cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
AT-ST
Yn 'e film Star Wars: Episode VIII – The Last Jedi (2017) wurdt in by de tiid brochte ferzje fan 'e AT-ST brûkt troch de Earste Oarder yn 'e Slach om Crait. De fernijde fariant hat gruttere stabiliteit tanksij in nij ûntwerp fan 'e poaten en biedt de ynsittenden mear beskerming tanksij nije beplating fan lichtgewichtpânser.
Sjoch ek
Walker (Star Wars)
Noarder-Koggelân
Noarder-Koggelân (Hollânsk: Noorder-Koggenland, Lânwestfrysk: Noorder-Koggeland) is in eardere gemeente yn 'e krite West-Fryslân, yn de Nederlânske provinsje Noard-Hollân. De gemeente wie op 1 jannewaris 1979 ûntstien troch in fúzje fan 'e doetiidske gemeenten Abbetsjerk, Midwâld, Opperdoes, Sibekarspel en Twisk, mei dêropta it doarp Hauwert út 'e doetiidske gemeente Nibbikswâld. Op 1 jannewaris 2007 gie Noarder-Koggelân op yn 'e nije streekgemeente Medemblik. Noarder-Koggelân hie op 1 maaie 2006 10.599 ynwenners.
Plakken yn de gemeente
Stêd:
Doarpen:
Buorskippen:
Sulverskiif
De Sulverskiif (Boloria euphrosyne) is in soarte yn de it skaai fan de Boloria.
Foarkommen
Yn Nederlân komt dizze flinter net mear foar. De lêste waarnimming wie yn 1959. De Sulverskiif is al noch te finen yn de Ardinnen en Eifel yn Belgje. It is in honkfêste soarte. De kâns dat de flinter oait wer út himsels nei Nederlân ta komt is hiel lyts. De flinter hâldt fan begerske boskrânen en iepen plakken yn 'e bosk.
Op de reade list stiet de Sulverskiif as ferdwûn út Nederlân.
Flinter
De wjuklingte is ûngefear 19 oant 23 mm. Op de ûnderkant fan de efterwjuk sit yn 'e midden in opfallend plak. Dat is it Sulverplak. Fandêr ek de namme Sulverskiif.
Fleantiid
De flinter fljocht fan begjin maaie ôf oant begjin juny. As der in twadde generaasje is fljocht de flinter ek fan ein july ôf oant ein augustus. De Sulverskiif fljocht yn ien generaasje, soms yn twa.
Rûp
De rûp oerwinteret as healwaaks rûp tusken de blêden. De groeiperioade leit yn 'e maaitiid en yn 'e simmer.
De rûp fret Fioeltsjes, Hûnsfioeltjes en it Boskfioeltsje.
List fan planetoïden 14601-14700
Dit is in list fan planetoïden 14601-14700.
Feanbeiblaujurkje
thumbnail|left|200px|Plebeius optilete thumbnail|left|100px| It Feanbeiblaujurkje (Plebeius optilete, syn. Vacciniina optilete en Albulina optilete) is in flintersoarte yn it skaai fan de Juwielblaujurkjes (Plebejus).
Foarkommen
De soarte komt allinnich noch foar yn Drinte en súdeast-Grinslân. It is in honkfêste soarte. Se libje op it heechfean en it leafst mei bosk der omhinne.
Op de reade list stiet de flinter as slim bedrige.
Flinter
De wjuklingte is ûngefear 14 mm. By it mantsje is de boppekant fan de wjukken djip fioletblau. It wyfke is brún mei in ûndúdlike blauwe bestowing op de efterwjuk. Op de ûnderkant fan de efterwjuk is in opfallend oranje mei blau plak te sjen. Soksoarte plak komt allinnich foar by it Feanbeiblaujurkje.
Rûp
De rûp groeit earst yn de simmer. Dan ite de rûpen blêden. De rûp oerwinteret ek tusken de blêden as in healwaaks rûp. Yn it foarjier gean de rûpen fierder mei iten mar dan ite se farske blomknoppen.
De rûp fret fan de Feanbei, Feanheide, Glop en Beikeheide.
AT-AT
In AT-AT (eins in Ingelske ôfkoarting foar: All Terrain Armored Transport, "Pânsere Transportfiertúch foar Alle Terreinen") is in fiktyf militêr ferfiermiddel en wapen út 'e Star Wars-franchise. It is in pânsere rinner, dy't himsels op fjouwer grutte meganyske skonken fuortbeweecht, bedoeld foar dreech begeanber terrein. De AT-AT hat de foarm fan in reuseftich fjouwerpoatich bist, mei in hichte fan 22,2 m, in lingte fan 25,9 m en in faasje fan maksimaal 60 km/o. It fiertúch is yn it foarste plak ûntwurpen foar it ferfier fan (maksimaal 40) soldaten, dy't yn 'e 'romp' meifierd wurde, wylst de bestjoerder (de 'piloat') yn 'e 'kop' sit, yn 'e mande mei in kanonnier en in kommandant. It fiertúch is tarist mei twa swiere plofferkanonnen dy't oan 'e foarkant fan 'e 'kop' sit.
De AT-AT is in ikoanysk en fuortendaliks werkenber ûnderdiel fan Star Wars, dat fral bekend waard út 'e film Star Wars: Episode V – The Empire Strikes Back, út 1980. Dêryn falle stoarmtroepers fan it Galaktysk Keizerryk in basis fan it Rebelleferbûn op 'e iisplaneet Hoth oan. Se lânje in hiel ein fan 'e basis ôf, wêrnei't de ynfantery yn AT-AT's fierder nei de basis ferfierd wurdt. De sênes mei de AT-AT's waarden filme troch it gebrûk fan minatueren en stop-motionanimaasje. Yn 'e film Star Wars: Episode VII – The Force Awakens (2015) is in ferrinnewearre AT-AT te sjen, dy't fungearret as wente foar de haadpersoan, de rommelsykster Rey.
Yngenieurs en militêr ekspêrs dy't har yn 'e AT-AT ferdjippe hawwe, binne ienriedich fan betinken dat it eins, omreden fan ferskate grutte flaters, in yneffektyf ûntwerp is. Sa wiisde dr. Malcolm Davis, direkteur fan it Definsje- en Strategy Programma fan it Australysk Strategysk Beliedsynstitút (ASPI), der yn 2017 op dat it grutte swakke punt fan 'e AT-AT de poaten binne. Hoewol't in rinner, oars as bgl. in tank, wol oer obstakels hinne stappe kin, is it ûnmooglik om 'e poaten hurd bewege te litten, wat in faasje fan 60 km/o, sa't Star Wars hawwe wol, ûnhelber makket. Boppedat hoecht der mar ien poat defekt te reitsjen, en dan trûdelet it hiele gefaarte om. De pleatsing fan 'e iennichste wapens yn 'e kop is ek problematysk, en soarget foar in beheind sjitfjild, wylst it de grutte rjochtoppige sydkanten fan 'e AT-AT folslein warleas lit foar fijannich fjoer.
