cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Wilhelm Schmidt
Wilhelm Schmidt waard berne yn Hörde, Dútslân yn 1868. Hy gong by de Mienskip fan it Godlike Wurd (Societas Verbi Divini) yn 1890 en waard ta katolyk pryster wijd yn 1892. Hy studearre linguistyk oan de universiteit fan Berlyn en Fienna.
Elzas
250px|thumb|right|La Petite France, Straasburch De Elzas (Frânsk: Alsace, Dútsk: Elsaß of Elsass) wie fan 1982 oant 2016 in bestjoerlike regio fan Frankryk. It gebiet leit op de lofterigge fan de Ryn en wurdt yn it westen begrinzge troch Loataringen. De Elzas is ûnderferdield yn de departeminten Haut-Rhin en Bas-Rhin. De haadstêd is Straasburch. Sûnt 1 jannewaris 2016 makket it gebiet diel út fan 'e nije bestjoerlike regio fan it Grutte Easten. Alhoewel't de iennige offisjele taal it Frânsk is, wurdt yn 'e Elzas ek noch in eigen Dútsk dialekt sprutsen, it Elzassysk.
Wilhelm Schmidt
Syn iere linguïstyke wurk gong oer de Mon-Khmer-talen fan Súdeast Aazje. Dat ûndersyk brocht him op it idee dat der in brede groep fan Austryske talen bestean moast, dy't ferbûn binne mei de Austronesyske talegroep.
Elzas
Namme
De namme "Elzas" kaam foar it earst yn dokuminten foar yn de achtste iuw. It komt fan it Aldheechdútske wurd Alisaz of Elisaz, dat "frjemd plak" of "plak oan de oare kant" betsjut. Fan Dútske kant wei sjoen betsjut it dus dat it it plak oan de oare kant fan de Ryn wie.
Wilhelm Schmidt
Sûnt 1912, begûn Schmidt mei it publisearjen fan syn 12-dielige Der Ursprung der Gottesidee, 'De oarsprong fan it Godsidee', en ûntwikkele hy syn teory fan it primitive monoteisme, it leauwen dat primitive godstsjinsten ûnder sawat alle stammen begûn mei it essinsjele konsept fan in hege god — meastentiids in himelgod — dy't in goedwillich skepper wie. Neffens Schmidt syn teory makken minsken harren in God dy't de earste oarsaak waard fan alle dingen en hearsker wie fan himel en ierde noch foardat manlju en froulju begûnen mei it ferearjen fan in grut tal goaden.
Elzas
Iere Skiednis
Sa'n 1500 f.Kr. kamen Gallyske Kelten yn it gebiet, wat no de Elzas is, te wenjen. De Elzas as Ryndelling, dat tusken de Fogezen en it Swarte Wâld leit, is in fruchtber gebiet. De Kelten libben dêr benammen fan de lânbou en fiskerij. Sa'n 50 f.Kr. kamen de Germaanske Triboken dêr te wenjen en hja ferdreaune de Kelten. Justjes letter ûnderwerpte Julius Caesar harren ûnder it Romeinske gesach. It gebiet waard ûnderbrocht yn de Romeinske provinsje Germania Superior.
Wilhelm Schmidt
Yn 1906 rjochte Schmidt it blêd de Anthropos op, en yn 1931 stifte hy it Anthropos Institute, dy't un distiid beide noch hieltyd bestien. Yn 1938, ûnder it Nazy-rezjym flechte Schmidt en it Ynstitút nei Fribourg, Switserlân.
Elzas
Frankyske tiid
Oan 'e ein fan de Romeinske tiid kamen de Germaanske Alemannen (ek wol Swaben neamd) yn de Elzas te wenjen. De Alemannen libben benammen fan de lânbou en harren Germaanske sprake foarme de basis fan de hjoeddeiske dialekten dy't sprutsen wurde oan de Bopperyn: Elzassysk, Swabysk en Switserdútsk. Yn 496 fersloech de Frankyske kening Klovis de Alemannen yn de Slach by Tolbiak en dêrmei kaam it gânse Alemannyske gebiet ûnder Frankysk bewâld. Mei it ferpartsjen fan it Frankyske Ryk neffens it Ferdrach fan Ferdun yn 843 kaam de Elzas by it Midfrankyske Ryk. Dat ryk waard yn 855 by it Ferdrach fan Prüm ferparte en de Elzas rekke by it keninkryk Loataringen. Nei it Ferdrach fan Ribemont yn 880 kaam Loataringen, en dus ek de Elzas, by it Eastfrankyske Ryk, of ek it Dútske Ryk neamd, dat him letter ûntjaan soe ta it Hillige Roomske Ryk. Dêr soe it sa'n tûsen jier lang by hearren bliuwe. De Elzas waard by it Hartochdom Swaben foege en waard fannijs wer feriene mei it oare gebiet fan de Alemannen.
Yn it Hillige Roomske Ryk
De Elzas kende in bloeitiid yn de tolfde en trettjinde iuw, benammen ûnde de Hohenstaufen. Bestjoerlik rekke de Elzas ûnderferparte yn ferskate biskoplike en aadlike hearlikheden neffens it feodaal stelsel dat yn de rest fan it Hillige Roomske Ryk ek geande wie. De biskoppen fan Straasburch wiene ien fan de machtichsten. Keizer Freark II joech de biskop fan Straasburch it foech oer de gânse Elzas. Greve Rudolf fan Habsburch kaam der tsjin yn ferwar en hy krige it foech oer de Elzas fan Freark syn opfolger Koenraad IV. Straasburch waard in wichtich ekonomysk sintrum en yn 1292 wisten de boargers it foech fan de biskop oer te nimmen en Straasburch waard doe in frije Ryksstêd. It waard it ekonomysk en bestjoerlik mulpunt fan it gebiet. Oare stêden lykas Colmar en Hagenau ûntjoechen harren ek op ekonomysk mêd en waarden ek frije Ryksstêden ûnder it ferbûn fan de Dekapolis, in ferbûn fan tsien stêden. Oan de ein fan de fjirtjinde iuw rekke de ekonomy fan de Elzas, lykas yn de rest fan Jeropa, yn it neigean. Strange winters, minne rispingen en de Swarte Dea droegen der oan by. De Joaden krigen de skuld dêrfan, dat ta de pogroms fan 1336 en 1339 late. Yn 1349 waarden Elzassyske Joaden beskuldige fan it fergiftigjen fan de boarnen mei de pest dat ta it bloedbad yn de Pogrom fan Straasburch late. Joaden mochten ynearsten net yn de stêd wenje. Jûns om tsien oere mochten der gjin Joaden binnen de stedsmuorren befine.
