cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Joop Atsma
Atsma begûn syn politike wurkpaad as steatelid en fraksjefoarsitter yn de Provinsjale Steaten fan Fryslân. Yn 1998 waard Atsma yn de Twadde Keamer keazen (waard lid oant oktober 2010). Opfallend wie dat hy syn eed yn it Frysk ôflei. Yn de Twadde Keamer holdt hy him dwaande mei, lânbou, fiedselkwaliteit, media en mynbou. Dêrneist is er foarsitter fan de fêste kommisje foar Ferkear en Wettersteat en ûnderfoarsitter fan de fêste kommisje foar Folkssûnens, Wolwêzen en Sport.
Atsma waard fan oktober 2010 oant novimber 2012 steatssekretaris fan Ynfrastruktuer en Milieu yn it kabinet-Rutte I. Yn 2013 hie Atsma in cameo yn 'e film Leve Boerenliefde fan Steven de Jong.
Joop Atsma is sûnt 16 desimber 1982 troud mei Tea van der Schaaf.
Sjeik
In sjeik (fan it Arabyske: شيخ‎, sekuere transliteraasje: šayḫ, útspr.: [ʃe:x], likernôch: "sjeech"; meartal: شيوخ, translit: šuyūḫ, útspr.: [ʃuju:x], likernôch: "sjûjûûch") is in Arabyske titel. It betsjut safolle as "master" of "wize", en is dêrmei net spesifyk foarbeholden oan 'e adel, hoewol't er dêr wol it meast mei ferbûn is. In sjeik is in manlik lid fan in keninklike of aadlike famylje, de hearsker oer in stamme of gewoan in âldere man dy't op maatskiplik mêd in protte oansjen wûn hat. Yn 'e earste beide gefallen is it in titel dy't fan heit op soan oerdroegen wurdt. De froulike foarm sjeika (Arabysk: شيخة, translit: šayḫa, útspr.: [ʃe:xa], "sjee-cha") wurdt troch froulike leden fan in keninklike of aadlike famylje droegen.
In sjeik is yn it foarste plak in lieder fan in Arabyske stamme (wêrby't it almeast om in bedoeïnestamme giet) of in lid fan in aadlike of keninklike famylje. As yn it gebiet fan 'e famylje ierdoalje fûn is, en de famylje dêrtroch ryk wurden is, sprekt men yn 'e folksmûle ek wol oer in oaljesjeik. Yn 'e foarm fan 'e stamlieder giet de titel 'sjeik' werom op in pre-islamitysk ferline.
Der binne ek pleatslike sjeiks, dy't yn 'e praktyk faak islamityske learaars binne, oan it haad fan in moskee steane of omdoarmjende prekers binne. Mei it tal folgelingen fan sokken nimt ek harren maatskiplike en politike macht ta. Ek de learmasters fan soefistyske oarders (tarika's) wurde troch harren oanhingers oantsjut as sjeiks. Dêrby giet it om 'e hoeders fan 'e kennis dy't inkeld foar ynwijden bedoeld is, en dy't fia in spesifyk keatling fan ynwijingen (silsila) by wichtige hilligen lâns tebekgean soe op 'e profeet Mohammed sels.
Peter Tetteroo (muzikant)
thumb|Peter Tetteroo (1966) Petrus Ganesh Ridwin Tetteroo (Delft, 8 july 1947 - dêre, 9 septimber 2002) wie in Nederlânsks komponist en popmuzikant.
Hy wie 1965 de oprjochter fan de band Tee Set, yn 'e mande mei Gerard Romeyn, Polle Eduard, Carry Janssen en Robbie Plazier. Tetteroo wie gitarist en sjonger yn dy band. Yn 1968 hie er in top 10 hit mei in soloplaat, syn ferzje fan Red Red Wine.
Om 1980 hinne waard de populariteit fan de Tee Set minder en trede de band in skoft net mear op. Fan 1983 ôf spile de band wer, ek mei Peter Tetteroo, hoewol't dat meast op nostalgyske "sixties"-jûnen wie. Nettsjinsteande in slimme leversykte hat Tetteroo oan it lêst ta optreden. Hy stoar mei 55 jier yn Delft. Peter Tetteroo syn urn is byset yn in lyts mausoleum op begraafplak Jaffa yn Delft.
Neist muzikant hold Tetteroo in rollerskate-disco yn it wurk en wie er gemeenteriedslid foar Leefbaar Delft.
Ta oantins fan Peter Tetteroo kaam der de Peter Tetteroo Bokaal, in priis dy't alle jierren útrikt wurdt oan in poptalint út Delft en omkriten dêr't in soad fan ferwachte wurdt.
Fenna Zeinstra
Famylje
Fenna, folút Fenna Sietske Zeinstra is de jongste fan twa bern fan Leo Zeinstra en Annemiek Huitema.
Prizen (keatsen)
Tegearre mei Géjanna Buma en Afke Walstra foarme se it ôfdielingspartoer foar Boalsert. Yn 2000 wûn Fenna tegearre mei har suster Leonie Zeinstra as in twafammen partoer de earste Ald-Meiers Partij. Yn 2004 wie Zeinstra yn it jierklassemint by de famkes earste mei 49 punten. Yn 2007 en 2011 waard Fenna Zeinstra keninginne op de Froulju's PC.
Prizen (follybal)
Zeinstra is twa kear lânskampioen wêst mei VC Sneek.
Goudkust (gebiet)
thumb|300px|Ingelske kaart fan de Goudkust, 1896 De Goudkust is it kustgebiet fan it hjoeddeiske Gana, oan de Baai fan Benyn, dêr't eartiids in protte forten boud binne fanwege de slavehannel. Ek de Westyndyske Kompanjy (WIC) hat dêr in protte forten feroverje kinnen. De meast wichtige forten wienen Elmina en Akkra. oare lannen mei forten oan de Goudkust wienen: Frankryk, Denemark, Sweden, Feriene Keninkryk en Brandenboarch. De Goudkust lei beëasten de Ivoarkust en westlik fan de Slavekust.
Skiednis
De earste Europeanen dy't it gebiet besochten wiene de Portugezen yn 1471; sy bouden dêr om 1590 har earste forten dêr. It earste fort wie San Sebastian, yn 1458. Letter hawwe Nederlanners, Ingelsen, Sweden, Denen, Dútsers, Frânsen en Koerlanners forten ferovere en sels ek nije set. Hast al dy forten waarden brûkt om slaven te sammeljen en fêst te setter om dy letter nei Amearika te ferfieren, dêr't sy it swiere wurk dwaan moasten.
Nederlânske forten
Yn 1637 ferovereve Johan Maurits fan Nassau-Dietz it fort (São Jorge d') Elmina op de Portugezen. Dat gong lykwols ner samar; it wie al trije kear earder besocht. Yn de neikommende iuwen soe Elmina ien fan sintrums fan de slavehannel fan de Westyndyske Kompanjy wêze. Neist Elmina hienen de Nederlanners noch in tal faktorijen oan de Goudkust. De oanswettende Slavekust hie de WIC ek forten en faktorijen.
De forten dy't yn Nederlânske hannen west hawwe binne:
De WIC brûkte dy forten foar de hannel in tal fan saken mei de lânseigen befolking, mar fral ek om slaven út it binnenlân te heljen dy't letter op de slavemerk fan Curaçao bedarren. Dêr waarden se kocht troch hannelers, dy't se ûnder oaren yn Suriname wer oan plantaazjehâlders ferkochten.
