cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Miguel Induráin
Biografy
Yn 1995 wûn de yndertiid net te ferslaan achte Induráin syn fiifde en lêste Omgong fan Frankryk. Yn Duitama, Kolombia waard er wrâldkampioen tiidriden en einige yn'e dykwedstriid twadde efter in oare Spaanske hurdfytser Abraham Olano.
Yn 1997 hold Miguel Induráin op mei profesjoneel hurdfytsen, nei hast 15 jier yn it profpeloton riden te hawwen. Miguel Induráin is eare mei in eigen hurdfytswedstriid, de Gran Premio Miguel Induráin, in wedstriid fan ien dei yn de Spaanske regio Navarra, dy 't alle jierren yn april oer in heuvelich parkoers ferriden wurdt.
Dielname oan grutte omgongen
200px|thumb|right|200px|Miguel Induráin yn 1993
Atmoran
Atmoran is in Fryske trashmetalband oprjochte yn 2013 yn Dokkum. Atmoran begûn ûnder de namme Sackback. Fan 2019 ôf is de band fierder gien ûnder de namme Atmoran. Yn 2019 brocht de band de EP Omen út. Yn 2020 spile Atmoran op 'e online edysje fan it Into the Grave festival.
Perzyske Oarloggen
Earste Perzyske oarloch
right|thumb|300px|Perzyske oarloggen De earste oarloch begûn yn it jier 499 f.Kr. doe de Grykske koloanje yn Ioanje op de westkust fan Lyts-Aazje yn opstân kaam tsjin de Perzen dy't dêr de macht oernommen hienen (sjoch: Ioanyske opstân). De Perzen makken in ein oan de opstân en foelen út wraak Atene oan, dat de opstannelingen stipe hie. Yn 490 f.Kr. einige de striid mei de Slach by Maraton, dêr't de Ateners in oerwinning hellen ûnder lieding van Miltiades.
Twadde Perzyske oarloch
De twadde oarloch bruts út yn 481 f.Kr. doe't it Perzyske leger opnij tsjin de Griken opluts. Nei in fûleindige striid tsjin de Spartanen yn de slach by Termopylee dy't einige mei in oerwinning, waarden de Perzen yn 480 f.Kr. yn de Slach by Salamis troch de Ateners ferslein en litten se yn 479 f.Kr. yn de Slach by Platéa foargoed in nederlaach. Dêrtroch waarden de Ioanyske stêden befrijd fan de Perzyske oerhearsking.
De oarloch tusken Atene en Perzje attere noch in moai hoart troch (oant 448 f.Kr.), mar in protte striid waard der net mear levere.
Grêfskrift
In grêfskrift of epitaaf is in koart gedicht of inkele sinnen dy't wijd binne oan de ferstoarne en op de grêfstien gravearre binne - it liket op in epigram. Meastentiids wurdt de ferstoarne eare mei it grêfskrift. Faak ek wurdt in Bibeltekst op it grêf opnomd, of allinnich de letters R.I.P (Requiescat in pace, Latyn foar 'rêst yn frede').
Grêfskriften wurde yn Fryslân al lang samle. Sa steane se bygelyks yn de Skoalmastersboekjes (1858-1859) en yn Friesche Oudheden en der is in kolleksje R.-baron van Breugel Douglas. Yn de topografyske atlas fan it Frysk Genoatskip steane tekeningen fan A. Martin. Yn de 20e iuw samlen N.J. Waringa, A.L. Heerma van Voss, D.D. Osinga en J. Belonje. De grêfskriften dy't foar bygelyks genealogy, heraldyk, keunsthistoarje en doarpsskiednis fan belang binne wurde samle troch it Genealogysk Wurkferbân fan de Fryske Akademy. Nei 1950 ferskynden al bondels oer Achtkarspelen, It Bilt en Ljouwert Galileeërtsjerke.
Yn novimber 2007 is by útjouwerij Van Wijnen Friezen uit vroeger eeuwen ferskynd. Yn it boek fan mear as 1000 siden wurdt troch auteur Hessel de Walle ûnder oaren in oersjoch jûn fan sa goed as alle grêfskriften út Fryslân fan foar 1811. Op de hiemside fan 'e auteur binne oanfollingen en wizigingen te finen: Friezen uit vroeger eeuwen
Skiednis fan Japan
thumb|[[Samûray fan de Satsuma-clan, sa. 1868-1869, Opname fan Felice Beato]] De skiednis fan Japan is foar in grut part beynfloede troch har geografyske lizzing westlik fan Aazje dêr't it fan skieden waard troch de see. Dat isolemint hat ek it karakter bepaald fan de Japanner dy't gjin kennis nimme koe fan lannen om him hinne. Aziatyske ferwurvenheden as religy, keunst en wittenskippen soenen pas iuwen letter Japan ynkringe.
Paleolitikum
It begjin fan de Japanske skiednis leit yn it tiidrek fan it saneamde Paleolitikum (âlde stientiid) en set útein tusken 100.000 f.Kr. oant 30.000 f.Kr., wannear't it earste stienen ark fûn wurdt. It Paleolitikum einiget ± 12.000 f.Kr., oan de ein fan de iistiid dat oerienkomt mei it begjin fan it Mesolityske Jomontiidrek.
Yn it Neolitikum soargen twa weagen fan ymmigrearjende Aziaten foar in nij bemingen yn de ûntwikkeling fan Japan. Dizze weagen laten ta it ûntstean fan de Jõmon- en de Yayoiminsk, dêr't respektivelik de Ainû en de Japanners fan ôfstamje en dy't dúdlik fan inoar te ûnderskieden kultueren hiene.
Jõmontiidrek
thumb|150px|left|Jōmon pottebakkers ierdewurk [[Tokyo National Museum, Japan.]] It Jõmontiidrek (10.000 f.Kr.-300 f.Kr.) wurdt karakterisearre troch de oanwêzigens fan ierdewurk, mei typyske spiraalfoarmige ornaminten dêr't dizze perioade har namme troch krige. De Jomon hiene it pottebakkerstsjel noch net en bouden harren diggelguod mei spiraalfoarmige klaairôltsjes. De oanwêzigens fan ierdewurk markearet it ferskil mei it Paleolityske tiidrek. Op de Jōmonperdiode folget it Yayoitiidrek, dêr't it karakteristike ferskil de kultivaasje fan rys op wite fjilden is, tegearre mei it gebrûk fan metaal. Om-ende-by 10.000 f.Kr. ferskynt yn Japan foar it earst ierdewurk, dêr't fan fermoede wurdt dat dizze oernommen waard fan it fêstelân (Korea of Mantsjoerije). Yn it lettere Jõmontiidrek, fan likernôch 1.000 f.Kr. waard ek oan lânbou (garst, bokweet en rys) en feefokken (bargen) dien. Yn de 3e iuw f.Kr. laten ynfloeden fan it fêstelân ôf ta de opkomst fan de nije Yayoi-kultuer.
Yayoitiidrek
By de fernijings dy't troch de nijkommers nei Japan brocht waarden hearden metalen ark, Sineeske en Koreaanske munten, it pottebakkerstsjel, de weefkeunst en de wite rysbou. Brûnzen foarwerpen waarden ynearsten ymportearre, mar letter ek lokaal makke. It waard fral foar rituele foarwerpen brûkt: spegels, bellen en wapens dy't te tin wienen om echt brûkt te wurden. Izer waard brûkt foar wapens en lânbou-ark.
