cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Wilhuff Tarkin
Fiktive biografy
Dat komt der lykwols net fan, om't Jedi-master Obi-Wan Kenobi, syn jonge learling Luke Skywalker en de smokkelders Han Solo en Chewbacca de Deadsstjer witte te ynfiltrearjen. Tarkin, dy't harren troch hat, stiet ta dat se mei de befrijde prinsesse Leia ûntkomme, nei't er Han syn romteskip, de Millennium Falcon, foarsjoen hat fan in folchstjoerderke. Mei't Leia de oaren nei de basis fan 'e rebellen ta liedt, slagget it Tarkin sa dochs noch om út te finen wat er witte woe. Hy jout opdracht om 'e moanne Yavin-IV, dêr't de basis fêstige is, troch ynset fan 'e Deadsstjer te ferneatigjen. Nettsjinsteande dat er warskôge wurdt dat de rebellen beskikke oer de stellen blaudrukken fan it romtstasjon, wegeret er te leauwen dat de Deadsstjer kwetsber is foar in oanfal mei X-wjukjagers en Y-wjukjager-bommesmiters. Hy wiist it dan ek ôf as him oanret wurdt himsels yn feilichheid te bringen. As Luke it lykwols oprêdt om mei in presysjeskot in eksplosyf yn 'e útlaat fan 'e reäktorkearn te krijen, liedt in keatlingreäksje ta de ûntploffing fan 'e Deadsstjer, wêrby't Tarkin en alle oare bemanningsleden omkomme.
Yn Star Wars: Episode III – Revenge of the Sith hat Tarkin mar in cameo, wêrby't er oan 'e ein fan 'e film mei Darth Vader en keizer Palpatine tasjocht as de bou fan 'e Deadsstjer úteinset. Yn Rogue One: A Star Wars Story, wêrfan't de foarfallen krekt foàr dy yn A New Hope spylje, nimt Tarkin it befel oer de Deadsstjer oer fan Orson Krennic, dy't de lieding oer de bou fan it romtestasjon hie. Letter, as er berjocht kriget fan in wraam fan 'e rebellen op 'e Keizerlike sitadel op 'e planeet Scarif, dêr't de blaudrukken fan 'e Deadsstjer bewarre wurde, reizget er dêr mei it romtestasjon hinne en set it superlaserkanon fan 'e Deadsstjer yn om 'e sitadel te ferneatigjen. Dêrmei deadet er alle Keizerlike militêren dêre en teffens in kommando-ienheid fan 'e rebellen, mar de blaudrukken binne dan troch de kommando's al trochstjoerd nei bûnsgenoaten yn 'e romte.
Yme Kuiper (sportbestjoerder)
'''Yme Jzn. Kuiper''' is in sakeman út It Hearrenfean mei in gruthannel yn bakkersgrûnstoffen. Wie ien fan de trije direksjeleden fan SK It Hearrenfean. Mei Henk Hoekstra en Jan van Erve wie hy ferantwurdlik foar de deistige gong fan saken by de klup. Kuiper wie ferantwurdlik foar de algemiene en technyske saken. Net-formeel waard hy sjoen as de foarsitter fan de klup, hy folge Koos Formsma op dy't yn de simmer fan 2007 nei in jier ophâlden wie as foarsitter. Kuiper treed ek faak yn de rol as foarsitter yn namme fan de klup nei bûten. Foardat Kuiper lid waard fan de direksje wie er ek al jurist foar SK It Hearrenfean.
Sûnt 1 augustus 2010 is Kuiper opfolge troch Robert Veenstra as foarsitter fan SK It Hearrenfean.
Sigmaringen (Landkreis)
Sigmaringen is in bestjoerlik distrikt yn de Dútske dielsteat Baden-Wuertemberch en hat 129.848 ynwenners. It waard oprjochte yn 1925.
Alanen
thumb|300px|right|''Leefgebiet fan de Alanen en harren buorfolken yn de 1e iuw f.Kr. De Alanen (Gryksk: Alanoi, Latyn: Alani, Halani) wienen in Iraanske nomadestamme, dy't diel útmakke fan it folk fan de Sarmaten en nau besibbe wie oan in oare stamme, de Roksolanen.
Harren taal hearde ta de noardeastlike tûke fan de Iraanske talen, tegearre mei it Sogdysk en it dêrfan ôfstamjende Yagnobi. Bûten de Ossetysk sprekkende Osseten en in tige lyts oantal Yaghnobi is dy tûke no sa goed as útstoarn.
De namme "Alanen" komt fan it wurd "Aarjers" (dat fan Iraanske komôf is), óf fan it Ald- en Nij-Turkske wurd "alan" (territoarium, gebiet). It is besibbe oan de namme "Iron", wêrmei't harren Ossetyske neisieten harsels oantsjutten. De namme "Osseten" op har beurt komt fan it Grykske "Aorsi" (Russysk "Jasy", Georgysk "Ossi"), in oare namme wêrûnder de Alanen bekend stienen.
Skiednis
Oarspronklik ôfkomstich út it noarden fan Kazachstan, fêstigen de Alanen har yn de 1e iuw op de steppe tusken de Dnjepr, de Don en de Oeral, en ek yn de Noard-Kaukasus. Yn de iuwen dêrnei swalken de Alanen út oer grutte dielen fan Europa, Lyts-Aazje en Noard-Afrika.
Ynfal yn Partsje
De Alanen wienen in geducht ruterfolk en se blieken sels harren Perzyske sibben op dat punt de baas doe't se yn de jierren 72-75 oer de Kaukasus Armeenje en Atropatene binnenfoelen. Se blieken amper te kearen en namen hast Trdat fan Armeenje finzen. De Parten dienen sels -om 'e nocht- in berop op de Romeinske buorren om help. Fespasjanus hie lykwols gjin nocht yn in aventoer en fûn de ferswakking fan de Parten net sa'n minne saak. Doe't Falaks II syn heit opfolge yn 77 rûn de ynvaazje al op syn ein, mar foar it Partyske Ryk begûn in betize perioade. De Alanen wienen dwaande har beladen mei bút en slaven werom te lûken, hoewol't der ek in oantal yn Albania en Atropatene efterbleaunen, wêr't se al rillegau assimilearren omdat se wat taal en kultuer oanbelange frij nau besibbe wienen oan de Perzen. Dit fersterke it Iraanske elemint yn it Kaukasusgebiet.
Trek nei it westen
Doe't in diel fan de Alanen har letter oansluet by de Germaanske stammen sille dy grif in soad fan harren leare kind hawwe op it mêd fan oarlochsfiering mei hynders. Guon Alanen lutsen fierder nei it westen ta en in diel fan harren ruterij, de Jazygen waard yn 175, neidat se troch Markus Aurelius yn Pannoonje ferslein wienen nei Britannia band. Se fêstrigen harren yn Chester, Ribchester en oan de muorre fan Hadrianus. Der binne troch har eleminten fan de zoroastryske en Iraanske mytology yn de Keltyske folkloare komd.
Ynfallen yn it Romeinske Ryk
Oant 418 bestie op it Ibearysk Skiereilân in Alaansk keninkryk, wêroan neffens minder gongbere opfettings Kataloanje (Got-Alaanje) har namme ûntliende; yn 429 slueten de Alanen har oan by de Fandaalske ekspedysje nei Noard-Afrika. Letter is troch Justinianus in ein makke oan dit Fandaalsk-Alaanske keninkryk.
