cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Foarbeatsjerke (Kiëv)
Skiednis
De tsjerke wie yn de jierren 1920 fan de Wiere Otterdokske Tsjerke, in beweging yn it otterdokske Kristendom dy't yn dy tiid fanwegen mieningsferskillen oer de oekumene en herfoarmings brutsen hie mei de Eastersk-Otterdokske Tsjerke. De bolsjewiken lieten de tsjerke yn de iere jierren 1930 slute. Under de Dútske besetting waard de tsjerke yn 1941 wer iepene foar de earetsjinst. Nei't de tsjerke yn de jierren 1953-1954 restaurearre waard, folge in nij tiidrek fan ûnderdrukking en twongen de kommunisten de tsjerke yn 1958 wer te sluten.
Op 15 april 1990 waard der wer foar it earst in tjinst fierd. Yn 1991 fûn de oerdracht fan it gebou plak oan de Oekraynske autosefale Otterdokske Tsjerke.
Twitch
alt=Logo fan Twitch|thumb|240x240px|Logo fan Twitch Twitch (ek wol bekend ûnder de namme Twitch.tv) is in fideoside rjochte op it streamen fan persoanlike kanalen, wêrby 't kompjûterspultsjes it wichtichste part binne. Elkenien kin der, fia in eigen kanaal, útstjoeringen meitsje oer ûnderwerpen nei eigen kar, en dêr in publyk by sammelje.
De webside waard op 6 juny 2011 iepene.
Von Schlieffenplan
Opset
It plan ûnderkenne it gefaar fan in twafronteoarloch tsjin Frankryk en Ruslân, dêr’t Dútslân net sterk genôch foar wie. Om't Ruslân him fanwege grutte ôfstannen net fluch mobilisearje koe, wie der foar de it Dútske leger in ûntsnapping mûglik at hja earst fluch ôfrekkenje koenen mei de Frânske driging. Om dat te berikken soe it Dútske leger dêrom it Frânske leger oer Belgje omsingelje, en yn it earstoan ek fia Nederlân. It plan wie net om Parys yn te nimmen, mar om dêr om hinne te lûken en sa it yn de Elzas konsintrearre Frânske leger klem te setten, wêrtroch dat him oerjaan soe. De Dútske troepen soenen dan op de trein nei Ruslân set wurde om it Russyske leger dêr te ferslaan ear't it folslein mobillisearre wie. Foar it ferslaan fan de Frânsken wie in perioade fan mar 42 dagen rekkene.
Neidielen
It plan hie ek twa ynherinte problemen: Von Schlieffen gong der dan ek fan út dat der, by ôfwikings fan de gong fan saken daalks stoppe wurde soe en besocht wurde soe dochs noch te ûnderhanneljen, om't Dútslân dan net mear winne koe.
Diplomasy
Of dit wier de ienige mûglikheid wie is net dúdlik. Frankryk spile op himsels yn de julykrisis fan 1914 gjin rol fan betsjutting. Der is in lytse mûglikheid dat in aktivere opstelling fan de diplomaten Frankryk der fan werhâlde kind hie syn bûnsgenoat te help te kommen.
Skandinavysk alfabet
It Skandinavyske alfabet is in alfabet basearre op it Latynske skrift. It wurdt brûkt foar de talen fan de Skandinavyske lannen.
It Skandinavyske alfabet is ûntstean út it Latynske alfabet. Yn fergelyk mei dat alfabet hat it fjouwer letters net;
Margareta Leijonhufvud
Margaretha Leijonhufvud wie lid fan ien fan de meast machtige aadlike famyljes fan Sweden. Hja wie de dochter fan in man dy't fermoarde waard yn de Stockholmse moardpartij.
Keninginne Margareta waard omskreaun as yntelligint en moai, mei in lokkich houlik. Se wijde har libben oan húshâldlike taken en har húshâlding. Bleau har hiele libben roomsk. Se wie hast oan ien tried wei swier, wat har sûnens net te'n goede kaam. Yn augustus 1551 makke se mei harren bern in boattocht op de Mälarmar tusken Gripsholms slott en Västerås, mar op harren weromkomst rûn Margaretha in slimme longûntstekking op. Tanksij har âldste dochter Katarina fan Sweden heart se ta de direkte foarâlden-line fan Victoria fan it Feriene Keninkryk.
Goudtoefkes
De goudtoefkes binne it ieniche skaai (Latyn Regulus) yn de famylje fan de (Latyn) Regulidae, dy 't ek goudtoefkes hjitte. De famylje beheart ta it skift fan de moskeftigen (Passeriformes) en it ûnderskift fan de sjongfûgels (Passeri). Foarhinne waarden de goudtoefkes allinne as skaai binnen de famylje fan de sjongers (Sylviidae) sjoen. It skaai (en de famylje) fan de goudtoefkes hat 6 of 7 soarten.
Mytology fan natoerreligys
De mytology fan natoerreligys is ornaris tige grut. Troch ferhalen wurde der de rollen fan goaden, geasten en oare boppenatoerlike machten yn sawol it ferline as it hjoed yn oanjûn. Sokke myten ferklearje bygelyks wêr’t de minske weikomt, wêr’t er nei syn dea hinne giet, hoe’t de natoer wurket, ensfh.
Skeppingsmyten
It meast yn it each springend fan al dy myten binne ornaris de skeppingsmyten. De âlde Hawaiïanen, dy’t leauden dat de god Kane de earste minske út it stof fan ’e ierde skoep en him mei syn azem libben ynblies, hienen bygelyks in skeppingsferhaal dat tige by tige tinken docht oan ’e joadsk-kristlike tradysje út it Bibelboek Genesis. De Dogrib, of yn harren eigen taal Thlingchadinne, fan noardwestlik Kanada, kamen oan har Ingelske namme, letterlik “Hûneribbe”, troch har skeppingsmyte, dy’t ferhellet hoe’t de earste minske skepen waard út ’e ribbe fan in hûn. It leauwe fan ’e Asmat, fan súdlik West-Papoea, is konsintrearre om ’e god Fumeripitisj hinne, dy’t houten bylden fan minsken snie en dêrmei de Asmat skoep. De Miao, of Meo, fan súdlik Sina en noardlik Fietnam, Laos en Tailân, leauwe dat de earste minsken útbret waarden troch in mytyske fûgel.
Neffens de Popol Vuh, it hillige boek fan ’e Maya’s, út Belize, Guatemala en súdlik Meksiko, skoep de grutte god K’ucumatz de minskheid earst fan ierde, mar dizze earste minsken wienen swak en losten op yn wetter. Dêrom besocht er it op ’e nij, troch minsken fan hout te meitsjen. Mar dy hienen gjin hert of ferstân en koenen harren skepper net priizgje. Dêrom waarden se ferneatige, allegearre behalven in pear dy’t yn it wâld libben en dêr’t de apen fan ôfstamje. K’ucumatz besocht it nochris, diskear mei mear súkses, mei in substânsje dy’t him oanret wie troch fjouwer bisten, de grize foks, de kojote, de pappegaai en de kraai. Dy substânsje wie wyt en giel nôt, meald ta moal om it fleis te foarmjen en fertinne mei wetter om it bloed te foarmjen.
