cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Anna Pavlova
Pavlova's ferneamdens en faam is trijefearns iuw noch grut. Sy wurdt algemien beskôge as de ferneamdste ballerina fan alle tiden. Minder lju witte dat sy in soad jild joech oan in protte Russyske weesbern en flechtlingen en dat it har lêste winsk wie om te hôf brocht te wurden yn har heitelân Ruslân. Jean Thomassen en Ine Veen krewearren nei de delfal fan it kommunisme yn Ruslân foar it werombringen fan de jiske (dy't op it Londenske begraafplak Goldersgreen bewarre wurdt) nei Ruslân. Der hat in soad te dwaan west oer de saak en it lêste wurd is der noch net oer sein.
Gerald Ford
Gerald Ford (folút: Gerald Rudolph Ford jr.; ropnamme: Jerry), berne as: Leslie Lynch King jr. (Omaha (Nebraska), 14 july 1913 – Rancho Mirage (Kalifornje), 26 desimber 2006), wie in Amerikaansk jurist en politikus fan 'e Republikeinske Partij. Hy wie fan 1974 oant 1977 de 38ste presidint fan 'e Feriene Steaten, nei't syn foargonger Richard Nixon fanwegen it Watergate-skandaal ôftrede moatten hie. Foartiid wied er fan 1973 oant 1974 fise-presidint ûnder Nixon, nei't syn foargonger yn dat amt, Spiro Agnew, ôftrede moatten hie op beskuldigings fan belestingfraude en omkeaping. Sadwaande is Ford oant no ta de iennichste Amerikaanske presidint dy't noch as presidintskandidaat, noch as fise-presidintskandidaat keazen is troch it Electoral College (kolleezje fan kiesmannen).
Komôf, jonkheid en oplieding
Gerald Ford waard yn july 1913 berne yn Omaha, yn 'e steat Nebraska, as Leslie Lynch King jr. Syn mem, Dorothy Ayer Gardner, ferliet syn heit, wolkeapman Leslie Lynch King sr., sechstjin dagen nei't Ford te wrâld kommen wie, neffens Ford syn biograaf James M. Cannon om't King sr. harsels, Ford en de bernefaam mei in slachtersmês bedrige hie. Ford sels sei letter dat syn heit in syklik jaloerske man west hie, dy't syn mem al op harren houliksreis begûn wie te mishanneljen om't se nei in oare man glimke hie. Ford syn âldelju skieden formeel yn desimber 1913, en dêrby waard syn fâdij oan syn mem tawiisd. Syn pake oan heitekant, de foaroansteande bankier Charles Henry King, betelle har oant koart foar syn ferstjerren yn 1930 alimintaasje. Dorothy Gardner ferfear mei de lytse Ford nei Grand Rapids, yn 'e steat Michigan, dêr't se by har âldelju ynloek. Op 1 febrewaris 1916 wertroude se mei Gerald Rudolff Ford, dy't ferkeaper wie by it ferve- en fernisfabryk fan syn famylje. Hoewol't syn styfheit him nea formeel oannaam, waard it jonkje dêrnei troch syn âlden Gerald Rudolff Ford jr. neamd. Ford feroare syn namme lykwols pas offisjeel yn desimber 1935, doe't er 22 jier wie; dêrby hold er trouwens foar syn middelnamme de gongberder stavering oan mei "ph" oan 'e ein.
Ford groeide op yn Grand Rapids, yn in gesin mei trije jongere healbruorren út syn memme twadde houlik. Hy hie ek twa jongere healsusters en in healbroer út syn heite twadde houlik, mar fan harren bestean krige er pas weet as folwoeksene. Yn syn bernetiid siet Ford by de paadfinerij. Op 'e middelbere skoalle yn Grand Rapids wied er oanfierder fan it Amerikaansk footballtiim. Doe't er neitiid studearre oan 'e Universiteit fan Michigan, te Ann Arbor, spile er yn 'e posysjes fan center en linebacker yn it universiteitsfootballtiim de Michigan Wolverines, dat yn dy tiid twaris (yn 1932 en 1933) it nasjonaal Amerikaansk kampioenskip (foar universiteitstiims) wûn. Yn 1935, nei't er in bachelorstitel yn ekonomy behelle hie, sloech Ford kontrakten by twa profesjonele Amerikaansk footballploegen, de Detroit Lions en de Green Bay Packers, ôf en naam ynstee in baan oan as football- en bokscoach oan 'e Universiteit fan Yale, yn New Haven (Konnetikut), sadat er dêr rjochten studearje koe. Dêrby smiet syn fulltime-baan him swierrichheden op, en pas yn 1938 waard er ta de rjochte-oplieding fan Yale talitten. Yn 1941 behelle er in bachelorstitel, dy't er letter om wist te setten ta in masterskip yn 'e rjochten. left|thumb|200px|Gerald Ford yn it [[Oval Office (1974).]]
Militêre tsjinst en trouwen
Yn maaie 1941 sette er mei in maat fan him yn Grand Rapids in abbekatepraktyk op, mar nei de Oanfal op Pearl Harbor, fan desimber dat jiers, naam er tsjinst by de Amerikaanske Marine. Yn 'e Twadde Wrâldoarloch tsjinne er earst as ynstrukteur oan in marine-opliedingssintrum yn Noard-Karolina, mar yn maaie 1943 waard er op eigen fersyk oerpleatst nei in nij fleandekskip, de USS Monterey, dêr't er ien fan 'e skipsofsieren wie. Yn dy hoedanichheid wie Ford behelle yn ferskate lânings op en feroverings fan eilannen yn 'e Marshalleilannen, de Gilberteilannen (it hjoeddeiske Kiribaty), Papoea Nij-Guineä, de Filipinen en de Rjûkjû-eilannen (wêrfan't it haadeilân Okinawa wierskynlik bekender is).
Nei de oarloch troude Ford op 15 oktober 1948 te Grand Rapids mei Elizabeth Bloomer (better bekend wurden as Betty Ford), in âld-model, âld-dûnseresse en moade-adviseur yn in warehûs, dy't skieden wie fan har earste man, in William G. Warren. Mei har krige er fjouwer bern: Michael Gerald Ford (1950), John Gardner Ford (1952), Steven Meigs Ford (1956) en Susan Elizabeth Ford (1957). Yn 1949 waard Ford fierders inisjearre as frijmitselder, yn 'e mande mei syn trije jongere healbruorren.
Iere politike karriêre
Ford hie syn earste stappen op it paad fan 'e polityk al yn syn studintetiid nommen, doe't er him yn 'e simmer fan 1940 as frijwilliger ynset hie foar de kampanje fan 'e Republikeinske presidintskandidaat Wendell Wilkie (dy't it doe om 'e nocht tsjin Franklin D. Roosevelt opnaam). Nei de oarloch besleat er mei te dwaan oan 'e ferkiezings fan 1948 foar it Amerikaanske Hûs fan Offurdigen (syn houlik waard dêrfoar úttsteld, mei't er yn noed siet oer wat de kiezers derfan fine soene as er mei in skieden eks-dûnseresse troude). Earst fersloech er by de Republikeinske foarferkiezings it sittende kongreslid Bartel J. Jonkman, dat in oertsjûge isolasjonist wie, wylst Ford troch syn oarlochsûnderfinings in ynternasjonalist wurden wie. Dêrnei wie it foar him in kâld keunstke om by de eigentlike ferkiezings mei syn Demokratyske tsjinstanner ôf te weven. Ford siet in fearnsiuw lang, fan 1949 oant 1973, foar it Grand Rapids-distrikt fan 'e steat Michigan yn it Hûs fan Offurdigen. As kongreslid wie Ford "moderearre yn binnenlânske saken, ynternasjonalist yn bûtenlânske saken en in konservatyf op it mêd fan belestingsbelied," sa't er it sels omskreau. Hy wegere en stel him ferkiesber foar it prestizjeuzere amt fan senator, en sloech it oanbod ôf om gûverneur fan Michigan te wurden. Ynstee hied er syn sinnen set op it foarsitterskip fan it Hûs fan Offurdigen.