Abelstok
Abelstok is it gemaal flakby de Abelstokstertil yn de provinsje Grinslân dat as ien fan de trije gemalen de saneamde twadde skyl fan it - fanwege de boaiemfersakking troch gaswinning fersakke gebiet - bemealle sil.
It gemaal stiet mei de gemalen Stad & Lande en Schaphalstersyl op de râne fan it fersakke gebiet.
Njonken it gemaal is in skutslûs om de skipfeart (benammen plezierfeart) mooglik te hâlden.
It gemaal stiet yn de Hoarnse Feart op it plak dêr't de Kromme Raken nei it suden ôftakket.
De bosk oan de oare kant fan de provinsjale wei hjit ek Abelstok.
Victor Hugo
thumb|Victor Hugo thumb|Juliette Drouet, Hugo's muze en minnaresse Victor Hugo (Besançon, 26 febrewaris 1802 – Parys, 22 maaie 1885) wurdt sjoen as de grutste romantyske skriuwer yn de Frânske taal. Hy skreau de romans "Notre Dame de Paris" ('De Bochel fan Notre Dame') en "Les Misérables".
Doe't er 14 wie skreau er yn syn deiboek: "Ik wol wurde as Chateaubriand (in ferneamd skriuwer) of neat!"
Hugo's gesinslibben hat minne tiden kind. Twa soannen stoaren yn harren jonge jierren. Om syn politike opfettings waard er ferballe nei Jersey, wêr't er dielnaam oan spiritistyske gearkomsten. Hy fûn de dogmatyk fan de Roomsk Katolike Tsjerke swier ferâldere, mar wie wol in tige a religieus man en in man dy't stride woe tsjin ûnrjochtfeardigens en hy socht meast gearwurking, gjin eigen rom.
Teater
thumb|Hugo yn syn "spiritistyske" perioade op [[Jersey]]
Poëzij
thumb|Kartoon fan Hugo troch Daumier, makke op de top van Hugo's politike karriêre. thumb|180px|Karikatuer wêryn't Zola besiket Hugo del te heljen.
Hugo Camps
Hugo Camps (Molenstede, 13 maaie 1943 - Knokke, 29 oktober 2022) wie in Flaamsk skriuwer fan sportboeken, kollumnist en sjoernalist. Hy publisearre yn sawol Belgyske as Nederlânske tydskriften en skreau ferskate boeken oer benammen fuotbal en hurdfytsen. Hy wie mear as fiifentritich jier ferbûn oan it Nederlânske Elsevier Weekblad, dêr't er alle wiken in ynterview foar skreau en oant syn ferstjerren in kollum oer sport. Hugo Camps ferstoar op 29 oktober 2022 yn 'e âldens fan 79 jier.
Peter Tetteroo (sjoernalist)
Peter Tetteroo (1963) is in Nederlânsk tv-sjoernalist en filmmakker dy't syn oplieding krige oan 'e Akademy foar de Sjoernalistyk yn Tilburch. Hy wurket al goed tweintich jier foar Brandpunt, en letter Netwerk, Profiel en EénVandaag.
Tetteroo gie nei de middelbere skoalle (Sint Stanislas College) yn Delft. As filmmakker krige er in Emmy foar de dokumintêre Welcome to North Korea, dy't er tegearre mei kameraman Pieter Groeneveld en de (wilens ferstoarne) Aazjesaakkundige Raymond Feddema makke.
Liza Minnelli
thumb|right|220px|Liza Minnelli Liza May Minnelli (Los Angeles, Kalifornje, 12 maart 1946) is in Amerikaansk aktrise en sjongster. Sy krige in Oscar foar har rol yn de film Cabaret (1972).
Karriêre
Liza Minelli makke op twa jierrige leeftiid har debút as aktrise yn de film In the Good Old Summertime dêr't har mem in haadrol yn spile. Yn 1965 spile ze yn de musical Flora, the Red Menace Se krige hjirfoar in Tony Award, mei har njoggentjin jier de jongste aktrise ea dy't dizze priis ûntfange mocht. Yn 1969 spile se yn de film The Sterile Cuckoo har earste haadrol yn in film. Se krige hjirfoar har earste Oscarnominaasje. Yn 1973 krige se in Oscar foar Bêste Aktrise foar har optreden as Sally Bowles yn de filmmusical Cabaret fan Bob Fosse. Har grutste filmsukses nei Cabaret helle se yn 1981, neist Dudley Moore yn de komeedzje Arthur.
Priveelibben
Minelli waard berne yn Los Angeles, Kalifornje, Feriene Steaten, as dochter fan aktrise Judy Garland en filmregisseur Vincente Minnelli. Liza har âlden gongen útinoar doe't se fiif jier âld wie. Se groeide letterlik op yn de showbusiness, mei't har âlden har oeral mei hinne namen yn harren hektyske libben. Yn har jeugd gong se geregeld op wrâldtoernee mei har mem of wie se mei har heit yn de filmstudio. sjongeres Lorna Luft is in healsuster fan Minelli.
Minnelli hat fjouwer kear boaske west, mei sjonger Peter Allen (3 maart 1967 - 24 juny 1974), filmprodusint Jack Haley jr (15 septimber 1974 - 1979), keunstner Mark Gero (4 desimber 1979 - 1992) en konsertpromoter David Gest (16 maart 2002 - 24 july 2003).
Súd-Georgje
thumb|Lizzing fan Súd-Georgia op kaart thumb Súd-Georgje of Súd-Georgia is it grutste eilân fan Súd-Georgia en de Súdlike Sandwicheilannen, in oerseesk gebiet fan Grut Brittanje. Súd-Georgje leit yn it suden fan de Atlantyske Oseaan, 1400 km eastlik fan Argentynje. It eilân is 160 km lang en 30 km breed en hat in oerflakte 3.756 km². De eilannekloft wurdt fanút de Falklâneilannen bestjoerd. It eilân hat trochstrings in befolking fan 30 minsken dêr't mar twa fan der permanint wenje. Haadplak op it eilân is Grytviken.
Skiednis
It eilân waard neffens sizzen foar it earst fan ôfstân sjoen yn 1675 troch Anthony de la Roché, in Londenske hannelsreizger, en waard dêrom op iere lânkaarten oantsjutten as Roche Eilân. Om-ende-by 28 of 29 juny 1756 waard it eilân wer sjoen fan ôfstân troch it Spaanske hannelskip 'León', ôfkomstich út Sint-Malo.
Yn 1775 fear kaptein James Cook om it eilân hinne, kaam as earste oan lân, en kleemde it eilân foar de Britske Kroan. Hy neamde it eilân Eilân Georgja ("Isle of Georgia") ta eare fan kening George III. Yn 1843 waard it eilân offisjeel ûnder Britsk bestjoer steld.
Yn de 18e iuw wie it eilân in basis foar seehûnnejagers en fan de 19e iuw ôf foar walfiskjagers, oant yn 1960 mei de jacht stoppe waard. De earste walfiskjachtbasis en dêrmei de earste delsetting fan it eilân mei permaninte bewenning waard yn 1904 oprjochte troch de Noar Carl Anton Larsen ûnder de namme Grytviken. De basis is net langer mear yn gebrûk en op it heden is der in wittenskiplik ûndersyksintrum fêstige. Der is in museum, dat troch de iennige twa fêste bewenners fan it eilân beheard wurdt.