De Bataks, fan noardlik Sumatra, beskôgje de banjan as de libbensbeam. Neffens harren skeppingsmyte line de almachtige god Ompung tsjin in banyanbeam oan en foelen der doe heal fergongene tûken út dêr’t him al it libben op ierde út foarme, útsein de minsken. Dy waarden nammentlik berne út ’e aaien fan in nijskepen fûgelpear, op it hichtepunt fan in freeslike ierdbeving.
De Dogon, fan súdlik Maly, leauwe dat de sinne, de moanne, de stjerren en de ierde skepen waarden troch in manlike godheid dy’t se Amma neame. Mar it wie de 'trickster Yurugu (“Bleke Foks”), dy’t tiid en romte skoep, dêr’t de oerfoarms fan as getallen yn it boarst fan Amma skreaun stienen. De ierde hie de foarm fan in frou en by har sette Amma twa slangeftige skepsels oan, de Nommo, en dy’t de streamen en puollen fertsjintwurdigje. Letter makke Amma twa minsken, in man en in frou. Se waarden troch de Nommo besnien en krigen acht bern, dy’t beskôge wurde as de foarâlden fan ’e Dogon: acht is foar de Dogon dan ek in hillich getal. Dy foarâlden wurde identifisearre mei de slange, de skyldpodde, de skorpioen, de krokodil, de kikkert, de hagedis, de knyn en de hyena.
Neffens de skeppingsmyte fan ’e Maöary fan Nij-Seelân komme alle dingen fuort út ’e feriening fan ’e himelgod Rangi Nui mei de ierdgoadinne Papa Tu A Nuku. Harren wichtichste bern wienen de stoarmgod Tawhiri Matea, de seegod Tangaroa, de wâldgod Tane Mahuta, de god fan ’e wylde itenjaande planten Haumia Tiketike, de god fan ’e kultivearre itenjaande planten Rongo Ma Tane en de oarlochsgod Tu Matauenga . Nei lange, lange tiden fan tsjuster, om’t it ljocht de ierde net berikke koe troch de oanhâldende feriening fan Rangi Nui en Papa Tu A Nuku, besleaten de jongere goaden harren âldelju útinoar te heljen. Elts besocht it en faalde, oant it Tane Mahuta wol slagge en hy saHeit fan ’e De waard. Syn heit en mem wienen lykwols ûntreastber en se skriemden sa, dat har triennen de see foarmen en hast al it lân derûnder strûpte. Doe rôlen de jongere goaden harren mem op har búk, sadat harren âldelju inoar net hieltyd oansjen soenen. Dêrtroch naam harren fertriet ôf en waard de ierde rêden. De goaden makken doe in frou fan ierde en Tane Mahuta blies har libben yn. Om’t er net wist wat de foar fuortplanting bestimde iepening wie, befruchte er se allegear. Sa krige er in dochter, dy’t er ta frou naam en dy’t it libben skonk oan ’e foarâlden fan ’e minskheid.
Stasjon Kruiningen-Yerseke
Stasjon Kruiningen-Yerseke (Krg) is in stasjon yn de Nederlânske doarp Kruiningen yn de gemeente Reimerswaal. It stasjon is in standertstasjon fan de Steatsspoarwegen type SS fiifde klasse en is ien fan de achtentritich stasjons dy 't ea yn dizze klasse boud is en ien fan de njoggen stasjons fan dit type dy't noch oanwêzich is.
Mytology fan natoerreligys
Skeppingsmyten
De Samoänen, ta beslút, leauden eartiids dat Samoä skepen wie troch de god Tagaloa. Foar’t der see, ierde, loft, planten, bisten of minsken bestienen, libbe Tagaloa yn it ferwulft fan lege romte. Hy skoep in rots en befelle dy om op te spjalten yn klaai, koraal, kliffen en stiennen. Doe’t de rots dat die, kamen de see, swietwetterboarnen, ierde en loft ta stân. Dêrnei skoep Tagaloa in man en in frou, dy’t er Fatu (“Hert”) en ’Ele’ele (“Ierde”) neamde. Hy stjoerde se nei de swietwetterboarnen ta en sei har it gebiet te befolkjen, wylst er de loft, Tu’ite’elagi, befelle om boppe de ierde hingjen te gean. Doe skoep er Po  en Ao, “Dei” en “Nacht”, dy’t as bern de “eagen fan ’e loft”, de sinne en de moanne, krigen. Underwilens skoep Tagaloa ek de njoggen himels, dy’t bewenne waarden troch ferskate goaden. Fatu en ’Ele’ele hienen doe al foar safolle neikommelingen soarge, dat Tagaloa Manu’a, in soan fan Po en Ao, stjoerde om oer harren te regearjen - Manu’a is de namme fan ’e eastlikste eilannegroep yn ’e Samoaanske archipel. Fan dy tiid ôf waarden de Samoaanske tupu (“keningen”) Tu’i Manu’a tele ma Samoa atoa, “kening fan Manu’a en hiel Samoa” neamd. Dêrnei waarden de lannen ferdield yn eilannegroepen. De wrâld bestie út Manu’a, Fidzjy, Tonga en Savai’i. Tagaloa gong nei Manu’a en seach dat der in leechte bestie tusken Manu’a en Savai’i. Dêrom droech er de eilannen Upolu en Tutuila op om út ’e djipten fan ’e see op te riizjen. Foar’t Tagaloa weromkearde nei it ferwulft befelle er de minsken om altyd Manu’a te respektearjen. Sadwaande waard Manu’a it spirituële sintrum fan Samoa.
Ferklearjende myten
Oare myten hawwe faak ta doel de ferhâldings tusken de goaden ûnderling of tusken de goaden en de minsken oan te jaan. In myte fan ’e Azteken fan sintraal Meksiko fertelt bygelyks hoe’t de ierdgoadinne Coatlicue op in dei in bal fan fearren fûn, dy’t se opburch tusken har boarsten. Doe’t se him letter socht, koe se him net fine, mar wol die bliken dat se swier wie. Har dochter, de moannegoadinne Coyolxauhqui, en har soannen, de stjerren, leauden neat fan har ferhaal en om’t se mei har promiskuïteit harren ek te skande makke hie, besleaten se har te deadzjen. Mar wylst se noch oerleinen, skonk Coatlicue it libben oan ’e driftige oarlochsgod Huitzilopochtli, dy’t syn bruorren yn in fleach fan lilkens fermoarde en Coyolxauhqui ûntholle en har lichem yn in djippe berchkleau smiet, dêr’t it foar ivich rêst.
Stasjon Kruiningen-Yerseke
Gebou
It stasjonsgebou kaam yn 1863 ree, en waard iepene op 1 july 1868 foar treinreizgers doe't ek dit part fan it spoar fan Steatsline F oanlein wie. Yn 1890 is der oan beide kanten in fleugel oanboud. Oan de linkerkant in lege fleugel en oan de rjochterkant in hege fleugel; yn 1902 waard de rjochter fleugel fergrutte. It stasjonsgebou is hjoed-de-dei yn gebrûk as ynformaasjesintrum.
Mytology fan natoerreligys
Ferklearjende myten
In oare ferklearring foar fulkanen as natoerferskynsel bestie by de Guanches, de oarspronklike bewenners fan ’e Kanaryske Eilannen. Op Tenerife leauden dy nammentlik dat de ûnderwrâld him befûn yn ’e fulkaan de Teide en dat dy bestjoerd waard troch Guayota, de god fan it kwea.
