cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Keninkryk Skotlân
Geografy
It Keninkryk Skotlân besloech (úteinlik) it noardlike trêdepart fan it eilân Grut-Brittanje, dat foar de kust fan Noardwest-Jeropa yn 'e Atlantyske Oseaan leit en ta de Britske Eilannen heart. Nei de anneksaasje fan 'e Orkney- en Sjetlâneilannen, yn 1472, hie it keninkryk in totaal oerflak fan 78.387 km², wêrfan't 1,9% út wetter bestie. De iennichste lângrins fan it Keninkryk Skotlân wie dy mei it Keninkryk Ingelân, dy't yn it suden oer in ôfstân fan 96 km út it súdwesten nei it noardeasten rûn, fan kust nei kust. Oan alle oare kanten waard it Keninkryk Skotlân troch see omjûn: yn it easten en noardeasten troch de Noardsee, yn it noarden en westen troch de iepen Atlantyske Oseaan, en yn it súdwesten troch de Ierske See en it Noarderkanaal.
Skiednis
Yn 'e Midsiuwen ûntjoech Skotlân him ta in grienmank fan folken en riken. It noarden en noardeasten fan it lân waard bewenne troch de Pikten, in folk fan ûndúdlik komôf, hoewol't it tsjintwurdich wierskynlik achte wurdt dat hja ôfstammen fan 'e earste weach fan Keltyske lânferhuzers dy't yn it lêste milennium f.Kr. fan it fêstelân fan Jeropa oerstiek nei de Britske Eilannen en him dêr fermong mei de dêr al tahâldende Pre-Yndo-Jeropeeske bewenners. It Súdskotsk Berchlân en it grutste part fan it leechlân waard al foarôfgeande oan 'e Romeinske Tiid bewenne troch Brytoanyske Kelten.
Fierders setten omtrint 500 de earste Gaelen (of Skotten) út Ierlân har nei wenjen oan 'e Skotske westkust, wylst yn 'e sânde iuw de Germaanske Angelen út harren keninkryk Noardumbrje wei nei it noarden opteagen en súdeastlik Skotlân besetten. As lêsten arrivearren fan likernôch 800 ôf de Skandinavyske Wytsingen, benammen Noaren, dy't har yn it uterste noarden fan 'e Skotske Heechlannen (it skiereilân Caithness) en op 'e Hebriden nei wenjen setten. Op 'e Orkney- en Sjetlâneilannen waard de oarspronklike Piktyske befolking folslein troch de Noarske kolonisten assimilearre, mar dy beide eilannegroepen foelen yn dy tiid ûnder de Noarske Kroan, en waarden hielendal net ta Skotlân rekkene.
As de berte fan it Keninkryk Skotlân wurdt ornaris de kroaning beskôge, yn 843, fan Kenneth MacAlpin ta kening fan Piktlân, al moat it wiere ûntstean fan it nije lân wierskynlik inkele generaasjes letter pleatst wurde. Op dat barren folge in stadige ekspânsje fan it mienskiplike keninkryk fan 'e Pikten en de Gaelen, dat tsjin 'e alfde iuw "Skotlân" kaam te hjitten. Yn 1124 waard it Brytoanyske Keninkryk Strathclyde ta Skotlân foege, en teffens Lothian, yn it súdeasten, dat oant dy tiid yn Angelsaksyske hannen west hie. Dy opskowing fan 'e grins yn súdlik rjochting waard yn 1137 befêstige mei it Ferdrach fan York. Mei de komst fan in feriene keninkryk ûntstie ek in proses wêrby't Skotlân omtrint de tolfde iuw, benammen ûnder it regear fan kening David I, stadichoan begûn te feodalisearjen, in ûntwikkeling dy't allinnich mar fuortsterke waard troch de ymmigraasje fan Anglo-Normandyske ealju út Ingelân en Frankryk wei.
Yn 'e jierren 1234 en 1235 folge de ynkorporaasje fan Gallowegen, yn it súdwesten, en nei't kening Aleksander III yn 1263 Haakon IV fan Noarwegen yn it ramt fan 'e Skotsk-Noarske Oarloch ferslein hie yn 'e Slach by Largs, koene by it Ferdrach fan Perth, yn 1266, ek Caithness, de Hebriden en it eilân Man oan Skotlân tafoege wurde (hoewol't Man letter wer ferlern gie). Nei it ferstjerren fan Aleksander III, yn 1286, fjouwer jier letter folge troch de dea fan syn iennichste erfgenamte, syn pakesizzer Margareta, byneamd de 'Faam fan Noarwegen', ûntstie der in krisis yn Skotlân wêrby't de troan foarearst leech bleau en it lân bestjoerd waard troch in stikmannich saneamde beskermhearen.
Dat machtsfakuum bea in iepening foar kening Edwert I fan Ingelân om syn ynfloed yn Skotlân út te wreidzjen, temear om't him troch de Skotten frege waard om as skiedsrjochter te fungearjen tusken de ferskate troanpretendinten. By dy saneamde Grutte Kwestje, waard op oanstean fan Edwert yn 1292 Jan fan Balliol, byneamd Jan Leechmantel, te Berwick-upon-Tweed ta kening kroane. Dêrby betong Edwert dat hysels troch de Skotten erkend waard as "alderheechste hear" (Lord Paramount) fan Skotlân, wat derop delkaam dat hy, as kening fan Ingelân, tenei de lienhear fan 'e kening fan Skotlân wie. Dêrmei ûndermine er daliks elts gesach dat de nije kening hawwe kinnen hie en makke er Jan ta in soarte fan Ingelsk fazal.
Twa jier letter, yn 1294, easke Edwert fan 'e Skotske kening en eallju dat se yn it Ingelske leger tsjinje soene, dat op it fêstelân fan Jeropa tsjin 'e Frânsen focht. Dat gie sels Jan te fier, en ynstee fan oan Edwert syn easken te foldwaan, sleaten de Skotten doe in bûnsgenoatskip mei de Frankryk, de saneamde Auld Alliance ("Alde Alliânsje"), dy't fan 1295 oant 1560 duorje soe. Edwert die dêrop in ynfal yn Skotlân, sette Jan fan Balliol ôf en griep sels de macht yn it lân. Dat late ta de saneamde Skotske Unôfhinklikheidsoarloggen, wêrby't Andréas fan Moray en William Wallace as de wichtichste lieders fan it Skotske ferset tsjin 'e Ingelske oerhearsking nei foarren kamen. Hja fersloegen de Ingelsen yn 'e Slach by Stirling, yn 1297, mar litten it jiers dêrop in slimmen nederlaach yn 'e Slach by Falkirk. Hoewol't Wallace úteinlik troch ferrie yn Ingelske hannen foel en yn 1305 op in Londensk skavot einige, wie dat net de ein fan 'e striid, sa't Edwert hope hie.
