cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
NCRV
thumb|It logo fan de NCRV yn 2012 thumb| A.B. Roosjen, foarsitter fan de NCRV, sprekt by it 35-jierrich bestean. Utert, 16 novimber [[1959]] De NCRV (Nederlânske Kristlike Radio-Feriening; Nederlânsk: Nederlandse Christelijke Radio-Vereniging) wie in Nederlânske publike omropferiening. De protestantsk-kristlike NCRV, oprjochte yn 1924 en fan protestantsk-kristlike oertsjûging, wie de âldste omrop fan Nederlân. Yn 2014 fusearre de NCRV mei de KRO ta de KRO-NCRV.
Skiednis
De earste tsientallen jierren liet de omrop in ortodoks-protestantsk (grifformeard) lûd hearre. De measte oare publike omroppen kamen fuort út it maatskiplik middenfjild, as inisjatyf fan boargers. De radio wie foar de oprjochters fan de NCRV wichtich foar evangelisaasje op plakken dêr't men oars gjin tagong hie. It wie ek in middel om 'it kristlik folksdiel' te stypjen en te befêstigjen. De taak wie rommer as it útstjoeren fan tsjerketsjinsten, moarnswijïngen en soksoarte saken. Dochs wie it útstjoeren fan tsjerketsjinsten goed foar de ferhâlding mei de tsjerken, wat sines die ta de besteanssekerheid fan de NCRV. Fanwege de komst fan de EO yn 1967 koe de NCRV him fierder ûntjaan ta in iepener omrop, dy't minske- en mienskiprjochte is, fanút de protestantsk-kristlike ynspiraasje.
Hjoed-de-dei is de missy fan de omrop: "De NCRV is een maatschappelijk betrokken mediaorganisatie die zich laat inspireren door het protestants-christelijke gedachtegoed en zich inzet voor de kwaliteit van de samenleving" en makket er foar it grutste part programma’s foar radio, telefyzje en ynternet dy't net (allinnich) te meitsjen hawwe mei it kristlik leauwe. Fan augustus 2010 ôf waard der praat mei de IKON, KRO en RKK oer in mooglike fúzje ta in grutte konfesjonele omrop. De IKON heakke letter ôf en gie gearwurkjen mei de EO. Yn maaie 2011 waard buorkundich makke dat de KRO en NCRV mooglik fusearje soene en mei yngong fan 1 jannewaris 2014 waard dat in feit ûnder de namme KRO-NCRV. Op 1 jannewaris 22019 fusearren de Feriening NCRV mei de Feriening KRO ta de nije Feriening KRO-NCRV.
Telefyzje
Sûnt de ynfiering fan it programmearmodel fan septimber 2006 wiene de measte programma’s fan de NCRV te finen op Nederlân 2. Bekende titels wiene Altijd Wat en Man bijt hond. Mar ek op it bredere, mear op ferdivedaasje rjochte Nederlân 1 wienne as NCRV-programma’s te sjen, lykas Praatjesmakers, De rijdende rechter, Babyboom en Eén tegen 100. Op Nederlân 3 joech de NCRV ek programma’s. Op Zapp waard de NCRV fertsjintwurdige mei programma's foar de jongerein as Willem Wever, De BZT-Show en SpangaS.
Programma's
Bekende NCRV telefyzje-programma's út it ferline binne: Swiebertje (fan de jierren ’60 ôf) Stiefbeen & Zoon (’63), Farce Majeur (’66), De Glazen Stad (68), Bartje (’72), De Kleine Zielen (69), De kleine waarheid (70), Memorandum Van Een Dokter (63), Het meisje met de blauwe hoed (’73), De koperen tuin (’75), Sil de strandjutter (’76), Showroom (’77), De Zevensprong (’82) en De zomer van ’45 (’91), Holidayshow ('90), Pommetje horlepiep (76), Ted's familiespelshow ('89) Thomas & Senior (85)
Omroppers/omropsters
alfabetysk oardere
Delfsyl-Sintrum
Delfsyl-Sintrum is it âldste part fan de Grinslânske stêd Delfsyl. It sintrum grinzget yn it noarden en easten oan de haven fan Delfsyl. Westlik fan it sintrum is in grêft, in oerbliuwsel út de tiid dat Delfsyl in fêstingstêd wie. Dat is ek werom te sjen yn de strjitnammen fan it sintrum, lykas Oude Schans (âlde skâns), Nieuwe Schans (nije skâns), Bastionstraat (dwingerstrjitte), Commandementsplein (kommandemintsplein).
Nijsgjirrige gebouwen
Yn it sintrum oan it Molenbergplein (mûneberchplein) is de nôtmûne Adam. Guon oare nijsgjiirige bouwurken yn it sintrum binne it eardere gemeentehûs fan 1899 oan de Alde Skâns, it Stasjonsgebou út 1884 fan it Standerttype Snits, de Nederlânsk-herfoarme tsjerke fan 1830, de Grutte Wetterpoarte yn de seedyk fan 1833, de eardere synagoge fan 1888, de eardere skoalle oan de Binnensingel fan om 1900 hinne. Delfsyl hat nuver genôch gjin bouwurkken fan foar de Frânske tiid omreden dat it sintrum swier skansearre rekke troch besjittings by it Belis fan Delfsyl (1813-1814) oan 'e ein fan de Frânske tiid en yn de Twadde Wrâldkriich by de Slach om Delfsyl yn maaie 1945.
200px|thumb|left|It eardere gemeentehûs fan Delfsyl fan 1899
Grutte Priis Formule 1 fan Sina 2017
Utslaggen fan de Grutte Priis Formule 1 fan Sina 2017 yn Shanghai op 9 april. It wie de twadde race fan 20 races fan de Formule 1 yn 2017. Hy waard op it Sirkwy fan Shanghai hâlden. De race waard hâlden oer 56 omgongen, op it 5,5 km lange sirkwy oer in raceôfstân fan 305 kilometer.
Grutte Priis Formule 1 fan Dútslân 2008
Utslaggen fan de Grutte Priis Formule 1 fan Dútslân 2008 yn Hockenheim op 20 july 2008. It wie de tsiende fan 18 races fan de Formule 1 yn 2008. Hy waard op de Hockenheimring hâlden. De race waard hâlden oer 	66 omgongen, op it 4,6 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 301,9 kilometer.
List fan planetoïden 98801-98900
Dit is in list fan planetoïden 98801-98900.
Grutte Priis Formule 1 fan Bachrein 2017
Utslaggen fan de Grutte Priis Formule 1 fan Bachrein 2017 yn Sakhir op 16 april. It wie de tredde race fan 20 races fan de Formule 1 yn 2017. Hy waard op it Bahrain International Circuit hâlden. De race waard hâlden oer 57 omgongen, op it 5,4 km lange sirkwy foar in raceôfstân oer 308,4 kilometer.
Olympyske Simmerspullen 1960
De Olympyske Simmerspullen 1960, ek wol de XVIIe Olympiade neamd waarden yn 1960 hâlden yn Rome, de haadstêd fan Itaalje.
Rome soe eins ek al de spullen fan 1908 organisearje mar fanwege de útbarsting fan de Vesuvius, moast Rome doe de ear oan Londen jaan, dat doe de Olympyske Simmerspullen mar organisearre hat. Ien wike nei dizze Olympyske Spullen yn Rome waarden de earste Paralympyske Spullen ek yn de stêd Rome Organisearre.
