cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dei
In gewoane dei is 24 oeren, 1.440 minuten, 86.400 sekonden. Sân dagen binne in wike; 28, 29, 30, of 31 dagen binnen in moanne; 365 of 366 dagen binnen in jier.
14 febrewaris
14 febrewaris is Falentynsdei, de dei fan 'e leafde.
Wâld
In wâld is in grut gebiet wêrfan't de begroeiïng benammen bestiet út beammen yn in dominante beammelaach, mei leger by de grûn in ûndergroei besteande út strewelleguod (de strûkelaach) en krûden (de krûdelaach). Wâlden binne rike biotopen, dêr't in grut ferskaat oan floara en fauna foarkomt. In lyts of relatyf lyts wâld wurdt ek wol in bosk neamd. Wat krekt as 'wâld' kwalifisearre wurdt, ferskilt, mei't der wrâldwiid hûnderten ûnderskate definysjes foar dit begryp yn gebrûk binne, op basis fan beamtichtens, beamhichte, lângebrûk, wetlike bepalings en ekologyske funksjes. Yn Nederlân wurdt in bosk neffens de Boskwet offisjeel omskreaun as in gebiet fan 10 are dat út beplanting mei beammen bestiet. Rekkene neffens de faak brûkte definysje fan 'e Fiedsel- en Lânbou-organisaasje (FAO) fan 'e Feriene Naasjes oerdieken wâlden yn 2006 sa'n 40 miljoen km² fan it lânoerflak fan 'e Ierde. Dêrmei is wâld it oerhearkjende ekosysteem op drûch lân. It komt yn alle dielen fan 'e wrâld foar, útsein yn it poalgebiet. It nimt 75% fan 'e bruto primêre produksje fan 'e biosfear fan 'e Ierde foar syn rekken en omfiemet 80% fan 'e totale biomassa fan 'e Ierde.
Soarten wâlden
Der besteane in stikmannich dúdlik faninoar ferskillende soarten wâlden. Yn it foarste plak hat dat te krijen mei de lokaasje op 'e Ierde dêr't se groeie. Sa komt tropysk wâld foar yn 'e tropen, om 'e evener hinne. Oan wjerskanten dêrfan befynt him in brede bân fan tuskenbeiden wâld yn 'e tuskenbeiden sônes, dêr't dan wer in bân fan taiga (ek bekend as boreaal wâld) oan grinzget dy't sels ôffrede wurdt troch de poalgebieten. Op gruttere hichten, yn berchtmen, dêr't de temperatuer en oare klimatologyske omstannichheden oerienkomme mei de tastân op hegere (en legere) breedtegraden, groeie wâlden dy't oerienkomme mei de wâlden fan dyselde breedtegraden. In twadde wichtich ferskil tusken soarten wâlden hat te krijen mei de hoemannichte delslach dy't der falt; wâld yn tige wiete gebieten wurdt reinwâld neamd, dat wer ûnder te ferdielen is yn tropysk reinwâld en tuskenbeiden reinwâld. In trêde ferskil wurdt feroarsake troch it soarte beammen dêr't it wâld út bestiet; sa ûnderskiedt men leafwâld (mei leafbeammen), nullewâld (mei nullebeammen) en mingd wâld (mei beide).
Wikselwurking tusken minsken en wâld
De minsklike maatskippij en wâlden hawwe inoar yn it ferline op sawol positive as negative manearen beynfloede, en dat is tsjintwurdich noch altyd sa. Wâlden soargje foar in oantreklik ekosysteem foar minsken, dat in geunstige ynfloed op harren sûnens hawwe kin. Ek tsjinje se as toeristyske attraksjes, dêr't omlizzende mienskippen ekonomysk baat by hawwe kinne. Oare minsklike aktiviteiten, lykas houtkap om oan timmerhout te kommen, of it platbrânen fan (dielen fan) wâlden om oan lânbougrûn te kommen, hawwe in negative ynfloed op it wâld en op 'e lange termyn ek op 'e minske. De regulearre eksploitaasje fan in wâld foar houtkap hjit boskbou. Yllegale houtkap heart dêr net by. In wâld dat noch nea kappe is, wurdt in oerwâld neamd; wâld dat nei de kap wer op 'e nij oanplante of út himsels wer op 'e nij oangroeid is, wurdt sekundêr wâld neamd. In wâld dat foar boskbou brûkt wurdt troch it hieltyd te kapjen en wer oan te plantsjen, hjit in produksjebosk.
Wâld yn Fryslân
Yn Fryslân is alle oerwâld al lang lyn kappe. Wat der no noch oan wâld yn 'e provinsje is, bestiet folslein út (oanplante) sekundêr wâld. Yn 'e tweintichste iuw binne noch wer grutte dielen fan 'e Fryske bosken ferlern gien troch doarps- en stedsútwreiding, troch de oanlis fan wegen en troch stoarmskea. (Sa wie der nei de stoarm fan 13 novimber 1972 yn Fryslân in skea fan 50.000 m³ boskhout, en ek by de stoarm fan 13 april 1973 waaiden in protte beammen om.) Lykwols is it oerflak wâld yn Fryslân yn ferhâlding ta it begjin fan 'e tweintichste iuw net feroare. Dat komt oan 'e iene kant troch beskerming fan boskgebieten fia oankeap troch natoerbeskermingsorganisaasjes en troch de oerheid (Steatsboskbehear), en oan 'e oare kant troch de nije lânynrjochting by ruilferkavelings.
Boskrike gemeenten yn Fryslân binne: Lytsere bosken komme ek op oare plakken yn Fryslân foar, lykas oan 'e eastkant fan It Hearrenfean by Oranjewâld, yn 'e Alde Feanen, oan 'e súdkant fan 'e Lauwersmar, yn 'e Nessemer Dunen op it Amelân en de Ljouwerter Bosk oan 'e noardkant fan Ljouwert. Hoewol't de namme fan De Wâlden op in soad bosk liket te tsjutten, ferwiist dat eins nei de beamwâlen dy't yn dat diel fan Fryslân as skieding tusken greiden brûkt wurde (sa't op 'e Klaai en yn 'e Súdwesthoeke sleatten brûkt wurde). Yn 'e súdlike Wâlden, dêr't û.m. Opsterlân ta heart, komme yndie wol wat wâlden foar, mar yn 'e noardlike Wâlden ûntbrekke se hast hielendal, útsein inkele lytse hoekjes oan 'e noardlike útein fan 'e Trynwâlden.
Aleksander Nevskikatedraal (Nizjni Novgorod)
De Aleksander Nevskikatedraal (Russysk: Собор Александра Невского; Sobor Aleksandr Nevskoje) is in russysk-otterdokse katedraal yn Nizjni Novgorod yn Ruslân.
Skiednis
Yn it ramt fan in besite fan Aleksander II oan de stêd, tsjinne in keapman it fersyk yn om yn it sakedistrikt fan de stêd in nije tsjerke te bouwen. Foar dat doel waard jild ynsammele, mar de ynsammeling brocht net genôch jild op en it earste ûntwerp koe net útfierd wurde fanwegen jildbrek. Lang om let waard keazen foar in ûntwerp fan de arsjitekt Lev Vladimirovitsj Dal, in eklektysk ûntwerp fan in monumintaal gebou mei fiif achthoekige tuorren dat net mear as 100.000 rûbel kostje mocht. De bou fûn plak tusken 1867 en 1880 en op 20 july 1881 waard de katedraal yn bywêzigens fan tsaar Aleksander III, syn frou Maria Fjodorovna en harren soan Nikolaas ynwijd ta eare fan de hillige Aleksander Nevski.
