cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
John Dykstra (politikus)
Libben en karriêre
Dykstra wie in oerlibbene fan 'e ferwoastgjende brân yn it Kerns Hotel, yn 'e Michigaanske steatshaadstêd Lansing, op 11 desimber 1934, dêr't seis oare leden fan it Hûs fan Offurdigen fan Michigan, T. Henry Hewlett, Charles D. Parker, Vern Voorhees, John W. Goodwine, Don E. Sias, and D. Knox Hanna, en steatssenator John Leidlein by omkamen.
Dykstra ferstoar yn 1959, yn 'e âlderdom fan 84 jier.
Evakuaasje fan Dúntsjerk
De Evakuaasje fan Dúntsjerk, ek bekend ûnder de koadenamme Operaasje Dynamo, wie de evakuaasje fan in grut tal Alliëarde militêren fan it fêstelân fan Jeropa oer It Kanaal nei Ingelân yn 'e Twadde Wrâldoarloch. Under de seiswykse Slach om Frankryk waard ein maaie 1940 in grut tal Britske, Belgyske en Frânske soldaten fan 'e rest fan it Frânske Leger ôfsnien troch de flugge opmars fan 'e Dútske troepen. Hja waarden troch de Dútsers besingele by de Noardfrânske havenstêd Dúntsjerk.
De evakuaasje sette útein op 26 maaie en duorre oant en mei 4 juny. Dêrby waarden úteinlik 338.226 Alliëarde militêren rêden en ûnder oanhâldende loftbombardeminten troch de Luftwaffe en oanfallen fan Dútske U-boaten troch in float fan marineskippen en boaten út 'e boargerskipfeart oerfearn nei Ingelân. Hoewol't de evakuëarre soldaten frijwol al harren materieel efterlitte moasten, waard dêrmei in ramp ôfkeard, om't se neitiid op 'e nij tarist waarden en de striid tsjin nazy-Dútslân ferfetsje koene. De Britske premier Winston Churchill omskreau de Evakuaasje fan Dúntsjerk yn syn ferneamde We shall fight on the beaches-taspraak fan 4 juny dan ek as in "wûnder fan ferlossing".
Foarskiednis
Yn septimber 1939, doe't nei de Dútske ynfal yn Poalen de Twadde Wrâldoarloch útbriek, stjoerde it Feriene Keninkryk de Britske Ekspedysjemacht (BEF) nei it fêstelân fan Jeropa, om te helpen by de ferdigening fan syn bûnsgenoat Frankryk. Tsjin maaie 1940 bestie de BEF út tsien difyzjes yn trije legerkorpsen ûnder it opperbefel fan generaal John Vereker, 6e boarchgreve Gort. De BEF wurke nau gear mei it Belgyske Leger en mei de Frânske 1e, 7e en 9e Legers, dy't yn itselde gebiet stasjonearre wiene. Yn 'e 1930-er jierren hie Frankryk fan 'e Belgyske oant de Switserske grins de Maginotliny oanlein, in ferdigeningsliny dy't ûnnimber achte waard. In Dútske oanfal soe dêrom troch Belgje hinne komme moatte, en men fertroude derop dat it ûngaadlike terrein fan 'e Ardinnen sa'n oanfal miskien net ûnmooglik meitsje, mar dochs yn elts gefal slim behinderje soe. Noard-Frankryk waard sadwaande mar fan in lichte ferdigening foarsjoen.
Doe't nazy-Dútslân op 10 maaie 1940 sawol Belgje as Nederlân binnenfoel, en dêrmei kreas de Maginotliny links lizze liet, die lykwols bliken dat de fluch optsjende Dútske pânserdifyzjes ûnder generaal Gerd von Rundstedt net bot lêst hiene fan it terrein fan 'e Ardinnen. Harren strategy, bekend wurden as it Mansteinplan nei de betinker, generaal Erich von Manstein, wie om alle Alliëarde troepen yn Belgje en it uterste noarden fan Frankryk ôf te snijen fan Midden- en Súd-Frankryk mei in wedrin nei de see. De BEF en syn Belgyske en Frânske bûnsgenoaten waarden twongen om tebek te wiken. Doe't de Britske premier Winston Churchill op 17 maaie in besyk brocht oan 'e Frânske haadstêd Parys, hearde er dêr ta syn stomme ferheardens fan 'e Frânske opperbefelhawwer maarskalk Maurice Gamelin dat de Frânsen al harren troepen doe al yn 'e striid smiten hiene, en dat se gjin reserves mear hiene.
Op 19 maaie hie Lord Gort in moeting mei de Frânske generaal Gaston Billotte, de kommandant fan it Frânske 1e Leger, oan wa't it Alliëarde opperbefel yn Noard-Frankryk en Belgje taparte wie. Dyselde liet him witte dat de Frânsen alhiel gjin troepen mear hiene tusken de Dútsers en de kust fan It Kanaal yn. Gort besleat fuortendaliks dat er sjen moast om 'e BEF te rêden fan 'e ûndergong, en sadwaande begûn er plannen te meitsjen foar in evakuaasje nei Ingelân fia de haven fan Dúntsjerk. Dat plak waard útkeazen om't it de neiste stêd wie mei goede havenfasiliteiten, mei dêropta âlde fêstingwurken, in ring fan sompen om 'e stêd hinne en it langste strân fan Jeropa, dat brûkt wurde koe foar it sammeljen fan grutte oantallen soldaten. Nei de troch de Alliëarden ferlerne Slach by Arras, op 21 maaie, berikten de Dútske pânsertroepen súdlik fan Dúntsjerk de kust, mei as gefolch dat de BEF, it Belgyske Leger en de trije noardlikste Frânske legers yn 'e fûke sieten.
Oanrin
Sûnder harren Frânske bûnsgenoaten dêrfan op 'e hichte te stellen, begûnen de Britten op 20 maaie harren plannen foar de evakuaasje ûnder de militêre koadenamme Operaasje Dynamo yn wurking te stellen. De lieding dêroer waard taparte oan fise-admiraal Bertram Ramsay. Om marineskippen te sparjen, dêr't letter yn 'e oarloch noch ferlet fan wêze soe, en ek om't marineskippen net deun genôch by it strân komme koene, joech Churchill dyselde deis noch opdracht foar de ynset fan boaten út 'e boargerskipfeart. Ek op 20 maaie begûn brigadegeneraal Gerald Whitfield, dy't op dat stuit it befel oer de operaasjes yn Dúntsjerk hie, alfêst ûnnedich personiel werom te stjoeren nei Ingelân.
Se wifelen lykwols om Dúntsjerk oan te fallen. Redens dêrfoar wiene dat se ynsieten oer harren tanks op 'e sompige grûn om 'e stêd hinne en dat se nei twa wiken ûnôflittende opmars sa stadichoan skjin te'n ein wiene. Ek Hitler beprakkesearre oft it noch wol sin hie en fal oan, mar Hermann Göring, de befelhawwer fan 'e Luftwaffe, stie der by him op oan om 'e Britten de genedeslach ta te bringen. Doe't Hitler op 26 maaie befel joech om in Alliëarde evakuaasje út Dúntsjerk foar te kommen, diene de pânserdifyzjes der noch sechstjin oeren oer om yn aksje te kommen yn wat him ta de Slach om Dúntsjerk ûntjoech. De pear tuskenlizzende dagen joegen de Alliëarden de tiid om harren út Risel werom te loeken op Dúntsjerk en dêr nije ferdigeningslinys oan te lizzen, dy't fan krúsjaal belang wiene. Fan 28 oant 31 maaie fochten de oerbleaune 40.000 man fan it Frânske 1e Leger yn it Belis fan Risel in efterhoedegefjocht, wêrby't se sân Dútske difyzjes opholden.
