cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Stoomskip
thumb|Stoomboat "City of Erie" thumb|It mailstoomskip [[Op ten Noord komt oan yn Tanjung Priok, de haven fan Batavia, Java]] In stoomboat of stoomskip is in skip dat oandreaun wurdt troch in stoommasine of in stoomturbine. Yn it earstoan dreau de stoommasine in skeprêd oan, nei 1836 komt de stoomboot mei skipsskroef op. Skippen dy't op stoomfarre, drage foar harren namme faak de ôfkoarting 'SS' (stoomskip of steam ship), lykas it SS Rotterdam (V).
Skiednis
Yn 1737 boude Jonathan Hulls in stoomboat dy't twa skoeprêden oan de efterstjûne hie, mar lykwols gjin grutte foardielen oer sylskippen hie. Pas nei't James Watt se stoommasine ferbettere hie, waarden stoomboaten rindabel. De earste rêdstoomboat wie de Pyroscaphe (1783) ûntwurpen troch de Frânsman Claude François Jouffroy d'Abbans.
Seeskippen hawwe in ynstallaasje om de stoom wer ta wetter te kondinsearjen en opnij te brûken. Seewetter is nammers net geskikt foar in stoommasine. Stoommasines op it lân hawwe sa'n ynstallaasje komselden, omdat dêr maklik oan wetter te kommen is.
Yn it bejin waard stienkoal brûkt as brânstof. Letter waarden meast oaljestookte tsjettels brûkt foar de opwekking fan stoom en de fersmoargjende koale-ynstallaasjes komme op skippen praktysk net mear foar. De aldernijste metoade foar it opwekken fan stoom is de kearnsintrale, dat in atoomûnderseeër is strikt nommen in stoomskip.
James Woodforde
thumb|200px|James Woodforde op in portret fan syn neef, de keunstskilder [[Samuel Woodforde]] James Woodforde (Ansford, 27 juny 1740 – Weston Longville, 1803) wie in Ingelsk geastlike yn de Anglikaanske Tsjerke dy't namme makke hat as deiboekskriuwer. Syn deiboek omfiemet in tiidrek fan benei 45 jier, nammentlik fan 1758 oant 1802.
James Woodforde wie de twadde soan fan Samuel Woodforde, de dûmy fan Ansford (Somerset) en fan Jane Collins. Fan de seis bern wie hy ienichste dy't in public school besocht, it Winchester College, en de Universiteit fan Oxford. Nei syn stúdzje folge er yn syn heite fuotleasten en waard ek geastlike, yn 't earstoan 10 jier as helppredikant fan syn heit. Doe't dy lêste yn 1771 stoar, slagge it James net en folgje syn heit op. Ek syn ferkearing mei Betsy White rûn op 'e non, dat hy gie werom nei Oxford. Hy sollisitearre fergees nei de funksje fan haadmaster fan Bedford School, mar 1773 krige er plak yn Weston Longville yn Norfolk, yn de omkriten fan Norwich, en yn 1776 sette hy him dêr foar fêst nei wenjen. Hy hie dêr in noflik en rêstich bestean as frijfeint mei syn nicht Nancy, dy't de hûshâlding bestjoerde, en in stikmannich betsjinners.
It deiboek
It folsleine deiboek beslacht 72 oantekenboeken en sa'n 100 losse fellen papier; de Bodleian Library yn Oxford hat it op 'e noed. Oant koart nei de Earste Wrâldoarloch wie it bestean fan de deiboeken ûnbekend. Op in stuit frege in dokter yn Hertfordshire oan syn buorman John Beresford oft er de manuskripten, dy't fan ien fan dy syn foarâlden west hiene, ris ynsjen mocht. Beresford mocht it wurk wol lije, fral fanwege de protte details dy't in moai byld fan it 18e-iuwske plattelânslibben joegen, histoarysk like wichtich as it deiboek fan Samuel Pepys. Hy redigearre it wurk en koarte it yn, wêrnei't de deiboeken yn fiif dielen publisearre waarden yn de jierren 1924 oant 1931 ûnder de titel The Diary of a Country Parson 1758 – 1802. De publikaasej wie in súkses, nettsjinsteande de krityk dat it deiboek net lykwichtich gearfet wie. It earste part beslacht benei de helte fan it folsleine deiboek; de oare dielen binne wiidweidiger.
Woodforde sette mei syn deiboek út ein 21 july 1759 mei de koarte fernijing dat er studint wurden wie oan it New College yn Oxford: “Made a Scholar of New-College”. Dêrnei makke er hast alle dagen in koarte as langere oantekening oer meast deistige saken, lykas syn útjeften en barren, it waar, syn hûshâlden, syn wurk as predikant en de somtiids grutte mielen mei syn freonen en kollega's. Woodforde komt yn it wurk nei foaren as in goedwillich man, mei omtinken foar in oar en moederaasje foar de earmelju, en ek as ien mei in soad frije tiid. De lêste oantekening is fan 17 oktober 1802: hy seit dat er him dy deis net lekker fielt, nei tsjerke west hat en roast beef iten hat.
IShowSpeed
Darren Watkins Jr. (Cincinnati, 21 jannewaris 2005), ferneamd ûnder syn artystenamme IShowSpeed en Speed, is in rapper en youtuber út de Feriene Steaten. Hy is bekend om syn ferske "World Cup".
Sosjale media
Hy waard yn 2016 lid fan YouTube en uploade út en troch gameplayfideo's. Om desimber 2017 hinne begûn Watkins te livestreamen en fideo's te uploaden fan games as NBA 2 K en Fortnite, mar wist mar gemiddeld twa sjoggers te berikken. Uteinlik seach syn tal abonnees yn in pear moannen tiid omheech gean, oant 100.000 abonnees yn april 2021, 1 miljoen yn juny 2021 en 10 miljoen yn july 2022.
Watkins waard ek bekend mei syn saneamde ragevideo's, fideo's dêr't er lilk yn wurdt, en begûn ek mei it meitsjen fan muzyk.
Op 15 novimber 2022 waard er troch Sky Sports ûntbean nei diskriminearjende útspraken, dêr 't er op 8 april 2022 noch syn ekskuzes foar oanbean hie.
Muzyk
Yn augustus 2021 brocht Watkins syn earste single, Dooty Booty, út op syn YouTube-kanaal. Nei de upload waard it nûmer gau populêr op YouTube en oare sosjale mediasites lykas TikTok. Yn novimber 2021 brocht Watkins in single út mei de titel Shake dy't mear as 130 miljoen views krige op YouTube.
Yn juny 2022 brocht er in nûmer út mei de titel Ronaldo (Sewey), nei oanlieding fan syn bewûndering foar Cristiano Ronaldo. Yn novimber 2022 brocht er in single út mei de titel World Cup by Warner Records ta eare fan it WK fuotbal 2022.
Steven Sterkpriis
De Steven Sterkpriis wurdt sûnt 2005 útrikt by de jierlikse Fryske talintejacht Liet yn Ljouwert. In sjuery ken de priis ta oan de skriuwer fan de bêste tekst fan in liet dat by Liet sjongen wurdt. De priis fan €500 wurdt beskikber steld troch útjouwer Steven Sterk.
Moskou
Moskou is de haadstêd fan de Russyske Federaasje. De stêd leit midden yn it Europeeske part fan Ruslân en hat goed 13 miljoen ynwenners.
