cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Oktoberfest
thumb|220px|right|Yn in [[biertinte]] Oktoberfest is in folksfeest yn Múnchen dat alle jierren yn de hjerst hâlden wurdt. Der is in kermis, der binne biertinten, en de bierbrouwers út Múnchen brouwe alle jierren in spesjaal bier foar it feest. It feest wurdt hâlden fan de earste sneon nei 15 septimber oant en mei de earste snein fan oktober, of oant en mei de Dei fan de Dútske Ienheid at dy letter is, of in dei letter as beide op deselde dei binne. It Oktoberfest lûkt alle jierren mear as seis miljoen minsken.
Gheorghe Hagi
Gheorghe Hagi (Săcele, Constanţa, 5 febrewaris 1965) is in Roemeensk âld-proffuotballer.
Roeien op de Olympyske Simmerspullen 1984
200px|thumb|right|Roeien yn de dûbbeldfjouwer tidens de Olympyske SImmerspullen 1984 De Olympyske Simmerspullen 1984 ek wol de XXIIIe Olympiade neamd waarden yn 1984 yn Los Angeles, de Feriene Steaten hâlden. It roeien hie plak yn Ventura County yn de Lake Casitas.
Medaljespegel
De top tsien fan lannen dy't by it roeien medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen 1988.
Johannes Westers
Westers wie in bekend hurdrider, mar rekke noch ferneamder doe't er yn jannewaris 1850 mei trije fan de learlingen fan de Seefeartskoalle 84 oeren rûndobbere op in iisskos yn de Waadsee. Ien fan de trije bern is letter ferstoarn troch ûnderkuolling.
Sint-Odulfustsjerke (Bakhuzen)
Skiednis
Yn 1975 ferneatige in grutte brân nei de restauraasje fan 1971-1975 it dak fan de tsjerke. De tsjerke waard renovearre en yn 1976 op 'e nij iepene. De folgjende restauraasje wie yn de jierren 2002-2003. Doe is de tsjerke safolle mooglik yn oarspronklike steat werom brocht.
Ynterieur
Yn it heechalter binne oan wjerskanten fan it tabernakel de bylden fan de apostels Odulfus en Bonifatius opsteld. Op de doarren fan it alter yn iepen stân binne Redbad en Willibrordus ôfbylde. Op de efterkant fan de doarren fan it haadalter skildere de Greonterper Jacob Ydema yn 1941 Jezus yn de hôf en de Opstanning.
Sûnt 1935 sette Jacob Ydema útein mei it beskilderjen fan it ferwulft fan it koer. Te sjen binne û.o. foarstellings út de heilskiednis. Op de muorren fan de apsis oan wjerskanten fan it haadalter binne muzyk meitsjende ingels oanbrocht.
De brânskildere ramen binne by de bou fan de tsjerke makke troch Frans Nicolas út Roermond.
Oargel
Ynearsten wie it doel om it oargel út de âlde tsjerke mei te nimmen. Dat wie al besteand oargel doe't it yn 1856 yn de âlde tsjerke boud waard. Oer de skiednis fan dat oargel is fierder neat bekend. It oargel út 1923 is boud troch de Bruorren Adema út Ljouwert. Adema's oargel rekke by de rân fan 1975 skeind en is dêrnei troch de de firma Elbertse restaurearre.
Raard
Raard is in doarp dat yn de gemeente Noardeast-Fryslân leit. Raard leit noardlik fan Sibrandahûs, eastlik fan Lichtaard, westlik fan Boarnwert en besuden Foudgum. Raard hat  ynwenners. De doarpskearn fan it doarp leit op de terp fan Raard.
Fanâlds wurdt Raard rekkene ta de Holwerter Seis.
Skiednis
Raard is in âld doarp. Der wurdt tocht dat hjir al inkele iuwen foar it begjin fan de jiertelling minsken wenne hawwe. De terp is foar in part ôfgroeven. Oan de noardkant, by de om 1870 hinne oanleine Van Kleffenswei nei Lichtaard, is dat hiel dúdlik te sjen. Der kaam sa romte foar in iisbaan. Raard kin ferskate betsjuttings hawwe: it kin 'reade terp' betsjutte; oaren tinke oan it âlde Fryske wurd 'hrriäd' dat yn it Nijfrysk 'reid' betsjut: 'reidterp'. In mooglikheid is ek Runwerd, wat 'beskutting tsjin it rinnende wetter' betsjutte kinne soe. It soe ek noch kinne dat de namme ôflaat is fan it wurd 'rad' dat folksgearkomste betsjut. Dat soe der op wize kinne dat der in âlde tiden rjocht sprutsen waard yn Raard. [boarne nedich]
thumb|left|Jehannes de Dopertsjerke (út it noardeasten wei) De âlde doarpstsjerke wie wijd oan Jehannes de Doper. De toer is yn 1807 boud. De tsjerke sels is romaansk en moat yn de 13e iuw boud wêze. It koar is it âldste part. Yn 'e tsjerke lizze grêfsarken en op it tsjerkhôf is in sark út 1662 fan Eelco Clasen toe Spryens. De Raarder tsjerke is oerdroegen oan de Stifting Alde Fryske Tsjerken. Oant 2018 siet it OerKa Museum yn de tsjerke. De keunstneresse Irene Verbeek brûkte it gebou foar it eksposearjen fan har wurk.
Op 1 jannewaris 2013 waard de mienskip fan Raard troffen troch in slim ûngemak. Yn it tsjuster fan 'e nacht botste in auto op de minsken by de nijjiersbrân. Sa'n 13 minsken rekken ferwûne, dêr't ien fan yn it sikehûs ferstoar.
Doarpswapen en -flagge
Yn it doarpswapen komt it findel fan Jehannes de Doper foar, de patroanhillige fan Raard. De letter W en it klaverblêd binne oernommen fan it wapen fan de famylje Van Kleffens. De streek troch it wapen en de flagge tsjut oan dat Raard tsjin de grins fan de gemeente oan leit. thumb|260px|Raard by it lêste ljocht fan de ûndergeande sinne
Mienskip
thumb|260px|Terp en pleats oan de Van Kleffenswei It doarpshûs hjit de 'Nije Pôle', it wurdt brûkt troch de feriening foar Doarpsbelang Boarnwert-Raard.
Tsjerke
thumb|260px|De [[Marthatsjerke (Raard)|Marthatsjerke]]
Strjitten
Bannerhûs, De Buorren, De Tange, It Fintsje, Lindeleane, Lytse Buorren, Spriens, Van Kleffenswei.
De Lytse Mûne
De Lytse Mûne, ek bekend as Binnema's Mûne, is in poldermole en ryksmonumint ûnder Stiens.
Beskriuwing
De Lytse Mûne is in mealreeë muonts, dy't oarspronklik yn 1913 boud waard. Yn 1987 waard de muonts eigendom fan de Stifting De Fryske Mole, dy't de mûne restaurearje liet en op 'e nij sette op it hjoeddeiske stee oan de súdwestrâne fan Stiens, tichtby de N367.
Dêr is er ynmealler foar de eardere polder 'Binnema'. Mei in flecht fan 9 meter is de Lytse Mûne te beskôgjen as de lytste achtkante mûne fan Fryslân en Nederlân.
