cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Barbara Doll
Libben en karriêre
Doll waard yn 1972 berne yn 'e Normandyske haadstêd Rouen. Hja waard yn 1993 ûntdutsen troch de Frânske pornoregisseur Pierre Woodman, wêrnei't hja datselde jiers noch, mei 21 jier, har debút makke yn in pornografyske film. Neitiid wurke se sawol yn 'e Jeropeeske as de Amerikaanske pornoyndustry.
Neffens de Internet Adult Film Database (IAFD) spile Doll yn totaal yn 124 pornofilms, hoewol't dêr inkele tsientallen lettere kompilaasjefideo's fan recycle materiaal tusken sitte. Yn Jeropa wurke se mei oan produksjes fan filmstudio's as it Sweedske Private, it Frânske Vidéo Marc Dorcel, it Dútske Videorama en Magmafilm en de Italjaanske Mario Salieri Entertainment Group. Yn 'e Feriene Steaten wie se yn 't spier foar û.o. Wicked Pictures, Vivid Entertainment, Digital Playground, Sin City, Anabolic Video, VCA Pictures, Legend Video, Metro, Leisure Time Entertainment en Coast to Coast Video.
Yn 1995 wûn Doll in Hot d'Or, de wichtichste doetiidske Jeropeeske pornografypriis, yn 'e kategory bêste Jeropeeske aktrise. Datselde jiers kaam har karriêre hast ta in ein doe't se oant twaris ta HIV-posityf test waard. In trêde, akkurate, test joech lykwols in negative útkomst. Njonken har aktearwurk wie Doll tusken 1995 en 1997 ek aktyf as regisseur, wêrby't se foar de Frânske studio Channel 69 seis pornofilms makke, te begjinnen mei French Roommate (1995) en dêrnei de fiifdielige rige Miss Anal. Yn 1999 loek Doll har út 'e pornoyndustry werom.
Lichemsskaaimerken
Barbara Doll is blank, mei blauwe eagen en blûn hier. Neffens har offisjele opjefte wie se ûnder har karriêre yn 'e pornoyndustry 1.67 m lang, mei in gewicht fan 54 kg, en in natuerlike kupmaat 38D. Behalven troch har earlellen hie se gjin piercings, en tatoeaazjes hie se allikemin.
Griisbealchiikhoarntsje
It griisbealchiikhoarntsje (Latynske namme: Callosciurus caniceps) is in sûchdier út it skift fan 'e kjifdieren (Rodentia), de famylje fan 'e iikhoarntsjes (Sciuridae) en it skaai fan 'e pronkiikhoarntsjes (Callosciurus), dat oarspronklik út Súdeast-Aazje komt. It griisbealchiikhoarntsje waard foar it earst wittenskiplik beskreaun yn 1842, troch de Ingelske soölooch John Edward Gray.
Fersprieding
Dizze soarte is lânseigen yn Malakka, Tailân, súdlik Birma en súdlik Sina (Yunnan). Mooglik komt er ek foar yn westlik Laos. As eksoat is er troch de minske yntrodusearre op 'e Japanske Rjûkjû-eilannen.
Uterlike skaaimerken
It griisbealchiikhoarntsje hat trochinoar in kop-romplingte fan 22 sm, mei in sturtlingte fan 20-25 sm en in gewicht fan 280 g. Sa't de namme al hawwe wol, hat dit bist in bealch dy't yn 'e regel grizich fan kleur is, hoewol't dat griis soms nei de fangen ta útskaait nei readbrún. Ofhinklik fan 'e ûndersoarte en de tiid fan 't jier binne de rêch, kop, plomsturt en poaten griis, gielich of readich.
Hâlden en dragen
Griisbealchiikhoarntsjes binne ornaris gjin skouwe bistkes, en hâlde har faak deunby minsklike wenten op om te foerazjearjen. As biotoop jouwe se de foarkar oan tropysk reinwâld, plantaazjes, stedsparken en tunen. Harren menu bestiet út fruchten, sieden, blommen en ynsekten. It griisbealchiikhoarntsje hat de IUCN-status fan "net bedrige", mei't er yn syn ferspriedingsgebiet noch rûnom foarkomt en om't de populaasje stabyl liket te wêzen.
Aleksander Kûprin
Der is mear as ien persoan mei de namme Aleksander Koeprin:
Edmond Guerrier
Jonkheid en oplieding
Guerrier waard yn 1840 berne yn in Sjajinsk kamp oan 'e Smoky Hill Rivier yn wat no de Amerikaanske steat Kansas is. Syn heit wie William Guerrier, in Frânsman dy't yn 1812 berne wie yn St. Louis en letter yn 'e tsjinst kaam te stean fan 'e pelzekeapman William Bent. Syn mem wie in Súdlik Sjajinske frou mei de namme Rint-yn-Sicht (Tatatvane), dy't ta de Wutapai-troep fan opperhaad Lytse Rots hearde.
Yn 1848 naam syn heit ûntslach by Bent om yn gearwurking mei in Seth Edmund Ward in eigen hannelsûndernimming te begjinnen yn 'e krite fan 'e rivieren de Platte en Arkansas, wêrby't er úteinlik in eigen hannelspost iepene oan 'e Platte. Guerrier syn mem en har nije poppe kamen yn 1849 om by in goalera-epidemy. Yn 1851 waard Guerrier troch syn heit nei in roomske missyskoalle by it hjoeddeiske St. Marys, yn Kansas, ta stjoerd, en letter waard er ynskreaun oan 'e Universiteit fan St. Louis. Nei syn heite ferstjerren, yn 1857, briek Guerrier lykwols syn stúdzje ôf om him by syn memme folk te jaan, dy't him Readsturthauk neamden.
Karriêre
Op 29 novimber 1864 wie Guerrier yn it winterkamp fan it opperhaad Swarte Tsjettel, oan 'e Big Sandy Creek yn Kolorado. Dy deis ûntkaam er mar kwealk oan 'e dea by it saneamde Bloedbad fan Sand Creek, doe't it freedsume doarp op ferriedlike wize oerfallen en útmoarde waard troch in 700 man sterke Amerikaanske miltêre ienheid fan 'e territoriale milysje fan Kolorado, ûnder lieding fan kolonel John M. Chivington.
Om 1865 hinne troude Guerrier mei Julia Bent, de dochter fan William Bent en de suster fan keapman George Bent. Hy wurke as tolk foar it Amerikaanske Ministearje fan Binnenlânske Saken en wie yn dy hoedanichheid yn 1865 belutsen by de ûnderhannelings tusken de Amerikanen en ferskate Yndianestammen, dy't foarôfgiene oan it sluten fan it Ferdrach fan de Lytse Arkansas. Nei't er in hoartsje wurke hie foar in David A. Butterfield, in wapenkeapman, waard er op 'e nij ynhierd troch as tolk, diskear troch it Amerikaansk Ministearje fan Oarloch, dat him yndielde by it Amerikaanske 7e Kavaleryrezjimint. Dêr spile Guerrier in krúsjale rol yn 'e kommunikaasje tusken de Amerikanen en de Sjajinnen ûnder de Hancock-ekspedysje fan 1867, ûnder lieding fan generaal-majoar Winfield S. Hancock. Neitiid wied er datselde jiers ek as tolk aktyf by de ûnderhannelings dy't laten ta it Ferdrach fan Medicine Lodge.
