cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Walle
De Walle is in histoaryske dyk dy't begjint by de hege grûnen súd fan Lauswolt en besuden Beetstersweach en Ald-Beets lâns rint, oant justjes east fan de Swynswei. Dêrwei rûn eartiids in oare dyk, de Sydwalle, nei it noarden oant it Mear ta. Westlike Sydwalle en It Mear foarmen eartiids de bediking fan grûnen ûnder Beets. Bewesten de wei Beetstersweach-De Gordyk en de A7 is de Walle noch ridlik yntakt, en docht tsjinst as polderdyk foar de polder Ald-Beets. It lêste ein by de Swynswei is ek noch as dyk werom te kennen.
Literatuerkritikus
In literatuerkritikus is immen dy't nij ferskynd literêr wurk besprekt en beoardielt. Faak is in literatuerkritikus ferbûn oan in krante of tydskrift en skriuwt er in resinsje oer nij literêr wurk.
Pepergea
Pepergea is in doarp súdlik fan Wolvegea by de A32 yn de gemeente Weststellingwerf. Pepergea is ien fan de lytste doarpen fan de gemeente. In buorren hat it doarp net en de measte hûzen steane frij fan inoar oan de Pepergeawei. Under de himrik heart ek in part fan 'e buorskip Oerbuorren.
Pepergea hat  ynwenners.
Namme
thumb|left|Monumint Pieter Stuyvesand De namme fan it doarp is yn 'e rin fan de tiid net in soad feroare. Neffens in 17e-iuwske kopy waard it doarp yn 1399 Pepergae neamd. Yn in Latyske tekst fan 1510 wie it Pepergo, in fariant dy't ek yn 1408 yn in dokumint stie. Yn âlde geskriften wurdt de namme fan it berteplak fan Pieter Stuyvesant, in gûverneur-generaal fan Nij-Amsterdam, it hjoeddeiske New York, skreaun as Peperghoe.
Men soe tinke kinne dat de namme komt fan de speserij piper, mar om't gjin keppeling lein wurde koe mei dat krûd, waard der nei in oare ferklearring socht. It die dêrby bliken dat yn it ferline it wurd peper yn guon plakken yn 'e folksmûle foar “mattebiis” brûkt waard. Dat gewaaks groeit oan 'e wetterkant, wêrûnder de Linde dy't bylâns Pepergea streamt. Biis waard tapast by it byn- en flechtwurk om stuollen te matsjen of it frisseljen fan tassen en kuorren. Mei de tafoeging gea (= lânstreek) soe dêrom de namme safolle as lânskip fan bizen of bizestreek betsjutte.
Neffens Karel F. Gildemacher ferwiist 'Peper' nei it sompige lân, dêr't Pepergea ûntstie. Troch û.o. it ôfgraven fan turf waard it gebiet sa wiet, dat it hiele doarp yn 'e 17e iuw hast in kilometer opskowe moast.
Skiednis
De oarspronklik oan Nikolaas wijde tsjerke waard yn 1537 yn letgoatyske styl boud op in nije plak. Mooglik waard Pieter Stuyvesant dêr yn 1611 of 1612 noch troch syn heit doopt, mar om 't de doopregisters net bewarre bleaun binne is dat net wis. Nei in brân oan it begjin fan de 19e iuw waard de tsjerke oan de âlde toer en op itselde plak werboud. Yn 2001 waard de tsjerke sletten foar tsjerketsjinisten.
Om 1865 waard útein set mei de oanlis fan it spoar tusken Swol en Ljouwert. Dat spoar spjalte it doarp yn twaën. Jierren letter waard besletten it diel dat westlik fan it spoar lei tenei by De Blesse yn te dielen. De spjalting waard ein jierren 1980 nochris fersterke mei de oanlis fan de A32 tusken De Blesse en Pepergea.
Oant 5 jannewaris 1941 hie Pepergea in eigen treinstasjon dat op 15 jannewaris 1868 yn gebrûk nomd waard. Stasjon Pepergea waard neist passazjiersferfier brûkt foar it eksportearjen fan rotan út Noardwâlde. Yn de jierren 1970 waard it stasjon ôfbrutsen. Tsjintwurdich is it stee oanjûn troch in trafostasjon fan de Nederlânske Spoarwegen.
Mienskip
Pepergea docht in soad yn 'e mande mei it oanbuorjende doarp De Blesse. Sa ha de doarpen tegearre in doarpsferiening Pleatslik Belang De Blesse-Pepergea, dy't op 10 desimber 1864 oprjochte waard, en ek in mienskiplike feestkommisje en flagge. De fiertaal is meast Stellingwerfsk.
Tsjerke
thumb|260px|Tsjerke
Pieter Stuyvesant
De bekendste ynwenner dy't Pepergea ea hân hat, is Pieter Stuyvesant, fanwegen syn houten skonk ek wol Piter Poat neamd. Hy wie de stifter fan it hjoeddeiske New York en de Boppewynske Eilannen. Fuort by de westlike tagong fan it doarp stiet ta syn neitins in monumint, in swerfstien wêrop it model fan it schip stiet wêrmei't er nei Amearika sylde. Skean foar de tsjerke oer stie om 1600 hinne de pastorije dêr't Piter Stuyvesant berne is en in grut part fan syn jeugd trochbrocht.
Dearsum (De Waadhoeke)
Dearsum is in delsetting eastnoardeast fan Achlum yn de gemeente De Waadhoeke, foarhinne Frjentsjerteradiel.
Pepergea
Ynfrastruktuer
Pepergea leit oan de A32 tusken Wolvegea en Stienwyk en is fan dy plakken ôf oeer de snelwei goed berikber.
Dearsum (De Waadhoeke)
De namme komt ek foar as delsetting Deersma fiarndel, Deersem, Derssum en Deerssum mar ek yn de foarm fan pleatsnammen Grut Dearsum en Lyts Dearsum.
Pepergea
Strjitten
Boppewei, Bûtenwei, Domeinenwei, Ingelskesteech, Heidewei, Oerbuorren, Pepergeawei.
Peaske-eilân
thumb|left|250px|Peaske-eilân Peaske-eilân (Spaansk: Isla de Pascua, ek Rapa Nui neamd) is in Polynezysk eilân yn de Grutte Oseaan, dat steatkundich by Sily heart en in provinsje fan dat lân is. De haadstêd op it eilân is Hanga Roa.
Geology
Peaske-eilân is in heech eilân dat foar it grutste part foarme waard troch trije fulkanen, de Maunga Terevaka (507 meter), de Poike (370 meter) en de Rano Kau (324 meter), dy't it eilân ek syn trijehoekige foarm jouwe.
Skiednis
thumb|left|[[Moay op Peaske-eilân]] Neffens iere folksleginden (mûnling oerlevere en net wis) hawwe de earste bewenners (haadman Hotu Matu'a mei syn frou en famylje) it eilân mei twa kano's berikt. Der wurdt oannaam dat hja Polineezjers wienen. Dy fêstiging soe neffens histoarisy west hawwe tusken de 4e en 8e iuw.