De Lytse Mûne is op ôfspraak te besichtigjen.
Doezum
Doezum is in lintdoarp yn de Grinslânske gemeente Westerkertier. It leit súdwestlik fan Gruttegast op in sânrêch dy't fan it doarp oant Oldekerk ta rint. Begjin 2019 wennen der 735 ynwenners, wylst dat der tsien jier earder noch 1.142 minsken wiene.
Doezum hat trije buorskippen, Peebosk, de Bokkebuert en De Eest.
Skiednis
Fan Doezum wurdt tocht dat de namme eartiids Dodesheim west hat, wat dan ôflaat is fan de Fryske manljusnamme Dode. Yn in akte út 1436 komt de namme Uterdosum foar. It is net dúdlik wat plak dêr krekt mei bedoeld wurdt, mar it soe wêze kinne dat dit gearhinget mei de ferkaveling fan it doarp. Eastlik fan Doezum rint dy de kant út fan it Trekdjip yn it noarden en de Leidyk yn it suden. De ferkaveling oan de westkant, dy't jonger wêze kinne soe, is op de Lauwers rjochte en stiet skean op dy oan de eastkant. Faaks waard mei Uterdosum de westlike ferkaveling bedoeld. Oant 1930 waard ek it súdliker lizzende doarp Kornhorn ta Doezum rekkene.
Doezum lei foarhinne oan wat doe de Lauwerssee wie. In útrinner fan it doarp nei it noarden ta waard eartiids Dorpshoft neamd en no it Dorp - in ferbastering fan "terp". It is mooglik dat dy opsmiten is troch de muontsen fan it Gerkeskleaster. Yn elts gefal hawwe dy de Skalkendaam oanlein, in dyk dy't dizze kriten tsjin de see beskermje moast. Doe't de Lauwerssee hieltyd mear tichtslike, waard it nedich om foar de ôfwettering fan it gebiet in tochtsleat te graven. Om't de muontsen ek bûtendyks lân ynpolderen, moast it syl yn de dyk al mar fierder de kant fan see út ferlein wurde. It ôfwetterkanaal fan Doezum waard sa hieltyd langer. De bewenners fan it doarp wegeren om dêroan mei te wurkjen en hawwe iuwen oanien oerstallich wetter op de Fiskfliterfeart lost. Pas doe't yn 1657 it Hoendjip klear kommen wie, koenen se dêrop ôfwetterje. Doch stienen lyk as oare parten fan it Westerkertier de Doezumer en Kornhornster Mieden oant yn de tweintichste iuw it meastepart fan it jier blank, want de ôfwetteringskapasiteit bleau beheind.
De tsjerke
thumb|275px|Sint Fitustsjerke
Doezum hat in romaanske tsjerke, de Sint Fitustsjerke. It âldste part dêrfan datearret út de tolfde iuw, mar de tsjerke is yn de rin fan de tiid faak ferboud, benammen nei de reformaasje. De tsjerke waard setten op in fundearring fan balstiennen út de streek. De muorren waarden oplutsen út Dútske dowestien, dy't faaks yn Dimter helle is. Se waarden boud mei in wide spou, dy't folsmiten waard mei stikken stien yn kalkspeesje, en wienen dêrtroch sa'n 85 sm breed. De tsjerketoer, dy't ek op balstiennen stiet, is yn de rin fan de tiid wat skean nei it westen ta kommen te hingjen. Oan beide kanten fan de toer stienen earder oanbouwen. Ien dêrfan is al gau sneuvele, mar de westlike is by in lettere restauraasje werom setten. Op it dak fan de tsjerke lizze foar in part Romaanske reade dakpannen, de sabeare muontsen en nonnen. Op de westkant lizze felblauwe pannen. De tsjerke krige yn 1696 in nije klok, dy't getten waard troch Petrus Overney fan Ljouwert.
Yn de Sint Fitustsjerke binne seis grêven. It âldste is dat fan Harrit Bensema (†1612), boer op 'e Bensemaheerd yn it westen fan Doezum. Fierder binne yn de tsjerke begroeven in Amse Eewes (†1628), oer wa't fierder neat bekend is, grytman Weyt Sickema (†1632) en syn wiif Tjauck Iwema (†1639), oerste-luitenant Johan Polman (†1653), in efterneef dêrfan mei deselde namme, en Meertens Harmens (†1715), dy't keapman en tsjerkefâd te Doezum wie.
IJe Wykstra
Yn 1929 waard it doarp yn hiel Nederlân bekend, doe't de Doezumer Eije Wijkstra (1895-1941) hjir op 18 jannewaris fjouwer fjildwachters deamakke dy't yn opdracht fan de rjochterlike macht yn Grins syn freondinne by him wei helje moasten.
Philips Stadion
It Philips Stadion is in fuotbalstadion yn Eindhoven en it stadion fan fuotbalklub PSV.
It Philips Stadion leit oan de Frederiklaan yn it Philipsdoarp yn it Eindhovenske stedsdiel Strijp, net fier fan it sintrum fan Eindhoven. Dizze buert waard boud om te foldwaan oan it ferlet oan wenromte foar wurknimmers fan it fluch groeiende gloeilampefabryk fan Philips.
Skiednis
Op sneon 12 desimber 1910 waard it Philips Alvetal oprjochte troch wurknimmers fan it Philips fabryk. In part oan de Frederiklaan waard net beboud en op dit stik grûn fuotballen de bewenners en wurknimmers fan Philips. In goed jier letter op Snein 15 jannewaris 1911 spile it Philips Alvetal syn earste offisjele wedstriid oan de Frederiklaan op eksakt deselde lokaasje dêr't no it Philips Stadion is. Tsjinstanner wie it twadde alvetal fan Hollandia út Woensel.
Twa oprjochters fan it Philips Elftal, Hendrik Huisken en Willem Schouten, wienen op 31 augustus 1913 ek mei-oprjochter fan de Philips Sport Vereeniging. Yn earste ynstânsje foaral rjochte op atletyk, mar as op 22 oktober 1913 it Philips Alvetal him oanslút by de nije sportferiening wurdt der ek fuotballe. De fuotbaltakke fan de Philips Sport Vereeniging behold oant 1916 de namme Philips Alvetal. Yn 1916 waard it fuotbalfjild útwreide mei in houten oerkape tribune foar 900 taskôgers en in kluphûs; de namme fan Philips Alvetal feroaret yn Philips Sport Vereeniging (letter ôfkoarte oant PSV). Yn 1933 waard in nije oerdutsen haadtribune fan stien en beton iepene mei in kapasiteit fan 9.000 sitplakken. Yn de Twadde Wrâldkriich rekke it stadion skansearre en de renovaasje fan it stadion waard daalks oangrypt foar in útwreiding nei 17.500 besikers.
Yn de rin fan de jierren folgen mear en mear útwreidingen. Op 1 septimber 2009 wie der brân yn it stadion. De brân ûntstie nei alle gedachten troch laskwurksumheden op in tribune. Yn 2011 waard de grûn ûnder it stadion eigendom fan de gemeente Eindhoven, mar it stadion sels is eigendom fan de klup.
GelreDome
It GelreDome is in fuotbalstadion en poppoadium yn Eindhoven en it stadion fan fuotbalklub Vitesse. It waard yn 1998 boud as ferfanging fan it stadion Nieuw-Monnikenhuize.