De wikselwurking tusken profesijen en histoaryske foarfallen
Tige nijsgjirrich is fierders hoe’t de âlde myten fan beskate natoerfolken histoaryske foarfallen beynfloede hawwe. Goede foarbylden dêrfan binne de ferovering fan Meksiko troch de Spanjerts ûnder Hernán Cortés tusken 1519 en 1521, en de ûntdekking fan Hawaiï troch de Ingelske ûntdekkingsreizger James Cook yn ’e jierren 1778 en 1779.
In myte fan Hawaiï ferhellet hoe’t de god Lono op in reinbôge út ’e himel nei Hawaiï ried, dêr’t er fereale rekke op ’e kreaze prinsesse Kaikilani, dy’t er ta frou naam. Doe’t er lykwols murk dat der in haadman wie dy’t ek in eachje op har hie, waard er fan jaloerskens sa breinroer, dat er har deasloech. Mar wylst se stoar, oertsjûge se him fan har útslutende leafde foar him allinne. Hy wie tebrutsen fan fertriet om wat er dien hie en nei moannen fan doelleas omswalkjen, sette er ôf de see op yn in reuseftige kano mei in hege mêst en seilen fan weve Niihau-matten. Foar’t er gong, lykwols, ûnthiet er dat er ien dei weromkomme soe. De Hawaiïanen holden it oantinken oan him yn libben troch in jierliks rispingsfeest, de Makahiki, dat fjouwer moannen duorre. Yn dy tiid waarden der behalven feesten en religieuze rituëlen ek sportmjittings holden, lykas atletyk-, wraksel- en kanoroeiwedstriden en fisk- en surftoernoaien. Sels de oarlochfiering waard stillein foar de Makahiki.
It oansjen fan Westerske ûntdekkingsreizgers foar yn myten foarseine weromkearende goaden kaam trouwens faker foar. Sa tochten de Maya’s dat se mei de yn âlde profesijen foarseine werkomst fan ’e ferneatigjende demoanske god Tezcatlipoca te krijen hienen doe’t se yn 1517 foar it earst yn kontakt kamen mei de Spanjerts. En ek waard de Spanjert Francisco Pizarro, de ferwuostger fan it Inka-Ryk, yn 1532 troch de Inka’s earst oansjoen foar harren skepper-god Viracocha, dy’t neffens de myte út it skom fan ’e Titicacamar berne en kuierjend oer it wetter yn it skom fan ’e Stille Oseaan ferdwûn wie.
Kuipers Radiomuseum
Kuipers Radiomuseum is in museum oan de K L de Vriesstrjitte yn Sint-Jabik. It is opsetten troch Sietse Kuipers. Yn dit museum hat Kuipers ek in Jiskebakmuseum.
BLØF
BLØF (út te sprekken as: 'bluf') is in Nederlânske popgroep oprjochte yn 1992 yn Middelburg. De band brocht yn 1995 syn debútalbum Naakt Onder De Hemel út. BLØF hat tolve studio-albums en trije live-albums útbrocht.
Skiednis
BLØF waard oprjochte yn 1992. Yn de earste jierren spilen se as coverband. It earste album mei eigen nûmers, Naakt Onder De Hemel, waard yn eigen behear útbrocht. Yn 1998 waard BLØF bekend by it grutte publyk mei de single Liefs uit Londen. Op 17 maart 2001 ferstoar drummer Chris Götte nei in ferkearsûngelok mei syn motor. It album Blauwe ruis út 2002 is opdroegen oan Götte. Yn Norman Bonink earder fan de Frank Boeijen Groep waard in ferfanger foar Götte fûn.
Fideoteek
In fideoteek (fia it Nederlânske videotheek fan it Dútske Videothek) is in bedriuw dat mei films of (soms) tillefyzjesearjes foarbespile bylddragers ferhiert oan partikuliere klanten. Sokke bylddragers wurde hierfideo's neamd, en moatte ûnderskaat wurde fan keapfideo's, dy't net ferhierd mar ferkocht wurde. Foarhinne gie it by hierfideo's om fideobannen, mar tsjintwurdich wurde der benammentlik dvd's ferhierd. De earste fideoteek waard yn 1975 yn Dútslân oprjochte. Yn Nederlân ûntstiene benammen yn 'e 1980-er jierren in soad fan sokke saken. In oansjenlik part dêrfan moast letter wer opdoeke omreden fan tefolle konkurrinsje. Sûnt likernôch 2000 hawwe fideoteken te lijen ûnder in krimpende ferhiermerk. Njonken fideoteken mei in algemien oanbod binne der ek guon dy't har spesjalisearre hawwe yn 'e ferhier fan bygelyks útslutend filmhûsfilms of útslutend pornografyske films.
Skiednis
De earste fideoteek waard yn 'e simmer fan 1975 oprjochte troch Eckhard Baum yn it Dútske Kassel. Baum wie in sammelder fan films op Super 8 film, en doe't bliek dat freonen en kunde fan him dêr belangstelling foar hiene, begûn er harren films út syn kolleksje út te lienen. Fia-fia kamen hieltyd mear lju by him oan 'e doar mei de fraach oft er harren in film útliene woe, en sadwaande krige Baum it idee om dêr jild foar te freegjen en sa in bedriuwke op te setten. Meitiid naam er fideobannen en dvd's yn syn assortimint op. Baum en syn fideoteek wiene it ûnderwerp fan de dokumintêre Eckis Welt, fan Olaf Saumer, út 2006. Yn 2015 fierde Baum it fjirtichjierrich bestean fan syn bedriuw.
De earste fideoteek yn 'e Feriene Steaten waard yn desimber 1977 oan Wilshire Boulevard yn Los Angeles iepene troch George Atkinson. Meitiid kamen yn 'e Feriene Steaten út lytse, pleatslike fideoteken grutte bedriuwen fuort as Blockbuster Video. Yn Nederlân die it ferskynsel 'fideoteek' foar it earst syn yntree yn 'e iere 1980-er jierren, doe't in soad húshâldings in fideorecorder oanskaften. In skoft lang skeaten sokke saken by wize fan sprekken as poddestuollen út 'e grûn, oant ûnderlinge konkurrinsje harren tsjin 'e ein fan 1980-er jierren flink begûn út te tinjen. Yn 't earstoan beaen fideoteken benammen fideobannen oan yn ferskate formaten: VHS, Betamax en Video 2000. Tsjin it begjin fan 'e 1990-er jierren hie VHS de oare beide formaten yn de 'fideobânformaatoarloch' út 'e merk drukt en konsintrearren fideoteken harren sadwaande op VHS-fideobannen mei soms dêrnjonken muzyk-cd's. Yn 'e begjinjierren fan 'e ienentweintichste iuw kamen dvd's deryn en giene de VHS-fideobannen derút. Tsjin 'e ein fan 2000-er jierren waarden blu-ray-skiven yn it assortimint opnommen.