Joe Pappalardo fan it Amerikaanske tydskrift Popular Mechanics wie it dêr yn 2015 mei iens. Hy neamde de AT-AT in min ûntwurpen transportfiertúch, dat stadich, topswier en kwetsber yn 'e poaten is en troch syn ûnbidige grutte yn alle terreinen sa opfalt dat it op gjin inkele manear ferburgen wurde kin. Pappalardo konkludearre dat it Keizerryk de Slach om Hoth folle makliker en flugger winne kinnen hie as der lytsere en mear konvinsjonele troepetransportfiertugen ynset wiene.
Letter
thumb|Letterûntwerp út 1517 In letter of karakter is in teken om yn de skreaune taal ien of soms mear klanken út de sprutsen taal wer te jaan. De letters dy't yn in taal brûkt wurde, foarmje mei elkoar it alfabet fan dy taal. In lyts oantal letters is hjirby genôch foar alle wurden. Under de tsien tekens is al mooglik, mar hoe better de letters de spraak en dus alle klanken ofwol klankynventaris fan in taal fertsjintwurdigje moatte kinne, nammerste mear tekens der nedich binne. Dochs bliuw dit oantal hast altiten ûnder de fyftich, wat it alfabet op de keper beskôge ta in handiger middel om sprutsen taal wer te jaan makket as de hieroglifen.
Sjoch ek
Lettera (alfabeto)
Hûs Bosman
thumb|Kadasterkaart 1832 It Hûs Bosman lei oan de noardeastkant fan de buorren fan Mitselwier yn de gemeente Dongeradiel. Op in stik fan it âlde steed steane no wenningen.
Foar it eardere gritenijhûs oer stie it Hûs Bosman, yn 1674 boud foar gritenijsekretaris Cornelius fan Bosman. Dy boude yn de twadde helte fan de 17e iuw in grut grûnbesit yn de omkriten op. Yn 1700 hie er 7 stimmende saten plus loslân en ek noch in heale stim. Op lân fan de Velde (FC4; upt Felt gued yn 1511, Opfelde zaete yn 1543), dat yn 1698/1700 mei Wibalda ien gebrûksienheid foarme, liet er oan de noardside fan it doarp yn 1674 it hûs Bosman op in terrein mei (yn 1832) plaisierwater, tuin, gracht en singel bouwe. De Aanwijzende Tafels by de kadasterminút fan 1832 jouwe oan dat it begrêfte terrein oan de noardkant fan het doarp eigendom is fan grytman Daniel de Blocq van Haersma de With. De twa gebouwen oan de dyk binne in wenhûs en in weinhûs. Tsjin de súdlike begrinzing fan de grêft om de tún stean broeibakken. Ek it lettere riedhûs stiet dêryn oanjûn as eigendom fan grytman De Blocq. Neffens Andreae waard it hûs yn 1839 troch De Blocq ferkocht oan de opfolgjende grytman Schelto baron van Heemstra. Dy waard yn 1850 Kommissaris fan de Kening yn Utert en yn 1858 fan Seelân; fanwegen spul yn de famylje waard it hûs dêrnei rillegau ôfbrutsen. Mooglik hat de advertinsje fan 1850 betrekking, wêryn't ferkeap op ôfbraak oankundige wurdt fan in bûtenpleats yn Mitselwier (Wumkes H, 237). Yn 1818 wie Joh. Casparus Bergsma in koart skoft eigener.
Oer de bûtenkant fan it hûs skriuwt Van der Aa, dat it hûs fan de grytman grut en wyt wie en fan fierrens te sjen. Dat moat it blokfoarmige gebou west hawwe dat neffens it kadastrale plan oan de dyk foar it riedhûs oer stie. Dat soe yn de 17e iuw boud wêze en ferfong sa't út de situaasje bliken docht, in âlder pân binnen de grêft en singel.
Rafael Nadal
Rafael Nadal Parera (Manacor, Balearen, 3 juny 1986), better bekend as Rafa Nadal, is in Spaansk tennisser, en hat ienentweintich kear in Grandslam titel wûn. Nadal hat 90 titels yn it inkeldspul en 11 yn it dûbeldspul wûn. Dêrneist wûn hy 5 Davis Cup-titels mei de Spaanske nasjonale ploech en 2 Laver Cup-titels mei Team Europa. Op de ranglist fan heechste tal ATP-titels yn it inkeldspul stiet er op it fjirde plak.
Baanhurdfytsen op de Olympyske Simmerspullen 1896
De Olympyske Simmerspullen 1896, offisjeel de Spullen fan de I Olympiade, wiene de earste moderne Olympyske Spullen en waarden yn Atene, Grikelân hâlden. It baanhurdfytsen waard hâlden yn in it Neo Phaliron Velodrome.
Neo Phaliron Velodrome
It Neo Phaliron Velodrome waard yn 1896 boud foar de Olympyske Simmerspullen en hie plak foar 7000 taskôgers. De fytsbaan wie 333.33 meter lang Dizze Velodrome is letter omboud ta fuotbalstadion. It stadion is yn 2003 sloopt foar in nij fuotbal stadion wêr't in oantal wedstriden fan it fuotbal toernoai fan de Olympyske Simmerspullen 2004 hâlden waarden.
Reitsum
Reitsum is in doarp dat by de Flieterpen heart.
De tsjerke fan Reitsum
Reitsum waard foar de reformaasje út it kleaster Mariëngaarde by Hallum wei betsjinne. De herfoarme tsjerke dy't der no stiet is yn 1738 boud. Dêrfoar hat der in midsiuwske tsjerke mei in toer mei sealtek stien. Mei de útwreiding fan it doarp is der oan de noardkant yn 1874 in stik oanboud. Dat hat ek faaks te meitsjen om't ds. J. J. A. Ploos van Amstel nochal wat minsken luts. De âlde preekstoel út 1638 is bewarre bleaun. Yn it tuorke hinget in klok út 1622 dy't getten is troch Hendrik Wegwaert. Op de toer fan Reitsum stiet it stedswapen fan Dokkum. Reitsum is miskien ek it ienichste plak dêr't in slot op de preekstoel sit. Dy is der kommen mei de Doleânsje yn 1886. Ploos van Amstel wie in Fryske foarman fan de Doleânsje. Hy preke rêstich troch, mar de dûmnys fan de rûnte Holwert wie opdroegen om sneins yn Reitsum te preekjen. It barde dan ek dat as de ringdûmny der wie, Ploos al op 'e preekstoel stie. Om dat te foarkommen waard der in slot op de preekstoel setten en de ringdûmny hie de kaai yn 'e bûse.
Doleânsje
thumb|260px|left|De eardere grifformearde tsjerke mei de pastorij
Yn 1888 makke de tsjerkerie bekend dat earder besletten wie om út de Nederlânsk Herfoarme Tsjerke te gean. Dat wie mei stipe fan de hiele gemeente op twa húshâldings nei. Oer hoe't dat krekt gie ferskille de mienings; wis is dat de tsjerkerie mei twa ferklearrings troch de gemeente gie. Yn de iene ferklearring stie dat de húshâlding mei út de tsjerke gie en yn de oare stie dat men bleau. Neffens guon waard der net by sein wêr't oer gie. Wa't foar Ploos wie tekene de iene ferklearring en wa't tsjin Ploos wie de oare.