It stadion tanket syn namme oan it eardere hartochdom Gelre. Sûnt 25 maart 1998 is it de thúsbasis fan fuotbalklup Vitesse. GelreDome wie ien fan de acht stadions by it Europeesk kampioenskip fuotbal 2000. Der waarden trije groepswedstriden spile. It stadion biedt ek plak oan eveneminten as popkonserten, kongressen en beurzen. De kapasiteit foar fuotbalwedstriden fan Vitesse is 21.248. By it yn gebrûk nimmen fan it stadion wie de kapasiteit 26.600. Dit waard noch fierder ferhege troch oan de west -, noard - en eastkant ûnderoan tribunes by te pleatsen om te foldwaan oan de easken fan de UEFA foar Euro 2000 (minimaal 30.000 plakken). In ekstra tribune ûnderoan de súdtribune wie net mooglik, om 't it fjild ûnder dizze tribune nei binnen en nei bûten skoot. De ekstra tribune ûnderoan de noardkant waard letter wer ôfbrutsen. By konserten mei it poadium foar ien fan de tribunes op de koarte side is romte foar 34.000 besikers. De maksimale kapasiteit is 41.000, wêrby't it poadium dan yn it midden fan de seal stiet.
By de iepening wie GelreDome ien fan de modernste stadions fan de wrâld wêrby 't it fan begjin ôf oan de bedoeling wie om eveneminten en konserten te húsfestjen. Eleminten dy 't hjir in wichtige rol yn spilen wiene it dak dat iepen en ticht kin, it fjild dat nei bûten skood en de mooglikheid om de hiele lokaasje te ferwaarmjen.
Njonken fuotbalwedstriden wurdt it stadion ek brûkt by popkonserten. De earsten dy 't optreden yn GelreDome wiene Spice Girls en de Backstreet Boys yn 1998. Dêrnei folgen ûnder mear U2, Madonna, Céline Dion, André Rieu, Tina Turner, Iron Maiden, KISS, The Rolling Stones, Supertramp en Prince.
Otto Swalue
Yn 1580 socht dizze fûle kalvinist yn opdracht fan de Fryske Steaten en synoade predikanten yn Noard-Hollân. Dêr sieten nammentlik in soad flechte Friezen. Ien fan de organisators fan de nije grifformearde tsjerke. Die yn 1580 ûndersyk nei it geastlik besit yn Eastergoa. Wie ek sekretaris fan Ljouwert tusken 1568 - 1593.
Hylper klaaiïng
thumb|300px|Hylper froulju en bern yn Hylper dracht yn 1924. It frommes lofts draacht de fôrflechter'' thumb|300px|In tekening fan Hendrik Lak fan froulju yn rouklean
De Hylper klaaiïng of Hylper dracht wie de pleatslike dracht fan Hylpen dy't om 1880 hinne ferdwûn.
Skiednis
Hylpen waard al yn de achtste iuw neamd yn de list fan goed fan de Abdij fan Fulda. Hylpen wie yn de midsiuwen in wichtich hannelsplak en wie ferbûn mei de Hânze dochs it wie dêr gjin lid fan. Hylper skippers kamen yn Ingelske rekkenboeken foar en fieren yn dy snuorje ek in soad nei it Eastseegebiet en Skandinaavje. Hylpen lei doe tige isolearre fan it efterlân en wie de see ferbûn.
Nijsgjirrich is dat Hylpen gjin seehaven hie. De skippers koene allinich mar tydlik foar anker gean. Mooglik kaam dat troch de streamferoarings fan de doetiidske Sudersee. Yn de santjinde en achttjinde iuw oerwinteren de Hylper skippen yn Amsterdam. Yn dy snuorje wiene hast alle Hylper manlju mei, en alle aktiviteiten yn Hylpen mei de seefeart ferbûn. Hja fieren mei fluitskippen, dy't yn de Saanstreek boud waarden nei Skandinaavje en it Eastseegebiet. Yn 'e maitiid reizgen se werom nei Amsterdam dêr't de froulju gauris by meigiene en harren boadskippen diene. Doe't de skippen útfearen, setten se de froulju ôf yn Hylpen en giene de skippers fierder. Yn 'e hjerstmis fearen de froulju alfêst nei Amsterdam en wachtsje harren manlju dêr op. Doe waarden sitsen en bûnten en Sineesk diggelguod, dy't troch de Feriene Eastyndyske Kompanjy ynfierd waard, oankocht.
Nei de achttjinde iuw sette de delgong yn. Yn 1829 hie de stêd de helte fan de ynwenners neffens in iuw earder. In soad seelju lutsen nei Amsterdam en de Saanstreek. Dêrmei ferdwûn ek sa stadichoan de rykdom yn klaaiïng en de Hylper skilderkeunst.
Ynearsten makken Hylper froulju klean fan wol en linnen. Doe't de Feriene Yndyske Kompanjy yn de santjinde en achttjinde iuw katoen út Ynje meibrocht. Dy bestie út sisten mei hânskilder blompatroanen en Eastyndyske bûnten mei ynweve ruten. Dat guod koe in protte kearen wosken wurde sûnder te krimpen en te ferbleekjen.
It Hylper frouljusdracht ûntjoech him selsstannich fan oare Fryske drachten. De Hylper froulju kombinearren blommen en ruten, dy't in kleurryk hiel oplevere. De kleurekombinaasjes wiene lykwols oan regels bûn, om't se ek in symbolyske betsjuttenis krigen hiene. In sits mei in soad kleuren mei Eastyndysk bûnt yn reade ruten stie foar in libbemsfaze sûnder ferlies. Blau betsjutte rouwe. Alle froulju droegen in sinnedoek om 'e holle, allinnich boaske froulju mochten dêrûnder in heech wyt huodsje drage. De omslachdoek dy't fan side makke waard waard letter taheakke. De knoop op it hert betsjutte dat it frommes al in frijer hie. Der wie ek ferskil yn wurk -en frije tiidsdracht. Op sneins en feestdagen waard bytiden in lange jas fan sits droegen. Yn wurkdracht wiene allinnich de mouwen en it boarstlaapke fan sits.
De Hylper manlju hiene earder suver in algemiene dracht, dy't ek yn de rest fan Fryslân en yn Hollân droegen waard. Dy bestie út in dûnkere jas, broek, hoazen en hoed in kombinaasje mei in kleurryk wolhimd fan sits, lekken, side- of woldamast en in fyn wyt batisten halsdoekje. De Hylpers wiene lykwols behêlden yn harren klaaiïng en rûnen dêrom wol jierren efterop oangeande de moade.
De bern krigen fan harren berte ôf ek de Hylper dracht. By eltse libbensfaze hearde in oar kostúm.
Om 1880 hinne ferdwûn de Hylper dracht sa stadichoan. Alle Hylper drachten fan manlju, froulju en bern binne hjoed-de-dei yn it Museum Hindeloopen te sjen.
In soad fand e klaaiïng is bekend troch de mei akwarel kleure tekeningen fan Hendrik Lap (Hylpen, 1824-1874), dy't skuonmakkersfeint wie. Hy tekene doe't de dracht al hast ferdwûn wie.
