cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gert en Hermien
Hermien stoar 23 maaie 2003 mei 59 jier oan in niersykte en Gert stoar op 28 oktober oan alfleisklierkanker yn de âldens fan 82 jier.
Pseudepigraaf
Oangeande de Bibel ferwiist de term "pseudepigrafen" ornaris nei joadske religieuze teksten út it tiidrek fan 'e twadde iuw f.Kr. oant de twadde iuw n.Kr., dy't net opnommen binne yn 'e bibelske kanon. Foarbylden dêrfan binne bgl. Jubileeën, dat Mozes skreaun hawwe soe, en de Iepenbiering fan Sefanja, dy't fan 'e hân fan 'e profeet Sefanja wêze soe. Der besteane ek pseudepigrafen dy't it Nije Testamint oangeane; dy datearje út 'e perioade fan 100 oant 300 n.Kr. In foarbyld dêrfan is it Tredde Brief oan de Korintiërs, dat troch de apostel Paulus skreaun wêze soe.
Anthony Kiedis
Anthony Kiedis (Grand Rapids, 1 novimber 1962) is in Amerikaansk sjonger. Hy is bekend as de sjonger fan de Red Hot Chili Peppers. Kiedis en syn mei-bandleden waarden yn 2012 opnaam yn de Rock and Roll Hall of Fame.
CP-fuotbal op de Paralympyske Simmerspullen 2012
De XIVe Paralympyske Simmerspullen waarden fan 29 augustus oant en mei 9 septimber 2012 hâlden yn Londen dêr't dat jier ek de Olympyske Simmerspullen hâlden wiene. De finale fan it CP-fuotbal waard hâlden yn de Riverbank Arena.
Anthony Kiedis
Kiedis brocht syn jeugd troch yn Grand Rapids, Michigan, mei syn mem, en ferhuze doe koart foar syn tolfde jierdei om by syn heit yn Hollywood te gean wenjen. Yn syn tiid op de Fairfax High School rekke Kiedis befreone mei de studinten Flea en Hillel Slovak, dy 't lid wiene fan in band mei namme Anthym. Nei de middelbere skoalle begûn Kiedis lessen te folgjen oan de universiteit fan Kalifornje, mar hold yn syn twadde jier op.
Doe 't Kiedis in oanbod krige om it foarprogramma fan in lokale band te spyljen, skeakele hy Flea, Slovak en drummer Jack Irons yn. Nei in show ûnder de namme Tony Flow en de Miraculously Majestic Masters of Mayhem, feroare de band de namme yn Red Hot Chili Peppers. Kiedis hat tolve studioalbums opnaam mei de Red Hot Chili Peppers.
De teksten fan Kiedis binne yn syn karriêre folwoeksener wurden; iere teksten gean oer ûnderwerpen as seks en it libben yn Los Angeles, wylst resintere nûmers harren rjochtsje op mear beskôgjende tema's lykas leafde, ferslaving en ferlies. Kiedis wraksele oant 2000 mei in heroïne ferslaving en is sûnt drugsfrij bleaun.
Kili
Kili is in lyts plak yn it westlike diel fan Syprus. It leit yn it distrikt Paphos ( Eparchía Páfou), 93 km westlik fan 'e haadstêd Nikosia, 2 km noardwestlik fan Tsáda en 14 kilometer benoarden Paphos. Kili leit 593 meter boppe seenivo en hie 466 ynwenners yn 2011.
Rien van Nunen
Marinus (Rien) van Nunen (Hillegom, 10 desimber 1912 – Haarlim, 6 septimber 1975) wie in Nederlânsk akteur.
Van Nunen begûn sy karriêre by toanielselskippen yn Amsterdam. Hy waard nasjonaal bekend mei de NCRV telefyzjerige Stiefbeen en zoon (1963 oant 1971). Hy spile dêryn mei Piet Römer en krige yn 1964 de earste Gouden Televizier-Ring. Rien van Nunen spile de heit, Toon Stiefbeen. Fan 1962 oant 1969 spile er de rol fan boargemaster yn Swiebertje. Yn 1970 waard er opfolge troch Louis Borel. Fan 1967 oant 1969 hie Van Nunen de haadrol fan taksysjauffeur Freek Nijman yn de rige Eerste man.
Van Nunen sy earste frou wie Maria Thekla (Riet) van Haagen. In skoftlang holden sy tegearre in sliterij yn it wurk, yn de Amsterdamske Swammerdamstrjitte. Sy krigen trije bern: Henk, Ton en Rien. Twaddens troude er mei aktrise Hella Faassen.
Voorschoten
thumb|Lokaasje fan Foarskoat Voorschoten is in plak en in gemeente yn Súd-Hollân. As gemeente bestiet Foarskoat fan 'e Frânske Tiid ôf; dêrfoar wie it in ambachtshearlikheid. Der wennen neistenby 24.000 minsken yn de gemeente (2011) op in gebiet fan neistenby 12 km². Oarspronklik is it doarp ûntstean op in strânwâl yn in klaaigebiet.
Spinnekop fan polder 41 (Ljouwert)
De mûne fan polder 41 wie in spinnekop oan de Himpenserdyk yn it buorskip Tearns, tsjintwurdich Ljouwert.
De mûne hie in flecht fan likernôch 12 meter. It ûnderhûs wie mei pannen dutsen en wie foar de sloop al yn ferfal. Mei de oanlis fan de wyk Suderbuorren yn 2000 waard ek de ûnderbou ôfbrutsen.
Pioneer 10
thumb|150px|Lansearring Pioneer 10 missy. Foto: NASA thumb|right|150px|Gouden plaat befestige oan Pioneer 10. Foto: NASA
De Pioneer 10 (ek wol Pioneer F neamd) is in net-bemanne romtefartúch fan de NASA, dat op 3 maart 1972 lansearre waard. It doel fan de missy wie it ferkennen fan de bûtenste dielen fan ús sinnestelsel en is ûnderdiel fan it Pioneer programma.
De Pioneer 10 wie de earste sonde nei de planeet Jupiter, dy't op 3 desimber 1973 hiel ticht benei kaam waard, en gong as earste troch de planetoïdegurdle. Ek wie de Pioneer 10 de earste sonde dy't it sinnestelsel ferliet op 13 juny 1983 doe't er Neptunus efter him liet (dat doe de bûtenste planeet wie troch de elliptyske baan fan de planeet Pluto).
Oant 17 febrewaris 1998 wie de Pioneer 10 it fierst ferwidere troch minsken makke objekt yn de romte. Op dy dei waard de berikte ôfstân fan de ierde benei kaam troch de Voyager 1 dy't fan dat stuit ôf in foarsprong oan it opbouwen is.
De Pioneer 10 reizget yn de rjochting fan de stjer Aldebaran yn it stjerrebyld Taurus dêr't er oer mear as 2 miljoen jier oankomme sil.
thumb|right|600px|Pioneer 10 baan yn it sinnestelsel
Iepenbiering fan Jehannes
De Iepenbiering fan Jehannes of de Apokalyps fan Jehannes, yn it oarspronklike Gryksk: Αποκάλυψη του Ιωάννη, Apokalypsi tou Ioanni, ek wol koartwei Iepenbiering of inkeld de Apokalyps neamd, is it 27ste en lêste boek fan it Nije Testamint fan 'e kristlike Bibel. It beskriuwt in stikmannich fizioenen dy't de auteur krige, dy't de Einichste Dei en it Lêste Oardiel foarseine. It boek nimt in sintraal plak yn yn 'e kristlike eskatology (de stúdzje fan 'e ein fan 'e tiden), en wurdt hast unanym ta de kristlike kanon rekkene. In útsûnderingsposysje nimme datoangeande de lutherske tsjerken yn. Om't Marten Luther Iepenbiering as apokryf beskôge, wurdt it boek (yn 'e mande mei trije fan 'e brieven, dy't Luther krekt sa beoardiele) yn 'e lutherske Bibel noch altiten los fan 'e kanon yn in aparte taheakke hielendal efteroan yn it Nije Testamint ôfdrukt. De earste folsleine Fryske oersetting fan Iepenbiering stie yn 'e fertaling fan it Nije Testamint fan dû. Geart Aeilco Wumkes en Eeltsje Boates Folkertsma, dy't yn 1933 útkaam.