It earste Jeropeeske kontakt mei de Peaske-eilânbewenners barde troch de Nederlanner Jacob Roggeveen yn 1722. Hy trof der doe twa- oant trijetûzen bewenners oan. Dy befolking hat in tal iuwen dêrfoar folle grutter west, skattings gean út fan tsien- oant fyftsjintûzen minsken. Oannomd wurdt dat de beskaving fan Peaske-eilân nei in tiidrek fan bloei stadichoan ien in delgeande spiraal terjochtkaam as gefolch fan oerbefolking, ûntboskjen en útputting fan de beheind oanwêzige natuerlike grûnstoffen. It eilân wie foardat it troch minske bewenne waard folslein beboske, doe't Roggeveen op it eilân arrivearre wie dat al net mear it gefal.
Neffens de beskriuwings dy't Roggeveen jout, libben der twa kloften minske op it eilân: Polyneezjers en 'blanken'. Dizze blanken wienen Langearen, ek wol "Hanau Epe" neamd, dy de Moay hawwe boud. De twa befolkingskloften libben yn frede op it eilân.
Ofsjoen fan wat beskriuwings dien troch besykjende skippen ûntbrekt der ynformaasje oer wat der allegear krekt foarfallen hat op it eilân, sawol foar de komst fan de Jeropeanen as yn it tiidrek tusken harren besiken. Sa beskriuwt James Cook by syn besyk yn 1774 dat in protte stienen bylden omsmiten wienen, wylst dat by it besyk fan Roggeveen noch net it gefal wie. Wêrom't soks barde is net bekend.
Slavehannel, nij yntrodusearre sykten en honger late ta in fierdere tebekrin fan de befolking.
Nijsgjirrichheden
thumb|Op Peaske-eilân om 1880 hinne De grutste nijsgjirrichheden fan Peaske-eilân binne de moay, hege stiennen bylden fan wol njoggendeheale meter heech. De bylden binne eartiids makke út sêft fulkanysk stiente (dowestien) troch de foarfaars fan hjoeddeiske eilânbewenners. De wite eachskiven fan de moay dy't oarspronklik yn de eachkassen sieten, waarden pas yn 1978 foar it earst weromfûn.
It grutste part fan de moay steane op in platfoarm of ahu opsteld en sjogge nei it binnenlân. Der binne mar sân bylden, opsteld yn in rychje fan lyts nei grut en wat spottend de sân apen (los siete monos) neamd, dy't nei de see sjogge. De moay stelle foarfaars foar dy't om fruchtberheid smeke. Op it ekstreem isoleare eilân wie de fuortplanting fan krusiaal belang om te oerlibjen. Fan de foarfaarsbylden binne in protte wer rjocht oerein set, ek hawwe in soad harren ynkringende eagen dy't nei de himmel sjogge werom krige. De foarút stekkende lippen fan de moay wiene faaks toaid mei in burd. Wat opfalt binne ek de langhalige earlellen.
Grutte bûnte wilster
De grutte bûnte wilster (Charadrius morinellus) is in is in wilster út it skaai fan de bûnte wilsters.
Foarkommen
De grutte bûnte wilster is wat lyster as in klyster, mar liket op de grûn troch syn lange giele poaten dochs grutter. De wilster is sa'n 21 sm lang en hat in wjukspanwiidte fan 60 sm. In mantsje waacht in 100 gram, de wyfkes binne mei 120 gram justjes swierder.
Fersprieding
It Briedgebiet fan de grutte bûnte wilster leit meast op de toendra's fan Euraazje. Der binne ek wol fûgels dy't yn de Alpen foarkomme.
Yn Nederlân hat tusken 1961 en 1969 ek in groep fûgels de Noardeastpolder brûkt om te brieden.
Fuortplanting
thumb|280px|right|Mantsje mei jongen thumb| Charadrius morinellus De balts fan de grutte bûnte wilster is opfallend. Hjir besiket it wyfke it mantsje te lokken. It nêst wurdt op de grûn makke en is faaks net mear as in kûltsje mei wat plantemateriaal beklaait. It wykje leit meast trije aaien dy't troch it mantsje yn 22 oant 26 dagen útbriedt. It wyfke hâldt har dwaande mei it ferdigenen fan de omjouwing. Nei it útkommen fan de aaien ferlitte de jongen fuortendalik it nêst en wurde dan noch sa'n 30 dagen troch it mantsje fersoarge.
Dellebuorren
Dellebuorren (Stellingwerfsk: Delleboeren; Nederlânsk: Delleburen) is in delsetting en fjildnamme noardeast fan Aldeberkeap yn de gemeente Eaststellingwerf. De Dellebuorsterheide is sûnt 1951 natoergebiet dat beheard wurdt troch It Fryske Gea.
Doeke Hendriks Zijlstra
Doeke Hendriks Zijlstra (Jelsum, 31 july 1861 – Ljouwert, 4 maaie 1948) wie in ûnderwizer en Frysk skriuwer.
Sûnt 1882 stied er yn Ljouwert as gimmestyklearaar. Fierders wied er ferslachjouwer foar ferskate kranten en skreau er fúljetons en toanielstikken, wêrûnder 22 Fryske en 14 Nederlânsktalige.
Unemastate
thumb|rjochts|300px|Unemastate (1723) thumb|rjochts|300px|Plak dêr't Unemastate stie (2009) Unemastate, ek Unemastins of Oenema State stie oan de noardwestkant fan de tsjerke fan Blije yn de gemeente Ferwerderadiel. De state stie op in omgrêfte terrein dêr't no de Ljouwerterdyk oerhinne rint. Neist it stateterrein stiet oan de Unemawei in hûs op in beskerme terp, dêr't mooglik Unemastate op stien hat. Fan de state is neat werom te finen.
De skiednis giet werom op de 14e iuw of earder. As stamfaar fan de Unema's jout it Burmaniaboek Taco Unema, dy't yn 1406 en 1413 neamd waard. De state fererve op syn soan Ernst Unema, dy't mei Frouck Helbada út Ferwert troude. Hja wie widdo fan Jeppe Jeppema út Westernijtsjerk. Ernst (Yrst) Unama wie yn 1448 meirjochter yn Ferwerderadiel. Fia Ernst syn Oentse Unema, troud mei Tjets Janckesdr Douma fan Langwar, kaam de state oan Oentse syn soan Jancke Unema. Dy waard yn 1505 ta de edelen fan Ferwerderadiel rekkene en stie yn 1511 en 1540 te boek as eigener en brûker fan Unema State. Hy wie troud mei Tet Wyboltsma, en stoar neffens syn yn de tsjerke bewarre sark yn 1540. Op de state wenne Janco fan Unema dy't de striid oanbûn mei de Saksyske oerhearskers, mar om 1500 de wyk nimme moast nei it bûtenlân. Yn 1502 kaam hy werom en fersoene him mei de destiidske hearskers, mar op 'en doer rûn it wer mis. Hy koe him net skikke ûnder de macht fan syn gelikensen dy't de Saksen ynhelle hiene om oan de ûnderlinge striid in ein te meitsjen. In oanfal op en belegering fan Unemastins mislearre lykwols troch it moedich ferwar fan de hear en syn doarpelingen en Janco sette sels in tsjinoffensyf yn. Hy belegere Ljouwert en Dokkum, mar koe dy stêden net ynnimme en úteinlik moast er fannijs flechtsje. Hy waard finzen nomd, mar Grutte Pier wist him te ûntsetten. Op it lêst hat er him oan Karel V ûnderhearrich makke, mar hy waard net betroud en fan syn ynfloed wie gjin sprake mear. Hy is yn novimber 1540 op syn state yn Blije ferstoarn en dêr yn de tsjerke beïerdige.
