cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Heije Schaper
Nei de oarloch
Schaper troude yn 1942 en krige trije soannen út dat houlik. Ien fan dy soannen is diplomaat en Earste Keamerlid Herman Schaper.
Jousterpiip
thumb|De Jousterpijp yn 1900, sicht op de [[Jousterkaai en dêrefter de 1e Easterkaai]]
De Jousterpiip (of Lytssânerpiip, offisjeel: Jousterpijp) is in eardere wetterpoarte en tsjintwurdich brêge yn de stêd Snits, dy't de oerkrusing foarmet fan de Stêdsgrêft (it Lytssân) en de Jousterkaai.
Dizze wetterpoarte foarme de yngong fan de stêd foar skippen út de rjochting fan De Jouwer. Yn 1764 wie de poarte yn ferfal rekke, wêrnei't dizze hielendal ôfbrutsen waard. Hjirfoar yn it plak waard in stiennen brêge (of piip) boud, dy't boppe izeren leunings en mei stiennen en houten hie.
Yn 2017 is de namme fan de brêge troch de gemeente fêstlein as "Jousterpijp".
Grutte Tsjerke (Wynskoat)
De Grutte Tsjerke (ek: Merkpleintsjerke) is in romanogoatysk tsjerkegebou yn it sintrum fan de Grinslânske stêd Wynskoat. Foar de reformaasje wie de tsjerke oan Sint-Fitus wijd.
Skiednis
De Fitustsjerke waard likernôch yn it lêste fearn fan de 13e iuw boud. De parochy wurdt yn 1482 foar it earst neamd. Yn de Tachtichjierrige Kriich waard it gebou skeind, doe't de Steatsen it yn 1593 brûkten as ferdigeningsbolwurk. Sûnt 1594 is de tsjerke in protestantsk gebou. It grutte tsjerkhôf dêr't de tsjerke op stie waard yn de 19e iuw romme en ynrjochte as it Merkplein fan 'e stêd. De katoliken bouden nei it herstel fan de biskoplike hiërargy letter yn 1880 de neogoatyske Sint-Fitustsjerke.
Wokingham
Wokingham is een plak (town en civil parish) yn it greefskip Berkshire yn Ingelân. De stêd leit yn it distrikt Wokingham, dêr't it ek de haadstêd fan is.
Grutte Tsjerke (Wynskoat)
Skiednis
Sûnt de feroarings yn oare boustilen út lettere tiid troch de restauraasje fan 1905-1907 ferwidere binne troch ryksboumaster C.H. Peters en gemeentearsjitekt Klaas de Grooth, is de hjoeddeiske tsjerke in geef foarbyld fan romanogotyk. De tsjerke is 41 meter, fiif traveeën lang en 8,65 meter breed. Elts travee hat twa smelle spitsbôgefinsters mei oan wjerskanten like hege bline nissen. It koer wurdt omseame troch in rige lytse hagioskopen.
Wokingham
Yn 1219 krige Wokingham merkerjocht.
It plak leit sa'n 53 kilometer eastlik fan Londen.
Natalie Portman
thumb|225px|Natalie Portman op it filmfestival fan Toronto 2009 thumb|225px|Natalie Portman op de premiêre fan [[Black Swan (film)|Black Swan op it Ynternasjonaal filmfestival fan Toronto]]
Grutte Tsjerke (Wynskoat)
Skiednis
De blauwe ôffreding om de twa linebeammen foar de westlike tagong is in jier of wat lyn tafoege. Yn 2012 ûntstie der skeel troch de plannen foar in glêzen útbou op it plak. Om't it jild der net kaam en dan de grifformearde tsjerke ferkocht wurde moast, waard it plan in jier letter wer ynlutsen.
Op 1 jannewaris 2006 fusearre de Herfoarme Gemeente mei de Grifformearde Tsjerke fan Wynskoat. Om mear plak te meitsjen waard de tsjerke yn 2020 ferboud.
Natalie Portman
Natalie Portman, berne as Natalie Hershlag, (Jeruzalim, 9 juny 1981) is in Israelysk-Amerikaansk aktrise. Sy briek yn 1999 ynternasjonaal troch mei har rol as keninginne Padmé Amidala fan Naboo yn 'e Star Wars-film Star Wars: Episode I – The Phantom Menace. Portman kaam yn 2005 yn de beneaming foar in Oscar foar har rol yn de film Closer, dêr't se ûnder oaren in Golden Globe mei wûn. Yn 2010 wûn se in Oscar mei har haadrol yn it balletdrama Black Swan
Grutte Tsjerke (Wynskoat)
Ynterieur
De barokke preekstoel fan Jan Bitter sr. út 1745 mei fykwurk fan Casper Struiwig stie oarspronklik yn de tsjerke fan it ôfbrutsen doarp Oterdum. De preekstoel út 1695 dy't yn de Grutte Tsjerke stie ferhûze al yn 1907 nei de Grutte Tsjerke fan Monnickendam. Tsjin it ein fan de 17e iuw binne nei alle gedachten ek de stiennen ferwulften fan de tsjerke útbrutsen en ferfongen troch in houten plafond. De hjoeddeiske ferwulften binne by de grutte restauraasje yn it begjin fan de 20e iuw ynbrocht. De brânskildere ramen fan de tsjerke binne yn de jierren 1948-1970 ynbrocht en troch Femmy Schilt-Geesink ûntwurpen en makke troch har man Johan Schilt.
Oan de muorren fan it koer steane grêfsarken, wêrfan't de âldste dy fan Gerhardus Wemhof is, dy't pastoar wie en yn de tiid fan de reformaasje oergyng op de nije leare en sa de earste dûmny fan de tsjerke wie. De âlde westlike yngong yn rokokostyl is yn 1772 boud en makke troch B. Coender. Sûnt de restauraasje is de tagongspartij oan de binnenkant ûnder it oargel oanbrocht.
Natalie Portman
'Portman' is har artystenamme, nei har beppes achternamme.
Biografy
Portman is Joadsk, fan Poalsk komôf en waard berne yn Jeruzalem (Israel). Har famylje ferhuze nei Maryland, doe nei Konnetikut en festige har op Long Island. Hja hat ek Hebriuwsk leard.
Grutte Tsjerke (Wynskoat)
Toer
De frijsteande toer stiet 23 meter fierder fan de tsjerke yn de Toerstrjitte. It ûnderste diel datearret nei alle gedachten út de boutiid fan de tsjerke, mar yn de rin fan de tiid waard de toer oant 41 meter ferhege. Eartiids wie de toer bepleistere en sa ûnstie ek de bynamme d'Olle Witte. Yn de toer hingje twa klokken, ien út 1773 en ien út 1826.
By de restauraasje fan de toer yn de jierren 1930-1931 is de brekfallige spits ferfongen troch in achthoekige lantearne mei koepel. Ek krige de toer doe in karriljon fan de Ingelske klokkejitterij Gillett & Johnston út Croydon. It karriljon waard lykwols troch de Dútsers foardere en omraand, mar yn 1947 ferfongen troch in karriljon fan 'e klokkejitterij Van Bergen út Heiligerlee. It karriljon hat 35 klokken, mar wurdt troch besunigings fan de gemeente sûnt niet mear bespile.
