cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Befrijingsdei
Nasjonale feestdei
Nei de befrijing yn 1945 waard besletten dat Befrijingsdei om de fiif jierren fierd wurde soe. Earst yn 1990 waard de datum fan 5 maaie útroppen ta in nasjonale feestdei, wêrop't elts jier de befrijing fan it Nederlânske keninkryk yn 1945 fan 'e Dútske en Japanske besetting betocht en fierd wurdt. Yn 1999 waard 15 augustus, de dei fan 'e Japanske kapitulaasje yn 1945 ek in dei wêrop't 'e flagge úthongen wurde mei. De datum fan 5 maaie as nasjonale feestdei is ek fêstlein yn 'e Algemiene Terminenwet.
Dit alles betsjut lykwols net dat 5 maaie automatysk in frije dei is. It Nederlânske regear hat besletten dat wurknimmers en wurkjouwers sels eat regelje moatte.
Wurknimmers yn it bedriuwslibben hawwe op 5 maaie in frije dei wannear't dit yn 'e cao ôfsprutsen is. As dit net ôfsprutsen is of as de bedriuwstak gjin cao hat, beslút de wurkjouwer oer wol of gjin betelle frij. Personiel yn (ryks)oerheidstsjinst hat foar safier dit yn 'e cao opnommen is en de tsjinst it talit op 5 maaie in frije dei. Semy-oerheden folgje dit foarbyld safolle moolk. De kantoaren fan De Nederlânske Bank binne sletten. Dit betsjut dat der gjin bankbiljetten ynwiksele wurde kinne.
Fiering
Troch it hiele lân wurde gewoanlik aktiviteiten organisearre. De Nasjonale Fiering fan 'e Befrijing op 5 maaie fynt plak yn Amsterdam en de tolve provinsjehaadstêden. Op oare plakken yn it lân binne der ferskate befrijingsfestivals, lykas it Gelderske Befrijingsfestival yn Wageningen en sûnt 1980 it grutste befrijingsfestival "Bevrijdingspop" yn 'e Haarlemmerhout yn Haarlem. Hjoed-de-dei is it grutste befrijingsfestival it "Bevrijdingsfestival Overijssel" yn Swolle.
Tsjintwurdich wurdt der yn eltse provinsje en yn 'e haadstêd in befrijingsfestival organisearre yn gearwurking mei it Nasjonaal Komitee 4 en 5 maaie. Dit komitee stelt elts jier sûnt 1991 Nederlânske artysten oan ta "Ambassadeurs fan 'e Frijheid". De artysten treden op yn ferskate stêden op ferskate festivals en wurde per helikopter fan festival nei festival ferfierd.
Nasjonale Deadebetinking
thumb|right|260px|Betinking op de Waalskdoarperflakte (2009) Yn Nederlân fynt alle jierren op 4 maaie de Nasjonale Deadebetinking plak. Eltsenien betinkt by de Nasjonale betinking de minsken -boargers en militêren- dy't yn it Keninkryk fan 'e Nederlannen en op oare plakken op 'e wrâld weirekke binne sûnt it begjin fan 'e Twadde Wrâldkriich (10 maaie 1940), yn kriichssitewaasjes en fredesoperaasjes. De betinking is û.o. ornearre om it oantinken fan de ôfgryslike tiid fan de besetting troch de nazy-Poepen libbende te hâlden.
Ien dei dêrnei, op 5 maaie wurdt de befrijing fan 'e Dútske besetting (1940-1945) fierd.
Oant 1961 waarden allinnich de Nederlânske slachtoffers fan 'e Twadde Wrâldkriich betocht. Fan 1961 ôf wurde op 4 maaie ek de deaden fan oare militêre konflikten betocht (bygelyks de Polisjonele aksjes.)
Betinking op 'e Dam yn Amsterdam
thumb|right|260px|Nasjonaal Monumint op de [[Daam (Amsterdam)|Daam yn Amsterdam.]] De earste deadebetinking waard holden op 9 maaie 1945 op 'e Daam yn Amsterdam. It gemeentebestjoer hie dêr ien dei dêrfoar ta besletten. Der waard ien minút stilte holden om de deaden te betinken.
Taspraak
In lid fan it Nasjonaal Komitee 4 en 5 maaie sprekt de folgjende tekst út: "Tijdens de Nationale Herdenking herdenken wij allen - burgers en militairen - die in het Koninkrijk der Nederlanden of waar ook ter wereld zijn omgekomen sinds het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog, in oorlogssituaties en bij vredesoperaties. Alle herinneringen daaraan komen samen tijdens de Nationale Herdenking. Om acht uur is het overal in Nederland twee minuten stil. Twee minuten, waarin we ons realiseren dat we hier in vrijheid twee minuten stil kunnen en mogen zijn. Ter nagedachtenis aan allen die zijn omgekomen, leggen Hare Majesteit de Koningin en Zijne Koninklijke Hoogheid de Prins van Oranje de eerste krans bij het Nationaal Monument."
Stilte & krânslizzing
thumb|left|Nederlânske flagge healstôk Dêrnei lizze de Kening en de Keninginne in krâns by it monumint út namme fan alle boargers fan Nederlân. Dêrnei wurdt it sinjaal "Taptoe" spile, dat om acht oere einiget; de klok fan 'e Nije Tsjerke slacht en der wurde twa minuten stilte holden ta de neitins fan harren dy't yn en troch in oarloch ferstoarn binne. Nei de twa minuten stilte wurdt in kûplet fan it Wilhelmus spile, wêrby't eltsenien meisjonge kin. Dan wurdt der in koarte taspraak holden oer 'e betsjutting fan 4 maaie. Dêrnei wurde krânzen lein troch fertsjintwurdigers fan it Nederlânske regear, wêrûnder de minister-presidint, it parlemint, de Nederlânske kriichsmacht, fersetsbeweging en in protte organisaasjes; ek wurdt der in selsskreaun gedicht útsprutsen troch in skoalbern. Dêrnei wurde der blommen dellein by it monumint troch skoalbern út 'e omkriten. Op it lêst begjint it defilee, wêrby't eltsenien by it monumint lâns rinne kin en blommen dellizze kin.
Tillefyzje
Alles wurdt útstjoerd troch de publike stjoerders en SBS. Op RTL wurde noch oare betinkings útstjoerd (Waalsdorperflakte).
Frits Booy
Frederik Jacobus Booy, koartwei Frits Booy, (Alfen oan de Ryn, 17 desimber 1942) is in skriuwer, learaar, histoarikus en Sinterklaaskenner.
Libben en wurk
Booy groeide op yn Boskoop en folge in mo-b-learare-oplieding yn Den Haag. Hy wie 35 jier learaar Nederlânsk, Het Baarnsch Lyceum yn Baarn. Nei syn earder pensjoen bleau er as argivaris oan it Lyseum ferbûn.
Hy wie 35 jier learaar Nederlânsk', wêrfan goed tritich jier (1970-2001) oan it Baarnsk Lyseum yn Baarn. Bestjoerslid fan de Historische Kring Baerne. Wie in skoft bestjoersfoarsitter fan de Stichting Geschiedenis Kinder- en Jeugdliteratuur en bestjoerslid fan de Stifting Nasjonaal Sint Nikolaas Komitee. Belutsen by organisaasjes as it Genootschap Bibliofielen en de Boekhistorische Vereniging. Ek ferskynden artikels fan syn hân yn ferskate tydskriften. Krige yn 2010 de Hieronymus van Alphenpriis út hannen fan Jant van der Weg. De priis wurdt takend oan ien dy't him ynset foar befoardering en ferbreding fan de kennis oer berne- en jeugdliteratuer. Booy skreau meardere artikels oer âlde berneboeken, wêrûnder Waardering en gebruik van negentiende-eeuwse kinderboeken (online op de DBNL).
