cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Steur fan Nijewier
It opstoppe bist hat oant 1974 op in pear skreagen yn de eardere trochreed fan Nijewier hongen, foar kafee 'De Steur' oer. Doe't de trochreed ôfbrutsen waard krige de fisk yn de santiger jierren in plakje yn doarpshûs 'Nij Sion'. It bist waard earst profesjoneel preparearre, de reiden stutsen der ommers oan alle kanten út. Nei de ferbou fan "Nij Sion" yn 2011 hie de fisk gjin fêst plak mear, mar 26 maart 2013 waard er nei it Natuerhistoarysk Museum Bruinenberg by Boarters- en Bistepark SanjesFertier ûnder De Westereen brocht, dêr't er foarearst in fêst plak hat.
De steur is in soarte fan symboal fan Nijewier wurden.
Kâldfjoer
thumb|''Kâldfjoer fan de [[pest]] Kâldfjoer of wiet gangreen is, oars as drûch gangreen (nekroaze), in ynfeksje wêrby't sûn weefsel oantaaste wurdt, faak útgeande fan in ferwûning wêrby't in soad avitaal weefsel ûntstiat (b.g. skotwûnen, pletwûnen) mei kontaminaasje troch grûn of dong, troch in ynfeksje mei anaerobe baktearjes, lykas Clostridium welchii en Clostridium Perfrigens. Faak produsearje dizze baktearjes gassen (gasgangreen) dy't de weefselspleten iependrukke wêrtroch't de ynfeksje him tige hurd ferspriede kin. By palpaty fielt men de gasbellen knisterjen yn it weefsel.
Snelle amputaasje kin needsaaklik wêze om it libben fan de pasjint te rêden. Troch de Amsterdamse sjirurch Brummelkamp is yn de jierren 50 en 60 fan de 20e iuw de hyperbare soerstofterapy ûntwikkele, wêrby't besocht waard om de anaerobe baktearjen troch in sterk ferhege soerstofspanning te bestriden. Dit die hy troch de pasjint yn in hege-druktank mei suvere soerstof te setten. Frij faak koe hjirtroch amputaasje foarkommen wurde of it libben fan de pasjint rêden, mar it apparaat is grut, djoer en net transportabel; der binne mar inkele fan yn Nederlân.
Gasgangreen is yn fredestiid in seldsume oandwaning.
List fan planetoïden 36801-36900
Dit is in list fan planetoïden 36801-36900.
Broer Doekeles Dykstra
Broer Doekeles Dykstra (yn Amearika fral bekend as B.D. Dykstra; Penjum, 21 novimber 1871 - Orange City (Iowa), 29 maart 1955) wie in Frysk-Amerikaansk útjouwer, sjoernalist, predikant, ûnderwiisman, dichter en publisist. Hy skreau ferskate boeken, en wie tige aktyf mank de Nederlânske ymmigrantemienskip yn 'e Feriene Steaten.
Libben
Dykstra waard yn 1871 berne yn Penjum, as de soan fan Doekele Dykstra (1816-1891) en Beitske van der Schaaf (1840-1928). Hy hie twa bruorren en trije susters: Sarah (1863-1933), Reinder (1868-1941), Simon (1869-1891), Dora (1873-1900) en Agnes (1878-1954). De húshâlding emigrearre yn 1882 nei de Feriene Steaten, en sette him dêr nei wenjen yn in krite fan 'e steat Iowa dêr't in protte Nederlânske ymmigranten har fêstige hiene.
Dykstra ûntjoech him yn Amearika ta in warber pasifist. Ein 19e iuw wied er studint oan 'e Orange City Academy (no it Northwestern College) yn Orange City, in skoalle dy't noch altyd de Dykstra-Muste-Nelson Fredesstúdzjebeurs oanbiedt ta eare fan him, A.J. Muste en Ronald R. Nelson. Yn 1896 studearre er ôf oan it Hope Kolleezje, yn Holland, yn 'e steat Michigan.
Letter runde Dykstra mei syn soannen in lytse útjouwerij, en wied er redakteur fan it ymmigranteblêd de Volkskrant. Dêrnjonken wied er as predikant aktyf yn 'e Herfoarme Tsjerke yn Amearika, en yn dy fermiddens stied er bekend as "de man op 'e fyts". Dykstra skreau sels ek ferskate boeken (yn it Nederlânsk) oer religieuze ûnderwerpen, en teffens publisearre er de dichtbondel Korte Gedichten. Hy gie sels op 'e fyts by de doarren lâns om dy boeken oan 'e man te bringen.
Ferskate soannen fan him waarden letter foaroansteande ûnderwizers en teologen. Sa wie D. Ivan Dykstra heechlearaar filosofy op it Hope Kolleezje, hie Wesley C. Dykstra deselde funksje oan it Alma Kolleezje en waard Vergil Dykstra presidint-direkteur fan 'e George Mason Universiteit. Broer Doekeles Dykstra stoar yn 1955 yn Orange City, doe't er 83 jier âld wie.
Neiteam
Broer Doekeles Dykstra troude op 8 jannewaris 1909 yn Sioux Center mei Nellie Schippers (1890-1975) út Pella, dy't ek fan Nederlânsk (mooglik Frysk) komôf wie. Hja krigen tsien bern:
Linschoten
Skiednis
Linschoten wurdt foar it earst neamd yn 1172 as Lindescote, in gearfoechsel fan Linde (de namme fan in rivierke) en scote (in stik lân dat boppe it leechlân útkomt). Hoewol't der yn 1270 pas foar it earst in fermelding is fan in fersterke Hûs te Linschoten, wie dat der grif ek al yn 1172.
Yn 1857 waarden Achthoven, Linschoten en Wulverhorst gearfoege ta ien gemeente. Op 1 jannewaris 1989 waarden Linschoten, Willeskop en Montfoort gearfoege ta de gemeente Montfoort.
Jan Kingma
Jan Kingma (Weidum, 6 jannewaris 1927 – 31 july 2006) wie in Nederlânsk politikus fan de PfdA fan Frysk komôf.
Libben en wurk
In part fan syn jonkheid brocht er troch yn Bears dat lykas syn bertedoarp Weidum doe by de gemeente Baarderadiel hearde. Yn Ingelân folge er in jier in militêre oplieding foar de Earste Difyzje 7 desimber en dêrnei waard er útstjoerd nei Nederlânsk-Ynje dêr't dy difyzje ynset waard by de 'polisjonele aksjes'. Nei in skot yn syn holle kearde er yn 1948 mei it earste swierferwûnetransport werom nei Nederlân dêr't er opnij yn Baarderadiel wenje soe.
Op fersyk fan de boargemaster gie er doe as learling-amtner oan't wurk by de gemeente Baarderadiel. Yn 1951 makke er de oerstap nei de gemeente Gaasterlân, mar fjouwer jier letter kaam er yn de rang fan haadkommys werom nei de gemeentesekretary fan Baarderadiel. Yn desimber 1964 waard Kingma de gemeentesekretaris fan 's-Gravendeel en yn maaie 1972 folge syn beneaming ta boargemaster fan Gouderak. Oanslutend wie er fan maart 1979 oant syn earder pensjonearring yn maaie 1988 boargemaster fan Egmond.
