cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rose Tico
Yn The Last Jedi
Yn Star Wars: Episode VIII – The Last Jedi (2017), it twadde diel fan 'e Star Wars-ferfolchtrilogy, komt Paige Tico yn 'e iepeningssekwinsje om as se yn har bommesmiter by in efterhoedegefjocht de Fulminatrix, in stjerreslachskip fan 'e Earste Oarder, ferneatiget. Dêrtroch kin de rest fan it Ferset ûntkomme fan 'e basis op 'e planeet D'Qar, wêrfan't de lokaasje by de Earste Oarder bekend rekke wie. De romteskippen fan it Ferset ûntsnappe nei de hyperromte en wane har feilich, mar de Earste Oarder hat in apparaat ûntwikkele wêrmei't skippen sels troch de hyperromte hinne folge wurde kinne. In heale minút nei't de fersetsfloat op in hiel oar plak de reële romte wer ynkomt, arrivearret dêr ek de float fan 'e Earste Oarder, dêr't him ûnderwilens it reuseftige skip by jûn hat fan opperste lieder Snoke, de oprjochter fan 'e Earste Oarder. Nei't by in nije oanfal fan 'e Earste Oarder hast de hiele lieding fan it Ferset omkomt, nimt fise-admiraal Holdo it befel oer.
Rose Tico wurdt yn 'e film yntrodusearre as se oan board fan 'e kruser Raddus, it flaggeskip fan it Ferset, roujend om har suster Paige op wacht stiet by de rêdingskapsules om desersje tsjin te kearen. De âld-stoarmtroeper Finn beslút dat it tiid is om út te piken, dat hy pakt syn spul en glûpt nei de rêdingskapsules ta. Krekt as er ynstappe wol yn ien dêrfan, wurdt er trappearre troch Rose. Finn besiket har te mislieden oer syn bedoelings, mar Rose lit har net bedrage en skeakelet him út mei in stroomstjitwapen.
Nei dy minder as gâns ûnthjittende moeting reitsje Finn en Rose oan 'e praat en betinke se in plan om 'e fersetsfloat te rêden. It apparaat wêrmei't de Earste Oarder it Ferset troch de hyperromte folget, is allinne op it skip fan Snoke oanwêzich. Finn wit wêr't it is, en Rose hat de technyske knowhow om it út te skeakeljen. Wat se misse is in koadebrekker om harren tagong te ferskaffen ta de romte mei it apparaat. In holografysk petear mei fersetssympatisante en horekaûndernimster Maz Kanata ferwiist harren datoangeande nei in gokker yn it kasinoresort Canto Bight, dy't in reade blom op it revêr fan syn kolbêrjaske draacht. Mei help fan kaptein Poe Dameron en luitenant Kaydel Ko Connix pike Finn en Rose mei Dameron syn robot BB-8 út by de float wei en sette troch de hyperromte koers nei Canto Bight.
Dêre oankommen, lânje Rose, Finn en BB-8 harren romtefear op in iepenbier strân, wat blykber tsjin eltse pleatslike regel yngiet. Se sykje alle kasino's ôf nei de koadebrekker mei de reade blom, mar krekt as se him einlings sjogge, wurde Rose en Finn troch de plysje mei in stroomstjitwapen oermastere en foar foutparkearjen ôffierd nei it pleatslike tichthûs. Dêr wurde se yn ien sel set mei de hacker DJ, dy't oanbiedt harren koadebrekker te wêzen. Rose en Finn stegerje syn oanbod ôf, mar binne likegoed ûnder de yndruk as DJ himsels (en harren) muoiteleas út 'e sel lit. Se geane ferskillende kanten út, en DJ komt BB-8 tsjin, dy't op eigen manneboet in befrijingsaksje foar Rose en Finn begûn wie. Rose en Finn besykje werom te gean nei it kasino, mar krije al rillegau de plysje wer efter harren oan. Mei de help fan in keppel fathiers, semy-yntelliginte racedieren dy't troch harren eigners mishannele wurde, en de minskebern dy't de bisten fersoargje, witte se te ûntkommen nei it strân. Harren romtefear wurdt troch de plysje oan grôt sketten, en fierderop reitsje se ynsletten oan 'e top fan in heech klif. Se wurde rêden troch DJ en BB-8, dy't tegearre in romteskip stellen hawwe.
Phasma jout opdracht oan har stoarmtroepers om Finn en Rose stânrjochtlik te eksekutearjen. Ear't dat barre kin, raamt fise-admiraal Holdo by in selsmoardaksje de Raddus mei ljochtfaasje yn 'e float fan 'e Earste Oarder, dy't dêrby swier skansearre rekket. It flaggeskip fan Snoke brekt midstwa. Yn 'e gaos wit BB-8 Finn en Rose te befrijen. Tegearre befjochtsje se de stoarmtroepers dy't har deadwaan woene en wurde dyselden oermânsk. Finn ferslacht dêrby kaptein Phasma, foar't hja oer de râne fan in gat yn it swier skansearre skip rûgelet en yn 'e djipte yn 'e flammen fan in brân har lot fynt.
Rose, Finn en BB-8 ûntkomme yn in romtefear nei de planeet Crait, dêr't de lêste 400 leden fan it Ferset beskûl fûn hawwe yn in âlde rebellebasis út 'e tiid fan 'e Galaktyske Boargeroarloch, yn it binnenste fan in berch oan 'e útein fan in útstrutsen sâltflakte. It romtefear fan Rose-en-dy makket in needlâning dy't harren krekt op 'e tiid yn 'e basis bringt foar't de massive feilichheidsdoar tichtgiet. Behalven de fersetslju hawwe yn 'e basis ek guon foks-eftige wêzens beskûl socht, dy't fan kristal makke lykje te wêzen en lânseigen op 'e planeet binne. De reuseftige feilichheidsdoar blykt de iennichste yn- en útgong te wêzen. Sith-ridder Kylo Ren en generaal Hux liede in oanfal mei AT-AT's en in belegeringskanon dat troch de feilichheidsdoar hinne komme kin. Dameron beslút mei in kloft fersetslju, ûnder wa Rose en Finn, de fijân oan te fallen mei ferâldere lângliders dy't tritich jier efter de tiid binne en troch gebrek oan ûnderhâld suver útinoar falle. It slagget harren net en kom ticht genôch by it belegeringskanon om dat te sabotearjen. Finn wol de oanfal likegoed trochsette, mar Rose komt foar dat er syn libben opofferet, om't se, sa seit se, de striid net winne sille troch dejingen te deadzjen dy't se haatsje, mar troch dejingen te rêden fan wa't se hâlde.
Wannear't de Earste Oarder mei it belegeringskanon troch de feilichheidsdoar hinne brekt, ferskynt ynienen Jedi-ridder Luke Skywalker op it toaniel. Hy daget syn omkesizzer Kylo Ren út en hâldt dêrmei de oanfal fan 'e Earste Oarder op. Underwilens liede de kristallen foksen de fersetslju nei in útgong fan 'e basis, dy't lykwols tichtset is troch in ynstoarting wêrby't reuseftige rotsblokken delkommen binne. De kristallen wêzens kinne troch in lyts gatsje ûntkomme, mar de fersetslju sitte fêst. De jonge Jedi Rey arrivearret mei Chewbacca yn 'e Millennium Falcon en brûkt de Krêft om 'e rotsblokken fansiden sweve te litten. Finn en alle oare fersetslju kinne dan de basis ferlitte en ûntkomme yn 'e Millennium Falcon.