Festival foar Amerikaanske Films fan Deauville
It Festival foar Amerikaanske Films fan Deauville (Frânsk: Festival du Cinéma américain de Deauville; Ingelsk: Deauville American Film Festival) is in Frânsk filmfestival, dat elts jier holden wurdt yn Deauville, yn 'e regio Normanje. It evenemint is tawijd oan 'e filmyndustry fan 'e Feriene Steaten en is wichtich by it yntrodusearjen fan minder bekende en ûnôfhinklike Amerikaanske films yn Jeropa.
Skiednis
It Festival foar Amerikaanske Films fan Deauville waard yn 1975 oprjochte troch Lionel Choudan, André Halimi en de doetiidske boargemaster fan Deauville, Michel d'Ornano. Hja waarden dêrby stip troch de Groupe Lucien Barrière, dy't foar it hâlden fan it evenemint in lúkse gelegenheid beskikber stelde. Hoewol't it festival fan oarsprong gjin kompetatyf elemint omfieme, begûn it yn 1995 dochs prizen út te rikken foar langspylfilms, en yn 1998 ek foar koarte films.
Winners
Foar in folsleine list mei winners, sjoch op dizze side, op 'e Ingelske Wikipedy.
John Wayne
thumb|220px|Wayne yn Reap the Wild Wind (1942)
John Wayne, berne as Marion Robert Morrison (Winterset (Iowa), 26 maaie 1907 – Los Angeles, 11 juny 1979) wie in legindaryske Amerikaansk akteur út it begjin fan de filmskiednis. Hy hat te sjen west yn films mei en sûnder lûd. Hy hat ek films produsearre en regissearre.
Der is in fleanfjild nei him ferneamd: John Wayne Airport yn Orange County, Kalifornje.
David van Kampen
thumb|rjochts|Feekeaplju (1978), Ljouwert thumb|[[Huzum, stânbyld Túnker út 1982]] David van Kampen (Ljouwert, 17 febrewaris 1933) is in byldzjend keunstner.
Van Kampen krige syn oplieding oan de Gerrit Rietveld Akademy yn Amsterdam. Hy is byldhouwer en keunstskilder. Hy wennet en wurket yn syn berteplak Ljouwert.
Wurken
Burgum Damwâld Gerkeskleaster De Gordyk De Harkema Huzum Ljouwert Wolvegea Wâlterswâld
Tersoal
Tersoal is in doarp yn 'e gemeente Súdwest-Fryslân. It doarp leit yn 'e De Legeaën oan 'e Snitser Aldfeart tusken Poppenwier en Sibrandabuorren en west fan Jirnsum.
Westlik fan it doarp leit de buorskip Westerein en súdlik de tige lytse buorskippen Grutte en Lytse Wierren.
Skiednis
It doarp waard by de wijing fan de tsjerke yn 1335 Zole neamd (Latynske fariant: Solis). Yn 1467 waard it doarp ter Soel neamd, yn 1523 allinne as Soel. De namme waard yn 1543 as ter Sool (ter Zool) stavere mar op kaart kaam de namme Soel foar. It duorre oant yn de 19e iuw dat ter in fêst ûnderdiel fan de namme waard en sûnt 1849 waard de namme konsekwint Terzool. Mei it plaknammebeslút fan de eardere gemeente Boarnsterhim waard yn 1989 de Fryske fariant as offisjele namme ynfierd. Soal ferwiist nei in wetter, mooglik de Snitser Aldfeart.
It doarp ûnstie út lytse buorrens lykas it eardere buorskip Suderbuorren, dy't yn de rin fan de tiid nei inoar ta groeiden. Eartiids lei Tersoal frijwat isolearre en it doarp wie allinnich oer wetter en paden te berikken. Pas yn 1866 kaam dêr mei de oanlis fan in grintwei feroaring yn. It grutte tal fearten en sletten joech Tersoal eartiids de bynamme Lyts Feneesje en waard troch de boeren brûkt om mei preamen it fee te ferweidzjen. Dwers troch it doarp lei de feart dy't fierder nei it easten en it suden ta rûn. De feart nei it suden (no de Durk Dykstrastrjitte en Wiersterwei) waard yn de 20e iuw hielendal tichtsmiten. Fan it eastlike stik bleau noch in diel fan de sleat oer. thumb|left|Pleats op it plak fan de eardere Itsma State Tersoal hat in pear states hân, dêr't lykwols net in soad bekend oer is. Grut Wigara en Itsma- of Albada State wiene oarspronklik stinzen. Nei alle gedachten waard Grut Wigara al yn 1515 ôfbrutsen en Itsma State wie yn de 16e iuw al net mear as in sate. De stinsterp fan Grut Wigara waard yn 1857 ôfgroeven. De dêrby opdolle stiennen binne brûkt foar it ferhurdzjen fan de dyk. De yn 1605 noch neamde stinswier fan Itsma State stie al yn 1718 net mear op de kaart. Op beide plakken steane hjoed-de-dei pleatsen. Krekt eastlik fan Itsma State lei oan it Westerein Haxma State. Of dy state earder in stins west hat is net wis; it wie yn 1718 al in pleats dy't tusken 1865 en 1930 ôfbrutsen is. De terp waard ôfgroeven en wol sa goed, dat it terrein noch jimmeroan in kûle foarmet. Noardlik fan Itsma State stie De Boarch, yn 1511 as op den Burch neamd. Fan dy state is neat werom te finen. thumb|left|Fitustsjerke De 14e-iuwske oan Sint-Fitus wijde tsjerke waard yn de 19e iuw ôfbrutsen en ferfongen troch nijbou dy't likernôch acht meter koarter waard as de oarspronklike tsjerke. De toer fan de tsjerke is 15e-iuwsk. De PKN-gemeente De Lege Geaën hat yn 2017 de Fitustsjerke oerdroegen oan in stifting, dy't de tsjerke foar kulturele aktiviteiten brûkt. Ut en troch wurde der ek spesjale tsjinsten holden.
Op 11 augustus 1889 waard de Nederdútsk Grifformearde Tsjerke fan Sibrandabuorren stifte. De tsjerke kaam tusken Sibrandabuorren en Tersoal yn 'e eartiidske buorskip Suderbuorren te stean, dat formeel by Tersoal heart. Yn 1962 waard de gemeente omdoopt ta Grifformearde Tsjerke fan Tersoal.
Oant de gemeentlike weryndieling fan 2014 makke it doarp diel út fan 'e gemeente Boarnsterhim en foar de weryndieling fan 1984 hearde it sûnt minskewitten ta Raerderhim, dat neamd wie nei ien fan 'e Fryske Himpolders fan 'e âlde Middelsee.
Mienskip
thumb|260px|De Tuolle
Doarpshûs De Tuolle stiet oan it Komelkerspaad. De Tersoalster Courant is de doarpskrante. 'Fan Feest Wis' is de feestkommisje fan Tersoal en Sibrandabuorren. 'Los fan 'e man' is in âlde tradysje dat froulju fan de Legegeaën ienris yn 't jier meiïnoar te flutterjen geane. It is gjin offisjele feriening, inkeld de namme bestiet.
