cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Malcolm X
Priveelibben
Yn 1955 wie Malcolm X yn 'e kunde kommen mei de jonge swarte frou Betty Sanders. Om't it omgean fan in inkele man mei in inkele frou tsjin 'e regels fan 'e Nation of Islam wie, makke er har it hôf by lêzings en oare groepsbarrens, yn it bywêzen fan tsientallen of soms hûnderten oaren. Yn jannewaris 1958 frege er har oer de tillefoan om mei him te trouwen, en krige daliks tawurd. De brulloft fûn twa dagen letter plak. Hja krigen seis dochters: Attallah (1958, ferneamd nei Attila de Hun); Qubilah (1960; ferneamd nei Kûbilai Khan); Ilyasah (1962, ferneamd nei Elijah Muhammad); Gamilah Lumumba (1964, ferneamd nei Patrice Lumumba); en de twilling Malikah en Malaak (1965, berne nei harren heite dea en ferneamd nei him).
Lêste jier en dea
Yn syn lêste libbensjier ûntjoech Malcolm X him ta in folle evenrediger man as dat er earder west hie. Hy bekearde him ta de sûnnityske islaam, gie op pylgertocht nei Mekka, yn Saûdy-Araabje, en krige sadwaande it rjocht om de islamityske earetitel El-Hajj ("de pylger") foar syn namme te setten. Neitiid seid er dat it sjen, yn Mekka, fan moslims fan "alle kleuren, fan blau-eagige blûne lju oant swarthûdige Afrikanen", dy't allegear mei-inoar omgiene as inoars gelikensen, him dúdlik makke hie hoe't rasisme oerkomd wurde koe. Malcolm X besocht ek Afrika, dêr't er op 'e nij mei ferskate steatshaden prate, en Frankryk en it Feriene Keninkryk.
Werom yn 'e Feriene Steaten reizge er it hiele lân troch om by lêzings syn nije ideeën út 'e doeken te dwaan. Op 26 maart 1964 hied er, foar de earste en de lêste kear, in flechtige moeting mei Martin Luther King, doe't de beide manlju yn Washington, D.C. oanwêzich wiene by it debat yn 'e Amerikaanske Senaat oer de Boargerrjochtewet fan 1964. Yn april joech er syn meast ferneamde taspraak, bekend as The Ballot or the Bullet ("It Stimbiljet of de Kûgel"), wêryn't er Afro-Amerikanen oanrette om te stimmen, mar warskôge dat as de blanken oanholden om swarte kiezers te behinderjen om har te registrearjen, it nedich wêze kinne soe om 'e wapens tsjin 'e blanke oerhearsking op te nimmen.
Yn febrewaris 1964 liet de Nation of Islam de auto fan Malcolm X opblaze. Dat hiele fierdere jier boaze de deilisskip tusken him en de organisaasje almar fierder oan. De deadsbedrigings streamden binne en sawol Elijah Muhammad as de lieder fan 'e Nation yn Boston, Louis X (tsjintwurdich bekend as Louis Farrakhan) lieten ferskate kearen witte dat se Malcolm X graach dea sjen soene. Yn febrewaris 1965 waard it hûs fan Malcolm X platbaarnd. En op 21 febrewaris, doe't Malcolm X risselwearre om yn 'e Audubon Ballroom in 400 man tellende gearkomste fan 'e Organisaasje fan de Afro-Amerikaanske Ienheid ta te sprekken, ûntstie der in opskuor ûnder de mannichte. Wylst Malcolm X en syn liifwachten nei de râne fan it poadium rûnen om regaad te meitsjen, sprong in man nei foarren ta en skeat him mei in jachtgewear mei in ôfseage loop fan deunby yn it boarst. Dêrop bestoarmen twa oaren it poadium wylst se Malcolm X mei semy-automatyske wapens ûnder fjoer namen. Hy waard om healwei fjouweren de middeis dea ferklearre, koart nei't er yn it Presbyteriaanske Kolumbia Sikehûs oankommen wie. Neffens de lykskôging wied er troch alve kûgels en tsien hagelkerlen (út it jachtgewear) yn it boarst, it lofterskouder en de earms en skonken rekke.
Ien fan 'e dieders, Nation of Islam-lid Talmadge Hayer (ek wol bekend as Thomas Hagan), waard troch de lulke mannichte yninoar slein foar't de plysje arrivearre. Tsjûgen identifisearren de oare dieders as Nation of Islam-leden Norman 3X Butler en Thomas 15X Johnson. Alle trije waarden yn maart 1966 feroardiele ta libbenslange finzenisstraf. Hayer bekende skuld, mar wegere te sizzen wa't syn hantlangers west hiene, behalven dan dat Butler en Johnson it net wiene. Sawol Butler as Johnson holden altyd út dat se ûnskuldich wiene. Butler, no Muhammad Abdul Aziz, waard frijlitten yn 1985 en kaam yn 1998 oan it haad fan de Nation of Islam-timpel yn Harlem te stean. Johnson, no Khalil Islam, kearde him yn it tichthús fan de Nation of Islam ôf en bekearde him ta de sûnnityske islaam. Hy waard yn 1987 frijlitten en stoar yn 2009. Hayer, no Mujahid Halim, kaam yn 2010 frij.
Fan 23 oant 26 febrewaris 1965 brochten mooglik wol 30.000 minsken Malcolm X de lêste eare troch by syn deakiste lâns te gean. By de begraffenis, op 27 febrewaris, dy't holden waard yn 'e Harlemske Faith Temple fan de Tsjerke fan God yn Kristus, dêr't romte wie foar tûzen oanwêzigen, wie safolle folk dat der bûtendoar lûdsprekkers opsteld wurde moasten sadat eltsenien de tsjinst folgje koe. Malcolm X waard begroeven op it Ferncliff Cemetery yn Hartsdale, dêr't syn freonen de skeppen fan de deagravers lienden om it grêf eigenhandich fol te goaien. It boek The Autobiography of Malcolm X, dat koart nei de moard publisearre waard, wurdt yn 'e Feriene Steaten beskôge as ien fan de ynfloedrykste non-fiksjewurken fan 'e tweintichste iuw.
Untsliepeniskatedraal yn it kremlyn fan Tûla
De Katedraal fan de Untsliepenis fan de Mem Gods yn it kremlyn fan Tûla (Russysk: Успенский собор Тульского кремля; Uspenski sobor Tûlskoje Kremlja) is in otterdokske tsjerke yn de Russyske stêd Tûla. De katedraal stiet yn it kremlyn fan Tûla tichteby de Kazantoer en is it bekendste tsjerkegebou fan de stêd. De katedraal waard tusken 1762 en 1766 boud. De tafoeging "yn it kremlyn fan Tûla" is om de katedraal te ûnderskieden fan in katedraal mei deselde namme dy't krekt efkes bûten de muorren fan it kremlyn stiet.
Skiednis
thumb|left|200px|De toer nei de brân (1936) Oarspronklik stie der yn it kremlyn fan Tûla in houten katedraal út 1626, dy't wijd wie oan de Aartsingel Gabriël. De earste stiennen katedraal waard yn de jierren 1670-1680 boud en wijd oan de ûntsliepenis fan de Mem Gods. Noch gjin iuw letter rekke de katedraal yn ferfal en folge der ôfbraak.