Natalie Portman
Biografy
Portman waard ûntdutsen yn in pizzeria doe't sy alve jier wie; in aginte fan Revlon woe har as model hawwe. Mei tolve makke sy har filmdebút yn Luc Bessons film Léon; sy spile dêryn in famke dy't befreone rekket mei in moardner. Dy rol wie it begjin fan in patroan fan it spyljen fan karakters dy't meast tige yntelligint binne en folwoeksen neffens har âldens.
Yn 2004 wûn se de Golden Globe foar har byrol fan Alice yn Closer. Portman krige goede kritiken foar har rol yn Beautiful Girls en spile in byrol yn Everyone Says I Love You. Star Wars-fans kenne har as Padmé Amidala yn de prequels, Star Wars: Episode I – The Phantom Menace, Star Wars: Episode II – Attack of the Clones en Star Wars: Episode III – Revenge of the Sith.
Yn 2007 wie Portman te sjen yn de fideoclip fan de single Dance Tonight fan Paul McCartney. Natalie die ek mei oan de fideoclip fan Devendra Banhart. It lietsje hjitte 'Carmensita.
Portman is fegetaarjer sûnt har achtste. Se is ôfstudearre oan de Universiteit fan Harvard yn psychology (2003). Sy is bekend om har sosjale belutsenens. Yn 2008 waard se útroppen ta de ‘meast miljeufreonlike stjer fan de wrâld’ troch de griene webside Grist.org en op it filmfestival fan Feneesje wûn se itselde jier noch de ‘Movie for Humanity’ award, in priis foar de akteur dy't him yn dat jier it meast posityf ynset hat foar goede doelen. De priis waard foar it earst útrikt yn 2008.
Yn maaie 2008 wie Portman it jongste lid fan de Sjuery fan it 61e Ynternasjonale Filmfestival Cannes.
Nei in pear relaasjes dy't op de non roan binne hat Natalie no ferkearing mei koreograaf Benjamin Millepied dy't hja moete by it filmjen fan Black Swan. Op 27 desimber 2010 waard bekend dat sy harren ferloofd hawwe en dat Portman in bern ferwachtet. Sy is fan doel har bern neffens de Joadske tradysje grut te bringen.
Krassum
thumb|right|300px|Krassum Krassum is in buorskip yn de gemeente Westerkertier yn de provinsje Grinslân.
De buorskip leit justjes besuden Garnwerd oan de wei nei Oostum. It Piterpaad rint der trochhinne. Fanâlds wie Krassum in wierde. De âldste fermelding fan de namme is yn 820. Yn dat jier waarden lannerijen by Krassum skonken oan it kleaster Fulda, in kleaster dat stifte wie troch Bonifatius.
De wierde is, lykas in soad oare, yn de 19e iuw ôfgroeven. De ôfgroeven grûn dy't dêrby frij kaam wie in soad frege produkt foar grûnferbettering, benammen yn de feankoloanjes. Dat ôfgraven barde tige drastysk, oant ûnder it oarspronklike meanfjild. Allinnich op plakken dêr't pleatsen stiene waard de âlde wierde yntakt litten.
In 2005 waard begûn mei it werstel fan de wierde. Dêrby wurdt gebrûk makke fan speesje dy't frij komt by it baggeljen fan de farwegen yn Grinslân. Dat werstel sil inkele jierren duorje.
Emmerdennen
Yn 1918 kaam de bosk yn hannen fan Steatsboskbehear, dy't de bosk sels noch grutter makke. De bosk is 253 bunder grut en wurdt ek wolris "lyts Switserlân" neamd omreden it heuveleftich gea. Hjoed-de-dei leit de boks oan de noardkant en leit suver tusken de wiken fan Emmen yn. Yn de bosk binne in stikmannich kuierpaden.
It Hunebêd D45 is ien fan de tsien hunebêden yn de gemeente Emmen en leit yn Emmerdennen.
Bernedokter
In bernedokter of pediater is in dokter dy't him spesjaal talein hat op de behanneling fan bern. De bernedokter behannelet bern fan de berte ôf oant sy folgroeid binne, dat meast oant sy 16 oant 18 jier binne. De bernedokter behannelet alle oandwanings dêr't net by operearre hoecht te wurden.
In subspesjalisme is neonatology.
Oplieding
Om bernedokter wurde te kinnen moat yn Nederlân earst 6 jier genêskunde studearre wurde oan in universiteit (mei co-assistintskippen) en dêrnei in 5-jierrige oplieding ta bernedokter folge wurde.
Partij foar Unôfhinklikheid fan Porto Riko
thumbnail|50px|left|PIP
De Partij foar ûnôfhinklikheid fan Porto Riko (Spaanks: Partido Independentista Puertorriqueño, PIP) is in politike partij út Porto Riko dy't kampanje fiert foar ûnôfhinklikens fan Porto Riko fan de Feriene Steaten.
It is ien fan de trije wichtichste politike partijen en de op twa nei âldste fan it lân.
Malakka (skiereilân)
frame|right|Lizzing fa it skiereilân Malakka Malakka (ek: Maleisysk skiereilân) is in skiereilân yn Súdeast-Aazje.
It skiereilân is ferdield tusken de steaten:
Foar de súdkust fan it skiereilân lizze de eilânsteat Singapoer en stikmannich Yndonezyske eilannen.
Germaan (fyts)
thumb|Adfertinsje fan Germaan Germaan wie in Nederlânsk fytsmerk, boud fan de NV Rijwielindustrie F. & J. v. Werven út Meppel. It fabryk stie oan de Parallelweg; op dat plak stiet no in appartemintekompleks.
Germaan makke fan 1935 ôf motorfytsen en fytsen mei helpmotor mei Villiers-, ILO- en Sachs-twatakt-motoren fan 49- oant 248 cc.
1949 ferskynde in model mei in Csepel-motor, feitlik in Csepel dy't troch Germaan ynfierd waard en as "Germaan Olympia" ferkocht waard. Jin wekten de yndruk dat de masine yn Meppel boud wie, mar dat pakte ferkeard út. De Csepels wienen nammentlik tige min fan kwaliteit en doe't Germaan yn 1951 sels wer motorfytsen meitsje soe hienen de keapers der gjin betrouwen mear yn. De lêste masines waarden trochferkocht oan Henk Borkhuis yn Grins dy't se ûnder de nammen Arley en Vidson ferkocht. Sadwaande koe er tanklogo's meitsje troch Harley-Davidson stickers te ferknippen.
Healweis de jierren fyftich stoppe Germaan mei de motorfytsproduksje. Fytsen en bromfytsen waarden makke oant 1966; doe gie it merk op yn de Phoenix-Fongers-Germaan kombinaasje. Yn 1970 waard it opkocht troch Batavus.
Sankt Peter-Ording
thumb|Lizzing Sankt Peter-Ording is in gemeente yn de Dútske dielsteat Sleeswyk-Holstein en makket diel út fan it distrikt Noard-Fryslân. Sankt Peter-Ording hat 4093 ynwenners (2010).
De gemeente bestiet út fjouwer plakken: Böhl, Bad, Dorf en Ording.
Furdgum
Op hie Furdgum  ynwenners.
