cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Fallen ingel
Fallen ingels yn it iere kristendom
Yn it iere kristendom waard de mienskip tusken de 'Wachters' en de minsklike froulju gauris sjoen as de earste fal fan 'e ingels. De kristlike lear hold it boek Henoch oant de trêde iuw foar wier, en in grut tal fan 'e tsjerkfaars, lykas Ireneus, Origenes, Justinus de Martelder, Klemens fan Aleksanderje, Tertullianus en Laktantius, akseptearre de bân tusken de fal fan 'e ingels en de ferwizing nei de 'soannen fan God' yn it bibelboek Genesis. Neffens asketen as Origenes wiene dy ingels skuldich oan it tebûten gean fan 'e beheinings fan harren aard en oan it begearen fan 'e ûnderfining fan seksueel geniet. Ireneus omskreau harren as 'ôffalligen', dy't foar harren ferrie fan God bestraft wurde sille mei it ivige fjoer fan 'e hel. Justinus de Martelder miende dat de fallene ingels en/of harren demoanyske neiteam letter op 'e ierde maskerearre as de goaden fan it heidendom, en yn it ferlingde dêrfan hold er harren ferantwurdlik foar de kristenferfolgings yn it Romeinske Ryk yn 'e earste helte fan it earste milennium. Tertullianus en Origenes ferwiisden ek nei de fallene ingels as dejingen dy't de minskheid de (neffens de Bibel ferbeane) lear fan astrology bybrocht hiene.
Fallen ingels yn Roomsk-Katolike Tsjerke
Tsjin 'e trêde iuw begûn de iere Tsjerke de lear fan it boek Henoch te fersmiten. De 'soannen fan God', dy't yn Genesis neamd wurde, waarden fan dy tiid ôf sjoen as fromme manlju, mear spesifyk de ôfstammelingen fan Set (in soan fan Adam en Eva), dy't ta kwea ferlaat waarden troch froulju dy't ôfstammen fan Kaïn (in oare soan fan Adam en Eva, en de earste moardner, dy't syn broer Abel ombrocht). De oarsaak fan it bestean fan it kwea waard ferskood fan in boppenatuerlike yntroduksje troch fallene ingels nei de erfsûnde, dat in poer minsklik konsept is.
Yn it Westen waard it wurk De Stêd Gods, fan Augustinus fan Hippo, toanoanjaand foar de fisy op demonology. Augustinus wiisde dêryn it boek Henoch folslein ôf en stelde dat de iennichste oarsprong fan fallen ingels de rebûlje fan Satan tsjin God wie. Fan gefolgen waarden fallene ingels neitiid yn 'e Roomsk-Katolike Tsjerke lykslein mei demoanen, en waarden se ôfskildere as aseksuële geastlike wêzens. Under lettere roomske demonologen ûntstie strideraasje oer de fraach oft fallene ingels en/of demoanen fysike lichems hiene en sa ja, wêr't dy lichems út opboud wiene, mar sels dejingen dy't útholden dat se yndie oer fysike lichems beskikten, wiene derfan oertsjûge dat se gjin neiteam fuortbringe koene.
De hjoeddeistige Kategismus fan de Roomsk-Katolike Tsjerke nimt de term 'fal fan 'e ingels' net letterlik, mar beskôget it wurd 'fal' as in metafoar foar de radikale en net mear werom te nimmen ôfwizing fan God en syn bewâld troch guon ingels, dy't, hoewol't se skepen wiene as wêzens fan it goede, út frije wil foar it kwea keazen. Neffens it roomske dogma is harren sûnde dêrmei ûnferjoulik fanwegen it net wer yn te lûken karakter fan harren kar, en net om't der wat mankearret oan 'e ûneinige genede fan God. It moderne roomsk-katolisisme wiist de apokatastasis, de fermoedsoening fan 'e fallene ingels mei God sa't dy suggerearre is troch Origenes, ôf.
Fallen ingels yn 'e Eastersk- en Oriïntaalsk-Otterdokse Tsjerken
Yn 'e Eastersk-Otterdokse Tsjerken besiet, krekt as yn 'e Roomsk-Katolike Tsjerke, in fundaminteel leauwe yn it bestean fan fallene ingels as geastlike wêzens dy't yn opstân kamen tsjin God. Oars as yn it roomsk-katolisisme bestiet der yn 'e Eastersk-otterdoksy gjin dogma oer de krekte natuer fan fallene ingels. Wol is der unanime oerienstimming dat de macht fan fallene ingels altyd lytser is as dy fan God. Sadwaande kinne ferskate ideeën oer fallene ingels ynkorporearre wurde yn it bredere otterdokse leauwe, salang't sokke ideeën mar net tsjin 'e tekst fan 'e Bibel yngeane. Om't dêr amper wat oer fallene ingels yn stiet, lit dat in protte romte. Histoarysk hawwe guon Eastersk-otterdokse teologen suggerearre dat fallene ingels yn 'e nije wrâld, dy't folgje sil op 'e Einichste Dei, rehabilitearre wurde kinne.
Yn 'e Syrysk-Otterdokse Tsjerke, ien fan 'e Oriïntaalsk-Otterdokse Tsjerken, wurde de 'soannen fan God', beskreaun yn it bibelboek Genesis, noch altyd identifisearre mei fallene ingels.
De Etiopysk-Otterdokse Tsjerke en syn ôfspjaltings (lykas de Eritreesk-Otterdokse Tsjerke), dy't ek ta de Oriïntaalsk-otterdoksy hearre, geane noch in stap fierder, en akseptearje, oars as alle oare tsjerken, de boeken Henoch en Jubileeën as kanonyk. Fan gefolgen leart de Etiopysk-Otterdokse Tsjerke dat de minsklike sûnde net inkeld komt fan Adam syn dôfhûdigens yn 'e Hôf fan Eden, mar ek fan 'e lettere bemuoienis fan Satan en de oare fallene ingels mei de minskheid. Yn 'e mande mei demoanen soene dy fallene ingels noch altyd alle sûnde en kwea op 'e ierde feroarsaakje.
Fallen ingels yn 'e protestantske tsjerken
Yn neifolging fan 'e Roomsk-Katolike Tsjerke hinget it protestantisme it idee oan fan fallen ingels as geastlike wêzens dy't gjin fysyk lichem hawwe. It wiist lykwols de fierdere angelology (lear fan en oer de ingels) fan 'e Roomsk-Katolike Tsjerke ôf. Marten Luther, de sechstjinde-iuwske grûnlizzer fan it lutheranisme, sommet yn syn Ingelpreek inkeld de dieden fan 'e fallene ingels op, en giet alhiel foarby oan in mooglike hierargy mank ingels en fallene ingels, dêr't de roomske teologen doedestiden yn 'e regel in protte omtinken oan joegen. Luther jout ta dat Satan en syn fallene ingels ferantwurdlik binne foar in diel fan 'e tsjinrampen yn 'e wrâld, mar hy beklammet oanhâldend dat de macht fan 'e goede ingels grutter is as dy fan harren fallene wjergaders. In tiidgenoat fan Luther, de Italjaanske protestantske teolooch Girolamo Zanchi, joech in yngeande útlis fan 'e reden foar de rebûlje fan in diel fan 'e ingels tsjin God. Neffens him kamen Lusifer en syn trewanten yn opstân doe't God de ynkarnaasje fan Jezus Kristus yn ûnfolsleine foarm oan harren útbrocht. Ofsjoen fan inkelingen as Zanchi litte protestantske teologen har folle minder gelegen lizze oan 'e oarsaak fan 'e fal fan 'e ingels, mei't se spekulaasje dêroer noch nuttich, noch nedich fine.