Mei de bou fan de hjoeddeiske katedraal waard op 7 maaie 1762 útein set. Al nei twa jier wie it eksterieur fan de nijbou foltôge. De wijing folge lykwols net earder as op 19 oktober 1766. De Untsliepeniskatedraal wie in ûnferwaarme tsjerke en tsjinsten fûnen allinnich fan Peaske oant de Foarbeatiid plak.
De Hippopotamus
De Hippopotamus, yn it oarspronklike Ingelsk: The Hippopotamus, is in gedicht fan 'e hân fan 'e Amerikaansk-Britske dichter, toanielskriuwer, essayist, útjouwer en Nobelpriiswinner T.S. Eliot (1888-1965). Yn dit fermaaklike fers, dat bestiet út njoggen fjouwerregelige kûpletten, ferliket Eliot op sarkastyske wize de kristlike tsjerke mei in nylhoars of hippopotamus. De Hippopotamus waard foar it earst publisearre yn 1920, yn 'e bondel Poems. Yn 1991 ferskynde de Fryske oersetting fan 'e hân fan Jabik Veenbaas.
Untsliepeniskatedraal yn it kremlyn fan Tûla
Skiednis
De restauraasje fan de katedraal sette yn maaie 1965 útein, in jier nei't al begûn wie mei ûndersyk nei en de restauraasje fan it kremlyn. Nei in renovaasje oan it tek, it fergulden fan de sipels en reparaasjes oan it muorrewurk waard yn de jierren 1980 begûn mei de restauraasje fan de ikonostase. Fan ôf 1988 begûnen Moskouse keunstners ek mei de restauraasje fan de fresko's yn de tsjerke. In lêste restauraasje fûn plak yn 2013. De koepels waarden op 'e nij fergulde en de tsjerke griis farve.
De Hippopotamus
Ynhâld
De Hippopotamus satirisearret op sarkastyske wize de kristlike tsjerke, of, organisearre godstsjinst yn it algemien. Yn 'e njoggen kûpletten wurdt de natuer fan 'e tsjerke ferlike mei dy fan it nylhoars, wêrby't it nylhoars it eltse kear wint fan 'e tsjerke. De absurde njonkeninoarpleatsing is tige fermaaklik, mar de krityk op 'e tsjerke, dy't persiis it tsjinstelde docht fan wat er preket, komt nammenste dúdliker út 'e tekst nei foarren. It sechsde kûplet, bgl., rint sa: De lêste regel liket sizze te wollen dat de tsjerke op 'e ponge fan 'e leauwenden omluzet, wylst er sels yn 'e sliep dodde is en dus gjin tsjinprestaasje mear leveret. Mei De Hippopotamus liket Eliot de korrupsje en dekadinsje dy't eltse organisearre religy meitiid parten begjint te spyljen, yn 'e tsjerke oan 'e kaak stelle te wollen. Hy falt dus net de noarmen en wearden fan 'e tsjerke oan (dêr sil er ek grif gjin oanstriid ta field hawwe, mei't er in oertsjûge kristen wie), mar de skynhillige manear wêrop't de tsjerke dêrmei omgiet, troch it iene út te dragen en ûnderwilens sels it oare te dwaan.
Untsliepeniskatedraal yn it kremlyn fan Tûla
Skiednis
Yn 1991 waard de Untsliepeniskatedraal wer oan it bisdom Tûla oerdroegen.
Klokketoer
De fjouwer ferdjippings tellende klokketoer waard fan 1772 oan 1776 boud. Yn de toer kamen 22 klokken te hingjen en dêr boppe waard in oerwurk pleatst. Under de toer waard in ferwaarme tsjerke ta eare fan Tichon fan Amathus ynrjochte. De tsjerke yn de klokketoer waard yn 1894 oerdroegen oan de lytse mienskip fan de âldleauwenden, dy't yn it begjin fan de 20e iuw in eigen tsjerke bouwe lieten.
De Hippopotamus
Fryske oersetting
The Hippopotamus waard ûnder titel De Hippopotamus yn it Frysk oerset troch Jabik Veenbaas, dy't dy fertaling yn 1991 publisearre yn it maartnûmer fan it tydskrift HJIR.
Untsliepeniskatedraal yn it kremlyn fan Tûla
Klokketoer
Yn de jûn fan 28 septimber 1936 bruts in brân yn de boppenste ferdjippings fan de toer út. Om't de druk fan de wetterslangen net tarikkend wie, slagge it allinnich om de ûnderste ferdjippings fan de toer te behâlden. De brân feroarsake ek skea oan de fresko's oan de westlike kant fan de tsjerke. Fanwegen de nuodlike sitewaasje foar it ferkear om de toer hinne, waard der yn 1937 besletten om de toer folslein ôf te brekken.
De rekonstruksje fan de klokketoer sette yn 2012 útein. Nei de rekonstruksje fan de toer waard op de earste ferdjipping wer in tsjerke iepene. De oan Dimitri Donskoi wijde tsjerke waard op 12 septimber 2015 konsekrearre.
Yn 2015 waard de klokketoer tegearre mei de restaurearre katedraal feestlik iepene.
Amerikaanske Militêre Akademy
De Amerikaanske Militêre Akademy (Ingelsk: United States Military Academy, USMA), better bekend as West Point of ek wol as The Point, is in Amerikaanske militêre akademy dy't de fjouwerjierrige ofsiersoplieding foar it Amerikaanske Leger (de lânmacht) fersoarget. De oare Amerikaanske kriichsmachtûnderdielen (marine, loftmacht en marinierskorps) hawwe harren eigen opliedingsynstituten. De Amerikaanske Militêre Akademy stiet op 'e westlike igge fan 'e rivier de Hudson, yn 'e steat New York, likernôch 80 km benoarden de stêd New York. De hiele, yn Normandyske styl út granyt oplutsen sintrale kampus fan 'e Akademy is sûnt 1960 in nasjonaal histoarysk monumint.
Skiednis
Under de Amerikaanske Unôfhinklikheidsoarloch waard yn 1778 Fort Clinton oan 'e igge fan 'e rivier de Hudson stifte, mei as doel om 'e Britten de tagong ta de bopperin fan 'e rivier te ûntsizzen. Nei't der yn 1783 frede sletten wie mei Grut-Brittanje, ûntjoech it fort him ta it sintrale arsenaal fan it Amerikaanske Leger. Fan 1794 ôf waarden de kadetten fan de artillery en de sjeny der treend. Yn it ferlingde dêrfan rjocht de Amerikaanske presidint Thomas Jefferson op 16 maart 1802 de Amerikaanske Militêre Akademy op, dêr't oankommende ofsieren fan 'e artillery, sjeny, ynfantery en kavalery harren oplieding genoaten.
Sealterfrysktalige Wikipedy
De Sealterfryske Wikipedy sette begjin 2007 út ein. Op 30 augustus 2013 hie de Sealterfryske Wikipedy 3.004 siden en wie dêrmei nûmer 174 op de list fan grutste Wikipedy's.
