cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
De Grinzer Pein
thumb|Lizzing Grinzer Pein (read blokje) thumb|Komboerd Opende De Grinzer Pein (Nederlânsk en offisjeel: Opende; Grinslânsk: De Penne) is in doarp yn de gemeente Westerkertier yn de provinsje Grinslân. Oant de gemeentlike weryndieling fan 1 jannewaris 2019 hearde it ta de gemeente Gruttegast; dêrnei kaam it by de nije fúzjegemeente Westerkertier. De Grinzer Pein leit oan 'e eastgrins fan Fryslân; it is it meast westlik lizzende doarp fan Grinslân. Yn 2008 hie it doarp 1.400 ynwenners.
Kultuer en namme
De Grinzer Pein is ien fan 'e doarpen yn it Westerkertier fan Grinslân dêr't fan âlds Frysk sprutsen wurdt; it Nedersaksyske Grinslânsk (Westerkertiersk) is der net lânseigen. De namme 'De Grinzer Pein' wurdt yn it Frysk brûkt om betizing mei it De Pein, yn Fryslân, foar te kommen. De namme is in ferwizing nei de lizzing: op (= oan) de ein fan 'e wei fan it doarp Gruttegast nei Fryslân. Op âlde kaarten wurdt de namme ek wol stavere mei in trema op de e (dus: Opënde); dat om foar te kommen dat it yn it Nederlânsk as de doetiid fan it tiidwurd 'iepenje' lêzen wurde soe.
Skiednis
Mids 2018 oppenearre de lokale politike partij Sterk Westerkertier dat op De Grinzer Pein in referindum holden wurde moast om te sjen oft de befolking ynstee fan op 1 jannewaris 2019 op te gean yn 'e nije fúzjegemeente Westerkertier, net leaver by de Fryske gemeente Achtkarspelen komme woe te hearren. De reäksjes fan 'e ynwenners fan De Grinzer Pein op dat inisjatyf wiene lau: it wie de measte minsken beide kearen wol bêst. Achtkarspelen krige allinnich de foarkar as dêr minder gemeentlike belestings betelle hoege wurde soene.
Bouwurken
De Grinzer Pein hat twa tsjerkegebouwen: de Herfoarme tsjerke en de Grifformearde tsjerke. Súdeast fan it doarp stiet op it terrein fan de kemping De Watermolen in Amerikaanske wynmotor.
Reap the Wild Wind (roman)
Reap the Wild Wind is in science fiction-roman mei dúdlike fantasy-eleminten fan 'e hân fan de Kanadeeske skriuwster Julie E. Czerneda. De titel betsjut: "Rispje de Wylde Wyn". It boek foarmet it earste diel fan 'e Stratification-trilogy, dy't ta de romansearje The Clan Chronicles heart. Hoewol't it it fjirde boek fan 'e dy rige wie, dat publisearre waard, is Reap the Wild Wind yn 'e ynterne gronology fan The Clan Chronicles it alderearste diel. It boek fertelt it ferhaal fan Aryl Sarc, in jonge frou fan 'e Clan, dy't op 'e planeet Cersi libbet yn 'e tiid dat dy troch de minskheid ûntdutsen wurdt. Reap the Wild Wind is skreaun yn it personele perspektyf en waard yn 2007 publisearre troch de New Yorkske útjouwerij DAW Books.
Ynhâld
Op 'e planeet Cersi libje de Om'ray, in ras fan bûtenierdske wêzens dy't der krekt sa útsjogge as minsken, mar dat net binne. De Om'ray, dy't letter bekend komme sille te stean as 'de Clan', binne op Cersi ferdield yn sân hast folslein isolearre faninoar libjende clans. De gebieten dy't dy clans faninoar skiede, wurde bewenne troch twa oare bûtenierdske rassen: de Oud en de Tikitik. Inkeld jonge manlike Om'ray (de saneamde ûnKeazenen) meie ienris yn harren libben, by in ritueel dat 'Passaazje' hjit, de gebieten fan 'e Oud en de Tikitik trochkruse, as se geslachtsryp wurde en de lokrop fan in froulike Om'ray (in Kiezer) fan in oare clan beäntwurdzje.
Alle trije rassen leauwe dat se lânseigen binne op Cersi, en fan it bestean fan oare planeten hawwe se gjin weet. Hja libje freedsum, sij it net yn harmony, op Cersi gear troch in grûnslach fan twa ûnoantaastbere begjinsels: Mindere, mar like ûnbûchsume regels behearskje alle kontakten tusken de trije rassen. As de minskheid lykwols de planeet Cersi ûntdekt en der begjint om te sneupen, komme boppesteande begjinsels foar it earst sûnt de Om'ray har heuge kinne, yn 'e knipe en ûntstiet der ûntsjinkearber feroaring.
Aryl Sarc is in jonge Om'ray-frou fan seldsum sterke telepatyske fermogens, dy't ta de Yena heart, in clan fan minder as trijehûndert leden. De Yena liede heech yn 'e beammen fan in oerwâld boppe in troch deadlike rôfdieren bewenne moeras in primityf bestean as jager-sammelders. Ienris yn it jier as de M'hir-wyn fan 'e bergen waait, litte de rastis-beammen harren siedpûden fleane, dy't fol sitte mei dresel. Dat is in fiedingsstof foar de jonge rastis-plantsjes, mar it is ek de foarnaamste itensboarne foar de Yena. De siedpûden moatte lykwols fluch byinoar socht wurde, want as se yn sinneskyn telâne komme, begjin de jonge plantsjes as wylden te groeien, en is de dresel binnen in pear oeren ûnytber. As se yn it skaad bedarje, bliuwt de dressel wat langer goed, mar ek net mear as in pear dagen. Pas nei't de dresel troch de Yena foarbakt is, kin it in jier lang opslein en iten wurde.
Reap the Wild Wind set útein as de M'hir begjint te waaien en in stikmannich spesjaal útkarde Yena har opmeitsje om 'e dresel te rispjen. Aryl sels is ta har teloarstelling net útkard, mar Bern Teerac, oan wa't se har yn it geheim fersein hat, wol. Mei har âldere broer Costa folget Aryl de rispers temûk nei de beamtoppen. Wylst de rispers dêr oan it wurk binne, wurde se observearre troch in ûnbekend fleanend objekt, dat sels wer observearre wurdt troch Aryl en Costa. Der folget in ramp as in groep rôffûgeleftige wastryls it fleanende ding oanfalt, mei as gefolch dat it eksplodearret. Troch de skokweach komme alle rispers te fallen, en Aryl en Costa ek. Aryl wit harsels as iennichste fêst te gripen, en yn uterste need rêdt se Bern troch him mei har mentale fermogens nei in grutte tûke ta te triuwen. Alle oare rispers, en ek Costa, fine lykwols de dea, en de hiele rispinge giet ferlern.
