cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sodom en Gomorra
Sodom en Gomorra wiene neffens it Alde Testamint fan 'e Bibel twa stêden yn 'e Delling fan Siddim, dy't no de Deade See foarmet. Hja soene neffens in passaazje yn it bibelboek Genesis troch God ferneatige wêze fanwegen de sûndigens fan harren ynwenners, wêrby't spesifyk ferwiisd wurdt nei homoseksualiteit. Mei datselde barren soe ek de Deade See skepen wêze. Sodom en Gomorra binne sadwaande yn 'e abrahamityske religyen en de kultueren dy't troch dy godstsjinsten beynfloede binne (lykas de Westerske maatskippij) sprekwurdlik wurden foar ûnberouwe sûndigens, wylst harren ferneatiging synonym waard mei godlike ferjilding.
Bibelske fermeldings
Yn 'e Bibel komme twa passaazjes foar dy't de beide stêden wiidweidich neame, beide yn it bibelboek Genesis. Behalven yn it Alde Testamint fan 'e Bibel (en dêrmei de Joadske Bibel) wurde Sodom en Gomorra ek neamd yn it kristlike Nije Testamint, yn ferskate apokrife bibelboeken en yn 'e islamityske Koraan en hadith. Hast alle lettere fermeldings fan 'e beide nammen binne warskôgings omtrint it lot fan 'e stêden.
Motoo Tatsuhara
(14 jannewaris 1913 - 1984) wie in Japansk fuotballer. Earder spile foar Waseda WMW. spile ek yn it Japansk fuotbalalvetal. Hy die mei oan it Olympyske Simmerspullen 1936.
Sodom en Gomorra
Slach by Siddim
De Slach by Siddim wurdt beskreaun yn Genesis 14:1-21. Lot, de omkesizzer fan 'e aartsfaar Abraham, hat him nei wenjen set yn Sodom, omreden fan it drinkwetter dat dêr foar syn keppels fee rûnom foarhâns is. Sodom wurdt yn dy tiid regearre troch in kening mei de namme Bêra, wylst yn 'e buorstêd Gomorra in Birsja hearsket. Dy beiden binne al tolve jier fazallen fan 'e Kedorlaomer, de kening fan Elam (yn it súdwesten fan wat no Iraan is). Yn it trettjinde jier fan harren ûnderwerping oan 'e Elamiten smite Bêra en Birsja de lapen gear mei de trije oare hearskers fan 'e stêden yn 'e Jordaanflakte: Sjinab, de kening fan Adma, Sjeméber, de kening fan Seboïm, en de nammeleaze kening fan Bêla dat letter bekend kaam te stean as Soär. Fiifresom sette se it yn 'e kant tsjin Kedorlaomer en komme yn opstân.
Ien fan 'e Sodomiten dy't oan 'e fijân ûntkommen is, flechtet nei Lot syn omke Abraham ta, en as dy heart wat der bard is, bewapenet er al syn folk en ropt er dêropta de help yn fan syn bûnsgenoaten, de Amoryt Mamré en dy syn bruorren Esjkol en Aner en harren mannen. Sa bringt er in legerke fan 318 man op 'e foet, dêr't er Kedorlaomer syn troepemacht mei efternei set. Yn 'e nacht oerfalle se it kamp fan 'e fijân. Se komme de troepen fan Kedorlaomer en syn fazallen alhiel oer it mad en ferslane harren. As dy begjinne út te naaien, sette Abraham-en-dy harren efternei oant Choba ta, dat benoarden Damaskus leit. Abraham befrijt alle lju dy't Kedorlaomer-en-dy ta slaaf makke hawwe, ûnder wa Lot en al syn folk. Neitiid wolle Bêra en Birsja him beleanje, mar hy wegeret wat foar himsels of de mannen fan syn hûs te nimmen, mei't er net wol dat immen ea sizze kinne sil: "Ik haw Abraham ryk makke." Mar hy freget de keningen om syn bûnsgenoaten Mamré, Esjkol en Aner te beleanjen foar harren oandiel yn 'e striid.
Rjochtdei oer Sodom en Gomorra
Yn Genesis 18 en 19 wurdt beskreaun hoe't God rjochtdei hâldt oer Sodom en Gomorra en de stêden ferneatiget omreden fan harren ûnberouwe sûndigens. Trije frjemdlingen sykje Abraham op yn syn kamp by de terebinten fan Mamré, en hy ken harren werom as God sels en twa ingels. Nei't se troch Abraham gastfrij ûnthelle en let en set binne, docht úteinlik de reden foar de besite bliken: God hat besletten om Sodom en Gomorra te ferwoastgjen, en hy stjoert de beide ingels dat út. Abraham giet lykwols by God yn 'e pleit foar de stêden, yn 't bysûnder foar Sodom, dêr't syn omkesizzer Lot wennet. Hy smeket fan God ôf dat de stêd sparre wurde sil as der fyftich rjochtfeardige lju fûn wurde kinne tusken alle goddeleazen. Dêrnei pleitet er by God om Sodom te sparjen as der in hieltyd leger tal rjochtfeardigen te finen is: earst fiifenfjirtich, dan fjirtich, dan tritich, dan tweintich en úteinlik mar tsien. En eltse kear seit God ta dat er de stêd sparje sil as der sa'n oantal rjochtfeardigen wennet.
Underwilens binne de beide ingels yn Sodom oankommen, dêr't se Lot moetsje, dy't harren oerhellet om fan 'e gastfrijens fan syn hûs te genietsjen. De jûns ferskine lykwols de mannen fan 'e stêd by Lot foar de doar, dy't fan him easkje dat er syn gasten nei bûten bringt, sadat se mei har omslaan kinne. Lot wegeret dat lykwols en biedt ynstee oan om syn beide dochters, dy't noch faam binne, nei bûten te stjoeren, sadat de manlju seksuële omgong mei de famkes hawwe kinne. Dat oanbod slane de Sodomiten lykwols ôf, en se risselwearje om 'e doar iepen te brekken. Dêrop slane de ingels harren mei blinens, sadat se de doar net mear fine kinne, en liede Lot en syn frou en beide dochters midden tusken harren troch ta de stêd út.
Historisiteit
De ferhalen oer Sodom en Gomorra en harren ferwoastging, sa't dy yn Genesis beskreaun wurde, fûnen dúdlik plak yn of deunby de Deade See. Ferskate argeologen hawwe besocht it krekte plak te finen, mar oant no ta hat fan 'e fiif stêden fan 'e Jordaanflakte (Sodom, Gomorra, Adma, Seboïm en Soär) inkeld Soär mei wissigens identifisearre wurde kind. Der binne wol argeologyske opgravings fan bewenne plakken yn 'e neite fan 'e Deade See dien, wêrfan't beskate argeologen tinke dat it Sodom en Gomorra wêze kinne soene, lykas Bab ed-Dra en Nûmeira oan 'e súdkant fan 'e Deade See, en Tall el-Hammam oan 'e noardkant. Mar as men al oannimt dat de ferhalen oer Sodom en Gomorra op wierheid berêste en net simpewei in myte binne, is it ûnmooglik om mei wissigens fêst te stellen hokker plak it juste is. Serieuze saakkundigen geane derfan út dat de beide stêden, as se bestien hawwe, tusken 2100 f.Kr. en 1900 f.Kr. ferwoastge wêze moatte troch in natoerramp, lykas in ierdbeving. Hoewol't de Jordaandelling wol deeglik op in geologyske brekline leit, is der út dy tiid neat oer in swiere ierdbeving oerlevere.
