cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Wetterskip Fryslân
Fúzjes
Nei fúzjes yn 1938 en yn it begjin fan de jierren sechtich bleaunen noch alve seewarrende wetterskippen oer, dy’t yn 1980 fusearre waarden ta it Wetterskip Fryslân. Yn 1993 gie dit op yn it nije Waterschap Friesland, dat ek ferantwurdlik waard foar de nije wetterstân yn de Fryske boezem, de wettersuvering yn de provinsje en de wetterbehearsking op It Amelân, Skiermûntseach en Skylge. Inkele jierren letter waard dit wetterskip omneamd ta Wetterskip Fryslân.
Wat de net-seewarrende wetterskippen oanbelanget: yn 1958 telde Fryslân sa’n 1200 polders, feanpolders en wetterskippen. Guon dêrfan wienen mar tige beskieden fan omfang, lykas it by Ljouwert lizzende wetterskip De Hûn, dat mar krekt 27 ha grut wie. Yn de rin fan de tiid waarden dan ek in soad wetterskippen gearfoege. Dêrby spile ek de ruilferkaveling in rol: as dizze yn in bepaald gebiet dien wie, waarden nije wetterbouwurken yn eigendom oerdroegen oan it wetterskip dat foar de bemealling fan dat gebiet ferantwurdlik wie. De behear- en ûnderhâldskosten fan dizze wurken wienen lykwols heech en koenen troch de lytsere wetterskippen net opbrocht wurde. Boppedat wienen dizze finansjeel nei by steat om beropskrêften yn tsjinst te nimmen. Resultaat fan dizze ûntwikkelingen wie, dat yn 1976 noch mar alve boezemwetterskippen oer wienen. Yn 1997 waard dit tal noch ris werombrocht ta fiif: it Wetterskip Boarn en Klif, it Wetterskip Lauwerswâlden, it Wetterskip Marne-Middelsee, it Wetterskip Sânwâlden en it Wetterskip De Waadkant. Dy fusearren yn 2004 ta it Wetterskip Fryslân, dat sûnt dy tiid yn oerflakte it grutste wetterskip fan Nederlân is. It ienichste oare wetterskip yn Fryslân is it noch altyd selsstannige Blije Bûtendyks yn de gemeente Ferwerderadiel, dat bûten de fúzjeweagen bleau.
Joanna David
Yn it teater spile David ûnder mear mei Derek Jacobi yn Breaking the Code. Starichoan krige David mear folwoeksen rollen oanbean, bygelyks dy fan Mrs. Edward Gardiner yn de BBC-rige Pride and Prejudice (1995), in telefyzjebewurking dêr't har dochter Emilia ek yn siet as Georgiana Darcy.
Wetterskip Fryslân
Taken
De kearntaken fan it Wetterskip Fryslân binne: it behear fan de kwaliteit en kwantiteit fan it Fryske oerflaktewetter en de soarch foar de see- en polderdiken yn de provinsje. It wetterskip ferdielt dizze taken yn in trijetal saneamde “tema’s".
Organisaasje
It heechste orgaan fan it Wetterskip Fryslân is it algemien bestjoer, dat om de fjouwer jier keazen wurdt troch de ynwenners fan de gebieten dy’t it wetterskip beheart. Dêrneist is der in deistich bestjoer. De beide bestjoeren, dy’t bystien wurde troch twa technyske advyskommisjes, wurde foarsitten troch de dykgraaf, dy’t lykwols yn it deistich bestjoer gjin stimrjocht hat. Fierders hat it wetterskip in útfierende organisaasje.
Megan Martinez
Megan Martinez, echte namme ûnbekend (22 novimber 1983), is in rêstend Meksikaansk neakenmodel en pornografysk aktrise. Neffens har offisjele opjefte wie se ûnder har pornokarriêre 1.65 m, mei in gewicht fan 50 kg.
Waltastate (Tsjerkwert)
thumb|Waltastate De Waltastate wie in eardere state yn Tsjerkwert, gemeente Wûnseradiel. Fan de stins of state út mooglik ein 15e iuw, is neat werom te finen, der stiet no in pleats.
Tusken 1494 en 1504 is Tjerck fan Walta grytman fan Wûnseradiel. Dêrnei is hy in oantal jierren gjin grytman, mar tusken 1519 - 1533 wol wer. Om 1520 spilet hy in rol yn de roerige jierren, doe't Karel V Fryslân oan him ûnderwurp. Tjerck wurdt opfolge troch syn soan Johan, dy't him lykwols Herema, nei syn mem, neamen giet.
De pakesizzer fan Johan, ek wer in Johan fan Herema, troude mei Wyts fan Cammingha, dochter fan de hear fan It Amelân. Pieter fan Herema, de soan fan Johan en Wyts lit nei syn dea, de state nei oan Watze fan Cammingha, dy't it hûs om 1660 bewenne mei syn frou Rixt fan Donia.
Al gau giet de state wer yn hannen oer fan in oare famylje; as Rixt yn 1681 stjert geane alle Camminghabesittings nei de famylje Schwartzenberg.
Yn 1765 wurdt de state mei arbeiderswenning en mûne ferkocht en om 1800 ôfbrutsen. Op it terrein wurdt dan in pleats setten.
Fan de state is in tekening bewarre bleaun fan Jacobus Stellingwerf út 1723. Hjirop stiet in skildereftich hûs, dat op in omgrêfte terrein liket te stean. De state bestiet út twa fleugels: De iene fleugel is heech en bestiet út ien boulaach, mei grif in ûnderkeldering en wurdt dekt troch in sealdak tusken treptoppen, wylst de oare fleugel breed is en mar ien boulaach hat. Hielendal rjochts is in útboude trepgevel, wylst der yn 'e midden ek noch ien sit. Dizze lêste is datearre 1652 en hat in gevelstien mei alliânsjewapens en ek noch in wapenfries. Dan stiet der ek noch in rûne toer op, mooglik in dowetoer; dit wurdt tocht, meidat der inkele gimmengatten yn it mitselwurk sitte. De state is nei alle gedachten 17e iuwsk, mei inkele âldere delen.
Hulk (film)
Hulk is in Amerikaanske superheldefilm út 2003 ûnder rezjy fan Ang Lee, mei yn 'e haadrollen Eric Bana en Jennifer Connelly. De titel ferwiist nei de Hulk, de superheld dêr't de film oer giet. De plot is eins in oarsprongsferhaal, wêryn't útlein wurdt hoe't de wittenskipper Bruce Banner op in sellulêr nivo feroare wurdt troch in kombinaasje fan syn heite eksperiminten op syn eigen lichem en in needlottich ûngemak yn in laboratoarium op syn wurk. Neitiid feroaret er, eltse kear as er lulk wurdt, yn in reuseftich grienhûdich wêzen dat er 'de Hulk' neamt. Syn deawaande heit hat dûnkere plannen foar him, en as syn boppenatuerlike krêften útkomme, besiket it Amerikaanske Leger him finzen te setten. De iennichste dy't de Hulk kalmearje kin, is syn grutte leafde Betty Ross, de dochter fan 'e generaal dy't him efterneisit. Hulk krige fan 'e filmkritisy oer it algemien tuskenbeiden oant positive resinsjes en wie yn 'e bioskopen kommersjeel súksesfol. In plande ferfolchfilm waard nea makke, mar ynstee omfoarme ta in reboot, The Incredible Hulk, dy't yn 2008 útbrocht waard as de twadde film yn 'e Marvel Cinematic Universe-filmsearje.
