cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Fedde Schurer
Kneppelfreed
Kneppelfreed sloech yn Fryslân yn as in bom. Nea earder hiene de autoriteiten har op sa'n manear tsjin it folk keard. Rûnom yn 'e provinsje waarden protestgearkomsten holden dêr't lulke Friezen fan har ôfbieten. It barren helle sels de bûtenlânske kranten, en yn 'e Twadde Keamer waarden fragen steld troch û.m. Johan Scheps (PvdA) en âld-premier Pieter Sjoerds Gerbrandy (ARP). Op 't langelêst waard fan it Nederlânsk regear yn De Haach in kommisje besteande út trije ministers nei Fryslân ta stjoerd om út te finen wat de Friezen woene. Dat resultearre úteinlik yn oanpassings oan 'e Nederlânske wetjouwing, dy't Friezen tenei û.m. it rjocht joegen om yn 'e rjochtseal Frysk te praten en dy't harren taal yn Fryslân de status fan "twadde rykstaal" joegen. Kneppelfreed wurdt noch altyd beskôge as ien fan wichtichste mylpeallen op it mêd fan 'e emansipaasje fan 'e Fryske taal. Wat Schurer ditoangeande oanbelanget, dy ferlear syn rjochtsaak, en nei syn heger berop moast er úteinlik in boete betelje.
Yn 'e polityk
Schurer wie al fan jongs ôf oan op 'e siik nei pasifistyske lyksinnigen yn 'e Nederlânske polityk, mar syn probleem wie dat er net folle op hie mei it politike hânwurk. Op jonge jierren preau er fanút syn grifformearde eftergûn oan 'e Anty-Revolúsjonêre Partij (ARP), mar dêr kearde er him, teloarsteld yn it belied fan Hendrik Colijn, al rillegau fan ôf. Neitiid joech er him by de Kristlik-Demokratyske Uny (CDU), in kristensosjalistyske splinterpartij, en yn 1929 wied er by de Twadde-Keamerferkiezings, tegearre mei Douwe Kalma, foar dy partij listlûker yn Fryslân. Yn syn Hollânske tiid siet er yn 1935-1936 foar de CDU yn 'e Provinsjale Steaten fan Noard-Hollân. Hy koe syn draai dêr lykwols net fine, dat nei in jier joech er syn sit op. Noch foàr de oarloch, yn 1938, stapte er oer nei de sosjalistyske SDAP, dy't yn 1946 yn 'e mande mei de CDU en de VDB opgie yn 'e nije Partij fan de Arbeid. Fan 1956 oant 1963 siet er foar dy partij yn 'e Twadde Keamer.
Houtwiel (Ljouwert)
It Houtwiel is in mar yn de gemeente Ljouwert. De mar leit tusken Gytsjerk en Ljouwert. Oan de noardkant leit it Sierdswiel en oan de súdkant de Grutte Wielen.
De namme Houtwiel jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Houtwielen.
Fedde Schurer
Schurer as skriuwer
As skriuwer, dichter en sjoernalist brûkte Schurer in grut tal pseudonimen: Louw Brants, Bouke, F. Boukes, Edzard, S. Gerlofs, S.N. Iselbank, Sjolle Kreamer, Arend van der Meer, J. Melkema, Jelle Oenes, Pier Protter, (Jelle) Rippen, J. Stranger en F(rank) Wagenaar. As dichter wied er ien fan 'e meast ferneamde en ynfloedrykste stimmen út 'e Frysktalige literatuer fan 'e tweintichste iuw. Syn earste wurk Fersen brocht er út yn 1925, en dêrnei ferskynde der sawat om 'e fiif jier in nije dichtbondel fan him. Dêrnjonken wied er ek aktyf as skriuwer, mar syn proaza-oeuvre, dat inkeld bestiet út Bast en Beam (1963), dêr't syn koarte ferhalen yn gearbrocht binne, en syn ûnfoltôge en postúm publisearre autobiografy De Besleine Spegel (1969), falt suver yn it neat yn ferliking mei syn poëzij.
Maraton
thumb|350px|[[Maraton fan Frankfurt]] In Maraton is in rinôfstân.
Fedde Schurer
Schurer as skriuwer
Schurer skreau ek twa toanielstikken. Foar Simson (1945), in bibelske trageedzje oer de Israelityske rjochter Simson, krige er yn 1949 de Gysbert Japicxpriis. Syn oare stik wie Bonifatius (1954), in histoaryske trageedzje oer de yn 754 by Dokkum fermoarde biskop en sindeling fan dy namme. Ut syn kar fan ûnderwerpen docht Schurer syn fassinaasje mei it kristendom bliken, dy't him, nettsjinsteande syn politike opfettings, syn libben lang by bleau. Fierders wied er ek wurksum as oersetter. Sa brocht er yn 1931 in bondel fan 'e Dútske dichter Heinrich Heine oer nei it Frysk, en teffens wied er ferantwurdlik foar de tekst fan it bibelboek Ester, yn 'e Nije Fryske Bibeloersetting (dy't pas lang nei syn dea, yn 1978 útkomme soe).
Maraton
Atene
De Maraton is ûntstien by de earste moderne Olympyske Spullen, yn Atene yn Grikelân. Der wie foar dy spullen besocht om klassike ûnderdielen op te nimmen, lykas keppeling mei de klassike Olympyske spullen, dat doe't se besleaten ta it opnimmen fan in ôfstân fan 40 km. waard dêrfoar it trajekt naam dat de Ateenske boadskipper Phidippides nei de slach by Maraton (490 f.Kr.) rûn hawwe soe om troch te jaan dat de Griken wûn hienen.
Londen
Dy lange rinôfstân is in fêst ûnderdiel yn de Atletyk wurden, mar by de earste Olympyske spullen wie de krekte ôfstân eltse kear oars. De ôfstân sa't dy no rûn wurdt is foar it earst rûn yn 1908 by de Olympyske Spullen fan Londen. Dat hie doe 40 km. wêze moatten, mar om reden fan organisaasje waard it 42,195 km. Deselde ôfstân waard rûn by de Olympyske Spullen fan 1920 yn Antwerpen, en sûnt dy tiid is dat de fêste ôfstân foar de Maraton.
Fedde Schurer
Ferstjerren en earbetoan
"Der is dit witten det ús driuwt: wy gean foarby en Fryslân bliuwt."
Maraton
Hjoed de dei
Om't de Maraton net op de baan rûn wurdt, mar oer de wei, is eltse maraton eins wer oars en eltse maraton wurdt dan ek as in apart barren beskôge. Dochs hâldt de IAAF mei yngong fan 2004 de bêste tiid op de maraton by, foar maratons dy't oerienstimme mei de standert fan de IAAF. Mar der is dochs noch in grut ferskil tusken dy maratons. It fluchst wurdt rûn op flakke maratons likernôch op seenivo.
Bêste tiid ea
De IAAF hat de twa fluchste tiden oant en mei 2003 as bêste tiid op de maraton oannnommen. Foar manlju stiet dy op namme fan de Keniaan Paul Tergat, dy't op 28 septimber 2003 de Maraton fan Berlyn rûn yn in tiid fan 2:04:55. Fluchste by de froulju is de Britske Paula Radcliffe dy't op 13 april 2003 de Maraton fan London yn 2:35:15 rûn.
Maratons
Maratons wurde it hiele jier troch en oer hiel de wrâld holden. Hjirûnder in stikmannich dy't it neamen wurdich binne.