Amerikaanske Militêre Akademy
Skiednis
Yn oktober 1802 studearre de earste kadet ôf; dat wie Joseph Gardner Swift, dy't letter fan 1812 oant 1814 lieding jaan soe oan 'e Akademy. Yn 'e ûnlijige iere jierren fan 'e Amerikaanske Militêre Akademy bestiene der noch gjin regels foar de talitting fan kadetten of de doer fan 'e stúdzje. De studinten rûnen útinoar fan 10 oant 37 jier en de oplieding duorre seis moanne oant 6 jier. Under ynfloed fan 'e Oarloch fan 1812, dy't it ferlet fan goed oplate ofsieren ek yn Washington, D.C. dúdlik makke, besleat it Amerikaanske Kongres in formeel ûnderwiisstelsel foar de Akademy opstelle te litten. Kolonel Sylvanus Thayer, dy't yn 1817 oansteld waard as direkteur (superintendant), stalde it learprogramma gear sa't dat hjoed de dei noch grutdiels bestiet, en kaam dêrom bekend te stean as de 'Heit fan 'e Militêre Akademy'.
Sealterfrysktalige Wikipedy
Geskichte
Yn jannewaris 2007 giet de Sealterfryske Wikipedy online, 6 jier nei de Ingelske ferzje. Op 5 juny 2009 helle de Sealterfryske Wikipedy syn earste súkses, de tûzenste side waard dy dei skreaun en gong oer Grutte Pier. Op 20 augustus 2013 waard side 3.000 skreaun oer it ûnbewenne waadeilantsje Lütje Hörn.
Amerikaanske Militêre Akademy
Skiednis
Under de Meksikaansk-Amerikaanske Oarloch (1846-1848) kaam de Amerikaanske Militêre Akademy foar it earst ynternasjonaal yn 'e belangstelling te stean, doe't ofsieren dy't oan it ynstitút ôfstudearre wiene, harsels bewiisden op in ynternasjonaal slachfjild. Under de 1850-er jierren ûndergie de Akademy in flugge modernisearring yn in tiid dy't gauris romantisearre wurdt as 'de ein fan it âlde West Point-tiidrek', doe't kadetten út Noard en Súd noch yn relative harmony mei-inoar deselde oplieding genoaten. Dêroan kaam yn 1861 mei it útbrekken fan 'e Amerikaanske Boargeroarloch in ein. Sawol oan Noardlike as oan Súdlike kant wiene de measte ofsieren oplaat te West Point. Fan 'e ôfstudearre ofsieren tsjinnen 294 yn it Noardlike leger as generaal, wylst yn it Súdlike leger 151 âld-kadetten de rang fan generaal behellen. Fan alle libbene âld-kadetten yn 1861 sneuvelen 105, oftewol 10% yn 'e Boargeroarloch, wylst nochris 151 (15%) ferwûne rekke.
Nei de Boargeroarloch krige de Akademy ek lêst fan it ferskynsel ûntgriening, dat foar de oarloch mar amperoan foarkaam. Troch de dea fan kadet Oscar L. Booz, op 3 desimber 1900, kaam dit probleem lanlik yn 'e skynwerpers te stean. Doe't de lettere generaal Douglas MacArthur yn 1919 ta direkteur fan de Akademy beneamd waard, besocht dy de ûntgrienings út te rûgjen troch sersjants út it leger (dy't as ûnderofsieren nea in ofsiersoplieding folge hiene) it tafersjoch te jaan oer de trening fan 'e nije kadetten (dat earder troch de âlderejiers kadetten útoefene wie). Hoewol't guon foarmen fan ûntgriening noch oant fier yn 'e tweintichste iuw bestean bleaune, foelen der dêrnei nea mear deaden. Tsjintwurdich is ûntgriening te West Point strang ferbean en wurdt der hurd tsjin optreden.
Troch it ferlet fan jonge ofsieren ûnder de Spaansk-Amerikaanske Oarloch (1898) studearre de klasse fan 1899 betider ôf, en itselde barde mei de klasse fan 1901, fanwegen de Filipynsk-Amerikaanske Oarloch (1899-1902). Dêrfandinne dat it tal kadetten dat tagelyk oan 'e Amerikaanske Militêre Akademy studearje koe yn 1900 ferhege waard fan 250 oant 481. De klasse fan 1915 kaam letter bekend te stean as 'de klasse dêr't de stjerren op delfoelen', om't 59 fan 'e 164 ôfstudearre kadetten fan dat jier it ûnder de Twadde Wrâldoarloch ta generaal brochten. Yn 1935 waard it kadettekorps útwreide ta 1.960 man, en yn 'e 1960-er jierren folge ûnder de Fjetnamoarloch in fierdere útwreiding nei 4.400 kadetten.
Yn 1976 waarden de earste 119 froulike kadetten talitten oan 'e Amerikaanske Militêre Akademy, nei't it Amerikaanske Kongres dêr it jiers tefoaren tastimming foar jûn hie. Sadwaande studearren de earste froulju yn 1980 ôf. Tsjintwurdich meitsje froulju likernôch 15% fan it kadettekorps fan West Point út. Yn 1989 wie in Kristin Baker de earste froulike kadet dy't ta 'earste kaptein' beneamd waard, de heechste funksje binnen it kadettekorps fan 'e Akademy. Sûnt hawwe noch trije oare froulju dy funksje ferfolle. Yn 2011 waarden de earste iepentlik homoseksuële en lesbyske kadetten ta de Amerikaanske Militêre Akademy talitten.
Talitting
Yn 't earstoan waarden ta de Amerikaanske Militêre Akademy inkeld blanke manlju talitten dy't de Amerikaanske nasjonaliteit hiene. Dêrby wiene dat yn 'e regel jonges út hegere sosjale fermiddens. Tsjintwurdich binne ras (sûnt 1870), geslacht (sûnt 1976) en seksuële oriïntaasje (sûnt 2011) gjin beheining mear om talitten te wurden. Yn prinsipe moat men wol yngesetene wêze fan 'e Feriene Steaten of fan ien fan 'e Amerikaanske oerseeske gebietsdielen: Porto Riko, de Amerikaanske Famme-eilannen, Amerikaansk Samoä, Gûam of de Noardlike Marianen. Yn útsûnderlike gefallen kin dêr in mouwe oan past wurde.
Ferneamde âld-learlingen
Under de likernôch 65.000 ôfstudearre kadetten fan 'e Amerikaanske Militêre Akademy binne in grut tal Amerikaanske generaals. Guon dêrfan, lykas John Bell Hood, Stonewall Jackson, Robert E. Lee, James Longstreet, J.E.B. Stuart en George Pickett, fochten yn 'e Amerikaanske Boargeroarloch foar de Konfederearre Steaten fan Amearika, wylst oaren, lykas George Armstrong Custer (dy't letter yn 'e Slach oan de Little Bighorn tsjin 'e Lakota en de Noardlike Sjajinnen omkomme soe), George G. Meade, Philip Sheridan, Winfield Scott Hancock en William Tecumseh Sherman foar it Noarden strieden.
Oare ferneamde generaals dy't fan West Point kamen, wiene John J. Pershing, dy't de Amerikanen ûnder de Earste Wrâldoarloch oanfierde, en ferskate grutte nammen út 'e Twadde Wrâldoarloch, wêrûnder Omar Bradley, Mark Clark, Douglas MacArthur, George S. Patton en Jonathan M. Wainwright IV, dy't trije jier yn in jappekamp op 'e Filipinen trochbrocht. William Westmoreland, dy't ûnder de Fjetnamoarloch lange tiid it befel oer de Amerikaanske troepen yn Súdeast-Aazje fierde, hie oan West Point studearre, en moderne âld-learlingen binne John Abizaid, Wesley Clark, Norman Schwarzkopf en David Petraeus.