Iere skiednis
De tradisjonele Japanske leginden (de Kojiki en Nihongi) sizze dat Japan yn de 7e iuw f.Kr. stifte is troch de foarâlderlike keizer Jimmu Tenno. Beide skriften besteane lykwols út kompilaasjes fan âlde ferhalen dy't mûnling oerlevere binne en begjin 8e iuw op skrift steld en dêrtroch as legindarysk te beskôgen binne. Neffens Sineeske boarnen wie Japan ynearsten in gearfoeging fan talleaze lytse steatsjes dy't yn de 3e iuw troch ien fan de protte Japanske clans op Kyushu ferienige waard.
Fan de 4e iuw ôf is der in protte kontakt mei Korea en wurdt Japan fan dêrút iuwen lang (oant de 8e iuw) hiel bot beynfloede. Yn dy tiid wurdt it Sineeske skrift en it boedisme yntrodusearre. De Japanners, of better sein de bewenners fan it Yamato-ryk, hâlden al ier kontakten mei it keninkryk Paekche.
Yn namme hearske de keizer mar fan de 6e iuw ôf wie it feitlike bewâld yn hannen fan de hofnobelen dêr't ferskate famyljes by sieten dy't ien of inkele iuwen de macht fêsthâlde koene.
Taika-reformaasje en Nara-tiidrek
Under lieding fan Fujiwara Kamatari waarden wichtige feroarings trochfierd nei Sineesk foarbyld. Hy ûntwurp in yngewikkeld sintrale regearingsfoarm dêr't de keizerlike macht sa grut mooglik by waard en dy fan de clans beheind. Troch dizze feroarings dy't lykwols hiel stadich ynfierd waarden, waard Japan ta in sintrale steat herfoarme. Alle privee-eigendom waard ôfskaft en de hiele steat waard eigendom fan de keizer. De adel dy't oant dan ta Japan bestjoerd hie, krige no hege posten yn in nij, útwreide oerheidsapparaat.
Yn dy tiid feroare de keizerlike residinsje en haadstêd hieltyd. Eltse keizer makke him in nije residinsje, en guons hiene mear as ien. Pas yn 710 waard Nara foarfêst haadstêd (it Nara-tiidrek). De machtichste famylje yn dy tiid wie de Fujiwara-famylje, en de keizer wie meastentiids yn harren macht.
It grutte foarbyld Sina wie de grûnslach dêr't Nara op ûntstie. In protte Sineeske begripen en ideeën makken de Japanners har eigen en foarmen it wer nei eigen besit. Ek it Konfusisme sjitte woartel op Japanske boaiem en rekke ynbêde yn de Japanske kultuer.
Heian-tiidrek
Yn de rin fan de tiid kaam de keizer en de machtige hof famyljes hieltyd mear ûnder druk te stean fan boedistyske prysters, en keizer Kammu besleat dêrom syn residinsje opnij te ferlizzen, nei de stêd Heiankyo, it tsjintwurdige Kioto. Dêr ûntwikkele him yn it saneamde Heian-periode (794-1185) in tige ferfine hofkultuer, dêr't de keunsten, yn it besûnder de literatuer, in hichtepunt yn belibben. Yn deselde tiid lit de keizer en syn hofhâlding it bewâld fan it lân meastentiids oer oan legere amtners, wêrtroch de macht stadichoan by de provinsjale gûverneurs kamen te lizzen.
Yn 1072 luts keizer Go-Sanjo him werom yn in boedistysk kleaster. Lykwols bleau hy op de eftergrûn ynfloed útoefenjen op de nije keizer. Sa slagge it him de macht fan de Fujiwara-famylje te brekken, en nei him waard dat in fêste wize fan regearen, dêr't in formeel ôftrêden keizer feitlik de macht by hâlde. Yn betsjutte de ein fan de macht fan de Fujiwara, mar de macht fan oare famyljes út provinsjes naam ta, en de hofhâlding fan de eardere keizer wie faak tige ferskuord troch ynterne politike kwestjes.
De fjouwer sterkste clans wienen de Minamoto-clan, de Taira-clan, de Fujiwara-clan, en de Tachibana-clan. Oan de ein fan de 12e iuw rûn harren ûnderlinge konflikten sa bot op dat in boargerkriich ûntstie dy't bekend stiet as it Hōgeninsidint en de Heiji oarloggen, folge troch de Genpei Kriich. De bekende samûray is in produkt fan dizze tiid. Twa fan dizze famyljes, de Taira en de Minamoto striden derby om de macht. Yn 1160 kamen de Taira as oerwinners út de striid. Hoewol't de Fujiwara formeel harren hege post behâlden, wienen it de Taira dy't troch it beynfloedzjen fan de keizer, it feitlik bewâld hienen. En ek al wie de Minamoto-clan ferslein, hja wiene net ferneatige, en troch in ferbûn te sluten mei de eardere keizer Go-Shirakawa bruts yn 1180 de kriich op 'e nij út. Diskear wûnen de Minamoto wol, en harren lieder, Minamoto Yoritomo krige de titel Shogun. Hy sette in nij polityk systeem útein dêr't de shogun as feodaal hear de macht behearske. It nije systeem soe Japan goed 750 jier behearskje.
Kamakura-perioade en ier Muromachi-tiidrek
Yoritomo waard nei syn dea opfolge as shogun troch syn soannen, mar it die bliken dat de macht fan de Minamoto net bliuwe soe, en nei in skoft kaam de Hojo famylje opsetten. Yn 1274 en 1281 waard Japan bedrige troch in ynvaazje fan de Mongoalen, mar beide kearen kaam in swiere tyfoon de Japanners te help. De Japanners sprekke fan in kamikaze, in godlike wyn. Ut ûndersyk yn 1981, nei restanten dy't fûn binne fan de fleat út 1281, docht lykwols bliken dat dizze skippen destiids rûchwei en hastich boud wienen, en dat der min hout foar brûkt wie, fan soms sels healsliten hout. Guons fan dizze skippen wiene eins net geskikt foar op see, mar allinnich foar op rivieren en dêrtroch tige kwetsber yn de stoarm.
Yn 1333, yn de slach by Kamakura waard de Hojo-clan ferslein troch de yn dy tiid ferbanne keizer Go-Daigo en in ferbûn fan eastlike ridderfamyljes. De Ashikaga-famylje naam de shogun posysje oer dat lykwols net troch de keizer Go-Daigo akseptearre waard. Hy gie fuort út Heiankyo, en beluts in ein súdliker in nije residinsje. De Ashikaga beneamden in oarenien as keizer yn Heiankyo, en fan dat stuit hie Japan twa rivalisearjende keizers, oant 1392 doe't de destiids "súdlike keizer" syn kleem op de troan opjoech.
Ek de Ashikaga ferlearen harren machtsposysje yn de folgjende iuw, en wer bruts in bloedigen machtsstriid út. Op it hichtepunt fan dizze boargerkriich, de saneamde Onin-oarloch, waard troch twa famyljes om de macht yn it shogunaat striden wêrby't tusken 1467 en 1477 Kioto ferwoaste waard. Fan in sintraal bewâld wie doe sawat gjin sprake mear, en de ferskate provinsjale hearskers (daimyo) strieden mei elkoar om de macht. Dat tiidrek stiet bekend as sengoku-jidai, de "iuw fan de stridende provinsjes".