Sovjettiid
Nei de revolúsje fan 1917 waard de tsjerke sletten. De weardefolle saken waarden yn beslach nommen en yn 'e winter fan 1930 waard it houten meubilêr út de tsjerke ferwidere om dêrmei de gebouwen te ferwaarmjen. In pear ikoanen koene op 'e tiid troch otterdokse minsken út de tsjerke helle wurde. Dêrûnder wie ek it mirakuleuze ikoan fan de Mem Gods en it Hillich Krús. Der wiene plannen om yn it ramt fan de rekonstruksje fan it gebiet de katedraal ôf te brekken om op it plak in fjoertoer te bouwen mei in monumint foar Lenin. Dy waarden lykwols nea útfierd, mar de tuorren fan de tsjerke waarden yn it ramt fan it tariedingswurk al ôfbrutsen.
Yn de Twadde Wrâldkriich waard op de eardere katedraal ôfwargeskut set om de stêd tsjin oanfallen te beskermjen. In brân yn de jierren 1940 fernielde de fresko's yn de tsjerke. Tsjin it ein fan de jierren 1980 setten frijwilligers út ein mei de weropbou fan de tintefoarmige tuorren.
Weromjefte
Yn juny 1992 waard de katedraal werom jûn oan de Russyske-Otterdokse Tsjerke. In restauraasje fan de katedraal folge en der is in nije ikonostaze boud.
By in besite fan patriarch Kirill yn 2009 joech dy de tsjerke de status fan katedraal. Sûnt 2010 waard útein set mei it oanbringen fan nije fresko's. Foar in noch te bouwen klokketoer op it plak dêr't de Oka en Wolga gearrinne waard in 60 ton swiere klok getten, ien fan de grutste klokken fan Ruslân. De klok waard by de súdlike tagong yn in provisoaryske konstruksje ophongen.
It gebiet om de katedraal hinne is werynrjochte en opknapt. Noardwestlik fan de katedraal stiet it stadion fan Nizjni Novgorod.
Naomi Watts
thumb|200px|Watts by it London Film Festival op premiêre fan Eastern Promises thumb|Watts mei Schreiber Naomi Ellen Watts (Shoreham (Kent), 28 septimber 1968) is in yn Ingelân berne en yn Austraalje grutbrochte aktrise. Watts begûn hâr karriêre op de Australyske telefyzje, dêr't sy ferskynde yn reklamespotsjes en yn tv-rigen, sa as de soap Home and Away, Brides of Christ en de 'sitcom' Hey Dad..!.
Sy is bekend fan har rollen yn films as Mulholland Drive (2001), The Ring (2002) en 21 Grams (2003), dy't har wrâldwiid omtinken en in Academy Award nominaasje opsmieten. Fierders hie sy in haadrol yn King Kong (2005), Eastern Promises (2007), en The International (2009). Yn totaal hat hja 25 filmprizen krige.
Priveelibben
Watts hat in românse hân mei Heath Ledger en is ferloofd mei Liev Schreiber. Watts en Schreiber krigen op 25 july 2007 in soan, Alexander Pete Schreiber. Op 13 desimber 2008 krigen se in twadde soan, Samuel Kai Schreiber. Watts rekkent Nicole Kidman, ek in Australyske aktrise, ta har freonen
Agnes Alida Huber
Agnes Alida Huber (Ljouwert, 24 septimber 1702 – dêre, 1 juny 1774), wie ien fan 'e dochters fan Harmannus Huber (1663-1730), de siktaris fan 'e Steaten fan Fryslân en boargemaster fan Snits, en dy syn frou Elizabeth Huber-De Hertoghe (1666-1751).
Hja troude nea en hie gjin bern, mar wenne jierrenlang op it bûten Skatzenburch, yn Dronryp, dat yn it besit fan har famylje wie. Yn 1745 stifte se it earste rychje fan seis wenten fan it Rypster gasthûs (âldereintehûs) "Vredenhof", oan wat letter de Dûbelestreek wurde soe. Agnes Alida Huber ferstoar yn 1774 te Ljouwert, yn 'e âldens fan 71 jier.
Nijsleatster Feart
De namme Nijsleatster Feart jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Nieuwslootstervaart.
Speedway
Speedway is opkaam oan it begjin fan de 20e iuw. Ynternasjonaal is it in populêre sport, fral yn it midden en noarden fan Jeropa. Under oaren yn Poalen en Ingelân binne grutte kompetysjes mei beropsriders.
Franca Treur
Libben
Treur waard grutbrocht yn Meliskerke yn Seelân, yn in bevindelijk grifformeard fermidden, en studearre Nederlânsk en literatuerwittenskip oan de Universiteit Leien.
Ein 2010 waard bekend dat Column Film de filmrjochten fan Dorsvloer vol confetti kocht hat. De film draaide yn 2014 yn de bioskoop. Jannewaris 2014 waard har twadde roman útbrocht, De woongroep.
Hoarnwier
Hoarnwier is in delsetting benoarden Hantum yn de gemeente Noardeast-Fryslân. De namme komt ek foar as Hornwier. Horne is in foarm fan 'herne'=hoeke, yn dit gefal in bocht yn de Tsjettelfeart.
Franca Treur
Prizen
Treur wûn yn 2006 mei ''Maak iets van je leven! Maar wat? in essaywedstriid dy't útskreaun waard troch Contrast Magazine en nrc.next, mei as tema Macht en onmacht''. Yn 2010 wûn se de Selexyz debútpriis en de Zeeuwse Boekenprijs. Dorsvloer vol confetti waard mear as ien kear nominearre, ûnder oaren foar de NS Publykspriis.
Marije-Bertetsjerke (Nizjni Novgorod)
Skiednis
Ynearsten stie de klokketoer frij fan de tsjerke, mar letter is der in oerdekte gong tusken de toer en de tsjerke boud. Alde ôfbylden litte oarspronklik griene koepels sjen, mar yn de 19e iuw binne dy ferfongen troch de op de Moskouse Basiliuskatedraal ynspirearre koepels. Ramen, portalen en pylders hawwe allegear tige rike kalkstiennen dekoraasjes. Yn de jierren 1860 wie de klokketoer sa út it lead rekke, dat de boppeste ferdjippings ôfbrutsen en op ' nij boud wurde moasten
Yn 1913 waard de tsjerke hielendal restaurearre.
De tsjerke nei de revolúsje
De tsjerke waard yn de jierren 1930 fan 'e bolsjewiken sletten en foar ôfbraak nominearre. In lokale preester koe dat troch te wizen de kulturele wearde fan de tsjerke as in monumint fan de Stroganov-barok mei histoaryske dokuminten, ôfbylden en in lêzing op it kantoar fan de autoriteiten tefoarren komme. Ynstee fan sloop waard it gebou in 'Museum fan Religy en Atéisme', wylst de lieding fan it museum yn hannen kaam fan de preester. Yn de Twadde Wrâldkriich waard it gebou brûkt as apteek en dêrnei as pakhûs.