Regionale skiednis
Booy is belutsen by de stichting foar regionale skiednis "Tussen Vecht en Eem". Fan it tydskrift "Tussen Vecht en Eem" hie Booy de einredaksje. Foar dy histoaryske ferienings skreau er oer de sân Sint-Nikolaastsjerken yn fjouwer plakken yn dy kontreien, sawol de midsiuwske as dy fan lettere tiid. Yn it Lieu de memoire toant er oan, dat de biskop yn it wapen fan Baarn Sint Nikolaas is. Ek toande er oan dat Napoleon Bonaparte nea yn Baarn west hawwe kin. Yn 2014 wie Booy mei-auteur en mei-einredakteur fan Duizend jaar Baarn: geschiedenis van een Eemlands dorp, dat ferskynde by gelegenheid fan it robinen jubileum fan de Historische Kring Baerne.
Konstantyn III fan Brittanje
Konstantyn III wie yn 'e 6e iuw in kening fan Dumnonia. Letter bleau syn oantins yn leginden libbe as in iere kening fan hiel Brittanje.
Gildas neamt him kening fan Damnonia (faaks is dat Dumnonia) en hikkelet him foar sûnden, sa as de moard op twa "royal youths" yn in tsjerke. Geoffrey fan Monmouth skriuwt folle letter oer him yn syn pseudo-histoaryke kronyk Historia Regum Britanniae, heakket optochte details oan Gildas' ferslach ta. Hy soe in neef fan Kening Arthur west hawwe en wie ien fan mar in stikmannich dy't de Slach by Camlann oerlibben. Hy kaam op de troan neidat Arthur nei Avalon brocht wie. Under ynfloed fan Geoffrey, ferskine fan Konstantyn ôflate figueren yn in tal lettere wurken.
Ferskate tsjerken en kapellen yn Súdwest-Brittanje en ek op oare plakken waarden wijd oan in "Sint Konstantyn", dêr't yn it generaal fan toch wurdt dat er kening west hat. Dy Konstantinen hoege lykwols net ien en deselde persoan te wêzen; it liket dêrop dat guonts werom gean op Gildas syn Konstantyn.
Helga Deen
thumb|right|300px| Helga Deen Helga Deen (Stettin (Dútslân), 6 april 1925 – Sobibór (Poalen), 16 july 1943) wie in Dútsk-Nederlânske famke fan Joadsk komôf dy't yn har finzenskip yn Kamp Vught yn 1943 in moanneskoft in deiboek byhâlde foar har feint Kees van den Berg.
Libben
Nei't de famylje Deen yn febrewaris 1943 út harren hûs set wie, omdat it tawiisd waard oan in ynspekteur fan plysje, waarden hja op 1 april ynternearre yn Kamp Vught. Helga har mem hat dêr in skoft dokter west en wie frijsteld fan transport, mar woe perfoast mei yn july doe't de oaren oerbrocht waarden, fia Kamp Westerbork, nei it ferneatigingskamp yn Sobibór, dêr't se op 16 july fermoarde waarden: Helga, har âlden Willy Deen en Käthe Deen-Wolff, en har broer Klaus Gottfried A. Deen.
It deiboek, yn in skoalskrift, wie rjochte oan Kees van den Berg en waard nei har deportaasje it kamp útsmokkele. Kees hold it syn libben lang geheim. Sels stjoerde er oant nei de oarloch brieven oan Helga, mar dy waarden hieltyd weromstjoerd. Helga's deiboek waard earst op 19 oktober 2004 troch Kees van den Berg syn soan Conrad oanbean oan it Regionaal Argyf yn Tilburg.
Op 12 maart 2007 is it deiboek printe en útbrocht (útjouwerij Balans).
Jant van der Weg
Jant van der Weg-Laverman (Ljouwert, 10 desimber 1939) is in skriuwster fan Fryske berne- en jeugdliteratuer. Skriuwt sûnt 1985 alle wiken dêroer yn it Friesch Dagblad en publisearret artikels op dit mêd yn tydskriften as Literatuur zonder leeftijd en Boekenpost en yn bûtenlânske periodiken en bondels. Skriuwt yn de Fryske tydskriften Trotwaer, Hjir en De Pompeblêden.
Helga Deen
Neitins
Der is in betinkingsstien foar de famylje Deen set oan de wei nei de gaskeamers (Himelstrasse) yn Sobibór yn april 2007. It terrein yn Tilburch dêr't ea it postkantoar stie, njonken de synagoge, is troch de gemeente fannijs ferneamd ta Helga Deen-tún.
Jant van der Weg
Libben
Studearre Frysk taal- en letteren promovearre yn 2000 op in ûndersyk nei Fryske bernepoëzij Feroaring yn byld en bân en dêrby in bondel Fryske bakerrymkes. Wurke by de Fryske Akademy.Se wie twa semesters lang dosint Frysk oan de Frije Universiteiten promotor fan de Fryske (berne)literatuer. Siet yn in soad bestjoeren en organisaasjes. Sa wie se jierrenlang sekretaris fan it deistich bestjoer fan it Frysk Letterkundich Museum en Dokumintaasjesintrum yn Ljouwert, bestjoerslid fan it lanlik Platform Kinder- en Jeugdliteratuur, dêr't de Stichting Geschiedenis Kinder- en Jeugdliteratuur út ûntstien is, wie mei-oprjochter en foarsitter fan de Stichting It Fryske Berneboek, lid fan de Advyskommisje foar Fryske Literatuer fan de provinsje Fryslân en fan de Advyskommisje foar Kultuer fan Ljouwert. Ynternasjonaal wie hja foarsitter fan de International Board on Books for Young People ofwol IBBY, ôfdieling Nederlân, en bestjoerslid fan IBBY sels, se organisearre yn dy funksje in soad kongressen, wêrûnder yn 1996 it IBBY-wrâldkongres yn Grins en yn 2003 it IBBY-trijelannenkongres yn Ljouwert.
Se die in soad redaksjewurk, wie gastredakteur fan in nûmer oer jeugdliteratuur fan it letterkundich tydskrift Trotwaer en advisearret útjouwers oer manuskripten.
Sette wurk oer fan ûnder oare Astrid Lindgren, Nynke van Hichtum, oer wa't se yn de mande mei har man Sikke Laverman in bibliografy makke, en Karel Eykman yn it Frysk en levere ferskate oersettings fanút it Ingelsk en it Dútsk yn it Nederlânsk. Dêrneist jout se lêzingen oer aspekten fan de Fryske berne- en jeugdliteratuer.
Se krige yn 2007 de Hieronymus van Alphen Priis útrikt troch Frits Booy en yn 2019 waard har de Fryske Anjer útrikt troch Kommissaris fan de Kening Arno Brok.
