cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dolby Theatre
Arsjitektuer
It Dolby Theatre waard ûntwurpen troch arsjitekt David Rockwell fan 'e Rockwell Group mei spesifyk de útrikking fan 'e Oscars yn 'e efterholle. It poadium is dêrom ien fan 'e beide grutsten yn 'e Feriene Steaten, rûchwei like grut as dat fan 'e Elliott Hall of Music fan 'e Purdue Universiteit yn West Lafayette (Indiana), mei in breedte fan 34 m en in djipte fan 18 m. Mar de publykskapasiteit is mar heal sa grut as dy fan 'e Elliott Hall of Music, mei't der yn it Dolby Theatre 'mar' 3.332 sitplakken binne.
De skouboarch is bekend wurden as de lokaasje foar op 'e tillefyzje útstjoerde priisútrikkingsseremoanjes (lykas dy fan 'e Oscars) en oare shows (lykas de talintejacht American Idol). Om it gebou dêrfoar geskikt te meitsjen, holden Rockwell en syn assistinten wiidweidige petearen mei foaroansteande crewleden út 'e tillefyzjeyndustry fan Hollywood. Sa koe in tige funksjonele keabelynfrastruktuer berikt wurde, mei in ûndergrûnske 'keabelbunker' dy't de skouboarch ferbynt mei mobile tillefyzjerezjykeamers efteryn frachtweinen dy't bûtendoar yn 'e neite fan it gebou parkearre wurde kinne. Ek waarden der yn it gebou folle mear stopkontakten opnommen as gebrûklik is, en ferskate oanslutings op it elektrisiteitsnetwurk, sadat der gjin gefaar is foar oerbelêsting. De orkestbak waard fierders foarsjoen fan in unike, troch Rockwell betochte, 'cockpit' foar kamera's, lûdstechnyk en poadiumrezjy.
De yngong fan it Dolby Theatre is sitewearre oan 'e ferneamde trochgeande strjitte Hollywood Boulevard, by de hoeke mei Highland Avenue. Oan 'e iene kant fan it gebou stiet de monumintale bioskoop Grauman's Chinese Theatre, wylst ek it El Capitan Theatre, in oare ferneamde bioskoop, net fier ôf stiet. Op 'e begeane grûn fan it gebou is it winkelsintrum Ovation Hollywood fêstige. Fia de yngong oan 'e foarkant wurdt men troch in grutte hal nei de efterkant fan it winkelsintrum laat, dêr't in swide treppen tagong biedt ta de eigentlike skouboarch op 'e earste ferdjipping. Oan wjerskanten fan 'e hal binne de foargevels fan eksklusive winkels fêstige, wylst it plafon fan 'e hal omheech holden wurdt troch pylders yn art deco-styl, wêryn't yn opljochtsjende panielen de nammen fan Oscarwinners út it ferline te lêzen steane, mei romte oer foar takomstige winners oant en mei 2071. By de útrikking fan 'e Oscars wurde de winkelgevels ferburgen ûnder reade draperyen, wylst by de treppen del, troch de hal en oer it trottoir in reade loper útrôle wurdt.
Skiednis
De skouboarch waard boud yn opdracht fan 'e Academy of Motion Picture Arts and Sciences (AMPAS), de organisaasje efter de útrikking fan 'e Oscars, mei as doel om 'e logistike tûkelteammen te oerwinnen dy't hieltyd gruttere swierrichheden opsmieten foar de útrikkingsseremoanje. Om dat te berikken, waard yn 1997 in oerienkomst sletten mei TrizecHahn, in Kanadeesk projektûntwikkelingsbedriuw. TrizecHahn soe de bou fan 'e nije skouboarch beävensearje en de AMPAS tekene in hierkontrakt foar tweintich jier foar it hâlden fan 'e Oscar-útrikkings yn it nije gebou.
De bou sette daliks útein en de skouboarch waard yn 2001 oplevere. De boukosten bedroegen yn totaal $94 miljoen. De Oscar-útrikking waard foar it earst yn 2002 yn it nije gebou holden. De skouboarch waard sponsore troch fotografyreus Eastman Kodak Company, dy't $75 miljoen betelle foar it nammerjocht. De skouboarch kaam sadwaande bekend te stean as it Kodak Theatre. Doe't Eastman Kodak yn febrewaris 2012 fallyt gie, kaam de skouboarch tydlik it Hollywood and Highland Center te hjitten, nei de oanbuorjende strjitten. Yn maaie fan dat jier waard yn Dolby Laboratories, in produsint fan lûdsapparatuer, in nije sponsor fûn en krige it gebou syn hjoeddeistige namme.
