cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Echte kavia's
Ta dizze taksonomyske groep hearre in stik as 15 libbene soarten, dy't allegear foarkomme yn Súd-Amearika. De bekendste soarte is de gewoane kavia of hûskavia, dy't in protte as húsdier holden wurdt. Der binne trije skaaien. Resint DNA-ûndersyk liket út te wizen dat dêrfan de dwerchkavia's (Microcavia) en de kavia's (Cavia) nauwer mei-inoar besibbe binne as dat hja mei de gieltoskkavia's (Galea) besibbe binne.
Heechflakte
thumb|250px|Heechlân fan Bolivia In heechflakte, plato (fan it Frânske plateau) of soms heechlân (hoewol't dat eins mear in synonym foar in leecheftich berchtme is) is in gebiet mei mar in bytsje hichteferskillen dat heger as 500 meter boppe NAP leit Yn benei alle oare gefallen is in heechflakte in âld ôfsliten berchtme. Kombinaasjes fan beide foarmen besteane lykwols ek.
List fan planetoïden 14001-15000
Dit is in list fan planetoïden 14001-15000.
Slowakije
Slowakije, offisjeel de Slowaakske Republyk, is in lân yn Midden-Jeropa. De haadstêd is Bratislava en de minister-presidint is sûnt 2022 Eduard Heger. Presidint fan de republyk is sûnt 2019 Zuzana Čaputová.
Lizzing
Slowakije wurdt begrinzge troch:
Lânskip
left|thumb|[[Gerlachovský štít (2655 m)]]
Slowakije is fan west nei east likernôch 410 km en fan noard nei súd tusken de 100 en 190 km. De Gerlachovský štít 2.655 m is it heechste punt fan Slowakije en leit yn it Tatraberchtme.
It lân bestiet foar it grutste part út berchgebieten, dy't allegearre diel útmeitsje fan de Beskiden en de Karpaten. Allinnich it súdwestlike part en yn it uterste súdeasten binne leechlizzend gebieten, dy't by de Pannonyske flakte hearre.
De berchgebieten kinne rûchwei yn twa kloften ferdield wurde; ten noarden fan de fallei fan de rivieren de Váh en de Hornád, en it gebiet súdlik dêrfan. Yn it noarden lizze fan west nei east; de Lytse Karpaten (op de grins mei Tsjechje), (diels) de Lytse Fatra, de Tatra (op de grins mei Poalen), dy't wer ûnderferdield wurdt yn Westlike, Hege, en de Belianske Tatra. Súdlik fan de fallei lizze (diels) de Grutte Fatra, Lege Tatra en het Slowaaksk Ertsberchtme. Yn protte berchgebieten binne ek populêre wintersportgebieten, fral yn de Hege Tatra. Yn dat berchtme leit ek de heechste berch fan Slowakije; de Gerlachovský štít (2.655 meter) en de Kriváň.
De wichtichste rivieren binne de Donau, de Lytse Donau, de Váh, de Hron en de Hornád, en ek de boarnerivieren fan de Bodroch yn it súdeasten.
Skiednis
Yn de 6e iuw waard it gebiet bewenne troch de Slaven. Om-ende-by 908 kaam it by Hongarije en hearde oant 1526 ta de Habsburchske ynfloedsfeer. Yn 1918 foarmen de Slowaken tegearre mei de Tsjechen Tsjechoslowakije. Yn 'e Twadde Wrâldkriich waard Slowakije beset troch Nazi-Dútslân. Yn it tiidrek fan de Kâlde Kriich wie Slowakije gearfoege mei Tsjechje ta Tsjechoslowakije as in satellytsteat fan de Sowjetuny. Sûnt 1 jannewaris 1993 is Slowakije in selsstannich lân, sûnder Tsjechje en it Kommunistysk bewâld.
Demografy
Yn it lân wenje likernôch 5,43 miljoen minsken. 85 % fan de befolking is Slowaaksk. Yn Slowakije wenje Dútske, Tsjechyske, Hongaarske en Roma minderheden.
De offisjele taal fan it lân is it Slowaaksk. De oare talen dy't sprutsen wurde binne it Hongaarsk en it Roeteensk.
Gearwurking
Slowakije is sûnt 1993 lid fan de Feriene Naasjes en sûnt 2004 fan de Noard-Atlantyske Ferdrachsorganisaasje. It lân is 30 juny 1993 lid wurden fan de Rie fan Jeropa. Sûnt 2004 is Slowakije lid fan de Jeropeeske Uny, en it hat sûnt 1 jannewaris 2009 diel oan de monetêre uny.
Ekonomy
Oant en mei 2008 brûkte it lân as munt de Koruna (SKK). Op 7 maaie fan dat jier waard it Slowakije goedkard as lid fan de muntuny. De koers fan de Koruna waar oanpast ta 30,126 op 1 Euro, en mei dy koers gong it lân op 1 jannewaris 2009 op de Euro oer.
Militêr
De Slowaakske definsje hat in lânmacht en loftmacht. Yn 2008 wienen der 1.420.966 Slowaakske mannen fan tusken de 16-49 jier. Dêrfan wienen 1.166.833 fit foar militêre tsjinst. Dy groep wurdt alle jierren oanfold mei manlju dy't sechtjin jier wurde, yn 2008 wienen dat der 38.183. It lân hat in militêr budzjet $406 miljoen (2002). Dat is 1,87 % fan it BYP(2005).
Transport
Wichtichste havens binne Bratislava en Komarno. De grutste fleanfjilden binne dy fan Bratislava, Poprad, Sliač en Košice. De maksimum snelheid op de autodyk is 130 km/h.
Slowakije hat (2006):
Keppeling om utens
🇪🇺
List fan planetoïden 18001-19000
Dit is in list fan planetoïden 18001-19000.
List fan planetoïden 16001-17000
Dit is in list fan planetoïden 16001-17000.
Nederlânske Kustwacht
De Nederlânske Kustwacht (Nederlânsk: Nederlandse Kustwacht), almeast koartwei de Kustwacht neamd, en ek wol Kustwacht Nederlân, ta ûnderskie fan 'e Kustwacht Karibysk Gebiet, is de kustwacht fan it Jeropeeske diel fan it Keninkryk fan 'e Nederlannen. Dizze organisaasje is ferantwurdlik foar saken as kustbewekking, helpferliening by need op see, sykjen en rêden op see, tafersjoch op it neilibjen fan maritym rjocht, tafersjoch op 'e skipfeart, bestriding fan smokkeljen oer see en ynspeksje fan 'e fiskerij. De Kustwacht bestiet yn syn hjoeddeistige foarm sûnt 1987 en ressortearret ûnder de Keninklike Marine. Yn opdracht fan seis Nederlânske ministearjes fiert de Kustwacht út syn haadkertier yn De Helder wei taken út y.g.m. oare ûnderdielen fan 'e Nederlânske Striidkrêften, de Nasjonale Plysje en de Dûane.
Skiednis
Sûnt 1883 hie Nederlân in soarte fan ûnoffisjele kustwacht, mei't de taken dy't ornaris troch in kustwacht útfierd wurde, doe tabetroud waarden oan 'e organisaasje dy't soarch droech foar de kustferljochting. Dat betsjutte dat it tafersjoch op 'e kustbewekking en it útsjen nei yn need ferkearende skippen benammentlik fan 'e fêstewâl ôf dien waard. It Loadswêzen krige de útfierende taken op see tawiisd.
