cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Abe Lenstra
It Nederlânske alvetal
Dat Lenstra net ta mear wedstriden foar Oranje kaam hie ferskate redenen. Yn de fiif jier dy’t de Twadde Wrâldkriich yn Nederlân duorre hawwe der gjin wedstriden mei it Nederlânske alvetal west. Mar in oare reden is itjinge dat Lenstra it faak yn it jern hie mei de saneamde karkommisje (Keuze Commissie). It wie yn dy jierren sa dat net de bûnstrainer, mar de karkommisje de seleksje byelkoar socht en de opstelling makke.
It siet him benammen yn de diskusje oer de posysje fan Lenstra yn it fjild, mar ek oer syn ynstelling as fuotballer, Lenstra koe noch wolris stiif en lui wêze. Oer syn posysje: Lenstra wie nei syn eigen gedachten it bêst as loftsbinnen, mar de karkommisje sette him geregeld yn as rjochtsbûten, rjochtsbinnen, midfoar of loftsbûten, posysjes dêr’t Lenstra net graach spile. Somtiden gie er net mei as hy net op de foar him goeie posysje opsteld stie, oare kearen waard er om ferskate redenen hielendal net selektearre troch de karkommisje. Troch dat alles hawwe der grutte perioaden west wêryn Lenstra net foar it Nederlânsk alvetal útkaam.
De lêste ynterlân fan Lenstra hat op 19 april 1959 west. Yn de wedstriid tsjin Belgje sette Lenstra in doelpunt, de einstân wie 2-2.
As trainer
Neist en nei syn rin as proffuotballer hat Lenstra ek noch in skoftke trainer west.
Syn earste warberens as trainer wienen al yn 1946 by FF It Hearrenfean. Hy folge Anton Dalhuysen op dy't krekt dêrfoar ferstoarn wie. By de Enschedese Boys trainde hy de jongerein fan dy klup wol, wêrmei’t er yn 1962 lânskampioen waard.
Nei dat hy stoppe wie mei it proffuotbal waard hy trainer by de amateurferiening SOS yn Hellendoorn. Letter wie er ek aktyf yn Wijhe, by DOS Kampen, Dos'19 út Denekamp, WSV yn Apeldoarn en by FC Assen. Eins hat it nea in súkses west. Abe wie fan miening dat fuotballers dy't net in goeie technyk hienen dit mei in poerbêste kondysje goed meitsje moasten. Syn trainingen bestienen dan ek út in protte hurddraverij, as it him dan te kâld wie siet er sels yn de auto.
Utspraken
Abe Lenstra sels, en oer Lenstra binne in protte útspraken dien. Hjirûnder steane der inkele fan de útspraken:
Utspraken fan Abe Lenstra
Der waard wol sein dat Lenstra in luie spiler waard. Hjirop sei hy: ‘In goeie fuotballer is krekt in snoek, hja hoege net in protte te dwaan, as hja mar op ‘e tiid tapakt.’
Oars
thumb|right|250px|It Abe Lenstra Stadion.
P-47 Thunderbolt
thumb|left|260px|In P-47 by in nachtlike aksje thumb|260px|Republic P-47N-5 in fariant ornearre foar it eskortearjen fan de [[Boeing B-29 Superfortress by oanfallen op Japan]] De Republic P-47 Thunderbolt (bynamme "Jug") wie in ienmotorige jachtfleanmasine fan de USAAF dy't yn de Twadde Wrâldkriich in protte brûkt wurden is. It tastel wie yn it earstoan ornearre foar loftfjochterij en it eskortearjen fan bommesmiters, mar it die bliken dat it likegoed as better foar grûnoanfallen foldie. Neist de Feriene Steaten hiene ek oare alliearde loftmachten it tastel yn harren arsenaal. It ûntwerp wie fan Alexander de Seversky en Alexander Kartveli.
Untjouwing
De Republic Aviation Company kamen ta it beslút dat har prototypes XP-44 en XP-47 ynferieur wiene fergelike mei de Dútske jagers by it útbrekken fan de Twadde Wrâldkriich. Sy ferbetteren it ûntwerp en lang om let late dat ta de XP-47A. Dat prototype waard folslein feroare ta de XP-47B, dy't suver gjin oerienkomsten mear hie mei de A-fariant, troch de Amerikaanske loftmacht beteld waard yn juny 1940. It wie in noflik tastel foar de piloat, de cockpit hie bygelyks airconditioning. Fanwege de yngewikkelde turbosupercharger waard de romp fan it tastel frijwat djip. De wjukken waarden dêrtroch relatyf heech set. De grutte diameter fan de propeller, 3.7 m, betsjutte dat it lâningsgestel tige lang wurde moast. Om dat op te lossen koe it lâningsgestel 230 mm útskood wurde middels in teleskoop-meganisme. It tastel waard sa de swierste jager ea makke. De XP-47B fleach foar it earst op 6 maaie 1941 en makke in soad yndruk wat fleaneigenskippen oanbelange.
Wylst Republic besocht om problemen mei rolroeren, masinegewearen, brânstofsysteem en ûntstekkingssysteem te helpen, bestelde de USAAF al 171 P-47B's; it earste prototype waard yn desimber 1941 levere.
Operasjoneel
De P-47C wie de earste fariant dy't brûkt waard foar in gefjochtsmissy ein juny 1942. Der waarden letter ferskate oanpassingen dien dêr't de P-47D út ûntstie; dêrfan binne de fierwei de measten makke, nammentlik 12.602. Nei WKII binne der in soad tastellen oan Súd-Amerikaanske lannen levere oant yn de jierren 60. Der binne in totaal fan 15.686 Thunderbolts boud. In lyts oantal is hjoeddendei noch fleanree.
Wurkferbannen
Wurkferbannen wienen gearwurkingsferbannen fan spesjalisten en sneupers.
Doeke fan Martena (1530-1605)
thumb|Doeke fan Martena troch [[Albert Martin (1873)]] Doeke fan Martena of Duco Martena (?, 1530 - Ljouwert, 11 novimber 1605) wie deputearre en lid fan de Steaten-Generaal foar Fryslân, earste admiraal Fryslân en fan de wettergeuzen op de Sudersee en kommandant fan Hasselt.
Hy is de lêste manlike ôfstammeling fan in âld geslacht fan Koarnjum, dat op Martenastate wenne. Nei it lângoed fan de state rinne ymposante leanen. Begjin 20e iuw wie it in ruïne, letter is it restaurearre. Trochdat hy wat leard hie wie Doeke by steat om de bibel sels te lêzen en krityk te hawwen op it roomske leauwe.
Wire
Wire is in Ingelske punkband oprjochte yn 1976 yn Londen. De band brocht yn 1977 syn debútalbum Pink Flag út. Yn 1980 waard de band opheft, mar yn 1985 waard in trochstart makke, om yn 1992 der wer mei op te hâlden. Fanôf 1999 is de band wer aktyf. Wire hat santjin studio-albums en seis live-albums útbrocht.