As "Eenam" komt Unema op de kaart fan Sibrandus Leo út 1579 foar. In dochter fan Jancke Unema troude mei Doeke Martena dy't yn de jierren '70 fan de 16e iuw as eigener fan Unema neamd wurdt. Yn 1587 waard de state ferkocht oan Tako fan Aylva, grytman fan Ferwerderadiel, dy't yn 1602 op Unemastate wenne. Tako wie ien fan de leden fan dy grutte famylje dy't ek rûnom yn Fryslân goed betelle posten beklaaiden.
Fjirtich jier letter is it Hobbo fan Aylva dy't der "residearret" en yn 1696 is de state eigendom fan grytman Ernst fan Aylva en syn frou Elisabeth fan Aylva dy't de state út har famylje ynbrocht hie. Yn 1740 wurdt in Berber fan Douwema, widdo Fan Aylva, fermeld. Letter wie de state eigendom fan Hessel Douwe Ernst fan Aylva, soan fan Ernst en Elisabeth en nei him syn soan Ernst Frans fan Aylva, dy't grytman fan Baarderadiel wie. Dy lêste ferkocht yn 1756 huzinge, skuorre ensfh. op it hoarnleger. Wierskynlik is de state koart dêrnei ôfbrutsen, want de "Tegenwoordige Staat van Friesland" meldt om 1785 dat de Unemastins al lang ferdwûn is.
Blykber is der in pleats foar yn it plak komd mei deselde namme, mooglik boud troch de meier Jan Janse Postma, dy't it hoarnleger kocht. Yn 1895 wurdt melding makke fan de ferkeap fan Unemastate oan T. Poelstra yn Heech, dy't it hiele spul ôfbrekke liet. Dêrby wurdt melding makke fan it finen fan in wapenstien mei ôfkapt wapen en it jiertal 1587. Ek waard ûnder de flier in stien mei byldhouwurk fûn.
Under in tekening fan Stellingwerf út 1723 dy't Monsma State foarstelle soe, stiet dat de eigener Hessel Douwe Ernst fan Aylva is. Hessel wie lykwols gjin eigener fan Monsma State en troch de soad flaters yn de ûnderskriften op de tekeningen fan Stellingwerf is it dan ek goed mooglik dat it ôfbyld net fan Monsma- mar fan Unemastate is.
Tien voor Taal
Tien voor Taal is in telefyzjekwis en taalspul tusken in Flaamsk en in Nederlânsk team, sûnt 1989 útstjoerd troch ferskate omroppen wêrûnder VARA, TROS en KRO yn Nederlân, en VRT (eartiids BRT) yn Flaanderen. Sûnt 2006 is it programma allinnich noch by de KRO te sjen. Produsint fan it spulprogramma is Endemol, foarhinne John de Mol Produkties. Sûnt begjin 2009 wurdt it spul allinnich noch troch Anita Witzier presintearre. Ien fan de skriuwers is Driek van Wissen.
It spul wurdt spile mei twa rteams fan trije persoanen, besteande út bekende Flamingen en Nederlanners. Elke ôflevering komt in oare dissipline oan bod.
Yn de finale stride de bêste spilers fan elk team tsjin elkoar. Yn dit einspul moatte binnen ien minút tsien juste wurdbetsjuttings rieden wurde.
Der binne ek puzelboekjes dy't ûnder de titel 10 voor Taal ferskine. Se waarden yn it earstoan útjûn troch WIN Productions B.V. fan Jan Meulendijks en Bart Schuil, de betinkers fan het tv-programma Tien voor Taal. Yn 1998 waard dit bedriuw oernomd troch útjouwerij VNU, de tv-tûke WIN TV Productions gie nei John de Mol Produkties.
Spulûnderdielen
Eardere spulûnderdielen:
Spullen
Der binne meardere ferzjes fan Tien voor Taal op cd-rom útbrocht,en letter is ek noch in ferzje foar de Nintendo DS ferskynd. De Nintendo DS-ferzje biedt de mooglikheid om tsjin elkoar te spyljen en te spyljen fia de Nintendo Wi-Fi Connection.
ISG Singelland
ISG Singelland is een iepenbiere skoallemienskip, oprjochte yn 1996, mei sa’n 2800 learlingen en likernôch 380 meiwurkers, ferparte oer seis lokaasjes yn Fryslân. Fjouwer dêrfan binne yn Drachten, it Drachtster Lyceum, Van Haersmasingel, De Venen en de ISK. Fierder binne der de lokaasjes Burgum en Surhústerfean.
ISK
De ISK Drachten is in skoalle foar bern mei in oare taaleftergrûn. De learlingen binne tusken de 12 en 18 jier en komme út alle parten fan de wrâld. Yn in perioade fan 1,5 oant 3 jier leare sy it Nederlânsk op sa'n nivo, dat sy 'skeakele'wurde kinne nei it gewoane fuortset ûnderwiis. Dizze lokaasje hat goed 80 learlingen en der is in team fan 35 minsken warber mei. De ISK Drachten is in gearwurkingsferbân tusken Singelland, CSG Liudger en it Stellingwerf Kolleezje.
De Venen
De Venen is in skoalle foar praktykûnderwis, ornearre foar learlingen fan 12 oant 18 jier. It doel fan dit ûnderwiis is om de learlingen sa goed at it kin ta te rieden op de arbeidsmerk, in ferfolchoplieding of de maatskippij. Dit bart troch û.o. troch stagerinne. De skoalle telt sa'n 225 learlingen en it team bestiet út likernôch 40 persoanen. Yn 2009 hat De Venen in nije skoalle yn gebrûk naam.
Birobidzjan
Birobidzjan (Russysk: Биробиджа́н, IPA: [bʲɪrəbʲɪˈdʐan]; Jiddysk: ביראָבידזשאַן, Birobidzhan) is de haadstêd fan de Joadske Autonome Oblast (JAO) yn it Russyske Fiere Easten yn de Russyske Federaasje. De stêd leit oan de Transsibearyske Spoarline en leit net fier fan de Sineeske grins ôf. Neffens de Russyske folkstelling fan 2010 hie de stêd 75.413 ynwenners. De offisjele taal njonken it Russysk is it Jiddysk. Birobidzjan is neamd nei de twa grutste rivieren yn de JAO, de Bira en Bidzjan. De Bira, dy't eastlik fan de Bidzjandelling leit, rint troch de stêd hinne. Beide rivieren binne sydrivieren fan de Amoer.
Skiednis
Yn 1915 waard in treinstasjon, Tinchonkaja, neamd nei it tichteby lizzende doarp Sopka Tinchokogo, oan de Amoerspoarline boud. It regear fan it Russyske Keizerryk woe it gebiet yn de Amoerdelling befolkje. Om it stasjon hinne ûntstie yn 1928 de arbeidersdelsetting Tichonkaja-Stansija.