Kingma ferstoar yn 2006 yn de âldens fan 79 jier.
Eleönoara fan Ingelân, hartoginne fan Gelre
Eleönoara fan Ingelân, hartoginne fan Gelre (Woodstock, 18 juny 1318 – Dimter, 22 april 1355) wie in dochter fan kening Edwert II fan Ingelân. Om't hja yn Woodstock, yn Oxfordshire, berne wie, stie hja ek wol bekend as Eleönoara fan Woodstock. Eleönoara wie de twadde frou fan greve en letter hartoch Reinoud II fan Gelre, en regearre nei it ferstjerren fan har man in jier as regintesse oer it hartochdom Gelre.
Jonkheid
Eleönoara waard yn 1318 berne yn it Paleis fan Woodstock, yn it greefskip Oxfordshire, as de dochter fan 'e Ingelske kening Edwert II en dy syn frou Isabella fan Frankryk. Hja wie de jongere suster fan kening Edwert III fan Ingelân, Jan fan Eltham, greve fan Cornwall, en Jehanna fan de Toer, keninginne fan Skotlân. Eleönoara wie ferneamd nei har beppe, Eleönoara fan Kastylje. Yn 1324 waard se in skoft as pleechbern oannommen troch har nicht Eleönoara fan Clare, frouwe fan Glamorgan, en letter brocht se mei har suster Jehanna in skoft troch yn it gesin fan Ralf fan Monthermer, 1e baron fan Monthermer, en Isabella fan Hastings.
Houlik
Yn 1325 waarden der ûnderhannelings fierd om Eleönoara út te hylkjen oan kening Alfûns XI fan Kastylje, mar dy rûnen op 'e non fanwegen spul oer de hichte fan 'e breidsskat. Neitiid waard Eleönoara weriene mei har mem, dy't yn 1330 besocht en regelje in dûbelhoulik foar har en har broer Jan fan Eltham mei in soan en dochter fan har sibbe Filips VI fan Frankryk, mar dat rûn ek op neat út. Yn maaie 1332 troude Eleönoara sadwaande mei greve Reinoud II fan Gelre (±1295-1343), byneamd Reinoud de Swarte, fanwegen syn dûnkere hûdskleur en geduerige opsternatens. Dat houlik wie beävensearre troch Jehanna fan Falois, in nicht fan Eleönoara har mem. De brêgeman wie in widner mei fjouwer dochters út syn eardere houlik, dy't derom bekendstie dat er syn eigen heit seis jier lang finzen holden hie.
Eleönoara wie in tige goede partij foar in Gelderske greve, en hja waard yn Gelre goed ûntfongen. Hja skonk Reinoud II twa bern, Reinoud III (1334-1371), byneamd Reinoud de Grouwe, en Edwert (1336-1371). Dêrnjonken wie se ek pleechmem foar Leönoara fan Barchem, de frou dy't neffens de leginde fan leafdesfertriet stoar. Fanwegen har ûngelokkige jonkheid wie Eleönoara in senuweftich frommeske, en besocht se allegeduerigen om it har man nei 't sin te meitsjen. Dat hie in averjochts effekt, mei't Reinoud II syn nocht fan har krige en har yn 1338 fan syn hof ferballe nei in kleaster, troch te bearen dat se oanhelle rekke wie mei melaatskens. Neitiid besocht er it houlik neatich ferklearre te krijen. Dêrop kearde Eleönoara tsjin 'e winsken fan har man yn werom nei it greeflik hof yn Nimwegen, en klaaide har dêr yn it bywêzen fan 'e hiele hofhâlding út om te bewizen dat se net melaatsk wie. Doe moast Reinoud har wol weromnimme as frou. Yn 1339 waard Gelre ferhege fan in greefskip ta in hartochdom.
Regintskip en dea
Nei't Reinoud II op 12 oktober 1343 omkommen wie by in fal fan syn hynder, waard Eleönoara oansteld as regintesse oer Gelre foar har âldste soan Reinoud III, dy't doe njoggen jier wie. Hoewol't har regintskip offisjeel wie, hie hja swierrichheden om it as sadanich erkend te krijen, en in jier letter, yn 1344, wie hja twongen om 'e post op te jaan. Yn 1350 ûntstie der ûnmin tusken har en Reinoud III doe't se har twadde soan Edwert stipe by dy syn rebûlje tsjin Reinoud syn regear. Dêrop lei Reinoud beslach op 'e lânerijen fan syn mem. Om't Eleönoara te grutsk wie en freegje har broer, de kening fan Ingelân, om help, wie se twongen om yn in sistersjinzer kleaster yn Dimter te gean. Dêr stoar se op 22 april 1355, noch mar 36 jier âld.
Ilja Leonard Pfeijffer
Ilja Leonard Pfeijffer (Rijswijk (Súd-Hollân), 17 jannewaris 1968) is in Nederlânsk dichter, klassikus en skriuwer. Op 13 maaie 2014 wûn er de Libris Literatuerpriis foar syn roman La Superba. Pfeijffer wennet yn Genua yn Italië.
Wurkpaad
Pfeijffer wie oant 2004 oan 't wurk as klassikus oan de Universiteit Leien. Hy is spesjalisearre yn it wurk fan de klassike dichter Pindarus. Yn 1998 wûn er de C. Buddingh'-priis foar syn dichtbondel Van de vierkante man. Foar de Boekewike 2000 stalde er de bondel De Antieken: Een korte literatuurgeschiedenis gear. Yn 2008 ferhuze Pfeiffer nei Genua. Yn 2014 krige er de Libris Literatuerpriis foar de roman La Superba (2013) en syn poëzybondel Idyllen waard yn 2015 ûnderskieden mei de Jan Campert-priis en de Awater poëzypriis. Yn 2015 wie Pfeijffer de auteur fan it Poëzygeskink, en yn de maitiid fan dat jier toerde er troch Nederlân en Flaanderen mei Tommy Wieringa, Dimitri Verhulst, Gustaaf Peek en Thé Lau, mei it teäterprogramma The Pursuit of Happiness. Yn 2010 skreau er in tal lietteksten foar de teäteromgong Durf Jij? fan Ellen ten Damme.
Prizen
Sûnder nominaasjes:
Orange City (Iowa)
thumb|Gerjochtsgebou fan Sioux County yn Orange City Orange City is in plak (city) yn de Amerikaanske steat Iowa en heart bestjoerlik ûnder Sioux County.
Mount Usborne
Yn syn boek Zoology of the Voyage of the Beagle wurdt troch Charles Darwin nei de berch refereare. De berch is neamd nei Alexander Burns Usborne, master assistint op de HMS Beagle, it skip dêr't Darwin syn ferneamde reis mei makke.
Orange City (Iowa)
Orange City is ferneamd nei Prins fan Oranje Willem III fan Oranje-Nassau (Ingelsk: Prince William of Orange). Dat hat te krijen mei it Nederlânsk komôf fan de measte ynwenners.
Demografy
It ynwennertal 2006 wurdt troch it United States Census Bureau rûsd op 5860, 278 (5,0%) mear neffens 2000. Yn 2000 wie 48,1% fan de befolking fan Nederlânsk komôf.
Mount Usborne
As ien fan de heechste bergen fan de Falklâns leit op de berch ivige snie.
