cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sichtigvor
Skiednis
Oant de gemeentlike weryndieling, dy't op 1 jannewaris 1975 fan krêft waard, hearde Sichtigvor ta de gemeente Allagen yn it distrikt Warstein, dy't dêrnei it distrikt Allagen fan de stêd Warstein waard. Dat gie mank mei de oergong fan Arnsberg nei Soest.
Ynfrastruktuer
De B516 rint dwers troch it plakje hinne en ferbynt it doarp yn westlike rjochting mei Niederbergheim en Allagen, en yn eastlike rjochting mei Mülheim en Belecke. It doarp hat mei trije supermerken in wichtige sintrumfunksje foar de omlizzende doarpen. De buslinen R51 Soest-Warstein, R71 Belecke-Rüthen-Brilon en de 651 Warstein-Belecke-Allagen-Niederbergheim fan de RLG betsjinje it plak. Yn it doarp is der in katolike basisskoalle, en in gemeentlike beukerskoalle.
Bysûnderheden fan it doarp
It doarpsbyld wurdt dominearre troch de tsjerke fan St. Margaretha (boujier 1707-1714) en it eardere slot fan de Dútske Oarder (boud om 1682 hinne). Hoewol't de tsjerke op it grûngebiet fan Sichtigvor stiet, is it de karspeltsjerke fan de parochy fan Mülheim, dêr't Sichtigvor op syn bar ta heart.
Yn 1845 rjochten de ynwenners fan Sichtigvor in krúswei op de noardlike helling fan Loermund. De orizjinele houten krusen waarden yn 1865 ferfongen troch sânstiennen eksimplaren. Yn 1890 waard op de Loermund de Kreuzbergkapel boud.
Om oantinkens oan de keatlingsmidderij libjend te hâlden waard yn 1984 in keatlingmuseum mei in funksjonearjende smidderij oprjochte, dy't op ôfspraak besocht wurde kin.
Malé
Malé (މާލެ) is de haadstêd fan de republyk de Maldiven. De stêd leit op it eilân Malé, part fan it Kaafu-atol, en beslacht it hiele eilân. It eilân omfiemet mar 1 by 1,7 km en is folslein folboud.
Malé is it ekonomyske en bestjoerlike hert fan de Maldiven.
Tsjalling Aedo Johan Heringa fan Eysinga (1721-1768)
Tsjalling Aedo Johan Heringa fan Eysinga (1721 - Raerd?, 5 july 1768) wie lid fan Deputearre Steaten fan Fryslân en grytman fan Raarderhim.
Tsjalling wie in soan fan Frans Julius Johan Heringa fan Eysinga en fan Catharina Lucia fan Heemstra. Hy waard op 8 desimber 1729 troch ôfstân fan syn heit grytman fan Raarderhim, wie yn 1746 lid fan Deputearre Steaten en masterfeint fan it jachtgerjocht yn Eastergoa, yn 1748 (of earder) lid fan de Provinsjale Srteaten fan Fryslân en yn 1761 kommissaris op de Synoade yn Snits.
Hy boaske 5 septimber 1745 syn folle nicht Cecilia fan Sminia (1717-93), dochter fan Idzard en fan Tjallinga Aedonia fan Eysinga. It span, dat yn de tsjerke fan Raerd begroeven leit, hie fiif bern, wêrfan trije jong ferstoarn binne. In dochter Catharina Lucia ferstoar net-troud op 76-jierrige âlderdom; in soan Frans Julius Idzerd Heringa fan Eysinga (*1755), waard yn 1768 grytman yn syn heites plak en ferstoar net-troud 11 july 1806.
Sjoerd Wiarda
thumb|Sjoerd Wiarda en Haring Haringsma troch [[Piter Feddes fan Harns]] Sjoerd Pijbes Wiarda (keazen 1399 - 1410) wie de fyftjinde potestaat fan Fryslân.
Wiarda (1355 - 1410) wie de soan fan Pybe (Feddekos) Wyarda en Claer fan Eminga. Hy wenne op Wiardastate yn Goutum. Sjoerd wie de lêste dy't oer Eastergoa én Westergoa hearske.
Wiarda wie de oanfierder yn de striid tsjin de greve fan Hollân. Yn 1398 wie hy deputearre by it ferdrach mei Willem fan Beijeren, greve fan Hollân. Yn 1400 focht hy mei as Skieringer yn de Slach om Dokkum en om de Camminghastins.
Haringsma
Yn 1400 waarden de meardere potestaten keazen foar Eastergoa en Westergoa, wegens de godstsjinstige twisten tusken de Skieringers en de Fetkeapers. Haring Haringsma of Haring thoe Heeg, stamfaar fan de Harinxma's, waard tagelyk keazen foar Westergoa. Sjoerd Wiarda wie de opfolger fan Odo Botnia.
Tuolle
In tuolle (regionaal ek tulle) is in krukje dat brûkt wurdt by it mei de hân melken fan kij. In foarm dy't in soad foarkomt is dy mei in sitflak dat mei in rym om 'e mul fêstset is, mei oan 'e ûnderkant yn 'e midden ien inkele poat. Sa kin de melker maklik fan de iene ko nei de oare rinne en fuort sitten gean om te melken.
Yn Nederlân wurde kij sûnt de jierren fyftich hast altyd mei de melkmasine yn it bûthús of bûtendoar en letter yn 'e melkstâl fan 'e lisboksstâl molken, wêrby't gjin tuolle nedich is.
Allagen
Skiednis
De delsetting Allagen waard nei alle gedachten stichte om it jier 800 hinne en de plaknamme waard foar it earst neamd yn dokuminten yn de 12e iuw hinne. Dizze delsetting lei op de súdlike helling fan de Haar oant dy yn de 12e iuw fanwegen gebrek oan wetter ferpleatst waard nei de wâl fan de Möhne. Lân - en boskbou wiene yn dy tiid ekonomysk wichtich, foar Allagen. Yn 1617 fûnen der heksejachten plak yn Allagen, meardere manlju en froulju waarden eksekutearre fanwegen ûnderstelde hekserij. Oant en mei 1974 wie Allagen in selstannige gemeente, yn it distrikt Warstein. Op 1 jannewaris 1975 gie de gemeente Allagen op yn de Gemeente Warstein. Dat hong tegearre mei de oergong fan Arnsberg nei Soest.
Ynfrastruktuer
De B516 rint by it doarp del en ferbynt it doarp yn westlike rjochting mei Niederbergheim, en yn eastlike rjochting mei Sichtigvor en Belecke. De buslinen R51 Soest-Warstein, de 552 Skoallekompleks Soest-Niederbergheim-Warstein de 651 Warstein-Belecke-Allagen-Niederbergheim fan de RLG betsjinje it plak. Yn it doarp is der in katolike en in gemeentlike beukerskoalle en in katolike basisskoalle.
Bysûnderheden fan it doarp
Oan de oever fan de Möhne stiet de katolike St. Johannestsjerke dy't yn 1891 wijd waard. It is de fjirde tsjerke op dit plak.
Oan de westkânt fan Allagen leit Haus Dassel, in eardere fabrikanten filla út 1841 dat hjoed de dei nei't it fabryk ôfbrutsen waard en it fabryksterrein omfoarme wie yn in park, tsjinst docht as museum.
