cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jacob de Haan
Libben
As soan fan in muzykynstrumintenmakker en amateurtrombonist krige hy al jong pianoles by Martin Kuipers en kornetles by Jan Holtrop oan de muzykskoalle yn It Hearrenfean. Ek spile hy al betiid kornet en bûgel yn de brassband Pro Rege út It Hearrenfean. Doe 't hy fjirtjin jier wie by begûn hy te komponearjen. Op syn 16e waard hy organist yn de Nederlânsk herfoarme tsjerke yn ands herfoarme tsjerke op It Hearrenfean en makke kennis mei de Nederlânske en ynternasjonale oargelliteratuer en oargelkultuer. Dizze organistyske ynfloed is yn syn komposysjes te hearren.
Hy studearre skoalmuzyk by Hiepko H. Boer en HaFa-direksje by Henk van Loo en letter ek it haadfak oargel by Piet Post en Jan Jongepier oan it steedlik konservatoarium yn Ljouwert. Dêrnei wurke er yn it muzykûnderwiis oan ferskillende muzykskoallen yn Nederlân. Hy wennet yn Rotterdam en wurket benammen as komponist en arranzjeur. Ek as dirigint en dosint op workshops en gastkolleezjes yn binnen- en bûtenlân wurdt hy faak frege.
Yn 2003 krige hy in priis foar syn heule oeuvre út hannen fan Omrop Fryslân. Yn 2018 krige De Haan de Classical Buma Award by de jierliks holden Buma Awards yn Amsterdam.
Teffens komponearret De Haan foar sjongsolisten yn kombinaasje mei symfoanysk blaasorkest. Foar mezzosopraan, bariton, ferteller en symfoanysk blaasorkest komponearre hy syn Markus-Passion. Oare foarbylden binne de toansettings op gedichten fan ûnder oaren Hermann Hesse.
Anna-Maria Ravnopolska-Dean
thumb|Anna-Maria Ravnopolska-Dean. Anna-Maria Ravnopolska-Dean, Bulgaarsk: Анна-Мария Равнополска-Дийн, (Sofia, 3 augustus 1960) is in ferneamde Bulgaarske harpiste en komponiste. Ravnopolska-Dean studearre yn Roemeenje en yn de Feriene Steaten. Har earste komposysje is "Improvisation".
Hades (god)
Hades (Gryksk: ᾍδης, Hádēs, útspr.: [ˈhadiːs], likernôch " Ha -diis", of Ἅιδης, Háidēs, útspr.: [ˈhai̭diːs ], likernôch: " hai -diis") is yn it Grykske heidendom en de Grykske mytology de god fan 'e ûnderwrâld, de dea, grotten, de nacht, dreamen, flokken, it tsjuster, de grûn, fruchtberens, rykdom, it hjirneimels en metalen. It meast waard er lykwols sjoen as de kening fan 'e Grykske ûnderwrâld, it plak dêr't minsken nei harren dea hinnegiene. Dêrmei waard er frijwol synonym, en de Grykske ûnderwrâld waard dêrom ek Hades neamd.
Hades wie neffens de myten de âldste soan fan Kronos en Reä, mar de lêste dy't, nei't er opiten wie troch syn heit, wer opkoarre waard. Yn 'e mande mei syn jongere bruorren Seus en Poseidon fersloech er syn heite generaasje fan goaden, de titanen, en naam er it regear oer de kosmos oer. Hades krige de ûnderwrâld taparte, Seus de himel en Poseidon de see, wylst de ierde foar alle trije like tagonklik wie.
Hades waard gauris ôfbylde mei Serberus, de trijekoppige hiemhûn fan 'e ûnderwrâld. Yn lettere tiden waarden de Etruskyske god Aita en de Romeinske goaden Dis Pater en Orkus as ekwifalinten fan Hades sjoen. De lêste beiden fusearren mei tiid ta Pluto, in latinisearring fan Plouton (Gryksk: Πλούτων, Ploútōn, útspr.: [ˈplutɔːn], likernôch: " plû -tôn"), dat in Grykske eufemistyske titel fan Hades wie.
Namme
De oarsprong fan 'e namme 'Hades' is ûnwis, mar al fan 'e Aldheid ôf wurdt ornaris oannommen dat it "de ûnsjoene" betsjut. In oansjenlik diel fan Cratylus, in dialooch fan 'e wiisgear Plato, is wijd oan 'e etymology fan 'Hades'. Dêrby lit Plato Sokrates, dy't er as ien fan 'e dielnimmers oan 'e dialooch opfiert, in folksetymology bepleitsje as soe de namme in ferbastering wêze fan "syn kennis [eidenai] fan alle nommele dingen". Moderne taalkundigen hawwe foarslein dat 'Hades' him ûntwikkele hat út 'e Proto-Grykske foarm *Awides ("ûnsjoen").
De ierst oerlevere foarm fan 'e namme is Ἀΐδης, Aḯdēs, dat de gebrûklike digamma mist. Yn it Homêrysk Gryksk en it Ioanysk Gryksk stie Hades bekend as Áïdēs. Oare poëtyske foarmen binne bgl. Ἀϊδωνεύς, Aïdōneús, en de ferbûgings Ἄϊδος, Äïdos (genityf of twadde namfal), Ἄϊδι, Áïdi (datyf of trêde namfal) en Ἄϊδα, Áïda (akkusatyf of fjirde namfal). De byhearrende rekonstruëarre nominatyf of earste namfal *Ἄϊς, *Áïs, is lykwols net oerlevere. Yn 'e Klassike Aldheid kaam de god bekend te stean as Ἅιδης, Háidēs, útspr.: [ˈhai̭diːs ], likernôch: " hai -diis", mar letter feroare de iota yn in stomme letter (Hádēs, útspr.: [ˈhadiːs], likernôch " Ha -diis"), dy't yn it Byzantynsk-Gryksk yn in subskript-iota feroare (ᾍδης) en yn it Nijgryksk alhiel weilitten waard (Άδης).
Mooglik út eangst foar it útsprekken fan syn namme, wat syn oandacht lûke kinne soe, begûnen de Alde Griken om 'e fyfde iuw f.Kr. hinne nei Hades te ferwizen ûnder de namme Plouton (Gryksk: Πλούτων, Ploútōn, útspr.: [ˈplutɔːn], likernôch: " plû -tôn"). De woartel fan dy eufemistyske oantsjutting kaam fan it Grykske wurd foar "ryk", wat ferklearre wurde kin trochdat de ûnderwrâld ûnder de grûn leit, en de grûn de boarne fan rykdom is yn 'e foarm fan sawol oerfloedige rispingen as dylchstoffen. Mear útwrydske beneamings op itselde tema wiene Πλουτοδότης, Ploutodótēs, en Πλουτοδοτήρ, Ploutodotḗr, beide mei de betsjutting "skinker fan rykdom". Hades waard ek wol Ζεὺς καταχθόνιος, Zeus katachthonios, neamd, wat betsjutte: "Seus fan 'e Underwrâld".