Neitiid ûntdekt Aryl, dy't sels net wit wat se dien hat, dat teleportaasje in fermogen is dat mank de Om'ray soms foarkomt, hoewol nea sa sterk as by har. Mar it is in ferbean talint, dat ferburgen holden wurde moat, om't it in feroaring is dy't tsjin 'e ôfspraken mei de Oud en de Tikitik yngiet. Wat ek tsjin dy ôfspraken yngiet, is dat de Yena net genôch dresel hawwe om oan 'e Tikitik te jaan yn ruil foar ljochtjaande technology dy't nachts de gefaarlike rôfdieren fan it oerwâld by harren wenten wei hâldt. Aryl har mem, Taisal di Sarc, de Sprekster fan 'e Yena, ûnderhannelet mei de Sprekker fan 'e Tikitik, en hja komme ta in kompromis: de Yena jouwe de helte (ynstee fan twatrêde part) fan harren dresel oan 'e Tikitik en krije yn ruil dêrfoar in sels útkeazen diel fan 'e nedige technology.
Dat betsjut lykwols noch altyd dat der fierstente min iten is om it jier troch te kommen. Drastyskte maatregels binne nedich om in kâns te hawwen om te oerlibjen. Yn it foarste plak wurde alle geslachtsripe jongemannen op Passaazje stjoerd sadat der minder mûlen binne om te foljen. Under harren is ek Bern Teerac, en sa moat de fereale Aryl tasjen hoe't har frijer ôfset út Yena op 'e siik nei in nij bestean en in oare frou by ien fan 'e oare Om'ray-clans.
As Aryl letter, op 'e sneup nei de krap oanwêzige ytbere fruchten fan it oerwâld, op frjemdlingen stjit dy't dúdlik deselde technology brûke as it fleanende ding dat ûnder de rispinge ûntploft is, wurdt se dêrnei troch in groep Tikitik ûntfierd. De lieder fan dy groep neamt himsels Tinzereizger, en jout Aryl de namme Yn-Ofsûndering-fan-Oaren. Hy wol dat Aryl har bejout nei in basis dy't de frjemlingen midden yn 'e foar de Tikitik hillige Mar fan Fjoer fêstige hawwe. Dêr moat hja foar him spionearje; hy riddenearret dat de frjemdlingen in Om'ray earder fertrouwe sille as in Tikitik, om't de frjemdlingen en de Om'ray as twa drippen wetter opinoar lykje. Aryl hat gjin oare kar as om oan Tinzreizger syn easken te foldwaan.
Torgny Lindgren
thumb|right|239px|Torgny Lindgren yn 2007 Torgny Lindgren (Raggsjö, 16 juny 1938 - Rimforsa, 16 maart 2017) wie in Sweedsk skriuwer, dy't beskôge wurdt as ien fan de meast wichtige Sweedske auteurs fan ein 20e-, begjin 21 iuw. Lindgren syn wurk is oer de heule wrâld oerset en hy hat in tal belangrike prizen krige, sa as de Prix Femina en de Augustpriis.
Reap the Wild Wind (roman)
Ynhâld
Aryl ûntdekt fierders dat de frjemdlingen yn 'e Mar fan Fjoer ynteressearre binne fanwegen de oerâlde ruïnes dy't har op 'e boaiem yn 'e midden fan 'e mar befine. It is foar Aryl, dy't har hiele libben lang leard hat dat de wrâld is sa't er altyd west hat, tige dreech om har foar te stellen dat de Mar fan Fjoer ea drûch lân west hat. En dat is noch mar ien fan 'e radikale ideeën dêr't de frjemdlingen har de holle mei folstopje. Nei in stikmannich dagen wurde de trije frjemdlingen troch oare frjemdlingen nei in oar plak op 'e wrâld roppen, dêr't nei't it skynt in ûntdekking dien is. Se nimme Aryl mei yn ien fan harren fleanende masines, mar ûnderweis, as se leech oer it blêdedak fan it oerwâld fleane, wurde se oanfallen troch de Tikitik. De fleanende masine wit te ûntkommen, mar is slim skansearre rekke, en oan 'e foet fan 'e bergen stoart er del. Aryl har libben wurdt dêrby rêden troch Janex Jymbobobii, dy't har mei har eigen lichem beskermet en dêrtroch sels de dea fynt. Ek Pilip komt om, sadat Aryl en Marcus Bowman tegearre oerbliuwe. Aryl rêdt Marcus it libben troch him mei te nimmen nei in âlde Yena-ynstallaasje yn 'e bergen dy't "de Wachters" hjit. (Dat binne lange buizen dy't lûd toetsje as de M'hir-wyn dertrochhinne waait, wat foar de Yena de warskôging is dat se sjen moatte dat se de siedpûden rispje.)
Torgny Lindgren
Lindgren waard berne yn Västerbotten, goed 800 km noardeast fan Stockholm. Hy gong nei skoalle yn Umeå) en studearre skiednis, politikology en ierdrykskunde yn Stockholm en Uppsala. Hy debutearre yn 1965 mei in dichtbondel mar syn trochbraak wie yn 1982 mei de roman It paad fan de slang. Dat boek waard yn 1986 ferfilme troch Bo Widerberg. Yn it Nederlânske taalgebiet wurdt syn wurk útjûn troch útjouwerij De Bezige Bij. 2006 wurdt syn roman Ljuset yn in bewurking foar toaniel opfierd troch it Noard-Nederlânsk Toaniel. Fan syn poëzy is mar ien lange syklus yn it Nederlânsk oerset (troch Hans Kloos), de rige 'Gemeentlik' út de bondel Dikter från Vimmerby.
Reap the Wild Wind (roman)
Ynhâld
In twadde ferhaalline fan it boek folget de metaalbewurker Enris Mendolar, dy't diel útmakket fan 'e Om'ray-clan Tuana. De Tuana wenje op 'e iepen flakte en binne foar it meastepart lânbouwers. Se hawwe gjin kontakt mei de Tikitik, mar nammenste mear mei de Oud. Dy bringe Enris op in dei in mysterieus stikje technology, mei de fraach om út te sykjen wat it is. Troch in protte eksperimintearjen ûntdekt er dat it in opname-apparaat is, dêr't stimmen op fêstlein binne dy't in taal sprekke dy't er net ferstean kin. It meast riedseleftige is lykwols dat der in hângreep op sit, dêr't de fingers fan in Om'ray persiis yn passe, wylst de Om'ray al harren technology fan 'e Oud en de Tikitik krije.
Torgny Lindgren
Sûnt 1991 is Lindgren beneamd yn de Sweedske Akademy op sit 9. Lindgren stoar yn 2017 yn de âldens fan 78 jier.
Reap the Wild Wind (roman)
Ynhâld
Koarte tiid letter is Enris troch omstannichheden twongen om Tuana te ferlitten en op Passaazje te gean. Underweis wurdt er oanholden troch deselde Oud dy't him it opname-apparaat jûn hie, en dy't him no twingt om mei te kommen. Mei ien fan 'e fleanmasines fan 'e Oud bejouwe se har nei in plak yn 'e bergen, dêr't frjemdlingen dy't Enris noch nea sjoen hat en sels it bestean net iens fan fermoede, opgravings oan it dwaan binne. It docht bliken dat ien fan 'e fleanende tastellen fan 'e frjemdlingen delstoart is, en dat se dat net weromfine kinne. Om't der in Om'ray oan board wie, hat de Oud, dy't wit dat Om'ray inoar fan grutte ôfstân mei harren telepatyske fermogens weromfine kinne, Enris meinommen. Dy wit sûnder muoite de iene Om'ray yn it berchlân te finen, dy't Aryl Sarc blykt te wêzen.
