cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Charles Eastman
Charles Eastman (folút: Charles Alexander Eastman, berne as: Hakadah en hiet letter: Ohíye S’a; by Redwood Falls (Minnesota), 19 febrewaris 1858 – Detroit (Michigan), 8 jannewaris 1939) wie in Amerikaansk dokter, histoarikus, publisist, skriuwer fan koarte ferhalen en aktivist fan etnysk Eastlik Dakota-komôf. Hy bemuoide him mei de polityk en kaam op foar de rjochten fan 'e Yndianen yn 'e Feriene Steaten. Ek stifte er 32 pleatslike ôfdielings fan 'e YMCA en wied er belutsen by de oprjochting fan 'e Amerikaanske paadfinerij. Hy wurdt beskôge as de earste dy't de skiednis en kultuer fan Noard-Amearika beskreau fanút it eachpunt fan 'e Yndianen.
Komôf, jonkheid en oplieding
Charles Eastman waard berne op 19 febrewaris 1858, yn 'e neite fan Redwood Falls, yn 'e steat Minnesota. Hy wie de soan fan Mannich Wjerljocht (Wak’áŋhdi Otá), in folbloed man fan 'e Eastlike Dakota, en Wakháŋtakáwiŋ, in healbloed-frou dy't de blanken Mary Nancy Eastman neamden. (Fan har urf Charles Eastman syn efternamme, mei't de Dakota in matrilineêre kultuer hiene.) Eastman syn beppe oan memmekant wie Stiet Hillich (Wakháŋ Inážiŋwiŋ), de dochter fan 'e Dakota-haadman Wolkeman, dy't yn 1830 mei fyftjin jier troud wie mei de Amerikaanske ofsier en yllústrator Seth Eastman, doe't dy stasjonearre wie te Fort Snelling, by Minneapolis. Koart nei de berte fan harren dochter, waard Eastman yn 1832 oerpleatst en ferklearre er, sa't doedestiden in protte blanke ofsieren dat foar de moade hiene, fan 'e iene op 'e oare dei syn houlik mei Stiet Hillich foar beëinige.
Charles Eastman wie de jongste fan fiif bern, en hie yn 't earstoan de namme Hakadah, wat "Stakkert Neikommerke" betsjut. Neffens de Dakota-tradysje om fan namme te feroarjen by it oergean fan 'e iene nei de oare libbensfaze, naam Eastman letter de namme Ohíye S’a oan (útspr.: [o'hi:je sˀa]), dat "Wint Gauris" betsjut. Under de Dakota-Oarloch fan 1862 rekke de doe fjouwerjierrige Eastman by de rest fan it gesin wei, en syn âldelju tochten dat er yn 'e striid omkommen wie, mar syn beppe Stiet Hillich en har folk hiene him meinommen op harren flecht nei Kanada, dêr't Eastman opgroeide yn 'e provinsje Manitoba. Fyftjin jier letter waard er mei syn heit en syn âldste broer John Eastman weriene yn Súd-Dakota, dêr't se in boerespultsje hiene. Yn neifolging fan syn heit en broer bekearde Eastman him doe ta it kristendom, wêrby't er de namme Charles Alexander Eastman oannaam.
Dêrta oanfitere troch syn heit, gie Eastman nei in missyskoalle en dêrnei nei de middelbere skoalle. Hy learde oan hegeskoallen yn Wiskonsin en Illinois, en studearre yn 1887 ôf oan it Dartmouth Kolleezje yn Hanover, yn Nij-Hampshire. Dêrnei sette er útein mei in stúdzje medisinen oan 'e Universiteit fan Boston, dêr't er yn 1889 ien fan 'e earste Yndianen wie dy't it doktersdiploma hellen.
Karriêre
Nei't er syn stúdzje ôfrûne hie, fûn Eastman wurk as dokter foar it Buro fan Yndiaanske Saken (BIA), earst yn it Pine Ridge Yndianereservaat en letter yn it Crow Creek Yndianereservaat, beide yn Súd-Dakota. Yn Pine Ridge fersoarge er û.m. de oerlibbenen fan it Bloedbad fan Wounded Knee, yn 1890. Letter waard er twongen en jou syn funksje op, mei't men him fiersten tefolle op 'e hân fan 'e Yndianen fûn. Hy besocht doe in priveepraktyk op te setten, mar dat woe him net slagje. Op oanstean fan syn frou begûn er doe de ferhalen op te skriuwen dy't him as bern ferteld wiene, en dêrfan publisearre er it earste pear yn it tydskrift St. Nicholas Magazine, yn 1893 en 1894. Letter waarden syn ferhalen yn in bondel útjûn.
Tusken 1894 en 1898 holp Eastman om 32 Yndiaanske ôfdielings fan 'e YMCA (Kristlike Jongemanneferiening) op te rjochtsjen, wylst er him yn 1899 ynsette om nije learlingen oan te lûken foar de Carlisle Indian Industrial School, in ynternaat foar Yndiaanske bern yn Carlisle, yn Pennsylvania. Dat sette mei-iens syn houlik foar it earst ûnder druk, want syn frou wie fel tsjin op it weiheljen fan Yndiaanske bern út harren eigen kulturele fermidden.
Yn 1902 publisearre Eastman it autobiografyske Indian Boyhood, oer de earste fyftjin jier fan syn libben mank de Dakota. Yn 'e folgjende tweintich jier skreau er nochris tsien boeken, de measten oer de kultuer fan syn eigen folk. Ernest Thompson Seton, foar wa't Easton syn skriuwwurk in boarne fan ynspiraasje wie, naam kontakt mei him op om syn help te freegjen by it opsetten fan in iere paadfinersgroep foar jonges, de Woodcraft Indians. Dêrnei frege de Newyorkske YMCA Seton en Easton om help by it oprjochtsjen fan in skoutinggroep yn 'e stêd. Yn 1910 late Eastman syn kunde oan Seton ta in gearwurking mei dyselde en Daniel Carter Beard, fan 'e Sons of Daniel Boone, in oare iere paadfinersgroep, by it stiftsjen fan 'e lanlike Boy Scouts of America (BSA). Letter wie Eastman mei Luther Gulick ek belutsen by de oprjochting fan 'e Camp Fire Girls, de paadfinerij foar famkes.
Mei syn ferhalen en lêzings oer Yndiaanske ûnderwerpen reizge Eastman de hiele Feriene Steaten ôf. Ek bejoech er him yn 'e polityk, as aktivist op it mêd fan Yndiaanske boargerrjochten. Tusken 1894 en 1896 tsjinne er as lobbyist foar de Dakota yn Washington, D.C., wêrby't er abbekaateftige ferantwurdlikheden op him naam om harren saak te bepeitsjen. Yn 1903 stelde presidint Theodore Roosevelt him oan om 'e Sû (Sioux), dy't foarme wurde troch de Dakota en de Lakota, te helpen by it oannimmen fan efternammen yn 'e Westerske styl, sadat se harren grûnbesit net ferlieze kinne soene troch juridyske ûndúdlikheden oangeande har identiteit. Eastman wie yn 1911 ek ien fan 'e oprjochters fan it Genoatskip fan Amerikaanske Yndianen (SAI), dat oankrong op frijheid en selsbeskikkingsrjocht foar de Yndianen.
