cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Abdij fan Longues-sur-Mer
Omskriuwing
Fan de abdijtsjerke binne grutte dielen bewarre bleaun. It koer mei in elegante goatyske struktuer is te ferlikenjen mei dat fan de katedraal fan Bayeux. In útsûnderlike grutte kolleksje glazuere tegels binne bewarre bleaun. De tegels binne yn in atelier yn Molay makke en datearje út de lêste jierren fan de 13e of út de 14e iuw.
Yn it refektoarium binne noch 14e-iuwske muorreskilderings oanwêzich.
Yn in nis fan de poarte foar it folk te foet is in (mooglik) 15e-iuwsk byld fan Jakobus de Meardere. Mooglik heart it oarspronklik net op dat plak thús.
Jacob Ernst Marcus
Jacob Ernst Marcus (Sint-Eustasius, 19 maart 1774 - Amsterdam, 2 oktober 1826 ) wie in Nederlânsk keunstner; hy wie graveur, tekener, etser, litograaf, keunstskilder, dosint en kopiïst.
Libben
Yn 1783 ferfear er mei syn heit nei Nederlân. Doe't dy yn 1784 kaam te fertsjerren waard Balthazar Ortt (1757-1824) Marcus syn fâd. Oant sy tolfde jier siet er op in kostskoalle yn Abcoude. Dêrnei komt er by syn fâd yn 'e hûs dy't him op tekenles stjoerd by de doetiids bekende Steven Goblé (Amsterdam 1749 - Amsterdam 1799). Dy riede him oan om keunstner te wurden en soarge der foar dat er op syn 17e learling fan de bekende etser Reinier Vinkeles wurdt. Marcus bleau oant 1796 by him, wylst er ek lessen folge oan de Tekenakademy fan Amsterdam. Yn 1798 wint er in gouden earepriis yn de heechste klasse; letter krige er noch in gouden tinkpeinje fan it genoatskip Felix Meritis en in sulveren medalje fan de Ned. Húsh. Maatskippij yn Haarlim.
Yn 1820 waard yn Amsterdam de Akademy fan Byldzjende keunsten oprjochte en Marcus waard direkteur.
Wurk
Marcus waard fral bekend fan syn protte etsen, dy't er makke nei skilderijen fan âlde masters, mar ek fan eigen wurk. Tal fan boekyllustraasjes en portretten fan him binne publisearre. Fan 1807-1816 joech er Études-Gravées en Studie-Prentwerk út, in rige fan 106 etsen. Nei't er út de tiid rekke wie waarden dy mei in biografy fannijs útjûn.
Ms Damn
Ms Damn (útspr.: [mɪs dɛ:m], likernôch: "mis dêm"; New Orleans, 11 novimber ±1990) is in Amerikaansk hiphopmodel en dûnseresse. Hja is benammen bekend wurden fanwegen har ûnbidich grouwe stuten. Har (Amerikaanske) maten binne 34DD-28-48.
Libben en karriêre
Se keas de skûlnamme 'Ms Damn', om't manlju har faak neistoarren as se op 'e strjitte rûn, en dan Damn! ("Ferdomme!") seine. As hiphopmodel wurke Ms Damn mei oan in grut tal fideoklips en dûnse hja yn nachtklubs yn 'e hiele Feriene Steaten en dêrbûten. Ek ferskynden der pikante (mar net neakene) fotoreportaazjes fan har yn ferskate tydskriften, lykas Straight Stuntin Magazine, Smooth en SHOW.
Ms Damn wennet yn Houston, yn 'e steat Teksas. Hja hat plannen om in boek te skriuwen oer har ûnderfinings as hiphopmodel en teffens wol se in eigen moadebûtyk en fitness-sintrum begjinne.
Wetterskip De Lauwersseemolepolder
Wetterskip De 'Lauwersseemolepolder is in earder wetterskip yn Grinslân, dat bestie fan 1906 oant 1988.
De polder lei benoardwesten Ulrum. De polder is ûntstien troch it byinoar gean fan de Torringa's polder (bedike yn 1837/38), de Vierhuisterpolder (stikje by stikje bedike yn 1770 en 1807), de Hornhuisterpolder (bedike yn 1806) en de Westpolder  (bedike yn 1875).
It wetterskip loste syn wetter troch de twa spuisluzen dy't beheard waarden troch wetterskip Westpolder. It gebiet wurdt no beheard troch wetterskip Noardersylfest.
Emilio Cebrián Ruiz
Emilio Cebrián Ruiz (Toledo, 1 oktober 1900 – Llíria, Falensia, 3 oktober 1943) wie in Spaansk komponist en dirigint.
Karriêre
Cebrián Ruiz krige syn oplieding as musikus oan de Banda de Música de la Academia de Infantería de Toledo by José Blanco. Dêrnei studearre er piano en harmonylear by ferskate komponisten en oan it Real Conservatorio Superior de Música de Madrid. Hy wie ûnder mear assistint fan Ricardo Villa González, meioprjochter en direkteur fan de Banda Municipal de Madrid.
Yn 1924 waard die dirigint fan de Banda de Música de Talavera de la Reina. Hy wie sûnt 1932 ek dirigint fan de Banda de Música de Jaén; dat soe er oant syn dea ta bliuwe. Yn Toledo wie er ek koardirigint.
Gert Schutte
thumb|Gert Schutte yn 1982 Gerrit Jan (Gert) Schutte (Nieuwpoort, 24 maaie 1939 - 25 jannewaris 2022 )) wie in Nederlânsk earder politikus en earder amtner.
Fan 1974 oant 1978 siet er út namme fan it Grifformeard Polityk Ferbûn (GPV) yn de Provinsjale Steaten fan de provinsje Utert. Yn 1981 kaam er foar dy partij yn de Twadde Keamer. Oant 1989 wie er in ienmansfraksje, dêrnei foarme er oant 2001 mei Eimert van Middelkoop de fraksje fan it GPV. Al dy jierren wie er ek fraksjefoarsitter.
Schutte stie bekend as it 'steatsrjochtlike gewisse fan de Keamer'.
Schutte wie fan 2001 ôf lid fan de Kiesried. Fan 2003 oant 2005 late er in ûndersyk nei de HBO-fraude. Begjin 2005 wie er lid fan de kommissy dy't dwaande wie mei de tarieding fan it referindum oer de Europeeske Grûnwet en twadde helte 2006 hie de lieding oer in ûndersyk nei in grut ûngemak (mei ien deade en tweintich ferwûnen) yn de binnenstêd fan Utert.
Gert Schutte, dy't ek noch kollumnist by it Friesch Dagblad en de Persuny west hat, wie lid fan de Grifformearde Tsjerken frijmakke.
Korrupsje
Korrupsje (fan it Frânske corruption, "ferrotting") is in foarm fan ûnearlik, ûnoprjochte of ûnetysk hâlden en dragen troch in persoan dy't in posysje fan gesach beklaait, yn 'e regel mei as doel om der sels better fan te wurden. It kin ek bedoeld wurde om nauwe bûnsgenoaten (lykas famylje, freonen of kunde) der better fan wurde te litten; dy spesifike foarm fan korrupsje wurdt nepotisme neamd (as it om famylje of goede freonen giet) of kliïntalisme (as it om kunde of kunde fan kunde giet). Korrupsje kin in ferskaat oan yllegale aktiviteiten omfiemje, lykas omkeaping, fertsjustering en fraude, hoewol't it ek in protte dingen omfetsje kin dy't yn in protte lannen legaal binne. thumb|left|160px|Konvinsje fan 'e Feriene Naasjes tsjin korrupsje.