Ienwurding fan Japan
Under Oda Nobunaga (1534-1582), daimyo fan de provinsje Owari begûn de ferieniging fan Japan. Hy fersloech inkele rivalen, stifte in ferbûn mei oaren, yn it bysûnder Tokugawa Ieyasu fan it oanswettende Mikawa. Yn 1568 ferovere hy Kioto en twong de shogun te flechtsjen. De muonts-striders fan Hiei-zan slachtte hy ôf, mar yn 1582 waard hy toch ien fan syn eigen generaals, Akechi Mitsuhide, fermoarde.
Akechi waard ferslaggen troch in oare generaal fan Nobunaga, Toyotomi Hideyoshi. Hideyoshi sette de ferieniging fan Nobunaga troch, mar dêr't Nobunaga brút geweld brûkte, wie Hideyoshi in wiere diplomaat, en wûn de kriich betiden mei simpele drigeminten, sûnder dat mar ien soldaat yn aksje hoegde te kommen.
Neidat Japan harren alhiel oan de keizer en syn regint (Hideyoshi) trou swarre hie, stjoerde Hideyoshi it leger nei Korea. De fjildtocht gong ynearsten mei foarspoed, mar doe't it de grins fan Sina berikte, krige it de Sinezen tsjinoer har, en seis jier kriich levere gjin dúdlike oerwinning op. Nei de dea fan Hideyoshi yn 1598, lutsen de Japanners harren tebek.
Nei Hideyoshi's dea, waard Tokugawa Ieyasu de sterke man fan Japan. Yn de slach by Sekigahara fersloech er de oanhingers fan Hideyori, de soan fan Hideyoshi. En hy waard de nei shogun yn 1603 doe't de lêste Ashikaga-shogun ferstoarn. Hy bleau mar twa jier oan as shogun en liet him troch syn soan opfolgje. Neffens goede Japanske tradysje, hâlde er op de eftergrûn de macht yn hannen. De ienige tsjinstanner dy't oerbleaun wie, wie Toyotomi Hideyori. Ieyasu twong Hideyori werom nei it kastiel fan Osaka, dat er yn 1615 oermastere.
Ieyasu beheinde de macht fan de boedistyske kleasters de daimyo's, en de keizer en syn hofhâlding kamen yn Kioto yn in soarte fan 'gouden finzenskip', wylst it hof fan de shogun nei Edo (it tsjintwurdige Tokio) ferpleatst waard. Dêrmei waard de macht fan de famylje Tokugawa foar mear as twa iuwen besegele.
Kristendom
Yn 1542 sloegen trije Portugezen brek en kamen mei in Sineesk skip op de kust fan Kyushu terjochte. As gau folgen Portugeeske (en letter ek Spaanske, Nederlânske en Ingelske) hannelers, en ek jezuïten-misjonarissen. It kristendom skeat hurd woartel yn Japan, en neffens de misjonarissen wienen der yn 1587 300.000 kristenen yn Japan, fral ûnder de lêgere klassen, mar ek in oantal daimyo's.
Meiji-restauraasje en Meiji-tiidrek
It Japanske isolemint duorre goed 200 jier, oant 1854 doe't de Amerikaanske kaptein Matthew Perry mei in fleat de iepening fan Japan ôftwong. De Japanners wienen bang dat it lân yn hannen falle soe fan de kolonialen. Ek yn it binnenlân wienen der problemen in 1868 waard de macht grepen troch in kloft revolúsjonêren, dy't de keizer yn it sintrum fan de macht werom hawwe woe en in snelle oername fan de westerske technology bepleite, om sa de westerske lannen wjerstân te biede kinnen. Dizze aksje stiet bekend as de Meiji restauraasje.
It keizerlik hof waard fersetten nei Edo en krige de namme Tokio. It beleid yn dy tiid wie derop rjochtsje om Japan sa hurd mooglik militêr en ekonomysk te ûntwikkeljen, en der folge in oantal ekonomyske en sosjale herfoarmingen: frije beropskar, ôfskaffing fan de privileezjes fan de samûray-klasse, belêstingen yn jild yn stee fan natuera, ôfskaffing fan it liifeigenerskip fan boeren, frij grûnbesit en it ynstellen fan de tsjinstplicht. Yn rap tempo waarden steatsbedriuwen kreëare dy't sa gau at se ekonomysk rendabel wienen, privatisearre waarden en de ynfrastruktuer fierder útboud. Japan krige in grûnwet dy't basearre wie op dy fan Dútslân en in nij leger opboud mei help fan Jeropeeske adviseurs.
Japan groeide yn hurd tempo út ta in wrâldmacht, en harren nije ambysjes late ta oarloggen mei Sina (1894-1895) en Ruslân (1904-1905), dêr't it Korea (fan 1910 ôf in Japanske koloanje), Taiwan en oare gebieten by ferovere. Benammen de oerwinning op Ruslân makke yndruk: in "westersk" lân ferslein troch in "kleurd" lân.
Yn de Earste Wrâldkriich ferklearre Japan Dútslân de oarloch, en naam de Dútske besittings yn Sina en de Stille Oseaan yn besit. Yn Fersailles liet Japan him dizze gebieten legitym tawize en naam plak yn de Folkebûn.
Twadde Wrâldkriich
thumb|350px| Grutste omfang fan it Japanske keizerryk yn de Twadde Wrâldkriich Yn de tweintiger en tritiger jierren fan de tweintichste iuw gong it net sa goed mei de Japanske ekonomy. De nasjonalisten kamen oan it bewâld en hienen grûnstoffen nedich dy't se yn Japan net hiene. Yn 1931 feroveret Japan de Sineeske regio Mantsjoerije. It waard in fazalsteat fan Japan en krige de namme Mantsjoekwo. Yn 1937 falt Japan Sina oan en feroveret Peking noch yn datselde jier. Dat is it begjin fan de Twadde Sineesk-Japanske Kriich (1937-1945). Yn 1938 foel Japan in gebiet binnen dat al troch de Sowjetuny kleemd wie, de Sowjets stjoerden in leger en de Japanners waarden ferslein. In jier dêrnei wie der wer in militêr konflikt tusken beide lannen. Diskear teach in Mongoalske kavalery ienheid troch in gebiet dat troch de Sowjetuny en Japan kleemd waard. De Mongoalske kavalery woe syn hynders yn it gebiet weidzje litte. De Japanske leger reage de Mongoalske kavalery fuort. In dei letter kaam it Mongoalske folksleger manmachtich werom, en luts diskear net werom. Yn dizze fûle slach besleat Josef Stalin om it Mongoalske folksleger te helpen. Yn it westen wie de driging fan in Dútske ynvaazje yn Poalen, en Stalin woe foar syn oerlis mei Hitler in foarbyld jaan. It Japanske leger waard troch de Russen ferslein en tekene de neutraliteits-oerienkomst mei de Sowjetuny. thumb|350px| It Japanske Keizerryk yn de Twadde Wrâldkriich op syn grutst.