Tsjerke
thumb|260px|Tersoal, it Westerein mei de eardere grifformearde tsjerke
By de PKN-gemeente De Lege Geaën binne Tersoal, Sibrandabuorren, Gau, Offenwier en Goaijingea oansletten. De gemeente makket wikseljend gebrûk fan de doarpstsjerken. De Tersoalster Fitustsjerke is oerdroegen oan in stifting en wurdt allinne noch brûkt foar spesjale tsjinsten en kulturele aktiviteiten.
Skoalle
De kristlik-nasjonale basisskoalle 'De Reinbôge' waard yn 2018 sletten. Om't der te min learlingen wiene, moast dy fusearje mei de basisskoallen fan 'e buordoarpen Gau en Sibrandabuorren. Foar de trije doarpen waard yn 2022 de nije Mienskipsskoalle De Legeaën yn Sibrandabuorren iepene.
Ferienings
thumb|260px|Tolhúspleats
thumb|260px|Aaisikersmonumint (detail)
Preamkeskowe
Alle jierren wurdt it kampioenskip Preamkeskowe holden. Der moat dan tolve kilometer boomd wurde mei in pream, neffens foarskrift yn tradisjonele boereklean. Der moat ek molkbussen meinommen wurde en eltse pream hat de Preamkeninginne fan it eigen doarp út de Legeaën oan board. De Sulveren Pream is foar de winners.
Strjitten
thumb|260px|Durk Dykstrastrjitte
Arjen Versloot
Arjen Pieter Versloot (Skidam, 1965) is in taalûndersiker (dialektolooch) en heechlearaar Frysk yn Amsterdam.
Biografy
Nei syn gymnasium B- oplieding studearre Versloot geografy mei as spesjalisaasje kartografy yn Utert. Foar it Frysk hat er in soad dien op it mêd fan plak- en wetternammen. Neist in taalatlas makke hy ûnder de namme fan syn kartografybedriuw 'Versloot-kartografy' yn Hilaard kaarten foar boeken en brosjuers en plattegrûnen foar ynformaasjepanielen.
Versloot waard yn 2010 de opfolger fan Goffe Jensma, dy't begjin 2010 beneamd waard ta heechlearaar oan de Universiteit fan Grins. Versloot wie al dosint oan de Universiteit fan Amsterdam ferbûn. Dêrfoar wurke er as haad fakgroep Taalkunde by de Fryske Akademy en wied er ek anneks mei de ûntwikkeling fan de Fryske Staveringshifker foar de kompjûter yn opdracht fan de provinsje. Yn 2008 promovearre hy oan de Universiteit fan Grins op de 'Lûdferswakking yn it Frysk fan de 15e iuw'.
Oant 2002 bestie it Frysk as folsleine stúdzje oan de UvA, tsjintwurdich allinnich as minor.
Jerry Lee Lewis
Jerry Lee Lewis (Ferriday Louisiana, 29 septimber 1935 -Nesbit Mississippi, 28 oktober 2022) wie in Amerikaansk sjonger en pianist. Hy wie ien fan de pioniers fan de rock-'n-roll, en krige dêrom yn 1986 as ien fan de alderearste artysten in plakje yn de Rock and Roll Hall of Fame. Fanwegen syn pionierskip foar de rockabilly krige er ek yn dy Hall of Fame in earfolle fermelding. Fierder waard er opnaam yn de Mississippi Musicians Hall of Fame en yn de Memphis Music Hall of Fame.
Jerry Lee Lewis ferstoar op 28 oktober 2022 yn 'e aldens fan 87 jier. In pear dagen foar syn ferstjêren wie er noch opnaam yn de Country Music Hall of Fame.
Joseph Smith
thumb|200px|right|Joseph Smith, Jr., Yllustraasje fan [[Charles William Carter, 1886 ]] Joseph Smith Jr. (Sharon (Fermont), 23 desimber 1805 - Carthage (Illinois), 27 juny 1844) wie de stifter fan de Tsjerke fan Jezus Kristus fan de Hilligen fan de Lêste Dagen en boargemaster.
Joseph Smith Jr. wie de soan fan Joseph Smith Sr. en Lucy Mack Smith. Doe't er fyftjin wie, ferhuze de húshâlding nei Manchester (New York).
Nei sizzen fan Joseph Smith krige er syn earste fisioen yn 1820 doe't er God frege hokfoar Kristlike sekte it by de rjochte ein hie. Him waard sein dat alle sekten mis wienen. Letter, op 21 septimber 1823 waard er troch de ingel Moroni nei in ferburgen boek laat, skreaun op gouden platen. Joseph Smith sette dit Boek fan Mormon oer nei it Ingelsk ta. Dat evangeelje foarmet, tegearre mei lettere iepenbieringen, it boadskip dy't Joseph Smidt útdrage woe.
Op 6 april 1830 stifte er de Tsjerke fan Jezus Kristus fan de Hilligen fan de Lêste Dagen. Mar syn boadskip wiek te folle ôf fan it leauwen fan oare minsken. It grutste part fan syn libben waard er ferfolge en 27 juny 1844 waard er yn de finzenis fan Carthage troch in wapene binde deasketten.
Martinus de Blocq fan Scheltinga (1736-1799)
Martinus van Scheltinga, (Ljouwert 28 oktober 1736 - It Hearrenfean, 5 maart 1799 ), wie in Frysk politikus. Soan fan Daniël de Blocq fan Scheltinga, sekretaris fan Skoatterlân en letter boargemaster fan Drylts, en fan Aletta Catharina Lycklama à Nijeholt.
Martinus promovearre yn 1759 yn Utert yn de Rjochten. Hy waard yn 1777 grytman fan Skoatterlân. Hy wenne op It Hearrenfean, waard yn 1795 mei syn amtsgenoaten ôfsetten en ferstoar net lang dêrnei.
Soan fan Daniel de Blocq van Scheltinga en Aletta Catharina Lycklama à Nyeholt. Hy boaske Wiskje (1742-1795), dochter fan Cornelius Livius van Bouricius (1714-1757), luitenant by de kavallery, en Elske van Vierssen ( * 9 septimber 1742), dy't him 9 bern skonk.
Autonavigaasje
thumb|240px|right|De ierde mei de GPS-satelliten, dy't der omhinne draaie. Tink derom, hoe’t it tal fan satelliten dy’t men tagelyk sjen kin, oanienwei feroaret. Dat wurdt hjir op elk stuit - sa’t de ierde draait - jûn foar 45° noarderbreedte yn blau. Autonavigaasje makket it mûglik, altyd te witten wêr’t men is. Dat wurket mei GPS (Global Positioning System), dat radiosynjalen fan spesjale satelliten brûkt. Dy stjoere altyd tige krekt har posysje en de tiid fan útstjoeren. It navigaasje-ark ûntfangt sa’n synjaal, sjocht op ‘e klok hoe lang 't dat sinjaal ûnderweis west hat en kin dan mei de goed bekinde gong fan radiostrielen berekkenje, hoe fier 't dy satellyt fuort is.
Hoefolle satelliten?
As men no yn ’e auto mei sok ark riidt en men ûntfangt ien satellyt dy’t boppe Grins is en in oaren boppe Swol, dan wit men dus, hoe fier't men fan Grins is en hoe fier fan Swol en dêrmei binne de twa mûglike plakken fan 'e auto op it flakke lân tige krekt bekind.