It bestean fan fallen ingels
Hoewol't it idee troch guon teologen ûntstriden wurdt, is it bestean fan fallene ingels yn 'e islaam frij algemien akseptearre. De ierste islamityske ferhalen oer fallen ingels wurde taskreaun oan selskipslju fan 'e profeet Mohammed, lykas Abdûlla ibn Abbas (619-687) en Abdûlla ibn Masûd (594-653). Sels doe al wiene guon islamityske teologen op it bestean fan fallene ingels tsjin, wêrby't se ferwiisden nei guon fersen fan 'e Koraan dy't de klam leine op 'e frommens fan 'e ingels, lykas 16:50 ("En wat ek yn 'e himels is en hokker skepsel ek op 'e ierde bestiet, it ûnderwerpt him oan God, lykas ek de ingels, en hja binne net heechmoedich.") en 66:7 ("O, jimme dy't leauwe, rêd jimsels en jimme húshâldings fan it Fjoer, dat as branje minsken en stiennen hat, wêrboppe oft ingels binne, hurd en strang, dy't God net oerhearrich binne yn wat Er harren hjit en dogge wat harren oplein wurdt."). Ien fan 'e earste ûntkenners fan it bestean fan fallene ingels wie de ynfloedrike askeet Hassan fan Basra (642-728), dy't ek in alternative ynterpretaasje foarstelde fan Koraanfersen dy't oer fallene ingels lykje te gean.
Iblis
Yn dy kontekst moatte yn it foarste plak de fersen neamd wurde dy't oer Iblis geane, dy't ornaris identifisearre wurdt as de duvel, de islamityske wjergader fan 'e kristlike Satan. Neffens de hadith, de tradysje fan 'e soennityske islaam, stiet Iblis oan it haad fan in legermacht fan fallene ingels en de grimmitichste djinn út 'e leechste hel. Iblis ferskilt lykwols fan 'e kristlike Satan yn 'e sin dat Satan yn it grutste part fan it kristendom sjoen wurdt as in trochkwea wêzen, dat as heechste doel hat om God (en dêrmei it goede) te ferslaan en dan as usurpator op 'e troan fan God plak te nimmen. It idee dat Iblis besykje soe en stjit God fan 'e troan om syn plak yn te nimmen, is de islaam lykwols alhiel frjemd, en is omreden fan it strange monoteïsme fan 'e islaam sels ûntinkber.
Lykwols wurdt yn Soera 62-66 sein dat it besykjen fan Iblis om 'e tsjinners fan God op in dwaalpaad te lieden, doemd is om te mislearjen: "'En doe't Wy tsjin 'e ingels seine: 'Bring hulde oan Adam,' brochten sy him hulde, útsein Iblis. Hy sei: 'Moat ik my op 'e ierde smite foar ien dy't Jo makke hawwe fan klaai?' En hy sei: 'Hawwe Jo him boppe my eare? As Jo my oant de Oardielsdei útstel ferliene, sil ik sûnder mis syn neikommelingen derta bringe en folgje my, op inkelen nei.' Hy [God] sei: 'Gean hinne! En wa't ûnder harren jo folgje sil, de hel sil perfoarst in romme ferjilding foar jimme allegearre wêze. En bekoar mei jo stim wa't jo kinne en fiterje jo ruterij en jo fuotfolk tsjin harren oan en wês harren dielgenoat yn harren wielde en harren bern en doch harren ûnthjitten – mar Satan jout inkeld ferrifeljende ûnthjitten – wiswier oer Myn tsjinners sille jo gjin macht hawwe. En genôch is jo Hear as Beskermer.' '"
Dizze koranyske fersen foarmje in parallel oan 'e tekst fan it folle eardere boek Jubileeën. Krekt as Iblis freget dêryn de fallene ingel Mastema oan God om tastimming en bring de minskheid yn ferlieding fan it kwea. Allebeide binne se beheind yn harren macht, d.w.s. net by steat om 'e tsjinners fan God te bedragen. It motyf fan 'e oerhearrigens fan Iblis giet lykwols net werom op 'e fallene 'Wachters' dy't yn Genesis de "soannen fan God" neamd wurde, mar kin weromfolge wurde nei De Skatspelonk, in apokryf wurk fan kristlike oarsprong wêryn't nei alle gedachten de standertútlis fan 'e iere Oriïntaalsk-otterdoksy beskreaun stiet oangeande de fal fan 'e ingels en de oarsprong fan Satan. Neffens De Skatspelonk wegere Satan om himsels del te bûgen foar Adam, om't hy fan fjoer en geast wie, wylst de minske fan klaai makke wie. Dêrop waard er troch God út 'e himel ferballe.
Yn 'e iere islaam waard Iblis typearre as fallene ingel, mar om't er yn Soera 18:51 ("[Tink oan] de tiid dat Wy tsjin 'e ingels seine: 'Bûgje del foar Adam,' sy bûgen har del, mar Iblis net. Hy wie ien fan 'e djinn, dêrom wied er oerhearrich oan it gebod fan 'e Hear. [...]") omskreaun wurdt as in djinn, in soarte fan kweageast, wolle guon islamityske teologen hawwe dat er eins hielendal gjin ingel is mar in oarsoartich wêzen, dat him inkeld by de ingels jaan meien hie omreden fan syn eardere frommens. Oare saakkundigen fine dat in ûnbefredigjende útlis, dy't net ferklearret hoe't in djinn ea middenmank de ingels belânje koe. Sy beskôgje de passaazje dêr't Iblis in djinn neamd wurdt as in skelwurd of mooglik in soarte fan ferflokking. Wer oaren, lykas Abdûlla ibn Abbas lizze de passaazje út troch derop te wizen dat der in klasse fan ingels is de Djinan (hjir: "himel") bewekje en dêrom djinni neamd wurde (krekt sa't lju út Mekka yn it Arabysk Mekki binne). Mar dy djinni binne net besibbe oan 'e djinn. Noch wer in oare útlis is dat de term djinn brûkt wurde kin foar alles dat ferburgen is foar it minsklik each, en dêrmei dus ek ingels.
Harût en Marût
In oar bekend gefal fan wat as fallene ingels ynterpretearre wurde kinne, stiet yn 'e koranyske Soera 2:102, dêr't in pear ingels neamd wurdt mei de nammen Harût en Marût ("[...] En [sy hannelen nei] itjinge oan 'e beide ingels, Harût en Marût, te Babylon iepenbiere wie. Mar dy beiden ûnderrjochten nimmen, foar't se sein hiene: 'Wy binne mar in beproeving, wês dêrom net ûnleauwich.' Sa leare sy [de minsken] fan harren datjinge wêrmei't se in skeel meitsje tusken in man en syn frou, mar sy bringe der nimmen skea mei ta, of it moat wêze troch it befel fan God [...]"). Hoewol't de reden efter harren besyk oan 'e ierde yn 'e Koraan net neamd wurdt, makket in ferklearjend, oan ibn Masûd en ibn Abbas taskreaun ferhaal dêroer diel út fan 'e hadith.