Brief oan de Romeinen
Ynhâld
It Brief oan de Romeinen iepenet mei in ynlieding (Rom. 1:1–15), dy't in groetnis (Rom. 1:1-7) en in tankgebed (Rom. 1:8-15) omfettet. Dêrnei giet Paulus fierder mei in stik kristlike lear (Rom. 1:16-11:36) te ferkundigjen, wêryn't er û.m. útleit hoe't in minske troch it leauwe rjochtfeardich wurde kin foar it antlit fan God. De bekendste tekst fan hiele Romeinen heart hjirta, ntl. Rom. 8:38-39, dêr't Paulus yn úthâldt dat der hoegenamt neat is dat de leauwende fan Gods leafde skiede kin: "Want ik bin derfan oertsjûge dat noch dea noch libben, noch ingels noch boppe-ierdske hearskers, noch hjoed noch takomst, noch oare machten, noch hichte noch djipte, noch watfoar oar skepsel ek, ea ús skiede kin fan Gods leafde yn Jezus Kristus, ús Hear." left|thumb|250px|De [[apostel Paulus dy't syn brieven skriuwt, op in skilderij út 'e 16de iuw. (Yn wurklikheid diktearre Paulus syn brieven oan in slaaf.)]]
Dan folget in fermoanjend stik (Rom. 12:1-15:13), wêryn't û.o. de sterken oproppen wurde om noed te stean foar de swakkeren. It brief einiget mei in stikmannich persoanlike meidielings en groetnissen (Rom. 15:14-16:27). Ut dat slot kin men opmeitsje dat Paulus net inkeld fan doel wie om 'e kistlike gemeente yn Rome te besykjen, mar teffens om dêrnei troch te reizgjen nei de Romeinske provinsje Hispanje, op it Ibearysk Skiereilân. Yn Rome kaam er wol (sjoch: Hannelingen fan de Apostels), sij it yn 'e boeiens. Mar oft er ek ea Hispanje berikt hat, is net dúdlik.
Fryske oersetting
Yn 1919 joech dû. Geart Aeilco Wumkes yn syn Ut 'e Heilige Dobbe û.m. in oersettingsfragmint fan eigen hân fan Rom. 5:1-11 út. De earste folsleine Fryske oersetting fan Romeinen stie yn it Nije Testamint fan Wumkes en Eeltsje Boates Folkertsma, dat yn 1933 útkaam en dat fan 1943 ôf ûnderdiel útmakke fan 'e earste Fryske bibeloersetting. Om't sawol teologen as taalkundigen beswieren tsjin 'e fertaling Wumkes-Folkertsma hiene, waard fan 1966 ôf wurke oan in nije bibeloersetting, dy't yn 1978 útkaam as de Nije Fryske Bibeloersetting (mei stipe fan 'e provinsje Fryslân, it Nederlands Bijbelgenootschap te Haarlim en de Katholieke Bijbelstichting te Bokstel). Dat is de fertaling dy't noch altiten yn gebrûk is, yn 'e foarm fan 'e trêde, ferbettere druk fan 1995. De oersetting fan Romeinen waard dêrby dien troch drs. H. Dijkstra, dy't op taalkundich mêd ûnderstipe waard troch perfester dr. J.H. Brouwer.
Museum foar Ljochtkeunst
Unna is fanâlds bekend om syn swiere yndustry. No is it ien fan de bjusterbaarlike hichtepunt fan it Ruhrgebiet als kulturele haadstêd fan Europa. It hjit it Zentrum für Internationale Lichtkunst en is te finen op sa'n 10 meter ûnder it hjoeddeiske gemeentehûs fan Unna. Yn in âlde bierbrouwerij fan Linden yn noardwest-Dútslân toane tolve fan de meast ynternasjoaal bekende keunstners harren wurk. Yn de eardere kuolkelders wurdt innovative keunst toand yn in wikseljende gearstalling. De donkere kelders foarmje in mysterieuze eftergrûn. Yn de labyrintyske romtes toane keunstners as James Turrell en Joseph Kosuth harren keunstljocht.Elke keamer docht in berop op de sintugen op in oare wize, itsij troch ljocht, itsij troch sketterjende neonljochten, stroboskoopljocht, skaden of wetter.
Fryske Wede
De Fryske Wede is in gebiet dat súdwestlik fan de Jadeboezem en súdlik fan it Jeverlân leit, yn it súdeasten fan it Eastfryske skiereilân. De namme 'Wede' betsjut Wâld. De namme fan it gebiet is oerlevere út it jier 1420 as de Wede en yn 1449 as den fresscken Weede. Hjoed de dei is de Fryske Wede it súdlike part fan it bestjoerlike distrikt 'Friesland' (Landkreis Friesland).
Súdlike Orkneyeilannen
thumb|320px|Kaart fan de Súdlike Orkneyeilannen thumb|320px|Signy Island basis en panorama De Súdlike Orkneyeilannen is in arsjipel yn de Súdlike Oseaan, likernôch 375 km noardeastlik fan it fierste útein fan it Antarktysk Skiereilân. It totale oerflak beslacht sa'n 240 km2.
De eilannen binne sûnt 1962 part fan it Britsk Antarktysk Territoarium (earder wiene sy in Falkland Islands Dependency), en de British Antarctic Survey hat in basis op it eilân Signy. De eilannen wurde ek opeaske troch Argentynje as part fan de provinsje Tierra del Fuego, dat de Argentynske marine hat in permaninte basis op Laurie-eilân sûnt 1904. Utsein it basispersoniel binne dêr gjin fêste bewenners. Under it Antarktysk Ferdrach fan 1959 kinne de eilannen lykwols frij brûkt wurde foar net-miltêre doelen.
Skiednis
thumb|320px|Basis Signy Island thumb|left|alt= Rear view of a three-masted sailing ship with all sails furled, lying in an ice-covered sea.|De Scotia foar anker by Laurie-eilân. 1903 De Súdlike Orkneyeilannen waarden ûntdutsen yn 1821 troch twa seehûnejagers, Nathaniel Brown Palmer en George Powell. De eilannen waarden yn it earstoan Powell's Group neamd en it haadeilân waard Coronation Island (Frysk: 'Kroaningseilân') om't yn dat jier Kening George IV op de troan kaam. Yn 1823 brocht James Weddell in besite oan de arsjipel en joech it syn tsjintwurdige namme (nei de Orkneyeilannen yn Skotlân). Guon oare eilannen krigen ek in oare namme fan him.
De Argentynske kleem op de eilannen datearret fan 1925. It waard yn 't earstoan fan Argentynje legitimearre út reden fan de al besteande basis op Laurie-eilân, mar waard letter part fan in mear wiidfiemjende territoariale eask.
Geografy en klimaat
De eilannen lizze tusken 60°30' oant 60°83' suderbreedte, en 44°25' oant 46°25' westerlingte in de Súdlike Oseaan.
De arsjipel bestiet út fjouwer haadeilannen. 'Coronation Island' is de grutste mei 30 km lingte; it heechste punt is dêr Mount Nivea mei 4153 m boppe seenivo. Laurie-eilân leit it meast eastlik yn de arsjipel. De oare grutte eilannen binne Powell en Signy Island. Lytsere eilannen binne Robertsoneilân, de Saddle-eilannen en Acuna-eilân. It totale oerflak fan de arsjipel is sa'n 240 km², dêr't 90% fan mei iis bedutsen is.
De Inaccessible Islands (Frysk: de Untagonklike Eilannen), sa'n 15 seemilen nei it westen, wurde ek ta de Súdlike Orkney's rekkene.