Oan 'e Amerikaanske Militêre Akademy wiene fierders twa Amerikaanske presidinten oplaat, nammentlik Ulysses S. Grant en Dwight Eisenhower. Ek Jefferson Davis, de iennichste presidint fan 'e Konfederearre Steaten fan Amearika, hie syn oplieding te West Point genoaten. Dêrnjonken hiene ek trije bûtenlânske steatshaden te West Point studearre: José María Figueres, presdint fan Kosta Rika; Fidel Ramos, presidint fan 'e Filipinen; en Anastasio Somoza Debayle, presidint fan Nikaragûa. Fierders hawwe 75 fan 'e âld-kadetten de Medal of Honor wûn, de heechste Amerikaanske militêre ûnderskieding.
Lit Us No Priizgje de Prymgetallen
Lit Us No Priizgje de Prymgetallen, yn it oarspronklike Ingelsk: Let Us Now Praise Prime Numbers, is in gedicht besteande út fjouwer seisregelige kûpletten fan 'e Britske dichteresse en skriuwster Helen Spalding (1920-1991). It is fierwei har bekendste gedicht, en it waard yn 'e mande mei dichtwurk fan oaren publisearre yn 'e blomlêzing An Anthology of Modern Verse 1940-1960, dy't útjûn waard yn 1961. In Fryske oersetting fan 'e hân fan Haring Tjittes Piebenga ferskynde yn 1964.
Ynhâld
Sûnt harren beskriuwing troch de Hellenistyske Aleksandrynske wiskundige Euklides, yn 'e trêde iuw f.Kr., hawwe prymgetallen (getallen dy't inkeld dield wurde kinne troch harsels en troch 1, lykas 2, 3, 5, 7, 11, 13, 17, 19, ensfh.) altiten in bysûndere fassinaasje foar wittenskippers hân, benammentlik om't se sa riedselich en ûnfoarsisber binne dat men noch hieltyd omdôch besiket harren distribúsje oer it siferstelsel yn patroanen en formules te fangen. Yn Lit Us No Priizgje de Prymgetallen lei Helen Spalding de measte eleminten fêst dy't wittenskippers sa boeie oan prymgetallen.
It earste kûplet fan it gedicht ferwiist nei de saneamde Haadstelling fan de Rekkenkunde, dêr't yn fêstlein is dat elts hiel getal boppe 0 en grutter as 1 itsij in prymgetal is, itsij opboud is út ûnderskate prymgetallen. Sadwaande kin men prymgetallen de fermannichfâldichbere boustiennen fan getallen neame, en dêrmei de boustiennen fan it hiele siferstelsel. Yn it twadde en trêde kûplet giet de dichteresse yn op hoe't prymgetallen har foardogge mank de "gewoane" getallen: yn it begjin kloftsje se gear as in wâld, mar "de middellange ôfstân tinnet harren út" en neigeraden dat de getallen grutter wurde, komme se almar minder foar. Lykwols besteane der in ûneinich soad prymgetallen, mei't der in ûneinich soad getallen besteane. It lêste kûplet hellet it ûnfermogen fan 'e wittenskip oan om prymgetallen yn in formule te fangen: "ferskynsels dy't net werom te bringen binne ta stelsel, rige, patroan of útlis."
Fryske oersetting
Let Us Now Praise Prime Numbers waard yn it Frysk oerset troch Haring Tjittes Piebenga, ûnder de titel Lit Us No Priizgje de Prymgetallen. Dy fertaling waard yn 1964 publisearre yn it tydskrift De Tsjerne.
Bagaazjetrein
In bagaazjetrein of ek wol koartwei in trein wie foarhinne it almeast út kapweinen besteande befoarriedingskonfoai fan in militêre ienheid. Der waard fan in trein sprutsen om't de weinen yn in lange rige efterinoar oan rieden; dizze betsjutting fan it wurd is feitliks âlder as de hjoeddeiske treinen, dy't dernei ferneamd binne. Op dreech begeanber terrein bestiene bagaazjetreinen trouwens ek wol út rigen pakezels of mûldieren, of yn woastinige kriten út karafanen kamielen.
Hoewol't in leger of lytsere militêre ienheid yn it ferline syn iten faak byinoar 'foerazjearre' op it lân dêr't sa'n ienheid trochhinne marsjearre (wat delkaam op it bestellen fan 'e pleatslike befolking), wiene der altyd dingen dy't net foerazjearre wurde koene en dy't de soldaten ek net yn har bepakking meinmme koene. Sokke dingen waarden dan ferfierd troch de bagaazjetrein, dy't altyd efteroan yn 'e marsfolchoarder kaam. Yn 'e Midsiuwen gie it dêrby bygelyks om foarrieden pylken foar de bôgesjitters of it harnas fan 'e ridders (swiere izerne platen dy't net foar de poerlegrap droegen waarden, mar inkeld as men de striid oangie). Letter, doe't fjoerwapens útfûn waarden, ferfierden de bagaazjetreinen benammen munysje. Ek de persoanlike bagaazje fan ofsieren reizge yn 'e regel mei de bagaazjetrein mei.
Torpedo (wapen)
thumb|In Mark 46 Mod 5- lichte torpedo wurdt ôfsketten thumb|In Sweedske 533 mm torpedo In Torpedo is in projektyl dat troch dûkboaten, skippen, helikopters en oare fleanmasines, mar ek fan de wâl ôf, yn it wetter lansearre wurdt om oare skippen en dûkboaten te bestriden. De komst fan de torpedo hat laat ta it ûntstean fan twa nije skipstypen, nammentlik de torpedoboat en de torpedoboatjager. De earste torpedo waard yn 1877 ûntwikkele.
Histoaryske betsjutting
Mei torpedo waard fan de 19e iuw ôf elts eksplosyf bedoeld dat op of yn it wetter brûkt waard. Healwei dy iuw ferskynden bygelyks de earste spartorpedoboaten, dy't in eksplosyf oan in lange boechspriet hiene, ornearre om oare skippen te ramen. Noch oant de Earste Wrâldoarloch waard mei torpedo bedoeld de ferankere driuwende seemyn. Sokke torpedo's waarden brûkt om seeëarmen en riviermûningen om de skipfeart tsjin te kearen.
Gerontion
Gerontion, mei deselde titel yn it oarspronklike Ingelsk, is in gedicht fan 'e hân fan 'e Amerikaansk-Britske dichter, toanielskriuwer, essayist, útjouwer en Nobelpriiswinner T.S. Eliot (1888-1965). It jout Jeropa nei de Earste Wrâldoarloch wer neffens de mienings en yndrukken fan in âldman (in "geront"), dy't it grutste part fan syn libben yn 'e njoggentjinde iuw libbe hat. Eliot skreau it gedicht oan 'e ein fan 'e Earste Wrâldoarloch, en liet it yn 1919 redigearje troch syn freon, de Amerikaanske dichter Ezra Pound. Hy wie earst fan doel om Gerontion as in prolooch oan syn bekendere dichtwurk The Waste Land ta te foegjen, mar Pound rette him dat sterk ôf, en sadwaande bleau it in selsstannich gedicht. Gerontion waard foar it earst publisearre yn 1920, yn 'e bondel Poems. Yn 1965 ferskynde de Fryske oersetting fan Gerontion fan 'e hân fan Haring Tjittes Piebenga.