Orange City (Iowa)
Godstsjinst
De measte ynwenners binne lid fan de Christian Reformed Church in North America, in grifformeard Amerikaansk tsjerkgenoatskip dat him yn 1857 fan de Reformed Church in America ôfskiede. De lêstneamde tsjerke hat in tal tsjerken yn Orange City, lykas ek de luterske tsjerke.
Kultuer
Fanwege de bining mei Nederlân is der alle jierren yn it tredde wykein fan maaie in tulpefestival. Ek hawwe in soad huzen in soarte fan Nederlands foargevel.
Underwiis
Orange City hat in partikulier kolleezje (hegeskoalle), it Northwestern College, dat ferbûn is oan de Reformed Church in America.
Sjoukesleat
De Sjoukesleat is in feart yn de gemeenten It Hearrenfean en Smellingerlân. De feart is it ferlingde fan De Swette benoarden Aldeboarn en rint troch Poppenhuzen en Warniahuzen en rint dan as Flearbosksleat nei it noarden om súdeast fan De Feanhoop yn de Kromme Ie út te rinnen.
De namme Sjoukesleat jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Sjoukesloot.
Doede Bleeker
Doede Bleeker (Starum, 14 augustus 1952 - dêre, 18 maart 2018) wie in Frysk sjonger, dichter en skriuwer, dy't de bynamme de Staverse Misthoarn hie. Hy wie benammen bekend fan feestferskes as Switsokken en Skouderham, mar wie dêr net alhiel gelokkich mei, om't er ek serieuzere nûmers skreau en song. Njonken syn libben as artyst dreau Bleeker yn Starum in fiskhannel.
Libben
Bleeker waard yn 1952 yn Starum berne en bleau dêr syn hiele libben te wenjen. Hy wie fan berop fiskboer, mar sette begjin jierren tachtich, doe't er gjin wurk hie, útein mei it skriuwen fan ferskes, gedichten en ferhalen, benammen yn it Starumer dialekt fan it Stedsk, dat syn memmetaal wie. In earste optreden op 'e strjitte yn Snits smakke him nei mear, en sadwaande begûn er faker as sjonger op te treden, wylst him ek frege waard en nim in LP op.[boarne nedich] Yn 1993 hied er in lytse rol yn 'e film De Kleine Blonde Dood fan Jean van de Velde.
Meitiid begûn Bleeker lykwols in tsjinsin by syn imago as feestfierder te krijen, en teffens by it lûdroftige feestpublyk. Behalven feestnûmers as Switsokken en Skouderham hied er altyd ek al serieuzere ferskes skreaun, mar yn 2007 brocht er in cd út (syn lêste), mei inkeld fan sokke nûmers. Dy cd krige as titel Omarmd op Texel, en omfieme sawol âld as nij wurk. Dêrûnder wiene Bliif Nyt Soa Lang Fut, oer in freon fan sines dy't út it libben stapt wie, en Sij Ging Fut, oer de ein fan syn eigen houlik, yn 2001. Bleeker wie der ûngelokkich mei dat Omrop Fryslân syn serieuzere muzyk negearre, sadat er tsjin wil en tank de man fan Switsokken bleau. Mei dêrom sette er de lêste tsien jier fan syn libben syn artystekarriêre op in leech pitsje en lei er him benammen ta op syn fiskhannel.
Bleeker kaam op 18 maart 2018 yn de âldens fan 65 jier hommels te ferstjerren oan hertfalen.
Diskografy
Langspylplaten:
Cd's:
Ek is hy te hearren op tal fan oare cd's fan en mei oare sjongers.
List fan planetoïden 1301-1400
Dit is in list fan planetoïden 1301-1400.
Roelie Woudwijk
Roelie Woudwijk (Drachten, 1979) is in byldzjend keunstner út De Pein.
Se folge in oplieding moade en klaaiïng en in ynkoarte oplieding boukunde ear't se byldhouwer waard. Roelie Woudwijk is as byldhouwer autodidakt. Njonken byldhouwen is se ek dwaande mei gravearjen yn glês, benammen portretten binne har spesjaliteit.
Se is in dochter fan Anne Woudwijk.
Wurk
Aldeberkeap
Dedemsfeart Drachten
Sjoukjemuoisgat
Sjoukjemuoisgat is in mar mei in soad reiden yn de gemeente Kollumerlân. De mar leit benoarden Kollum by Kollumerâldsyl oan de Sylster Ryd.
De namme Sjoukjemuoisgat jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Sjoukje-meus-gat.
Polen
Polen is in buorskip yn de gemeenten Iemsdelta en It Hegelân yn de provinsje Grinslân.
It doarpke bestiet út in pear eardere arbeidershúskes en leit oan de slieperdyk fan Vierburen. It plakje krige syn namme troch't it fergelike mei de oare plakken yn de (eardere) gemeente Bierum bûtenút lei.
Skalkedjip
It Skalkedjip is in mar yn de gemeente Ljouwert west fan Warten. De mar is it eastlikste stik fan it Van Harinxmakanaal dat ferbining makket mei it Prinses Margrietkanaal besuden Suwâld.
De namme Skalkedjip jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Schalkediep.
Henk Kroes
Alvestêderider
Yn 1963 die Kroes sels mei oan de Tolfde Alvestêdetocht. It wie in ekstreem drege tocht wêrby mar ien persint fan de dielnimmers op de Bonkefeart yn Ljouwert oer de einstreek kaam. Kroes waard by Frjentsjer fan it iis helle.
Alvestêdefoarsitter
thumb|Henk Kroes (rjochts) as iismaster yn 1986 Kroes waard yn 1994 foarsitter fan de Fryske Alve Stêden as opfolger fan Jan Sipkema. Dêrfoar wie hy fan 1970 ôf al iismaster fan de Feriening. Nei in rêstige winter yn 1995 krige Kroes yn 1996 in protte kommentaar doe't it bestjoer nettsjinsteande in bêste winterperioade de Alvestêdetocht net ride te litten. It like it bestjoer doe lykwols net ferantwurde om de tocht te hâlden.
De oare winter fan 1996 op 1997 wie it fuortendalik wêr priis. Kroes siet op 2 jannewaris de gearkomste fan de rayonhaaden foar. Nei de gearkomste kundige er mei de wurden It giet oan de tocht oan. Al gau stie Kroes yn it midden fan de belangstelling. Fan Grut-Brittanje oant Austraalje waard er skille troch sjoernalisten. Nei in pear hektyske dagen waard de tocht op 4 jannewaris sûnder grutte swierichheden ferriden. By de tocht fan 1997 siet Kroes it grutste part fan de dei yn it FEC om by eventuele kalamiteiten de saken te stjoeren. Wol wie regele dat him de eare takomme soe om de lêste rider sels ôf te stimpeljen. Doe't it bliken die dat dit in swartrider wie, sei er lakonyk: Oh, dan binne jo de lêste offisjele swartrider.
Op 21 novimber 2005 makke er bekend yn 2007 syn wurk as foarsitter by de Feriening te beëinigjen. Ek waard doe syn opfolger Wiebe Wieling yn it bestjoer keazen as fise-foarsitter dy't syn funksje yn 2007 oernimme soe. Op de ledengearkomste fan 14 jannewaris 2007 naam Henk Kroes ôfskie.