Gearstalling
Colin Newman is de foaroanman fan de formaasje; de oare trije leden binne Bruce Gilbert as gitarist, Robert Grey (alias Robert Gotobed) as drummer en Graham Lewis as bassist en meisjonger. Gotobed ûntsloech himsels yn 1990 om't er himsels net mear noadich achte doe't de groep in kar makke foar elektroanika — dêrop feroare de band har namme ta trije letters: Wir, lykwols sûnder de útspraak /waıə/ te wizigen. As Wir wurdt ien album útbrocht. Nei de weromkomst fan Robert Grey yn 2000 waard de namme feroaring wer ûngedien makke.
Punkrock
Wire wie ynearsten in punkrockgroep. Har earste album Pink Flag, út 1977, is in skoallefoarbyld fan simpele punk mei aparte net regelmjittige songstrukturen en in grut oantal tige koarte nûmers, fan soms amper in heale minút. Op dat album stie ek it nûmer 'Mannequin', dat in ier new wave-ikoan wurden is. Yn 1978, mei Chairs Missing, waard de simpele punk al wat tebek set. Producer Mike Thorne soarge foar fernijende syntesizerkonstruksjes dy't it stimmige, evokative karakter fan de groep stal joech.
Eksperiminteel
Fan it album 154 ôf yn it dêrop folgjende jier waard noch mear eksperimintearre. Soks is goed te hearren oan de ynmoedige tsjustere nûmers 'A Touching Display' en 'The Other Window' en oansteklike popdeuntsjes as 'Map Ref. 41°N 93°W' en 'The 15th'. Lykwols late dizze twaspjalt ta ferskillende stilistyske rjochtingen, wat opfalt yn it live-album Document and Eyewitness is dat it fol stiet mei eksperiminteel materiaal.
Ynfloed
Wire wurdt troch in protte letter rockgroepen sjoen as in wichtige ynspiraasjeboarne. Nettsjinsteande in lytske tal platen dat fan de band ferkocht binne, is har reputaasje mânsk en falt te fergelykjen mei bands as The Velvet Underground.
Doeke fan Martena (1530-1605)
Libben
Doeke fan Martena hie in swier libben. Syn heit, Tjêbe fan Martena, stjert yn syn bertejier 1530 op Martenastate. Syn mem, Bauck fan Heringa, trout dêrnei mei Syds fan Botnia. Op syn santjinde jier ferstjert ek syn mem. Doeke Martena trout mei Swob fan Botnia, in suske fan syn styfheit. Harren earste soan stjert jong. Ek syn frou komt jong te ferstjerren. Yn 1554, hy is dan 23 of 24 jier, is er lid fan de Fryske Steaten.
Doeke is 38 jier at de Tachtichjierrige oarloch begjint. Hy is dan wertroud mei Tryn Unema. Syn soan Jan, ek in frijheidsstrider in ieren en sinen, stjert yn 1584.
Doeke syn komôf en houlik leverje him in flugge karriêre op. De famylje Martena hat in soad huzen yn de Fryske stêden. Ien dêrfan is de Martena Stins yn Frjentsjer, it lettere gemeentehûs fan Frjentsjerteradiel. It gebou wurdt nei alle gedachten in museum.
Doeke wurdt lid fan de Provinsjale Steaten fan Fryslân. Yn 1564 wurdt er lid fan Deputearre Steaten. Hy ferset him fûl tsjin de strange maatregels fan lânfâd Alva en steedhâlder Caspar de Robles. Op Martena State hâldt er geheime gearkomsten. At Alva yn oantocht is moat Martena ek flechtsje.
Doeke fan Martena wurdt in wichtige skeakel tusken Willem fan Oranje en de Fryske ballingen yn Emden. Under de ballingen sit ek Karel Roarda, dy't in selsstannich Fryslân wol. Roarda stiet streekrjocht foar Willem Loadewyk fan Nassau oer, dy't Fryslân mear as in Nederlânske provinsje sjocht.
Wettergeuzen
thumb|right|300px|''De slach op de Sudersee De wettergeuzen krije nei fjouwer jierren striid op see, fêste foet oan wâl yn Den Briel yn 1572. Doeke fan Martena makket daliks plannen om Fryslân yn te nimmen. Grutste obstakel is it sterke blokhûs fan Ljouwert.
Yn 1573 is de Slach op de Sudersee dy't mei troch Doeke Martens in súkses foar de wettergeuzen wurdt. De wettergeuzen hawwe no de see lâns de kust fan de Lege Lannen foarfêst yn hannen. Willem fan Oranje beneamt Doeke yn 1573 ta de earste admiraal fan Fryslân. Mar Fryslân is noch net befrijd. De Robles hat syn fleat yn de haven fan Harns lizzen. Yn de slach om de Sudersee, tusken de wettergeuzen ûnder lieding fan Cornelis Dirks fan Monnickendam en de Spanjerts, ûnder de greve fan Bossu, hâldt Doeke fan Martena de fleat fan De Robles yn betwang op de rede fan it Fly. De seeslach duorret seis dagen en nachten.
Neidat de wettergeuzen Seelân en Hollân befrije wurdt it stil yn Fryslân. Pas yn 1576 bart der wat. It min betelle leger fan Spaansk befelhawwer De Robles wegert tsjinst te dwaan. Spanje is bankerot en oproer meitsjende soldaten nimme De Robles finzen.
Ferset
It ferset bloeit rûnom op, ek yn Fryslân. It Hof fan Fryslân funksjonearret net mear en de biskop wurdt ôfsetten. De freze blokhuzen ferdwine. De Friezen keapje it rjocht om tenei allinnich noch Friezen ta te stean oan it Hof fan Fryslân. Ljouwert soarget mei tsien lytsere stêden foar jild en de haadstêd krijt in grutte troef yn hannen.
De pakesizzer fan Doeke, Catharina Entens ferstoarn yn 1660, bringt Martena State ten houlik oan Sjuck fan Burmania, grytman fan Wymbritseradiel († 20 juny 1650). Harren tredde soan Laes fan Burmania wennet dêrnei yn de state.
Flechtlingen krige kaaiposysjes yn it nije Fryske bestjoer dat radikaal wurdt. It bestjoer wol yn it earstoan frijheid fan godstsjinst, sa't Willem fan Oranje foarstiet. Op 13 augustus 1578 wurdt de earste protestantske preek hâlden yn Ljouwert. Dochs wurdt de roomsk-katolike religy sa'n oardel jier (3 maart 1580) letter ferbean. Kleasters gean ticht, krije in oare bestimming of wurde sels ôfbrutsen. De roomske tsjerke dy't ea sa machtich wie falt wei.
It slagget de Spanjerts yn 1580 om Doeke Martena finzen te nimmen. Willem fan Oranje biedt losjild oan mar de fijân wegeret it jild. Pas neidat de wettergeuzen in oantal gizelders yn hannen krije, geane se akkoart mei in finzeneruil. Nei hast in jier finzenskip komt Doeke Martena frij, yn ruil foar trije Spaansk gesinde 'lânslju'.
Earmoede
Doeke fan Martena offeret hast syn hiele fermogen op oan de frijheidsstriid. De Fryske Steaten hawwe in diel fan syn traktemint nea betelle. De eardere admiraal wurdt sa earm as in stien.