De efterbliuwers
De eastlike tûke fan de Alanen, dy't yn streken fan de Oekraïne en oan de foet fan de Kaukasus efterbleaunen, bleauwen ûnder de hearskippij fan de Hunnen. Yn de iere Midsiuwen waarden se bekeard ta it kristendom ûnder Georgyske en Byzantynske ynfloed. Yn de 8e iuw ferskynde yn de noardlike Kaukasus in stabyl Alaansk keninkryk dat harsels, neffens histoaryske boarnen, Alaanje neamde. Dit keninkryk lei rûchwei op it plak fan it lettere Sirkaasje en it hjoeddeiske Noard-Osseesje-Alaanje. Op syn hichtepunt wie Alaanje in sintraal late monargy mei in grutte militêre macht, dat profitearre fan de Siderûte.
Yn de 13e iuw waarden ûnder it bewâld fan de Mongoalen de Alanen twongen om nei it suden te migrearjen, fanút de noardlike Kaukasus yn en oer it Kaukasusberchtme. Om 1395 feroveren de troepen fan Timoer Lenk de noardlike Kaukasus en rûge in grut part fan de Alaanske befolking út. De ôfstammelingen fan de Alanen dy't har yn it Kaukasusberchtme hanthavenje koenen steane bekend as de Osseten.
GPTV
Gerstel Productie Televisie,koartwei GPTV, wie in kommersjeel Nederlânsktalich telefyzjestasjon út Fryslân. De direksje bestie út heit en soan Wout en Niels Gerstel.
Frigem, destiids kabelmaatskippij yn de noardwesthoeke fan Fryslân, kaam by Wout Gerstel dy't foarsitter wie fan Radio Stad Harlingen, om in kabelkrante te meitsjen. It plan ketste earst ôf troch te min freelancers. Doe't de keppeling makke waard mei de drukkerij fan Gerstel kaam de kabelkrante der dochs. De Gerstels begûnen mei de Harnzer Fiskerijdagen en hellen it nijs by Omrop Fryslân en it aktualiteiteprogramma NOVA. Yn 1996 waard de oerstap makke nei eigen tv-programma's. GPTV begûn yn 1990 as kabelkrante foar Harns en omlizzende gemeenten. Ein 2010 waard hiel Fryslân berikt en kaam it stasjon yn Ljouwert. Programma's waarde makke troch in netwurk fan freelancers. It nijs waard foarlêzen troch de froulju fan de oprjochters Wout en Niels Gerstel. Yn 2010 wie 90% fan it nijs pas om 17.00 te sjen. De stjoerder hie yn 2010 200.000 oanslutings en wie sûnt dat jier ek digitaal beskikber.
Yn 2006 hâlde Kabelkrant Nieuws TV op te bestean en GPTV naam de útstjoerfrekwinsjes oer. Doe't Kabel Noord yn noardeast Fryslân de stjoerder yn it pakket naam, waarden alle Fryske gemeentes berikt. GPTV wie sûnt 2010 digitaal te ontvangen by UPC op kanaal 703. De earste tweintich jier waard útsjoerd fan de boppeste ferdjipping fan Trebol yn Harns. Yn april 2017 stoppe GPTV mei syn útstjoeringen.
Edgar de Wahl
Edgar de Wahl (23 augustus 1867 – 9 maart 1948) wie in Baltyske Dútske learaar, wiskundige en taalkundige. Hy is it meast ferneamd om't er de skepper wie fan Ynterlingue (yn syn libben lang bekend as Occidental), in naturalistysk keunsttaal basearre op 'e Yndo-Jeropeeske talen, dy't earst yn 1922 publisearre waard.
Simke Kloostermanpriis
De Simke Kloostermanpriis is in Fryske literatuerpriis foar berne- en jeugdboeken, ynsteld troch it lien neamd nei skriuwster Simke Kloosterman (1876-1938). De priis wurdt sûnt 1983 om de trije jier útrikt troch de Simke Kloostermanstifting út Twizel, dy't de neilittenskip fan de skriuwster beheart. It prizejild komt út har neilittenskip, it wie lange tiid 1750 euro, yn 2010 waard it ferhege nei 3000 euro, yn 2013 nei 3500 euro en yn 2016 nei 5000 euro. De priis wurdt meastentiids útrikt yn it tsjerkje fan Twizel.
List fan skoallen foar fuortset ûnderwiis yn Fryslân
De list fan Fryske skoallen foar fuortset ûnderwiis. It fuortset ûnderwiis sit tusken basisûnderwiis en heger ûnderwiis. Soms wurdt in skoalgebou bedoeld.
Pavel Michailovitsj Tretjakov
thumb|right|250px|Pavel Michailovitsj Tretjakov. Portret troch [[Ilja Repin.]] thumb|right|250px|De [[Tretjakov Galery mei in stânbyld fan Tretjakov dêrfoar.]]
Romteskip
In romtefartúch of romteskip is in ferfiermiddel foar reizen bûten de dampkring. Omdat der yn it hielal gjin mooglikheden binne om brânstof of iten te krijen, moatte romtefartugen harsels rêde kinne. Der binne ferskate soarten romtefartugen:
Pavel Michailovitsj Tretjakov
Pavel Michailovitsj Tretjakov (Russysk: Павел Михайлович Третьяков) (Moskou, 27 desimber 1832 - dêre, 16 desimber 1898 Juliaanske kalinder) wie in stienrike Russyske tekstylfabrikant, filantroop en keunstsamler. Syn broer Sergej M. Tretjakov wie ek in ferneamd beskermer fan keunst en filantroop.
Jonkheid
Tretjakov krige thús privee-ûnderwiis. Yn 1850 erfde er syn heite saak en boude dêrnei in bloeiende hannel yn flaaks op. Syn bedriuw makke ek linnen en ferkocht tekstyl.
Mei oare Moskouske hannelslju stifte er in bank en waard ien fan de direkteuren; fierders stie er oan de widze fan grutte firmas en de Moskouske hannels- en yndustrymaatskippij. Hy wie goed foar sa'n 4.4 miljoen roebel, oan fêst guod (alinne yn Moskou fiif grutte huzen), fersekeringen en noch net betelle rekkens.
Keunstsamling Tretjakov
Tretjakov sette útein mei it garjen fan keunst doe't er noch mar 24 jier wie; syn earste oankeap bestie út 10 doeken fan âlde Nederlânske masters, mar syn grutte doel wie om in nasjonale galery foar Russyske keunst te stiftsjen.
Hy is de skiednisboeken yngien as mesenas en grutte stiper fan de yn 1870 oprjochte skildersgroep De Swalkers (Peredvizjniki), dêr't û.o. Vasili Soerikov, Ilja Repin en Vasili Perov ta hearden. Yn 't earstoan hie er in galery yn syn eigen went, mar dy waard rillegau te lyts út reden fan syn hieltyd grutter wurdende samling. It hûs waard dêrom in pear kear oanpast en fergrutte tusken 1870-1880 nei in ûntwerp fan arsjitekt Kaminski. Fan 1881 ôf krige de gallery in soad oanrin; tsjin 1885 kamen er sa'n 30.000 minsken yn 't jier.
Yn 1892 erfde Tretjakov de samling West-Jeropeeske skilderijen fan syn broer en sette dy yn twa aparte sealen. Tsjin dy tiid wie syn galery like wichtich as de oare grutte museums yn Ruslân; it hearde doe al ta de nijsgjirrichheden fan Moskou.
Tretjakov stoar mei 66 jier yn syn berteplak Moskou.