De earste skriftlike boarne fan Moskou datearret fan 1147. Argeologysk ûndersyk wiist út dat der al sûnt de 11e iuw in stedske delsetting wie yn it gebiet fan it letter kremlyn. Moskou wie earder de histoaryske haadstêd fan it Grutfoarstedom Moskou, it Tsaardom Moskoovje, it Russyske Ryk, de Sovjet-Ruslân en de Sovjet-Uny.
De stêd is it politike, wittenskiplike en kulturele sintrum fan it lân mei universiteiten en in grut tal ynstituten, teäters, musea en keunstústallings. Yn it stedsgebiet steane de heechste wolkekliuwers fan Europa en de markante Sân Susters, lykas ek de 540 meter hege Ostankino-toer, it heechste bouwurk fan Europa.
De stêd is de sit fan de Russysk-Otterdokse Tsjerke. De stêd telt hûnderten tsjerken en katedralen; wêrfan de Kristus-Ferlosserkatedraal de grutste is. It Danilov-kleaster is de residinsje fan de patriarch fan de Russysk-Otterdokse Tsjerke.
Dêrnjonken is de stêd in belangryk ferfiersknooppunt. Moskou hat 6 lofthavens, 10 treinstasjons, 3 rivierhavens en sûnt 1935 in metrosysteem.
Skiednis
De earste fêste bewenners yn de omkriten fan Moskou wiene Slaven út East-Europa. Nei in striid tusken Slavyske stammen hie Rûrik, dy't yn Novgorod syn sit hie, de macht oer it gebiet. Syn opfolger Oleg ferhûze de sit nei Kiëv en makke dat plak ta syn haadstêd. Yn it noarden ûnstiene yn de rin fan de tiid Russyske foarstedommen, dy't stadichoan de macht fan Kiëv oantaasten. Jûri Dolgorûki fan it foarstedom Rostov-Sûzdal boude yn 1156 in houten kremlyn oan de Moskva en hy wurdt dan ek as de stifter fan Moskou beskôge.
De Moskouse grutfoarst Vasili I, de âldste soan fan Dmitri Donskoi, wegere ynearsten him ûnder de Tataren del te jaan en sa stie op 5 desimber 1408 op 'e nij in Mongoalsk leger ûnder lieding fan emir Edigü foar de poarten fan Moskou. Dy kear slagge it de Mongoalen net om de stêd yn te nimmen en nei in belis fan trije wiken joech dy it op. Mar nei't Vasili I troch prinsen fan Nizjni Novgorod polityk yn 'e swierrichheden rekke, waard er twongen om yn 1412 ôf te reizgjen nei de regearjende khan Gelal-ed-Din, om fan him de befêstiging as russyske grutfoarst te freegjen. Pas yn 1478 makke Ivan III definityf in ein oan de gearwurking mei de Mongoalen. thumb|260px|Moskou yn de 16e iuw Fral yn it lêst fan de 15e iuw begûn de útwreiding fan Moskou. In soad ambachtslju en keapfolk setten harren yn Moskou nei wenjen en it ynwennertal gyng foar it earst oer de 100.000, sadat om 1600 hinne de bou fan in ringmuorre needsaaklik waard. De stêd waard yn 1571 foar it lêst troch Mongoalen oanfallen, wêrby de gruttendiels noch houten stêd fannijs ôfbaarnde. Mar al in jier letter kaam oan it Mongoalske gefaar yn de Slach by Molodi súdlik fan Moskou definityf in ein.
Yn de Tiid fan Unstjoer besetten Poalske troepen tsjin it ein fan july 1610 de stêd. Hja besochten dêr in marionettenregear yn te stellen, mar in yn 1611 gearstald Russysk folksleger twong de Poalen werom yn it kremlyn en op 25 oktober 1612 folge de Poalske kapitulaasje. Michail Romanov waard yn 1613 troch de machtichste boargers ta tsaar keazen, it begjin fan de 300 jier duorjende dynasty fan Ruslân.
Mei it ûnstean fan de earste yndustry (linnen-, papier-, glês-, tegel- en buskrûdfabriken) briek yn it lân ek in tiid fan sosjale ûnrêst oan. De boeren fan de Wolga en Don-regio, bekend as Kozakken, kamen yn 1667 yn opstân tsjin de ûnderdrukking. Harren lieder Stepan Razin waard yn 1671 op it Reade Plein fan Moskou eksekutearre.
Moskou as it Tredde Rome
thumb|260px|Moskou tsjin it ein fan de 17e iuw Oars as West-Europa dêr't sûnt de 17e iuw steat en tsjerke skieden waard oant it punt dat tsjerken beskôge waarden as partikuliere ferienings, bleau yn it russyske bestel de ienheid fan it gesach en de Russysk-Otterdokse Tsjerke noch iuwenlang yntakt mei de tsaar as primaat.
De sûnt 1462 regearende grutfoarst Ivan III trouwde yn 1472 mei de byzantynske prinsesse Sofia (Zoe) Palaiologos. Nei de oermastering fan Konstantinopel troch de Turken wie it Byzantynske Ryk opholden te bestean. Ivan III naam fan dat Ryk it autokratyske steatskonsept en harren symboal fan de dûbele earn oer.
De jonge Russyske steat lei benammen ûnder it bewâld fan Ivan de Grousume de basis foar de doktrine fan Moskou as it Tredde Rome. Lykas Filofei, in muonts út Pskov yn it noardwest fan Ruslân, formulearre:
Peter de Grutte
Yn 1712 rôp tsaar Peter de Grutte de stêd Sint Petersburch út ta haadstêd fan it Russyske Ryk. Yn dy tiid hie Moskou sa'n 200.000 ynwenners, werfan't 50.000 ynwenners ferhûzje moasten nei de nije haadstêd. Ek Katarina de Grutte hie Moskou net sa heech; hja fûn it mar in achterlike stêd en hat der nea lang wenne.
Ek al wie Moskou no gjin haadstêd mear, de stêd bleau in ekonomysk, kultureel en wittenskiplik sintrum fan Ruslân. Yn 1755 waard yn Moskou de earste Russyske universiteit iepene. Skriuwers as Aleksander Sûmarokov, Denis Fonvizin, Nikolaj Karamzin en in soad oaren wurken yn Moskou, lykas ek de grutte Russyske wittenskipper Michail Lomonosov. Yn dy tiid levere Ruslân de earste grutte bydragen oan it kulturele wrâlderfgoed.
Frânske ynvaazje
De lêste dessinia fan de 19e iuw namen de sosjale spannings ta. Troch it ôfskaffen fan it liifeigenskip yn 1861 en de groei fan yndustry ûnstie der in migraasje fan tsientûzenen boeren sûnder lân nei Moskou, dêr't hja as leanarbeiders om in bestean sochten.
By de kroaning fan keizer Nikolaas II yn 1896 fûn yn Moskou de saneamde Chodynkatragedy (Russysk: Ходынская трагедия) plak, wêrby't 1.389 minsken ferstoaren. Yn 1898 waard yn Mosou de Sosjaal-Demokratyske Arbeiderspartij fan Ruslân stifte.