Yn 1603 ferstjert syn frou Tryn en twa jier letter, op 11 novimber, stjert er sels yn de âldens fan 75 jier. Doeke is yn de Galileërtsjerke yn Ljouwert begroeven; dy tsjerke bestie noch yn 1902. Twa fan syn seis bern libje op dat stuit noch. Swob en Bauck, twa dochters, sette it geslacht fan Martena fuort.
Famyljewapen
It famyljewapen fan Martena is opdield: 1. Yn goud in heale earn fan swart, kommende út de dielline; 2. Trochsnien: a Yn blau in leelje fan goud, b. Yn read in beblêde ikel fan goud, de stâle nei ûnderen ta.
Skilderijen
Albert Martin makket yn 1873 in portret fan de frijheidsstrider Doeke fan Martena. In wat skansearre skilderij hinget yn it Frysk Museum yn Ljouwert
Wild Nicol
Wild Nicol, echte namme ûnbekend (1 maart 1991), is in Tsjechysk neakenmodel en pornografysk aktrise fan etnysk Roma komôf. Neffens har offisjele opjefte wie se yn har pornokarriêre ? m, mei in gewicht fan ? kg.
Izeren Man
De Izeren Man wie in flot dat yn 1978 boud waard yn Aldeboarn. It is neamd nei ytkafee De Izeren Man yn Aldeboarn.
De Izeren Man wie 11 meter lang en 4,50 meter breed, it flot hie in mêst fan 10 meter. It wie dêrmei grutter as de Sterke Yerke. It dreau op tritich oaljedrums en foarop siet in skoeperêd dat oandreaun waard troch in trekkermotor. Jan Bangma en Jan Heeg begûnen op harren wurk by de Gasuny út ferfeling mei de bou, holpen troch in trijetal maten, de Boarnster smid en de kafeehâlder en oare frijwilligers.
It skip wie te sjen by it skûtsjesilen en de gondelfeart. In grutte kraan hat it flot yn it wetter tilt. De offisjele doop waard ferjochte troch Atsje Keulen-Deelstra dy’t yn Fryske dracht wie, mar net swimme koe.
Skermjen op de Olympyske Simmerspullen 1936
De Olympyske Simmerspullen 1936, ek wol de XIe Olympiade neamd waarden yn 1936 yn Berlyn, Dútslân hâlden. It skermjen waard hâlden yn de Haus des Deutschen Sports.
R. Lee Ermey
Filmografy
thumb|right|220px *Sûnder telefyzjefilms
Skermjen op de Olympyske Simmerspullen 1936
Haus des Deutschen Sports
It Haus des Deutschen Sports waard boud yn 1935 en hie plak foar 1.200 taskôgers. It Haus des Deutschen Sports leit oan de noardeast kânt fan it Olympysk Stadion.
Europeesk kampioenskip reedriden manlju sprint
It  Europeesk kampioenskip reedriden sprint (meastal ôfkoarte ta EK Sprint) is ien kear yn de twa jier hâlden reedrydkampioenskip. De earste edysje foar de manlju waard hâlden yn 2017.
Medaljes
Medaljeferdieling nei persoan oant en mei 2023:
Poadiumplakken nei lân (oant en mei 2023)
Medaljeferdieling nei lân oant en mei 2023:
Wulfram
Wulfram (sa. 640 – 20 maart 703) wie in Frankyske sindeling, dy't om-ende-by 700 yn it Fryske ryk preke. Hy wie biskop fan Sens en it is net rjocht dúdlik wat hy yn it gebiet fan Willibrord die.
Oer him is in tal anekdoates oerlevere, ûnder oare wêryn oan it hof fan de Fryske kening Redbad minsken troch it lot oanwiisd waarden om te offere wurden yn de see. Under harren wienen ek bern en de Fryske kening sels hie gjin foech om yn te gripen yn it ritueel doe't Wulfram him frege om it te stopjen. Neffens in oar ferhaal hie der Redbad sawat oerhelle om him fan syn âlde leauwen ôf te kearen en kristen te wurden. Lykwols seach Redbad op it lest momint dêrfan ôf doe't er op syn fraach wêr't syn foarâlden ferbleaunen te hearren krige dat dy yn de hel sieten. Redbad woe yn it hjirneimels net skieden wurden fan harren en hat him dêrom net dopen litten.
Ateïsme
thumb|Ateïstysk symboal thumb|Persintaazje minsken yn Jeropa dy't sizze dat se ateïst binne (2005) Ateïsme is de ôfwêzichheid fan leauwen yn ien of meardere (persoanlike) goaden, of de oanname dat er gjin god of goaden bestean kinne.
Yn de 19e iuw wie de (herfoarme) folkstsjerke ferstive. It moraalpreekjen fan de moderne prekers as Algra en it net ferstean fan de sosjale need (M. Staverman) ferfrjemde in soad arbeiders fan de tsjerke. Ek oare faktoaren spilen dêryn mei (J.P. Kruyt). De bûtentsjerklikens groeide, benammen yn It Bilt en de feanstreken. Dy arbeiders waarden fetber foar it ateïsme dat propagearre waard troch de frijtinkers fan de Dagerea (1856 - 1957, fuortset ûnder namme De Vrije Gedachte). De Fryske arbeider seach de earmoede om him hinne en koe net leauwe dat in god dêr de hân yn hawwe soe.
In soad leden fan de Folkspartij wiene militant ateïst, ûnder oare Vitus Bruinsma. Sosjalist en ateïst waarden ien begryp. De lettere SDAP stie alteast yn it begjin, praktysk op histoarysk-materialistysk stânpunt en wurke sa it ateïsme yn de hân. Hy wantroude elk kristlik begjinsel. Nei de Earste Wrâldoarloch sloech dat om. It wie net mear in striidber ateïsme mar folsleine ûnferskillichheid foar it kristendom oer. It Humanisme fong dêrfan in lyts, yntellektueel diel op. De Dagereagroep hie noch ynfloed ûnder de arbeiders dy't net trochleard hienen en guon yntellektuelen.
Liudgarde fan Lúksemboarch
Liudgarde ek wol Luidgarde fan Luksemboarch neamd (955 - 1005) wie in dochter fan Siegfried fan Ferdun en Hedwich fan Nordgau.
Liudgarde troude yn 980 mei de Greve fan Hollân Arnulf. Sy wie de mem fan fjouwer bern: Adelina fan Hollân, Durk III, Adelbert fan Gint en Siegfried fan Hollân.
Nei de dea fan Arnulf yn 993 hie sy te krijen mei fijannige Westfriezen út Westflinge en moast sy de help ynroppe fan keizer Hindrik II fan it Hillige Roomske ryk, om it Greefskip Hollân foar har jonkje Durk III te behâlden.
Balkein
Balkein is in delsetting benoardeasten Feinsum yn de gemeente Ljouwert.
De namme komt ek foar as Balckeijnd en Balkend. De balke wie eartiids mooglik om oer in feart te kommen. Mooglik dat dat letter de Finckumbielzer tille neamd waard.
Anabel (pornografysk aktrise)
Anabel, echte namme ûnbekend (31 augustus 1985), is in rêstend Tsjechysk neakenmodel en pornografysk aktrise fan etnysk Roma komôf. Neffens har offisjele opjefte wie se yn har pornokarriêre 1.57 m, mei in gewicht fan 43 kg.
