cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kinsjasa
Skiednis
De stêd waard yn 1881 stifte troch Henry Morton Stanley as hannelspost en waard troch him Léopoldville (Leopoldstêd) neamd as earbetoan oan kening Leopold II, dy't it enoarme gebiet bestjoerde dat no de Demokratyske Republyk Kongo is. De post bloeide; it wie de lêste befarbere haven oan de Kongo foar de Livingstonewetterfallen. Yn it earstoan moast alle hannelsguod dat yn Leopoldstêd oankaam troch dragers nei de haven fan Matadi oan de Atlantyske kust brocht wurde. It foltôgjen fan in spoarline yn 1898 makke dêr in ein oan en soarge foar in gaadlike menear fan ferfier de rakken streamôf by del en stimulearre de ûntjouwing fan Kinsjasa. Yn 1920 waard Kinsjasa haadstêd fan Belgysk Kongo, en ferfong dêrmei it stedsje Boma, dat oan see lei.
Kinsjasa hat slim te lijen hân fan Mobutu's eksessen en de Kongoleeske Boargeroarloch dy't ta syn delfal late. Dochs koe Kinshasa in grut kultureel en yntellektueel sintrum bliuwe mei in bloeiende mienskip fan musisy en artysten. De stêd is ek it grutte yndustriële sintrum fan it lân en ferwurket in soad natuerlike produkten dy't út it binnenlân oanfierd wurde. De stêd moast har yn 2003 warre tsjin opstannige soldaten, dy't protestearren tsjin it regear dat har soldij net betelje koe.
Stedebân
left|thumb|Bûlevaar fan de 30e juny, sintrum Kinsjasa. left|thumb|De Lumumbabûlevaar yn Masina.
List fan Fryske iisklubs
Op de list fan Fryske iisklubs' steane de iisklubs fan Fryslân.
Bart
Bart is in foarnamme fan Germaansk en Gryksk komôf yn ferskate Westerske talen, benammen it Nederlânsk en it Ingelsk.
Mei Germaanske komôf hat it in betsjutting as ljocht jaand, dat yn in Germaanske, gearstalde namme hat it betsjuttings as strielend, glorieus.
Mei Gryksk komôf is it in ferkoarting fan Bartolomeüs, de namme fan ien fan de apostels út de bibel.
De Valkenberg (De Steeg)
thumb|De Valkenberg De Valkenberg is in bûtenpleats oan de Arnhimsestrjitwei 12 yn De Steeg yn de gemeente Rheden (Gelderlân). It is in fakânsjehotel fan it Reade Krús.
It is boud yyn opdracht fan de Amsterdamse keapman Matthijs Westendorp yn 1834. It hûs gie oer yn ferskillende hannen oant dr. H. ten Cate Hoedemaker, arts út Arnhim, it yn 1901 kocht. Nei syn ferstjerren kaam it yn eigendom fan frou C.C. van Sminia-Van Hoboken. Yn 1966 skonk hja it hûs oan it Reade Krús.
Ein 19e iuw binne heaksk op it hûs sydfleugels oplutsen. De hynstestâl is yn 1922 boud, nei plannen fan G.J. Uiterwijk. Links fan it lânhûs stiet oan de strjitwei de eardere túnmanswente.
Iisklub Foarút
Foarút is de namme fan de iisklub fan:
Silezyske Beskiden
De Silezyske Beskiden (Poalsk: Beskid Śląski, Tsjechysk: Slezské Beskydy) binne in berchtme yn Poalen en Tsjechje, en part fan de Beskiden.
Koardesân
thumb|right|Kaart út 1880, mei dêrop Koardesân (Choresand). thumb|right|Satellytfoto fan Mandeach en Koardesân. thumb|right|Koardesân by eb.
Koardesân (Deensk: Koresand) is in hege sânbank yn Noardfryslân, yn it Deenske part fan de Waadsee. It leit súdwestlik fan Mandeach, oare kant de Mandeach-ril. Fierder nei it noarden leit Faaneach; súdlik leit Romeach, oare kant it Jûvredjip.
Skiednis
Yn dy tiid hat der ek in wier op it eilân west, oant it stuit yn de 19e iuw dat it eilân nei ferskate stoarmfloeden troch de bewenners ferlitten waard. Oan it begjin fan de 20e iuw wie it meastepart fan Koardesân waad. Yn de rin fan de iuw is de sânplaat grutter wurden, oant in rûsde 20 kante kilometer oan de ein fan de iuw.
Waakst
Neffens de teory fan Niels Kingo Jacobsen foarmet it Koardesân de waakst fan Mandeach nei de blânskurve fan de Deenske Waadsee. Dêr is it noch net krekt oan ta, dat de plaat soe noch grutter wurde moatte. Dat bart ek, en op it stuit is it Koardesân mei likernôch 30 kante kilometer ien fan de grutste sânbanken fan de Waadsee.
Natoer en toerisme
Yn de simmermoannen wurde der waadrintochten nei de sânbank organisearre en ek tochten mei kapweinen fan Mandeach nei Koardesân. Dat kin ek goed om't de Mandeach-ril no by ebbe hielendal drûch falt. Op Koardesân is faak in soad barnstien te finen, trochdat de plaat by stoarm faak oerspield wurdt. Dat is ek wat oant no ta de plantewaakst tsjinhâld. Oan de súdkant fan it eilân binne faak seehûnen te sjen. It is no in reservaat wurden, mar it is al noch in goed stee om mei in fierker nei de bisten te sjen. Oan de westkant fan de plaat briedt sûnt 2007 in lyts groepke stirnzen.
Eastlik healrûn
right|thumb|Eastlik healrûn It eastlik healrûn is it part fan de wrâld eastlik fan nulmeridiaan en westlik fan de meridiaan fan 180°. De hoeke fan meridianen op dit healrûn wurdt omskreaun as easterlingte.
Sjoch ek
המיספירה
Tennis op de Olympyske Simmerspullen 1904
200px|thumb|right|De Olympyske tennis lokaasje fan Saint Louis
De Olympyske Simmerspullen 1904, ek wol de IIIe Olympiade neamd waarden yn 1904 yn St. Louis, de Feriene Steaten hâlden. It tennis waard hâlden op it Francis Field.
Francis Field
It Francis Field waard boud yn 1904 as ûnderdiel fan de wrâldtentoanstelling en wie it haadstadion fan de Olympyske Simmerspullen 1904. En it hie plak foar 19.000 taskôgers. Yn 1984 is it oantal sitplakken foar taskôgers werom brocht nei 4.000.
Geastmer Mar
De Geastmer Mar is in mar yn de gemeente Noardeast-Fryslân. De mar leit súdwestlik fan Dokkum en de Wâldfeart, yn de rjochting fan Rinsumageast. Eartiids waard de mar Dokkumermar neamd. By de mar, dy't yn in natuergebiet leit, wie in mûne fan 1968 oant 2014. Dy mûne waard de Marmearmin neamd en wie boud fan earder sloopte mûnen út Fryslân. Yn 2014 waard de mûne oerkocht troch in stifting en waard er ferhuze nei Damwâld.
De namme Geastmer Mar jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Geestmermeer.