Fan 1923 oant 1925 wie Eastman ûnder it regear fan presidint Calvin Coolidge in Yndiaansk ynspekteur. Teffens waard er troch Coolidge útnûge foar in sit yn it Komitee fan 'e Hûndert, in herfoarmingskommisje dy't Amerikaanske federale ynstituten en regeljouwing oangeande de Yndianen trochljochtsje moast. Dat komitee rette in yngeand ûndersyk oan nei alle aspekten fan it libben yn 'e reservaten (sûnenssoarch, ûnderwiis, ekonomy, justysje, boargerrjochten, ensfh.), dat resultearre yn it Meriam-rapport. De befinings en oanrekommandearrings yn dat rapport, dat it earste fan syn soarte wie, tsjinnen yn 'e tritiger jierren as de basis fan Franklin D. Roosevelt syn saneamde New Deal for the Indian, dêr't û.m. de Yndiaanske Reorganisaasjewet fan 1934 ta hearde, dy't de stammen harren selsbestjoer weromjoech.
Yn 1925 wie de reputaasje fan Eastman sa oanwoeksen, dat syn eardere wurkjouwer, it Buro fan Yndiaanske Saken, dêr't er mei spul weirekke wie, by him oankloppe mei de fraach oft er harren helpe koe om út te finen wat der fan 'e ferneamde Yndiaanske frou Sacajawea wurden wie, dy't yn 1804-1806 de romrofte Ekspedysje fan Lewis en Clark nei de westkust ta begelaat hie. Eastman ûndersocht de saak en kaam ta de konklúzje dat hja yn 1884 stoarn wie yn it Wind River Yndianereservaat fan Wyoming. (Op grûn fan dokumintêre oanwizings leauwe hjoeddeiske histoarisy lykwols foar it meastepart dat se al yn 1812 de lêste siken úblazen hat.)
Ferstjerren
Doe't er al op jierren wie, liet Eastman in blokhutte sette oan 'e igge fan 'e Hueronmar, dêr't er de simmers fan syn libbensein trochbrocht. Oerwinterje died er lykwols yn 'e stêd Detroit, yn Michigan, by syn soan Charles Eastman jr. Op 8 jannewaris 1939 kaam er dêr te ferstjerren oan in hertoanfal, yn 'e âlderdom fan 80 jier. Syn frou Elaine oerlibbe him en stoar yn 1953. Se waarden net byinoar begroeven.
Arp Schnitger
Arp Schnitger (Schmalenfleth (Golzwarden) by Braak (Under-Weser), 1648; doopt op 9 july 1648 yn Golzwarden; begroeven op 28 july 1719 yn Neuenfelde (?)) wie ien fan de meast ferneamde oargelbouwers fan syn tiid. Syn wurkgebiet omfieme Noard-Jeropa, dêr't er wol 100 oargels makke. Njonken syn oargelmakkerij yn Hamburch hied er meiwurkers yn filialen tusken Grins en Berlyn om fan dêr út nije oargels te bouwen of âldere ynstruminten te ferbouwen en te restaurearjen. Likernôch 30 ynstruminten fan Schnitger binne bewarre bleaun.
Foarming
Der is net in soad bekend oer de jonkheid en de foarming fan Schnitger. Hy woeks op mei syn bruorren en susters en hat it ambacht fan houtbewurker nei alle gedachten fan syn heit leard (1662-1666). It is wol wis dat er fanôf 1670 yn Glückstadt noardwestlik fan Hamburch as feint de oargelbouwer Berendt Hus (1630-1676) holp, dy't famylje wie. Dêr sil Schnitger yn de jierren 1666–1671 de bou fan oargels leard hawwe. De foltôging yn 1673 fan it oargel foar de St. Cosmae yn Stade, ien fan de wichtichtste barokoargels fan Dútslân, wie de kroan op syn wurk yn dy libbensfaze.
Tige wichtich foar Schnitger wie syn libbenslange freonskip mei de komponist Vincent Lübeck, dy't fan 1674 oant 1702 organist wie yn de St. Cosmae en fan 1702 oant 1740 Schnitger's grutste oargel yn de Hamburger St.-Nikolai-Kirche bespile. Nei de dea fan syn learmaster yn 1676 foltôge Schnitger yn 'e âldens fan 29 jier de nijbou fan it oargel yn de St. Wilhadi yn Stade en liede er op fersyk fan de widdo fan Hus it oargelbedriuw fierder.
Wurkfjild
Schnitger's fakkundigens en keunstsinnigens makke al gau rûnom namme. Ynearsten krige er opdrachten út de omkriten, mar al gau ek út Bremen en Hamburch. Fan 1677 oant 1682 wurke Schnitger yn syn bedriuw yn Stade en boude dêr oan oargels dy't noch by Hus yn opdracht jûn wiene. Dêrnei ferhûze er nei Hamburch en boude dêr fanôf 1681 oan Hamburger tsjerkeoargels. Noch yn itselde jier krige er syn earste grutte opdracht fan de tsjerkeried fan de St.-Nikolai om in oargel mei 67 registers, fjouwer manualen, pedaal en mear as 4000 pipen te bouwen. Dat oargel lei de basis foar de ynternasjonale bekendheid fan Schnitger en wie nei alle gedachten doe it grutste oargel fan 'e wrâld. By in grutte brân yn Hamburch yn 1842 waard it oargel ferneatige. Dêrfoaroer bleau it yn 1689–1693 troch Schnitger ferboude en diels nije oargel fan de Hamburger St. Jacobi bewarre. It hat 60 registers, fjouwer manualen en pedaal en is ien fan de grutste barokoargels dat noch bestiet. Ferneamde komponisten spilen op it oargel, lykas Dieterich Buxtehude, Georg Friedrich Händel en Johann Sebastian Bach.
Wêr't de nei Ingelân, Ruslân, Denemark, en Spanje levere oargels bedarren is net bekend.
Yn 1699 ferlienden de greefskippen Oldenburch en Delmenhorst Schnitger privileezjes foar de oargelbou. De hertogdommem Bremen, Verden en Sleeswyk-Holstein folgen dêrnei. Yn 1708 waard er beneamd ta de keninklike hôfoargelbouwer fan Prusen, in posysje dy't er oant 1714 hold.
Famylje
Schnitger troude yn 1684 mei de keapmansdochter Gertrud Otte (1665–1707). Yn 1693 erfde Schnitger de pleats fan syn skoanheit Hans Otte yn Neuenfelde by Hamburch, dêr't er yn 1705 hinne ferhûze en oant syn dea yn 1719 noch in oargelmakkerij hie. Schnitger waard op 28 july 1719 yn de St.-Pankratius yn Neuenfelde njonken de preekstoel yn it famyljegrêf byset.