Winterjûnenocht
thumb|Oankundiging winterjûnenocht Winterjûnenocht wie in gearkomst mei foardrachten ta nut en fernoegen, by wintertiid, yn it Fryslân fan 1860 oant om 1914. Meastentiids nûgen kasteleins of doarpsnotabelen de sprekkers út.
It winterjûnenocht begûn yn 1860 doe't Waling Dykstra en Tsjibbe Gearts van der Meulen de boer op giene. Sy diene dat mei ideëel doel, mar ek foar it fertsjinst. Sy woene sa it Frysk propagearje en it folk opbringe, har wat kennis en kultuereel oan bybringe. Oaren kamen der rillegau by, Gerben Colmjon, Auke Boonemmer, Jentsje Sytses Sytema en ek Marten Hepkes Bakker.
It wiene meast frijsinnige, liberale sprekkers, mei ferljochtingsidealen. Dat stie it rjochtsinnige ortodokske part fan de befolking net oan en der wie op plakken iepentlik ferset. It winterjûnenocht wie ek konkurrinsje foar de gearkomsten fan it Nut en dy fan it Protestantebûn. Dochs hat it it ûntstean fan toanielferienings en it lêzen befoardere.
Nei 1890 begjint it winterjûnenocht in wat oar karakter te krijen: toaniel, muzyk en sjongen komme derby. Bygelyks, Simke Molenaar en Lambertus Krips hawwe dat sa fan 1904 oant 1926 dien. (stik: 'It spantsje!')
Yn dy jierren komme de Jongfriezen en Nijfriezen mei harren krityk dat de winterjûnenochtsprekkers te folks bleaun wiene, sy woene mear keunst bringe. Doe wie it njonkenlytsen dien mei de foardrachten en gearspraken, útsein yn ortodokske fermiddens dêr't de wjerstân tsjin toaniel noch oanduorre.
21e iuw
It winterjûnenocht yn syn 19e-iuwske foarm mei útstoarn wêze, dochs binne der yn in protte Fryske doarpen en stêden hjoeddeiske foarmen fan ferdivedaasje, dy't hieltyd faker ek oantsjut wurde as winterjûnenocht. Te tinken falt oan it toaniel, sjongjûnen, sprekkers oer earnstige ûnderwurpen, mar ek foardrachten en gearspraken wurde noch altyd hâlden. Pedagogysk of moralistysk sil it net gau mear wêze, dat is net mear fan dizze tiid.
Bekafallei
right|thumb|250px|De Bekafallei yn 2003 250px|thumb|Wyngerds by Zahle, Bekafallei De Bekafallei (koartwei Beka), ek stavere as Bekaa-, Bekwaa- of Beka'afallei, is in streek yn it easten fan Libanon, sa'n 30 km eastlik fan Beiroet. De Bekafallei is relatyf sjoen, in brede fallei of flakte tusken twa berchtmen. Bewesten de Beka leit it Libanonberchtme en eastlik dêrfan it Anty-Libanon berchtme. De Beka wie ûnder de Libaneeske Boargeroarloch (1975 -1990) ien fan de plakken dêr't fûl fochten is.
Yn de Bekadelling wurdt ûnder oare wyn makke, Chateau Ksara, Chateau Kefraya en Cave Kouroum.
Baalbek en Anjar binne histoarysk wichtige stêden yn de Bekadelling.
Tiid
Tiid is de folchoarder fan foarfallen, mjitten yn it tal fan kearen dat in regelmjittich foarfal werhelle wurdt. Sa is de standert grutheid fan tiid de sekonde.
Werjefte
Foar de werjefte fan it ferstriken fan tiid wurdt de klok brûkt, dy't de tiid oanjout yn Koördinearre Wrâldtiid (UTC, Ingelsk: Universal Time Coordinated), of in ôflieding dêrfan nei tiidsône. Foar mjitting fan tiid wurdt de kroanometer brûkt. Foar it oersjoch oer in jier oan tiid wurdt it kalinder brûkt.
Skema's
Ferstriken fan tiid op de Wikipedy:
काल
Milennium
By de oergong fan it 1999 op 2000, it lêste jier fan it twadde milennium, wie der in probleem mei kompjûters, dat om de milenniumoergong it milenniumbrek neamd waard.
Yn dy jierren wienen der ek diskusjes of 1999 of 2000 it lêste jier fan it milennium wie. It jier 1999 is it lêste jier dat mei it sifer 1 begjint, en foar guon wie it dermei de ein fan it milennium. Fansels is elts jier de ein fan in milennium, en dit milennium soe dan de jierren 1000-1999 wêze, de tûzener jierren. In milennium earder hie dan de jierren 0-999 west.
In milennium is tûzen jierren, hûndert desennia of tsien iuwen.
It wurd milenium komt fan it Latynske mille, wat 1000 betsjut.
Jan Schulting
Jan Schulting (Nij Beets, 13 jannewaris 1956) is in Fryske fuotballer en fuotbaltrainer.
Schulting fuotballe by de amateurs fan SC Emmeloard en Dijka Stienwyk en kaam yn it betelle fuotbal út foar SC It Hearrenfean oant 1988. Jan Schulting wennet op De Tynje. Syn dochter Suzanne Schulting is shorttrack- en langebaanriidster.
Trainer
As trainer wurke Schulting by ûndersteande clubs: Haadtrainer by V.V. Pelikaan-S 1. Dy ambisjeuze klup spilet yn it Grinslânske doarp Oostwold (Westerkertier) en is debutant yn de Sneon 1e klasse.
Annamarie Thomas
Sy die sân kear mei oan it Wrâldkampioenskip allround, seis kear oan it Wrâldkampioenskip sprint, acht kear stie se oan de start fan it Europeesk kampioenskip en trije kear die se mei oan de Olympyske Winterspullen (yn 1994, 1998 en 2002). Sy waard ek trije kear Nederlânsk allround kampioene. Yn 2006 stopte Thomas nei jierrenlange blessueres oan har rêch, healwei it seizoen mei reedriden op heech nivo. Pas nei har karriêre die blieken dat de problemen mei har rêch kamen troch de sykte fan Bechterew, in foarm fan reuma. In oantal jier nei har aktive karriêre as reedrider waard Thomas reedrydtrainster
Ashley Ocean
Ashley Ocean, echte namme ûnbekend (28 oktober 1993), is in Tsjechysk neakenmodel en pornografysk aktrise fan etnysk Roma komôf. Neffens har offisjele opjefte wie se yn har pornokarriêre 1.58 m, mei in gewicht fan ? kg.
Skipfeart
Skipfeart is it ferfier en ferkear fan guod, minsken en bisten oer wetter. De skipfeart giet werom oant de prehistoarje. Tsjintwurdich is de skipfeart te ferdielen yn seefeart, binnenfeart en fiskerij. Benei 90% fan de wrâldhannel ferrint oer de skipfeart. Teffens wurdt ûnderskaat makke tusken beropsfeart en plezierfeart.
