cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
The Untouchables (film)
Untfangst
Fan 'e filmkritisy krige The Untouchables oer it algemien positive resinsjes. Sa neamde Vincent Canby fan The New York Times de film "in ferpletterjend wurk", dat neffens him "fulgêr, gewelddiedich, grappich en soms sa prachtich is dat it jin de siken benimt." Yn it tydskrift Time skreau Richard Schickel: "Mamet syn elegante skript fergriemt gjin wurd en [regisseur] De Palma fergriemt gjin shot. It resultaat is in wurk mei in grutte massa en in protte laachjes, dat him fuortbeweecht mei in wisse, twangmjittige enerzjy."
Roger Ebert fan 'e Chicago Sun-Times hie lof foar de aksjesênes en de lokaasjes yn The Untouchables, mar karde it senario fan Mamet en de rezjy fan De Palma ôf. Fral de portrettearring fan Al Capone as in arrogante en frijwat bernige persoan, sasear sels dat er him yn it iepenbier en yn 'e rjochtseal misdraacht, fûn Ebert in grutte teloarstelling. Yn The Washington Post wie Hal Hinson it mei him iens, dy't skreau: "De Palma syn belangstelling foar film as in fisueel medium is syn ynstinkt foar it fertellen fan ferhalen alhiel oermânsk wurden. Hy liket him inkeld noch drok te meitsjen om syn eigen styl." Dêr heakke er oan ta: "Op 'e iene of oare manear stiet it spektakulêre guod, dat er hjir op it grutte skerm útkoarret, ús tsjin."
Op 'e webside Rotten Tomatoes, dy't resinsjes sammelet, hie The Untouchables in goedkarringspersintaazje fan 80%, basearre op 57 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: "Mei't er glêd fan uterlik is, mar smoarfol keunstsinnige tierelantyntsjes sit, biedt dizze klassike gangsterskriller fan Brian De Palma in skerpsinnige blik op 'e histoaryske misdie yn Chicago, mei treflike aktearprestaasjes fan in earsteklas cast." Op Metacritic, de wichtichste konkurrint fan Rotten Tomatoes, behelle The Untouchables in goedkarringspersintaazje fan 79%, basearre op 16 resinsjes.
Prizen
Yn 1988 waard The Untouchables by de Oscars nominearre foar prizen yn 4 kategoryen, wêrûnder bêste orizjinele filmmuzyk (Ennio Morricone), bêste kostúmûntwerp (Marilyn Vance) en bêste produksje-ûntwerp (Patrizia von Brandenstein, William A. Elliott en Hal Gausman). De film wûn de Oscar foar bêste byrol fan in akteur, dy't nei Sean Connery gie foar syn rol as Jimmy Malone.
By de Golden Globes waard Ennio Morricone ek nominearre foar syn filmmuzyk, mar de iennichste priis dy't The Untouchables dêr wûn, gie wer nei Connery foar bêste manlike byrol. Yn it Feriene Keninkryk, dêr't men Skotske en Ierske aksinten útinoar ken, wie men folle minder sjarmearre fan it optreden fan Connery as in Iersk-Amerikaanske plysjeman mei in dúdlik Skotsk aksint; de lêzers fan it tydskrift Empire keazen by in opinypeiling yn 2003 syn rol yn The Untouchables út as "minste filmaksint aller tiden".
By de BAFTA's, de wichtichste Britske filmprizen, waard The Untouchables yn 1988 nominearre foar de prizen foar bêste byrol fan in akteur (Connery), bêste kostúmûntwerp en bêste produksje-ûntwerp. Morricone wûn de BAFTA foar bêste filmmuzyk. Hy wûn dêrfoar ek de Grammy Award, de wichtichste Amerikaanske muzykpriis. Fierders waard The Untouchables ek nominearre foar de Frânske César du Cinéma, de Italjaanske David di Donatello en de Japanske Priis fan 'e Akademy foar bêste bûtenlânske film.
Kunstnijverheidsschool Quellinus
thumb|Tegelpanielen op de westmuorre fan it Ryksmuseum, Amsterdam, út Cuypers syn "Quellinusskoalle"-atelier De Keunstnijverheidsschool Quellinus (1879 -1924) wie in Amsterdamske ûnderwiisynstelling.
Skiednis
De Roermondske arsjitekt Pierre Cuypers krige yn 1876 de opdracht foar de bou fan it Ryksmuseum yn Amsterdam. Yn jannewaris 1877 waard mei de bou útein set en yn april 1877 begûn yn in bouloads in kursus foar jongelju dy't har talizze woene yn (ornamteel) byldhouwe. Dizze 'praktykskoalle' wurke feitlik as ûnderôfdieling fan it atelier Cuypers-Stoltzenberg. De deistige lieding kaam yn hannen fan de Belch Eduard Colinet, dy't beneamd wie ta bysûnder opsichter by de bou fan it museum.
Yn 1879 waard de feriening Quellinus oprjochte, mei as doel it befoarderjen fan it keunstûnderwiis. Om it doel te heljen soe offisjeel in tekenskoalle oprjochte wurde, mei in praktyske oefenskoalle anneks. De feriening waard ferneamd nei Artus Quellinus, de byldhouwer dy't ferantwurdlik wie foar it meastepart fan de byldhouwurken fan it stedhûs fan Amsterdam. De skoalle krige de namme Kunst-Nijverheid-Teekenschool Quellinus. Colinet wie de earste direkteur, Anton Trautwein en Ben Wierink wiene de earste leararen. Yn Roermond waard inselde ûnderwiisynstelling oprjochte troch Pierre en Joseph Cuypers, de lettere R.K. Scholengemeenschap Dr. Cuypers.
Yn 1924 fusearre de Quellinusskoalle mei de Teekenschool voor Kunstambachten en de Dagteeken-en Kunstambachtsschool voor Meisjes tot het Instituut voor Kunstnijverheidsonderwijs Amsterdam; de Rijksschool voor Kunstnijverheid Amsterdam waard opheft. Yn 1968 waard de namme fan de fúzjeskoalle feroare yn Gerrit Rietveld Academie.
In kolleksje mei oanskôchlik lesmateriaal besteande út goed sânhûndert njoggentjinde iuwske foto's is yn it Ryksprintekabinet fan it Ryksmuseum Amsterdam. De foto's toane ûnderwerpen as klassyk byldhouwurk út Italië, boufragminten fan kastielen en tsjerken en ôfbyldingen fan klassyk meubilêr dêr't ryklik houtsnijwurk dekorearre tafels en Siuwske kasten by binne.
Rein Halbersma
thumb|240px|right|Noarderleech 120 x 100 sm.oalje/doek thumb|240px|right|Noarderleech 120 x 100 sm. oalje/doek Rein Halbersma (Wânswert oan 'e Streek, 1949 - Kollum, 25 febrewaris 2021) wie in Fryske skilder. Halbersma groeide op yn Wânswert oan de Streek en wennet no (2008) yn Kollum. Fan 1979 ôf lei er him ta op de keunst en folge er lessen by oare skilders. Halbersma skildere in soad bisten, benammen hynders en kij, lânskippen en portretten yn oaljeferve.
