cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sniestoarm fan 14 febrewaris 1979
De sniestoarm fan 14 febrewaris 1979 wie yn Fryslân de swierste sniestoarm fan 'e tweintichste iuw. Om't de waarlju yn 't foar sein hiene dat it teiwaar wurde soe en dat de snie Nederlân net berikke soe, kaam dit barren foar eltsenien as in folsleine ferrassing. Der kaam safolle snie dat yn Fryslân, mar ek yn Grinslân en noardlik Drinte, it ferkear ta stilstân kaam en it iepenbiere libben folslein lamlein waard troch it rûnom foarkommen fan sniedunen fan 3 m heech. It duorre in skoftke ear't de earnst fan 'e sitewaasje ta de rest fan Nederlân trochkrongen wie. Uteinlik moast de Keninklike Lânmacht mei swier materieel fanwegen komme om 'e wegen yn Noard-Nederlân wer begeanber te meitsjen en pleatsen en hiele doarpen dy't totaal fan 'e bûtenwrâld ôfsletten wiene, te ûntsetten.
Wat foarôf gie
De winter fan 1978 op 1979 wie yn Nederlân tige strang en soe de boeken yn gean as de op fiif nei strangste winter fan 'e tweintichste iuw. Ek om 'e jierwiksel hinne wie der al gâns snie fallen en hie der strange froast west, mei twa sniestoarmen, op sneon 30 desimber en tiisdei 2 jannewaris. Dat stelde lykwols noch net folle foar yn ferliking mei wat der mids febrewaris barde.
Yn jannewaris 1979 bestie yn Fryslân de hoop dat der sechstjin jier nei de Tolfde Alvestêdetocht fan 1963 einlings en te'n lêsten wer ris in tocht der tochten ferriden wurde koe. Hoewol't it dêr beslist lang genôch foar frear, woe it iis lykwols troch de oanhâldende sniefal mar net tsjûk genôch wurde. Op tongersdei 25 jannewaris koe it draaiboek foar in alvestêdetocht definityf opburgen wurde, mei't it pak snie fan 6 sm dat doe delkaam, oan alle yllúzjes in ein makke. Dêrmei kaam de sniehichte op 'e measte plakken yn Fryslân boppe de 20 sm út. Tagelyk stiek doe de wyn op, sadat it boppeste laachje fan it snietek yn stosnie feroare en der wat barde dat efterôf besjoen in lytse generale rippetysje wie foar de sniestoarm fan 14 febrewaris.
De wyn gie in dei letter wer wat lizzen, mar it bleau kâld, in inkele reinerige dei bûten beskôging litten. Op snein 11 febrewaris foel der wer in sintimeter snie, op 'e middei en jûn fan moandei 12 febrewaris folge troch noch mear. Om't de temperatuer moandeis boppe it friespunt útkommen wie, late dat ta izel. Tsjin dy tiid waard der net mear struid, mei't de provinsje en de gemeenten de striid tsjin it winterwaar opjûn hiene. Fan gefolgen waard it troch izel sjippeglêd. Dat wie it ek noch op 'e moarn fan tiisdei 13 febrewaris.
Waarsfoarsizzings
Tsjin dy tiid wiene de ferskillen yn temperatuer tusken Noard-Nederlân en de rest fan it lân tige grut wurden. Wylst it ûnder de Grutte Rivieren hast 10 °C en teiwaar wie, frear it noch yn Fryslân, Grinslân en de noardlike helte fan Drinte. It KNMI yn De Bilt foarsei de jûns fan 13 febrewaris dat it teiwaar him fierder nei it noarden ta útwreidzje soe, en dat de oare deis de winter yn Nederlân foarby wêze soe. De Fryske waarman Hans de Jong fan De Gerdyk wiisde lykwols op in hegedrukgebiet yn it noarden fan Skandinaavje, dat him nei it suden ta begûn út te wreidzjen. Op basis dêrfan foarsei hy foar de kommende dagen trochsettende kjeld en delslach, dy't ûnder ynfloed fan in stoarmdepresje boppe It Kanaal mank gean soe mei in stoarmeftige eastewyn.
De sniestoarm
Op 'e jûn fan tiisdei 13 febrewaris kaam de swierste sniestoarm fan 'e tweintichste iuw oer Fryslân en oare dielen fan Noard-Nederlân. Tsjin 'e ein fan 'e middei waard it ferkear al stillein troch oanboazjende izel, dy't op 'e beammen sa'n gewicht krige, dat grouwe tûken ôfbrieken. In stoarmwyn út it noardeasten brocht letter op 'e jûn gâns nije snie. Tagelyk begûn it fûl te friezen. Fan om it friespunt hinne gie de temperatuer ûnderút nei –7 °C, mar de gefoelstemperatuer lei noch folle leger. Tsjin midsnacht koe boppe in tinkbyldige line fan Harns nei Grins en sa fierder nei de Dútske grins net ien de diken mear op. Geandewei de nacht fan 13 op 14 febrewaris skode dy line stadichoan fierder op nei it suden. De wyn berikte útsjitters fan orkaaneftigens, 11 op 'e skaal fan Beaufort.
Skriuwer Geert Mak wijde yn syn ferneamde boek Hoe't God Ferdwûn út Jorwert in passaazje oan 'e sniestoarm fan 14 febrewaris: "De iiskâlde poalwyn boaldere oer de Fryske flakten. De izel toffele op 'e strjitten, de dakken en de beammen fan it doarp, en doe kaam de snie, hieltyd mear en hieltyd tichter. 'Dit sil wat wurde,' seine de manlju dy't yn Het Wapen van Baarderadeel om 'e kachel sieten, wylst de flokken by de ruten opstoden. Sa út en troch gie der ien efkes nei bûten om it spul troch it gat te gnuven – al wie it suver ûnmooglik om yn 'e wyn oerein te bliuwen. De jonge notaris en de ûnderwizer rieden harsels fêst doe't se mei eigen eagen sjen woene hoe heech oft de dunen yn it bûtengebiet al wiene. Mei man en macht slagge it healwei trijen nachts om 'e auto los te krijen. Dy't dêrnei noch fêstrekke, hie gjin skyn fan kâns."
Tsjin 10.00 oere moarns op woansdei 14 febrewaris wie it hiele noarden fan Nederlân ien grutte wite stowende flakte, dêr't net bûtendoar te ferkearen foel. De stoarm hold oan, en datselde gou foar de sniefal. Underwilens hie men yn 'e rest fan Nederlân net troch wat der yn it noarden geande wie. Op 'e moarn fan 14 febrewaris ferkundige de nasjonale radiostjoerder Hilversum 1 dat der "in het noorden enige sneeuwbuitjes gevallen waren." Yn it echt stie de snie doe yn Jorwert al oan 'e daksgoaten ta. En dat wie beslist gjin útsûndering. Underwilens hold de stoarm ek yn 'e nacht fan woansdei 14 op tongersdei 15 febrewaris noch oan. Yn 'e rin fan dy dei begûn it wat waar wat del te bêdzjen, mar tsjin 'e jûn boaze de wyn wer oan, mei as gefolch dat, hoewol't it net mear snijde, har troch ferstowing dochs nije sniedunen foarmen op wegen en paden dy't al skjinfage wiene.