Koart opsomme komt dat ferhaal del op it folgjende. De ingels bekleie har by God oer de misdieden fan 'e minsken en freegje tastimming om dyselden te ferdylgjen. Dêrop beslút God de proef op de som te nimmen om te sjen oft de ingels it yn deselde omstannichheden better dwaan soene as de minsken. De ingels kieze út harren fermidden twa út, Harût en Marût, dy't fan God in minsklik lichem mei minsklike begearten krije, en dy't ûnder de macht fan Satan pleatst wurde, krekt as de minsken dat binne. Op 'e ierde jouwe de beide ingels al rillegau ta oan lust en oare begearten, en meitsje har skuldich oan ôfgoaderij. Se fermoardzje sels in ûnskuldige dy't tafallich tsjûge west hat fan harren (mis)dieden. Foar straf wurde se troch God neitiid net wer ta de himel talitten.
It tinken is dat de nammen Harût en Marût fan soroästryske oarsprong binne, en ferbasterings binne fan Haurvatat en Ameretat, twa fan 'e amesja spenta, de soroästryske wjergaders fan ingels. It eigentlike ferhaal fan Harût en Marût liket ûntliend te wêzen oan it apokrife joadske boek 3 Henoch, wêryn't trije ingels út 'e himel omleech geane nei de ierde. De iere islamityske teolooch Hisjam ibn al-Kalbi stelde dat al fêst, en besocht de ferskillen tusken de beide ferhalen glêd te striken troch út te lizzen dat ien fan it trijetal neitiid weromkeard wie nei de himel, wylst de oare beide efterbleaun wiene op 'e ierde en de nammen Harût en Marût oannommen hiene. Mar hoe't it ek sij, krekt as yn it ferhaal fan Iblis ûntbrekt ek yn it ferhaal fan Harût en Marût eltse foarm fan ingelige opstân tsjin God. Sa't de Koraan befêstiget, waarden Harût en Marût troch God stjoerd en as se de minsken ûnderrjochten yn tsjoenderij, diene se dat mei goedkarring fan God, krekt sa't Iblis de minsken mei goedkarring fan God yn ferlieding bringt.
Kommersjalisearring
Kommersjalisearring of kommersjalisaasje is it sosjale proses wêrby't guod en tsjinsten yn tanimmende mjitte útbate wurde út in winsteachmerk ynstee fan foar eigen gebrûk of op basis fan wjersidigens. Dêrnjonken wurdt de term ek wol brûkt foar it yn 'e merk setten fan in nij produkt.
Fierders kinne ek hiele maatskippijen kommersjalisearje, lykas by de oergong fan in besteansekonomy nei in merkekonomy. Ek yn 'e kontekst fan 'e moderne Westerske maatskippij sprekt men wol fan in almar fierdergeande kommersjalisearring, wat ornaris as wat ferkeards sjoen wurdt. De Dútske ekonoom en filosoof Karl Marx spriek yn dat ferbân oer kommodifikaasje, wêrby't hieltyd mear aspekten fan it minsklik hâlden en dragen en de resultaten dêrfan útdrukt wurde yn jildwearde ynstee fan neffens de yntrinsike of ynherinte wearde.
Minsklike relaasjes krije troch it kommersjalisearringsproses in hieltyd saakliker karakter. Efterlizzende noarmen en wearden yn ûnderlinge relaasjes binne dan almar minder basearre op besibskip of freonskip, en almar mear op feardichheden en maatskiplike status. Fan gefolgen wurde dingen as rjochtfeardichheid en deugdsumens minder wichtich.
Deuteronomium
Deuteronomium (in Latynske namme dy't ûntliend is oan it Grykske Δευτερονόμιον, Dheuteronomion, dat "Twadde Wet" betsjut), yn it oarspronklike Hebriuwsk: דברים, Deḇarim ("Sprutsen Wurden"), is it fyfde boek yn sawol de joadske as de kristlike Bibel. Yn 'e joadske Tenach falt it ûnder de Torah (de "Leare" of "Wet"); yn it Alde Testamint fan 'e kristlike Bibel falt it ûnder de Wet. Deuteronomium bestiet út trije preken dy't de profeet Mozes foar de Israeliten hâldt oan 'e foarjûn fan harren ferovering fan it Unthjitten Lân fan Kanaän. Yn it boek wurdt dêrmei nochris oereide wat der sûnt de úttocht út Egypte foarfallen is en dêrnjonken foarmet it in oprop oan it folk om trou te bliuwen oan God.
Neffens de tradysje soe de tekst fan Deuteronomium in werjefte wêze fan 'e feitlike wurden fan Mozes foarôfgeande oan 'e besetting fan Kanaän, mar hjoeddeiske bibelwittenskippers en teologen binne it der fierhinne oer iens dat it boek syn oarsprong ynstee fûn hawwe moat yn it noarderkeninkryk Israel, dêr't it wei nei it suden ta brocht wêze moat, nei Juda, nei't de Alde Assyriërs yn 'e achtste iuw f.Kr. Samaria, de haadstêd fan Israel, ferwoastge hiene. Yn Juda waard it dêrop, yn 'e lette sânde iuw f.Kr., oanpast oan it nasjonalistyske herfoarmingsbelied ûnder kening Josjía, wylst de definitive ferzje gearstald wêze moat nei de weromkear út 'e Babyloanyske Ballingskip, yn 'e lette sechsde iuw f.Kr. De earste folsleine Fryske oersetting fan Deuteronomium stie yn 'e fertaling fan it Alde Testamint, fan dû. Geart Aeilco Wumkes en Eeltsje Boates Folkertsma, dy't yn 1943 útkaam. thumb|left|200px|[[Mozes (profeet)|Mozes, dy't útsjocht oer it Unthjitten Lân.]]
Ynhâld
Deuteronomium bestiet út trije preken dy't de profeet Mozes oan 'e foarjûn fan 'e ferovering fan it lân Kanaän hâldt foar de gearkomste fan 'e Israeliten. De earste preek eidet de fjirtich jier dat hja yn 'e woastyn trochbrocht hawwe nochris oer, fjirtich jier dy't harren ta dit momint brocht hawwe, en einiget mei in oprop om 'e wet en de foarskriften te ûnderhâlden. De twadde preek moat de Isrealiten ynprintsje dat se harren iene God mei útsluting fan alle oare goaden tsjinje moatte, en de wetten en foarskriften dy't God harren jûn hat, neilibje moatte, want dêr hinget harren besit fan it Unthjitten Lân fanôf. Yn 'e trêde preek wurdt de treast útsprutsen, dat, sels al soene de Israeliten ta dôfhûdigens ferfalle en sa it lân kwytreitsje, dochs alles noch wer goedmakke wurde kin as hja berou krije fan harren ûntrou en fan harren ferkearde wegen weromkeare. Deuteronomium einiget mei it iensume ferstjerren fan Mozes op 'e berch Nebo, om't er fanwegen guon hastige wurden, dy't er ûnder de omdoarmings yn 'e Sinaï-woastyn sprutsen hie, sels it Unthjitten Lân net yngean mei.
