cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mitselwier
States
Oan de súdkant fan de tsjerke lei de state Wibalda. Yn de Tegenwoordige Staat van Friesland wurdt de tún en it hûs fan Wibalda-state neamd. Direkt eastlik fan 'e tsjerke, mei in grêft rûnom, lei Jaarsmastate, yn de 18e iuw werneamd ta Uniastate. Fan dy states, dêr't neat fan oer is, wurdt oannaam dat it stinzen west hawwe; fan de neikommende states is dat net wis. thumb|260px|Kop-hals-romppleats Master fan Loanstrjitte Noardeastlik fan it doarp lei Fridhuistrastate, dat lykwols ta de himrik fan Moarre hearde, op in lege hichte (pleatslik bekend as 'it âld heech') mei in, diels noch besteande, grêft omjûn. Fan Fridhuistra rûn in reed dy't oansluet op De Singel. It terpke wurdt beskôge as archeologysk tige wichtich en hat de status fan beskerme terrein.
De kop-hals-romppleats oan eastrâne fan de terp (oan de Master fan Loanstrjitte) is Oldhuistra (state), dy't foar it earst yn it Register van den Aanbreng fan 1511 neamd wurdt.
It stasjon
De ferbining mei Nijewier wie lange tiid in kuierpaad troch it fjild; earst yn 1876 waard der in ferhurde dyk oanlein. Meidat it Dokkumer Lokaeltsje op 1 oktober 1901 oant Mitselwier trochlutsen waard, krige dy strjitte yn de beboude kom al gau de namme Stasjonswei. Lang is it spoar net brûkt: op 30 juny 1936 ried de lêste reizgerstrein tusken Dokkum en Mitselwier. It spoar tusken Eanjum en Dokkum is yn 'e Twadde Wrâldkriich opbrutsen. Oan de westkant fan it doarp leit al noch in stik fan de eardere spoardyk, mei it âlde stasjon dat no brûkt wurdt as wenhûs.
Kristlik ûnderwiis
thumb|260px|Monumint Balthasar Bekker oan de B. Bekkerstrjitte Op 22 maart 1922 krige Mitselwier in kristlike legere skoalle. Foar dy datum wienen de bern foar kristlik ûnderwiis oanwiisd op de skoallen yn Nijewier en Easternijtsjerk. Yn 1978 kaam der op it stee fan de âlde skoalle in nijenien. Yn 1985 waarden de beukerskoalle en de legere skoalle gearfoege ta in basisskoalle dy't de namme 'De Rank' krige.
De Skûle
Op 1 novimber 1965 iepene âldereintehûs De Skûle oan de Stasjonswei de doarren foar de earste bewenners. Yn 1975 waard der in nije fleugel oanboud, mei om plak te meitsjen foar de bewenners fan it eartiidske Bumahûs út Eanjum. Yn 1983 wie der in grutte renovaasje fan it gebou. It earste part fan it hjoeddeiske kompleks waard yn 2003 yn gebrûk nommen en waard it âlde gebou sloopt. Op 18 juny 2004 wie de offisjele iepeing fan it multyfunksjonele gebou De Skûle fan no
Tsjerken
thumb|260px|PKN-tsjerke Rehoboth De Doarpstsjerke is yn 1776 boud. Hy kaam yn 't plak fan in eardere tsjerke út wierskynlik de 13e iuw. J. Stellingwerf syn tekening út 1722 lit in tsjerke sjen mei in mânske sealtektoer. By de restauraasje yn 1970 binne oerbliuwsels fan midsiuwske flierren oan it ljocht kaam. De toer is yn 1925 alris restaurearre.
Yn de tsjerke is in tinkstien foar Balthasar Bekker, predikant en ien fan de earste filosofen fan de Ferljochting, dy't yn Mitselwier berne is as soan fan de dûmny.
Yn de bûtenmuorre fan it koar is in tinkstien oanbrocht dy't seit fan hoe heech it wetter stien hat by de Alderheljenfloed fan 1570. Dêr binne doe 1.800 minsken by omkommen yn de Dongeradielen.
It oargel is yn 1819 boud troch J.R. Radersma en L. van Dam & Sn. It hat in skoft yn Spannum stien. Yn 1852 is it nei Mitselwier oerbrocht. Yn 1986 hat Mense Ruiter Orgelmakers it werombrocht sa as it foar Spannum boud wie.
Yn de tsjerke leze grêfstiennen foar Focke fan Ropta, Worp fan Ropta (1504) en Wick fan Abinga, Christoffel fan Sternsee († 1560) en Cunera fan Ropta († 1555). Op it tsjerkhôf leit Rintie fan Aytta, de broer fan steatsman Viglius fan Aytta, mei syn frou. Rintie fan Aytta hat fan 1552 oant 1570 grytman west fan Eastdongeradiel.
Yn 2015 en 2016 waard de tsjerke ferboud en restaurearre nei't hy ferkocht wie troch de tsjerklike gemeente oan de Stichting Doarpstsjerke. De tsjerke waard in multyfunksjoneel mienskipshûs, mar bliuwt ek beskikber bliuwt foar spesjale tsjinsten by gelegenheid fan houliken, begraffenissen en betinkingen.
Oan de Balthasar Bekkerstrjitte stiet Rehoboth, de eardere grifformearde tsjerke en tsjintwurdige PKN-tsjerke fan Mitselwier.
Bestjoer
Sûnt 2019 leit Mitselwier yn de gemeente Noardeast-Fryslân, dêrfoar lei it yn de gemeente Dongeradiel en foar 1984 lei it doarp yn sawol de gritenij as de gemeente East-Dongeradiel. Mitselwier hat altyd haadplak west fan East-Dongeradiel.
Mienskip
thumb|260px|Tennispark 'Worp fan Ropta' Under de feriening foar Doarpsbelang falle ek de Werynrjochtingkommisje, de Grienkommisje, it Iiskomitee, de Aldjierskommisje en de Braderykommisje. Buorljuhelp Mitselwier-Nijewier-Wetsens is in tsjinst foar buorljuhelp.
Skoalle
'De Rank' is de basisskoalle en 'De Pikestjelp' it pjutteboartersplak. Yn 1978, 1993 en 1997 (skoalreüny) en 2008 wie in doarpsreüny. By it lêste barren is ek in fotoboek útbrocht oer Ald en Nij Mitselwier. thumb|260px|Kafee Fjildsicht
Berne
thumb|260px|Tinkstien foar Balthasar Bekker yn de Doarpstsjerke
Strjitten
thumb|260px|Tsjerkebuorren 5-7 thumb|260px|Balthasar Bekkerstrjitte |thumb|260px|[[Ropta (mole)|Ropster mûne]]
Wiskonsin
Wiskonsin (Ingelsk: Wisconsin; útspr.: [wɪs'kɒnsɪn], likernôch "û-iskônsin"), offisjeel de Steat Wiskonsin (Ingelsk: State of Wisconsin), is ien fan 'e fyftich steaten dy't mei-inoar de Feriene Steaten fan Amearika foarmje. Wisconsin, byneamd de Badger State (de "Dassesteat"), leit yn it noarden fan it lân, yn it gebiet fan 'e Grutte Marren, deunby (mar net oan) de grins mei Kanada. De steat wurdt ta de regio fan it Amerikaanske Midwesten rekkene. De haadstêd is Madison, mar de grutste stêd is Milwaukee. Neffens in skatting út 2014 hie Wiskonsin doe krapoan 5,8 miljoen ynwenners, wêrmei't it kwa befolkingsgrutte de 20e steat fan 'e Feriene Steaten is. Oangeande oerflak is Wiskonsin mei likernôch 170.000 km² de 23e steat. Wiskonsin stiet benammen bekend om syn agraryske sektor en wurdt dêrom behalven de Badger State ek wol America's Dairyland (it "Suvelgebiet fan Amearika") neamd.
