cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Frankyske Boargeroarloch
Slach by Amel
Nei de ferovering fan Keulen wie Karel by steat om snel syn slach te slaan. It Neustryske leger en in part fan de Friezen lutsen troch de Ardennen op wei nei hûs doe't Karel ynienen oanfoel. Harren mienskiplike leger wie noch hieltyd grutter as dat fan Karel, mar troch ferrassing en list (hy die krekt oft syn leger op de flecht sloech, dêr't hy in efterfolging fan syn tsjinstanner by útlokke, dy't hy ferfolgens yn in mûklaach wist te lokken) de Slach by Amel yn syn foardiel te beslissen. By dizze oerwinning foel ek it grutste part fan de Austrasyske skatkiste yn hannen.
Slach by Vincy
De nederlaach by Amels kaam hurd oan by Gilperik en Ragenfrid, sy wurde twongen harren werom te lûken nei Neusterje. Karel Martel, dy't in taktysk wûnder wie, gie net fuort yn de tsjinoanfal, mar wreidet earst syn leger fierder út mei mear kriichslju en riedt him goed ta foardat in fjildtocht útein set. Yn 717 acht er him sterk genôch en lûkt it inisjatyf foarfêst nei him ta as er de striid nei it suden ferpleatst. By Slach by Vincy, tichteby it tsjintwurdige Kameryk boekt er op 20 maart dat jier in beslissende oerwinning tsjin de Neustjers. Hy efterfolget de ferslaggen Gilperik II mei syn hofmeier oant de stêd Parys. Dêrnei keart hy werom nei it noarden, ferslaat de oanhing fan Plektrudis en oermastert Keulen. Ferfolgens set er in oare Merowinger, Klotarius IV op de troan en ropt dizze út ta kening fan it hiele ryk, mei himsels as hofmeier.
Slach by Soissons
De ferslaggen Gilperik en Ragenfrid krije fan Karel hjirtroch de tiid harren te fersterken. Dat dogge sy troch de help fan Odo fan Akwitaanje yn te roppen. Mei him slute sy in alliânsje tsjin Karel Martel en mei in nij tariede leger geane sy rjochting Soissons, dêr't sy it leger fan Karel oantreffe en yn gefjocht mei reitsje. Yn dizze fjildslach (de Slach by Soissons wurde sy op 'e nij ferslaggen troch Karel. Odo flecht werom nei syn hartochdom en levert yn ruil foar frede Gilperik en Ragenfrid út oan Karel. Odo erkende Karel as de rjochtmjittige hofmeier en Karel erkende Odo as hartoch. Opmerklik is dat Karel al de tsjinstanners neidat er dizze ferslein hie fierders gewurde litte.
Gefolgen en neisleep
Neidat de Frankyske boargeroarloch einige wie, hie Karel Martel de allinnichhearskippij ferkrige oer it hiele Frankyske Riik. It wie foar it earst dat alle macht by ien hofmeier berêste. Hjirmei lei er de grûnslach foar de dynasty fan de Karolingen dy't fan 751 ôf ek de keningen fan de Franken levere soenen. Sels naam Karel net de titel fan kening, mar as hofmeier hâlde hy wol de feitlike macht yn hannen.
Doe't er al syn fijannen yn it Frankyske ryk ferslein hie rjochte Karel syn oandacht earst op noarden, dêr't it ryk fan syn Fryske tsjinstanner Redbad fêstige wie. Nei de dea fan kening Redbad yn 719 fersloech hy frij ienfâldich de Friezen en ferovere Fresia Citerior werom. It oare part fan Fryslân Fesia ulterior waard troch him oant en mei it Fly anneksearre.
Kodeks Aleksandrinus
thumb|225px|Kodeks Aleksandrinus Lukas 12:54-13:4 De Kodeks Aleksandrinus (Londen, British Library), Codex A (02) is in Gryksk bibelhânskrift út de 5e iuw. It hânskrift befettet sawat de hiele Bibel, nammentlik it grutste part fan de Septuagint (it Grykske Alde Testamint) en it Nije Testamint. Mei de Kodeks Sinaitikus en de Kodeks Fatikanus, is it ien fan de âldste en folsleine bibelse hânskriften. De kodeks is neamd nei Aleksandrje, dêr't it inkele jierren wie, foardat Grut-Brittanje it yn de 17e iuw yn hannen krige.
Ofkomst
It is net bekend wêr't de Kodeks Aleksandrinus oarspronklik wei komt. In 13e of 14e-iuwske oantekening yn it (Arabysk) op de earste side tsjut op oanwêzigens yn Aleksandrje. In 17e-iuwske notysje yn it Latyn op in skutblêd (oanbrocht by in opkreasbeurt) ferklearet dat it dokumint yn 1098 kado dien waard oan de patriarch fan Aleksandrje (donum dedit cubicuo Patriarchali anno 814 Martyrum), "mar dat hat likegoed in heal slagge besiking wêze kind om de Arabyske oantekening te ûntsiferen." Yn 1621 waard de kodeks nei Konstantinopel brocht troch Cyril Lucar dy't earst patriarch fan Aleksandrje en letter patriarch fan Konstantinopel wie. Yn 1627 joech hy de kodeks kado oan kening Charles I fan Ingelân, sadat it diel útmeitsje gie fan de Royal Library, it British Museum en tsjintwurdich de British Library. Hast gie it ferlern by in brân yn Ashburnam House (de Cotton library) op 23 oktober 1731. Gelokkich koe it troch dr. Bentley, de bibliotekis, út de brân rêde wurde.
Sealter útstjoering
thumb|right|300px| It Seelterfräiske Kulturhuus, ek studio fan de Sealter útstjoering Sûnt 2004 bestiet de Sealter Útstjoering "Middeeges" op 'e net-kommersjele regionale stjoerder Ems-Vechte-Welle, dy't dêrta in studio yn Sealterlân hat.
De programma's yn it Sealtersk en it Platdútsk wurde sneins ienris yn 'e fjirtjin dagen útstjoerd fan 11:00 oant 13:00. Dêrby is benammen de earste oere yn it Sealtersk. Sa'n programma bestiet meastentiids út in fraachpetear oer lokale saken (toanielferiening, folksdûnsgroep) mei dêr tuskentroch muzyk.
De útstjoerfrekwinsjes foar antenneûntfangst binne:
Op 'e thússide fan de stjoerder fynt men de kabelfrekwinsjes
Foar ynteressearren fierder fuort is fan belang dat men de útstjoerings ek oer ynternet ûntfange kin.
Henri Garcin
Henri Garcin  wie it pseudonym fan Anton Albers (Antwerpen, 11 april 1928 – Parys, 13 juny 2022) Belgysk-Frânsk akteur fan Nederlânsk komôf.
Garcin wenne sûnt 1949 yn Parys. Hy spile yn films, telefyzjesearjes en telefyzjefilms en dêrneist yn toanielstikken. Hy hat yn ferskate films fan Yves Boisset en fan Alex van Warmerdam spile en waard yn Nederlân bekend as heit Victor yn de film Abel. Op 13 juny 2022 ferstoar Henri Garcin yn Parys yn 'e âldens fan 94 jier.
Boukje Keulen
Boukje Keulen (Jirnsum, 2 desimber 1963) wie in wedstriidrydster tusken 1983 en 1989. Se is in dochter fan Atje Keulen-Deelstra en Jelle Keulen. Ried yn 1986 de Alvestêdetocht.
