cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Western (sjenre)
Literatuer
Yn 'e fjirtiger jierren ferskynden der ferskate wichtige westernromans, lykas The Ox-Bow Incident, fan Walter van Tilburg Clark, The Big Sky en The Way West, fan A.B. Guthrie jr. en Shane, fan Jack Schaefer. Teffens ferskynden der ein fjirtiger en begjin fyftiger jierren ferskate westernromans fan 'e Frysk-Amerikaanske auteur Frederick Feikema Manfred, hoewol't dy bekender wurden is om syn streekromans oer it boerelibben op 'e noardlike Grutte Flakten oan it begjin fan 'e tweintichste iuw. Under de skriuwers dy't yn 'e fyftiger jierren populêr waarden, wiene Luke Short, Ray Hogan en Louis L'Amour. Yn 'e twadde helte fan 'e jierren fyftich en yn 'e jierren sechstich sette Bradford Scott útein mei syn rige oer de Texas Ranger Walt Slade, mei titels as Trigger Talk, The Ghost Trail, Outlaw Gold en Gun Justice. De westernliteratuer berikte syn hichtepunt om 1963 hinne, wat benammentlik feroarsake liket te wêzen trochdat it publyk op it sjenre útsjoen rekke fanwegen de oerfloed fan westernfilms en -tillefyzjesearjes dy't der doedestiden makke waard. Dat hie ek in negatyf effekt op 'e ferkeapsifers fan westernliteratuer, en sa rekke it hiele sjenre stadichoan yn it neigean.
Fan 'e jierren santich ôf dominearre Louis L'Amour de westernliteratuer. Yn 'e iere jierren santich foel fierders de Indianeeske skriuwster Marilyn Durham op mei twa populêre romans, The Man Who Loved Cat Dancing en Dutch Uncle. Oare wichtige auteurs út 'e santiger en tachtiger jierren wiene George G. Gilman, Larry McMurtry en Cormac McCarthy. Fral McMurtry syn Lonesome Dove en McCarthy syn Blood Meridian (beide út 1985) wurde rûnom beskôge as masterwurken binnen it sjenre en fan 'e widere Amerikaanske literatuer. Elmer Kelton, dy't yn dyselde snuorje bekend waard mei syn romans The Good Old Boys en The Time It Never Rained, waard neitiid troch de Western Writers of America (WWA), de beropsferiening fan westernskriuwers, dy't bestiet sûnt 1953, útroppen ta de bêste westerskriuwer aller tiden. Nei 2000 dûkten de ferkeapsifers fan westernliteratuer nei in nij djiptepunt ta, al wurde der noch alle moannen ûnderskate romans yn it sjenre útjûn, benammen as ûnderdiel fan 'e rigen The Trailsman, Slocum, Longarm en The Gunsmith. Sûnt 2008 liket der op it mêd fan 'e westernliteratuer in lytse oplibbing te bespeuren.
Skiednis
De western as sjenre, mei al syn ûnderskate skaaimerken, wie al stevich fêstige doe't koart nei 1900 de earste westernfilms makke waarden. As de alderearste western wurdt faak neamd The Great Train Robbery, in film út 1903 fan regisseur Edwin S. Porter, mei yn 'e haadrol Bronco Billy Anderson. Yn 'e ierste films waarden sokke fêste personaazjes portrettearre as cowboys, revolvermannen, sheriffs en preemjejagers, gauris ôfbylde as semy-nomadyske swalkers mei stetsons op, bandana's om en skonkbeskermers en spoaren oan, dy't revolvers en gewearen brûke as ûnderdiel fan har deistich libben, en op har trouwe hynders ride tusken stoffige stedsjes en grutte feeranches.
Yn it tiidrek fan 'e stomme film wiene sokke rôlprinten tige by tige populêr, mar doe't om 1928 hinne de sprekkende film syn yntrede yn Hollywood makke, rekke it sjenre yn it neigean. De grutte studio's lieten fan dy tiid ôf de western links lizze, wêrfan't lytsere studio's en produsinten tankber gebrûk makken troch oan 'e ein fan 'e tweintiger en yn 'e earste helte fan 'e tritiger jierren withoefolle low-budgetwesterns te produsearjen. Hoewol't dy har soms yn grut kommersjeel súkses ferhûgje mochten, waard de western oan 'e ein fan 'e tritiger jierren yn Hollywood min of mear as in pulpsjenre beskôge.
Dat feroare op dramatyske wize doe't yn 1939 ferskate grutte studio's frijwol tagelyk westerns begûnen út te bringen, lykas Dodge City, mei Errol Flynn yn 'e haadrol, Jesse James, Union Pacific en Destry Rides Again, mei James Stewart yn syn alderearste westernrol, en mei as syn tsjinspylster Marlene Dietrich. De opmerklikste film dy't dat jiers útkaam, wie lykwols Stagecoach, fan regisseur John Ford, wêryn't in postkoets efterfolge wurdt troch gemiene Yndianen dy't op it oarlochspaad binne. Dy film, dy't útbrocht waard troch United Artists, waard ien fan 'e grutste bioskoopsúksessen fan 1939, en makke fan John Wayne, dy't foartiid tsien jier lang yn B-films aktearre hie, yn ien klap in ferneamd akteur. Ek oare akteurs, lykas Cary Grant, Lee Van Cleef, Yul Brynner en Clint Eastwood, makken harren karriêre (fierhinne) mei westernrollen.
Iere westerns waarden, krekt as oare Hollywood-films út dy tiid, foar it meastepart yn 'e studio's opnommen, mar doe't geandewei de jierren tritich it filmjen op lokaasje gewoaner waard, sochten filmmakkers ôfhandige úthoeken fan Arizona, Kalifornje, Kolorado, Kansas, Montana, Nevada, Nij-Meksiko, Oklahoma, Teksas, Utah of Wyoming op. Ek saneamde "filmranches", feepleatsen dy't spesjaal foar it meitsjen fan films oanlein of oankocht en ynrjochte wiene, waarden wol brûkt foar lokaasjefilmjen. Yn 'e jierren fyftich feroare it lânskip fan in libben dekôr yn it eigenste karakter fan 'e film. De ûntwikkeling fan ferskate breedbyld-formats, lykas cinemascope (1953) en VistaVision, makke it mooglik om op 'e gruttere eftergrûn it swide lânskip fan it Wylde Westen sjen te litten. John Ford naam tusken 1939 en 1965 in hiele rige films op yn Monument Valley, yn Utah, wêrmei't er dy krite mei syn dramatyske rotsformaasjes en mesa's, dy't withoeheech boppe de ruters úttuorje, ta in toeristyske trekpleister makke.
