cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ljouwerter Krante
Ynternet
De Stifting Digitaal Argyf Ljouwerter Krante, in gearwurking fan Tresoar en de NDC Mediagroep, dêr't de Ljouwerter Krante in ûnderdiel fan is, hat sûnt 2006 alle kranten fan de Ljouwerter sûnt de stifting yn 1752 digitalisearre. Sûnt 24 oktober 2007 is dat argyf oer it ynternet yn te sjen. Der binne mear as 8 miljoen artikels beskikber, dy't allegear mei in sykmasine opfrege wurde kinne. Letter binne der ek (parten fan) argiven fan oare kranten bykaam, lykas dy fan it Deiblêd fan it Noarden en oare deiblêden fan de NDC Mediagroep.
Theo van Welderen Rengers
Wurkpaad
Oan de ein fan sin libben hat er noch in skoft yn Toutenburch wenne eardat er oan de Emmakaai yn Ljouwert gie. Flak nei de Twadde Wrâldoarloch is hy dêr ferstoarn.
By de Frouwepoartsbrêge yn Ljouwert stiet in boarstbyld fan Van Welderen dat makke waard troch Hildo Krop, dy't ek it stânbyld fan Piter Jelles Troelstra by de Aldehou makke hat. Efterop it byld steane de dichtrigels:
Yn neare tiden hawwe jo yn Fryslâns takomst leaud Jo wiisden nije wegen, hawwe dy mei ús bigien ''En skoander is hwat jo hjir bouden. Duorsumer as stien'' Is dat it folk jins namme earet en jo tankber bliuwt.
It rympatroan abba twingt om de a-wurden te lêzen as 'ljood' en 'bljoot' of 'leaud' en 'bleaut'.
Yn Oentsjerk is noch in plakette fan de baron. J.P. Wiersma publisearre yn 1955 in biografy oer Theodorus van Welderen.
It Rengerspark yn Ljouwert is neamd nei de heit fan de baron, dy't boargemaster fan Ljouwert wie.
Jelgerhûsstate
De Jelgerhûsstate, ek Canterhoven, Catershoven en Zorgvliet wie in state Achter de Hoven op de hoeke fan de tsjintwurdige Verstolkstrjitte yn Ljouwert.
It boujier is ûnbekend. Yn 1458 wie sprake fan “dio Nes deer lidsen is by Jelgher Herstera wey”. In ‘nes’ is lânpunt dy't fanút heger lizzende grûn yn it leechlân útstekt. Dizze ‘nes’ lei op it plak dêr't de wei “Achter de Hoven” nei it noarden ta bûcht. Sa’n ‘nes’ wie in gaadlik plak om huzen, in pleats of in stins te bouwen. Yn dit gefal lei der in buorskip fan in oantal húskes en stie hjir de stins fan de famylje Jelgerhuis. It hiem grinze oan de Huzumer Himrik dat oan de oare kant fan it rivierke de Potmarge leit.
As yn de earste helte fan de 19e iuw de hear Dodonius Pierius van Kolde Reneman it hûs fernijt en ferfraait hjit it “Zorgvliet” hearde der 70 pûnsmiet grûn by. Om 1850 wurdt it hûs bewenne troch dy syn dochter juffer F.O.R. Reneman.
It Heidenskip
thumb|300px|right|de [[himrik fan It Heidenskip]] thumb|300px|It Heidenskip It Heidenskip (offisjeel Frysk) is in doarp yn Súdwest-Fryslân, súdeast fan Warkum, mei 375 ynwenners (1 jannewaris 2004). Oant 2011 lei It Heidenskip yn de eardere gemeente Nijefurd.
It Heidenskip wurdt foarme troch it gebiet tusken de Fluezen, it Fliet, en de Alde Dyk (in âlde slieperdyk). De wenkearn leit wat nei de eastkant, net fier fan de Grutte Gaastmar. Bûten de kearn lizze ferspraat yn de streek boerepleatsen.
Skiednis
Fan oarsprong hjitte dy wenkearn de Brânburren, wylst "It Heidenskip" de namme fan de streek wie. Op 18 augustus 1979 waard it Warkumer part fan it Heidenskip in nij doarp. Yn dy tiid, en oant de gemeentlike weryndieling fan 1984, lei de wenkearn krekt noch yn gemeente Warkum, mar fan dêr nei de kant fan de Fluezen wie it Heidenskip part fan Himmelumer Aldefurd. Fan âlds is It Heidenskip tin bewenne. It wie in sompich gebiet mei in soad puollen en plassen. Troch de iuwen hinne ûntstie in feanlaach, dêr't troch der hieltyd mear "lân" kaam. De begroeiïng waard in fochtige heide-eftige fegetaasje. Wierskynlik komt dêr de namme It Heidenskip wei.
Oer de skiednis fan It Heidenskip hat Hylke Speerstra, âld-haadredakteur fan de Ljouwerter Krante in boek skreaun ûnder de titel De Oerpolder: It boerelibben efter de diken. Dat boek ferskynde yn 2006 en in jier letter yn it Nederlânsk (Utjouwerij Contact ISBN 978-90-254-2769-6).
Sport
It Heidenskip hat in ryk ferieningslibben. It doarp hat ûnder oaren in eigen fierljepskâns. De Heidenskipster toulûkers hawwe al ferskate Nederlânske kampioenskippen helle. Yn 2008 en 2010 binne hja wrâldkampioen toulûken binnendoar wurden yn Itaalje.
Wiebren Veenstra
Veenstra wie profesjoneel hurdfytser tusken 1988-1996. Hy wie de earste Fries en jongste Nederlanner dy't yn de Omgong fan Frankryk (1988) fan start gie. Yn 1991 einige hy yn de Bucklerploech fan Jan Raas as 157e yn syn twadde en lêste Omgong fan Frankryk. Hy ried yn ploegen as Hitachi, Buckler en Motorola. Tsjintwurdich wennet hy yn Drachten en wurket is as ymporteur en ferkeaper fan it fytsmerk "Steppenwolf".
Kataklysm
Kataklysm is in Kanadeeske deathmetalband oprjochte yn 1991 yn Montreal. De band brocht yn 1995 syn debútalbum Sorcery út. De teksten fan de band gean benammen oer skiednis, kriich en mystyk. Kataklysm hat fjirtjin studio-albums en fjouwer live-albums útbrocht.
Wiebren Veenstra
Wichtichste oerwinnings
1986
1988
1990
1991
1993
1994
1995
Panser
thumb|250px|Pleats de Panser (2010) thumb|250px|Panser op de kaart fan Grinslân fan [[Joan Blaeu (1645)]] Panser is in buorskip yn de gemeente yn de gemeente It Hegelân (oant 1 jannewaris 2019 gemeente De Marne) yn de provinsje Grinslân. It leit tusken Sâltkamp en Fjouwerhuzen en bestiet út twa pleatsen.