It klimaat is der yn it generaal kâld, wiet en winich. De simmers binne kâld en koart (desimber oant maart) mei trochsneed temperatueren sitte om de 2°C en sakje yn de winter nei sa'n −10 °C (yn july). De heechste en leechste temperatueren kinne efterelkoar sa'n 12 °C en −44 °C bedrage. De see om de eilannen hinne is beferzen fan let yn april oant novimber.
Nettsjinsteande it hurde klimaat is der dochs fegetaasje, dy't ta de Scott See Eilannen toendra ekoregio heard mei ek Súd-Georgje en de Súdlike Sandwicheilannen, de Súdlike Shetlandeilannen en Bouveteilân. Al dy eilannen hawwe toendrafegetaasje dy't fral bestiet út moassen, koarstmoassen en algen. Seefûgels, seehûnen en pinguins foerazjearje yn de omlizzende wetters.
Undersyksstasjons
De twa lannen dy't de arsjipel as harres beskôgje hawwe ûndersyksstasjons op de arsjipel.
Ylostins
thumb|Ilostins (1616) De Ylostins of Ilostins wie in stins west fan Drylts. Fan de stins is neat werom te finen. Waard boud yn de Midsiuwen, mooglik al yn de 11e iuw. De namme Ilostins en IJlst binne mooglik fan elkoar ôflaat, mar oft no Drylts fan Ilostins ôflaat is of krekt oarsoam is net dúdlik.
De stins waard stifte troch de famylje Harinxma, dy't yn dizze omkriten in soad ynfloed hie. De stins foarme mei de tsjerke ien ferdigenber gehiel. Dêrtroch hie Drylts in fersterking oan de súdkant, dy't mei in lytse striidmacht te behearskjen en te ferdigenjen foel. De eigener fan de stins wie de 'iehear' of âlderman en dêrmei de earste fan de stêd. Yn de achttjinde iuw is de stins ôfbrutsen.
De Ilostins wie in toerstins, dy't oan de westkant fan de grêft stie, wêrlâns Drylts him ûntwikkele. It wie in frijsteande, ferdigenbere wentoer, lykas de Gruitersmastins yn Snits. De stins hie in hast fjouwerkante plattegrûn en wie in frij heech bouwurk, dat oan de boppeside in wjergong mei arkeltuorren hie. Dêrtroch wie it mooglik de stins fan boppe-ôf te ferdigenjen. Yn de muorren sieten lytse rûnbôgefinsters. De stins waard bekroane mei in skylddak mei dekorative wynwizers. De lêste resten fan it gebou binne yn 1778 weibrutsen.
Reade Doarp (Baarn)
De wyk Reade Doarp is in arbeiderswyk út de 20e iuw, ûntwurpen neffens it stedeboukundich prinsipe fan de túndoarpen, en is fan algemien belang fanwegen bysûndere kultuerhistoaryske, stedeboukundige en arsjitektuerhistoaryske wearden. De wenningen steane om in ipenbiere, pleinfoarmige griene romte. Binnen Baarn foarmet it strjitteplan fan ‘It Reade Doarp’ foar it grutstepart in eigen ienheid. De wenningen en de stedeboukundige opset fan it kompleks binne ûntwurpen troch de arsjitekt A.M. van den Berg út Hilfertsom en binne foarmjûn yn de styl fan de Amsterdamske Skoalle.
Stasjon Tilburch Universiteit
Stasjon Tilburch Universiteit (Tbu) is in spoarweistasjon yn de stêd Tilburch yn de provinsje Noard-Brabân en waard iepene yn 1969 oan de Steatsline E (Breda - Maastricht). Earder takte it Bels Lyntsje op 'e hichte fan it hjoeddeistige stasjon Tilburch Universiteit ôf. Noardlik fan it stasjon leit de wyk Het Zand, súd de wyk De Reit. It stasjonsgebou is bekend as Standerttype Sextant fan de hân fan arsjitekt Cees Douma, it middenperron is op guon plakken net breder as twa meter. It stasjon waard iepene yn ûnder de namme "Stasjon Tilburch West", yn 2011 waard de namme feroare yn stasjon Tilburch Universiteit.
Nikolaj Karamzin
Ynfloed
Karamzin hat as skriuwer in protte ynfloed hân op de Russyske taal, om't er tal fan âld-Slavyske foarmen út it Russysk helle en nije, faak oan westerske talen ûntliende, wurden, dêr foar yn it plak brûkte. Hy yntrodusearre it sentimintalisme yn Ruslân.
Skiedkundige
As skiedkundige besocht er op in wittenskiplike en metoadyske wize te wurkjen yn pleats fan, sa't faak wenst wie, allinnich kroniken oer it barren yn in beskate tiid te sammeljen. Fan 1808 oant 1818 wurke er oan syn 'Skiednis fan de Russyske steat'. Hy ferdigene de autokrasy en feroardiele de Frânske Revolúsje. Dochs wie er wol in liberaal tinker yn it doetiidsk Ruslân.
Neitins
De astroïde 3719 Karamzin, ûntdutsen troch de astronoom Lyudmila Chernykh yn 1976, is nei him neamd.
Wurk
In ûnfolsleine list fan syn wurk:
Jediïsme
It jediïsme (útspr.: [ʤɛdaːi̭ˈɪsmə], "dzjed-daai- is -muh") is in filosofy en nije religieuze beweging dy't fierhinne basearre is op 'e ôfskildering fan 'e Jedi-ridders yn Star Wars. Dat is in tige bekende Amerikaanske mediafranchise, betocht troch George Lucas, dy't yn 1977 úteinsette mei de film Star Wars: Episode IV – A New Hope, wêryn't de Jedi yntrodusearre waarden.
Jedi
De Jedi-ridders wurde yn 'e Star Wars-franchise foarsteld as leden fan in monastyske en akademyske organisaasje mei in sterke kriichsdissipline, foar wa't it bewarjen fan 'e frede en it hanthavenjen fan wet en oarder yn it algemien de heechste prioriteit hat. Se folgje de ljochte kant fan de Krêft, in metafysyske en rûnombywêzige enerzjy dy't as mystyk ferskynsel in protte wei hat fan in godheid, mar mar apersoneel is. It folgjen fan 'e ljochte kant fan 'e Krêft betsjut koartsein it yn acht nimmen fan selsbehearsking en it stribjen nei it goede. Geweld is foar Jedi altyd it lêste rêdmiddel.
Beskriuwing fan it jediïsme
De fiktive religy fan 'e Jedi-ridders krige meitiid fia de popkultuer sa'n ynfloed dat der in echte religieuze beweging út ûntstie, it jediïsme. Oanhingers dêrfan beklamje dat se net leauwe dat de mytology en fiksje fan Star Wars wier is. Ynstee fiele se har ynspirearre troch de libbenswize fan 'e fiktive Jedi-ridders en wolle se besykje de morele aspekten en spiritualiteit fan dy libbenswize yn harren eigen libben nei te bearen. Dêrta drage guon jediïstyske websiden de "16 learstellings" út, wylst oaren de "21 stelregels" neame.
Organisaasjes
De jediïstyske beweging hat gjin sintrale struktuer of lieder, hoewol't der wol inkele organisaasjes besteane wêryn't oanhingers fan it jediïsme har feriene hawwe, benammen yn 'e Feriene Steaten en it Feriene Keninkryk. Ien fan 'e grutsten is de Temple of the Jedi Order, dy't yn 2005 yn Teksas oprjochte waard en yn 2015 troch de Amerikaanske belestingtsjinst IRS erkend waard as religieuze organisaasje (en dêrom frijstelling fan belestingbetelling krige). Yn 2007 waard yn it Feriene Keninkryk The Church of Jediism oprjochte.