Evakuaasje
De evakuaasje sette formeel útein op 26 maaie en duorre oant en mei 4 juny. Uteinlik waarden yn totaal 338.226 Alliëarde militêren oer It Kanaal set troch in hastich gearstalde float fan mear as 800 fartugen. Under de rêden troepen wiene likernôch 235.000 Britten mei dêrby ferskate hûnderten ûnbewapene mûldierlieders dy't by de BEF detasjearre wiene fan it tsjinstekorps fan it Britsk-Yndyske Leger, mei dêropta in stikmannich Britsk-Syprioatyske mûldierlieders. Der waarden ek mear as 100.000 Frânske militêren evakuëarre, mei ûnder harren ôfdielings út Frânsk-Marokko en út Senegal, dat diel útmakke fan Frânsk-West-Afrika. It Belgyske Leger joech him op 28 maaie oer oan 'e Dútsers yn it ramt fan 'e kapitulaasje fan Belgje, en hoegde dêrom net evakuëarre te wurden. Lord Gort waard op 31 maaie evakuëarre, wêrnei't generaal-majoar Harold Alexander it befel yn Dúntsjerk oerkrige. De efterhoede, besteande út 35.000 Frânske soldaten, joech him op 4 juny oer oan 'e Dútsers.
Oan 'e evakuaasje waard meiwurke troch 39 torpedoboatjagers fan 'e Britske Keninklike Marine, 4 fan 'e Keninklike Kanadeeske Marine en teminsten 3 fan 'e Frânske Marine. Dêrnjonken waard der in ferskaat oan boargerskippen fan 'e Britske, Frânske, Belgyske en Nederlânske keapfardij ynset, en teffens de saneamde "Lytse Skipkes fan Dúntsjerk": in float fan hunderten lytse keapfarders, fiskersboaten, plezierjachten, sylboaten, rêdingsboaten, fearboaten, sleepboaten, rivierboaten en oare fartugen dy't troch de Britske oerheid foar dat doel opfoardere wiene, soms sûnder wittenskip of ynstimming fan 'e eigner. In soad fan dy boaten wiene bemanne troch matroazen fan 'e Britske Keninklike Marine, mar troch gebrek oan mankrêft bestiene ek in protte fan 'e bemannings út boargers. Teminsten ien fan 'e boaten dy't by de evakuaasje belutsen wiene, in motortorpedoboat fan 'e Ierske kustwacht, fear ûnder de flagge fan Ierlân.
De balâns
De Britske Ekspedysjemacht ferlear yn 'e Slach om Frankryk 68.000 man, fan wa't 3.500 omkamen en 13.053 sa swier ferwûne rekken dat se bûten gefjocht steld wiene, wylst de rest troch de Dútsers kriichsfinzen nommen waard. Hast alle swiere materieel moast yn Frankryk efterlitten wurde, wêrûnder 20.000 motorfytsen, hast 65.000 oare fiertugen, frijwol alle 445 tanks, 2.472 kanonnen, 76.000 ton munysje, 165.000 ton brânstof en 423.000 ton itensfoarrieden.
De skippen dy't de evakuaasje útfierden, stiene oanhâldend bleat oan torpedearrings troch Dútske U-boaten en bombardeminten troch fleantugen fan 'e Luftwaffe. (De Britske Royal Air Force wie mar beheind ynsetber troch de ôfstân fan 'e Ingelske kust en it feit dat de Britske generale stêf sunich wie om't de eigen fleantugen noch nedich wêze soene yn 'e driigjende Slach om Ingelân.) Seis Britske en trije Frânske torpedoboatjagers en njoggen oare grutte skippen waarden troch de Dútsers ta sinken brocht, wylst 19 torpedoboatjagers slimme averij oprûnen. Fan 'e Lytse Skipkes waarden mear as 200 ta sinken brocht, wylst nochris sa'n selde oantal slim skansearre rekke.
Hoewol't de Evakuaasje fan Dúntsjerk beslist net as in Alliëarde oerwinning sjoen wurde kin, wie it wol in Alliëard súkses. De evakuëarre soldaten ûntkamen oan Dútske kriichsfinzenskip om letter yn 'e oarloch op 'e nij tsjin 'e Dútsers ynset te wurden. Yn syn ferneamde We shall fight on the beaches-taspraak fan 4 juny omskreau Churchill de evakuaasje as in "wûnder fan ferlossing". Mar hy sei ek: "Wy moatte der hiel goed om tinke dat wy oan dizze ferlossing net de attributen fan in oerwinning taskriuwe. Oarloggen wurde net wûn troch middel fan evakuaasjes."
Fan 'e Dútske generaals beskôge Franz Guderian it falen om Dúntsjerk yn te nimmen foar't de evakuaasje plakfine koe, as ien fan 'e grutste oarlochsflaters oan it Westfront. Gerd von Rundstedt neamde it as "ien fan 'e grutte kearpunten fan 'e oarloch." En Erich von Manstein omskreau it as "ien fan Hitler syn meast kritike flaters." De Britske histoarikus B.H. Liddell Hart, dy't nei de oarloch in grut tal Dútske generaals ynterviewde, stalde dêrút Hitler syn ideeën gear oangeande de evakuaasje. Neffens him miende Hitler dat de Britske troepen, as se ienris it fêstelân ferlitten hiene, dêr nea wer weromkeare soene.
Grutmaster (skaken)
Grutmaster (GM) of ynternasjonaal grutmaster (IGM) is in titel dy't troch it ynternasjonaal skaakbûn Fédération Internationale des Échecs (FIDE) oan in skaker takend wurde kin as er in beskaat nivo berikt. It is de heechst berikbere titel yn it skaken en jout oan dat de as sadanich beneamde persoan in útsûnderlik kundige skaker is (of west hat). Lang wie 'grutmaster' in ynformele oantsjutting, dy't ornaris brûkt waard foar de wrâldkampioen en syn direkte útdagers. Yn 1950 begûn de FIDE dizze titel lykwols offisjeel ta te kennen, wat it gebrûk formalisearre.
Bakelske Aa
De Bakelske Aa of Bakelsche Aa is in sydstream fan de Aa dy't ûntstiet by de gearrin fan de Alde Aa en de Kaweiske Loop.
De kanalisearre stream hat mar in langte fan fiif kilometer en rint troch it natuergebiet Bakelske Beemden en benoarden fan de Helmondske nijbouwyk Dierdonk. Eartiids kaam er yn de Nije Aa út, mar sûnt 1993 mûnet er streekrjocht yn de omleide Súd-Willemsfeart út.
De Bakelse Aa is de gemeentegrins tusken Helmond en Gemert-Bakel. Foar 1832 waard de namme Bakelse Aa brûkt foar de hiele stream de Vlier, dy't fia de Kaweiske Loop de hjoeddeistige Bakelske Aa foarmet.