Birobidzjan waard yn 1931 ûntwurpen troch de Switserske arsjitekt Hannes Meyer. De stêd waard boud op it plak fan de arbeidersdelsetting en waard it haadplak fan de Joadske Autonome Oblast, doe't dy yn 1934 offisjeel foarme waard. Yn 1937 krige it plak stedsrjochten.
Yn de Sovjet-Uny ûntstie yn de 1920-er jierren it idee om in gebiet ornearre foar Joaden te stiftsjen. Yn de 1930-er jierren ferfearen der Joaden nei Birobizjan út Oekraïne, Wyt-Ruslân, Poalen en ek Roemeenje wei. In soad ferlieten it gebiet lykwols wer rillegau omreden de rûge waarsomstannicheden en it rûge gea. Justjes foar de Twadde Wrâldkriich wennen der krapoan 20.000 Joaden. De Sovjet-oerheid besocht lykwols Joaden oan te setten harren nei wenjen te setten yn de JAO. Pamfletten waarden rûnstruid. It Jiddysk waard de offisjele taal yn de JAO. Ek in krante, de Birobidzjaner Sjtern waard útjûn en strjitten yn Birobidzjan waarden nei promininte Jiddyske skriuwers neamd.
Nei it oprjochtsje fan de steat Israel yn 1948 ferfearen in soad Joaden dêrhinne. Ek Stalin hold der antysemityske ideeën op nei. Reden genôch foar harren it gebiet te ferlitten. Hjoed-de-dei bestiet likernôch 1% fan de totale befolking út Joaden. Jiddysk wurdt lykwols noch hieltyd op skoallen ûnderrjochte. Ek de Birobidzjaner Sjtern, dêr't 3-5 siden yn it Jiddysk ferskine, ferskynt noch hieltyd. Dochs bestiet de befolking foar goed 90% út Russen.
Klimaat
Birobidzjan hat in fochtich lânklimaat, Dwb neffens de Klimaatklassifikaasje fan Köppen. It hat waarme oant hjitte en gauris fochtige simmers. Winters kinne kâld en drûch wêze.
Ekonomy
Tekstylyndustry is de wichtichste yndustry yn de stêd. Fierder is er in reauwe-ûnderhâldsfabryk, in kalkferwurkingsfabryk, en ferskate itensferwurkingsfabriken. Birobidzjan leit oan de Transsibearyske Spoarline, dy't it mei stêden lykas Moskou, Novosibirsk, Chabarovsk en Wladiwostok ferbynt. It tichtstby wêzende fleanfjild is dy fan Chabarovsk, 198 km fan Birobidzjan ôf.
Baai fan San Francisco
De Baai fan San Francisco (Ingelsk: San Francisco Bay), is in grutte ûndjippe baai en tijmûning oan 'e kust fan 'e Amerikaanske steat Kalifornje. Dit wetter leit yn Noard-Kalifornje en heart hydrologysk sjoen ta de Stille Oseaan. De hiele Sintrale Delling fan Kalifornje wetteret ôf fia de Baai fan San Francisco. Yn it noarden stiet de baai yn ferbining mei de Baai fan San Pablo en de Suisunbaai, dy't soms as ûnderdiel fan 'e Baai fan San Francisco beskôge wurde, mar soms ek net. Yn it noardwesten foarmet de Golden Gate in nauwe see-ingte dy't tagong jout ta de see. It gebiet om 'e Baai fan San Francisco hinne stiet bekend as de Baaikrite (Bay Area); dat is tichtbefolke, mei as grutste stêden San Francisco, San Jose en Oakland. Yn 'e baai lizze inkele eilantsjes, wêrûnder it eardere finzeniseilân Alcatraz. De baai wurdt trochkrúst troch ferskate grutte brêgen, wêrfan't de Golden Gatebrêge de bekendste is.
Beskriuwing
De Baai fan San Francisco leit oan 'e westkust fan Noard-Amearika yn Noardlik Kalifornje en foarmet alsa in diel fan 'e Stille Oseaan. It is eins mear in grutte tijmûning as in echte baai, en bestiet út trije parten. Yn it foarste plak is der de eigentlike Baai fan San Francisco, dy't opmakke is út in rûchwei rûn diel efter de Golden Gate, de nauwe see-ingte dy't tagong ta de oseaan jout, mei in taps tarinnende langwerpich diel dat útstiket nei it suden ta en sa it Skiereilân fan San Francisco skiedt fan it fêstelân fan Kalifornje. Oard is der de Baai fan San Pablo, dy't yn it noarden op 'e eigentlike Baai fan San Francisco oanslút mar fierder yn it lân op snijt. En trêd is der de Suisunbaai, dy't fierder eastlik it lân yn leit en mei de Baai fan San Pablo ferbûn wurdt troch de Strjitte fan Carquinez.
Ofhinklik fan hokker wetters krekt ta de Baai fan San Francisco rekkene wurde, beslacht de baai in oerflak fan 1.000 oant 4.100 km². Op it langste punt mjit de baai 97 km en op it smelste punt 19 km. De Baai fan San Francisco is oer it algemien net folle djipper as in swimbad: likernôch 4 oant 5 m. Fan Hayward en San Mateo oant San Jose is de djipte mar 30 oant 90 sm. It djipste part fan 'e baai wurdt foarme troch de Golden Gate, dêr't it 113 m is oant de boaiem. Grutte skippen moatte har dêrom strikt oan djippe farslinken hâlde dy't ûnderholden wurde moatte troch geregeldwei útbaggere te wurden.
De Baai fan San Francisco fertsjintwurdiget de iennichste trochgong yn 'e berchtmen dy't by de kust fan Kalifornje lâns lizze. Sadwaande wetterje de hiele Sintrale Delling, yn it binnenlân fan Kalifornje, en teffens de Sierra Nevada, op 'e grins fan Kalifornje mei Nevada, ôf fia de baai. Dat komt del op 40% fan it oerflak fan Kalifornje. De ôfwettering giet fia de rivieren de Sacramento, de San Joaquin en de Napa.
Baaikrite
It gebiet om 'e Baai fan San Francisco hinne, de saneamde Baaikrite (Bay Area) is ien fan 'e tichtstbefolke en ekonomysk wichtichste dielen fan Kalifornje, en dêrmei fan 'e Feriene Steaten. Der wenje sa'n 7 miljoen minsken. De grutste stêd dêrsanne is San Jose, dat oan 'e súdein fan 'e baai leit en mear as in miljoen ynwenners hat. San Francisco, op 'e útein fan it Skiereilân fan San Francisco oan 'e westein fan 'e baai, is bekender mar lytser, mei sa'n 850.000 ynwenners. In trêde grutte stêd yn it gebiet is Oakland, oan 'e eastkant fan 'e baai, mei in befolking fan 400.000 minsken. By San Jose leit Silicon Valley, wrâldferneamd fanwegen bedriuwen út 'e I.T.-sektor, lykas Hewlett-Packard en Google.
Om 'e stêden mei-inoar te ferbinen, binne ferskate grutte brêgen boud. De reade Golden Gatebrêge oer de Golden Gate is de bekendste. De oaren binne de Baybrêge tusken San Francisco en Oakland, de San Mateo-Haywardbrêge en de Dumbartonbrêge oer it súdlike diel fan 'e baaie, de Richmond-San Rafaelbrêge oer de skieding tusken de eigentlike Baai fan San Francisco en de Baai fan San Pablo yn it noarden, de Carquinezbrêge en de Benicia-Martinezbrêge oer de Carquinezstrjitte en de Antiochbrêge oer it eastlike part fan 'e Suisunbaai.
