cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Marije I fan Skotlân
Neisleep
Doe't it nijs fan 'e terjochtstelling Elizabeth berikte, bearde dy lulk te wêzen. Hja hold út dat se it troch har tekene deafûnis tabetroud hie oan har riedshear William Davison, en dat it net har bedoeling west hie dat dy it oan oaren sjen litte soe. Davison hie it dokumint ûnder de oandacht brocht fan guon oare riedshearen, en dy soene sûnder Elizabeth har wittenskip of goedkarring op eigen manneboet besletten hawwe dat it fûnis fuortendaliks útfierd wurde moast. Mei har wifeling en har mei opset sin dizenich opstelde ynstruksjes besocht Elizabeth oan 'e ferantwurdlikheid foar de terjochtstelling fan har efternicht te ûntkommen, mar sels yn har eigen tiid trape nimmen dêryn. Likegoed spile Elizabeth it spul út en waard Davison yn 'e Toer fan Londen finzenset. Pas nei goed oardel jier kaam er dêr op foarspraak fan Cecil en Walsingham wer út.
Marije har fersyk om yn Frankryk begroeven te wurden, waard troch Elizabeth ôfstegere. Har lichem waard balseme en yn in leaden deakiste bewarre oant se ein july 1587 by in protestantske tsjinst yn 'e katedraal fan Peterborough begroeven waard. Har yngewant, dat by de balseming ferwidere wie, waard yn it geheim yn it Kastiel fan Fotheringhay begroeven. Yn 1612 liet Marije har soan Jakobus, dy't tsjin dy tiid ek kening fan Ingelân wie, it lichem fan syn mem opgrave en oerbringe nei Westminster Abbey, yn Londen, dêr't it yn in sydkapel werbegroeven waard, rjocht foar in oare sydkapel oer dêr't Elizabeth begroeven leit.
De Lof fan de Healwizens
De Lof fan de Healwizens, yn it oarspronklike Latyn Moriae Encomium en better bekend ûnder de Nederlânske titel De Lof der Zotheid, is in essay út 1509 fan 'e hân fan 'e grutte Rotterdamske humanist Desidearius Erasmus, dat foar it earst printe en útjûn waard yn 1511 te Parys. It is ien fan 'e meast opmerklike wurken fan 'e Renêssânse en waard, fanwegen syn iepentlike krityk op 'e Roomsk-Katolike Tsjerke, neitiid brûkt as ien fan 'e oanjagers fan 'e Reformaasje. De Fryske oersetting fan Piter Wibertus Brouwer waard útjûn yn 2001.
Eftergrûn
De ynspiraasje foar syn essay die Erasmus op út De Triumpho Stultitiae fan 'e Italjaanske humanist Faustino Perisauli. Hy skreau De Lof fan de Healwizens yn in wike tiid, wylst er yn Ingelân útfanhûze op it bûtenferbliuw Bucklersbury fan syn goede freon Thomas More, al brocht er der letter noch korreksjes, wizigings en tafoegings yn oan. De Latynske titel, Moriae Encomium, is mei sin dûbelsinnich en kin ek lêzen wurde as "De Lof fan More", wêrmei't Erasmus blykber syn freon earje woe. It wurk waard daliks nei de publikaasje al tige populêr, in bytsje ta Erasmus syn ûntsetting, en sels paus Leo X fûn it fermaaklik. Noch foar Erasmus syn dea wiene der al withoefolle printingen útferkocht en wie it oerset yn it Dútsk en it Frânsk. De earste Nederlânske fertaling ferskynde yn 1560.
Ynhâld
De Lof fan de Healwizens begjint op lichtsinnige wize, mar nimt al gaueftich in dûnkerder toan oan. De Healwizens, dy't Erasmus opfiert as in goadinne út 'e klassike Aldheid, priizget selsferrifelderij en sljochtsinnigens en giet dan fierder mei in satirysk ûndersyk fan 'e fromme mar byleauwige misstannen fan 'e roomske leare en de korrupte praktiken yn beskate parten fan 'e Roomsk-Katolike Tsjerke (dêr't Erasmus trouwens syn hiele libben lang trou oan bleau). Erasmus wie koartlyn teloarsteld út Rome weromkeard, dêr't er in oanbod foar in hege posysje yn 'e Kuery ôfwiisd hie; de Healwizens nimt geandewei it boek dan ek almar mear de skriuwer syn eigen tuchtigjend stimlûd oan, en einiget mei in sljochtwei opsomming fan kristlike ideälen.
Fryske oersetting
De Fryske oersetting fan Moriae Encomium ferskynde yn 2002 ûnder de titel De Lof fan de Healwizens by Elektroanyske Letteren Fryslân te Ljouwert, mei stipe fan 'e provinsje Fryslân. De Fryske fertaling is fan 'e hân fan Piter Wibertus Brouwer te Rotterdam, en de ynformative ynlieding waard skreaun troch Eric Hoekstra.
Must Love Hellhounds
Must Love Hellhounds is in blomlêzing yn 'e foarm fan in ferhalebondel. De titel betsjut "Moat fan Hellehûnen Hâlde" (in humoristyske ferwizing nei de tekst dy't men gauris yn kontaktadvertinsjes sjocht, dêr't dan stiet "moat fan hûnen hâlde" of "moat fan katten hâlde"). It boek omfettet fjouwer novelles, dy't, neffens de tekst op 'e omslach, oer "duvelske hûnen" geane. Se binne spesjaal foar Must Love Hellhounds skreaun troch Charlaine Harris, Nalini Singh, Ilona Andrews en Meljean Brook. Must Love Hellhounds waard yn 2009 publisearre troch de New Yorkske útjouwerij Berkley Books.
Daniel Sanabria
(8 febrewaris 1977) is in eardere Paraguayaansk fuotballer. Earder spile foar Sport Colombia, 12 Octubre, Shonan Bellmare, Libertad, Kyoto Purple Sanga, Colo-Colo, Sportivo Luqueño, Olimpia, América en Independiente Medellín.
1980-er jierren
Oersjoch
De 1980-er jierren wiene it lêste desennium fan 'e Kâlde Oarloch. De konfrontaasje tusken de Feriene Steaten en de Sovjet-Uny late oer de hiele wrâld ta oarloch en rebûlje, mar benammen yn Afrika en Midden-Amearika. De beide supermachten stipen opstannen yn lannen dy't de bûnsgenoaten fan 'e tsjinpartij wiene. De Angoleeske Boargeroarloch, de Gûatemalteekske Boargeroarloch, de Mozambikaanske Boargeroarloch, de Nikaragûaanske Boargeroarloch, de Salvadoraanske Boargeroarloch, de Súdafrikaanske Grinsoarloch yn Namybje en de striid fan 'e guerriljabeweging Ljochtsjend Paad yn Perû binne guon fan 'e konflikten dy't dêrtroch feroarsake of oanboaze waarden. Sels wie de Sovjet-Uny aktyf behelle yn 'e Russysk-Afgaanske Oarloch, dy't yn 1979 begûn wie en pas yn 1989 einige mei it weromlûken fan 'e lêste Sovjet-soldaten út Afganistan. Underwilens diene de Amerikanen yn 1983 in ynfal yn Grenada, doe't yn dat Karibyske minysteatsje in kommunistysk regear oan 'e macht kaam, bombardearren se yn 1986 Lybje en diene se yn 1989 in ynfal yn Panama.