Domein
Hades wie de god fan 'e ûnderwrâld, dy't yn 'e kosmology fan it Grykske heidendom suver synonym mei him waard en sadwaande ek bekend kaam te stean as Hades. Om't dat it plak wie dêr't de minsken nei harren ferstjerren hinne giene, wied er ek de god fan it hjirneimels en de dea. Hades wie lykwols net de Dea sels, of de personifikaasje fan 'e dea; dat wie de wjukte, yn in dûnkere mantel bewuolle Tanatos, de soan fan Nyks en Erebus, hoewol't yn in passaazje út it toanielstik Alkêstis fan Euripides frij dúdlik steld wurdt dat Hades en Tanatos ien-en-deselde wiene. Om't de ûnderwrâld, sa't de namme al seit, ûnder de grûn lei, hearden ek grotten, de grûn en it tsjuster ta it domein fan Hades, en yn it ferlingde fan it tsjuster ek de nacht en dreamen, en yn it ferlingde fan 'e grûn ek fruchtberens en metalen, en dêrmei rykdom. Ta einbeslút wie Hades ek de god fan flokken.
Foarstelling
Hades waard oer it algemien foarsteld as in beburde man yn syn middeljierren. Syn striidwein waard lutsen troch in fjouwerspan swarte hynders, dy't, neffens Klaudianus, Orfaius, Aiton, Nykteüs en Alastor hieten, wylst oare boarnen se Nonius, Ameteüs, Abastor of Abêtor en Meteüs neame. Attributen fan Hades wiene de narsisblom en de sypressebeam, de kaai fan 'e ûnderwrâld, de skepter fan 'e ûnderwrâld en soms de hoarn fan oerfloed, fanwegen syn bân mei de rispinge, dy't ommers fan ûnder de grûn kaam. Syn selskipdieren wiene Serberus, de trijekoppige hellehûn, en/of ien of mear slangen.
As god fan 'e ûnderwrâld
Nettsjinsteande moderne konnotaasjes fan 'e dea as wat kweadaardichs, wie Hades, sa't er yn 'e myten ôfskildere wurdt, eins gjin ferkeardenien. Hy wie mear passyf as aktyf boasaardich, mei't it syn rol wie om it lykwicht te hâlden. Hy wie lykwols gjin sympatyk figuer, mar earder ôfhâldich en strang, en hy ferwachte fan al syn ûnderdienen yn gelikense mjitte dat se har oan syn wetten hâlde soene, likefolle oft se by libben no kening of bidler west hiene. Oars as by de oare Grykske goaden binne der fan Hades fierders net folle karaktertrekken bekend, mei't de Alde Griken út eangst om syn oandacht te lûken net tefolle oer him neitinke woene.
Hades regearre oer de deaden, yn dy taak bystien troch oaren oer wa't er folslein gesach útoefene. It Hûs fan Hades waard beskreaun as fol "gasten" dy't nea fuortgean koene. Sels ferliet er mar komselden de ûnderwrâld. Wat der yn 'e wrâld dêrboppe barde, koe him net folle skele, mei't er him folslein op it bestjoer fan syn eigen ryk talei. Syn wichtichste wet wie dat nimmen dy't de ûnderwrâld yngien wie, der wer ta'n út gean soe. As immen dochs besocht út te piken, koed er yn grutte razernij ûntstekke. Syn grime wie like skriklik as immen op ûnnatuerlike wize besocht de dea te ûntrinnen, of as er op oare wize slachtoffer fan bedragerij waard, sa't Sisyfus en Piritûs ta har skea ûntdieken. Hoewol't er syn ûnderdienen oer it algemien gewurde liet, hie Hades der bot bestek op om dy beide te straffen. Yn 't bysûnder wie dat sa mei Piritûs, dy't de ûnderwrâld binnengloep mei de bedoeling om Hades syn oarehelte Perséfoné te ûntfieren en ta frou te nimmen. Dyselde waard dêrom twongen om plak te nimmen yn 'e 'Stoel fan Ferjitnis'.
Der is mar ien gefal bekend út 'e Grykske myten, wêryn't Hades him bûten de ûnderwrâld bejoech, en sels dat liket in gefal west te hawwen wêrby't er mar kwealk bûten de poarten fan syn domein kaam. Dat wie doe't er besocht de stêd Pylos te ferdigenjen en de healgod Hearakles him delskeat mei in pylk. Neitiid moast er nei de Olympus reizgje om te genêzen. Oare myten wêryn't Hades in rol spilet, geane yn 'e regel oer lju dy't om 'e iene of oare reden in reis nei de ûnderwrâld ûndernimme, lykas it gefal wie mei Hearakles, Odysseus, Aeneäs (beselskippe fan 'e sibylle fan Cumae), Orfeüs, Teseus mei Piritûs, en yn in let ferhaal oer Psyche. Net ien fan allegear wiene dy oangenaam ferrast troch wat se yn 'e ûnderwrâld oantroffen, hoewol't Hades in ûnkarakteristike genede toande oan Orfeüs nei't dyselde Perséfoné op it moed kommen wie mei syn muzyk.
Hades syn oarehelte
De oarehelte fan Hades wie de goadinne Perséfoné, de dochter fan Seus en Demeter. Hoewol't Seus troch hantsjebakken Perséfoné oan Hades ta frou jûn hie, sa't ferteld wurdt yn 'e earste regels fan 'e Homearyske Hymne oan Demeter, ûnderwurp Perséfoné har net út frije wil oan 'e god fan 'e ûnderwrâld. Ynstee ward hja troch Hades ûntfierd of skaakt (ôfhinklik fan hoe't men it besjocht) wylst se blommen oan it plôkjen wie yn 'e fjilden fan Nysa. Har mem Demeter, de goadinne fan 'e lânbou en fruchtberens, wie it út noch yn net mei dy gong fan saken iens, en hja spriek in flok oer it lân út dy't in grutte hongersneed feroarsake.
De oare goaden kamen ien foar ien by Demeter del om op har yn te praten, dat se de flok opheffe soe. Net inkeld rûnen se it gefaar dat de hiele minskheid fan 'e honger omkomme soe, mar, en dat wie minder, as dat barde soe der nimmen mear wêze om offers oan harren te bringen. Demeter woe lykwols fan gjin wiken witte, en hold út dat de grûn gjin frucht mear drage soe oant se har dochter wer seach. Seus stjoerde doe syn soan Hermes, de boadskipper fan 'e goaden, nei de ûnderwrâld ta om mei Hades te praten, yn 'e hope dat dy Perséfoné gean litte wolle soe. Hades stimde dêryn ta en liet har gean, mar joech har temûk, by wize fan ôfskie tocht se, in siedsje fan in granaatapel te iten.
Nei't Perséfoné weriene waard mei har mem, frege dy har lykwols oft se yn 'e ûnderwrâld ek wat iten hie, en Perséfoné befêstige dat se granaatapelsiedsje hân hie. De ûntstelde Demeter lei har dêrop út dat Perséfoné troch it iten fan it iten fan 'e deaden oan 'e ûnderwrâld bûn wie. Bemiddeling troch Seus late ta in kompromis, dêr't alle belutsen partijen mei libje koene: Perséfoné soe in trêdepart fan it jier mei Hades yn 'e ûnderwrâld trochbringe en twatrêdepart mei Demeter yn 'e boppewrâld. Yn 'e tiid dat Perséfoné by Hades wie, rouwe har mem Demeter om har ôfwêzigens. Fan gefolgen ferlearen beammen dan har blêdte en waard de ierde kâld en ûnfruchtber. Sadree't Perséfoné wer by har mem weromkearde, groeiden der nije blêden oan 'e beammen en waard de wrâld wer grien en fruchtber; sa ferklearren de Alde Griken de winter en de wikseling fan 'e jiertiden.