Oarsprong en skriuwer
De skriuwer fan Iepenbiering identifisearret himsels as "Jehannes", en hâldt út dat er him op it Grykske eilân Patmos, yn 'e Egeyske See, befûn doe't er syn earste fizioen krige. Tradisjoneel is altiten oannommen dat dizze "Jehannes" deselde is as de apostel Jehannes, dy't ek it Evangeelje fan Jehannes skreaun hawwe soe. De hjoeddeiske bibelwittenskip is lykwols oangeande dizze fraach ferdield tusken de lju dy't de tradisjonele teory oanhingje en harren tsjinstanners, dy't op grûn fan û.m. tekstkrityk hawwe wolle dat Iepenbiering net skreaun is troch de evangelist Jehannes, mar troch in persoan dy't se oantsjutte as Jehannes fan Patmos. Dy groep makket ûnderskie tusken trije ferskillende persoanen, dy't tradisjoneel as ien-en-deselde sjoen waarden: de apostel Jehannes, de evangelist Jehannes en Jehannes fan Patmos).
Oer de datearring fan Iepenbiering is men it likemin iens. Tradisjoneel waard dêrby tocht oan it jier 95 of dêromtrint, mar resintere teoryen sjogge in ierdere datearring as wierskynliker, en neame dêrby jiertallen om it jier 70 hinne, mei as ierste it jier 68. Hoewol't de skriuwer syn wurk gjin titel meijoech, waard neitiid ien fan 'e earste wurden út 'e tekst ta titel makke; it boek begjint ntl. sa: "Dit is de iepenbiering fan Jezus Kristus". thumb|left|220px|Jehannes op Patmos, in skilderij fan [[Hiëronymus Bosch, datearjend fan likernôch 1489.]]
Ynhâld
De Iepenbiering fan Jehannes wurdt gauris útlein as in sekuere foarsizzing fan 'e takomst, mar wie eins mear in treastboek foar de kristenen dy't yn 'e earste iuw slim te lijen hiene ûnder ferfolgings. Yn bylden dy't grutdiels ûntliend binne oan it Alde Testamint (fral oan Danjel en Ezechiël, mar ek wol oan Jesaja, de Psalmen en oare boeken) skilderet Jehannes de takomst fan wrâld en tsjerke. Koartsein is syn boadskip dat al hoe machtich oft de krêften fan it kwea ek binne, dochs sille se by einsluten alhiel ferdylge wurde troch "it Laam" (Jezus Kristus). Dêrnei, op 'e Einichste Dei, sil it definitive oardiel oer alle minsken útsprutsen wurde; dan sille de goeden op 'e nij libje, wylst de kweaden folslein fuortreage wurde sille ta ivige tramtaasje. Dêrop sil it nije keninkryk fan God begjinne.
Iepenbiering is in tige dreech en ûntagonklik boek, dêr't profetyske útspraken yn dien wurde oangeande de takomst dy't foar mearderlei útlis fetber binne. Sa hawwe de earste-iuwske kristenen yn "it beest" (Iep. 13:11-18) grif de Romeinske keizer Nearo sjoen. Lettere leauwenden seagen der ûnderskate sultans fan it Osmaanske Ryk yn, of Napoleon, of Hitler, of, as men in fûleindige protestant wie, de paus fan Rome. Lykwols is it dúdlik dat Jehannes mei syn boek mear doeld hat op 'e politike tastannen en maatskiplike swierrichheden fan syn eigen tiid as dat er mei sin de takomst beskreau.
Fryske oersetting
Gerben Colmjon sette yn 1863 in fragmint fan Iepenbiering oer yn it Frysk (Iep. 3:14), dat útjûn waard as taheakke by dy syn Beknopte Friesche Spraakkunst. Yn 1919 joech dû. Geart Aeilco Wumkes yn syn Ut 'e Heilige Dobbe û.m. oersettingsfragminten fan eigen hân fan Iep. 7:9-17, 14:14-20 en 21:1-8 út. De earste folsleine Fryske oersetting fan Iepenbiering stie yn it Nije Testamint fan Wumkes en Eeltsje Boates Folkertsma, dat yn 1933 útkaam en dat fan 1943 ôf ûnderdiel útmakke fan 'e earste Fryske bibeloersetting.
Om't sawol teologen as taalkundigen beswieren tsjin 'e fertaling Wumkes-Folkertsma hiene, waard fan 1966 ôf wurke oan in nije bibeloersetting, dy't yn 1978 útkaam as de Nije Fryske Bibeloersetting (mei stipe fan 'e provinsje Fryslân, it Nederlands Bijbelgenootschap te Haarlim en de Katholieke Bijbelstichting te Bokstel). Dat is de fertaling dy't noch altiten yn gebrûk is, yn 'e foarm fan 'e trêde, ferbettere druk fan 1995. De oersetting fan Iepenbiering waard dêrby dien troch drs. H.J. Brouwer, dy't op taalkundich mêd ûnderstipe waard troch perfester dr. J.H. Brouwer.
Heup
De heup of heupbonke bestiet by minsken út trije bonken, dy't yn 'e puberteit oaninoar groeie. Dat binne:
De heupbonke makket op syn beurt wer ûnderdiel út fan it bekken.
In wichtich part fan 'e heupbonke is it heuppotsje, dêr't it heupgewricht yn draait dat oan 'e bilbonke fêstsit. It kreakbien op dat gewricht stiet geandewei it minsklik libben bleat oan slitaazje. As dy slitaazje slimme foarmen oannimt, liedt dat ta swiere pine. It is mooglik om yn sokke gefallen it gewrichtsoerflak te ferfangen troch in proteze, dy't in keunstheup neamd wurdt. Dat is lykwols in needoplossing, dy't inkeld fan stâl helle wurdt as it echt net oars mear kin.
By beskate hûnerassen komt in genetyske oandwaning foar dy't heupdysplasy hjit. Dêrby wurde ek de heupgewrichten oantaast.
By minsken is de heup in útstekkend en dêrtroch gâns sichtber diel fan it lichem. Yn 'e Westerske kultuer wurde froulju mei grutte boarsten, in smelle mul en brede heupen faak oantreklik fûn. Om mear oandacht op 'e heupen (en de stuten) te fêstigjen, rinne froulju soms op in manear dy't heupwidzjend neamd wurdt, wêrby't ûnder it rinnen (ûnnedich) sterk mei de heupen draaid wurdt.
Hans Veerman
Hans Veerman (Hilfertsom, 14 maart 1933 - Nieuwegein, 25 jannewaris 2014) wie in Nederlânsk akteur. Hy wie lid fan de harkspulkearn fan de Nederlânske Radio Uny, spile yn in protte Nederlânske films en joech stal oan (gast)rollen yn telefyzjerigen. Syn karakteristike stim wie ek te hearen yn animaasjefilm Alfred J. Kwak en yn it harkspul We vinden nog wel wat.