Op dit plak stie de boarch Panser. De boarch, neamd nei de famylje Panser, is yn de 18e iuw ôfbrutsen. Op it eardere boarchterrein stiet no in pleats. thumb|center|500px|Panser (2007)
Natuermuseum Dokkum
thumb|It Natuermuseum yn 2011 Natuermuseum Dokkum wie in museum oan de Lytse Easterstrjitte yn de stêd Dokkum dat in blik joech op de natoer fan Noardeast-Fryslân. De kolleksje bestie út fûgels, blommen, flearmûzen, minypoddestuollen en tal fan ynsekten. It waard oanfold mei ynformaasje oer de natoer en har bewenners. Op de souder stienen opsette bisten, ynsektebakken en in grutte kolleksje swerfstiennen. Yn de grutste oerdekte sjochhutte kin gluorke wurde nei diorama's mei fûgels en sûchdieren dy't yn de omjouwing fan Dokkum foarkomme. Tema's wienen ‘Op it waad’, 'De Lauwersmar', ‘By de terp’ en ‘Yn de bosk’. Neist de wikseleksposysjes waarden ekskurzjes opsetten - mei de IVN - nei natoergebieten yn de omkriten.
Skiednis
It museum waard oprjochte op 4 april 1953, neidat al yn 1951 trije notabele hearen de feriening ‘Natuer en Gea’ opsetten hienen. It earste ûnderkommen bestiet net mear, mar nei ûnderdak oan it Keereweer (1963-1985) kaam it museum yn de eardere bibleteek en noch eardere Frânske skoalle. De skoalle krige dy namme omt der ek Frânske les jûn waard, wat begjin 20e iuw unyk wie. Op it hjoeddeiske plak waard yn 1995 flink útwreide. Ein 2011 waard bekend dat de gemeente de subsydzje oan it museum stop set. It waard ferpleatst nei it Westereender Boarters- en Bistepark SanjesFertier. De namme waard feroare yn Natuermuseum Bruinenberg, neamd nei de man dy't it museum sechtich jier ferlyn begûn.
Jesse Owens
James Cleveland (Jesse) Owens (Oakville, 12 septimber 1913 - Tucson, 31 maart 1980) wie in atleet dy't op de Olympyske Spullen yn Berlyn yn 1936 fjouwer gouden medaljes wûn.
Jesse Owens, berne as James Cleveland Owens, wie de sânde fan alve bern fan Henry and Emma Owens, yn Oakville yn Alabama yn de Feriene Steaten. Doe't er acht wie ferfarre de húshâlding nei Cleveland. Dêr woe syn nije skoaljuffer witte hoe't er hjitte, mar doe't er "J.C." sei, koe se syn aksint net folgje en tocht se dat er "Jesse" sei. Sa waard er "Jesse Owens".
Yn Cleveland waard ek dúdlik dat er talint hie foar hurdrinnen. Hy waard in súksesfol hurdrinner, huorderinner en fierspringer. Yn 1935 helle er yn minder as in oere wrâldrekords yn elts fan dy trije dissiplines. En ek noch yn syn stúdzjetiid koe er nei de Olympyske Spullen.
Op de Olympyske Spullen yn Berlyn helle er yn 1936 fjouwer gouden medaljes. Mar dy prestaasje is lang oerskade troch it idee fan oaren, dat Jesse sa tsjin Hitler fochten ha soe. Jesse wie in neger, en dejingen dy't de Olympyske Spullen allinich seagen as in plan fan de Dútsers, en dan yn it bysûnder Hitler, om de Aryske superioariteit te demonstrearjen, redusearren Jesse's medaljes ta it bewiis dat dy Dútsers gjin gelyk hienen. Yntusken wie Jesse gewoan dwaande mei topsport, fûnen de taskôgers syn prestaasje machtich, waard syn Dútske tsjinstanner Lutz Long syn freon, en stie Hitler op en swaaide nei Jesse Owen doe't dy foarby kaam.
Doe't er thús kaam yn de Feriene Steaten woe presidint Franklin D. Roosevelt him net ûntfange, om't it ferkiezingstiid wie, en Roosevelt de súdlike kiezers kwytreitsje koe as er in neger ûntfong. Dêr't blanke atleten yn de Feriene Steaten harren súkses brûke koenen, hie Jesse der gjin foardiel fan. Hy koe sels de stúdzje net ôfmeitsje om't er foar syn famylje jild fertsjinje moast. Dat die er troch hurdrin-demonstraasjes foar jild by eveneminten, tsjin wa of wat mar hurdrinne koe. Under oaren rûn er foarôfgeand oan honkbalwedstriden tsjin hynders.
Op 'e lange doer kaam er mear as sprekker dan as hurdrinner, en hy waard sa súksesfol dat er oeral yn it lân te sprekken frege waard. Pas yn 1976 waard syn sportive prestaasje erkend, doe't er fan presidint Gerald R. Ford de Frijheidmedalje krige. Yn 1980 stoar Jesse Owens oan longkanker. Earst nei syn dea, yn 1984, waard syn súkses op de Olympyske Spullen troch Carl Lewis werhelle. Datselde jier waard yn Berlyn in strjitte nei him neamd en yn 1990 krige er postúm de Kongresionale Gouden Medalje.
Meksiko
Meksiko, offisjeel de Feriene Meksikaanske Steaten (Spaansk: Estados Unidos Mexicanos) is in lân yn Noard-Amearika.
Lizzing
Meksiko wurdt begrinze troch:
Der hearre ek wat eilannen by Meksiko.
Lânskip
left|thumb|De [[Pyk fan Orizaba, de heechste berch fan Meksiko]] Meksiko leit yn it suden fan Noard-Amearika en it suden wurdt betiden ta Sintraal-Amearika rekkene. It lân strekt him mear as trijetûzen kilometer fan it noardwesten oant it súdwesten út. Yn it noarden is Meksiko twatûzen kilometer breed, op syn smelst (Lâningte fan Tehuantepek) is dat likernôch 220 kilometer. Meksio leit tusken de Grutte Oseaan oan de iene kant en de Golf fan Meksiko en Karibyske See oan de oare kant. Meksiko hat twa opfallende skiereilannen: Yucatán en Neder-Kalifornje. Eilannen by't by Meksiko heare binne Guadalûp en de Revillagigedo-eilannen yn de Grutte Oseaan en Kozumel yn de Karibyske See.
Utsein Yucatán is Meksiko in bercheftich lân, mei as wichtichste massyf it út trije parten besteande Sierra Madre, dy't as in part fan de Rocky Mountains beskôge wurde kin. Yn it midden fan Meksiko lizze in oantal fulkanen, dêr't de Popokatépetl de bekendste fan is. It heechste punt is de Pico de Orizaba (5650m), dat ek in fulkaan is. De grutste rivieren binne de Río Bravo (yn de Feriene Steaten bekend as Rio Grande), de Lerma, de Balsas, de Pánuco, de Usumasinta en de Yakwui.
Klimaat
It klimaat fan Meksiko rint útien fan woastynklimaat yn it noarden oant tropysk reinwâldklimaat yn it suden en berchklimaat yn de midden.
Skiednis
It gebiet fan it tsjintwurdige Meksiko hat bloeiende beskavingen kind (Tolteken, Maya, Azteken). Yn 1519 fersloech de Spaanske konkwistator Cortez de Atzeten en oermastere harren ryk. De Spanjerts stiften yn de nije wrâld in koloanje Nij-Spanje dat Meksiko, Sintraal-Amearika, West-Ynje en Fenezuela omfieme. Allinnich mei it memmelân Spanje mocht hannel dreaun wurde.
right|thumb|200px|Eksekúsje fan Makximilaan.
