cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Jan Gijsbertus Driessen
Driessen wie de soan fan Willem Johannes Driessen en Antje Koorn. Yn Haarlim folge er de HBS en it gymnasium. Yn 1872 waard hy militêr studint (‘pil’) yn Amsterdam. Neidat er yn 1877 earfol ûntslach krigen hie studearre hy yn Grins. Yn 1880, in jier foar syn artseksamen helle hy yn Halle 'Die medicinische Doctorwürde'. thumb|Jamja Trije dagen nei syn artseksamen, op 22 oktober 1881 fêstige hy him yn Westermar by De Jouwer dêr’t hy oant maaie 1910 in praktyk hie. Oant 1897 wenne hy yn it doktershûs Westermeer, oan de lettere Geert Knolwei 37. Op 5 july 1893 troude hy mei Aurelia Vegelin van Claerbergen (De Jouwer, 7 augustus 1965 - Nymwegen, 24 maart 1944). Oer dit houlik wie in soad te dwaan. Yn 1897 ferhuze de húshâlding nei de filla Jamja, in namme dy't bestie út de earste letters fan de foarnammen fan syn dochters Jacoba, Anna, Maria, Jeanne en Aurelia. Dit hûs wie boud troch Anno Eelkes de Boer, oaljeslagger en wethâlder fan Haskerlân. It byboude koetshús yn de eftertún hie te krijen mei dokter Driessen syn grutte belangstelling foar hynders. Yn 1912 waard 'Jamja' de Nutssparbank en letter tekenskoalle, basisskoalle en bibleteek. Yn 1967 is de filla ôfbrútsen.
Sanatoarium Heremastate
thumb|Sanatoariumôfdieling Yn 1902 waarden de Driessens nei it ferstjerren fan (skoan)mem Jacoba Vegelin van Claerbergen eigener fan Heremastate. Driessen en syn frou stelden yn 1908 Heremastate beskikber foar de bou fan in sanatoarium tsjin tuberkuloaze. Se skonken Heremastate oan de 'Vereniging tot Oprichting van een Friesch Volkssanatorium'. It bûten waard dêrnei yngreven ferboud en nei de easken fan dy tiid ynrjochte foar de nije bestimming. Op 1 septimber 1910 waard it sanatoarium iepene. Oan de ein fan dat jier wiene alle 44 bêden beset. Net folle letter waard de state dochs minder geskikt achte om noch langer as sanatoarium te brûken. Op it lêst foel it beslút om yn Appelskea in nij sanatoarium te bouwen, Beatrixoard. Op 18 febrewaris 1922 waarden de pasjinten mei in ekstra tram fan De Jouwer nei Appelskea brocht. Heremastate waard doe opnij eigendom fan it echtpear Driessen, dy't it lânhûs datselde jier ferkochten oan har neef jonkhear Pieter Benjamin Johan Vegelin van Claerbergen, de boargemaster fan Haskerlân. Hy waard gemeente-arts foar Haskerhoarne en Aldehaske. Driessen wie yn Westermar lid fan de Skoalkommisje.
Nymwegen
Yn 1910 ferhuze de famylje Driessen nei Nymwegen. Yn Nymwegen wie hy jierrenlang siktaris-ponghâlder fan it ôfdielings-sikefûns en letter foarsitter. Hy waard begroeven op it begraafplak fan Westermar. Op De Jouwer waard de J.G. Diessenstrjitte nei him neamd.
Syn dochter Maria Peljak-Driessen waard dokter yn Nymwegen. Hja kaam op 22 febrewaris 1944 om mei har man, de bernearts Friedrich Johann Peljak, en fiif fan harren sân bern by in Amerikaansk bombardemint op harren hûs. In moanne dêrnei ferstoar Aurelia Vegelin van Claerbergen.
Jenny Hendrix
Jenny Hendrix, echte namme: Heather Ann Dorsey (New Port Richey (Floarida) 5 april 1986), is in Amerikaansk neakenmodel, stripper en pornografysk aktrise fan mingd Filipynsk-Italjaansk etnysk komôf. Har artystenamme wurdt ek wol (mis)stavere as Jenni Hendrix of Jenny Hendricks, en dêropta hat hja yn it ferline ek wol gebrûk makke fan 'e skûlnammen Ariel, Hannah, Hannah Hendrix, Hot Haley en Jordan. Hendrix sette yn 2005 útein mei in wurkpaad yn 'e Amerikaanske pornoyndustry en spile yn in grut tal films. Yn 2011 beëinige se har karriêre as pornoaktrise, mar yn 2016 makke se in comeback. Yn 2009 wûn se in AVN Award (de Oscar fan 'e pornowrâld).
Linus (paus)
thumb|Paus Linus De hillige paus Linus (±10 – Rome, 76) wie tusken 67 en 76 de twadde paus.
Linus wurdt beskôge as de opfolger fan Petrus as biskop fan Rome. Irenaeus fan Lyon beskôget Linus as deselde persoan as dy dêr't de apostel Paulus it oer hat yn 2. Timoteüs 4:21. Under syn pontifikaat waarden de earste 15 biskoppen beneamd. Paus Linus kaam út de regio Tuskia, in histoaryske goa yn Italië.
Jenny Hendrix
Libben en karriêre
Neffens de Internet Adult Film Database (IAFD) spile Hendrix neitiid yn mear as 200 pornofilms, wêrby't se û.m. wurksum wie foar sokke foaroansteande labels as New Sensations, Evil Angel, Diabolic Video, Penthouse, Wicked Pictures, Hustler Video, Jules Jordan Video, Elegant Angel, Digital Playground, Zero Tolerance, Red Light District, Digital Sin en Adam & Eve.
Linus (paus)
Eusebius schrijft dat Linus tolve jier biskop fan Rome west hat (fan sa'n 66 oant 78).
Jenny Hendrix
Libben en karriêre
Dêrnjonken hat Hendrix ek wol wurke foar minder bekende filmstudio's, lykas Third Degree Films, Metro, West Coast Productions, Mile High Media, Legend Video en Pure Play Media. Boppedat wie se ek gauris yn 't spier foar pornowebsiden op it ynternet, wêrûnder BangBros, Reality Kings, Brazzers, Naughty America en Muffia. Foar har aktearwurk waard Hendrix alve kear nominearre foar AVN Award (de Oscar fan 'e pornowrâld), en wûn se yn 2009 yn 'e mande mei Delilah Strong en Michael Stefano de AVN Award yn 'e kategory bêste triosekssêne foar har optreden yn 'e film The Jenny Hendrix Anal Experience.
Linus (paus)
Neffens de Liber Pontificalis ('it Boek fan Pausen') soe er de marteldea stoarn wêze: Martyrio coronatur, wis is dat lykwols net.
De Roomsk-katolike Tsjerke ferearret him as hillige; syn feestdei is 23 septimber. Neffens de offisjele pauslist fan it Fatikaan wie er paus fan 67 oant 76.