Plot
David Banner is in genetikus dy't op in legerbasis foar it Amerikaanske regear ûndersyk docht nei manearen om it minsklik DNA te ferbetterjen. Syn tafersjochhâlder, kolonel Thaddeus Ross, ferbiedt him lykwols om op minsken te eksperimintearjen, dat sadwaande begjint Banner op himsels te eksperimintearjen. In skoft letter rekket syn frou Edith swier en krije de Banners in poppe. It is in jonkje, dat se Bruce neame. David beseft dat syn soan syn troch de eksperiminten mutearre DNA oerurven hat. Dat wie net syn bedoeling, en hy begjint in syktocht nei in genêswize.
As kolonel Ross lykwols ûntdekt dat David op himsels oan it eksperimintearjen slein is, leit er it near op fierder ûndersyk. By wize fan wraak lit David de gammastrielingsreäktor fan 'e legerbasis ûntploffe. Hy giet nei hûs mei it idee om 'e dan fjouwerjierrige Bruce út syn lijen te ferlossen om't de kâns op it finen fan in genêswize no fersjoen is. Syn flater is dat er yn 't foar oan Edith opbychtet wat er dien hat en wat er fan doel is. Dat liedt ta in heechoprinnende rûzje. As er in kokenmês pakt om Bruce dea te dwaan, fjochtet Edith om har soan te rêden. Yn 'e wrakseling stekt David by fersin syn frou del, dy't oan 'e ferwûning beswykt. Neitiid wurdt David troch kolonel Ross arrestearre en bedarret er yn it tichthûs. De lytse Bruce belânet yn 'e pleechsoarch en wurdt adoptearre troch de Krenzlers. Mei't er syn traumatyske oantinkens oan 'e moard op syn mem folslein ferkrongen hat, groeit er op yn 'e oertsjûging dat syn biologyske âlden dea binne.
Tritich jier letter is Bruce Krenzler in briljant genetikus dy't yn in foaroansteand laboratoarium yn San Francisco wurket. Syn neiste kollega en eardere faam is Betty Ross, de dochter fan Thaddeus Ross, dy't no opklommen is ta generaal. Hja is fan har heit ferfrjemde en hat gjin idee wa't Bruce is. De swierrichheden begjinne foar Bruce as Glenn Talbot, in lûsje fertsjintwurdiger fan it private ûndersyksbedriuw Atheon, dy't earder yn it Amerikaanske Leger ûnder generaal Ross tsjinne hat, belangstelling kriget foar it ûndersyk dat Bruce docht. Dat hat te krijen mei nanomedyske regeneraasje (weromgroeiïng) fan lichemsdielen by lju dy't in amputaasje ûndergien hawwe. Talbot wol dat monopolisearje foar it Amerikaanske militêr-yndustrieel kompeks, sadat de Amerikaanske Striidkrêften in grut foardiel oer harren fijannen krije sille. Bruce wol dêr lykwols neat fan witte, mei't er mei syn ûndersyk eltsenien oeral op 'e wrâld helpe wol.
Underwilens is David Banner nei in finzenisstraf fan tritich jier frijlitten. Hy nimt in baan oan as skjinmakker yn it laboratoarium dêr't syn soan wurket. Generaal Ross, dy't troch Talbot op it ûndersyk fan Bruce wiisd wurdt, ferdjippet him yn Bruce en syn wurk en skrikt him dea as er ûntdekt dat syn dochter Betty de neiste kollega is fan 'e soan in geastlike steurde psychopaat mei wa't er sels in ferline hat. Hy besiket Betty safier te krijen dat se oar wurk siket om har by Bruce út 'e buert te hâlden, mar om't al David syn ûndersyk in geheime status hat, kin er har net fertellen wêr't it eins om draait. Sadwaande slagget it him allinnich mar om har lulk te meitsjen.
By in ûngemak mei in net goed funksjonearjende gammasfear yn it laboratoarium rêdt Bruce it libben fan syn kollega Harper, mar dêrby wurdt er sels bleatsteld oan in tige hege doazis gammastrieling. Dat soe him eins de dea dwaan moatte, mar ynstee wurdt er wekker yn in sikehûsbêd en fielt er him better as ea tefoaren. Betty, dy't trochdat se him hast ferlern hat, beseft dat se noch fan Bruce hâldt, kin net begripe hoe't er it ûngemak oerlibje kinnen hat, mei't de nanomedisinen yn 'e strieling by alle foargeande bisteproeven ta de dea laat hawwe. Wat sy en Bruce net witte, is dat de strieling opnommen is troch Bruce yn mutearre DNA.
Yn it sikehûs wurdt Bruce opsocht troch David, dy't harren heit-soanrelaasje bekendmakket en hints falle lit oer de mutearring fan Bruce syn DNA. Letter brûkt er meunsters fan dat DNA, dy't er ferkrigen hat út in hier fan syn soan, foar syn eigen eksperiminten op bisten. Underwilens kriget Bruce almar mear muoite om syn razernij ûnder behearsking te hâlden. De tsjinslaggen yn syn libben en de spannings om him hinne aktivearje op in jûn, as er allinne yn it laboratoarium is, syn fan gammastrieling fersêde DNA. Fan gefolgen feroaret Bruce fan stal en groeit er út ta in reuseftich, grienhûdich, breinroer wêzen dat it hiele laboratoarium koart en klien slacht. De oare moarns treft Betty him bewusteleas by him thús op bêd oan. Op dat stuit hat er noch mar kwealk oantinkens oan 'e foargeande jûns, en mient er dat er it dreamt hat. As er letter foar it ferstân kriget dat it allegear echt wie, neamt er it griene wêzen "de Hulk", nei in skip dat noch wol driuwt, mar stjoerleas rekke is, om't dat is hoe't er him fielt as de Hulk de kontrôle oernimt.
Generaal Ross fertinkt Bruce fan 'e fandalisearring fan it laboratoarium, dat hy komt by him thús oan 'e doar om him te ûnderfreegjen en lit him neitiid ûnder hûsarrest pleatse. Underwilens giet Betty, dy't fan Bruce oan 'e weet kommen is dat de nije skjinmakker syn heit David is, op ûndersyk út. Se wit David op te spoaren en besiket antwurden te krijen oer Bruce syn tastân, mar David lit neat los. Nei't se har ôfjûn hat, stjoert er syn trije ta meunsters mutearre hûnen efter har oan om har út 'e wei te romjen. Hy skillet Bruce op om him op 'e hichte te bringen oer wat er dien hat. Bruce rekket dêrtroch bot oerstjoer, krekt as Talbot by him oan 'e doar komt. Dyselde mient mar dat Bruce it, efter syn rêch om, oer de ferkeap fan syn ûndersyk op in akkoartsje goaid hat mei generaal Ross. Talbot begjint him te mishanneljen, wêrmei't er Bruce sa lulk makket dat er yn 'e Hulk feroaret. Dêrnei kriget Talbot syn trekken thús, mei't de Hulk him it sikehûs yn slacht, ear't er oan 'e militêre plysjes ûntsnapt dy't Ross om it hûs hinne op wacht set hat. De Hulk bejout him nei Betty har wente ta, in ôfhandige blokhutte yn 'e bosk. As Betty him foar it earst sjocht, wurdt se rare kjel, mar dan ken se Bruce yn 'e Hulk werom. De Hulk beskermet har troch yn in fûleindich gefjocht ôf te weven mei de hûnemeunsters fan syn heit, wêrnei't er weromferoaret yn Bruce.