Sjoch ek
മാരത്തണ്‍
Downing Street
thumb|350px| Downingstreet Downing Street is in strjitte yn Londen. De strjitte is fral bekend om't op nûmer 10 de minister-presidint fan Grut-Brittanje wennet. Downing Street 11 is minder bekend, mar dat is it adres fan de amtswent fan de Britske minster fan finânsjes.
Downing Street leit yn it sintrum fan Londen en is in sydstrjitte fan Whitehall, tichteby de Houses of Parliament en Buckingham Palace. De strjitte is boud troch Sir George Downing (1632-1684), militêr en diplomaat ûnder Oliver Cromwell. Yn 1735 joech koning George II it pân yn gebrûk oan premier Robert Walpole yn syn funksje fan First Lord of the Treasury. Offisjeel is de tresoarbewarder noch altyd de bewenner fan it hûs. Yn de praktyk is de First Lord meastal deselde as de Prime Minister.
Ut reden fan feiligens is Downingstreet net mear frij tagonklik.
Kansas
Kansas (Ingelske útspr.: ['kæ:nzǝs], likernôch " kên z's"), offisjeel de Steat Kansas (Ingelsk: State of Kansas), is ien fan 'e fyftich steaten dy't mei-inoar de Feriene Steaten fan Amearika foarmje. Kansas, byneamd de Sunflower State (de "Sinneblomsteat"), leit yn 'e midden fan 'e Feriene Steaten op 'e Grutte Flakten, en heart ta de regio fan it Amerikaanske Midwesten. De haadstêd is Topeka, mar de grutste stêd is Wichita. Neffens in skatting út 2014 hie de steat doe likernôch 2,9 miljoen ynwenners, wêrmei't it kwa befolkingsgrutte de 34e steat fan 'e Feriene Steaten is. Oangeande oerflak is Kansas mei 213.000 km² de 15e steat.
Kansas stiet bekend om syn lânbou, syn iepen prêrjes en om syn eigen lytse boargeroarloch (Bleeding Kansas), dy't foarôf gie oan 'e Amerikaanske Boargeroarloch. Ek wurdt Kansas faak sjoen as in stereotype plattelânsgebiet. Yn 'e musical The Wonderful Wizard of Oz, fan L. Frank Baum, wurdt it haadpersonaazje Dorothy tegearre mei har hûntsje Toto troch in tornado út Kansas wei oerbrocht nei de fiktive wrâld fan it Lân fan Oz. Dorothy har útspraak: "No, we binne net mear yn Kansas, Toto," is sprekwurdlik wurden foar as men ûnferwachtse nuverichheden tsjinkomt.
Etymology
De steat Kansas is ferneamd nei de Kansa (Ingelsk: Kansa of Kanza) of Kou (Kaw), in Yndiaansk folk dat histoarysk yn dizze krite libbe (no yn Oklahoma). Fan dat etnonym, dat yn 'e no útstoarne Sûaanske Kansa-taal skreaun waard as kką:ze, wurdt gauris sein dat it "folk fan 'e sudewyn" betsjutte soe, hoewol't dat wierskynlik net de oarspronklike betsjutting wie.
Geografy
Kansas hat in oerflak fan 213.096 km², wêrfan't 0,6% út wetter bestiet. It leit foar it meastepart yn 'e Sintrale Tiidsône (UTC –6, simmertiid –5), mar fjouwer westlike countys, ntl. Greeley, Hamilton, Sherman en Wallace, hearre ta de Berchtiidsône (UTC –7, simmertiid –6). Kansas leit om-ende-by like fier fan 'e Atlantyske Oseaan ôf as fan 'e Stille Oseaan, en teffens rûchwei like fier fan 'e Kanadeeske as fan 'e Meksikaanske grins ôf, en wurdt dêrom wol beskôge as it 'hertlân' fan 'e Feriene Steaten.
It lânskip fan Kansas, dat diel útmakket fan 'e Grutte Flakten fan Noard-Amearika, is fierhinne flak, benammen yn it westlike twatrêde part fan 'e steat. Fan âlds wie dy krite ek hielendal begroeid mei gerzige prêrje. It eastlike trêdepart is wat heuveliger en omfiemet ferskate leafwâlden. De folkswiisheid dy't hawwe wol dat Kansas de 'platste steat fan 'e Feriene Steaten' is, doocht net, mei't der tweintich oant tritich steaten binne (ôfhinklik fan 'e mjitmetoade) dy't flakker binne. It heechste punt fan Kansas is Mount Sunflower, in berch dy't deunby de westgrins mei Kolorado leit, op 1.231 m boppe seenivo, en it leechste punt is de igge fan 'e rivier de Verdigris, mei in hichte fan 208 m boppe seenivo.
Der binne yn Kansas 4 Yndianereservaten, dy't op in protsje yn 'e noardeasthoeke fan 'e steat lizze:
Tapirs
Tapirs (Tapiridae) binne in famylje fan ûnevenhoevigen dy't tsjintwurdich allinnich noch mar foarkomt yn Súdeast-Aazje en Súd- en Midden-Amearika. Der binne lykwols fossilen bekend fan oer de hiele wrâld. thumb|Yndyske Tapir
Kansas
Prehistoarje
Tûzenen jierren lang waard it grûngebiet fan wat no Kansas is, bewenne troch Yndiaanske folken. De earste Jeropeaan dy't foet op Kansaanske boaiem sette, wie de Spaanske ûntdekkingsreizger Francisco Vásquez de Coronado, dy't de krite yn 1541 ferkende en der de Witsjitta (Wichita) mette. Tsjin 'e tiid dat de earste Frânske ûntdekkingsreizgers Kansas yn 'e rin fan 'e achttjinde iuw besochten, wiene de nomadyske Witsjitta fierder nei it suden ta swalke, en waard it gebiet bewenne troch Arapaho yn it noardwesten, de Kajowa (Kiowa) yn it súdwesten, de Pâny (Pawnee) yn it middennoarden, de Osadzje (Osage) yn it súdeasten, de Kansa (Kansa of Kaw) yn it easten en de Oto yn it noardeasten.
Tapirs
De famylje hat fjouwer libbene soarten:
Kansas
Koloniale skiednis
Kansas hearde ta de Frânske koloanje Louisiana, dy't him útstriek fan 'e mûning fan 'e Mississippy oant yn wat no Kanada is. Dat gebiet kaam nei de Frânske nederlaach yn 'e Sânjierrige Oarloch yn 1763 yn 'e hannen fan Spanje, dat it by syn koloanje Nij-Spanje (it lettere Meksiko) foege. Yn 1800 moasten de Spanjerts Louisiana weromjaan oan Frankryk, mar Napoleon Bonaparte, dy't it doe yn Parys foar it sizzen hie, koe fanwegen de Britske oppermacht op 'e wrâldseeën net folle mei it gebiet, dat yn 1803 ferkocht er de koloanje oan in oare fijân fan 'e Britten, de Feriene Steaten, by in transaksje dy't bekendstiet as de Louisiana-oankeap. De súdwestlike grinsstripe fan Kansas hearde lykwols net by de koloanje Louisiana, mar makke altyd al diel út fan Nij-Spanje, sadat dy krite yn 1821 by it ûnôfhinklike Meksiko kaam te hearren en pas yn 1848, ûnder de ôfspraken fan it Ferdrach fan Guadalupe Hidalgo dy't in ein makken oan 'e Meksikaansk-Amerikaanske Oarloch, by de Feriene Steaten kaam te hearren.
