cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Wurdum
Tsjerke
Yn it doarp stiet de monumintale protestantske Sint-Martinustsjerke. De oarspronklike dowestientsjerke wie mûglik fan 1204. Oan de ein fan de 13e iuw is it grutstepart fan de tsjerke nijboud. De tsjerke is wijd oan Martinus fan Toers.
Yn likernôch 1688 of 1718 hat it doarp de toer oan de westkant fan de tsjerke om it jildtekoart fan de tsjerke ôfbrekke litten. De toer wie fan dowestien, dat nei gedachten wie dy fan de oarspronklike tsjerke. De dowestiennen waarden ferkoft oan de semintyndustry yn Makkum. De Wurdumers hawwe dêrtroch de bynamme tuorkefretters of toerfretters. Yn de 18e iuw is de westkant fan de tsjerke noch fierder ynkoarte. It is net dúdlik of de tsjerke earder twa tuorren hie; de hjoeddeiske toer is fan 1806, en is boud wêr't nei alle gedachten earder in kapel west hat.
Oant de foarming fan ien protestantske gemeente hie Wurdum ek in griffomearde tsjerke, de Unitastsjerke. Dy tsjerke is yn 2003 sletten, mar it gebou is bewarre bleaun en ferboud ta apparteminten.
Mienskip
thumb|260px|Wurdum, De Golle Wurdum hat ien feriening foar Doarpsbelang mei Swichum. De Golle is it doarpshûs fan Wurdum.
Skoallen
Wurdum hie twa basisskoallen: De Arke (prot.-kristlik basisûnderwiis) en de Uniaskoalle (iepenbier basisûnderwiis). Sûnt 2020 binne de skoallen gearfoege ta ien mienskipsskoalle.
Befolkingsferrin
It ynwennertal fan Wurdum is desennialang stabyl bleaun, mar sûnt de sântiger jierren komme der stadichoan mear op-en-del-reizgers foar Ljouwert te wenjen.
Ferbinings
Fan 1868 oant 1938 en fan 1940 oant 1949 hie Wurdum in stasjon oan it spoar fan Swol nei Ljouwert. De geografyske ferkoarting foar Wurdum wie Wdm.
Heidevolk
Heidevolk is in Nederlânske folkmetalband oprjochte yn 2002 yn Arnhim. De band brocht yn 2005 syn debútalbum De strijdlust is geboren út. De teksten fan de band gean benammen oer de Skiednis fan Gelderlân, en de Germaanske mytology. Heidevolk hat seis studio-albums útbrocht.
Tsjinst Domeinen
Tsjinst Domeinen (Nederlânsk: Domeinen Roerende Zaken), oprjochte yn 1841, is it ferkeapkantoar fan de replike eigendommen fan de Nederlânske steat. It is in ûnderdiel fan it Ministearje fan Finansjen. Dy ferkeapen fan de Steat wurde troch har ôfwikkkele, konform de Komptabiliteitswet.
Domeinen Roerende Zaken is in diel fan wat eartiids neam waard Direksje fan de Domeinen, mei regionale ynspeksjes, dêrnei Tsjinst fan de Domeinen en no Domeinen Roerende Zaken.
Alde Lemster Sleat
De Alde Lemster Sleat (Stellingwerfsk en offisjeel: Oolde Lemster Sloot) is in feart yn de gemeente Weststellingwerf. De feart rint besuden Rotstergaast yn 'e polder De Hellingen besuden de Tsjonger yn natoerreservaat De Brandemar en rint troch yn de rjochting fan Nijlemmer.
De namme Oolde Lemster Sloot jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Oude Lemstersloot.
Grutte nachtpit (plant)
De grutte nachtpit (Oenothera glazioviana) is in nachtbloeier, dy't ein juny en letter bloeit. Gâns it skaai fan 'e nachtlampkes (Oenothera) binne fan Amerikaansk komôf, mar soarten as de grutte nachtpit (dy't lânseigen is yn Brazylje) binne no tige wenstich yn Fryslân en in protte oare dielen fan 'e wrâld. De blommen bliuwe ticht oan hja ien jûn iepenje en foar dy iene jûn iepen bliuwe. It binne grutte giele blommen dy't yn it jûnsljocht dúdlik te finen binne, dat de jûnsflinters kinne sjen wêr't hja wêze moatte.
De blommen bloeie mar ien jûn, mar hja groeie yn groepen by elkoar yn ien plant, dat de oare jûns kin him dêr op dat stee wer in nije blom útteare.
De Oasthoek
De Oasthoek is in delsetting oan de Aldebiltdyk noardeast fan Sint-Jabik yn de gemeente It Bilt. De namme komt ek foar as Oosthoek as tsjinhinger fan De Westhoek
Kroanpolders
De Kroanpolders is ín dúngebiet en beskerme natoergebiet op it waadeilân Skylge tusken de strânpeallen 3 en 8. It gebiet falt formeel ûnder it doarp West-Skylge.
De Kroanpolders binne tusken 1920 en 1929 ûntstien yn it seegebiet tusken de âlde dunen fan Skylge en de sânplaat de Noordsvaarder troch de oanlis fan stodiken nei in plan fan in yngenieur fan Rykswettersteat J.W. Kroon.
It gebiet bestiet út in seistal lege delten skieden troch lange rjochte stodiken. Yn it oantal fan de dielen komt in grutte fegetaasje foar fan cranberry of Amerikaanske feanbei. It grut diel fan de delten is begroeid mei reid of mei strewellen fan meardere soarten wylgen. Op inkele plakken binne weardefolle fegetaasjes fan knopspyts (Schoenus nigricans), parnassia (Parnassia palustris), brede moaraskaaiblom (Epipactis palustris) en grienknolorchis (Liparis loeselii).
Briedfûgels út de Kroanspolders binne hoanskrobber, blauwe mûzebiter, wylp, fitop, flip, blauboarstke, reidimerke, karrkyt, reidsjonger, wetterhintsje, dûkerke en oaren.
De Kroanpolders binne yn behear by Steatsboskbehear.
Op Flylân komt in fergelykber febiet foar mei de namme De Kroans Polders.
Kent
125px|thumb|Flagge fan Kent 200px|thumb|Lizzing greefskip Kent Kent is in greefskip (county) yn de Ingelske regio Súdeast-Ingelân, dat nei alle gedachten yn 'e earste helte fan 'e 10e iuw oprjochte is. It telt 1.406.600 ynwenners (2008) en it oerflak is 3544 km2. De haadstêd is Maidstone.
Troch it útwreidzhen fan de agglomeraasje Londen is it noardwesten fan it greefskip tige ferstedske en it ynwennertal tanaam.
Yn de iere midsiuwen wie it Keninkryk Kent in steat fan de Juten, ien fan de sân riken dy't wol dkend binne as de heptargy. De namme is fermoedlik ôflaat fan de Kentii, in Keltyske stam dy't yn dit gebiet tahâlde.
Kent's lizzing tusken Londen en the continent hat makke dat it yn de frontliny lei by ferskillende konflikten, foar it lêst wie dat yn de Twadde Wrâldkriich doe't de Slach om Ingelân boppe Kent útfjochte waard.
Demografy
thumb|left|300px| De wite kliffen fan Dover
ONS Snits
ONS Snits is in amateurfuotbalklup út Snits, dy't útkomt yn de sneonshaadklasse C. ONS stiet foar Oranje Nassau Sneek.