De oare moarns skillet Betty har heit op om't Bruce dúdlik ferlet hat fan fersoarging en se net wit wa't se oars freegje moat. Soldaten sjitte Bruce del mei in ferdôvingspylkje, wêrnei't er oerbrocht wurdt nei deselde legerbasis yn 'e woastyn dêr't er ek berne is. It liket generaal Ross ta dat Bruce doemd is om yn syn heite fuotleasten te folgjen, mar Betty hellet har heit oer om har besykje te litten Bruce te helpen. Underwilens set David Banner syn eksperiminten op himsels fuort troch himsels bleat te stellen oan nanomedisinen en gammastrieling. Dêrtroch kriget er it fermogen om ien te wurden mei en de eigenskippen oer te nimmen fan elts ding dat er oanrekket. Talbot, dy't út is op wraak foar it wan bruien dat er fan de Hulk krigen hat, giet efter de rêch fan generaal Ross om nei de feilichheidstsjinst NSA, dy't him de lieding jout oer it ûndersyk nei Bruce. Dêrop lûkt Talbot fuort de tastimming fan Betty yn om Bruce te besykjen. Se mei sels net ôfskie fan him nimme. Betty hat gjin oare kar as om nei hûs te gean, dêr't se opwachte wurdt troch David. Dy fertelt har dat er ree is om himsels oer te jaan, op it betingst dat er noch ien kear mei Bruce prate mei.
Talbot is der wis fan dat it DNA fan 'e Hulk him smoarryk meitsje sil. Hy is dêrom wisberet om Bruce safier te krijen dat dy yn 'e Hulk feroaret, sadat er it Hulk-DNA bemachtigje kin. As it him mei marteljen net slagget om Bruce safier te krijen dat er feroaret, slacht er Bruce bewusteleas, wêrnei't er him yn in isolaasjetank pleatst en út syn ûnderbewuste in nachtmerje opropt. Dy dream bestiet eins út Bruce syn ûnderdrukte oantinkens oan 'e dea fan syn mem. Talbot lokket dêrmei dan wol de transformaasje fan Bruce ta de Hulk út, mar noch de isolaasjetank, noch de keamer dêr't dy yn stiet, is sterkernôch om 'e Hulk finzen te hâlden. De grienhûdige reus brekt út en kringt de ûndergrûnske gongen fan 'e legerbasis binnen, dêr't Talbot him mei sticky foam fêst wit te setten. As er dan in grutte ynjeksjespuit yn it each fan 'e Hulk stekke wol foar de ekstraksje fan it DNA, brekt de Hulk lykwols fannijs los. Talbot grypt in granaatwerper en fjurret in granaat ôf, mar dy fearret lykwols tebek fan 'e elastyske hûd fan 'e Hulk en by de resultearjende eksploazje komt Talbot sels om.
Generaal Ross nimt dan it befel wer oer. Om't de Hulk yn 'e nauwe gongen fan 'e basis net te befjochtsjen is, lit er him mei sin nei it ierdoerflak ûntkomme. Yn 'e wyldernis om 'e legerbasis hinne set Ross tanks en gefjochtshelikopters tsjin 'e Hulk yn, mar it wêzen slacht de tanks oan grôt en hellet de helikopters del. Dêrnei ûntkomt er troch it dwaan fan reuzesprongen yn 'e rjochting fan San Francisco om Betty te sykjen. By de Golden Gate-brêge set Ross strieljagers yn, mar ek dy wit de Hulk te oerwinnen. Ienris yn 'e stêd bepraat Betty har heit om har besykje te litte de Hulk te kalmearjen. As er har sjocht, krimpt de Hulk yndie yninoar oant er wer Bruce Banner wurden is. Hy seit tsjin har: "Hast my fûn." Sy antwurdet, ferwizend nei it spoar fan fernielings dat de Hulk efterlitten hat: "Dat wie ek net sa dreech." Dêrop seit hy, ferwizend nei it kalmearjen fan 'e Hulk en it te foarskyn heljen fan himsels: "Ja, dat wie it wol."
Op 'e legerbasis dêr't generaal Ross Bruce neitiid ûnder swiere bewekking fêsthâldt, wurdt David Banner by syn soan brocht. David is no alhiel sljochtsinnich wurden en weirekke yn grutheidswaan. Hy wol de macht fan 'e Hulk foar himsels hawwe sadat er al syn fijannen ferneatigje kin, te begjinnen mei generaal Ross. As Bruce him ôfstegeret, byt David yn in elektrisiteitskeabel mei in heech foltaazje krekt as Ross dêr stroom op set. Hy absorbearret de enerzjy en mutearret ta in machtich elektrysk wêzen. Bruce feroaret yn 'e Hulk om syn heit te befjochtsjen. De beide wêzens ûntsnappe sûnder swierrichheden fan 'e legerbasis en bedarje yn 'e bergen bûten de stêd, dêr't se yn in marke harren gefjocht fuortsette. Under wetter wurdt de Hulk it elektryske meunster oermânsk. Generaal Ross lit in bom laden mei gammastrieling yn it marke smite om harren beiden te deadzjen. As der neat mear boppe wetter komt, wurdt oannommen dat se allebeide omkommen binne.
In jier letter skillet Ross Betty op en fertelt har dat der ferskate waarnimmings fan 'e Hulk dien binne. Hy freget har oft se it him wol fertelle soe as Bruce kontakt mei har opnaam. Sy antwurdet fan net, mar seit dat hy it likegoed wol witte soe, yn acht nommen dat er har sûnder ophâlden bewekje lit. Underwilens dielt in Amerikaanske dokter yn it tropysk reinwâld fan Latynsk-Amearika medisinen út oan 'e alderearmsten. As in kloft soldaten it kamp binnenfalt en alle medisinen yn beslach nimt om't de lju oan wa't dy útdield wurde, fijannen fan it regear wêze soene, begjint yn 'e eagen fan 'e Amerikaanske dokter in griene gloede om te spyljen. Hy seit tsjin 'e oanfierder fan 'e soldaten: "Makkest my lulk. It sil dy net befalle wat der bart as ik lulk wurd." As de ofsier net om sizzen jout, wjerklinkt eefkes letter it razene âljen fan 'e Hulk troch it oerwâld.
Produksje
In film op basis fan 'e superheld de Hulk, fan Stan Lee en Jack Kirby út 'e strips fan Marvel Comics, wie al op kommendeweis sûnt 1990, doe't filmprodusinten Avi Arad en Gale Anne Hurd dermei úteinsetten. It senario soe yn 1993 skreaun wurde troch Michael France, mar filmstudio Universal Pictures, dy't it projekt finansierde, woe de Hulk tsjin terroristen fjochtsje litte, en France fielde neat foar dat útgongspunt. Dêrom waard er ûntslein foar't er ek mar in wurd skreaun hie. De earste ferzje fan it senario waard sadwaande yn 1994 skreaun troch John Turman, dy't der in protte eleminten yn stoppe dy't úteinlik yn 'e film komme soene, lykas it gefjocht fan 'e Hulk mei generaal Ross en it leger, en David Banner as útlis foar Bruce yn ynderlike razernij. Turman werskreau it skript neitiid noch twa kear en Zak Penn die de fjirde ferzje.