De folkloristyske sjong- en dûnsgroep Aald Hielpen draacht by harren optredens it Hylper dracht.
Wynskoat
thumb|Mûne Edens yn Wynskoat thumb|Strjitte yn Wynskoat (Pieter Cornelis Dommersen, 1889) thumb|Evangelysk-Lutherske tsjerke thumb|Synagoge út 1854 thumb|Marktpleintsjerke Wynskoat (Nederlânsk en offisjeel: Winschoten; Grinslânsk: Wìnschoot) is in eardere gemeente en in stêd yn de gemeente Oldambt. Wynskoat is de nei Grins en Appingedam de tredde stêd fan de provinsje Grinslân. It leit yn it easten fan de provinsje. De bynammen fan Wynskoat binne Sodom en fanwegen de trije mûnen Berg, Dijkstra en Edens Mûnestêd.
Fan oarsprong wie it in wichtich Fryske delsetting, mar it hat syn posysje yn de midsiuwen ferlern. Yn dy tiid wie Midwolda it wichtichste plak yn it Aldamt. Yn de jierren '60 fan 18e iuw hat Wynskoat syn hege posysje wer krigen en hat dit oant hjoed-de-dei behâlden, troch ûnder oare it grutste winkelsintrum fan east Grinslân.
Neffens ynwenners is Wynskoat de fyfte stêd fan Grinslân.
Wynskoat leit oan de Nije Mar Aldamtmar, dêr't it projekt Blauwestêd him ûntjaan moat.
Eardere gemeente
De gemeenten Wynskoat, Scheemda en Reiderlân waarden op 1 jannewaris 2010 gearfoege ta de gemeente Oldambt. De befolking fan de trije gemeenten hat yn in referindum har foarkar foar dy namme útsprutsen.
Namme
De namme fan de stêd waard foar it earst brûkt yn 1391. Lettere foarmen wiene: Wynschote(n), Wynschotten, Wynschoeten en Winschote(n). It efterheaksel "-schote" komt fan it Aldfrysk skat, dat "heger lizzend lân" betsjut en is tekenjend foar delsettings dy't heger lizze yn feangebieten. It foarheaksel "Win(s)e-" yn in palknamme is nei alle gedachten ôflaat fan de Germaanske woartel winithi-, dat soksawat as "greidelân, healân" betsjut.
Midsiuwen
Wynskoat ûntstie nei alle gedachten op de heechste punt fan in âlde balstienliemrêch al foar de alfde of tolfde iuw. De bakstiennen Sint-Fitustsjerke oan de Marktplein komt fan om 1275 hinne, mar der koe al earder in tsjerke stien hawwe. De Abdij fan Corvey hie de fâdij oer de tsjerke fan Wynskoat.
Yn de alfde en tolfde iuw ûntstiene twa doarpen op de râne fan in feangebiet, fan dêr it feangebiet oanmakke waard. Dy doarpen leine yn in bôge om de doarpskearn hinne: Boppebuorren en Sint-Fitusholt of Suderfean. Sint-Fitusholt hie ynearsten in eigen tsjerke. Yn 1543 waard dy tsjerke ôfbrutsen. Boppebuorren foel ûnder de parochy fan de tsjerke oan de Marktplein. Fan it Suderfean ôf waard it heechfean oanmakke by Alde Pekela. Yn 1514 kocht de stêd Emden turf út it Aldamt.
Wynskoat hearde yn de Midsiuwen ta de Fryske goa Reiderlân, mar foel mei Westerlee, Hilligerlee, Beerta, Ulsda, Blijham en Bellingwolde ta it bisdom Osnabrück, dêr't ek Westerwâlde by hearde, ta tsjinstelling fan de rêst fan Reiderlân, dy't ta it bisdom Múnster hearde. Wynskoat wie tagelyk ek it haadplak fan it rjochtsdistrikt yn it Reiderlân, dat it Ulsder Fyfdediel neamd waard. Om't de Abdij fan Corvey fier fuort wie, liet dy de rjochten dy't it hie yn Wynskoat en Westerwâlde fan de fjirtjinde iuw ôf waarnimme troch de haadlingefamylje Addinga fan Wedde, dy syn foarâlden út it Reiderlân kamen. Yn 1474 bewiisde dy famylje dat se de rjochten op de voghedye to Wynschot als des Stifts Corvey olde erve al mear as hûndert jier yn hannen hawwe. De Addinga's makken lykwols misbrûk fan harren posysje en krigen in skeel mei de pleatslike befolking.
Yn de tiid fan de strideraasjes tusken Skieringers en Fetkeapers wist de stêd Grins yn 1435 njonken it Aldamt ek in part fan it Reiderlân om Wynskoat hinne te bemachtigjen. Yn 1475 waard Egge Addinga troch syn ûnderdienen ophongen. Trije jier letter waard syn soan Hayo troch Grins ferjage. By Winschoterhogebrug waard de Pekelboarch boud, dêr't in kastlein mei inkelde soldaten ynlutsen. De Addinga's lieten harren lienguod fan Corvey yn 1486 nei oan de stêd Grins. Doe't it gewest yn hannenkaam fan greve Edzard I fan East-Fryslân, dy't besibbe oan de Addinga's wie, namen se harren besittings yn 1506 wer werom. It Aldamt, dêr't Wynskoat fan doe ôf rekkene waard, kaam al gau ûnder it bewâld fan Karel fan Gelre, dy't de Addinga's ferjeie liet. Karel V joech op syn bart yn 1536 Westerwâlde yn lien oan syn steedhâlder Georg Schenk fan Toutenburch. Wynskoat bleau, kreksa as de rêst fan it Aldamt, ûnder it bewâld fan de stêd Grins. De Addinga's slaggen der net mear yn en krij harren rjochten op de tsjerke yn Wynskoat werom.
Earelist fan Fallenen 1940-1945
De Earelist fan Fallenen 1940-1945 is in dokumint mei de nammen fan yn de Twadde Wrâldkriich sneuvele Nederlânske militêren en fersetsstriders.
Wynskoat
Nije tiid
Nei de Slach by Hilligerlee yn 1568 oant 1580 waard it rêstiger yn Wynskoat. Yn 1580 rûn steedhâlder Rennenberch oer nei de Spaanske kant en oant 1594 fûnen der ferskate strideraasjes plak yn en om Wynskoat hinne. Yn 1593 ferovere greve Willem Loadewyk fan Nassau it plak op de Spanjerts, dy't it itselde jier wer werom pakten. Yn 1594 kaam it gânse gewest Stêd en Ommelannen yn Steatske hannen. Yn 1624 waard Wynskoat wer troch de Spanjerts ferovere en ferbaarnd.
Earelist fan Fallenen 1940-1945
Skiednis
thumb|De Earelist fan Fallenen 1940-1945 yn de Twadde Keamer De list is opmakke troch it Ryksynstitút foar Oarlochsdokumintaasje. Op 4 maaie 1960 bea Keninginne Juliana de Eerelist oan de Steaten-Generaal oan. Sûnt hat de earelist in plak yn de hal fan de yngong fan de Twadde Keamer fan de Steaten-Generaal. Meidat it ynisjatyf foar it opnimmen yn de list (útsein de militêren) by de neibesteanden lei, is de list ûnfolslein, om't net eltsenien werom fûn is.