Weromjefte
Op 3 juny 1993 waard de tsjerke op 'e nij yn gebrûk nommen troch de Russysk-Otterdokse Tsjerke. Fan de oarspronklik 46 ikoanen dy't de tsjerke besiet, binne der 43 bewarre bleaun. Op 23 juny 2008 oerhannige Vladimir Pûtin in wichtich ikoan oan it bisdom, de saneamde Ferrizenis-ikoan. De ikoan wie earder yn 2004 út de katedraal stellen en kaam nei't in Estske samler de ikoan oankocht nei Ruslân werom.
Sandra Nasić
Sandra Nasić (Göttingen, 25 maaie 1976) is in Dútsk sjongster en de dochter fan Kroätyske ymmigranten. Nasić makke har debút yn de band Guano Apes, mar is sûnttiids oergien op in solo-karriêre. Har earste solo-album, The Signal, waard útbrocht op 28 septimber 2007. Sandra's stim soarget foar agressive rock-sjongen. Fan harsels hat se brún hier, mar hja fervet it blûn. System of a Down, Deftones en Korn binne Sandra's favorite bands. Yn 2001 krige se in EinsLive Krone award foar 'beste sjonger'.
De Feniks (Nes)
De Feniks (Nederlânsk: De Phenix) is een nôtmûne yn Nes op It Amelân.
Yn Nes stienen al sûnt 1629 nôtmûnen. De hjoeddeiske mûne waard yn 1880 boud as ferfanging fan in ôfbaarnde foargonger. De namme fan de mûne is in ferwizing nei de herrizenis út de jiske. De mûne waard yn 1951 en 1981 restaurearre. Yn 1980 waard de mûne eigendom fan de gemeente Amelân.
It is in houten achtkante mole, mei stiennen fjildmuorren, dekt mei reid. De roeden fan de mûne binne 18 meter lang en hawwe it âldhollânsk hikwurk mei seilen. De ynrjochting bestiet út in keppel mealstiennen en inkelde oare ûnderdielen. De mûne is de ienige grûnsiler-nôtmole yn Fryslân. Frijwillige mûnders litte de mûne geregeldwei draaie.
Themaheerdt
De Themaheerdt is in monumintale pleats oan de Oudedijk yn Pieterburen yn Grinslân.
Yn it ynterieur binne in soad Art decomotiven ferwurke. De pleats is in erkend ryksmonumint, as in foarbyld fan it betide wurk fan arsjitekt De Vries en fanwegen de gevens, de ekspressive foarmjouwing, de karakteristike lizzing en as foarbyld fan de wolfeart fan de boerestân yn de perioade dêr't dizze pleats yn boud waard.
Al foar de bou fan dizze pleats wie der sprake op dat plak fan in Themaheerdt, dêr't ûnder oaren Klaas Klaassen Thema, dy't yn 1819 ferstoar, en syn skoansoan Pieter Jannes Torringa buorken.
Boarnefermelding
Boarnefermelding, boarnefernijing of sitearjen is it oanjaan fan de oarsprong fan ynformaasje en fan ferwurke teksten, ôfbyldings en byldfragminten, dy't brûkt binne foar it meitsjen fan in publisearre wurk.
Boarnefermelding is benammen wichtich foar:
Der binne twa soarten fan boarnen:
Beide soarten fan boarnen kinne fansels kombinearre wêze; as ien in tekst sitearret om wat oan te toanen, is dat krektsagoed in boarne fan ynformaasje as in boarne foar in kopiearre orizjinele tekst.
Boarnefermeldingen foar de earste soarte fan boarne binne benammen wichtich:
Boarnefermeldingen fan de twadde soarte fan boarne jouwe de makker fan it orizjineel de 'eare' en wurdearring dêr't er rjocht op hat. By it brûken fan in sitaat is de boarnefermelding sels ferplichte y.f.m. it auteursrjocht.
In boarne dy't, faak tsjin betelling, foar elkenien tagonklik is, is in iepenbiere boarne. Foarbylden fan iepenbiere boarnen binne:
Net-iepenbiere boarnen binne:
Faak brûkte opmaakstilen foar boarnefermelding binne de boarnefermelding yn Harvardstyl en de APA-styl.
Hückeswagen
thumb|75px|left|Wapen thumb|200px|Lizzing fan Hückeswagen yn de Oberbergischer Kreis thumb|De Merkstrjitte
Hückeswagen is in gemeente yn de Dútske dielsteat Noard-Rynlân-Westfalen, yn it distrikt Oberbergischer Kreis. It plak telt 15.800 ynwenners.
De ynwenners fan Hückeswagen sizze leafdefol: "Oh du mien leiw Heukeshowwen, wenn eck deck seih', mott eck deck lowwen!"
Geografy
Hückeswagen leit oan de rivier Wupper. De Bevertaldam en de Wuppertaldam lizze yn de omkriten fan de stêd. Hückeswagen leit yn in nauwe delling, dêrboppe út ferriisd in kastielberch. It plak leit sa'n 40 km fan Keulen. Oare plakken yn de omkriten binne Radevormwald, Wipperfürth, Wermelskirchen en Remscheid.
Zions Hill
Zions Hill, pleatslik ek wol Hell Gate neamd, is in doarp op Saba, in eilân fan de Nederlânske Antillen. Yn 2001, by de lêste folkstelling, wennen der 283 minsken yn it doarpke. Zions Hill bestiet út twa parten: Upper Hell’s Gate en Lower Hell’s Gate.
It heechste part fan Zions Hill, Upper Hell’s Gate, leit op in hichte fan likernôch 450 meter. Hjirmei is it plakje it heechste doarp fan it Keninkryk fan de Nederlannen. De tradisjonele hutten, dy’t rûnom op Saba te finen binne, stean hjir tsjin de berch oan. Dizze huzen binne diels op peallen boud.
It leechste part fan Zions Hill, Lower Hell’s Gate, leit op in hichte fan likernôch 30 meter. Dit part jout in goed útsjoch oer de Karibyske See. Eartiids wie hjir ek in swevelmyn, mar hjoed de dei is dy net mear iepen.
Fasiliteiten
Yn Zions Hill stiet ien tsjerke, de Hillige Roazekrânstsjerke (Holy Rosary Church). Dizze stiennen roomsk-katolike tsjerke is boud yn 1962. Dit gebou docht ek tsjinst as mienskipssintrum wêr’t troch besikers de lokale Saba Drank, ek wol Spaanske Drank of Saba Krûd, in pleatslik makke rum, dronken wurde kin.
By it doarp heart ek it leger lizzzende Flat Point. Op dit stikje grûn is it lytse fleanfjildsje fan Saba boud, Juancho E. Yrausquin Airport, it lytste kommersjele fleanfjild op de wrâld.
Windwardside
thumb|300px|It Harry Luke Johnson Museum yn Windwardside. Windwardside is in doarp op it eilân Saba, dat ûnderdiel útmakket fan de Nederlânske Antillen. By de folkstelling fan 2001 wennen der 418 minsken yn it plakje. Windwardside leit likernôch 400 meter boppe de seespegel. It plak is, metten neffens it tal ynwenners, nei it haadplak The Bottom it twadde plak fan Saba. De namme ferwiist nei de lizzing fan it plak, op de wynside fan Mount Scenery.
Yn Windwardside binne alle huzen en tradisjonele hutten yn deselde kleuren ferve. Ferplicht wurde elts jier de muorren wyt, de dakken read en de lûken grien skildere.