Oare myten
Hearakles kaam foar it earst yn oanrekking mei Hades troch syn tolve wurken, wêrfan't it lêste wie om Serberus te fangen. Fan alle wurken wie dat it meast riskante. Eurysteüs, de fijân fan Hearakles, dy't him syn wurken oplei, wie sa frustrearre oer it feit dat Hearakles oanhâldend taken folbrocht dy't er foar ûnmooglik holden hie, dat er him úteinlik wat opdroech dat perfoarst nimmen oprêde koe. Hearakles moast delgean nei de ûnderwrâld om dêr de ferskuorrende trijekoppige hellehûn Serberus te fangen, dy't de poarten fan Hades bewekke. Hearakles gie yndie nei de ûnderwrâld ta en ûnderhannele dêr mei syn omke Hades. Dyselde stimde deryn ta om Serberus oan him mei te jaan as er it bist sûnder wapens oerwinne koe. Doe't dat Hearakles slagge, koed er Serberus meinimme nei Eurysteüs, dy't fan dat stuit ôf benaud wie foar de macht en krêft fan Hearakles.
Neiteam
Hades hie neffens de myten ferskate bern, te witten Sagreüs, Makaria en neffens guon boarnen ek Melinoë, Plutus en de Erynjes (in kategory fan wraakgoadinnen). Sagreüs wie de soan fan 'e minsklike frou Kore, mei wa't Hades neffens it ferhaal seksuele omgong hie yn 'e foarm fan in slange.
Ferearing
As de god fan 'e dea wie Hades in njoer figuer foar de libbenen, dy't oer it algemien alhiel gjin haast hiene om him te moetsjen. Dêrom diene de Alde Griken fan alles om syn oandacht te ûntrinnen. Sa waarden der mar komselden eden by syn namme sward, wylst soks by de nammen fan 'e oare goaden geregeldwei dien waard. As se him offers brochten, kearden se harren gesichten ôf. Sels dan wiene se skruten om syn namme te brûken; ynstee sloegen se faak mei de hân op 'e grûn om derfoar te soargjen dat er harren hearde. Der waarden benammen swarte bisten oan him offere, lykas swarte skiep. It bloed fan sokke offerbisten liet men yn in gat of skuor yn 'e grûn drippe. De ûnnedige klam dy't yn 'e myten lein wurdt op it feit dat der gjin minske-offers oan Hades brocht waarden, wiist derop dat soks yn in fier ferline mooglik wol bard wie.
Rollen en oantsjuttings
Krek as de measte Grykske goaden hie Hades in ferskaat oan bynammen en titels. De wichtichsten dêrfan wiene:
Mei Dionysus en Seus
Saakkundigen binne fan tinken dat yn Grikelân Seus Meilichios en Seus Eubûleüs, dy't sterk ferskilden fan Seus Olympios, de kening fan 'e goaden, net ôfwikende manifestaasjes fan Seus wiene, mar alternative nammen foar Hades. Fral Seus Meilichios hat in sterk ktoanysk karakter.
Yn 'e fyfde iuw f.Kr. ferklearre de filosoof Heraklitus, dy't tsjinstelden ferienje woe, dat Hades, de god fan 'e dea, en de út 'e dea weropstiene god Dionysus, dy't er omskreau as de "essinsje fan ûnferwoastber libben" ien en deselde god wiene. Bewiis foar it histoarysk bestean fan in kultus om in inkele godheid Hades-Dionysus hinne is hiel breed, benammen mank de Grykske koloanjes yn Súd-Itaalje, alteast as men útgiet fan 'e sterke oanwêzigens fan 'e symbolyk fan 'e dea yn 'e ferearing fan Dionysus.
Sawol Hades as Dionysus waard fierders yn in trijefâldige godheid assosjearre mei Seus. Krekt as Dionysus hie Seus bannen mei de Grykske ûnderwrâld, en waard er sterk identifisearre mei Hades, sa sterk sels dat se út en troch as twa tsjinstelde gesichten fan deselde god beskôge waarden. De feriening fan Hades, Seus en Dionysus ta ien god waard brûkt om berte, dea en weropstanning te symbolisearjen en himel, ierde en hel mei-inoar te ferbinen.
Mei net-Grykske goaden
Hades waard mank de Etrusken identifisearre mei de god Aita. Yn 'e lettere Romeinske mytology waarden twa goaden, Dis Pater en Orkus, as ekwifalint fan Hades beskôge. Dy beiden ferraanden meitiid ta twa gesichten fan ien en deselde god, ntl. Pluto, in latinisearring fan Plouton. By de Romeinen hie Pluto in preesteresse en in ferearing dy't net wêzentlik ferskilde fan dy fan 'e oare goaden, wylst de Alde Griken alles diene om Hades syn belangstelling te ûntrinnen.
Neo-western
In neo-western, soms ek in komtemporêne western of in hjoeddeistige western neamd, is subsjenre fan 'e western. Dêrta hearre films en tillefyzjesearjes, en ek literêre wurken, dy't yn 'e moderne tiid spylje, mar motiven en tema's brûke dy't weromslane op it Wylde Westen. Foarbylden fan sokke motiven en tema's binne de mysterieuze frjemdling, de opstannige antyheld, iepen flakten, misdieden, wraak en ferjilding, ferlitten lânskippen, fjoergefjochten. Foar it meastepart is it plak fan hanneling yn neo-westerns it westlike diel fan 'e Feriene Steaten of it noarden fan Meksiko. Se spylje yn 'e twadde helte fan 'e tweintichste iuw of yn 'e ienentweintichste iuw, mar litte yn 'e haadpersoan(en) in duorjende 'Wyldwest'-mentaliteit sjen. In faak foarkommend tema is ek in 'Wyldwest'-personaazje dat wrakselet mei himsels om't er net yn in 'beskaafde' wrâld past.
Foarbylden fan neo-westernfilms binne:
Foarbylden fan neo-westerntillefyzjesearjes binne Justified (2010-2015), Longmire (2012-2017) en Yellowstone (úteinset yn 2017). Ek de populêre misdiesearje Breaking Bad (2008-2013) omfieme in grut tal westerntema's en -motiven. Makker Vince Gilligan sei dêr yn in fraachpetear oer: "Nei't wy de earste Breaking Bad-ôflevering makke hiene, begûn it my te daagjen dat we wolris in hjoeddeistige western oan it meitsjen wêze koene. Dus sjochst sênes dy't makke binne as fjochtsje revolverlju in duël út, lykas Clint Eastwood en Lee Van Cleef – wy litte Walt en oaren soks dwaan."
In foarbyld fan in neo-westernfideospultsje is Call of Juarez: The Cartel (2011).
In ier foarbyld fan it sjenre wie de harkspulrige Tales of the Texas Rangers, dy't tusken 1950 en 1952 op 'e Amerikaanske radio útstjoerd waard. Dêryn ûndersocht in Texas Ranger, spile troch Joel McCrea, moderne misdriuwen yn Teksas, yn ferhalen dy't in protte karakteristiken fan 'e klassike western hiene.
Wapen fan It Amelân
thumb|Gemeentewapen It Amelân It gemeentewapen fan It Amelân waard op 25 maart 1818 ferliend mei de omskriuwing: 'Yn de lingte trochsnien, de rjochter helte fan goud, beladen mei 2 swarte dwersbalken fan de rjochter boppe nei de linker ûnderhoeke delrinnend; de linkerhelte fan azuar beladen mei in waaksende moanne fan sulver.' De gouden kroan mei fiif blêden waard net beskreaun.