Geandewei de earste helte fan 'e tachtiger jierren boazen de spannings tusken de Feriene Steaten en de Sovjet-Uny sterk oan, nei't de Amerikaanske presidint Ronald Reagan it eardere belied fan non-konfrontaasje nei de foddekoer ferwiisde en him folle agressiver opstelde as syn direkte foargongers. De wrâld kaam nuodlike ticht by it útbrekken fan oarloch, mar fan 'e midden fan it desennium ôf belunen de spannings doe't yn 'e Sovjet-Uny Michail Gorbatsjov oan 'e macht kaam, dy't in herfoarmingspolityk fan glasnost ("iepenheid") en perestrojka ("werstrukturearring") úteinsette. Der folgen ferskate topmoetings tusken Reagen en Gorbatsjov, wêrby't ferdraggen sletten waarden dy't de wapenwedrin tusken de supermachten ta in ein brochten. Tsjin 'e ein fan 'e 1980-er jierren waard de Kâlde Oarloch yn 'e praktyk frijwol beëinige troch de Fal fan it Izeren Gerdyn, wêrby't de fazalsteaten fan 'e Sovjet-Uny yn East-Jeropa har losmakken fan 'e Russyske oerhearsking. Dat gie mank mei û.m. de Fal fan de Berlynske Muorre yn 'e DDR, de freedsume Ferwielen Revolúsje yn Tsjechoslowakije en tige gewelddiedige Roemeenske Revolúsje yn Roemeenje.
Ek los fan 'e Kâlde Oarloch wiene der yn 'e tachtiger jierren gâns konflikten yn 'e wrâld. De Libaneeske Boargeroarloch rûn nei in Israelyske yntervinsje yn 1982 út op 'e Libaneeske Gizelderskrisis, wêrby't tsientallen Westerske gizelders jierrenlang fêstholden waard troch benammen sjiïtyske groepearrings. Oare mânske konflikten yn it Midden-Easten wiene de Earste Intifada, in Palestynske opstân tsjin 'e Israelyske besetting fan it Westjordaanlân en de Gaza-stripe, en de slepende Iraansk-Iraakske Oarloch tusken de buorlannen Iraan en Irak. Oan 'e ein fan it desennium briek yn 'e Kaukasus de Nagorno-Karabachske Oarloch út tusken Armeenje en Azerbeidzjan, wat in foarboade wie fan ferskate oare etnyske konflikten yn dy regio yn 'e 1990-er jierren.
Yn 'e Westerske wrâld waard oan it begjin fan 'e tachtiger jierren de AIDS-epidemy ûnderkend, dêr't tsjin 2013 wrâlwiid nei skatting 39 miljoen minsken oan stoarn wiene. Fermiddens fan wittenskip en polityk rekken fierders yn 'e twadde helte fan it desennium bekend mei de ferskynsels klimaatferoaring en broeikaseffekt. Yn 'e islamityske wrâld ûntjoech it islamisme him yn 'e tachtiger jierren ta in ynfloedrike politike streaming. In soad terroristyske organisaasjes, wêrûnder Al-Qaida, waarden oan 'e ein fan it desennium oprjochte.
Waldsolms
Waldsolms is in gemeente yn de Dútske dielsteat Hessen. De gemeente makket diel út fan de Lahn-Dill-Kreis.
Yndieling
Waldsolms bestiet út de Ortsteilen Brandoberndorf, Griedelbach, Hasselborn, Kraftsolms, Kröffelbach en Weiperfelden en ûntstie yn 31 desimber 1971 by de hessyske weryndieling. Oant dy tiid wiene de plakken selstannige gemeenten. Brandoberndorf is it haadplak fan de gemeente.
1980-er jierren
Oersjoch
De 1980-er jierren brochten grutte sosjaal-ekonomyske feroarings fanwegen technologyske foarútgong en in wrâldwide beweging by planekonomysk tinken wei en yn 'e rjochting fan kapitalisme dat de frije leie jûn waard. De opkomst fan 'e kleau tusken earm en ryk, de almar oprinnende skea dy't publike ynstellings sûnt oprûn hawwe troch de gefolgen fan deregulearring, en oanboazjende boom-bust-ynvestearringssykly binne allegearre dêrop werom te fieren, ynklysyf de Bankekrisis fan 2007. Yn 'e 1980-er jierren begûnen multinationals ek foar it earst op grutte skaal harren fabrikaazje-aktiviteiten oer te bringen út 'e Westerske wrâld nei lege-leanelannen, lykas Tailân, Meksiko, Súd-Koreä, Taiwan en Sina. De beide lannen dy't yn dit desennium de grutste ekonomyske groei trochmakken, wiene Japan en West-Dútslân.
Waldsolms
Yndieling
Troch de gemeente streamt de 24,6 kilometer lange Somsbach, dy't yn de Lahn útmûnet.
It besjen wurdich
De gemeente leit yn it Taunusberchtme en is ryk oan natoer. In pear doarpstsjerken en in tal fakwurkhûzen foarmje de kultuermonuminten fan de gemeente.
Dêrnjonken wurdt it koptyske kleaster by Kröffelbach troch fral de koptyske mienskip yn Dútslân drok besocht.
1980-er jierren
Oersjoch
Untwikkelingslannen yn ferskate dielen fan 'e wrâld hiene yn 'e tachtiger jierren te kampen mei ekonomyske en sosjale swierrichheden dy't it gefolch wiene fan ûnderskate skuldekrises. In soad fan dy lannen moasten dêrom foar help oanklopje by it Ynternasjonaal Monetêr Fûns (IMF) en de Wrâldbank. Etioopje makke yn 'e midden fan it desennium, ûnder it korrupte regear fan diktator Mengistu Haile Mariam, in grutte hongersneed troch. It lân rekke fan it bûtenlân ôfhinklik om 'e eigen befolking te fieden, wat oanlieding joech ta ferskate goeddiedichheidsaksjes yn it Westen, mei as bekendste it gelegenheidsensemble Band Aid, dat yn 1984 it nûmer Do They Know It's Christmas? opnaam.
Yn 'e 1980-er jierren waard grutte foarútgong makke op it mêd fan 'e genetika en de digitale technology. Nei jierren fan dierproeven waard yn 1985 de earste genetyske modifikaasje yn tsien folwoeksen minsken trochfierd. De earste poppen wêrfan't yn 't foar op kontroversjele wize it geslacht útkeazen wie, waarden ein 1989 oanmakke yn in laboratoarium, om yn july 1990 berne te wurden. Yn 1985 waard foar it earst in draachmem ynset foar it foldragen fan in poppe fan âlden dy't dat sels net koene. Yn deselde snuorje waard troch kompjûterwittenskippers de grûnslach lein foar it lettere ynternet, sadat der tsjin 1989 in globaal systeem ûntstien wie dat gebrûk makke fan satelliten om in wrâldwiid netwurk te kreëarjen dat neitiid de ynfrastruktuer fan it ynternet wurde soe. De Britske ynformatikus Tim Berners-Lee hie tsjin 1989 it konsept fan it ynternet al hielendal formalisearre.