It iennichste jier sûnt 2002 dat de útrikkingsseremoanje fan 'e Oscars net yn it Dolby Theatre holden waard, wie 2021, doe't de seremoanje omreden fan 'e romtebeheinings yn it ramt fan 'e koroanafiruspandemy ôfskale en ferpleatst waard nei de grutte hal fan it spoarstasjon Union Station. Oare eveneminten dy't yn it Dolby Theatre plakfûn hawwe, binne û.o. de útrikking fan 'e oeuvreprizen fan it Amerikaansk Filmynstitút, de útrikking fan 'e Latin Grammy Awards yn 2002, de foarstelling Iris fan teäterselskip Cirque du Soleil en de opnamen foar de op 'e tillefyzje útsjtoerde talintejachten American Idol fan Fox en America's Got Talent fan NBC.
Hindrik Gosses de Jong
Hindrik Gosses de Jong (De Tynje, 15 augustus 1932 - Soest, 24 novimber 2011) wie ûnderwizer, wiskundelearaar en -didaktikus, saakkundige op it mêd fan it ûnderwiis en de fernijing dêrfan, publisist dêroer en skriuwer oer pleatslike skiednis, benammen oer De Tynje.
Underwiis
Foar wa't der by kin hat De Jong op SchoolBank.nl wat skreaun oer alle skoallen dêr't er as learling of as learaar op sitten hat; ek oer de kristlike skoalle fan De Tynje. Dêr hat Hindrik net allinne oant 1944 ta learling west, mar as begjinnend skoalmaster is er yn 1951 wolris ynfallen foar master Algra en boppemaster Vlasma. Oant er yn militêre tsjinst moast, joech er in pear moannen lang, op it sportfjild, ek de gymnastyklessen oan harren klassen.
Hy swaaide ôf as reserve-offisier. Fan 1953 oant 1955 wie De Jong skoalmaster yn St. Jansklooster en op De Pein by Drachten. Yn de fiif jier dat er mulo-learaar wie yn Oud-Beijerland, helle hy alle wiskunde-akten en ferhûze doe mei de hûshâlding nei Saandam. Dêr wie er tsien jier learaar oan de kristlike HBS (mei û.o. Joop Volkers en keunstemakkers as Freek de Jonge en Jan van Kouwenhoven yn 'e klasse) en oan it Pascal College dat dêr yn 1968 mei de mammoetwet út foartkaam. Yntiids joech er les yn Alkmaar op de Learareoplieding foar it t.b.o. (technysk beropsûnderwiis) en kursussen yn Amsterdam foar mulo-leararen yn de nij ynfierde moderne wiskunde.
Yn 1970 waard Hindrik de Jong meiwurker fan it CPS (Kristlik Pedagogysk Stúdzjesintrum) en hie dêr oant 1989 ta in soad omhannen mei it ûntwerp en bestek, de advysearring, it organisearjen en it lieden fan ûnderwiisprojekten en de middenskoalestêf fan it CPS. Yn dy ferskate funksjes, ek as foarsitter fan de CLEP (Koördinaasjegroep Lânlik Ekspearimentear-Plan Middenskoalle) en as lid fan de ICM (Ynnovaasje Kommisje Middenskoalle) hie er geregeldwei kontakt mei foaroprinnende skoallen foar fuortset ûnderwiis yn binnen- en bûtenlân. Ek yn Fryslân, benammen mei dy fan Frjentsjer (Anna Maria van Schurman), Sint Anne (Ulbe van Houten), De Gordyk (Boargemaster Harmsma) en Drachten (Frijmakke Grifformearde skoalle).
Fan ien sa'n aparte skoalle, de Werkplaats Kindergemeenschap (WP) yn Bilthoven, ek faak de Kees Boeke-skoalle neamd, hat er 12½ jier begelieder, organisaasje-adviseur en bestjoerslid west. Like lang wie er lid fan de Bestjoersrie en it Kollege fan Bestjoer fan de SLO (Stifting foar de Learplanûntwikling yn Nederlân). Oare bestjoerfunksjes hie er bygelyks yn de KAZ (Tsjerkerie Algemiene Saken) van de Grifformearde tsjerke yn Saandam en as foarsitter fan de Skoallebegeliedingstsjinst Eemland.