Ynfloed
Yn 'e abrahamityske religyen, benammen yn it joadendom, it kristendom en de islaam, binne Sodom en Gomorra synonym wurden mei ûnberouwe sûndigens en harren ferneatiging mei godlike ferjilding. Yn 'e kultueren dy't sterk troch dy godstsjinsten beynfloede binne, lykas de Westerske maatskippij en de Arabyske wrâld, wurde de nammen 'Sodom en Gomorra' wolris (foarhinne faker as no) brûkt as byldspraak foar sûndigens en de bestraffing dêrfan. Ek wurde de nammen wol brûkt as metafoar foar homoseksualiteit, dat neffens it ferhaal út Genesis de wichtichste sûnde fan 'e ynwenners fan 'e stêden west liket te hawwen. Ut 'e namme fan Sodom is it wurdt "sodomy" ôflaat, dat ferwiist nei anale seks. Ek it wurd "soademiterje" komt dêrfan; dat wie oarspronklik in tige ûnfoech wurd dat ek nei anale seks ferwiisde, mar meitiid hat it dy betsjutting ferlern en is it sadwaande mear ynboargere rekke.
Margareta fan Bruce (dochter fan Robert I)
Margareta fan Bruce (Ingelsk: Margaret Bruce, Normandysk-Frânsk: Marguerite de Brus; Dunfermline (Skotlân), ±1315 – Balmuto (Skotlân), 30 maart 1346) wie in Skotske prinsesse en de jongere dochter út it twadde houlik fan 'e ferneamde Skotske frijheidsstrider en kening Robert de Bruce.
Libben
Oer Margareta fan Bruce is net sa'n soad oerlevere. Hja waard yn omtrint 1315 yn it Paleis fan Dunfermline berne as de dochter fan kening Robert I fan Skotlân en dy syn twadde frou Elizabeth fan Burgh, nei't har mem út in achtjierrige finzenskip yn Ingelân frijlitten wie. Sawol oan heite- as memmekant stamme hja út foarname Normandyske aadlike geslachten, mei dêropta Skotsk, Ingelsk en Iersk bloed.
Margareta hie in folle suster, Maud, dy't trettjin jier âlder wie, en in jongere broer, David II, mei wa't se njoggen jier skeelde, en dy't nei it ferstjerren fan harren heit kening fan Skotlân waard. In twadde broer fan Maud, David syn twillingbroer, dy't Jan hiet, kaam al mei trije jier te ferstjerren. Margareta hie ek in âldere healsuster, Marjorie, út har heite earste houlik mei Isabella fan Mar.
Yn 1345, doe't se likernôch tritich jier west hawwe moat, troude Margareta mei Willem fan Moraavje, 5e greve fan Sutherland, mei wa't se ien bern krige. Hja stoar op 30 maart 1346 yn Balmuto, yn Fife, yn it kreambêd, nei't hja har soan Jan (1346-1361) te wrâld brocht hie. Margareta waard omtrint 31 jier.
Isabelle de Gélieu
Isabelle de Gélieu (útspr.: [isaˈbɛl də ʒeˈljœ], likernôch: "i-sa- bel duh zjee- lju "; ek bekend ûnder de efternamme fan har man as Isabelle Morel; Lignières, 9 july 1779 – Corgémont, 18 oktober 1834) wie in Frânsktalich Switsersk skriuwster en oersetster. Hja waard it bekendst troch har roman Louise et Albert.
Libben en karriêre
As jongfolwoeksene rekke Gélieu yn har doetiidske wenplak Colombier, yn it kanton Neuchâtel, befreone mei de Nederlânske skriuwster Belle van Zuylen, mei wa't se yn 1797 it wurk Nature and Art fan Elizabeth Inchbald út it Ingelsk yn it Frânsk oersette. Van Zuylen moedige har ek oan ta it skriuwen fan 'e roman Louise et Albert, dy't útkaam yn 1803. Yn 1801 troude Gélieu mei Charles-Feridnand Morel, sadat se sûnt ek wol bekendstie as Isabelle Morel. Letter ferskynden fan har noch ferskate wurken dy't se út it Dútsk wei yn it Frânsk oersette, wêrûnder de histoaryske roman Gertrude de Wart fan Johann-Conrad Appenzeller en ek dielen fan 'e oeuvres fan Johann Heinrich Pestalozzi, Heinrich Zschokke en Friedrich von Schiller.
Propedeuze
De propedeuze of ek wol de propedeutyske faze, is yn Nederlân de earste faze fan in universitêre stúdzje of in HBO-oplieding. It wurd komt fan it Aldgrykske προπαίδευσις, propaídeusis ("foaroplieding"), fan προπαιδεύω, propaideúō, dat "ik jou tariedend ûnderrjocht" betsjut, fan πρό, pró ("foarôfgeande oan") + παιδεύω, ‎paideúō ("ik ûnderrjochtsje").
Sûnt de ynfiering fan 'e twafazestruktuer yn it Nederlânske heger ûnderwiis, yn 1982, duorret in propedeuze yn prinsipe ien jier. De funksje fan 'e propedeuze is oriïntearjend, selektearjend en eventueel trochwizend (nei oare opliedings). Troch de ôfswakking fan it ûnderskie tusken universitêr ûnderwiis en it heger beropsûnderwiis is de term 'propedeuze' yn Nederlân gongber wurden foar it hiele heger ûnderwiis. Mei de ynfiering fan 'e bachelor-masterstruktuer, yn 1999, waard de propedeuze hanthavene. It stiet universiteiten en hegeskoallen frij om dizze learfaze al of net ôf te sluten mei in saneamd propedeutysk eksamen.
As in studint nei in jier alle stúdzjefakken helle hat, kin it propedeutysk eksamen ôflein wurde. Net alle opliedings hawwe lykwols sa'n eksamen. Yn it gefal dat der gjin propedeutysk eksamen is, kriget de studint syn saneamde propedeuzebul (yn it universiteitsjargon byneamd "P") oan 'e ein fan it earste stúdzjejier automatysk by it heljen fan alle fakken. As de studint de propedeuze net wit te heljen binnen de tiid dy't der foar stiet (yn 'e regel binne der útrinmooglikheden nei it twadde jier wylst al mei it twadde jier fan 'e stúdzje úteinset is), dan kriget er soms in negatyf stúdzje-advys. Giet it dêrby om in binend negatyf advys, dan moat er ferplichte mei syn stúdzje ophâlde. Wol kin er him dan op 'e nij ynskriuwe by in oare of deselde ûnderwiisynstelling en wer fan foarren ôf oan begjinne.
RTL Nijs
thumb|RTL Nijs by de Giro d'Italia 2016 (mei logo)
RTL Nijs is it nijsprogramma fan telefyzjestjoerder RTL en makket tegearre mei ûnder mear Edysje NL, RTL Z, RTL Waar & Ferkear en Buienradar diel út fan 'e RTL Nijsgroep.
Skiednis
RTL Nijs begong 2 oktober 1989 om 18:00 oere as Véronique Nijs. Tidens de Véronique Moarnsitensshow, dy't presintearre waard troch Catherine Keyl en Marc Jacobs tusken 07:00 en 09:00 oere, lies Jan de Hoop elts healoere it nijs. Jûns wie der om seis oere in útstjoering mei Jeroen Pauw en om tsien oere noch ien mei it duo Jeroen Pauw en Loretta Schrijver. Op 14 febrewaris 1990 waard de útstjoering van 22:00 oere ferpleatst nei 19:30 oere en kaam der een lette útstjoering om 23:00 oere by.