Korioliskrêft
thumb|Korioliskrêft: in bal op in draaiende tafel thumb|In stoarm oer Yslân rint tsjin de klok yn neffens de balâns tusken de korioliskrêft en de [[drukgradiïntkrêft]] De korioliskrêft, of it korioliseffekt is in krêft dy't fûn wurdt yn in draaiend objekt. De Frânske ynzjenieur Gaspard-Gustave de Coriolis hat dy krêft foar it earst yn 1835 beskreaun. De krêft ferklearret de baan fan in foarwerp dy't beweecht yn in draaiend systeem. De korioliskrêft kin it bêste sjoen wurde by beweging fan in grutte hoemannichte wolken dy't by in legedrukgebiet net nei it sintrum, mar deromhinne rinne. Op it noardlik healrûn draaie se ôf tsjin de klok yn en op it súdlik healrûn mei de klok mei. Dat stiet bekend as de Wet fan Buys Ballot. By in hegedrukgebiet is der itselde effekt, dochs draaie se tsjinoersteld.
Ien foarbyld fan de korioliskrêft dat gauris beskreaun is, is dat wetter dat yn in trjochter nei ûnderen streamt, yn tsjinoerstelde rjochtingen nei ûnderen streamt yn beide healrûnen. De korioliskrêft is lykwols net te sjen by lytse hoemannichten wetter.
Foarbyld
De korioliskrêft waard foar it earst yn 1835 beskreaun troch de Frânske wittenskipper Gaspard-Gustave Coriolis. Hy bestudearre de beweging fan biljertballen op in rûndraaiende tafel, sa as oanjûn yn de yllustraasje hjirnjonken.
De boppeste animaasje lit in boppe-oansicht sjen fan de draaiende tafel. De swarte biljertbal rôlet, sa't fan boppe sjoen wurdt, yn in rjochte line oer de tafel. De kûgel beskriuwt de baan dy't ferwachte wurdt: de ienpearige beweging yn rjochte line. De tafel draait suver ûnder de biljertbal troch. Der wurdt oannommen dat der gjin wriuwing tusken de bal en de tafel is.
Michiganmar
De Michiganmar (Ingelsk: Lake Michigan), is ien fan 'e fiif Grutte Marren fan eastlik Noard-Amearika, mei in oerflak fan 58.000 km². It djiptegemiddelde is 85 m, mei in djipste punt op 281 m ûnder it wetteroerflak. Op it breedste punt mjit dit wetter 190 km, en op it langste punt 494 km. As it neffens wetterfolume metten wurdt, is it nei de Boppemar de grutste fan 'e Grutte Marren, mar as it om wetteroerflak giet, moat it de Hueronmar ek noch foargean litte, en komt it op it trêde plak út. Yn it noardeasten is de Michiganmar fia de smelle Strjitte fan Mackinac ferbûn mei de Hueronmar, dêr't it feitliken ien wetterlichem mei foarmet.
De Michiganmar wurdt oan 'e westkant begrinzge troch de Amerikaanske steaten Wiskonsin en Illinois, yn it suden troch Indiana, yn it easten troch Neder-Michigan, en yn it noarden troch Opper-Michigan. De beide dielen fan 'e steat Michigan wurde yn it noardeasten faninoar skaat troch de Strjitte fan Mackinac. De Michiganmar is sadwaande de iennichste fan 'e fiif Grutte Marren dy't folslein omsletten is troch grûngebiet fan 'e Feriene Steaten. Yn it noardeastlikste diel fan 'e mar lizze in stikmannich lytse eilantsjes.
Oars as dat faak tocht wurdt, is de Michiganmar net nei de steat Michigan neamd, mar krekt oarsom. De namme komt fan in wurd út 'e taal fan 'e Odjibwe-Yndianen, mishigami, dat "grut wetter" betsjut.
Oskysk-Umbryske talen
De Oskysk-Umbryske talen of Sabellyske talen foarmje in kloft talen fan 'e Italyske talen dy't yn 'e Klassike Aldheid sprutsen waarden yn 'e sintrale en súdwestlike parten fan it Italjaansk Skiereilân. Se foelen útinoar yn trije subgroepen: de Oskyske talen, de Piseenske talen en de Umbryske talen, en binne skriftlik oerlevere fan likernôch 700 f.Kr. ôf yn 'e ûnderskate Alditalyske skriften. De Oskysk-Umbryske talen strûpten der úteinlik ûnder troch de groeiende taalmacht fan it Latyn, de offisjele taal yn 'e Romeinske Republyk, dy't harren yn 'e earste iuw f.Kr. ta útstjerren ferkrong.
Taalbesibskip
Neffens de oarspronklike teory fan Antoine Meillet (1866-1936), dy't noch altyd de measte oanhing hat, binne de Oskysk-Umbryske talen ien fan 'e twa of trije haadgroepen fan 'e Italyske talen, yn 'e mande mei de Latynsk-Faliskyske talen en mooglik de Fenetyske talen, hoewol't de tafoeging fan dy lêste groep kontroversjeel is. De Italyske talen soene dan ien fan 'e subgroepen fan 'e grutte Yndo-Jeropeeske taalfamylje wêze. De oertaal dêr't alle Oskysk-Umbryske talen út fuortkomme, it Proto-Oskysk-Umbrysk of Proto-Sabellysk, soe yn dy optyk ûntstien wêze út it Proto-Italysk.
Dizze unitaryske opbou is yn 'e tweintichste iuw oanfochten troch ferskate taalkundigen, ûnder wa Alois Walde (1869-1924), Vittore Pisani (1899-1990) en Giacomo Devoto (1897-1974), dy't hawwe woene dat de Italyske taalgroep in keunstmjittich konstrukt wie, foarme troch it op ien bulte te smiten fan alle Yndo-Jeropeeske talen op it Italjaanske Skiereilân dy't net dúdlik ta in oare Yndo-Jeropeeske taalgroep hearden. Sy stelden ynstee foar dat de Oskyske-Umbryske talen, de Latynsk-Faliskyske talen en ek de Fenetyske talen selsstannige subgroepen fan 'e Yndo-Jeropeeske taalfamylje wiene, dy't op ien hichte stiene mei û.m. de Keltyske talen, de Germaanske talen en de Slavyske talen. Geandewei de tweintichste iuw krige dy teory mear oanhing, mar de unitaryske teory is noch altyd it meast akseptearre.
Fersprieding
Talen fan 'e Umbryske en Piseenske groepen fan 'e Oskysk-Umbryske talen waarden sprutsen yn it sintrale diel fan it Italjaansk Skiereilân mei útsûndering fan Latium (Rome en omkriten), it domein fan 'e Latynsk-Faliskyske talen, en Toskane, dêr't it pre-Yndo-Jeropeeske Etruskysk sprutsen waard. De Oskyske talen waarden sprutsen yn it suden fan 'e Lears fan Itaalje, mei útsûndering fan 'e 'Hakke' (dêr't it Illyryske Messapysk sprutsen waard) en it meastepart fan 'e kustkriten fan Napels oant de 'Hakke', dêr't it Aldgryksk foar master opsloech yn 'e Grykske koloanjes yn Súd-Itaalje. In Oskyske taal waard ek sprutsen troch de Mamertinen yn 'e koloanje Messana (it hjoeddeistige Messina), op Sisylje, en yn ferskate oare koloanjes op dat eilân.