Freed 16 febrewaris kipe om 'e middeisoere sawier de sinne eefkes troch de wolkens hinne. Party lju lieten har dêrtroch nei bûten ta lokje, wat ta swierrichheden late doe't yn 'e neimiddei de wyn wer oanwakkere ta hurd, mei nije stosnie ta gefolch. Pas op sneon 17 febrewaris klearre it waar echt op, en dy jûns foel der wat izelrein dy't in tin laachje iis op 'e sniebulten oanmakke. Dat hie it positive resultaat dat de snie ophold fan stowen, sadat skjinfage weidielen net hieltyd op 'e nij dien hoegden te wurden. De folgjende wike waard it teiwaar en begûn it snietek hiel stadich fuort te ranen.
Gefolgen
It gefolch fan 'e sniestoarm wie dat de ferbinings en it iepenbiere libben yn Fryslân, Grinslân en it noarden fan Drinte fan woansdei oant sneon folslein lamlein waarden. Oeral rûnen ier op woansdeitemoarn auto's fêst fan lju dy't de earnst fan 'e sitewaasje net ynseagen en dochs gewoan nei it wurk besochten te gean. Yn Fryslân ûntstiene sadwaande by Wurdum, de kop fan 'e Ofslútdyk en De Lemmer wiere autotsjerkhôven, en op It Hearrenfean soargen skjirjende frachtweinkombinaasjes foar gaos. Yn 'e rin fan 'e dei rekken alle trochgeande diken ôfsletten troch sniedunen en strâne auto's. Inkeld de Wâldwei tusken Ljouwert en Drachten bleau, sij it mei muoite, begeanber om't de beamwâlen oan 'e eastkant de snie tsjinkearden.
Tsjin 10.00 moarns wiene alle doarpen yn Fryslân fan 'e bûtenwrâld ôfsletten, en yn Grinslân wie dat net oars. Mar de swierrichheden troch de snie beheinden har net ta it bûtengebiet. Sels yn in stêd as Ljouwert wiene oant de middei fan freed 16 febrewaris hiele wiken op harsels oanwiisd om't de ferbinings mei de binnenstêd ferlern gien wiene. Yn it noardeasten en westen fan Fryslân berikte de hichte fan sniedunen troch sniefal en opstowing fan snie mei-inoar in hichte fan 3 meter. Yn Haulerwyk kaam in man om it libben doe't er by it útgraven fan syn fêstrûne auto troch de kjeld befongen rekke of mooglik fergiftige waard troch de útlaatgassen. Underwilens waard it tillefoannet swier oerbelêste, sadat it lok wat jouste wie as men fia dy wei immen berikke koe.
Yn dy sitewaasje spile Radio Fryslân (it lettere Omrop Fryslân) yn Fryslân in rol fan libbensbelang, krekt sa't Radio Noard dat die yn Grinslân en Drinte. Ut 'e studio yn Ljouwert wei wiene Gryt van Duinen, Rein Tolsma en Eelke Lok fan woansdei oant en mei sneon 40 oeren yn 'e loft om ferslach te dwaan fan 'e sitewaasje yn 'e provinsje en oer wat de oerheid by de ein hie om 'e ynwenners te helpen. Yn guon útstjoerings waarden mear as 700 tillefoantsjes fan harkers behannele. Guon dêrfan wiene sels fan offisjele oerheidsynstânsjes, dy't fia de radio boadskippen oaninoar trochjoegen om't dat de iennichste manear wie dat se mei-inoar yn kontakt komme koene.
Op it Fryske plattelân wie de sitewaasje fral problematysk foar melkfeehâlders. Dy koene de molke net kwyt om't de molkrider harren pleatsen net berikke koe, wylst se likemin oan feefoer foar de kij komme koene as se dat net al hiene. Guon boeren wiene twongen om 'e molke fuortrinne te litten, wylst oaren it fergees weijoegen oan minsken út it doarp. In protte molkriders giene út ferantwurdlikheidsgefoel nettsjinsteande de minne omstannichheden dochs de dyk op, en fan harren rekken in soad fêst yn 'e sniedunen. Boeren mei trekkers of doarpelingen mei skeppen moasten harren dan loslûke of útgrave.
Yn gruttere plakken sloegen in soad minsken oan it hamsterjen, mar by lytse doarpswinkels koe dat net om't dêr rantsoenearring plakfûn. Benammen op it plattelân ûntstie troch de isolaasje fan 'e bûtenwrâld yn in protte doarpen in gefoel fan solidatiteit ûnder de ynwenners. Lju út it bûtengebiet dy't nei it sikehûs moasten, waarden dêrhinne oerbrocht mei helikopters fan 'e Ryksplysje en guon dy't ôfkomstich wiene fan 'e Fleanbasis Ljouwert en de Fleanbasis Deelen.
Snieromjen
It snieromjen gie yn 't earstoan muoisum om't snieskowers op guon plakken sels fêstrekken, wylst oant sneon skjinskode stikken dyk hiderkear wer ûnder de snie stoden. Ek wie de ûnderlinge kommunikaasje en dêrtroch ek de koördinaasje tusken de ferskate oerheidstsjinsten planút min. Dat kaam foar in grut part trochdat kommunikaasje troch de needsitewaasje behindere waard, mar op beskate punten spile ek burokrasy in negative rol. Fan tongersdei 15 febrewaris ôf waard de Keninklike Lânmacht mei swier materieel ynset. Mei rupsfiertugen waarden doe tichtsittende wegen begeanber makke nei doarpen en pleatsen en fêstrekke auto's losskuord.
Swanneblom
thumb|right|250px|wite wetterleelje De swanneblom (net te betiizjen mei de swannepopel) of de wite wetterleelje (Nymphaea alba) is in algemien foarkommende wetterplant mei driuwende blêden. De swanneblom groeit yn stilsteand en swak streamend wetter mei in djipte fan maksimaal 3 m. De plant kin ridlik goed tsjin wetterfersmoarging.
De frucht, dy't ûnder wetter ripet, hat meastal de foarm fan in flesse, mar is soms bolfoarmich. De siedden wurde troch it wetter fersprieden.
De plant hâldt fan sinne en bloeit meastal yn de moannen juny oant augustus.
Omroep Odrie
Omroep Odrie is in radiosinder dy't fan 16 desimber 1995 ôf syn programs útstjoert. Odrie is in Stellingwerfske radiosinder dy't de programs ek mei namme foar dy omkriten gearstald. De omrop hat harren sels as doel steld ‘de ynwenners fan de gemeente (Eaststellingwerf) troch middel fan de radio op de hichte te hâlden fan pleatslike aktiviteiten yn de Eaststellingwerfske polityk, kultuer, muzyk en oare fasetten’. Omroep Odrie wurd troch san hûndert frijwilligers yn de loft hâlden.
Yn 1995 begong de sinder op de boppeferdjipping fan aktiviteitensintrum De Miente yn Easterwâlde. Sûnt 2002 ôf hat it radiostasjon de beskikking oer in nije studio yn it foarhûs fan it gebou.
Frekwinsjes
Odrie is yn de eter op 106,9 FM te hearren. Mei de kabel is Odrie op 104.1 FM de belústerjen.