Yn novimber 1963 waard Ford troch presidint Lyndon B. Johnson beneamd ta lid fan 'e Kommisje Warren, dy't de moard op John F. Kennedy ûndersykje moast. Yn dy hoedanichheid wie it Ford syn spesifike taak om in libbensbeskriuwing gear te stallen fan 'e fermoedlike dieder, Lee Harvey Oswald. It úteinlike rapport fan 'e Kommisje Warren, dêr't ek Ford syn namme oan ferbûn, is noch altiten ien fan 'e meast omstriden politike dokuminten út 'e Amerikaanske skiednis. Yn it foaropwurd fan syn boek A Presidential Legacy and the Warren Commission (2007) brocht Ford letter út dat de geheime tsjinst CIA kritike geheimen dy't yn ferbân stiene mei de moard op Kennedy foar de kommisje ferburgen hold en beskaat dokumintêr bewiismateriaal ferneatige, "wat maklik misynterpretearre wurde kin as mandéligens oan 'e moard op JFK" (aldus Ford). Mar neffens in yn 2008 frijjûn memo fan 'e federale resjerzje FBI spile Ford doedestiden ûnderwilens ynformant foar de FBI oangeande guon oare kommisjeleden, wylst er de FBI teffens op 'e hichte hold fan it geheime, ynterne berie fan 'e kommisje. Ford wie in útsprutsen foarstanner fan 'e Iene-kûgelteory (troch kritisy mispriizgjend de "Wûnderkûgelteory" neamd), ien fan 'e swakste punten fan 'e offisjele lêzing fan 'e barrens omtrint de moard op Kennedy. right|thumb|250px|Gerald en [[Betty Ford|Betty Ford mei Richard Nixon en dy syn frou Pat.]]
Fan 1965 oant 1973 wie Ford foarsitter fan 'e Republikeinske fraksje yn it Hûs fan Offurdigen. Dat wie yn in tiid dat de Republikeinen dêr fier yn 'e minderheid wiene, en Ford sette him allegeduerigen ôf tsjin 'e regearing-Johnson. Doe't Richard Nixon yn 1969 presidint wurden wie, feroare er yn in stânheft ferdigener fan it belied fan it Wite Hûs.
Presidintskip
Ford wie fan 1974 oant 1977 de 38ste presidint fan 'e Feriene Steaten. Mei 895 dagen is syn presidintskip noch altyd it koartste fan alle Amerikaanske presidinten dy't net ûnder harren presidintskip stoaren. Yn dy tiid ûndertekene er mei de Sovjet-Uny de Helsinki-akkoarten, wêrmei't de Kâlde Oarloch in stap yn 'e rjochting fan ûntspanning gie. De Amerikaanske belutsenens by de Fjetnamoarloch waard folslein beëinige doe't, njoggen moanne yn syn presidintskip op, de Noardfjetnamezen de Súdfjetnameeske haadstêd Saigon ynnamen en dêrmei de oarloch wûnen. Op it mêd fan binnenlânsk belied hie Ford te krijen mei de slimste ekonomyske krisis sûnt de Grutte Depresje, dy't mank gie mei in resesje en oanboazjende ynflaasje. It bûtenlânske belied waard ûnder it regear fan Ford karakterisearre troch de groeiende rol dy't it Amerikaanske Kongres op dat mêd begûn te spyljen, en de navenant beheindere macht fan 'e presidint. Ien fan Ford syn meast kontroversjele dieden wie om syn foargonger Richard Nixon sûnder betingsten in presidinsjeel pardon te ferlienen, wat dyselde beskerme tsjin strafferfolging nei oanlieding fan it Watergate-skandaal. In oare misset wie Ford syn oanfiterjen, yn 1975, fan 'e Yndonezyske diktator Soeharto om 'e koartby dekolonisearre Portegeeske koloanje East-Timor te besetten, wat yn dat gebiet ta in genoside late, wêrby't likernôch 103.000 Easttimorezen (op in befolking fan 600.000) omkamen foar't East-Timor yn 1999 syn ûnôfhinklikens winne koe. left|thumb|250px|Ford moat oan in kommisje fan it [[Amerikaanske Hûs fan Offurdigen tekst en útlis jaan oangeande syn amnesty foar Richard Nixon.]]
Under syn presidintskip waarden der binnen in perioade fan trije wiken tiid twa moardoanslaggen op Ford dien (dy't allebeide mislearren). Op 5 septimber 1975 rjochte Lynette Fromme, byneamd "Squeaky", ien fan 'e folgelingen fan sektelieder en moardner Charles Manson, in pistoal op Ford ûnder in gearkomste yn 'e Kalifornyske haadstêd Sakraminto. Larry Buendorf, ien fan 'e presidinsjele Secret Service-liifwachten, griep it wapen beet en wist de hûdflap tusken syn tomme en wiisfinger tusken de hoanne en de rest fan it pistoal te krijen, sadat it net ôfgean koe (letter die bliken dat der gjin kûgel yn 'e keamer siet, dat der wie likegoed neat bard, mar dat wist op dat stuit fansels nimmen). Fromme waard oppakt en krige libbenslang; hja kaam yn augustus 2009 betider frij. As reäksje op dizze oanslach begûn de Secret Service Ford fierder by klibers folk wei te hâlden, en dat soe santjin dagen letter wolris syn libben rêden hawwe kinne, doe't op 22 septimber yn San Fransisko Sarah Jane Moore middenút in kloft minsken wei in revolver op Ford rjochte wylst er syn hotel ferliet. Se fjurre ien kûgel ôf, mar miste om't it wapen in ôfwiking hie. Krekt doe't se nochris sjitte soe, griep marinier bûten tsjinst Oliver Sipple har hân fêst, sadat it twadde skot ek mis gie en yn stee fan Ford de muorre goed fyftjin sm rjochtsboppe syn holle rekke. Moore krige ek libbenslang, en kaam op âldjierdei 2007 frij.
Yn it ferkiezingsjier 1976 wûn Ford de Republikeinske nominaasje troch yn 'e foarferkiezings û.m. akteur Ronald Reagan te ferslaan, mar by de eigentlike presidintsferkiezings moast er it ôflizze tsjin syn Demokratyske tsjinstanner Jimmy Carter.