Juny 1990 waard Véronique Nijs omdoopt ta RTL 4 Nijs. Ek waard de Véronique Moarnsitensshow ferfongen troch it RTL Moarnsitensnijs, dat ôfwikseljend presintearre waard troch Jan de Hoop en Marc Jacobs. Yn 1995 krige RTL 4 Nijs de namme RTL Nijs.
Sûnt 6 juny 2001 bringt RTL Nijs ek finansjeel-ekonomysk nijs mei it programma RTL Z. Dit programma waard de earste jierren op RTL 5 útstjoerd, mar op 12 augustus 2005 ferhuzen de nijsberjochten nei RTL 7. Doe't 7 septimber 2015 RTL Z in eigen kanaal krige, waarden de berjochten net langer op RTL 7 útstjoerd.
Prikslydzjen op de Paralympyske Winterspullen 1984
De IIIe Paralympyske Winterspullen waarden yn 1984 hâlden yn Innsbruck, Eastenryk.
Teizo Takeuchi
(6 novimber 1908 - 12 april 1946) wie in Japansk fuotballer. Earder spile foar Tokyo Imperial University LB. spile ek yn it Japansk fuotbalalvetal. Hy die mei oan it Olympyske Simmerspullen 1936.
Frans Andriessen
thumb|Frans Andriessen, minister fan Finansjen, 1979 Franciscus Henricus Johannes Joseph (Frans) Andriessen (Utrecht, 2 april 1929 – 22 maart 2019) wie in Nederlânsk politikus út namme fan de Katolike Folkspartij (KVP) en letter it Kristen-Demokratysk Appèl (CDA). Hast tweintich jier lang wied er heechlearaar Europeeske yntegraasje yn Utert.
Biografy
Andriessen wie in soan fan politikus en fakbûnsman Jan Andriessen en wie in foaroansteand kristendemokraat út in katolike famylje. Foardat er de polityk yngie wied er direkteur fan in ynstitút foar de bou. Hy kaam yn 1967 foar de KVP yn de Twadde Keamer nei't syn heit dy ferlitten hie, en waard dêr ynearsten wurdfierder folkshûsfêsting.
Politike karriêre
Andriessen folge Gerard Veringa yn 1971 op as partijlieder, doe't dy ûnferwachte ôfgean moast om reden fan sûnens. Hy late de KVP-Twadde Keamerfraksje ûnder it kabinet-Den Uyl, dêr't er kritysk oer woe, mar dat er wol loyaal stipe. Yn 1977 makke er beswier tsjin it ûntwer-regearakkoard mei de PvdA en waard er troch dy partij ôfwiisd als kandidaat foar Ekonomyske Saken. Yn it kabinet-Van Agt I, dat nei de mislearre formaasje-Den Uyl foarme waard, wied hy minister fan Finânsjes. Andriessen trede op 22 febrewaris 1980 ôf, omdat syn plan om de oerheidsfinânsjen mear ûnder kontrole te krijen net nei harke waard binnen syn eigen CDA-fraksje. Fraksjelieder Ruud Lubbers sei dat de tiid der noch net ryp foar wie. Andriessen waard dêrby net stipe troch de VVD-ficepremier Hans Wiegel. Twa jier letter waard in soartgelyk plan lykwols wol útfierd troch it kabinet Lubbers I.
Dêrnei waard er Europeesk Kommissaris foar hannelspolityk. Andriessen hie de namme fan in pragmatysk politikus.
Yn de perioade 1967-1981 wie er Twadde Keamerlid, CDA-fraksjefoarsitter yn de Twadde Keamer en lid fan de Earste Keamer en fan 1981-1993 trije terminen efterelkoar, yn ferskate funksjes, lid fan de Europeeske Kommisje.
Yn 1995 wie er foarsitter fan de kommisje dy't in nije koers útsette moast foar it CDA nei it ferlies fan de ferkiezingen en ferslach die yn it rapport Nieuwe wegen vaste waarden. Op it CDA-kabinetsformaasjekongres yn 2010 'liet er witte dat er tsjin de foarming fan in kabinet mei fernearen fan de PVV wie, om't dat neffens him bydrage soe oan de twaspjalt yn Nederlân.
Hy wie ek lid fan de ried fan advys fan The Rights Forum.
Heechlearaar
Fan 1 maart 1990 oant 1 septimber 2009 wie Andriessen bysûnder heechlearaar Europeeske yntegraasje oan de Ryksuniversiteit Utert.
Farmers Defence Force
Farmers Defence Force is in Nederlânske organisaasje dy't opkomt foar de belangen fan boeren.
De organisaasje waard yn maaie 2019 oprjochte. In besetting fan in bargestâl yn Boxtel troch diere-aktivisten late ta de oprjochting fan de organisaasje om boeren te helpen dy't "konfrontearre wurde troch eksessen fan miljeu-ekstremisten". Al gau waard it wurkmêd fan de organisaasje grutter en kom foar de belangen fan boeren op in grutter flak. De aktivistyske hâlding waard tekenjend foar de organisaasje, en it waard yn fan de liedende organisaasjes fan de boereprotesten yn 2019. De organisaasje twivelet oer de rekkenmetoades fan de RIVM oangeande it útstjitten fan stikstof troch de lânbou.
Der ûntstie ek argewaasje omtrint de organisaasje, nei't foarsitter Mark van den Oever it behanneljen fan de boeren troch de Nederlânske oerheid ferlike mei de Joadeferfolging yn de Twadde Wrâldkriich. Op 5 febrewaris 2020 die de organisaasje in útspraak oangeande it petear dat it kabinet hie mei keatlingpartijen út de fleis-, suvel- en foersektor. De organisaasje neamde dat "ferrie" en "Judas" en dat skeaten minister-presidint Mark Rutte en lânbouminister Carola Schouten yn it ferkearde kielgat en stelden harren gearkomste mei it Lânbou-Kollektyf oer de stikstofkrisis út. De organisaasje bea in dei letter syn ekskús oan.
Op 20 april 2021 wûn FDF in rjochtsaak tsjin de Steat fan 'e Nederlannen en de publike omropferiening AVROTROS, nei't dy yn it programma Opsporing Verzocht de organisaasje ûnrjochtlik yn ferbân brocht hie mei brânstiftings foaroangeande in demonstraasje yn Bilthoven.
Sâlt
Skiednis
De hiele skiednis fan 'e minskheid troch hat de beskikberens fan sâlt fan krúsjaal belang west foar eltse kultuer. Behalven dat sâlt nedich wie foar in sûn dieet en wurdearre waard as smaakstof, waard it foar de útfining fan ynblikjen en meganyske kuolling tûzenen jierren lang brûkt om iten goed te hâlden, benammen as it om fleis gie. Solnitsata, yn wat no Bulgarije is, wêrfan't argeologen tinke dat it de earste stêd yn Jeropa wie, waard boud op it plak fan in sâltmyn dy't de hiele Balkan sûnt 5400 f.Kr. fan sâlt foarseach. De namme fan it plak betsjut "Sâltmyn". Te Poiana Slatinei, yn 'e Roemeenske provinsje Neamţ, wie in welle dy't sâlt wetter opboarrelje liet. Dêr waard teminsten al yn 6050 f.Kr. sâlt wûn troch minsken fan 'e Cucuteni-kultuer. Yn Sina giet de sâltwinning yn 'e Xiechimar yn Shanxi teminsten werom oant 6000 f.Kr.