Lange tiid wie it sa dat as in film útkaam, der earst in healjier útlutsen waard foar fertoaning yn 'e bioskopen. Nei likernôch seis moanne kaam er dan beskikber foar ferhier yn 'e fideoteken. Nei't der nochris in healjier oerhinne gien waard, kaam deselde film ek út as keapfideo en koed er útstjoerd wurde op 'e tillefyzje. Tsjintwurdich wurde films lykwols faak in pear moannen of in fearnsjier nei't se foar it earst yn 'e bioskoop kommen binne, al te keap útbrocht op dvd en blu-ray. Dêrnjonken binne films tsjintwurdich ek foar ien besichtiging te 'keapjen' oer it ynternet by video on demand-bedriuwen, lykas Netflix. Dy ûntwikkelings hawwe makke dat in soad fideoteken om 2010 hinne ferdwûn binne. De oerbleaune saken binne faak útgroeid ta entertainmentwinkels mei in breder assortimint.
Ferhier
Om fideo's hiere te kinnen by in fideoteek moat men lid wêze fan dy fideoteek. Dat hâldt yn dat men jins namme en adres opjaan moat en jins identiteitsbewiis sjen litte moat, sadat de fideoteek wit wêr't de ferhierde films bedarje. Dêrfoar kriget men in lidmaatskipskaart mei in streepkeskoade, dy't neitiid by eltse ferhier scand wurdt. Fideoteken ferhiere de nijste films yn 'e regel by de dei, mei in maksimum fan trije dagen. Aldere films wurde ornaris by de wike ferhierd. Meastal kin men trije films tagelyk hiere. Guon fideoteken hawwe tsjintwurdich abonneminten foar in fêst bedrach yn 'e moanne, dêr't ûnbeheind films mei hierd wurde kinne. Der is dan inkeld in beheining oangeande it tal films dat tagelyk hierd wurde kin.
Auteursrjocht
De ferhier fan boeken, cd's en films is bûn oan 'e wetjouwing op it mêd fan auteursrjocht. De auteursrjochthâlders foegje warskôgings ta oan ferpakking en yn it gefal fan films ek de ynhâld fan produkten dy't bedoeld binne foar ferhier, om ynbrek op it auteursrjocht foar te kommen. Yn in soad gefallen binne de rjochten fan klanten yn Jeropa en Noard-Amearika lykwols eins folle rommer as dat yn sokke warskôgings foarsteld wurdt.
Zhengzhou
thumb|Stasjon fan Zhengzhou Peking (郑州 ; pinyin : Zhèngzhōu) Zhengzhou (earder Zhengxian (Chengchow)) is de provinsjehaadstêd fan de provinsje Henan fan de Folksrepublyk Sina. De stêd hie yn 2006 7.243.000 ynwenners.
List fan planetoïden 10901-11000
Dit is in list fan planetoïden 10901-11000.
Oncko van Swinderen van Rensuma
Jhr. mr. van Swinderen van Rensuma wie in Grinslânske ealman, waans pake en heit bestjoersfunksjes hiene. Hy sette mei syn karriêre útein yn de Frânske tiid yn Nederlân as belestingamtner en waard dêrnei yn 1818 Steatelid yn Grinslân. Yn 1832 waard er keazen ta lid fan de Twadde Keamer. Yn de jierren 1839/1840 wie er foarsitter fan de Twadde Keamer. Hy waard koart skoft foar dy syn abdikaasje troch kening Willem I ta Earste Keamerlid beneamd en bleau dat oant de ein fan 1849.
Ut syn houlik mei Quirina Jacoba Johanna Gerlacius (1775-1846) waarden ûnder oare berne:
Aube (rivier)
De Aube is in rivier yn Frankryk, in rjochter sydrivier fan de Seine. De rivier is 248,9 kilometer lang. De rivier jout syn namme oan it departemint Aube. De boarne leit yn it departemint Haute-Marne, op it plato fan Langres, by de stêd Auberive. De Aube streamt troch de departeminten Haute-Marne, Côte-d'Or, Aube en Marne en mûnet út yn de rivier de Seine by Marcilly-sur-Seine. Stêden lâns de rivier binne ûnder oare Bar-sur-Aube en Arcis-sur-Aube. thumb|left|Boarne fan de Aube yn it bosk fan Auberive
Grutte Priis Formule 1 fan Singapoer 2019
Utslaggen fan de Grutte Priis Formule 1 fan Singapoer 2019 yn Singapoer op 22 septimber. It wie de fiiftjinde race fan 21 races fan de Formule 1 yn 2019. Hy waard op it Marina Bay sirkwy hâlden. De race waard hâlden oer 61 omgongen op it 5 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 308,7 kilometer.
Parys
Parys (Frânsk: Paris) is de haadstêd en grutste stêd fan Frankryk. Tagelyk is it de haadstêd fan de regio Île-de-France, de regio mei de measte ekonomyske aktiviteit fan Frankryk. De bynamme fan Parys is de Ljochtstêd (la Ville Lumière). De romantyske reputaasje fan Parys ferklearret foar in part dat elts jier 30 miljoen besikers nei de Frânske haadstêd tôgje. De rivier de Seine snijt de stêd yn twa-en mar beide parten binne middels stikmannich brêgen en in wiidweidich metrosysteem mei mekoar ferbûn.
De Stêd Parys hat 2.220.445 (2014) ynwenners, de stêdekloft Parys wurdt bewenne troch 12.405.426 minsken (2014).
Geografy
thumb|left|Hichtekaart fan it stedsgebiet. Parys leit yn it noarden fan Frankryk, sa'n 300 kilometer súdlik fan Brussel. De stêd is ûnderdiel fan de regio Île-de-France.
It stedsgebiet hat in oerflak fan 105,4 fjouwerkante meter. Dat komt oerien mei de grutte fan de gemeente Achtkarspelen. De stêdekloft strekt him út oer 14.518 fjouwerkante meter. Dat beslacht sawat in tredde fan Nederlân. De stêd leit sa'n 65 meter boppe seenivo. De heuvel Montmartre is mei syn 129 meter it heechste natuerlike punt yn it stedsgebiet.
De Seine ferbynt Boergonje mei It Kanaal. De river streamt fan it súdeastlike diel fan it stedsgebiet mei in bocht nei it súdwesten, om dêrnei in slinger nei it noarden ta te meitsjen. Parys is ûntstien op de eilannen fan de Seine. De Île de la Cité is it âldste stik fan Parys. By de yndieling fan it stedsgebiet wurdt in ûnderskied makke tusken Rive Droite (Parys op 'e rjochterigge) en Rive Gauche (Parys op 'e linkerigge).
Klimaat
Parys hat in seeklimaat. De trochsneed temperatuer fan oer it hiele jier is 10,8 graad celsius de trochsneed delfal is oer it hiele jier 649,6 millymeter. De waarmste moanne is july mei 18,4 graad celsius de kâldste is jannewaris mei gemiddeld 3,5 graad celsius. De measte delfal falt yn de maaiemoanne mei gemiddeld 65,0 millymeter. Augustus is mei in trochsneed fan 43,0 millymeter rein de drûchste moanne. Sûnt 1873 wurde der yn Parys regelmjittich meteorologyske mjittingen dien. De leechst fêststelde temperatuer wie -23,9 graad celsius op 10 desimber 1879. De waarmste dei wie 40,4 graad en waard op 28 july 1947 yn it Parc Montsouris metten.