Dielnimmende Lannen
200px|thumb|rechts|Dielnimmende Lannen Olympyske Simmerspullen 1960
Tabaksfabryk Fokke van der Meulen
It Tabaksfabryk Fokke van der Meulen is in âld fabryk anneks pakhûs oan de Kaden yn Drachten. It gebou stiet op de list fan ryksmonuminten yn Drachten. De driigjende sloop fan it gebou wie direkte oanlieding foar de oprjochting fan de kultuerhistoaryske stichting 'Smelne's Erfskip'.
Skiednis
Yn Drachten wiene eartiids tsientallen bedriuwkes dêr't pipe- en prûmtabak fabrisearre waard, wylst der dêrneist in soad sigaren makke waarden. Soms yn ienmanssaakjes, mar der wie ek fabryksmjittige produksje. De measte bedriuwichheid wie op 'e Kaden. Op de Noardkade stie it tabaks- en sigarefabryk 'De rookende Moor' fan S.S. Osinga. Op de Súdkade wie it fabryk 'De gouden Arend' fan P. en K.P. Duursma fêstige, stichte yn 1855. By de slûs wie it bedriuwke fan B. Osinga dat letter opgien is yn de firma S.S. Osinga. It fabryk 'De Bijekoer' fan Jan Bieuwes van der Meulen levere sawol tabak as sigaren. It bedriuw fan Fokke Bieuwes van der Meulen is bysûnder om 't it sa lang bestien hat.
It fabryk waard yn oktober 1989 sletten om't der in soad fandalisme wie en der faak ynbrutsen waard. Nei in striid dy't mear as tsien jier duorre, waard it tabaksfabryk dochs fan 'e sloop rêden. Der waarden meardere plannen makke foar it gebou. Uteinlik waard it foarste part ûnder kantoar en dêrboppe kamen apparteminten. Efter it eardere fabryk waard in rige wenten set.
Grutte Priis Formule 1 fan Hongarije 2008
Utslaggen fan de Grutte Priis Formule 1 fan Hongarije 2008 yn Mogyoród op 3 augustus 2008. It wie de alfde race fan 18 races fan de Formule 1 yn 2008. Hy waard op de Hungaroring hâlden. De race waard hâlden oer 70 omgongen, op it 4,3 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 306,6 kilometer.
Grutte Priis Formule 1 fan Ruslân 2017
Utslaggen fan de Grutte Priis Formule 1 fan Ruslân 2017 yn Sotsji op 30 april. It wie de fjirde race fan 20 races fan de Formule 1 yn 2017. Hy waard op it Sochi Autodrom hâlden. De race waard hâlden oer 53 omgongen, op it 5,8 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 309,7 kilometer.
Wetterskip It Noardersylfest
Wetterskip It Noardersylfest (offisjele namme Noorderzijlvest) is in wetterskip dat warber is yn Grinslân, Drinte en Fryslân. It gebiet omfiemet Grinslân benoarden de line Grins - Delfsyl, it meastepart fan Grinslân bewesten Grins mei in punt dy't rikt oant yn Noardwest-Drinte, en it Lauwersmargebiet, dat foar in part by Fryslân heart. It wetterskip Noardersylfest is ien fan de trije wetterskippen warber yn Fryslân, de oaren binne it Wetterskip Fryslân en Blije Bûtendyks. It wetterskip hat in gebiet 144.000 hektare. Der wenje likernôch 375.000 minsken.
It wetterskip ûntstie yn 1995 nei de fúzje fan de doetiidske wetterskippen Elektra, Hunsingoa, Noardenfjild en Westerkertier, dêr't ek in part fan it wetterskip Smilde en de seedyk fan it dykwetterskip Ommelânske Seedyk mei oergienen.
Yn 2000 waard it part fan it Iemssylfest dat noardlik fan it Iemskanaal lei ta it Noardersylfest foege, wat ek barde mei it wurk fan it Suveringskip Drinte en fan it SPG, de Suvering fan de Provinsje Grinslân. It wetterskip hat syn haadkertier yn Grins.
Oan de eastkante is de wichtichste ôfwettering it Daamsterdjip, dat bemealle wurdt troch it gemaal De Trije Delfsilen. It gemaal wetteret ôf op de Iems.
Yn it noarden fan it wetterskip binne ferskate lytse ôfwetterings, dêr't de wichtichsten fan bemeald wurde troch de gemalen Noardpoldersyl en Spyksterpompen.
Marienfels
Marienfels is in plak yn de Rhein-Lahn-Kreis yn de Dútske dielsteat Rynlân-Palts. It doarp leit oan de Limes, de eardere grins fan it Romeinske Ryk. Ea hat yn Marienfels in romeinsk kastiel mei thermen stien. Marienfels is ûnderdiel fan de ferbânsgemeente Nastätten.
Fort Marienfels
It fort Marienfels wie in romeinsk grinskastiel fan de Opper-Germaanske-Raetyske limes, dy't sûnt 2005 de status fan UNESCO-wrâlderfgoed hat. Tsjintwurdich is it in argeologysk monumint yn it doarp, dat foar it meast beboud is. It kastiel lei op sa'n oardel kilometer súdlik fan de grins.
Protestantske tsjerke
De eardere katolike en tsjintwurdige protestantske doarpstsjerke stiet op in rots oan de Mühlbach. Yn de tsjerke wurdt in byld bewarre, dat like âld is as de tsjerke. It 12e-iuwske byld fan Marije is oarspronklik ôfkomstich fan in retabel. Bysûnder is dat hja yn de rjochter hân in paddestoel hâldt, dêrom wurdt it byld ek 'Maria mit dem Pilz' neamd. Yn de tiid fan de reformaasje ferdwûn it genedebyld út de tsjerke om it foar ferneatiging te behoedzjen. Sûnt 1910 stiet it wer yn de tsjerke.
Bysûnder is ek de rige barokke skilderijen oan de galerijen oer it libben fan Jezus. De skilderijen binne tusken 1739 en 1754 makke troch Johann Trübenbach († 1781) út Ebertsheim (Palts), in broer fan de eartiidske dûmny fan it doarp Johann Peter Trübenbach. De skilder wie de pake fan de yn Dútslân bekendere skilders Johann Adam Schlesinger (1759–1829) und Johann Schlesinger (1768–1840).
Oars
Tusken 1971 en 2004 stie yn Marienfels in monumint foar it I SS Pantserkorps 'Leibstandarte', dêr't yn 2003 neonazy's hinne pylgeren. It waard yn 2004 troch immen fernield en helle yn 2006 op 'e nij de krante doe't de yn Dútslân bekende neonazy Thorsten Heise is monumint op in eigen stik grûn yn Fretterrode (Thüringen) wer opbouwe woe.
Timo Glock
Timo Glock (Lindenfels, 18 maart 1982) is in earder  Dútsk Formule 1-koereur. Glock makke yn 2004 syn Formule 1-debút foar it team fan Jordan by de Grutte Priis fan Kanada. Glock stie yn syn Formule 1 kariêre trije kear op it poadium.