Skiednis
De Oskysk-Umbryske talen binne bekend út ferskate hûnderten ynskripsjes skreaun yn 'e saneamde Alditalyske skriften, dy't har ûntjoegen út it Etruskyske alfabet, dat sels wer in oanpassing wie fan it Grykske alfabet. De ynskripsjes datearje fan likernôch 700 f.Kr. oant yn 'e earste iuw f.Kr. De wichtichste Oskysk-Umbryske talen wiene it Umbrysk yn it noarden en it Oskysk yn it suden (dêrfandinne de gongberste namme fan 'e taalgroep). It Umbrysk is oerlevere fan 'e sânde iuw f.Kr. ôf en it Oskysk fan 'e fyfde iuw f.Kr. ôf.
Fan 'e Piseenske talen, dy't yn in lyts gebiet oan 'e Adriatyske kust beëasten it Umbrysk sprutsen waarden, is it Pre-Samnitysk oerlevere fan 'e sechsde oant de fyfde iuw f.Kr. en it Súdpiseensk fan 'e sechsde oant de fjirde iuw f.Kr. De Piseenske talen lykje dêrnei ferkrongen te wêzen troch it Umbrysk, dat sels yn it neigean rekke nei't de Umbryske stammen ûnderwurpen waarden troch de him almar fierder útwreidzjende stêdsteat Rome. Nettsjinsteande dat is it de bêst oerlevere fan alle Oskysk-Umbryske talen, benammen fanwegen de Iguvine-tabletten.
Yndieling
De Oskysk-Umbryske talen wurde ornaris yndield yn in Umbryske groep yn it noarden, in Oskyske groep yn it suden en in iere Piseenske groep (dy't it earst ferdwûn) yn it noardeasten. Fan it Aikwiaansk en it Festinysk is de yndieling ûnwis. Dy beide talen (of dialekten, dat is dreech te sizzen) wurde ornaris wol ta de Oskysk-Umbryske talen rekkene, mar se binne sa min oerlevere dat se eins net fierder yn te dielen binne. It liket derop dat de Oskysk-Umbryske talen in dialektkontinuum foarme hat, wêrby't it Umbrysk yn it noarden stadichoan oergie yn it Oskysk yn it suden. Dy teory wurdt ûnderstipe troch it feit dat in tal tuskenlizzende talen of dialekten skaaimerken fan sawol de Umbryske talen as de Oskyske talen hawwe. Dy tuskenlizzende talen of dialekten waarden yn it ferline oantsjut as Sabellysk, mei't dat in term is dy't op 'e hiele taalgroep fan tapassing is.
Ferskillen mei de Latynsk-Faliskyske talen
Hoewol't de Oskysk-Umbryske talen folle fragmintarysker oerlevere binne as it Latyn hawwe taalkundigen út in wurdskat fan sa'n tûzen wurden dochs beskate ynnovaasjes en behâldings fan 'e taalgroep ôfliede kinnen. Bygelyks: wylst de aspirearre konsonanten út it Proto-Yndo-Jeropeesk (lykas yn *medʰyos, "midden" of "middel-") yn it Latyn tusken fokalen foarkomme as b, d en h/g (medius), wiene sokke aspirearre konsonanten yn 'e Oskysk-Umbryske talen allegearre ferwurden ta f (mefiai). Ek hiene de Latynsk-Faliskyske talen de Proto-Yndo-Jeropeeske *kʷ (kw fan "kwartsje") beholden (lykas yn it Latynske quattuor, "fjouwer"), wylst dy him yn 'e Oskysk-Umbryske talen ûntwikkele hie ta in p (lykas yn it Oskyske petora, "fjouwer"). Men sprekt dêrom wol fan Q-Italysk (Latynsk-Faliskysk) en P-Italysk (Oskysk-Umbrysk), krekt sa't yn 'e Keltyske talen ek Q-Keltysk (Gaelyske talen) en P-Keltysk (Brytoanyske talen) bestiet.
Heaven Sent Gaming
Heaven Sent Gaming is in Amerikaanske keunst- en ferdivedaasjestudio yn Albuquerque (Nij-Meksiko). De studio is yn 2006 stifte troch Mario Lucero en Isabel Ruiz. Hoewol't de studio multimediaal dwaande wêze wol, leit it publisearre wurk foar it meastepart op it mêd fan de tekenteltsjes.
Leden
Ruiz en Lucero hienen al wat hân sûnt 2004 en binne boaske yn 2014.
Sofiakatedraal (Pûsjkin)
De Sofiakatedraal (Russysk: Софийский собор; Sofiski sobor) is in russysk-otterdokse katedraal yn de histoaryske stêd Sofia, no Pûsjkin, Ruslân. De katedraal wie ien fan de earste russyske tsjerken yn de styl fan it palladianisme.
Skiednis
It plan foar de bou fan de katedraal is ferbûn mei it projekt fan Katarina de Grutte foar de oanlis fan de stêd Sofia, dêr't yn 1780 súdwestlik fan Tsjarskoje Selo mei útein set waard. De Skotske arsjitekt Charles Cameron ûntwikkele in plan neffens in troch Katarina sels ûntwurpen konsept. De nije delsetting moast mei seis parken kombinearre wurde yn in regelmjittich plan. In rige pylders moast liede nei de Sofiakatedraal, wêrfan't de arsjitektuer op fersyk fan de keizerin oerienkomsten hawwe moast mei de Hagia Sofia fan Konstantinopel. Fandêr ek de namme fan de tsjerke en de stêd. It ûntwerp wie ôfkomstich fan Cameron, mar de útfiering wie yn gearwurking mei Ivan Starov. It wurk oan de bou duorre seis jier en op 31 maaie 1788 waard de tsjerke yn oanwêzigens fan de keizerin, har opfolger en har hôf konsekrearre. De folgjende twintich jier waard de tsjerke fan binnen beskildere troch meiwurkers fan de Keizerlike Akadeemje foar de Keunsten.
De Sofiakatedraal hat útsein de flakke koepel net in soad fan de Sofiatsjerke fan Konstantinopel. Cameron wie net bot op 'e hichte mei de byzantynske arsjitektuer en sa liket de tsjerke mear op de ferneamde Villa Capra (la Rotonda), boud troch Andrea Palladio yn de omkriten fan Vicenza dan op de Hagia Sofia. Fan de konsekraasje ôf oant 1845 wie de tsjerke de kapitteltsjerke fan de Oarder fan Sint-Vladimir en ferskillende rezjiminten setten harren stimpel op de fersierings fan de tsjerke; yn de rin fan de 19e iuw rekke de tsjerke jimmeroan foller mei militêre rekwisiten en trofeeën.
Yn 1903 joech Nikolaas II in krús en tsjerklik reau oan de katedraal, krekte replika's fan it reau dat op de wijingsdei troch Katarina II oan de katedraal skonken wie. Dy earste tsjerkeskat (kelken, evangelieën, kandlers, houlikskroanen en oar liturgysk guod) waarden yn 1812 oerbrocht nei de Opstanningstsjerke fan it Katarinapaleis en dêrnei nei de Katarinakatedraal, fanwegen it gefaar fan de naderjende troepen fan Napoleon.
Yn 1905 waard neffens in ûntwerp fan Leon Benoit in lytse, frijsteande klokketoer boud. Under de toer waard in oan Sint-Serafim fan Sarov wijde kapel ynrjochte.
Sovjet-tiid
Fanôf 1918 wie de Sofiakatedraal in parochytsjerke. Op 6 novimber 1933 waard troch de lokale oerheid in resolúsje oannommen om de katedraal te sluten foar de earetsjinst, folge troch de ûndertekening fan inselde resolúsje op 10 oktober 1934 troch it Utfierend Komitee fan Leningrad.