It wapen wurdt fierd as hearlikheidswapen sûnt ein 16e iuw. De oarsprong fan it wapen is net bekend. It wapen waard oant yn de lette 18e iuw ek in soad fierd mei de moanne nei de oare kant rjochte. Mar heraldysk is it de regel dat figueren yn in trochsnien fjild inoar 'oansjen'. Dêrom stiet de moanne nei de balken ta keard. Yn 1958 pleite de gemeenteried foar it werstel fan it gemeentewapen mei de moanne ôfkeard. De gemeenteried hat it útstel lykwols nea yntsjinne by de Hege Ried fan Adel.
Neffens in folksoerlevering soenen de skeanbalken de balken foarstelle, dy't de Amelanners op Skylge rôfd hienen om der in galch fan te meitsjen. Dêroer bestiet it rymke: It wapen komt ek foar yn it wapen fan it Wetterskip De Amelander Grieën.
Gewoan fleanend iikhoarntsje
It gewoane fleanende iikhoarntsje (Latynske namme: Pteromys volans), ek wol it gewoane fleanhoarntsje neamd, is in sûchdier út it skift fan 'e kjifdieren (Rodentia), de famylje fan 'e iikhoarntsjes (Sciuridae), de tûke fan 'e fleanende iikhoarntsjes (Pteromyini) en it skaai fan 'e fleanende iikhoarntsjes fan de Alde Wrâld (Pteromys). Dizze soarte libbet fan Finlân oant yn East-Aazje, en is it iennichste fleanende iikhoarntsje dat yn Jeropa foarkomt. Likemin as oare "fleanende" iikhoarntsjes kin dit bist fleane, mar ynstee sweeft er, troch in hûdflap tusken syn foar- en efterpoaten út te sprieden.
Fersprieding
It gewoane fleanende iikhoarntsje komt foar yn it hast hiel Sibearje, it grutte eilân Sachalin ynbegrepen, mar hy ûntbrekt yn it Arktyske noarden, dielen fan it súdwesten en suden, de eastlike punt fan it Tsjûkotka-skiereilân en op it hiele Kamtsjatka-skiereilân. Yn Aazje spriedt syn areaal him fierders út oer dielen fan noardeastlik Sina, eastlik Mantsjoerije, hiel Noard-Koreä en in stik fan noardlik Súd-Koreä, it Japanske eilân Hokkaido, dielen fan noardlik en westlik Mongoalje en it uterste easten fan Kazachstan. Yn Jeropa komt er foar yn sintraal en noardlik Ruslân (útsein it Arktyske noardeasten en it Kola-skiereilân yn it noardwesten), en fierders yn súdlik en sintraal Finlân, it grutste part fan Estlân en eastlik Letlân, mei noch in rântsje fan it noardeastlik Wyt-Ruslân.
Uterlike skaaimerken
It gewoane fleanende iikhoarntsje hat trochinoar in kop-romplingte fan 13-20 sm, mei in sturtlingte fan 9-14 sm en in gewicht fan 95-215 g. Dêrby weagje wyfkes yn trochsneed 150 g, wylst de mantsjes trochstrings justjes lytser en lichter binne. De pels is op 'e rêch grizich oant griisbrunich, mei in oerdwerse swartige streek dy't fan 'e nekke nei de foarpoaten rint, wylst de bealch witich is. De beide kleuren wurde faninoar skaat troch in skerpe demarkaasjeline. De sturt hat in ôfplatte foarm en is minder plommich as by beamiikhoarntsjes. De earen binne lyts, wylst de eagen grut en rûn binne en opmerklike inketswart fan kleur. Krekt as oare fleanende iikhoarntsjes hat it gewoane fleanende iikhoarntsje tusken de foar- en de efterpoaten in losse hûdflap sitten, it saneamde patagium, dat er strak lûke kin troch de poaten út te sprieden. Op dy manear kin er genôch luchtdragend fermogen opwekje om fan beam nei beam te sweven oer ôfstannen fan 40-50 m.
Biotoop
Gewoane fleanende iikhoarntsjes jouwe de foarkar oan in biotoop fan mingd wâld, al komme se, fral yn Sibearje, ek wol foar yn nullewâlden. Leaver hawwe se lykwols in mjuks fan nullebeammen en leafbeammen, en fan dy lêsten benammen bjirken.
Hâlden en dragen
It gewoane fleanende iikhoarntsje is in nachtdier, dat fral let op 'e jûn aktyf wurdt, hoewol't wyfkes mei jongen ek wol oerdeis om fretten geane. De dei bringt er troch yn in beamholte, itsij ien dy't natuerlik ûntstien is, itsij in ferlittene spjochtehoale. Soms kreaket er in nêstkastke dat bedoeld is foar fûgels. Gewoane fleanende iikhoarntsjes hâlde gjin wintersliep, mar kinne winterdeis by kâld waar soms wol ferskate dagen oan ien stik troch sliepe. Om't it in skou bist is, dat fral ûnder beskutting fan it nachtlik tsjuster foar 't ljocht komt, wurdt it gewoane fleanende iikhoarntsje sels yn gebieten dêr't er rûnom foarkomt, mar selden troch minsken waarnommen. It meast foarkommende bewiis fan syn oanwêzigens is syn kjitte, dy't oranje-giele ryskerlen net wanlyk is en dy't faak ûnder syn nêst oantroffen wurde kin.
Gewoane fleanende iikhoarntsjes binne betûfte klimmers en kinne troch har hûdflap strak te lûken swevendewei ôfstannen fan soms wol 50 m tusken beammen oerbrêgje. Dêrby fungearret har sturt as in soarte fan roer. By de lâning sette se de sturt omheech, wat makket dat se net mear horizontaal sweve, mar lichtlik fertikaal. De hûdflap kromje se dan wat, sadat dy as in soarte fan parasjute wurket en harren helpt om faasje te minderjen. It gewoane fleanende iikhoarntsje komt frijwol nea op 'e grûn. De peartiid falt yn 'e maityd en set yn súdlik Finlân útein yn 'e twadde helte fan maart. Ein april fynt der dan noch in twadde peartiid plak. Nei in draachtiid fan 5 wiken smyt it wyfke in nêst fan meastal 2-3 jongen, dy't by de berte sa'n 5 g weagje. De libbensferwachting fan gewoane fleanende iikhoarntsjes bedraacht maksimaal sa'n 5 jier. Har natuerlike fijannen binne fral beamotters, hûskatten, wylde katten en ferskate soarten ûlen.
Fretten
It menu fan it gewoane fleanende iikhoarntsje bestiet út blêden, sieden, dinne-apels, beamleaten en -knoppen, nuten en beien. Inkeldris folje se dat herbivoare dieet oan mei fûgelaaien of sels jonge pykjes. Gewoane fleanende iikhoarntsjes lizze hjerstmis foarrieden foar de winter oan yn âlde spjochtehoalen en soartgelikense sideplakken, dy't benammen besteane út elze- en bjirkekatsjes, en soms in ynhâld fan wol 5 liter hawwe kinne.
Status
It gewoane fleanende iikhoarntsje hat de IUCN-status fan "net bedrige", om't er yn it grutste part fan syn ferspriedingsgebiet noch rûnom foarkomt en syn populaasje stabyl liket te wêzen. Yn 'e Jeropeeske Uny, dêr't er inkeld foarkomt yn Finlân, Estlân en Letlân, wurdt dizze soarte lykwols as kwetsber beskôge. Trochdat se ôfhinklik binne fan âldere, útholle beammen, hawwe gewoane fleanende iikhoarntsjes it dreech yn boskgebieten dêr't geregeldwei kappe wurdt, en dy't sadwaande grutdiels út jonge oanplant besteane. Dat is de reden dat se bygelyks yn súdlik Finlân efterútbuorkje. It gewoane fleanende iikhoarntsje is it embleem fan it Nasjonaal Park Nuuksio, yn 'e Finske gemeente Espoo, dêr't er noch wol rûnom foarkomt.