Iisklub Iendracht
De Iendracht is de namme fan de iisklub fan:
Lange ôfstân
Lange ôfstân is in klasse fan ôfstannen by doersporten. By sokke ôfstannen is spilet njonken it effektyf brûken fan de enerzjy ek it doelmjittich brûken fan enerzjy in doel. Immen dy't tefolle enerzjy stekt yn grutte faasje, kin dat net ta de ein folhâlde en stoart yn, wêrtroch de úteinlike prestaasje minder wurdt as by in legere faasje.
Reedriden
By reedriden wurde de 5km en 10km by de manlju beskôge as lange ôfstân, en de 3km en 5km by de froulju.
Hurdrinnen
By hurdrinnen wurde de ôfstannen fan 5km oant en mei de maraton beskôge as lange ôfstân.
Pûnsmiet
It pûnsmiet (útspr.: [pǝs'miǝt], "pusmiet", of [pǝs'mjɪt], "pusmjit", of ek wol [pmjɪt], "pmjit") is in tradisjonele Fryske flaktemjitte, dêr't de oerflakte fan stikken lân yn útdrukt waard.
Mjitte
Stikken lân waarden eartiids in protte beneamd neffens de grutte. It oerflak waard mei in namme oanjûn dy't oerienkaam mei it tal pûnsmietten dat it lân wie. De pûnsmiet is neffens Van Dale 36,75 are grut, mar der binne lytse regionale ferskillen. Begjin 19e iuw waarden de âldemjitten oan de kant skood. Ien Fryske pûnsmiet wie 1,25 mêd = 0,5 kowegong = 3674,3664 m². It is in sabeare krektens, want in pûnsmiet ferskilde earder fan plak ta plak. Omdat doarpen gauris ferskillende roedes hienen, moatte de pûnsmietten dus ek ferskillend west hawwe.
De grûnslach fan de pûnsmiet wurdt foarme troch de keningsroede: 240 kante keningsroeden meitsje in pûnsmiet. De pûnsmiet wurdt ferdield yn 12 einsen, elk fan 20 kante roeden. De kante roede waard ek wol peinje of keningsweide neamd.
Op guon plakken neamde men 1¼ pûnsmiet in mud en twa pûnsmiet in kowegong. In heale pûnsmiet waard in haid neamd. De wurden dy't yn de mjitterij brûkt wurde, hawwe te meitsjen mei jild. Winliken is mei 'pûn' de wearde fan in pûn sulver bedoeld. Ien pûn bestie út tolve ûns, mar der wiene ek oare ferdielings, en in ûns wie tweintich pinningen
21e iuw
It pûnsmiet hat it as flaktemjitte yn de iere 20e iuw ôflizze moatten tsjin de are en bunder, al wurdt er sels begjin 21e iuw noch in inkele kear oantroffen.
Op in soad plakken yn Fryslân waard noch lang in namme brûkt, mei dêrefter in sifer, wat dan wer de grutte fan it bedoelde persiel yn pûnsmiet oanjout. Sa wurdt bygelyks mei "lange 3" in lang en smel stik lân bedoeld ter grutte fan 3 pûnsmiet en is "achttjens hoek" in hoeke grûn fan 18 pûnsmiet (rom 6,5 bunder of ha.).
Keppeling om utens
pondemaat
Iisklub Winterwille
iisklub Winterwille komt foar yn:
Gaaster Yndyk
De namme Gaaster Yndyk jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme  Gaaster Indijk.
Brummen (plak)
thumb|Brummen thumb|left|Brummen thumb|Michaelshoeve thumb|Brummen thumb|Tsjerke fan Brummen thumb|Engelenburch thumb|Lyts Engelenburch Brummen is in plak yn de gemeente Brummen yn de provinsje Gelderlân. It leit oan de Isel tusken Sutfen en Dieren, der fart in fearpontsje nei Bronckhorst. De namme "Brummen" dûkt foar it earst op op in oarkonde wêryn in tal stikken lân skonken wurde fan greve Wrachari oan Liudger. Yn dy oarkunde wurdt skreaun oer Brimnum, yn 794. Op dit jiertal wurde fieringen fan it bestean fan Brummen basearre. Yn 1994 waard it 1200-jierrich jubileum grut fierd.
Foar 1800 wie Brummen it haadplak fan it Feluwske amt Brummen, dat bestie út de kerspels Brummen en Hall.
Yn 1865 kaam de spoarferbining ree. Oant dy tiid rieden der postweinen, fia de wei fan Arnhim naar Sutfen.
It Hûs Engelenburch
Kastiel Grut Engelenburch stamt út de Midsiuwen, en waard yn 1624 troch it Spaanske leger ferwoaste. Jacob Schimmelpenninck II boude op de âlde grûnfêsten in nij lânhûs op it lânguod fan 230 hektare, dat hy foar de jacht brûkte. Neidat it yn de 20e iuw lange tiid as fakânsje- en konferinsjeoard yn besit wie fan ferskate banken waard it yn 1988 yngreven restaurearre. Dêrnei is it yn gebrûk nomd as golfklup en hotel. Neist it hûs binne terrassen en tunen. Op it lângoed is yn it bosk- en parklânskip in njoggen-holes golfbaan oanlein.
It besjen wurdich
Yn Brummen steane de twa grutste mammoetbeammen fan Nederlân. It plak telt ûngefear 92 ryksmonuminten.
List fan planetoïden 26901-27000
Dit is in list fan planetoïden 26901-27000.
Noardske kombinaasje
150px|right| De Noardske kombinaasje is in foarm fan in sky sport dêr't de twa ûnderdielen fan it noardsk skyen, it skânsspringen en it langlaufen by kombinearre wurde. De sport hat har oarsprong yn Noarwegen. By wedstriden wurdt der útsein by de massastart, altyd earst sprongen, en dan langlauft. It langlaufen bart altyd yn de frije styl.
Kardiology
thumb|200px|It prinsipe fan in elektrokardiogram Kardiology (fan it Aldgrykske καρδίᾱ (kardiā) "hert", en -λογία (-logia) "stúdzje") is in tûke fan de genêskunde dy 't him dwaande hâldt mei oandwaningen fan it hert en it hert - en fetstelsel. It fakgebiet omfettet de medyske diagnoaze en behanneling fan oanberne hertôfwikingen, krânsslachiere-oandwaningen, hertfalen, hertklepoandwaningen en elektrofysiology. Dokters dy't spesjalisearre binne op dit mêd fan 'e genêskunde wurde kardiologen neamd, in spesjaliteit fan 'e ynterne genêskunde. Bernekardiologen binne bernedokters dy't spesjalisearre binne yn kardiology. Dokters dy't spesjalisearre binne yn hertsjirurgy wurde kardiotorakale sjirurgen of hertsjirurgen neamd, in spesjaliteit fan 'e algemiene sjirurgy.
De kardiolooch stelt in diagnoaze oan de hân fan de polsslach, de systolyske en diastolyske bloeddruk, it ECG of 'hertfilmke', de echografy fan it hert en de hertkateterisaasje. Koartlyn is it yn in tal sikehuzen ek mooglik de relatyf nije coronary CTA of 3 - diminsjonale hertscan te ûndergean. Sa hoeche ûnregelmjittichheden yn 'e krânsslachfetten sa faak net ynvatyf beoardiele te wurden.