Om't der folle mear sâlt sit yn fleis, bloed en molke as yn planten, kinne nomaden dy't fan harren keppels besteane, oer it algemien ta sûnder fierdere tafoeging fan sâlt oan harren dieet. Lânbouwers, dy't foar it meastepart plantaardige produkten ite, moatte harren dieet lykwols oanfolje mei sâlt. Histoarysk betsjutte dat dat sâlt fan grutter belang waard al neigeraden de sedintêre beskaving him oer de wrâld fersprate. Der binne oanwizings dat sâlt yn it Neolitikum as ruilmiddel brûkt waard yn ferbân mei de hannel yn obsidiaan yn Anatoalje. Yn 'e Aldheid waard it sadwaande ien fan 'e wichtichste hannelsprodukten, dat yn heech oansjen stie by û.o. de Hettiten, de Alde Egyptners, de Alde Griken, de Romeinen en Alde Ynjers. Yn Egypte waard sâlt fan it trêde milennium f.Kr. ôf stiiffêst tafoege as ien fan 'e grêfgeskinken dy't yn grêftomben oantroffen binne. De Grykske skiedskriuwer Herodoatus beskreau yn 'e fyfde iuw f.Kr. de sâltrûtes fan Lybje.
Sâlt waard doedestiden ek brûkt foar it sâltsjen fan 'e grûn: it struien fan sâlt oer lânbougrûn om foar te kommen dat dêr noch planten groeie koene. Yn 'e Bibel stiet dat kening Abimêlek dat nei in opstân mei syn haadstêd Sichem die (Rjochters 9:45), en de Romeinske legeroerste Skipio Aemilianus Afrikanus die it mei Kartago nei de ferovering fan dy stêd oan 'e ein fan 'e Trêde Punyske Oarloch yn 146 f.Kr. It wurd 'salaris' is ôflaat fan it Latynske wurd foar sâlt, sal of salis. De reden dêrfoar is ûnbekend; de dreech út te rûgjen bewearing dat Romeinske soldaten harren soldij soms yn sâlt útbetelle krigen, is yn elts gefal net wier. Ek de wurden 'salade' en 'slaad' komme fan it Latynske wurd foar sâlt; de reden dêrfoar is dat de Romeinen it foar de moade hiene om blêdgrienten te sâltsjen.
Yn Afrika besuden de Sahara waard sâlt iuwenlang as jild brûkt. Sa waard yn Abessynje betelle mei stikken stiensâlt. De Tûareks ferfierden oant yn 'e tweintichste iuw sâlt troch de Sahara nei it noarden mei karafanen kamielen. Tsjintwurdich wurdt sâlt noch fia deselde rûtes nei it hert fan 'e woastyn ferfierd, mar foar it meastepart wurde dêr no frachtweinen foar brûkt. Yn Jeropa stie yn 'e Midsiuwen benammen it noardwesten fan Eastenryk bekend om syn sâltminen. Dêr lizze Salzburg, Hallstatt en Hallein binnen in striel fan 17 km oan 'e rivier de Salzbach. De namme fan 'e rivier betsjut letterlik "Sâltbeek" en de namme fan Salzburg betsjut "Sâltboarch". De nammen fan Hallstatt en Hallein ferwize nei halyt of stiensâlt. De sâltmyn fan Hallstatt makke yn it earste milennium f.Kr. de Hallstatt-kultuer yn dat gebiet mooglik.
Yn 'e Midsiuwen belune de wichtigens fan sâlt net. Krektoarsom, de Republyk Feneesje focht (en wûn) sels in oarloch oer sâlt mei de Republyk Genua. Letter spile sâlt ek in rol fan belang yn 'e Amerikaanske Unôfhinklikheidsoarloch. Stêden dy't oan sâltrûtes leine, waarden dêrtroch ryk fan 'e prehistoarje oant de tweintichste iuw. In foarbyld wie de Ingelske havenstêd Liverpool, wêrfan't de bloei foar in diel te tankjen wie oan 'e eksport fan it sâlt út 'e minen fan Cheshire.
It oplizzen fan belestings op sâlt wie yn it ferline in faak brûkte manear foar de oerheid om oan jild te kommen, mei't it miene folk net sûnder sâlt koe en dus wol betelje moast. Sa wurdt wol beweard dat de ûntdekkingsreizen fan Kristoffel Kolumbus finansierd waarden troch de belêste sâltproduksje yn súdlik Spanje. De hate gabelle, de swiere sâltbelesting yn it Keninkryk Frankryk, wie ien fan 'e oanliedings foar de Frânske Revolúsje fan 1789. Doe't Napoleon oan 'e macht kaam, fierde er dyselde belesting lykwols wer yn om foar syn djoere fjildtochten nei alle wynstreken te beteljen. Uteinlik waard de gabelle pas yn 1946 foargoed ôfskaft. Yn 1930 late Mahatma Gandhi yn Britsk-Ynje mear as 100.000 minsken yn in Sâltmars nei de see om sels sâlt te meitsjen, sadat se de swiere Britske sâltbelesting omsile koene. Dat wie yllegaal en in foarm fan boargerlike oerhearrigens; it brocht miljoenen gewoane Ynjers derta om har by de Yndiaaske ûnôfhinklikheidsbeweging oan te sluten, dy't dêrtroch feroare fan in elitêr barren yn in nasjonale organisaasje.
Sâltwinning
De oseänen foarmje in frijwol ûnútputbere boarne fan sâlt, mei't de iepen see likernôch 35 gram sâlt op eltse liter wetter hat, wat delkomt op in sâltgehalte fan 3,5%. Sâlt komt dêrnjonken natuerlik foar yn ûndergrûnske lagen halyt of stiensâlt op plakken dêr't yn in fier, geologysk ferline binnenseeën opdrûge binne. Op sokke plakken kin sâlt wûn wurde út sâltminen. Dat kin dien wurde troch in gat te graven en it halyt hânmjittich út 'e grûn te bikjen, mar in modernere wize is om wetter yn 'e ûndergrûn te pompen, it sâlt dêryn oplosse te litten, en dan it wetter mei sâlt en al wer op te pompen.
Sâlt wurdt ek wûn op guon plakken oan 'e kust, dêr't men it seewetter yn saneamde sâltpannen rinne lit, dat ûndjippe keunstmjittige reservoirs binne, wêrnei't it ferdampet. Dêrtroch bliuwt it sâlt út it seewetter efter, dat dan opskrabe wurde kin. Sok sâlt út seewetter wurdt seesâlt neamd. It ferskil mei sâlt út sâltminen is dat dat skjinner is, wylst troch seesâlt in protte ûngerjochtichheden hinne sitte.
Yn 2018 waard wrâldwiid yn totaal 300 miljoen ton sâlt wûn. Fan 'e totale sâltproduksje foarment sâlt foar it tameitsjen fan iten mar in relatyf lyts diel, sa'n 6%. Fan 'e rest wurdt 12% brûkt foar wetterbewurkingsprosessen, 8% foar glêdheidsbestriding, 6% yn 'e lânbou en 68% by produksjeprosessen yn 'e yndustry. De grutste sâltprodusearjende lannen wiene yn 2018 de Folksrepublyk Sina (68 miljoen ton), de Feriene Steaten (42 miljoen ton), Yndia (29 miljoen ton), Dútslân en Kanada (beide 13 miljoen ton) en Austraalje (12 miljoen ton). Yn Nederlân wurdt sâlt wûn út sâltminen yn Twinte, by Boekelo, yn 'e neite fan Ynskedee.
