cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Moä's
Bonken
Yn 1839 krige in John W. Harris, in flaakskeapman út Poverty Bay mei in belangstelling foar biology, in 15 sm lang apart stik bonke yn besit fan in Maoary dy't it út 'e igge fan in rivier dold hie. Hy liet dat sjen oan syn omke, John Rule, dy't dokter yn Sydney wie, en dy stjoerde it op nei Richard Owen, in anatoom dy't doedestiden wurksum wie oan it Royal College of Surgeons yn Londen, en dy't letter de grûnlizzer fan it Natoerhistoarysk Museum wurde soe. Owen pielde hast fjouwer jier mei it bonkefragmint om, en kaam úteinlik ta de konklúzje dat it in diel fan 'e bilbonke wie fan in grut bist, al wie it dêr ûnkarakteristike licht en hol foar. Oan in skeptyske wittenskiplike mienskip ferkundige er dat it in restant wêze moast fan in reuseftige útstoarne rinfûgel, dy't er de namme Dinornis joech. Hoewol't Owen syn konklúzje troch guon fan syn tiidgenoaten mei de gek beslein waard, die neitiid bliken dat er folslein gelyk hân hie doe't genôch moäbonken Ingelân berikten dat der in hiel skelet út rekonstruëarre wurde koe.
Weropstanning troch genetysk kloanen
Moä's wurde gauris neamd as potinsjele kandidaten foar it op 'e nij libben yn blazen fan útstoarne bistesoarten troch it kloanen fan genetysk materiaal dat bewarre bleaun is yn 'e foarm fan bonken en mummifisearre lichemsresten. De ikoanyske status dy't moä's yn Nij-Seelân wûn hawwe, yn kombinaasje mei it feit dat der in grutte hoemannichte fan sok genetysk materiaal bestiet en it feit dat de bisten, oars as bgl. de mammoet, noch mar relatyf resint útstoarn rekke binne, hat makke dat moä's, krekt as bgl. de dodo fan Mauritsius en de bûdelwolf fan Tasmaanje, yn dit ferbân faak neamd wurde.
Foarriedich wurk op dit mêd, de ekstraksje fan DNA út âlde bonken ynbegrepen, is al ferrjochte troch de Japanske genetikus Ankoh Yasuyuki Shirota. Mids 2014 stelde it Nijseelânske parlemintslid Trevor Mallard foar dat it werom ta libben bringen fan guon lytsere soarten moä's binnen de kommende fyftich jier helber wêze moat. Hoewol't dy útspraak troch in protte lju fuorthúnd waard, krige Mallard byfal fan guon foaroansteande ekspêrs op it mêd fan 'e natoerhistoarje.
Skiftopbou
Op 't heden wurde der 9 ferskillende soarten moä's ûnderskaat, ferdield oer twa famyljes en seis skaaien. Foarhinne waarden der noch ferskate oare soarten erkend, mar ekspêrs fermoeden al langere tiid dat it by de ûnderstelde soarten Euryapteryx curtus en Euryapteryx exilis, by Emeus huttonii en Emeus crassus en by Pachyornis septentrionalis en Pachyornis mappini om pearkes fan mantsjes, resp. wyfkes gie fan ien en deselde soarte. Dy teory waard yn 2003 befêstige troch DNA-ûndersyk. De ferskillen yn bonkestruktuer en de dêrút fuortkommende ferskillen yn lichemsgrutte en -foarm tusken dizze pearkes wurde no taskreaun oan seksuële dimorfy.
Krektsa waarden der oant 2003 trije ferskillende soarten reuzemoä's (Dinornis) ûnderskaat: de Noardereilânreuzemoä (Dinornis novaezealandiae), de Sudereilânreuzemoä (Dinornis robustus) en de ranke moä (Dinornis struthioides). Ut DNA-ûndersyk die lykwols bliken dat alle ranke moä's feitliks mantsjes wiene, wylst alle eardere Sudereilânreuzemoä's wyfkes wiene. Sadwaande waarden de eardere trije soarte reklassifisearre as twa soarten.
Apocalyptica
Apocalyptica  is in Finske metalband yn 1993 oprjochte yn Helsinki. De band brocht yn 1996 syn debútalbum Plays Metallica by Four Cellos út. Apocalyptika is begûn mei fjouwer sello's – dêr 't no noch trije fan oer binne. Apocalyptica hat njoggen studio-albums en fiif live-albums útbrocht.
Skiednis
By it meitsjen fan it fjirde album Reflections hawwe se in soad artysten frege foar in gastbydrage, ûnder oare de Dútske punk-diva Nina Hagen, fierder Linda Sunblad en drummer Dave Lombardo fan Slayer. Omdat se Lombardo net as fêste drummer hâlde koene foar it toeren, ferfolle Mikko Sirén dy posysje. Ek op de albums dy ’t folgen steane in soad gastbydragen.
Frits Abrahams
Frits Abrahams (Nijmegen, 1946) is kollumnist en redakteur by NRC Handelsblad.
Abrahams kollumns binne bondele yn de boeken Barre dagen, Liefde en ander leed, Mijn vader vond het mooi geweest en Een onvergetelijke thuiskomst. In oar boek fan him is Oog in oog - Notities van een dwarskijker. Syn stikken oer Frans Kafka dy't earst yn NRC Handelsblad publisearre waarden, waarden 2008 troch Stichting De Roos bondele yn Dagen met Kafka (oplage 175 stiks).
George fan Wales
George Alexander Louis (Londen, 22 july 2013) is de erfprins fan it Feriene Keninkryk. Hy is it earste bern fan de Britske kroanprins William en syn oarehelte Catherine. Hy is de twadde yn line foar de Britske troanopfolging. George is it earste pakesizzer fan kening Charles III.
NAFO-koadenamme
NAFO-koadenammen binne koadenammen dy't de NAFO ûnder de Kâlde Oarloch brûkten foar ûnderseeboaten, oarlochs- en ferkearsfleantugen en projektilen fan it Warsjaupakt, de Sovjet-Uny en Sina. Se waarden ynfierd om de taalproblemen tusken de ferskate NAFO-partners sa folle as koe te oerbrêgjen. De echte namme fan nei reau of fleantúch waard ommers faak nei lange tiid efterhelle, mar wilens moasten de troepen der wol oer kommunisearje kinne. In spesjaal komitee, it ASCC (Air Standardization Coordinating Committee) wie ferantwurdlik foar de tawizing fan dy koadenammen.
It tawizen fan in namme barde neffens in systeem: de earste letter ferwiisde nei de rol fan it tastel (B foar bommesmiter, F foar jachtfleanmasine - fan it Ingelske Fighter - ensfh.). Propellerfleantugen krigen nammen mei ien wurdlid en strielfleantugen in namme mei twa wurdlidden.
Allinne reau dat al brûkt waard yn de Sowjetperioade hawwe in NAFO-koadenamm, nije ûntwerpen krije net mear in koadenamme.
List fan planetoïden 88301-88400
Dit is in list fan planetoïden 88301-88400.