By Windwardside begjint it kuierpaad dat nei de top fan Mount Scenery rint.
Fasiliteiten
It doarpke spilet in wichtige rol yn it libben op Saba, omdat der tal fan winkels sitte. Windwardside beskikt oer twa banken, inkele winkels, in postkantoar en in toerismeburo.
Yn it doarp stean trije tsjerken. In roomsk-katolike, in anglikaanske en ien fan de Jehova's. De roomsk-katolike tsjerke waard boud yn 1860 en hat as namme de Tsjerke fan Sint Paulus' Bekearing (Church of St. Paul's Conversion). De Hillige Trije-ienheid Tsjerke (Holy Trinity Church) is in Anglikaanske tsjerke út 1877. De Keninkryksseal is de tsjerke fan de Jehova's.
Fierder beskikt it doarp oer it Saba Museum, ek wol it Harry Luke Johnson Museum, neamd nei de plysjeman Harry Luke Johnson (1913-1972). Hjir kinne minsken in byld krije fan it libben op Saba yn de 19e iuw
Jan Bruin
Jan Bruin debutearre yn it betelle fuotbal yn it seizoen 1991/1992 foar SK Cambuur Ljouwert. By dizze klup spile hy oant en mei 1995, dêr't twa jier fan yn de Earedifyzje. Nei Cambuur soe er fuotbalje by FK Swol, ek in profklup dêr't er goed twa jier spyljen bleau. Fia FC Volendam kearde Bruin by Cambuur werom, dêr't er dêrnei noch 5 jier yn de oanfal stie. Nei dat tiidrek by Cambuur like hy ôfskreaun foar it betelle fuotbal, mar fuotbalklup Stormvolgels Telstar hie belangstelling foar him, dat hy koe yn 2005 by dizze klup tekenje.
En ek by Stormvogels Telstar liet er blike it skoaren noch net ferleard te hawwen. Op de ein fan it seizoen 2006/2007 makke hy bekend stopje te sillen, mar omdat er yn april 2007 al wer 16 kear trefseker west hie, kaam er op dy beslissing werom, tekene noch in jier by en bleau oant en mei de simmer fan 2008 fuotbaljen en stoppe doe foargoed mei it betelle fuotbal.
Jan Bruin wurdt beskôge as de bêste fuotballer fan It Amelân. Hy stiet bekend om syn iepenheid en positive wize fan omgong mei supporters. Bruin is sûnt it seizoen 2008/2009 wer by Cambuur werom, dêr't er him no dwaande hâldt mei de jongerein en wurket as kommersjeel meiwurker. Hy is ek jeugdtrainer by Cambuur. Fan 2013 ôf oan is er assistint-coach by it earste alfetal. Bruin wennet yn Tsjom.
Njoggentjinde Wyk
De Njoggentjinde Wyk is in wyk yn de gemeente It Hearrenfean. De feart leit tusken Jobbegea en Donkerbroek en rint fan súdeast nei noardwest nei de Skoatterlânske Kompanjonsfeart súdeast fan Weinterpferlaat. De wyk rint bylâns de 18e en de 20e Wyk.
In wyk is in fan de haadfeart ôfgeande lytsere feart om turf ôf te fieren.
De namme Njoggentjinde Wyk jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme 19e Wijk.
Jachtgerjocht
It Jachtgerjocht wie in gerjocht dat de Jachtrjochten hanthavenje moast.
Karel V krige it Jachtrjocht neidat er Fryslân ferovere hie. Hy beneamde in plomgreve (Boyn Benedixsoan, 13 july 1525), dy't it ferpachte oan steedhâlder, rieden en hearskippen. By plakkaat fan 3 jannewaris 1542 waard it Jachtrjocht jûn oan de steedhâlder. In nij plakkaat 1579 ferdûbele de boetes. It Bilt waard steedhâlderlik jachtgebiet. Dat hâlden de Prins fan Oranje en de Fryske Nassau's, dy't yn 1749 ek de steedhâlderlike Jachtrjochten yn It Oranjewâld krigen. Peallen mei it wapen fan de prins beakenen it gebiet ôf (sjoch: Moaie Peal). Sûnt 1602 wie it Jachtrjocht noch mei klam foarbehâlden oan steateleden, deputearren, leden fan it Hof, grytmannen, boargemasters en eigenierden. Oare Jachtrjocht-ordonnânsjes (1609, 1628, 1640 en 1653) stelden de Jachttiid, de Jachtgerjochtigden en boetes fêst. Earst wienen der in plomgreve en in houtfester. De Steaten ferienigen dy amten yn ien persoan (1619, salaris F920,- plus in tredde fan 'e boetes).
List fan Fryske bierbrouwerijen
Yn de provinsje Fryslân besteane 43 aktive bierbrouwerijen (stân fan saken maart 2023). Dit binne allegearre ambachtlike doarps-, steds- en mikrobrouwerijen. Guon fan dizze brouwerijen binne feriene yn in kollektyf CRAFT.
Dit is in list fan Fryske brouwerijen:
List fan keningen fan Ingelân
Troch de Act of Union, fan 1707, waarden de keninkriken Ingelân (mei Wales dêrby ynbegrepen) en Skotlân mei-inoar feriene. Sa ûntstie it Feriene Keninkryk fan Grut-Brittanje, dat yn 1801 troch in nije Act of Union ferbûn waard mei Ierlân.
Nijwierster Opfeart
De Nijwierster Opfeart is in feart yn de gemeente Noardeast-Fryslân. De feart rint fan de Nijhústerpiip yn de Fennewei nei it easten en letter mei in knik nei it noardeasten nei Nijewier.
Theophilus Dönges
thumb|Theophilus Dönges (1948) thumb|Dönges krige in steatsbegraffenis Theophilus Ebenhaezer Dönges (Klerksdorp (Transvaal), 8 maart 1898 - Kaapstêd, 10 jannewaris 1968) wie ien fan de lieders fan Súd-Afrika yn de tiid fan de apartheid.
Nijwierster Opfeart
In opfeart is de beneaming foar in kanaal dat min ofte mear heaks op in oar kanaal stiet. De namme wurdt benammen yn Fryslân en Grinslân brûkt. In opfeart wurdt ek wol 'skipsleat, skipfeart' of 'brânsleat' neamd.
Opfearten binne foaral oanlein om de fruchtbere terpgrûn of turf ferfiere te kinnen.
De Fryske namme 'Nijwierster Opfeart' jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele Nederlânsktalige namme Niawiersteropvaart.
Theophilus Dönges
Dr. Dönges, soan fan in dûmny, studearre rjochten oan de Universiteit fan Stellenbosch, wie sjoernalist, adviseur fan de Kaapprovinsje en wie dêr oanfierder fan de Nasionale Party.
Fan 1941 ôf siet er foar dy partij yn it parlemint; doe't de NP yn 1948 de ferkiezings wûn, waard er minister fan binnenlânke saken.
Doe't premier Johannes Strijdom yn 1958 hommels ferstoar, wie Dönges ien fan de trije gadingmakkers foar de opfolging. Fan de wie hy de meast evenredige en dêrom krige er de stipe fan it bedriuwslibben, dat net folle hawwe moast fan de skerpsliperij fan in Hendrik Verwoerd en Charles Swart. Dat Verwoerd wûn fernuvere in protte minsken; Dönges krige yn dy syn kabinet de portefulje fan finansjen.