Yn 'e heechtijdagen fan 'e western, dy't duorren fan 1939 oant it begjin fan 'e jierren santich, waarden in protte films makke dy't foldiene oan it tradisjonele westernkonsept fan 'e ienlike frjemdling dy't yn in ûnlijich stedsje regaad makket. Klassikers as The Magnificent Seven (1960), A Fistful of Dollars (1964) en Pale Rider (1985), en teffens nijere films, lykas Unforgiven (1992) en Open Range (2003), hâlde fierhinne dat stramyn oan. Ek it ikoanyske Once Upon a Time in the West (1968), it magnum opus fan 'e Italjaanske regisseur Sergio Leone, besit sokke tradisjonele eleminten, al komme dêr ek oare tema's oan bod, lykas de opmars fan it spoar en hoe't de modernisaasje it Westen feroaret. Oare films litte sjen hoe't ienlike wetstsjinners it gauris tsjin wil en tank opnimme tsjin banditen of tirannike ranchers, lykas yn High Noon (1952) en Rio Bravo (1959). Wer oaren portrettearje ferneamde banditen, lykas Butch Cassidy and the Sundance Kid (1969), The Wild Bunch (1969) en Young Guns (oer Billy the Kid, 1988); of ferneamde wetstsjinners, lykas Gunfight at the O.K. Corral (1957) en Tombstone (1993), dy't beide oer Wyatt Earp geane. Gauris giet it ferhaal ek oer in lange syktocht of jacht en de swierrichheden dy't dêrby ûnderweis oerwûn wurde moatte, lykas yn The Good, the Bad and the Ugly (1966), oer trije revolvermannen dy't elk op harsels nei in Konfederearre goudskat sykje, of For a Few Dollars More (1965), oer twa preemjejagers dy't in bandyt besykje te fangen. Wer in oare klassiker, Red River (1948), lit de grutte cattle drive (it opdriuwen fan it fee) fan Teksas nei Kansas sjen.
Ek de striid tusken blanken en Yndianen is faak ta ûnderwerp makke fan westerns, lykas yn 'e al neamde klassiker Stagecoach, út 1939; oare foarbylden binne She Wore a Yellow Ribbon (1949) en Rio Grande (1950). Yn soksoarte films waarden de Yndianen frijwol sûnder útsûndering foarsteld as de smjunten, wylst de blanke kolonisten foar de helden trochgiene. It is ynteressant dat ûnder ynfloed fan 'e Kâlde Oarloch yn dyselde snuorje yn it Eastblok (benammentlik yn 'e DDR en Tsjechoslowakije), westerns makke waarden wêryn't de Yndianen de helden wiene en de Amerikanen de smjunten. Yn sokke "reade westerns" of osterns waarden de haadrollen trouwens almeast spile troch Sigeuners of lju fan Tataarsk of Turksk komôf, fanwegen it skrinend tekoart oan autentike Yndianen yn it eardere Eastblok. De Servyske akteur Gojko Mitić, dy't ferskate kearen in oprjocht, fredeleavjend en ynnimmend opperhaad spile, lykas yn 'e klassike Tsjechyske ostern Die Söhne der Großen Bärin (1966), waard by in besyk oan 'e Feriene Steaten yn 'e njoggentiger jierren foar syn bydrage oan 'e positive byldfoarming oer Yndianen troch de Sû (Sioux) sels beneamd ta eare-opperhaad.
Pas yn 'e jierren santich feroare yn 'e Feriene Steaten sels it byld dat der fan 'e Yndianen bestie. De earste Amerikaanske film wêryn't Yndianen net ôfbylde waarden as wrede en moardsuchtige smjunten, en likemin as nommele wylden dy't noch gjin mich kwea dwaan soene, mar as gewoane minsken mei al har flaters, dêr't ek gewoan om lake wurde kin sûnder harren as folk bespotlik te meitsjen, wie The Outlaw Josey Wales (1976), fan en mei Clint Eastwood. Dances with Wolves (1990), fan en mei Kevin Costner, wêryn't it ferhaal fan 'e kolonisaasje fan it Westen fan 'e Yndiaanske kant ôf beljochte wurdt, wûn yn 1990 sân Oskars, wêrûnder dy foar bêste film.
Subsjenres
thumb|left|150px|De [[Japanske regisseur Akira Kurosawa op 'e set fan syn film Sân Samûrai.]]
Ynfloeden
De ûntwikkeling fan 'e westernfilm waard healwei de tweintichste iuw sterk beynfloede troch de Japanske samûraifilms. Sa wie de klassiker The Magnificent Seven, út 1960, eins in remake fan 'e Japanske film Sân Samûrai, fan Akira Kurosawa, wylst A Fistful of Dollars, út 1964, in remake wie fan Kurosawa syn Yojimbo, dat trouwens sels wer ynspirearre wie troch de Amerikaanske dektetiveroman Red Harvest, fan Daniel Hammett. Neffens Kurosawa syn eigen sizzen waard hy ek wer beynfloede troch Amerikaanske westerns, benammen dy fan John Ford, en wie der dus sprake fan in wikselwurking.
Tillefyzje
Yn 'e fyftiger jierren, doe't it medium tillefyzje trochtocht naam, kaam de westerntillefyzjesearje op. Dat begûn mei it útstjoeren fan westernfilms, dy't geregeldwei werhelle waarden. Doe't dúdlik waard dat dêrmei net oan 'e fraach foldien wurde koe, sette Hollywood útein mei it meitsjen fan westernferfolchferhalen, spesjaal foar op tillefyzje. Westernsearjes kamen sadwaande net streekrjocht fuort út 'e westernliteratuer, mar wiene ôflaat fan westernfilms. Tusken rûchwei 1955 en 1975 waarden der in stikmannich tige populêre westernsearjes makke, lykas Gunsmoke (1955-1975), Maverick (1957-1962), Rawhide (1959-1965), Bonanza (1959-1973), The Big Valley (1965-1969), en Alias Smith and Jones (1971-1973).
Yn 1959 wiene der op 'e Amerikaanske tillefyzje 26 ferskillende fan sokke searjes te sjen. Mei't troch de almar gruttere profesjonaliteit ek de produksjekosten tanamen, gie men yn 'e iere jierren sechtich foar it meastepart oer fan ôfleverings fan in healoere nei ôfleverings dy't in hiele oere duorren, en dy't hieltyd faker yn kleur útstjoerd waarden. Tsjin 'e midden fan 'e santiger jierren rekken de westernsearjes yn it neigean om't it publyk der op útsjoen rekke en de sjochsifers sadwaande omleech giene. Ien fan 'e lêste langrinnende westernsearjes wie The Little House on the Prairie (1974-1982), dat eins likefolle skaaimerken fan in soapsearje as fan in western hie.
Neitiid wiene der periodyk noch wat oplibbings fan it westerntillefyzjesjenre, lykas yn 'e foarm fan 'e rige Dr. Quinn, Medicine Woman (1993-1998), mei aktrise Jane Seymour yn 'e haadrol, oer in froulike dokter dy't út it Easten wei nei it Wylde Westen ta reizget om dêr in praktyk te begjinnen. De Amerikaanske betelstjoerder HBO stjoerde fan 2004 oant 2006 de searje Deadwood út, dy't loovjende kritiken krige. Fieders wiene der noch ferskate minysearjes, lykas Lonesome Dove (1989), in ferfilming fan it boek mei deselde namme fan Larry McMurtry, mei Robert Duvall en Tommy Lee Jones yn 'e haadrollen, en Son of the Morning Star (1991), oer de Slach oan de Little Bighorn, wêryn't de Amerikaanske kavalery tepletterjend ferslein waard troch de Yndianen.