Basisûnderwiis
thumb|right|300px|Basisskoalle De Regenboog yn [[Delft]] It basisûnderwiis is bedoeld foar bern fan fjouwer oant tolve jier. It basisûnderwiis kin folge wurde fan fjouwer jier ôf, mar in bern is learplichtich fan de fiifde jierdei ôf. In skoalle dêr't basisûnderwiis jûn wurdt hjit in basiskoalle. Foar bern dy’t net meikomme kinne op it basisûnderwiis is it spesjaal ûnderwiis mooglik. Ek is it mooglik dat bern yn harren frije tiid byles krije, faak is dit partikulier. Mei de komst fan it ynklusyf ûnderwiis sil it spesjaal ûnderwiis nei ferwachting ferdwine of feroarje yn saneamde ekspertize sintra. Nei it basisûnderwiis folget it fuortset ûnderwiis.
Underferdieling yn bouwen
De groepen 1 en 2 komme oerien mei wat foar 1986 de beukerskoalle wie en de groepen 3 oant 8 mei de eardere legere skoalle.
De acht learjierren wurde faak ûnderferdield yn de:
Net alle skoallen hawwe jierklassen. Der binne ek kombinaasjes mooglik. Lytse skoallen kinne soms wol fjouwer groepen yn ien klasse hawwe. Der binne ek grutte skoallen dy’t mear as twa klassen hawwe mei deselde jiergroep.
Personeel
Binnen de basisskoalle binne ferskillende funksjes. Sa kin it ûnderwiis optimaal ôfstimd wurde op de ûntwikkeling fan de ferskillende bern.
Rapportaazje
De skoalle is ferplichte om de foarderingen fan de learlingen te rapportearjen nei de âlden of fersoargers. Ornaris bart dit yn in rapportpetear of in tsien-minuten petear. Dit is petear mei de learkrêft en de âlden.
Aktiviteiten
Bûten it normale lesprogramma wurde der op in soad basisskoallen bysûndere aktiviteiten organisearre, lykas: Ek wurde feesten lykas jierdeis, Krysttiid, Sinteklaas, Karnaval en Peaske fierd.
Rjochtings
Der binne ferskate rjochtings yn it basisûnderwiis:
Skoalfakânsjes
Basisskoallen hawwe ferskillende fakânsjes.
Willem Suringar
thumb|Willem F. R. Suringar Willem Frederik Reinier Suringar (Ljouwert, 28 desimber 1832 - Leien, 12 july 1898) wie in Nederlânske botanikus. Syn heit wie Gerard Tjaard Nicolaas Suringar, útjouwer yn Ljouwert dêr't syn broer Hugo Suringar, ek útjouwer wie.
Libben
Fan 1850 oant 1855 studearre Suringar genêskunde oan de Ryksuniversiteit Leien, dêr't er ek ûnderrjocht yn de botany krige. It lêste jier fan syn stúdzje folge er ek les yn de mikroskopy oan de Ryksuniversiteit Utert by Pieter Harting. Op 13 maart 1857 promovearre er cum laude oan de Ryksuniversiteit Leien en waard dêr itselde jier noch bûtengewoan heechlearaar yn de botany.
Neidat hortusdirekteur Willem Hendrik de Vriese yn 1857 foar ûndersyk nei Nederlânsk-Ynje gie, wie Suringar syn waarnimmer by de Hortus botanicus Leiden. Koart nei it fuortgean fan De Vriese waard Suringar al konfrontearre mei de anneksaasje fan grûn fan de hortus, dy't ûnder direkteur Sebald Justinus Brugmans noch kocht wie, foar de bou fan de Stjerrewacht Leien. Neidat De Vriese yn jannewaris 1862 stoar, noch gjin jier nei syn weromkommen út Ynje, waard Suringar definityf beneamd as hortusdirekteur en gewoan heechlearaar yn de botany. Suringar wurke dêr gear mei syn rjochterhân, hortulanus Heinrich Witte. Yn 1864 waard syn soan Jan Suringar berne, dy't letter syn namme feroare yn Jan Valckenier Suringar (1864-1932). Nei de dea fan herbariumdirekteur F.A.W. Miquel yn 1871 naam Suringar ek de taak fan direkteur fan it Ryksherbarium op 'e noed.
Suringar stichte in botanyske skoalle yn Leien; ferneamde studinten wiene dêr Hugo de Vries, M.W. Beijerinck en Melchior Treub. Suringar wie in prominint lid fan de Nederlandsche Botanische Vereeniging, dy't har doetiids benammen dwaande hold mei de lânseigen floara fan Nederlân. Yn 1870 publisearre er syn Handleiding tot het bepalen van de in Nederland wildgroeiende planten dat útjûn waard troch syn heit. Dit súksesfolle boek ferskynde fan de fjirde printinge ôf ûnder de titel Zakflora (1880); tusken 1870 en 1920 ferskynden trettjin drukken.
Yn 1867 wie Suringar lid wurden fan de Keninklike Nederlânske Akademy fan Wittenskippen. Op 12 july 1898 waard er dea fûn yn it Botanysk Laboratoarium, wêrnei't er opfolge waard troch Jacobus Marinus Janse as hortusdirekteur en heechlearaar yn de botany.
Hôf fan Justysje fan de Jeropeeske Uny
It Hôf fan Justysje fan de Jeropeeske Uny is sûnt 1952 in ynstelling fan de Jeropeeske Uny. Sûnt it Ferdrach fan Lissabon fan krêft wurden is wurdt it folsleine rjochtsysteem fan de Jeropeeske Uny as "Hôf fan Justysje fan de Jeropeeske Uny" oantsjut. It bestiet út trije rjochtbanken: Doel is, tafersjoch hâlde op de krekte útlis en tapassing fan de EU-ferdraggen.
It Jeropeeske Hôf fan Justysje is fêstige yn de stêd Lúksemboarch.
Amsterdamske Tiid
De Amsterdamske Tiid, of Nederlânske tiid, wie de tiidsône fan Nederlân tusken 1909 en 1940. Dy tiid rûn 20 minuten foar op de Greenwich Mean Time.
Foar 1909 ferskilde de tiid yn Nederlân fan plak ta plak. Sa wie it yn easten yn dy tiid oer it algemien letter as yn it westen. Yn 1909 waard dêr in ein oan makke en krige Nederlân syn eigen nasjonale tiid. Dy waard lyk steld oan de pleatslike trochsnee tiid fan Amsterdam. Dat is die fan Westertoer (4°53'01,95"O).
Dy tiid rûn oant 17 maart 1937 ta 19 minuten foar op de Koördinearre Wrâldtiid (UTC +0-oere 19-minuten, 32,13 sekonden). Dêrnei waard dat feroare ta 20 minuten. Dy nije tiid waard ek wel Loenenske Tiid of Garkumske Tiid neamd, omdat er de trochsnee tiid fan Loenen en Garkum is.
As it yn Nederlân 12 oere wie, wie it yn Londen 11:40 oere en yn Berlyn 12:40 oere.
Mei de besetting yn de Twadde Wrâldkriich fierden de Dútsers de Dútske Tiid (GMT+1) yn Nederlân yn. Nei de kapitulaasje fan Dútslân yn 1945 is de klok net weromset.
Hans Snijder
Hans Snijder (Bitgum, 1962) is haadredakteur fan de Ljouwerter Krante út Ljouwert. Folge yn 2009 Rimmer Mulder op, dy't sûnt 1987 haadredakteur west hie.