Guerrier libbe yn augustus 1868 oan 'e rivier de Pawnee by de troep fan Lytse Rots, doe't er hearde fan 'e gewelddiedige oerfallen dy't in grutte groep krigers útfierd hie op 'e blanke delsettings oan 'e rivieren de Saline en de Solomon, yn Kansas. Letter lange er datoangeande in ûndertekene tsjûgeferklearring oer oan it Amerikaanske Leger wêryn't er de oangeande krigers identifisearre. Yn 1869 fungearre Guerrier as tolk foar it Amerikaanske Fyfde Kavaleryrezjimint ûnder generaal-majoar Eugene A. Carr, en dêrnei fûn er wurk as keapman yn Fort Supply foar de firma Lee & Reynolds.
Fuortplanting (betsjuttingsside)
"Fuortplanting" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:
Central Park Zoo
De Central Park Zoo is in Amerikaanske dieretún yn New York, dy't de súdeastlike hoeke beslacht fan it bekende park Central Park yn 'e borough Manhattan. De dieretún is eigendom fan 'e Gemeente New York en wurdt eksploitearre troch de Wildlife Conservation Society (WCS). Dy organisaasje hat ek noch trije oare dieretunen en in iepenbier akwarium yn New York ûnder behear, allegear mei akkreditaasje fan 'e Feriening fan Dieretunen en Akwaria (AZA). De Central Park Zoo waard yn 1864 oprjochte as in menazjery en ûntjoech him yn 1934 ta in echte dieretún. Nei in fiifjierrige renovaasje wie de Central Park Zoo yn 1988 alhiel oan 'e moderne tiid oanpast.
Skiednis
De Central Park Zoo makke gjin diel út fan it oarspronklike plan foar de oanlis fan Central Park fan Frederick Law Olmsted en Calvert Vaux, mar groeide ynstee yn 'e súdeastlike hoeke fan dat park spontaan troch ferskate skinkings fan eksoatyske húsdieren en oare bisten. It earste bist, in bearejong, waard yn 1859 fêstbûn oan in beam yn it park efterlitten troch syn eigner, en itselde barde it jiers dêrop mei in aapke. De bisten waarden neitiid yn 'e Central Park Mall holden en waarden populêr by de besikers, dy't meitiid op eigen inisjatyf bisten oan 'e samling begûnen ta te foegjen, wêrûnder kraanfûgels, in pau en goudfisken. Tsjin 1862 waarden 60 acres (24 ha) fan it park bestimd foar de oanlis fan in "soölogyske en botanyske tún". Yn 1964 waard dy dieretún formeel oprjochte troch de gemeenteried fan New York, wêrmei't it de twadde dieretún yn oerheidsbesit yn 'e Feriene Steaten wie nei de Philadelphia Zoo, dy't yn 1859 oprjochte wie.
De ierste foarm fan 'e Central Park Zoo wie eins gjin dieretún yn 'e moderne sin fan dat wurd, mar mear in menazjery, dêr't bisten yn koaien holden waarden ta niget fan 'e besikers, sûnder dat der folle om behoeften fan 'e bisten sels tocht waard. It gebiet dat foar de Central Park Zoo bestimd wie, bliek al gau oan 'e lytse kant te wêzen. Yn 1874 hellen James Gordon Bennett jr., de eigner fan 'e krante de New York Herald, en ferskaten fan syn sjoernalisten in hoax út wêrby't se in serieus lykjend artikel ôfprinten oer in grutskalige útbraak fan gefaarlike bisten út 'e Central Park Zoo, mei hielendal ûnderoan de fermelding dat it berjocht "fansels" hielendal út 'e tomme sûgd wie. Doe't dat ta grutte opskuor yn Manhattan late, bewearden Bennett-en-dy dat se mei it artikel de oandacht fêstigje wollen hiene op 'e ûntarikkende feilichheidsmaatregels yn 'e dieretún.
Tsjin 'e 1890-er jierren groeide de rop om 'e dieretún te ferpleatsen nei in plak dêr't mear romte wie, mar dêr kante him de befolking fan Manhattan tsjin oan, mei't de dieretún mank it earmere befolkingsdiel tige populêr wie. De oplossing dêr't de gemeenteried mei kaam, wie de oprjochting fan in twadde dieretún op in plak mei mear romte, dy't njonken de Central Park Zoo bestean koe. Dat waard de Bronx Zoo yn 'e borough The Bronx. Oan it begjin fan 'e tweintichste iuw rekke de Central Park Zoo troch ferwaarleazging fertutearze. Ek mei de bisten yn 'e ynstelling rekke it yn 'e nederklits, om't men bisten fan alle soarten akseptearre, ek as se siik wiene, mar feterinêre soarch wie der mar kwealk.
Yn 1919 waarden der inkele fernijings yn 'e dieretún oanbrocht. Yn 1932 waarden de 22 oanwêzige koaien lykwols omskreaun as "gammel en optillend fan 'e rotten", wylst de houten skuorkes tige brângefaarlik wiene en de stekken sa ûntarikkend dat der 24 oeren deis in bewekker by it liuweferbliuw op wacht stean moast om útbrekken fan 'e grutte katten foar te kommen. Nei't er yn jannewaris 1934 boargemaster fan New York wurden wie, stelde Fiorello La Guardia Robert Moses oan as haad fan it Departemint fan Parken. Dyselde sette útein mei in grut renovaasjeprojekt foar alle dieretunen, swimbaden, boarterstunen en parken yn New York by wize fan wurkferskaffing foar it grutte tal wurkleazen yn 'e stêd yn 'e jierren fan 'e Grutte Depresje. It renovaasjeplan foar de Central Park Zoo, oankundige yn maart 1934, wie opsteld troch Aymar Embury II. De âlde menazjery waard dêrby eins hielendal platgoaid en fan 'e grûn ôf wer op 'e nij opboud as in (foar dy tiid) moderne dieretún. De kosten bedroegen $411.000. De weriepening fan 'e Central Park Zoo waard op 2 desimber 1934 holden.
Yn juny 1960 skonken senator Herbert Lehman en syn frou Edith $500.000 oan 'e Central Park Zoo, dêr't fuort benoarden de besteande dieretún in nije bernebuorkerij fan oanlein waard. Dy gie op 27 juny 1961 iepen. Ein 1960-er en begjin 1970-er jierren waarden twa metrolinen fan 'e New York City Subway rjocht ûnder de dieretún troch oanlein. Tsjin 'e midden fan 'e 1970-er jierren wie de Cental Park Zoo al wer tige fertutearze rekke troch efterstallich ûnderhâld, en bisterjochtegroepen spanden rjochtsaken oan tsjin 'e gemeente om 'e sluting fan 'e Central Park Zoo en de Prospect Park Zoo ôf te twingen, sadat de bisten dêrwei oerbrocht wurde koene nei gruttere dieretunen, lykas de Bronx Zoo en de Queens Zoo.