Geografy
Wiskonsin hat in oerflak fan 169.639 km², wêrfan't 17% út wetter bestiet en 46% oerdutsen is mei wâlden. De steat leit yn 'e Sintrale Tiidsône (UTC –6, simmertiid –5). Yn it easten wurdt Wiskonsin begrinzge troch de Michiganmar, ien fan 'e fiif Grutte Marren. Yn it suden grinzget de steat oan Illinois, yn it súdwesten oan Iowa, yn it westen oan Minnesota, yn it noardwesten oan 'e Boppemar en it noarden en noardeasten oan Opper-Michigan. De westgrins fan Wiskonsin wurdt fierhinne foarme troch de rivieren de Mississippy en de St. Croix, wylst de grins mei Opper-Michigan foar it grutste part bestiet út 'e rivieren de Menominee en de Montreal. De grutste rivier dy't troch sintraal Wiskonsin streamt, is de Wiskonsin, dy't útmûnet yn 'e Mississippy.
Der binne yn Wiskonsin 12 Yndianereservaten:
Skiednis
Argeologyske fynsten hawwe bewiisd dat Wiskonsin al teminsten 12.000 jier bewenne wurdt troch de minske. De ierste bewenners wiene nomadyske jager-sammelders, dy't jacht makken op no útstoarne bistesoarten lykas de mastodont. Yn 'e Wâldlânperioade, rûchwei fan 1000 f.Kr. oant 1000 n.Kr., ûntjoegen har yn 'e steat de earste maatskippijen dy't lânbou bedreaune. Letter leine tusken 1000 en 1500 de Mississippy- en Oneotakultueren de earste delsettings fan oansjenlik grutte oan, wêrûnder Aztalan, yn it súdwesten fan Wiskonsin.
Tsjin 'e tiid dat de earste Jeropeänen de krite berikten, waard it súdwesten fan Wiskonsin befolke troch de Sûaanske Iowa en Winnebago, dy't mooglik ôfstammen fan 'e Oneota. De rest fan 'e krite waard bewenne troch Algonkwynske folken: yn it suden en súdeasten de Sôk (Sauk), Foks (Fox) en Kikkepû (Kickapoo), yn 'e midden de Menominy (Menominee), en yn it noarden de Odjibwe (Ojibwe), ek wol Tsjippewa (Chippewa) neamd, en de Potawatomy (Potawatomi).
De earste blanke dy't Wiskonsin oandie, wie nei alle gedachten de Frânske ûntdekkingsreizger Jean Nicolet, fan wa't tradisjoneel oannommen wurdt dat er by syn kanotocht troch it gebiet fan 'e Grutte Marren yn 1634 by Red Banks oan lân gien is. Tusken 1654 en 1666 diene twa oare Frânsen, Pierre Radisson en Médard des Groseilliers, it plak oan dêr't no de stêd Green Bay leit, en teffens besochten se de krite oan 'e Chequamegon-baai, dêr't se mei de pleatslik Yndianen hannel dreaune om oan pelzen te kommen. Yn 1673 wiene Jacques Marquette en Louis Jolliet de earste Jeropeänen dy't it grûngebiet fan 'e steat trochkrústen, doe't se fan 'e Michiganmar oer de rivieren de Fox en de Wiskonsin nei de Mississippy peddelden.
Hoewol't de Frânsen yn 'e santjinde en achttjinde iuw djip behelle rekken yn 'e pelshannel yn Wiskonsin, fêstigen se gjin permaninte delsettings yn 'e steat foar't Grut-Brittanje troch de oerwinning yn 'e Frânske en Yndiaanske Oarloch yn 1763 it hiele gebiet fan 'e Grutte Marren yn 'e hannen krige. Om't er net werom woe nei Kebek, dêr't de Britten it no foar it sizzen hiene, waard de Frânske pelskeapman Charles de Langlade, dy't yn 1754 in semy-permaninte hannelspost stifte hie op it plak fan it hjoeddeiske Green Bay, yn 1764 de earste blanke dy't him foargoed yn Wiskonsin nei wenjen sette. Hoewol't Wiskonsin tsjin dy tiid eins ek al ta Britsk Noard-Amearika hearde, bleau de Britske ynfloed der amper merkber, mei't de Britten der, krekt as de Frânsen, inkeld belangstelling hiene foar de lukrative pelshannel.
De wiere kolonisaasje fan Wiskonsin begûn yn 1781, twa jier foar't it gebiet yn 1783, oan 'e ein fan 'e Amerikaanske Unôfhinklikheidsoarloch, op papier by de Feriene Steaten kaam te hearren. Yn 'e praktyk holden de Britten it der lykwols foar it sizzen oant nei de Oarloch fan 1812. Under Amerikaansk bestjoer naam de wichtigens fan 'e pelshannel ôf, om ferfongen te wurden troch de mynbou. Yn 't earstoan gie it dêrby fral om maklik berikbere leadfoarrieden by Mineral Point en Dodgeville. Om't de iere mynwurkers hoalen útgroeven yn 'e grûn om yn te bivakkearjen, krigen de bewenners fan Wiskonsin de bynamme fan dassen, sa kaam de steat oan syn bynamme de Badger State.
De hommelse tastream fan blanken late ta spannings mei de lânseigen befolking, dy't yn 1827 ta útbarsting kaam yn 'e Winnebago-Oarloch mei de Winnebago en yn 1832 jitris yn 'e Oarloch fan Swarte Hauk mei de Sôk, Foks en Kikkepû. Dy konflikten brochten it Amerikaanske Kongres ta it beslút om it grutste part fan 'e Yndianen út súdlik Wiskonsin wei nei it westen ta de deportearjen, dêr't de Sôk, Foks, Kikkepû, Iowa en Winnebago noch altyd yn Kansas, Nebraska en Oklahoma libje, hoewol't in diel fan 'e Winnebago him yn westlik Wiskonsin wist te hanthavenjen. Letter waarden guon oare Yndiaanske groepen (de Oneida, Mohikanen en Munsy) krekt út 'e steat New York en út súdlik Nij-Ingelân wei nei Wiskonsin tà deportearre.
Fan likernôch 1830 ôf setten har grutte oantallen kolonisten út 'e eastlike Feriene Steaten en ymmigranten út Jeropa yn 'e steat nei wenjen. Yn 1836 waard troch it Amerikaanske Kongres it Territoarium Wiskonsin skepen, it begjin fan Wiskonsin as in bestjoerlike ienheid. Ynearsten hearde dêr ek it skiereilân Opper-Michigan by, mar dat waard yn 1837 taparte oan 'e buorsteat Michigan. Tusken 1840 en 1850 naam de blanke befolking fan it territoarium ta fan 31.000 oant 305.000 minsken. Dêrfan bestie in trêdepart út Dútsers, in trêdepart út lju fan 'e Britske Eilannen (Ierlân ynbegrepen) en in trêdepart út Yankees út Nij-Ingelân en New York. Op 29 maaie 1848 waard Wiskonsin as de 30e steat talitten ta de Amerikaanske Uny. Yn 'e folgjende fyftjin jier ferskode de ekonomy fan 'e nije steat fan yn haadsaak mynbou nei yn haadsaak de papieryndustry. Pas yn 'e 1890-er jierren waard feehâlderij mei de klam op suvel de wichtichste ekonomyske sektor fan Wiskonsin.