Nei de Twadde Wrâldoarloch waard it ferrjochtsjen fan kustwachttaken makliker makke troch it yn gebrûk nimmen fan nije technologyen lykas radar en telekommunikaasje. Dêrmei koe boppedat in folle grutter gebiet bestrutsen wurde. Tagelyk krige it Nederlânske regear yn De Haach ek mear belangstelling foar it Nederlânske diel fan 'e Noardsee, dêr't grûnstoffen lykas ierdoalje en ierdgas yn 'e grûn blieken te sitten, en dêr't men ek sân en grint begûn te winnen.
Tsjin dy tiid wiene der mear as tweintich oerheidsynstânsjes belutsen by it kustwachtwurk, allegearre mei in eigen stikje foech. Dat de fjoertuorren en ljochtskippen om dy tiid hinne automatisearre waarden, wie in foarútgong foar de ûnderlinge gearwurking, mar likegoed bleau de sitewaasje fier fan optimaal. Om 'e fragmintaasje tsjin te gean, stelde minister fan Ferkear en Wettersteat Nelie Smit-Kroes yn 1984 in kommisje yn dy't ûndersykje moast hoe't de befeiliging fan 'e Nederlânske kust effisjinter en effektiver koe.
De resultaten fan dat ûndersyk, dy't yn 1986 publisearre waarden, laten op 26 febrewaris 1987 ta de oprjochting fan 'e Nederlânske Kustwacht. De nije organisaasje waard húsfêste yn IJmuiden. Yn 1995 waard de Kustwacht oerhevele fan it Ministearje fan Ferkear en Wettersteat nei it Ministearje fan Definsje en waard it in ûnderdiel fan 'e Keninklike Marine. It haadkertier waard op 23 novimber 2001 ferhuze nei it nije Kustwachtsintrum yn De Helder.
Taken
De taken fan 'e Kustwacht binne ûnder te ferdielen yn tsjinstferliening en wetshanthavening:
Opdrachtjouwers
Sûnt 2005 fiert de Kustwacht dy taken út foar seis gearwurkjende Nederlânske ministearjes:
Gearwurking mei oare ynstânsjes
Om 'e taken sa goed mooglik út te fieren, wurket de Kustwacht nau gear mei:
Fierders wurdt yn Seelân troch it meigebrûk fan 'e tijmûning fan 'e Skelde tradisjoneel ek nau gearwurke de Belgyske autoriteiten, lykas it federale Maritym Rêdings- en Koördinaasjesintrum (MRCC) yn Oostende en it Agintskip Maritime Tsjinstferliening en Kust (AMDK) fan it Flaamske Gewest. Anno 2023 hat Belgje gjin organisaasje dy't alle taken fan in kustwacht útfiert, mar binne dy (krekt as yn Nederlân foàr 1987) ferdielt oer in stikmannich ferskillende ynstânsjes. Wol binne der plannen foar de oprjochting fan in Belgyske Kustwacht.
Der bestiet ek in beheinde gearwurking mei de Kustwacht Karibysk Gebiet, de kustwacht fan Karibysk Nederlân en de oare eardere Nederlânske Antillen. Dat is fierders lykwols in folslein selsstannige organisaasje.
Dêrnjonken is de Nederlânske Kustwacht lid fan twa ynternasjonale kustwachtkoepels:
Ynfrastruktuer en fasiliteiten
It haadkertier fan 'e Nederlânske Kustwacht is it Kustwachtsintrum yn De Helder, dat ûnderdiel útmakket fan it Maritym Operaasje Sintrum fan 'e Keninklike Marine. Oan it haad fan 'e Kustwacht stiet in fise-admiraal. It budget fan 'e organisaasje bedroech yn 2020 €64,3 miljoen. Anno 2023 beskikte de Kustwacht oer 22 skippen en boaten, wêrûnder 4 patrûljeboaten, 6 rêdingboaten, 2 sleepboaten, 7 betonningsfartugen, 1 ûndersyksskip, 1 multyfunksjoneel skip en 1 minefeier. Dêrnjonken beskikt de Kustwacht oer 2 eigen Dornier 228-patrûljefleantugen. Ek hat de organisaasje ferskate eigen helikopters foar it útfieren fan siik- en rêdingswurk. Dêrnjonken kin, as dat nedich is, in berop dien wurde op it Definsje Helikopter Kommando fan 'e Nederlânske Striidkrêften.
List fan planetoïden 59601-59700
Dit is in list fan planetoïden 59601-59700.
List fan planetoïden 19001-20000
Dit is in list fan planetoïden 19001-20000.
Kavia's
De kavia's (wittenskiplike namme: Cavia) foarmje in skaai fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (Mammalia), it skift fan 'e kjifdieren (Rodentia), it ûnderskift fan 'e kjifstikelbaarcheftigen (Hystricomorpha), it tuskenskift fan 'e kjifstikelbaarchdieren (Hystricognathi), it lytsskift fan 'e kjifstikelbaarchdieren fan de Nije Wrâld (Caviomorpha), de boppefamylje fan 'e kavia-eftigen (Cavioidea), de lyknammige famylje fan 'e kavia-eftigen (Caviidae) en de ûnderfamylje fan 'e echte kavia's (Caviinae). Ta dizze taksonomyske groep hearre in stik as 6 oant 8 libbene soarten, dy't allegear foarkomme yn Súd-Amearika. De bekendste soarte is de gewoane kavia of hûskavia, dy't in protte as húsdier holden wurdt.
Kapibara's
De kapibara's (wittenskiplike namme: Hydrochoerus) foarmje in skaai fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (Mammalia), it skift fan 'e kjifdieren (Rodentia), it ûnderskift fan 'e kjifstikelbaarcheftigen (Hystricomorpha), it tuskenskift fan 'e kjifstikelbaarchdieren (Hystricognathi), it lytsskift fan 'e kjifstikelbaarchdieren fan de Nije Wrâld (Caviomorpha), de boppefamylje fan 'e kavia-eftigen (Cavioidea), de famylje fan 'e kavia-eftigen (Caviidae) en de ûnderfamylje fan 'e kapibara's en moko's (Hydrochoerinae).
Auke Miedema
Auke Miedema (Frjentsjer, 25 juny 1845 – Sweins, 6 septimber 1898) dy’t fan berop ûnefeint wie op it tichelwurk yn Sweins wie ien fan de allerbêste keatsers út de 19de iuw. De earste kear dat syn namme opdûkt yn de keatserij wie yn 1863 doe’t er as 18-jierrige de krânse wûn yn Hjerbeam. Datselde jier makke hy syn debút op de PC, mar it soe gjin priis opleverje. Yn de jierren dêrnei kaam hy op de PC wol ta grutte suksessen. Hy soe dy partij mar leafst acht kear winne en fjouwer kear wie er ferliezend finalist. Hy stiet dêrmei noch altiten op it 5e plak fan de meast suksesfolle PC-keatsers. Doe’t yn 1883 foar it earst in PC-kening keazen waard foel him dy eare ta. Hy wie doe al 38 jier mar it soe net syn lêste PC wêze. Dat barde yn 1894. Hy wie doe 49 jier en ferlear yn de twadde omloop. Om’t yn de 19de iuw lang net alle útslaggen publisearre waarden, witte wy net hoefolle prizen Miedema krekt wûn hat. De Frjentsjerter Krante skreau flak foar de PC fan 1870 dat Miedema doe al syn santichste priis binnen hie.
List fan planetoïden 17001-18000
Dit is in list fan planetoïden 17001-18000.