Politike korrupsje komt foar as in oerheidsfunksjonaris beslissings nimt en aktiviteiten ferrjochtet mei as doel om der sels better fan te wurden ynstee fan om it publike belang te tsjinjen. Behalven yn 'e polityk komt korrupsje ek foar by de plysje, de rjochterlike macht, yn it ûnderwiis, by fakbûnen en op oare plakken. Omkeaping (sjoen fanút it eachpunt fan 'e persoan dy't wat fan 'e korrupte funksjonaris wol) of it oannimmen fan in omkeapsom (sjoen fanút it eachpunt fan 'e korrupte funksjonaris sels) is de meast foarkommende soarte fan korrupsje, wêrby't de omkeapsom net in jildbedrach hoecht te wêzen, mar ek in foarm yn natuera oannimme kin fan bygelyks seksuële hannelings, reiskes en/of fakânsjes op oarmans kosten, ferbliuwen yn it fakânsjehûs fan dejinge dy't wat fan men wol, ensfh. Behalven sokke 'positive' foarmen fan korrupsje, bestiet der ek in 'negative' foarm, wêrby't de oangeande funksjonaris sjantearre wurdt om korrupte dingen te dwaan.
Guon ûntwikkelingslannen steane bekend as de meast korrupte lannen fan 'e wrâld. Benammen lannen as Nigearia en Afganistan hawwe datoangeande in tige minne reputaasje. De Skandinavyske lannen, Nederlân, Switserlân, Kanada en Nij-Seelân komme by ûndersiken op dit mêd ornaris as de minst korrupte lannen út 'e bus. Korrupsje is lykwols in ferskynsel fan alle tiden en alle maatskippijen, en sil oeral de kop opstekke as men jin der net foar te wacht nimt.
Samson (band)
Samson wie in Ingelske NWOBHM metalband oprjochte yn 1977 yn Londen. De band brocht yn 1979 syn debútalbum Survivors út; it lêste album P.S.... waard yn 2006 postúm útbrocht. De teksten fan de band gean benammen oer it libben en de maatskippij. Yn de rin fan de jierren hat Samson in protte bandleden ferspile, benammen sjongers en drummers, werfan't sjonger Bruce Dickinson "Bruce Bruce", dy't fan Samson oerstapte nei Iron Maiden, de bekendste is. Op 9 augustus 2002 kaam in ein oan de band nei't gitarist en opjrochter fan de band Paul Samson op yn de âldens fan 49 jier ferstoar oan de gefolgen fan kanker. Samson hat njoggen studio-albums en fjouwer live-albums útbrocht.
Hein Doedes Postma
Hein Doedes Postma (Surch, 5 april 1858 – dêre, 8 maart 1942) wie in Frysk keatser dy't yn 'e njoggentjinde iuw in kear de PC wûn. Hy waard byneamd 'Swarte Hein fan Surch'.
Libben en karriêre
Postma waard yn 1858 berne yn Surch, yn 'e doetiidske gemeente Wûnseradiel. Hy sette yn 1881 útein mei in karriêre yn it keatsen, en wûn yn 1884 de PC yn Frjentsjer, mei in partoer dat fierders bestie út Marten C. Banning en Tjerk Hiemstra, dy't beiden út Penjum kamen. It wie Postma dy't dat jiers ta kening fan 'e PC útroppen waard.
Yn 1886 berikte Postma op 'e PC noch in trêde plak, mar oan 'e ein fan it keatsseizoen fan dat jier hold er op mei de sport. Hy kaam yn 1942 yn 'e âlderdom fan krapoan 84 jier yn syn berteplak Surch te ferstjerren.
Militêre Ynteralliearde Kontrôlekommisje
De Militêre Ynteralliearde Kontrôlekommisje wie ien fan de trije tafersjochhâldende organen fan de alliearden fan de Earste Wrâldkriich. De kommisje waard ein 1919 ynsteld mei as doel om te kontrolearjen oft Dútslân en syn eardere bûnsgenoaten har holden oan de bepalings fan it Ferdrach fan Versailles en de oare fredesferdraggen.
De foarsitter fan de kommisje wie yn earste ynstânsje de Frânske generaal Charles Nollet, oant er op 1 july 1924 opfolge waard troch de Frânske generaal Camille Walch. Hy bleau oant 31 jannewaris 1927 foarsitter. Richard von Pawelsz fertsjintwurdige it Dútske Ryk as Rykskommisaris. Op 28 febrewaris 1927 hold de kommisje op mei syn aktiviteiten yn Dútslân, en itselde barde op 31 maart fan dat jier yn Hongarije en op 1 juny yn Bulgarije, wêrnei't de kommisje opheft waard.
Devil's Film
Devil's Film is in Amerikaanske pornografyske filmstudio dy't fêstige is yn Chatsworth, yn 'e steat Kalifornje. Sûnt syn oprjochting yn 1997 hat dizze studio him talein op it produsearjen fan gonzo, it út 'e losse hân filme reality-subsjenre fan 'e pornografy, benammen op it mêd fan swingers en gangbangs, en fan oare spesifike subsjenres, lykas ynterrasiale pornografy, transseksuële pornografy en milfpornografy.
Grutte Priis Formule 1 fan Sina 2007
Utslaggen fan de Grutte Priis Formule 1 fan Sina 2007 yn Shanghai op 7 oktober 2007. It wie de sechstjinde race fan 17 races fan de Formule 1 yn 2007. Hy waard op it Sirkwy fan Shanghai hâlden. De race waard hâlden oer 56 omgongen, op it 5,5 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 305 kilometer.
Keeseekoose Reservaat 66
It Keeseekoose Reservaat 66 (Ingelsk: Keeseekoose 66 Reserve) is in reservaat fan 'e Keeseekoose Earste Naasje (Keeseekoose First Nation), in erkende Yndiaanske stamme-organisaasje yn 'e Kanadeeske provinsje Saskatchewan. It waard yn 1874 stifte as útfloeisel fan it Ferdrach Nû. 4, ien fan 'e regionale, saneamde Nûmere Ferdraggen tusken de ûnderskate Yndiaanske folken en de Kanadeeske autoriteiten. It wie oarspronklik fêstige oan 'e igge fan 'e Swan yn súdeastlik Manitoba, mar jierlikse oerstreamings dêre twongen ta ferpleatsing fan it reservaat, mei as gefolch dat it binnen de grinzen fan Saskatchewan kaam te lizzen.
Geografy
It Keeseekoose Reservaat 66 bestiet út 18 losse perselen lân, dy't sitewearre binne yn it súdeastlike diel fan Saskatchewan, oan 'e noardkant fan 'e rivier de Assiniboine, tusken de plakken Kamsack yn it suden en Pelly yn it noarden yn. It grinzget oan it Coté Reservaat 64 fan 'e Coté Earste Naasje. It haadkertier fan 'e Keeseekoose Earste Naasje is fêstige yn Kamsack, dat bûten it eigentlik reservaat leit. It Keeseekoose Reservaat 66 beslacht in oerflak fan 6.927,9 ha oftewol likernôch 69,3 km².