Eilannen
Der lizze fiif gruttere eilannen yn 'e Baai fan San Francisco. It grutste, Alameda, ûntstie doe't der yn 1901 in kanaal groeven waard nei de haven fan Oakland. No is it eilân in foarstêd fan Oakland. Angel stie foarhinne bekend as "Ellis Island-West", om't it tsjinne as tagongspunt ta de Feriene Steaten foar ymmigranten út East-Aazje (krekt sa't Ellis Island by New York dat wie foar ymmigranten út Jeropa). No is it in steatspark. It bercheftige Yerba Buena wurdt no trochboarre troch in tunnel dy't de eastlike en westlik parten fan 'e Baybrêge mei-inoar ferbynt. Oan 'e noardkant sit dêr it keunstmjittige en flakke Skateilân (Treasure Island) oan fêst, dat makke waard foar de Ynternasjonale Tentoanstelling fan de Golden Gate út 1939. Fan 'e Twadde Wrâldoarloch oant de 1990-er jierren wiene sawol Yerba Buena as Skateilân militêre bases. Isolearre yn 'e midden fan 'e baai leit it bekendste eilân, Alcatraz, dêr't fan 1934 oant 1963 in beruchte finzenis fêstige wie.
Unstean
Geologen binne fan tinken dat de Baai fan San Francisco in delbûgen fan 'e ierdkoarste tusken de San Andreasbrekline en de Haywardbrekkline fertsjintwurdiget, dy't 560.000 jier lyn ûntstien wêze soe. It hoe en wat wurdt dêroer noch bestudearre. Oant de lêste iistiid wie wat no de Baai fan San Francisco is in grutte drûge delling. Doe't de grutte iiskapen begûnen te ranen, kaam it seenivo omtrint 11.000 jier lyn sa heech te stean, dat de Stille Oseaan fia de Golden Gate stadichoan it gebiet ynkrong oant úteinlik de hiele delling derûnder strûpte.
Tiidrek fan ûntdekkingsreizen
Doe't de earste Jeropeeske ûntdekkingsreizgers de Baaikrite berikten, waard it gebiet bewenne troch it Yndiaanske folk fan 'e Ohlone. De earste Jeropeaan dy't de Baai fan San Francisco seach, wie nei gedachten N. de Morena dy't yn 1579 troch de Ingelske seefarder sir Francis Drake efterlitten waard te Nij-Albion oan Drakesbaai yn wat no Marin County is, en dêrwei by de kust lâns nei Nij-Spanje rûn, it tsjintwurdige Meksiko.
De earste dokumintearre ûntdekking fan 'e Baai fan San Francisco foel foar op 4 novimber 1769, doe't de Spaanske ûntdekkingsreizger Gaspar de Portolà it Sweeneyberchtme beklom en dêrwei oer de baai útseach. Hy ferkearde lykwols yn 'e misse oertsjûging dat er in sydearm fan 'e Drakesbaai fûn hie. Doedestiden waard de Drakesbaai troch de Spanjerts Bahia de San Francisco neamd en sadwaande kamen doe beide wetters sa te hjitten. Letter soe it folle gruttere en wichtigere wetter dy namme foar himsels ta-eigenje.
De earste Jeropeaan dy't fan see ôf de Baai fan San Francisco oandie, wie nei alle gedachten de Spaanske ûntdekkingsreizger Juan de Ayala, dy't op 5 augustus 1775 mei syn skip de San Carlos troch de Golden Gate fear en foar anker gie by it eilantsje Angel, yn in baaike dat no Ayala Cove hjit. Dêrwei ferkende er de hiele baai en syn kartograaf José de Cañizares makke de earste kaart fan 'e Baai fan San Francisco.
Underdiel fan Meksiko
Yn 1821 wûn Meksiko syn ûnôfhinklikheid fan Spanje en kaam Kalifornje ta dat nije lân te hearren. Opperkalifornje, sa't it gebiet doe hiet, lei lykwols fier fuort oan 'e râne fan 'e beskaving, en inkeld yn it suden, yn 'e krite dêr't no San Diego en Los Angeles lizze, wie sprake fan in beskate kolonisaasje. It gebiet om 'e Baai fan San Francisco hinne waard pas kolonisearre doe't der har geandewei de earste helte fan 'e njoggentjinde iuw wat kolonisten fêstigen dy't ôfkomstich wiene út 'e Feriene Steaten. Yn 'e Meksikaansk-Amerikaanske Oarloch, dy't yn 1846 útbriek, waard Kalifornje ferovere troch de Amerikanen. By it Ferdrach fan Guadalupe Hidalgo wie Meksiko yn 1848 twongen om it gebiet formeel ôf te stean.
Underdiel fan 'e Feriene Steaten
Koart dêrnei waard der goud ûntdutsen yn Kalifornje, wat oanlieding joech ta de Kalifornyske Goudkoarts. Dêrtroch streamden der hûnderttûzenen nije Amerikaanske kolonisten nei it gebiet ta. Yn 1846, foarôfgeande oan 'e goudkoarts, wie San Francisco in plakje mei 500 ynwenners. Yn 1849, doe't de goudkoarts op syn hichtepunt wie, hie San Francisco 25.000 ynwenners en wie it útwoeksen ta de grutste stêd oan 'e westkust fan Noard-Amearika. Tsjin 1870 soe de stêd 150.000 ynwenners hawwe en yn 1890 al 300.000.
Sa ûntjoech de Baaikrite him ta it sintrum fan 'e Amerikaanske kolonisaasje fan it Fiere Westen. Dat waard noch fuortsterke trochdat it Earste Transkontinintale Spoar yn 1869 oan 'e kust fan 'e Baai fan San Francisco útkaam. Ek dominearre it gebiet de Amerikaanske skipfeart oan 'e westkust folslein, oant tsjin 'e ein fan 'e njoggentjinde iuw Seattle yn Washington as havenplak opkaam. Oant fier yn 'e tweintichste iuw wie San Francisco it wichtichste yngongspunt ta de Feriene Steaten foar ymmigranten út East-Aazje.
Foàr 1860 bestie de kustline fan 'e Baai fan San Francisco, útsein op plakken dêr't de igge rotseftich wie, út útstrutsen moerassen, dy't frijwol ûnmerkber oergiene fan swietwettersompen fia brak kustmoeras yn in drekkige tijflakte. Fan 'e 1860-er jierren oant de iere tweintichste iuw smieten goudsikers en mynwurkers suver ûnfoarstelber grutte hoemannichten moude en grint yn 'e bopperinnen fan 'e rivieren de Sacramento en de San Joaquin. Dat wie safolle, dat wol rûsd is dat it om acht kear safolle gie as dat ferset is by de oanlis fan it Panamakanaal. Al dat materiaal waard troch de rivier steamôf fierd, wêrby't it ta hieltyd finer sedimint sliten waard, oant it foar in grut part nei de boaiem sakke yn 'e Baai fan San Francisco.