Modelleburo
In modelleburo is in bedriuw dat modellen fertsjintwurdiget. It is in soarte fan ympressariaat, dat fral yn 'e moadesektor in protte foarkomt, en benammen wurket foar fotomodellen, mannekêns, glamourmodellen en figuranten. Modelleburo's besteane fan 'e kosten dy't se oan 'e modellen yn rekken bringe dy't by harren ynskreaun steane. Yn ruil dêrfoar ûnderhâlde se kontakten mei reklameburo's en moade-ûntwerpers, dy't se brûke om 'e ynskreaune modellen oan wurk (of alteast audysjes) te helpen. De winst dy't se meitsje, ynvestearje se wer yn it aktyf ûntdekken en ûntwikkeljen fan nij talint, sadat se har eigen status yn harren sektor fergrutsje kinne.
Giftige Simmer
Giftige Simmer (oktober 2009) is in boek dêr't 49 Fryske skriuwers, keunstners, wittenskippers en fotografen yn harren soarch útsprekke oer it Fryske lânskip.
Modelleburo
De ynskreaune modellen wurde sadwaande net inkeld oan wurk holpen, mar ek oplaat, nei test-fotoshoots stjoerd en fan portfolio's foarsjoen, dy't besteane út in wiidweidige kolleksje foto's dêr't pontinsjele nije wurkjouwers mei oer de streek lutsen wurde moatte om 'e modellen oan te nimmen. De betelling fan 'e modellen ferrint ornaris fia it modelleburo: dus de wurkjouwer betellet it modelleburo foar it wurk fan it dêrby ynskreaune model, wêrnei't it model syn of har salaris fan it modelleburo kriget. Troch de details fan it wurk oan it modelleburo oer te litten, kinne de modellen har folslein talizze op it modellewurk.
Giftige Simmer
Nei in oprop fan Albertina Soepboer en Abe de Vries wienen der in soad tasizzings om mei te wurkjen. Mei dizze útjefte woenen se bestjoerders en 'gewoane' Friezen mei de noas op de feiten drukke. It is in protestboek tsjin te grutte provinsjale projekten yn Fryslân. Sa rjochtsje se har bygelyks tsjin de ôffalferbaarnder yn Harns, de Heak om Ljouwert, de Sintrale As en de teloargong fan it Fryske gea en goa. It boek sit dan ek grôtfol skilderijen, foto’s, ferhalen en gedichten dy't maatskiplike belutsenheid toane. Der is in spesjaal foar dit boek skreaun essay Geert Mak. It liet Simmertreast fan Gerrit Breteler, Syb van der Ploeg en Fardau van der Woude is in foaroprinner fan it boek De giftige simmer. Dat nûmer is ek ferwurke yn it rekwyem Opus Exit fan Breteler.
Modelleburo
Om't modellewurk in wrâldwide sektor is dêr't witwat konkurrinsje yn bestiet, hâlde grutte modelleburo's har net oan 'e gewoane wurktiid fan 8.00 oant 17.00 oere. Ynstee binne se faak 24 oeren deis iepen. Dêrtroch binne se altyd berikber foar haastputsjes en ôfsizzings, en ek foar wurk út oare tiidsônes of sels fan 'e oare kant fan 'e wrâld. Yn 'e regel geane de measte meiwurkers wol 'op 'e tiid' nei hûs, en bliuwt der bûten kantoaroeren in 'útklaaide' tsjinst oer om sok wurk te beävensearjen.
Slach by Lyon
right|thumb|250px|ôfbylding fan keizer Severus mei syn famylje De Slach by Lyon, ek wol neamd slach by Lugdunum wie op 19 febrewaris 197 en wurdt beskôge as ien fan de grutste slaggen út de klassike âldheid. It wie in fjildslach yn in boargerkriich tusken twa Romeinske legers, dêr't yn totaal 150.000 soldaten oan mei dienen. It iene leger waard oanfierd troch keizer Septimius Severus, en it oare troch tsjin-keizer Klodius Albinus. De slach waard troch Septimius Severus wûn.
Tippen
Tippen is in histoaryske Fryske sport. De sport waard foar it earst neamd yn 1775. Jorwert is it middelpunt fan it hjoeddeiske tippen.
Slach by Lyon
Eftergrûn
Nei de moard op keizer Pertinaks yn 193 kaam it Romeinske leger rûnom yn opstân en hisen ferskate kommandanten harren yn it "poarper", û.o. Severus, Albinus en Pessennius Niger. Yn de striid tusken de troanpretendinten dy't dêrop folge, sleaten Severus en Albinus frede mei inoar, wêrby't Albinus de caesar waard fan Severus.
Tippen
Tippen wurdt bûten spile. In tal tuollen (assen fan weintsjillen) mei noch mar twa speaken wurde op ien line set. Op elke tuolle wurdt mei in stik klaai in aaifoarmich baltsje (koaike ) plakt. Op 5 meter ôfstân fan de line leit in oare lykstrekige line oer de grûn spand. Efter dy line steane twa koppels per tuolle opsteld dy't tsjin elkoar spylje. Om bar smite se in houten kneppel dêr't se it koaike safier mooglik mei fan de tuolle besykje te slaan. It partoer mei de fierste slach krijt ien punt. Wa't as earste fjouwer punten hellet hat wûn.
Slach by Lyon
Eftergrûn
Lykwols bûtere it net tusken beiden. Albinus gong foaral syn eigen gong en hie it feitlik foar it sizzen yn it westen. Ein 195 waard hy troch Severus ta steatsfijân makke. Yn 196, neidat er him as keizer útroppe litten hie troch syn troepen, luts er mei 40.000 soldaten yn trije legioenen, Legio: II Augusta, VI Victrix, en XX Valeria Victrix, fan Brittanje nei Galje ta. Dêr fersterke hy him mei helptroepen en sette syn haadkwartier yn Lugdunum (Lyon). Ek fermoedsoene hy him mei Lucius Novius Rufus, de gûverneur fan Spanje dy't it Legio VII Gemina kommandearde.
Tippen
Yn 1999 waard yn Jorwert it Iepen Nederlânsk Kampioenskip Tippen (ONTK) hâlden. By Simmer 2000 waard troch tipklub Reitsje Him út Jorwert it WK tippen organisearre.
Bûten it NK Tippen binne yn Jorwert ek noch seis wedstriden: de gewoane partij, de Rients Boonstrapartij, de Boermûspartij, de bekerpartij, de Hallemapartij en de Merkepartij hâlden. As prizen wurde appels, jirpels, gebak of oare nuttige saken beskikber steld, soks ôfhinklik fan de sponsors.
Slach by Lyon
Eftergrûn
Severus op syn beurt hie de sterke Donau- en Germaanske legioenen oan syn side. Albinus besocht dat foardiel lytser te meitsjen en woe hawwe dat sy him folge ynstee fan Severus. Dêrom foel er de Germaanske grinstroepen oan dy't ûnder befel stienen fan Firius Lupus. Hy fersloech dan wol dit leger, mar syn oerwinning wie net folslein genôch dat sy nei him oerrûnen. Albinus die ek in poging om Itaalje yn te kommen, mar slagge dêr net yn, omdat Severus de Alpenpassen goed ferdigenje litten hie.
Yn de winter fan 196–197 sammele Severus syn troepen byinoar en marsjearde fan de Donau rjochting Galje, dêr't hy it leger fan Albinus moete dat om-ende-by deselde sterkte hie as syn eigen. De twa legers troffen inoar earst by Tinurtium (Tournus), lykwols einige dizze moeting sûnder winner.