Yn septimber 1940 tekenen Japan, Nazi-Dútslân en Itaalje in ferdrach om inoar te helpen by in mooglike oanfal. Vichy-Frankryk waard troch Japan en Nazi-Dútslân twongen om Yndo-Sina ôf te stean. Op 7 desimber 1941 falt Japan de Amerikaanske marinehaven Pearl Harbor oan. Doe begûn de Twadde Wrâldkriich foar de Feriene Steaten. Mei fûle faasje feroveren de Japanners grutte dielen fan Súdeast-Azië. Birma, de Filipinen, Yndoneezje, Singapore, Hongkong, Maleizje en in stikmannich eilannen yn de Pasifyske Oseaan waarden troch Japan ferovere. Yn 1944 waard de Feriene Steaten sterker yn it Pasifyske gebiet. Dochs wie der fûleindich ferset fan de Japanners. Yn 1945 foel de Sowjetuny Japan oan. Mei de atoombommen op Hiroshima en Nagasaky, respektivelik 6 en 9 augustus, joech Japan him sûnder betingst oer. Yn it tiidrek 1945-1951 waard Japan troch de alliearden (Amerikaanske troepen) beset. Yn 1947 krige Japan in nije grûnwet. Mei it Fredesferdrach fan San Francisco fan 1951 besloech it nije Japanske grûngebiet fjouwer grutte eilannen: Hokkaido, Honshu, Shikoku en Kyushu. Yn 1951/52 kaam in ein oan de besettingsmacht yn Japan. De alliearden woenen Japan as kapitalistyske bûnsmaat hâlde tsjin de kommunistyske Sina, Noard-Korea en de Sowjetuny. Lykwols bleau Japan nei de Twadde Wrâldkriich by elk konflikt passyf.
Nei-oarlochsk Japan
It nei-oarlochsk Japan, beheine ta har tsjintwurdige grutte, bleau earst ûnder kontrôle fan Amearika oant 1952 doe't it Fredesferdrach fan San Francisco yn wurking trede. Yn dy tiid bloeide de wolfeart wer as gefolch fan in bjusterbaarlik ekonomysk werstel. Japan krige in nije grûnwet oplein dêr't foar de keizer allinnich noch mar in seremoanjele taak yn oerbleau.
De Feriene Steaten dy't yn 1945 op ûntwapening fan Japan stiene, seagen har konfrontearre mei in ekonomysk Sina, Ruslân en Noard-Korea. Japan soe yn dat kader as "kapitalistysk bastion" fungearje moatte, mei Taiwan, de Filipinen, Súd-Fietnam en Súd-Korea. Omdat neffens de grûnwet Japan gjin grut leger hawwe mocht, waard in plysjemacht fan 100.000 man oprjochte. Letter is de grûnwet feroare, en is sprake fan in "selsferdigeningsmacht". Japan soe lykwols ien fan de meast pasifistyske lannen yn de wrâld bliauwe.
Doe't Japan yn 1998 opskrikt waard troch in Noard-Koreaanske test mei in ballistyske raket en de eangst foar in nukleêre raketoanfal út dizze hoeke tanommen is, hat Japan har definsjebelied feroare en stribbet no nei in aktivere rol fan it leger. Sûnt 2005 wurdt Japan konfrontearre mei de groeiende macht fan Sina, Japan har tradisjonele rivaal. Konflikten oer territoriale wetters en oer skiednisboeken dêr't de oarlochsmisdieden fan Japan yn bagatellisearre of ferswijd wurde, driigje de ferhâldings tusken beide lannen te fersiiken.
List fan planetoïden 7101-7200
Dit is in list fan planetoïden 7101-7200.
Frank Dragtenstein
thumb|200px|right| Dragtenstein syn stúdzje oer [[Quassie fan Timotibo]] Rudolf Franklin Dragtenstein (Paramaribo, 9 septimber 1949) is in Surinaamsk-Nederlânsk histoarikus en Surinamist.
Frank Dragtenstein studearre foar ûnderwizer oan de kweekskoalle fan Paramaribo en yn Amsterdam. Nei in stúdzje skiednis yn De Haach wurke hy as learaar skiednis by de Stichting Rotterdams Conservatorium. Dragtenstein studearre Skiednis fan de Oerseeske Ekspânsje/ Koloaniale Skiednis oan de Ryksuniversiteit Leien en de Universiteit fan Utert. Tusken 1990 en 1993 wie er bestjoerslid fan de Stifting Ynstitút ta Befoardering fan de Surinamistyk. Sûnt 2001 is er ûndersiker by it Nationaal Instituut Nederlands Slavernijverleden en erfenis (NiNsee) yn Amsterdam.
Dragtenstein hat him spesjaal talein op de skiednis fan de Surinaamske slavernij, de marronaazje en skiednis fan Afrikanen yn de diaspora. Hy promovearre yn 2002 oan de Universiteit Utrecht op it proefskrift “De ondraaglijke stoutheid der wegloopers”; Marronage en koloniaal beleid in Suriname, 1667-1768. Fierders skreau er tegearre mei Okke ten Hove it boek Manumissies in Suriname, 1832-1863 (1997). Yn 2004 ferskynde “Trouw aan de blanken”, Quassie van Nieuw Timotibo, twist en strijd in de 18de eeuw in Suriname en yn 2009 "Alles voor de vrede", De brieven van Boston Band tussen 1757 en 1763.
Easterskar
It Easterskar is in natoergebiet fan 523 hektare fan iepen wetter, reiden en sompen ûnder Sint-Jânsgea. It gebiet is frij tagonklik, der lizze kuierpaden en lâns de Skarwei stiet in picknickbank.
It leechfeangebiet ûntstie troch de feanterij begjin 19e iuw. It Easterskar waard ferfeante tusken 1850 en 1900. Dêrnei bleau in ôfwikseljend gebiet oer fan frij ûnregelmjittich fergroeven grûnen, útfeante sleatten, mar ek rjochte stripen en petgatten. Nei de feanterij begûn de ferlâning. Yn de 20e iuw waarden ek grutte stikken fan de Sint Jânsgeaster feanpolder ûntgûn. Sa waard yn de sechtiger jierren it Westerskar ûntgûn. Plannen foar ûntginning fan it Easterskar binne doe net trochgien.
Myra Ward
Myra Ward pseudonym fan Myra Sijrier (Tegelen, 23 augustus 1916 - De Haach, 26 juny 1990) wie in Nederlânsk aktrise.
Biografy
Ward waard berne as Myra Sijrier, dochter fan Wilhelmina Louisa Lippens en Willem Hendrik Ward Sijrier, dy't akteur wie yn de Feriene Steaten ûnder de namme Walter Ward. Ward wie de efternamme fan syn mem Catharina. Doe't Myra oan it toaniel gie brûkte se lykas har heit ek beppe har fan.
Ward spile al mei tolve jier har earste toanielrollen. Teffens trede se op yn ballet en by de Fritz Hirsch Operette. Yn 1935 debutearre hja by it Rotterdamsch Hofstad Tooneel fan Cor van der Lugt Melsert yn De Haach. Sy wie troud mei Louis de Bree fan 1941 oant en mei 1949. By it Rotterdamsch Hofstad Tooneel krige se kunde oan har twadde man Paul Steenbergen; sy boasken op 2 oktober 1950). Fan 1946 oant 1949 siet se yn it selskip fan Cor Ruys. Fan 1949 ôf oan wie se ferbûn oan de Haagse Comedie. Se wûn de Theo d'Or yn 1957, de toanielpriis foar de bêste frouljus haadrol. Yn 1973 gie hja tegearre mei har man by de Haachske Komedy wei.