Oprjochting
De klup is oprjochte op 4 april 1932, as CVV Oranje Nassau, nei it keningshûs. Earst yn 1948 waard Sneek in fêst part fan de namme.
Kampioen earste klasse E
ONS waard yn 2004 kampioen fan de earste klasse E en promovearre sadwaande nei de sneonshaadklasse C.
Kampioen sneonshaadklasse C
Op 22 april 2006 wûn de ploech, yn de striid foar it kampioenskip, sels fan Drachtster Boys, wylst direkte konkurrint SC Genemuiden ferlear fan WHC. Dêrmei waard al nei twa seizoenen it foar de klup historyske kampioenskip haadklasse C helle. De klup hie in goede start yn de wedstriden om it kampioenskip sneonshaadklasse, mar koe dy net fêsthâlde en de titel dêrfan gong per slot nei Iselmearfûgels.
Pieter Boeles
Pieter Catharinus Johannes Albertus Boeles, (Assen, 22 novimber 1873 - Ljouwert, 6 maaie 1961) wie in wichtich Nederlânsk histoarikus fan ynternasjonaal alluere en in markante persoan. Hy wie fan berop jurist, ynearsten as abbekaat, letter as rjochter en riedshear.
Libben
Boeles waard berne yn Assen, mar brocht syn jonkheid troch yn Ljouwert dêr't syn heit Willem Boeles riedshear wie by it gerjochtshof. Yn Ljouwert trochrûn hy de legere skoalle en gong nei it gymnasium. Pieter Boeles wie al op jonge leeftyd hiel bot ynteresseare yn skiednis en kaam in protte yn it Frysk Museum, dêr't ek de bibleteek fan it Frysk Genoatskip mei ferbûn wie dy't ûnder de hoede stie fan syn heit. Op it museum rekke Boeles befreone mei de konservator C.H.F.A. Corbelijn Battaerd, dy't in soad belutsen wie by fynsten yn de provinsje Fryslân. Benammen by terpôfgravings waarden gauris nijsgjirrige ûntdekkings dien fan munten, gebrûks- en oare foarwerpen. Sûnt 1840 waarden de terpen hieltyd faker ôfgroeven om de terpierde dy't as keunstdong brûkt waard.
Nei syn skoaltiid yn Ljouwert folge hy in stúdzje rjochten oan de Universiteit fan Grins, dêr't hy op 18 jannewaris 1896 ôfstudearre en waard abbekaat en prokureur te Ljouwert (1897-1903). Ek waard hy lykas earder syn heit bibletekaris fan it Frysk Genoatskip, en dêrnei boppedat konservator fan it Frysk Museum. Op bysûndere wize hat Boeles him ynwurke op it mêd fan in hiel oar matearje as syn stúdzje rjochten. Under him krige it museum, dat feitlik in depot wie, ek hieltyd mear archeologyske fynsten te ferwurkjen dy't yn dy tiid oardere wienen neffens momint fan binnenkomst yn it museum. Troch Boeles waarden de fynsten foar de museumbesikers op in begryplike wize tentoansteld.
Yn de begjintiid spilet ek Boeles syn ûntdekking dat der runen, skriftekennisse ynkrast stienen op ien fan de terpfiensten, it saneamde swurdsje fan Arum (tusken Boalsert en Harns), dêr't dat stikje hout út in terp te foarskyn kaam.
Yn 1903 rekket Boeles ferbûn mei de rjochterlike macht, dêr't hy syn fierdere wurksume libben ferskate funksjes by ferfolje sil. Op 29 juny 1905 boasket hy mei Christina Cornelia Zeverijn (Amsterdam, 1882 - Noardburgum, 1975), út waans houlik fjouwer soannen berne waarden.
Boelens bleau oant syn santichste jier yn 1945 as riedshear by it gerjochtshof.
Betsjutting as histoarikus
Op wittenskiplik mêd is Boeles fral ferneamd troch syn stúdzje fan Fryske muntfynsten dêr't syn mânske kennis fan de skeattas, de merovingyske en karolingyske munten by opfalle en dy't lykop geane mei kennis fan oare archeologyske foarwerpen: de stien, de brûnzen wapenen, keramyk en de terpfynsten.
Syn krêft leit net yn de opgravings sels, mar yn it bestudearjen fan de foarwerpen, dy't foarhannen wienen yn it Frysk Museum en kolleksjes earne oars.
Bewenningskontinuïteit fan de Fryske terpen
Ien fan de wichtige fragen dêr't Boeles him mei dwaande hâlde, hie te krijen mei de fraach oft it noarden fan Nederlân yn it tiidrek 500 f.Kr. oant 1000 n.Kr. wol hieltyd, oan ien stik troch bewenne west hie, troch inselde Frysk folk. Hy kaam yn 1927 al ta ferûnderstellings dy't tsjintwurdich hieltyd mear opgong dogge, te witten dat der gjin kontinuïteit oantoanber is yn de bewenningsskiednis fan it âlde Fryslân. Yn 1951 brocht er yn syn boek "Friesland tot de elfde eeuw" nei foaren dat alle bewizen ûntbrekke foar kontinuïteit yn de bewenningskiednis op de Fryske terpen.
Nammekundich en archeologysk ûndersyk yn it Fryske terpegebiet fan 1990 ôf hawwe de opfettings fan Boeles befêstige. De datearring fan sawol plaknammen, ierdewurk, metalen foarwerpen en feroaringen yn de delsettingstruktuur litte sjen dat yn de lette Romeinske tiid fan Fryslân in dúdlike diskontuïteit bestien hat yn de bewenningskiednis.
Mari van Buijtenen
Maria Petrus (Mari) van Buijtenen (Rotterdam, 4 septimber 1911 - Utert, 14 jannewaris 1997) wie in mediaevist en ryksargivaris yn Fryslân (1949 - 1963) en de provinsje Utert sûnt 1963.
Hy publisearre in soad oer de Fryske Midsiuwske skiednis. Hy wie lid fan Provinsjale Steaten foar de KVP fan 1955-1963 en krige yn 1962 de Dr. Joast Halbertsmapriis.
Charles Spurgeon
200px|right|thumb|Charles Spurgeon
Charles Haddon Spurgeon (Kelvedon (Esseks), 19 juny 1834 - Menton, Frankryk, 31 jannewaris 1892) wie in Britsk selsstannich bapistepreker, dy't ynfloedryk bleaun is foar kristenen fan ferskate rjochtings, by wa't er noch hieltiten bekind is as "de prins fan de prekers". Hy wie in sterke persoanlikhyd fan de Griffermearde Baptistyske tradysje, dy't de tsjerke ferdigene op grûn fan de Baptisten belidenis fan it leauwe fan Londen út 1689 en sa in tsjinstânner wie fan de liberale en oanpaste teologyske tendinsen fan de tsjerke fan syn dagen.
Stasjon Wezep
Stasjon Wezep (Wz) is in spoarweistasjon yn Wezep yn de gemeente Oldebroek yn de provinsje Gelderlân en waard iepene yn 1863 oan de Sintraalspoarwei (Utert-Sintraal - Kampen). Yn dit Gelderske doarp is yn 1957 it tredde stasjonsgebou sûnt 1870 iepene.