Foarôfgeande oan 'e Amerikaanske Boargeroarloch (1861-1865) wiene in protte politisy út Wiskonsin tige aktyf yn 'e abolysjonistyske beweging. Yn dyselde geast waard yn Wiskonsin op 20 maart 1854 de (doe tige progressive) Republikeinske Partij oprjochte yn it plak Ripon. Under de Boargeroarloch tsjinnen likernôch 91.000 Wiskonsinsters yn it Noardlike Leger. Ek neitiid bleau Wiskonsin in polityk tige foarútstribjende steat, dy't yn 'e 1920-er en 1930-er jierren op steatsnivo dominearre waard troch in trêde partij, de Progressive Partij fan Robert "Fighting Bob" La Follette en dy syn soannen. Begjin tweintichste iuw ûntstie yn Wiskonsin it earste moderne foarferkiezingsstelsel foar de Amerikaanske presidintsferkiezings, de earste Amerikaanske arbeidûngeskiktheidsfersekering (beheind ta de gefolgen fan ûngemakken ûnder it wurk) en de earste ynkommensbelesting fan 'e Feriene Steaten.
Nei de Twadde Wrâldoarloch waard Wiskonsin lange tiid behearske troch de ekstremen fan it Amerikaanske politike stelsel, mei oan 'e iene kant de Wiskonsinster senator Joseph McCarthy en syn heksejacht tsjin kommunisten, en oan 'e oare kant de sosjalistyske boargemasters fan Milwaukee. Radikale anty-oarlochsprotesten mank studinten oan 'e Universiteit fan Wiskonsin-Madison kulminearren yn augustus 1970 yn 'e bomoanslach op Sterling Hall. Yn 'e 1990-er jierren sette de Republikeinske gûverneur Tommy Thompson útein mei de ôfbraak fan it sosjale sekerheidssysteem fan Wiskonsin. Fan 'e ein fan 'e tweintichste iuw ôf hat Wiskonsin syn ekonomy diversifiëarre, mei't de wichtigens fan yndustry en lânbou ôfnamen yn it foardiel fan 'e tsjinstesektor.
Bestjoer
It politike lânskip fan Wiskonsin wurdt behearske troch de beide grutte Amerikaanske politike partijen, de Demokratyske Partij en de Republikeinske Partij. Alle oare partijen spylje mar in marzjinale rol. Fan âlds wie Wiskonsin in kearngebiet fan 'e Republikeinen, mar sûnt de ein fan 'e Twadde Wrâldoarloch hâlde de beide grutte partijen inoar yn 'e steat yn lykwicht. Yn 2014, doe't sawol it gûverneurskip fan 'e steat as de beide keamers fan it steatskongres yn Republikeinske hannen kamen, liek Wiskonsin fansiden skuord te wurden nei rjochts, mar it hat wol kâns dat dat mar tydlik is. Yn 2016 wie Wiskonsin de steat dy't de Republikeinske presidintskandidaat Donald Trump oan in mearderheid yn it Elektoraal Kolleezje holp.
De grutste stêd fan Wiskonsin, Milwaukee, stiet derom bekend dat dêr yn 'e earste helte en de midden fan 'e tweintichste iuw oanhâldend iepentlik sosjalistyske boargemasters keazen waarden: Emil Seidel (1910-1916), Daniel Hoan (1916-1940), Frank P. Zeidler (1948-1960) en Henry Maier (1960-1988). Fierders waard de sosjalistyske krante-útjouwer Victor Berger ferskate kearen keazen om Wiskonsin te fertsjintwurdigjen yn it Amerikaanske Hûs fan Offurdigen, hoewol't men him yn Washington, D.C. fanwegen syn wjerstân tsjin 'e Amerikaanske dielname oan 'e Earste Wrâldoarloch in skoft út it Kongres warde.
Ekonomy
Yn 2010 bedroech it bruto steatsprodukt fan Wiskonsin $248,3 miljard, wat per lid fan 'e befolking delkaam op in trochsneed jierynkommen fan $35.239 yn 2008. De ekonomy fan 'e steat driuwt op 'e lichte yndustry, de lânbou en de sûnenssoarch. Yn 2011 wie de grutste wurkjouwer yn Wiskonsin de supermerkkeatling Wal-Mart, folge troch de Universiteit fan Wiskonsin-Madison, de iepenbiere skoallen fan Milwaukee en de Amerikaanske Postale Tsjinst. De lichte yndustry draacht foar 20% by oan it bruto steatsprodukt en produsearret benammen papier, ferpakkingsmateriaal, apparatuer foar de sûnenssoarch en software.
It toerisme is yn Wiskonsin de op twa nei grutste sektor fan 'e ekonomy, nei de lichte yndustry en de lânbou. Wichtige toeristyske bestimmings binne it House on the Rock, by Spring Green, it Circus World Museum yn Baraboo, de natoerskientme fan 'e Dellings fan de Rivier de Wiskonsin, it Summerfest-muzykfestival en de Oshkosh Airshow. Mei tûzenen marren yn 'e steat leit it foar de hân dat yn Wiskonsin wettersport en oare foarmen fan wetterrekreaasje tige populêr binne. Ek foar jacht en angeljen komme in protte minsken nei Wiskonsin ta.
Demografy
Neffens in offisjele rûzing troch it Amerikaanske Folkstellingsburo (op grûn fan gegevens fan 'e Amerikaanske folkstelling fan 2010) hie Wiskonsin yn 2014 5.757.564 ynwenners, wat in groei fan 1,24% is yn ferhâlding ta de stân fan saken yn 2010. De befolkingstichtens wie yn 2014 40,6 minsken de km². De grutste stêd fan 'e steat is Milwaukee, mei 599.000 ynwenners yn 2012. Oare gruttere stêden binne: de steatshaadstêd Madison (240.000), Green Bay (105.000), Kenosha (100.000) en Racine (78.000).
Etnisiteit
Neffens gegevens fan 'e Amerikaanske folkstelling fan 2010 wie de etnyske opbou fan 'e befolking fan Wiskonsin doe sa: 83,3% blanken; 6,3% swarten; 2,9% Latino's; 2,3% Aziaten; 1,0% Yndianen; 4,2% oaren of fan mingd etnysk komôf. Blanke Wiskonsinsters binne fierhinne fan Middenjeropeeske orizjine, mei as grutste oarsprongsgroepen Dútsers (42,6% fan 'e totale steatsbefolking), Ieren (10,9%), Poalen (9,3%), Noaren (8,5%), Ingelsen (6,5%) en Italjanen (6,1%). In trêdepart fan 'e Aziaten yn Wiskonsin wurdt foarme troch de Hmong, in etnyske groep út Laos en Fjetnam; dy hawwe har oan 'e ein fan 'e Fjetnamoarloch as flechtlingen yn 'e Feriene Steaten nei wenjen set.
Lju fan Dútsk etnysk komôf foarmje de grutste befolkingsgroep yn alle countys fan Wiskonsin útsein Menominee, Trempealeau en Vernon. Yn Menominee County, ien fan mar trije countys beëasten de Mississippy mei in Yndiaanske mearderheid (de oare beide lizze yn Noard-Karolina), wurdt de grutste etnyske groep foarme troch de Menominy, en yn Trempealeau en Vernon foarmje lju fan Noarsk komôf de grutste groep. Wiskonsin hat fierders it heechste persintaazje fan minsken fan Poalsk komôf fan alle Amerikaanske steaten.