Jenny Hendrix
Libben en karriêre
Yn 2011 loek Hendrix har út 'e Amerikaanske pornoyndustry werom, mar yn 2016 makke se in comeback. Se hie fierders ferskate oerstapkes nei de mainstream-film- en muzykyndustry. Sa hie Hendrix yn 2007 in rol yn 'e horrorfilm Live Evil fan regisseur Jay Woelfel. Teffens wurke se yn 2008 mei oan 'e fideoklips fan 'e nûmers I'm in Miami, Bitch (sinsurearre ferzje: I'm in Miami, Trick) fan LMFAO en 10 Miles Wide fan Escape the Fate.
Lichemsskaaimerken
Jenny Hendrix is fan mingd blank en mongoloïde ras, mei brune eagen en brún hier, dat se gauris blondearje lit. Neffens har offisjele opjefte is se 1.73 m lang, mei in gewicht fan 49 kg, en kupmaat 34D. Oarspronklik hie se kupmaat 34B, mar yn desimber 2008 ûndergie se in boarstfergruttingsoperaasje.
Hendrix hat piercings troch har earlellen en in nâlpiercing, en dêropta ferskate tatoeaazjes. Se hat in Hello Kitty-tatoeaazje boppe har rjochterankel, in yin-yangsymboal op har rjochterankel, in fiifpuntige stjer op har lofterpols, en in rôze Hello Kitty-tatoeaazje mei in hert deromhinne op 'e binnenkant fan har rjochterpols.
Ka
In Ka (ek: alk, toerka of tsjerkka) (Corvus monedula) heart ta de kriefûgels en is ien fan de lytste leden fan dizze famylje.
Skaaimerken
De grize sydhals en efterholle en de ljochtgrien-grize eachring binne merktekenjend.
Habitat
In Ka mei graach yn stedlik gebiet wêze, mar hâldt ek ta yn bosken mei holle beammen en by rotswanden mei spjalten, dêr't hja yn nestelje kinne. Yn bebouwing nestelje se ek yn skoarstiennen. De Ka libbet yn kloften, dy't benammen winterdeis útgroeie kinne ta koloanjes.
Fiedsel
Kaen ite ynsekten, mar ek sied, nôt en yn de stêd breakrûmen en oar itensôffal. In Ka is in opportunist dy't rûnom frijwat maklik iten fynt.
Gedrach yn finzenskip
Kaen binne yntelliginte fûgels dy't eartiids wol as hûsdier holden waarden en dy't, fral at se jong yn kontakt mei minsken komme, tige nuet wurde kinne. It is tsjintwurdich by wet ferbeaen om kaën te hâlden. Dit is ek net maklik - in Ka is in enerzjike, warbere fûgel dy't yn in kouwe weikwine; at se âlder wurde geane se in soarte fan pearferbining mei harren fersoarger oan. Sy kinne dan sels jaloersk wurde en lulk op oaren reagearje.
Fuortplanting
De 4-5 aaien wurde 16-17 dagen bebret en de jongen fleane nei sa'n 30-35 dagen út.
Fersprieding
thumb|Ferspriedingsgebiet fan de Ka Kaen komme yn in it grutste part fan it pale-arktysk gebiet foar.
Pelota op de Olympyske Simmerspullen
100px|right
De keatsfariant Pelota hat by de Olympyske Spullen fan Parys 1900 op it programma stien.
As disipline
Pelota hat mar ien kear opnaam west yn de Olymyske Spullen.
Miranda Werkman
Miranda Werkman (Frjentsjer) is in Fryske sjoernalist, programmamakster, telefyzjepresintatrise en ferslachjouster.
Nei de hafû oan de Anna Maria fan Schurmanskoalle yn Frjentsjer slagge se yn 1997 oan de Skoalle foar Sjoernalistyk yn Swol. Sûnt 1996 wurket se by Omrop Fryslân.
Omrop Fryslân
As ferslachjouster bringt se aktueel radio- en televyzjenijs yn programma’s as Aktueel en Hjoed. Ek presintearre se televyzjeprogramma’s en eveneminten lykas de Alvestêdetocht en de Slachtemaraton.
Fiskmarters
De fiskmarters (wittenskiplike namme: Pekania) foarmje in skaai fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (Mammalia), it skift fan 'e rôfdieren (Carnivora), it ûnderskift fan 'e hûndieren (Caniformia), it tuskenskift fan 'e poalrôfdieren (Arctoidea), de boppefamylje fan 'e marterdieren (Musteloidea), de famylje fan 'e martereftigen (Mustelidae) en de ûnderfamylje fan 'e grutte marters (Guloninae). Dit skaai bestiet út ien libbene en trije fossile soarte.
Pelota op de Olympyske Simmerspullen
Parys 1900
By de Spullen fan 1900 is in toernoai hâlden foar Pelota. Der wienen lykwols mar twa ploegen, dat it toernoai bestie út allinnich de wedstryd tusken Spanje en Frankryk, wûn troch Spanje.
As demonstraasje
By de Spullen fan 1924, 1968 en 1992 wie Pelota in demonstraasjesport.
Sjoch ek
Basque pelota at the 1900 Summer Olympics
Slach by Slim Buttes
De Slach by Slim Buttes (útspr. [slɪm bjuʦ], likernôch: "slim bjûts") wie in lytsskalige fjildslach dy't ûnderdiel útmakke fan 'e Grutte Sû-Oarloch fan 1876. Dit treffen waard op 9 en 10 septimber 1876 útfochten benoarden de Black Hills, yn it noardwestlike part fan 'e hjoeddeiske Amerikaanske steat Súd-Dakota. Hjirby ferwuostge it Amerikaanske Leger ûnder brigadegeneraal George Crook it doarp fan it Lakota-opperhaad Amerikaansk Hynder de Aldere en sloech tagelyk in tsjinoanfal fan it opperhaad Mâl Hynder ôf. De Slach by Slim Buttes wie ien fan in hiele rige strafekspedysjes tsjin 'e Lakota en harren bûnsgenoaten, de Noardlike Sjajinnen, nei't dy yn juny fan datselde jiers yn 'e ferneamde Slach oan de Little Bighorn it Amerikaanske 7e Kavaleryrezjimint in ferpletterjende nederlaach tabrocht hiene.
Foarskiednis
Op 25 en 26 juny 1876 fersloegen de Lakota en harren bûnsgenoaten, de Noardlike Sjajinnen en de Noardlike Arapaho, ûnder lieding fan 'e medisynman Sittende Bolle en it opperhaad Mâl Hynder, yn 'e Slach oan de Little Bighorn it Amerikaanske 7e Kavaleryrezjimint fan luitenant-kolonel George Armstrong Custer. Dy nederlaach wie de dryste Custer oan te skriuwen, dy't op 'e siik nei gloarje op it slachfjild in Yndiaansk doarp oan 'e igge fan 'e rivier de Little Bighorn, yn súdlik Montana, oanfoel tsjin alle warskôgings fan syn ferkenners yn en sûnder in goed byld te hawwen fan 'e sterkte fan 'e fijân. Fan gefolgen rekke hysels mei fiif kompanjyen fan syn rezjimint ynsletten troch in grutte Yndiaanske oermacht, dy't him en syn mannen folslein ferdylge.