Se wûn it, doetiids noch offisjeuze, Nederlânsk kampioenskip shorttrack yn 1983 en waard yn sawol 1981 as 1982 twadde. Yn 1990 wûn Keulen it Nederlânske kampioenskippen maratonriden op keunstiis. Yn 1985 wûn se de IJsselcup en yn it seizoen 1984 1988/89 it einklassemint om de KNSB Cup. Keulen wie mearfâldich junioarekampioen op 'e koartebaan.
Kamtsjatkamarmot
De Kamtsjatkamarmot ûnderskiedt him fan oare soarten marmotten troch syn tekening: hy hat in gielige bealch en in grize rêch, mar de pels boppe op syn kop is swart. Dêrfandinne syn Ingelske namme: black-capped marmot, "swartpetmarmot". De Kamtsjatkamarmot hat de IUCN-status fan "net bedrige", mei't er yn syn ferspriedingsgebiet noch rûnom foarkomt en om't de populaasje stabyl liket te wêzen.
Flyers It Hearrenfean
Unis Flyers is in Nederlânske Iishockeyklub fan It Hearrenfean. De ploech spilet yn de Nederlânske earedifyzje, de heechste kompetysje yn Nederlân. De thúswedstriden spylje de Flyers yn de iishockeyhal fan Thialf. De iishockeyhal hat in kapasiteit fan 3.500 sitplakken.
Skiednis
It Hearrenfean spile syn earste kompetysjewedstryd yn 1967 en fjouwer jier dêrnei kamen se op it heechste nivo yn Nederlân. Fan 1977 oant en mei 1983 binne de Flyers sân kear kampioen wurden yn de heechste Nederlânske kompetysje en fan 1977 oant en mei 1984 wiene se sân kear (1980 net) bekerwinner. De súksestiid, dy't yn '77 begûn wie, einige yn 1984 en sûnt binne se gjin lânskampioen mear west. De beker waard noch wol in oantal kearen wûn (1988, 1998, 2002, 2016).
Prestaasjes
Yn totaal hawwe de Flyers 7 kear lânskampioen en 11 kear bekerwinner west.
Namme
thumb|300px|Logo út de tiid fan de Vadeko Flyers. De namme fan de klup is yn it ferline ferskate kearen feroare. Sûnt it seizoen 1978/79 is Flyers in fêst ûnderdiel fan de namme dy't hieltyd in kombinaasje foarmet mei de namme fan de haadsponsor.
Enter Sandman
Enter Sandman is in nûmer dat oarspronklik opnaam is troch Metallica yn 1991 en útbrocht op it album Metallica better bekend as The Black Album fan Metallica út 1991. Enter Sandman wie it earste nûmer op it album en waard op 29 july 1991 útbrocht as earste single fan it album.
Johnny Höglin
Hans Johnny Höglin (Nykroppa, 26 febrewaris 1943) is in earder Sweedsk reedrider.
Hy die acht kear mei oan it Wrâldkampioenskip allround, ien kear stie er oan de start fan it Wrâldkampioenskip sprint, fjouwer kear die er mei oan it Europeesk kampioenskip en twa kear oan de Olympyske Winterspullen (yn 1968 en 1972). Hy behelle by dizze kampioenskippen ien kear in ynternasjonale medalje, dat wie op de 10 kilometer fan de 1968 yn Grenoble dêr't er ferrassend 0,3 seconden rapper wie as de grutste favoryt foar de oerwinning, Fred Anton Maier út Noarwegen. Hy waard yn itselde jier ek Sweedsk allround kampioen. Yn 1974 hold Höglin op mei reedriden op heech nivo.
Joke Folmer
Johanna Maria (Joke) Folmer (Hoofddorp, 9 july 1923 - Skiermûntseach, 11 desimber 2022) wie in Nederlânsk koerierster yn de Twadde Wrâldkriich.
Kriichsjierren
Koart nei har berte gie Folmer mei mei har âlden nei Nederlânsk-Ynje. Dêr bleau se oant har sechstjinde. Yn de tiid fan de Dútske oanfal op Nederlân yn 1940 wie sy santjin jier en siet op it lyseum yn Seist. Fia it besoargjen fan húswurk by in Joadsk freondintsje kaam sy yn kontakt mei it ferset en waard koerierster foar de groep Fiat Libertas. Sy smokkele mear as trijehûndert minsken oer de grins, ûnder wa 120 alliearde piloaten. Yn septimber 1943 waard de groep ferret en stadichoan oprôle. Joke Folmer waard ta de dea feroardiele en opsletten yn ûnder oare it Oranjehotel, de finzenis yn Utert en kamp Vught. Har eksekúsje waard behindere troch de ûntromming fan kamp Vught op Mâle Tiisdei. Sy gie as Nacht-und-Nebelfinzene nei in rige fan Dútske finzenissen, ûnder oare dy yn Waldheim. Trochdat se faak op transport wie hawwe har deafonnispapieren har nea ynhelle. De finzenen út Waldheim waarden op 6 maaie 1945 troch de Russen befrijd. Har weromreis nei Nederlân wurdt beskreaun yn it boek "The Walls Came Tumbling Down" fan Jet Roosenburg, dy't ek yn Waldheim bedarre wie.
Nei de kriich organisearre se tegearre mei Nel Lind reünies wêrby't Britske en Kanadeeske loftmachtfeteranen nochris de flechtrûtes ôfleinen fan Nederlân nei de Switserske of Spaanske grinzen.
Joke Folmer ferstoar op 11 desimber 2022, yn 'e aldens fan 99 jier op Skiermûntseach.
Underskiedingen
thumb|150px|Medal of Freedom met gouden palm Sy krige ûnder oare de folgjende ûnderskiedings foar har fersetswurk:
William Perkins
right|thumb|250px|William Perkins William Perkins (Bulkington, Warwickshire, 1558 - 22 oktober 1602) wie in predikant en teolooch dy't ien fan wichtichste lieders fan de puriteinske beweging yn de tsjerke fan Ingelân wie.
Teologyske opfettings
Perkins wie in oanhinger fan de "dûbele predestinaasjelear" en hat in protte war dien om de Ingelsken oan de lear fan Theodore Beza te krijen. Hy wie ferantwurdlik foar de publikaasje yn 't Ingelsk fan Bezá's ferneamde traktaat oer dûbele predestinaasje.
Publikaasjes fan Perkins
Postúm:
Sansibaroarloch
De Sansibaroarloch, dy't plakfûn op 'e moarn fan 27 augustus 1896, wie de koartst dokumintearre oarloch út 'e skiednis fan 'e wrâld, mei in doer fan 38 minuten. Dizze oarloch waard útfochten tusken it Sultanaat Sansibar en it Feriene Keninkryk, en wie yn alle aspekten in koloniale oarloch, wêryn't in Jeropeeske grutmacht koarte metten makke mei in opstannich lânseigen bewâld. De útkomst wie in Britske oerwinning, en tenei wie de wil fan 'e Britten yn Sansibar wet.