Wynskoat
Nije tiid
Yn 1672 waard Wynskoat troch troepen fan de Múnsterske biskop Kristoffel Bearend fan Galen ferovere, mar waarden letter yn dat jier wer werom slein. Yn maart 1674 waard Wynskoat fannijs troch de Múnstersken plondere.
Ekonomysk wie Wynskoat net al tefolle fan belang. Yn 1653 waard it Wynskoaterdjip groeven en krige it in bettere ferbining. Yn de achttjinde iuw begûn de ekonomyske bloei en rekke in hichtepunt yn de njoggentjinde iuw, nei't it plak offisjeel stedsrjochten fan kening Willem I krigen hat. De stêd woeks ta it wichtichste sintrum fan eastlik Grinslân. Letter namen Feandam en Stedskanaal de posysje as sintrumplakken foar in part oer, mar Wynskoat bleau de twadde winkelstêd fan de provinsje.
Joadske mienskip
Wynskoat waard yn de njoggentjinde in it begjin fan de tweintichste iuw in hannelstêd, foar in part troch de oanwêzigens fan in soad Joaden. Op in befolking fan 4.972 ynwenners hie Wynskoat yn 1859 in Joadske mienskip fan 534 persoanen (10 prosint fan de befolking, nei Amsterdam de stêd mei persintueel it heechste tal Joaden). Ek spile it oanlizzen fan it spoar nei Grins yn 1867 in grutte rôl. De skiednis fan Wynskoat hat in swarte side troch it ôffieren fan de Joaden yn de Twadde Wrâldkriich, dy't sawat fermoarde waarden yn konsintraasjekampen. Wynskoat waard yn 1945 befrijd troch Belgyske SAS, Kanadeeske en Poalske troepen.
Nijsgjirrich
thumb|Adrillen merke yn Wynskoat Om 1815 hinne waard yn Wynskoat de jierlikse Alderheljenmerke organisearre. Dy jiermerke, dat troch de pleatslike befolking Adrillen (Grinslânske wurdt foar Alderheljen) neamd wurdt, is eltse earste moandei fan novimber yn it sintrum fan de stêd. Op de twadde moandei fan deslde moanne wurdt de jiermerke, as Lutje Adrillen yn it lyts oerdien. Dat wie fanâlds it stuit dêr't boerefeinten en -fammen harren fertsjinsten foar it simmerhealjier krigen en in nij plak foar it winterhealjier sykje moasten.
Befolking
Oant 1980 waakste it ynwennertal fan Wynskoat oan, dêrnei naam de befolking ôf.
Yndieling
Wynskoat bestiet út de folgjende wiken en buerten:
Skoallen
thumb|Rosarium yn Wynskoat, grutste fan Nederlân
Ferfier
thumb|[[Bundesautobahn 280 rjochting Wynskoat]] thumb|Rotonde by de oanslutng mei de A7
Autoferfier
Wynskoat leit oan de A7 fan Grins nei Bad Nijeskâns en is troch de ôfritten "Wynskoat" en "Wynskoat-West" ferbûn mei dy dyk. By Bad Nijeskâns oer de Dútske grins giet dy dyk fierder as de Bundesautobahn 280 rjochting Lier yn Eastfryslân.
Oan de eastkant fan de stêd rint de N367 en foarmet de eastlike rûnwei.
Wetterferfier
De stêd leit oan it Wynskoaterdjip en de Rensel en is de haadfeartrûte foar skippen oant 1350 ton. Ek rint de Pekel A by Wynskoat del rjochting Nieuwe Statenzijl dêr't er yn de Doalert útmûnet. Foar rekreaasjefeart hat Wynskoat in jachthaven.
Gertrudistsjerke (Baard)
Skiednis
Yn de katolike tiid foel de oan Gertrudis fan Nijvel wijde tsjerke ûnder it dekanaat Winsum. De bân mei Winsum bleau ek nei reformaasje bestean: altiten hat Baard de dûmny dield mei Winsum. Doe't de eardere herfoarme tsjerke in PKN-tsjerke waard, krige de tsjerke de namme fan de hillige werom.
Ynterieur
By de lêste restauraasje ein 20e iuw waard it doophek mear de tsjerke yn set en ferhuze de preekstoel fan út it koer nei de súdlike muorre om sa de tsjerke ek foar oare aktiviteiten geskikt te meitsjen. Yn de tsjerke bleaune de banken foar de manlju (rjochts) en froulju (lofts) bewarre.
Under de flier is út de roomske tiid de alterstien weromfûn en restaurearre.
Yn de foartsjerke binne yn de muorre twa 14e-iuwske read Bremersânstiennen bernesarkjes fan it Dekemaskaai ynmitsele.
Oargel
Nei de foltôging fan de tsjerke boude Bakker & Timmenga yn 1878 it oargel fan de Gertrudistsjerke. It ienmanualige ynstrumint op it stuit (2018) net mear te bespyljen en tsjerke en doarp binne warber om it jild (€ 60.000), dat needsaaklik is foar de restauraasje, yn te sammeljen.
Empire of the Sun (film)
Empire of the Sun is in Amerikaanske coming-of-age- en oarlochsfilm út 1987 ûnder rezjy fan Steven Spielberg, mei yn 'e haadrollen in tige jonge Christian Bale en John Malkovich. De film is basearre op 'e semy-autobiografyske roman mei deselde namme fan J.G. Ballard. De titel betsjut "Ryk fan 'e Sinne", in ferwizing nei Japan, dat wol it "Lân fan 'e Rizende Sinne" neamd wurdt. It ferhaal folget Jamie (letter Jim) Graham, in Britske jonge fan tolve jier dy't mei syn rike âldelju yn Sjanghai wennet as de Twadde Wrâldoarloch útbrekt. Ferskate jierren liket de oarloch gjin fet op harren bestean te krijen, oant it Feriene Keninkryk nei de Japanske oanfal op Pearl Harbor mei Japan yn oarloch rekket. By de dêrtroch ûntsteande gaos rekket Jamie skaat fan syn âlden. Hy is dêrnei op himsels oanwiisd om te oerlibjen en bedarret lang om let yn in jappekamp. Neffens Spielberg giet de film benammen oer it ferlies fan ûnskuld. Empire of the Sun krige fan 'e filmkritisy oer it algemien positive resinsjes, mar flopte yn 'e Amerikaanske bioskopen. De film wûn trije BAFTA's en waard nominearre foar seis Oscars, twa Golden Globes (wêrûnder de priis foar bêste dramafilm) en ien Grammy Award.
Plot
Yn 1941 wennet de tolvejierrige Jamie Graham mei syn rike Britske âlden John en Mary yn 'e Ynternasjonale Delsetting fan Sjanghai. Jamie is in bedoarn jonkje sûnder respekt foar it (Sineeske) tsjinstfolk en sûnder begryp fan wat wol en net talitber is. Hy is sljocht nei fleantugen en syn oan obsesje grinzgjende fassinaasje foar sokke masinen bringt him ferskate kearen yn 'e swierrichheden. Wylst om harren hinne de Twadde Sineesk-Japanske Oarloch hiel Sina yn ûntstjoer bringt en oan 'e oare kant fan 'e wrâld, yn Jeropa, harren heitelân yn 'e earste jierren fan 'e Twadde Wrâldoarloch foar syn fuortbestean fjochtet tsjin nazy-Dútslân, liket de oarloch alhiel by de Britske mienskip yn Sjanghai lâns te gean. Tsientûzenen flechtlingen fan it Sineeske plattelân sykje yn 'e stêd in feilich hinnekommen, mar de Britten ride yn ferklaaide tastân yn har limûsines mei sjauffeur tusken de kloften folk troch om nei in kostumearre feest ta.
