cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ann Leckie
Karriêre
Al yn har tinerjierren skreau Leckie science fiction-ferhalen, mar har besykjen om dat wurk publisearre te krijen, wie om 'e nocht. In romantysk koart ferhaal dat anonym yn it tydskrift True Confessions ferskynde, wie sawat har iennichste publikaasje út dy jierren. Nei't se yn 1996 en 2000 har beide bern krigen hie, brocht de ferfeling fan in bestean as húsmem har derta om it fannijs te besykjen.
De earste kladferzje fan wat úteinlik Ancillary Justice wurde soe, skreau Leckie yn it ramt fan 'e Nasjonale Romanskriuwmoanne yn 2002. Nei't se yn 2005 de Clarion West Writers Workshop fan Octavia Butler folge hie, skreau se de úteinlike ferzje fan Ancillary Justice oer in perioade fan seis jier. Yn dyselde snuorje skreau se dêrnjonken ek in grut tal koarte ferhalen, dy't se publisearre yn tydskriften as Subterranean Magazine, Strange Horizons en Realms of Fantasy. Fierders wie Leckie fan 2010 oant 2013 redaktrise fan Giganotosaurus, in online-tydskrift op it mêd fan science fiction- en fantasy, en tsjinne se fan 2012 oant 2013 as siktaris fan it skriuwersbûn Science Fiction and Fantasy Writers of America.
Yn 2012 joech de útjouwerij Orbit U.S. oan, Leckie har debútroman Ancillary Justice publisearje te wollen. Dat boek, it earste diel fan 'e Imperial Radch-trilogy, fertelt it ferhaal Breq, de iennichste oerlibbene fan in romteskip dat troch ferrie ferneatige is. It boek folget Breq, dy't de belicheming is fan 'e keunstmjittige yntelliginsje fan it ferwuostge romteskip, by har krewearjen om wraak te nimmen op 'e hearsker fan har beskaving.
Ancillary Justice kaam yn oktober 2013 út, en waard troch de resinsinten tige goed ûntfongen. Leckie wûn der yn 2014 de Hugo Award mei yn 'e kategory bêste roman, wat de wichtichste priis is foar science fiction-literatuer. Teffens waard Ancillary Justice bekroane mei de Nebula Award foar bêste roman, de BSFA Award foar bêste roman, de Arthur C. Clarke Award, de Locus Award foar bêste roman, en de British Fantasy Award foar bêste nijynkommeling. Dêropta waard it boek nominearre foar de James Tiptree, Jr. Award, de Philip K. Dick Award, de John W. Campbell Memorial Award for Best Science Fiction Novel en de Compton Crook Award. Om utens wûn Ancillary Justice de Prix Bob Morane (Frankryk) en de Seiun Award (Japan) foar bêste oersetting.
Priveelibben
Ann Leckie is troud mei David Hare. Hja hawwe twa bern, Aidan en Gawain, en wenje yn St. Louis, yn 'e Amerikaanske steat Missoery.
Afrikaanske Uny
thumb|220px|Flagge fan de Afrikaanske Uny De Afrikaanske Uny (koartsein AU) is in ynternasjonale organisaasje besteande út fjouwer-en-fyftich Afrikaanske lidsteaten. Stifte yn Durban yn july 2002, de AU wie in ferfanger foar de organisaasjes African Unity en de African Economic Community.
De AU hat ta doel, ien jildienheid yn te fieren en útein te setten mei in yntegrearre armee, lykas oare ynstitúsjes dy't in steat hat, ynklusyf in kabinet foar it AU Siktaris-Generaal. Dit hat ta doel it ferbetterjen fan feiligens foar de demokrasy op it kontinint, minskenrjochten, en waaksen fan de Afrikaanske ekonomy, troch it einigjen fan konflikten tusken beskate Afrikaanske lannen.
Lidsteaten
Alle Afrikaanske landen binne lid fan de Afrikaanske Uny
Talen
Neffens de grûnwet fan de Afrikaanske Uny, binne de wurktalen Arabysk, Ingelsk, Frânsk, Portegeesk en "as it heal kin" wurde oare Afrikaanske talen ek brûkt. In wetsfoarstel ta feroaring fan de grûnwet dy't noch net brûkt wurdt (yn 2007) wie yn 2003 oannaam en makket it mooglik om Spaansk, Swahily en "oare Afrikaanske talen" as "offisjele taal" te brûken (ynstee fan "wurktaal"). Dochs duorret it oersetten fan dokuminten fan de AU lang en komme bytiden te let, dat sels it brûken fan de fjouwer wurktalen makket it dreech om it deistige wurk op 'e tiid dien te meitsjen.
De Afrikaanske Taal Akademy, stifte yn 2001, stimulearret it brûken en libben hâlden fan de Afrikaanske talen by it Afrikaanske folk.
Camminghaslot
thumb|Camminghslot tekene troch [[Jan Bulthuis]] It Camminghaslot, ek: Jelmerastate of kastiel Cammingha, wie in stins op in flinke terp súdlik fan it doarp Ballum yn de gemeente It Amelân. Fan de state is neat werom te finen.
Ballum wie eartiids it wichtichste plak fan It Amelân. De stifter fan it slot is Ritske fan Jelmera, de stamfaar fan de lettere Frij- en Erfhearen fan It Amelân. De bou fan it kastiel wie oan it begjin fan de 15e iuw. It waard oarspronklik de Jelmerastate neamd, letter stie it bekend as it kastiel Cammingha.
Oan it begjin fan de 17e iuw blykt it kastiel ferfallen te wêzen en wurdt dan fernijd. It kastiel lei mids grutte bosken en tunen. Omdat de beide kleasters fan It Amelân al ferdwûn wienen, moasten foar de werbou fan it kastiel de stienen mei skûtsjes oer de Waadsee oanfierd wurde. Soks allinnich al koste in fermogen.
Mei de dea fan Frans Duco fan Cammingha stjert de famylje Cammingha út. Syn mem Rixt fan Donia bliuwt noch in skoft yn it hûs wenjen oant har dea yn 1681. It kastiel ferervet dan op de famylje Thoe Schwartzenberg en Hohenlansberg krektas alle besittings fan de Cammingha's yn Ljouwert. Yn 1704 ferkeapje se it slot mei it eilân It Amelân oan Johan Willem Friso fan Oranje-Nassau. Syn neisiet Kening Willem-Alexander fiert noch altiten de titel fan Frijhear fan It Amelân.
Nei de Frânske Revolúsje, yn 1795, waard it besit yn beslach nomd. Neidat Nederlân wer in keninkryk wurden wie, waard It Amelân in gritenij en waard de Oeriselske ealman Walraven Robert baron fan Heeckeren de earste grytman. Oant 1828 wenne hy yn it kastiel. Yn dat jier waard it ûnbewenber ferklearre, de baron ferhuze nei in amtswente yn Nes en it slot waard yn july 1828 ôfbrutsen.
Anno 2019 binne der plannen om it slot wer op te bouwen.
Yn Museum Sorgdrager te Hollum is de film Het slot van Ballum, het Camminghaslot als machtscentrum van een onafhankelijk eiland te sjen.
Bewenners
thumb|Grêfstien fan de famylje Cammingha, Ballum
Strjitten yn Wytmarsum
De Strjitten yn Wytmarsum:
Slach by Miedum
De Slach by Miedum is in fjildslach dy't barde yn de Grutte Fryske Oarloch en wie op of de dei nei 19 augustus 1419. Der waard slach levere krekt besuden Frjentsjer by Miedum.