Gebou
200px|thumb|left|3e stasjonsgebou stasjon Wezep yn 1959 Stasjon Wezep krige yn 1870 sân jier nei de iepening fan it stasjon, in lyts gebouke mei loket. Yn 1910 waard it gebouke troch in simpel houten gebouke ferfongen dat earder op in lânboutentoanstelling yn Seist brûkt wie. It houtene gebouke ferdwûn yn 1955 en waard yn 1957 ferfongen troch in nij gebou, bekend as Standerttype Vierlingsbeek fan de hân fan arsjitekt Willem Bernhard Kloos. It gebou waard yn 2002 ôfbrutsen en ferfongen troch in tal abry's. De perrons fan it stasjon lizze yn in saneamde bojonetlizzing, perron 1 leit westlik fan de oerwei yn de stationsweg en perron 2 leit eastlik fan dizze oerwei.
Golf fan Akaba
De Golf fan Akaba (Arabysk: خليج العقبة), ek wol Golf van Eilat (Hebriuwsk: מפרץ אילת, Mifratz Eilat ) is in see-earm fan de Reade See. De lannen Egypte, Israel, Jordaanje en Saûdi-Araabje grinzje oan de golf.
De Golf fan Akaba leit tusken it Sinaï-skiereilân yn it westen en it Arabysk skiereilân yn it easten. Yn de Golf fan Akaba lizze in stikmannich eilannen, ûnder oaren yn it noarden it Koraaleilân en yn it suden it eilân Tiran.
Akaba en Eilat binne de grutste plakken yn dit gebiet.
Plakken oan de Golf fan Akaba
De folgjende plakken lizze oan de Golf fan Akaba:
Dobbe Stienzer Aldlân
thumb|Sicht op de westside fan de dobbe, fan de Trijehoeksdyk ôf right|thumb De Dobbe Stienzer Aldlân is in natoergebietsje yn de gemeenten Ljouwerteradiel, beëasten Stiens en besuden fan de Trijehoeksdyk nei de buorskip It Tichelwurk. Lokaal is de dobbe ek bekend as De Poel of It Boskje. It gebiet is yn behear by It Fryske Gea en is allinnich op oanfraach tagonklik.
It marke is ûntstien troch te djippe ôfgraving fan in eardere terp. Yn it ferline waard der in soad ôffal dumpt. Neidat It Fryske Gea it gebiet troch skinking krigen hie, is it mei help fan frijwilligers opknapt. Benammen de pleatslike Fûgelwacht makket der gebrûk fan. It terrein is hast hielendal begroeid mei reid, omseame troch beammen, strewel en sleatten.
It is allinnich tagonklik oan de eastkant oer in (net publyk) paad. It gebiet wurdt brûkt as rêstgebiet foar bisten yn it dfierders iepen lânskip.
Stasjon Swol Stadshagen
Stasjon Swol Stadshagen (Zlsh) is in spoarweistasjon yn de stêd Swol yn de provinsje Oerisel en waard iepene yn 2019 oan de Sintraalspoarwei (Utert-sintraal - Kampen). It stasjon waard yn 2017 boud by de modernisearring en elektrifikaasje fan it Kamperlyntsje. It is in typyske foarstedshalte mei abrys, in iepen fytsestalling mei fytsklûzen, en in P+R. De iepening fan Swol Stadshagen wie pland by it yngean fan de nije tsjinstregeling 2018. Troch de minne boaiemtastân die bliken dat de maksimaal talitbere faasje op 'e line lykwols net tarikkend wie om de foarstêdshalte te betsjinjen. Nei in soad gebliksem en oanpassingen oan it baanfak test Keolis yn juny 2019 oft de plande tsjinstregeling nettsjinsteande de lege baanfakfaasje yn de praktyk mooglik is. Op 15 desimber dat jier is de halte definityf yn de tsjinstregeling opnaam.
Sinaï (skiereilân)
200px|thumb|right|''Sinaï, yn it reade kader Sinaï (Arabysk: سيناء Sīnā' ) is in Egyptysk skiereilân, dat it Aziatyske diel fan dat lân foarmet. It hat yn de 20e iuw in oantal kear befochten west. It wurdt troch de Lâningte fan Suez ferûn mei de rest fan Egypte, mar tagelyk troch it Suezkanaal skaat fan Afrika.
Geografy
It skiereilân wurdt begrinze troch de Middellânske See yn it noardem en dan mei de klok mei troch de Gazastreek, Israel, de Golf fan Akaba, de Reade See, de Golf fan Suez en it Suezkanaal. Op it skiereilân lizze it Sinaï-berchtme en de Sinaïwoastyn. De Sinaïberch is in wichtige berch yn it gebiet.
thumb|175px|right|''It skiereilân Sinaï fanút in [[Romtefear|Spaceshuttle]]
Ekonomy
Wichtige ekonomyske takken binne toerisme, feilichheid, nomadyske feehâlderij (skiep, geiten en kamelen), fiskfangst, yllegale hannel (û.o. it smokkeljen fan wapens, ammunysje en froulju) en yllegale lânbou (ferdôvjende middels).
Vinea
Vinea is in reisorganisaasje foar jongereinfakânsjes foar bern fan 7 o/m 19 jier Nederlân. De feriening waard oprjochte yn Wytmarsum yn 1952, as ûnderdiel fan de Stifting Vinea Domini en hearde destiids by in foarmingssintrum. Destiids gie it om it organisearjen fan reizen foar katolike jongeren, nei ûnder oaren Noarwegen.
Vinea is de grutste jongereinreisorganisaasje fan de Benelúks. De Wettersport Ofdieling is al in tiid net mear it grutste ûnderdiel fan Vinea Fakânsjes, want dat binne de Binnenlân & Bûtenlân Fakânsjes fan Vinea.
Yn 1959 begûn Vinea mei de organisaasje fan sylfakânsjes foar Fryske jongelju. Fanwege it feit dat de organisaasje flink groeide, waard de organisaasje yn 1974 nei Aldegea (gemeente Wymbritseradiel) ferhuze. It haadkantoar sit sûnt 1999 yn Snits.
Vinea organisearret neist sylfakânsjes ek ruter-, kreative, aktive, avontoerlike, bisten-, stand- en aksjefakânsjes yn Nederlân.
Bûten Nederlân organisearret Vinea ek fakânsjes yn Ingelân, Skotlân, Frankryk, Sweden, Spanje, Grikelân, Itaalje, Eastenryk en Malta
Orestes (Romeinsk politikus)
Flavius Orestes (ferstoarn op 28 augustus 476) wie in Romeinsk politikus en militêr, dy't in skoftlang de werklike macht yn hannen hawn hat yn it West-Romeinske Ryk. Syn soan Romulus Augustulus wie de lêste Romeinske keizer.
Libben
Doe de Romeinske provinsje Pannoonje oan Attila ôfstean waard, makke Orestes as diplomaat diel út oan it hof fan Attila. Hy moast der de ûnderhandelings liede tusken Attila en keizer Falentinianus III.
Yn 475 waard Orestes beneamd ta magister militum, de heechste militêr yn it leger en patrisius troch West-Romeinske keizer Julius Nepos. Eferôf besjoen wie dit net sa'n beste set fan de keizer, want al gauris pliige Orestes in steatsyngryp yn Ravenna, de haadsted en loekte de macht nei him ta. Keizer Iulius Nepos flechte sûnder fjirdere striid fuort nei Dalmaasje, der soe dizze keizer troch regeare oant syn dea yn 480.
Orester besocht himself net ta nije keizer te troane, derfoar hie hy te weinich status en stipe, en der kaam noch by dat de kâns dat de kezier yn it easten him erkenne soe, nihil wie. Derom skowde Orestes syn tolfierige soan Flavius Romulus nei foaren as de nije keizer en behalde sels de werklike macht. Hy keas Romulus Augustus as keizersnamme foar syn soan.