Skiednis
thumb|left|De bestoarming fan de [[Bastille wie it begjin fan de Frânske Revolúsje.]] Yn 52 f.Kr. ferovere Julius Caesar Parys, dat troch de Romeinen Lutetia Parisiorum neamd waard. De stêd hat syn namme te tankjen oan de Parisii, in folk dat him fêstige hat op de eilannen yn 'e Seine. Dat wie strategysk in goeie set, boppedat wienen der hannelspaden by de Seine lâns. Dat wie gaadlik foar in goede wolfeart.
Yn 'e 13e iuw waard it sompige lân fan de oare ouwer rjochts fan de Seine drûchlein. Yn 'e 13e iuw waard ek útein set mei de bou fan it Louvre en de Notre-Dame.
Fan 1420 ôf waard Parys beset troch de Ingelsen. Doe't de besetting dien wie, begûn de striid om it bouwen op 'e nij. Dat is werom te sjen oan de Pont Neuf en de tunen fan Lúksemburch (les jardins du Luxembourg). thumb|Bou fan de [[Eiffeltoer yn augustus 1888.]] Op 14 july 1789 wie de bestoarming fan de Bastille, dêr't de Frânske Revolúsje mei begûn.
De faaks minste dei yn de skiednis fan Parys hat 28 maaie 1871 west, doe't goed 20.000 ynwenners deaden binne by in opstân, de Kommune fan Parys.
Wilens de Earste Wrâldkriich bleau Parys frij fan it Dútske hear, de Dútsers kamen net by Parys.
Yn 'e Twadde Wrâldkriich waard Parys yn 1940 wol troch de Dútsers ferovere. Op 25 augustus 1944 waard Parys befrijd. De Alliearden hawwe dat de Frânsen sels dwaan litten.
De Olympyske Simmerspullen 1900 en de Olympyske Simmerspullen 1924 waarden beide yn Parys holden. Yn 1914 soe it Universele Esperantokongres yn Parys plakfine, behindere troch de Earste Wrâldkriich. Yn 1932 en 1950 waarden de kongressen op 'e nij holden.
Toeristyske plakken
Te hôf brocht yn Parys: byldhouwer Constantin Brâncuşi.
Ekonomy
thumb|It sakesintrum La Défense. Parys is it ekonomyske sintrum fan Frankryk en de stêdekloft is ien fan de grutsten fan Europa. De stêd is wiid ferneamd as moadestêd dêr't bedriuwen fêstige binne op it mêd fan klean, juwielen, rûkersguod ensafh. Der wurde ek gemyske produkten, auto's, fleanmasines, elektryske apparaten en farmaseutyske produkten makke. De swiere yndustry leit oer it generaal net binnen de stedsgrinzen, mar mear om de stêd hinne. Suver alle wichtige Frânske bedriuwen hawwe in haadsit yn Parys. Gauris binne dat bedriuwen út de tsjinstesektor en finansjele ynstellings. De belangrykste Frânske beurs, de CAC 40, is yn Parys fêstige. Yn earder tiden lei it ekonomyske swiertepunt fan de stêd oan de rjochterigge fan de Seine (Rive Droite); it belang dêr fan is lykwols sûnt de santiger en tachtiger jierren fan de 20e iuw minder wurden. Hjoed de dei binne de stedsdielen La Défense en de Montparnasse de plakken dêr't saken dien wurde. In tredde part fan it Frânske BYP nimt de regio Parys foar syn noed. De wurkleazens is net heger as leger as de Frânske trochsneed, hoewol't it tal wurkplakken yn Parys sûnt de njoggentiger jierren fan de 20e iuw in fearnspart minder wurden is. It minderjende tal wurkplakken rint lykop mei de ferhuzing fan (yndustriële) bedriuwen dy't har sûnt dy tiid bûten de stedsgrinzen fêstige ha. De measte TV- en radiostjoerders as ek de grutste mediakonserns („Vivendi Universal“, „Groupe Lagardère“, „Groupe TF1“) fan it lân hawwe harren haadsit yn Parys. Fierders is de stêd it plak dêr't ferskate ynternasjonale deiblêden mei betsjutting skreaun wurde („Le Figaro“, „Le Monde“, „Libération“) en Parys is in stêd dêr't ferskate grutte ynternasjonale útjouwers fêstige binne.
Ferfier
thumb|Dikekaart. Parys hat trije ynternasjonale fleanfjilden: Aéroport d'Orly, Aéroport Roissy-Charles-de-Gaulle en Aéroport de Paris Beauvais Tillé. Aéroport d'Orly en Aéroport Roissy-Charles-de-Gaulle binne mei-inoar ferbûn troch in direkte spoarferbining.
De stêd hat in wiidweidich metronetwurk mei 16 linen en oer langte fan mear as 200 kilometer. De metro slút oan op de RER-treinen, dy't it sintrum mei de foarstêden ferbine. De tram rydt yn de hiele stêdekloft oer fjouwer linen. De bussen yn Parys ride ûnder it bedriuw RATP. De seis grutte treinstasjons fan Parys binne Gare du Nord, Gare de l'Est, Gare de Lyon, Gare d'Austerlitz, Gare Saint-Lazare en Gare Montparnasse. Grutte treinstasjons yn de omkriten fan Parys binne Marne-la-Vallée - Chessy (TGV-stasjon Disneyland Resort Parys) en it treinstasjon op it fleanfjild Charles de Gaulle.
Fierders is Parys in sintrumplak foar Frânske sneldiken. Om de stêd hinne leit in 35 kilometer lange rûnwei mei 8 banen, de Boulevard Périphérique. It ferkear yn de stêd is ornaris bekend as hiel drok en stadich. De Place Charles de Gaulle (eardere namme Place d'Etoile), dêr't tolve diken by de Arc de Triomphe gearkomme, is romroft om syn ferkearsgaos. Fan de Boulevard Périphérique ôf hawwe ferskate útritten in transferium (ek wol P+R of 'Parc relais' neamd).
Polityk en bestjoer
thumb|right|It Stedshûs fan Parys by nacht. Parys is it 75e departemint fan Frankryk. It gebiet fan it departemint komt foar in grut part oerien mei de grinzen fan de gemeente Parys.
Parys hat tweintich bestjoerlike stedsdistrikten (arrondisseminten), elk mei in demokratysk keazen arrodissemintsried. Mei-inoar binne der 517 arrondissemintsriedsleden. Ut harren fermidden wurde de 163 leden fan de Ried fan Parys (conseil de Parys) keazen. De leden fan de Ried fan Parys kieze de boargemaster fan Parys. Sûnt maart 2001 is Bertrand Delanoë de boargemaster fan Parys. Ferneamde âld-boargemasters wienen Jean Tiberi (1995-2001) en Jacques Chirac (1977-1995).
De Ried fan Parys is tagelyk gemeenterie en departemintsried, it foech fan beide bestjoeren ranet gear yn ien ried.
Formeel hat Parys 20 kantons dêr't de grinzen lykop rinne mei dy fan de gemeentlike arrondisseminten. Alle arrondisseminten hawwe in eigen ried en boargemaster en wurde yn ferkiezingstiid brûkt as kiesdistrikten. Elk arrondissemint hat fjouwer Quartiers (wiken).
Parys hat Rome as iennichste partnerstêd. Dêrneist hat Parys tsientallen susterstêden.
Keppeling om utens
750px|center|miniatur|It sintrum fan Parys by nacht.