Der binne plannen om in part fan de Bakelske Aa syn oarspronlike rin werom te jaan.
Swurd
In swurd is in blank wapen dat bedoeld is om mei te slaan of te stekken. Hoewol't de presize foarm in swurd ôfhinklik is fan it histoaryske tiidrek en/of de geografyske regio wêryn't it makke is, kin oer it algemien steld wurde dat sa'n wapen bestiet út in lang lims (ek: limmet, blêd, lems of klinge) mei oan 'e iene útein in skerpe punt of oerd en oan 'e oare útein in hânsel, dat by in swurd in hêft neamd wurdt (ek: heft, hecht, hânfetsel of hantfet). It lims kin ien- of twasnedich wêze (dus ien of twa snijkanten hawwe) en rjocht of krom wêze. Kromme swurden wurde faak kromswurd of sabel neamd en binne yn 'e regel mar iensnedich. In swurd hat ornaris in skie dêr't it yn bewarre wurdt. Fjochtsjen mei swurden wurdt skermjen neamd.
Skiednis
Histoarysk ûntjoegen de earste swurden har yn 'e Brûnstiid út 'e koartere dagge. De ierste, brûnzene eksimplaren wiene frij koart, hiene gjin stjitplaat om 'e hân te beskermjen, en datearje fan omtrint 1600 f.Kr. Yn 'e Izertiid begûn men swurden fan izer te meitsjen, mar ek doe noch wiene se koart en ûntbriek de stjitplaat. De Romeinske spata, út 'e Lette Aldheid, wie it wapen dêr't him alle lettere Jeropeeske foarmen fan it swurd út ûntwikkelen, te begjinnen mei de tiid fan it Grutte Folkeferfarren, doe't it wapen mank û.m. de Kelten en de Germanen ferspraat rekke. Pas yn 'e Hege Midsiuwen waard foar it earst de stjitplaat tafoege, wêrmei't it klassike ridderswurd ûntstie.
Nei de útfining fan fjoerwapens, yn 'e Lette Midsiuwen, rekke it swurd as primêr legerwapen út 'e graasje, al bleau it noch iuwenlang yn gebrûk yn in ûnderstypjende funksje. Yn 'e Renêssânse krige it swurd in lichter en ranker foarkommen en ûntjoech it him ta de rapier, dat yn it foarste plak in stekwapen wie. In fierdere ûntwikkeling smiet tsjin 'e achttjinde iuw de degen op, dy't noch lichter wie en benammen as duëlearwapen brûkt waard. Uteinlik ûntstie dêr wer út it galaswurd, dat poer foar de show troch militêre ofsieren droegen waard (en noch wol wurdt), mar dat te licht en broazel is om funksjoneel te wêzen. In paralelle ûntwikkeling late sûnt de Renêssânse ta de sabel, in kromjend, iensnedich swurd dat bedoeld wie foar kavaleristen.
Noch oant fier yn 'e tweintichste iuw waarden troepen tarist mei sabels of (by de marine) mei hartsfangers, dat koarteftige sabeleftige swurden binne. Yn 'e striid tsjin 'e Japanners yn it gebiet fan 'e Stille Oseaan waarden ûnder de Twadde Wrâldoarloch bygelyks noch tûzenen hartsfangers troch Amerikaanske mariniers brûkt as matsjetes, om har in paad troch it reinwâld te klearjen. Oare tradysjes smieten swurden op dy't der hiel oars útsjogge as Jeropeeske swurden. Dêrby kin men tinke oan 'e kromswurden fan it Heine Easten, de Sineeske dao en de Japanske katana.
Underdielen fan in swurd
I. hêft, hecht, hantfetsel of hantfet II. lims, limmet, blêd, lems of klinge III. skie A. it 'sterk' fan it swurd B. it 'swak' fan it swurd 1. hêftsknop of apel 2. hângryp of greep 3. stjitplaat of parearstange 4. sjappe 5. bloedgoate 6. snijkant 7. middenrâne 8. swurdpunt of oerd 9. medaljon 10. sjappe
Likenis fan de Twa Skuldners
De Likenis fan de Twa Skuldners is yn it Nije Testamint in parabel fan Jezus, dy't yn it evangeelje fan Lukas (7:36-50) te lêzen is. Inselde soart salving yn Mattéus 26:6-13 en Markus 14:3-9 hoecht net op itselde ferhaal te slaan en de likenis fan de twa skuldners moat ek net betiizge wurde mei de likenis fan de man dy't net ferjaan woe (Mattéus 18:21-35).
In frommis, dy't op in tige minne namme leit, hat heart dat Jezus útnoege is by de fariseeër Simon. Hja giet der op ta en salvet Jezus dêr de fuotten. De fariseeër tinkt by himsels: As Jezus no echt in profeet wie, dan soe der dochs witte moatte dat dy frou in sûnderes wie en it net tastean dat hja him oanrekke." Jezus hat troch wat der yn de holle fan Simon omgiet en stelt him de neikomende fraach:
''In jildsjitter hat by twa skuldners jild útstean, by de ien fiifhûndert en by de oare fyftich. Hja koene it jild lykwols net werom betelje en de jildsjitter skold dêrom foar alletwa de skuld kwyt. Wa fan de twa soe dan de jildsjitter it meast tagedien wêze?''
Simon moat wol tajaan dat dyjinge mei de grutste skuld de jildsjitter it measte tadien wêze moat. Jezus hâldt de fariseeër foar dat hy hielendal net sa'n goed gasthear is, wylst de sûndige frou dingen docht dy't yn dy tiid fan in gasthear ferwachte waarden. Sa brocht de fariseeër gjin wetter dêr't Jezus de fuotten mei waskje koe, hy ferwolkomme Jezus net mei in tút en likemin salve de fariseeër de holle fan Jezus mei oalje. Mar de sûndige frou hie Jezus de fuotten waske; hja toande tadienens en salve Him de fuotten.
Maxim (tydskrift)
Maxim is in ynternasjonaal tydskrift foar manlju, dat benammen bekendstiet om syn sensuële (mar net neaken) fotoreportaazjes fan bekende froulju, lykas aktrises, sjongsters en modellen. Ek trêdet it blêd op 'e foargrûn troch sûnt 2000 elts jier in list fan 'e hûndert meast seksy froulju fan 'e wrâld gear te stallen. Maxim is in moanneblêd dat tolve kear jiers ferskynd, al wiene der fan 2010 oant 2012 mar tsien edysjes jiers. Yn 2013 hie de Ingelsktalige edysje in oplaach fan 2 miljoen eksimplaren (in tebekgong fanôf 2,5 miljoen op it hichtepunt).
Skiednis
Maxim waard oarspronklik yn 1995 yn in Britske edysje oprjochte en útjûn troch Dennis Publishing út Londen. Fanôf 1998 ferskynde der ek in Amerikaanske Ingelsktalige edysje by de Alpha Media Group út New York. Dêrnjonken waard it blêd yn ferskate oare lannen yn oare talen útbrocht, wêrûnder fanôf 1999 yn it Nederlânsk yn sawol Nederlân as Flaanderen.