Yn The Rise of Skywalker
Yn Star Wars: Episode IX – The Rise of Skywalker (2019) hie Rose in folle lytsere rol. Yn it jier nei de foarfallen yn Star Wars: Episode VIII – The Last Jedi is se opkommen troch de rangen fan it Ferset en hat se sadwaande in liedingjaande funksje krigen as haad fan it sjenykorps. De hiele film troch is se stasjonearre op 'e fersetsbasis op Ajan Kloss. Wannear't Rey, Finn, Poe Dameron, BB-8 en C-3PO ôfsette op in misje om 'e twadde 'weifiner' op te spoaren, in apparaat dat it paad wiist nei de ferburgen Sith-wrâld Exegol, dêr't de wer út 'e dea opstiene keizer Palpatine in reuseftige float stjerreslachskippen opboud hat, freget Finn oan Rose om mei harren te gean. Rose slacht dat oanbod ôf om't generaal Leia Organa har opdracht jûn hat om 'e spesifikaasjes fan Keizerlike stjerreslachskippen te bestudearjen.
Letter is Rose oanwêzich by de klimaktyske Slach by Exegol tusken it Ferset en syn bûnsgenoaten oan 'e iene kant en de Lêste Oarder fan 'e Ivige Sith oan 'e oare kant. Dêrby nimt se, yn 'e mande mei û.o. luitenant Kaydel Ko Connix, oan board fan it fersetsskip Resurgent diel oan 'e oanfal op 'e navigaasjetoer fan 'e Ivige Sith. Rose kommunisearret ûnder de slach mei Finn en Jannah, de oanfierster fan in kloft desertearre stoarmtroepers dy't Finn op 'e moanne Kef Bir oppikt hat. Dêrby jout Rose utering oan har noed om harren feilichheid as de striid oanboazet. Se oerlibbet de slach en keart neitiid mei de oare oerlibjende fersetslju werom nei Ajan Kloss om 'e oerwinning te fieren.
Untfangst
De rol fan Kelly Marie Tran as Rose Tico waard nei de premiêre fan Star Wars: Episode VIII – The Last Jedi sawol troch fans fan 'e Star Wars-franchise as troch filmkritisy oer it algemien tige posityf ûntfongen. Ferskate resinsinten omskreaune it as in trochbraakrol, en kritikus Mark Kermode fan 'e Britske krante The Observer neamde har "fuortendaliks in favoryt fan 'e fans". Guon kritisy dy't net folle fan The Last Jedi hawwe moasten, wiene lykwols dochs goed te sprekken oer Tran har fertolking fan 'e rol fan Rose Tico. Ferskaten woene hawwe dat it personaazje fan Rose in posityf rolmodel foar net-blanke froulju wie. Tran waard foar har rol nominearre foar de Saturn Award yn 'e kategory bêste byrol fan in aktrise.
De stevich boude, mongoloïde Tran, dy't fan Fjetnameesk komôf is, krige nei it bekendmeitsjen fan har casting yn The Last Jedi te lijen ûnder in rasistyske en seksistyske haatkampanje op 'e sosjale media, dy't it wurk wie fan in lytse groep ynternettrollen, ûnder wa ynternetpersoanlikheid Paul Ray Ramsey. Dêrby waard se oan ien wei troch misledige omreden fan har etnisiteit en lichemsgewicht. Dat rûn sa út 'e klauwen dat Tran har op 't lêst twongen fielde om har Instagramaccount te wiskjen en op te sizzen. Ek moast se psychologyske help sykje. Yn reäksje skreau Tran in essay mei as titel Kelly Marie Tran: I Won't Be Marginalized by Online Harassment ("Kelly Marie Tran: Ik Lit My Net Oan 'e Kant Sette troch Online-Narjen"), dat op 21 augustus 2008 yn The New York Times ôfprinte waard.
Ferskate leden fan cast en crew fan The Last Jedi ferdigenen Tran, ûnder wa de akteurs John Boyega (Finn), Domhnall Gleeson (generaal Hux) en Mark Hamill (Luke Skywalker), en regisseur Rian Johnson. Boyega identifisearre de ynternettrollen dêrby as rasisten en bodyshamers. Hamill poste in foto fan himsels mei Tran mei it ûnderskrift "Wat kinst hjir no op tsjin hawwe?" en de hashtag #GetALifeNerds ("sykje in libben, sukkels"). Johnson neamde de trollen "sielige figueren" en wiisde derop dat se "in stikmannich sike minsken" fertsjintwurdigen, mar beslist net "de grutte mearderheid" fan 'e Star Wars-fans. De wierheid fan dy bewearing waard bewiisd doe't echte fans fan 'e franchise op 'e sosjale media de spontane aksje drown out the manbabies ("oerstim de sielige figueren") begûnen, wêrby't in Twitterberjocht ta stipe fan Tran op ien dei 20.000 kear retweet waard.
Yn 2019, doe't Star Wars: Episode IX – The Rise of Skywalker útkaam, die bliken dat Rose Tico yn dy 142 minuten duorjende film mar 1 minút en 16 sekonden yn byld wie, folle minder as de 10 minuten en 53 sekonden byldtiid dy't se yn The Last Jedi hân hie. In protte filmkritisy likegoed as fans sprieken dêr skande fan en seagen it as it op har winken betsjinjen troch regisseur J.J. Abrams fan 'e lju dy't Tran op 'e sosjale media tenei kommen wiene. It waard ien fan 'e gruttere kritykpunten op The Rise of Skywalker, mei't it opfet waard as hiene de rasisten en ynternettrollen har sin krigen. Neffens senarioskriuwer Chris Terrio hie it lykwols eins te krijen mei de swierrichheden fan it gearbringen fan safolle ferskillende ferhaallinen. Der soe oarspronklik in gruttere rol foar Rose pland west hawwe, yn sênes dêr't ek Leia Organa yn foarkaam. Dyselde waard spile troch Carrie Fisher, dy't yn desimber 2016, noch foar't de opnamen foar The Rise of Skywalker úteinsetten, hommels kommen wie te ferstjerren. Neitiid wie it de bedoeling om special effects te brûken foar de sênes mei Leia, mar it die bliken dat de kwaliteit dêrfan net goed genôch wie, sadat se by de filmmontaazje fuortknipt waarden. Dêrmei soe ek de gruttere rol fan Rose ferlern gien wêze.
Carola Schouten
Cornelia Johanna (Carola) Schouten (De Bosk, 6 oktober 1977) is in Nederlânske politika fan de KristenUny (ChristenUnie). Fan oktober 2017 oant jannewaris 2022 wie se tredde fise-premier en minister fan Lânbou, Natuer en Itenskwaliteit yn it kabinet-Rutte III. Dêrfoar, fan maaie 2011 oant oktober 2017 mar ek van maart 2021 oant jannewaris 2022 wie se lid fan de Twadde Keamer. Sûnt jannewaris 2022 is se tredde fise-premier en minister foar Earmoedebeheining, Partisipaasje en Pensjoenen yn it kabinet-Rutte IV.