Schnitger krige mei syn frou seis bern. Alle fjouwer soannen leine harren ta op it berop fan harren heit, mar allinne twa slaggen der yn om ek nei de dea fan harren heit it wurk fuort te setten. Arp Schnitger junior (1686–1712) boude yn 1710 it oargel yn Weener en krige dêr in frou, mar hy ferstoar al twa jier letter yn Hamburch oan de pest. Hans Schnitger (1688–1708) ferdronk doe't er swom yn 'e Elbe. Johann Jürgen (Georg) Schnitger (* 1690) wurke oan ferskate oargelprojekten mei en wurke in pear jier tegearre mei syn broer Franz Caspar Schnitger oan de oargels yn Swol. Nei 1734 is fan him neat werom te finen. Franz Caspar Schnitger (1693–1729) wurke nei de dea fan syn heit yn 1719 yn Nederlân, û.o. yn Meppel, Alkmaar en Swol oan de bou fan oargels dy't noch jimmeroan bestean. De âldste dochter Agneta libbe mar sân moanne (1685). Syn jongere dochter Catharina (1697–1736) troude trijeris en wenne oant har dea op de pleats yn Neuenfelde.
Schnitger's earste frou ferstoar yn it jier 1707. In pear jier letter troude Schnitger op 'e nij mei de widdo fan in organist, Anna Elisabeth Koch-Dieckmann út Abbehausen (Nedersaksen).
Dea
In ynspannende reis nei Swol yn 'e winter fan 1718-1719, dêr't Schnitger ûnderhannele oer de bou fan in nei oargel, taaste syn sûnens slim oan. Wannear't er krekt ferstoarn is wurdt net dúdlik, mar nei alle gedachten is er net yn Neuenfelde ferstoarn mar yn Itzehoe, dêr't er sûnt 1715 wurke oan de nijbou fan in oargel mei trije manualen en 43 registers. De begraffenis fan Schnitger fûn neffens de tsjerkeregisters fan Neuenfeld op 28 july 1719 plak. Hy waard lykas syn earste frou en in dochter yn it famyljegrêf yn de St. Pankratius fan Neuenfeld byset. Njonken it oargel bleau dêr ek de troch Schnitger boude famyljebank en it troch him beynfloede barokke ynterieur bewarre. It famyljegrêf waard pas yn 1971 wer ûntdutsen. Ta oantinken waard by it grêf in ienfâldige stien yn de flier ynlein.
Wurklist
Yn de list binne alle nijbou-oargels opnommen wêrfan't de registers of it front fan Arp Schnitger bewarre bleaun binne. Ek opnommen is in kar fan ferlern giene of troch nijbou ferfongen oargels.
De grutte fan de ynstruminten wurdt yn de fyfte kolom troch in tal manualen en yn de sechde kolom troch it tal registers oanjûn. In grutte "P" stiet foar in selsstannich pedaal, in lytse "p" foar in oanhongen pedaal.
De kursive tekst jout oan dat it oargel net mear bestiet of allinne noch it front fan Schnitger stamt.
Wearwolf
Namme
It wurd 'wearwolf' is in gearstalling fan twa wurden fan Germaanske oarsprong. 'Wear' betsjut "man" en 'wolf' fansels "wolf", sadat de feitlike betsjutting 'manwolf' is. Ferlykbere wurdfoarmen yn âldere Germaanske talen binne it Angelsaksyske werwulf, it Aldheechdútske Weriuuolf, it Midheechdútske werwolf, it Aldfrankyske *wariwulf en it Aldnoarske varúlfur. (It Frysk Hânwurdboek, dat yn 2008 útkaam, jout de foarm 'wjerwolf', mar dat moat in fersin wêze, mei't it foarheaksel 'wjer-' "tsjin-" betsjut, en dat wurd dus "tsjinwolf" betsjutte soe. Ferskate Fryske skriuwers, wêrûnder Liuwe Westra, de oersetter fan Tolkien syn Master fan Alle Ringen, litte har op dit punt dan ek neat oan it Hânwurdboek gelegen lizze.) In oare beneaming foar in wearwolf is lykantroop. Dat wurd komt fan it Grykske λυκάνθρωπος, lykánthropos, dat gearstald is út λύκος, lykos ("wolf") en ἄνθρωπος, anthrōpos ("minske").
Omskriuwing en wurdearring
Yn 'e folkloare wurdt it bestean fan wearwolven yn 'e regel ferklearre troch in flok of in oandwaning (te witten ien dy't oprûn is troch de byt fan in oare wearwolf). Teffens wurdt dêryn in konneksje lein tusken wearwolven en de folle moanne, wierskynlik fanwegen it leauwe dat wolven nei de folle moanne gûle. Sa ûntstie it idee dat wearwolven by folle moanne, oft se dat no wolle of net, feroarje yn in ferskuorrend bist dat dea en ferdjer sieddet en sels syn freonen net mear weromken en samar deamakket. De oare moarns, as de ynfloed fan 'e folle moanne belunet, feroaret er dan wer werom yn in minske en wit er net mear wat er dien hat. Oan 'e basis hjirfan stiet in oar idee, nammentlik dat de wearwolf gjin ynfloed op syn stalferwikseling útoefenje kin en dat er syn yntellekt ferliest as er syn wolvefoarm oannimt.
Yn 'e moderne literatuer is de bân mei de moanne faak folle losser en kinne wearwolven gauris ek op oare tiden in wolvefoarm oannimme. Fierders kinne se net selden sels bepale wannear't se fan stal feroarje wolle, en nettsjinsteande it feit dat wearwolven yn 'e folkloare altyd ôfskildere wurde as moardsuchtige meunsters, spylje se yn in oansjenlik diel fan 'e hjoeddeistige fantasyliteratuer in helderol. Wearwolven komme bygelyks foar yn 'e Harry Potter-rige fan J.K. Rowling, en spylje de haadrol yn 'e romansearjes Mercy Thompson en Alpha and Omega fan Patricia Briggs. In oar elemint út it eardere byleauwe oangeande wearwolven is dat se net oer sulver kinne soene, en dat se dêrom inkeld mei in sulverne kûgel of in sulveren stekwapen deade wurde kinne soene. Dit tipelsinnige idee wurdt ornaris wol yn syn gehiel troch de moderne fantasy- en horrorliteruer oernommen.
Skiednis
Foarhinne leaude men dat wearwolven echt bestiene; iere boarnen op dat mêd binne Petroanius (27-66) en Gervase fan Tilbury (1150-1228). Dat leauwe ûntjoech him yn 'e Midsiuwen en ûnder de Renêssânse parallel oan it leauwen yn heksen. Yn 'e iere fyftjinde iuw fûnen yn 'e súdwestlike Switserske kantons Wallis en Vaud de earste berjochtings plak fan lju dy't derfan beskuldige waarden wearwolven te wêzen, en yn 'e sechstjinde iuw fersprate dy praktyk him oer hiel Frânsk- en Dútsktalich Jeropa, lykop geand mei de hekseferfolgings, hoewol't de berjochtings fan 'wearwolven' yn oantal mar in fraksje foarmen 'e berjochtings fan 'heksen' yn deselde perioade. De wearwolveferfolgings berikten yn 'e santjinde iuw in hichtepunt en belunen geandewei de achttjinde iuw sterk yn oantal, om tsjin 1800 alhiel op te hâlden.