Demografy
De bewenners fan it reservaat binne allegearre leden fan 'e Keeseekoose Earste Naasje. Hja binne etnyske Odjibwe (Ojibwe), in Algonkwynsktalich folk dat ien fan 'e talrykste Yndiaanske groepen fan Kanada foarmet. De Odjibwe fan 'e Keeseekoose Earste Naasje hearre ta de subgroep fan 'e Flakte-Odjibwe (Plains Ojibwe of Saulteaux). Neffens ynformaasje fan 'e Keeseekoose Earste Naasje hie it Keeseekoose Reservaat 66 yn 2018 679 permaninte bewenners, oftewol 30,1% fan 'e leden fan 'e stamme. Dêrûnder wiene 361 manlju en 318 froulju. De befolkingstichtens fan it reservaat bedroech dêrmei yn 2018 9,8 minsken de km².
Ekonomy en foarsjennings
It Keeseekoose Reservaat 66 beskikt oer in eigen basisskoalle, dy't oplutsen is fan hout en beton, mei in metalen dak, en behalven klaslokalen ek in gymnastykseal, in mienskipsromte, in fuotbalfjild en in atletykbaan omfiemet. Fierders binne der yn it reservaat in lyts winkelsintrum, in pompstasjon en in tsjerke. De wetshanthavening is yn 'e hannen fan 'e Royal Canadian Mounted Police (RCMP), dy't in plysjeburo yn it deunby leine Fort Pelly hat.
Reichswehr
thumb|De flagge fan de Reichswehr
De Reichswehr (Frysk: Ryksferdigening) wie fan 1921 oant 1935, yn de tiid fan de Weimarrepublyk en it earste jier fan Nazy-Dútslân, de offisjele namme fan it Dútske leger. Dêrnei is de Reichswehr opgongen yn de nije Wehrmacht.
Oprjochting
Doe't de Earste Wrâldkriich yn 1918 ôfrûn wie, gongen de measte Dútske militêren allinnich of yn lytse ploechjes wer nei hûs. De measten sletten harren oan by frijwillige ienheden dy't belutsen wienen by de Novimberrevolúsje en grinskonflikten tusken 1918 en 1923.
De Reichswehr wie troch it Ferdrach fan Versailles fan 1919 beheind ta in grûnleger fan 100.000 man en in marine fan 15.000 man. Swiere wapens, pânsere auto's, ûnderseeboaten, slachskippen en fleantugen mocht hja net ha. De Militêre Ynteralliearde Kontrôlekommisje seach der oant 1927 op ta dat dizze beheinings net skeind waarden.
De nije Weimarrepublyk moast fansels wol in leger ha, dat op 6 maart 1919 waard de Vorläufige Reichswehr (foarriedige ryksferdigening) oprjochte, besteand út de Vorläufige Reichsheer (grûnleger) en de Vorläufige Reichsmarine (marine). De Vorläufige Reichswehr bestie út 43 brigades.
Universiteit fan Versailles
De Universiteit fan Versailles is in universiteit yn de Frankryk stêd Versailles. UVSQ wurdt konsekwint rekkene ta de bêste universiteiten fan de wrâld. Hy is foaral bekend om syn atmosfearyske wittenskippen en meteorology.
Reichswehr
Oprjochting
Op 30 septimber 1919 waard it leger reorganisearre en krige it de namme Übergangsheer (oergongsleger). Om't der no ynstee fan 43 brigades noch mar 20 wienen, bleaunen der sa'n 400.000 striidkrêften oer. Yn maaie 1920 waard dit tal fierder werombrocht ta 200.000, en op 1 oktober 1920 waarden de brigades ferfongen troch rezjiminten, wêrtroch't it totaal op 100.000 kaam. Dêrmei waard foldien oan de bepalings fan it Ferdrach fan Versailles. Op 1 jannewaris 1921 waard de Reichswehr offisjeel oprjochte.
Anagrampuzel
In anagrampuzel is in wurdpuzel dêr't de omskriuwings besteane út in anagram. By de omskriuwings steane de gearstallende letters fan de sochte anagrammen alfabetysk oardere.
Ek de puzelsoarte "Besitekaartsje" is basearre op anagrammen. Nei omsetting fan de letters blykt dat G. Bats - Moarre fan berop boargemaster is.
Anagrammen wurde ek gauris brûkt yn omskriuwings fan kryptogrammen.
Frank North (sporttrainer)
Frank North (Sweetwater (Tennessee), 27 desimber 1924 – Alpharetta (Georgia), 19 desimber 2017) is in Amerikaansk sporttrainer.
Anagrampuzel
Ek by "sânglêspuzels" wurde anagrammen brûkt. By in sânglêspuzel bestiet elk folgjend wurd út de letters fan it foarôfgeande wurd + 1 nije letter. Oarsom kin ek, dan kin it wurd fûn wurde út it folgjende wurd - 1 letter.
Frank North (sporttrainer)
Hy waard yn 1961 oansteld as trainer fan it Amerikaansk fuotbaltiim fan it Marion Militêr Ynstitút yn Marion, dêr't er in steat fan tsjinst opboude mei 85 oerwinnings en 65 ferliezen. Yn desimber 1978 naam er ûntslach by Marion om in nije haadtrainersposysje oan te nimmen oan 'e Livingston Universiteit yn Livingston, dat no de Universiteit fan West-Alabama is. Oant syn pinsjonearring, yn 1984, doe't er sechstich jier wie, wûn er mei Livingston 31 kear en ferlear er 29 kear.
North kaam yn 2017 te ferstjerren yn 'e âlderdom fan krapoan 93 jier.
Anagrampuzel
Fariaasjes
Anagrampuzzels besteane faak út krúswurdpuzels mar kinne ek kombinearre wurde mei oare puzelfoarmen. By in kombinaasje mei filippines steane de omskriuwings oanjûn as in anagram. It dêrút te foarmjen puzelwurd moat dêrnei ynfold wurde yn in filippine. Fanút de ynfolde filippine kin dan de einoplossing fûn wurde.
Anagrammen puzelwurdboek
As helpmiddel by it oplossen fan anagrampuzels besteane spesjale (Nederlânske) puzelwurdboeken mei anagrammelisten. Yn sokke puzelwurdboeken steane anagrammen út it type arena + droom = moordenaar. Ut twa losse wurden wurdt dêrby ien nij wurd foarme. In oare diel fan dy puzelwurdboeken kin bestean út in list (dy't rubrisearre is op oantallen letters) út de kategory koelkasten - kaneelstok, kakstoelen.
Der besteane ek websites en DVD's dêr't digitaal om anagrammen socht wurde kin. Fryske anagrammen kin opsocht wurde yn de FPE.
Glimprol
In glimprol  is in koart optreden fan in ferneamd persoan yn in film of tillefyzjesearje. In glimproltsje is altiten in koart roltsje, faak mar ien sêne. Ornaris in figuranteroltsje. In glimprol is dêrmei in koarte foarm fan in Kameo. Alfred Hitchcock hie yn it meastepart fan syn films in glimproltsje. Yn neifolging dêrfan wie Colin Dexter yn in protte ôfleverings fan de rige Inspector Morse ek te sjen yn glimproltsjes.
List fan planetoïden 72401-72500
Dit is in list fan planetoïden 72401-72500.