Biografy
Carola Schouten wie tein yn Giessen yn Noard-Brabân. Hja studearre nei it TWU (Nederlânsk: VWO) bedriuwskunde oan de Erasmus Universiteit yn Rotterdam en waard dêrnei beliedsmeiwurker wurk en ynkommen by it Ministearje fan Sosjale Saken en Wurkgelegenheid. Dêrnei waard se meiwurker yn tsjinst fan de Twadde Keamerfraksje fan de ChristenUnie, dêr't se de Keamerleden fan har partij stipe op it mêd fan sosjale saken en wurkgelegenheid en letter ek finânsjen. Yn 2010 die se mei mei de Twadde Keamerferkiezings en stie op de sechsde plak op de kandidatelist fan de ChristenUnie. De ChristenUnie ferlear ien sit en doe kaam se net yn de Twadde Keamer telâne.
Doe't fraksjefoarsitter André Rouvoet op 17 maaie 2011 ôfgie fan it parlemint, kaam Schouten noch yn de Twadde Keamer. Hja sette har yn foar de kwaliteit fan heger beropsûnderwiis en it foar in part frijskatten fan de Grykske skulden. Oan 'e ein fan 2011 waard se troch de parlemintêre parse keazen ta "Polityk talint fan it jier 2011".
Op 26 en 27 april 2012 wie se tegearre mei Arie Slob ûnderhanneler fan de ChristenUnie foar it saneamde maitiidsakkoard. By de Twadde Keamerferkiezings 2012 waard se mei goed 16.000 stimmen fannijs keazen. Yn novimber 2015 waard se foarsitter fan in Keamerkommisje dy't ûndersyk die nei it lekken fan geheime ynformaasje út de Kommisje foar de Ynljochtings- en Feiligenstsjinsten (Commissie-Stiekem). De kommisje krige itselde foech as in parlemintêre enkêtekommisje. Op 20 jannewaris 2016 waarden de befinings fan de kommisje-Schouten útlein. By de kabinetsûnderhannelings fan 2017 waard se, as iennichste frommes, ûnderhanneler fan har partij njonken haadûnderhanneler Gert-Jan Segers.
Hja wennet yn Rotterdam en hat in soan. Hja is lid fan de Grifformearde tsjerke frijmakke.
Ministearje fan Lânbou, Natuer en Fiedselkwaliteit
Skiednis
It ministearje fan LNV bestie sûnt 1935 as selsstannige oerheidsynstânsje, doetiids ûnder de namme "Ministearje fan Lânbou en Fiskerij" (Ministerie van Landbouw en Visserij). Foar 1935 wie it lânbou- en fiskerijbelied ûnderbrocht by oare ministearjes, ynearsten by Ynlânske Saken en doe letter by it doetiidske ministearje fan Wettersteat, Hannel, en Niverheid (Ministerie van Waterstaat, Handel en Nijverheid). Tusken 1945 en 1959 krige it ministearje in wichige rôl yn it foarsjen fan fiedsel, itjinge de namme fan it ministearje waard: Ministearje fan Lânbou, Fiskerij, en Fiedselfoarsjenning (Ministerie van Landbouw, Visserij en Voedselvoorziening).
Yn 1989 besleat it kabinet-Lubbers III dat it ministearje fan Lânbou en Fiskerij ek it foech krige oer it mêd fan belied iepenloftrekreaasje en natuerbeskerming. De namme waard doe feroare yn Ministearje fan Lânbou, Natuerbehear, en Fiskerij (Ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij). It naam it mêd fan natuer- en rekreaasje oer fan it Ministearje fan Kultuer, Rekreaasje, en Maatskiplik Wurk.
Op 1 july 2003 waard by it foarmjen fa it kabinet-Balkenende II de namme feroare ta Ministearje fan Lânbou, Natuer, en Fiedselkwaliteit. Dy feroaring waard nedich, om't de Nederlânske Fiedsel- en Warenautoriteit ûnder foech fan LNV kaam.
Op 14 oktober 2010 gie it ministearje tegearre it ministearje fan Ekonomyske Saken, nei it foarmjen fan it kabinet-Rutte I, op yn it nije Ministearje fan Ekonomyske Saken, Lânbou, en Ynnovaasje. Nei it foarmjen fan it kabinet-Rutte II waard de namme ferkoarte ta Ministearje fan Ekonomyske Saken.
Politike lieding
Nei it foarmjen fan it kabinet-Rutte III waard it ministearje fannijs oprjochte mei Carola Schouten fan de CU as minister. Yn it kabinet-Rutte IV wie Henk Staghouwer (ek fan de CU) - ferfongen troch Piet Adema (ek fan de CU) - minister fan LNV en Christianne van der Wal (VVD) is minister sûnder portefúlje.
Kanon (muzyk)
In kanon is in mearstimmich muzykstik dêr't de liedende stimme troch oare stimmen yn harmony werhelle wurdt.
Frysk
In bekende Fryske kanon is It muzyk giet troch de buorren.
Ynternasjonaal
In kanon dy't yn ferskate talen oerset is, is it Frânske Frère Jacques. It is oerset yn it Dútsk, Bruder Jacob, yn it Ingelsk, Brother John, yn it Nederlânsk, Vader Jacob, en yn noch withoefolle oare talen.
De orizjinele wurden binne:
Swellelúsjefers
Swellelúsjefers is in lúsjefersmerk út Sweden.
Kanon (muzyk)
Ynternasjonaal
Yn it Frysk is dat eat as:
Swellelúsjefers
Skiednis
It merk waard yn 1894 deponearre en in jier letter ymportearre de yn Ljouwert berne hanneler Jeremias Attema (1859 - 1941) de lúsjefers nei Nederlân. Hy eksportearre ek guons nei Yndoneezje en Súd-Amearika. De prikjes wienen earst read mei in giele kop. It doaske wie fan tin hout, dêr't ûnderyn in letter drukt wie. It ferhaal gie dat dêr in priis mei wûn wurde koe, mar dat wie net wier.
Lúsjefermuseum
It lúsjefermuseum (Sweedsk: Tändsticksmuseet) yn Jönköping is ien fan mar in pear lúsjefermusea fan de wrâld. It sit yn it Tändsticksområdet, húsfeste yn it earste lúsjeferfabryk fan Jönköping. It museum jout in byld fan de minsken dy't yn it fabryk wurken en hoe 't it fabryk funksjonearre.
Wagenborgen
Wagenborgen is in doarp yn de gemeente Iemsdelta yn de Nederlânske provinsje Grinslân. It doarp hat 1685 ynweners (2021). Oant 1990 hearde it doarp mank mei de doarpen Borgsweer, Termunten, Termunterzijl en Woldendorp ta de gemeente Termunten, doe't dy opgie yn de gemeente Delfsyl. Dy gie yn 2021 wer op yn de gemeente Iemsdelta. Under it doarp Wagenborgen falle de buorskippen Kopaf (foar in part), Scheve Klap (of: De Leegte; foar it grutste part) en Zomerdijk (foar it grutste part).