Begjin 19e iuw kamen de kreoalen ûnder lieding fan de prysters Hidalgo en Morelos yn opstân. Yn 1819 rôpen de blanke kolonisten de ûnôfhinklikens fan Meksiko út. Spanje stjoerde generaal Iturbide nei it noarden om de opstân del te slaan. By oankomst ferklearre dy him tsjin Spanje en liet himsels ta keizer kroanen. Generaal Antonio López de Santa Ana brocht him yn 1823 te fal, dêr't in tiidrek fan politike gaos op folge dy't oan 1857 ta duorre. Yn dy tiid waarden minstens 250 steatsgrepen plige. Doe't Teksas, dat har yn 1836 fan Meksiko ôfskieden hie, har oansluet by de Feriene Steaten, bruts in kriich tusken Meksiko en de Feriene Steaten út, dy't troch Meksiko ferlern waard. It rekke Nij Meksiko, Arizona, Utah en Kalifornje kwyt.
Yn 1863 stjoerde de Frânske keizer Napoleon III in grut leger nei Meksiko dy't de haadstêd binnen lutsen. De Konservativen beanen dêrop de keizerskroan oan aartshartoch Maksimilaan fan Eastenryk. Nei syn fal yn 1867 waard Juárez dy't earder oan de macht wêst hie, wer presidint. Yn 1876 kaam Porfirio Diaz oan de macht. Hy regear'de mei in ûnderbrekking fan 1880 oant 1884 as konservatyf diktator.
Eddy Schurer
Eddy Schurer (Bakkefean, 12 septimber 1964) is in earder Fryske hurdfytser.
Salonorkest Sinnema
Salonorkest Sinnema is in orkest dat op 15 desimber 1918 oprjochte waard yn de lunchroom fan Kimp oan de Ljouwerter Nijstêd. It waard oprjochte ûnder de namme Kamer Muziekvereniging.
Eddy Schurer
Schurer starte trije kear yn de Omgong fan Frankryk (1989, 1990 en 1991). Yn 1990 foel er út. Hy ried foar TVM en Novemail-Histor. Eddy Schurer wie prof tusken 1987-1994.
Tsjintwurdich wennet hy yn Mearum (Grinslân) en wurket er as technysk adviseur by Interflon (smarmiddels). Hy is troud en heit fan twa bern.
Salonorkest Sinnema
Yn de oarloch waard net spile omdat de leden net tatrede woenen ta de Dútske kultuerkeamer. Nei de oarloch die bliken dat dirigint Leendert Sinnema ferstoarn wie yn in Dútsk konsintraasjekamp. Hy hie as sjef op de ôfdieling Befolking argyfstikken ferdwine litten. As earebetoan waard de namme fan it orkest feroare yn Salonorkest Sinnema.
Yn 1993 spile it orkest yn in besetting fan 6 earste fioelen en 6 twadde fioelen, in sello, in piano, twa fluiten, 3 klarinetten, 1 hobo, 2 trompetten en slachwurk. Eask foar talitting wie dat men ûnderfining hawwe moast yn it spyljen yn ensembles.
Meksiko
Skiednis
Yn 1911 sette in nasjonale revolúsje útein dy't in ein meitsje woe oan de macht fan bûtenlânske konserns, de tsjerke en grutgrûnbesitters. De jierren dy't dêrop (1911-1920) folgen wienen tige woelich. Yn dy tiid kamen de Feriene Steaten twa kear wapjend tuskenbeide. Troch lettere opienfolgjende presidinten waard de nasjonale revolúsje trochsetten. Under Callas bruts in skerp konflikt út mei de Roomsk-Katolike Tsjerke yn 1926 en presidint Cárenas beslute yn 1938 ta nasjonalisaasje fan alle Amerikaanske en Britske oaljemaatskippijen.
Meksiko ferklearre yn 1942 de oarloch oan Dútslân en Japan. Nei de Twadde Wrâldkriich kaam der foar it earst wêr in sivile presidint oan de macht. Sûnt dy tiid beskikt it lân feitlik oer in liede demokrasy en is de tradysje groeid dat in sintrum-linkse en sintrum-rjochtse fertsjintwurdiger fan de regearingspartij PRI elkoar as presidint ôfwikselje.
Befolking
It grutste part fan de befolking (goed 70%) bestiet tsjintwurdich út Mestizos; ôfstammelingen fan blanke Spaanske kolonisten en de oarspronklike Yndianen, 12% is Yndiaansk en 15% binne blanken. De blanken hawwe noch altyd in net-evenredich oerwicht yn wolfeart en politike ynfloed. De oerige pear prosint wurde ynnommen troch Afro-Meksikanen, Arabyske Meksikanen en Aziaten.
Taal
Om-ende-by 90% fan de befolking hat it Spaansk as memmetaal, en wurdt troch 97% fan de Meksikanen ferstean, dêrtroch is it lân it grutste Spaansktalige lân fan de wrâld. It Spaansk is de offisjele lânstaal, mar wykt wat útspraak en wurdskat oangiet wat ôf fan it Spaansk dat yn Spanje sprutsen wurdt. Ek binne der lokale ferskillen. It Spaansk fan de kuststreken wurdt ta it Karibysk Spaansk rekkene.
In minderheid, 7,1% fan de befolking hat in yndiaanske taal as memmetaal. Troch de Meksikaanske oerheid wurde 62 ynhiemse talen as 'nasjonale talen' erkend, dy't yn it gebiet dêr't sy sprutsen wurde deselde jildichheid hawwe as it Spaansk. Fan dizze yndiaanske talen binne it Nahuatl mei 1,5 miljoen sprekkers, it Yucateeks Maya mei 800.000, it Mixkseeksk en Zapoteeksk mei elk 500.000 en it Tzeltal mei 350.000 sprekkers it grutst.
Religy
It meastepart fan de Meksikaanske befolking, 95,2% beskôget himsels as Kristen. De Roomsk-Katolike Tsjerke is mei 88% fan de totale befolking it grutste kristlike leauwen. Lykwols nimt it oantal leauwenden yn rap tempo ôf, want de helte fan de Meksikaanske katoliken giet geregeld nei tsjerke.
Befolkingsspreiding
De tichtbefolke gebieten fan Meksiko binne it sintrale heechlân, dêr't de measte stêden lizze, it noardeasten en de steedlike gebieten oan de Amerikaanske grins. De súdlike reinwâlden, de noardlike woastyngebieten en it skiereilân Neder-Kalifornje binne it tinstbefolke.
Mexikso-stêd is mei ôfstân de grutste stêd fan it lân, mei 8,5 miljoen ynwenners yn it Federaal Distrikt, en 22 miljoen yn de agglomeraasje Meksiko-stêd. Op Tokio nei is it it meast befolke steedlike gebiet fan de wrâld. Oare agglomeraasjes mei mear as in miljoen ynwenners yn Meksiko binne Guadalajara, Monterrey, Puebla, Toluka, Tijuana, León, Ciudad Juárez, La Laguna en San Luis Potosí. Yn totaal wennet 76,5% fan de befolking yn stêden of steedike gebieten.
Dielsteaten
Meksiko hat 31 dielsteaten:
Moanne (natuerlike satellyt)
right|thumb|De moanne fan de Ierde. In moanne is yn de astronomy in byplaneet of natuerlike satellyt fan in planeet, en kin definiëarre wurde as in (lytsere) planeet dy't yn in baan om in oare, gruttere planeet draait. It bekendste foarbyld fan sa'n natuerlike satellyt is de de Moanne (yn 't Latyn Luna), de byplaneet fan de Ierde.
