cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Manitoba
Demografy
Neffens gegevens fan 'e Kanadeeske folkstelling fan 2006 (dy't basearre binne op selsidentifikaasje, wêrby't men mear as ien etnisiteit oanfinke koe) is de mearderheid fan Manitobaanske befolking fan Noardjeropeesk komôf, mei in grutte minderheid dy't Eastjeropeeske foarâlden hat. De grutste etnyske groep wiene de Ingelsen (22,9%), folge troch de Dútsers (19,1%), de Skotten (18,5%), de Oekraïners (14,7%), de Ieren (13,4%), de Poalen (7,3%), de Métis (6,4%), de Frânsen (5,6%), de Nederlanners (4,9%) en de Russen (4,0%). Yn it stedsje Gimli, oan 'e Winnipegmar, wennet de grutste etnysk Iislânske mienskip bûten Iislân. De hjoeddeiske Frânsktalige minderheid, de Franko-Manitobanen, foarmje mei in oantal fan goed 148.000 mar leafst 12,9% fan 'e befolking. Alle lânseigen Yndiaanske folken mei-inoar wiene yn 2006 goed foar 10,6% fan 'e befolking.
Taal
It Ingelsk is de offisjele taal fan Manitoba, dy't as sadanich by wet fêstlein is. Neffens Kêst 23 fan 'e Manitobawet fan 1870, dy't as juridyske basis fan 'e tatreding fan 'e provinsje ta de Kanadeeske Konfederaasje ûnderdiel útmakket fan 'e Kanadeeske Grûnwet, is behalven it Ingelsk ek it Frânsk in offisjele taal fan it provinsjaal parlemint en fan 'e rjochterlike macht yn Manitoba. Yn 1890 besocht de provinsjale folkfertsjintwurdiging lykwols it Frânsk ôf te skaffen, en waard opholden mei it twatalich publisearjen fan nije wetjouwing. Der gie hast in iuw oerhinne ear't it Kanadeesk Heechgerjochtshôf yn 1985 de útspraak die dat Kêst 23 wol deeglik noch fan krêft is, en dat alle ientalich yn it Ingelsk publisearre wetjouwing ûnjildich wie (it waard lykwols tydlik jildich ferklearre om it provinsjaal bestjoer de tiid te jaan om it fersom goed te meitsjen).
Klimaat
Yn Manitoba hearsket in ekstreme foarm fan it lânklimaat, mei simmerdeis geregeldwei temperatueren fan boppe de 30 °C, wylst se by 't winter nachts wol sakje kinne oant –40 °C. De hichte fan 'e temperatueren nimt ôf fan it suden nei it noarden ta, en de delslachhoemannichten nimme ôf sawol fan it suden nei it noarden ta, as fan it easten nei it westen ta. De noardwestpunt fan 'e provinsje kriget dus jiers de minste delslach. By 't simmer komme der fral yn it suden fan Manitoba frij geregeldwei tornado's foar. Sa wie de wynhoas dy't op 22 en 23 juny 2007 it stedsje Elie trof, de swierste dy't ea yn Kanada foarkommen is. Winterdeis hat men dan faak wer mei sniestoarmen te krijen.
It Fliet (Súdwest-Fryslân)
It Fliet is in buorskip súdwest fan Westhim yn de gemeente Súdwest-Fryslân. De namme komt ek foar as Het Vliet. Hy is neamd nei it noardliker lizzende marke It Fliet.
Jean Harlow
Harlow wie ek wol bekend as "The Platinum Blonde", en is neffens de media de opfolchster fan it earste sekssymboal fan de wrâld, Clara Bow en de foargongster fan de Marilyn Monroe.
Harlow wurdt rekkene ta de grutste filmstjerren fan alle tiden troch it Amerikaansk Film Ynstitút. Harlow wie de stjer yn ferskate films dy't meast ek makke waarden om har sex appeal en sterke optreden op it wite doek goed útkomme te litten; letter kamen de bettere rollen en waard sy enoarm ferneamd ûnder kontrakt fan Metro-Goldwyn-Mayer (MGM). Harlow har grutte populêrens en har "laughing vamp"-imago wiene skrille tsjinstellingen fan har persoanlik libben dat tekene waard troch teloarstelling, tragedy en úteinlik har hommels ferstjerren troch nierfalen yn de âldens fan 26 jier.
Graphium
Graphium is in skaai yn de famylje fan de Paazjes.
Klassifikaasje
thumb|right|[[Graphium agamemnon]]
thumb|right|[[Graphium doson]] thumb|right|[[Graphium latreillianus]] thumb|right|[[Graphium nomius]] thumb|right|[[Graphium sarpedon]] thumb|right|[[Graphium cloanthus]] thumb|right|[[Graphium chiron]]
Sjoch ek
アオスジアゲハ
Lykle Miedema
Lykle Sybrens Miedema (Winsum, 11 desimber 1905 - Ljouwert (stêd), 18 jannewaris 1974) wie in fabrikant fan lânbou-ark en reau, oprjochter fan Miedema Machinefabrieken. Yn 1940 hierde Lykele Miedema in part fan it leechstaande suvelfabryk yn Winsum en rjochte dy yn foar de fabrikaazje fan lânbouweinen en elektryske lânôffredingsapparaten. Letter waarden der ek tranporteurs en sûkerreidweinen makke. Yn 1957 waard de ûndernimming in NV. Der waard foar it binnenlân produsearre mar der waard ek eksportearre nei it Heine, Midden- en Fiere Easten, Noard-Afrika, Súd-Amearika, Belgje en Dútslân. Mids fyftiger jierren wurken der sa'n 125 man.
Miedema siet ek yn in komitee fan fûgelwachters, wêrûnder de Stienzer boer Sjoerd Span, de heit fan Roel Bokke Span dat yn 1957 it fierljeppen yn Winsum opsette. Dêr waard doe fuort in Frysk Kampioenskip hâlden.
Clara Bow
thumb|right|Portret, 1921. right|thumb|Publisiteitsfoto foar Down to the Sea in Ships (1922). right|thumb|Wings (1927). Clara Gordon Bow (29 july 1905, Brooklyn - 27 septimber 1965, Los Angeles) wie in Amerikaansk aktrise en sekssymboal.
Balktil
thumb|Gesicht oer de Balktil mei it eardere kafee en it Dwersdjip op de eftergrûn
Balktil is in buertsje yn de gemeente Westerkertier, yn de provinsje Grinslân. It leit oan de N980 tusken Mearum en Noardwyk, op it plak dêr’t it Dwersdjip oergiet yn it Alde Djip. De brêge dy’t hjir oer it wetter leit en ûnderdiel foarmet fan de N980 wurdt de Balktil neamd.
It gebiet om Balktil is ynrjochte as natuergebiet foar wetterbisten.
Skiednis
De Balktil komt foar it earst foar yn in oarkunde út 1385 as de Mearumer Balk. Dy Mearumer Balk foarme in trochlit foar it wetter fan Mearum (Vredewold) fia Grootegast (Langewold) nei de seeslûzen. De Mearumer Balk stie ûnder kontrôle sadat as der alaarm slein waard yn Langewold, de tafier fan wetter hjir stoppe wurde koe. Yn de oarkunde fan 1385 stiet dat de Mearumerbalk maksimaal 4 holtvoeten (1 Fryske houtfoet = 0,296 meter) breed wêze mocht, ofwol 1,18 meter.