Geografy
Wagenborgen wurdt sûnt de fyftjinde iuw ta it Aldamt rekkene. It leit op de grins fan twa oare âlde goaen: Duerswâld yn it westen en Fivelgoa yn it noarden. De grûnslach foar de darpskearn wurdt foarme troch in lege balstienrêch mei lytsskalige iesferkaveling dy't guon meters heger is as it omlizzende lân. Dat gebiet wurdt de Gast of Garst neamd, in Aldfryske namme om in ikkerkompleks mei oan te tsjutten. De hichte is te ferlykjen mei it "Skiereilân fan Wynskoat" en foarme de noardwestlike begrinzging fan de Doalert. It heechste punt by de tsjerke leit op 1,7 meter bope NAP.
Namme
De oarsprong fan de plaknamme is net wis. De âldste foarmen binne Wagenbarge (1337), Wagenborghen (1441), Wagenbergen (1446), to Waegheberghe (1479), Wagenberge (1558) en Wagenborgen 1660). Ek komt de namme Wenbergum (1475) foar yn in karspellist fan it bisdom Múnster. Nei alle gedachten is de oarspronklike betsjutting "hichte fan de persoan Wago".
Skiednis
Wagenborgen ûntstie yn de njoggende iuw op in balstienhichte as in rânefeanterij. Der waarden 500 Karolingyske munten en ierdewurk út dy snuorje fûn. Grutgrûnbesitters en kleasters spilen dêrby in wichtige rol. Der wie mooglik al in bytsje in foarm fan opstrekkende ferkaveling noardlik fan it doarp, mar de bewenners hawwe letter omreden wetteroerlêst harren weromlutsen op de hegere parten.
Holwerter Seis
De Holwerter Seis binne de doarpen Raard, Boarnwert, Foudgum, Brantgum, Waaksens en Holwert. De namme waard ein 15e iuw al brûkt foar de doarpen, dy't mei-inoar ûnderhâldsferplichtings hienen foar de Dokkumer Ie. De seis doarpen leinen allegear oan de dyk fan Klearkampster Brêge oer de Ie nei it noarden, nei Holwert ta.
Wagenborgen
Skiednis
It doarp hearde ynearsten ta Fivelgo en wurdt neamd yn it lânregister út 1337. It doarp moast net in al te wichtich of net in grut plak fan belang west hawwe yn dy tiid. Yn 1435 sleat Wagenborgen him oan by in tolvejierrich ferbûn fan doarpen yn it Wâld-Aldamt, dêr't yn ôfsprutsen waard inoar by te stean yn de beskerming tsjin de úttynjende Doalert. Troch de trochbraken fan de Doalert kaam Wagenborgen isolearre te lizzen fan de oare doarpen fan it Wâld-Aldamt as in soarte fan in skiereilân. Fan de ein fan de fyftjinde iuw ôf begûn Wagenborgen diel út te meitsjen fan de lânkrite Klaai-Aldamt.
De parochyrjochten fan Wagenborgen hearden nei alle gedachten ta it Grizemuontsekleaster by Termunten, dy't tagelyk 25 lytse ikkers op de Garst en guon lânguod om it doarp hinne besiet.
Yn de fyftjinde iuw ferdwûnden tsientallen doarpen troch it trochbrekken fan de Doalert. Fan it midden fan dy iuw ôf kaam it wetter oant tichteby Wageborgen. Om it doarp waarden dêrom guon diken oanlein, lykas de Zomerdijk, Veendijk en Weerdijk.
Wagenborgen hat him nea ta in wichtige doarpskearn ûntjûn. Om syn lege lizzing konsintrearre alle bewenning yn de midsiuwen al op balstienhichte. Op de hichte wie guon ikkerlân yn lytse stikken lân. Bûtenút leine fersprate âlde greide- en mieden. It ikkerlân foel ûnder twa gastrjochters, wylst de omlizzende himrikken dêrfoaroer ûnder de dykrjochters fan de karspels foelen. De boeren dy't yn it doarp wennen koene amper gebrûk meitsje fan it rjocht fan opstrek. It nije polderlân lei bûten de himrik fan Wagenborgen en foel foar it grustet part ta oan eigners fan oanbuorjende doarpen. De oarspronklike lytsskalige blokferkaveling ferdwûn yn it ramt fan de ruilferkavelings om 1975 hinne, allyk de lytse leanen dy't de stikken lân meiïnoar ferbûnen. Troch ûntwetterjen is it meanfjild troch ynklinken sûnt it begjin fan de 20e iuw wol hast in meter sakke. thumb|260px|Eardere pleats fan Groot Bronswijk, hjoed-de-dei in fitnesssintrum
Wagenborgen wie dus in agrarysk doarp. Der wiene gjin grutte tsjinstellings tusken wurklju en grutboeren, lykas dat fierder yn it Aldamt en de Easterhoeke it gefal wie. It doarp wie foar in skoft it bolwurk fan strang protestantisme, mei in otterdoks-herfoarme en in grifformearde gemeente. . Yn 1873 waard troch Jan, Wolter en Trijntje Brons de grûnslach lein foar it lettere psychiatrysk sikehûs Groot Bronswijk, dat foar in skoft in apart doarp yn Wageborgen foarme en it doarp in folslein oar oansicht joech. Ek wie it doarp it berteplak fan de yndustrieel Jan Brons (1865-1954), famylje fan de boppeneamde Jan Brons. Hy ûntwurp as achttjinjierrige it herfoarme tsjerkegebou dat yn 1883 boud waard. Hy wie warber yn it timmerwurkplak fan syn heit dêr't er him ta lei op it bouwen fan steammasinen. Yn 1893 ferhûze de famylje Brons nei Delfsyl. Yn 1907 rjochte er tegearre mei Dirk Bonthuis Tonkes yn Appingedam de Appingedamster Bronsmotoarefabryk op dy't oant 2004 bestean bleau.
Fan 1910 oant 1934 hie Wagenborgen in spoarstopplak hân oan de troch de Noordoosterlocaalspoorweg-Maatschappij (NOLS) oanleine spoar fan Súdbroek nei Delfsyl. Oer de eardere spoadyk waard yn 1960 de N362 oanlein, dêr't de berikberens fan it doarp troch gâns ferbettere waarden.
By de befrijing fan Delfsyl waard by Wagenborgen slim fochten en waard lang om let op 24 april 1945 befrijd.
260px|thumb|Proostmeer Nei de Twadde Wrâldkriich wreide Groot Bronswijk him út benammen oan de noardkant fan it doarp, wylst it doarp sels oan de easkant útwreide. Oan de noardwestkant ûntstie troch sânôfgraven yn it ramt fan it bouwen fan de N362 om 1970 hinne de rekreaasjemar Proostmeer.
Yn 2006 sleat Groot Bronshorst en waarden de gebouwen in jier letter sloopt. Dêr waard op it plak fan 38 hektare in lânskipspark oanlein. It ferdwinen fan dy ynstelling betsjutte in grutte klap foar de middenstân yn it doarp.