Veerman wie de libbenspartner fan Hans Karsenbarg en naam doe't dy siik wie ek syn rol fan dokter Den Koninghe oer yn de telefyzjerige Baantjer.
Theletra
Theletra is in doarp yn it westlike diel fan Syprus yn it distrikt Paphos (Eparchía Páfou), 106 km westlik fan 'e haadstêd Nikosia en 24 kilometer benoarden Paphos. Theletra leit 583 meter boppe seenivo en hie 266 ynwenners yn 2011.
Follybal yn Fryslân
Follybal yn Fryslân wurdt oeral yn de provinsje, op ferskate nivo's spile.
Skiednis
It Follybal is yn de santiger jierren hurd woekse, troch de sporthallen dy't oeral yn de provinsje delset waarden. Yn totaal telt Fryslân 138 follybalferienings en 2764 jeugdspilers. It follybal is de tredde teamsport fan Nederlân, mar yn Fryslân is follybal net echt populêr. It binne dan fral famkes dy't kieze foar it follybal, jonges kieze earder foar it fuotbal. Troch it organisearjen fan toernoaien en it opsetten fan fergeze trenings, wurdt der besocht om it follybal mear ûnder de oandacht te bringen by de Fryske jongerein.
A-League
Follybalferiening Snits is op dit stuit it ienige Fryske team dat yn de heechste difyzje, de A-League, fan Nederlân útkomt. (2010-2011)
Chicago
Chicago is de grutste stêd fan it Amerikaanske Midwesten, en de op twa nei grutste fan 'e hiele Feriene Steaten (nei New York en Los Angeles). Yn 2012 hie it rom 2,7 miljoen ynwenners, wylst de hiele stêdekloft mei Chicago as sintrum (ynformeel ek wol "Chicagolân" neamd) sels in befolking fan hast 9½ miljoen minsken hie. Chicago leit yn it noarden fan it fêstelân fan 'e Feriene Steaten, oan 'e igge fan 'e Michiganmar, yn 'e steat Illinois (al wreidet de stêdekloft him út oant yn 'e oangrinzgjende steaten Indiana en Wiskonsin). Chicago is it haadplak fan Cook County, mar omfettet ek in lyts diel fan DuPage County. De namme "Chicago" komt fan shikaakwa, it wurd foar "wylde sipel" of "wylde knyflok" yn 'e taal fan 'e pleatslike Majêmy- en Illinois-Yndianen. De stêd wurdt ek wol The Windy City ("De Wynderige Stêd") neamd, om't it der sa hurd waaie kin.
Geografy
Chicago leit yn 'e noardeastlike hoeke fan 'e Amerikaanske steat Illinois. It is de wichtichste stêd fan 'e stêdekloft fan Chicago, en grinzget yn it easten en noardeasten oan 'e Michiganmar, de súdlikste fan 'e fiif Grutte Marren fan Noard-Amearika. De stêd is foar in diel boud op 'e Chicago Portage, in earder draachplak, dêr't hannelsguod te foet oerbrocht waard fan 'e bopperin fan 'e rivier de Chicago, dy't útmûne yn 'e Michiganmar, nei de bopperin fan 'e Des Plaines, in sydrivier fan 'e Illinois, dy't útkomt yn 'e Mississippy. Sawol de rivier de Chicago as de rivier de Calumet streame troch Chicago, hoewol't de streamrjochting fan 'e rivier de Chicago oan 'e ein fan 'e njoggentjinde iuw mei in yngenieus systeem fan silen omdraaid is, sadat dy rivier no by de Michiganmar wei streamt (en it rioelwetter fan 'e stêd meinimt dêrby wei).
It stedssintrum fan Chicago is de saneamde Chicago Loop, dêr't de grutte bedriuwen út 'e tsjinstesektor fêstige binne, lykas banken en fersekeringsmaatskippijen. De stêd beslacht in oerflak fan 606 km², wêrfan't 588 km² lân en 17,6 km² oerflaktewetter is. De kustline fan 'e stêd is 42 km lang. De hichte is trochinoar 181 m boppe seenivo, mar rint útinoar fan 176 m boppe seenivo oan 'e kust fan 'e Michiganmar oant 205 m boppe seenivo by Blue Island. De stêdekloft fan Chicago wurdt wol Chicagolân (Chicagoland) neamd, in namme dêr't de stêd sels en alle foarstêden ûnder beflapt wurde kinne.
Skiednis
Tusken 1 en 4 maaie 1886 wie Chicago it toaniel fan grutskalige ûngeregeldheden tusken fakbûnsleden en de plysje, dy't har hichtepunt krigen yn 'e saneamde Haymarket Riot. By de rebûlje waard in bom tusken de plysjes smiten; de (ûnderstelde) oanfierders waarden arrestearre en feroardiele. In stikmannich fan harren krige de deastraf, hoewol't der gjin hurd bewiis foar harren belutsenens by de oanslach wie.
De Universiteit fan Chicago waard oprjochte yn 1892. Yn 1893 waard yn Chicago de World's Columbian Exposition holden, in soarte fan alternative wrâldtentoanstelling, en yn 1933 nochris. Yn 'e tiid fan 'e Drûchlizzing, yn 'e jierren tweintich en tritich fan 'e tweintichste iuw, kaam Chicago fierhinne yn 'e gryp fan in tal gangsterbindes, wêrfan't de (wreed)ferneamdste dy fan Al Capone wie. Chicago hie ienris it grutste iepenbierferfiersnetwurk fan 'e Feriene Steaten. Oan it begjin fan 'e tweintichste iuw rieden der mear as 3.000 trams oer goed 1.000 myl oan spoar. Nei grutte fúzjes fan 'e ûnderskate iepenbierferfiersbedriuwen yn 'e stêd waard yn 1947 de Chicago Transit Authority (CTA) oprjochte.
Under it boargemasterskip fan 'e Demokraat Richard J. Daley, dy't yn 1955 keazen waard, ferlieten de measte (rikere) blanke Chicagoërs de binnenstêd en ferfearen nei de bûtenwiken en foarstêden, sadat yn it hert fan 'e stêd hiele wiken inkeld mar mear troch swarten en letter ek Latino's bewenne waarden. Meganisearring en automatisearring fan 'e yndustry late boppedat ta in grutte wurkleazens ûnder krekt de dochs al earmere lagen fan 'e befolking. Yn 1966 laten Martin Luther King en Albert Raby de saneamde Chicago Freedom Movement, dy't late ta ôfspraken tusken boargemaster Daley en fertsjintwurdigers fan 'e swarte befolking. Twa jier letter fûnen yn Chicago ûnder de tumultueuze Demokratyske Nasjonale Konvinsje fan 1968 grutskalige demonstraasjes plak tsjin 'e Fjetnamoarloch, wêrby't it ta ferheftige konfrontaasjes mei de plysje kaam.