Yn 1912 waard út Alde Djip kanalisearre en ferlear de Balktil har funksje. Dêrnei waard it plak in skoft brûkt foar de opslach fan dongierde, pulp, sintels (útbaarnde stienkoalen) en turf, keunstdong, sân, grind en bargen dy’t ôf- en oanfierd waarden mei skippen oer dizze drokke skipfeartrûte. Dat los- en laadplak lei efter it kafee dat hjir oant 1916 stie en de noch besteande pleats by de brêge. Foar it lossen wie hjir in swaaigat doar de skippen. Letter kaam it losplak nei de oare kant fan it wetter te lizzen. Dat plak krige doe yn de folksmûle de namme "de opslach". Yn de Twadde Wrâldoarloch waarden der benammen jirpels oer it djip ferfierd. Dat kaam troch de skuorplicht (ynfierd yn 1942), wêrby’t boeren troch de oerheid twongen waarden harren lân om te ploeien ta boulân.
All the President's Men (film)
All the President's Men is in Amerikaanske histoaryske politike dramafilm út 1976 ûnder rezjy fan Alan J. Pakula, mei yn 'e haadrollen Robert Redford en Dustin Hoffman. De titel betsjut letterlik "Alle Mannen fan 'e Presidint", mar is in ferwizing nei in regel út in berneferske (sjoch hjirre). De film waard basearre op it non-fiksjeboek mei deselde namme fan Carl Bernstein en Bob Woodward, in pear sjoernalisten foar de krante The Washington Post, oer harren baanbrekkende ûndersyk nei it Watergateskandaal. It ferhaal folget de mannen as se stadichoan ûntdekke hoe wiidfiemjend de dôfpotaffêre wol net is, wylst se troch it regear fan presidint Richard Nixon fan alle kanten tsjinwurke wurde. All the President's Men krige oer it algemien tige positive resinsjes fan 'e filmkritisy en wie in grut kommersjeel súkses yn 'e bioskopen. De film wûn fjouwer Oscars en waard nominearre foar ferskate oare wichtige prizen. Yn 2010 waard All the President's Men útornearre foar preservearring foar de ivichheid yn it Nasjonaal Film Register.
Titel
De titel fan All the President's Men, en teffens dy fan it boek dêr't de film op basearre is, ferwiist nei in regel út in Ingelsktalich berneferske oer Humpty-Dumpty, in antropomorf werjûn aai, dat op stuit stikken falt. Dêroer wurdt dan sein: "And all the King's horses and all the King's men / Could not put Humpty-Dumpty back together again" ("En al 's kenings hynders en al 's kenings mannen / Koene Humpty-Dumpty net wer hiel meitsje"), mei oare wurden: guon foarfallen kinne net mear ûngedien makke wurde, ek al hawwe je nòch safolle macht. Yn 'e titel fan 'e film en it boek is "King" ferfongen troch "President": alle mannen fan 'e presidint koene it Watergateskandaal, doe't der ienris in begjintsje fan útkommen wie, net mear tadekke. Tagelyk kin men de titel ek oars lêze, as: alle mannen fan 'e presidint wiene by it skandaal belutsen.
Plot
Op 17 juny 1972 ûntdekt nachtwachter Frank Wills yn it Watergatekompleks yn Washington, D.C. dat by in tagongsdoar út 'e parkearkelder wei oer de lippe hinne taped is, sadat de doar net yn it slot falle kin. Hy skillet de plysje, dy't yn it diel fan it Watergatekompleks dêr't it Nasjonaal Komitee fan 'e Demokratyske Partij húsfêste is, fiif ynbrekkers oantreft en arrestearret. Ier de oare moarns wiist de foaroansteande krante The Washington Post sjoernalist Bob Woodward oan om ferslach te dwaan fan 'e foarlieding fan 'e fiif arrestanten by de rjochtbank. It ferhaal wurdt beskôge as net botte wichtich.
Troch himsels fêst te biten yn 'e matearje en oant op it ferfeelsume ôf fragen te stellen komt Woodward derefter dat de fiif ynbrekkers (fjouwer Kubanen út Miami en in James W. McCord jr.) elektroanyske ôflústerapparatuer by har hiene dy't, nei't men oannimme mei, bedoeld wie om yn 'e kantoaren fan it Demokratysk Nasjonaal Komitee oan te bringen. As oft dat al net nuver genôch is, ûntdekt er dat se fertsjintwurdige wurde troch in rottekrûddjoere abbekaat dy't him ornaris inkeld yn rike fermiddens bejout. As Woodward dy man befreget, hâldt er út dat er hjir inkeld as adviseur en waarnimmer oanwêzich is. By de foarlieding moat McCord op fragen fan 'e rjochter tajaan dat er oant koartby as spesjaal agint foar de Amerikaanske ynljochtingetsjinst CIA wurke hat.
Neitiid komt troch ûndersyk fan Woodward oan it ljocht dat de oare fjouwer ynbrekkers ek bannen mei de CIA hawwe. Oantekenings yn notysjeboekjes fan twa fan 'e ynbrekkers liede nei E. Howard Hunt, in abbekaat en eardere meiwurker fan 'e CIA, dy't resint yn 'e tsjinst wie fan Charles Colson. Dat is de abbekaat fan it Wite Hûs fan 'e Republikeinske presidint Richard Nixon.
Neigeraden dat it ferhaal groeit, geane der op 'e haadredaksje fan The Washington Post stimmen op om 'e ferslachjouwing oer de saak oer te dragen oan ien of mear polityk sjoernalisten mei mear ûnderfining, mei't Woodward noch mar njoggen moanne by de krante is. Ynstee beslist útfierend haadredakteur Ben Bradlee om Woodward op 'e saak te hâlden mar him fersterking te jaan yn 'e foarm fan Carl Bernstein, dy't al jierren by de krante wurket. De beide mannen wurkje goed gear, mar dogge dat yn 't earstoan mei tsjinnichheid. Bradlee streket mei in reade pin hiel wat fuort út 'e earste artikels dy't se tegearre oanleverje, mei't er fynt dat it harren wurk ûntbrekt oan oannimlike boarnen. Nettsjinsteande dat fiteret er harren oan om troch te gean.
Woodward nimt kontakt op mei in âlde ynformant fan sines, in anonime boarne heech yn it regear dy't er sels oantsjut as "Deep Throat" ("Djip-yn-'e-Kiel", omreden fan syn leechtoanige stim). Oan 'e tillefoan wol dyselde neat oer de saak kwyt, mar letter nimt er fia in brief kontakt mei Woodward op om in omsichtige foarm fan kommunikaasje foar te stellen. As Woodward him te wurd wol, moat er moarns in read flachje yn in blompot op syn balkon stekke. Jûns reizget er dan nei in parkearkelder, wêrby't er ûnderweis in kear fan taksy wikselet, om dêr "Deep Throat" persoanlik te treffen foar in petear. Dêrby bliuwt "Deep Throat" altyd yn it skaad, sadat Woodward nea syn gesicht sjocht. De ynformant wegeret om direkte ynformaasje te jaan, mar wol inkeld ynformaasje befêstigje of ûntkenne dy't Woodward en Bernstein al ûntdutsen hawwe. Dêropta rikkemandearret er Woodward oan om "it jild te folgjen".