Under Amerikaansk bestjoer
Yn 1804 en 1806 reizge de ferneamde Ekspedysje fan Lewis en Clark troch noardeastlik Kansas, ûnderweis nei en fan de westkust fan Noard-Amearika. Fan 1812 oant 1821 hearde it Louisiaanske part fan Kansas bestjoerlik ta it Amerikaanske Territoarium Missoery, en dêrnei wie it 33 jier lang in ûnorganisearre territoarium. Troch Kansas rûn ek it Santa Fe Trail, in histoaryske rûte nei Santa Fe, dêr't blanke kolonisten har oer nei it Amerikaanske Súdwesten bejoegen (om dêrwei almeast troch te reizgjen nei Kalifornje). Teffens waard dêrlâns sulver en oar guod út Nij-Meksiko nei it Easten ta ferfierd. Dat paad wie fan 1821 oant 1880 yn gebrûk, en sels hjoed oan 'e dei noch kinne de fuorren sjoen wurde dy't safolle kapweinen en oare karren troch de prêrje loeken. Yn 1827 waard Fort Leavenworth de earste permaninte delsetting fan blanke Amerikanen op Kansaanske grûn.
Bleeding Kansas
Yn 1854 waard de Kansas-Nebraska Wet oannommen, wêrmei't it Territoarium Kansas en it Territoarium Nebraska stifte waarden, en wêrby't dy gebieten tagelyk ek frijjûn waarden foar kolonisaasje. It Territoarium Kansas rûn yn it westen troch oant de wetterskieding fan 'e Rocky Mountains, en omfieme sadwaande ek it grutste part fan 'e eastlike helte fan Kolorado. Ut Missoery en Arkansas kamen kolonisten dy't har by de hiele eastgrins fan it nije territoarium lâns nei wenjen setten en Kansas as slavesteat yn 'e Amerikaanske Uny opnimme litte woene. Yn reäksje dêrop ûntstie der in twadde kolonisaasjeweach fan abolysjonisten út Massachusetts en oare dielen fan Nij-Ingelân dy't de fersprieding fan 'e slavernij koste wat kost tsjinkeare woene.
De tafloed fan sawol Noarderlingen as Suderlingen nei de oanname fan 'e Kansas-Nebraska Wet late binnen de koartste kearen ta bloedige konfrontaasjes, en it gebiet kaam bekend te stean as Bleeding Kansas ("it Bliedende Kansas"). Al mei al wiene der yn 'e saneamde Grinsoarloch 56 deaden en withoefolle ferwûnen te betreurjen doe't it stof yn 1859 oploek. It jiers dêrop lieken de slavehâlders it pleit yn harren foardiel besljochte te hawwen (al wiene der doe yn hiele Kansas wolteld mar twa slaven), mar doe't yn 1861 de Amerikaanske Boargeroarloch útbriek, kearde it tij en trede it gebiet op 29 jannewaris fan dat jier as in frije steat (en as de 34e steat) ta de Uny ta.
Amerikaanske Boargeroarloch
Under de Amerikaanske Boargeroarloch (1861-1865) fûnen guon fan 'e bloedichste en fûleindichste gefjochten plak yn 'e steat Missoery, dy't yn namme Noardlik wie, mar djippe Súdlike sympatyen hie. Dêr fûn in soartemint guerrilja-oarloch plak tusken de ûngeregelde formaasjes fan 'e saneamde Jayhawkers út Kansas, dy't foar de Noardlike Feriene Steaten fochten, en de Bushwackers út Missoery, dy't oan 'e kant fan 'e Súdlike Konfederearre Steaten stiene. Ut wraak oer de ferwuostging dy't de Jayhawkers yn Missoery oanrjochten, die guerriljalieder William Quantrill mei syn Bushwackers op 21 augustus 1863 in wraam op Lawrence (Kansas), wêrby't dat stedsje yn it Bloedbad fan Lawrence fierhinne mei de grûn lyk makke waard en sa'n 200 boargers de dea fûnen. Foar dy die waard Quantrill sels troch de Konfederaasje oan 'e kant set as in oarlochsmisdiediger.
Sûnt de Boargeroarloch
Yn deselde tiid wie it Chisholm Trail yn gebrûk, wêroer't feehâlders en harren cowboys keppels longhorns út súdlik Teksas wei nei Kansas ta dreaune, dêr't se yn saneamde 'feestedsjes' as Abilene, Kansas City, Dodge City en Ellsworth ferkocht waarden om oer it spoar nei de slachthuzen fan St. Louis en Chicago ferfierd te wurden. De feestedsjes makken yn dy perioade in ûnlijige tiid troch en hiene de namme alhiel wetteleas te wêzen. Ferskate ferneamde plysjelju út it Wylde Westen wûnen doedestiden har reputaasje yn Kansas, wêrûnder Wild Bill Hickok, Bat Masterson en Wyatt Earp.
As reäksje op easken dêrta fan 'e metodisten en oare protestantske denominaasjes waard yn 1881 yn Kansas de konsumpsje fan eltse foarm fan alkohol ferbean. Dêrmei wie it de earste Amerikaanske steat dy't drûchlein waard. Dit ferbod waard pas yn 1948 wer opheft. Yn 1914 en 1915 waarden de earste ierdoaljefjilden yn Kansas ûntdutsen, yn 'e neite fan Wichita. Yn 'e 1920-er en 1930-er jierren ûntjoech Wichita him ta in sintrum fan 'e loftfeartyndustry, doe't loftfeartpioniers as Clyde Cessna en Walter Beech harren bedriuwen (Cessna, resp. Beechcraft) dêr stiften.
Yn 1954 ûntstie nei oanlieding fan útsluting fan swarte learlingen op in skoalle yn 'e Kansaanske steatshaadstêd Topeka de opsjochjaande rjochtsaak Brown v. Board of Education. Dy waard útfochten oant foar it Amerikaansk Heechgerjochtshôf yn Washington, D.C., dat yn in krúsjaal fûnis alhiel it near lei op rasiale segregaasje yn it ûnderwiis, wêr dan ek yn 'e Feriene Steaten.
Bestjoer
Kansas bestiet bestjoerlik út 105 countys. De steatshaadstêd, Topeka, leit yn Shawnee County, yn it noardeasten fan 'e steat. Krekt as alle Amerikaanske steaten wurdt Kansas bestjoerd troch in steatsregear mei oan it haad de gûverneur. De wetjaande macht is yn 'e hannen fan it Steatskongres fan Kansas, dat bestiet út 'e Steatssenaat mei 40 sitten en it Steatshûs fan Offurdigen mei 125 sitten. Yn 'e Amerikaanske Senaat wurdt Kansas, lykas alle Amerikaanske steaten, fertsjintwurdige troch 2 senators. Yn it Amerikaanske Hûs fan Offurdigen hat Kansas 4 sitten.
Skipperstaal
Skipperstaal is de namme dy't brûkt wurdt foar alle wurden en siswizen dy't allinnich by it silen, as berop of as sport, brûkt wurde, of dy't yn de silerij in oare betsjutting hawwe as oars. Oan guon dêrfan sit in hiel stik útlis fêst.
Kansas
Bestjoer
It politike lânskip fan Kansas wurdt behearske troch de beide grutte Amerikaanske politike partijen, de Demokratyske Partij en de Republikeinske Partij. Alle oare partijen spylje mar in marzjinale rol. Sûnt de 1970-er jierren hat Kansas altyd folslein op 'e hân fan 'e Republikeinen west. Begjin 2017 wie it steatsregear yn 'e hannen fan 'e Republikeinen, wie der in Republikeinske gûverneur, en waarden beide senaatssitten fan Kansas en alle fjouwer sitten fan Kansas yn it Hûs fan Offurdigen beset troch Republikeinen.