Reformaasje
250px|thumb|right|Temple Saint-Etienne de grutte kalvinistyske tsjerke yn Mulhouse Yn de fyftjinde iuw en ûnder de Renessânse kaam der fannijs in bloeitiid. Kultureel sjoen hearde de Elzas by it Rynlân en rekke dus yn de ban mei de tsjerkeherfoarmingstriid yn it Dútske Ryk. Mei de Reformaasje keazen de Elzassyske stêden foar it luteranisme. Yn it suden wie men mear rjochte op Switserlân en dêr krigen it kalvinisme en zwinglianisme mear oanhing mei as sintrum Mühlhausen (Mulhouse), dy't yn 1515 lid waard fan de Switserske Konfederaasje. Benammen Straasburch bleau in wichtich yntellektueel sintrum, dêr't al dy streamings lang njonken inoar libje koene. Sosjale, religieuze en ekonomyske rebûljes brocht de befolking fan it plattelân ta harren oan te sluten by de Boere-oarloggen, dy't útbrutsen yn de midden en súdlike Dútske lannen. Dy waarden troch de adel hurd delslein. Nei de Tritichjierrige Kriich yn 1648 waard de Elzas foar in part wer katolyk. Untfolking troch oarloggen fan guon parten waard wer opfongen mei de komst fan kolonisten út oare gebieten wei, lykas Frânskpratende katoliken út Loataringen en Dútskpratende Mennoniten út Switserlân. It suden fan de Elzas, Sundgau dat hjoed-de-dei it departemint Haut-Rhin is, kaam yn 1648 mei de Frede fan Westfalen yn Frânske hannen. De Frânsken stribben dernei harren gebiet oant de Ryn út te wreidzjen en om de Elzas bûten Habsburchske hannen te hâlden. Yn 1681 foel Straasburch ûnder Frânske foech en oan de ein fan de achttjinde iuw rekke de gânse Elzas ûnder Frânsk bestjoer. De Elzas krige in autonome status en foel bûten it Frânske dûane en belestingsgebiet, dat de Fogezen noch hieltyd as grins hie. Ek it protestantisme, dat yn de rest fan Frankryk ûnderdrukt waard, waard yn de Elzas tastien, alhoewol't de Katedraal fan Straasburch, dy't fan 1524 oant 1681 lutersk wie, fannijs as katolyk yn gebrûk naam waard.
Fan Frankryk nei Dútslân en werom
250px|thumb|right|[[Loadewyk XIV ûntfangt de kaai fan Straasburch yn 1681]] It bestjoer nei de Frânske Revolúsje fierde in sintralistysk bestjoer yn en ferparte de Elzas yn departeminten. Benammen yn de stêden rekke de boargerij mear ferfrânske, wylst op it plattelân noch hieltyd Dútske dialekten sprutsen waard. Nei't Frankryk de Frânsk-Dútske Kriich yn 1870 ferlern hie, moast Frankryk de Elzas mei it noarden fan Loataringen oan it nije Dútske Keizerryk ôfstean. It Rykslân Elzas-Loataringen (Reichsland Elsaß-Lothringen) waard ynearsten fanút Berlyn bestjoerd. Yn 1911 waard Elzas-Loataringen in lykweardige Dútske steat. It Frânsk waard stadichoan út it bestjoer en ûnderrjocht sluten. Dêrmei ferfearen sa'n 100.000 Frânsktaligen nei Frankryk. Nei de Earste Wrâldkriich neffens it Ferdrach fan Versailles yn 1919 kaam de Elzas wer by Frankryk. In soad Dútsers kamen net yn oanmerking foar Frânsk steatsboargerskip en hja moasten it lân ferlitte. De ferfrânsking yn bestjoer en ûnderrjocht rôp en soad ferset op, om't in soad Elzassers gjin Frânsk koene. De oerheid yn Parys joech net yn en sa waard it stribjen fan autonomy populêr. Dat waard troch de Frânske oerheid ôfwiisd en as lânferrie sjoen. Mei de Dútske ynfal yn juny 1940 waard Elzas as in part fan Nazy-Dútslân ynlive. Dat waard net troch alle Elzassers ôfwiisd. De Elzassers waarden sjoen as Dútske steatsboargers en hiene dus tsjinstplicht by de Wehrmacht. In soad flechten nei Frânsk gebiet en dûkten ûnder, mar de measten waarden oppakt en twongen. Einlings waard de ynliving by Dútslân troch de measte Elzassers as in besetting sjoen.
Nei 1945
Yn 1945 waard de Elzas troch Frânske troepen befrijd en kaam it foargoed by Frankryk. Mear Elzassers besochten dêrom neitiids Frânsk te wurden en harren Dútske dialekt net mear oan harren bern troch te jaan. Oant de sechtiger jierren bestie der noch in Dútsktalige printinge fan de Elzassyske kranten. Mar de generaasje dy't de Dútske skriuwtaal op skoalle leare hawwe moatten en foar wa it Frânsk in frjemde taal wie, stoar stadichoan út. Foar de jonge generaasje waard it Dútsk in frjemde taal en fan Dútsktalige media makken hja gjin gebrûk mear fan. De iennige offisjele taal yn de Elzas is sûnt 1945 it Frânsk en is sûnt dan ek de meast sprutsen taal. Dútsk wurdt fakultatyf as "frjemde taal' yn it ûnderrjocht oanbean. Op it plattelân wurdt benammen troch de âlde generaasje noch Dútske dialekten, Rynfrankysk yn it noarden en Nederalemannysk yn it suden, sprutsen. Fan kulturele ferbining mei de Dútske streken oan de oare kant fan de Ryn is hast gjin sprake mear, mar is noch wol te sjen yn Dútske, faak ferfrânske, nammen fan de plakken. Ek de tsjerklike arsjitektuer en hûzebou liket in soad op dy fan de Rynlân en Baden.
De regio Elzas wie ûnderferparte yn de departeminten Haut-Rhin en Bas-Rhin. De haadstâd fan de regio wie Straasburch. De regio waard by de regionale weryndieling fan 1 jannewaris 2016 opheft en waard tafoege oan de nije gruttere regio it Grutte Easten (Grand Est).
Plakken
250px|thumb|right|Alde sintrum fan Colmar Wichtige plakken yn de Elzas binne mei harren oarspronklike nammen:
Ekonomy
De ekonomy fan de Elzas bestiet benammen út:
Kultuer
De Elzas wie fan oarsprong in part fan it Hillige Roomske Ryk en part fan de Dútske kultuer. Sûnt de santjinde iuw gie it ferskate kearen fan Dútslân nei Frankryk en earslings, dat ta fermingen fan kultueren late, dêr't tradisjonele parten lykas de koken en arsjitektuer en benammen it plattelân mear Dútsk is en moderne ynstituten folslein Frânsk is.
Flagge
250px|thumb|right|De Rot-un-Wiss Der is opskuor oer it erkennen fan de Elzassyske flagge. De oarspronklike flagge is de Rot-un-Wiss; de Read en Wyt, dy't gauris brûkt waard op de wapens fan Elzassyske stêden (Straasburch, Mulhouse en Sélestat) en ferskate Switserske stêden, benammen yn de omkriten fan Basel. De Dútske dielsteat Hessen brûkt in flagge dy't liket op de Rot-un-Wiss. It tsjut it Germaanske ferline fan de streek oan, mar wie yn 1949 ferfongen troch in nije flagge, dy't de feriening fan de twa departeminten oantsjutten. Dy flagge hat hielendal gjin histoaryske ferbining mei de streek. Dy flagge wie lykwols ferfongen mei in oaren-ien, dy't ek de twa departeminten werjoegen. It stie yn it ramt fan it ferfrânskjen fan de streek en de Rot-un-Wiss is hieltyd noch net troch Parys erkend.
Taal
Neffens in ûndersyk yn 1999 hat de mearderheid fan de befolking Frânsk as memmetaal, 39% (500.000) Elzassysk en 16,2% (208.000) Dútsk. It ûndersyk telde 548.000 folwoeksen sprekkers fan it Elzassysk, dat nei Oksitaansk de grutste minderheidstaal fan Frankryk is. Nettsjinsteande nimt it gebrûk dêrfan ôf. Ien op de fjouwer bern kinne it prate en ien op de tsien bern brûke it regelmjittich.