Jiskebakmuseum
It Jiskebakmuseum is in partikuliere samling jiskebakken fan Sietse Kuipers út Sint Jabik. It sit by it Radiomuseum yn.
Ayasofya Moskee (Snits)
De Ayasofya Moskee (Frysk: Hillige wiisheid) is in islamitysk gebedshûs fan de moslimmienskip yn de binnenstêd fan Snits.
Havenstrjitte
De moskee waard op 10 maaie 1978 stifte en de Turkske feriening Atatürk makke oant 2010 gebrûk fan dizze moskee oan de Havenstrjitte. It gebou hie twa ferdjippings. De gebedsromte wie mei in gerdyn ferdield yn in manljus- en frouljusdiel. It gebedshûs waard brûkt as moetingsromte foar moslims út de hiele provinsje. Boppedat wiene yn de moetingsromte ferskate aktiviteiten foar de mienskip. Troch te min romte foar dy groeiende mienskip en it ferlet fan aparte romten waard it gebou yn 2011 sluten.
Wigledaam
Sûnt de sluting fan it gebou oan de Havenstrjitte makket de feriening gebrûk fan de eartiidske jeugdherberch Wigledaam. Yn it nije gebou sitte ek in islamityske winkel en kapper.
Deaderituëlen yn natoerreligys
Deaderituëlen binne de fysyke hannelings, ûnderstipe troch religieuze omtinkens yn natoerreligys, dêr’t de deaden oan ûnderwurpen wurde om har op ’e wei te helpen yn of nei de geastewrâld of om har geunstich te stimmen. It bekendste foarbyld fan sokke deaderituëlen kaam foar by de âlde Egyptners, mei harren piramiden, rotsgrêven, deadetimpels en mummifikaasjeriten.
Deaderituëlen yn ’e praktyk
Hjoed de dei komme de meast yngewikkelde deaderituëlen fral foar by folken dy’t natoerreligys belide, dêr’t sokke rituëlen almeast nau ferbûn binne mei foarâldenferearing. Sa hawwe de deaderituëlen fan ’e Ainû fan noardlik Japan en de Koerilen ta doel de siel fan ’e ferstoarne ta rêst te bringen en foar te kommen dat dy as kweageast weromkeare sil. De Guanches, de oarspronklike bewenners fan ’e Kanaryske Eilannen, mummifisearren harren ferstoarne haad- en eallju foar’t se har opbieren yn begraffenisgrotten op frijwol ûntagonklike plakken.
In oar goed foarbyld foarmje de deaderituëlen fan ’e Bontok fan ’e noardlike Filipinen. De Bontok leauwe yn in better libben nei de dea en harren begraffenissen binne dêrom net fertrietlik; allinne de famyljehaden rouje. In wichtich helpmiddel by de dagenduorjende deadeseremoanjes is de Sungachil, de deadesit. Koart nei it ferstjerren wurdt it lichem fan ’e deade nammentlik rjochtop yn dy sit fêstbûn en foar syn of har hûs set, sadat alle foarbygongers him of har goed sjen kinne. It bierguod wurdt útsocht neffens de maatskiplike status fan ’e ferstoarne. Alde froulju sjonge de anako, it deadeliet, en in baarch wurdt offere en opiten. As it tsjuster is, begjint de achog, in soarte fan resitaasje dêr’t men de libbensskiednis fan ’e deade yn oertinkt.
It jaan fan grêfjeften
Deaderituëlen geane faak mank mei it jaan fan grêfjeften, ornaris needsaaklike gebrûksfoarwerpen of statussymboalen dêr’t men fan leaut dat de ferstoarne se meinimme sil nei it hjirneimels. Sadree’t status dêr in faktor by wurdt, rint soks al gau út ’e hân. Sa moatte der by de Sûmbanezen, fan súdlik Yndoneezje, op ’e dei fan ’e begraffenis hynders en buffels offere wurde om ’e ferstoarne fan iten te foarsjen op syn of har reis nei de wrâld fan ’e marapu, de geasten. De libbenen moatte de ferstoarne ek safolle mooglik grêfjeften meijaan, om’t se oars bestraft wurde sille troch de marapu mameti, de geasten fan ’e deaden. Sûnder in folsleine en earbere begraffenis kin de geast fan ’e ferstoarne de wrâld fan ’e marapu net yngean en sil hy of sy omdoarmje yn ’e wrâld fan ’e libbenen en dy dêrby lestichfâle en skea tabringe. Sa’n soarte fan leauwenssysteem wurket fansels de opsetlike ferneatiging fan rykdom om it winnen fan prestiizje yn ’e hân. Om dêr in rem op te setten hat de Yndonezyske oerheid dan ek in belesting ynfierd op elts by in begraffenis slachte bist, net allinne foar Sûmbanezen, mar benammen ek foar de Toraja.
De Toraja hawwe ornaris twa begraffenisseremoanjes: in lytsen fuort nei it ferstjerren fan in famyljelid, en in grutten dy’t ferskate dagen duorret, neidat alle tariedings derfoar makke binne. Dy hâlde ûnder mear yn dat der genôch jild byinoarkrigen en it nedige fee kocht is en dat famyljeleden en freonen út alle wynrjochtings oankommen binne. Om’t de lju dêr de tiid foar nimme moatte, wurde tomate meastal holden yn it drûge seizoen, fan july oant septimber, dat de Toraja “de feesttiid” neame. It lyk fan ’e deade bliuwt al dy tiid yn it hûs dêr’t hy of sy ferstoarn is. Eartiids waard it bewarre mei tradisjonele balsemkrûden, mar hjoed de dei makket men faker gebrûk fan in ynjeksje fan in stof mei in balsemjende wurking.
Salang’t de deade yn ’e hûs is, siedt men iten foar him of har, en as hy of sy fan adel is, bliuwt der de klok rûn altiten immen yn itselde fertrek. De geasten fan ’e deaden kinne allinne nei it Puya, it hjirneimels, gean, as de begraffenisriten op ’e krekte manear útfierd wurde. De status fan in geast bliuwt yn it hjirneimels itselde as yn ’e wrâld fan ’e libbenen; sels de geasten fan ’e bisten folgje harren master nei it Puya - dêrfandinne de biste-offers by begraffenissen. Hoe heger de status fan ’e ferstoarne, hoe mear bisten at der offere wurde moatte. Dat binne fral bargen en buffels, mar buffels hawwe in folle gruttere wearde. Foar in gewoane man wurdt ien buffel offere en dat oantal kin, korrespondearjend mei syn status, oprinne nei 4, 8, 12 of 24. As it om in foarst giet, is it gjin útsûndering dat der 100 buffels offere wurde. It mei dúdlik wêze dat sokke begraffenisriten, dêr’t dan it jaan fan ’e oare grêfjeften en it fersoargjen fan alle gasten, mei oantallen dy’t yn ’e hûnderten rinne kinne, noch bykomt, faak op in ekonomyske ramp útrinne foar in doarp.
Om’t de rike grêfjeften oansetten ta grêfrôverij, binne de Toraja derta oergongen om harren deaden yn natuerlike of úthoude grotten te ferbergjen. Foar de rikere Toraja binne tau-tau, út hout snijde ôfbyldings fan ’e ferstoarnen, ûnmisber by de begraffenis, hoewol’t se withoedjoer wêze kinne. Oarspronklik joegen de tau-tau allinne de sekse fan ’e ferstoarne oan, mar tsjintwurdich wurdt der ek besocht om in beskate lichaamlike likenis te krijen. De tau-tau-tradysje is nei alle gedachten noch net sa âld; men giet der ornaris fan út dat it in njoggentjinde-iuwske ynnovaasje is.