Lettere jierren
right|thumb|250px|Gerald Ford yn [[2003, op syn 90ste jierdei, mei first lady Laura Bush, presidint George W. Bush en Betty Ford.]] Nei't er begjin 1977 presidint-ôf wurden wie, bleau Ford aktyf yn 'e Republikeinske Partij. Yn 1979 publisearre er syn autobiografy A Time to Heal ("In Tiid om te Genêzen"). Dêrnjonken ferskynden der fan syn hân noch ûnderskate oare wurken, wêrûnder Humor and the Presidency ("Humor en it Presidintskip"), in boek fol grappige politike anekdoates. Ford wie ek in fûleindich golfer, dy't yn 1977 in hole in one sloech. Yn 1980 joech er serieus omtinken oan 'e mooglikheid om te besykjen en wurdt op 'e nij presidint. Der wurdt gauris sein dat it him der datoangeande fral om te dwaan wie om fan syn imago as "presidint by fersin" ôf te kommen. Mar hoewol't er him by wize fan oanrin ta syn kandidaatskip kritysk útliet oer it presidintskip fan syn opfolger Carter, besleat er úteinlik om him net kandidaat te stellen.
Yn oktober 2001 briek Ford mei it grutste part fan 'e Republikeinske Partij troch te sizzen dat homoseksuële en lesbyske stellen "itselde behannele hearre te wurden [as heteroseksuële pearen]. Punt, út." Yn 2004 makke er buorkundich dat er it "tige by tige ûniens" wie mei de regearing-Bush oangeande it brûken fan massaferneatigingswapens as ferlechje om de Twadde Golfoarloch te begjinnen.
Ford kaam op 26 desimber 2006 te ferstjerren yn syn hûs yn Rancho Mirage, yn Kalifornje, oan swierrichheden dy't ferbân holden mei arterioskleroaze. Hy wie doe 93 jier en 165 dagen, wat him ta de âldste Amerikaanske presidint ea makke. Ford waard begroeven yn Grand Rapids, yn Michigan. Hy wie nei Harry Truman de twadde Amerikaanske presidint dy't op twadde krystdei stoar.
Bernard Jan Gratama
thumb|right|220px|Bernard Jan Gratama (1822-1886) Bernard Jan Gratama (Assen, 7 septimber 1822 - Delft, 26 juny 1886) wie in Nederlânsk rjochtgelearde en heechlearaar.
Prof. mr. Gratama komt út in juristelaach. Hy wie de soan fan mr. Sibrand Gratama, rjochter en boargemaster fan Assen, en in pakesizzer fan prof. dr. Seerp Gratama, abbekaat en heechlearaar rjochtswittenskip. Gratama troude yn 1852 yn Sieriksee mei jonkfrou Everdina Johanna de Jonge (1822-1878). Harren soan Seerp Gratama waard rjochtshistoarikus en ryksargivaris fan Drinte.
Gratama wie substitút-offisier fan justysje lêst yn Leien, referindaris Dept. fan Justysje. Hy waard yn 1858 heechlearaar yn Grins; Wie heechlearaar Natuerrjocht, Strafrjocht en Rjochterlike Organisaasje (1858-1877) en letter heechlearaar Wiisbegearte fan it Rjocht, Strafrjocht en Straffoardering (1877-1884). Gratama publisearre yn 1871 syn boek Verband tusschen godsdienst en regt.
F.H. Bach skildere syn portret foar de senaatskeamer yn it Akademygebou fan de Grinzer Universiteit. Yn de Korreweiwyk yn Grins waard de Gratamastrjitte nei him ferneamd.
Vladimirkatedraal (Astrachan)
De Vladimirkatedraal (Russysk: Собор Святого Владимира; Sobor svjatogo Vladimira) is in katedraal yn Astrachan yn it suden fan Ruslân. De katedraal is wijd oan Vladimir de Grutte, de foarst dy't der foar keas om Ruslân te kristenjen. It is ien fan de belangrykste neobyzantynske tsjerken fan it Keizerryk Ruslân.
Azerbeidzjaanske Fuotbalfederaasje
De Azerbeidzjaanske Fuotbalfederaasje (Azerbeidzjaansk: Azərbaycan Futbol Federasiyaları Assosiasiyası, AFFA) is it Azerbeidzjaanske fuotbalbûn en is de organisaasje dy’t yn Azerbeidzjan de fuotbalkompetysjes en -eveneminten organisearret. Ek fersoarget it bûn de wedstriden fan it Azerbeidzjaanske alvetal. Fierder ûntwikkelet en organisearret it de bedriuwstak fuotbal. It partisipearret ek yn maatskiplike projekten. AFFA waard yn 1992 oprjochte. It waard yn 1994 lid fan de FIFA en fan de UEFA. It haadkwartier stiet yn Bakû.
Vladimirkatedraal (Astrachan)
Skiednis
Yn it ramt fan it 900-jierrich jubileum fan de kristening fan Ruslân naam de dûma fan Astrachan op 8 juny 1888 it beslút in tsjerke te bouwen. De bou fûn plak tusken 1895 en 1902 yn in wyk dêr't likernôch 11.000 otterdokse kristenen wennen, fuort op de grins fan de Russyske en Tataarske delsettings. De tsjerke, sa lei yn 'e reden, moast in wichtige rol spylje by de missy ûnder de islamityske Tataren. Sa wiene de grutte prosesje en oare plechtigheden in moaie gelegenheid om de moslims yn 'e kunde te bringen mei de otterdoksy.
Azerbeidzjaanske Fuotbalfederaasje
De AFFA stiet noed foar de trije heechste difyzjes fan Azerbeidzjan:
Vladimirkatedraal (Astrachan)
Skiednis
Op 10 septimber 1890 waard in ûntwerp fan de arsjitekt Vasili Kosjakov goedkard. It ynsammeljen fan jild eine sa en noch in útbraak fan de goalera soargen der foar dat it wurk net earder as op 5 maart 1895 útein sette. De arsjitekt Korzjinski hold tafersjoch op de bou, dy't sân jier duorre. Yn 1902 wie it gebou foltôge en dat wie krekt op 'e tiid foar de fiering fan it 300-jierrich jubileum fan it bisdom Astrachan.
Sovjet-Uny
Yn maart 1919 waard de tsjerke slim skeind by strjittegefjochten yn Astrachan. Yn 1923 skeelde it net folle of de tsjerke wie yn hannen kommen fan de oanhingers fan de Libbene Tsjerke. De geastliken dy't oan de tsjerke ferbûn wiene, wiene ferdield, mar tanksij de parochianen krigen de fernijers gjin tagong yn 'e tsjerke en bleau de katedraal ynearsten trou oan de Russyske otterdoksy. Oare tsjerken kamen lykwols wol yn hannen fan de Libbene Tsjerke en sa ek de Untsliepeniskatedraal, sadat de Vladimirtsjerke tsjinst begûn te dwaan as katedraal fan it bisdom. Yn 1936 krige de Libbene Tsjerke lang om let ek de Vladimirkatedraal yn hannen, mar ek dy soene de tsjerke net lang hâlde, want yn 1939 lieten de autoriteiten it gebou dochs hielendal foar de earetsjinst slute.
It doel wie om de katedraal ôf te brekken, mar neffens de oerlevering soene islamityske Tataren, wêrfan't in soad by de bou holpen hiene, in delegaasje stjoerd ha nei Moskou om by de foarsitter fan it Presidium fan de heechste Sovjet te pleitsjen foar it behâld. Hoe dan ek, de katedraal bleau stean en waard foar in skoft as opslachskuorre foar hout, moal en nôt brûkt. Yn de jierren 1960 sette in nije weach fan ferfolging útein en doe drige op 'e nij de sloop fan de katedraal. Dy kear woene se de katedraal opblaze, mar wylst de tariedings oan 'e gong wiene ûnstiene der demonstraasjes. Otterdokse leauwigen omsingelen mei Tataarske moslims trije dagen lang it gebou as in libbene ring. De autoriteiten skrokken fan it ferset en loeken de plannen yn.