Leauwe
De Elzas is oer it algemien mear leauwende as de rest fan Frankryk. It grutste part fan de Elzas is Roomsk-Katolyk, wylst in grut part ek protestantsk is. De luterske tsjerke fan de Elzas is de twadgrutste yn Frankryk.
Iten en drinken
250px|thumb|right|Flammeküche De Elzassyske keuken bestiet út:
Tewkesbury
Tewkesbury is in stêd yn Gloucestershire, Ingelân, op it plak dêr't de rivieren Severn en Avon en in tal sydrivieren by elkoar komme. De stêd is it bestjoerlike sintrum fan de borough Tewkesbury.
Isis
right|thumb|150px|Ofbyld fan Isis Isis is de namme fan ien fan de wichtichste godinnen fan de Egyptyske mytology. Sy wie in typyske Memmegoadinne en symboalisearre de fruchtberens. Har foarnaamste hillichdom wie op it eilantsje Philae dêr't in timpel stie. Sy wie frou fan Osiris.
Tsjalk
De namme tsjalk waard yn de 17e iuw foar it earst brûkt om platboaiems mei in rûne boech oan te tsjutten.
Kenmerken
thumb|150px|Tjalkspant De tsjalk is lang, smel en ûndjip fan bou, as in ôfrûne doaze. Fierders hat er in folle, rûne boech en rûne kimen. Op in pear útsûnderings nei, hienen se ien mêst en farden mei in gaffeltúch en sydswurden. Se waarden yn hout mar ek yn izer en noch letter fan stiel boud. Yn it earstoan silend krigen se yn lettere jierren in meganische oandriuwing. Troch bytiden sterke ferskillen yn uterlik, útfiering,komôf en gebrûk, krigen tsjalken faak in dêroan ferbûne namme. Foarbylden binne:
Oare tsjalkeftige skippen
Der wienen ek oare skippenn dit mon ofte mear famylje fan de tsjalk wienen:
Ferspriedingsgebiet
De tsjalk wie algemien en kaam foar yn in gebiet dat rûn fan de Eastsee oant Noard-Frankryk en Ingelân. It wie seker yn de 18e en 19e iuw yn de Nederlannen it wurkhynder en boantsjelap fan it transport op it wetter. Mei de gruttere eksimplaren waard ek kustfeart bedreaun.
Tsjintwurdich
Hjoed de dei binne der yn Nederlân noch in grut oantal, benammen yn izer (puddelizer of brûsiser) en stiel boude tsjalken. By de efterútgong fan de sylfeart binne de grutste tsjalken omboud ta motorfrachtskip. De lytste binne faak sloopt en de middenmoat is faak ûnwerkenber oamboud ta wenboat. De lêste tsientallen jierren wurde in soad wenskippen weromboud en faak kreas restaurearre ta plesierfartúch sjarterskip.
Yndysk subkontinint
Geologysk besjoen is it in subkontinint, meidat it op in eigen tektoanyske plaat leit, de Yndyske plaat, dêr't it gebiet fan de rest fan Aazje ôfsûndere wurdt. De súdlike krite fan it subkontinint foarmet in mânsk skiereilân, dy't yn it noarden ôfskieden wurdt fan Sina en Mongoalje troch de Himalaya dy't ek de kulturele grins tusken it subkontinint en it oare part fan Aazje foarmje.
Northumberland
thumb|100px|left|Flagge fan Northumberland thumb|260px right|thumb|250px|Union Bridge thumb|250px|Housedon Hill Northumberland of Noardhumberlân in it noardlikste greefskip fan Ingelân, dat oant 1 april 2009 in twatriems foarm fan bestjoer hie, mei in county council as fertsjintwurdigjend lichem fan 'e hiele county en dêrûnder noch in seistal distrikten mei elts in eigen bestjoersried. Yn 2009 binne dy distrikten lykwols opheft, en is de county council omfoarme ta in unitary authority. Northumberland leit yn de Ingelske regio Noardeast-Ingelân en hat 307.190 ynwenners. It oerflak beslacht 5013,1 km2. It haadplak is Morpeth.
Demografy
fan de befolking is 17,6% boppe de 65 jier. De wurkleazens berint 3,8% fan de beropsbefolking (sifers folkstelling 2001).
It tal ynwenners gie omheech fan likernôch 305.500 yn 1991 nei 307.190 yn 2001.
Eardere distrikten
Oant 1 april 2009 bestiene yn it greefskip Northumberland fan doe de neifolgjende distrikten:
Foar de kust fan Northumberland lizze ek noch de Farne-eilannen (mei Lindisfarne, Holy Island).
Omgong fan Frankryk 1959
De 46ste edysje fan de Omgong fan Frankryk waard hâlden fan 25 juny oant en mei 18 july 1959.
Startplak
De start wie yn Mulhouse, in stêd yn de Elzas, en is de ûnderprefektuer fan it departemint Haut-Rhin.
Sipke Huismans
thumb|Ds Sipke Huismans Sipke Huismans, (Loaiïngea, 10 maart 1873 - Doetinchem, 19 july 1924) wie in grifformearde dûmny.
Hy studearre oan de Frije Universiteit fan Amsterdam en waard beynfloede troch Abraham Kuyper. Huismans stie yn Eanjum fan 1901-1916. Yn eigen fermidden krige er in soad ferset troch syn Frysk nasjonalisme. Wie mei-oprjochter en earste foarsitter fan it Kristlik Frysk Selskip. Joech de Fryske Beweging in prinsipiële grûnslach. Under de skûlnamme De Poartewachter skreaun er yn it 'Friesch kerkblad'. Fan 1916-1924 stie er yn Doetinchem dêr't er ek ferstoar. Hy waard te hôf brocht yn syn berteplak Loaiïngea. Huismans syn Fryske wurk waard sammele en útjûn as Ta in tinkstien (1927) mei in libbensskets troch Geert Aeilco Wumkes.
Josephine fan Denemark
Josephine Sophia Ivalo Mathilda (Kopenhagen, 8 jannewaris 2011) is in Deenske prinses.
Sy is it fjirde bern en de jongste dochter fan kroanprins Frederik en prinses Mary. Teffens is sy it sânde bernsbern fan de Deenske keninginne Margaretha II. Prinses Josephine is de twalingssuster fan prins Vincent. De prinses is fiifde yn de rige foar de Deenske troanopfolging, nei har heit, har âldere broers prins Christian en prins Vincent en har suster prinses Isabella.
Keppeling om utens
Prinses Josephine op webside Deensk keningshûs (Deensk)
Jetske Reinou van der Malen
Jetske Reinou van der Malen (Ljouwert, 23 oktober 1681 – dêre, 9 maart 1752) wie in 18e iuwske Fryske dichteresse.
Biografy
Jetske Reinou van der Malen wie de dochter fan Michiel van der Malen, abbekaat fan it Hof fan Fryslân en fan 1686 - 1689 skepen fan Ljouwert, en Rixt de Horn. Har heit ferstoar yn 1691. Trije jier letter troude har mem op 'en nij mei Johan Hemsterhuis, dy't fan 1704 oant syn dea yn 1706 heechlearaar genêskunde oan de Universiteit fan Frjentsjer wie, sadat de húshâlding in jier as wat yn Frjentsjer tahâlde. Fierders hat Jetske Reinou van der Malen, dy't frijfaam bleau, altyd yn Ljouwert wenne. Hja wie dêr tusken 1710 en 1740 it middelpunt fan in rûnte fan piëtistyske dichteressen, dêr't ek Aurelia Zwartte, Allegunda Ilberi en Magdalena Pollius by hearden.