Strips
Ut 'e westernliteratuer kaam fierders ek de western as stripferhaal fuort, dat in tige populêr stripsjenre wie, benammen tusken likernôch 1947 en 1967. Sa brocht stripgigant Marvel Comics bygelyks striprigen út as Kid Colt Outlaw (1949-1967), Rawhide Kid (1955-1957 en 1960-1979), Two-Gun Kid (1948-1962) en Marvel Wild Western (1948-1957). Oare populêre Amerikaanske striprigen wiene All-Star Western (1951-1961) en Western Comics (1948-1961) fan DC Comics, en Billy the Kid (1957-1983) en Cheyenne Kid (1957-1973) fan Charlton Comics. Yn Jeropa is de bekendste westernstrip fansels Lucky Luke, mei as haadpersoan de cowboy mei deselde namme, "de man dy't flugger sjit as syn skaad". Dizze strip waard tekene troch de Belgyske striptekener Morris (wiere namme: Maurice De Bevere), fan 1946 oant syn dea yn 2001. Neitiid is it wurk oernommen troch de Frânske striptekener Achdé, sadat de rige noch altiten fuortset wurdt.
Oar
Der bestiet ek in foarm fan byldzjende keunst dy't referearret oan it Wylde Westen, en dy't soms oantsjut wurdt as western art. Ta dit sjenre keunst hearre skilderijen en byldhouwurken, en soms wurde de produkten fan tradisjonele Yndiaanske ambachten der ek ta rekkene. Wat de skilderkeunst oanbelanget moatte beslist keunstskilders as C.M. Russell, Frederic Remington en Thomas Hill neamd wurde. Fierders is it westernsjenre adaptearre ta in ferskaat fan media, lykas kompjûter- en fideospultsjes, anime, role-playing games, harkspullen op 'e radio en toaniel.
Showtime, Storytime
Showtime, Storytime is it sechsde live-album fan Nightwish. It album waard opnommen op 3 augustus 2013 wilens it Wacken Open Air festival yn Wacken Dútslân, en waard yn 'e hjerst fan 2013 op 29 novimber útbrocht, op DVD en in dûbeld CD.
Oer it album
Showtime, Storytime is de earste Nightwish-produksje mei Floor Jansen op sang. Se ferfong ynearsten de foarige sjongeres Anette Olzon by harren toernee troch Noard-Amearika, en op 9 oktober 2013 waard bekend dat se in offisjeel bandlid wurde soe, tegearre mei Troy Donockley. De spyldoer fan it konsert is 1 oere en 38 minuten. De DVD ferzje fan it album befettet ek in 120 minuten duorjende dokumintêre oer de earste dagen fan Jansen yn de band, en har oanpassingsproses oan de band, nei't se holderdebolder ynflein wie yn elk gefal it toernee ôf meitsje te kinnen neamd, "Please Learn the Setlist in 48 Hours".
Geast
In geast is in net-lichaamlike entiteit wêrfan't it bestean troch de wittenskip net empirysk bewiisd is, mar yn it bestean wêrfan't it grutste diel fan 'e minskheid dochs leaut. Dêrby moat oantekene wurde dat de term 'geast' in stikmannich tige ferskillende betsjuttings hat.
Mei oantsjutting 'geast' kinne de folgjende dingen bedoeld wurde:
Aziatyske pronkiikhoarntsjes
De Aziatyske pronkiikhoarntsjes (Latynske namme: Callosciurinae) foarmje in ûnderfamylje fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (Mammalia), it skift fan 'e kjifdieren (Rodentia), it ûnderskift fan 'e iikhoarntsjes en sliepmûzen (Sciuromorpha) en de famylje fan 'e iikhoarntsjes (Sciuridae). Ta dizze ûnderfamylje hearre likernôch 65 soarten iikhoarntsjes, dy't benammen yn Súdeast-Aazje foarkomme. De wittenskiplike namme fan 'e groep is ôflaat fan dy fan it skaai Callosciurus, dat "kreaze iikhoarntsjes" betsjut.
List fan planetoïden 74701-74800
Dit is in list fan planetoïden 74701-74800.
V.I.P.
"V.I.P.", "VIP", "v.i.p." of "vip" (en oanbesibbe meartalsfoarmen en foarmen mei lidwurden) hawwe yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:
Mya Luanna
Mya Luanna, echte namme: Youphine Phimmasanh (Bangkok, 26 augustus 1978), is in Taisk-Amerikaansk neakenmodel, stripper en pornografysk aktrise fan mingd Taisk-Frânsk komôf, wa har artystenamme oft ek wol (mis)stavere wurdt as Mya Luana. Neffens har offisjele opjefte is se 1.52 m, mei in gewicht fan 46 kg, en hat se kup 34C.
New Mexico (betsjuttingsside)
"New Mexico" of "Nij-Meksiko" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:
Mya Luanna
Libben
Mya Luanna waard berne yn 'e Taiske haadstêd Bangkok, mar emigrearre as jong famke mei har âldelju nei de Feriene Steaten, dêr't hja opgroeide yn Warwick, yn 'e steat Rhode Island, en letter yn Boston, yn it oanswettende Massachusetts. Op 'e middelbere skoalle wie Luanna in sportyf fanke: se die oan turnjen, hurddraven en cross-country, en spile sawol softbal as follybal. Dêrnjonken hearde se ek noch ta it cheerleaderstiim fan har skoalle.
Nei de middelbere skoalle learde Luanna foar toskhygiëniste, en hie se in bybaantsje as servearster. Om wat mear by te fertsjinjen, sette se útein mei te wurkjen as stripper yn 'e Bostonske stripklub Foxy Lady. Doe't se murk hoefolle jild oft se dêr wol net mei fertsjinje koe, joech se har stúdzje deroan en ferfear se nei Las Vegas, yn 'e steat Nevada, dêr't se trochgie mei strippen. Se krige wurk as model, posearre foar ûnderskate neakenblêden, en sette har eigen webside op. Yn desimber 2005, doe't se 27 jier wie, makke se har debút yn in pornografyske film. Sûnt hat se neffens de Internet Adult Film Database (IAFD) yn mear as 140 pornofilms spile, û.m. foar sokke foaroansteande filmstudio's as Evil Angel, Wicked Pictures, Adam & Eve, New Sensations, Hustler Video, Pure Play Media, Jules Jordan Video en Platinum X Pictures. Yn 2010 waard se nominearre foar in AVN Award (de Oskar fan 'e pornowrâld) foar bêste lesbyske triosekssêne.
Kameraregisseur
Yn Nederlân, dêr't kameraregisseurs feriene binne yn 'e Netherlands Society of Cinematographers (NSC), is it gebrûklik dat regisseur en kameraregisseur de dekûpaazje fan in film of tillefyzjeprogramma tegearre dogge, sadat ûnder de opnames net in protte tiid oan diskusje ferlern giet. Ynstee kin de oandacht fan 'e regisseur dan folslein nei de akteurs útgean, wylst de kameraregisseur de ynset fan kamera's en beljochting regelet. Hy makket gebrûk fan linzen en filters om 'e just sfear te skeppen, en fan kamerafiering om it ferhaal fan 'e regisseur op 'e juste wize yn byld te bringen en dy syn kreätive fisy te ûnderstypjen. De kameraregisseur stiet dêrby oan it haad fan 'e saneamde kamera-ôfdieling of yn it Ingelsk it camera department. Dêrûnder falle alle meiwurkers op in filmset of by tillefyzje-opnames dy't har dwaande hâlde mei kamera's en beljochting, lykas kameralju, grips en gaffers.