Nijjiersútstjoeringen
Ferneamd binnen de nijjiersútstjoeringen fan Odrie. Op 1 jannewaris komme de âldjiersploegen fan de Stellingwerfske doarpen altyd byelkoar. Dan fertelle de ploegen oer harren belibbenissen en de ludike aksjes dy't se útfierd hawwe.
Robert Louis Stevenson
Stevenson hie it oan 'e luchtwegen, in krupsje dy't him frijwol syn hiele libben parten spile. Nettsjinsteande dat skreau er oan ien stik wei en reizge er ek in hiel protte yn in tiid dat soks djoer en gefaarlik wie. Syn frou Fanny Van de Grift Osbourne stipe him o sa yn syn aventoerlik, mar ek dreech en nuodlik libben. Yn 1890 sette Stevenson him nei wenjen yn Samoä, yn 'e Stille Súdsee, dêr't er syn lêste jierren trochbrocht. Hy wie ûntsteld troch de oanboazjende Jeropeeske en Amerikaanske ynfloed op 'e Polynezyske kultuer, en fan gefolgen ferskode syn wurk doe fan 'e Romantyk en aventoerefiksje nei in somberder reälisme. Hy ferstoar yn de âldens fan 44 jier oan in oerhaal yn syn wenplak Vailima.
Stevenson wie tige populêr yn syn tiid. Sûnt syn ferstjerren is it mei syn reputaasje as skriuwer op en del gien, mar tsjintwurdich wurdt er wer tige wurdearre. Yn 2018 wied er de op 25 nei meast oersette skriuwer yn 'e wrâld, folgjend op Charles Dickens, dy't it 25e plak ynnaam. Hy waard bewûndere troch tal fan oare auteurs, lykas J.M. Barrie, Bertolt Brecht, Jorge Luis Borges, sir Arthur Conan Doyle, Ernest Hemingway, Rudyard Kipling, Vladimir Nabokov en Marcel Proust.
Jonkheid en oplieding
Robert Louis Stevenson waard yn 'e hjerst fan 1850 berne yn 'e Skotske haadstêd Edinburgh, as de soan fan yngenieur Thomas Stevenson (1818-1887) en dy syn frou Margaret Isabella Balfour (1829-1897). Syn doopnamme wie Robert Lewis Balfour Stevenson, mar doe't er achttjin jier of dêrby om wie, feroare er de stavering 'Lewis' yn 'Louis', en yn 1873 liet er 'Balfour' út syn namme falle. Oan heitekant kaam er út in laach dat bestie út ûntwerpers fan fjoertuorren, in fjild wêryn't net inkeld syn heit aktyf wie, mar ek syn pake Robert Stevenson en syn omkes Alan en David (sjoch ek: David Alan Stevenson en Charles Alexander Stevenson). De famylje fan syn mem wie lânadel út 'e Clan Balfour, ôfstamjend fan in Alexander Balfour dy't yn 'e fyftjinde iuw it lângoed Inchrye yn 'e krite Fife yn besit hie. Syn pake Lewis Balfour wie predikant fan 'e Tsjerke fan Skotlân te Colinton, en syn omkes oan memmekant wiene de dokter George William Balfour en de maritym boukundige James Balfour.
As jonkje brocht Stevenson it meastepart fan syn fakânsjes troch útfanhûs by pake Lewis. Letter soed er dêroer skriuwe: "No freegje ik mysels gauris ôf wat ik fan dy âld predikant oerkrigen haw. Ik moat grif oannimme dat er graach preekje mocht, en dat mei ik ek, hoewol't ik nimmen ea bewearen heard haw dat ien fan ús beiden ek graach nei preken harkje mocht." Krekt as syn pake en syn mem hie Stevenson swakke luchtwegen, en hy rekke faak oanhelle mei hoastjen en koarts. Dat boaze oan doe't de húshâlding yn 1851 yn Edinburgh yn in kâld, fochtich hûs oan Inverleith Terrace kaam te wenjen. Hoewol't se nei in bettere wente oan Heriot Row ferhuzen doe't Stevenson seis jier wie, waard er oant syn alfde ta eltse winter ekstreem siik. Ek yn syn lettere libben wie sykte foar Stevenson in gauris weromkearende steat, en fan gefolgen wied er altyd tige meager. Doedestiden miende de medyske stân dat er tuberkuloaze hie, mar moderne ynsichten wize earder op bronchiëktaasjes of sarkoïdoaze.
Stasjon Boxtel
Gebou
200px|thumb|left|2e stasjonsgebou stasjon Boxtel yn 1998 It earste stasjon waard ûntwurpen troch de yngenieurs Karel Hendrik van Brederode it stasjonsgebou kaam yn 1863 reen en waard iepene op 1 maaie 1865 foar treinreizgers. It is boud as in standertstasjon fan de Steatsspoarwegen, in stasjon fan it type SS fjirde klasse.
Robert Louis Stevenson
Jonkheid en oplieding
De âlden fan Stevenson wiene allebeide fromme presbyterianen, mar de húshâlding libbe de kalvinistyske prinsipes net strikt nei. Syn minne, Alison Cunningham, wie folle stranger yn 'e leare, en har ferminging fan kalvinisme mei it byleauwe fan it sljochtwei folk wie in iere boarne fan nachtmerjes foar Stevenson. Nettsjinsteande dat fersoarge hja him altyd nei har bêste kinnen as er siik wie, en har foarlêzen út 'e Bibel en it wurk fan John Bunyan hie in grutte ynfloed op him, krektlyk as har ferhalen oer de skiednis fan Skotlân. Yn 1885 droech er de dichtbondel A Child's Garden of Verses oan har op.
Stasjon Boxtel
Gebou
Nei njoggen jier waard der al in nij stasjonsgebou iepene yn Boxtel, mar der wurdt oan twivele of't it wier in folslein nij gebou wie of dat it giet om in yngreven ferbouwing en útwreiding mei twa fleugels fan it stasjonsgebou út 1863. It sintrumgebou fan dit twadde stasjonsgebou hie yn protte oerienkomsten mei it eardere gebou fan it type SS fjirde klasse. Yn 1890 is de linkerkant fan it stasjon nochris ferlinge.
Robert Louis Stevenson
Jonkheid en oplieding
Stevenson wie in iennichst bern. Hy seach der apart út en hold en droech him ek wat eksintryk, dat hy hie muoite om syn plak tusken de oare skoalbern te finen doe't er mei seis jier nei de legere skoalle stjoerd waard, in probleem dat him fannijs foardie doe't er mei 11 jier nei de Ediburgh Academy gie. Simmerdeis by pake yn Colinton koed er lykwols goed oer de wei mei syn neven en nichten. Mei't er foar syn alfde gauris foar langere tiid siik wie, krige er dan thús ûnderwiis fan priveelearaars om net efterop te reitsjen. Stevenson learde pas let, mei sân jier, om te lêzen en skriuwen, mar foartiid diktearre er al teltsjes dy't er optocht oan syn mem en oan frou Cunningham. Neitiid skreau er syn hiele jonkheid troch op suver twangmjittige wize ferhalen. Dêryn waard er oanfitere troch syn heit, dy't sels as bern ek skreaun hie oant sýn heit dy ferhalen fûn hie en him tabiet om "sokke flauwe kul op te jaan en [him] by syn saken te hâlden".