Yn april 1980 sleat it gemeentebestjoer fan New York, û.l.f. boargemaster Ed Koch, in oerienkomst mei de New York Zoological Society (yn 1993 omneamd ta de Wildlife Conservation Society, WCS), wêrby't it behear fan 'e Central Park Zoo, de Prospect Park Zoo en de Queens Zoo foar fyftich jier oan 'e WCS oerdroegen waard. De WCS makke hast mei de heechnedige renovaasje fan 'e Central Park Zoo. De bisten waarden fan novimber 1982 ôf oerbrocht nei oare dieretunen, wêrnei't de dieretún ein 1983 tichtgie om folslein ferboud te wurden foar $35 miljoen (hoewol't it oarspronklike budget $8,3 miljoen bedroegen hie). Pas op 8 augustus 1988 gie de Central Park Zoo wer iepen. Nei berjochten fan ferwaarleazging fan 'e bisten waard de dieretún yn 1991 op 'e nij sletten, wêrnei't in nije renovaasje folge dy't duorre oant septimber 1997.
Yndieling
Anno 2016 omfette de Central Park Zoo 1.487 bisten fan 163 ferskillende soarten. De eigentlike dieretún is opdield yn trije gebieten, dy't de tropen, de tuskenbeiden klimaatsônes en de poalstreken foarstelle. De 'Tropen' omfetsje in neibearing fan in tropysk reinwâld mei twa ferdjippings, dêr't û.m. flearhûnen, flearmûzen, slangen, apen, makys, piranja's, lânskylpodden en in grut tal ferskillende soarten fûgels libje. Yn 'e 'Tuskenbeiden Sône' binne û.m. reade panda's, kraanfûgels, Japanske makaken en sniepanters te sjen. De "Poalstreken" omfetsje in protte ferskillende soarten pinguïns, en fierders tûfseepappegaaien, gewoane seehûnen en iisbearen. Benoarden de eigentlike dieretún leit de bernebuorkerij, dêr't û.m. geiten, skiep, bargen, alpaka's, Patagoanyske mara's en de iennichste ko yn Manhattan holden wurde.
Ynsekte-iters
De ynsekte-iters (Latynske namme: Eulipotyphla) foarmje in skift fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (Mammalia), dy't tsjintwurdich de famyljes fan de stikelbargen, mollen, pipermûzen en solenodons omfettet, en teffens de útstoarne Westyndyske pipermûzen. Foarhinne, doe't dit skift noch de Latynske namme fan Insectivora droech, waarden ek de toepaja's, hûdfleaners, springpipermûzen, tenreks en goudmollen derta rekkene, mar dy yndieling is sûnt de twadde helte fan 'e njoggentiger jierren efterhelle. Ek de teory dat de stikelbargen net in ûnderdiel mar in sustergroep (mei as namme de Erinaceomorpha) fan 'e ynsekte-iters wêze soene, is ûnderwilens wjerlein.
Sânde Alvestêdetocht
De Sânde Alvestêdetocht wie de sânde offisjele edysje fan 'e Alvestêdetocht op redens, dy't ferriden waard op 6 febrewaris 1941. Dizze reedriderstocht waard organisearre troch de Feriening De Fryske Alve Stêden. De winner wie Auke Adema út Frjentsjer mei in tiid fan 9 oeren en 19 minuten. De Sânde Alvestêdetocht wie de earste fan twa edysjes fan 'e Alvestêdetocht dy't plakfûnen ûnder de Dútske besetting fan Nederlân yn 'e Twadde Wrâldoarloch. It wie ek de twadde fan 'e iennichste rige ea fan trije Alvestêdetochten dy't jier oan jier ferriden waarden.
Omstannichheden
Foar it bestjoer fan 'e Feriening De Fryske Alve Stêden wie it yn 'e winter fan 1940 op 1941 net sasear de fraach oft it iis wol tsjûk genôch wie om in Alvestêdetocht te hâlden, want it wie in strange winter en in elk koe sjen dat it iis der goed hinne lei. It probleem wie oft de tocht wol holden wurde moast út polityk-maatskiplike omtinkens, no't Nederlân suchte ûnder de Dútske besetting.
Los fan dat morele fraachstik leveren ek de regels, dy't de nazys de Nederlânske befolking opleine, swierrichheden op foar de organisaasje fan in Alvestêdetocht. Sa moasten tusken it ûndergean en opgean fan 'e sinne alle finsters fertsjustere wurde om it foar de piloaten fan 'e Britske Royal Air Force dreger te meitsjen om it paad nei Dútslân te finen foar harren bombardeminten. Foar de Alvestêdetocht, dy't foar in wichtich part by tsjuster ferriden waard, betsjutte dat lykwols dat ek de reedriders sokke werkenningspunten ûntsein waard.
Ynskriuwing
Nettsjinsteande (of miskien wol just troch) de oarlochssitewaasje dêr't Nederlân yn ferkearde, skreaune de reedriders har by de hûnderten yn foar de Sânde Alvestêdetocht. Dat koe by seis kantoaren dy't troch it bestjoer fan 'e Feriening De Fryske Alve Stêden foar dat doel ynrjochte wiene. Troch de grutte tarin kamen de meiwurkers fan 'e ynskriuwingskantoaren der lykwols net oan ta om alle dielnimmers te tellen. De Sânde Alvestêdetocht is sadwaande de iennichste edysje wêrfan't net krekt bekend is hoefolle lju der oan meidiene.
Wedstryd
Foar de wedstryd giene yn Ljouwert 970 riders fan start. Foar it earst sûnt de Fjirde Alvestêdetocht yn 1929 waard de rûte yn 1941 wer tsjin 'e klok yn riden, dus fan Ljouwert earst nei Dokkum. Al op it stik tusken Ljouwert en Dokkum yn namen Auke Adema fan Frjentsjer, Cor Jongert fan Maarssen en Joop Bosman fan Breukelen de lieding. Sawol Adema as Jongert hearden ta it Pakt fan Dokkum, de fiif riders dy't yn 1940 de Sechsde Alvestêdetocht wûn hiene. De trijekaart kaam 51 minuten nei de start yn Dokkum troch. Op 'e weromwei út Dokkum oer Dokkumer Ie ried Jongert yn it tsjuster by in oare dielnimmer op, dy't noch ûnderweis wie nei Dokkum tà. Hy ried noch fierder, mar de klap wie sa swier oankommen dat er yn Frjentsjer op doktersadvys opjaan moast.
Adema wie nei Dokkum allinne foarop rekke en kaam as lieder troch yn syn wenplak Frjentsjer en letter ek yn Harns. Underweis nei Boalsert waard er by Wytmarsum wer byhelle troch Bosman. Tegearre rieden se fierder en kamen se troch yn Boalsert. Mei't se in flinke foarsprong op har efterfolgers opboud hiene, besleaten se yn Warkum eefkes oan te stekken. Pas doe't se hearden dat it publyk begûn te jûchheien, krigen se foar it ferstân dat se ynhelle wiene. Halje-trawalje skeaten se ta de herberge út om 'e efterfolging yn te setten.
Toertocht
Oan 'e toertocht diene yn 1941 likernôch 1.900 riders mei. Troch it mylde waar wist in grutte mearderheid fan 1.672 dielnimmers de Sânde Alvestêdetocht út te riden en it fel begearde Alvestêdekrúske te bemachtigjen. Der bestie yn dy tiid gjin aparte wedstryd foar froulju, mar dochs ûntstie der in striid tusken de 26-jierrige Sjoerdtsje Faber en de 16-jierrige Wopkje Kooistra, dy't allebeide út Wergea kamen en inoar goed koene, om as earste frou te finishen. Oant Frjentsjer ta behold Faber de lieding, mar doe't hja kaam te fallen, wist Kooistra har krekt foar Harns yn te heljen. By Hylpen ried Faber Kooistra wer foarby, mar dy helle har by Starum op 'e nij yn. Dêrnei bleau se oan 'e lieding en kaam mei in tiid fan 11 oeren en 9 minuten yn Ljouwert oer de einstreek. Faber berikte de finish nei 11 oeren en 27 minuten.