De Nederlânsktalige Maxim waard yn 't earstoan troch Maxi Magazines publisearre, en wie doe tige súksesfol. Letter waard de útjefte oernommen troch Sanoma, dat syn doelstellings oangeande dizze oankeap net reälisearje koe. Sadwaande waard de Nederlânsktalige Maxim yn 2006 opdoekt. De Britske edysje waard foar it lêst útbrocht yn 2009. De Amerikaanske edysje docht it lykwols noch frij goed, en sette yn 2005 útein mei in eigen radiostjoerder, Maxim Radio. Fierders wiene der ek plannen om in eigen kasino yn Las Vegas te bouwen, mar dat rûn op 'e non nei ferset troch de besteande kasino's.
Live action role-playing game
In live action role-playing game, faak ôfkoarte ta LARP (of soms ta LRP), is in rollespul (role-playing game) dat troch de spilers beoefene wurdt mei fysike aksje (live action), yn tsjinstelling ta rollespullen yn 'e foarm fan boerdspullen of kaartspullen. Live action role-playing games kinne sjoen wurde as in útwurke foarm foar folwoeksenen fan it sabeare dwaan fan bern. Oan sokke spullen dogge tsientallen oant hûnderten oant yn útsûnderlike gefallen ferskate tûzenen spilers mei. Dy binne allegearre aktyf by it spul belutsen en de ferhaallinen binne net yn 't foar fêstlein. Wol besteane der meastal ferskate rjochtlinen of regels, dy't fêststeld wurde troch de organisator(s) fan it evenemint, de saneamde spulmaster(s). Dyselde(n) bepaalt (of: bepale) ek de setting fan it spul. Binnen sa'n setting mei eltse spiler syn eigen personaazje betinke, mar it is net de bedoeling dat immen in personaazje út in hiele oare setting yn it spul yntrodusearret (bygelyks in Wytsing út in Midsiuwske setting yn in spul dat in science fiction-setting fan Star Trek hat). De spilers, dy't tarist binne mei in kostúm en wapens dy't by de setting passe, reägearje op 'e aksjes fan oare spilers, en moatte sadwaande allegeduerigen ymprovisearje. LARP's kinne in pear oeren duorje oant, yn it gefal fan grutskalige eveneminten, wol in stik as wat dagen.
Skiednis
De ierste LARP's ûntstiene yn 'e 1970'er jierren yn 'e Feriene Steaten ûnder ynfloed fan sjenrefiksje en rollespullen yn 'e foarm fan boerdspullen of kaartspullen, saneamde tabletop role-playing games. Ynsafier't bekend, is Dagorhir, oprjochte yn 1977, de âldste LARP fan 'e wrâld. Dat lei him ta op fantasygefjochten nei oanlieding fan 'e film Logan's Run, út 1976. Mei de oprjochting fan 'e International Fantasy Gaming Society (IFGS), yn 1981, wreide it LARP'en him út oant bûten de Feriene Steaten, mei regels dy't beynfloede waarden troch Dungeons & Dragons, dat fierwei it bekendste live action role-playing game waard. De IFGS waard ferheamd nei in fiktive organisaasje yn 'e roman Dream Park, ek út 1981, dêr't futuristyske LARP's yn beskreaun wurde.
Yn 1982 stalde de Society for Interactive Literature, in foargonger fan 'e lettere Live Action Roleplayers Association (LARPA), de ierst bekende Amerikaanske LARP-groep yn 'e theatre-style gear. Treasure Trap, yn 1982 oprjochte yn it Kastiel fan Peckforton, wie it ierst bekende LARP-spul yn it Feriene Keninkryk, dat in protte ynfloed útoefene op lettere Britske LARP's mei in fantasysetting. It ierst bekende LARP yn Austraalje, yn 1983, wie Traveller, dat in science fiction-setting hie. Yn 1993 publisearre White Wolf Publishing Mind's Eye Theatre, dat noch altyd ynternasjonaal spile wurdt en dat wierskynlik it kommersjeel súksesfolste LARP aller tiden is.
Yn 1994 (guon boarnen beweare 1992 of 1991) waard it earst LARP-evenemint yn Dútslân organisearre. Benammen spullen mei in fantasysetting waarden dêr hiel gau hiel populêr, sadat der sûnt 2001 twa grutte jierlikse Dútske eveneminten binne dy't beide tusken de 3.000 en 7.000 dielnimmers út hiel Jeropa oanlûke. Yn 'e hiele Westerske wrâld en ferskate oare lannen binne live action role-playing games tsjintwurdich in wiidfersprate aktiviteit wurden, dêr't wrâldwiid hûnderttûzenen lju oan meidogge. Grutte eveneminten wurde organisearre troch spesjalisearre bedriuwen en der hat him ek in lytse bedriuwstûke ûntjûn dy't kostúms, wapenrissen en wapens foar LARP's makket en ferkeapet.
Lokaasje
LARP's wurde ornaris spile op in grut terrein yn 'e iepen loft, lykas in bosk of in fjild, mar it is ek mooglik dat der binnendoarren spile wurdt. Yn dat lêste gefal giet it yn 'e regel om in lokaasje dy't foar dat doel ôfhierd is, lykas in kastiel of gewoan in sealesintrum of evenemintehal. Lytsere LARP's mei mar in stik as tsien spilers kinne ek gewoan by ien fan 'e spilers thús of yn 'e tún spile wurde.
Setting
Foarbylden fan populêre settings foar live action role-playing games binne: Rollespullen wêrby't it doel is om histoaryske foarfallen sa reälistysk mooglik nei te spyljen, binne gjin LARP's, mar reënsenearrings (of re-enactments). It ferskil is dat by reënsenearrings yn 't foar yn grutte linen fêststiet wat der barre sil, en dat de spilers har hâlde moatte oan it histoaryske senario. Om it oars te sizzen: by LARP's wurdt der spile, mar by reënsenearrings wurdt der neispile. Men kin by reënsenearrings tinke oan werjeften fan 'e Slach by Waterloo of in fjildslach út 'e Amerikaanske Boargeroarloch.
Doel
LARP's binne bedoeld as foarm fan fermaak. Behalven yn it jin ûnderdompeljen yn in optochte setting sit in grut part fan 'e aardichheid foar de spilers faak yn 'e tarieding (de gearstalling fan in kostúm en it betinken fan in persoanaazje) en fierders yn 'e gearwurking mei lju dy't deselde hobby hawwe. Soms kinne LARP's ek in edukative funksje hawwe. Sa organisearret de Østerskov Efterskole, in middelbere skoalle yn Denemark, LARP's om 'e learlingen beskate dielen fan it lesprogramma by te bringen. It idee dêrefter is dat de lesstof troch sokke aktiviteiten better hingjen bliuwt. It giet dêrby net inkeld om skiednislessen; ek frjemde talen kinne oanleard wurde troch learlingen meidwaan te litten oan in rollespul, wêryn't se twongen wurde en sprek de taal dy't se leare moatte.