Pierre Woodman Entertainment
Pierre Woodman Entertainment (ek wol bekend as Woodman Entertainment) is in Jeropeeske pornografyske filmstudio, dy't fêstige is yn it Spaanske Barseloana. De studio waard yn juny 2006 oprjochte troch Pierre Woodman, in Frânske pornoregisseur fan namme, dy't earder jierrenlang foar it Sweedske Private-label en foar it Amerikaanske Hustler Video wurke hie.
It earste filmprojekt fan Pierre Woodman Entertainment wie de megaproduksje Xcalibur, dy't yn augustus 2006 opnommen waard mei in budget fan € 800.000,— en in cast fan 40 aktrises (wêrûnder haadrolspylster Caylian Curtis), 35 manlike akteurs en 250 figuranten. Sûnt hat Pierre Woodman Entertainment noch ferskate soksoarte grutskalige projekten ûndernommen.
Keppelings om utens
● Offisjele webside fan Pierre Woodman Entertainment
Grifformearde tsjerke (Easthim)
't Anker yn Easthim is de namme fan de eardere grifformearde tsjerke, dy't tsjintwurdich funksjonearret as tsjerklik sintrum foar de protestantske gemeente Easthim-Abbegea-Folsgeare. Fanwegen it oargel is de tsjerke in ryksmonumint.
Skiednis
Ut ûnfrede mei de frijsinnigens yn de herfoarme tsjerke ûntstie op 30 april 1889 de Nederdútsk Grifformearde Tsjerke fan Easthim, Abbegea en Folsgeare. Alhoewol't de measte leden fan de herfoarme tsjerke fan Easthim harren net fine koene yn de frijsinnigens yn de tsjerke, bleaune de measten trou yn de hope dat hja de tsjerke fan binnen út feroarje koene. De dolearende gemeente kaam ynearsten yn it tsiispakhûs yn Nijesyl byinoar, mar al gau waarden de tsjinsten ferlein nei Easthim yn in skuorre oan it tsjintwurdige Hernepaed. Hja lieten op dat plak in needtsjerkje bouwe en yn 1897 krige de gemeente de kâns om in stik grûn te keapjen oan de haadwei fan it doarp. Op 27 july waard dêr de earste stien lein foar de tsjerke en op 3 novimber koe de tsjerke in gebrûk nommen wurde.
Sûnt 1992 foarmen de grifformearden mei de herfoarmen in Samen-op-Weg-gemeente, dy't op 15 april 2008 fusearre ta de protestanske gemeente Easthim-Abbegea-Folsgeare. De grifformearde tsjerke bleau mei de trij herfoarme tsjerken yn gebrûk by de gemeente.
Oargel
De tsjerke hie yn 1897 noch gjin oargel en brûkte ynearsten in harmoanium, mar yn 1900 kocht de gemeente in ynstrumint oan fan Bakker & Timmenga, dat yn 1840 foar de Fermanje fan It Hearrenfean troch L.J. van Dam boud wie. By de weropbou fan it oargel waarden der hast gjin feroarings tapast, allinne de spyltafel moast fan de achterkant nei de sydkant ferhûzje.
It oargel waard yn 2003 restaurearre troch Flentrop Oargelbou út Saandam. Jan Jongepier naam it ynstrumint op 30 augustus 2003 mei in konsert wer yn gebrûk. Fanwegen it oargel is de tsjerke in ryksmonumint.
Universidade Federal de Goiás
thumb|150px|Universidade Federal de Goiás
Thomas Tibbles
Jonge jierren
Tibbles waard yn 1840 berne yn 'e Amerikaanske steat Ohio, mar groeide op yn Illinois, nei't er dêr mei syn âldelju hinne ferhuze wie. Mei sechstjin jier ferliet er yn 1856 hûs en hiem om nei Kansas te gean, dêr't er as abolisjonist dielnaam oan 'e saneamde Grinsoarloch (Bleeding Kansas) tsjin 'e Súdlike slavehâlders. Tibbles tsjinne yn dat konflikt ûnder militante anty-slaverij-aktivisten as James H. Lane en de beruchte John Brown. Nei't er finzen nommen wie troch de autoriteiten yn 'e slavesteat Missoury, waard er ta de dea feroardiele, mar ear't dat fûnis útfierd wurde koe, wist Tibbles te ûntsnappen.
Universidade Federal de Goiás
De Universidade Federal de Goiás (UFG), earder ek oantsjutten as Universidade de Goiás (UFG), is in universiteit yn Goiânia, Goiás, Brazylje.
De UFG bestiet sûnt 1960.
Thomas Tibbles
Belutsenens by de Yndianen
Nei't de fijannichheden yn Kansas beëinige wiene, libbe Tibbles in skoft mank de Omaha, in lânseigen Yndiaansk folk yn Nebraska, en focht sels oan 'e side fan Omaha-krigers yn in konflikt mei de Sû (Sioux). Letter wurke er in pear jier as metodistysk predikant oan 'e Amerikaanske frontier, oant er him úteinlik op 'e sjoernalistyk rjochte.
As redakteur fan 'e krante de Omaha Daily Herald, út 'e stêd Omaha (Nebraska), wie de rol fan Tibbles yn 1879 fan krúsjaal belang foar it buorkundich meitsjen fan 'e swierrichheden dêr't it Ponka-opperhaad Steande Bear en syn folgelingen yn ferkearden. De Ponka wiene yn 1877 út harren heitelân yn noardeastlik Nebraska wei deportearre nei it Yndiaanske Territoarium (it lettere Oklahoma), dêr't se ûnder strieminne omstannichheden libje moasten, wylst in trêdepart fan 'e stamme omkaam oan malaria en ûnderfieding. Doe't it opperhaad Steande Bear mei 65 folgelingen weromkearde nei Nebraska, waarden se yn opdracht fan it Amerikaanske regear oppakt troch it Amerikaanske Leger ûnder lieding fan brigadegeneraal George Crook. Hoewol't dyselde oarders hie om 'e Yndianen sa gau mooglik werom te stjoeren nei it Yndiaanske Territoarium, trainearre er de saak mei opsetsin en liet er it útlekke oan Tibbles, dy't soarge dat der omtinken oan skonken waard yn 'e kranten.
Tibbles troude letter mei Susette LaFlesche, in Omaha-Yndiaanse dy't ûnder de rjochtsaak as tolk foar Steande Bear fungearre hie. Mei har en har broer Francis LaFlesche beselskippe Tibbles it Ponka-opperhaad fan oktober 1879 oant 1883 op in rûnrêis troch de eastlike Feriene Steaten en Jeropa, dêr't er lêzings joech en taspraken hold. Begjin jannewaris 1891 wie Tibbles by Wounded Knee, yn Súd-Dakota, tsjûge fan 'e neisleep fan it kweaferneamde Bloedbad fan Wounded Knee, wêrby't it Amerikaanske Leger ûnder barre winterske omstannichheden in grutte groep fan yn 't foar fierhinne ûntwapene oanhingers fan 'e Yndiaanske geastedûnsbeweging ôfslachte, mei 297 deaden ta gefolch, meast froulju en bern. Tibbles wie ien fan 'e earste sjoernalisten dy't ferslach diene fan dy oarlochsmisdie.