Yn 2009 waard Daniel Jones, de oprjochter fan The Church of Jediism, út in Tesco-supermerk yn Bangor yn it noarden fan Wales set, om't er syn kapusjon net ôfdwaan woe. Hy berôp him op religieuze klaaiïngsfoarskriften om't er Jedi wie. De eigner fan 'e supermerk ferwarde him yn 'e media lykwols troch te ferwizen nei Star Wars: "Hy mei der bêst yn. Jedi's binne folslein wolkom om by ús te winkeljen, mar dan wolle wy wol dat se harren kap ôfdogge. Obi-Wan Kenobi, Yoda en Luke Skywalker hawwe allegearre sûnder kap omrûn sûnder dat se dêrtroch ta de tsjustere kant fan 'e Krêft ferfoelen en wy binne ús inkeld bewust fan 'e keizer as ien dy't nea syn kap ôfdie."
Jedi-folkstellingsferskynsel
It jediïsme kaam as nije religieuze beweging yn 2001 foar it earst rûnom yn 'e media, doe't it saneamde Jedi-folkstellingsferskynsel him foar it earst foardie. Dat jiers joegen by folkstellings yn it Feriene Keninkryk, Kanada, Austraalje en Nij-Seelân tsientûzenen minsken by de fraach oangeande harren religy it antwurd "Jedi" op. Ek by lettere folkstellings yn deselde en oare lannen hawwe in soad lju oanjûn dat harren religy it jediïsme is. It tinken is lykwols dat it dêrby yn fierwei de measte gefallen giet om minsken dy't net echt oanhingers fan it jediïsme binne, mar ynstee fine dat harren religy de oerheid neat oangiet of dy't grappich wêze wolle. It is dêrom ûndúdlik hoe grut oft de oanhing fan it jediïsme echt is.
Flea
Flea berne as Michael Peter Balzary (Melbourne, 16 oktober 1962) is in Australysk-Amerikaansk bassist. Hy is bekend as de bassist fan de Red Hot Chili Peppers. Balzary en syn mei-bandleden waarden yn 2012 opnaam yn de Rock and Roll Hall of Fame.
Flea waard berne yn Melbourne, Fiktoaria; doe't Michael Peter fjouwer wie ferhuze er mei syn âlden nei Rye, New York,. Nei't syn âlden skieden wiene, brocht Flea syn jongensjierren troch yn Amearika en Austraalje, foardat er him yn Kalifornje fêstige. Op de middelbere skoalle rekke er befreone mei sjonger Anthony Kiedis, mei wa 't er de Red Hot Chili Peppers foarme. Flea is ek lid fan de band Atoms for Peace.
Hoogeveen
Hoogeveen (Nedersaksysk:  ' t Ogeveine of  ' t Oveine) is in plak yn it suden fan de Nederlânske provinsje Drinte, mei 39.900 ynwenners (2021).It plak is it haadlak fan de gemeente Hoogeveen. De gemeente hat in oerflak fan 129,00 km² (wêrfan 1,58 km² wetter). De gemeente Hoogeveen waard yn syn hjoeddeistige foarm oprjochte yn 1998, troch de fúzje fan de eardere gemeente Hoogeveen mei in stikmannich gebietsdielen fan reedlike grutte fan sân omlizzende gemeenten.
Skiednis
De skiednis fan Hoogeveen begjint sa'n bytsje yn 1551 mei de beskriuwing fan it fean yn de hjoeddeiske gemeente. Dat jier kocht Reinold fan Burmania en syn frou de saneamde Meppenske Feanen, se súdeastlike helte fan de gemeente. Yn 1625 ruile Roelof van Echten in gebiet fan 2000 moargen foar taseine tsjinsten mei de boeren fan Steenbergen en Ten Arlo. It gebiet wie earder eigendom fan de Hear fan Ruinen. Yn 1631 waarden beide gebieten meiïnoar foege en sette de skiednis fan de feanterij út ein. Dêrfoar waard de Kompanjy fan 5000 Moargen oprjochte.
Yn 1625 waard de Hoogeveense Vaart groeven, en waard begûn mei de turfwinning yn de Echtenske Feanen. Yn die tiid ûntstie de stêd Hoogeveen as Nie-Echten, op it krúspunt fan twa feanfearten. De turf waard doe nei Meppel ferfierd. Dwers op it kanaal waarden op in ôfstân fan 160 meter fan inoar lytsere kanalen groeven, de saneamde wiken. Dy ôfstân wie foar in arbeider genôch om mei in kroade fol turf te sjouwen. Sa ûntstie der in ruster fan inoar krusende kanalen.
Hoogeveen waard yn 1636 stifte troch twa ynvestearders út Leien. Op it wichtichste krúspunt, it Krús, fêstigen al rillegau winkels, feanters, rintmasters en ambachtslju. Earstoan hie it plak ferskate nammen: Hooch Echten, Nieuw Echten en Echten's Hoogeveen. Al gau prate men fan Hoogeveen en dy namme waard dan ek oanholden. It plak hearde yn dy tiid ta de marke fan Steenbergen en Ten Arlo.
Yn de Twadde Wrâldkriich wie it ferset tige warber yn Hoogeveen.
Oare plakken
It plak Hoogeveen is it haadplak fan de gemeente mei deselde namme. Oare plakken yn de gemeente binne: Elim, Fluitenberg, Hollandscheveld, Nieuw Moscou, Nieuweroord, Nieuwlande, Noordscheschut, Pesse, Stuifzand en Tiendeveen.
Ferfier
thumb|Stasjon Hoogeveen By Hoogeveen is it Knoopunt Hoogeveen fan de A28, A37 en N48. Hoogeveen hat in tal op- en ôfritten op dy snelwegen. Hoogeveen hat goede ferbinings nei Swol, Emmen, Assen, Grins en Ljouwert.
Hoogeveen leit oan de spoarline fan Meppel-Grins. Op 1 maaie 1870 waard Stasjon Hoogeveen iepene. It hjoeddeiske stasjonsgebou komt fan 1984 en is ûntwurpen troch arsjitekt Cees Douma.
Hoogeveen hat ek in fleanfjild: Fleanfjild Hoogeveen, dy't mear foar rekreaasje ornearre is, mar ek wol foar sakefljochten.
Fulkaan
thumb|250px|Mount St. Helens aktyf, 18 maaie 1980 In fulkaan is in berch dy't jiske en lava spuit (hiele waarme, raande stien) út in magma grûnlaach djip ûnder de grûn. De measte fulkanen hawwe in krater by de top. Magma wurdt lava neamd as it út de fulkaan spuit is.
List fan bylden yn It Bilt
Dit is in (ûnfolsleine) gronologyske list fan bylden yn It Bilt. Under in byld wurdt hjir ferstien elk trijediminsjonaal keunstwurk yn de iepenbiere romte fan de gemeente It Bilt, wêrby't byld brûkt wurdt as sammelbegryp foar skulptueren, stânbylden, ynstallaasjes en oare byldhouwurken.
Roedeburch
thumb|Roedeburch op in ôfbyld út 1653, de stins stiet om de twa húskes yn de midden fan it ôfbyld De Roedeburch, ek Roadeburch of Rodenburg wie earder in stins yn Snits yn de gemeente Wymbritseradiel. Fan de stins is neat werom te finen.