De katedraal waard oerdroegen oan de 32e mechanisearre brigade, dy't it brûkte foar de opslach. It gebiet om de katedraal hinne waard brûkt foar de training. Nei de Twadde Wrâldkriich waard it gebou op 'e nij brûkt as pakhûs en om yndustriëel ôffal yn te ferbaarnen. Sûnt 1960 stie op it súdwestlike diel fan it Sofiaplein in garaazje; fan de eardere alluere fan it plein wie neat oer en op in soad plakken wie sprake fan wetteroerlêst.
Nei 1988
Yn 1988 waard in nije parochy stifte en de Russysk-Otterdokse Tsjerke frege oan de oerheid om de parochy te registrearjen en de katedraal oan de parochy oer te dragen. Op 13 maart 1988 waard de oerdracht fan it ferinnewearre gebou goedkard.
Op himelfeartsdei 1989 waard foar it earst yn jierren wer in tsjinst yn de katedraal fierd. De restauraasje begûn mei de klokketoer, dy't yn april 1991 oplevere waard. De katedraal waard op 20 maart 1995 op de list fan monuminten fan federale betsjutting set. Yn maaie 1998 waarden nije ikonostazes makke, replika's fan foar de revolúsje. Op 17 maaie waard de hiele katedraal konsekrearre.
De katedraal waard op 28 maaie 2009 yn it ramt fan it 20-jierrich jubileum fan it herstel fan de earetsjinst yn de Sofiakatedraal besocht troch patriarch Kirill.
Desert Gold (roman)
Desert Gold is in klassike westernroman fan 'e hân fan 'e Amerikaanske skriuwer Zane Grey (1872-1939). It boek ferhellet oer de aventoeren fan Dick Gale, in jongeman út it easten fan 'e Feriene Steaten dy't om 1910 hinne oan 'e grins fan Arizona mei Meksiko bedarret en dêr behelle rekket yn 'e ûnstjoer dy't de oangeande Meksikaanske Boargeroarloch yn dy kontreien feroarsaket. Desert Gold waard foar it earst publisearre yn 1913, yn in ferzje dêr't frijwat feroarings yn oanbrocht wiene troch Grey syn eigenmachtige redakteur Ripley Hitchcock, fan útjouwerij Harper & Bros. Yn dy foarm waard it ferhaal letter trijeris ferfilme. Pas yn 2007 waard Grey syn manuskript by Dorchester Publishing yn oarspronklike foarm publisearre, ûnder de titel Shower of Gold.
Eftergrûn
It manuskript fan Desert Gold waard troch Zane Grey yn 1912 yntsjinne by syn útjouwer Harper & Bros. yn New York. It siet him tsjin mei't syn redakteur dêre in Ripley Hitchcock wie, in man dy't folle mear die as inkeld redigearje; hy lei skriuwers syn eigen ideeën op. It eardere manuskript fan Riders of the Purple Sage, dat ien fan 'e meast ferneamde westernromans ea wurde soe, hied er nei Grey weromstjoerd mei it berjocht dat it net út te jaan wie. Doe't Grey nei Hitchcock syn baas ta stapte, waard de man weromfluite, mar wol op it betingst dat Grey ynstimme moast mei eltse oanpassing dy't Hitchcock foarstelde. Fan dat punt ôf besleat Hitchcock sels it werskriuwwurk mar te dwaan, mei't er it blykber net nedich fûn om 'e eigentlike skriuwer dêrby te belûken. By it boek The Lone Star Ranger besleat er sels op eigen manneboet mar om 'e twadde helte fan it manuskript fuort te smiten en der ynstee de lêste helte fan in oar manuskript fan Grey oan fêst te plakken. Mei't Grey grutte muoite hân hie om syn earste boeken útjûn te krijen, en yn dy tiid noch in folslein ûnbekend skriuwer wie, koed er net folle oars as him by dizze behanneling dellizze.
Om't útjouwers doedestiden alle publikaasjerjochten op wurken hiene dy't by harren útkommen wiene, waard Hitchcock syn ferzje net inkeld yn 1913 útjûn yn boekfoarm, mar ek yn it foarjier fan dat jier as fúljeton yn it tydskrift The Popular Magazine publisearre. Ek de Nederlânske oersetting, dy't yn 1965 ûnder de titel Woestijngoud útkaam by de Zuid-Nederlandse Uitgeverij te Antwerpen, wie Hitchcock syn ferzje. Pas 93 jier nei dato, yn 2007, waard it oarspronklike manuskript fan Zane Grey útjûn troch Dorchester Publishing. Men woe it boek doe earst ek wer syn oarspronklike titel The Ranger of Forlorn River weromjaan, mar yn oerlis mei Grey syn jongste soan Loren Grey waard besletten dat net te dwaan, om betizing foar te kommen mei in oare roman mei as titel Forlorn River, dy't Grey yn 1927 publisearre hie. Sadwaande waard foar de nije orizjinele útjefte keazen foar de alternative titel dy't Grey yn 1913 foar Desert Gold útsteld hie: Shower of Gold ("In Rein fan Goud"). Yn 2013 kaam der in werprintinge fan Shower of Gold út by AmazonEncore.
Prolooch
Op in dei treft Cameron djip yn 'e wyldernis in oare goudsiker, in âldman, mei wa't er nachts in kampfjoer dielt. De oare moarns geane hja wer útinoar, mar in pear dagen letter treffe se inoar wer, en úteinlik beslute se tegearre fierder te swalkjen. Cameron syn maat is in swijsume man, dy't earst inkeld kwyt wol dat er nei de woastyn ta kommen is om te ferjitten. Sa njonkelytsen komt syn ferhaal der lykwols út: hy komt út it easten, dêr't er as widner syn ienlingsdochter grutbrocht. Om't er foar syn wurk in protte fan hûs wie, moast it fanke in grut part fan 'e tiid harsels rêde. Sûnder dat hy it wist, sloech se om mei in fint dy't har mei in bern sitte liet. Syn dochter naaide út nei it Westen, en de jongkeardel wie dy kant ek útgien, dat de âldman sette se efternei, yn 'e hoop om syn dochter werom te finen en mei it doel om 'e jongfint te fermoardzjen. Mar hy fûn gjinien fan beiden ea wer, en bedarre úteinlik as goudsiker yn 'e woastyn. Kjel wurden freget Cameron de man nei syn namme, en as it antwurd "Jonas Warren" is, beseft er dat it needlot him gearbrocht hat mei de heit fan syn Nell.