It sinnige de studio lykwols noch altyd net, dat doe waard Jonathan Hensleigh, de man fan Hurd, frege as senarioskriuwer. Mei helpt fan J.J. Abrams betocht hy in folslein nije plot, dy't letter nochris oereide waard troch Scott Alexander en Larry Karaszewski. It eskalearjende budget brocht Universal Pictures der lykwols ta om it nije skript ôf te wizen. Hensleigh wegere om it te werskriuwen en stapte op. Neitiid wist Michael France de studio te bewegen om him in nije kâns te jaan. It duorre acht moannen foar't er it griene ljocht krige, mar yn july 1999 sette er fuortfarrend útein. Syn skript wie in trêde folslein nije plot, dêr't diskear ek de moard fan Bruce syn heit op syn mem yn yntrodusearre waard en de tragyske românse fan Bruce en Betty Ross.
Distribúsje
De distribúsje fan Hulk waard fersoarge troch Universal Pictures. De film gie op 20 juny 2003 yn 'e Amerikaanske bioskopen yn premiêre. It byhearrende soundtrackalbum ferskynde op 17 juny by platemaatskippij Decca Records. Hulk waard op 28 oktober 2003 útbrocht as VHS-keapfideo en op dvd en kaam op 16 septimber 2008 út op blu-ray.
Untfangst
Fan 'e filmkritisy krige Hulk oer it algemien tuskenbeiden oant positive resinsjes. Roger Ebert fan 'e Chicago Sun-Times wurdearre hoe't regisseur Ang Lee "echt mei de problemen yn it ferhaal fan 'e Hulk besiket om te gean, ynstee fan dat er ienfâldichwei oerskeakelet op harsenleaze fisuele effekten." Peter Travers fan Rolling Stone fûn dat Hulk koarter wêze moatten hie, mar hie dêrnjonken lof foar de aksjesênes. Mick LaSalle fan 'e San Francisco Chronicle fûn de film "betochtsumer en oangenamer foar it each as lykfol hokker kaskreaker út it resinte ferline", mar hy tekene dêrby oan dat "de epyske lingte gjin epyske priis fertsjinnet". Yn Entertainment Weekly skreau Lisa Schwarzbaum oer de film: "in stripferfilming mei in heech budget hat mar selden sa humorleas en yntellektueel definsyf west oer syn eigen pulperige woartels."
Op 'e webside Rotten Tomatoes, dy't resinsjes sammelet, hat Hulk in goedkarringspersintaazje fan 62%, basearre op 237 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: "Hoewol't dizze ambisjeuze film fan Ang Lee hege sifers fertsjinnet foar styl en in besykjen ta dramatyske djipgong, sit der by einsluten tefolle praten yn en te min stikkenslaan." Op Metacritic, de wichtichste konkurrint fan Rotten Tomatoes, behellet Hulk in goedkarringspersintaazje fan 54%, basearre op 40 resinsjes.
Opbringst
Hulk brocht yn 'e bioskopen yn 'e Feriene Steaten en Kanada $132,2 miljoen op, en yn alle oare lannen en territoaria $113,2 miljoen. Wrâldwiid kaam de opbringst dêrmei út op $245,4 miljoen. Ofset tsjin it budget fan $137 miljoen betsjut dat in winst fan $108,4 miljoen, hoewol't dêr de marketingkosten noch wol ôf moatte.
Prizen
Hulk waard nominearre foar fjouwer Saturn Awards yn 'e kategoryen bêste science fiction-film, bêste aktrise (Jennifer Connelly), bêste filmmuzyk en bêste special effects.
Skraste ferfolchfilm
It wie oarspronklik de bedoeling dat der in ferfolchfilm op Hulk makke wurde soe. Senarioskriuwer en filmprodusint James Schamus hie dêr by de premiêre fan Hulk al fierfoardere plannen foar. Dat projekt kaam lykwols nea fan 'e grûn en rûn úteinlik alhiel op 'e non om't de filmrjochten fan Universal Pictures ferrûnen foar't de opnamen begjinne koene. Tsjin 2006 waarden de plannen foar in ferfolchfilm recycle ta in reboot fan it oarsprongsferhaal fan 'e Hulk, mei as titel The Incredible Hulk. Dy film, mei Edward Norton yn 'e titelrol, kaam yn 2008 út as de twadde film yn 'e Marvel Cinematic Universe-filmsearje.
Jabik Veenbaas
thumb|right|300px|Jabik Veenbaas Jabik Veenbaas (Hilaard, 23 jannewaris 1959) is skriuwer, oersetter en filosoof.
Libben
Nei it kristlik gymnasium yn Ljouwert gie er nei Amsterdam. Hy studearre Ingelsk oan de Universiteit fan Amsterdam en Frysk en Wiisbegearte oan de Frije Universiteit (FU). Syn earste fersen wienen yn it Nederlânsk, letter begûn er yn it Frysk te skriuwen. De earste publikaasjes kamen healwei de jierren tachtich yn de tydskriften Hjir en Trotwaer. Fierders skreau er foar it Frysk Deiblêd. Yn Frysk en Frij en de literêre blêden Hjir en Trotwaer fersoarge er resinsjes en skôgings oer Fryske boeken en Fryske kultuer. Yn 1999 folge er Jelle Krol op as resinsint fan Frysktalich proaza foar de Ljouwerter Krante. Dêrnjonken publisearre er resinsjes en skôgingen oer filosofyske en literêre ûnderwerpen yn blêden as Het Financieele Dagblad, Trouw, Filosofie Magazine en  Tirade, en poëzij yn tydskriften as Het liegend konijn, De Tweede Ronde en  De Brakke Hond.
Fan 1985 ôf publisearret Veenbaas oersettings út it Ingelsk, Dútsk en Frysk nei it Nederlânsk en út it Ingelsk en Dútsk nei it Frysk; hy set oer út allerhande sjenres: poëzy, romans, toaniel, filosofysk en wittenskiplik wurk. Foar syn oersettings fan fersen fan Obe Postma yn de bondel Van het Friese land en het Friese leven, krige er yn 1999 de Obe Postmapriis. Yn 2010 krige er mei Willem Visser de Filter-fertaalpriis foar de oersetting fan de 'Kritiek van het oordeelsvermogen' fan Immanuel Kant. Syn filosofyske wurk De Verlichting als kraamkamer stie op de shortlist fan de Socrates Wisselbeker 2014.
Poëzij
Frysktalich:
Nederlânske oersettingen:
Prizen
(1999)
Tracey Adams
Tracey Adams (Severna Park, 7 juny 1959), berne as Deborah Blaisdell, is rêstend in Amerikaanske pornoaktrise. Sy ferskynde tusken 1980 en 2000 yn goed 350 films en is lid fan de AVN Hall of Fame.
Fiskbuorren
Fiskbuorren is in buorskip dy’t yn de gemeente Noardeast-Fryslân leit. It leit noardwestlik fan Ternaard en noardeastlik fan Holwert en besuden de Waadsee. Fiskbuorren heart ta de himrik fan Ternaard.
Sûnt 2019 leit Fiskbuorren yn de gemeente Noardeast-Fryslân, dêfoar lei it yn de gemeente Dongeradiel en foar 1984 lei it buorskip yn West-Dongeradiel.