Tusken 1709 en 1713 waarden trije losse gedichten printe: yn 1709 in lofdicht op steedhâlder fan Fryslân Johan Wilhelm Friso, prins fan Oranje-Nassau, yn 1711 in lykdicht by syn dea en yn 1713 in gedicht op de Frede fan Utert. Yn 1728 ferskynde har ienige dichtbondel Zede-, Mengel- en Lykdichten mei 55 gedichten, skreaun tusken 1702 en 1727, mooglik al fan 1700 ôf. Ut de lêste 25 jier fan har libben bine gjin gedichten bekend.
Troch har berte en opfieding wie Jetske Reinou van der Malen yn Fryske aadlike en notabele fermiddens, wat blykt út de nammen fan de persoanen oan wa't se lof- en lykdichten wijde en opdroech. Se skreau ek lofdichten op oare dichters as Jeremias de Decker en Katharyne Lescailje.
De Jager (Wâldsein)
De Jager is in mealreeë stellingmûne en ryksmonumint yn Wâldsein. De Jager is sûnt 1971 in ryksmonumint.
Skiednis
De Jager waard nei alle gedachten yn 1719 boud. Sûnt de jierren 1930 draaide de mûne net mear op wynkrêft. De mûne ferlear dêrnei de kape, de wjukken en de stelling.
Yn 1965 kocht de stifting Zon en Vrijheid út Amsterdam de ferfallen romp mei de mûnderswente en sân hûskes foar de feinten fan de mûnder oan, om dy as fakânsjehúskes foar jongerein en kânsearme minsken te eksploitearjen. Alhoewol't it ynearsten net it doel wie, waard de mûne lang om let yn 1976 dochs restaurearre. Yn 1994 folge noch in restauraasje.
De Jager is ien fan de trije noch besteande Fryske houtseachmûnen. De oare twa binne De Rôt yn Drylts en De Swel yn Burdaard.
De houtseachmûne is in achtkante, reitdutsen stellingmûne op in fjouwerkante houten ûnderbou en skuorren. De stelling hat in hichte fan goed seis meter. De roeden hawwe âld-hollânsk hekwurk en letter is it systeem Fauel op beide roeden oanbrocht. De flecht fan de mûne is 19,04 meter.
Wâldsein is twa tradisjonele mûnen ryk; de oare is de nôt- en pelmûne 't Laam.
Swimmen op de Olympyske Simmerspullen 1968
200px|thumb|right|It Olympyske Swimbad fan Meksiko-Stêd
De Olympyske Simmerspullen 1968, ek wol de XIXe Olympiade neamd, waarden yn 1968 yn Meksiko-Stêd, Meksiko hâlden. It swimmen waard hâlden yn it Alberca Olímpica Francisco Márquez.
1500 meter Frije Slach
{| width=100%
Medaljespegel
De top tsien fan lannen dy't by it swimmen medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen fan 1968.
Minister
In minister (fan it Latyn minister, "tsjinner", fia it Aldfrânske ministre) is immen dy't in politike funksje beklaait dy't ûnderdiel útmakket fan it regear fan in lân. Sa'nent jout lieding oan in ministearje. Oarspronklik wie in minister in tsjinner fan 'e foarst, dy't er mei rie en die bystie. Tsjintwurdich binne ministers de heechste funksjonarissen yn in steatsbestjoer dy't yn Nederlân yn 'e mande mei de steatssekretarissen it kabinet foarmje. De lieder fan dat kabinet is de minister-presidint, de premier of de earste minister. Yn Nederlân binne dy trije termen synonym, mar yn it bûtenlân faak net. Guon ministers binnen njonken harren ministerskip ek fise-premier of fise-minister-presidint, en dêrmei plakferfanger fan 'e premier of minister-presidint.
Menteri
West-Jeropa
thumbnail|300px|De read kleure lannen wurde de West-Jeropeeske lannen neamd.
De lannen dy't meastens ta West-Jeropa rekkene wurde binne:
Ek Dútslân, Switserlân, Eastenryk, Monako en Lychtenstein wurde somtiden ta West-Jeropa rekkene, mar meastentiids wurde dizze lannen Sintraal-Jeropeeske lannen neamd, útsein Monako, dat ta Súd-Jeropa rekkene wurdt. Frankryk, mei namme Súd-Frankryk, wurdt troch syn kultuer ek wol ta Súd-Jeropa rekkene.
Definysjes
Der binne mear as ien definysje fan hokker lannen no krekt by West-Jeropa hearre.
Sa is de definysje fan de Feriene Naasjes dat Dútslân, Lychtenstein, Switserlân, Eastenryk en Monako wol ta West-Jeropa rekkene wurde, mar dat it Feriene Keninkryk en Ierlân der net by hearre.
Mei de Kâlde Kriich waard mei West-Jeropa ek wol bedoeld alle Jeropeeske lannen dy't bewesten it Izeren Gerdyn leinen, it oare part fan Jeropa waard yn dy tiid East-Jeropa neamd. Dizze dieling is mei it oansluten fan in grut part fan de eardere Eastblok-lannen ta de Jeropeeske Uny net mear sa skerp. Tsjintwurdich wurdt der dan ek meast sprutsen oer West-Jeropa, Noard-Jeropa, East-Jeropa, Sintraal-Jeropa en Súd-Jeropa.
Alde Peazens
De Alde Peazens is in wetter yn de gemeente Dongeradiel. It rint fan Dokkum nei it noarden, lâns Boarnwerthuzen om dan yn de De Peazens út te kommen. De Alde Peazens is de eardere bopperin fan it rivierke de Peazens; it measte part fan it wetter rûn letter troch de Ealsumer Feart. De Alde Peazens en de Peazens foarmen mei-inoar fan âlds de grins tusken de (yn 1984 ophefte) gemeenten East-Dongeradiel en West-Dongeradiel.
De namme Alde Peazens jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Oude Peasens.
Stasjon Doardt
Gebou
It stasjon leit bûten de eardere stedsmuorren fan Doardt en bûten de eardere bebouwing. Om de stêd te ferbinen mei it stasjon is in streekrjochte trochstek nei de stêd oanlein, de Johan de Wittstrjitte. Lâns dizze rûte is yn 1879 in hynstetramwei iepene nei it sintrum fan Doardt en de Merwekade, dêr 't oansluting wie op de fearboaten nei de streek. Dizze tram is yn 1919 opheft. It stasjonsgebou is yn neorenêssânsestyl oplutsen en falt op troch syn monumintale boustyl. Yn de tiid dat it stasjon boud waard, stie it op it grûngebiet fan de doetiidske gemeente Dubbeldam.
Stasjon Doardt beskikt oer trije perrons mei dêrlâns sân perronspoaren: 1 oant en mei 5, 15 en 20. De spoaren 1 oant en mei 5 wurde brûkt foar trochgeande treinen, perronspoar 15 is in kopspoar oan de eastkant, yn gebrûk foar treinen rjochting Geldermalsen en it westlike kopspoar 20 wurdt allinnich yn de moarntiid brûkt troch in Sprinter rjochting Rotterdam. Dêrneist hat Doardt noch in tal frachtspoaren. Oan 'e westkant fan it emplasemint, op 'e hichte fan de eardere Spoarweihaven, slút de stamline nei de Doardtske havens oan.