Lettere jierren en ferstjerren
Fan 1893 oant 1895 wurke Tibbles as ferslachjouwer foar de Omaha Daily Herald yn 'e Amerikaanske haadstêd Washington, D.C. Nei't er weromkeard wie yn Nebraska waard er haadredakteur fan The Independent, it wykblêd fan 'e Populistyske Partij. Yn 1904 wied er foar dy lytse politike partij de kandidaat foar it fise-presidintskip fan 'e Feriene Steaten. Yn 1905 skreau er syn autobiografy, Buckskin and Blanket Days, dy't lykwols pas yn 1957 foar it earst útjûn wurde soe. Tibbles kaam yn 1928, op 'e hege jierren fan 88 jier, te ferstjerren yn Omaha (Nebraska).
Betheltsjerke (Assen)
Synagoge
Om't harren synagoge út 1832 te lyts waard, lieten de joaden fan Assen yn 1901 in nije synagoge bouwe. De opdracht waard jûn oan Jan Smallenbroek, dy't in eklektysk gebou ûntwurp. Opperrabbyn Abraham van Loen naam de synagoge yn gebrûk by in feest dat trije dagen duorre. In grut part fan de Asser joaden waard yn de Twadde Wrâldkriich deportearre en fermoarde en yn 1943 waard de gemeente opheft.
Tsjerke
Nei de kriich naam it synagogebestjoer it beslút om it gebou te ferhieren oan de frijmakke-grifformearde gemeente, dy't it gebou op 12 maaie 1947 yn gebrûk naam. Yn 1951 kochten de frijmakke grifformearden it gebou oan. Doe't de gemeente ferhûze nei de Noardertsjerke kaam de Betheltsjerke yn de ferkeap. It bleau jierren leech stean en brûkt foar de opslach fan meubilêr.
Jill Kelly Productions
Jill Kelly Productions (JKP) wie in Amerikaanske pornografyske filmstudio, dy't yn oktober 1998 oprjochte waard troch pornoaktrise, -regisseur en -produsinte Jill Kelly. Begjin 2005 rekke Kelly der mei spul by wei, en yn april fan dat jier frege JKP fajisemint oan. Neitiid betelle it neakenblêd Penthouse $ 1.765.000,— om 'e boel fan JKP oer te nimmen, ynklusyf de rjochten op al publisearre films en hast sechstich films dy't wol klear wiene, mar noch útbrocht wurde moasten.
Betheltsjerke (Assen)
Tsjerke
Yn 1975 baarnde De Ark, it gebou fan de ûnôfhinklike baptistengemeente, ôf. Likernôch trije jier brûkten de baptisten in diel fan de Betheltsjerke, oant hja harren eigen gebou wer yn gebrûk nommen.
De ôfbraak drige foar de eardere synagoge, doe't de Kristlike Grifformearde Tsjerke harren âlde tsjerke oan de Kanaalstraat 37 yn 1979 ferruilden foar it tsjintwurdige gebou. De tsjerke waard ferboud en renovearre en sûnt funksjonearret it as it tsjerklik sintrum fan de kristlike grifformearde gemeente. Doe't de baptisten harren tsjerke op 'e nij troch brân kwyt rekken, fûnen se op 'e nij tydlik ûnderdak yn de Betheltsjerke oant yn 2007 harren eigen gebou foltôge waard.
Assen is ien fan de gemeenten yn Nederlân dy't mei de saneamde stroffelstiennen har fermoarde joadske ynwenners betinkt. By de Betheltsjerke is sûnt 2012 in plakette dy't útlis jout oer de eardere funksje fan de Betheltsjerke.
Oargel
It oargel yn de tsjerke waard yn 1980 boud troch de firma Kaat & Tijhuis út Kampen. It ynstrumint is op in eigentiidske wize bassearre op wurk fan Andreas Silbermann (1678-1734) en syn soan Johann Andreas (1712-1783). It front fan read-brún skildere oregan-pine folget it skema fan dat fan Silbermann's oargel fan it Kleaster Marmoutier yn de Elzas. It fykwurk oan it oargel waard makke troch frijwilligers. Op 5 jannewaris 1982 waard it oargel offisjeel yn gebrûk nommen.
Marcus Reno
Marcus Reno (folút: Marcus Albert Reno; Carrollton (Illinois), 15 novimber 1834 – Washington, D.C., 30 maart 1889) wie in Amerikaansk militêr, dy't yn 'e Amerikaanske Boargeroarloch en de Grutte Sû-Oarloch fan 1876 focht. Yn dat lêste konflikt tsjinne er as de ûnderbefelhawwer fan luitenant-kolonel George Armstrong Custer yn it Amerikaanske 7e Kavaleryrezjimint. Reno waard benammen bekend troch syn promininte rol yn 'e ferneamde Slach oan de Little Bighorn, wêrmei't er oardel iuw oan kontroverse om syn eigen persoan hinne kreëarre.
Jonkheid en oplieding
Reno waard yn 1834 berne yn Carrollton, yn 'e Amerikaanske steat Illinois, as it fjirde bern yn it gesin fan James en Charlotte Reno. Neffens guon boarnen stamme er ôf fan 'e Frânsman Phillippe François Renault, dy't yn 1777 mei de markys fan Lafayette nei de Feriene Steaten ta kaam om yn 'e Amerikaanske Unôfhinklikheidsoarloch tsjin 'e Britten te fjochtsjen. Reno studearre fan 1851 oant 1857 as kadet oan 'e Amerikaanske Militêre Akademy te West Point, wêrby't er twa ekstra jierren nedich wie om 'e ofsiersoplieding te foltôgjen om't er tefolle minpunten oprûn hie. Uteinlik slagge er as 20ste yn in klasse fan 38 kadetten. Mei de rang fan twadde luitenant waarde er per 1 july 1857 stasjonearre yn Oregon, yn it fiere Noardwesten.
Tuskenspul
Nei ôfrin fan 'e Boargeroarloch waard Reno fanwegen it oerskot oan ofsieren dat it gefolch wie fan it ôfslankjen fan it leger yn rang weromset ta kaptein. Yn 1866 waard er op 'e nij nei Oregon ta stjoerd, dêr't er legere wie yn Fort Vancouver en fungearre as ynterim-assistint-ynspekteur-generaal fan it Departemint fan 'e Kolumbia. Yn dy snuorje waard er op 6 july 1867 inisjearre as lid fan 'e pleatslike frijmitselderslôzje. Yn desimber 1868 waard er befoardere ta majoar en oerpleatst nei Fort Hays, yn Kansas, dêr't er tafoege waard oan it Amerikaanske 7e Kavaleryrezjimint. Dy ienhied waard yn 1873 nei de Dakota's ta stjoerd, en waard dêr legere yn Fort Abraham Lincoln.
Houlik
Yn 1863 troude Reno mei in Mary Hannah Ross, dy't ôfkomstich wie út Harrisburg, yn Pennsylvania. Hja skonk him ien bern, in soan, dy't de namme Robert Ross Reno krige. Reno en de frou besieten in boerespultsje yn 'e neite fan New Cumberland, ek yn Pennsylvania. Doe't syn frou yn 1874 kaam te ferstjerren, wie Reno yn Montana yn it fjild. Hy ried de nacht troch om Fort Benson te berikken sadat er ferlof freegje koe om 'e begraffenis by te wenjen, mar dat waard him wegere.