Fytser
Kroes hat meidien oan in tal lange sponsorfytstochten om jild te sammeljen foar goede doelen. Op 30 augustus 2003 kaam er yn Skeveningen oan nei in tocht fan 12.000 kilometer begûn in Wladiwostok. Tegearre mei tweintich oare fytsers sammele er jild foar de yninting tsjin polio.
By in oare tocht yn 2006 fytste Kroes mei alve oaren 10.000 kilometer fan Boalsert nei Gana. Mei dit projekt, dêr't mear as 100.000 euro mei ophelle waard, woenen hja it ûnderwiis yn dat West-Afrikaanske lân ferbetterje.
Wladimir de Vries
thumb|Selsportret fan Wladimir de Vries (1971) thumb|rjochts|Goatysk finster foar de [[De Arke (Drachten)|De Arke, Drachten]] Hendrik Wladimir Albrecht Ernst (Wladimir) de Vries (Grins, 3 novimber 1917 - Súdlaren, 30 july 2001) wie in Nederlânsk byldhouwer. Syn byldhouwurken binne benammen te finen yn Grinslân, Fryslân en Drinte.
Libben en wurk
De Vries waard berne yn in skippershúshâlding en fear as jonkje mei op it skip fan syn âlden. As sânde soan waard er neffens de tradysje fan de famylje ferneamd nei in lid fan it Keninklik Hûs, prins Hendrik. Yn 1927 fergie it skip fan syn âlden foar de kust fan Sweden. De Vries gie dêrnei nei de legere skoalle en letter nei de ULO yn Grins. Hoewol't er nei de keunstakademy woe, moast er fan syn âlden earst de kweekskoalle dwaan. Op dy skoalle begûn De Vries syn twadde foarnamme te brûken, om him te ûnderskieden fan Grinzer keunstner Hendrik de Vries.
Yn 1939, it lêste jier fan syn oplieding, stapte De Vries dochs noch oer nei Akademy Minerva, dêr't er les krige fan ûnder oaren Willem Valk, A.W. Kort en C.P. de Wit. Hy woe ynearsten skilder wurde, mar waard troch Valk stimulearre om syn talint as byldhouwer te ûntjaan. Hy assistearre Valk ûnder mear by it meitsjen fan dy syn Monumint foar it fallen spoarpersoniel in Utert. Op oanrekommandaasje fan Valk assistearre er Corinne Franzén-Heslenfeld by har fersetsmonumint foar Utert (1949) en it Oarlochsmonumint foar Noordwijk (1952). As selsstannich byldhouwer hied er in atelier yn Haren yn Grinslân. Neist byldhouwer wie De Vries fan 1958 oant 1963 dosint nifelûnderwiis (MO) oan de School voor Handenarbeid yn Grins.
Wurk yn Fryslân
Drachten
Easterwâlde
Stiens
Keunstriden op de Olympyske Simmerspullen 1908
Prince's Skating Club
Waard boud yn 1896 troch de Princes sporting club en wie allinne bedoelt foar de elite fan londen. It hie ôfmjittingen fan 64 by 15 Meter. En waard brûkt foar it keunstriden en iishokky. Yn 1908 waard de Prince's Skating Club brûkt foar it keunstriden op de Olympyske Simmerspullen it ienigste Olympyske wintersport evenemint ea hâlden yn Grut Brittanje. De iisbaan waard yn 1917 sletten en brûkt as garaazje nei ferin fan tiid is de iisbaan ôfbrútsen.
Idaerd
Idaerd is in doarp benoarden Grou yn de gemeente Ljouwert. De westlike grins fan it doarp wurdt foarme fan it spoar fan Ljouwert nei Swol.
Skiednis
Yn 'e midsiuwen wie Idaerd it haadplak fan de gritenij Edawerderadiel. 'Eda' of 'lede' betsjut safolle as terp of wier. It lytse Idaerd wie yn 'e midsiuwen it haadplak fan de gritenij Idaerderadiel, mar it is letter troch hast alle oare Idaerderadielster doarpen oerfleugele. It doarp wie mei de Kromme Sleat oer it Eagumer Djip, it farwetter tusken Ljouwert en Grou, ferbûn. It hie in dyk nei Reduzum, dy’t yn 1853 ferbettere waard ta in púndyk en it wie al nei 1945 dat der in dykferbining nei Grou ta kaam.
Doe't om 1960 hinne de rykswei N32 fan Ljouwert nei It Hearrefean oanlein waard, wie it doarp foar in skoftke goed ûntsletten. Mar nei't de N32 in autosneldyk waard, lei Idaerd op 'e nij fansiden.
Oant de gemeentlike weryndieling yn 1984 wie Idaerd ûnderdiel fan de gemeente Idaerderadiel mei Grou as haadplak. Sûnt hearde Idaerd by de gemeente Boarnsterhim, dy't yn 1989 Fryske plaknammen ynfierde en it doarp de offisjele namme 'Idaerd' joech. Boarnsterhim waard yn 2014 opheft en it diel dêr't Idaerd yn leit heart sûnt dy tiid by de gemeente Ljouwert.
Tsjerke
thumb|left|Gertrudistsjerke
De sealtektoer fan de yn de roomske tiid oan Gertrudis fan Nijvel wijde tsjerke is út de 15e iuw, de tsjerke mei brânskildere ramen is fan 1774. Yn july 2015 waarden by tafal by restauraasjewurk oan it tsjerkhôf tsien grêfkelders ûntdutsen. Op it tsjerkhof lizze noch sarken fan de eardere bewenners fan Friesmastate: ûnder oaren Van Scheltinga en Bergsma.
Friesmastate
By it doarp stie earder de stins Friesmastate dy't yn 1652 boud waard as residinsje foar de grytman. Carel fan Roarda wie grytman fan Idaerderadiel tusken 1635 en 1670. Sûnt 1652 wenne hy op Friesmastate dat er sels bouwe litten hie. Ien fan syn fertsjinsten wie it ynstellen fan in beurtfeart op Ljouwert en Snits. By it wurk fan de grytmannen fan Idaerderadiel hearde ek it tafersjoch op de wetterkearings. Sadwaande wie er dykgraaf fan de Leppedyk. It "ynstitút grytman" kaam in ein oan yn 1795, mei it begjin fan de Frânske oerhearsking. Friesmastate is ôfbrutsen yn 1882, oerbliuwsels fan it ynterieur binne te besjen yn it Frysk Museum en yn paleis It Loo.
Mienskip
thumb|260px|Kop-hals-romppleats Buorren 13 Pleatslik Belang komt sûnt 1918 op foar de belangen fan de doarpen Idaerd, Eagum en It Hoflân en hat gearkomsten yn doarpshûs It Lokaal. By Simmer 2000 is anonym in leagenbolle oan it doarp skonken.
Ferienings
thumb|260px|Buorren
Skoalle
Bern geane mei in buske nei de iepenbiere basisskoalle De Trije Doarpen yn Reduzum. thumb|260px|Kop-hals-romppleats Buorren 17
Toerisme
Fanút de Wergeaster Feart tusken Warten en Grou is der in opfeart nei Idaerd, de Kromme Sleat, dy't oant it doarp rint. Yn de buorren is in oanlisplak foar kanofarders. Benoarden it doarp leit yn Wurdum de maneezje Lyts Tsjaerd en besuden it doarp leit yn Grou camping Yn'e Lijte.