Ald Galileën
Ald Galileën is in âlde delsetting oan de noardkant fan it âlde sintrum fan Ljouwert oan de eastkant fan de Dokkumer Ie. Hy is neamd nei it frouluskleaster dat yn 1457 stifte waard en yn 1498 nei in plak oan de Twibaksmerk binnen de stedsmuorren ferhuze. De namme komt ek foar as Oud Galileën, Galileen, Olde Galilee en Olde Galileyen.
Alde Wyk (Waskemar)
De Alde Wyk (Stellingwerfsk en offisjeel: Oolde Wiek) is in wyk yn de gemeente Eaststellingwerf. De feart rint fan de Haulerwykster Feart yn Waskemar nei it suden. East fan de wyk leit de buorskip Janssenstifting.
In wyk is in fan de haadfeart ôfgeande lytsere feart om turf ôf te fieren.
De namme Oolde Wiek jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Oude Wijk.
Wordfeud
De regels fan Worfeud komme foar it grutste part oerien mnei dy fan it boerdspul. Oars binne de soad fekken mei dûbele en trijedûbele wurdwearde en dûbele en trijedûbele letterwearde. Dat binne mear as by it boerdspul. It wurdt spile op smartphones en is eins neat mear as digitaal scrabble, mar mei tsjinstanners dy't net tsjinoer jo sitte mar thús op de bank, yn fergadering op it wurk of wêr dan ek op de wrâld. It is mooglik oant maksimaal 30 spullen tagelyk te spyljen mei sawol bekenden as willekeurige tsjinstanners. Dy willekeurige tsjinstanners wurde troch it spul by elkoar brocht. By Wordfeud kin in oare spiler útdage wurde dy't it spul op syn of har smartphone stean hat. De earste spiler leit in wurd, wêrnei't de tsjinstanner dêr in notifikaasje fan krijt. Dy hat dan 72 oere om in wurd te lizzen – en dêr skûlet fuort de krêft yn: do hoechst it net direkt wer op te pakken, in skoftke wachtsje mei ek. In spultsje kin sa maklik in wike duorje. Wylst kin binnen de applikaasje ek tsjetten wurde, om't it spul dy orizjinele sosjale komponint meijout. Oant no ta is it mooglik om te spyljen yn it Ingelsk, Frânsk, Spaansk, Nederlânsk, Sweedsk, Noarsk en Deensk. Meikoarten sil dy list útwreide wurde. It populêre telefoan-scrabblespultsje is oer in skoftke mooglik ek mei Fryske wurden te spyljen. De Afûk hat dêrfoar de Noarske makker fan it spul benadere. .
Wurdwearde
Punten kinne ferhege wurde troch wurden mear waarden te jaan. Dy spesjale fakjes hawwe as betsjutting:
Singelier
It spul ferget bytiden safolle omtinken dat petearen ôfkapt en ûnderbrutsen wurde as in spiler oan set komt. In kafee yn Swol socht yn septimber 2011 de publisiteit mei it ferbod op it spul yn it kafee.
Idaho
Idaho (Ingelsk: Idaho; útspr.: ['aidəhoʊ], likernôch "aidehoo"), offisjeel de Steat Idaho (Ingelsk: State of Idaho), is ien fan 'e fyftich steaten dy't mei-inoar de Feriene Steaten fan Amearika foarmje. Idaho, byneamd de Gem State (de "Ealstiennesteat"), leit yn it noarden fan it lân, tsjin 'e Kanadeeske grins oan, en heart ta de regio fan it Amerikaanske Noardwesten. De haadstêd is Boise, en dat is mei-iens ek de grutste stêd. Neffens in skatting út 2014 hie de steat doe goed 1,6 miljoen ynwenners, wêrmei't it kwa befolkingsgrutte de 44e steat fan 'e Feriene Steaten is. Oangeande oerflak is Idaho mei krapoan 217.000 km² de 39e steat. Idaho is in lanlike gebiet, dat benammen bekendstiet om syn natoerskientme.
Etymology
It is ûndúdlik wêr't de namme 'Idaho' krekt weikomt. Doe't it Amerikaanske regear yn 'e 1860-er jierren in namme socht foar in nij territoarium yn 'e Rocky Mountains, kaam de eksintrike lobbyist George M. Willing mei de namme 'Idaho' op 'e lapen, dy't, sa sei er doe, yn it Sjosjoansk, in Yndiaanske taal, "de sinne komt út 'e bergen" of "fûnkelstien fan 'e bergen" betsjutte. Letter bewearde Willing lykwols dat er 'Idaho' gewoan sels optocht hie. Hoe dan ek, it regear keas foar de namme Kolorado-territoarium, en dêrmei hie it ferhaal út wêze moatten.
Guon ûndernimmende kolonisten yn it nije territoarium, dy't derop gokten dat it Idaho komme soe te hjitten, hiene tsjin dy tiid lykwols harren delsetting al Idaho Springs neamd, en yn 1861 waard yn it eastlike part fan it Washington-territoarium in county stifte dy't Idaho County neamd waard. Uteinlik krige it hiele eastlike part fan it Washington-territoarium (ynkl. Idaho County) yn 1863 de namme 'Idaho' taparte. Nettsjinsteande Willing syn letter bekentenis, werhellen withoefolle skoalboeken oant fier yn 'e tweintichste iuw syn eardere ferhaal oer de Sjosjoanske oarsprong fan 'e namme.
Oare teoryen oer de namme 'Idaho' binne dat it ôflaat is fan it Flakte-Apachske wurd ídaahę́, dat "fijân" betsjut, en dat ek as lienwurd yn it Komantsjysk foarkaam. Om't de Sjosjoanen út Idaho de tradisjonele fijannen fan dy folken wiene, soe de namme troch oerdracht fan 'e bewenners op it lân kommen wêze kinne te slaan. Yn Idaho sels wurdt fierders gauris ferteld dat de namme fan 'e steat út 'e Nez Persé-taal komt en "lân fan mannich rivier" betsjut.
Geografy
Idaho hat in oerflak fan 216.632 km², wêrfan't 0,98% út wetter bestiet. It súdlike twatrêde part leit yn 'e Berchtiidsône (UTC –7, simmertiid –6), wylst it trêdepart fan 'e steat benoarden de Salmrivier ta de Pasifyske Tiidsône heart (UTC –8, simmertiid –7). Troch in flater yn 'e wet lei súdlike Idaho foarhinne teoretysk yn 'e Sintrale Tiidsône (UTC –6, simmertiid –5), mar dat is yn 2007 korrizjearre. Idaho grinzget yn it noardwesten oan 'e steat Washington, yn it westen oan Oregon, yn it suden oan Nevada en Utah, yn it súdeasten oan Wyoming, yn it noardeasten oan Montana, en yn it noarden dielt it in koarte grins fan likernôch 75 km mei de Kanadeeske provinsje Britsk-Kolumbia. It smelle noardlike útstekkende part fan 'e steat stiet bekend as de Idaho Panhandle (it "pannehânsel fan Idaho").