Toaniel
Ward spile yn in protte toanielstikken, ûnder oaren yn Trijntje Cornelis fan Constantijn Huygens, De eerbiedige lichtekooi fan Jean-Paul Sartre, Moortje fan Bredero, Dylan Thomas fan Sidney Michaels, Mooi weer vandaag fan David Storey, Alles over Liefde fan Arthur Schnitzler.
Sy waard trijeris keazen ta bêste aktrise:
Radio
Sy die ek mei oan In Holland staat een huis, it populêre harkspul út de jierren fyftich fan Annie M.G. Schmidt. Sy die de stim fan Dorry, de freondinne fan Rob Doorsnee. Teffens spriek se foar de NCRV in rige mearkes yn dy't útstjoerd waarden ûnder de titel Op bezoek bij Moeder de Gans.
Bundesstraße 72
Tusken de oansluting mei de A1 en Cloppenburg is de B72 útfierd as Kraftfahrstraße mei trije rydstripen. Fan Cloppenburg-Bethen oant Cloppenburg-Bühren as saneamde Gelbe Autobahn. Dat trasee foarmet in foarskot op de mooglike oanlis fan de A34. Dêrnei rint de B72 fierder as twastripewei oant Friesoythe wêrnei't de wei oant de oansluting op de A28 by Filsum wer útfierd is as trijestripewei. Uteinlik einiget de B72 nei inkelde stedstrochkrusings yn Norddeich.
It part tusken de oansluting op de A1 en Cloppenburg-Bühren is ûnderdiel fan de E233.
Bundesautobahn 27
De Bundesautobahn 27 (koartweg A27), ek wol Schnellfischlinie neamd, is in Dútske autosnelwei dy't fan de Noardseekust by Cuxhaven oer Bremen nei Walsrode ferrint, wêr't er oanslút op de A7. Oer de hiele lingte is de A27 ek as E234 nûmere.
thumb|left|upright|''De ein fan de A27 by [[Cuxhaven (stêd)|Cuxhaven.]] Meidat de A27 in ferbining foarmet tusken de havens fan Bremen, Bremerhaven en Cuxhaven wurdt dy in soad brûkt troch it frachtferkear.
De A27 ûntstie yn 'e tritiger jierren, doe't tusken 1933 en 1937 it earste grutte trasee oanlein waard. Fan 'e fyftiger jierren oant 1987 waard de wei oanhâldend yn sawol noardlike as súdlike rjochting ferlinge en ferbettere ta ferfanging fan de B6.
Yn novimber 2005 wie de ferbouwing fan 4 nei 6 rydstroken tusken Bremen-Überseestadt en Bremen-Burglesum (ek wol Blocklandautobahn neamd) klear, om de deiske stromen pindelers opfange te kinnen. Dêrby kaam it sels ta ûnienigens tusken Bremen en it stedsje Osterholz-Scharmbeck omdat troch nike bepaadwizering by de ôfrit Ritterhude-Süd it stedsje net mear op de ôfritboerden stie.
It neamen wurdich is ek de ôfrit Bremen-Sebaldsbrück. Dy leit net, sa't efrwachte wurde soe, yn de buert fan de wyk Sebaldsbrück, mar 5 kilometer der ôf by Bremen-Osterholz. Dat is mei opsetsin dien, om ferwikseling mei Osterholz-Scharmbeck foar te kommen.
François Haverschmidt (1906-1987)
François Haverschmidt (Utert, 21 juny 1906 - Swol, 28 april 1987) wie in Nederlânsk jurist en ornitolooch.
Haverschmidt wie in pakesizzer fan de predikant-dichter François Haverschmidt, dy't ferneamd waard ûnder de skûlnamme Piet Paaltjens. Hy waard grut yn Utert en studearre dêr ek rjochten. Dêrnei gie er oan it wurk by de rjochtbank yn dy stêd en letter wurke er by rjochtbanken yn Haarlim, Heerlen en Ljouwert.
Begjin 1946 waard hy rjochter yn Suriname. Letter waard hy dêr presidint fan it Hof fan Justysje en twaris waarnimmend gûverneur fan Suriname.
Syn wurkjen yn Suriname joech him de kâns om ûndersyk te dwaan nei de hast noch ûnbekende avifauna fan dat lân. Yn 1968, it jier dat er foar syn pinsjoenearring weromkaam yn Nederlân en him yn Ommen nei wenjen sette, kaam it standertwurk oer fûgels yn Suriname út (mei yllustraasjes fan Paul Barruel). Yn 1994 kaam in fannijs hifke ferzje út mei 68 ekstra fûgels, dêr't by de earste printinge noch net fan bekend wie dat sy foarkamen yn Suriname. Oan dy twadde druk hat ek G. F. Mees meidien en der binne nije yllustraasjes fan Inge van Noortwijk oan taheakke.
Midfryske literatuer
It tiidrek fan de Midfryske literatuer, de literatuer yn it Midfrysk, begûn nei it ferskinen fan de lêste Aldfryske teksten, om 1550 hinne. Ornaris wurdt Gysbert Japiks yn dizze perioade op in seldsume hichte steld. Mar oare skriuwers lykas Johannes Hilarides, heit en soan Althuysen (Simen en Jan) en Feike Hiddes van der Ploeg wienen ek tige warber en hawwe fertsjinstlik wurk ôflevere. 'Bestsellers' fan de Midfryske literatuer binne lykwols Wouter in Tialle en Ansk in Houck fan Johan van Hichtum en It libben fan Aagtje Ijsbrants fan Eelke Meinerts. It grutste literêre súkses fan de 18e iuw wie Waatze Gribberts brulloft mei allinnich yn dy iuw al fjouwer werprintingen.
Renêssânse (1550-1640)
thumb|left|200px|[[Jan Jans Starter|J.J. Starter]] De tekenen fan it begjin fan de renêssânse yn Fryslân binne net hiel dúdlik. Guon miene dat de saneamde ‘Alde Druk’ mei 't ‘Freeske Landriucht’ al in hiel betiid teken is. Mei mear wissigens kin wiisd wurde op it lettere wurk fan ien as Reyner Bogerman (ca. 1475 - nei 1566), Dokkumer fan komôf, jurist en histoarikus, stedsskriuwer fan Kampen, dy't om 1550 hinne yn syn ‘Eulogium’ Fryske nammen en hûnderten Fryske rym-sprekwurden joech.
Jacob Vredeman (1558/1559-1621) of Giacomo Vredeman hat ferskillende lyrysk-eroatyske gedichten skreaun. Bysûnder is dat dy gedichten bedoeld wienen om mei in groep te sjen. De gedichten binne yn 1602 útjûn mei muzyk derby. Yn 1614 wurdt in Nederlânsk boek útjûn mei as titel Der oude vrije friesen Spreekwoorden (Sprekwurden fan de âlde frije Friezen) fan Carel Georg van Burmania (±1570-1634). thumb|200px|[[Gysbert Japiks]] Om 1600 hinne dûke twa brulloftsfersen fan dûmny Johan van Hichtum (likernôch 1560 - 1628) op. Hy hold syn identiteit lykwols geheim omdat de tsjerke it sjênre "brulloftsfersen" net mear lije mocht. Syn boek Wouter in Tialle waard wierskynlik yn it jier 1609 publisearre, mei werprintingen yn 1639, 1714, 1826, 1908, 1929, 1939 en 2015. Fan syn boek Ansk in Houck is it krekte publikaasjejier net bekend, mar yn 1639, 1899, 1929, 1935 en 2015 waard it op 'e nij útjûn. Hoewol't de beide wurken yn de eagen fan literatuerkritisy net folle wurdich binne, kinne se troch it grutte oantal werprintingen dochs rekkene wurde ta de klassikers fan 'e Midfryske literatuer.