Ek it fernijen wurdich binne de folgjende prestaasjes. In K.L. Kamp ried de Alvestêdetocht net inkeld op 6 febrewaris yn organisearre ferbân, mar hie de tocht in wike dêrfoar op eigen manneboet ek al ôflein. De Amsterdammer Wim Augustin woe beslist oan 'e Sânde Alvestêdetocht meidwaan, en sette dêrfoar de jûns tefoaren op 'e fyts út syn wenplak ôf. Om 2.00 oere arrivearre er oer de Ofslútdyk yn Harns, dêr't er troch de Dútske besetters prompt ynrekkene en opsletten waard foar it negearjen fan 'e Spertiid, de jûnsklok dy't ûnder de besetting fan krêft wie. Nei twa oeren waard er om 4.00 oere frijlitten, wêrnei't er daliks wer op 'e fyts stapte om fierder nei Ljouwert, dêr't er krekt op 'e tiid oankaam foar de start fan 'e toertocht.
Lahnstein
Lahnstein is in stêd yn 'e Rhein-Lahn-Kreis yn de Dútske dielsteat Rynlân-Palts en bestiet út de sûnt 7 juny 1969 gearfoege plakken Niederlahnstein en Oberlahnstein. De monuminten fan de stêd hearre sûnt 2002 ta it UNESCO-wrâlderfskip Boppe Middenryndelte.
Skiednis
Yn 369 lieten de Romeinen in fêsting bouwe op it plak dêr’t de rivier de Lahn de Ryn yn rint, it tsjintwurdige stedsdiel Niederlahnstein. Aartsbiskop Siegfried III fan Eppstein boude hjir yn 1226 in kastiel om syn ynfloedsfear feilich te stellen. Yn it jier 1542 ware de pest yn de kontreien fan Lahnstein om. Yn de Tritichjierrige Oarloch waarden de beide stedsdielen ôfwikseljend beset fan keizerlike, Sweedske, Frânske en Hessyske troepen. Tusken 1795 en 1800, yn de tiid fan de fjildtocht fan Napoleon, waarden Oberlahnstein en Niederlahnstein beset troch Frânske, Eastenrykske, Prusyske en Russyske troepen. Nei de Earste Wrâldkriich folge op’e nij in Frânske besetting.
De synagoge fan Lahnstein waard yn 1938 ferwoastge. Yn de Twadde Wrâldkriich wie de stêd it doel fan alliearde bombardeminten.
Barnes & Noble
Barnes & Noble, Inc. is de grutste boekhannel fan 'e Feriene Steaten, en dêrnjonken ek ien fan 'e grutste ferkeapers fan digitale media en skoalboeken yn dat lân. Op 1 novimber 2014 wiene der 658 Barnes & Noble-winkels ferspraat oer alle fyftich Amerikaanske steaten, mei dêropta 714 skoalboekwinkels dy't sitewearre wiene oan 'e ûnderskate universiteiten, dêr't jiers 5 miljoen studinten en 250.000 dosinten har learnedichheden wei helje. Barnes & Noble hat ek ien fan 'e grutste webwinkels fan 'e Feriene Steaten, BN.com. It haadkertier fan it bedriuw as gehiel is fêstige op 122 Fifth Avenue, yn 'e Newyorkske wyk Manhattan, wylst de skoalboekbrâns in apart haadkertier hat yn Basking Ridge, yn 'e steat Nij-Jersey.
Skiednis
De Barnes & Noble-korporaasje komt fuort út 'e ienfâldige Newyorkske boekhannel Arthur Hinds & Co., dêr't yn 1886 Gilbert Clifford Noble oannommen waard as betsjinde. Noble makke fluch karriêre, en yn 1894 waard er in partner yn it bedriuw, dat doe omneamd waard ta Hinds & Noble. Yn 1917 kocht er Hinds út en gied er yn see mei William Barnes, de soan fan syn âlde maat Charles Barnes, sadat de boekhannel oan syn hjoeddeistige namme kaam. Yn 1930 ferkocht Noble syn oandiel yn 'e saak oan William Barnes syn soan John Wilcox Barnes, mar de namme Barnes & Noble wie ûnderwilens sa ynboargere rekke, dat dy diskear net mear feroare waard. De boekhannel kaam de Krisisjierren ridlik ûnskansearre troch, en begûn him fan 'e 1950-er jierren ôf yn New York út te wreidzjen.
Nei de dea fan John Barnes, yn 1969, gie de saak ferskate kearen yn oare hannen oer, oant er úteinlik yn 1971 oankocht waard troch ûndernimmer Leonard Riggio, foar $1,2 miljoen. Tsjin dy tiid wie de boekhannel troch mismanagement raar yn 'e ûnderwâl rekke, mei noch mar ien winkel, te witten oan 105th Street. Yn 1974 wie Barnes & Noble de earste boekhannel dy't op 'e tillefyzje advertearre, en in jier letter begûn men der bestsellers mei koarting te ferkeapjen, wat ek in unikum wie yn 'e Feriene Steaten. Nei in stadige útwreiding fan it tal filialen yn 'e jierren santich begûn Barnes & Noble him yn 'e tachtiger jierren as in inketplak oer it lân te fersprieden, faak troch it iepenjen fan eigen winkels, mar geregeldwei ek troch it oernimmen fan besteande boekhannels, lykas de 22 winkels tellende keatling Bookstop, yn 1989. Dêrnjonken ferkocht Barnes & Noble ek boeken fia in eigen postoarderbedriuw, en oan 'e ein fan 'e jierren tachtich al waard it ien fan 'e earste boekhannels dy't mei in eigen webside boeken oer it ynternet ferkochten.
Hjoed de dei
Nei in rige fúzjes en bankrotten dy't fan 'e njoggentiger jierren ôf yn 'e Amerikaanske boekhannelsbrâns plakfûnen, is Barnes & Noble no de lêste nasjonale boekhannelkeatling fan 'e Feriene Steaten. It bedriuw stiet bekend om syn grutte, romme en goed ferljochte superwinkels, dêr't gauris in kafee of in Starbucks-kofjesaak by yn sit. By de measte Barnes & Noble-filialen kin men net inkeld boeken krije, mar ek tydskriften, kranten, film-dvd's, stripboeken, grafyske romans, e-boeken, audioboeken, boerdspultsjes, muzyk-cd's en dvd's, e-readers en lytse tabletkompjûters. Foarhinne ferkocht men ek fideospultsjes, oant de difyzje GameStop yn oktober 2004 ta in selsstannich bedriuw makke waard.