Loadewyk fan Nassau
Jonge jierren
Loadewyk fan Nassau wie it seisde bern fan Willem de Rike en it fjirde bern fan dy syn twadde frou grevinne Juliana fan Stolberg. Loadewyk groeide op yn Dillenburg en wie in soad by syn broer Willem, wêrfoar't er tsjinst die as sekretaris. Ek fierde hy de ûnderhannelingen yn Dresden mei keurfoarst Maurits fan Saksen oer it houlik fan Willem mei dy syn dochter Anna fan Saksen.
Stasjon Doardt
Gebou
Yn 1995 is in tredde spoar rjochting Lage Zwaluwe oanlein. Dit om frachttreinen de mooglikheid te jaan om te wachtsjen bûten it stasjon sûnder reizgerstreinen te hinderjen. Ek kommende fan Geldermalsen is in ekstra spoar oanlein.
Tadema's Mole
thumb|right|250px Tadema’s Mole by Boalsert is neamd nei ien fan de moolners en waard boud yn 1824. De wynmole is in achtkante grûnsiler, ek wol 'muonts' neamd, en de funksje is poldermole. Njonken de mole stiet de moolnerswente. Eigener is Wetterskip It Marnelân.
Loadewyk fan Nassau
Tachtichjierrige Oarloch
Loadewyk fierde de troepen fan Willem fan Oranje oan by de slach by Heiligerlee, wêr't syn broer Adolf sneuvele. Hjirnei waard hy by de Slach by Jemmingen ferslein troch de troepen fan de Hartoch fan Alva. Troch neaken oer de Iems te swimmen wist hy skraachoan te ûntkommen.
Tadema's Mole
Dizze mole wurdt noch altyd brûkt om de polder te bemeallen. De fizel kin elektrysk mar ek mei wynkrêft oandreaun wurde. De mole is in ryksmonumint.
Loadewyk fan Nassau
Tachtichjierrige Oarloch
Dêrnei gie hy nei Frankryk wêr't hy diplomatike tsjinsten ferrjochte foar syn broer Willem. Yn Frankryk hied er ek kontakten mei de hugenoaten, benammen mei harren lieder, Gaspard de Coligny. Yn 1569 liedt er in kontingint Hugenoatske troepen by Montcontour. Mar de hugenoaten waarden ferslein en Loadewyk moast Frankryk ûntflechte, wêrnei't er yn de Nederlannen wer tsjinst naam as legeroanfierder.
Doe't de wettergeuzen op 1 april 1572 Den Briel ynnomd hienen, seach hy kâns op 23 en 24 maaie by ferrassing de stêden Valencijn en Bergen (Henegouwen) yn te nimmen (sjoch Besetting fan Bergen). Alva belegere dêrnei Bergen, en by it weibliuwen fan fersterkings (syn bûnsgenoat Gaspard de Coligny, dy't mei in protestantsk leger út Frankryk wei de Spanjerts oanfalle soe, waard yn de Bartholomeüsnacht fermoarde) moat Loadewyk de stêd opjaan. Tegearre mei syn broer Hindrik fierde hy dêrnei de legers oan by de Slach op de Mookerheide, wêr't hy sneuvele.
John Donne
thumb|John Donne John Donne (Londen, 1572 – dêre, 31 maart 1631) wie in Ingelsk anglikaanske pryster en Jakobityske metafysysk dichter. Hy makke sonnetten, leafdespoëzy, religieuze gedichten, Latynske oersettingen, epigrammen, elegyen, lieten, satiryske ferzen en preken. Donne syn styl wurdt skaaimerke troch dramatysk realisme en sensualiteit. Syn poëzy is libben en fleurich en hy brûkt gewoane deistige wurden, mar lykwols ek metafoaren  dy't der útpike.
Antwerpen (betsjuttingsside)
"Antwerpen" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:
Johan van Seijst
Johan van Seijst (Kimswert, 27 septimber 1944) wie in aktyf keatser fan 1962 oant en mei 1978.
Wenne yn Baard, Drachten en Frjentsjer. Waard 29 kear kening en helle 433 punten foar it ivich keatsklassemint.
Auvernje
Auvernje  (Frânsk: Auvergne; Oksitaansk: Auvèrnha of Auvèrnhe) wie fan 1982 oant 1 jannewaris 2016 in bestjoerlike regio yn it sintrum fan Frankryk, yn it Sintraal Massyf. De ynwenners fan it gebiet wurde Auvernjaten neamd. De haadstêd wie Clermont-Ferrand. Tsjintwurdich makket dizze krite diel út fan 'e nije regio Auvernje-Rône-Alpen.
Alfred Korzybski
Greve Korzybski waard berne yn Warsjau, Poalen, as soan fan rike aristokratyske âlden. Yn de Earste Wrâldoarloch focht hy yn 1914 yn it Russyske leger. Yn 1915 waard hy nei Kanada stjoerd as artillery-deskundige fan it Russyske leger. Hjir learde hy Ingelsk, de taal wêryn't hy syn measte wurken publisearje soe. Syn oarlochsûnderfiningen setten him oan it tinken oer de ferskillen tusken minsk en bist en de manier wêrop yntelliginsje fan de bisten him ûnderskiedet.
Syn wurk
Yn 1933 publisearre hy syn haadwurk Science and Sanity: An Introduction to Non-Aristotelian System and General Semantics. Syn wurk wurdt net oeral wurdearre en guon beskôgen him mear as in sjarlatan dan as in wittenskipper. Hy hat dôchs ek in oantal tige fanatike oanhingers. Syn haadwurk Science and Sanity is net maklik skreaun. General semanitc krige by in breder publyk ferneamdheid troch twa science-fiction boeken fan de skriuwer A.E. fan Fogt Nul-A-trilogy in Players of Null-A Ien fan syn folgelingen dy't tige ferneamd is en in uterst bekwaam taalkundige, skriuwer, heechlearaar en politikus is S.I. Hayakawa.
Abdij fan Echternach
thumb|Sint-Willibrordusbasilyk fan de abdij fan Echternach De Abdij fan Echternach yn Lúksemboarchske plak Echternach waard yn 698 troch Willibrord stifte op grûn fan de Pepinen. It wie it earste troch in Angel-Saks oprjochte kleaster op it Jeropeeske kontinint. Willibrord is der ek stoarn en begroeven..
Willibrord
thumb|left|150px|De moderne basilyk yn Echternach. Echternach, oan de rivier de Sauer, hie yn de 1e iuw in Romeinske filla. Yn de 6e iuw wie dat lângoed yn hannen rekke fan de biskop fan Trier, dy't dêr in lyts kleaster boude. Yn 698 skonk Irmine, dochter fan Dagobert II, lân yn Echternach oan de Northumbriaanske misjonaris Willibrord, Biskop fan Utert, om dêr in grutter kleaster te setten; hja beneamde Willibrord as earste abt. De kar foar Willibrord wie foar in part ynjûn troch syn reputaasje as bekearder fan heidenen (de Apostel fan de Friezen), diels ek om't de biskopssit fan Utert troch (heidenske) Fryske oanfallen yn gefaar rekke wie. Echternach soe it earste Angel-Saksyske kleaster op it Jeropeeske kontinint wurde.