It lânskip fan Idaho is woast en foar in grut part ûnûntgûn. It Frank Church-River of No Return Wyldernisgebiet, is mei 930.000 ha bgl. it grutste oanienslutende beskerme wyldernisgebiet yn 'e legere 48 Amerikaanske steaten. Ferneamd binne de lavabêden fan it Nasjonaal Monumint Craters of the Moon, en de saneamde Balanced Rock, yn súdlik Idaho. De steat is fierhinne bercheftich, mei't er yn 'e Rocky Mountains leit. Dy bergen falle útinoar yn in stikmannich lytsere berchtmen: de Sawtooth-, Bitterroot-, Cabinet-, White Cloud-, Lost River-, Clearwater- en Salmrivierbergen. Inkeld de Idaho Panhandle leit wat leger, en yn is suden fan 'e steat foarmet de Flakte fan de Snake (yn it streamgebiet rivier de Snake) in langrutsen healmoannefoarmich leechlân tusken de bergen yn.
De wichtichste rivier fan 'e steat is de Snake, dy't in diel fan 'e grins mei Washington en Oregon foarmet. Dy rivier streamt û.m. troch de saneamde Hells Canyon, de djipste rivierkleau yn 'e Feriene Steaten, en fierderop spilet er oer de Shoshone-wetterfal, dy't heger is as de folle bekendere Niagara-wetterfal. De grutste marren fan Idaho binne de Pend Oreille-mar, de Coeur d'Alene-mar, de Bearemar en it American Falls Reservoir, dat in opslachmar is. It heechste punt yn 'e steat is Borah Peak, op 3.859 m boppe seenivo, en it leechste punt is Lewiston, mei in hichte fan 216 m boppe seenivo, dêr't de rivier de Clearwater útmûnet yn 'e Snake. Der binne yn Idaho 5 Yndianereservaten: ● it Duck Valley Yndianereservaat (dat útstekt oer de grins mei Nevada) ● it Fort Hall Yndianereservaat ● it Keur d'Alêne Yndianereservaat ● it Kûtenai Yndianereservaat ● it Nez Persé Yndianereservaat It grutste dêrfan is it Nez Persé Reservaat, mei in oerflak fan 3.100 km².
Skiednis
Argeologyske fynsten bewize dat Idaho al 14.500 jier troch minsken bewenne wurdt. Yn 'e histoaryske perioaden waarden it suden fan it gebiet befolke troch de Westlike en Noardlike Sjosjoanen, en de krite dy't no de Idaho Panhandle foarmet troch de Nez Persé, Kûtenai, Keur d'Alêne en Kalispel. De ierste Jeropeeske besikers wiene Frânske pelsjagers, dy't in protte toponimen en etnonimen efterlieten. Sa komt de namme fan 'e steatshaadstêd Boise, fan it Frânske Boisé, dat "beboske" betsjut, wylst de namme fan 'e Nez Persé (nez percé) safolle betsjut as "trochboarre noazen".
Yn 'e jierren 1805 en 1806 teach de Ekspedysje fan Lewis en Clark twaris (hinne en werom) by de rivier de Clearwater lâns, dwers troch wat letter Idaho wurde soe, ûnderweis nei (en fan) de Amerikaanske westkust. De earste blanke delsetting op it grûngebiet fan it tsjintwurdige Idaho wie Kullyspell House, in hannelspost fan 'e Noardwestlike Kompanjy (letter opgien yn 'e Hudsonbaaikompanjy) dy't yn 1809 oan 'e igge fan 'e Pend Oreille-mar stifte waard troch David Thompson. As ûnderdiel fan it grutte Oregon-territoarium waard Idaho lange tiid bestjoerd troch de Britske Hudsonbaaikompanjy, oant dat territoarium yn 1846 opspjalten waard yn in noardlik Britsk diel en in súdlik Amerikaansk diel.
Idaho waard as bestjoerlike ienheid skepen doe't presidint Abraham Lincoln op 4 july 1863 de wet ûndertekene wêrmei't it Idaho-territoarium stifte waard. Yn 't earstoan omfieme dat trouwens ek Montana en in grut diel fan it hjoeddeistige Wyoming. De earste permaninte, organisearre blanke delsetting yn Idaho wie Lewiston, dat yn 1860 stifte waard en yn 1861 stedsrjochten krige. Yn 1863 hie Idaho noch mar sa'n 17.000 ynwenners, want hoewol't it gebiet oan it ferneamde Oregon Trail nei de westkust lei, en in protte kolonisten der sadwaande trochhinne teagen, setten mar in bytsje har der nei wenjen.
De 1860-er oant en mei de 1880-er jierren wiene in ûnlijige tiid foar Idaho, û.m. troch de gaoatysk ferrinnende ferhuzing fan 'e haadstêd fan Lewiston nei Boise, de ferbittere striid tusken Demokraten en de Republikeinen en de ûntnimming fan it stimrjocht oan mormoanen, dy't troch dyselden foar de rjochter oanfochten waard, mar wêrby't it Amerikaansk Heechgerjochtshôf Idaho yn 1877 yn it gelyk stelde. Fierders waard fanút Washington, D.C. besocht om Idaho op te spjalten tusken Washington, dat yn 1889 de status fan steat krige, en Nevada, dat al yn 1864 in steat wurden wie. Dat plan rûn lykwols op 'e non, en op 3 july 1890 waard Idaho as de 43e steat ta de Amerikaanske Uny talitten. Op dat stuit hie de Idaho 88.548 ynwenners.
Oarspronklik wie fral de mynbou fan belang foar de ekonomy fan Idaho, mei't der yn 1866 by it plak Pierce goud ûntdutsen waard, wat in beheinde goudkoarts feroarsake. Boppedat bliek Idaho oer grutte foarrieden sulver te beskikken. Letter waard de lânbou lykwols folle wichtiger, en fan gefolgen waard Idaho ûnder de Grutte Depresje it swierst troffen fan alle steaten yn it Amerikaanske Noardwesten. Foar Idahooske boeren giene de ynkomsten yn dy snuorje omleech fan $686 jiers yn 1929 nei $250 jiers yn 1932. Resint hat Idaho war dien 'e ekonomy fan 'e steat te diversifiëarjen, troch mear yn te setten op it toerisme en de ynformaasjetechnology.
Frjentsjerter Feart
thumb|Lokaasje De Frjentsjerter Feart is in wetterwei tusken de stêden Frjentsjer en Snits yn de gemeente Súdwest-Fryslân. Oan de feart lizze de doarpen Rien, Turns, Wjelsryp,Winsum en de buorskip Kromwâl.
De namme Frjentsjerter Feart jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Franekervaart.
Fjord
thumb|right|De Sognefjord yn Noarwegen.
Idaho
Ekonomy
It bruto steatsprodukt fan Idaho bedroech yn 2012 $58,2 miljard, wat omrekkene per lid fan 'e befolking útkomt op $36.472. De ekonomy fan Idaho stipet foar in grut part op 'e lânbousektor, en de steat produsearret likernôch in trêde fan alle jirpels dy't yn 'e Feriene Steaten ferboud wurde. Oare wichtige agraryske produkten binne weet en tsiis. Fierders is de boskbou yn Idaho fan grut belang, en teffens de dêrmei gearhingjende houtferwurkjende en papieryndustry. Yn 'e Idahooske yndustry wurde fierders ek masinery, gemyske produkten en elektroanika makke.
Fjord
In fjord is in lange, smelle ynham mei steile hellings. Meastal ûntstiet in fjord troch gletsjers dy’t de boel útsliten hawwe. Benammen Noarwegen is ferneamd om syn fjorden.
Untstean
thumb|left|In kaart fan de kust fan Noarwegen wêrop de fjorden goed te sjen binne.