Pepyn I fan Akwitaanje
Libbensrin
Doe't syn heit yn augustus 817 it ryk ûnder al syn soannen ferdield hie as ûnderkeninkriken, krige Pepyn Akwitaanje, dat it ûnderkeninkryk fan Loadewyk sels wie ûnder it regear fan dy syn heit Karel de Grutte. Hy boaske yn 822 mei Ingeltrude, dochter fan Teodebert fan Madrie. Hy krige mei har twa soannen: Pepyn (823-nei 864) en Karel (825-830 - 4 juny 863), dy't aartsbiskop fan Mainz waard. Pepyn hie ek noch twa dochters, dêr't der ien fan mei greve Gerard fan Auvergne boaske. Pepyn kaam yn 830 yn ferwar tsjin syn heit op oantrûnen fan Wala fan Corbie, de adviseur fan syn broer Lotarius. Hy tôge mei in leger Basken nei Parys ta mei help fan de Neustrjers. Syn heit kaam werom fan in kampanje yn Bretanje nei Compiègne, dêr't Pepyn syn leger besingele en him finzennaam. De opstân bedarre lykwols al rillegau. Yn 832 kaam Pepyn fannijs yn opstân en syn jongere broer Loadewyk de Dútser die itselde. Loadewyk de Fromme wie yn Akwitaanje om in rebûlje del te slaan, mar waard ôflaat troch de Beierske rebûlje fan de jongere Loadewyk. Pepyn naam Limoges yn, allyk oare keizerlike besittings. It folgjende jier sleat Lotarius him by syn bruorren oan en, mei help fan Ebbo, aartsbiskop fan Reims, setten hja harren heit ôf. Troch it grutte stribjen nei macht fan Lotarius, keazen Pepyn en Loadewyk de Dútser de kant fan harren heit en stelden him op 1 maart 834 fannijs wer oan. Pepyn krige syn âlde posysje wer werom. Pepyn ferstoar in lytse fjouwer jier letter en waard begroeven yn de Sint-Radegondetsjerke yn Poitiers. Syn beide soannen wiene noch minderjierrich en Loadewyk de Fromme joech it keninkryk oan Pepyn syn healbroer Karel de Keale. De Akwitaanske adel keas lykwols foar Pepyn syn soan, Pepyn II. Syn broer Karel makke foar in skoftke ek taspraak op it keninkryk. Beide ferstoaren sûnder bern.
Redmond (Washington)
250px|thumbnail|left|Redmond yn King County Redmond is in stêd yn King County yn de Amerikaanske steat Washington. It leit 26 km beëasten Seattle en heart by de Eastside, it eastlike part fan de stêdekloft Grut-Seattle. It hie 54.144 ynwenners neffens de folkstelling fan 2010. De stêd is ferneamd om de haadkantoaren fan Microsoft en Nintendo. Ek is it ferneamd om de jierlikse fytstocht troch de stêd en it hat de iennichste felodroom yn de steat en wurdt wol de 'Bicycle Capital of the Northwest', de fytshaadstêd fan it noardwesten neamd.
Skiednis
Yndianen hawwe sa'n 6000 jier yn dizze omkriten wenne. De earste bewenners fan Jeropeesk komôf kamen yn de 1870er jierren. Luke McRedmond hat op 9 septimber 1870 in oanfraach yntsjinne neffens de Homestead Act en lis beslach op in stik lân njonken oan de rivier de Sammamish. Warren Perrigo naam beslach op in stik lân njonken sines. De rivierren en kreekjes wiene ryk oan salm en de delsetting waard dus earst 'Salmonberg' neamd. Mear bewenners kamen en yn 1881 waard in postkantoar iepene en de namme Melrose wie keazen nei de súksesfolle herberch 'Melrose House' fan eigener Perrigo. Dit wie net nei it sin fan McRedmond en doe't hy postboade waard hat hy de namme feroarje kind yn 1883 en neame it 'Redmond'. It plak libbe yn de begjin jierren benammen fan de fiskerij en houtkap, troch de oanwêzigens fan de rivierren en bosk. Houtseachmûnen waarden boud. De houthannel waard in súkses en keaplju en hannelers kamen nei it plak. De houtyndustry waard útwreide doe't yn 1889 de 'Seattle Lake Shore and Eastern Railway' in stasjon boude yn it plak. Op 11 maaie 1891 waard it earste ûntwurpen plattegrûn fan it plak yntsjinne, dat it grutste part fan it hjoeddeiske sintrum omfiemet. Nei de winske ynwennertal fan 300 berikke wie hat Redmond offisjeel stêdsrjochten krigen op 31 desimber 1912. Yn de 1920er jierren krige Redmond te krijen fan in ekonomyske tebekset. Troch de Drûchlizzing moasten kroegen en salons slute, wêrtroch de stêd belêstingssinten misrûn. Troch de swiere houtkap rekke it bosk op en rûn dat ek tebek. Houtseagerijen sletten de doarren. In ljochtpuntsje wie dat troch it ûntboske lân lânbou mooglik makke waard en dat waard de wichtichste boarne fan ynkommen. Sa koe der foldwaande iten beskikber wêze tidens de Grutte Depresje. Doe de Feriene Steaten belutsen rekke yn de Twadde Wrâldkriich, kaam der skipbou en oare mei kriich besibbe banen yn Redmond. Nei de kriich begûn Redmond hurd te groeien. Tusken 1951 en 1967 is it 30 kear sa Grut wurden as foarhinne. Mei it reekommen fan de Evergreen Point Floating Bridge oer it Washington Mar begûn Redmond út te groeien ta in foarstêd fan Seattle. It United States Census Bureau neamde Remond in 1978 de hurdst groeiende stêd yn Washington. Technology bedriuwen begûnen del te striken yn Redmond en troch de waaksende befolking wie der ek in waaksende fraach nei grutwinkels. Yn 1997 is it winkelsintrum 'Redmond Town Center' úteinset yn it ramt fan de kommersjele útwreiding fan de stêd. Troch de hurde groei kamen der ek swierrichheden lykas drokke diken en lange files yn de spitsoeren. Troch dizze problemen binne der plannen en ferbreedzje de steatswei State Route 520 lykas de 'Evergreen Point Floating Bridge', wêr dizze dyk oerhinne rint en mei de komst fan de Eastlink, in lightrail ferbining fanút Seattle oer Bellevue.
Demografy
Neffens de folkstelling fan 2010 wie it trochsneed hûshâldynkommen $66.735 en 5,3% libbe ûnder de earmoed grins. De befolking bestie út 65,2% blanken, 1,7% swarten, 0,4% yndianen, 25,4% Aziaten, 0,2% Pasifyske Eilanners, 3,2% oare rassen en 4% mingde rassen. Etnysk wie 7,8% Hispanic of Latino. De trochsneed âldens wie 34,1 jier mei 22,7% ûnder 18 en 9,5% 65 jier en âlder.
Ekonomy
200px|thumbnail|right|Microsoft 200px|thumbnail|right|Nintendo Der binne in stikmannich high-tech bedriuwen yn Redmond, wêrfan Microsoft de grutste is. Dit bedriuw kaam yn 1986 nei Redmond. It bedriuw is de grutste wurkjouwer mei sa'n 40.000 foltiids wurknimmers en sa'n 45.000 dieltiids en kontraktors. It hat 750.000 m² kantoarromte yn de Eastside, benammen yn Redmond en inkelde kantoaren yn de njonkenlizzende plakken Bellevue en Issaquah.
Oare bedriuwen mei in haadkantoar yn Redmond binne Nintendo of America, Concur Technologies, Genie Industries, Physio-Control, Univar, Visible.net, Wild Tangent, Solstice en Data I/O.
