cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Oähû
Klimaat
Oähû hat in drûch tropysk klimaat, mei in fierhinne drûch simmerskoft en in reinige winter. Der falt jiers trochinoar 433 mm delslach, en der binne yn trochsneed 278 sinneskyndagen om 89 reinige dagen jiers. Utsein de delslach bestiet der mar in hiel lyts bytsje ferskil tusken de jiertiden, mei't de temperatuer suver it hiele jier gelyk bliuwt. Oerdeis is it (op seenivo) trochinoar 27-32 °C en nachts 18-24 °C. Yn trochsneed leit de temperatuer oerdeis 38 dagen yn 't jier boppe de 32 °C, wylst er trochinoar twa kear jiers by nacht omleechdûkt nei 14-15 °C.
It eilân stiet der yn meteorologyske fermiddens om bekend dat der de langste reinbui út skiednis fallen is, dy't op 'e Kaneohe Ranch fan 27 augustus 1993 oant 30 april 1994 foar 247 dagen oanhâldende rein soarge. Hoewol't Oähû yn 'e tropen leit, komme orkanen der mar komselden foar; de lêste dy't neamensweardige skea oanrjochte, wie de orkaan Iniki, yn 1992. Tornado's binne ek ûngewoan, mar likernôch ienris yn 'e fyftjin jier komt der in wynhoas foar. Wetterhoazen sjocht men faker, likernôch ienris yn 'e fiif jier.
Katedraal fan Amiens
De Katedrale basilyk fan Us-Leaffrou (Frânsk: Notre-Dame) is de katedraal fan it Frânske bisdom Amiens. It is de grutste goatyske katedraal fan it lân en heart mei de katedraal fan Chartres, Reims en Bourges ta de suverste foarbylden fan de Frânske gotyk. Paus Pius IX ferliende de katedraal op 12 desimber 1854 de status fan basilyk en sûnt 1981 stiet de katedraal op de wrâlderfgoedlist fan UNESCO.
Mei de bou fan de katedraal waard yn 1220 útein set nei't de romaanske foargonger yn 1218 troch brân ferneatige wie. Oars as wenst waard net begûn mei it koer mar mei de bou fan it skip, dat al yn 1247 foltôge waard en in hichte hat fan hast 43 meter. De hiele katedraal wie yn 1269 foltôge. Yn de jierren 1292-1375 folge de bou fan in tal kapellen tusken de steunbearen fan de sydskippen.
Yn de 19e iuw restaurearre Viollet-le-Duc nei in lange tiid fan fertutearzging de katedraal. De restauraasje duorre 25 jier en wie net hielendal sûnder striid om't er eleminten oan it ynterieur tafoege dy't it midsiuwske gebou nea kend hie. Ek de gevel waard feroare troch it oanbringen fan in twadde galerij tusken de boppeste dielen fan de tuorren.
Skiednis
Oan it begjin fan de 13e iuw belibbe Amiens in tiid fan grutte wolfeart. De stêd profitearre fan de lokaasje tichteby Flaanderen, dêr't de lekkenyndustry bloeide. Mar it wie fral de hannel yn wede (Isatis tinctoria) dy't in soad minsken ryk makke. Wede waard brûkt foar it ferfjen fan lekkens en Amiens hie dêr it monopoly op. Oan golle jeften wie der datoangeande gjin brek doe't it bisdom de bou fan in gigantyske katedraal bekend makke. De hannel yn wede ferklearret ek dat de aksiale Marijekapel oarspronklik wijd wie oan "Us-Leaffrou fan it Lekken". It wie biskop Évrard de Fouilloy dy't de earste stien ûnder de pylder lei, dy't it byld fan de Vierge Dorée (oers.: Fergulde Jongfaam) by it súdlike portaal fan it transept draacht. In foar de kristenheid weardich relikwy fan Jehannes de Doper, nammentlik de plasse, moast in weardich ûnderkommen ha dat oerien kaam mei it belang fan de persoan en om pylgers út hiele Europa te ferwolkomjen moast der yn it grut tocht wurde.
Boumaster Robert de Luzarches woe fan de nije katedraal in stiennen bibel meitsje, dy't de lear fan de religy oan it kristlike folk fertelle koe. Letter waard der oer de katedraal as de Bibel fan Amiens praat. De bou begûn mei it lizzen fan de fûneminten yn 1220 en it lizzen fan de earste stien yn itselde jier, lykas ek bliken docht út de ynskripsjes yn it labyrint en boppe it portaal fan de Fergulde Jongfaam. Noch koart foar dy tiid wiene de stedsmuorren ferlein; yn 1190 wiene de muorren nei it easten ta ferlein en fuort dêrnei yn 1193 ek nei it suden. Dêrmei ûnstie der mear romte foar it ûnbidich grutte bouprojekt: in katedraal fan 145 meter lang en (by it dwersskip) 70 meter breed. Foar de bou waard de Sint-Firminustsjerke ôfbrutsen, dy't eartiids op it plak stie fan it noardlike dwersskip. En ek it Hôtel-Dieu moast ôfbrutsen wurde om plak te meitsjen foar de noardlike toer fan de katedraal. Oars as wenst waard útein set mei de bou fan it skip fan de tsjerke. Ynearsten bleau it romaanske koer noch yn gebrûk foar de earetsjinst.
Boumaster Robert de Luzarches ferstoar yn 1222, lykas ek biskop Évrard de Fouilloy. De nije biskop, Geoffroy d'Eu, fertroude it wurk ta oan Thomas de Cormont. It jild foar de nijbou kaam fan alle kanten binnen en it wurk gyng mei grutte faasje fierder. Yn 1225 wie it portaal klear, yn 1228 wiene de muorren fan it skip al op de hichte fan it ferwulft en yn 1230 wie it skip foltôge.
Om 1236 hinne, doe't Geoffroy d'Eu ferstoar, wie de bou fan de gevel al ta oan de kroanlisten boppe it roasfinster en waard de basis lein fan it dwersskip. It skip fan de katedraal waard ynwijd foar de earetsjinst. De nije biskop Arnoul de la Pierre sette yn de jierren 1236 oant 1247 útein mei de twadde faze fan de bou fan it koer, de omgong en de kapellekrâns, mar nei 1240 eine it wurk minder hurd fanwegen de sinteraasje. ​De omgong waard lykwols noch foltôge, dêr't Arnoul yn 1247 begroeven waard. De sânde krústocht ûnder lieding fan kening Loadewyk easke no it jild op. Yn de jierren 1240 folge Renaud de Cormont syn heit Thomas de Cormont op as boumaster fan de katedraal. In brân ferneatige yn 1258 de apsiskapellen, mar it wurk waard fan 1260 oant 1269 wer oppakt. It koer wie doe ek foltôge, lykas bliken docht út it ynbringen fan de brânskildere ramen: Bernardus Episc, dedit me - MCCLXIX. De rûge bou fan de goatyske katedraal wie ynklúsyf de ferwulften dêrmei foltôge, mar de tuorren moasten doe noch ôfboud wurde.