Eftergrûn en de slach
Neidat de Skieringers troch de Alliearden ferslein wiene by Dokkum waard oer en wer ûnderhannele om de oarloch te beëinigjen. De plannen foar frede wiene al aardich foardere doe't er noch in wapene konflikt barde tusken de Skieringer haadling Sikke Sjaarda en guon Fetkeapers.
De oanlieding foar it konflikt wie de finzennimming fan in gewelddiedige dief troch Sikke Sjaarda. Fetkeapers út de omkrite fan Frjentsjer woene dat de dief oan har útlevere waard, mar dat waard troch Sikke wegere. Omdat de dief yn Frjentsjer finzen hâlden waard dêr't Sikke it foar it sizzen hie, sammelen de Fetkeapers in leger byelkoar en foelen de stêd op 19 augustus 1419 oan. Sikke Sjaarde hie de oanfal oankommen sjoen en syn eigen leger mobilisearre dêr't ek bûtenlânske hierlingen yn sieten. Hy slagge dêryn om de oanfal op de stêd ôf te slaan en koe de Fetkeapers fuortjeie. Dêrnei waarden de Fetkeapers troch Sikke efternei sitten en op in fjild by Miedum dat de "Spaensche miede" neamd waard ynhelle en foarfêst ferslein.
Deer Hunter
"Deer Hunter" of "The Deer Hunter" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:
Kastiel 't Kerckebosch
thumb|right|Kastiel 't Kerckebosch thumb|right|efterkant Kastiel thumb|right|Koetshús kastiel 't Kerckebosch Kastiel 't Kerckebosch stiet oan de Arnhemse Bovenweg yn Seist en waard boud yn 1904. It hûs is tagonklik foar oernachtingen, gearkomsten, troulokaasje en diners.
Yn 1904 jout Jonker Lintelo de Geer opdracht op it lângoed ’t Kerckebosch by Seist in bûtenhûs yn de yn tiid populêre (neo)goatyske styl op te lûken. De jonkhear hat in grutte kolleksje antike gebrûksfoarwerpen en ornaminten; meast frijkomd by restauraasjes fan tsjerken, kleasters en kastielen yn de direkte omjouwing. Se wurde by de bou tapast en jouwe oant hjoed de dei it kastiel ’t Kerckebosch in eigen, autentike sfeer. Yn dit hûs binne meardere boustilen werom te finen. Foar de haadyngong waard gebrûk makke fan in lytse renêssânse poarte, mei derboppe in sânstiennen balke, mei dêrop "Anno 1620". De ôfkomst is net mear goed nei te gean.
Arsjitektuer wie de grutte hobby fan de jonkhear en troch tips fan de bruorren Becker, antikêrs te Seist, wist hy oan in soad âlde materialen te kommen. It hûs hat in fjouwerkante toer mei kantelen en in tintdak, mar dêrneist ek in soad tsjerklike en goatyske ûnderdielen. It slagge him sels twa tige âlde dioarren te besetten út de Dom fan Utert. Op de stiennen trijehoek boppe de yngong stiet in byldsje fan David mei de ôfhoude holle fan Goliath yn de linker hân. Der waarden glês-yn-lead ramen mei religieuze ôfbyldingen oanbrocht. Wynwizers, daknokfersierings, smeiïzeren lantearnen, op it tichtbysteande koetshús in gevelstien mei de evangelist Marcus derop, klassike túnornaminten en sels in iepen hurd mei skou út in achttjinde iuwsk Amsterdamse greftehûs, dy't yn de oranjery ferwurke waard. Boppe de yngong sit ek noch it wapen fan de famylje De Geer: de eftergrûn bestiet út ruten (ofwol yn heraldyske taal 'gearen') mei dêrûnder de spreuk 'Non Sans Cause' ( Net sûnder oarsaak ).
Jeremiah Shepard
Jeremiah Shepard (Cambridge, Massachusetts, 11 augustus 1648 – Lynn (Massachusetts), 2 juny 1720 ) wie in Amearikaansk Puriteinske predikant en de jongste soan fan Thomas Shepard, in foaroansteand persoan yn de stiftersginneraasje fan de Puriteinen yn Nij-Ingelân, en Margaret Borodell. Hy wie by de earste dy't oan de Harvard Universiteit ôfstudearren, de jiergong 1669.
Kastiel Beverweerd
Skiednis
thumb|left|Kromme Ryn De âldst bekende bewenner fan Beverweerd is ridder Zweder fan Zuylen. Yn 1563 erfde Filips Willem, de âldste soan fan Willem fan Oranje, Beverweerd; nei syn dea kaam it kastiel yn 1620 yn hannen fan syn healbroer Maurits, wêrnei't it mear as 150 jier yn hannen fan de familie Nassau bleau, dy't oars meast yn De Haach wenne. Yn 1782 kaam Beverweerd yn it besit fan de famylje fan Evert Frederik Baron fan Heeckeren fan Enghuizen, dêr't it oant 1908 bleau.
Yn 1958 waard it kastiel troch Lutgardis van Rechteren Limpburg, oarehelte fan Van Constantin Friedrich greve ta Castell-Castell, ferkocht oan de stichting foar Quakerskoallen yn Nederlân en waard it kasteel ferboud om it geskikt te meitsjen foar de fêstiging fan de 'Beverweert International School'.
It ryksmonumint hat in tsiental jierren leech stien, oant de Stichting Philadelphia Fegetarysk Sintrum út Oosterbeek it op 17 maaie 2005 kocht. De oerdracht wie yn septimber 2005. Op it terrein soenen soarchfoarsjennings en apparteminten setten wurde foar âldere fegetaarjers, de doelgroep fan Philadelphia Fegetarysk Sintrum. Anno 2009 wurdt it wurk troch jildkrapte stillein.
Bouskiednis
It âldste gedielte fan it kastiel (de rjochthoekige wentoer) komt út de 13e iuw. Rillegau hjirnei binne de súdlkike en westlike hoeketuorren oanboud. Yn de earste helte fan de 14e iuw waard tsjin de westtoer in fjouwerkant gebou delsetten, dat yn de 16e iuw ferlinge waard oant foarby de wentoer. It gebou waard yn de rin fan de tiid inkele kearen ferhege, wêrnei't yn de 17e iuw it âlde binnenplak tichtboud waard mei in langwerpige fleugel tusken de beide hoektuorren. Yn de njoggentjinde iuw waard it kastiel modernisearre yn neogoatyske styl door de Utertske arsjitekt Christiaan Kramm. Hjirby waard it in regelmjittich foarme lânhûs en waarden kantelen tafoege. Yn 1934 waard it measte fan de plasterlaach der ôfhelle.
Hearlikheid
Anna fan Egmont erfde fan har beppe Maria Bouchet de hearlikheid Beverweerd. Anna wie troud mei Willem fan Oranje; hja ferstoar op 25-jarige leeftiid.
Willem wertroude mei Anna fan Saksen en nei de dea fan harren soan Maurits yn 1625 erfde in bastertsoan fan Maurits, Loadewijk fan Nassau-Beverweerd de hearlikheid. Dizze famyljestaach wurdt de Nassau-Beverweerd-staach neamd.