Nelson Piquet (1985)
Nelson Angelo Tamsma Piquet Souto Maior (neamd Nelson Piquet) (Heidelberch, 25 juny 1985) is in earder Brazyljaansk Formule 1-koereur. Yn 2008 en 2009 kaam Piquet út yn de Formule 1. Piquet makke syn Formule 1-debút foar it team fan Renault by de Grutte Priis fan Austraalje. Piquet stie yn syn Formule 1 kariêre ien kear op it poadium dit wie by de Grutte Priis fan Dútslân. Nelson Piquet is in soan fan trijefâldich Formule 1 Wrâldkampioen Nelson Piquet.
List fan planetoïden 98901-99000
Dit is in list fan planetoïden 98901-99000.
Charley Toorop
Annie Caroline Pontifex (Charley) Fernhout-Toorop (Katwyk, 24 maart 1891 — Bergen (Noard-Hollân), 5 novimber 1955) wie in Nederlânse skilderesse en litografe.
Libben
Charley Toorop is de dochter fan Jan Toorop. Har soan Edgar Fernhout, ek wol Eddy Fernhout neamd, waard ek keunstskilder. Har oare soan, John Fernhout, waard filmer en arbeide in protte op mei Joris Ivens. Charley wie de skoanmem fan de bekende fotografe Eva Besnyö dy't yn 1933 mei John Fernhout troude.
Wurk
Charley Toorop wie fan 1916 ôf lid fan de keunstnersgroep Het Signaal, dy't yngeande belibbing fan de werklikheid foarstie troch kleuren en linen swier oan te sette kleurkontrasten te brûken. Mei dêrom wurdt se wol rekkene ta de Bergenske Skoalle.
Yn 1926 gie sy nei Amsterdam, dêr't har skilderkeunst beynfloede waard troch de film. Frontaal skilderde figueren steanne los neist elkoar as wiene sy troch lampen op in filmset útljochte. Har stillibbens litte besibbenens sjen mei it syntetysk kubisme fan Juan Gris. Yn de jierren '30 begjint hja in protte frouljusfigueren, ek neakten en selsportretten yn in krêftige, realistyske styl te meitsjen. Bekend binne har grutte doek Drie generaties (1950), in selsportret, (in portretbuste fan) har heit en har soan Edgar, dêr't se wierheidsleafde en gefoel foar symbolyk yn ferienigt.
Har realisme sûnder konsesjes hat wat magysks: "Is de natuurlijke verschijning de werkelijkheid", frege sy har al yn 1917 ôf, "of is aan haar vorm alleen te betasten het meest onwerkelijke dat voor ons verschijnt? Dit onwerkelijke, wat het meest werkelijke is."
Charley Toorop wie in freondinne fan oare keunstners sa as Bart van der Leck en Piet Mondriaan. Wichtich wurk fan har hat it Kröller-Müller Museum te Otterlo op 'e noed.
It troch har ûntwurpen en fanwege har boude hûs "De Vlerken" oan de Buerweg 19 yn Bergen (Noord-Holland) stiet dêr noch altyd, al is it nei in brân, no wol mei dakpannen ynstee fan reid bedutsen.
Iepenbiere kolleksjes
thumb|Toorop as fioeliste (1903)
Jan Lever
thumb|Jan Lever Jan Lever (Grins, 11 augustus 1922 - Eenum (gemeente Loppersum), of 21 augustus 1944 ) wie boekhâlder by it elektrotechnysk bedriuw fan Willem Santema yn Snits, letter direkteur fan de Snitser radiosintrale. Hy siet yn de Twadde Wrâldoarloch yn it ferset.
Groep Lever
De timmerman Willem Stegenga wie al gau anneks mei it wurk fan de groep Lever, lykas Jan de Rapper dy't bedriuwslieder wie fan Willem Santema syn saak oan de Oosterdijk. Ien fan de bekendste Snitser fersetslieders wie de resersjeur Dick J. Brouwer, dy't bekend waard ûnder de skûlnamme 'Bontje'.
De groep Lever ferspriede yllegale blêden - lykas Vrij Nederland en Trouw - en holp joaden oan ûnderdûkadressen. De joaden kamen faak út de grutte stêden yn it westen fan it lân mei beurtskippen nei Fryslân ta. Tydlik bleaune se dan by de famylje Lever oan it Lytssân oant se in fêst adres krigen. De groep Lever soarge ek foar finansjele stipe fan ûnderdûkers.
BBC-nijs
Doe't nei de april-maaiestaking fan 1943 de minsken har radiotastellen ynleverje moasten, besocht de groep Lever om op in oare manier ynformaasje te fersprieden. Op 15 juny ferskynde it earste nûmer fan BBC-nijs, in stinsile yllegaal blêd.
Oerfal oan it Lytssân
Yn de nacht fan 16 op 17 novimber 1943 oerfoel de Sicherheitsdienst (SD) it haadkertier fan de groep Lever. Dat wie it âldershûs oan it Lytssân. Inkelde leden koenen noch krekt útnaaie troch oer de dakken te flechtsjen. Heit Hendrik Jacob Lever sr. waard arrestearre, tegearre mei it joadske famke Rosa IJzerman dat by de Levers ûnderdûkt siet. Se kamen net werom út it konsintraasjekamp.
Deasketten yn in fjoergefjocht
Jan Lever ferliet Snits nei de oerfal en gie nei Drachten ta. Omt de besetters him op it spoar wiene, gie er fierder en sleat him oan by in Grinslanner knokploech. Op 21 augustus 1944 die er mei twa oare fersetsstriders mei oan in oerfal op it distribúsjekantoar fan Slochteren. De amtners en de oanwêzige besikers waarden opsluten. Ien fan harren hie lykwols in reservekaai, dêr't er mei ûntsnapte. Dy persoan alarmearre de Dútske ynstânsjes, dy't de trije oerfallers mei har bút efterhellen op in boerehiem yn Eenum. Dêr ûntstie in fjoergefjocht, dêr't Jan Lever by troffen waard en it libben ferlear. Meistrider Hendrik de Haan kaam ek om. It tredde lid fan de knokploech, Kornelis Roeters, stoar yn it konsintraasjekamp Sachsenhausen.
Hendrik Jacob Lever jr. foar fjoerpeloton
Broer Hendrik Jacob Lever jr. wie typograaf. Nei de oerfal oan it Lytssân dûkte er ûnder by feehâlder Pieter Reitsma yn Leons. Op 25 maaie 1944 waard Hendrik by in oerfal op de pleats fan Reitsma oansketten en tegearre mei Reitsma arrestearre. Se stoaren foar it fjoerpeloton yn Vught op 18 augustus 1944.
Betinkingsmonumint
Op it Algemiene Begraafplak fan Snits stiet in betinkingspmonumint op it grêf fan de famylje Lever. Yn 1945 skreau de Feriening Fryslân 1940-1945 in priisfraach út foar in Fryske tinkstien. It waard in ûntwerp fan de Amsterdamske arsjitekt Marinus Duintjer mei it motto En de toortsen branden op de terpen. Op de twa meter hege fjouwerkante pylder mei boppeoan in slútstik mei in liuw, stie de spreuk fan J. de Vries fan Balk: Fallen yn 'e striid tsjin ûnrjocht en slavernij - dat wy yn frede foar rjocht en frijdom weitsje. Op de stien van de famylje Lever steane de nammen fan heit Hendrik Jacob en syn soannen Jan en Hendrik Jacob. Under de nammen stiet de tekst: ''Ik heb den goeden strijd gestreden, ik heb den loop geëindigd, ik heb het geloof behouden, voorts is mij weggelegd de kroon der rechtvaardigheid. 2 Timotheüs 4, verzen 7 en 8a''.