Befolkingsûntjouwing
Befolkingsûntjouwing fan 1859 oant 2018:
Tsjerken
thumb|Grifformearde tsjerke Yn Wagenborgen steane twa protestantske tsjerken. In Nederlânsk-herfoarme tsjerke en in grifformearde tsjerke. De earste tsjerke fan Wagenborgen waard yn de midsiuwen boud en waard oan Petrus wijd. Dy namme waard nei de reformaasje minder brûkt. Yn 1718 waard de âlde tsjerke ôfbrutsen en kaam der in nijen ien, dy't yn 1828]yngeand ferboud waard en yn 1849 foar it lêst restaurearre waard. Yn 1883 waard de hjoeddeistige neoklassisistyske gebou mei toer boud dy't ûntwurpen waard troch de doe santjinjierrige jan Brons. Yn de tsjerke stiet in preekstoel út 1661 fan de Grinzer skrynwurker Nerent Berents. De tsjerkeklok waard yn de Twadde wrâldkriich troch de Dútsers stellen en waard dêrnei troch in oaren ien ferfongen. It oerwurk fan de toer komt fan 1883. It oargel waard yn 1913 troch de firma Martinus vermeulen fan Woerden. Yn 2007 waard de herfoarme tsjerke nei in restauraasje fannijs omneamd ta Petrustsjerke.
De Ermelooske evangelisaasjepreker Eliza Frans Malga preke sûnt 1864 yn Wagenborgen, ynearsten yn in herberch en sûnt 1869 yn in nij boude Herfoarme Evangelisaasje. Yn 1867 waard in kristlike legere skoalle stifte en yn 1874 in otterdokse predikant keazen. Foar in tal folgelingen fan Malga wie dat noch net genôch. Yn 1881 waard in Kristlik-Grifformearde Gemeeente stifte dy't ynearsten yn de skoalle byinoar kamen. Dy gemeente sleat him dêrnei oan by de Doleânsje. Yn 1890 waard in lytse grifformearde tsjerke boud en yn 1928 waard dat tsjerkje ferfongen troch it hjoeddeistich grifformearde tsjerkegebou. Dat gebou waard in sobere sealtsjerke nei ûntwerp fan arsjitekt A. Akkerman. thumb|Hûs yn Wagenborgen
It libben yn Wagenborgen waard eartiids dominearre troch de tsjerke en it doarp waard wol it Grinslânske Nazaret ( ' t Grunneger Noazaret) neamd. De ynwenners hiene de bynamme witmulen (bleekgesichten). de bewennes soene harren bleke gesichte te tankjen hawwe dat se mear yn de tsjerke siten as dat se bûtendoar wiene.
Boksen op de Olympyske Simmerspullen 2008
200px|thumb|right|200px|It Olympysk Boksstadion fan Peking 2008
De Olympyske Spullen fan de XXIXe Olympiade waarden fan 8 oant en mei 24 augustus 2008 hâlden yn Peking, de haadstêd fan Sina. It boksen hie plak yn it Workers Indoor Arena
Medaljespegel
De top tsien fan lannen dy't by it boksen medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen 2008.
Swimmen op de Paralympyske Simmerspullen
Klassifikaasje
Swimmers wurde klassifisearre ôfhinklik fan har funksjonele mooglikheden om in bepaalde slach út te fieren. Dat klassifikaasjesysteem makket it mooglik dat sporters mei inselde beheining mei inoar stride kinne.
Op de Paralympyske Spullen binne der de folgjende ûnderdielen:
Ofstannen
Der wurde op de Paralympyske Simmerspullen ferskillende ôfstannen swommen. By de easte Simmerspullen yn 1960 stiene der 7 ôfstannen op it swimprogramma. Yn 2008 wiene dat der 16 ôfstannen. Per ôfstân wurdt der swommen yn ferskillende klassen, net alle klassen dogge alle ôfstannen.
Sjoch ek
Swimmen op de Olympyske Simmerspullen
Apparaat
Apparaat (fan it Latynske apparatus, dat "wurktúch" betsjut) is in begryp mei ferskate betsjuttings, mar de gongberste is dy fan in net al te grutte, troch minsken út meganyske, elektryske en/of elektroanyske ûnderdielen gearstalde masine. Ferskate (faak min ofte mear soartgelikense) apparaten byinoar neamt men apparatuer. De meast foarkommende apparaten kinne opdield wurde yn ferskate kategoryen: Los dêrfan binne der fansels noch withoefolle oare apparaten dy't brûkt wurde foar alderhanne dingen en net sa maklik yn te dielen binne, lykas in megafoan, sinnebank, kassa, pûnsmasine of planetarium. Gruttere masines binne faak opboud út ferskate apparaten. Sa kin in auto net in apparaat neamd wurde om't er gearstald is út ôfsûnderlike apparaten lykas de rutesproeier, de rutewiskers, de doarbeskoatteling, de ferljochting de fersnellingsbak en de motor.
Oare betsjuttings
Oare, minder gongbere, betsjuttings fan it begryp 'apparaat' komme ek foar.
Abdij Werden
thumb|300px|Kleaster Werden thumb|right|Abdij Werden yn 1581 thumb|Brûnsplastyk yn de krypt thumb|Liudgertsjelk yn de Skatkeamer, 9e/10e iuw
Abdij Werden wie in ta de Nederrynsk-Westfaalske Kreits hearrende ryksabdij yn it Hillige Roomske Ryk.
It wie in Benediktiner abdij yn Werden oan de Ruhr. Werden is tsjintwurdich in stedsdiel fan Essen. It kleaster hat in wichtige rol spile yn de skiednis fan it Hillige Roomske Ryk yn de iere midsiuwen. In grut diel fan it besit fan de abdij lei yn Fryslân. De argiven, dy't foar in grut part bewarre bleaun binne, binne foar de skiedskriuwing fan Fryslân fan grutte wearde.
Stifting
De abdij is oan de ein fan de 8e iuw stifte troch Liudger. Liudger, fan grut-Frysk komôf, begûn syn bekearingswurk yn it easten fan Nederlân. Neidat Karel de Grutte de Saksen ferslein hie, wreide Liudger syn wurkterrein út nei Westfalen dêr't hy de earste biskop fan Múnster waard. De abdij soe hy yn 799 stifte hawwe. Hy jildt ek as de earste Abt; nei syn dea folge in jongere broer him op.
Bysûndere posysje
Nei in oantal abten út de famylje fan Liudger ûntstie it gebrûk dat de muontsen sels harren abt keazen. De posysje fan de abdij waard ferstevige troch in privileezje ferliend troch kening Loadewyk de Jongere. Op grûn fan dat privileezje krige de abdij ymmuniteit en waard ek de frije abtkar bekrêftige.
Yn de iuwen dêrnei krige de abdij grutte stikken lân yn besit, foar in grut part yn de gebieten dêr't Liudger ea preke hie. Bekend is dat de abdij yn Grins in hof hân hat dêr't de besittings yn de Ommelannen út wei bestjoerd waarden.
De abten spilen yn de iere midsiuwen in foaroansteande rol yn de polityk fan it Hillige Roomske Ryk. Abt Adolf I (1160-1173) wie belutsen by de gong nei Rome fan keizer Freark Barbarossa; Heribert II (1197-1226) spile in rol yn de striid om de troan tusken de Welfen en de Staufen. Yn 1198 wurdt de abt foarst neamd. De abdij slagget der dêrnei yn om in lyts wrâldlik gebiet yn besit te krijen.