Tsjinst yn 'e Grutte Sû-Oarloch fan 1876
Custer syn plan om 'e Yndianen yn 'e skjirre te nimmen kaam neat fan op 'e hispel. Doe't Reno syn trije kompanjyen de rivier oerstieken en de súdlike ein fan it doarp oanfoelen, flechten de Yndianen net fuort, mar streamden de krigers krekt ta it doarp út om 'e oanfal ôf te slaan. Reno oardere syn troepen om ôf te stiigjen en har yn in skermutselingsliny op te stellen, mar troch de nûmerike oermacht fan 'e fijân waard er al rillegau sa swier yn syn kwetsbere lofterflank oanfallen, dat er him weromlûke moast yn it strewelleguod dat by de rivier lâns groeide. Op dat punt fan it gefjocht waard de ferkenner Bluodderich Mês yn 'e holle rekke troch in kûgel wylst er njonken Reno op it hynder siet, sadat it bloed en stikjes harsens de majoar yn it gesicht spatten. Mooglik noch yn shock fan dat foarfal, oardere Reno syn mannen om op te stiigjen, wer ôf te stiigjen en op 'e nij op te stiigjen. Doe rôp er harren ta: "Wa't ûntsnappe wol, folgje my!" en late er in gaoatyske flecht de rivier oer en by it steile klif oare kant de rivier op. Reno ferlear by syn flecht 3 ofsieren en 29 soldaten, wylst 1 ofsier, luitenant Charles DeRudio, en 13 oant 18 soldaten fermist rekken. De measten dêrfan wiene yn 'e dusoarder efterbleaun yn it strewelleguod en soene har letter by harren maten op it klif foegje.
Koart nei't Reno mei syn oansleine troepen posysjes ynnommen hie op it klif, dat letter trouwens de namme Reno Hill krije soe, foege kaptein Benteen him dêr mei syn trije kompanjyen by him, letter folge troch kaptein McDougall mei dy syn kompanjy en de bagaazjetrein. Ut 'e rjochting fan it noarden, dêr't Custer tsjin dy tiid sels de striid mei de Yndianen oangien wie, koe út en troch gewearfjoer heard wurde, mar nimmen op it klif hie der ek mar it flauste benul fan wat dêr barde. (Feitliks waard Custer syn wraam op it doarp daliks ôfslein, wêrnei't de Yndianen him op syn flecht swiere ferliezen tabrochten foar't se de restanten fan syn fiif kompanjyen op in heuveltop besingelen en oan 'e lêste man ta útrûgen.)
De fraach oft Reno en Benteen net fan harren klif ôf komme moatten hiene om Custer te helpen is noch altyd in kwestje dy't de hollen hjit krije kin. Uteinlik wie it kaptein Thomas Weir dy't tsjin direkte oarders yngie troch mei D Kompanjy op eigen manneboet ôf te setten nei it noarden. Hoewol't Reno en Benteen him koarte tiid letter mei de rest fan harren troepen efternei setten, slagge it harren net om fierder te kommen as oardel kilometer, by in hichte dy't tsjintwurdich Weir Ridge hjit. Oanwaaksende druk troch Yndiaanske oanfallen op harren troepen twong lykwols alle sân kompanjyen fan Reno en Benteen en wyk wer tebek nei Reno Hill. It gefjocht gie dêr troch oant de nacht foel en waard by moarnsdage op 26 juny wer ferfette, wêrnei't it ek it grutste part fan dy deis noch oanhold. Dêrby wie foar de besingele kompanjyen op it klif de útkomst lange tiid ûnwis. Tsjin 'e ein fan 'e middei koe waarnommen wurde hoe't de Yndianen harren doarp opbrieken. Om dyselde tiid hinne holden de oanfallen ek op. De reden dêrfoar wie it neieroankommen fan 'e farske troepen fan brigadegeneraal Alfred Terry en kolonel John Gibbon. Dy arrivearren ier op 27 juny op it slachfjild en ûntsetten doe de detasjeminten fan Reno en Benteen. Neitiid soe oan trettjin soldaten út Reno syn trije kompanjyen de Medal of Honor takend wurde foar moed op it slachfjild.
Lettere militêre tsjinst
Nei de Slach oan de Little Bighorn waard Reno it befel taskikt oer Fort Abercrombie, yn wat no Noard-Dakota is. Dêr waard er yn desimber 1876 beskuldige fan it dwaan fan in wraam op 'e frou fan in oare ofsier fan it 7e Kavaleryrezjimint, kaptein James Bell, wylst dyselde op patrûlje bûten it fort wie. In episkopaalske predikant, Richard Wainwright, dy't by it gesin Bell útfanhuze, fûn de sitewaasje earnstigernôch om kaptein Bell letter oer te heljen om in formele klacht tsjin Reno yn te tsjinjen foar ymmoreel hâlden en dragen.
Wat der krekt fan dizze saak oan is, kin no net mear neigien wurde, mar feit is dat Reno dû. Wainwright it rjocht ûntsein hie om yn syn fort te preekjen. Teffens wie wier dat Reno by ferskate gelegenheden yn it iepenbier dronken west hie. De befelhawwer fan 'e 7e Kavalery, kolonel Samuel D. Sturgis, joech de klachten tsjin Reno troch oan 'e foechhawwende autoriteiten, mar heakke der in ferklearring oan ta dat it spul om him wol nei de foddekoer trochwiisd wurde koe, mei't de ynsidinten fan dronkenskip foar it oergrutte part op hjeldagen en by oare festiviteiten plakfûn hiene, wêrby't oare ofsieren de flesse ek net sparre hiene. Reno moast syn funksje dellizze en yn St. Paul foar de kriichsried ferskine, dy't oanrette om him ûnearfol te ûntslaan. Presidint Rutherford B. Hayes sette dy útspraak lykwols om yn in twajierrige ûntheffing fan rang en soldij.
Neitiid waard Reno efterfolge troch beskuldigings fan leffens en dronkenskip ûnder de Slach oan de Little Bighorn. Om dêr in ein oan te meitsjen, frege er úteinlik sels in saneamd 'Hof fan Undersyk' (Court of Inquiry) oan, dat him tawiisd waard en yn jannewaris 1879 yn Chicago gearkaam. Dit hof kaam neitiid bekend te stean as it RCOI (Reno Court of Inquiry). De measte ofsieren en in oansjenlik tal soldaten fan 'e 7e Kavalery dy't de Slach oan de Little Bighorn oerlibbe hiene, waarden oproppen om te tsjûgjen. De sljochtwei soldaten soene letter ferklearje dat se ûnder druk set wiene om in posityf ferslach fan it hâlden en dragen fan Reno te jaan. Gjin inkele tsjûge koe him de "opstiigje-ôfstiigje-opstiigje"-flater fan Reno noch foar de geast helje. Letter die bliken dat der siden misten út it offisjele ôfskrift fan 'e harksittings en waard fêststeld dat de besteande tekst yn twa ferskillende hanskriften skreaun wie, ynstee fan ien (dat fan 'e griffier). De útkomst fan it ûndersyk wie dat Reno frijsprutsen waard fan alle beskuldigings, hoewol't er op gjin inkele manear lof taswaaid krige foar syn hâlden en dragen.
Yn 1880 waard Reno jitris foar de kriichsried dage foar hâlden en dragen in ofsier ûnweardich. Op 'e nij draaide it om syn drinken, wêrby't er diskear yn dronken steat de dochter fan kolonel Sturgis, syn kommandant, fan bûtenôf troch in rút begnúfd hawwe soe. Hoewol't Reno troch syn superieuren yn Fort Meade stipe waard, wie dit de drip dêr't de amer fan oerrûn; Reno waard ûnearfol út it Amerikaanske Leger ûntslein.