Foar it Amerikaanske regear en it Amerikaanske Leger koe dy nederlaach net ûnbestraft bliuwe. Brigadegeneraal George Crook waard derop útstjoerd om mei de opstannige Yndianen ôf te weven. Hy hie in troepemacht by him fan sa'n 2.200 man, besteande út 1.500 man kavalery en 450 man ynfantery. De kavalery omfieme de Kompanjyen A, B, D, E en I fan it Amerikaanske 2e Kavaleryrezjimint, de Kompanjyen A, B, C, D, E, F, G, I, L en M fan it 3e Kavaleryrezjimint ûnder kaptein Anson Mills en de Kompanjyen A, B, C, D, E, F, G, I, K en M fan it 5e Kavaleryrezjimint ûnder luitenant-kolonel Eugene A. Carr. Crook syn ynfantery waard foarme troch de Kompanjyen D, F en G fan it 4e Ynfanteryrezjimint, de Kompanjyen C, G en H fan it 9e Ynfanteryrezjimint en de Kompanjyen B, C, F en I fan it 14e Ynfanteryrezjimint. Fierders hie Crook 240 Yndiaanske ferkenners by him, en teffens in groep boargerwurknimmers fan it Leger, wêrûnder de blanke ferkenners Frank Grouard, John Wallace Crawford (byneamd 'Captain Jack'), Baptiste Pourier (byneamd 'Big Bat') en Baptiste Garnier (byneamd 'Little Bat'). Ek ferskate sjoernalisten, lykas Robert Edmund Strahorn en John F. Finerty, joegen har by Crook syn troepen.
De Yndianen hiene har yn tuskentiid lykwols yn lytse groepkes opspjalten en oer de noardlike Grutte Flakten ferspraat, sadat Crook harren net fine koe. Hy bleau te lang yn it fjild, en doe't de rantsoenen oprekken, wiene syn mannen twongen om har eigen hynders op te iten. Crook syn fjildtocht kaam sadwaande bekend te stean as de Hynstefleismars.
De slach
Oan 'e ein fan 'e earste wike fan septimber ûntdiek in ôfdieling fan Crook syn troepen, besteande út 150 man ûnder kaptein Anson Mills, dy't op ferkenning stjoerd wiene op 'e bêste hynders dy't noch oer wiene, it kamp fan it opperhaad Amerikaansk Hynder de Aldere. Dat kamp, dat noardlik fan 'e Black Hills lei, binnen de grinzen fan it (doetiidske) Grutte Sû Reservaat, bestie út 37 tipys, mei sa'n 260 minsken, wêrûnder 30 oant 40 krigers. De bewenners wiene benammen Oglala-Lakota, mar ek guon Minnikonzjû en Brulee.
By wat bekend kaam te stean as de Slach by Slim Buttes, bestoarmen Mills en syn mannen it kamp by moarnsdage op 9 septimber. In grut tal fan 'e Yndianen waard deade, al wisten guon te ûntkommen. Amerikaansk Hynder loek him mei syn húshâlding, besteande út trije of fjouwer krigers en sa'n 25 froulju en bern, werom yn in djip, smel ravyn mei oerhingjende sydkanten, hast in grot allyk, dêr't er troch de midsmoarns yn it doarp oankommen generaal Crook de hiele dei lang belegere waard.
Amerikaansk Hynder tidige op rêding troch Mâl Hynder, dy't mei in folle gruttere Lakota-macht mar in pear kilometer nei it westen ta syn kamp opslein hie. Mar tsjin 'e tiid dat Mâl Hynder opdaagjen kaam, hiene Crook syn troepen de hiele delling beset en koed er it doarp net mear benei komme. Crook besingele Amerikaansk Hynder syn posysje mei ynfantery ûnder lieding fan earste luitenant William Philo Clark en majoar John G. Bourke, en liet it ravyn oanhâldend fan alle kanten besjitte. Neffens de offisjele Amerikaanske lêzing murken de Amerikanen pas dat der ek non-kombattanten yn it ravyn sieten, doe't de Yndiaanske poppen sa lûd begûnen te gûlen dat it boppe it leven fan 'e gewearskotten út te hearren wie. Crook die dêrop fia syn tolken Grouard en Pourier it oanbod om 'e froulju en bern út it ravyn komme te litten, en gie yn eigen persoan nei de iepening om tolve froulju en sân bern by syn troepen lâns te begelieden.
Dêrnei waard de rein fan kûgels ferfette, yn in ympasse dy't noch hast twa oeren duorre. Nei nije ûnderhannelings fia de tolken joech Amerikaansk Hynder it doe einlings oer, op betingst dat de krigers dy't er by him hie, sparre wurde soene. Sels wied er yn 'e ûnderbúk sketten, en doe't er úteinlik út it ravyn kaam en by wize fan oerjefte generaal Crook de kolf fan syn gewear oanbea, moast er mei ien hân syn yngewant yn it liif hâlde. De legerdokter Valentine McGillycuddy die foar it opperhaad wat er koe, mar hie fuort al sjoen dat it in ferlerne saak wie. Amerikaansk Hynder wegere morfine en libbe noch oant likernôch seis oere de oare moarns, doe't er beswiek oan syn ferwûnings.
De balâns
Yn 'e Slach by Slim Buttes fûnen neffens de offisjele sifers tsien Yndianen de dea, Amerikaansk Hynder ynbegrepen, wylst der in ûnbekend tal Yndiaanske ferwûnen wie en 23 kriichsfinzenen. Oan 'e Amerikaanske kant foelen 3 deaden en 27 ferwûnen. Hjoed de dei befynt it plak fan de slach him op lân dat yn priveebesit is. Deunby stiet op iepenbier lân in tinkteken.
Neisleep
Hoewol't de Slach by Slim Buttes foar it Amerikaanske Leger de ein markearre fan 'e simmerkampanje fan 1876, waard ek yn it neijier oanhâldend jage op 'e Yndianen dy't ferantwurdlik holden waarden foar se smaadlike nederlaach fan it Amerikaanske 7e Kavaleryrezjimint yn 'e Slach oan de Little Bighorn. Dêrby waard bgl. ein novimber yn it Gefjocht fan Stomp Mês de troep fan it Sjajinske opperhaad Stomp Mês útskeakele. Uteinlik soe dy ferfolging yn 'e rin fan 1877 liede ta de definitive nederlaach fan 'e Flakte-Yndianen.
Ferskaten fan 'e Amerikaanske dielnimmers oan 'e Slach by Slim Buttes, wêrûnder de ferkenner John Wallace Crawford en sjoernalist Robert Edmund Strahorn drukten yn lettere jierren harren spyt út oer it treffen en har eigen rol dêryn. Strahorn sei: It skreauwen fan 'e Yndianen, it knallen fan 'e gewearen, it flokken fan 'e soldaten, it gûlen fan 'e bern, it byljen fan 'e hûnen, de deaden dy't gearklofte leine op 'e boaiem fan dat smoarge slimerige ravyntsje en de gjalpen fan 'e ferwûnen fertsjintwurdigje it alderpynlikste tafriel dat him yn myn ûnthâld oan it ferrin fan 'e Sû-Oarloggen fêstklampet."
Opole (woiwodskip)
thumb|Lizzing yn Poalen De Woiwodskip Opole (Poalsk: Województwo opolskie) is in woiwodskip fan Poalen. De namme komt oerien mei dy fan de provinsjale haadstêd Opole.