Fryske oersetting
Gerontion waard ûnder deselde titel yn it Frysk oerset troch Haring Tjittes Piebenga, dy't dy fertaling yn 1965 publisearre yn it maartnûmer fan it tydskrift Asyl. Yn 1979 brocht Piebenga Gerontion, yn 'e mande mei twa oare dichtwurken fan Eliot, Oppe Braekswâllen (The Waste Land) en Fjouwer Kwartetten (Four Quartets), út yn in boekje fan 68 siden by de Friese Pers Boekerij.
List fan planetoïden 62401-62500
Dit is in list fan planetoïden 62401-62500.
Tanya Huff
Tanya Huff (folút: Tanya Sue Huff; Halifax (Nij-Skotlân), 26 septimber 1957), is in Kanadeesk skriuwster fan in grut oeuvre oan fantasy- en science fiction-romans. Fral op it mêd fan 'e urban fantasy wurdt hja beskôge as ien fan 'e meast foaroansteande auteurs fan Kanada. Ien fan har romanrigen, de Blood-boeken, oer Vicki Nelson, in froulike privee-detektive út Toronto dy't stadichoan almar djipper yn boppenatuerlike foarfallen behelle rekket, waard yn 2007 adaptearre ta in tillefyzjesearje. Mei de Valor-searje hat Huff har ek op it mêd fan 'e militêre science fiction bejûn.
Libben
Huff waard yn 1957 berne yn Halifax, yn 'e eastlike Kanadeeske provinsje Nij-Skotlân, mar se waard grutbrocht yn Kingston, yn 'e sintrale provinsje Ontario. Doe't se tsien jier wie, ferkocht se foar K$10 twa eigenskreaune gedichten oan it regionale deiblêd The Picton Gazette. Fan 1975 oant 1979 tsjinne Huff as kokinne by de marine-ôfdieling fan 'e Kanadeeske Reservestriidkrêften. Yn 1982 behelle se in bachelorstitel foar de radio- en tillefyzjeoplieding fan it Ryerson Polytechnysk Ynstitút yn Toronto.
Yn 1992 ferfear Huff nei trettjin jier yn it sintrum fan Toronto omhúsmanne te hawwen, nei it plattelân fan Ontario. Dêr wennet se hjoed de dei noch, tegearre mei har frou Fiona Patton, dat ek in fantasyskriuwster is, en dêropta seis katten en, sa't se it sels neamt, "by fersin in chihuahua". Yn 2009 wurke hja mei oan 'e dokumintêre Pretty Bloody: The Women of Horror.
Boeken
Huff wurdt beskôge as ien fan 'e meast foaroansteande Kanadeeske auteurs op it mêd fan 'e urban fantasy, ferhalen dy't har ornaris tsjin in stedske eftergrûn ôfspylje yn ús kontemporêne wrâld, mar wêryn't troch de skriuwer fantasy-eleminten lykas boppenatuerlike wêzens en/of tsjoenderij yntrodusearre wurde. Huff brûkt dêrfoar benammen plakken dêr't se sels goed bekend mei is, lykas Toronto en Kingston. Dêrnjonken hat Huff tradisjonelere, hege fantasy en ek science fiction skreaun. Guon fan har ferhalen soene sels oanmurken wurde kinne foar horror, al is de skiedsline tusken urban fantasy en horror ûndúdlik en dreech oan te tsjutten.
Huff har iere wurk heart lykwols mear ta de tradisjonele fantasy. Har earste roman, Child of the Grove, kaam yn 1988 út, it jiers dêrop folge troch it byhearrende boek The Last Wizard. Fan itselde lekken in pak is de Quarters-rige, út 'e midden fan 'e jierren njoggentich. Dy boeken spylje yn in wrâld dêr't barden magy skeppe troch har muzyk, wat yn it iene lân fûleindich bestriden wurdt, wylst sokke lju yn it oare lân yn heech oansjen steane. De haadpersoan fan it earste diel fan 'e searje is in froulike bard dy't ek de suster fan 'e kening is. Sadwaande is it har ferbean om bern te krijen, en se rekket dan ek djip yn 'e swierrichheden as se nei in nacht fan wylde hertstocht mei de hartoch fan in grinskrite swier blykt te wêzen. De oare boeken lizze har mear ta op in pear hiermoardners, in broer en in suster, út it buorlân, dy't in protte muoite hawwe om yn har fan magy optillende nije heitelân te aardzjen.
Yn 1991 sette Huff útein mei har earste urban fantasy-rige, de saneamde Blood-boeken, dêr't se ek har grutste súkses mei behelle. De haadpersoan yn dizze searje is Vicki Nelson, in privee-detektive dy't stadichoan blyn wurdt troch de eachsykte retinitis pigmentosa, en fanwegen har oanboazjende eachproblemen har baan as resjersjeur by de plysje fan Toronto kwytrekke is. Yn it earste boek fan 'e rige, Blood Price, komt hja yn 'e kunde mei Henry Fitzroy, in skriuwer fan romantyske ferhalen tsjin in histoaryske eftergrûn. Dyselde blykt nimmen oars te wêzen as Henry FitzRoy, 1ste hartoch fan Richmond en Somerset, de oerwûne soan fan 'e Ingelske kening Hindrik VIII dy't in 450 jier âlde fampier is. Geandewei de boeken Blood Trail (1992), Blood Lines (1992) en Blood Pact (1993) rekket Vicki wat langer wat mear belutsen by de boppenatuerlike wrâld dy't him yn 'e skaden fan Toronto ophâldt. Dêrby skuort se har eardere partner, plysjeresjersjeur Mike Celluci, en har ynformant, de jonge drugsferslaafde en prostituë Tony Foster, tsjin wil en tank mei. Mei Henry Fitzroy nimme se it fjouweresom op tsjin in stikmannich boppenatuerlike bedrigings, net inkeld yn Toronto, mar ek yn London en Vancouver. Yn 2007 waard dizze romanrige adaptearre ta de tillefyzjesearje Blood Ties, dy't ien seizoen (22 ôfleverings) lang útstjoerd waard yn Kanada en de Feriene Steaten.
Tusken 2004 en 2006 publisearre Huff de Smoke-boeken, in fuortsetting fan 'e Blood-boeken, mar dan mei Tony Foster yn 'e haadrol. Dyselde hat tsjin dy tiid in relaasje krigen mei Henry Fitzroy, en tegearre binne se ferfearn nei Vancouver, it Hollywood fan Kanada. Tony hat dêr wurk fûn op 'e set fan in tillefyzjesearje oer in fampier dy't as privee-detektive wurket. Mar net alle boppenatuerlike foarfallen yn 'e studio blike lykwols troch special effects feroarsake te wurden.