Tusken 1290 oan 1375 folge de bou fan de sydkapellen, dy't net yn de oarspronklike plannen stiene. Der binne alve boud, seis yn de noardlike sydbeuk en fiif yn de súdlike sydbeuk. De âldste kapellen steane yn it easten en de lêste kapellen waarden yn it westen boud.
De súdlike toer waard yn 1372 foltôge. De noardlike toer soarge foar swierrichheden by de bou: yn 1375 moast foar dy toer foar de stabiliteit in fersterking boud wurde, sadat dy toer pas yn 1402 foltôge waard. It Konsylje fan Trente brocht in nije liturgy en in soad feroarings yn de Roomsk-Katolike Tsjerke, mar Amiens bleau troch de konservative ynslach noch lang trou oan de wenstige riten fan it ferline. Pas yn de 18e iuw fûnen der nei in brân yn it koer feroarings plak. It doksaal waard yn 1755 ôfbrutsen en ferfongen troch in smei-izeren koerhek, sadat de tsjerkegongers sicht krigen op it koer. De tsjerke krige yn dy tiid ek in nij houten heechalter en ek de flier waard ferijd.
It anty-klerikale belied yn de jierren 1793-1794 yn de tiid fan de Frânke Revolúsje hie ek gefolgen foar de katedraal fan Amiens. Yn desimber 1793 fernielden frijwilligers út Lille mei harren swurden de bylden fan it koerhek. Ek de fleur-de-lis motiven op de muorren fan de kapellen waarden fernield. Fierder waarden in byld fan Sint-Loadewyk fernield en krusen ferwidere, mar it grutste diel fan it ynterieur bleau bewarre. Nei twa jier ûntwijing fan de katedraal waard it bouwurk yn 1795 wer oerdroegen oan de Roomsk-Katolike Tsjerke. In yn dy tiid ta in goadinne fan de rede omfoarme byld fan Sint-Genoveva is tsintwurdich noch yn it súdlike transept te sjen op it alter fan de Kapel fan Us-Leaffrouwe fan Puy.
Arsjitektuer
De katedraal hat in grûnplan fan in latynsk krús, it skip en it dwersskip hawwe sydskippen. It koer is fiifskippich en wurdt mei in krâns fan sân kapellen omfieme, werfan't de middelsten oerienkomsten hawwe mei de arsjitektuer fan de Sainte-Chapelle yn Parys, dy't yn 'e selde tiid boud waard. De opbou is trijeliddich: arkades, trifoarium en ljochtbeuk mei hege finsters. De pylders binne rûn en wurde flankearre troch kolonettes.
De opbou fan de westlike gevel is harmonysk troch in fertikale en horizontal ferdieling yn trije dielen. De trije portalen, it trifoarium mei de keningsgalerij dêrboppe en it roasfinster foarmje de horizontale lidding. De twa brede steunbearen bringe in fertikale yndieling ta stân. De gevel wykt nei boppe ta hieltiten wat werom, sadat der romte ûntstie foar dekorative pinakels. De tuorren binne net fjouwerkant lykas wenst mar rjochthoekich twaris sa breed as djip. Om't de fûneminten wol fjouwerkant binne is it oannimlik dat jildbrek liede ta feroaring fan de útfiering fan de bouplannen.
De rjochter toer is iergoatysk, de lofter toer is mei de rike fersierings letgoatysk. Op de ûnbidich grutte steunbear dy't needsaaklik wie fanwegen it terrein, waarden njoggen 14e iuwske bylden set. De ûnderste rige wurdt foarme troch de Jongfaam Marije, Jehannes de Doper en Sint-Firminus, dêrboppe kening Karel V fan Frankryk en syn soannen en boppe kardinaal Jean de La Grange en twa ûnbekenden.
Portalen
De portalen fan de westike gevel en it dwersskip folgje in teologysk programma.
Portaal fan it Jongste Gerjocht
It timpaan fan dit portaal betinkt dat der ea in oardiel oer de minske jûn wurdt. Under steane de minsken op út harren grêven en de aartsingel Michael weget harren sielen. In duvel besiket yn syn foardiel oan de skaal te lûken. Yn it midden wurde de feroardielden fan de rjochtfeardigen skieden en neaken yn de bek fan de Leviatan dreaun. Boppe lit Kristus syn wûnen sjen. Marije en Jehannes de Doper knibbelje foar Kristus as foarspraak foar it heil fan de sielen. Oan wjerskanten steane ingels mei yn harren hannen it krús en de spear dy't yn de side fan Kristus stutsen waard.
Marijeportaal
It súdlike (rjochter) portaal is wijd oan Marije. It ûnderste diel fan it timpaan is fersierd mei de bylden fan âldtestamintyske persoanen. It portaal is wijd oan Marije's dea en op de trumeau stiet in grut byld fan in Madonna dy't op it kwea trapet. It is in tige statysk byld neffens it foarbyld fan de bylden fan de katedraal fan Chartres.
De bylden yn de ûndjippe nis rjochtsboppe foarmje trije foarstellings út it libben fan Marije: de Ferkundiging, de Fisitaasje en de Presintaasje fan Jezus yn 'e Timpel en lofts fan binnen nei bûten de keninginne fan Seba, kening Salomo, kening Herodes de Grutte en de Trije Kenings, dy't by de beam fan de kennis fan goed en kwea steane. De duvel ferskynt as slang mei it gesicht fan in moai frommis. It giet om Lilit, in persoan dy't net yn de Bibel foarkomt mar wol yn de rabbiale skriften fan de Talmoed fan Babyloanje. Neffens de joadske tradysje wie Lilit de earste frou fan Adam. Hja woe har net deljaan yn in ûndergeskikte rol yn in leafdesferhâlding en ferliet it ierdske paradys. Ek woe hja net nei God harkje; hja naam it beslút in duvelinne te wurden en brocht Adam en Eva yn 'e ferlieding om dôfhûdich foar God oer te wurden en stoartte sa de minske yn 'e erfsûnde.
Keningsgalerij, trifoarium en roasfinster
Fuort boppe de trije portalen fan de westlike gevel is in galerij mei bôgen en kolonettes fersierd galerij. Dêrboppe in yn 1235 foltôge trifoarium mei spitsbôgen. Efter it trifoarium binne grutte finsters om it middenskip te beljochtsjen. Op dizze hichte stiet hjoeddedei no lykwols it oargel. Dêrboppe oer de hiele gevelbreedte is de keningsgalerij; fan de 22 bylden 13e-iuwske bylden is net te sjen wa't hja foarstelle. Binne it kenings fan Juda of kenings fan Frankryk? De hollen binne wat oan de grutte kant en de fuotten wer wat te koart. Sokke bylden binne ek te sjen oan de Notre-Dame fan Reims en de Notre-Dame fan Parys. Lytsere finsters efter de bylderige biede sicht op de twadde galerij yn de tsjerke. It roasfinster is 16e-iuwsk en letgoatysk. Boppe it nivo fan it roasfinster is wer in oerdekt terras, in tafoeging fan Viollet-le-Duc. Alle terrassen binne tagonklik en hawwe in tagong ta de oangrinzgende etaazjes fan de tuorren. Wetterspijers soargje foar de needsaaklike ôffier fan it reinwetter.