Feitze de Vries
Feitze de Vries (De Jouwer, 10 april 1921 - Utert, 29 oktober 1965) wie in Fryske fersetsstrider yn de Twadde Wrâldoarloch en ien van de oprjochters fan de Knokploech-Aalten. Syn fersetsnamme wie "Gerrit" en hy hat in soad ferset plege.
Tegearre mei Jan Ket wie hy belutsen by de dramatyske ûntknoping op 20 april 1944 yn Doesburg fan it ferrie fan Willy Markus. Omdat hja op 'e fyts neffens ôfspraak op ferkenning giene, bleaune se bûten skot, mar se waarden wol troch de Dútsers oppakt. De oare moarns waarden se troch de SD út Arnhim wei mei 30 finzenen op transport setten nei Kamp Vught. Underweis yn de binnenstêd fan Den Bosch mindere de auto snelheid en slagge it harren - los fan elkoar - te ûntkommen troch ûnder it dekseil wei fan de treeplanke te springen. Mei help fan "goede" lângenoaten wisten se har in pear wike letter wer oan te sluten by de KP-Aalten.
Underskiedings
Nei de oarloch krige Feitze meardere ûnderskiedings foar syn fersetsdieden en aksjes by it wapene ferset.
Munster fan Basel
It Munster fan Basel (Dútsk: Basler Münster) is in protestantske tsjerke yn de Switserske stêd Basel. De fan reade sânstien boude tsjerke is in monumint fan nasjonaal belang. De bou fan de tsjerke fûn plak nei't de foargonger yn 1356 troch in ierdskodding foar in grut part ferneatige waard. Johannes Gmünd hie de lieding fan de bou, dy't op dat stuit ek wurke oan de bou fan it Munster fan Freiburch. Yn 1421 wreide Ulrich fan Ensingen de tsjerke út. Mei de bou fan de súdlike toer yn 1500 troch Hans fan Nussdorf waard de tsjerke foltôge. Oarspronklik wie de tsjerke in katolike katedraal, sûnt de reformaasje is it in grifformearde tsjerke.
Eardere bouwurken
De earste biskop fan Basel soe Justinianus (343-346) west ha. Yn de iere midsiuwen ferhûze de biskopssit fan Augusta Raurica (it hjoeddeiske Kaiseraugst) nei de heuvel fan it munster. In histoarysk bewiis ûntbrekt dat der foar de 9e iuw in katedraal stien hat.
Tsjin it ein fan de 10e iuw waard op de âlde fûneminten fan de foargonger útein set mei de bou fan in ier-romaanske tsjerke nei't de foargonger skeind rekke by in ynfal fan de Hongaren. De namme fan dy trijskepige Heinrichsmünster (ek wol Adalberto-katedraal neamd om't biskop Adalberto II (± 999 - 1025) de opdracht ta de bou joech) is basearre op de stifters fan de tsjerke, keizer Hindrik II en syn frou Kunigunde. De tsjerke wie lykwols wijd oan de hillige Jongfaam Marije. De Heinrichsmünster waard yn 1019 ynwijd en krige tsjin it ein fan de 11e iuw oan de westlike kant in toer, dy't noch altiten stiet en it ûnderste diel fan de hjoeddeiske noardlike toer foarmet. Yn dy tiid bestie der noch gjin súdlike toer.
Yn de jierren 1180-1230 ûntstie op de plattegrûn fan de Heinrichsmünster in letromaanske trijeskepige nijbou mei dwersskip. Alhoewol't swiere bundelpylders de bou droegen, ferwoastge de ierdskodding fan 1356 in grut part fan dy tsjerke.
De bou fan de hjoeddeiske tsjerke
Under lieding fan boumaster Johann Parler waard de weropbou oppakt, wêrby't guon dielen fan de âlde bou yn de nijbou yntegrearre waarden. Al yn 1363 koe it heechalter wer ynwijd wurde. Yn 1414 ûntwurp Ulrich fan Ensingen, de bouwer fan de tuorren fan de munstertuorren fan Ulm en Straasburch, de ferheging fan de noardlike Joristoer, dy't yn 1428 foltôge waard. De bou fan de súdlike Martinustoer folge folle letter en waard pas op 23 july 1500 ûnder lieding fan Hans fan Nussdorf foltôge. Dat is ek de datum dy't jildt as de offisjele ôfsluting fan de bou fan it munster. Ek yn de 15e iuw waard in grutte en in lytse krúsgong oanboud.
Oant de reformaasje tsjinne de tsjerke as biskopstsjerke. Yn de 19e iuw fûnen twa grutte restauraasjes plak. Dêrby waard fan 1852 oant 1857 it doksaal ferhûze en de westlike krypte sletten. De renovaasjes fan de 20e iuw hiene as doel om wer mear klam te lizzen op de letromaanske bou fan de tsjerke, wêrby't inkelde ferbouwings út de jierren 1850 werom draaid waarden. De krypte ûnder de fiering waard wer tagonklik makke en de flier krige it oarspronklike nivo werom. Tagelyk krige de tsjerke nei brânskildere ramen fan Franz Xaver Eggert.
Konsylje fan Basel
Yn 1424 joech paus Martinus V berjocht oan it stedsregear dat Basel keazen wie foar it hâlden fan it folgjende konsylje. Tusken 1431 en 1448 wie de munstertsjerke it plak dêr't praat waard oer in herfoarming fan de Tsjerke. Doe't yn opdracht fan paus Eugenius IV de doedestiidske foarsitter fan it konsylje fangewegen in konflikt mei it konsylje yn 1438 werom roppen en de achterbliuwers ekskommunisearre waarden, keas it Baseler konsylje op 24 july 1440 yn it Haus zur Mücke oan it plein fan de munstertsjerke Feliks V as tsjinpaus. Dy opset slagge net en keizer Freark III feroardene it konsylje yn Basel te ûntbinen.
Byldenstoarm
Mei de byldenstoarm yn 1528 en 1529 gyngen in soad keunstwurken ferlern. Huldrych Zwingli, in ynfloedrike herfoarmer, feroardiele de oanbidding fan God yn de foarm fan bylden as ôfgoaderij. Boargers plonderen de Baseler tsjerken en guon diene dat mei it wapen yn de hân. Bylden en skilderijen waarden fernield. In groep fan likernôch fjirtich wapene manlju hiene harren op 9 febrewaris 1529 om 13:00 opmakke om nei it munster te tsjen. Nei in earste oanfal op de tsjerke, wêrby't in alter omfier lutsen en fernield waard, dripten se ôf om fersterkings te heljen. De kapelanen sletten doe gau de poarten fan it munster, mar doe't se werom kamen wie de groep oangroeid ta sa'n 200 man dy't mei geweld de tagong forsearren en yn de tsjerke alderheislikst te kear gyngen. Alters, krúsen, de foarstellings fan hilligen en ôfbylden fan Marije, alles wat tinken die oan de roomske lear waard fernield. Yn de rin fan de middei wreide de byldenstoarm him ek út nei de oare tsjerken fan de stêd. De tsjerkeskat koe aldergelokst noch rêden wurde en bleau kompleet oant it Kanton Basel yn twa kantons opsplitst waard. Erasmus fan Rotterdam beskreau de razernij yn Basel yn in brief fan 9 maaie 1529:
''Fan stânbylden waard neat net skeind, noch yn de tsjerken noch yn de foarhallen noch yn de kleastergongen noch yn de kleasters. Wat oan skildere ôfbylden oanwêzich wie, waard bedutsen mei in laach kalk; wat brânber wie waard op de brânstapels smiten, wat net, waard stik foar stik fergruzele. Wearde noch keunst koe tefoarren komme dat earne noch wat hiel bleau.''