Yn 1966 skreau De Jong in 'Gravamen' (kleiskrift) dat úteinlik troch de klassis Saandam oanbean waard oan de grifformearde synoade en dat fuort meiholp oan de rehabilitaasje fan dûmny's as dr J.J. Buskes en prof. dr E.L. Smelik, dy't troch de affêre Geelkerken yn 1926 út de grifformearde tsjerken rekke wienen. De lêste stjoerde him in betankje ta.
Publikaasjes
Meast ûnder de auteursnamme 'H.G. de Jong' hat er hiel wat artikels en bydragen oan boeken skreaun. De Jong publisearre kollums, artikels en kommintaren yn de ûnderwiis- en dei- of wykblêdparse, û.o. yn deiblêd Trouw. Bytiden wienen it werjeftes fan in ynlieding of tapraak. Op 26 maart 1981 waard yn de nagelnije Gordykster skoalle de ôfdieling Fryslân van de Middenskoalleferiening oprjochte. De Jong syn rede fan doe –heal yn it Frysk, heal yn it Hollânsk- waard fjouwer dagen letter printe yn 'De Pompeblêden'. It Frysk Deiblêd hie de oare deis al wat earmoede oer syn idee en jou de ‘finen’ ek in sechje yn in minder iepenbier optúgd skoalbestjoer. Fan de 'oare' kant gjin inkelde asem.
De titel fan it ferhaal wie ‘Ek al emansipearre?’ (De ûndertitel ‘Grutsk op jinsels en wiis mei in oar’ hie de redaksje fan De Pompeblêden weilitten). Yn it artikel stie in foto út ± 1910 fan Lolke Akkerman út de Warren, mei de hûshâlding. De kreaze mar beskieden turfmakkerswente op de eftergrûn, en lykwols Lolke en de soannen Jan en Jentsje alle trije mei in fioele op it portret. Emansipearre folk fan De Tynje, hûndert jier lyn al.
Op Wikipedy hie Hindrik it alias Fyntyn. Dat betsjut: fyn en fan de tynje. De bydragen hawwe hast allegearre mei De Tynje te krijen, benammen mei (de iuwenâlde skiednis fan) de nammen fan it doarp sels en dy fan guon wegen en wetters yn de omkriten.
Maria Hartgerink-Koomans
Maria Hartgerink-Koomans (Beetstersweach, 7 oktober 1891 - Zeist, 1988) wie in histoarika.
Hartgerink promovearre yn 1938 op Het geslacht Ewsum (Skiednis fan in jonkersfamylje út de Ommelannen yn de 15e & 16e iuw); skreau fierders wichtige histoaryske artikelen.
Sy wie lid fan de Nederlânske Feriening fan Froulju mei Akademyske Oplieding en de Maatskippij fan de Nederlânske  Letterkunde.
Harle (rivier)
thumb|De Harle yn de omkriten fan [[Wittmund (stêd)|Wittmund.]] thumb|De Harle yn [[Karolinensyl.]] De Harle is in rivier yn East-Fryslân, dêr't it streamgebiet hielendal fan yn de gemeente Wittmund leit.
De rivier ûntspringt besuden fan de stêd Wittmund en rint mei de spuislûs (de Syl) fan Harlesyl en in gemaal út yn de Noardsee. Tichtbij it Wittmunder stedsdiel Willen komme beken, dy't ûntspringe yn it fean, by elkoar yn de Harle, it Noarderdjip en de Suderdjip. De boarnen fan it Noarderdjip en it Suderdjip lizze yn de buorgemeente Auwerk.
De rin fan de Harle leit east fan de stêd Wittmund, dêr't meanderjendewiis rjochting it noarden de plakken Funniks, Aldfunnikssyl, Nijfunnikssyl en Karolinensyl by passearre wurde en úteinlik troch de haven fan Harlesyl de Noardsee berikt wurdt.
Oant Karolinensyl is de Harle hast net gaadlik foar boaten, allinnich foar de kanosport; fan de haven fan Karolinensyl oant Harlesyl is wat skipfeart. Ut de haven fan Harlesyl wei giet de feartsjinst nei it East-Fryske waadeilân Wangereach.
Slach by Tunis
right|thumb|150px|Krúsfarder De Slach by Tunis wie in Fryske slach om utens ûnder de Achtste krústocht, dêr't it meastepart Friezen oan meidien hawwe. Underweis nei it Hillige Lân rekken sy yn gefjocht mei de Moaren en hellen op 30 augustus 1270 de oerwinning yn it gefjocht dat plak fûn by Tunis.