Wiskonsin omfiemet 12 federaal erkende Yndianestammen, elts mei har eigen reservaat: ● de Bad River Troep fan de Boppemarder Stamme fan Tsjippewa Yndianen ● de Fond du Lac Troep fan Boppemarder Tsjippewa (ek yn Minnesota; ûnderdiel fan de Tsjippewa Stamme fan Minnesota) ● de Forest County Potawatomy Naasje ● de Winnebago Naasje (ek yn Minnesota) ● de Lac Courte Oreilles Troep fan Boppemarder Tsjippewa Yndianen ● de Lac du Flambeau Odjibwe Naasje ● de Menominy Naasje ● de Oneida Naasje fan Wiskonsin ● de Red Cliff Troep fan Boppemarder Tsjippewa Yndianen fan Wiskonsin ● de Sokaogon Tsjippewa Mienskip ● de St. Croix Tsjippewa Yndianen fan Wiskonsin ● de Stockbridge-Munsy Troep fan de Mohikaanske Naasje Der binne yn Wiskonsin gjin stammen mei inkeld erkenning op steatsnivo. Wol moatte noch neamd wurde de Brothertown Yndianen fan Wiskonsin, dy't al jierren foar federale erkenning krewearje.
Taal
Wiskonsin hat gjin offisjele taal dy't as sadanich by wet fêstlein is. Yn 'e praktyk ferfollet lykwols it Ingelsk dy funksje.
Godstsjinst
Op it mêd fan godstsjinst bestie yn 2000 81% fan 'e befolking fan Wiskonsin út kristenen, wêrûnder 51% protestanten en 29% roomsen. De grutste protestantske denominaasjes wiene yn 2010 de Evangelysk-Lutherske Tsjerke yn Amearika mei 414.000 en de Lutherske Tsjerke-Synoade fan Missoury mei 223.000 leden. Ateïsten en agnosten foarmen yn 2000 15% fan 'e befolking. Oare godstsjinsten wiene: it joadendom, de islaam, it boedisme, en it hindoeïsme, allegear mei likernôch 0,5% fan 'e befolking.
Klimaat
Wiskonsin hat in fochtich lânklimaat, mei waarme simmers en iiskâlde winters. Simmerdeis binne yn it súdeastlike part fan 'e steat temperatueren oerdeis fan 27 °C alhiel net útsûnderlik, wylst it kwik by 't winter oan 'e kust fan 'e Boppemar, yn it noarden fan Wiskonsin, oerdeis maklik sakje kin oant –6 °C en nachts oant –17 °C. Rekôrtemperatueren wiene 46 °C, op 13 july 1936 yn Dellings fan 'e Rivier de Wiskonsin, en –48 °C op sawol 2 as 4 febrewaris 1996 te Couderay. By 't winter falt der yn Wiskonsin ornaris in tsjûk pak snie, fan likernôch 102 sm yn it súdlike part fan 'e steat en wol 406 sm (oftewol mear as 4 m) oan 'e kust fan 'e Boppemar.
N.K. Jemisin
Jonkheid en oplieding
N.K. Jemisin waard yn 1972 berne yn Iowa City, yn 'e steat Iowa. Hja brocht har jonkheid foar in diel troch yn 'e stêd New York en foar in diel yn Mobile, yn it súdlike Alabama, dêr't har famylje wei kaam. Se hie yn dy tiid in nauwe bân mei har folle neef W. Kamau Bell, dy't letter bekend wurde soe as komyk en dokumintêremakker. Jemisin studearre fan 1990 oant 1994 oan 'e Tulane Universiteit yn New Orleans, yn Louisiana, dêr't se in bachelorstitel yn psychology helle. Neitiid sette se dy oan 'e Universiteit fan Marylân College Park, yn College Park, om yn in masterstitel yn psychology en ûnderwiiskunde. Jemisin wenne letter tsien jier lang yn 'e noardeastlike steat Massachusetts, foar't hja har úteinlik nei wenjen sette yn 'e Newyorkske wyk Brooklyn, dêr't se wurket as universiteitsdekaan.
Skriuwkarriêre
Jemisin begûn te skriuwen doe't se tsien jier âld wie, mar se is wisberet dat har iere skriuwerij, yn har eigen wurden, "nea it deiljocht sjen sil." Yn 2002 folge se de Viable Paradise-skriuwworkshop, wêrnei't se ferskate koarte ferhalen begûn te publisearjen. Se foarme ûnderdiel fan 'e skriuwersgroep de BRAWLers, út 'e omkriten fan Boston, en is tsjintwurdich in lid fan 'e skriuwersgroep Altered Fluid, út New York.
Yn 2010 kaam Jemisin har earste boek út, The Hundred Thousand Kingdoms, dat mei loovjende kritiken ûntfongen waard en har in Locus Award foar bêste fantasyroman, in Japanske Sense of Gender Award en nominaasjes foar ferskate oare prizen opsmiet. Fan har folgjende boeken diene fral The Broken Kingdoms, The Killing Moon, The Shadowed Sun, The Fifth Season, The Obelisk Gate en The Stone Sky it goed. Dy trije lêste boeken (dy't de trilogy The Broken Earth foarmje) waarden yn 2016, resp. 2017 en 2018 bekroane mei in prestizjeuze Hugo Award, de heechste literêre priis foar fantasy- en science fiction-boeken, yn 'e kategory bêste roman. Jemisin is de iennichste auteur dy't dy priis trije kear efterinoar wûn hat. Dêrnjonken hat se noch trije kear nominearre west foar in Hugo Award, fjouwer kear foar in World Fantasy Award en seis kear foar in Nebula Award.
Yn july 2016 sei Jemisin har baan op om har fulltime oan har skriuwkarriêre te wijen. Sûnt jannewaris 2016 skriuwt se fierders ienris yn 'e twa moannen de kollumn Otherworldly yn 'e krante The New York Times. Har fiksje ferkent in wiid útinoar rinnend ferskaat oan tema's en motiven, wêrûnder kulturele en seksuële konflikten en de dêrút fuortkommende ûnderdrukking. N.K. Jemisin hat har sûnt likernôch 2012 ferset tsjin alle foarmen fan rasisme, seksisme en homofoby yn 'e science fiction- en fantasy-subkultuer fan 'e Feriene Steaten. Se docht dat û.m. troch sokke saken oan 'e kaak te stellen op har blôch. Dit krewearjen hat har sawol freonen as fijannen oplevere.
Under har taspraak foar it Continuum-sympoasium yn Austraalje, yn 2013, wiisde Jemisin derop dat 10% fan 'e leden fan 'e Science Fiction and Fantasy Writers of America (SFWA) derfoar stimd hie om 'e skriuwer Theodore Beale (ek bekend as Vox Day), in lid fan 'e ekstreem-rjochtse alt right-beweging, ta foarsitter te beneamen. Se neamde Beale "ien dy't himsels omskreaun hat as frouljushater, rasist, antysemyt en in noch pear oare smaken kloatsak," en wiisde derop dat it stilhâlden fan sokke dingen itselde wie as se mooglik te meitsjen. Beale reägearre troch Jemisin út te meitsjen foar in "ûnderrjochte mar ûntwittende wylde". In link nei dy opmerkings waard op 'e Twitterside fan 'e SFWA pleatst, wêrnei't Beale út 'e organisaasje set waard.
Peter Wilhelm Janssen
right|220px|thumb|Peter Wilhelm Janssen thumb|220px|It [[grêfmonumint fan P.W. Janssen op begraafplak Zorgvlied yn Amsterdam]] Peter Wilhelm Janssen (Wangereach, 8 july 1821 – Amsterdam, 4 novimber 1903) wie in keapman-filantroop.
Libben
Janssen waard berne op it Dútske waadeilân Wangereach as soan fan de strânfâd Carl Anton Janssen en Elisabeth Andreae. Hy gie al tige jong nei skoalle yn Aldenboarch en ferfear yn 1836 nei Bremen, dêr't er op in hannelskantoar, û.o. yn tabak, tsjinne.