Studearre Ekonomy en Underwiiskunde. Snijder wurke ûnder oaren foar de NOS en by RTL4. Waard yn 1993 adjunkt-haadredakteur fan it doetiidske aktualiteitenprogramma MiddagEditie (VARA/NPS). Trije jier koördinator fan it VARA-programma B&W (Barend & Witteman). Sûnt 2000 einredakteur fan it NPS-programma Van Gewest tot Gewest. Yn maaie 2002 waard er haadredakteur fan Omrop Fryslân, dêr't er yn 2010 opfolge waard troch Jan van Friesland.
Baltrum
Baltrum is ien fan de waadeilannen foar de kust fan East-Fryslân. It is it middelste en ek it lytste fan de sân bewenne Eastfryske eilannen. It eilân heart ta de dielsteat Nedersaksen en it distrikt Auwerk. Baltrum hat minder as 500 ynwenners. Der binne twa doarpen: Westerdoarp en Eastdoarp.
Ierdrykskunde
It eilân hat in oerflak fan likernôch 6.5 kilometer, it is 5 kilometer lang en 1 kilometer breed. It heechste punt fan it eilân is in dún midden op it eilân, fan 19,3m heech.
It lânskip op Baltrum is foarme út poalwoastynsân fan de lêste iistiid, it Weichselien. Op de sânbanken ûntstienen dunen en efter de dunen koe de klaaigrûn har foarmje. Peallerigen en basaltblokken beskermje de kust tsjin ôfkalving.
Ferkear
Op Baltrum mei net autoriden wurde. It eilân is mei de fearboat yn likernôch 30 minuten te berikken fan Nesmersyl út. Op it eilân is in lyts fleanfjild. Tusken 1949 en 1985 wie der in spoarlyntsje en in bedriuw op it eilân.
Tretjakovgalery
Wichtich is de unike samling ikoanen fan ûnder oaren Andrej Roebljov, dy't de kearn foarmet fan de ôfdieling Ald-Russyske keunst. It museum hat fierders in kolleksje Russyske skilderkeunst út de 18e, 19e en 20e iuw op 'e noed. Totaal binne der mear as 130,000 keunstwurken, fan Andrei Rubljov's Trije-ienheid oant de Komposysje VII fan Wassili Kandinski en it Swarte Fjouwerkant fan Kazimir Malevitsj.
Nei de delfal fan de Sovjet-Uny waard yn de buert fan it Gorki Park in nije ôfdieling set dêr't de 20e-iuwske keunst in ûnderkommen fûn.
De Tretjakovgalery hat ûnder oaren wurk fan Ilja Repin, Vasili Soerikov, Viktor Vasnetsov, Valentin Serov, Ivan Sjisjkin en Vasili Perov.
Bagavad Gita
De Bagavad Gita of Bhagavad Gita, yn it oarspronklike Sanskryt: श्रीमद् भगवद् गीता, Śrīmad Bhagavad Gītā (útspr.: /ˈɕɽimad̪ ˈbʱəɡəʋəd̪ ɡi:ˈt̪a:/; letterlik: "Liet fan 'e Hear"), is in sang fan 700 fersen dy't ien fan 'e wichtichste religieuze teksten fan it hindoeïsme foarmet. It makket ûnderdiel út fan it Mahābhārata, ien fan 'e beide grutte hindoeïstyske epyske gedichten. De Bagavad Gita wurdt yn 'e regel datearre tusken de fyfde en de 2e iuw f.Kr., en hat de foarm fan in lang petear fan 'e Pandava-prins Arjuna mei syn geastlike liedsman, de godheid Krṣna, oer in ferskaat fan teologyske en filosofyske kwestjes. De Fryske oersetting fan Eric Hoekstra kaam út yn 2012.
Eftergrûn
As ûnderdiel fan it Mahābhārata wurdt de Bagavad Gita tradisjoneel taskreaun oan 'e wize Vyāsa, dy't ek wol bekendstiet Veda Vyāsa of Krṣna Dvaipāyana. Inkeld wurdt er ek wol lykslein mei Bādarāyana, de gearstaller fan 'e Fedantasûtra's, mar dat is in fersin. Yn it Mahābhārata makket de Bagavad Gita 18 haadstikken út (Bhishma Parva 25-42), dy't mei-inoar besteane út 700 fersen, al bestiet der bewiis dat âldere manuskripten 745 fersen hiene. thumb|left|200px|In [[njoggentjinde iuw|njoggentjinde-iuwsk manuskript fan 'e Bagavad Gita.]]
Mei't de Bagavad Gita, oars as de Feda's, God (Vishnu), yn 'e foarm fan syn ynkarnaasje Krṣna, foaropstelt, hat dizze tekst de measte ynfloed hân op 'e bhakti-beweging, dy't yn tsjinstelling ta de seis otterdokse ferlossingslearen fan it hindoeïsme preket dat ferlossing te finen is yn it dielhawwen oan God. Krṣna komt hjirby nei foarren as de wichtichste manifestaasje fan God op ierde: as de Bhagavān, de heechste ferpersoanliking fan God, de Hear fan de Yoga (Yogīśvara). As ûnderdiel fan it Mahābhārata heart de Bagavad Gita ûnder de hindoeïstyske religieuze teksten ta de smṛti (oerlevering), en net ta de hilligere śruti (iepenbiering). Dochs wurdt it geskrift ek wol omskreaun as de Gītopaniṣad of Yogupaniṣad, wêrmei't ferwiisd wurdt nei de Upanisjaden ("Geheime Learen"), dy't krekt àl ûnderdiel fan 'e śruti binne. Krektlyk as guon oare lettere hindoeteksten wurdt it Mahābhārata (mei de Bagavad Gita) wol "de fyfde Feda" neamd.
Ynhâld
Yn it Mahābhārata ferhellet Sanjaya, de riedshear fan kening Dhritarashtra fan Kuru, nei syn weromkear fan it slachfjild oer de klimaktyske Kurukshetra-oarloch. De Bagavad Gita foarmet ûnderdiel fan dy fertelling en begjint foàr de eigentlike fjildslach, as de Pandava-prins Arjuna, de lieder fan ien fan 'e stridende partijen, beseft dat er no rjocht foar syn freonen, famyljeleden en leararen oer stiet. Untmoedige troch it foarútsjoch om tsjin harren te oarlogjen, freget er syn freon, dy't tagelyk de menner fan syn striidwein is, om rie. Dat blykt nimmen oars te wêzen as Krṣna, in ynkarnaasje fan 'e god Vishnu sels. Krṣna leit Arjuna dan syn plichten as bestjoerder en kriger út, wêrby't alderlei teologyske en filosofyske saken op 't aljemint komme, lykas de ûnstjerlike natuer fan 'e siel, de wurking fan reynkarnaasje en karma, de ljochte en tsjustere paden dy't in siel nei de dea nimme kin en de karakteristiken fan 'e almachtige en rûnombywêzige God. By einsluten freget Krṣna Arjuna om al it formalistysk neilibjen fan 'e dharma (de hindoeïstyske religieuze wet) gewurde te litten en himsels inkeld oer te jaan oan God, om sa de ultime folsleinens fan it libben te berikken. thumb|right|250px|Fragmint út 'e Bagavad Gita (haadstik 11:32).