Fryske oersetting
Gerben Colmjon sette yn 1863 in pear fragminten út Deuteronomium oer yn it Frysk (Deut. 16:18-20 en 19:18-21), dy't útjûn waarden as taheakke by dy syn Beknopte Friesche Spraakkunst. Yn 1919 joech dû. Geart Aeilco Wumkes yn syn Ut 'e Heilige Dobbe, û.m. in oersettingsfragmint fan eigen hân fan Deuteronomium 32:7-14 út. De earste folsleine útjefte fan Deuteronomium stie yn it Alde Testamint fan Wumkes en Eeltsje Boates Folkertsma, dêr't dy yn 1943 de earste Fryske bibeloersetting mei foltôgen. Om't sawol teologen as taalkundigen beswieren tsjin 'e fertaling Wumkes-Folkertsma hiene, waard fan 1966 ôf wurke oan in nije bibeloersetting, dy't yn 1978 útkaam as de Nije Fryske Bibeloersetting (mei stipe fan 'e provinsje Fryslân, it Nederlands Bijbelgenootschap te Haarlim en de Katholieke Bijbelstichting te Bokstel). Dat is de fertaling dy't noch altiten yn gebrûk is, yn 'e foarm fan 'e trêde, ferbettere druk fan 1995. De oersetting fan Deuteronomium waard dêrby dien troch dû. F.D. Dijkstra, dy't op taalkundich mêd ûnderstipe waard troch sawol Ulbe van Houten as Hendrik Twerda.
Genesis (bibelboek)
Genesis (in Latynske namme dy't ûntliend is oan it Grykske Γένεσις, Genesis, dat "Oarsprong" betsjut), yn it oarspronklike Hebriuwsk: בראשית, Ḇerēšiṯ ("Yn [it] Oanbegjin"), is it earste boek yn sawol de joadske as de kristlike Bibel. Yn 'e joadske Tenach falt it ûnder de Torah (de "Leare" of "Wet"); yn it Alde Testamint fan 'e kristlike Bibel falt it ûnder de Wet. Genesis beskriuwt de skepping fan 'e wrâld, de Sûndfloed en it libben fan 'e aartsfaars. Foar sawol joaden as kristenen leit it teologyske belang fan Genesis yn it "ferbûn" dat God slút mei syn "útkarde folk" (de neiteam fan 'e aartsfaars, oftewol de Joaden), en de bân dy't dêrtroch ûntstiet mei it Unthjitten Lân (Palestina). De kristlike teology ynterpretearret Genesis fierdersoan as in foarôftekening fan beskate krúsjale kristlike leauwenseleminten, yn it bysûnder de needsaak ta ferlossing en de ferfolling fan 'e ferbûnsôfspraken fan God troch de krusiging fan Jezus Kristus (wêrmei't de leauwenden fan harren sûndelêst ferlost wêze soene). Neffens de tradysje soe de profeet Mozes de skriuwer fan it boek wêze, mar yn wurklikheid is it skreaun troch in anonime auteur, dy't it optekene itsij krekt foàr, itsij ûnder de Babyloanyske Ballingskip (tusken likernôch 600 en 540 f.Kr.), wylst de definitive ferzje datearret fan 'e ein fan 'e Ballingskip of fan krekt dernei. De earste folsleine Fryske oersetting fan Genesis stie yn 'e fertaling fan it Alde Testamint, fan dû. Geart Aeilco Wumkes en Eeltsje Boates Folkertsma, dy't yn 1943 útkaam.
Ynhâld
Yn Genesis wurdt beskreaun hoe't God yn it oanbegjin de wrâld skept en alles dat derop is, en as lêste de minske, Adam. Om't Adam iensum is, makket God foar him in wêzen om him selskip te hâlden: de earste frou, Eva. Mar Adam en Eva binne oerhearrich en harkje nei de ynflústerings fan 'e duvel en wurde dêrom ferdreaun út it Hôf fan Eden. Fan harren soannen slacht ien, Kaïn, in oaren, Abel, út oergeunstigens dea, mar de neiteam fan 'e trêde soan, Set, befolket de ierde. As de minsken har op 'e nij fan God ôfkeare, rûget er harren út mei de Sûndfloed, mar bewissiget dêrby dat ien man, Noäch, en syn famylje it oerlibje. In fiere neikommeling fan Sem, ien fan 'e soannen fan Noäch, is Abraham, de earste fan 'e aartsfaars, dy't op oanwizings fan God syn heitelân ferlit om him yn it Unthjitten Lân fan Kanaän te fêstigjen. Abraham syn soan Izaäk, de twadde fan 'e aartsfaars, lit syn frou Rebekka út syn heite lân fan komôf helje en kriget mei har de tsierende twillingsoannen Jakob en Ezau. left|thumb|300px|[[Noäch (bibelsk persoan)|Noäch en syn gesin komme nei de Sûndfloed út 'e arke (houtfyk nei in skilderij fan Julius Schnorr von Carolsfeld (1794-1872).]]
Jakob, de trêde en lêste aartsfaars, hellet syn froulju, de susters Léa en Rachel, en syn byfroulju, de slavinnen Bilha en Silpa, ek wer út syn pake' âlde heitelân en set by harren de stamheiten fan 'e tolve stammen fan Israel oan: Rûben, Simeön, Levy, Juda, Dan, Naftaly, Gad, Azer, Issaskar, Sebûlon, Joazef en Benjamin. De leaflingssoan fan Jakob is lykwols Joazef, dy't mei syn waanwiis hâlden en dragen syn tsien âldere bruorren betiden alhiel breinroer makket. Uteinlik ferkeapje se him oan in selskip slavekeaplju, wylst se foar harren heit oer úthâlde dat er deade wurden is troch in wyld bist. Joazef bedarret yn Egypte, dêr't er it troch yngripen fan God bringt ta ûnderkening fan 'e farao. As der in hongersneed oer it lân Kanaän komt, wurde Jakob en syn hiele famylje rêden troch Joazef, dy't harren asyl ferlient om utens yn Egypte.
Fryske oersetting
De earste Fryske oersetting út Genesis liket de fertaling fan Gen. 24:1-67 west te hawwen, dy't yn 1762 fan 'e hân fan Ysaks Bootschen ferskynde yn it boek Genesis Vjouwer Ves 1 fan Bernardus Albertus Fabricius. Yn 1856 ferskynde yn it blêd Iduna anonym in nijmakke Aldfryske oersetting fan Genesis 1 ûnder de titel Dat Foarste Haedstik fon Genesis (Prôve fon aldfrîske boekstoyinge). En dû. Geart Aeilco Wumkes joech yn 1919, yn syn Ut 'e Heilige Dobbe, û.m. oersettingsfragminten fan eigen hân fan Genesis 1:1-13, 18:22b-33 en 49:22-26 út. De earste folsleine útjefte fan Genesis stie yn it Alde Testamint fan Wumkes en Eeltsje Boates Folkertsma, dêr't dy yn 1943 de earste Fryske bibeloersetting mei foltôgen. Om't sawol teologen as taalkundigen beswieren tsjin 'e fertaling Wumkes-Folkertsma hiene, waard fan 1966 ôf wurke oan in nije bibeloersetting, dy't yn 1978 útkaam as de Nije Fryske Bibeloersetting (mei stipe fan 'e provinsje Fryslân, it Nederlands Bijbelgenootschap te Haarlim en de Katholieke Bijbelstichting te Bokstel). Dat is de fertaling dy't noch altiten yn gebrûk is, yn 'e foarm fan 'e trêde, ferbettere druk fan 1995. De oersetting fan Genesis waard dêrby dien troch dû. F.D. Dijkstra, dy't op taalkundich mêd ûnderstipe waard troch sawol Ulbe van Houten as H. Twerda.