Syp Wynia
Sybren (Syp) Wynia (Spannum, 4 febrewaris 1953) is in Nederlânske sjoernalist en kollumnist. Hy is anno 2021 redakteur-útjouwer fan it digitale wykblêd Wynia's Week en it fideokanaal Wynia's Week TV (WWTV) en mei-eigener fan Uitgeverij Blauwburgwal.
Libben en wurk
Wynia waard berne yn Spannum en groeide op yn Aldegea (Smellingerlân). Yn 'e santiger jierren begûn er syn karriêre as freelancesjoernalist. Dêrneist organisearre er ferskate kulturele eveneminten. Yn de perioade 1980 - 1988 wie Wynia yn tsjinst by it Nieuwsblad van het Noorden, wêrfan't de lêste jierren as sjef keunstredaksje. Fan 1988 oant 1997 wurke er by it Nederlânske deiblêd Het Parool, earst as sjef polityk út De Haach wei. Dêrnei wie er seis jier korrespondint foar Het Parool yn de Belgyske haadstêd Brussel. Fan begjin 2010 oant en mei mids 2011 fersoarge er kollums foar it telefyzjeprogramma Buitenhof en fan de simmer fan 2013 oant ein 2021 wie er fêste gast yn it 'tv-ontbijtprogramma' fan omrop WNL. Fan begjin 2018 oant 2021 wie er rûlearjend 'opinymakker' yn it radioprogramma mei deselde namme op NPO 1.
Fan augustus 1997 oant desimber 2018 wie Wynia redakteur, kommentator en kollumnist fan it Nederlânske opinywykblêd Elsevier. Hy skreau dêr oer ûnderwerpen út de polityk, de ekonomy en de maatskippij yn it algemien, faak yn in ynternasjonale kontekst. Hy skreau by Elsevier - en ek neitiid - in soad oer ymmigraasje, islam, Europeeske Uny, klimaatbelied en finansjeel en ekonomysk belied.
Op 20 desimber 2018 makke er op syn webside bekend dat er syn eigen bedriuw begjinne soe as publisist, adviseur en sprekker en dat er ûntslach naam hie by Elsevier Weekblad.
Publikaasjes
Yn 2006 ferskynde it boek Zoetzuur, zesenzestig columns uit het land van Balkenende en Bos, in seleksje fan kollums fan de hân fan Wynia. Yn april 2014 ferskynde it boek Vervlogen Visioenen, in bondeling fan 64 kollums en artikels oer de Europeeske ienwurding dy't Wynia de foargeande 15 jier foar Elsevier skreau. Yn oktober 2014 folge Achter de Dijken - kleine geschiedenis van het moderne Nederland, in bondeling fan Wynia's essays foar Elsevier. Yn 2020 ferskynde Tegen de onzin, kroniek van de Rutte-jaren by Utjouwerij Blauwburgwal. Yn novimber 2020 ferskynde Het Beste uit Wynia's Week 2020, in kar út artikels fan Wynia en fan oare skriuwers foar it online magazine Wynia's Week. Yn novimber 2021 ferskynde Het Beste uit Wynia's Week 2021, in kar út artikels fan Wynia en fan oare skriuwers foar it online magazine Wynia's Week. Yn maaie 2022 ferskynde ''De Linkse Kerk. Hoe calvinistisch Nederland steeds dezelfde afslag neemt by Utjouwerij Blauwburgwal, ISBN 9789461853226). Redaksje, mei Henk-Jan Prosman. Yn febrewaris 2023 ferskynde: 70. Actieve herinneringen aan een gaaf gidsland. 70 hoofdstukken over de woelige jaren twintig van de 21ste eeuw in Nederland Rutteland'' (foar in part autobiografysk). (Utjouwerij Blauwburgwal, ISBN 9789461853295).
Herbert Frederick Tomalin
Herbert Frederick Tomalin (Northhampton, Northamptonshire, 18 febrewaris 1862 - Ross-on-Wye, Herefordshire, 1944 wie in Ingelske yngenieur en arsjitekt.
Libben en wurk
Yn 1885 begûn er foar himsels yn Northhampton, oant dan ta hie er hieltiid assistint fan in oar west. Yn 1886 emigrearre er lykwols nei Ceylon, dêr't er by ferskate oerheidynstellingen wurke en yn 1915 ta conservator of forests beneamd waard. Hy gie werom nei Ingelân om 1922 hinne, sette him nei wenjen yn Ross-on-Wye, dêr't er ek stoar yn 1944.
Yn tsjinst fan it Departemint Publike Wurken Ceylon ûntwurp en boude er it haadpostkantoar (General Post Office, G.P.O) fan Kolombo (Sry Lanka) (1891-95); hy waard dêrby assistearre troch de arsjitekt Tunstall.
Grutte Priis Formule 1 fan Spanje 2017
Utslaggen fan de Grutte Priis Formule 1 fan Spanje 2017 yn Montmeló op 14 maaie. It wie de fyfde race fan 20 races fan de Formule 1 yn 2017. Hy waard op it Sirkwy fan Barcelona-Kataloanje hâlden. De race waard hâlden oer 66 omgongen, op it 4,7 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 307 kilometer.
Jugendstil
thumb|right|200px|Aubrey Beardsley thumb|right|200px|Moët & Chandon White Star fan [[Alfons Mucha]] Jugendstil ('Jeugdstyl') of Art Nouveau ('Nije Keunst') is de oantsjutting fan in ynternasjonale keunststreaming dy't tusken sa'n 1880 en 1914, mei in hichtepunt tusken 1890 en 1905, yn grutte parten fan Europa (fan Moskou oant Madrid) populêr wie, fral as reaksje op it de foarmferdizening fan it ympresjonisme. De jugendstil oppenearre him foaral yn gebrûksfoarwurpen (glêskeunst, plateel, sieraden, meubels ensf.), de arsjitektuer en de skilderkeunst, mar ek bygelyks yn de typografy. De bloeitiid fan de streaming wie koart mar fûleindich. Yn West-Europa wie de styl yn 1910 al ferline tiid, yn it easten koe se wat langer oerlibje.
Hoewol't Art Nouveau út de tiid rekke mei de komst fan allerhanne modernistyske stilen, wurdt it tsjintwurdich sjoen as in wichtige brêge tusken it histoarisearjende Neoklassisisme en it modernisme. Fierders jout de UNESCO Art Nouveau-monuminten geregeldwei in plak op har Wrâlderfgoedlist as erkenning fan har wichtige bydrage oan it kultuereel erfgoed.
Beneaming
De oantsjutting jugendstil giet werom op de namme fan it wykblêd Die Jugend dat fan jannewaris 1896 ôf yn München ferskynde. Besibbe streamings op oare plakken yn Jeropa hawwe ek oare nammen, dêr't ien fan, art nouveau, lykas jugendstil in oerkoepeljende term wurden is. Art nouveau wurdt yn it generaal it meast brûkt foar de styl yn Belgje en Frankryk, jugendstil wurdt meast ferbûn mei Eastenryk en Dútslân. Neist dizze termen wurdt yn Nederlân de oersetting nieuwe kunst wol tapast op úteringsfoarmen fan de styl yn Nederlân sels. Dêrneist wurdt wol gekjeiend sprutsen fan slaoalje-, spaghetti- of fermisellistyl. Beneamingen foar oare pleatslike farianten binne Wiener Secession yn Eastenryk, it Ingelske modern style of Liberty style, it Katalaanske modernisme en de Russyske stil modern.