Dy hâlde er oant 1967, doe't er 28 febrewaris troch it parlemint keazen waard as opfolger fan presidint Swart.
Trije wiken foar syn ynstallaasje krige Dönges op 11 maaie in beroerte. Yn syn plak waard de senaatsfoarsitter Jozua Naudé op 1 juny beëdige as waarnimmend steatshaad. Op 6 desimber ferklearre it Heechgerjochtshof it amt fakant, sadat in nije presidint keazen wurde koe.
St. Johns (Saba)
thumb|right|400px|Utsjoch fan Mount Scenery op St. Johns.
St. Johns, ek wol St. John’s, is in doarp op it eilân Saba, in eilân fan de Nederlânske Antillen. By de lêste folkstelling yn 2001 wennen der 186 ynwenners. Hjirmei is it it lytste doarpke fan Saba. St. Johns leit likernôch 350 meter boppe de seespegel.
It doarpke leit tusken The Bottom en Windwardside, de twa grutste plakken fan it eilân, yn. De ienige trochgeande dyk splyt it doarp yn twaen. Oan de iene kant fan de dyk leit it reedlik platte St. Johns Flat, dat útsjocht oer de Karibyske See en yn de fierte Sint Eustaasjes. Oan de oare kant leit it heuveleftige St. Johns Hill, dat oan de foet fan de Mount Scenery leit.
Yn St. Johns stean noch inkele bysûnder goed bewarre tradisjonele Sabaanske hutten oerein. Yn it plakje stiet de ienichste legere skoalle fan it eilân, de katolike Hillige Hert Basisskoalle (Sacred Heart Primary School). Ek de ienichste middelbere skoalle fan it eilân stiet hjir. It giet om de Skoallemienskip Saba (Saba Comprehensive School). Dizze skoallen, stifte yn 1976, biede ûnderwiis op it VMBO-nivo oan. De skoallen binne yn de jierren ’90 fan de 20e iuw oerstapt op it Ingelsk as ûnderwiistaal. It Nederlânsk wurdt noch as frjemde taal ûnderwiisd.
Hottingawier
Hottingawier is in delsetting súdeast fan Eagum yn de gemeente Ljouwert. De namme komt ek foar as Hotnyawier zaete, as state.
Novodevitsji-begraafplak
It Novodevitsji-begraafplak (Russysk: Новодевичье кладбище, Novodevitsje kladbisjtsje) leit by it 16e iuwske Novodevitsji-kleaster in Moskou. It is mei it kleaster in wichtige toeristyske attraksje.
Op it Novodevitsji-begraafplak binne tal fan pommeranten op it mêd fan wittenskip, keunst en polityk beïerdige, totaal goed 27.000 persoanen.
Wupper
thumb|220px|Rin fan de Wupper thumb|220px|De Wupper by Vogelsmühle De Wupper is in rivier yn Noard-Rynlân-Westfalen, Dútslân, dy't as Wipper ûntspringt by Börlinghausen yn it Bergisches Land. De mûning fan de rivier leit by Leverkusen yn de Ryn. De lingte fan de Wupper is 113 km.
Sintraalspoarwei
De Sintraalspoarwei is de spoarline fan stasjon Utert Sintraal nei Kampen, fia Amersfoart Sintraal en Swol. De spoarline is yn de jierren 1860 oanlein troch de Nederlandsche Centraal-Spoorweg-Maatschappij (NCS). It stik tusken Amersfoart en Swol stiet ek wol bekend as Feluweline en it stik tusken Swol en Kampen wurdt ek wol it Kamperlyntsje neamd.
Skiednis
It trajekt Utert - Amersfoart – Hattemerbroek waard iepene op 20 augustus 1863. In jier letter wie de bou fan de Iselspoarbrêge by Hattem ree en waard de spoarline trochlutsen nei Swol. Op 6 juny 1864 waard it trajekt offisjeel yn gebrûk naam. It oerbliuwende trajekt Swol – Kampen folge op 11 maaie 1865. De kosten foar de oanlis fan it lêste part waarden foar in part troch de NCS droegen en foar in part troch de gemeente Kampen. De gemeente Kampen lei sa'n ƒ300.000 yn. Foar dizze gigantyske som jild, dy't hast de helte fan 'e ynvestearringen dutsen, waard der oan 'e oare kant ôfpraat dat de treinen út Utert altyd trochrinne soene nei Kampen. Dit smiet yn de praktyk problemen op, trochdat men fanwegen de yndieling op it stasjon Swol kop meitsje moatte soe. Dat wie net frjemd foar stasjon Swol, oant de gearfoeging fan de Steatsspoarwegen en de NCS wie it in dûbeld kopstasjon, foar de rjochtingen stasjon Kampen - stasjon Utert-Sintraal en stasjon Arnhim Sintraal - stasjon Ljouwert. Al gau waard de line splitst yn in apart part Kampen – Swol en Swol – Utert. Yn 1919 naam de Steatsspoarwegen de eksploitaasje fan de NCS oer. De SS wie twa jier dêrfoar al in belangemienskip mei de HIJSM oangien. De NCS gie yn 1934 hielendal op yn de NS.
It trajekt Utert - Amersfoart waard yn 1942 elektrifisearre. Tsien jier letter wie ek it trajekt Amersfoart - Swol mei elektrysk materieel berydber. It trajekt Swol - Kampen waard net elektrifisearre en bleau in los lyntsje mei diseltraksje.
Yn de jierren tachtich en njoggentich binne der op parten fan it trajekt spoarferdûbelingen realisearre. De projekten kamen út it mar beheind útfierde Rail-21- plan fan de NS. De projekten waarden tusken 1988 oant 1998 yn fazen realisearre. It doel wie om de knyppunten yn de ferbining Utert – Amersfoart foar sawol intercityferkear as oare treintsjinsten ûndien te meitsjen. De trajekten binne hjirby fjouwersporich makke. Fierder waarden der ferskate ûngelikense krusingen en twa fly-overs boud. Troch dizze fly-overs kin it reguliere treinferkear by Blaukapel en Amersfoart Oansluting sûnder lykflierse krusings ôfwikkele wurde.
Bysûnder oan de spoarline is de "knik" dy't efkes foar stasjon Harderwyk yn de line leit. Dit is ien fan de skerpste bochten yn it Nederlânske spoarnet (sjoch ek it trajektkaartsje by dit artikel).
Stasjons en gebouwen
(kursyf: earder stasjon)
Noarder Alde Wei
De Noarder Alde Wei is in wetter yn de gemeente De Fryske Marren. De feart stiet yn it suden troch de Alde Wei yn ferbining mei de Langwarder Wielen. Nei it noarden rint it wetter njonken de Nije Slachtedyk en de polders Swettepoel en Bloksleat út yn de Goaiïngarypster Puollen.
De namme Noarder Alde Wei jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Noorder Oudeweg.
Wilhelm Bleek
Wilhelm Heinrich Immanuel Bleek (Berlyn, 8 maart 1827 – Kaapstêd, 17 augustus 1875) wie in Dútsk taalkundige. Hy wurdt it meast tebinnenbrocht troch syn wurk A Comparative Grammar of South African Languages en it grutte projekt yn 'e mande mei syn skoansuster Lucy Lloyd (1834-1914) : de stúdzje fan de ǀxam taal en !kun, lânseigen talen fan Súd Afrika. Hy wie troud mei Jemima Lloyd.