De slach
Dêrnei luts Albinus syn leger tebek nei Lugdunum, Severus folge en op 19 febrewaris 197 stienen de legers opnij tsjinoer inoar. De krekte details oer de slach binne dizenich en de juste oantallen ûntbrekke. Lykwols witte wy dat beide siden rûchwei like grut wienen en dêrtroch in bluoddrich barren waard dat mear as twa dagen duorje soe (it wie yn die tiid seldsum dat in slach langer as in pear oeren duorre). Neffens de skreaune boarnen weage de slach hieltyd hin en wer. It iene stuit wie it leger fan Albinus oan set, en wykte it leger fan Severus tebek, it oare momint wie it krek oarsom. Beide legers wienen oan inoar weage, mar útkomst fan de skiednis docht bliken dat Severus op 'e ein yn it foardiel wie. Ofmêde troch de striid waard úteinlik it leger fan Albinus ferneatige.
Neisleep
De krekte ein fan Albinus is net bekend, mar nei de slach flechte hy fuort nei Lugdunum. Hy seach gjin útwei mear en neffens de Romeinske tradysje, stuts er him "yn syn swurd". Severus liet it lichem ûnthalzje en fjouwere op syn hynder deroer hinne yn it sicht fan syn triomfearjende troepen. It haad waard nei Rome stjoerd as warskôging foar syn famylje.
De slach hie as grutste gefolch dat it Romeinske leger yn Brittanje slim ferswakke rekke wie. It tekoart oan troepen soe liede ta ynfallen, opstannen en de weromlûking fan de noardgrins, fan de muorre fan Antoninus nei de muorre fan Hadrianus.
Earste Brief fan Petrus
It Earste Brief fan Petrus, yn it oarspronklike Gryksk: Α' Επιστολή του Πέτρου, Alfa Epistoli tou Petrou, ek wol koartwei 1 Petrus neamd, is it 21ste boek fan it Nije Testamint fan 'e kristlike Bibel. It is de 16de fan 'e brieven, en de twadde fan 'e Algemiene Seinbrieven. De earste folsleine Fryske oersetting fan 1 Petrus stie yn 'e fertaling fan it Nije Testamint fan dû. Geart Aeilco Wumkes en Eeltsje Boates Folkertsma, dy't yn 1933 útkaam.
Skriuwer en oarsprong
Tradisjoneel wurdt 1 Petrus neffens de bewearing yn 'e tekst sels (1 Petr. 1:1) oan 'e apostel Petrus (†64/67) taskreaun, dat ien fan 'e meast promininte dissipels fan Jezus fan Nazaret wie. Syn auteurskip wurdt lykwols troch in grut tal moderne bibelwittenskippers en teologen yn 'e kiif steld, mei't ek út 'e tekst bliken docht dat de skriuwer fan dit brief in formele oplieding yn retoarika en filosofy hân hawwe moat, wylst Petrus neffens de kanonike evangeeljes in ienfâldich fiskerman wie. De Nijseelânske saakkundige Graham Stanton (1940-2009) miende fierders dat 1 Petrus, mei it each op 'e kristenferfolgings dêr't de skriuwer it oer hat, pas om 84 hinne, ûnder it regear fan 'e Romeinske keizer Domitianus (reg. 81-96), skreaun wêze koe, doe't dy ferfolgings rûnom begûnen foar te kommen. Foarstanners fan it Petrinysk skriuwerskip lizze dêr tsjinyn dat it brief troch Petrus diktearre en yn formele foarm optekene wêze kin troch Petrus syn klerk Silas. En kristenferfolgings, sa riddenearje sy, bestiene ek al ûnder keizer Nearo (reg. 54-68). De strideraasje om wa't 1 Petrus skreaun hat is noch altiten folop geande.
As men útgiet fan it auteurskip fan Petrus, is it brief foar 't neist skreaun yn it jier 64, doe't Petrus biskop fan Rome (oftewol paus) wie, krekt foar't de ferfolgings ûnder Nearo oan 'e ein fan dat jier de foarm fan in wiere pogrom oannamen. 1 Petrus is rjochte oan "Gods útkarde folk dat yn 'e frjemdte tahâldt en fersille is" yn 'e Pontus, Galaasje, Kappadoasje, Bitynje en de Romeinske provinsje Aazje. Dat binne allegear gebieten dy't diel útmeitsje fan Lyts-Aazje en dêr't doedestiden net in protte Joaden wennen, dat it boadskip fan it brief sil benammentlik foar kristene heidens bedoeld west hawwe.
Ynhâld
De gemeenten dêr't 1 Petrus oan rjochte is, hawwe no al slim te lijen ûnder diskriminaasje troch de Romeinske autoriteiten en gewoane boargers, al binne der noch gjin algemiene ferfolgings. Petrus, dy't nei alle gedachten dy kontreien nea besocht hat, besiket de lju dêre op te moedigjen en fuort te sterkjen yn harren leauwe. De kearn fan syn boadskip is: de kristenen wurde hifke yn harren leauwensoertsjûging en har hâlden en dragen, mar de hope kin nimmen har ôfnimme. left|thumb|170px|De [[apostel Petrus, in detail út in skilderij fan Albrecht Dürer.]]
Nei in ynlieding en groetnis (1 Petr. 1:1-2), set Petrus útein mei in lofprizing op Jezus Kristus, dy't de hope fan alle kristenen is (1 Petr. 1:3-12). Dêrnei giet er fierder mei in stikmannich fermoannings oer útienrinnende saken (1 Petr. 1:13-2:10) en dan jout er oanwizings oer hoe't de lju har hâlde en drage moatte ûnder alderhanne omstannichheden (1 Petr. 2:11-3:22). Dêrby riedt er de kristenen oan wa't er skriuwt om net yn te gean op 'e kwealaster fan 'e heidens en om har te hâlden oan 'e wet en it net tsjin 'e autoriteiten yn 'e kant te setten. Slaven moatte jaan om it sizzen fan ûnrjochtfeardige masters, froulju moatte dwaan wat harren manlju sizze, manlju moatte harren froulju mei leafde behannelje, en alle kristenen mei-inoar moatte ree wêze om te lijen om 'e wille fan 'e gerjochtichheid. Petrus sjocht de ein fan 'e tiden neieroan kommen en hat datoangeande noch guon fermoannings foar de minsken (1 Petr. 4:1-5:11). Hy drukt harren op it hert om "goede rintmasters fan Gods mannichfâldige genede" te wêzen; mei oare wurden, om har te hâlden en te dragen sa't it kristenen betammet. As harren kristen-wêzen ta lijen liedt, moat men dat drage mei folhurding en weardichheid. En de kristlike foaroanmannen moatte tsjinners fan harren mienskippen wêze, en net harsels ferrykje of de baas spylje wolle oer harren leauwensgenoaten. Petrus beslút it brief mei in groetnis en in seiniging (1 Petr. 5:12-14).
Sjitsport op de Olympyske Simmerspullen 2000
De Olympyske Simmerspullen 2000, ek wol de XXVIIe Olympiade neamd, waarden yn 2000 hâlden yn de Australyske stêd Sydney. De sjitsport waard hâlden yn it Sydney International Shooting Centre.
Medaljespegel
De top-9 fan lannen dy't by it sjitten medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen 2000.