Camilla Parker Bowles
Camilla Parker Bowles berne: Camilla Rosemary Shand, (Londen, 17 july 1947) is sûnt 2005 de twadde frou fan de Britske kening Charles III en dêrmei keninginne-gemalinne fan it Feriene Keninkryk sûnt 2022. Har efternamme Parker Bowles krige sy troch har earste houlik mei legeroffisier Andrew Parker Bowles yn 1973. Parker Bowles hat út har earste houlik twa bêrn.
Leisure Time Entertainment
Leisure Time Entertainment (LTE) (letterlike betsjutting: "Frijetiids Fermaak") wie in Amerikaanske pornografyske filmstudio dy't yn 1984 oprjochte waard troch pornoprodusint Mark Carriere. It bedriuw wie fêstige yn sawol de Los Anzjelynske wyk Van Nuys, as yn Merrillville, yn 'e Amerikaanske steat Indiana.
Yn 'e 1990-er jierren wie Leisure Time Entertainment ien fan 'e meast foaroansteande produsinten en distributeurs fan hurde pornografy yn 'e Feriene Steaten. It grutste kommersjele súkses fan it bedriuw wie de film John Wayne Bobbitt Uncut, út 1994, it pornofehikel fan John Wayne Bobbitt, in Amerikaan fan wa't syn frou Lorena de penis ôfsnie, wêrnei't dy der letter yn it sikehûs wer oanset waard. Dy film, dêr't fierders û.m. de aktrises Veronica Brazil, Crystal Gold en Jasmine Aloha oan meiwurken, waard produsearre troch Carriere en regisearre troch pornoleginde Ron Jeremy.
Leisure Time Entertainment waard yn 2006 opdoekt.
Bôgesjitten op de Paralympyske Simmerspullen
Bôgesjitten is ien fan de sporten dy’t op it programma fan de Paralympyske Simmerspullen stean.
Bôgesjitters mei in lichaamlike beheining (útsein dôven) kinne meidwaan oan it bôgesjitten op de Paralympyske Simmerspullen. De wedstrydregels binne bassearre op ynternasjonale FITA-regels, mei in oantal lytse oanpassings. Bôgesjitters kinne meidwaan yn trije klassen, ien foar steande sjitters en twa foar sjitters yn in rolstoel.
Skiednis
Bôgesjitte is sûnt de Paralympyske Simmerspullen 1960 yn Rome in fêst ûnderdiel fan de Simmerspullen. Fan de Spullen fan 1964 ôf steane der ek team-eveneminten op it programma.
Klassen
It bôgesjitten by de Paralympyske Spullen bart yn in oantal klassen om de wedstriden earlik te hâlden, fan 1996 ôf binne de klassen as folgjend yndield:
Bôgesjitten op de Paralympyske Simmerspullen 1960
De Ie Paralympyske Simmerspullen waarden yn 1960 flak nei de Olympyske Simmerspullen yn it Italjaanske Rome hâlden.
George Crook
George Crook (folút: George R. Crook (de R. wie syn eigen betinksel en stie nearne foar); Taylorsville (Ohio), 8 septimber 1828 – Chicago, 21 maart 1890) wie in Amerikaansk militêr, dy't yn 'e Amerikaanske Boargeroarloch focht en teffens yn ferskate oarloggen tsjin 'e Yndianen, wêrûnder de Sjosjoanske Oarloch, de Javapai-Oarloggen, de Grutte Sû-Oarloch fan 1876 en de Oarloch fan Geronimo. Hy fierde it befel oer de Amerikaanske troepen yn û.m. de Slach oan de Rosebud en de Slach by Slim Buttes. De Yndianen seagen him as in weardige fijân, waans wurd men fan op oan koe. Yn 'e 1880-er jierren joegen de Apachen him de bynamme Nantan Lupan, wat "Grize Wolf" betsjut. Yn syn lêste jierren ûntjoech Crook him ta in aktivist foar Yndiaanske rjochten.
Jonkheid en oplieding
Crook waard yn 1828 berne op in boerespultsje yn Taylorsville, by Dayton, yn 'e Amerikaanske steat Ohio, as de soan fan Thomas Crook (1788-1875) en dy syn frou Elizabeth Matthews (1787-1844). Hy hie trije âldere bruorren, ien âldere suster en ien jongere broer. Der siet in bêsten kop op him, en sadwaande waard er yn 1848 op nominaasje fan ôffurdige Robert Cumming Schenck talitten ta de Amerikaanske Militêre Akademy te West Point, dêr't er yn 1852 as ien fan 'e minste kadetten fan syn klasse ôfstudearre. Neitiid troude er mei in Mary Tapscott Dailey (1842-1895), dy't ôfkomstich wie út Firginia.
Tsjinst foarôfgeande oan de Amerikaanske Boargeroarloch
Mei de rang fan twadde luitenant waard Crook tafoege oan it Amerikaanske 4e Kavaleryrezjimint, dêr't er fan 1852 oant 1861 mei legere wie yn Kalifornje. Yn dy snuorje focht er yn Oregon en noardlik Kalifornje mei tsjin ferskate Yndiaanske folken. Yn 1857 fierde er it befel oer de Pittrivierekspedysje tsjin 'e Atsjomawy en de Atsûgewy, wêrby't er yn in wapene treffen slim ferwûne rekke troch in pylk. Crook stifte Fort Ter-Waw, yn wat no it plak Klamath is. Hy waard yn 1856 befoardere ta earste luitenant, en yn 1860 ta kaptein.
Tsjinst ûnder de Amerikaanske Boargeroarloch
Yn 1861, by it útbrekken fan 'e Amerikaanske Boargeroarloch, waard Crook nei it Easten ta helle, dêr't er mei de rang fan kolonel oansteld waard as kommandant fan it 36e Frijwillige Ynfanteryrezjimint fan Ohio. Nei't er mei syn rezjimint nei it militêre Distrikt fan de Kanawha, yn westlik Firginia stjoerd wie, rekke er fannijs ferwûne by in skermutseling te Lewisburg. Hy kearde lykwols ûnder de Kampanje fan Noardlik Firginia werom as kommandant fan syn rezjimint, dat ûnder de Twadde Slach by Bull Run diel útmakke fan 'e reserve dy't it haadkertier fan 'e Noardlike generaal John Pope bewekke.
Nei de Noardlike nederlaach by Bull Run waarden Crook en syn rezjimint oan it begjin fan 'e Marylânkampanje tafoege oan 'e Difyzje fan de Kanawha. Op 12 septimber 1861 waard Augustus Moor, de kommandant fan 'e brigade dêr't Crook syn rezjimint diel fan útmakke, kriichsfinzen nommen troch de Súdliken. Crook naam doe it befel oer de 2e Brigade fan 'e Difyzje fan de Kanawha oer, en fierde it befel yn 'e Slach by South Mountain en de Slach by Antietam. Op 7 septimber 1862 waard er befoardere ta brigadegeneraal. Yn dizze iere snuorje fan 'e Boargeroarloch ûntwikkele Crook in libbenslange freonskip mei ien fan syn ûnderhearrigen, kolonel Rutherford B. Hayes fan it 23e Frijwillige Ynfanteryrezjimint fan Ohio, dy't it letter ta presidint fan 'e Feriene Steaten bringe soe.