Nei't Marcus en Aryl rêden binne, wurde Aryl en Enris meinommen nei it kamp fan 'e frjemdlingen yn 'e bergen. Koart nei't se dêr arrivearje, wurdt der lykwols telepatysk alaarmslein yn Yena, in berjocht dat Aryl en Enris beide opfange. Yn wanhope teleportearret Aryl harren beiden nei Yena ta om te helpen. As se dêr by it fallen fan 'e nacht oankomme, docht bliken dat de Tikitik alle ljochten yn it doarp ûntmantele hawwe. Om't ljocht it iennichste is dat de hongerige rôfdieren op ôfstân hâldt dy't by nacht by de beammen op omheech klimme út it tsjustere moeras derûnder, betsjut dat de deastraf foar Yena. Trochdat Enris in fjoeroanstekker by him hat, slagget it Aryl en him om 'e rôfdieren dy nachts mei fjoer op in ôfstân te hâlden. (De Yena sels hawwe gjin materiaal om fjoer te meitsjen, mei't dat neffens harren ôfspraken mei de Tikitik strang ferbean is.) Dêrfoar moatte se wol it heale doarp ôfbaarne, mar se rêde dermei it libben fan it diel fan 'e Yena dat beskûl socht hat yn it mienskipshûs.
De oare moarns folget in konfrontaasje mei de Ynwijden (de lieders fan eltse Om'ray-mienskip), dêr't ek Aryl har mem Taisal di Sarc ta heart. De 'Kleasters', dêr't de Ynwijden wenje, binne in metalen bouwurk dat op in lytse ôfstân fan it doarp stiet. Eltse Om'ray-clan beskikt oer eigen Kleasters, dy't der allegear min ofte mear itselde útsjogge. Foarôfgeande oan 'e konfrontaasje mei de Tikitik hiene de âlden fan dagen en de bern fan Yena beskûl fûn yn 'e Kleasters. No skowe de Ynwijden Aryl en oaren lykas har, dy't oer nije mentale talinten beskikke, de skuld op 'e lea fan 'e dieden fan 'e Tikitik. It wurdt besletten, troch Taisal en de oare Ynwijden, dat sokke Yena ferballe en deaferklearre wurde moatte. Dêrnei sille se Tikitik om ferjeffenis freegje en hoopje se dat alles wer weromgean kin nei de status quo ante.
De ballingen wurde nei Grona ta brocht, in oare Om'ray-clan, dy't krekt as de Tuana op 'e flakte fan 'e Oud libbet. Dêr wurde de ballingen wolkom hjitten en yn 'e mienskip opnommen, hoewol't se stilhâlde ûnder hokker omstannichheden oft se Yena krekt ferlitten hawwe. Ek de rol fan Marcus Bowman wurdt ferswein; ynstee sizze se dat de Oud harren nei Grona ta flein hawwe. Noch Enris, noch Aryl fiele har thús yn Grona, en Enris makket plannen om troch te reizgjen nei Vyna, de fierste en riedseleftichste Om'ray-clan, dêr't nimmen by minskewitten wat fan heard hat, mar dy't dúdlik noch bestiet (sa kinne alle Om'ray mei harren telepatyske fermogens fiele). Aryl moetet yn Grona har âlde frijer Bern Teerac wer, dy't no Bern sud Caraat hjit, mei't er 'keazen is' troch Oran di Caraat, in Kiezer fan Grona. Hja is, nettsjinsteande har jonge jierren, ek in Ynwijde, en Aryl merkt al rillegau dat de bân fan Bern en Oran net ien fan gelikensen is, mar dat Oran Bern oerhearsket. De Ynwijde hat gjin ynteresse yn oare lju behalven om se te brûken om sels machtiger te wurden yn har mentale fermogens. Trochdat Aryl Bern by de rispinge rêden hie en om't keazenen gjin geheimen foar inoar hawwe, wit Oran dat Aryl in nij talint foar teleportaasje hat.
As Oran dúdlik makket dat se dat fermogen sels ek hawwe wol en dat se ferwachtet dat Aryl it har leare sil, beslút Aryl dat der yn Grona gjin plak foar har is. Se draait har om en rint streekrjocht it doarp út. Se wit noch net wêr't se hinne sil, mar se is wisberet om harsels net wer dingen oplizze te litten troch Ynwijden. In eintsje bûten it doarp wurdt se byhelle troch Enris, dy't seit dat er wat foar har meibrocht hat. As er oer syn skouder wiist, merkt Aryl pas dat sy beiden folge wurde troch alle ballingen út Yena.
Oksegong
In oksegong is de wei dy't om in wierde, oan de foet dêrfan leit.
Noch mar inkele wierden hawwe lykwols noch in oksegong. De bekendste is dy fan Leermens. As fan immen (yn it Grinzersk) sein wurdt, dat hy "om Leermens is gekomen", betsjut dat, dat er in soad wit, de saken fan alle kanten besjoen hat.
Inkele doarpen mei in yntakte oksegong:
Sjoukje Dijkstra
Sjoukje Rosalinde Dijkstra (Akkrum, 28 jannewaris 1942) is in earder Olympysk kampioene keunstriden yn 1964. Se brocht har jonge jierren troch yn Akkrum, dêr't se mei âlden wenne op 'e Ljouwerterdyk yn in hûs mei de namme Blierherne, rjocht foar Coopersburg oer.
Yn 1956 waard se tolfte op de Olympyske Spullen. Yn 1959 waard se Nederlânsk kampioene en helle se brûns op it wrâldkampioenskip. Yn 1960 helle se sulver op de Olympyske Spullen en op it wrâldkampioenskip. Mar fan doe ôf wie se op de ferplichte figueren likegoed as op de frije kuer de bêste.
Fan 1960 oant 1964 waard se fiif kear Nederlânsk en Jeropeesk Kampioene, en fan 1962 oant 1964 trije kear wrâldkampioene. (Yn 1961 gong it wrâldkampioenskip net troch.) En foar de eagen fan de keninklike famylje helle se op 2 febrewaris 1964 it goud op de Olympyske Spullen yn Innsbruck.
Om't se doe alles wûn hie wat der te winnen wie, hâlde se op mei de wedstriden. Se kaam by de iisrevu Holiday on Ice, dêr't se oant 1973 oan mei die. Dêr kaam se yn 'e kunde mei de dresseur Karl Kossmayer, dêr't se yn desimber 1975 mei troude. Tegearre krigen se twa famkes, Katja en Rosalie, dy't ek beide dresseuse wurde binne. Karl is yn desimber 2000 ferstoarn.
Sjoukje Dijkstra wie fan 1959 oant 1964 seis kear sportfrou fan it jier. Earst 4 jannewaris 2004 waard Sjoukje Kossmayer-Dijkstra yn Fryslân hulde brocht foar har Olympyske gouden medalje.
Op 9 desimber 2005 krige Dijkstra de earste Fanny Blankers-Koen Trofee útrikt út hannen fan de foarsitter fan NOC*NSF Erica Terpstra yn de Oval Lingotto yn Turyn. Tagelyk krigen judoka Anton Geesink, roeier Nico Rienks en reedrider Ard Schenk de trofee ek.