Fiksje en reäliteit
Under in LARP fertsjintwurdigje de dieden fan spilers yn 'e echte wrâld faak de aksjes fan personaazjes yn in optochte setting. Dêrby wurde yn 't foar fêststelde regels, fysike symboalen en teätrale ymprovisaasje ynset om it ûnderskie tusken de wiere en de betochte wrâld te oerbrêgjen. In tou dat yn 'e echte wrâld tusken twa beammen spand is, kin bygelyks yn 'e optochte wrâld in muorre ferbyldzje. Riskante fysike aktiviteiten wurde troch de spulmasters lykwols faak ferbean omreden fan feilichheid.
Der bestiet fierders in ferskil tusken spilers dy't in character (of time-in) binne, wat betsjut dat se aktyf harren personaazje útbyldzje, en spilers dy't out-of-character (of time-out) binne, wat betsjut dat se harsels binne. Guon LARP's fiterje spilers oan om oanhâldend in character te bliuwen, útsein yn needgefallen, wylst oaren akseptearje dat spilers ek wolris efkes harsels wêze moatte, al wie it mar om nei it húske te gean. As der in LARP oan 'e gong is, giet men der lykwols yn 'e regel fan út dat spilers in character binne as it net oars oanjûn is. By guon LARP's moatte spilers in hân mei de palm nei ûnderen plat op 'e holle lizze om oan te jaan dat se eefkes out-of-character binne. De kennis dy't in spiler hat wurdt ornaris beskôge as lossteand fan 'e kennis dy't syn personaazje hat, en dingen te brûken yn it spul dy't men as spiler wit mar as personaazje net, wurdt dêrom faak sjoen as falskspyljen.
Wylst de measte LARP's in dúdlik ûnderskie meitsje tusken de echte wrâld en de fiktive setting, ferminge saneamde pervasive LARP's fiksje mei reäliteit. Omstanners dy't har alhiel ûnbewust binne fan it feit dat der in rollespul oan 'e gong is, kinne dan behannele wurde as makken se diel út fan 'e fiktive setting, wylst in charater-materiaal ynkorporearre wurde kin yn 'e echte wrâld.
Types
Der binne in soad ferskillende typen LARP's, mar de beide wichtichste soarten binne
De measte LARP's binne in tuskenfoarm fan dy beide haadtypen.
In theatre-style-LARP (of in freeform-LARP) wurdt karakterisearre troch de klam op 'e ynteraksje tusken de personaazjes en amper of gjin gefjochten. Sokke eveneminten duorje oer it algemien mar in pear oeren en der is relatyf sjoen net folle tarieding foar nedich. Theatre-style-LARP's wurde soms spile op gamingkonvinsjes. Beskate moardmystearjespullen, wêryn't de spilers personaazjes tawiisd krije en oanmoedige wurde om nei beleavjen te spyljen, lykje sterk op theatre-style-LARP's.
Plots en ferhaallinen
LARP-plots kinne oer fan alles en noch wat gean. In pear foarbylden út 'e praktyk binne:
Regels
By in protte LARP's binne der regels dy't fêststelle hoe't personaazjes inoar en de setting beynfloedzje kinne. Sokke regels kinne publisearre wurde yn in boekje dat skreaun is troch de spulmasters, of se kinne foarôfgeande oan it begjin fan it LARP by in besprek troch de spilers ad hoc ôfpraat wurde. Der wurdt dan fêstlein hokfoar fermogens oft de personaazjes hawwe kinne, wat dien wurde kin mei ferskate foarwerpen dy't yn 'e setting besteane, en wat personaazjes útheve yn 'e downtime tusken ferskillende LARP-eveneminten. Om't der faak gjin skiedsrjochters binne, komt it op 'e earlikheid fan 'e spilers oan om har oan dy regels te hâlden. Der binne ek LARP's dy't hielendal gjin regels tapasse, mar op it sûn ferstân fan 'e spilers fertrouwe.
Guon LARP-regels geane oer it soarte wapens dat by it spul brûkt wurde yn 'e neibearde gefjochten. Yn it Westen giet it dan ornaris inkeld om nep echte wapens fan sêft plestik en soartgelikense materialen, of om airsoft-gewearen. Yn Ruslân wurdt by LARP's mear gebrûk makke fan wapens makke fan hurd plestik, hout of sels metaal. De alternative manear om te bepalen wa't in gefjocht wint, is troch it rollespul efkes stil te lizzen en de útkomst symboalysk fêst te stellen, bygelyks troch dobbelstiennen te smiten.
Edwert fan Bruce (hege kening fan Ierlân)
Oarloch yn Skotlân
Under de Earste Skotske Unôfhinklikheidsoarloch focht Edwert mei syn broer Robert en oare leden fan syn famylje om 'e Skotske troan foar it Hûs Bruce te winnen en de Ingelsen út Skotlân te ferdriuwen. Yn 1306 en 1307 wied er datoangeande belutsen by in guerrilja-oarloch tsjin 'e besetters yn it súdwesten fan it lân. Yn dyselde snuorje waarden trije fan syn bruorren, Neil, Aleksander en Tomas, troch de Ingelsen kriichsfinzen nommen en terjochtsteld foar ferrie, wylst syn suster Marije fjouwer jier lang yn in koai yn 'e iepen loft op it binnenplak fan it Kastiel fan Roxburgh finzen holden waard.
Persoanlike oangelegenheden
Earne tusken 1309 en 1313 waard Edwert troch syn broer Robert ferheft ta greve fan Carrick, in titel dy't earder droegen wie troch harren pake oan memmekant Neil fan Carrick, doe troch harren mem (en neitiid troch syn houlik mei har ek troch harren heit), en sûnt 1292 troch Robert sels. Edwert hie yn dizze snuorje ek in relaasje mei Isabella fan Strathbogie, dochter fan Jan fan Strathbogie, greve fan Atholl, dêr't in soan út fuortkaam, Aleksander fan Bruce, dy't letter ek greve fan Carrick wurde soe. It is noch altyd net dúdlik oft Edwert en Isabella troud wiene, of dat hja syn mêtresse wie. De measte moderne histoarisy omskriuwe Aleksander as in oerwûn bern, mar it soe skoan kinne dat soks krekt reden wie foar syn âlden om te trouwen. Der binne dokuminten oerlevere dêr't út blykt dat Edwert yn 1317 dispensaasje ûntfong om te trouwen mei Isabella fan Ross, dochter fan Willem II, greve fan Ross, mar dat wie nei de wierskynlike stjerdatum fan Isabella fan Strathbogie. It is tige twifelich dat dit twadde houlik wier plakfûn hat, mei't Edwert doedestiden op fjildtocht yn Ierlân wie. Der besteane lykwols histoaryske dokuminten dy't derop wize dat der in twadde soan, in Tomas, út dit twadde houlik berne waard. Mar oer him is fierders neat bekend.
Oarloch yn Ierlân
Tsjin 'e iere fjirtjinde iuw hie Ierlân al mear as 120 jier gjin algemien erkende hege kening mear hân, net sûnt Ruaidri mac Tairrdelbach Ua Conchobair (Ingelsk: Rory O'Connor) yn 1186 ôfset wie. It lân wie ferdield yn in stikmannich lytse keninkrykjes en gebieten dy't bestjoerd waarden troch Anglo-Ierske eallju. Yn namme stie it hiele eilân ûnder Ingelsk bestjoer, mar de Ingelske Kroan hie yn 'e praktyk yn Ierlân net folle yn 'e molke te krommeljen, sels net yn 'e gebieten fan Anglo-Normandyske eallju, dy't yn Ierlân (ta ôfgriis fan eltse oprjochte Ingelsman) sterk de niging hiene om te ferierskjen.