Nei in sliepeleaze nacht bekent Cameron de oare moarns dat syn wiere namme Robert Burton is. Warren fljocht him oan en de mannen wrakselje oant se beide suver net mear kinne. Letter, as Warren wer oansprekber is, lit Burton him de troufergunning sjen, dy't er al dy jierren meidroegen hat. De mannen beslute dan it dokumint te ferfalskjen, mei't it gerjochtsgebou yn Peoria, dêr't se wei komme, ferskate jierren earder mei argyf en al ôfbaarnd is, en nimmen dus bewize kin dat it om in ferfalsking giet. Se folje it dokumint yn as wie it houlik tusken Robert Burton en Nell Warren wier-wier sletten, en ferfolgje neitiid har trektocht troch de woastyn. Op in dei komt har in swiere sânstoarm oer 't mad, en hoewol't se dy allebeide oerlibje, reitsje se har ezels en it grutste part fan har ark en reau kwyt. Te foet besykje se út 'e woastyn te kommen, mar mei hieltyd minder wetter slagget dat net. Uteinlik wit Warren, dy't dêr in jefte foar hat, wetter te finen op in heech punt tusken de rotsen, dêr't blykber in ûndergrûnske rivier deun by it oerflak lâns streamt. De âldman hat lykwols mei it graven syn lêste krêften ferspile. Ear't er it bewustwêzen ferliest, drukt er Cameron op it hert om te sjen dat er út 'e woastyn komt, mar Cameron wegeret syn fallen kammeraat efter te litten, en bliuwt by him oant er stjert, ek al is er tsjin dy tiid sels sa ferswakke, dat er net mear fierder kin.
Roman
Jierren letter, om 1910 hinne, komt Dick Gale oan yn it stedsje Casita, dat foar in diel yn 'e Amerikaanske steat Arizona en foar in diel yn Meksiko leit. Hy komt út it easten dêr't er opgroeid is yn in begoedige fermidden. Nei't er spul krigen hat mei syn heit, hat er lykwols besletten om syn fortún yn it Westen te sykjen. Dat wol oars mar min slagje, en tsjin 'e tiid dat er yn Casita oankomt, is syn jild suver op. Dy jûns keare syn kânsen lykwols, want yn in saloon yn it grinsstedsje komt er in âlde maat fan him tsjin, George Thorne. Dyselde tsjinnet no by it 9e Kavaleryrezjimint, dat op 't heden yn Casita legere is om derfoar te soargjen dat de Meksikaanske Boargeroarloch oan 'e Meksikaanske kant fan 'e grins bliuwt en net op Amerikaansk grûngebiet útfochten wurdt.
Thorne is like bliid om Gale te sjen, want hy sit der raar foar. Ferskate wiken earder is er nammentlik yn 'e kunde kommen mei in tige tsjeppe Meksikaanske flechtlinge, Mercedes Castañeda, in dochter út in rike famylje fan Spaansk komôf. Foar Thorne wie it leafde op it earste gesicht en foar Mercedes wie it net oars, mar hja wurdt hjitfolge troch Rojas, in ûnmeilydsume rebellelieder, dy't har heit fermoarde hat en troch har obsedearre rekke is. Foar har eigen beskerming hat Thorne Mercedes by de oare flechtlingen weihelle en ûnderbrocht yn in hotelkeamer yn 'e saloon, mar no is Rojas dy eigenste deis yn Casita oankommen, dat hy moat sjen dat er Mercedes út it stedsje smokkelet. Allinnich, hy is soldaat en as er samar by syn ûnderdiel wei giet, wurdt er oanklage foar desersje.
Gale, dy't nei lang doelleas omdoarmjen einlings in doel foar eagen kriget, wol syn maat datoangeande graach helpe, mar foar't se Mercedes ta de saloon út krije kinne, strykt Rojas mei syn mannen yn 'e taapkeamer del. Gale drukt Thorne dan op it hert om nei syn faam ta te gean en mei har út te naaien sadree't hysels foar ôflieding soarge hat. Gale syn ôflieding is net subtyl; hy hat op 'e universiteit Amerikaansk fuotbal spile, en draaft op 'e ferbjustere Rojas ôf om him mei stoel en al te tackeljen, wêrnei't er der mei de fûsten flink op timmeret. Hy kriget ûnferwachte help fan in pear Amerikaanske cowboys yn 'e saloon, dy't mei lutsen revolvers de Meksikanen tsjinhâlde dy't Rojas helpe wolle. As se de ljochten útsjitte, wit Gale yn 'e tsjusterte út 'e saloon te ûntkommen. Hy fynt Thorne en Mercedes werom krekt as it skâljen fan in trompet oanjout dat Thorne werom moat nei syn ûnderdiel, en dêrnei tsjogge Gale en Mercedes tegearre geandefoets de woastyn yn, sûnder in idee hoe no fierder. Lokkigernôch komme de beide cowboys dy't Gale yn 'e saloon holpen hawwe, harren efterop. Hja binne Charley Ladd en Jim Lash, en as it paad nei it noarden harren tichtset wurdt troch Rojas syn mannen, liede hja Gale en Mercedes troch de gemien skerpe kaktusfjilden nei Forlorn River ta, in oäze yn 'e woastyn fierder westlik oan 'e grins.
Forlorn River is it wenplak fan Tom Belding, in ynspekteur foar de Amerikaanske ymmigraasjetsjinst, dy't as taak hat om Sinezen en Japanners tsjin te hâlden dy't fia Meksiko de Feriene Steaten besykje binnen te glûpen. Mei de oangeande boargeroarloch yn Meksiko is it trouwens sa dat Belding op 't heden mear te stellen hat mei ynfallen fan Meksikaanske hynstedieven as fan yllegale Aziaten. Ladd en Lash binne bekenden fan him, en om't er mear rangers nedich is om 'e grins ticht te hâlden, biedt er harren fuort wurk oan. Op oanstean fan 'e beide cowboys nimt Belding ek Dick Gale oan as ranger. Mercedes fynt yn Forlorn River in taflechsoard om te wachtsjen oant Thorne syn tsjinst by de kavalery úttsjinne hat, en hja slút daliks freonskip mei Belding syn styfdochter Nell Burton.
Yn Forlorn River ûntjout Gale him ta in betûft ranger, dy't himsels goed rêde kin yn 'e woastyn. Hy kriget fan Belding it gebrûk fan ien fan dy syn grutte wite hynders, de hynst Blanco Sol, en begjint fan it bist te hâlden. Gale en syn nije freonen Ladd en Lash beslute om har yn Forlorn River nei wenjen te setten, en nimme der lânclaims yn besit. Underwilens rekket Gale fereale op Nell Burton. Hy freget en kriget tastimming fan har mem, frou Belding, om it fanke it hof te meitsjen, al liket frou Belding dêr nuvere tryst oer. Op in dei rêdt Gale by in wettersaad yn 'e woastyn it libben fan in ferwûne Jaky (Yaqui), dy't op it punt stiet fermoarde te wurden troch guon Meksikanen. (De Jaky binne in Yndiaansk folk út noardlik Meksiko, tsjin wa't oan 'e ein fan 'e njoggentjinde en it begjin fan 'e tweintichste iuw troch it Meksikaanske regear in útrûgingsoarloch fierd waard.) Gale bringt de Yndiaan nei Forlorn River ta, dêr't de man, dy't ienfâldichwei "Yaqui" neamd wurdt, wer opbetteret. Neitiid is er net by Gale wei te slaan, mei't er blykber fynt dat er in skuld ôf te lossen hat.