Eftergrûn
Sûnt de 1880-er jierren wie it Sultanaat Sansibar, dat de Sansibareilannen foar de kust fan East-Afrika omfieme, binnen de Britske ynfloedssfear kommen. Yn 1890 sleaten de Britten mei Dútslân it Hilgelân-Sansibar-ferdrach, wêrby't Dútslân syn koloniale oanspraken op Sansibar opjoech yn ruil foar de oerdracht troch Grut-Brittanje fan it eilân Hilgelân, yn 'e Dútske Bocht, dat oant doe ta yn Britske hannen west hie. Dêrtroch waard de wei frijmakke foar in formeel Britsk koloniaal bestjoer fan Sansibar, en noch datselde jiers waard it sultanaat in Britsk protektoraat, wêrby't it yn namme soeverein bleau, mar yn 'e praktyk ta in koloanje degradearre waard.
Oanlieding
Op 25 augustus 1896 kaam hommels sultan Hamyd bin Tûwaini fan Sansibar te ferstjerren. Dy hie de Britten geunstich tagedien west en goed mei harren gearwurke. Syn 29-jierrige omkesizzer Kalyd bin Bargasj krong dêrop it paleis binnen en liet himsels ta Hamyd syn opfolger beneame sûnder oerlis mei de Britten, wat tsjin alle ôfspraken yn gie. De Britten fertochten Kalyd derfan dat er de hân yn 'e hommelse dea fan syn omke hân hie, en seagen him as in usurpator om't er sûnder harren tastimming de troan grypt hie. Boppedat joegen se út praktyske omtinkens de foarkar oan in oare kandidaat foar de troan, Hamûd bin Mohammed, fan wa't se tochten dat er folle better dwaan soe wat him sein waard as de koppige Kalyd.
De nije sultan waard troch de Britske konsul Basil Cave, en troch brigadegeneraal Lloyd Mathews, dy't oan it haad fan it Sansibareeske leger stie, warskôge om nochris goed nei te tinken oft er him wol foar de macht fan it Britske Ryk oer pleatse woe, mar Kalyd wegere om sizzen te jaan en liet witte dat er de Britske bemuoienis mei de ynterne saken fan Sansibar net akseptearre. De Britten beskôgen dat as in casus belli, en stjoerden him in ultimatum dat ôfrinne soe op 27 augustus, de moarns om 9.00 oere. As reäksje dêrop begûn Kalyd by it keninklik paleis yn 'e haven fan Sansibar-Stêd troepen gear te lûken dy't trou oan him wiene, yn totaal sa'n 2.800 man. Boppedat bewapene er it keninklike jacht de Glasgow en twa oare boaten, en rjochte er de kanonnen fan it havengeskut op 'e Britske marineskippen yn 'e haven.
West Side Story
"West Side Story" of "Westside Story" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:
Erik de Noarman
270px|thumb|Erik de Noarman op in gevel yn Arnhim Erik de Noarman is de namme fan in fiktyf persoan út de lyknammige tekenteltsjerige fan Hans G. Kresse. De rige heart mei Kapitein Rob en Tom Poes ta de 'grutte trije' út de Nederlânske stripskiednis. Yn de Fryske taal binne oant no ta trije dielen út de rige útbrocht troch útjouwerij Le Chat Mort yn Katlyk.
Sawat alle ferhalen binne tekene mei de tekst ûnder de plaatsjes en net mei tekstballons yn de tekening. De strip dy't oarspronklik fan 1946-1964 alle dagen yn de krante ferskine waard sûnt 1948 ek útbrocht as boekjes yn 'oblongformaat'. Foar de priis fan 75 sint fleanen eartiids de dielen, yn de fyftiger jierren, mei hûnderttûzenen oer de toanbank en wie tige populêr.
De ferhalen
Healwei de rige, sa om-ende-by it diel De Witte Raaf, komt der mear lyn yn de ferhalen. Kresse giet him dan hieltyd better dokumintearje en wurde syn tekeningen histoarysk betrouder. Ek krije de persoanen yn de letter ferhalen mear djipgong. Fan dat stuit spile de aventoeren harren ôf yn de 5e iuw en yn de omkrite fan it Noard-Atlantyske gebiet, benammen op Britske Eilannen belibbet Erik in protte aventoeren. De legindaryske Britske keningen Fortigern en Artur figurearje yn dizze letter ferhalen. Ek moetet Erik histoaryske persoanen as Attila de Hun en syn tsjinspilers de Romeinske fjildhear Aetius. Teffens ferdwine alle magyske komponinten út de strip.
Wichtige persoanen dy't yn de ferhalen foarkomme
Yn totaal binne der yn it tiidrek 1946-1964 67 ferhalen fan Erik de Noarman útbrocht. Dêrnei kamen noch inkele ferhalen dy't Erwin, de soan fan Erik giene. De ferhalen oer Erwin binne wol yn de ballontekstfoarm útjaan. Letter, yn 1985, hat noch in Erik-ferhaal ferskine De vrouw in het blauw. Ek inkele ferhalen út de Erik de Noarman-syklus binne troch Hans Kresse bewurke en yn ballonteksten útbrocht.
Omgong fan Frankryk 1987
De 74ste edysje fan de Omgong fan Frankryk waard hâlden fan 1 oant en mei 26 july 1987.
Startplak
De start wie yn West-Berlyn, it westlike part fan Berlyn as ûnderskieding fan East-Berlyn, yn de tiid dat West- en East-Dútslân twa aparte lannen wiene. It wie de tredde kear dat de Omgong fan miet gie yn Dútslân earder wie de start al ris yn Keulen (1965) en yn Frankfurt (1980).
Bluodderige Feart
Mei de Bluodderige Feart kin bedoeld wurde:
Augustusburg en Falkenlust
Slot Augustusburg en Slot Falkenlust binne twa paleizen yn de stêd Brühl yn de Dútske dielsteat Noardryn-Westfalen. Augustusburg is mei in in leane troch in grut park ferbûn mei it jachtslot Falkenlust. De twa slotten hearre ta de wichtichste gebouwen yn de barokke - en rokokostyl fan Dútslân en steane sûnt 1984 op 'e list fan it wrâlderfgoed fan UNESCO.
Skiednis
Yn de 12e iuw besieten de aartsbiskoppen fan Keulen yn it gebiet in grutte úthôf mei jachtgrûn. Yn 1284 oant 1298 boude aartsbiskop Siegried fan Westerburg in wetterkastiel op it plak as bolwurk tsjin de stêd Keulen. Aartsbiskop Walram liet it kastiel nochris útwreidzje. Dat kastiel bleau oant 1689 stean, doe't de Frânsen it yn de Njoggenjierrige Oarloch opblaasden.
Augustusburg
De Augustusburg wie in suver jachtslot en simmerpaleis en waard mar fjouwer oant seis wiken troch de prinsbiskoppen brûkt. Harren haadferbliuw wie it karfoarstelik paleis en it Slot Poppelsdorf yn Bonn.
Falkenlust
Falkenlust is in jachtslot, dat troch François de Cuvilliés tusken 1729 en 1740 neffens it foarbyld fan de Amalienburg yn it Slotpark Nymphenburg yn it wêst fan München boud waard. It paleis is in lustoarde (maison de plaisance) en oars as de Augustusburg hie it gjin represintatyf doel, mar wie it privé ornearre.
Yn 1760 joech Casanova in diner yn it slot foar de frou fan de boargemaster fan Keulen. Tusken 1832 en 1960 wie de famylje Giesler eigner fan it slot, dat dêrnei oerdroegen waard oan de dielsteat Noardryn-Westfalen.