Liter
thumb|[[Mjitbeker fan 1 liter.]] In liter is in ynhâldsmjitte dy't yn it deistich ferkear in soad brûkt wurdt om it folume fan in floeistof of in gas oan te jaan. Hoewol't it gjin SI-ienheid is, wurdt it brûken derfan eksplisyt akseptearre troch it Bureau International des Poids et Mesures (BIPM). It troch it BIPM oanrikkemandearre alternatyf is om folumes yn kubike desimeters of kubike meters út te drukken.
Yn 'e measte lannen wurdt yn de regel it symboal l foar liter brûkt. Op oare plakken, benammen yn de wittenskiplike literatuer, wurdt ek it symboal L brûkt; Dit wurdt dien om betizing mei it sifer 1 foar te kommen.
Natural Color System
It Natural Color System (NCS) is in kleuremodel basearre op 'e hypoteze fan kleure-opponinten op it mêd fan it minsklik gesichtsfermogen. Dy waard oarsponklik yn 1892 foarsteld troch de Dútske natuerkundige Ewald Hering. De hjoeddeistige ferzje fan it NCS waard fan 1964 ôf ûntwikkele troch it Svenkt Färgcentrum (Sweedsk Kleuresintrum). It team dat foar dy ûntwikkeling ferantwurdlik wie, besteande út û.o. Anders Hård, Lars Sivik en Gunnar Tonnquist, ûntfong yn 1997 as erkenning foar syn wurk de Judd Award fan 'e Ynternasjonale Kleurassosjaasje (AIC). In yllustrearre kleure-atlas fan it NCS wurdt útjûn troch NCS Colour AB yn Stokholm. It NCS wurdt in soad brûkt yn Skandinaavje; dêrbûten is it net botte populêr.
It kleuresysteem fan it NCS is folslein besearre op 'e psychology fan 'e minsklike waarnimming fan kleuren, en net, lykwas de measte kleuresystemen, op it mingen fan kleuren. It NCS wol hawwe dat der seis elemintêre kleurpersepsjes binne yn it minsklik gesichtsfermogen, dy't gearfalle mei de psychologyske primêre kleuren wyt, swart, read, giel, grien en blau. Alle seis binne dat kleuren dy't neffens dit systeem ûnmooglik omskreaun wurde kinne troch oare kleuroantsjuttings te brûken. Alle oare kleuren binne yn it NCS gearstalde waarnimmings, dy't krekt wól omskreaun wurde kinne troch ien of mear fan 'e seis elemintêre kleurnammen te brûken (bgl. 'ljochtblau', 'dûnkerread', 'grienblau', ensfh.).
List fan Fryske swimferienings
Op dizze List fan Fryske swimferienings binne de ferienings opnommen neffens de regionale yndieling yn 'rûnten' sa’t de KNZB dy hantearret. Dizze yndieling folget net strikt de yn Nederlân wênstige yndieling yn provinsjes. Neist de swimrûnten is der ek in twatal distrikten dy’t ek in oerkoepeljende funksje hawwe.
Golf fan Chatanga
thumb|270px|Lokaasje fan de golf fan Chatanga. De Golf fan Chatanga (Russysk: Хатангский залив) is in golf of baai yn de Laptevsee oan de mûning fan de rivier de Chatanga, besuden it Taymyr Skiereilân en benoarden it Noard-Sibearysk Leechlân.
Eachkleur
Eachkleur is in polygene fenotypefariaasje dy't bepaald wurdt troch twa ûnderskate faktoaren: de pigmintaasje fan 'e iris fan it each en de frekwinsje-ôfhinklikheid fan 'e ferstruiïng fan it ljocht troch it troebele medium yn it stroma fan 'e iris. By de minske fariëarret de pigmintaasje fan 'e iris fan ljochtbrún oant swart, ôfhinklik fan 'e konsintraasje fan it pigmint melanine yn it irispigmint-epiteel (oan 'e efterkant fan 'e iris), de melanine-ynhâld yn it irisstroma (oan 'e foarkant fan 'e iris) en de sellulêre tichtens fan it stroma. Dat it by guon minsken liket as hawwe se blauwe, griene of hazzenútkleurige eagen, wurdt feroarsake troch de Tyndall-ferstruiïng fan ljocht yn it stroma, in ferskynsel dat fierhinne gelyk is oan 'e Rayleigh-ferstruiïng dy't de loft syn blauwe kleur jout. Noch blau, noch grien pigmint komt ea foar yn 'e minsklike iris of okulêre floeistof. Eachkleur is sadwaande ôfhinklik fan ljochtomstannichheden, fral by eagen dy't fan natuere net folle pigmint befetsje.
Golf fan Chatanga
De lingte fan de golf berint 220 kilometer, de breedte 54 kilometer (op it breedste punt). It eilân Grut-Begitsjev ferdielt de golf yn twa strjitten; de noardlike mei in breedte fan 13 kilometer en de eastlike mei in breedte fan 8 kilometer. De golf is maksimaal 29 meter djip en hat hege kusten dy't abrupt skroar en grillich ferrinne. It tijferskil is 1,4 meter. De golf is it grutste part fan it jier fan iis bedutsen.
Eachkleur
Eachkleur by bisten
De felle eachkleuren dy't foarkomme by bisten, benammen by ûnderskate fûgelsoarten, binne it resultaat fan 'e oanwêzigens fan oare pigminten as melanine, lykas pteridinen, purinen en karotenoïden.
Erflikheid fan eachkleur by minsken
Krekt as by de erflikheid fan hûdskleur, dy't ôfhinklik is fan 'e hoemannichte ultrafiolette strieling en dêrmei fan 'e lokaasje op 'e ierde, liket ek by de erflikheid fan hierkleur en eachkleur genetyske drift in wichtige rol te spyljen. Der besteane in protte fenotypyske fariaasjes yn 'e kleur fan 'e minsklike iris. De genetika fan 'e eachkleur is yngewikkeld, en de kleur fan 'e eagen wurdt bepaald troch ferskate genen mei-inoar. Genetisy hawwe fyftjin ferskillende genen ûntdutsen dy't in rol spylje by de oererving fan 'e eachkleur, wêrfan't OCA2 en HERC2 it wichtichst binne.
Golf fan Chatanga
De eardere delsetting en strafkoloanje by Nordvik lei oan in ynholte oan de eastlike strjitte fan de Chatanga Golf en hiet Boekhta Nordvik.
Eachkleur
Erflikheid fan eachkleur by minsken
Ut resint wittenskiplik ûndersyk op dit mêd hat bliken dien dat de oant de ein fan 'e tweintichste iuw op 'e skoallen ûnderwiisde opfetting dat it hawwen fan blauwe eagen in resessive eigenskip is, net wier is. De genetika fan 'e eachkleur is sa kompleks dat hast eltse âlder-bernkombinaasje fan eachkleuren foarkomme kin. It grutste diel fan kleurfariaasje yn it minsklik each liket lykwols bepaald te wurde troch de OCA2- en HERC2-genen op gromosoom 15. OCA2 feroarsaket yn 75% fan 'e gefallen it ferskil tusken blauwe en brune eagen en is ien fan 'e oarsaken fan okulokutaan albinisme. Yn 2008 is troch twa ûnderskate groepen wittenskippers los faninoar ûntdutsen dat de wichtichste determinant krekt bûten dat gen leit, yn it gebiet dat kodearret foar in oar gen, HERC2. Dat gen stjoert oan hoefolle melanine troch OCA2 oanmakke wurdt.