Bestjoer
Chicago is in gemeente, dy't bestjoerd wurdt troch in keazen boargemaster mei in termyn fan fjouwer jier en gjin beheining op it tal terminen. De boargemaster stelt kommissarissen en oare funksjonarissen oan om lieding te jaan oan 'e ûnderskate ôfdielings (departments) fan it stedsbestjoer. Behalven de boargemaster binne ek it amt fan city clerk (likernôch in gemeentesekretaris) en it amt fan treasurer ("skathâlder", in soarte fan wethâlder fan Finânsjes), keazen funksjes. De wetjaande macht berêst by de City Council, de gemeenteried, dy't bestiet út 50 saneamde aldermen oftewol gemeenteriedsleden. Dy wurde by ferkiezings troch de ynwenners fan Chicago keazen, en fertsjintwurdigje allegear ien fan 'e fyftich wards of wiken fan 'e stêd, dy't yn dizze kontekst fungearje as harren kiesdistrikten. De Gemeente Chicago omfettet ferskate publike tsjinsten, wêrûnder in eigen plysje, it Chicago Police Department (CPD), en in eigen brânwacht, it Chicago Fire Department (CFD).
Chicago hjoed de dei
Chicago is hjoed de dei in ynternasjonaal sintrum foar hannel, yndustry, telekommunikaasje en it bankwêzen, mei fanwegen it feit dat de pleatslike lofthaven, O'Hare International Airport, in ferfiersknooppunt foar hiele Noard-Amearika is. Sterker noch, O'Hare is de op ien nei drokste lofthaven fan 'e wrâld. Yn 2012 waard Chicago mei dêrtroch oandien troch 46,2 miljoen Amerikaanske en bûtenlânske reizgers.
Ien fan 'e besjensweardichheden yn Chicago is de Willis Tower (foarhinne de Sears Tower), dy't nei syn bou yn 1974 jierrenlang it heechste gebou fan 'e Feriene Steaten wie en dat op 'e nij waard nei de ferwuostging fan 'e Twin Towers yn New York, op 9/11.
Elts jier yn oktober wurdt yn 'e stêd it Ynternasjonaal Filmfestival fan Chicago holden.
Demografy
Troch de florearjende ekonomy fan 'e stêd setten yn it lêste fearn fan 'e njoggentjinde iuw withoefolle ymmigranten út Jeropa har yn Chicago nei wenjen. Yn 1900 bestie 77% fan ynwenners fan 'e stêd út lju dy't yn it bûtenlân berne wiene, twatrêde dêrfan wiene Dútsers, Ieren, Poalen, Sweden en Tsjechen. Ek tsjintwurdich noch stiet Chicago bekend om syn grutte mienskippen fan Ierske (209.000), Dútske (202.000), Poalske (165.000), Italjaanske (102.000) en Litouske (100.000) oarsprong.
Klimaat
Chicago hat in fochtich lânklimaat, mei fjouwer dúdlik ûnderkate jiertiden, waarme oant hjitte en faak neare simmers en kâlde snieïge winters. Yn july, de waarmste moanne, is de trochsneed temperatuer oerdeis 29 °C, en yn jannewaris, de kâldste moanne, is dat –0,3 °C. Rekôrtemperatueren wiene 41 °C op 24 july 1934 en –33 °C op 20 jannewaris 1985. Chicago kriget jiers trochinoar 992,9 mm delslach, mei dêrûnder oer it hiele winterhealjier ferdield 94,2 sm snie.
Disacharide
In disacharide is in sûker dy't út presiis twa mei inoar ferbûne monosachariden bestean.
Glukoaze - Fruktoaze
thumb||In sacharoaze-molekule.
Port Elizabeth
thumb|left|Lokaasje yn Eastkaap Port Elizabeth, gauris ôfkoarte ta P.E. en sûnt 23 febrewaris 2021 offisjeel Gqeberha (útspr. [ᶢǃʱɛ̀ɓéːxà], sterk ferienfâldige: "g'heb-ee-cha") is in stêd yn Súd-Afrika. Yn it Afrikaansk neamt men Port Elizabeth Die Baai, yn it Ingelsk sprekt men ek wol fan The Bay, yn it Sûlû is de namme Bhayi en yn it Kosa Gqeberha of ek wol iBhayi. It is de grutste stêd fan de provinsje Eastkaap en de tredde neffens grutte havenstêd fan it lân.
Port Elizabeth waard stichte yn 1820 troch Rufane Donkin en der kamen 4000 Ingelsken te wenjen. Hy neamde de stêd letter nei syn frou Elizabeth (net nei Elizabeth I, wat in soad minsken tinke). Yn de Twadde Boere-oarloch waard yn 'e stêd in konsintraasjekamp foar Boeren (Afrikaners) boud, dat hjoed-de-dei noch te besjen is. De stêd hat ek in fleanfjild. Dat fleanfjild is allinne foar ynlânske flechten bedoeld. Men is al in jiermannich dwaande mei it ynternasjonalisearjen fan de lofthaven en der wurdt ferwachte dat dit dan yn in pear jier it fjirde ynternasjonale fleanfjild wêze sil, nei Kaapstêd, Johannesburg en Durban.
Yn 2010 wie Port Elizabeth ien fan de stêden dêr't it WK fuotbal spile waard.
IJhorst
thumb|300px|right|Binnenkant fan de Herfoarme tsjerke fan IJhorst-De Wijk IJhorst (Nedersaksysk: De Rieverst) is in doarp yn de gemeente Staphorst yn de Nederlânske provinsje Oerisel. IJhorst leit yn it gebiet fan de Reestdelling op de grins fan Oerisel en Drinte en der wenje likernôch 1250 minsken (1997). It doarp IJhorst foarmet mei de doarpen Staphorst en Rouveen en mei de buorrens Hamingen, Halfweg, Punthorst en Lankhorst de gemeente Staphorst.
De Tsjerke
Yn IJhorst stiet in yn 1823 boude tsjerke mei in lossteande klokkestoel. Dat tsjerkegebou is yn 1995 restaurearre. De tsjerke wurdt brûkt troch de Herfoarme Gemeente IJhorst/De Wijk.
Ferskaat
IJhorst hat in tal kempings binnen syn grinzen. Der is net safolle middenstân. Wol wurdt der alle moannen op de earste sneon in yn wide omkriten bekende rommelmerk hâlden.
Der is ien basisskoalle de OBS De Iekmulder, in sporthal, in fuotbalfjild dat yn behear is en brûkt wurdt troch in sportferiening.
Jeverlân
It Jeverlân is it noardlike diel fan it bestjoerike district Friesland en de stêd Wilhelmshaven, yn it noardeasten fan it Eastfryske skiereilân. It Jeverlân skiede him yn 1575 definityf fan it Greefskip Eastfryslân. De Eastfryske Sirksena’s hienen oant 1588 noch in sterke ynfloed yn it Jeverlân, dêrnei waard de stêd definityf ûnderdiel fan it Greefskip Aldenboarch.
Thomas Shepard
Thomas Shepard (Towcester, Northamptonshire, 5 novimber 1605 - Cambridge, Massachusetts, 25 augustus 1649) wie in Amearikaanske puriteinske dûmny en in wichtich persoan in iere koloniale Nij Ingelân.
Syn godsfruchtige mem, Anne Shepherd-Bland, ferstoar doe't er fjouwer jier âld wie en hy hie in swier libben by syn styfmem. Doe't er 10 jier âld wie ferstoar syn heit, William Parmoor Shepard, en op dat stuit wenne er by syn pake en beppe en letter by syn âldere broer, dy't er tankber en heech achte. In skoalmaster puonne syn belangsteling yn de wittenskip oan en dit late der úteinlik ta dat er op 15-jierrige leeftyd nei de Emmanuel-ôfdieling fan de universiteit fan Cambridge gie. Yn syn autobiografy jout er oan dat er yn leech en losbannich libben late, wat him der ta brocht om yn in fjild yn de buert yn gebet te gean en hy doe op dat stuit in begjin fan in bekearingserfaring ûndergie.