Nettsjinsteande regionale ferskillen binne der inkelde kenmerken dy't hja mienskiplik hawwe: in optimistysk wrâldbyld en leauwe yn de takomst, in foarleafde foar it brûken fan nije, moderne techniken, tsjinsin fan symmetry en in foarkar foar ornamintyk, mei oerhearskjende blomme- en fûgelmotiven.
Algemiene skaaimerken fan jugendstil
it jugendstilornamint is gearstald út motiven dy't gewoanwei asymmetrische komposysjes foarmje mei in twadimensjonaal karakter, sa't men dy sjen kin op meubels, sieraden, lampen, bedrukte stoffen ensaf. De wichtichste ynspiraasjeboarne is de natoer. De motiven binne faak sierlik stileare planten en blommen mei lange stâlen (leeljes, kelken, irissen, papavers, roazeknop), fûgels (swannen, pauwen), libellen, de aaifoarm, wolke- wetter- en rotspartijen, faak kombinearre mei slanke frouljusfigueren. Dizze ôfbylden waarden foaral op tegeltablo's tapast. Fral gebouwen dy't wat kostje mochten, sa as warehuzen, winkelpânen, apteken, fersekeringskantoaren, filla's en hotels waarden yn jugendstilstyl boud.
De weachjende linen wiene in middel om emoasjes stal te jaan. Dizze foarmen wurde fûn by de boekdrukkeunst en by dekorative foarmen fan bygelyks trepsleuningen, balkons en gevels. Izer wie nammentlik gaadlik materiaal om ferwurke te wurden yn sierlike bûgde foarmen. Dat de styl yn sa'n protte keunstfoarmen tapast waard, kaam omdat it wenstich wie dat in arsjitekt ek meubels, sulver, glêswurk, wandfersieringen en affysjes ûntwurp (gesamtkunstwerk). De jugendstilkenmerken kamen it meast ta utering yn de grafyske keunst, dêr't de line it wichtichste elemint is. De yllustraasjes en de letters waarden yn it gehiel ûntwurpen. Sa ûntstie in kombinaasje fan byld en tekst.
Jugendstilprodukten hawwe ek faak Japanske kenmerken sa as lege rûmten en de waaierfoarm. Dat keunstners mei de Japanske keunst yn 'e kunde kamen, dy't nei 1854 op de Jeropeeske- en Amerikaanske merk ferskynde, kaam ûnder oaren troch de gesachhawwende keunsthanneler Siegfried Bing. Bing spesjalisearre him yn dizze keunst en hie dêr in protte fan yn syn Paryske galery L’Art Nouveau, dêr't de streaming har Frânske namme fan oernaam.
De letters waarden yn de jugendstilperioade sa min mooglik assosjearre mei de boekdrukkeunst en de meganyske produksje. Ien tekst koe mear as ien letterhichte hawwe trochdat inkele of mear letters fergrutte of ferlytse waarden.
Stasjon Delfsyl
250px|thumb|left|In [[Spurt Noardlike Njonkenlinen|spurt fan Arriva oan it perron oan efterkant fan it stasjonsgebou]] thumb|250px|left|Stasjon Delfsyl yn desimber 1973 It stasjon Delfsyl (Dz) is it spoarstasjon fan de Grinslânske stêd Delfsyl en is it einstasjon oan it spoar fan Grins nei Delfsyl. It spoar rint lykwols fierder eastlik fan it stasjon, dochs is allinnich ornearre foar frachttreinen. It stasjon waard yn 1883 boud en iepene op 15 juny 1884. Treintsjinsten wurde fersoarge troch Arriva.
Jugendstil
Wichtige Jugendstil arsjitekten
thumb|200px|Art Nouveaupoarte fan Alfred Wagon, 1905
Stasjon Delfsyl
Bustsjinsten wurde troch Qbuzz ek fan it stasjon ôf fersoarge.
Gebou
It stasjonsgebou is fan it Standerttype Snits. Dat type waard yn de 1880-er jierren brûkt foar it bouwen fan seis Nederlânske spoarstasjons. Dêr binne der noch trije fan oer: Delfsyl, Snits en Tiel. Likense gebouwen yn Appingedam, Gorkum en Warkum binne ûnderwilens sloopt.
Eartiids setten der op it stasjon ek treinen ôf fan it spoar fan Súdbroek nei Delfsyl (1910-1934) en fan it Woldjespoar dy't oer Duerswâld nei Grins rûn (1929-1941).
Treintsjinsten
Sjoch foar it meast aktuele tsjinstroaster op de side fan Arriva.
Coolio
Artis Leon Ivey Jr. (Monessen, Pennsylvania, 1 augustus 1963 – Los Angeles, 28 septimber 2022), better bekend ûnder syn artistenamme Coolio, wie in Amerikaansk rapper, akteur en muzykprodusint. Hy waard by it grutte publyk bekend mei de hit Gangsta's Paradise, ôfkomstig fan de soundtrack fan de film Dangerous Minds. Coolio hat acht studio-albums útbrocht.
Karriêre
Nei syn middelbere skoalle begûn Coolio mei syn karriêre yn de muzyk, mar hy moast hast direkt tydlik ophâlde fanwegen in ferslaving oan kokaïne. Nei 't er fan syn ferslaving ôf wie, wurke Coolio in skoft as brânwachtman, om yn 1994 werom te kommen yn de muzykbrânsj mei syn debútalbum It Takes a Thief.
Syn grutste sukses helle er yn 1995 mei Gangsta's Paradise, in rap skreaun op de melody fan Pastime Paradise fan Stevie Wonder. Troch de film Dangerous Minds kaam it nûmer wrâldwiid op nûmer 1 yn de hitlisten. Fan it nûmer waard troch Weird Al Yankovic in parody makke ûnder de titel Amish Paradise.
It album Gangsta's Paradise, kaam út yn 1996. It tredde album fan Coolio, My Soul út 1998 ferkocht minder goed as ferwachte. Coolio rjochte in eigen platelabel op en brocht yn 2002 in nij album út El Cool Magnifico.
Begjin 2004 die Coolio yn Dútslân mei oan de Comeback Show, wêrmei't er in nij platekontrakt probearre te krijen.
Priveelibben
Coolio waard berne yn Monessen, Pennsylvania, de Feriene Steaten, mar groeide op yn Compton, Kalifornje. Hy kaam geregeld mei justysje yn oanrekking, ûnder oare yn Dútslân en de Feriene Steaten, en hat jierren problemen hân mei drugs. Coolio had seis bern en wie fan 1996 oan't en mei 2000 boaske mei Josefa Salinas. Coolio ferstoar op 28 septimber 2022 yn 'e âldens fan 59 jier.