Want yn 1306 fermoarde Robert fan Bruce, greve fan Carrick, ien fan 'e wichtichste Skotske troanpretendinten, yn 'e Greyfriars Kirk yn Dumfries syn foarnaamste rivaal, Jan III fan Comyn, hear fan Badenoch. Minder as sân wiken letter waard Bruce ta kening fan Skotlân kroane. As Robert I wraksele er dêrnei mear as tweintich jier lang, earst om 'e ûnôfhinklikheid fan syn heitelân werom te winnen, en dêrnei om dy ûnôfhinklikheid feilich te stellen foar de takomst. Mei de oerwinning oer de Ingelsen yn 'e Slach by Bannockburn, yn 1314, bewiisden de Skotten dat se wer baas yn eigen hûs wiene. It jiers dêrop waard Robert syn broer Edwert fan Bruce ta hege kening fan Ierlân kroane ûnder de koartduorjende Skotske ynfaazje fan dat troch de Ingelsen bestjoerde eilân. Yn 1320 liet Robert de Ferklearring fan Arbroath ôfkundigje, wrâlds earste dokumintearre ûnôfhinklikheidsferklearring. Doe't dy de stipe krige fan paus Jehannes XXII, moast ek de Ingelske Kroan him úteinlik by in selsstannich Skotlân dellizze en kaam yn 1328 de Earste Skotske Unôfhinklikheidsoarloch ta in ein mei de Frede fan Edinburch-Northampton.
Nettsjinsteande dat holden de beide Britske keninkriken noch iuwenlang in muoisume en by fleagen fijannige relaasje. Fan 1332 ôf soarge de Twadde Skotske Unôfhinklikheidsoarloch foar in werhelling fan setten, wêrby't hiel it lân earste troch de Ingelsen en harren Skotske meistanners oerweldige rekke, mar neitiid mei Frânske stipe wer weromwûn waard. Dêrnjonken late de bittere rivaliteit tusken de Bruce-dynasty en de Comyn/Balliol-famylje ta ynterne rebûlje yn Skotlân en sels ta in boargeroarloch dy't oant de midden fan 'e fjirtjinde iuw oanhold. Hoewol't de Bruce-dynasty de winner yn dy striid waard, feroarsake it brekme oan manlike erfgenamten fan kening David II yn 1371 dat mei syn omkesizzer Robert II it Hûs Stuart op 'e troan kaam.
Yn 1502 tekene Jakobus IV fan Skotlân it Ferdrach fan Ivige Frede mei Hindrik VII fan Ingelân. Om dat te besegeljen naam er Hindrik syn dochter Margareta Tudor ta frou, in houlik dat late ta in famyljebân tusken de Tudors fan Ingelân en de Stuarts fan Skotlân. In goede tsien jier letter, yn 1513, waard Jakobus troch omstannichheden, de ferbûnsferplichtings mei Frankryk en Ingelske agresje twongen en doch in ynfal yn noardlik Ingelân, mar de ekspedysje draaide út op in fiasko, en it Skotske leger waard ferneatigjend ferslein yn 'e Slach by Flodden, dêr't Jakobus IV op it slachfjild sneuvele. Syn soan, Jakobus V, stoar yn 1543 sûnder manlike opfolgers, sadat syn dochter Marije Stuart op 'e troan kaam as keninginne suo jure. Yn 1560 moast Skotlân ûnder Ingelske druk by it Ferdrach fan Edinburch de Auld Alliance mei Frankryk beëinigje.
Datselde jiers, 1560, fierde Skotlân de troch de tsjerkeherfoarmer John Knox beïvere Reformaasje troch en waard it sadwaande in kalvinistysk lân. Dat late ta nije ynterne striid, mei't de yn Frankryk goedroomsk grutbrochte Marije der neat fan witte woe om nei it protestantisme oer te gean. Yn in barbaarske boargeroarloch waarden de oanhingers fan 'e keninginne lytsman makke, en Marije sels waard yn 1567 ôfset, wêrnei't Skotlân regearre waard troch in rige reginten foar har jonge soan Jakobus VI yn 't plak. Nei in mislearre besykjen om 'e troan werom te winnen, flechte Marije de grins mei Ingelân oer, dêr't se troch har efternicht Elizabeth I krapoan tweintich jier lang finzen holden waard, oant har eksekúsje yn 1587.
Doe't mei Elizabeth yn 1603 it Hûs Tudor útstoar, waard Jakobus VI fan Skotlân as har neiste famyljelid har erfgenamt, en kaam er as Jakobus I op 'e Ingelske troan. Sadwaande waarden Skotlân, Ingelân en ek Ierlân doe feriene yn in personele uny, de Uny fan de Kroanen, mei ien en deselde kening oan it bewâld. Hoewol't it lân tenei fierhinne út it Ingelske Londen wei regearre waard, bleau Skotlân lykwols noch in iuw lang yn namme in selsstannich lân, útsein ûnder de koarte perioade fan it Protektoraat (1657-1659) en it dêropfoljgende Mienebêst fan Ingelân, Skotlân en Ierlân (1659-1660), doe't Oliver Cromwell en de Ingelske republikeinen de Britske Eilannen ta ien steat ferienen.
Pas yn 1707 waard mei it Ferdrach fan de Uny en de beide (Ingelske en Skotske) Wetten op de Uny it feriene Keninkryk Grut-Brittanje skepen, mei ien parlemint en ien regear (allebeide yn Londen). Dat barde nei it jammerdearlik ferrûne besykjen om in Skotske koloanje te stiftsjen yn wat no Panama is, dêr't nei't sein wurdt frijwol alle grûnbesitters yn Skotlân jild yn stutsen hiene. It bankrot fan 'e Skotske elite, dat dêr it gefolch fan wie, die in protte om sokken derfan te oertsjûgjen dat de uny mei Ingelân in goed ding wie (foar de miening fan it gewoane folk hie doedestiden nimmen belangstelling), en Ingelske drigeminten dat der oarloch komme soe as de Skotten net omlyk woene, beklonken de kwestje. Hoewol't der neitiid, yn 1715, 1719 en 1745 noch opstannen yn Skotlân plakfûnen, waarden dy yn bloed smoard en wie Skotlân syn selsstannichheid foargoed kwyt.
Bestjoer
It Keninkryk Skotlân wie in absolute monargy mei yn 'e regel in kening oan it haad dy't oant 1296 kroane waard mei in formele seremoanje by de Stien fan Scone. Yn twa gefallen wie der in keninginne dy't út eigen rjocht regearre, nammentlik Margereta (1286-1290) (hoewol't dy har regear omstriden is om't se minderjierrich wie en nea foet op Skotske boaiem sette), en Marije I (1542-1587).
Hoewol't der fan 'e sechstjinde iuw ôf ivere waard foar de ynfiering fan in konstitúsjonele monargy, waard dat altyd tsjinholden troch de Skotske Kroan. De Kroan bleau ek oan 'e ein ta de ferienjende macht yn it keninkryk, nettsjinsteande it grutte oantal monargen dat minderjierrich op 'e troan kaam en dêr't in regint foar oanwiisd wurde moast. It Parlemint fan Skotlân wie yn prinsipe de autoriteit op it mêd fan wetjouwing, belestingheffing en algemien belied, mar it waard gauris oan 'e kant set troch de Kroan, en nei de feriening mei Ingelân waard it yn 1707 opheft.
Demografy
Der wurdt rûsd, op basis fan it beskikbere lânbou-areaal, dat de befolking fan it Keninkryk Skotlân tusken syn stifting yn 'e njoggende iuw en de Swarte Dea, de pestepidemy dy't it lân yn 1349 trof, oanwoeksen wie fan likernôch 500.000 ta ien miljoen. Hoewol't der gjin betroubere dokumintaasje foarhâns is oer de ynfloed dy't de pest op 'e befolkingsgrutte hie, besteane der withoefolle anekdotale ferwizings nei lânbougrûn dy't yn 'e desennia nei 1349 ûnbrûk rekke. As it patroan fan 'e Swarte Dea yn Skotlân oerienkomt mei dat yn Ingelân, is de befolkingsgrutte nei gedachten weromrûn oant 500.000 oan 'e ein fan 'e fjirtjinde iuw.