Wilhelm Bleek, soan fan in teolooch, studearre fan 1845 oant 1848 teology yn Bonn, mar gie doe nei Berlyn om Hebriuwsk te learen. Hy wie in learling fan Karl Richard Lepsius. Syn dissertaasje fan 1851 gie oer nominaalklassen. 1853 gie er as taalûndersiker nei Súd Afrika. Dêr die er fergelykjend taalûndersyk nei Bantû- en Koisan talen. Hy skreau ûnder oaren in grammatika foar de Sûlûtaal en in analise fan de mominaalklassen yn de ferskate Bantûtalen.
Bleek stoar oan tuberkuloaze yn de âldens fan 48 jier. Hy kaam te hôf yn Wynberch, Kaapstêd, dêr't twa fan syn earder stoarne bern al leine.
Bleek syn stúdzje fan de |Xam-taal en -literatuer waard fuortset troch Lucy Lloyd, mei stipe fan syn frou Jemima en syn dochter Dorothea († 1948).
Boskjemannen
Bleek's earste kontakt mei de Boskjemannen of San wie yn 1857 mei finzenen op Robbeneilân de finzenis fan Kaapstêd. Hy ynterviewde in pear fan dy lju en brûkte dy feiten yn lettere publikaasjes. Bleek woe harren taal leare en syn fynsten ferglykje mei it bytsje wat al oer dy taal bekend wie.
Yn 1863 kaam Bleek yn ’e kunde mei trije oare feroardielde San. Twa fan dizze minsken kamen by de húshâlding Bleek yn. Mei harren help koe Bleek in list fan wurden en sinnen yn it /Xam gearstalle. It measte dêrfan waard levere troch in Boskjeman dy't Adam Kleinhardt neamd waard.
Yn 1870 hearden Bleek en Lloyd, dy’t no tegearre oer it taalprojekt gear wienen, fan in groep fan 28 Sanfinzenen yn de Breakwaterfinzenis en krigen tastimming om ien fan har yn de húshâlding fan Bleek yn Mowbray op te nimmen om sa taal en kultuer better bestúdearje te kinnen. De kapelaan fan de finzenis keas de jongfeint |a!kunta, dy’t feroardiele wie foar it deasjitten fan in Boer. Ut reden fan syn jeugd wie dy lykwols net sa goed mear op de hichte fan de folkloare fan syn folk dat hy waard ferfongen troch in âldere man, dy’t ek by Bleek yn de hûs kaam te wenjen. Dizze ||kabbo waard Bleek en Lloyd's har earste wiere learaar. Yn de rin fan de tiid kamen ek oare leden fan ||kabbo's famylje, en oare Sanfamyljes, by Bleek en Lloyd yn Mowbray yn en waarden troch har ynterviewd. In protte fan dizze |xam-sprekkers wiene oan elkoar besibbe. Bleek en Lloyd koene sa hieltyd mear wurden, sinnen en letter ek ferhalen oer leauwe, skiednis en gewoanten opskriuwe út in kultuer dy’t hurd oan it ferdwinen wie, omdat de Boeren it lân fan de San ynnommen en ôffreden. Ynformanten en ûndersikers wisten dat it benei dien wie mei de âlde Sankultuer.
Hoewol’t Bleek en Lloyd en ferskate San ûnderfrege hawwe yn 1875/76, kaam de measte ynformaasje fan seis Boskjemannen.
Bleek skreau in tal raporten oer taal, ferhalen en folkloare fan de San dy’t er nei de Cape Secretary for Native Affairs stjoerde. Syn bedoeling wie om sa jildlike stipe foar syn ûndersyk te krijen, mar ek om it Ingelske koloanjale regear bewust te meitsjen fan de needsaak om de kultuer fan de Boskjemannen te behâlden as wichtich ûnderdiel fan it erfskip en de tradysjes fan de Súd-Afrikaanske naasje.
Oud-Sabbinge
Oud-Sabbinge is in doarpke yn de gemeente Goes, yn de Nederlânske provinsje Seelân. Oud-Sabbinge hat 231 ynwenners (2010).
Kloetinge
thumb|Geertestsjerke, westkant thumb|De [[Kloetinske Mole]] Kloetinge is in doarp yn de gemeente Goes yn de Nederlânske provinsje Seelân mei 3.148 ynwenners (2010). It doarp Kloetinge en de stêd Goes binne oan inoar fêstgroeid.
Hockey op de Olympyske Simmerspullen 1976
200px|thumb|right|It Olympyske Hockeystadion fan Montreal
De Olympyske Simmerspullen 1976 ek wol de XXIe Olympiade neamd waarden yn 1976 yn Montreal, Kanada hâlden. It hockey waard hâlden yn it Percival Molson Memorial Stadium. Ek wol bekind as it Stade Percival-Molson. Kenia luts him flak foar it toernoai werom. Wêr't troch Kanada sûnder te spyljen him pleatste foar de wedstriid om it 9de en 10de plak.
Robin Huisman de Jong
Robin Huisman de Jong (8 juny 1988, Snits) is in Nederlânsk proffuotballer dy't sûnt 2012 spilet by Harkemase Boys. Hy spilet it grutste part fan syn wedstriden as ferdigener. Earder hat Huisman de Jong spile foar ûnder oare SK It Hearrenfean en FK Emmen (hier).
Huisman de Jong hat foar ferskate nasjonale jongereinâlvetallen spile. Sa spile hy foar Oranje -18 en wie hy spiler fan it Oranje -19 dat yn 2007 him kwalifisearre foar it Jeropeesk Kampioenskip Fuotbal ûnder 19.
Noardbroekster Feart
De Noardbroekster Feart is in feart yn de gemeente De Fryske Marren. De feart ferbynt de Jouster Sylroede by Broek-Noard mei Ballingboer en rint dan as Lykfeart troch nei de Goaiïngarypster Puollen.
De namme Noardbroekster Feart jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Noordbroekstervaart.
Fostaborg (skip út 2018)
De Fostaborg is in snelboat fan rederij Wagenborg. It skip fersoarge fan 28 maart 2018 ôf in pear moanne in sneltsjinst tusken Holwert en It Amelân. De Fostaborg die 20 minuten oer dit trajekt. Yn 2019 waard de Fostaborg omdoopt yn Esonborg en kaam te farren tusken Fakânsjepark Esonstêd en Skiermûntseach. Foar de sneltsjinst nei It Amelân waard in earder wurkskip fan Wagenborg omboud.
Gunda Niemann
Gunda Niemann-Stirnemann berne as Gunda Kleemann (Sondershausen, 7 septimber 1966) is in earder Dútsk reedrydster. Berne yn it doetiidske East-Dútslân kaam se oant 1990 út foar East-Dútslân. Gunda Niemann is de mem fan reedrydster Victoria Stirnemann.
Niemann waard njoggentjin kear wrâldkampioen, acht kear Europeesk kampioen en trije kear olympysk kampioen. Se begûn har ynternasjonale reedryd karriêre yn novimber 1987 as 21-jierrige by de World Cup yn Berlyn. Se stie fuortendaliks op it poadium mei in twadde plak op de 3000 meter. Yn oktober 2005 beëinige Niemann har karriêre fanwegen in slepende rêchblessuere. De WK ôfstannen fan 2004 yn Seoel wiene har lêste wedstriden.