Limenitidinae
De Limenitiniae is in ûnderfamylje yn de famylje fan de Aureliaflinters (Nymphalidae).
Rein Halbersma
Halbersma wie lid fan keunstnersferieniging FRIA en Keunstwurk.
Der wienen eksposysjes fan him yn ûnder mear it Frysk Lânboumuseum yn Goutum en kultureel sintrum "De Skierstins" yn Feanwâlden. Yn 2020 wie de eksposysje Eachweid te sjen yn Museum Dokkum en museum 't Fiskershúske.
Halbersma stoar nei in siikbêd yn de âldens fan hast 72 jier.
Renga
De renga (連歌) is in fan oarsprong Japansk keatlingdicht, ornaris skreaun troch in groep fan dichters. Troch it werhellen fan twa fersfoarmen ûntstiet in gedicht twa oant hûndert fersen. De ynteraksje tusken dichters soarget foar fariaasje fan bylden, wat de renga in tige libben karakter jaan kin. De oarspronklike Japanske foarm skriuwt rigellangten foar yn moren, mar de Westerske foarm telt de wurdlidden.
Tan-renga
De tan-renga (短連歌), wat oerset wurde kin as koart keatlingdicht is de koartste foarm: in koart gedicht dêr de parten fan ferbûn binne troch assosjaasje. De renga is nei de foarm gelyk oan in tanka, mar wurdt troch twa dichters skreaun. De earste skriuwt in hokko, in begjinfers, fan 5-7-5wurdlidden, deselde foarm as de haikû. De twadde skriuwt in waki, in ferfolchfers, mei deselde gedachte of itselde gefoel, mei 7-7 wurdlidden. Sa ûntstiet in poëtykse dialooch yn twa fersen. Dizze koarte foarm in tige gaadlik as yntroduksje yn it dichtsjen fan in renga.
Nijuin-renga
De nijuin-renga is in wat langere renga-foarm, mei 20 fersen, ôfwikselend 5-7-5 en 7-7. Njonken de bân tusken de fersen moat der by dizze gruttere renga ek feroaring wêze; elts fers moat eat tafoege dat nij is, foar dy renga. Yn in nijuin-renga hat it tredde fers oarnaris in ferwizing nei de Moanne; it foarlêste fers hat in ferwizing nei in blom en earne yn it gedicht moat leafde foarkomme, as in tema dat almeast twa as trije fersen duorret.
Kasen-renga
De kasen-renga (歌仙) hat 36 fersen. Elts los fers is dêrby de omskriuwen fan in konkrete sitewaasje, mar it trochgean soarget foar tema's en sfear. Njonken de bysûndere fersen dy't ek yn de nijuin-renga foarkomme is der noch in twadde blommefers. By de kasen-renga wurdt de hokko as mooglik skreaun troch in earegast, dy't sa de sfear fan de renga sette kin. De waki dy't dêr oanfêst komt, de wakiku, wurdt skreaun troch dejinge dy't de renga organisearre hat.
Hyakuin-renga
De hyakuin-renga (百韻連歌), wat oerset wurde kin as hûndert fers keatlingdicht, is de âldste foarm fan de renga, mei hûndert fersen. Oars as by de oare foarmen hat dizze in ôfwikende foarm foar de ageku, it slotfers. It slotfers hat in bysûndere funksje by de renga, omdat it de ein foarmje moat fan de keatling. By de hyakuin-renga hat de ageku 9-9 wurdlidden.
Postumus
thumb|right|200px|''Postumus op in munt út 268, [[Treves, goud 7.40g.]] Postumus, yn it Latyn Marcus Cassianius Latinius Postumus (? - 269), wie in Romeinsk keizer fan de simmer ôf fan 260 oant begjin 269. Hy wie hearsker oer in part fan it Romeinske Ryk dat bekend wurden is ûnder de namme Gallo-Romeinske Ryk. Hy wie in tsjin-keizer dy't yn opposysje wie fan de offisjele keizer Gallienus en Klaudius II 'Gotius' en dêrtroch in usurpator.
Kylie Minogue
thumb|220px|Kylie Minogue (2008) Kylie Ann Minogue (28 maaie 1968, Melbourne, Austraalje) is in Australyske sjongster, lieteskriuwer en aktrise. Minogue har mear as 68 miljoen albums ferkoft.
Postumus
Skiednis
Neffens de iere skiedskriuwers soe Postumus berne wêze yn Deusone, it tsjintwurdige Diessen yn Noard-Brabân.
Hy wie legeroanfierder oan de Ryn doe't de Romeinske troepen oan de Limes yn de simmer fan 260 yn opstân kamen tsjin de offisjele keizer Gallienus. Troch syn troepen waard Postumus ta keizer útroppen. De direkte oanlieding fan de rebûlje wie ûnienichheid mei Caesar Saloninus en de prefekt fan de Praetoriaanske garde, Silvanus oer de ferdieling fan de bût fan in fjildtocht. Keizer Gallienus wie op dat stuit drok dwaande mei it del slaan fan in opstân yn Egypte, sadat ynearsten amper sprake wie fan tsjinstân troch it offisjeel bewâld. Letter wreide de opstân fan Postumus út doe't it leger fan him Keulen oermastere, dêr't Silvanus en Saloninus ferbleaunen. Beiden waarden finzen set troch Postumus en fermoarde.
De opstân troch Postumus wie it begjin fan it Gallo-Romeinske Ryk, in selsstannich diel, dat troch de krisis dêr't it Romeinske Ryk yn terjochte kaam, úteinlik 14 jier bestien soe. It Ryk beslagge de trije Romeinske provinsjes yn Galje en de twa Germaanske provinsjes. Fan 261 ôf kamen ek Brittanje en it Iberyske skiereilân dêrby.
Troch it meastepart fan de boarnen wurdt Postumus omskreaun as in goede en kundige keizer. Hy hâlde in tal suksesfolle kriichstochten tsjin de Germanen dêr't hy har fier troch bûten it Ryk holde en sa de westlike provinsjes byinoar hâlde koe.
Yn 265 hie Gallienus skjin syn nocht fan de opstân troch Postumus en besocht twa kear sûnder sukses him te ferslaan. De earste kear tankte Postumus it libben trochdat de kavalerykommandant Aureolus fan Gallienus ûnfoarsichtich wie, de twadde kear waard Gallienus sels troch in pyl ferwûne en luts er him werom. Dêrnei lit er Postumus syn gong gean, omdat dy gjin oanstalten makke tsjin Gallienus op te trekken Postumus hat nea besocht syn territoarium te fergrutsjen sûnt 261. Lykwols beskôge hy it Gallo-Romeinske Ryk net as in ôfsûnderlik lân, mar kleemde hy keizer te wêzen fan it hiele Romeinske Ryk.
Sûnt 268 krige Postumus yn syn eigen Ryk hieltyd mear te stellen mei swierrichheden dy't troch syn eigen leger feroarsake waard. De swierrichheden ûntstiene troch it feit dat Postumus gjin risselwaasje makke om nei Rome ta te gean, dêr't it leger troch begûn te grommeljen. Yn it leger wienen kreften oanwêzich dy't dat woene en it hiele Romeinske Ryk ûnder ien bewâld te bringen. Om syn troepen ôf te keapen hie Postumus nochal wat jild noadich.