Revolúsje
Op 9 jannewaris 1905 demonstrearren 140.000 minsken yn Sint-Petersburch foar bettere libbensomstannichheden. De tsaar sels wie net oanwêzich, mar de demonstranten easken de tsaar te sjen en it rûn op in sjitten fan de soldaten út. 130 minsken ferstoaren en yn it hiele lân brieken stakings út. Yn Moskou waard op 17 febrewaris fan dat jier de omke fan de tsaar, Sergej Aleksandrovitsj, troch in revolúsjonêr fermoarde. thumb|260px|De nije machthawwers paradeare oer it Reade Plein (1919) De tsaar moast wat macht belies jaan, mar de rûzige omstannichheden, dy't yn de Earste Wrâldkriich it ekonomyske libben en de befoarrieding fan Moskou mei iten en oare saken ûntregelen, brochten noch mear spanningen. It útbrekken fan de revolúsje yn Sint-Petersburch yn febrewaris fan 1917 twong tsaar Nikolaas II (1868-1918) yn maart fan dat jier ta abdikaasje. Noch yn itselde jier late Vladimir Lenin yn Sint-Petersburch de Oktoberrevolúsje yn mei it bestoarmjen fan it Winterpaleis en de ferdriuwing fan it tydlike regear. De ûndertekening fan de Frede fan Brest-Litovsk betsjutte foar Ruslân it ein fan de Earste Wrâldkriich. Moskou waard wer haadstêd fan in lân, dat yn in boargerkriich fersile rekke mar dy't yn 1922 einige mei de konsolidaasje fan de bolswistyske diktatuer.
Moskou wer haadstêd
thumb|260px|left||''Moskou yn de jierren 1920, hast alle tsjerken op it ôfbyld binne yn de jierren 19230 ôfbrutsen Op 12 Maart 1918 waard Moskou wer de haadstêd fan Ruslân en it regear ferhûze de sit fan Sint-Petersburch nei de gebouwen yn it kremlyn. Dêr waard op 22 desmber 1922 de Uny fan Sosjalistyske Sovjetrepubliken (Sovjet-Uny) stifte. Nei't der in ein oan de boargerkriich kaam, sette de stêd útein mei it opknappen fan Moskou. In grut tal fan de krottewiken oan de rânen fan de stêd waarden romme en troch nije wenwiken ferfongen. Yn 1926 gyng it ynwennertal foar it earst oer de 2,5 miljoen. thumb|left|250px|Komsomolskaja-stasjon Yn desimber 1931 waard in begjin makke mei de oanlis fan it metrosysteem. Yn 1939 wiene der al 22 stasjons foar it ferfieren fan mear as in miljoen minsken. Ferneamde keunsters krigen de opdracht om de stasjons oan de hân fan in tema yn de styl fan it Sosjalistysk Realisme moaier te meitsjen. De metrostasjons leine somtiden tige djip en wiene dêrom tige gaadlik om yn de Twadde Wrâldkriich foar de Moskoviten as skûlkelder tsjin Dútske bombardeminten te tsjinjen. thumb|260px|Moskou-Wolga-kanaal Yn 1935 sette de troch Jozef Stalin plande stedsfernijing yn. Der waarden nije wegen om de stêd hinne oanlein en it Moskou-Wolgakanaal waard iepene. In soad histoaryske gebouwen waarden sloopt en ferfongen troch grutte Sovjet-gebouwen. Likernôch 200.000 boufakkers, fral politike finzenen, wurken oan de projekten. Yn 'e selde tiid foel likernôch de helte fan alle tsjerken dy't it Tredde Rome ryk wie ûnder de slopershammer. Tsjerken en kleasters dy't net ôfbrutsen waarden feroaren yn fabriken, klubgebouwen of kantoaren.
It útbrekken fan de Twadde Wrâldkriich hat der foar soarge dat net de hiele histoaryske stedskearn ôfbrutsen waard. Op it plak dêr't de op 5 desimber 1931 opblaasde Kristus-Ferlosserkatedraal stie, moast it 415 meter hege Paleis fan de Sovjets (Russysk: Дворец Советов) komme. Doe't de fûneminten leine briek de oarloch út en waard it wurk stil lein. Nei de oarloch hie Stalin gjin nocht mear oan it projekt en tsjinstwurdich stiet op it plak de wer boude Kristus-Ferlosserkatedraal.
Slach om Moskou
thumb|left|250px|Moskoviten wurkje oan ferdigeningswurken fan de stêd Yn de Twadde Wrâldkriich begûn op 30 septimber 1941 de Dútske oanfal op Moskou. Hastich besochten mear as hûnderttûzen ynwenners, fral froulju en âlderein, groppen, anty-tankgrêften en oare obstakels te graven, meiïnoar sa'n 150 kilometer lang. Mei 80 difyzjes, wêrfan 12 pânser- en acht meganisearre difyzjes, hûndert fleanmasines, tûzenen tanks, artillery en granaatwerpers waard it offinsyf tsjin de stêd ynset. Adolf Hitler gyng fan in rêde oermastering út en proklamearre dat er sels by de oerwinningsparade fan syn leger yn Moskou wêze soe. Mar op 7 novimber waard op it Reade Plein in parade holden om de Oktoberrevolúsje te betinken. thumb|250px|left|Loftferdigening fan Moskou Op 15 novimber setten de Dútskers mei in twadde offensyf útein; yn it suden hienen hja it measte súkses, mar fierder as de foarstêden kamen se net. De tsjinoanfal fan de Sovjets op 5 desimber 1941 twong de Wehrmacht om sa'n 100 oant 300 kilometer werom te lûken. De Dútske loftmacht fleach wol 12.000 missy's, mar it wie mar in beheind tal fleanmasinen dy't boppe de stêd komme koenen.
Yn de Slach om Moskou hie it Dútske leger 250.000 man, 1.300 tanks, 2.500 stik artillery, mear as 15.000 fartugen en wit hoe folle oar materiaal ferlern. Der binne 700.000 Sovjet-soldaten omkommen, ferwûne of fermist. It wie seis moannen nei it begjin fan de Blitzkrieg tsjin de Sovjet-Uny de earste kear dat de Dútsers ferlearen en harren weromlûke moasten. De Slach oan de Wolga fan july 1942 oant febrewaris 1943 wie it begjin fan it ferlies fan it Dútske leger tsjin de Sovet-Uny.
Op 24 juny 1945 waard op it Reade Plein in oerwinningsparade fan it Reade Leger holden. By de muorre fan it kremlyn is it grêf fan de ûnbekende soldaat fan de Twadde Wrâldkriich. Op it tinkstien stiet:
Nei de kriich
Nei de kriich begûn de weropbou fan Moskou. Yn 1947 waard it beslút nommen om yn acht stedswiken wolkekliuwers te bouwen. Troch de ôfbraak fan in soad tsjerken en katedralen yn de jierren 1930 en 1940 en de hegere nijbou rekke Moskou net allinne belangrike monuminten kwyt, mar feroare ek de skyline fan it âlde Moskou.
De Sovjet-lieders woene foar de nije wolkekliuwers gjin ûntwerpen fan ferzjes fan bûtenlânske gebouwen, mar ûntwerpen dy't de tradysjes fan de Russyske arsjitektuer folgen. Nei de dea fan Stalin yn 1953 waarden de bouaktiviteiten yntensivearre.