Yn 1627 waard er in assistint skoalmaster oan de Earls Colne Grammar School yn Earls Colne yn Essex. Hy waard in dûmny dy't troch syn preken en Puriteinske manieren de lilkens fan de aartsbisskop fan de Tsjerke fan Ingelân, William Laud, opwekte en dêrtroch in preekferbod oplein krige. Nei de dea fan syn âldste soan, gie er yn 1635 út Ingelân wei en gie er, mei syn frou en in jongere soan op in drege reis nei Massachusetts yn it koloniale Amearika ta. Syn frou ferstoar dêrnei en ek syn twadde frou Joanna Hooker (de dochter fan de dûmny Thomas Hooker) en oare bern, hoewol't er dizze erfarings, lykwols net al te maklik, ynpaste yn it ramt fan syn teology.
Omgong fan Frankryk 1904
Rebûlje
In Omgong dy't neffens de Frânske parse ek de lêste wêze soe. It like derop dat de wedstriid, nei it sukses fan de edysje 1903, deroan gean soe oan eigen populariteit. Spitigernôch wiene der yn dizze twadde edysje in tal swierrichheden. Yn it foarste plak gie it dêrby om aksjefierende omwenjenden, omdat de omgong harren nachtrêst fersteure soe (doe waard der ek nachts koerst). Fierders foelen op de Col de la République supporters fan Faure de achterfolgjende Garin lestich, wiene der strjitten dêr't bewust glêsdiggels struid wiene en waard de koers fersteurd troch fjochtpartijen. In fûl swierwaar makke de slotetappe nei it Parc des Princes ûnmooglik.
Túndoarp Baarn
thumb|right|250px| Túndoarp Baarn
Túndoarp is in nijbouwyk fan Baarn. It leit tusken de Iem en de wyk Iemdal VI. De wyk is yn ien kear boud en waard yn 1999 offisjeel iepene. De wyk wurdt yn de folksmûle ek wol Ikeadoarp neamd. De huzen binne ûnder arsjitektuer boud en hawwwe blauwe kezinen en giel stiennen muorren mei brune lagen deryn, lykas yn spekkoeke. It túndoarp is symmetrysk opsetten om in heale fiver hinne. De strjitnammen binne Regenboog, Horizon en Kim.
Jeropeeske Ekonomyske Romte
thumb|right|300px|In kaart mei de dielnimmende lannen oan de Jeropeeske Ekonomyske Romte.
De Jeropeeske Ekonomyske Romte (JER) is in ferdrach tusken de lannen fan de Jeropeeske Uny (JU) en de Jeropeeske Frijhannelassosjaasje (JFA). It ferdrach bestiet sûnt 1 jannewaris 1994. It akkoart moat it frije ferkear fan persoanen, guod, tsjinsten en kapitaal tusken de dielnimmende lannen befoarderje.
De organisaasje ûntstie om't de lannen fan de JFA dy’t net dielnimme oan de Jeropeeske Uny ek profiteare te litten fan it frije ferkear fan persoanen, guod, tsjinsten en kapitaal tusken de lannen fan de Jeropeeske Uny. Hjirfoar moasten wetten fan de Jeropeeske Uny ynfierd wurde yn de lannen fan de JER.
Dielnimmers
De dielnimmers oan it ferdrach binne alle lannen fan de Jeropeeske Uny en trije fan de fjouwer lannen fan de JER, útsein Switserlân. It ferdrach is hjirmei allinnich fan tapassing op Yslân, Noarwegen en Lychtenstein.
Switserlân ûnderhannele mei om diel te nimmen oan it ferdrach, mar de befolking fan it lân liet troch in referindum witte net meidwaan te wollen.
Mülheim (Warstein)
Mülheim is in doarp yn de Kreis Soest yn de Dútske dielsteat Noardryn-Westfalen. It plak makket ûnderdiel út fan de gemeente Warstein. Sûnt 1 oktober 2020 hat Mülheim 846 ynwenners. Mülheim is in twallingdoarp mei Sichtigvor. Hoewol't de tsjerke fan Mülheim op it grûngebiet fan Sichtigvor stiet, is it de karspeltsjerke fan de parochy fan Mülheim, dêr't Sichtigvor op syn bar ta heart. Oant de gemeentlike herfoarming, dy't op 1 jannewaris 1975 fan krêft waard, hearde Mülheim ta de gemeente Allagen yn it distrikt Warstein, dat doe it distrikt Allagen fan de stêd Warstein waard. Dat hong gear mei de oergong fan Arnsberg nei Soest.
Coca-Cola
Coca-Cola is de namme fan in alkoholfrij drinken dat makke is fan sûkersjerp en bestândielen fan kolabeammen, oanfolle mei kafeïne en koalsoergas. Coca-Cola wie it earste Cola-merk. Hjoed-de-dei is Coca-Cola it grutste Cola-merk. De Coca-Cola Company húsmannet yn de Amerikaanske stêd Atlanta, en is de grutste frisdrinkenûndernimming op de wrâld. It 'Coca-Cola logo' is ien fan de bekendste merklogo's en wurdt faak besjoen as it symboal foar de westerske wrâld.
Coca-Cola is útfûn yn 1886 troch de apteker John Pemberton, dy't it drankje as in medisyn en genotmiddel ûntwikkele tsjin ûnder oaren pineholle en wurgens. It idee om it drinken Coca-Cola te neamen komt fan syn sakepartner Frank Robinson. De sierlike letters op de ferpakking fan dit Colamerk binne ek fan Robinson. It logo, de flessen (mei froulike foarmen), de merkstrategy en de drank hawwe der mei-inoar foar soarge dat it merk yn ’e hiele wrâld bekend waard.
The Coca Cola Company
List fan planetoïden 30701-30800
Dit is in list fan planetoïden 30701-30800.
Grimmestein
thumb|right|280px| Grimmestein (2010) thumb|right|280px| Kastiel Grimmestein
Grimmestein is in 18e iuwske dwershûspleats by Baarn op in terp by it fiadukt fan de A1 oer de Iem.
It is ien fan de pear T-pleatsen by Baarn. De T-pleats leit op it Zuidereind (lokaal: Suurend) oan in lange slingerjende dyk lâns de eastlike ouwer fan de Iem. Al yn de 13e iuw binne hjir hofsteën boud op lege terpkes by de rivierbêding. De pleatsen dy't der no steane binne de opfolgers hjirfan. Fan súd nei noard binne dat de Netelenburch, Wolkenberg, Grimmestein, Bloemberg en Zonne. De dyk by it Suurein wie ûnderdiel fan de Grebbeliny. No is it opnomd yn it 5 km lange Netelenburchpaad.
Bewenners
De namme Grimmestein ferwiist nei in ferdwûn kastiel Grimmestein dy't op de eastouwer fan de Iem stien hat. Om 1400 hinne waard Grimmestein foar it earst neamd. Op itselde plak sille grif earder huzen stien hawwe, want der binne potskerven en oare stikken diggelguod fûn út de 13e en 14e iuw. It eardere kastiel soe bewenne west hawwe troch it aadlike laach Nenninck. Om 1400 hinne wurdt in Retger Nenninc fan Grimmerstein neaemd. In Jacob Nenninck van Voorbroeck wie yn 1402 skout fan Amersfoart en yn 1412 maarskalk fan Iemlân en Amersfoart. Grimmestein soe identyk wêze kinne oan dat erve tot Voorbroeck metten steenhuyse inden gerechte van Eembrug. Op in tekening yn museum Museum Flehite yn Amersfoart stiet in stinseftich hûs mei in grêft der omhinne. It bestie út meardere gebouwen en hie oan beide siden fan de yngong in rûne toer. Archeologysk ûndersyk hat gjin útslútsel jûn oer de fraach of dit Grimmestein wie.