Súdlike toer
Njonken de Kristoffeldoar fan de súdlike toer is in grut byld fan de hillige Kristoffel mei Jezus op it skouder. By de kapel Notre-Dame de Foy is in foarstelling te sjen fan de Ferkundiging mei dêrboppe de aartsingels Michae en Rafael út it begjin fan de 14e iuw. De muorre fan de Marije-Himelfeartkapel, eartiids wijd oan Nikolaas fan Myra, wurdt fersierd mei in byld fan in wedehandler en syn frou. Dêrboppe binne de bylden fan Nikolaas fan Myra en de Ferhearliking te sjen. Fierder is dêr in byld fan de bouwer fan de 13e-iuwske kapel, Guillaume de Mâcon.
De súdlike gevel fan it dwersskip en it portaal Saint-Honoré
De súdlike gevel fan it dwersskip is mei 60 meter hast like heech as de súdlike toer. De gevel is yn trijën te ferdielen: ûnder it 20 meter hege portaal, dan twa rigen finsters mei dêrboppe in roasfinster en in ôfslutend trijehoekich fronton flankearre troch pinakels.
It portaal fan Saint-Honoré wurdt fanwegen it byld op de trumeau ek wol it portaal fan de oarspronklik beskildere en glimkjende Fergulde Jongfaam (Vierge Dorée) neamd, mar is wijd oan de seisde biskop fan Amiens, de hillige Honoratius. It byld is in replika fan it 13e-iuwske orizjineel, dat yn de tsjerke stiet. Op it timpaan wurde foarstellings út it libben fan Honoratius ôfbylde.
Noardlike kant fan de katedraal
Oan it noardlike skip oerhearskje de loftbôgen en de tige hege finsters fan de sydkapellen. Tusken de finsters steane 14e-iuwske bylden fan de hillige Loadewyk, biskop Guillaume de Mâcon en Sint-Agnes. It portaal is fersierd mei in byld fan Sint-Firminus de Belider, biskop fan Amiens yn 'e twadde helte fan de 4e iuw. De noardlike gevel fan it dwersskip is ienfâldiger as de súdlike gevel en hat mar ien byld fan in fierder net bekende biskop. De gevel wurdt fral behearske troch it grutte roasfinster.
Krusingstoer
De houten krusingstoer is 112 meter heech en healwei fersierd mei acht grutte bylden.
Ramen
Fan de oarspronklike ramen is net in soad bewarre bleaun. De trije roasfinsters hawwe noch oarspronklik glês. Ek yn it koer en in yn in pear kapellen binne noch in pear 13e- iuwske ramen mei yn it noarder dwersskip de Ingelske kenings Edward en Edmund.
Labyrint
It yn de 19e iuw restaurearre labyrint is in 13e-iuwsk ûntwerp. De stien yn it midden fan it labyrint is in replika, it orizjineel wurdt yn it Museum fan Pikardje bewarre, en jout it jiertal 1288 oan, it jier dat de bou fan de katedraal foltôge wie.
Grêfmonuminten
Yn de sydskippen fan de katedraal steane de grêfmonuminten fan de twa biskoppen Évrard de Fouilloy (biskop fan 1211 oant 1222) en Geoffroy d'Eu (biskop fan 1223 oant 1236). Évrard joech de oanset ta de weropbou fan de katedraal nei de brân yn 1218 en nei syn dea wurke opfolger Geoffroy fierder oan de katedraal. De brûnzen monuminten datearje út de earste helte fan de 13e iuw en binne ek yn Frankryk tige seldsum, want de measten binne yn de rin fan de tiid omraand, fral yn de tiid fan de Frânske Revolúsje.
Preekstoel
De preekstoel fan de katedraal is in barok keunstwurk út 1773 en neffens in ûntwerp fan Pierre-Joseph Christophle makke troch de byldhouwer Jean-Baptiste Dupuis. De kânsel wurdt droegen troch de bylden Leauwe, Hope en Barmhertigens. It baldakyn wurdt bekroand mei in ingel dy't nei de himel wiist.
Koerstuolte
De koerbanken waarden tusken 1508 en 1520 mei fykwurk fersierd op kosten fan deken Adrien de Hénencourt. De banken hearre troch it fykwurk ta de moaisten fan it lân en hawwe 62 hege stuollen en 48 lege.
Nicholas Evans
Nicholas Benbow Evans (Bromsgrove Worcestershire, 26 july 1950 - 9 augustus 2022) wie in Ingelsk sjoernalist en skriuwer. Evans is it meast ferneamd wurden troch de filmThe Horse Whisperer út 1998, in ferfilming fan it boek dat er yn 1995 skreau.
Evans ferstoar op 9 augustus 2022, yn 'e aldens fan 72 jier oan in hertynfarkt.
Nijhuzumer tsjerke
Skiednis
De tsjerke fan Nijhuzum waard yn 1721 boud mei gebrûk fan it boumaterjaal fan in âlder gebou op itselde plak. Mooglik wie dy foargonger in romaanske tsjerke, dy't foar de reformaasje oan de hillige Nikolaas wijd wie. Nei't de oanhingers fan de grifformearde lear it gebou oernamen, foel de tsjerke ûnder de tsjerklike gemeente fan De Gaastmar-Nijhuzum, dêr't pas yn de jierren 1970 in ein oan kaam.
De klok yn it houten geveltuorke waard yn 1729 troch Cyprianus Crans fan Inkhuzen getten en hat in dimater fan 60 sintimeter.
It ynterieur bestiet út in preekstoel, in doophek en de tsjerkebanken. Oer de flier lizze twa sarken út 1779 en 1798.
Om't der gjin ferwaarming en ferljochting yn de tsjerke wie, gyngen de Nijhuzumers winterdeis foar de tsjinst nei De Gaastmar. En simmerdeis kaam it tsjerkefolk fan de De Gaastmar mei de dûmny dan oer it wetter nei Nijhuzum foar de tsjinst. Ek hat de tsjerke nea in echt piipoargel hân. Yn de tsjerke stiet in harmoanium.
Gebrûk
De Stifting De Nijhúzumer Tsjerke is as eigner fan de tsjerke ferantwurdlik foar it behear. Yn gearwurking mei tsjerken út de omkriten wurde der simmerdeis troch de Nijhuzumers oekumenyske tsjinsten organisearre. Muzykferienings fersoargje dan foar de begelieding fan de sang. Foar in ridlike fergoeding wurdt de tsjerke ek ferhierd foar konserten en troutsjinsten.
Lokaasje
In lokaasje (fan it Frânske location, mei deselde betsjutting) is in posysje of punt earne op it oerflak fan 'e Ierde of op in oar plak yn it hielal. In setting is in lokaasje dy't as eftergrûn brûkt wurdt foar in wurk fan fiksje, lykas in roman, film of fideospultsje. De term 'lokaasje' ymplisearret sadwaande oer it algemien in gruttere wissichheid oer wêr't dat plak is, as it wat dizenige wurd 'plak' sels. In absolute lokaasje kin faak definiëarre wurde mei behelp fan kartesyske koördinaten, lykas it gebrûk meitsjen fan spesifike breedtegraden en lingtegraden. Op 'e Ierde kinne geografyske koördinaten brûkt wurde om 'e posysje fan in lokaasje te spesifisearjen. Behalven absolút en fêststeand kin in lokaasje ek relatyf wêze; dêrby giet it om in posysje fan eat of immen foar eat of immen oars oer, lykas de oanwizing "it is tsien kilometer bewesten Ljouwert", wêrby't de lokaasje fan "it" definiëarre wurdt oan 'e hân fan 'e (bekendere) lokaasje fan Ljouwert.