Tuorren
It munster, dat eartiids fiif tuorren hie, waard niet de swiere ierdskodding fan 1356 mar mei twa tuorren wer opboud.
De Joristoer (Georgsturm) is de âldste en noardlike toer en 67,3 meter heech, wylst de súdlike Martinustoer (Martinsturm) pas yn 1500 foltôge waard en 65,5 heech is. De beide hilligen wurde njonken it haadportaal op hege pilasters op it hynder foarsteld. It orizjinele ruterbyld fan Martinus stamt út 1340 en stiet tsjintwurdich mei in soad oare âlde bylden fan de tsjerke yn it Klingertalmuseum. De hillige Joris (1372) fjochtet yn de foarstelling mei in opfallend lytse draak.
Haadportaal
Oan it haadportaal stiet tusken de doarren in lege pylder dêr't eartiids in Marijebyld stien hat. It timpaan dêrboppe hie foar de reformaasje in foarstelling fan it Jongste Gerjocht, in foarstelling dy't fakentiden ek op oare grutte goatyske katedralen oantroffen waard. Mei de byldenstoarm waarden sawol it Marijebyld as it Jongste Gerjocht fernield. Fan it ûnderste diel fan it timpaan binne noch de fuotten fan de stikken makke figuren te sjen. Wol bewarre is it byldhouwurk yn de profilearring fan it portaal. Profeten, keningen, roazen, ingels en Abraham siere de profilearring. It 12e iuwske byldhouwurk heart ta de earste faze fan it haadportaal en is makke troch de saneamde master fan Erminold. Yn dy tiid foarme it haadportaal in ûnderdiel fan in paradys, mar nei de ierdskodding ferhûze it nei it hjoeddeiske plak. Links fan it haadportaal binne de bylden fan de stifters oanbrocht, Hindrik II en syn frou Kunigunde. De jonge en baardleaze keizer draacht it model fan in tsjerke. Syn frou krige pas mei de renovaasje van de tsjerke nei 1880 in krús yn de hannen, mar droech oarspronklik in pear moffen. Rjochts fan it haadportaal steane de bylden fan in ferlieder (yn de ferskining fan in prins) en ien fan de sleauwe jongfammen dy't nei inoar laitsje. Wylst de sleauwe faam laket en har klaaiïng iepenet, krûpe by de ferlieder slangen en podden oer de rêch, dy't it kwea symbolisearje. De foarstelling stamt út likernôch 1280.
Galluspoarte
De Galluspoarte (Galluspforte; 1150-1170 is it wichtichste romaanske byldhouwurk fan Switserlân en wurdt beskoôge as it âldste romaanske byldenportaal yn it Dútsktalige gebiet. De poarte is ferneamd nei it alter dat eartiids yn it noardlike dwersskip fan it munster stie. De poarte oan de noardlike gevel fan it dwersskip telt in grut tal bylden en docht tinken oan in triomfbôge. It portaal is hast hielendal orizjineel. Om de brûnzen doarren út 1892 binne bylden te sjen fan de fjouwer evangelisten, de wize en sleauwe fammen, ingels en deaden dy't út harren grêven opsteane. Yn it bôgenfjild troant Kristus as Rjochter fan de wrâld. De bylden binne tige karkteristyk en litte mimyk sjen, itjinge seldsum is foar bylden út de romaanske tiid. Lange tiid wie it net dúdlik oft de Galluspoarte oarspronklik foar de westlike gevel ornearre wie, mar út resint ûndersyk hat bliken dien dat de poarte foar it hjoeddeiske plak makke waard.
Ynterieur tsjerke
De romte yn de tsjerke is 65 meter lang en 32,5 meter breed. Ynklusyf de lâns de sydskepen boude grêfkapellen dy't letter ta trochrinnende sydskepen ferboud binne is it in fiifskepige tsjerke. De brânskildere ramen datearje foar it measte út de 19e iuw. It ferwulft fan it hege middenskip en it boppediel fan it koer binne yn goatyske styl nei de 14e iuwske ierdskodding wer opboud. By restauraasjewurk waard ûntdutsen dat it ferwulft fan it middenskip mei in Marije-syklus beskildere wie dy't nei alle gedachten om 1400 hinne oanbrocht waard en allinne mei ultrafiolet ljocht te sjen is.
Yn de koeromgong stiet de sarkofaach fan keninginne Anna fan Habsburg en har soan Karel. Hja troude as Gertrud fan Hohenberg om 1245 hinne de lettere kening Rudolf fan Habsburg en ferstoar yn 1281 yn Wenen. Har lichem waard fan dêr nei Basel oerbrocht. De yn har grêf oantroffen oerbliuwsels fan in frou, in bern en in man waarden yn 1770 nei de Sint-Blasius-abdij yn Baden-Wuertemberch oerbrocht; tsjintwurdich rêsten hja yn Sint-Paulusstift yn Lavanttal yn Karintië, Eastenryk.
Yn it súdlike dwersskip stiet in stiennen doopfont út 1465 en de biskopstroan út 1380. De boumaster Hans fan Nussdorf makke yn 1486 út fiif blokken sânstien in keunstsinnich fersierd preekstoel yn goatyske styl. De humanist Erasmus hat him nochal wat jierren yn Basel opholden: fan 1514 oant 1516, fan 1521 oant 1529 en fan 1535 oant 1536. Nei in ferbliuw yn Freiburg im Breisgau yn de tiid fan de reformaasje kaam er nei Basel werom en ferstoar dêr yn 1536 yn de âldens fan santich jier. Erasmus waard yn it munster byset. Dat er as katolike geastlike yn it grifformearde Basel in eareplak krige, tsjûget fan it grutte respekt dat er oer de grinzen fan konfesjes hinne genoat. Oarspronklik stie syn grêf foar it doksaal yn it middenskip, mar yn de 19e iuw waard it epitaaf in oar plak jûn. It grêf waard yn 1974 wer ûntdutsen en no rêst Erasmus fuort foar it epitaaf yn it noardlike sydskip. Op it epitaaf wurdt net Erasmus ôfbylde. Yn it Latynsk wurde yn fergulde letters de fertsjinsten fan Erasmus neamd en de nammen fan syn trije humanistenfreonen, Bonifatius Amerbach, Hiëronymus Froben en Nikolaas Bischoff, dy't opdracht joegen ta it meitsjen fan it epitaaf. Yn in medaille wurdt de antike god Terminus foarsteld, it sinnebyld foar de begrinzging. De Latynske wurden concedeo nulli (ik wyk foar nimmen) wiene it persoanlike biedwurd fan Erasmus.
Krypte
De nei de ierdskodding op 'e nij oanleine krypte is trijeskepich. It ferwulft is dekorearre mei fresko's út ± 1400.