Berchtme
thumb|Skandinavysk Heechlân thumb|De Andes thumb|De [[Andes, fotografearre mei NASA-satellyt.]] thumb|De [[Himalaya]] In berchtme, ek skreaun as geberchte of berchte, of yn meartalsfoarm as (de) bergen, is in stelsel fan yn in rige of yn in rûnte lizzende bergen.
List fan berchten
De grutste berchten op de wrâld (langer as 1000 km.):
Karl Marx
thumb|Karl Marx (1875) Karl Heinrich Marx (Trier, 5 maaie 1818 - Londen, 14 maart 1883) wie in Dútsk ekonoom en polityk filosoof en de grûnlizzer fan it marksisme.
Marx wurdt sjoen as de heit fan it sosjalisme, en de skepper fan it begryp marksisme. Yn de 20e iuw waard er dêrom yn de keunst fan de Warsjaupaktlannen ôfbylde, tegearre mei Friedrich Engels en Vladimir Lenin, as ien fan de trije heiten fan it kommunisme. Karl Marx wie ynspirearre troch Georg Hegel; lykwols seach er, yn stee fan idealisme, materialisme as it wichtichste motyf.
Karl Marx studearre oan de universiteiten fan Bonn, Berlyn en Jena. Yn 1842 waard er redakteur by de Rheinische Zeitung, mar yn 1843 waard er foar syn krityske skriuwen twongen it wurk op te jaan. Marx gong nei Parys, dêr't er yn kontakt kaam mei Friedrich Engels. Yn 1845 waard er lykwols út Parys ferbanne út reden fan revolúsjonêre aktiviteiten, en yn 1847 út deselde reden út Belgje. Nei't er yn 1849 ferbanne waard út Dútslân en Frankryk libbe Marx as banling yn Londen oant syn dea op 14 maart 1883. Nei syn dea waarden ferskate ûnpublisearre wurken troch Friedrich Engels ree makke foar publikaasje en útjûn.
Bibliografy
Karl Marx skreau ûnder oaren:
Tsjintsjilla's en berchfyskatsja's
De tsjintsjilla's en berchfyskatsja's (wittenskiplike namme: Chinchillinae) foarmje in ûnderfamylje fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (Mammalia), it skift fan 'e kjifdieren (Rodentia), it ûnderskift fan 'e kjifstikelbaarcheftigen (Hystricomorpha), it tuskenskift fan 'e kjifstikelbaarchdieren (Hystricognathi), it lytsskift fan 'e kjifstikelbaarchdieren fan de Nije Wrâld (Caviomorpha), de boppefamylje fan 'e tsjintsjilla-eftigen (Chinchilloidea) en de famylje fan 'e wolmûzen (Chinchillidae). Ta dizze taksonomyske groep hearre 6 libbene soarten tsjintsjilla's en berchfyskatsja's, dy't allegear foarkomme yn 'e Andes, fan súdwestlik Súd-Amearika.
Rebelleferbûn (Star Wars)
Tiidrekkening
Yn 'e skiednis fan Star Wars wurdt ornaris gebrûk makke fan in tiidrekkening dy't basearre is op 'e oerwinning fan it Rebelleferbûn op it Galaktysk Keizerryk yn 'e Slach by Yavin, sa't dy werjûn waard yn 'e earste Star Wars-film Star Wars: Episode IV – A New Hope. Men skriuwt dan "f.Sl.Y." ("foar de Slach by Yavin"; Ingelsk: BBY, Before the Battle of Yavin) en "n.Sl.Y." ("nei de Slach by Yavin"; Ingelsk: ABY, After the Battle of Yavin).
Foarskiednis
De Galaktyske Republyk wurdt yn 19 f.Sl.Y. ûnder fuotten helle troch tadwaan Palpatine. Dyselde wie oarspronklik in politikus dy't foar de planeet Naboo yn 'e Galaktyske Senaat siet, hoewol't er temûk ek de Sith-master Darth Sidious wie. Troch jierren fan yntriizjes, sabotaazje en ferrie efter de skermen wit er yn 'e Star Wars-prequeltrilogy op te klimmen ta it amt fan kânselier, wylst er de Republyk sa ferswakket dat er yn it stee dêrfan it Galaktysk Keizerryk útroppe kin mei himsels as autokratysk regearjend keizer.
It ierste siedsje foar de oprjochting fan it Rebelleferbûn wurdt lein yn inkele fuortknipte sênes út 'e film Star Wars: Episode III – Revenge of the Sith, dy't spylje yn 19 f.Sl.Y., mar foar't Palpatine syn momkape ôfsmyt en himsels bekendmakket as Darth Sidious en de Republyk foar beëinige ferklearret.
Yn 'e sêne A Stirring in the Senate, komt in groepke fan seis senators gear, ûnder wa Mon Mothma, de senator foar Chandrila; Bail Organa, de senator foar Alderaan; en Padmé Amidala, de senator foar Naboo. De moeting fynt plak yn it kantoar fan Organa yn 'e Stêd fan 'e Republyk op 'e planeet Coruscant. De dielnimmers beprate manearen om derfoar te soargjen dat kânselier Palpatine it bûtengewoan foech dat er him ûnder de Kloane-oarloggen ta-eigene hat, wer weromjaan sil oan 'e Galaktyske Senaat no't it konflikt de ein berint. Padmé, dy't yn it ferline (sjoch: Star Wars: Episode I – The Phantom Menace) troch Palpatine stipe is doe't se yn 'e benearing siet, moat troch de oaren oertsjûge wurde fan syn minne bedoelings. Mothma en Organa kundigje de oprjochting fan in organisaasje oan dy't tsjin Palpatine rjochte wêze sil.
Yn in oare fuortknipte sêne út deselde film, mei as titel Seeds of Rebellion, komme deselde senators wer gear mei dêropta twa oaren, diskear yn it appartemint fan Padmé op Coruscant. Der wurdt útlein dat der in petysje oan kânselier Palpatine oanbean wurde sil troch twatûzen lykstimde leden fan 'e Senaat, de saneamde Delegaasje fan 2000. Padmé wol de Jedi by it spul belûke, of alteast ien Jedi, Anakin Skywalker, mei wa't se yn it djipste geheim troud is en waans bern se draacht. Op ien nei binne de oare leden fan 'e groep lykwols fan miening dat it te ûnwis is oft de Hege Jedi Ried de kant fan 'e Republyk of de kânselier kieze sil. Sadwaande wurdt besletten de Jedi bûten de saak te hâlden.
Koart dêrnei fiert Palpatine syn steatsgreep út en rjochtet er it Galaktysk Keizerryk op, wêrby't er stipe wurdt troch Anakin Skywalker (no omneamd ta Darth Vader), dy't oerrint en syn neiste hantlanger wurdt. Inkele dagen letter skinkt Padmé it libben oan in twilling en komt dan yn it kreambêd te ferstjerren. Ut oare kanonike Star Wars-boarnen is dúdlik dat de Delegaasje fan 2000 yndie syn petysje oan Palpatine oanbean hat; de measten fan 'e senators dy't dêrby belutsen wiene, waarden neitiid op lêst fan Palpatine oppakt en ferdwûnen efter de traaljes of waarden stânrjochtlik eksekutearre. Mothma en Organa ûntkamen oan dat lot en beholden har senatorskip troch har nei bûten ta hearrich oan 'e hearskippij fan Palpatine foar te dwaan.