Eftergrûn
Yn 1269 organisearre kening Loadewyk IX fan Frankryk in krústocht en frege ek de Friezen hjir oan mei te dwaan. De belangstelling wie tige grut en om-ende-by fyftich koggen fearen út. It eindoel wie Akko en ûnderweis makken sy in tuskenstop by Tunis, dêr't de Frânske kening oan in sykte beswiek. De dêr libbende Moarske befolking, dy't Moslims wienen, hienen it net sa op de kristlike Friezen en dienen slim fijanlik.
De slach
De Friezen dy't it tige ynbaarnde, woene fuortendaliks de striid oangean mei de yn harren eagen heidenske Moaren. De greve fan Lúksemburch dy't kening Loadewyk as oanfierder opfolge hie koe de Friezen mar amper yn betwang hâlde oant er syn hiele kriichsmacht opsteld hie. Yn in grutte stoarmrin foelen sy úteinlik de fijân oan op de flakte tusken Tunis en harren legerplak. Yn de slach foelen in protte Moaren en waarden sy op de flecht jage. De measten kamen yn de oanbuorjende see telâne en ferdronken.
Op dizze wize hawwe de Friezen in romrofte oerwinning helle. Sy kearden werom nei harren skippen en fearen nei it Hillige Lân. De aartsbiskop fan Tyrus ûntfong harren mei in protte ear.
Literatuerferwizing
Eighth Crusade
Stroe (Wieringen)
Skiednis
Stroe hie oant de 20e iuw gjin dyk, tsjintwurdich leit it buorskip Noard-Stroe op en oan de dyk. Noard-Stroe wurdt formeel ek rekkene ta Stroe.
Tsjerken
Stroe hie eartiids in eigen tsjerke. Nei alle gedachten stie der al yn de 9e iuw in tsjerke, wat frij betiid is foar de regio dêr't Stroe yn leit. Dy tsjerke waard de 'Heidenske Kapel' neamd en wie wijd oan Willibrord. Pieter van Cuyck wol yn ien fan syn brieven fan 1789 ha dat de kapel oan de Hillige Antonius wijd wie. De gevelstien boppe de doar mei de baarch dêrop soe dêr op wize. Oare skriuwers ornearren dat de baarch defoar soargje moast dat de tsjerke gjin joadske besikers krige. Oan de ein fan de 19e iuw waard de tsjerke fanwegen brekfalligens sloopt. It tsjerkhôf fan de tsjerke bestiet noch wol en wurdt ek noch brûkt. thumb|300px|Wieringer pleats Yn it ferline is de tsjerke in pear kear ferboud. Op it âlde stee fan dy tsjerke en yn de greiden der omhinne is in soad groeven troch skatgravers, dy't sochten nei in gouden bingel. Neffens oerlevering wie der yn de midsiuwen nammentlik in regionaal sintrum fan de wite muontsen. Dat soe betsjutte dat der ek in kleaster yn Stroe west hawwe moat. By de byldestoarm yn de 16e iuw soenen de muontsen noch foar't hja Stroe ferlieten de gouden bingel út de toersklok helle hawwe en earne begroeven hawwe. In gouden bingel is nea fûn, likemin dat der bewiis foar it bestean fan in kleaster fûn is.
Ticht tsjin it tsjerkhôf stie eartiids yn in pleats nochs de skûltsjerke fan de mennisten. Stroe hat fanâlds in grutte doperske mienskip. De tsjerke waard lykwols yn 1934 troch brân ferwoaste en is net wer opboud. Sûnt 2016 stiet op it plak fan de yn de 19e iuw ôfbrutsen tsjerke in nagelnije kapel yn romaanske styl.
It besjen wurdich
Oan de westlike kant fan it doarp leit it pleatsmuseum Jan Lont. It sit yn in tradisjonele Wieringer pleats en fertelt oer it deistige libben op Wieringen foar de oanlis fan de Ofslútdyk yn de jierren 1920. Dy pleats is de âldste pleats fan Wieringen.
De Heidenske Kapel is in kapel dy't in yn de 19e iuw ôfbrutsen tsjerkegebou ferfangt. De kapel waard yn 2016 boud nei't partikulieren yn 2014 in stifting foar dat doel oprjochten. De kapel is in ienfâldich gebou neffens romaanske styl en foarmet it ûnderdiel fan it kuierpaad 'In de voetsporen van Willibrord'.