Moldau
thumb|Streamgebiet fan de Moldau thumb|Moldau yn Praach De Moldau (Vltava) is mei 440 kilometer de langste rivier fan Tsjechje. De rivier ûntstiet út in tal boarnerivieren yn it Bohemer Wâld, rint fan súd nei noard troch Bohemen en de Tsjechyske haadstêd Praach en mûnet benoarden Praach yn de Elbe,
Sybrandus Johannes Fockema Andreae (argivaris)
Sybrandus Johannes Fockema Andreae, (Ljouwert, 10 april 1904 - Beetstersweach, 6 desimber 1968), wie in rjochtshistoarikus en argivaris. Syn pake en nammegenoat wie de bekende professor yn de rjochtsskiednis yn Leien Sybrandus Johannes Fockema Andreae
Hy wie fan 1963-1968 ryksargivaris yn Fryslân en provinsjaal ynspekteur fan de gemeente- en wetterskipsargiven. Kaam yn 1928 yn tsjinst fan it Heechhiemriedskip Rynlân, dêr't syn (cum laude) dissertaasje ek oer gie (1934). Beklaaide in soad ferskillende funskjes, lykas riedsadviseur fan it Ministearje fan Ferkear en Wettersteat (1959-1963). Fockema Andreae wie in kenner fan wettersteatsskiednis en - rjocht en publisearre dêroer. Sette nije argiven mei op: Monumenta Frisica-Fryske Archyfrige, joech Berns syn ynventaris fan it Steatenargyf 1580-1795 út, makke it Album der Franeker universiteit printree en beskreau in grut tal argiven fan hânskriftsamlingen. Hy wie ek sekretaris fan it Frysk Genoatskip. Waard syn lêste jierren in soad behindere troch tanimmende ynfaliditeit.
Publikaasjes
In kar út Fockema Andreae's goed 600 titels:
Kantens
It doarp is boud op en om in wierde en leit oan it Boterdiep. It doarp hat nocch syn oarspronklike oksegong en in wei om de tsjerke út ± 1200 op it heechste punt fan de wierde. De foar it meastepart romaanske tsjerke hat in achtsidige toer dy't ûndersteund wurdt troch in grutte steunbear mei trochgong. Oan de râne fan de wierde stiet de nôt- en pelmole de Grutte Geart.
It doarp leit fuort oan de gemeentegrins mei Loppersum. Sa tichtby dat foar de gemeentlike weryndieling sels inkele huzen yn de (destiidske) gemeente Middelstum leinen. Al ridend kaam men earst in plaknammeboerd Kantens (gemeente Middelstum) tsjin en in pear hûndert meter fierderop it boerd Kantens (gemeente Kantens). By de weryndieling yn 1990 is de grins sa oanpast dat no it hiele doarp yn ien gemeente leit.
Kantens hat in fuotbalferiening, Fuotbalferiening KRC.
Eardere gemeente
Kantens wie it haadkplak fan de destiidske gemeente Kantens. Dy bestie fierder út de doarpen en buorskippen en útbuorrens: Bethlehem, Doodstil, Eelswerd, Eppenhuizen, Holwinde (gedieltlik), Rottum, Startenhuizen, Stitswerd en Zandeweer.
Kimberly Kendall
Kimberly Kendall, echte namme ûnbekend (Milwaukee, 28 maaie 1993), is in Amerikaansk neakenmodel, pornografysk aktrise en pornoprodusinte fan tige mingd etnysk komôf, dy't yn it ferline ek wol gebrûk makke hat fan 'e artystenamme Ivana Vuitton. Hja sette yn 2012 útein mei in wurkpaad yn 'e Amerikaanske pornoyndustry en spile yn frijwat films.
Libben en karriêre
Kendall waard yn 1993 berne yn 'e stêd Milwaukee, yn 'e steat Wiskonsin. Hja is fan multy-etnysk komôf, mei Armeensk, Ingelsk, Dútsk, Iersk, Egyptysk-Arabysk en twa soarten Yndiaansk bloed, Swartfuotsk (Blackfoot) en Sû (Sioux).
Yn 2012, doe't se njoggentjin jier wie, makke se har debút yn 'e pornografyske film ''Wen Pornstars Attack! 2''. Neffens de Internet Adult Film Database (IAFD) hat se sûnt yn in stik as 25 pornofilms spile, al wurde dêrby har mannichfâldige optredens op pornosites op it ynternet net meirekkene. Kendall hat û.m. wurke foar sokke foaroansteande labels as Evil Angel, Jules Jordan Video, Red Light District, West Coast Productions, Elegant Angel, Devil's Film en Diabolic Video. Njonken har aktearwurk is Kendall ek aktyf as produksjemanager.
Lichemsskaaimerken
Kimberly Kendall is fan mingd blank en Yndiaansk ras, mei brune eagen en swart hier. Neffens har offisjele opjefte is se 1.68 m lang, mei in gewicht fan 48 kg, en kupmaat 34D, dêr't se oan kommen is troch in boarstfergruttingsoperaasje te ûndergean. Fierders hat se ek plastyske sjirurzjy oan har noas dwaan litten. Behalven troch har earlellen hat Kendall ek in nâlpiercing, tongpiercing en piercings troch har beide spiennen. As tatoeaazjes hat se in tekst yn it Arabysk-Perzysk skrift yn har nekke en op har rêch; in tekst yn it Latynske alfabet op har rjochterside; noch in tekst op har ûnderrêch; in rige stjerren dy't by de rjochterkant fan búk lâns omleech rint; in namme ûnder har nâle; en teksten op 'e ringfinger fan har lofterhân en de mulfinger fan har rjochterhân.
Julia Roberts
thumb|Roberts yn 2016 op it [[Filmfestival fan Cannes]] Julie Fiona Roberts (Smyrna, 28 oktober 1967) is in Amerikaansk aktrise. Hja krige in Academy Award foar har haadrol yn Erin Brockovich (2000), nei't sy al earder neamd waard foar Steel Magnolias (1990) en Pretty Woman (1991). Dêrneist hat sy mear as tritich oare aktearprizen wûn, wêrûnder Golden Globes foar Steel Magnolias, Pretty Woman en Erin Brockovich, in BAFTA Award foar Erin Brockovich en National Board of Review Awards foar Prêt-à-Porter (mei de hiele cast), Erin Brockovich en Closer.
Roberts hat trije bern by har man Danny Moder, de twilling Hazel Patricia en Phinnaeus Walter, berne yn 2004. Yn 2007 krige hja in soan, Henry Daniel.
Megan Fox
Megan Denise Fox (16 maaie 1986 yn Rockwood, Tennessee) is in Amerikaansk aktrise, fotomodel en sekssymboal.
Biografy
Fox makke har filmdebút yn 2001 yn Holliday in the Sun. Rillegau folgen rollen yn Sitcoms sa as Two and a Half Men en Hallo Holly. Yn de film Confession of a Teenage Drama Queen (2004) is se neist Lindsay Lohan te sjen. By it grutte publyk waard hja earst bekend mei de film Transformers (2007). Dêryn spilet se de freondinne fan Shia LaBeouf. Foar dy rol moast hja earst fiif kilo oankomme. Yn 2008 krige hja in rol yn New York foar begjinners neist Jeff Bridges en Kirsten Dunst.