Undertusken groeide de stêd fierder en yn 1970 hie de stêd al 7 miljoen ynwenners. Moskou wie yn 1980 de gaststêd fan de Olympyske Simmerspullen. thumb|left|250px|Barrikades by it Wite Hûs yn 1991 Yn 1989 einige de kommunistyske diktatuer mei de earste frije ferkiezings yn Ruslân sûnt 1917, dy't troch de perestroika en glasnost fan Michaïl Gorbatsjov mooglik waarden. Réaksjonêre krêften besochten yn 1991 mei in diel fan it leger de âlde macht fan de Kommunistyske Partij werom te bringen troch yn augustus 1991 mei tanks yn Moskou it Wite Hûs te bestoarmjen, mar troch fûleindich ferset fan it Moskouse folk mislearre dat.
Yn it ramt fan de fiering fan '850 jier Moskou' waard yn de twadde helte fan de jierren 1990 in grut part fan de stêd renovearre. Ek waard in begjin makke mei de weropbou fan de troch de bolsjewiken ôfbrutsen Kristus Ferlosserkatedraal, dy't op 16 augustus 2000 iepene waard. Yn de jierren 1990 waarden in soad tsjerken restaurearre, diels werboud en werom jûn oan de Russysk-Otterdokse Tsjerke.
Nei in rige terroristyske oanslaggen, lykas dy op in muzykteäter yn 2002 en op it metrosysteem yn 2004 waarden de feilichheidsmaatregels oanskerpe.
Moskou-Citi
thumb|left|250px|Moskou-City Likernôch fjouwer kilometer fan it kremlyn leit Moskou-City (Москва́-Си́ти; transl.: Moskva Siti), eartiids de grutste boulokaasje fan Europa, yn it Presnenski-rajon oan de Moskva. De plannen om in Russysk Manhattan te bouwen datearren al út de jierren 1930, mar koene fanwegen jildbrek nea útfierd wurde. Nei de ekonomyske bloei en grutskalige partikuliere ynvestearrings waard yn 2001 de earste wolkekliuwer foltôge.
Underdiel fan it kompleks is de 'Federatsjija' (Federaasje), it heechte kantoargebou fan Europa. It gebou waard ûntwurpen troch de arsjitekten Sergej Tchoban (Berlyn ) en Peter Schweger (Hamburch) en bestiet út twa tuorren mei resp. 93 ferdjippings mei in hichte fan 354 meter en 63 ferdjippings mei in hichte fan 242 meter. De twa tuorren binne troch in nullefoarmige liftskacht fan stiel en glês mei inoar ferbûn. Op 9 febrewaris 2005 waard de basis lein foar de wolkekliuwer mei in hichte fan 448 meter (ynklusyf antennes). De wolkenkliuwer mei 341.000 kante meter kantoarromte, wêryn't ek plak foar lúkse apparteminten en in hotel (ferdield oer tolve ferdjippings) binne ûnderbrocht, is yn 2013 oplevere. De boppeferdjippings besteane út twa glêzen koepels.
Stedsútwreiding 2012
Neffens plannen fan it regear sille net allinne sa'n 2.5 miljoen Moskoviten dêr yn nije apparteminten harren wenstee krije, mar wurdt der ek oer neitocht om oerheidstsjinsten nei it nije diel fan de stêd te ferhûzjen. In nij finansjeel sintrum en kantoaren soene foar likernôch 1 miljoen nije banen soargje.
Op termyn sil de haadstêd útgroeie ta in megametropoal fan 20 miljoen ynwenners.
Bestjoer
Moskou is in selsstannige bestjoerlike ienheid fan it federale distrikt Sintraal-Ruslân. De stêd bestiet út 12 stedsdielen (okroegen), dy't ûnderferdield wurde kinne yn 124 rajons. Elts rajon hat in eigen parlemint mei alve keazen offurdigen en in prefekt, dy't troch de boargemaster fan Moskou beneamd wurdt en oan him ferantwurdzje moatte.
thumb|300px|Bestjoerlike distrikten fan Moskou
Geografy
thumb|250px|left|Losini Ostrov Moskou leit oan de Moskva yn it Europeeske diel fan Ruslân, likernôch 156 meter boppe de seespegel yn it heuveleftige lân tusken de Oka en de Wolga. De Moskwa rint fan noardwest nei súdeast meanderjend troch de stêd. Yn Moskou is de rivier tusken de 120 en 200 meter reed. Dernjonken binne der likernôch 120 lytsere rivierkes dy't troch de stêd op de Moskva útmûne. De measten dêrfan binne net te sjen en streame troch ûnderierdske rioelsystemen. thumb|260px|De Moskva Likernôch in tredde fan it stedsgebiet is net beboud. Dêrûnder falle de likernôch 100 parken en mear as 800 oanleine grienfoarsjennings mei sa'n 500 fivers.
Om de stêd hinne leit in 30 oant 40 kilometer lang boskgebiet mei in grut tal rekreaasjegebieten. It stedsbosk hat in oerflak fan 1.725 km². Yn it noardeasten leit it 120 km² grutte nasjonale park Lossini Ostrov.
Demografy
Alhoewol't it lege bertesifer fan de hjoeddeiske befolking fan de Russyske Federaasje alle jierren in befolkingskrimp fan 0,5% feroarsaket, makket Moskou noch jimmeroan in flinke groei mei. Dat komt fral troch de migraasje fanút oare dielen fan de federaasje nei Moskou. De hege ekonomyske groei fan Moskou en hegere leanen drage by oan dy migraasje.
Likernôch 5% fan de Moskouse befolking heart fanwegen harren hege ynkommen by de nije boppelaach fan de samenleving. hja wurde ek wol 'Nije Russen' neamd. Dochs is ek sa dat in soad oare Moskoviten likegoed meidiele yn de ekonomyske opgong, sa't ek bliken docht út de stadich, mar wis groeiende middenklasse fan de stêd.
De grutte mearderheid fan de befolking fan Moskou bestiet neffens de folkstelling fan 2010 út etnyske Russen. Mei in oandiel fan 91,65% foarmje de Russen in heger perzintaazje as it trochsnit fan Ruslân (80%). It oandiel Armeenjers (0,98%) en Joaden (0,49)) is heger dan it Russyske gemiddelde (resp. 078,% en 0,16%). Oare (gruttere) minderheden binne Oekraïners (1,42%), Tataren (1,38%) en Azerbeidzjanen (0,53%).
Religy
thumb|260px|Katedraalmoskee Moskou is it sintrum fan de Russysk-Otterdokse Tsjerke, de Russysk-Otterdokse Aldleauwige Tsjerke, de Russyske Ald-otterdokse Tsjerke, de Russyske Uny fan Evangelysk-kristlike Baptisten en oare denominaasjes.
Alle grutte wrâldgodstsjinsten binne fertsjintwurdige yn Moskou. Mear as 1.000 religieuze ferienings en organisaasjes, dy't mear as 50 ferskillende religieuze denominaasjes fertsjintwurdigje, binne offisjeel registrearre yn de stêd.
De grutste fan dy organisaasjes is de Russysk-Otterdokse Tsjerke mei sa'n 500 ferienings en organisaasjes, goed 700 otterdokse tsjerken en kapellen en tolve kleasters, dy't allegear falle ûnder it bisdom Moskou. De grutste tsjerke is de katedraal fan Kristus de Ferlosser. Fierder binne der op it stuit (2022) noch in grut tal tsjerken yn oanbou. De stêd telt foar de mohammedaanske mienskip fjouwer moskeeën, werfan't de yn 2015 foltôge Moskouse katedraalmoskee de grutste is.