Foyingastate
thumb|right|200px|eardere skoalle mei wente skoalhaad thumb|right|200px|eardere skoalle mei wente skoalhaad Foyingastate of Foyinga heerd stie benoardwesten Kollum yn de gemeente Kollumerlân, by de buorskip De Pomp, no in doarp mei deselde namme. Fan de state is neat mear werom te finen.
Faaks al yn de 14e iuw ûntstien as stins, mar hat gjin hegere status krigen as ‘eigenerfde state’. Wygher Foyngha besluet yn 1464 tegearre mei Pyba Eernsma op Meckema, mei Buwa Meckema, eigener fan Ter Lune, en mei de abt fan Gerkeskleaster by need geweld te brûken by it ferkrijen fan it har takommende grûnbesit. Hy wie dus in man dy't selsstannich drige geweld brûke te sillen ta hanthavening fan syn rjochten. Dat rjocht bestie destiids út it eigendom fan it oan de lannen grinzjende bûtendykske lân, dat meastentiids ek troch de eigener fan dy lannen oanwûn wie. Ek bygelyks de states Aysma- en Buma ûnder Bitgummole bestienen foar in (tige) grut part út sok oanwûn lân. Wygher skynt mear west te hawwen as in eigenerfde boer omdat hy kleardernôch by steat wie om mei geweld te drigen. Hy sil dan ek it nedige kriichsfolk yn tsjinst hân hawwe om dy driging wiermeitsje te kinnen en in ferdigenber hûs om net al te licht troch eventuele tsjinstanners oerfallen wurde te kinnen.
Amerikaanske dwerchmûzen (tûke)
De Amerikaanske dwerchmûzen (wittenskiplike namme: Baiomyini) foarmje in tûke fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (Mammalia), it skift fan 'e kjifdieren (Rodentia), de famylje fan 'e wrotmûseftigen (Cricetidae) en de ûnderfamylje fan 'e Noardamerikaanske mûzen en rotten (Neotominae). Ta dizze tûke hearre 4 soarten, ferdield oer twa skaaien. Dizze tûke moat net betize wurde mei it lyknammige, bekendere skaai fan 'e Amerikaanske dwerchmûzen (Baiomys), dat der diel fan útmakket.
Aldhoarne
Aldhoarne (Oudehorne) is in doarp yn de gemeente It Hearrenfean, noardeastlik fan Nijhoarne oan de N380. Der is lintbebouwing oan de Skoatterlânskewei, dy’t benoarden De Tsjonger fan east nei west rint.
Skiednis
De âldste spoaren fan bewenning binne fûn op de Kiekenberch (+8m.), in drûch plak yn de Tsjongerfallei. Hoarne komt fan ‘’herne’’ in útspringende punt yn it gebiet fan de bochtige Tsjonger of it komt fan in âld sydrivierke fan de Tsjonger. Der binne dêr ek Romeinske munten fûn. Yn in dokumint fan 1315 is praat fan de kapel fan "Hoerna", fallend ûnder de katolike tsjerke fan Aldeboarn. Op in kaart fan 1718 wurdt skreaun oer ‘’Oude Horn’’. Yn de 17e iuw en de 18e iuw is tusken de Skoatterlânske Kompanjonsfeart en De Tsjonger ek turf ôfgroeven. De measte minsken yn dizze streek wiene doe oant de 20e iuw meast bouboeren, nei de opkomst fan de suvelyndustry ek feehâlderij. Oant de gemeentlike weryndieling fan 1934 makke it doarp, krekt as it susterdoarp Nijhoarne diel út fan de gemeente Skoatterlân. Doe waarden de gemeenten Skoatterlân, Aenjewier en in diel fan Haskerlân gearfoege.
thumb|right|300px|lizzing Aldhoarne
Gea
It lânskip bestiet út lân en houtwâlen. Tichtby lizze de natuergebieten Lytse en Grutte Kiekenberch en wat fierder de Ketlikerheide en Ketlikerskar. De fûgel- en natuerbeskermingswacht is ûnôfhinklik mar wurket wol safolle mooglik gear mei it Bûn fan Fryske Fûgelwachten en It Fryske Gea. Under Aldhoarne leit de Tolhiksbosk.
Flaaielfeest
De lêste sneon yn septimber wurdt it Flaeijelfeest hâlden, It is in tradisjoneel rispinge en terskfeest.
Joppe Festival
De tredde wike fan augustus wurdt it Joppe Festival holden, in jierliks rockfestival yn de Tsjongerfallei.' Joppe' is âld-Nederlânsk en betsjut 'fertier' en 'yn oarder'. It Joppe Festival is yn 1996 begûn as in eksamenfeest.
Strjitten yn Aldhoarne
De strjitten fan Aldhoarne.
Iepenbier ferfier
Line fan Qbuzz:
Clantstate
thumb|250px|Clantstate thumb|250px|Terrein fan de eardere Clantstate. De greide op de foargrûn wie part fan de bûtenhôf thumb|250px|Opleane nei de pleats en it eardere stateterrein
15e iuw
De Herckemastins waard foar it earst neamd yn 1463. It wie doe sit fan in lytse famylje fan in haadling. It goed hiet yn 1536 Heerckema heert en to Herckema; de namme Clant state ferwiist nei de eigendomssituaasje tusken 1536 en 1570, de namme Ausburgh nei de Nederlânske doarpsnamme.
Mooglik wenne hjir Hedde Harkumma, dy't yn 1463 yn Kollumerlân as tsjûge optrede. Fan in Sicco Harcuma waard in sulveren segelstimpel út de 15e iuw yn Kollum fûn. Yn 1505 hearden bern fan Sicke Herckema ta de eallju yn Colmerlandt; Herka, ien fan harren, waard om 1503 fanwegen in tabrochte ferwûning feroardiele. Yn 1536 ferkocht Hilcke Herckema Heerckema heele heert ... als steenhuys myt dat sael ende andere huysen, nu staende to Herckema in Lutkewolde oan de fan oarsprong Grinslanner ealman Claes Clant, dy't ynearsten fan 1516 o/m 1538 grytman wie fan Nieuw Kruisland dat doe in selsstannige gritenij wie en fan 1539 o/m 1562 ek Kollumerlân ûnder syn behear krige. Hy wie troud mei Anna Harckema. Harren bern ferkochten yn 1572 't huys, hoff, lanckhuys, hiem, graft, singel en inboedel, mei 31 pûnsmiet lân yn Lytsewâld mei twa dêrneist lizzende saten lân, mei-inoar 115 pûnsmiet, en in sate oan de Kollumerleane. Eigener waard Schelte Scheltema, troud mei Ursel fan Harckema.
17e iuw
Yn in boelbeskriuwing fan 1617 waard it hûs beskreaun as het blaeuhuys ende andere camers en achterhuysinge met het lantsatehuys over het diept. Yn 1622 joech Winsemius Clant as aadlik hûs oan. Yn de twadde helte fan de 17e iuw waard, sa’t út in tekening fan J. Stellingwerf út 1722 bliken docht, in klassisistysk slotsje mei pilasters en in Flaamske topgevel boud.