Ekonomy
Yn 2008 bedroech it bruto steatsprodukt fan Kansas $122,7 miljoen, wêrmei't it op 'e ranglist fan BSP's fan alle Amerikaanske steaten it 32e plak ynnaam. Itselde jiers wie it BSP per lid fan 'e befolking yn Kansas $35.013. Kansas is in fierhinne agraryske steat, mei as wichtichste eksportprodukten kij en kowefleis, skiep, weet, sorgum, soajabeane, katoen, bargen en bargefleis, stynske weet en sâlt. It eastlike diel fan 'e steat makket diel út fan 'e saneamd Grain Belt, de "Nôtgurdle", in stripe fan 'e legere 48 Feriene Steaten dêr't rûnom nôt ferboud wurdt.
Fierders is ek de mynbou wichtich foar Kansas, mei't de steat de op sân nei grutste ierdoalje- en ierdgasprodusint fan 'e Feriene Steaten is. Op it mêd fan 'e yndustry is foar Kansas fral de loftfeartsektor fan belang, dêr't Wichita in sintrum fan is, mei fabriken fan 'e fleantúchprodusinten Beechcraft, Cessna, Stearman Aircraft, Boeing en Learjet. Oare yndustriële produkten dy't troch Kansas útfierd wurde, binne itenswaren, gemyske produkten, masinery en klean. It toerisme is yn Kansas frij ûnderûntwikkele, en draacht net in soad by oan 'e ekonomy.
Demografy
Neffens in offisjele rûzing troch it Amerikaanske Folkstellingsburo (op grûn fan gegevens fan 'e Amerikaanske folkstelling fan 2010) hie Kansas yn 2014 2.904.021 ynwenners, wat in groei fan 1,4% is yn ferhâlding ta de stân fan saken yn 2010. De befolkingstichtens wie yn 2014 13,5 minsken de km². De grutste stêd fan 'e steat is Wichita, mei 386.000 ynwenners yn 2012. Oare gruttere stêden binne: Overland Park (179.000), Kansas City (Kansas) (147.000), Olathe (130.000), de steatshaadstêd Topeka (128.000), Lawrence (90.000), Shawnee (64.000) en Manhattan (56.000).
Etnisiteit
Neffens gegevens fan 'e Amerikaanske folkstelling fan 2010 wie de etnyske opbou fan 'e Kansaanske befolking doe sa: 77,5% blanken; 10,5% Latino's; 5,9% swarten; 2,4% Aziaten; 1,0% Yndianen; 0,1% Polyneziërs, Melaneziërs en Mikroneziërs; 2,6% oaren of fan mingd etnysk komôf.
Blanke Kansanen binne fierhinne fan Noardwest- en Middenjeropeeske orizjine, mei as grutste oarsprongsgroepen Dútsers (33,8% fan 'e totale Kansaanske befolking), Ieren (14,4%), Ingelsen (14,1%), Angelsaksyske Amerikanen (7,5%), Frânsen (4,4%), Skotten (4,2%), Nederlanners (2,5%), Sweden (2,4%), Italjanen (1,8%) en Poalen (1,5%). Kansanen fan Dútsk komôf fiere de boppetoan yn it noardwesten fan 'e steat, wylst lju fan Ingelsk en oar blank komôf it meast konsintrearre binne yn it súdeasten.
Taal
De offisjele taal fan Kansas is it Ingelsk, dat sûnt 2007 as sadanich by wet fêstlein is. It Ingelsk is ek de memmetaal fan it grutste part fan 'e befolking. De twadde taal fan Kansas, rekkene neffens oantal memmetaalsprekkers, is it Spaansk.
Godstsjinst
Op it mêd fan godstsjinst bestie yn 2014 76% fan 'e befolking fan Kansas út kristenen, wêrûnder 58% protestanten en 18% roomsen. De grutste protestantske denominaasjes wiene yn 2010 de Feriene Metodistyske Tsjerke mei krapoan 203.000 leden en de Súdlike Baptistekonvinsje mei goed 99.000 leden. Ateïsten en agnosten foarmen yn 2014 20% fan 'e befolking. De oanhingers fan alle net-kristlike godstsjinsten mei-inoar makken 4% fan 'e befolking út.
Klimaat
It eastlike twatrêde part fan Kansas hat in fochtich lânklimaat, mei hjitte simmers en kâlde winters. It westlike trêdepart fan 'e steat wurdt behearske troch in drûch steppeklimaat, wylst by de súdgrins lâns in stripe lân in subtropysk klimaat hat. Rekôrtemperatueren wiene 49,4 °C, op 24 july 1936 yn 'e neite fan Alton, en –40 °C op 13 febrewaris 1905 by Lebanon.
Delslachhoemannichten rinne útinoar fan 1.200 mm jiers yn 'e súdeasthoeke fan 'e steat, oant mar 410 mm yn it súdwesten. Yn it noardwesten falt oer de hiele winter ferdield wol 89 sm snie, wylst de stripe by de súdgrins lâns mar 13 sm kriget. Kansas leit yn it diel fan 'e Feriene Steaten dat bekend stiet as tornado alley, in gebiet dat elts jier teminsten ferskate kearen troffen wurdt troch swierwaar dat útgroeie kin ta tornado's, en dat faak mank giet mei ferwuostgjende hagelbuien.
Keppelings om utens
● Offisjele webside fan it regear fan Kansas
Duvelswannelstôk
thumb|Aralea elata yn 'e bloei thumb|Duvelswannelstôkthumb|stamme mei toarnen thumb|beien en blommen thumb|Duvelswannelstôk De duivelswannelstok of ingelbeam (Aralia elata) is in markante strûk of lytse beam. It duvelske sit him yn de skerpe stikels op de stamme. De skermen mei blêden sitte oan de top, dêrtroch is it dekorative strûk. Groeit yn ljocht en healskaad.
Klimmerblêd
De duvelswannelstok heart ta de klimopachtigen (Araliaceae) en is dus famylje fan de gewoane klimmerblêd (klimop), mar kin sels net klimme. De besibbenens is pas te sjen as de blommen fergelike wurde. De soarten hawwe in bolskermfoarmige bloeiwize. De measte oare soarten fan de klimopfamylje, lykas Acanthopanax en Kalopanax, drage skerpe stikels op tûken en twigen. In duvelswannelstôk hat lange blêdstâlen mei dêroan twa- oant trijekear fearre blêden. De grutte skermen mei blêden groeie yn alle rjochtingen. De skermen binne licht bûgd en steane hast horizontaal op de stamme. De strûk hat in sterk arsjitektoanyske foarm: keale opgeande stammen mei platte skermen derop. Soks is benammen winterdeis goed te sjen as de blêden ôffallen binne en allinnich de stammen oerbliuwe.
Japan
De duvelswannelstôk is lânseigen yn Japan en groeit dêr yn iepen bosken en op flakten. De strûk is blêdferliezend. De bloei begjint yn july en rint troch oant yn oktober. Der komme in soad bijen op de blommen ôf. By de bloei stiet de strûk mids in swiete rook. De blommen dy't befruchte binne litte harren tsjelkblêdsjes falle. Under de strûk leit dan in tapyt fan krêmekleurige blommeoerbliuwsel.
Beien
Aralia lient him goed om as solitêr yn foar- of achtertún te plantsjen. De plant hoecht net snoeid te wurden, útrinners komme bytiden wol meardere meters fan de memmeplant boppe de grûn, krektas bygelyks de ferwielbeam.