Ferfier
thumb|260px|Metrostasjon "Kiewskaja“ Mei de ferneamde metro kin men rap en maklik de stêd troch. Stalin hat it metrosysteem oanlizze litten yn it ramt fan syn stêdsfernijing. De metro rydt faak, is betrouber en net djoer. Der binne in tolvetal linen mei mear as 150 stasjons. De metrostasjons binne grut en mei prachtige ynterieuren oanlein.
Musea
thumb|260px|Reade Plein thumb|260px|Nasjonaal Histoarysk Museum
Kleasters
thumb|260px|Novodevitsji-kleaster thumb|260px|Novospasski-kleaster thumb|260px|Ien fan de Sân Susters
Tsjerken
thumb|260px|Basiliuskatedraal
Ferskaat
thumb|260px|Bolsjojteäter
List fan planetoïden 28301-28400
Dit is in list fan planetoïden 28301-28400.
Nowy Dwór Królewski
thumb|240px|Kaartsje fan it doarp Nowy Dwór Królewski is in doarp yn Poalen mei 190 ynwenners (1996) en in beboud oerflak fan sa'n 370 ha yn de gemeente Papowo Biskupie. It heart ta it greefskip Chełmno, yn noard-sintraal Poalen.
It doarp sels beslacht 337 km². Der wenje 32 húshâldings. Yn it doarp stiet in soarte fan paleiske út ± 1875.
Skiednis
It plak wurdt foar it earst neamd yn 1398. Yn dat jier wurdt der skreaun dat Nowy Dwór Królewski 32 hynders, 20 kij, 215 skiep en 90 bargen hat. Yn Dútske dokuminten en kroaniken komt it plak foar as Nuwenhof, Nuwenhuf, Nuwemhoff en Koenigliche Neuhof. Fan 1398-1421 wie it in doarp fan de Teutoanske Oarder. Yn 1505 wie it doarp besit fan de biskop fan Chełmno.
Yn 1772 by de Poalske Dielings (1772, 1793 en 1795) kaam it oan West-Prusen, yn it departemint Kwidzyn. De earste telling fan de befolking wie yn 1773.
Yn 1900 is it doarp besit fan Zuzanna Witte. Fan 1910 oant 1945 wie it fan Gerhard Witte.
Earst yn 1996 krige it plak oansluting op it telefoannet (gebietskoade 56).
Warmenhuizen
thumb|Lizzing gemeente Harenkarspelthumb|De katolike tsjerke fan Warmenhuizen Warmenhuizen (Westfrysk: Wermehúze) is in doarp yn de gemeente Skagen, yn de provinsje Noard-Hollân. It wie fan oarsprong in boeredoarp, mar no is der in soad nijbou mei benammen forinzen. Warmenhuizen wie oant 1990 in selsstannige gemeente. It doarp hie yn 2005 sawat 5608 ynwenners.
Warmenhuizen is wierskynlik yn 9e iuw of 10e iuw ûntstien, ek 745 wurdt wol as ûntsteansdatum neamd. It doarp wurdt as huzegroep fan in Wermer yn 1289 foar it earst neamd as Wermerhûs.
It doarp is regionaal en lanlik bekend troch de protte sporters. Sa wenne Steven Rooks, winner fan de boltsjestrui yn de Omloop fan Frankryk fan 1988, destiids yn Warmenhuizen. Nei oanlieding fan syn boltsjestrui waard ien kafee yn it doarp farve yn de kleuren fan de trui: wite gevel mei reade boltsjes. Dy gevelstyl hat it kafee holden.
It besjen wurdich
It besjen wurdich yn Warmenhuizen is de Herfoarme tsjerke. De basis foar dy tsjerke waard lein yn de 13e iuw. Dat is goed te sjen oan de westgevel, omdat dy oplutsen is út saneamde kleastermoppen. De brûkte kleastermoppen binne moogelik ôfkomstich fan de eartiidske boarch Nuwendoorn bewesten it dorp. Tsjin dy westmuorre is de hjoeddeiske toer boud, nei alle gedachten yn de 14e iuw. Yn de rin fan de tiid binne èn it skip èn de toer ferskeidene kearen útwreide. De klokstoel komt út de yn 1779 ynstoarten toer fan Schoorl. Yn 't tsjerke wurde útsein de gewoane tsjerketsjinsten ek eksposysjes en konserten holden. En ek de oare tsjerke, boud yn de 19e iuw troch Theo Molkenboer is it besjen wurdich.
Fierders hat it doarp noch in âld gebou, de Moriaan, út de 16e iuw, no in restaurant.
Universiteit fan Harderwyk
De Universiteit fan Harderwyk (1648 - 1811), ek wol de Gelderske Universiteit neamd, waard oprjochte yn de tiid fan de Republyk fan de Sân Feriene Nederlannen.
Stifting
Yn 1441 wie der yn Harderwyk al in Latynske skoalle. Yn 1600 waard dy ta in Yllústere skoalle en yn 1648 ta Gelderske Universiteit.
It maklik en goedkeap promovearjen yn Harderwyk lokke in soad studinten út binnen- en bûtenlân, al wie dat faak mar foar koarte tiid.
Fakulteiten
De universiteit hie fjouwer fakulteiten:
Promovendy
Bekende promovendy fan Harderwyk wienen:
Hortus Botanicus
Nei it ferdwinen fan de universiteit yn 1811 waard yn 1821 ek de dêrby hearrende hortus botanicus fan de hân dien. Allinnich twa iuwenâlde beammen binne dêr noch fan oerbleaun. Op dat plak is yn 1989 as neitins in krûdetún oanlein.
Fetze Alsvanouds
Ein 20e iuw spile Aart Staartjes professor Fetze Alsvanouds fan de Universiteit fan Harderwyk yn it tillefyzjeprogramma Het Klokhuis.
Amiens
Amiens is in stêd yn Noard-Frankryk, yn de regio Opper-Frankryk en wie de haadstêd fan de eardere regio Pikardje. It is ek de haadstêd fan it departemint Somme. De stêd leit likernôch 115 km benoarden Parys oan de rivier de Somme en hat ± 133.000 ynwenners, dy't Amiénois neamd wurde.
De stêd waard stifte troch de Galjers ûnder de namme Samarobriva, dat "brêge oer de Somme" betsjut. Julius Caesar brocht der yn syn kampanje ta ûnderwerping fan Galje de winter fan 54 op 53 f.Kr. troch. De hjoeddeiske namme is ôflaat fan de destiidske bewenners, de Ambiani (dat oan beide ouwers betsjut).
Amiens hat in universiteit en is in wichtige yndustrystêd (tekstyl). De skriuwer Jules Verne hold in grut diel fan syn libben ta yn Amiens, stoar dêr en kaam dêr te hôf.
Verne syn namme waard ek jûn oan it stienen sirkus Cirque Jules Verne fan Amiens. It is ien fan de sân stienen sirkussen dy't Frankryk hat.
Op 25 maart 1802 waard yn Amiens de Frede fan Amiens tekene tusken Frankryk en Grut-Brittanje. De frede hâlde lykwols gjin stân.
It besjen wurdich
thumb|left|Belfort fan Amiens thumb|Plein yn Amiens om 1905 thumb|Place du Dom, Amiens, 2012 De katedraal maakt eveneens deel uit fan in oar wrâlderfgoed, Pylgerrûtes yn Frankryk nei Santiago de Compostella. De tichtbysteande klokketoer heart ta in tredde soarte wrâlderfgoed yn dizze stêd: de Belforten yn Belgje en Frankryk.