Sadwaande moat it Keninkryk Skotlân om 1500 hinne dus likernôch in heal miljoen ynwenners hân hawwe, dy't frij lykmjittich oer it lân ferspraat wennen, mei sa'n 250.000 benoarden de rivier de Tay en in selde oantal súdlik dêrfan. De hjoeddeiske konsintraasje fan 'e Skotske befolking yn 'e stêden fan it leechlân ûntstie pas ûnder de Yndustriële Revolúsje, doe't der in grutte urbanisaasje plakfûn. Omtrint 1500 wenne miskien 10% fan 'e Skotten yn in ommuorre stêd. De grutste fan dy stêden, de haadstêd Edinburch, hie tsjin 'e ein fan 'e Midsiuwen in ynwennertal fan mar justjes mear as 10.000 minsken.
Priisynflaasje, in ferskynsel dat doedestiden ornaris fuortkaam út in groeiende fraach nei iten, suggerearret dat de befolking fan it keninkryk yn 'e earste helte fan 'e sechstjinde iuw sterk oanwoeks. Nei de hongersneed fan 1595 moat de befolkingsgroei lykwols frijwat belune wêze, mei't de prizen yn 'e iere santjinde iuw relatyf stabyl bleaune. Berekkenings op basis fan 'e hefte belestings yn 1691 hawwe in befolkingsgrutte fan 1.234.575 opsmiten, al moat dêrby oantekene wurde dat der letter yn 'e 1690-er jierren ferskate hongersneden plakfûnen dy't dat oantal sterk beynfloede hawwe kinne. Tsjin 1750 soe Edinburch (foarstêden ynbegrepen) in ynwennertal fan 57.000 minsken berikke. De iennichste oare plakken mei mear as 10.000 ynwenners wiene doe Glasgow (32.000), Aberdeen (16.000) en Dundee (12.000).
Taal
By of koart nei de stifting fan it Keninkryk Skotlân waard yn it noardeasten fan it lân Piktysk sprutsen, yn it noardwesten Skotsk-Gaelysk, yn it súdwesten Kumbrysk en yn it súdeasten Skotsk. Sawol it Piktysk as it Kumbrysk stoar yn 'e Midsiuwen út, wylst de Wytsingen, dy't har yn dyselde perioade op 'e Orkney- en Sjetlâneilannen nei wenjen setten, in Noardgermaanske taalfoarm meinommen dy't him dêr úteinlik ta it Norn ûntjoech.
It Skotsk waard yn 'e Lette Midsiuwen sterk beynfloede troch it Frânsk, mar lang net yn 'e mjitte wêryn't dat by it Ingelsk it gefal wie. Oan 'e ein fan 'e Midsiuwen krong it Ingelsk yn 'e Skotske stêden troch, fral ek nei't de offisjele bibeloersetting fan 'e Tsjerke fan Skotlân yn 1611 net yn it Skotsk mar yn it Ingelsk útbrocht waard. Likegoed bleau it Skotsk de offisjele taal fan it Keninkryk Skotlân fan 'e ein fan 'e fjirtjinde iuw ôf oan de opheffing fan it lân yn 1707 ta.
Follybalferiening CSC
Follybalferiening CSC is ûnderdiel fan omnysportferiening CSC fan De Jouwer. De omnyferiening hie yn 2018 ûngefear 380 leden. CSC hat neist in follybalôfdieling ek in gymnastykôfdieling. De gymnastykôfdieling waard yn oktober 1928 oprjochte as Christelijke Sport Centrale. De dames senioren fan CSC spylje yn 2019 mei twa teams op rayonnivo. Dames-1 spilet tredde klasse en dames-2 spilet fjirde klasse. It manljusteam spilet yn de tredde klasse. De feriening hat ek in ôfdieling rekreanten foar froulje en manlju. De klupkleuren binne giel en blau. De klup spilet en treent yn sporthal 'De Stuit'.
Kenzo Ohashi
(21 april 1934) is in eardere Japansk fuotballer. Earder spile foar Toyo Industries.
Hessel Douwes de Jong
Yn 1829 troude hy mei Claaske Johannes Schaap fan De Jouwer en krige mei har acht bern. Fjouwer soannen en fjouwer dochters. Ien fan de dochters ferstoar jong, fan de jonges ferstoar ien by it swimmen. Yn 1831 kocht Hessel in keapmanshûs op it hjoeddeiske persiel Midstrjitte 99. Hy hie dêr in gruthannel yn destilleard. De beide âldste jonges, Douwe en Johannes, krigen in oplieding yn it tabaksferwurkingsfak doe't Hessel noch mei-eigener fan de saak wie. Yn 1845 kamen se definityf yn it bedriuw. Mem Klaaske ferstoar 48 jier âld, Hessel ferstoar yn 1855 twa jier nei har. Harren âldste soan Douwe wie doe 23 jier en waard tasjend foud oer syn minderjierrige bruorren en susters. Johannes, de twadde soan, wie 21 en naam twa jier letter it bedriuw oer.
Jeff Kinney (skriuwer)
Jeff Kinney (folút: Jeffrey Patrick Kinney; Fort Washington (Marylân), 19 febrewaris 1971) is in Amerikaansk skriuwer fan jeugdboeken. Hy is de auteur fan ien boekerige, Diary of a Wimpy Kid, dêr't anno 2018 mear as 200 miljoen eksimplaren fan ferkocht binne, en dy't oerset is yn 59 ûnderskate talen. Ein 2018 kaam de Frysktalige oersetting út fan it earste boek yn 'e rige, ûnder de titel It Libben fan in Labbekak.
Jonkheid en oplieding
Kinney waard yn 1971 berne yn Fort Washington, yn 'e Amerikaanske steat Marylân, as de soan fan Bruce en Madeline Kinney. Hy hat in âldere broer en suster en dêropta in jongere broer. Kinney groeide op yn syn berteplak en gie nei de legere skoalle oan 'e Potomac Landing Elementary School. Neitiid folge er fuortset ûnderwiis oan 'e Bishop McNamara High School yn Forestville. Yn 'e 1990-er jierren studearre Kinney kompjûterwittenskippen oan 'e Universiteit fan Marylân, College Park, dêr't er yn 'e kampuskrante The Diamondback in striprige publisearre ûnder de titel Idgoof.
Karriêre
Nei't er syn stúdzje ôfrûne hie, gie Kinney oan it wurk as programmeur fan kompjûterspultsjes. Yn syn frije tiid pielde er wat om mei strips en ferhalen foar bern, dy't er yn 't earstoan yn grutte tekenboeken makke, nei't er as krantecartoonist gjin wurk fine koe. Yn jannewaris 1998 krige er it idee om yn it ik-perspektyf in ferhaal te skriuwen oer in jonge op 'e middelskoalle (dy't yn 'e Feriene Steaten tusken de legere en de middelbere skoalle yn sit). De haadpersoan krige de namme Greg Heffley (yn 'e Nederlânske oersetting Bram Botermans, en yn 'e Fryske oersetting Sjoerd Sjollema). Foar de ferhalen oer dy suffert (wimpy kid) putte Kinney út syn eigen ûnderfinings, en hy makke der sels ek yllustraasjes by.