Om no te witten, hokker fan dy twa it goede plak is, moat men dus noch in tredde satellyt hawwe, bygelyks boppe Skylge. Dêr kin dan tagelyk de hichte ek mei ferwurke wurde, dat men der ek mei yn 'e bergen ride kin. Eins is der by dy trije satelliten ek noch in twadde punt, mar dat sit twa kear sa heech as de satelliten boppe it ierdoerflak en is dêrom yn it autoferkear ûnmooglik. Dêr hoecht dus net mei rekkene te wurden. Om’t it navigaasje-ark tige krekt de tiid witte moat, hat men dêr ek noch in fjirde satellyt by. Om’t men dan tuskentiidsk jins eigen posysje wit, kin men dy syn ôfstân ûnôfhinklik beskiede en dêrmei de tiid fan ûntfangst, want dat is ommers tiid fan útstjoeren plus reisdoer fan it sinjaal. (Fansels wit men de earste kear de tiid en de eigen posysje dan net krekt, mar troch automatysk op ‘e nij dwaan komt men hieltyd tichter by de krekte wearde).
It navigaasje-ark
right|250px|thumb|In stik navigaasje-ark (TomTom One) Dat is it, wat it mûglik makket. It siket automatysk op elk stuit de sterkste satelliten, berekkent de posysje en de rydrjochting en lit dat dan allegear sjen op in skermke yn ‘e foarm fan in trijediminsjonale kaart. Dêrby sjocht men dan ek noch jins gong en hoe lang 't it noch is nei de folgjende ôfslach.
Men kin der sels it adres ynbringe, dêr‘t men hinne wol en dan wurdt men dêr kreas foar de doar ôflevere, op in pear meter krekt! Sels kin men sjen litte wêr 't files binne en wêr kontrôles (mei net!).
Kaarten
Om sjen te litten wêr’t men mei de sa beskate posysje tahâldt, befette it navigaasje-ark elektroanyske kaarten. By in goed merk kin men dêr faak nije foar dellade, dat dan wurde alle feroarings yn it wegenet daliks mei opnommen.
Slach by Dokkum (873)
De Slach by Dokkum fûn plak yn 873 tusken de Wytsingen, laat troch Rudolf en de Friezen ûnder lieding fan greve Albdag. De Wytsingen waarden dêrby ferslein.
Eftergrûn
Yn de 9e iuw hie it kustgebiet fan Nederlân, dat bekend stie ûnder de namme Fryslân in protte te lijen fan plonderings troch de Wytsingen. Fryslân makke doe diel út fan it grutte Frankyske ryk en de Frankyske kening wie net by steat om in effektive kustferdigening te organisearjen.
De taktyk dy't de Wytsingen folgen wie der op rjochte om hieltyd wer in oar punt foar in oanfal út te kiezen en sy koenen harren altiten weromlûke as de ferdigening te sterk wie en dan besochten sy it wer earne oars. Dat dy taktyk net altyd slagge die bliken yn de boppe neamde slach.
De Slach
Yn 873 hie de Wytsinger Rudolf, dy't him sels festige hie op it eilân Walcheren en dêr hearske, him mei syn manlju op it roverspaad set. Op skippen (Drakaars) fearen sy nei it noarden ta en gongen oan wâl yn Eastergoa, tsjintwurdich it noarden fan de provinsje Fryslân. Mar oars as sy ferwachte hienen, stuiten sy dêr op it leger fan de Fryske greve Albdag, dat krêftich wjerstân joech. Yn de slach dy't nei alle gedachten ticht by Dokkum plak fûn hat, behellen de Friezen de oerwinning. Mei grutte ferliezen moasten de Wytsingen harren weromlûke en yn de slach sneuvele Wytsing hearsker Rudolf.
Betsjutting
De oerwinning dy't de Friezen by Dokkum helle hawwe, wie krekt as de oerwinning by Norden trije jier letter, ien fan de sporadyske suksessen dy't tsjin de Wytsingen behelle waarden. De rampjierren 880, 881 en 882 moasten doe noch komme. It soe al mei al oant 891 duorje foardat de ôfwar fan de Fryske kust better organisearre wie.
Boukeunst
Boukeunst is de keunst en wittenskip fan it ûntwerpen fan gebouwen. Ek it resultaat dêrfan kin oantsjutten wurde as boukeunst. In beoefener fan de boukeunst is in arsjitekt. De kombinaasje fan foarmen dy't karakteristyk is foar de boukeunst fan in perioade, regio, of boukeunst op basis fan in spesifyk ynsicht, hjit in boustyl.
Boustilen
thumb|[[Basiliuskatedraal yn Moskou]] thumb|[[Bauhaus-skoalle, Dessau]]
Opliedingen
Yn Nederlân;
Beurzen
Der wurde ferskate beurzen organisearre yn de Benelux, ûnder oaren de twa-jierlikse Boubeurs yn de Jierbeurs Utert en Batibou yn Brussel.
Ynternasjonaal is der de Ynternasjonale Arsjitektuer Biënnale.
Noardeastpolder
thumb|250px|Lizzing fan Noardeastpolder thumbnail|right|250px|Satellytfoto fan de Noardeastpolder
De Noardeastpolder (Nederlânsk: Noordoostpolder), yn it Frysk ek wol it Suderleech neamd, is in polder en in gemeente yn de provinsje Flevolân, mei ynwenners (, boarne: CBS), en mei in gebiet fan 595,41 km2, dêrfan 135,37 km2 wetter.
Skiednis
De Noardeastpolder wie in part fan it Suderseeprojekt, it projekt om de eardere Sudersee yn te polderjen. Op 3 oktober 1939 waard de dyk fan De Lemmer nei Urk sletten, wat betsjutte dat Urk net langer in eilân wie. Op 13 desimber 1940 waard ek de Oeriselder dyk sletten, sadat de takomstige polder omsletten wie troch lân en diken. Op 9 septimber 1942 wie it wetterpeil omleechbrocht oant dat fan de fearten yn de nije polder, sa't de polder offisjeel drûchfallen wie. Binnen de polderdyken lei ek Skoklân, wat dêrmei ek part fan it fêstelân woarn wie.
Oant 1 july 1962 waard de nije polder bestjoerd troch in lândrost; op dy datum waard de polder tydlik in gemeente fan Oerisel, oant de gemeente 1 jannewaris 1986 part waard fan de nije provinsje Flevolân.
Ynrjochting
By de ynrjochting fan de polder wie útgongen fan ien haadplak yn it sintrum, mei dêromhinne tsien lytsere doarpen op net mear as 5 kilometer fan it haadplak, en by elts plak in bosk. De nammen fan de plakken binne allegear nammen fan plakken dy't ea yn dy omkriten lein hawwe, mar dy't yn de see ferdwûn binne. thumb|250px|Sânsûgers oan 't wurk by de oanlis, 1937 De polder wurdt yn trije parten dield troch de haadfearten, de Lemster Feart, de Urker Feart en de Swolster Feart, dy't yn Emmeloard by elkoar komme.
Oan it oarspronklike dikeplan binne letter de A6 fan De Jouwer nei Lelystêd en de N50 fan Emmeloard nei Kampen tafoege.