Skiednis
Furdgum leit op de jongste kwelderwâl fan Westergoa. De Hearewei foarme eartiids in rige fan terpen, dy't hjoeddedei troch argrarysk gebrûk foar in grut part ôfflakke binne, mar der binne noch njoggen terpen fanôf it krúspunt Camstrawei/Hearewei te werkennen. Ut fynsten hat bliken dien dat sûnt de earste iuwen fan jiertelling it plak al bewenne waard en dat de bewenners sûnt de 5e of 6e iuw, wis de 7e iuw, al ikkerbou útoefenen. De terp fan Furdgum waard yn de iere midsiuwen opsmiten en sa'n fearnspart is yn 1920 ôfgroeven. thumb|left|Pleats op it hiem fan de eardere Camstra State fan Firdgum
De oan Sint-Nikolaas wijde tsjerke waard yn de 13e of 14e iuw boud. Nei't de tsjerke yn 1794 fanwegen brekfalligens ôfbrutsen waard, bleau de toer stean. Yn de toer hinget in liedklok út 1471.
Op it doarpsgebiet fan Furdgum stiene eartiids de Camstra State en de Jelgersma State (Camstrawei 8). De states binne ferfongen troch grutte pleatsen. Fan de Camstra State binne 16e iuwske dielen yn de pleats bewarre bleaun.
Bestjoerlike yndieling
Oant de gemeentlike weryndieling fan 1984 makke Furdgum diel út fan de gemeente Barradiel. Dêrnei lei it doarp yn de gemeente Frjentsjerteradiel en sûnt de lêste weryndieling fan 2018 yn de gemeente Waadhoeke. thumb|260px|Kop-hals-romppleats Camstrawei
Mienskip
It doarp hat mienskiplik in doarpsbelang mei Tsjummearum. Ek it ferieningslibben is mei dat doarp mienskiplik.
Danny D
Danny D, echte namme: Matt Hughes (11 augustus 1987), is in Britsk neakenmodel en pornografysk akteur. Neffens syn offisjele opjefte wie hy ûnder syn pornokarriêre 1.85 m, mei in gewicht fan 68 kg. Danny D sette yn 2006 útein mei syn karriêre, en hat sawol heteroseksuële as homoseksuële pornografy makke.
Furdgum
Skoalle
thumb|260px|Yeb Hettinga Museum (earder iepenbiere basisskoalle fan Furdgum) Bern geane yn 'e regel nei Tsjummearum nei skoalle. Yn it âlde gebou fan de eardere iepenbiere basisskoalle fan Furdgum is tsjintwurdich it Yeb Hettinga Museum ûnderbrocht.
Argeologysk stipepunt
Yn it ramt fan it Regionaal Argelogysk Projekt Noardlik Westergoa, dat him meast rjochtet op oerbleaune taluds fan ôfgroeven terpen en wierden, de saneamde ‘steilkanten’, waard de terp Furdgum juny 2011 ûndersocht troch archeologen fan de RUG
Yn 2013 waard yn Furdgum in seaddehûs (mei in houten kape) boud op de wize sa't yn de iere midsiuwen wenst west hawwe kin. Dat barde yn it ramt fan it promoasjeûndersyk fan de Grinzer archeolooch Daniël Postma en mei help fan frijwilligers. It seaddehûs gie ferlern troch waar en wyn yn novimber fan dat jier. Der kaam lykwols in nij seaddehûs dat novimber 2015 offisjeel iepene waard. De Yeb Hettinga Museum sil de eksploitaasje op 'e noed nimme. Al dwaande hawwe de makkers in protte ynsicht krige yn de manier fan bouwen fan de terpbewenners yn de 6e iuw, 7e iuw en 8e iuw.
Strjitten
Camstrawei, Griene Dyk, Hearewei, Hoarnestreek, Tjessingawei, Seedyk
Kolombo (stêd)
Kolombo (Singaleesk: කොළඹ; Tamyl: கொழும்பு; Ingelsk: Colombo) is de kommersjele haadstêd en de grutste stêd fan Sry Lanka. De stêd is teffens de haadstêd fan de Westlike Provinsje en it distrikt Kolombo.
Kolombo is in wichtige haven en hannelssintrum. It is in multikulturele stêd mei ûnder oaren Singalezen, Tamils, Sry Lankaanske Moaren en Maleizjers. Ferskate godstsjinsten binne dêr fertsjintwurdige, ûnder oaren it Boedisme, it Hindoeïsme, it Kristendom en de Islam.
Fanwege syn grutte haven en strategyske lizzing oan in wichtige east-west hannelsrûte wie Kolombo al 2000 foar Kristus ferneamd. Lykwols wie ie earst fan 1815 ôf de haadstêd fan it lân.
Oant 1982 wie Kolombo ek de sit fan it regear en parlemint, oant dy funksje oernaam waard troch de foarstêd Sry Jayewardenapura Kotte.
De gebouwen yn Kolombo bringe de tiid fan de Portugezen (16e iuw) en de Nederlanners (17e iuw) te binnen.
Hadewych
Hadewych (16e iuw) wie de frou fan in soldaat út Ljouwert dy't de terjochtstelling fan Sicke Frearks bywenje moast. Hy liet him sa ôfkarrend út oer de roomske tsjerke, dat hy flechtsje moast.
Hadewych sleat har letter oan by de mennisten. Yn har hûs libbe ek Elisabet Durks. By de finzennimming fan Elisabet yn 1549 koe Hadewych ûntkomme nei Emden.
Douwen
thumb|Sicht op de súdwestlike pleats fan Douwen fanôf [['t Stort (Grinslân)|'t Stort]]. thumb|left|Gesicht oer it Warfhúster Loopdjip fanôf de Douwstertil mei 't Stort op de eftergrûn Douwen is in buorskip yn de gemeente It Hegelân (oant 2019 gemeente De Marne)  yn de provinsje Grinslân. It leit tusken Liens en Wehe-den Hoarn. It buorskip bestiet út in tal ferspraat-lizzende pleatsen tusken it Warfhúster Rindjip, it Hunzegoakanaal en de wei tusken Liens en Wehe-den Hoarn.
De âldste fermelding fan Douwen is út de 14e iuw as da Dowa. De betsjutting hjirfan is ûnbekend.
Cro-Magnonminske
thumb|upright 1.0|Holleplasse fan in Cro-Magnonminske thumb|upright 1.0| Ark fan de Cro-Magnonminske De Cro-Magnonminske is de beneaming fan in prehistoarysk minske út it Lette Paleolitikum dêr't yn West-Jeropa fossile resten fan fûn binne, û.o. brûk- en sierfoarwerpen fan stien, bonke en ivoar. Dy minske is ferneamd nei har fynplak Abri de Cro-Magnon by Les Eyzies-de-Tayac-Sireuil yn de Frânske Dordonje. Soms wurdt de Cro-Magnonminske oantsjutten mei de selsstannige ûndersoarte Homo sapiens diluvialis of cromagnonensis, mar de measte wittenskippers binne it der oer iens dat de Homo sapiens nea ûndersoarten hân hat en dat de Cro-Magnons "gewoane" moderne minsken wienen.
Oarsprong
Neffens datearrings fan archeologyske fynsten ferskint de Cro-Magnonminske sa om-ende-by 40.000 jier lyn yn Jeropa. De Cro-Magnonminske wie in lettere tiidgenoat fan de Neandertaler. Wêr't hy wei kaam is net bekend. Anatomysk sjoen ferskilt er net fan de moderne minske, mar wol fan de Neandertaler dy't nei syn komst stadichoan seldsumer waard en úteinlik útstjerre soe. Fergelike mei dy wie de Cro-magnonminske wat lichemsbou oangiet behindiger en minder spierd, mar wol langer: trochstrings mjitten wie hy 1,75 m oant 1,80 m. De plassen fan beiden soarten ferskilden ek fan elkoar.