Fox waard ek neamd as opfolchster fan Angelina Jolie as Lara Croft yn de Tomb Raider-filmrige; mar har publisteitsman hat dat tsjinsprutsen. Har lêste rol wie dy yn de horror-komedy Jennifer’s Body, dy't yn septimber 2009 útbrocht is.
Fox sil ek meidwaan oan in koartswillige film fan Jonah Hex. Dat moat in Western wurde en hja spilet dan neist Josh Brolin dy't de haadrol krije sil, en John Malkovich. De film sil yn 2010 ferskine is de hjitting
Tatoeaazjes
Fox hat acht tatoeaazjes, foar bekend,, op de heup ien mei de namme fan har eks-ferloofde "Brian" en in ôfbyld fan Marilyn Monroe's gesicht op de rjochter ûnderearm. In oare sit op har rjochterskouder: We will all laugh at gilded butterflies, in rigel út William Shakespeare's stik King Lear, in yin en yang tatoeaazje op de lofter pols, in gedichtsje op de lofter side fan de ribbekast dat seit there once was a little girl who never knew love until a boy broke her HEART, en in Sineesk wurd foar 'krêft' yn de nekke. Fox hat fierder noch in opkommende moanne oer in Davidstjer flak boppe de rjochter ankel. Dat is har iennichste bekende kleurde tatoeaazje.
Filmografy
right|thumbnail|Megan Fox yn [[Parys (2009)]] right|thumbnail|Fox (2007)
Austraalje (lân)
Austraalje (Ingelsk: Australia), offisjeel it Mienebêst Austraalje (Commonwealth of Australia), is in lân dat it hiele kontinint Austraalje beslacht, mei dêropta noch in grut tal oer it algemien lytse eilannen yn 'e seeën deromhinne. It is fierwei it grutste lân fan it wrâlddiel Oseaanje, sawol kwa lânmassa as wat ynwennertal oanbelanget. Neffens in skatting út 2014 hie Austraalje doe in befolking fan goed 23,5 miljoen minsken. Foar't it yn 1901 ûnôfhinklik waard, bestie Austraalje út in seistal ûnderskate Britske koloanjes. Tsjintwurdich is it in heech ûntwikkele lân dat ien fan 'e wichtichste dielen fan 'e Angelsaksyske wrâld foarmet. It hat de demokratyske steatsfoarm fan in federale parlemintêre konstitúsjonele monargy, mei de Britske keninginne Elizabeth II oan it haad.
Etymology
Iere Nederlânske ûntdekkingsreizgers neamden de ûnbekende lânmassa dy't se besuden Nederlânsk-Ynje oantroffen fan Nij-Hollân (en de lytsere eilannen eastlik derfan Nij-Seelân), mar de Britten, dy't it kontinint úteinlik kolonisearren, feroaren de namme yn Australia, nei it Latynske Terra Australis, dat "Súdlân" betsjut. Tsjintwurdich wurdt Australia yn it Ingelsk yn ynformele fermiddens ek wol ôfkoarte ta Oz, wylst de ynwenners de (by)namme fan Aussies drage. In oare ynformele namme, dy't ek yn it bûtenlân gâns bekendheid krigen hat, is Downunder, wat safolle betsjut as "Underdel", en dêrmei dus ek wer ferwiist nei it Súdlân.
Lizzing
Austraalje is mei in oerflak fan 7.692.024 km², dat foar 99% út lân bestiet, de op fiif nei grutste steat fan 'e wrâld, en teffens it lytste kontinint fan 'e wrâld. It wurdt oan alle kanten omjûn troch see. Yn it westen en noardwesten wurdt it begrinzge troch de Yndyske Oseaan, en yn it suden en súdwesten troch de Grutte Australyske Bocht, dy't neffens Australyske definysjes ta de Súdlike Oseaan heart, mar troch de Ynternasjonale Hydrografyske Organisaasje ta de Yndyske Oseaan rekkene wurdt. Yn it easten en súdeasten leit de Tasmansee en yn it noardeasten de Koraalsee, dy't beide ta de Stille Oseaan hearre. Yn it noarden wurdt it lân beswette troch de Timorsee, de Arafuerasee en de Golf fan Carpentaria. Yn it uterste noardeasten foarmet de 150 km brede Torresstrjitte, tusken Austraalje en it eilân Nij-Guineä, de ferbining tusken de Koraalsee en de Arafuerasee, en dêrmei tusken de Stille en de Yndyske Oseaan.
Austraalje hat sadwaande gjin lângrinzen mei syn buorlannen, mar inkeld seegrinzen. Oare kant de Tasmansee, yn it súdeasten, leit Nij-Seelân; oarekant de Koraalsee lizze it Frânske gebietsdiel Nij-Kaledoanje en de steaten Fanûatû, de Salomonseilannen en Papoea Nij-Guineä. Oarekant de Arafuerasee en de Timorsee leit Yndoneezje, en oarekant de Timorsee leit ek East-Timor. Austraalje omfiemet ek in grut tal eilannen, wêrfan't Tasmaanje, foar de súdeastkust, fierwei it grutste is. Guon eilannen lizze yn arsjipels of op harsels isolearre yn 'e Tasmansee, de Koraalsee, de Torresstrjitte, de Timorsee, de Yndyske Oseaan en de Súdlike Oseaan. In protte fan dy eilannen binne ûnbewenne. Fierdersoan makket Austraalje oanspraak op in diel fan Antarktika, al wurdt dy oanspraak mar troch fjouwer oare lannen erkend.
Lânskip
Austraalje bestiet foar likernôch 70% út woastinen en woastinige steppen, dy't benammen yn it súdwesten en de hast ûnbewenne midden fan it kontinint oerhearskje: de Simpsonwoastyn, de Gibsonwoastyn, de Grutte Sânwoastyn, de Grutte Fiktoariawoastyn en de Nullarborflakte. Midden yn 'e woastyn riizje de ferneamde rotsformaasjes fan Ulu r u (Ayers Rock) en Kata Tju t a (The Olgas) op, dy't hillich binne foar de Aborizjinals en har ûntjûn hawwe ta toeristyske trekpleisters.
De noardlikste regio's, de Kimberley, Arnhimlân en it Kaap Yorkskiereilân, lizze yn 'e tropen en binne foar in diel oerdutsen mei tropysk reinwâld en in gerzich savannelânskip, dat by de kust oergiet yn mangrovemoerassen. Tasmaanje, yn it uterste súdeasten, hat krekt in moderearre klimaat en is begroeid mei útstrutsen tuskenbeiden reinwâlden.