Hy ferhuze yn 1843 nei Amsterdam en tsjinne dêr by de firma Lavino. Fan 1848 waard er sels ûndernimmer. Yn 1850 assosjearre er him mei de nôthanneler Barnstorff, mei wa't er oant 1863 gearwurkje soe. Janssen troude op 24 april 1856 mei Folmina Margaretha Peters (15 septimber 1836 - 29 maart 1919), mei wa't er twa soannen en fiif dochters krige. Yn 1865 liet er him naturalisearje ta Nederlanner. Janssen bleau nôthanneler oant 1867; doe krige er kunde oan Jacob Nienhuys mei wa't er in plantaazje yn Dely begûn en mei wa't er yn 1868 de Dely Maatskippij opsette.
As direkteur fan de Dely Maatskippij, de machtichste Nederlânske tabaksmaatskippij yn Nederlânsk-Ynje, fertsjinne Janssen in fermogen. Hy sette doe de Janssenstifting op. In flink stik fan syn fermogen brûkte hy om de folksklasse te `ferheffen', sa't it doe neamd waard. Hy stuts slompen jild yn wenningbou, sûnenssoarch, ûnderwiis, lânbou en ekonomy. Yn 1886 hearde Janssen oer de earmoedige wenningtastannen op It Bilt, Skoatterlân en Opsterlân. Om de minsken foarút te helpen liet hy in soad wenten bouwe en liet er grûn ûntginne. Yn de súdeasthoeke fan Fryslân sette de stifting wol 40 bibleteken op. Hy is de nammejouwer fan de bekende Janssenkompleksen yn Skoatterlân. It binne groepen boerespultsjes, om 1900 boud om stôkearme Fryske famyljes in nij libben te bieden.
Aartsbisdom Bremen
thumb|Plak fan it aartsbisdom yn it [[Hillige Roomske Ryk yn 1648, it jier dat it aartsbisdom opheft waard.]] It Aartsbisdom Bremen (eigentlik Hamburch-Bremen) wie in aartsbisdom fan 864 oant 1648. It eastlike diel fan East-Fryslân wie ûnderdiel fan it (tsjerklike) aartsbisdom. Bremen wie dêrnjonken fan 1180 oant 1648 ek in wrâldsk prinsbisdom (regearre troch de aartsbiskop), en in steat fan it Hillige Roomske Ryk.
Peter Wilhelm Janssen
Libben
Janssen wie ien fan de meast foaroansteande Nederlânske ûndernimmers en filantropen út it fin-de-siècle. Yn Fryslân, de Achterhoeke en Amsterdam, sels yn het Dútske East-Fryslân en de Feriene Steaten drage noch tal fan ynstellingen, strjitten en parken de namme fan P.W. Janssen. Syn bern dienen mei it erfde kaptaal itselde. Noch altiten wurde de baten fan it kaptaal brûkt foar algemien nut. Elk jier steunt de P.W. Janssen’s Friesche Stichting tsientallen projekten.
Yn it Museum Opsterlân wurdt omtinken jûn oan Peter Wilhelm Janssen.
Aartsbisdom Bremen
It Aartsbisdom Hamburch waard yn 831 stifte yn Hamburch. Yn 831 waard dat bisdom troch Denen fernield. Nei de fernieling fan it Aartsbisdom Hamburch waard in feiliger hinnekommen socht. Yn 845/847 luts de aartsbiskop fan Hamburch him werom nei Bremen. Dêr waard hy aartsbiskop fan it bisdom Bremen dat yn 787 stifte wie troch Karel de Grutte. Yn 864 waarden de beide bisdommen gearfoege ta it Aartsbisdom Hamburch-Bremen.
De tsjerkprovinsje besloech yn it earstoan Noard-Europa; it noarden fan Dútslân, de Baltyske steaten en Skandinaavje. Yn 947 waarden de bisdommen Sleeswyk, Ribe en Aarhûs stifte en yn 967 it bisdom Aldenboarch (de bisdommen Meklenburch en Ratzeburch skieden har letter fan Aldenboarch of).
Bremen ferlear syn ynfloed yn Skandinaavje doe’t yn 1104 it aartsbisdom Lund stifte waard. De bisdommen Sleeswyk, Ribe en Aarhûs foelen tenei ûnder Lund. Yn 1255 waard it bisdom Riga in aartsbisdom en sa ferliest Bremen ek syn ynfloed yn de Baltyske regio. Allinnich de bisdommen yn it hjoeddeistige Holstein en Meklenburch wienen by Bremen bleaun.
De reformaasje yn 1535 makke in ein oan it katolike aartsbisdom. Oare bisdommen yn de tsjerkprovinsje waarden troch de reformaasje wei. Oant de Frede fan Osnabrück yn 1648 wienen der noch wol Luterske aartsbiskoppen. It eardere aartsbisdom kaam op 12 novimber 1669 ûnder it apostolistysk fikariaat fan de Noardlike Missy. Yn 1995 waard de tradysje mei de stifting fan it aartsbisdom Hamburch fuortset.
Pisjen
thumb|150px|[[Manneken Pis fan Brussel|Manneken Pis yn Brussel]] Pisjen, wetterjen, urinearjen of, minder fatsoenlik, migen, is it lossen fan urine fia de pisbuis (urethra).
Taal
Der binne in soad wizen om yn selskip te sizzen dat men pisje moat: en foar froulju:
Elingastate
thumb|Elinga 2010 Elingastate, ek: Heringastate lei yn Hantumhuzen, gemeente Dongeradiel, súdlik fan de tsjerke. Fan de state is neat werom te finen. De state is nei alle gedachten yn de 14e iuw boud.
De famyljenamme Elingha kaam al yn 1423 yn Hantumhuzen foar. Yn 1511 wurdt Gielt "Ellengen syn eygen besit" neamd. By it skeel tusken Thiallama en Poptsma yn 1423 waard ek Jield Elingha neamd. Hy waard yn de oanbelangjende fete deaslein. Inkele generaasjes letter wie der yn Hantumhuzen opnij sprake fan ien of mear nammegenoaten. Yn 1470 waard der rekken mei hâlden dat Gialt Elenga of syn erfgenamten oanspraken meitsje koenen op Hibbemastate op De Lytse Jouwer. Gielt Ellingen wie yn 1511 eigener en bewenner fan Elinga. In dochter fan him boaske mei Jeppe Itsma út Wierum, dy't him tenei ek Jeppe Elinga neamen gie. Yn 1543 waard hy as lânhear yn Hantumhuzen neamd.
Yn 1561 waard Bennert fan Heringa, soan fan Haring Heringa en His Aebingha te Hijum, yn Hantumhuzen begroeven. Nei alle gedachten wie hy mei in frou Itsma/Elinga troud. Omdat de Heringa's yn Hijum wennen, ferpachten se Elinga; letter ferkochten se it. Yn 1640 kaam it goed yn hannen fan in eigenierde boer. De Schotanusatlas joech yn 1664 en 1718 Heringa lykwols noch as edele state oan. Yn 1635 waarden neist in binnenhûs, in "koecken, een poeskoecken, een langhhuys ende schuire nog een graft en cingel" fermelde. De kadastrale minút (1832) fertoant gjin grêft of oare bysûndere kenmerken mear.