Nei de Slach by Antietam waard Crook it befel oer de hiele Difyzje fan 'e Kanawha taparte. Dy difyzje waard doe losmakke fan it Amerikaanske IXe Korps en nei it militêre Departemint fan 'e Ohio ta stjoerd. Dêr krige Crook al mei gauwens it befel oer de 3e Brigade, 4e Difyzje, XIVe Korps yn it Leger fan de Cumberland, dy't er oanfierde yn 'e Slach by Hoover's Gap. Yn july 1863 naam er it kommando oer de 2e Difyzje fan it Kavalerykorps fan it Leger fan de Cumberland oer, en yn dy hoedanichheid naam er diel oan 'e Slach by Chickamauga. Teffens hjitfolge er de Konfederearre generaal Joseph Wheeler ûnder de Chattanooga-kampanje.
Yn febrewaris 1864 kearde Crook werom nei it Easten om it befel oer de Difyzje fan 'e Kanawha oer te nimmen, dy't tsjin dy tiid formeel oantsjutten waard as de 3e Difyzje fan it militêre Departemint fan West-Firginia. Neitiid naam Crook diel oan 'e maitydskampanje fan 1864 ûnder luitenant-generaal Ulysses S. Grant. Crook waard oardere om by Dublin de Tennessee Railroad, de spoarferbining tusken de Konfederearre haadstêd Richmond en it westen fan 'e Konfederaasje, troch te snijen. Underweis dêrhinne waard er opwachte troch in Súdlike legermacht ûnder generaal Albert G. Jenkins, dy't er fersloech yn 'e Slach by Cloyd's Mountain. Dêrnei plondere er Dublin en blies er de spoarbrêge oer de Nije Rivier op.
Nei't Crook yn july 1864 ferslein waard yn 'e Twadde Slach by Kernstown, waard er likegoed oansteld as kommandant fan it Departemint fan West-Firginia. Dat stie doedestiden ek wol bekend as it Amerikaanske VIIIe Korps, om't it meastepart fan 'e troepen fan it departemint ta dat legerkorps hearden. It VIIIe Korps stie yn dy snuorje lykwols feitlik ûnder befel fan generaal Lew Wallace. Koarte tiid letter waard Crook syn befel opnommen yn it Leger fan de Shenandoah, fan generaal Philip Sheridan, en neitiid funksjonearre it yn 'e praktyk as in korps fan dat leger. Yn it neijier fan 1864 fierde Crook syn troepen oan yn 'e slaggen by Opequon, Fisher's Hill en Cedar Creek. Op 21 oktober waard er befoardere ta generaal-majoar.
Yn febrewaris 1865 waard Crook by Cumberland, yn Marylân, kriichsfinzen nommen troch Konfederearre troepen, wêrnei't er oerbrocht waard nei Richmond en in moanne lang fêstholden waard oant er útwiksele wurde koe tsjin in Súdlike kriichsfinzene fan ferlykbere rang. Nei't er hiel koart weromkeard wie op syn post as kommandant fan it Departemint fan West-Firginia, krige Crook ûnder de Appomattox-kampanje, it slútstik fan 'e Boargeroarloch, it befel oer in kavalerydifyzje yn it Leger fan de Potomac. Mei dy ienheid focht er foar it earst yn 'e Slach by it Gerjochtsgebou fan Dinwiddie. Letter spile er in foaroansteande rol yn 'e slaggen by Five Forks, Amelia Springs, Sailer's Creek en it Gerjochtsgebou fan Appomattox.
Tsjinst ûnder de Sjosjoanske Oarloch
Nei't de Amerikaanske Boargeroarloch yn april 1865 einige wie, waard Crook yn 1866 oerpleatst fan 'e frijwilligers nei it geregelde leger. Syn rang fan generaal-majoar ferlear er lykwols, om't der troch de ôfslanking fan it Amerikaanske Leger yn fredestiid in grut oerskot oan ofsieren bestie. Sadwaande waard er weromset ta majoar, mar al in pear dagen letter waard er wer befoardere ta luitenant-kolonel, en oansteld as fjildkommandant fan it Amerikaanske 23e Ynfanteryrezjimint, dat yn it Amerikaanske Noardwesten tsjinne. Hy kaam dêr op 11 desimber 1866 oan, en waard yn 1867 beneamd ta kommandant fan it militêre Departemint fan de Kolumbia, dat it hiele Noardwesten besloech.
Under de Noardlike Pajût-Oarloch, of de Snake War (1864-1869), brûkte Crook fan 1866 ôf nije taktiken om 'e Noardlike Pajût (Snake Indians) derûnder te krijen. Sa foel er ûnder it winterskoft oan, in tiid dy't de Yndianen brûkten om itensfoarrieden oan te lizzen. Ek liet er syn kavalery te foet de kampen fan 'e Noardlike Pajût beslûpe, sadat der gjin hoefslach wie dy't de oankomst fan 'e Amerikanen ferrette. Boppedat sette Crook Yndiaanske ferkenners yn om 'e kampen fan 'e Noardlike Pajût te lokalisearjen.
Under de winter fan 1867 ûntdieken sokke ferkenners in grut kamp oan 'e eastkant fan Steens Mountain, wêrnei't Crook alle ûntsnappingsrûtes dêrwei ôfsnije liet. Doe liet er syn troepen it kamp bestoarmje yn wat bekend kaam te stean as de Slach by Steens Mountain. It hie syn bedoeling west om 'e oanfal fan in ôfstân te beächtsjen, mar syn hynder waard kjel fan it ien of oar en gie op 'e rin, mei as gefolch dat Crook foar syn troepen út it kamp binnenfjouwere. Hoewol't er tusken de opinoar sjittende troepen en Yndiaanske krigers troch ried, kaam er dêr wûnder boppe wûnder sûnder kleanskuorren ôf. Letter fersloech er yn 'e Slach by Infernal Caverns, yn noardlik Kalifornje, in mingde troep besteande út Noardlike Pajût, Atsjomawy en Modok.
Tsjinst ûnder de Javapai-Oarloggen
Nei't er de Noardlike Pajût-Oarloch foar de Amerikanen ta in goed ein brocht hie, pleatste presidint Ulysses S. Grant Crook oer nei it Arizona-territoarium. Dêr sette Crook ûnder de Javapai-Oarloggen (1861-1875) Apache-ferkenners yn. Mei dy oanpak slagge it him om 'e Javapai en de Tonto-Apachen te twingen om har yn 'e harren tawiisde reservaten nei wenjen te setten. Yn 1873 waard Crook yn ien kear fan luitenant-kolonel befoardere ta brigadegeneraal, in promoasje wêrby't er de rang fan kolonel oersloech, wat kwea bloed sette by ferskate kolonels, dy't fûnen dat sy letterlik en figuerlik passearre wiene.
Tsjinst ûnder de Grutte Sû-Oarloch fan 1876
Fan 1875 oant 1882 wie Crook kommandant fan it militêre Departemint fan 'e Platte, dat in grut part fan 'e noardlike Grutte Flakten omfette. Hy wie yn dy snuorje legere yn Fort Omaha, yn it hjoeddeiske North Omaha, yn Nebraska. Under de Grutte Sû-Oarloch focht er yn 1876 en 1877 tsjin 'e Lakota, de Noardlike Sjajinnen en de Noardlike Arapaho. Oan it begjin fan dy oarloch, yn maart 1867, joech er ûnder barre winterske omstannichheden lieding oan 'e Bighorn-ekspedysje, hoewol't er net persoanlik belutsen wie by de Slach oan de Powderrivier, it grutste treffen fan dy fjildtocht.