Hoewol't it wichtichste wurk fan 'e kameraregisseur op 'e set dien wurdt, is er ek yn 'e postproduksje behelle. Hy beslist dan yn oerlis mei de regisseur ûnder mear hokker laboratoariumprosedee op 'e filme bylden tapast wurde sil, en òf en sa ja, hokker kleurkorreksje brûkt wurde sil. De krekte ferhâlding tusken de kameraregisseur en de regisseur hinget ôf fan ferskate faktoaren, lykas harren wurkrelaasje en de pleatslike filmkultuer. Yn guon sitewaasjes hat in kameraregisseur hast folsleine frijheid, mar it komt ek geregeldwei foar dat de regisseur sels beskate besluten nimt oangeande kamerastânpunten en linskar. As kameraregisseur en regisseur inoar goed kenne, giet de gearwurking fansels makliker, sa't it gefal wie mei bygelyks regisseur Paul Verhoeven, dy't gauris gearwurke hat mei kameraregisseur Jan de Bont. In soad kameraregisseurs (lykas Jan de Bont) meitsje op in stuit yn harren karriêre de oerstap nei de funksje fan regisseur.
Soundstage
thumb|In leech soundstage In soundstage (útspr.: ['sau̯ndste:ʤ], likernôch: "sauntsteedzj") is in lûdtichte loads of keamer dy't brûkt wurdt foar it meitsjen fan films en tillefyzjeproduksjes en ornaris diel útmakket fan in fêste film- of tillefyzjestudio. De term soundstage betsjut letterlik "lûdspoadium" yn it Ingelsk, en ferwiist nei de akkoestyk fan lûdsopnamen. By it meitsjen fan films of tillefyzjesearjes wurdt de lûdsbân nammentlik apart fan 'e bylden produsearre, wêrby't soms beskate lûden tafoege of fuorthelle wurde. Dêrfoar is in lûdticht fermidden needsaaklik.
Adrianus Johannes Ehnle
Adrianus Johannes Ehnle (De Haach, 5 febrewaris 1819 - Haarlim, 4 april 1863) wie in Nederlânsk skilder fan histoarjestikken, sjenrestikken en portretten.
Wurk fan Ehnle is te finen yn ferskate Nederlânske museums, ûnder oaren yn Museum Boijmans Van Beuningen yn Rotterdam, it Teylers Museum yn Haarlim, it Gemeentemuseum De Haach en it Ryksprintekabinet yn Amsterdam.
Teksaanske Unôfhinklikheidsoarloch
De Teksaanske Unôfhinklikheidsoarloch, soms ek wol de Teksaanske Revolúsje neamd, wie in oarloch yn 1835 en 1836, wêrby't de provinsje Teksas himsels losskuorde fan it gruttere steatsferbân fan Meksiko. Dit konflikt waard foarôfgien troch in almar fierder tanimmende ymmigraasje fan Ingelsktalige kolonisten nei Teksas, dy't ôfkomstich wiene út 'e oanbuorjende Feriene Steaten. De nijynkommelingen hiene frijwol neat gemien mei de Meksikanen, en nei in perioade fan oprinnende spannings briek yn oktober 1835 in opstân út.
De Meksikaanske presidint Antonio López de Santa Anna joech sels lieding oan in militêre fjildtocht om 'e rebûlje del te slaan, en brocht de Teksanen dêrby yn 'e neite fan San Antonio in gefoelige nederlaach ta yn 'e Slach om de Alamo. Underwilens fersloech generaal José de Urrea de Teksanen oan 'e Golfkust yn 'e Goliad-kampanje. Nei in weromtocht dy't bekend kaam te stean as de Runaway Scrape, wist Sam Houston de Teksanen te wergroepearjen, wêrnei't se it Meksikaanske leger yn 'e Slach oan de San Jacinto oer it mad kamen en fersloegen. Dêrby waard Santa Anna kriichsfinzen nommen, wat neitiid late ta de Ferdraggen fan Velasco, dy't de fêstiging fan 'e ûnôfhinklike Republyk Teksas mooglik makken.
Foarskiednis
Nei in mislearre besykjen fan Frankryk om Teksas te kolonisearjen, oan 'e ein fan 'e santjinde iuw, kaam it gebiet foargoed yn 'e Spaanske ynfloedssfear. De Spanjerts makken der in provinsje fan harren koloanje Nij-Spanje fan, dy't yn 1821 nei in bittere striid úteinlik ûnôfhinklik waard ûnder de namme Meksiko. Teksas kaam doe ek ta it nije steatsferbân te hearren, mar om't dêr amper in kop wenne, dielde it Meksikaanske bestjoer it gebiet yn by de dielsteat Coahuila en Teksas. Yn 'e hope dat mear kolonisten de oanhâldende oanfallen fan 'e Komantsjen en Lipan-Apachen tsjinkeare kinne soene, liet Meksiko ta dat har yn 'e desennia dêrnei grutte oantallen Ingelsktalige kolonisten út 'e oanbuorjende Feriene Steaten yn Teksas nei wenjen setten. Dêrmei hellen se lykwols it Hynder fan Troaje binnen.
Yn 1825 hie Teksas 3.500 (blanke) ynwenners, wêrfan't fierwei it grutste part út Meksikanen fan Spaansk komôf bestie. Tsjin 1834 wiene der krapoan 38.000 (blanke) ynwenners, wêrûnder mar 7.800 Meksikanen. In soad fan 'e Amerikaanske nijynkommelingen lapen iepentlik de Meksikaanske wet oan harren lears, ynklusyf it ferbod op it hâlden fan slaven, mei't de slavernij yn Meksiko yn 1829 ôfskaft wie. Dat feit, yn kombinaasje mei it oanhâldende besykjen fan 'e Feriene Steaten om Teksas fan Meksiko te keapjen, wie yn 1830 foar it Meksikaanske regear fan presidint Anastasio Bustamante oanlieding om 'e grins op slot te smiten en gjin nije Amerikanen mear ta te litten. Tsjin dy tiid wie it lykwols al te let. Nije tolheffings op ynfier en útfier út en nei de Feriene Steaten makken de saak noch helte minder.