Yn 'e perioade tusken de Blood-boeken en de Smoke-boeken skreau Huff de Keeper's Chronicles, oer Claire, in keeper ("warder", "oppasser"), dy't derfoar soargje moat dat it weefsel fan it metafysyske hielal (it tiid-romtekontinuum) net útskuord. By fersin komt se fêst te sitten yn in suterich lyts hoteltsje yn Kingston, dat yn 'e kelder in gat nei de hel hat en yn ien fan 'e keamers in machtige en boasaardige tsjoenster dy't al 60 jier mei magy yn 'e sliep holden wurdt. Nei't har besykjen om 'e soarchplicht foar de hiele brot oan in oar oer te dragen op neat útrint, besiket Claire úteinlik mar om it bêste fan 'e sitewaasje te meitsjen. Dêrby wurdt se bystien troch Dean, de hantsjemuoisfeint fan it hotel, dy't frijwat swierrichheden hat om oan te nimmen wat Claire him fertelt oant er op in stuit sels yn it gat knoffelet en hast yn 'e hel bedarret, de allegeduerigen op seks beluste Frânsk-Kanadeeske geast Jacques, dy't yn it hotel omspûket, en har eigen helper Austin, in synyske pratende kat dy't alle foarfallen fan sarkastysk kommentaar foarsjocht. Krekt as se mient dat se it hiele spul op 'e rails hat, ûntjout Claire har jongere suster Diana har ek ta keeper, wat foar nije problemen soarget.
Ut deselde snuorje datearret Huff har Valor-searje, in science fiction-rige dy't ta de gruttere Confederation-searje heart. De boeken spylje yn in ûnbeskate takomst, as de Ierde him oansletten hat by de Konfederaasje, in bûn fan in grut tal ûnderskate (bûtenierdske) rassen. De Konfederaasje is nei't it skynt sûnder provokaasje oanfallen troch in lyksoartige alliânsje fan rassen dy't inkeld bekend stiet as "De Oaren". Mei't de measte rassen fan 'e Konfederaasje it ferskynsel geweld al lang lyn kultureel en evolúsjonêr ûntgroeid binne, hawwe de heechûntwikkele bûtenierdsen by it útbrekken fan 'e fijannichheden kontakt socht mei de minsken en in pear oare barbaarske rassen, dy't alhiel gjin skrupules hiene om har de begjinsels fan 'e ynterstellêre oarlochfiering eigen te meitsjen. De haadpersoan yn dizze boeken is stêfserzjant Torin Kerr, dy't by potinsjeel deadlike misjes troch de hiele Molkewei kear op kear besykje moat om sawol de koal as de geit te sparjen, oftewol om sawol har superieuren tefreden te stellen as har manskippen yn libben te hâlden.
Fierders hat Tanya Huff ek inkele op harsels steande boeken skreaun, lykas Scholar of Decay, in roman dy't spilet yn 'e Ravenloft-wrâld fan 'e Dungeons and Dragons-role-playing game. Ek skreau se yn 2012 de roman The Silvered, oer it keninkryk Aydori, dat regearre wurdt troch in elite fan wearwolven en mei help fan magy. As it machtige oangrinzgjende ryk fan keizer Leopald it lân binnenfalt, ferwachtsje de Aydori dat harren Jachtridel en tsjoenders de fijân mei gemak tsjinkeare kinne sille, mar de nije technology fan 'e ynfallers, fan kanonnen oant hjitteluchtballonnen, komt har oer it mad, en se lije swiere ferliezen. Hoe't it spul beteart, sil útmakke wurde troch de jonge tsjoenster Mirian Maylin en de wearwolf Thomas Hagen, de jongere broer fan 'e Ridellieder, dy't tegearre efter de fijanlike linys fêst kommen binne te sitten, èn oan 'e fijannige kaptein Sean Reiter, dy't Mirian finzen nimt.
Himelfearttsjerke (Jaroslavl)
De Tsjerke fan de Himelfeart fan de Hear (Russysk: Церковь Вознесения Господня) is in fiifkoepelige tsjerke yn Jaroslavl, Ruslân. Tichteby de tsjerke stiet noch in oare tsjerke: de Presintaasjetsjerke; de iennige tsjerke yn Jaroslavl dy't boud waard yn de styl fan de Elizabethaanske barok. Beide tsjerken hearre ta deselde parochy en waarden koartlyn restaurearre. De Himelfearttsjerke wie sa slim fernield, dat er foar in part rekonstruearre waard.
Oerlevering oer de oarsprong fan de Himelfearttsjerke
De oarsprong fan de parochy wurdt yn it ferhaal oer de bou fan de houten Himelfearttsjerke yn de 17e iuw ferhelle. De hannel mei Ingelsen en Nederlanners brocht ûnder Ivan de Ferskriklike Jaroslavl in perioade fan wolstân. Hja libben frij en yn frede mei de ynwenners fan Jaroslavl en bouden in soad pakhûzen yn de stêd. Foar de eigen sielesoarch fregen de bûtenlanners oan de aartsbiskop fan Rostov tastimming om in protestanske tsjerke te bouwen yn Jaroslavl. De aartsbiskop joech dy tastimming, mar dan bûten de stêd yn de delsetting Kondakovo oan de wei rjochting Uglitsj. Doe't de rike Gryk Vasily Kondaka hjir fan hearde waard hy sa lilk, dat hy yn alle hasten sels in houten tsjerke ta eare fan de Himelfeart fan de Hear bouwe liet (1584). Letter waard by de Himelfearttsjerke de Presintaasjetsjerke boud.
Wichtige data yn de skiednis fan de bou
thumb|left|250px|De Himelfearttsjerke nei 1918 thumb|260px|Presintaasjetsjerke
Tusken 1689 en 1691 waard by de Himelfeartsjerke de stiennen Presintaasjetsjerke as simmertsjerke boud. Fan dy earste Presintaasjetsjerke bleau allinnich in part fan de refter bewarre. Yn de 18e iuw liet de sidefabrikant Gûrjev, dy't syn bedriuw tichteby de tsjerke hie en de tsjerke finansjeel in soad holp, in klokketoer bouwe, dêr't fiif klokken yn kamen te hingjen. Katarina II liet út wurdearring foar de ynspannings fan Gûrjev de tsjerke foarsjen fan nije barokke gevels. De dochter fan Gûrjev liet nei syn dea mei de bou fan in fergulde ikonostase de ynrjochting foltôgje. Yn 1825 waarden de fresko's fernijd.
Katarina's plan om Jaroslavl op 'e nij yn te rjochtsjen foarseach ek yn it plan om yn it gebiet fan de Himelfeart-parochy in bedriuwenkompleks op te setten. Fan dy plannen kaam lykwols net folle telâne en de bedriuwen krigen in oar plak. De Olovjanisjnikov-fabryk, dy't ek belangen hie yn de Himelfeart-parochy, liet foar de toer nij klokken jitte. Yn 1802 krige de toer in klok fan 200 pûn en yn 1848 noch ien fan 490 pûn. thumb|250px|left|De Himelfearttsjerke foar de restauraasje
De lêste iuw
Tidens de opstân fan Jaroslavl yn 1918 tsjin de bolsjewiken hiene de beide parochytsjerken slim te lijen fan it geweld. De parochy liet de skea fuort neitiid ferhelpe.
Yn opdracht fan de ateïstyske autoriteiten waarden de tsjerken yn 1929 sletten. Fuort dêrnei waard de klokketoer ôfbrutsen en de koepels fan de beide tsjerken ferwidere. Noch yn de jierren 1990 waarden de misfoarme tsjerken brûkt troch in feriening fan de tram. De ûntholle Himelfearttsjerke waard brûkt as pakhûs en de Presintaasjetsjerke tsjinne as bibleteek en ferieningsgebou.
Yn it ramt fan de privatisearring fan it gebiet en de bou fan in winkelsintrum yn de rin nei it 1000-jierrich jubileum fan Jaroslavl (2010) waarden de beide tsjerken oan de Russysk-otterdokske Tsjerke werom jûn. Dêrnei begûn in restauraasje fan beide gebouwen.