Tsjin 'e ein fan 'e njoggentjinde iuw wie de baai dêrtroch tige ûndjip wurden, sadat om 1900 hinne úteinset waard mei it útbaggerjen fan farslinken om 'e havens oan 'e baai berikber te hâlden foar de skipfeart. Dy farslinken hat men sûnt oan ien wei troch ûnderhâlde moatten. De ophelle bagger waard brûkt om 'e sompen mei te dimpen, dy't lang as nutteleas en fergrieming fan romte sjoen waarden, en ek om it keunstmjittige Skateilân fan oan te lizzen. Yn 1959 publisearre it United States Army Corps of Engineers, it sjenykorps fan it Amerikaanske Leger, in rapport wêryn't stie dat de Baai fan San Francisco sûnt 1860 al in trêdepart lytser wurden is. As it dimpen mei deselde faasje trochgie, soe der yn 2020 inkeld noch in farslink fan oer wêze.
Dat nijs late yn 1960 ta de oprjochting fan 'e Save the Bay-beweging, dy't him mei súkses oankante tsjin fierdere dimpings. Sûnt de 1990-er jierren is men úteinset mei it werombringen fan 'e earder dimpte kustsompen, dy't it biotoop wiene fan ferskate soarten dy't nearne oar foarkamen, lykas de strânnôtmûs. Yn 2013 krige de Baai fan San Francisco dêrom de status fan "wetland fan ynternasjonaal belang" ûnder de Konvinsje fan Ramsar.
List fan Fryske taalferienings
De list fan taalferienings omklammet ferskate ferienings, ynstituten en stiftings, dy’t de Fryske taal hoedzje en noedzje.
De Dellen
De Dellen is in delsetting en leechlizzend gebiet besuden de Aldwâldmersyl oan it Dokkumer Djip yn de gemeente Noardeast-Fryslân, de himrik fan Aldwâld. De wei dy't hjir rint is de Dellenswei.
Skerpenseel (Fryslân)
Skerpenseel is in doarp tusken Wolvegea en De Kúnder súdwest fan de Rottige Meente yn de gemeente Weststellingwerf. Eastlik yn 'e himrik leit de buorskip Grêft.
Skerpenseel hat  ynwenners.
Skiednis
Al om 1100 hinne wennen minsken yn de krite dy't no de Grutte Feanpolder neamd wurdt, mar pas yn de midsiuwen kaam de bewenning echt op gong. Der ûntstiene delsettings, meastentiids yn tropkes by elkoar. Sa ûntstienen de doarpen yn 'e Grutte Feanpolder: Munnikebuorren, Skerpenseel, Spangea en letter De Langelille en Nijetrine. Tusken dy doarpen wienen ek ferbiningswegen. Dat wiene earst paeden, saneamde Binnenwegen. Doe't it ferlet oan mear en bettere ferfiersmooglikheden groeide, waarden ek 'Bûtenwegen' oanlein. Dy wienen breder en ek geskikt foar weinen mei hynders. Sa ûntstie bygelyks de Grindwei.
Yn de 19e iuw waard der yn 'e krite in soad turf groeven. Op de Eekhoff-kaart fan 1850 is te sjen dat de bebouwing fan it doarp dan yn westlike rjochting nei de Grindwei begjint te ferskowen. It doarp bestiet tsjintwurdich út in oardel kilometer lange lintbebouwing, dy't yn noardlike rjochting minder sletten is.
Skerpenseel is it sintrale doarp fan de Grutte Feanpolder.
Mienskip
thumb|left|175px|Monumint Stuyvesant by Skerpenseel It doarp hat in mienskiplike feriening foar Pleatslik Belang mei oare doarpen yn 'e Grutte Feanpolder. Der is ek in brânwarkazerne yn it doarp dy't de Grutte Feanpolder as wurkgebiet hat en dêrneist geregeld de brânwar fan Wolvegea helpe moat by brannen yn Wolvegea.
Ferienings
De fuotbalklub fan Skerpenseel is de op 29 febrewaris 1932 oprjchte club V.V. De Westhoek. De thúshaven fan De Westhoek is tsjintwurdich it sportkompleks It Scheenefjild en de Skeakel, fêstige yn Munnikebuorren. De akkommodaasje moat dield wurde mei fuotbalclub V.O.G.
Strjitten
De Kragge, De Ribbe, Fuotpaad, Gracht, Grindwei, Nijewei, Seedyk.
Gundiok
Gondiok, ek wol Gundowech, Gunderik of Candiaco († 473) wie kening fan de Boergonden. Under Gondiok, dy't teffens generaal wie yn it Romeinske leger, waard de grûnslach lein foar it Boergondyske Ryk.
Libben
De komôf fan Gondiok is net wis. Neffens de Frankyske biskop Gregorius fan Toers soe er ôfstamje fan de Fisigoatyske kening Atanarik († 381), mar der binne mear redenen om oan te nimmen dat hy in soan of famyljelid fan kening Gundahar wie.
In grut part fan syn libben stie yn it teken fan striid. As koning Gundahar yn 436 sneuvelet en neffens de annalen it folk sawat útrûge waard, komt Gundiok nei foaren as nije oanfierder fan de Boergonden dy't as Romeinsk generaal diverse militêre tsjinsten ferrjochte. Hy stiftet in keninkryk as om 455 hinne it Romeinsk bewâld yn Galje ynstoart, dêr't hy in strikte skieding yn trochfierd tusken de oarspronklike befolking en de eigentlike Boergonden dy't in militêre kaste foarmje.
Gundiok wie troud mei in suster fan Risimer, oerbefelhawwer fan it Romeinske leger yn Itaalje. Hy hie fjouwer soannen, Gundobad, Godigisel, Gilperik II en Gundomar. Doe't nei syn dea yn 473 it keninkryk ûnder syn soannen ferdield waard, bruts der in boargerkriich út.
It ûntstean fan de Boergondyske steat
thumb|right|200px|Utwreiding fan Boergonje 443-473 Under it bewâld fan Gundiok krijt it Boergondyske Ryk stadichoan stalte. It folk - dat nei de ferneatigjende nederlaach by Worms yn 436, dêr't kening Gundohar by sneuvele en syn hiele famylje útrûgje waard - waard op 'e nij ûnderhearrich makke oan de Romeinen. De Romeinske oerbefelhawwer magistier militum Aetius stelt yn 443 Sapaudje (Savoye) ta beskikking oan de Boergonden om te wenjen. Under syn lieding fjochtsje Gundiok en de Boergonden earst noch oan de side fan Romeinen, û.o. yn de Slach op de Katalaunyske fjilden, mar as nei Aetius syn dea de Romeinske macht hurd tebek rint, hâldt Gundiok him hieltyd ûnôfhinkliker.
Gundiok focht as oanfierder fan de Boergondyske foederaty mei yn it Romeinske leger, mar doe nei de dea fan Aetius de Romeinske macht tebek rûn kaam er yn 456 yn opstân. Hy liet him ta kening beneame en besocht syn grûngebiet út te wreidzjen. Under leiding fan de enerzjyke Romeinske keizer Majorianus waard yn 458 de ekspansy fan de Boergonden betwongen en kearden sy werom binnen de earder tawezen grinzen. Mar doe't de keizer ferstoar begûn Gondiok op 'e nij mei syn opmars. Diskear oermastere hy Lyon op de Romeinen en makke it ta haadstêd (461).