Ilona Staller
Priveelibben
Ilona Staller is hikke en tein yn 'e Hongaarske haadstêd Boedapest. Har heit, László Staller, liet syn gesin al ier yn 'e steek, dat se waard grutbrocht troch har mem, dy't froedfrou wie, en har styfheit, dy't op it Ministearje fan Ynlânske Saken wurke. Yn 1964, doe't se trettjin jier wie, begûn Staller al mei it dwaan fan modellewurk foar it Hongaarske nijsagintskip Magyar Távirati Iroda (MTI). Yn 'e twadde helte fan 'e sechstiger jierren wurke hja in hoart as keamerfamke yn in lúks hotel yn Boedapest. Ut har autobiografy en in fraachpetear op 'e tillefyzje út 1999 kaam nei foarren dat se yn dy hoedanichheid Amerikaanske diplomaten bespionearre yn opdracht fan 'e Hongaarske autoriteiten. Om 1970 hinne mette Staller in Italjaan, troude mei him (en krige dêrtroch de Italjaanske nasjonaliteit) en sette har nei wenjen yn Itaalje.
Pornokarriêre
Suver fuort nei't se nei Itaalje ta emigrearre wie, kaam Staller yn 'e kunde mei de pornoprodusint Riccardo Schicchi. Dat late ta har debút yn in sêft pornografyske film, yn 1970. Fan 1973 ôf krige se yn Itaalje bekendheid by in breder publyk troch har radioprogramma Voulez-vous Coucher avec Moi?, op 'e stjoerder Radio Luna. Foar dat programma naam se foar it earst de namme "Cicciolina" oan (wat mear in poppenamke is as in pseudonym, en dy't se altiten njonken har wiere namme brûkt hat en net yn 't plak derfan). Yn 1975, yn 'e film La Liceale, wurke se foar it earst as sêftpornoaktrise ûnder har eigen namme en/of dy fan "Cicciolina"; foartiid hie se altiten skûlnammen brûkt.
Yn 1978 wie hja de earste frou dy't yn Itaalje topless op 'e tillefyzje ferskynde, yn it RAI-programma C'era Due Volte. Har earste rol yn in hurd pornografyske film, Telefono Rosso, wie yn 1983. Yn 1987 spile se yn Carne Bollente (yn 'e Feriene Steaten útbrocht ûnder de titel The Rise and Fall of the Roman Empire), mei de legindaryske, oan AIDS ferstoarne Amerikaanske pornoakteur John Holmes. Dêr ûntstie neitiid frijwat trelit oer, doe't bliken die dat Holmes al wist dat er HIV-posityf wie foàr't er oan dy film meidie.
Njonken har aktearwurk posearre Staller ek foar in ferskaat oan neakenblêden, wêrûnder de nasjonale ferzje fan 'e Playboy fan Argentynje (maart 1988), de Feriene Steaten (septimber 1990), Hongarije (juny 2005), Servje (july 2005) en Meksiko (septimber 2005). Ek wurke hja wol mei oan mainstream-films en -tillefyzje. Sa hie se yn 1994 in roltsje yn 'e Amerikaanske science fiction-film Replikator, en spile se yn 1996 in gastrol yn 'e Brazyljaanske soapsearje Xica da Silva, as prinsesse Ludovica di Castelgandolfo di Genova. Yn 2008 die se mei oan Bailando por un Sueño, de Argentynske ferzje fan Dancing with the Stars.
Politike karriêre
Staller har earste dielname oan 'e polityk fûn plak yn 1979, doe't se op 'e kieslist stie fan 'e Lista del Sole, de earste griene partij fan Itaalje. Yn 1985 stapte se oer nei de Partito Radicale, en fierde se kampanje tsjin nukleêre enerzjy en it NATO-lidmaatskip, en foar minskerjochten. Se waard yn 1987 keazen as parlemintslid; der wiene likernôch 20.000 stimmen op har útbrocht. Wylst se yn it Italjaanske parlemint siet, gie Staller gewoan troch mei it spyljen yn hurde pornofilms. Se waard berucht troch it bleat litten fan ien boarst by politike sprekbeurten. Flak foar it útbrekken fan 'e Earste Golfoarloch bea Staller Saddam Hoessein oan om seks mei har te hawwen yn ruil foar it frijlitten fan 'e bûtenlanners dy't doedestiden troch de Iraakskse diktator yn gizeling holden waarden. Nei it útsitten fan har termyn as parlemintslid slagge it har by de ferkiezings fan 1991 net om op 'e nij keazen te wurden.
Datselde jiers wie Staller ien fan 'e oprjochters fan 'e politike beweging Partito dell'Amore ("Partij fan 'e Leafde"), dy't laat waard troch har freondinne en kollega-pornoaktrise Moana Pozzi. Yn jannewaris 2002 ûndersocht se de mooglikheid om mei te dwaan oan 'e ferkiezings yn har heitelân Hongarije, wêrby't se it yn 't sin hie om foar it Kőbánya-distrikt fan Boedapest út te kommen. It slagge har lykwols net om it fereaske tal hantekenings byinoar te bringen om as ûnôfhinklik kandidate meidwaan te meien. Yn itselde jier die hja mei oan lokale ferkiezings yn it Italjaanske Monza, mei it ûnthjit om in prominint gebou dêre te feroarjen yn kasino, mar se krige te min stimmen. In ferlykber plan om boargemaster fan Milaan te wurden, yn 2004, rûn ek op neat út. Yn oktober 2002 bea hja Saddam Hoessein fannijs har lichem oan, diskear om him oer te heljen om ynternasjonale ynspekteurs ta te litten, dy't yn Irak kontrolearje moasten oft it lân him ek skuldich makke oan 'e fabrikaazje fan massaferneatigingswapens. Yn april 2006 die se Osama bin Laden itselde oanbod.
Yn septimber 2011 ûntstie der yn Itaalje nochal wat opskuor, doe't dúdlik waard dat der in jierliks steatspinsjoen fan € 39.000,— oan Staller útkeard wurde soe fanwegen har fiifjierske termyn as folksfertsjintwurdichster. Yn in reäksje op 'e kontroverse sei de eardere pornostjer, dy't it pinsjoen foar it earst ynkassearje mocht yn novimber 2011, doe't se sechstich waard: "Ik haw it fertsjinne en dêr bin 'k grutsk op." Yn 2012 rjochte Staller de Partij foar Demokrasy, Natoer en Leafde (DNA) op, tegearre mei har partner, de strafabbekaat Luca di Carlo. Under de doelen dy't de partij útdraacht, binne: legalisearring fan it homohoulik; it weriepenjen fan sletten bordelen; in garandearre minimumlean foar jongerein; in rjochtfeardich rjochtssysteem foar alle Italjanen en net inkeld foar de riken; en de ôfskaffing fan 'e privileezjes fan 'e fêstige politike oarder yn Itaalje.
Muzikale karriêre
Staller hat ferskate lieten opnommen, meast fan live-optredens, mei 'eksplisite' teksten op wizen fan berneferskes. Har bekendste liet is Muscolo Rosso, dat hielendal wijd is oan il cazzo, "de pyst". Omreden fan ynhâld en wurdkar koe dit liet net útbrocht wurde yn Itaalje, mar it waard wol in hit in oare lannen, benammen yn Frankryk, dêr't de harkers gjin aan fan 'e betsjutting fan 'e tekst hiene. It liet waard ek frijwat populêr op it ynternet, sadat ek Italjanen dermei yn 'e kunde komme koene.