Gorny-kleaster
It Gorny-kleaster (Russysk: Горненский монастырь; "Berch-kleaster") is in russysk-otterdoksk nonnekleaster dat opdroegen waard oan it Kazan-ikoan fan de Mem Gods yn Ein Kerem, sa'n sân kilometer súdwestlik fan de âlde stêd fan Jeruzalim, Israel. It kleaster falt ûnder de jurisdiksje fan de Russyske tsjerklike missy yn Jeruzalim fan it Patriargaat fan Moskou.
Skiednis
thumb|left|175px| Archimandryk Antonin, inisjatyfnimmer fan de stifting fan it kleaster thumb|260px| Russyske nonnen fan it kleaster Yn 1871 kocht de russysk-otterdokske tsjerke in stik grûn yn de omjouwing fan it doarp Ein Karem, dat tradisjoneel beskôge wurdt as it berteplak fan Jehannes de Doper en it plak dêr't de hillige jongfaam Marije by har nicht Elisabet op besite gyng (Lukas 1:39-56). Fuort nei de oankeap setten der nonnen harren der nei wenjen en de earste kleastertsjerke waard op 14 febrewaris 1883 yn namme fan it Kazan-ikoan fan de Mem Gods ynwijd. Tsjintwurdich is it de wichtichste tsjerke fan it kleaster, dêr't it fereare Kazan-ikoan bewarre wurdt. Rjochts fan de yngong fan de Kazantsjerke leit in stien, dêr't neffens de oerlevering Jehannes de Doper op preke hat. Dy stien is ôfkomstich út de omjouwing fan Jeruzalim en waard nei it kleaster oerbrocht. Yn 1910 begûn de bou oan de katedraal, dy't wijd wurde soe oan de hillige Trije-ienheid, mar troch it útbrekken fan de Earste Wrâldkriich kaam der ynearsten in ein oan de wurksumheden.
Foar it kleaster briek in lange drege tiid oan. De likernôch 200 nonnen fan it kleaster moasten op lêst fan de Ottomaanske autoriteiten it kleaster ferlitte en nei Aleksandrje ferhûzje. De nonnen kamen yn 1918 werom, mar se troffen by it weromkommen in skeind kleaster oan, dat se dêrnei fuort opknapten. Dêrnjonken wiene de politike omstannichheden yn Ruslân feroare. It nije ateïstyske rezjym yn Moskou makke it kontakt mei it patriargaat ûnmooglik en sûnt 1920 foel it kleaster, krekt lykas de hiele Russyske tsjerklike missy, ûnder de Russysk-otterdokske tsjerke bûten Ruslân. De nije nonnen dy't noch nei it kleaster kamen wiene Russyske ymmigranten, dy't fia Bessarabië út Ruslân en dan troch Servje nei it Hillige Lân wisten te flechtsjen. Mar in pear novises wiene fan Arabyske komôf.
Yn de Arabysk-Israelyske Kriich fan 1948 waard Ein Karem yn july bombardearre en de nonnen flechten nei it Jordaanske diel fan Palestina. Nei de foarming fan de steat Israel yn 1948 waarden it kleaster en de gebouwen fan de Russyske tsjerklike missy troch de Israelyske autoriteiten oerdroegen oan it patriargaat fan Moskou. De nonnen dy't net werom woene nei de juisdiksje fan Moskou ferhûzen nei Ingelân en stiften dêr it Ferkundigingskleaster yn Londen. Fiif nonnen ferhûzen nei Sily en stiften ek dêr in eigen delsetting, it Himelfeartskleaster.
It kleaster bleau yn de skiednis fan de Sovjet-Uny it iennige nonnekleaster fan it patriargaat fan Moskou bûten de Sovjetgrinzen.
Wappo (folk)
Etymology
De namme 'Wappo' is nei gedachten in ferbastering fan it Spaanske wurd guapo, dat 'knap' (fan uterlik) of 'dapper' betsjut. It oarspronklike autonym fan 'e Wappo wie Ašočimi (útspr.: [a'ʃoʧimi], likernôch: "asjotsjimy").
David Bowie
thumb|Bowie by de Heathen Tour yn 2002 David Bowie, berne as David Robert Jones (Brixton, 8 jannewaris 1947 - Manhattan New York, 10 jannewaris 2016) wie in Britske muzikant, komponist en akteur. Hy wurdt beskôge as ien fan de rockmuzikanten mei de measte ynfloed fan de jierren sechtich ôf oant no ta. Fan David Bowie binne mear as 140 miljoen albums ferkocht. Hy hat ek gearwurke mei in tal oare artysten sa as John Lennon, Lou Reed, Iggy Pop, Queen, Mick Jagger en Tina Turner. Troch syn ferskate, wikseljende imagoos waard hy ek wol in muzikale kameleon neamd.
Skiednis
thumb|left|Bowie by de Glass Spider-toer fan 1987 David Bowie makke syn earste album yn 1967, mar hy krige pas bekendheid mei de single “Space Odity” yn 1969, wat goed oanheakke by de earste lâning op de moanne, yn july fan dat jier. It waard in ynternasjonale hit. Syn twadde album, dat ek "Space Odity” neamd waard, bestiet foaral út akkoestyske, folky, somtiden wat dreamerige muzyk, yn tsjinstelling mei syn tredde album “The Man Who Sold the World” (1970) dat foar in grut part bestiet út rockmuzyk. De titelsong waard letter ek song troch Nirvana, de Ingelske sjongeres Lulu en in tal oaren. It wie foar it earst dat der in foto fan David Bowie op de platehoes stie mei in lange jurk oan, letter soe dat in skoft lang in skaaimerk fan him wurde.
Syn folgjende album “Hunky Dory” út 1971 is in stik rêstiger, mei foaral piano en akkoestyske gitaar. Bekende nûmers fan dat album binne “Changes”, “Oh you pretty things” en “Life on Mars?”. David Bowie stie bekend om syn eksentrike ferskining. Hy droech faak lange jurken en make-up wannear’t er op it poadium stie, mar mei it album “The Rise and Fall of Ziggy Stardust” lei er noch folle mear de klam op syn androgyne ferskining en syn bi-seksualiteit. Dat album giet oer de alien Ziggy Stardust dy’t in boardskip oerbringe moat, dat de ierde binnen fiif jier ferwoaste wurde sil. Op dit konseptalbum stean nûmers as “Starman”, “Ziggy Stardust” en “Sufragette City”. De muzyk fan dit album docht wol tinken oan “Hunky Dory” mar is wat mear hurde rock. Yn dy perioade holp er syn freonen Lou Reed (“Transformer”) en Mott the Hoople (“All the young dudes” ) mei harren nije albums. Letter die er dat ek foar Iggy Pop (“Lust for Live”).
Op it album “Alladin Sane” gong Bowie troch op it muzikale paed dat er ynslein wie mei “The rise and fall of Ziggy Stardust”. Op de plaat steane efter de titel Alladin Sane de jiertallen (1913-1938-197?-). David Bowie woe dêrmei oanjaan dat neffens him nei de Earste- en Twadde Wrâldoarloch no WO III in oantocht wêze soe. It folgjende album “Pin Ups” wie eins in frjemde ein yn it bit, want it bestie folslein út covers fan lietsjes dy’t datearje út de jierren sechstich, fan bands as Them, Pink Floyd, The Easybeats en The Who. thumb|David Bowie yn Oslo yn 1978
Mei it album “Diamond Doggs”sloech er diels in nije rjochting yn. Der stiet sawol rock (“Rebel Rebel”) as mear soul- en diskomuzyk sa as “1984” op dat album. Op “Young Americans” gong er fierder mei in mingeling fan funk, soul en disco dêr ‘t je goed op dûnsje koenen. It wie in grutte feroaring, sawol wat syn muzyk as syn persoanlikheid oanbelange. Hy klaaide him meastentiids yn in kreas kleurich pak, dat paste by de disko. It nûmer “Fame” fan dat album hat er tegearre opnaam mei John Lennon.