It Hearrenfean (gemeente)
It Hearrenfean (Nederlânsk en offisjeel: Heerenveen, Stellingwerfsk: et Vene) is in gemeente yn it suden fan Fryslân, mei ynwenners (, boarne: CBS), wêrfan 30.200 yn de flekke It Hearrenfean sels (1 jannewaris 2017). It hat in gebiet fan 187,76 km², wêrfan 6,9 km² wetter.
Skiednis
Fan 1 jannewaris 1812 oant 1 oktober 1816 bestie der ek in gemeente (eins in mairie) It Hearrenfean, dy't lykwols inkeld de plakken It Hearrenfean en Terbant en de buorskip It Mar omfieme. Yn 1816 waarden de gritenijen Aenjewier en Skoatterlân weroprjochte, dy't foar 1812 ek bestiene en har oarsprong fûnen yn 'e Midsiuwen. Yn 1851 waarden dy beide gritenijen omfoarme ta gemeenten.
Yn 1934 waard de gemeente It Hearrefean foarme troch de fúzje fan Aenjewier en Skoatterlân, wêrby't ek in lyts diel fan Haskerlân tafoege waard, eastlik fan it hjoeddeiske Nijehaske. De trije neamde gemeenten foarmen oant doe ta in trijegemeentepunt yn it plak It Hearrenfean, wat al lange tiid in obstakel foar de pleatslike ûntjouwing wie. thumb|left|280px|Topografyske kaart gemeente It Hearrenfean
By de gemeentlike weryndieling fan 1984 ferlear It Hearrenfean it doarp Nijbrêge oan 'e nije gemeente Skarsterlân. Yn 2014 fûn der op 'e nij in gemeentlike weryndieling plak. Op 1 jannewaris fan dat jier waard de (âlde) gemeente It Hearrenfean wetlik sjoen opheft, wylst dêr mei-iens in nije gemeente It Hearrenfean foar yn 't plak kaam. De nije gemeente kombinearre it grûngebiet fan 'e âlde gemeente mei de doarpen Nijbrêge en Haskerdiken fan it ophefte Skarsterlân en de doarpen Akkrum, Aldeboarn en Nes fan it krektlyk ophefte Boarnsterhim. Dêrmei waard it grûngebiet útwreide fan 140,2 km² nei 187,76 km².
Plakken
It haadplak fan de gemeente is It Hearrenfean, en de oare plakken yn de gemeente binne: Akkrum, Aldeboarn, Aldhoarne, Aldskoat, Bontebok, Gersleat, Haskerdiken, Hoarnstersweach, Jobbegea, Ketlik, De Knipe, Lúnbert, Nes, Mildaam, Nijbrêge, Nijhoarne, Nijskoat, It Oranjewâld, Terbant en Tsjalbert.
Gemeentehûs
Yn 1934 waard Oenemastate gemeentehûs fan It Hearrenfean en yn 1952 waard dit Crackstate. Yn de 1990-er jierren folge nijbou, dat ferbûn waard mei Crackstate. Yn 2007 is it gemeentehûs ferboud.
Omskriuwing
It flek Hearrenfean is yn 1551 ûntstien op it plak dêr't de Skoatterlânske Kompanjonsfeart krúst waard troch de wei nei Oerisel, de wei fan Ljouwert nei Swol. It is woeksen troch it belang fan de feanwinning. Mar hjoed de dei is it faaks it meast ferneamd troch iisstadion Thialf en SK It Hearrenfean mei it Abe Lenstra stadion, dat diel útmakket fan Sportstêd It Hearrenfean.
Taal
Yn de gemeente It Hearrenfean wurdt benammen Frysk sprutsen. Fan âlds út waard der yn it eastlike part fan de gemeente, yn de doarpen Hoarnstersweach en Jobbegea ek Stellingwerfsk sprutsen. Mar hjoed de dei hat noch mar 2% fan de befolking it Stellingwersk as memmetaal. Dêrnjonken hat 53% it Frysk as memmetaal en 38% it Nederlânsk. Stedsk wurdt troch 4% fan de minsken sprutsen wylst 3% fan de ynwenners in útlânske taal as memmetaal hat.
Polityk
De gemeenteried fan It Hearrenfean bestiet út 31 sitten. De útslaggen fan de gemeenteriedsferkiezings binne sûnt 2018:
Braksân
Stee
Eartiids wie it de sânbank dy't foar de Lauwerssee lei dy't ferbining hie mei beide seegatten fan Skier. Sûnt de ôfsluting, en mei't Skier wer grutter waard, is it wantij eastliker te lizzen kaam en binne de rillen ferplakke.
Yn de nije sitewaasje wurdt de namme fral brûkt foar it sân it tichtst by Lauwerseach, beheind troch, tsjin de klok: it Braksânster Gat, de Lytse Sige, it Gat fan Skiermûntseach, it Soal fan Braksân, it Sâltkamper Leech, de Oart, en de Skylknopen.
Waadrinnen
Mei't it sân mei it ûntstean fan Lauwerseach mar likernôch in kilometer mear fan in haven leit, is it mûglik wurden om mei in boatsje waadrinners fan de haven oer te setten op it sân en dan dêr mei in waadrintocht nei Skier te begjinnen. Dit hat foar dat de weromreis mei it fear op it begjinplak weromkomt. Mar it is dêrby ek in oplossing foar it oerstekken fan de rillen om Skier. Ek in tocht dy't op it Grinslanner Waad begjint, moat dochs troch in ril om't de Eilanner Balch en de Grinslanner Balch mei-elkoar ferbûn binne. Troch daalks al oer te stekken nei it Braksân kin de tocht fierders hielendal oer it waad rûn wurde.
Folkert van der Wei
thumb|200px|Folkert van der Wei op de PC fan 2009 Folkert van der Wei (Wytmarsum, 22 july 1980) is in Frysk keatser. Hy wennet yn Wytmarsum.
Keatsen
Folkert keatst al lange tiid yn 'e haadklasse. Hichtepunt yn syn karriere is it winnen fan 'e PC yn 2003, tegearre mei Johannes Dijkstra en Karel Nijman en yn 2009, tegearre mei Gert-Anne van der Bos en Daniël Iseger. Op 'e PC fan 2006 helle hy in tredde priis mei Johan Abma en Bauke van der Graaf. Op de PC fan 2008 ferlear er yn in tige spannende finale nipt mei Gert-Anne van der Bos en Tjitte Bonnema.
Wat keatsen oanbelanget wiene fierders it winnen fan in fôle op de Fan Aismadei yn 2005 en it winnen fan dy dei yn 2001 hichtepunten dêr't er grutsk op is.
Yn 2009 hat Folkert njonken de PC de klassikers (Rengersdei en de Aldehoupartij) in Ljouwert wûn en is er twadde wurden yn ut jierklassement mei 60 punten. Likefolle as de klassemintswinnaar en Daniël Iseger.
It suksesfolle partoer fan Folkert mei Gert-Anne van der Bos en Daniël Iseger falt nei de earste cyclus ien 2010 ut elkoar. Folkert keatst it jier út mei Rutmer van der Meer en Renze Pieter Hiemstra. De PC falt dat jier letterlyk yn ut wetter en se sneuvelje yn de twadde omloop. Letter yn ut seizoen winne se wol alle trije yn Frysk Hynder op de Fan Aismadagen yn Bitgum.