Nei't er einlings fersterkings en nije munysjefoarrieden krigen hie, sette Crook syn opmars yn augustus fuort, mar dêrby wist er net folle te bedijen. Uteinlik rekken ûnder dy fjildtocht, dy't bekend kaam te stean as de Hynstefleismars, de itensfoarrieden op en wiene syn kavaleristen twongen en yt har eigen hynders op. Pas mids septimber wist Crook yn 'e Slach by Slim Buttes in doarp fan 'e Oglala-Lakota oer it mad te kommen, wat ta in fûleindich gefjocht late wêrby't it opperhaad Amerikaansk Hynder de Aldere sneuvele. Doe't Amerikaanske Hynder syn froulju en bern har oerjoegen, en jitris doe it deadlik ferwûne opperhaad en de lêsten fan syn folgelingen de striid opjoegen, weage Crook him persoanlik yn 'e fjoerliny fan syn sjitgrage manskippen om 'e Yndianen nei feilichheid te lieden.
Yn 1879 wie Crook behelle yn it ferneamde proses Standing Bear v. Crook, wêryn't it opperhaad Steande Bear fan 'e Ponka it Amerikaanske regear yn 'e persoan fan Crook foar de rjochter dage om syn boargerrjochten erkend te krijen. Under dy rjochtsaak naam Crook it op foar Steande Bear en dy syn folk, en yn 'e útspraak befêstige de rjochter dat Steande Bear yndie beskate rjochten hie as in boarger fan 'e Feriene Steaten.
Tsjinst ûnder de Oarloch fan Geronimo
Yn 1882 kearde Crook werom nei Arizona, dêr't er lieding joech oer de operaasjes fan it Amerikaanske Leger yn 'e striid tsjin 'e Tsirikahûa-Apachen ûnder de Oarloch fan Geronimo. Hy twong ferskate oerwinnings op 'e Yndianen ôf, mar eltse kear glûpte it slûchslimme opperhaad Geronimo him troch de fingers. It wie yn dizze jierren dat de Apachen Crook by wize fan respekt de bynamme Nantan Lupan taparten, wat "Grize Wolf" betsjut. Nei't generaal Nelson A. Miles Crook ferfong, wist dy yn 1886 it ferset fan 'e Tsirikahûa einlings te ûnderdrukken. Dêrop waarden lykwols net inkeld Geronimo en syn krigers, mar ek de Tsirikahûa-ferkenners dy't oan 'e kant fan it Amerikaanske Leger fochten hiene, nei Floarida ta deportearre. Crook wie poerrazen oer dat ferrie, en stjoerde it iene nei it oare lulke tillegram oer dizze saak nei it Amerikaanske regear yn Washington, D.C. It soe lykwols 26 jier duorje ear't de Tsirikahûa út finzenskip frijlitten waarden.
Lettere jierren en ferstjerren
Yn 1886 wie Crook ûnderwilens befoardere ta generaal-majoar mei op 'e nij it kommando oer it Departemint fan 'e Platte. Dat oefene er út oant 1888, doe't er troch presidint Grover Cleveland oan it haad fan 'e Difyzje fan 'e Missoury pleatst waard, wêrfan't it haadkertier yn Chicago fêstige wie. Syn lêste jierren hold er him lykwols benammen dwaande mei protestearjen tsjin 'e ûnrjochtfeardige behanneling fan syn eardere Yndiaanske fijannen. George Crook stoar hommels yn Chicago, op 21 maart 1890. Hy waard earst begroeven yn Oakland, yn Marylân, mar yn 1898 waard er opgroeven om beïerdige te wurden op it Nasjonaal Begraafplak Arlington, ûnder de reek fan Washington, D.C. Reade Wolk, in foaroansteand opperhaad fan 'e Lakota, sei oer Crook: "Hy wie ien dy't ús teminsten nea foarliigd hat."
Samuel Crompton
Samuel Crompton (Bolton, 3 desimber 1753 - dêre, 26 juny 1827) wie in Britsk útfiner. Hy waard ferneamd troch syn útfining de Mule Jenny, in masine dy 't wrâldwiid in revolúsje yn de yndustry feroarsake.
Libben en wurk
Samuel Crompton waard berne yn Bolton, Lancashire as soan fan George en Betty Crompton (Elizabeth Holt fan Turton). Syn heit wie konsjerzje yn it deunby lizzende Hall i' th' Wood. Samuel hie twa jongere suskes. Doe 't er in jonge wie ferlear er syn heit en moast er bydrage oan it gesinsûnderhâld troch jern te spinnen, wêrby't er it spinnen learde op de spinmasine fan James Hargreaves. De tekoartkommingen fan de Jenny brochten him op it idee wat betters te betinken. Hy wurke dêr fiif of seis jier lang oan yn it geheim. De ynspanning slokte al syn frije tiid en jild op, ynklusyf it jild dat er fertsjinne troch fioele te spyljen yn it teäter fan Bolton.
Op 16 febrewaris 1780 boaske Crompton yn de parochytsjerke fan Bolton oan Mary Pimlott (of Pimbley). Sy krigen acht bern; soan George Crompton (berne op 8 jannewaris 1781), gie fierder mei it famyljebedriuw.
Mule Jenny
thumb|240px|left|De Mule Jenny fan Samuel Crompton De Mule Jenny (Ingelsk: Spinning Mule / The Mule) is de ferbettering fan James Hargreaves syn Spinning Jenny en Richard Arkwrights Water Frame. De Mule Jenny koe de gaadlike dikte fan tried spinne foar kleanmakkerij, wylts de Spinning Jenny en de Water Frame te swak of tsjok tried spon.
Earbetoan
Op 24 septimber 1862 waard in stânbyld fan Crompton ûntbleate op Nelson Square yn Bolton yn oanwêzigens fan 10.000 taskôgers. Dat wie it earste stânbyld yn Bolton dat publyklik pleatst waard. It evenemint waard begelaat troch 23 muzykgroepen.
Grutte Priis Formule 1 fan Dútslân 2004
Utslaggen fan de Grutte Priis Formule 1 fan Dútslân 2004 yn Hockenheim op 25 july 2004. It wie de tolfde fan 18 races fan de Formule 1 yn 2004. Hy waard op de Hockenheimring hâlden. De race waard hâlden oer 	66 omgongen, op it 4,6 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 301,9 kilometer. De wedstriid soe eins 67 omgongen telle.