Komôf plaknammen yn de gemeente
Dat eilân lei yn de Sudersee. It dorpje hiet earder (1478) Emelwerth. Eem, it earste diel fan Emel-, komt fan it Germaanske amy, in algemiene oantsjutting foar in natuerlike wetterrin. Werth betsjut terp. Sûnt 1650 sjogge wy lykwols dat de namme omset is nei Emeloirt. Oirt (troch de i efter de o sprekt men it út as oart) betsjut punt, krektas yn Dinteloort en IJoort (letter IJdoorn). De oergong fan werth nei oart hat wierskynlik te krijen mei de ôfbrokkeling fan it eilân Skoklân. Dêrtroch wie Emelwerth hieltyd minder in terp mar kaam stees mear op de punt (oirt) fan it eilân te lizzen. In part fan de gemeente Urk leit al yn de polder, mar Urk is in aparte gemeente.
Sustergemeente
De gemeente Noardeastpolder hat de Noarske gemeente Ringerike as sustergemeente.
Bagauden
Bagauden wie de beneaming foar kloften opstannige boeren yn it Romeinske Ryk, dy't ûnder de "Krisis fan de 3e iuw", benammen yn Galje it plattelân ûnfeilich makken. De namme betsjutte nei alle gedachten "fjochters".
It begjin fan de Bagauden moat socht wurde yn boeren en stêdsminsken dy't as gefolch fan oanhâldende plondertochten troch Germaanske stammen alles kwyt rekke wienen. Sy foarmen sels wapene kloften om har te beskermjen mar foarseagen har fan libbensûnderhâld likegoed troch te roven en plonderjen.
Nei't in ein kommen wie oan de Germaanske ynfallen waard it leger ynset tsjin de Bagauden. Tusken 284 en 286 waarden sy ferneatige troch de Caesars Maksimianus en Karausius, yn opdracht fan keizer Diokletianus. De lieders fan de Bagauden wienen Amandus en Aelianus.
De beneaming "Bagauden" kearde werom oan de begjin fan de 5e iuw, doe't Bagauden parten fan Galje en de Ebrofallei yn Spanje ûnder kontrôle hienen. Generaal Aetius brocht it leger tsjin har yn. Mei de ynienstoarting fan it West-Romeinske Ryk en opkomst fan de Germaanske keninkriken ferdwûn de beneaming Bagauden út de skiednis.
Alexandra Maria Lara
thumb|230px|Alexandra Maria Lara Alexandra Maria Lara (Boekarest, Roemeenje, 12 novimber 1978), eigentlik Alexandra Maria Plătăreanu, is in Dútsk aktrise.
Alexandra Maria Lara kaam nei Dútslân doe't hja fjouwer jier wie. Har heit Valentin Plătăreanu wie yn Roemeenje in populêr akteur en fisedirekteur fan it Nasjonaal Teater Boekarest. De húshâlding moast flechtsje foar het rezjym fan Nicolae Ceauşescu yn 1983. Alexandra Maria Lara waard grut yn Freiburg im Breisgau, folge it gymnasium yn Berlyn en die dêrnei de toanielskoalle. Sy is troud mei Sam Riley dy't hja moete by de opname fan Control.
Doe't hja sechtjin wie krige se de titelrol fan de telefyzjerige Mensch, Pia!. Wilens hie hja in mânsk cv. Sy spile ûnder oaren yn de telefyzjefilms Die Bubi-Scholz-Story, Der Tunnel en Napoleon. Yn Der Untergang spile se Traudl Junge, de priveesekretaresse fan Adolf Hitler. Foar dy rol krige se yn 2005 de Goldene Kamera foar bêste Dútske aktrise.
Anne Jouke Osinga
Anne Joukes Osinga (Ypekolsgea, 8 maaie 1885 - Boalsert, 11 juny 1967) wie in printer-útjouwer fan Snits, en oprjochter fan Utjouwerij A.J. Osinga. Letter gie syn bedriuw nei Boalsert. Hy joech in soad Fryske boeken út.
Honderd (Loppersum)
Honderd is in streek yn de gemeente Loppersum eastlik fan Garsthuizen yn de provinsje Grinslân. De streek wurdt ek wol  't Honderd of De Honderd neamd.
De namme ferwiist nei de opperflaktemaat hont of honderd.
Troch de streek streamt de wettergong de Honderdstertocht.
Saesee Tiin
Saesee Tiin (útspr.: [ˈsai̭siː ˈtiːn], likernôch: " sai -sii tiin ") is in fiktyf personaazje fan minder belang út 'e Star Wars-franchise fan 'e Amerikaanske filmmakker George Lucas. Hy is in Jedi-master fan it bûtenierdske ras fan 'e Iktotchi, en teffens in lid fan 'e Hege Jedi Ried, it bestjoer fan 'e Jedi Oarder. Saesee Tiin waard yntrodusearre yn Star Wars: Episode I – The Phantom Menace (1999). It personaazje waard yn dy film spile troch Khan Bonfils, yn Star Wars: Episode II – Attack of the Clones troch Jesse Jensen, en yn Star Wars: Episode III – Revenge of the Sith troch Kenji Oates. Yn 'e tekenfilmsearje Star Wars: The Clone Wars waard de dialooch fan Saesee Tiin ynsprutsen troch stimakteur Dee Bradley Baker.
Eftergrûn
Saesee Tiin wurdt berne as in Iktotchi op 'e moanne Iktotch. Omreden fan syn oanberne Krêftgefoeligens wurdt er al tige jong nei de Jedi Timpel ta brocht, it haadkertier fan 'e Jedi Oarder op Coruscant, dêr't er oplaat wurdt ta Jedi-ridder. Tiin ûntjout him ta in foaroansteand lid fan 'e Oarder en wurdt om 40 f.Sl.Y. beneamd yn 'e Hege Jedi Ried, it bestjoersorgaan fan 'e Oarder.
Nabookrisis
Tiin tsjinnet noch yn 'e Hege Jedi Ried as yn 32 f.Sl.Y. de Nabookrisis útbrekt. Hy is behelle yn 'e rieplachtings fan 'e Hege Jedi Ried oer de krisis sels, mar ek oer it wer opdûken fan 'e Sith, de âlde aartsfijannen fan 'e Jedi, fan wa't oannommen waard dat se tûzenen jierren lyn al útrûge wiene.
Tiin is fierders oanwêzich as master Qui-Gon Jinn de njoggenjierrige Anakin Skywalker foar de Ried bringt, dy't sa sterk yn de Krêft is dat Qui-Gon derfan oertsjûge rekke is dat er de Utkarde is dêr't de oerâlde profesijen fan 'e Jedi gewach fan meitsje. De leden fan 'e Ried, ûnder wa Tiin, binne it deroer iens dat in leeftyd fan njoggen jier fierstente let is om noch oan in oplieding ta Jedi te begjinnen, en master Yoda wurdt grutte eangst yn 'e jonge gewaar, wat in negative emoasje is. De Ried beslút Qui-Gon syn fersyk om Anakin dochs noch oan 'e Jedi-training begjinne te litten, ôf te wizen.
Nei it ferstjerren fan Qui-Gon yn 'e Slach om Naboo by in konfrontaasje mei de Sith Darth Maul, kundiget Qui-Gon syn eardere padawan Obi-Wan Kenobi oan dat er hoe dan ek gehoar jaan sil oan 'e lêste wurden fan syn âlde master, wêrmei't dyselde him frege hat om Anakin ta Jedi te trainen. De Ried beslút mei tsjinnichheid om dêr tastimming foar te jaan. Saesee Tiin is ien fan 'e leden 'e Hege Jedi Ried dy't mei Yoda en Mace Windu nei Naboo ta reizgje. Hy is dêr oanwêzich by de kremaasje fan Qui-Gon Jinn en de oerwinningsparade yn 'e haadstêd Theed.