Targum
De targums, yn it Hebriuwsk: תרגםום, targumim (inkeltal: תרגם, targum), wiene sprutsen parafrazearrings en ferklearrings fan en fuortborduerings op 'e Tenach, de joadske Bibel, dy't de rabbinen oan harren taharkers joegen yn 'e sprektaal, dy't doedestiden yn 'e regel it Arameesk wie. Dêr wie oan 'e ein fan 'e earste iuw f.Kr. ferlet fan, om't de taal fan 'e Tenach, it Hebriuwsk, doe inkeld mear foar religieus ûnderrjocht en de timpeltsjinst brûkt waard, en it begryp derfan (grutdiels) oan 'e skriftlearden foarbeholden wie. Sadwaande waard it wenst dat de rabbinen nei in skriftlêzing in koarte útlis fan it lêzene joegen. It wurd "targum" komt fan Semityske woartel trgm, dat "oersetter" of "oersetting" betsjut.
Hoewol't it ferbean wie en skriuw de targums del, ferskynden der dochs in stikmannich targumatyske teksten om 'e midden fan 'e earste iuw nei Kr. hinne. Dy waarden lykwols troch de joadske religieuze autoriteiten beskôge as fan nul en gjinderlei wearde. Guon lettere joadske mienskippen (begjinnend mei de Babyloanyske Joaden) akseptearren it gesach fan 'e targums wol, en úteinlik waard de kwestje in hjit hingizer yn fermiddens fan joadske skriftlearden. Hjoed de dei wurde de targums op liturgysk mêd inkeld noch troch de Jemenityske Joaden brûkt. Wat fertaaltechnyske bysûnderheden oangiet, foarmje de targums fierhinne in wjerbyld fan 'e ynterpretaasjes fan 'e Tenach sa't dy fêstlein binne yn 'e Midrash. Se steane derom bekend dat se antropomorfismen safolle mooglik mije, en in allegoaryske útlis foarsteane.
Stasjon Geldermalsen
Stasjon Geldermalsen (Gdm) is in spoarweistasjon yn de Nederlânske stêd Geldermalsen yn de provinsje Gelderlân. It waard iepene yn 1868 oan de Steatsline H (Utert-Sintraal - Boxtel).
Gebou
It stasjon waard ferfongen troch in grut asymetrysk gebou. In middenpart fan it stasjon is 2,5 ferdjipping heech, en hat twa 1,5 ferdjipping hege fleugels. Yn 2011 waard op stasjon Geldermalsen in nije fuotgongersbrêge yn gebrûk naam. Dy traverse ferfong de tunnel oan de eastkant, dy't as sosjaal ûnfeilich typearre waard, en de âlde, smelle brêge oan de westkant. De nije brêge, is foarsjoen fan liften sadat it stasjon ek tagonklik is foar reizgers mei in rolstoel. De fuotgongersbrêge waard yn 2021 alwer ferfongen troch in nije fuotgongerstunnel.
Goatyske roman
thumb|300px|right|Strawberry Hill, in Ingelske filla yn in soarte fan 'Neo-Goatyske styl', boud troch Horace Walpole De Goatyske roman (Gothic novel) is in literêr sjenre dat yn 'e twadde helte fan 'e achttjinde iuw yn Ingelân ûntstie ûnder ynfloed fan 'e Romantyk. It wie de foarrinner of iere foarm fan it tsjintwurdige horrorsjenre, en begûn yn 1764 mei The Castle of Otranto, roman fan Horace Walpole (1717 - 1797). Typysk foar dit sjenre is in sinistere sfear, âlde kastielen mei kelders en ûnderierdske gongen, grotten, boppenatuerlik barren, ûnwaar en ferlitten strânen; aaklike rekwisiten sa as: kearsen, dolken, deadshollen en martelark. Faak moat der in heldinne dy't finzen sit by in wreden-ien rêden wurde troch in held. Faak wurdt der yn dy ferhalen sprutsen oer bern dy't weiwurden binne. Oare standert karakters: boeven, maniakken, helden a la Byron, fammen dy't efternei sitten wurde, femmes fatales, histearyske froulju, waarwolven, demoanen, fallene ingels, the beauty and the beast, geasten, de Joad, en de duvel sels. Dit romantysk sjenre hat de lettere detective en thriller tige beynfloede.
Ferneamde foarbylden:
Al gau ferskynden der parodyjen. De ferneamdste is wol Jane Austen har roman Northanger Abbey (1818)
Yn de 20e iuw is it sjenre libben hâlden troch Stephan King mei bygelyks The Shining (1978) en Pet Cemmetary en Peter Straub mei Ghost story (1979) en Dean R. Koonz.
Eastertsjerke (Snits)
thumb|De Eastertsjerke, fan de Swettekaai ôf (2011)'' De Eastertsjerke is in Weropbou tsjerke yn de Beammebuert fan Snits. It gebou wurdt brûkt troch de PKN-gemeente Snits.
De tsjerke stiet oan de Ljouwerterkaai en is yn 1954 boud nei ûntwerp fan B.W. Plooij. Yn 2010 hat de tsjerke in renovaasje ûndergien. Under mear de net-monumintale preekstoel en de âlderlingenbanken ferdwûne om romte te meitsjen foar in moderner meublement. Ek it porteal is útwreide.
It oargel is yn 1964 boud door de firma K.B. Blank & Soan (Utert). Yn 1998 waard dy útwreide troch de firma Bruorren Reil (Heerde).
Floater (follybal)
Der binne ferskate mooglike ferklearings foar dat ferskynsel:
By de hjoeddeistige generaasje follyballers is it ferskil yn 'rûnens' tige lyts, ek it swiertepunt leit sa goed as yn de midden fan de bal. De útlis dy't der nei alle gedachten by heart, sil dan ek earder socht wurde yn de aerodynamika as yn ien fan de oare punten.
De fuotballer Roberto Carlos út Brazylje waard wrâldferneamd mei in frije traap dêr't de bal by ek ynienen fan syn baak ôfwykte. Yn feite is dat ek in floater, hoewol't je yn it fuotbal meastentiids sprekke fan in fentyltraap - dat omdat de plak fan it fentyl op it stuit fan de traap foar it wichtich part bepaalt oft de bal begjint te 'floaten' of net.
Johannes Ysbrands Galama
Johannes Ysbrands Galama (Tsjerkwert, 24 febrewaris 1885 - Dachau, 20 juny 1942), wie in Nederlânsk pastoar te 's Heerenberg.
Galama waard berne as sânde bern fan Ysbrand Galama en Aaltje van der Wey. Syn mem stoar in heal jier nei syn berte, en syn heit stoar doe't Galama ien jier wie.
Fan 30 jannewaris 1932 oant syn dea wie Galama warber yn de Pancratiustsjerke te 's-Heerenberg. Yn de Twadde Wrâldkriich warskôge er, mei syn twa kapelaans, M. van Rooijen en R. Hegge, de pleatslike befolking foar de lear fan de NSB. Neidat de Gestapo der lucht fan krige hie waarden hja alletrije oppakt en fêstset yn it hûs fan bewar fan Arnhim. Yn de oanklacht dy't sy yn it proses-ferbaal te hearren krigen hjitte it dat: "Haben Deutschfeindlichen Brief verbreitet und das Volk deutschfeindlich beeinflüszt". Galama stoar nei tamtearrings mei 57 jier yn it konsintraasjekamp Dachau.