Ferfal
Troch de grutte fan it besit en de politike rol dy't it kleaster spile waard it kleasterlibben mear dominearre troch wrâldske saken en minder troch geastlike fragen. De measte muontsen yn de 14e iuw kamen út de hegere fermiddens. Geregeldwei wurdt wol besocht om herfoarmingen troch te fieren om sa wer in geastlik sintrum te wurden, mar dy hawwe gjin bliuwend resultaat. Yn de rin fan de 15e iuw ferliest de abdij ek hieltiten mear besittings, it tal muontsen rint werom. It fuortbestean fan de abdij wurdt slim bedrige as der op in stuit noch mar trije muontsen oer binne. Yngripen fan bûtenôf wurdt needsaaklik. In abt út Keulen wit it tij te kearen en it fuortbestean feilich te stellen.
Nei de Reformaasje
As wrâldlik gebiet rekket de abdij belutsen yn de Tritichjierrige oarloch. Yn 1609 wist Ernst fan Brandenburch de wrâldske rjochten fan de abdij te bemachtigjen. Yn de oarloch wist de abt lykwols in oerienkomst mei it protestantske Brandenburch te sluten wêrby't abt en de karfoarst fan Brandenburch tegearre de wrâldske macht dielden. De karfoarst oefene fâdijrjochten út as opfolger fan de greven fan Mark, dy't sûnt 1334 fâd fan Werden wiene. Yn de 18e iuw hie de abdij in twadde bloeiperioade. It besteande haadgebou komt út dy tiid. Neist de opbringsten en de besittings rekket it kleaster belutsen by de stienkoalwinning. Yn artikel 3 fan de Reichsdeputationshauptschluss fan 25 febrewaris 1803 wurdt de abdij tawiisd oan Prusen. Nei de nederlagen fan 1806 en 1807 moat Prusen al syn besittings bewesten de Elbe yn de frede fan Tilsit ôfstean. De eardere abdij wurdt op 21/28 jannewaris 1808 by it gruthartochdom Berg foege. Nei de nederlagen fan Napoleon jout it Kongres fan Wenen it gebiet yn 1815 wer werom oan it keninkryk Prusen.
De grûnboeken
It besit fan de abdij is fêstlein yn grûnboeken dy't foar it meastepart bewarre bleaun binne. It âldste grûnboek komt al út de begjinperioade. Yn de boeken wurde net allinnich de eigendommen fermelden, mar ek de namme fan dejinge dy't it goed skonken hat. Ek wichtige foarfallen, bygelyks plonderingen troch de Wytsingen waarden optekene. De boeken binne diels skreaun yn it Aldsaksysk sadat se ek foar taalwittenskippers in wichtige boarne binne.
Omdat de abdij grutte besittings hie yn it noarden en easten fan Nederlân binne de grûnboeken ek foar Fryske histoarisy weardefol. Hoewol't de stavering bytiden fragen opropt, binne der meardere doarpen yn Fryslân dy't harren âldste fermelding fine yn dizze grûnboeken. Sa wurdt yn 855 Dedzjum al neamd. De lânhear Folker jout dan lân oan it kleaster. Der wurdt dan skreaun oer "Deddingiuuerbe", wat op in eigennamme wiist.
Bestjoer
In bestjoer is in kolleezje dat út krêft fan in formeel foech de saken fan in steat, provinsje, gemeente, bedriuw, feriening of stifting liedt en regelt. Trochstrings bestiet in bestjoer minimaal út in foarsitter, in skriuwer en in skathâlder.
Deck the Halls (liet)
Deck the Halls is in tradisjoneel en hiel bekend Ingelsktalich krystliet, besteande út in AABA-opbou. De titel betsjut letterlik: "Fersier de Sealen". De meldij is fan oarsprong Welsk en giet tebek oant de sechstjinde iuw, wylst de hjoeddeistige Ingelske tekst datearret fan 1862. De oarspronklike titel wie Deck the Hall (inkeltal). De meartalsfoarm (Deck the Halls) waard ynsafier bekend foar it earst brûkt yn 1892.
Skiednis
De meldij fan Deck the Halls komt fan it âlde Welsktalige liet Nos Galan ("Aldjiersjûn") dat ynsafier bekend foar it earst publisearre waard yn 1794 yn in boek mei ferskes fan 'e harpist John Parry. It giet lykwols tebek oant yn 'e sechstjinde iuw. De dichter John Ceiriog Hughes skreau dêr letter syn eigen, twa kûpletten tellende tekst op, dêr't troch folkssjongers in middelkûplet oan tafoege waard. It wie yn 'e achttjinde iuw in populêr deuntsje, dat nei't it skynt û.m. troch Wolfgang Amadeus Mozart brûkt waard foar syn Fioelesonate Nû. 18, út 1778. Joseph Haydn skreau der letter ûnder de Welske titel Nos Galan in arranzjemint foar (Hob. XXXIb:29, 1803).
De moderne Welsktalige tekst, dy't der in krystliet fan makke, waard yn 'e njoggentjinde iuw skreaun troch Talhaiarn (wiere namme: John Jones). De bekendere hjoeddeistige Ingelsktalige tekst waard skreaun troch de Skotske muzikant Thomas Oliphant. Yn 1862 publisearre de harpist John Thomas yn syn twadde fan fjouwer dielen fan Welsh Melodies sawol Oliphant syn Ingelsktalige tekst as de Welsktalige fan Talhaiarn. Hoewol't ferskate iere boarnen hawwe woene dat de Ingelsktalige tekst fan Oliphant in oersetting wie fan 'e Welsktalige fan Talhaiarn, ferskille de beide teksten safolle faninoar dat der fan in echte oersetting gjin sprake wêze kin.
Ingelske tekst
See the flowing bowl before us, Fa, la, la, la, la, la, la, la, la! Strike the harp and join the chorus. Fa, la, la, la, la, la, la, la, la! Follow me in merry measure, Fa, la, la, la, la, la, la, la! While I sing of beauty's treasure, Fa, la, la, la, la, la, la, la, la!
Fast away the old year passes, Fa, la, la, la, la, la, la, la, la! Hail the new, ye lads and lasses! Fa, la, la, la, la, la, la, la, la! Laughing, quaffing all together, Fa, la, la, la, la, la, la, la! Heedless of the wind and weather, Fa, la, la, la, la, la, la, la, la! De fraze ’Tis the season ("It is de tiid [fan 't jier]") is yn it Ingelsk synonym wurden mei kryst. (’Tis is in âlderwetske gearlûking fan It is.)
Unberime Fryske oersetting fan 'e Ingelske tekst
Fersier de sealen mei tûken hulst, Fa, la, la, la, la, la, la, la, la! 't Is de tiid om blier te wêzen, Fa, la, la, la, la, la, la, la, la! Folje de meakop, jit it fet leech, Fa, la, la, la, la, la, la, la! Sjong it âlde krystliet yn kanon, Fa, la, la, la, la, la, la, la!