Bizons
De bizons (Latynske namme: Bison) foarmje in skaai fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (Mammalia), it skift fan 'e evenhoevigen (Artiodactyla), de famylje fan 'e holhoarnigen (Bovidae) en de ûnderfamylje fan 'e kobisten (Bovinae). De seis soarten dy't it skaai telt, binne (of wiene) lânseigen yn Noard-Amearika en Jeraazje.
Hoewol't de bizons yn 'e regel yn harren eigen taksonomysk skaai pleatst wurde, binne der guon yndielings wêrby't se op yn bulte smiten wurde yn it nau besibbe skaai fan 'e kij (Bos) mei kij, gaurs, kûprys en jaks, dêr't se har op beheinde wize mei fuortplantsje kinne.
Jane Porter (Britsk skriuwster)
Jane Porter (Durham (Ingelân), 17 jannewaris 1776 – Londen, 24 maaie 1850) wie in Britsk skriuwster fan histoaryske romans en toanielstikken. Hja waard benammen ferneamd troch har boeken Thaddeus of Warsaw, oer de Poalske opstannen yn 'e 1790-er jierren, en The Scottish Chiefs, oer de Midsiuwske Skotske frijheidsstrider William Wallace.
Jonkheid
Porter waard yn 1776 berne yn 'e stêd Durham, yn noardlik Ingelân, as de trêde fan fiif bern yn it gesin fan William Porter en Jane Blenkinsop, dat ta in foarnaam fermidden hearde. Yn har jonkheid moat se tige lang en tsjep west hawwe, en fanwegen har earnstich foarkommen krige se yn dy tiid de bynamme la Penserosa ("it Prakkesearjende Fanke"). Nei har heite ferstjerren ferfear it gesin nei de Skotske haadstêd Edinburch, dêr't Porter fierder opgroeide. De ferneamde skriuwer fan histoaryske romans sir Walter Scott kaam dêr geregeldwei by harren oer de flier.
Letter ferhuze it gesin nei Londen ta, dêr't Porter en har susters yn 'e kunde kamen mei in stikmannich froulike figueren út 'e Ingelske literêre wrâld, lykas Elizabeth Inchbald, Anna Laetitia Barbauld, Hannah More, Elizabeth Hamilton en Elizabeth Benger. Ferskaten fan Porter har bruorren en susters waarden ek ferneamd; sa ûntjoech har suster Anna Maria Porter har ek ta skriuwster, wylst har broer sir Robert Ker Porter in keunstskilder fan namme waard.
Skriuwkarriêre
Tegearre mei sir Walter Scott stie Jane Porter oan 'e widze fan 'e histoaryske roman. Hja ûntjoech in grut tal narratologyske helpmiddels foar it skriuwen fan dat sjenre, en is dêr yn it Feriene Keninkryk noch altyd ferneamd om, hoewol't hja ynternasjonaal sjoen alhiel yn Scott syn skaad stiet. Ien fan har earste wurken, Thaddeus of Warsaw, út 1803, is in ier foarbyld fan sa'n histoaryske roman, dêr't Porter grut súkses mei hie. It boek waard teminsten 83 kear werprinte, en oerset yn it Frânsk en it Dútsk.
Thaddeus of Warsaw ("Taddéus fan Warsjau") fertelt it ferhaal fan 'e Poalske ealman Thaddeus Sobieski, in fiktive ôfstammeling fan 'e renêssansistyske Poalske kening Jan III Sobieski, en dy syn ûnderfinings yn 'e 1790-er jierren, doe't de Poalen om 'e nocht besochten de opdieling fan harren lân troch Ruslân, Prusen en Eastenryk tsjin te kearen. Porter basearre har wurk foar in diel op 'e eachtsjûgeferslaggen fan Poalske flechtlingen yn Ingelân, en krige foar de roman lof taswaaid fan Tadeusz Kościuszko, de held fan 'e Amerikaanske Unôfhinklikheidsoarloch, dy't yn 'e 1790-er jierren sels lieding jûn hie oan 'e Poalske Opstân fan 1794.
In oar tige ferneamd wurk fan Porter is de histoaryske roman The Scottish Chiefs, út 1810, dy't it libbensferhaal fan 'e Midsiuwske Skotske frijheidsstrider William Wallace beskriuwt. Ek mei dat wurk hie hja in protte súkses, net inkeld yn Grut-Brittanje, mar ek yn Frankryk, dêr't de oersetting yn 't earstoan ferbean waard troch Napoleon. Ek hjoed oan 'e dei is dit noch in tige populêr boek op 'e Skotske skoallen, dêr't it op 'e lêslist fan mannich in learling pronket.
Yn har lettere jierren skreau Porter benammen koarte ferhalen foar in ferskaat oan tydskriften. In soad dêrfan liet se anonym publisearje, of mei inkeld har inisjalen "J.P." derûnder. Dit koartere wurk behannele in breed skala oan ûnderwerpen, fan 'e Russyske tsaar Peter de Grutte en de Súdamerikaanske frijheidsstrider Simón Bolívar oant de ûntdekkingsreizger yn Afrika Dixon Denham.
Ferstjerren
Jane Porter ferstoar yn 1850, yn 'e Britske haadstêd Londen.
Guillermo Lasso
Guillermo Lasso (Guayaquil, Guayas, 17 novimber 1955) is in Ekwadoraansk politikus. Hy wie fan 24 maaie 2021 presidint fan Ekwador. Hy wie de opfolger fan Lenín Moreno.
Lasso is lid fan de politike partij Creating Opportunities (CREO).
Grutte Bearemar
De Grutte Bearemar (Ingelsk: Great Bear Lake; Frânsk: Grand lac de l'Ours; Slavy: Sahtú), is in mar yn 'e Kanadeeske Noardwestlike Territoaria, op 'e grins fan 'e poalsirkel. It is it grutste binnenwetter dat folslein op Kanadeesk grûngebiet leit (de gruttere Boppemar en Hueronmar lizze foar in diel op Amerikaansk grûngebiet). It is de op trije nei grutste mar yn Noard-Amearika (wêrby't it dan ek noch de Amerikaanske Michiganmar foargean litte moat), en de op sân nei grutste yn 'e wrâld.
De Grutte Bearemar, dy't op 186 m boppe seenivo leit, hat in oerflak fan 31.153 km². It djiptegemiddelde is 71,7 m, mei in djipste punt op 446 m ûnder it wetteroerflak. De namme fan it wetter komt fan 'e Yndianen dy't oan 'e noardkant libje, de Tsjippewaien (Chipewyan), wa har namme oft "folk fan it grizzlybearewetter" betsjut.