Yn maaie 2004 brocht Kinney yn gearwurking mei de webside FunBrain in online-ferzje fan it ferhaal út, dat doe de titel krige Diary of a Wimpy Kid. Op 'e webside waarden oant juny 2005 op deistige basis oanfollings tafoege. Oan 'e papieren ferzje fan it ferhaal wurke Kinney krapoan acht jier lang, ear't er it foar it earst sjen liet oan in útjouwer. Yn febrewaris 2006, op 'e stripbeurs New York Comic Con, tekene er in oerienkomst foar it skriuwen fan in rige boeken mei útjouwerij Harry N. Abrams, Inc. It earste diel út 'e resultearjende boekesearje, Diary of a Wimpy Kid, kaam op 1 april 2007 út by Amulet Books, in ymprint fan Abrams.
It boek sloech yn as in bom en waard in ûnbidich kommersjeel súkses. Neitiid skreau Kinney elts jier in nij diel yn 'e rige, en yn 2018 ferskynde it trettjinde diel, Diary of a Wimpy Kid: The Meltdown. Dêrnjonken ferskynden yn deselde searje ek noch in aktiviteiteboek en twa filmdeiboeken. Tsjin 2018 hie Kinney mear as 200 miljoen boeken ferkocht en wie syn wurk oerset yn 59 ûnderskate talen, wêrûnder it Frysk.
Yn april 2009 waard Kinney troch it Amerikaanske tydskrift Time útroppen ta ien fan 'e ynfloedrykste lju fan 'e wrâld, en fan 2008 oant en mei 2016 wûn syn boekesearje sân kear de Nickelodeon Kids' Choice Award yn 'e kategory favorite boek. Tusken 2010 en 2017 waarden fjouwer films útbrocht dy't basearre wiene op 'e boeken 1, 2, 4 en 9. Kinney wie dêrfoar útfierend produsint. Dêrnjonken skoep er op 'e bernefreonlike webside Poptropica twa eilannen mei as namme Wimpy Wonderland en Wimpy Boardwalk. Dêr kinne syn jonge fans de aventoeren út 'e Diary of a Wimpy Kid-searje op in ynteraktive wize werbelibje.
Priveelibben
Kinney troude op 14 desimber 2003 mei syn frou Julie. Mei har krige er twa soannen, Will (2002) en Grant (2005). It gesin wennet yn Plainville, yn 'e Amerikaanske steat Massachusetts. Nettsjinsteande syn súkses as skriuwer hold Kinney frij lang fêst oan syn wurk as ûntwerper fan kompjûterspultsjes. Yn maaie 2015 iepenen Kinney en de frou in boekhannel anneks kafee yn harren wenplak, mei as namme An Unlikely Story.
Grutte Priis Formule 1 fan Monako 2001
Utslaggen fan de Grutte Priis Formule 1 fan Monako 2001 yn Monte Carlo op 4 juny 2001. It wie de sânde fan 17 races fan de Formule 1 yn 2001. Hy waard op it Circuit de Monaco hâlden. De race waard hâlden oer 78 omgongen, op it 3,3 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 262,8 kilometer.
Hitlist
In hitlist of hitparade is in list mei dêrop yn ôfrinnende folchoarder de populêrste hits, te witten: de bêst ferkeapjende of meast (op 'e radio) spile singles fan in beskate perioade. Dêrnjonken wurdt ek by in list fan bêst ferkeapjende albums faak fan in hitlist sprutsen. De earste hitlisten geane werom oant it begjin fan 'e tweintichste iuw, doe't bgl. it Amerikaanske tydskrift Billboard eltse wike al in list publisearre fan 'e populêrste lieten út 'e teäters. Yn Nederlân wie de earste hitlist dy fan 'e KRO yn it radioprogramma Uit en Thuis, dat begûn op 3 oktober 1948. De wichtichste hitlisten yn Nederlân binne tsjintwurdich de Nederlânske Top 40, de Single Top 100, de Mega Top 50 en de iTunes Top 30. Yn 'e Feriene Steaten binne de Billboard Hot 100 en de Billboard 200 de wichtichste hitlisten.
Tradisjoneel wiene hitlisten gearstald op basis fan ferkeapsifers út muzykwinkels foar blêdmuzyk, en letter, fan likernôch mids tweintichste iuw ôf, op basis fan 'e ferkeap fan lûdsdragers (grammofoanplaten, kassettebantsjes, cd's). Noch wer letter waard ek airplay deryn belutsen, wat in term is foar it tal kearen dat in liet op 'e radio (of tillefyzje) te hearren west hat. Nei 2000 waard it twifelich oft de neamde manearen om populariteit te mjitten noch wol represintatyf wiene, mei it each op 'e taname fan it downloaden fan muzyk fia it ynternet. Sadwaande ferskynden der ek hitlisten op basis fan it tal downloads, en omtrint 2010 waarden muzykdownloads belutsen yn it gearstallen fan 'e measte hitlisten, wêrby't ien download lykslein waard mei de ferkeap fan in single of album yn 'e winkel.
List fan planetoïden 77801-77900
Dit is in list fan planetoïden 77801-77900.
Arnold Rüütel
Arnold Rüütel (útspr.: ['ɑrnolʲdʲ 'ryːtelʲ], likernôch: "arnoldj rúútelj"; Laimjala, 10 maaie 1928) is in Estysk lânboukundige, learaar en politikus, dy't fan 1983 oant 1990 ûnder it Sovjet-bewâld tsjinne as de lêste presidint fan 'e Estyske Sosjalistyske Sovjetrepublyk. Nei't it lân yn 1991 syn ûnôfhinklikheid weromwûn hie, wie Rüütel fan 2001 oant 2006 de twadde presidint fan Estlân.
Jonkheid en iere karriêre
Rüütel waard yn 1928 berne yn Laimjala, op it eilân Saaremaa. Yn 1949 studearre er ôf oan it Lânboukundich Kolleezje fan Jäneda, en dêrnei wurke er fan 1949 oant 1950 as lânboukundige foar it regionale Departemint fan Lânbou fan Saaremaa. Letter stied er fan 1955 oant 1957 as learaar lânboukunde oan 'e Skoalle foar Lânboumeganisaasje yn Tartu, op it Estyske fêstelân.
Politike karriêre
Op 29 maart 1990 waard Rüütel keazen as foarsitter fan 'e Opperste Sovjet fan 'e Estyske Sosjalistyske Sovjetrepublyk, in funksje dy't op 8 maaie omset waard yn foarsitter fan 'e Heechste Ried fan 'e Republyk Estlân. Hy tsjinne as de facto-presidint ûnder it hiele ûnôfhinklikheidsproses en ûndertekene op 20 augustus 1991 de proklamaasje wêryn't de Estyske folksfertsjintwurdiging ferklearre dat Estlân op 'e nij in selsstannich lân wie. Neitiid bleau er oan it regear oant 6 oktober 1992. Dêrnjonken hie Rüütel fan 1991 oant 1992 sit yn 'e konstitúsjonele gearkomste, dy't de nije Estyske grûnwet opstelde.