Gondiok wie troud mei de suster fan Risimer, de oerbevelhawwer fan it Romeinske leger en nei de fal fan keizer Avitus de machtigste persoan yn it westen. Risimer ûntnaam Aegidius it befelskip oer it Romeinske leger yn Galje en stelde Gondiok dêrfoar yn plak. Aegidius kaam yn opstân mar Gundiok snie him it paad ôf nei Italië.
Under Gondiok fierden de Boergonden oanhâldend kriich, benammen tsjin Franken, Allemannen en mei Aegidius. Hy wreide syn grûngebiet fierder út nei it noarden en noardwesten, oant foarby Langres en de omjouwing fan Solothurn yn 469. Syn âlde soan Gundobad dy't yn it Romeinske leger tsjinne, folge yn 472 Risimer op as oerbefelhawwer fan it Romeinske leger. Doe't Gondiok yn 473 kaam te ferstjerren waard syn keninkryk nei Germaansk gebrûk ferparte ûnder syn trije oare soanen: Godigisel, Gilperik II en Gundomar.
Rubens de Falco
Rubens de Falco da Costa (São Paulo, 19 oktober 1931 - São Paulo, 22 febrewaris 2008) wie in Brazyljaansk akteur.
Mearsleat (Warten)
De Mearsleat is in wetter yn de gemeente Ljouwert. It is ûnderdiel fan it Prinses Margrietkanaal en leit fan Warten oant it Nije Kanaal.
De namme Mearsleat jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Marsleat.
Stasjon Dronryp
Gebou
200px|thumb|left|1e stasjonsgebou stasjon Dronryp yn 1971 200px|thumb|left|loket op stasjon Dronryp yn 1975 It oarspronklike spoarweistasjon fan Dronryp wie in standertstasjon fan de Steatsspoarwegen, in stasjon fan it type SS fiifde Klasse, boud yn de jierren sechtich fan de 19e iuw, en wie ien fan de achtentritich stasjons dy 't ea yn dizze klasse boud wie. It gebou wie ûntwurpen troch de arsjitekt Karel Hendrik van Brederode It stasjon wie sûnt de iepening meardere kearen ferboud. Yn 1868 waard der oan de linkerkant in fleugel oanboud, yn 1899 kaam der oan de rjochterkant in selde fleugel 1915  krige it middenpart der in ferdjipping by.
It stasjonsgebou waard yn 1973 ôfbrútsen, yn 1975 kaam der yn lyts gebouke dat omskreaun wurde kin as in ferlytse ferzje fan Standerttype Velsen-Zeeweg as loket foar treinkaartsjes en fan wêr út de oergong waard betsjinne, dit gebouke waard yn 1995 ôfbrútsen.
Stasjon Frjentsjer
Frjentsjer hie yn it ferline noch in stasjon, Stasjon Frjentsjer Halte, fan de NFLS.
Ferbinings
thumb|left|Stasjon Frjentsjer om 1925 hinne.
Master Lieuwefeart
De Master Lieuwefeart is in feart yn de gemeente Súdwest-Fryslân. De feart rint noardeast fan Warkum en rint yn polder De Befeiliging nei de westliker rinnende Yskebuorrefeart.
De namme Master Lieuwefeart jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Meester Lieuwevaart.
Slikenboarch (plak)
Slikenboarch (Stellingwerfsk: Sliekenborg) is it lytste doarp yn de gemeente Weststellingwerf. It leit yn de súdwestpunt fan de gemeente op it plak dêr't Tsjonger en Linde by elkoar komme. It doarp leit yn de Grutte Feanpolder op de grins fan Oerisel en Fryslân. Ien hûs dat by Slikenboarch liket te hearren, falt ûnder Oerisel en dus De Kúnder.
Slikenboarch hat  ynwenners.
Skiednis
Yn de midsiuwen lei yn 'e himrik fan Spangea al in fear foar minsken dy't nei De Kúnder woenen. De rjochten fan it fear wiene fan it Skoatter konvint. Dêr moat doe in fersterke pleats of boarch mei de namme Slikenboarch stien ha. thumb|left|Kaart mei û.o. de Slikenboargerskâns (rjochts yn it midden)
Maria Francesca Rossetti
Maria Francesca Rossetti (Londen, 17 febrewaris 1827 - dêre, 24 novimber 1876) wie in Ingelsk skriuwster en literatuerkritika.
Maria Rossetti wie in dochter fan de dichter Gabriele Rossetti, oarspronklik fan Itaalje, en de âldste suster fan de skriuwers William Michael Rossetti en Christina Georgina Rossetti en fan dichter en keunstskilder Dante Gabriel Rossetti. Christina droech har gedicht Goblin Market op oan har suster.
Slikenboarch (plak)
Skiednis
Yn de Tachtichjierrige Kriich lei der in fersterking op it plak dêr't de Linde en de Tsjonger gearrinne. Yn it rampjier 1672 moast de skâns, dy't it hiele lettere doarpke omfieme en de súdwestlike oanfierrûte fan Fryslân rjochting Ljouwert foarme, de optsjenjende troepen fan de biskop fan Munster keare. De skâns waard yn 1702 sljochte om de grûn te brûken foar de oanlis fan de nije Steatendyk tusken Skoattersyl en Slikenboarch om dy hoeke better te beskermjen tsjin it wetter. De skâns waard yn de Schotanusatlas út 1716 al net mear oanjûn.
Nei de reformaasje bleau in relatyf grut part fan 'e lokale befolking fan 'e Westhoeke katolyk. Yn 'e 18e iuw gyngen ûnder druk in tal katoliken oer op it protestantisme, mar der bleau oant yn 'e 20e iuw in grutte katolike minderheid bestean.
Maria Francesca Rossetti
Rosetti har boek The Shadow of Dante: Being an Essay Towards Studying Himself, His World, and His Pilgrimage ferskynde yn 1871. Letter yn har libben waard Maria Anglikaanse non. Sy kaam te hôf op Brompton Cemetery yn it westen fan Londen.
Slikenboarch (plak)
Skiednis
Earder wie der in by it doarp, mar yn 'e himrik fan De Kúnder, ek in flapfrêge, dêr't tol betelle wurde moast. Yn 'e rin fan 'e 20e iuw waard dy brêge ferfongen troch in fêste brêge.
Mienskip
It doarp hat mei oare doarpen yn 'e Grutte Feanpolder in mienskiplike feriening foar Pleatslik Belang.
Skoalle
Yn Slikenboarch stie oant 1934 de skoalle fan Spangea. Nei't dy sletten waard fanwegen te min bern geane de bern fan it doarp nei de skoalle yn De Kúnder.
Befolkingsferrin
'' Boarnen: 1840: Plaatsengids; 2015 en 2020: Alle Cijfers.
Strjitten
Lindedyk, Slikenboarch.
Goffereftigen
De goffereftigen (wittenskiplike namme: Geomorpha) foarmje in tuskenskift fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (Mammalia), it skift fan 'e kjifdieren (Rodentia) en it ûnderskift fan 'e bevers en goffers (Castorimorpha). Ta dizze taksonomyske groep hearre de goffers en mûsgoffers en harren fossile sibben, mei yn totaal sa'n 100 libbene soarten.