It slagget Woodward en Bernstein om ferbân te lizzen tusken de fiif ynbrekkers en korrupte aktiviteiten omtrint kampanjefinansiering troch funksjonarissen fan Nixon syn Komitee foar de Werferkiezing fan de Presidint (CRP, yn 'e folksmûle útsprutsen as CREEP). Dêrby giet it fral om in sjek ter wearde fan $25.000 dy't op in bankrekken fan ien fan 'e ynbrekkers stoart is en ôfkomstich is fan Kenneth H. Dahlberg, de regionale skathâlder fan it CRP foar it Amerikaanske Midwesten. Likegoed hawwe Bradlee en de oare leden fan 'e haadredaksje fan The Washington Post noch altyd twifels oer de hiele kwestje. Yn it foarste plak hawwe se muoite mei it feit dat Woodward en Bernstein stypje op skimige, anonime boarnen lykas "Deep Throat", en oard kinne se mar net begripe wêrom't Nixon-en-dy noch begjinne soene mei it ôflústerjen fan it Demokratysk Nasjonaal Komitee op in stuit dat de oerwinning fan Nixon oer syn Demokratyske útdager George McGovern by de presidintsferkiezings fan 1972 al frijwol fêststie.
Woodward en Bernstein komme in smarjildpotsje op it spoar dêr't foar hûnderttûzenen dollars oan kampanjebydragen yn sieten. Troch ynformaasje dy't se los witte te krijen fan Hugh W. Sloan jr., de opstapte nasjonale skathâlder fan it CRP, ferbine Woodward en Bernstein útbetellings út dat potsje mei John N. Mitchell, de foarsitter fan it CRP en de eardere minister fan Justysje, en mei H.R. Haldeman, de stêfsjef fan it Wite Hûs en de machtichste man fan it lân nei Nixon sels. Fia-fia komme se yn kontakt mei de jonge abbekaat Donald Segretti, fan wa't Bernstein heart dat it CRP in sabotaazjekampanje tsjin 'e Demokratyske presidinsjele kandidaten finansierde dy't mear as in jier foarôfgeande oan 'e ynbraak yn it Watergatekompleks úteinsette, op in stuit doe't Nixon yn 'e opinypeilings efterlei op Edmund Muskie, in kandidaat yn 'e Demokratyske foarferkiezings.
Omreden fan Bradlee syn easken op it mêd fan ûnderbouwing binne Woodward en Bernstein twongen om in trêde boarne te sykjen foar de konneksje mei Haldeman, ear't harren stik op 'e foarside fan 'e krante ôfprinte wurdt. Neitiid ûntkent it Wite Hûs eltse belutsenens fan Haldeman by yllegale aktiviteiten sûnder mei safolle wurden te sizzen dat er net by yllegale aktiviteiten belutsen is (yn Amerikaanske politike termen in non-denial denial, "gjin-ûntkenningsûntkenning"). De haadredaksje fan The Washington Post nimt it idee yn omtinken om tebek te klauwen, mar Bradlee beslút foet by stik te hâlden en Woodward en Bernstein te stypjen.
By in nije geheime moeting mei "Deep Throat" ferliest Woodward op 't langelêst syn geduld mei de bedutsen taspilings fan 'e ynformant en easket dat er noris planút seit hoe't it sit. "Deep Throat" fertelt him dan dat Haldeman it masterbrein is efter sawol de ynbraak yn it Watergate-kompleks as de dôfpotaffêre. Mar hy wiist derop dat de dôfpotaffêre net bedoeld wie om 'e ynbrekkers de hân boppe de holle te hâlden, mar om 'e hiele skiednis fan 'geheime operaasjes' dy't fan it CRP útgien wiene, geheim te hâlden. "Deep Throat" bringt út dat de FBI, de CIA en it Ministearje fan Justysje allegear oan kop en earen ta by de saak belutsen binne. Hy warskôget dat it skoan mooglik is dat de libbens fan Woodward en Bernstein gefaar rinne. As de beide sjoernalisten Bradlee dêrfan op 'e hichte bringe, fiteret dy harren oan om troch te setten, ek al is Nixon no al lang en breed werkeazen.
Op 20 jannewaris 1973, wylst de twadde ynauguraasje fan Richard Nixon as presidint fan 'e Feriene Steaten op 'e tillefyzje útstjoerd wurdt, binne Woodward en Bernstein drok dwaande mei it úttypen fan it ferslach fan harren foltôge ûndersyk. In montaazje fan krantekoppen oer it Watergateskandaal fan it folgjende jier fertelt hoe't it ferhaal ôfrûn: mei de berjochting fan 'e measte belutsenen en it twongen ôftreden fan Nixon op 9 augustus 1974.
Produksje
All the President's Men is basearre op it non-fiksjeboek All the President's Men, dat Bob Woodward en Carl Bernstein neitiid oer harren sjoernalistike ûndersyk nei it Watergateskandaal skreaune, en dat yn 1974 ferskynde. Oars as it boek beslacht de film inkeld de earste sân moannen fan it Watergateskandaal, fan 'e ynbraak yn it Watergatekompleks oant de twadde ynauguraasje fan Richard Nixon. De film yntrodusearre de no bekende útspraak "follow the money" ("folgje it jild") yn it deistich spraakgebrûk, mar dy wurden komme yn it boek net foar.
Akteur en filmprodusint Robert Redford kocht de filmrjochten op it boek fan Woodward en Bernstein oan foar de priis fan $450.000. De film waard regissearre troch Alan J. Pakula nei in senario fan William Goldman. Nei't dyselde de earste ferzje fan syn skript yntsjinne hie, naam Redford ek in senario oan dat skreaun wie troch Bernstein sels en syn doetiidske freondinne Nora Ephron. Dêrop frege er Goldman om ris te sjen oft er stikken út it skript fan Bernstein en Ephron brûke koe foar de úteinlike ferzje fan it filmsenario, in fersyk dat Goldman letter omskreau as "in lef ferrie". Neffens Redford wie it skript fan Bernstein en Ephron foar in grut part "studintikoas" en "in hiel ein fan it rjochte paad ôf". Goldman fertelde dat Bernstein sels yn dat senario "de froulju suver fan him ôfslaan moast". Neffens him helle ien sêne fan Bernstein en Ephron de úteinlike film: wêryn't Bernstein yn Miami op slûchslimme wize in sekretaresse te fluch ôf is, dy't tsjinkeare wol dat er mei har baas praat (eat dat net echt foarfallen wie).
As produsint wie Walter Coblenz by it projekt belutsen, wylst Redford as útfierend produsint it tafersjoch oer de hiele produksje hie foar syn eigen filmstudio Wildwood Enterprises. Foar All the President's Men wie in budget beskikber fan $1,5 miljoen. De kamerarezjy wie yn 'e hannen fan Gordon Willis, en de filmmuzyk waard fersoarge troch David Shire.