219
Foarfallen
thumb|116px|Elagabalus
Morphinae
De Morphinae is in ûnderfamylje yn de famylje fan de Aureliaflinters (Nymphalidae).
Jedi-folkstellingsferskynsel
It Jedi-folkstellingsferskynsel is in ferskynsel dat him yn 2001 foar it earst foardie by folkstellings yn it Feriene Keninkryk en ferskate oare Ingelsktalige lannen. Dêrby joegen tsientûzenen minsken by de fraach oangeande harren religy it antwurd "Jedi" op, ferwizend nei in fiktive monastyske, mei it bewarjen fan 'e frede en it hanthavenjen fan wet en oarder belêstge organisaasje út 'e Amerikaanske mediafranchise Star Wars. By lettere folkstellings die itselde ferskynsel him foar yn deselde lannen, mar ek yn guon Eastjeropeeske steaten. It giet hjirby yn fierwei de measte gefallen om minsken dy't net echt oanhingers fan it jediïsme binne, mar fine dat harren religy de oerheid neat oangiet of dy't grappich wêze wolle.
Austraalje
Yn Austraalje joegen by de folkstelling fan 2001 mear as 70.000 minsken (0,37% fan 'e befolking) op dat se "Jedi's" wiene. It Australyske Buro foar de Statistyk (ABS) reägearre dêrop troch in parseferklearring útgean te litten wêryn't steld waard dat eltse fraach wêrfan't it antwurd ferwiisde nei de Jedi of Star Wars, beskôge wurde soe as net beäntwurde. By de folkstelling fan 2006 wiene der goed 58.000 Austraaljers dy't harsels opjoegen as Jedi, yn 2011 wiene dat der 65.000 en yn 2016 48.000. Yn 'e oanrin nei de folkstelling fan 2016 fierde de Australyske Ateïstyske Stifting (AAF) kampanje tsjin it jaan fan it antwurd "Jedi" op 'e fraach oangeande religy, mei as argumint dat sa'n "humoristysk" antwurd liede soe ta in ûndertelling fan ateïsten, wat der wer foar soargje soe dat ateïsten yn Austraalje minder macht krigen as dat se oars hawwe soene.
Ingelân en Wales
By de folkstelling fan 2001 yn Ingelân en Wales joegen mear as 390.000 minsken op dat se Jedi-ridders wiene. Dat kaam del op krapoan 0,8% fan 'e befolking. It jediïsme waard dêrmei de op trije nei grutste religy fan it lân, nei it kristendom (70%), de islaam (3,1%) en it hindoeïsme (2,1%). Ek it ateïsme (16%) hie mear oanhing. It joadendom, it sikhisme en it boedisme wiene lykwols lytser as it jediïsme. Foarôfgeande oan 'e folkstelling hie it regear dúdlik makke dat, hoewol't der eins in jildboete stie op it net of ferkeard beäntwurdzjen fan 'e fragen fan 'e folkstelling, dêr net op hanthavene wurde soe yn it gefal fan 'e fraach oer jins religy. By de folkstelling fan 2011 wiene der yn Ingelân en Wales noch 177.000 Jedi oer. Yn 2021 fitere de humanistyske organisaasje Humanists UK ateïsten oan om net "Jedi" te antwurdzjen, mar "gjin religy".
Skotlân
Yn Skotlân antwurden by de folkstelling fan 2001 mear as 14.000 minsken by de fraach oer religy dat se Jedi-ridders wiene. Dat kaam del op 0,24% fan 'e befolking en wie dus oanmerklik leger as yn Ingelân en Wales.
Ierlân
It Iersk Sintraal Buro foar de Statistyk wegere yn 2012 fragen te beäntwurdzjen oer hoefolle lju oft harren by de folkstelling fan 2011 as "Jedi" opjûn hiene. Foar de folkstelling fan 2016 waarden de útkomsten foar alle opjûne religyen publisearre dy't mear as 30 kear neamd wiene. Doe wiene der 2.050 Ieren (0,09% fan 'e befolking) dy't harsels as "Jedi-ridder" opjûn hiene.
Kanada
Yn Kanada joegen by de folkstelling fan 2001 21.000 minsken harren religy op as "Jedi-ridder". Dat wie oanlieding foar it regear om te besjen oft it folslein ynfoljen fan 'e 40 bledsiden lange folkstelling net frijwillich makke wurde koe. By in nasjonale enkête yn 2011 wiene der 9.000 Kanadezen dy't harsels "Jedi" neamden.
Kroaasje
By de folkstelling fan 2011 yn Kroaasje joegen 303 minsken op dat se it jediïsme as religy hiene.
Nij-Seelân
By de folkstelling fan 2001 joegen har yn Nij-Seelân mear as 53.000 minsken op as Jedi. Dat kaam del op 1,5% fan 'e befolking en dêrmei libben der yn Nij-Seelân relatyf sjoen de meast Jedi-ridders. It nasjonale buro foar de statistyk, Statistics New Zealand (SNZ) behannele dy gefallen as "antwurd begrepen mar net meiteld". By de folkstelling fan 2006 joegen 20.000 Nijseelanners harren religy op as it jediïsme. De folkstelling fan 2011 waard net ôfmakke omreden fan 'e swiere ierdbeving fan Christchurch, mar by de folkstelling fan 2018 wiene der yn Nij-Seelân noch hieltyd 20.409 Jedi (oftewol 0,43% fan 'e befolking).
Servje
By de folkstelling fan 2011 yn Servje joegen 640 minsken op dat se as religy it jediïsme oanhongen.
Tsjechje
Yn Tsjechje beäntwurden by de folkstelling fan 2011 rom 15.000 minsken de frijwillige fraach nei harren religy mei "Jedi-ridder". It Tsjechysk Buro foar de Statistyk fertaalde dat nei "it hawwen fan 'e morele wearden fan 'e Jedi-ridders". De measte Tsjechyske Jedi-ridders wennen yn 'e haadstêd Praach.
Cheyenne (Wyoming)
Cheyenne is de haadstêd fan de Amerikaanske steat Wyoming en ek haadplak fan Laramie County. Yn 2000 hie de stêd 53.011 ynwenners. Cheyenne is teffens de grutste stêd fan de steat.
Op it plak fan it Cheyenne fan no waard op 4 july 1867 in tintekamp set foar de bouwers fan de Union Pacific Railroad. Dat wie de oanset fan in delsetting mei in stasjon dêr't letter de stêd Cheyenne ýt ûntstean soe.
Demografy
Untjouwing ynwennertal:
Hûs fan de Nederlannen
thumb|Hûs fan de Nederlannen yn Múnster It Hûs fan de Nederlannen (Haus der Niederlande) yn Múnster (Noard-Rynlân-Westfalen) húsfestet ynstellings, dy’t har dwaande hâlde mei ûndersyk, ûnderwiis en wittenskiplike tsjinstferliening oangeande Nederlân en Flaanderen.