Idaho
Ekonomy
De steat stiet bekend as de Gem State ("Ealstiennesteat") om't hast eltse bekende soarte ealstien der yn 'e grûn sit; sadwaande is ek de mynbou wichtich, wêrby't teffens nei sulver dold wurdt. De haven fan Lewiston, op it plak dêr't de rivier de Clearwater gearfloeit mei de Snake, is it fierste plak yn it Amerikaanske binnenlân dat troch skippen fan 'e Stille Oseaan ôf te berikken is. Sûnt de 1990-er jierren hat men besocht en wreidzje de Idahooske ekonomy út op it mêd fan toerisme en ynformaasjetechnology. De elektrisiteit fan Idaho wurdt foar 75% opwekke troch wetterkrêftsintrales.
Fjord
Untstean
In foarbyld fan in djippe fjord is de Sognefjord yn Noarwegen, dy't wol 1.300 ûnder de seespegel komt.
Opfeart (Warniahuzen)
De Opfeart is in grinsfeart tusken Smellingerlân en It Hearrenfean. De feart komt út op de Sjoukesleat benoarden Warniahuzen.
Idaho
Etnisiteit
Blanke Idahoosters binne fierhinne fan Noardwest-, Midden- en Noardjeropeeske orizjine, mei as grutste oarsprongsgroepen Dútsers (18,9% fan 'e totale Idahooske befolking), Ingelsen (18,1%), Ieren (10,0%), Angelsaksyske Amerikanen (8,4%), Noaren (3,6%) en Sweden (3,5%).
Fjord
Oare fjordtypen
Fjorden, yn de hjoeddeiske betsjutting, binne spjalten dy’t útsliten binne troch in gletsjer. Benammen yn it Ingelsk is it wurdt fierder beheind ta wetters omklamme troch hege, steile hellingen. Dizze omskriuwingen slute in tal wetters út dy't earder al de namme fan fjord krigen hawwe, mar no net ûnder de omskriuwing falle.
Idaho
Etnisiteit
Idaho omfiemet 5 federaal erkende Yndianestammen. Dat binne: ● de Keur d'Alêne Stamme ● de Kûtenai Stamme fan Idaho ● de Nez Persé Stamme fan Idaho ● de Sjosjoanske en Bannock Stammen fan it Fort Hall Reservaat fan Idaho ● de Sjosjoanske en Pajût Stammen fan it Duck Valley Reservaat Dizze stammen hawwe allegearre har eigen reservaat. Der binne yn Idaho gjin stammen mei inkeld erkenning op steatsnivo.
Fjord
Falske fjorden
De fjorden yn it noarden fan Noarwegen binne net troch heech lân útsliten, en wurde dêrom yn it Ingelsk net as fjorden beskôge. Hjirfoar is dan de term falske fjorden betocht.
Ab Klink
200px|right|thumb|Ab Klink
Abraham (Ab) Klink (Stellendaam, 2 novimber 1958) is in Nederlânske politikus foar it CDA. Sûnt 22 febrewaris 2007 is hy minister fan Folkssûnens, Wolwêzen en Sport yn it kabinet-Balkenende IV.
Fjord
Swietwetterfjorden
Yn Noarwegen wurde guon marren dy’t foarme binne troch lange gletsjerdelten dêr’t morenen de útgong blokkearje ek fjord neamd. De Tyrifjord en de Randsfjord. Bûten Noarwegen wurde de trije westlike earms fan Lake Te Anau yn Nij-Seelân Noard Fiord, Middel Fiord en Súd Fiord neamd. In oar swietwetterfjord is Baie Fin, yn Lake Huron yn Ontario. Ek yn it noarden fan Itaalje en it suden fan Switserlân binne lokaasjes dy’t de namme fjord hawwe. Dat is yn de omkriten fan de Komomar.
Ab Klink
Hy hat sosjology aan de Erasmus Universiteit Rotterdam studearre en is promovearre yn de rjochtsgeleardheid aan de Universiteit Leien. Fan 1999 oant 2007 wie hy direkteur fan it Wittenskiplik Buro fan it CDA. Fan juny 2003 oant febrewaris 2007 wie hy lid fan de Earste Keamer en fan juny oant septimber 2010 fan de Twadde Keamer.
Fjord
Oare fjorden
Yn Noarwegen wurdt de âlde betsjutting fan de namme noch brûkt by in smel sydstik fan in mar dy't yn in gruttere mar útkomt. Sa komt de Furnesfjord út yn de Mjøsemar. Lyksa wurde yn Denemark tal fan ynhammen yn de kustline "fjord" neamd, om it even hoe't dy ûntstean binne bygelyks de Roskildefjord yn it noarden fan it eilân Sjellân, de Ringkøbing Fjord yn it westen fan Jutlân en de Limfjord yn it noarden fan Jutlân.
Ek de Lim Fjord yn Kroaasje is eins gjin fjord, mar in ria dy’t útsliten is troch de rivier de Pazinčica. De Baai fan Kotor yn Montenegro wurdt ek wol in fjord neamd, mar yn werklikheid is it in rivier spjalt dy’t ûnder wetter rûn is.
Yn Akapûlco yn Meksiko wurde de ynhammen westlik fan de stêd yn it toeristeblêd fan de stêd ek fjorden neamd.
Biology
Yn 2000 waard in oantal fan de grutste koraalriffen op ‘e wrâld ûntdutsen yn Noarske fjorden. De biotoop dêr wurdt sjoen as in oarsaak foar de bêste fiskgrûnen lâns de Noarske kust. Dêr is op dit stuit noch net folle ûndersyk nei dien. Oant no hat de iennige besiker fan it earste koraalrif in djipseedûker west dy’t it rif fûn hat, hy hat der noch mar trije kear hinne west. Tûzenen ferskate libbenfoarmen waarden dêr fûn (bygelyks plankton, koraal, anemoanen, fisk en ferskate haaiesoarten). De measte fan dy soarten binne oan it libben yn it totale tsjuster fan de djippe see en de grutte druk op dy djipte oanpast.
Yn de fjorden fan Nij-Seelân kinne ek djipseekoralen fûn wurden, op minder grutte djipten as oars. Dat is mooglik troch in tige tsjustere laach swiet oerflaktewetter. Yn Milford Sound is in observatoarium ûnder seenivo oanlein dat it mooglik makket om dy koralen te sjen sûnder te dûken.
thumb|centre|500px|Foto fan de Hardangerfjord.
Idaho
Taal
De offisjele taal fan Idaho is it Ingelsk, dat troch it oergrutte part fan 'e befolking as memmetaal sprutsen wurdt. De op ien nei grutste taal is it Spaansk, dat yn Idaho as memmetaal sprutsen wurdt troch likernôch 10% fan 'e befolking.
Fjord
Etymology
It wurd fjord komt fan it Aldnoarske wurd fjörðr, fan it Noard-Germaanske ferthuz, fan it Proto-Indo-Jeropees prtus, fan *por- ‘gang, trochgang’. It wurd is etymologysk ferbûn mei wurden as it Ingelske firth en ford (yn Oksford), it Dútske furt (yn Frankfurt) en it Fryske furde (Sânfurd). Yn dy betsjutting is it in stee dêr't ferkear mooglik is. Dêr't it yn "furde" de betsjutting fan ferkear it wetter oer kriget, hat it yn "fjord" mear de betsjutting fan ferkear oer it wetter.