Eutanasysintrum Hartheim
It Eutanasysintrum Hartheim (Dútsk: Tötungsanstalt Hartheim) wie in ynstelling dy't belutsen wie by de útfiering fan it nasjonaalsosjalistyske eutanasyprogramma, ek wol oantsjut as Aktion T4. It sintrum húsmanne yn it Slot Hartheim yn de gemeente Alkoven, yn de omkriten fan Linz, Eastenryk.
De Hartheim Statistiken
Yn juny 1945 briek opspoaringsamtner Charles Dameron by in ûndersyk fan de Amerikaanske striidkrêften yn de eardere euthanasy-ynstelling in stielen klús iepen en fûn de saneamde Hartheim Statistiken. Dit dokumint fan 39 siden, dat skreaun waard foar ynterne doelen fan Aksje T4, befette de moanlikse statistiken fan de minsken mei in geastlike of lichaamlike beheining dy't deadien wiene yn de seis eutanasysintra dy't it Tredde Ryk hie. Yn it dokumint wurdt it fermoardzjen fan de pasjinten eufemistysk mei "desynfeksje" oantsjut. In eks-wurknimmer bekende as tsjûge yn 1968 en 1970 dat hy de statistiken ein 1942 gearstald hawwe moast. By de statistiken siet ek in blêd mei in berekkening fan de besparring op iten en drinken troch it (saneamde) desynfektearjen fan 70.273 minsken mei in libbensferwachting fan 10 jier; it hie 141.775.573,80 Ryksmark opsmiten.
De slachtoffers yn Hartheim
Neffens de Hartheimstatistiken waarden yn de gaskeamer fan Hartheim totaal 18.269 minsken fermoarde. Dit barde yn in perioade fan 16 moannen tusken maaie 1940 en 1 septimber 1941 middels koalmonoksidefergiftiging.
Dizze statistyk giet allinne oer de earste faze fan it eutanasyprogramma. Dy faze waard nei protesten fan de Roomsk-katolike Tsjerke mei Hitler's beslút fan 24 augustus 1941 beëinige.
Der wurdt rûsd dat it totaal fermoarde minsken yn Hartheim om de 30.000 west hat. Under de deaden wiene hendikepten, siken, mar ek finzenen út konsintraasjekampen.
Aksje 14f13
De Aktion 14f13, yn it nasjonaalsosjalistysk jargon Sonderbehandlung 14f13, gie de kar fan en moard op konsintraasjekampbewenners oan. It gie om de kampbewenners dy't fan 1941 oant 1944 yn it Dútske Ryk yn de kategory siken, âlderein en minsken dy't net wurkje koene foelen. Aktion 14f13 waard ek as Ynvaliden of Finzeneneutanasy omskreaun en befette letter ek oare groepen út de kampen. Al trije dagen nei de formele ein fan Aksje T4 kaam der yn Hartheim in earste bus oan mei 70 Joadske finzenen út it konsintraasjekamp Mauthausen, dy't fuortendaliks deamakke waarden.
Eutanasysintrum Hartheim krige net allinne de namme dat fan de seis eutanasysintra dêr it grutste tal pasjinten fergast waard, mar ek dat dêr yn it ramt san Aksje 14f13 de measte konsintraasjekampbewenners deadien waarden. Harren oantal wurdt rûsd op sa'n 12.000.
Foaral ek finzenen út Mauthausen, dy't net mear by steat wiene de swiere arbeid yn de stiengatten te dwaan, mar ek polityk net winske finzenen waarden nei Hartheim transportearre. Yn de boeken waarden dy oerpleatsingen bemantele mei begripen as "rekreaasjeferlof". Fan 1944 ôf waarden de finzenen net mear troch T4-dokters selektearre; der moast ienfâldich sa fluch at koe nije romte yn kamp Mauthausen makke wurde. Oare transporten kamen út it kamp Gusen en wierskynlik ek út it kamp Ravensbrück. Mei it lêste transport nei Hartheim op 11 desimber 1944 einige de Aktion 14f13.
Ferhuzing T4-sintrale
Om reden fan de tanimmende bombardeminten op Dútske stêden ferhuze de Eutanasysintrale oan de Tiergartenstaße 4 yn Berlyn yn 1943 nei de Ostmark, dat doetiids gekjeiend de skûlkelder fan it Ryk neamd waard. In part fan de organisaasje waard yn Hartheim ûnderbrocht en sadwaande bedarren ek de statistiken fan it eutanasysintrum yn Hartheim.
De dokters
Op gûn fan Hitlers memorandum fan 1 septimber 1939 hjitten Viktor Brack en Karl Brandt, de organisatoren fan Aksje T4, dat de eutanasy op siken allinne útfierd wurde mocht troch dokters. Dat it betsjinjen fan de gaskraan of de ynjeksjespuit yn de eutanasysintrums wie foarbeholden oan dokters. It kaam lykwols ek foar dat oaren it diene at der gjin arts beskikber wie om hokker reden ek. In protte dokters brûkten in skûlnamme yn 't plak fan har' wiere namme yn de korrespondinsje nei bûten ta.
Yn Hartheim wurken de folgjende dokters:
Dilan Yurdakul
Dilan Yurdakul (yn Nederlân, 12 septimber 1991) is in Nederlânsk aktrise fan etnysk Turksk komôf.
Libben en karriêre
Yurdakul waard yn 1991 berne yn Nederlân. Se sette útein mei aktearjen by de teätergroep RAST. Letter spile se by Jongerentheater 020 en dêrnei by Likeminds. Se studearre Jeropeeske stúdzjes en Dútske taal- en letterkunde en wurket njonken har aktearkarriêre as fitnessynstruktrise.
Yn 2012 krige Yurdakul yn 'e mande mei aktrise Toprak Yalçiner, dy't krektlyk fan Turksk komôf is, in rol yn 'e soapsearje Goede Tijden, Slechte Tijden. Dêryn jout Yurdakul stal oan it personaazje Ayşen Baydar, wylst Yalçiner har suster Nuran spilet. Doe't hja harren yn 2012 yn it soapstedsje Meerdijk nei wenjen setten, wie dat foar it earst sûnt 2010 dat der nije leden oan 'e cast tafoege waarden.
Upskirt
Upskirt (Ingelsk foar "by de rok op") is in foarm fan foyeurisme wêrby't men in frou by har rok of jurk op besiket te sjen om har slipke of mooglik har fagina of stuten te begluorkjen. Soks kin de foarm oannimme fan it meitsjen fan foto's, sûnder dat dêr tastimming foar jûn is, fan 'e ynkyk by rokken en jurken fan froulju op.