Kommanderije
In kommanderije is in lânguod dat troch in kommandeur fan in ridderoarder bestjoerd wurdt. De commenden brochten de ynkomsten by elkoar dy't de midsiuwske ridderoarden brûkten foar harren leafdiedige wurk of harren krústochten. Letter waarden de kommanderijen in ynkomsteboarne foar de adel.
De namme kommanderij kin likegoed in bestjoerlike ienheid fan in ridderlike oarder oantsjutte as in lânguod of in troch in kommandeur behearde portefúlje ûnreplik guod. In bestjoerlike ienheid, bygelyks it wurk fan in ridderlike oarder yn in bepaald lân, wurdt troch in lânkommandeur laat.
Nasjonalisaasje fan de kommanderijen
Ek yn Fryslân wiene kommanderijen. It gie om besittings fan de Timpeliers, de Oarder fan Malta (oarspronklik de Oarder fan Sint-Jan fan Jeruzalim) en de Dútske Oarder. Yn de Reformaasje yn binne ek yn Fryslân guon fan dy commenden konfiskearre. De protestantsk wurden Dútske Oarder yn de Balije fan Utert ûntsprong de dûns.
Napoleon I seach de âlde ridderlike oarders as korrupte ynstellings dy't jongere soannen fan edelen in ynkommen opleverje moasten en gjin maatskiplik nut hienen. Keining Loadewyk Napoleon kaam net ta oan it herfoarmjen of nasjonalisearjen fan de Dútske Oarder mar nei ynliving fan Nederlân yn it Frânske Keizerryk (1810) waarden ek de lêste besittings fan de ridderoarders troch de steat oernomd. Troch lijlik ferset is de nasjonalisearring fan de kommanderijen fan de Dútske Oarder net foltôge.
Kening Willem I joech as ien fan syn earste regearingsdieden (wet nûmer 55 fan 8 augustus 1815) it noch te efterheljen besit fan de Dútske Oarder yn de Protestantske Balije fan Utert wer werom. De Dútske Oarder hat noch in pear kommenden, wêrûnder ien yn Tiel.
Maine
Maine (útspr.: [me:n], likernôch "meen"), offisjeel de Steat Maine (Ingelsk: State of Maine; Frânsk: État de Maine), is ien fan 'e fyftich steaten dy't mei-inoar de Feriene Steaten fan Amearika foarmje. Maine, byneamd de Pine Tree State ("Dinnebeamsteat"), leit yn it uterste noardeasten fan it lân, oan 'e kust fan 'e Atlantyske Oseaan, en heart ta de regio Nij-Ingelân. De haadstêd is Augusta, mar de grutste stêd is Portland. Neffens in skatting út 2014 hie de steat doe goed 1,3 miljoen ynwenners, wêrmei't it kwa befolkingsgrutte de 41e steat fan 'e Feriene Steaten is. Oangeande oerflak is Maine mei krapoan 92.000 km² de 39e steat. Maine stiet bekend om syn rotseftige kustline, syn tichtbeboske binnenlân en syn kwisine op basis fan 'e fiskerij, mei yn 't bysûnder kreeft en moksels.
Geografy
Maine hat in oerflak fan 91.646 km², wêrfan't 13,5% út wetter bestiet. It leit yn it uterste noardeasten fan 'e legere 48 Feriene Steaten, en makket diel út fan 'e regio Nij-Ingelân, wêrfan't it sawol de grutste as de noardlikste steat is. Maine leit yn 'e Eastlike Tiidsône (UTC –5, simmertiid –4). De steat grinzget yn it westen oan 'e Amerikaanske steat Nij-Hampshire, yn it noardwesten en noarden oan 'e Kanadeeske provinsje Kebek, yn it noardeasten en easten oan 'e Kanadeeske provinsje Nij-Breunswyk, en yn it súdeasten en suden oan 'e Golf fan Maine, in diel fan 'e Atlantyske Oseaan. Maine is de iennichste Amerikaanske steat dy't mar oan ien oare Amerikaanske steat grinzget. It is ek de eastlikste fan alle Amerikaanske steaten, en it eastlikste punt fan Maine is West Quoddy Head.
De Moosehead-mar, yn Maine, is de grutste mar dy't hielendal yn Nij-Ingelân leit, mei't de gruttere Champlain-mar op 'e grinzen fan Fermont, Kebek en New York leit. It heechste punt fan Maine is de Mount Katahdin, yn 'e Appalachen, op 1606,4 m boppe seenivo. Dy berch is sawol it noardlike einpunt fan it Appalachysk Paad, dat alhiel oan Springer Mountain yn Georgia ta rint, as it súdlike einpunt fan it Ynternasjonaal Appalachysk Paad, dat him útstrekt oant Belle Isle, yn 'e Kanadeeske provinsje Nijfûnlân en Labrador. It leechste punt fan Maine is de Atlantyske kust, dy't uteraard op seenivo leit.
Maine hat in kustline dy't, mei al syn baaien en ynhammen 400 km lang is. Foar de kust lizze withoefolle eilantsjes en noch mear keale rotsen dy't der by heech wetter ûnder strûpe. Somes Sound, in djip it lân ynsnijende ynham dy't it resultaat is fan 'e wurking fan in gletsjer ûnder de lêste iistiid, wurdt beskôge as de iennichste fjord fan 'e eastkust fan 'e Feriene Steaten. It binnenlân fan Maine is fierhinne begroeid mei leafwâld en mingd wâld, en wurdt dominearre troch de Appalachen, it heechste berchtme fan Noard-Amearika beëasten de Rocky Mountains. It Nasjonaal Park Acadia, yn 'e Appalachen, is it iennichste nasjonaal park fan Nij-Ingelân. De grutste rivieren fan Maine binne de Kennebec en de Penobscot.
Der binne yn Maine 5 Yndianereservaten:
Skiednis
De oarspronklike bewenners fan wat no Maine is, wiene Algonkwynske Yndianen fan ferskate etnyske groepen, wêrûnder de Abenaky (Abenaki), de Passamakwoddy (Passamaquoddy), de Malisiit (Maliseet), de Penobskot (Penobscot) en de Mikmak (Micmac). It ierste kontakt mei Jeropeänen moat omtrint 1200 plakfûn hawwe, doe't Noarske Wytsingen de kust fan it hjoeddeistige Hancock County berikten en dêr nei alle gedachten hannel dreaune mei de pleatslike Penobskot. Twa iuwen earder hiene de Wytsingen Noard-Amearika ûntdutsen troch út harren koloanjes yn Iislân en Grienlân wei yn westlike rjochting te silen. Hoewol't harren besykjen om it eilân Nijfûnlân te kolonisearjen mislearre, is bewiisd dat se fanút Grienlân yn 'e folgjende iuwen ferskate kearen nei Noard-Amearika weromkearden om timmerhout te besetten. Oangeande Maine is it meast relevante bewiisstik yn dit ferbân de saneamde Peinje fan Maine, in Noarsk muntstik datearjend út it regear fan kening Olaf III (1067-1093), dat yn 1957 by in argeologyske opgraving yn 'e steat ûntdutsen waard.