Sjoch de oerstreamende kom foar ús stean, Fa, la, la, la, la, la, la, la, la! Stryk de harpe en jou jim by it koar. Fa, la, la, la, la, la, la, la, la! Folgje my yn 't feestlik gearkommen, Fa, la, la, la, la, la, la, la! Wylst ik sjong fan 'e skat fan skientme, Fa, la, la, la, la, la, la, la, la!
Fluch no giet it âlde jier om, Fa, la, la, la, la, la, la, la, la! Ferwolkomje it nije, jonges en fammen! Fa, la, la, la, la, la, la, la, la! Laitsjend en drinkend allegear mei-inoar, Fa, la, la, la, la, la, la, la! Sûnder te tinken oan waar en wyn, Fa, la, la, la, la, la, la, la, la!
Alternative Ingelske tekst
In fariaasje op 'e Ingelske tekst ferskynde yn 'e edysje fan desimber 1877 fan it Pennsylvania School Journal. Dêryn binne alle ferwizings nei drinken (fan alkohol) fuortsinsurearre. Minus it fa la la la la enshf. giet dy tekst sa: Deck the hall with boughs of holly, 'Tis the season to be jolly, Don we now our gay apparel, ("Litte wy ús klaaie yn feestlike kledaazje") Troll the ancient Christmas carol,
See the blazing yule before us, ("Sjoch de lôgjende júl hjir foar ús" – 'júl' = kryst; in ferwizing nei in freugdefjoer) Strike the harp and join the chorus. Follow me in merry measure, While I tell of Christmas treasure, ("Wylst ik fertel fan 'e skat fan 'e kryst")
Fast away the old year passes, Hail the new, ye lads and lasses! Sing we joyous all together, ("Lit út mei-inoar fleurich sjonge") Heedless of the wind and weather,
Moderne ferzjes
Yn 1994 brocht de Amerikaanske rockband Red Hot Chili Peppers in ferzje fan Deck the Halls út op it album Out in L.A. Yn 1999 publisearre de Amerikaanske countrymuzykgroep SHeDAISY in eigen ferzje fan Deck the Halls foar de Disney-animaasjefilm Mickey's Once Upon a Christmas. It liet waard ek útbrocht op it album Brand New Year, dat yn 2000 útkaam.
Radio Waddenzee
Radio Waddenzee wie in ynternet- en middenweachradiostasjon, dat fêstige wie yn Harns.
Skiednis
Radio Waddenzee waard oprjochte troch de eardere Radio Caroline-diskjockey Sietse Brouwer. It stasjon stjoerde sûnt 30 maart 2007 út oer in antennemêst yn Pitersbierrum. De programma's wiene yn it Nederlânsk en rjochte op de toeristen dy't it Waadgebiet besykje en joegen dêrom in protte toeristyske ynformaasje. It stasjon hie ek drive-in shows. Jûns en nachts waarden de middenweachútstjoerings oernaam troch Radio Seagull.
It foarnimmen wie oarspronklik om fan de simmer fan 2007 ôf út te stjoeren fan in âld Ingelsk fjoerskip ôf, de Jenni Baynton of LV8. Dêrmei soe Radio Waddenzee de earste offisjeel-erkende permaninte seestjoerder ea yn Nederlân wurde. Novimber 2007 waard de stjoerder op it skip twa kear in pear oeren testen. It die bliken dat de ûntfangst better wie as dy fan de stjoerder út Pitersbierrum. Begjin maaie 2008 hat Radio Waddenzee trije dagen útstjoerd fan de Jenni Baynton ôf, dy't doe yn de Waadsee lei. Sûnttiid leit it skip oan de Suderpier fan de Nije Willemshaven yn Harns.
Healwei maaie 2009 gie it skip yn Harns foar in ynspeksje en wat ferbouwings yn dok. Fan 22 maaie oant 5 juny lei it skip by It Gryn en waarden de útstjoerings fan Radio Waddenzee en Radio Seagull dêrwei fersoarge.
Ek yn 2010 en 2011 lei de "Jenni Baynton" yn maaie en/of juny bûtengat. Yn 2012 wie dat ein augustus; de útsjoerings waarden doe ôfbrutsen fanwege it oan de grûn rinnen fan it skip.
Radio Seagull naam jûns en nachts (19.00-7.00) de middenweachútstjoerings op de 1602 kHz AM oer en stjoerde fan 11 oktober 2012 fan 23 oant 20 oere sels út op de 1395 kHz AM fan de Jenni Baynton ôf en stjoert ek fan 1 april 2012 it hiele etmel út op de 6150 kHz yn de 49 meter bân koarte weach.
Radio Waddenzee stoppe 30 juny 2013 mei útstjoeren. Fan dy datum ôf stjoert Radio Seagull it hiele etmel út op 1602 kHz AM. Fan 21 april 2014 ôf stjoert Radio Waddenzee lykwols fannijs út op 1602 kHz AM fan 7.00 oant 19.00 en kin Radio Seagull dêrom allinne wer jûns en nachts (19.00-7.00) op 1602 kHz útstjoere.
Fan 17 augustus 2014 ôf leit de "Jenni Baynton" wer fiif seemilen út de kust fan Harns en fan 20 augustus o/m 31 augustus 2014 stjoere Radio Waddenzee en ek Radio Seagull beide fan de Waadsee ôf út. Dat ta neitins oan it ferplicht stopjen fan de Nederlânske seestjoerders op 31 augustus 1974.
Wrâldkampioenskip fjildriden foar manlju elite
It earste wrâldkampioenskip fjildriden waard ferriden yn 1950 en koe in Frânsk trijetal op it earepoadium. mei goud foar Jean Robic, sulver foar Roger Rondeaux en brûns foar Pierre Jodet. Ek yn 1951 en 1953 wiene de Frânske fjildriders dominant mei trije poadiumplakken. Fan 'e ein fan 'e jierren 60 ôf begûn Belgje de wrâldkampioenskippen te dominearjen. Erik De Vlaeminck waard tusken 1966 en 1973 sân kear wrâldkampioen. Sûnt dy tiid besette België op seis wrâldkampioenskippen it folsleine earepoadium.
Medaljes einklassemint
Medaljeferdieling nei persoan oant en mei 2023 (top-10 klassemint):
Poadiumplakken nei lân (oant en mei 2023)
Medaljeferdieling nei lân oant en mei 2023:
Moderne fiifkamp op de Olympyske Simmerspullen 2000
200px|thumb|right|It ûnderdiel swimmen fan de moderne fiifkamp 2000 De Olympyske Simmerspullen 2000, ek wol de XXVIIe Olympiade neamd, waarden yn 2000 hâlden yn de Australyske stêd Sydney. It wie de earste kear dat de moderne fiifkamp foar froulju op it programma stie.
Lokaasjes
De sporten fan de Moderne Fiifkamp waarden beoefene op de folgjende lokaasjes.
Rosa Spier Hûs
thumb|It Rosa Spier Hûs út 1969 thumb|It nije kompleks It Rosa Spier Hûs is in wen- en wurksintrum foar keunstners en wittenskippers op jierren. It sintrum is fan ein 2019 ôf fêstige oan de Hector Treublaan in Laren yn Noard-Hollân.