Stasjon Boxtel
Gebou
Foar de spoarferdûbeling fan twa nei fjouwer spoaren tusken Boxtel en Eindhoven waard in nij stasjon boud mei twa eilânperrons, ferbûn troch in glêzen rinbrêge oer de spoaren. De bou fan it nije stasjon begûn yn 1996 mei de pleatsing fan de kuierbrêge. Heal 1998 waard it âlde stasjonsgebou ôfbrutsen. It nije stasjonsgebou in ûntwerp fan arsjitekte Wienke Scheltens waard iepene yn 2000.
Robert Louis Stevenson
Jonkheid en oplieding
De Edinburgh Academy, dêr't Stevenson yn oktober 1861 hinne gie, wie in ûnôfhinklike jongesskoalle, dêr't er mei tuskenskoften fyftjin moannen learde. Yn 'e hjerst fan 1863 brocht er ien trimester troch op in kostskoalle yn it Ingelske Isleworth, yn Middlesex (no in diel fan westlik Londen). Yn oktober 1864 gied er nei in priveeskoalle yn Edinburgh dy't rund waard troch in Robert Thompson. Dêr bleau er oant er yn novimber 1867 as studint nei de Universiteit fan Edinburgh gie om, yn neifolging fan syn heit en syn heite famylje, foar yngenieur te learen. Fan it begjin ôf oan ûntbriek it him oan entûsjasme foar dy oplieding en stiek er in protte enerzjy yn it ûntrinnen fan syn kolleezjes. It wie yn dy snuorje dat Stevenson it leauwe ferlear en ateïst waard, alhoewol't syn kristlike opfieding altyd ynfloed op him hâlde soe.
Elts jier gie Stevenson yn 'e fakânsje mei syn heit op ynspeksjereis by de fjoertuorren lâns dy't de Stevensons ûntwurpen hiene: yn 1868 nei Anstruther en Wick, yn 1869 nei de Orkney-eilannen en nei Sjetlân, en yn 1870 nei it ôfhandige eilân Erraid, dêr't se trije wiken trochbrochten. Hy hie dêr in protte niget oan, mar net om't er belangstelling hie foar de tuorren. Ynstee gie it him om it materiaal dat de reizen him joegen om oer te skriuwen. Yn april 1871 brocht Stevenson einlings en te'n lêsten oan syn heit út dat der gjin yngenieur yn him siet en dat er skriuwer wurde woe. Hoewol't syn heit fansels teloarsteld wie, kin it nijs foar him net as ferrassing kommen wêze, en Stevenson syn mem skreau dat er "nuveraardich frede hie" mei de kar fan syn soan. Om te bewissigjen dat Stevenson wat hie om op werom te fallen, waard ôfpraat dat er nei de universiteit weromkeare soe om rjochten te studearjen, dat er abbekaat wurde koe. Dy ôfspraak hold er him oan en yn july 1865 studearre er ôf. Hy oefene lykwols it berop fan abbekaat nea út, mei't er him folslein op syn karriêre as skriuwer talei.
Stasjon Boxtel
Gebou
It stiet mear yn de rjochting fan it doarpssintrum, op it plak dêr 't eartiids spoar 1 en 2 leine. It nije gebou hat in hege stasjonshal en wachtromte dêr't in kiosk yn fêstige is. Yn 2012 waard bekend dat ProRail it stasjon fan Boxtel yngreven ferbouwe soe. Doe is de kape oan de foarkant fan de hal nei efteren skood, sadat de kaartsjesautomaten ûnder it dak pleatst wurde koene.
Robert Louis Stevenson
Yntree yn literêre fermiddens en iere reizen
Op besite by in neef yn Ingelân yn 1873 mette Stevenson twa minsken dy't tige ynfloedryk yn syn libben wurde soene: Sidney Colvin en Fanny (Frances Jane) Sitwell. Dy lêste wie in skieden frou en in allinnichsteande mem fan 34 jier. Hja wie tsjep en garismatysk, en loek in protte oandacht fan manlju, ûnder wa ek Colvin, dy't úteinlik yn 1901 mei har trouwe soe. Stevenson, doe 23, fielde him ek ta har oanlutsen, en hy ûnderhold mei har jierrenlang in libbene briefkerij, wêryn't er wifke tusken de rol fan oanbidder en dy fan leafhawwende soan (hy spriek har oan mei "Madonna"). Colvin waard Stevenson syn literêr adviseur en bewurkmastere syn earste betelle publikaasje, it essay Roads yn it tydskrift The Portfolio. Nei Stevenson syn ûntidich ferstjerren waard Colvin ek de earste redakteur fan syn brieven.
Roy A. Tucker
Roy A. Tucker (Jackson, Mississippy, 1951 - Tucson, 5 maart 2021 ) wie in Amerikaanske astronoom. Hy wurdt beskôge as in tige fertsjintlik ûntdekker fan asteroïden. Tusken 1996 en 2019 hat er mear as 700 himellichems - meast asteroïden - identifisearre en yn 'e mande mei oaren ûntdutsen.
Stasjon Boxtel
Gebou
Noardlik fan it stasjon stiet oan de Parallelweg Noord de eardere frachtloads fan Van Gend & Loos. Fuort dêrefter, oan de Spoorstraat 9, in wite houten wenning út 1899. Dit wie de tsjinstwenning fan de Steatsspoarwegen en is no in ryksmonumint.
Robert Louis Stevenson
Yntree yn literêre fermiddens en iere reizen
Al rillegau wie Stevenson aktyf yn literêre fermiddens yn Londen, dêr't er befreone rekke mei bekende skriuwers út dy tiid, lykas Andrew Lang en Edmund Gosse, en teffens mei Leslie Stephen, de haadredakteur fan it blêd The Cornhill Magazine, dy't belangstelling krige foar it wurk fan 'e jonge auteur. Stephen naam Stevenson op sleeptou by in besyk oan in pasjint yn in sikehûs yn Edinburgh, dy't de dichter William Ernest Henley bliek te wêzen. Dyselde waard in goede freon fan Stevenson, mei wa't er út en troch ek literêr gearwurke, oant harren freonskip der yn 1888 ûnder strûpte troch rûzje. Henley, dy't in bûtengewoan garismatyske persoan wie en in houten poat hie, wie neffens Stevenson sels de ynspiraasje foar it ferneamde personaazje fan 'e seerôver Long John Silver yn Treasure Island.
Yn novimber 1873 waard Stevenson nei Menton, oan 'e Frânske Riviêra, ta stjoerd om op te betterjen nei't er wer yn 'e minnichte rekke wie. Yn april it jiers dêrop kearde er sûner werom nei Edinburgh om him wer oan syn stúdzje te setten, mar neitiid gied er noch ferskate kearen nei Frankryk. Hy besocht dêr faak de krite fan it Wâld fan Fontainebleau en ferbleau dan yn Barbizon, Grez-sur-Loing en Nemours, dêr't in protte keunstners taholden. Ek reizge er nei Parys om nei de museä en skouboargen te gean. Yn septimber 1876 gie Stevenson op in tocht mei kano's troch de wetterwegen fan Belgje en noardlik Frankryk, tegearre mei syn stúdzjefreon sir Walter Simpson. Dy reis, dy't de basis foarmje soe foar syn earste reisboek, An Inland Voyage (1878), brocht him yn Grez, dêr't er yn 'e kunde kaam mei Fanny Van de Grift Osbourne (1840-1914), mei wa't er tsien jier skeelde.