Yn 1832 fûn der yn Meksiko in revolúsje plak, wêrby't Bustamante ôfset waard troch generaal Antonio López de Santa Anna. Yn Teksas makken de Ingelsktalige kolonisten fan dy sitewaasje gebrûk troch de wapens op te nimmen tsjin it almar autoritêrdere Meksikaanske bewâld yn 'e provinsje. By de saneamde Opskuor fan Anahuac late in rige gearkomsten fan protestearjende Teksanen ta in stikmannich opstjitsjes en gewelddiedige konfrontaasjes. Tsjin augustus fan dat jier wiene alle Meksikaanske garnizoenen út East-Teksas ferdreaun. Fia de Konvinsje fan 1832 easken de Teksanen dat Teksas in selsstannige dielsteat fan Meksiko wurde soe, los fan Coahuila, en dat se mear fertsjintwurdigers krije soene yn it steatsparlemint. It jiers dêrop werhellen se harren easken op 'e Konvinsje fan 1833. Doe't Santa Anna yn novimber 1833 tajoech oan in diel fan dy easken, skreau Stephen F. Austin, ien fan 'e meast foaroansteande lieders fan 'e Amerikaanske kolonisten yn Teksas, dat "elts kwea dêr't wy oer klagen, ferholpen is."
It die lykwols al gau bliken dat Santa Anna in sintralist wie, dy't de macht by de dielsteaten weihelje woe om 'e sintrale oerheid fuort te sterkjen. Yn 1835 waard de grûnwet fan 1824 ôfskaft, de steatsparleminten waarden nei hûs ta stjoerd en de milysjes fan 'e dielsteaten waarden ûntbûn. Federalisten yn hiel Meksiko besauden har oer dy gong fan saken, en yn 'e dielsteaten Oaxaca en Zacatecas brieken opstannen út. Dat sette Santa Anna oan en kom almar hurder fanwegen tsjin eltse foarm fan ferset. De steat fan belis waard yn it hiele lân útroppen, en de deastraf waard beoardere foar in elk dy't him iepentlik tsjin it Meksikaanske regear kearde. Nei't it Meksikaanske leger yn maaie 1835 de opstân yn Zacatecas de kop yndrukt hie, joech Santa Anna syn troepen frij om twa dagen lang de steatshaadstêd Zacatecas-Stêd te plonderjen, wêrby't mear as 2.000 boargers fermoarde waarden.
Yn Teksas, mei syn grutte befolkingsgroep fan Amerikaansk komôf, wie soks krekt oalje op it fjoer. De Amerikanen yn Teksas, dy't kwa leauwe, taal en kultuer frijwol neat gemien hiene mei Meksiko, mar nammenste mear mei de Feriene Steaten, wiene it Meksikaanske regear stadichoan as in útlânske oerhearsking begûn te beskôgjen. De Teksaanske Meksikanen, de saneamde Tejanos, dy't yn Meksiko eins neat yn 'e molke te krommeljen hiene om't se yn Teksas alhiel oan it fuottenein sieten, stiene yn dizze saak foar in grut part oan 'e kant fan 'e Amerikanen. Agustín Viesca, de gûverneur fan Coahuila en Teksas, wegere en ûntbyn it steatsparlemint. Ynstee ferhuze er it nei San Antonio de Béxar, dat fierder bûten de Meksikaanske ynfloedssfear lei. Hoewol't de foaroansteande Tejano Juan Seguín in milysje oprjochte, waard dyselde troch it stedsbestjoer fan San Antonio hjitten om him derbûten te hâlden, en Viesca sels waard troch Meksikaanske loyalisten oppakt ear't er Teksas berikke koe.
Troch de oanboazjende sitewaasje begûnen de Amerikaanske kolonisten yn Teksas yn oanwaaksende mjitte de folsleine ûnôfhinklikens fan Teksas foar te stean. Nei't in stikmannich fan harren yn juny in beheinde wapene rebûlje tsjin tolheffing yn Anahuac fierd hiene, beleine de foaroanmannen fan 'e Amerikaanske Teksanen in gearkomste, de saneamde Konsultaasje, om te besluten oft men hanthavening fan 'e status quo, in weromkear nei it federalisme, of ûnôfhinklikheid hawwe woe. Ear't de Konsultaasje op 15 oktober begjinne koe, joech Santa Anna yn septimber oarders oan syn sweager, generaal Martín Perfecto de Cos, om mei in legermacht fan 500 soldaten de broeiende rebûlje yn Teksas yn 'e kym te smoaren. Op 20 septimber gie Cos yn Teksas oan lân yn 'e haven fan Copano. Doe't dat bekend waard, rôp Stephen F. Austin alle mienskippen fan Amerikaanske kolonisten yn Teksas op om milysjes te foarmjen ta har eigen ferdigening.
Utbraak
Doe't de spannings yn Teksas almar fierder oprûnen, liek it kolonel Domingo de Ugartechea, de befelhawwer fan alle Meksikaanske troepen yn Teksas, in goed idee om 'e boargers fan Gonzales in lyts kanon te ûntnimmen dat oan harren in pear jier earder troch it Meksikaanske leger útliend wie ta beskerming tsjin oanfallen troch Yndianen. De earste groep soldaten dy't om it kanon kamen, waarden troch de milysje fan Gonzales sûnder kanon it stedsje útbonsjoerd. Dêrop stjoerde Ugartechea luitenant Francisco de Castañeda derop út mei hûndert dragonders. Castañeda wie in federalist dy't sympaty foar de Teksanen hie, en der alles oan die om iepentlike fijannichheden foar te kommen.
Nei't er dagenlang oan it lyntsje holden wie wylst de ynwenners fan Gonzales op fersterkings wachten, waard syn ienheid moarnsier op 2 oktober 1835 oanfallen troch sa'n 140 milysjeleden. By it koarte gefjocht kamen twa Meksikaanske soldaten om en rekke in Teksaan ferwûne doe't er fan syn hynder kneppele. Neitiid frege en krige Castañeda in moeting mei John Henry Moore, de lieder fan 'e Teksanen, mar doe't er foar it ferstân krige dat dy fan gjin wiken witte woe, kearde er sûnder wat bedijd te hawwen werom nei San Antonio. Hoewol't dizze Slach by Gonzales in skermutseling fan neat wie, waard it troch de Teksanen opblaasd ta in grutte oerwinning. It ferhaal fersprate him as diggelfjoer oer de Feriene Steaten en soarge derfoar dat har in protte frijwilligers nei Teksas bejoegen om dêr tsjin 'e Meksikanen te fjochtsjen.
Oarloch oan 'e Golfkust
Nei't him it berjocht berikte fan 'e Slach by Gonzales, sette Cos mei syn 500 man yn tûzen hasten ôf út Goliad nei San Antonio. Op 6 oktober waard it Meksikaanske fort yn Goliad, it Presidio La Bahía, bestoarme troch 95 Amerikaanske kolonisten en 30 Tejano's, dy't net wisten dat Cos dêrwei al ôfset wie. Nei in gefjocht fan in healoere, wêrby't trije Meksikanen sneuvelen en ien of twa Teksanen en sân Meksikaanen ferwûne rekken, joech it Meksikaanske garnizoen him oer. It fort waard dêrnei beset holden troch Teksaanske milysjeleden ûnder kaptein Philip Dimmitt, dy't in diel fan syn mannen daliks nei Stephen F. Austin ta stjoerde om dy syn opmars nei San Antonio fuort te sterkjen.