Wappo (folk)
Skiednis
Foar de oankomst fan 'e earste Jeropeänen yn Kalifornje moatte de Wappo troch de folksferhuzing fan 'e Pomo út súdliker gebiet nei it noarden ta dreaun wêze. It tradisjonele heitelân fan 'e Wappo omfieme neitiid de Alexander-delling, de Delling fan 'e Russian, in diel fan 'e Napa-delling en in eksklave oan Clear Lake. De Wappo ûnderholden harsels as jager-sammelders, en libben yn lytse groepkes sûnder in sintraal liederskip, yn wenten dy't se bouden fan tûken, blêden en ierde. Hja stiene bekend om 'e kwaliteit fan harren weve kuorren, dy't sa goed makke wiene dat se wetterticht wiene.
Doe't de Spanjerts Kalifornje kolonisearren waarden de Wappo dy't skaat fan 'e rest fan harren folk oan súdkust fan Clear Lake wennen, assimilearre troch de Spaanske missys, oant der fan harren neat mear oer wie. Ut dokumintaasje fan 'e Roomsk-Katolike Tsjerke docht bliken dat der doedestiden teminsten 550 Wappo ta it kristendom bekeard waarden. Nei't de Spaanke koloanje Nij-Spanje yn 1821 selsstannich wurden wie ûnder de namme Meksiko, kamen de Wappo út 'e Alexander-delling en oanswettende gebieten bekend te stean om harren koppige ferset tsjin 'e Meksikaanske oerhearsking. Hja wisten har generaal Mariano Guadelupe Vallejo en syn Yndiaanske bûnsgenoaten fan it liif te hâlden oant der yn 1836 in fredesferdrach sletten waard.
Oan 'e ein fan 'e Meksikaansk-Amerikaanske Oarloch moast Meksiko yn 1848 Kalifornje en it hiele Amerikaanske Súdwesten oan 'e Feriene Steaten ôfstean by it Ferdrach fan Guadelupe Hidalgo. Neitiid briek de Kalifornyske Goudkoarts út en streamden kolonisten út it Easten fan 'e Feriene Steaten nei Kalifornje ta. Al rillegau brieken der konflikten út tusken de blanken en de lânseigen befolking, wêrby't de Yndianen yn 'e regel belies jaan moasten en fan harren lân ferdreaun waard. Teffens waarden der troch de blanken ferskate slachtpartijen ûnder de Yndiaanske befolking oanrjochte. It wie yn dy snuorje dat de Wappo slim te lijen hiene ûnder sawol it geweld fan 'e blanken as de sykten dy't dy meibrochten. Guon fan harren, benammen froulju en bern, waarden finzen nommen en ta slaaf makke. De Wappo waarden dêrmei slim yn it ûnleech brocht, en binne dy klap nea te boppe kommen.
David Bowie
Skiednis
Yn 1980 ferskynde syn album “Scary Monsters (and Super Creeps)” dêr’t noch wol in soad elektroanyske en eksperimentele muzyk op stie, mar dat dochs wat lichter wie as de trije dy ‘t dêrfoar ferskynd waarden, mei de nûmers “Ashes to Ashes” en “Fashion”. De single “Under Pressure” dy ‘t er mei de band Queen opnaam, waard in grut sukses. Dat wie ek it gefal mei de singles “China Girl”, “Let’s dance” en “Modern love” dy’t alle trije fan it album “Let’s Dance”(1983) kamen. Dit album wie produsearre troch Nile Rogers (fan de diskoband Chic). Mei it folgjende album “Tonight” hie Bowie minder sukses, mar in live útfiering fan de titelsong mei Tina Turner sloech wol oan, yn tsjinstelling ta it album “Never Let me Down”  dat foar it earst yn jierren gjin sukses opsmiet. Om de sinnen te fersetten foarme er yn 1988 in nije band Tin Machine, wêrmei ‘t er twa studioalbums makke. Yn 1992 troude er mei it Afrikaanske model Iman Abdulmajid. Dat wie syn twadde houlik want hy hie earder troud west mei Mary Angela Barnett (better bekend als Angie Bowie). It nije album “Black Tie White Noise” begjint en einigt mei it beierjen fan (houliks)klokken.
De folgjende albums “Outside” (1995) en “Earthing” (1997) besteane  foar in grut part út nuveraardige lûden dy’t  de sang begeliede. De trije albums dy’t rûn de ieuwikseling útkamen, “Hours”(1999), “Heathen” (2002) en “Reality” (2003) dogge alle trije nochal tinken oan de poppy muzyk fan “Honky Dory”, hoewol’t de begelieding dochs wol steviger is en der ek mear nijmoadriger elektroanyske toetsynstruminten meispylje. It soe tsien jier duorje ea’t der wer in nij album fan David Bowie ferskine soe “The Next Day”, produsearre troch Tony Visconty dy’t yn de rin fan de jierren al folle faker mei Bowie gearwurke hie. David Bowie wie net alinne bekend as muzikant, mar ek as akteur. Hy spile ûnder oaren mei yn de films “The Man who Fell to Earth”, "Just a Gigolo”, "Merry Christmas Mr. Lawrence” en “Absolute Beginners”.
Op acht jannewaris 2016 (syn njoggenensechtichste jierdei) is syn lêste album “Blackstar” útbrocht. Twa dagen letter, op tsien jannewaris, is er ferstoan. Der wienen mar in pear minsken dy’t wisten dat er slim siik wie. Syn dea kaam dan ek foar de measte minsken folslein ûnferwachts. It is net dúdlik oft David Bowie syn ferstjerren sels regisearre hat.
Wappo (folk)
Taal
De lânseigen taal fan 'e Wappo, it Wappo, wie in fierhinne isolearre taal, wêrfan't men tinkt dat er yn 'e fierte besibbe wie oan in soartgelikense isolearre taal, it Jûky, dat foarhinne ek yn noardlik Kalifornje sprutsen waard. Mei-inoar foarmje dy beide talen de Jûkiaanske taalgroep. Fierdere taalbesibskip hat men oant no ta noch net bewize kinnen, hoewol't der datoangeande ferskate teoryen binne. It Wappo hie fiif ûnderskate dialekten en stoar yn 1990 út mei de dea fan 'e lêste memmetaalsprekker.
Australysk Haadstedsk Territoarium
It Australyske Haadstedsk Territoarium (Ingelsk: Australian Capital Territory), ek yn it spraakgebrûk gauris ôfkoarte ta ACT, is ien fan 'e beide selsbestjoerende binnenlânske territoaria fan Austraalje. It omfiemet in lytse enklave yn it súdeasten fan it Australyske fêstelân, dy't folslein omjûn wurdt troch de steat Nij-Súd-Wales. De iennichste stêd en fierwei de grutste delsetting yn it territoarium is de Australyske federale haadstêd Canberra. Mei 0,03% fan it nasjonaal grûngebiet is it ACT fierwei it lytste Australyske gewest. It is lykwols ek it tichtstbefolke gewest. Neffens gegevens út 2012 hie it ACT doe goed 373.000 ynwenners, wat delkomt op 1,0% fan 'e totale Australyske befolking, en wêrmei't it in gruttere befolking hat as it Noardlik Territoarium, hoewol't dat mear as 600 kear sa grut is.