De Cro-Magnonminske is bekend wurden troch fynsten yn ûnder oare Cro-Magnon, Aurignac en La-Madeleine. Hy wie de earste minsk dy't ôfbylden makke. Op rotswanden en yn grotten brocht er skilderings oan fan de bisten dêr't op jeie waard, ûnder oare grut wyld as wolhierige en de wolhierige noashoarn. De ôfbyldings litte sjen dat hy jager wie op grut wyld.
Greffynsten binne û.o. bekend fan Soengir yn Ruslân.
Sanguita Akkrum
Sanguita Akkrum (Amsterdam, 22 juny 1982) is in Nederlânske aktrise fan Surinaamsk komôf.
As bern spile Sanguita Akkrum al by it Jeugdteater yn Amsterdam. Letter die sy as dûnser ek mei yn ferskate teaterproduksjes en fideoklips.
Akkrum spile nei elkoar gastrollen yn de telefyzjesearjes Hotnews.nl, Fok jou!, Van Speijk, ''Shouf Shouf! de serie en Voetbalvrouwen''. Yn 2009 spile hja njonken Tygo Gernandt in haadrol yn de film Carmen van het Noorden.
Grutte Sûnda-eilannen
250px|thumb|Grutte Sûnda-eilannen
De Grutte Sûnda-eilannen is een eilannekloft yn Súdeast-Aazje. Ta dy eilannen hearre:
Polityk hearre de eilannen ta Brûnei, Yndoneezje en Maleizje (sjoch Borneo).
De Grutte Sûnda-eilannen foarmje mei de Lytse Sûnda-eilannen de Sûnda-eilannen.
Sanguita Akkrum
Akkrum hat ek in stúdzje International Communication Management Dien.
Bernkastel-Kues (Verbandsgemeinde)
De Verbandsgemeinde Bernkastel-Kues is in ferbânsgemeente fan 20 plakken yn de lânkring Bernkastel-Wittlich yn de Dútske dielsteat Rynlân-Palts.
Nei de opheffing fan de ferbânsgemeente Neumagen-Dhron waarden de Ortsgemeinden Minheim, Neumagen-Dhron en Piesport mei yngong fan 1 jannewaris 2012 by de ferbânsgemeente Bernkastel-Kues yndield.
De ferbânsgemeente Bernkastel-Kues bestiet út de folgjende Ortsgemeinden:
Parc Sandur
Lizzing
De namme komt fan de geologyske term sandur itjinge in útrinner fan in gletsjer betsjut. Dat komt oerien troch syn lizzing oan it meast súdlike punt fan de Hûnsrich. De wyk leit oan de Grote Rietplas, in keunstmjittige mar. De westlike helte fan de wyk is in rekreaasjepark en de eastlike helte is in wenwyk mei likernôch 800 wenten en 2.065 ynwenners. Oant de 1990-er jierren bestie it gebiet noch út flak greidlân. In plan en bou en rekreaasjesintrum oan de Rietplas late ta ynearsten finansjele problemen, dochs waard der letter in plan mei wentebou en rekreaasje presintearre dy't al slagge.
Ljouwerterpiip
thumb|Ljouwerterpiip De Ljouwerterpiip is in eardere wetterpoarte yn de stêd Snits.
Dizze wetterpoarte lei ter hichte fan dêr't no de Dimpte Pôle lei. Dy wie destiids net tichtsmiten en wie in wichtige wetterwei yn de stêd en wie it keppelpunt mei de Swette rjochting Ljouwert. Dizze piip waard yn 1766 ferbettere mei leunings en sitbanken. Foarhinne waarden yn de poarte doarren sluten sadree't de jûn falllen wie.
Parc Sandur
Rekreaasjepark
De westlike helte fan de wyk is in rekreaasjepark. Hast alle hûzen steane oan it wetter en yn iepen ferbining mei de Grote Rietplas. Sûnt 2015 fersoarget Center Parcs de eksploitaasje fan it park ûnder de namme Center Parcs Parc Sandur. Yn it park is in supermerk oanwêzich.
Ljouwerterpiip
By de Ljouwerterpiip stienen twa kanonnen ta ferdigening fan de stêd.
De efterlizzende draaibrêge sit der noch en hjit Keninginnebrêge.
Parc Sandur
Wenwyk
De wenwyk is basearre op de Ingelske New Garden Cities. Der waarden guon singels útgroeven, dêr't de grûn fan brûkt waard en ferheegje parten fan de wyk. De earste wenten kamen yn 1998 ree en waarden allegear boud mei in hege naal en lege dakgoaten. Yn de iene strjitte hawwe de hûzen blauwe dakpannen en yn de oare hawwe se readen. Nijsgjirrich is dat eltse strjitte syn eigen hûstype hat.
Omgong fan Frankryk 2007
De 94ste edysje fan de Omgong fan Frankryk waard hâlden fan 7 oant en mei 29 july 2006.
Startplak
De start wie yn Londen, de haadstêd en grutste stêd fan Grut-Brittanje en fan Ingelân. It wie de earste kear dat de omgong úteinsette yn Ingelân. De prolooch en de earste etappe hiene yn dit lân plak foar't de omgong fierder gie op de fêste wâl fan Europa.
Jan van Riebeeck
thumb|right|Portret fan Van Riebeeck.
Omgong fan Frankryk 2007
Ferbliuwplak
Op 19 july 2007 makke it Deenske hurdfytsbûn bekend dat Michael Rasmussen, dy't op dat momint al trije dagen yn de giele trui fytste, út de Deenske nasjonale ploech set wie. Dêrtroch koe er net meidwaan oan it WK hurdfytsen 2007 yn Stuttgart, noch oan de Olympyske Simmerspelen 2008 yn Peking. Neffens it Deenske hurdfytsbûn krige Rasmussen twa warskôgings om't er net op tiid melde wêr't er op ferskillende tiidstippen ferbleau, en dêrtroch mooglik dopingkontrôles omsylde. Trije warskôgings waarden beskôge as in positive dopingkontrôle. Rasmussen mocht lykwols gewoan fan start gean yn de alfde etappe, sa besleat Tour-baas Christian Prudhomme, dy't de timing fan it bekend meitsjen fan it foarfal troch it Deenske hurdfytsbûn fertocht fûn.
Yn de 16e etappe, op 25 july, wûn Rasmussen mei in foarsprong fan 20 sekonden op Levi Leipheimer en 35 sekonden op syn foarnaamste konkurrint Alberto Contador. Dêrmei wie er de favoryt foar de toeroerwinning. Lykwols, dy jûns waard Rasmussen, dy't noch altyd yn de giele trui fytste, troch de direksje fan de Rabobank-ploech út de Tour helle en op steande foet ûntslein fanwegen it oertrêdzjen fan ynterne regels. Rasmussen soe op 13 en 14 juny 2007 yn de Dolomiten traind hawwe en net, sa't hysels bewearde, yn Meksiko. Dêrtroch soe er twa dopingkontrôles yn it foarseizoen mist hawwe. Rasmussen soe neffens syn ploechlieding tajûn hawwe yndied yn Itaalje traind te hawwen. Troch it ûntslach fan Rasmussen fytste Alberto Contador yn de 17e etappe yn de giele trui. Hy soe de Omgong fan 2007 ek winne.