Parken
De twa slotten lizze yn barokke tunen, dy't oarspronklik ûntwurpen binne troch Dominique Girard. Yn de 19e iuw lei Peter Joseph Lenné de tunen op 'e nij oan yn de foarm fan in Ingelsk lânskipspark. Yn de jierren 1930 waard wer in begjin makke mei de rekonstruksje fan it barokke park. It wurk gyng nei de Twadde Wrâldkriich troch en waard ôfsletten yn de jierren 1980. Hjoed-de-dei wurdt it slotpark fan Augustburg en Falkenlust as ien fan de moaiste Europeeske barokke tunen wurdearre. De bosken om it park hinne binne natoergebieten.
Doarestêd
thumb|240px|right|Doarestêd yn it Midsiuwske [[Fryske Ryk.]] thumb|240px|right|Doarestêd en wichtige handelsrûtes thumb|240px|Fynsten troch L.J.F. Janssen by de opgraving yn 1841-1842 yn Wyk by Duerstede thumb|240px|[[Fibula fan Doarestêd út ± 775-800 fûn yn in put, no yn it Ryksmuseum fan Aldheden yn Leien]] Doarestêd wie ien fan de wichtichste en súksesfolste ynternasjonale hannelssintrums yn Noardwest-Jeropa fan de 7e oan it midden fan de 9e iuw. It lei by de splitsing fan de rivier de Ryn mei de Lek, en by it stee dêr't de Romeinen earder in stiennen kastiel boud hienen, tichtby it hjoeddeiske Wyk by Duerstede.
Oan de ein fan de 7e iuw waard Doarestêd omskreaun as patria Frigonum/Frixonum, dat betsjutte: lizzend yn it lân fan de Friezen. It hat yn de tiid fan 600 oant 850, in plak west dêr't de Friezen en Franken foar striden hawwe, û.o. yn de Slach by Doarestêd. Ferskillende kearen feroare it fan eigener, foar it lêst yn 719 doe't it foarfêst yn Frankyske hannen kaam troch Karel Martel. Yn 840 droech Lotarius I Doarestêd oer oan de Deenske bruorren Rorik en Harald. Healwei de 9e iuw rekket Doarestêd yn ferfal. It ynwennertal wurdt yn de bloeitiid rûsd op in 2.500 oant 3.000.
Lizzing
De twadde hannelsrûte rûn langs de Lek nei de kust en foarme in ferbining tusken it Rynlân en de Atlantyske kust en Ingelân. Ek koe men fia dizze ferbining de Skelde berikke en dêrtroch it Frankyske kerngebiet yn Noard-Frankryk.
De haven fan Doarestêd wie boud mei in pear kaaien yn de Ryn. De rin fan de rivier feroare lykwols stadichoan, sadat de rivier hieltyd fierder fan de stêd ôf kaam te lizzen. Foar it behâld fan oansluting op de rivier wie in fergrutsjen fan de kaaien nedich.
Bloeitiid en muntslach
De stêd wie wiidferneamd troch de eigen munt dy't der slein waard. Om-ende-by 640 hat der in muntmaster mei de namme Madelinus oan it wurk west. Oant likernôch 690 waarden der gouden munten slein, dêrnei in protte sulveren skeatta's. De skeatta út Doarestêd hawwe aardich lang as in wichtich betelmiddel jilden, en koe der mei betelle wurden yn West- en Noard-Jeropa. Yn it Karolingyske tiidrek waarden yn Doarestêd munten slein mei it opskrift fan Pippyn de Koarte, Karel de Grutte en Loadewyk de Fromme. Muntjild dat yn Doarestêd slein is, is oant yn Ruslân weromfûn. In oarkonde fan Karel de Grutte út 777 stiet opskreaun dat er yn Doarestêd ouwerbelêsting (ripaticum) heven waard.
Yn 695 fersloegen de Franken ûnder lieding fan kening Pippyn II de Friezen yn de slach by it 'castrum' Dorestêd. De stêd kaam yn Frankyske hannen en bleau dat oant 715 doe it wer Frysk waard, mar trije jierren letter mei de dea fan kening Redbad wiksele er wer opnij fan eigener, diskear foarfêst.
It ferfal
Der binne ferskate teoryen oer it ferfal fan Doarestêd:
Snoke
Snoke is in fiktyf personaazje fan minder belang út 'e Star Wars-franchise. Hy komt foar yn 'e earste beide films fan 'e Star Wars-ferfolchtrilogy, dy't tusken 2015 en 2017 makke waarden. It personaazje waard betocht troch de senarioskriuwers fan it earste diel, Star Wars: Episode VII – The Force Awakens, te witten: Lawrence Kasdan, Michael Arndt en J.J. Abrams. Snoke is de opperste lieder fan 'e Earste Oarder, in faksistoïde steatsferbân dat stribbet nei de oerhearsking fan it hiele Stjerrestelsel. De rol fan Snoke waard yn beide films spile troch akteur Andy Serkis.
Eftergrûn
It personaazje fan Snoke waard betocht troch Lawrence Kasdan, Michael Arndt en J.J. Abrams, de senarioskriuwers fan 'e film Star Wars: Episode VII – The Force Awakens (2015). Hoewol't Snoke in minske is, waard syn misfoarme lichem folslein troch special effects skepen. Akteur Andy Serkis die sawol de motion-capture as dat er de dialooch fan Snoke ynspriek. Serkis hie in protte ûnderfining mei motion-capturetechniken, begjinnende mei syn rol as Gollum yn 'e Lord of the Rings-filmtrilogy út 2001-2003. It personaazje fan Snoke waard troch sawol filmkritisy as fans goed ûntfongen, al fûnen party dat syn rol yn 'e Star Wars-ferfolchtrilogy ûnderûntwikkele bleau.
Yn The Force Awakens
Yn Star Wars: Episode VII – The Force Awakens (2015), it earste diel fan 'e Star Wars-ferfolchtrilogy, wurdt Snoke yntrodusearre as in boasaardige Sith-master en de opperste lieder fan 'e faksistoïde Earste Oarder, in diktatoriaal steatsferbân dat stribbet nei de folsleine oerhearsking fan it Stjerrestelsel. Hy wurdt foarsteld as in humanoïde, mar net alhiel minsklik lykjend figuer mei in misfoarme holle. Snoke is de mentor fan 'e jonge Sith-ridder Kylo Ren, dy't berne is as Ben Solo, de soan fan Han Solo en Leia Organa, en dy't troch him (Snoke) ferlaat is ta de tsjustere kant fan de Krêft.
Yn 'e film is Snoke inkeld in pear kear yn holografyske foarm te sjen, wêrby't syn hologram as in reus úttuorret boppe Kylo en generaal Hux wylst se ferslach oan him útbringe oer de fuortgong fan harren aktiviteiten. Oan Kylo fertelt Snoke dat er in "ûntwekking" yn 'e Krêft fernimt (in ferwizing nei de jonge rommelsykster Rey, dy't ûntdekt dat se boppenatuerlik bejeftige is). Teffens warskôget er Kylo dat er oant de grins fan syn kinnen op 'e proef steld wurde sil as er syn heit moetet.