Twitter
thumb|Twitter Twitter is in Amerikaansk bedriuw en in ynternettsjinst dêr't brûkers koarte berjochten fan maksimaal 280 tekens mei publisearje kinne. Ynearsten koe in berjocht mar út 140 tekens bestean, mar yn 2017 waard dat tal ferhege nei 280. It is in website dêr't jin, lykas by Facebook en oare social media, in profyl en in avatar oanmjitte kin. It brûken fan de Twitter is fergees.
De aktiviteit by it brûken fan Twitter hjit twitterje (of tweeten), dat 'tsjetterje' betsjut. In Twitterberjocht wurdt tweet neamd. It logo fan Twitter is in fûgeltsje. Twitterje betsjut dat jo op dit stuit kommunisearje fia in mikrowebloch op in pc, in mac of gsm, smartphone of oare mobyl apparaat mei oansluting op it ynternet. De kombinaasje fan weblogjen mei instant messaging wurdt mikroblogjen neamd.
Gene Bervoets
Gene Bervoets, ek wol skreaun as Gène Bervoets (útspr. foarnamme: [ʒɛ:n], "zjên"; folút: Eugène Joanna Alfons Bervoets; Antwerpen, 26 maart 1956), is in Belgysk toaniel-, tillefyzje- en filmakteur fan Flaamsk komôf. Hy is û.m. bekend fan 'e tillefyzjesearje Windkracht 10 en de film SM-Rechter. Fierders wied er ek presintator fan it kulinêre tillefyzjeprogramma Gentse Waterzooi, en song er foarhinne yn in punkband.
Twitter
Fryske button
Webûntwerpster Liesbeth Hiddema út Reduzum wie dwaande mei in Fryske webside, mar doe't se gjin twitterbuttons yn de 'memmetaal' fine koe makke se sels ien. Fia de Ried fan de Fryske Beweging is sa'n byldkaike yn te laden.
Gene Bervoets
Jonkheid en oplieding
Bervoets waard yn 1956 berne yn Antwerpen. Hy folge in oplieding oan 'e Studio Herman Teirlinck, dêr't er yn 1980 in diploma behelle.
Twitter
It Stekje
In Stekje (Ingelsk Hash) kombinearre mei ien trefwurd foarmet by Twitter in 'stekwurd' (hashtag). It stekje wurdt sûnder spaasje foar it wurd setten, lykas „#wikipedia “. Yn tsjinstelling mei oare markear-konsepten wurde de stekjes direkt yn it eigentlike berjocht skreaun. Elk wurd dêr't in stekje foar stiet, wurket op dy wize as in mark en kin dêrtroch fûn wurde.
Gene Bervoets
Karriêre
Yn 'e iere 1980-er jierren wie Bervoets oprjochter en sjonger fan 'e punkband De Plastik Bags. Fan 1986 oant 1990 wied er aktyf yn en foar Het Theater van de Derde Wereld in Europa, dêr't er Tone Brulin opfolge. Hy waard ek keazen foar it Eerste Theaterfestival yn 1987 yn Amsterdam en Antwerpen. Fierders wurke er mei oan hast alle harkspullen yn 'e rige Heerlijke Hoorspelen fan Het Geluidshuis. Yn 2012 wied er te sjen yn 'e musical De Producers.
Op 'e tillefyzje spile Bervoets yn searjes as Xenon (1984), De Legende van de Bokkerijders (1994), Recht op Recht (1999), Spangen (2001), Het Geslacht De Pauw (2004), Ella (2010-2011), Code 37 (2012), Salamander (2013) en Tabula Rasa (2017). Ek hied er gastrollen yn 'e plysjesearjes Witse (2006) en Flikken Maastricht (2013), en wied er te sjen yn Hij Komt, Hij Komt... De Intrede van de Sint (2015). Bervoets waard lykwols benammen bekend fan syn rol as Peter Segers, yn 'e Flaamske rige Windkracht 10 (1997-1998). Fierders hied er in fêste rol as Bob Dewindt yn 'e searje Kinderen van Dewindt (2005-2009).
Op it wite doek wie Bervoets foar it earst te sjen as soldaat yn 'e film Een Vrouw tussen Hond en Wolf, út 1979. Oare rollen hied er yn Crazy Love (1987), Spoorloos (1988), De Vliegende Hollander (1995), De Wachtkamer (1996), Hombres Complicados (1998), No Trains No Planes (1999), De Zaak Alzheimer (2003), SEXtet (2007), Loft (2008), De Laatste Dagen van Emma Blank (2009), Wolf (2010), Borgman (2013), Wonderbroeders (2014) en Patser (2018). Ien fan syn gruttere en bekendere rollen hie Bervoets yn 2009 yn 'e film SM-Rechter, as Koen Allegaerts.
Fierders spile Bervoets ek yn inkele koarte films, wêrûnder Dead Passion (2012) en Home Suite Home (2015). Yn 2015 hied er ek in lytse rol yn 'e Nederlânske histoaryske film Michiel de Ruyter (oer de seeheld Michiel de Ruyter), fan regisseur Roel Reiné. Yn 2018 wie Bervoets fannijs fan 'e partij doe't Reiné in twadde Nederlânske histoaryske spektakelfilm makke, yn 'e foarm fan Redbad, oer de achtste-iuwske Fryske kening Redbad.
Yn 2009 waard Bervoets nominearre foar it Gouden Keal yn 'e kategory bêste akteur. Yn 2015 wûn er yn dyselde kategory de Ensor, de wichtichste filmpriis fan Flaanderen. Njonken syn karriêre as akteur is Bervoets ek belutsen by it Belgyske radiostasjon Antwerpen FM. Fierders wied er in entûsjast dielnimmer oan it populêre muzykprogramma Het Swingpaleis.
Priveelibben
Gene Bervoets hat fjouwer bern. Syn soan Kaena Bervoets spilet yn 'e Antwerpske rockband Paper James. Bervoets hat sûnt 2001 in relaasje mei aktrise Tine Laureyns. Hy is fierders ambassadeur foar de stifting Een Hart voor ALS, dy't him ynset foar pasjinten fan 'e spiersykte ALS.
Britte Lagcher
Britte Lagcher (Hilfertsom, 5 juny 1989) is in Nederlânsk toaniel-, tillefyzje- en filmaktrise.
Libben en karriêre
Lagcher waard yn 1989 berne yn Hilfertsom. Hja studearre yn 2012 ôf oan 'e Amsterdamske Toanielskoalle en Lytskeunstakademy. Sûnt hie se gastrollen yn ferskate tillefyzjesearjes, wêrûnder Van God Los, Centraal Medisch Centrum en Flikken Rotterdam. Ek wie se te sjen yn minysearjes as Van Gogh: Een Huis voor Vincent, Ramses en Rampvlucht.
Sveti Đorđe
right|thumb|400px|Utsjoch op Gospa od Škrpjela ('Us frou fan de Rotsen) (lofts) en Sveti Đorđe {rjochts) Sveti Đorđe of Sint George, is in eilân yn de Baai fan Kotor, yn Montenegro. It is ien fan de twa eilannen ûnder de kust fan Perast, de oare is it keunstmjittige eilân Gospa od Škrpjela.
Stasjon Abcoude
Stasjon Abcoude (Ac) is in spoarstasjon yn it Nederlânske doarp Abcoude, yn de gemeente De Rûne Feanen yn de provinsje Utert. It waard iepene yn 1843 oan de Rhijnspoarwei (Amsterdam Sintraal - Elten).
Gebou
200px|thumb|left|1e stasjonsgebou stasjon Abcoude yn 1985 200px|thumb|left|2e stasjonsgebou stasjon Abcoude yn 2007 Nei de iepening krige Abcoude earst in keet foar de kaartferkeap. Yn 1871 krige it doarp in echt stasjonsgebou. It rjochthoekige ûntwerp bestie oer de hiele breedte út twa ferdjippingen. Wylst ûnder de grûn romte foar de reguliere stasjonsaktiviteiten wie, wiene op de boppeferdjipping trije wenten foar de stasjonsjef, de stasjonswachter en de brêgewipper ûnderbrocht.