Nei ferrin fan tiid hat Thorne syn tsjinsttiid foldien, en as er yn Forlorn River oankommen is, trouwe hy en Mercedes mei-inoar. Rojas is it fanke lykwols noch net fergetten, en úteinlik berikt him it nijs dat Mercedes yn Forlorn River sjoen is. Syn mannen besingelje yn it foarjier Belding syn ranch, mar Belding en de rangers wolle der neat fan witte om Mercedes oan him út te leverjen. Yn 'e nacht witte Gale, Thorne, Mercedes, Ladd en Lash mei help fan Yaqui (dy't de Meksikaanske wachtposten beslûpt en de kiel trochsnijt) op Belding syn wite hynders te ûntkommen. Hja binne fan doel en stek troch de woastyn hinne westoan nei Fort Yuma, oan 'e grins fan Kalifornje, mar in groep Meksikanen dy't Rojas yn 't foar by in krúsjale wettersaad postearre hat, set harren it paad ticht. Yaqui liedt it selskip dan ynstee nei it suden, de Meksikaanske grins oer en de skriklike woastyn fan Sonoara yn. Gjin blanke soe dêr oerlibje kinne, mar it is de Yndiaan syn heitelân, en hy ken alle wettersaden. Uteinlik bringt er de oaren by in oäze middenmank in woastenije fan read lavastiente, dêr't in boarne is dy't simmerdeis inkeld yn 'e drûchste jierren drûchfalt.
Rojas-en-dy binne harren lykwols efternei kommen, en in dei nei't se by de oäze oankommen binne, folget der in ûnmeilydsum gefjocht tusken de lavarotsen en de chollakaktus. Mei Rojas syn mannen wurdt ôfweefd, en hoewol't er sels it skûlplak fan Mercedes wit te berikken, hat er bûten Yaqui en dy syn hate foar de Meksikanen rekkene. De Yndiaan driuwt de rebellelieder in smelle, dearinnende richele oan in rotswand op oant er net fierder gean kin, en snijt him dan metoadysk mei in mês los fan 'e rotsen dêr't er him oan fêstklammet, sadat er syn dea temjitte falt yn 'e djipte. Yn it fjoergefjocht mei Rojas syn mannen hat Thorne in slimme wûne oan 'e holle oprûn, wylst Ladd suver trochsingele rekke is mei kûgels. Sadwaande is it selskip oan 'e oäze bûn oant Thorne en Ladd safierhinne opbettere binne dat se wer hynsteride kinne. Tsjin dy tiid binne de wettersaden dy't se nedich binne op 'e weromweis lykwols drûchfallen, sadat se gjin oare kar hawwe as om 'e simmer troch te bingen yn 'e oäze en te hoopjen dat dit gjin año seco is, wêryn't de boarne dêre opdrûget.
Underwilens sette har yn Forlorn River Amerikanen nei wenjen dy't troch de boargeroarloch út Meksiko ferdreaun binne. Dêrûnder binne Ben Chase en dy syn soan Radford, de eigners fan in Meksikaanske myn. Om't de rangers harren lânclaims noch gjin fiif jier yn besit hawwe, moatte se fysyk oanwêzich wêze om oaren fan har lân te hâlden. No't se dat net kinne, hawwe de Chases gjin inkele moederaasje om it lân sels yn besit te nimmen. Al rillegau spilet Ben Chase yn Forlorn River de baas, wylst syn soan Radford earst Nell lestich falt en dan mei har trouwe wol. Chase sr. lit in daam oanlizze yn 'e Forlorn River, sadat der in kearmar ûntstiet dy't ek simmerdeis en yn drûge jierren yrrigaasje fan 'e delling mooglik makket. Dat wie eins Dick Gale syn idee, en it muoit Belding mear as dat er sizze kin dat alle takomstdreamen syn rangers no ôfnommen wurde. Hoewol't de Chases foar de wet neat ferkeards dien hawwe, en Belding dus neat tsjin harren begjinne kin, wurdt er fan 'e sitewaasje dwers en koppich, wat it spul tusken him en de Ben Chase allinnich noch mar minder makket. Mar Chase hat jild en ynfloed, en wit te bewurkmasterjen dat Belding sels syn ynspekteurskip foar de ymmigraasjetsjinst kwytrekket. Noch minder is dat Ben Chase oarspronklik út Peoria komt, en frou Belding weromken as Nell Warren, de jongfaam dy't tweintich jier lyn in oerwûn bern krigen hat. Hy en syn soan brûke dy kennis om frou Belding en har dochter Nell safier te besykjen te krijen dat Nell mei Radford Chase trouwe sil.
It is oan 'e ein fan 'e simmer, as de earste tongergeaten fan 'e reintiid al fallen binne, as Belding einlings en te'n lêsten weet kriget fan 'e sjantaazjepraktiken. Hy stiet op it punt om it rjocht yn eigen hannen te nimmen as krekt dy deis de deawaande rangers op syn eigen wite hynders thúskomme út it hert fan 'e woastyn. Gale wol neat witte fan Nell har bewearings dat hja net mei him trouwe kin om't dat him yn 'e skande fan har oerwûne steat behelje soe. Mar as er heart hoe't Radford Chase har yn 'e pine set hat, wurdt er poerlulk en set er, beselskippe fan Ladd, Lash, Thorne en Belding nei de nije saloon fan Forlorn River ta, dêr't er Chase jr. in flink wan bruien jout. Hoewol't Radford Chase in mânske keardel en in berne fjochtersbaas is, kin er it net hâlde foar in ferge man oer dy't in healjier trochbrocht hat mei de jacht op berchskiep tusken lavarotsen.
No't er syn rêding troch Gale dûbel en dwers werombetelle hat, jout Yaqui oan dat er fuort sil. Belding besiket him te oerladen mei geskinken en jout him karút oangeande hynders, wêrby't er sels syn beminde grutte witen net tebekhâldt, mar de Yndiaan nimt inkeld in sekfol iten, in tekken, in gewear, in mês, in fjildflesse en in gewoan brún hynder. Dêrnei riidt de riedselige man de ûndergeande sinne temjitte, en mei syn weiwurden oer de kym einiget it boek.
Adaptaasjes
Desert Gold is trije kear ferfilme, wêrfan de earste beide kearen as in stomme film. Regisseur T. Hayes Hunter makke yn 1919 de earste ferfilming, Desert Gold (dy't net betize wurde moat mei de Australyske film mei deselde titel út itselde jier mar oer in hiel oar ûnderwerp). Yn 1926 ferfilme George B. Seitz it ferhaal op 'e nij, yn 'e foarm fan Desert Gold (film út 1926). In trêde film, diskear mei lûd, folge yn 1936, fan 'e hân fan regisseur James P. Hogan, mar dy basearre it ferhaal fan syn Desert Gold (film út 1936) mar sa loskes op it boek fan Zane Grey, dat it amper werkenber is as in ferfilming.
Avraam Papadopoulos
(3 desimber 1984) is in Gryksk fuotballer. Earder spile foar Aris, Olympiacos, Trabzonspor, Shanghai Shenhua en Júbilo Iwata. spile ek yn it Gryksk fuotbalalvetal. Hy die mei oan it Wrâldkampioenskip 2010.
Oldersumer Kollokwium
It Oldersumer Kollokwium wie in kollokwium yn juny 1526 yn Oldersum yn East-Fryslân, op inysjatyf fan haadling Ulrik fan Dornum tusken de Emder predikant Georg Aportanus (protestantsk-luthersk) en de katolike Dominikaneprior Laurens Laurensen. It dokumint oer it kollokwium dat dêrnei troch Ulrich skreaun waard, waard wiidweidich brûkt en droech op dy manier by oan in flugge oergong nei it protestantisme yn East-Fryslân.
koart nei't Marten Luther op 31 oktober 1517 syn 95 stellings yn Wittenberg iepenbier makke hie, waard yn East-Fryslân de evangelyske lear oannommen. Al yn 1519 soe de Oldersumer pastoar Hinrich Arnoldi de evangelyske belidenis fereare hawwe, sa as Heinrich Brun yn Auwerk. Ulrik fan Dornum wie in fûleindich befoardere fan e Reformaasje. Ulrik, dy't yn 1494 troch boaskjen yn it besit fan de helte fan de Boarch en hearlikheid Oldersum kaam, joech it inysjatyf en organisearre yn juny 1526 it iepenbier striidpetear tusken de predikant Georg Aportanus fan Emden en de katolike Dominikaneprior Laurens Laurensen fan Grins. Ulrik hat oer it skeel in dokumint gearstald dy't yn Wittenberg printe waard.