It romteskip fan Darth Maul wurdt neitiid op Naboo weromfûn. Nei't de technisy dy't oan board geane, omkomme troch automatisearre ferdigeningsmeganismen, wurdt Tiin derby roppen, dy't de Krêft brûkt om it skip feilich te meitsjen. Oan board wurdt in grutte hoemannichte spionaazje-apparatuer oantroffen, mar út 'e kompjûtersystemen blykt alle ynformaasje wiske te wêzen.
Kloane-oarloggen
Wannear't yn 22 f.Sl.Y. de Separatistyske Krisis útbrekt, wêryn't de Konfederaasje fan Unôfhinklike Stelsels him besiket ôf te skieden fan 'e Galaktyske Republyk, is Tiin noch altyd lid fan 'e Hege Jedi Ried. Hy is ien fan 'e Jedi-masters dy't mei Mace Windu nei de planeet Geonosis reizgje om Obi-Wan Kenobi, Anakin Skywalker en senator Padmé Amidala te rêden, dy't dêre troch de Sith greve Dooku ta de deastraf feroardiele binne. Tiin oerlibbet de Earste Slach om Geonosis en wurdt in generaal yn it Grutte Leger fan 'e Republyk, dat bestiet út 'e kloansoldaten dy't Jedi-master Sifo-Dyas mear as tsien jier earder op Kamino besteld hat.
Yn 'e Kloane-oarloggen tsjin 'e separatisten fan 'e Konfederaasje fan Unôfhinklike Stelsels nimt Tiin mei trije oare leden fan 'e Hege Jedi Ried, Adi Gallia, Plo Koon en Kit Fisto, diel oan 'e rêding fan in team besteande út û.o. Obi-Wan Kenobi, Anakin Skywalker en Ahsoka Tano, dat derop útstjoerd is om Jedi-master Even Piell en luitenant-kolonel Wilhuff Tarkin te befrijen út 'e Sitadel, in berucht separatistysk tichthûs. Hoewol't Piell by de rêdingsaksje omkomt, bliuwt de geheime ynformaasje dy't hy en Tarkin ferfierden doe't se finzen nommen wiene, beholden.
Op in letter stuit yn 'e Kloane-oarloggen oppenearret Tiin om 'e Gunganen, in amfibysk ras fan bûtenierdske wêzens dat lânseigen is op 'e planeet Naboo, om help te freegjen as de troepen fan 'e Galaktyske Republyk op 'e oseaanwrâld Mon Cala troch de separatisten ûnder de foet rûn driigje te wurden. De Gungaanske fersterkings berikke Mon Cala krekt op 'e tiid om in nederlaach tsjin te kearen.
Mei û.o. Mace Windu en Ki-Adi-Mundi is Tiin ien fan 'e leden fan 'e Hege Jedi Ried dy't Ahsoka Tano út 'e Jedi Oarder sette en yn it tichthûs smite foar in bomoanslach en dêropfolgjende moard, mei't alle bewizen yn har rjochting wize. As Anakin Skywalker letter oan it ljocht bringt dat Ahsoka har freon Barriss Offee de wiere skuldige is, besykje Windu, Tiin en de oaren it goed te meitsjen troch har rehabilitaasje oan te bieden, mar dat wiist Ahsoka desyllúzjonearre fan 'e hân.
Yn 19 f.Sl.Y., oan 'e ein fan 'e Kloane-oarloggen, fjochtet Tiin mei yn 'e Slach om Coruscant, wêrby't generaal Grievous, de opperbefelhawwer fan 'e androïdelegers fan 'e Konfederaasje fan Unôfhinklike Stelsels, in domdryste wraam op 'e planeet Coruscant docht, dêr't it regear fan 'e Galaktyske Republyk fêstige is. Yn 'e slach feroverje Tiin en de kloansoldaten dy'er ûnder syn befel hat in grut separatistysk stjerreslachskip.
Dea
Koarte tiid letter komt Anakin Skywalker mei it nijs dat kânselier Palpatine oan him bekendmakke hat dat er eins nimmen oars is as de Sith-master Darth Sidious, dy't efter alle tsjinrampen sit dy't de Galaktyske Republyk de lêste desennia troffen hawwe. Mace Windu set mei Saesee Tiin en twa oare Jedi-masters fan 'e Hege Jedi Ried, Kit Fisto en Agen Kolar, nei it kantoar fan 'e kânselier ta om him te arrestearjen. Palpatine jout himsels lykwols net sûnder slach of stjit oer en der brânt in gefjocht mei de ljochtsabels los. Yn 'e earste pear sekonden fan dat gefjocht wit Palpatine fuortendaliks al Tiin en Kolar oer it mad te kommen en te deadzjen.
Keppelings om utens
List of Star Wars characters
Dick Osinga
Dirk Douwe Osinga of Dick Osinga (Ljouwert, 5 septimber 1913 - dêre, 8 septimber 1997) wie in skilder en glêzenier fan Ljouwert.
Hy folge in oplieding oan de Akademy foar Byldzjende Keunsten yn Amsterdam en oan it Heger Ynstitút foar Skoandere Keunsten yn Antwerpen. Syn wurk bestie benammen út portretten.
Durk III
thumb|right|Durk III fan Hollân thumb|right|180px|ôfbylding fan Durk III Durk III (ek wol Diderik III) (sirka 981 – 27 maaie 1039), dy't de bynamme Hierosolymita hie, wie in Fryske greve (comes Fresonum). Fan 993 oant 1039 wie hy greve fan West-Frisia, it gebiet dat letter Greefskip Hollân neamd wurde soe.
Het regintskip fan Lutgardis
Doe't syn heit Arnulf yn 993 ferstoar wie Durk III noch te jong om it bestjoer op him te nimmen. Dêrom waard syn mem Liudgarde fan Lúksemboarch regintesse. Yn 1005 wie Diederik âld genôch om it greefskip selsstannich bestjoeren te kinnen. Hy makke wol tankber gebrûk fan syn mem har konneksjes. Dy rop nammentlik de help yn fan har sweager, de Dútske keizer Hindrik II fan Dûtslân fan it Hillige Roomske Ryk, om in Fryske opstân te ûnderdrukken. De keizer kaam fan Utert by skip mei in leger nei Fryslân ta en soarge derfoar dat de opstannelingen ferslein waarden.
Konflikt mei de keizer
In part fan it gebiet dêr't Durk it gesach oer hie, waard troch de biskoppen fan Utert, Trier en Keulen bestriden. Der stie in boarch yn Flaardingen, wierskynlik op de plak dêr't no de Grutte tsjerke stiet. Fan dy boarch út twong hy keaplju dy’t mei harren skip lâns fearen, ûnderweis fan Tiel nei Ingelân en werom, om tol te beteljen. Dy keaplju en ek de biskop fan Utert Adelbold makken beswier en frege de Dútske keizer om help. De keizer joech syn neef yn 1018 de opdracht om de festing ôf te brekken. Mar yn stee deroan gefolch te jaan, luts hy himsels werom op de boarch. De keizer stjoerde dêrop in leger op him ôf. Dat leger stie ûnder lieding fan hartoch Godfried fan Verdun en it bestie út in float mei soldaten út Utert, Keulen en it bisdom Luik.