Yn Fryslân wurdt er op 20 juny betocht.
Reade Rivier fan it Suden
thumb|250px|It streamgebiet fan de Reade Rivier thumb|De Reade Rivier by Bonham, Teksas De Reade Rivier of Reade Rivier fan it Suden (Ingelsk: Red River of Red River of the South) is in sydtûke fan de Mississippy. De rivier ûntspringt út twa sydtûkken yn de Teksaanske Panhandle. Dêrnei rint de rivier nei it easten en foarmet er de grins tusken Teksas en Oklahoma en in stikje fan dy mei Teksas en Arkansas. By Fulton, yn Arkansas, bûcht de rivier nei it suden rjochting Louisiana dêr't er mûnet yn de rivier Atchafalaya en de Mississippy. De totale lingte fan de rivier is 2190 km. De rivier krige syn namme fan de reade klaai, dy't de rivier ôfset. Sûnt 1943 is de Reade Rivier bedamme mei de Denison Daam, sadat de opslachmar Lake Teksoma ûntstien is, in grut wetterreservoir fan 360 km² op sa'n 110 km benoarden Dallas.
Apeninen
thumb|300px|Reliëfkaart fan de Appeninen
De Apeninen (Italjaansk: Appennini) is in berchtme yn Itaalje, dat sawat it hiele skiereilân beslacht, begjinnend yn Ligury yn it noardwesten fan Itaalje oant yn Kalabrje, 1350 kilometer súdliker, yn it súdwesten. Hoewol't beide úteinen fan it geberchte oan de westkust lizze, beslacht de Apeninen dêrtusken foaral it eastlik part fan it skiereilân. Dêr't it geberchte oan de westside stadichoan ôfrint yn de rjochting fan de see, is de ôfdaling yn it easten folle steiler.
De Apeninen berikke har heechste punt yn de regio Abruzzen by de Gran Sasso. De heechste pyk is de Korno Grande mei 2912 meter. Dêr leit boppedat de súdlikste gletsjer fan Jeropa.
Aleksej Pisemski
thumb|240px|Pisemski, skildere troch [[Ilja Repin]] Aleksei Pisemski (provinsje Kostroma, 23 maart 1821 - Moskou, 2 febrewaris 1881) wie in Russysk realistysk roman- en toanielskriuwer. Yn syn autobiografy seit er dat syn famylje fan âld aadlik komôf is, mar syn direkte foarâlden wiene tige earm en koene net lêze en skriuwe. Syn pake wie in ienfâldich boer en syn heit waard 'wosken en klaaid' troch in rike sibbe en waard as soldaat it leger ynstjoerd. Nei tritich jier tsjinst wie er majoar doe't er mei pinsjoen gie. As bern mocht Pisemski graach it oersette wurk fan Walter Scott en Victor Hugo lêze, en letter dat fan William Shakespeare, Schiller, Goethe, Rousseau, Voltaire en George Sand.
Op it hichtepunt fan syn karriêre waard er faak fergelike en lykweardich achte mei grutte skriuwers sa as Toergenjev en Gontsjarov, mar syn populêrens waard al oan de ein fan syn libben hurd minder.
Wurk
Pisemski waard bekend mei de ferhalebondel Sketsen út it boerelibben (1856).
It wichtichste wurk fan Pisemski is de roman Tûzen sielen (1858). It is in roman oer in jonge, net-aadlike yntellektueel Kalinovitsj, dy't syn idealen foar syn karriêre opjout. Hy trout mei in ûnsjugge eigenaresse fan tûzen sielen (liifeigenen), yn stee fan mei de kreaze en suvere Nastja. Earst nei de dea fan de lâneigenaresse komt er werom by Nastja.
“Tûzen sielen” waard opnomd yn de Russyske Bibleteek fan Utjouwerij Van Oorschot.
Domitianus
Skiednis
Oan de Donau hie hy te krijen mei in slimme bedriging troch de Kwaden, Markomannen en Daasjers. In folslein Romeinsk legioen waard troch de Sarmaten ferneatige. Desebalus, de kening van Daasje luts de Donau oer Moesje yn en deade Oppius Sabinus, de Romeinske gûverneur. Dêrnei lutsen de Daasjers harren gau wer tebek. Domitianus sinde op wraak en stjoerde it Romeinske leger Daasje yn, dy't lykwols ferslein waard. Domitianus joech net op en stjoerde syn generaal Antonius Julianus op 'e nij it fijannige gebiet yn, diskear mei súkses. De Dasyske kening moast om frede freegje en keizer Domitianus hâlde in triomftocht yn Rome.
Frederjochter
In frederjochter is in âlde namme foar in kantonrjochter tusken 1811 - 1838. Yn 1811 waard yn Fryslân de Frânske rjochterlike organisaasje ynfierd mei skieding fan bestjoer en rjochterlike macht. Teffens waard brutsen mei de âlde territoriale yndieling fan gritenijgerjochten.
TCR Flylân
TCR Flylân is in ûnderdiel fan Taxi Centrale Renesse, en ferantwurdlik foar de eksploitaasje fan Line 110 op it eilân Flylân. Dizze bus rydt fan de feardaam yn East-Flylân oer kemping Stortemelk en inkele bungalowparken nei It Posthuys en wer werom.
Sofia Hedwich fan Breunswyk-Wolfenbüttel
thumb|right|200px|''Portret fan Sofia Hedwich en har bern troch [[Paulus Moreelse. Hja is ôfbylde as "caritas".]]
TCR Flylân
It taksybedriuw wûn yn 2001 de iepenbiere oanbesteding fan it steds- en streekferfier op it eilân ten koste fan Arriva. De konsesje, yngeande op 1 jannewaris 2002, hie in perioade fan 3 jier, mar is yntiden ferlinge oant 1 maart 2009.
Sofia Hedwich fan Breunswyk-Wolfenbüttel
Sofia Hedwich fan Breunswyk-Wolfenbüttel (Dútsk: Sophia Hedwig von Braunschweig-Wolfenbüttel; Wolfenbüttel, 20 febrewaris 1594 - Arnhim, 23 jannewaris 1642), grevinne fan Spiegelberg, wie in dochter fan hartoch Hindrik Julius fan Breunswyk-Lüneburg en Elisabeth, prinsesse fan Denemark. Op 8 juny 1607 troude se Ernst Kasimir fan Nassau-Dietz, wêrtroch't se ek de titel grevinne fan Nassau-Dietz krige. By har man krige se njoggen bern:
TCR Flylân
Yn 2008 is it iepenbier ferfier op Flylân mei dat fan It Amelân en Skylge, opnij oanbesteed. TCR hie him hjirfoar ek ynskeaun. De konsesje waard lykwols wûn troch Arriva. Nettsjinsteande dat sil TCR ek nei 1 maart 2009 op it eilân riden bliuwe, yn opdracht fan Arriva.
PDD-NOS
Pervasive ûntwikkelingssteuring, net oars omskreaun (Pervasive Developmental Disorder - Not Otherwise Specified) is in oan autisme besibbe steurnis. Dit betsjut dat se wol bepaalde kenmerken hat fan autisme, mar net hielendal oan de omskriuwing foldocht. De Nederlânske ôfkoarting is POS-NAO, maar faak wurdt de Ingelske ôfkoarting PDD-NOS brûkt. It is in diagnoaze neffens de yndieling fan it hânboek DSM-IV.