Doe't de skieding in feit wie ferklearre de synoade Reitsum fakant en it klassisbestjoer fan Dokkum moast de taak fan de tsjerkerie oernimme. Dat klassisbestjoer liet de saak ynearsten gewurde; Ploos hie in protte freonen en geastessibben yn it klassisbestjoer sitten. Oan sy dea ta hat Ploos yn de tsjerke preke. Op 'en doer waard der in oplossing fûn troch de tsjerke sneins te ferhieren oan in feriening. Nei de dea van Ploos yn 1895 is der in nije grifformearde tsjerke kommen.
Yn de jierren 1970 rekken sawol de herfoarmen as de grifformearden sûnder dûmny. Yn 1988 is der doe in federaasje foarme. De nije dûmny kaam yn de grifformearde pastorij te wenjen en de grifformearde tsjerke waard doarpshûs. No foarmje de grifformearden en de herfoarmen wer ien PKN-gemeente.
Ferneamde dûmnys
Reitsum mei dan wat efterôf lizze, mar trije Reitsumer dûmnys hawwe namme makke. Fan 1774 oant syn dea yn 1812 hat de patriot ds. Thomas Philippus Joha yn Reitsum stien. Fan 1863 oant 1866 en fan 1876 oant syn dea yn 1895 wie ds. J.J.A. Ploos van Amstel dûmny yn Reitsum. Fan 1919 oant 1925 wenne ds. C.A. Lingbeek yn de pastorij fan Reitsum.
Staniastate
Tsjin Lichtaard oan leit de pleats Staniahûs. Yn de 15e iuw stie dêr Staniastate. De Stania's hienen in protte ynfloed. Fan ien fan harren, Abbe, wurdt tocht dat hy grytman fan Ferwerderadiel west hat. Syn soan Jeppe troude mei Margaret Heemstra yn Oentsjerk. It pear liet dêr ek in Staniastate bouwe. Yn 1544 is it laach Stania útstoarn.
Bestjoer
Sûnt 2019 leit Reitsum yn de gemeente Noardeast-Fryslân, dêrfoar lei it doarp yn sawol de gritenij as de gemeente Ferwerderadiel.
Mienskip
thumb|260px|Doarpshûs De Fjouwer Yn Reitsum stiet it doarpshûs De Fjouwer, dat ek it doarpshûs fan de oare trije Flieterper doarpen Jannum, Ginnum en Lichtaard is. De Fjouwer sit yn de yn 2019 sletten basisskoalle De Flieterpen. Foar dy tiid siet it doarpshûs yn de eardere grifformearde tsjerke fan it doarp. De doarpskrante ferskynt 11 kear yn 't jier. thumb|260px|Pleats Flieterpsterdyk 10 thumb|260px|Pleats Flieterpsterdyk 28
Skoalle
Noch yn 2005 waard yn it doarp in nije basisskoalle boud: De Flieterpen, dy't yn 2019 al wer sletten waard.
Befolkingsferrin
Yn it ferline wie Reitsum it lytste doarp fan de eardere gemeente Ferwerderadiel. De oare Flieterpen wienen net folle grutter, mar Reitsum bleau in tsiental ynwenners efter. It tal Reitsumers skommele lang tusken de 60 en 70. Reitsum wie in plak mei in tsjerke, pastorij mei wat pleatsen der om hinne. Bij de folkstelling fan 1830 waard der ek noch in timmerman en in skuonmakker neamd. Reitsum hat hiel lang in timmerman hâlde kinnen. Fan de Flieterpen is Reitsum no (2022) wat ynwennertal oanbelanget it grutste doarp.
Strjitten
De Houwen, Ds. Ploos van Amstelstrjitte, Flieterpsterdyk, Grienereed, Jannumerwei, Terpwei.
Thijs Trompert
thumb|Byldbank thumb|Metamorfoaze Larve Thijs Trompert (1980) is in byldzjend keunstner út Amersfoart. Studearre byldhouwen oan de keunstakademy yn Kampen. Hy is lid fan Pulchri Studio yn De Haach en hie dêr yn 2005 in solo-eksposysje. Yn syn wen- en wurkplak Amersfoart is faak wurk fan him te sjen. Die ûnder oare mei oan it Pornofestival en it Paradysprojekt.
Syn measte wurk is foar bûten, yn de iepenbiere romte. Hy wol him yn syn fyzje net ôfremje litte troch te brûken materialen. It wurk ûntstiet fanút it materiaal, of de materiaalkar ûntstiet fanút it wurk.
Planetestelsel
In planetestelsel of planetêr systeem is in kloft himellichems, mei as wichtichsten ien of mear planeten, dy't byinoar holden wurdt troch de swiertekrêft fan in stjer, dêr't it hiele spul yn astronomyske banen om hinne rûntsjedraait. Soms sprekt men ek fan in sinnestelsel, mar dat kin ta betizing liede mei it Sinnestelsel. It bekendste planetestelsel is it Sinnestelsel, dêr't ek de Ierde diel fan útmakket. Foar oare planetestelsels wurde ek wol de termen eksoplanetestelsel of eksoplanetêr systeem brûkt. Op 1 april 2022 hiene astronomen 3.673 fan sokke eksoplanetestelsels ûntdutsen, wêrfan't teminsten 815 mear as ien planeet omfetten.
Oarsprong fan planetestelsels
Planetestelsels ûntjouwe har út protoplanetêre skiven fan matearje dy't om stjerren hinne ûntsteane as ûnderdiel fan it proses fan stjerfoarming. By dat proses wurdt in protte matearje troch de wurking fan swiertekrêft fersille nei fiere astronomyske banen om 'e stjer hinne. Letter foarmje har dêrút oer perioaden fan miljoenen jierren planeten, op 'e nij troch de wurking fan 'e swiertekrêft fan 'e stjer. Soms wurdt by stjerfoarming matearje safier fuort smiten, dat it oan 'e swiertekrêft fan 'e stjer ûntkomt; as him dêrút in planeet foarmet, wurdt dat in solitêre planeet, dy't sûnder by in planetestelsel te hearren troch de ynterstellêre romte swalket.
Opbou fan planetestelsels
In planetestelsel draait (letterlik) om in stjer. Dat kin mear as ien stjer wêze as it bgl. om in binêre stjer giet. Mei't de oare komponinten fan in planetestelsel troch de swiertekrêft fan 'e stjer fêstholden wurde, stiet de stjer altyd yn it sintrum fan it sa'n systeem. Planeten binne himellichems fan oansjenlike grutte, dy't om 'e stjer hinne rûntsjedraaie. Planeten binne der yn ferskate soarten, fan hiel grut, lykas gasreuzen en iisreuzen, oant folle lytser, lykas ierdske of terrestryske planeten en iisplaneten. Faak hawwe planeten moannen (ek wol byplaneten neamd) of (folle minder faak) planetêre ringen, dy't om 'e planeet sels hinne draaie. Moannen fan gasreuzen of iisreuzen kinne like grut of grutter wêze as ierdske planeten. Oare himellichems mei in baan om 'e stjer hinne kinne dwerchplaneten, planetoïden, asteroïden, kometen en sirkumstellêre ringen wêze.