De alfde-iuwske Wytrussyske foarst Usiaslau fan Polatsk soe neffens It Ferhaal fan Igors Fjildtocht in wearwolf west hawwe, dy't him mei boppeminsklike faasje bewege koe en nachts yn 'e foarm fan in wolf de omkriten fan syn kastiel ûnfeilich makke. Yn 1589 late de rjochtsaak tsjin Peter Stumpp, in Dútske boer en mooglik searjemoardner dy't him oan kannibalisme skuldich makke hawwe soe en troch syn berjochters as wearwolf weiset waard, ta in oansjenlike taname fan sawol de belangstelling foar as de ferfolging fan 'wearwolven'.
Ien fan 'e meast ferneamde wearwolvesaken wie dy fan it Bist fan Gévaudan, dat fan 1764 oant 1767 in skrikbewâld fierde yn 'e eardere súdlike Frânske provinsje Gévaudan (no Lozère). De moarden op mear as hûndert manlju, froulju en bern dy't dêr yn dy snuorje plakfûnen, soene it wurk west hawwe fan in wearwolf, hoewol't moderne wittenskippers ornaris fermoedzje dat der in hiele ridel minske-itende (natuerlike) wolven ferantwurdlik foar wie. Oer it algemien wie de ferfolging fan wearwolven tsjin dy tiid yn Frankryk al ta in ein kommen; yn it Dútsktalige gebiet, en fral yn Beieren en Eastenryk, duorre dy ferfolging lykwols fuort oan fier yn 'e achttjinde iuw. Tsjin 'e ein fan dy iuw waard de wearwolf ynteressant as ûnderwerp fan folkloristyske stúdzjes en it doe opkommende literêre sjenre fan 'e Goatyske roman, de foarrinner fan 'e hjoeddeistige horror.
Patology
De sykte rabiës (hûnsdûmens), docht ek tinken oan it fenomeen 'wearwolf'. Men kin dêr sa siik wurde, dat men der útsjocht as in bist en dêrnjonken ek begjint te âljen en te skombekjen. Yn 'e psychiatry wurdt it ferskynsel dat immen mient dat er in wolf is, mei de term klinyske lykantropy oantsjut.
Kristoffel fan Sichem
Kristoffel fan Sichem (Basel, 1581 - Amsterdam, 1658), wie houtfiker en graveur yn de Gouden Iuw.
Biografy
Neffens de RKD makke er houtfiken fan fermeamde lju lykas ek syn heit, Kristoffel fan Sichem de Aldere die. Hy wie de broer fan Karel Sichem dy't in protte fan syn printen publisearre. Fan Sichem makke ek houtfiken neffens portretten fan foaroansteande keunstners sa as Abraham Bloemaert, Hendrick Goltzius en Maarten van Heemskerck, en oaren. Hy makke dy foar ferkate publikaasjes en bondele en publisearre se dêrnei yn "Der zielen Lust-Hof '.
Johann Frank
Johann Frank (folút Johann Emil Frank; Westerlân, 22 febrewaris 1932 – ?, 19 jannewaris 2023) is in Noardfrysk stedsbesjoerder en oersetter. Hy is hikke en tein te Westerlân op it eilân Sylt, dêr't er ek jierrenlang magistraat wie.
Syn âlden wiene Ludwig Heinrich Frank fan Westerlân en Marie Sofie Momsen fan Horsbel, op it Noardfryske fêstelân. Sadwaande waarden Frank en syn suster Hannelore meartalich grutbrocht, yn in gesin dêr't sawol Sölring, Fêstelânnoardfrysk as Nederdútsk sprutsen waard. Yn 1957 troude er mei Monika Zachariasen en mei har krige er fjouwer soannen, Uwe, Maike, Jens en Corneelis.
Yn 2006 kaam Frank syn oersetting fan 'e fjouwer kanonike evangeeljes yn it Sölring út, ûnder de titel Di Fjuur Evangelien – Matthäus, Markus, Lukas, Johannes: üt dit Nii Testament. Datselde jiers krige er dêr de C.P. Hansen-priis foar.
Booklist
Booklist is in Amerikaansk literêr tydskrift en fakblêd dêr't resinsjes fan boeken en lûd- en bylddragers foar alle leeftiden yn gearbrocht wurde. It is in publikaasje fan 'e American Library Association, en bestiet sûnt 1905. It blêd ferskynt 22 kear yn 't jier, ornaris twa kear yn 'e moanne, behalven yn 'e simmermoannen july en augustus; dan wurdt it mar ien kear útbrocht.
Skiednis
Booklist waard foar it earst yn jannewaris 1905 publisearre om yn in ferlet ûnder Amerikaanske bibletekarissen te foarsjen oan in keaplist fan nij útbrochte boeken mei koarte beskriuwings derby. Yn 't earstoan telden sokke beskriuwings mar in pear sinnen, mar tsjin 'e 1930-er jierren wiene se útwreide ta resinsjes dy't de oangeande boeken faak djipdollend beskôgen.
Yn oktober 1939, in pear wiken nei't yn Jeropa de Twadde Wrâldoarloch útbrutsen wie, publisearre Booklist in behelpsum artikel mei as titel Boeken foar de 'Lange en Kalme Beskôging': Oer de Krisis, de Eftergrûnen Dêrfan en de Gefolgen foar de Feriene Steaten. Dêrmei woe de haadredakteur bewissigje dat bibleteekbesikers sels middenmank in wrâldbrân harren fragen beäntwurde krije koene.
Tsjintwurdich ferskynt Booklist ek online. Behalven in breed skala oan resinsjes fan nij publisearre wurken fan alderhanne sjenres omfiemet it tydskrift no ek listen fan winners fan literatuerprizen. Teffens is it mooglik om jin op te jaan foar beskate nijsbrieven mei noch djipper geande literêre skôgings dy't net yn it blêd sels publisearre wurde.
Losser (bibelsk begryp)
In losser is in bibelsk begryp, dat û.m. neamd wurdt yn Leviticus 25:25-34 en 47-49, mar dat benammentlik bekend is út it boek Ruth, dêr't it yn kombinaasje mei it leviraatshoulik brûkt wurdt. Yn it âlde Israel wie in losser immen dy't bewissigje moast dat syn ferearme famylje wer yn it besit fan harren lân komme koe dat se út earmoede ferkeapje moatten hiene. Sa moast men eigen folk beskermje tsjin útrûpeling troch frjemden.
Koegelwieck (natoergebiet)
Koegelwieck is in dúngebiet en troch Steatsboskbehear beskerme natoergebiet op it waadeilân Skylge benoarden de doarpen Formearum, Lies en Hoarn. It dúngebiet is mear as 400 hektare grut en rint fan in Noardseestrân oant de binnendúnrâne. Koegelwieck wurdt beheard troch Steatsboskbehear.
In grut part fan it gebiet bestiet út drûge dunen mei in fegetaasje fan binten en skieppegers (Festuca filiformis). It noardlike diel fan it gebiet bestiet út in grutte lege delling mei planten as cranberry (Oxycoccus macrocarpos), knopspyts (Schoenus nigricans) en ferskate soarten wylde orchideeën.