Ein oktober stjoerde Dimmitt in groep Teksanen ûnder lieding fan Ira Westover nei San Patricio, om Fort Lipantitlán yn te nimmen. Op 'e jûn fan 3 novimber slagge dat Westover-en-dy sûnder in skot te lossen, mei't it grutste part fan it garnizoen op patrûlje wie. Nei't se it fort ôfbrutsen hiene, waarden se lykwols op 'e weromweis nei Goliad oerfallen troch de rest fan it garnizoen fan Fort Lipantitlán, fuortsterke mei fyftjin oant tweintich Meksikaanske loyalisten út San Patricio. Nei in skermutseling fan in healoere dy't bekend kaam te stean as de Slach by Lipantitlán, loeken de Meksikanen har werom, wêrmei't de hiele Golfkust fan Teksas yn 'e hannen fan 'e opstannelingen foel.
Westover-en-dy troffen op harren paad werom nei Goliad gûverneur Viesca, dy't befrijd wie troch federalistyske soldaten, en dêrnei daliks trochreizge wie nei Teksas mei as doel om it steatsregear fan Coahuila en Teksas te weroprjochtsjen. Westover naam de gûverneur mei nei Goliad, dêr't Dimmitt lykwols wegere om Viesca syn gesach te erkennen. Dat soarge foar rebûlje mank de Teksanen, mei't der ûnder Dimmitt syn troepen in soad oanhingers fan 'e gûverneur wiene. Dimmitt syn reäksje wie om 'e steat fan belis út te roppen. Yn 'e folgjende moannen briek yn 'e krite tusken Goliad en Refugio in soarte fan ynterne boargeroarloch mank de Teksanen út, wêrby't Carlos de la Garza út Goliad, in oanhinger fan it sintralistyske rezjym fan Santa Anna, in guerrilja-oarloch tsjin Dimmitt en syn oanhingers fierde.
Belis fan San Antonio
Underwilens wie Austin mei de haadmacht fan it Teksaanske Leger, besteande út 450 man, ûnderweis nei San Antonio om it tsjin Cos op te nimmen. De Teksanen wiene fol selsbetrouwen dat se gau in oerwinning boeke soene, en dêrom joegen har in protte folmachten foar de Konsultaasje by it leger, mei as gefolch dat der foar de dy grutte gearkomste gjin kwoarum mear wie en it spul útsteld wurde moast oan 1 novimber. Nei't op 16 oktober Austin syn eask dat de Meksikanen yn San Antonio de wapens dellizze soene, troch Cos ôfwiisd wie, barrikadearre it 650 man sterke garnizoen de strjitten.
Op 27 oktober ferkende de Teksaanske foarhoede, ûnder lieding fan Jim Bowie en James Fannin, de direkte omkriten fan San Antonio. De eardere missypost Mission Concepción waard útkeazen as legerbasis, wêrnei't boadskippers útstjoerd waarden om 'e rest fan 'e Teksaanske legermacht op te heljen. Doe't Cos lykwols oan 'e weet kaam dat de Teksanen har legermacht tydlik midstwa spjalte hiene, stjoerde er Ugartechea mei in diel fan it garnizoen derop út om Bowie en Fannin oan te fallen. It terrein om Mission Concepción hinne wie in beboske rivierdelling, dêr't de Meksikaanske kavalery net effisjint fjochtsje koe, en de gewearen fan 'e Meksikaanske ynfantery blieken in folle koarter berik te hawwen as de moderne Amerikaanske wapens fan 'e Teksanen. Nei't Bowie en Fannin trije kânsleaze bestoarmings fan harren posysje ôfslein hiene, wêrby't tusken de 14 en 76 Meksikanen de dea fûn hiene, joech Ugartechea it oer en loek er him werom op San Antonio. Ynstee dat se fan dizze Slach by Concepción learden hoe wichtich oft in goed ferdigenbere posysje is en hoe moedich oft de fijân wie, rekken de Teksanen hjirtroch ferfolle fan minachting foar 'dy domme Meksikanen' en begûnen se tefolle op harren superieure wapenreau te fertrouwen.
De oerwinning yn 'e Slach by Concepción holp de Teksanen lykwols net om San Antonio yn te nimmen, en de oarloch ûntjoech him ta in saak fan 'e lange azem ûnder it Belis fan San Antonio. Neigeraden dat it waar omsloech en de winter neieroan kaam, wylst ek de rantsoenen neat net grutter waarden, ferlieten groepkes Teksanen harren kamp om nei hûs te gean, de measten sûnder tastimming fan 'e ofsieren. Op 18 novimber krige it Teksaanske moreel in oppepper doe't de earste groep Amerikaanske frijwilligers, de New Orleans Greys, oan it front arrivearren. Oars as it meastepart fan 'e Teksanen seagen dy derút as soldaten, mei (grize) unifoarms, goed ûnderholden gewearen, genôch munysje en teminsten eat dat liek op dissipline.
Nei't Austin syn befel opjoech om 'e Teksaanske gesant yn 'e Feriene Steaten te wurden, waard Edward Burleson keazen om him op te folgjen. Op 26 novimber stjoerde dyselde Bowie en kaptein William H. Jack út om in Meksikaanske bagaazjetrein oan te fallen, dy't ûnder bewekking fan in hûnderttal soldaten ûnderweis wie om San Antonio te befoarriedzjen. Yn dat treffen dreaune de Teksanen de Meksikaanske soldaten nei de stêd ta en makken se de hiele bagaazjetrein bút. De teloarstelling wie grut doe't bliken die dat de mûldieren inkeld foeraazje foar de hynders fan Cos syn kavalery ferfierden, en it treffen waard dêrom neitiid it Gersgefjocht neamd.
Wat kâlder oft it waard, wat somberder oft de Teksaanske troepen waarden, oant Burleson op 4 desimber foarstelde om it belis mar op te heffen en foar de winter nei hûs te gean. Yn in wanhopich besykjen om dat foar te kommen, rekrutearre kolonel Ben Milam persoanlik frijwilligers foar in bestoarming. De oare moarns, op 5 desimber, krongen sa'n 200 man ûnder Milam en kolonel Frank W. Johnson San Antonio binnen, dêr't de rest fan 'e Teksanen har letter by harren joech. De fjouwer folgjende dagen fochten de Teksanen har fan hûs nei hûs in wei nei de fortifisearre plaza's yn it stedssintrum. Op 8 desimber krige Cos fersterking fan 650 Meksikaanske soldaten, mar ta syn ûntsteltenis bliek it foar it meastepart om griene rekruten te gean, wêrûnder ronsele finzenen dy't de keatlings noch ôfslein wurde moasten. Ynstee dat er der wat oan hie, ieten sokken allinnich mar in gat yn syn dochs al belúnjende itensfoarrieden. Uteinlik loek Cos him op 9 desimber mei syn troepen werom yn in âlde missypost fuort bûten San Antonio, dy't de Alamo hiet.