Willibrord koe de earste tsjerke yn Echternach ynwije yn 700 mei jildlike stipe fan Pepyn fan Herstal. Pepyn's soan, Karel Martel, stifter fan de Karolingyske dynasty, liet syn soan Pepyn de Koarte yn 714 yn Echternach dope. Neist stipe fan de Karolingen waard Willibrord syn abdij ek skoarre troch Wilfried, mei wa't er yn Ripon tsjinne hie. Fierders slagge it Willibrord om anti-Ierske foaroardielen fan Wilfrid te feroarjen en krige doe ek steun fan in soad Ierske Muontsen dy't de rêchbonke fan it earste kleaster wurde soene.
Willibrord wie in soad yn Echternach, foaral nei de plondering fan Utrecht yn 716, en stoar dêr ek yn 739. Willibrord waard byset yn it oratorium dat al rillegau pylgers luts. Yn 751 joech Pepyn de abdij fan Echternach in 'keninklike' status, mei foarstlike ymmuniteit. Om it kleaster ûntstie in stêd dy't rillegau ien fan de grutste en bloeiendste fan Lúksemboarch wurde soe.
Karolingyske Renêssânse
Beornrad, de tredde abt fan Echternach, wie in grut favoryt fan Karel de Grutte en waard promovearre ta Aartsbiskop fan Sens yn 785. Doe't Beornrad stoar yn 797, kaam de abdij ûnder it direkte bestjoer fan Karel de Grutte. Dat duorre in jier.
It wurk fan de muontsen yn Echternach waard tige beynfloede de troch Willibrord Britske eftergrûn dêr't in protte klam lein waard op codices, en Echternach ûntjoech him ta ien fan de wichtichste skriptoariums yn it Frankyske Ryk. Dêr waarden fjouwer evangeeljes skreaun: de Evangeeljes fan Augsburch, Evangeeljes fan Maeseyck, Evangeeljes fan Trier, en it Evangeeljefragmint fan Freiburg.
Under de beskerming fan Pepyn de Koarte en Karel de Grutte, gie it de abdij foar de wyn en koe it in krúsjale rol spylje yn de ûntwikkeling fan de iere Karolingyske Renêssânse.
Yn de iere 9e iuw wie de abdij op syn hichtepunt, wat syn geastlike en wrâldske macht oanbelanget, mar dat koe fral troch de beskerming fan de Karolingen. Doe't it gesach fan de sintrale Frankyske oerheid ophold yn de boargeroarloggen ûnder Loadewyk de Fromme, naam de macht fan de abdij ek ôf. Yn 847 waarden de Benediktiner muontsen ferdreaun en ferfongen troch leke-abten.
Guy de Maupassant
thumb|Guy de Maupassant Foto: [[Nadar ]] Guy de Maupassant (Château de Miromesnil, 5 augustus 1850 – Passy, 6 july 1893) wie in Frânsk skriuwer. Yn 12 jier tiid skreau er mear as 7 romans en 300 ferhalen. It eroatyske karakter fan guon ferhalen kaam him wolris op krityk te stean.
Abdij fan Echternach
Weromkommen fan de Benediktiner muontsen
thumb|Side fan de [[Kodeks Aureus fan Echternach]] It lot en fortún fan de abdij gie op en del mei dy fan it Hillige Roomske Ryk. Doe't Otto de Grutte it keizerryk wer makke sa’t it earder wie, woe er it yntellektuele en religieuze libben yn syn gebieten ek fernije, ek yn Echternach. Yn 971 brocht er de Benediktinen werom yn Echternach, 40 muontsen út Trier. De abdij waard doe wer ien fan de meast ynfloedrike yn Noard-Jeropa. De wichtige Kodeks Aureus fan Echternach waard hjir yn de 11e iuw produsearre, hielendal mei goudinket skreaun.
Tsjerken
Der binne seis tsjerken op it stee yn Echternach boud:
Benjamin Pieter Liese
Benjamin Pieter Liese (Ljouwert, 4 oktober 1909 – Haarlim 27 april 1985) wie in Nederlânske boargemaster fan de Partij fan de Arbeid.
Hy wenne yn Leien en Veendam foardat hy op 1 jannewaris 1947 beneamd waard ta waarnimmend boargemaster fan de destiidske Grinslanner gemeente Wildervank. Yn 1951 waard hy definityf beneamd as boargemaster fan dy gemeente. Hy fersette him yn de jierren sechtich fan de 20e iuw tsjin de opheffing fan syn gemeente. It die gjin fertuten, want de gemeente Wildervank waard per 1 jannewaris 1969 opheft en kaam foar in diel by Veendam en in oar diel by Stadskanaal. Yn jannewaris 1969 waard Liese beneamd as boargemaster fan de gemeente Ten Boer dêr't er oant syn pinsjoen yn 1975 stean soe.
By syn boargemasterskip fan Wildervank bouwe de marine in kustminefeier Hr. Ms. Wildervank. It skip waard troch syn frou J. Liese-Letterboer te wetter litten. Liese biede de kommandant fan it skip in skipsbelle mei it wapen fan de gemeente Wildervank oan wei in jierlikse attinsje foar de bemanning fan it skip.
Akwitaanje
Akwitaanje (Frânsk: Aquitaine, Okkitaansk: Aquitània, Baskysk: Akitania, Poitevin-Saintongeais: Aguiéne) wie fan 1982 oant 1 jannewaris 2016 in bestjoerlike regio yn it súdwesten fan Frankryk, mei Bordeaux as haadstêd. No makket it gebiet diel út fan 'e nije regio Nij-Akwitaanje. Earder wie Akwitaanje efterienfolgens in Romeinske provinsje, in keninkryk en in hartochdom. De namme, dy't wetterryk gebiet betsjutte soe is ôflaat fan it Latynske aqua (wetter) en feroare yn 'e rin fan de tiid yn Guyenne. Under de namme Guyenne-Gascogne wie it in Frânske provinsje oant de Frânske revolúsje.
Felice Gimondi
Felice Gimondi (Sedrina, 29 septimber 1942 - Giardini-Naxos 16 augustus 2019) wie in Italjaansk hurdfytser en wie trije kear winner fan de Omgong fan Itaalje. Dêrneist wûn er ien kear de Omgong fan Frankryk en ien kear de Omgong fan Spanje. Dermei is Gimondy ien fan de hurdfytsers dy't alle trije de grutte omgongen wûn hat.
Kariêrre
De yn Sedrina by Bergamo berne Gimondi wie as amateur al in fertsjinstlik hurdfytser, mei ûnder mear winst yn de Omgong fan de Takomst. Hy bruts folslein troch yn syn debútjier by de profs yn 1965 doe't er as debutant de Omgong fan Frankryk op syn namme skreau. Twa jier letter wûn Gimondi de Omgong fan Itaalje, eat dat er yn 1969 en 1976 werhelje koe. Yn 1968 wûn er ek de Omgong fan Spanje, wêrmei 't er ien fan de hurdfytsers is dy 't alle trije de Grutte Omgongen wûn hawwe. De oaren binne Jacques Anquetil, Eddy Merckx, Bernard Hinault, Alberto Contador, Vincenzo Nibali en Chris Froome. Gimondi einige alle fiif kearen dat er meidie oan de Omgong fan Frankryk yn de top tsien. Syn leechste klassearring yn de Toer wie in sânde plak en hy wûn yn totaal sân etappes yn de Omgong fan Frankryk.