Reedsman
In reedsman wie in persoan dy't ûnder it Fryske stedsrjocht belêste wie mei bestjoersoangelegenheden. De skepenen hienen har de rjochtspraak oan te lûken. De funksje is it bêste beskreaun yn de stedsboeken fan Boalsert en Snits (1455 en 1456) dêr't acht skepenen en fjouwer reedsmannen mei inoar Riucht ende Reed, rjochtspraak en bestjoer, foarmen.
Rak fan Ungemak (Boarn)
right|thumb|300px|it Rak fan Ungemak It Rak fan Ungemak is it part fan de Boarn, by Jirnsum lâns. It werklike rak fan ûngemak is de meänder fan de Boarn eastlik fan Jirnsum, mar offisjeel wurdt it hiele stik fan it Jirnsummersyl oant Aldskou mei dy namme oanjûn.
Oant 1200 rûn de Boarn op dit stik nei it noarden, dan kaam de Grou derby, en dan rûn it wetter foarby Raerd nei de Middelsee, dêr wêr't no de Mûzel leit. Doe't eartiids it polderjen fan de Middelsee de mûning fan de Boarn berikt hie, hat men súdlik fan Jirnsum in wjittering, de Alde Wjittering groeven, dat it wetter fan de Boarn nei de Snitser Mar fuortkomme koe. Sûnt dy tiid rûn it wetter fan de Boarn by Jirnsum krekt de oare kant út. It wie wetter dat fan de Grou út nei it suden nei de Alde Wjittering rûn.
Dy ôfwettering fan de Grou wie wichtich om't in grut part fan Eastergoa dêrtroch ôfwettere. Mar it nivoferskil wie sa lyts dat der, doe't de ferbining mei de Middelsee noch iepen wie, oan de noardkant fan Jirnsum it Jirnsummersyl wie; in syl om foar te kommen dat by heech wetter yn de Wâlden it wetter de Grou ýn rinne soe, in stee fan út.
Yn de 20e iuw, doe't it wetterbehear allegear feroare wie, waard as ûnderdiel fan it Prinses Margrietkanaal in ferbining groeven fan Grou oant de Nije Wjittering, dat it Rak fan Ungemak tsjinnet no net mear de berops-skipfeart. Yn stee dêrfan is oan de súdeast kant fan Jirnsum op de igge fan de Boarn it Jirnsummer bedriuweterrein ûntwikkele, mei in soad wettersportbedriuwen en in pear skipmakkerijen.
Alexandra Dahlström
thumb|250px|Alexandra Dahlström Alexandra Dahlström (Gävle, 12 febrewaris 1984) is in aktrise fan Sweedsk en Russysk komôf.
Wurkpaad
Alexandra Dahlström waard ynternasjonaal ferneamd troch har rol as 'Elin' yn de film Fucking Åmål fan Lukas Moodysson út 1998. Sy wûn mei dy rol in Guldbagge Award foar 'Beste Aktrise', oars tegearre mei Rebecka Liljeberg.
Alexandra spile fan 5 oant 29 maart 2007 yn 11 ôfleveringen fan RTL 4 syn sjipperige GTST. Sy hie dêryn de rol fan de Sweedske útwikselingsstudinte Skylar Nilsson. April 2008 kaam sy nochris werom, mar it soe by fjouwer ôfleverings bliuwe.
Privee
Dahlström einige yn 2006 har relaasje mei Roger Rodriguez. Dahlström en Rodriguez wienen oardel jier by elkoar (2005-2006).
Golf fan Riga
thumb|Lizzing foar de [[Letlân|Letske kust]] thumb|Detailkaart Golf fan Riga De Golf fan Riga (Estysk: Liivi laht, Letsk: Rīgas jūras līcis) is it part fan de Eastsee tusken de kust fan Letlân, de súdwestkust fan Estlân en it Estyske eilân Saaremaa. It oerflak fan de golf is likernôch 18,000 km². De maksimum djipte is 67 m.
De rivier de Daugava (of Westlike Dvina) mûnet yn dit wetter út: by mûning leit de Letske haadstêd Riga. De Estyske stêd Pärnu is de oare wat gruttere stêd oan de Golf fan Riga. Yn de Golf fan Riga lizze trije ûnbewenne, lytse eilannen, dy't allegear by Estlân hearre: Ruhnu, Kihnu en Abruka.
De Strjitte fan Irbe foarmet de breedste ferbining, fia de Baltyske See, mei de rest fan de Eastsee.
Panama
De republyk Panama (Spaansk: República de Panamá) is in lân yn Sintraal-Amearika. De haadstêd is Panama-Stêd.
Lizzing
Panama is it meast súdlike lân fan Sintraal-Amearika en wurdt begrinzge troch de lannen Kosta Rika en Kolombia. It lân is fral bekend troch it Panamakanaal, dat in skipfeartferbining mooglik makket tusken de Atlantyske Oseaan en de Grutte Oseaan.
Lânskip
Yn it westen lizzen de útrinners fan de Sintraal-Amerikaanske berchrêch mei hichten oant 3477 meter heech, dat oergiet yn in heuveleftich lânskip en fierder ôfrint nei de tropyske leechflakte fan de Darienjungle. As gefolch fan de berchskieding falt ferhâldingsgewiis yn de noardlike reinwâlden mear rein.
Skiednis
Al rillegau nei de ûntdekking fan Amearika troch Kristoffel Kolumbus ûntstienen nei 1501 oan de Panameeske kust de earste Spaanske koloanjes. Nei 1821 skiede it gebiet fan it tsjintwurdige Panama him ôf fan it memmelân en kaam by de nije Latynsk-Amerikaanske steat Grut-Kolombia te hearren. Troch tuskenkomst fan de FS yn 1903 waard Panama yn namme in ûnôfhinklike steat, want de FS hâlde gans yn de brij te krommeljen wat de bestjoer fan it lân oanbelange. Sûnt 1982 is Panama alhiel soeverein wurden, útsein de kanaalsône dêr't de FS oant-en-mei 2000 in sterke Amerikaanske troepemacht legerje soe. Op 1 jannewaris 2000 krige Panama ek oer dat stik gebiet foarfêst it bewâld.
Befolking
De befolking fan Panama bestiet foar 60% út Mestizen, minsken fan mingd Jeropeesk en Yndiaansk komôf. Dizze befolkingsgroep wennet fral yn it westen (yn de provinsjes Coclé, Herrera meitsje sy goed 90% fan de bewenners út). Negers en Mulatten foarmje de twadgrutste kloft mei sa'n 15% fan de befolking. Dêrop folgje de Kreolen mei 13%. De Yndianen hawwe in oandiel fan 8% en fierders meitsje Aziaten 4% fan de befolking út.
Religy
De Panameeske befolking is foar it meastepart kristlik; 78–80 % is Katolyk en 15 % Protestanten.
Hondoeras
Hondoeras is in lân yn Midden-Amearika. De haadstêd is Tegusigalpa.
Lizzing
Hondoeras wurdt begrinzge troch:
It leit op de lâningte fan Sintraal-Amearika oan de Golf fan Hondoeras, dat in part fan de Karibyske See is. Yn it suden hat it lân in koarte kuststripe mei de Grutte Oseaan. It eastpunt is Kaap Gracias a Dios, dat leit op it plak dêr't Kokorivier yn de Karaïbyske See útkomt.