Fanwegen de grutte ynfloed fan de kalvinisten, benammen troch Jehannes Kalvyn en Huldrych Zwingli, waard it westlike part fan East-Fryslân yn 'e haadsaak evangelysk-herfoarme.
Oldersum wie njonken Emden it mulpunt fan de Eastfryske tsjerkeherfoarming. Boarchhear Ulrik hie yn 1529 Andreas Bodenstein (alias Karlsadt), en letter nei alle gedachten Minne Simens en oare minnisten útfanhûs dêre.
Boarne
Martin Thielke (Hrsg.): ''Die Oldersumer Disputation von 1526. Zweisprachige Edition der Darstellungen Ulrichs von Dornum (Übersetzung Gerhard Ohling) und Laurens Laurensens (Übersetzung Enno Schmidt)'', Auwerk: Ostfriesische Landschaft 2009
Thomas More
Libben en dea
Thomas More waard yn 1478 te Londen berne as it ienlingsbern fan Sir John More, in begoedige abbekaat en letter rjochter en dy syn earste frou Agnes Graunger. Yn 1490 waard er as paazje opnommen yn 'e hofhâlding fan John Morton, de aartsbiskop fan Canterbury, dy't al gaueftich syn karakter en ferstân opmurk en him yn 1492 nei Oxford ta stjoerde om dêr te studearjen. Neffens syn freon Desidearius Erasmus joech More der op in stuit serieus omtinken oan om yn it kleaster te gean, mar seach er dêrfan ôf om't er syn langstme nei it houlik net kwytwurde koe.
Ynstee waard More abbekaat. Yn 1505 troude er mei Jane Colte, dy't hast tsien jier jonger as him wie en dy't him trije dochters en in soan skonk. Nei har ferstjerren, yn 1511, wertroude er hast fuortynienen mei Alice Middleton, in rike widdo dy't sân jier âlder wie as him en mei wa't er gjin bern hie, al naam er Alice har dochter út har earder houlik oan as syn eigen. More fûn it ûnderrjocht fan froulju like wichtich as dat fan manlju, wat in tige ûngewoane opfetting wie foar syn tiid. Hy stie derop dat syn dochters deselde klassike oplieding krije soene as syn soan, en neitiid rispe fral syn âldste dochter Margaret in protte lof en bewûndering mei har wolsprekkendheid en benammen har floeiende behearsking fan it Gryksk en Latyn.
Underwilens wie More yn 1504 yn it Ingelske parlemint keazen en yn 1510 waard er werkeazen. Fan dat jier ôf wied er ek ien fan 'e twa ûndersheriffs fan Londen en yn 1514 waard er beneamd ta lid fan 'e Kroanrie (Privy Council). Nei't er tegearre mei Thomas Wolsey in gesantskip oan 'e Dútske keizer Karel V folbrocht hie, waard er yn 1521 ta ridder slein en beneamd ta ûnderskathâlder. Syn folgjende triem omheech wie nei de funksje fan siktaris en persoanlik riedsman fan Hindrik VIII, wêrmei't er grutte ynfloed op it Ingelske regear krige. Hy fungearre û.m. as diplomaat, opsteller fan offisjele dokuminten en tuskenpersoan tusken de kening en syn kânselier Thomas Wolsey. Yn 1523 waard er keazen ta foarsitter fan it Legerhûs en yn 1525 brocht er it ta kânselier fan it hartochdom Lancaster, dat grutte parten fan Noard-Ingelân besloech. Nei't Wolsey yn 1529 yn ûngenede fallen wie, skode More op nei it amt fan kânselier.
Yn dy hoedanichheid fersette er him út alle macht tsjin 'e opkringende Reformaasje, en yn it bysûnder tsjin 'e tinkbylden fan Marten Luther en William Tyndale. Dêrby wurke er mei oan of joech er befel ta (de mienings dêroer binne ferdield) de ferbrâning fan seis ketters. Underwilens wie Hindrik VIII yn konflikt rekke mei de Roomsk-Katolike Tsjerke oer de fraach oft in kening yn syn eigen lân no wol of net mear macht hie as de paus. Dêrby spile op 'e eftergrûn it feit dat Hindrik syn earste houlik sûnder bern bleaun wie en dat er fan syn frou Katerina fan Aragon skiede woe, mar dat de paus him dêr gjin tastimming foar jaan woe. Lykwols, More wie in katolyk yn ieren en sinen en stie yn dizze saak sûnder mear oan 'e kant fan 'e paus. Yn 1531 moasten alle Ingelsen op straffe fan 'e dea in eed swarre wêrmei't se Hindrik erkenden as "Alderheechste Haad fan 'e Ingelske Tsjerke". More wegere. Syn ynfloed op 'e kening wie sadanich dat er dêrfoar net út syn amt set waard, mar om't al syn meistanners sa stadichoan fuortsuvere wiene en hysels dêrmei yn in isolemint bedarre wie, frege er Hindrik yn 1532 sels om ûntheft te wurden út 'e funksje fan kânselier.
Yn 1533 en begjin 1534 waard More twaris oanklage, yn it earste gefal om't er him omkeapje litten hawwe soe en yn it twadde gefal fanwegen kontakt mei beskate rebelske oanhingers fan 'e paus. Beide kearen rûn it mei in skamper ôf. Mar koarte tiid letter moast More foar in kommisje ferskine om trou te swarren oan 'e Earste Opfolgingswet. Hy joech dêrop ta dat it parlemint it rjocht hie en rop Anne Boleyn út ta keninginne fan Ingelân, mar wegere op 'e nij om 'e macht fan 'e kening boppe dy fan 'e paus te stellen en boppedat wegere er teffens om 'e annulearring fan 's kenings earste houlik te erkennen. Dêrop waard er yn 'e Toer fan Londen opsletten, berjochte en feroardiele foar heechferrie en op 6 july 1535 ûnthalze.
Neitiid waard More sillich ferklearre yn 1886, troch paus Leo XIII, en hillich ferklearre op 19 maaie 1935, troch paus Pius XI. Syn hjeldei waard fêststeld op 9 july, mar yn 1970 ferskood nei 22 juny. Yn 2000 rôp paus Jehannes Paulus II Thomas More út ta beskermhillige fan steatslju en politisy. Yn 1980 waard More ek troch de Anglikaanske Tsjerke tafoege oan 'e kalinder fan "Hilligen en Helden fan 'e Kristlike Tsjerke"; syn anglikaanske hjeldei falt op 6 july.
Ulrik fan Dornum
Ulrik fan Dornum (Dornum 1455/1456 - Oldersum 12 maart 1536) wie in soan fan de Eastfryske haadling Sibet Attena en syn twadde frou Margarete fan Westerwâlde.