iuw. Op de Frânske kaart (1811-13) steane harren besittings oanjûn. Atlassen út 1851-1900 tsjutte it hiele feangebiet besúdeasten Hoogeveen oant de grins mei Oerisel oan as (It) Hollânske Fjild. Op de Brink stiet it byld fan de Pullefarder, dy't eartiids de molkbussen fan de boeren alle dagen nei it molkfabryk yn Hoogeveen brocht. Op pulledei, de earste tongersdei fan de moanne, gienen de boeren nei it fabryk om it pullejild op te heljen; dêrnei waarden ynkeapen dien op de feemerk en yn de winkels.
Nijsgjirrich
De skelnamme foar de ynwenners is: Elimiten.
Sport
De pleatslike fuotbalklub is SC Elim, de kuorbalklub hjit KV Elko.
Stasjon Delft
Stasjon Delft (Dt) is in spoarweistasjon yn Delft en waard iepene yn 1847 oan de Alde line (Amsterdam Sintraal - Rotterdam Sintraal). Yn dizze Súd-Hollânske is yn 2012 it tredde stasjonsgebou sûnt 1847 iepene.
Gebou
It wurdt ferfongen troch nijbou, ûntwurpen troch de arsjitekt Christiaan Posthumus Meyjes sr., in opfallend rykfersierd asymmetrysk gebou mei in toer. Foar de trije doarren fan it haadgebou sit in bordes dêr't it hichteferskil tusken de strjitte en de stasjonshal mei oerbrêge wurdt. It gebou hat twa ferskillende fleugels dy't wer twa ferskillende eingebouwen hawwe. Yn 1952 is de stasjonshal yngreven ferboud nei ûntwerp fan Christiaan Posthumus Meyjes jr. soan fan de oarspronklike arsjitekt fan it gebou.
Palmastate
thumb|250px|Grut Palma yn 2011 Palmastate ek Palmere gued en Palmer guedt wie in sate oan de Ljouwerterdyk 64, wat bewesten it Ald Slot yn Wergea, gemeente Boarnsterhim.
Stasjon Delft
Gebou
It stasjonsgebou út 1883 waard yn febrewaris 2015 ferfongen troch in nij gebou fanwegen de spoarferdûbeling fan it spoar tusken Den Haag - Delft en de oanlis fan in spoartunnel. It nije gebou nei ûntwerp fan arsjitektenburo Benthem en Crouwel is boud njonken it stasjonsgebou út 1883. De bou fan de spoortunnel en it nije stasjon sette yn 2009 útein. It nije glêzen stasjonsgebou is ûnderdiel fan in nijboukompleks boppe-op de tunnel wêryn 't ek it Stedskantoar fan Delft ûnderbrocht is.
Palmastate
De âldste fermelding fan Palma is Palmere gued yn 1529. Palma hearde lange tiid oan deselde famyljes as Roorda, dêr't it oan grinzet. Sa út en troch hie it ek aadlike bewenning. Opfallend is de brede grêft om de state. Yn de sechtjinde iuw lriger Palma in, pas resint werûntdekte, plak yn de "fantastyske" skiedskriuwing. Yn 1529 neamde Douwe Jousma yn syn testamint in rinte út Palmere gued. Antoenis Galama en Douwe syn dochter Kunier Jousma wienen yn 1543 eigeners fan Palmer guedt. Krektas Roorda wie ek Palmera gjin âld Jousma-besit. Yn de fyftjinde iuw hie it grif oan de famylje Wiarda út Goutum heard. Yn 1543 wie it nammentlik noch belêste mei memoarjelêsten foar Tzalingh Wyaerda en Aeyl. Yn de midden fan de 16e iuw groeide om de yndie opmerklike namme Palmera - of Palma sa't de state letter neamd waard - in optocht oarsprongsferhaal. Sibrandus Leo beskreau yn syn abtenlibbens fan Mariëngaarde en Lidlum de oerwinning fan de Friezen op de greve fan Hollân yn 1345. De reden dat hy dêr omtinken oan joech, wie it feit dat de abdij Mariengaarde as ferfolch op dy fjildslach har besittings yn Hollân, benammen yn Marken, kwytrekke. Om de namme Palmera/Palma en tagelyk de doarpsnamme Wargea te ferklearjen, lokalisearre Sibrandus de fjildslach yn Wergea. Fanwege