List fan Fryske tennisklubs
List fan Fryske tennisklubs:
Libris Literatuer Priis
De Libris Literatuer Priis  is in priis dy't alle jierren útrikt wurdt foar it bêste Nederlânsktalige literêre fiksjeboek út it foarrige kalinderjier. Nammejouwer fan de priis is de sponsor, boekhannelskeatling Libris.
De Booker Prize stie model foar de Librispriis. Nei in karút fan 18 titels (longlist), folget in nominaasjebekendmakking fan 6 titels en letter in winner. De seleksje fan titels en skriuwers bart troch in sjuery fan 5 persoanen, dy't gearstald wurdt troch de inisjatyfnimmer fan de priis, Stichting Literatuer Priis.
De sjueryfoarsitter makket healweis maart yn de Nije Tsjerke yn Amsterdam de shortlist fan 6 titels bekend. De priis wurdt mids maaie útrikt op in galadiner yn de Spegelseal fan it Amstel Hotel yn Amsterdam. De auteur fan it winnend boek kriget in oarkonde en in bedrach fan € 50.000. De auteurs fan de oare fiif boeken krije € 2500 de man.
Mei de AKO Literatuerpriis en de Gouden Uil hat de Libris Literatuer Priis in heech prizejild.
Yn 2008 waard foar 't earst in graphic novel, in literêr stripboek, nominearre (Verder fan Marc Legendre) en is de priis foar it earst oan in ferhalebodel takend (D. Hooijer - ''Sleur is een roofdier).
In stik as wat dagen nei de útrikking oan Bernard Dewulf yn 2010, makke de stichting bekend dat de priis fan dat stuit ôf oan allinne beskikber wêze sil foar literêre romans om sadwaande it tal ynstjoerings te beheinen.
Galgesleat
De Galgesleat is in feart yn de gemeente Dantumadiel. De feart rint besuden Rinsumageast en ferbynt De Lyts mei de Eeltsjemar.
De namme Galgesleat jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Galgesloot.
Gripedei
Gripedei is in keatspartij dy't elts jier troch Keatsferiening OKK yn it Fryske doarp Bitgum organisearre wurdt. It is de ôfsluting fan it keatsseizoen foar de leden fan OKK. Gripedei waard foar it earst holden yn 1913. It is in famyljekeatsdei dy't organisearre wurdt op 'e earste sneon fan septimber.
Tradisjoneel begjint Gripedei moarns mei in mienskiplik kofjedrinken, wêrnei't it keatsen op fiif fjilden úteinset. Tsjin 'e jûn is it winnende partoer bekend. De kening wint de Gripe, in wikselpriis dêr't de keatspartij nei ferneamd is. Njonken de wedstriden sels binne der aktiviteiten om it keatsen hinne, benammen foar de lytsere bern.
Yn 2019 waard Gripedei foar de 106e kear holden en krige it evenemint foar it earst yn syn skiednis subsydzje fan 'e Provinsje Fryslân. Dat wie foar de organisaasje reden om 'e dei oars yn te dielen: om persiis healwei ienen middeis waarden de wedstriden stillein foar in waarm miel fan hamburgers, kroketten en knackwoarstjes, dat op it keatsfjild servearre waard.
Natzweiler-Struthof
Skiednis
It kamp wie fan 21 maaie 1941 oant 23 novimber 1944 operasjoneel. Totaal waarden 40.000 minsken (út Frankryk, Nederlân, Poalen, Noarwegen, Dútslân en de Sovjet-Uny) fêstholden yn Natzweiler-Struthof. De finzenen moasten tige swier wurk dwaan. Mei troch in tekoart oan iten, tramtaasje en it hast ûntbrekken fan sanitêre foarsjennings foelen der in soad deaden. Minsken waarden ek yn de gaskeamer fan it kamp fermoarde en dan ferbârnd yn it krematoarium. Fierders binne der joaden en Sigeuners fermoarde om yn 'anatomysk materiaal' te foarsjen foar it wurk fan August Hirt fan de medyske fakulteit fan de Universiteit fan Straatsburch. 25.000 minsken stoaren foar it ein fan de oarloch. Yn septimber 1944 waard it kamp troch de SS evakuearre fanwegen tichterby kommende Alliearden. Op 23 novimber 1944 waard Natzweiler-Struthof offisjeel troch de Amearikanen befrijd.
Dit kamp wie lykas Groß-Rosen oanwiisd as Nacht und Nebel-kamp, dêr't minsken ferdwine moasten sûnder in spoar nei te litten. De famylje mocht net op de hichte brocht wurden fan it ferstjerren fan in finzene. Der hawwe likernôch 590 Nederlânske fersetsminsken mei útienrinnende politike eftergrûnen fêst sitten; der hawwe 280 fan de oarloch net oerlibbe.
Kampkommandanten
thumb|[[Josef Kramer (1945)]]
Berjochting nei de oarloch
Fritz Hartjenstein stoar yn de finzenis, dat syn deastraf koe net útfierd wurde. De oare twa ta de dea feroardielden waarden op 11 oktober 1946 ophongen. Berjochte binne:
Healrûn
In healrûn is de helte fan de Ierde, beheind troch in grutsirkel.
Der is in ûnbeheind tal fan folle grutsirkels, en dêrmei ek in ûnbeheind tal fan healrûnen. Mar de healrûnen dêr't it measte brûk fan makke wurdt binne:
Op oare planeten kinne op deselde manieren healrûnen oanwiisd wurde.
Tennis op de Olympyske Simmerspullen 1996
De Olympyske Simmerspullen 1996, ek wol de XXVIe Olympiade neamd, waarden yn 1996 hâlden yn de Amerikaanske stêd Atlanta. It tennis waard hâlden yn it Stone Mountain Tennis Center.
San Giovanni in Laterano
De Pauslike Aartsbasilyk fan Sint-Jan fan Lateranen (Italjaansk: San Giovanni in Laterano) is in basilyk oan de Piazza del Laterano yn it Lateraan yn de Italjaanse haadstêd Rome. De oan Kristus, de evangelist Jehannes en Jehannes de Doper wijde basilyk is ien fan de sân pylgertsjerken fan Rome en ien fan de fjouwer belangrykste basiliken fan Rome.
De folsleine namme fan de tsjerke yn it Latyn is: Archibasilica Sanctissimi Salvatoris et Sanctorum Iohannis Baptistae et Evangelistae in Laterano (De Allerhilligste Ferlosser en de hilligen Jehannes de Doper en Evangelist yn it Lateraan).
De oarspronklik yn de 4e iuw troch keizer Konstantyn stifte katedraal waard yn de rin fan de skiednis faak ferboud, mar is hjoed-de-dei fral it risseltaat fan de barokke ferbouwing troch Borromini.
Keizer Konstantyn
De tsjerke waard nei syn oerwinning op usurpator Maksintius yn 312 stifte troch Konstantyn de Grutte. Oant de dei fan hjoed is it net dúdlik sûnt wannear't it Lateraan de residinsje fan de romeinske biskoppen waard. Se lei fuort njonken it yn de 3e iuw stifte keizerpaleis Palazzo Sessoriano, de sit fan Helena, de mem fan keizer Konstantyn, dat yn dielen fan de tsjerke Santa Croce in Gerusalemme noch bestiet. Fan de trije grutte tsjerken út de tiid fan Konstantyn lei allinne de Lateraanbasilyk binnen de stedsmuorren. Dy tsjinne dus ek as katedraal. De Piterbasilyk en Sint-Paulus bûten de Muorren waarden eartiids oer de grêven fan de apostels boud en leine bûten de stêd.