De krite fan 'e Grutte Bearemar hat in toendraklimaat, en it wetter fan 'e mar is fan ein novimber oant yn july beferzen. Yn july, de waarmste moanne, is de trochsneed temperatuer oerdeis 19,4 °C, en yn jannewaris, de kâldste moanne, is dat –20,9 °C. Rekôrtemperatueren binne 33,5 °C yn july en –49,1 °C yn jannewaris. De Grutte Bearemar kriget jiers trochinoar 268,7 mm delslach, mei dêrûnder oer it hiele winterhealjier ferdield 150 sm snie.
Kanaän (betsjuttingsside)
"Kanaän" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:
Elektrisiên
In elektrisiên is in monteur fan elektryske ynstallaasjes. De útoefening fan dit berop bestiet út it oanlizzen en ûnderhâlden fan 'e ynfrastruktuer dy't nedich is foar de elektrisiteitsfoarsjenning.
Oplieding
Om yn Nederlân elektrisiên te wurden, moat men in spesifike fakoplieding folgje, wêrby't men as foaroplieding minimaal de LTS of tsjintwurdich VMBO-technyk dien hawwe moat. Mei beskate oanfoljende fakdiploma's mei in elektrisiên him ek elektrotechnysk ynstallateur neame.
Grifformearde tsjerke (Bunde)
De protestantsk-grifformearde tsjerke fan Bunde yn it Eastfryske lânkring Lier yn Nedersaksen is in krústsjerke út de 13e iuw. It gebou is te ferielen yn in romaansk skip (± 1200), in eastlik diel (± 1270) yn romanogoatyske styl en in klassisistyske westlike toer út 1840. Yn de rin fan de tiid waard de tsjerke ferskillende kearen ferboud.
Skiednis
Nei alle gedachten stie op it plak eartiids mooglik al 1000 f.Kr. in houten tsjerke. Yn it dwersskip binne resten fan in sânstiennen sark mei kristlike symboalen fûn, dy't âlder is as de hjoeddeiske bakstientsjerke. De tsjerke wie oarspronklik oan Sint-Martinus wijd en hearde by de proasdij Hatzum yn it bisdom Múnster. It tsjinwurdige skip waard sûnt 1200 boud en is sadwaande yn de âldste bakstiennen gebouwen fan Eastfryslân. Al om 1270-1280 hinne waard in transept en in koer tafoege, sadat in krústsjerke ûntstie. Nei dy ferlinging waarden de measte romaanske portalen yn it skip tichtmistsele en de lytse romaanske finsters troch gruttere goatyske ferfongen. De oarspronklike toer soe neffens de kronyk fan Eggerik Beninga al yn 1246 troch in orkaan ynstoart wêze (Op ditmael is daer dorch de groote torn tho Bunde nedergevallen). Dêrfoaroer waarden der nei alle gedachten yn de 13e iuw flanktuorren oan it koer boud, dy't oan it begjin fan de 16e iuw ôfbrutsen waarden of yn 1501 troch fijannige Grinzers fernield waarden, dy't neffens Beninga de tsjerke en it plak plonderen en yn 'e brân stieken (und de kercke mit den Dorpe upgebrant).
Yn de tiid fan de reformaasje gyng de gemeente oer op de grifformearde lear. Yn 1651 waard yn de tsjerke yn de noardlike transeptearm in galerij boud. Nei in brân waard de gevel fan it koer yn 1696 op 'e nij boud. Nei't de ferwulften fan it dwersskip en koer yn 1705 útbrutsen waarden, krige de rest fan de tsjerke lykas al yn it skip in houten tonferwulft. De tekst op de súdlike gevel yn giele stien neamt it jiertal 1705 en de nammen fan de doetiidske tsjerkfâlden. De hjoeddeiske toer waard yn 1840 troch Marten Bruns Schmidt (Ditzum) boud. Yn 1896 krigen de tagongen fan it dwersskip wynportalen yn de styl fan de neogotyk.
By in renovaasje yn 1958 waarden yn it ûnderste diel fan it koer de nissen en bline bôgen wer bleatlein en krigen de rûne finsters glês yn lead ramen. Nei it ferwiderjen fan de kalklagen fûnen de restauraasjemeiwurkers de âlde kleuren fan de krusingspylders werom, dy't foar in part rekonstruearre binne. Yn de jierren 1980-1981 waarden noch twa sakramintsnissen en de bundelpylders fan it eastlike koer bleatlein.
Ynterieur
By renovaasjewurk yn de 19e iuw waard op de hichte fan de finsters yn it eastlike diel in gong tusken de twaskalige muorre frijlein, dy't troch it hiele koer rint en foar in part bewarre is. De funksje fan de gong is net wis, mar mooglik wie it in paad om te flechtsjen. De oarspronklike tuorren oan it koer, dy't mei de gong ferbûn wiene, makken in trep nei boppe mooglik. Yn it koer binne twa nissen út de katolike tiid en ferskillende wijkrúsen bewarre bleaun. De muorrebeskildering is noch foar in part sichtber. It doopfont yn de krusing fan de tsjerke datearret fan de 13e iuw. Yn de eastlike muorre fan de súdlike earm is in diel fan in stiennen sydalter mei fresko's út 1500 fan rankwurk bewarre bleaun. It houten doksaal mei in klok oan de kant fan it koer datearret fan 1751 en soarget foar de ôfskieding fan de nachtmielsromte fan de tsjerke.
De tsjerke besit in barokke preekstoel mei grut klankboerd út 1720. De iken banken datearje ek út dy snoarje. Wat fierder fan de preekstoel, wat heger de banken steane. De doarkes binne fersierd mei traaljewurk, seispuntige stjerren en houtsnijwurk en de efterste banken hawwe lytse trepkes om de bank yn te gean. De twa kroanluchters binne makke troch de oargelbouwer Hinrich Just Müller.
Yn de toer hingje trije klokken. De âldste is fan 1753. In twadde klok waard yn 1951 getten om de yn de Twadde Wrâldkriich omraande klok te ferfangen. De grutste klok waard yn 1817 yn Bunde omgetten.
Oargel
De westlike galerij hie yn de 16e iuw al in oargel. Yn 1790-1793 boude Hinrich Just Müller út Wittmund foar 1700 ryksdaalders it oargel. Dêrfan is de oargelkas bewarre. It Müller-oargel hie 22 registers op twa manualen en it pedaal wie oanhongen. De foargonger fan it Müller-oargel waard foar 100 ryksdaalders oernommen troch Müller en oan de Sint-Petrustsjerke yn Aurich-Oldendorf ferkocht, dêr't de oargelkas noch altiten oanwêzich is. Gerd Sieben Janssen reparearre it oargel yn 1872. Johann Diepenbroch fergrutte it ynstrumint mei in selsstannich pedaal mei trije registers. Friedrich Klassmeier ferfong it ynstrumint yn 1926 troch in nij oargel mei 27 registers. It komplete binnenwurk fan it oargel waard yn 1965 troch Karl Schuke út Berlyn fernijd. it oargel telt no 23 registers.
Flora MacDonald (politika)
Flora MacDonald (folút: Flora Isabel MacDonald; North Sydney (Nij-Skotlân), 3 juny 1926 – Ottawa, 26 july 2015) wie in Kanadeesk politika fan etnysk Skotsk komôf. Hja waard yn 1979 de earste froulike minister fan Bûtenlânske Saken fan Kanada, en wie earder ek ien 'e earste froulju dy't in goai diene nei it liederskip fan in grutte Kanadeeske politike partij. MacDonald wie in trou bûnsgenoate fan 'e Kanadeeske minister-presidint Joe Clark, en tsjinne letter op 'e nij as minister yn it kabinet fan minister-presidint Brian Mulroney. Nei't se ein jierren tachtich út 'e polityk gien wie, hold se har in protte dwaande mei humanitêr wurk.