Yn en om Stroe stean autentike Wieringer pleatsen, mei faak noch harren oarspronklike agraryske bestimming. De lêste jierren wurde mear en mear fan dizze pleatsen omboud ta lúks wenhûs. Op de grins mei Noard-Stroe leit in grutte kemping.
Westerklief
thumb|right|260px|Wytsingskat fan Westerklief Westerklyf (offisjeel: Westerklief) is in buorskip yn de gemeente Hollâns Kroan yn de provinsje Noard-Hollân.
Westerklyf leit krekt east fan De Haukes en Hollebalg en west fan Easterklyf. Westerklyf en Easterklyf binne ien fan de âldste plakken fan Wieringen. Lange tiid hienen Westerklyf en Easterklyf sawat likefolle ynwenners. Yn 1840 hienen se beide 35 ynwenners. Mar dêrnei groeide Westerklyf troch en Eassterklyf net. Yn 1998 hie Westerklyf ûngefear 70 ynwenners en Easterklyf 45 ynwenners.
Yn 1996 waard hjir in Wytsingskat fûn, besteande út sulveren sieraden, munten en bieren.
Etymology
De plaknamme komt út de tiid dat Wieringen in eilân waard. De troch seeweagen oanfretten liembulten waarden ta in soarte fan kliffen. Foar't it in eilân waard, wie it gebiet licht bewenne om't der genôch oare plakken wienen om op te wenjen. Mar nei't it in eilân wurden wie, wie it ien fan de heechste punten fan Wieringen. Dêrtroch kamen der stadichoan mear minsken wenjen, it wie benammen in taflechtsoarde as de see omraken te kear gie en der in grutte kâns op floedrampen wie.
Bolsward (skûtsje)
Bolsward is in skûtsje dat foar de stêd Boalsert meidocht oan it SKS-skûtsjesilen. Sylt sûnt 1962 mei as partikulier skip fan kleurryk skipper Siete Meeeter. Hy kaam yn it plak fan Tjitse Walstra dy't as lid wipt waard en kocht in skûtsje út Swol fan de beppe fan âld-bemanningslid Gerrit van der Vaart. Dêrfoar stie Siete as fokkenist op it skûtsje fan broer Loadewyk Meeter. Siete sylde earst foar de Ljouwerter kommisje dat it skûtsje letter oankocht. Siete hâlde him net sa gau stil en benammen mei de Meeters gie it der ferbaal faak hurd om ta.
Oosterklief
Easterklyf (offisjeel: Oosterklief) is in buorskip yn de gemeente Hollâns Kroan yn de provinsje Noard-Hollân.
Majel Lustenhouwer
thumb|Majel by it 'Grutste Steatsbesyk Ea' Gerardus Majella Josef Maria (Majel) Lustenhouwer (Soest, 21 maart 1953) is in komponist, dirigint, koarlieder en muzykprodusint.
Majel Lustenhouwer studearre koardireksje by Frans Moonen en skoalmuzyk en wurke dêrnei 26 jier yn it muzykûnderwiis. Hy levere in bydrage oan it bernerepertoire middels syn aktiviteiten by Kinderen voor Kinderen. Majel hat 25 jier lang dirigint, komponist en driuwende krêft west efter dit koar. Yn 2006 waard hy dêrfoar ta ridder yn de Oarder fan Oranje-Nassau beneamd. Hy wurke mei oan CD-opnames en konserten, wêrûnder it jierlikse gala fan it Ronald McDonald-bernefûns.
Oosterklief
Lange tiid hienen Easterklyf en Westerklyf sawat likefolle ynwenners. Yn 1840 hienen se beide 35 ynwenners. Mar dêrnei groeide Westerklyf troch en Easterklyf net. Yn 1998 hie Easterklyf ûngefear 45 ynwenners en Westerklyf 70 ynwenners.
Majel Lustenhouwer
Koarprojekten
Syn koarprojekten docht er mei it "Groot Omroepkoor", wêrby't de groepen 4 oeren les fan him krigen. Dêrnei kamen ferskate muzyksoarten oan bod en waard in tal muzykstikken ynstudearre. De ôfsluting barde middels in presintaasje mei leden fan it Omropkoar yn in studio fan it MCO.
Oosterklief
Etymology
De plaknamme komt út de tiid dat Wieringen in eilân waard. De troch seeweagen oanfretten liembulten waarden ta in soarte fan kliffen. Om't foar dy tiid der genôch oare plakken yn it gebiet wiene om op te wenjen wie dit plak mar licht bewenne. Doe't it gebiet lykwols in eilân wurden wie, wie it ien fan de heechste punten fan Wieringen. Dêrtroch kamen der stadichoan mear minsken wenjen, it wie benammen in taflechtoarde as de see omraken te kear gie en der in grutte kâns op floedrampen wie.