Yn 1967 waard de tsjerke ferboud ta busstasjon. De katedraal waard fan binnen ferskillende kearen oerskildere en op it plak fan it eardere alter waarden publike toiletten delset.
Weriepening
Yn 1999 waard de tsjerke werom jûn oan de Russysk-Otterdokse Tsjerke, dy't de katedraal restaurearje liet.
Giele Rivier
thumb|300px|Ferrin fan de Giele Rivier thumb|300px|Giele Rivier De Giele Rivier (Huanghe of Huangse) is nei de Jangtse de twads langste rivier fan Sina (5464 km). De rivier rint troch it noarden fan Sina. De rivier ûntspringt op 4.500 meter hichte by Kwingsang (Sinkiang) en wetteret út yn de Giele See. De grutste stêden oan de Giele Rivier binne Lanzhou en Jinan. Troch de sydrivieren fan de Giele Rivier komt der in soad slib yn it wetter, wêrtroch't it wetter in giele kleur krijt en dêrom de Giele Rivier neamd wurdt.
Meinardus Schotanus
thumb|Meinardus Schotanus Meinardus Schotanus (Frjentsjer, 13 oktober 1593 - Utert, 8 april 1644) wie in heechlearaar yn de teology. Heechlearaar teology wie er earst yn Utert en letter yn Frjentsjer fan 1636 oant 1644.
Samuel Maresius
Samuel Maresius (Frankryk, 1599-1673); wie û.o. heechlearaar oan de Universiteit fan Grins. Der is yn 1935 troch Doede Nauta in dissertaasje oer him skreaun.
Max Nord
Jacob Julius Max (Max) Nord (Gorinchem, 1 april 1916 - Amsterdam, 28 febrewaris 2008) wie in Nederlânsk dichter en sjoernalist.
Wurkpaad
Nord studearre politike witenskippen yn Parys en wurke sûnt 1938 as ferslachjouwer by Het Vaderland. Tegearre mei Menno ter Braak sette er it boek Gespräche mit Hitler fan Hermann Rauschning oer, wat harren op in oanklacht fanwege "belediging van een bevriend staatshoofd" kaam te stean. Foardat it ta in proses komme koe wie Nederlân al troch de Dútsers beset. Under de besetting wie Nord mei Wim van Norden en Simon Carmiggelt de kearn fan it yllegale Het Parool. Nei de oarloch waard Nord keunstredakteur fan dy krante. Dêrnei wie er in skoft plakferfangend haadredakteur yn it plak fan Gerrit Jan van Heuven Goedhart. Dêrnei wie er korrespondint foar Het Parool yn Parys. Yn 1987 wie er yn Lyon ta by it twa moanne duorjend proses tsjin oarlochsmisdiediger Klaus Barbie. Nord skreau in rige artikelen yn Vrij Nederland en in boek oer dy rjochtssaak. Teffens hat Nord boeken oer Albert Helman, Alexander Cohen, en Josepha Mendels skreaun, hie er de einredaksje fan ferskate boeken, en sette er ûnder oaren ferhalen fan Luigi Pirandello en gedichten fan Cesare Pavese oer yn it Nederlânsk.
Max Nord wie fierders foarsitter fan de Feriening fan Letterkundigen. Hy stoar yn de âldens fan 91 jier.
Etmel
In etmel of etmiel (Noardfrysk: eetlem) is in perioade fan 24 oere, benammen de 24 oere fan in dei, dêr't dei yn de betsjutting fan net nacht brûkt wurdt.
As tiidoantsjutting is in etmel presyser as in dei; in dei letter jout eigentlik mear oan dat der in nacht foarby is, wylst in etmel letter ek betsjut dat it likernôch op itselde oere is.
Alteveer (Stedskanaal)
Alteveer is in streekdoarp yn de gemeente Stedskanaal yn de Nederlânske provinsje Grinslân. In part fan de westkant fan Alteveer leit yn de gemeente Pekela. It doarp leit tusken Onstwedde en Nieuwe Pekela en oan wjerskanten fan de N365 en njonken de N366.
Namme
De namme Alteveer betsjut yn it Nederlânsk al te ver (al te fier) om't it doarp in feankoloanje oan de ein fan de wikestelsel fan de Pekel A lei.
Skiednis
It plak wurdt ek wol Tange-Alteveer neamd, in gearfoeging fan de twa buorskippen Tange en Alteveer. Tange is in âlder sândoarp en lei eastlik op in morene, in ferheging dy't yn de foarlêste iistiid ûtstien is. It wurd tange wurdt yn Westerwâlde ornaris brûkt foar in ferheging yn it omlizzende fean. Alteveer is in lintdoarp en lei westlik dat as feankoloanje bylâns it Alteveerkanaal ûntstien is oan de ein fan de njoggentjinde iuw. It doarp ûntstie yn it begjin fan de tweintichste iuw en lei oan de ein fan in feanoanmakkerij. It gebiet waard út Nieuwe Pekela wei oanmakke. Oan de ferbiningsdyk tusken Nieuwe Pekela en Onstwedde ûntstie in lintdoarp. Fan dy ûntginningsas ôf ûntstie de planmjittige ferkaveling.
Tange-Alteveer hie lykas in soad feanterijdoarpen in soad earmoede. In soad bewenners wennen yn spitketen. De lêste waard oant 1941 bewenne en waard nei it ferstjerren fan de lêste bewenster nei it Nederlânsk Iepenloftmuseum yn Arnhim oerbrocht.
It besjen wurdich
thumb|left|De balstien foar it doarpshûs dy't yn 1979 tusken Alteveer en Tange opgroeven waard
Kaakleaze fisken
De kaakleaze fisken (Latynske namme: Agnatha) foarmje in boppeklasse fan it ûnderryk fan 'e echte dieren (Metazoa), de stamme fan 'e rêchstringdieren (Chordata) en de ûnderstamme fan 'e wringedieren (Vertebrata). It binne fisken dy't har fan 'e kaakdieren (Gnathostomata), en dêrmei fan 'e grutte mearderheid fan 'e fisken, ûnderskiede trochdat se gjin kaken hawwe. De wittenskiplike namme fan dizze taksonomyske groep komt út it Gryksk, en betsjut letterlik "gjin kaken" (fan a-, "net", en gnatha, "kaken").
Taksonomy
De term "kaakleaze fisken" wurdt wol beskôge as in efterhelle taksonomyske oantsjutting, mei't de measte útstoarne (fossile) kaakleaze fisken har út 'e kaakdieren (Gnathostomata) ûntwikkele like te hawwen. Resint molekulêr bewiismateriaal, dat krigen is út DNA-ûndersyk, ûnderstipet lykwols yn hege mjitte de teory dat de libbene kaakleaze fisken wol deeglik in jildige taksonomyske groep foarmje. De eardere opfetting dat de tsjintwurdige groepen kaakleaze fisken inkeld in oerflakkige likenis fertoane, stjert sadwaande yn akademyske fermiddens no stadichoan út.