Klassifikaasje fan eachkleur
In klassifikaasje fan eachkleuren kin nuttich wêze by it dokumintearjen fan patologyske feroarings en om te beskriuwen hoe't in persoan reägearret op okulêre gênêsmiddels. Der besteane ferskate klassifisearringssystemen dy't útgeane fan in ienfâldige oardering fan 'ljocht' nei 'dûnker' troch fotografyske ferlikingsstanderts. Eachkleuren kinne yn dy kontekst werlaat wurde ta in stadige oergong fan dûnkerbrún nei ljochtblau, wêrby't brún de meast foarkommende kleur is en grien de seldsumste. Oaren hawwe besocht om objektive standerts foar kleurferliking yn te fieren. Dat is dreech om't waarnimming fan eachkleur sterk ôfhinklik is fan 'e ljochtomstannichheden.
Brune eagen
By de minske befetsje brune eagen yn it stroma fan 'e iris in hege konsintraasje fan it pigmint melanine, benammen fan 'e fariant eumelanine. Dat soarget derfoar dat ljocht fan sawol koartere as langere weachlingten (as brún) absorbearre wurdt, mei as gefolch dat ljocht mei in brune kleur wjerkeatst wurdt en de eagen der dus brún útsjogge. Tige dûnkerbrune irissen kinne wol swart lykje, mar binne dat net. Fan lju mei ljochtbrune irissen wurdt wol sein dat se 'whiskeykleurige' eagen hawwe. Dûnkerbrune eagen binne by minsken de dominante eachkleur, en yn in soad dielen fan 'e wrâld is it suver de iennichste eachkleur dy't foarkomt. Men kin dan tinke oan Oseaanje, Afrika, East-, Súdeast-, Súd- en Sintraal-Aazje, it Midden-Easten, de Balkan en Súd-Jeropa en mank lânseigen populaasjes lykas de Yndianen yn 'e Amearika's, de oarspronklike befolking fan Sibearje en de Aborizjinals yn Austraalje.
Hazzenútkleurige eagen
Hazzenútkleurige eagen, ek wol omskreaun as 'bêzje eagen', wurde feroarsake troch in kombinaasje fan Rayleigh-ferstruiïng en in tuskenbeiden hoemannichte melanine yn 'e foarste laach fan 'e iris. De kleur fan sokke eagen is ferneamd nei de kleur fan 'e dop fan 'e hazzenút. Hazzenútkleurige eagen lykje, ôfhinklik fan 'e ljochtfal, gauris te ferskowen fan brún nei grien en wer werom. De dominante eachkleur kin hjirby brún wêze, mar soms ek grien. Hoewol't hazzenútkleurige eagen oeral foarkomme by minsken fan it blanke ras, binne se benammen konsintrearre yn kriten dêr't blauwe, griene en brune eagen trochinoar foarkomme. Dat betsjut dat se fral te finen binne yn Jeropa en yn it Midden-Easten.
Amberkleurige en giele eagen
Amberkleurige eagen hawwe in goudene, giele, feal readbrune of koperne kleur, dy't mooglik feroarsake wurdt troch it pigmint lipogroom yn 'e iris. Dat komt ek foar by lju mei griene eagen. Amberkleurige eagen moatte net betize wurde mei hazzenútkleurige eagen, dy't der faak sterk op lykje. Yn hazzenútkleurige eagen wurdt de gielige of goudene tint feroarsake troch lytse ljochtbrune plakjes en ronfels mei ljochtere kleuren dertuskenyn, wylst amberkleurige eagen in effen goudene kleur hawwe.
By de minske wurde amberkleurige eagen wol oantsjut as 'katte-eagen'. By bisten komme se lykwols folle mear foar as by de minske, bygelyks by hûneftigen, kateftigen, ûlen, earnen, dowen en fisken. De amberkleurige eagen fan guon dowen befetsje it fluorisearjende pigmint pteridine. De giele eagen fan 'e hoarnûle befetsje it pteridine ksantopterine yn beskate gromatofoaren yn it stroma, dy't dêrom oantsjut wurde as ksantofoaren. By minsken komme soms giele spikkels of plakjes yn it stroma fan 'e iris foar dy't wierskynlik feroarsake wurdt troch it pigmint lipofusine, ek bekend as lipogroom.
Grize eagen
Krekt as blauwe eagen hawwe grize eagen in dûnker epiteel oan 'e efterkant fan 'e iris en in relatyf helder stroma oan 'e foarkant. In mooglike útlis foar it ferskil yn oansjen tusken grize en blauwe eagen is dat grize eagen gruttere hoemannichten kollageen yn it stroma hawwe, mei as gefolch dat it ljocht dat troch it epiteel wjerkeatst wurdt Mie-ferstruiïng ûndergiet, dat net bot weachlingte-ôfhinklik is, ynstee fan Rayleigh-ferstruiïng, wêrby't ljocht fan koartere weachlingten folle sterker ferstruid wurdt. Dy útlis giet lykop mei de útlis foar de feroaring fan 'e kleur fan 'e loft fan blau feroarsake troch Rayleigh-ferstruiïng by helder waar nei griis feroarsake troch Mie-ferstruiïng (troch de oanwêzigens fan grutte wetterdrippen) as it bewolke is.
In alternative útlis is dat it ferskil tusken grize en blauwe eagen komt troch ferskillende konsintraasjes melanine oan 'e foarkant fan it stroma. Grize eagen sjocht men it meast yn Noardwest-, Midden-, Noard- en East-Jeropa. Se komme ek in protte foar mank de Sjawia, in Berberfolk yn it Aurèsberchtme fan noardeastlik Algerije. It soe wêze kinne dat dat komt trochdat de hjoeddeistige Berbers foar in part ôfstamje fan 'e Germaanske Fandalen, dy't har om 'e midden fan it earste milennium yn 'e Magreb fan Noard-Afrika nei wenjen setten.
Griene eagen
De grienige kleur fan griene eagen komt net, likemin as by it blau fan blauwe eagen it gefal is, fan 'e kleur fan 'e iris, dy't nammentlik gjin grien pigmint befettet. Ynstee wurde griene eagen feroarsake troch in kombinaasje fan amberkleurige of ljochtbrune pigmintaasje yn it stroma fan 'e iris (troch in leech of tuskenbeiden gehalte fan melanine) en in blauwige tint dy't produsearre wurdt troch de Rayleigh-ferstruiïng fan wjerkeatst ljocht. Behalven melanine befetsje griene eagen ek it gielige pigmint lipogroom. Griene eagen wurde faak assosjearre mei read hier, hoewol't se ek by blûn en brún hier foarkomme. Ek wurde se faak assosjearre mei Keltyske befolkingsgroepen lykas Ieren en Skotten. Ut in Iislânsk-Nederlânsk ûndersyk út 2012 die bliken dat griene eagen mear foarkomme by froulju as by manlju.