Oargel
Neffens in oarkonde út 1303 stie yn de munstertsjerke it âldst bekende oargel fan Switserlân. Fan dat troch Magister Raspo út Frankfurt am Main boude ynstrumint bleau neat bewarre. It waard nei de ierdskodding troch in swellenêstoargel ferfongen. Tusken 1529 en 1561 waard troch de reformaasje it spyljen op it oargel ferbean, mar letter dochs wer ynfierd.
It hjoeddeiske oargel waar mei Pinkster 2003 ynwijd. It waard troch Peter Märkli ûntwurpen en troch oargelbou Mathis boud. Om it finster sichtber te hâlden is it ynstrumint yn twaen dield. It goatyske doksaal fan reade sânstien tsjinnet as oargelgalerij, dat foar de bou fan it nije oargel renovearre waard. It ynstrumint hat 78 registers op fjouwer manualen en pedaal mei mechanyske spyl- en registertraktuer.
Krúsgong
Oan de súdlike kant fan it munster leit in dûbele krúsgong. De lytse krúsgong ûntstie tusken 1467 en it ein fan de jierren 1480. Yn de noardwestlike hoeke is in slútstien te sjen fan de hillige Katarina fan Aleksandrje. De grutte letgoatyske krúsgong waard tusken 1429 en 1462 boud. De muorren fan de grutte krúsgong binne behongen mei in soad grêfmonuminten fan belangrike ynwenners fan Basel. By de tagong fan de krúsgong stiet in stânbyld fan de reformator Johannes Oekolampad.
In hal ferbynt de twa krúsgongen mei inoar. Boppe de hal leit de saneamde Munsterseal, dy't net foar it publyk tagonklik is en dêr't ea de bibleteek fan it konsylje fan Basel ûnderbrocht wie.
Orizjinele bylden
In soad romaanske en goatyske bylden fan it munster binne ferfongen troch kopyen. De orizjinele bylden binne yn in permaninte útstalling fan it Museum Kleines Klingental te finen. Njonken de grutte bylden fan it westlike portaal en romaanske bylden fan bisten binne dêr ek noch dielen fan it eardere ynterieur te sjen, lykas alterpanelen, byldhoukeunst fan grêven en dielen fan it koerstuolte.
Grutte Priis Formule 1 fan Toskane
Utslaggen fan de Grutte Priis Formule 1 fan Toskane 2020 yn Scarperia e San Piero op 13 septimber 2020. It wie de njoggende race fan 17 races fan de Formule 1 yn 2020. Hy waard op Mugello hâlden. De race waard hâlden oer 59 omgongen, op it 5,2 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 309,5 kilometer.
Platemaatskippij
In platemaatskippij, ek wol in platelabel neamd, is in bedriuw dat muzyk produsearret dy't fêstlein is op lûdsdragers. Sokke lûdsdragers, wêrby't it gean kin om grammofoanplaten, kassettebantsjes, cd's en dvd's, wurde troch it bedriuw ferhannele. Platemaatskippijen hâlde harren dêrom net inkeld dwaande mei de kreätive kant fan it meitsjen fan 'platen' (sa't alle lûdsdragers foar it gemak faak oantsjut wurde), mar ek mei de distribúsje en marketing fan 'e einprodukten. (Dêrby moat oantekene wurde dat de fysike distribúsje faak útbestege wurdt oan spesjalisearre muzykdistributeurs.) Immen dy't in liedingjaande funksje by in platemaatskippij beklaait, wurdt in plateprodusint of muzykprodusint neamd. De oerienkomst tusken in platemaatskippij en in artyst om syn of har muzyk te produsearjen hjit in platekontrakt.
It synonym 'platelabel' ferwiist yn letterlike sin histoarysk nei it etiket yn 'e midden fan in grammofoanplaat. Njonken de namme fan 'e útfierende muzikant en de titels fan 'e plaat en de lieten op 'e plaat stiet dêrop nammentlik ek de namme fan 'e platemaatskippij mei syn logo fermelden. Dêrtroch is men meitiid de term 'platelabel' begûn te brûken as men eins 'platemaatskippij' bedoelt. Tsjintwurdich wurdt muzyk behalven op lûdsdragers ek beskikber makke foar de ferkeap as digitale download. In bedriuw dat muzyk allinnich mar op dy wize oanbiedt, wurdt in netlabel neamd.
Om 'e merknamme sterk te meitsjen, is in platelabel faak oan mar ien muzyksjenre ferbûn, lykas popmuzyk, country & western of klassike muzyk. In platemaatskippij kin lykwols mear as ien platelabel fiere om ferskate sjenres, merken en doelgroepen te berikken. Dat is ferlykber mei hoe't útjouwerijen faak ferskate ymprints hawwe om boeken ûnder te publisearjen. Yn 'e praktyk binne ferskate platelabels faak yn ien hân kommen troch oernames en fúzjes.
De grutste platemaatskippijen fan 'e wrâld binne sûnt 2012 de Universal Music Group, Sony Music Entertainment en de Warner Music Group, dy't ek wol de 'Grutte Trije' neamd wurde. Se hawwe harren status as grutsten berikt troch oanhâldend oare platemaatskippijen oer te nimmen. Fan 1988 oant 1999 wiene der seis grutte platemaatskippijen, dy't doe oantsjut waarden as de 'Grutte Seis': de Warner Music Group, EMI (Electric and Music Industries), Sony Music Entertainment (oant jannewaris 1991 bekend as CBS Records), BMG (Bertelsmann Music Group), de Universal Music Group (oant 1996 bekend as MCA Music) en PolyGram. In platemaatskippij dy't gjin bannen ûnderhâldt mei ien fan 'e Grutte Trije wurdt in ûnôfhinklik platelabel neamd.
Monolatry
Monolatry (fan it Grykske μόνος, monos, "allinne", en λατρεία, latreia, "ferearing") is in benammen teologysk brûkte term foar in religieuze praktyk wêrby't leaud wurdt yn it bestean fan ferskate goaden, hoewol't dêrfan mar ien god fereare wurdt. Soks kin allinne foarkomme binnen in polyteïstyske kontekst, wêrby't yn it bestean fan mear as ien god leaud wurdt, mar it kin in earste stap wêze yn 'e rjochting fan it monoteïsme, wêrby't men noch mar yn it bestean fan ien God leaut. In folgjende stap yn dy rjochting soe it henoteïsme wêze kinne, wêrby't men alle (polyteïstysk)e goaden as ekwifalinte represintaasjes fan ien inkele God beskôget. Dizze term 'monolatry' waard wierskynlik foar it earst brûkt troch de Dútske bibelûndersiker en oriïntalist Julius Wellhausen (1844-1918).
De term 'monolatry' is benammen betocht om in oantsjutting te hawwen foar de religieuze sitewaasje fan 'e bibelske aartsfaars. Yn it joadendom en kristendom libbe nammentlik lang it idee dat de monoteïstyske leauwe yn 'e joadsk-kristlike God al úteinsette mei de aartsfaar Abraham. De moderne teology beskôget dat lykwols as in tige betwifelber idee, dat net ûnderstipe wurdt troch in sekuere lêzing fan 'e oarspronklike tekst fan it bibelboek Genesis, en dat ek poer histoarysk sjoen (op basis fan argeologyske opgravings) gjin hout liket te snijen.