Fan grut belang foar de astrobiology, in tûke fan wittenskip dy't wijd is oan 'e syktocht nei bûtenierdsk libben, is de saneamde bewenbere sône, de lokaasje yn in planetestelsel dêr't planeten floeiber wetter hawwe kinne, en dêrmei it fermogen om krekt as de Ierde libben te ûnderstypjen. De bewenbere sône is in skiif om 'e stjer hinne dêr't it net te waarm en net te kâld is. Want as in planeet te ticht by de stjer stiet, ferdampt alle wetter; stiet er der te fier fan ôf, dan befriest it. Men sjocht dit ferskynsel hiel dúdlik yn it Sinnestelsel: Merkuerius en Fenus binne te hjit om libben te ûnderstypjen. De Ierde is krekt waarm genôch, en datselde jildt foar Mars, wat it bewiis is dat him op planeten yn 'e bewenbere sône gjin lang net altyd libben ûntjout. Mar de moannen fan Jupiter binne alwer te kâld.
Untdekking fan planetestelsels
Histoarysk wiene der op it mêd fan astronomy twa tsjinstelde grûnideeën: it geosintrisme, dat stelde dat de Ierde it sintrum fan it hielal wie, en it heliosintrisme, dat hawwe woe dat de Sinne it mulpunt fan it hielal wie en dat de Ierde om 'e Sinne hinne draaide. De measte iere beskavings giene út fan geosintristysk tinken. It idee dat ynstee de Sinne sintraal stean moast, waard mooglik foar it earst suggerearre yn 'e Vedyske literatuer fan it âlde Ynje. Itselde idee waard yn 'e filosofy fan it Westen foar it earst oppenearre troch Aristarchus fan Samos yn 'e trêde iuw f.Kr., mar oare astronomen út 'e Aldheid weaune it fuort.
Yn 'e Renêssânse publisearre de Poalske astronoom Nikolaüs Kopernikus yn 1543 yn syn De Revolutionibus Orbium Ceolestium it earste wiskundich foarsizzende model fan in planetstelsel (te witten: it Sinnestelsel), dat heliosintristysk wie. Syn ideeën waarden fuortendaliks yn 'e ban dien troch de ynfloedrike Roomsk-Katolike Tsjerke. Doe't de Italjaanske astronoom Galileo Galilei yn 'e earste helte fan 'e santjinde iuw mei soartgelikense ideeën kaam, waard er troch de Tsjerke sels ûnder bedriging mei de brânsteapel twongen en lûk syn bewearings yn. Letter ûntwikkelen de Dútser Johannes Kepler en de Ingelsman sir Isaac Newton in better begryp fan 'e natuerkundige krêften dy't yn in planetestelsel wurkje, mei yn it foarste plak swiertekrêft. Dêrtroch kaam der stadichoan in algemiene akseptaasje dat de Ierde yndie om 'e Sinne hinne draaide en net oarsom, en dat de oare bekende planeten behearske waarden troch deselde krêften dy't ek de Ierde behearsken.
Yn 'e sechstjinde iuw brocht de Italjaanske filosoof Giordano Bruno, in iere oanhinger fan 'e ideeën fan Kopernikus, de teory op 't aljemint dat de stjerren gelyk binne oan 'e sinne, en dat dêr oare planeten om hinne draaie. Yn syn tiid wie dat in tige kontroversjeel idee, en hy waard dêrfoar libben ferbaarnd troch de Roomske Ynkwisysje. Yn 'e achttjinde iuw oppenearre Newton deselde teory yn syn Philosopiae Naturalis Principia Mathematica. Newton syn ideeën foelen yn fruchtberder ierde, hoewol't der yn syn eigen tiid, noch yn 'e njoggentjinde of it meastepart fan 'e tweintichste iuw in manear wie om se te bewizen. De earste kear dat it bestean fan in eksoplaneet (planeet bûten it Sinnestelsel) fêststeld waard, wie yn 1992, doe't twa ierdske planeten om 'e pulsar PSR B1257+12 hinne draaien sjoen waarden (te witten: PSR B1257+12A en PSR B1257+12B). Mei it bestean fan 'e earste eksoplaneet waard ek it bestean fan it earste eksoplanetestelsel bewiisd.
List fan planetoïden 53701-53800
Dit is in list fan planetoïden 53701-53800.
Dyksfeart (Makkum-Warkum)
thumb|De Dyksfeart tusken Piaam en Koaihuzen De Dyksfeart is in alve kilometer lang kanaal yn de gemeente Súdwest-Fryslân yn de provinsje Fryslân tusken Warkum en Makkum. thumb|left|De Dykfeart ûnder Piaam De Dyksfeart rint fan de Djippe Dolte yn Warkum yn noardlike rjochting lâns de Makkumerdyk nei de buorskip Doniabuorren. Westlik fan Ferwâlde is der ferbining mei de Djippert en is der ferbining mei de Gaaster Yndyk nei Wennebuorren. Yn noardwestlike rjochting giet de Dijkvaart nei Gaast oan de kust fan de Iselmar. Oan de eastkant is der ferbining mei de nije Gaaster Feart. De Dyksfeart rint yn noardlike rjochting lâns buorskip Koaihuzen naei it doarp Piaam. By Makkum giet de feart fierder as Lytse Sylroede.
Minnistedútsk
It Minnistedútsk is in taal dy't heart ta de Súdwestgermaanske kloft fan 'e Westgermaanske talen.
It is ûntstien út 'e eastlike dialektgroep fan it Nederdútsk. Guon taalkundigen sjogge it dêrom noch altyd as in subdialekt fan it Eastnederdútske Nederprusysk. De measten beskôgje it tsjintwurdich lykwols as in ôfsûnderlike Nedersaksyske taal, mei't it foar sprekkers fan it Nederdútsk (yn noardlik Dútslân) en it Nedersaksysk (yn noardeastlik Nederlân) troch syn iuwenlange ôfsûnderlike ûntwikkeling net mear fersteanber is.
In grut part fan 'e lju yn 'e minnistyske mienskippen dêr't it Minnistedútsk ûntstie, wie ôfkomstich út Fryslân en oare parten fan 'e Nederlannen. Yn 'e wurdskat fan it Minnistedútsk binne noch altyd ynfloeden fan it Nederlânsk en it Frysk werkenber.
Sprekkerstal
It Minnistedútsk wurdt sprutsen troch sa'n 400.000 minsken, dêr't 150.000 fan it noch alle dagen brûke. Foar hast 111.000 minsken yn Súd-Amearika is it Minnistedútsk sels de iennichste taal dy't se sprekke kinne.
De lannen dêr't tsjintwurdich grutste groepen Minnistedútsktaligen wenje, binne Dútslân, mei tusken 90.000 en 145.000 sprekkers, en Kanada, dêr't it Minnistedútsk as memmetaal sprutsen wurdt troch 80.000 minsken en as twadde taal troch nochris 20.000 lju. Sjoch de ûndersteande tabel foar in folsleine ferdieling fan 'e Minnistedútsktaligen oer de lannen.
Skiednis
Fan 1787 ôf, doe't harren wengebiet yn 'e hannen kaam fan it keninkryk Prusen, teagen se fierder nei it easten ta en fêstigen se koloanjes oan 'e kust fan 'e Swarte See, yn wat tsjintwurdich de Oekraïne is, yn in gebiet dat ûntfolke wie trochdat Ruslân it doe krekt ferovere hie op 'e Turken. Fan 1874 ôf, doe't se ek yn Ruslân ferfolge waarden foar harren leauwe, emigrearren withoefolle fan harren nei Kanada, de Feriene Steaten en lannen yn Súd-Amearika.