Heidi (roman)
Heidi is in roman en berneboek fan 'e hân fan 'e Switserske skriuwster Johanna Spyri. De titel ferwiist nei de namme fan 'e haadpersoan. It boek fertelt it ferhaal fan in fiifjierrich weesfamke, dat op 'e noed komt by har pake, in âldman dy't as klúzner heech yn 'e Alpen wennet. It boek waard oarspronklik publisearre yn twa dielen: Heidis Lehr- und Wanderjahre yn 1880 en Heidi kann brauchen was es gelernt hat yn 1881. Nei de publikaasje fan it twadde part binne de beide dielen ornaris tegearre yn ien bân ferskynd ûnder de titel Heidi. It boek hat, lykas de measte wurken fan Spyri, as ûndertitel: Geschichte für Kinder und auch für Solche, welche Kinder lieb haben ("Ferhaal foar bern en ek foar dyselden dy't fan bern hâlde"). Heidi is ien fan 'e bêst ferkeapjende boeken aller tiden en ien fan 'e bekendste wurken út 'e Switserske literatuer. It boek is oerset yn mear as fyftich talen en it is mear as tweintich kear adaptearre ta in film of tillefyzjesearje.
Ynhâld
Heidi is in weesfamke dat al hiel ier har heit Tobias en mem Adelheid kwytrekke is. Neitiid wurdt se yn 't earstoan grutbrocht troch har beppe oan memmekant en har muoike Dete yn Maienfeld, yn 'e Alpen. As beppe lykwols komt te ferstjerren, wurdt Dete in goedbeteljende baan as tsjinstfaam yn 'e grutte stêd oanbean, mar dat betsjut wol dat se gjin tiid hat om foar Heidi te soargjen. Sadwaande nimt se it dan fiifjierrige famke mei de bergen yn, dêr't se Heidi efterlit by har pake oan heitekant.
Pake is in lulke âldman dy't al jierren deilis mei de oare doarpsbewenners en ferbittere tsjin God is, en dêrom yn ôfsûndering yn in berchhutte op 'e alm (Alpengreide) wennet. Hy is der ree foar noch bliid mei dat er sûnder warskôging de soarch foar syn jonge pakesizzer taskood kriget, en in lyts skoftke besiket er Heidi dêrûnder lije te litten. Al rillegau slagget it him lykwols net mear om lulk te bliuwen op it yntelliginte en sûnder ophâlden fleurige famke, en wit se syn oprjochte, sij it in bytsje ôfhâldige, leafde te winnen.
Op entûsjaste wize befreonet Heidi har nije buorlju, de jonge geitehoeder Peter en dy syn mem Brigitte en syn bline beppe. Mei elts seizoen dat foarbygiet, reitsje de berchbewenners, fral Peter en syn beppe, mear hechte oan Heidi, en sy oan harren. Har ferbliuw op 'e berch wurdt meitiid lykwols problematysk as pake wegeret om ta stean, fanwegen syn rûzje mei de pleatslike skoalmaster en pastoar, om Heidi nei skoalle gean te litten. Fan gefolgen bliuwt it famke analfabeet.
Trije jier letter, as Heidi acht jier is, komt muoike Dete werom om Heidi mei te nimmen nei it fiere Frankfurt am Main. Dêr hat se in posysje foar Heidi regele as selskipsdame foar in ryk famke fan likernôch deselde jierren, dat Klara Sesemann hjit. Dyselde kin net rinne en sit yn in rolstoel, en wurdt sadwaande beskôge (en behannele) as in ynfalide. De iensume Klara is tige sjarmearre fan 'e ienfâldige freonlikens fan Heidi en fan har beskriuwings fan it libben op 'e alm. Ek hat se in protte wille om 'e brike setten dy't it gefolch binne fan Heidi har naïviteit en har gebrek oan ûnderfining mei it bestean yn 'e stêd.
Juffer Rottenmeier, de strange húshâldster fan it gesin Sesemann, sjocht de ûntregelings fan 'e húshâlding dy't it gefolch binne fan Heidi har hâlden en dragen lykwols as opsetlik wangedrach. Dêrom beheint se it famke almar mear yn har dwaan en litten. Fan gefolgen rekket Heidi bot ûnwennich nei de alm en wurdt se skrikbarende bleek en tin. It iennichste dêr't se noch wol nocht oan hat, is om lêzen en skriuwen te learen, eat dêr't se ta oanset wurdt troch de beppe fan Klara. Dat âldminske toant har fertrouwen en affeksje, en trunet har oan om yn God te leauwen en te bidden.
De net del te bêdzjen ûnwennigens fan Heidi liedt ta foarfallen fan sliepwannejen, wêrby't se de treppen ôf giet en de foardoar iepenet. Yn 't earstoan hâlde de Sesemanns en harren tsjinstfolk dat foar it wurk fan spûken. As de wierheid úteinlik oan it ljocht komt, wurdt dokter derby helle. Dy rikkemandearret sterk oan om Heidi nei hûs te stjoeren foar't se slim siik rekket. Sadwaande keart Heidi oerladen mei geskinken foar pake en har freonen werom nei de bergen. Dêr fynt se har grutste freugde yn it foarlêzen fan hymnen oan Peter syn beppe, dy't sels net mear lêze kin. Har nij wûne fertrouwen yn God treft in gefoelige snaar yn pake, dy't troch har weromkeart nei it kristlik leauwe. Hy giet op 't lêst mei har nei tsjerke en dy winters ferbliuwe se yn it doarp (ynstee dat se har ynsnije litte yn 'e bergen), sadat Heidi nei skoalle kin.
Underwilens hâlde Heidi en Klara kontakt troch in libbene briefkerij. As de pleatslike dokter fan 'e sûnensswierrichheden fan Heidi har freondinne heart, riedt dy oan dat Klara har besykje sil, mei't it sûne om-en-by yn 'e bergen har sûnder mis goed dwaan sil. Heidi briefket dy goerie troch, en in fearnsjier letter ûndernimt Klara de foar har drege reis nei Switserlân, dêr't se in prachtige simmer mei Heidi trochbringt. Se sterket oan fan 'e geitemolke en de berchlucht.
Mar Peter, dy't jaloersk wurdt op har bân mei Heidi, triuwt har lege rolstoel by de berch del, dat it ding te pletter falt. Hoewol't er al rillegau fertard wurdt troch skuldgefoel en úteinlik alles opbychtet, kriget Klara dêrmei har rolstoel net werom. Se hat gjin oare kar as om sûnder te dwaan, en is sadwaande twongen om te besykjen en lear sels te rinnen. Nei in dreech begjin slagget dat stadichoan. Se is net botte sterk, en moat gauris op Heidi of har pake lynje om it op fuotten te hâlden, mar likegoed is it in drastyske feroaring dy't in ein betsjut oan har iensume bestean as ynfalide hûsmosk. Klara har heit en beppe binne yngelokkich om Klara rinnen te sjen, en de famylje Sesemann ûnthjit om 'e soarch foar Heidi oer te nimmen as der ea in tiid komme soe dat it har pake tefolle wurdt.
Mooglik ynspiraasje
Yn april 2010 kaam de Switserske germanist Peter Büttner mei de beskuldiging dat skriuwster Johanna Spyri it ferhaal fan Heidi fierhinne oernommen hie fan in earder, folle minder bekend ferhaal, Adelheide: Das Mädchen vom Alpengebirge, út 1830, fan 'e Dútske skiednislearaar Hermann Adam von Kamp. Neffens Büttner diele beide ferhalen withoefolle oerienkomsten wat sawol plotûntjouwing as beskriuwende tekstdielen oanbelanget. Regine Schindler, in biografe fan Spyri, sei dat it skoan koe dat Spyri al jong bekend wie mei Adelheide, mei't se opgroeid wie yn in húshâlding dêr't gâns boeken lêzen waarden.