Ynstellings
It „ Zentrum für Niederlande-Studien“ is de iennige wittenskiplike ynstelling yn Dútslân, dy’t oer de fakgrinzen fan ûnderwiis, ûndersyk en tsjinstferliening hinne giet. Doelstelling fan de ynstelling is it yngreven begripen fan Nederlânske en Flaamske gebieten en harren betrekkings mei Dútslân. De oanbeane stúdzjes besteegje njonken it leren fan de talen omtinken oan politike, histoaryske, ekonomyske en kulturele fraachstikken. It sintrum ûntstie yn it jier 1989 en is ferbûn oan de Westfaalske Wilhelms-universiteit yn Múnster.
Biblioteek
De bibioteek hat foar de Dútstalige gebieten de grutste samling publikaasjes oangeande de Nederlânske kultuer. Mei om-ende-by 65.000 bannen, ek Frysktalige, is de biblioteek in swiergewicht wat de Nederlânske kultuer oanbelanget. Boppedat binne der sa‘n 30.000 bannen fan it ynstitút foar de Nederlânske Filology. Sa jout it „Zentrum für Niederlande-Studien“ yn Dútslân unike mooglikheden ta ûndersyk op it mêd fan Nederlân en Flaanderen. De biblioteek is boppedat in ûnderôfdieling fan de ULB (Universitäts- und Landesbibliothek) fan Múnster.
Krameramtshaus
It as "Krameramtshaus" bekend steande hûs bestiet sûnt 1589 en die tsjinst as pakhûs en plak fan gearkommen foar it gilde fan kreamers. It hûs tsjinne tidens de ûnderhandelings oer de Westfaalske Frede - dy't njonken de Tritichjierrige Oarloch binnen it Dútske gebiet ek de Tachtichjierrige Oarloch fan de Nederlannen om ûnôfhinklikens fan de Spanjaarden beëinige - ta ûnderkommen foar de Nederlânske gesanten. De ûnderhannelings wiene fan 1646 oant 1648 wikseljend yn de ûnderkommens fan de dielnimmende delegaasjes. Op de 30ste jannewaris 1648 koe úteinlik it Spaansk-Nederlânske Ferdrach – de Frede fan Münster – yn it "Krameramtshaus" tekene wurde.
Op 15e maaie 1648 waarden de ratifikaasje-oarkonden wiksele en de frede yn in feestlike seremoanje besward. De Spaanske gesant greve Peñaranda hie foar dat barren de riedskeamer fan it Stedshûs frege, dy't dêrom letter omneamd waard ta Fredesseal.
It hûs stiet yn it sintrum fan Múnster, dat yn de Twadde Wrâldoarloch regelmjittich bombardearre is. Doe't der noch gjin radar wie, leinen plakken as Múnster al binnen it berik fan de alliearde fleantugen en dêrnei leinen se op de weromflecht nei Ingelân. Nei de oarloch is alle war dien, om dat sintrum wer yn âlde steat werom te bringen.
1122
Ferstoarn
1120'erne
Unstoppable (film út 2010)
Unstoppable is in Amerikaanske aksjeskriller en rampefilmút 2010 ûnder rezjy fan Tony Scott, mei yn 'e haadrollen Denzel Washington, Chris Pine en Rosario Dawson. De titel betsjut "Net te Stopjen" of "Untsjinkearber". De film is loskes basearre op it wier barde ynsidint mei de CSX 8888, en fertelt it ferhaal fan in frachttrein dy't op 'e rin giet en de beiden mannen dy't har libben weagje om him te stopjen. Unstoppable wie de lêste film dy't Tony Scott regissearre foar syn ferstjerren. De film krige oer it algemien positive resinsjes fan 'e filmkritisy en wie in beskieden kommersjeel súkses yn 'e bioskopen. Unstoppable waard yn 2011 nominearre foar de Oscar foar bêste lûdsmontaazje.
Plot
Wylst se op in ranzjearterrein yn noardlik Pennsylvania in frachttrein fan 'e (fiktive) Allegheny and West Virginia Railroad (AWVR) ferpleatse, litte de ynkompetinte spoarweimeiwurkers Dewey en Gilleece de trein by fersin op eigen krêft ôfsette sûnder dat der immen oan board is. Mei't se yn 't earstoan miene dat er op it heuvelige terrein allinne mar oan it útrôljen is, oarderet terreinmaster Connie Hooper Dewey, Gilleece en lasker Ned Oldham om der yn 'e auto efteroan te gean. As blykt dat de trein it punt dêr't se him opwachtsje wolle, al foarby is, kriget Oldham foar it ferstân dat er op folle krêft oan it riden is. Mei't de trein út 39 wagons bestiet dy't lutsen wurde troch twa GE AC4400CW-road-switcher-lokomotiven efterinoar (#777 foarop en #767 dêr fuort efteroan), is dat in grut probleem.
Connie nimt kontakt op mei Oscar Galvin, de adjunkt-direkteur fan 'e AWVR mei foech oer treinoperaasjes, en warskôget de pleatslike plysje en de steatsautoriteiten om alle spoarwei-oergongen ôf te sluten. Scott Werner, in ynspekteur fan 'e Federal Railroad Administration (FRA), ûntdekt by in besyk oan it ranzjearterrein dat acht fan 'e 39 wagons laden binne mei it tige giftige en licht ûntflambere raande fenol, wat betsjut dat in ûntspoaring fan 'e trein yn bewenne gebiet in grutte ramp mei foar 't neist in protte deadlike slachtoffers feroarsaakje soe. It nijs fan 'e op 'e rin sleine trein lekt al rillegau út nei de media, dy't oan ien wei troch oer de gefaarlike en spektakulêre sitewaasje begjinne te berjochtsjen.
It plan rint lykwols út op in fiasko as Scott bewusteleas rekket trochdat er oan 'e abseilkeabel tsjin it foarrút fan 'e efteropkommende #767-lokomotyf slein wurdt. As Stewart dêrnei besiket om 'e #777 (en dêrmei de hiele trein) in sydspoar op te lieden, slagget it him net om 'e trein dêrfoar genôch ôf te remjen. Inkeld syn eigen beide lokomotiven ride it sydspoar op, dêr't se troch har te grutte faasje ûntspoare. Stewart komt dêrby om, wylst de trein op 'e rin gewoan rjocht troch riidt op it haadspoar. Connie en Galvin beseffe dat de trein no ûntspoare sil yn 'e Bocht fan Stanton, in skerpe bocht yn 'e spoarline dêr't dy op in fiadukt oer de beboude kom fan 'e tichtbefolke (fiktive) stêd Stanton (Pennsylvania) hinne laat wurdt. Galvin stimt dêrom einlings yn mei plannen om 'e trein ûntspoare te litten bûten it lytsere plak Arklow (Pennsylvania).
Underwilens is in oare frachttrein fan 'e AWVR, lutsen troch lokomotyf #1206 mei oan board de mei desennia oan ûnderfining bejeftige masinist Frank Barnes en de griene kondukteur Will Colson, op itselde spoar ûnderweis yn 'e tsjinstelde rjochting. De warskôging oan harren oer de op 'e rin sleine trein komt te let om in sydspoar yn te slaan, mei't harren trein dêrfoar tefolle faasje hat. Barnes wit, krekt foar't it ta in frontale botsing komt, syn trein in koart parallel rinnend útwykspoar foar needgefallen op te stjoeren. De #777 is dan al sa tichtby, dat er de lêste beide wagons fan 'e #1206 fan it spoar riidt. Yn it foarbygean sjocht Barnes dat de lêste wagon fan 'e #777 in iepen keppeling hat. Dat betsjut dat er syn eigen lokomotyf oan 'e op 'e rin sleine trein keppelje kin om dy ôf te remjen foar't er de Bocht fan Stanton berikt.