Majel Lustenhouwer
Komponist en teäter
Lustenhouwer spilet de lêste jierren in soad berne- en famyljefoarstellings. De "Meezing-show" fan de VARA is troch him opsetten. Hy spilet ferskate foarstellings. Neist eigen wurk komponearret Lustenhouwer ek op fersyk foar bedriuwen en symposia. Hjirby siket er ek gearwurking mei oare tekstskriuwers.
Johan Schulenborgh
Johan Schulenborgh († 1692) wie in Grinzer regint, politikus, in gewikst jurist, diplomaat, en deputearre fan de Steaten-Generaal.
Cambrai
De stêd leit oan de bopperin fan 'e Skelde mei oan de rjochter kant it âlde sintrum en heger, op de heuvel, de sitadel. De stêd wie de haadstêd fan de histoaryske krite Kamerijkse (Cambrésis), dat nei de Frede fan Nijmegen yn 1679 by it Keninkryk Frankryk foege waard. De krite wie fanwegen de fruchtbere löss-boaiem in wichtige nôtskuorre foar de stêden yn de súdlike Nederlannen.
Johan Schulenborgh
Yn 1654 en yn 1661 wie hy belutsen by ûnderhannelingen yn Maastricht mei Spanje oer Overmaze en oer de Iems mei George Kristiaan fan Eastfryslân.
Cambrai
Yn de gemeente leit it stasjon Cambrai, dat de stêden Lille (Rijsel), Saint-Quentin en Douai mei inoar ferbynt.
Johan Schulenborgh
Op syn thúsbasis fersette hy him tsjin de stedspolity, dy't ferordonearre dat alle guod út de Ommelannen ferhannele waard yn de stêd. Schulenborgh keas foar in goede ferstânhâlding mei de Ommelannen, dêr't de stêd Grins fan ôfhinklik wie. Yn 1662 ferlear hy syn sit yn de froedskip neidat hy beskuldige wie fan it oannimmen fan jildlike stipe troch Portegal, oer in frede. In betiging fanwege fertsjustering fan jild bleau ûnbewiisd. Syn grutste fijân wie de prinsgesinde Jan Osebrand Rengers.
Cambrai
Namme
Lykas in soad Noard-Frânske plakken hat Cambrai in Nederlânsktalige en in Frânsktalige namme. De nammen Kamerijk en Cambrai ûntstiene alletwa út de Gallo-Romeinske namme Camaracum. Cambrai hat lykwols altiten in Frânsktalige stêd west. Dat der in Nederlânsktalige namme bestiet is te tankjen oan de rol dy't de stêd spile hat yn 'e skiednis fan de Nederlannen as haadsted fan in bisdom, dêr't yn 'e midsiuwen in grut part fan it Nederlânsktalige gebiet by hearde.
Johan Schulenborgh
In wiidweidige ferdigening, skreaun troch Johan de Witt koe him net rêde, syn guod waard yn beslach nomd en syn meistanners waarden ta de dea feroardiele op de Grutte Merk.
Cambrai
Aldheid
Cambrai waard foar it earst as Camaraco neamd op de Tabula Peutingerian, in midsiuwske kopy fan in Romeinske 4e-iuwske kaart. Letter folgen ek de nammen Camaracum en Cameracum. De stêd ûntstie mooglik as befoarriedingsplak op de krusing fan twa Romeinske wegen fan Bavay naar Amiens en fan Arras naar Reims. Dat plak lei krekt bûten it gebiet fan de Belgyske Nerviërs-stamme (Latyn: Nervii), dat nei de Romeinske oermastering civitas Nerviorum foarme. Oarspronklik wie Bavay de haadstêd, mar yn de 3e iuw rekke de Romeinske oanwêzigens yn Noard-Galje yn it neigean en yn 'e lettere âldheid ûntstiene nije bestjoerlike en militêre sintra: Bavay waard doe ferfongen troch Cambrai (lykas Doarnik yn 'e selde tiid Kassel ferfong as sintrum fan de civitas Menapiorum). thumb|left|De yn de tiid fan de revolúsje ferneatige katedraal (tsjintwurdich Place Fénelon) By de ynfal fan de Franken yn 'e earste helte fan de 5e iuw oermastere de haadman Klodio it plak. Klodio stifte in Frankyksk rykje mei Doarnik as haadstêd. Dat gebied foarme krekt wat letter it kearngebiet fan it Frankrykske ryk ûnder Klovis. Der wurdt tocht dat Bavay doe al in kristlik sintrum wie en dat Cambrai dy funksje mei de ferhûzing fan de biskop yn 'e lette âldheid oernaam. De earste mei namme bekende biskop is Sint-Fedastus († 540), dy't tagelyk biskop fan Arras wie; de earste biskop mei syn sit yn Cambrai wie Sint-Goarik. De grinzen fan it âlde bisdom Cambrai wiene likernôch dy fan de Romeinske civitas Nerviorum en omfiemen de rjochter igge fan de Skelde fan de boarne oant hast de mûning noardlik fan de Antwerpen.