In delling yn it súdeasten stiet bekend ûnder de namme Hoarnermiede en waard brûkt troch bewenners foar it weidzjen fan fee. Yn de delling is in grutte fegetaasje fan skieppeklokjes (Gentiana pneumonanthe). In delling yn it súdwesten stiet dy’t bekend is as de Liesingerplak (nei it doarp Lies), wurdt winterdeis brûkt as iisbaan en hat in grut groeiplak fan feanskerm (Apium inundatum). Ek groeie dêr bizesoarten.
It komôf fan de namme Koegelwieck is ûnbekend. Der waard wol miend dat de namme kaam út de tiid fan de Frânske besettingstiid om 1800 hinne.
Jack Cameron
"Jack Cameron" of "Jock Cameron" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:
The 5th Wave (film)
The 5th Wave, ek wol stavere as The Fifth Wave, is in Amerikaanske dystopyske science fiction-aksjefilm dy't spilet yn in post-apokalyptyske wrâld en rjochte is op teenagers. De film datearret fan 2016, en waard regissearre troch J Blakeson, mei yn 'e haadrollen Chloë Grace Moretz, Nick Robinson en Alex Roe. It ferhaal giet oer in bûtenierdske ynvaazje fan 'e Ierde en in famke dat middenmank alle gaos har jongere bruorke besiket te rêden. De film is basearre op 'e roman mei deselde namme foar jongfolwoeksenen, skreaun troch Rick Yancey, dy't yn 2013 publisearre waard. The 5th Wave krige oer it algemien negative resinsjes fan 'e filmkritisy, mar waard yn 'e bioskopen in kommersjeel súkses.
Plot
De sechstjinjierrige Cassie Sullivan, dy't yn in earder libben learlinge oan in middelbere skoalle yn Ohio wie, tsjocht lykme-allinne, bewapene mei in mitrailleur, troch de bosken. Yn in lange flashback wurdt útlein dat in healjier lyn in reuseftich bûtenierdsk romteskip by de Ierde arrivearre is. Elts besykjen fan 'e minskheid om kontakt te lizzen mislearre. Nei tsien dagen lieten de bûtenierdske wêzens, dy't troch de minsken 'de Oaren' neamd wurde, harren 1e Weach op 'e Ierde los: in elektromagnetyske puls dy't foargoed alle elektrisiteitsnetwurken op 'e wrâld útskeakele.
Neitiid folge in 2e Weach, wêrby't de Oaren de geologyske breklinen fan 'e Ierde manipulearren om mei ierdbevings in rige tsûnamys te feroarsaakjen, dy't alle eilannen en kuststêden ferwoastgen. By de 3e Weach pasten de Oaren troch genetyske manipulaasje in fûgelgrypfirus oan ta in sykte dy't ekstreem besmetlik en deadlik wie foar minsken. Dêrnei lieten se it troch fûgels oer de hiele wrâld ferspriede, mei in pandemy as gefolch dy't hûnderten miljoenen slachtoffers easke. Under de deaden wie ek Cassie har mem Lisa, dy't ferpleechkundige wie.
As de pandemy fierhinne útwurke is, ferlitte Cassie, har heit Oliver en har jongere bruorke Sam harren hûs om beskûl te sykjen yn 'e bosken. Dêr jouwe se har by trijehûndert oare oerlibbenen, dy't ferbliuwe yn in âld simmerkamp. Inkele dagen nei harren oankomst dêre riidt der in ienheid fan it Amerikaanske Leger mei wurkjende auto's it kamp binnen. De kommandant fan 'e ienheid, in kolonel Vosch, leit de kampbewenners út dat de Oaren op it punt steane en set útein mei de 4e Weach. Dêrom moat it hiele kamp evakuëarre wurde nei de Loftmachtbasis Wright-Patterson, dêr't de minsken ûnder beskerming fan it leger feilich wêze sille.
Om't der mar in pear âlde skoalbussen beskikber binne foar it ferfier, bepaalt Vosch dat de bern it earst yn feilichheid brocht wurde moatte. De minsken yn it kamp stimme dêr mei tsjinnichheid mei yn. Oliver Sullivan set syn beide bern op 'e bus, mar de jonge Sam ûntdekt nei it ôfskie dat er syn teddybear fergetten is. Hy makket sa'n opskuor dat Cassie wer út 'e bus giet om it ding op te heljen. As se weromkomt, is se krekt op 'e tiid om te sjen hoe't de bus mei har bruorke deryn it kamp útriidt. Se giet dan op 'e siik nei har heit, dy't krekt as alle oare folwoeksenen troch Vosch syn soldaten nei de ytseal ta roppen is. Cassie is fan bûtendoar ôf tsjûge hoe't de soldaten de minsken dêr mei mitrailleurfjoer ôfslachtsje.
Cassie begrypt dan dat de 4e Weach al geande is, mei't net alle wêzens dy't minsken lykje, echte minsken binne. Se ferskûlet har wylst de militêren nei bûten ta komme en fuortride, efter de bussen mei bern oan. As se wis is dat alle Oaren it kamp ferlitten hawwe, komt se foar it ljocht en fynt se tusken de liken fan it bloedbad yn 'e ytseal ek it stoflik omskot fan har heit. Mei in rêchsek mei foarrieden, in mitrailleur dy't se fan ien fan 'e slachtoffers ôfnommen hat en de teddybear fan Sam set Cassie geandefoets troch de bosken ôf nei de Loftmachtbasis Wright-Patterson om har bruorke te rêden.
Underweis moat se in autodyk oerstekke dêr't ferskate minsken deasketten njonken harren fiertugen lizze. Cassie talmet dêr te lang: wurdt troch in slûpskutter yn 'e boppeskonk sketten en falt derhinne. As se likernôch in wike letter wer by bewustwêzen komt, is har skotwûne fersoarge en befynt se har yn in hûs midden yn 'e bosk, dat bewenne wurdt troch in jongeman dy't Evan Walker hjit. Hy hat har libben rêden, mar Cassie fertrout him net. Se besiket te ûntkommen, mar wurdt yn 'e bosk op in hier nei ûntdutsen troch in Oare. Op 'e nij is it Evan dy't har rêdt.
Neitiid stimt er deryn ta om mei har te gean om Sam te rêden, mar as se jûns yn harren kamp oerfallen wurde troch in Oare, deadet Evan dy mei in faasje en krêft dy't dúdlik boppeminsklik is. Hy jout dan ta dat er sels ek ien fan 'e Oaren is, dy't jierren lyn as in slieperagint nei de Ierde ta stjoerd is en dêr syn bewustwêzen opgean litten hat yn dat fan in minsklike gasthear. Der binne folle mear lykas him, en alle slieperaginten hawwe yn Ohio in eigen sône yn 'e bosken tawiisd krigen, dêr't se alle minsken deasjitte dy't se fine kinne. Evan is lykwols fereale rekke op Cassie, wat syn minsklikens reäktivearre hat. Hy kin de ynvaazje no net mear goedkrije en hat besletten him dertsjin oan te kantsjen. Cassie, dy't earder safolle leagens fan him heard hat dat se no net mear wit wat se leauwe moat, wol op eigen manneboet fierder, en Evan lit har gean. Hy warskôget har lykwols foar kolonel Vosch en syn ûnderhearrigen, dy't allegear beset binne fan it bewustwêzen fan ien fan 'e Oaren.