Wylst Colson de wagons fan 'e #1206 loskeppelet op it útwykspoar, jout Barnes syn plan troch oan Connie en Galvin. Dy lêste wiist it sûnder mear ôf, om't er de sitewaasje al ûnder kontrôle hat troch de ûntspoaring by Arklow. Barnes oppenearret syn op jierren fan ûnderfining mei treinen basearre miening dat dy ûntspoaring net wurkje sil, om't de #777 ûnderwilens safolle feart opboud hat, dat er dwers troch de ûntspoaringsmeganismen hinne batse sil. Galvin bedriget Barnes mei ûntslach as er syn sin trochset en him mei it spul bemuoit, mar Barnes fertelt syn baas koeltsjes dat er syn oansizzing fan ferplichte pinsjonearring op heal pinsjoen al oer de post ûntfongen hat. Dêrop drigemintet Galvin dat er Colson ûntslaan sil as dy Barnes net tsjinhâldt, mar Colson is deprimearre troch syn mislearre houlik mei syn fan him ferfrjemde rekke frou Darcy, dy't in kontaktferbod tsjin him ynstelle litten hat. Dat it ferlies fan syn baan kin him eins net bjuster folle skele. De opsternate Galvin wurdt sadwaande straal negearre troch de beide mannen, ta bewûndering fan Connie, dy't al lang skjin har nocht fan har baas hat, en Barnes en Colson temûk ynformaasje trochspilet dy't Galvin harren net tahawwe wol.
Barnes en Colson ride harren #1206 foarút fan it útwykspoar en smite him dêrnei yn 'e achterút. Trochdat harren lokomotyf no gjin wagons mei hoecht te lûken, witte se de fuortdinderjende #777 stadichoan by te heljen. As de #777 op Arklow ta komt, besiket de gearklofte plysje de brânstofôfslutingsknop op 'e sydkant fan 'e trein yn te drukken troch der mei mannemacht op te sjitten. It slagget harren lykwols net en reitsje it lytse knopke op it hurd bewegende doelwyt. Sa't Barnes al foarsein hat, raast de #777 dwers troch de ûntspoaringsmeganismen hinne, sûnder der skea fan te ûnderfinen. Mei't er wit dat Barnes syn idee no it iennichste noch is dat in ramp foarkomme kin, nimt FRA-ynspekteur Werner de kontrôle oer de sitewaasje fan Galvin oer. Neitiid kin Connie oan Barnes en Colson einlings de folsleine en iepentlike stipe jaan dêr't se ferlet fan hawwe. Underwilens komt Colson syn frou Darcy fan bêd ôf en heart op it nijs wat der geande is en hokfoar rol har man dêryn spilet. Barnes syn teenage-dochters Nicole en Maya, dy't as servearsters yn in Hooters-breastaurant wurkje, sjogge dêre op 'e tillefyzje yn hokfoar sitewaasje harren heit behelle rekke is.
Troch it gebrek oan ûnderfining fan Colson by it betsjinjen fan 'e lokomotyf reitsje de remmen fan 'e #1206 op 't lêst stikken, mei as gefolch dat de hiele trein wer mear faasje begjint te meitsjen. It docht lykwols bliken dat de trein genôch ôfremme is om 'e Bocht fan Stanton te heljen, want hoewol't ferskate wagons in sikestûkjend momint oan ien kant mei de tsjillen los komme fan 'e rails, falle se wer werom sûnder dat it ta in ûntspoaring liedt. As de #777 de bocht útkomt en wer almar mear feart begjint te krijen, komt Barnes op in stuit út by in wagon mei iepen lading, dêr't er net fierder kin. Oldham, dy't yn syn pick-uptruck de trein al fan it begjin ôf folget, arrivearret mei plysjebegelieding njonken de #1206 op in dykje dat parallel oan it spoar rint. Colson wit, nettsjinsteande syn ferwûne foet, yn 'e laadbak fan 'e auto te springen, wêrnei't Oldham him nei de lokomotyf ta riidt. Dêr slagget it Colson om in hantfet oan 'e sydkant fan 'e trein fêst te gripen krekt foar't de parallelwei ophâldt en Oldham boppe-op 'e rem moat. Colson skuort himsels oan board fan 'e lokomotyf en smyt de rem derop, sadat de trein einlings en te'n lêsten ta stilstân brocht wurdt.
Neitiid wurde Barnes, Colson en Oldham ynhelle as helden. Barnes wurdt opwachte troch syn dochters, wylst Colson syn frou Darcy, no't har man op in hier nei dea rekke is, ta it besef kommen is dat se him dochs net kwyt wol. Barnes, dy't widner is, en Connie moetsje inoar foar it earst en tusken harren liket in fonk oer te springen. Barnes giet mei in folslein pinsjoen út it wurk, en Galvin wurdt ûntslein, om't er libbens yn gefaar brocht hat trochdat er inkeld each hie foar jild en net foar minsken. Connie kriget promoasje en nimt Galvin syn funksje oer. Dewey, dy't ferantwurdlik is foar it hiele debakel, rekket syn baan by it spoar kwyt en giet oan it wurk as ober yn in fastfoodrestaurant.
Ynspiraasje
Unstoppable waard ynspirearre troch en loskes basearre op it ynsidint mei de CSX 8888 yn 2001. Dêrby rekke in frachttrein fan CSX Transportation dy't lutsen waard troch lokomotyf #8888 op in ranzjearterrein yn Walbridge (Ohio) ûnbemanne op 'e rin doe't in spoarweimeiwurker útstapte om in foutyf ôfstelde wiksel oan te passen. De trein ried op dat stuit stapfoets en de meiwurker miende dat er de rem derop setten hie. Mar hy wie mis, want eins hied er de trein, foar't er derút sprong, ynsteld op folle krêft foarút. Mei't by dat type lokomotyf "fol gas" en "boppe-op 'e rem" mei deselde hendel yn deselde stân oanjûn waarden nei't der earst in oare operaasjemodus ynsteld wurde moast, wie dat in begryplike flater.
Twa fan 'e wagons befetten, krekt as yn 'e film, it uterst giftige en licht ûntflambere raande fenol, dat (yn sterk fertinne foarm) as yngrediïnt fan ferve brûkt wurdt. De ûnbemanne trein lei op eigen krêft mei in faasje fan 82 km/h in ôfstân fan 106 km ôf troch noardlik Ohio, wêrby't om 'e nocht besocht waard om him ûntspoare te litten. Doe't in twadde trein fan efteren oankeppele, koe de faasje werombrocht wurde ta 11 km/h. Masinist Jon Hosfeld slagge it doe om dravend op 'e #8888 te springen en de trein krekt bûten Kenton (Ohio) ta stilstân te bringen. Aldergeloks rekke nimmen ferwûne by dat ynsidint.