De gebieten mei de heechste konsintraasjes fan lju mei griene eagen binne Skandinaavje, Noardwest-Jeropa (ynkl. de Britske Eilannen) en Midden-Jeropa. Yn Ierlân en Skotlân hat 86% fan 'e befolking blauwe of griene eagen, en yn Iislân leit dat sifer op 89% by froulju en 87% by manlju. Griene eagen komme lykwols ek foar yn it Midden-Easten, Sintraal-Aazje en op it Yndyske subkontinint. De Patanen, in folk út Pakistan en Afganistan, stiet by útstek bekend om 'e (relatyf) hege konsintraasje fan minsken mei griene eagen. Bekend is Sharbat Gula, in Pataanske frou mei griene eagen dy't yn 1985 op 'e omslach fan it Amerikaanske National Geographic Magazine stie. Har byltenis waard ien fan 'e bekendste ôfbyldings út 'e skiednis fan 'e fotografy.
Blauwe eagen
By blauwe eagen wurdt de eachkleur net (likemin as by griene eagen) feroarsake troch de pigmintaasje fan 'e iris (dy't nammentlik gjin blau pigmint befettet), mar troch in lege konsintraasje melanine yn kombinaasje mei Rayleigh-ferstruiïng troch it troebele medium yn it stroma fan 'e iris. Op dy wize wurdt ljocht fan langere weachlingte absorbearre, sadat blau ljocht (mei de koartste weachlingte fan it sichtbere spektrum) oerbliuwt. Dat is itselde ferskynsel dat makket dat de loft der by helder waar blau útsjocht. It resultaat is eagen dy't 'Tyndall-blau' binne, in kleur dy't fariëarret neigeraden de sterkte en ynfalshoeke fan it ljocht.
By de minske folget de erflikheid fan blauwe eagen itselde patroan as in resessive eigenskip, hoewol't it dat eins net is. Foarhinne waard it foarkommen fan blauwe eagen wol as in ienfâldige resessive eigenskip beskôge, en generaasjes skoalbern hawwe dat ek leard. Mar tsjintwurdich wit men dat it eins folle yngewikkelder leit, mei't blauwe eagen in polygene eigenskip binne, d.w.s. in erflike eigenskip dy't net troch de oan- of ôfwêzigens fan ien beskaat gen bepaald wurdt, mar troch de oan- of ôfwêzigens en de ûnderlinge gearwurking en beynfloeding fan ferskate genen. Yn 2008 ûntdieken Deenske wittenskippers dat de genetyske mutaasje dy't late ta it foarkommen fan blauwe eagen nei alle gedachten yn 'e Koeban plakfûn hawwe moat, it gebiet noardeastlik fan 'e Swarte See, en datearre wurde kin tusken 6.000 en 10.000 jier lyn. De DNA-sekwinsje by it OCA2-gen by blau-eagige minsken suggerearret dat alle lju mei dy eigenskip ôfstamje fan ien inkele foarâlder.
Hjoed oan 'e dei hat likernôch 2,2% fan 'e wrâldbefolking (sa'n 150 miljoen minsken) blauwe eagen. Se komme frij algemien foar yn Noardwest-Jeropa, Skandinaavje, it Baltikum, Midden-Jeropa, it noardlike diel fan East-Jeropa en Ruslân. Dêrnjonken wurde se ek oantroffen yn Súd-Jeropa, Noard-Afrika, it Midden-Easten, Transkaukaazje, Sintraal-Aazje en op it Yndyske subkontinint. Fierders komme se foar yn ymmigraasjelannen mei in befolking dy't foar in diel út (noardlik) Jeropa komt, lykas de Feriene Steaten, Kanada, Argentynje, Oerûguay, Brazylje, Sily, Súd-Afrika, Sibearje, Austraalje en Nij-Seelân. Yn 'e rest fan 'e wrâld binne blauwe eagen tige seldsum.
De Haven (Harns)
De Haven oan de Noarderkade is de tsjerke fan de kristlik grifformearde-frijmakke gemeente yn Harns.
Eachkleur
Reade eagen
Reade eagen komme fan natuere net foar, mar de eagen fan minsken dy't oanhelle binne mei in slimme foarm fan albinisme kinne ûnder beskate beljochtingsomstannichheden read lykje. Normaal sprutsen is der in tsjûke laach melanine oanwêzich oan 'e efterkant fan 'e iris. Sels lju mei de ljochtste blauwe eagen, dy't hielendal gjin melanine oan 'e foarkant fan 'e iris besitte, hawwe dêrtroch in brune kleur djip yn 'e iris, dy't tsjinkeart dat ljocht yn it each ferstruie kin. Lju dy't oanhelle binne mei myldere foarmen fan albinisme hawwe oer it algemien in blauwe, mar soms ek in brune eachkleur. By swiere gefallen fan albinisme is der ek gjin pigmint oan 'e efterkant fan 'e iris, en kin ljocht út 'e binnenkant fan it each wei troch de iris nei foarren ta ferstruie. By sokke lju liket de eachkleur foar taskôgers wol read te wêzen, mei't de iennichste kleur dy't sjoen wurdt de kleur fan 'e hemoglobine is fan it bloed yn 'e bloedfetten fan 'e iris.
Los dêrfan bestiet yn 'e fotografy ek it saneamde readeacheffekt, wêrby't it tige felle ljocht fan flitsfotografy wjerkeatst fan it netflues. Om't dat fol sit mei bloedfetten, liket it wjerkeatste ljocht op 'e foto dan read.
De Haven (Harns)
Skiednis
De tsjerke waard yn 1926 foar de grifformearde gemeente fan Harns. Yn 1944 ûntstie der in skuorring yn de hechte grifformearde mienskip troch in skeel oer de doop tusken de synoade en in groep ûnder lieding fan de teolooch Klaas Schilder. Dat hie ek gefolgen foar de Harnzer gemeente. It tsjerkegebou waard tawiisd oan de folgelingen fan Klaas Schilder, de saneamde frijmakken. De groep dy't trou bleau oan de synoade, de saneamde synoadalen, rekken harren tsjerke kwyt en bouden letter oan de Mullumerleane harren eigen tsjerke.
Eachkleur
Algemiene opmerkings
Minsken mei in ljochtere eachkleur hawwe in ferhege kâns op leeftydsrelatearre makulêre degeneraasje (ARMD). In grize eachkleur kin in symptoom wêze fan uveïtis en lju mei grize, blauwe en griene eagen hawwe in ferhege kâns op uveaal melanoom, in foarm fan kanker. Oan 'e oare kant die yn 2000 út in ûndersyk bliken dat minsken mei in dûnkere eachkleur in ferhege kâns hawwe op it ûntwikkeljen fan staar, en dat dyselden dêrom harren eagen beskermje moatte tsjin bleatstelling oan direkt sinneljocht. Eachkleur bûten de iris kin ek tsjutte op beskate sykten. Sa is it giel wurden fan it eachwyt in symptoom fan gielsucht en fan leveroandwanings lykas sirroaze en hepatitis. As it eachwyt blauwich wurdt, kin dat ek op sykte tsjutte.
Sykte fan Wilson
Minsken mei de sykte fan Wilson hawwe in mutaasje fan it gen dat de kodearring befettet foar it enzym ATPaze 7B, mei as gefolch dat koper yn 'e lever net trochkringe kin yn it Golgi-apparaat fan sellen. Ynstee heapet koper him dan op yn 'e lever en oare weefsels, wêrûnder de iris fan it each. Dêrtroch ûntsteane saneamde Kayser-Fleischer-ringen, dûnkere ringen dy't de râne fan 'e iris omsirkelje.
De Haven (Harns)
Skiednis
Sûnt de weropbou draacht it tsjerkegebou de namme "De Haven".