De minnisten dy't yn 'e Oekraïne efterbleauwen, waarden yn 1941 mei de oare Ruslândútsers nei Sibearje en Sintraal-Aazje deportearre. Sûnt de fal fan it kommunisme en it útinoarfallen fan 'e Sowjetuny yn 1991 is it meastepart fan harren nei Dútslân emigrearre.
Andréastsjerke (Eenum)
De Andréastsjerke fan Eenum (Ienum) (gem. Iemsdelta is ien fan de âldste bakstiennen tsjerken fan de provinsje Grinslân. It romaanske tsjerkje stiet op in foar in part ôfgroeven wierde yn it sintrum fan it doarpke. De tsjerke wurdt in pear kear yn 't jier brûkt troch de PKN
Skiednis
De tsjerke datearret út it lêste fearn fan de 12e iuw. Oarspronklik hie it in healrûne apsis, dy't healwei de 19e iuw ôfbrutsen is. Yn dy tiid waard ek it ynterieur feroare. Yn de 16e iuw waarden yn de súdlike muorre gruttere ramen ynbrocht.
De toer út 1710 ferfong in dakruter en hinget in meter út it lead, dat nei alle gedachten feroarsake waard troch it ôfgraven fan de wierde. Om't de toer it skip drige mei te lûken, waard yn 1975 besletten de tsjerke te restaurearjen. De toer krige doe in nije fundearring mei peallen fan 11 meter djip, dêr't in fundearingsplaat op stoart waard om fierdere fersakking tefoarren te kommen.
Nei't de skea troch ierdskoddings en it fersakjen fan de boaijem yn 2014 ferholpen waard, feroarsake in oare ierdskodding yn ferbewaris 2015 nije skea.
Ynterieur
De iken preekstoel datearret út 1654 en hat in kûp mei fykwurk, de trep en it efterskot binne 19e-iuwsk. De banken foar de tsjerkeried hawwe ûnderdielen út de 17e iuw. De noardlik fan de preekstoel steande bank draacht wapens fan de famyljes Ubbena en Coenders.
Op de súdlike muorre is noch in wijingskrús fan foar de reformaasje bewarre bleaun. De oare beskilderings datearje nei alle gedachten fan nei de reformaasje.
Oan de noardlike muorre stiet in epitaaf út 1742 fan Reint Alberda, immen fan it Grinslânske skaai Alberda, boarchhear fan Eenum.
De klok yn de toer waard yn 1410 getten en komt oarspronklik út de toer fan de tsjerke fan Oosternieland (Easternijlân). Doe't dy toer sloopt waard is de klok yn 1823 oankocht troch de tsjerke fan Eenum.
Oargel
It oargel hie te lijen hân fan de restauraasje yn 1977 en moast dêrfandinne yn de jierren 1983-1988 troch Reil út Heerde yngreven restaurearre wurde. It ynstrumint waard doe ek yn de oarspronklike steat werom brocht. De feroarings fan Van Oeckelen en Doornbos binne by dy restauraasje ferwidere, wylst de wynfoarsjenning fan Jan Doornbos út 1891 bleau. It oargel krigen wer lykas eartiids wer tsien registers en yn it ramt dêrfan hat Reil in pear fan de oarspronklike registers rekonstruearre. De tremulant is deselde as dy fan H.H. Freytag en ek it oanhongen pedaal fan dy oargelbouwer bleau hanthavene.
Koördinearre Wrâldtiid
Koördinearre Wrâldtiid of UTC is in universele tiidskaal mei in werjefte yn 24-oers notaasje sûnder punten en sûnder oantsjuttings as "n.m." of yn it Ingelsk "am"/"pm". Oars as wat gauris tocht wurdt, is de namme "UTC" net in ôfkoarting fan de standardnamme. De standaertnammen binne it Ingelske "Coordinated Universal Time" en it Frânske "Temps universel coordonné". De namme en de ôfkoarting bine yn 1967 fêststeld.
Koördinearre Wrâldtiid is ien fan de foarmen fan Wrâldtiid, ôfkoarting UT, dy't de ferskate foarmen fan GMT (Greenwich Mean Time) ferfongen. De tiidskaal is opboud út SI-sekonden, mar wurdt troch skrikkelsekonden lykhâlden mei astronomyske tiid, UT1.
Tiidsônes
Tiidsônes kinne beskreaun wurde mei de ôfwiking dy't hja hawwe fan UTC. Yn in grut part fan Jeropa, ek yn Nederlân, jildt foar de wintertiid UTC+1 en foar de simmertiid UTC+2 (likernôch efterelkoar 1 en 2 oere letter as de sinnetiid op de nulmeridiaan.
300px|thumb|center|Tiid [[Jeropa]] 700px|thumb|center|Tiidsoanes fan de wrâld
Skagen (gemeente)
Skagen (Hollânsk: Schagen; Westfrysk: Skagen) is gemeente yn 'e Nederlânske provinsje Noard-Hollân. De gemeente, dy't foar in diel yn 'e krite West-Fryslân leit, bestiet yn syn hjoeddeistige foarm sûnt de gemeentlike weryndieling fan 2013. Doe fúzjearren nammentlik de eardere gemeenten Skagen, Zijpe en Harenkarspel ta ien nije bestjoerlike organisaasje. De stêd Skagen is it grutste plak en teffens it haadplak fan 'e gemeente, hoewol't it gemeentehûs yn Tuitjenhorn, it eardere haadplak fan Harenkarspel, ek noch yn gebrûk is as in dependâns fan it gemeentehûs oan de Leane yn Skagen.
Juursemakluft
Juursemakluft wie in buorskip yn de gemeente Westerkertier, fuort beëasten Grypskerk yn de Polder de Juursemakluft. It is tsjintwurdich hast net mear as buorskip te werkennen.
Juursemakluft bestie begjin 20e iuw út trije pleatsen; de linker dêrfan leit no oan de rûnwei fan Grijpskerk, de middelste is ferdwûn en de rjochter leit rjocht efter de linker en hat de reed krekt foarby buorskip '4-Huzen', de fjouwer huzen oan de Fryskestrjitwei bûten Grijpskerk. De pleatsen steane oan de om 1250 ûntstiene âlde dyk, dêr't eartiids de wei Grins-Ljouwert oer rûn; dy rint by Grijpskerk troch strjitte De Roder en yn de oare rjochting lizze yn it ferlingde dêrfan de pleatsen fan Okswert.
De noardgrins fan Polder de Juursemakluft wurdt foarme troch de Fryske Strjitwei, dy 't eartiids de súdlike dyk foarme fan de Rûgewaard en dêr't de Bomstersyl yn lei oant de Tachtichjierrige Oarloch. De namme kluft wiist op in ûnderferdieling fan in kerspel. Oarspronklik wie Juursemakluft ien fan de trije kluften fan Oldekerk en waard dêrom ek wol Oldekerk-Beneden neamd (Grijpskerk/Westerdiken wie doe Sebaldebuorren-Beneden). It doarpke Nijesyl ûntstie yn 1561 yn de polder troch de bou fan de Nije Sleatersyl (neist de Bomstersyl), dy't de Slottersyl by De Kolk ferfong. Dy delsetting waard yn it earstoan ek Juursemakluft of Oldekerk-Beneden neamd.