Oprjochting
Yn 'e folgjende jierren wiene Mothma en Organa yn it djipste geheim drok dwaande mei it lizzen fan kontakten en it útfieren fan tariedend wurk foar de oprjochting fan in fersetsbeweging tsjin it skrikbewâld fan keizer Palpatine. Sa't toand wurdt yn 'e tekenfilmsearje Star Wars: Rebels begjint yn 5 f.Sl.Y. in wapene opstân as in bûnte groep rebellen ûnder lieding fan 'e Twi'lek Hera Syndulla gearkloftet oan board fan it frachtskip de Geast. Tsjin 'e ein fan it earste seizoen fan dy searje komt oan it ljocht dat der njonken de bemanning fan 'e Geast ferskate oare fersetssellen aktyf binne, wêrûnder it Phoenix Squadron fan Jun Sato, de Frij Ryloth Beweging fan Cham Syndulla en it Lothalysk Ferset fan Ryder Azadi. Bail Organa, no de kening fan Alderaan, dy syn frou, keninginne Breha, en teffens de Jedi-master Ahsoka Tano spylje in krúsjale rol by de koördinaasje fan 'e aksjes fan 'e ûnderskate fersetsgroepen, dy't yn dit stadium fierhinne finansierd wurde troch it keningshûs fan Alderaan.
Tsjin 'e ein fan it trêde seizoen fan Star Wars: Rebels, yn 2 f.Sl.Y., feroardielet Mon Mothma it troch it Keizerryk oanrjochte Bloedbad fan Ghorman. Dêrnei ûntkomt se oan in oanslach op har libben troch Keizerlike aginten. Se dûkt ûnder en bringt de ûnderskate fersetsgroepen gear ûnder in feriene lieding, in feit dêr't se in formele proklamaasje, de Ferklearring fan Opstân, oer publisearret. Dat is de formele oprjochting fan it Rebelleferbûn as feriene organisaasje. Yn 'e proklamaasje wurdt oankundige dat it ferbûn fjochtsje sil foar de frijheid fan alle bewenners fan it Stjerrestelsel en him ynsette sil foar de ôfsetting fan keizer Palpatine en de weroprjochting fan 'e Alde Republyk. De bemanning fan 'e Geast en it Phoenix Squadron geane neitiid op yn 'e Massassi Groep op Yavin-IV, ûnder lieding fan generaal Jan Dodonna.
Galaktyske Boargeroarloch
Om mei de rebellen ôf te weven en foar iens en foar altyd syn allinnehearskippij oer it Stjerrestelsel te fêstigjen, lit keizer Palpatine de Deadsstjer bouwe, in reuseftich romtestasjon en massaferneatigingswapen dat troch grut-moff Wilhuff Tarkin brûkt wurdt om 'e planeet Alderaan te ferneatigjen omreden fan 'e stipe dy't de rebellen fan it Alderaanske keningshûs ûntfange. Yn 'e films Rogue One: A Star Wars Story en Star Wars: Episode IV – A New Hope stelle de rebellen de blaudrukken fan 'e Deadsstjer. In ôfdieling kringt de Keizerlike sitadel op 'e planeet Scarif binnen en ferstjoert de blaudrukken nei in romteskip fan 'e rebellen, dat se wer trochjout oan 'e Alderaanske korvet de Tantive IV, dêr't Bail Organa syn oannommen dochter prinsesse Leia de bestannen ferberget yn it binnenste fan 'e robot R2-D2.
Krekt foar't de Tantive IV intere wurdt troch Darth Vader en syn stoarmtroepers fan it 501e Legioen, stjoert Leia R2-D2 en in oare robot, C-3PO, nei de planeet Tatooine, om 'e blaudrukken by de ûnderdûkte Jedi-master Obi-Wan Kenobi te bringen mei it fersyk om derfoar te soargjen dat se it Rebelleferbûn berikke. Kenobi en syn nije learling Luke Skywalker soargje der mei help fan 'e smokkelders Han Solo en Chewbacca foar dat de blaudrukken yndie by de rebellen oankommen. Nei't in swakte yn it ûntwerp fan it romtestasjon fêststeld is, fiere de rebellen yn 'e Slach by Yavin in oanfal op 'e Deadsstjer út, wêrby't se it romtestasjon opblaze.
Yn Star Wars-strips wurdt fierder útwreide oer de opstân fan it Rebelleferbûn, werby't ferskate lettere oerwinnings op it Galaktysk Keizerryk beljochte wurde. Dêrûnder binne de ferneatiging fan 'e Keizerlike fasiliteit op Cymoon-I dêr't nije massaferneatigingswapens ûntwikkele wurde, it brekken fan 'e Keizerlike blokkade om 'e planeet Tureen-VII hinne, en it stellen fan it Keizerlike stjerreslachskip Boadskipper. Ek it rekrutearjen, foar it Rebelleferbûn, fan 'e Mon Calamari-Eksodusfloat heart yn dat rychje thús. De Eksodusfloat is foarme nei de Keizerlike besetting fan Mon Cala yn 18 f.Sl.Y. en stiet ûnder lieding fan 'e admiraals Raddus en Ackbar. Ien fan 'e bûnsgenoaten fan 'e rebellen, keninginne Trios fan Shu-Torun, in planeet dy't it meastepart fan 'e technology oan 'e rebellen leveret, blykt lykwols in spion fan Palpatine te wêzen. Har technology makket de float fan 'e rebellen krekt ûnklear, sadat er ferneatige wurde kin troch in Keizerlike float ûnder Darth Vader. Prinsesse Leia wit úteinlik de helte fan 'e rebellefloat te rêden, mar generaal Dodonna komt by it treffen om. Neitiid dielt Mon Mothma de rebellefloat op yn ferspraat operearjende lytsere ienheden om in nije soartgelikense nederlaach foar te kommen.
Yn 'e film Star Wars: Episode V – The Empire Strikes Back wurdt yn 3 n.Sl.Y. Basis Echo, in wichtige basis fan 'e rebellen op 'e iisplaneet Hoth, ûntdutsen en moat dy dêrnei halje-trawalje ûntromme wurde. Wylst Keizerlike stjerreslachskippen de planeet blokkearje en stoarmtroepers mei AT-AT-rinners oanfierd wurde foar in grûnoanfal, witte de measte rebellen lykwols fuort te glûpen. Dêrnei binne rebellen twongen om mobyl te bliuwen, en brûke se it flaggeskip fan admiraal Ackbar, de Thús Ien, as haadkertier.
Yn 4 n.Sl.Y. hat it Rebelleferbûn him yn 'e film Star Wars: Episode VI – Return of the Jedi witten te wergroepearjen. De bou fan in nije Deadsstjer en it nijs dat keizer Palpatine persoanlik delkommen is om dêr tafersjoch oer te hâlden, ferliedt de rebellen en besykje om twa miggen yn ien klap te slaan. Troch in oanfal op 'e Deadsstjer te dwaan, wolle se tagelyk it romtestasjon ferneatigje en de keizer om hals bringe. Dêrfoar wurdt foar it earst yn ferskate jierren de hiele rebellefloat byinoar brocht, dy't troch Mon Mothma ûnder it befel fan admiraal Ackbar en generaal Lando Calrissian pleatst wurdt. Underwilens wurdt in kommando-ienheid û.l.f. prinsesse Leia en Han Solo nei it oerflak fan 'e boskmoanne Endor stjoerd om dêre de fasiliteit te sabotearjen dy't it enerzjyskyld fan 'e noch yn oanbou wêzende Deadsstjer opwekket.