Casino Royale (film út 2006)
Casino Royale is in Britsk-Amerikaansk-Dútsk-Tsjechyske spionaazjefilm út 2006 ûnder rezjy fan Martin Campbell. De titel ferwiist nei in kasino yn Montenegro dêr't in wichtich diel fan it ferhaal plakfynt. It is in film út 'e James Bond-searje, mei Daniel Craig yn 'e haadrol fan 'e Britske geheim agint James Bond, en Eva Green as de Bond-girl. Casino Royale, dat basearre is op 'e roman mei deselde namme fan Ian Fleming, folget yn 'e rige op Die Another Day, út 2002, mar foarme in reboot fan 'e filmsearje. It ferhaal floret Bond as er by in pokerspul Le Chiffre, in finansier fan terroristen, bankrot gean litte moat. Casino Royale krige oer it algemien positive resinsjes fan 'e filmkritisy en groeide yn 'e bioskopen út ta in grut kommersjeel súkses.
Plot
James Bond, in geheim agint foar de Britske ynljochtingetsjinst MI6, berikt syn promoasje ta in 00-agint (007 om persiis te wêzen), troch twa doelwiten te eliminearjen: de ferrieder Dryden, in seksjesjef op 'e Britske ambassade yn Praach, en dy syn kontaktpersoan Fisher. Underwilens bringt yn Oeganda de mysterieuze hear White, in fertsjintwurdiger fan in skimige organisaasje, Steven Obanno, in liedend lid fan it Fersetsleger fan 'e Hear (LRA) yn 'e kunde mei Le Chiffre, in bankier fan Albaneesk komôf dy't as finansier fan terroristen jildt. Obanno fertrout Le Chiffre in grut bedrach oan kontanten ta, dat er, nei't men oannimme mei, by operaasjes fan it LRA bútmakke hat. Le Chiffre ynvestearret dat jild neitiid yn it oankeapjen fan put options op oandielen fan fleantúchbouwer Skyfleet, om't er wit dat it bedriuw troch in bomoanslach yn slimme swierrichheden komme sil.
Bond is yn 'e tuskentiid nei Madagaskar ta reizge, dêr't er de bommemakker Mollaka te pakken besiket te krijen. Troch it knoffelich optreden fan Bond syn assistint Carter kriget Mollaka der lucht fan dat er folge wurdt. Nei in spektakulêre efterfolging siket er beskûl yn in ambassade, dy't Bond lykwols binnenkringt om him te deadzjen. Om't er de diplomatike ymmuniteit fan in ambassade skeind hat, kriget Bond letter de wyn fan foarren fan MI6-sjef M, mar Bond lûkt him dêr neat fan oan. Hy hat de mobile tillefoan fan Mollaka te pakken krigen en folget de oanwizings dy't er dêryn fynt nei de korrupte Grykske funksjonaris Alex Dimitrios. Dyselde befynt him yn Nassau, op 'e Bahama's, en dat is Bond syn folgjende bestimming. Nei't er Dimitrios by in potsje poker syn Aston Martin DB5 út 1964 ôfhandich makke hat, ferliedt er syn frou Solange, fan wa't er te hearren kriget dat Dimitrios hommels ôfset is nei Miami.
Bond efterfolget Dimitrios dêrhinne, mar de man kriget him yn 'e rekken, en der ûntstiet in gefjocht wêrby't Bond him deadet. Dêrnei folget er in bommelizzer dy't ûnderwilens mei de tas fan Dimitrios útnaaid is nei de Ynternasjonale Lofthaven fan Miami. Hy ûntdekt dat dêr dy jûns it nije prototype fan in reuseftich ferkearsfleantúch fan Skyfleet oan 'e media presintearre wurdt. De bommelizzer is fan doel it fleantúch op te blazen, mar dat wit Bond nei in lang gefjocht foar te kommen. Hy ferwikselet de bom fan plak, sadat de bommelizzer úteinlik by fersin himsels opblaast ynstee fan it fleantúch. Neitiid wurdt op 'e Bahama's it deafoltere lyk fan Solange Dimitrios weromfûn, dy't nei it falen fan 'e oanslach as it lek yn organisaasje sjoen waard. Bond, dy't foar har dea ferantwurdlik is, wurdt dêr lykwols net oars fan.
No't de presintaasje fan it nije ferkearsfleantúch trochgean kin, is Le Chiffre al it jild kwyt dat er yn 'e put options stoppe hie. Mei't dat syn eigen jild net wie, mar it fermogen dat in tal tige gefaarlike lju him tabetroud hie, is er yn alle steaten om it ferlies op 'e iene of oare wize oan te suverjen. Dêrta beleit er in pokertoernoai yn it Casino Royale yn Hotel Splendid yn Montenegro, wêrfan't de begjinynset $10 miljoen is, mei in mooglike ekstra ynset fan nochris $5 miljoen. Mei't Bond de bêste pokerspiler is dy't by MI6 yn 'e tsjinst is, stjoert M him der tsjin betterwitten yn hinne mei de opdracht om derfoar te soargjen dat Le Chiffre bankrot giet. Om't de ynset betelle wurdt troch it Britske regear stjoert it Britsk Ministearje fan Finânsjes in aginte mei, Vesper Lynd, dy't derop tasjen moat dat it jild net fergriemd wurdt. As it derop oankomt om 'e $5 miljoen ekstra yn te setten, moat sy beoardielje oft dat nedich of sinfol is.
Yn Montenegro wurde Bond en Vesper opwachte troch de pleatslike kontaktpersoan fan MI6, in René Mathis, dy't harren der paadwiis makket. As it pokertoernoai úteinset, kriget Bond al rillegau de boppehân om't Le Chiffre in tell hat: eltse kear as er bluft, rekket er de eachhoeke fan syn loftereach oan. Yn it skoft wurdt Le Chiffre nei syn hotelkeamer roppen troch syn freondinne Valenka, dy't dêr gizele blykt te wurden troch Obanno. Dy wol syn jild werom hawwe, mar as er foar it ferstân kriget dat dat inkeld barre sil as Le Chiffre it toernoai wint, lit er him trochspylje. Bond en Vesper, dy't Le Chiffre folge wiene om te sjen wêrom't er sa fluch weiwaard, wurde troch Obanno en syn liifwacht bûten de hotelkeamer trappearre en oanfallen. Bond deadet earst de liifwacht en dêrnei Obanno sels, mar as dy op 't lêst in pistoal te pakken kriget, is Vesper twongen om syn hân omleech te hâlden wylst Bond him smoart.
Nei't er de traumatisearre Vesper treastge hat, keart Bond werom nei de pokertafel, dêr't er syn hiele begjinynset ferliest as er all-in giet op basis fan 'e tell fan Le Chiffre. Dyselde blykt lykwols yn 'e tuskentiid op syn gewoante wiisd te wêzen, en brûkt dy no mei opsetsin om Bond op 'e ferkearde foet te setten. Vesper wegeret de ekstra ynset fan $5 miljoen goed te karren, om't se Bond arrogant fynt en ornearret dat de Britske belestingbeteller al genôch jild ferlern hat. Bond stiet op it punt om drastyske maatregels te nimmen as er oansprutsen wurdt troch in oare pokerspiler, dy't himsels identifisearret as spesjaal agint Felix Leiter fan 'e CIA. Om't er sels gjin geweldich pokerspiler is en by eltse hân jild ferliest, stelt er foar om Bond syn $5 miljoen te jaan om him wer yn it toernoai yn te keapjen. Bond jout him wer by it spul, mar wurdt net lang dêrnei fergiftige as Valenka syn martini oanmingt mei digitalis. Bond hastiget him nei syn auto ta, dêr't er antygif tsjin alderhanne soarten fergif en ek in defibrillator hat, mar hoewol't er himsels it antygif tatsjinnet, slagget it net mear om mei de defibrillator syn troch it gif stilfallen hert wer op te starten. Vesper, dy't him efternei kommen is, docht dat foar him, en Bond keart, ta stille argewaasje fan Le Chiffre, werom oan 'e pokertafel, dêr't er it toernoai úteinlik wint mei in straight flush.