Yn 1977 waard der njonken it earste stasjonsgebou in nij gebou set, neffens in ûntwerp fan arsjitekt Cees Douma. Dat kaam om't it Amstelstasjon troch it oanlizzen fan de Amsterdamske metro twa spoaren ynleverje moast en dêrtroch ferpleatste de NS ein jierren '70 de mooglikheid om foar it treinferkear inoar yn te heljen nei Abcoude. De twa perrons by de twa spoaren moasten plak meitsje foar twa eilânperrons mei oan beide kanten in spoar. Beide perrons waarden ferbûn troch in nije tunnel. De NS wie fan doel it âlde stasjonsgebou út 1871 ôf te brekken, mar krige dêr fan de gemeente gjin fergunning foar.
Sa'n 25 jier letter waard mei de spoarferdûbeling tusken Amsterdam en Utert úteinset. Op 'e hichte fan it âlde stasjon fan Abcoude waard de Gein fia in akwadukt oer de ferdjippe oanleine spoarline hinne laat. Om't de spoaren op 'e hichte fan it stasjon dêrnei op in helling kaam te lizzen, krige Abcoude in nij stasjon sûnder stasjonsgebou dat sa'n 800 meter benoarden it âlde stasjon leit. Neidat it nije stasjon yn 2007 yn gebrûk naam waard, waard it gebouke út 1977 sloopt en waard it âlde stasjonsgebiet oprêden. It âlde stasjonsgebou út 1871 stiet dan al sûnt de sluting foar in grut part leech en rekket hieltyd fierder yn ferfal. It gebou waard lang om let yn 2015 ferkocht en is hjoed-de-dei yn gebrûk as hotel.
Krakeel
thumb|Lokaasje fan Krakeel yn Hoogeveen Krakeel is in buorskip yn de gemeente Hoogeveen, eartiids in opgeande wei, wêrnei't in wyk yn it eastlik diel fan de stêd Hoogeveen ten noarden en westen fan de Hoogeveensche Feart neamd waard. Ten easten fan dit kanaal leit noch de âlde bebouwing oan de streekrjochte dyk Krakeel; parallel deroan súdlik hjirfan de Krakeelske Dyk.
De bebouwing barde bylâns de eardere Krakeelsche Opgaande, ek wol Bentincksdjip. De Krakeelske Dyk - mei tsientallen âlde iken - waard sparre by de stedsútwreiding fan Hoogeveen-Súd. De fraaie leane is no wannelpaad en fytspaad.
Boarnen fermelde: (Het) Krakeel (1845) en Het Krakeel (1899). De betsjutting hjirfan is: fûle, lûde en feninige wurdewikseling; faak gie it hjirby om betwiste stikken grûn.
Sprinkhoanmûzen
De sprinkhoanmûzen (wittenskiplike namme: Onychomys) foarmje in skaai fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (Mammalia), it skift fan 'e kjifdieren (Rodentia), it ûnderskift fan 'e mûzen en jerboä's (Myomorpha), de boppefamylje fan 'e mûzen en rotten (Muroidea), de famylje fan 'e wrotmûseftigen (Cricetidae), de ynformele groep fan 'e mûzen en rotten fan de Nije Wrâld, de ûnderfamylje fan 'e Noardamerikaanske mûzen en rotten (Neotominae) en de tûke fan 'e hartemûzen (Reithrodontomyini). Ta dit skaai hearre trije soarten wrotmûzen, dy't foarkomme yn 'e Feriene Steaten en Meksiko. Sprinkhoanmûzen steane derom bekend dat se lidpoatigen lykas skorpioenen en tûzenpoaten ite dy't tige giftich binne.
Skaaimerken
Sprinkhoanmûzen binne mar út 'e fierte besibbe oan 'e gewoane hûsmûs, en hawwe mear gemien mei oare wrotmûseftigen, lykas de fjildmûs en de rottekop. Se hawwe in kop-romplingte fan sa'n 8½-12 sm en in sturt fan trochinoar 2½-6 sm, dy't frij koart is yn ferhâlding ta it lichem. Sprinkhoanmûzen binne territoriaal en ferdigenje harren domein troch te spûkgûlen, krekt sa't wolven dat dogge. Harren territoaria hawwe trochinoar in oerflak fan 11 ha.
Sprinkhoanmûzen ûnderskiede har fan oare mûzen troch har iten; se frette nammentlik behalven ynsekten (lykas sprinkhoannen, dêrfandinne de namme), wjirms en oar lyts dierte, ek in soad giftige bisten, lykas fûgelspinnen, skorpioenen, tûzenpoaten en sels lytse slangen. Ek frette se wol oare soarten mûzen. Se beslûpe harren proai op deselde wize as dat in kat dat docht en skeakelje de skorpioenen út troch de sturt ôf te biten en spinnen en tûzenpoaten troch de senuwen nei de kaken troch te biten. Ek binne sprinkhoanmûzen ymmún foar ferskate soarten gif.
Leeksgaard
thumb|Lizzing Leeksgaard (Dútsk: Lexgaard) is in plak yn de Dútske dielsteat Sleeswyk-Holstein en makket diel út fan it distrikt Noard-Fryslân. Leeksgaard hat 59 ynwenners (2010).
Strjitten yn Lúnbert
De Strjitten yn Lúnbert:
Gerben Rypma
thumb|right|300px|Gerben Rypma oan it wurk op syn keamer yn it Teatskehús thumb|right|300px|Frysk Lânskip thumb|right|300px|Ungetiid Gerben Rypma (Aldegea, 2 septimber 1878 - Blauhûs, 12 febrewaris 1963) wie in lânskipsskilder en dichter út Blauhûs en waard berne op in pleats yn de Sânfurder Ryp, yn it gea om de Aldegeaster Brekken hinne.
Skriuwer
Syn earste fersen ferskynden yn de tydskriften Sljucht en rjucht en Forjit my net!, yn it begjin fan de 20e iuw. Ek syn jongere broer Jehannes (1880-1948), folksskriuwer en yn 1917 mei-oprjochter fan it Roomsk Frysk Boun, publisearre yn dy blêden. Gerben skreau gefoelige natoerlyryk en sette wurk oer fan Guido Gezelle. In karlêzing fan syn wurk Reidsang ferskynde yn 1951.
Skilder
Gerben Rypma is op lettere leeftyd mei skilderjen begûn. Hûs- en keunstskilder Jaring Walta (berne 1887, heit fan Meinte Walta) trune him dêrta oan. Doe't er fyftich jier wie, krige er les fan Johan Mammen (1864-1922). Nei alle gedachten hawwe de skilders Bauke van der Sloot en Ids Wiersma him ek advisearre.
Stifting
Yn 2001 waard de Gerben Rypmastifting oprjochte. De stifting hat ta doel it skilder-, teken- en skriuwwurk fan Gerben Rypma te ynventarissearjen, te bewarjen en út te stallen wêr mooglik. Ek sil der jierliks in kultureel barren organisearre wurde. Ein 2010 is in boek oer Gerben Rypma útkaam mei in biografy troch Eeltsje Hettinga oanfold mei skilderijen, tekeningen en poëzij.
Gao Tingyu
Gao Tingyu ek bekend as Tingyu Gao (Yichun, 15 desimber 1997) is in Sineesk reedrider. Tingyu waard yn 2022 Olympysk kampioen op de 500 meter.