Opnamen
De opnamen foar All the President's Men setten op 12 maaie 1975 útein. Foar de bûtendoarsênes waard filme op lokaasje yn Washington, D.C., mar de binnendoarsênes waarden foar it meastepart opnommen yn twa studio's yn Burbank (Kalifornje), dy't ôfhierd waarden foar $200.000. Yn 'e iene waard de set fan 'e nijskeamer (eins mear in seal) fan The Washington Post neiboud, wêrfoar't krapoan 200 buro's oanskaft waarden à $500 it stik by itselde bedriuw dat yn 1971 The Washington Post fan nije buro's foarsjoen hie.
Distribúsje
De distribúsje fan All the President's Men waard fersoarge troch Warner Bros. De film gie op 9 april 1976 yn 'e Amerikaanske bioskopen yn premiêre.
Untfangst
Fan 'e filmkritisy krige All the President's Men oer it algemien tige positive resinsjes. Sa parte Roger Ebert fan 'e Chicago Sun-Times de film 33/4 fan 4 stjerren ta en skreau: "[De film] leveret de meast oplettende stúdzje fan sjoernalisten oan it wurk, dy't we yn in spylfilm nei alle gedachten ea te sjen krije sille. En hy slagget op briljante wize by it suggerearjen fan it mingsel fan útskroevenens, paranoia, selstwifel en moed dêr't The Washington Post fan trochkrongen wie doe't syn beide jonge ferslachjouwers efter de presidint oan giene." De resinsje yn it tydskrift Variety priizge de "yngenieuze rezjy en it fernimstige senario" dy't it drege gebrek oan drama oerwûnen fan in in ferhaal oer sjoernalisten dy't efter in ferhaal oan sieten.
Op 'e webside Rotten Tomatoes, dy't resinsjes sammelet, hat All the President's Men in tige heech goedkarringspersintaazje fan 93%, basearre op 54 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: "In strakke, poerbêst aktearre hommaazje oan 'e foardielen fan in frije parse en de gefaren fan macht sûnder tafersjoch, dy't nammenste effektiver makke wurdt troch syn oarsprong yn echte foarfallen." Op Metacritic, de wichtichste konkurrint fan Rotten Tomatoes, behellet All the President's Men in goedkarringspersintaazje fan 80%, basearre op 13 resinsjes.
Opbringst
All the President's Men hie yn 'e bioskopen wrâldwiid in opbringst fan $70,6 miljoen. Ofset tsjin it budget fan $1,5 miljoen betsjut dat in winst fan $69,1 miljoen, hoewol't dêr de marketingkosten noch wol ôf moatte. Dêrmei wie de film in grut kommersjeel súkses.
Prizen
Yn 1977 waard All the President's Men by de Oscars nominearre foar prizen yn sân kategoryen, wêrûnder bêste film, bêste regisseur, bêste byrol fan in aktrise (Jane Alexander) en bêste filmmontaazje. De film wûn fjouwer Oscars, foar bêste byrol fan in akteur (Jason Robards), bêste adaptearre senario (William Goldman), bêste lûdsmixing (Arthur Piantadosi, Les Fresholtz, Dick Alexander en Jim Webb) en bêste artdirection (George C. Jenkins en George Gaines).
"All the President's Men" Revisited
Sundance Productions, ien fan 'e beide filmstudio's fan Robert Redford, produsearre yn 2013 de twa oeren duorjende dokumintêre "All the President's Men" Revisited, dy't op 24 maart fan dat jier foar it earst útstjoerd waard op it Discovery Channel. Yn dy dokumintêre wurde sawol it Watergateskandaal as it produksjeproses fan 'e dêrop basearre film beljochte. "All the President's Men" Revisited waard yn 2013 nominearre foar in Emmy Award (de wichtichste Amerikaanske tillefyzjepriis) yn 'e kategory bêste dokumintêre of non-fiksje-tillefyzjespecial.
Paul Nipkow
thumb|Paul Nipkov
Paul Julius Gottlieb Nipkow (Lauenburg, 22 augustus 1860 – Berlyn, 24 augustus 1940) wie in Dútske útfiner. Hy wurdt wol sjoen as de grûnlizzer fan de telefyzje.
Biografy
Nipkow waard berne yn Lauenburg yn Pommeren (no Lębork yn Poalen). Yn 1882 sette er út ein mei de stúdzje natuerkunde oan de Universiteit fan Berlyn. By syn stúdzje betocht hy in meganisme om bylden om te setten yn elektryske sinjalen. Fia in hurd rûndraaiende skiif mei gatsjes dy't yn in spiraalfoarm oardere binne, koe der in byld ôftaaste wurde, wêrnei't it troch in seleniumsel omsetten waard yn elektryske sinjalen dy't ferstjoerd wurde koene. Oan de ûntfangende kant koe út dizze sinjalen middels in twadde (lyksoartige) skiif in út linen opboud byld gearstald wurde.
Dizze Nipkowskiif foarme de basis foar syn elektryske teleskoop. Yn 1885 waard him hjirfoar patint ferliend. De praktyske tapassing fan syn útfining levere lykwols in soad problemen op, benammen omdat it slim blykte om de Nipkowskiif fan de stjoerder en dy fan de ûntfanger syngroan rinne te litten. Nei syn pensjonearring yn 1919 wurke Nipkow oan dit probleem fierder. Yn 1924 waard him in patint ferliend foar de syngronisaasje fan de Nipkow-stjoeder en -ûntfanger.
Yn 1935 waard de Dútske telefyzjestjoerder fan Witzleben de Fernsehsender Paul Nipkow neamd. Nipkow waard ta earepresidint fan de molkefarske telefyzjeôfdieling by de Ryksradiokeamer beneamd. Op syn 75ste jierdei, op 22 augustus 1935, waard him troch de Johann Wolfgang Goethe Universiteit yn Frankfurt in earedoktoraat yn de natuerkunde takend. Offisjeel krige Nipkow al dy earebliken foar syn wichtige bydragen oan de útfining fan de telefyzje. Yn feite waard hy lykwols troch de nasjonaal-sosjalisten foar propaganda-doeleinen brûkt.
Yn 1998 waard op it hûs yn Pankow, dêr't hy it grutste part fan syn libben wenne hie, in tinkstien oanbrocht.
Mearum
Skiednis
De namme Mearum komt fan Mar (wetter) en Hiem (stee), dus plak oan it wetter.
Mearum hat in stik of wat buorskippen: Linde, De Haar, en Malijk, de streek tusken Krúswei en Nuis. By de pleatsen yn it buorskip Malijk lâns rûn in âlde dyk oan de Krúswei ta. Dy sleat oan op de dyk troch it âlde sintrum (Mearum-West) en rûn oer De Haar nei Fryslân ta. Krekt as yn de measte oare plakken fan de gemeente Mearum is der in soad lintbebouwing.
Fan 1913 oant 1985 rûn de Tramwei Drachten - Grins troch Mearum. Oant 1948 foar ferfier fan minsken en fracht, nei 1948 allinnich foar fracht.
Taal
De measte Mearumers prate Standertnederlânsk. In lytse groep, fral de âlderen, prate Westerkertiersk.