Fryske oersetting
De Bagavad Gita waard ûnder deselde titel (sij it stavere as Bhagavad Gita, mei in "h") oerset yn it Frysk en it Nederlânsk troch Eric Hoekstra, mei as ûndertitels It Liet fan God en It Boek fan de Yoga. Beide fertalings waarden yn juny 2012 yn ien bân útjûn troch Utjouwerij Elikser te Ljouwert, mei stipe fan 'e provinsje Fryslân.
Yndia
Yndia is in lân yn Súd-Aazje, oan de Yndyske Oseaan. De haadstêd is New Delhi en de presidint fan de republyk is sûnt 2007 Pratibha Patil.
Lizzing
Yndia wurdt begrinzge troch:
Lânskippen
left|thumb|De berch Kanchenjunga. Yndia is in grut skiereilân. Lânskiplik kin it yn trije parten opdield wurde:
It noarden fan it lân leit yn de Himalayaberchrige en syn útrinners Pamir en Karakoram en is dêrtroch tige bercheftich. De Kanchenjunga mei 8.598 meter is it heechste punt.
Adam Laksman
Adam Kirillovitsj (Erikovitsj) Laxman (Russysk: Адам Кириллович (Эрикович) Лаксман) (1766 – 1806?) wie in Sweedsktalich Finlânsk militêr ofsier en ien fan de earste Russen dy't Japan besochten. As luitenant fan it Keizerlik Russysk leger krige er de opdracht om yn 1791 in ekspedysje nei Japan te lieden mei it doel om twa Japanske skipbreklingen te ruiljen foar hannelsoerienkomsten mei it Tokugawa-sjogunaat. Hy wie in soan fan Erik Laksman (1737-1796).
Yndia
Lânskippen
Fierder nei it suden lizze de grutte flakten. Hjir rinne ek de grutte rivieren, de Ganges en de Brahmaputra, dy't útkomme yn de noardein fan de Baai fan Bengalen. Troch dizze rivieren is it gebiet tige fruchtber.
Yn it westen leit de Tharwoastyn en yn it suden leit in grut plato, it Dekan. Dat plato leit tusken de Baai fan Bengalen en de Arabyske See. Oan beide kanten wurdt it plato begrinzge troch berchrigen, de westlike en eastlike Ghats.
Adam Laksman
Ekspedysje nei Japan (1792)
Frjemd genôch krige Laxman en dy, nettsjinsteande syn skamteleazens, wielderige wenten yn westerske styl; hja mochten de gewoante om te knibbeljen en te bûgen foar de gesanten fan de Shogun gewurde litte, en krigen trije samoeraiswurden en hûndert sekken rys. De gesanten leine him doe út dat de Japanske wet foarskreau dat alle bûtenlanners allinne yn Nagasaky hannelje mochten. Mei't er kommen wie om skipbrekelingen werom te bringen, leine se út, soe er freedsum fuortgean meie. Doe 't Laxman wegere om fuort te gean sûnder in hannelsoerienkomst, krige er papieren yn hannen dêr't útdruklik yn stie dat Nagasaky ien Russysk skip ferwolkomje soe, dat bûtenlânske skippen nearne oars yn it lân lizze mochten en dat ek it kristendom nearne yn Japan tolerearre wurde soe.
Laxman gie feitlik mei lege hannen werom nei Ruslân, mar heechst wierskynlik wol mei de earste offisjele Japanske dokuminten dy't tastimming joegen om te hanneljen mei in lân oars as Sina of Nederlân (op Desjima). Yn 1804 -1805, njoggen jier nei it weromkommen fan Laxman nei Ruslân, waard besocht om yn Nagasaki hannel te driuwen as ûnderdiel fan de ekspedysje om de wrâld hinne ûnder lieding fan Adam Johann von Krusenstern, mar de Russyske ambassadeur Nikolai Rezanov waard begroete mei in lang skriuwen fan it Shogunaat dêr't yn útlein waard dat Japan sletten wie foar bûtenlânske hannel en dêr't yn easke waard dat se ôfreizgje soene. Nei dat fikse fiasko debattearre it tsaristyske regear gâns jierren oer de werklike bedoeling en betsjutting fan de dokuminten en liet de iepening fan Japan úteinlik oer oan partikuliere ûntdekkingsreizgers.
Yndia
Skiednis
Yndia is it mearpart fan in natuerlike ienheid, omsletten troch de Yndyske Oseaan en de Himalaja. Dêrtroch is it mûchlik te stribjen nei in ryk dat gâns it gebiet omfiemet. It is lykwols in enoarm gebiet, en troch de ôfstannen wie it hast net te dwaan sa'n ryk yn stân te hâlden. Yn de histoarje fan Yndia binne dan ek ferskate riken opkaam dy't in grut part fan it gebiet yn hannen hienen, mar dan wer útelkoar foelen.
It earste ryk dat al slagge gâns it gebiet tusken it berchtme en de see yn te nimmen, kaam fan bûten: Grut-Brittanje wie mei de foarútgong fan de tegnyk as earste by steat de grutte ôfstannen baas te wurden en naam yn de rin fan de 19e iuw gâns it gebiet yn dêr't no Yndia yn leit.
Mei it ûntstien fan dizze steatkundige ienheid kaam ek al gau in beweging op dy't stribbe nei in ûnôfhinklike steat. It hjoeddeiske Yndia waard op 15 augustus 1947 ûnôfhinklik fan Grut-Brittanje.
Demografy
thumb|230px|Befolkingstichtens
Befolking
Yndia is nei Sjina it lân mei de grutste befolking fan de wrâld. Yn dit lân foarmje taal, religy en it kastensysteem in tige wichtige grûn foar it bepale fan ien syn posysje yn de maatskippij. Yn it suden (Súd-Yndia) wenje fral donkerkleurige Dravidjers en yn it noarden stamme de minsken ôf fan de ljochter kleurde Yndo-Aarjers dy't letter, om-ende-by 3500 jier lyn yn Yndia arrivearren.
Religy
Yndia stie oan de widze fan ferskate religys, wêrûnder it Hindoeïsme, Boedisme en it Sikhisme. Ek de Islam hat in wichtige ynfloed hân op de Yndiaaske kultuer en Yndia heart, mei Yndoneezje en Pakistan ta de top trije fan lannen mei it grutste oantal moslims. Offisjeel hat Yndia gjin steatsgodstsjins en is dêrtroch in sekulier lân.
Oantal oanhingers fan religys neffens de lêste telling fan 2001 :
Under de oare religys wurde rekkene de oanhingers fan it Zoroastrisme, it Bahá'í-leauwen en it Joadendom. Nei skatting wenje der om-ende-by 5.000 joaden yn Yndia, de measten yn en om Bombay.
Taal
Yn Yndia wurde lokaal in protte ferskate talen sprutsen. De wichtichste taal is it Hindy dat krektas it âlde Sanskryt skreaun wurdt yn it Devanagary-skrift. It Hindy is de earste offisjele taal, dy't troch de federale oerheid brûkt wurdt. It Ingelsk wurdt troch de federale oerheid brûkt om mei steaten dêr't it Hindy net de offisjele taal is te kommunisearjen en is populêr yn it sakelibben, yn regearingssaken en yn net-Hindy sprekkende steaten. Utsein Hindy, hat Yndia noch 21 oare offisjele talen. Lang om let hat Yndia noch 392 oare libjende talen.
Southampton
thumb|Lizzing Southampton yn Ingelân Southampton is in stêd (city) en unitary authority (UA) yn de Ingelske regio Súdeast-Ingelân en telt 217.445 ynwenners. De oerflakte bedraacht 49,8 km2.