Lânskip
De regio kin beskôge wurde as in biodiverske hutspot troch it enoarme oantal plant- en bistesoarten dy't hjir fûn wurde kin. Krekt as oare lannen yn de omkrite hat Hondoeras wiidweidige biologyske reserves. Yn it lân komme bygelyks mear as 6000 soarten faskulêre planten foar dêr't 630 (oant no ta beskeaun) orchideeën fan binne; om-ende-by 250 reptilen en amfibyen, mear as 700 fûgelsoarten, en 110 soarten sûchdieren, de helte hjirfan flearmûzen.
Skiednis
Yn 1524 waard it lân troch de Spanjerts yn besit nommen. Yn 1821 tred it ta oant de Midden-Amerikaanske Federaasje oant it yn 1838 in selsstannige republyk waard. Sûnt dy tiid hawwe mear as 100 regearings en militêre diktatueren elkoar ôfwiksele. Mei de ynfiering fan de grûnwet yn 1982 wurde de leden fan it parlemint foar fjouwer jier keazen.
thumb|De katedraal fan Tegusigalpa
Befolking
De befolkingsgrutte fan Hondoeras is net hielendal wis. Gegevens rinne útien tusken de 5 miljoen oant 7 miljoen. Yn it lân kinne fjouwer entyske kloften ûnderskieden wurde.
Ladino’s
Ladino’s binne ôfstammelingen fan de Spanjerts. Yn Hondoeras wenne sawat gjin “suvere” Spanjerts, om't yn it ferline in mânsk fermingen plak fûn hat tusken Spanjerts en yndiaanske befolkingskloften. De taal fan de Ladino’s is de taal fan Honduras: Spaansk.
Yndígena’s
Yndianen wenje benammen yn La Mosquitia, in min tagonklike regio yn it swettegebiet mei Nikaragua. De grutste kloft binne de Miskito yndianen. Sy wenje oan de kust yn doarpkes fan lytske houten húskes op peallen. Har wichtichste fiedselboarne bestiet dan ek út fisken. De Miskito yndianen ferlitten har wengebieten komselden. Yn La Mosquitia libje ek de Pech-yndianen. Dat folk wennet mear yn it binnenlân by de rivieren lâns en harren tradisjoneel boude wenten bestean út in ferhege flier en tek fan bamboe, mei soms ien of twa skutten tsjin de wyn.
De Lenka’s wienen ynearsten it grutste yndianenfolk yn Hondoeras. Sy binne foar it grutste part opnomd yn de Ladino’s, mar yn it binnenlân binne doarpen dêr't de bewenners fan klaimen dat sy ôfstammelingen binne fan de eardere Lenka’s zijn. Ek de Mayas hawwe har hiel bot fermongen mei de oare befolkingskloften. Lykwols wenje yn de omjouwing fan Copán noch hieltyd ôfstammelingen fan dat folk, dy't yn distiid Korty yndianen neamd wurde. Har taal en kultuer is dy fan de Ladino’s. Yn Gûatemala bestean noch wol delsettings fan Korty yndianen dêr't har taal kultuer bewarre bleaun binne.
Oare yndianenfolken yn Hondoeras binne de Payas en de fan oarsprong nomadyske Hisakwes.
Garífunas
De Garifunas binne in folk dat by de hiele noardkust lâns fan Hondoeras wennet. It binne ôfstammelingen fan negerslaven dy't fan Afrika wei nei Amearika helle waarden. De taal fan de Garifunas is it Garifuna, in mingtaal fan Afrikaanske talen, Spaansj en Ingelsk. Garifunas wenje tradisjoneel yn hutten fan palmbledden op it strân, dêr't sy fan de fiskfangst libje. Tsjintwurdich hawwe de Garifunas har ek stadichoan yn de stêden fêstige, benammen yn San Pedro Sula en La Seiba.
Eilanners
Op de trije Baai Eilannen Utila, Roatán en Guanaja wenje neikommelingen fan de Ingelsken, dy't har dêr festige hawwe doe de eilannen noch Ingelsk besit wienen. Ekonomysk sjoen giet it dizze befolkingskloft better ôf as de oar Hondureenske befolking. Dat ferskil is te ferklearren út it feit dat sy Ingelsk sprekke en dêrtroch in foarsprong hawwe mei it fine fan wurk op ynternasjonale frachtskippen en yn it bûtenlân.
It toerisme is tsjintwurdich ek in wichtige boarne fan ynkomsten op de Baai Eilannen. Tradisjoneel wurdt der op de eilannen libbe fan (harpoen-)fiskerij.
Paul van Krevelen
Nei in stúdzje Rjochten yn Grins en Amsterdam yn 1946 abbekaat yn Ljouwert. Wie troud mei Martha Aaltje Koopmans. Hie de portefúlje fan Maatskiplike Soarch, Sosjale saken en Algemiene saken.
Hondoeras
Religy
De grutste godstsjinst yn Hondoeras is it Katolike leauwen 47% folge troch it Protestantisme mei 36% en 17% oars.
Der Aa-tsjerke
De Der Aa-tsjerke of de A-tsjerke is in tsjerkegebou yn it sintrum fan de stêd Grins. Njonken de Martinytsjerke is it de wichtichste midsiuwske tsjerke fan de stêd. Fanôf de Fiskmerk riist de tsjerke oan it A-tsjerkôf heech út boppe de Nôtbeurs (Korenbeurs).
Midsiuwen
thumb|left|250px|Koer Oarspronklik stie op it plak in oan Marije en Nikolaas fan Myra wijde kapel. Nikolaas wie de patroanhillige fan de skippers, dy't tichteby harren skippen oanleine. De kapel krige yn 1247 de status fan parochytsjerke en de namme fan Us-Leaffrou ter Aa.
Grins ûntstie yn twa wiken. De kearn om de Walburgtsjerke en it prefektenhôf wie op it bestjoer en de lânbou rjochte, wylst de oare kearn om de Der Aa-tsjerke bewenne waard troch fiskers en handlers. Dy lêste kearn soe nei alle gedachten fan oarsprong Frysk west ha. Neffens de oerlevering hat der oant yn de sechtjinde iuw in ôfbyld hongen fan Karel de Grutte mei in ûnderskrift, dat ferwiisde nei de troch him ferliende Fryske frijheid.
De kapel waard ferskate kearen ferboud, sadat der yn de fyftjinde iuw (1425-1495) in bakstiennen krúsbasilyk stie. De tsjerke ûndergyng dêrnei noch ferskate feroarings as gefolch fan fernielings troch kriich (reformaasje en Bearn Poep) en bliksemynslach (1671) en de dêrop folgjende renovaasjes.
Trije tuorren
Skilderijen fan it belis troch Bearn Poep yn 1672 litte in Der Aa-tsjerke sjen sûnder spits op de toer. De Aa-tsjerke stie yn it berik fan de kanonnen fan Münster, mar de spits wie net troch it bombardemint mar al earder troch in stoarm yn 1671 ferneatige. Ek de Martinytoer wie yn dat jier troffen, mar se wisten by dy toer de folsleine ferneatiging tefoarren te kommen. Nei it ûntset fan Grins waard in nije houten spits boud. thumb|Der Aa-tsjerke yn de 18e iuw Op 23 april 1710 stoartte de toer samar ynienen yn. Der wiene twa slachtoffers en de boargemaster fan Frankfurt, Zacharias von Uffenbach, beskreau wylst er op besite wie yn de stêd yn syn deiboek dat er, genietsjend fan it útsicht fanôf de Martinytoer, ynienen seach dat de toer fan de Der Aa-tsjerke ferdwûn wie:
''In bulte geraas ferfolle de loft. Op de brokstikken fan de tsjerke sitte froulju te gûlen lykas yn âldere tiden de Israeliten by de wetterwjitterings fan Babylon'' (oerset).