Moderne ûntwikkelings
Dizze praktyk wurdt ek wol beskôge as in soarte fan seksueel fetsjisme, en is ferlykber mei downblouse, wêrby't men froulju fan boppen by de klean (net spesifyk in blûze) yn besiket te sjen om har dekolletee of boarsten gewaar te wurden. Troch technologyske ûntwikkelings as kameratillefoans kin in foto tsjintwurdich al gau makke wurde sûnder dat oaren it trochhawwe, en fia spesjalisearre websiden op it ynternet kin sok fotografysk materiaal no frijwol daliks mei de rest fan 'e wrâld dield wurde.
Dilan Yurdakul
Libben en karriêre
Yn 2016 hie Yurdakul in gastroltsje yn The Passion, de jierlikse popularisaasje fan 'e Matthäus Passion. Datselde jiers naam se diel oan 'e kwis De Slimste Mens, fan presintator Philip Freriks, mar dêr foel se al nei twa ôfleverings ôf.
Upskirt
Moderne ûntwikkelings
Der binne gefallen bekend fan manlju dy't in kamera yn in koffer ferburgen en dy koffer bgl. op it perron fan in drok treinstasjon sa delsetten dat se wachtsjende froulju ûnder de rok filmje koene. Yn Dútslân en ferskate Amerikaanske en Australyske steaten binne tsjin it meitsjen en dielen fan ûnautorisearre upskirt-foto's wetten oannommen, mei't dy praktyk beskôge wurdt as in ynfaazje fan 'e privacy fan 'e oangeande frou en as in oanfal op har weardichheid. Yn Nederlân is soks (noch) net strafber, mar wurdt it wol beskôge as ûnfoechsum gedrach.
Skiednis
It idee fan upskirt-ynkyk en de belangstelling fan manlju dêrfoar is net nij. Op it skilderij De Touter, fan 'e Frânske keunstskilder Jean-Honoré Fragonard, út 1767, is bygelyks te sjen hoe't in jongedame yn hoeprokken oan it touterjen is, wylst in jongfeint himsels sa op 'e grûn posysjonearre hat, dat er by har rokken yn sjen kin eltse kear dat hja nei foarren swingt. Letter kaam út dy belangstelling de kan-kan fuort, in dûns wêrby't de dûnseressen op it poadium harren rokken optilden foar it publyk. Sok hâlden en dragen waard trouwens yn dyselde tiid yn foarname fermiddens as folslein ûnbetamsum en ûnferjoulik beskôge.
Sjoch ek
● downblouse
Gina Lollobrigida
Gina Lollobrigida (Subiaco, Italië, 4 july 1927 - Rome, 16 jannewaris 2023) wie in Italjaansk aktrise, dy't yn de jierren 50 en 60 fan de 20e iuw har meast bekend waard fan har rollen yn in tal Hollywoodfilms. Se wie fan deselde generaasje as Marilyn Monroe en waard beskôge as de Jeropeesk en Italjaanske tsjinhinger fan dy Amerikaanske stjer. As Italjaanse yn Hollywood sljochte se it paad foar lânsfrou Sophia Loren, dy't har rillegau folgje soe en noch ferneamder as har wurde soe.
Biografy
Lollobrigida is in dochter fan in meubelmakker. Yn har jonkheid die se mei oan in ta skientmewedstriden. By de Miss Italia-ferkiezingen fan 1947 waard se tredde.
De jierren fyftich: hichtepunt as filmaktrise
Har namsbekendheid ein jierren 40 lei oan de basis fan har ferskinen yn in tal Italjaanske romantyske komeedzjes. Dy films waarden troch guon filmkritisy net heech oanslein, mar diene wol harres foar har populariteit by it grutte publyk. Ien fan dy lichte komeedzjes hiet hiel tapaslik Miss Italia (1950). De Ingelske titel fan de film La donna più bella del mondo (The World's Most Beautiful Woman) út 1955 waard teffens har bynamme.
Yn 1952 waard se foar it earst troch Frânske filmmakkers frege. Se waard twa kear oan stjerakteur Gérard Philipe keppele. Yn de mantel- en degenfilm Fanfan la Tulipe (1952, Christian-Jaque), dy't in soad súkses hie, mislaat se him as wiersister. Yn René Clair's komeedzje Les Belles de nuit wie hja ien fan Philipe's dreamfroulju.
In jier letter folge har Amerikaanske filmdebút mei John Huston's aventuerlike komeedzje Beat the Devil wêryn se de oare helte fan Humphrey Bogart spile. Yn de tragikomeedzje Trapeze (1956) tingje de trapeze-artysten Tony Curtis en Burt Lancaster nei har hân.
Yn Italië waarden ek de romantyske komeedzje Pane, amore e fantasia (1953) en it fervolch Pane, amore e gelosia (1954) grutte kaskreakers.
Lollobrigida wurke trije kear gear mei Jean Delannoy. Fral har optreden as de tige kreaze en sensuele sigeunerin Esmeralda oan de side fan 'bochel' Anthony Quinn yn it wurk fan Victor Hugo mei deselde namme basearre histoarysk drama Notre-Dame de Paris (1956) waard in grut súkses. Yn de komedy Anna di Brooklyn (Vittorio De Sica, 1958) is se in kreaze widdo dy't nei it ferstjerren fan har man út de Feriene Steaten weromkomt yn har heitelân Italië en yn har bertedoarp alle manlju op ien nei fereale op har makket. Yn King Vidors sandalefilm Solomon and Sheba (1959) fertolkte se de moaie keninginne fan Seba dy't in ferhâlding begûn mei kening Salomo fan Israel. De film waard krektlike geunstich ûnthelle. Itselde jier waard se yn de rol fan tsjinstfaam yn Jules Dassin syn drama La legge (wer) troch alle manlju fan it doarp begeard.
Ien fan mar in pear lettere rollen spile se yn it drama Un bellissimo novembre (Mauro Bolognini, 1969). Yn dy film wie se Cettina, in tierich en tige sensuele frou fan 40, dy't op boartlike wize yngie op de avanses fan har 17-jierrich neefke. Dêrnei wie se noch komselden op it wite doek te sjen.
Yn 1985 waard hja troch de Frânske presidint François Mitterrand opnaam yn it Legioen fan Eare. Yn 2018 krige se foar har filmkarriêre in stjer op de Hollywood Walk of Fame.
Priveelibben
Yn 1949 boaske se oan de Joegoslavyske dokter Milko Škofič. Yn 1966 hie se in ferhâlding mei de komyk Jerry Lewis, wêrnei't se yn 1968 fan har man skiede. Yn 1999 die hja mei oan de ferkiezing foar it Jeropeesk Parlemint, mar sûnder súkses. Teffens wie se sakefrou en fotosjoernaliste. Tsjintwurdich libbet se tige op harsels. De dochter fan har neef is de Italjaanske reedrydster Francesca Lollobrigida.
Filmografy
Filmtitel en regisseur.