Neitiid krije de striidkrêften fan it Keizerryk befel om Operaasje Sintel te begjinnen, in plan fan Palpatine foar it gefal dat er sels omkomme soe. Dat is bedoeld om sawol de rebellen út te rûgjen as de organisaasje fan it Keizerryk te ferneatigjen by wize fan straf foar it net foarkommen fan syn dea. Yn 'e Slach by Jakku witte de rebellen lykwols de selsferdylging fan it Keizerryk foar te kommen, wêrmei't se einlings it regear fan Palpatine oer it Stjerrestelsel ta in ein bringe. Mon Mothma akseptearret de kapitulaasje fan it Keizerryk by ûnderhannelings mei de keizerlike grutfizier Mas Amedda. Yn 5 n.Sl.Y. wurdt troch Mothma, prinsesse Leia en oare lieders fan it Rebelleferbûn de Galaktyske Republyk weroprjochte yn 'e foarm fan 'e Nije Republyk.
Ferset
De striid blykt letter lykwols noch net foarby te wêzen as de restanten fan it Keizerryk gearkloftsje ta de Earste Oarder. Yn 28 n.Sl.Y. rjochtet in diel fan 'e liederskip fan 'e Nije Republyk, dat yn noed sit oer de oanboazjende korrupsje yn 'e Galaktyske Senaat en de ûnwilligens fan dat orgaan om 'e Earste Oarder as in serieuze bedriging te sjen, it Ferset op. Dy organisaasje nimt de wapens op tsjin 'e Earste Oarder. Yn 34 n.Sl.Y. stoart de Nije Republyk effektyf yn as de Stjerredeaderbasis fan 'e Earste Oarder it planetestelsel Hosnian-Primus ferwoastget, de sit fan sawol de Senaat as de Republikeinske float.
Op 't langelêst docht bliken dat de aksjes fan 'e Earste Oarder manipulearre wurde troch Palpatine, dy't út 'e dea opstien is. Nei de Slach by Exegol, yn 35 n.Sl.Y., meitsje de Jedi Rey en Ben Solo yn gearwurking mei it Ferset foargoed in ein oan Palpatine, syn Ivige Sith en de hiele Earste Oarder. Dat iepenet de doar foar de fuortsetting fan 'e Nije Republyk.
Protter
thumb|244px|Protteraaien De protter (Sturnus vulgaris) of rûts, staar, staring, stark en starring, is in lânseigen fûgel yn Jeropa en Aazje. Hy is ek oerbrocht troch de minsken nei Noard-Amearika, Súd-Afrika, Austraalje en Nij Seelân. Omdat protters harren maklik oanpasse wurde se yn inkele fan dy lannen al as in pleach sjoen.
Uterlik
De 19-22 sm grutte protter is hielendal swart mei grize spikkels. Hy hat glânzjende fearren mei in brûnsgriene of pearse gloed. De fûgel yt fan alles, bygelyks ynsekten, beien en wjirms.
Fuortplanting
De protter hat syn nest yn in holte, bygelyks yn in beam of in nestkast. Hy leit 3-6 aaien dêr't beide fûgels sa'n 2 wiken op briede. De jongen bliuwe 3 wiken op it nest foar at se útfleane.
Gedrach
Yn de hjerst en winter foarmje de protters grutte kloften. By jûntiid sammelje sy har' yn in grutte groep en sykje in sliepplak op. De fûgels yn Nederlân binne foar it grutste part trekfûgel en lûke nei it suden en westen ta, sa as Frankryk en Grut-Brittanje. Op de plakken dêr't se oerwinterje foarmje de protters somtiden wol kloften fan oant 1 miljoen fûgels.
Protters binne by steat om de lûden fan oare fûgels nei te dwaan.
Tsjechje
Tsjechje, offisjeel de Tsjechyske Republyk, is in lân yn Midden-Jeropa. De haadstêd is Praach.
Tsjechje leit foar in part yn de histoaryske regio's fan de Bohemen en Moraavje, foar in lyts part yn Sileezje. It lân hat in bercheftich gea mei de Sněžka (1,602 m) as heechste punt.
De haadstêd Praach leit yn 'e midden fan Tsjechje, oare stêden mei mear as 100.000 ynwenners binne Brno, Olomouc, Ostrava en Pilsen.
Protter
Protters op it menu
Yn eardere iuwen stiene jonge protters yn grutte parten fan Europa op it menu. De jonge fûgels waarden fongen yn saneamde protterpotten, in keramyske nêstgelegenheid. De protterpot hie in fleangat en wie oan de efterkant, dy't tsjin de muorre hong, iepen, sadat de jonge fûgels der krekt foar it útfleanen maklik út heljen wienen. Oan wjerskanten fan it fleangat sieten gatsjes, dêr't men, as de fûgels grutter waarden, stokjes troch stuts om foar te kommen dat de protters útfleagen. It Nederlânsk sprekwurd "Ergens een stokje voor steken" komt dêr fan ôf. Protterpotten binne tsjintwurdich wer yn swang as nêstgelegenheid.
De protters waarden ferwurke ta pastei of der waard prottersop fan makke.
Tsjechje
Skiednis
Yn 'e midsiuwen wienen de histoaryske regio's fan Tsjechje, Bohemen en Moraavje, in part fan it Hillige Roomske Ryk. Yn 'e Twadde Wrâldkriich waard it Sudetelân aneksearre troch Nazi-Dútslân. Yn it tiidrek fan de Kâlde Kriich wie Tsjechje gearfoege mei Slowakije ta Tsjechoslowakije as in satellytsteat fan de Sowjetuny. Sûnt 1 jannewaris 1993 is Tsjechje in selsstannich lân, sûnder Slowakije en it Kommunistysk bewâld.
Demografy
Yn 2007 hie Tsjechje 10,3 miljoen ynwenners. De grutste minderheden binne dy fan de Dútsers, Slowaken, Poalen en Roma. Tsjechysk is de amtlike taal en memmetaal foar 97 % fan de ynwenners. Yn it noardwesten binne 50.000 minsken dy't Dútsk as memmetaal hawwe, yn it noarden binne der 50.000 minsken dy't Poalsk as memmetaal hawwe. Likernôch 140.000 minsken yn Tsjechje prate it Romany. De grutste tsjerke yn it lân is de Ortodokske Tsjerke.
Polityk
Tsjechje is sûnt 1993 lid fan de Feriene Naasjes. It lân waard 30 juny 1993 lid fan de Rie fan Jeropa en is sûnt 1999 lid fan de Noard-Atlantyske Ferdrachsorganisaasje. Yn 2004 is Tsjechje lid wurden fan de Jeropeeske Uny, mar it hat gjin diel oan de monetêre uny.
Bestjoerlike yndieling
Tsjechje is bestjoerlik ferdield oer fjirtjin regio's (Tsjechysk: kraj). De regio's binne wer ferdield yn 6249 gemeenten. Tusken de regio's en de gemeenten sit in bestjoerlike laach fan 77 distrikten (okres). Offisjeel wurde de bestjoerlike okresy sûnt 2003 net mear brûkt, foar de gebietsyndieling lit it âlde bestjoerlike elemint him noch wol brûke. De Tsjechyske haadstêd Praach is sawol gemeente as regio en distrikt.
Omrop Fryslân
Omrop Fryslân is in publike regionale omrop. Omrop Fryslân is ien fan de âldste regionale omroppen fan Nederlân.
Tsjechje
Bestjoerlike yndieling
De regio's binne:
List fan planetoïden 59801-59900
Dit is in list fan planetoïden 59801-59900.