Dêrom is de tsjerke ek hjoed-de-dei noch de biskopstsjerke fan de paus en draacht er de earetitel Omnium urbis et orbis ecclesiarum mater et caput ("Mem en haad fan alle tsjerken foar de hiele stêd en wrâld"). Sadwaande hat de tsjerke de heechste rang fan alle fjouwer patriarchale basilikas. Oarspronklik waard de Lateraanbasilyk troch paus Silvester I oan Kristus de Ferlosser wijd. Letter waarden Jehannes de Doper (Italjaansk: San Giovanni) en Jehannes de Evangelist as patroanhilligen tafoege. Hjoeddedei wurdt de tsjerke San Govanni in Laterano neamd.
Midsiuwen
Yn de fyfte iuw waard de katedraal ferskate kearen troch Fandalen plondere. Ek in ierdskodding yn 896 brocht grutte skea, mar jimmeroan folge in weropbou fan de katedraal.
De tsjerke baarne yn de 14e iuw twaris ôf, mar beide kearen fûn weropbou plak. Oant 1309 bestie der njonken de tsjerke it pauslike paleis, dêr't noch resten fan bewarre bleaun binne yn de kapel Sancta Sanctorum en de Scala Santa ("Hillige Trep"). Nei't de pauslike residinsje ynearsten ferhûze nei Avignon en letter nei it Fatikaan, rekke de Lateraanbasilyk wat yn it neigean.
Yn 1586 waard it tsjintwurdich oan de tsjerke oangrinzgjende paleis as simmerresidinsje fan de paus stifte. De brekfallige tsjerke waard fanôf 1646 troch Francesco Borromini foar it jubeljier 1650 renovearre en yn barokke styl ferboud. Dêrby bleau it oarspronklike ûntwerp as fiifskippige basilyk op fersyk fan Innocentius X yntakt, mar de sydskippen moasten ôfbrutsen en hielendal op 'e nij boud wurde. Yn it haadskip liet er de 14 arkades oer de ûnbidich grutte let-antike pylders bôgen oan eltse kant werom bringe op fiif. De tuskenlizzende romtes waarden tichtmitsele en yn de nissen dêrfan liet er aediculae bouwe foar de kolossale moarmeren bylden fan de tolve apostels. De gevel wie ynearsten sûnder dekoraasje en waard foar bysûndere gelegenheden mei in skyngevel beklaaid. De hjoeddeiske gevel is fan Alessandro Galilei en datearret út de jierren 1733-1736. Likernôch tagelyk waard lofts fan de gevel foar paus Klemens XII de Corsinikapel boud.
Nije tiid
Noch oant yn de 19e iuw waarden de pausen yn de katedraal kroand.
Yn it midden en tsjin it ein fan de 19e iuw fûnen grutte ferbouwings en restauraasjes plak. Under oaren waard it oan dy tiid noch besteande midsiuwske mei mozaïken fersierde koer ôfbrutsen.
Yn 1929 waard yn in ferdrach fêstlein dat it Lateraan en it Castel Gandolf ta de eks-territoariale besittings en ûnder de soevereiniteit fan de Hillige Stoel falt.
Yn de Twadde Wrâldkriich waard it Lateraan ûnder paus Pius XII brûkt as ûnderdûkplak foar joaden en oare minsken, dy't fanwegen ferfolgings troch de nazy's in hinnekommen sykje moasten, lykas politike tsjinstanners. Foar dat doel waarden dielen fan it kleaster ûntromme. Ek waarden der Italjaanske soldaten opfongen.
Gevelbylden
Op de monumintale gevel fan Alessandro Galile steane oant sân meter hege bylden. Yn it midden stiet it byld fan Jezus, links Jehannes de Doper, rjochts Jehannes de Evangelist en dêrnjonken de bylden fan de wichtichste tsjerkfaars.
Ynterieur
It ynterieur fan it haadskip datearret fan de barokke ferbouwing troch Borromini. De grutte apostelbylden waarden troch barokke byldhouwers lykas Camillo Rusconi (1658–1728), Pierre Legros (1666–1719) en Pierre Monnot (1657–1733) makke. Dêrboppe, yn it midden fan de muorren, reliëfs fan Alessandro Algardi (1595–1654) en syn learlingen. Hielendal boppe binne ovale fresko's yn in list fan stúkwurk fan âldtestamintyske profeten oanbrocht. Se binne skildere troch guon fan de bekendste barokke skilders fan Itaalje, lykas Sebastiano Conca, Pier Leone Ghezzi, Luigi Garzi, Francesco Trevisani, Giuseppe Chiari, Giuseppe Nasini en Marco Benefial. Ut de tiid fan Borromi stamt it kassetteplafond, dat yn de jierren 1560 ynbrocht waard en yn de 18e iuw ûnder Pius VI restaurearre waard. De flier giet werom op it pontifikaat fan Martinus V (1417-1431) en waard letter troch Borromi restaurearre.
Op de oare kant fan de earste pylder rjochts is in fragmint fan in fresko dat taskreaun wurdt oan Giotto en de ôfkundiging fan it earste Hillige Jier 1300 troch paus Bonifatius VIII foarstelt.
Koer en apsis
It yn de midsiuwen fergrutte koer waard tusken 1288 oant 1292 troch Jacopo Torriti en Jacopo da Camerino fersierd mei mozaïken. Yn 1884 waard it koer spitigernôch hielendal ôfbrutsen en as histoaryske rekonstruksje wer opboud. De mozaïken binne wol op basis fan de âlde mozaïeken op 'e nij oanbrocht, mar helje it net by de fariaasje fan de midsiuwske mozaïken. Njonken de monumintale figueren fan Marije, Jehannes de Doper en de apostels Petrus, Paulus en Andréas waarden yn lytser formaat ek Fransiskus fan Assisi, Antonius fan Padua en (knibbeljend) Paus Nikolaas IV oanbrocht. Yn de apsis stiet de mei mozaïken fersierde pauslike biskopssit. Oan de sydlike muorre is in 19e-iuwsk fresko fan Francesco Grandi te sjen.
Siboarium
Oer it haadalter stiet in yn 1851 restaurearre goatysk siboarium. Yn it siboarium wurde de reliken fan de hollen fan Petrus en Paulus bewarre. Se binne troch paus Urbanus V (1362–1370) út de oarspronklike grêven helle om in plak te krijen yn it doe nije siboarium. It waard yn de jierren 1367–1368 troch Giovanni di Stefano makke en troch Barna da Siena mei tolve fresko's dekorearre, op eltse kant hieltiten trije. De fresko's binne letter troch Antoniazzo Romano fernijd.
Fresko's dwersskip
It hiele transept waard tusken 1597 en 1601 ûnder lieding fan Cavalier d’Arpino fan in grutte freskosyklus foarsjoen, dy't de oergong fan it maniërisme nei de barok fertsjintwurdiget. Oan de syklus waard troch in grut tal keunstners meiwurke en se stelle foarstellings út it libben fan Konstantyn de Grutte, de stiftingsskiedis fan de basilyk, apostels en tsjerkfaars foar, mar fan alle fresko's dêr is de himelfeart fan Kristus yn it lofter dwersskip (foar it oargel oer) it meast weardefolle keunstwurk. Ferneamd is ek de doop fan Konstantyn yn it rjochter dwersskip.