Lykop rinnend mei de eastkust leit oer in lingte fan 3000 km it Grutte Skiedingsberchtme, dat yn it súdeasten de hichte fan in heechberchtme berikt mei as heechste punt de Mount Kosciuszko (2.229 m). Frijwol alle wichtige rivieren streame yn it súdeasten fan it kontinint, en de grutsten dêrfan binne de Darling en de Murray. De kusten fan Austraalje besteane foar in grut part út sânstrannen dy't ideaal binne foar toeristyske ferdivedaasje. Foar de noardeastlike kust strekt him oer in ôfstân fan 2000 km it op plakken 80 km brede Grutte Barriêrerif út, dat it grutste koraalrif fan 'e wrâld is en de iennichste libbene struktuer op 'e ierde dy't út 'e romte wei waarnommen wurde kin.
Klimaat
It klimaat fan Austraalje ferskilt sterk per regio. Yn it noarden hearsket in tropysk klimaat, wylst it westen en de midden fan it kontinint in woastynklimaat hawwe. De súdwestkust, de krite om Perth hinne, hat in Mediterraan klimaat. Yn grutte parten fan it súdeasten, Tasmaanje ynbegrepen, hearsket dan wer in seeklimaat. De noardlike dielen fan Austraalje hawwe yn it simmerhealjier (tink derom, dan is it dus winter op it noardlik healrûn) te krijen mei de moessonreinen en soms ek mei tropyske sykloanen.
Floara en fauna
Austraalje is ferneamd om syn unike floara en fauna; likernôch 85% fan alle bloeiende planten, 84% fan alle sûchdieren, 89% fan alle fisksoarten dy't deun by de kust libje en mear as 45% fan alle fûgelsoarten fan it lân kamen oarspronklik nearne oars op 'e wrâld foar. It meast yn it each "springend" binne dêrby de bûdeldieren, want wa't fan "Austraalje" seit, seit ek fan "kangaroe". Oare bekende bûdeldieren binne de wallaby, de koäla, de wombat, de numbat en de Tasmaanske duvel. It grutste bûdeldier fan Tasmaanje, de Tasmaanske bûdelwolf, is lykwols om 'e midden fan 'e tweintichste iuw hinne útstoarn. Oare ikoanyske bisten dy't ferienselvige wurde kinne mei Austraalje, binne de emoe, in grutte flechtleaze rinfûgel; de kakketoe, in famylje fan lûdroftige pappegaaiesoarten; it fûgelbekdier, ien fan 'e mar in pear sûchdieren yn 'e wrâld dy't aaien lizze; de foar minsken tige gefaarlike seekrokkedil (salty); de brumby, it ferwyldere hynder fan Austraalje; en de dingo, in wylde hûneftige dy't sa'n 3.000 jier lyn mei minsklike help yn Austraalje oankaam. Austraalje hat ek mear reptilesoarten as lykfol hokker oar lân: 755.
Foar de kolonisaasje
Men giet der ornaris fanút dat it Australyske kontinint tusken 48.000 en 42.000 jier lyn foar it earst bewenne rekke troch minsken, al geane oare skattingen út fan 60.000 jier lyn. Hoe dan ek, de ierste bewenners, dat de foarâlden fan 'e hjoeddeistige Aborizjinals wiene, weagen nei alle gedachten de oerstek mei boatsjes, út 'e Yndyske Arsjipel wei, of mooglik kamen se oer de doetiidske lânbrêge, yn 'e Torresstrjitte. Ienris yn Austraalje ferspraten se har oer it hiele kontinint, wêrby't se in tradisjonele libbenswize as jagers-sammelders en/of fiskers fêstigen.
Yn it jier 150 waard der foar it earst oer Austraalje skreaun troch de Alde Griken. Hja wiene de earsten dy't it kontinint de namme fan "Súdlân" joegen. Net dat sy ea sels mar yn 'e buert fan Austraalje kamen; it wie harren mear in filosofysk gegeven: om't de wrâld doedestiden sjoen waard as in platte skiif, moast der wol in grutte lânmassa yn it suden bestean ta kompinsaasje fan al it lân yn it noarden, sadat de skiif yn lykwicht bleau. Dat der ek wier-wier in "Súdlân" bestie, wie poer tafal, en hie mei de "wittenskiplike" ûnderbouwing fan 'e teory út 'e Aldheid alhielendal neat fan dwaan. Likegoed waard troch de teory fan 'e Alde Griken in protte belangstelling foar "it Unbekende Súdlân" wekke.
De earste dokumintearre waarnimming fan it Australyske fêstelân troch in Jeropeaan fûn plak yn 1606, doe't de Nederlânske skipper Willem Jansz. it Kaap Yorkskiereilân ûntdiek en der op 26 febrewaris fan dat jier oan lân gie by it tsjintwurdige Weipa, oan 'e kust fan 'e Golf fan Carpentaria. Uteinlik brochten ferskate Nederlânske ûntdekkingsreizgers de hiele noard- en westkust fan Austraalje yn kaart, wylst Abel Tasman yn 1642 de east- en súdeastkust ferkende. Yn 1770 sylde de ferneamde Britske ûntdekkingsreizger James Cook by de eastkust lâns, naam dy yn besit út namme fan 'e Britske Kroan en neamde it gebiet Nij-Súd-Wales.
Nei de kolonisaasje
Mei it ferlies fan 'e koloanjes yn Noard-Amearika troch de ûnôfhinklikens fan 'e Feriene Steaten, yn 1783, siet Grut-Brittanje om in nij plak ferlegen om feroardiele misdiedigers hinne te deportearjen. De kar foel op Nij-Súd-Wales, en op 26 jannewaris 1788 waard dêr de earste strafkoloanje stifte, by Botany Bay, fuort besuden it hjoeddeistige Sydney. (Sadwaande wurdt de nasjonale feestdei fan Austraalje, Australia Day, noch altyd op 26 jannewaris fierd.) Fanút Botany Bay waarden al rillegau oare koloanjes stifte, dy't ien foar ien bestjoerlik fan Nij-Súd-Wales losmakke waarden. Dat begûn yn 1825, doe't Van Diemenslân (it lettere Tasmaanje) in aparte koloanje waard, folge troch Súd-Austraalje yn 1836, Nij-Seelân yn 1841, Fiktoaria yn 1851 en Queenslân yn 1859. West-Austraalje hearde nea ta Nij-Súd-Wales, mar waard yn 1828 troch de Britten kolonisearre as in aparte koloanje. Allinnich Súd-Austraalje wie nea in strafkoloanje. De deportaasje fan feroardielden hold úteinlik op nei't men dat systeem yn Grut-Brittanje yn 1853 ôfskaft hie; it lêste finzenetransport arrivearre yn 1848 yn Nij-Súd-Wales.