Oan Hux jout Snoke befel om 'e Stjerredeaderbasis, in ta in ekstreem krêftich massaferneatigingswapen omboude planeet, yn te setten om it hiele planetestelsel fan Hosnian-Primus te ferneatigjen, dat op dat stuit de (rûlearjende) sit is fan it regear fan 'e Nije Republyk en de Galaktyske Senaat. Letter befellet er Kylo om 'e finzen nommen Rey by him te bringen, mar hja ûntsnapt foar't dat barre kin. Oan 'e ein fan 'e film, as it Ferset by in militêre operaasje in keatlingreäksje yn wurking set hat dy't de Stjerredeaderbasis ferneatigje sil, oarderet Snoke generaal Hux om 'e basis te ûntromjen en Kylo Ren by him te bringen.
Yn The Last Jedi
Yn Star Wars: Episode VIII – The Last Jedi (2017) is Snoke min te sprekken oer it falen fan Hux om ôf te weven mei it Ferset foar't dat de basis op D'Qar ûntromje kin. Kylo kriget ek in beskrobbing, om't it him noch altyd net slagge is en bring Rey by Snoke. Hux wit lykwols wer yn in goed boekje te kommen by de opperste lieder troch it ynsetten fan in apparaat dat de flechtsjende fersetsfloat sels troch de hyperromte folgje kin. Snoke jout him yn syn reuseftige flaggeskip, de Supremacy, persoanlik by de efterfolging.
As Rey harsels oerjout yn 'e fêste oertsjûging dat Kylo noch fan 'e tsjustere kant fan 'e Krêft rêden wurde kin, bringt Kylo har by Snoke. Dyselde leit dan selsfoldien út dat se moai yn syn fâle rûn is. Hy is nammentlik dejinge dy't de nuvere mentale konneksje tusken har Kylo beävensearre hat en de twifel yn Kylo oanfitere hat. De ûnwissichheid yn him dy't Rey waarnommen hat, is sadwaande neat oars as wat Snoke har fiele litte woe. Fierders befreget Snoke Rey oer de lokaasje fan har master Luke Skywalker, en hoewol't se him neat fertelle wol, wurdt er troch it gebrûk fan 'e Krêft de wierheid út har tinzen gewaar. Hy konkludearret dat Luke wol wachtsje kin oant er foargoed mei it Ferset ôfweefd hat. Dêrnei jout Snoke oan Kylo opdracht om Rey te fermoardzjen, mar Kylo fermoardet ynstee Snoke. Neitiid ropt er himsels ta de nije opperste lieder út en skoot er de dea fan Snoke op 'e lea fan Rey.
Yn The Rise of Skywalker
Yn Star Wars: Episode IX – The Rise of Skywalker (2019) it ôfslutende diel fan 'e Star Wars-ferfolchtrilogy, komt Snoke net foar, mar der wurde wol guon opsjenjaande saken oer him bekendmakke. As Kylo de ferburgen Sith-planeet Exegol berikt en dêr de út 'e dea opstiene keizer Palpatine oantreft, fertelt dyselde him dat Snoke nea in selsstannich wêzen wie, mar in marionet dy't troch him skepen wie om 'e Earste Oarder te bestjoeren en Kylo oer te heljen nei de tsjustere kant fan 'e Krêft. Wannear't Rey letter it haadkertier fan Palpatine op Exegol binnenkringt om mei de keizer ôf te weven, sjocht se dêre ferskate op sterk wetter sette kloanen dy't op Snoke lykje, wat it ferhaal fan Palpatine befêstiget.
Belville
Bellville is in eardere stêd yn de provinsje West-Kaap (Súd-Afrika), mar is no in foarstêd fan Kaapstêd, sa'n 20 km fan it sintrum fan dy stêd. De Universiteit fan West-Kaaplân en it haadkantoar fan it Bibelgenoatkip fan Súd-Afrika húsmanje dêr ûnder oaren. It fleanfjild fan Kaapstêd ('Kaapstad Internasionale Lughawe') leit tichteby; der binne in tal golfbanen en ferskate winkelsintrums.
Skiednis
Bellville hjitte oarspronklik "Hardekraaltjie". Hardekraaltjie wie it ienichste plak mei hurde grûn dêr't weinen útspand wurde koenen en bivakkearre wurde koe op reizen troch de Kaapske Flakte. It Hardekraaltjie-karavaanpark bestiet no noch.
Doe't it spoar fan Kaapstêd nei Wellington Hardekraaltjie berikte, kaam der in stasjon oan de Durban Road. It jusjes noardliker lizzende Durbanville wie doe al in fêste delsetting, wylst it lettere Bellville doe noch yn de berneskuon stie. Afrikaanskpraters neamden it plak fan it stasjon Twaalf Myl, neamd nei de mylpeal mei syn Romeinske XII dy't op de hoeke fan Voortrekker- en Durbanwei stiet. Dat plak lei presys tolve myl of 19,3 km fan de Kaap. Yn 1861 is it nei de lânmjitter Charles Davidson Bell ferneamd. Bellville waard yn 1940 in selsstannige gemeente en krige yn 1979 de stedsstatus.
Keppelings om utens
thumb|260px|Kaapstêd en omkriten mei Belville
Panhandle fan Oklahoma
De Panhandle fan Oklahoma (Ingelsk: Oklahoma Panhandle), it "Panhânsel fan Oklahoma", is in ynformele en ûnoffisjele, mar faak brûkte beneaming foar de panhandle, oftewol it útstykjende noardwestlike diel, fan 'e Amerikaanske steat Oklahoma. Dat gebiet is pas let by Oklahoma kommen te hearren, en de ynwenners binne fan betinken dat se yn Oklahoma altyd oan it krapperein kommen binne. Sadwaande bestiet der yn 'e Panhandle in sterke beweging dy't de krite fan Oklahoma ôfskiede wol om as selsstannige Amerikaanske steat fierder te gean. De Panhandle fan Oklahoma moat net betize wurde mei de Panhandle fan Teksas, it oangrinzgjende diel fan 'e steat Teksas.
Skiednis
It gebiet dat no de Panhandle fan Oklahoma foarmet, hearde iuwenlang ta de Spaanske koloanje Nij-Spanje, oant dy yn 1821 ûnder de namme Meksiko ûnôfhinklik waard. Doe't yn 1836 de republyk Teksas him fan Meksiko ôfskate, waard de Panhandle fan Oklahoma ûnderdiel fan dat lân. Yn 1845, doe't it ûnôfhinklike Teksas troch de Feriene Steaten anneksearre waard, gie de Panhandle foar de trêde kear mei oer yn nije hannen.
Kleur
Kleur (út it Aldfrânsk, fan couleur) is in eigenskip fan minsklike waarnimming fan sichtber ljocht mei it gesichtsfermogen. Dit ferskynsel wurdt beskreaun troch sichtber ljocht op te dielen yn brede kategoryen dy't foar it minsklik each min ofte mear itselde lykje. Sokke kategoryen wurde kleuren neamd, lykas read, blau, grien en giel. Ek swart en wyt wurde ornaris oantsjut as kleuren, hoewol't dat strikt nommen eins gjin kleuren binne. De kleur fan alle dingen wurdt feroarsake troch de spesifike weachlingte fan it ljocht dat troch dy dingen wjerkeatst wurdt. Hokker weachlingte ljocht oft wjerkeatst wurdt, hinget wer gear mei de fysike eigenskippen fan it oerflak fan it foarwerp dêr't it om giet, lykas ljochtopnimming, emisjespektra, ensfh. De tûke fan 'e wittenskip dy't kleur bestudearret, is de kolorimetry, ek wol gromatyk neamd.