It tinken is no dat de aartfaars Abraham, Izaäk en Jakob en harren neiste famyljeleden polyteïsten wiene, dy't leauden yn it bestean fan in protte goaden, mar dêrfan ien útkeazen om te ferearjen as harren persoanlike god. Letter is dy monolatryske sitewaasje ferdizene trochdat joaden en kristenen mei weromwurkjende krêft harren kennis fan 'e lettere ûntwikkeling fan harren religyen op 'e aartsfaars projektearren. Saakkundigen binne no fan miening dat de ierste foarm fan wat oantsjut wurde kin as it joadendom pas troch de profeet Mozes by de âlde Israeliten yntrodusearre waard, en dat de religy fan Mozes, it jahwisme, ek al gjin monoteïsme mar monolatry wie. Pas ûnder de Babyloanyske Ballingskip, yn 'e sechsde iuw f.Kr., soe it leauwe fan 'e Israeliten him ta in foarm fan monoteïsme, en dêrmei ta it moderne joadendom ûntwikkele hawwe.
Bath (Ingelân)
Bath is in stêd (city) yn it distrikt Bath en Noard East Somerset, yn it Ingelske greefskip Somerset.
De stêd leit oan de rivier de Avon en is in drok besocht toeristeplak yn Ingelân.
Al yn de Romeinske tiid (60er jierren fan de 1e iuw) luts de stêd in protte minsken fanwege de genêskrêftige waarme boarnen; Aquae Sulis ('de wetters fan Sulis'). In timpel en termen út dy tiid binne foar in part bewarre bleaun. Edgar fan Ingelân waard kroane yn de abdijtsjerke fan Bath yn 973. Yn de 18e iuw waard Bath in modern baaiplak, mei in protte oanrin fan it begoedige diel fan de befolking. Beau Nash, de dandy, mocht dêr graach wêze.
De stêd is omjûn fan hichten. In protte gebouwen binne oplutsen út in witige lokale stiensoarte, de saneamde 'Bath stone'. De elegante 18e-iuwske Georgiaanske boustyl oerhearsket.
De stêd hat syn namme jûn oan in bisdom (Bath and Wells), mar de katedraal stiet yn Wells.
Wrâlderfgoed
Sûnt 1987 stiet Bath op de Wrâlderfgoedlist fan de UNESCO. Yn 2009 waard der rekkening mei holden dat de erfgoedstatus ynlutsen wurde soe fanwege in wenningbouprojekt fan goed 2000 wenten. De kommissy besleat nei in besite oan de stêd om de status te hanthavenjen.
Striidkrêften
De striidkrêften (komt allinnich yn meartalsfoarm foar), ek wol de kriichsmacht of it leger neamd, binne de troch de oerheid ynstelde militêre organisaasjes fan in lân. Dy besteane om it politike belied fan it regear fan harren lân te ûnderstypjen yn oarloch (troch oanfal en/of ferdigening), mar ek yn fredestiid. Dêrby is it yn beskerming nimmen fan it regear fan harren lân en fan dat lân sels tsjin sawol bûtenlânske as binnenlânske agressors it wichtichste doel. Sadwaande hjit it ministearje dat oer de kriichsmacht giet, hjoed de dei yn 'e regel it Ministearje fan Definsje, en sprekt men, as men it oer de striidkrêften hat, ek wol koartwei fan definsje (fan it Latynske defensa, "beskerming", fia it Frânske défense). Yn guon lannen omfetsje de striidkrêrften behalven militêre ek paramilitêre organisaasjes. Ornaris besteane de striidkrêften lykwols út trije haadûnderdielen Faak wurde dêr noch ekstra tûken oan tafoege, lykas de militêre plysje of de kustwacht. Yn guon lannen, lykas de Feriene Steaten, is fierders it marinierskorps losmakke fan 'e marine om in selsstannich kriichsmachtûnderdiel te foarmjen. Datselde jildt yn guon lannen foar de maresjesee (de militêre plysje) en foar de romtemacht, in nij ferskynsel, foar striid yn 'e romte. Guon lannen, lykas Iislân en Kosta Rika, hawwe gjin striidkrêften. De stúdzje fan 'e ynset fan 'e kriichsmacht is de kriichskunde, en de skiednis derfan hjit de kriichsskiednis.
Skyrinnen op de Olympyske Winterspullen 2022
It skyrinnen op de Olympyske Winterspullen 2022 wie yn it Laura Biathlon & Ski Complex fan 5 oant en mei 20 febrewaris.
Medaljespegel
De top-8 fan lannen dy't by it skyrinnen medaljes wûn hawwe by de Olympyske Winterspullen fan 2022.
CJ Miles
CJ Miles, echte namme ûnbekend (13 april 1984), is in Filipynsk neakenmodel. CJ Miles moat net betize wurde mei C.J. Miles, in Amerikaansk basketballer; om sa'n betizing foar te kommen, staveret Miles har namme sûnder punten efter de foarletters.
Libben en karriêre
Miles waard yn 1984 yn djippe earmoede berne op 'e Filipinen. Troch as neakenmodel te wurkjen wist se in oplieding yn kompjûterkunde oan it Colegio de San Juan de Letran te beteljen, dy't se ôfrûne mei in bachelorstitel.
Yn 2006 ferfear se nei de Feriene Steaten, dêr't se har nei wenjen sette yn Las Vegas. Sûnt hat Miles yn Amearika karriêre makke as neakenmodel. Hja falt op troch har petiterige lichemsbou; neffens har offisjele opjefte is se in mar 1.44 m lang, mei in gewicht fan 39 kg en kupmaat 34C, dêr't se oan kommen is troch in boarstfergruttingsoperaasje te ûndegean. Miles stiet bekend om har positive ynstelling en har tawijing oan har famylje yn 'e Filipinen.
List fan planetoïden 86201-86300
Dit is in list fan planetoïden 86201-86300.
Rôldereftigen
De rôldereftigen (Coraciiformes) foarmje in skift fan meastepart bûntkleure fûgels. Ta de rôldereftigen hearre, njonken de rôlders, ûnder oaren de iisfûgel en de bijefretter.
Roelof Lousma
Roelof Lousma is in Fryske sjoernalist, programmamakker en presintator út Frjentsjer.
Fan 1998 oant 1999 studearre Lousma Kommunikaasje oan de Noardlike Hegeskoalle Ljouwert. Fan 2000 oant 2004 die hy de oplieding Sjoernalistyk oan hegeskoalle Windesheim yn Swol.
Sûnt 2004 wurket Lousma as radioferslachjouwer by Omrop Fryslân. Yn it telefyzjeprogramma Fryslân Hjoed ynterviewt er gasten oer aktuele ûnderwerpen. Yn it deistige live-programma Bynt ynterviewt er trije gasten oer ûnderwerpen as sport, kultuer, ekonomy, polityk, plattelân en sûnens.