Produksje
Unstoppable waard regissearre troch Tony Scott, foar wa't it de lêste film wie dy't er makke foar syn hommels ferstjerren yn 2012. Hy wurke op basis fan in senario dat skreaun wie troch Mark Bomback. As produsinten wiene Julie Yorn, Mimi Rogers, Eric McLeod, Alex Young en Scott sels by it projekt belutsen foar de filmstudio's Dune Entertainment, Scott Free Productions, Prospect Park en Millbrook Farm Productions. Foar de film wie in budget beskikber fan $85 oant 100 miljoen. De kamerarezjy wie yn 'e hannen fan Ben Seresin, en de filmmuzyk waard fersoarge troch Harry Gregson-Williams.
Opnamen
De opnamen foar Unstoppable setten op 31 augustus 2009 útein. Der waard filme op lokaasje yn Martins Ferry, Bellaire, Mingo Junction, Steubenville en Brewster yn 'e Amerikaanske steat Ohio; Pittsburgh, Emporium, Milesburg, Tyrone, Julian, Unionville, Port Matilda, Bradford, Monaca, Eldred, Turtlepoint, Port Allegany en Carnegie yn Pennsylvania; en Portville en Olean yn New York.
De spoarline yn 'e film is de Buffalo Line fan 'e Western New York and Pennsylvania Railroad, dy't twa moannen lang oerdeis brûkt waard foar de opnamen, wylst der nachts normaal spoarferkear oerhinne gie. It spoarfiadukt by it fiktive plak Stanton (Pennsylvania), dêr't de trein suver ûntspoart, wie eins it B & O Railroad Viaduct tusken Bellaire yn Ohio en Benwood yn West-Firginia. De beide lokomotiven fan 'e trein op 'e rin, #777 en #767, waarden 'spile' troch fjouwer GE AC4400CW's, dy't leased wiene fan 'e Canadian Pacific Railway (CP). CP #9777 en #9758 giene yn 'e begjinsênes fan 'e film foar de beide lokomotiven troch, en de wat butste en dûkte CP #9782 en #9751 waarden letter yn 'e film ynset. De #1206 fan Barnes en Colson wie eins in EMD SD40-2 yn lease fan 'e Wheeling and Lake Erie Railway.
De sênes yn it Hooters-breastaurant dêr't Barnes syn beide dochters wurkje, waarden opnommen yn in echt restaurant fan 'e Hooters-keatling yn Wilkins Township, dat fuortby Pittsburgh leit. Dêrfoar waarden tsien tsjeppe echte Hooters-servearsters út 'e hiele Feriene Steaten wei oerflein dêrhinne.
Distribúsje
De distribúsje fan Unstoppable waard fersoarge troch 20th Century Fox. De film gie op 26 oktober 2010 yn Los Angeles yn premiêre, wêrnei't er op 12 novimber fan dat jier iepene yn 'e Amerikaanske bioskopen. It byhearrende soundtrackalbum ferskynde op 7 desimber 2010 by platemaatskippijen La-La Land Records en Fox Music. Unstoppable kaam op 15 febrewaris 2011 út op dvd en blu-ray.
Untfangst
Fan 'e filmkritisy krige Unstoppable oer it algemien positive resinsjes. Sa joech Roger Ebert fan 'e Chicago Sun-Times de film 31/2 fan 4 stjerren. Hy murk op: "As it giet om poer fakmanskip is dit in treflike film." Yn The New York Times priizge Manohla Dargis de fisuele styl fan Unstoppable en skreau dat Scott "in ûnferwachts rike wrâld fan puffende, razende treinen skept dy't like moaie yndustriële en natuerlike lânskippen trochsnije." De resinsint fan The Globe and Mail út Toronto wie minder fan Unstoppable sjarmearre, en neamde de film "in opportunistyske politike allegory oer in ekonomy dy't op 'e rin gien is en sektoaren dy't ferswakke rekke binne troch ûntslaggen, ûnderbemanning en de ûnmeilydsumens fan grutte bedriuwen."
Op 'e webside Rotten Tomatoes, dy't resinsjes sammelet, hat Unstoppable in heech goedkarringspersintaazje fan 86%, basearre op 191 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: "Mei't er krekt like fluch, lûd en ûntsjinkearber is as de trein dêr't er oer giet, is [de film] perfekt fermaak foar yn 'e bioskoop – en de bêste film dy't regisseur Tony Scott yn jierren makke hat." Op Metacritic, de wichtichste konkurrint fan Rotten Tomatoes, behellet Unstoppable in goedkarringspersintaazje fan 69%, basearre op 32 resinsjes.
Opbringst
Unstoppable brocht yn 'e bioskopen yn 'e Feriene Steaten en Kanada $81,6 miljoen op, en yn alle oare lannen en territoaria $86,2 miljoen. Wrâldwiid kaam de opbringst dêrmei út op $167,8 miljoen. Ofset tsjin it budget fan $85 oant 100 miljoen betsjut dat in winst fan teminsten $67,8 miljoen, hoewol't dêr de marketingkosten noch wol ôf moatte.
Nominaasjes
Unstoppable waard yn 2011 nominearre foar de Oscar yn 'e kategory bêste lûdsmontaazje (Mark Stoeckinger), mar ferlear fan Inception. De film waard ek nominearre foar de Teen Choice Award foar favorite aksjefilm.
Aapkeskaaiblom
thumb|left|200px|Aapkeskaaiblom thumb|right|200px|wite Aapkeskaaiblom
De Aapkeskaaiblom (Orchis simia) is in orchidee. De soarte stiet op de list fan wetlik beskerme planten yn Nederlân. It kin 20-40 sm heech wurde.
Keppeling om utens
Aapkeskaaiblom op SoortenBank.nl
Judi Dench
Yn 1988 krige sy in DBE en waard sa Dame Judi Dench. Sy is bekend fan rollen yn telefyzjerigen, sa as As Time Goes By en A Fine Romance.
Emanuel Swedenborg
thumb|Emanuel Swedenborg Emanuel Swedenborg (Stockholm, 29 jannewaris 1688 - Londen, 29 maart 1772) wie in Sweedske wittenskipper, filosoof en teolooch. Hy wie in ynternasjonaal ferneamd wittenskipper, mar skreau ek oer de boppenatuerlike werklikheid dêr't er him in protte oergeunst mei op de hals helle.
Libben
De famylje Swedenborg wie fan aadlik komôf. Jesper Swedenborg, de heit, wie biskop en professor oan de universiteit fan Uppsala. Emanuel wie it tredde bern fan it gesin en wie acht jier doe't syn mem ferstoar. Syn heit troude opnij en krige yn totaal acht bern.
Nei syn stúdzje filosofy, wiskunde, wittenskippen, Latyn, Gryksk en Hebriuwsk yn Uppsala folge er noch in tal oare opliedingen. Hy studearre natuerkunde, astronomy, waard boekbiner en makke muzykynstruminten. Ek ynteressearre hy him foar kosmology, anatomy, fysiology, polityk, ekonomy, metallurgy, mineralogy, geology en skiekunde en nei 1743 foaral ek foar godstsjinst, esotery en mystyk.
Swedenborg bestudearre de harsens en de endokrine klieren. Guons fan syn ûntdekkingen waarden pas yn de tweintichste iuw befestigde as wier/wurkber. Swedenborg wie de earste dy útstelde om it metryk stelsel yn Jeropa yn te fieren.