Skiekunde
Sâlt bestiet, skiekundich sjoen, benammentlik út natriumgloride (NaCl), dat sels wer opmakke is út gelikense hoemannichten natrium en gloride. Seesâlt befettet ek lytse hoemannichten spoare-eleminten fan oare stoffen dêr't it sâlt mei fersmoarge rekke is. Yn dy minuskule hoemannichten binne dy lykwols net skealik foar de sûnens. Itselde is it gefal mei sâlt dat streekrjocht út sâltminen komt, dat eins neat oars is as prehistoarysk seesâlt. Mynsâlt wurdt lykwols ornaris raffinearre om ta in grutter suverens te kommen foar wat tafelsâlt neamd wurdt. Dêrta wurdt it oplost yn wetter, reinige fan oare mineralen troch presipitaasje en dêrnei troch ferdamping fan it wetter wer ta in fêste stof makke.
Itensieden
Ien fan 'e wichtichste tapassings fan sâlt is as smaakstof en smaakfersterker by it itensieden. Sâlt jout it iten in sâlte smaak. Iten dêr't gjin of te min sâlt by dien is, wurdt laf neamd. By it itensieden wurde sâlt bgl. tafoege oan jirpels, de measte grienten en fleis. Guon koks en oare itensieders brûke leaver seesâlt as mynsâlt om't dat sûner wêze soe, mar dêr is gjin bewiis foar. It iennichste ferskil tusken seesâlt en raffinearre mynsâlt (kokensâlt) is dat yn seesâlt mear minuskule spoaren fan fersmoarging sitte. Ek yn fiedingsprodukten dy't men yn 'e winkel brûkklear keapet, lykas bôle, koekjes, tsiis, kant- en klearmielen, pizza's, sjips, sâlte pinda's en oare saneamde sâltsjes, sauzen, drop en guon oar snobbersguod, en sels konsumpsje-iis is sâlt ferwurke.
Behalven as smaakstof wurdt sâlt ek noch altyd brûkt as preservearringsmiddel, hoewol't dy tapassing foar de yntroduksje fan 'e kuolkast in stik wichtiger wie. Fral fleis en fisk waarden (en wurde) bestruid mei sâlt om se goed te hâlden. Soms wurdt sok iten bewarre yn spesjale 'sâltkisten' of 'sâltfetten', in behanneling dy't 'pikeljen' neamd wurdt nei pikel, in mingsel fan sâlt en wetter. Troch itensprodukten mei sâlt yn te wriuwen, drûgje de oanwêzige baktearjes út, mei as gefolch dat itensbedjer, in foarm fan ferrotting, tsjingien wurdt. Soks wurket fansels net foar ivich. In oar skiekundich sâlt, kaliumgloride (KCl) is dêr ek tige gaadlik foar, en dêr hawwe lju dy't om sûnensredens in sâltleas dieet folgje moatte (eins in natriumearm dieet) gjin lêst fan. Foar smaakstof binne oare sâlten lykwols net gaadlik, mei't se faak in radikaal oare smaak hawwe as natriumgloride.
Oare tapassings
Yn 'e lânbou wurdt sâlt brûkt foar preservearring en as slikstiennen foar fee. Yn 'e yndustry wurdt sâlt troch in proses fan elektrolyze fan pikelwetter skaat yn natriumhydrokside en gloar. Dy stoffen wurde brûkt foar it meitsjen fan polyfinylgloride (pvc), ferskate soarten plestik, papier, sjippe, glyserine, syntetysk rubber en oare produkten. Sâlt wurdt ek brûkt yn 'e leartouwerij, as in fluks by de produksje fan aluminium, en as in glazuer by it bakken fan keramyk. As troch losse soarten grûn hinne boarre wurdt, lykas sân of grint, kin sâlt oan 'e boaroplossing tafoege wurde om in stabiele 'wand' om it boargat hinne te foarmjen.
Sûnens
Natrium is in essinsjele fiedingsstof foar de minsklike sûnens troch syn rol as elektrolyt en syn oplosberheid by osmoaze. Oerkonsumpsje fan sâlt kin lykwols it risiko fergrutsje op it opdwaan fan hert- en fette-oandwanings lykas in hege bloeddruk of in heech golestorol. Dat jildt sawol foar folwoeksenen as foar bern. Dêrfandinne dat in protte organisaasjes op it mêd fan sûnens oanrikkemandearje om 'e ynname fan sâlt te beheinen. De Wrâldsûnensorganisaasje (WHO) riedt folwoeksenen oan om minder as 2.000 mg natrium deis yn te nimmen, wat delkomt op 5 gram sâlt.
Reedriden op de Olympyske Winterspullen 1936
De Olympyske Winterspullen 1936, ek wol de IVe Olympyske Winterspullen neamd, waarden yn 1936 hâlden yn de Dútske stêd Garmisch-Partenkirchen fan 7 oant en mei 16 febrewaris. It reedriden barde op de Riessersee
De Waadhoeke
De Waadhoeke (Nederlânsk: Wadhoek of Waddenhoek; offisjeel de tuskenbeiden foarm: Waadhoeke; Biltsk: Waddenhoek; Frjentsjertersk: Wâdhoeke) is in gemeente yn it noardwesten fan Fryslân, dy't op 1 jannewaris 2018 ûntstie út 'e eardere Fryske gemeenten It Bilt, Frjentsjerteradiel en Menameradiel, mei dêropta in fjouwertal doarpen út Littenseradiel. Op hie De Waadhoeke  ynwenners (boarne: CBS). De gemeente hat in oerflak beslaan fan 316 km². It haadplak is de stêd Frjentsjer, dêr't ek it Gemeentehûs fan De Waadhoeke stiet.
Namme
De namme fan 'e nije gemeente ferwiist nei it Waad, om't de gemeente yn in 'hoeke' fan Fryslân oan 'e kust fan 'e Waadsee leit. Der is op wiisd dat dizze namme strikt nommen eins inkeld fan tapassing is op It Bilt en it âlde Barradiel, mei't de parten fan 'e súdlike Bouhoeke en fan 'e Greidhoeke dy't ek ta de gemeente hearre, eins net folle op hawwe mei it Waad. Nettsjinsteande dat kinne de measte ynwenners har wol yn 'e namme fine, sa't bliken die út 'e útkomst fan it referindum dat oangeande dizze saak yn 2015 holden waard.
Skiednis
Al yn 2011 waarden de earste tariedings troffen foar de oprjochting fan De Waadhoeke. Oarspronklik wie it de bedoeling dat ek de gemeente Harns yn 'e nije fúzjegemeente opgean soe, mar úteinlik besleat de gemeenterie fan Harns dêr lykwols fan ôf te sjen en selsstannich te bliuwen, net yn it lêste plak om't it dúdlik wie dat it gemeentehûs fan De Waadhoeke yn Frjentsjer komme soe, wat foar in protte Harnzers min te ferkropjen wie mei it each op 'e tradisjonele rivaliteit tusken de beide stêden. Koartsein woe Harns gjin "Franeker an see" wurde.
De wurknamme foar de nije gemeente, dy't troch de amtlike organisaasjes fan 'e belutsen gemeenten brûkt waard, wie 'Westergo'. Yn 2015 waard der yn twa omgongen in referindum holden ûnder de ynwenners fan 'e takomstige gemeente, wêrby't de minsken trije foarsortearre mooglikheden foar in offisjele namme foarlein krigen: 'Franeker', 'Nij-Westergo' en 'Waadhoeke'. De namme mei de minste stimmen foel yn 'e earste omgong ôf en dêrnei waard de lju nochris frege om tusken de beide oerbleaune mooglikheden te kiezen.