Tsjerken
De Herfoarme tsjerke yn Mearum-West is ien fan de âldste bakstiennen bouwurken yn Grinslân en is boud yn 'e 12e iuw. Yn de 13e iuw waard de toer fernijd en yn de 18e iuw ferlege. De tsjerke wurdt net mear in soad brûkt sûnt de grifformearde tsjerke de PKN-tsjerke fan it doarp is. Hosiana is de namme fan de oan it begjin fan de jierren 1990 boude tsjerke fan de Molukse mienskip. Oan de Langestrjitte stiet de frijmakke Immanueltsjerke.
Willemstêd (Grinslân)
Willemstêd (Nederlânsk en offisjeel: Willemstad) is buorskip yn de  Westerkertier yn it súdwesten fan de provinsje Grinslân. It leit tusken Mearum en Jonkersfeart, besúdeasten fan it doarp Mearum.
It's a Beautiful Day
It's a Beautiful Day is in nûmer dat oarspronklik opnaam is troch Queen yn maaie 1980 by de opnamen fan it album The Game út 1980, mar waard pas útbrocht op Made in Heaven, it lêste album fan Queen út 1995. It's a Beautiful Day wie it earste nûmer op it album.
Oer it nûmer
It's a Beautiful Day waard skreaun troch Freddie Mercury jierren foardat Mercury begûn mei it opnimmen fan solomateriaal, makke er yn 1980 in lûdsklip fan himsels, wylst er eksperimintearre op de piano yn de Musicland Studios yn München by de opnames fan The Game. Letter foar it brûken fan dit album, waard it nûmer ferlinge oant twa minuten en 32 sekonden. It mear klassike part, sûnder de ymprovisaasje fan Mercury, waard gearstald troch John Deacon.
Gerrit Vlaskamp
Gerrit Lambertus Vlaskamp (Dokkum, 1 jannewaris 1834 - Hurdegaryp, 12 juny 1906) wie in túnarsjitekt út Hurdegaryp.
Libben en wurk
Gerrit wie de soan fan Lambertus Vlaskamp (1807-1854) en Antje Eilderts Klaver (1807-1869). Syn heit wurke yn de tradysje fan Lucas Pieters Roodbaard, yn de Ingelske lânskipsstyl. Sa lei hy ûnder oaren it Lyts Slot yn Feankleaster oan. Dy styl wie in reaksje op de eardere Frânske tunen mei rjochte paden, rjochthoekige perken en strakknipte hagen. De Ingelske styl waard yn Fryslân yntrodusearre doe't Roodbaard yn 1819 opdracht krige om in nije Prinsetún yn Ljouwert te ûntwerpen. Dy krige doe safolle ferfolchopdrachten dat er fan Grins nei Ljouwert ta kaam te wenjen. Roodbaard makke doe ûntwerpen foar Oranjestein (It Oranjewâld), Staniastate (Oentsjerk), Vijversburch yn Tytsjerk, De Klinze yn Aldtsjerk en Fogelsanghstate (Feankleaster). By Fogelsangstate krige Roodbaard help fan hovenier Lambertus Vlaskamp dy't by Dokkum in beamkwekerij hie. De gearwurking waard stadichoan grutter en op it lêst die Vlaskamp it measte wurk en waard sa túnarsjitekt.
Lambertus Vlaskamp ferstoar yn 1854, yn Feanhuzen. Syn wurk waard doe oernomd troch soan Gerrit Vlaskamp. Fan him binne mear as 300 túnoanlizzen bekend dy't yn de argiven fan Tresoar werom te finen binne yn de boekhâlding fan beamkwekerij de Iephof fan de famylje Bosgra (doetiids yn Burgum). De administraasje is bewarre fan 1860 ôf troch 9 generaasjes Bosgra's. Gerrit lei mear as 300 túnen (faaks 350) oan, in folle gruttere produksje as Roodbaard. Dat komt omdat Roodbaard meast foar de adel wurke dy't in Ingelske tún by de bûtenpleats ha woe, wylst Vlaskamp foar de nije elite fan Fryslân wurke, dy't grutte filla's en huzen yn neoklassisistyske styl sette liet. Der wienen jierren dat er 25 túnen tagelyk ûnder hannen hie. De tunen lizze rûnom yn Fryslân yn plakken as Donkerbroek, Selmien, Oerterp, Lytsewierrum, Hantum, Sint Anne, Ternaard en Easterein. Yn Mantgum lei er alle túnen oan fan kante huzen oan de Seerp fan Galemawei. Ek tsjerkefâden joegen faak opdracht om de tún fan de pastorij oan te lizzen. Oare opdrachtjouwers wienen direkteuren fan molkfabriken, notarissen en dokters. Foar B. fan Welderen baron fan Rengers ûntwurp er Hûs ter Heide en foar Rinia fan Nauta tekene er de tún fan Heemstrastate. Yn Ljouwert tekene er de letter ferdwûne tún fan de Harmony, de túnen fan it Steedhâlderlik Hof en it Burmaniahûs. Yn Snits en Grou tekene Gerrit Vlaskamp de Wilhelminaparken en yn Ljouwert it Vosseparkje.
Ynventarisaasje
Fanwege Lânskipsbehear Fryslân waard yn 2012 in ynventarisaasje makke fan wat der noch oer is fan de Vlaskamptunen yn Fryslân en Grinslân. Sa'n 80 tunen waarden ûndersocht oan de hân fan de orzjinele plantlisten. It projekt waard stipe troch de provinsjes Fryslân en Grinslân en de RUG.
Aleksandertsjerke (Rinsumageast)
De Aleksandertsjerke oan de Juckemawei in protestantske tsjerke yn Rinsumageast.
Skiednis
De tsjerke wie oarspronklik in trijebeukige dowestiennen tsjerke út de 12e iuw en wijd oan paus Aleksander I. Yn de 16e iuw waard de tsjerke twabeukich, troch't de lytse sydbeuken ferfongen waarden troch in nije gruttere sydbeuk oan de súdkant. De sealdaktoer út de 13e iuw waard yn 1610 foar it grutste part fernijd. De klok út 1620 is getten troch Hans Falck.
De tsjerke hat ek ûnderdielen dy't út tichtbylizzende eardere gebouwen komme: twa pylders út it yn 1580 ophefte kleaster Klaarkamp en in poartsje fan Eysingastate. De tsjerke is in ryksmonumint. It oargel út 1892 is makke troch Bakker & Timmenga.
Spaanske Sosjalistyske Arbeiderspartij
De Partido Socialista Obrero Español (PSOE, Spaanske Sosjalistyske Arbeiderspartij) is in Spaanske politike partij, dy't yn 1879 oprjochte is troch Pablo Iglesias Possé, berne yn Ferrol. De PSOE foarmet sûnt 1 juny 2018 it minderheidsregear fan Spanje mei Pedro Sánchez as premier. Twa kear earder regearre de partij it lân: fan 1982 oant 1996 ûnder Felipe González en fan 2004 oant 2011, ûnder José Luis Zapatero. De PSOE makket diel út fan de Jeropeeske PES en de Sosjalistyske Ynternasjonale.