By de presidintsferkiezings fan 1992 wie hy kandidaat foar de Estyske Koälysjepartij en ferskate lytse boerepartijkes, en behelle er yn 'e earste omgong, wêrfoar't alle stimgerjochtige ynwenners fan it lân nei de stimbus koene, mei 43% de measte stimmen. De twadde omgong, dêr't yn 'e Riigikogu, it Estyske Parlemint, foar stimd waard tusken de beide kandidaten mei de measte stimmen út 'e earste omgong, ferlear Rüütel it lykwols fan syn tsjinstanner Lennart Meri. Underwilens wie Rüütel yn 1991 promovearre yn lânboukunde. Fan 1994 oant 2000 tsjinne er as lieder fan 'e Folksuny fan Estlân, in politike partij, wêrfoar't er fan 1995 ôf yn 'e Riigikogu siet. Fan 1995 oant 1997 ferfolle er fierders de funksje fan fise-parlemintsfoarsitter. By de presidintsferkiezings fan 1996 (wêrfan't de stimming doe beide omgongen yn it parlemint plakfûn) stelde Rüütel him wer kandidaat, mar op 'e nij ferlear er it fan Meri.
By de presidintsferkiezings fan 21 septimber 2001 wie Rüütel foar de trêde kear fan 'e partij, en diskear wûn er it fan syn tsjinstanner Toomas Savi. Mei't Rüütel de kandidaat fan 'e opposysje wie, wie dat in bittere pil foar de regearjende koälysje fan premier Mart Laar, dy't mei dêrtroch letter dat jiers kaam te fallen. Rüütel waard op 8 oktober 2001 ynsward as de twadde presidint fan Estlân sûnt dat yn 1991 syn selsstannigens weromwûn hie. Syn presidintskip stie yn it teken fan syn saneamde Ühiskondlik Kokkulepe ("Maatskiplike Oerienkomst" of "Maatskippij-Deal), wêrmei't er de negative effekten oanpakke woe dy't de flugge ekonomyske feroarings yn Estlân foar in protte minsken opsmiten hiene. Syn útsprutsen stipe foar de oansluting fan it lân by de Jeropeeske Uny wurdt beskôge as fan trochslachjaand belang by it Estyske referindum oer it lidmaatskip fan dy ynternasjonale organisaasje, yn 2003.
Rüütel syn presidintskip waard lykwols ek beskade troch in stikmannich skandalen. Sa lokwinske er soldaten by de militêre parade op Unôfhinklikheidsdei (24 febrewaris) 2005 ferskate kearen mei de fiering fan Oerwinningsdei (23 juny), wat fragen oprôp oer de geastlike sûnens fan 'e doe 76-jierrige presidint. Yn jannewaris 2006 ûntstie der in skandaal dat yn 'e media breed útmetten waard, doe't Rüütel syn minderjierrige pakesizzers yn it presidinsjeel paleis in feest organisearre hiene wêrby't alkohol ynnommen wêze soe. Letter dat jiers publisearre de krante Eesti Ekspress argyfstikken dy't suggerearren dat Rüütel as topfunksjonaris fan 'e Estyske Sosjalistyske Sovjetrepublyk persoanlik belutsen west hawwe soe by de ferfolging troch de KGB fan 'e wittenskipper Johannes Hint, dy't úteinlik nei in showproses ta in lange finzenisstraf feroardiele waard. Sels sei Rüütel dat hy krekt besocht hie om Hint de hân boppe de holle te hâlden.
Doe't de presidintsferkiezings fan 2006 neieroan kamen, kundige Rüütel oan dat er allinnich meidwaan soe oan 'e ferkiezings as dy plakfine soe yn it kieskolleezje. Neffens de Estyske wet bard dat allinnich mar as net ien fan 'e beide oerbleaune kandidaten yn 'e twadde omgong in twatrêde mearderheid yn it parlemint hellet. Dêrmei koed er him fierders ôfsidich hâlde fan 'e ferkiezings en beare dat er boppe de partijen stie, al kaam dy strategy him op fûleindige krityk fan 'e opposysje te stean. Doe't de ferkiezings yn augustus 2006 yn 'e Riigikogu plakfûnen, koe der yn 'e twadde omgong gjin twatrêde mearderheid fûn wurde foar lykfol hokker kandidaat, mei't Rüütel syn oanhingers it spul blokkearren troch blanko te stimmen. Sa waard dus in ferkiezing yn it kieskolleezje ôftwongen, dêr't Rüütel it opnimme moast tsjin Toomas Hendrik Ilves. Neffens opinypeilings wie Rüütel tsjin dy tiid fral populêr ûnder de âlderein en leden fan 'e grutte Russyske minderheid yn Estlân. By de stimming yn it kieskolleezje ferlear er it lykwols mei 162 tsjin 174 stimmen fan Ilves, dy't sadwaande op 9 oktober ynsward waard.
Priveelibben
Arnold Rüütel is troud mei de yn Estlân ferneamde folkloriste en folkekundige Ingrid Rüütel. Hja hawwe twa dochters.
Ketikoti
thumb|Ketikoti, Amsterdam, 2013 thumb|It stânbyld fan Kwakû yn Paramaribo. Set yn 1963 by gelegenheid fan hûndert jier Ketikoti (Makker: [[Jozef Klas) ]] Ketikoti (ek Keti Koti en Keti koti) is in alle jierren weromkommende Surinaamske feestdei om de ôfskaffing fan de slavernij te fieren. De namme stamt út it Sranantongo en betsjut Keatlings ferbrutsen (fan keti, Nederlânsk ketting, "keatling", en koti, Ingelsk to cut, "snije"). It feest wurdt ek yn Nederlân fierd.
Oarsprong
Op 1 july 1863 skafte it Keninkryk fan de Nederlannen mei de Emansipaasjewet de slavernij ôf yn Suriname en op de Nederlânske Antillen. Goed 45.000 fan oarsprong Afrikaanske slaven waarden frij, fan wa't 34.441 slaven yn Suriname wiene. In slavehâlder waard foar eltse slaaf de skea fergoede mei 300 gûne, mar de frijmakke minsken krigen neat en moasten yn Suriname noch tsien jier ferplicht arbeidzje op kontraktbasis.
Ketikoti yn Suriname
Yn Suriname hjit de dei offisjeel Dag der Vrijheden, mar ynformeel wurdt er ek wol Kettingsnijden neamd. It is in feest foar alle ynwenners en net allinne foar de neisieten fan de slaven.
Part fan de festiviteiten is Bigi Spikri ('Grutte Spegel'), in kleurige parade yn feestlike en faak tradisjonele klaaiïng.
Ketikoti yn Nederlân
thumb|Nasjonaal Monumint Slavernijferline yn it Easterpark yn Amsterdam Afro-Surinamers, mar ek Afro-Antillianen yn Nederlân fiere it feest ek op 1 july of betinke dan de ein fan de slavernij yn tsjerke. Ketikoti wurdt yn Nederlân fan 2009 ôf grut fierd yn it Easterpark yn Amsterdam. Dêr stiet sûnt 1 july 2002 it Nationaal Monument Slavernijverleden. Sûnt 2013 hat Rotterdam ek in monumint dat de slavernij betinkt, yn it Lloydkertier oan de igge fan de Nije Maas, op it plak dêr't ea slavehannelers mei harren skip ôfsetten nei Afrika.