Brûnzen medalje
In brûnzen(e) medalje is de op twa nei heechste medalje dy't útrikt wurdt foar in prestaasje op net-militêr mêd. Sokke ûnderskiedings binne benammen ferbûn mei de sport. De namme komt fuort út it feit dat sokke medaljes fan brûns makke binne en brûnskleurich binne.
Chesley Award
De Chesley Awards binne in groep Amerikaanske prizen dy't yn 1985 ynsteld binne troch de Association of Science Fiction and Fantasy Artists (ASFA) mei as doel om erkenning te bieden oan yndividuële artistike prestaasjes op it mêd fan science fiction en fantasy. Oarspronklik waarden dizze prizen de ASFA Awards neamd, mar nei it ferstjerren fan 'e bekende astronomyske keunstner Chesley Bonestell waarden se yn 1986 nei dyselde ferneamd. De Chesley Awards wurde op jierlikse basis yn alve ûnderskate kategoryen útrikt, ornaris as ûnderdiel fan 'e World Science Fiction Convention (Worldcon).
Sangiban
Sangiban wie in Alaanske kening út de 5e iuw. Under de ynvaazje fan de Hunnen yn Galje (451) focht er oan de side fan de Romeinen yn de Slach op de Katalaunyske fjilden.
Skiednis
Sangiban wie de opfolger fan Goar, de Alaanske lieder dy't mei it Alaanske folk yn 406 it Romeinske Ryk ynluts en in keninkryk stifte yn de omkriten fan Orléans dat eartiids bekend stie as de stêd Aurelianum. Neffens Jordanes hie Sangiban gemiene saken dien mei Attila krekt foar de legers harren treffen soenen yn de slach. De Alaanske kening hie Attila tasein ûnder it fijânlik treffen mei syn leger oer te rinnen nei de haadmacht fan de Hunnen en de stêdspoarten fan Aurelianum foar him te iepenjen. De Romeinske fjildhear Aetius wie fan Sangiban syn ferried op de hichte brocht en hie de Alanen dêrfoar in posysje jûn yn it sintrum lyktsjinoer de haadmacht fan de Hunnen. Sadwaamde wie Sangiban ferhindere mei de Alanen oer te rinnen nei de Hunnen.
Jordanes hat net beskreaun of Sangiban de slach wol of net oerlibbe.
Eddie Murphy
Eddie Murphy (folút: Edward Regan Murphy; New York, 3 april 1961) is in Amerikaansk akteur, komyk, regisseur, senarioskriuwer, filmprodusint en sjonger fan Afro-Amerikaansk komôf. Hy waard bekend as in lid fan 'e fêste cast fan it komyske tillefyzjeprogramma Saturday Night Live, dêr't er fan 1980 oant 1984 oan meiwurke. Ek los dêrfan wurke er yn 'e earste helte fan 'e 1980-er jierren in protte as komyk. Letter lei er him lykwols fral ta op syn aktearkarriêre, wêrby't er yn 't earstoan spile yn kaskreakers as 48 Hrs., de Beverly Hills Cop-trilogy en Coming to America, mar letter bravere rollen spile yn films as The Nutty Professor en Dr. Dolittle, dy't lykwols yn finansjeel opsjoch ek in grut súkses waarden. Ek as stimakteur is Murphy tige aktyf, mei as bekendste optreden de ezel Donkey yn 'e Shrek-tekenfilmsearje. Murphy waard yn 2006 nominearre foar in Oscar en wûn in Golden Globe foar syn rol yn 'e film Dreamgirls. Yn 2020 wûn er ek in Emmy Award foar syn presintaasje fan Saturday Night Live. Mei al syn films byinoar is er de op fiif nei meast opbringende akteur yn 'e Feriene Steaten.
Jonkheid
Eddie Murphy waard yn 1961 berne yn 'e New Yorkske borough Brooklyn, yn 'e buert Bushwick, as de soan fan Charles Edward Murphy en dy syn frou Lillian Laney. Syn mem wurke by in tillefoanmaatskippij, en syn heit wie by de ferkearsplysje. Yn syn frije tiid wie Charles Murphy ek aktyf as amateur-komyk en -akteur, mar hy kaam te ferstjerren doe't syn soan noch hiel jong wie. Letter, doe't syn mem siik waard, brochten de achtjierrige Eddie en syn âldere broer Charlie in jier yn in pleechgesin troch. (Charlie soe yn 2017 komme te ferstjerren oan leukemy.) Neitiid waarden se roomsk grutbrocht yn Roosevelt, troch harren mem en styfheit Vernon Lynch, dy't foarman by in iiskofabryk wie. Mei fyftjin jier trede Murphy al op mei syn eigenskreaune grappen, wêrby't er sterk beynfloede wie troch Bill Cosby en Richard Pryor.
Karriêre as komyk
Murphy syn iere komeedzjestyl waard karakterisearre troch it oates en toates foarkommen fan flokwurden en it gebrûk fan stopwurden as fuck en motherfucker. Dêrby naam er mei treffende imitaasjes, net inkeld oangeande aksint en spraakgebrûk, mar ek wat lichemstaal oanbelange, ferskate etnisiteiten en oare maatskiplike groepen yn 'e Feriene Steaten op 'e hak, lykas rike blanke Amerikanen, Afro-Amerikanen, Italjaanske Amerikanen, Joadske Amerikanen, korpulinte lju en homo's. Hy brocht trije stand-up comedy-fideo's út: Eddie Murphy (1982), Delirious (1983) en Raw (1987).
Aktearkarriêre
In oar grut súkses wie de komeedzjefilm Coming to America, út 1988, oer in wrâldfrjemde Afrikaanske prins dy't himsels steande sjen moat te hâlden yn 'e rûge New Yorkske borough Queens. Yn dy film fertolken Murphy en syn tsjinspiler Arsenio Hall allebeide ferskate rollen (wêrûnder Murphy syn memorabele optreden as in âlde blanke Joadske man). Letter soe Murphy dat trúkje nochris yn ferskillende oare films werhelje. Tsjin it begjin fan 'e 1990-er jierren wie Murphy ien fan 'e grutte Hollywood-stjerren wurden, en spile er û.m. yn 'e aksjefilm Another 48 Hrs. (1990), wêrfoar't er sels it senario skreau, de fermaaklike komeedzje The Distinguished Gentleman (1992), wêryn't er de Amerikaanske polityk op 'e hak naam, en de aksjefilm Metro (1997).
Fan 'e midden fan 'e jierren njoggentich ôf begûn Murphy lykwols yn in hiel oar slach films te spyljen. Hy sensurearre syn eigen taalgebrûk sadat him gjin ûnfoech wurd mear oer de lippen kaam en makke himsels op dy manear tagonklik foar in jonger (Amerikaansk) publyk. In grut diel fan syn âlde fans heakke lykwols teloarsteld ôf. Mei komeedzjes as The Nutty Professor  (1996), Dr. Dolittle (1998) en Daddy Day Care (2003) belibbe er op 'e nij grutte súksessen. Dat joech oanlieding ta twa nije ferfolchfilms: Nutty Professor II: The Klumps (2000) en Dr. Dolittle 2 (2001). Underwilens liende Murphy ek gauris as stimakteur syn stim oan tekenfilmfigueren. Sa wurke er û.m. mei oan 'e Disney-film Mulan, út 1998, mar syn bekendste rol op dit mêd wie sûnder mis dy fan Donkey, de eigensinnige ezel út 'e Shrek-filmsearje. Dy rol fertolke er yn 'e films Shrek (2001), Shrek 2 (2004), Shrek the Third (2007), Shrek Forever After (2010) en dêropta yn ferskate tillefyzjeprogramma's.