De earste kolonisaasje troch Jeropeänen fan it grûngebiet fan Maine fûn plak yn 1604, op it eilân Saint Croix, troch Pierre Dugua, hear fan Mons, wêrby't ek de ferneamde Frânske ûntdekkingsreizger Samuel de Champlain belutsen wie. De Frânsen neamden it gebiet dat Nij-Breunswyk, Nij-Skotlân en Maine omfieme Akadia. De earste Ingelske delsetting yn Maine waard yn 1607 te Popham fêstige. Dy kolonisaasje wie lykwols ûnsúksesfol, en de kolonisten kearden nei fjirtjin moannen al wer werom nei Ingelân.
Letter fêstigen de Frânsen twa jezuïtyske missyposten yn Maine: ien oan 'e Penobscotbaai, yn 1609, en ien op it eilân Mount Desert, yn 1613. Yn dat lêste jier waard ek Castine stifte, troch Claude de Saint-Étienne de la Tour, en yn 1625 boude Charles de Saint-Étienne de la Tour it Fort Pentagouet, om dy delsetting te beskermjen. Underwilens waard súdlik Maine yn 1622 formeel troch de Ingelsen yn besit nommen as de Koloanje Maine. De súdeastlike kust, benoarden de mûning fan 'e rivier de Kennebec, foarme yn 'e santjinde iuw it saneamde Territoarium Sagadahok. Yn 1623 besocht de Ingelske seefarder Christopher Levett foar de twadde kear om in Ingelske koloanje op 'e kust fan Maine te fêstigjen, troch de delsetting York te stiftsjen, dy't lykwols ek al koarte tiid letter wer ferlitten waard. Pas yn 1630 fûn te Berwick de earste permaninte Ingelsk kolonisaasje fan Maine plak. Yn 1652 waard Maine in diel fan 'e Massachusettsbaaikoloanje, hoewol't it dêr net oan grinzge (mei't de kustline fan 'e Koloanje Nij-Hampshire dertuskenyn lei).
Yn 'e santjinde en achttjinde iuw waard der in soad om Maine fochten troch de Frânsen en Ingelsen en harren respektivelike Yndiaanske bûnsgenoaten, wêrby't oer en wer oerfallen en ynfallen útfierd waarden en lju finzen nommen waarden om se tsjin in lospriis wer frij te litten. Under de Oarloch fan Kening Willem waard in diel fan 'e Abenaky, de sterkste Yndiaanske stamme fan it gebiet, út it binnenlân ferdreaun, en de restearjende Abenaky litten slimme nederlagen yn Dummers Oarloch, troch de ferovering fan Norridgewock yn 1724 en de ferdylging fan 'e Pekwâket-Abenaky yn 1725. Uteinlik loeken alle Abenaky har út Maine werom en fêstigen har yn Nij-Frankryk (it lettere Kebek, ûnder de beskerming fan harren Frânske bûnsgenoaten.
Nei't de Frânsen yn 1755 yn 'e Frânske en Yndiaanske Oarloch troch de Britten yn Akadia ferslein wiene, kaam it diel fan Maine beëasten de rivier de Penobscot yn 'e mande mei it lettere Nij-Breunswyk yn namme ûnder de koloanje Nij-Skotlân te fallen. Under de Amerikaanske Unôfhinklikheidsoarloch (1774-1783) en de Oarloch fan 1812 (1811-1815) fochten de Britten en de Amerikanen om Maine, en yn beide konflikten waard eastlik Maine troch de Britten beset. Trochdat it Ferdrach fan Parys, dat in ein makke oan 'e Amerikaanske Unôfhinklikheidsoarloch, sa dizenich wie oer it ferrin fan 'e grins tusken it Amerikaanske Maine en it Britske Kebek en Nij-Breunswyk, ûntstie der in grinsskeel dat oant fier yn 'e njoggentjinde iuw oanhâlde soe.
Underwilens wie Maine nei de Unôfhinklikheidsoarloch in ûnderdiel wurden fan 'e Amerikaanske steat Massachusetts. Dêr wie de befolking fan Maine alhiel net bliid mei, want troch de ôfhandichheid fan it gebiet binnen Massachusetts kaam it op alderlei mêden oan it krapperein, wylst rike lju út Massachusetts yn Maine sûnder swierrichheden it bêste lân opkeapje koene om dermei te spekulearjen. Yn 1807 fûn der yn it Steatskongres fan Massachusetts in earste stimming plak oer it rjocht fan Maine om him fan Massachusetts ôf te skieden; dat foarstel waard lykwols fuortstimd. Doe't ûnder de Oarloch fan 1812 pro-Britske keaplju út Masschusetts wegeren om Maine te ferdigenjen tsjin Britske ynfallen út Nij-Breunswyk wei, woe men yn Maine lykwols neat mear witte fan it fuortsetten fan 'e uny mei Massachusetts.
Uteinlik stimde Massachusetts der yn 1819 mei yn om ôfstân te dwaan fan Maine, op it betingst dat de mearderheid fan 'e befolking fan Maine dêr yn in referindum syn goedkarring oan jaan soe. Dy folksriedplachting fûn yn 1820 plak, en dêrby joech in romme mearderheid fan 'e befolking fan Maine oan dat it gebiet selsstannich wurde moast. Yn it Amerikaanske Kongres moast noch wol hantsjebakt wurde mei it Amerikaanske Suden, wat late ta it saneamde Kompromis fan 1820, wêrby't ôfpraat waard dat Maine (as frije steat) en Missoery (as slavesteat) opnommen wurde soene yn 'e Amerikaanske Uny, sadat it lykwicht tusken de beide lânsdielen beholden bliuwe soe. Sadwaande waard Maine op 15 maart 1820 de 23e steat fan 'e Feriene Steaten.
Under de Amerikaanske Boargeroarloch (1861-1865) focht Maine oan 'e kant fan it Noarden tsjin 'e Súdlike Konfederearre Steaten fan Amearika. Yn dat konflikt fûn op 26 juny 1863 te Portland de Slach om de Haven fan Portland plak, it noardlikste militêre treffen fan 'e hiele oarloch, doe't in Konfederearre ôfdieling ûnder lieding fan kaptein Charles Read it stedsje binnenfoel en besit besocht te nimmen fan 'e haven. Datselde jiers makke it 20e Frijwillige Ynfanteryrezjimint fan Maine namme doe't it ûnder lieding fan kolonel Joshua Chamberlain in krúsjale rol spile by it weromslaan fan 'e Konfederearre troepen yn 'e beruchte Slach by Gettysburg, yn Pennsylvania. Chamberlain soe letter fjouwer terminen lang as gûverneur fan Maine tsjinje.
Bestjoer
Maine bestiet bestjoerlik út 16 countys. De steatshaadstêd, Augusta, leit yn Kennebec County, dat yn it sintrale suden fan 'e steat leit. Krekt as alle Amerikaanske steaten wurdt Maine bestjoerd troch in steatsregear mei oan it haad de gûverneur. De wetjaande macht is yn 'e hannen fan it Parlemint fan Maine, dat bestiet út 'e Steatssenaat mei 35 leden en it Steatshûs fan Offurdigen mei 151 leden. Yn 'e Amerikaanske Senaat wurdt Maine, lykas alle Amerikaanske steaten, fertsjintwurdige troch 2 senators. Yn it Amerikaanske Hûs fan Offurdigen hat Maine ek 2 sitten.