De kearn fan de buorskip leit oan de Fiskbuorren, de Lytsewei en de Holwerterdyk (N358). Ek de bebouwing oan de Hollewei foar de buorskip Teyebuorren en in stik fan Koaiwei wurdt faak by de buorskip rekkene. Noardlik fan Fiskbuorren leit in einekoai.
Skiereilân
thumb|right|300px|In skiereilân yn Kroaasje.
In Skiereilân is in stik lân yn it wetter dat oan ien kant oan de fêste wâl of oan in grutter eilân fêst sit. In skiereilân moat ek by heechwetter oer lân te berikken wêze. Eilannen dy’t by heechwetter net oer it lân te berikken binne, mar by leechwetter wol, binne in ‘tij-eilân’.
It wurdt skiereilân betsjut einliks ‘hast (in) eilân’. Yn it Dútsk wurdt in skiereilân ek wol halbinsel neamd, wat ‘heal eilân’ betsjut.
Definysje
thumb|right|300px|It skiereilân Valdès yn Argentynje.
Weidumer Feart
De Weidumer Feart is in feart yn de gemeente Ljouwert. De feart rint fan Weidum nei de west rinnende Jorwerter Feart dy't ûnder it spoar Starum-Ljouwert trochrint nei Jorwert.
De Amerikaanske wynmotor Weidumermûne stiet oan de feart. De feart heardt efterinoar by wetterskip De Oosterwierumer Oudvaart (1918-1979), De Middelsékrite (1979-1997), Marne-Middelsee (1997-2004) en Wetterskip Fryslân (sûnt 2004).
De namme Weidumer Feart jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Weidumervaart.
Jan Amos Comenius
thumb|200px|John Amos Comenius Jan Amos Comenius (latinisearring fan Jan Amos Komenský) (Nivnice, Moraavje, 28 maart 1592 – Amsterdam, 15 novimber 1670) wie in Tsjechysk filosoof, teolooch, pedagooch en biskop fan de Moravyske Bruorskip.
Dútske Bocht
De grutte Dútske bocht rint fan de West-Fryske waadeilannen, oer de East- en Noard-Fryske waadeilannen oan Jutlân yn Denemark ta. De begrinzing oan de noardwestkant is de yn de Noardsee lizzende Doggersbank. It part súdeastlik fan Helgolân wurdt ek wol oantsjutte as Helgolanner Bocht. Hjir is de see oant 56 meter djip.
By it suden fan de Dútske Bocht rint de drukke skipfeartsrûte fan de Noardsee tusken de mûning fan de Elbe en it Nau fan Kales.
It Sylter Butenrif foarmet in diel fan de Dútske Bocht.
Súdwest-Fryslân
Geografy
De gemeente Súdwest-Fryslân leit yn it súdwesten en westen fan 'e Nederlânske provinsje Fryslân. It moat net betize wurde mei de Súdwesthoeke, dat in histoaryske lânstreek yn Fryslân is. Súdwest-Fryslân beslacht feitliks inkeld it westlike diel fan 'e Súdwesthoeke (it eastlike diel heart ta De Fryske Marren), en omfiemet dêropta ek noch in gebiet dat bûten de grinzen fan 'e Súdwesthoeke falt, ntl. it grutste part fan it eardere Wûnseradiel, de súdlike helte fan it eardere Littenseradiel en it eardere Raerderhim. Súdwest-Fryslân wurdt fan 2018 ôf begrinzge troch de gemeenten Harns en De Waadhoeke yn it noarden, Ljouwert en It Hearrenfean yn it easten en De Fryske Marren yn it súdeasten. Yn it noardwesten leit Súdwest-Fryslân oan 'e kust fan 'e Waadsee en yn it westen en suden oan 'e kust fan 'e Iselmar. thumb|left|250px|Topografyske kaart fan gemeente Súdwest-Fryslân.
Sûnt de tafoeging fan in diel fan it eardere Boarnsterhim, yn 2014, hie de gemeente in totaal oerflak fan 841,56 km², wêrfan 459,64 km² lân en 381,92 km² wetter. As allinnich nei lânoerflak sjoen wurdt, wie Súdwest-Fryslân dêrmei de grutste gemeente fan Nederlân, mar as wetteroerflak meirekkene wurdt, moat it de Noardeastpolder noch foargean litte. Nei't heal Littenseradiel op 1 jannewaris 2018 yn Súdwest-Fryslân opgien wie, krige de gemeente der noch 68,39 km² by, sadat it totaal doe útkaam op 909,95 km².
Plakken
De gemeente Súdwest-Fryslân bestiet út 89 wenplakken, wêrûnder 6 fan de Fryske Alve Stêden en 83 doarpen. It haadplak is Snits, mar de gemeenterie hat syn sit yn Drylts. Yn 'e opsomming hjirûnder binne de stêden markearre mei in asterisk (*).
Untstean
De gemeente Súdwest-Fryslân is op 1 jannewaris 2011 ûntstien troch it gearfoegjen fan fiif gemeenten yn it suden en westen fan Fryslân. Dêrby gie it om 'e gemeenten Boalsert, Nijefurd, Snits, Wymbritseradiel en Wûnseradiel. Twa dêrfan, Nijefurd en Wymbritseradiel, wiene yn 1984 fuortkommen út in eardere gemeentlike weryndieling. Oarspronklik wie it de bedoeling dat ek Gaasterlân-Sleat opgean soe yn Súdwest-Fryslân, mar dy gemeente heakke healwei it weryndielingsproses ôf en keas ynstee foar in fúzje mei Lemsterlân en Skarsterlân ta De Fryske Marren.
Yn oanrin nei de fúzje waard yn april 2009 yn 'e fiif gemeenten troch de gemeenterieden stimd oer de weryndieling. Yn de gemeenten Boalsert en Snits waard unanym foar de fúzje keazen, yn Nijefurd, Wûnseradiel en Wymbritseradiel wie allinnich de FNP tsjin. Hjir kaam út dat 95% fan de riedsleden foar wiene. Neffens in ûndersyk yn 'e Ljouwerter Krante fan 16 jannewaris 2010 wie 54% fan de ûnderfrege boargers foar de weryndieling, mar it tal foarstanners lei yn 'e stêd Snits dúdlik in stik heger as op it omlizzende plattelân.
De nije gemeente keas as wurknamme foar 'Súdwest Fryslân' (sûnder keppelteken), as ferwizing nei de Súdwesthoeke. Dêrtsjin makke boargemaster Onno van Veldhuizen fan Hoarn yn desimber 2009 beswier út namme fan njoggen gemeenten yn 'e Noardhollânske lânstreek West-Fryslân om't dy namme foar betizing soargje soe. Dat beswier waard lykwols troch de fúzjegemeenten njonken har dellein.