Roy A. Tucker
Wurkpaad
Tucker waard grutbrocht yn Memphis (Tennessee). Sûnt 1966 is er lid fan de Memphis Astronomical Society. Hy helle syn mastersgraad oan de Universiteit fan Kalifornje yn Santa Barbara. Sûnt wurket er as yngenieur by it Imaging Technology Laboratory fan de Universiteit fan Arizona.
Robert Louis Stevenson
Houlik
Koart nei harren earste moeting kearde Stevenson werom nei it Feriene Keninkryk, mar Fanny bleau blykber yn syn tinzen, mei't er yn The Cornhill Magazine it essay On Falling in Love ("Oangeande Fereale Reitsjen") publisearre. Yn 1877 troffen se inoar wer en waarden se minners. Stevenson brocht in grut diel fan it folgjende jier mei har en har bern troch yn Frankryk. Yn augustus 1878 kearde se werom nei de Feriene Steaten, dêr't se har yn San Francisco nei wenjen sette, wylst Stevenson op in kuiertocht gie troch de Sevennen (in diel fan it Sintraal Massyf), dy't de basis foarme foar syn Travels with a Donkey in the Cévennes (1879). Tsjin 'e goerie fan syn freonen yn en sûnder syn âldelju deroer yn te ljochtsjen, sette er har yn augustus 1879 efternei. Hy stiek de Atlantyske Oseaan oer as passazjier yn 'e twadde klasse op it steamskip de Devonia, foar in part om jild út te sparjen, mar ek om te ûnderfinen hoe't 'de gewoane man' reizge, wat er letter fêstlei yn it reisboek The Amateur Emigrant. Nei oankomst yn New York teach er oer lân nei Kalifornje. Dêr skreau er letter Across the Plains oer, mar de reis wie him te swier, dat syn sûnens stoarte yn.
Roy A. Tucker
Wurkpaad
Yn 1999 waard in asteroïde dy't yn 1997 troch Paul G. Comba ûntdutsen waard, Tucker (10914) doopt. Yn 2002 wie Tucker ien fan de fiif wittenskippers dy't de Gene Shoemaker Near Earth Object Grant krigen. Tucker syn wichtichste (mei)ûntdekking wie nei alle gedachten de asteroïde (99942) Apophis - earder better bekend as 2004 MN4 - yn 'e mande mei David J. Tholen en Fabrizio Bernardi fan de Universiteit fan Hawaï. De asteroïde sil op 13 april 2029 hiel ticht by de ierde komme. Hy wie ek belutsen by de ûntdekking fan de kometen 328P/LONEOS-Tucker en C/2004 Q1, út de saneamde Jupiterfamylje.
Robert Louis Stevenson
Houlik
Tsjin 'e tiid dat er oankaam yn Monterey (Kalifornje), wied er de dea nei-oan. Hy waard troch guon pleatslike boeren ferpleegd oant er wer opbettere. Neitiid ferbleau er yn it French Hotel oan Houston Street (no it oan him wijde museum Stevenson House). Hy iet gauris fergees yn in restaurant deunby, dat eigendom wie fan 'e Frânsman Jules Simoneau (oan wat no Simoneau Plaza is). Jierren letter stjoerde er dyselde in eksimplaar mei ynskripsje fan syn novelle Strange Case of Dr Jekyll and Mr Hyde (1886), wêrby't er oantekene dat it noch in nuveraardiger saak (stranger case) wêze soe as Robert Louis Stevenson ea Jules Simoneau ferjitte soe. Tsjin desimber 1879 wied er wer safierhinne opbettere as foar him wenstich wie, en reizge er fierder nei San Francisco. Dêr besocht er himsels te ûnderhâlden troch it ferrjochtsjen fan swier lichaamlik wurk. Oan 'e ein fan 'e winter soarge dat foar in nije tebeksetter fan syn sûnens, sadat er it op 'e nij by de dea om 't ôf helje moast. Fanny wie ûnderwilens lykwols skieden fan har man, en se ferpleegde him oant er wer opbettere. Doe't syn heit oer syn swierrichheden hearde, stjoerde dy him genôch jild om him troch de dreechste tiid te helpen.
Stevenson en Fanny trouden yn maaie 1880, hoewol't er doe noch, yn syn eigen wurden, "earder in symboal foar stjerlikens wie as in brêgeman". Mei syn breid en syn styfsoan Lloyd reizge er nei de Napadelling boppe San Francisco, dêr't se har houliksreis trochbrochten yn in ôftanke goudsikerskamp op 'e skeanten fan 'e Mount Saint Helena (yn wat no it Steatspark Robert Louis Stevenson is). Oer dy simmer skreau er letter yn The Silverado Squatters. Om dyselde snuorje hinne mette Stevenson Charles Warren Stoddard, in redakteur fan 'e Overland Monthly, dy't nei de Stille Súdsee reizge wie en Stevenson oanrikkemandearre om dat ek te dwaan. Jierren letter soe dat idee wer by him opkomme, mar yn augustus 1880 reizge er ynstee mei Fanny en Lloyd nei New York en dêrwei nei Ingelân, dêr't se yn 'e haven fan Liverpool ferwolkomme waarden troch syn âlden en Sidney Colvin. Neitiid wist Fanny mei har sjarme en gefoel foar humor stadichoan de kleau te tichtsjen dy't Stevenson syn ûnberette ôfreis nei Noard-Amearika tusken him en syn heit iepene hie.
Ingelân en wer nei de Feriene Steaten
Stevenson en syn húshâlding pindelen hinne en wer tusken Skotlân en it fêstelân fan Jeropa, en setten har yn 1884 einlings nei wenjen yn 'e havenstêd Bournemouth yn it Ingelske greefskip Dorset. Fan april 1885 ôf hie Stevenson dêr it selskip fan 'e skriuwer Henry James, dy't er earder met hie yn Londen. Dyselde ferfear nei Bournemouth om syn ynfalide suster Alice by te stean, en de Stevensons nûgen him út om eltse dei by harren te iten. Stevenson sels wie yn dy tiid grutdiels bêdlegerich, mar dochs skreau er yn syn trije jier yn Bournemouth syn bekendste en populêrste wurken, wêrûnder Treasure Island, Kidnapped, Strange Case of Dr Jekyll and Mr Hyde (wêrmei't er trochbriek), A Child's Garden of Verses en Underwoods.
Stevenson syn heit Thomas ferstoar yn 1887, wat foar Stevenson it paad klearre om 'e rie fan syn dokter op te folgjen en him yn in klimaat nei wenjen te setten dat befoarderliker foar syn sûnens wie. Mei syn mem, no in widdo, en syn húshâlding ferliet er Ingelân mei de bedoeling om him yn 'e Rocky Mountains fan Colorado te fêstigjen. Mar nei't se yn New York oankommen wiene, besleaten se de winter oer te bliuwen yn 'e Adirondacks, in berchtme yn 'e steat New York. Dêr ferbleaune se yn in kuerwente oan 'e Saranacmar, in gebou dat no bekend stiet as it Stevenson Cottage. Dy bitter kâlde winters skreau Stevenson guon fan syn bêste essays, lykas Pulvis et Umbra. Ek sette er útein mei de roman The Master of Ballantrae en makke er lichthertich plannen foar in syltocht nei de Stille Súdsee yn 'e oankommende simmer.
Reizen yn 'e Stille Súdsee
Yn juny 1888 sjartere Stevenson it jacht de Casco en sette er mei Fanny, Lloyd en syn mem oer see ôf út 'e haven fan San Francisco. De seelucht en de spanning fan in nij aventoer bettere er foar in skoft fan op en krapoan trije jier lang doarme er troch it easten en de midden fan 'e súdlike Stille Oseaan. Dêrby died er ferskate kearen de Hawaï-eilannen oan, doe noch in ûnôfhinklik lân as it Keninkryk Hawaï. Dêr ferbleau er lange skoften en rekke er goed befreone mei kening David Kalākaua, by wa't er in protte omsloech. Ek krigen de Stevensons dêre gedoente mei de omkesizzer fan 'e kening, prinsesse Victoria Ka‘iulani, dy't behalven Hawaïaansk en Skotsk bloed hie. Op it eilân Molokaï besocht Stevenson pater Damiaan, in Flaamske geastlike dy't dêr wurke mank de ferballe pasjinten fan in leprakoloanje.
Behalven yn Hawaï brocht Stevenson yn dy jierren ek tiid troch op de Gilberteilannen (no Kiribaty), Tahity (yn Frânsk-Polyneezje) en de Samoä-eilannen en yn Nij-Seelân. Hy foltôge The Master of Ballantrae, dichte twa balladen dy't basearre wiene op 'e leginden fan 'e Polynezyske befolking en skreau The Bottle Imp. Syn ûnderfinings út dy tiid leid er fêst yn in ferskaat oan brieven en yn syn In the South Seas, dat yn 1896 postúm ferskine soe. Yn 1889 reizge Stevenson mei syn styfsoan Lloyd op 'e skoender de Equator by Butaritari, Mariki, Apaiang en Abemama yn 'e Gilberteilannen lâns. Se ferbleaune ferskate moannen op Abemama by de tirannike haadman Tem Binoka, dy't Stevenson yngeand beskreau yn In the South Seas.
Yn april 1890 sette Stevenson op 'e Janet Nicoll foar syn trêde en lêste reis troch de Stille Súdsee ôf út Sydney, yn wat doe noch de Britske koloanje Nij-Súd-Wales wie (Austraalje bestie noch net as politike ienheid). Hy hie yn 't sin om in nij reisferhaal te skriuwen dat oanslute moast by In the South Seas, mar úteinlik wie it syn frou Fanny dy't de reis beskriuwe soe yn har wurk The Cruise of the Janet Nichol (mei misstavering fan 'e namme fan it skip). In oare passazjier oan board wie Jack Buckland, waans ferhalen oer syn libben as keapman yn 'e Stille Súdsee de ynspiraasje foarmen foar it personaazje Tom Hadden yn The Wrecker (1892), in wurk dat Stevenson en Lloyd Osbourne tegearre skreaune.
Lêste jierren yn Samoä
Yn desimber 1889 arivearren Stevenson-en-dy yn Apia, yn Samoä, dêr't hy en Fanny harren nei wenjen besleaten te setten. Yn jannewaris 1890 kochten se dêr 314¼ acre (wat likernôch itselde is as in pûnsmjit) yn Vailima, in stikmannich kilometers it binnenlân yn by Apia wei. Dêr bouden se it earste hûs mei twa ferdjippings fan 'e hiele arsjipel (no it Robert Louis Stevenson Museum). Op 'e rest fan it lân waard in plantaazje oanlein. Yn maaie 1891 joech Stevenson syn mem Margaret har yn Vailima by Stevenson en syn húshâlding. Wylst Fanny it tafersjoch oer de plantaazje krige, naam Stevenson sels de namme Tusitala oan, wat Samoaansk is foar "Ferhaleferteller", en begûn pleatslike folksferhalen op te tekenjen. Gauris wiksele er dy út tsjin ferhalen dy't er sels koe of skreaun hie. It earste literêre wurk yn 'e Samoaanske taal wie Stevenson syn oersetting fan The Bottle Imp, in fabel mei in moraal en mei Polyneezje as setting.
De ûnderdompeling yn 'e Samoaanske kultuer gie foar Stevenson ûntsjinkearber mank mei in politike ûntwekking, dy't him "oerdwers" pleatste foar de plannen oer dy't de Westerske koloniale machten mei Samoä hiene. Dêrby gie it om it Feriene Keninkryk, it Keizerryk Dútslân en de Feriene Steaten, wêrfan't de marineskippen gauris de Samoaanske havens oandiene. Stevenson, dy't goed thús wie yn 'e skiednis fan Skotlân, begriep dat yn Samoä, krekt as yn 'e Skotske Heechlannen, de lânseigen, op rivalisearjende clans basearre maatskippij alhiel net ree wie foar de oankomst fan útlanners dy't de besteande deilisskippen oanfiteren en de ûnderlinge tsjinstellings fergrutten om dêr sels better fan te wurden. Troch de oanboazjende spannings dy't dat feroarsake, sakke Samoä wei yn ferskate ynterne konflikten dy't útmûnen yn 'e Earste Samoaanske Boargeroarloch.
Op dat punt koe Stevenson net mear oan 'e sydline stean bliuwe as bûtensteander dy't ienfâldichwei de foarfallen beskreau, mar keas er partij en begûn er ynstjoerde brieven nei The Times en oare kranten te stjoeren fol mei ferhalen oer it wangedrach fan Jeropeänen en Amerikanen yn Samoä. Syn noed om 'e lânseigen befolking spriek ek út syn South Sea Letters, dy't er yn 1891 yn ferskate tydskriften publisearre en dy't yn 1896 postúm yn syn boek In the South Seas opnommen wurde soene. Hy holp mei om twa Jeropeeske funksjonarissen dy't it wol hiel bûnt makken, nei hûs weromroppen te krijen, al wied er benaud dat syn aktive belutsenens by dy saak him op deportaasje út Samoä komme soe te stean. De oanboazjende ynfloeden fan 'e Westerske lannen yn Samoä en de Samoaanske Boargeroarloch beskreau Stevenson op detaillearre wize yn syn wurk A Footnote to History: Eight Years of Trouble in Samoa.
Stevenson hie in grouwéligen hekel oan wat er yn Samoä dwaan moast, mar syn gewisse liet him gjin oare kar. Oan syn freon Sidney Colvin skreau er: "Ik seach altyd del op 'e leadjitter, mar wat strielet dy njonken de politikus!" Yn 'e boargeroarloch keas Stevenson iepentlik de kant fan haadman Mata‘afa Iosefo, waans rivaal Malietoa Tanumafili I stipe waard troch de Dútske hannelsfirma's dy't al in moai ein op slach wiene nei it reälisearjen fan in monopoalje op 'e ferwurking fan kopra en kakaobeane. Hy siet noch it meast yn noed oer de naïviteit fan 'e Samoänen op it mêd fan ekonomyske kwestjes, mei as wichtichste foarbyld it feit dat se sels harren hiele eilannegroep net yn besit namen om foar te kommen dat blanken harsels simpelwei grûn ta-eigenen dy't fan nimmen wie.
Yn 1894, inkele moannen foar syn dea, spriek Stevenson de gearkommen haadlju fan Samoä ta, en fitere er harren oan om har eigen lân sichtber yn besit te nimmen om't it har oars ûntnommen wurde soe. Hy hie, sa fertelde er harren, sjoen wat der barde as men soks net die: yn it Keninkryk Hawaï, dêr't de ferlitten lânseigen timpels "as sarken [stiene] op in grêf, middenmank de sûkerreidfjilden fan 'e blanke", mar ek yn Ierlân en "yn 'e bergen fan myn eigen heitelân, Skotlân." Oer de Skotten seid er: "Dat wie yn it ferline in skoander foltsen, moedich, fleurich, trou en tige allyk de Samoänen, útsein op ien manear, te witten: dat se folle wizer en mear bedreaun wiene yn dat fjochtsjen dat jimme sa heech hawwe. Mar de tiid kaam oer harren, krekt sa't dy no oer jimme komt, en hja wiene net ree.'"
Goed fiif jier nei it ferstjerren fan Stevenson, yn 1900, waard Samoä ferparte yn in westlik, Dútsk diel en in eastlik, Amerikaansk diel. Yn it Dútske diel hie de befolking it measte te lijen ûnder it koloniale bestjoer, mar dêr hiene se it gelok dat it Keizerryk Dútslân de Earste Wrâldoarloch ferlear, wêrnei't it troch de Alliëarden syn koloanjes ûntnommen waard. Dútsk-Samoä kaam doe ûnder it freonliker bewâld fan Nij-Seelân, dat sels ek in koloanje west hie, en it waard yn 1962 ûnôfhinklik as West-Samoä, dat yn 1997 syn namme feroare yn simpelwei Samoä. Amerikaansk-Samoä is anno 2022 noch altyd in ûnynkorporearre territoarium fan 'e Feriene Steaten.
De omstannichheden fan syn bestean yn Samoä laten by Stevenson yn syn skriuwwurk ta in ferskowing fan 'e Romantyk en it aventoer út syn eardere boeken ta in somberder reälisme. The Beach of Falesá (1892), bygelyks, is in koart ferhaal yn it ik-perspektyf oer in Skotske keapman op in eilân yn 'e Stille Súdsee, dy't tsjûge is fan ûnmeilydsume bedragerij fan 'e lânseigen befolking troch de blanken, mar sels mear ynsit oer wêr't er blanke houlikskandidaten fine moat foar syn healbloeddochters. De roman The Ebb-Tide (1894) giet oer de eksploaten fan trije liddichgongers dy't strâne rekke binne yn 'e haven fan Papeete, op Tahity. It boek waard troch Roslyn Jolly, dy't it foarwurd levere foar de útjefe fan South Sea Tales út 1996, omskreaun as: "in mikrokosmos fan 'e ymperialistyske maatskippij, dêr't lieding oan jûn wurdt troch ynklauwerige mar ynkompetinte blanken, wylst de arbeid levere wurdt troch lang lijende lânseigenen dy't har plicht dogge sûnder dêrta befel krigen te hawwen en trou binne oan it troch de misjonarissen brocht leauwe dat de Jeropeänen net iens beare te respektearjen."
Foar in part om 'e ûnkosten fan it libben yn Vailima te beteljen, skreau Stevenson lykwols ek Catriona (1893), in romantysk ferfolch op syn eardere boek Kidnapped. Hoewol't er himsels oerwurke fielde, sette er yn in lêste spurt fan aktiviteit útein mei de roman Weir of Hermiston. Dat spilet yn it achttjinde-iuwske Skotlân en is in ferhaal oer in maatskippij, hoewol folslein oars as dy fan Samoä, wêryn't lykwols krektlyk as yn Samoä de noarmen en wearden en sosjale struktueren yn ferfal reitsje, liedend ta in morele dûbelsinnichheid. Weir of Hermiston ûnthiet gâns ûntwikkeling fan skriuwerskip, en Stevenson beskôge it sels as syn bêste wurk. Spitigernôch soed er it nea foltôgje.
Ferstjerren
Op 3 desimber 1894 wie Stevenson mei syn frou oan it praten wylst er him ynspande om in flesse wyn iepen te krijen, doe't er ynienen útrôp: "Wat is dat?" Fuort dêrop frege er syn frou: "Sjocht myn gesicht der ek nuver út?" En doe foel er derhinne. Hy ferstoar inkele oeren letter, yn 'e âldens fan 44 jier, nei alle gedachten oan in oerhaal. De Samoänen stiene derop om syn stoflik omskot dy nachts te omjaan mei skyldwachten en droegen him neitiid op harren skouders de berch de Vaea op, dêr't Stevenson troch harren begroeven waard op in plak dat útseach oer see, yn in stik lân dat skonken wie troch de Britske plakferfangend fise-konsul Thomas Trood. Stevenson hie altyd wollen dat syn gedicht Requiem op syn eigen grêftombe ynkurven waard, en dat kaam der yndie op 'e eastkant op te stean:
oersetting: Stevenson wie de Samoänen tige dierber, en syn grêfskrift waard yn it Samoaansk oerset as in klaachliet. Op 'e westkant fan syn tombe stiet in bibelpassaazje út Ruth 1:16-17 gravearre:
Kontekstueel binne dat de wurden fan Ruth, de Moäbitise, dy't se sprekt tsjin har skoanmem Naomi, in Israelitise dy't jierrenlang om utens taholden hat yn Moäb. Nei de dea fan sawol har man as har beide soannen wol Naomi weromkeare nei har heitelân Israel, en se besiket har skoandochter Ruth, dy't har beselskipje wol, werom te stjoeren nei hûs. Mar Ruth wegeret by har wei te gean. Op it grêf fan Stevenson wiist dizze tekst op syn identifikaasje mei de Samoänen.
Wurdearring
Robert Louis Stevenson wie yn syn eigen tiid tige populêr. Hy waard doedestiden bewûndere troch oare ferneamde auteurs, lykas J.M. Barrie, sir Arthur Conan Doyle, Henry James, Rudyard Kipling, Marcel Proust en Emilio Salgari, en letter troch ek troch skriuwers as Bertolt Brecht, Jorge Luis Borges, G.K. Chesterton, Ernest Hemingway, Jack London, Vladimir Nabokov en Cesare Pavese.
Sûnt syn ferstjerren is it mei syn reputaasje as skriuwer lykwols op en del gien, mei't er yn in grut part fan 'e tweintichste iuw beskôge waard as in twadderang auteur fan benammen berneboeken en sjenreliteratuer lykas horror. Literêre grutheden as Virginia Woolf (dy't opfallend genôch de dochter wie fan syn iere mentor Leslie Stephen) feroardielen syn wurk, en stadichoan waard Stevenson út 'e kanon fan 'e Ingelsktalige literatuer skrast. Dy útsluting berikte syn hichtepunt mei de útjefte fan 'e 2.000 bledsiden tellende Britske Oxford Anthology of English Literature út 1973, dêr't er alhiel net yn neamd waard, en The Norton Anthology of English Literature út 'e Feriene Steaten, dy't him fan 1968 oant en mei 2000 sân edysjes lang negearre, oant er úteinlik yn 'e achtste edysje fan 2006 in fermelding krige. Nettsjinsteande dat bleau Stevenson by de gewoane lêzer ûnfermindere populêr.
Oan 'e ein fan 'e tweintichste iuw kaam der in letterkundige werevaluaasje fan Stevenson en syn oeuvre op gong. Tsjintwurdich wurdt er sjoen as in skriuwer mei talint foar in breed skala oan sjenres fan sawol fiksje as non-fiksje en sawol proaza as poëzij, en teffens as in literêr teorist, in essayist en maatskippijkritikus fan grut ynsjoch, in humanist en in tsjûge fan 'e kolonisearring fan 'e Stille Súdsee dy't feroardiele wat er seach en dêrby gjin blêd foar de mûle naam. Dêrmei wurdt er no beskôge as tiidgenoat en gelikense fan sa'n literêre grutheid as Joseph Conrad (waans wurk Stevenson sterk beynfloede mei syn fiksje oer de Stille Súdsee). Yn 2018 naam Stevenson it 26e plak yn op 'e ranglist fan 'e meast oersette skriuwers yn 'e wrâld, fuort nei Lev Tolstoj (23), Isaac Asimov (24) en Charles Dickens (25), en foàr oare ferneamde auteurs, lykas Oscar Wilde (28), Karl Marx (31), Honoré de Balzac (32), Ernest Hemingway (33), Franz Kafka (36), Friedrich Nietzsche (37), Anton Tsjechov (42), J.R.R. Tolkien (43), Edgar Allan Poe (44) en Rudyard Kipling (45). (De top 3 waard trouwens foarme troch Agatha Christie op 1, folge troch Jules Verne op 2 en William Shakespeare op 3.)
Op it mêd fan Stevenson syn moderne reputaasje skreau de foaroansteande Amerikaanske filmkritikus Roger Ebert yn 1996: "Ik wie okkerdeis yn petear mei in freon, dy't sei dat er noch nea in bern troffen hie dat graach Treasure Island fan Robert Louis Stevenson lêzen hie.
'Ik ek net,' sei ik. En hy hie ek noch nea in bern troffen dat graach Stevenson syn Kidnapped lêzen hie. 'Ik ek net,' sei ik. Myn iere bleatstelling oan beide boeken gie fia de Classics Illustrated-stripboeken. Mar ik haw beide boeken letter, doe't ik gjin bern mear wie, wol deeglik lêzen, en doe haw ik der tige by tige fan genoaten. Itselde jildt foar Stevenson syn Dr. Jekyll and Mr. Hyde.
Feitliks sit it sa: Stevenson is in geweldige skriuwer fan ferhalen foar folwoeksenen, en hy heart op deselde planke thús as Joseph Conrad en Jack London, ynstee fan tusken Winnie the Pooh en Peter Pan yn."
Romans en novelles
(as der it net oars oanjûn stiet, giet it om romans)
Beatrix Potter
Beatrix Potter waard berne yn in begoedige húshâlding yn Londen. Sy krige thús ûnderrjocht fan gûvernantes, dat hja hie net folle kunde oan oare bern. Simmerdeis, at har heit in bûtenpleats hierde yn Skotlân en letter yn it Lake District, hie Beatrix in soad omgong mei bisten en de natoer.
Potter har karriêre as skriuwster en tekeneres berneferhalen begûn yn 1902 mei It ferhaal fan Piter Knyn. It ferhaal waard útjûn troch Frederick Warne. 1905 frege Beatrix har redakteur, Norman Warne, hat om mei him te trouwen. Hy waard lykwols siik en stoar in pear wike letter.
Itselde jier kocht Beatrix in pleats mei de namme Hill Top yn Sawrey yn it Lake District. Dêr brocht se safolle mooglik tiid troch, hoewol't sy noch by har âlden wenne. De pleats en it goa dêromhinne krigen in rol yn har ferhalen en in protte yllustraasjes litte plakken yn it Lake District sjen dy't oant hjoed-de-dei net feroare binne.
Yn 1913 troude sy abbekaat William Heelis en sette har foar fêst nei wenjen yn Sawrey. Skriuwen en skilderjen kamen doe op it twadde plak; de buorkerij en de skieppefokkerij gienen foar. Mei in erfenis fan har âlden en mei de royaltys fan har boeken koe hja stikken lân keapje om dy as beskerme natuergebiet te behâlden. Doe't sy yn 1943 ferstoar, liet hja de steat goed 1600 hektare natuer en fyftjin landerijen nei oan de National Trust.
Wurk
De 23 ferhalen
Oare boeken
Film
De biografy fan Beatrix Potter waard ferfilme troch Chris Noonan. De haadrollen hienen Renée Zellweger en de Skotske akteur Ewan McGregor. De film Miss Potter kaam begjin 2007 yn de bioskoop.
Risimer
Risimer (405 – 18 augustus 472) wie magister militum (oerbefelhawwer) yn Itaalje fan 456 oant 472. Om't er it leger behearske wie er in skoft de machtichste man yn it Westlike ryk. Sels koe er, as Germaan, net keizer wurde mar hy sette de iene nei de oare marjonet op 'e troan.
Generaal
Risimer wie fan mingd Suëbyske-Fisigoatyske komôf. Hy wie in soan fan in Suëbyske foarst, en fan syn memmekant in pakesizzer fan de Fisigoatyske kening Wallia. Yn it Romeinske leger dat healwei de 5e iuw hieltyd mear steunde op de Germaanske foederaty makke hy stadich opgong. Likernôch 455 wie hy ta generaal opklommen fan it leger yn Itaalje.
(famylje relaasje)
Machtsgreep
Nei de dea fan keizer Falentinianus yn 455 wienen der meardere gadingmakkers foar de troan. Keizer Maksimus koe mar koart regeare en waard datselde jier noch opfolge troch keizer Avitus. As generaal wegere Risimer mei Avitus gear te wurkjen en kaam iepentlik tsjin him yn opstân. Tegearre mei Majorianus, in oare generaal út Itaalje, koe er Avitus twinge de haadstêd yn jannewaris 456 te ferlitten.
Yn 456 fersloech Risimer de Fandaalske float by Korsika. Dat foarfal die syn stjer hurd rizen. Hy koe keizer Avitus ferneatigje by Piacenza doe't dy syn macht yn Itaalje werom winne woe en stipe Marjorianus yn dy syn stribjen de nije keizer fan Rome te wurden. Fanwegen syn komôf kaam hy hjir sels net foar yn oanmerking; in Germaan yn it poarper soe nea troch de Romeinen akseptearre wurde. Mar hy behâlde wol syn ynfloed en bleau as in soart ko-regint oan de macht.
Marjorianus wie in krêftige keizer, dy 't him ta doel stelde it Romeinske gesach yn Galje en Spanje werom te bringen, dêr't dat nei keizer Valentinianus likernôch ferdwûn wie. Yn 460 liet er lykwols in skandlik ferlies tsjin de Fandalen yn Spanje en ferlear dêrby ek in grut part fan syn leger. Fanwege dit foarfal koe Risimer de macht nei him ta lûke. Doe't Majorianus werom kaam liet Risimer him gefangen sette en op 7 augustus 461 fermoardzje.
List fan planetoïden 9001-9100
Dit is in list fan planetoïden 9001-9100.