Tsjechje
Ekonomy
thumb|Škoda Auto is de grutste auto fabrikant yn Sintraal Jeropa.
BYP per persoan is $24,500 (2007). Gearstalling fan BYP per sektor is 2,7% lânbou, 38,7% yndustry en 58,6% tsjinsten. De Tsjechyske ekonomy is stabyl en docht it better as oare eastblok lannen. Diplomearre en goedkeape arbeidskrêften, lidmaatskip fan de Jeropeeske Uny en in sintraal plak yn Jeropa ha de kaaifaktoaren west foar bûtenlânske ynvestearders nei de kommunistyske tiid. Tsjechje sil neffens de plenning yn 2012 by de eurosône komme. In lytse, iepen, op eksport basearre ekonomy hie in jierlikse ekonomyske groei fan 6% yn 2005-2007. De konservative Tsjechyske ekonomy hat oant no ta noch net sa'n protte skea ûnderfûn fan de kredytkrisis, alhoewol't de ekonomyske groei yn it lêste fearnsjier fan 2008 tebekrûn. Dy weromfal hat te krijen mei de minderjende eksport nei West-Jeropa.
Militêr
thumb|Tsjechyske [[Saab JAS 39 Gripen]] De Tsjechyske definsje hat in Sintrale Troepen Kommando (mei lânmacht en loftmacht) en Training Troepen Kommando.
Yn 2008 wienen der 2.522.383 Tsjechyske mannen fan tusken de 16-49 jier.
Dêrfan wienen 2.100.789 fit foar militêre tsjinst.
Dy groep wurdt alle jierren oanfold mei manlju dy't sechtjin jier wurde, yn 2008 wienen dat der 63.124.
Militêr budzjet $2,17 miljard (2004).
Omrop Fryslân
Skiednis
Omrop Fryslân begûn mei útstjoeren binnen de Regionale Omroep Noord, de RON yn 1946. Yn de jierren 50 waard de RON omneamd ta RONO, de Regionale Omroep Noord en Oost. Yn 1978 waard dy stjoerder spjalte yn trije stjoerders, Noord, Oost en Radio Fryslân. Binnen de RONO waarden de Frysktalige programma's doe al tsien jier útstjoerd ûnder de namme Radio Fryslân. Yn RONO-ferbân waarden al sûnt 1946 Nederlânske radioprogramma's rjochte op Fryslân útstjoerd; yn de jierren fyftich sette de RONO ek útein mei Frysktalige programma's. thumb|left|350px|It gebou fan Omrop Fryslân yn de snie.
Tsjechje
Transport
Praach hat it grutste fleanfjild fan Tsjechje (11,6 miljoen passazjiers yn 2006). De maksimum snelheid op de autodyk is 130 km/h.
Omrop Fryslân
Skiednis
Radio Fryslân waard tige populêr troch de wize wêrop't yn febrewaris 1979 nei in sniestoarm yn Fryslân ferslach dien waard oer de gefolgen rûnom yn de provinsje. Radio Fryslân wie hiele dagen yn de loft mei it lêste nijs oer de snie. Dat smiet úteinlik mear stjoertiid op.
Utwreiding ûnder de namme Omrop Fryslân
Yn 1988 gie Radio Fryslân selsstannich troch as Omrop Fryslân. Sûnt 1994 is der ek in telefyzjepoat fan Omrop Fryslân aktyf. De earste útstjoering fan it nijsprogramma, Hjoed, wie op 4 febrewaris fan dat jier.
Tsjechje
Transport
Tsjechje hat (2006):
Omrop Fryslân
Utwreiding ûnder de namme Omrop Fryslân
Oare ôfdielingen binne nije media (tekst TV, teletekst Fryslân en nijs fia ynternet), skoaltelefyzje en it reklamebedriuw fan de omrop. Op de lanlike publike stjoerder wurdt ienris yn 'e wike in dokumintêre útstjoerd mei Nederlânske ûndertiteling.
Tsjechje
Transport
128.512 km ferhurde dyk.
Omrop Fryslân
Utwreiding ûnder de namme Omrop Fryslân
Fan maaie 2002 oant septimber 2010 wie Hans Snijder haadredakteur fan Omrop Fryslân. Snijder waard opfolge troch Jan van Friesland, dy't begjin 2015 sels opfolge waard troch Klaas Geert Bakker. Dy waard nei in ynterimperioade per desimber 2019 opfolge troch Ingrid Spijkers.
Sint-Nikolaastsjerke (Wyk op Feer)
De Sint-Nikolaastsjerke (Dútsk: Kirche St. Nicolai) yn Wyk op Feer is ien fan de trije midsiuwske tsjerken op it Noard-Fryske eilân Feer (Föhr). Sûnt de ynfiering fan de reformaasje op Feer yn de jierren 1526 oant 1530 is de Sint-Nikolaas in protestânsk tsjerkegebou. De tsjerke leit oan de Sankt Nicolaistraße yn it doarp Boldixum.
Tsjechje
Transport
9.597 km spoardyk.
Omrop Fryslân
Ynterne strideraasjes
Yn de hjerst fan 2018 kaam Omrop Fryslân negatyf yn it nijs doe't in heech oprinnend skeel yn it managementteam late ta it ûntslach fan haadredakteur Klaas Geert Bakker. Bakker hie by it evenemint Reuzen yn Ljouwert, yn it ramt fan LF2018 de ôfspraken brutsen mei it teäterselskip Royal de Luxe, dat it evenemint fersoarge, en de organisaasje fan LF2018, dat it betelle. Royal de Luxe hie nammentlik mar tastimming jûn foar in live-útstjoering fan tweintich minuten, mar Bakker miende dat der ôfspraken makke wiene foar in live-útstjoering fan twa oeren wêrfan't net mear as tweintich minuten opnommen wurde mochten mei in drone. Doe't er koart foar de útstjoering de flater ûntdiek, besleat er op eigen manneboet om 'e útstjoering trochgean te litten. Dat er doe net daliks Nina Hiddema, de ynterimdirektrise fan Omrop Fryslân, ynljochte, late neitiid ta in fertrouwensbrek. Bakker spande in koart pleit oan tsjin syn ûntslach, mar waard op 7 novimber troch de rjochter yn it ûngelyk steld. Op 22 novimber waard bekend dat nei Bakker ek syn neiste meiwurker, it haad ynhâld Marcel Mijwaart, by de Omrop it fjild romje moast. Oer de redens dêrfoar woe net ien fan 'e belutsenen wat sizze. Nei't de Omrop him in jier beholpen hie mei ynterim-haadredakteurs út it eigen fermidden, waard per 1 desimber 2019 Ingrid Spijkers oansteld as opfolger fan Bakker.
Sint-Nikolaastsjerke (Wyk op Feer)
Bouskiednis
De oarsprong fan de oan de hillige Nikolaas wijde romaanske tsjerke stamt út de tiid fan 1240. Oan de eastkant fan de tsjerke slút in koar oan mei in apsis. De goed 28 meter hege goatyske toer is fan lettere tiid en waard yn de 15e iuw boud en fan in sealtek ôfsletten. Yn it begjin fan de 18e iuw waard in noardlik skip oanboud om it tanimmend tal tsjerkgongers bergje te kinnen.
Omrop Fryslân
Profyl
Omrop Fryslân stjoert ornaris yn it Frysk út. Fryske streektalen en it Nederlânsk binne ek te hearren. It nijs wurdt oer de radio, it ynternet, en de telefyzje wrâldkundich makke. De omrop hat fanwege syn spesjale rol as Frysktalige stjoerder in oere yn 'e wike stjoertiid by de nasjonale publike omrop. Dêrneist makket de omrop skoaltelefyzje en hat de status fan rampestjoerder.