Baja Studios
De Baja Studios (útspr.: [ˈbaːha ˈstudioʊz], likernôch: " baa -ha stû -di-ooz") binne in studiokompleks op it Kalifornysk Skiereilân yn Meksiko. It leit by it plak Rosarito, yn 'e steat Nederkalifornje (Spaansk: Baja California), deunby de grins mei de Amerikaanske steat Kalifornje. It waard yn 1996 oprjochte troch de Amerikaanske filmstudio 20th Century Fox en droech lange tiid de namme fan 'e Fox Baja Studios. De Baja Studios steane bekend om 'e soundstages mei wrâlds grutste wettertank, bedoeld foar de opnamen fan films en tillefyzjesearjes dy't op folle see spylje. Der binne films opnommen lykas Titanic, Tomorrow Never Dies, Pearl Harbor en Master and Commander: The Far Side of the World.
Skiednis
De Baja Studios waarden oarspronklik boud om 'e opnamen fan 'e rampefilm Titanic (1997) fan regisseur James Cameron mooglik te meitsjen. Opdrachtjouwer wie de Amerikaanske filmstudio 20th Century Fox. De bou, dy't nei skatting $20 miljoen koste en op 6 juny 1996 úteinsette, waard finansierd troch de aartskonservative Australyske mediatycoon Rupert Murdoch fia syn bedriuw News Corporation. Dyselde hie belang by it brekken fan 'e macht fan 'e Teamsters Union, it machtige fakbûn fan 'e Amerikaanske transportsektor, yn 'e filmyndustry fan Hollywood, en tocht dat te berikken troch it ferpleatsen fan 'e filmproduksje nei it bûtenlân mooglik te meitsjen. Murdoch ferpachte it studiokompleks nei foltôging oan 20th Century Fox. It kompleks kaam de Fox Baja Studios te hjitten, of koartwei Fox Baja.
Hoe't it kompleks derút kaam te sjen waard sterk beynfloede troch Titanic, dêr't in soundstage foar nedich wie mei in wettertank dy't grut genôch wie om in 238 m lange replika fan 'e RMS Titanic te hâlden. Sadwaande kamen de Fox Baja Studios bekend te stean om 'e fasiliteiten foar it filmjen fan sênes op iepen see. Ferskate lettere films makken dêr tankber gebrûk fan, lykas Deep Blue Sea, Pearl Harbor en Master and Commander: The Far Side of the World. Mar it kompleks omfette ek filmsets op lân, dêr't ûnder mear de James Bond-film Tomorrow Never Dies foar in part opnommen waard.
Fasiliteiten
De Baja Studios binne boud by de kust fan 'e Stille Oseaan lâns, wat in ûnbeheind útsicht op see jout. It kompleks beslacht in oerflak fan 20,4 ha mei in kustline fan 610 m. Der binne fiif soundstages, wêrfan't twa oaninoar fêst sitte. Ek binne der ferskate fêste filmsets yn 'e iepen loft dy't besteane út neiboude strjitten. Dêropta omfetsje de Baja Studios ek kantoarromte, klaaikeamers en fasiliteiten foar fisazjy en hierstilearring. Dêrnjonken binne der fjouwer wettertanks, dy't mei-inoar in ynhâld hawwe fan 75,8 miljoen liter. Dy wurde folle mei filtrearre seewetter troch in systeem dat goed 34.000 liter per minút nei binnen ta pompe kin. Trije fan 'e tanks binne lytser en ien dêrfan befynt him bûtendoar. De oare beide lizze binnendoar. De trije lytsere tanks steane ûnderling yn ferbining.
Tank 1, fierwei de grutste fan 'e fjouwer wettertanks, is in bûtendoarreservoir mei in ûneinige hoarizon dy't útsjocht oer de Stille Oseaan. (Dat wol sizze dat it troch opsetlik feroarsake gesichtsbedroch liket as makket de tank diel út fan 'e oseaan, wat net sa is.) Tank 1 waard oarspronklik boud foar de opnamen fan 'e rampefilm Titanic en hat in oerflak fan 32.400 m² en in ynhâld fan 64.430.000 liter. De tank hat trije djiptenivo's, útinoar rinnend fan 107 sm oant goed 12 m. It fol- of leechpompen fan 'e tank duorret 40 oeren. By ien gelegenheid, doe't de Baja Studios noch eigendom fan 20th Century Fox wiene, siet de tank fol mei glorearre wetter ("swimbadwetter"). Doe't dat yn ien kear loasd waard op 'e Stille Oseaan, waard dêrmei de fiskerij om Puerta Popotla alhiel ferrinnewearre. Fuort njonken Tank 1 stiet in toerkraan fan krapoan 50 m heech, dy't brûkt wurde kin foar sawol it takeljen fan skippen yn 'e wettertank as kamerawurk en beljochting ûnder it opnameproses.
Tillefyzje
In seleksje fan tillefyzjesearjes dy't alteast foar in diel yn 'e Baja Studios opnommen binne:
Rûnlieding
Yn 'e tiid dat de Baja Studios eigendom fan 20th Century Fox wiene, waard yn maaie 2001 úteinset mei in toeristyske rûnlieding troch it studiokompleks. Dy bestie benammen út tentoanstellings oer Titanic, útstallings dy't ferbân holden mei de filmstudio sels en foarwerpen dy't ôfkomstich wiene út oare films, lykas Master and Commander: The Far Side of the World. Nei't Fox it kompleks yn 2007 fan 'e hân die, waard de rûnlieding stopset.
Bisdom
In bisdom is in tsjerklik bestjoersdistrikt dat bestjoerd wurdt fan in biskop. Dy territoariale yndieling wurdt brûkt yn ferskate kristlike groeperingen, lykas de Roomsk-katolike, Otterdokse, Aldkatolike, Anglikaanske en Lutherske Tsjerke.
Fryslân
De Fryslannen binne ferdield oer ûnderskate bisdommen:
Alde bisdommen
Bisdommen dy't eartyds foar in part yn de Fryslannen leinen:
Sjoch ek
Diosez
Sakramintshúske
thumb|right|200px|Tabernakel fan de Klústsjerke yn [[Warfhuizen.]] In sakramintshúske of tabernakel is in lyts, bytiden fersierd niske of muorrekastke, meastentiids oan de noardkant fan it koer fan Midsiuwske tsjerken. Hjiryn waard de sakristy (ouwel, hosty) bewarre yn in piksis. It 'lichem fan de Hear' fertsjinne in foarname, mar benammen in feilich plak. Ek al omdat de hosty troch leauwenden wolris meinaam waard. Soks kaam meidat men oan de konsakrearre hosty in wûnderlike krêft taskreau. Der binne noch sakramintshúskes yn Eanjum, Burgum, Rinsumageast. Mooglik wie it ek in berchplak foar papieren fan wearde. Yn lettere midsiuwen waard it sakramintshúske ferfongen troch in tabernakel op it alter.
Klijndijk
Klijndijk is in buorskip yn de gemeente Borger-Odoorn (oant 1998 Odoorn) ten suden fan Odoorn, ten súdwesten fan Valthe en ten noardwesten fan Emmen.
It plak is neamd nei de ferfeanter Jasper Klijn, of nei klyn, wiete feanbrokken. Neffens Harm Tiesing waard doe sein ynstee fan 'Ik wenje yn Klijndijk' wat oars, nammentlik 'Ik wenje op de Zietak'. Dit slacht op it kanaal Odoorner Zijtak (1851-1868), dat fan Klijndijk yn westlike rjochting nei it Oranjekanaal rint, wêrtroch't it plak op it Drintske wetterwegennet oansluten is.