Skiednis
It idee foar in 'feilige haven foar âldere keunstners' kaam fan harpiste Rosa Spier. Doel fan it hûs is it mooglik te meitsjen foar âldere keunstners om harren enerzjy yn harren wurk te stekken bliuwe te kinnen en har persoanlike fersoarging oan oaren oer te litten. Yn 1963 rjochte Henriette Polak de Rosa Spier Stichting op, dy't de bou fan it hûs úteinlik mooglik makke.
Nijbou
Yn 2008 waard bekend dat de gemeente Laren en it stichtingsbestjoer oerwoegen it Rosa Spierhûs ôf te brekken en te ferfangen troch 68 apparteminten (wat der úteinlik mear wurde soene). It Bûn Heemschut wiisde yn in brief op de grutte kultuerhistoaryske wearde fan hûs en tún. Saakkundigen en belanghawwenden besochten stichting en gemeente fergees ta oare gedachten te bringen. Yn maaie 2014 die nei in útspraak fan de Ried fan Steat bliken dat de foarnommen sloop definityf wie. De motivearring wie ûnder oare dat hûs en tún net op in monumintelist stiene. Yn 2018 waard úteinset mei de bou fan in nij pân oan de Hector Treublaan. De nijbou is yn de winter fan 2019/2020 yn gebrûk naam. Njonken de 70 bewenners fan it âlde hûs fûnen 67 nije minsken dêr in plak.
Gebou
It Rosa Spier Hûs hat:
Hoytemastate
thumb|200px|In print fan de Hoytemastate út 1722, tekene troch Stellingwerf. De tekening is yn it Printekammenet fan it [[Frysk Museum yn Ljouwert.]] thumb|200px|Wapenstien út 1660 wêrop de kombinearre famyljewapens fan de famyljes Hoytema en Ockema te sjen binne. De tekening komt út it Printekammenet fan it Frysk Museum yn Ljouwert. De Hoytemastate stie yn Jonkershuzen en hie in oerflakte van 92 pûnsmiet en 33 bunders. De state wie neamd nei Homme Hoytema (ek bekend as: Homme Hoytema fan Ockema), de (foar safier bekend) ienige aadlike bewenner dy't Buwaldabuorren wierskynlik ea hân hat. Boppe de poarte fan de pleats liet Homme yn 1660 in wapenstien ynmitselje wêrop in nij wapen te sjen wie: Hoytema fan Ockema. De âlde wapens Hoytema en Ockema waarden kombinearre.
Homme boaske in Siu Oenema út Bualda. Har famylje wie al lange tiid eigener fan de state. Hjirnei bewennen noch inkele generaasjes Hoytema de foarname state. Sels op lânkaarten stiet de Hoytemastate. Yn 1779 is de state ôfbrutsen en werboud. Yn 1906 is de state finaal ôfbrutsen en waard de terp wêrop dizze stie ôfgroeven. By it ôfgraven fan de terp waard in sittende skrinkelman fûn.
Bouke van der Sloot
Bouke van der Sloot (Frjentsjer, 16 oktober 1908 - Ljouwert, 21 april 1995) wie in etser en keunstskilder, soan fan Andries van der Sloot. Hy wie autodidakt en hat in libbenlang wurke en wenne yn Ljouwert.
Hy tekene en skildere lânskippen (mei fee), doarpsgesichten, stillibbens en portretten op ympresjonistyske wize. Fierders makke er wol yllustraasjes wurk foar kalinders. Krige yn Fryslân benammen bekendheid trochsyn meiwurking oan de jierlikse moannekalinder fan it Ynstitút foar Lânbou-Koöperaasje. Wurk fan him waard oankocht troch it Ryk, de provinsje Fryslân en de gemeente Ljouwert. Makke ûnder oare portretten fan E.B. Folkertsma en Douwe Kalma. Ek it Frysk Lânboumuseum yn Earnewâld hat wurken fan him.
Grutte Priis Formule 1 fan Azerbeidzjan 2019
Utslaggen fan de Grutte Priis Formule 1 fan Azerbeidzjan 2019 yn Bakû op 28 april. It wie de fjirde race fan 21 races fan de Formule 1 yn 2019. Hy waard op it Baku City Circuit hâlden. De race waard hâlden oer 51 omgongen, op it 6 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 306 kilometer.
Bingum
304px|thumb|Lokaasje Bingum yn de stêd Lier Bingum is in doarp yn it Dútske part fan it Reiderlân yn de lânkring Lier. It leit op de westigge fan de Iems en is troch in brêge ferbûn mei de stêd Lier. Sûnt 1972 heart Bingum, mei de oanswettende doarpkes Bingumgaste en Coldam, bestjoerlik by Lier. Bingum grinzet oan de gemeenten Weener en Jemgum.
Skiednis
Faaks bestie it doarp al yn de 7e of 8e iuw, mar de earste fernijing as Binninghem is fan om-en-by 900. Bingum hat in soad te lijen hân yn de rin fan de tiid, fan oerstreamings fan de Iems, fan de striderij ûnder it Geldersk Skeel (1531-1534), de Tritichjierrige Oarloch en de Sânjierrige Oarloch (1756-1763).
De haadlingefamylje Kromminga sloech dêr lang foar master op. Letter wienen dat de famylje Sluiter en de frijhearen von Rheden.
De nazys hawwe ynwenners fan Bingum twongen sterilisearre, omdat goed 50% fan de befolking de sosjalistyske of kommunistyske kant oerhong.
Bingum hat in 13e-iuwske rjochthoekige sealtsjerke mei in healrûne apsis, de Matteüstsjerke, mei in klokketoer út 1766 dêrnjonken. It falt op dat it (fan 1525 ôf) in Lutherske tsjerke is, wylst suver alle oare tsjerken yn de omkriten Kalvinistysk binne.
De nije buorren oan de noardkant fan it plak hjitte Neubingum. De buorskippen Nortmerfähr en Uthörn binne dêryn opgien. It eilantsje Bingumer Sand yn de Iems hat in lytse haven foar de plesierfeart.
Eilrad
Eilrad wie in Fryske haadling út de Midsiuwen. Hy wie ôfkomstich út Riustringen.
Yn 793 fierde Eilrad tegearre mei Unno, in oare lieder, de Friezen oan yn harren ôpstân tsjin it Frankyske ryk fan Karel de Grutte. Dizze ôpstân soe liede ta in tydlike weromfal nei it heidendom. Kristlike sindelingen as Liudger waarden op 'e flecht jage. Mar de ôpstan waard lykwols fuort delslein troch de Franken en de Friezen kamen wer ûnder de kwint.
Enklava (film út 2015)
Enklava (Servysk: Енклава, Enklava; ynternasjonale titel Enclave) is in dramafilm fan de regisseur 	Goran Radovanović. De film kaam yn 2015 út en giet oer it libben fan in lytse Servyske mienskip yn in fijannige Kosovaarske omjouwing nei de Kosovo-oarloch.
De film waard foar de 88e Oscarútrikking yn 2016 as de Servyske bydrage foar de Bêste Bûtenlânske Film ynstjoerd.
Ferhaal
It ferhaal spilet him ôf yn Kosovo. In lytse Servyske enclave wurdt omfieme troch gebieten dêr't Albanezen wenje. De measte Servyske bewenners hawwe harren hûs en hiem al earder ferlitten.