Panhandle fan Oklahoma
Skiednis
De Panhandle fan Oklahoma behold dy neutrale status fjirtich jier, fan 1850 oant 1890. Tsjin 'e 1880-er jierren setten blanke kolonisten út it Easten útein mei de kolonisaasje fan it gebiet, ek al wie it noch net opmetten troch lânmjitters yn tsjinst fan 'e Amerikaanske oerheid, wat ûnder de Homestead Act fan 1862 ien fan 'e betingsten foar de kolonisaasje fan nij lân wie. Tsjin septimber 1886 hiene de kolonisten yn it gebiet in selsbestjoerend steatsje foarme, dat se it Cimarron-territoarium neamden. De earste ferkiezings waarden holden op 4 maart 1887, en dêrby waard Owen G. Chase ta presidint keazen.
List mei U-Bahn en S-Bahn stasjons yn Berlyn
Dit is in list mei U-Bahn en S-Bahn stasjons yn Berlyn:
Kleur
Kleurwaarnimming
De waarnimming fan kleuren wurdt mooglik makke troch de stimulaasje fan 'e saneamde kegeltsjes yn it minsklik each troch elektromagnetyske strieling fan it sichtber spektrum, d.w.s. mei in weachlingte tusken 390 en 700 nm. Dêrmei sjoggen minsken read, grien en blau ljocht, en wurdt harren kleuregesichtfermogen wittenskiplik omskreaun as trigromatysk (trijekleurich). Ljocht fan oare weachlingten (te witten: ultrafiolet en ynfraread ljocht), is ûnsichtber foar minsken. Ek de yntinsiteit fan in kleur is fan ynfloed op 'e waarnimming; in lege yntinsiteit oranje sil bgl. as brún sjoen wurde.
Panhandle fan Oklahoma
Skiednis
Under dy syn lieding waard it gebiet opdield yn fiif countys, trije senaatsdistrikten (mei trije senators út elts distrikt) en twa distrikten foar in hûs fan ôffurdigen (mei twa ôffurdigen út elts distrikt). By ferkiezings op 8 novimber 1887 waard de eigen folksfertsjintwurdiging keazen. It gebiet stjoerde twa kear in petysje nei it fiere Washington, D.C. ta om in offisjele territoriale status te bemachtigjen, en Chase reizge der sels hinne om dêrfoar te lobbyen, mar it Amerikaanske Kongres woe dêr neat fan witte. Der waard risselwearre om it gebiet yn te dielen by Kansas, mar úteinlik waard it yn 1890 oan it nije territoarium Oklahoma tafoege.
Kleur
Kleurwaarnimming
Dat minsken ultrafiolet en ynfraread net sjen kinne, betsjut net needsaaklikerwize dat dat foar oare libbensfoarmen ek jildt. Oarsom sjogge net alle libbensfoarmen alle ljocht dat foar minsken sichtber is, mei as gefolch dat dingen foar in soad bisten oare kleuren hawwe as foar minsken. Hunichbijen en holders, bygelyks, beskikke oer in trigromatysk kleuregesichtsfermogen, dêr't se ultrafiolet ljocht mei sjen kinne, mar read ljocht net. Swellesturtflinters (Papilio) hawwe seis ferskillende soarten ljochtreseptoaren; biologen achtsje it dêrom mooglik (hoewol foarearst noch net bewiisd) dat se pentagromatysk (fiifkleurich) kleuregesichtsfermogen hawwe, dus ynkl. ultrafiolet en ynfraread. It meast komplekse systeem fan kleuregesichtsfermogen hawwe bidsprinkhoankreeften (Stomatopoda), mei oant wol tolve ferskillende spektrale reseptortypen, wêrfan't men ornearret dat se wurkje moatte as in mearfâldich systeem fan ferskillende digromatyske (twakleurige) kleuregesichtsfermogens.
Panhandle fan Oklahoma
Skiednis
Yn 'e 1930-er jierren wie de Panhandle fan Oklahoma ien fan 'e slimst troffen gebieten ûnder de Dust Bowl, in perioade fan swiere stofstoarmen, feroarsake troch grûneroazje dy't wer in gefolch wie fan ûngaadlike foarmen fan lânbou op 'e Amerikaanske prêrjes. De Dust Bowl duorre hast tsien jier en droech yn oansjenlike mjitte by oan 'e slimmens fan 'e Grutte Depresje yn 'e Feriene Steaten. De Panhandle fan Oklahoma ferlear tusken 1930 en 1940 in grut diel fan syn befolking, mei't it lân ûnbebouber waard en de minsken fuortteagen.
Kleur
Spektrum
Elektromagnetyske strieling kin ferskille yn weachlingte en yntinsiteit. It deiljocht bestiet út strieling dy't in mingsel is fan ferskillende weachlingten. As de strieling in weachlingte binnen de foar minsken waarnimbere grins hat (likernôch fan 390 oant 700 nm) giet it om wat ornaris "sichtber ljocht" neamd wurdt. De kleur fan it ljocht wurdt bepaald troch de yntinsiteit fan 'e ferskillende weachlingten. Dat wurdt it spektrum neamd, in term dy't yn 1671 troch de ferneamde Ingelske natuerkundige Isaac Newton betocht is op basis fan it Latynske wurd foar "byld".
Panhandle fan Oklahoma
Geografy
De Panhandle fan Oklahoma is in stripe lân fan 267 km lang fan east nei west en 55 km breed fan noard nei súd, en wurdt omjûn troch de steaten Kansas en Kolorado (op 37° NB) yn it noarden, de steat Nij-Meksiko (op 103° WL) yn it westen en de steat Teksas (op 36,3° NB) yn it suden. Yn it easten sit it gebiet op 100° westerlingte fêst oan 'e rest fan Oklahoma. De Panhandle fan Oklahoma omfiemet trije countys, fan west nei east: Cimarron County, Texas County en Beaver County. De grins tusken Cimarron en Texas County leit op 102° westerlingte, en dy tusken Texas en Beaver County op 101° westerlingte.
Kleur
Spektrum
It folsleine spektrum fan it ljocht dat troch in foarwerp opnommen wurdt, bepaalt it fisuële foarkommen fan dat foarwerp, ynkl. de kleurwaarnimming. In oerflak dat ljocht fan alle weachlingten folslein absorbearret, is swart, wylst in foarwerp dat alle weachlingten folslein wjerkeatst, wyt is. Om dy reden wurde swart en wyt wittenskiplik sjoen net as (folweardige) kleuren beskôge. De reinbôge toant in spektrum fan alle kleuren dy't troch ien inkele weachlingte fan sichtber ljocht produsearre wurde kinne. De opdieling fan it spektrum, sa't Newton dat brûkte, wie sa:
Panhandle fan Oklahoma
Geografy
De Panhandle fan Oklahoma hat in oerflak fan 14.728 km², wat grutter is as de noardeastlike steat Konnetikut, en delkomt 8,3% fan it grûngebiet fan Oklahoma. It lânskip is drûch en rûch, en beslacht hast it hiele diel fan 'e saneamde "hege prêrjes" dy't binnen de grinzen fan Oklahoma lizze. De Noardlike Canadian, dy't pleatslik bekend stiet as de Beaver River of de Beaver Creek, streamt troch it gebiet hinne. Ek de sândunen fan it Steatspark Beaver Dunes en it Optima Lake mei it Optima Lake Wyldreservaat lizze binnen de grinzen fan 'e Panhandle. It heechste punt is Black Mesa, yn Cimarron County, dat mei 1.516 m teffens it heechste punt fan hiel Oklahoma is.