Untwikkeling en skaaimerken
De âldste fossilen fan kaakleaze fisken datearje út it Kambrium, en tsjintwurdich besteane der noch mar twa groepen: de njoggeneagen (Petromyzontida of Hyperoartia) en de slymnjoggeneagen (Myxini), dy't mei-inoar sa'n 120 ûnderskate libbene soarten omfiemje. Hoewol't de slymnjoggeneagen gjin echte wringe hawwe, wurde se dochs ta de wringedieren rekkene, om't har neiste sibben, de njoggeneagen, wol oer sa'n rêchbonke beskikke. Biologen ornearje dat de foarâlden fan slymnjoggeneagen oarspronklik ek in wringe hiene, mar dat dy by dizze groep neitiid wer fuortevoluëarre is.
Breesândyk
thumb|left|Breesândyk (2007) thumb|right|300px|lizzing Breesândyk Breesândyk (Nederlânsk: Breezanddijk) is in hiel lyts doarp yn de gemeente Súdwest-Fryslân, op de helte fan de Ofslútdyk. Oant 2011 lei Breesândyk yn de eardere gemeente Wûnseradiel. It doarp hat al in tal fan jierren 4 ynwenners ( 2005 ). Op it lân soe in wenplak mei dat tal fan ynwenners gjin doarp wêze, mar troch de bysûndere lizzing wurdt Breesândyk troch de gemeente al as doarp beskôge.
Breesândyk leit op it eardere wurkeilân Breesân dat yn de Sudersee oanlein waard foar de oanlis fan de Ofslútdyk. Yn 2007 binne der plannen makke foar in gebou op Breesândyk mei in hotel, restaurant, kongresromte en ynformaasjesintrum.
It doarp hat mar fjouwer ynwenners en ien adres: Ofslútdyk 1, in benzinestasjon. Dêrmei is it nei Koudekerke en Helwerd it lytste plak yn Nederlân. It is wol it lytste plak mei in aparte postkoade en ynwenners. Dochs hat de snelwei by Breesândyk in fiadukt en in op- en ôfrit, sadat passanten fan beide rydbanen it benzinestasjon berikke kinne en eventueel keare kinne.
It adres fan Breesândyk hat in unike postoade: it is it ienige adres mei postkoade 8766 en nei 8766 kinne allinnich noch de letters TS komme.
Pier Pandertimpel
De Pier Pandertimpel is in lytse keunsttimpel yn de stêd Ljouwert. It gebou is in ryksmonumint.
De bou fan de keunsttimpel waard neffens plannen fan byldhouwer Pier Pander (1864-1919) yn 1924 útfierd troch arsjitekt Jan van der Mey (1878-1949) en foarmjouwer Nicolaas Petrus de Koo (1881-1960). It gebou hat de foarm fan in rûne sintraalbou. Yn de archivolt fan de yngongspartij is in byldhouwurk fan Pander oanbrocht dat de Moarnsdage foarstelt. De koepel mei tolve rûnbôgefinsters hawwe glês-yn-leadruten fan J.H.E. Schilling (1893-1942). It gebou is dutsen mei reid.
De moarmeren bylden yn de timpel waarden troch de Italjaanske byldhouwer Ernesto Gazzeri (1866-1965) makke neffens foarbyld fan de gipsen modellen fan Pander. De fiif skulptueren (Uchtend, Gedachte, Gevoel, Moed en Kracht) ferbyldzje de krêften dy't nedich binne foar it meitsjen fan in keunstwurk. Se steane ûnder in arkade. It timpeltsje stiet yn de Noarderplantaazje en is ûnderdiel fan it Pier Pander Museum yn de Prinsetún.
Edgar Degas
thumb|right|278px|Edgar Degas Edgar Degas (19 july 1834 – 26 septimber 1917) wie in Frânsk ympresjonistyske keunstskilder en byldhouwer.
Libben en wurk
Edgar Degas wie in soan fan Napolitaanske bankier en in kreoalske mem. Sy ferstoar op syn 13e jier. Nei syn skoaljierren studearre er noch twa jier rjochten, mar yn 1855 gie er nei in skoalle foar de keunsten. Troch syn learaar Lamothe, in âld studint fan Ingres, begûn er gefoel foar styl te sjen.
De aristokratyske eftergrûn fan Degas brocht mei him mei dat er as skilder net ôfhinklik wie fan de ferkeap. Hy koe him dêrom frijer bewege. Yn 1856 gie hy nei famylje yn Itaalje, Napels en Kapodimone. Yn oktober gie er nei Rome dêr't hy Gustave Moreau moete. Troch de ûntstiene freonskip reizgen se tegearre nei Florâns. Yn 1859, werom yn Parys, sette er syn eigen studio op. Yn de Rue Laval. De earste wurken waarden daliks al goed ûntfangen. Hy wie fan it begjin ôf oan op 'e siik nei lykwicht en heldere kontoeren yn syn wurk. Hy koe dit as ympresjonist letter nea opjaan. Dat ûnderskiede him fan de oare ympresjonisten.
Degas hie alle jierren in nije ekspedysje yn de Salon fan Parys. Dêr moete er Edouard Manet in oare keunstner út in groep, dy’t letter de beweging fan de ympresjonisten foarmje soe. Yn it begjin fan syn wurkpaad, skildere Degas benammen skoalske en histoaryske stikken en sa no en dan portretten. Yn 1865 skildere Degas syn earste skilderij dat as ympresjonistysk oanmerkt wurde koe. Syn ûnderwerpen feroaren troch de konservative boargerij dy’t yn de jierren 1870 de baas wienen.
Nei 1890 brûkt Degas hast allinnich noch pastelkryt. Hy brûkte skerpe kleuren. En dat wylst er froulju en groepen ôfbylde tsjin allinnich noch mar sketsmjittige eftergrûnen. Op lettere leeftyd libbe Degas mear en mear op himsels. Hy gie der hieltyd minder op út en foar syn nije wurken brûkte er syn ûnthâld of âlder wurk.
Syn eagen waarden yn de rin fan de jierren stadichoan minder wêrtroch't er yn earste ynstânsje frijer begûn te skilderjen en mear ienfâldigere figueren makke. Doe't alles noch minder waard rjochte er him mear op byldhouwen. Nei inkele jierren fan tsjuster ferstoar er op 27 septimber 1917.
Skilderijen
right
Katarina fan Aleksanderje
thumb|right|Katarina fan Aleksanderje troch [[Caravaggio (skilder)|Carvaggio (1595-1596) mei har attribút, it rêd.]] thumb|right|Houten byld fan de Hillige Katarina fan Aleksanderje yn de Sankt Franziskuskirche yn [[Zwillbrock. Nederrynsk, ± 1530.]] Katarina fan Aleksanderje (287-305) is in hillige dy't fral yn de Midsiuwen tige populêr wie. Hja soe om hals brocht wêze fanwege har leauwen om't hja Kristus har faamwêzen tasein hie en dêrom keizer Maksentius net boaskje woe.
Twifel
Katarina fan Aleksanderje hearde ta de populêrste hilligen fan de Midsiuwen. Mei dêrtroch is har libbensskiednis sa oerladen mei legindefoarming dat oer de wiere gong fan saken sa goed as neat mei wissichheid te sizzen falt.