Oan Swedenborgs sjeny kaam mar gjin ein. Hy makke ûntwerpen foar fleantugen, dûkboaten, wapens, loftpompen, ensfh.. Swedenborg hie ek in soad niget oan spiritualiteit. Hy besocht sels in rasjonele ferklearring te finen foar de wurking fan de siel. Yn de jierren 1744 en 1745 krige Swedenborg in rige ‘fisioenen’ dy't yngeande ynfloed op him hienen. Dat barde neidat er yn 1743 in slimme krisis ûnderfûn. Fan 1745 ôf hâlde er oant syn dea yn Londen ta. Dêr skreau er in wurk yn tritich dielen oer teology.
Kastyljaansk Skiedingsberchtme
300px|thumbnail|right|Utsjoch op de [[Peñalara yn de Sierra de Guadarrama]]
Emanuel Swedenborg
Ynfloed
Swedenborg hie in grut tal bewûnderers, yn syn tiid en de tiid dernei û.o. William Blake, Ralph Waldo Emerson, William James en Carl Jung. In tsjinstanner fan him wie Immanuel Kant dy't yn in skotskrift Dreamen fan in geastensjogger besocht hat Swedenborgs reputaasje yn de wittenskiplike wrâld omleech te bringen.
Swedenborg hat nea besocht in oarder of selskip op te rjochten. Nei syn dea hawwe in oantal fan syn bewûnderers yn Ingelân in organisaasje stipe mei de namme Church of the New Jeruzalem. Dat wie yn Londen yn 1783. Yn 1788 hie dy al in grut tal leden dy't harren yn in timpel ferienen. Yn de Feriene Steaten is de organisaasje bekend wurden as de Rite of Swedenborg, oprjochte yn 1859. Ut New York wei hat de 'Ritu' him oer de wrâld útwreide. Yn Nederlân bestiet in Swedenborg-selskip yn De Haach dat alle wurken fan Swedenborg (út it tiidrek 1910-1970) oersetten hat. Opfallend is dat Jakob Lorber yn syn boek De Geestelijke Zon diel 2, (1846) haadstik 14, Swedenborg neamd en mooglik in ferwizing nei de profeet Danjel as reynkarnaasje fan Swedenborg jout.
Kastyljaansk Skiedingsberchtme
It Kastyljaansk Skiedingsberchtme (Spaansk en Portegeesk: Sistema Sintral) is in berchkeatling op it Ibearysk Skiereilân en spjaltet de Spaanske Heechflakte in twaen. It Kastyljaansk Skiedingsberchtme rint rûchwei fan east nei west oer sa'n 600 km, fanôf it Ibearyske Râneberchtme, by de súdlike grins fan de Spaanske regio Kastylje en Leön lâns, oant yn Portegal. Súd fan de berchketen leit it streamgebiet fan de rivier de Taach en noardlik dêrfan dat fan de rivier de Doero.
Underferparting
De berchkeatling wurdt ûnderferparte yn inkelde lytsere berchrêgen (sierras). De twa grutste en heechste dêrfan binne de:
Kaart
300px|thumbnail|left|Topografyske kaart fan it Ibearysk Skiereilân, mei it Kastyljaansk Skiedingsberchtme oanjûn as Sistema Central yn it wyt.
222
Foarfallen
thumb|right|220px|Keizer Elagabalus
Baleären
De Baleären (Katalaansk: Illes Balears, of gewoan Les Illes, Spaansk: Islas Baleares of Baleares) is in groep eilannen yn de Middellânske See, eastlik fan Spanje. It is ien fan de 17 selsstannige autonome mienskippen fan Spanje (sûnt 1983) en is ek provinsje. Haadstêd fan de Baleären is Palma de Mallorca.
De Baleären bestean út seis eilannen, wêrfan Majorka, Minorka, Ibytsa en Formenteara de grutste binne. De lytsere eilannen binne de Cabrera-eilannen en Dragonera, dy't beide ûnder Majorka falle. Ibytsa en Formenteara, dy't de westlike Baleären foarmje, wurde tegearre de Pityusen of Pynbeameilannen neamd.
Brabânsk
right|thumb|300px|It Brabânsk yn kaart brocht Under Brabânsk ferstiet men de measte as farianten fan it Nederlânsk beskôge dialekten dy't sprutsen wurde yn de provinsje Noard-Brabân en de Flaamske provinsjes Antwerpen en Flaamsk-Brabân. Fierders falle, rom definearre, ek it Súd-Geldersk en de dialekten fan noardlik Nederlânsk-Limburch en it Lân fan Hulst en westlik Belgysk-Limburch ûnder it Brabânsk. Yn it noardwesten fan Noard-Brabân (Willemstêd) sprekt men in Hollânsk dialekt, wylst de dialekten fan de doarpen Budel, Maarheeze en Soerendonk yn essinsje farianten binne fan it Limburchsk.
It Brabânsk is mei it Hollânsk de grutste groep Nederlânske haaddialekten. De earste wichtige foarming fan it Standertnederlânsk barde yn de 16e iuw yn Antwerpen. De standerttaal dy't doe foarme waard ûndergie benammen in soad Brabânske ynfloeden.
Skiednis
De Brabânske dialekten binne gjin minderheidstaal, mar Nederlânske dialekten, omdat it Brabânsk in grutte bydrage levere hat oan it ta stân kommen fan it Standertnederlânsk. Yn de 14e en 15e iuw binne Brussel, Mechelen en Antwerpen mei Gint en Brugge de stêden fan kwizekwânsje yn it Nederlânske taalgebiet, mar as yn de 16e iuw de wurding fan de standerttaal yn in streamfersnelling komt, wurdt it swiertepunt fan de Nederlannen wylst nei it noarden ferlein. Nei de fal fan Antwerpen (1585) yn de Tachtichjierrige Oarloch tusken Spanje en de Nederlannen flechten der lykwols sa’n. 150.000 Flamingen en Brabanders nei it noarden. Dêrtroch bliuwt ek nei de 15e iuw de ynfloed fan dialekten as it Antwerpsk op it Standertnederlânsk grut. Amsterdammer Joost van den Vondel wie in bern fan Antwerpske flechtlingen. Merk wol op dat it hjir giet om it Brabânsk út de stêden fan de provinsjes Flaamsk-Brabân en Antwerpen. It westen fan de provinsje Noard-Brabân rekke op it lêst fan de sechtjinde iuw sawat hielendal ûntfolke troch de oarloch. Letter waard it fannijs bewenne troch minsken út it suden, wat no de provinsje Antwerpen is. De dialekten fan it easten fan de provinsje Noard-Brabân hawwe lykwols net bydroegen oan it Standertnederlânsk. Net alle Brabânske dialekten, dat mar in pear Súd-Brabânske stedsdialekten hawwe in grutte bydrage levere oan it ta stân kommen fan it Standertnederlânsk.