Ienris yn 'e Alamo stelde Cos in plan foar in tsjinoanfal troch syn hynstefolk op. Kavalery-ofsieren dy't it in healwiis plan fûnen en wis wiene dat se folslein besingele reitsje soene troch de Teksanen, wegeren harren oarders en rieden mei likernôch 175 soldaten út fjouwer ferskillende eskadrons fuort nei it suden. Letter holden de Meksikanen út dat dyselden har oarders net goed begrepen hawwe soene en dat se net desertearre wiene. De oare moarns, op 10 desimber, joech Cos him oer. Under de betingsten fan 'e oerienkomst dy't er mei de Teksanen sleat, moast er him mei syn mannen ôfjaan út Teksas en mocht er nea wer tsjin foarstanners fan 'e Meksikaanske grûnwet fan 1824 fjochtsje. Mei Cos syn ôfreis wiene alle Meksikaanske troepen fan Teksaanske grûn ferdreaun, en in grut part fan 'e Teksanen miende dat se de oarloch wûn hiene. Op 15 desimber joech Burleson syn befel op en gie nei hûs. It grutste part fan syn ûnderhearrigen die itselde, en Frank W. Johnson krige it kommando oer de 400 man (fierhinne frijwilligers út 'e Feriene Steaten) dy't yn it leger bleaune.
Polityk yntermezzo
De Kolsultaasje kaam úteinlik op 3 novimber wer gear yn San Felipe, dêr't nei dagen fan ferbittere debatten besletten waard om in provysjoneel regear foar Teksas op te rjochtsjen ûnder de begjinsels fan 'e Meksikaanske grûnwet fan 1824. Hoewol't de ûnôfhinklikheid net útroppen waard, kaam der wol in ferklearring dat Teksas him net wer ûnder Meksikaansk bewâld deljaan soe oant it federalisme werynfierd wie. It nije bestjoer fan Teksas soe bestean út in gûverneur en in Algemiene Ried mei ien fertsjintwuriger út eltse gemeente. Under de oanname dat gûverneur en ried mei-inoar gearwurkje soene, waard der fierders neat fêstlein oer de skieding der machten. Wol waard der op 13 novimber besletten dat der in steand leger komme moast, mei generaal Sam Houston as befelhawwer, mar dy krige gjin sizzenskip oer Austin syn frijwilligersleger dat al bestie. Nei't Henry Smith keazen wie as gûverneur, hefte de Konsultaasje himsels op 14 novimber op en giene de fertsjintwurdigers nei hûs.
It nije regear fan Teksas hie gjin steatskas, dat it leger krige fan 'e Algemiene Ried tastimming om 'e foarrieden dy't it nedich hie, yn beslach te nimmen yn it neidiel fan partikulieren. Dêrtroch ûntstie der al rillegau in hast universele haat tsjin 'e Ried, mei't iten krap waard, fral yn 'e oarlochsgebieten dêr't it leger needsaaklikerwize operearje moast. Underwilens wiene guon it net iens mei it beslút om by Meksiko te bliuwen; it Teksaanske garnizoen fan it Presidio La Bahía joech op 22 desimber de saneamde Unôfhinklikheidsferklearring fan Goliad út. De Ried wegere lykwols om yn dy saak in beslissing te nimmen, en skreau ynstee nije ferkiezings út foar de Konvinsje fan 1836, dêr't alle frije blanke (d.w.s. Amerikaanske) manlju har stim foar útbringe koene, en Tejano's ynsafier't se federalisten wiene. Gûverneur Smith, dy't alle Meksikanen it kiesrjocht ûntnimme woe, besocht om 'e nocht om oer dat beslút syn feto út te sprekken.
Wylst dat allegear oan 'e gong wie, diene foaroansteande federalisten, wêrûnder de eardere gûverneur Viesca, Lorenzo de Zavala en José Antonio Mexía, war om 'e Teksanen waarm te krijen foar in plan om Santa Anna syn garnizoen yn Matamoros, yn 'e oanbuorjende dielsteat Tamaulipas, oan te fallen. De Ried joech formeel tastimming foar dy Matamoros-ekspedysje, dy't útfierd wurde moatte soe troch it frijwilligersleger ûnder Johnson en dy syn ûnderbefelhawwer James Grant. Skiedkundige Stuart Reid hat in fermoeden oppenearre dat dy Grant eins in agint fan 'e Britske oerheid wie, dy't troch Teksas steviger oan Meksiko te binen (wat de Matamoros-ekspedysje bewurkmasterje soe) útwreiding fan 'e Feriene Steaten yn it neidiel fan Meksiko besocht tsjin te kearen.
De nearzige tsierderijen tusken gûverneur Smith en de Algemiene Ried boazen almar fierder oan, en op 9 jannewaris 1836 drige Smith de Ried te ûntbinen as dy net syn goedkarring foar de Matamoros-ekspedysje ynloek. Twa dagen letter stimde de Ried foar de ôfsetting fan Smith en waard James W. Robinson as waarnimmend gûverneur yn dy syn plak ynstallearre. Mei't der neat regele wie oangeande sokke kwestjes is it folslein ûndúdlik oft de gûverneur de Ried ûntbine of de Ried de gûverneur ôfsette koe. Yn 'e praktyk hearske der tsjin dy tiid folsleine anargy yn Teksas. Underwilens hie Houston yn opdracht fan Smith alle dielnimmers oan 'e Matamoros-ekspedysje op 70 man nei witten te ûntpraten om Johnson te folgjen, mar doe't troch Smith syn ôfsetting syn eigen gesach yn opspraak kaam, wosk er syn hannen fan 'e hiele binde en reizge er nei Nacogdoches, dêr't er út namme fan it Teksaanske regear in oerienkomst mei de Sjeroky sleat. Yn Houston syn ôfwêzigens late syn ûnderbefelhawwer James Fannin de frijwilligers, dy't net nei Matamoros woene, ynstee nei Goliad.
San Bernardino (Kalifornje)
San Bernardino is in stêd yn it binnenlân fan it súdlike diel fan 'e Amerikaanske steat Kalifornje. It is it haadplak fan it omlizzende San Bernardino County, en hie neffens gegevens fan 'e folkstelling fan 2010 likernôch 210.000 ynwenners. Dêrmei is it de grutste stêd fan San Bernardino County en de santjinde stêd fan Kalifornje, wylst it op 'e ranglist fan grutste stêden fan 'e Feriene Steaten in 99ste plak ynnimt. Mei Riverside en lytsere foarstêden foarmet it in stêdekloft dy't yn 2010 krapoan 4.225.000 ynwenners hie, en dy't ek wol bekendstiet ûnder de namme the Inland Empire ("it Binnenlânske Ryk"). San Bernardino-Riverside heart wer ta de agglomeraasje fan Grut-Los Angeles, dy't in befolking fan 18 miljoen minsken telt. San Bernardino is de earmste grutte stêd yn Kalifornje, en de op ien nei earmste (nei Detroit) yn 'e Feriene Steaten. Yn july 2012 stapte it stedsbestjoer nei de rjochter om it bankrot oan te freegjen.