Etymology
De namme fan Australysk Haadstedsk Territoarium is gjin útlis brek. Oarspronklik hiet it gebiet it Territory for the Seat of Government, it "Territoarium foar de Regearingssit", en letter stie it noch in hoart bekend as it Federal Capital Territory, it "Federaal Haadstedsk Territoarium".
Geografy
It ACT hat in oerflak fan 2.358 km², wêrfan't 2.280 km² út lân bestiet en 77,6 km² út wetter. Dêrmei is it fierwei it lytste Australyske gewest. De territoarium grinzget oan alle kanten oan 'e steat Nij-Súd-Wales, dêr't it út fuortkommen is. Oan 'e easkant wurdt de grins foarme troch it spoar fan Goulburn nei Cooma; yn it suden troch de wetterskieding fan 'e Naas Creek, yn it westen troch de wetterskieding fan 'e rivier de Cotter, en yn it noardeasten troch de wetterskieding fan 'e rivier de Molonglo. It ACT omfettet fierders noch in smelle stripe lân oan 'e (east)kust fan Nij-Súd-Wales, op it Beecroftskiereilân, oan 'e noardkant fan 'e Jervisbaai (net te betiizjen mei it Jervis Bay Territoarium).
It ACT leit yn it súdeasten fan Nij-Súd-Wales, foar in part yn en foar de rest fuortby it Grutte Skiedingsberchtme. It diel yn 'e bergen wurdt grutdiels beslein troch it Nasjonaal Park Namadgi. Njonken dat gebiet en de federale haadstêd Canberra omfiemet it ACT ek in stik plattelân dêr't lânbou bedreaun wurdt en dêr't ferskate doarpen lizze. De grutste rivieren yn it territoarium binne de Naas en de Murrumbidgee, en it heechste punt is Bimberi Peak, mei in hichte fan 1.912 m.
Skiednis
Doe't der oan 'e ein fan 'e njoggentjinde iuw serieus praten waard oer de omfoarming fan 'e ûnderskate Britske koloanjes op it Australyske kontinint ta ien bestjoerlike entiteit, waard troch guon koloniale folmachten fuort al oanjûn dat dan de oprjochting fan in federaal territoarium needsaaklik wêze soe, mei't it net sa wêze koe dat ien fan 'e Australyske steaten mear macht hawwe soe as de oaren, simpelwei om't de federale haadstêd op it grûngebiet fan dy steat lizze soe. Doe't de Australyske Federaasje yn 1901 oprjochte waard, lei men yn kêst 125 fan 'e grûnwet fêst dat der sa gau mooglik in federaal territoarium stifte wurde soe. Yn 1911 stie Nij-Súd-Wales dêr in stik lân foar ôf, en yn 1913 waard Canberra útroppen ta de nije federale haadstêd fan Austraalje. It regear hold lykwols noch oant 1927 syn sit yn Melbourne, mei't der doe pas genôch foarsjennings yn Canberra oanlein wiene om 'e haadstêd ek wier-wier dêrhinne oer te bringen.
Yn 1915 stie Nij-Súd-Wales ûnder de Jervis Bay Territory Acceptance Act noch in stik gebiet ôf, diskear oan 'e kust, dat it Jervis Bay Territoarium waard. It wie de bedoeling om it ACT dêrmei in tagong ta de see te jaan, en 73 jier lang fungearre it gebiet as in soarte fan depindânse fan it ACT. It haadstedsk territoarium waard yn dy tiid streekrjocht troch it Australyske federale regear bestjoerd. Pas yn 1988 krige it selsbestjoer. Doe waard mei-iens it Jervis Bay Territoarium bestjoerlik losmakke fan it ACT. Jervis Bay waard in apart territoarium, dat sûnt bestjoerd wurdt troch de Australyske minister dy't ferantwurlik is foar de territoaria, op 't heden de minister fan Binnenlânske Saken.
It ACT hat noch in lytse stripe lân beholden op it Beecroftskiereilân, besteande út in part fan 'e noardlike kust fan 'e Jervisbaai (net te betiizjen mei it Jervis Bay Territoarium, dat oan 'e súdkant fan 'e baai leit). Dat diel fan it ACT is in eksklave dy't omjûn wurdt troch de steat Nij-Súd-Wales en de Tasmansee. It is nijsgjirrich dat dit gebiet sels wer in Nijsúdwelske eksklave omjout, te witten de fjoertoer fan Point Perpendicular, dy't op 'e súdlike punt fan it Beecroftskiereilân stiet. Dat stikje grûn wurdt fan 'e rest fan Nij-Súd-Wales skaat troch it stikje ACT-lân.
Ekonomy
De ekonomy fan it ACT wurdt dominearre troch de tsjinstesektor, en dan fral troch de federale oerheidstsjinsten. Bûten Canberra wurdt der op it plattelân fan ACT dien oan feehâlderij (fan skiep en melkfee), en ek oan wynproduksje en lytsskalige ferbou fan oare gewaaksen. Yn Tidbinbilla stiet it Canberra Deep Space Communication Complex, in fasiliteit fan 'e Amerikaanske romtefeartorganisaasje NASA.
Demografy
Neffens gegevens út 2012 hie it Australysk Haadstedsk Territoarium doe 373.100 ynwenners, mei in befolkingstichtens fan 160 minsken de km². Dêrmei wie it ACT fierwei it tichtstbefolke fan alle Australyske gewesten. Fan 'e befolking fan it ACT wennet de oergrutte mearderheid yn 'e federale haadstêd Canberra. Oare plakken yn it ACT binne: Williamsdale, Naas, Uriarra, Tharwa, Hall en Tidbinbilla.
Klimaat
Om't it op in hichte fan 650 m boppe seenivo leit, hat it ACT, oars as it grutste part fan Austraalje, fjouwer dúdlik faninoar ûnderskate jiertiden. De simmers binne hjit en drûch, en de winters kâld mei geregeldwei froast en út en troch mist. De measte hegere bergen yn it súdwesten fan it territoarium binne in diel fan 'e winter mei snie bekape. Swierwaar komt yn it simmerhealjier, tusken oktober en maart, gauris foar, en de jierlikse delslachhoemannichte is 623 mm. Rekôrtemperatueren yn it ACT wiene 42,8 °C op 11 jannewaris 1939 te Acton, en –14,6 °C op 11 july 1971 oan 'e rivier de Gudgenby.
Olga Lowina
Olga Lowina, skûlnamme fan Olga Helena Lewina Musters (Boekelo, 15 novimber 1924 – Rotterdam, 4 april 1994) wie in Nederlânsk sjongster dy't har op it jodeljen talei. Mei troch Lowina wiene der yn Nederlân ferskate jodelrites.
Lowina har heit ferneamde har nei it kachelmerk OLGA. Yn 1974 waard hja beneamd ta eareboarger fan it Eastenrykske plak Steinach. Yn 1988 stie se yn in útferkocht Paradiso yn Amsterdam.
Dina (bibelsk persoan)
Dina (Hebriuwsk: דִּינָה) wie yn it Alde Testamint in dochter fan Jakob en syn earste frou Léa.