De stins moat al foar 1400 boud wêze. Wurdt foar it earste neamd yn 1398, as Rewenich fan der Sneke, dy't ek wol Rienick Bockema neamd wurdt, troch greve Albrecht fan Hollân beliend wurdt mei it baljuwskip fan 'Alde Waghenbrugge', in gebiet dat de lettere gritenij Wymbritseradiel foarme. Rewenich heart ta de Fetkeapers en moat yn 1400 nei Starum flechte yn ferbân mei de oplûkende Skieringers. Mar dêr wie er net feilich en flechte nei Hollân, syn besittings waarden yn beslach nomd. De Greve fan Hollân holp him, troch him in jierjild ta te kennen. Yn 1402 kin hy weromkomme, meidat de frede sluten is. Spitigernôch is yn stins Roedeburch ferwoaste.
Yn 1402 houlikt hy syn dochter His út oan Agge Harinxma thoe Heeg. Fjouwer jier letter stiftet hy it kleaster Thabor by Tearns, dêr't hy wer fjouwer letter yntreedt. "Die heerschappie van Sneeck' lit hy oer oan syn skoansoan. De famylje Harinxma thoe Heeg hie mear liedingjaande funksjes: twa bruorren fan Agge wiene haadling yn Heech en Drylts. Agge feroaret syn namme yn Harinxma fan Snits.
As Agge yn 1422 stjert, wurdt hy opfolge troch syn soan Bocke (I). Dizze haadling hie frijwat macht: sa mocht hy ûnder oare de skepen kieze. Mar hjir kaam yn 1456 feroaring yn. Harren macht waard beheind troch it stedsrjocht: Bocke of ien fan syn neisieten mocht mar ien kear yn 't jier ien skepen kieze fan de 36; de haadling bleau lykwols al de earste fan de stêd.
It laach Harinxma fan Snits stjert yn 1499 mei de dea fan Bocke II út. De werklike macht fan de haadling wie doe al hielendal ôfbrokkele, meidat de Saksyske hartoggen der in sintraal gesach fêstigen.
De Stins stie mooglik ten suden fan de Hoarse, dy't ten suden fan Twellingea streamt. Wa't de Hoarsewei rjochting De Jouwer folget, sjocht fuort nei de brêge oer de Hoarse links in pear pleatsen. Op dit strategyske plak rûnen fjouwer wetterwegen gear: de Hoarse, Stobberak, feart oet Twellingea en Toppenhuzen nei Snits en de wyls dimpte Tynjesleat nei Langwar en De Jouwer.
Goalball op de Paralympyske Simmerspullen 2012
200px|thumb|right|200px|It Olympysk Goalballstadion fan Londen 2012
Roedeburch
Yn Snits hawwe we de Nauwe en Wide Burgstrjitte, nammen dy't ferwize nei dizze fersterke stins. Trochdat lilke Snitsers yn de 14e iuw de stins fernield hawwe is net bekend hoe't de stins der út sjoen hat.
Goalball op de Paralympyske Simmerspullen 2012
De XIVe Paralympyske Simmerspullen waarden fan 29 augustus oant en mei 9 septimber 2012 hâlden yn Londen dêr't dat jier ek de Olympyske Simmerspullen hâlden waarden. De finale fan it Goalball waard hâlden yn de Copper Box. It wie it iennichste folsleine toernoai by dizze edysje fan de Olympyske en Paralympyske Spullen dat yn de Copper Box spile waard.
Beargers
Beargers (Xerophyllum tenax) is in gerseftige mar duorjende plantesoarte yn de famylje Melanthiaceae yn it skift fan de Leeljeëftigen (Liliales). It wurdt fan 15 sm. oant 150 sm. heech. De blêden, dy't yn in groepke fan de grûn ôf om de lytse stâle groeie, kinne 30 sm. oant 100 sm. lang wurde en binne 2 sm. oant 6 sm. breed. De blom foarmet in wite knop op in eigen hege stâle.
Beargers waakst yn it westen fan Noard-Amearika, fral yn heger lizzende gebieten. De blêden fan de plant binne tige stevich. De plant waard dêrom troch Yndianen brûkt foar it meitsjen fan kuorren. De woartelstôk fan de plant kin oerlibje at de plant delbaarnt. Nei't it fjoer alle oare planten en âld hout ferbaarnd hat is dêrom it Beargêrs faak de earste plant dy't wer opkomt.
Ekosysteem
thumb|180px|In koraalrif is in foarbyld fan in ekosysteem In ekosysteem wurdt foarme troch de wikselwurkingen tusken alle organismen en de net-biologyske faktoren yn in beskate omjouwing. De term ekosysteem waard yn 1935 troch Arthur Tansley yntrodusearre. Foarbylden fan ekosystemen binne in bosk, mar kin ek de hiele ierde wêze. Guons beskôgje sels in potplant as ekosysteem. Underdiel fan in ekosysteem binne ôfsûnderlike planten, dieren en mikro-organismen en de ûnderlinge kompleksen dy't sy foarmje, bygelyks yn de foarm fan mienskippen en populaasjes. Ekosystemen wurde faak sjoen as dynamyske funksjonele ienheden.
Hillel Slovak
Yn syn karriêre ûntwikkele Slovak in slimme heroïneferslaving. Hy besocht faaks op te hâlden, mar ferstoar oan in oerdoasis op 25 juny 1988, 26 jier âld. Ferskate Red Hot Chili Peppers-nûmers binne skreaun as earbetoan oan Hillel Slovak, wêrûnder "Otherside", "Knock Me Down", "My Lovely Man", "This Is the Place", " Dosed " en "Feasting on the Flowers".
Hillel waard postúm mei syn mei-bandleden fan de Red Hot Chili Peppers yn 2012 opnaam yn de Rock and Roll Hall of Fame.
Bartle fan Nysten
Bartle Piters fan Nysten, ek: Barthold of Bartholomeus fan Nijsten, (?, ±1628 - Ljouwert, 13 maart 1696), wie grytman fan Raerderhim (1670-1697), deputearre fan Fryslân (1686-1671) en lid fan de Admiraliteit fan Fryslân (1692-1696)
Bartle waard op 10 juny 1670 grytman fan Raerderhim en wie sûnt 1652 folmacht op de Lândei út Eastergoa. Op 11 febrewaris krige hy sitting yn it kolleezje fan deputearren. Yn dit en it folgjende jier wie hy kommissaris by de Synoade yn Ljouwert en It Hearrenfean, krektas yn 1683 nochris op It Hearrenfean en yn 1684 te Snits. Wie kommittearde by de provinsjale Rekkenkeamer.
Klaudius Goatikus
Klaudius Goatikus of Klaudius II (Latyn: Marcus Aurelius Valerius Claudius; 10 maaie 210 - jannewaris 270) wie keizer fan Rome fan 268 oant 270.
Bartle fan Nysten
Bartle wie in soan fan Piter fan Nysten (1575-1630) en Aafke Buwesdochter Jeltinga (1598-1656). Bartle troude yn 1656 mei Margareta fan Huych (*1630), se krigen yn 1660 ien famke, Jehanna Marije fan Nysten.
Hy ferstoar yn de âldens fan 68-jier.
Klaudius Goatikus
Libben
It keizerskip fan Klaudius hat foar in grut part út oarlochfieren bestean. Syn regear set útein mei in opstân fan it leger yn Mediolanum (Milaan) dy't er allinnich delslaan koe troch de soldaten jild ta te sizzen fan 20 aurei de man. Wylst de Romeinen yn Mediolanum mei-inoar fochten, kamen yn it noarden de Allemannen, in Germaansk folk, oer de Brennerpas it ryk ynfallen. Yn de lette hjerst fan 268 kaam it ta in fjildslach by it Gardamar tsjin de Alemannen. Dêr brocht it leger fan Klaudius harren sa'n ferpletterjende nederlaach ta mar dat de helte fan de tsjinstanner it slachfjild libben ferlitte koe. Fuort dêrnei moast Klaudius werom nei Rome om't nije swierrichheden yn Galje syn omtinken fregen.