It wurdt pas mienen as de Japanners op 7 desimber 1941 harren oanfal op Pearl Harbor útfiere en dêrtroch yn oarloch reitsje mei de Feriene Steaten. Neitiid ferklearret ek it Feriene Keninkryk de oarloch oan Japan, wat de ein betsjut fan it kalme bestean yn 'e Ynternasjonale Delsetting fan Sjanghai. Jamie sjocht noch altyd de earnst fan 'e sitewaasje net yn, mar syn âlden besykje mei him nei de haven te ûntkommen yn 'e hope dat se dêr in boat nei Hongkong fine kinne. It is lykwols gaos yn 'e stêd en as se twongen binne om 'e auto efter te litten, rekket Jamie syn heit yn it gedrang by Jamie en syn mem wei. Syn mem hjit him noch sa har hân net los te litten, mar as Jamie by fersin in boartersguodfleantúchke falle lit, docht er dat dochs om it ding wer opsykje te kinnen. Syn mem wurdt troch de minskemassa meifierd en Jamie bliuwt allinnich efter.
Neitiid siket Jamie it paad werom nei de filla fan syn âlden yn 'e Ynternasjonale Delsetting, dêr't al in oansizzing op 'e foardoar plakt is wêryn't melding makke wurdt fan 'e ynbeslachname fan 'e wente troch de Keizerlike Oerheid fan Japan. It hûs blykt al plondere te wêzen, en wylst Jamie der ferbliuwt, komme leden fan it tsjinstfolk del om in diel fan 'e húsrie te stellen. As Jamie dêr wat fan seit en ferwachtet dat se dwaan sille wat er harren hjit, mei't er nettsjinsteande alles dat er belibbe hat noch altyd net foar it ferstân hat dat de ferhâldings duorjend feroare binne, kriget er ynstee in klap yn it gesicht. Hy bliuwt allinne yn it lege hûs efter, dêr't er himsels yn libben hâldt mei it bytsje iten dat noch foarhâns is. Wannear't dat op is en de honger begjint te stekken, pakt er syn fyts en giet er de stêd yn.
Jamie kriget foar it ferstân dat de oare Westerlingen yn Sjanghai troch de Japanners oppakt en nei in ynternearringskamp brocht binne. Hoe't de behanneling dêr is, kin him neat skele; it wichtichste is dat de lju dêr iten krije. Dat, Jamie besiket him oan 'e Japanners oer te jaan. Mar om't er mar sa'n jonkje is dat dúdlik gjin inkele bedriging foar de Japanske oerhearsking fan Sjanghai ynhâldt, hawwe de Japanners folle wichtiger soargen. Hy wurdt dêrom kear op kear straal negearre. As er him foar de safolste kear besiket oer te jaan, wurdt syn fyts stellen. Neitiid wurdt er efterfolge troch in Sineeske strjitjonge, dy't, as er him op 't langelêst te pakken kriget, Jamie syn skuon stelt. Ear't de jonge him slimmer tenei komme kin, flechtet Jamie blynseach in strjitte oer, dêr't er op in hier nei oanriden wurdt troch Basie en Frank, in pear Amerikaanske ritselders. Basie jeit de Sineeske jonge fuort en feroaret Jamie syn namme yn Jim ("in nije namme foar in nij bestean").
Basie jout Jim in waarm miel en in bêd, mar de oare deis besiket er him te ferkeapjen. As dat net slagget, is er fan doel en lit Jim efter op 'e dyk, mar Jim biedt oan om him en Frank nei de Ynternasjonale Delsetting te lieden om 'e leechsteande filla's dêre te plonderjen. As se by de filla fan Jim syn âlden arrivearje, baarne dêre alle ljochten. Jim giet der fuortendaliks fan út dat syn âldelju wer thúskommen binne en draaft al roppend nei de foardoar, dy't lykwols iependien wurdt troch in Japanner. It docht bliken dat it hûs no bewenne wurdt troch Japanske troepen, en Jim wurdt yn 'e mande mei Basie en Frank finzen nommen nei't de beide mannen troch de Japanners flink mishannele binne. Se bedarje yn it Boargerlik Gearkomstesintrum Lunghua, dêr't se dagenlang yn primitive omstannichheden finzen bliuwe, foar't se úteinlik trochstjoerd wurde nei it jappekamp yn Suzhou. Dêr wurde de finzenen ynset foar twangarbeid om in lâningsbaan oan te lizzen foar in nij Japansk militêr fleanfjild.
Op dat punt makket de film in sprong fan trije en in heal jier foarút. Hy giet fierder yn 'e simmer fan 1945, as de Twadde Wrâldoarloch yn Aazje en Oseaanje op syn ein rint. Jim hat him tsjin dy tiid alhiel oanpast oan it libben yn it jappekamp, dêr't er, dúdlik ûnder ynfloed fan Basie, in súksesfol klandestyn ruilhannelsnetwurk opset hat. Dêr binne net inkeld de finzenen by belutsen, mar ek de Japanske kampkommandant, sersjant Nagata, foar wa't Jim soarget dat de skuon poetst wurde yn ruil foar in stikje sjippe. Nettsjinsteande de terreur fan 'e Japanske kampbewekkers en de minne libbensomstannichheden yn it kamp identifisearret Jim him foar in part mei de Japanners fanwegen harren moed en de prachtige Japanske fleanmasinen op it njonken it kamp leine fleanfjild. Troch de ôffreding fan stikeltrie hinne slút er freonskip mei in Japanske jonge fan syn jierren, dy't de soan fan ien fan 'e piloaten is.
Rawlins, in Britske dokter dy't de klinyk fan it kamp runt, is in soarte fan surrogaatheit foar Jim wurden, dy't him û.o. les yn it Latyn jout. Frou Victor, dy't mei har man yn deselde barak sliept as hy, is foar him op betiizjende wize oan 'e iene kant in surrogaatmem en oan 'e oare kant in lustobjekt. Jim bringt ek in protte tiid troch by Basie, dy't mei Frank en in groep Amerikaanske kriichsfinzenen yn in aparte barak libbet. Dêr hearsket in hiel oare kultuer as yn 'e Britske barakken, dy't Jim folle mear oansprekt. Underwilens tinkt Jim goed om 'e oare finzenen. As it mei de sûnens fan frou Victor yn it neigean rekket, soarget hy derfoar dat se net foarbyparte wurdt mei iten. Op in jûn nei in bombardemint fan 'e Amerikaanske Loftmacht op it fleanfjild jout sersjant Nagata opdracht om by wize fan represaille alle ruten fan 'e finzenebarakken yn te slaan. Dokter Rawlins besiket foar te kommen dat soks ek by de klinyk dien wurdt en grypt dêrby de katana fan Nagata beet. Dêrfoar kriget er fan Nagata in bêst wan bruien, mar Jim, dy't Japansk leard hat te sprekken, slacht sels in pear ruten fan 'e klinyk yn en praat op 'e sersjant yn oant er him kriget safier kriget dat er de dokter fierder gewurde lit.