Nei ôfrin fan it toernoai wurdt Vesper troch Le Chiffre en syn trewanten ûntfierd en brûkt om Bond yn 'e fâle te lokjen. Hy fertelt Bond dat dy syn freon Mathis eins sýn freon Mathis is. Op in ferlitten skip yn 'e haven wurde Bond en Vesper apart faninoar finzen holden en martele om it bankrekkennûmer en it wachtwurd priis te jaan fan 'e bankrekken dêr't de winst fan it pokertoernoai hinne oermakke is. Bond wegeret it wachtwurd op te jaan. Wylst Le Chiffre noch mei him oan 'e gong is, falle dhr. White en syn minsken it skip binnen. White deadet Le Chiffre en syn trewanten foar it yn diskredyt bringen fan syn organisaasje troch mei it jild fan kliïnten te gokken. Bond en Vesper wurde lykwols yn libben litten, eat dêr't M letter frijwat mei ompakt.
Nei't er yn in Montenegrynsk sikehûs wekker wurden is, lit Bond Mathis oppakke as ferrieder, hoewol't er dêrfoar inkeld it no net drekt betroubere wurd fan Le Chiffre foar hat. Nei't de winst fan it pokertoernoai nei in feilige bankrekken oerbrocht is, betteret Bond yn in klinyk oan 'e Comomar stadichoan op yn it selskip fan Vesper. Hja reitsje fereale opinoar, en Bond nimt ûntslach by MI6 en reizget mei har nei Feneesje. As M him opskillet mei de fraach wêr't eins dat jild fan it pokertoernoai bliuwt, beseft Bond dat Vesper him ferret hat. Hy folget har nei in leechsteand gebou dat renovearre wurdt, dêr't se it jild oerdrage sil oan in stikmannich kriminele typen. As dy Bond opmerke, nimme se Vesper yn gizeling. It gebou wurdt mei grutte luchtbannen oerein holden om't der oan it fûnemint wurke wurdt, en as Bond dy leksjit, begjint it hiele gebou wei te sakjen yn it wetter fan 'e grêften fan Feneesje. Hy sjit de kriminelen dea, mar Vesper sit finzen yn it koaiwurk fan in lift, dy't omleech sakket yn it wetter. Bond besiket har te rêden, mar se docht de doar fan 'e koai op it slot en jout oan dat er har efterlitte moat. Dat docht er net, mar it slagget him net om har te rêden ear't se ferdrinkt. Wylst Bond oare beslommerings hat, wurdt de koffer mei it jild opsocht troch dhr. White, dy't dermei útnaait.
Letter heart Bond fan M dat by neier ûndersyk nei Vesper bliken dien hat dat de organisaasje efter Le Chiffre Vesper har minner Yusef Kabira yn gizeling nommen hie en drige him te fermoardzjen as se net foar harren wurkje woe. It liket der sterk op dat se, doe't sy en Bond troch Le Chiffre op it skip yn Montenegro fêstholden waarden en White dêr binnenfoel om mei Le Chiffre ôf te weven, in oerienkomst mei White sletten hat om oan him it jild oer te dragen as er yn ruil dêrfoar Bond libje liet. Bond, lykwols, hellet de skouders op en seit oer Vesper inkeld: "De trut is dea." Hy kriget syn âlde posysje by MI6 werom en brûkt de mobile tillefoan fan Vesper om White op te spoaren yn in filla yn noardlik Itaalje. De film einiget as Bond White yn 'e skonk sjit en himsels dêrnei foarstelt mei de wurden: "Bond is de namme. James Bond."
Produksje
De film waard regissearre troch Martin Campbell, dy't yn 1995 ek de James Bond-film GoldenEye makke hie. It senario waard skreaun troch Neal Purvis, Robert Wade en Paul Haggis. As podusinten wiene by it projekt Michael G. Wilson en Barbara Broccoli belutsen, dy't wurken yn opdracht fan Eon Productions, Metro-Goldwyn-Mayer en Columbia Pictures. Der wie foar de produksje fan Casino Royale in budget beskikber fan $150 miljoen. De kamerarezjy wie yn 'e hannen fan Phil Méheux, wylst de filmmuzyk fersoarge waard troch David Arnold.
Opnamen
De opnamen sette op 3 jannewaris 2006 útein en duorren oant en mei 20 july fan dat jier. De film waard foar it meastepart opnommen yn 'e Barrandov Studio's yn 'e Tsjechyske haadstêd Praach. Bykommende opnamen op lokaasje fûnen plak yn 'e Bahama's, Itaalje (te witten: Feneesje), Ingelân en op oare plakken yn Tsjechje. It Grandhotel Pupp yn Karlovy Vary gie troch foar it Hotel Splendid yn Montenegro. De Villa del Balbianello oan 'e igge fan 'e Comomar tsjinne as de klinyk yn Itaalje dêr't Bond Mathis oppakke lit, opbetteret fan syn ferwûnings en fereale rekket op Vesper Lynd. De opnamen waarden ôfrûne yn 'e Pinewood Studios yn it Ingelske greefskip Buckinghamshire.
Distribúsje
De distribúsje fan Casino Royale waard fersoarge troch Sony Pictures Releasing. De film gie op 14 novimber 2006 yn Londen yn premiêre, en iepene dêrnie op 16 novimber yn 'e Britske en op 17 novimber yn 'e Amerikaanske bioskopen. Op 16 maart 2007 kaam Casino Royale út op dvd en Blu-ray.
Untfangst
Fan 'e filmkritisy ûntfong Casino Royale oer it algemien tige positive resinsjes. Sa joech de foaroansteande Amerikaanske kritikus Roger Ebert de film 4 fanf 4 stjerren. Hy fûn dat Daniel Craig in treflike James Bond delsette. Guon resinsinten hie wat krityk op 'e spyldoer fan 144 minuten, dy't neffens harren makke dat de film op 'e ein wat langtrieddich begûn oan te fielen.
Op 'e webside Rotten Tomatoes, dy't resinsjes sammelet, hie Casino Royale in tige heech goedkarringspersintaazje fan 95%, basearre op 257 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: "[De film] weeft ôf mei de grapmakkerij en gadgets dêr't [oare James Bond-films] troch pleage waarden, en Daniel Craig leveret wêr't fans en kritisy op sieten te wachtsjen: in bittere, geastlik yn 'e knoei sittende, yntinse werútfining fan 007." Op Metacritic, de wichtichste konkurrint fan Rotten Tomatoes, behelle Casino Royale in goedkarringspersintaazje fan 80%, basearre op 46 resinsjes.