Frankryk
right|300 px|thumb|Kaart fan Frankryk boarne: [[The World Factbook CIA ]] Frankryk, offisjeel de Frânske Republyk, is in lân yn West-Jeropa. De haadstêd is Parys. Frankryk is lid fan de Feriene Naasjes (1945), mei in permaninte sit yn de Feiligensrie. It lân is ek lid fan de Noard-Atlantyske Ferdrachsorganisaasje (1949), de Rie fan Jeropa (1949) en de Jeropeeske Uny (1957). It is ien fan de dielnimmers oan de Jeropeeske Monetêre Uny en hat 1 jannewaris 2002 de Frânske frank as muntienheid ynruile foar de Euro.
Yn Jeropa heart ek it eilân Korsika by Frankryk, en fierder binne der noch oerseeske departeminten en oerseeske gebieten yn oare wrâlddielen.
Lizzing
Frankryk wurdt begrinzge troch:
De Pyreneeën foarmje de súdgrins mei Spanje, yn it easten lizze de Frânske Alpen, de Jura en de Fogezen, en yn it noardeasten lizze de Frânske Ardennen.
Lânskip
Likernôch 27 persint fan it oerflak is bosk; it is dêrmei it boskrykste lân fan de Jeropeeske Uny. Sintraal Frankryk wurdt dominearre troch it Sintraal Massyf, in platoberchte mei as heechste punt de Puy de Sancy (1,886 m). Fierder binne der yn it suden noch de Sevennen te finen, ien fan de sân nasjonale parken fan Frankryk. Korsika is it grutste Frânske eilân yn de Middellânske See mei in oerflak fan 8,680 km². It eilân is berchachtich mei mear as 40 bergen boppe de 2,000 meter dêr't it winterdeis regegeld sneit. Fierders hat Frankryk oerseeske gebieten lykas Martinyk en Guadelûp yn it Karibysk gebiet, Frânsk Guyana yn Súd-Amearika, Réunion yn de Yndyske Oseaan en ferskate eilannen yn de Stille Oseaan en in part fan Antarktika.
Rivieren
Op de grins mei Switserlân leit de Mar fan Genêve. Fan Switserlân út, troch dit mar en tusken de Alpen en it Sintraal Massyf troch rint de wylde Rône, nei de Middellânske see. Westlik fan it Sintraal Massyf leit de leechflakte fan Akwitaanje, dêr't de Garonne en de Dordogne nei de Atlantyske Oseaan trochhinne rinne. Noardliker rint de Loire yn deselde rjochting. Troch Noard-Frankryk rint de Seine, fan de omkriten fan Dijon ôf, troch Parys nei it noardwesten en komt by Le Havre yn it Kanaal út. Nei it noarden rinne de Yser, de Skelde en de Maas nei Belgje, en de grinsrivier de Ryn rint by de eastgrins fan Frankryk ek nei it noarden.
List fan stêden
thumb|Stêden mei mear as 100.000 ynwenners
Skiednis
left|thumb|250px|Eugène Delacroix - La Liberté guidant le peuple ("Frijheid liedet it Folk"), in symboal fan de [[Frânske Revolúsje]] De grinzen fan it hjoeddeiske Frankryk rinne hast lykop mei de grinzen fan Galje, dêr't de Keltyske Galjers eartiids wennen. Julius Caesar fan it Romeinske Ryk ferovere Galje yn de 1e iuw, en de Galjers namen de Romaanske taal (Latyn, de grûnslach foar it Frânsk) en kultuer oer. It Kristendom waard yn 'e 2e en 3e iuw it nije leauwen, dat yn de fjirde en fyfde iuw rûnom sa djip woartele wie dat Hiëronimus fan Stridon skreau dat Galje "frij fan ketterij" wie.
Yn 'e fjirde iuw kamen oer de Ryn Germaanske stammen nei Galje, benammen de Franken, dêr't letter it wurd "Francie" fan kaam. Fan alle Germaanske groepen fan Grutte Folkeferfarren wienen de Franken de earsten dy't it Kristlike leauwen oannamen. Yn 'e iere midsiuwen hienen de Friezen en de Saksen der gâns lijen fan.
Yn 'e santjinde iuw rekke it Frânske keningskip mei Loadewyk XIV op it hichtepunt. Yn 'e santjinde en achttjinde iuw wie dat mei Frânske taal lyksa, dy waard yn literêre rûnten en bestjoeren yn it bûtenlân brûkt. Oan 'e ein fan de 18e iuw hie Frankryk koloanjes by de roes yn Noard- en Súd Amearika, Afrika en Aazje. Nei de Frânske Revolúsje fan 1789 waard Frankryk in republyk. De Frânske republyk bleau net sa lang want yn 1799 kaam Napoleon I oan 'e macht. Napoleon waard letter keizer fan it Earste Frânske Ryk (1804–1814). Yn 1815 waard Napoleon yn 'e Slach by Waterloo ferslein.
It westfront fan de Earste Wrâldkriich wie foar in part yn it noard-easten fan Frankryk. De striid yn 'e rinfuorgen wie grutste slachting fan de Frânske skiednis. De Twadde Wrâldkriich wie oars, doe slagge it Dútslân om maaie/juny fan 1940 Frankryk mei in pear wiken te feroverjen. Nei de Twadde Wrâldkriich krige Frankryk in sit yn 'e Feiligensried fan de Feriene Naasjes. Frankryk wie foar Jeropeeske gearwurking, sa docht bliken mei de EMKS, dat letter de Jeropeeske Uny waard.
Johann Hermann Knoop
Johann Hermann Knoop (Kassel, om 1700 - Amsterdam/Ljouwert?, 4 augustus? 1769) wie in hofker en wurdt wol beskôge as de grûnlizzer fan de pomology. thumb|Ferskate parresoarten út Knoop syn Pomologia thumb|Kjersesoarten út Knoop syn Fructologia
Frankryk
Demografy
Oan 'e ein fan de njoggentiger jierren wienen der yn Frankryk 40 stêden dêr't mear as 100.000 minsken wennen, inkeld Parys hie mear as ien miljoen. Likernôch 75% fan de befolking libbet yn 'e stêden. Oan de ein fan de Twadde Wrâldkriich woeks de befolking minder hurd as yn oare Jeropeeske lannen, mar dat feroare nei de kriich. Frankryk hat krekt as oare Jeropeeske lannen in etnysk ferskaat troch de ymmigranten. Grutte groepen Noard-Afrikanen teagen nei de Frânske stêden, benammen nei Parys en Marseille.
Johann Hermann Knoop
Knoop wie de soan fan de hofker fan Marije Louise fan Hessen-Kassel har heit. Sy helle him út Kassel nei Ljouwert en makke him hofker op Mariënburg, Achter de Hoven yn Ljouwert. (1730 - 1748 ). Hy lei ek de tún fan Stania State yn Oentsjerk nij oan (1745). Hy kweekte yn Fryslân de jirpel (1742). Troch drankmisbrûk ûntslein libbe er fan it lesjaan (wiskunde) en fan it skriuwen fan boeken op it mêd fan túnbou ("Pomologia", "Fructologia" en "Dendrologia").