Ideology
De PSOE waard oprjochte om de belangen fan de arbeidersklasse yn de Yndustriële revolúsje te behartigjen, mei as doel it sosjalisme polityk nei te stribjen. By it opstellen fan it begjinselprogramma waard it marksisme as ynspiraasjeboarne brûkt. Yn 1979 waarden de marksistyske prinsipen ferwurpen troch Felipe González. Dat slagge net samar, want der wie wjerstân fan partijleden. Tsjintwurdich falle de partijprinsipen ûnder it sosjaaldemokratysk gedachtegoed.
Skiednis en regearspartij
De PSOE waard oprjochte yn 1879. Yn de Spaanske Boargeroarloch spile de partij in wichtige rol oan de kant fan de republikeinen. Nei de boargeroarloch kaam generaal Francisco Franco oan de macht. Hy ynstallearre in faksistyske diktatuer en fierde in tige konservatyf bewâld. Alle oare politike partijen útsein syn eigen falangisten waarden ferbean. Under Franco's diktatuer (1939-1975) waarden in protte lieders en militanten fan de PSOE finzen set, ferband nei oare lannen of sels fermoarde. Oaren moasten ûnderdûke of it lân útflechtsje. De PSOE bleaun wol bestean ûnder Franco's rezjym, benammen yn Frankryk, wêr't ek partijkongressen holden waarden.
Yn de jierren sechstich gie it goed mei de Spaanske ekonomy; Franco befoardere ûnder oare it toerisme út West-Jeropa, dat troch de tanimmende wolfeart yn dy gebieten massale proporsjes oannaam. Ek waard it lân lid fan de Feriene Naasjes en krige it de stipe fan de Feriene Steaten, dy't yn Franco in bûnsmaat tsjin it kommunisme seagen. De minsken wienen mear tefreden mei it lân, mar yn de jierren santich groeide it ferset tsjin Franco op 'e nij.
Yn 1974 foarmen de leden fan de PSOE harren op 'e nij ûnder de skûlnamme 'Isidoro'. De partij wie doe noch yllegaal. Franco stoar yn 1975. Hy hie regele dat nei syn dea Juan Carlos de opfolger waard. Juan Carlos makke fan Spanje in demokrasy. De nije lieder fan de PSOE, Felipe González, besocht fan de partij, dy't doe in kommunistysk stimpel droech, in sosjaaldemokratyske partij te meitsjen, sa't dy ek bestienen yn de rest fan Jeropa, mar dat slagge noch net.
Nei de diktatuer
Yn 1977 wienen de earste demokratyske ferkiezingen yn Spanje sûnt it wer in monargy wie. De PSOE ferlear de ferkiezingen mei 29,2% tsjin 34,4% fan de UCD, in konservative partij. Dêrmei gie de PSOE de opposysje yn. De partij krige yn totaal 118 fan de 350 sitten yn it parlemint, de Cortes Generales. Dat waarden noch wat mear doe't de Sosjalistyske Folkspartij (Partido Socialista Popular), in kommunistyske partij, derby kaam. By in partijkongres yn maaie 1979 woe de PSOE syn kommunistyske karakter net beëinigje en dêrom die González ôfstân fan it liederskip. Yn septimber 1979 by it dêropfolgjende partijkongres waard González dochs wer herkeazen. De partij feroare doe dochs yn in sosjaaldemokratyske partij.
By de ferkiezings fan 1979 bleaun de PSOE de grutste opposysjepartij. De grutste waard op 'e nij de UCD. De PSOE krige 30,54% fan de stimmen en de UCD 35,08%. Yn dy tiid feroare de PSOE ek har symboal. It waard in hân dy't in roas fêsthâldt.
Yn 1982 waard de PSOE de grutste partij. It fersloech de Folksalliânsje (in konservative partij, oprjochte troch âld-bestjoersleden fan de diktatuer fan Franco) mei 48,34% tsjin 26,46%. De UCD die it minder goed en waard de tredde partij. González waard de nije minister-presidint fan Spanje. Hy fierde direkt lânherfoarmingen troch en nasjonalisearre grutte bedriuwen. Ek abortus waard diels legaal. González sei nei de ferkiezings fan 1986 ta dat der 800.000 banen bykomme soenen yn de stielyndustry, troch dy te herfoarmjen. Yn 1986 wienen der op 'e nij ferkiezings en González behelle in nije oerwinning: syn partij krige 44,07%, de Folkskoälysje (opfolger fan de Folksalliânsje) krige 26,20%. Yn González' twadde termyn waard Spanje lid fan de Jeropeeske Uny, yn 1986. González woe yn datselde jier dat Spanje lid waard fan de Noardatlantyske Ferdrachsorganisaasje (NAFO), wat Franco ek al besocht hie. De diktator waard tsjinholden troch Europa om syn ûndemokratyske bewâld. De Spanjaarden woenen yn 1986 lykwols noch gjin lid wurde fan de NAFO, ûnder oare om't de partij earder tsjin wie. It gefolch wie dat fan González sein waard dat er nei rjochts opskode.
By de ferkiezings fan 1989 krige de partij mar 39,6% fan de stimmen, mar it bleaun wol de grutste. Dizze termyn waard kenmerke troch de earste Golfoarloch. González stipe de Feriene Steaten en fan 1991 ôf rekke de PSOE hieltyd mear stimmen kwyt. By de ferkiezingen fan 1993 rekke de PSOE syn posysje as grutste partij kwyt oan de konservative Folkspartij (Partido Popular, PP), dy't de opfolger wie fan de Folkskoälysje. Dêrom moast de PSOE gearwurkje mei lytsere partijen om dochs in mearderheidsregear foarmje te kinnen. De partij wurke doe gear mei partijen út Baskelân en Kataloanje. Oan de ein fan 1995 wie der in debat oft González de kommende ferkiezingen wol yngean moast foar de PSOE. Der wienen in protte skandalen. De ekonomy rûn min; in protte minsken wienen wurkleas wurden troch de herfoarmingen yn de yndustry, de PSOE hie in soad te krijen mei korrupsje en steatsterrorisme, mar hiel wichtich yn dy ferkiezings wie dat oan it ljocht kaam wie dat it PSOE-regear belutsen wie by de Spaanske Smoarge Oarloch. Dy oarloch duorre fan 1983 oant 1987. It gie om de Antyterroristyske Frijheidsgroepen (GAL, nei Grupos Antiterroristas de Liberación). Dy wie geheim en yllegaal opset troch it regear fan de PSOE en dus wist González dêrfan. De GAL moast minsken fan de ETA opspoare, martelje en fermoardzje. Yn totaal binne der 27 minsken fermoarde, fan wa't de measten neat te krijen hienen mei de ETA. De Spaanske krante El Mundo hat de affêre oan it ljocht brocht.
Earste ferlies
De PSOE (36,63%) ferlear de ferkiezings fan 1996 fan de Folkspartij (38,79%). Dêrom gie de PSOE de opposysje yn en hold Gonzáles op as partijlieder.