Opbringst
Casino Royale brocht yn 'e bioskopen yn 'e Feriene Steaten en Kanada $167,4 miljoen op, en yn alle oare lannen en territoaria $438,7 miljoen. Wrâldwiid kaam de opbringst dêrmei út op $606,1 miljoen. Ofset tsjin it budget fan $150 miljoen betsjut dat in winst fan $456,1 miljoen, hoewol't dêr de marketingkosten noch wol ôf moatte. Yn 'e bioskopen yn it Feriene Keninkryk brocht Casino Royale £55,4 miljoen yn 't laadsje, wêrmei't it yn dat lân de meast opbringende film fan 2006 wie en (fan 2011 ôf) de op njoggen nei meast opbringende film aller tiden.
Prizen
Casino Royale waard yn 2006 nominearre foar tsien BAFTA's, de wichtichste Britske filmpriis. De film wûn dêr úteinlik twa fan: de priis foar bêste lûd en de priis foar opkommende stjer, dy't nei Eva Green gie. Daniel Craig waard nominearre foar de BAFTA foar bêste akteur, wêrmei't er de earste James Bond-fertolker waard dy't dêrfoar ea sa'n nominaasje yn 'e wacht sleept hie. Casino Royale wûn fierders yn 2007 de Saturn Award foar bêste aksjefilm/aventoerefilm/skriller, en waard nominearre foar fjouwer oare Saturn Awards en ien Satellite Award.
European League follybal manlju 2006
De European League follybal manlju 2006 wie de tredde edysje fan it jierlikse European League follybal foar manlju. Der dogge acht Europeeske lannen mei. By de foarwedstriden waard der spile yn ien groep mei alle lannen. De foarwedstriden wiene ferdield yn acht omlopen. Eltse omloop waard yn in oare stêd spile. Elts lân spile yn totaal 12 wedstriden. Dy foarwedstriden waarden spile fan 21 july oant en mei 13 augustus 2007, de finale waard yn Turkije hâlden op 19 en 20 augustus. De nûmers ien, twa en trije fan de foarwedstriden en it gastlân pleatsten har foar de finaleomloop. Yn dit gefal wie Turkije it gastlân. Nêst Turkije giene ek Nederlân (earste), Kroaasje (twadde) en Grikelân (tredde) nei de finaleomloop. It evenemint wurdt organisearre troch it CEV, it Europeeske follybalbûn.
Earste omloop
De wedstriden yn de earste omloop binne spile yn Ankara, Turkije.
Twadde omloop
De wedstriden yn de twadde omloop binne spile yn Lamia, Grikelân.
Tredde omloop
De wedstriden yn de tredde omloop binne spile yn Falladolid, Spanje.
Fjirde omloop
De wedstriden yn de fjirde omloop binne spile yn Rotterdam, Nederlân.
Sechsde omloop
De wedstriden yn de sechsde omloop binne spile yn Zagreb, Kroaasje.
Sânde omloop
De wedstriden yn de sânde omloop binne spile yn Prešov, Slowakije.
Achtste omloop
De wedstriden yn de achtste omloop binne spile yn Berlyn, Dútslân.
Kwalifisearre lannen
De folgjende teams binne kwalifisearre foar de finales:
Abraham Bruinsma
Abraham Annastatius Bruinsma (Ljouwert, 2 maart 1766 - dêre, 20 desimber 1849) wie in arsjitekt.
By syn ferstjerren blykte hy oan it roomske weeshûs en oan de roomske earmestrjitte yn Ljouwert elk tûzen gûne fermakke te hawwen. Syn frou C.M. Zijlstra wie ien fan Johanna van der Lely, dochter fan de sulversmid, dy't foar de kening fan Frankryk wurke hat; hja wie eigeneresse fan Sjoerdastate, dat nei har dea op har man oergie.
Abraham (aartsfaar)
De Bibelske Abraham
Abraham wie ien fan de trije soannen fan Têrach en hjitte earst Abram (de roppene). Hy wie troud mei Sarai (letter Sara), mar fanwegen de ûnfruchtberens fan Sarai krigen hja tegearre ynearsten gjin bern. Abrams heit Têrach ferliet syn oarspronklike wenstee yn it Chaldeeske Oer (yn it hjoeddeiske Irak) om nei it lân Kanaän te gean. Hy naam syn soan Abram en Sarai mei en Lot, de soan fan Abrams broer Haran, dy't al earder ferstoarn wie. De Skrift makket net dúdlik oft Abrams oare broer Nahor ek mei op reis gyng. Ûnderweis sloegen hja de tinten op yn Charam (it tsjintwurdige Şanlıurfa yn Turkije) en bleaunen dêr ynearsten. Dêr krige Abram de opdracht fan God om fierder te gean nei it lân dat God him wize soe. Syn heit Têrach libbe doe al net mear. God ûnthiet Abram in manmachtich neiteam en in segen te wurden foar alle folken. Abram wie doe fiifensantich jier.
Yn Kanaän sei de Heare: "Dit is it lân dat Ik dy jaan sil". Mar it lân waard teheistere troch honger en Abram moast fierder lûke en kaam yn it lân fan Egypte oan. Om't Abram benaud wie dat hy dêr wolris fermoarde wurde koe, sa't de Egyptners der mei syn noch kreaze frou Sarai fan troch gean koene, sei Abram tsjin syn frou dat hja har mar foar Abrams suster útjaan moast. En yndied, Sarai makke grutte yndruk op de Egyptners en de farao naam Sarai yn syn hûs en makke fan har saneamde broer Abram in ryk man. It hûs fan de farao waard lykwols dêrnei troffen troch slim ûnk en doe't de farao fernaam dat Abram der wat yn om liicht hie en Sarai net in suster, mar de frou fan Abram wie, liet de farao Abram by him komme en krige hy de opdracht om mei Sarai en al wat hja fierder besieten op te pakken. Abram teach mei syn folk doe rjochting Bet-El. Mar dêr krigen de hoeders fan Abram en Lot spul mei-inoar en om fierdere eskalaasje tefoaren te kommen besleaten Abram en Lot om útinoar te gean. Lot keas foarde fruchtbere Jordaandelte by Sodom en Gomorra en Abram naam it mear westlike diel fan Kanaän yn de omkriten fan Hebron.