Salem (Massachusetts)
Salem waard 1626 fan in rûnte purityske fiskers om Roger Conant hinne stifte. Salem is fral ferneamd troch de hekseprosessen fan Salem fan 1692, op 't heden in moaie toeristyske ynstruier foar de stêd. Hoewol't de prosessen yn Salem holden waarden, kamen de measte fertochten út it eartiidske Salem Village, dêr't de namme fan letter feroare waard yn Danvers. Arthur Miller syn toanielstik The Crucible út 1953 makke Salem wrâldwiid ta in begryp.
Salems meast wichtige rol yn de skiednis fan de Feriene Steaten is lykwols dat it in havenstêd fan belang wie foar de hannel mei it Fiere Easten. Dy hannel makke fan Salem in rike stêd yn de 18e en 19e iuw, wat noch goed te sjen is oan de protte âlde huzen.
Katarina fan Aleksanderje
Leginde
Neffens de leginde wie Katarina in frommes út in romroft patrysjerslaach. Hja koe alle wurken fan Plato al út de holle doe't se noch mar fyftjin jier âld wie. Se wie de Kristus mei hert en siel tagedien, en beloofde him har faamwêzen. Noch mar krekt neidat sy dat dien hie, rekke keizer Maksentius fereale op har. Op har wegering om mei him te trouwen, woe hy hat twinge har leauwe ôf te swarren ûnder bedriging mei grouwélige folterings. Ek stjoerde er syn fjirtich heidenske wiisgearen op har ôf om har te bekearen. Dat pakte lykwols oars út, en ynstee fan Katarina waarden de wiisgearen bekeard, ta it Kristendom. Dêrnei woe Maksentius har ferpletterje litte mei in rêd mei skerpe izeren punten. Ynstee fan Katarina bruts lykwols it rêd, troffen troch it wjerljocht. Hy woe har ferbaarne litte, mar it fjoer waaide útinoar en ferbaarnde de boalen. Op it lêst slagge it om har te ûnthalzjen. Ut har halswûne streamde molke dy't de stêd fan de pest befrijde.
Gérard Cooreman
thumb|Gérard Cooreman (1902) Gérard François Marie Cooreman (Gint, 25 maart 1852 - Brussel, 2 desimber 1926) wie in Belgyske politikus.
Biografy
Gerard Cooreman waard berne yn Gint. Syn heit wie bankier en in ryk man. Syn heit wie de meistifter en ûnderfoarsitter fan de Cercle Catholique de Gand. Sa kaam Gerard Cooreman as snel yn oanrekking mei de polityk en de politike figueren út Gint. Hy studearre yn Namen en helle yn 1875 it diploma fan doktor yn de rjochten oan de Gintske universiteit. Hy fêstige him as advokaat yn syn bertestêd, mar wie benammen aktyf yn de finansjele wrâld. Derneist hold Cooreman him dwaande mei de katolike sosjale wurken yn Gint.
Yn 1908 waard hy keamerfoarsitter en bleau dat oant 1912. Nei de fal fan de reagering Schollaert yn 1911 woe de kening him de foarming fan in nij kabinet tabetrouwe, mar hy wegere. Yn 1912 waard hy minister fan steat en yn 1914 ferliet hy it parlemint en waard direkteur fan de Société Générale de Belgique, By it útbrekken fan de Earste Wrâldkriich folge Cooreman it regear nei Antwerpen, letter nei Le Havre. Yn Le Havre waard hy belêste mei in offisjele misje nei Nederlân yn oktober 1914 en nei Spanje yn 1915. Hy wenne ek as minister fan steat de kabinetsrieden by mei in advisearjende stim. Nei it ûntslach fan kabinetslieder de Broqueville, die kening Albert noch in berop op Coorenman om de lieding fan it kabinet op him te nimmen. Dizze kear sei hy ja.
Op 13 novimber 1918, twa dagen nei de wapenstilstân biede Cooreman it ûntslach oan fan syn regearing. Yn de rin fan de dagen kaam te Loppem de regearing Delacroix ta stân. De omstannichheden wêrop dit alles barde is hjoed de dei in diskusjepunt. In soad minsken ferwite Cooreman dat hy syn ûntslach fierstente gau jûn hat en sa kening Albert frij spel joech om syn wil troch te driuwen. Nei de Earste Wrâldkriich luts Cooreman him werom út de polityk. Hy ferstoar op 74-jierrige leeftyd op 2 desimber 1926.
Argyf Cooreman
De papieren fan minister fan steat Gerard Cooreman waarden bewarre troch syn âldste soan Victor Cooreman (1879-1976). Nei syn ferstjerren gie it grutste diel fan it argyf oer nei de soan fan Paul Cooreman, dy’t de dokuminten yn 1985 oan it KADOC yn bewar joech. In diel fan de papieren rekke nei de dea fan Victor Cooreman oer de famylje ferspraat. Jacques Piens in oerpakesizzer fan Gerard Cooreman socht al it materiaal werom en stelde it yn 1992 ter beskikking oan it KADOC.
It diel fan it argyf oer de perioade fan foar de Earste Wrâldkriich befettet ûnder oare inkele nijsgjirrige gegevens oer de foarming fan de kabinetten en it parlemintêre wurk, mar benammen oer it katolike organisaasjewezen. It diel oer de Earste Wrâldkriich is foar ûndersikers it meast ynteressant. Cooreman wie as minister fan Steat nau belutsen by it regearingswurk. Foaral de ekonomyske problematyk ynteressearre him en yn juny reservearre hy dan ek de post foar Ekonomyske Saken foar him sels. It argyf befet ynformaasje oer de befoarrieding fan Belgje en de plannen foar de weropbou. Dêrneist binne der in soad dokuminten oer Belgysk-Kongo. Dizze dokuminten binne faak opsteld troch Jules Renkin, minister fan koloanjes. Wêrom dat Cooreman dizze dokuminten krigen hat is net dúdlik, de measte dokuminten fan Renkin binne opsteld foar de kening.
Keatsferiening Willem Westra
Keatsferiening Willem Westra is de keatsferiening fan it doarp Arum. Al op 18 maaie 1793 wurdt der yn de Ljouwerter Krante oer it keatsen yn Arum skreaun. Keatsferiening Arum waard oprjochte op 15 septimber 1895. De namme waard yn 1923 "Willem Westra" nei de oprjochter fan it Nederlânsk Keatsbûn. Willem Westra is berne oan it Keatsplein.
Oan it begjin waard der keatst oan it Keatsplein, letter waard by grutte wedstriden spile op de "koalsiederij" en noch wer letter nei it hjoeddeiske plak.
Alle jierren is der merkekeatsen en in wedstryd tsjin keatsferiening Achlum. It sit de feriening wat dwers dat it in hiel soad prizen wûn hat, mar nea de Bûnspartij. It ledebledsje hjit "De Skille".
Magister militum
Magister militum ("master fan 't leger") wie de Romeinske term foar boppebefelhawwer fan it leger sûnt de tiid fan Konstantyn de Grutte. Yn de lêste jierren fan it West-Romeinske Ryk besleat de Magister Militum (meastal fan Germaanske ôfkomst) hokker Romein ta keizer keazen waard en wie dermei feitlik de wiere machthawwer efter de troan. Bekende Magistres militi wienen de Germaanske generaals in Romeinske tsjinst Stilicho en Risimer.