De kluft lei in ein fan de tsjerke ôf. Doe't Grijpskerk in eigen tsjerke krige, en dêrmei los kaam fan Sebaldebuorren waard Juursemakluft (mei Rûgewaard en Westerdiken) ien fan de trije kluften fan de nije parochy. Yn Grijpskerk is yn de jierren 1980 in strjitte Juursemakluft neamd nei de streek.
Op 17e-iuwske kaarten (wêrûnder de Coenderskaart) is it hûs Meininga yntekene, dat yn stikken neamd wurdt as it stienhûs Meiningaheard. De wapens fan dy famylje binne oantroffen op twa grêfstienen yn de Grinzer Martinytsjerke. De famylje komt foar fan de 16e iuw ôf. Letter is it as Meiningazate (1591) eigendom fan de famylje De Mepsche. Ein 17e iuw kaam it yn hannen fan in boer en ek no noch stiet der in pleats.
Easterskelde
right|Easterskelde thumb|right|De Easterskelde by Viane
De Easterskelde is in see-earm yn de provinsje Seelân, dy't omjûn wurdt troch de skiereilannen Skouwen-Duivelân, Tholen, Súd-Bevelân en Noard-Bevelân. de Easterskeldekearing yn 1986 klear wie, koe de Easterskelde hielendal fan see ôfsletten wurde.
Kommaflinter
De Kommaflinter (Hesperia comma) is in soarte yn it skaai fan de Brângroukopkes (Hesperia).
Foarkommen
De flinter is de lêste jierren bot efterútgongen. De Kommaflinter is nog te finen yn de dunen tusken Wyk oan See en Egmond. Ek binne de flinters noch te finen op de Waadeilannen. Op de Feluwe is de flinter noch frij gewoan. It is in honkfêste soarte dy't hâldt fan drûge, skrale greiden. Ek haldt de Kommaflinter fan dunen en heidegebieten.
Op de reade list stiet de flinters as bedrige.
Flinter
Op de foarwjuk fan in mantsje stiet in soart kommafoarmige streek, fandêr Kommaflinter. De wjuklingte is likernôch 12 oant 15 mm. De ûnderkant fan de efterwjuk is griisgrien mei in pear opfallende wite plakken.
Fleantiid
De flinter is te sjen fan heal juny ôf oant heal septimber, foaral tusken 25 july en 20 augustus. De kommaflinter fleant altyd yn ien generaasje.
Rûp
De rûp kin 30 mm lang wurde. It liif is griiseftich fan kleur. De kop is hast hielendal swart. De jonge rûp libbet ticht by de grûn. De rûp groeit yn it foarjier en de simmer.
De rûp fret ferskillende gerssoarten lykas Strúskegers, Ringers, Bjindergers en Skieppegers.
Donkere plakflinter
De Donkere Plakflinter (Melitaea diamina) is in soarte yn de famylje fan de Aureliaflinters (Nymphalidae).
Foarkommen
De Donkere Plakflinter libbet yn fochtige gebieten. De flinters binne faak te finen by rivierkes of fochtige greiden. Yn Nederlân komme se net mear foar. Der wiene grutte populaasjes yn de Achterhoek, Twinte en Limburch. Yn de jierren 1960 binne se ferdwûn.
Op de reade list stiet de Donkere Plakflinter as ferdwûn út Nederlân.
Fleantiid
De flinter fljocht fan midden maaie ôf oant ein juny. De Donkere Plakflinter fljocht yn ien generaasje.
Rûp
De jonge rûpen meitsje in grut nêst mei spinsels. De rûp oerwinteret as in healwaaks rûp ûnder de blêden. Soms oerwinterje rûpen twa kear. As it waar der net neffens is en der net folle fretten foar de rûp is, dan wachtet er op in better jier.
De rûp fret de Grutte Faleriaan en de Lytse Faleriaan.
350 px
Top Gun (film út 1986)
Top Gun is in Amerikaanske romantyske aksjefilm út 1986 ûnder rezjy fan Tony Scott, mei yn 'e haadrollen Tom Cruise, Kelly McGillis en Anthony Edwards. De titel betsjut safolle as "Bêste Gefjochtspiloat". De film waard basearre op in artikel yn it tydskrift California. It ferhaal folget Pete "Maverick" Mitchell, in jonge en arrogante strieljagerfleander by de Amerikaanske Marine, dy't mei syn navigator Nick "Goose" Bradshaw útkeazen wurdt om mei te dwaan oan in oplieding yn Kalifornje dêr't inkeld de meast talintearre piloaten foar yn oanmerking komme. Hy fynt dêr de leafde fan syn libben, mar ek in freeslike trageedzje dy't him einlings twingt om folwoeksen te wurden. Top Gun ûntfong fan 'e filmkritisy mingde resinsjes, mar groeide yn 'e bioskopen út ta in reuseftich kommersjeel súkses. De film wûn in Oscar en in Golden Globe yn 'e kategory bêste orizjinele liet, foar Take My Breath Away fan Berlin. De film wûn ek in Grammy Award. Meitiid krige Top Gun de status fan in cultklassiker mei in grutte skare tawijde fans. Yn 2015 waard de film opnommen yn it National Film Registry. Yn 2021 kaam in lang ferwachte ferfolchfilm út, mei as titel Top Gun: Maverick.
Plot
Pete Mitchell, benammen bekend ûnder syn oanropkoade Maverick ("Wyldeman"), is in luitenant-op-see by de Amerikaanske Marine, dy't stasjonearre is oan board fan it fleandekskip de USS Enterprise. Hy is in piloat dy't mei syn navigator Nick "Goose" Bradshaw yn in Grumman F-14 Tomcat fljocht. Maverick is de soan fan in oare marinepiloat, Duke Mitchell, dy't yn 'e 1960-er jierren, doe't Maverick noch mar in lyts jonkje wie, fermist rekke is en nea fan in misje weromkaam. It tinken is dat er earne delstoart is, en offisjeel is de ymplikaasje dat er dat oan himsels te witen hie. Maverick hat sadwaande it gefoel dat er wat te bewizen hat om 'e namme fan syn heit te suverjen. Dat yn kombinaasje mei de útskroevenens dy't er fielt as er fljocht, set him oan ta it dwaan fan ûnferstannige dingen.
By in ûnderskepping boppe de Yndyske Oseaan fan in pear strieljagers fan 'e Sovjet-Uny fan it (fiktive) type MiG-28 wit Maverick de iene fuort te jeien troch syn raketlansearringssysteem op him te rjochtsjen, mar ûnderwilens rjochtet de oare MiG syn raketlansearringssysteem op it tastel fan 'e Amerikaanske piloat Cougar en dy syn navigator Merlin. Maverick rôlet syn fleanmasine ûnderstboppest en komt de oare MiG oant op twa meter benei, sadat de piloaten byinoar yn 'e cockpit sjen kinne. Maverick stekt de middelfinger op nei de Russyske piloat, dy't fan ruten spilet.