Begjin 2010 rôpen de belutsen gemeentebestjoeren harren ynwenners op om mei te tinken oer de definitive namme fan 'e nije gemeente. Ut de ynstjoerings keazen de fiif gemeentebestjoeren elts in suggestje. Fjouwer fan 'e gemeenten skoden de wurknamme 'Súdwest Fryslân' foarút, wylst Snits graach utering jaan woe oan syn dominante posysje yn 'e nije gemeente troch de namme 'Sneek Súdwest Fryslân' oan te dragen. Dat lêste foarstel waard lykwols troch de oare gemeenten nei de foddekoer ferwiisd. Dêrnjonken wie der yn dyselde snuorje in aksjegroep aktyf dy't 'Súdwest Fryslân' as te keunstmjittich beskôge en leaver 'Súdwestergoa' seach, nei it histoaryske Fryske kertier Westergoa. Dit inisjatyf krige lykwols likemin foet oan 'e grûn. Sadwaande naam de nije gemeente op 31 maart 2011 offisjeel de namme 'Súdwest Fryslân' oan. Nei beswier fan 'e Fryske Akademy, dat dy stavering wier net koe, besleat de gemeenteried yn 'e gearkomste fan 26 maaie 2011 om 'e namme te wizigjen ta 'Súdwest-Fryslân' (mei keppelteken).
Op 1 jannewaris 2014 waard Súdwest-Fryslân útwreide mei in part fan de eardere gemeente Boarnsterhim, besteande út 'e doarpen Dearsum, Poppenwier, Raerd, Sibrandabuorren en Tersoal. Op 1 jannewaris 2018 folge in nije útwreiding mei in diel fan Littenseradiel, mei de doarpen Boazum, Britswert, Easterein, Easterwierrum, Hidaard, Hinnaard, Iens, Itens, Kûbaard, Lytsewierrum, Rien, Reahûs, Waaksens, Wiuwert en Wommels.
Demografy
Neffens gegevens datearjend fan 30 april 2017 hie Súdwest-Fryslân doe in befolking fan 84.028 persoanen, wat soarge foar in befolkingstichtens fan 99,8 minsken de km². De fyftjin doarpen fan Littenseradiel dy't op 1 jannewaris 2018 by de gemeente foege waarden, hiene mei-inoar 5.546 ynwenners, sadat it totale ynwennertal fan Súdwest-Fryslân doe op 89.574 útkaam. Dêrmei sakke de befolkingstichtens nei 98,4 minsken de km².
Op 31 desimber 2018 hie Súdwest-Fryslân 89.715 ynwenners.
Polityk
Per 1 jannewaris 2018 folge Magda Berndsen fan D66 har partijgenoat Haijo Apotheker op as (waarnimmend) boargemaster fan Súdwest-Fryslân. Mids july fan dat jier waard bekend dat âld-deputearre Jannewietske de Vries yn septimber oansteld wurde soe as (fêste) boargemaster. De gemeenterie fan Súdwest-Fryslân bestiet út 37 sitten. Om't de súdwestlike helte fan Littenseradiel by de gemeente foege waard, fûnen der op 22 novimber 2017 (tuskentiidske) weryndielingsferkiezings foar de gemeenterie fan Súdwest-Fryslân plak.
De útslach fan dy en lettere ferkiezings wie sa:
*) opkomstpersintaazje
Tholothianen
Tholothianen (inkeltal: Tholothiaan) binne in fiktyf ras fan humanoïde bûtenierdske wêzens út 'e Star Wars-franchise, dy't yntrodusearre waarden yn 'e film Star Wars: Episode I – The Phantom Menace. Hja komme fan Tholoth, in foar it meastepart troch útstrutsen oerwâlden begroeide planeet yn 'e krite fan it Stjerrestelsel dy't bekend stiet as de Koloanjes.
Harren wrâld wurdt regearre as in demokrasy mei in senaat as de wetjaande macht. It regear hat alle fersmoargjende swiere yndustry nei oare planeten yn itselde planetestelsel ferballe, sadat de natoer op Tholoth beholden is. De Tholothianen hawwe ek beheinings oplein oan besikers fan bûten, wat oantallen oangiet, en oan ymmigranten fan bûten, dy't har hâlde moatte oan deselde ekologysk ferantwurde libbenswizen as de Tholothianen sels.
Fan uterlik lykje Tholothianen sterk op minsken. It wichtichste ûnderskie wurdt foarme troch de boppekant fan harren holle, dy't keal en oerdutsen mei skobben is (op in wize dy't sterk liket op it skyld fan in skylpod). Ut 'e krún wei groeie acht fleizige tentakels, dy't oan 'e hichte fan 'e kaaibonke ta del hingje. De krún en tentakels kinne brutsen wyt, read of blau fan kleur wêze. De hûdskleur fan Tholothianen is brún mei foar in diel blauïge pigmintaasje, benammen om 'e eagen hinne. Tholotianan hawwe twa geslachten, manlik en froulik; de manlju hawwe burdgroei.
In protte Tholothianen hawwe it foar de moade en draach in tradisjonele holbân fan brún lear. Dy rint oer in brede râne fan 'e foarholle hinne en hat útstulpings oan 'e sydkant fan 'e holle dy't beide earen bedekke. Guon fan sokke holbannen omfetsje in web fan fine keatlinkjes, dy't ta fersiering oer de rânen fan 'e holskobben rinne.
Keppelings om utens
List of Star Wars species (P–T)
Nyköping (stêd)
thumb|left|Gemeent Nyköping yn Södermanland Nyköping is it haadplak fan de gemeente Nyköping yn it lânskip Södermanland en de provinsje Södermanlands län yn Sweden. De stêd hie yn 2005 noch 27.720 ynwenners. Nyköping is ek de haadstêd fan Södermanlands län.
Nyköping leit oan de kust fan de Eastsee op it plak dêr't de rivier de Nyköpingsån mûnet. De stêd leit tusken de stêden Södertälje, Norrköping en Oxelösund.
thumb|left|De geskutjitterij Julita Bruk (Södermanland) fan de famylje Trip, [[Allart van Everdingen.]]
Mammemastate
De Mammema State wie in state oan de Hegedyk yn Jellum (foarhinne gemeente Baarderadiel, Littenseradiel, tsjintwurdich gemeente Ljouwert). De krekte lokaasje fan de state is efter it hûs fan nû. 30.
De âldste fermelding fan in Mammemastins is fan likernôch 1400. Ien fan de earste Jellumer eallju wie Frans fan Dekema, dy't yn Weidum op syn stins oan de Boarndyk op it Monnikhuys alias Dekemastate wenne en yn Jellum besit hie. Yn 1511 is mear as de helte fan it 657 pûnsmiet grutte himrik fan Jellum neffens it "Register van den Aanbreng" yn eigendom van de Dekema's. Mammema State wie doe fan Juw fan Dekema.
Syn soan Sicko († 1558) bewenne Mammema State simmerdeis en hy wie ien fan de tsien eallju dy't by it swarren fan trou oan kening Filips II wegere te knibbeljen, om't hja allinne knibbelje woene foar God. Troch fererving en/of útstjerren fan it skaai wiksele it eigendom nei it ferstjerren fan Katarina fan Dekema († nei 1633).
Doe't Christiana Geertruid Mekkema fan Burmania troude mei Wilco Holdinga Tjalling Kamstra, liet dy yn it lêste fearn fan de 18e iuw it slot ferbouwe en feroarings yn de beplanting yn de tún oanbringe. Likernôch om 1800 hinne waard Jan Hendrikus Jetso fan Wageningen eigner, dy't ek Dekema State fan Jelsum foar in part besiet. It Jellumer slot kaam yn 1854 leech te stean en waard twa jier letter foar de ôfbraak ferkocht. Yn 1983 is in âlde wetterboarne fan de state bleatlein. De slotgrêft fan de state is noch jimmeroan oanwêzich.