De betichting fan plagiaat, dy't Büttner op it aljemint brocht, roert lykwols igge noch seame, mei't auteursrjocht yn 1830 noch net bestie, en dus plagiaat ek net. Boppedat die bliken, doe't ekspêrs har neitiid yn 'e kwestje ferdjippen, dat Büttner in protte oerflakkige oerienkomsten oanfierde dy't likegoed op tafal berêste koene, wylst er in protte yngeande ferskillen op it mêd fan plot en personaazjes alhiel bûten beskôging litten hie. Syn metoaden waarden doe omskreaun as "ûnwittenskiplik". De oerienkomst yn ûnderwerp fan 'e beide wurken wurdt ferklearre út 'e saneamde 'Switserske sykte', in ûnwennigens nei de bergen yn lju dy't dêrwei ferfearn wiene, en dy't al yn 'e achttjinde iuw in tige algemien tema yn 'e Switserske literatuer wie. Büttner wie trouwens lang net de earste dy't beskate oerienkomsten tusken Heidi en Adelheide opmurk.
Oersettings en ferfolgen
Fan Heidi binne oersettings yn mear as fyftich talen ferskynd. It boek waard tusken 1882 en 1959 allinnich al trettjin kear yn it Ingelsk oerset. Anno 2022 is der noch gjin oersetting nei it Frysk makke.
Der binne fiif ferfolchromans op Heidi: Heidi jeune fille (1936), Au Pays de Heidi (1938), Heidi et ses enfants (1941), Heidi grand'mère (1941) en Le sourire de Heidi (1950). Dy boeken waarden net skreaun en likemin goedkard troch Johanna Spyri, de skriuwster fan Heidi, mar ynstee fiifentritich oant fyftich jier nei har ferstjerren adaptearre út har oare romans troch har Frânsktalige oersetter Charles Tritten.
Oare adaptaasjes
Fierders binne der troch de jierren hinne ek ferskate toanielstikken basearre op Heidi, wêrby't it gauris om musicals gie. Ek waarden der teminsten twa kompjûterspultsjes op it boek basearre, it meast resinte yn 2015 troch Studio 100. Yn 1968 brocht Disneyland Records in Ingelsktalige harkspuladaptaasje fan Heidi út op LP.
Untfangst
Nettsjinsteande de net-ôflittende populariteit fan it boek hat Heidi krityk krigen, sels al doe't it boek foar it earst publisearre waard, omreden fan it tige religieuze, konservative boadskip. Letter kamen ek de swart-wite personaazje-ôfskilderings en de idealisearring fan it plattelânslibben bleat te stean oan krityk.
Ynfloed
Heidi hat grutte ynfloed hân op it byld fan Switserlân dat yn it bûtenlân bestiet. Gauris is it boek, of in film- of tillefyzje-adaptaasje dêrfan, it earste wat men fan Switserlân opnimt, faak op in leeftyd dat sokke yndrukken maklik hingjen bliuwe. Yn Japan hat it boek, sûnt de earste oersetting nei it Japansk yn 1906, in tige grutte ynfloed hân op it algemiene, stereotype idee fan Switserlân dat by it grutste part fan 'e befolking libbet. Foar Súd-Koreä jildt fierhinne itselde. Dêr spylje de Switsers sels ek op yn. De krite 'Heidiland', in diel fan it Switserske kanton Graubünden dat fuort besuden it ûnôfhinklike foarstedom Lychtenstein leit, besiket mei dy namme toeristen te lûken, fral út Japan en Súd-Koreä. Ien fan 'e doarpen dêre, dat foarhinne Oberrofels hiet, hat himsels formeel omneamd ta Heididorf. 'Heidiland' is bekritisearre as in "bespotlik, ynfantyl klisjee" en in "foarbyld fan hyperreäliteit".
Organeum
Beskriuwing
thumb|It treppehûs yn it Organeum
It bysûndere gebou fan it Organeum waard yn 1870-1873 troch arsjitekt Stüve ûntwurpen en troch Jan Hesse boud. It gebou is in filla boud yn in griemmank fan stilen mei eklektisistyske eleminten fan Ingelske neogotyk, Nederlânske stedhuzen en atriums út de âldheid. De filla stiet yn it âlde stedssintrum fan Weener, dy't lange tiid as in wente tsjinne, en stiet deunby de Joaristsjerke, dêr't it ferneamde Arp-Schnitger-Oargel fan 1710 yn stiet. De stêd Weener, dy't de eigener fan it gebou is, liet it gebou yn de 1990-er jierren restaurearje. Yn 2012/13 waard it gebou fan de bûten- en binnenkant renovearre, sa as bygelyks de rekonstruksje fan in balkon en in wintertún.
It organeum waard yn 1997 troch Harald Vogel stifte en tsjinnet foar it ûntwikkeljen, ûndersyk en befoarderjen fan de Noardwestdútske oargellânskip. It Organeum is part fan it Eastfryske kultuerlânskip dy't mei it Oargellânskip East-Fryslân ien fan de rykste oargellânskippen yn de wrâld is, mei mear as 100 ynstruminten út sân iuwen. Yn it Organeum binne 21 ynstruminten.
It Organeum wie earst in ynrjochting fan it Ostfriesische Landschaft, mar is sûnt 2006 in ynstitút fan de Eastfryslânstifting fan it Ostfriesische landschaft, de Joaristsjerke en fan de stêd Weener. Fierder wurdt it oargelsintrum stipe troch de Förderkreis Organeum in Weener e.V.
Yn de mande mei de Noarddútske Oargelakademy wurde der yn it Organeum konserten holden, sa as bygelyks de jierlikse Musikalischer Sommer in Ostfriesland. It Organeum kin besocht wurde en men kin de ek ynstruminten spylje.
Oer de oarsprong fan de soarten
thumb|right|Titelblêd On the Origin of Species, earste printinge. De seisde printinge út [[1872 ferskynde ûnder de titel The Origin of Species]] Oer de oarsprong fan de soarten (Ingelsk: On the Origin of Species) is it bekendste boek fan de Britske biolooch Charles Darwin. Yn it boek set Darwin syn evolúsjeteory útien, dy't stelt dat alle libben op ierde ien mienskiplike ôfstamming hat en natuerlike seleksje it wichtichste meganisme foar it ûntstean fan soarten en de oanpassing fan soarten oan harren omwrâld is.
Ynhâld
De reaksjes op it wurk wiene tige ferskillend fan aard. Sa wiene der reaksjes út wittenskiplike, religieuze en filosofyske hoeke. Foar de publikaasje fan On the Origin of Species, gienen guon natuerwittenskipper der noch fan út dat de natoer "in freon fan de minskheid" en "oardere" wie. thumb|right|Darwins wurken. It Untstean fan de Soarten, 4e printinge yn twa dielen 1913. Portret fan Darwin yn reliëf. The Origin of Species joech in oare wize fan sjen en ien fan de fûleinichste ferdigeners fan it wurk, Thomas Huxley betocht sels in wurd foar Darwin syn teory; darwinisme. Yn Europa waard hjiropfolgjend troch de Britske filosoof Herbert Spencer de term sosjaal darwinisme yntrodusearre.