Fuortsetting fan deaderituëlen troch de jierren
In oar aspekt fan deaderituëlen is, dat se faak noch net mei de begraffenis einigje. By in protte folken komt it nammentlik foar dat de deaden nei ferrin fan tiid, soms sels nei ferskate jierren, wer opgroeven wurde om op ’e nij it mulpunt fan in tal riten te wurden. Sa hawwe de Huron fan súdeastlik Kanada in beskate ferneamdens krigen troch harren begraffenisrituëlen. Dêrby waarden de bonken fan ’e ferstoarnen nei in hoart wer opgroeven en byinoar fandele, om dêrnei skjinmakke en mei in protte grêfjeften op ’e nij begroeven te wurden.
By ferskate Dayak-folken fan Borneo komme soartgelikense rituëlen foar. Ien fan ’e bekendste fan dy deadefeesten is dat fan ’e Ngaju, dat tiwah neamd wurdt. Dêrby wurde de bonken fan ’e ferstoarnen ek opgroeven, skjinmakke en op ’e nij begroeven, mar giet dat mank mei offer- en dûnsfeesten en oare seremoanjes. De ijambe is it deadefeest fan ’e Ma’anyan en de Lawangan. Dêrby wurde de bonken fan ’e ferstoarnen nei it opgraven kremearre en wurdt de jiske bewarre yn spesjale urnen. It begraffenisritueel fan ’e Tewoyan, Bayan, Dusun en Bentian draait folle minder om ’e lichaamlike resten fan ’e deaden en mear om harren geastlik wolwêzen. Yn ’e wara-seremoanje moat in sjamaan de ferstoarne it paad wize nei it Gunung Lumut, in nirvana-eftich hjirneimels. Hoewol’t in grut part fan ’e Iban (See-Dayaks) fan Sarawak en westlik Kalimantan tsjintwurdich kristlik is, hâlde ek sy noch altiten yndrukwekkende feesten, de gawai antu, foar de deaden.
Ofwikende deaderituëlen
Tige ôfwikende deaderituëlen hawwe de Yanomami, fan noardwestlik Brazylje en súdlik Fenezuëla. Nei de dea wurdt it lichem fan in man of frou by harren oan in beam hongen oant it drûch is. Dan wurdt it ferbaarnd en de jiske wurdt dêrnei fermingd mei bananen en opiten troch de famylje en freonen fan ’e ferstoarne. De Yanomami leauwe dat dy sa de geast fan ’e deade sa yn har eigen wêzen ynkorporearje en bewarje.
Utlisteltsje
In útlisteltsje is in teltsje dat in útlis jout foar eat wat yn it ferline bart is. It meast foarkommend binne útlisteltsjes dy't in namme útlizze, bygelyks Britsum. Oare teltsjes lizze út hoe't in bist of plant ûntstien is, of wêrtroch plakken of gebieten de foarm krigen hawwe dy't dy no hawwe.
In bysûnder útlisteltsje is it It Frouke fan Starum, dat ûntstien is as útlis foar de delgong fan Starum, mar dêr't letter utlis foar it Frouwesân en foar de Gelde Ier bykaam binne.
Stasjon Laren-Almen
Stasjon Laren-Almen (Lr) is in earder stasjon oan de Steatsline D yn Laren yn de gemeente Lochem yn de provinsje Gelderlân. It stasjon wie in standertstasjon fan de Steatsspoarwegen type SS fiifde klasse en is ien fan de achtentritich stasjons dy 't ea yn dizze klasse boud is en ien fan de njoggen stasjons fan dit type dy't noch oanwêzich is.
Gebou
It stasjonsgebou kaam yn 1865 ree en waard iepene op 1 novimber 1865 foar treinreizgers doe't ek dit part fan it spoar fan Steatsline D oanlein wie. Yn 1914 is oan de linkerkant in fleugel oanboud en krige it middenpart der in ferdjipping by. It stasjon waard sletten yn 1938. It stasjonsgebou is hjoed-de-dei partikulier besit.
Namme
By de iepening hjitte it stasjon, stasjon Harkelbrug, ferneamd nei de brêge oer de Harfense Beek. Letter waard de namme stasjon Laren-Almen. Yn 1925 feroare it Ministearje fan Wettersteat mei yngong fan de nije tsjinstregeling de namme yn stasjon Laren.
Kristus-Ferlosserkatedraal (Uzjhorod)
De katedraal fan Kristus de Ferlosser (Oekraynsk: Храм Христа Спасителя; ek: Кафедральний Хресто-Воздвиженський собор; Katedraal fan de Ferheffing fan it Hillich Krús) is in tsjerke fan de Oekraynsk-Otterdokske Tsjerke (patriargaat Moskou) yn de Oekraynske stêd Uzjhorod. De tsjerke stiet oan it plein dat ferneamd waard nei de hilligen Syril en Methodius. De bou fan de tsjerke sette útein yn de jierren 1990 en waard yn 2000 foltôge. De earste liturgy yn de katedraal waard op 27 septimber 2000 fierd. De nijbou ferfong de âlde katedraal, dy't oerdroegen waard oan de Gryksk-Katolike mienskip.
De katedraal hat in hichte fan 60 meter en is yn de stêd rûnom te sjen. It gebou bestiet út in ûndertsjerke, de Tsjerke fan it Hillich Krús (6 meter heech), en in boppetsjerke, de Kristus de Ferlosserkatedraal (hichte 36 meter). De sintrale koepel fan de katedraal draacht in ferguld krús fan 8 meter heech.
De katedraal is foar in grut part boud neffens de foarmen fan de Moskouse Kristus de Ferlosserkatedraal. Oant sa'n 4.000 minsken komme alle wiken nei de katedraal, dy't in maksimale kapasiteit hat foar 5.000 minsken. De katedraal hat ek in konferinsjeseal foar 300 minsken en in seal dêr't likernôch 100 kwetsbere minsken ite kinne.
Yn 2008 waard de katedraal troch leden fan de Oekraynske Feilichheidstsjinst oerfallen om te sykjen nei bewizen fan separatistyske aktiviteiten, nei't Kiëv de rektor fan de katedraal, Dmytro Dmytrovytsj Sydor, de lieder fan it Kongres fan Karpatyske Rûthenen, fan separatisme beskuldige. Sydor sels ûntkende de beskuldigings en sei dat er allinne stribbet nei in foarm fan autonomy yn de Oekraïne.