Yn 2008 fûn ek de kristlik-grifformearde gemeente fan Harns ûnderdak yn De Haven nei't de gemeente op snein 23 novimber fan dat jier foar it lêst in tsjinst yn de Ichtustsjerke fierd hie. Yn 2010 ferhûze de klok út de toer fan de Ichtustsjerke nei de stielen klokkestoel, dy't foar De Haven stiet.
Eachkleur
Albinisme
Sjoch ûnder § Reade eagen.
De Haven (Harns)
Oargel
Mei de brân gyng ek it monumintale oargel fan L. van Dam & Soannen út 1864 ferlern, dat oarspronklik boud wie foar de Eastertsjerke yn Ljouwert en yn ferbân mei de ôfbraak fan dy tsjerke letter oernommen wurde koe troch de frijmakke gemeente.
Eachkleur
Heterogromy
Heterogromy (Latyn: heterochromia iridum of heterochromia iridis) is in eachôfwiking wêrby't de iris fan it loftereach in oare kleur hat as dy fan it rjochtereach (folsleine heterogromy), of wêrby't in diel fan 'e iris fan ien of fan beide eagen in oare kleur hat as de rest fan dyselde iris (sektorale heterogromy). Dy oandwaning is it resultaat fan in oerskot of tekoart oan pigmint yn 'e iris of in diel fan 'e iris, dat erflik wêze kin, mar ek feroarsake wurde kin troch in ferwûning, in ûntstekking oprûn yn it limoer fan 'e mem of in sykte, lykas gimerisme, it syndroom fan Horner of it syndroom fan Waardenburg. In gimeara (dy't oanhelle is mei gimerisme) hat twa ferskillend kleure eagen om't eltse sel by sa'n persoan oare genen foar eachkleur hat.
De Haven (Harns)
Oargel
It tsjintwurdige oargel waard op 31 maart 2007 yn gebrûk nommen en waard yn 1953 troch de firma Reil út Heerde boud foar de Barnabastsjerke yn Apeldoarn. By de bou makke Reil gebrûk fan ûnderdielen fan in yn 1794 troch Johannes Stephanus Strumphler boud ynstrumint. Yn 1963 en 1982 fûnen der troch Reil feroarings oan it oargel plak. Doe't de Barnabastsjerke in oar oargel oernaam fan de sletten Paulustsjerke yn Den Haach, kocht Van Vulpen it ynstrumint oan, dy't it ynstrumint yn in wizige foarm wer opboude yn de frijmakke tsjerke fan Harns.
Grutte Griene
De Grutte Griene is in skiereilân dat mei de Lytse Griene de skieding foarmet tusken yn de Snitser Mar en de Goaiïngarypster Puollen. It is allinnich oer it wetter te berikken. De Grutte Griene is in natuergebiet fan Steatsboskbehear. Der is in kuierrûte útsetten de wetterkant lâns. It middelste part fan de Grutte Griene is oerstreamingsgreide. Der komme in soad siggesoarten en djerreblommen foar.
Wetterpiip
thumb|In wetterpiip thumb|It prinsipe fan de wetterpiip In wetterpiip is in apparaat foar it smoken fan spesjale piiptabak mei fruitsmaak. It smoken fan piiptabak is yn it Midden-Easten in tradysje en it wurdt in soad dien yn restaurants en kafees. Foar it smoken fan marihûana of hasj wurdt in bong brûkt, in speasjaal soarte wetterpiip.
Sûnensrisiko's
It ferhaal dat in wetterpiip smoken net of minder skealik wêze soe as sigaretten smoke is net wier. Faak wurdt miend dat dit sa is ûnder de (ferkearde) ûnderstelling dat it wetter de skealike stoffen út de smook oplosse soe, of omdat it ynademjen fan de reek minder prykjend is foar de longen. Dit lêste komt lykwols troch de oanwêzichheid fan wetterdamp yn de reek. Hoewol't der wol wat skealike stoffen yn it wetter oplosse, bliuwt der in hiel soad yn de reek sitten.
Ek it passyf smoken is skealik. Der bestiet ek gjin inkel tastel wêrfan bewiisd is dat it de skealike effekten fan de wetterpiip wat weinimt of ferdwine lit.
Krûden
Yn Yndia dêr't de piip oarspronklik wei komt, wurdt it smoken fan de wetterpiip ek in soad dien troch de jongerein. It smoken fan saneamde "herbal molasses" is dêr populêr omdat der tocht wurdt dat it minder skealik is as wetterpiiptabak. Herbal molasses is in griemmank fan ûnder oare sûker en fruitekstrakten en is nikotine- en tarrefrij.
Wurking
In wetterpiip bestiet yn prinsipe út fjouwer dielen:
It glêzen reservoir moat fold wurde mei wetter, en wol sàfier dat de metalen skacht sirka 2 sintimeter ûnder wetter komt. Yn it tabakskomke stoppet men smokersguod wêrnei't dizze ôfdekt wurdt mei aluminiumfoaly dêr't gatsjes yn prippe wurde, dêrnei komt der in baarnend koaltsje op. Troch no oan it mûlstik te sûgjen ûntstiet der ûnderdruk boppe de floeistof. Hjirtroch wurdt der troch de floeistof hinne loft oansûge troch de pipekop. Betingst is wol dat de bokaal perfekt loftticht is om foar te kommen dat de reek fertinnet, oft der gjin ûnderdruk komt.
It baarnende koaltsje is óf in stikje houtskoal, of in tablet makke gfan houtskoalgrús dat tige fluch ta gloeien brocht wurde kin. In tablet hat meast in trochsneed fan 33 mm.
Ynternasjonale Lofthaven Lubumbashi
Ynternasjonale Lofthaven Lubumbashi (IATA: FBM; ICAO: FZQA) is in lofthaven yn Lubumbashi, de twadde grutste stêd fan de Demokratyske Republyk Kongo.
Skiednis
De lofthaven ûntstie yn koloniale tiden ûnder de namme Lofthaven Elisabethville of Lofthaven Luano. Under de Kongokrisis hie de lofthaven in tige wichtige funksje.
Opera Spangea
Opera Spangea is in operaselskip dat yn Spangea opera's produsearret. Winterdeis wurde faak ko-produksjes mei oare selskippen dien. Der binne twa operafilms produsearre, Rigoletto (2003) en Samson & Delilah (2006).
Slach by Dokkum (1418)
De Slach by Dokkum is in fjildslach út de Grutte Fryske Oarloch. De slach wie it gefolch fan in Alliearden oanfal op de Skieringers yn Dokkum, dy't dat plak brûkte om de Alliearden op see te bestoken. De gefjochten barden by Dokkum en Iesumasyl.
Opera Spangea
Opera Spanga waard yn 1989 oprjochte. De earste opera L’Elisir D‘Amore fan G. Donizetti, waard útfierd yn de eftertún fan artistyk lieder Corina van Eijk. De iepenloftfoarstelling waard yn 1990 útfierd op in stik lân foar har hûs oer. Letter waarden de foarstellings yn in tinte dien.