Idaho
Godstsjinst
Op it mêd fan godstsjinst bestie yn 2008 81% fan 'e befolking fan Idaho út kristenen, wêrûnder 63% protestanten, 18% roomsen en minder as 0,5% eastersk-otterdoksen. Yn 2010 wiene de grutste protestantske denominaasjes de (mormoanske) Tsjerke fan Jezus Kristus fan de Hilligen fan de Lêste Dagen, mei rom 409.000 leden, en de Gearkomsten fan God mei 22.000 leden. Ateïsten en agnosten foarmen yn 2008 18% fan 'e befolking. Alle oare godstsjinsten mei-inoar foarmen likernôch 1% fan 'e befolking.
Klimaat
Idaho hat in lânklimaat, dat yn 'e hegere dielen fan 'e Rocky Mountains oergiet yn in heechberchtmeklimaat. Hoewol't de steat 560 km fan 'e kust fan 'e Stille Oseaan ôf leit, kin de timperjende ynfloed fan 'e see yn Idaho noch altyd dúdlik fernommen wurde, mei't it klimaat der net sa kâld is as men yn in noardlike en bercheftige steat ferwachtsje soe. It westen fan Idaho hat drûgere simmers en wietere winters, wylst dat yn it easten krektoarsom is. It easten is trouwen in stik drûger, mei't it mear yn it reinskaad fan 'e Rocky Mountains leit. Simmerdeis kinne de temperatueren oerdeis oprinne oant boppe de 30 °C, wylst it kwik by 't winter maklik sakje kin oant fier ûnder it friespunt, mar yn 'e regel net foar langere perioaden. Rekôrtemperatueren wiene 48 °C, op 28 july 1934 yn Orofino, en –51 °C op 18 jannewaris 1943 op 'e Island Park-keardaam.
Fjord
Lokaasjes
Om de Stille Oseaan hinne binne fjorden te finen yn Britsk-Kolombia (Kanada), Alaska (Feriene Steaten), Fjoerlân (Sily) en it súdwesten fan Nij-Seelân. Dêrneist binne der fjorden yn parten fan Antarktika, sawol op it fêstelân, op it Antarktysk Skiereilân as oan de kusten fan eilannen. Ek yn Tasmaanje (Austraalje) binne fjorden.
Atlantyske Oseaan
thumb|right|Eijafjord yn Yslân.
Stoomturbine
thumb|250px|Rotor fan in modern stoomturbine, brûkt yn in elektrisiteitssintrale thumb|250px|Ferskaat oan turbineblêden thumb|250px|De [[Turbinia, 1894, it earste skip dat oandreaun waard troch in stoomturbine]] De stoomturbine is in apparaat dat brûkt wurdt om de druk en temperatuer fan stoom om te setten yn in útgeand asfermogen. Sa type turbine wurdt in protte tapast yn elektrisiteitssintrales, mar hat ek oare tapassings dêr't in grut fermogen frege wurdt, sa as by de oandriuwing fan seeskippen.
De turbine hat de stoommasine mei sûgers yn it foarste plak ferfongen omdat it rendemint dêrfan, ôfset tsjin it gewicht (power-to-weight ratio), in stik heger is.
Skiednis
De stoomturbine is al om 1883 útfûn troch de Sweedske yngenieur Gustav de Laval yn syn meast ienfâldige foarm, de lavalturbine. Dy turbine hat in grut tal amerfoarmige skoepen dy't de stoom opfange en omsette yn in omgeande beweging. De Laval brûkte dy turbine om in molksintrifúzje oan te driuwen.
Tagelyk mei Parsons ûntwurp A.C.E Rateau in turbine dêr't de druk yn allinne ferlege wurdt by de statorskoepen; in lyts ferskil dat lykwols laat ta in flink grutter rendemint. Tsjintwurdich wurde dat Zoelly -turbines neamd. Feitlik binne it in rige skeakele lavalturbines. Meidat der dan mear as ien, elkoar opfolgjende, druk -en snelheidstreppen binne, giet de omgongsfaasje 'U' omleech. Omgongsfaasje en de waarmtefal oer de druktrep binne dan rjochtevenredich. De waarmtefal de druktrep sil lytser wêze en dêrtroch sil de omgongsfaasje ek redusearje. De waarmtefal fan eltse druktrep (skeakele turbines beächte) moat lykols wol deselde bliuwe. Oars soene der ferskillende omgongsfaasjes op 1 haadas sitte.
Klassifikaasje
Stoomturbines wurde yndield op ferkate grûnen: Aksiaal/radiaal, lykdruk (impuls)/oerdruk (reaksje), gearstald type, kondinsaasje/ôftaap
It basisûnderskied wurdt makke op ekspânsje-eigenskippen; de haadyndieling wurdt meast makke op it feit at it lykdruk -of oerdrukturbines binne.
Fjord
Atlantyske Oseaan
thumb|right|De Geirangerfjord yn Noarwegen.
Stille Oceaan
thumb|right|De Doubtful Sound yn Nij-Seelân.
Ekstremen
De langste fjorden fan de wrâld binne:
thumb|right|250px|Sattelytbyld fan it Sognefjord yn Noarwegen. Sawol yn de lingte as mei de djipte it twadde fjord fan de wrâld.
De djipste fjorden binne
Noch djipper is de Vanderforddelte, mei 2287 meter. Dizze is ûntstien troch de Vanderfordgletsjer. Dizze ûnderseeske delte leit lykwols net oan lân, wurdt dêrom ornaris net as in fjord beskôge.
Carl Friedrich Gauss
thumb|''Carl Friedrich Gauß Carl Friedrich Gauss (oarspronklik yn it Dútsk mei in ß, dus Gauß) (Brunswyk, 30 april 1777 – Göttingen, 23 febrewaris 1855) wie in Dútsk wiskundige en natuerkundige, dy't in tige wichtige bydrage levere hat oan in grut tal dielgebieten fan de wiskunde en de eksakte wittenskippen. Dêrûnder falle seker de getalteory, statistyk, analyze, differinsjaalmjitkunde, geodesy, elektrostatika, astronomy en de optika.
Gauss hie in opmerklike ynfloed op in soad dielgebieten binnen sawol de wiskunde as oare eksakte wittenskippen. Hy wurdt soms de prins fan de wiskunde neamd. Gauss wurdt sjoen as ien fan de meast ynfloedrike wiskundigen út de skiednis. Gauss referearde oan de wiskunde as "de keninginne fan de wittenskippen".
Gauss wie in wûnderbern. Op jonge leeftiid joech hy al tekenjen fan grutte oanlis op it mêd fan rekkenjen en letter wiskunde. Syn earste baanbrekkende wiskundige ûntdekkingen die hy al doe't hy noch in tsiener wie. Syn haadwurk, de Disquisitiones Arithmeticae foltôge hy yn 1798, op 21-jierrige leeftiid. Dit wurk wie fan fûneminteel belang yn de konsolidaasje fan de getalteory en jout oant hjoed de dei foarm oan dit dielgebiet fan de wiskunde.