Grêven
Yn de tsjerke binne in grut tal pauslike grêfmonuminten. Yn de confessio rêst paus Martinus V. Ek oare pausen krigen yn de basilyk harren lêste rêstplak: Klemens XII, Sergius III, Silvester II, Sergius IV, Aleksander III, Klemens XII en Leo XIII. De grêven fan in grut tal oare pausen binne ferlern gien.
Oargels
Yn 1597 waard oan Luca Biagi opdracht jûn om in grut oargel te bouwen, dat yn 1599 oplevere waard. It ynstrumint waard ferskate kearen restaurearre en fergrutte. De lêste restauraasje waard yn 1984 troch Francesco Morettini útfierd, nei't it ynstrumint al in heale iuw net mear te bespyljen wie. It twamanualige ynstrumint hat tsjintwurdich 28 registers en it pedaal is oanhongen. Dêrnjonken steane der yn de basilyk twa koeroargels út 1866 fan Nicola Morettini. It Episteloargel besit 46 registers op trije manualen en pedaal en it Evangeeljeoargel mar 24 registers op twa manualen en pedaal.
Kleastergong
De kleastergong fan it kleaster fan de basilyk jildt as ien fan de moaiste fan Rome en waard yn opdracht fan de famylje Vassalletto boud. De gongen fan de yn de jierren 1215 oant 1232 boude kleastergong binne likernôch 36 meter lang en hawwe ryk fersierde, foar in part draaide pylders mei ynliswurk fan moarmer. Yn it midden fan de kleastergong stiet in 9e-iuwske fontein.
Oan de muorren binne resten fan de âlde basilyk (fan foar de ferbouwing troch Borromini) oanbrocht, lykas in diel fan Arnolfo di Cambio's grêfmonumint foar de 13e-iuwske ferstoarne kardinaal Annibaldi della Molara.
Baptistearium
It tsjintwurdich achthoekige baptistearium fan it Lateraan is mooglik it âldste baptistearium fan de Kristenheid en jild as it prototype foar alle oare baptistearia. It waard yn 315 troch Konstantyn boud, nei alle gedachten doe mei in rûn grûnplan en yn de jierren 432 oant 440 ûnder Sikstus III ferboud en doe't it in achthoekich grûnplan krige. Alhoewol't it baptistearium yn de rin fan de tiid faak ferboud waard, binne resten fan antike mozaïeken en pylders fan Egyptysk porfier bewarre bleaun. Ek de brûnzen doar út de 5e iuw is bewarre bleaun.
De muorreskilderings fan it hjoeddeiske ynterieur datearje út de 17e iuw en waarden troch Andrea Sacchi (1599–1661) oanbrocht.
Oarspronklik foarme it baptistearium in ûnderdiel fan in grutter kapellenkompleks, dy't oan de hilligen Stefanus, Hilarius en it Hillich Krús wijde wiene. Foar de grutte ferbouwing fan it hiele kompleks moasten se ôfbrutsen wurde en se binne allinne noch op tekenings te sjen.
Barbara Kahatjipara
Sy waard "Miss Namibia" yn 1993, en waard ta Miss Personality keazen yn 1994, ûnderdiel fan de Miss Universeferkiezing.
Dielsteaten fan Dútslân
Dielsteaten fan Dútslân, Dútslân is in federaasje fan 16 dielsteaten, dy't yn it Dútsk Bundesländer of Länder (Lân) hjitte. Troch de federale struktuer fan Dútslân hawwe de dielsteaten útwreide foegen. Troch dizze politike macht en troch harren omfang (sawat de measte dielsteaten binne wat grutte oanbelanget fergelykber mei Nederlân) binne de Dútske dielsteaten net te fergelykjen mei de Nederlânske provinsjes.
Barbara Kahatjipara
Barbara Kahatjipara die fierders in BA-stúdzje Ynternasjonale Polityk oan de Unversiteit fan Kaapstêd, helle ek har MBA yn "International Marketing" oan de Fakhegeskoalle Reutlingen yn Dútslân. Sûnt is hja oan 't wurk as wittenskiplik meiwurker en dosint oan it Polytechnysk Ynstitút fan Namybje yn Wynhoeke.
Dielsteaten fan Dútslân
Dielsteaten
281px|right|Dielsteaten fan Dútslân.
De 16 dielsteaten (Bundesländer, iental: Bundesland) binne:
Eelke Allershof
Eelke Allershof (Tolbert, 27 jannewaris 1828 - Oerterp, 14 jannewaris 1907) wie in skoalhaad yn Oerterp. Hy wie pionier op it mêd lânbou-ûnderwiis en -foarljochting yn Fryslân. Hy joech les oan jonge boeren en ûnderwizers.
Hy boaske yn 1849 oan Stijntje Rienks van der Meer.
Allershof skreau ek lânboukundige artikels:
Keppeling om utens
Artikels fan Allershof yn de Ljouwerter Krante, Allershof
Aldfaer
Aldfaer is in wiidfiemjend Nederlânsktalich softwareprogramma foar it fêstlizzen fan stambeamgegevens (oarspronklike ferzje: 1998). De programmakoade is ûnderbrocht yn de 'Stifting Aldfaer' om boarch te stean foar de takomst fan it programma.
Aldfaer is frijguod, mar draait allinnich ûnder Microsoft Windows. In stambeam kin út it programma ienfâldich eksportearre wurde nei in webstee of nei Gedcom foar kommunikaasje mei kollega-ûndersikers.
Backgammon
thumb|Backgammonboerd Backgammon is in boerdspul foar twa spilers. It is ien fan de âldste spultsjes dy't wy kenne. De Nederlânske fariant fan it spul (mei oare regels) wurdt Tric Trac neamd.
Backgammon is in race wêrby't beide spilers stiennen oer it fjild nei de oare kant ta rinne litte moatte neffens de woarpen fan de dobbelstiennen. De tsjinstanners rinne yn tsjinstelde rjochting. Losse stiennen fan de tsjinstanner kinne slein wurde. It doel fan it spultsje is om jins 15 stiennen as earste nei de oare kant ta te bringen en dêr út it spul te heljen. Wa't dat as earste dien hat wint it spul.
Guozzemar
De Guozzemar is in dobbe of marke yn de gemeente Eaststellingwerf. It marke is in âlde pingoruïne en leit noardwest fan Waskemar en stiet troch in feart yn ferbining mei de Mandewyk.
De namme Guozzemar jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Ganzemeer.
Stasjon Skagen
Stasjon Skagen (Sgn) is in spoarweistasjon yn it Nederlânske stêd Skagen yn de provinsje Noard-Hollân. En waard iepene yn 1865 oan de Steatsline K (De Helder - Amsterdam Sintraal).
Gebou
200px|thumb|left|1e stasjonsgebou stasjon Skagen yn 1976 It oarspronklike spoarweistasjon fan Skagen wie in standertstasjon fan de Steatsspoarwegen, in stasjon fan it type SS fiifde Klasse, boud yn de jierren sechtich fan de 19e iuw en ien fan de achtentritich stasjons dy 't ea yn dy klasse boud wie. It gebou waard ûntwurpen troch de arsjitekt Karel Hendrik van Brederode. It stasjon waard sûnt de iepening meardere kearen ferboud. Yn 1866 krige it stasjon in oanbou mei sealtek en yn 1907 waard der oan de linkerkant in lange fleugel oanboud.