Slach by Dokkum (1418)
Oanlieding
Nei de nederlaach yn de slach by Okswertersyl stiene de Skieringers hiel bot ferswakke tsjinoer de Alliearden. De Roomske kening Sigismund hie har lykwols stipe tasein, mar stjoerde gjin militêre help. In part fan Keno II tom Brok syn leger wie nei de slach efter bleaun yn de Ommelannen en rjochting Westerlauwersk Fryslân gean dêr't sy yn Achtkarspelen oan it plonderje en rôve slein wie. De Skieringers koene dêr gjin folweardich leger tsjinoer stellen en moaste har beheine mei piraterij op see. Op alderlei wizen besochten sy de Alliearden te dwersbongeljen dêr't sy ek de Fiktaaljebruorren by ynskeakele. Dokkum wie strategysk lein en mei har festingswurken fan wichtich belang foar de Skieringers, wat de reden wie foar de Alliearden om oan te fallen.
Opera Spangea
Produksjes
thumb|Francis van Broekhuizen as Leporella (links) en Klara Uleman as Donna Giovanna (rjochts) út Donna Giovanna fan W.A.Mozart, augustus 2008 yn Spangea
Slach by Dokkum (1418)
De Slach
Yn 1418 set it Alliearde leger har ûnder lieding fan Fokko Ukena op wei rjochting Dokkum en plondere ûnderweis alles wat sy tsjin kommen. By Dokkum oankaam hoegden se net folle muoite te dwaan om de fersterke stêd yn hannen te krigen. Nei inkele skermutselingen mei de Skieringer ferdigeners jouwe dy har oer en is de stêd oermastere. Dokkum wurdt brânskatte en de stêd militêr ûnskeadlik makke.
It measte part fan de bewapene Skieringers hâlde har op by de stins fan Iesumasyl en de striid ferpleatst him dêrhinne. Hjirre giet it fûleindiger oan ta as by Dokkum. Pas op it stuit dat de oanfallers it opjaan woene, bruts de ferdigening dochs noch en waard ek dy festing ynnaam.
Gefolgen
Nettsjinsteande de lytsere skeal fan de slach, fergelike mei de slach by Okswertersyl wiene der folle minder slachtoffers, hie de útkomst grutte gefolgen. Troch de Skieringers op eigen boaiem te ferslein dielde de Alliearden har in bot gefoelige tik út. It Skieringer ferset wie brutsen en sy wiene ree frede te sluten mei de oerwinners. Om it plonderjen te stoppen betelle sy de oerwinners in skatting fan inkele tûzen Frankyske skilden. Dêrnei gie it Alliearde leger werom nei Easterlauwersk Fryslân.
List fan boargemasters fan It Hearrenfean
List fan boargemasters fan It Hearrenfean fan 1934.
Slavernij
thumb|300px|Slavetransport yn [[Afrika, gravuere út Lehrbuch der Weltgeschichte oder Die Geschichte der Menschheit, William Rednbacher, 1890]]
Slavernij is in tastân wêrby't minsken as eigendom holden wurde. It begryp ferwiist ek nei it maatskiplik stelsel wêrby't slaven holden wurde meie. Omdat de mins as eigendom holden wurdt, hoecht de slavehâlder gjin lean te beteljen. Slavetsjinst en slavehannel wie eartiids in wichtige ekonomyske faktor.
Slavernij is fan alle tiden. De bekendste slavernij wie dy yn de tiid fan de kolonisaasje fan de 16e oant en mei de 19e iuw. Moderne slavernij moat ûnder oare socht wurde yn Afrika en by guon prostituees út East-Europa, Aazje, Súd-Amearika en Afrika.
Sûnt 2007 is slavernij oer de hiele wrâld ferbean. It wrâldwide ferbod is fêstlein yn de Ynternasjonale Slavernij-Konvinsje fan 1926 (Slavery Convention of de Convention to Suppress the Slave Trade and Slavery) dy 't ta stân kaam ûnder de doetiidske Folkebûn, nei't yn inkelde eardere ferdraggen al stappen set wiene yn dy rjochting. Yn de Universele Ferklearring fan de Rjochten fan de Minske út 1948 waard ek in artikel tsjin slavernij opnommen. Foarmen fan slavernij komme op ferskate plakken yn de wrâld foar. Neffens de Global Slavery Index fan de Walk Free Foundation wie it tal minsken ûnder moderne slavernij yn 2016 goed 40 miljoen.
Strjitten yn Wynjewâld
De Strjitten yn Wynjewâld:
San Juan (Porto Riko)
San Juan is de haadstêd fan Porto Riko oan de noardkant fan it eilân. Yn de stêd wenje sa'n 422.665 minsken, yn de stêdekloft likernôch 2,5 miljoen, om 2000 hinne. De stêd waard stifte troch Spaanske kolonisten yn 1521 dy't de stêd Ciudad de Puerto Rico ("Rike Havenstêd") neamden. Nei Santo Domingo, de haadstêd fan de Dominikaanske Republyk, is San Juan de twadâldste stêd yn de Amearika's dy't troch Europeanen stifte is.
It ynternasjonale fleanfjild San Juan (Aeropuerto Internacional Luis Muñoz Marín) leit 5 km súdeastlik fan de stêd. thumb|left|It âlde stedsdiel fan San Juan stiet op de [[UNESCO Wrâlderfgoedlist]]
Voorst (gemeente)
Voorst is in gemeente yn Gelderlân. It leit tusken de Isel yn it easten, de gemeente Epe yn it noarden en de gemeente Apeldoarn yn it westen yn. De gemeente hat (, boarne: CBS) op in oerflak fan 126,52 km². It haadplak fan de gemeente is Twello.
Yn de gemeente stiet û.o. it kastiel Nijenbeek. Voorst waard as gemeente yn 1811 opjochte, wêrnei't it op 1 jannewaris 1812 in grut diel fan syn grûngebiet ferlear doe't Twello en Wilp selsstannige gemeenten waarden. Yn 1818 ûntstie Voorst yn syn hjoeddeistige foarm doe't de doetiidske gemeente Voorst fúzjearre mei de gemeenten Nijbroek, Twello en Wilp.
Njonken it haadplak Twello lizze de folgjende doarpen yn de gemeente: Bussloo, Klarenbeek, Nijbroek, Terwolde, Teuge, Voorst, Wilp en Wilp-Achterhoek. Fierders hat de gemeente de buorskippen Appen, Duistervoorde, Gietelo, De Kar, Klein Amsterdam, Noord-Emp, Posterenk, Spekhoek, Steenenkamer, De Vecht en De Wijk.
300px|thumb|left|Gemeentekaart fan Voorst
Tyrreenske See
De Tyrreenske See (Italjaansk: Mar Tirreno) is de see tusken Itaalje en Sisylje dy't ûnderdiel is fan de Middellânske See. De Strjitte fan Messina foarmet de ferbining mei de Ionyske See, dy't allyksa diel útmakket fan de Middellânske See. De namme is ôflaat fan it wurd Tyrrhênoi, it wurd dêr't yn de âldheid de Etrusken mei oantsjutten waarden.
Yn de Tyrreenske See mûnje de rivieren de Tiber en de Magra út.