Johan Schulenborgh
Schulenborgh besocht fia de gilden syn sit werom te winnen. Der brutsen rellen út en omdat de steedhâlder Willem Freark fan Nassau-Dietz mei syn leger ferskynde. Hy lechte nei in mislearre poging ta arrestaasje yn 1663 de stêd út yn frouljusklean. Oer Bremen bedarre hy yn Munster by biskop Bearend fan Galen en joech in pamflet út ta ferdigening.
Cambrai
Midsiuwen en Nije Tiid
Nei it ferstjerren fan Loadewyk de Fromme rekke it Frankyske ryk ferdield en by it Ferdrach fan Ferdun waard Cambrai yn 843 ûnderdiel fan it Middenryk. Yn 870 kaam it mei it Ferdrach fan Meerssen by it East-Frankrykse Ryk, it lettere Hillige Roomske Ryk. Yn dat eastlike ryk joech de keizer de hegere geastliken ek wrâldske macht. Sa joegen de Roomske keizers de biskop fan Cambrai (yn it Dútsk doe Kamerich) yn 947 de wrâldske (grefelike) macht oer de stêd en yn 1007 ek oer de krite. Dat brocht mei dat de greve-biskop polityk ûnderhearrich wie oan de Dútske keizer en tsjerklik oan de aarstbiskop fan Reims, dy't neffens de tradysje de Frânske kenings salve. Tagelyk foarme it bisdom Cambrai oant de 11e iuw in personele uny mei it bisdom Arras, dat ek wer ta it Frânske Keninkryk hearde. De relaasje fan de greve-biskop mei dy fan de bewenners fan de stêd wie fakentiden net al te bêst. Troch de ynfestituerstriid ferswakke it biskopsamt en koene de ynwenners yn 1077 privileezjes fan harren greve-biskop ôftwinge, lykas dat fierder oeral yn it Dútske ryk barde. Dat makke de stêd ta ien fan de âldste stedsgemeenten yn wat hjoed-de-dei Frankryk is. Oan it begjin fan de 13e iuw soe de greve-biskop syn macht oer de stêd op 'e nij ferstevigje, dat lykwols ta striidkwestjes en finansjele swierrichheden late.
Jan Albert Willinge
Jan Albert Willinge (Aldeberkeap, 21 juny 1760 - dêre, 31 jannewaris 1839) wie in Frysk politikus.
Cambrai
Midsiuwen en Nije Tiid
Yn 1123, 1129, 1145 en 1148 hie Cambrai te lijen fan de grutte stedsbrannen. thumb|left|De Poarte fan Parys Foar de midsiuwske ekonomy wiene fral de tekstylproduksje en de hannel yn nôt wichtich. As biskopsstêd makke Cambrai yn 'e 11e iuw de grutste bloei mei, mar dêrnei miste de stêd de demografyske en ekonomyske ûntwikkeling fan de noardlikere stêden yn it greefskip Flaanderen en it greefskip Henegouwen
Oan it ein fan de midsiuwen krigen de Boergondyske hartogen jimmeroan mear ynfloed op de sted, dy't mei harren ekspânsjepolityk de stêd hast besingelen. Yn 1543 waard de stêd fan Karel V by de Habsburchske Nederlannen yndield. Om de stêd tsjin de Frânsen te ferdigenjen liet er oan de stedsrâne, op it plak fan de Sint-Goariksabdij, de noch besteande sitadel oanlizze. Yn 1559 fûn yn it ramt fan de kontrareformaasje in tsjerklike weryndieling fan de Nederlannen plak, werby njonken Utert en Mechelen ek Cambrai in aartsbisdom waard. It aartsbisdom Cambrai fertsjintwurdige sawat alle Frânsktalige Nederlânske provinsjes. thumb|260px|Frânske oermastering fan Cambrai yn 1677 Mei de ekspânsjeoarloggen fan Loadewyk XIV waard Cambrai belegere en oermastere. De Frede fan Nijmegen yn 1678 makke dat de stêd definityf ûnderdiel fan Frankryk waard. Tagelyk ferlear de aartsbiskop syn wrâldske macht en syn sit yn 'e Ryksdei fan it Hillige Roomske Ryk.