De Skotske ynfaazje fan Ierlân, yn 1315, moat yn it ljocht sjoen wurde fan 'e Ierske famyljerelaasjes fan Edwert en syn broer Robert. Sa wie Robert troud mei Elizabeth fan Burgh, de dochter fan Richard fan Burgh, 2e greve fan Ulster, mar folle wichtiger wie dat beide bruorren oan heitekant ôfstammen fan leden fan ferskate Ierske keningshuzen, wêrûnder Eva fan Leinster (†1188), kening Brian Boru fan Munster en de keningen fan Leinster. Oan memmekant skaaiden de bruorren út 'e âlde keningen fan Galloway, dy't sels wer in tûke wiene fan 'e keningen fan Man en de Eilannen (deselde oarsprong dêr't ek Skotske klans as de MacDonalds en de MacDougalls út fuortkamen). Yn dy tiid bestie der noch gjin dúdlik etnysk of taalkundich ûnderskie tusken de Ieren en de Gaelen fan westlik Skotlân. Sadwaande propagearre Robert in pan-gaelyske uny fan Skotlân, Ierlân en it eilân Man.
Op polityk-militêr flak hie de ynfal yn Ierlân ta doel om in twadde front yn 'e oarloch tsjin 'e Ingelsen te iepenjen, dat Ingelân derta bringe soe syn gruttere mankrêft en materieel yn 'e boaiemleaze put fan in Iersk konflikt te smiten. Doe't de Ingelsen yn jannewaris 1315 it strategyske eilân Man, yn 'e Ierske See, weroveren op 'e Skotten, waard it Ierske front foar de Skotten bittere needsaak. Dêrby kaam noch dat der in formeel fersyk om stipe binnenkommen wie fan Donal mac Brian O'Neill, de kening fan Tyrone (in krite yn Ulster), dy't yn 'e benearing kommen wie troch ynfallen fan Anglo-Ierske eallju yn syn gebiet.
Sadwaande lâne Edwert fan Bruce op 26 maaie 1315 mei in leger fan mear as 6.000 man op 'e kust fan Ulster. Dêr loeken de ferskate Anglo-Ierske eallju út dy krite in leger tsjin gear, dat ûnder befel pleatst waard fan Richard fan Burgh, 2e greve fan Ulster, de skoanheit fan syn broer. In diel fan it Skotske leger ûnder Tomas Randolph, 1e greve fan Moray, makke lykwols koarte metten mei harren. Yn july krige de greve fan Ulster fersterking fan Felim mac Aedh Ua Conchobair, de kening fan Konnacht. Mar Edwert wegere snoad genôch om it op in iepen fjildslach oankomme te litten. Ynstee stokele er yn it Konnachtske kamp, dêr't er de rivalisearjende troanpretendint Cathal Ua Conchobair syn stipe ûnthiet, wat yn Konnacht ta in boargeroarloch late. Dat ûntsei de greve fan Ulster de stipe fan sawol kening Felim as fan Anglo-Ierske eallju út Konnacht, dy't har nei hûs ta hastigen om har besittings te beskermjen. Neitiid koe Edwert yn septimber ôfweve mei de restearjende troepen fan 'e greve fan Ulster.
Begjin novimber fersloech Edwert fierders Roger Mortimer, 1e greve fan March, yn 'e Slach by Kells. Dyselde hie ek diel útmakke fan it Ingelske leger dat by Bannockburn ferslein wie; hy wie dêrby troch de Skotten kriichsfinzen makke, mar op frije fuotten steld om it Ingelske keninklike segel, dat ek troch de Skotten bútmakke wie, oan kening Edwert II werom te jaan, by wize fan teken fan goede wil. Fanwegen de Skotske oerwinning by Kells begûn de Ingelske gûverneur fan Ierlân, Jan fan Hothum, biskop fan Ely, de stêd Dublin op in Skotske belegering ta te rieden. Doe't se de stêd Kells plondere hiene, diene de Skotten itselde mei Granard en oare plakken. Nei in relatyf rêstige rite yn it winterskoft en de maityd fan 1316 waard Edwert fan Bruce yn juny ta hege kening fan Ierlân kroane. Syn macht soe lykwols altyd beheind bliuwe ta it gebiet dat er militêr behearske, mei't de súdlike Ieren mar kwealk ferskil seagen tusken in Ingelske en in Skotske oerhearsking.
Om't tsjin dy tiid de Grutte Ierske Hongersneed fan 1315-1317 it lân 'e greep begûn te krijen, en grutte legers fan gefolgen suver net befoarriede wurde koene, fûnen der yn 1316 en 1317 mar amper gefjochtshannelings plak. Oan 'e ein fan 'e simmer fan 1318 marsjearre Jan fan Bermingham, 1e greve fan Louth, lykwols mei farske Ingelske troepen op tsjin 'e Skotske legermacht fan Edwert. Op 14 oktober troffen de beide legers inoar yn 'e Slach by Faughart, dy't útrûn op in nederlaach foar de Skotten. Edwert sneuvele op it slachfjild, en syn lichem waard neitiid troch de Ingelsen yn stikken houd. De fjouwer fearnen waarden nei fjouwer ferskillende Ierske stêden tabrocht, wylst de holle opstjoerd waard nei kening Edwert II, en sadwaande yn Londen bedarre. Neitiid waarden de lichemsdielen fan Edwert fan Bruce wer gearbrocht en begroeven op it tsjerkhôf fan Faughart, op it Cooley-skiereilân, by de stêd Dundalk, yn it greefskip Louth. De Skotske nederlaach waard yn 'e measte doetiidske Ierske annalen omskreaun as in geweldich ding foar Ierlân, mei't it in ein makke oan 'e geduerige plondertochten en hongersneden dêr't it miene folk fan Ierlân troch de oanhâldende striid ûnder litte.
Limes Saxoniae
300px|thumb|De Limes Saxoniae thumb|In monumint oan de Limes Saxoniae by [[Hornbeck]] De Limes Saxoniae (Latynsk foar "Grins fan Saksen"), ek wol de Limes Saxonicus of Sachsenwall ("Saksyske Wâl"), wie in ûnfersterke limes of grins tusken de Saksen en de Slavyske Abodriten yn Wagrien, dy't om 810 hinne opsetten waard yn wat hjoed-de-dei Sleeswyk-Holstein is. Nei't Karel de Grutte, kening fan de Franken, de Saksen fan harren lân yn Noardalbingje fuortfierd hie, joech er dat lân oan de Abodriten (dy't him holpen hiene tsjin de opstannige Saksen). Hy hie de Saksen einlings ûnderwurpen nei de Saksekriich. Letter mochten de Saksen wer weromkomme. Yn 811 tekene er it Ferdrach fan Heiligen mei de Denen, dy't benoarden it Saksyske gebiet wennen, om de grins te bepalen. Tagelyk waard ek de grins bepaald mei de Polabyske Slaven. Fan de grins moast lykwols net tocht wurde dat it in fersterke grins wêze soe, mar leaver in bepaalde line dy't midden troch in grinsgebiet rûn, dat sompich en swier beboske en dus slim oer te stekken wie. Neffens de Gesta Hammaburgensis ecclesiae pontificum fan Adam fan Bremen fan om 1075 hinne, rûn it fan de rivier de Elbe by Boizenburg by de rivier de Bille lâns nei it noarden ta nei de mûning fan de Schwentine yn de Kieler Fjord en de Eastsee. It wie ferskate kearen skeind troch de Abodriten (983) en (1086) en Mieszko II Lambert fan Poalen (1028) en (1030). De Limes wiene opheft nei it úteinsetten fan de earste faze fan de Eastkolonisaasje, doe't greve Hindrik fan Badewide yn 1138/1139 syn kampanjes yn Wagrien fierde en de Slavyske befolking germanisearre mei Dútske en benammen Saksyske kolonisten.