Southampton leit yn it greefskip Hampshire. De stêd is de grutste havenstêd fan it lân.
Skiednis
Hoewol't it plak al sûnt de stientid bewenne is en der ea de Romeinske delsetting Clausentum fêstige wie, begjint de grutte bloei fan Southampton pas mei de komst fan de Normandjers yn 1066, as de stêd brûkt wurdt as haven fan it tichtbylizzende Winchester (destiids de haadstêd fan Ingelân). Southampton foarmet fan dat stuit ôf de wichtichste skeakel tusken it Ingelske en it kontinintale diel fan it Normandyske keninkryk.
Op 10 april 1912 ferliet it bekende skip de RMS Titanic de haven en sette ôf nei Cherbourg yn Frankryk om dêrnei fierder te farren nei New York, dêr't it skip lykwols nea oankomd is.
Rob Steenhuis
Rob J.M.A. Steenhuis (Amsterdam, 26 oktober 1949 – Rosmalen, 9 febrewaris 2018) wie in Nederlânske arsjitekt dy't bekend waard fan it ûntwerpen fan stasjons.
Biografy
Steenhuis studearre fan 1971 oant 1978 arsjitektuer oan de Technyske Universiteit Delft. Nei syn ôfstudearjen wurke er koarte tiid by arsjitekteburo Duintjer yn Amsterdam, wêrnei 't er yn 1978 yn tsjinst kaam by arsjitekteburo Cor Kalfsbeek yn it Drintske Borger. Fan 1982 ôf wurke er op de yngenieurôfdieling fan de Nederlânske Spoarwegen, dy't yn 1995 in selsstannige dochterûndernimming waard. Dêr bleau er noch in jier oant er begûn te wurkjen by Van Dijk Steenhuis Architecten yn Gieten en De Bosk.
Yn syn tiid by de Nederlandse Spoorwegen binne de measte gebouwen ûntstien. Fan 2000 ôf wie er haad fan it Bureau Spoorbouwmeester, in selsstannich operearjend orgaan fan de Nederlandse Spoorwegen en ProRail. Under him waard it Spoorbeeld oprjochte. Ek ûntwikkele er de earste ferzje fan de Spoorbeeldgids en wie er benammen ferantwurdlik foar advys en tarieding.
Yn 'e mande mei de eardere Ryksboumaster Jo Coenen betocht er de oanpak fan de saneamde Nieuwe Sleutelprojecten, wêrûnder grutskalige ûntwikkelingsplannen foar de stasjons Amsterdam Súd, Arnhim Sintraal, Breda, De Haach Sintraal, Rotterdam Sintraal en Utert Sintraal en de oansluting op it Europeeske hegesnelheidsnet.
Yn 2005 waard er direkteur fan de Arcadis-studio en ferfolle dy funksje oant 2007. Oant syn dea joech Steenhuis lieding oan it bedriuw SOTAstudio, fêstige yn Nimwegen.
Steenhuis wie lid fan it Bûn fan Nederlânske Arsjitekten.
Jan van Friesland
Jan van Friesland (eins: Jan Nagel, Ljouwert, 28 novimber 1957) is republikeinsk sjoernalist, skriuwer, redakteur en programmamakker, dy't fan 2010 oant 2015 haadredakteur fan Omrop Fryslân wie.
Libben en karriêre
Van Friesland waard as Jan Nagel berne yn Ljouwert, en groeide op as boeresoan yn Minnertsgea. Nei in stúdzje politikology rûn er staazje by it aktualiteiteprogramma Achter het Nieuws, fan 'e VARA, dêr't er de bynamme "Van Friesland" opplakt krige om't by dy omrop al in oare Jan Nagel wurksum wie: de Jan Nagel dy't it politike radioprogramma In de Rooie Haan betocht en mei oaren Leefbaar Nederlân opsette.
Van Friesland studearre ek filosofy en die ûndersyk nei de Italjaanske wiisgear Francesco Carotta. Hy makke in dokumintêre oer Carotta syn teory dat de evangeeljeteksten út 'e boarnen fan it libben fan Julius Caesar komme. Op 2 novimber 2007 wie de premiêre yn Utert fan Van Friesland syn dokumintêre Het Evangelie van Caesar: Zoektocht naar de Ware Christus. Dêryn seit de Spaanske kultureel antropolooch Francisco Rodríguez Pascual dat de teory fan Carotta "mooglik" is, en dêrom fan belang as wurkhypoteze. De Ljouwerter klassikus Gerard Janssen is fan miening dat it om in wichtige teory giet, dy't yngreven besjoen wurde moat en in wittenskiplike diskusje wurdich is. Neffens him kinne lju de stap faak net meitsje fan Caesar syn libben nei it evangeelje fan Jezus Kristus. Der ûntstie in soad skriuwerij nei oanlieding fan 'e reportaazje oer it boek fan Carotta.
Jan van Friesland wurke by ferskate lanlike publike omroppen, lykas de VARA, de VPRO, de NPS, de RVU en de TROS. Yn 2009 kaam er as sjef Binnenlân by de NOS. Hy makke nijsberjochten, mar ek eftergrûnprogramma's. Sa wied er as oprjochter sân jier lang einredakteur fan it programma Buitenhof. Ek wied er bestjoerslid fan 'e Binnenstadskrant fan Utert. Op 1 septimber 2010 waard er oansteld as de nije haadredakteur fan Omrop Fryslân, wêrby't er Hans Snijder opfolge, dy't haadredakteur fan de Ljouwerter Krante waard. Van Friesland soe fjouwer en in heal jier by de Omrop bliuwe, oant er begjin 2015 opfolge waard troch Klaas Geert Bakker.
Wintertiid
thumb|right|200px|Foarjier: De oergong fan de simmer- nei de wintertiid. thumb|right|200px|Neijier: De oergong fan de winter- nei de simmertiid.
De Wintertiid is de tiid dy’t oanhâlden wurdt tusken de lêste snein fan oktober en de lêste snein fan maart. Einliks is de wintertiid de ‘gewoane’ standerttiid fan Nederlân.
Krekt as de simmertiid hat de wintertiid in ôfwiking fan de sinnetiid. De grutte fan dy ôfwiking is ôfhinklik fan it plak dêr't ien him befynt op de wrâld. Sa stiet yn it meast eastlike part fan it Nederlânske taalgebiet, by Nijeskâns yn Grinslân, de sinne om 12:31 oere middeis it heechst. Wylst op it meast westlike part fan it taalgebiet, by De Panne yn West-Flaanderen, de sinne om 12:50 pas op har heechste punt stiet.
De Nederlânske regearing hat besluten dat de simmertiid yn alle gefallen oant en mei 2010 yngien sil yn it lêste wykein fan maart en einiget yn it lêste wykein fan oktober.
Winter- tsjin Simmertiid
By de oergong nei de wintertiid skoot de deiljochtperioade in oere op. Hjirtroch wurdt it moarns in oere earder ljocht en jûns earder tsjuster. Dizze feroaring yn tiid hat gjin ynfloed op it waar, sadat ek de deiske waarferskynsels in oere nei foaren skowe. Sa wurdt de heechste temperatuer fan de dei meastel inkele oeren nei it middei-oere berikt. Yn de winter is dit oer it algemien tusken 15 en 16 oere. Mar omdat de sinne yn de winter minder ynfloed hat op de temperatuer kin it waarmste momint fan de dei ek op in hiel oar tiidstip falle. Sa wurdt yn de winter de heechste temperatuer fan de dei by stoarm wolris mjitten yn it midden fan de nacht.