De fjildslach yn de sompe
Op 29 july kaam it ta in Slach by Flaardingen. It lêste stik nei de boarch moast fia lân ôflein wurde, dit wie lestich omdat it gebiet fol mei sleatten en diken lei. It duorre net lang oant it leger fan Godfried fest rûn en twongen waard om werom te gean nei de skippen om in oare rûte te finen. Op it paad wêrom rûn it leger yn in leach fan de soldaten fan Durk. Godfried makke mei syn leger in taktyske weromlûkende beweging, wêrop ien út it Fryske kamp rôp dat de foarste soldaten ferslein wienen. Derop sloech de hartoch op de flecht. De soldaten fan Godfried rekken yn panyk, guon sprongen mei wapenrêsting en al yn de rivier. Oaren kamen fest te sitten yn de sompe. Durk makke direkt gebrûk fan de panyk en it machtige leger fan de hartoch is totaal ferslein. Godfried is finzen naam. Durk wist him te oertsjûgjen fan syn rjocht om tol te heffen yn it gebiet. De hartoch is frij litten mar hy moast wol in goed wurdsje dwaan foar Durk by de keizer.
It regear fan Diederik III
Wylst er greve wie wist Durk syn gebiet út te wreidzjen rjochting it easten. Dizze útwreidings wiene ta skea fan it bisdom Utert. De útwreiding bestie ûnder oare út it gebiet súdeast fan Alfen, tusken Zwammerdam en Bodegraven.
Neidat de keizer yn 1024 bernleas ferstoar, stipe Durk Koenraad II in syn striid om de opfolging. Nei it ferstjerren fan Durk III, gie syn frou werom nei it Hartochdom Saksen wêr't sy op 31 maart 1044 ferstoar. Durk is te hôf brocht yn de Abdy fan Egmond.
Fuotnoat
It ferrin fan de fjildslach is optekene troch de muonts Alpertus fan Metz. Alpertus is nei alle gedachten berne yn it bisdom Utert. Hy is muonts wurden te Metz en kearde dernei wierskynlik werom as Kanunnik nei Utert. Ut syn ferslach is dúdlik te lêzen dat hy oan de kant fan de biskoppen stie.
Sahel
thumb|250px|Lizzing fan de Sahel yn [[Afrika.]] De Sahel is in lânsdouwe yn Afrika. It gebiet leit tusken de subtropen yn it suden (10 graden noarderbreedte) en de Sahara yn it noarden (likernôch 23,5 graden noarderbreedte). Oan de westkant wurdt it gebiet beheine troch de Atlantyske Oseaan en oan de eastkante troch de Reade See. Likernôch itselde gebiet hat earder de namme Soudan hân, dat net trochinoar helle wurde moat mei it hjoeddeistige lân Sûdan.
Geografy
thumb|left|250px|In foto fan in stik lân yn Senegal. Lofts it lân yn it drûge seizoen, rjochts yn it wiete seizoen.
Bruno Ganz
thumb|200px|Ganz yn 2005
Bruno Ganz (Zürich, 22 maart 1941 - dêre, 16 febrewaris 2019) wie in Switserske akteur.
Sahel
Geografy
De Sahel rint fan east nei west, oer it hiele Afrikaanske wrâlddiel. Yn it westen wurdt it begrinzge troch de Atlantyske Oseaan en yn it easten troch de Reade See, it hat in langte fan 3.862 kilometer. De breedte feroaret fan inkele hûnderten kilometer oant tûzen kilometer. It totale oerflak is sa’n 3.053.200 kante kilometer.
De Sahel is in oergongsgebiet tusken woastyn en savanne dêr't it tige skrok is en dêr't sprake is fan ferwoastining fan it oarspronklik savannelânskip. De ferwoastining is tagelyk it wichtichste miljeuprobleem. Trochstrings bedraacht de delslach sa'n 150 oant 500 mm yn it jier. It meastepart fan de rein falt yn it reinseizoen. Trochdat de waaksende befolking in protte (brân)hout brûkt en keppels fee de jonge leaten fan de fegetaasje opfrette, ferdwynt de fegetaasje en kin de woastyn oprukke. Foar in protte minsken is it finen fan geskikt drinkwetter in grut probleem.
It giet om in relatyf flak gebiet op in hichte, yn de measte parten, tusken de 200 en 400 meter. Ferskate plato’s en berchrêgen lizze yn it gebiet, mar se wurde net ta it ekologyske gebiet fan de Sahel rekkene omdat dêr oar libben is.
Nei alle gedachten hat de Sahel te krijen mei globale sinsfertsjustering, dat it gefolch is fan fersmoarging fan de atmosfear troch de útsjit fan ôffalstoffen. Reindrippen foarmje har yn de atmosfear troch harren fêst te setten oan swevende dieltsjes, oant se sa swier wurden binne dat se delkomme as rein. Troch de fersmoarging binne der mear dieltsjes yn de atmosfear, wêrtroch der mear drippen foarme wurde. Mear swevende drippen betsjut dat der mear ljocht fan de sinne tsjin hâlden wurdt en werom de romte yn reflektearre wurdt. Der binne ek minsken dy’t sizze dat dit alles in natuerlik barren is, en it yn it ferline op oare plakken op ierde ek bard hat. Omdat de Sahel ticht by de evener leit, kinne der sokke ekstreme temperatueren ûntstean. De wittenskiplike saakkundigens wat klimaat oanbelanget is op it stuit net folslein om in goeie konklúzje lûke te kinnen.
Yn de skiednis hat de Sahel it gebiet west fan in ferskaat oan grutte keninkriken dy’t gebrûk makken fan hannel troch de woastine. Dizze steaten wurde wol de Sahelske keninkriken neamd.
Floara en Fauna
thumb|right|250px|Bosk yn de Sahel yn Maly.
De Sahel is foar it meastepart bedekt mei gerslân en savanne, mei gebieten fan bosk en beamkeguod. Gers komt hast oeral yn it gebiet foar, gerssoarten as Cenchrus biflorus, Schoenefeldia gracilis en Aristida stipoides groeie der. Akasia beammen komme in protte foar, mei de Acacia tortilis as measte, tegearre mei Acacia senegal en Acacia laeta. Oare beamsoarten binne Commiphora africana, Balanites aegyptiaca, Faidherbia albida en Boscia senegalensis. Yn de noardlike kriten komme it woastine beamkeguod foar, mei stikken gerslân en savanne. Yn it drûge seizoen falle by in soad beammen it blêd ôf en giet it gers dea.
De Sahel is it thús fan grutte populaasjes fan grutte gersiters, wêrûnder de hoarn-antilope, guon soarten gazellen, tegearre mei inkelde Afrikaanske rôfbisten, lykas de Afrikaanske wylde hûn, it jachtluipaard en de liuw. De populaasjes fan de grutte bistesoarten binne yn de rin fan de tiid bot ôfnaam troch de jacht en kompetysje mei it fee fan de boeren. Guon soarten wurde bedrige of bin al útstoarn.
Somplannen komme ek yn de Sahel foar. Se binne wichtich foar de migraasjefûgels dy’t binnen Afrika lûke of tusken Jeropa en Afrika.
Buorkjen
De earsten bewizen fan planten dy’t foar it buorkjen plante waarden yn de Sahel komme fan om 5000 foar Kristus, doe waarden kafferkoaren en rys plante. Om de selde dy’t, en yn deselde regio, waard it pearelhúnder tam makke.