Underwilens wurdt op 'e Loftmachtbasis Wright-Patterson troch sersjant Reznik bedroch en technology ynset om 'e rêden bern wiis te meitsjen dat in protte minsken bûten de basis beset rekke binne troch de Oaren. De bern wurde traind ta bernesoldaten, dy't yndield wurde yn seksjes om bûten de basis de fan Oaren besette minsken te deadzjen. De jonge Sam is yn in seksje pleatst dy't ûnder oanfiering stiet fan Ben Parish, in eardere klasgenoat fan Cassie op wa't se al jierren temûk fereale wie. Ien fan 'e oare leden fan 'e seksje is Ringer, in rûch teenerfanke dat in probleem hat mei te dwaan wat har opdroegen wurdt.
Wylst se op harren earste misje bûten de basis binne, snijt Ringer op in stuit it militêre ymplantaat út har nekke dat se allegear ynjektearre krigen hawwe. Fuortendaliks registrearret de militêre útris fan 'e oare seksjeleden har as in minske dy't troch ien fan 'e Oaren beset is. Ben wit bloedferjitten foar te kommen en ûntdekt troch eksperimintearjen dat it gjin flater yn 'e apparatuer is. Dat betsjut dat Vosch-en-dy de bernesoldaten brûke om echte, net fan Oaren besette minsken te deadzjen. Ben liedt dêrút ôf dat Vosch-en-dy de echte troch Oaren besette minsken binne, en dat de bernesoldaten de 5e Weach binne wêrmei't de Oaren de minskheid foargoed en folslein útrûgje wolle.
List fan planetoïden 89901-90000
Dit is in list fan planetoïden 89901-90000.
The 5th Wave (film)
Plot
Neitiid stjoert Ben syn seksje de bosken yn om te ûntsnappen. In goede die komt no werom om him dwers te sitten, want hy hie de lytse Sam fêstbûn op 'e basis efterlitten om him de earste misje te besparjen. No moat er werom om 'e jonge te rêden. Hy lit him troch Ringer delsjitte sadat it allegear minder fertocht lykje sil, en beart as er troch in helikopter oppikt wurdt dat de rest fan syn seksje sneuvele is. Vosch trapet der lykwols net yn en lit Ben daliks by him bringe as wer op 'e basis weromkeart. Yn harren petear jout er al Ben syn oannames en fermoedens ta.
Underwilens hat Cassie de basis ynfiltrearre troch har oppikke te litten as in nije rekrút. As sersjant Reznik har besiket te yndoktrinearjen sa't se by alle rekruten docht, komt Cassie har oer it mad en deadet har. Neitiid giet se yn Reznik har militêr unifoarm yn 'e basis op 'e siik nei Sam, mar foar't se him fine kin, giet it alaarm ôf om't de basis fan bûtenôf oanfallen wurdt. It blykt Evan Walker te wêzen, dy't mei de iene bom nei de oare de basis systematysk oan it opblazen is. Yn 'e gaos ûntkomt Ben oan Vosch, wêrnei't er op 'e siik nei Sam Cassie tsjin it liif rint. Tegearre witte se de jonge op te spoaren krekt foar't er mei de oare bernesoldaten mei helikopters evakuëarre wurde sil. Mei help fan Ringer ûntsnappe se fan 'e basis foar't dy hielendal de loft yn giet. Underwilens ûntkomt Vosch yn 'e lêste helikopter. Yn 'e bosken wurde Ben, Sam en Ringer weriene mei harren seksje, dêr't Cassie har no ek by jout. De film einiget (as it earste diel fan wat as filmtrilogy bedoeld wie) as Cassie de macht fan hoop beprakkesearret as driuwende krêft foar it oerlibjen fan 'e minskheid.
Produksje
The 5th Wave is basearre op 'e roman foar jongfolwoeksenen The 5th Wave, fan 'e Amerikaanske skriuwer Rick Yancey, út 2013. Al rom foar't dat boek útkaam, yn maart 2012, waarden de filmrjochten op 'e hiele romantrilogy oankocht troch filmstudio Columbia Pictures.
De film waard regissearre troch J Blakeson nei in senario dat skreaun wie troch Susannah Grant, Akiva Goldsman en Jeff Pinkner. As produsinten wiene by it projekt belutsen Graham King, Tobey Maguire, Lynn Harris en Matthew Plouffe foar de studio's Columbia Pictures, GK Films, LStar Capital, Living Films en Material Pictures. Foar de film wie in budget beskikber fan nei skatting $38 oant 54 miljoen. De kamerarezjy wie yn 'e hannen fan Enrique Chediak, wylst de filmmuzyk fersoarge waard troch Henry Jackman.
De opnamen foar The 5th Wave setten op 18 oktober 2014 útein yn Atlanta en einigen op 17 jannewaris 2015. Op 11 jannewaris 2015 gie der om kertier foar fjouweren moarns wat mis by de opname fan in ûntploffing fan in autobus yn sintrum fan Macon (Georgia): de eksploazje wie swierder as ferwachte, mei as resultaat dat mear as fjirtich ruten fan omlizzende gebouwen oan Cotton Avenue sneuvelen. De hiele strjitte siet ûnder de ruotplakken, ferskate plafons sakken derút, winkeletalaazjes waarden ferwoastge en ien gebou rekke yn 'e brân. De studio's seine ta alle skea te fergoedzjen, mar twa en in heal jier letter wiene de reparaasjes noch net foltôge en it wurk dat àl dien wie, bliek ûnder de maat te wêzen.
De distribúsje fan The 5th Wave waard fersoarge troch Sony Pictures Releasing. De premiêre fan 'e film waard ferskate kearen hinne en wer skood, mar úteinlik iepene The 5th Wave op 22 jannewaris 2016 yn 'e Amerikaanske bioskopen. Yn Austraalje, Dútslân en it Midden-Easten draaide er lykwols al fan 14 jannewaris ôf yn 'e bioskopen.
Untfangst
The 5th Wave krige oer it algemien negative resinsjes fan 'e filmkritisy. Neffens Jeffrey M. Anderson fan The San Francisco Examiner wie "eltse draai yn 'e plot en eltse regel dialooch" oernommen út oare films en wie "alles folslein, totaal foarsisber". Hy neamde de Twilight-, de Hunger Games en de Divergent-franchises as foarbylden fan films dêr't The 5th Wave yn syn wurden "materiaal fan stellen" hie. Yn it tydskrift The New Yorker omskreau resinsint Anthony Lane de film as in "marketing-banaliteit yn 'e momkape fan in keunstfoarm", wat neffens him opsomme waard troch it byld fan Cassie dy't har troch de bosk hastiget mei "sawol in mitrailleur as in teddybear." Hy heakke dêr noch oan ta dat it wol liek as wie de film makke troch leden fan 'e Amerikaanske wapenlobby dy't oanhelle wiene mei in Oidipoeskompleks.