Jim sliept dy nachts bûtendoar, en by moarnsdage is er troch it stikeltrie tsjûge fan 'e rituele risselwaasje fan trije Japanske kamikazepiloaten. Hy is dêr sa fan ûnder de yndruk dat er harren tasjongt en foar harren saluëarret. By it opstiigjen fan 'e trije fleantugen wurdt de lêste lykwols daliks delsketten as it fleanfjild bombardearre wurdt troch in squadron Amerikaanske P-51 Mustangs. Fan identifikaasje mei de Japanners ferfalt Jim dan fuort yn it oare uterste fan identifikaasje mei de Amerikanen. Hy beklimt de ruïne fan in pagoade dy't binnen de ôffredings fan it kamp stiet, en jûchheit de Amerikaanske fleantugen dêrwei ta. As dokter Rawlins him gewaar wurdt, klimt er Jim efternei om 'e alhiel oerstjoere jonge yn feilichheid te bringen. Wannear't de dokter him meiskuort en oankrûpt, stoart Jim ynienen emosjoneel yn en fertelt er gûlend dat er him net mear tebinnenbringe kin hoe't syn heit en mem der útsjogge.
As resultaat fan it bombardemint, dat alle fasiliteiten by it fleanfjild ferrinnewearre hat, beslute de Japanners it kamp te evakuëarjen. Yn alle betizing ûntsnapt Basie tegearre mei in Amerikaanske kriichsfinzene, Dainty. It rekket Jim raar dat Basie him efterlitten hat. Hy hat lykwols net folle tiid om dêrom te treurjen, want de finzenen krije mar trije oeren om har op 'e ôfreis út it kamp ta te rieden. Wylst se geandefoets fierder it binnenlân yn sette, risselwearret Jim syn Japanske freon om syn libben foar syn heitelân op te offerjen. Hoewol't er noch mar in opslûpen jonge is en frijwol gjin ûnderfining hat as piloat, wurdt er yn dizze einfaze fan 'e oarloch ynset as kamikaze. Hy trochrint it ritueel fan ôfskie en klimt dan yn 'e lêste fleanmasine fan 'e basis. As de motor lykwols stûket en útgiet en it fleantúch dêrnei net mear starte wol, is de jonge der stikken fan.
De dochs al ferswakte finzenen marsjearje sûnder iten of drinken troch de wyldernis, en in protte fan harren beswike oan 'e ûntbearings. Frou Victor, de oare siken en de lytse bern ride efterop in iepen frachtwein, mar ûnderweis reitsje se menear Victor kwyt. Uteinlik arrivearje se yn in fuotbalstadion yn 'e neite fan Nantao, dêr't de Japanners op it sportfjild yn 'e iepen loft yn 't wylde wei in diel fan 'e bút út 'e filla's yn 'e Ynternasjonale Delsetting fan Sjanghai delsetten hawwe. Tusken de bylden, piano's en kristallene kroanluchters yn Jim ken de Packard-limûsine fan syn âlden werom. Hy en frou Victor geane dêr deunby op in bank sitten. Yn it stadion is lykwols gjin iten of drinken, dat nei in pear oeren rêst moatte se tsjin 'e jûn wer fierder fan 'e Japanners. Menear Maxton, in goekunde fan Jim syn âlden, komt by him en trunet him oan mei te gean en frou Victor efter te litten, mei't hja net mear fierder kin. Jim wegeret lykwols. Ynstee beare hy en frou Victor, op Jim syn ynstigaasje, dat se dea binne, sadat se troch de Japanners efterlitten wurde. Se bringe de nacht op 'e grûn yn it stadium troch, dêr't frou Victor dy nachts wier komt te ferstjerren. De oare moarns ier sjocht Jim in flits troch de loft gean. Hy ornearret dat it de siel fan frou Victor is dy't opfart nei de himel, mar letter docht bliken dat er tsjûge west hat fan it atoombombardemint op Nagasaki, hûnderten kilometers fierderop.
Nei't er it stoflik omskot fan frou Victor efterlitten hat, folget de fan honger en toarst ferrêde Jim it paad werom nei it jappekamp by Suzhou. Underweis heart er it nijs fan 'e Kapitulaasje fan Japan. Syn libben wurdt rêden troch de itensdroppings troch de Amerikaanske Loftmacht. Werom yn it kamp wurdt er weriene mei de Japanske jonge, dy't dêr noch altyd by it stikkene fleantúch omstipt. De jonge biedt him in mango oan, en as Jim de frucht net iepen krije kin, biedt er oan him te helpen mei syn guntō of koarte swurd. Krekt op dat stuit falle Basie en Dainty mei in kloft bewapene Amerikaanske eardere kriichsfinzenen it kamp binnen om 'e itensdroppings dy't dêr dien binne te plonderjen. As Dainty de Japanske jonge mei syn swurd by Jim sjocht, mient er dat Jim yn libbensgefaar ferkeart en sjit er de Japanner dea.
Produksje
Sa waard Empire of the Sun úteinlik waard regissearre troch Steven Spielberg nei in senario fan Tom Stoppard, dêr't ek Menno Meyjes oan bydroegen hie sûnder dat er dêrfoar in fermelding op 'e ôftiteling krige. Foar Spielberg wie The Bridge on the River Kwai (1957), in oare film oer in jappekamp, fan grutte ynfloed by it ferfilmjen fan 'e roman fan Ballard. As produsinten wiene Spielberg sels, Kathleen Kennedy en Frank Marshall by it projekt belutsen foar Spielberg syn eigen filmstudio Amblin Entertainment. Robert Shapiro hie as útfierend produsint tafersjoch oer de hiele produksje. Foar de film wie in budget beskikber fan $25 miljoen. De kamerarezjy wie yn 'e hannen fan Allen Daviau, en de filmmuzyk waard fersoarge troch John Williams.
Casting
Foar de rol fan 'e haadpersoan, Jamie/Jim Graham, diene mear as 4.000 jonges audysje. Aktrise Amy Irving, dy't doedestiden mei Steven Spielberg troud wie, rikkemandearre lykwols by har man de doe tolvejierrige Christian Bale oan, mei wa't se gearwurke hie yn 'e tillefyzjefilm Anastasia: The Mystery of Anna.
Opnamen
De opnamen foar Empire of the Sun setten útein op 1 maart 1987 en duorren sechstjin wiken. De binnendoarsênes waarden filme yn 'e Elstree Studios yn it Ingelske greefskip Hertfordshire. Der waarden sênes filme op lokaasje yn Trebujena yn Andalûsje, Knutsford yn Cheshire en Sunningdale yn Berkshire.
Foar de fleanmasinen yn 'e film waarden fjouwer North American T-6 Texans yn Frankryk lichtsjes oanpast om op Mitsubishi A6M Zero's te lykjen. Dêrnjonken waarden twa replika's fan Zero's ynset dy't eins net fleane koene. Foar it bombardemint op it Japanske fleanfjild troch de Amerikaanske Loftmacht waarden trije restaurearre P-51 Mustangs brûkt.