José María Aznar fan de PP soarge foar in goede ekonomy en ûnder syn tiid daalde ek de wurkleazens fan 20% ta 10%. Ek hat syn regear syn bêst dien om te soargjen dat Spanje de euro ynfiere koe en dat slagge, want yn 1999 waard ek yn Spanje de euro yntrodusearre. Wichtich dêrfoar wie dat de ynflaasje ûnder kontrôle wêze moast. Troch it súkses behelle de PP by de ferkiezings fan 2000 in grutte oerwinning op de PSOE: 44,5% tsjinoer 34,2%. De PSOE waard by dy ferkiezings laat troch Joaquín Almunia. Dy hold direkt nei de minne útslach foar de PSOE op en waard letter dat jier opfolge troch José Luis Rodríguez Zapatero.
Yn de twadde termyn fan Aznar bleaun de ekonomy goed rinnen. Mei in groei fan 2,3% wie it de op ien nij rapst groeiende ekonomy. Mar der wie ek in hegere ynflaasje as yn de rest fan de JU: 2,7% tsjin 1,7%. Yn 2003 foelen de FS ûnder lieding fan George Bush Irak binnen. Aznar besleat om mei it Feriene Keninkryk en Itaalje mei te fjochtsjen yn Irak. Dat wie gjin populêr beslút, want 92% fan de Spanjaarden stipe it beslút net. Trije dagen foar de ferkiezings fan 2004 foelen der 191 deaden by oanslaggen yn in trein yn Mardid. De befolking seach dat as in gefolch fan de Spaanske gearwurking mei de FS yn Irak.
Zapatero oan de macht
Listlûker Zapatero fan de PSOE sei ta dat er alle Spaanske soldaten weromlûke soe út Irak, as syn partij de ferkiezings wûn. Dat barde, mei 43,3% tsjin 38,3% foar de PP, dy't laat waard troch Mariano Rajoy, nei't Aznar oanjûn hie net foar in tredde termyn te gean. Zapatero waard de nije premier en stelde in kabinet kear fan manlju en froulju, wêrby't er in frou oanstelde as fise-premier, María Teresa Fernández de la Vega. It wie de earste kear yn de skiednis fan it demokratyske Spanje dat dat barde.
Zapatero fierde in progressyf belied. Hy legalisearre it homohoulik yn july 2005. Ek fierde er in nij skoalsysteem yn dat in soad wjerstân krige fan de PP, de katolike tsjerke en de moslimmienskip. Ek âlderrieden en leararen wienen tsjin. Guon fan de redenen wienen dat âlders minder frijheid hienen yn it kiezen fan in skoalle foar harren bern en it ferminderjen fan de status fan religieus ûnderwiis. Nei demonstraasjes kamen der oanpassings, wêrnei't de âlders en leararen mei it systeem libje koenen. De PP bleaun tsjin.Fierder liet Zapatero alles fuorthelje dat noch oan Franco tinken die. It lêste Franco-stânbyld waard yn maart 2005 fuorthelle.
Ferlies fan Rajoy
thumb|left|[[Pedro Sánchez]] Zapatero syn regear hold it twa terminen fol. Yn de twadde termyn rûn de populariteit fan de PSOE al werom, benammen fanwege harren omgong mei de minne ekonomyske tastannen nei de wrâldwide finansjele krisis fan 2008. Yn novimber 2011 ferlear de PSOE by de Spaanske Parlemintsferkiezings fan de Folkspartij fan Mariano Rajoy. Alfredo Pérez Rubalcaba wie doe de listlûker fan de PSOE, nei it ôfskied fan Zapatero. By de Jeropeeske Parlemintsferkiezings fan 2014 behelle de PSOE wer in min resultaat, wêrnei't Rubalcaba ophold as partijlieder. Nei ynterne ferkiezings keazen de leden foar Pedro Sánchez as nije lieder fan de PSOE. Under Sánchez ferlear de partij by de parlemintsferkiezings fan 2015 op 'e nij goed. In grut diel fan it elektoraat fan de PSOE stapte oer nei de nije partij Podemos. Om't de PP ek net de absolute mearderheid hie, moasten de partijen sjen nei koälysje. Dêr kamen se net út en dus kamen der yn 2016 op 'e nij ferkiezings. Foar de tredde kear op rige ferlear de PSOE. Dat late ta in partijkrisis en ûnder druk fan partijbobo's stapte Sánchez op.
Minderheidsregear fan Pedro Sánchez
Hy stelde him by ynterne ferkiezings wol op 'e nij kandidaat foar it partijliederskip. Op 21 maaie 2017 keazen de partijleden mei 50,2% foar Sánchez. Hy wûn fan Susana Díaz en Patxi López. Yn syn twadde perioade as PSOE-lieder tsjinne er yn maaie 2018 in moasje fan wantrouwen yn tsjin premier Rajoy. Dat hie te krijen mei de saak-Gürtel, in korrupsjesaak binnen de Folkspartij. Sánchez krige by syn moasje de stipe fan Podemos en ferskate lytse regionalistyske partijen, genôch foar in mearderheid en Rajoy fuort te stimmen. Op dyselde dei - 1 juny 2018 - tekene kening Filips II de beneaming fan Pedro Sánchez as sânde premier fan Spanje. In dei letter waard Sánchez beëdige, wêrby't er de tolfde legislatuer oernaam fan Rajoy. Yn de wike dêrnei beneamde er syn ministers.
PSOE yn de regio
De PSOE is yn ferskate autonome mienksippen de grutste partij. Dizze autonome mienskippen hawwe in PSOE-presidint (er zijn in totaal 19 autonome gemeenschappen):
De oare regio's hawwe meastal de PP as grutste partij. Dat binne ûnder oare Madrid, Galysje en Kastylje en Leön. De PSOE hat in ferbûn mei de Partit dels Socialistes de Catalunya (PSC, Partij fan de Sosjalisten fan Kataloanje). Dat is in sosjalistyske partij dy't allinnich yn Kataloanje aktyf is.
Markus Falearius Martialis
thumb|Fiktyf portret fan Martialis Markus Falearius Martialis (Latyn: Marcus Valerius Martialis) wie in Romeinsk skriuwer. Hy waard berne tusken 38 en 41 nei Kr., nei eigen sizzen op de Iden fan maart (dêrom it cognomen Martialis). Hy ferstoar tusken 102 en 104. De perioade wêryn't Martialis libbe stiet wat materiële wolfeart oanbelanget bekend as de bloeiperioade fan it Romeinske Ryk.
Etty Hillesum
thumb|Etty Hillesum Kolleksje [[Joadsk Histoarysk Museum ]] Esther (Etty) Hillesum (Middelburg, 15 jannewaris 1914 – Auschwitz, Poalen, ± 30 novimber 1943), berne yn in joadsk-Nederlânske famylje, waard bekend troch de publikaasje fan har deiboek, 38 jier nei't hja yn Auschwitz fermoarde waard. Yn it deiboek ferwurdet hja har ynderlike ûntjouwing mids de gefolgen fan de Twadde Wrâldkriich en de absurditeiten fan de joadeferfolging.
Tsjonger
thumb|right|225px|Slúske yn it Tsjongerkanaal thumb|right|225px|[[Tsjongermole by Mildaam]] thumb|right|225px|De Tsjonger by Hoarnstersweach De Tsjonger (Stellingwerfsk en offisjeel: Kuunder; Nederlânsk: Tjonger) is in rivier yn Fryslân dy't fan súdeast nei it suden fan Fryslân rint. Earder mûne de Tsjonger út yn de Sudersee by de Kúnder yn Oerisel, mar troch de oanlis fan de Ofslútdyk en Noardeastpolder is de mûning blokkearre. It wetter út de Tsjonger wurdt sûnttiid fia de Fryske boezem ôffierd.