Strjitten
Buorren, Friesmawei, Hoflânswei, Tsjaarderdyk.
Tzum
Tzum wie in Nederlânsk literêr tydskrift mei artikels, resinsjes en reportaazjes.
Tzum waard 1998 oprjochte en ferskynde ynearsten by de Fryske útjouwer Frysk en Frij. Nei in skeel tusken redaksje en útjouwer ferfear Tzum nei Grins, dêr’t it ûnderbrocht waard by de nije Utjouwerij Kleine Uil. Nei trettjin jier waard it blêd opheft. It lêste nûmer fan Tzum ferskynde yn 2011. In part fan de redaksje hie gjin aardichheid mear oan it tydskrift. Tzum gie dêrnei fierder as literêr webloch, www.tzum.info.
Tzumpriis
Sûnt 2002 bestiet de Tzumpriis foar de bêste literêre sin yn ferheljend proaza dy't alle jierren útrikt wurdt. De winner fan de Tzumpriis kriget in bokaal plus in symboalysk jildbedrach (it tal wurden fan de sin, is it tal euro's dat de winner krijt).
Mjûmer
De Mjûmer is in streek fan Sigerswâld yn Opsterlân.
Ferneamd nei de it eartiidske wetter De Mjûmermar. In mjûmer is in miuw.
Skalsumer Feart
De Skalsumer Feart is in feart yn de gemeente De Waadhoeke. De feart ferbynt Peins mei Skalsum noardeast fan Frjentsjer.
De namme Skalsumer Feart jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Schalsumervaart.
Zevenhuizen (It Hegelân)
Zevenhuizen is in buorskip yn de gemeente It Hegelân, en leit yn de provinsje Grinslân.
It doarpke hat yndie sân huzen en docht syn namme dus alle ear oan. It leit healwei Zandeweer en Eppenhuizen.
Buddy Rich
Bernard Buddy Rich (Brooklyn, 30 septimber 1917 - Los Angeles, 2 april 1987) wie in Amearikaansk jazz drummer en bandlieder.
Hurdsilen op de Olympyske Simmerspullen
right|100px|right Hurdsilen is ien fan de sporten dy't op de Olympyske Simmerspullen beoefene wurdt.
Mei útsûndering fan de Simmerspullen fan 1904 hie dizze sport sûnt Parys 1900 altyd op it programma stien. Yn 1904 wie it silen wol in Olympyske sport mar by gebrek oan goed sylwetter yn de omjouwing fan St. Louis en de logistike problemen makke silen gjin diel út fan it Olympyske programma.
boattypen
Der waard by de ferskeidene Spullen yn ferskeidene klassen syld mei in hyld wikseljende typen fan boaten. Earder waarden de klassen útdrukt yn tonnen, letter in meters of foet en noch letter waarden se oanjûn mei in ferskaat oan nammen.
Froulju
Oant 1984 waard der yn iepen klassen syld. Al yn 1900 sylden der froulju mei as bemanningslid. Yn 1924 stie Ella Maillart de earste, en ek foar lange tiid de ienige, froulike stjoerman oan de start. Yn 1988 waard der foar it earst yn in eigen klasse foar froulju syld; de 470-klasse. Yn 1992 folgden de europe-klasse en it wynsurfen. Yn 2004 kaam dêr de yngling-klasse as fjirde klasse foar froulju by.
Type wedstriid
It grutste part fan de eveneminten wurdt yn de foarm fan "fleetracing" syld. Mar byde spullen fan 1992, 1996 en 2000 wie der ek in kombinearre "fleet/matchrace"-evenemint. Yn 2012 waard der in specifyk "matchrace"-evenemint foar froulju hâlden yn de Elliot 6m.
Klassen
Der is yn de rin fan de jierren yn in ferskaat oan klassen syld.
Medaljespegel
De top tsien fan lannen dy't by it silen medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen.
Skarsleat
De Skarsleat is in feart yn de gemeente It Hearrenfean. It is in feart dy't noard-súd yn it westlike gedeelte fan De Deelen rint, by de Skarlannen benoarden Terbant.
De namme Skarsleat jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Scharsloot.
Keunstleavjend Genoatskip Pictura
thumb|De westside fan Pictura oan de Sint Walburgstrjitte (2009)
Keunstleavjend Genoatskip Pictura (Kunstlievend Genootschap Pictura) (meast Galerie Pictura of yn 't koart Pictura neamd) is in feriening dy't de byldzjende keunst yn de stêd Grins befoarderje wol.
Pictura wol dat berikke troch it hâlden fan tentoanstellingen yn syn galery, in monumintaal gebou op de hoeke fan it Martinitsjerkhôf en de Sint-Walburgstrjitte.
De feriening waard formeel oprjochte op 6 maart 1832. Sadwaande is er ien fan de âldste keunstferieningen fan Nederlân, mei Arti et Amicitiae (Amsterdam), Keunstleafde, (Utert), Teekengenootschap Pictura (Doardt) en Pulchri (De Haach).
It gebou
It gebou dêr't Pictura yn húsmannet, wurdt ek Pictura neamd. It stamt út de 14e iuw en waaard boud as weem fan de Sint-Walburchtsjerke. Fan 1467 ôf wurdt it brûkt as "gewoane" wente. Yn 1933 koe de feriening it gebou keapje, troch in skinking fan mr. F.F. Beukema. Nei him is de boppeseal ferneamd, de tentoanstellingsseal dy't fuortendaliks nei de keap reallisearre waard.
Pictura wie yn de begjinjierren fan De Ploeg in wichtich poadium foar dat keunstnerskollektyf.
Skarleien
De Skarleien is in feart yn de gemeente De Fryske Marren. De feart rint fan it ynternaat Wilhelmina-oard yn Sint-Nyk nei de eastlik rinnende A6. De feart rint oan de noardkant bylâns de Sint-Nykster Feart.
De namme Skarleien jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Scharleijen.
ISBN
thumb|ISBN yn tekst en streekjeskoade It ISBN, in ôfkoarting dy't stiet foar International Standard Book Number ("Ynternasjonaal Standertboeknûmer"), is in unike identifikaasjekoade dy't oan suver alle boekútjeften meijûn wurdt, mei as doel om 'e transaksjes yn it boekebedriuw makliker en dúdliker te meitsjen. Sa kin men oan 'e hân fan dit nûmer bgl. makliker boeken opfreegje, en kin der yn prinsipe gjin fersin mear foarkomme tusken twa boeken mei deselde of frijwol deselde titel.
Eddy Evenhuis
thumb|Eddy Evenhuis en syn oarehelte komme oan op Skiphol út Ynje wei, 21 febrewaris 1954 Eddy Evenhuis (Grins, 1 novimber 1920 - Ljouwert, 21 augustus 2002) wie in sjoernalist en dichter. Hy wie fan 1955 oant 1983 haadredakteur fan de Leeuwarder Courant.
Libben en wurk
Evenhuis gie nei de HBS yn Grins en waard ein jierren tritich foluntêr by it Groninger Dagblad, dêr't er kunde krige oan de skriuwer A. Marja en oan Koos Schuur dy't him "Prins Der Zeven Meren" doopte. Hy debutearre yn 1938 yn it literêr tydskrift Den Gulden Winckel. Syn earste dichtbondel ferskynde yn 1943 ûnder de titel Uit de pas by de klandestine Homerus Pers.