Underwilens wie de kolonisaasje fan it kontinint troch frije kolonisten al úteinset, en om 1850 hinne, doe't der op ferskillende plakken goud fûn waard en der in slimmen goudkoarts útbriek, naam dat in grutte flecht. Oarspronklik hie Austraalje bewenne west troch 750.000 oant 1 miljoen Aborizjinals, mar dy belunen fan dy tiid ôf fluch yn oantal, fral troch de besmetlike sykten dy't de Jeropeänen meibrochten en dêr't sy gjin ferwar tsjin hiene. Lykwols waard der ek geweld brûkt om harren har lân te ûntnaderjen, en fral yn súdeastlik Queenslân gie it bytiden fan beide kanten wreed om en ta. Oer it algemien wiene de Aborizjinals lykwols de frijwol warleaze slachtoffers fan wat wol omskreaun is as in útrûgingsoarloch. Nearne wie dat dúdliker en iepentliker it gefal as op Tasmaanje, dêr't tusken 1828 en 1832 de Swarte Oarloch plakfûn, in skoalfoarbyld fan genoside, wêrby't de Britske kolonisten de lânseigen befolking frijwol útrûgen, oant der noch mar sa'n 250 oer wiene, dy't tsjin 1900 útstoaren. Yn 'e tweintichste iuw wiene de Aborizjinals noch lange tiid it slachtoffer fan 'e assimilaasjepolityk fan it Australyske regear, wêrby't harren bgl. fan oerheidswegen harren bern ôfpakt waarden, sadat dy't yn blanke gesinnen (of faker ûnder blank tafersjoch yn opfanghuzen) grutbrocht wurde koene, fier fuort fan 'e ferdjerlike ynfloed fan harren âldelju.
Yn 'e Earste Wrâldoarloch focht Austraalje as ûnderdiel fan it Britske Ryk oan 'e kant fan 'e Alliëarden mei, û.m. oan it Westfront en op it Turkske skiereilân Gallipoli. Fan likernôch 416.000 Australiërs dy't útstjoerd waarden, sneuvelen sa'n 60.000, wylst nochris 152.000 ferwûne rekken. In protte Australiërs beskôgje de nederlaach fan it ANZAC (Australia and New Zealand Army Corps) op Gallipoli as de berte fan harren naasje. Under de Twadde Wrâldoarloch fochten Australyske troepen op 'e nij oan 'e kant fan 'e Alliëarden mei, û.m. yn Noard-Afrika, hoewol't se fan 1942 ôf fral yn it gebiet fan 'e Stille Súdsee, yn 'e striid tsjin 'e Japanners, ynset waarden. De Britske nederlagen yn Hongkong, Malakka en Singapoer yn dat jier, en teffens it Japanske bombardemint fan Darwin, oan 'e Australyske noardkust, en de reële driging fan in Japanske ynfaazje, kamen foar Austraalje as in bysûnder ûnoangename ferrassing, en fan gefolgen rjochte it lân him fan dy tiid ôf mear op 'e Feriene Steaten as de nije beskermhear. Mei de Amerikanen en de Nijseelanners wiene de Australiërs fan ûnmisber belang foar de úteinlike oerwinning op Japan, wêrby't fral de ûnmeilydsume oarlochfiering tusken de Japanners en de Australiërs yn it oerwâld fan Papoea en Nij-Guineä oer it helske Kokoda Track neamd wurde moat. Nei de oarloch waard it bûnsgenoatskip tusken Austraalje, Nij-Seelân en de Feriene Steaten yn 1951 formalisearre yn it ANZUS-Pakt (de ôfkoarting stiet foar Australia, New Zealand, United States).
Sûnt de Twadde Wrâldoarloch is de befolking fan Austraalje sterk oanwoeksen, mei om't men yn 'e earste nei-oarlochske jierren de ymmigraasje út Jeropa wei sterk oanmoedige. Nei't yn 'e 1970-er jierren de rasistyske ymmigraasjewetten oanpast wiene, kaam ek in tafloed fan lânferhuzers út Sina, Súd-Aazje en Súdeast-Aazje op gong. Fan gefolgen binne demografy, kultuer en selsbyld fan Austraalje feroare fan dy fan in blank lân yn dy fan in multy-kulturele maatskippij. De lêste heale iuw is der hieltyd wer rebûlje ûntstien oer de fraach oft Austraalje ek net de alderlêste bannen mei Grut-Brittanje trochsnije moat troch in republyk te wurden. Yn 1999 waard dat by in folksriedplachting noch yn eltse dielsteat troch mear as 55% fan 'e befolking ôfwiisd. Lykwols is fyftjin jier letter it tinken dat it der foar 2040 wierskynlik dochs fan komme sil.
Bestjoer
Austraalje is demokratyske steat yn 'e foarm fan in parlemintêre konstitúsjonele monargy. Oan it haad stiet de Britske soeverein, op 't heden keninginne Charles III, dy't inkeld in seremoniële rol hat en yn Austraalje fertsjintwurdige wurdt troch har ûnderkeningen: op federaal nivo de gûverneur-generaal en yn 'e ûnderskate steaten troch de gûverneurs. Austraalje ken in skieding fan machten, en it federale regear bestiet dan ek út trije tûken:
Yn 'e Australyske polityk binne der twa grutte groepen (sawol op federaal as op steatsnivo): de loftse Australyske Arbeiderspartij en de rjochtse Koälysje, wat in formeel gearwurkingsferbân is fan 'e grutte Liberale Partij fan Austraalje en de lytsere Nasjonale Partij fan Austraalje. Dit twapartijestelsel wurdt yn stân holden troch it kiesdistriktesysteem, krekt sa't it dat ek docht yn lannen as Grut-Brittanje en de Feriene Steaten. It is ûnôfhinkliken en ferskate lytsere partijen slagge om leden keazen te krijen yn almeast de hegerhuzen fan it federale en ferskate Australyske steatsparleminten. Binnen Austraalje wurde de steaten Queenslân en West-Austraalje en it Noardlik Territoarium beskôge as yn mearderheid konservatyf, wylst Fiktoaria, Súd-Austraalje, Tasmaanje en it Australysk Haadstedsk Territoarium fierhinne progressyf binne; de steat Nij-Súd-Wales hâldt de midden tusken dy beide kampen.
Steaten en territoaria
Bestjoerlik is Austraalje ferdield yn in stikmannich ferskillende soarten gebieten.
Bûtenlânske saken en feiligens
Austraalje is ynternasjonaal troch syn Angelsaksyske grûnslach nau ferbûn mei Nij-Seelân, it Feriene Keninkryk en de Feriene Steaten. Austraalje hat op it mêd fan ekonomy, wittenskip en feiligens ferskillende ferdraggen en gearwurkingsferbannen mei dy lannen. Tusken 1971 en 1974 hie Austraalje mei Nij-Seelân en it Feriene Keninkryk in militêr bûn ûnder de namme ANZUK. Mei Nij-Seelân en de Feriene Steaten hat Austraalje sûnt 1951 it militêre bûn ANZUS, foar de feiligens yn it Pasifyske gebiet. Dêrneist is Austraalje in wichtige militêre partner fan de Feriene Steaten bûten NAFO-ferbân. By militêre operaasjes fan bygelyks de Feriene Steaten yn Irak en fan de NAFO yn Afganistan wienen beide kearen ek Australyske troepen fertsjintwurdige. Sûnt 1971 is Austraalje ûnderdiel fan de Five Power Defence Arrangements (FPDA), oare lannen dy't dêr oan meidogge binne Nij-Seelân, it Feriene Keninkryk, Singapoer en Maleizje. By in oanfal fan in oare steat op ien fan de beide Aziatyske lannen soenen de earste trije de Aziatyske lannen helpe moatte. Sûnt 1997 is der sprake fan mear mienskiplike manoeuvres troch foaral de loft- en seemachten fan de FPDA. Austraalje is lid fan de Commonwealth of Nations en sûnt 1945 lid fan de Feriene Naasjes.