Jan van Riebeeck
Libbensrin
Van Riebeeck waard as soan fan de sjirurch Anthony en syn frou Elizabeth van Gaesbeeck berne yn Kulemboarch. Yn 1922 ferfarre it gesin nei Skiedam, dêr’t Van Riebeeck opgroeide. Hy troude hjir op 28 maart 1649 mei de doe 19 jier âlde Maria de la Quellerie, sy kaam út in laach fan Hugenoatske predikanten. Maria stoar yn Malakka, no part fan Maleizje op 2 novimber 1664, doe’t se 35 wie. It stel krige acht bern, wêrfan de measten net foarby de poppetiid kamen. Harren soan Abraham van Riebeeck, dy’t berne is yn de Kaap, waard letter gûverneuer-generaal fan Nederlânsk-Ynje.
thumb|left|250px|Romantisearre byld fan de lanning fan Van Riebeeck oan de Kaap yn april 1652.
Doe’t hy by de Feriene Eastyndyske Kompanjy kaam yn 1639 arbeide hy op ferskate posten. Hy ferbleaun yn Batavia en hat ek op Desjima yn Japan sitten. Syn wichtichste post wie dy as haad fan de hannelspost Tonkin yn Fjetnam, mar dêr waard hy wei helle doe’t bliken dy’t dat hy him oan priveehannel skuldich makke hie. Hy gie werom nei Nederlân en easke by it sintrale bestjoer fan de FEK, de Hearen XVII, dat hy rehabilitearre wurde soe. Dat died it bestjoer net, wêrop Van Riebeeck der sels mei útskeide, hy naam ûntslach yn 1648.
Yn 1651 kaam hy werom yn tsjinst fan de FEK en waard Van Riebeeck mei trije skippen, de Dromedaris, de Goede Hoop en de Reijger, der op útstjoerd om in ferfarskingsstasjon yn te rjochtsjen by Kaap de Goeie Hope. Hy kaam dêr oan op 6 april 1652 en stifte der Fort Duijnhoop, de earste Nederlânske delsetting op de Kaap. Fort Duijnhoop wie oplutsen út drek, klaai en hout, it hie fjouwer hoeken mei bastions. It wie in stasjon foar skippen dy’t tusken Nederlân en Nederlâns-Ynje farden. De Walvisch en de Oliphant kamen letter ek oan.
Van Riebeeck wie de Kommandeur fan de Kaap fan 1652 oant 1662. Tegearre mei syn kolonisten moast Van Riebeeck soargje foar de oanlis fan tunen om fruit en griente te ferbouwen foar de bemanning fan de FEK-skippen dy’t by de koloanje oankamen. Yn it Kirstenbosch Nasjonaal Botanical Garden yn Kaapstêd siet noch in amandelbeam dy’t op syn oarder plante waard. De kolonisten besochten om fleis te krijen troch ruilhannel mei de lokale Khoikhoi-stammen, dy’t troch de Nederlanners Hottentotten neamd wurden. Mar de Hottentotten beskôgen harren fee as kapitaal en net as iten. De Hollanners hienen foar harren neat dat like folle wurdich wie. It gefolch wie dat hja needsake wienen eigen kij en boeren foar de feeteelt te ymportearjen.
Van Riebeeck bleau lieder fan de koloanje oant 1662. Yn maaie fan dat jier waard hy opfolge troch Zacharias Wagenaer en tôch hy nei Ynje, dêr’t hy lid waard fan de Rie fan Justysje en oant 1665 gûverneur fan Malakka. Fan 1665 oant 1677 wie hy de sekretaris fan de gûverneur-generaal. Hy stoar yn 1677 yn Batavia op it eilân Java doe’t der 58 jier âld wie.
Neitins
thumb|right|200px|It Jan van Riebeeck monumint yn Kaapstêd.
Jan van Riebeeck spilet in wichtige rol yn de kultuer en histoarje fan Súd-Afrika. Benammen foar de Afrikaner befolking, dy’t him sjogge as de grûnlizzer fan harren naasje. Dit kaam ûnder oare werom in it tal byltenissen fan Van Riebeeck dy’t op postsegels en munten kamen yn de jierren ’40 fan de 20e iuw oant 1993.
Yn in soad stêden en doarpen yn Súd-Afrika binne noch altyd strjitten nei him ferneamd. Yn it sintrum fan Kaapstêd stiet it Jan van Riebeeck monumint. It wapen fan Kaapstêd is basearre op it wapen fan de famylje Van Riebeeck.
Roardastate (Akkrum)
thumb|Roardastate De Roardaststate stie yn de buorskip Ealsum ûnder Akkrum, gemeente Boarnsterhim. Op it terrein fan de states Roarda en Rypkema stiet in pleats dy't Roardastate neamd wurdt.
De state is yn de 15e iuw of earder ûntstien. ''In 1471 was een kleindochter van Sywrd Riipkama met haar man woenachtich toe Roerda by Aelsim. Eind 15e / begin 16e eeuw kwam Roorda State te Aalsum aan de Jacobijnen van Leeuwarden. Na de Reformatie werd het eigendom van het Sint-Antonygasthuis te Leeuwarden en werd vrijwel zeker (voor een deel) samengevoegd met het naastgelegen Rypkama State.'' (P.N. Noomen)
Yn de sydgevel fan it wenhûs is in blauwe stien mitsele mei in gouden belle. Dit is it teken dat de pleats eigendom is fan it Sint Antonygasthûs yn Ljouwert. Yn de stien stiet "Herbouw 1960".
Bewenners
As brûkers steane neamd yn it stimkohier:
Lytse-peallepiip
thumb|De poarte yn [[1652.]] De Lytse-peallepiip is in eardere wetterpoarte yn Snits.
Dizze stiennen piip mei izeren leunings foarme by de Lege-Peallen (tsjintwurdich Lytse Peallen) de trochfeart foar skippen fanôf de Wâldfeart út de rjochting fan Langwar. Destiids wie der noch in trochfeart rjochting de Singel en it Grutsân. De poarte is dimpt oan de ein fan de 18e iuw.
Tichtby dizze piip lei it Suder Rûndiel mei de Súdmûne (sloopt yn 1790).
Fongers
Fongers siet oan de Hereweg yn Grins. It bedriuw wie pionier yn de ûntjouwing fan de klassike Nederlânske toerfyts. De fytsen wienen deugdlik en tige elegant. Fongers lei him fam 1884 ôf ta op de fabrikaazje fan heechweardige fytsen, dy't grif yn de jierren oant 1910 allinne troch begoedige lju betelle wurde koene. Fongers syn produkten hienen in grut tal spesifike details.
Skiednis
Op 1 oktober 1884 sette smid Albert Fongers út Warffum út ein mei it meitsjen fan fytsen yn syn smidterij oan it Nieuwe Kerkhof yn Grins. Yn 1897 soe it Fongers-fytsefabryk oan de Hereweg yn gebrûk naam wurde. Nei it ferstjerren fan Albert Fongers waard soan Ties yn 1921 foarsitter fan de direksje. Ties stoar yn 1944.
Yn de jierren nei de oarloch hold Fongers fêst oan âlde produksjemetoaden wat úteinlik laat hat ta de ûndergong fan it bedriuw. Teffens die de kwaliteit fan syn produkt der sines ek ta. Yn 1961 waard Fongers oernaam troch de Ljouwerter fabrikant 'Phoenix'. Yn 1963 kaam it Meppeler bedriuw Germaan ek by de kombinaasje; fan dat stuit ôf hjitte it bedriuw PFG (Phoenix/Fongers/Germaan). Ek dy kombinaasje soe it net rêde, nettsjinsteande de ûntjouwing fan in protte nije fytsmodellen, en waard yn 1970 oernaam troch 'Batavus'. Ein 1970 wie it dien mei it meitsjen fan fytsen yn Grins.