Sadwaande sette Maverick en Goose dêrhinne. Koart nei oankomst besykje se in bar dêr't it optilt fan it marinepersoniel. Dêr besiket Maverick, mei stipe fan Goose, in tsjeppe frou te fersieren troch it liet You've Lost That Lovin’ Feelin’ fan The Righteous Brothers foar har te sjongen. De muoite is lykwols om 'e nocht, mei't se him dúdlik makket gjin belangstelling te hawwen. De oare deis, as it TopGun-programma úteinset, docht bliken dat sy Charlotte "Charlie" Blackwood is, in astrofysika en boargerlik ynstrukteur fan 'e oplieding. Maverick wit har ynteresse te wekjen troch te neamen dat hy ûnderstboppest op twa meter ôfstân fan in MiG-28 flein hat, in nij fijannich tastel dêr't noch net in protte oer bekend is.
By de earste trainingsflecht yn it ramt fan 'e oplieding ferslacht Maverick ynstrukteur Rick "Jester" Heatherly troch op domdryste wize de regels foar de oefening oan syn lears te laapjen. Dêrfoar wurdt him letter de mantel útfeegd troch kaptein-luitenant-op-see Mike "Viper" Metcalf, dy't oan it haad fan it programma stiet. Under fjouwer eagen fertelt Metcalf letter oan Heatherly dat er as jongfeint noch mei Maverick syn heit flein hat. Heatherly jout ta dat Maverick in earsten piloat is, mar hy wit net oft er op him fertrouwe kin. Om dyselde tiid hinne rekket Maverick behelle yn in rivaliteit mei Tom "Iceman" Kazansky, in oare jonge piloat dy't mient dat hy de alderbêste fleander fan 'e Amerikaanske Marine is. Iceman erkent ek Maverick syn kwaliteiten as piloat, mar beskôget syn hâlding as dwaas en syn beslissings as gefaarlik. Dat makket him yn 'e optyk fan Iceman ûnfeilich om mei te fleanen.
Yn 'e klasse bekritisearret Charlie guon fan Maverick syn agressive taktiken, mar letter fertelt se him ûnder fjouwer eagen dat se him bewûnderet. Dat wol se allinne yn it bywêzen fan 'e oaren net blike litte, om't se fereale op him rekke is en dat geheim hâlde wol. Maverick, dy't troch har wurden danich yn syn wjuk sketten wie, ferjout har en se begjinne in romantyske relaasje.
By in nije trainingsflecht lit Maverick de strieljager dêr't er mei keppele is, flein troch Rick "Hollywood" Neven, yn 'e steek om sels efter Metcalf oan te gean. Dy kriget er lykwols net te pakken, en ûnderwilens wurde Hollywood en syn navigator Wolfman sabeare delsketten troch Heatherly, dy't dêrnei ek Maverick en Goose yn it fizier kriget. Sa einiget de oefening yn in fiasko. Neitiid jout Metcalf ta dat er ûnder de yndruk is fan Maverick syn kapasiteiten as piloat, mar hy fynt dat er gjin teamspiler is. Hy hat Hollywood oan syn lot oerlitten trochdat er nim meilokje liet troch Metcalf. Dy hat him yn in posysje manûvrearre dêr't Heatherly him delsjitte koe, dêrmei it foardiel fan teamwurk demonstrearjend. Goose, dy't him sterk tsjin it beslút oankante hie om efter Metcalf oan te gean, is lulk; Maverick bewissiget him derfan dat er dy flater nea wer begean sil.
Goose nûget syn frou Carole en harren jonkje, in pjut noch, út om him te Miramar op te sykjen. Maverick en Charlie, dy't no min ofte mear iepentlik minners binne, bringe in dei mei it jonge gesin troch. Mei syn allen besykje se in bar dêr't Goose efter de piano plaknimt, wêrnei't se mei-inoar in ferske sjonge en protte wille meitsje. Carole seit tsjin Charlie dat se, as se ek mar in bytsje ferstân hat, Maverick nea wer gean litte sil.
Wylst de ein fan 'e TopGun-oplieding fluch neieroan komt, binne Maverick en Iceman no direkte rivalen foar de einoerwinning en de TopGun-trofee. By in nije trainingsflecht efterfolgje se mei harren F-14 Tomcats in Douglas A-4 Skyhawk. Maverick hat syn leske goed leard en bliuwt no deun efter Iceman oan fleanen. Dy kin de Skyhawk lykwols net goed ûnder skot krije om't er der te ticht op sit. As er úteinlik sydlings útwykt om Maverick in kâns te jaan, fljocht Maverick troch de slipstream hinne fan Iceman syn strieljager. Dêrtroch fynt der in flame-out fan allebeide motors fan it tastel fan Maverick en Goose plak, wêrnei't dat yn in spin bedarret dêr't net mear út te kommen is. Maverick en Goose aktivearje harren sjitstuollen om út it delstoartende fleantúch te ûntsnappen, mar Goose rekket dêrby mei de holle de fuortkattepultearre glêzen cockpitkoepel en brekt syn nekke. De beide mannen komme del yn see, mar as Maverick nei nei Goose ta swimt, is er al dea.
Hoewol't in ûndersykskommisje de dea fan Goose neitiid ôfdocht as in tragysk ûngemak dêr't nimmen ferantwurdlik foar is, wurde skuldgefoelens Maverick oermânsk. Metcalf lit him daliks wer yn in strieljager de loft yn stjoere om him wer op it hynder te helpen, mar Maverick fertrout himsels net mear. Charlie, dy't ûnderwilens in baan yn Washington, D.C. oanbean krigen hat en dêr mei koarten nei ta ferhúzje sil, en de oare piloaten en navigators fan it TopGun-programma besykje him dêroerhinne te helpen, mar dat is om 'e nocht. Maverick tinkt deroer om it fleanen der mar hielendal oan te jaan, en giet te rie by kaptein-luitenant-op-see Metcalf. Dy ferbrekt syn plicht ta geheimhâlding troch him te fertellen dat syn heit net troch in eigen fout omkommen is, sa't de offisjele lêzing is, mar yn in gefjocht mei de fijân nei't er twa oare Amerikaanske strieljagers rêden hie. Alle geheimsinnichdoggerij om syn dea hinne komt inkeld fan it feit dat dat gefjocht boppe fijannich grûngebiet plakfûn, dêr't Amerikaanske strieljagers neat te sykjen hiene. Metcalf seit tsjin Maverick dat er der alle fertrouwen yn hat dat Maverick in noch bettere piloat wêze kin as syn heit, as er syn selsfertrouwen mar weromwinne kin troch Goose los te litten.
Nei lang neiprakkesearjen kiest Maverick derfoar om marinepiloat te bliuwen, mar it ôfstudearjen oan 'e TopGun-oplieding lit er slûpe. Iceman wint de TopGun-trofee. Wylst it ôfstudearfeest noch yn folle gong is, komt der berjocht dat der in krisissitewaasje ûntstien is. Alle piloaten wurde halje-trawalje ynset, en Iceman, Hollywood en Maverick wurde nei de USS Enterprise ta stjoerd. Dêr kriget Maverick Merlin, de eardere navigator fan Cougar, tawiisd as nije partner. Se wurde útornearre as back-up foar de F-14's fan Iceman (mei Slider) en Hollywood (mei Wolfman), dy't útstjoerd wurde om in pear Russyske MiG-28's te ûnderskeppen. It docht lykwols bliken dat it net om ien pear, mar om trije pear MiG's giet. Hollywood wurdt delsketten, mar hy en Wolfman witte harsels te rêden mei de sjitstoel. Iceman bliuwt dan efter mei seis tsjinstanners, en hat ferlet fan al syn feardichheden om him har fan it liif te hâlden. Maverick en Merlin wurde útstjoerd om him te help te kommen, mar troch in brutsen fleantúchkattepûl op it fleandekskip kinne der foarearst gjin nije Amerikaanske tastellen mear opstiigje.