Kleur
Spektrum
It hjirboppe werjûne skema moat net as útputtend beskôge wurde, mei't it spektrum fan kleuren trochrinnend is. Dat wol sizze dat de kleuren eins yninoar oer rinne, en dat betsjut wer dat der folle mear kleuren binne dy't werjûn wurde kinne. Yn hoefolle kleuren oft men it spektrum opdielt, hinget ôf fan in kombinaasje fan biopsychologyske en kulturele faktoaren. Yn elts gefal is it wittenskiplik bewiisd dat minsken fan oer de hiele wrâld kleuren itselde sjogge ynsafier't se net oanhelle binne mei in eachôfwiking lykas kleurebinens. De sân troch Newton keazen kleuren kinne maklik ûntholden wurde mei it neikommende ezelsbrechje. It letterwurd ROGGBIF stiet foar de folchoarder: read, oranje, giel, grien, blau, indigo en fiolet. De folgjende sin wurdt brûkt om dizze folchoarder te ûnthâlden: "Rabjen oer gekke grutte broer is falsk."
Hjirby moat trouwens oantekene wurde dat it bûten de natuerkunde gebrûkliker is om 'e kleuren fan 'e reinbôge te beneamen as: read, oranje, giel, grien, blau en pears. Newton brûkte it spesifikere fiolet ynstee fan pears en foege tusken blau en fiolet in sânde kleur ta: indigo. Hjoeddeistige natuerkundigen achtsje it mooglik dat wat Newton omskreau as 'blau' tsjintwurdich earder syaan neamd wurde soe, en dat syn 'indigo' eins bedoeld wie om ús blau oan te tsjutten.
Panhandle fan Oklahoma
Demografy
Neffens gegevens fan 'e Amerikaanske folkstelling fan 2010 hie de Panhandle fan Oklahoma doe 28.751 ynwenners, wat delkomt op 0,77% fan 'e befolking fan Oklahoma. Sûnt 2000 hat der in befolkingsweromgong plakfûn fan 1,2% (of 361 minsken). It grutste plak yn 'e krite is Guymon, it haadplak fan Texas County, mar de ûnoffisjele haadstêd is Beaver, it haadplak fan Beaver County. Wat de etnyske opbou fan 'e befolking fan 'e Panhandle oangiet, dy wie yn 2010 sa: 59,5% blanken; 35,9% Latino's; 1,2% Aziaten; 1,3% swarten; 1,2% Yndianen; 0,1% Polyneziërs, Melaneziërs en Mikroneziërs; 1,0% oaren of fan mingd etnysk komôf.
Kleur
Kleurminging
Primêre kleuren binne kleuren dy't, as se troch minging kombinearre wurde, it grutst mooglike ferskaat oan (oare) kleuren opsmite. De trije primêre kleuren binne syaan, giel en maginta. Syaan en giel binne spektrale kleuren (en komme dêrom foar yn 'e reinbôge); maginta is in ekstraspektrale kleur. Sekundêre kleuren kriget men troch it mingen fan twa fan 'e trije primêre kleuren; tertiêre kleuren kriget men troch it mingen fan alle trije primêre kleuren. Komplemintêre kleuren binne kleuren dy't yn in kleuresirkel rjocht foarinoar oer steane. By additive kleurminging wurdt it mingsel fan twa komplemintêre kleuren wyt, wylst sa'n mingsel by subtraktive kleurminging swart wurdt.
Kleurkoördinaten
Yn 1931 waarden der yn ynternasjonaal ferbân troch de Commission Internationale de l'Éclairage (CIE) ôfspraken makke oer de nammen en definysjes fan 'e kleuren. Dêrtroch kinne kleuren tsjintwurdich sekuer werjûn wurde yn nûmerike foarm mei de koördinaten fan beskate kleuresystemen. Ien fan 'e bekendste kleuresystemen is it RGB-kleursysteem, dat oerienkomt mei it minsklike trigromatisme (trijekleure-sjen) en dus mei de trije kegeltsjetypen dy't reägearje op trije bannen fan ljocht: lange weachlingten, mei as hichtepunt 564-580 nm (read); middellange weachlingten, mei as hichtpunt 534-545 nm (grien); en koarte weachlingten, mei as hichtepunt 420-440 nm (blau). Oare kleursystemen meitsje gebrûk fan mear as trije kleurdiminsjes. Sa brûkt in oar bekend systeem,CMYK, de kleuren syaan, maginta, giel en swart. CMYK is benammen bekend fan kleureprinters.
Kleurebinens
As by immen ien of mear soarten fan kegeltsjes misse of net goed reägearje op ynkommend ljocht, kin dy persoan minder kleuren sjen as oare minsken. Sa'n ôfwiking wurdt kleureblinens neamd. Eins is dat in wat misliedende term, mei't hast alle kleurebline minsken teminsten wol guon kleuren sjen kinne. Der binne ferskate oarsaken foar kleureblinens, lykas oanberne ôfwikings oangeande it tal fan 'e kegeltsjes yn it netflues, ôfwikings yn 'e funksjonaliteit fan it normale oantal kegeltsjes, mar ek neurale ôfwikings yn it part fan 'e harsens dêr't de ferwurking fan 'e bylden plakfynt dy't troch de eagen trochjûn wurde.
Hollân (provinsje)
De provinsje Hollân wie fan 1814 oant 1840 in Nederlânske provinsje. De haadstêd wie De Haach, mar winliken waarden Noard- en Súd-Hollân doe al apart bestjoerd út De Haach en Haarlim wei.
Skiednis
Oant 1795 wie it greefskip Hollân in gewest fan de Republyk fan de Sân Feriene Nederlannen. Doe't dy omfoarme waard ta de Bataafske Republyk waard de gânse bestjoerlike yndieling yn 1798 feroare. It súdlike part fan Hollân, mank mei Seelân en it westlike part fan Noard-Brabân, part fan it departemint fan de Skelde en Maas. It midden fan Hollân waard it departemint fan de Delf, it part fan Hollân noardlik fan de Alde Ryn waard it departemint fan Tessel en it gebiet om Amsterdam hinne waard it departemint fan de Amstel. It uterste súdeasten waard part fan it departemint fan de Ryn.
De provinsje Hollân waard offisjeel foarme mei de Grûnwet fan 1814 nei it foarmjen fan it Soeverein foarstedom fan de Feriene Nederlannen, dy't in jier letter oergie yn it Feriene Keninkryk fan de Nederlannen. Hollân wie offisjeel ien provinsje, dochs de skieding fan de Frânske tiid ferdwûn net alhiel. De provinsje hie twa kommisarissen fan de kening en twa kolleezjes fan Deputearre Steaten wie. De Haach wie de haadstêd, mar de facto wiene De Haach en Haarlim beide de haadstêden.