Alhoewol't God Abram in grut neiteam ûnthiet, bleau Sarai noch jimmeroan sûnder bern en dêrom joech hja Abram de rie om him mar neffens âld gebrûk by de slavin Hagar del te jaan. By Hagar krige Abram dan syn earste soan Ismael, nei't er likernôch tsien jier yn Kanaän wenne hie. Mar wylst Hagar noch swier wie fan Ismael, krige hja deilis mei Saraï en flechte doe de woastyn yn. Dêr ferskynde in ingel oan Hagar, dy't sei, dat hja werom gean moast. As Abram 86 jier âld is wurdt Ismael (= God heart) berne. Abram is njoggenennjoggentich jier as God it ferbûn mei Abram jitris befêstiget en as teken fan dat ferbûn de besnijenis fan alle nijberne jonkjes út syn geslacht easket. God seit dan dat Hy Abram segenje sil en dat hy stamhâlder wurdt fan in soad folken. Abram en Sarai krije dan ek nije nammen: Abraham en Sara. Ek by Sara sil Abraham in soan krije, troch wa't it ferbûn fierder jûn wurdt. God jout him syn noch net berne soan de namme Izaäk (= Hy laket). Efkes letter komme der trije manlju by Abraham op besite. Abraham ûnthellet de manlju gastfrij en wylst hja in miel krigen fertelden hja dat Sara in soan krije soe. Sara, dy't wat fansiden stie, hearde dat en moast yn harsels laitsje: hja wie ommers al krekt as Abraham op jierren en hoe soe hja dan noch it libben oan in soan jaan kinne? De manlju prate ek mei Abraham oer Sodom en Gomorra, dêr't de bewenners har skuldich meitsje oan swiere sûnden. Doe't Abraham hûndert jier waard krige Sara de soan dy't harren foarsein wie. En sa't dat no gebrûk wie waard Izaäk op de achtste dei fan syn libben besnien. Doe't Izaäk grutter waard barde it ienris dat Hagars soan Ismael Izaäk de gek oanstiek. Sara koe dat net ferneare en trune der by Abraham op oan om Hagar en Ismael fuort te stjoeren. Ynearsten wegere Abraham dat, mar nei't him yn 'e nacht in ingel ferskynde waarden Hagar en Ismael fuortstjoerd. Ien fan de hichtepunten fan it Bibelske ferhaal oer Abraham foarmet Gods opdracht oan Abraham om syn eigen soan op te offerjen. Sa hifket God Abrahams trou oan it leauwen. As Abraham lykwols syn soan op it hout leit en him slachtsje sil, ferhinderet in ingel dat. Tusken de strûken fynt Abraham in raam dy't it plak fan Izaäk ynnimt en oan de Heare offere wurdt. En om't Abraham ree wie om sels syn iennichste soan oan God te offerjen, swart God al de eardere ûnthjitten nei te kommen en it neiteam fan Abraham te segenjen en like talryk te meitsjen as de stjerren oan de himel en de sânkerrels op it strân. It offer fan Izaäk hat plak fûn op in berch yn it lân fan Moria. Neffens de joadske oerlevering soe dat de Timpelberch yn Jeruzalim wêze. As Sara hûndertsânentweintich jier âld is, stjert hja. Sara waard yn in grot yn Hebron te rêste lein. Abraham stoar letter yn de âldens fan hûndertfiifensantich jier. Hy waard troch syn beide soannen Ismael en Izaäk ek yn Hebron begroeven. Yn 'e 6e iuw liet de Byzantynske keizer Justianus I in tsjerke oer de grot bouwe. Dy tsjerke waard letter troch moslims ferneatige en dêrnei troch krúsfarders wer opboud. Letter waard dy basilyk ta moskee omdope.
Abraham as histoarysk persoan
Bûten de Bibel, de Tenach en de Koaran binne der oant no ta gjin oare skriftlikye boarnen oer Abraham fûn.
Reduksje (skiekunde)
In reduksje is in skiekundich proses, dêr't in stof (de oksidator) yn elektroanen oannimt fan in oare stof (de reduktor).
Skiednis
De term reduksje wurdt foar it earst brûkt om de tarieding fan metalen te beskriuwen. Troch de massa fan de erts te redusearjen (betsjut dus: ferminderjen), krige men dus it metaal. Nei it ûntjaan fan de ioaneteory wie it ek mooglik reduksje te beskriuwen as it ferminderjen fan de lading fan de metaal-ioanen. Ta einbeslút hat de reduksje in bredere betsjuttenis krigen: it ôfstean fan elektroanen.
Redoksreaksje
Elektroanen opnimme betsjut dat der earne elektroanen wei komme moatte. Elektroanen komme yn in (wetterige) oplossing nea los foar. As der elektroanen earne wei komme moatte, moat in oar dieltsje elektroanen ôfstjitte. Dat dieltsje wurdt dan oksidearre. De reduksje fan it iene elemint betsjut dus de oksidaasje fan it oare. Dêrom wurdt wol praat fan REDuksje-OKSidaasje, oftewol redoksreaksje.
Reduktor en oksidator
In stof dy't yn steat is in oare stof te redusearjen, wurdt in reduktor neamd. De stof dy't redusearre wurdt nimt de elektroanen op en is dus de oksidator. As de oksidator redusearre wurdt, wurdt de reduktor oksidearre. Om't nei it opnimmen fan elektroanen dy ek wer ôfstien wurde kinne, ûntstiet yn de reduksje út de oksidator wei in reduktor.
Foarbylden
As der allinne nei it part fan de reduksje fan in redoksreaksje sjoen wurdt, sprekt men fan in heale reaksje fan de reduksje. De oare helte, de oksidaasje, wurdt bûten beskôging litten. Hjirûnder folget in foarbyld fan it meitsjen fan izer:
Yn ertsen komt izer almeast foar as Fe3+, benammen as okside of karbonaat. Yn heechûnen wurdt koalmonokside as reduktor taheake wêrtroch't it metaal izer ûntstiet.
Ynstee fan ta it metaal izer, kin Fe3+ ek ta Fe2+ redusearre wurde.
Fe3+ is de oksidator dy't it elektron opnimt en sadwaande redusearre wurdt ta Fe2+. It ûntstiene Fe2+-ion is in spesjaal dieltsje. Yn tsjinstelling ta Fe3+, dat allinne redusearre wurde kin, en it metaal izer, dat allinne oksidearre wurde kin, kin Fe2+ beide oksidearre en redusearre wurde.
Guon baktearjes binne ek yn steat en fier dy reaksje út. Ynstee fan soerstof wurdt Fe3+ brûkt as elektroane-oannimmer. Gauris wurdt ek sulfaat omsetten yn sulfide. It ûntstiene Fe2+ reagearret mei it foarme S2− ta FeS. De swarte kleur, dy't justjes ûnder de boppeste laach yn bygelyks in wiete strân of it Waad sit, is dêrfan it gefolch:
Elektrolyze
Yn de elektrolyze liket it oft der ûnfermongen reduksje plakfynt. As der nei de negative elektroade sjoen wurdt, blykt dat wol sa te wêzen. Op de katoade ûntstiet it metaal út syn sâlt. Foar in elektrolyze binne der lykwols altyd twa elektroaden nedich. Oan de anoade fynt de oksidaasje plak.
Dy metoade fan reduksje wurdt brûkt by tige ûnedele metalen, lykas aluminium, de alkaly- en de ierdalkalymetalen, dy't op dy manier út harren sâlten taret wurde.
Organyske Gemy
Yn de organyske gemy betsjut in reduksje gauris, njonken it opnimmen fan elektroanen, ek it opnimmen fan wetterstof-atomen en bytiden it ferlies fan soerstof út de molekule. De stof mei de measte wetterstof-atomen is dan einlings redusearre. In foarbyld is hjirnjonken oanjûn mei de reduksje fan koaldiokside (O=C=O), fia eamelersoer, metanal, ta metaan (CH4). De stoffen steane sa oardere, dat de ûnderste it measte redusearre wurdt. right|De ferskillende reduksjestadiums tusken koaldiokside en metaan
Jehannestsjerke (Tsjom)
De Jehannestsjerke is de tsjerke fan de PKN-gemeente yn Tsjom.