Jan Jansz. Starter (1593 - 1626) is berne yn Amsterdam mar syn âlden komme út Ingelân. Hy teach nei Ljouwert dêr't hy in eigen boekhannel hie. Starter makke handich gebrûk fan syn Ingelske komôf en brûkte bekende Ingelske melodyen om oer te setten nei it Nederlânsk. Syn Friesche Lusthof (1621) is gruttendiels yn it Nederlânsk skreaun, mar befettet ek in stikmannich Fryske gedichten. Doe't Starter syn Friesche Lusthof ferskynde, wie Japiks 18 jier. Boppedat hie Starter yn syn wurk sjen litten dat it mooglik wie om yn it Frysk te dichtsjen. Mei grutte wierskyn kin steld wurde dat Starter syn wurk ynspiraasje west hat foar Japiks.
Gysbert Japiks - op 'e grins fan Renêssânse & Barok
Gysbert Japiks (1603 - 1666) wie in skoalmaster, soan fan de ûntwerper fan it Boalserter Riedhûs, ferneamd om syn dichtwurk. Yn 1640 ferskynde syn earste boek Friesche Tjerne, in brulloftdicht, dat al it oar fuort yn 't skaad sette soe. Yn 1668, twa jier nei syn dea, ferskynde postúm de Friesche Rymlerye. De twa boeken binne it Fryske wjergea fan de ynternasjonale lûden fan Renêssânse en Barok. De Gysbert Japicxpriis is neamd nei de 17e-iuwske Fryske dichter.
Barok & Klassisisme (1640-1720)
Yn 1686 ferskine twa Frysktalige boeken fan opmerklike skriuwers, ien fan in frou en ien fan in dûmny. Yn de De Bron-Swaan fan Titia Brongersma (likernôch 1660 - 1700) steane Frânske, Nederlânske en fjouwer Fryske teksten. Ds. Vitus Ringers (1660 - 1725) lit datselde jier syn Stichtelijk Sang-Priëel útjaan, dêr't er mei besocht it Fryske ta tsjerklike taal te meitsjen mei trije Fryske psalmen.
Net yn 'e styl fan barok of klassisisme is Waatze Gribbert brulloft dat yn 1701 ferksynde. It is in bewurking fan Dútsk toanielstik. De ynhâld waard letter as 'rûch, leech by de grûn, soms bot en soms smoarch' beskreaun. It hat in protte wei fan oare Europeeske folkskomeedzjes út dy tiid. Mei werprintingen yn 1712, 1733, 1765, 1779, 1809, 1820, 1840 en 2017 soe it suver wol ta de klassikers fan de Midfryske literatuer rekkene wurde kinne.
De lette 18e iuw (1720-1800)
Yn it Frjentsjerter gesin Althuysen waard de leafde foar de Fryske skriuwerij fan heit op soan trochjûn. Simen Althuysen (1690-nei 1757) skreau in soad gelegenheidsdichten en fragminten op út it libben fan de steedhâlder en syn kunde. Syn soan Jan Althuysen (1715-1763) skreau ek gelegenheidsdichten. Heit en soan hawwe de psalmberiming fan Gysbert Japiks ôfmakke. Se folgen de doe gongbere beriming fan de psalms fan Datheen sa't dy doe yn tsjerke songen waarden. Doe't it klear wie, is yn 1755 in bondel fan gedichten, mei as titel Fryske Rymlerije fan de beide Althuysens en fan Gysbert Japiks útkommen. Dêroan tafoege harren beriming fan de 100 psalms mei as titel David my dy oare lofsangen.
Durk Lenige (1722 - 1798) hat yn it tiidrek 1771-1792 sawol yn it Nederlânsk as yn it Frysk skreaun. Syn wurk bestiet út in ferskaat oan gelegenheidsrimen, natoergedichten en hardersfersen. Hy wie de earste dy't de sonnetfoarm brûkte yn Fryslân.
Eelke Meinerts (1732 - 1810) publisearret yn 1779 It libben fan Aagtje Ijsbrants. It ferhaal giet oer in frou dy't harsels tige fatsoenlik achtet en hat in protte krityk op oare froulju. Lykwols is Aagtje in skynhillige dy't oaren wat ferwyt, mar harsels net oan 'e regels hâldt. It boek is werprinte yn 1808, 1827, 1861, 1954 en 2017.
Feike Hiddes van der Ploeg (1736 - 1790) joech tusken 1774 en 1778 mar fjouwer Frysktalige wurken út. Yn 1973 waard it net-újûne wurk fan Van der Ploeg bondele yn 'e Magnus-rige. Om 1780 hinne krige er swierrichheden yn ferbân mei alkoholgebrûk en jildkrapte, letter is hy mooglik opgien yn 'e patriottebeweging.
It krewearjen op it wittenskiplik en literêr mêd fan Everwinus Wassenbergh (1742 - 1826) makke it fannijs opbloeien fan de Fryske literatuer mooglik.
1990
Dit jier makket ûnderdiel út fan it desennium fan 'e 1990-er jierren.
Bundesstraße 5
thumb|Bundesstraße 5 De Bundesstraße 5 is in Dútske Bundesstraße fan de Deenske grins by Süderlügum oe Hamburch en Berlyn nei de Poalske grins by Frankfurt oan de Oder. Dizze wei waard yn 'e rin fan 'e 19e iuw oanlein. It trasee tusken Berlyn en Frankfurt oan de Oder bestie al yn 1803, en yn 1830 kaam it trasee tusken Berlyn en Hamburch ree. Letter waarde de wei út Hamburch wei nei it noarden ta en út Frankfurt oan de Oder ta nei it easten trochlutsen.
De eardere Reichsstraße 5 ferrûn oan 1945 fan Frankfurt (Oder) fierder yn Sileezje oer Crossen an der Oder, Grünberg in Schlesien en Breslau nei de destiidske Dútsk-Poalske grins by Beuthen. thumb|left|200px|Brêge oer de [[Eider (rivier)|Eider by Tönning]]
It besjen wurdich
Yn Sleeswyk-Holstein is de B5 ûnderdiel fan de Grüne Kustenstraße (Griene kustwei) en rint dy sa goed as bylâns de Noardseekust. De stêden Hüsem, Tönning, Friedrichstadt, Heide en Brunsbüttel wurde op dizze rûte oanmerkt as it besjen wurdige stêden. Fierders is der by Brunsbüttel in moai útsicht oer it Noard-Eastseekanaal dy't dêr yn de Elbe útrint.
Meidat de B5 ek dwers roch it sintrum fan Berlyn giet, is dêr ek in soad te sjen. Bygelyks de Siegessäule en de Brandenburger Tor. Tusken dy beide is de Straße des 17. Juni ûnderdiel fan de B5. Yn it eartiidske East-Berlyn binne ûnder oare Unter den Linden en de Karl-Marx-Allee ûnderdiel fan de B5.
Albartus Deketh
Albartus Deketh (Harns, 4 oktober 1796 - De Haach, 3 juny 1857) wie in jurist.