Klaudius hat mei noch mear oarloggen te krijen hân; der kamen noch ynfallen yn Brittanje, Raetia en yn Pannoanje by. Om al dy problemen yn it ryk oan te kinnen, liet Klaudius de striid tsjin de Goaten oer oan Aurelianus en sels gong er nei Sirmium. De pest, dy't de Goaten grutte ferliezen tabrocht hie, briek dêr út yn syn eigen leger. Klaudius rekke sels besmet en ferstoar yn jannewaris 270. Alhoewol't er mar twa jier keizer west hie, waard syn dea tige betreure troch de Romeinske senaat en it leger. Dêrom waard er fuortendaliks godlik ferklearre nei syn dea.
Sifer
In sifer (fan it Arabyske صِفْر‎, ṣifr, "nul") is in nûmeryk symboal dat brûkt wurdt om rekkenkundige wearden te fertsjintwurdigjen.
Yn it bysûnder binne it de Arabyske sifers 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 0.
Arabyske sifers en it idee of konsept 0 komme oarspronklik fan 'e âlde Yndiërs.
Oare sifers binne Romeinske sifers, dy't letters brûke, lykas I foar 1, V foar fiif, X foar tsien, L foar fyftich, C foar hûndert en M foar tûzen.
1121
Ferstoarn
1120'erne
Spegelgroukopkes
De Spegelgroukopkes (Heteropterus) binne in skaai yn de famylje fan de Groukopflinters (Hesperiidae). Der is mar ien soarte yn dit skift: it Spegelgroukopke (Heteropterus morpheus).
Fan de taksonomy út besjoen is it doel fan dit skaai dan ek allinnich om oan te jaan dat it Spegelgroukopke net besibbe is oan oare Groukopflintersoarten.
Antarktysk Ferdrach
thumb|280px|Territoriale claims op Antarktica It Antarktyske Ferdrach regelt de ynternasjonale relaasjes oangeande Antarktika, it iennige ûnbewenne kontinint. It ferdrach leit de frijheid fan wittenskiplik ûndersyk fêst en ferbiedt militêre aktiviteit op it kontinint.
It haadferdrach koe fan 1 desimber 1959 ôf ûndertekene wurde en waard offisjeel bekrêftige op 23 juny 1961. De oarspronklike ûndertekeners wienen de 12 lannen dy't yn it Ynternasjonaal Geofysysk Jier fan 1957-58 warber op Antarktika wienen: Argentynje, Belgje, Sily, Frankryk, Japan, Nij-Seelân, Eastenryk, Noarwegen, de Sovjet-Uny, it Feriene Keninkryk, de Feriene Steaten en Súd-Afrika. In stikmannich lannen hawwe letter tekene, dat wienen: Brazylje, Bulgarije, Sjina, Ekwador, Finlân, Dútslân, India, Itaalje, Súd-Korea, Nederland, Perû, Poalen, Spanje, Sweden en Urûguay.
It behear oer it kontinint wurdt regele yn de jierlikse gearkomsten fan de riejaande leden (lannen mei ûndersyksaktiviteiten op Antarktika). Ein 1999 wienen der 44 leden (27 konsultative en 17 oanslutende). By de konsultative (stimmende) leden binne de sân lannen dy't dielen fan Antarktika opeaskje as nasjonaal gebiet.
De kleems fan Argentynje, Sily en it Feriene Keninkryk oerlaapje inoar. Ruslân, de Feriene Steaten en guon oare lannen hawwe harren it rjocht foarbehâlden om letter ek stikken op te easkjen. Nederlân en de FS erkenne de kleems fan de oare lannen net.
Lidnaasjes
thumb|370px|Lidnaasjes (2009)
Konsultative (riejaande) leden mei in kleem op in part fan Antartika
(brún)
Oanslutende leden
(Tusken heakjes jier fan oansluting)
216
Foarfallen
thumb|200px|De termen fan Karakalla
Jack Irons
Jack Steven Irons (Los Angeles, 18 july 1962) is in Amerikaansk drummer. Hy is bekend as de orizjinele drummer fan de Red Hot Chili Peppers. Irons wie letter ek drummer by de band Eleven en dernei drummer by Pearl Jam. Yn 2004 en 2010 brocht Irons in solo album út.
Jack Irons is hikke en tein yn Los Angeles. Op de middelbere skoalle rekke er befreone mei de studinten Flea, Hillel Slovak en Anthony Kiedis dêr't er letter de Red Hot Chili Peppers mei oprjochte. Nei't syn maat gitarist Hillel Slovak ferstoar oan in oerdosis, stapte Irons út de Red Hot Chili Peppers, hy woe neat mear te krijen hawwe mei de heroïne. Irons waard mei syn mei-bandleden fan de Red Hot Chili Peppers yn 2012 opnaam yn de Rock and Roll Hall of Fame.
Theodor Storm
Theodor Storm (folút: Hans Theodor Woldsen Storm; Hüsem, 14 septimber 1817 – Hademarschen, 4 july 1888), wie in Dútsk skriuwer, dichter en abbekaat. Syn pro-Dútske hâlding brocht him yn konflikt mei de Deenske autoriteiten yn syn heitelân Sleeswyk, en hy brocht mear as tsien jier yn ballingskip troch. Hy is it bekendst wurden mei syn novellen Immensee en Der Schimmelreiter.
Libben
Storm waard yn 1817 berne yn it Noardfryske Hüsem, oan 'e westkust fan Sleeswyk, dat (krekt as Holstein) doedestiden formeel noch in ûnôfhinklik hartochdom wie, dat yn in personele uny mei Denemark ferbûn wie (d.w.s. de Deenske kening wie ek hartoch fan Sleeswyk en Holstein). Syn heit wie de abbekaat Johann Casimir Storm (1790-1874) en syn mem de húsfrou Lucie Woldsen (1797-1879). Storm gie nei skoalle yn Hüsem en Lübeck, en studearre rjochten te Kiel en Berlyn. Wylst er noch studearre, publisearre er al syn earste dichtbondel, mei fersen fan himsels en fan 'e bruorren Tycho en Theodor Mommsen.
Nei't er yn 1843 syn stúdzje ôfrûne hie, wurke er as abbekaat yn Hüsem, oant him yn 1852, nei ôfrin fan 'e Earste Deensk-Dútske Oarloch, syn foech ûntnommen waard troch de Deenske autoriteiten, fanwegen syn ûnfermoedsoenlike pro-Dútske hâlding. Storm ferfear sadwaande yn 1853 nei Potsdam, yn it Prusyske Brandenburch, en yn 1856 nei Heiligenstadt, yn Tueringen. Yn 'e simmer fan 1864 kaam er yn Baden-Baden, dêr't er nûge wie troch in freon, de skriuwer en skilder Ludwig Pietsch, yn 'e kunde mei de Russyske skriuwer Ivan Toergenjev. Neitiid briefken se jierrenlang, en stjoerden se inoar eksimplaren fan harren wurk.