Yn 1711 waard mei de bou fan in nije toer útein set. It skip waard foar dat doel krekt wat ynkoarte. De toer krige yn 1714 trije barokke klokken, getten troch Jan Crans út Inkhuzen. Se hawwe de toanhichten bes0, d1 en f1 en yn deselde folchoarder in trochsnit fan: 175 sintimeter (3340 kg), 136 sintimeter (1640 kg) en 112 sintimeter (870 kg).
Oargels
It tsjerkeoargel fan Arp Schnitger datearret út 1702 en stiet sûnt 1815 yn de Der Aatsjerke, mar hat al teminsten trije foargongers hân. Ut argyfstikken docht bliken dat de tsjerke al yn 1475 in oargel hie en dat yn 1558 mei de oargelbouwer Andreas de Mare in kontrakt sletten waard foar de fernijing fan it ynstrumint; mear is net bekend, ek net of it yn beide gefallen om itselde oargel gyng. It is net ûnmooglik dat Theodorus Faber, dy't yn 1654 de opdracht krige in nij oargel te bouwen, dielen fan it âlde ynstrumint ferwurke hat yn it net mear besteande oargel dat er yn 1658 boude foar de herfoarme tsjerke yn Coevorden. thumb|It yn 1710 ferneatige Schnitger-oargel thumb|It út Boalsert ôfkomstige oargel yn it dwersskip fan de Der Aa-tsjerke
Faber-Hagerbeeroargel
De kar foel op Faber om't de tsjerkefâldij tige ûnder de yndruk wie fan it (noch jimmeroan besteande) oargel dat Theodorus Faber boude foar de Jakobustsjerke yn Seeryp. Doe't er yn 1659 ferstoar wie it oargel noch net klear, sadat de ferneamde Amsterdamske oargelbouwer J.G. van Hagerbeer it ynstrumint foltôge. It waard yn 1667 ynwijd, mar it hat mar fjouwer jier tsjinst dien want op 1 maaie 1671 gyng it ferlern doe't de toer troch bliksemynslach yn brân fleach en op it oargel belâne.
Twadde Schnitgeroargel
Nei't de tsjerke it hûndert jier sûnder oargel dwaan moast joech kening Willem I yn 1814 tastimming om in Schnitgeroargel út 1702 út de Broertsjerke te ferhûzjen nei de Der Aa-tsjerke. Dat barde yn 1815 troch Johannes Wilhelmus Timpe, dy't it ynstrumint oanpasse moast oan de sitewaasje yn de Der Aa-tsjerke. Yn 1830 liet Timpe op 'e nij feroarings oanbringe. Yn 1857 krige Petrus van Oeckelen de opdracht om it oargel yngreven te feroarjen. It haadwurk waard fan njoggen nei trettjin registers útwreide.
Op 14 oktober 2011 is it oargel, nei in jierrenlange restauraasje troch de firma Reil, wer yn gebrûk nommen. It is, krekt as de tsjerke, in ryksmonumint.
Transeptoargel
Njonken it Schnitgeroargel hat de Der Aa-tsjerke noch it (net wurkjende) "Boalserter oargel" út 1539. It is boud foar de Martinytsjerke fan Boalsert en ferhûze yn 1635 nei de Broeretsjerke dêr. Nei ferskate feroarings en omswalkings kaam it ynstrumint yn de Grinzer Martinytsjerke telâne. Doe't de Der Aa-tsjerke restaurearre waard ûntdieken se dat der ea yn it suderdwersskip in lyts oargel hongen hie. Se sochten doe nei in geskikt ynstrumint en sûnt 1991 hinget it yn de Der Aa-tsjerke. It binnenwurk ûntbrekt op it stuit noch, mar der binne plannen om it oargel te rekonstruearjen.
Ofmjittings
De Der Aa-tsjerke hat in koer, skip en sakristy. De breedte fan de tsjerke is 25 meter en de lingte fan it koer en skip tegearre 50 meter. Ynklusyf de 76 meter hege toer is de lingte 60 meter. It ferwulft is 26 meter heech.
Harm Ellens
Harm Ellens die oplieding bylzjende keunst oan de Akademy Minerva yn Grins. In Keninklike Subsydzje stelde him 1891 by steat om syn oplieding te foltôgjen oan de Ryksakademy fan Byldzjende Keunsten te Amsterdam. Fierders skreau er him yn oan skoallen foar ambachtskeunst en tekenûnderwizers. Hy hat in warber ûntwerper west, mar syn arbeid wie dochs fral op it ûnderwiis rjochte. Syn ûntwerpen hawwe faak frijwat strakke foarmen.
Ryksfakskoallen
Nei syn stúdzjes waard er tekenlearaar oan de ambachtsskoalle fan Arnhim. Teffens wie er dwaande mei it ûntwerpen fan reklameprintwurk en meubels. 1908 waard er frege as direkteur fan de nij te stiftsjen Ryksreidflechtsskoalle yn Noardwâlde (Fryslân). As direkteur krewearre Ellens foar ferbettering fan de pleatslike reidfrisselders, kuormakkers en stuolwiners. Hy hie in protte omtinken foar ûntwerp en ôfwurking en hat ek sels in soad ûntwerpen foar de flechters makke. Hy tilde de skoalle nei in heech artistyk en ambachtlik nivo.
Ellens syn didaktyske en organisatoaryske kwaliteiten foelen op. Yn 1920 waard er direkteur fan de nije Rijks Vak- en Kunstnijverheidsschool van Goud- en Zilversmeden en Horlogemakers yn Schoonhoven. Uteinlik wie er fan 1931 oant syn pinsjoen yn 1936 direkteur fan it Rijksopleidingsinstituut voor Teekenleraren bij het Voorbereidend Hoger, Middelbaar en Nijverheidsonderwijs.
Papingastins (Ljouwert)
De stins hat de tradisjonele L-foarmige plattegrûn mei de treptoer yn de hoeke. De tagong wie yn de toer. Neffens de kapekonstruksje is de westlike fleugel wat letter byboud. De kelders binne oerwulft. De stins hie in eigen slotkapel. De fierdere ûntwikkeling fan de stins is net los te sjen fan dy fan de westlik lizzende Prinsessehof.
Bewenners
1580 - 1644 famylje Liauckema
Wiepkje van Assen
Wiepkje van Assen (folút: Wiepkje Agatha van Assen-Reddingius; Ingelum, 12 septimber 1780 - Harns, 15 novimber 1824) wie in Frysk dichteresse.
Libben en wurk
Van Assen waard yn 1780 berne yn it doarp Ingelum, yn Menameradiel, dêr't har heit, Regnerus Petrus Reddingius dûmny wie. Se troude op 25 maaie 1803 mei de Harnzer apteker Ernst van Assen. Wiepkje van Assen waard benammen bekend trochdat se yn 1822 fiif Frysktalige gedichten bydroech oan in twatalige blomlêzing fan Harnzer dichters mei as titel Proeve van Dichterlijke Mengelingen. Har bekendste gedicht wie ’t Duwke, dêr't letterkundige Philippus H. Breuker yn 1980 in artikel It Foarbyld fan Wypkje van Assen har '’t Duwke' oer publisearre it tydskrift Ut de Smidte (jiergong 14, nûmer 3, side 26).