It Nationaal Instituut Nederlands Slavernijverleden en erfenis (NiNsee) organisearret alle jierren yn de moanne juny in programma om Ketikoti hinne, mei ûnder oare de 'Ketikoti Lêzing'. Op 30 juny 2020 hold Karwan Fatah-Black dy lêzing yn Pakhuis de Zwijger. Hy ferhelle doe oer de Haïtiaanske Revolúsje yn 1791, dy't in soad ynfloed hie op de ynfolling fan slavernij en it boargerskip yn de iere 19e iuw, en dy't ek de ynspiraasjeboarne wie fan de opstannen yn in protte oare slavekoloanjes, lykas dy op Kurasau yn 1795 en hoe't dy revolúsje amper omtinken yn Nederlân krijt.
Yn 2021 bea de Amsterdamske boargemaster Femke Halsema op de dei fan de fiering fan Ketikoti "ekskús" oan, út namme fan it kolleezje fan boargemaster en wethâlders, foar de rol fan de stêd yn de skiednis fan de slavernij.
Barada (rivier)
thumb|De Barada yn Damaskus
De Barada (Arabysk: |بردى; Gryksk: Chrysorrhoas) is in rivier yn Syrje dy't troch Damaskus, de haadstêd fan dat lân, rint. De rivier ûntspringt yn de Anty-Libanon.
Klasse (ûnderwiis)
In klasse ferwiist yn 'e kontekst fan it ûnderwiis nei in groep learlingen dy't itselde lesprogramma oanbean kriget. De term wurdt yn Nederlân inkeld noch brûkt yn it fuortset ûnderwiis; yn it basisûnderwiis sprekt men sûnt it skoaljier fan 1984-1985 fan groepen ynstee fan klassen. Yn it heger ûnderwiis komme klassen as sadanich net foar. Op 'e basisskoalle besteane de groepen út fêste gearstallings fan learlingen, dy't yn it lokaal allegearre in fêst sitplak hawwe. Op 'e middelbere skoalle kin de gearstalling fan 'e klassen nei eltse lesoere feroarje. Boppedat hawwe dêr net de klassen, mar de learaars in fêst lokaal, sadat de learlingen eltse lesoere fan lokaal wikselje moatte.
Yn it basisûnderwiis binne der acht groepen besteande út bern fan deselde jierren: groep 1 (4 oant 5 jier), groep 2 (5 oant 6 jier), groep 3 (6 oant 7 jier), groep 4 (7 oant 8 jier), groep 5 (8 oant 9 jier), groep 6 (9 oant 10 jier), groep 7 (10 oant 11 jier) en groep 8 (11 oant 12 jier). Foar saneamde 'lette learlingen', dy't yn it neijier berne binne, kin it foarkomme dat se pas oan it begjin fan it folgjend skoaljier (yn septimber) oan 'e skoalle begjinne, sadat se hast in jier âlder binne as de oare bern yn harren groep. In oare reden dat in learling in jier âlder wêze kin as syn groepsgenoaten, is as er net meikomme kin. Dan lit de skoalle him net oergean, sadat er de groep oerdwaan moat. Foàr septimber 1984 bestie de legere skoalle út seis klassen, ferlykber mei de hjoeddeistige groep 3 oant en mei 8. De beide groepen dêrûnder foarmen doe de beukerskoalle.
Yn it fuortset ûnderwiis is it tal klassen ôfhinklik fan it learnivo. It VMBO (de âlde MAVO en LTS) hat fjouwer learjierren, de HAVO fiif en it VWO seis. It earste jier fan it fuortset ûnderwiis wurdt wol de brêgeklasse neamd, fanwegen oerbrêgingsfoarm fan it lesprogramma dy't dan faak oanbean wurdt sadat de skoalbern noch gjin kar hoege te meitsjen foar in beskaat learnivo. In klasse is ek in learjier op in beskaat leeftydsnivo; men seit dan bygelyks oer immen "hy sit yn 'e twadde klasse". In klasse yn dy betsjutting kin út ferskillende parallelle klassen learlingen bestean as der mear skoalbern fan deselde leeftyd binne as dat yn ien lokaal (of fan ien ûnderwizer) les krije kinne.
Satire
In satire is in literêr sjenre wêryn't op faak humoristyske wize troch spotternij maatskippijkrityk levere wurdt. As foarm fan poëzij wurdt satire ek oantsjut as in hikkeldicht of stikeldicht. De krityk dy't yn sokke satires besletten sit, kin de foarm oannimme fan parody, irony, sarkasme, synisme of karikatuer. Doelwiten fan satire binne faak persoanen (yn 't bysûnder politisy), mar ek tradysjes, godstsjinst, media, noarmen en wearden en trends wurde wol op dizze wize op 'e hak nommen. It doel is dêrby om dwaasheden, tekoartkommings, misbrûk en korrupsje oan 'e kaak te stellen sadat de dieders troch skamte oanset wurde ta ferbettering. Yn diktatueren waarden (en wurde) satirisy fanwegen harren krityk gauris ferfolge troch de oerheid.
Etymology
Der bestiet in frij algemien misferstân dat it wurd 'satire' ôflaat is fan 'e saters, in soarte fan mytyske wêzens út 'e Klassike Aldheid, dy't alles mei de gek besleine. Mar eins komt 'satire' fan 'e Latynske lanx satura, in skaal mei mingde fruchten. Dat ferwiist nei de iuwenâlde assosjaasje fan satire mei it ta jin nimmen fan iten foar de geast (d.w.s. stof ta neitinken), en mei it fermingen yn satires fan ferskate sjenres en stilen.
What the fuck?
"What the fuck?", soms ôfkoarte ta "WTF?", is in krêftwurd yn 'e foarm fan in fraach, dy't oarspronklik út 'e Amerikaansk-Ingelske sprektaal komt. Tsjintwurdich wurdt er ek brûkt yn oare Ingelsktalige lannen en heart men him sels yn oare talen, lykas it Nederlânsk. De term drukt ferheardens of ferbjustering út, mei (soms) ek wat ferûntweardiging. It is dreech om What the fuck? sekuer oer te setten nei it Frysk, mar it komt likernôch del op: "Wat krije we godferdomme no?" Minder oanstjitjaande synonimen yn it Ingelsk binne û.m. "What the hell?", "What the devil?" en "What on Earth?"
Fuck
Satire
Hikkeldicht
In hikkeldicht of stikeldicht is in poëtyske foarm fan in satire. In foarbyld is it gedicht On Charles II (oer kening Karel II fan Ingelân), fan John Wilmot, greve fan Rochester (1648-1680):
Pilaster
thumb|150px|Pilasters oan it county courthouse yn [[Sidney (Ohio)|Sidney (Ohio)]] In pilaster, muorrepylder as healpylder is in rjochthoekige muorreferswiering dy't net sa fier as syn breedte foar in gevel útstekt. As wurd komt "pilaster" fan it Frânske pilastre, dat sels komt fan it Italjaanske pilastro, dat weromgiet op it Latynske pilastrum.
In healpylder is in healrûne fariant fan de pilaster. Beide termen wurde faak troch elkoar brûkt. Pilasters hawwe faak in dekorative funksje.
Pilasters wurde ûnder oare tapast yn it Hollânsk klassisisme en hawwe dan in kapiteel en basemint.
At in muorreferswiering mear as syn breedte foar in muorre útstekt, wurdt sprutsen fan in steunbear, dy't wol in skoarjende funksje hawwe kin. At it útsteksel mar in bytsje is en basemint en kapiteel ûntbrekke, is it in liseen.