18e iuw
Oant yn de midden fan de 18e iuw waard it hûs aadlik bewenne; yn 1757 waard it ôfbrutsen. Dêrnei gie de namme oer op de pleats. Geografysk foarmen de state en de tsjerke ien kompleks: de tsjerke lei krekt bûten de bûtenste súdlike singel. De kadasterkaart fan 1823 toant it stinzeterrein mids in grêft, yn it noarden grinzjend oan in ek omgrêfte foarhôf, oanslutend lei yn it westen en suden de troch de bûtenste grêft omjûn bûtenhôf; yn 1718 wiene ek de yn it noardwesten oangrinzjende perselen by de bocht yn de Dokkumer Trekfeart troch singels mei it kompleks feriene.
Golf fan Aden
De Golf van Aden (Arabysk: خليج عدن, útspraak: Khalyj 'Adan) is in part fan de Yndyske Oseaan en leit tusken it Arabyske Jemen oan de noardside en de Afrikaanske lannen Dzjibûty en Somaalje oan de súdside.
It is in wichtich trochfiergebiet om't sy yn de rin leit fan de Reade See en it Suezkanaal. It foarmet de ferbining tusken dizze twa en de Yndyske Oseaan.
Wichtige havenstêden oan de Golf binne de lyknammige stêd Dzjibûty yn Dzjibûty, Bosaso en Berbera yn Somaalje, en Aden yn Jemen. Oan Aden tankt de see har namme.
Ekology
De Golf fan Aden is in relatyf jonge wettermassa, it hat in unike biodifersiteit mei in grut ferskaat oan fisk, koraal, seefûgels (algemien) en net-wringedieren. Der is net in soad fersmoarging fan minsklike warberens yn it gebiet, wêrfan it libben yn de see goed profitearre hat. Mar miljeu-organisaasje binne benaud dat dit ferdwinen giet omdat der gjin koördinearre besikings dien wurde om de sitewaasje sa te hâlden.
Bambuorren
Bambuorren is in earder buorskip súdlik fan Ferwâlde yn de gemeente Súdwest-Fryslân.
De namme komt ek foar as Bamburen, Bambuyren en Bambuiren. De betsjutting fan it earste diel fan de namme is ûndúdlik.
Hurdsilen op de Paralympyske Simmerspullen 2012
200px|thumb|right|De haven fan it [[hurdsilen op de Paralympyske Simmerspullen fan Londen 2012]]
De XIVe Paralympyske Simmerspullen waarden fan 29 augustus oant en mei 9 septimber 2012 hâlden yn Londen, dêr't dat jier ek de Olympyske Simmerspullen hâlden wiene. It hurdsilen hieplak by de Weymouth and Portland National Sailing Academy.
Medaljespegel
De top-7 fan lannen dy't by it roeien medaljes wûn ha tidens de Paralympyske Simmerspullen fan 2012.
Johan Friso fan Oranje-Nassau fan Amsberg
thumb|200px|Prins Johan Friso Foto RVD thumb|200px|Mei de frou by It Loo Johan Friso Bernhard Christiaan David, prins fan Oranje-Nassau, greve fan Oranje-Nassau, jonkhear fan Amsberg (Utert, 25 septimber 1968 – De Haach, 12 augustus 2013) wie de twadde soan fan Keninginne Beatrix en prins Claus.
Wurkpaad
Prins Johan Friso helle yn 1986 syn vwo-diploma oan it Earste Frijsinnich Krystlik Lyseum yn De Haach. Dêrnei studearre er oant 1988 Mechanical Engineering oan de Universiteit fan Kalifornje - Berkeley, en fan 1988 oant 1994 die er de stúdzje Loftfeart- en Romtefearttechnyk oan de Technyske Universiteit Delft dêr't er syn yngenieurstitel helle by prof. Klaas Smit. Tagelyk studearre hy bedriuwsekonomy oan de Erasmus Universiteit Rotterdam dêr't er yn 1995 syn doktoraaleksamen helle. Johan Friso wurke fan 1995 ôf by McKinsey & Company yn Amsterdam, mar yn 1996 stoppe er by dat bedriuw om yn Frankryk in postdoktorale oplieding ta Master of Business Administration (MBA) oan it INSEAD te folgjen.
Nei it foltôgjen fan dy stúdzje krige Johan Friso yn 1998 in baan oanbean by de sakebank Goldman Sachs International yn Londen, Dêr't er yn april 2003 ûntslach naam as vice-president investment banking. Op 1 maart 2004 waard hy parttime meidirekteur fan TNO Space yn Delft.
Yn oktober 2006 waard Friso Managing Director by de firma Wolfensohn & Company yn Londen; hy is dêr fral dwaande mei de ymplemintaasje fan skjinne enerzjy yn ekonomyen dy't opgong oan 't meitsjen binne. Friso is mei-oprjochter fan it MRI Sintrum yn Amsterdam en teffens mei-oprjochter en oandielhâlder fan Wizz Air, in Legekostenloftfeartmaatskippij mei meast East-Jeropeeske bestimmingen. Friso is eare-foarsitter fan it Prins Claus Fûns (lykas ek syn broer Constantijn is). Fierders hat er kommissariaten yn ferskate bedriuwen en organisaasjes.
Oktober 2010 waard grute dat Friso de taak fan Bart Le Blanc as finansjeel direkteur by URENCO oernimme soe. 1 jannewaris 2011 kaam er dêr yn tsjinst en gie oan it wurk op it haadkantoar fan URENCO yn it Feriene Keninkryk.
Underskiedings
Prins Friso wie Ridder-Grutkrús yn de Oarder fan de Nederlânske Liuw, Ridder Grutkrús yn de Hûsoarder fan Oranje en Ridder Grutkrús yn de Hûsoarder fan de Gouden Liuw fan Nassau.
Ungemak
Nei in skyûngemak op 17 febrewaris 2012 yn Eastenryk rekke de prins yn in koma. It koma gie letter oer yn minimaal bewustwêzen (Ingelsk: minimally conscious state (MCS)). Op 12 augustus 2013 stoar de prins yn de âldens fan 44 jier oan de gefolgen fan it ûngemak yn Paleis Huis ten Bosch. Prins Friso waard begroeven yn Lage Vuursche, hy is de earste Oranje sûnt Prinssesse Marianne yn 1883 dy't begroeven waard.
Houlik
Op 24 april 2004 troude Johan Friso yn Delft mei Mabel Wisse Smit. It pear hat twa bern: Sûnt syn houlik is hy gjin lid mear fan it Keninklik Hûs. Meidat der foar it houlik gjin proseduere mei in tastimmingswet folge is, ferfoel syn titel Prins fan de Nederlannen. De prins wurdt offisjeel oantsjutten mei Syn Keninklike Heechheid Prins Friso fan Oranje-Nassau en hat prins fan Oranje-Nassau as persoanlike titel.
Neville Chamberlain
Arthur Neville Chamberlain (Birmingham, 18 maart 1869 - Reading, 9 novimber 1940) wie in Britske politikus dy’t foar de konservative partij wie. Hy wie de Earste Minister fan 1937 oant 1940. Hy soe de skiednis yngean as de man dy’t tocht dat hy de wrâldfrede rêden hie. (“Peace in our time”).