It politike lânskip fan Maine wurdt behearske troch de beide grutte Amerikaanske politike partijen, de Demokratyske Partij en de Republikeinske Partij. Alle oare partijen spylje mar in tige marzjinale rol. Nettsjinsteande dat wurdt der yn Maine, mear as yn 'e measte oare Amerikaanske steaten, op ûnôfhinklike kandidaten stimd. Sûnt de Twadde Wrâldoarloch hat Maine sels twa ûnôfhinklike gûverneurs hân, ntl. James B. Longley (1975-1979) en Angus King (1995-2003). By Amerikaanske presidintsferkiezings stimt Maine yn 'e regel yn mearderheid op 'e Demokratyske kandidaat.
Sawol de Demokraten as de Republikeinen út Maine hawwe oer it algemien progressivere politike tinkbylden as dat gongber is yn 'e nasjonale partijen dêr't se ta hearre. Yn Maine is de ferkeap fan alkohol in steatsmonopoalje. Op 6 maaie 2009 waard Maine de fyfde Amerikaanske steat dêr't it homohoulik ynfierd waard. Dy beslissing waard lykwols op 3 novimber fan dat jier weromdraaid doe't it troch tsjinstanners foar de rjochter oanfochten waard. Op 6 novimber 2012 waard Maine de earste Amerikaanske steat dêr't mearderheid fan 'e befolking him by in referindum útspriek foar de ynfiering fan it homohoulik, mei as gefolch dat homo's fan dy datum ôf yn Maine wer trouwe koene.
Ekonomy
Yn 2010 berûn it bruto steatsprodukt fan Maine $52 miljard, en yn 2007 bedroech it BSP per lid fan 'e befolking $33.991, wêrmei't de steat it 34e plak ynnaam yn in ranglist fan Amerikaanske steaten. Maine is noch altyd in fierhinne agraryske steat. De wichtichste lânbouprodukten binne plomfee, aaien, suvelprodukten, kij, beien, apels, eskdoarnsjerp en eskdoarnsûker. It noardlik Aroostook County stiet fierders bekend om syn jirpels. Oan 'e kust fan Maine is de fiskerij tige wichtich, wêrby't behalven op seefisk ek fral op kreeft en moksels fiske wurdt.
Fierders wurdt der yn Maine in soad oan boskbou dien, en bestiet der in navenant grutte hout- en papieryndustry. Oarsoartige yndustryen produsearje elektroanika, lear, itenswaren, tekstyl en biotechnologyske produkten. Ek de skipsbou, dat oan 'e kust fan Maine in tradisjonele foarm fan wurkgelegenheid is dy't tebek giet oant yn 'e iere achttjinde iuw, is noch in sektor fan belang, benammen yn Bath en Portsmouth. It toerisme hat in grut en groeiend oanpart yn ekonomy fan Maine. Fakânsjegongers komme benammen nei de steat om te angelfiskjen en te jeien (op harten, elanden en bearen), en fierders om te kampearjen, kuierjen, snieskûterjen, skyen en foar oare bûtendoaraktiviteiten.
Demografy
Neffens in offisjele rûzing troch it Amerikaanske Folkstellingsburo (op grûn fan gegevens fan 'e Amerikaanske folkstelling fan 2010) hie Maine yn 2014 1.330.089 ynwenners, wat in groei fan 0,13% is yn ferhâlding ta de stân fan saken yn 2010. De befolkingstichtens bedroech yn 2014 14,5 minsken de km². De grutste stêd fan 'e steat is Portland, mei 66.000 ynwenners yn 2010. Oare gruttere stêden binne: Lewiston (37.000), Bangor (33.000), South Portland (25.000), Auburn (23.000), Biddeford (21.000), Sanford (21.000), Brunswick (20.000) en de steatshaadstêd Augusta (19.000). Maine is de tinst befolke Amerikaanske steat beëasten de Mississippy. Wat noardliker oft men komt, wat tinner befolke oft Maine is: yn it ûnorganisearre territoarium Noardwest-Aroostook, in gebiet fan 6.910 km², wenje bgl. mar 10 minsken, wat in befolkingstichtens opsmyt fan 1 persoan op 690 km².
Etnisiteit
Neffens gegevens fan 'e Amerikaanske folkstelling fan 2010 wie de etnyske opbou fan 'e befolking fan Maine doe sa: 94,4% blanken; 1,3% Latino's; 1,1% swarten; 1,0% Aziaten; 0,6% Yndianen; 0,1% Polyneziërs, Melaneziërs en Mikroneziërs; 1,5% oaren of fan mingd etnysk komôf.
Blanke ynwenners fan Maine binne fierhinne fan Noardwestjeropeeske orizjine, mei as grutste oarsprongsgroepen (neffens sifers út 2011) de Frânsen en Frânsk-Kanadezen (23,9% fan 'e totale steatsbefolking), Ingelsen (21,6%), Ieren (17,8%), Angelsaksyske Amerikanen (9,4%), Dútsers (8,5%), Italjanen (5,8%), Skotten (5,5%), Poalen (2,1%), Sweden (1,8%) en Ulstersen oftewol protestantske Noardieren (1,7%). De lju dy't harsels omskriuwe as 'Angelsaksyske Amerikanen' binne foar de oergrutte mearderheid fan Ingelsk komôf, mar harren foarâlden hawwe faak al sa lang yn Maine (of alteast yn Noard-Amearika) wenne, dat se gjin inkele bining mei Ingelân of de Ingelsen mear fiele.
Maine hat fan alle Amerikaanske steaten it heechste persintaazje blanken op 'e steatsbefolking (salang't blanke Latino's net meirekkene wurde). De steat hat ek it heechste persintaazje fan Frânsk-Amerikanen fan alle Amerikaanske steaten. Mear as in fearn fan 'e befolking fan plakken as Lewiston, Waterville en Biddeford bestiet út Frânsk-Amerikanen. De Ieren, Italjanen en Poalen yn 'e steat binne foar it meastepart ôfstammelingen fan ymmigranten dy't har oan 'e ein fan 'e njoggentjinde en it begjin fan 'e tweintichste iuw yn Maine nei wenjen setten.
Maine omfiemet 4 federaal erkende Yndianestammen. Dizze stammen hawwe allegear harren har eigen reservaat, en de Passamakwoddy Stamme hat sels twa reservaten. Der binne yn Maine gjin stammen mei inkeld erkenning op steatsnivo.
Taal
Maine hat gjin offisjele taal dy't as sadanich by wet fêstlein. Yn 'e praktyk ferfollet it Ingelsk dy funksje, mar ûnder de steatswetjouwing genietsje it Ingelsk en it Frânsk deselde beskerming. Sadwaande wurdt wol beweard dat Maine in twatalige steat is, hoewol't de iennichste offisjeel twatalige Amerikaanske steat eins Hawaï is. Neffens gegevens fan 'e Amerikaanske folkstelling fan 2000 wie it Ingelsk doe foar 92,3% fan 'e befolking fan Maine de memmetaal, folge troch it Frânsk mei 5,3%. Dat is it heechste persintaazje Frânsktalige ynwenners fan alle Amerikaanske steaten, Louisiana (4,7%) ynbegrepen.
Klimaat
Maine hat in fochtich lânklimaat, mei ridlik waarme, fochtige simmers en kâlde en snieïge winters. Yn it kustgebiet wurde de temperatuerferskillen wat moderearre troch de ynfloed fan 'e Atlantyske Oseaan, sadat de simmers dêr wat koeler binne en de winters wat mylder. Yn it meastepart fan 'e steat leit de deitemperatuer by 't simmer lykwols om 'e 24 oant 27 °C, wylst it kwik by 't winter oan 'e kust om it friespunt sweeft en yn it noarden fan 'e steat maklik sakje kin oant –18 °C. Rekôrtemperatueren wiene 41 °C op 10 july 1911 yn North Bridgton, en –46 °C op 16 jannewaris 2009 oan 'e Grutte Swarte Rivier. Delslachhoemannichten binne frij lykmjittich oer de steat ferdield, en berinne 909 mm yn Presque Isle oant 1.441 mm yn it Nasjonaal Park Acadia.