Klinyske depresje
In klinyske depresje of koartwei depresje, ek wol depressiviteit neamd of unipolêre depresje (ta ûnderskie fan bipolêre depresje), is in stimmingssteuring dy't karakterisearre wurdt troch in ferlies oan libbensnocht of swiere ûnmoedichheid. Yn it deistich spraakgebrûk wurde dizze termen brûkt foar sterk útinoar rinnende gemoedstastannen, fan in koarte 'dip' oant slimme en bliuwende nearzigens. Net eltse depressive, sombere of fertrietlike stimming is lykwols in psychyske oandwaning. Psychologen, fersekeringsmaatskippijen en beliedsmakkers sprekke inkeld fan in klinyske depresje as oan in stikmannich kritearia foldien wurdt, sa't dy fêstlein binne yn diagnostyske en statistyske hânboeken, lykas de International Statistical Classification of Diseases and Related Health Problems (in útjefte fan 'e Wrâldsûnensorganisaasje) of it yn Nederlân en de Feriene Steaten hantearre Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders.
Diagnoaze
Foar de diagnoaze fan klinyske depresje moat teminsten sprake wêze fan twa wiken fan oanhâldende ûnmoedichheid, dy't yn hast alle sitewaasjes oanwêzich bliuwt. Soks giet ornaris mank mei in minderweardichheidsgefoel, it ferlies fan belangstelling foar aktiviteiten dêr't de pasjint oars aardichheid oan belibbet, in algemiene furtleazens en/of de ûnderfining fan pine sûnder dúdlike oarsaak. Pasjinten kinne soms eachbegûchelings hawwe of dingen hearre dy't der net binne. Guon lju hawwe depressive riten dy't faninoar skaat wurde troch hiele jierren dat se normaal funksjonearje, wylst by oaren de symptomen frijwol altyd oanwêzich binne. Klinyske depresje kin by pasjinten in negative ynfloed hawwe op it sosjaal libben, it wurk (of it ûnderwiis), sliep, iten en sûnens yn it algemien. Likernôch 2 oant 8% fan 'e minsken dy't oan klinyske depressiviteit lije, begeane selsmoard, en likernôch 50% fan alle lju dy't selsmoard begeane, binne oanhelle mei de iene of oare stimmingssteuring.
Oarsaken
Psychologen binne fan tinken dat klinyske depresje feroarsake wurdt troch in kombinaasje fan faktoaren, dy't genetysk, psychologysk en relatearre oan 'e fysike libbensomstannichheden binne. Risikofaktoaren binne in famyljeskiednis mei soksoarte oandwanings, grutte feroarings yn jins libben, beskate medisinen, groanyske sûnensswierrichheden en it nimmen fan drugs. Sa'n 40% fan it risiko liket taskreaun wurde te kinnen oan genetyske faktoaren. De diagnoaze fan klinyske depresje is basearre op it, needsaaklikerwize subjektive, ferslach fan 'e pasjint sels, oanfolle troch in psychologysk ûndersyk. Der bestiet gjin laboratoariumtest foar de oandwaning. Wol kinne tests útfierd wurde om lichaamlike oandwanings út te sluten dy't deselde symptomen feroarsaakje kinne.
Behanneling
De behanneling fan klinyske depresje bestiet yn 'e regel út psychoterapy en foarskriuwing fan anty-depressiva. Sokke medisinen lykje oer it algemien effektyf te wêzen, mar binne dat beslist net by alle pasjinten. It liket derop dat de pasjinten mei de slimste foarmen fan klinyske depresje it measte baat hawwe by it nimmen fan antydepressiva. Bywurkings kinne problematysk wêze en yn guon gefallen sels liede ta it oanboazjen fan 'e depresje, bygelyks by manlike pasjinten by wa't de medisinen ta ympotinsje liede. It is ûndúdlik oft anty-depressiva ynfloed hawwe op it risiko fan selsmoard.
De meast foarkommende soarten psychoterapy binne foar klinyske depresje ynterpersoanlike terapy en kognitive gedrachsterapy (CBT). As oare behannelingsmetoaden neat opsmite kin elektrokonvulsive terapy (ECT), yn 'e folksmûle elektroshockterapy neamd, tapast wurde. Opname yn in psychiatrysk sikehûs (of op 'e psychiatryske ôfdieling fan in gewoan sikehûs) kin nedich wêze as de pasjint in gefaar foar him- of harsels foarmet. Soks kin soms dien wurde tsjin 'e wil fan 'e pasjint sels.
Sifers
Yn 2015 waard fêststeld dat likernôch 216 miljoen minsken, oftewol 3% fan 'e wrâldbefolking, oanhelle wie mei klinyske depresje. Yn Nederlân lei dat oantal yn 2016, neffens sifers fan it RIVM, op 550.000, wat ek delkomt op 3%. It persintaazje lju dat op in stuit yn harren libben mei de oandwaning oanhelle rekket, ferskilt nei lân, fan 7% yn Japan oant 21% yn Frankryk. Yn 'e ûntwikkele wrâld leit dit persintaazje heger (15%) as yn ûntwikkelingslannen (11%). Neffens it Sintraal Buro foar de Statistyk joech yn 2014 8% fan 'e Nederlânske befolking oan dat se ea oan klinyske depresje lit hiene. Klinyske depressiviteit begjint almeast al immen yn 'e tweintich of yn 'e tritich is. Froulju lije der twaris sa faak oan as manlju. Minsken dy't oanhelle binne mei klinyske depresje steane yn harren maatskippij faak bleat oan stigmatisearring.
Himelfeartskapel (Jeruzalim)
De Himelfeartskapel is in kapel op de top fan de Oliveberch yn it eastlike diel fan Jerusalim. De kapel stiet op it plak dêr't Jezus neffens it bibelboek Hannelingen 1:9 opnommen waard yn 'e himel. Yn de kapel leit in stien yn de flier mei in ôfdruk fan in foet dy't oan Jezus taskreaun wurdt.
Idotalige Wikipedy
De Idotalige edysje fan Wikipedy gie yn 2004 fan start. Dizze Wikipedy is yn 2016 de op twa nei grutste edysje fan dizze online ensyklopedy yn in keunsttaal.
Himelfeartskapel (Jeruzalim)
Skiednis
Al rillegau nei de dea en opstanning fan Kristus kamen iere kristenen yn it geheim gear yn in lytse grot op de Oliveberch om de himelfeart fan Jezus te betinken. Mei it Edikt fan Milaan fan de romeinske keizer Konstantyn de Grutte waard it mooglik om dat iepenlik te dwaan.
Om likernôch 387 hinne stifte in fromme romeinske frou mei de namme Poimenia op de hjoeddeiske lokaasje in earste tsjerke. Dy tsjerke waard troch de perzyske troepen fan Khusro II yn 614 ferneatige. Tsjin it ein fan de 7e iuw waard in opfolger boud. De Frankyske biskop en pylger Arculf, dy't om 680 hinne Jeruzalim besocht, beskreau de tsjerke as in rûn bouwurk, iepen nei de himel en nachts ferljochte troch acht lampen mei ramen dy't op Jeruzalim rjochte wiene. Yn de tsjerke wiene yn in skryn de twa foetôfdrukken fan Kristus yn it stof te sjen. Ek dy tsjerke waard ferneatige, nei alle gedachten troch de Fatimidyske sultan Al-Hakim yn 1009. De krúsfarders stiften om it jier 1150 hinne de hjoeddeiske kapel oer de stien mei de foetôfdrukken fan de Heare. Nei de ferovering fan Jeruzalim troch Saladin waard de kapel yn in moskee feroare en der waard in mihrab ynboud. Fanwegen it grutte tal kristlike pylgers joech Saladin wat letter opdracht om foar de moslims deunby in twadde moskee te bouwen. Alhoewol't de kapel noch jimmeroan ûnder islamitysk behear falt, is it hillichdom tsjin in fergoeding foar elkenien iepensteld.