Literatuer
A. Demandt, art. Magister Militum, in RE Supplementband XII, s. 553-790.
Klaas Runia
thumb|250px|Klaas Runia yn 1968 Klaas Runia (Aldskoat, 7 maaie 1926 - Kampen, 14 oktober 2006) wie in grifformearde dûmny, teolooch en sjoernalist.
Libben
Hy hearde ta de Grifformearde Tsjerken yn Nederlân (tsjintwurdich ûnderdiel fan de Protestantske Tsjerke yn Nederlân) en wie jierrenlang heechlearaar oan de Teologyske Hegeskoalle Kampen (Oudestraat) (tsjintwurdich Teologyske Universiteit Kampen). Runia kaam út in húshâlding fan sân bern. Nei it gymnasium studearre hy fanôf de twadde helte fan 1945 oan de Frije Universiteit Amsterdam teology en studearre al ôf mei 21 jier. Yn 1949 waard er dûmny yn Marknesse. Yn 1950 troude hy mei de predikantsdochter Riek Feenstra, en waard yn 1952 dûmny yn Dokkum. Yn 1955 promovearre hy oan de Amsterdamse Frije Universiteit by professor Gerrit Cornelis Berkouwer op in proefskrift oer de Switserske teolooch Karl Barth. Syn dissertaasje hie as titel "De Theologische tijd bij Karl Barth".
Yn 1956 krige er syn earste heechlearaarskip: hy waard heechlearaar oan The Reformed Theological College yn it Australyske plak Geelong. Yn 1971 waard Runia yn Kampen it heechlearaar oan de grifformearde Teologyske Hegeskoalle. Hy dosearde dêr praktyske teology en gie yn 1992 mei emeritaat.
Neist it heechlearaarskip wie Runia ek sjoernalistyk aktyf. Jierrenlang ferskynden der berjochten fan syn hân yn it Frysk Deiblêd en it Centraal Weekblad. Fan 1972 oant 1996 wie hy as haadredakteur oan it lêste ferbûn. Syn bydragen behandelden ferskate kristlike ûnderwerpen wêryn't hy him ôfsette tsjin de saneamde moderne teology.
Hessel fan Aysma
Hessel fan Aysma (Marrum?, 1527 of 1528 – Ljouwert, 1 augustus 1592) wie in Fryske jurist en steatsman. Hy wie riedjouwer fan Grins (1559-1568) en lid fan it Ferbûn fan Eallju. Yn 1558 is hy nei Emden flechte. Yn 1577 kaam er werom nei Fryslân en waard lid fan Deputearre Steaten. Yn 1578 waard er presidint fan it Hof. As gesant gie er yn 1584 nei Frankryk en yn 1585 nei Ingelân.
Troch greve Leicester waard Fan Aysma lid fan de Ried fan Steat en yn 1587 haad fan de Leicesterske Partij yn Fryslân. Sa kaam er yn konflikt mei Karel Roarda en Willem Loadewyk. Aysma waard doe finzen set yn syn eigen hûs.
Poalstjer
thumb|right|300px|Baan fan de noardlike himelpoal tusken de stjerren thumb|right|300px|Baan fan de súdlike himelpoal tusken de stjerren De Poalstjer, Polaris, is de namme fan de stjer dy't hjoeddeisk tichteby it ferlingde fan de ierdas leit, oan it stik romte dat de himelpoal hjit.
Matthijs Harings
thumb|Portret fan Gysbert Japicx troch Matthijs Harings (1646) Matthijs Harings (Ljouwert, ±1593 - dêre, 1667) wie in Ljouwerter portretskilder út de 17e iuw. As omke fan de frou fan Gysbert Japiks skildere er yn 1637 it portret fan Gysbert Japiks. Dat hinget no yn it Frysk Museum.
Neffens Houbraken wie er in goede portretskilder dy't de gesichtsútdrukkingen fan syn ûnderwerpen goed fong. Neffens it RKD wurde syn portretten soms betize mei wurken fan Wybrand de Geest.
Fan 1641 oant 1646 siet Matthijs Harings yn it Ljouwerter stedsbestjoer, wêrfan fan 1641 oant 1644 as skepen.
Wilhelmus à Brakel
200px|right|thumb|Wilhelmus à Brakel
Wilhelmus à Brakel (Ljouwert, 2 jannewaris 1635 - Rotterdam, 30 oktober 1711) wie in Frysk predikant yn de tradysje fan de Fierdere Reformaasje.
Hy wie in soan fan de Fryske predikant Theodorus à Brakel. Hy studearre teology oan de Universiteit fan Frjentsjer en dy fan Utert. Hy stie as dûmny yn Eksmoarre (1662), Starum (1665), Harns (1670), Ljouwert (1675) en úteinlik fan novimber 1683 ôf te Rotterdam.
Hy is bekend wurden troch syn boek Redelijke Godsdienst, een laagdrempelige dogmatiek, bedoeld foar de gewoane tsjerkelear. De dogmatyk yn it boek ûnderskiedet him fan oaren fanwegen de ûnderfining nei it persoanlike libben. Njonken it mear dogmatyske behannele Brakel ek saken as tankberens, it sjongen fan Psalmen en Kristlike nederigens.
Troch de tagonklikens hat it boek in protte ynfloed hân op it konservative Protestantisme. Ek hjoed-de-dei wurdt it noch hieltyd lêzen troch ûnder oaren minsken fan de Werstelde Herfoarme Tsjerke en de Grifformearde Gemeenten. Yn 2006 hat der noch in nije printinge west it boek.
Aleida Schot-priis
De Aleida Schot-priis is in priis dy't sûnt 1981 om it jier jûn wurdt foar literêre oersettingen út ien fan de Slavyske talen yn it Nederlânsk, fanwege de Aleida Schot-stichting. De priis is ferneamd nei Aleida Schot, slaviste en oersetster, dy't it ynstellen fan de priis yn har testamint fêstlei.
Allingastate
thumb|right|300px|Allingastate (2008) Allingastate is in ein 20e iuw boude state op in lângoed krekt bûten Allingawier. Allingastate is sûnt 2004 eigendom fan Stifting Aldfaers Erf Rûte. De state is boud troch Yde Schakel. By de state is in poartegebou.
Charles B. Timmer
Charles Bernard Timmer (Watergraafsmeer, 17 febrewaris 1907 - Amsterdam, 1 jannewaris 1991) wie in Nederlânsk skriuwer, dichter en oersetter fan Russyske literatuer.
Just Ear-rings
Just Ear-rings is it debútalbum fan Golden Earring doe noch The Golden Earrings hjitten. It album waard yn 1965 útbrocht. De band stie dúdlik ûnder ynfloed fan The Beatles, The Rolling Stones, en The Kinks.
Charles B. Timmer
Libben en wurk
Timmer wie de soan fan in Amsterdamske houtkeapman. Hy hie filosofy studearje wold, mar dêr wie gjin jild foar, dat hy gie by syn heit yn de houthannel. Yn 1924 ferfear Charles nei Finlân om dêr oan it wurk te gean by in houtseagerij. Hy troude dêr mei in Finske. Dêrnei gie er nei Estlân dêr't er houtynspekteur waard en Russysk learde. Werom yn Finlân yn 1929, waard er haad fan de reklameôfdieling fan Philips. Yn 1932 giet er werom nei Nederlân en waard houtynspekteur by houthannel Peltenburg; dat brocht him op 'en nij yn Ruslân. Hy boaske twads oan in prima ballerina, Genia Tsjertkowa. Yn 1936 waard er lykwols slachtoffer fan de stalinistyske hetze tsjin bûtenlanners, dat hy moast út Odessa wei it lân ûntflechtsje.