Plantaazje
thumb|right|Teeplantages ûnder Bogor - [[Yndoneesje]] thumb|Bananeplantaazje yn [[Kosta Rika]] In plantaazje is in hoeke grûn dêr't op grutte skaal gewaaks yn monokultuer boud waard. Plantaazjes komme fral yn de tropen foar, mei gewaaks lykas sûkerreid, kofje, tee, bananen, soja, ananas, aloë vera, teakhout, kakao, koka, himp, opium en tabak.
Plantaazjes binne op grutte skaal oanlein yn de 16e- en 17e iuw troch Portugezen, Spanjerts, Ingelsken, Frânsken, Nederlanners en oare Europeanen, dy't yn de 16e en 17e iuw it hiele Karibysk gebiet en grutte dielen fan it Amerikaansk kontinint kolonisearren. Mei slaven as arbeiders - yn 't earstoan Yndianen, letter Afrikanen - bouden de Europeeske eigeners fan de plantaazjes tropyske lânbouprodukten foar de merk yn Jeropa.
Nederlânsk-Ynje hie ek in protte plantaazjes. Fanwege de soad goedkeape ynlânske arbeiders wie dêr útsoarte gjin slavernij.
Marine (betsjuttingsside)
"Marine" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings;
Grutte Priis Formule 1 fan Brazylje 2013
Utslaggen fan de Grutte Priis Formule 1 fan Brazylje 2013 yn São Paulo op 24 novimber. It wie de njoggentjinde race fan 19 races fan de Formule 1 yn 2013. Hy waard op Interlagos hâlden. De race waard hâlden oer 71 omgongen, op it 4,3 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 306 kilometer.
The Walt Disney Company
The Walt Disney Company (faak koartwei Walt Disney neamd, of noch koarter: Disney) is in Amerikaanske, ynternasjonaal operearjende korporaasje op it mêd fan media en amusemint. It bedriuw bestiet sûnt 1923, en it haadkertier is fêstige yn Burbank, yn súdlik Kalifornje. Disney begûn as in tekenfilmstudio, dêr't wrâldferneamde personaazjes as Donald Duck en Mickey Mouse betocht waarden, wylst der ek klassike animaasjes fan spylfilmlingte makke waarden, lykas Snow White and the Seven Dwarfs, Cinderella en Bambi. Sûnt de 1950-er jierren hat it bedriuw him lykwols útwreide nei oare wurkterreinen, lykas de produksje fan gewoane films, it meitsjen en útstjoeren fan tillefyzjeprogramma's, it eksploitearjen fan ferdivedaasjeparken en merchandising fan konsuminteguod op basis fan ferhalen, films en personaazjes dêr't Disney de auteursrjochten op yn besit hat.
Dreech begjin
Nei't syn eardere bedriuw, Laugh-O-Gram Films, yn 1923 yn Kansas City (Missoury) fajyt gien wie, ferfear tekenfilmmakker Walt Disney nei Hollywood, dêr't er him by syn broer Roy O. Disney joech. Tegearre rjochten se datselde jiers noch de Disney Brothers Cartoon Studio op, dy't yn 1926 omneamd waard ta de Walt Disney Studio, yn 1929 ta Walt Disney Productions, Ltd., en úteinlik yn 1986 syn hjoeddeiske namme krige. De earste produksje fan Disney wie in rige koarte films oer it famke Alice (fan Alice in Wonderland), spile troch aktrise Virginia Davis, dy't dêryn omgie mei tekenfilmfigueren. Dat wie gjin grut súkses, en likemin súksesfol wie it earste selsbetochte tekenfilmfiguer, Oswald the Lucky Rabbit, dy't auteursrjochtlik eigendom wie fan it distribúsjebedriuw, en net fan 'e Disney-studio's. Doe't konkurrint Charles Mintz yn febrewaris 1928 it distribúsjebedriuw oernaam fia in mêsk yn it kontrakt, kaapte er dêropta fjouwer fan 'e fiif wichtichste tekeners fan Disney (de útsûndering wie Ub Iwerks) en begûn syn eigen tekenfilmstudio, Snappy Comedies.
Nei't er op dy sneue wize Oswald the Lucky Rabbit kwytrekke wie, betocht Walt Disney in nij tekenfilmfiguer, Mortimer Mouse, dy't er op oanrieden fan syn frou al rillegau omneamde ta Mickey Mouse. Nei twa stomme filmkes dy't net folle diene, ferskynde yn novimber 1928 it earste tekenfilmke mei lûd dat Mickey Mouse yn 'e haadrol hie, titele Steamboat Willie, en dat waard in grut súkses. Neitiid waarden de beide stomme filmkes, Plane Crazy en The Gallopin' Gaucho, ek fan lûd foarsjoen en yn 1929 op 'e nij útbrocht, mei folle grutter súkses as earst. Yn 'e folgjende jierren gie Disney troch mei it meitsjen fan filmkes mei Mickey Mouse yn 'e haadrol, wylst de studio dêrnjonken yn gearwurking mei Columbia Pictures ek de rige Silly Symphonies makke. Yn 1932 tekene Disney in eksklusyf kontrakt mei Technicolor om foar it earst tekenfilms yn kleur te produsearjen. De Disney-filmkes waarden publisearre fia Powers' Celebrity Pictures (1928-1930), Columbia Pictures (1930-1932) en United Artists (1932-1937).
Iere súksessen
It súkses fan Mickey Mouse stelde Walt Disney by steat en meitsje plannen foar syn earste tekenfilm fan spylfilmlingte. Dat waard de klassiker Snow White and the Seven Dwarfs, basearre op it bekende mearke Sniewytsje, dêr't yn 1934 mei úteinset waard en dêr't trije jier oan wurke waard. Dy film waard úteinlik yn 1937 fia RKO Radio Pictures útbrocht en wie tsjin 1939 de meast winstmeitsjende film fan 'e tritiger jierren wurden. Mei it jild dat op dy wize fertsjinne wie, finansiere Disney de bou fan in nij studiokompleks fan 210.000 m² yn Burbank, dêr't it haadkantoar fan it bedriuw oant op 'e dei fan hjoed yn fêstige is.
De fyftiger en sechstiger jierren
Mei mar in stikmannich wurknimmers dy't beskikber wiene foar sokke projekten, en likemin folle jild, hiene de "gewoane" films dy't Disney yn 'e fjirtiger jierren makke, net folle om 'e hakken of wiene it samlings koarte filmkes, lykas The Three Caballeros (1944) en Melody Time (1948), dy't it net goed diene yn 'e bioskopen. Underwilens waard wol úteinset mei de produksje fan natoerdokumintêres en fan spylfilms mei tekenfilmsegminten. Nije lange tekenfilms waarden yn 'e fyftiger jierren útbrocht: Cinderella (1950), basearre op it mearke Jiskepûster; Alice in Wonderland (1951), basearre op Lewis Carroll syn Alice's Adventures in Wonderland; Peter Pan (1953); Lady and the Tramp (1955); Sleeping Beauty (1959), basearre op it mearke Toarnroaske; en One Hundred and One Dalmatians (1961). De earste spylfilm fan Disney dêr't gjin inkeld tekenfilmelemint oan te pas kaam, wie Treasure Island (1950). Yn 1953 beëinige Disney de gearwurking mei RKO, en foarme it ynstee syn eigen distribúsje-ûndernimming: Buena Vista Distribution.