Arsjitektuer
De kapel is in ienfâldich bouwurk mei in trochsnit fan likernôch 6,60 meter. Fan bûten is it gebou achthoekich en mei bline nissen en romaanske kapitelen fersierd. Dat diel datearret fan de krúsfarderstiid, wylst it hegere diel út de tiid fan Saladin stamt. It oktagon giet oer yn in ek oktogonaal en mei smelle fjouwer finsters ferljochte tamboer mei ôfrûne hoeken. De kapel wurdt ôfsletten mei in koepel, dy't sawol binnen as bûten gjin fierdere dekoraasjes hat.
Fan binnen is de kapel rûn. Oan de muorre is yn de islamityske tiid in mihrab-nis ynbrocht. Oer de flier is in lyts rjochthoekich listwurk mei dêrbinnen de oarspronklike rots mei de (fermiende) rjochter foetôfdruk fan Jezus. Yn de midsiuwen waard de loftse foetôfdruk nei de Al-Aksamoskee oerbrocht.
Oars
Op himelfeartsdei hawwe katoliken tastimming om it feest yn de kapel te fieren. It is otterdokske kristenen net tastien harren earetsjinten yn de kapel te hâlden, sy moatte dat dat bûten dwaan.
Addlestone
Addlestone is in grut doarp (town) en civil parish yn it distrikt Runnymede, yn it Ingelske greefskap Surrey.
It plak leit tichtby de Motorway M25 en 30 km súdwest fan Londen en 15,8 km benoardeasten it haadplak Guilfort.
Oanswettende gemeenten binne Weybridge, Ottershaw, Chertsey, New Haw en Walton-on-Thames. Addlestone hat likernôch 16 657 ynwenners.
De stêd wurdt neamd yn H. G. Wells’ syn boek War of the Worlds en is fierders ferneamd om syn tûzen jier âlde ikebeam mei de namme The Crouch Oak. In leginde wol hawwe dat keninginne Elizabeth I dêr op in reis stoppe om te picknicken.
Sebastiaan (hillige)
Sint-Sebastiaan (* Milaan of Narbonne; † om 288 hinne yn Rome) wie in romeinsk soldaat. Sûnt de 4e iuw wurdt Sebastiaan as martelder en hillige fereare. Sawol de katolike as de otterdokske en guon protestantske tsjerken betinke de hillige.
Libben
Sebastiaan kaam mooglik út Súd-Frankryk en krige yn Milaan syn oplieding. Hy foege him as ofsier by de liifwacht fan keizer Diokletianus en Maksimianus. Fanwegen syn grutte prestaasjes waard er letter befoardere ta haadman fan de Praetoriaanske garde oan it keizerlike hof. Dêr manifestearre Sebastiaan him iepenlik as kristen en holp er kristenen yn need, lykas Markus en Marsellianus en Tiburtius dy't finzen sieten. Doe't Diokletianus fernaam dat Sebastiaan kristen wie, liet er him fan bôgesjitters delsjitte. Hja tochten dat er dea wie en lieten him lizze, mar in fromme widdo, de hillige Irene, dy't him ôflizze woe om him dêrnei te begraven, ûntdiek dat er noch libbe en lape him wer op. Nei't Sebastiaan wer by de tiid wie gyng er nei Diokletianus, dêr't er him op 'e nij ta it kristendom bekende. Diokletianus joech dêrnei it befel om Sebastiaan mei nei it sirkus te nimmen en him dêr dea te kneppeljen. It lyk fan Sebastiaan waard dêrnei yn de Cloaca Maxima smiten, in stedsrioel dy't op de Tiber útmûnet. Dêr waard er troch kristenen fûn, nei't er har yn in dream útlein hie wêr't syn lichem lei. De kristenen begroeven Sebastiaan yn de katakomben oan de Via Appia. Boppe it grêf waard al yn de 4 eiuw de tsjerke San Sebastiano fuori le mura boud, dêr't de reliken fan de hillige op 'e nij byset waarden.
Ferearing
Om't syn foarspraak al gau in ein makke oan de Pest fan Justinianus yn 680 yn Rome waard Sebastiaan oproppen tsjin de pest en oare epidemiën. Syn ferearing groeide benammen sûnt de 14e iuw, doe't de Swarte Dea Jeropa teheistsere. Hy is ek patroanhillige fan stjerrende minsken, izerhannelers, pottebakkers, túnkers, learloaiers, boarstelbynders, soldaten, kriichsynvaliden, wapensmeden, izer- en tinjitterijen, stienhouwers, jagers, lykdragers en boskarbeiders. Ek wurdt Sebastiaan oproppen tsjin de fijannen fan de Tsjerke.
Ikonografy
De hillige is te herkennen oan de pylken dy't yn syn lichem stekke. It martlerskip fan Sebastiaan komt al fan de 5e iuw ôf yn de byldzjende keunst foar, benammen as soldaat mei in spear, skyld en pylken yn syn hân. Fanôf de gotyk wurdt benammen yn Dútske en Nederlânske foarstellings de klam lein op it mei wûnen oerdekte meagere lichem fan de hillige. Ek komt fakentiden in foarstelling foar mei bôgesjitters, wylst de hillige oan in beam bûn is. Ien fan de redenen foar de fernijing fan de ferearing fan hilligen nei de midsiuwsen wie it suskesfol oanroppen fan de hillige tsjin de pest yn Rome nei 1348. Yn de renêssânse wurdt Sebastiaan dan as in stânfêstich ikoan fan manlike, adonis-eftige skientme útbylde.
LGBT
Sint-Sebastiaan is yn homoseksuele rûnten in populêre hillige. De kombinaasje fan syn sterke, neakene lichem, de symbolyk fan de pylken dy't syn lichem binnendringe en syn antlit fol langstme hawwe keunstners iuwen yntegrearre en sette yn de 19e iuw ek in earste homokultus yn gong.
Dom blondsje
In dom blondsje is in stereotype dat basearre is op 'e noasje dat blondhierrige froulju minder yntelligint wêze soene as froulju mei oare kleuren hier. Wittenskiplik ûndersyk hat ferskate kearen oantoand dat dat idee yn 'e Westerske maatskippij en ek dêrbûten rûnom libbet.