Rob Vaux fan 'e Sci Fi Movie Page joech de film ien stjer fan fiif. Neffens him wie de film in nij djiptepunt yn 'e trend om science fiction-films foar jongfolwoeksenen te meitsjen, en wie der in treflike cast mei fergriemd. Yn 'e San Francisco Chronicle skreau Mike LaSalle: "selden faalt in film sa folslein nei't er sa goed begûn is." Yn it tydskrift Variety skreau Eddie Cockrell: "The 5th Wave is yn prinsipe in ridlike post-apokalyptyske, de-wrâld-hinget-derfan-ôf–oerlibbingsskriller" dy't neffens him in "ynnimmend orizjinele draai" joech oan "trendy sjenreklisjees". Hy tekene dêrby lykwols oan dat fans fan it boek "problemen mei wat fuortknipt is" hawwe kinne soene.
Yn 'e krante USA Today joech Brian Truitt in positive resinsje oan 'e film, dy't er omskreau as "in ynnimmende science fiction-ynvaazje" dy't "kreas de ferbylding opstoket fan in nije generaasje fan science fiction-filmnerds." Hy priizge Chloë Grace Moretz en Nick Robinson as haadpersonaazjes dy't "like sterk" wiene. Shannon Harvey fan The West Australian wie ek posityf oer The 5th Wave. Se skreau: "[De film] hat eins in soad pluspunten, fan 'e treflike jonge aktrise Chloë Grace Moretz as it soarte taaie mar brekbere heldinne dat jin oansprekt, oant […] ferskate draaiïngs yn 'e plot." Neffens Michael Patterson fan Moviepilot wie de film in "spannend ferhaal oer oerlibjen".
Op 'e webside Rotten Tomatoes, dy't resinsjes sammelet, hie The 5th Wave in leech goedkarringspersintaazje fan 15%, basearre op 137 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: "Mei effekten dy't net ymposant binne en plotpunten dy't skynber gearfandele binne út eardere dystopyske science fiction-films foar jongfolwoeksenen, fielt The 5th Wave by einbeslút oan as in slop, fan oare films ôflaat gewrimel." Op Metacritic, de wichtichste konkurrint fan Rotten Tomatoes, behelle de film in goedkarringspersintaazje fan 33%, basearre op 30 resinsjes.
Resultaat
The 5th Wave brocht $34,9 miljoen op yn de Feriene Steaten en Kanada, en $75 miljoen yn alle oare lannen en territoaria. Opteld komt dat wrâldwiid út op in totaal fan $109,9 miljoen. Dat betsjut dat de film, mei in budget fan $38 oant 54 miljoen, teminsten $55,9 miljoen winst makke, al moasten dêr de marketingkosten noch fan ôf. Yn de Feriene Steaten ûnderfûn The Fifth Wave yn 'e bioskopen benammen konkurrinsje fan Dirty Grandpa en The Boy. Chloë Grace Moretz waard foar har rol yn The 5th Wave nominearre foar de Teen Choice Award yn de kategory favorite filmaktrise yn in science fiction- of fantasyfilm. De produsinten wiene fan doel om ek de oare beide romans fan Rick Yancey syn trilogy The 5th Wave te ferfilmjen, mar troch de negative ûntfangst fan 'e earste film kaam dat plan stil te lizzen.
Böhmerwold
Namme
It doarp waard foar it earst yn de tsiende iuw as Beddinghem neamd. Dat betsjut "hiem fan Bettinge (Beddinge)". Nei alle gedachten hawwe famyljeleden of dejingen dy't "ta Bette of Bedde hearden" harren dêre nei wenjen setten. Lettere nammen binne Bedmawertha (1409), Bedma hamryk (1447), Bedamewalt (1475) en Bimerwoldt (1599). It efterheaksel -wold yn de namme bestjut sokssawat as greide yn in feangea mei leech beamkeguod.
Skiednis
De yn it tsiende iuw neamde doarp Beddinghem wie mooglik de foargonger fan it hjoeddeistige doarp, dy't foar it earst yn 1409 neamd waard op syn hjoeddeistich plak. It doarp ûntstie nei alle gedachten doe't it fean westlik fan it doarp yn de fjirtjinde iuw oanmakke waard. Bestjoerlik hearde it doarp by it Fryske goa Reiderlân. Yn de lette midsiuwen waarden de bestjoerlike ienheden yn Eastfryslân fannijs yndield en waard Böhmerwold part fan de fâdij Bunde fan it Amt Leerort.
Nei de Slach by Jena yn 1806 waard it Reiderlân op grûn fan Nederlânske oanspraken, út Eastfryslân wei ta it Nederlânske departemint Westeriems yndield. Böhmerwold waard part fan it kanton Jemgum yn it arrondissemint Wynskoat.
De NSDAP wie al rillegau populêr yn Böhmerwold. By de rykspresidintsferkiezings fan 1932 krige Adolf Hitler mear as 70% fan de stimmen.
Dûmny Heinrich Gerhart Bokeloh wie in fûle tsjinstanner fan de nazys en wie part fan de Bekennenden Kirche. Ut Marienchor wei tsjinne er de gemeente Böhmerwold. Nei't er him kritysk utere oer de Dútske ynfal yn Poalen yn 1939 waard er twongen dien te nimmen en waard er arrestearre. Hy waard nei it konsintraasjekamp Oranienburg brocht dêr't er twaenheal jier fêstsiet.
Nei de Twadde Wrâldkriich naam it doarp in bysûnder grut tal flechtelingen út it easten fan Dútslân op, dy't wol mear as 40% fan de befolking útmakken. Dêr falt út op te meitsjen dat Böhmerwold ekonomysk oanloklik wie.
Noardfarder
Natoerterrein
It 650 ha grutte gebiet is in weardefol natoerterrein mei weardefolle pionierfegetaasjes, fochtige dellingen, stowende dunen en mânske sânplaten. De Noardfarder is in Steatsnatoermonumint sûnt 1924. Der komt ien fan de wichtichste populaasjes fan de kaaiblommesoarte Liparis loeselii yn Nederlân foar. Oare seldsume plantesoarten binne brede kaaiblom Epipactis palustris, Parnassia palustris, knopspyts Schoenus nigricans en fleiskleurige orchis Dactylorhiza incarnata.
Böhmerwold
Tsjerke
De tsjerke fan Böhmerwold waard yn 1703 boud. De mei bakstiennen boude tsjerke wie de opfolger fan in earder lyts gebou fan hout en liem. Yn de midsiuwen hearde Böhmerwold tsjerklik ta de proasdij Hatzum yn it bisdom Múnster. Nei de Reformaasje waard de gemeente grifformeard. Sûnt 1936 foarmje Marienchor en Böhmerwold ien tsjerklike gemeente.
Untwikkeling ynwennertal
Böhmerwold is nei Marienchor it lytste doarp yn de gemeente Jemgum. It doarp hat, lykas in soad plattelânsdoarpen yn East-Fryslân, te krijen mei in befolkingsefterútgong.
Noardfarder
Natoerterrein
Foarkommende briedfûgels binne klút, kreuteltsje, bûntbekwilster, wylp en hoannebiter.