Wittenskiplik wurk
Hy levere as earste in slutend bewiis fan de haaddstelling fan de algebra. Gaus betocht de kwadratuerformule fan Gauss om in yntegraal op de bêste manier te benaderjen. Hy wie de grûnlizzer fan de modulusrekkening. Hy levere sa in formule om de datum fan Peaske te berekkenjen út it jiertal. Hy bewiisde ek it lemma fan Gauss. Yn 1976 bewiisde hy as earste de wet fan de kwadratyske wjersidigens, dy't yn 1783 troch Leonhard Euler opsteld wie. Hy betocht it gaussfjild fan komplekse getallen x +dy waêryn de fjouwerkantswoartel fan -1, -2, -3, -7, -11, -19, -43, -67 of -163 foarstelt en x en y rasjonale getallen, dus breuken. Yn dit fjild ûndersocht hy de gaussiaanske priemgetallen. De normale ferdieling út de kânsrekkening wurdt ek wol gaußferdieling of gaussyske ferdieling neamd. De grafyk fan de normale ferdieling wurdt ek oantsjutten as gausskurve of klok fan Gauss. De stelling fan Gauss is belangryk foar de wiskundige ûnderbouwing fan de natuerkunde, benammen de elektrostatika en de hydrodynamika. Nei Gauss is ek in - wyls ferâldere - ienheid fan magnetyske flukstichtheid neamd, de gauss. De nije ienheid is de tesla, neamd nei de elektrotechnikus en útfiner Nikola Tesla, wêrby't 1 gauss lyk stiet oan 10-4 tesla.
Anekdoates
Oer de markante persoanlikheid fan Gauss binne troch de jierren hinne in tal anekdoates bewarre bleaun.
Dizze anekdoates binne werom te finen yn it boek "Die Vermessung der Welt" (Ned. oersetting "Het meten van de wereld", 2006) dy't de Dútske auteur Daniel Kehlmann yn 2005 skreau oer Gauss en syn tiidgenoat en wrâldreizger Alexander von Humboldt, yn 2006 it bêst ferkochte boek yn Dútslân.
Assyrjers
thumb|De Assyryske flagge (sûnt 1968) De Assyrjers (ܐܫܘܪܝܶܐ) binne in folk, oarspronklik út Mesopotaamje en Anatoalje, dat yn distiid foar it meastepart yn diaspoara libbet. It folk beskôget har de fuortsetting fan de Assyrjers út de Aldheid, de bewenners fan it Assyryske Ryk dat yn 539 f.Kr. ûndergie. De Assyrjers sprekke in moderne fariant fan it Arameesk. Yn dy taal neame sy harren sels Suryoye.
Sneker Café
Sneker café, yn de folksmûle bekend as Cafétje in Sneek, is in liet fan de Switserske, kabareteske skriuwer Drs. P. It is ien fan syn bekendere nûmers.
It liet behannelet yn fiif kûpletten it feit dat der yn Snits in âlderwetsk kafee bestiet mei in beheinde dranksortearring dat lykwols alle dagen fol is, en dat in ferrassend soad mei foarfallen dy't rûnom yn 'e wrâld barre te meitsjen skynt te hawwen ; it is in parody op socht tafal.
De lêste trije kûpletten einigje mei in parlando dat elk kûplet hieltiten langer wurdt, wêrby't in skynber ûnopfallend foarfal troch allerhanne bysinnen en ompaden dochs in dúdlike ferbining blykt te hawwen mei it neamde kafee.
De begelieding by dit numer is útfierd op akkordeon, wat it lokale 'klompedûns'-eftige karakter fan it kafee fierder fersterket.
Kollumer tsiis
Kollumer tsiis wie de iennichste fabrykstsiis dy't fan rauwe molke makke waard en wie in stikje pittiger as oare oan Goudske tsiis besibbe tsiissoarten.
Yn de tv-reklame foar Kollumer tsiis waard yn 1995 it liet Country Boy fan Johnny Cash brûkt om it yn bylden fette plattelânsgefoel te fersterkjen. Dêrby waard de slogan Wa't tsiis kiest, kiest Kollumer tsiis brûkt. Wa't doe 15 pûn Kollumer tsiis kocht krige in CD single fan Cash mei de nûmers A Thing Called Love en A Boy Named Sue der fergees by.
Alde Feart (It Bilt)
De Alde Feart (Biltsk en offisjeel: Ouwe Faart; Nederlânsk: Oude Bildtdijkstervaart) is in feart yn de gemeente De Waadhoeke. De feart rint fan De Westhoek oer Nij Altena nei Aldebiltsyl en rint njonken de Aldebiltdyk.
De namme Ouwe Faart jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Oude Bildtdijkstervaart.
Akkrum
Akkrum is in doarp yn it noardwesten fan de gemeente It Hearrenfean. Akkrum foarmet tegearre mei Nes in twillingdoarp.
It doarp hat  ynwenners.
Skiednis
Akkrum is tusken 525-725 ûntstien op in terp besuden De Boarn en is de dyk bylâns fierder woeksen. Om 1500 hinne is it âlde Akkrum delbaarnd, mar it is wer opboud. Yn likernôch 1860 waard hjir de earste reedmakkerij fan Nederlân stifte: Steamreedmakkerij Ruiter. thumb|left|250px|It âlde gemeentehûs fan Utingeradiel Akkrum wie oant de gemeentlike weryndieling fan 1984 it haadplak fan de gemeente Utingeradiel. Dêrnei wie Akkrum in doarp yn de gemeente Boarnsterhim en nei opheffing fan dy gemeente op 1 jannewaris 2014 waard it doarp by de gemeente It Hearrenfean yndield.
Ferhaal oer it ûntstean
Akkrum komt wierskynlik fan op de akker of it hiem fan Akker. Yn in reuzeteltsje binne twa reuzen de Boarn oan it graven. As de iene efterom sjocht stint er: "A, krom". Dêrfandinne de namme Akkrum en ek de Kromme Knilles. Jan de Wit makke nei oanlieding fan it teltsje foar Akkrum in keunstwurk fan de twa reuzen, dat oan It Stalt stiet.
Mienskip
Akkrum hat mei Nes in mienskiplik doarpsbelang (webstee). Oars as oare doarpen hiene Akkrum en Nes gjin eigen doarpshûs. Sûnt 2019 is dat feroare mei de iepening fan Doarpskeamer ED oan de Lange Miente 5.
Tsjerke
thumb|left|250px|2023 Akkrum, protestantske Terptsjerke
Skoallen
thumb|260px|Kanadeeskestrjitte thumb|260px|Pleats oan de Leppedyk De twa basisskoallen binne sûnt 2013 ûnderbrocht yn in nije mienskiplike lokaasje. Mei de iepening fan de nije Iepenbiere Skoallemienskip Sânwâlden yn Grou yn 2002 kaam der in ein oan it MAFU en de húshâldskoalle yn Akkrum. Oant dy tiid, lykwols, gongen de bêrn de lêste skoaldei fan it jier fan skoalle, sjongend troch de buorren: "Dit giet hjoed, ja dit giet hjoed foar’t lêste… ensfh".
Ferienings
thumb|260px|Kafee Kromme Knilles oan it Heechein
Eveneminten
thumb|260px|Smellebrêge en Boarnswâl
Befolkingsferrin
( Boarnen: 2015 en 2020: Alle Cijfers ) thumb|260px|Welgelegen
It besjen wurdich
thumb|center|700px| Coopersburg
Ynfrastruktuer
Akkrum leit oan de âlde Wei nei Oerisel en de nije A32. Dy lêste giet hjir ûnder it Leppe-akwadukt troch om't ek de Boarn troch Akkrum rint. Dy rivier komt as De Boarn fan Nes it doarp yn, en giet as de Kromme Knilles fierder nei Aldskou. Fierders jout de Meinesleat nei it súdwesten ferbining mei de Snitser Mar en jout nei suden de Polsleat ferbining mei it Hearrenfeanster Kanaal. Ek hat Akkrum in stasjon oan it Spoar fan Swol nei Ljouwert. Eastlik fan Akkrum leit jachthaven Tusken de Marren.
Strjitten yn Akkrum
Alle strjitten yn Akkrum.
Ferskaat
thumb|260px|Mellemole