List fan Fryske damklubs
Dit is in list fan Fryske damklubs. Yn 2003 wiene der 47 ferienings dy't by it Frysk Dam Bûn oansletten wiene.
Doetje
Doetje is in Fryske famkesnamme, dy't suver allinnich yn de provinsjes Fryslân en Grinslân foarkomt. De namme soe ôfkomstich wêze fan de Frysk-Grinzer grûnfoarm "Doede".
Op oare plakken yn Nederlân wurdt de namme "Doetje" ek wol brûkt as skelnamme, om in te sêftsedich persoan mei oan te tsjutten.
Jimmy Page
James Patrick Page OBE, (Heston, Middelseks 9 jannewaris 1944) is in Ingelsk gitarist. Hy waard benammen bekend as de gitarist en oprjochter fan Led Zeppelin. Page waard twa kear opnommen yn de Rock and Roll Hall of Fame; yn 1992 as lid fan The Yardbirds en yn 1995 as lid fan Led Zeppelin.
Karriêre
thumb|160px|left|Jimmy Page yn 1973 Jimmy Page begûn as tolve jierrige mei gitaarspyljen. In jier letter naam Page diel oan in troch de BBC organisearre talintejacht. Letter ferliet Page de oplieding ta laboratoariumassistint om fulltime muzikant te wurden. Nei in pear jier toeren mei The Crusaders, in band van sjonger Neil Christian, moast er as gefolch fan de Sykte fan Pfeiffer mei it toeren ophâlde en gie er wer werom nei skoalle dizze kear in oplieding oan in keunstakademy. Yn syn stúdzjetiid kaam Page faak op yn de Marquee Club yn de Londenske útgeanswyk West End. Hy hie dêr optredens mei de gitaristen Jeff Beck en Eric Clapton, mei wa 't er doe befreone wie. Mike Leander, doetiids producer by de Ingelske platemaatskippij Decca Records, bea Page wurk oan as sesjemuzikant. As sesjemuzikant wurke Page ûnder oare foar de Ingelske bands The Who en The Kinks. Yn 1965 waard Page ynhierd troch doetiidsk Rolling Stones manager Andrew Loog Oldham, as producer en haad fan de ôfdieling A&R fan syn krekt oprjochte platelabel Immediate Records. Hoewol't Page gearwurke hat mei ferskate renommearre artysten binne in soad fan dizze iere opnamen allinnich beskikber as bootlegs wêrfan't der, troch de Ingelske Led Zeppelin fanclub, yn de rin fan de jierren ferskate útbrocht binne. Page hold op as sesjemuzikant doe 't de ynfloed fan platelabel Stax Records late ta mear gebrûk fan blaas-en orkestpartijen binnen de popmuzyk ta skea fan gitaarmuzyk.
The Yardbirds (1966–1968)
Yn it hjerst fan 1964 waard Page frege om gitarist Eric Clapton te ferfangen yn de Ingelske rockband The Yardbirds, mar hy wiisde it foarstel ôf út loyaliteit oan syn freon. Yn febrewaris 1965 stapte Clapton sels op en Page krige wer it oanbod om him te ferfangen, mar hy wie net ree om syn doe noch lukrative bestean as sesjemuzikant op te jaan. Yn 1966 besocht Page in konsert fan The Yardbirds yn Oxford. Nei it optreden socht er de band op en kundige mei-oprjochter en bassist Paul Samwell-Smith syn fuortgean oan. Page bea himsels oan as ferfanger en dat waard troch de oare leden fan de band akseptearre. Ynearsten spile er noch bas, mar al gau skeakele er oer nei it spyljen fan gitaar, tegearre mei Beck, nei 't gitarist Chris Dreja oerstapt wie op basgitaar. Nei it fuortgean fan sjonger Keith Relf en drummer Jim McCarty yn july 1968 siet Page mei in probleem. Hy moast in nije band foarmje om oan de ferplichtingen foldwaan te kinnen foar in al boekte konserttoer yn Skandinaavje. Bassist Chris Dreja gie net yn op Page syn foarstel om diel út te meitsjen fan de nije band en stoarte him op in karriêre as fotograaf. Op oanrieden fan sjonger Terry Reid naam er sjonger Robert Plant yn de earm, dy't op syn beurt drummer John Bonham oanrette. Bassist John Paul Jones bea himsels oan by Page, de twa koene inoar fan ferskate mienskiplike studiosesjes. De nije band gong nei Skandinavië as The New Yardbirds.
De jierren nei Led Zeppelin
thumb|right|200px|Jimmy Page yn 1983 De earste tiid nei it ferstjerren fan drummer Bonham wegere Page noch in gitaar oan te reitsjen. Letter bestie syn wurk benammen út koarte gearwurkingen mei oare rockbands, reünys en it skriuwen fan soundtracks. Ek waard er aktyf yn filantropysk wurk. De earste kear dat Page nei de dea fan Bonham it poadium beklom wie by in konsert fan Nick Beck maart 1981. Yn 1981 besocht ek er tegearre mei bassist Chris Squire en drummer Alan White fan de Ingelske rockband Yes in nije band op te rjochtsjen ûnder de namme XYZ (eX-Yes-Zeppelin). Nei in pear studiosesjes en in demo-opname mei fjouwer nûmers, waard dit projekt alwer rap beëinige. Yn 1983 trede Page op tidens it ARMS (Action Research for Multiple sclerose) Benefytkonsert yn Londen. Dit wie in rige konserten ta eare fan de Ingelske bassist, en lid fan de Ingelske rockband Small Faces, Ronnie Lane dy't dizze sykte hie. Hjirnei folge ek noch in ARMS toernee yn Amearika Mei John Paul Jones naam er yn 1984 de muzyk op foar de film Scream for Help. Yn itselde jier naam hy tegearre mei Robert Plant as The Honeydrippers, it album The Honeydrippers: Volume One op. Yn 1988 ferskynde Outrider, it earste en oant no ta iennichste soloalbum fan Page. Robert Plant fersoarge de sang op it nûmer The Only One. Yn ruil dêrfoar wurke Page mei oan twa nûmers op Plants soloalbum Now and Zen, dat ek yn 1988 útkaam. Page, Plant en Jones treden ek op by it Atlantic Records 40th Anniversary konsert op 14 maaie 1988, wêrby't Jason Bonham it plak efter it drumstel ynnaam fan syn yn 1980 ferstoarne heit. Yn 2005 waard Page beneamd ta offisier yn de Oarder fan it Britske Ryk (OBE), as erkenning foar syn ynset foar it Action for Brazil's Children Trust (ABC Trust) en de stifting Task Brasil. Op 24 augustus 2008, by de slutingsseremoanje fan de Olympyske Spelen yn Peking, spile Page in oanpaste ferzje fan it nûmer Whole Lotta Love, tegearre mei de Ingelske sjongeres Leona Lewis.