Moannen yn it sinnestelsel
Utsein Merkurius en Fenus hawwe alle planeten yn ús sinnestelsel moannen:
Mirialanen
Mirialanen (inkeltal: Mirialaan) binne in fiktyf ras fan humanoïde bûtenierdske wêzens út 'e Star Wars-franchise. Hja komme fan 'e kâlde en drûge planeet Mirial, yn 'e Bûtenrâne fan it Stjerrestelsel. Harren natuerlike habitat is woastyn en steppe. Mirialanen hawwe in sterke bân mei de natoer.
Mirialanen lykje sterk op minsken, yn 'e sin dat se twa skonken en twa earms hawwe, fiif fingers oan eltse hân en in gesicht mei eagen, noas, mûle en earen op it wenstige plak. Hja hawwe in hûdskleur dy't yn 'e regel grien of rôze is, mar soms giel of pears. Harren hier is swart of brún, en har eagen hawwe in blauwe, brune of pearse kleur. De measte Mirialanen hawwe ien of mear tatoeaazjes yn it gesicht fan in geometrysk patroan dat harren persoanlike prestaasjes symbolisearret.
Krekt as minsken hawwe Mirialanen twa geslachten, manlik en froulik. Se binne ien fan mar in pear rassen fan bûtenierdske wêzens dy't har mei minsken fuortplantsje kinne.
Keppelings om utens
List of Star Wars species (K–O)
Frans Erenspriis
De Frans Erenspriis is in oeuvrepriis dy't alle trije jierren takend wurdt foar essayistysk proaza, memoires en poëzij.
De priis waard 1985 ynsteld op inisjatyf fan de Gûverneur fan Limburch by gelegenheid fan de 50e stjerdei fan Frans Erens (1857-1935). De priis wurdt sûnt 1986 troch de Frans Erens-stichting takend. De priis is nei 2001 net mear útrikt.
Beamiikhoarntsjes (ûnderskaai)
De beamiikhoarntsjes (Latynske namme: Sciurus) foarmje in ûnderskaai fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (Mammalia), it skift fan 'e kjifdieren (Rodentia), it ûnderskift fan 'e iikhoarntsjes en sliepmûzen (Sciuromorpha), de famylje fan 'e iikhoarntsjes (Sciuridae), de ûnderfamylje fan 'e echte iikhoarntsjes (Sciurinae), de tûke fan 'e echte beamiikhoarntsjes (Sciurini) en it lyknammige skaai fan 'e beamiikhoarntsjes (Sciurus). Ta dit ûnderskaai hearre 13 soarten iikhoarntsjes, wêrûnder it gewoane of reade iikhoarntsje, dat ek yn Fryslân foarkomt.
Wiebe Keikes
Wiebe Henricus Keikes (Ljouwert, 27 jannewaris 1922 - Sieriksee, 9 jannewaris 1998) wie argyfamtner by de provinsjale argyfynspeksje yn Fryslân fan 1947 oant 1958, streekargivaris "Brabants Westhoek" (1958-1961), streekargivaris Noardeast Fryslân (1961-1968) en gemeenteargivaris en konservator fan Sieriksee sûnt 1968. Konservator fan it âldheidkundige samling yn it stêdhûs fan Boalsert en sekretaris fan de federaasje fan fryske musea en âldheidkeamers (1956-1958). Krige de boargerpriis fan Boalsert.
Albert Groenheyde
thumb|left|200px|Flamenco thumb|right|160px|Dame yn blau Albert Groenheyde (1939) is in byldzjend keunstner út Putte yn West-Brabân. Hy studearre oan de Akademy foar byldzjende keunsten yn De Haach. Dêrnei wurke hy as grafysk ûntwerper. De lêste jierren leit er him ta op de byldzjende keunst.
Doel fan Groenheyde is om syn emoasje oer te bringen op syn publyk. Groenheyde skildert minsken sa't se binne en kin bytiden konfrontearjend wêze. Hy wurket realistysk en jout syn neakens en portretten op syn eigen wize wer. De iene kear massyf, dan wer trochskinend. Lykas in muzikant syn ynstrumint bespilet. Jazzmuzisy foarmje ek in diel fan syn wurken.
Troch details der út te heljen of observaasjes yn in oare diminsje te setten ûntsteane bytiden ferfrjemzjende skilderingen.
Foarbylden fan him wienen Lucian Freud, David Levine en Jenny Saville.
Eksposysjes fan syn wurken wienen ûnder oare yn Helmond, Amsterdam en yn Belgje.
Tjeerd Bottema
thumb|Boarstbyld Tseard Bottema, Voorstraat Katwijk. Makker [[Jaap Hartman ]] thumb|Tekst ûnder it byld Tjeerd Bottema (Langsweagen, 6 febrewaris 1884 - Katwijk, 9 maart 1978) wie in Frysk skilder en grafikus. It Frysk Grafysk Museum op De Jouwer hat in soad ynformaasje en wurk fan him.
Libben en wurk
Tjeerd en syn broer foarmen tegearre in keunstsinnich laach. Tsjerk Bottema wie ek skilder en grafikus. En letter soenen de beide dochters fan Tsjeard, Hil (Hillegonda) en Johanna Bottema allyksa keunstners wurde.
Willy Stöwer
In soad fan syn skilderings hawwe ôfbylden fan sinkende skippen as skippen yn fergelykbere situaasjes. Ien fan syn meast ferneamde wurken lit it sinken fan de RMS Titanic, yn 1912, sjen. Hy wie gjin tsjûge fan dat barren, dat der sitte ûnkrektichheden yn it skilderij, sa as de iisbergen, dy't dêr doe net wienen, en de reek út de efterste piip, dy't in luchtferfarskingsfunksje hie. Keizer Wilhelm II wie in grut leafhawwer en stiper fan syn wurk en hie mear as ien skilderijen fan him. Willy Stöwer beselskippe de monarch tusken 1905 en 1912 op ferskate seereizen Stöwer wie in tige warber skilder, dy't mear as hûndert skilderijen yn mar twa jier makke. Tusken 1892 en 1929 makke er sa'n 900 swart-wyt en 335 kleure yllustraasjes foar 57 boeken, posters, ansichtkaarten en brosjueres.
Tjeerd Bottema
Libben en wurk
Nei de basisoplieding tekenjen by Rosenbeek op It Hearrenfean folge er jûnslessen oan de ambachtsskoalle. Dêrnei gie Bottema nei de Ryksakademy yn Amsterdam. Hy wie ûnder oaren learling fan August Allebé, Antoon Derkinderen, George Sturm en Nicolaas van der Waay. Yn 1904 helle hy de akte tekenjen en wûn yn 1907 de Prix de Rome. Hy wurke yn Laren, oan de Houtwei 472.
Willy Stöwer
Doe't keizer Wilhelm fuort wie en de heechtiid fan de Dútske oarlochs- en hannelsfloat oer wie, hie Stöwer it dreech om troch de tiid te kommen. Hy krige noch wolris opdrachten fan rederijen, mar doe't er yn 1931 stoar wie er al benei fergetten.
Tjeerd Bottema
Libben en wurk
Tseard Bottema wurke yn Frankryk, Itaalje, Spanje, Marokko en Ingelân. Hy brûkte hast alle techniken fan de frije skilderkeunst en de grafyk. Hjirfoar makke hy ek wurk yn opdracht. Syn ferneamdste wurk is it byldmerk fan de RVS, de man mei de wannelstôk, de frou mei de paraplu en harren hûntsje, út 1905.