Rommert Casimir
thumb|right|Rommert Casimir Rommert Casimir (Kollum, 29 septimber 1877 - Voorburg, 13 maart 1957) wie in Nederlânsk opfiedkundige en ûnderwiisfernijer.
Biografy
Syn heit, in bakjerinder, ferstoar doe't hy in heal jier âld wie, mar tanksij syn mem en âldere bruorren, wêrûnder de lettere arsjitekt Bonne Kazemier, koe hy in oplieding oan de gemeentlike kweekskoalle yn Grins folgje. Hy wie dêrnei ûnderwizer en learaar oan de kweekskoalle en studearre wyls wiisbegearte en psychology oan de Ryksuniversiteit Grins (doktoraal yn 1910).
Yn 1906 gie hy nei De Haach om, mei op foarspraak fan Jan Ligthart, de stifting fan in nij soarte skoalle ta te rieden. Yn 1909 kaam dizze skoalle, it Nederlandsch Lyceum ta stân. Casimir bleau oant 1930 rektor fan dit earste lyseum yn Nederlân. Fan 1918 oant 1947 wie er bysûnder heechlearaar yn de opfiedkunde oan de Ryksuniversiteit Leien, fan 1935 oant 1947 teffens bysûnder heechlearaar yn de empiryske psychology.
Casimir wie fan hûs út grifformeard, mar waard al jong remonstrant omdat hy net yn de predestinaasje leauwe woe. Poliyk besjoen hearde hy ta it Frijsinnich Demokratysk Bûn, wêryn't er lykwols nea in publike funjksje ferfolde. Hy skreau in grut oantal artikels oer ûnderwiis en opfieding, mar ek oer oare ûnderwerpen, wêrút in grutte ensyklopedyske kennis blykt. In oantal fan dizze artikels is bondele en dêrtroch noch altiten beskikber. Mei Jozef Emiel Verheyen redigearde hy de Pedagogische Encyclopedie. Yn 1950 krige hy in earedoktoraat fan de Ryksuniversiteit Gint.
Ferneamd
It Rommert Casimir Institute of Developmental Psychopathology from a Cultural and Educational Perspective oan de Ryksuniversiteit Leien is nei him ferneamd, krektas inkele legere en middelbere skoallen. Rommert Casimir wie de heit fan de natuerkundige Hendrik Casimir, ûnder mear de ûntdekker fan it Casimir effekt.
Batterij
thumb|400px|right|Ferskate batterijen: 3R12, R20, R14, R6, R03, R61, 8R23, 6R61, [[knoopsellen]]
In batterij (fan it Frânske batterie) is in elektrotechnyske komponint en spanningsboarne, it is in kombinaasje fan ien of mear elektryske sellen, dy't brûkt wurde foar de omsetting fan opsleine gemyske enerzjy yn elektryske enerzjy. Dat kin wer as elektryske enerzjy - stroom - levere wurde. Histoarysk wurdt in oantal parallel of yn searje skeakele elektrogemyske sellen, Leienske flessen of kondinsators in 'batterij' neamd, yn de folksmûle hat de inkele sel fan de batterij de namme fan it gehiel oernomd.
It symboal foar in batterij yn in elektrysk skema: It + en - teken wurde faak weilitten omdat oan de grutte fan de "platen" yn de tekening te sjen is hokker side de + en hokker de - is. In ezelsbrechje is dat foar it "+" teken twa kear safolle streek nedich is als foar it "-" teken. thumb|150px|PP7-batterij fan 9 volt
Wurking
By in batterij wurde fia in gemyske reaksje oan de min-poal elektroanen frijmakke, wylst oan de plus-poal op itselde momint fia in oare gemyske reaksje elektroanen bûn wurde. Fia in op de batterij oansluten komponint (bygelyks in lampke) kinne no de elektroanen fanôf de min-poal, troch it lampke, nei de plus-poal streame.
By in oplaadbere batterij binne de gemyske prosessen omkearber: troch it oanlizzen fan in elektryske spanning kin in elektroanenstroom yn omkearde rjochting forsearre wurde en sille de gemyske reaksjes dan omkeard ferrinne: der wurdt dus enerzjy opslein.
In net-oplaadbere batterij makket gebrûk fan gemyske prosessen dy't sa net omkearber binne, sadat in ienris ûntladen batterij net fannijs opladen wurde kin. Wol is der yn it ferline wol besocht om te werladen mei bysûndere techniken. thumb|150px|22,5V-batterij In batterij bestiet út ien of mear elektrogemyske sellen. De sellen kinne parallel of yn searje skeakele wêze, of in kombinaasje dêrfan. Parallel skeakele sellen leverje deselde elektryske spanning as in inkele sel, mar kinne in gruttere elektryske stroom leverje. Yn searje skeakele sellen leverje in hegere spanning, mar kinne deselde stroom leverje as in inkele sel. Faak yn de praktyk brûkte batterijen, lykas de 9-volt batterij yn konsumintenelektroanika en de 12-volt akku yn auto's besteane út yn searke skeakele sellen. Sawol by de searjeskeakeling as bu de parallelskeakeling is de opgesleine enerzjy yn de batterij lyk oan de som fan de opsleine enerzjy yn de ôfsûnderlike sellen. In batterij wêrfan de reagearjende bestândielen by de wurking noch oanfierd wurde kinne hjit in brânstofsel.
De spanning oan de klammen fan in batterij, de klamspanning, hinget ôf fan de ladingstastân, de ynwindige wjerstân en de belêsting fan de batterij. By belêsting hat in batterij in legere spanning as ûnbelêste meidat de levere stroom in spanningsfal feroarsaket oer de ynwindige wjerstân. De ynwindige wjerstân kin feroarje troch ûntlading en ferâldering fan de batterij.
Israeliërs
thumb|Israelyske famkes yn de 1960-er jierren dy't mazvot, ûnriisde bôle, ite mei [[Peaske]]
Israeliërs, Israeeljers of Israelys (Hebriuwsk: יִשְׂרְאֵלִים‎, sekuere transliteraasje: Yīśreʾēlīm; Arabysk: إسرائيليين, sekuere transliteraasje: Isrāʾīliyyīn) binne de boargers en nasjonalen fan de steat Israel. De befolking fan it lân bestiet foar it meastepart út Joaden en Arabieren, dy't repektivelik 75% en en 20% fan de befolking útmeitsje. Oare etnyske en religieuze minderheden meitsje krapoan 5% fan de befolking út.
Skiednis
De Israelyske kultuer waard ynearsten foarme troch mienskippen fan de Joadske diaspora út Jeropa, westlik Aazje en Noard-Afrika dy't yn de njoggentjinde en tweintichste iuw harren yn Palestina nei wenjen setten. Letter wiene der Joadske migraasjes út Etioopje, de lannen fan de eardere Sovjet-Uny en Amearika dy't nije kulturele eleminten oan de Israelyske maatskippij yntrodusearren.
Sûnt de ûnôfhinklikens fan Israel yn 1948 krige de Arabyske befolking dy't binnen de grinzen fan Israel, de Griene Line, bleaune, ek rjocht op it Israelysk steatsboargerskip. Fierders binne der in tal fan Druzen en Bedûïnen, benammen yn de Negev en Galileä, dy't ta de Israeliërs hearre. Ek de Arabyske ynwenners fan de Golanhichte en East-Jeruzalim, dy't nei de Seisdagekriich yn 1967 troch Israel oermastere en letter ynlive waarden krigen it rjocht op Israelysk steatsboargerskip, dochs in soad fan harren wegeren omreden hja de anneksaasje net erkenne. Dyjingen binne lykwols wol permaninte bewenners.