Atapaskyske talen
De Atapaskyske talen of Atabaskyske talen foarmje in taalgroep fan 'e Na-Dené-talen, dêr't se fierwei it grutste part fan útmeitsje. Se wurde sprutsen troch in oansjenlik tal Yndiaanske folken yn Alaska, noardwestlik Kanada, it Súdwesten fan 'e Feriene Steaten en by de Pasifyske kust fan Oregon en noardlik Kalifornje lâns. Yn 2010 waard besifere dat it totale taalgebiet fan 'e 44 Atapaskyske talen yn Noard-Amearika 4.022.000 km² bedraacht. Hoewol't de term 'Atapaskysk' noch altyd it meast brûkt wurdt yn 'e taalkunde en de antropology, bestiet der in groeiende trend om ynstee fan Dené-talen te sprekken.
Etymology
De term 'Atapaskysk' komt fan in anglisearre foarm fan 'e namme yn 'e Algonkwynske Kry-taal foar de Atabaskamar, op 'e grins fan 'e Kanadeeske provinsjes Saskatchewan en Alberta. Yn it Kry is dy namme Aδapaska˙w, wat betsjut "dêr't reiden binne, de iene nei de oare". De namme 'Atapaskysk' waard yn 1836 troch de taalkundige Albert Gallatin oan 'e taalgroep jûn, doe't er besocht de Yndiaanske talen fan Noard-Amearika te klassifisearjen. Dêrby joech er ta dat de namme en de taalgroep net folle mei-inoar te krijen hiene, en dat er de namme op willekeurige basis tawiisd hie. De staverings mei in p ('Atapaskysk') en mei in b ('Atabaskysk') komme yn 'e wittenskiplike literatuer frijwol likefolle foar.
Oarsprong
It oarsprongsgebiet fan 'e Atapaskyske taalfamylje is wierskynlik de Delling fan 'e Tanana, yn it eastlik-sintrale part fan Alaska. Troch taalkundich en argeologysk ûndersyk is nammentlik fêststeld dat der in protte oerienkomsten binne tusken de wurdskat fan it Proto-Atapaskysk, de oertaal dêr't alle Atapaskyske talen op weromgeane, en argeologyske fynplakken lykas Upward Sun, Swan Point en Broken Mammoth. De Noardatapaskyske taalgroep omfiemet fierders ek de talen dy't de measte en sterkste taalkundich argayske skaaimerken hawwe, lykas it Kojûkon, it Aatna, it Tanaina en it Dragersk (Carrier).
Talen
De Atapaskyske talen falle útinoar yn trije lytsere taalkloften, te witten de Noardatapaskyske talen yn Alaska en noardwestlik Kanada; de Pasifysk-Atapaskyske talen by de Pasifyske kust fan Oregon en noardlik Kalifornje lâns; en de Súdatapaskyske talen yn it Súdwesten fan 'e Feriene Steaten.
De grutste Atapaskyske taal is it Navaho, út 'e súdlike groep, dat 170.000 sprekkers hat. Ek alle Apache-talen hearre ta de Súdatapaskyske taalgroep, en it Westlik Apache is mei 14.000 sprekkers de op ien nei grutste Atapaskyske taal. Fan 'e oare talen, benammen út 'e Pasifyske groep en de Noardatapaskyske talen út Alaska, ferkeare in protte op it rântsje fan it útstjerren, mei mar inkele hûnderten of sels mar tsientallen sprekkers. It Tsjippewaien, in Noardatapaskyske taal út noardwestlik Kanada, mei 12.000 sprekkers, hat kwa oerflak it grutste taalgebiet fan alle Yndiaanske talen yn Noard-Amearika.
Underferdieling
N.B.: de Noardatapaskyske talen en de Pasifysk-Atapaskyske talen wurde ornaris foar de oersichtlikheid yndield yn ferskate subgroepen, dy't lykwols inkeld op basis fan geografy gearstald binne, en neat sizze oer de ûnderlinge besibskip fan 'e oangeande talen.
James Cameron (betsjuttingsside)
"James Cameron", "Jim Cameron" of "Jimmy Cameron" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:
Sintaur
thumb|Sintaur In sintaur is in figuer út 'e Grykske mytology (âld-gryksk: κένταυρος = kêntaurôs). It is in heal-minske, heal-hynder. Sintauren komme yn in protte âlde mearkes foar, yn guon as tige wyld, yn guon as wiis en fredich.
Ek yn hjoeddeiske teltsjes komme sintauren foar, bygelyks yn 'e boeken fan 'e Harry Potterrige. Dêr komt Harry yn syn earste skoaljier in sintaur tsjin, dy't Firenze hjit. Dat healminsk-healhynder beskermet Harry tsjin in tsjuster figuer yn it wâld by Swiniastate wêrnei't er Harry op syn rêch meinimt en yn feiligens bringt. Wannear't oare sintauren dat sjogge, wurdt de sintaur lykwols útskeld, om't er immen op syn rêch ride lit, as wie er in ryddier. Dat is in direkt motyf út 'e mytology, dêr't dat krekt sa bart.
Ek Dante brûkt yn syn Inferno sintauren út de Grykske mytology.
Domtsjerke fan Siena
De Domtsjerke fan Siena (Italjaansk: Duomo di Siena of Cattedrale di Santa Maria Assunta; Marije-Himelfeartkatedraal) is de goatyske katedraal fan de Italjaanske stêd Siena yn Toskane, Itaalje. De bou fan de katedraal ferfong in âlder gebou en sette tsjin it ein fan de 12e iuw útein. De ryk dekorearre gevel waard yn de 14e iuw foltôge. De tsjerke, ien fan de moaiste foarbylden fan Italjaanske goatyske arsjitektuer, is de sit fan it roomsk-katolike aartbisdom fan Siena-Colle di Val d'Elsa-Montalcino.
Skiednis
Fan de oarspronklikje earste bou is neat bekend. Der wie in 9e-iuwske tsjerke mei in biskoplik paleis op de hjoeddeiske lokaasje. Yn desimber 1058 wie yn dy tsjerke in synoade, dêr't paus Nikolaas II keazen en tsjinpaus Benediktus X ôfset waard. Yn 1196 krige it mitselgild, de Opera di Santa Maria, de opdracht om in nije katedraal te bouwen. It wurk begûn mei de bou fan it hjoeddeiske noardlike en súdlike transept. Mei it naderjen fan de foltôging fan de tsjerke waard fêststeld dat de tsjerke eins te lyts wie foar de groeiende stêd. Besletten waard om fan de foltôge tsjerke de transepten te meitsjen en in hiele nije tsjerke ta te foegjen, dy't mear as twaris sa grut wurde moast. Yn 1339 waard dêr fuort mei útein set, mar der ûnstiene by de útfiering technyske swierrichheden. Doe't der ek noch in útbraak fan de pest folge yn 1348 mei tûzenen deaden yn Siena, waard it wurk oan it ambisjeuze plan dellein. Oan it wurk kaam yn 1355 definityf in ein doe't guon dielen, dy't te nuodlik wiene om stean te bliuwen, wer ôfbrutsen waarden en it âlde plan wer oppakt waard. Fan de net realisearre tsjerke stiet ek tsjintwurdich noch de gevel en de muorre fan it sydskip. De sydbeuk waard letter oerdekt om dêr it Museo dell'Opera dell Duomo yn ûnder te bringen.
It boppediel fan de gevel is suver goatysk en wykt dus ôf fan it ûnderste diel. De mozaïeken yn de trije topgevels binne yn de 19e iuw oanbrocht.