Gimondi ried net allinnich sterk yn de grutte omgongen, mar hy wie ek in spesjalist yn iendeistige wedstriden. Sa wûn er twa kear de Omgong fan Lombardije (1966 en 1973). Parys-Roubaix (1966) en Milaan-San Remo (1974) skreau er ien kear op syn namme. Yn 1973 waard Gimondi wrâldkampioen.
Felice Gimondi ferstoar yn 2019 yn de âldens fan 76 jier oan in hertoanfal by it swimmen yn see foar de eastkust fan Sisylje.
Finn (betsjuttingsside)
"Finn" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:
Irene Cara
Irene Cara Escalera (New York, 18 maart 1959 - Miami, 25 novimber 2022) wie in Amerikaanske aktrise en sjongeres. Begjin jierren 80 hie se twa wrâldhits mei de soundtracks fan de films Fame en Flashdance.
Libbensrin
Cara waard berne yn de Bronx as dochter fan in Portorikaanske heit en in Kubaanske-Amerikaanske mem en stie as bern al yn 'e skynwerpers. As beuker fan fiif jier makke se har debút op Broadway. In pear jier letter hie se meardere optredens op Broadway op har namme stean en trede se tegearre op mei wrâldstjerren as Stevie Wonder, Sammy Davis jr. en Roberta Flack. Cara debutearre yn 1975 as sechstjin jierige op it wite doek as Angela yn de romantyske thriller Aaron Loves Angela. Yn de film Fame út 1980 spile Irene Cara de rol fan Coco Hernandez. Foar dizze film song se twa soundtracks, it nûmer Fame en it nûmer Out Here On My Own. Trije jier letter yn 1983 song se ek Flashdance... What a Feeling, de soundtrack fan 'e film Flashdance. Fan ein jierren 80 ôf sprúts se benammen in protte stimmen yn foar tekenfilms.
Joseph-Ignace Guillotin
200px|right|thumb|Joseph-Ignace Guillotin Joseph-Ignace Guillotin (Saintes, 28 maaie 1738 – Parys, 26 maart 1814) wie in Frânsk dokter en politikus, nei wa't de guillotine neamd waard. Dat is in apparaat mei in falmês dat troch in skuor oan in koarde loslitten wurdt, sadat in (ta de dea feroardiele) persoan ûnthalze wurdt.
Geart van der Zwaag (dichter)
Geart van der Zwaag (Nijehaske, 31 oktober 1924 - Beetstersweach, 22 july 1989) wie Frysk skriuwer, dichter en maatskiplik wurker by de PTT.
Libben
As dichter debuteare Van der Zwaag yn 1951 yn De Tsjerne mei it fers 'De beam by de poartedoar'. Hy wie belutsen by de oprjochting fan Quatrebras ( as ien fan de Mieren, 1953), fan Operaesje Fers (sûnt hjerst 1967) en fan De Golle. Hy publisearre yn in grut tal literêre blêden, lykas yn de eigen oprjochte blêden De Golle en Quatrebras, mar ek yn Trotwaer, De Strikel en de Ljouwerter Krante.
As dichter wurdt Geart van der Zwaag rekkene ta de eksperimintelen, in streaming dy’t ûntstie nei de gaos fan de Twadde Wrâldoarloch doe’t alles dat dêrfoar fan wearde wie syn wearde en betsjutting ferlern hie. Hja geaten in fers net mear yn de tradisjonele foarm, lykas in sonnet, mar lieten it fers de foarm bepale. Van der Zwaag wie ien fan de jonge eksperimentele dichters dy’t publisearren yn it jongereinnûmer fan De Tsjerne dat ferskynde yn 1967. Foar de Fryske poëzy jilde benammen 1967 as it jier fan de fernijïng, foaral om it grut tal jonge dichters dat doe foar it earst fan har hearre liet.
Van der Zwaag hat net in soad boeken publisearre. Syn earste bondel, Skiphok, kaam yn 1970 út. Dat wie ien fan de earste útjeften fan de KU (Koperative Utjouwerij). Yn datselde jier wie de útjouwerij oprjochte troch in tal skriuwers dy’t it net iens wiene mei it belied fan de besteande útjouwerijen. Ien fan dy skriuwers wie Geart van der Zwaag, dy't letter in stikmannich jierren foarsitter wie fan de útjouwer. Yn 1975 ferskynde Twakear 25 quatrinen en yn 1983 Yn ‘t lêst fan de dagen. Fierders kaam der yn 1981 in poster út fan syn fers ‘Therapeutysk gedicht’. Hy wurke yn 1985 mei oan it Frysk Festival-projekt ‘Skipperslatyn’ dêr’t ek in grammofoanplaat fan útkommen is.
Van der Zwaag hat him altiten bot ynsetten foar it ferbetterjen fan it skriuwersklimaat yn Fryslân en om skriuwers en dichters in poadium foar publikaasje te jaan. Hy wie dan ek ien fan de oprjochters fan dichterstelefoan ‘Opereasje fers’ yn 1968 en hat dêr ek in skoft redakteur fan west. Fierders hie er in sit yn de redaksje fan De Tsjerne en letter fan Trotwaer.
Yn 1990 ferskynde postúm de koarte roman It Spûkskip. De novelle beskriuwt it wjerfarren fan twa skipper-broers yn it lêst fan de oarloch. Nei alle gedachten hat Van der Zwaag guon fan syn eigen ûnderfinings as ûnderdûker yn it ferhaal ferwurke.
Ek op polityk mêd wie Van der Zwaag aktyf, sa hat er tusken 1970 en 1974 sit hân yn de Provinsjale Steaten fan Fryslân foar de Fryske ôfdieling fan de partij D66. Yn 't lêst fan '73 sleat er him oan by de FNP (Frysk Nasjonale Partij), mar hy hat syn tiid as steatelid foar D66 wol ôfmakke.
1978
Dit jier makket ûnderdiel út fan it desennium fan 'e 1970-er jierren.
Baduhenna
Baduhenna wie de namme ferbûn oan it wâld dat yn de 1e iuw lein hat yn it westen fan 'e provinsje Fryslân, de Iselmar of yn Noard-Hollân. Yn 28 fûn hjir in fjildslach plak doe't de Friezen yn opstân kamen tsjin de Romeinske lânfâd Olennius.
Neffens de Annales fan Tasitus wurdt it wâld as it hillige wâld fan Baduhenna beskôge. Baduhenna waard oer it generaal as Fryske kriichsgoadinne beskôge en har namme soe dan sokssawat as 'de fûle' yn (of troch) de striid betsjutte (tegearre mei it Germaansk badwa, 'striid'). It kin allinne net mei grutte wissichheid sein wurde, wy witte eins allinne dat it wâld assosjearre wurdt mei in frou.
Doe't de tekst van Tasitus yn de 16e iuw opnij ûntdekt waard, is der nei de lokaasje fan it wâld socht. Omdat der gjin archeologyske fynsten wienen socht men it benammen yn de namsoerienkomst en dan yn it hjoeddeiske Fryslân. Sa situearre men it yn Aldeholtpea (âld bosk fan Badu), Bitgum (Baduheim) of Baarderadiel. Yn de tachtiger jierren fan de 20e iuw waard yn de omkriten fan Velsen in Romeinsk fort opgroeven dat blikens muntfynsten en koalstofdatearring yn it jier 28 ferwoaste wie. Algemien wurdt oannomd dat dit it Castellum Flevum wie en dat it wâld fan Baduhenna der net fier fan ôf lein hawwe moat, yn Velserbroek, Bakkum, Heiloo of Castricum.