Sûnt de ûnôfhinklikens hawwe de Israeliêrs en minsken fan Israelysk komôf in grutte diaspora, dy't njonken Joaden ek út de oare mienskippen bestiet. It is rûsd dat 10% fan de Israelyske befolking om utens wennet, benammen yn Ruslân, dêr't yn Moskou de grutste Israelyske mienskip om utens wennet, Yndia, Kanada, de Feriene Steaten en Jeropa.
Nisgjirrich is dat der yn Israel ûnderskied makke wurdt tusken "boargerskip" en "nasjonaliteit". It boargerskip fan boargers yn Israelysk wurdt as "Israelysk" registrearre. Nasjonaliteit fan de boargers wurde as "Joadsk", "Arabysk" en "Druusk" registrearre. De Israelyske nasjonaliteit bestiet dus net. Alle Israelyske boargers hawwe rjocht op in Israelysk paspoart.
Befolking
Fan de Joaden binne der 70,3% berne yn Israel (sabra's), almeast fan de twadde of tredde generaasje fan de famylje dy't nei Israel ta ferfearen. De rest binne Joadske ymmigranten.
De twa offisjele talen yn Israel binne it Hebriuwsk en it Arabysk. Hebriuwsk is de foarkarstaal fan de oerheid en wurdt sprutsen troch de mearderheid fan de befolking. It Arabysk wurdt sprutsen troch de Arabyske minderheid en guon leden fan de mienskip fan de Mizrahyske joaden. Ingelsk wurdt op skoalle leard en wurdt troch de mearderheid fan de befolking sprutsen as in twadde taal. Oare talen dy't yn Israel sprutsen wurde binne Russysk, Jiddysk, Spaansk, Ladino, Amhaarsk, Roemeensk en Frânsk.
Yn de lêste desenniums binne der tusken 650.000 en 1.300.000 Israeliêrs emigrearre. Sok fenomeen wurdt yn Hebriuwsk oantsjut as jerida (ôfkomst), ta tsjinstelling fan alijah (oankomst). Emigranten hawwe ferskate redens fuort te gean, mar oer it algemien is it in kombinaasje fan ekonomyske en politike redens.
Joaden
Fan de Israelyske Joaden komme de measten fan de Asjkenazyske joaden, Mizrahyske joaden, Sefardyske joaden, Etiopyske joaden en oare Joadske groepen. Troch de histoaryske grutte Myrahyske befolking en mingen mei oare groepen, bestiet mear as 50% fan de Israelyske Joaden út, of op syn minst foar in part, Joaden fan Mizrahysk komôf.
Arabieren
De Arabyske mienskip is foar it grutste part moslim, dy't hast alhiel út sûnniten bestiet, en in grutte kristlike minderheid. Hy bestiet út de folgjende groepen:
Strjitte fan Tsugaru
De Strjitte fan Tsugaru (Japansk: 津軽海峡,Tsugaru Kaikyō) is in seestrjitte tusken de eilannen Honsjû en Hokkaido yn it noarden fan Japan. De seestrjitte ferbynt de Japanske See en de Grutte Oseaan en is 20 oant 40 kilometer breed. De namme is ûntliend oan it Tsugaru-distrikt yn it westen fan de prefektuer Aomori. De Strjitte fan Tsugaru kin oerstutsen wurden mei de fearboat of troch de Seikantunnel.
De Ingelske soölooch Thomas Blakiston wie de earste dy't it opfoel dat de bisten op Hokkaidō, it noardlike eilân, besibbe wienen oan soarten yn noard-Aazje, wylst dy fan it súdlike eilân Honshū besibbe wienen oan soarten fan Súd-Aazje. Dat de Strjitte fan Tsugaru tusken de beide eilannen is in biogeografyske grins dy't "Blakiston's Line" neamd wurdt.
Kluerd
Kluerd is in delsetting noard fan Kimswert yn de gemeente Súdwest-Fryslân, foarh. Wûnseradiel.
De namme komt ek foar as Kluird, Kluurd, Kaelluerd, Clijartser sijl en Clijurdt en de Kluerderwei. Hy soe oan 'e namme komd wêze as 'ûnbegroeide terp' of it Aldfryske 'klè' dat 'fee' betsjut.
Sies Bleeker
Libben en wurk
Sies Bleeker wie in soan fan de fersetsstriders Johan Bleeker en Fokje Dijkstra. Nei de HBS op it Hearrenfean studearre Bleeker oan de Akademy Minerva yn Grins; ûnder oaren by Evert Musch en Diederik Kraaijpoel. Hy makke de oplieding lykwols net dien en ûntjoech him fierder as autodidakt mei as partner ûnder oaren Boele Bregman. Hy makke yn it earstoan tekeningen, akwarelllen, kollaazjes en etsen, wêryn't blau arsearre boartlike minskjes de romte ferkenden. Om 1970 hinne ferskine skilderijen wêryn hy noch meast yn blauwen, de yntinsiteit fan it ljocht ûndersocht.
It optysk eksperimint fersobere en waard yn de romte útwreide ûnder oare by in muorreyndieling yn it gebou fan Rykswettersteat, oan de Tesselschadestrjitte yn Ljouwert (1973). Eksposeare op ferskate plakken yn binnen- en bûtenlân. Wurk fan him waard oankocht troch it ryk, de provinsje fryslân, it Steedlik Museum Schiedam, it Sintraal Museum yn Utert, en Museum It Prinsessehof yn Ljouwert. Monumintale opdrachten fierde er ek út yn ferskillende Fryske gemeentes, ûnder oare tegearre mei Harmen Abma, in terreinyndieling om de rabobank yn Jorwert en in berneboartersplak yn Ternaard.
Tusken 1987 en 1993 wie Bleeker gastdosint oan Akademy Vredeman de Vries en yn de jierren 2004 o/m 2012 wie er adviseur en kurator foar de gemeente Weststellingwerf.
Andamaanske See
De see wurdt fanâlds brûkt foar fiskjen en ferfier fan goed tusken de oanswettende lannen. De eilannen en kraalriffen binne populêre toeristebestimmings. De fiskerij en de toeristeyndustry hawwe lykwols in tebekset hân troch de ierdskodding en tsûnamy fan 26 desimber 2004.
Sies Bleeker
Libben en wurk
Ald-plakgenoat Willem Winters publisearre weromsjend it boekje Libje yn liende tiid, in kollaazje oantinkens oan en petearen mei Sies.
Andamaanske See
De grins tusken de tektoanyske Burmaplaat en Sûndaplaat rint rûchwei noard-súd troch de Andamaanske See sadat hjir in grutte seismologyske aktiviteit foarkomt. Der binne tal fan ierdskoddings yn de rin fan de tiid registrearre en yn els gefal seis dêrfan, dy yn 1797, 1833, 1861, 2004, 2005 en 2007, hiene in sterkte fan 8.4 of heger op de Skaal fan Richter. It Barreneilân, east fan Grut Andaman, hat de iennichste tige aktive fulkaan fan it Yndiaaske subkontinint.