'Franeker', dat inkeld yn Frjentsjer populêr wie, foel as earste ôf; frijwol nimmen op it omlizzende plattelân woe de oerhearskjende posysje dy't de stêd yn 'e nije gemeente sûnder mis krije soe, nochris fuortsterkje troch de gemeente dernei te ferneamen. De oerbleaune mooglikheden, 'Nij-Westergo' en 'Waadhoeke', wiene beide net geef Frysk ('Nij-Westergoa' en 'De Waadhoeke') en net geef Nederlânsk ('Nieuw-Westergo' en 'Wadhoek'), en dêr kaam frijwat krityk op. Uteinlik keazen de measte takomstige ynwenners foar de namme 'Waadhoeke', dy't yn sawol it Frysk as it Biltsk it geefst oandocht.
Begjin april 2019 makke it gemeentlik bestjoer fan De Waadhoeke bekend dat oan fiif doarpen yn 'e súdeasthoeke fan 'e gemeente de mooglikheid fan oansluting by de Gemeente Ljouwert foarlein wurde soe. It gie dêrby om Boksum, Blessum, Deinum, Marsum en Ritsumasyl. Ofhinklik fan it draachflak foar soks ûnder de ynwenners fan 'e fiif doarpen, en de fraach oft de Gemeente Ljouwert dermei ynstimme woe, wie der wat De Waadhoeke oanbelange in grinskorreksje mooglik. Oant en mei de ein fan 'e simmer fan 2019 koe der yn 'e doarpen oer it plan diskusjearre wurde; yn it neijier moasten de ûnderskate ferienings fan doarpsbelang nei in enkête of in rûne-tafelpetear yn it doarp nei de gemeente ta mei in advys komme.
Op 10 oktober 2019 makke de gemeente bekend dat neffens de útkomsten fan 'e holden enkêtes 83,7% fan 'e ynwenners fan 'e fiif doarpen leaver by De Waadhoeke bliuwe woene. Yn alle doarpen lei dat persintaazje boppe de 80% en yn Ritsumasyl wie it sels hast 90%. Yn Marsum wie de measte animo foar de oerstap nei Ljouwert: 14,9%. Trochinoar hie fan 'e ynwenners fan 'e doarpen 53,4% oan 'e enkête meidien. Al mei al kaam de kommisje dy't foar de eventuële grinskorreksje ferantwurdlik wie, ta de konklúzje dat der gjin draachflak bestie foar in grutte grinskorreksje en dat de sitewaasje dus bliuwe soe sa't er wie. Wol woe deselde kommisje mei fertsjintwurdigers fan 'e Gemeente Ljouwert om 'e tafel om te sjen oft der ek inkele lytse grinskorreksjes mooglik wiene foar de oplossing pleatslike swierrichheden. Yn Alde Leie rûn de gemeentegrins nammentlik dwers troch in stikmannich eftertunen hinne, en yn Easterlittens hie in melkfeehâlderijbedriuw greiden yn twa gemeenten. Ein maaie 2020 waard bekend dat de beide grinskorreksjes per 1 jannewaris 2021 yn it foardiel fan De Waadhoeke trochfierd wurde soene. Om't dy gemeente ek it ûnderhâld foar ferhurding en grien derby krige, wie ôfpraat dat Ljouwert in 'breidsskat' fan €57.000 meijaan soe.
Yasuo Suzuki
(30 april 1913 - ?) wie in Japansk fuotballer. Earder spile foar Waseda WMW. spile ek yn it Japansk fuotbalalvetal. Hy die mei oan it Olympyske Simmerspullen 1936.
De Waadhoeke
Geografy
De Waadhoeke leit yn it noardwestlike part fan 'e Nederlânske provinsje Fryslân en heart ta de Klaaistreek. It omfiemet parten fan sawol de Bouhoeke as de Greidhoeke. De gemeente hat yn it noarden en noardwesten in kustline oan 'e Waadsee. Yn it westen wurdt De Waadhoeke begrinzge troch de gemeente Harns, yn it súdwesten en suden troch Súdwest-Fryslân, yn it súdeasten en easten troch de gemeente Ljouwert en yn it uterste noardeasten troch Ferwerderadiel, dat op 1 jannewaris 2019 opgean sil yn Noardeast-Fryslân. Yn totaal hat De Waadhoeke in oerflak fan 316,00 km², wêrfan't 283,95 km² út lân en 32,05 km² út oerflaktewetter bestiet. Fan it oerflak fan 'e nije gemeente kaam 116,48 km² fan It Bilt, 109,17 km² fan Frjentsjerteradiel, 70,03 km² fan Menameradiel en 20,32 km² fan 'e doarpen Baaium, Spannum, Winsum en Wjelsryp út Littenseradiel.
It lânskip fan De Waadhoeke wurdt sterk behearske troch agrarysk grûngebrûk, en bestiet yn it noarden benammen út ikkers dêr't jirpels op ferboud wurde, en yn it suden fral út greiden foar molkfeehâlderij. Ferskate savelige kwelderwâlen stykje soms 1 oant 1.50 m út boppe it omlizzende lân dat yn haadsaak út swiere seeklaai bestiet. De wichtichste ôfwetteringskanalen binne: de Berltsumer Feart, de Frjentsjerter Feart, de Menamer Feart, de Nije Faart, de Ouwe Faart, De Ryd, de Seisbierrumer Feart en de Súdhoekster Faart. Troch de midden fan 'e gemeente rinne ferskate wichtige ferkears- en ferfiersieren yn east-westrjochting. Dat binne it Van Harinxmakanaal (de ferbreding út 1951 fan wat oarspronklik de Harnzer Trekfeart wie), it spoar fan Ljouwert nei Harns (dat yn 1863 oanlein waard) en de autosnelwei A31 (dy't yn 1983 de âlde Ryksstrjitwei út 1842 ferfong).
Plakken
De Waadhoeke bestiet út 41 offisjele wenkearnen, wêrûnder 1 stêd, Frjentsjer, dy't it haadplak is, en 40 doarpen. Oangeande de offisjele plaknammen is yn 'e nije gemeente by de oprjochting de status quo hanthavene. Dat betsjut dat yn it eardere Menameradiel en de fjouwer doarpen dy't fan Littenseradiel kamen, de Fryske plaknammen offisjeel binne, wylst yn it eardere Frjentsjerteradiel en It Bilt de Nederlânske in offisjele status holden hawwe. Hjirûnder in opsomming fan 'e doarpen. Dêr't dat fan tapassing is, binne de Biltske plaknammen tusken heakjes werjûn. Nij-Altena krige pas yn 2006 de status fan doarp en wie foartiid in útbuorren fan Sint-Anne. It doarp Kleaster Eanjum is op 1 jannewaris 1963 part fan Berltsum wurden, en ek de útbuorren Tutgum is opgien yn Berltsum.
Demografy
Op 31 desimber 2018 hie de Waadhoeke 46.163 ynwenners. Dy wiene sa oer de gemeenten ferdield: 20.180 yn Frjentsjerteradiel, 13.439 yn Menameradiel, en 10.502 op It Bilt. Dizze sifers binne allegear fan 30 april 2017. De fjouwer Littenseradielster doarpen dy't yn De Waadhoeke opgien binne, hiene op 1 jannewaris 2017 mei-inoar 1.901 ynwenners. Op basis fan dizze sifers kin de befolkingstichtens fan De Waadhoeke fêststeld wurde op 145,6 minsken de km².