Nei de befrijing wurke Evenhuis wer foar it Groninger Dagblad, oant er yn 1948 haadredakteur waard fan De Vrije Pers yn Soerabaja. Hy gie yn 1954 werom nei Nederlân en waard koart dêrnei bûtenlânredakteur by de Ljouwerter Krante. In jier letter folge er haadredakteur Kees van Beem op, oant 1965 tegearre mei Jan Piebenga en dêrnei mei Jacob Noordmans. Fan 1969 ôf wie Laurens ten Cate de tredde haadredakteur. Evenhuis betocht tegearre mei Henny Keikes de rubryk 'Gehoord en Gezien' dy't foar it earst ferskynde yn de Ljouwerter fan 4 febrewaris 1957. Hy skreau skerpe liberale kommentaren yn syn rubryk 'Feiten en achtergronden' en lies krekt as kollega Jacob Noordmans alle drukproeven. Foar dichtsjen hie er hieltyd minder tiid, mar út en troch stjoerde er ûnder in falske namme wolris gedicht nei de Lyrische Courant, de poëzy-bylage fan syn eigen krante, en dat waard dan pleatst. Yn 1983 joech er it haadredakteurskip oer yn 1985 gie er mei pinsjoen. Evenhuis stie bekend as haadredakteur dy't mear saaklik as beskôgjend wie.
Evenhuis waard troch Ab Visser ta de Grinzer Skoalle rekkene. Yn 1995 joech er noch in dichtbondel yn eigen behear út. Gedichten fan him binne opnaam yn karlêzingen fan Gerrit Komrij en Menno Wigman.
Rixt (dichteresse)
thumb|Hendrika van Dorssen (Rixt) Rixt, pseudonym fan Hendrika Akke van Dorssen (Grou, 27 septimber 1887 - Colmschate, 31 jannewaris 1979) wie in Fryske dichteresse. Hoewol't har oeuvre mar lyts is hat it wol grutte ynfloed hân yn it Fryske taalgebiet.
Eftergrûn
Rixt gie nei har legere skoaltiid nei de famkes-HBS yn Ljouwert. Dêrnei folge se in oplieding ta ûnderwizeresse, mar se stie nea foar de klas. Se helle in akte foar gemeente-administraasje, wurke fan 1917 oant 1919 op de gemeentesekretary yn Snits en dêrnei oant har pensjoen by de gemeente Dimter, dêr't se it brocht ta waarnimmend gemeentesekretaris.
Untwikkeling as dichteresse
In har jeugd hat Rixt lang tuberkuloaze, wêrtroch't se ferskate kearen yn kueroarden tahâlde moast. Yn it sanatoarium yn Putten moete hja de jonge dichter J. Philip van Goethem, ûnder waans ynfloed se yn it Nederlânsk begûn te dichtsjen. Har earste ferzen waarden yn 1913 publisearre yn it tydskrift Nederland (dat doe noch in tige respektabel blêd wie). Yn Davos rekke Rixt befreone mei oare pasjinten út Fryslân, wêrmei't se mei-inoar Fryske poëzij lies, ûnder oare fan Piter Jelles en Obe Postma. Dat ynspirearre har ta it skriuwen fan gedichten yn har memmetaal. Troch de dichter Jan Jelles Hof, dy't fia in mienskiplike freondinne ferzen fan Rixt ûnder eagen krige hie, waard Rixt oanmoedige dy op te stjoeren nei Onno Harmens Sytstra. Dat late yn 1913 ta de earste publikaasje fan har Fryske fersen yn Forjit my net, it tydskrift fan it Selskip foar Fryske tael- en skriftekennisse.
Fierdere publikaasjes folgen yn It sjongende Fryslân (1917) en De nije moarn (1922), blomlêzingen dy't gearstald waarden troch Douwe Kalma, dy't Rixt priizge om har moed persoanlik tinte leafdesgedichten út te bringen yn it destiids yn harsels kearde Fryslân. Troch Kalma's loovjende krityk waard Rixts namme as dichteresse dy't út it hert spriek yn ien kear fêstige. Har poëzij kundige in nije dichtkeunst oan, dy't yn de saneamde Jongfryske perioade yn de Fryske literatuer ta bloei komme soe. Hjiryn fersette in nije generaasje skriuwers har tsjin de yn harren eagen provinsjale en sterile folksskriuwerij fan minsken as Waling Dykstra. Se bepleiten ynstee dêrfan, krektas de Tachtigers yn it Nederlânske taalgebiet, in mear estetyske en persoanlike literêre keunst. Dy moast it Frysk in plak besoargje tusken oare nasjonale literatueren en in brêge slaan tusken Skandinaavje en Ingelân.
De gouden rider
Rixts ienige bondel, dêr't sa goed as al har wurk yn stie, is De gouden rider (1952) dy't se publisearre doe't se al healwei de sechtich wie. Hjiryn is de ûntwikkeling fan de eroatyske lyryk út har jonge jierren nei de ripe wiisheid fan in frou op leeftiid goed te folgjen (Maaie 2017, ;boarne?). Har lettere gedichten binne minder spontaan as har eardere wurk en befetsje ek eleminten fan twifel, berêsting en irony. Foar De gouden rider waard Rixt yn 1953 de Gysbert Japicxpriis takend, de heechste Fryske literêre ûnderskieding. Dit barde lykwols net sûnder protesten, omdat benammen har iere gedichten fanwege harren gefoelichheid en oprjochtheid troch guon as ûnseedlik beskôge waarden.
Betsjutting
Al is har oeuvre lyts, Rixt hat der likegoed in wichtich plak yn de Fryske literatuer mei ynnomd. Se bleau oan hege leeftiid ta belutsen by alles wat dêrmei te krijen hie en joech as "grande dame fan de Fryske poëzy", sa't se wol neamd waard, allinnich al troch har oanwêzichheid glâns oan mannich literêre gearkomst. Rixt is op 31 jannewaris 1979 yn 'e âldens fan 91 jier ferstoarn yn Colmschate, in earder doarp by en wyls stedsdiel fan Dimter. De gemeente Ljouwert neamde in jier letter in strjitte nei har, de Rixtwei.
Poppenwier
Poppenwier is in doarp yn de gemeente Súdwest-Fryslân tusken Jirnsum en Dearsum oan de Snitser Aldfeart. It is it meast noardlike doarp fan 'e Legeaën. It doarp hat likernôch 165 ynwenners (2022).
Skiednis
Poppenwier is in terpdoarp en moat al hiel âld wêze. Der binne potdiggels fûn fan kûgelpotten en Rynlânsk ierdewurk út de 1e iuw oant de 10e iuw. Yn 1478 waard krekt benoarden Poppenwier it kleaster Ingwert stifte, in kleaster fan de grauwe beginen. Mei de ynfiering fan de reformaasje yn 1580 waard it kleaster wer sletten en de lêste resten fan it kleaster binne yn 1875 ôfbrutsen. Ek de terp dêr't it kleaster op stie waard doe ôfgroeven.