Cold Pursuit
Cold Pursuit is in Amerikaansk-Britsk-Kanadeesk-Frânske misdiefilm en swarte komeedzje út 2019 ûnder rezjy fan Hans Petter Moland, mei yn 'e haadrollen Liam Neeson en Tom Bateman. De titel betsjut "Kâlde Efterfolging". De film is in remake fan 'e Noarske film Kraftidioten, ek fan Moland, dy't mooglik bekender is ûnder de ynternasjonale titel In Order of Disappearance ("Op Folchoarder fan Ferdwining"). Beide films binne basearre op 'e roman Kraftidioten, fan Kim Fupz Aakeson. Cold Pursuit giet oer snieploechsjauffeur Nels Coxman út it fiktive Amerikaanske wintersportoard Kehoe. Dyselde set útein mei in syktocht nei wraak wannear't syn soan fermoarde wurdt troch in drugskartel. Cold Pursuit krige oer it algemien positive resinsjes fan 'e filmkritisy, mar prestearre teloarstellend yn 'e bioskopen.
Plot
Koart nei't er de priis foar Ynwenner fan it Jier wûn hat yn it fiktive wintersportoard Kehoe, yn 'e Rocky Mountains fan 'e Amerikaanske steat Colorado, komt it bestean fan snieploechsjauffeur Nels Coxman op 'e kop te stean troch it ferstjerren fan syn likernôch tweintichjierrige soan Kyle. Mei't de deadsoarsaak in oerdoazis heroïne is, giet de plysje fan Denver, dêr't it stoflik omskot fûn is, derfan út dat Kyle in drugsferslaving hie. Coxman is derfan oertsjûge dat se it mis hawwe en dat syn soan net oan 'e drugs wie. Syn frou Grace, lykwols, leaut it ferhaal fan 'e plysje en komt ta de konklúzje dat se eins frijwol neat oer harren eigen soan wisten. De wegering fan har man om wat neffens har de feiten binne, ûnder eagen te sjen, keppele mei syn stoïsynske gebrek oan it sjen litten fan syn emoasjes (dy't er wol deeglik hat), bringt Grace derta om by him wei te gean. Hja lit op harren bêd in kefert efter, mei dêryn yn in bryfke dat lykwols hielendal blanko is. Coxman fettet dat op as hat se him neat mear te sizzen.
Neitiid seaget Coxman de loop en de kolf fan in jachtgewear ôf om in folle gefaarliker fjoerwapen te meitsjen: in ôfseage jachtgewear, dat er boppedat ûnder syn jas meinimme kin. Hy set nei Denver ta, dêr't er yn 'e troch Dante neamde nachtklub Speedo opsiket. Dyselde wol him yntimidearje en ôfpoeierje, mar Coxman slacht him del as se tegearre yn in lift steane. Dêrnei sleept er him mei nei syn autobuske yn 'e parkearkelder ûnder de nachtklub, dêr't er op 'e drugshanneler ynslacht oant dy him in oare namme jout: "Limbo", dêr't Coxman in namme en adres by siket yn 'e mobile tillefoan fan Speedo. Dêrnei makket er him dea, rôlet him op yn hinnegaas om it lyk tagelyk te ferswierjen en opfrette te litten troch de fisken, en smyt him dan yn in rivierke krekt foar't dat oer in hege wetterfal hinne brûst. Limbo blykt njonken syn kriminele aktiviteiten in breidswinkel te runnen. Coxman beart dat er in smoking keapje wol, en as der gjin oare klanten mear binne, sjit er Limbo del. Hy ûnderfreget him oant er de namme "Santa" priisjout, om him dêrnei te fermoardzjen en it lyk op deselde wize ferdwine te litten as dat fan Speedo. Coxman wachtet Santa op by it fleanfjild fan Kehoe, riidt him op in stil plak klem mei syn snieploech en besiket in namme út him te slaan. Dat slagget diskear net, mar hy makket him dochs mar dea en stjoert it stoflik omskot Speedo en Limbo harres efternei.
Trevor "Viking" Calcote, de gangster mei psychopatyske trekjes dy't oan it haad fan it drugskartel stiet, komt op basis fan neat ta de konklúzje dat Speedo, Limbo en Santa fermoarde wêze moatte troch syn rivaal, White Bull Legrew, in Yndiaan út it folk fan 'e Jût (Ute) mei wa't syn heit "Bullet" Calcote jierren lyn in (goed funksjonearjende) oerienkomst sletten hat om Colorado mei-inoar te dielen. Viking beslút White Bull in koekje fan eigen daai te jaan en lit ien fan syn mannen ûntfiere en deameitsje, net wittend dat it de ienlingssoan fan White Bull is. De âlde Yndiaan is poerrazen en sint op wraak. Hy fertelt syn mannen dat er mei neat minder genoegen nimme sil as mei de dea fan Viking syn soan Ryan, in jonkje fan in jier as tsien.
Underwilens giet Coxman by syn âldere broer Brock te rie, mei wa't er al desennia lang gjin kontakt mear hân hat om't Brock foarhinne sels foar it drugskartel fan "Bullet" Calcote wurke. Fan him komt Coxman oan 'e weet dat Viking de einferantwurdlike foar de moard op Kyle wêze moat. Brock stiet der by him op oan om net te besykjen sels mei Viking ôf te weven, mei't dat perfoarst neat wurde kin mei alle liifwachten dy't de drugsbaron yn 'e tsjinst hat. Ynstee kin Coxman better in profesjonele hiermoardner yn 'e earm nimme. Coxman harket nei syn broer en nimt kontakt op mei de hiermoardner dy't Brock oanrikkemandearre hat: in Afro-Amerikaan dy't himsels "de Eskimo" neame lit. Dyselde freget $90.000 om Viking te fermoardzjen, dêr't $60.000 fan foarútbetelle wurde moat. Coxman giet akkoart mei dy betingsten, mar de Eskimo stapt dêrop nei Viking ta en fertelt de drugsbaron dat er ynhierd is om him te fermoardzjen en dat er foar $90.000 wol fertelle wol troch wa. Viking betellet it jild en de Eskimo jout de namme fan Coxman priis. Dêrnei blykt lykwols dat Viking in probleem hat mei it "gebrek oan profesjonele etyk" fan 'e Eskimo (om't er syn wurd oan Coxman brutsen hat), en lit er de hiermoardner om hals bringe.
Jasper Keizer
Jasper Keizer (Sint-Anne, 1931) is in histoarysk publisist en wie haad fan de kristlike skoalle fan Aldhoarne, wenne letter yn Bûtenpost.
Cold Pursuit
Plot
De iennichste Coxman dy't Viking ken, is Brock Coxman, en hy giet derfan út dat dat dejinge is dy't de Eskimo ynhierd hat. Dat, hy twingt Brock om in eintsje mei him en syn liifwachten út te riden te gean. Brock, dy't terminale termkanker hat, beslút syn broer te beskermjen troch te bearen dat hysels yndie dejinge is dy't de Eskimo ynskeakele hat. As reden jout er op dat Viking syn heit oerhoer bedreaun hat mei (Brock) syn frou. Nei't er Brock ombringe litten hat, besiket Viking de driigjende binde-oarloch mei White Bull tsjin te kearen troch Dexter, ien fan syn mannen dy't him hieltyd tsjinsprekt, dea te sjitten en as sûndebok te brûken. Hy lit de holle fan Dexter by White Bull bringe mei it berjocht dat hy de moardner is fan 'e trewant fan White Bull, en it foarstel om no mar wer oer te gean nei de oarder fan 'e dei. Om't de trewant fan White Bull syn soan wie, giet de âld Yndiaan dêr fansels net mei akkoart. Ynstee makket er de boadskipper dea en jout dan opdracht om it jonkje Ryan te ûntfieren, sadat er Viking ek in soan ôfnimme kin.