Hy wie in soan fan Petrus Goverts Deketh. Hy ferfolde ferskillende rjochterlike funksjes en waard yn 1841 advokaat-generaal by de Hege Rie.
Deketh wie mei-oprjochter fan it Frysk Genoatskip en skreau Fryske ferzen. Teffens in leafhawwer fan pinningkunde.
Times Like These (liet fan Foo Fighters)
Times Like These is in nûmer dat oarspronklik opnaam is troch Foo Fighters yn 2002 en útbrocht op it fjirde album fan Foo Fighters One by One út itselde jier. Times Like These is it fjirde nûmer op it album en waard op 6 jannewaris 2003 útbrocht as twadde single fan it fjirde album.
Oer it nûmer
Times Like These giet oer de gefoelens fan Dave Grohl yn de trije moanne duorjende ûnderbrekking fan de opnamen fan it album One by One dy't muoisum ferrûnen en de dêrtroch ûntstiene ûnwissigens oer it fuortbestean fan de band.
Dekanten
De Dekanten of Decantae wiene in folk yn prehistoarysk Brittanje, dêr’t wy allinne fan witte omdat hja ienris neamd wurde troch de geograaf Ptolemaeus yn ± 150. Ut syn algemiene beskriuwing fan it folk en de lokaasjes fan de buorstammen kin ôflaat wurde dat harren gebiet oan de westkust fan de Moray Firth, yn de krite fan de Cromarty Firth lei. Ptolemaeus neamt gjin stêden of oare wenplakken yn harren gebiet.
Famyne
Famyne is in Ingelske doommetalband oprjochte yn 2014 yn Canterbury. De band brocht yn 2018 syn debútalbum Famyne út. De teksten fan de band gean benammen oer tsjustere fantasy, en ferdommenis. Yn 2020 spile Famyne op 'e online edysje fan it Into the Grave festival. Famyne hat twa studio-albums útbrocht.
Swiertekrêftslinger
frame|Ofremje m.h.f. himellichem frame|Faasje meitsje m.h.f. himellichem In swiertekrêfsslinger of swiertekrêfttriuw (Ingelsk: gravitational slingshot of gravity assist) is it ferskynsel dat de baan en de faasje fan in interplanetêre romtesonde feroarje kin ûnder ynfloed fan de massa en beweging fan in planeet.
Fan dit fenomeen wurdt gebrûk makke by misjes nei oare planeten yn ús sinnestelsel. Sûnder dit ferskynsel soenen dit soarte reizen technysk anno 2010 net kinne (om't it swiere romteskippen mei in protte brânstof freget). Boppedat soenen ditsoarte misjes te djoer wurde.
Frysk Puzelwurdboek
thumb|150px|right|Frysk Puzelwurdboek It Frysk Puzelwurdboek is in helpmiddel by it oplossen fan Fryske puzels. It ferskynde yn 1992 by de Afûk yn Ljouwert en is gearstald troch Douwe van der Meulen.
It earste diel fan it puzelwurdboek giet út fan de omskriuwings dy't yn puzelopjeften foarkomme. De mooglike oplossings, de 'frege wurden' stean efter de omskriuwing neamd. It giet fan koarte nei lange wurden en jout safolle mooglik synonimen en foarbylden.
It twadde diel fan it wurdboek is in samling wurden dy't it meast frege wurde, oarere neffens rubriken. De rubriken omfetsje underwerpen lykas: Ark en Reau, Dielen fan in boerepleats, Fryske skriuwers, Fryske wetternammen, Manieren fan gean, Plaknammen, Planten en beammen, Poddestuollen, Sûchdieren en folle mear.
It Frysk Puzelwurdboek ( ISBN 90-6273-403-0 ) is yn 2002 ferskynd op CD-rom as Fryske Puzelensyklopedy.
Takodana
Takodana is in fiktive planeet út 'e Star Wars-franchise, dy't yntrodusearre waard yn 'e film Star Wars: Episode VII – The Force Awakens (2015), it earste diel fan 'e Star Wars-ferfolchtrilogy. De namme fan 'e planeet waard betocht troch regisseur J.J. Abrams, op basis fan Takadanobaba, in buert yn Tokio dêr't er ea ris yn in jeugdherberge ferbleaun hie. Takodana makket diel út fan it planetestelsel mei deselde namme, yn 'e sektor Tashtor fan 'e Midrâne fan it Stjerrestelsel. De planeet hat in diameter fan 12.100 km en in omrintiid om 'e stjer Takodana hinne fan 215 dagen, mar hat gjin moannen. It is in wielderich begroeide terrestryske planeet mei in myld klimaat en in grut bioferskaat, dy't foar in oansjenlik part bestiet út útstrutsen tuskenbeiden reinwâld bestruid mei lytseftige marren.
Op Takodana hat him nea yntelligint libben ûntjûn. De planeet hat in befolking fan minder as ien miljoen persoanen, foar it meastepart besteande út Artiodac, Frigosianen, Minsken, Kyuzo en Volpai. De planeet leit op 'e hyperromterûte tusken Chalcedon en Noe'ha'on, tusken de Binnenrâne en de Bûtenrâne fan it Stjerrestelsel. Foar dejingen dy't ûnderweis binne nei de Bûtenrâne is it in lêste priuwke fan beskaving; foar deselden dy't nei de Binnenrâne reizgje, foarmet de wrâld it lêste stikje fan 'e wetteleaze foargrins. Polityk sjoen nimt Takodana tradisjoneel in neutrale posysje yn. Fan gefolgen is de wrâld in taflechtsoard foar sochte kriminelen, smokkelders en ûntdekkingsreizgers.
Tûzenen jierren foarôfgeande oan 'e foarfallen út 'e Skywalker Saga fûn op Takodana in fjildslach tusken de Jedi en de Sith plak. Letter waard op it plak fan it slachfjild in kastiel boud, dat úteinlik yn ferfal reitsje en de lokaasje fan 'e kroech fan Maz Kanata wurde soe. De âldste parten fan it kastiel giene werom op 'e tiid dat Takodana behearske waard troch de Jedi. Yn 'e tiid fan 'e Hege Republyk waard in wraam troch de Nihil, ynfallers fan bûten it Stjerrestelsel, op 'e Jedi-timpel op Takodana ôfslein troch de Jedi-master Sav Malagán. Inkele jierren nei de Grutte Suvering fan 'e Jedi die de Jedi-master Ahsoka Tano Takodana oan, nei't se behelle west hie yn in mislearre opstân tsjin it Galaktysk Keizerryk op 'e moanne Raada. Hja naam yn omtinken om der ûnder te dûken, mar seach dêrfan ôf om't se net genôch oer de planeet wist. Letter brocht Jyn Erso krapoan in jier troch op Takodana, foar't se by it Rebelleferbûn belutsen rekke.