De stêd Frjentsjer is fierwei it grutste plak yn 'e gemeente, en Kleaster-Lidlum, yn it âlde Barradiel, is it lytste. Yn de ûndersteande tabel wurdt sjen litten hoe't de ynwenners krekt oer de ûnderskate plakken yn 'e gemeente ferdield binne.
Polityk
Ein desimber 2017 waard bekend dat Haijo Apotheker, fan D66, yn 't earstoan waarnimmend boargemaster fan De Waadhoeke wêze soe. Hy waard op 30 oktober 2018 opfolge troch Marga Waanders fan 'e PvdA, dy't oant dy tiid boargemaster fan Dongeradiel west hie. De gemeenterie fan De Waadhoeke bestiet út 29 sitten. Op 22 novimber 2017 fûnen der fanwegen it oprjochtsjen fan 'e nije gemeente (tuskentiidske) weryndielingsferkiezings plak foar de gemeenterie fan De Waadhoeke.
De útslach fan dy en lettere ferkiezings wie sa: ¹) In fúzjepartij besteande út de pleatslike ôfdielings fan 'e PvdA, GrienLinks en D66, mei dêropta de lokale Biltske partij Werkgroep Het Bildt (WHB). ²) Behalven de pleatslike ôfdielings fan 'e FNP is hjir ek de Biltske nasjonalistyske partij Frije Bilkerts yn opgien. *) Opkomstpersintaazje.
Kultuer
Yn De Waadhoeke wurde, njonken it útlânske Nederlânsk, trije lânseigen talen sprutsen, nammentlik it Frysk yn Frjentsjer en yn 'e doarpen fan it eardere Frjentsjerteradiel, Menameradiel en Littenseradiel; it Frjentsjerterske dialekt fan it Stedsk yn 'e stêd Frjentsjer; en it Biltsk yn 'e doarpen op It Bilt. Yn 'e gemeente wurde jiers ferskate wichtige kulturele eveneminten holden, lykas de PC, it hichtepunt fan it keatsseizoen, yn Frjentsjer, en it Frysk Kampioenskip Fierljeppen yn Winsum.
Brân
In brân (mt.: brannen) is in fertarring troch fjoer dy't him, as er net aktyf bestriden wurdt, ûnbeheind útwreidet, grutte materiële skea oanrjochtsje kin, en by minske en bist ta ferwûnings of sels ta de dea liede kin. Der binne ferskate soarten brannen, lykas in stedsbrân, wêrby't in grut diel fan in stêd yn flammen opgiet, en in natoerbrân, in natuerlik foarkommende grutte brân yn wyldernisgebieten, lykas in boskbrân, dúnbrân of feanbrân. Brânbestriding is it wurkmêd fan 'e brânwacht, mar elkenien kin wat dwaan oan brânfeiligens en brânprevinsje, wêrmei't men war docht om it útbrekken fan brân foar te kommen.
Oarsaken
Brannen kinne ûntstean troch in ûngemak, lykas koartsluting, troch in natuerlike oarsaak, lykas in wjerljochtynslach, mar ek troch boaze opset: brânstifting. Dat wurdt soms by fersin of troch neilittichheid dien (bgl. troch in brânende sigaret falle te litten of fuort te smiten), en it komt ek foar dat it in (út 'e hân rûne) kweajongesstreek is. Guon lju hawwe lykwols in syklike fassinaasje foar fjoer, dy't har oanset om allegeduerigen brân te stiftsjen; sokken wurde pyromanen neamd.
Foar fjoer, en dus ek brân, moat sprake wêze fan trije faktoaren: brânber materiaal, soerstof en in foldwaande hege ûntbrâningstemperatuer. Dy trije dingen mei-inoar wurde wol de brântrijehoek of de brânsirkel neamd. As de mingferhâlding meirekkene wurdt, sprekt men wol fan de brânfjouwerhoek, en as der in katalysator yn it spul is, hat men it oer in brânfiifhoek. In katalysator is in middel dat ferbrâning mooglik makket of hurder gean lit, mar dat sels net ferbrânt. In foarbyld is it brâne litten fan in sûkerklûntsje troch der sigarettejiske op lizzen: sûker brânt net sûnder sigarettejiske, mar de sigarettejiske (dy't ommers al ferbrând is) wurdt net ferbrûkt en wurket dus as in katalysator.
By de measte brannen fynt in tige flugge oksidaasje plak, oftewol in reäksje fan in gemyske stof (yn 'e praktyk frijwol altyd mear as ien) mei soerstof. Dy soerstof kin ek ýn ien fan 'e oangeande stoffen al oanwêzich wêze, lykas yn organyske perokside. Koalwetterstoffen binne oer it algemien de meast foarkommende by brân belutsen stoffen, om't dy yn in hiel protte produkten oanwêzich binne. Koalwetterstoffen wurde karakterisearre troch de oanwêzichheid fan koalstof en wetterstof yn it molekúl. Dy beide stoffen oksidearje sûnder in soad muoite mei soerstof.
Ferwûnings en dea
By brân fallen net inkeld ferwûnen en/of deaden troch ferbrâning of it oprinnen fan brânwûnen, mar ek troch it ynstoarten fan gebouwen dy't troch brân ferswakke binne, en troch reekynhalaasje. Sterker noch, de grutste bedriging fan in brân foar in minske of bist wurdt net sasear foarme troch de flammen sels, mar troch de reek en de hjitte (reek)gassen. De koalmonokside yn 'e reek lit minsken en bisten stikke en de reek sels foarmet in ûntrochsichtich 'gerdyn', dêr't men desoriïntearre fan reitsje kin, sels yn jins eigen hûs, sadat men de útgong (of needútgong) net (mear) fine kin. De hege temperatuer kin binnen in pear tellen de longblaaskes ferbrâne en sa de longen alhiel útskeakelje. Dêrtroch kin it lichem net mear fan soerstof foarsjoen wurde en wurdt de dea ûntsjinkearber.
Koart pleit
In koart pleit is in koart rinnende boargerlike proseduere foar driuwende saken dy't fluch beslist wurde moatte. In gewoane rjochtsaak duorret langer, om't der earst in skriftlike behanneling plakfynt en partijen nei skriftlike en mûnlinge behanneling deskundigen of tsjûgen hearre litte kinne.
Saken dy't driuwend binne, sa as bygelyks it fersykjen om rebûlje te ferbieden of it fersykjen in publikaasje, dy't mooglik skea oan belutsenen en of harren belangen bringe kin, te ferbieden. Ek kin der tocht wurde oan in befel oan de fersekerder om in driuwend needsaaklik medysk hanneljen te beteljen, at de fersekerder dêr net klear foar is. Yn soksoarte foarbylden is in flugge útspraak needsaaklik. Yn it lêste foarbyld soe de pasjint al ferstoarn wêze as it wachtsjen op de útspraak te lang duorret.
De útspraak yn in koart pleit is foarriedich, dochs wol in binend oardiel. As in partij net mei de útspraak iens is, kin er yn heger berop gean of mei in normale proseduere in útwreide behanneling freegje. Yn de praktyk blykt lykwols dat men him almeast deljout nei de útspraak yn in koart pleit.
Pûsjkino
Pûsjkino (Russysk: Пушкино) is in stêd yn 'e oblast Moskou op likernôch 30 kilometer noardeastlik fan it Reade Plein yn de Russyske haadstêd Moskou. De tichtstbylizzende stêd is it seis kilometer eastlik lizzende Ivantejevka.