By de brân fan de Jellumer tsjerke yn 1893 gyngen de roubuorden fan de bewenners fan Mammema State ferlern. Yn 2020 krigen doarpsbewenners tastimming om de flier fan de tsjerke iepen te brekken. Dêrby waard in 400 jier âlde grêfkelder ûntdutsen mei de oerbliuwsels fan de bewenners fan Mammemastate. Ek binne twa grêfsarken fan Sicke fan Dekema († 1625) en Hil fan Tamminga († 1620) en Bote fan Grovestins († 1620) en Katarina fan Dekema werom fûn.
Valwig
Skiednis
Yn de earste oarkondes wurdt Valwig as "Falavoia" (866), "Falaveia" (893) en "Valefayer" (1130) neamd. Der wurdt fanút gien dat Valwig al troch de Kelten en Romeinen bewenne waard. Dêr tsjûget de kelto-romeinske oantsjutting "Balbiacum" fan, dat oerset 'delsetting fan de Bablius' bestjut. Valwig is dêrmei ien fan de âldste plakken oan de Mûzel. De besetting fan de lofter kant fan de Ryn yn 1794 troch de Frânske revolúsjetroepen makke in ein oan de iuwenlange ynfloed fan Kar-Trier op it gebiet.
It besjen wurdich
thumb|250px|left|Beafeartstsjerke Marije en Magdalena op de Valwigerberch De Sint-Martinustsjerke út de jierren 1823-1827 yn Valwig waard troch Johann Claudius von Lassaulx ûntwurpen. It wie de earste neoromaanske tsjerke fan Dútslân.
Op de Valwigerberg stiet de beafeartstsjerke Marije en Magdalena. Nei berjochten fan it ferhearren fan gebeden waard de tsjerke healwei de 15e iuw yn opdracht fan ridder Johann von Winneburg boud.
Tusken de wynbergen fan Valwig, Cond en Bruttig-Fankel rinne twa toeristyske kuierpaden.
Jerry Allison
Jerry Ivan Allison (Hillsboro Teksas, 31 augustus 1939 - Nashville, 22 augustus 2022) wie in Amerikaansk drummer. Hy waard bekend as drummer fan The Crickets. Jerry Allison skreau mei oan oan de nûmmers That'll Be the Day en Peggy Sue.
Jerry Allison ferstoar op 22 augustus 2022 yn 'e âldens fan 82 jier. Allison wie it lêste noch libjende lid út de orizjinele besetting fan The Crickets.
Örebro
thumb|left|150px|Lizzing fan Örebro yn Sweden Örebro (letterlik: 'brêge oer grintbanken') is in Sweedske stêd yn it lânskip Närke en de provinsje Örebro län. Örebro heart ta de gemeente Örebro. De stêd leit yn in foar Sweedske begripen tichtbefolke gebiet, yn Midden-Sweden. It is de op 5 nei grutste stêd fan it lân. Örebro is ien fan de stêden yn Sweden dy't te meitsjen hat mei in flugge befolkingsgroei oer de perioade 2005-2010. Der wurdt ferwachte dat as dat sa trochgiet it plak grutter wurde sil as de stêd Västerås en sa it op 4 nei grutste plak wurde sil.
De delsetting ûntstie oan it rivierke Svartån dy't yn de Hjälmarenmar útkomt. It waard yn de Skandinavyske midsiuwen in hannelsplak fan belang dat yn de 13e iuw al yn skriftlike boarnen neamd waard.
Yn de twadde helte fan de 19e iuw makke de skuonyndustry dêr opgong en makke de stêd ek syn earste groeispurt troch. It grutte tal skuonfabriken besoargen de stêd syn bynamme 'skuonstêd'. Healwei de 20e iuw waarden tsjinstferliening en ûnderwiis hieltyd wichtiger. De Universiteit fan Örebro is ien fan Swedens nijste, dat wol sizze de besteand hegeskoalle (högskola) waard yn 1999 opwurdearre ta universiteit.
Örebro is ferneamd om syn kastiel yn it sintrum op in eilantsje yn de Svartån en ek om de wettertoer 'Svampen' (= de poddestoel).
Stasjon Almeare Oostvaarders
Stasjon Almeare Oostvaarders (Almo) is in spoarweistasjon yn de stêd Almeare yn it stedsdiel Almeare Oostvaarders yn de provinsje Flevolân en waard iepene yn 2004 oan de Flevoline (Weesp - Lelystêd Sintrum). Wylst de stasjons Muzykwyk en Bûten tagelyk mei de line yn 1987 yn gebrûk naam waarden, waard de rûchbou fan stasjon Almeare Oostvaarders pas yn 2004 ôfwurke. It is in typyske foarstêdstasjon mei in tal abrys, in iepen fytsestalling mei fytsklûzen, en der binne in pear parkearplakken oanwêzich.
Matsloot
thumb|300px|Eiteweert, in pleats yn it Drintske part fan Matsloot (2013) Matsloot is in streek en buorskip yn de gemeente Grins (Grinslân) en diels yn de gemeente Noardenfjild yn Drinte. De streek is neamd nei de yn Drinte lizzende Matsloot, in brede wettergong dy't útrint yn de Lykstermar. Mat betsjut mêd ('miede').
It gedielte fan Matsloot benoarden de A7 falt ûnder Grinslân. Dat gebiet wurdt op it stuit (2009-2011) ynrjochte as yndustryterrein, mei as namme Westpoarte. It gedielte besuden de A7 falt ûnder Noordenveld. Dêr is ûnder oare de bekende nightclub (seksklup) de 'Woeste Hoeve' te finen.
Op de wierde Hoogheem hie it sistersjenzer nonnekleaster Mariënkamp te Assen in úthof of foarwurk foar de berging fan fee en hea.
Ferskaat
De Falkplan-plattegrûn fan Grins, 60e edysje (2010), betitelt Matsloot-súd as 'gemeente Leek' ynstee fan Noardenfjild.
De Pest (roman)
De Pest, yn it oarspronklike Frânsk: La Peste, is in roman fan 'e hân fan 'e ferneamde Frânske sjoernalist, skriuwer, toanielskriuwer, essayist, publisist en filosoof Albert Camus (1913-1960). Dit wurk waard foar it earst publisearre yn 1947 en fertelt it ferhaal fan in útbraak fan 'e pest yn 'e Algerynske stêd Oran. De haadpersoanen yn it boek rinne útinoar fan dokters oant toeristen oant kriminelen, dy't mei-inoar in goed byld jouwe fan 'e druk dêr't de maatskippij yn sa'n sitewaasje ûnder komt te stean. Dat gegeven wurdt troch de auteur brûkt om fraachtekens te stellen by it idee fan it lot en it aard fan 'e minske. La Peste wurdt beskôge as in klassiker fan it eksistinsjalisme, nettsjinsteande it beswier dat Camus sels tsjin dy klassifikaasje hie. It boek lit him ek lêze as in allegory oer it Frânske ferset tsjin 'e Dútske besetting ûnder de Twadde Wrâldoarloch. De Fryske oersetting fan Syt Palma kaam út yn 2012.