Jirnsumersyl
It Jirnsumersyl leit op de trijesprong fan de Mûzel, de Grou en it Rak fan Ungemak, oan de noardeastkant fan Jirnsum. 350px|right| Jirnsumer Syl Eartiids wie de Grou de ôfwettering fan in grut part fan Eastergoa, mar it ferskil fan nivo mei it wetter yn de Wâlden wie mar lyts. Dat, as it wetterpeil yn de Wâlden heech wie, rûn it wetter de Grou ýn, yn stee fan út. Op dit punt waard dêrom yn opdracht en op kosten fan de stêd Ljouwert in syl oanlein, dy't út himsels tichtgong as de stream in de rjochting fan Eastergoa stie. Om út de kosten te kommen krige Ljouwert as tsjinprestaasje it rjocht fan tol by de Jirnsumersyl. Yn 1671 fierde de gritenij Idaarderadiel in proses tsjin de stêd Ljouwert omdat dy lêste it toljild ferdûbele hie.
Mei it oanlizzen fan it Prinses Margrietkanaal kaam der in nije, twadde wetterferbining tusken de Nije Wjittering en de Pikmar en de syl ferlear dêrtroch syn funksje as wetterkearing en is dan ek al lang fuort. De fêste brêge yn de Grousterdyk dy't oanlein is op de resten fan de âlde syl draacht no de namme Jirnsumer Syl.
Wol
Troch de tafoeging fan it wurd skear wurdt de neidruk lein op de bettere kwaliteit dy't it produkt hat. It is krekt oft in skearwollene trui waarmer is as in wollen trui.
Jirnsumersyl
De funksje fan de Jirnsumersyl is oernommen troch de Terhernster slûzen dy't by heech wetter en westlike wyn ticht geane om foar te kommen dat der tefolle wetter út de Snitser- en westliker marren it hert fan Fryslân yn komt.
Wol
It wurd skear tsjut op it noch net-brûkte fan de wol sûnt de wol fan it libbene skiep komd is (skeard), mar jout gjin garânsje dat de tried net ek foar in gedielte bestiet út wol fan in dea skiep (bleatwol) of keunstwol (regenerearde wol) of in oar produkt, lykas katoen, befettet.
Bisten dy't wol leverje
thumb|[[Kasjmiergeiten]] Diersoarten dy't hier en wol leverje binne:
Mustafar
Mustafar (útspr.: [ˈmʊstəfɑːɹ], likernôch: " mûs -tuh-faar") is in fiktive planeet út 'e Star Wars-franchise, dy't yntrodusearre waard yn 'e film Star Wars: Episode III – Revenge of the Sith (2005), it lêste diel fan 'e Star Wars-prequeltrilogy. Mustafar makket diel út fan it planetestelsel mei deselde namme, yn 'e sektor Atravis fan 'e Bûtenrâne fan it Stjerrestelsel. It wie oarspronklik in wrâld mei in myld klimaat, in wielderige plantegroei en in grut bioferskaat. Neffens de leginden (lykas út 'e doeken dien yn it fideospultsje Vader Immortal) feroare dat doe't de baan fan Mustafar om syn stjer ferskode as gefolch fan 'e útbarsting fan enerzjy dy't it resultaat wie fan it gebrûk fan in Ljochtsjende-Stjer-artefakt troch in frouwe Corvax, doe't hja har ferstoarne man wer ta libben besocht te wekjen. De resultearjende swiertekrêftsstriid om 'e planeet tusken de gasreuzen Jestefad en Lefrani ferhjitte de planeetkearn, sadat de wielderige wrâld omfoarme waard ta in fulkanyske hel. De Mustafaranen, in lânseigen lidpoatich ras fan bûtenierdske wêzens, evoluëarre neitiid ta twa ûnderskate ûndersoarten, dy't gearwurken om har oan 'e nije sitewaasje oan te passen en te oerlibjen.
Mustafar waard likernôch trijehûndert jier foar it útbrekken fan 'e Kloane-oarloggen oankocht troch de Techno Uny, dy't mynbou bedreau yn 'e lavastreamen om dêr unike en seldsume mineralen út te heljen. Op 'e wrâld wie ek it haadkertier fêstige fan 'e Swarte Sinne, in ynfloedryk misdiesyndikaat. Yn 'e Kloane-oarloggen keazen de Mustafaranen de kant fan 'e separatistyske Konfederaasje fan Unôfhinklike Stelsels. De separatisten brûkten de planeet foar de bou fan nije fabriken, dy't oarlochsandroïden produsearren.
Yn Star Wars: Episode III – Revenge of the Sith wurde de politike lieders fan 'e Konfederaasje fan Unôfhinklike Stelsels, ûnder wa Nute Gunray, de ûnderkening fan 'e Hannelsfederaasje, en Poggle de Mindere, de aartshartoch fan Geonosis, foar har eigen feilichheid nei Mustafar oerbrocht. Tsjin dy tiid rinne de Kloane-oarloggen op har ein en hawwe de separatisten krekt in slimmen nederlaach lit by in domdryste wraam op Coruscant, de sit fan it regear fan 'e Galaktyske Republyk. Nei't kânselier Palpatine, dy't eins de boasaardige Sith-master Darth Sidious is, by in steatsgreep de Republyk ûnder fuotten hellet en ferfangt troch in Galaktysk Keizerryk mei himsels oan it haad as autokratysk regearjend keizer, stjoert er syn nije hantlanger, Darth Vader, nei Mustafar om mei de separatistyske lieders ôf te weven. Palpatine is sels feranwurdlik foar de oprjochting fan 'e Konfederaasje fan Unôfhinklike Stelsels, mei't er ferlet hie fan 'e gaos en it trelit fan 'e oarloch om himsels almar mear macht ta te eigenjen, mar no't er syn doel berikt hat, kin er de separatisten net mear brûke. Vader kringt harren ferbliuw binnen en slachtet harren allegearre ôf mei de ljochtsabel.
Ede (gemeente)
Ede (, Nedersaksysk: Ee) is in gemeente yn de Nederlânske provinsje Gelderlân, oan de westkant fan de Feluwe en yn de súdlike Gelderske Fallei. De gemeente hat ynwenners (, boarne: CBS) en omfiemet likernôch 32.000 bunder en yn dat grûngebiet lizze, njonken it haadplak Ede de kearnen Bennekom, Deelen, Ederveen, Harskamp, Hoenderloo (foar in part), De Klomp, Lunteren, Wekerom en in stikmannich útbuorrens en buorskippen. De gemeente Ede wurket gear mei de gemeenten Rhenen, Wageningen, Veenendaal, Barneveld, Nijkerk, Skerpenseel en Renswoude yn it regionaal gearwurkingsferbân Regio Foodvalley.
Mustafar
Neitiid arrivearret senator Padmé Amidala fan Naboo op Mustafar, dy't yn ferwachting is fan 'e twillingbern fan Anakin Skywalker, de Jedi dy't troch syn fal ta kwea ferwurden is ta Darth Vader. Hja besiket Vader om 'e nocht oer te heljen nei de ljochte kant fan de Krêft. Vader syn âlde mentor, de Jedi Obi-Wan Kenobi, bynt dan de striid mei him oan en ferslacht him yn in duël mei de ljochtsabel. Hy lit Vader foar dea efter oan 'e igge fan in lavastream, dêr't Palpatine syn hantlanger letter weromfynt en ûntdekt dat er noch libbet. Hy lit Vader omfoarmje ta in cyborg en brûkt de foarfallen op Mustafar om him noch steviger ûnder de tomme te krijen.