Sjoch ek
Wintertijd
Yavin
Yavin, ek wol Yavin-Primus neamd ta ûnderskie fan syn moannen, is in fiktive planeet út 'e Star Wars-franchise. It is in reade gasreus dy't ûngaadlik is foar bewenning, mar it hat gâns in satellytsysteem fan teminsten 23 ûnderskate moannen. De fjirde moanne, Yavin-IV (ek skreaun as Yavin-4), hat in soerstofrike atmosfear en in ryk plantelibben. Yavin-IV wurdt yn 'e film Star Wars: Episode IV – A New Hope (1977) út 'e romte wei werjûn as in blauwe en griene, op 'e Ierde lykjende wrâld, wylst bylden op it oerflak in wielderich, mei tropysk oerwâld begroeid gebiet sjen litte. De opnamen fan 'e sênes op Yavin-IV fûnen plak by de Maya-ruïnestêd Tikal, yn Gûatemala.
Yn Star Wars: Episode IV – A New Hope
Yn 'e Star Wars-franchise waarden Yavin en Yavin-IV it alderearst yntrodusearre yn Star Wars: From the Adventures of Luke Skywalker, de ferboeking fan 'e earste Star Wars-film, dy't yn 1976 útkaam, krapoan in jier foàr de film. Yn it boek en de film hat it Rebelleferbûn, dat foar frijheid en demokrasy yn it Stjerrestelsel fjochtet, op Yavin-IV syn geheime haadkertier fêstige yn 'e ruïnes fan 'e âlde Massassi-beskaving. It Galaktysk Keizerryk, dat de rebellen útrûgje wol, besiket de lokaasje fan harren haadkertier te ûntdekken mei marteling en genoside, mar úteinlik wurket in âlderwetske snoade list noch it bêste.
Nei't de jonge Jedi Luke Skywalker en syn selskipslju Han Solo en Chewbacca de Deadsstjer ynfiltrearre hawwe, dat in Keizerlik romtestasjon en massaferneatigingswapen is, lit de kommandant fan it stasjon, grut-moff Tarkin, harren mei de befrijde prinsesse Leia ûntsnappe nei't er Han syn romteskip, de Millennium Falcon, fan in folchstjoerderke foarsjoen hat. Leia lit Han koers sette nei de rebellebasis en sa ûntdekt Tarkin dat dy op Yavin-IV fêstige is. Hy folget de Millennium Falcon dêrhinne en risselwearret om 'e hiele moanne te ferneatigjen, mar de rebellen, dy't fan Leia de blaudrukken fan 'e Deadsstjer ûntfongen hawwe, sette de oanfal yn op 'e Deadsstjer. Dêrby wit Luke mei in presysjeskot in swak punt yn it ûntwerp fan it romtestasjon te reitsjen, wat in keatlingreäksje op gong bringt dy't ta de ûntploffing fan 'e hiele Deadsstjer liedt. Neitiid ferlitte de rebellen harren basis, wêrfan't de lokaasje no bekend is, om in oar hinnekommen te sykjen op 'e iisplaneet Hoth.
Tiidrekkening yn it Star Wars-hielal
De útkomst fan 'e Slach by Yavin is de earste grutte oerwinning dy't de rebellen yn 'e striid tsjin it Keizerryk behelje. Yn 'e gronology fan 'e Star Wars-franchise wurdt ornaris gebrûk makke fan in tiidrekkening dy't basearre is op dy oerwinning. Men skriuwt dan "f.Sl.Y." ("foar de Slach by Yavin"; Ingelsk: BBY, Before the Battle of Yavin) en "n.Sl.Y." ("nei de Slach by Yavin"; Ingelsk: ABY, After the Battle of Yavin).
Yn Rogue One: A Star Wars Story
Yn 'e film Rogue One: A Star Wars Story (2016), dy't koart foàr de foarfallen yn Star Wars: Episode IV – A New Hope spilet, rekket de jonge Jyn Erso behelle yn 'e opstân tsjin it Galaktysk Keizerryk. Hja wurdt nei it haadkertier op Yavin-IV brocht, dêr't se ferskate lieders fan it Rebelleferbûn moetet, ûnder wa Mon Mothma, kening Bail Organa fan Alderaan en generaal Jan Dodonna. Neitiid jout Jyn har by de kommando-ienheid fan 'e rebellen dy't derop útgiet om 'e blaudrukken fan 'e Deadsstjer te stellen. Sa wurde yn dizze prequelfilm de kaarten skodde foar it ferfolch fan it ferhaal yn A New Hope.
Soest (Kreis)
Kreis Soest is in bestjoerlik distrikt yn de Dútske dielsteat Noardryn-Westfalen en hat 303.688 ynwenners. It distrikt waard yn syn hjoeddeistige foarm oprjochte yn 1975.
Stêden en gemeenten
De folgjende stêden en gemeenten lizze yn it Kreis:
Freestyleskyen op de Olympyske Winterspullen 2002
It freestyleskyen op 'e Olympyske Winterspullen 2002 waarden fan 9 oant en mei 19 febrewaris 2002 hâlden yn Park City, yn Feriene Steaten. It hie plak yn Deer Valley Resort.
Medaljespegel
De top-7 fan lannen dy't by it freestyleskyen medaljes wûn ha tidens de Olympyske Winterspullen fan 2002.
Wâldfeart
De namme "Wâldfeart" wurdt foar mear as ien wetter brûkt:
Jeropeeske Rekkenkeamer
thumb|Logo fan de Europeeske Rekkenkeamer. thumb|It gebou fan de Europeeske Rekkenkeamer yn Lúksemboarch. De Jeropeeske Rekkenkeamer waard yn 1977 ynsteld en hold tafersjoch op de begrutting fan de Jeropeeske Mienskip, de foarrinder fan de Jeropeeske Uny. Súnt 1993 hâldt de rekkenkeamer tafersjoch op de begrutting fan de Jeropeeske Uny.
It Jeropeeske Rekkenkeamer is fêstige yn de stêd Lúksemboarch.
Sömmerda (Landkreis)
Sömmerda is in bestjoerlik distrikt yn de Dútske dielsteat Tueringen en hat 72.345 ynwenners. It distrikt waard yn syn hjoeddeistige foarm oprjochte yn 1990, by de Dútske Ienwurding.
Nazy-Dútslân
Mei Nazy-Dútslân, it Grutdútske Ryk of it Tredde Ryk is it Dútslân yn it tiidrek 1933 oant en mei 1945. Yn 1939 waard de Poalske Fjildtocht troch Nazy-Dútslân it begjin fan wat de Twadde Wrâldkriich waard, dy't earst einige yn 1945.
Eftergrûn
De eftergrûn fan de nasjonaal-sosjalistyske machtsoername yn 1933 spilet him ôf yn de demokratyske Weimarrepublyk. Yn dy republyk binne grutte sosjaal-ekonomyske problemen. Sawol kommunisten as nasjonalisten krigen yn 'e rin fan it ynterbellum stadich harren nocht fan de liberale demokrasy. Oan de tritiger jierren ta wienen de demokratyske partijen wol oan 'e macht, mar it bestjoer siet yn swier waar. De ekonomyske problemen dy't folgen op de Wall Street crash yn 1929 en de oanboazjende wurkleazens joegen de Weimarrepublyk de deastek. Nei 1930 krige de ekstreem-rjochtse NSDAP hieltyd mear stimmen by de ferkiezings. Mei populistyske gjalpen koe de partij it folk bewege om nasjonaal-sosjalistysk te stimmen. It nasjonaal-sosjalisme waard troch de partij keppele oan de langstme fan it folk nei in nasjonale ienheid.