Pong
thumb|Pong op in iPod Pong is ien fan de earste fideospultsjes. It wurke mei twa balkjes, in baltsje en twa muorren oan 'e sydkanten.
Tsjonger
Ein 19e iuw is de Tsjonger kanalisearre foar de skipfeart en ûntwettering. Dêrom wurdt tsjintwurdich faak sein fan it Tsjongerkanaal.
Pong
It spul hie ta doel it baltsje efter it balkje fan de oare spiler te krijen. Dat koe it bêste berikt wurde troch rap it baltsje yn ûnferwachte rjochting tsjin de muorre oan stuiterje te litten.
Tsjonger
De Tsjonger wie eartiids ûnderdiel fan de Fryske Wetterliny.
Pong
It spul kin mei twa persoanen of allinnich tsjin de kompjûter spile wurde.
Tsjonger
De rin fan de Tsjonger
Nei it krusen fan de Opsterlânske Kompanjonsfeart rint de rivier nei it westen en súdwesten, ûnder de namme Tsjongerkanaal, om't de rivier hjir kanalisearre is, by Aldeberkeap del. Dêr lizze út en troch noch eardere meänders by de rivier, dêr't de grutste fan súdlik fan it Ketliker Skar lizze: de Tsjongerdellen. Foarby de Tsjonger-dellen rint de rivier nei it noardwesten, nei Mildaam, mar rint dan wer nei it súdwesten, oant de Engelenfeart.
Fan dêr ôf hjit de rivier gewoan De Tsjonger, en giet hieltyd noch kanalisearre fierder nei it súdwesten, oant de omkriten fan Rotstergaast ta. Dêr foarby giet de mear natuerlike rin fan de rivier fral nei it suden, troch It Wiid, foarby De Langelille, nei Skoattersyl.
Foarby Skoattersyl giet De Tsjonger troch de Tuskenlinde fierder nei Slikenboarch, dêr't eartiids de Linde der by kaam. De Linde brûkt no de âlde rin fan De Tsjonger, wylst De Tsjonger dêr nêst nei it suden rint troch it Nije kanaal. Sa komt de Tsjonger út by de Kúnder, dêr't De Tsjonger earder yn de Sudersee útmûne. Under de namme Alde Tsjonger leit eastliker noch in part fan in âldere rin, dy't wat westliker as Slikenboarch begûn en wat eastliker as de Kúnder yn see rûn.
Doe't yn 1998 bliken die, dat by ekstreem heech wetter it wetter net hurd genôch fuortkomme koe, binne oan de westkant fan de Tsjonger dielen fan de kaai ferlein en is dêr in stripe fan sompe en reidlân kaam. Ek is de kaai ferhege.
Untstean
Nei it teien fan de iisbedekking yn de tiid fan it Saalien (150.000-120.000 jaar lyn) bleau dêr in grut klaailiemplato efter yn Noard-Nederlân. Op it heger lizzend gebiet, it Frysk-Drintsk balstienliemplato, ûntstie in wetterstelsel dat it wetter nei de see brocht. De Tsjonger dy't doe ûntstie, is hjir in foarbyld fan. Yn de rin fan de tiid hat de Tsjonger in delling útsliten yn de balstienliem. Yn perioaden fan kjeld yn foaral de lêste iistiid (Weichselien) is troch de wyn boppe-op it liem deksân ôfset. Sûnt de lêste faze fan it Weichselien en it Holoseen dêroan ûntstie yn de Tsjongerdelling fean, foaral op legere dielen en oan de oeren.
Taalgrins
De Tsjonger is in grinsrivier. It is de grins tusken de Stellingwerven en Frysktalich Fryslân, en dêrmei tusken Eaststellingwerf en Weststellingwerf oan de súdkant en It Hearrenfean en Skarsterlân oan de noardkant. Súdlik fan de Fjouwerhúster Feart wurdt it dan de grins tusken Weststellingwerf en Lemsterlân. En as lêste foarmet de Tuskenlinde de grins mei Oerisel.
Wikipedy-stêd
Monmouth yn Wales neamt him de earste Wikipedy-stêd. Dizze stêd hat mear as tûzen buorden by wichtige plakken delhongen mei in QR-koade derop. Wa’t de koade skent kriget de Wikipedyside fan dat plak te sjen.
It projekt hat de namme Monmouthpedia krige. Der binne teksten oerset en byskreaun foar de Wikipedy. Bedriuwen en ynwenners hawwe harren ynspand om dat foarinoar te krijen. Mei de oanlis fan in wifi-netwurk kinne alle ynwenners en besikers fergees ynternette.
Djipûntwettering
Djipûntwettering is it ferleegjen fan de sleatwetterstân ta in konstant winter- en simmerpeil - fan ± 100 sm. ûnder it meanfjild.
De Kutuertechnyske Tsjinst lei yn 1967 in proefgebiet oan yn de ruilferkaveling Aldlemmer, letter folge troch it proefgebiet yn De Hommerts-Toppenhuzen, tichtby Boarnsweach. De resultaten wienen ferrassend en ein 1974 wie foar in oantal gebieten mei in totaaloerflak fan ± 10000 ha. djipûntwettering tapast of bestienen der plannen. Utsein yn de ruilferkavelingen (Aldlemmer, Midden-Tsjonger, De Feanpolders, Eagmaryp, Boarnburgum, De Hommerts-Toppenhuzen) seagen ek op oare plakken partikulieren (Swettegebiet) hjir foardielen yn: ûnder mear ferbettering fan de draachkracht fan it greidlân (benammen fan belang yn feangebieten en klaai-op-feangebieten) en homogener begroeiïng. Natoerbeskermingsorganisaasjes stelden har kritysker op: in ferskraling yn it floaraferskaat en desimearring fan de fûgelstân binne de gefolgen.
Gewichtheffen op de Olympyske Simmerspullen 2000
200px|thumb|right|It Olympysk Gewichthefstadion fan Sydney 2000 De Olympyske Simmerspullen 2000, ek wol de XXVIIe Olympiade neamd, waarden yn 2000 hâlden yn de Australyske stêd Sydney. It gewichtheffen waard hâlden yn it Sydney Convention and Exhibition Centre. It wie de earste kear dat it gewichtheffen foar de froulju op it programma stie.
Medaljespegel
De top tsien fan lannen dy't by it gewichtheffen medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen fan 2000.
Anna May Wong
Fanwege diskriminaasje hie Wong it dreech om goede rollen te krijen. Har earste haadrol wie yn Hollywood's earste kleurefilm, The Toll of the Sea (1921). Sy reizge ek in soad troch Jeropa om't hja hope dêr mear rollen krije te kinnen.
Anna May Wong stoar mei 56-jier oan in hertoanfal.
Harderwyk
Etymology
De namme Harderwyk komt fan 'e fiskefamylje fan 'e harders (Mugilidae) en it oerflaktewetter wyk (sydkanaal).