Omrop Fryslân Telefyzje
thumb|right|250px|De telefyzjestudio fan Omrop Fryslân.
Tsjechje
Transport
664 km farwetter.
Omrop Fryslân
Omrop Fryslân Telefyzje
Omrop Fryslân is alle dagen te sjen op telefyzje. Der wurdt útstjoerd oer de kabel en Digitenne yn de provinsje. Yn grutte parten fan Europa is Omrop Fryslân Telefyzje te besjen oer de Astra 3 satellyt op 23,5 graden east. Oerdeis, fan 9.00 oere oant 17.00 oere, wurdt Omrop Fryslân radio útstjoerd op it kanaal en ferskine der nijskoppen fan teletekst ûnder yn byld. Fan fiif oere ôf wurdt der al útstjoerd.
Programma’s op Omrop Fryslân Telefyzje:
Omrop Fryslân wie yn 2001 de earste regionale omrop dy’t begûn mei in eigen dramasearje, Baas Boppe Baas. Dy searje waard opfolge troch Dankert & Dankert, dy’t basearre wie op de advokaten Wim en Hans Anker.
Omrop Fryslân Telefyzje hat ek stjoertiid op de publike kanalen fan Nederlân, omdat de oerheid de taak hat it gebrûk fan de Fryske taal yn de media te stimulearjen. De Omrop mei 52 oeren it jier oan Fryslân DOK en 40 Fryske skoaltelefyzje-útstjoeringen útstjoere op de lanlike netten. De dokumintêres wurde Nederlânsk ûndertitele útstjoerd.
Omrop Fryslân Radio
thumb|right|200px|It skaaimerk fan de Fryske Top 100. thumb|right|200px|It logo fan de Freonen fan Omrop Fryslân.
Omrop Fryslân Radio stjoert alle dagen fan 6.00 oere oant 23.00 oere út. Omrop Fryslân Radio wurdt útstjoerd op 92.2FM. Dêrnjonken is Omrop Fryslân Radio yn grutte parten fan Europa te beharkjen oer de Astra 3 satellyt op 23,5 graden east.
Inkele programma’s fan Omrop Fryslân op de radio binne:
Kompromis mei KPN
Op 4 july 2017 helle KPN Omrop Fryslân bûten de provinsjegrinzen fan 'e keabel. Tsjin dy beslissing kamen it Frysk Boun om Utens en de Freonen fan Omrop Fryslân yn ferset, mei it argumint dat KPN in morele ferantwurdlikheid hat om Omrop Fryslân yn hiel Nederlân troch te jaan, mei om't de Omrop telefyzje en radio yn in minderheidstaal fersoarget, dy't de offisjele status fan twadde rykstaal hat. De KPN woe fan gjin wiken witte, mar nei't de Provinsje Fryslân mei it bedriuw yn oerlis gien wie, waard der mids maaie 2018 in kompromis berikt: de provinsje betelle tenei de €20.000 auteursrjochten oan 'e Buma/Stemra, en dan droech KPN de kosten foar it technyske diel fan 'e trochjefte fan 'e útstjoerings fan Omrop Fryslân. Neffens de direksje fan KPN wie in selde konstruksje ek foarlein oan 'e oare provinsjes en regionale stjoerders, mar dêrfan hie net ien der belangstelling foar.
Freonen fan Omrop Fryslân
Omrop Fryslân hat ek syn eigen fanklup, de Feriening Freonen fan Omrop Fryslân (FFOF). De feriening hat as doel in goede publike Fryske omrop foar radio en telefyzje. Dy feriening is ien fan de oansletten selskippen fan de Ried fan de Fryske Beweging.
De Freonen fan Omrop Fryslân jouwe fjouwer kear yn it jier it blêd Each en Ear út. Dêrnjonken organisearje hja ekskurzjes, fytstochten en lêzings. Leden fan de feriening kinne koarting krije op Fryske boeken en CD's.
Tsjechje
Keppeling om utens
🇪🇺
Sint-Nikolaastsjerke (Wyk op Feer)
Bouskiednis
Foar de Noard-Fryske skiednis is it bouwurk wichtich om't hjir yn âlde tiden politike gearkomsten plak fûne.
Ynrjochting
Doe't men de tsjerke restaurearre yn de jierren 1969-1970 waarden der oan de gewelven 13e-iuwske muorrebeskilderingen ûntdutsen. De beskildering waard renovearre en rekonstruearre. Fan it koar wie de orizjinele beskildering net mear foarhannen. Dêr binne let-goatyske fresko's te sjen. Njonken it altar (1643), de kânsel (1630), it doopfont (13e iuw), in byld fan de hillige Nikolaas (1300) en trije let-goatyske bylden heart it oargel ta de bysûnderheden dy't de tsjerke it besjen wurdich makket.
Tsjerkhôf
De Nikolaastsjerke leit yn it fermidden fan in grut hôf, dat omheind wurdt toch âlde muorren fan fieldstiennen, oan de grins fan de doarpen Boldixum en Wrixum. Op it hôf binnen tal fan barokke grêfstiennen de muoite wurdich om te sjen. In soad grêfstiennen tsjûgje fan in djip kristlik leauwe en binne fersierd mei ôfbyldings fan ferhalen út de Hillige Skrift of fan de ferstoarne sels. Ek jout mannich grêf in beskriuwing oer it libben fan de ferstoarne.
List fan planetoïden
thumb|350px|It totaal tal lokalisearre planetoïden, tal nûmere planetoïden en tal planetoïden mei in namme tusken 1995 en 2012. Dit is in list fan planetoïden op katalogusnûmer fan it Minor Planet Center. Foar de ier ûntdutsen planetoïden is de folchoarder gronologysk. Foar de letter ûntdutsenen ferskilt it skoft tiid eardat se "erkend" wurde en in katalogusnûmer takend wurdt. Dêrom steane de ûntdekkingsdatums fan dy lêsten net presiis op gronologyske folchoarder.
Wolmûzen
De wolmûzen (wittenskiplike namme: Chinchillidae) foarmje in famylje fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (Mammalia), it skift fan 'e kjifdieren (Rodentia), it ûnderskift fan 'e kjifstikelbaarcheftigen (Hystricomorpha), it tuskenskift fan 'e kjifstikelbaarchdieren (Hystricognathi), it lytsskift fan 'e kjifstikelbaarchdieren fan de Nije Wrâld (Caviomorpha) en de boppefamylje fan 'e tsjintsjilla-eftigen (Chinchilloidea). Ta dizze taksonomyske groep hearre de 7 libbene soarten tsjintsjilla's, berchfyskatsja's en flaktefyskatsja's.
Skaaimerken
Dizze bisten komme foar yn súdlik en westlik Súd-Amearika, dêr't de measten yn 'e Andes libje, mei ien soarte, de fyskatsja (Lagostomus maximus), op 'e flakten fan 'e Gran Chaco en noardlik Patagoanje. Wolmûzen binne middelgrutte kjifdieren, mei in gewicht dat útinoar rint fan 800 g oant 8 kg. Se hawwe krêftige efterpoaten om mei te huppen, grutte earen en in boarstelige sturt. Har pels is tige tsjûk en sêft, en dêrom wurde guon soarten, yn 't bysûnder de tsjintsjilla (Chinchilla lanigera), wol holden yn 'e pelsdierfokkerij.