Isao Iwabuchi
(17 novimber 1933 - 6 april 2003) wie in Japansk fuotballer. Earder spile foar Keio BRB. spile ek yn it Japansk fuotbalalvetal. Hy die mei oan it Olympyske Simmerspullen 1956.
Spûkgûlen
Mei de oantsjutting spûkgûlen (âlde stavering: spoekgûlen) wurdt ferwiisd nei de fokalisaasjes fan beskate hûneftigen. Yn 'e regel giet it dêrby om fokalisaasjes fan 'e grize wolf, de hûn (dy't fan 'e grize wolf ôfstammet) of (yn allinne yn Noard-Amearika) fan 'e prêrjewolf. Soms wurde ek de fokalisaasjes fan foksen sa oantsjut. Yn oare dielen fan 'e wrâld kin it om oare hûneftigen gean, lykas yn Afrika om 'e hyenahûn, yn Afrika en dielen fan Aazje om ien fan 'e ûnderskate soarten jakhalzen en yn Austraalje om 'e dingo.
Spûkgûlen dogge hûneftigen, benammen wolven, oer it algemien by nacht; dêrom sprekt men soms ek wol fan 'gûlen nei de moanne'. By spûkgûlen rjochtsje de bisten de kop omheech en bringe dan in heechtoanich gejank fuort dat fier draacht. Sok spûkgûlen wurdt faak yn groepen dien (by wolven) en oare bisten fan deselde soarte hawwe faak de oanstriid om te 'antwurdzjen' as se yn 'e fierte spûkgûlen hearre.
Minnistetsjerke (Blije)
De Minnistetsjerke is in tsjerkegebou yn Blije yn de gemeente Noardeast-Fryslân.
De trijesidich sletten sealtsjerke waard yn 1807 boud. De kosterij oan de foarside waard yn 1935 fernijd. It gebou hat gjin tsjerkefunksje mear. De preekstoel gie nei de Meinardstsjerke yn Minnertsgea. De eardere fermanje is in ryksmonumint sûnt 1983.
Jo van Nunen
Johannes Arnoldus Elisabeth Emmanuel (Jo) van Nunen (Fenlo 23 desimber 1945 - Vancouver 12 maaie 2010) wie in Nederlânsk yngenieur, heechlearaar logistyk oan de Erasmus Universiteit Rotterdam, en saakkundige op it mêd fan logistyk, Supply Chain Management en Operations Research.
Wurkpaad
Van Nunen studearre tapaste wiskunde oan de Technyske Universiteit Eindhoven oant 1971, en promovearre dêre yn 1976 by Jaap Wessels op it proefskrift "Contracting Markov decision processes". Nei syn stúdzje bleau er yn Eindhoven oan de universiteit as wittenskiplik meiwurker. Yn 1978 wie er in jier gastheechlearaar oan de North Carolina State University yn de Feriene Steaten. Yn 1984 waard er beneamd ta heechlearaar oan it Ynteruniversitêr Ynstitút Bedriuwskunde yn Delft. Doe't dat ynstitút opnaam waard yn de Erasmus Universiteit Rotterdam as fakulteit Bedriuwskunde, no de Rotterdam School of Management, ferhuze er mei. Walther Ploos van Amstel wie ien fan dejingen dy't by him promovearren.
Van Nunen hie in dieltiidbaan by Deloitte. Fierder wie er jierrenlang bestjoerslid en sûnt 2009 foarsitter fan de Feriening Logistyk Management. Hy wie in warber meiwurker yn it EICB (Expertise- en InnovatieCentrum Binnenvaart), en wie er ien fan de grûnlizzers fan it ûndersyksynstitút Dinalog (Dutch Institute for Advanced Logistics) yn Breda. Yn 2007 ûntfong er de IBM Faculty Award, in oeuvrepriis foar syn hiele wittenskiplike wurk.
Jehannes de Dopertsjerke (Fledder)
De Jehannes de Dopertsjerke yn it Drintske Fledder is de tsjerke fan de PKN-gemeente Fledder-Nijensleek.
Sûnt 1965 is de tsjerke in ryksmonumint.
Skiednis
Op it plak fan it hjoeddeiske koer stie om it jier 1000 hinne al in houten kapel. De misse waard yn de kapel opdroegen troch de kapelaan fan Diever.
It âldste diel fan it bouwurk foarmet de toer, dy't út likernôch 1350 stamt. De toer is 28,5 meter heech, mar nei alle gedachten waard de toer yn it ferline wat ophege. De galmgatten boppe inoar wize dêr op. It oanbuorjende Fryslân hie as ynfloed dat de toer in sealtek krige, foar Drinte in seldsumheid. De toer is noch romaansk fan styl, mar it tsjerkeskip is goatysk.
De ferfallen tsjerke waard yn de jierren 1950 restaurearre. Doe binne ek de ramen fan it koer wer iepene. Yn dy tiid waard ek de stiennen trasearing fan de goatyske ramen oanbrocht.
Ynrjochting
De tsjerke hat in balkeplafond, mar it koer hat in stiennen ferwulft. Yn de tsjerke stiet it âldste doopfont fan Drinte, dat 12e-iuwsk is. It út Bentheimer sânstien houde doopfont soe eartiids yn Gildehaus (Dútslân) stien ha. De preekstoel is 18e-iuwsk.
Yn de toer hinget in klok fan nei de Twadde Wrâldkriich. De âlde klok waard troch de Dútsers foardere en omraand.
Oargelskiednis
It hjoeddeiske oargel ferfong in oargel út 1905 fan de Rotterdamske oargelbouwer J.J. van den Bijlaardt, dat er oarspronklik boude foar de Nije Eastertsjerke yn Rotterdam. Yn 1931 naam de herfoarme gemeente fan Fledder it oargel oer. It stie ynearsten yn it koer en ferhûze nei de restauraasje nei de westlike kant. It oargel waard yn 1976 ôfbrutsen. Yn 1984 kocht de herfoarme gemeente in Standaart-oargel oan, dat earder yn de yn 1972 sletten grifformearde tsjerke fan Skraard stie. It binnenwurk waard yn de oargelkas fan Van den Bijlaardt set. Healwei de jierren 1990 wie it oargel net mear te bespyljen en waard in elektroanysk oargel ynset.
Yn 1999 krige de tsjerke lang om let in nij elektroanysk oargel, dat boud waard troch BAG oargelmakers út Ynskedee. De histoaryske oargelkas fan it âlde oargel waard yn 2012 brûkt by de bou fan in nij oargel foar de hersteld-herfoarme tsjerke fan Elst (provinsje Utert).
Nederlandse Omroep Stichting
thumb|NOS-logo
De Nederlandse Omroep Stichting (NOS) is in yn de Mediawet fêstleine publike omrop, dy 't as taak hat om it media-oanbod foar de lanlike publike mediatsjinst te fersoargjen op it mêd fan nijs, sport en eveneminten, dat him by útstek lient foar mienskiplike fersoarging. De NOS is ek wetlik ferantwurdlik foar in oantal radio-, televyzje-, teletekst- en ynternettaken.