Yn de Twadde Wrâldkriich gie Charles B. Timmer fierder mei de stúdzje Russyske taal. Hy soe ek Russyske les jûn hawwe oan Nederlânske boeren dy't by de Eastkompanjy (Nederlandsche Oost Compagnie) gien wienen om it fan de Dútsers ferôvere lân te bewurkjen. Dat feit brocht Aleida Schot letter by Geert van Oorschot op it aljemint, doe't Timmer wegere har as oersetter foar de Russische Bibliotheek oan te nimmen. Letter frege Timmer har dochs noch om foar de Russische Bibliotheek oan 't wurk te gean, mar Schot wegere. Timmer joech yn de oarloch ek Russysk oan Sal Tas, in joadske SDAP’er.
Nei de oarloch begûn er mei Geert van Oorschot de Russische Bibliotheek. Timmer syn earste oersetting fan Afgunst fan Joeri Oljesja ferskynde 1947. Mei Timmer as haadredakteur fan de 'Russyske Bibleteek' waarden de Russyske klassike skriuwers út de 19e iuw, lykas Anton Tsjechov, Ivan Toergenjev, Nikolaj Gogol en Fjodor Dostojevski, oerset yn it Nederlânsk. It projekt hie meiïnoar tweintich oersetters, dy't foar it earst streekrjocht út it Russysk oersetten. Totaal sette Timmer sels sechtich titels oer. Yn 1963 krige er de Martinus Nijhoff-priis foar it oersetten fan de 19e-iuwske Russyske auteurs, yn 1987 de Belle van Zuylen-priis en yn 1991 de Aleida Schot-priis.
Nei ferrin fan tiid naam Timmer in gremittige en krityske hâlding oan foar syn kollega's oer, ûnder oaren wienen dat de Slavisten Karel van het Reve en Tom Eekman. Guon ferklearje dat út it feit dat Timmer tocht dat hy as autodidakt net sa serieus as syn akademyske kollega’s naam waard. De betsjutting fan syn pionierswurk waard earst letter erkend en mei prizen beleane.
Timmer wie ek dichter en romanskriuwer. Syn earste bondel, Ervaringen, kaam 1936 út. Yn 1944 ferskynde de twadde bondel, Beeld in spiegel mei gedichten út de perioade 1932-1944. Nei de kriich waarden syn twa romans útjûn. Timmer skreau fan 1945 ôf foar De Baanbreker, in sosjalistysk tydskrift, dat ûnder redaksje fan Geert van Oorschot, Max Nord en Sal Tas stie.
Yn it tiidrek fan de Kâlde Kriich bleau Timmer de Russyske kultuerpolityk ferdigenjen út reden fan syn sosjalistysk idealisme.
Moesson
thumb|Moessonwolken yn 'e jûntiid boppe see. De moesson is in periodike lân- of seewyn op 'e Yndyske Oseaan en de East-Yndyske eilannen dy't wikselet mei de tiden fan it jier. Yn de simmer hat de moessonwyn in hege luchtfochtichheid en in grutte ynfloed op it fochtige klimaat fan de betreffende regio's, dy't men ek wol de moessontiid of it moessonklimaat neamt.
Downsizing
Downsizing is in Amerikaanske dystopyske, satiryske science fiction-komeedzjedramafilm út 2017 ûnder rezjy fan Alexander Payne, mei yn 'e haadrollen Matt Damon, Christoph Waltz en Hong Chau. De titel betsjut eins "in lytsere maat oannimme", mar ferwiist yn it Ingelsk nei "lytser te wenjen gean" (nei't de bern de doar út binne). Yn 'e film kriget it wurd lykwols in letterlike betsjutting, sadat "minimalisearjen" in bettere oersetting is. It ferhaal folget Paul Safranek, in Amerikaan dy't beslút om in koartby ûntwikkele proseduere te ûndergean, wêrby't syn lichem krompen wurdt oant er noch mar 121/2 sm lang is. Dat betsjut de ein fan syn houlik as syn frou op it lêste momint fan deselde proseduere ôfsjocht. Fan gefolgen moat Paul allinne fierder. Hy set him nei wenjen yn in mienskip fan oare ferlytse minsken en besiket in nij bestean op te bouwen. Syn libben nimt in ûnferwachtse kear nei't er in ferearmoede minskerjochte-aktiviste moetet dy't by wize fan bestraffing ferlytse is. Downsizing waard foar it earst fertoand op it Ynternasjonaal Filmfestival fan Feneesje. De film krige fan 'e filmkritisy mingde resinsjes en flopte yn 'e bioskopen.
Plot
Op 'e siik nei in oplossing foar klimaatferoaring en de oerbefolking fan 'e Ierde ûntwikkelet de Noarske wittenskipper Jørgen Asbjørnsen in manear om organyske matearje op in net werom te draaien manear te krimpen, in proseduere dy't er "minimalisearjen" (downsizing) neamt. Hysels en syn frou Anne-Hélène meitsje diel út fan 'e earste groep minsklike testpersoanen, dy't werombrocht wurde ta in lichemslingte fan likernôch 121/2 sm. It idee dêrefter is dat minsken fan dy grutte in folle lytsere konsumpsje hawwe en ek folle minder ôffal produsearje. As de útkomsten fan it ûndersyk fan Asbjørnsen fiif jier letter buorkundich makke wurde, soarget dat foar in wrâldwide sensaasje.
Tsien jier letter geane Paul en Audrey Safranek, in Amerikaanske troud pear út Omaha (Nebraska) dat finansjeel yn 'e swierrichheden sit, nei de reüny fan Paul syn middelbere skoalle. Dêr moetsje se Paul syn skoalfreon Dave en dy syn frou Carol, dy't harsels minimalisearje litten hawwe. Ynstee fan 'e foardielen foar it miljeu, dy't Asbjørnsen foar eagen stiene doe't er it minimalisearjen ûntwikkele, leit Dave út dat foar him de echte driuwfear wie dat er no ryk is, om't er as ferlytse persoan mei itselde salaris fólle langer takin. Dat liket Paul ek wol wat, en hy bepraat Audrey om har beiden ek minimalisearje te litten en te ferhúzjen nei Leisureland ("Frijetiidslân"), in delsetting foar begoedige ferlytse persoanen yn Nij-Meksiko.
Paul en Audrey beävensearje dat se tagelyk de proseduere ûndergean sille, yn 'e mande mei in kloft oare minsken. Dêrby wurde se faninoar skaat om't men foar it minimalisearjen neaken wêze moat, sadat manlju by manlju en froulju by froulju pleatst wurde. Nei't er krompen ta 121/2 sm bykomt yn 'e útsliepkeamer, kriget Paul in tillefoantsje fan Audrey, dy't him fertelt dat se har op it lêste momint betocht hat en derfoar keazen hat om 'e proseduere net te ûndergean. Dêr heakket se daliks mar oan ta dat se no gjin takomst mear sjocht foar harren houlik, om't se (letterlik) net mear byinoar passe. Mei oare wurden: se giet by him wei en wol skiede.