Machtsoername
De Dútske ekonomy waard hieltyd mear troch de oerheid stjoerd. Dy ûntjouwing wie al foar Hitler begûn, de NSDAP gie dêrmei fierder. Diels ynspirearre troch de New Deal fan Franklin Delano Roosevelt kamen grutte bouprojekten fan 'e grûn. Arbeiders waarden massaal ynset foar de oanlis fan ferskillende sneldiken. Neist in minderjend tal wurkleazen en bettere hannelsmooglikheden troch de sneldyk wie der ek in strategysk militêr foardiel. It ferfier fan soldaten en materieel waard in hiel stik makliker. De ekonomyske oplibbing en it minderjende oantal wurkleazen en stigende produksje wie finansjeel mar foar de helte dutsen troch belestingen en oare ynkomsten fan de oerheid. It wie nedich om grutte lieningen te nimmen sadat de oerheidsskuld yn 1939 fjouwer kear heger wie as yn 1933.
Utwreiding
Yn 1933 luts it Dútske Ryk him op oantrunen fan Adolf Hitler werom út it Folkebûn. De nazy-lieding hie gjin ferlet fan gearwurking. Yn novimber 1937 die Hitler syn minister fan bûtenlânske saken te witten dat hy it Lebensraum-probleem oplosse woe troch it Dútske Ryk út te wreidzjen mei Eastenryk en Tsjechoslowakije. Eastenryk wie pas yn 1918 in lân wurden dat ûntstean wie út it Eastenryksk-Hongaarske keizerryk. It gearfoegjen fan Dútslân en Eastenryk, de 'grut-Dútske oplossing', wie yn 1871 net slagge en wie neffens de Frede fan Versailles ferbean. De benaudens foar in sterk Dútslân wie grut. Dochs wienen de minsken sawol yn Dútslân as yn Eastenryk posityf oer in gearfoeging. Dútslân stelde it regear fan Eastenryk in ultimatum. Fuort nei it ferrinnen fan it ultimatum yn maart 1938 marsearren Dútske soldaten troch Eastenryk. It Dútske leger ûnderfûn amper wjerstân fan de befolking. Hja sprieken oer in "Heim ins Reich". Dêrmei wie it earste part fan de útwreiding fan it Ryk dien. Op de Konferinsje fan München yn septimber 1938 waard tusken Frankryk, it Feriene Keninkryk, Dútslân en Italië praten oer de takomst fan Tsjechoslowakije. Mei it Ferdrach fan München lieten de oanwêzige Europeeske lannen in Dútske besetting fan it Sudetelân ta. In healjier letter waard de rest fan Tsjechoslowakije ynlive as it Protektoraat Bohemen en Moravië. It Feriene Keninkryk en Frankryk woenen gjin fierdere anneksaasjes fan it Dútske Ryk. De beide lannen joegen in garânsje oan Poalen, foar it gefal dat dat lân oanfallen wurde soe.
Fierdere útwreiding fan it Ryk
thumb|left|It Dútske Ryk 1941-1942 Mei it Ingelsk-Frânske ultimatum wie it dúdlik dat in Dútske opmars yn Poalen ta in grutte Europeeske kriich liede soe. Dútslân wie dêr net benaud foar, it wie earder in ûnderdiel fan it plan om de striid oan te gean. De Dútske yndustry en de Dútske mienskip wienen ûnder Hitler taret op in oarloch. De nije sneldiken wienen net allinnich foar de sivile befolking, mar ek foar ienheden fan it leger. De Dútske Wehrmacht wie by de tiid en op topsterkte. Hitler betocht in myte om it Dútske folk derfan te oertsjûgjen dat in nije wrâldkriich net te kearen wie. Dútslân soe fjochtsje foar syn bestean. Nei de Dútske ynfal yn Poalen fertelde Hitler yn in taspraak dat Poalske soldaten de Dútske grins oanfallen hienen, en dat dy oanfal in ûnderdiel wie fan in Anglo-Frânsk plan om Dútslân fan de kaart te reagjen.
Mei de Dútske oanfal op Poalen yn septimber 1939 begûn de Twadde Wrâldkriich. Mei twa wiken striid wie Poalen ferovere. It westlike part waard ynlive yn it Dútske Ryk. De rest fan it gebiet dat troch de Dútsers beset wie kaam ûnder it 'Generalgouvernement Polen'. In wykmannich letter besette de Sowjetuny it eastlike diel fan Poalen. Dútslân en de Sowjetuny hienen yn augustus in net-oanfalspakt tekene, it saneamde Molotov-Ribbentroppakt. Yn maaie-juny 1940 rûn it Dútske leger de Benelúks, Frankryk, Denemark en Noarwegen ûnder de foet. Yn juny 1941 naam Hitler it beslút ta Operaasje Barbarossa. Op 5 desimber stiet it Dútske leger foar de stêden Moskou en Leningrad.
It grutste ferlies fan Dútslân oan it eastfront wie yn de Slach om Stalingrad. Sawol Hitler as Stalin wie Stalingrad symbolysk, omdat de stêd de namme fan Josef Stalin droech. De Dútsers hienen sawat de hiele stêd beset, mar nei in lange striid setten de Sowjets in tsjinoanfal yn it noarden en westen fan de stêd yn. De folsleine Dútske legermacht mei in oarspronklike sterkte fan 300.000 soldaten waard besingele. Sawol de Dútsers as de Sowjets hienen grutte ferliezen. Nei de besingeling fan de Sowjets krigen de Dútsers help fan de Luftwaffe, om mei help fan fleantugen oan kûgels en iten te kommen. Swiere wapens koenen beide partijen net ynsette by de stedsgefjochten. By de grutte Russyske oanfal waard sa likernôch 1 miljoen soldaten ynset. De grutste fout fan Hitler wie it net-weromlûken fan Dútske troepen wylst der genôch tiid wie. De Alliearden koenen dy fout skoan brûke.
Delgong
thumb|250px|De ein fan it hakekrús op it Reichsparteitagsgelände yn [[Neurenberch.]] Yn 1943 waard it by de Dútske befolking stadichwei dúdlik dat se rekken hâlde moasten mei in ferlies. It ferlies fan de Slach om Stalingrad wie net it iennichste militêr-strategyske kearpunt yn de Twadde Wrâldkriich. It stie al langer fêst dat Dútslân de oarloch net winne koe, mar foar de befolking wie Stalingrag in psychologyske foarfal. Sawat elke famylje hie in sibbe ferlern yn Stalingrad. Yn febrewaris 1943 hold Joseph Goebbels syn "Wollt Ihr den totalen Krieg"-rede (wolle jim de folsleine kriich?). Goebbels die dat nei it ferlies fan Stalingrad en militêre tebeksetters yn Noard-Afrika. Hy besocht de Dútsers safier te krijen om te fjochtsjen foar harren 'bestean'. De tanimmende alliearde bombardeminten en de Russyske opmars yn it easten brûkten de nazys as propaganda. Yn july 1943 waard in grut part fan Hamburch troch in bombardemint fan de alliearden ferneatige. Yn july 1944 oerlibbe Hitler in oanslach fan Dútske offisieren dy't in ein meitsje woenen oan de ferlerne kriich.