Priveelibben
Page waard berne yn Heston, Middelseks, Ingelân, as soan fan in personiels foaroanman yn in fabryk foar keunststofcoatings, en in doktersassistinte. Jimmy Page had ferskate langere relaasjes hân en hat fjouwer bêrn. Jimmy Page had yn de jierren 70 in skoftke harddrugs brûkt, mar wist dêr yn de iere jierren 80 alwer fan ôf te kommen. Page syn ynteresse yn it okkulte begûn as fyftjinjierrige skoaljonge. Yn it begjin fan de santiger jierren hie Page in okkulte boekhannel en útjouwerij yn Londen.
Ellen Barkin
thumb|right|300px|Ellen Barkin yn 2007 Ellen Rona Barkin (New York, 15 april 1954) is in Amerikaansk aktrise. Se wûn in Emmy Award en in Satellite Award foar har haadrol yn de telefyzjefilm Before Women Had Wings út 1997. Deselde film smiet Barkin har twadde nominaasje foar in Golden Globe op, nei't se earder nominearre waard foar Switch (1991).
Paul Cézanne
thumb|Herakles rêdt de deade Alkestis út de ûnderwrâld. Part fan in betiid wurk fan Cézanne ([[1867)]] thumb|De Kaartspilers (1890-92) skildere yn de konstruktive stylthumb|Koer mei apels, stillibben út it tiidrek 1890-94.
Ellen Barkin
Barkin troude yn 1988 mei akteur Gabriel Byrne, fan wa't hja in soan Jack (1989) en dochter Romey Marion (1992) krige. It houlik waard yn 1999 beëinige en yn 2000 troude hja mei de alve jier âldere miljardêr Ronald O. Perelman. Yn 2006 einige dat houlik ek yn skieding.
Paul Cézanne
Paul Cézanne (19 jannewaris 1839 - 22 oktober 1906) wie in Frânske skilder. Hy libbe en wurke yn Aix-en-Provence. Syn wurk foarme in brêge tusken it ympresjonisme en it kubisme.
Ellen Barkin
Filmografy
*Sûnder de telefyzjefilms
Paul Cézanne
Biografy
Al yn syn skoallejierren, sa fan 1856 ôf, folge Cézanne in jûnskursus tekenjen by Joseph-Marc Gibert yn it museum fan Aix. Tusken 1959 en 1861 studearre Cézanne rjochten, mar hy folge tagelyk teken- en skilderlessen. Hy wurke in skoftke foar de bank fan syn heit, mar dat befoel him net. Tsjin it sin fan syn heit makke Cézanne in kar foar de keunst. Hy folge syn freon Émile Zola nei Parys. Syn heit, dy’t tige ryk wie - hy hie earst as huoddemakker wurke eart hy de bank Cézanne & Cabassol mei oprjochte - stipe him úteinlik al, sadat Cézanne finansjeel ûnôfhinklik wurkje koe. Yn Parys studearre hy oan de Académie Suisse. Tusken 1863 en 1869 probearre hy te eksposearjen by de offisjele "salon", mar hy waard dêr kear op kear wegere. Hy eksposearre tegearre mei oaren op de Salon des Refusés yn 1863. Hy moete dêr Camille Pissarro en oare ympresjonisten mar fûn net in soad oansluting. Dochs wie der wurk fan him te sjen op de earste eksposysjes fan de ympresjonisten yn 1874 en 1875. Yn 1882, tweintich jier nei syn earste besykjen dêr binnen te kommen, waard it wurk fan Cézanne talitten yn de Salon.
Nei it ferstjerren fan syn heit yn 1886 krige hy in grut erfskip, sadat hy finansjeel ûnôfhinklik wurde. Hy troude yn dat selde jier mei Hortense Fiqet, mei wa't er 20 jier wenne. Cézanne hat sa'n 25 portretten fan har makke, wêr ûnder ien yn in reade stoel. Yn 1887 die Cézanne mei oan de Brusselske tentoanstelling Les XX. Yn 1895 eksposearre de ambisjeuze galeryhâlder Ambroise Vollard mei wurk fan Cézanne. In soad stipe hie hy lykwols net yn de keunstwrâld.
Yn 1897 sette Paul Cézanne him definityf nei wenjen yn Aix-en-Provence. Nei de wrâldtetoanstelling fan 1900 yn Parys, dêr't ek trije fan syn wurken te sjen wiene, kaam der sa stadichoan wat belangstelling út it bûtelân. Syn wurk wie yn dy tiid ûnder oaren te sjen yn de Weenske Sezession. Fan 1901 ôf waard Cézanne bewûndere troch jonge keunstners as Denis, Bonnard en Vuillard. Se kamen nei Aix foar goerie en om him oan it wurk te sjen.
Paule Cézanne is ferstoarn op 22 oktober 1906 yn syn wenplak. Hy skynt eigensinnich en tige op himsels west te hawwen, mei suver gjin freonen.
Ynfloeden
Cézanne wie al fan jongs ôf, sûnt de tiid dat se op it Collège Bourbon sieten, befreone mei de skriuwer Émile Zola, mar se krigen letter ûnienichheid troch de beskriuwing dy’t Zola joech fan Cézanne en de losse libbensstyl fan de ympresjonisten yn syn roman L'Oeuvre (It wurk 1886).
Om te oefenjen kopiearre Cézanne wurken fan Eugene Delacroix en Nicolas Poussin dy’t yn it Louvre hongen. Hy bewûndere ek Gustave Courbet en Edouard Manet. Yn 1888 skildere Cézanne tegearre mei Renoir. Yn 1894 hie hy kontakt mei Claude Monet yn Giverny. Dêr moete hy ek de byldhouwer Auguste Rodin.
Wurk
It wurk fan Cézanne is yn fjouwer perioaden op te dielen. De neamde jiertallen binne net alhiel krekt omdat in eksakte datearring meastentiids ûntbrekt op it wurk fan Cézanne.
Cézanne makke sa'n 950 oaljeferve skilderijen en ûngefear 650 akwarellen.
List fan Fryske aksjegroepen
Yn dizze list fan Fryske aksjegroepen stean ferskate groepen en streamingen, dy't sjoen wurde kinne as ûnderdiel fan de Fryske beweging.
Tine Leiker-Kooijmans
Kommerijn Gerittine (Tine) Leiker-Kooijmans (De Haach, 31 jannewaris 1915 - Bilthoven, 24 juny 2008) wie in Nederlânsk skriuwster en oersetster.
Biografy
Kooijmans wie in dochter fan Adriaan Kooijmans en Adriana Bakker. Sy boaske yn 1943 mei NSB-er jhr. Johannes Anthony Boreel de Mauregnault (1916-1947), lid fan de famylje De Mauregnault, en nei dy syn ferstjerren yn 1953 mei skriuwer-sjoernalist Sjoerd Leiker (1914-1988).
Fan 1959 ôf oan publisearre hja ferskate berne- of gesinsboeken ûnder de namme Tine Leiker-Kooijmans. Nei 1970 die hja hast alinne noch fertaalwurk.
Marten Sikkema
Marten Sikkema, pseudonym fan Govert Alettinus Gezelle Meerburg (Utert 10 desimber 1918 — Feandam, 2 maaie 2005) wie in Fryskstalige dichter, skriuwer en oersetter. Yn de Twadde Wrâldoarloch wie er ûnderdûker ûnder de namme Marten Sikkema.