By it doarp stie eartiids de Albadastins. thumb|left|260px|Nikolaastsjerke De namme Poppenwier komt út de 14e iuw fan de manljusnamme Poppe; wier ferwiist nei de terp fan it doarp. Aldere nammen fan it doarp binne Popengwere (1401), Poppingawyr (1446), Poppingawyer (1505) en Poppingwier (1579). Yn 1989 waard de offisjele namme Poppingawier yn it ramt fan de offisjele ferfrysking fan de plaknammen fan de gemeente Boarnsterhim feroare yn Poppenwier.
Eartiids wie Poppenwier allinne oer it wetter te berikken. Súdwestlik fan it doarp lei oant de droechlizzing yn 1860 de Poppenwierstermar. De namme fan de 19e-iuwske kop-hals-romppleats Marsherne is noch in oantinken oan de mar.
De midsiuwske Nikolaastsjerke waard yn 1860 ferfongen troch de hjoeddeiske.
Oant de gemeentlike weryndieling yn 1984 makke Poppenwier diel út fan de eardere, nei ien fan de Himpolders ferneamde, gemeente Raarderhim. Op 1 jannewaris 1984 gie Raarderhim mei de gemeenten Idaerderadiel en it grutste part fan Utingeradiel op yn de doe nije gemeente Boarnsterhim. By de opheffing fan de gemeente Boarnsterhim op 31 desimber 2013 gie Poppenwier oer nei de doe foarme gemeente Súdwest-Fryslân.
Mienskip
thumb|260px|De Herbech Nei de sluting fan it doarpshûs anneks kafee 'De Herberch' hat de doarpsmienskip it nije doarpshûs 'De Trilker' boud. Der is in feriening foar Pleatslik Belang en in Merkekommisje foar de feesten. De stifting Pop'nPop organisearret oan it lân oan de Marsherne in muzikaal túnfeest. Der wurde in tal festiviteiten mei preammen organisearre, lykas in wedstriid tusken preammen fan doarpen yn 'e Legeaën. thumb|260px|Binnenbuorren
Tsjerken
Yn Poppenwier steane twa tsjerken: de fermanje en de herfoarme- of Nikolaastsjerke. Beide tsjerken wurde net mear brûkt foar de earetsjinst. De Nikolaastsjerke wurdt no as aula brûkt en foar eksposysjes en sjonggroepen.
Skoalle
It doarp hat foarhinne in eigen skoalle hân. Tusken 1862 en 1876 wie dat in gebouke achter de herberch en dêrnei stie de skoalle oant 1937 oan de Bûtenbuorren. Tsjintwurdich geane de Poppenwierster bern yn'e regel nei de skoalle fan Raerd.
Ferienings
Poppenwier hat in relatyf grut ferieningslibben, de list is mooglik net folslein. thumb|260px|Bûtenbuorren
West-Falklân
thumb|right|250px|Lokaasje West-Falklân is it westlike haadeilân fan de Falklâneilannen. It grutste plak op West-Falklân is Port Howard.
It eilân hat in befolking fan likernôch 200 minsken dy't meast ferspraat oan de kust wenje. Neist Port Howard binne der noch de flekken: Albemarle, Chartres, Fox Bay, Fox Bay West, Hill Cove, Port Stephens en Roy Cove. De delsettings binne middels wegen mei elkoar ferbûn.
Willem Valk
Willem Johannes Valk (Zoeterwoude, 22 oktober 1898 - Bennebroek, 6 novimber 1977) wie in Nederlânsk byldhouwer.
West-Falklân
Yn de Falklânoarloch fan 1982 is op West-Falklân amper fjochte. Op it heden binne der twa RAF Reporting Posts: ien by Mount Alice (tichteby Albemarle) en ien by Mount Byron yn it noarden.
Willem Valk
Hy krige syn oplieding oan de Keninklike Akademy foar Byldzjende keunsten yn De Haach. Fan 1921 oant 1963 wie er dosint oan Akademy Minerva yn Grins. Hy wie learmaster fan ûnder oare Wladimir de Vries, Klaas van Dijk, Thees Meesters en Rinus Meijer. Skulptueren fan him binne meast fan brûns en stien. Yn 1955 is de Kultuerpriis fan de provinsje Grinslân takend oan Valk.
West-Falklân
It eilân hat in oerflakte fan 5413 km². West-Falklân wurdt fan East-Falklân skieden troch de Falklân Sound.
Willem Valk
Wurken yn Fryslân
Drachten
Drylts
Harns
Ljouwert
Snits
Tsjalhuzum
Omgong fan Frankryk 2002
De 89ste edysje fan de Omgong fan Frankryk waard hâlden fan 6 oant en mei 28 july 2002.
Startplak
De start hie plak yn Lúksemboarch, de haadstêd fan it lân mei deselde namme. It wie de twadde kear dat de omgong fan 'e miet gie yn Lúksemboarch, de earste kear wie yn 1989.
Súdlaren
Súdlaren (Nederlânsk: Zuidlaren, Drintsk: Zuudlaoren, Grinslannersk: Zuudloaren) is in doarp yn de Nederlânske provinsje Drinte, yn de gemeente Tynaarlo, mei 10.190 ynwenners (1 jannewaris 2020).
Arthur Miller
thumb|right|Arthur Miller Arthur Miller (New York City, 17 oktober 1915 - Roxbury (Connecticut), 10 febrewaris 2005) wie in Amerikaansk toanielskriuwer.
Houliken
Nei in houlik mei Mary Grace Slattery, dat sechtjin jier duorre hat, wertroude Miller mei filmaktrise Marilyn Monroe yn 1956. Foar har skreau er it skript fan de film "The Misfits". Yn 1961 giene se út elkoar.
Sealterlân
thumb|Lokaasje fan it Sealterlân. Sealterlân is in gemeente yn de landkreis Kloppenboarch yn de dielsteat Nedersaksen mei likernôch 13.031 ynwenners (2010) en in oerflak fan 123,5 km². De gemeente is ûntstien yn 1974 doe't de trije selsstandige gemeenten ta Sealterlân byinoar brocht binne.
Geografy
It Sealterlân leit tusken de plakken Lear, Kloppenboarch en Aldenboarch yn. It belangrykste wetter dat fan súd nei noard troch it hiele Sealterlân streamt is de Sealter Ie.
Doarpen
Sealterlân hat fjouwer doarpen:
Buorgemeenten
De buorgemeenten fan it Sealterlân binne:
Skiednis
thumb|250px|[[Johanniterkommende Boukeläsk|Johanniterkapel Boukeläsk]] De skiednis fan Sealterlân is nau ferbûn mei de rivier Sealter Ie en de sompen dy't eartiids om it Sealterlân hinne leinen. Mids al dy sompgebieten en wetter wie it Sealterlân in smelle stripe lân fan likernôch 15 by 4 km. Tusken 1100 en 1400 waard dy stripe lân troch Friezen út Eastfryslân bewenne.
Oant de 19e iuw wie it Sealterlân allinnich oer de rivier te berikken. It wie de ienichste ferbining mei it lân deromhinne. Dêrtroch hie it Sealterlân in ôfsûndere posysje wat wierskynlik it oerlibjen fan it Sealterfrysk as lêste dialekt fan it Eastfrysk ferklearret.