Storm kearde pas yn 1865 yn Sleeswyk werom, nei't dat by de Twadde Deensk-Dútske Oarloch ûnder in dield Prusysk-Eastenrykske besetting kommen wie. Hy waard doe in distriktsmagistraat (Landvogt) ûnder it nije bewâld. Yn 1880 sette er him nei wenjen yn Hademarschen, dat justjes mear it binnenlân yn leit (mar noch altyd yn Sleeswyk-Holstein), dêr't er him syn lêste jierren talei op syn skriuwwurk. Yn 1888 kaam er dêr yn 'e âlderdom fan santich jier te ferstjerren oan kanker. Storm wie twaris troud, earst mei Konstanze Esmarch, dy't yn 1864 stoar, en neitiid mei Dorothea Jensen.
Der Schimmelreiter
thumb|Hûs fan Storm yn [[Hüsem; no Storm-Museum en ûnderkommen fan it Theodor Storm Gesellschaft.]] Der Schimmelreiter, dat yn Storm syn bertekrite yn Noard-Fryslân spilet en ek twaris yn it Westerlauwersk Frysk oerset is, ferhellet oer Hauke Haien, in boeresoan, dy't earder as alle oaren fan syn gealju begrypt hoe faai oft de seediken derhinne lizze. Troch ferstân en ambysje bringt Haien it ta dykgraaf. Yn dat amt set er it oanlizzen fan in nije polder mei sterkere diken troch. Hy kriget te meitsjen mei ûnbegryp en tsjinwurking. De striid dy't dêrút fuortkomt, is er mânskernôch foar, mar de see sels makket him úteinlings dochs noch lytsman. De tema's fan it boek binne: de striid tsjin it wetter en it konflikt tusken yndividu en mienskip.
Skoatterlânske Kompanjy
De Skoatterlânske Kompanjy of Feankompanjy waard op 24 july 1551 oprjochte om de feangrûnen fan Skoatterlân ôf te graven.
De maatskippij waard oprjochte troch trije hearen: Piter fan Dekema, Johan van Cuyck en Floris Foeyts. It is de op ien nei âldste Naamloze Vennootschap fan Nederlân. De Skoatterlânske Feankompanjy fêstige him yn 1602 yn it Oranjewâld op Sickingastate. Dy pleats foarme it begjin fan it lettere Oranje besit.
De kompanjy kocht 6.500 hektare heechfean yn Súdeast-Fryslân oan en liet dy ôfgrave. Turf wie yn dy tiid de wichtichste brânstof. It 'Hearren'fean groeide dêrtroch hurd: oan de ferkeap fan it ‘brune goud’ waard in soad jild fertsjinne.
Yn 1556 waard de Hearresleat fan Akkrum nei it Hearrenfean groeven en dat wie it begjin fan de eksploitaasje fan it Skoatterlânske feangebiet. Foar de ûntginning dêrfan en de ôffier fan de turf waarden fearten en heaksk dêrop steande wiken groeven. De Skoatterlânske Kompanjy liet fanút it Hearrenfean de Skoatterlânske Kompanjonsfeart dolle dy't yn 1627 oant Ketlik en yn 1652 oant Nijhoarne trochhrûn. De feart waard yn 1732 trochlutsen nei Hoarnstersweach.
Siuwsk
thumb|right|300px|Ferspriedingsgebiet It Siuwsk is in Friso-Frankyske streektaal. Mei it West- en Frânsk-Flaamsk foarmet it in apart kluster súdwest-Nederlânske dialekten. Jakob fan Maerlant ûnderskiede al in tal selsstannige 'Dietse' (streek-)talen en it Siuwsk is dêr ien fan, sa’t bliken docht út ûnder mear de prolooch fan syn Sinte Fransiscus Leven:
Men moet om de rime te souken
Misselike tonghe in bouken:
Duuts, Diets, Brabants, Vlaemsch, Zeeus;
Walsch, Latijn, Griex ende Hebreeus
(Misselike tonghe = ferskate talen)
Oantal sprekkers
Ut in trijetal regionale ûndersiken (Evenhuis 1995; Riemens 1995; Menheere 1988) is ôf te lieden dat yn hiel Seelân wierskynlik noch foar mear as 60% fan de Siuwske befolking Siuwsk de earste en wichtichste taal is. Fan de oare 40% hat seker de helt wat passive of aktive kennis fan de taal. Goeree, Schouwen en Duiveland, it uterste westen en easten fan Súd-Bevelân, de westpunt fan Walcheren en West-Siuwsk-Flaanderen hawwe de heechste persintaazjes dialektpraters. Positive útsjitters binne doarpen as Bruinisse, Arnemuiden en Westkapelle (mei sels mear as 90% Siuwsktaligen ûnder de jongerein) en de measte West-Siuwsk-Flaamske doarpen (benammen Hoofdplaat, Breskens en Schoondijke). Yn West-Flaanderen sprekt hast 90% fan de hiele befolking noch (by foarkar) West-Flaamsk (mear as 1 miljoen sprekkers). Yn Frânsk-Flaanderen wurdt de streektaal allinnich troch de alderâldsten (bytiden mear as 80%) en fyftich-plussers (sawat 10-50% sprekkers, ôfhinklik fan it plak) noch sprutsen (mei-inoar noch mar sa’n 20.000 sprekkers). Der is yn Frânsk-Flaanderen lykwols in opmerklik grutte belangstelling foar kursussen yn de streektaal. De ferwachting is dan ek, dat it Frânsk-Flaamsk nea hielendal útstjerre sil, mar hoe langer hoe mear foarbeholden wêze sil oan in relatyf lytse groep tige taalbewuste twataligen. It totaal oantal sprekkers fan Siuwsk/West-Flaamsk/Frânsk-Flaamsk leit, ynklusyf de sprekkers yn in oantal enklaves yn benammen Noard- en Súd-Amearika (Michigan, Detroit, Brazilië) op rom 1,5 miljoen.
Aktiviteiten
De meast aktive belangstelling foar de taal fynt men (nei Frânsk-Flaanderen) yn de Zak van Súd-Bevelân, wêr’t party skriuwers, dichters, fertellers, toanielgroepen en muzikanten wei komme. Benammen 's-Heerenhoek is wat dat oangiet in echte 'brânkearn'. Op Walcheren wenje de measte 'stille' genieters: ferteljûnen wurde der tige druk besocht en der wurde relatyf in hiel soad publikaasjes yn en oer it dialekt kocht. Walcheren telt lykwols mar in bytsje skriuwers en fertellers en al hielendal gjin streektaalmuzikanten. Benammen yn westlik Siuwsk-Flaanderen is de belangstelling foar it Siuwsk noch net grut. Nei alle gedachten omdat de taal dêr noch it minst bedrige wurdt. It oangrinzjende West-Flaanderen lit datselde byld noch folle sterker sjen.