Distribúsje
De distribúsje fan Empire of the Sun waard fersoarge troch Warner Bros. De film gie op 11 desimber 1987 yn in beheind tal Amerikaanske bioskopen yn premiêre.
Untfangst
Fan 'e filmkritisy krige Empire of the Sun oer it algemien positive resinsjes. Sa skreau Richard Corliss yn it tydskrift Time dat regisseur Steven Spielberg "elts frame [fan 'e film] enerzjy jûn hat mei in flechtige sinsbegûcheling en in yntelliginte tichtens fan bylden en emoasjes." Yn The New York Times skreau Janet Maslin dat Spielberg der "in fisuele pracht" oan skonken hie, "in heldhaftich aventoerisme […] dat [de film] ûnferjitlik makket." En Julie Salamon fan The Wall Street Journal kwalifisearre Empire of the Sun as "in bûtengewoane film".
De foaroansteande filmkritikus Roger Ebert fan 'e Chicago Sun-Times hie lykwols mingde gefoelens oer Empire of the Sun. Yn syn filmrubryk op 'e Amerikaanske tillefyzje mei syn kollega Gene Siskel fan 'e Chicago Tribune seid er dat de film "yn prinsipe in goed idee is, dat mar net los komme wol fan 'e grûn." Siskel, dy't it mei him iens wie, heakke dêroan ta: "Ik wit net iens wêr't de film no eins oer giet. It is sa folslein betize en pakt dielen fan ferskillende dingen. Oan 'e iene kant, as it wat sizze wol oer it perspektyf fan in bern op 'e oarloch, dan hast in film fan John Boorman, dy't Hope and Glory hjit, dy't krekt útkommen is en dy't folle better is en folle dryster yn it toanen fan 'e healwizens dy't bern út oarloch opmeitsje. Oan 'e oare kant wol dizze film net alles op ien kaart sette, en dêrom makket er it ta in aventoerefilm, sadatst dan Indiana Jones of sokssawat hast, mei it personaazje fan John Malkovich dy't it jonkje troch alle wille fan 'e oarloch hinne helpt. Ik wit net wat Spielberg der no eins mei woe."
Op 'e webside Rotten Tomatoes, dy't resinsjes sammelet, hat Empire of the Sun in goedkarringspersintaazje fan 75%, basearre op 57 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: "Empire of the Sun, ien fan Steven Spielberg syn meast ambisjeuze produksjes út 'e 1980-er jierren, is noch altyd in ûnderwurdearre juwieltsje yn 'e foaroansteande filmografy fan dizze regisseur." Op Metacritic, de wichtichste konkurrint fan Rotten Tomatoes, behellet Empire of the Sun in goedkarringspersintaazje fan 62%, basearre op 22 resinsjes.
Opbringst
Empire of the Sun brocht yn 'e bioskopen yn 'e Feriene Steaten en Kanada $22,2 miljoen op, en yn alle oare lannen en territoaria $44,5 miljoen. Wrâldwiid kaam de opbringst dêrmei út op $66,7 miljoen. Ofset tsjin it budget fan $25 miljoen betsjut dat in winst fan $41,7 miljoen, hoewol't dêr de marketingkosten noch wol ôf moatte. Hoewol't dat net bepaald in ferlies wie, beskôget Steven Spielberg Empire of the Sun noch altyd as in flop om't de film it net better die yn 'e Amerikaanske bioskopen.
Prizen
Empire of the Sun waard yn 1988 by de Oscars nominearre foar de prizen foar bêste kamerarezjy, bêste filmmuzyk, bêste filmmontaazje, bêste lûdsmixing, bêste kostúmûnwerp en bêste artdirection. It slagge de film lykwols net om ien fan dy nominaasjes om te setten yn in takenning. By de Golden Globes waard Empire of the Sun nominearre foar de prizen foar bêste dramafilm en bêste filmmuzyk. De filmmuzyk fan John Williams waard ek nominearre foar in Grammy Award.
Empire of the Sun waard by de BAFTA's, de wichtichste Britske prizen op it mêd fan film, nominearre yn 6 kategoryen, wêrûnder bêste adaptearre senario, bêste produksje-ûntwerp en bêste kostúmûntwerp. De film wûn de BAFTA's foar bêste kamerarezjy, bêste filmmuzyk en bêste lûd.
List fan planetoïden 6801-6900
Dit is in list fan planetoïden 6801-6900.
Lyts Kurasau
thumb|right|200px|De fjoertoer op Lyts Kurasau.
Lyts Kurasau is in eilân foar de kust fan Kurasau, it is part fan de Nederlânske Antillen. Der stiet in âlde fjoertoer op it eilân, in strânhús en inkele hutten. It eilân is likernôch trije kante kilometer grut en leit op sa’n tsien kilometer súdeastlik fan Kurasau.
It eilân is in lyts, keal, ûnbewenne rotseilân, dat troch fûgels as briedplak brûkt wurdt. It wetter om Lyts Kurasau hinne wurdt in soad brûkt troch dûkers. Der binne bedriuwen op Kurasau dy’t deitochten nei it eilân organisearje. Net altyd hat it eilân keal west sa as no. It wie ea hielendal mei gers begroeid en waard ûnder oare brûkt om hynders op weidzje te litten. Ut dy tiid is ek de fjoertoer dy’t op it eilân stiet. Troch de fosfaatwinnerij waard it eilân ôfgroeven, wêrnei de fegetaasje fan it eilân ferlern gie.
Op it stuit hat it eilân gjin bliuwende bewenning mear, mar yn it ferline wie dat wol it gefal. Ivanon Coffie, in Nederlânsk honkbalspiler, is op Lyts Kurasau berne.
List fan Nederlânske sikehuzen
thumb|right|350px|25 RAV regio's en de 126 sikenhuzen mei klinyske ôfdieling. thumb|UMCG, Grins De list fan Nederlânske sikehuzen jout alle sikenhuzen fan Nederlân, oardere neffens provinsje. Allinnich sikehuzen mei in klinyske ôfdieling binne yn de list opnaam, dat gjin deisikekehuzen of festigingen mei allinne polikliniken.
Oersjoch
{| class="wikitable sortable" ! colspan="4" align="center"|Drinte
Drinte
! colspan="4" align="center"|Flevolân
Flevolân
! colspan="4" align="center"|Fryslân
Fryslân
! colspan="4" align="center"|Gelderlân
Gelderlân
! colspan="4" align="center"|Grinslân
Grinslân
! colspan="4" align="center"|Limburch
Noard-Brabân
! colspan="4" align="center"|Noard-Hollân
Noard-Hollân
! colspan="4" align="center"|Oerisel
Oerisel
! colspan="4" align="center"|Utert
Utert
! colspan="4" align="center"|Seelân
Seelân
! colspan="4" align="center"|Zuid-Holland
Súd-Hollân
! colspan="4" align="center"|BES-eilannen
Klaas Koelstra
thumb|Klaas Koelstra Klaas Koelstra (Balk, 3 maart 1914 - Snits, 14 july 1944) wie in fersetsstrider yn de Twadde Wrâldoarloch.