Kleaster Marije Engelport
It Kleaster Marije Engelport (Dútsk: Kloster Maria Engelport; ek: Porta Angelica, "Ingelenpoarte") leit oan de râne fan de Hunsrück yn 'e delte fan de Flaumbach yn de kontreien fan Treis-Karden yn de Dútske dielsteat Rynlân-Palts.
Skiednis
Alhoewol't de skiednis fan it kleaster oant de 13e iuw werom giet, datearret it hjoeddeiske kleaster út it begjin fan de 20e iuw. Op oantrunen fan pastoar Haubrich út Pommern waarden de ruïnes fan it âlde kleaster yn 1903 troch de Dútske provinsje fan de Oblaten fan de Unbeflekte Jongfaam Marije oankocht. Yn de jierren 1904-1905 fûn de weropbou fan it kleaster yn neogoatyske styl plak. Foar de doedestiids 60 jier âlde pastoar waard de stifting fan Engelport syn libbenswurk.
It kleaster waard in foarmingssintrum foar misjonarissen yn de Dútske koloanje Súdwest-Afrika (Namybje). Nei de Earste Wrâldkriich tsjinne it oant de jierren 1960 as novisiaat foar de Dútske provinsje fan de Oardemienskip. Bekende oblaten lykas de troch de nazy's ferfolge preesters Friedrich Lorenz en Engelbert Rehling of biskop Rudolf Maria Koppmann, fikarus fan Wynhoeke, waarden yn Engelport yn it oardelibben ynfierd. Op 8 desimber ferlieten de oblaten it kleaster fanwegen de fergrizing fan de mienskip en benammen ek de hege ûnderhâldskosten fan de gebouwen. Sûnt 2 jannewaris 2014 wenje de yn 2001 yn Eastenryk stifte oarde fan de Oanbiddingssusters fan it Keninklike Hert fan Jezus Kristus (Adoratrices Cordis Regalis Jesu Christi Summi Sacerdotis) yn it kleaster.
Marije Engelport is in beafeartsplak, dêr't Marije en har mem, de hillige Anna, fereard wurde. Boppedat besit it kleaster in relyk fan Eugène de Mazenod, biskop fan Marseille en stifter fan de oarder.
Genedebyld
It genedebyld fan Us-Leaf-Frou fan Engelport is in 88 sintimeter heech byld fan Marije mei bern. It byld is út hout snien, foar in part fergulde en datearret út de iere 15e iuw. Wêr't it byld oarspronklik wei komt en wêr't it iuwenlang west hat is net bekend, mar it waard yn Keulen of Mainz makke. Eartiids waard tocht dat it byld, dat yn in sydkapel stiet, troch in ynwenner fan Keulen oan it kleaster jûn waard. It soe mei de opheffing fan it kleaster yn it ramt fan de sekularisaasje troch de abdis mei nei Treis nommen wêze, mar dêr wol men hjoeddedei net mear oan.
Pastoar Haubrich krige it byld fan domfikarus Josef Hulley út Trier en nei de weropbou fan Marije Engelport droech pastoar Haubrich it byld oer oan it kleaster.
Jongfaam, Anna en Jezus
Op in sydalter stiet in byld fan Anna, Marije en it bern Jezus. It byld datearret út it begjin fan de 16e iuw. Marije wurdt as folwoeksene útbylde, mar hat de grutte fan in bern en wurdt op de earm droegen troch Anna. Ek dat byld kaam út de samling fan de domfikarus fan Trier nei Engelport.
Cuvierfyskatsja
De cuvierfyskatsja of Cuviers fyskatsja (Latynske namme: Lagidium viscacia) is in sûchdier út it skift fan 'e kjifdieren (Rodentia), de famylje fan 'e wolmûzen (Chinchillidae) en it skaai fan 'e berchfyskatsja's (Lagidium), dat yn westlik-sintraal Súd-Amearika foarkomt. Mei syn lange earen en efterpoaten hat dit bist sterk wei fan in knyn of in hazze, mar de lange plomsturt bedjert dy likenis.
Fersprieding en biotoop
Cuvierfyskatsja's binne lânseigen yn 'e bercheftige (en faak ek woastinige) dielen fan westlik Argentynje, noardlik en sintraal Sily, westlik en sintraal Bolivia en súdlik Perû. Se libje yn en mank rotsspjalten en rotsblokken yn it Andesberchtme, dêr't mar krap planten groeie. Dizze bisten komme foar fan likernôch 2.500 oant 5.100 m boppe seenivo.
Uterlike skaaimerken
De cuvierfyskatsja is op 'e rêch en de fangen giel-grizich, mei in blekere bealch en in lange swartpuntige plomsturt dy't like lang is as de rest fan it lichem. It hier op it lichem is lang en sêft, wylst dat fan 'e sturt stiif en boarstelich is. De lange, mei hier oerdutsen earen hawwe in wite franje en sawol oan 'e koartere foarpoaten as de langere efterpoaten hat de cuvierfyskatsja fjouwer teannen. Op 'e soallen hat er fleizige kjessentsjes, dy't soargje dat er grip hat op glêde rotsgrûn. It gewicht fan in folgroeide cuvierfyskatsja berint sa'n 3 kg.
Hâlden en dragen
Cuvierfyskatsja's binne sosjale bisten, dy't yn lytse groepkes libje. Se hâlde gjin wintersliep en binne koart nei de moarnsdage en op 'e jûn it aktyfst. Dan komme se foar 't ljocht om har kostje byinoar te foerazjearjen, dat fierhinne bestiet út gerzen en moas, oanfolle mei koarstmoas. In diel fan 'e dei bringe se troch mei sinnebaaien, wêrby't se rjochtop op in rots sitte en har om-en-by skerp yn 'e rekken hâlde. Se bejouwe har nea fier fan 'e rotsen, sadat se by driigjend gefaar daliks fuortdûke kinne yn in rotsspjalt. Harren wichtichste natuerlike fijân is de berchkat (Leopardus jacobitus), in lytsere kateftige dy't foarkomt yn 'e Andes.