Teffens publisearre er op it mêd fan wiskunde, astronomy, skiednis fan Fryslân en histoaryske geografy. Hy berekkene sinne- en moannefertsjusteringen en makke sinnewizers, ûnder oare yn Bakkefean (1750). Fierders makke Knoop yn ± 1760 in moaie kaart fan Ljouwert. Dy wurdt bewarre yn it Gemeentlik Argyf fan Ljouwert.
Frankryk
Demografy
It roomsk-katolisisme is fierwei de beskiedene godstsjinst, sa'n 80% fan it folk is it, wylst mar 5% nei de tsjerke giet. Mei de ymmigranten út Aazje, Turkije en Noard-Afrika binne der no tusken de trije en fiif miljoen moslims. Der binne net safolle protestanten en joaden.
Militêr
thumb|Nuklêre fleanmasinedrager en flaggeskip Charles de Gaulle It Frânske leger hat fjouwer ûnderdielen:
De Frânske presidint is de heechste befelhawwer fan it Frânske leger. It hat it tredgrutste budzjet (nei de Feriene Steaten en Ruslân) en hat ek nuklêre wapens. De Dassault Rafale is in fjochtfleanmasine dy't yn Frankryk boud is.
Ekonomy
Frankryk is lid fan de G8 groep fan yndustrylannen. Sûnt 2002 is de muntienheid fan Frankryk de euro. De lânbousektor is aardich grut as it ferlike wurdt mei oare westerske lannen. Yndustriën sa as dy fan masjines, gemyske produkten, auto's, metalen, fleanmasines, elektroanyske apparatuer en itensprodukten beslagge in grut part fan de Frânske ekonomy.
Mear as de helte fan de hannel fan Frankryk is mei oare leden fan de Jeropeeske Uny. Japan, de Feriene Steaten en Sina binne lannen dêr't Frankryk in protte hannel mei hat.
It Bruto Ynlânsk Produkt (BYP) woeks tusken 1995 en 2005 alle jierren mei in trochsneed fan 2,1 % en hie yn 2005 in wearde fan 1.689,4 miljard euro.
De grutste Frânske bedriuwen yn 2003 wienen:
sûnder banken en fersekerders
Bestjoerlike yndieling
Frankryk is opdield yn 22 regio's en yn likernôch hûndert departeminten. De oerseeske departeminten (Départements d'Outre-Mer, DOM) binne: it Súd-Amearikaanske Frânsk-Guyana, de Karaïbyske eilannen Guadelûp en Martinyk en yn de Yndyske Oseaan Réunion. Fierders binne der oerseeske gebieten (Territoires d'Outre-Mer, TOM), dy't yn in losser ferbân mei it memmelân stean.
Regio's
Frankryk hat 22 bestjoerlike distrikten yn it lân Frankryk.
Frankryk hat fjouwer gebieten bûten Jeropa dy't ek ûnder it Frânsk regear falle:
Transport
thumb|TGV Netwurk Wichtichste havens binne Bordeaux, Calais, Duinkerken, Le Havre, Marseille, Nantes, Parys, Roue en Strasbourg. Parys hat it grutste fleanfjilden fan Frankryk, oare grutte fleanfjilden binne te finen yn Lyon, Nice en Marseille. De maksimum snelheid op de autodyk is 130 km/h. Op de measte autodiken moat tol betelle wurde. Der binne mar in pear autodiken tolfrij, autodiken yn de stêden en de A 75. Der binne fansels ek útsûnderingen, yn guon stêden binne doch toldiken (ringdyk noard Lyon en A 14 by Parys).
De hege snelheidstrein yn Frankryk hjit de TGV. De Société Nationale des Chemins de fer Français (SNCF) is de Frânske nasjonale spoardykûndernimming.
Frankryk hat (2006):
951.500 km ferhurde dyk.
29.370 km spoardyk.
8.500 km farwetter.
Kultuer
De Frânske taal en kultuer hie oant de Twadde Wrâldkriich gâns mear betsjutting yn oare Jeropeeske lannen as hjoed de dei. It Frânske regear hat regels foar it brûkme fan Frânske taal op 'e tillefyzje, en besiket de Frânske muzyk en literatuer te stypjen. Mei de museums sa as it Louvre en iuwenâlde boukeunst is Parys de kultuermetropool.
Muzyk
Frankryk hat in grut muzikaal ferskaat en libbendige muzykkultuer. Neist de ferneamde fertsjinwurders fan de Chanson, lykas Édith Piaf, binne der ek moderne Frânske muzikanten en avantgardyske muzykrjochtingen. Daft Punk, David Guetta en Étienne de Crécy pronken mei de „French House“, Gotan Project is pionier wat de saneamde Electrotango oangiet, en St. Germain makket in griemmank fan Jazz en House. De band Air is meast ferneamd om har sfearfolle muzyk.
Underrjocht
It ûnterrjocht yn Frankryk is goed. Der binne universiteiten yn Parys, Lyon, Toulouse, Marseille, Bordeaux, Rijsel, Montpellier, Straatsburg, Rennes, Grenoble en Nancy.
Underwiis yn Frankryk begjint mei it beukerûnderwiis (écoles maternelles). Foar bern tusken de 6 oant 16 jier is it ûnderrjocht ferplichte. Hja begjinne mei it basisûnderwiis (école élémentaire) en dêrnei it fuortset ûnderwiis (collège). Dat duorret oant it bern 15 is en moat dêrnei moat it bern op syn minst noch ien jier technysk ûnderwiis of beropsûnderwiis ha.
Keppelings om utens
🇪🇺
It Hoarslân
Fleantúchûnk
Op 9 juny 2016 is ien fan de fan de fleanbasis Ljouwert opstiigde strieljagers fan it type Northrop F-5E Freedom Fighter yn it eardere Hoarslân delstoart. De strieljager boarre him deun tusken in hûs en in kas de grûn yn. It gie om in tastel fan it Switserske tiim Patrouille Suisse, dat by in treningsflecht foar de Loftmachtdagen in oar fleantúch út it tiim rekke. De piloat rêde him mei de sjitstoel mar mei trochdat er troch it glês fan de njonkenlizzende kas rekke skeinde er beide ankels. It oare tastel dat rekke waard sette mei súkses in needlanning yn dy't goed ôfrûn op de fleanbasis Ljouwert. Yn ferbân mei ûndersyk en berging waard it gebiet in wike as wat ta militêr terrein ferklearre en dei en nacht (swier) bewekke.
Andre Bralts
Andre Bralts (Ekslo, 1945 - De Wylgen, 29 augustus 2010) wie in polemist, redakteur en muzikant.
Nei in net-ôfmakke stúdzje Nederlânsk yn Grins begûn er letter mei it (Ald)-Frysk, ek oan de RUG. Hy studearre ôf op in skripsje oer de poezij fan Jan J. Bijlsma. Yn 1987 helle syn eardere stúdzjemaat Jan Pieter Janzen him by tydskrift De Strikel. Dêr hie er oant de ein yn 1995 in fêste polemyske rubryk, 'Koartsein'.
Kolumbarium
thumb|right|210px|Urnemuorre op begraafplak Rijnhof yn [[Woerden]] In kolumbarium (Latyn foar dowehok), is in plak dêr't urnen bewarre wurde; it kin in part fan in mausoleum wêze,of fan in oar gebou, mar it kin ek allinne in muorre wêze.