Jonkheid
MacDonald waard yn 1926 berne yn it plak North Sydney, yn 'e Kanadeeske provinsje Nij-Skotlân, as de dochter fan George Frederick MacDonald, in tillegrafist, en dy syn frou Mary Isabel Royle. Har pake oan heitekant wie kaptein fan in klipper en fear op Afrika en Súd-Amearika. As jongfaam folge MacDonald in oplieding ta siktaresse en fûn se wurk as bankbetsjinde by de Bank fan Nij-Skotlân. Mei 24 jier reizge se yn 1950 nei Jeropa, dêr't se al liftsjend troch ferskate lannen swalke. Yn Grut-Brittanje rekke se belutsen by in groepke Skotske nasjonalisten, dy't de Stien fan Scone út Westminster Abbey stielen en werombrochten nei Skotlân.
Iere politike karriêre
Nei har weromkear yn Kanada gie MacDonald yn 'e polityk, wêrby't se úteinsette as kampanjemeiwurkster foar Robert Stanfield, de lieder fan 'e Progressive Konservative Partij fan Nij-Skotlân, dy't yn 1956 ferrassend de provinsjale ferkiezings wûn. Letter datselde jiers waard MacDonald oannommen om op it nasjonale haadkantoar fan 'e Progressive Konservative Partij (PCP) te wurkjen, as siktaresse fan partijfoarsitter John Diefenbaker. As sadanich wurke se mei oan Diefenbakers syn kampanjes fan 1957 en 1958, en doe't har baas yn dat lêste jier ta premier fan Kanada keazen waard, kaam se op it kantoar fan 'e minister-presidint te wurkjen.
Ein fyftiger en begjin sechstiger jierren wurke MacDonald yn ferskate funksjes foar har partij, mar se rekke desyllúzjonearre troch it yn har eagen sloppe optreden fan Diefenbaker, dy't har ûntsloech doe't er ûntdiek dat sy it stribjen fan partijfoarsitter Dalton Camp stipe om him as premier te ferfangen. Neitiid wie MacDonald wurksum foar de fakulteit politikology fan 'e Queen's Universiteit yn Kingston (Ontario), wylst se trochgie mei har stipe oan it anty-Diefenbaker-kamp. Yn 1967 wie se belutsen by de súksesfolle kampanje fan Robert Stanfield om Diefenbaker te ferfangen as lieder fan 'e PCP, en neitiid wurke se mei oan 'e kampanje fan 'e partij by de lanlike Kanadeeske ferkiezings fan 1968.
Kandidatuer foar it partijliederskip
Hoewol't MacDonald as in sterke kandidate beskôge waard, krige se yn 'e earste omgong mar 214 stimmen wylst mear as 300 fertsjintwurdigers oankundige hiene op har stimme te sillen. Dat resultaat makke dat polityk analisten de oantsjutting "it Flora-syndroom" betochten foar it ferskynsel dat de ûnthjitten stipe foar in froulike politikus úteinlik net materialisearre waard. MacDonald besleat nei de twadde omgong en hâld de ear oan harsels. Hja rôp doe har oanhingers op om op Joe Clark te stimmen, dy't de stimming úteinlik ek wûn.
Ministerskip
Neitiid ûntjoegen MacDonald en Clark, dy't beide ta de moderaten binnen harren partij hearden, har ta langjierrige bûnsgenoaten. Doe't Clark yn 1979 minister-presidint fan Kanada waard, beneamde er MacDonald ta de earste froulike Kanadeeske minister fan Bûtenlânske Saken, en ien fan 'e earste froulike ministers fan Bûtenlânske Saken yn 'e wrâld. Under har ministerskip krige MacDonald te meitsjen mei de krisis oangeande Fjetnameeske boatflechtelingen, dy't him ûntjoech nei ôfrin fan 'e Fjetnamoarloch. Tegearre mei minister fan Ymmigraasje Ron Atkey betocht se in plan wêrby't Kanada mear as 60.000 flechtlingen asyl bea.
In oar wichtich probleem wie de Iraanske Gizelderskrisis, wêrby't nei de Islamityske Revolúsje yn Iraan 52 Amerikaanske diplomaten en ambassademeiwurkers fan 1979 oant 1981 op 'e Amerikaanske ambassade yn Teheran yn gizeling holden waarden. Seis Amerikanen wiene út har eigen ambassade ûntkomd en ûnderdûkt yn 'e priveewente fan 'e Kanadeeske ambassadeur. MacDonald autorisearre it takennen fan Kanadeeske paspoarten oan dy seis persoanen, wêrmei't dy yn in topgeheime CIA-operaasje Iraan útsmokkele wurde koene doe't de Kanadeeske ambassade yn jannewaris 1980 ticht moast. (Dizze operaasje, mei as koadenamme Canadian Caper ("Kanadeeske Kaprioal"), waard yn 2012 ferfilme as de mei trije Oscars bekroane Hollywood-film Argo.)
Yn desimber 1979 waard lykwols de begrutting fan 'e regearing-Clark yn it Kanadeeske Legerhûs fuortstimd, en by de dêropfolgjende lanlike ferkiezings fan 18 febrewaris 1980 litte de PCP in slimmen nederlaach. MacDonald wist lykwols har parlemintssit te behâlden. Wylst har partij yn 'e opposysje siet, ûntstie der op 'e nij strideraasje om it partijliederskip. Op 'e partijkonvinsje fan 1983 stipe MacDonald har freon Joe Clark, mar dyselde ferlear by de dêr holden stimming fan syn rivaal Brian Mulroney.
Doe't de PCP nei de Kanadeeske ferkiezings fan 1984 wer oan it bewâld kaam, waard Mulroney sadwaande minister-presidint. MacDonald waard frege om ta it regear ta treden as minister fan Wurk en Ymmigraasje, in post dy't hja oant 1986 ferfolle. Oanslutend wie se oant 1988 minister fan Kommunikaasje. Mei't se in saneamde red tory ("reade konservatyf") wie, besocht se Mulroney ôf te bringen fan syn foarnimmen ta frijhannel mei de Feriene Steaten, al stipe se nei bûten ta de plannen dy't úteinlik yn 1988 ta de oprjochting fan 'e Noardamerikaanske Frijhannelsoerienkomst (NAFTA) liede soene. De lanlike ferkiezings fan dat jier waarden wûn troch de PCP, mar MacDonald ferlear har sit oan 'e liberale kandidaat Peter Milliken, in feit dat har bitter stimde.