Ria Postma-Stolk
Ria Postma-Stolk (Maasland, 15 novimber 1927 - Hurdegaryp, 31 maaie 2008), sette oer en skreau yn it oanlearde Frysk en droech deryn foar.
Tümlauer-Koog
thumb|Lizzing Tümlauer-Koog ( Dútsk: Tönning) is in gemeente yn de Dútske dielsteat Sleeswyk-Holstein en makket diel út fan it distrikt Noard-Fryslân. It gebiet is in lytse polder (Koog is it Dütske wurd foar polder). Tümlauer-Koog hat 113 ynwenners (2014).
Ria Postma-Stolk
Libben
Postma-Stolk learde pas Frysk doe't se om redenen fan sûnens by har famylje yn Gytsjerk kaam te wenjen. Yn 1956 skreau se it ferhaal Fiif minuten is to lang yn De Tsjerne, dat letter ek as boek feskynde. Begjin jierren sechtich skreau dse ek gedichten en koarte ferhalen yn de Ljouwerter Krante.
Alve jier lang hie se in bernerubryk yn Frysk & Frij ( oant 1966) en wurke dêrnei acht jier mei oan de RONO, benammen foar it berneprogramma.
Yn 1969 ferskynde it boek ‘Peter goes to Holland', skreaun op fersyk fan Wereldcontact. Dat boek jout in byld fan Nederlân, foar bern en pakesizzers fan emigranten. Se hie ha hjirfoar ferdjippe yn de ferskillende Nederlânske streken, sa mar út de fantasije te skriuwen kin ik net, sei se destiids. It boek ferskynde yn in oplage fan 8000 stiks en de skriuwster krige der in reis fan seis wiken troch de FS en Kanada foar as beleanning.
Charles Le Goffic
Charles Le Goffic (Lannion, 14 july 1863 – dêre, 12 febrewaris 1932) wie in Frânsk dichter, skriuwer fan romans en koarte ferhalen, skiedkundige en letterkundige fan Bretonsk etnysk komôf. Syn ynfloed wie benammen sterk yn syn heitelân Bretanje, dêr't er û.m. de Skotske doedelsek yntrodusearre. Le Goffic wie in lid fan 'e Académie française.
Frije Universiteit
thumb|280px|right|Frije Universiteit De Frije Universiteit (faak ôfkoarten ta FU, soms mei de plaknamme útwreide ta Frije Universiteit Amsterdam) is de ienige algemiene protestantske universiteit fan Nederlân. It FU-kompleks leit oan de De Boeleleane yn stedsdiel Suderamstel.
Fermidden
De FU is ien fan de twa universiteiten yn Amsterdam. De oare is de Universiteit fan Amsterdam. De FU hat ek in eigen akademysk sikehûs, it FUmc. De universiteit wurket nau gear mei de Kristlike Hegeskoalle Windesheim yn Swol.
Charles Le Goffic
Libben en karriêre
Yn 1886 rjochte Le Goffic yn 'e mande mei Maurice Barrès en Raymond de Tailhède it literêr tydskrift Les Chroniques ("De Kroniken") op. Hy skreau, yn dat blêd en dêrbûten, wiidweidich oer aspekten fan 'e Bretonske en bredere Keltyske kulturele identiteit, wêrby't er de klam lei op it belang fan pleatslike tradysjes foar kulturele kontinuïteit. Ek publisearre er in protte oer skiedkundige ûnderwerpen. Dêrnjonken wie Le Goffic ek aktyf as dichter en skriuwer fan romans en koarte ferhalen. Syn ferhalebondel Passions Celtes, út 1910 wie fan grutte ynfloed op 'e Bretonske kulturele weropstanning. Ien fan syn ferhalen dramatisearre Le Goffic op fersyk fan 'e komponist Guy Ropartz ta in libretto foar syn opera Le Pays.
Frije Universiteit
Skiednis
De FU is oprjochte op 20 oktober 1880 troch in groep otterdoks-protestantske kristenen ûnder lieding fan Abraham Kuyper (ek oprjochter fan de Anti Revolúsjonêre Partij). It wurd frij yn de namme doelt op it frij wêzen fan bemuoienissen fan tsjerke en steat, omt hja allinnich bûn is oan it wurd fan God.
Charles Le Goffic
Libben en karriêre
Yn 1895 wie Le Goffic it, dy't yn Bretanje de grutte Heechlânske doedelsek út Skotlân yntrodusearre. Neitiid ûntjoech dat muzykynstrumint him ta in ûnderdiel fan 'e Bretonske folksmuzyk dat net mear fuort te tinken is.
Frije Universiteit
Skiednis
De skiednis fan de FU wurdt beskreaun yn it boek Een hoeksteen in het verzuild bestel: de Vrije Universiteit 1880-2005 (In hoekstien yn it ferpyldere. De Frije Universiteit 1880-2005) ISBN 90-351-2867-2, 2005, troch Arie van Deursen.
Charles Le Goffic
Libben en karriêre
Yn polityk opsjoch stiene Le Goffic syn tinkbylden nei ta dy fan Charles Maurras. Hy wurke mei oan it blêd Revue d'Action française, dat yn 1899 oprjochte waard, en dêr't letter, yn 1908, L'Action française út fuortkomme soe. Hoewol't er eins in oertsjûge republikein wie, stipe er omreden fan syn militante regionalisme en syn tradisjonalistyske ideeën dochs it "maurrassisme", sa't dat bekend kaam te stean, in projekt om 'e monargy yn Frankryk wer yn te fieren. Dat docht û.m. bliken út syn L'Enquête sur la monarchie, út 1900.
Frije Universiteit
Griffioen
It byldmerk fan de FU is de griffioen. Dit fabelbist út de easterske en Grykske âldheid hat it ûnderliif fan in liuw, de kop en wjukken fan in earn en de earen fan in hynder. De demystifisearre bynamme fan de griffioen is lykwols 'FU-hin'. De griffioen stiet foar it wittenskiplike én foar it 'frije' fan de FU: midden yn de werklikheid, nijsgjirrich, dynamysk en net-foar-ien-útlis fetber.
Rektor Magnifikus
Sûnt 2006 is Lex Bouter Rector Magnificus fan de FU. Hy folget hjirmei Taede Sminia op dy't sûnt 1997 dizze funksje hie.
De FU en har studinten
Troch de jierren hinne hat de Frije Universiteit hieltyd mear in algemien-kristlik karakter krigen. De kristlike ynspiraasje fan de FU is ûnder oaren werom te finen yn har motto 'gewoan bysûnder'. It is in gewoane universiteit dêr't ûnderwiis en ûndersyk bedreaun wurde, en tagelyk in bysûndere fanwege har sterke maatskiplike belutsens. Der is relatyf in soad oandacht foar de libbensbeskôglike, kulturele en maatskiplike kanten fan de wittenskip. Mei hjirtroch hat de FU fergelike mei oare universiteiten yn Nederlân in soad allochtoane studinten. Boppedat is de earste imamoplieding fan Nederlân oan de FU fêstige.