The Karate Kid (franchise)
The Karate Kid is in Amerikaanske mediafranchise dy't yn 1984 begûn mei de súksesfolle jeugd- en sportfilm The Karate Kid, oer in jonge karateka. Neitiid waarden oant yn 'e midden fan 'e 1990-er jierren twa ferfolchfilms en in spin-off-film makke. Yn 2010 kaam in remake fan 'e oarspronklike film út. Njonken de films bestiet de franchise út in tekenfilmsearje, in live action-tillefyzjesearje en ferskate fideospultsjes. Hoewol't de earste film troch de kritisy tige goed ûntfongen waard, wiene dyselden minder entûsjast oer de neikommende dielen fan 'e filmrige. De tillefyzjesearje Cobra Kai, dy't yn 2018 foar it earst te sjen wie, waard wol wer goed wurdearre. Fral de earste film hat in bliuwende ynfloed hân op sawol it oansjen fan karate as sport, as op 'e ûntjouwing fan it jeugdfilmsjenre yn 'e Amerikaanske filmyndustry.
The Karate Kid (1984)
Yn The Karate Kid binne de santjinjierrige Daniel LaRusso (Ralph Macchio) en syn mem Lucille (Randee Heller) krekt út Newark yn Nij-Jersey wei ferhuze nei de Los Angelynske wyk Reseda. Hy rekket befreone mei syn klasgenoate Ali Mills (Elisabeth Shue) en komt sa yn konflikt mei har eks-feint Johnny Lawrence (William Zabka) en syn maten. Johnny is de meast talintearre learling fan 'e Cobra Kai-dojo. Nei't er yn in neiskoalske fjochtpartij in wan bruien krigen hat fan Johnny-en-dy, fynt Daniel in ûnwierskynlike freon en karatelearmaster yn 'e konsjerzje fan syn appartemintekompleks, menear Miyagi (Pat Morita). Dyselde slút in oerienkomst mei Johnny syn ûnmeilydsume sensei John Kreese (Martin Kove) om in ein te meitsjen oan it narjen as Daniel Johnny ferslaan kin yn it All-Valley Karate-toernoai. Neitiid begjint Daniel dêrfoar te trainen ûnder begelieding fan menear Miyagi.
The Karate Kid waard regissearre troch John G. Avildsen nei in senario fan Robert Mark Kamen. De film gie op 22 juny 1984 yn premiêre, en brocht allinne yn Noard-Amearika al $100 miljoen op tsjin in budget fan $8 miljoen. Pat Morita waard foar syn rol as menear Miyagi nominearre foar de Oscar foar bêste byrol fan in akteur. It súkses fan The Karate Kid soarge foar it begjin fan 'e mediafranchise, mar wie ek ferantwurdlik foar it popularisearjen fan karate as sport yn 'e Feriene Steaten.
The Karate Kid Part II
Yn The Karate Kid Part II wurdt Johnny (William Zabka), fuort nei't er fan Daniel (Ralph Macchio) ferlern hat yn it All-Valley Karate-toernoai, op it parkearterrein fan 'e sporthal oanfallen troch syn poerrazene sensei John Kreese (Martin Kove). Menear Miyagi (Pat Morita) komt tuskenbeiden, rêdt Johnny en fernederet dêrby Kreese. In healjier letter kriget menear Miyagi berjocht dat op syn berte-eilân Okinawa, yn 'e Rjûkjû-eilannen fan súdlik Japan, syn âlde heit yn 'e minnichte rekke is. Mei Daniel op sleeptou, om't er dy foar de simmer op 'e noed nommen hie, reizget Miyagi dêrhinne. Yn Okinawa hellet syn ferline him yn as in âlde rivaliteit op 'e nij ûntbrânt.
The Karate Kid Part II waard ek regissearre troch John G. Avildsen nei in senario fan Robert Mark Kamen. De film gie op 20 juny 1986 yn premiêre, en brocht $115,1 miljoen op tsjin in budget fan $13 miljoen. The Karate Kid Part II waard nominearre foar de Oscar foar bêste orizjinele liet foar Glory of Love fan Peter Cetera.
The Karate Kid Part III
Yn The Karate Kid Part III siket John Kreese (Martin Kove), dy't sûnt it All-Valley Karate-toernoai fan 1984 oan legerwâl rekke is, syn âlde tsjinstmaat út 'e Fjetnamoarloch Terry Silver (Thomas Ian Griffith) op, dy't no in rike sakeman is. Dyselde stjoert Kreese op fakânsje nei Tahity en ûnthjit him dat er de Cobra Kai-dojo wer op 'e nij ta bloei bringe sil en tagelyk wraak nimme sil op Daniel en menear Miyagi. Underwilens hawwe Daniel en menear Miyagi nei harren weromkear fan Okinawa ûntdutsen dat it appartemintekompleks dêr't Daniel en syn mem wennen, sloopt wurdt, wylst syn mem (Randee Heller) weromgien is nei Nij-Jersey om foar in siik famyljelid te soargjen. Menear Miyagi nûget Daniel dêrom út om by him te útfanhûzjen. As Miyagi lykwols wegeret om him te trainen foar it ferdigenjen fan syn kampioenstitel op it folgjende All-Valley Karate-toernoai, komt Daniel Silver tsjin, dy't him oanbiedt om him yn 'e styl fan 'e Cobra Kai te trainen.
The Karate Kid Part III waard ek regissearre troch John G. Avildsen nei in senario fan Robert Mark Kamen. De film gie op 30 juny 1989 yn premiêre, en brocht $38,9 miljoen op tsjin in budget fan $12,5 miljoen.
The Next Karate Kid
Yn The Next Karate Kid reizget menear Miyagi (Pat Morita) nei Boston ta foar in reüny fan etnysk Japanske soldaten dy't yn 'e Twadde Wrâldoarloch yn it Amerikaanske 442e Ynfanteryrezjimint tsjinne hawwe. Dêr moetet er Louisa Pierce (Constance Towers), de widdo fan syn eardere befelfierend ofsier. Dyselde bringt him yn 'e kunde mei har beppesizzer, de opstannige teenager Julie (Hilary Swank), dy't sy grutbringt. De swierrichheden fan Julie mei lulkens en selsbehearsking, dy't fuortkomme út it ferlies fan har âldelju, meitsje it libben fan Louisa botte dreech. Miyagi biedt syn help oan en stjoert Louisa foar in breanedige fakânsje nei syn eigen hûs yn Los Angeles, wylst hy tydlik de soarch foar Julie op him nimt en besiket har te helpen. Julie sit dêr hielendal net op te wachtsjen, mar se feroaret fan gedachten as se yn konflikt rekket mei de lieder fan in faksistoïde learlingeferiening by har op skoalle.
The Next Karate Kid waard regissearre troch Christopher Cain nei in senario fan Mark Lee. De film gie op 9 septimber 1994 yn premiêre, en brocht $15,8 miljoen op tsjin in budget fan $12 miljoen.
The Karate Kid (2010)
Yn The Karate Kid ferhúzje de tolvejierrige swarte Dre Parker (Jaden Smith) en syn mem Sherry (Taraji P. Henson) út it Amerikaanske Detroit nei de Sineeske haadstêd Peking as Sherry dêr foar har wurk hinne stjoerd wurdt. Dre rekket dêr befreone mei Meiying (Han Wenwen), in jonge muzikante dy't op deselde skoalle sit as hy, mar lûkt dêrmei de ûnwinske belangstelling fan Cheng (Wang Zhenwei), in talintearre beoefener fan kung fu, waarns famylje nauwe bannen ûnderhâldt mei dy fan Meiying.