De 'ynfrastruktuer' fan it Siuwsk is, fergelike mei oare streken, noch tige beheind. It Siuwsk hat in wiidweidich wurdboek Siuwsk-Nederlânsk, mar in (bûs-)wurdboek Nederlânsk-Siuwsk ûntbrekt bygelyks. Der binne mar in pear bibelgedielten yn it Siuwsk oersetten, der is noch gjin algemien akseptearre staveringssysteem, der binne gjin kursussen of lesprogramma's yn of oer it Siuwsk beskikber, der wurdt troch de regionale media noch mar in hiel lyts bytsje oandacht oan de taal bestege, der is noch mar ien Siuwsktalich tydskrift (Noe), der is gjin Siuwske streektaalfunksjonaris en der ferskynt mar in bytsje serieuze literatuer yn en oer de taal. De iennige ynstânsjes dy’t har aktyf ynsette foar it behâld en de popularisearring fan de streektaal binne Stifting Zuudwest 7 (útjouster fan ’t tiedschrift Noe, de Stifting Skoalle en Dialekt en sûnt koart de Zeeuwsche Vereeniging voor Dialectonderzoek (fanâlds in, lykas de namme al seit, benammen op dialektologysk ûndersyk rjochte, wat fergrize feriening, dy’t op dit stuit lykwols tige war docht in nije rjochting yn te slaan). Yn West-Flaanderen is de sitewaasje noch 'dramatysker', wylst de kânsen foar de taal dêr folle grutter binne as yn Seelân. It ôfrûne jier like der lykwols in lytse omslach te kommen, mei in bulte lanlike media-omtinken foar it West-Flaamsk, ûnder oare tanksij de ferskuorrende populêrens fan de West-Flaamske hip-hopband 't Hof van Commerce. Yn Frânsk-Flaanderen rint men by in soad inisjativen noch tsjin in net-wollende, sintralistyske oerheid oan. Dochs nimt dêr it tal kursisten yn frije kursussen Nederlânsk (yn tsjinstelling ta wat de namme fermoeden docht benammen 'Vlaemsch'-oriïntearre) hieltyd fierder ta en ferskine der hieltyd mear Frânsk-Flaamske opskriften yn it strjittebyld.
Daka
thumb|250px|In sakewyk yn Daka Daka (ঢাকা, Dhākā; eartiids Dakka, Dacca) is de haadstêd fan Banglades. De stêd hat sa'n 12 miljoen ynwenners, dat it is de grutste stêd fan it lân (foar Chittagong en Khulna). Yn de agglomeraasje wenje wonen sa'n 12 miljoen minsken (1 jannewaris 2008). De stêd leit yn it distrikt Daka dat wer part is fan de difyzje Daka. Daka hat in âlde en in nije stêd.
Daka leit oan in sydtûke fan de rivier Dhaleswari, yn it hert fan it grutste jutegebiet fan de wrâld. It gebiet dêr omhinne is tige tichtbefolke, mei alle swierrichheden anneks, en wurdt faak rekke troch slimme oerstreamings feroarsake troch moessons. De trochsneed temperatuer is 25 °C.
Ut de skiednis
Daka waard stifte yn de 10e iuw en wie fan 1608 oant 1704 de haadstêd fan Bengalen. Eardat Daka yn 1765 ûnder it bewâld fan it Feriene Keninkryk kaam, wie de stêd in hannelssintrum foar Britten, Frânsen en Nederlanners. Op 8 augustus 1874 waard de earste stien foar in wetterliedingnet lein.
De stêd telde yn 1881 79076 ynwenners; hast likefolle hindoes as moslims. Daka wie doestiids it wichtige hannelsplak foar rys út de delta, foar indigo en hout út Tippera en foar tee út Assam. Under Britsk bewâld wienen der in soad amtlike tsjinsten en skoallen festige yn Daka. Opfallend wie ek it oaljefantendepot dat dêr húsmanne. Yn 1905 waard Daka fannijs de haadstêd fan Bengalen om yn 1956 de haadstêd fan East-Pakistan te wurden.
Daka waard yn 1971 haadstêd fan Banglades doe't it lân ûnôfhinklik fan Pakistan waard. Oant 1982 waard de namme yn it Latynske alfabet stavere as Dacca.
Ekonomy
Daka is it yndustrysintrum, ekonomysk- en bestjoerssintrum fan Banglades en is in hannelssintrum foar jute, oaljesiedden, sûker en tee. De meast wichtige produkten binne tekstyl (katoen) en jute-produkten. Ek rys-pellerijen binne fan belang. Daka is fermeamd om syn ambachtskeunst. It plak Narayanganj, 16 kilometer súdeastlik fan Daka, fungeart as haven foar de stêd.
De universiteit fan Daka yn de wyk Ramna waard op 1 july 1921 iepene. Ek de oare ûnderwiisynstellingen en lânbou-ûndersyksynstituten binne dêr festige.
Ferkear
thumb|250px|Shahid Sriti Stombho yn Sohrawardy Uddan
Religy
De befolking fan Daka is relatyf homogeen. It grutstepart heart ta de Islam, de measten fan har binne Soenniten. Dêr is in hindoeïstyske minderheid fan goed 10 % en in lyts oantal Boedisten en kristenen.
Paul Bellot
Paul Louis Denis Bellot (Parys, 7 juny 1876 – Montreal (Kanada), 5 july 1944) wie in Franske muonts en arsjitekt. De titel 'dom' krige er nei't er lid waard fan de oarder fan de benediktinen.
Dom Bellot is fan belang fanwegen syn ekspresjonistyske boustyl dy 't er yn ferskate lannen tapaste en dy 't troch ferskate arsjitekten neifolge waard. Hy boude benammen abdijen en tsjerken.
Stasjon Eindhoven Strijp-S
Stasjon Eindhoven Strijp-S (Ehs) is in spoarweistasjon yn de stêd Eindhoven yn de provinsje Noard-Brabân en waard iepene yn 1971 oan de Steatsline E (Breda - Maastricht). It stasjon leit benoarden de Rûnwei (diel Marconilaan / Beukenlaan), op de grins fan de wiken Woensel en Strijp, njonken it eardere Philips fabryksterrein Strijp-S mei it Klokgebouw. It stasjonsgebou is bekend as Standerttype Sextant fan de hân fan arsjitekt Cees Douma, it stasjonsgebou is hjoed-de-dei yn gebrûk as snackbar. It stasjon waard iepene yn ûnder de namme "Stasjon Eindhoven Beukenlaan" yn 2016 waard de namme feroare yn stasjon Eindhoven Strijp-S. Al yn 2018 hie it stasjon ferboud wurde sillen en tagonklik makke wurde foar reizgers mei in rolstoel, mar Prorail en de gemeente Eindhoven binne it noch altyd (2023) net iens oer it úteinlike ûntwerp.
Nije Wrâld
thumb|right|300px|In kaart fan de Nije Wrâld fan Guillaume Delisle út 1774. Mei it begryp Nije Wrâld wurde de kontininten bedoeld dy’t nei de ûntdekkingstochten fan Kristoffel Kolumbus fan 1492 dien binne.
Ofkomst
Yn 1493 kaam Kristoffel Kolumbus werom yn Spanje fan syn reis nei de Amearika’s. Op 1 novimber fan dat jier refereare Peter Martyr d’Anghiera nei Kolumbus yn in brief as de ‘ûntdekker fan de Nije Wrâld’. Yn in oare brief út 1494 barde dat op 'e nij. Amerigo Vespucci brûkte it wurd yn 1502 yn in boek oer de Nije Wrâld en yn 1516 publisearre Martyr in boek mei as titel "De orbe novo" (Op de Nije Wrâld). En yn 1524 waard de term brûkt troch Giovanni da Verrazzano yn in ferslach fan syn reis by de kust fan wat letter Kanada en de Feriene Steaten wêze soe.
Definysje
Oer it algemien wurdt mei de Nije Wrâld de kontininten Noard- en Súd-Amearika bedoeld. De Alde Wrâld bestiet út Jeropa, Afrika en Aazje.
Austraalje en Antarktika binne nei 1492 ûntdekt, mar wurde net ta de Nije Wrâld rekkene. Lykwols wurde se ek niet yndield by de Alde Wrâld. Ek it meastepart fan de eilannen dy’t nei 1492 ûntdutsen binne wurde net ta de Nije Wrâld rekkene.