Ekonomy
Austraalje is in heech ûntwikkele en ryk lân, mei yn grutte de tolfde ekonomy fan 'e wrâld en in Bruto Nasjonaal Produkt fan Au$66.984 yn 2010. De tsjinstesektor makket mei 70% fierwei it grutste part fan 'e Australyske ekonomy út. Wichtige ûnderdielen dêrfan binne it toerisme, it ûnderwiis en it bank- en fersekeringswêzen.
Om't it ryk is oan alderhanne dylchstoffen, lykas izer, goud, diamanten, bauksyt, nikkel, stienkoal en uranium, is ek de mynbou fan grut belang. De lânbou foarmet mar 3% fan it BNP, mar draacht mei wol, weet en skieppefleis substansjeel by ta de útfier. De grutste eksportmerken binne foar Austraalje: Japan, Sina, de Feriene Steaten, Súd-Koreä en Nij-Seelân, yn dý folchoarder. Austraalje is fierders mei in wynproduksje fan 'e wearde fan Au$5,5 miljard jiers de fjirde wyneksporteur fan 'e wrâld.
De wurkleazens lei yn Austraalje yn maaie 2012 op 5,1%. De Australyske dollar is ek net allinnich de muntienheid fan Austraalje en oerseeske gebietsdielen as Norfolk, Krysteilân en de Kokoseilannen, mar ek fan guon oare, ûnôfhinklike lannen yn Oseaanje, te witten: Kiribaty, Tûvalû en Naurû.
Blanken en Aziaten
Om't hast twa iuwen lang de mearderheid fan 'e blanke kolonisten, en dêrmei fan 'e Australyske befolking, fan 'e Britske Eilannen kaam, bestiet it meastepart fan 'e hjoeddeistige Australiërs út lju fan Britsk of Iersk komôf. Hoewol't der nei de Twadde Wrâldoarloch grutskalige ymmigraasje op gong kaam út Súd-Jeropa, East-Jeropa en de Balkan wei, hold de rasistyske ymmigraasjewetjouwing oant yn 'e santiger jierren Aziatyske lânferhuzers bûtendoar.
Neffens gegevens fan 'e folkstelling fan 2011, dy't basearre binne op selsidentifikaasje, en wêrby't men mear as ien etnisiteit oanfinke koe (dus it totaal komt net út op 100%), wiene doe de grutste etnyske groepen: de Ingelsen (36,1%), Angelsaksyske Australiërs (35,4 %), Ieren (10,4%), Skotten (8,9%), Italjanen (4,6%), Dútsers (4,5%), Sinezen (4,3%), Ynjers (2,0%), Griken (1,9%) en Nederlanners (1,7%). Alle Aziaten yn Austraalje mei-inoar meitsje op 't heden 12% fan 'e befolking út. Yn 2011 bestie 24,6% fan 'e befolking út ymmigranten. De grutste groepen dêrfan kamen út Grut-Brittanje, Nij-Seelân, Sina, Yndia, Itaalje, Fjetnam en de Filipinen.
Lânseigen befolking
De lânseigen befolking fan Austraalje bestiet út ferskate groepen: De Aborizjinals binne de lânseigen befolking fan it Australyske kontinint, dy't út hûnderten ferskillende folken en stammen bestiet. Fan harren wiene der yn 2011 rom 650.000. De Palawa's binne de healbloed-neikommelingen fan 'e yn 'e njoggentjinde iuw suver útrûge oarspronklike bewenners fan Tasmaanje. Hoewol't dy faak mei de Aborizjinals lykslein wurde, wie dat eins in hiel oar slach folk, dat oan har talen te fernimmen nei alle gedachten nauwer besibbe wie mei de Papoea's fan Nij-Guineä en de lânseigen stammen fan 'e Andamanen, yn 'e Golf fan Bingalen. Fan harren wiene der yn 2011 goed 19.000. De Torresstrjitte-eilanners, de oarspronklike bewenners fan 'e eilannen yn 'e Torresstrjitte, tusken Austraalje en Nij-Guineä yn, is wer in hiel oar slach folk. Dat binne Melaneziërs, dy't it neiste besibbe binne mei de befolking fan 'e eilannen fan 'e súdwestlike Stille Súdsee, lykas Fidzjy, Nij-Kaledoanje, de Nije Hebriden en de Salomonseilannen. Yn 2011 wiene der 48.000 Torresstrjitte-eilanners, fan wa't de grutte mearderheid trouwens op it Australyske fêstelân wenne.
De Australyske Súdsee-eilanners of Kanaka's hawwe wer in hiel oare skiednis, en hja wurde ornaris net as diel fan 'e lânseigen befolking beskôge. Lykwols kinne ek sy yn Austraalje beskate rjochten jilde litte, yn oanmerking nommen hoe't se der kommen binne. Yn 'e twadde helte fan 'e njoggentjinde iuw wiene der nammentlik op 'e sûkerreidplantaazjes fan sintraal en noardlik Queenslân in protte en leafst sa goedkeap mooglike wurkkrêften nedich. Dêrom waarden doe de Kanaka's oanlutsen fan 'e eilannen yn 'e Stille Súdsee, lykas Nij-Kaledoanje, de Salomonseilannen, de Nije Hebriden en Fidzjy. In grut diel fan dy lju kaam lykwols net út eigen wil oer, mar waard ronsele of planút ûntfierd troch wat feitlik blanke slavekeaplju wiene. It slaveheljen op 'e eilannen stie bekend as blackbirding. Hja waarden tsjin har wil nei Queenslân ta brocht, dêr't se yn in sitewaasje fan iepentlike of ferkapte slavernij telâne kamen. Nei't Queenslân op 1 jannewaris 1901 in steat fan 'e Australyske Federaasje wurden wie, waard der rasistyske wetjouwing ynfierd dy't ymmigraasje beheinde ta blanken, wêrnei't de measte Kanaka's sûnder pardon it lân út bonsjoerd waarden. Lykwols libje der tsjintwurdich benammentlik yn Queenslân noch altyd sa'n 200.000 neikommelingen fan 'e Kanaka's, dy't har no Súdsee-eilanners neame (mei't se "Kanaka" as in denigrearjende beneaming beskôgje).
Yn 2011 makken de Aborizjinals (ynkl. de Palawa's) en de Torresstrjitte-eilanners mei-inoar 2,5% fan 'e Australyske befolking út, wat mei in totaal fan hast 720.000 in hiel ferskil is mei de krapoan 116.000 dy't by de folkstelling fan 1976 teld waarden. Behalven by natuerlike befolkingsgroei moat de oarsaak dêrfan ek socht wurde yn it feit dat it erfskip fan in protte Aborizjinals yn it ferline net of net goed fêstlein wie. De lânseigen befolking libbet yn Austraalje noch altyd oan 'e ûnderkant fan 'e maatskippij. Trochinoar krije se minder ûnderwiis en ûnderfine se in hegere wurkleasheid as blanke Australiërs. Kriminaliteit en alkoholisme komt by harren folle mear foar, wylst harren libbensferwachting tusken de 11 en 17 jier leger leit as it Australysk gemiddelde.