Oars
Neist it keatsen fuotballet Folkert op it fjild en yn de seal. Op it fjild by treddeklasser fuotbalferiening Mulier en yn de seal by haadklasser Exstador. Hy hat al ferskate kampioenskippen behelle en ek hat er it Midwintercup-toernoai op syn namme stean.
1120
Ferstoarn
1120'erne
Folkert van der Wei
Oars
Folkert wennet yn Wytmarsum mei syn frou Tessa van der Wei-Huizenga en harren soan Sem (* 31 maart 2010).
Diabetes
Djiptepunt yn syn karriêre is dat yn 2003 sûkersykte by him konstatearre is. Hy wie lykwols al gau wer warber, en is hieltyd noch by steat in soad te sporten.
Skermjen op de Olympyske Simmerspullen 1932
De Olympyske Simmerspullen 1932, ek wol de Xe Olympiade neamd waarden yn 1932 yn Los Angeles, Feriene Steaten hâlden. It skermjen waard hâlden yn it 160th Regiment State Armory.
Nasjonaal park
In nasjonaal park, soms (benammen op lânkaarten) ôfkoarte ta N.P., is in beskerme natoergebiet.
Omskriuwing
Nasjonale parken binne natoergebieten mei in beskerme status dy't ferliend troch it regear fan in lân (dêrfandinne de term "nasjonaal"). Fan spesifyk hokfoar soarte beskerming sprake is, ferskilt per lân. Nettsjinsteande dat, is it idee efter de oprjochting fan alle nasjonale parken itselde: it behâld fan 'e wylde natoer foar it neislachte en as symboal fan it nasjonaal prestiizje. Oars as in natoerreservaat, dat inkeld foar behearders tagonklik is, kinne nasjonale parken (faak en foar it meastepart) wól troch toeristen besocht wurde. In natoergebiet lykas in nasjonaal park wêrfan't de beskerme status ferliend wurdt troch in legere oerheid, wurdt net in nasjonaal park neamd, mar in steatspark of provinsjaal park. De beskerme status fan in steatspark of provinsjaal park is ornaris beheinder as dy fan in nasjonaal park. Guon gebieten begjinne as in steatspark of provinsjaal park, om letter op te klimmen ta in nasjonaal park as se erkenning krije fan 'e nasjonale oerheid.
It alderearste "publike park of pleziergrûn yn it foardiel en foar it geniet fan 'e minsken" wie it Nasjonaal Park Yellowstone yn 'e Amerikaanske steat Wyoming, dat yn 1872 troch it federaal regear fan 'e Feriene Steaten oprjochte waard. Hoewol't de term "nasjonaal park" foar Yellowstone pas letter yn gebrûk kaam, wie it dat yn 'e praktyk altyd al. It wurdt dêrom algemien beskôge as it âldste nasjonaal park fan 'e wrâld. Yellowstone wie lykwols net it earste natoergebiet mei in beskerme status; dy ear falt ta oan it Wâldreservaat Tobago Main Ridge, oprjochte yn 1776 yn wat no Trinidad en Tobago is, en oan 'e krite om 'e berch de Bogd Chan Uul yn Mongoalje, dêr't yn 1778 it near lein waard op fierdere ûntginning.
Nasjonale parken steane almeast ûnder tafersjoch fan in spesjale oerheidsynstelling dy't de gebieten beheart en soarget dat der gjin fandalisme of streuperij plakfynt. De âldste fan sokke tsjinsten it Parks Canada, de ynstânsje dy't oer de nasjonale parken yn Kanada giet. Dy waard ntl. oprjochte op 19 maaie 1911. Bekender is lykwols de National Park Service fan 'e Feriene Steaten, dy't bestiet sûnt 1916. Yn Nederlân falle guon fan 'e nasjonale parken ûnder Steatsboskbehear, wylst it behear fan oaren útbestege is oan partikuliere natoerbehâldsorganisaasjes, lykas Natuurmonumenten.
In ynternasjonale organisaasje, de Ynternasjonale Uny foar it Behâld fan 'e Natoer (IUCN) en de dêrtroch ynstelde Wrâldkommisje foar Beskerme Gebieten (WCPA) hawwe de term "nasjonaal park" definiëarre as elts gebiet dat foldocht oan 'e kritearia fan harren natoergebieten fan Kategory II. Op basis dêrfan binne der gebieten dy't nasjonaal park neamd wurde, dy't net as sadanich troch de IUCN erkend wurde, wylst der ek gebieten binne dy't net de term "nasjonaal park" yn 'e namme hawwe en dochs wol as sadanich erkend wurde. Sa is it Nasjonaal Park De Everglades yn Floarida neffens de IUCN eins in 'wyldernisgebiet', dat ûnder Kategory Ib falt, wylst it Nasjonaal Park De Fiktoariawetterfal yn Simbabwe eins as 'nasjonaal monumint' ûnder Kategory III falt. Oarsom binne de provinsjale parken en territoriale parken yn 'e provinsjes en territoaria fan Kanada neffens de IUCN-definysje frijwol allegear nasjonale parken. Op basis fan dy kritearia wiene der neffens in telling fan IUCN yn 2006 yn totaal 6.555 nasjonale parken yn 'e wrâld.
Jan Hut
Jan Hut (eins: Jan Hindriks van der Wijk; (Aldhoarne, 1775 - Ljouwert (op it Galgefjild), 5 febrewaris 1803) wie in heidsjer dy't yn 1803 feroardiele waard foar de moard op in kastlein op de Blesse.
Biografy
Om 1800 hinne, yn de tiid fan de Frânske oerhearsking libbet Jan Hut. De earmoede is grut, der is gjin wurk, it folk wurdt strang ûnder de knoet holden. Mar dit folk op de heide by Jobbegea en Skuorregea is fan bûgjen frjemd. It giet dwers tsjin it gesach yn en hellet by rikere lju wat it sels net hat as in soarte Robin Hood. Jan wurdt falsk beskuldige en moat flechtsje. Hy bedarret op de heide fan Aldhoarne en Skuorregea, dêr’t hy opnaam wurdt troch it earme heidefolk fan de Kompenijsters. Mar de eksteur (haad fan de plysje) hellet him op en Jan moat tsjinje yn it leger fan Napoleon. Hy desertearret, komt werom op de heide en set alles yn it wurk om foar syn folk spek en bôle te heljen. Biddeljend mar ek rôvjend.
Mei Matthijs Frearks, Johannes Everts en Ale Harmens brekt Jan yn de nacht fan 27 op 28 desimber 1802 yn by hûs "Op Tronde" ûnder Elslo. Dêr wennet winkelman Sierdt Jans, se naaie út mei bêdeguod en jern. Fan 29 op 30 desimber oerfalt de binde fan Jan Hut, it kafee fan Otte Nieklaas Calle yn Blesdike. It âldere span wurdt swier tramtearre en fêstbûn oan hannen en fuotten. De dieven sette ôf mei fiif swiere sekken mei stellen guod. Yn de moarntiid fan 30 desimber wit de 66-jierrige Jacobje Engberts Dalsma har fuotten los te krijen. Se stroffelt nei de bakker Bearend Gerrits, dêr't har soan Koene (út in earder houlik fan Jacobje) as bakkersfeint is.