Hamlet
Hamlet, Prins fan Denemarken, yn it oarspronklike Ingelsk: Hamlet, Prince of Denmark, is in trageedzje fan 'e hân fan 'e wiidferneamde Ingelske skriuwer en dichter William Shakespeare, dy’t er earne yn 'e perioade 1600-1602 skreaun hawwe moat. It stik waard foar it earst publisearre yn 1604. It ferhellet fan 'e foarfallen oan it Deenske hof as prins Hamlet thúskomt nei lang om utens west te hawwen en ûntdekt dat syn heit, de eardere kening, fermoarde is troch syn omke, dy't no op 'e troan sit. Hamlet, sa't de titel fan it stik yn 'e regel ôfkoarte wurdt, is nei gedachten it bekendste toanielstik fan Shakespeare, dat noch altiten rûnom opfierd wurdt. It hat withoefolle steande útdrukkings yn 'e Ingelske taal yntrodusearre, lykas the undiscovered country ("it ûnûndutsen lân"; de dea), conscience doth make cowards of us all ("ús gewisse makket ús allegear ta lêferts"), en de gauris oanhelle wurden to be or not to be, that’s the question ("bestean of net bestean, dat is de fraach"; út akte III, sêne 2). De earste Fryske oersetting waard yn 1925 makke troch Teatse Eeltsje Holtrop.
Eftergrûn
Shakespeare hie in jonkje, Hamnet, dat net âlder as alve jier wurden is. Der wurdt oannommen dat dat foar him de grûn wie om it ferhaal fan Amleth te bewurkjen. Dat ferhaal wie al mear ferteld yn Ingelân, mar giet werom op 'e skiednis fan Denemark troch Sakso Grammatikus (om 1150 - nei 1208), dy't mooglik op 'e Britske Eilannen brocht wie troch de Wytsingen.
Grammatikus fertelt fan Amleth, de soan fan Horwendil fan Jutlân en Geruta fan Denemark. Ek by Grammatikus spilet Amleth foar gek om him op syn omke, Fengon, wreke te kinnen, dy't syn eigen broer Horwendil fermoarde hat en mei Geruta troud is. Nei't er in freon fan Fengon deastutsen hat, dy't him efter in muorretapyt ferskûle, besiket Fengon him kwyt te reitsjen troch him nei Ingelân te stjoeren om dêr fermoarde te wurden. Amleth komt lykwols werom, en stekt syn omke dea mei dy syn eigen swurd. Alle oaren stjerre as er de boarch platbaarnt.
Yn 'e ferzje fan Grammatikus is de Ingelske perioade fierder útwurke, en Amleth giet ek wer werom nei Ingelân dêr't er noch in twadde tsjinstanner fynt. It ferhaal fan Shakespeare is dúdlik koarter, mar noch altiten aardich oan 'e lingte. Der moat oannommen wurde dat Shakespeare dat ek wist, mar it net feroarje koe of woe. Om't der net in soad bekend is oer wat Shakespeare die yn 'e tiid dat er Hamlet skreau, is wol útsteld dat er doedestiden wier it Deenske hof besocht hat en dat yn it ferhaal in wiere Deenske trageedzje ferhoalen sit. Der binne lykwols net in protte bewizen foar. thumb|left|300px|Horatio, Marcellus, Hamlet en de Geast yn in skilderij fan [[Henry Fuseli út 1798).]]
It Deenske hof wie yn Shakespeare syn tiid fêstige op 'e doe noch nije Kroanboarch yn Helsingor. De Kroanboarch bestiet noch altyd en elts jier wurdt der in rige opfierings fan Hamlet holden.
Ynhâld
It toanielstik spilet yn Elsinore, Denemark. Prins Hamlet is de soan fan kening Hamlet, dy’t twa moanne ferlyn stoarn is. Claudius, de broer fan de kening, hat de troan fan Denemark bestige en hy is al rillegau nei de begraffenis troud mei syn skoansuster, de widdo Gertrude. De jonge Hamlet kin mar net begripe hoe't syn mem sa fluch wertrouwe kin en hy fermoedet dat syn omke syn heit deadien hat om sels kening wurde te kinnen.
Op in nacht ferskynt de geast fan 'e heit oan Hamlet en fertelt him dat hy yndie fermoarde is troch Claudius. Dy hat nammentlik gif yn syn ear getten doe’t er lei te sliepen. De geast ropt Hamlet op om wraak te nimmen op syn moardner, mar syn mem, Gertrude, moat er gewurde litte, want dy is ûnskuldich.
De prins rint yn syn swarte rouklean troch it kastiel om en sint op wraak. Mar tagelyk wifket er: kin er de tsjûgenis fan in spûk wol fertrouwe? Hy beslút om krekt te dwaan as oft er gek is. Claudius, Gertrude en harren riedsman Polonius mistrouwe de boel lykwols en litte Rosencrantz and Guildenstern, twa stúdzjefreonen fan Hamlet, oerkomme om him te bespionearjen. Hamlet trapet der net yn en giet troch mei him foar te dwaan as in sljochtsinnige, sawol foar harren oer as foar Ophelia oer, de dochter fan Polonius, op wa't er fereale wie.
Dan komt der in selskip fan omreizgjende toanielspilers oan by it Deenske hof. Hamlet freget harren om 'e dea fan syn heit nei te spyljen. Hy hopet oan 'e réaksje fan Claudius op it toanielstik sjen te kinnen oft de geast de wierheid sprutsen hat. Claudius rint lulk fuort en no is Hamlet wis fan syn saak. Keninginne Gertrude wol nei de foarstelling op har sliepkeamer mei Hamlet yn petear, wylst Polonius dêr efter in muorretapyt ferskûle sit om harren yn 'e rekken te hâlden. Hamlet ferwyt syn mem dat se sa hastich mei Claudius troud is. Dan heart er in lûd en hy tinkt dat it syn omke is. Hy stekt mei syn swurd dwers troch it tapyt hinne en deadet sa by fersin Polonius.
A Knight's Tale
Plot
William hat dan lykwols de smaak te pakken. Hoewol't inkeld eallju dielnimme meie oan toernoaien, dreamt er der al fan bern ôf oan fan om ridder te wurden, en syn ûnderfining as 'ynfaller' foar sir Ector hat dy langst inkeld oplôgje litten. Roland en Wat wolle eins leaver it jild nimme dat se no hawwe, en fuortgean om oar wurk te sykjen, mar William bepraat harren om him te helpen en him te trainen foar it dielnimmen oan toernoaien. Underweis nei in folgjend toernoai komt it trijetal de jonge skriuwer Geoffrey Chaucer tsjin, dy't ek alhiel ferearmoede is en tsjin betelling foar William wol in adelbrief (in tsjûchskrift fan syn aadlik komôf) ferfalskje wol. Sadwaande kin William oan it toernoai meidwaan ûnder de skûlnamme fan "sir Ulrich fan Liechtenstein út Gelre". By it toernoai kriget William in jongfaam yn it each dêr't er fuortendaliks smoar op rekket: it is de aadlike frouwe Jocelyn, dy't ek mei-iens belangstelling foar him hat, mar him likegoed arbeidzje lit om har geunst te krijen. Fierders docht bliken dat Chaucer ferslingere is oan gokken, en syn skuldners driigje him wat te dwaan, mar William seit ta om syn skulden te beteljen, wêrmei't er de trou fan 'e skriuwer wint. William triomfearret yn it toernoai te foet mei it swurd, dêr't folle minder prestiizje oan ferbûn is as oan it toernoai te pearde mei de lâns. As syn harnas skansearre rekket, en hy gjin jild hat om it troch in smid meitsje te litten, manipulearret er de froulike smid Kate, in widdo dy't it bedriuw fan har man oernommen hat, om him te helpen troch te ligen dat de oare smidden sein hawwe dat se miskien wol hoefizers meitsje kin, mar dat se neat fan harnassen ôfwit.