De provinsje Hollân waard yn syn bestean de meast dominante provinsje. It wie de grutste yn oerflak, neffens ynwenners en woltierigens. De oare provinsjes wiene dêr net al te wiis mei. It is mooglik dat dat ek ien fan de oarsaken fan de Belgyske Revolúsje fan 1830 wêze kin. Tsien jier letter yn 1840 waard mei de Grûnwetsferoaring fan 1840 de provinsje yn twaen spjalte om sa in bytsje in lykwicht yn it keninkryk te krijen. Dêrmei ûntstiene de provinsjes Noard- en Súd-Hollân.
Lewis Carroll
Lewis Carroll (it pseudonym fan Charles Lutwidge Dodgson, Daresbury, 27 jannewaris 1832 – Guildford, 14 jannewaris 1898) wie in Britsk skriuwer, dichter, wiskundige, logikus, fotograaf, útfiner en anglikaansk deken. Hy is it bekendst wurden troch syn berneboeken Alice's Adventures in Wonderland (letter troch de Disney-ferfilming better bekend wurden as Alice in Wonderland) en it ferfolch dêrop, Through the Looking-Glass. Syn fantasij en grutte talint foar wurdboarterijen en logika meitsje syn ferhalen bysûnder foar sawol bern as folwoeksenen. Carroll syn wurk is sûnt de earste publikaasje, yn 'e njoggentjinde iuw, altyd populêr bleaun en hat in grutte ynfloed útoefene op lettere skriuwers, net inkeld op it mêd fan 'e jeugdliteratuer, mar ek wat oare sjenres oanbelanget, lykas fantasy.
Jonkheid en iere folwoeksenens
Carroll kaam út in begoedige Noardingelske famylje dy't benammentlik bestie út legerofsieren en anglikaanske geastliken. Sa wie syn oerpake, dy't krekt as hy fan Charles Dodgson hiet, biskop fan Elphin, wylst syn pake (ek in Charles Dodgson) in legerkaptein wie dy't yn 1803 omkaam yn Ierlân. Syn heit, alwer in Charles Dodgson, wie in anglikaansk pastoar dy't troude mei Frances Jane Lutwidge. Carroll waard op 27 jannewaris 1832 berne yn it doarpke Daresbury, yn it greefskip Cheshire, dêr't syn heit doedestiden stie. Hy wie it trêde bern en de âldste soan yn in gesin mei alve bern. Yn 1843, doe't Carroll alve jier wie, waard syn heit beroppen yn Croft-on-Tees, yn noardlik Yorkshire.
Carroll wie in foarlik jonkje, dat op 'e âldens fan sân jier al The Pilgrim's Progress lies. Mar al koed er goed leare, hy hie net in protte kammeraten en sosjale ynteraksje foel him faak swier. Dêrby spile mei dat er behindere waard fan in stikmannich krupsjes. Sa wie syn stammerjen wat dêr't er syn hiele libben lêst fan hold, al liket it (op grûn fan wat syn kunde oer him skreau) himsels mear yn 'e wei west te hawwen as oaren. As in jong bern wied er troch in earûntstekking oan ien kant dôf wurden. Doe't er santjin wie, krige er kinkhoast, wat makke dat er neitiid altyd wat koartamich en smûgerich wie. Fierders hied er ek lêst fan migrêne-oanfallen en hied er letter yn syn libben sels twa setten wêrby't er it bewustwêzen ferlear. Dat lêste waard doedestiden diagnostisearre as in foarm fan epilepsy.
Yn 1846 waard Carroll nei de jongeskostskoalle fan Rugby ta stjoerd, dêr't er in minne tiid hie en troch syn mei-learlingen bot narre waard, al hie dat gjin direkte ynfloed op syn learprestaasjes. Fan 1849 oant 1854 studearre er yn Oxford, oan Christ Church, itselde kolleezje dêr't syn heit ek syn oplieding genoaten hie. Hy studearre ôf yn 'e wiskunde en krige neitiid in oanstelling oan Christ Church as wiskundedosint. Hoewol't it eins ferplichte wie foar dosinten oan it Christ Church-kolleezje om in preesterwijing te ûndergean, skode Carroll in rol yn 'e Anglikaanske Tsjerke hieltyd mar wer foar him út, oant er op 22 desimber 1861 úteinlik ta deken wijd waard. Mar ta de preesterwijing dy't dêrop folgje moast, kaam it nea.
Skriuwkarriêre
Fan jongs ôf oan skreau Carrol al poëzij en koarte ferhalen, dy't er mei midsmjittich súkses yn in ferskaat oan tydskriften besocht te publisearjen. Ek skreau er in stikmannich marionettetoanielstikjes foar syn jongere bruorren en suskes, dêr't ien, La Guida di Bragia, fan oerlevere is. Yn 1856, by it publisearjen fan it romantyske gedicht Solitude, yn it lanlike tydskrift The Train, brûkte er foar it earst it pseudonym Lewis Carroll. It is in omdraaiïng fan in feringelsking fan in latinisearring fan syn beide echte foarnammen: Charles Lutwidge wurdt yn it Latyn Carolus Ludovicus, en dat wurdt yn it Ingelsk Carroll Lewis, wat omdraaid Lewis Carroll is.
Yn datselde jier, 1856, krige Christ Church in nije rektor, te witten Henry Liddell. Dyselde soe mei syn gesin yn 'e dêropfolgjende jierren in tige grutte ynfloed op Carroll, syn skriuwen en syn hiele libbensrin útoefenje. Carroll rekke goed befreone mei Liddell syn frou en mei syn bern, it jonkje Harry en benammen de trije suskes Lorina, Edith en Alice. Op in roeitochtsje, op 4 july 1862, betocht Carroll in teltsje om 'e bern te fermeitsjen, en Alice smeke him neitiid suver om it foar har op te skriuwen. Carroll liket earst net in protte fidúsje yn syn eigen ferhaal hân te hawwen mar doe't er fan oare kanten oanmoedige waard, sette er him der úteinlik dochs ta. Yn novimber 1864 koed er dan op 't langelêst Alice Liddell mei it hânskreaun en eigenyllústrearre manuskript bejeftigje, dat as titel droech: Alice's Adventures Under Ground. Yn 1865 waard dat útjûn as Alice's Adventures in Wonderland ("Alice Har Aventoeren yn Wûnderlân"), mei yllústraasjes fan 'e profesjonele tekener sir John Tenniel. Hoewol't lang tocht is dat Carroll de haadpersoan fan dit ferhaal basearre hie op Alice Liddell, hat er dat sels altyd ûntstriden.
thumb|left|270px|In yllústraasje fan [[Alice's Adventures in Wonderland, troch sir John Tenniel, út 1865: Alice sil kroket spylje mei in flamingo as hammer en in oprôle stikelbaarch as bal.]] Troch it ûnbidige súkses fan dit boek feroare Carroll syn libben hiel bot. Fan it iene op it oare stuit wied er wrâldferneamd wurden yn 'e hiele Angelsaksyske wrâld en hy waard oerspield troch fanmail. Neffens ien ferhaal hie de Britske keninginne Fiktoaria Alice's Adventures in Wonderland sels mei sa'n soad nocht lêzen, dat se him in wink jaan liet dat er syn folgjende boek wol oan har opdrage mocht, en dêrop prompt de wiskundige tekst An Elementary Treatise on Determinants ("In Elemintêr Traktaat oangeande Determinanten") opdroegen krige. (Carroll bestried dit ferhaal sels trouwens fûleindich en hold út dat neat dat der sels mar op liek ea foarfallen wie.)