De moessons fan Súdeast Aazje binne beskiedend foar it klimaat en de sâltens fan it wetter yn de Andamaanske See. De temperatueren lizze it hiele jier troch op sa'n 26/27 °C. De trochsneed temperatuer fan it oerflaktewetter is 26–28 °C yn febrewaris en 29 °C yn maaie; letter yn 't jier somtiids noch wat waarmer. thumb|right|150px|De grinzen fan de ierdplaten yn de Andamaanske See.
De Kletten
De Kletten is in buorskip, en de namme fan in wei, oan de noardwestrâne fan Drachten yn de gemeente Smellingerlân. De namme komt ek foar as Kletten en yn de strjitnammen Kletten en de Kletsterleane en it wetter Kletsterfeart. thumb|De Kletten op de [[Schotanuskaart]] De buorskip hie yndertiid in nôtmûne en in herberch. De mûne waaide yn 1735 om. Omdat er te min mealbelêsting opbrocht is de 'Kletster Rogmolen' net fannijs boud.
De buorskip hearde feitlik ta de himrik fan De Pein, mar lei tsjin de doarpsgrins mei Noarder Drachten oan.
Untstean fan de namme
Kletten of klitten binne turfkluten. Ein 16e iuw waard de turf út Folgerster feanen, noardeastlik fan De Folgeren, ôffierd fia de Noarder-Dracht, letter Burmaniasleat neamd, en opslein op it plak dêr't De Kletten ûntstie.
Geaten
De Geaten of Gauten (Aldnoarsk: gautar, útspr.: ['ɡɑu̯tɑr], likernôch: " gau -tar"; Sweedsk: götar, útspr.: ['jø:tar], likernôch: " jeu -tar") wiene in Noardgermaansk folk dat yn 'e Midsiuwen it middensuden fan Sweden bewenne. De lânstreek Götaland ("Geatelân") en de Sweedske provinsjes Västergötland ("Westergeatelân") en Östergötland ("Eastergeatelân") binne nei harren ferneamd. Se binne yn it ferline gauris lykslein mei de Goaten en de Gotlanners, en hoewol't se sûnder mis besibbe wiene oan dy beide folken, binne saakkundigen it der noch altyd net oer iens hoe nei oft dy besibskip wie. De Geaten binne letter mei de stamme fan 'e Sweden (Svear) opgien yn it moderne folk fan 'e Sweden. Behalven yn toponimen libbet de neitins oan harren benammen fuort yn it Aldingelske epos Beowulf oer de Geatyske held mei deselde namme.
Etymology
It etnonym 'Geaten' komt fan it Aldingelske Geatas, dat tebek giet op it Proto-Germaanske *Gautōz (inkeltal: *Gautaz). De synonime foarm 'Gauten' komt fan it Aldnoarske Gautar, dat ek weromgiet op it Proto-Germaanske *Gautōz. De nammen fan 'e Goaten en de Gotlanners geane werom op it Proto-Germaanske *Gutaniz (inkeltal: *Gutô). *Gautōz en *Gutaniz binne allebeide ablautfoarmen fan it Proto-Germaanske *geutaną, dat "jitte" betsjut. Oer it algemien wurdt oannommen dat beide nammen ûntstien binne as oantsjuttings foar "manlju (fan 'e stamme)", mei de letterlike betsjutting "dejingen dy't harren sied [út]jitte".
Ierste boarnen
De ierst bekende fermelding fan 'e Geaten stiet yn it wurk fan Ptoleméus, út 'e twadde iuw, dy't harren oantsjut as Goutoi. Yn 'e sechsde iuw skriuwt Jordanes oer de 'Gautigoaten' en de 'Ostrogoaten', dy't er lykslacht mei de Getae, wylst Prokopius ferwiist nei de Gautoi. De Aldnoarske sêgen hawwe it oer de Gautar, en yn 'e Aldingelske literatuer (Beowulf en Widsith) wurde se Gēatas neamd. Yn 'e sêgen en yn Beowulf wurde ek ferskate Geatyske keningen neamd, mar inkeld fan Hygelac is bekend dat it in histoarysk persoan wie, mei't er ek neamd wurdt yn 'e Liber Monstrorum (as rex getarum, "kening fan 'e Geaten") en yn in kopy fan 'e Historiæ Francorum (as rege gotorum). Yn dy boarnen wurdt fernijd oer in ynfal yn Fryslân om 516 hinne, dy't ek neamd wurdt yn Beowulf.
Opname fan 'e Geaten yn it Sweedske keninkryk
Tradisjoneel wiene de Geaten ferdield oer ferskate lytse keninkrykjes, dy't allegear harren eigen ding en wetten hiene. It grutste fan dy keninkrykjes wie Västergötland, en it wie dêre dat elts jier it Ding aller Geaten holden waard, yn 'e neite fan Skara. Foarôfgeande oan 'e Konsolidaasje fan Sweden wiene de Geaten polityk ûnôfhinklik fan 'e Sweden (Sweedsk: Svear; Aldingelsk: Sweonas). By it ferskinen fan 'e ierst oerlevere skriflike boarnen út Skandinaavje, om 'e ein fan 'e tsiende iuw hinne, wurde de lannen fan 'e Geaten beskreaun as ûnderdiel fan in noch hiel swak en desintraal organisearre Sweedsk keninkryk, mar hoe't de Sweedsk-Geatyske ienwurding yn 'e tuskentiid krekt ferrûn, is noch altyd ûnderwerp fan in soad diskusje ûnder histoarisy.
Op grûn fan it gebrek oan Ier-Midsiuwske boarnen, it feit dat de Geaten oarspronklik ûnôfhinklik wiene en it feit dat se letter ûntsjinstriidber ûnderdiel úmakken fan in feriene keninkryk dat bestjoerd waard út 'e histoaryske lannen fan 'e Sweden wei, waard tradisjoneel oannommen dat de Sweden de Geaten yn in feroveringsoarloch ferslein en harren keninkryk of keninkriken anneksearre hiene. De iennichste oerlevere ferhalen oer Sweedsk-Geatyske oarloggen binne lykwols semy-legindarysk fan aard, en steane yn Beowulf, it wurk fan Jehannes Magnus, en oare soksoarte boarnen. Dêr komt by dat yn Beowulf it ferhaal eins is dat de Geatyske kening de rjochtmjittige erfgenamt fan 'e Sweedske troan helpt om in usurpator te ferslaan en foar dyselde yn it plak kening te wurden. Dat liket net op 'e machtsferhâldings dy't nedich wêze soene foar in Sweedske feroveringsoarloch tsjin 'e Geaten.
Hjoeddeistige histoarisy binne fan tinken dat it skoan kinne soe dat it keninkryk fan 'e Geaten de driuwende krêft efter in Sweedske ienwurding wie. Dat soe útlein wurde kinne troch de Geatyske belutsenens by de oarloggen fan 'e Goaten yn súdliker dielen fan Jeropa, dy't de befolking fan Götaland in soad Romeinsk goud brocht, mar dy't tagelyk de befolking fan it gebiet ynkrimpe liet. Oanwizings dêrfoar binne werjûn yn it Nordisk Familjebok en galmje teffens nei yn tradysjes dy't weromgeane oant de fjirde iuw en dy't fêstlein binne yn 'e Hervarar Saga. Yn dat wurk falle de Hunnen de lannen fan 'e Goaten binnen en driigje it leger fan kening Angantyr ûnder de foet te rinnen; op 'e wanhopige fersiken om help stekt de Geatyske kening Gizur mei syn troepen de Eastsee oer. Hoewol't der gjin bewiis bestiet dat sa'n Geatyske ynvaazje fan it fêstelân fan Jeropa wier plakfûn hat, liket it wierskynlik dat it ferhaal net hielendal los stiet fan 'e doetiidske reäliteit.