Histoaryske eftergrûnen
Men tinkt dat De Pest fierhinne basearre is op in goalera-epidemy dêr't yn 1849, koart nei de Frânske kolonisaasje fan Algerije, in grut part fan 'e befolking Oran oan stoar. De roman spilet lykwols in iuw letter, yn 'e fjirtiger jierren fan 'e tweintichste iuw. Neffens in ûndersyksrapport fan 'e Amerikaanske Centers for Disease Control and Prevention (CDC) waard Oran yn 1556 en 1678 swier troffen troch de pest, en wiene der nei de Frânske kolonisaasje noch útbraken fan dy sykte yn Oran yn 1921, 1931 en 1944. Mei 185 gefallen, resp. 76 gefallen en 95 gefallen wiene dy lykwols lang sa slim net as de epidemy dy't beskreaun wurdt yn 'e roman.
Ynhâld
De haadpersoan, dokter Bernard Rieux, liedt in noflik bestean yn in appartemintegebou as op in stuit de konsjerzje, in goekunde fan him, stjert oan 'e iene of oare sykte. Rieux en in kollega fan him, dokter Castel, oerlizze oer de saak en komme ta de konklúzje dat it om 'e pest giet, mar de autoriteiten wolle dêr neat fan witten. As almar mear minsken oan 'e sykte stjerre, docht lykwols bliken dat der in epidemy útbrutsen is. Einlings komt it stedsbestjoer, mei oan it haad de prefekt, dan fanwegen mei maatregels, mar tsjin dy tiid is it al te let om 'e epidemy noch tsjin te hâlden. As der eltse dei weroan mear as tritich minsken yn Oran oan 'e pest beswike, wurdt de stêd yn karantêne pleatst en fan 'e bûtenwrâld ôfsletten.
De sjoernalist Raymond Rambert, dy't yn Oran wie om ferslach te dwaan oer de libbensomstannichheden yn 'e Arabyske wyk, beslút om te besykjen en ûntsnap út 'e stêd. Dêrta leit er kontakten mei de pleatslike ûnderwrâld, om himsels nei bûten ta smokkelje te litten. De jezuïtyske pastoar Paneloux makket gebrûk fan 'e útbraak om syn eigen oansjen te fergrutsjen troch te preekjen dat de pest in straf fan God is foar de boargers. De krimineel Cottard profitearret ek skamteleas fan 'e sitewaasje troch foar hege prizen minsken en guod yn en út 'e stêd te smokkeljen. Underwilens sette dokter Rieux, de toerist Jean Tarrou en amtner Joseph Grand har yn om 'e pasjinten te helpen. Rambert fertelt Tarrou oer syn ûntsnappingsplan, mar Tarrou praat sa op him yn, dat Rambert him begjint te skamjen en him by it sikehûs oanmeldt as frijwilliger om te helpen by it ferpleegjen fan 'e siken.
Tsjin mids augustus wurdt it noch helte minder. De sykte hâldt yn 'e stêd ûnmeilydsum hûs, minsken besykje te ûntsnappen en party wurde deasketten troch de sjândarmery. Geweld brekt út yn 'e stêd en der wurdt plondere, dêr't de autoriteiten dan op reägearje troch de steat fan belis út te roppen en in jûnsklok yn te stellen. Begraffenissen wurde almar flugger ôfhannele, mei wat langer wat minder omtinken foar de gefoelens fan 'e djipdrôven. Rieux, dy't al withoelang gjin kontakt mear hân hat mei syn frou, dy't bûten de stêd yn in sanatoarium ferbliuwt, hurdet himsels ek tsjin it fielen fan emoasjes, mei't dat de iennichste manear is om fol te hâlden. De krimineel Cottard hat lykwols de tiid fan syn libben, mei't er hannen fol jild fertsjinnet oan syn smokkelwurk, en him boppedat foar it earst yn syn libben ferbûn fielt mei oare minsken, om't no in elk mei deselde swierrichheden te krijen hat. Rambert, de sjoernalist, kriget einlings de kâns en naai út, mar beslút om te bliuwen, om't er himsels oars nea wer rjocht yn 'e eagen sjen kinne soe.
Ein oktober is Castel syn nije anty-pestsearum einlings ree, mar it kin it libben fan rjochter Othon syn soan net rêde. Pastoar Paneloux, dy't as frijwilliger yn it sikehûs wurket en tsjûge is fan 'e dea fan 'e jonge, preket no dat de pest in leauwenstest foar de oanhingers fan it kristendom ynhâldt, mei't it lijen fan in ûnskuldich bern de minsken twingt om alles of neat te leauwen. Hy fiteret syn gemeente oan om 'e striid net op te jaan, mar alles op alles te setten om 'e sykte derûnder te krijen. In pear dagen letter wurdt Paneloux sels siik, en hoewol't de symptomen net op dy fan 'e pest lykje, wurdt it likegoed syn dea.
Underwilens besykje Tarrou en Rambert ien fan 'e isolaasjekampen, dêr't se rjochter Othon moetsje. As dy syn karântêne derop sit, beslút er lykwols yn it kamp te bliuwen as frijwilliger, om't er him dêr tichter by syn ferstoarne soan fielt. Grand, de amtner, rekket ek oanhelle mei de pest, en riedt him ta op 'e dea, mar betteret dan ûnferwachts wer op. De pestepidemy liket oer syn hichtepunt hinne te wêzen.
Tsjin ein jannewaris is dúdlik dat de epidemy hast foarby is. De ynwenners fan Oran begjinne alfêst de ein fan 'e isolaasje fan har stêd te fieren. Rjochter Othon ûntkomt lykwols net oan 'e dea. Ek Tarrou rekket noch besmet en stjert nei in heldhaftige striid as ien fan 'e lêste slachtoffers. Dokter Rieux oerlibbet alles, mar as der wer kontakt mei de bûtenwrâld komt, kriget er it nijs dat syn frou ûnderwilens yn it sanatoarium oan har eigen, hiele oare sykte beswykt is. Smokkelder Cottard rekket yn 'e put no't de epidemy foarby is. Uteinlik draait er alhiel troch en besjit er minsken út syn hûs wei, wêrnei't er oppakt wurdt. Rieux, dy't himsels no bekendmakket as de alwittende ferteller, beëiniget it ferhaal mei de konklúzje dat der al mei al yn minsken mear is om te bewûnderjen as om te ferachtsjen.
Eduard Rekker
Eduard Rekker (21 jannewaris 1984) is in Frysk sjonger, dy't sawol yn it Frysk as yn it Ingelsk sjongt.
Eduard Rekker earste ferske is ‘de kul is my stikken’. Dit ferske, dat makke is yn 2000, stiet al wer in oantal moannen nûmer 1 op de site fan de Fryske delhel top 30. De Rekker falt op troch de direkte teksten en de simplistyske akkoardenlinen. Mar neist de simplistyske akkoardenlinen falt er op troch de brûzjende live-optredens.
Eduard Rekker sjongt op dit momint yn de band de Bunker Busters. Dêrfoar hat er spile yn Grunge band BiotA. Dizze band is yn 2005 ophâlden.
Eduard Rekker hat ek in stikmannich Ingelske ferskes skreaun.
Katarina fan Sweden
thumb|Katarina fan Sweden Katarina fan Sweden (6 juny 1539 - 21 desimber 1610) wie de âldste dochter fan kening Gustaaf I fan Sweden en syn twadde frou Margaretha Leijonhufvud. Katarina boaske yn 1559 mei Edzard II fan East-Fryslân en waard de mem fan: