cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Yntertsjerklike Kommisje foar de Fryske Earetsjinst
De YKFE jout út en troch de YKFE-list fan Fryskpreekjende foargongers út. Dy moat net betiisd wurde mei it Ferbân fan Fryske Foargongers (FFF). De YKFE en it FFF hawwe wol kontakt meiïnoar op it platfoarm Krúspunt. It FFF hat leden fan de Protestantske Tsjerke yn Nederlân, mar ek fan de Doperske Gemeenten en inkelde oare denominaasjes en stiet foar alle oare iepen en is net ôfhinklik fan Tsjerken. It stiet op www.kruspunt.nl.
Fan de YKFE is dû. Cor Waringa fan De Jouwer de foarsitter, wylst dû. Paul Hekstra († 2017) fan Ljouwert dêr de skriuwer fan wie, dy't ek foarsitter fan it FFF wie, wylst dû. Ellert Jongstra fan Blije dêr de skriuwer fan is.
Yn novimber 2019 makke de YFKE bekend dat der in nije Fryske bibeloersetting komme moast, om't de Nije Fryske Bibeloersetting fan 1978 efter de tiid rekke wêze soe. Dat kaam om't der sûnt dy tiid nije ynsichten ûntwikkele wiene op it mêd fan 'e bibelútlis, en ek wie it taalgebrûk "danich feroare". Der wie in begrutting opsteld fan €500.000, wêrfan't €353.000 foar it fertaalwurk útlutsen wie. Dat bedrach moast mei subsydzjes en skinkings byinoar brocht wurde. De klassis Fryslân fan 'e Protestantske Tsjerke yn Nederlân hie al €50.000 tasein, sadat der yn 'e folgjende trije jier noch goed €300.000 gearbrocht wurde moast. De restearjende €147.000 fan 'e €500.000 soe bylein wurde troch de útjouwer fan 'e nije oersetting, it Nederlands Bijbelgenootschap. Foar de oplaach fan 'e nije bibel waard ynearsten tocht oan 6.000 eksimplaren. It wie de bedoeling dat oan 'e oersetting û.m. de bekende predikant en oersetter Liuwe Westra fan Lollum meiwurkje soe.
Golden Globe
De Golden Globes ("Gouden Globes") of Golden Globe Awards binne in groep Amerikaanske prizen dy't elts jier yn jannewaris útrikt wurde oan 'e bêste wurken op it mêd fan Amerikaanske en ynternasjonale films en tillefyzje fan it foargeande jier. De útrikking fan dizze prizen wurdt organisearre troch de Hollywood Foreign Press Association (HFPA), en de tawizing fan 'e Golden Globes fynt plak troch in stimming ûnder de 93 leden fan 'e HFPA. De earste útrikking fan 'e Golden Globes fûn plak yn 1944, en sûnt 1961 fynt de huldigingsseremoanje tradisjoneel plak yn it Beverly Hilton yn Beverly Hills. De Golden Globes wurde beskôge as de op ien nei wichtichste Amerikaanske filmprizen, en foarmje de opmjitte foar de útrikking fan 'e Oscars, yn it foarjier.
Foar listen mei winners fan 'e Golden Globes, sjoch ûnder de kop See also op dizze side, op 'e Ingelske Wikipedy.
Teake Oppewal
Teake Oppewal (Droegeham, 22 jannewaris 1952) is in Frysk taalkundige, publisist en ûnderwizer. Hy waard benammen bekend mei de publikaasje Spiegel van de Friese Poëzie, dy't er yn 1994 tegearre mei Pier Boorsma skreau en publisearre.
West Point (New York)
Skiednis
Der waard by it fort in swiere izerne keatling dwers oer de Hudson lein om 'e Britske Marine de tagong ta de rivier te ûntsizzen, mar om't de Britten net besochten en far de rivier op, kaam it ek nea ta in konfrontaasje. Yn 1870 besocht de Amerikaanske generaal Benedict Arnold Fort Clinton oer te dragen oan 'e Britten as ûnderdiel fan syn ferrie oan 'e Amerikaanske saak. De gearspanning mislearre lykwols doe't de Britske majoar John André as spion troch de Amerikanen oppakt waard.
Yn 1802 waard by West Point troch de Amerikaanske presidint Thomas Jefferson de ferneamde Amerikaanske Militêre Akademy stifte, dy't meitiid suver synonym waard mei de namme 'West Point'. Dat is de âldste militêre akademy fan 'e Feriene Steaten, en de basis is fanwegen de oanwêzigens fan 'e akademy de langst aktive basis fan 'e Amerikaanske Striidkrêften. Yn 1937 waard op 'e basis it West Point Bullion Depository boud, dat yn 1988 de Munt fan West Point waard, in dependânse fan 'e Amerikaanske Munt.
Demografy
Neffens gegevens fan 'e folkstelling fan 2010 hie West Point doe in befolking fan 6.763 minsken. De befolkingstichtens bedroech 104,2 minsken de km². Yn 2010 wie fan 'e befolking fan West Point 0,1% âlder as 65 jier en 16,7% jonger as 18 jier. Fierders bestie 5,7% fan 'e húshâldings út ien persoan, wylst 2,0% fan 'e befolking ûnder de earmoedegrins libbe.
Wat de etnyske opbou fan 'e befolking oangiet, dy wie yn 2010 sa: 75,7% blanken; 9,1% swarten; 6,6% Latino's; 3,4% Aziaten; 0,5% Yndianen; 0,2% Polyneziërs, Melaneziërs en Mikroneziërs; 4,5% oaren of fan mingd etnysk komôf.
Klimaat
West Point leit yn 'e oergongssône tusken in fochtich lânklimaat en in fochtich subtropysk klimaat, hoewol't it mear karakteristiken fertoand fan in lânklimaat, lykas it bestean fan fjouwer dúdlik ûnderskate jiertiden. De simmers binne hjit en near, wylst de winters kâld binne, mei tuskenbeiden sniefal. Yn july, de waarmste moanne, is de trochsneed temperatuer oerdeis 29,2 °C, en yn jannewaris, de kâldste moanne, is dat 1,6 °C. Rekôrtemperatueren wiene 41 °C op 22 july 1926 en –27 °C op 9 febrewaris 1934. West Point kriget jiers trochinoar 1.284 mm delslach, mei dêrûnder oer it hiele winterhealjier ferdield 89,6 sm snie.
Michael Wood (skiedkundige)
Michael Wood (folút: Michael David Wood; Manchester, 23 july 1948) is in Britsk skiedkundige, dokumintêremakker en presintator. Hy hat foar de BBC in grut tal dokumintêresearjes makke en presintearre oer histoaryske ûnderwerpen, wêrûnder guon dy't ek yn Nederlân útstjoerd binne troch Teleac. Wood is op 't heden heechlearaar skiednis oan 'e Universiteit fan Manchester.
Jonkheid en oplieding
Michael Wood waard yn 1948 berne yn it Ingelske Manchester. Syn iere jonkheid brocht er troch yn 'e wyk Moss Side, mar doe't er acht jier wie, ferhuzen syn âlden mei him nei Wythenshawe. Hy trochrûn de middelbere skoalle oan 'e Manchester Grammar School, dêr't er belangstelling opfette foar toaniel. Neitiid studearre er skiednis en Ingelske taal- en letterkunde oan 'e prestizjeuze Universiteit fan Oxford. Yn syn lêste stúdzjejier makke er in seis wiken duorjende rûnreis troch de Feriene Steaten. Nei't er yn sawol skiednis as Ingelsk in bachelortitel behelle hie, learde er oan deselde universiteit fierder om in mastergraad te beheljen yn Angelsaksyske skiednis. Nei trije jier briek er syn masterstúdzje lykwols ôf om sjoernalist te wurden foar de tillefyzjestjoerder ITV.
Karriêre
Yn 'e 1970-er jierren wurke Wood yn Manchester foar de BBC, wêrby't er earst ferslachjouwer wie en him doe opwurke ta produsint fan ferskate aktualiteiterubriken. Uteinlik kearde er lykwols werom nei syn skiedkundige eftergrûn, troch fan 1979 oant 1981 de dokumintêresearje In Search of the Dark Ages ("Op 'e Siik nei de Midsiuwen") te produsearjen en presintearjen. Yn dy rige died er ûndersyk nei de libbens fan û.m. Bûdikka, kening Arthur, Alfred de Grutte, Athelstan, Earik Bloedbile en Willem de Oermasterder. Op basis fan dizze tillefyzjerige skreau Wood ek syn earste boek.
Letter makke Wood dokumintêresearjes as In Search of the Trojan War ("Op 'e Siik nei de Trojaanske Oarloch") en Domesday: A Search for the Roots of England ("It Domesday Book: In Syktocht nei de Woartels fan Ingelân"). Fanwegen syn fermogen om skiednis op begryplike en ûnderhâldende wize út te lizzen, wûn er al rillegau grutte populariteit, benammen yn Grut-Brittanje, mar ek yn de Feriene Steaten en oare Angelsaksyske lannen, dêr't syn programma's ek geregeldwei útstjoerd waarden. Yn Nederlân waarden yn 'e 1990-er jierren syn searjes Legacy: A Search for the Origins of Civilisation ("Erfskip: In Syktocht nei de Boarnen fan 'e Beskaving") en In the Footsteps of Alexander the Great ("Yn de Fuotstappen fan Aleksander de Grutte") útstjoerd troch Teleac.
Yn 2006 joech Wood him by de saneamde Britske Skoalle foar Argeology yn Irak, in kampanje mei as doel om nije Iraakske argeologen te trenen. Oer dat ûnderwerp hold er yn Grut-Brittanje ek rûnom lêzings. Yn 2009 waard him in earedoktoraat takend troch de Sunderland Universiteit, folge troch noch ien fan 'e Universiteit fan Leicester yn 2011. Wood waard yn 2013 heechlearaar publike skiednis oan de Universiteit fan Manchester.
Priveelibben
Ein santiger, begjin tachtiger jierren hie Wood in skoft in relaasje mei sjoernaliste en presintatrise Pattie Coldwell. Tsjintwurdich wennet er yn it noarden fan 'e Britske haadstêd Londen mei syn frou, tillefyzjeprodusinte Rebecca Ysabel Dobbs, en harren beide dochters Minakshi en Jyoti.
Natan (profeet)
Natan (Hebriuwsk: נתן, Naṯan, útspr.: [natan], likernôch: "nattan"; fl. ±1000 f.Kr.) wie yn it Alde Testamint fan 'e Bibel in profeet fan God. Hy is it bekendst út it ferhaal oer de oerhoer fan kening David mei Batsjêba, de frou fan Oería de Hetyt.
Libben
Neffens it ferhaal fan 2 Samuel wie Natan omtrint it jier 1000 f.Kr. profeet yn it Keninkryk Israel doe't dat ûnder it bewâld stie fan kening David. Yn 'e passaazje 2 Samuel 7:2-17 stiet beskreaun hoe't Natan David op 'e hichte stelde fan it ferbûn dat God mei him en syn hûs sletten hie. Doe't de kening letter oerhoer bedreaun hie mei Batsjêba, de frou fan Oería de Hetyt, en doe't Batsjêba swier rekke bliek te wêzen, liet er har man út 'e wei romje om foar te kommen dat syn sûnde útkomme soe. It wie Natan dy't doe (yn 2 Samuel 12:1-25) by David kaam en him út namme fan God beskrobbe.
Fierders wie it neffens 1 Keningen 1:8-45 Natan dy't David op dy syn stjerbêd ynljochte oer de plannen fan syn soan Adonia om himsels nei de dea fan syn heit kening te meitsjen, mei as gefolch dat David syn jongere soan Salomo as syn opfolger oanwiisde. Letter skreau Natan kroniken oer de regearperioades fan sawol David (1 Kroniken 29:9) as Salomo (2 Kroniken 9:29), en wied er boppedat belutsen by de gearstalling fan 'e muzyk dy't yn 'e Timpel fan Jeruzalim spile waard (2 Kroniken 29:25). David neamde ien fan 'e fjouwer soannen dy't Batsjêba him skonk Natan; mooglik wie dy ferneamd nei de profeet.
List fan planetoïden 21401-21500
Dit is in list fan planetoïden 21401-21500.
Matthias Scheits
Matthias Scheits (Hamburg, 1630 - dêre, 1700) wie in Dútsk skilder, tekener en etser út de Barok.
Neffens Houbraken hâlde er ta yn Hamburg doe't Johannes Voorhout dêr ek wurke. Scheits krige yn 't earstoan ûnderrjocht yn Haarlim fan Philips Wouwerman, dochs skildere er letter buorkerij- en doarpssênes yn de trant fan David Teniers. Voorhout moete him wylst er wurke oan histoaryske sketsen dy't er letter ûnder eigen namme publisearre as platen fan it Alde- en Nije Testamint.
Neffens de RKD wie er de learaar fan de skilder Adam de Manyoki.
Talossaansk
thumb|Flagge fan Talossaanske taal It Talossaansk (Talossaansk: El Glheþ Talossan) is in keunsttaal, dy troch Robert Ben Madison ûntwurpen waard foar syn ministeat, it Keninkryk Talossa. It is basearre op de Romaanske talen. It Talossaansk hat in mânsk wurdboek mei om 'e 28.000 wurden.
Nâlpiercing
In nâlpiercing of nâlepiercing is in piercing yn 'e direkte omkriten fan 'e nâle. Nettsjinsteande de namme wurdt de nâle sels net pierced. Yn 'e regel giet it hjirby om in piercing troch de hûdploai oan 'e bopperâne fan 'e nâle, sadat it sieraad dat troch de piercing hinne oanbrocht wurdt, yn 'e nâle hinget. By sa'n sieraad giet it faak om in simpele ring of om in rinkje mei in hingerke, mar der besteane ek mear komplekse sieraden dy't spesifyk ûntwurpen wurde foar nâlpiercings.
Nâlpiercings kinne fluch genêze sûnder fierdere swierrichheden, lykas de mear foarkommende earlelpiercing, mar se kinne ek stadiger genêze, lykas in oerflakpiercing, mei in navenent grutter risiko op ôfstjitting troch it lichem. Ofhinklik fan 'e hoemannichte hûd dy't by it meitsjen fan 'e piercing trochboarre is, kin de genêzingstiid útinoar rinne fan minder as 5 moanne oant wol 9 moanne. Krúsjaal is dêrby dat de piercing ûnder de genêzingstiid goed skjinholden wurdt. It genêzingsproses kin dreger makke wurde troch yrritaasje en skansearring feroarsake troch wriuwing fan broekbannen of troch it dragen fan strakke klean.
De skiednis fan 'e nâlpiercing is frijwat dizenich; guon saakkundigen, lykas Doug Malloy, leauwe dat dit gebrûk yn 'e tiid weromgiet oan it âlde Egypte, hoewol't oaren, lykas Jim Ward, sizze dat dêr gjin bewizen foar binne. Yn 'e twadde helte fan 'e tweintichste iuw waard de nâlpiercing foar it earst populêr ûnder beskate subkultueren, wêrnei't er yn 'e iere jierren njoggentich yn 'e mainstream-kultuer trochkrong. Tige wichtich wiene yn dat ramt in moadeshow yn Londen, yn 1993, wêrby't mannekên Christy Turlington har nâlpiercing sjen liet, en de fideoklip fan it nûmer Cryin’, fan 'e band Aerosmith, út datselde jier, wêryn't aktrise Alicia Silverstone har nâle pierce liet. Sûnt is it hawwen fan in nâlpiercing, alteast foar froulju, yn 'e Westerske kultuer frij algemien akseptearre rekke.
Racefyts
thumb|250px|Racefyts thumb|Klassike [[baanfyts dêr't Eddy Merckx it wrâldoerrekord op fytse|thumb|250px]]
In racefyts is in fyts dy't spesjaal foar hurdfytsen brûkt wurdt. De fytst is dêrfoar sa optimaal mooglik konstruearre yn ferbân mei de loftwjerstân en it gewicht dy't sa leech mooglik hâlden wurdt en binnen de rjochtlinen fan de UCI (Ynternasjonale Hurdfytsuny)
Regleminten
De Ynternasjonale Hurdfytsuny hat fêstlein hoe't in racefyts derút sjen moat. Rjochtlinen waarden needsaaklik doe't yn de jierren tritich fan de 20e iuw de earste snelle fytsen ferskynden mei tafoegings oan de fyts om de streamline ferbettert te krijen. Dat waard doe ferbean. Yn 1984 ferbettere Francesco Moser it oerrekord fan Eddy Merckx. Hy die dat op in, foar dy tiid, revolúsjonêre fyts mei dichte tsjillen en oksekopstjoer. De dichte tsjillen hawwe lange tiid ûnderwerp fan debat west. Hja waarden earst tastien, omdat it net om in tafoeging gie, mar om in oare konstruksje (lyme kunststofplaat) dy't de tsjillen aerodynamysk meitsje. Nei de, suksesfolle rekordsbesykingen fan Chris Boardman en Graeme Obree na 1992 waard de diskusje op 'e fierd, mei as gefoch dat yn 2000 alle rekords fan 1984 ôf mei weromwurkjende krêft ûnjildich ferklearre waarden. aard. Sûnttiid moatte alle oerrekords op "klassike" fytsen dien wurde en binne tichte tsjillen ferbean. Lykwols binne by tiidritten op de wei de dichte tsjillen noch wol tastien. It gewicht fan in racefyts moat neffens de regleminten minimaal 6,8 kg bedrage.
List fan planetoïden 61401-61500
Dit is in list fan planetoïden 61401-61500.
Trijekeningejûn
Trijekeningejûn, yn it oarspronklike Ingelsk: Twelfth Night (eins folút: Twelft Night, or: What You Will), is in toanielstik fan 'e hân fan 'e wiidferneamde Ingelske skriuwer en dichter William Shakespeare. It is in komeedzje dy't it ferhaal fertelt fan 'e jonge ealfrouwe Viola, dy't skipbrek lijt foar de kust fan Illyrje. Trijekeningejûn moat skreaun wêze yn 1601 of 1602 om opfierd te wurden op Trijekeningen, oan 'e ein fan 'e krystperioade. It stik linet swier op it koarte ferhaal Of Apollonius and Silla, fan Barnabe Rich, dat wer basearre wie op in ferhaal fan Matteo Bandello. It waard foar it earst opfierd op 2 febrewaris 1602, Marije-Ljochtmis (wat doedestiden de formele ein fan it krystseizoen wie), mar waard pas foar it earst publisearre yn 1623, as ûnderdiel fan 'e First Folio. De Fryske oersetting fan Douwe Kalma ferskynde yn 1962.
Ynhâld
Trijekeningejûn set útein as de jonge ealfrouwe Viola skipbrek lijt yn 'e Adriatyske See, foar de kust fan Illyrje (dat yn 'e Aldheid fierhinne Albaanje en it eardere Joegoslaavje omfette). Dêrby ferliest se har twillingbroer Sebastiaan út it each, en se mient dat hy de ramp net oerlibbe hat. De kaptein fan it skip helpt har oan lân, dêr't se har út selsbehâld (want it is fansels net fertroud foar in jongfaam allinnich yn 'e fremdte) ferklaait as in jongeman en de namme Cesario oannimt. Om't al har besittings mei it skip te sink gien binne, helpt de kaptein har oan in baantsje as tsjinstfeint fan hartoch Orsino. Dyselde mient dat er fereale is op 'e jonge grevinne Olivia, dy't koartby har heit en broer ferlern hat. Mei't se fan doel is en betrachtsje foar harren sân jier rou, wegeret se eltse frijer de tagong ta har kastiel, dat Orsino kin sels net nei har ta. Sadwaande stjoert er "Cesario" (Viola) om foar him by Olivia yn 't pleit te gean. Olivia, lykwols, rekket op slach fereale op 'e kreaze "jongfeint", wylst Viola ûnderwilens fereale wurden is op Orsino.
Tusken bedriuwen fan 'e haadplot troch fynt de komyske subplot plak, dy't oer Olivia har hofhâlding giet. Har omke, de ridder Toby Belch, en de ûnnoazele jonker Andrew Aguecheek, dy't eins ek wol nei har stykje woe as er mar wist hoe't er dat oanpakke moast, sûpe en feestfiere eltse dei oant midden yn 'e nacht en hâlde mei harren lûdroftigens eltsenien út 'e sliep. Sadwaande wiist Olivia har majordomo, in eptige man dy't fan Malvolio hjit, harren teplak. Toby, Andrew en guon leden fan it tsjinstfolk, dy't ek noch in appeltsje mei him te skilen hawwe, beslute dêrop wraak te nimmen op Malvolio troch in grap mei him út te heljen. De tsjinstfaam Maria skriuwt him in brief yn Olivia har hânskrift, wêryn't se ferklearret dat sy (Olivia) temûk fereale op Malvolio is. Fierders freget se him û.m. om felgiele hoazzen te dragen, alle tsjinners almar wer út te heuveljen en yn (Olivia) har bywêzen ûnophâldlik te glimkjen. thumb|left|350px|Malvolio makket de fernuvere Olivia it hof, wylst Maria har laitsjen ferberget (in gravuere fan R. Staines nei in [[skilderij troch Daniel Maclise).]]
Underwilens arrivearret Viola har twillingbroer Sebastiaan op it toaniel, dy't dochs net omkommen is by de skipbrek, mar troch in oar skip oppikt is. Om't er as twa drippen wetter liket op 'e as jongfeint ferklaaide Viola, liedt dit ta alderhanne betizings. Sa freget Olivia, dy't mient dat Sebastiaan Cesario is, him om mei har te trouwen. Sebastiaan komt dat al wat oer it mad, mar hy hat der wol earen nei, dat se naaie tegearre út om temûk te trouwen. Yn 'e slotsêne, as Viola en Sebastiaan einlik tegearre yn oanwêzichheid fan sawol Olivia as hartoch Orsino ferskine, komt alles út, en bekend Viola ek foar it earst dat se in frou is. It stik einiget as Orsino en Viola harren houlik oankundigje, wylst der berjocht komt dat Toby en Maria ûnderwilens ek troud binne.
Fryske oersetting
Twelfth Night waard ûnder de titel Trije Keningejoun yn it Frysk oerset troch Douwe Kalma. Yn 1962 waard it publisearre troch de Fryske Shakespeare Stifting te Drachten, as ûnderdiel fan harren omnibusútjefte Shakespeare's Wurk Dl. III, yn 'e mande mei de fertalings fan guon oare Shakespeariaanske komeedzjes, lykas De Fleurige Wyfkes, Lyk om Lyk en Folle Spul om Neat.
Herman Willem Daendels
thumb|Generaal Daendels Herman Willem Daendels (Hattem, 21 oktober 1762 – Elmina, Nederlânske Goudkust (no yn Gana), 2 maaie 1818) wie in Nederlânsk patriot, militêr en bestjoerder.
Yn 1785 keas er de kant fan de patriotten dy't yn ferskate Nederlânske stêden oan de mach kaam wiene. Yn 1786 ferdigene er de stêd Hattem tsjin de troepen fan de steedhâlder en yn 1787 ferdigene er Amsterdam tsjin it Prusysk leger dat steedhâlder Willem V fan Oranje-Nassau fannijs oan de macht helpe woe. Doe't dat slagge wie waard er ta de dea feroardield en flechte er nei Dúntsjerk yn Noard-Frankryk. Daendels makke de Frânske Revolúsje fan tichteby by. Nei de Bataafske Revolúsje 1794-1799) wie er generaal en fan 1807 oant 1810 wie er gûverneur-generaal fan Nederlânsk-Ynje.
Doe't Nederlân troch Frankryk ynlive wie (1810) rôp keizer Napoleon Daendels werom. Hy waard kommandant fan in difyzje fan it napoleontyske leger en die mei oan de fjildtocht fan Napoleon nei Ruslân.
Hy waard 1815 fan kening Willem I fan de Nederlannen beneamd ta gûverneur-generaal fan it Nederlânsk besit oan de Goudkust. Maart 1816 besette er dy funksje. Alle projekten dy't er stâl besike te jaan mislearren lykwols. Daendels stoar 1818 oan malaria en waard byset op it Nederlânsk begraafplak fan Elmina.
Mirjam (bibelsk persoan)
Mirjam is de namme fan in Bibelsk persoan. Hja wie de dochter fan Amram en Jokêbed en in âldere suster fan Moazes en Aäron.
As famke stie hja op in ôfstân te sjen hoe't de dochter fan de farao har broerke Moazes yn it bizen kuorke tusken it reid fan de Nyl fûn, dy't dêr earder troch har mem te fûnling wie lein. Moedich stapte Mirjam doe op de prinses ôf en fertelde dat hja wol in Hebriuwske frou wist dy't it bern de tate jaan koe. Sa kaam it jonkje, de man dy't it folk fan Israel út de slavernij fan de farao nei It Unthjitten Lân Kanaän liede soe, werom by syn echte mem (Exodus 2:1-8).
Mirjam wurdt foar it earst by namme neamd yn Exodus 15:21. Nei't de see de farao en syn gefolch ferswolge hie, fierde it folk feest. It wie in opteine en musisearjende Mirjam dy't it inisjatyf ta raaidûnsjen naam en it refrein fan it tankliet song:Sjong de Heare/Want Hy is heech ferheven/It hynder en syn ruter/smiet Er yn de see. Ek wurdt Mirjam yn dizze tekst in profetesse neamd.
Yn it boek Numeri(haadstik 12) wurdt gewach makke fan ûntefredenens fan Mirjam en Aäron: ''Hja seinen: Is Moazes de iennichste dêr't de Heare mei sprutsen hat. Hat Er ek net mei ús sprutsen?''. Neffens de Hebriuwske skriften wie it Mirjam, dy't hjir it foartou naam. Dêrmei rôpen Aäron en Mirjam de lilkens fan de Heare op, Dy't as in wolkkolom delkaam. Nei't de Heare sprutsen hie en fuort gyng siet Mirjam ûnder de útslach. Sân dagen bleau Mirjam melaatsk en sa lang mocht hja it kamp net ynkomme. Dêrnei liet God de sykte ferdwine.
It Unthjitten Lân soe Mirjam nea sjen. Hja stoar yn 'e woastyn, noch foar har broer Aäron, en waard yn Kadesj begroeven.
Namme
De namme Mirjam stiet oan de oarsprong fan Marije en is sawol ûnder joaden as kristenen in populêre namme.
List fan planetoïden 21501-21600
Dit is in list fan planetoïden 21501-21600.
De Twa Aadlike Neven
De Twa Aadlike Neven, yn it oarspronklike Ingelsk: The Two Noble Kinsmen, is in Ingelsk toanielstik út it begjin fan 'e santjinde iuw, wêrfan't lang ûndúdlik west hat wa't de skriuwer wie. Yn 'e twadde helte fan 'e tweintichste iuw is lykwols stadichoan de teory opkommen dat it stik likernôch foar de helte skreaun is troch John Fletcher en foar de oare helte troch William Shakespeare. Tsjintwurdich wurdt dat yn akademyske fermiddens frijwol unanym akseptearre, sadat it stik no ta it wurk fan Shakespeare rekkene wurdt. Om't it yn 'e earste helte fan 'e tweintichste iuw, doe't Douwe Kalma alle stikken fan Shakespeare yn it Frysk oersette, noch ta de Shakespeariaanske apokrifa hearde, is dit it iennichste toanielstik fan Shakespeare dêr't gjin Fryske fertaling fan bestiet.
Eftergrûn
De Twa Aadlike Neven is fierhinne basearre op it Ferhaal fan de Ridder, ien fan Geoffrey Chaucer syn Canterbury Ferhalen, en giet oer de beide aadlike neven Palamon en Arsitus út it Grykske Tebe, dy't earst de bêste freonen binne, mar om 'e leafde fan in frou ta inoars grutste rivalen wurde. It stik is wierskynlik skreaun yn 1613 of 1614. Yn 'e mande mei Perikles, Prins fan Tyrus en de beide ferlern giene stikken Kardenio en Leafde's Lêst Al Leanne wie it ien fan 'e mar in pear akseptearre toanielstikken fan Shakepeare dy't ûntbrieken yn 'e gesachhawwende First Folio, út 1623, dêr't it wurk fan 'e grutte toanielskriuwer safolle mooglik yn samle waard. De Twa Aadlike Neven waard pas foar it earst publisearre yn 1634.
Ynhâld
Yn Tebe fiele Palamon en Arsitus, twa neven dy't inoars bêste freonen binne, harren ferplichte en fjochtsje foar har stêd, ek al grize se fan Kreön syn dieden. Op it slachfjild ferrjochtet it pear wiere heldedieden, mar likegoed wurde de Tebanen troch de Ateners ferslein. Palamon en Arsitus wurde kriichsfinzen makke en bedarje yn Atene yn it tichthûs, dêr't se har op stoïsynske wize reemeitsjen om har terjochtstelling te ûndergean. Sawol harren reeëns om te stjerren as har freonskip wurdt lykwols yn ien klap oan kant reage as se út it finster fan harren sel prinsesse Emilia, de dochter Teseus en Hippolyta, foarbykommen sjogge. Se reitsje allebeide op slach smoarfereale op it fanke en wurde ta inoars grutste rivalen.
Arsitus mei it tichthûs ferlitte as in ynfloedryk famyljelid foar him pleitet. Hy wurdt dêrop út Atene ferballe, mar ynstee fan fuort te gean, ferklaait er him en beävensearret er dat er oansteld wurdt as Emilia har tsjinstfeint. Underwilens is de sipiersdochter fereale wurden op Palamon, en hja helpt him te ûntsnappen. Se folget him, mar hy negearret har fierders, mei't er noch altiten folslein obsedearre is troch Emilia. Palamon oerlibbet yn it wâld, dêr't er úteinlik heal úthongere syn neef Arsitus tsjinkomt. Se redendiele mei-inoar, mar Arsitus jout him ôf om iten en drinken en twa wappenrissings op te heljen, sadat se in earlik twagefjocht hâlde kinne oer wa't Emilia krije sil.
De yn 'e steek litten sipiersdochter is gek wurden. Se sjongt en slacht wartaal út, en treft dan yn it wâld in espeltsje lju dat in folksdûns opfiere wol foar Teseus en Hippolyta. As dy opdaagjen komme, mei't se yn 'e bosk op jacht binne, fersoargje de lju mei de sipiersdochter in healwiis optreden, ta fermaak fan it keningspear. Yn 'e tuskentiid is Arsitus weromkommen. Nei't de beide neven as freonen tegearre iten en oantinkens ophelle hawwe, klaaie se har yn 'e wapenrissings en sille se inoar te liif. Mar dan komme Teseus en syn gefolch harren oer it mad. Hy wol har allebeide terjochtstelle litte, mar Hippolyta en Emilia beprate him om harren in formeel duël útfjochtsje te litten. Wa't wint, mei mei Emilia trouwe, mar de ferliezer sil eksekutearre wurde.
Underwilens rêde de sipier en syn maten syn dochter. Hy besiket har wer ta geastlike sûnens te bringen. Op advys fan in dokter moediget er de eardere frijer fan it fanke oan om himsels foar te dwaan as Palamon, sadat se der stadichwei oan wenne sil om him as har wiere leafde te sjen. De tawijing fan 'e jongfeint wurdt har rêding. Foar it duël bidt Arsitus oan Mars dat er it gefjocht winne mei; Palamon bidt oan Fenus dat er mei Emilia trouwe mei; Emilia bidt oan Diana dat se trouwe mei mei dejinge dy't it measte fan har hâldt. Alle trije gebedens wurde ferheard: Arsitus wint it duël, mar wurdt dan fan it hynder smiten en stjert, sadat Palamon mei Emilia trouwe kin.
Grutte Postwei
De Grutte Postwei (Grote Postweg, Jalan Raya Pos yn 't Yndonesysk) is in wei mei in langte fan sa'n 1.000 km, oer benei de hiele lingte fan noard Java fan Anyer nei Panarûkan. De wei waard oanlein ûnder it bewâld fan gûverneur-generaal Herman Willem Daendels fanwege Kening Loadewyk Napoleon. . Frankryk (mei it Keninkryk Hollân) wie yn dy tiid yn oarloch mei Ingelân
Doe't Daendels op Java oankaam, sette er fuortendaliks út ein mei de oanlis fan La Grande Route, sa't er de dyk sels neamde, yn it noardlik diel fan Java om it eilân tsjin in Britske oanfal te beskermjen. De dyk moast in flugge ferpleatsing fan troepen mooglik meitsje.
Daendels ferplichte eltse lânseigen hearsker oan de plande rûte om arbeiders te leverjen om oan de dyk te arbeidzjen. Der waarden produksjedoelen fêststeld. At dy net helle waarden, waarden de ferantwurdlike hearsker mei syn arbeiders deadien. Harren plassen waarden yn de beammen oan de dyk hinge. Genede kaam net yn Daendels syn wurdboek foar. Fanwege syn izeren disipline waard de wei foar't er in jier om wie, yn 1808 foltôge, in tige grutte prestaasje foar dy tiid. De oanlis fan de Grutte Postwei hat dêron sines dien foar de bekendheid fan de namme Daendels oant hjoed ta.
Tûzenen Javaanske twangarbeiders stoaren by it oanlizzen fan de wei, guon boarnen sprekke fan 12.000. . Dochs beskôgje in protte hjoeddeiske Yndonezyske skiedkundigen de oanlis fan de wei as in wichtige stap foarút. De Grutte Postwei makke it mooglik om oare dielen fan Java yn mar in pear dagen, ynstee fan wiken, te berikken. De wei ferbynde guon fan de grutste plakken fan Java: Anyer, Cilegon, Tangerang, Batavia, Meester Cornelis (no opnaam yn Jakarta), Buitenzorg, Cianjur, Bandûng, Sumedang, Cirebon, Tegal, Pekalongan, Semarang, Rembang, Tûban, Soerabaya, Pasur^yan, Probolinggo en Panarûkan.
Film
Yn 1996 makke de Nederlânske produsint Pieter van Huystee de film De Groote Postweg. De film waard fertoand yn bioskopen yn Nederlân, Italië en Frankryk. De skriuwer Pramoedya Ananta Toer spriek de tekst yn.
Batsjêba
Batsjêba (Hebriuwsk: בַּת שֶׁ֫בַע‎, Baṯšēḇaʿ, útspr.: [bat'ʃɛ:vaʔ], likernôch: "batsjêva"; letterlike betsjutting: "dochter fan 'e eed"; fl. ±1000 f.Kr.) wie yn it Alde Testamint fan 'e Bibel de frou fan Oería de Hetyt en letter fan David, de kening fan Israel. Hja is it bekendst fan it bibelske ferhaal wêryn't David oerhoer mei har bedreau. Doe't se neitiid swier fan him bliek te wêzen, liet er har man Oería út 'e wei romje en naam er har ta frou. Batsjêba waard letter de mem fan Salomo, David syn erfgenamt en opfolger.
Libben
Yn 2 Samuël 11:2-5 wurdt ferteld hoe't kening David ris tsjin 'e jûntiid op it dak fan syn paleis yn Jeruzalim omkuiere, dêr't er wei útsjen koe oer de stêd. Dy jûns seach er Batsjêba, dy't op har eigen gerjochtichheid yn 'e bûtenloft oan it baaien wie. Hy begearde har daliks en stjoerde boaden út om har by him te bringen. Neffens it ferhaal hied er doe geslachtsferkear mei har wylst se noch yn 'e reinigingstsjinst wie nei't se de regels hân hie. Neitiid die bliken dat Batsjêba swier rekke wie en dat nijs liet se oan 'e kening oerbringe.
Nei't al syn bedutsen oantrúnjen om Oería it bêd fan Batsjêba yn te loadsen om 'e nocht west hie, stjoerde David de man werom nei it front. Hy joech him in boadskip mei foar de legeroerste, Joäb, de omkesizzer fan 'e kening, wêryn't er befel joech om Oería foaroan yn 'e striid te pleatsen op it plak dêr't it fûlst fochten waard. Under de striid moast Joäb dan syn troepen ynienen weromlûke, sadat Oería troch de fijân besingele en deade wurde soe. Joäb die sa't syn omke him sein hie en nei de dea fan Oería naam David dy syn widdo Batsjêba ta frou.
In hoartsje letter kaam de profeet Natan by de kening (2 Samuël 12) en fertelde him in likenis. Der wie ris in ryk man dy't grutte keppels skiep en kij hie, mar o sa deun wie. Syn buorman wie strjitearm, mar hie ien laam dat er behannele as wie it syn bern: it libbe by him yn 'e hûs, iet en dronk fan syn tafel en sliepte by him op bêd. Doe't de rike man besite krige, begrutte it him om in laam út syn eigen keppel te slachtsjen en ta te meitsjen, dat hy naam it laam fan 'e earme man en slachte dat en sette dat syn besite as feestmiel foar. Doe't er dat ferhaal hearde, waard David sa poerrazen, dat er sei: "De man dy't soks útheefd hat, dy hat de dea fertsjinne." Dêrop sei Natan tsjin him: "Jo binne dy man."
De kening bychte daliks syn kweadoggerij op, en dêrop stelde Natan him gerêst dat hysels fanwegen syn berou net foar dizze kwestje hoegde te stjerren. It bern fan David en Batsjêba rekke lykwols koart nei de berte slim siik en kaam nei sân dagen àl te ferstjerren nettsjinsteande al David syn bidden en smeekjen om 'e poppe te sparjen. De kening akseptearre dat doe as straf foar syn sûnden.
Natan hie fierders in foarsizzing dien dat David syn froulju ôfnommen wurde soene en dat "syn neiste" harren op ljochtskyndei foar it oansjen fan it hiele folk besliepe soe. Dat kaam jierren letter út doe't David syn leaflingssoan Absalom in steatsgreep die en yn it iepenbier omgong hie mei tsien fan David syn bysliepen (2 Samuël 16:20-23). Yn it rabbinale joadendom wurdt dat beskôge as in tsienfâldige godlike ferjilding foar it feit dat David oerhoer dien hie mei de frou fan in oare man.
Johannes Voorhout (I)
Johannes Voorhout (I) (Uithoorn, 11 novimber 1647 – Amsterdam, foar 12 maaie 1723) wie in Nederlânsk skilder, tekener en dekorassjeskilder.
Hy wie in soan fan de Amsterdamske master-klokmakker Cornelis Voorhout. Fan 1662 oant 1664 wie er warber yn Gouda. Yn 1664 ferhuze er nei Amsterdam, dêr't er tusken 1664 oant 1669 wiersynlik learde by Jan van Noordt. Hy boaske yn 1670 en krige yn 1677 in soan, Johannes Voorhout (II). Iere jierren 70 wurke er yn Hamboarch, dêr't er Matthias Scheits moete, en al yn 1707 festige er him fannijs yn Amsterdam. Hy joech les oan syn soan, dy't him letter as selsstannich skilder festige, earst yn Alkmaar en letter yn Amsterdam.
Walsall
Walsall is in yndustrystêd yn it Ingelske greefskip West Midlands. It plak leit sa'n 10 km. noardwest fan de stêd Birmingham en 8 km. beëasten Wolverhampton.
Skiednis
Yn 1002 wurdt Walsall foar it earst skriftlik neamd; yn 1159 krige it plak stedsrjochten. De Queen Mary’s Grammar School dêre waard yn 1554 iepene.
Yn de 17e iuw waard Walsall in sintrum fan learbewurking. De oansluting op it spoar yn 1847 befoardere de ekonomyske ûntjowing fan de stêd fierder.
Alawiten
right|thumb|250px|Fersprieding fan de Alawiten yn it Midden-Easten De alawiten of alaviten (Arabysk: alawiten/علوي) (earder ek noesairys of Turksk: Fellah neamd) foarmje in mienskip fan leauwigen dy't ûntstean is út in ôfsplitsing fan de sjyityske islam. Alawiten wenje yn Noardwest-Syrje, Turkije (Hatay) en Libanon. It alawisme is in streaming binnen de islam dy't yn de 10e iuw stiften waard troch Hosain ibn Hamdan Chasibi († 957 of 968 te Aleppo). Etnysk sjoen binne alawiten benammen Arabieren. De alawiten leauwen dat de sjyityske imams godlik binne en út en troch op ierde ferskine om leauwigers te ferlossen. Oars as alevityske cemevi yn Turkije hat it alawityske leauwen gjin eigen gebedshuzen.
Alawiten hawwe as minderheid iuwenlang ferfolge west troch de soennityske mearderheid; harren maatskiplike emansipaasje yn Syrje sette útein ûnder it Frânske Mandaat fan Syrje (1920-1946) mar berikte benammen troch de opkomst fan de non-sektaryske Ba'ath-partijyin Syrië en de staatsgreep troch de offisier en letter presidint presidint Hafez al-Assad yn 1970 in folweardich plak. Polityk-sosjaal sjoen binne de alawiten tsjintwurdich meastentiids sekulier en modernisearre, fral ûnder de jeugd hâld men der faak in liberale libbenshâlding op nei.
Namme
De namme alawiten komt fan de Imam Aly, de neef en skoansoan fan de profeet Mohammed. It waard algemien de leauwigen as alawiten oan te tsjutten doe't Syrje Frânsk mandaatgebiet waard (1920). Tradisjoneel wurde de alawiten oantsjutten as Nusayrīs (نصيريون), Namiriyya en Ansariyya. Nusayriyya komt fan Mohammed ibn Noesair Namiri Abdi († 900), de earste teolooch dy't yn ferbân brocht wurdt mei de aleviten, en wurdt troch soenniten en oaren sjyiten as oantsjutting brûkt. De alawiten jouwe sels de foarkar oan de namme Alawiyya foar de ferwizing nei Aly.
Haring Tjittes Piebenga
Haring Tjittes Piebenga (Frjentsjer, 5 novimber 1907 - 1981) wie in Frysk antropolooch, oersetter, publisist en Frysk beweger.
Libben
Haring Piebenga waard grutbrocht yn in grifformearde húshâlding. Beynfloede fan Douwe Kalma waard er al mei 15 jier lid fan de feriening 'De Upstalbeam' en letter fan de CDU. Piebenga studearre yn de jierren tritich fan 'e tweintichste iuw by Herman Wirth en biology en antropology yn Berlyn dêr’t er yn 1941 promovearre op in antropologyske stúdzje oer de befolking fan Urk. Yn 1930 wie er de oprjochter fan it Fryske Studinte Selskip Redbad yn Utert. Yn 'e Twadde Wrâldoarloch sleat er him oan by de SS en febrewaris 1942 waard er beneamd ta haad fan 'e Boerenschool (yn it hûs Moai Gaasterlân) yn Riis, in soarte fan folkshegeskoalle op nasjonaal-sosjalistyske grûnslach. Fuort nei de befrijing waard er ynternearre yn Kamp Sondel, en letter yn Westerbork.
Oersetter
Piebenga hat û.m. in Homêros-fragmint út 'e Odyssee en wurken fan 'e dichters T.S. Eliot en Ezra Pound nei it Frysk ta oerbrocht. Fierders publisearre er ek stikken oer de Fryske taal en oanbesibbe eigenskippen. Yn in fraachpetear mei Abe de Vries sei kollega-oersetter Klaas Bruinsma yn 2004 oer him: "En yn ’e tritiger jierren hat Haring Tjittes Piebenga, de ferneamde en ek beruchte, ien sang fan Homearus oerset, publisearre yn ’t Frysk Studinte Almanak. Hy hat ek The Waste Land fan T.S. Eliot oerset. Dat hat er mas-ter-lik dien, werklik treflik. Mar syn Homearus-oersetting is net al te bêst. Dy wie noch lang net ryp."
Diana Gabaldon
Diana Gabaldon (folút: Diana Jean Gabaldon; Arizona, 11 jannewaris 1952), is in Amerikaansk skriuwster fan mingd Ingelsk en Latino-komôf. Hja is wrâldferneamd wurden mei har Outlander-rige (yn Nederlân bekend as de Reiziger-syklus). Yn har boeken kombinearret Gabaldon eleminten fan histoaryske fiksje, detektiveferhalen, aventoereromans, romantyk en fantasy.
Jonkheid en oplieding
Gabaldon waard yn 1952 berne yn 'e steat Arizona, as de dochter fan Tony Gabaldon (1931-1998), in lid fan 'e steatssenaat fan Arizona. Hja groeide op yn Flagstaff, en folge fan 1970 oant 1973 in stúdzje soölogy oan 'e Universiteit fan Noardlik Arizona, dy't se ôfsleat mei it beheljen fan in bachelorstitel. Neitiid learde se fierder yn seebiology oan it Scripps Ynstitút foar Oseanografy fan 'e Universiteit fan Kalifornje, San Diego, en behelle yn 1975 dêryn in masterstitel. Dêrop kearde se werom nei de Universiteit fan Noardlik Arizona foar har doktoraalstúdzje yn gedrachsekology, dêr't se yn 1978 op promovearre. Yn 2007 ûntfong se dêrnjonken fan deselde universiteit ek noch in earedoktoraat.
Wittenskiplike karriêre
Yn 'e tachtiger jierren wurke Gabaldon foltiids as assistint-heechlearaar yn it Sintrum foar Miljeustúdzjes fan 'e Steatsuniversiteit fan Arizona, dêr't se wittenskiplik ûndersyk die, har ûntjoech ta in ekspêr op it mêd fan kompjûters en databases, en lesjoech oer anatomy en oare ûnderwerpen. Se wie in oprjochtsjend redaksjelid fan 'e Science Software Quarterly, in blêd oer kompjûters dat ien kear yn it fearnsjier ferskynde. Dêryn en foar oare tydskriften skreau se technyske artikels en resinsjes oer software, en teffens wie se auteur fan populêr-wittenskiplike artikels en stripferhalen foar Disney.
Skriuwkarriêre
Yn 1988 besleat Gabaldon om in roman te skriuwen, om gjin oare reden as om te sjen oft se dat koe, en sûnder lykfol hokker bedoeling om it resultaat ea oan immen sjen te litten. Om't se as wittenskipster (yn it pre-ynternet-tiidrek) goed bekend wie mei it dwaan fan research, liek har in histoaryske roman it meast foar de hân lizzend ta. In ôflevering fan 'e science fiction-tillefyzjesearje Doctor Who, wêryn't it tiidreizgjende titelpersonaazje in Skot út 'e achttjinde iuw mette, besoarge Gabaldon op it krúsjale momint in weach fan ynspiraasje, en se besleat om har boek te situëarjen yn it Skotlân út 'e ûnlijige tiid fan 'e Jakobityske Opstân fan 1745. As tsjinhingster fan al dy Skotten yntrodusearre se in Ingelske frou, mar dat personaazje naam al rillegau it hiele ferhaal oer en begûn der snedige opmerkings en moderne observaasjes oan ta te foegjen dy't net goed te krijen wiene mei har achttjinde-iuwsk komôf. Om it personaazje te behâlden sa't it wie, besleat Gabaldon it konsept tiidreizjgen yn it ferhaal te yntrodusearjen.
Bledside
In bledside, side, bledkant of pagina (fan it Latynske pagina, "skreaune kolom") is ien kant fan in stik papier, perkamint, papyrus of in oar tin materiaal dat brûkt wurdt om op te skriuwen of om yllustraasjes op wer te jaan. De term wurdt ek rûnom brûkt as in mjitte fan kwantiteit op it mêd fan skreaun materiaal ("dat boek / haadstik / ûnderwerp beslacht safolle siden"). Alle moderne skreaune materiaal bestiet út bledsiden, lykas dokuminten, boeken, kranten, tydskriften, folders, brosjueres, ensfh. Wol kin it formaat fan 'e siden ferskille.
Diana Gabaldon
Skriuwkarriêre
De Outlander-rige, dy't yn Nederlân by útjouwerij Meulenhoff ferskynd is as de Reiziger-syklus, omfiemet op 't heden (hjerst 2014) acht romans en in pear koarte ferhalen. Dêrnjonken is der in companion book (in soarte fan gids mei nijsgjirrige non-fiksje-artikels en sa) oer de Outlander-boeken ferskynd, en yn 2010 waard fan 'e searje The Exile publisearre, dat in grafyske roman is. Fierders is Gabaldon ek de auteur fan 'e Lord John-rige, in spin-off-searje fan 'e Outlander-boeken, dy't draait om it personaazje Lord John Grey, dat yn 'e Outlander-rige mar in byrol spilet. Lord John is in Britsk aristokraat út 'e achttjinde iuw, mar hy is ek in homo. Yn 'e boeken dy't se oan him wijde, lit Gabaldon him misdriuwen oplosse, mar jout se tagelyk in oangripend byld fan hoe dreech oft it libben doedestiden west hawwe moat foar immen mei Lord John syn seksuële oriïntaasje.
Bledside
Ien stik papier hat twa siden: de foarside en de efterside of kearside. Yn útjouwerijtermen neamt men de side fan in stik papier dy't de lêzer it earst lêst, de recto-side, wylst de kearside de verso-side hjit. It is yn 'e Westerske wrâld wizânsje om in boek te begjinnen mei in recto-side, en sadwaande hawwe de recto-siden ornaris in ûneven bledsidenûmer, wylst de verso-siden allegear in even nûmer hawwe.
Yn talen dy't it Latynske, it Grykske of it Syrillyske alfabet brûke (lykas it Frysk), is de recto-side de bledside oan 'e rjochterkant en de verso-side dy oan 'e lofterkant. Yn talen dy't it Hebriuwske of it Arabysk-Perzyske skrift brûke, is de recto-side lykwols de bledside oan 'e lofterkant en de verso-side dy oan 'e rjochterkant. Dat ferskil wurdt feroarsake troch dat men yn it Hebriuwske en Arabysk-Perzyske skrift fan lofts nei rjochts skriuwt en dus nei Westerske begripen 'efteroan' yn it boek begjint.
Diana Gabaldon
Skriuwkarriêre
Diana Gabaldon is benammen mei de Outlander-rige wrâldferneamd wurden. Foar it boek Outlander wûn se yn 1991 in RITA Award, de wichtichtste priis op it mêd fan 'e romantyske literatuer. Diel 6 út 'e searje, A Breath of Snow and Ashes, kaam yn 2005 binnen op it earste plak fan 'e bestsellerlist fan 'e New York Times. Foar dat boek wûn Gabaldon in Quill Award. Mei de novelle Lord John and the Plague of Zombies, út 'e Lord John-rige, waard se yn 2011 nominearre foar in Edgar Award. Yn 2012 wiene har boeken oerset yn 24 talen en ferskynd yn 27 lannen. Yn 2014 waard yn 'e Feriene Steaten úteinset mei de útstjoering fan it earste seizoen fan 'e tillefyzjesearje Outlander, dy't basearre is op Gabaldon har romanrige.
Priveelibben
Diana Gabaldon wennet yn Scottsdale, yn 'e Amerikaanske steat Arizona, mei har man Doug Watkins. Mei him hat hja trije bern, dy't no allegear folwoeksen binne: twa dochters, Laura en Jenny, en ien soan, Sam, dy't sels ek fantasyboeken skriuwt ûnder it pseudonym Sam Sykes. Yn 2009 wurke Gabaldon mei har soan gear by it skriuwen fan it koarte ferhaal Humane Killer.
Munster fan Freiburg
De Munster fan Us Leaffrou (Dútsk: Freiburger Münster; Münster Unserer Lieben Frau) is in katedraal oan it Münsterplatz yn de Dútske stêd Freiburg im Breisgau. Mei de bou fan de tsjerke waard om 1200 hinne út ein set. Doe wie dat noch yn romaanske styl, mar fan 1230 ôf waard der fierder gien mei de bou yn goatyske styl.
De munstertsjerke waard diels boud op de fûneminten fan in tsjerke dy't datearre út de stiftingstiid fan Freiburg.
Yn de midsiuwen makke Freiburg diel út fan it bisdom Konstanz. Mei de oprjochting fan it katolike bisdom Freiburg yn 1827 waard de munstertsjerke in katedraal.
Skiednis
Mei de nijbou fan de tsjerke waard om 1200 in letromaanske styl begûn. It oarspronklike plan wie in romaanske, trijeskepige tsjerke mei in dwersskip en in mearsidich koar. De âldste noch út dizze tiid bewarre boudielen binne yn it eastlike diel fan de bouwurk te finen en wike dúdlik ôf fan de rest fan de tsjerke. De beide oan it koar grinzgjende romaanske Hahnentürme út 1200 waarden letter mei noch ris in ferdjipping ferhege en krigen goatyske spitsen.
De plannen feroaren tusken 1220-1230 yn in tiid doe't de wenstige boustyl oergyng fan letromaansk nei iergoatysk. Nei de bou fan it tsjerkeskip en de toer, waard it âlde romaanske koar ôfbrutsen om plak te meitsjen foar in langer goatysk koar mei in krâns fan 13 kapellen. Dit lêste wurk duorre noch oant 1513. Op it plak fan de 14e kapel waard in sakristy oanfoege. It wie de munster fan Straatsburg dy't op dizze ûntjouwing yn de regio it stimpel sette.
De tsjerke is de iennige grutte goatyske tsjerke fan Dútslân wêrfan't de toer foltôge waard yn de midsiuwen (1330). Alhoewol't de toer ûnder de bombardeminten fan 27 novimber 1944 swiere trillingen wjerstean moast, bleau it bouwurk as troch in wûnder sparre, wylst in grut part fan de bebouwing om de tsjerke hinne ferwoastge waard. Ek de brânskildere ramen bleaune yn de oarspronklike steat bewarre, tank sij it feit dat de ramen op 'e tiid út foarsoarch út de tsjerke ferwidere en oan de ein fan de kriich earne oars opslein waarden.
Ynterieur
Oan de sydmuorren fan it foarportaal steane û.o. de bylden fan de fiif ferstannige en de fiif sleauwe jongfammen (Matteus 25:1-13). Links steane de ferstannige jongfammen, dy't mei harren folle oaljelampen de lju útnoegje de tsjerke yn te gean en rjochts skrieme de sleauwe jongfammen mei harren lege lampen om it heil dat harren ûntsein wurdt. Oan de ferstannige jongfammen slút noch in rige bylden fan Bibelske figuren oan. It timpaan fan it portaal lit foarstellings fan Kristus sjen en it Jongste Gerjocht. Yn de portaalbôgen steane de bylden fan Ecclesia en (mei in blyndoek foar) Synagoge, de Trije Keningen en Marije en in ingel (Annunsiaasje)
It skip wie yn de midsiuwen beskildere. Yn de barokke tiid waarden de fresko's mei in grize kleur oerskildere. By it ferwiderjen fan dizze grize skilderlaach yn de 19e iuw gyngen ek de midsiuwske fresko's foar in grut diel ferlern, sadat tsjintwurdich noch op inkelde plakken wat fragminten fan de midsiuwske beskildering te sjen binne. Yn 1955 waard oan de eastlike kant fan it súdlike sydskip in foarstelling fan de hillige Martinus losmakke en konservearre. Dy foarstelling wurdt tsjintwurdich yn de Sint-Martinustsjerke fan Freiburg bewarre.
De belangrykste alters binne it heechalter fan Hans Baldung Grien en in alter fan Hans Holbein de Jongere yn ien fan de sydkapellen. It heechalter is in fleugelalter mei skildere foarstellings út 1512-1516. Yn de krysttiid binne foarstellings út it Krystferhaal te sjen (Annunsiaasje, de besite fan Marije oan har nicht Elizabeth, de berte fan Kristus en de flecht nei it Egyptelân). Op oare tiden toant it alter as sintrale foarstelling de kroaning fan Marije, mei oan beide kanten de seis apostels. By de ôfbyldings fan de apostels trede Petrus en Paulus dúdlik op de foargrûn. Op de achterkant fan it heechalter is de krusiging fan Kristus skildere. Hjir hat de skilder Hans Baldung him sels ek as in feint portretearre. Yn de fêsteltiid giet it heechalter skûl efter in fêsteldoek fan 1014 by 1125 sm. It mear as 1000 kg. wegende fêsteldoek stamt út 1612 en is yn syn soarte it grutste bewarre doek yn Jeropa. It âldste keunstwurk fan de tsjerke hinget sûnt desimber 2009 yn de alterromte. It is in letromaansk krús, it saneamde Böcklinkreuz, dat troch hertoch Berthold V stifte waard. It 2,63 meter hege krús is om it jier 1200 hinne fan ikehout makke en mei sulver beslein. It hong foarhinne yn ien fan de koarkapellen.
De stiennen kânsel is in wurk fan de byldhouwer Jörg Kempf út 1501.
De lêste hertoch fan Zähringen, dy't mei de bou fan de katedraal begûn, waard yn de tsjerke byset. It grutte, tsjintwurdich steande byld, is in restant fan it grêf.