Koene Luiten Pit is eksteur en organisearret fuort in dievejacht. Yn dy nacht ferstjert syn styfheit, kastlein Otte oan syn ferwûnings. Op Aldjiersdei ferdiele de dieven it jild en de sieraden yn de keet fan Johannes Meelis. It echtpear Gosse Oenes Kort en Grytsje Durks (ek út de Kompenije) sjogge dit en jouwe it troch oan slachtoffer Jacobje Dalsma dy't justysje ynskeakelt. Op 4 jannewaris wurde trije dieven oppakt: Jan, Johannes en Reinder wurde nei Crackstate brocht. Johannes Everts ('man mei it lamme hantsje') út Bodegraven wit te ûntkommen, der wurdt nea wer wat fan him fernomd. Jan Hut wurdt oerbrocht nei it blokhûs yn Ljouwert en wurdt foar beide ynbraken feroardiele. Op 5 febrewaris 1803 mei Jan moarns ôfskied nimme fan syn frou Geeske Matthijs van der Wijk, dy't ek yn it blokhûs opsluten sit. Om 1300 oere wurdt er ophongen op it Galgefjild. Letter wurde syn maten ek oppakt en wurde ophongen op 22 febrewaris 1803. De beide tipjouwers wurde leanne mei 500 gûne, mar as it jild al gau op is geane se sels út stellen en komme ek yn it gefang.
Hut yn kultuer
Rink van der Velde skreau yn 1989 de roman "Jan Hut".
It faak romantisearre ferhaal is yn 2005 opfierd as Iepenloftspul troch “Ferdivedaasje Jobbegea”, de toanielferienings fan Jobbegea en Hoarstersweach, mei as koar It Sjongfolk, ûnder de titel “Hurd om Hut”. Skriuwer wie Frisius, it ferhaal is bewurke troch Jannie Koopmans en Henk de Haan, de rezjy wie yn hannen fan Jannie Koopmans en Tjibbe de Jong.
Glyseraldehyde
thumb|150px|Glyseraldehyde thumb|150px|3D werjefte fan L-glyseraldehyde Glyseraldehyde (C<SUB>3</SUB>H<SUB>6</SUB>O<SUB>3</SUB>), systematyske namme: 2,3-dihydroksypropanal, is in monosacharide mei trije koalstof atomen en in aldehyde kloft. Yn wetterfrije tastân is glyseraldehyde in wite fêste stof mei in swiete smaak.
Agge Harinxma
Agge Harinxma thoe Sneek (Snits?, ±1360 - dêre?, 1422) wie in Fryske haadling fan Snits.
Troude yn Snits 1402 mei His Riencks Bockema (1375-1412). Se krigen twa bern, Bocke Agges fan Harinxma Thoe Sneek ( 1403 - 1468 ) en Hylck Aggesdr. fan Harinxma Thoe Sneek ( 1405 - ??). Rienck Bockema wie syn skoanheit. Wenne as âlderman op de stins Roedenburch yn Snits.
Kreoalske taal
In kreoalske taal is in pidgintaal dy't as memmetaal sprutsen wurdt. In pidgin is in taal mei in sterk ferienfâldige grammatikale struktuer, in beheind leksikon en in frij lyts skala oan stylfoarmen, dy't ûntstiet as de leden fan twa ûnderling ûnfersteanbere taalmienskippen mei-inoar besykje te kommunisearjen sûnder dat se dêrby har taflecht nimme kinne ta in trêde taal. Soks resultearret yn in mingfoarm fan 'e beide oarspronklike talen, wêrby't dy werombrocht wurde ta in tige simpele foarm. In kreoalske taal ûntstiet as in pidgintaal safolle sprutsen wurdt dat minsken der har bern yn grut begjinne te bringen, en sa'n pidgintaal dus memmetaalsprekkers kriget. Mei't der dan in ferlet ûntstiet ta it útdrukken fan in folle grutter ferskaat oan dingen en nuânses fan dingen, nimt de kompleksiteit fan 'e grammatika en de omfang fan 'e wurdskat yn sokke gefallen navenant ta. Dêrmei ferliest sa'n taal dan de wichtichste skaaimerken fan in pidgintaal.
Kreolisearring en dekreolisearring
It proses fan útwreiding dat mank giet mei de ûntjouwing fan in pidgin ta in kreoalske taal wurdt yn 'e taalkunde kreolisearring of kreolisaasje neamd. In fierdere ûntwikkeling hjit dekreolisearring of dekreolisaasje; dat bart as in gewoane taal (ornaris de offisjele taal yn in lân of regio, op basis wêrfan't de kreoalske taal oarspronklik ûntstien is) sa'n grutte ynfloed op 'e kreoalske taal begjint út te oefenjen dat der in hiel ferskaat oan taalfarianten ûntstiet dy't in stadige oergong fan 'e standerttaal nei de kreoalske taal foarmje. Sa'n stelsel fan oergongsfoarmen wurdt in post-kreoalsk kontinuum neamd, en dêrbinnen kinne trije soarten taalfoarmen identifisearre wurde: it akrolekt (dat it tichtst by de standerttaal stiet en sadwaande ek it measte prestiizje hat); it basilekt (dat it fierst fan 'e standerttaal ôf stiet, mei as gefolch dat derop delsjoen wurdt); en it mesolekt, dat de midden hâldt tusken it akrolekt en it basilekt.
Oarsprong fan 'e hjoeddeiske kreoalske talen
Fanwegen it koloniale ferline fan West-Jeropa, wêryn't in soad Westjeropeeske lannen gebieten yn oare wrâlddielen bemasteren en eksploitearren, binne in protte kreoalske talen foarme op basis fan Westjeropeeske talen as it Ingelsk, it Frânsk, it Spaansk, it Portegeesk en ek it Nederlânsk, mei in beskate (beheinde) ynbring lânseigen talen út it gebiet dêr't sokke kreoalske talen sprutsen wurde of dêr't de sprekkers oarspronklik wei kamen. De kreoalske talen dy't út it Nederlânsk fuortkommen binne, wurde oer it algemien mar amperoan mear sprutsen. Sa is it Negerhollânsk fan 'e Famme-eilannen ûnderwilens útstoarn, krekt as it Skepy Kreoalsk-Nederlânsk fan Guyana en it Jerseynederlânsk fan 'e Amerikaanske steat Nij-Jersey (dat noch oant 1921 sprutsen waard troch ôfstammelingen fan santjinde-iuwske Nederlânske kolonisten). It Berbice Kreoalsk-Nederlânsk fan Guyana wurdt noch wol sprutsen. De wichtichste kreoalske talen, yn 'e Nederlânske kontekst, binne it Surinaamsk-Kreoalsk fan Suriname, dat op basis fan it Ingelsk foarme is, en it Papiamintsk (op basis fan it Portegeesk) fan Arûba, Kurasau en Bonêre.
Aken
300px|thumb|Lokaasje fan Aken yn de Stêderegio Aken
Aken (Dútsk en offisjeel: Aachen, Akensk dialekt: Oche, Frânsk: Aix-la-Chapelle, Latyn: Aquae Granni of Aquisgranum)) is in kringfrije stêd (kreisfreie Stadt) yn de Dútske dielsteat Noardryn-Westfalen. De stêd leit deunby de grins mei Nederlân en Belgje, en sa'n 55 kilometer westlik fan de Dútske stêd Keulen. De stêd is mei likernôch 249.000 ynwenners de trettjinde stêd yn Noardryn-Westfalen en de 28e yn Dútslân
De agglomeraasje fan Aken rikt oer de lânsgrins en hat plakken lykas Vaals en Kerkrade yn Nederlân en Kelmis yn Belgje.