Shrewsbury (Ingelân)
thumb|250px|Brêgen oer de Severn yn Shrewsbury Shrewsbury is de haadstêd fan it Ingelske greefskip Shropshire. De stêd leit strategysk yn in lus fan de rivier de Severn, tichteby de grins mei Wales, waard stifte yn de iere midsiuwen en hie sa'n 70.689 ynwenners (2008).
Troch syn strategysk belang is der yn de rin fan iuwen in soad skeel útfjochte yn en om de stêd, benammen tusken Wales en Ingelân.
Fongers
Gebouwen
By it fabryk yn Grins wie ek in fytsskoalle. Dy skoalle hat oant 1940 tsjinne en wie 1933 it toaniel fan in ynternasjonale keunstútstalling by gelegenheid fan it 15-jierrich bestean fan De Ploeg. It haadgebou oan de Hereweg is ûntwurpen yn de Neorenêssânsestyl en is karakteristyk foar it tiidrek dêr't it yn boud is (1896). 1985 is it fabrykskompleks foar it grutste part ôfbrutsen, mar de monumintale foargevel is restaurearre. It is no in kantoargebou fan sa'n 3.600 kantemeter. Efter it kantoarekompleks is in nij wenwykje boud dat de namme Fongersstede krigen hat.
Shrewsbury (Ingelân)
Shrewsbury hat in protte histoaryske monuminten, ûnder oaren it kastiel en de Benediktinenabdij, dy't beide yn de 11e iuw boud binne. Yn de 14e en 15e iuw kaam de stêd ta grutte bloei troch it oanheljen fan de hannel yn wol, mei Ingelân, mar ek mei oare Europeeske lannen. Yn 1403 wie Slach by Shrewsbury ûnder de reek fan de stêd, tusken de Ingelske kening Hindrik IV en Henry Percy, mei de bynamme 'Hotspur'.
Sir Philip Sidney, Ingelsk steatsman en dichter waard grutbrocht yn Shrewsbury en rekke deadlik ferwûne yn 1586 yn de Slach by Warnsveld, in militêre konfrontaasje tusken Ingelske troepen en Spanjerts.
De boekerige fan de Britske skriuwster Ellis Peters oer de detective-mûonts Cadfael spilet him ôf yn Shrewsbury en omkriten. Shrewsbury hat sûnt 1977 in stêdebân mei Sutfen.
Fongers
Gebouwen
Fongers die in soad oan reklame. De posters fan F.G. Schlette mei militêre fytsers binne ferneamd wurden.
Op it heden wolle leafhawwers fan âlde fytsen it Fongers-produkt graach hawwe. Der bestiet in drokke hannel yn âlde Fongers-fytsen en -parafernalia.
Aaf Brandt Corstius
Priveelibben
Aaf Brandt Corstius is in dochter fan skriuwer Hugo Brandt Corstius en suske fan korrespondint Jelle Brandt Corstius. Sy hat in ferhâlding mei sjoernalist Gijs Groenteman. Sy krigen in soan yn 2009 en yn 2011 in dochter.
Aaf Brandt Corstius har earder ek in relaasje hân mei skriuwer Arnon Grunberg, dy't as Meneertje Knipperlicht yn har boek Het jaar dat ik dertig werd foarkomt.
Spannenburch (buorskip)
Spannenburch is in buorskip yn de gemeente De Fryske Marren en is diel fan it doarp Tsjerkgaast. Spannenburch leit tusken Sint Nyk en Sleat, bij de brêge oer it Prinses Margrietkanaal. De hege stjoermêst is fan fierrens te sjen.
thumb|De toer fan Spannenburch It doarp is neamd nei de bewenner fan de âlde, restaurearre útspanning Het Wapen van Friesland. Op dit plak kruse wetters en diken út ferkillende rjochtingen elkoar. It is fanâlds ek in wichtich oerstappunt foar streekbussen fan Autobedriuw ZWH, FRAM, VEONN, Arriva en Connexxion. Sûnt 1937 is hjir in produksjebedriuw foar it meitsjen fan drinkwetter. Fierder stiet der in stjoermêst, faak "de PTT-toer" neamd. Dy toer fan Spannenburch is eigendom fan KPN en wurdt foar telekommunikaasje en radio-útstjoeringen brûkt. De betonkonstruksje is 145 meter, de totale sichtbere hichte 118 meter.
Oan de gemeentlike weryndieling fan 1984 makke Spannenburch diel út fan de eardere gemeente Doanjewerstâl.
Troaje
Lokaasje
Troaje (it tsjintwurdige Hisarlık) lei tige strategysk by de mûning fan de Dardanellen dat in krúspunt fan wetter- en lânwegen is. Troch it wetter wie it ferbûn mei de Egeyske See, de Middellânske See, de See fan Marmara en de Swarte See. En oer it lân mei Jeropa.
Opgravingen
Yn 1870 slagge Heinrich Schliemann deryn mei de Ilias yn de hân in heuvel te finen op de noardwest kust fan Lyts-Aazje, by Çanakkale dy't neffens him ruïnes fan de âlde stêd befetsje moasten. Hy begûn mei opgravings yn in tiid dat de archeology noch yn 'e berneskuon stie. Neffens tsjintwurdige ynsjochten gong er frijwat rûch te wurk, mar hy slagge der wol yn de lokaasje fan Troaje te finen, mei goudskat en al. Fan dizze goudskat, dy't tsjintwurdich yn it Poesjkinmuseum fan Moskou tentoansteld wurdt, stiet fêst dat dy folle âlder is as it Troaje út de Ilias en Odysee. thumb|left|200px|Dwerstrochsneed fan Troaje
Hoewol't it net te wjerlizzen wie dat de stêd echt bestien hie, rôp de opgraving wol grutte fragen op. Der waard nammentlik net ien stêd fûn, mar in hiel stel boppe-op inoar, yn totaal njoggen stiks. De âldste dêrfan stammet út it 3e millenium f.Kr., de jongste út de Romeinske tiid. De stêd is ferskate kearen ferwoaste west, mar waard hieltiten opnij op de púnheapen fan de foarige opboud.
Tsjintwurdich binne de measte wittenskippers it deroer iens dat Troaje VIIa it Troaje fan de Ilias foarstelt en dat de Trojaanske kriich dêr't de Ilias in poëtyske wjerspegeling fan jout ûnderdiel west hawwe moat fan in brânkatastrofe dy't it hiele eastlike bekken fan de Middellânske See yn de 12e iuw f.Kr. oerspielde.
Ek yn lettere jierren waarden opgravings dien, yn de tritiger jierren ûnder lieding fan Carl Blegen en tusken 1977 en 2004 troch Manfred Korfmann.
Christian XXX
Christian XXX, echte namme: Michael Wians (8 maaie 1974), is in Amerikaansk neakenmodel en pornografysk akteur. Neffens syn offisjele opjefte wie hy ûnder syn pornokarriêre 1.96 m, mei in gewicht fan 100 kg. Christian XXX sette yn 2003 útein mei syn karriêre, en hat sawol heteroseksuële as homoseksuële, biseksuële en transseksuële pornografy makke.