Lettere jierren en ferstjerren
Nei har ferkiezingsnederlaach loek MacDonald har werom út 'e polityk en wijde se har oan ynternasjonaal humanitêr wurk. Sa tsjinne se fan 1992 oant 1997 as foarsitter fan 'e ried fan bestjoer fan it International Development Research Centre. Dêrnjonken wie se ek foarsitter fan 'e World Federalist Movement-Canada, en yn 2003 bejoech se har nochris koart op it politike toaniel om te besykjen en hâld de fúzje tusken de PCP en Kanadeeske Alliânsje tsjin. It slagge har lykwols net om foar te kommen dat har partij opgie yn 'e nije Konservative Partij fan Kanada. Neffens berjochten yn 'e parse stimde se by de ferkiezings fan 2004 op 'e Nije Demokratyske Partij. MacDonald kaam mids 2015 yn 'e Kanadeeske haadstêd Ottawa te ferstjerren, yn 'e âlderdom fan 89 jier.
Simson
Simson (Hebrieusk: שמשון) is in Bibelsk persoan. Syn ferhaal begjint mei syn berte yn it haadstik 13 en einiget mei syn spektakulêre dea yn haadstik 26 fan it bibelboek Rjochters. Tweintich jier lang soe Simson rjochter wêze fan de Israeliten.
It ferhaal neffens it Alde Testamint
Neffens it Alde Testamint waard Simson berne yn in tiid dat de Filistinen oer de Israeliten hearsken. Syn heit Manoäch wie fan de stam fan Dan en troud mei in ûnfruchtbere frou. Op in dei ferskynde in boadskipper fan God oan dizze frou, dy't har tynge die dat hja in soan krije soe. De frou krige de opdracht om gjin wyn, sterke drank en ûnrein iten mear te nimmen en ek mocht hja it hier fan har soan net ôfknippe. Simon's foarornearring wie nammentlik in nazireeër te wêzen, in oan God wijd persoan, dy't de Israeliten helpe soe om harren fan it jûk fan de Filistinen te ûntdwaan. Simson stie bekend om syn ynoarme fysike krêft en dy krêft bleau sa lang as syn hier net ôfknipt waard.
As Simson troud mei in Filistynske frou en Simson op de brulloft oan de Filistynske gasten in kryptysk riedsel jout, ûntfytmannet syn frou him it andert en jout dat troch oan de Filistinen. Simson wurdt troch it ferried sa lulk as in sage. Hy ferslacht dan tritich Filistinen en klaait har út om mei de klean de beleaning foar it andert betelje te kinnen. Terloarsteld beslút Simson dêrnei werom te gean nei syn âlders. Mar nei in skoftke giet Simson werom nei syn frou. As Simson dêr fernimt dat syn skoanheit syn frou oan in oar jûn hat, ferniet hy út wraak de rispinge fan de Filistinen troch baarnende fakkels oan de sturten fan hûnderten foksen te binen en se troch it boulân en de hôven mei fruchtbeammen te jeien. De Filistinen hearre wa't en wêrom harren dit oandien is en deadzje dêrnei Simson's skoanheit en frou.
Jimmeroan hat Simson it oan de stok mei de Filistinen. Ienris liet Simson him willich yn 'e boeiens slaan troch manlju fan syn eigen folk, dy't him dêrnei meitôgen nei de Filistinen. De Filistinen wiene optein doe't hja Simson sa helpleas seagen, mar doe't de boeiens fan him ôffoelen en Simson in kaak fan in ezel wist te bemachtigjen wie it gau dien mei de feestfreugde. Simson sloech mei de kaak mar raak om him hinne en wist in mannichte fan wol tûzen man te ferslaan. In oare kear, doe't de Filistinen yn Gaza mienden Simson ynsletten te hawwen yn harren stêd, wist Simson de doarren fan de stedspoarte út de hingsels te skuorren om se dêrnei te ferslepen nei in berch by Hebron.
Simson's ûndergong wurdt de Filistynske frou Delila. Hy kriget har leaf en hja makket misbrûk fan it fertrouen dat Simson yn har stelt. Hieltiten wer freget Delila as sy by him leit wêr't syn krêft dochs wei komt. Simson jout ynearsten gjin belies en spjeldet har wat op de mouwe. Mar Delila jout likemin belies en freget jimmeroan wer hoe't ik komt dat Simson sa sterk is. Op 't lêst jout Simson it oer en ferklapt er dat it ferlies fan syn hier ek it ferlies fan syn krêft betsjut. Delila warskôget de Filistinen en wylst Simson sliept knipt hja him syn frissels ôf. As Delila dan ropt "Simson, de Filistinen oer dy" is Simson machtleas en wurdt er oermastere. De Filistinen stekke him de eagen út en wurdt nei Gaza brocht, dêr't Simson syn libben slite moat troch lange dagen yn in trêdmûne te wurkjen.
As de Filistynske foarsten op in dij in grut offerfeest yn de timpel organisearje, liket it har in moai idee om Simson der foar it fermaak by te heljen. De bline Simson wurdt dan ophelle en kriget in plak tusken twa pylders fan de timpel. En wylst de Filistinen yn de stiiffolle timpel feestje, muzyk meitsje en de spot mei Simson driuwe, lit in slaaf Simson de pylders befiele. Dan freget Simson de Heare noch ienris syn âlde krêft werom te jaan om te stjerren mei de Filistinen. Hy giet tusken de pylders stean en triuwt mei alle krêft de pylders útinoar. De timpel ferliest syn stabilens, begjint te kreakjen en te triljen en wylst te pylders omfalle komt it dak op de feestende mannichte del. Mei de Filistinen stjert Simson.
Simson wurdt letter troch famylje út it pún weihelle. Syn lêste rêstplak kriget Simson yn it grêf fan syn heit, dat earne tusken Soara en Esjtaöl leit.
Grutte Priis Formule 1 fan Austraalje 2005
Utslaggen fan de Grutte Priis Formule 1 fan Austraalje 2005 yn Melbourne op 6 maart 2005. It wie de earste fan 19 races fan de Formule 1 yn 2005. Hy waard op it Albert Park Circuit hâlden. De race waard hâlden oer 57 omgongen, op it 5,3 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 302,2 kilometer. De wedstriid soe eins 58 omgongen telle.
Romi Rain
Karriêre
Yn 2006, doe't se achttjin jier wie, ferfear Rain nei Kalifornje, dêr't se har nei wenjen sette yn Los Angeles. Yn 't earstoan gie se dêr wer oan it wurk as servearster, diskear yn in steakhouse, wylst se letter in skoftke keamerfaam yn in Roosevelt Hotel wie. Yn dyselde tiid begûn Rain te wurkjen as model foar fotoreportaazjes. Dat begûn mei it tydskrift Lowrider en ferskate websiden, dêr't se foar posearre yn bikiny en linzjery. Stadichoan waarden de foto's pikanter, oant se as neakenmodel oan 'e slach gie.
Mei njoggentjin jier begûn Rain 2007 oan in nij wurkpaad as stripper, en yn dy hoedanichheid dûnse hja yn ferskate stripklubs, net inkeld yn Los Angeles, mar ek yn Las Vegas, yn 'e oanbuorjende steat Nevada. Ek wurke se in hoartsje as live-model op fakbeurzen fan 'e Amerikaanske pornoyndustry, oant se webcamgirl waard foar de webside Playboy Live. Yn dy snuorje posearre se ek as neakenmodel foar ferskate spesjale edysjes fan 'e Amerikaanske Playboy. Fierders stie se syn 2013 mei in fotoreportaazje fan seis siden yn it febrewarisnûmer fan it neakenblêd Hustler, dêr't har mem eartiids ek yn stien hie.