de ferwurven oerwinningspalm soe it slachfjild de namme Palmara krigen hawwe en it doarp Raedvier soe tenei Wergea (Verraga) neamd wêze, dat is 'doarp fan harren dy't har ferdigenen'. Omdat de slach fan 1345 feitlik by Starum barde, is letter de namme Warga as Warns ynterpretearre en waard miend dat de Hollanners dêr ferslein wienen. Pas yn de 20e iuw is Warns as slachfjild skrast; de tradysje om Wergea bleau lykwols in twivelriedich feit. Yn Sibrandus Leo syn besykjen de bysûndere en opfallende namme Palmera in etymology te jaan, blykt no de oarsprong fan dit ferhaal te lizzen. Fergelykbere tradysjes om de nammen fan plakken en ek fan stinzen kenne wy út 16e iuw en ek út de lette Midsiuwen. Yn 1640 wienen Grut en Lyts Palma eigendom fan ûndermear Eliana Thonisdr fan Hettinga, in pakesizzer fan Tiete Epez Hettinga en dus in oeroerpakesister fan Douwe Jousma. Grut Palma waard troch de juffers fan Hittinga sels bewenne en waarrd yn 1664 dan ek as in edele state oanjûn. Ek yn 1728 hjitte it noch in "hearlijke" bewenning: de hear B. Nysten bewenne de state doe sels. De grêften om Grut Palma binne op de kadasterkaart fan 1830 goed te sjen en binne no noch foar in diel oanwêzich. Yn de lette 19e iuw ferriisde hjir in fraaie kop-hals-romppleats. Ut de terp binne yn de rin fan de jierren tsientallen grutte kleastermoppen foar it ljocht komd.
Anne Rauwerda
Anne Rauwerda (Raerd, 15 maart 1859 - Ljouwert, 6 febrewaris 1940) wie in lânboulearaar.
Hy wurke earst as ûnderwizer op ferskate plakken, wêrûnder Stiens, en waard dêrnei rykslânboulearaar oan de lânbouwinterskoalle yn Ljouwert (1897-1924). Tusken 1910-1911 wie er foarsitter fan it Algemeen Nederlandsch Werklieden-Verbond. Foarman fan de Friesche Volkspartij en lid VDB -1918. Rauwerda wie propagandist fan it Nederlânske Bûn foar Lânnasjonalisaasje en letter listlûker fan de Grûnpartij, dy't út it Bûn foartkaam, yn 1922. Fierders wie er redakteur De Grond aan Allen (1890-1898), Grond en Arbeid (1894-1896) en meiwurker oan De Nieuwe Aarde 1924-1926. Skreaun oant 28 desimber 1940 2285 wyklikse lânboukroaniken yn de Ljouwerter Krante. Hy befoardere de modernisearrng fan de Fryske Lânbou. Fan him ferskynden ek boeken op dit mêd.
Emmermeer
Emmermeer is in wyk yn it noarden fan de Drintske stêd Emmen. De wyk wie de earste útwreidingswyk fan Emmen en wie yn de 1950-er jierren ornearre foar de yndustrialisaasje, dy't de hege wurkleazens yn it súdeasten fan Drinte tsjin gean moast.
Skiednis
De namme fan de wyk komt fan in eardere mar dy't oant 1857 op dat plak lei. De namme Emmermeer betsjut "Emmermar". Dy mar wie likernôch 40 bunder grut en wie net djip en lei op in hichte fan 20 meter boppe seenivo. De mar waard omjûn troch heger lizzende gebieten. Westlik lei in ies dy't 26 meter boppe seenivo lei. Eastlik lei in heuvelrêch, Wolfsbergen mei in hichte fan 24 meter, dy't troch sânferstowings ûntstien wie. Noardlik lei it Emmerfjild, dat hjoed-de-dei it Valtherbosk is mei in hichte fan 25 meter. Tusken dy hegere gebieten ûntstie sadwaande de Emmermar. De mar wie bytiden earder in petgat as in wier mar. It wetterpeil wie ôfhinklik fan de hoemannichte rein dy't der yn in beskate tiid foel. Skieppehâlders moasten foar it waskjen fan harren skiep gauris útwike nei de djippere grêft fan de Emmerskâns of nei in lytse sânmar yn de bosk de Emmerdennen.