Yn 2006 spile Murphy de serieuze rol fan James "Thunder" Early yn 'e film Dreamgirls, oer de opkomst en ûndergong fan in jierren-sechstichfammegroep dy't basearre is op The Supremes. Foar dy rol waard er nominearre foar in Oscar foar bêste byrol fan in akteur en wûn er de Golden Globe yn deselde kategory. Yn 2007 wie Murphy behalven as akteur ek as senarioskriuwer en filmprodusint belutsen by de komeedzjefilm Norbit. Nei 2010 lei Murphy him mear ta op films dy't har op in publyk fan folwoeksenen rjochten, mei rollen as in dief yn 'e heistfilm Tower Heist (2011), en de komyk Rudy Ray Moore yn 'e biografyske film Dolemite is My Name (2019). Yn desimber fan dat jier kearde er foar in kear werom yn Saturday Night Live om dy film te promoatsjen. Mei syn optreden yn dat programma wûn er syn earste Emmy Award yn 'e kategory bêste gastrol fan in akteur yn in komeedzjesearje.
Yn 2021 makke Murphy mei Coming 2 Amearica in ferfolchfilm op ien fan syn grutste súksessen, Coming to America. In weromkear fan Murphy as Axel Foley yn in fjirde Beverly Hills Cop-film is (anno 2021) yn preproduksje. Yn jannewaris 2023 waard oan Murphy by de útrikking fan 'e Golden Globes de Cecil B. DeMille Award takend, in oeuvrepriis.
Oare wurkmêden
Njonken syn wurk as akteur en komyk is Murphy ek al sûnt de 1980-er jierren aktyf as senarioskriuwer, en letter ek as regisseur. Fierders is Eddie Murphy ek in sjonger. Yn 'e iere jierren tachtich, foar't er súkses krige as akteur, besocht er om in karriêre as sjonger fan 'e grûn te krijen, mar dat slagge net. Hy brocht ferskate albums mei R&B-muzyk út. Letter brûkte er syn sjongen benammen yn it ferlingde fan syn aktearkarriêre, lykas yn 'e Shrek-films, dêr't er op 'e soundtrack te hearren is, û.m. as de sjonger fan it nûmer I'm a Believer. Yn 2013 brocht Murphy foar it earst yn jierren wer in single út, in reggaeliet mei de titel Red Light, dat er tegearre mei rapper Snoop Dogg song.
Priveelibben
Murphy hat twa soannen út iere relaasjes: Eric (1989), by Paulette McNeely, en Christian (1990), by Tamara Hood. Letter begûn er in jierrenlange relaasje mei Nicole Mitchell (1968) mei wa't er yn 1988 by in priisútrikking yn 'e kunde kommen wie. Hja wennen twa jier gear foar't hja op 18 maart 1993 yn New York trouden. Mei Mitchell krige Murphy fiif bern: Bria (1989), Myles Mitchell (1992), Shayne Audra (1994), Zola Ivy (1999) en Bella Zahra (2002). Yn augustus 2005 fregen Murphy en Mitchell lykwols in skieding oan, en dy waard op 17 april 2006 definityf.
Dêrnei begûn Murphy om te gean mei de eardere Spice Girl Mel B, dy't yn ferwachting rekke en sei dat it bern fan Murphy wie. Tsjin RTL Boulevard-korrespondint Matthijs Kleyn sei Murphy lykwols yn desimber 2006: "Ik wit net waans bern oft dat is, oant it derút komt en in bloedtest ûndergiet. Jo moatte gjin foarbarige konklúzjes lûke, menear." Nei de berte fan Angel Iris Murphy Brown, op Eddie Murphy syn jierdei yn april 2007, die lykwols bliken dat it yndie syn bern wie. Mel B sei letter yn in fraachpetear dat Murphy net nei it bern omseach, mar yn 2010 kaam nei bûten dat der dochs kontakt tusken him en syn dochter wie.
Op 1 jannewaris 2008 wikselen Murphy en filmprodusinte Tracey Edmonds by in religieuze seremoanje op in lyts eilantsje foar de kust fan Bora Bora trou-ûnthjitten út, mar se besleaten harren houlik net wetlik fêst te lizzen en wiene dus nea offisjeel troud. It moat oannommen wurde dat se op in stuit útinoar gien binne (al is dêr neat oer bekend), om't Murphy yn 2012 in relaasje oangie mei it Australyske model Paige Butcher, dy't yn maaie 2016 in dochter fan him krige en yn novimber 2018 in soan. Hja hiene har ferloofd om yn septimber 2018 te trouwen.
Seamus Heaney
thumb|left|120px|Seamus Heaney yn [[Krakau (2004)]] Seamus Justin Heaney (de pleats Mossbawn tusken Castledawson en Toomebridge, County Derry (Noard-Ierlân), 13 april 1939 – Dublin, 30 augustus 2013 ) wie in Noardiersk dichter, toanielskriuwer, fertaler en winner fan de Nobelpriis foar de Literatuer. Hy wenne yn Dublin.
Hy ferlear syn âlden op jonge jierren en waard grutbrocht by syn omke en muoike. Yn 1963 waard er learaar Ingelsk oan St. Joseph's College yn Belfast.
Dêrnei folgen hûnderten publikaasjes.
Heaney krige 1995 de Nobelpriis foar de Literatuer.
It Leafdesliet fan J. Alfred Prufrock
It Leafdesliet fan J. Alfred Prufrock, yn it oarspronklike Ingelsk: The Love Song of J. Alfred Prufrock, is in gedicht fan 'e hân fan 'e Amerikaansk-Britske dichter, toanielskriuwer, essayist, útjouwer en Nobelpriiswinner T.S. Eliot (1888-1965). It gedicht hat de foarm fan in dramatyske en yn it ik-perspektyf werjûne ynterne monolooch fan in stedsjer dy't oanhelle is mei gefoelens fan isolaasje oangeande syn bestean en net by steat liket te wêzen om beslissende dieden te ûndernimmen, op in manear dy't de frustraasje en ûnmacht fan 'e minske yn 'e moderne maatskippij werjout.
Eliot sette mei it skriuwen fan Prufrock (sa't de titel gauris ôfkoarte wurdt) útein yn febrewaris 1910, en publisearre it, op oantrún fan syn freon, de Amerikaanske dichter Ezra Pound, yn juny 1915 foar it earst yn it tydskrift Poetry: A Magazine of Verse. Neitiid waard it yn 1917 útjûn as ûnderdiel fan 'e dichtbondel Prufrock and Other Observations. Doe't it gedicht yn 1915 publisearre waard, beskôge men it as skokkend en oanstjitjaand, mar no wurdt it sjoen as in foarrinder fan 'e oergong fan 'e lette njoggentjinde-iuwske Romantyk nei it yn 'e tweintichste iuw woartele modernisme. Prufrock markearre it begjin fan Eliot syn karriêre as ynfloedryk dichter, en wurdt no rûnom wurdearre. It waard yn 2001 oerset yn it Frysk troch Jabik Veenbaas.