De sompen wienen it grinspunt fan de machtsgebieten fan Kloppenboarch, Emden en Aldenboarch. Dêrtroch waard it Sealterlân in stikje nimmenslân tusken de machtigere buorlju. Yn de midsiuwen hie it Sealterlân syn eigen rjocht. Karel de Grutte, dy't algemien rjocht foar de Friezen fêststeld hie, hat dêr mooglik ek in part yn spile. It Sealterân hie mear privileezjes krigen, en wie in gebiet mei grutte ûnôfhinklikens.
Yn 1803 waard it gebiet troch it hertochdom Aldenboarch anneksearre. Yn 1934 waard de earste gemeente Sealterlân oprjochte. Njonken de doarpen Roomelse, Skäddel en Seedelsbierich hat ek it doarp Nijskäddel by it Sealterlân heard. Hjoed de dei heart Nijskäddel by de gemeente Friesoythe. Op 1 maart 1974 waard de hjoeddeiske gemeente Sealterlân oprjochte.
Taal
It Sealterfrysk, ek wol Sealtersk neamd, is in taal dy't heart ta de Noardwestgermaanske kloft fan de Westgermaanske talen. It is it iennichste noch libbene dialekt fan it Eastfrysk, dat eartiids yn alle Eastfryske lannen fan de Iems oant de Weser sprutsen waard. Mei it Westerlauwersk Frysk en it Noardfrysk makket it diel út fan de Fryske taalgroep. It Sealtersk Bûn (Sealtersk: Seelter Bund; Dútsk: Heimatverein Saterland) is in organisaasje dy’t him ynset foar it brûken fan de Sealterfryske taal en kultuer.
Polityk
It gemeentehûs fan 't Sealterlân sit yn Roomelse.
Gemeenterie
Yn 'e gemeenterie fan it Sealterlân binne de neikommende politike partijen fertsjintwurdige (nei ferkiezings april 2011):
Wapen & flagge
Op it wapen is Karel de Grutte te sjen. Oan him skriuwe de Friezen harren frijheidsprivileezjes ta.
De flagge fan de gemeente is ljochtblau/giel/ljochtblau mei it wapen yn 'e midden fan it giele flak.
Partnerskippen
De gemeente hat in partnerskip mei it plak Sroda Slaska yn Poalen.
Sjoch ek
20 px Tema:Sealterlân – Wikipedy hat ek in temaside oer it Sealterlân
Sompereager
De sompereager (Ardeola ralloides) is in fûgel út de famylje fan de reagerfûgels.
Fryske nammen
De sompereager wurdt ek wol de brune reager neamd.
Romtefeart
thumb|In fuotprint op de moanne thumb||Spoetnik 1 Romtefeart is it totaal fan alle minsklike aktiviteit bûten de dampkring fan de Ierde.
Ferhalen oer minsken dy't de ierde ferlitte, en mei namme nei de Moanne reizgje, binne al hiel âld. Net it âldste, mar faaks it ferneamdste ferhaal is Reis nei de Moanne fan Jules Verne, dêr't er presys yn seit hoe't in romtefartúch troch in kanon ôfsketten brûkt wurde kin foar in tocht nei de moanne.
Op 3 oktober 1942 waard in A4-raket, as earste ding makke troch de minske, de romte yn sketten, wylst as earste skepsels op 9 july 1946 fruitmiggen en maissied yn Amearika yn in V-2 de romte yn sketten waarden.
De keunstmoanne Spoetnik 1 út de Sowjetuny wie op 4 oktober 1957 it earste ding dat troch de minske yn in baan om de ierde brocht waard. Yn Spoetnik 2 kaam it hûntsje Laika 3 novimber 1957 as earste skepsel yn in baan om de ierde. Op 12 april 1961 wie Joeri Gagarin de earste minske yn de romte.
Nei dy flechten om de ierde kamen de tochten nei de Moanne. Op 14 septimber 1959 berikte de Luna 2 út de Sovjetuny as earste de Moanne. Mar earst op 21 july 1969 sette de Amearikaan Neil Armstrong as earste minske foet op de Moanne.
Nei dy ûntwikkelings kaam de klam mear te lizzen op oan de iene kant romteferkenners, ûnbemanne raketten dy't nei oare planeten stjoerd wurde en foto's en oare ynformaasje weromstjoere nei de Ierde, en oan de oare kant romtefearen, werbrûkbere romteskippen dy't brûkt wurde foar eksperiminten bûten de dampkring en foar ûnderhâld oan keunstmoannen.
Max Pie
Max Pie is in Belgyske metalband oprjochte yn 2005 yn Tubize (Tubeke) Waalsk-Brabân. De band brocht yn 2011 syn debútalbum Initial Process út. Max Pie hat fjouwer studio-albums útbrocht.
Pieter Horjus
Pieter Horjus (Makkum, 5 maart 1887 – Harns, 26 april 1962) wie in winkelman en amateur-archeolooch út Eastermar.
Libben en wurk
thumb|230px|In part fan Horjus (rj. boppe) syn fynsten yn it Streekmuseum / Folksstjerrewacht Horjus waard op syn 30e jier winkelman yn Eastermar. Hy hanne yn fan alles, fan tekstyl oant antikiteiten. Yn syn frije tiid wie er archeolooch.
Horjus syn samling artefakten binne yn 1959 troch it Frysk Museum oankocht. Fierders binne yn it Streekmuseum / Folksstjerrewacht yn Burgum ek fynsten fan him te sjen.
Literatuer
🇦🇹, ''Pieter Horjus. 187-1962. Amateur -archeologie in het oosten van Friesland''. Streekmuseum Tytjerksteradiel. Burgum, 1995
Skerfeart
De Skerfeart is in feart yn de gemeente Tytsjerksteradiel. De feart rint fan de Skerstins besuden Garyp nei it suden en rint út yn de Earnewarrepoel by de Feantersdyk west fan Sigerswâld.
Skeane Sleat
De Skeane Sleat is in feart yn de eardere gemeente Ljouwert. De feart rint yn De Alde Feanen en ferbynt dêr de Holstmar mei De Keet oan de Alde Wei.
De namme Skeane Sleat jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Skeanesleat.
Zandeweer
Zandeweer (Grinslânsk: Zanneweer) is in doarp yn de gemeente It Hegelân yn de provinsje Grinslân. Hy leit besuden Uithuizen. Oant de gemeentlike weryndieling fan 1990 hearde it by de eardere gemeente Kantens. Dêrnei waard Zandeweer by de gemeente Iemsmûn yndield en sûnt 1 jannewaris 2019 falt Zandeweer ûnder de gemeente It Hegelân. Zandeweer hat ûngefear 450 ynwenners. thumb|140px|Wynlust It doarp is ûntstien op in krúspunt fan twa lândiken. De bebouwing konsintrearret him noch foar it meastepart bylâns dy âlde diken.
De tsjerke fan Zandeweer stamt oarspronklik út de 13e iuw. De losse sealdaktoer komt út de 15e iuw. De tsjerke hat in oargel út 1731 boud troch Albertus Antoni Hinsz, in learling fan Arp Schnitger.
De nôtmole Windlust stamt út 1818. Ek dêrfoar hat der yn Zandeweer in mole stien. De sarrieshut dy't dêrby hearde is der noch.