It ferdwinen fan de Emmermar wie it gefolch fan it graven fan it Oranjekanaal. Tusken de Drintske Haadfeart en it Van Echtenkanaal yn Klazienaveen waard tusken 1853 en 1858 in nij ferbiningskanaal groeven. Oant 1850 wie Emmen in lânboudoarp dy't foar twatred omjûn waard troch feangrûn. Nei 1850 waard der úteinset mei it oanmeitsjen fan it fean en dêr wie ûntsluting oer wetter foar nedich. Dêrom waard it Oranjekanaal groeven. Dat kanaal lei 7 meter leger as de Emmermar en dat late der ta dat de mar stadichoan drûch foel. Earstoan wie it plak fan de eardere mar noch wiet en sompich. Letter waard der lânbougrûn fan makke, wylst yn de noardwesthoeke de grûn minder fruchtber wie en dêr heide op woeks. Dwers troch de opdrûge mar ûnbtstiene sânpaden.
Yn de 1920-er jierren waarden de earste wenten fan de wyk boud. Nei 1950 wie der ferlet fan mear wentebou nei't it súdeasten fan Drinte oanmurken waard as ûntwikkelingsgebiet, dêr't der metaal- en tekstylfabriken harren yn it plak troch fêstigen. Emmen ûtjoech him ta in stêd en it lânbougrûn yn de eardere mar waard omfoarme ta de wenwyk. Benammen by de grutte sândiken troch de âlde mar hinne waarden wenten boud.
Hjoed-de-dei hat de wyk lykwols noch hieltyd lêst fan heech wetterstân nei grutte reinfal.
Westlik fan de wyk Emmermeer lizze trije hunebêden: D41, D42 en D43. It lêstneamde hunebêd is it iennige langgrêf yn Nederlân. Justjes noardlik fan de wyk binne noch fjouwer hunebêden D35, D38, D39 en D40 yn de Valtherbosk.
Krasnodar
thumb|270px|Lizzing kraj Krasnodar yn Ruslân Krasnodar (Russysk: Краснодар, Krasnodar; klam op it lêste wurdlid) is in stêd mei sa’n 745.000 ynwenners (2010; folkstelling 2002: 646.000) oan 'e rivier de Koeban, yn it súdeasten fan Jeropeesk Ruslân. It is de haadstêd fan it territoarium (kraj) Krasnodar. De stêd Krasnodar leit op likernôch 1.250 km fan Moskou en op sa’n 80 km noardeastlik fan 'e Swarte-Seehaven Novorossiysk.
Skiednis
De stêd waard yn 1793 stifte as in fêsting fan 'e kozakken dy't ûnderdiel útmakke fan 'e ferdigening fan 'e grins mei it Osmaanske Ryk. De fêsting krige de namme Jekaterinodar, "Geskink" (dar) "fan Katarina" (jekaterino) (dat is Katarina de Grutte). Yn 'e njoggentjinde iuw ûntjoech de stêd him ta in wichtich hannelssintrum yn Súd-Ruslân en waakste de befolking bot oan.
Yn 'e Russyske Boargeroarloch keazen in protte Koebankozakken de kant fan 'e anty-bolsjewistyske Witen. Yn desimber 1920 waard de stêd omdoopt yn Krasnodar (krasno betsjut "read"). Yn 'e Twadde Wrâldoarloch waard de stêd fan augustus 1942 oant febrewaris 1943 beset troch de Dútsers. Krasnodar rekke swier skansearre en moast nei de oarloch fannijs opboud wurde.
Ekonomy en ûnderwiis
thumb|left|200px|Obelisk ta eare fan it 200-jierrich bestean fan 'e Koebankozakken ([[1897).]] Krasnodar leit yn in tige fruchtber lânbougebiet (swarte ierde), dêr't as meast noarlike regio yn 'e wrâld ek tee produsearre wurdt. In protte yndustry yn 'e stêd hat te krijen mei de lânbou, lykas itensferwurking en de produksje fan lânboureau. De stêd hat in grut tal ynstellings foar heger ûnderwiis, dêr’t de Koeban-Steatsuniversiteit (KoebGOe, stifte yn 1920) en de Koeban-Steatslânbou-universiteit (KGAOe, de grutste fan Ruslân, stifte yn 1922) de wichtichsten fan binne. Teffens binne der oaljeraffinaderijen.
Falun
Falun is in plak yn de gemeente Falun yn it lânskip Dalarna yn Sweden, yn de provinsje Dalarnas län, dêr't it ek de haadstêd fan is.
De rivier de Faluån rint troch de stêd. Noardwestlik leit de mar Varpan en súdeast fan de stêd de gruttere mar Runn.
