Straasburch
Fan Frankryk nei Dútslân en werom
Op 25 april 1792 nei de Frânske Revolúsje stalde Claude Rouget de Lisle it nije Frânske folksliet, de Marseillaise gear by in jûnsmiel dat organisearre wie troch boargemaster Frédéric de Dietrich. Dêrmei waard Straasburch symboalysk in part fan de Frânske Republyk. De universiteit waard troch it revolúsjonêr bewâld opheft, om't it as net-Frânsk en âlderwetsk sjoen waard. Om't de âlde oarder yn Dútslân de stringen noch yn 'e hannen hie, sochten Dútske revolúsjonêren harren taflecht yn Straasburch en Parys, lykas de ferneamde skriuwer Georg Büchner. De ûntwikkele stedsboargerij socht hieltyd mear oansluting by de Frânske boargerlike middenklasse en stadichoan rûn it Dútsk tebek as twadde taal yn it bestjoer, rjochtspraak en skoallen. Yn de Frânsk-Dútske Kriich waard Straasburch troch Dútske troepen belegere en rekke de stêd skansearre. 300 boargers kamen om it libben en in tsiende part fan de befolking (8000) waard dakleas. Nei't de Frânsken by Sedan ferslein waarden, joech de stêd him op 27 septimber 1870 oer. Mei de Frede fan Frankfurt tusken Frankryk en Dútslân yn 1871 waard Elzas-Loataringen by it nij stifte Dútske Keizerryk foege. Straasburch waard de haadstêd fan it Rykslân Elzas-Loataringen (Reichsland Elsaß-Lothringen). It duorre oant 1911 dat it Rykslân deselde status krige as de oare steaten yn it Dútske Keizerryk. Fan de Dútske tiid stamme in tal iepenbiere gebouwen, bygelyks it haadstasjon (Hauptbahnhof), de L'école des Baux-Arts (Kunsthochschule), it Lycée international des Pontonniers (Jungmädchenschule), it Palais du Rhin (Kaiserpalast), it Paleis fan Jústysje, en de Universiteit. In soad Frânskgesinden ferfearen fan de stêd, wylst de efterbliuwers Dútskgesind wiene of guon wiene dy't de nije tastân oannamen. De nije burokrasy en yndustrialisearring brochten in soad amtners en arbeiders út de rest fan Dútslân nei de stêd. Benammen de arbeiders mingden harren mei de oarspronklike befolking. Fan 1870 ôf naam de befolking ta oant 150.000. Krykkrakkige wenwiken yn de binnenstêd waarden ôfbrutsen en nijen waarden dêromhinne boud. De twa grutte leanen, bûlevaren, om it âlde stedsdiel hinne, dy't doe oanlein waarden, bestean noch hieltyd. It stedsdiel dat doe boud wie, bestiet ek noch en hat noch hieltyd de Dútske namme la Neustadt. De universiteit dy't troch it Frânske regear opheft wie, waard yn 1872 fannijs oprjochte ûnder beskermhearskip fan de Dútske keizer as de Kaiser-Wilhelm-Universität. De universiteit luts njonken studinten út de Elzas benammen ek fan de oare kant fan de Ryn. Ien fan de studinten wie de lettere Nobelpriiswinner Albert Schweitzer. Nei de Earste Wrâldkriich mei it Ferdrach fan Versailles yn 1919 moast Dútslân de stêd en gâns Elzas-Loataringen wer ôfstean oan Frankryk. De stêd waard yntegrearre yn de Frânske Republyk, dêr't in folslein ferbod kaam op it gebrûk fan de Dútske taal yn ûnderrjocht en bestjoer. Alle stjitnammen waarden ferfrânske en twataligens hearde ta it ferline. Om't in mearderheid fan de befolking it Frânsk net yn 'e macht hie, soarge dat wol gauris foar kommunikaasjeproblemen. It regear yn Parys, dat sintralistysk oriïntearre wie, woe der neat oan tajaan. Sadwaande waard it autonomistysk tinken by de Elzassers populêr en ek it nasjonaalsosjalisme luts in lyts part fan de befolking oan. Autonomisten waarden troch de oerheid yn Parys sjoen as lânferrieders en waarden dêrfan dan ek feroardield. By de Dútske ynfal yn Frankryk yn juny 1940 yn de Twadde Wrâldkriich waard Straasburch mei Elzas-Loataringen as part fan Nazy-Dútslân foege. Yn de jierren 1940-1945 waarden Elzassers as Dútske steatsboargers beskôge en waarden oproppen foar tsjinstplicht yn de Wehrmacht. In soad fan harren flechten nei Frânsk gebiet en dûkten ûnder, mar de measten waarden nei it front stjoerd. Op 11 augustus en 25 septimber 1944 waard Straasburch troch de Alliëarden bombardearre.