Geart van der Zwaag (sosjalist)
thumb|Geert Lourens van der Zwaag Geart Lourens van der Zwaag (Wolvegea, 4 maaie 1858 - De Gordyk, 28 april 1923) wie in keapman en sosjalist.
As bargekeapman en slachter op De Gordyk learde hy de súdeasthoeke kennen en waard in oanhinger fan Domela Nieuwenhuis. Hy waard aktyf yn it Bûn foar Algemien Kies- en Stimrjocht (1882) en yn it Fryske Komitee fan de Folkspartij (1890). Hy wie in goed sprekker en kenner fan it Fryske toaniel en warber foar in frij sosjalisme. Yn 1888 steunde hy Domela yn Skoatterlân. Hy rjochtte dêrby De Klok op (1888-1913). Fan 1897-1909 wie hy lid fan de Twadde Keamer foar Skoatterlân. Tusken 1907-1919 wie Van der Zwaag lid fan Deputearre Steaten. Hy stie yn tusken de 'revolúsjonêren' en de 'parlemintêren'. Hearde ta de antimilitêristen, drankbestriders en antitsjerkliken. Syn ynfloed hat yn de Súdeasthoeke noch lang merkber west.
Jordaan (rivier)
right|thumb|200px|De Jordaan tusken Israel en Jordaanje yn thumb|left|180px|De Jordaan yn Galilea De Jordaan (Hebriuwsk: נהר הירדן, nhar hajarden) (Arabysk: نهر الأردن, nahr aloerdoen), is in rivier yn it Midden-Easten dy't troch de Jordaandelling fia de Mar fan Tiberias nei de Deade See streamt. De trije boarnrivieren fan de Jordaan binne de Dan, Banias en Hasbani. Op it trijelannepunt fan Syrje, Jordaanje en Israel mûnet ek de Jarmuk yn de Jordaan út.
Yn grutte parten foarmet de Jordaan de grins tusken Israel en de besette Westlike Jordaanouwer yn it westen en de Golanhichten (oarspronklik Syrysk en troch Israel beset) en Jordaanje yn it easten.
Tsjintwurdich wurdt 70 oant 90% fan it wetter fan de rivier brûkt foar minsklike doelen dêr't de rivier in stik lytser fan wurden is. Mei as gefolch dat it opdrûgjen fan de Deade See flugger gien is; in proses dat al tûzenen jierren oan de gong is om't der mear wetter ferdampt as dat der ynkomt.
De Jordaan wurdt faak neamd yn de Bibel, dy't ûnder mear ferhellet fan de doop fan Jezus Kristus yn de rivier troch Jehannes de Doper. Dat soe bard wêze kinne op it plak Betany oer de Jordaan.
Alde Ryd
De Alde Ryd is in âld rivierke yn it fean, dat útkaam yn de Lauwers. It wie de basis fan de ûntginning fan de measte doarpen yn de gemeente Achtkarspelen. Op de noardlike wâl ûntstiene Bûtenpost en Twizel, oan de súdkant ûntstiene doarpen as Stynsgea, De Harkema, Droegeham en Koaten.
Hjoed de dei rint it wetter fan de Strobosser Trekfeart nei de Aldfeart benoarden Gerkeskleaster en Strobos. It stik fan de Aldfeart oant de Lauwers is eins ek noch in part fan de Alde Ryd. De Alde Ryd rint ûnder it spoar Bûtenpost-Grins troch. Ek west fan de Strobosser Trekfeart, boppe de Dykhústerwei oant Lutkepost is de rin fan it rivierke noch wol te werkennen yn it lânskip.
De namme Alde Ryd jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Oude Ried.
Minoyske beskaving
right|thumb|300px|Foarbyld fan Minoyske arsjitektuer: rekonstruksje fan in part fan it paleis fan Knossos op Kreta De Minoyske beskaving of Minoyske kultuer is de beneaming fan de Kretinzyske kultuer en keunst fan foar 2000 f.Kr.-1200 f.Kr. en ferneamd nei Minos.
List fan planetoïden 7401-7500
Dit is in list fan planetoïden 7401-7500.
Sandor van der Heide
Sandor van der Heide (Ysbrechtum, 30 maart 1978) is in eardere Nederlânsk proffuotballer dy't foar it lêst útkaam foar earstedifyzjonist SC Cambuur-Leeuwarden. Hy spile earder foar it Dútske SV Waldhof Mannheim en amateurklub ONS Sneek.
Jonkheid
Van der Heide waard berne yn it Fryske doarp Ysbrechtum. Hy sette útein mei fuotbaljen by de amateurklup LSC 1890 út Snits, dêr't hy kaam te wenjen en ferruile dizze klup foar it gruttere VV Sneek. Troch sc Heerenveen waard syn talint foar fuotbaljen opmurken en kaam terjocht op har talinteskoalle. Nettsjinsteande dat mocht er net bliuwe en foel ôf mar de oare profklup fan Fryslân Cambuur wie wol yn him ynteressearre en dêr trochrûn hy de hiele jeugdopleiding. Op 19-jierrige leeftyd debutearre hy yn it betelle fuotbal.
Opkomst
Yn syn earste seizoen by Cambuur spile Sandor as oanfaller 13 wedstriden, en promovearre mei de klup nei de Earedifyzje. Fan de bondscoach Han Berger krige hy in útnûging om diel út te meitsjen fan de seleksje Jong Oranje, mei destiids ûnder mear Mark van Bommel, Jan Vennegoor of Hesselink, Wilfred Bouma, Niels Oude Kamphuis, Kevin Hofland, Kiki Musampa, Nordin Wooter en Robin Nelisse. It bleau lykwols mar by ien wedstryd en inkele treningsstaazjes.
Nei Dútslân en wer werom
Yn 2000 degradearre Cambuur nei de Earste Difyzje. Van der Heide skoare dat seizoen yn 22 wedstriden 12 kear, en ferskate klups hienen ynteresse yn him. In oergong nei AZ ketste ôf en úteinlik keas Sandor foar it Dútske SV Waldhof Mannheim, dat útkaam yn de twadde Budesliga. Lykwols fielde hy him by de klup út Mannheim net op syn plak. Hy krige gjin oansluting by syn meispilers, koe net oerwei mei de protte rintreningen en wie ûnwennich. Nei wat friksjes waard syn kontrakt ûntbûn en mocht werom komme by Cambuur.
Yn Ljouwert fûn Sandor syn foarm werom, spile 24 wedstriden, dêr't hy 7 kear it net yn fûn. Lykwols hied er syn nocht fan it betelle fuotbaljen en besluet it jier dêrop as prof. Nettjinsteande goede oanbiedings fan oare klups keas er foar de earsteklasse ONS Sneek.
Werom yn Ljouwert
Cambuur bliuw lykwols freegjen oft er werom komme woe en yn 2007 makke hy syn comeback yn it betelle fuotbal.
Sao Tomee en Prinsipe
Sao Tomee en Prinsipe is in eilânnaasje yn de Golf fan Guinee, westlik fan de ekwatoriale kust fan Afrika. It bestiet út twa eilannen: Sao Tomee en Prinsipe lizze likernôch 140 km út-inoar, en likernôch 250 km út de kust fan Gabon. Beide eilannen binne part fan in âlde fulkaangroep. Sao Tomee, it súdlike eilân, is by de ekwator situearre. It hat de namme krigen fan in Portegeeske wrâldreiziger, dy't it eilân ûntdutsen hat.