De peartiid falt by de cuvierfyskatsja yn 'e perioade fan oktober oant desimber, as it op it súdlik healrûn maityd is. Nei in draachtiid fan likernôch 130 dagen smyt it wyfke dan ornaris 1 jong (of soms 2), dat mei iepen eachjes en in folslein oangroeide pels te wrâld komt. By de berte weaget sa'n jong likernôch 260 g en is it frijwol daliks by steat en yt fêst fretten. Lykwols drinkt it dochs noch by de mem, oant it mei 8 wiken ôfwûn wurdt. Yn finzenskip kinne cuvierfyskatsja's njoggentjin jier âld wurde; har libbensferwachting yn it wyld is ûnbekend, mar dy sil grif in stik koarter wêze.
Status
De cuvierfyskatsja hat de IUCN-status fan "net bedrige", mei't er yn syn ferspriedingsgebiet noch rûnom foarkomt en om't de populaasje stabyl liket te wêzen. Wol is it sa dat de populaasjegrutte geregeldwei grutte op- en delgongen fertoant, wat gearhinget mei de waarsomstannichheden yn it ferspriedingsgebiet. Dit bist wurdt troch de minske bejage foar it fleis, mar net sa'n soad dat dat in wichtige ynfloed hat op 'e populaasjegrutte.
Probolinggo
Probolinggo is in stêd en gemeente oan de noardkant fan it eastlik part fan Java yn Yndoneezje. It plak leit likernôch 100 kilometer beëasten de provinsjehaadstêd Soerabaja.
Ekonomy
De krite is fanâlds bekend om sûkerproduksje en letter ek de tylt fan mango's; teffens wurdt der rubber en rys ferboud. Der is in frij grutte fiskershaven. De fiskyndustry is wichtich foar de ekonomy fan de stêd. Fierders wurdt dêr keramyk en sarongs makke. De stêd is it begjinpunt foar tochten nei de Gunung Bromo (Berch Bromo), in grutte fulkaan.
Boargemaster
Yn 1918 krige Probolinggo in eigen gemeenteried mei as foarsitter de assistint-residint. Fan 1929 ôf krige se in eigen boargemaster (walikota).
Carrick (betsjuttingsside)
"Carrick" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:
Jacobus van Looypriis
De Jacobus van Looypriis wurdt takend oan in keunstner dy't him ûnderskieden hat op sawol it mêd fan de letterkunde as de byldzjende keunst.
It inisjatyf foar de priis waard naam troch de dichter Jan G. Elburg en dichter-skriuwer Louis Ferron. De Jacobus van Looy-stichting yn Haarlim naam idee oer en makke der in fiifjierlikske oeuvrepriis fan.
Museum fan Filistynske Kultuer
It Museum fan Filistynske Kultuer (המוזיאון לתרבות הפלשתים ע"ש קורין ממן - The Corinne Mamane Museum of Philistine Culture) is in argeologysk museum yn Asjdod, Israel. It ferkent de kultuer fan 'e Filistinen, dy't yn de omkriten fan 'e stêd wennen. It museum is de iennige museum op de wrâld wijd oan 'e Filistynske kultuer. It wie it earste museum dat yn Asjdod iepene waard, yn 1990.
Oergongskalinder foar 1707 (Sweden)
Dit is de oergongskalinder foar 1707 fan Sweden (ynkl. Finlân).
Nasjonale Bibleteek fan Israel
De Nasjonale Bibleteek fan Israel (National Library of Israel - הספרייה הלאומית), oprjochte yn 1892, is in bibleteek wijd oan it sammeljen fan de kultuerskatten fan Israel en fan it joadsk kultuer erfgoed. De bibleteek hat mear as 5 miljoen boeken en leit oan de Givat Ram-kampus fan de Hebriuwske Universiteit fan Jeruzalem.
Sint-Nikolaasbasilyk (Amsterdam)
De Sint-Nikolaastsjerke of de Basilyk fan de hillige Nikolaas is een roomsk-katolike tsjerke yn de binnenstêd fan Amsterdam. De tsjerke waard boud yn de jierren 1884-1887 neffens in ûntwerp fan de arsjitekt Adrianus Bleijs (1842-1912) en is de tredde tsjerke mei dy namme yn Amsterdam. De earste, de hjoeddeiske Alde Tsjerke (Oude Kerk), is mei it ôfsetten fan it katolyk stedsregear yn 1578 oergien mei de reformaasje. De twadde Nikolaastsjerke wie in roomske skûltsjerke oan de Oudezijds Voorburgwal, dy't tsintwurdich bekend is ûnder de namme Us Ljeave Hear op Souder (Ons Lieve Heer op Solder).
Sûnt 8 desimber 2012 mei de tsjerke him basilica minor neame. Rome ferliende de earetitel oan de tsjerke fanwegen de grutte oanrin, it Mirakel fan Amsterdam en de ferearing fan de patroanhillige fan Amsterdam, Sint-Nikolaas.
De basilyk leit skeef foar it Sintraal Stasjon oer oan de Prins Hendrikkade en grinzget mei it koer oan it wetter fan de Oudezijds Kolk. De basilyk makket diel út fan de binnenstêdparochy fan de hillige Nikolaas.
Beskriuwing tsjerke
De op 7 febrewaris 1878 ynwijde tsjerke waard neffens it foarbyld boud fan de Sint-Syriakustsjerke yn Hoarn, in ûntwerp fan deselde arsjitekt mar dan op folle lytsere skaal. De Nikolaastsjerke hat oan wjerskanten fan de gevel mei in grut roasfinster twa tuorren mei barokke helms en is boud yn ferskate neostilen. It front is net hielendal symmetrysk: de westlike toer stiet mear nei foarren as de eastlike toer, sadat de twa tuorren like fier fan de strjitte steane, dy't oangeande de tsjerke wat skeef rint. De net symmetryske bou hat te krijen mei't de bougrûn dy't doedestiids beheind wie.
De basilyk is boud as in trijeskippige krústsjerke en bestiet út in skip, in transept en in koer. It koer leit achter yn de tsjerke mei dêrnjonken oan beide kanten in kapel. De krusing fan de tsjerke wurdt bekroand mei in hege, achthoekige toer mei barokke koepel en lantearne.
Oan it ynterieur waard goed fjirtich jier wurke troch keunsters dy't yn dy tiid bekend wiene. It meubilêr yn de tsjerke is yn renêssânse-styl. It heechalter (1889), it Marije-alter (1890) en de preekstoel (1892) waard neffens ûntwerpen fan de arsjitekt makke troch Pierre Elysee van den Bossche. Fan deselde byldhouwer stamme ek it Joazefalter, de kommunybanken en de moarmeren bylden fan Kristus en Marije.
De muorreskilderings binne noch hielendal yntakt en foar in grut part troch Jan Dunselman oanbrocht, dy't likernôch tritich jier yn de tsjerke wurke. Te sjen binne û.o. grutte foarstellings út it libben fan Sint-Nikolaas, it Mirakel fan Amsterdam en de Martlers fan Gorkum. Dunselman wurke fan 1891-1898 oan de krúswei, dy't by de grutte restauraasje fan 1997-1999 wer hielendal yn âlde gloarje werom brocht is. By dy grutte restauraasje waarden ek de oarspronklike ramen yn de koepel werom set, dy't der earder by in provisoaryske restauraasje 1966-1973 úthelle wiene om de finsters om statyske redenen tichtmitselje te kinnen. Ut dy tiid stamme ek acht nije ramen yn de ljochtbeuk fan de keunstner Jan Dibbets.