Coxman, dy't troch de dea fan syn broer allinnich mar fierder oanfitere is om efter Viking oan te gean, is yn 'e tuskentiid de gongen fan 'e drugsbaron neigien. Ek hy hat fêststeld dat Ryan it swakke plak fan Viking is, dat ek hy beslút om it jonkje te ûntfieren. Net om it te fermoardzjen, mar om Viking nei him ta te lokjen, sadat er foar de drugsbaron yn in mûklaach opsette kin. Coxman is de trewanten fan White Bull krekt foar. Hy nimt Ryan mei nei syn hûs yn Kehoe, dêr't er it jonkje fet iten foarset (in wiere traktaasje foar him, om't er fan syn heit, in sûnensfanatikus, inkeld hiel sûn ite mei). Dêrnei stoppet Coxman it jonkje op bêd, en as Ryan sûnder ferhaaltsje foar it koesen net sliepe kin, lêst er him foar út in reklameblêd foar nije snieploegen en oar snie- en iisbestridend materieel. Underwilens komme sawol Viking-en-dy as White Bull-en-dy op syn spoar en sette ôf nei Kehoe.
De oare moarns skillet Coxman Viking op mei it berjocht dat er syn soan hat. Hy easket in persoanlike moeting. Viking fermoedet dat it giet om losjild, en hoewol't er al yn Kehoe is, hâldt er út dat er noch yn Denver is en dat it him in pear oeren kostje sil om Kehoe te berikken. Coxman beslút de tiid te deadzjen troch Ryan sjen te litten hoe't in snieploech wurket. Underweis heart er fan in passant dat der allegear auto's by syn hûs steane. Coxman begrypt daliks dat Viking him te fiter hân hat, dat hy hastiget him werom nei syn wurkplak, in pear kilometer fan syn hûs ôf, dêr't er Ryan yn in beskermjend koaiwurk set mei earbeskermers op. Sels giet er mei in jachtgewear lizzen ôf te wachtsjen oant Viking opdaagjen komt, mar as dat bart, wurdt er ûntdutsen en finzen nommen foar't er Viking goed yn it fizier krije kin.
It sjocht der dan min út foar Coxman, mar hy wurdt rêden troch de oankomst fan White Bull en syn trewanten, dy't fuortendaliks it fjoer iepenje op Viking-en-dy. Wylst de kûgels him om 'e earen fluitsje, wit Coxman wer yn syn wurkplak te kommen. De leden fan 'e beide binden sjitte troch oant se inoar frijwol allegear útskeakele hawwe. Viking is ien fan 'e lêsten dy't noch oerein stiet. Hy besiket út te piken, mar Coxman komt dat foar troch in beammeroaimasine te brûken om syn auto mei in roaide dinnebeam oan 'e grûn fêst te speetsen. Viking giet dan nearne mear hinne en kin inkeld noch fan "Nee!" raze as White Bull, de iennichste oare oerlibbene fan 'e sjitpartij, op him tarint en him yn it boarst sjit. Coxman beslút dat er no better op in oar plak wêze kin, dat hy riidt fuort yn in snieploech, en White Bull klimt krekt op 'e tiid by him yn 'e kabine. De beide mannen ride fuort en komme ta in stilswijende oerienkomst, mei't se no allebeide de dea fan harren soan wrutsen hawwe. Underwilens arrivearret de pleatslike plysje by it bloedbad by it wurkplak, dêr't Viking syn lêste siken útblaast yn it bywêzen fan plysjes Kim Dash en "Gip" Gipsky. De jonge Ryan, dy't tanksij Coxman syn foarsoarchsmaatregels neat fan it hiele drama meikrigen hat, is de plysje te fluch ôf en pykt út yn 'e oare snieploech, mei't er noch nea sa'n wille hân hat as mei snieploechriden.
Produksje
Cold Pursuit is in remake fan 'e Noarske film Kraftidioten ("De Untychlike Idioat"), út 2014, dy't ek wol bekend stiet ûnder de ynternasjonale titel In Order of Disappearance (Ingelsk foar "Yn Folchoarder fan Ferdwining"). Dy film wie sels wer basearre op 'e roman mei deselde namme fan Kim Fupz Aakeson út 2014. Cold Puruit waard regissearre troch de Noarske filmmakker Hans Petter Moland, dy't ek de rezjy fierd hie oer Kraftidioten. Hy wurke diskear nei in senario fan Frank Baldwin. As produsinten wiene Finn Gjerdrum, Stein B. Kvae, Michael Shamberg en Ameet Shukla by it projekt belutsen foar de filmstudio's Summit Entertainment, MAS Productions, Paradox Films, Groupe Canal+ en Ciné+. Dêrmei wie Cold Pursuit in Amerikaansk-Britsk-Kanadeeske-Frânske ko-produksje. Foar de film wie in budget beskikber fan $60 miljoen. De kamerarezjy wie yn 'e hannen fan Philip Øgaard, en de filmmuzyk waard fersoarge troch George Fenton.
Opnamen
De opnamen foar Cold Pursuit setten yn maart 2017 útein. De film waard foar it meastepart opnommen yn 'e Kanadeeske provinsje Alberta, hoewol't der ek filme waard yn Fernie yn Britsk-Kolumbia en yn 'e omkriten fan Winnipeg en Gimli yn Manitoba. De binnendoarsênes waarden opnommen yn 'e Vancouver Film Studios yn Vancouver. Regisseur Hans Petter Moland hie graach filmje wollen yn it Nasjonaal Park Banff en it Nasjonaal Park Jasper yn Alberta, mar syn oanfraach foar in fergunning waard ôfwiisd troch Parks Canada, de Kanadeeske oerheidsynstânsje dy't oer de nasjonale parken giet. Neffens de taljochting by de ôfwizing bestie der noed oer de ynfloed fan 'e opnamen op 'e kwetsbere natoer yn 'e nasjonale parken, en teffens waarden fraachtekens pleatst by de ôfskildering yn 'e film fan Yndianen as kriminelen. Akteur Tom Jackson, sels in Yndiaan, dy't yn 'e film cast wie yn 'e rol fan White Bull, skreau dêrop in brief ta stipe fan it filmprojekt.
Distribúsje
De distribúsje fan Cold Pursuit waard yn 'e Feriene Steaten fersoarge troch Lionsgate Films en ynternasjonaal troch StudioCanal. In galapremiêre, dy't pland stie foar 5 febrewaris 2019, waard skrast nei't haadrolspiler Liam Neeson troch ûnhandige útspraken negatyf yn it nijs kommen wie. De film iepene dêrom op 8 febrewaris 2019 yn 'e Amerikaanske bioskopen sûnder foarôfgeand barren mei in reade loper. Cold Pursuit kaam op 14 maaie 2019 beskikber as digitale download en waard dyselde deis ek útbrocht op dvd en blu-ray.