Moderne keunst
Moderne keunst is de term dy't yn it generaal brûkt wurdt foar de avant-gardistyske artistike úterings fan begjin 20e iuw ôf oant likernôch de jierren sechtich fan dy iuw. Wichtige streamingen yn de moderne keunst wienen kubisme, futurisme, dadaïsme en surrealisme. In algemien skaaimerk fan de moderne keunst is de driuw om te eksperimintearjen en it skeppen fan in gruttere ôfstân tusken it keunstwurk en de werklikheid, bygelyks troch fierhinne abstrakt te wêzen of de klam op it keunstwurk as idee.
Abstrakte keunst is in rjochting yn de moderne keunst dy't net besiket om objekten út de natuerlike wrâld sekuer wer te jaan. Foarmen en kleuren ferwize net nei wat oarst troch it yn detail ôf te byldzjen, mar wolle eat sizze troch harren yntensivens en kontrast.
Scarlett Johansson
thumb|left|Scarlett Johansson, 2008 thumb|right|Johansson op de film set fan Vicky Cristina Barcelona yn 2007 Scarlett Johansson (New York, 22 novimber 1984) is in Amerikaansk aktrise en sjongster.
Moderne keunst
Rjochtingen yn de moderne keunst
Skilderstilen dy't by de moderne keunst rekkene wurde binne:
Kobra 1948
Nederlânske Kobra skilders:
Scarlett Johansson
Karriêre
Scarlett wist mei trije jier al dat se aktrise wurde woe en mei acht jier gie hja al nei films foar folwoeksenen ta, sa as The Silence of the Lambs. Har trochbraak kaam mei har rol yn de The Horse Whisperer (1998) dy't tige posityf beoardiele waard en in protte omtinken foar har opsmiet.
2003: trochbraak as folwoeksen akteur
Mei har rol fan 'Gryt' yn Girl with a Pearl Earring waard 2003 it jier fan Johanssons grutte trochbrekken. Hja waard hast unanym priizge foar de twa rollen yn dat jier en waard doe ek foar it earst sjoen as sekssymboal. Sy spile neist Bill Murray yn Lost in Translation. Sûnt hat hja alle jierren yn ien of mear filmrollen te sjen west en oars ek net út it nijs west, sawol privee as saaklik.
Sjongster
Yn 2008 brocht Johansson in studioalbum út mei covers fan Tom Waits. Oan it album diene ek David Bowie en Yeah Yeah Yeahs gitarist Nick Zinner mei. It album krige positive- mar ek mindere kritiken. De earste single fan it album is Falling Down.
thumb|Johansson op de set fan The Nanny Diaries
Brûnstiid
thumb|250px|Halskeatling fan brûns - [[:fr:Muséum de Toulouse|Muséum de Toulouse]] De brûnstiid is it tiidrek tusken (sa. 3000 oant 800 f.Kr.) en dat folget op it Neolitikum. Der wurdt ek wol ûnderskied makke mei de kopertiid, dat noch tusken it neolitikum en de brûnstiid leit. Mar meastal wurdt dat tiidrek rekkene ta de nije stientiid. Yn Nederlân binne net folle koperfynsten dien. Inkeld op de Feluwe is wat fûn, lykwols wienen dat útsonderings. Nei de brûnstiid komt it tiidrek fan de Izertiid.
Yn de rin fan de tiid ferfong brûns stadichoan fjoerstien as wichtigste materiaal foar ark en wapens en waard ek brûkt foar sieraden. De earste foarwerpen fan brûns wienen benammen bilen, en ek inkelde dolken, spearpunten en sieraden lykas earmbannen. Brûns kaam stadichoan hieltyd faker foar, en ek kamen der mear soarten metalen foarwerpen yn gebrûk.
Yn guon streken fûn brûns net tagelyk yngong en de krekte datearring fan de brûnstiid kin dêrom per lân of sels per streek ferskille. Sa wie, neffens de fynsten, folle mear sprake fan brûnsjitten yn Drinte as yn de rest fan Nederlân. In mooglike reden hjirfoar is miskien de pan-Jeropeeske hannelswei dy't oer de Drintske heuvelrêch rûn nei de barnstienrike Eastseekust. De kennis om metalen te bewurkjen, ynklusyf brûns moat yn it Midden-Easten ûntstien wêze. Dêr waard brûns sûnt sa. 3000 f.Kr. brûkt. Dizze kennis hat him stadichoan ferspraat oer it Jeropeeske kontinint en berikte ek ús lân.
Guon fan âlds bekende ferhalen, lykas de Ilias, de Odyssee, parten fan de Bibel en it Gilgamesjepos spylje har ôf yn de brûnstiid.
Nederlân
De brûnstiid yn Nederlân kin ûnderskieden wurde yn:
Brûns wie krap yn de Lege Lannen. De grûnstoffen foar brûns, koper- en tin-erts, komme nammentlik net foar yn Nederlân. Al it brûns moast dêrom ymportearre wurde. In protte geskikte ruilmiddels wienen net oanwêzich. Faaks sil barnstien en sâlt wol brûkt wêze om te ruiljen. Dizze waarden ruile tsjin kant-en-kleare produkten of tsjin brûnsskroat. Fan opbrûkte foarwerpen waarden lokaal wêr nije foarwerpen jitten. Trochdat it brûns sa krap wie, bleau fjoerstien bestean.
Fryslân
It Frysk Museum hat in swurd út de Woldgemeente by Stienwyk (1100 f.Kr. - 1200 f.Kr.)ien út de Tsjonger fan it saneamde Hallstattype (± 900 f.Kr. - 800 f.Kr.) en in moai offermes út Appelskea (± 100 f.Kr.). De yn Fryslân fûne eksimplaren toane goed de ûntwikkeling fan sân- ta kokerbile. Der binne ek in tal brûnzen spearpunten fûn.
Grêfheuvels
Grêfheuvel binne meast opboud út omkeard lizzende heideseadden (de heidefjilden moatte sûnt de iere Brûnstiid as sletten formaasje opkomd wêze). De deaden krije suver hast gjin grêfjeften mei. It ûndersyk mei de skeppe is dus tige foarsichtich dien wurde, want it grêfritueel hâlde in soad yn. A.E. van Giffen ûndersocht yn 1928 de Biesterveldheuvel by De Knolle. Yn it Frysk Museum is dêr in makette fan. De foet fan de seaddeheuvel lei mids in twafâldige, ticht stelde peallekrânse mei fierder oan de binnenside in staketsel fan ticht by inoar setten pealtsjes, wierskynlik eartiids mei flechtwurk ferbûn. In ynspringend gedielte oan de noardwestkant fan de dûbele peallekrânse wiist op in letter ôfsûnderlik tichte yngong fan it begraafplak. Dat ynspringende diel komt oerien mei in iepening yn it staketsel. Dy blokkearre yngongen skine de deaden fan de libbenen ôfslute te moatten. De deaden út de iere Brûnstiid waarden meast bysetten yn mei fjoer útholle beamkisten dy't yn djippe grêfskachten leinen. Dêrneist kaam ek al gau de lykferbaarning yn swang. De lange foarm fan it grêf bleau ynearsten. Dy foarm fan begraven is út de midden Brûnstiid. Dêrnei wurdt de grutte fan de lykkûle lytser. De grêfheuvels út de Brûnstiid waarden ornaris wer brûkt foar lettere bysettings (meastentiid yn de râne). Sa kin soksoarte begraafplak útgroeie ta in begraafplak foar de hiele famylje of groep. Ek yn de brûnstiid kamen der stees wer oare befolkingsgroepen nei Fryslân ta. Yn it lêst fan de brûnstiid komt it saneamde urnefjildefolk, dat syn deaden ferbaarnde. Dizze minsken dienen de jiske yn urnen en setten dizze by yn in kûltsje dêr't se dan in rûn greppeltsje omhinne makken. De grûn hjirút waard opsmiten ta in heuveltsje oer it grêf. Soksoarte urnefjilden mei greppelrûnten wurde nekropoalen neamd. Van Giffen hat in moai foarbyld ûntdekt by Easterwâlde (1925). Dizze urnefjilden út de lêste brûnstiid komme ek foar yn de Foarromeinske izertiid. ( ± 800 f.Kr. oant it begjin fan de jiertelling) By it iere urnefjildepotguod falle earst de glêde sauste foarmen op, letter ek kartelrânige urnen fan it saneamde Harpstedter-type
Beam om te witten fan goed en kwea
God de Heare hiet de minske:
Alle beammen yn it hôf meisto frij fan ite, mar de beam om te witten fan goed en kwea, dêr meist net fan ite, want de deis datst dêrfan ytst, silst grif stjerre.’ — Gen. 2:16-17
It pear wie lokkich oant de slang Eva ferlate ta it iten fan de ferbeane frucht (faak ôfbylde as in apel) dy't oan de beam groeide. Hja iet fan de frucht en joech dy ek oan Adam dy't der ek fan iet. Op dat stuit wisten sy dat se neaken wiene en sy skammen har dêrfoar. Doe bedutsen hja har lichem mei figeblêden.