It Oranjewâld
thumb|250px|Oranjestein thumb|250px|Lyts Jagtlust It Oranjewâld (Oranjewoud) is in doarp yn de gemeente It Hearrenfean, krekt east fan de flekke. It doarp hat net in echte buorren.
Skiednis
Albertine Agnes dochter fan Freark Hindrik fan Oranje Nassau en Amalia fan Solms erve nei it ferstjerren fan har man, de Fryske steedhâlder Willem Freark fan Nassau-Dietz, de lannen mei pleatsen "It Wold". Der kamen nei de tiid in soad aadlike minsken te wenjen en it plak krige de namme Oranjewâld. It hûs Oranjestein waard yn dy tiid boud. Sa wennen yn 'It Wâld' de famyljes Van Scheltinga, Van Limburg Stirum, Wouters, Cats en Bieruma Oosting.
Geaten
Oarloggen mei de Noaren
Behalven mei de Sweden en de Denen hiene de Geaten ek gedoente mei de Noaren. Yn 'e Heimskringla skreau de Iislânske skald Snorri Sturluson dat der yn 'e njoggende iuw oarloch wie tusken de Geaten en de Noarske kening Harald Skienhier. By de fjildtocht fan Harald Skienhier yn Götaland krigen de Geaten gjin stipe fan 'e Sweedske kening Earik Emundsson. Sturluson neamde ek de ynfal fan Haakon I fan Noarwegen yn Götaland, de striid fan 'e Deenske kening Harald Blautosk tsjin jarl Ottar fan Östergötland en de fjildslaggen dy't Olaf II fan Noarwegen mei de Geaten útfocht yn syn oarloch mei de Sweedske kening Olaf II fan Sweden.
It Oranjewâld
Gebouwen
thumb|right|300px|twatalich komboerd Foar de anneksaasje troch It Hearrenfean foel ek de filla Blau Hûs noch ûnder It Oranjewâld. Earder wienen der noch Ontwijk, Brouwershave, De Tent, Pauwenburch, Lyts Marsicht, en de loazjeminten De Kom en Weener.
Geaten
Lettere skiednis
Doe't yn 'e alfde iuw it Sweedske keningshûs Munsö útstoar mei de dea fan Edmund de Alde, waard Stenkil, in Geat, keazen ta kening fan Sweden. De Geaten wiene ek tige ynfloedryk yn it omfoarmjen fan Sweden ta in kristlik lân. De ferkiezing fan Stenkil ta de troan late lykwols in lange perioade fan ûnlijigens yn tusken kristenen en heidens en tusken Geaten en Sweden. De skiedlinen tusken dy beide ferdielings foelen fierhinne gear, en dat wie de reden dat de kristlike Sweedske kening Inge de Aldere om 1080 hinne de wyk naam nei Västergötland nei't er ôfset wie yn it foardiel fan Svein de Offerder, dy't him goedgeunstiger opsteld foar it heidendom oer. Mei stipe fan 'e Geaten wist Inge letter de troan te weroverjen, wêrnei't er noch oant syn dea yn likernôch 1100 regearre.
It Oranjewâld
Grêfkelders
Yn en om It Oranjewâld binne noch in tal grêfkelders, lykas dy fan de famyljes Bienema en Van Limburch Stirum yn (It Oranjewâld), Van Scheltinga yn (Brongergea), en Wouters en Van Heloma yn (Aldskoat).
Geaten
Lettere skiednis
Yn dy tiid waarden de Sweedske keningen keazen troch de Sweden, wylst de Geaten by dy ferkiezings gjin stim yn it kapittel hiene. Nei de ferkiezing makke de kening in rûnreis troch it lân, wêrby't er him begeliede liet troch gizelders út dy krite, sadat er troch de regionale wetsprekkers yn syn funksje befêstige wurde koe. De reis gie earst troch Södermanland, dan troch de Geatyske provinsjes en dêrnei fia Närke en Västmanland werom nei Uppland. Ien fan 'e Sweedske keningen wie Ragnvald Knaphövde, dy't yn 1125 wol troch Västergötland reizge om yn syn amt befêstige te wurden, mar wegere om him beselskipje te litten troch Geatyske gizelders, mei't er de Geaten ferachte. Hy waard dêrop by Falköping troch de Geaten deade.
It ûnderskie tusken Sweden en Geaten bleau bestean oan 'e ein fan 'e Midsiuwen ta, mar de Geaten waarden almar wichtiger foar it Sweedske nasjonale prestiizje fanwegen harren foarâlderlike bannen mei de Goaten. Dêrby waard de twifelige bewearing oanhelle dat de Geaten en de Goaten itselde folk wiene, en om't de Geaten no Sweden wiene, betsjutte dat dat de Sweden it Romeinske Ryk ferslein hiene. Hoewol't der dúdlike tinkflaters yn dy logika sitte, waard dit idee, it saneamde gotisisme, troch de Sweden serieus ynset om foardiel mei te beheljen. It ierst bekende foarfal wie op it Konsylje fan Basel, yn 1434, dêr't de Sweedske delegaasje deilis rekke mei de Spaanske delegaasje oer wa't de wiere Goaten wiene. De Spanjerts ornearren nammentlik dat sy ôfstammen fan 'e heldhaftige Fisigoaten dy't derop úttein wiene om 'e Romeinen te ferslaan, wylst de Sweden ôfstammen fan 'e leffe efterbliuwers dy't nea út Skandinaavje weigien wiene.
Justin Slayer International
Justin Slayer International (offisjeel: Justin Slayer International LLC) wie in Amerikaanske pornografyske filmstudio dy't fêstige wie oan Gloria Avenue yn Los Angeles, yn 'e Amerikaanske steat Kalifornje. It bedriuw waard yn 2008 oprjochte troch pornoakteur, -regisseur en -filmprodusint Justin Slayer.
Geaten
Lettere skiednis
Pas nei't yn 'e fyftjinde iuw de Uny fan Kalmar sletten waard, mei as gefolch dat hiele Skandinaavje yn ien keninkryk feriene waard, begûnen de Sweden en de Geaten harsels as ien folk te sjen. Dat proses gie doe nei alle gedachten flugger om't se mei de Denen en de Noaren yn ien lân libben. Tsjintwurdich is der fan in aparte Geatyske identiteit alhiel gjin sprake mear en binne de Geaten fan âlds folslein opgien yn 'e Sweden. Inkeld toponimen lykas dy fan 'e lânstreek Götaland ("Geatelân") en de Sweedske provinsjes Västergötland ("Westergeatelân") en Östergötland ("Eastergeatelân") dogge noch oan harren tinken. Ek de stêd Goateboarch (Sweedsk: Göteborg, útspr.: [jø:të'bɔrj], likernôch: "jeu-tuh- borj "), dy't trouwens pas yn 1621 stifte waard, is nei harren ferneamd en net nei de Goaten.
It Oranjewâld
Mienskip
Sûnt 22 desimber 1930 bestiet Pleatslik Belang fan It Wâld. It Wâldnijs jout nijs oer It Oranjewâld. Alle jierren is der in doarpsfeest.