Teksaanske Unôfhinklikheidsoarloch
Polityk yntermezzo
De Ried hie by it útskriuwen fan ferkiezings net fermeld hoe't dy krekt holden wurde moasten, mei as gefolch dat der yn febrewaris 1836 gaos útbriek, wêrby't eltse gemeente syn eigen regels tapaste. Yn Nacogdoches wegere de kieskommisje om ta te litten dat in ienheid fan 40 frijwilligers, dy't krekt arrivearre wie út Kentucky, meistimme soe. Dêrop loeken dy mannen har wapens en ferklearre harren oanfierder, kolonel Sidney Sherman, dat hy "nei Teksas kommen wie om derfoar te fjochtsjen, en dat er dêr likegoed yn Nacogdoches mei begjinne koe." Uteinlik mochten de frijwilligers meistimme. Doe't yn dyselde snuorje it berjocht út it suden kaam dat Santa Anna in grut leger gearbrocht om Teksas te weroverjen, degenerearre de oarlochsretoryk ta it foarstellen fan it konflikt mei Meksiko as in rasse-oarloch tusken blanken en (yn 'e wurden fan David G. Burnet) "in bastertras fan ûntaarde Spanjerts en fan Yndianen dy't sels noch ferdoarner wiene as sysels."
Underwilens, yn Meksiko...
It nijs fan 'e Slach by Gonzales berikte Santa Anna op 23 oktober. Teksas wie totaal net wichtich foar Meksiko; it wie in úthoeke dêr't barbaarske Yndianen en ûndissiplinearre Amerikaanske kolonisten inoar nei it libben stiene, en dêr't de trochsneed Meksikaan amper fan wist dat it bestie. Mar trochdat Amerikaanske ymmigranten it Meksikaanske leger op 'e flecht jage hiene, wie de nasjonale ear oantaaste, en doe't bliken die dat Santa Anna syn sweager Cos in nederlaach lit hie, kaam ek de famylje-ear fan 'e presidint sels yn 'e knipe. It koe dus net oars as dêr moast dalje op komme. Santa Anna droech syn ferantwurdlikheden as presidint oer oan syn neiste meiwurkers en naam persoanlik it befel op oer de troepen dy't yn Teksas regaad meitsje soene. Dy moasten doe noch gearbrocht wurde, want der wiene op dat stuit mar sa'n 2.500 soldaten yn it hiele Meksikaanske leger, en dy hiene it al drokkernôch mei it dwêstgjen fan 'e periodyk útbrekkende opstantsjes yn 'e midden en it suden fan it lân.
It saneamde Leger fan Operaasjes yn Teksas bestie sadwaande út lju dy't ûnder de tsjinstplicht roppen wiene en út feroardiele misdiedigers dy't leaver yn it leger tsjinnen as dat se nei it tichthûs giene. De tarissing fan it leger waard dreger makke troch de rûnombywêzige korrupsje, mei as gefolch dat de rantsoenearring krap wie. Boppedat wiene der gjin legerdokters of medyske foarrieden, en hast nimmen krige winterjassen of tekkens útrikt. Ein desimber naam it Meksikaanske Kongres op fersyk fan Santa Anna it saneamde Torneldekreet oan, neamd nei minister fan Oarloch José María Tornel, wêryn't wetlik ferankere waard dat bûtenlânske frijwilligers dy't dielnamen oan wapene ferset tsjin Meksikaanske troepen as seerôvers behannele wurde mochten, om't harren lannen net yn oarloch wiene mei Meksiko en se sels ûnder gjin inkele erkende flagge fochten. (Seerôvers waarden doedestiden sûnder pardon eksekutearre as se yn 'e hannen fan 'e autoriteiten foelen.) It bestean fan it Torneldekreet waard net buorkundich makke, en de measte Amerikaanske frijwilligers yn it Teksaanske leger sille der dus gjin weet fan hân hawwe dat se net op 'e wenstige behanneling as kriichsfinzenen rekkenje koene as se har oerjoegen.
Healwei desimber 1835 sette it út 6.019 man besteande Leger fan Operaasjes yn Teksas ôf nei it noarden, wêrby't de opmars opholden waard troch it feit dat der net genôch mûldieren wiene om 'e foarrieden te dragen en troch de kliber soldaderas (de froulju en bern fan 'e soldaten), dy't efter it leger oan teach. By temperatueren dy't in leechterekôr berikten en in sniefal fan likernôch 40 sm op 13 febrewaris beswieken in protte Meksikaanske soldaten oan ûnderkuolling en dysintery. Efterbliuwers waarden soms oanfallen en deade troch groepen krigers fan 'e Komantsjen. Mar likegoed gie de opmars stadich troch. Yn Saltillo joegen Cos en it garnizoen fan San Antonio har by it leger; Santa Anna beskôge Cos syn ûnthjit om net wer de wapens tsjin Teksas op te nimmen as fan nul en gjinderlei betsjutting, mei't dat dien wie oan opstannelingen. Op befel fan Santa Anna late generaal José de Urrea út Saltillo wei 550 man yn 'e rjochting fan Goliad, by de Golfkust lâns. Sels triek Santa Anna mei de haadmacht fan syn leger út it westen op, wêrmei't er de stellings fan 'e Teksanen, dy't him út it suden wei ferwachten, links lizze liet. Op 17 febrewaris stiek er de rivier de Nueces oer, dy't doedestiden de súdwestgrins fan Teksas foarme.
San Bernardino (Kalifornje)
Skiednis
San Bernardino waard yn 1810 stifte, doe't Kalifornje noch ta de Spaanske koloanje Nij-Spanje (it tsjintwurdige Meksiko) hearde, en it waard ferneamd nei de roomske hillige Bernardinus fan Siena. It bleau lykwols in tige lytse delsetting oant Meksiko, dat yn 1821 ûnôfhinklik wurden wie fan Spanje, Kalifornje oan 'e ein fan 'e Meksikaansk-Amerikaanske Oarloch, yn 1848, oan 'e Feriene Steaten ôfstean moast. De earste Amerikaanske kolonisten dy't har der fêstigen wiene leden fan 'e Tsjerke fan Jezus Kristus fan de Hilligen fan de Lêste Dagen (oftewol mormoanen), dy't besochten in korridôr fan delsettings fan harren kearngebiet yn Utah nei de kust fan 'e Stille Oseaan te stiftsjen. Yn 1857 waarden se lykwols troch harren profeet Brigham Young weromroppen nei Utah fanwegen de saneamde Lytse Boargeroarloch tusken de mormoanen en de Amerikaanske oerheid.
Teksaanske Unôfhinklikheidsoarloch
It Belis fan de Alamo
Tsjin dy tiid bestie it garnizoen fan 'e Alamo, by San Antonio, út minder as hûndert Teksanen ûnder befel fan kolonel James C. Neill. Om't Teksas net oer genôch mankrêft beskikte om 'e grutte âlde missypost te bemanjen, wie yn jannewaris kolonel Jim Bowie nei San Antonio stjoerd om 'e kanonnen ôf te fieren en de Alamo te ferneatigjen. Ienris teplak besleat Bowie lykwols dat de Alamo ûnmisber wie as foarútskode legerpost, sa't er yn in brief oan gûverneur Smith skreau. In pear dagen letter, op 3 febrewaris, arrivearre luitenant-kolonel William Barret Travis mei in ôfdieling fan 30 man fan it geregelde Teksaanske leger, noch wer in pear dagen letter folge troch in groep Amerikaanske frijwilligers, ûnder wa de ferneamde frontiersman Davy Cockett. Op 11 febrewaris sette Neill ôf om mear fersterkings en bettere befoarrieding te beävensearjen, en yn syn ôfwêzigens dielden Bowie en Travis it befel oer it garnizoen.