Under PDD-NOS falle steurnissen dy't net foldogge oan de kritearia fan de oare oandwanings yn de groep pervasive ûntwikkelingssteurnissen. Sa binne yn dizze restgroep oandwanings ûnderbrocht as atypysk autisme en oant no ta ek MCDD. Omdat PDD-NOS in restgroep is en de symptomen yn foarm en yntinsiteit ferskille, binne der gjin 'hurde' kritearia. Wol besteane der inkele rjochtlinen: Der is in dúdlike efterstân of beperking yn de sosjale ynteraksje; dêrby besteane der tekoartkommings yn de (non-)ferbale kommunikaasjefeardichheden of is der sprake fan stereotyp gedrach en ynteresse. Yn de differinsjaaldiagnoaze moat útsluten wurde dat der sprake is fan in oare pervasive ûntwikkelingssteurnis. Ek moat, benammen by folwoeksenen, útsluten wurde dat de symptoamen komme troch skizofreny, skizotypyske persoanlikheidssteurnis of ûntwikende persoanlikheidssteurnis.
PDD-NOS is net altyd like slim. Der binne in soad gradaasjes yn de earnst fan de steurnis. Wat men hast altyd mei inoar mien hat is de behoefte oan struktuer. In dúdlike deiplanning foarkomt bygelyks dat men foar min te ferwurkjen ferrassings komt te stean. Ek is men faak sterk op jinsels rjochte en binne der efterstannen op emoasjoneel, sosjaal en motoarysk gebiet.
Kenmerken
Minsken mei PDD-NOS sjitte faak tekoart yn sosjale feardichheden. Dêrtroch kinne der maklik problemen ûntstean yn de omgong mei oare minsken. It herkennen en beneamen fan eigen en oarmans emoasjes giet har faak net sa maklik ôf. Hâlding en gedrach binne hjirtroch lang net altyd oanpast oan de sitewaasje fan it momint. It risseltaat dêrfan is dat der nochal ris ûnbegryp en ôfstân ûntstiet tusken ien mei de ûntwikkelingssteurnis en oaren.
Fantasy en werklikheid binne foar minsken mei PDD-NOS net altyd maklik te skieden. Benammen jongeren hawwe de neiging alles tige letterlik op te fetsjen; as se bygelyks yn in telefyzjesearje ien deagean sjogge, dan is de earste ympuls te tinken dat de akteur no ek echt dea is. Ek hat men faak muoite mei wurdboartsjen en útdrukkings omdat men oanstriid hat alles letterlik te nimmen. As bygelyks sein wurdt dat de buorfrou neist har skuon rint, sil in bern mei PDD-NOS ferwachtsje dat de buorfrou letterlik neist har skuon stiet. Dat net alles sa letterlik te nimmen is, moat dan fan sitewaasje ta sitewaasje oanleard wurde.
Minsken mei PDD-NOS miene krektas oaren mei in ûntwikkelingssteurnis faak yn fêste patroanen, alles hat in eigen plakje. Unferwachte foarfallen en gebrek oan oersjoch jouwe dêrby faak planningsproblemen. Se leverje ek stress en gefoelens fan ûnfeilichheid op. In fêste deistruktuer en in goede planning kin de nedige rêst jaan.
Guon minsken mei PDD-NOS hawwe oanstriid har te rjochtsjen op details. Bygelyks as earne in rommel is en der lizze kranten, papieren, jiskepûden en ôffal. As der dan frege wurdt oft se dizze brol sjoen ha, kin it blike dat de persoan mei PDD-NOS allinnich de jiskepûden telt. Ek kinne guon har sa op lytse ûnbelangrike details konsintrearje dat wat der fierder om har hinne bart net mear opmurken wurdt.
Oarsaken en gefolgen
De oarsaak fan PDD-NOS is net dúdlik. Men tinkt dat in steurnis yn de ûntwikkeling fan de harsens gefolgen hat foar it ferwurkjen fan ynformaasje. Dit betsjut in slimme beheining yn it hiele libben, mei't it net wer oer giet.
De steurnis kin likegoed by lege as by hege mjitten IQ diagnostisearre wurde. By allegear is der gebrek oan lykwicht yn de ferhâlding ferbale yntelliginsje en performale yntelliginsje. Hoe goed oft men him bepaalde sosjale feardichheden eigen meitsje kin bepaalt foar in diel hoe't ien mei PDD-NOS him yn de takomst ûntploaie sil.
Reitsflakken ADHD
Hyperaktiviteit en minne konsintraasje wurdt by in soad minsken mei PDD-NOS waarnaam. Yn dat opsicht liket der in relatyf grutte oerlaap mei de steurnissen ADHD en ADD te wêzen. Grut ferskil is dat de konsintraasjeproblemen en it hyperaktive gedrach by PDD-NOS in oare ûnderlizzende oarsaak hawwe as by ADHD of ADD. By ûndersyk kin mei testen en ûndersiken de goede diagnoaze steld wurde.
Understeuning
Der binne ferskate ynstânsjes dêr't minsken mei PDD-NOS terjochte kinne foar begelieding en/of lotgenoatenkontakt. Neist offisjele ynstânsjes as de Riaggs fan de Geastlike sûnenssoarch (GGZ) binne der ferienings, lykas PAS (Persoanen út it Autisme Spektrum) dy't har rjochtsje op normaal bejeftige folwoeksenen mei in steurnis yn it autistysk spektrum en de NVA (Nederlânske Feriening foar Autisme) dy't har benammen rjochtet op âlden mei autistyske bern.
Keppeling om utens
Całościowe zaburzenie rozwoju nie zdiagnozowane inaczej
Bram Stoker
Stoker hat in protte siik west in syn jonge jierren. Hy studearre oan de Universiteit fan Dublin skiednis, letterkunde en wis- en natuerkunde. Syn neifolgjende baan as amtner befoel him min, dat hy de sjoernalistyk yn gie. As teaterkritikus kaam er yn 'e kunde mei de ferneamde akteur Henry Irving, mei wa't er befreone rekke en dy't er begeliede op yn- en útlânske toernees. Ek wie Stoker lang manager fan Irvings Lyceum-theater yn Londen. Troch syn wurk en reizgjen hie er kontakt mei tal fan bekende artysten en lju út hegere maatskiplike fermiddens.
Stoker syn fampiereferhaal Dracula is faak ferfilme. De ynspiraasje dêrfoar fûn er yn in al besteand fampiereferhaal fan John Polidori. De legindes oer de wrede midsiuwske Walachyske hearsker Vlad Țepeș, dy't as Dracula bekend wurden is, hawwe dêr lykwols net folle mei te krijen.
154
Ferstoarn
150er
Pommeraansk
It Pommeraansk (Poalsk: pomorszczyzna of język pomorski, Dútsk: Pomoranisch of die pomoranische Sprache) wie in Westslavyske taal dy't yn 'e midsiuwen yn Pommeren sprutsen waard. Ut it Pommeraansk binne it Kasjûbysk en it (yn 'e 20e iuw útstoarne) Slovinsysk ûntstien.
Fêste Boarchtsjerke
thumb|Toer fan Wikel De Fêste Boarchtsjerke (Nederlânsk: Vaste Burchtkerk) is in tsjerkegebiou oan de Menno van Coehornwei yn Wikel.