Easterlittens
thumb|250px|Easterlittens thumb|250px|It âld molkfabryk (2014)
Skiednis
thumb|150px|left|Balthasar Becker De see hat fruchtbere kalkhâldende klaailagen ôfsetten yn de omjouwing. Soks wie tige gaadlik foar feehâlderij. Dochs binne der eartiids ek geregeld stikken lân fuortslein toch de see. Om 900 hinne waarden diken oanlein om de Middelsee en waard it feiliger. Easterlittens is bestie oarspronklik út de bewenning fan fiif terpen. Ien fan dy fiif terpen moat al om 800 hinne opkrune wêze, en wie dêrmei grutter as de oaren. Op dy terp waard yn de 12e iuw de tsjerke boud, en it is hjir dat de buorren fan it doarp har foarmen. Dit doarp waard it earst neamd yn 1275, mei de namme Lechenghe. Op de oare fjouwer terpen binne de hieltyd noch besteande buorskippen Langwert, Wieuwens, Wammert en Skrins ûntstien. Ta de himrik fan Easterlittens heart fierders it buorskip Weakens. Oant de gemeentlike weryndieling fan 1984 wie Easterlittens part fan de eardere gemeente Baarderadiel. Op 1 jannewaris gie Esterlittens op yn de nij foarme gemeente Littenseradiel. Nei in gemeentlike weryndieling leit it sûnt 1 jannewaris 2018 yn de gemeente Ljouwert.
In bekend man út de skiednis fan Easterlittens is dûmny Balthasar Henricuszn Becker, in dy't yn 1657 beroppen waard. Troch syn krewearjen tsjin de hekseferfolging is er yn 1166 út it amt set.
Margarethatsjerke
De doarpstsjerke in grif yn de 12e iuw stifte en wie doe wijd oan de hillige Margaretha. De tsjerke is foar it grutste part oplutsen út bakstien mei oan de healrûne skip oan de noardkant in sakristy út de 15e iuw. Yn de sakristykeamer by it alter waard yn de roomske tiden alles bewarre dat mei de mis, fesper of prosesje te krijen hie en net yn de tsjerke hearde. Hjir ferklaaiden de geastliken har en it wie tagelyk de skat- of argyfkeamer. Letter waard it ek faak brûkt foar gearkomsten. Under de sakristy sit in ûne, dy't al yn 1742 neamd wurdt. Hjir waarden de koaltsjes foar de tsjerkestoven makke. Yn skip en koar sitte noch restanten dowestien en oan de noardkant sit in saneamde noarmannepoarte mei profylstienen.
Doarpswapen en flagge
Yn de tsjerke binne oantinkens te finen oan Nicolaas fan Hettinga en Idzert Albada. Harren wapen is read, belein mei trije gouden ikels. It pealtsje fan Easterlittens hat ek in plak krige: in read en gouden peal belein mei in swarte pôt yn de foet fan de peal. Yn dy peal siet de skat ferstoppe. Yn it read twa gouden peinjes, dy 't de gedachte oan de skat, de bargemerk en it tolhûs libben hâldt. It blauwe andreaskrús ferwiist net de krusing fanwetters oan de noardkant fan Easterlittens. De kleuren blau, sulver, read en goud komme fann it gemeentewapen fan Littenseradiel. De flagge toant eleminten út it wapen.
Mienskip
It doarp hat in multifunksjoneel sintrum: De Jister. Dêryn sit ek it pjutteboatersplak De Lytse Jister. Fjouwer kear yn 't jier ferskynt it doarpskrantsje De Hysp. Kristlike Basisskoalle De Earnewjuk waard yn 2020 opheft om't der te min learlingen wiene. Middenyn it doarp stiet herberch It Wapen fan Fryslân.
Littenser Merke
De jiermerk wie alear wijd oan de dei fan tsjerkehillige St. Margriet op 20 july. De measte merken wiene femerken,mar der wienen ek typyske hynstemerken Yn Heech en Easterlittens wie in bargemerk, op 1 oktober. Nei it midden fan de 18e iuw is dit feroare yn de earste moandei fan septimber. Nei 1900 binne dit merkedagen wurden, en wol de earste woansdei en tongersdei fan septimber as oerbliuwsel fan de bargemerk. By de merke waard eartiids,lykas yn oare doarpen yn de greid- en bouhoeke, troch de pletslike kafeehâlder in keatswedstryd organisearre. Yn 1792 waarden foar 3 en 4 septimber foar de earste kear yn de Ljouwerter Krante keatspartijen oankundige. Yn de Ljouwerter fan waard sels in hurddraverij oankundige foar hynders dy't noch net folle wûn hienen. De priis wie fyftich gûne. Omdat de kreammen op grûn fan de tsjerke stiene, krige dy der ek jild fan. De tsjerkefâdij fertsjinne dus oan de merke, mar stelde letter ek wol jild foar in draaimole foar skoalbern beskikber.
Stamme (taksonomy)
In stamme is yn de taksonomy it twadde nivo fan taksa. Boppe de stamme komt it nivo fan it ryk; ûnder de stamme komt it nivo fan de klasse.
Net alle stammen binne lyk. De Lidpoatigen (Arthropoda) is in stamme mei hast in miljoen soarten; de Krânsdierkes (Cycliophora) is in stamme mei mar ien soart. Foar presyzere oantsjutting fan de sibskip op dit nivo wurde ek boppestammen of ûnderstammen definiearre. By Linnaeus hjit dit nivo yn it Latyn Phylum.
Pinakoteek
In pinakoteek (Gryksk: pinax = planke, tafeltsje, skilderij) is in skilderijesamling of keunstkabinet; fan oarsprong yn it âlde Grikelân en Rome.
De namme komt fan in fjouwerkante seal mei dy namme, in útbou fan de Propylaeën te Athene, yn de tiid fan de skriuwer Pausanias (2e iuw nei Kr.), dy't doe noch muorreskilderingen hie. Yn de Romeinske tiid hie hast eltse begoedige Romein syn eigen pinakoteek.
It wurd is no noch yn gebrûk foar trije museums yn München en ferskate musea yn Itaalje, ûnder oaren yn Fatikaanstêd en yn Brazylje is ek ien.
List fan boargemasters fan It Amelân
List fan boargemasters fan It Amelân fan 1837.
Sabrine Maui
Sabrine Maui, echte namme: Mary Grace Dar (Manilla, 24 septimber 1980), is in rêstend Filipynsk-Amerikaansk fotomodel, neakenmodel en pornografysk aktrise, dy't yn it ferline ek wol gebrûk makke hat fan 'e artystenammen Sabrine, Sabrina Maui, Leslie en Grace. Se is 1.56 m, mei in gewicht fan 45 kg.
Libben
Sabrine Maui is hikke en tein yn 'e Filipynske haadstêd Manilla. Fan memmekant komt se út in famylje dy't foar it meastepart út dokters en ferpleechsters bestiet; har befalling waard begelaat troch har pake en twa fan har muoikes. Yn har jonkheid wie se in wyldkat, en die se boppedat in protte oan sport, lykas hurddraven, tennis, follybal en basketbal. Yn 1995, doe't se fyftjin wie, ferfear se mei har heit en mem nei de Amerikaanske steat Hawaï, dêr't se op har santjinde de middelbere skoalle ôfrûne.
Skermjen op de Olympyske Simmerspullen 1920
De Olympyske Simmerspullen 1920, ek wol de VIIe Olympiade neamd waarden yn 1920 yn Antwerpen, Belgje hâlden. It skermjen waard hâlden yn de Tuinen van het Egmontpaleis.
Tuinen van het Egmontpaleis
It Egmontpaleis waard boud yn 1548 It Paleis is hjoed de dei it ûnderkommen fan de Belgyske oerheid. De Túnen waarden yn 1920 foar it earst iepensteld foar it publiek.