Sytse Jansma
Sytse Jansma (Ljouwert, 14 septimber 1980) is Frysk dichter en filmmakker út Harns.
Biografy
Jansma waard berne yn Ljouwert en studearret Byldzjende Keunst en Foarmjouwing yn Swol en wurket as learaar yn it basisûnderwiis.
Marten Sikkema
Libben
Op 13 oktober 1961 krige Sikkema yn Boalsert de Gysbert Japicxpriis foar poëzij foar in boek, yn it Frysk en it Nederlânsk, oer syn freon de keunstskilder Meinte Walta.
Sytse Jansma
Skriuwer
Hy foarmet mei Sito Wijngaarden it dichtersduo Jansma & Wijngaarden. It wurk fan Jansma en Wijngaarden kenmerket him troch in grutte gefoelichheid foar de eigen omjouwing. Lytse details wurde mei in ûnderkuolle humor foar it fuotljocht brocht.
Jansma makke diel út fan de redaksje fan it eardere literêre tydskrift Hjir, sûnt 2009 Ensafh. As lid fan Jansma & Wijngaarden wie er auteur foar it ynternettydskrift Doar.
Marten Sikkema
Koarte ferhalen
Sikkema publisearre yn ferskillende tydskriften koarte ferhalen, dêr't in oantal fan bondele waard:
Sytse Jansma
Skriuwer
Sytse Jansma hat oant no ta twaris de Rely Jorritsmapriis wûn. Yn 2006 foar it earst mei it gedicht Dat minsk berne waard en yn 2011 mei it gedicht Dagen ferwaaie.
Filmmakker
Neist dat er skriuwer is, is Jansma ek filmmakker. By de debútbondel kaam ek in DVD út. Dêrop steane foardrachten en troch de dichter sels foarlêzen fersen sintraal. De muzyk is makke troch de Rebound Boogie Bent en de tenoarsaksofonist Hans Wijnbergen. Op it Noardlik Film Festival fan 2007 waard de ferfilming fan it fers dat der hjoed in mage iepene waard draaid. Yn 2008 waard syn animaasjefilm in seemansferhaal draaid op ferskate filmfestivals. Dêrnjonken hat omrop NPS cultura de film útstjoerd.
Tom Wopat
Tom Wopat (folút: Thomas Steven Wopat; Lodi (Wiskonsin), 9 septimber 1951), is in Amerikaansk akteur en sjonger. Hy is benammen bekend wurden troch de lang rinnende Amerikaanske tillefyzjesearje The Dukes of Hazzard, wêryn't er mei John Schneider de haadrollen fertolke. Sûnt it stopsetten fan dy searje yn 1985 hat er fral yn toanielmusicals spile, hoewol't er ek byrollen hân hat yn tillefyzjesearjes en films. As sjonger makket er muzyk fan it countrysjenre. Hy hat ferskate albums útbrocht en hie yn 'e 1980-er en 1990-er jierren tuskenbeiden súkses mei in stikmannich singles.
Jonkheid en oplieding
Tom Wopat waard yn 1951 berne yn Lodi, yn 'e steat Wiskonsin, as it fyfde fan acht bern yn 'e húshâlding fan Albin en Ruth Wopat. Syn heit wie in melkfeehâlder fan etnysk Tsjechysk komôf. Wopat studearre oan 'e Universiteit fan Wiskonsin-Madison.
Aktearkarriêre
Nei't The Dukes of Hazzard opholden wie, berikte Wopat nea wer itselde nivo fan ferneamdheid en populariteit. Hy spile troch de jierren hinne yn ferskate searjes, meast gastroltsjes, lykas yn 'e detektivesearjes Murder, She Wrote en Elementary, de komeedzjesearje Home Improvement en de plysjesearje Blue Bloods. Fan 1995 oant 1998 hied er in fêste rol yn 'e komeedzjesearje Cybill, mei û.o. Cybill Shepherd. En fan 2012 oant 2017 hied er yn 'e neo-westernsearje Longmire in weromkearende rol as sheriff Jim Wilkins fan it oanbuorjende Cumberland County.
Dêrnjonken spile Wopat yn in stikmannich tillefyzjefilms en guon spylfilms, wêrûnder Jonah Hex (2010) en Quentin Tarantino syn Django Unchained (2012). Ferskate kearen kaam er fierders gear mei de rest fan 'e âlde cast fan The Dukes of Hazzard om reünyfilms op te nimmen foar de tillefyzje. Wopat waard ek in cameo oanbean yn 'e bioskoopfilm The Dukes of Hazzard (2005), wêryn't Johnny Knoxville de rol fan Luke Duke oernaam. Hy betanke lykwols foar de ear om't er it senario net goed genôch fûn.
Fierders sette Wopat ek útein mei in karriêre as musicalakteur. Syn earste Broadway-musical wie I Love My Wife, út 1977, mar syn earste haadrol spile er yn 'e revival út 1999 fan Annie, Get Your Gun (oer Annie Oakley). Datselde jiers noch waard er nominearre foar in Tony Award foar syn rol as Frank Butler (Oakley har man). Neitiid spile Wopat ek yn oare topmusicals, lykas Chicago, 42nd Street en Glengarry Glen Ross.
Sjongkarriêre
Njonken syn aktearkarriêre is Wopat ek aktyf as sjonger, wêrby't syn muzyk foar it meastepart ta it countrysjenre rekkene wurde kin, al hat er ek wol rock n' roll songen. Syn earste album, út 1981, wie de soundtrack fan The Dukes of Hazzard. Yn 2017 kaam syn tolfde album út, dat ienfâldichwei Wopat hiet. Hoewol't syn sjongkarriêre net sa súksesfol wie as dy fan syn Dukes of Hazzard-"neef" John Schneider, hie Wopat, fral oan 'e ein fan 'e 1980-er jierren, dochs ferskate singles yn 'e wichtichste country-hitlist, de Hot Country Songs. Syn bêst prestearjende single wie The Rock and Roll of Love, út 1986, wêrmei't er it 16e plak helle
Priveelibben
Wopat hat twaris troud west. Syn earste houlik, mei Vickie Allen, einige yn in skieding. Neitiid wertroude er mei Kirsten S. Larvick, in filmmakster en audiofisueel argivaris. Wopat hat út syn beide houliken fiif bern.
Op 2 augustus 2017 waard Wopat yn Waltham (Massachusetts), in foarstêd fan Boston, dêr't er yn it Reagle Music Theater optrede soe yn 'e musical 42nd Street, arrestearre troch de pleatslike plysje foar seksueel oer de grins geand gedrach, doe't er by it repetearjen in froulik lid fan 'e cast by de stuten pakt hie. Neffens de toanielprodusint fan it stik wie dat net de earste kear dat er him misdroegen hie, en wied er dêr al ferskate kearen op oansprutsen. By it trochsykjen fan syn auto trof de plysje fierders twa pûdsjes kokaïne oan. Wopat joech ta dat er kokaïne snúfde, dy't er neffens eigen sizzen yn gruttere kwantiteiten oanskafte en by de tiid lâns op opbrûkte. Hy waard nei syn foarlieding op 3 augustus op boarchtocht frijlitten. By syn berjochting bekende Wopat dat er twaris froulju lestichfallen hie, en waard er feroardiele ta in jier proeftiid.