Skiednis
As delsetting is Pûsjkino sûnt 1498 skriftlik ûnder de hjoeddeiske namme bekend. It plak wurdt fakentiden betiizge mei it russyske wurd pûsjka, oerset yn it Frysk 'kanon' (yn de kontreien wie in wapenjitterij aktyf). Lokale histoarisy geane der fan ût dat de namme ôfstamt fan de famyljenamme fan de 14e-iuwske lânbesitter, de bojaar Grigori Mortsjinin-Pûsjka. Dy wie in foarfaar fan de ferneamde dichter Aleksander Pûsjkin, dy't sels lykwols mei it plak fierder neat fan dwaan hie. thumb|left|250px| It simmerteäter Lange tiid bleau Pûsjkino in ûnbekend plakje, mar yn it midden fan de 19e iuw krige it wat ekonomyske betsjutting troch de fêstiging fan in tekstylfabryk. Ek de oanlis fan it spoar tusken Moskou-Jaroslavl-Arkhangelsk yn de jierren 1860 droech by oan de yndustriële ûntjouwing fan Pûsjkino.
Ien fan de grutste bedriuwen fan it 19e-iuwske Pûsjkino wie dy fan de yndustrieel Evgeni Ivanovitsj Armand, famylje fan kommuniste Inessa Armand, ien fan de meast machtige frouwen yn it revolúsjonêre Moskou nei de fal fan it tsarendom.
Troch de moaie ûmjouwing, de geunstige lizzing foar Moskou oer en goede ferbiningen waard Pûsjkino in populêr plak om de frije tiid troch de bringen en lieten rike boargers fan Moskou dêr harren datsja's bouwe. Yn it ramt fan de toeristyske ûntwikkeling krige de stêd yn 1896 in simmerteäter, dat troch foarstellings fan ferneamde keunstners (Leonid Sobinov, Konstantin Stanislavski, Fjodor Sjaljapin) bekendheid krige.
Yn 1925 krige it doarp, dat doe ûnderwilens mear as 3.000 ynwenners hie, yn it ramt fan in weryndieling stedsrjochten. Oant de dei fan hjoed is Pûsjkino in plak dêr't Russen simmerdeis graach wêze meie.
Akira Matsunaga
(21 septimber 1914 - 20 jannewaris 1943) wie in Japansk fuotballer. Hy kaam yn de Twadde Wrâldoarloch om ûnder de Slach om Guadalcanal. spile ek yn it Japansk fuotbalalvetal. Hy die mei oan it Olympyske Simmerspullen 1936.
Pûsjkino
Befolkingsûntwikkeling
thumb|200px| Tsjerke fan de Hillige Geast
Ekonomy en ferkear
Pûsjkino hat noch altiten namme as yndustrystêd. It aksint leit op de tekstyl-, de elektro- en meubelyndustry en de fabrikaazje fan apparaten. Pûsjkino hat in ûndersyksynstitút foar boskbou en yn de omkriten is de haadkampus fan de russyske Universiteit foar Toerisme en Tsjinstferliening.
De stêd leit oan it spoar fan Moskou nei Jaroslavl. Pûsjkino wie yn 1929 ien fan de earste plakken yn de Sovjet-Uny dy't in elektrifisearre spoarferbining krige.
Pûsjkino hat in goede oansluting op de autowei M8, de saneamde Jaroslavskoje Sjosse.
't Waar
't Waar (Grinslânsk: t Woar) is in lintdoarp yn de gemeente Aldamt yn de provinsje Grinslân yn it klaaipart fan it Aldamt. It foarmet in twillingdoarp mei Nieuw-Scheemda, dêr't it fanâlds ek tsjerklik by hearde.
thumb|left|Termunterzijldiep by 't Waar De namme fan it doarp ferwiist nei in kearslûs (in waar of woar) yn it Termunterzijldiep, dy't yn 1611 boud waard en regelje it ôfwetterjen. Om tefoaren te kommen dat de doarpen Noardbroek en Nieuw-Scheemda, dy't leger leine, lêst krigen fan feanwetter út Scheemda, Meeden en Súdbroek, waard de bopperin fan it kanaal op fêste tiden ôfsletten.
't Waar ûntjoech him om 1700 hinne ta in warber hannelsplakje mei in skoalle (1701), in pelmûne (1698) en in grutte middenstân. Ek stie der in grutte bûtenpleats dy't bewenne waard troch de rike famylje Geertsema út Grins wei. By it pachtersoproer fan 1748 waard de pleats plondere. Op it plak kaam letter de houtseachmûne fan de famylje Van Houten.
De skoalle gie yn 1934 ticht.
't Waar lei sûnt 1910 oan de spoarline Súdbroek - Delfsyl, dêr't it doarp it stopplak Nieuw Scheemda-'t Waar hie mei Nieuw-Scheemda. Dat stopplak waard yn 1934 sletten en dêrnei de spoarline ek ôfbrutsen.
Whitecap Dakota/Sû Earste Naasje
De Whitecap Dakota/Sû Earste Naasje (Ingelsk: Whitecap Dakota/Sioux First Nation; Eastlik Dakota: Wápaha Ská Dakhóta Oyáte) is in Yndiaanske stamme-organisaasje yn Kanada, mei in eigen reservaat yn it suden fan 'e provinsje Saskatchewan. De stamme hiet oarspronklik de Moose Woods Sû Earste Naasje (Moose Woods Sioux First Nation). ("Earste naasje" is in Kanadeeske oantsjutting foar in Yndianestam of -troep.) De Whitecap Dakota/Sû Earste Naasje waard as offisjele stamme-organisaasje oprjochte yn 1881, en hie neffens gegegevens út 2006 doe 456 leden. It haadkertier is fêstige yn Saskatoon, yn Saskatchewan. De leden fan 'e Whitecap Dakota/Sû Earste Naasje besteane út etnyske Sû (Sioux), nammentlik Eastlike Dakota fan 'e Wahpeton- en Sisseton-stammen.
Reservaat
De Whitecap Dakota/Sû Earste Naasje hat in eigen reservaat, te witten: it Whitecap Reservaat 94 (Whitecap 94 Reserve), dat foarhinne it Moose Woods Sû Reservaat 94 (Moose Woods Sioux 94 Reserve) hiet. It hat in oerflak fan 16,8 km², en it leit 26 km bewesten Saskatoon. Fan 'e krapoan 460 stamleden wennen der yn 2006 222 yn it reservaat. De Whitecap Dakota/Sû Earste Naasje heart ta de Federaasje fan Yndiaanske Naasjes fan Saskatchewan, in yntertribaal gearwurkingsferbân.
Skiednis
De Whitecap Dakota/Sû Earste Naasje is ien fan acht lytse Sû-stammen yn súdlik Saskatchewan en Manitoba, dy't dêr oan 'e ein fan 'e Dakota-Oarloch fan 1862 fêstige binne troch almeast Eastlike Dakota, nei harren flecht út 'e Amerikaanske steat Minnesota wei. It Kanadeeske regear erkent dizze "earste naasjes" en hat oan harren reservaten tawiisd, mar hâldt út dat se eins Amerikaanske flechtlingen binne, dy't inkeld yn Kanada tahâlde om't de Kroan sa freonlik is om dat ta te stean. Neffens dy riddenearring kinne de Sû yn Kanada dus gjin lânrjochten jilde litte. De Sû-stammen, oan 'e oare kant, hawwe lânkaarten en offisjele dokuminten fan foàr de kolonisaasje fan súdlik Saskatchewan en Manitoba, dêr't út blike soe dat dy krite doe wol deeglik ta harren wengebiet hearde. Dit is in juridysk toulûken dat al geande is sûnt de 1870-er jierren en dêr't mei koarten grif ek gjin ein oan komme sil.