Tritich jier nei de Slach by Endor, wêryn't it Rebelleferbûn it Galaktysk Keizerryk fersloech, besykje Han Solo en Chewbacca Takodana, lykas te sjen yn Star Wars: Episode VII – The Force Awakens. Hja hawwe Rey, Finn en BB-8 by har, dy't op 'e flecht binne foar de Earste Oarder. Solo bringt harren yn kontakt mei Maz Kanata, en Rey ûntdekt yn 'e kelder fan 'e kastielruïne de ljochtsabel fan Luke Skywalker. Al rillegau arrivearje lykwols TIE-jagers en stoarmtroepers fan 'e Earste Oarder ûnder lieding fan 'e Sith-ridder Kylo Ren, dy't warskôge is oer de oanwêzigens fan 'e flechtlingen troch de spionne Bazine Netal. De TIE-jagers meitsje de kastielruïne mei de grûn lyk en nimme Solo-en-dy finzen. In tsjinoanfal fan X-wjukjagers fan it Ferset driuwt de troepen fan 'e Earste Oarder op 'e flecht. Solo-en-dy witte dêrby te ûntsnappen, mar de bewusteleaze Rey wurdt troch Kylo ûntfierd.
List fan planetoïden 43601-43700
Dit is in list fan planetoïden 43601-43700.
Christoffel Pullman
thumb|Christoffel Pullman thumb|Paleis Soestdyk Christoffel Pullman (± 1759 – Baarn, 27 july 1787) wie in Dútsk hiersoldaat dy't omkomd is op syn wacht by Paleis Soestdyk.
Teoretyske natuerkunde
De teoretysk natuerkunde of teoretyske fysika is in ôfdieling yn de natuerkunde dy't him dwaade hâldt mei it foarmjen fan nije natuerkundige teoryen. Dêrmei ûnderskiedet se har fan de eksperimintele natuerkunde, dy't ûnder mear teoryen mei help fan eksperiminten of proeven befêstiget of wjerleit, en de technyske natuerkunde, dy't de bekende natuerkundige wetten tapast yn apparaten, lykas masines, fleantugen, enerzjysintrales ensfh.
Christoffel Pullman
Patriotten en Prinsgesinden
thumb|left|100px| peinje foar de ferdigeners fan Soestdyk Yn de nacht fan 27 july 1787 wie in leger fan sa’n 300 Patriotten, ûnder lieding fan Frederik III Ryngreve fan Salm-Kyrburg op wei nei Paleis Soestdyk. Prins Willem V doarde al in skoft net mear nei Soestdyk ta troch de striid tusken Patriotten en Prinsgesinden yn de regio. Hy hie in detasjemint fan it rezjimint fan Hessen-Darmstadt op it paleis legere om de oarder te beweitsjen. Op paad nei Soestdyk hienen de patriotten al twa wachtposten oermastere, mar by it paleis stjitten se op de grenadier Christoffel Pullman. De patriotten besochten him om te keapjen en him sa syn wapens ôf te nimmen, mar hy andere dêrop: “Ich bin ein ehrlicher Kerl…” (Ik ben in earlik man). Dêrop waard er op it plak sels deasketten. Salm joech hjirop syn patriotten it befel it paleis te plonderjen, mar troch it gewearskot wie de Hessyske brigade wekker wurden, en sûnder tiid te nimmen har oan te klaaien grypten se it gewear en ferdigenen it paleis. De patriotten wienen needsake har werom te lûken, en paleis Soestdyk bleau feilich, ûndanks de skea dy't op it foarplein ôprûn wie.
Teoretyske natuerkunde
Soarten
Der binne rûchwei twa soarten teoryen yn de natuerkunde.
Christoffel Pullman
Beleanning
De ferdedigers fan it paleis waarden dekorearre mei in gouden of sulveren earepeinje foar de Offisieren fan it Rezjimint Hessen-Darmstadt wegens de Ferdigening fan Soestdyk Soestdijk. De widdo fan Christoffel Pullman waard in goed pensjoen tasein.
Teoretyske natuerkunde
Sjoch ek
Physik
Christoffel Pullman
1e Monumint
thumb|175px|Hessysk unifoarm In houten plaat, fjouwerkant, oan de boppekant spits tarinnend, mei op de foarkant in skedel mei in gat yn de foarholle, boppe twa krúste bonken. Yn de midden in plakette mei it opskrift:
It houten monumint is tsjintwurdich te sjen yn it Ryksmuseum te Amsterdam.
2e monumint
Unthuld troch Prinses Juliana un 1937. In brûnzen byld fan de grenadier yn it unifoarm fan Hessen-Darmstadt, mei de finger oan de trekker fan syn gewear, op in stienen sokkel mei dêrop in plakette.
Afrikaner (ko)
thumb|300px|right|Afrikaner De Afrikaner (Afrikaansk: Afrikanerbees) is in lânseigen koweras út Súd-Afrika.
Fan oarsprong is de Afrikaner ko in Bos taurus indicus; it ras is faaks troch de Khoikhoi (Hottentotten) de westkust fan Afrika by del nei it suden brocht. It Europeeske koweras (Bos taurus) hat gjin ynfloed útoefene op de ûntjouwing fan de Afrikaner kij. Al foardat Jan van Riebeeck yn 1652 yn de Kaapkoloanje foet oan wâl sette bestie dêr in stabyl Afrikaansk kobisteras. De earste Europeeske kowerassen waarden dêr earst yn 1706 hinne helle.
It ras hat him stadichoan oanpast oan feroarjende omstannichheden sa as it optsjenjen fan woastinige gebieten en it Afrikaanske tropyske en subtropysk klimaat. De earste Afrikaner kij fan de kolonisten fan de Kaapkoloanje (de Boeren) kaam fan de Khoikhoi. It ras waard suver holden troch boeren yn ôfhandich lizzende plakken yn it binnenlân, sa as Graaff-Reinet, Cradock en Tarkastêd.
Gebrûk
De Khoikhoi en de Boeren brûkten de Afrikaners as fleis- en molkko. De boeren ferbetteren it ras sa dat sy ek gaadlike lûkdieren waarden. It wienen Afrikaner oksen dy't de weinen lutsen fan de Voortrekkers op de Grutte Trek.
Afrikaners binne krusd mei oare rassen dy't yn de Tropen hâlden wurde fanwege harren fruchtberens, guodlikheid en fermogen om fleis oan te setten.
Jacobus Hendrik Pierneef
thumb|Jacobus Hendrik Pierneef
Jacobus Hendrik Pierneef (Pretoria, 13 augustus 1886 - dêre, 4 oktober 1957) wie in Súd-Afrikaansk keunstskilder fan meast lânskippen.
Pierneef wurdt yn it generaal beskôge as ien fan de bêste âlde Súd-Afrikaanske masters. Syn beskiedende skilderstyl wurdt wrâldwiid wurdearre en waard tige beynfloede troch it Súd-Afrikaanske lânskip, dat him syn hiele libben ynspirearje soe. Hy krige tal fan prizen en ûnderskiedings foar syn wurk.
Fakomagen
De Fakomagen (Vacomagi) wienen in folk yn prehistoarysk Brittanje, dêr’t wy alinne fan witte omdat hja ienris neamd wurde troch de geograaf Ptolemaeus yn ± 150. Ut syn algemiene beskriuwing fan dit folk en harren buorstammen kin ôflaat wurde dat harren gebiet de regio om Strathspey hinne wie, mei dat part fan de noardkust fan Skotlân. Ptolemaeus neamd as harren wichtichste plakken 'Bannatia', 'Tamia', 'kamp Pinnata', en 'Tuesis'.
Paralympyske Simmerspullen 1984
De VIIe Paralympyske Simmerspullen waarden yn 1984 hâlden yn Stoke Mandeville (Grut-Brittanje) en New York, (Feriene Steaten).