Oantal sprekkers
It oantal sprekkers is net bekend. Ter fergeliking: it ynwennertal fan de hjirboppe beskreaune gebieten: Noard-Brabân: 2.400.161 Antwerpen: 1.640.966 Flaamsk-Brabân: 1.018.403
Status
Brabânske dialekten wurde net as minderheidstaal erkend. Om dy reden is der ek gjin sprake fan standerdisearring fan it Brabânsk, oandacht foar dizze dialekten yn it ûnderwiis of brûken fan it Brabânsk yn formele sitewaasjes. Yn 1999 is der in referinsjestavering ûntwikkele foar alle Brabânske dialekten, gearstald troch fertsjintwurdigers út Noard-Brabân, Antwerpen en Flaamsk-Brabân.
Kultuer
Yn inkele gebieten is der in deeglike tradysje fan kabaret en muzyk yn it dialekt te konstatearjen; benammen yn de Meierij fan 's-Hertogenbosch, de stêden Antwerpen, Mechelen en Leuven en it Pajottenlân (Brussel en oanbuorjend westen) binne in soad foarfjochters fan it brûken fan dit dialekt. Yn oare kriten, lykas it easten fan de provinsje Antwerpen, it lân fan Heusden en Altena en noardwestlik Noard-Brabân, is dy tradysje der hast net.
Wim van der Veer
thumb|Selsportret Wim van der Veer (Holwert, 1939) is in keunstskilder.
Hy skildert faak lânskippen fan giele nôtfjilden, griene greiden en dûnkere bosken. It is dúdlik wat der ôfbylde wurdt, mar it is mear in ekspresje as in krekte werjefte. Underwerpen binne faak Fryske lânskippen as de Fryske Wâlden, Biltske klaai of Frânske lânskippen mei sipressen.
Nei de ambachtsskoalle waard hy yn 1960 it jongste lid fan de keunstnersferiening It Frysk Palet’. Yn de jierren santich folget er in jûnsoplieding oan de keunstakademy Miverva.
Van de Veer jout mei in eigen fyzje it lânskip wer. It giet mear om de sfear as om it krekte werjaan. Meast fan de fyts ôf besiket er middels etsen, tekeningen, skilderijen en akwarellen om it deistige libben fan Fryslân fêst te lizzen.
Publikaasjes
Fernijing yn:
Lincoln (Nij-Meksiko)
Lincoln is in doarp en unincorporated community (gemeentefrij plak) yn 'e Amerikaanske steat Nij-Meksiko. Neffens gegevens fan 'e folkstelling fan 2010 wennen der doe 189 minsken. Lincoln stiet benammen bekend om syn histoaryske bân mei de ferneamde bandyt Billy the Kid.
Geografy
Lincoln is sitewearre yn Lincoln County, yn it súdeastlik-sintrale part fan 'e Amerikaanske steat Nij-Meksiko. It leit yn 'e Bonitodelling, tusken it Sacramentoberchtme en it Capitanberchtme yn, op in hichte fan 1.738 m boppe seenivo. De neiste gruttere stêd is Roswell, dat op in ôfstân fan 92 km leit (oer de wei, net himelsbreed). Fuort benoarden Lincoln leit it Nasjonaal Wâld Lincoln, in beskerme natoergebiet. De iennichste strjitte fan it doarp is in diel fan U.S. Route 380 dat bekend stiet as it Billy the Kid Trail.
Skiednis
Lincoln waard yn 'e 1850-er jierren stifte doe't har der ferskate Meksikaanske húshâldings nei wenjen setten. Hja neamden harren nije wenplak La Placita del Rio Bonito (Spaansk foar "It Plakje oan de Moaie Rivier"). Letter kamen der almar mear Amerikaanske kolonisten, en doe't op 16 jannewaris 1869 Lincoln County oprjochte waard, neamde men La Placita del Rio Bonito om ta Lincoln, nei de yn 1865 fermoarde Amerikaanske presidint Abraham Lincoln.
Yn 1877-1878 wie Lincoln it sintrum fan in prêrjeoarloch, in konflikt tusken blanke kolonisten ûnderling, dat de Prêrjeoarloch fan Lincoln County hiet. De striid gie tusken in kliber korrupte sakelju en oerheidsfunksjonarissen dy't in hannelsmonopoalje yn 'e county hiene en bekend stiene as The House, en ferskate nijynkommelingen dy't it monopoalje fan The House besochten te brekken. De bekendste dielnimmer oan it konflikt wie de ferneamde bandyt Billy the Kid. Yn it ramt fan 'e striid fûn op 30 april 1878 yn Lincoln de saneamde "Slach om Lincoln" plak, dat eins in sjitpartij wie sûnder deadlike slachtoffers, mar by de besingeling fan 'e wente fan abbekaat Alexander McSween, fan 15 oant en mei 19 july fan dat jier, foelen ferskate deaden. Mei dat treffen einige de prêrjeoarloch yn in oerwinning foar The House.
Nei syn úteinlike arrestaasje, op 24 desimber 1880, waard Billy the Kid ta de deastraf feroardiele. Foar de útfiering dêrfan waard er oerbrocht nei Lincoln, dêr't er fêstset waard yn it pleatslike gerjochtsgebou anneks tichthûs, dat noch altyd stiet. Op 28 april 1881 wist Billy the Kid te ûntsnappen, wêrby't er twa helpsheriffs fermoarde: James W. Bell en Bob Olinger. Yn ferbân mei dy bekende histoaryske foarfallen hat Lincoln de status krigen fan in historic district, sis mar in beskerme doarpsgesicht.
Yn 'e Twadde Wrâldoarloch waard de Old Raton Ranch yn Lincoln, in net mear brûkt kamp fan it Civilian Conservation Corps (sis mar de wurkferskaffing) brûkt om 32 Amerikanen fan Japansk komôf te ynternearjen. Dêrby gie it om spoararbeiders út Clovis (Nij-Meksiko) en harren húshâldings. Dyselden ferbleaune dêr fan 23 jannewaris oant 18 desimber 1942, wêrnei't se nei oare konsintraasjekampen oerbrocht waarden.
Servaas Wigersma
Hie in huodde- en pettewinkel oan it Naauw en wie amateur-numismaat. Bestjoerslid fan it Frysk Genoatskip (1898-1912 ) dêr't er it wurk fan Jacob Dirks fuortsette. Publisearre wichtige stúdzjes oer Fryske peinjes en Midsiuwske munten.
Suttrop
Suttrop is in doarp yn de Kreis Soest yn de Dútske dielsteat Noardryn-Westfalen. It doarp is part fan de gemeente Warstein en is yn de rin fan de jierren omtrint oan Warstein fêstgroeid; it wurdt allinnich fan Warstein skieden troch de frachtspoarline. Sûnt 1 oktober 2020 hat Suttrop 3166 ynwenners. Op 1 jannewaris 1975 waard Suttrop, dat foarhinne by it distrikt Lippstadt hearde by de gemeente Warstein yndield.
Bysûnderheden fan it doarp
It besjen wurdich is it kastiel Körtlinghausen, dat 3 km eastlik fan Suttrop leit en yn de lette midsiuwen boud waard. It restaurearre Steinrücken-hûs mei it tichteby lizzende boarnegebiet is ek de muoite wurdich. It diamantpaad is in besite wurdich en de skiednis fan de kalkbaarningsproses kin ferkend wurde yn de skulpekalkûne.