Santiago de Compostela
thumb|Lizzing Santiago de Compostella thumb|Katedraal Santiago de Compostela Santiago de Compostela (letterlik oerset: Sint Jabik fan Kompostela ) is de haadstêd fan Galysje (Spanje). As gemeente hat Santiago de Compostela 92.298 ynwenners (2004).
Beafeartsoarde
Santiago de Compostela is ien fan de wichtichste kristlike beafeartsoarden. Foar pylgers út hiel Jeropa is de stêd de ein fan harren kuiertocht. Dy kuiertocht wurdt de "Camino de Santiago" (It paad nei Santiago) neamd. Pylgers op wei nei Santiago binne werkenber oan de sint-jabiksskulp dy't se drage, it teken fan de hillige Jabik. De skulp hiet yn it Latyn Pecten jacobaeus, yn it Dútsk Pilgermuschel (pylgersskulp) of Jakobsmuschel en yn it Frânsk coquille Saint-Jacques. De skulp wurdt droegen mei de sluting nei boppe. Dat dier wurdt by de Galysyske kust lâns kweekt en is ûnder de namme vieira yn de Galysyske restaurants in faak nommen delikatesse. It paad nei Santiago (yn it Spaansk ek wol el camino ; 'it paad' neamd) hat in protte fan dy tradysjes. Sa litte pylgers in fan hûs meinommen stien efter by "Cruz de Ferro" dêr't sy symboalysk harren sonden mei ôflizze en (letterlik) ferljochte harren paad ferfolgje.
The Future
The Future is ien fan de meast populêre albums fan Leonard Cohen. It wurdt ek wol syn film-album neamd omdat sawat alle nûmers op de iene of oare wize ferskine yn in ferskaat oan films.
It meast yn it each rinnend is it brûken fan trije nûmers yn de klassike film Natural Born Killers. Dêryn is Waiting for a Miracle it titelnûmer. Fierder binne der nûmers werom te finen yn de films Wonder Boy en The Live of David Gale.
Keppeling om utens
It album mei alle teksten op de side fan Cohen
Seedûkereftigen
Fan de taksonomy út besjoen is it doel fan dit skift dan ek allinnich om oan te jaan dat seedûkers net besibbe binne oan oare fûgelfamyljes.
Blaumies
De Blaumies (Parus Caeruleus) is in 11 sm grutte sjongfûgel út de famylje fan de miesfûgels (Paridae). De blaumies komt in protte foar yn Jeropa en Aazje.
Oare Fryske nammen
De blaumies wurdt yn it Frysk ek wol beneamd as Blaukopke, Blaumûtske, Blausyske as Kûgelsyske.
Foarkommen
De blaumies is goed wer te kennen, foaral oan syn blauwe krún. Fierder hat er wite wangen mei in swarte eachstreep. De fûgel hat in giele búk en in grienige rêch.
Iten
De blaumies yt sieden en ynsekten.
Fuortplanting
thumb| Cyanistes caeruleus Lykas de measte miezen is de blaumies in hoalebrieder. It wyfke leit 7-12 aaien dy't se allinnich yn sa'n 2 wike útbriedt. De jongen wurde dêrnei noch 15-20 dagen troch beide âlden yn har nêst fuorre foar se útfleane.
Molke
Blaumiezen binne tige nijsgjirrich en leare ek maklik wat nijs oan. Bygelyks is bekend fan blaumiezen dat se fan molkeflessen de doppen stikken makken om by de rjemme op de molke te kommen. Dit keunstke waard foar it earst opmurken yn Southampton yn Grut-Brittanje om 1920 hinne. De blaumiezen joegen dit keunstje troch oan soartgenoaten en yn 1947 waard it in hiel Grut-Brittanje sjoen en ek by miezen yn Nederlân, Sweden en Denemark. Om't de molke tsjintwurdich meast net mear troch de molkboer by de doar set wurde nimt dit ferskynsel de lêste tiid wer ôf.
Taksonomy
De blaumies is fan âlds part fan it skaai Parus. Troch nije ûntwikkelings binne der ornitologen (benammen Amerikanen) dy't de blaumies yn in apart skaai pleatse, nammentlik Cyanistes. De binomiale namme wurdt dan Cyanistes caeruleus.
Alken
De alken (Alca) binne in skaai yn de famylje fan de alkfûgels (Alcidae). It skaai hat mar ien soarte, de alk (Alca torda).
Kjifstikelbargen fan de Nije Wrâld
Skaaimerken
Kjifstikelbargen fan 'e Nije Wrâld binne stevich boude bisten, mei in stompe, rûnige kop, in beweechlike snút en in pels dy't foar in grut part bestiet út grouwe, sylinderfoarmige of ôfplatte stikels, dy't tusken lange, sêfte hierren yn groeie. De kjifstikelbargen fan 'e Nije Wrâld fariëarrje yn grutte fan 'e lytse grypsturtkjifstikelbargen, dy't mar sa'n 30 sm lang binne en 0,9 kg weagje, oant de oerzon, dy't 86 sm lang is en wol in gewicht fan 18 kg berikke kin. Se binne it meast nachts aktyf, mar binne strikt nommen gjin nachtdieren, om't se oerdeis ek wol foar 't ljocht komme. Alle soarten kinne goed klimme, mar guon libje har hiele libben yn 'e beammen, wylst oaren har nêst op 'e grûn meitsje.
Frans Felkers
Frans Felkers (Winsum, 1 novimber 1835 – dêre, 21 jannewaris 1877) wie de jongste, mar ek meast talentearre keatser, fan in trijetal broers dy’t yn it tredde part fan de 19e iuw ta de meast foaroansteande keatsers yn Fryslân hearden. Mei syn broer Johannes (Frjentsjer, 11 augustus 1822) wûn hy yn 1856 foar it earst de PC. In jier letter stie hy mei syn bruorren Johannes en Pieter yn de finale fan de PC tsjinoer de bruorren Boorsma fan Tsjummearum. In partij dy’t neffens it Franeker Nieuws en Advertentieblad fan 6 augustus 1857 “ten aanschouwe van duizenden belangstellenden” pas nei sânen ôfrûn wie. It waard in oerwinning foar de Boorsma’s. Yn 1863 stiet hy yn de finale fan de PC tsjinoer syn beide bruorren en disse kear gie er mei de krânse nei hûs. Hy wûn de priis nochris yn 1864 en de preemje yn 1867, 1868 en 1870. Frans Felkers keatste 14 kear op de PC en behelle dêr mei-inoar 17 punten.
Vändåtberget
thumb|right|200px|Inner-Abbortjärnen yn Vändåtberget De Vändåtberget is in natoergebiet fan 345 ha yn Örnsköldsviks kommun yn Västernorrlands län yn Sweden. It reservaat leit 50 kilometer noardwest fan it plak Örnsköldsvik en waard yn 1989 stichte.
Robert J. Flaherty
thumb|Robert J. Flaherty dwaande mei filmopnames yn [[Port Harrison, Kebek, 1920-21]] Robert Joseph Flaherty (Iron Mountain, 16 febrewaris 1884 – Dummerston, 23 july 1951) wie in Amerikaansk filmregisseur en dokumintêremakker, dy't fral bekend wurden is fan syn dokumintêrefilm Nanook of the North út 1922. Teffens wie er de betinker fan it nije sjenre dokufiksje mei de film Moana (1926), en wurdt er rekkene ta de pioniers fan de etnografyske film en de dokumintêrefilm.