Simon van der Stel
thumb|Simon van der Stel troch [[Pieter van Anraedt ]] Simon van der Stel (Mauritsius, 14 oktober 1639 – Kaapstêd, 24 juny 1712) wie in Nederlânsk ûntdekkingsreizger en kolonist. Hy kin beskôge wurde as ien fan de grûnlizzers fan de Súdafrikaanske wynbou. Hy wie kommandeur fan de Kaapkoloanje, letter waard hy dêr ek gûverneur.
Libbensrin
De jonge Van der Stel bedarre doe yn Batavia, wêr’t hy oant syn tweintichste bleaun. Werom yn Nederlân kaam hy yn it besit fan twa wynfjilden by Muiderberg.
Simon van der Stel hat yn Amsterdam op skoalle sitten, hjir troude hy letter mei Johanna Jacoba Six (1645-1700). Van der Stel en Six krigen tegearre seis bern, mar in lokkich houlik wie it net en sy soe letter net meigean nei de Kaap. Har suster, Cornelia, gie wol mei, lykas fjouwer fan syn bern.
Yn de Frânsk-Nederlânske Oarloch fan 1672 oant 1679 tsjin Ingelân en Frankryk wie Van der Stel kaptein.
Wylst hy net yn tsjinst wie fan de FEK waard hy yn 1679 troch de Hearen XVII, it sintrale bestjoer fan de FEK, dochs foar it bedriuw de kommandeur fan de Kaapkoloanje, dat doe noch in lytse delsetting wie.
Yn de simmer fan 1679 ûndernaam hy in ûntdekkingstocht nei it noarden en it easten. By de Eerste Rivier fûn hy tige fruchtbere grûn, lizzend yn in delte. Hjir soe hy de nei him neamde delsetting Stellenbosch stiftsje.
thumb|left|250px|In wynfjild by Grut Constantia.
Yn 1685 waard him op oanrikkemandaasje fan Ryckloff fan Goens, in hege FEK-amtner, in stik lân op likernôch 20 kilometer fan it fort De Goede Hope tasein. De pleats dy’t Van der Stel op it lân bouwe liet krige de namme Constantia, nei alle gedachten nei de namme fan de dochter fan Van Goens, Constantia Louiza (berne yn 1679). Tsjintwurdich is it ferneamd as Grut Constantia. De wyn út it gebiet wie om 1800 hinne tige populêr.
Tegearre mei de apteker Hendrikus Claudius gie hy fan 1685 oant 1686 op ekspedysje nei de Koperbergen yn Namaquelân yn it hjoeddeiske Namybje. Hy wie tige ynteressearre yn de oanlis fan wynfjilden en it meitsjen fan likeuren. Oan de foet fan de Tafelberch lei hy in botanyske tún oan dy’t lange tiid syn gelikense net hie yn de wrâld. Der waarden ferskate siedden en planten opstjoerd nei Joan Huydecoper van Maarsseveen (junior), syn neef en kommissaris fan de Hortus Botanicus Amsterdam. Yn 1688 stjoerde hy santjin kisten mei plantemateriaal nei Nederlân, dy’t bestimd wienen foar de steedhâlder Willem III, Gaspar Fagel en de Hortus Botanicus. Earder krige Fagel de gûverneur fan de Kaap sa gek dat dizze yn de FEK-tún op Kaap de Goeie Hope kaniel-, krûdnagel-, en kaanferbeammen foar him plantte, dy’t hjir in skoftke omwenne koenen, wêrnei’t se nei Nederlân ferskipt waarden. Nederlân hawwe se nei alle gedachten nea helle, wierskynlik waarden se yn 1684-1685 by in ynspeksje fan Rijklof van Goens jr. fernietige.
Fan grut belang by de oanlis fan de Kruidtuyn wie Hendrik Adriaan van Rheede tot Drakenstein, dy’t de Hortus Malabaricus bouwe liet.
thumb|right|250px|Printsje fan Groot Constantia út 1710. Op 13 april 1688 kamen de earste Hugenoaten út Frankryk yn de koloanje oan. Se krigen lânbougrûn yn benammen de Franschhoek. Fan harren kennis fan de druvekultuer en de fan wynmakkerij wurdt ek no noch altyd brûk makke. Under Van der Stels liederskip groeide de koloanje stadichoan út en op 1 juny 1691 waard hy befoardere ta gûverneur.
Op 11 febrewaris 1699 stoppe hy as gûverneur. Op syn wynpleats Grut Constantia, joech hy syn funksje oer oan syn soan Willem Adriaan van der Stel.
Van der Stel wie de earste ‘kleure’, hy wie ommers de soan fan in mem mei Maleisks bloed, gûverneur fan de Kaapkoloanje. In feit dat yn de tiid fan de apartheid nea tajûn waard
Neitins
Yn 2008 is de Simon van der Stel Stichting stifte. Dizze stifting hat as doel op oprjochtsjen fan in boarstbyld fan Van der Stel. It byld moat yn Stellenbosch komme.
Schalkhaar
thumb|Statistyske grinzen Schalkhaar thumb|Poartegebou Westenbergkazerne Schalkhaar is in doarp yn Sallân yn de gemeente Dimter, provinsje Oerisel. Schalkhaar hie 4610 ynwenners op 1 jannewaris 2006.
It doarp leit ten noardeasten fan de stêd Dimter en is sterk rjochte op dy stêd. Troch útwreidings fan de stêd wurdt Schalkhaar oan de west-, súd- en eastside omringe troch Dimter. oare plakken yn de omjouwing binne Colmschate, Diepenveen, Heeten, Lettele en Okkenbroek. It doarp ûntstie nei 1810, om de doe boude roomske tsjerke yn it buorskip Riele. De namme Schalkhaar krige it doarp pas yn de earste helte fan de tweintichste iuw.