Lettere libben en dea
Neitiid ferfear Reno nei Washington, D.C., dêr't er oannommen waard as ûndersiker troch it Amerikaanske Buro fan Pinsjoenen. Yn jannewaris 1884 wertroude er mei in amtneresse dy't fan Isabella Ray hie, mar dy naaide al nei in pear moannen út. Doe't syn ienlingssoan yn Nashville mei de erfgenamte fan in whiskeybrouwer troude, skreau Reno him dat er dêr graach by oanwêzich wollen hie, mar dat er it spitigernôch te drok hie. Yn wurklikheid koed er it jild net byinoar krije om in treinkaartsje te keapjen. Hy bea oan om syn memoires te skriuwen, mar de New York Weekly Press stegere him ôf. Doe't er dochs in diel fan syn deiboek opstjoerde oangeande de Slach oan de Little Bighorn, waard it retoernearre, hoewol't deselde tekst letter postúm àl publisearre waard. Nei't er oanhelle rekke wie mei tongkanker en dêr in operaasje foar ûndergie, kaam Reno op 29 maart 1889 yn Washington, D.C. te ferstjerren. Hy waard 54 jier âld.
Neisleep
Ek nei syn dea bleau Marcus Reno in kontroversjeel figuer. Custer syn widdo, de ynfloedrike Elizabeth Clift Bacon, beskôge him as in leffert dy't skuld droech foar de dea fan har man, en stiek dy miening net ûnder stuollen of banken. Uteinlik waard yn 1967, op fersyk fan Reno syn âldomkesizzer Charles Reno, de twadde kriichriedsaak út 1880 weriepene, wêrby't de orizjinele dokuminten bestudearre waarden. De Amerikaanske militêre wersjenningskommisje besleat doe om 'e útspraak fan 'e kriichsried werom te draaien, en syn ûnearfol ûntslach te feroarjen yn in earfol ûntslach. Oarspronklik wie Reno begroeven yn in ûnmarkearre grêf op it Glenwood Begraafplak fan Washington, D.C., mar nei't syn saak op 'e nij besjoen wie, waard syn stoflik omskot opgroeven en op 9 septimber 1969 mei folle militêre eare (in tsjerketsjinst yn Billings ynbegrepen) werbegroeven op it begraafplak fan it Nasjonaal Monumint Slachfjild oan de Little Bighorn.
Slach om Moskou
De Slach om Moskou (2 oktober 1941 – 7 jannewaris 1942) wie in fjildslach oan it Eastfront yn de Twadde Wrâldkriich. It plan fan Dútslân, as ûnderdiel fan Operaasje Barbarossa, wie om de haadstêd fan de Sovjet-Uny, Moskou, yn te nimmen. Nei't de opmars de earste moanne flink fertrage wie troch it hjerstwaar (raspûtytsja) en de ûnferwachts sterke wjerstân, koe it offensyf goed twa wike letter trochsetten wurde. It twadde offensyf mislearre lykwols finaal, nei't op 5 desimber 1941 it Reade Leger in grutte tsjinoanfal begûn. Hitler seach gjin oare mooglikheid as it weromlûken fan syn striidkrêften op 15 jannewaris 1942. It doel fan it Reade Leger om de Heeresgruppe Mitte alhiel te ferneatigjen waard lykwols net berikt.
Fjoerwurk
Fjoerwurk is in soarte fan leech-eksplosyf pyrotechnysk materiaal foar rekreätive en estetyske doelen. It wurdt brûkt troch partikulieren (lytsfjoerwurk) of yn profesjonele fjoerwurkshows (grutfjoerwurk), en is yn 'e Westerske wrâld benammen ferbûn mei de fiering fan âld en nij. Fjoerwurk kin in breed ferskaat oan foarmen oanimme om fjouwer primêre effekten te produsearjen: lawaai, ljocht, reek en beweging. Men ûnderskiedt dêrta knalfoerwurk, dat him derop rjochtet om safolle mooglik leven te meitsjen, en sierfjoerwurk, wêrby't it giet om moaie ljochtformaasjes besteande út kleure flammen en fonken dy't read, oranje, giel, grien, blau, pears en sulver wêze kinne. Ynstee fan ljocht kin fjoerwurk ek swevende materialen (lykas konfetty) útsmite. Wat legaal en wat yllegaal fjoerwurk is, ferskilt per lân.
Gearstalling
Fjoerwurk wurdt ornaris makke fan materialen as karton, papier, plestik en metaal, mei dêryn ûntplofbere en/of brânbere mingsels fan gemyske stoffen (yn it jargon bekend as de sas), dy't by ûntstekking de lûds-, ljochts-, reekeffekten en beweging feroarsaakje.
Foar de sas wurdt faak gebrûk makke fan buskrûd, dat bestiet út swevel (S), salpeter of kaliumnitraat (KNO3), en houtskoal, dat sels wer benammentlik út koalstof (C) bestiet, mar ek de needsaaklike katalysator potjiske (K2CO3) befettet. Dêrby funksjonearret it kaliumnitraat as de soerstofleveransier. By de reäksje komme û.o. de gasfoarmige produkten koalstofmonokside (CO), koalstofdiokside (CO2) en distikstof (N2) frij, njonken kaliumsulfaat (Ka2SO4) en kaliumkarbonaat (K2CO3).
Yn it buskrûd kin de ferhâlding tusken de stoffen ferskille. Sa bestiet der bgl. in mingsel fan kaliumnitraat, koalstof en swevel yn in gewichtsferhâlding fan 75:15:10. Fierder komt saneamd flashkrûd foar. Dat is in krûdmingsel wêryn't de koalstof ferfongen is troch metaalpoeier (magnesium of aluminium). Faak wurdt it kaliumnitraat ek ferfongen troch in oare, krêftiger oksidator. Fral kaliumpergloraat (KCIO4) of kaliumgloraat (KCIO3) wurdt yn dy gefallen brûkt. It is dat produkt, fermongen mei in kar oan tafoegings, dat ferantwurdlik is foar de kleureffekten fan it fjoerwurk.
Sa wurdt giel feroarsake troch natrium (Na) of kalsiumokside (CaO); read troch kalium (K), strontium (Sr) of kalsiumgloride (CaCl2); fiolet troch kalium (K); wyt of sulver troch bariumokside (BaO) of magnesium (Mg); grien troch bariumgloride (BaCl2); en grien en blau troch koper (Cu).
Skiednis
Fjoerwurk is in Sineeske útfining. Al ûnder de Han-dynasty (202 f.Kr. – 220) smieten minsken yn Sina bamboestammen (爆竹, baozhu) yn it fjoer, wat in lichte ûntploffing mei in knallend lûd late, feroarsake troch it ferhjitsjen fan 'e lucht dy't finzen siet yn 'e holle stammen. Letter waard buskrûd yn lytse pakjes (爆竿, baogan) brûkt om itselde effekt nei te bearen.
It ierste echte fjoerwurk (爆仗, baozhang) kaam ek út it Keizerryk Sina, en waard ûntwikkele ûnder de Song-dynasty (960-1279). Yn 'e Sineeske kultuer waard fjoerwurk brûkt foar de fiering fan in grut tal hjeldagen, yn 't bysûnder foar it Sineesk nijjier en it moannefeest fan 'e hjerst. De keunst en wittenskip fan it meitsjen fan fjoerwurk ûntjoegen har dêre ta in spesjale beropsgroep. Sokke pyrotechnisy stiene yn heech oansjen omreden fan harren wiidweidige kennis fan 'e yngewikkelde techniken dêr't by it ôfstekken fan fjoerwurk gebrûk fan makke waard. Neffens it Sineeske folksleauwe soe it ôfstekken fan knalfjoerwurk kweageasten ferdriuwe en gelok en lokkigens bringe.