Europeeske kampioenskippen reedriden ôfstannen manlju
De Europeeske Kampioenskippen reedriden ôfstannen manlju wurde sûnt 2018 hâlden. Dêrby wurdt ien kear yn de twa jier om de Europeeske titels op de 500 m., 1000 m., 1500m., 5 km, massastart, ploege-efterfolging en teamsprint striden.
Konsily
In konsily op provinsjaal nivo wurdt ek wol synoade neamd.
Wilkie Collins
thumb|200px|Wilkie Collins, foto [[Napoleon Sarony]] Wilkie Collins (Londen, 8 jannewaris 1824 – dêre, 23 septimber 1889) wie in Britsk skriuwer (fan romans en koarte ferhalen), toanielskriuwer en essayist. Hy wie tige populêr yn de Fiktoriaanske tiid. Hy skreau 30 romans, mear as 60 koarte ferhalen, 14 toanielstikken en goed 100 essays.
Collins wie in tiidgenoat en freon fan Charles Dickens. In tal fan syn wurken waarden ek foar it earst yn Dickens syn tydskriften Household Words en All the Year Round publisearre. Collins is it meast ferneamd fan de romans The Woman in White (1860) en The Moonstone (1868), beide foarrinners fan de detectiveroman mei noch skaaimerken fan de Goatyske roman, Armadale en No Name.
De publikaasje fan The Moonstone soarge foar sensaasje om reden fan de beskriuwings fan opiumferslaving dy't de roman joech. Wilkie Collins basearre dy foar in part op syn eigen ûnderfinings mei opium. Troch dy ferslaving hie Collins op letter jierren hieltiid mear te lijen fan waanfoarstellings. De meast wûnderlike dêrfan wie syn oertsjûging dat er konstant beselskippe waard fan in dûbelgonger, dy't er "Ghost Wilkie" neamde.
Wilkie Collins wie de âldste soan fan keunstskilder William Collins en in broer fan Charles Allston Collins, dy't ek skildere. Yn 1848 publisearre er in biografy fan syn heit mei de titel Memoirs of the Life of William Collins, Esq., R.A.
Wuk
thumb|Wilkie Collins, 1850
Skermjen op de Olympyske Simmerspullen 1960
200px|thumb|right|It Olympysk Skerm Stadion fan Rome 1960
Eastfryslân
Eastfryslân is in regio yn de Dútske dielsteat Nedersaksen en is in ûnderdiel fan de kulturele regio East-Fryslân.
Skermjen op de Olympyske Simmerspullen 1960
De Olympyske Simmerspullen 1960, ek wol de XVIIe Olympiade neamd waarden yn 1960 hâlden yn Rome, de haadstêd fan Itaalje. It skermjen waard hâlden yn de Palazzo dei Congressi. It wie de earste kear dat it Floret Lannen op it programma stie foar de froulju.
Palazzo dei Congressi
mei de bou waard al foar de Twadde Wrâldkriich begûn.It Palazzo dei Congressi waard ôfboud yn 1953. En is foaral bedoeld foar congressen en vergaderingen. Fanwêge de grutte sealen wie it in prachtplak om it Olympyske Skerm toernoai te hâlden.
Spionaazjefiksje
Spionaazjefiksje is in sjenre fan fiksje dat it ferskynsel spionaazje as eftergrûn of wichtich plotpunt hat. It sjenre is nau besibbe oan skrillerfiksje en omfiemet ornaris ek eleminten fan aventoerefiksje. Spionaazjefiksje ûntstie om 'e ein fan 'e njoggentjinde en it begjin fan 'e tweintichste iuw hinne. Spionaazjefiksje omfiemet sawol spionaazjeliteratuer (lykas de spionaazjeroman en it spionaazjeferhaal) as de spionaazjefilm en ekwifalinten yn oarsoartige media, lykas harkspullen en fideospultsjes. In subsjenre dat it spionaazje-elemint fermingt mei science fiction hjit spy-fi.
Untstean
Yn syn wurk The Bible as Literature skreau bibelûndersiker William C. Bendler dat haadstik 2 fan it bibelboek Jozua wol beskôge wurde kin as it earste spionaazjeferhaal út 'e wrâldliteratuer. Yn dy bibelpassaazje stjoer Jozua, de lieder fan 'e al fjirtich jier lang yn 'e Sinaïwoastyn omdoarmjende Israeliten, in pear spionnen út om, foarôfgeande oan 'e ferovering fan it lân Kanaän, ynljochtings te sammeljen oer de ferdigening fan 'e stêdsteat Jericho. De mannen krije op harren misje help fan in pleatslike prostituee, Rachab. Sy en har famylje wurde neitiid, by de Israelityske ynname fan Jericho, as iennichsten troch de ynfallers sparre.
Iere foarrinners fan spionaazjefiksje wiene romans as The Spy (1821) en The Bravo (1831) fan 'e Amerikaanske skriuwer James Fenimore Cooper. As in literêr sjenre ûntstie spionaazjefiksje tsjin 'e ein fan 'e njoggentjinde en it begjin fan 'e tweintichste iuw, doe't it ynspirearre waard troch de rivaliteiten fan 'e Jeropeeske grutmachten en de oprjochting fan 'e earste moderne ynljochtingetsjinsten.
Foarbylden út dy tiid binne romans as Kim (1901) fan Rudyard Kipling, oer de rivaliteit tusken it Feriene Keninkryk en it Keizerryk Ruslân om 'e hearskippij oer Sintraal-Aazje, The Riddle of the Sands (1903) fan Erskine Childers, oer in pear Britske silers dy't har ta amateurspionnen ûntjouwe as se by in tocht oer de Noardsee ûntdekke dat it Keizerryk Dútslân plannen hat om it Feriene Keninkryk binnen te fallen, en The Secret Agent (1907) fan Joseph Conrad, oer in Britske revolúsjonêre sel besteande út maatskiplik marginalisearre manlju en froulju en in Russysk komplot foar in bomoanslach op 'e Stjerrewacht fan Greenwich. In folgjend boek fan Conrad, Under Western Eyes (1911), folget in tsjinnige spion dy't troch Ruslân útstjoerd wurdt om in sel fan revolúsjonêre ballingen yn Sjenêve te ynfiltrearjen.
Om dyselde tiid hinne ferskynde ek The Scarlet Pimpernel (1905) fan Emma baronesse Orczy, in histoaryske spionaazje-eftige roman oer de aventoeren fan in Ingelske aristokraat dy't yn Frankryk ûnder it Skrikbewâld fan fuort nei de Frânske Revolúsje Frânske eallju fan 'e guillotine rêdt troch harren it lân út te smokkeljen. Teminsten twa Sherlock Holmes-ferhalen fan sir Arthur Conan Doyle kinne ek oanmurken wurde foar spionaazjeferhalen. Yn The Adventure of the Naval Treaty (1893) wit Holmes de tekst fan in marineferdrach tusken it Feriene Keninkryk en Itaalje werom te finen, dy't stellen is troch in spion foar in trêde lân. Yn His Last Bow (1917) fungearret Holmes sels as dûbelagint en spilet er oan 'e foarjûn fan 'e Earste Wrâldoarloch falske ynformaasje troch oan Dútslân.