Libben en wurk
Nevelle Chamberlain waard berne op 18 maart 1869 as soan fan Joseph Chamberlain, de boargemaster fan Birmingham. Syn mem ferstoar yn it kreambêd doe’t hy 6 jier âld wie. Hy hie 3 susters, in healsuster en healbroer út it foarrige houlik fan syn heit. De healbroer Joseph Austen soe him foargean yn de polityk, Joseph waard minister fan finânsjes.
Neville groeide op as man mei in soad ynteresses. Hy fûn muzyk, literatuer, plantkunde en ornitology moai. Hy helle syn yngenieursdiploma en spesjalisearre him yn de metaalkunde. Syn karriêre begûn yn it bedriuwslibben. Hy waard priizge as manager.
Teudobald
Teudoald (706-741) wie hofmeier yn het Frankyske Ryk. Hy beklaaide dizze funksje mar in lyts skoftsje om't yn 714 nei de dea fan syn pake, Pippyn fan Herstal, Ragenfrid deselde funksje krige yn Neustrje en Karel Martel yn Austraasje.
Skiednis
Theodoald wie de ûnwettige soan fan Grimoald II, mar syn beppe Plektrudis besocht him as opfolger fan it Frankyske Ryk nei foaren te skowen ynstee fan har styfsoan Karel Martel. Tusken de gadingmakkers bruts in kriich út dy't bekend stiet as de Frankyske Boargerkriich. Dizze kriich ferrûn foar him illindich. Yn 716 joech er him oer oan Gilperik II fan Neustrje en Ragenfrid. Oer it ferrin fan syn fierdere libben bestean gjin skriftlike boarnen.
Neville Chamberlain
Libben en wurk
Op 42-jierrige leeftyd die Nevelle syn earste stappen yn de polityk. Hy waard keazen yn de gemeenterie fan syn stêd. Sân jier letter op 49-jierrige leeftyd wurdt er in parlemintslid. Syn politike karriêre kaam doe echt op gong en yn 1923 waard er foar it earst minister. Hy waard minister fan folkssûnens. Hy woe it better meitsje foar de minder bedielden en dêrom soarge hy foar bettere húsfesting en foar betelbere wenten.
Seis moannen letter ferstoar Neville Chamberlain oan maachkanker. Hy liet in frou en twa bern nei.
Kader Abdolah
Kader Abdolah (Perzysk: قادر عبدالله) is de skûlnamme fan Hossein Sadjadi Ghaemmaghami Farahani (Perzysk: حسین سجادی قائم‌مقامی فراهانی) (Arak, 12 desimber 1954), in Iraansk-Nederlânsk skriuwer. Hy hat him yn 1988 yn Nederlân fêstige. Het Huis van de Moskee is Abdolah syn bekendste en bêst ferkochte boek, en is útroppen ta de op ien nei bêste Nederlânske roman ea.
Wybe Jans
Wybe Jans wie in boarger út Starum. Hy krige yn 1634 fan de Fryske Steaten oktroai foar in rederij foar de Grienlânske en Davisstrjitte-fiskerij. Hy wie mei-opjochter fan de Harnzer traansiederij op Spitsbergen en joech syn namme oan it Wybe Janswetter tusken West-Spitsbergen, it Barentseilân en Edgeøya.
Kader Abdolah
Libben en wurk
Abdolah waard berne yn Arak. Fan syn tolfde ôf ferdjippe er him yn de westerske literatuer, om't er skriuwer hope te wurden lykas syn âlde pake syn heit Qhaem Megham Ferahni. Sadwaande krige er niget oan de westerske manier fan libjen dat noch sterker waard troch it stikem harkjen nei westerske radiostasjons en nei fersetsstjoerders.
Hy studearre natuerkunde oan de universiteit fan Teheran. Yn dy tiid sluet er him ek oan by in loftse partij dy't him fersette tsjin it bewâld fan de sjah en letter tsjin dat fan de ayatollahs. Abdolah skreau foar in yllegaal blêd en publisearre twa temûk ferskynde ferhalebondels ûnder de namme Kader Abdolah, in skûlnamme gearstald út de nammen fan twa eksekútearre freonen: Kader en Abdolah.
Nei syn oplieding gie er oan it wurk as direkteur fan in emballaazjefabryk, en bleau er ek polityk warber. Yn 1985 moast er Iran ûntflechtsje. Dêrta útnûge troch de Feriene Naasjes kaam er as polityk flechteling nei Nederlân. Hy bedarre yn 1988 yn in asylsikerssintrum yn Apeldoorn en krige neifolgjend in hûs yn Swol tawiisd. Dêr gie Abdolah oan 'e gong yn in natuerhistoarysk museum en yn in konservefabryk. Yn 2003 ferhuze er nei Delft. It Nederlânsk learde er ûnder oaren út berneboekjes fan Annie M.G. Schmidt en fan Nederlânsktalige poëzij. Yn 1993 koe er al debutearje mei de ferhalebondel De adelaars, dêr't er fuortendaliks de debutantepriis Het Gouden Ezelsoor foar krige.
Yn 2006 waard Abdolah gastskriuwer oan de universiteit Leien. Yn dat ramt jout er wurkkolleezjes en lêzingen.
Utjouwerij De Geus wie jierrenlang de útjouwer fan it wurk fan Kader Abdolah, mar sûnt 2014 wurde syn boeken útjûn troch útjouwerij Prometheus. thumb|200px|Kader Abdolah en syn dochter [[Bahar Abdolah]]
Triem (ynformatika)
In triem of bestân is in folsleine rige koaden fan gegevens dy't ferwurke binne troch in kompjûter en wurdt meast fêstlein op in optyske of magnetyske skiif. Troch it bewarjen fan de kompjûterkoaden yn triemmen kinne programma's en gegevens langere tiid foar in kompjûter beskikber bliuwe.
Triem en bestân
Foar bestân wurdt foaral it argumint oanfierd dat it begryp makliker is foar ien dy't it Nederlânske bestand gewoan is.
Foar triem is it argumint dat it tichter by it oarspronklike begryp leit om't it de oardering fan it Ingelske begryp oanjout. Sa'n oardering is by in kompjûter no ienris tige wichtich. It begryp 'de triem' ken in spesifike omskriuwing as begryp 'rige' by sifers. Dat byld is brûkt foar it Ingelske 'computer file' as in rige ien-/nulkoaden. Bestân is, lykas yn it Nederlânsk, mear in mannichtewurd. Ek wurdt bestân as in barbarisme sjoen, lêst út it Nederlânsk en dêrfoar wer út it Dútsk, wylst it wurd no krekt yn it Dútsk foar dy betsjutting fersmiten is.
Fansels komt as it wurd triem brûkt wurdt, it wurd bestân frij as dat mannichtewurd. Sa kin bygelyks sein wurde dat in makelder in bestân fan huzen hat, wylst er de beskriuwings fan dy huzen yn ien as mear triemmen fêstlein hat.
De Wikipedy brûkt yn de ynterfaasje "triem".