It duorre net lang ear't fjoerwurk, yn 'e sin fan fjoerpylken mei in lading fan buskrûd, ek yn 'e oarlochfiering brûkt waard. Soks is fêstlein yn 'e Huolongjing, dy't gearstald waard troch Liu Bowen (1311-1375) en Jiao Yu (±1350-1412). Yn 1240 bemachtigen de Arabieren troch de hannel fia de Siderûte de kennis fan buskrûd en fjoerwurk fan 'e Sinezen. Hassan al-Rammah út Syrje skreau yn dy snuorje oer fjoerwurk, dat er oantsjutte as "Sineeske blommen". Tsjin 'e fjirtjinde iuw wie fjoerwurk yn Jeropa yntrodusearre, hoewol't it dêr pas yn 'e santjinde iuw populêr waard.
Hjoeddeistige sitewaasje
Tsjintwurdich is fjoerwurk suver net mear wei te tinken by in protte fierings, benammen as it giet om âld en nij, mar ek by beskate nasjonale feestdagen, lykas Quatorze Juillet yn Frankryk en Independence Day yn 'e Feriene Steaten. Yn 'e measte lannen is it lykwols sa dat it ôfstekken fan fjoerwurk inkeld dien wurdt troch profesjonele pyrotechnisy yn it ramt fan organisearre fjoerwurkshows. Nederlân, dêr't it wizânsje is dat partikulieren harren eigen fjoerwurk ôfstekke, is datoangeande echt in útsûndering.
Grutfjoerwurk
Grutfjoerwurk, ek bekend as lust- of feestfjoerwurk, is foar partikulieren yn prinsipe net te besetten. It wurdt inkeld brûkt foar fjoerwurkshows en oare profesjonele eveneminten, yn 'e regel by wize fan ôfsluting. Grutfjoerwurk mei allinnich ôfstutsen wurde troch profesjonele pyrotechnisy dy't dêrfoar in oplieding folge hawwe. Dat ôfstekken wurdt ornaris dien troch in elektryske ûntstekking. Der bestiet ek in foarm fan grutfjoerwurk, ntl. teäter- of poadiumfjoerwurk, dat gaadlik makke is foar ôfstekken binnendoar yn in teäter of skouboarch, as ûnderdiel fan in foarstelling.
Earnstfjoerwurk
Earnstfjoerwurk is fjoerwurk dat net brûkt wurdt foar rekreätive doelen, mar yn earnst, lykas wannear't in skip yn need ferkeart of as der om oare redens needsynjalen ôfjûn wurde moatte. Foarbylden binne fakkels en fjoerpylken. Ek wurdt it brûkt troch de kriichsmacht foar militêre doelen (bgl. reekpotten om in reekgerdyn oan te lizzen. Sok fjoerwurk is nei in stikmannich jierren net mear betrouber, en moat dan ferneatige en ferfongen wurde.
Letselskea
Ferwûnings troch fjoerwurk, benammen as it troch partikulieren ôfstutsen wurdt, komme in protte foar. Dêrby giet it fral om eachletsel, gehoarskansearring en permaninte skea (troch amputaasje) oan fingers en hannen. Soks wurdt feroarsake troch ûnkundich gebrûk, opsetlik misbrûk of ûnfoarsisber hâlden en dragen fan it fjoerwurk troch modifikaasje of selsbou.
Fjoerwurkramp
Frij geregeldwei fine ferspraat oer de hiele wrâld saneamde fjoerwurkrampen plak. Dêrby ûntploft dan in opslachplak of fabryk fan fjoerwurk, faak mei tsientallen oant hûnderten deaden en ferwûnen ta gefolch. Yn Nederlân is it bekendste barren yn dat ferbân de Fjoerwurkramp fan Ynskedee, wêrby't op 13 maaie 2000 in folsleine wenwyk fan Ynskedee ferwoastge waard en 23 deaden en likernôch 950 ferwûnen foelen.
Nikolaaskleaster yn Vjazjisjtsjski (Novgorod)
It Sint-Nikolaaskleaster (Russysk: Николо-Вяжищский монастырь; Nikolo-Vjazjisjtsjki Monastyr) is in stauropegiaal nonnekleaster yn it doarp Vjazjisjtsjskí op likernôch 12 kilometer noardwestlik fan Veliki Novgorod, Ruslân. Stauropegiaal wol sizze dat it kleaster net ûnder in biskop mar fuort ûnder it patriargaat falt.
Skiednis
thumb|left|200px|19e iuwske yllustraasje It kleaster waard tsjin de ein fan de 14e iuw troch de muontsen Efrosinius, Ignatius en Galaktion en de hiëromuonts Pimen stifte en it komt yn 1411 foar it earst yn de kroniken foar. Neffens in leginde hie de lokale ealman net in soad op mei sokke buorlju, mar op in dei waard er siik en om't syn genêzing ta te skriuwen wie oan in ikoan fan de hillige Nikolaas, joech de ealman út tankberens lân oan de muontsen. thumb|left|200px|Dekoraasje fan keramyk Yn 1411 waard de houten Nikolaaskatedraal boud. De annalen fan 1417 fermelde de bou fan in nije tsjerke (de foargonger wie heechstwierskynlik ôfbaarnd). Yn 1419 waard in houten poartetsjerke ta eare fan de muonts Antonius boud. Evimija, ien fan de wichtichste aartsbiskoppen fan Novgorod dy't withoefolle tsjerken bouwe liet, fûn yn it kleaster syn lêste rêstplak. De aartsbiskop waard yn 1549 troch de Russysk-Otterdokske Tsjerke hillich ferklearre.
It Nikolaaskleaster wie ea ien fan de grutste kleasters fan Novgorod en omkriten en besiet troch skinkings yn de 15e en 16e iuw ûngefear 2.000 hektare lân. In soad lân waard mei de sekularisaasje ûnder Katarina II lykwols konfiskearre.
It kleaster waard yn 1580 plondere troch troepen fan de Poalske kening Stefanus Báthory en letter, yn it begjin fan de 17e iuw, troch de Sweden.
It kleaster waard yn 1989 werom jûn oan de Russysk-Otterdokske Tsjerke. Yn 1995 waard it kleaster nij libben ynblaasd en krige it de status fan stauropegiaal.
Gebouwen
Bewarre bleaun binne de Nikolaaskatedraal (1681-1683) en de twa ferdjippings tellende refter mei de tsjerken fan Jehannes de Evangelist en de Himelfeart fan de Hear (1694-1698). Opfallend is de tapassing fan keramiken tegels. De lytse tegels hawwe florale motiven, de gruttere tegels ferskate ûnderwerpen lykas in ienhoarn, in hynder, in dûbelkoppige earn of krusen. It kleurrykst is it ierdewurk fan de refter en dan benammen oan de Jehannes de Evangelisttsjerke. Wêr't de tegels makke binne is net mei wissichheid te sizzen. De tuorren en muorre om it kleaster binne 19e iuwsk.