Falun is ferneamd fanwege it Myngebiet fan de Grutte Koperberch, dat op de Wrâlderfgoedlist fan UNESCO stiet. Hoewol't de myn sels net mear yn bedriuw is, is Falun nog altyd in yndustrystêd fan belang. thumb|left|250px|De kopermyn yn Falun
Al yn de 11e iuw wienen boeren dwaande mei it winnen fan koper dêr't it gebiet sa ryk oan is. Troch it koper hawwe de Sweedske keningen yn de 17e en 18e iuw tal fan fjildtochten finansierje kind. Ein 17e iuw sette de delgong fan de koperdollerij al yn en yn 1992 waard dermei opholden. Doe wie der sa'n heal miljoen kilo fan wûn. Troch de mynbou is der in gongestelsel fan wol 80 km lingte.
De houtyndustry is foar de mynbou yn it plak kaam. Fral doe't Falun oan it spoar kaam te lizzen, koe dy yndustry him goed ûntjaan. Fierders is Falun in sintrum foar nasjonale en ynternasjonale wintersportwedstriden.
Seward-skiereilân
It Seward-skiereilân (Ingelsk: Seward Peninsula) is in grut skiereilân oan 'e westlike kust fan 'e Amerikaanske steat Alaska. It moat net betize wurde mei de stêd Seward, dy't oan 'e súdkust fan Alaska op it Kenai-skiereilân leit. Beide binne ferneamd nei William H. Seward, de Amerikaanske minister fan Bûtenlânske Saken, dy't yn 1867 de Oankeap fan Alaska fan Ruslân beävensearre. It Seward-skiereilân is in restant fan 'e Beringlânbrêge, dy't Noard-Amearika yn it Pleistoseen mei Aazje ferbûn. It skiereilân is hjoed de dei tinbefolke en heart ta it wengebiet fan 'e Injûpiat, ien fan 'e Eskimofolken.
Geografy
It Seward-skiereilân is in skiereilân oan 'e westlik kust fan Alaska, krekt ûnder de poalsirkel, dat likernôch 320 km útstiket yn 'e see. Rjocht bewesten it skiereilân leit de Beringstrjitte, dy't de skieding foarmet tusken de Beringsee yn it suden, dy't ta de Stille Oseaan rekkene wurdt, en de Tsjûktsjensee yn it noarden, dy't in ûnderdiel is fan 'e Noardlike Iissee. Midden yn 'e Beringstrjitte lizze de Diomedeseilannen. Oare kant de seestrjitte leit it Sibearyske Tsjûkotka-skiereilân, dat ûnderdiel útmakket fan Ruslân. De westlikste punt fan it Seward-skiereilân, Kaap Prince of Wales, leit mar 82 km ôf fan Kaap Dezjnjov, de uterste eastpunt fan it Tsjûkotka-skiereilân. De see-earm fan 'e Tsjûktsjensee oan 'e noardkant fan it Seward-skiereilân is de Kotzebue Sound. Oan 'e oan 'e súdkant wurdt it skiereilân begrinzge troch de Norton Sound, in grutte baai fan 'e Beringsee. It Seward-skiereilân hat in oerflak fan rûchwei 25.500 km². It mjit 330 km fan east nei west en 145 oant 225 km fan noard nei súd.
It noardwestlik diel fan it Seward-skiereilân bestiet fierhinne út flakke, sompige toendra mei permafrost. De rest fan it gebiet is bercheftich, fral de súdlike helte, dêr't it Kigluaik-berchtme (foarhinne bekend as it Sawtooth-berchtme), it Bendeleben-berchtme, it Darby-berchtme en it York-berchtme oprize. It heechste punt fan it skiereilân is de top fan 'e Mount Osborn, op in hichte fan 1.437 m, yn it Kigluaik-berchtme. Alle berchtmen binne fulkanysk, mei't it Seward-skiereilân diel útmakket fan 'e fulkanyske Ring fan Fjoer om 'e Stille Oseaan hinne. In oar opmerklik lânskipselemint is de Lost Jim Lava Flow, in lavafjild dat 1.000 oant 2.000 jier lyn foarme wêze moat en in oerflak fan 228 km² beslacht. It Seward-skiereilân is fierders besprinzge mei waarmwetterboarnen.
De grutste rivieren op it skiereilân binne de Koyuk, Kuzitrin, Niukluk, Kiwalik, Buckland en Fiskrivier. Der is in basis fan 'e Amerikaanske Kustwacht te Port Clarence, en de Amerikaanske Loftmacht ûnderhâldt in radarstasjon dat bekendstiet as de Tin City 11 km besuden it doarp Wales, dat op Kaap Prince of Wales leit. In grut diel fan it noarden fan it Seward-skiereilân foarmet it Nasjonaal Wyldreservaat De Beringlânbrêge, dat ûnder behear stiet fan 'e National Park Service.