Teksttriem
By de kompjûterkoaden fan de teksttriem hawwe jo te meitsjen mei de ienheid: 1 byte = 8 bitten. De bit stiet foar ien ien-/nulkoade. Jo kinne him of in ien- of in nulwearde takenne. Yn wêzen kinne jo mei de acht ien-/nulkoaden fan in byte ien fan de tsien sifers fêstlizze. Om’t se yn it ferline mei de kompjûter net allinne rekkenje mar ek skriuwe woenen, waard in systeem ûntwikkele dat foar ien teken twa of trije byte nedich hie, it saneamde ASCII-systeem. Jo kinne dat in bytsje neispylje as jo yn in tekst de Oarre [Alt] fêsthâlde en tagelyk twa of trije sifers op it siferblokje tikje. Alle letters en oare tekens fan jo kaaiboerd kinne jo ek op dizze wize op it skerm krije. Doe’t de ûnthâldromte fan de kompjûters noch djoer wie, waarden faak de diakrityske tekens weilitten. Om’t haadletters sûnder diakrityske tekens meastal twa byte brûke, wie sa moai romte te besparjen. Jo koenen sa fansels ek de snelheid fan it ferwurkjen fergrutsje. De kompjûters fan hjoed de dei binne sa rap, dat op de lingte fan in teksttriem in byte mear of minder net mear wichtich is.
Byldtriem
Mei de ûntwikkeling fan stees gruttere faasje fan de sintraleferwurkingsienheid (cpu) fan de thúskompjûter (home computer, no meast persoanlike kompjûter neamd) kaam de mooglikheid om in ôfbylding yn in triem fêst te lizzen. It saneamde digitalisearjen fan plaatsjes, tekeningen of foto’s.
In swart-wyttekening, sûnder griis, hat byldpunten mei in kleurdjipte fan 1 bit, dy’t jo oan (wyt) of út (swart) sette kinne. In kleurdjipte fan 24 bitten jout jo de mooglikheid fan 16 miljoen kleuren/tinten. It sil dúdlik wêze dat as jo wurkje mei byldpunten mei in kleurdjipte fan 24 bitten, 24 kear in ien-/nulkoade, dat jo dan foar in pear byldpunten in soad ien-/nulkoaden nedich hawwe. Jo byldtriem wurdt dan ek stikken langer as dat jo mei swart-wyt wurkje soenen.
Doe’t de kompjûters en de ynternetoanslutings stariger wienen, bouden de plaatsjes op de skermen of de printers ‘‘byldpunt foar byldpunt of rigel foar rigel’’ op. Mar tiden hawwe tiden, wy kinne ús dat starige opbouwen no al hast net mear foar de geast helje.
It mei jo no ek dúdlik wêze wêrom de ynternetsnelheid yn bitten metten wurdt. By de kar-út kedizers (providers) binne jo der benammen yn yntressearre hoe rap jo de byldtriemmen ynlade kinne/meie.
Stân fan saken 2007
Hoewol't ferskate - offisjele - ynstânsjes frege is it wurd triem te brûken yn stee fan bestân en guon dêrfan ek oanjûn hawwe it wurd triem as húsriem te beskôgjen is it net dúdlik yn hoefier't it wurd algemien yngong fûn hat. It liket der lykwols op dat soks noch net bot it gefal is. By sykjen op de Fryske wikipedy smyt it 11 treffers op. Yn it deistich praat heard men it wurd oant no ta sa goed as net (net wittenskiplik bewiisd).
Stân fan saken 2008
Hoewol't dizze diskusje eins op de oerlisside heart, is it aardich om yn augustus 2008 fêst te stellen dat der no sa'n 18-tal programma's ensfh. yn de oersetting it wurd triem brûke. Boppedat binne der ek noch programma's op kommendewei. Foar in begryp dat yn de deistige praktyk - krekt as it wurd kaai foar it Nederlânske sleutel oer - om syn plakje fjochtet, is soks yn in tiidbestek fan amper 8 jier in hiele prestaasje.
GIS-triem
By it Geografyske Ynformaasjesysteem (GIS) wurdt in triem keppele oan in stipke/plakje op in digitale kaart. In pear byldpunten fan sa'n kaart kinne al oanwiisd wurde ta hiele lytse byldkaikes. Sa kin in doarpke, in strjitsje, in marke, mar ek it hiem fan in hûs ta byldkaike tsjinje. De Fryske wikipedia brûkt bygelyks it GIS om de foarm fan de himrik fan in doarp of in stêd grien te kleurjen. Dy himrikken komme min of te mear oerien mei de kadastrale gemeenten fan 1832, dy't meastal beheind wiene ta ien doarp of ien stêd. Om't by it GIS-systeem njonken de triemmen ek de byldkaikes ynteraktyf binne, kinne dy troch de krekte fraach op 'e triemmen los te litten fan kleur feroarje.
Foarbylden fan GIS-systemen binne digitale rûteplanners en it HISGIS-systeem fan de Fryske Akademy. By dat lêste systeem kinne jo digitaal sykje op kadastrale kaarten fan 1832 nei bygelyks in gebou of in perseel. Om't soks op perseelnivo bart, is net de triem mar binne alle rigels (Ingelsk records) binnen dy triem keppele oan in perseel(byldkaike).
Chance Vought A-7 Corsair
thumb|right|250px|In A-7E marineferzje fan de [[USS Kitty Hawk, 1981]] thumb|right|250px|Tastel fan de Portugeeske loftmacht thumb|250px|A-7 Corsair II thumb|right|250px|Chance Vought A-7E Corsair II thumb|right|250px|Cockpit
De Chance Vought A-7 Corsair II is in lichte oanfalsjager dy't fanôf in fleandeskip operearje kin. De A-7 wie it earste tastel dat tarisd wie mei in head up display (HUD), in inertial navigation system (INS) en in turbofanmotor. De A-7 tsjinne by de US Navy as ferfanger foar de A-4 Skyhawk, mar it USMC hie foarkar foar de McDonnell Douglas AV-8, de Amerikaanske ferzje fan de Hawker Siddeley Harrier.
De earste flecht wie yn septimber 1965 en it tastel waard operasjoneel yn febrewaris 1967. Fanwege it foarkommen fan de A-7 Corsair II waard it rillegau troch de fleanders oantsjut mei de skelnamme Sluf (Short Little Ugly Fucker). De A-7 liket in protte op de Chance Vought F-8 Crusader, mar is in folslein oare fleanmasine.
Fan 1985 ôf waard it tastel yn fazen by de USN ferfongen troch de nijere F/A-18 Hornet. By de lêste operasjonele ienheden waarden de A-7’s ferfongen nei de Golfkriich yn 1990. Wilens waarden de ôfskafte tastellen ferkocht oan de loftmachten fan Grikelân (60 stik), Portugal (50) en Tailân (112).
De Air National Guard fleach lykwols mei A-7’s oant 1993. Dêrnei waard in part fan de oerbleaune tastellen bewarre en opslein. It oarepart waard sloopt. Der binne totaal 1.569 stiks fan makke.
Neuengamme
thumb|Lizzing fan it kamp yn Hamburch thumb|Loftopname fan it kamp, 16 april 1945 thumb|In Poalske oerlibber krijt medisinen fan in Dútske Reade Krússuster. Neuengamme wie yn de Twadde Wrâldoarloch in Dútsk konsintraasjekamp. It kamp lei sa'n achttjin kilometer súdeastlik fan Hamburg yn Dútslân by it doarp Neuengamme.