It ierst dokumintearre gefal fan in 'dom blondsje' soe in achttjinde-iuwske blonde Frânske koertisane west hawwe, dy't Rosalie Duthé hiet. Hja hie de reputaasje like tsjep as ûnnoazel te wêzen, en sei nea net folle. Duthé foarme de ynspiraasje foar it toanielstik Les Curiosités de la Foire, dat foar it earst yn 1775 yn Parys op 'e planken brocht waard. Yn 'e tweintichste iuw rekke it stereotype fan it domme blondsje stevich yn Westerske maatskippij ferankere troch de roman Gentlemen Prefer Blondes ("Hearen Hawwe Leaver Blondines") fan Anita Loos, út 1925, en de ferfilming dêrfan, Gentlemen Prefer Blondes, út 1953.
Hoewol't it stereotype fan it domme blondsje skea tabringe kin oan 'e karriêres fan froulju dy't as sadanich beskôge wurde, binne der ferskate blonde modellen, sjongsters en aktrises dy't krekt war dien hawwe om foar harrensels it imago fan in dom blondsje te skeppen. Foarbylden binne Marilyn Monroe, Jayne Mansfield, Dolly Parton, Madonna en Pamela Anderson.
It 'domme blondsje' is ek gauris it ûnderwerp fan (faak frijwat seksistyske) moppen. Dêrby giet it net inkeld oer harren domheid, mar ek oer harren promiskuïteit. Dat domme blondsjes it fan harren tsjeppe uterlik hawwe moatte ynstee fan harren yntelliginsje, ymplisearret nammentlik dat se dêrom ek folle seksueel aktiver wêze moatte as oare froulju. In foarbyld fan in typyske mop oer in dom blondsje giet sa: "fraach: Wat seit in dom blondsje nei it hawwen fan seks? antwurd: 'Binne jimme allegear lid fan itselde team?'"
Blonde stereotype
Della Warrior
Della Warrior (folút: Della Cheryl Hopper Warrior; Pawnee (Oklahoma), 1946) is in Amerikaansk aktiviste en politika fan etnysk Oto-komôf. Hja wie de earste (en oant no ta iennichste) froulike foarsitter fan 'e federaal erkende Oto-Missoeria Stamme. Letter wie Warrior foarsitster fan it Ynstitút foar Amerikaanske Yndiaanske Keunsten (IAIA) en lid fan 'e ried fan bestjoer fan it Museum fan de Amerikaanske Yndiaan en it Smithsonian Ynstitút. Yn 2007 waard se opnommen yn 'e Oklahoma Women's Hall of Fame.
Libben en karriêre
Warrior waard yn 1946 as Della Cheryl Hopper berne yn Pawnee, yn 'e Amerikaanske steat Oklahoma. Hja brocht har iere jonkheid troch yn Red Rock mei har mem en styfheit, mar it gesin ferhuze noch alris, en sadwaande groeide Warrior op yn Shawnee, Tulsa, Oklahoma City, Enid, Ponca City, Dallas, Wichita en Los Angeles. Se begûn de middelbere skoalle yn Pawnee en feroare dêrnei elts jier trochinoar twa kear fan skoalle.
Nei't se slagge wie foar har eksamens, skreau Warrior har yn oan 'e Noardeastlike Steatsuniversiteit yn Tahlequah, mei de bedoeling om genêskunde te studearjen. De simmer foar't se oan har stúdzje begjinne soe, folge se lykwols in workshop oan 'e Universiteit fan Kolorado dy't yn har grutskens op en belangstelling foar har Yndiaansk komôf wekker makke. Dêrfandinne stapte se al rillegau oer nei in stúdzje sosjology.
Fuort nei't se yn 1971 har stúdzje ôfrûne hie, waard Warrior oansteld as direktrise fan it saneamde Head Start-programma fan 'e mienskiplike sosjale tsjinst fan seis countys yn Kansas. Dat wurk die se in stikmannich moannen, oant se ein 1971 direktrise fan 'e ôfdieling Yndiaansk Underwiis waard fan it skoaldistrikt fan Albuquerque, yn Nij-Meksiko. (Dat skoaldistrikt omfieme 117 ûnderskate skoallen mei rûchwei 3.300 Yndiaanske skoalbern.) Dy post behold se oant 1987, wêrnei't se weromkearde nei Oklahoma.
Fan 1989 oant 1992 wie Warrior de earste (en anno 2017 de iennichste) froulike foarsitter fan 'e federaal erkende Oto-Missoeria Stamme. Yn dy hoedanichheid hie se te krijen mei ynfrastruktuer, ferfier, miljeusaken, sûnenssoarch en iepenbiere feilichheid. Fan 1993 oant 1998 wie Warrior ôfdielingshaad by it Ynstitút fan Amerikaanske Yndiaanske Keunsten (IAIA), dêr't se fan 1998 oant 2006 de direktrise fan wie. Under har bestjoer waard der in permanint fêstigingsplak foar de ynstelling fûn nei't it IAIA him 38 jier lang behelpe moatten hie mei tydlike akkomodaasjes. Dêropta woeks yn har tiid de finansiering oan mei 300%. Warrior hat sûnt 2006 noch ferskate oare bestjoersfunksjes ferfolle; sa siet yn 'e ried fan bestjoer fan it Museum fan de Amerikaanske Yndiaan en it Smithsonian Ynstitút. Yn 2007 waard se opnommen yn 'e Oklahoma Women's Hall of Fame.
Overal
In overal of overall is in stik wurkklean út ien stik dat de romp, earms en skonken bedekt. Men docht it oan fia de foarkant, dy't iepen en ticht kin mei knopen, drukknopen of (minder faak) in rits. Overals binne bedoeld om oer oare boppeklean hinne droegen te wurden, mei as doel om derfoar te soargjen dat dy oare klean net smoarch wurde of stikken reitsje by it ferrjochtsjen fan smoarchsum of rûch wurk. By hjit waar of in waarme wurkomjouwing docht men almeast de overal direkt oer de ûnderklean hinne oan.
Etymologysk is 'overal' in ferbastering fan it Ingelske overalls (mei de klam op it earste wurdlid), hoewol't dy term net ferwiist nei in overal, mar nei in túnbroek (in overal is yn it Ingelsk in boilersuit of coveralls). Yn it Frysk wurdt it wurd oer it algemien útsprutsen as [oːvərˈal], mei de klam op it lêste wurdlid en a fan "bak" of as [oːvərˈɔl], mei de a fan "bal".
De overal waard oarspronklik yn 'e tiid fan 'e Yndustriële Revolúsje, doe't de steammasine foar alderhanne saken yn gebrûk nommen waard, yntrodusearre foar arbeiders dy't de binnenkant fan steamtsjettels skjinbikken fan 'e tsjettelstien dy't dêryn oankoeke. Dêrfandinne dat men yn it Nederlânsk yn 't earstoan spriek fan in ketelpak ("tsjettelpak"); it Ingelske boilersuit betsjut krekt itselde. Yn it Frysk sprekt men foar in overal soms ek wol fan in boksebaitsje of in oerstrûper, hoewol't dat lêste wurd gongberder is yn 'e betsjutting fan "oerhimd".
Sweedsktalige Wikipedy
De Sweedsktalige edysje fan Wikipedy gie op 23 maaie 2001 fan start en is yn 2016 de op ien nei grutste edysje fan dizze online ensyklopedy.