Untfangst
Fan 'e filmkritisy krige Cold Pursuit oer it algemien positivie resinsjes. Sa joech Richard Roeper fan 'e Chicago Sun-Times de film 31/2 fan 4 stjerren. Hy skreau: "Mei Liam Neeson efter it stjoer is Cold Pursuit in fantastysk soadsje fan in film." Yn it tydskrift Entertainment Weekly part Chris Nashawaty oan Cold Pursuit in 9 ta op in skaal fan 1 oant 10. Hy skreau dat de film sterk liek op eardere aksjefilms mei Liam Neeson yn 'e haadrol, "mar wat it dêrfan ûnderskiedt, is de toansetting. It hat de grappemeitsjende, selsspottende sfear fan in roman fan Elmore Leonard […]."
Op 'e webside Rotten Tomatoes, dy't resinsjes sammelet, hat Cold Pursuit in goedkarringspersintaazje fan 68%, basearre op 186 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: "[Dizze film] leveret de aksje dy't it publyk ferwachtet fan in skriller mei Liam Neeson – mei dêropta humor en in ferfining dy't it ta in útsûnderlik effektive remake makket." Op Metacritic, de wichtichste konkurrint fan Rotten Tomatoes, behellet Cold Pursuit in goedkarringspersintaazje fan 57%, basearre op 39 resinsjes.
Opbringst
Cold Pursuit brocht yn 'e bioskopen yn 'e Feriene Steaten en Kanada $32,1 miljoen op, en yn alle oare lannen en territoaria $44,1 miljoen. Wrâldwiid kaam de opbringst dêrmei út op $76,2 miljoen. Ofset tsjin it budget fan $60 miljoen betsjut dat in wat teloarstellende winst fan $16,2 miljoen, dêr't de marketingkosten noch fan ôflutsen wurde moatte.
Prizen
Cold Pursuit waard nominearre foar de Saturn Award foar bêste aksje- of aventoerefilm, mar ferlear dy priis oan Mission: Impossible – Fallout.
Hartoch
In Hartoch (meartal: Hartoggen) wie oarspronklik by de Germanen in haadling (fan heir, Aldgermaansk harja = 'leger' + tugan = 'lûke', 'tôgje' ) dy yn tiden fan oarloch as oanfierder keazen waard.
In keazen hartoch wie mar tydlik yn funksje, nei it stopjen fan de fijannigens hâlde it wer op.
Skiednis
Yn it tiidrek fan it Grutte Folkeferfarren doe't de Germaanske folken yn it Romeinske ryk grutte riken stifte hienen, krige de beneaming stadichoan deselde betsjutting as fan dux (Latyn). Under de Karolingers wie de titel ek yn gebrûk. In hartoch wie yn dy tiid in militêr bestjoerder dy't as taak hie de ferdigening en feilichheid foar in bepaald gebiet te fersoarjen. Stadichoan waarden dat territoriale hartochdommen dy't yn ambtslien (beneficium) oan de titeldragers jûn waard.
Hagia Sofia (Istanbûl)
De Hagia Sofia of de Aya Sofia (Gryksk: Ἁγία Σοφία, "Hillige Wiisheid"; Latynsk: Sancta Sophia of Sancta Sapientia; Turksk: Ayasofya) is in eardere eastersk-otterdokske basilika yn it Europeeske diel fan Istanbûl, Turkije. It wie fanôf de ynwijing yn 360 de katedraal fan Konstantinopel. Tusken 1204 en 1261 wie it de katedraal fan it Latynske Ryk. Dêrnei krige it wer in otterdokske funksje oant de stêd yn 1453 troch sultan Mehmet II ferovere waard, dy't de katedraal op 23 maaie 1453 yn in moskee feroare. It bleau in moskee oant 1934, doe't it gebou ûnder Mustafa Kemal Atatürk sekularisearre waard. Sûnt dy tiid is de Hagia Sofia in museum (Ayasofya Müzesi). It Turkske regear ûnder lieding fan presidint Recep Tayyip Erdogan stribbet der nei om der wer in moskee fan te meitjsen, in lot dat ek in tal oare histoaryske byzantynske tsjerken stiet te wachtsjen. Op oantrunen fan UNESCO binne dy plannen noch net útfierd. De Hagia Sofia stiet benammen bekend om de ûnbidich grutte koepel en wurdt beskôge as ien fan de moaiste foarbylden fan de Byzantynske tsjerke-arsjitektuer. De koepel hie in oarspronklike trochsnit fan 33 meter en is ek tsjintwurdich noch altiten de grutste troch mar fjouwer draachpunten droegen koepel yn de skiednis fan de arsjitektuer. De Hagia Sofia wurdt ek wol it achtste wrâldwûnder neamd.
De bou fan de Hagia Sofia hat de ûntwikkeling fan de arsjitektuer beynfloede en hast 1000 jier lang wie it de grutste katedraal fan 'e wrâld. De tsjerke rekke dy titel kwyt mei de foltôging fan de katedraal fan Sevilla yn 1520. Sûnt 641 waard de katedraal brûkt as kroaningstsjerke fan de byzantynske keizers. As katedraal fan it Oekumenyske Patriarchaat fan Konstantinopel en it plak fan tal fan wichtige eveneminten yn de skiednis spilet de tsjerke in grutte rol yn de byzantynske skiednis. Foar in soad otterdokske kristenen jildt de tsjerke ek hjoeddedei noch altiten as it grutste hillichdom.
Nei de oermastering fan Konstantinopel waard de katedraal feroare yn in haadmoskee fan de stêd en soe dat hast 500 jier bliuwe. De Hagia Sofia hie grutte ynfloed op de ûntwikkeling fan de Ottomaanske boukeunst en stie model foar de grutte imperiale moskeeën lykas de Blauwe- en de Süleymaniye-moskee.
Foargongers
De earste tsjerke op it plak waard op 15 febrewaris yn it jier 360 yn gebrûk nommen. De tsjerke waard fuort by it gebiet boud dêr't de bou fan it keizerlike paleis plakfûn. Earder wie de Hagia Irene ("Hillig Frede") al foltôge en dy tsjerke tsjinne as de katedraal oant de nije grutte tsjerke oplevere waard. Beide tsjerken wiene de haadtsjerken fan it Byzantynske Ryk. De Hagia Sofia waard op 15 febrewaris 360 ynwijd troch de ariaanske biskop Eudoksius fan Antiochje. Keizer Teodosius I droech yn 380 de katedraal oer oan de otterdokske tsjerke en yntrodusearre dêr Gregoarius fan Nazianze, dy't al gau ta de metropolyt fan Konstantinopel waard keazen. Doe't de patriarch fan Konstantinopel Jehannes Krysostomos yn konflikt rekke mei keizerin Aelia Eudoksia en op 20 juny 404 ferballe waard, ûnstie der reboelje en baarnde de earste tsjerke foar it measte ôf.
Teodosius II joech opdracht om op it plak in twadde tsjerke te bouwen, dy't op 10 oktober 415 waard ynwijd. De basilika hie in houten plafond en wie boud troch de arsjitekt Rufinus. By de Opskuor fan Nika baarnde de tsjerke op 13 jannewaris 532 oant op de fûneminten ôf. Yn 1936 waard by opgravings de ruïnes fan dy twadde katedraal ûntdutsen.