Nei't Maverick op it striidtoaniel ferskynt, komt er suver daliks yn 'e slipstream fan ien fan 'e MiG's telâne. Syn F-14 rekket yn in spin, mar hy wit it tastel wer ûnder behearsking te krijen. Nettsjinsteande dat bringt it foarfal it ûngemak dêr't Goose by omkommen is, foar Maverick wer hielendal werom. Hy stiet op it punt om him út 'e striid werom te lûken, mar wit syn emoasjes lytsman te krijen. Maverick sjit ien MiG del en jout him dan by Iceman as dy syn fleanpartner, wêrnei't er wegeret om harren formaasje te ferbrekken, sa't er earder yn 'e trainingsflecht mei Hollywood die. Yn it gefjocht sjit Maverick noch twa MiG's del en Iceman ien, wêrnei't de oerbleaune tsjinstanners it hazzepaad kieze. As se weromkeare op 'e Uss Enterprise fiere de piloaten en navigators harren oerwinning. Maverick en Iceman hawwe no respekt foarinoar krigen. Letter lit Maverick op symboalyske wize Goose los troch by in ienlike seremoanje de identiteitsplaatsjes (dogtags) fan syn maat oerboard te goaien.
Syn oerwinning soarget derfoar dat Maverick neitiid kieze mei wêr't er tenei ynset wurde sil. Hy kiest derfoar om as ynstrukteur werom te kearen nei de TopGun-oplieding yn Miramar. As er dêr in ûnbeskate tiid letter yn in bar sit, wurdt er opsocht troch Charlie, wêrnei't de beide minners harren relaasje ferfetsje.
Produksje
Top Gun waard makke nei in senario fan Jim Cash en Jack Epps jr. Ynspiraasje foar it skript kaam fan it artikel Top Guns fan Ehud Yonay, dat yn maaie 1983 ferskynde yn it tydskrift California. Dêryn waard it deistich bestean fan gefjochtspiloaten beskreaun op it Mariniersloftfeartstason Miramar by San Diego.
Oarspronklik wie it senario in stik oarlochssuchtiger, mar mei't de filmprodusinten ferlet hiene fan 'e meiwurking fan 'e Amerikaanske Marine, wie de marine yn in posysje om feroarings yn it skript te easkjen en die dat ek. De toan fan 'e dialooch waard sadwaande delbêde en de konfrontaasje mei de Russen waard ferpleatst fan Kuba nei ynternasjonale wetters yn 'e Yndyske Oseaan. De frou mei wa't Maverick in relaasje kriget, wie yn 'e oarspronklike ferzje fan it skript in aerobicsleararesse. It úteinlike personaazje fan Charlie waard skepen nei't de produsinten yn 'e kunde brocht waarden mei Christine "Legs" Fox, in boargerlike wiskundige dy't as spesjaliste yn maritym loftoerwicht (MAS) wurke yn it Sintrum foar Marine-analyzes (CAA).
Tony Scott waard oannommen om 'e film te regissearjen op basis fan in reklamespotsje dat er makke hie foar de Sweedske autoprodusint Saab, wêryn't in auto fan it model Saab 900 racet tsjin in Saab-37 Viggen-strieljager. As produsinten wiene Don Simpson en Jerry Bruckheimer by it projekt belutsen foar harren filmstudio Don Simpson/Jerry Bruckheimer Films. Foar de film wie in budget beskikber fan $15 miljoen. De kamerarezjy wie yn 'e hannen fan Jeffrey L. Kimball, en de filmmuzyk waard fersoarge troch Harold Faltermeyer.
Distribúsje
De distribúsje fan Top Gun waard fersoarge troch Paramount Pictures. De film gie op 12 maaie 1986 yn New York yn premiêre, en iepene dêrnei op 16 maaie yn 'e Amerikaanske bioskopen. It byhearrende soundtrackalbum ferskynde op 13 maaie by platemaatskippij Columbia Records. Top Gun waard op 10 maart 1987 útbrocht as VHS-keapfideo, dêr't 2,9 miljoen eksimplaren fan ferkocht waarden. De film kaam op 21 oktober 1998 foar it earst út op dvd en op 29 july 2008 op blu-ray.
Untfangst
Fan 'e filmkritisy krige Top Gun mingde resinsjes. Sa joech Roger Ebert fan 'e Chicago Sun-Times de film 21/2 fan 4 stjerren. Hy skreau: "Films lykas Top Gun binne dreech om te resinsjearjen, want de goede stikjes binne sa goed en de minne stikken binne ferskriklik. De loftgefjochten binne absolút de bêsten sûnt Clint Eastwood syn geweldige loftsênes yn Firefox. Mar pas op foar de sênes wêryn't minksen mei-inoar prate."
Op 'e webside Rotten Tomatoes, dy't resinsjes sammelet, hat Top Gun in midsmjittich goedkarringspersintaazje fan 56%, basearre op 57 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: "Hoewol't [de film] guon fan 'e meast memorabele en spannende bylden fan loftgefjochten befettet […], hat Top Gun foar sjoggers dy't de adolesinte jierren foarby binne te min fleis oan 'e bonken as de personaazjes mei beide fuotten op 'e grûn steane." Op Metacritic, de wichtichste konkurrint fan Rotten Tomatoes, behellet Top Gun in goedkarringspersintaazje fan 50%, basearre op 15 resinsjes.
Nettsjinsteande de lauwe ûntfangst troch de filmkritisy wist Top Gun suver fan it begjin ôf oan al in grutte skare trouwe fans te winnen. Meitiid krige de film de status fan in cultklassiker. Yn 2015 waard Top Gun troch de Amerikaanske Library of Congress útornearre foar preservearring foar de ivichheid yn it Nasjonaal Film Register, omreden fan kulturele, histoaryske en/of estetyske wearde.
Opbringst
Top Gun brocht yn 'e bioskopen yn 'e Feriene Steaten en Kanada $176,8 miljoen op, en yn alle oare lannen en territoaria $180,3 miljoen. Wrâldwiid kaam de opbringst dêrmei út op $357,1 miljoen. Ofset tsjin it budget fan $15 miljoen betsjut dat in winst fan $342,1 miljoen, hoewol't dêr de marketingkosten noch wol ôf moatte.
Prizen
Yn 1987 wûn Top Gun de Oscar en de Golden Globe yn 'e kategory bêste orizjinele liet foar Take My Breath Away, fan 'e band Berlin. De film waard ek nominearre foar de Oscars foar bêste filmmontaazje, lûdsmontaazje en lûdsmixing en de Golden Globe foar bêste soundtrack. Fierders wûn Top Gun in Grammy Award foar bêste ynstrumintaal optreden yn 'e popmuzyk troch in orkest, band of soloïst foar it Top Gun Anthem. De film wûn ek de People's Choice Award foar favorite film, de Priis fan 'e Japanske Akademy foar bêste bûtenlânske film en de Britske BRIT Award foar bêste soundtrack.