Bou fan de Hagia Sofia
Op 23 febrewaris 532 naam keizer Justinianus I it beslút om op it plak fan de twa tsjerken in folle gruttere basilika te bouwen. Hy socht foar dat doel as arsjitekten de fisikus Isidore fan Miletus en de wiskundige Antemius fan Tralles út. It boumaterjaal foar de te bouwen katedraal liet de keizer út Grikelân, Efeze, Egypte en Syrje komme en mear as 10.000 minsken wurken oan it projekt. Op 27 desimber 537 waard de tsjerke mei in grutte plechtichheid yn gebrûk nommen. De ferneamde mozaïeken yn de tsjerke binne lykwols ûnder it bewâld fan keizer Justinianus II (565–578) foltôge.
De ierdskoddings fan augustus 553 en desimber 557 feroarsaken grutte skuorren yn de haadkoepel. Op 7 maaie 558 stoartte de hiele koepel by in ierdskodding yn. De ramp brocht grutte skea oan de tsjerke en de keizer joech fuortendaliks it befel om de tsjerke wer te restaurearjen. Dat liet er dwaan troch Isidorus de Jongere, in omkesizzer fan Isidore fan Miletus. By de weropbou fan de koepel waard no lichter materjaal tapast. Tagelyk mei de weropbou waard de koepel ek nochris mei 6,25 meter ferhege ta de hjoeddeiske hichte fan 55,6 meter. Ek liet de keizer yn ± 560 acht korintyske pylders út Baalbek nei Konstantinopel helje. De restauraasje joech de tsjerke it tsjintwurdige 6e iuwske oansjen en waard yn it jier 562 foltôge. Yn 726 feardige keizer Leo III in rige edikten út tsjin de ferearing fan ôfbylden. Hy joech it leger opdracht om alle ikoanen te ferneatigjen. Dat wie it begjin it tiidrek fan it byzantynske ikoanoklasme. Alle religieuze bylden en ôfbylden waarden út de Hagia Sofia ferwidere. Nei't troch in grutte ierdskodding op 25 oktober 989 in de westlike koepelbôge ynstoartte, frege keizer Basilius II oan de Armeenske Trdat, de arsjitekt fan de katedraalen fan Ani, om de lieding te nimmen fan de reparaasjes. Dêr wie Trdat seis jier mei dwaande en op 13 maaie 994 waard de katedraal op 'e nij iepene. Njonken de rekonstruksje waarden ek de dekoraasjes fan de katedraal renovearre. Dêrnjonken waarden der fjouwer ûnbidich grutte fresko's fan kearûbinen en in nije Kristusfoarstelling yn de koepel tafoege en yn de apsis in foarstelling fan de Jongfaam Marije mei yn har hannen Jezus tusken de apostels Petrus en Paulus. Op de grutte sydbôgen waarden foarstellings skildere fan de profeten en de tsjerkfaars.
Mei de Latynske besetting fan Konstantinopel (1204–1261) waard de tsjerke plondere en in roomsk-katolike katedraal. In soad reliken waarden nei it Westen stjoerd en kinne tsjintwurdich dêr yn musea sjoen wurde. Enrico Dandolo, the doge fan Feneesje dy't opdracht joech om de stêd yn te fallen en te plonderjen, leit yn de tsjerke begroeven. Yn de 19e iuw liet in Italjaansk restauraasjeteam in senotaaf op de mooglike lokaasje (de eastlike boppegalerij) oanbringe, dy't noch altiten sichtber is. De stien wurdt faak troch toeristen beskôge as in midsiuwske stien fan it grêf fan de doge, mar de echte tombe waard troch de Ottomanen ferneatige nei't se de stêd yn 1453 oermasteren en de katedraal yn in moskee feroaren.
Doe't de Byzantinen yn 1261de stêd werom feroveren, troffen se in tsjerke yn ferfal oan. Yn 1317 liet keizer Andronikus II fjouwer nije steunbearen bouwe oan de eastlike en noardlike kant fan de tsjerke. In ierdskodding yn 1344 soarge foar nije skuorren yn de koepel en ferskillende dielen fan de tsjerke stoartten op 19 maaie 1346 yn. Fan gefolgen wie de tsjerke oant 1354 sletten. Yn de tuskentiid waarden restauraasjes útfierd troch de arsjitekten Astras en Peralta.
Limmerik
De limmerik is in dichtfoarm mei 5 rigels, en mei in fêst metrum en rymskema. Yn de earste rigel wurdt in persoan of bist neamd en wurdt in plaknamme of in oare geografyske oantsjutting as rymwurd brûkt. De oare fjouwer rigels omskriuwe in situaasje fan dy persoan, en de reaksje dêrop. Faak binne dy omskriuwingen dûbelsinnich, somtiden geane se frij fier.
Hagia Sofia (Istanbûl)
Moskee (1453-1934 )
Hast tûzen jier lang bleau de Hagia Sofia in symboal fan it Kristendom. Dêr kaam op 29 maaie 1453 in ein oan doe't Konstantinopel yn hannen foel fan de oanfallende Ottomanen. Sultan Mehmet II joech nei't de muorren fan Konstantinopel belies joegen lykas doe wenst wie syn troepen tastimming om harren út te tjirgjen. De stêd waard trije folle dagen plondere en doe't de trije dagen om wiene easke de sultan al de noch oerbliuwende wearden foar himsels op. De Hagia Sofia waard net útsûndere fan de plonderings en om't se tochten dat dêr in soad rykdom te finen wie lei dêr de fokus fan de rôvjende troepen. Dat it gyng nei't der iepenings forsearre wiene fuort op nei de Hagia Sofia en it de Ottomanen tebûken de doarren fan de katedraal om sa tagong te krijen. Al salang it belis fan Konstantinopel duorre hie, waarden yn de katedraal trochgeand tsjinsten holden. De bewenners tochten dat de katedraal in feilige haven foarme en in skûlplak foar elk, dy't net meidwaan koe om de stêd te ferdigenjen, lykas froulju, siken, bern, âlde minsken en ferwûne manlju. No sieten se as ratten yn de fal en waarden se kriichsbút om ferdield te wurden ûnder de oerwinners. Wylst it gebou al plonderjend ûntwijd waard, fûnen der mishannelings en ferkrêfings plak. Alde minsken, siken of ferwûne minsken waarden fermoarde en nei de ferkrêftings waarden de froulju en bern oan de kettings lein om ferkocht te wurden as slaven. Sa lang as it koe gyngen de preesters fierder mei de tsjinst, oant se troch de ynfallers twongen waarden op te hâlden. Doe't de sultan mei syn gefolch de tsjerke binnen gyng joech er fuort de opdracht de tsjerke yn in moskee te feroarjen. Mei de op de preekstoel resitearre wurden fan ien fan de oanwêzige islamityske gelearden "Der is gjin God dan Allah en Mohammed is syn profeet" waard dêrta it startskot jûn. Nei de plonderings joech Mehmet II opdracht de eardere katedraal te renovearjen en geskikt te meitsjen as moskee. Op 1 juny 1453 wenne de sultan yn de earste keizerlike moskee fan de stêd, de Aya Sofia, foar it earst it Freedgebed by.
Limmerik
Skiednis
It soe kinne dat de leden fan de Ierske Brigade, doe't se yn de 18e iuw út Frankryk werom kamen, sa'n liet songen oer de prestaasjes fan elts fan harren. It kûplet hat dan sa'n foarm hân as it gedicht no hat, en it refrein wie soks as "Will you come up to Limerick?" (twaris). Dat lêste past yndie op it "la-la"-refrein sa't it hjoed-de-dei by limmeriks songen wurdt.