Frânske Revolúsje
De Frânske Revolúsje brocht grutte feroarings yn it oansjen fan de stêd. Net allinne waard it aartsbisdom ôfskaft, mar der waarden in grut tal tsjerken en kleasters ôfbrutsen. Sa waard de âlde katedraal, dy't bekend stie as "it wûnder fan de Nederlannen" (la merveille des Pays-Bas) ferneatige. Fan de 20 kleasterstsjerken en 8 parochytsjerken bleau mar ien kleastertsjerke oer. Ek de twa abdijtsjerken bleaune sparre.
Jan Albert Willinge
Willinge wie in soan fan de ûnder-luitenant yn it rezjimint Regteren Ludolf Jan Willinge en Johanna Gezina Hubbelink út it Drintske Peize. Hy wie in bernsbern fan de Drintske deputearre Jan Willinge. Willinge waard nei syn stúdzje rjochten abbekaat en waard dêrnei fan 1791 oant 1795 út namme fan Zevenwolden riedshear by it Hof fan Fryslân.
Cambrai
19e en 20e iuw
De yndustriële revolúsje gie foar it measte oan it departemint foarby en sa ek foar Cambrai.
Jan Albert Willinge
Willinge wie sekretaris fan Eaststellingwerf en fan 1816 oant syn ferstjerren yn 1839 grytman fan dy gemeente. Yn 1814 wie er foar Fryslân lid fan de Fergadering fan Notabelen. Fan 1814 oant 1831 wie hy lid fan Provinsjale Steaten fan Fryslân.
Willinge troude op 6 jannewaris 1784 yn Aldeberkeap mei de yn Frjentsjer berne Taad Wigeri, dochter fan de heechlearaar te Frjentsjer en prokureur-generaal by it Hof fan Fryslân prof. mr. Elias Wigeri en Hiltje Binkes.
Cambrai
19e en 20e iuw
Yn 1914 waard Cambrai troch de Dútsers oermastere. Tusken 20 novimber oant 3 desimber 1917 waard by de stêd de Slach by Cambrai útfochten. By dy slach waarden foar it earst mei súkses tanks ynset.
Yn 1971 waard de gemeente Morenchies by Cambrai yndield.
It besjen wurdich
thumb|260px|Katedraal
Goudtoefke
It Goudtoefke (Latyn: Regulus regulus) is de lytste fûgel dy't yn Jeropa foarkomt. De namme Goudtúfke wurdt ek wol brûkt.
Taksanomy
De Goudtoefkes waarden fanâlds altiten by de Sjongers yndield, mar tsjintwurdich wurde se faak yn in aparte famylje (Regulidae) set.
De goudtoefkes op de Kanaryske Eilannen, earder in ûndersoarte fan de goudtoefkes, wurde tsjintwurdich as aparte soarte sjoen, it Teneryfgoudtoefke (Regulus teneriffae).
Foarkommen
It Goudtoefke is likernôch 9 sm grut en is de lytste fûgel fan Europa, it fûgeltsje hat in gewicht tusken de fjouwer en sân gram. It meast opfallende merkteken is de streek op syn krún. Dy is by de mantsjes oranje en hat by de wyfkes wat mear in giele kleur en hat oan beide siden in swarte streek der bydel. It Fjoertoefke hat lykwols in gelikense krúnstreek sadat se dermei betize wurde kinne, mar it Fjoertoefke hat in dúdliker tekening op de sydkant fan de kop rûnom de eagen. De fearren oan de boppekant binne gielbrún, de wjukken binne donkerder mei in wite wjukstreek. Fierder binne Goudtoefkes opfallend drokke fûgels dy't hast net stilsitte.
Fersprieding
De Goudtoefkes binne it meast yn de bosken te finen, foaral nullebosken. Winterdeis komme se ek wol by de minsken yn de tún en op de foertafel. Se komme foar yn Noard- en Midden-Jeropa en parten fan Aazje. De fûgels yn it noarden fan it ferspriedingsgebiet binne trekfûgels dy't meast yn it suden fan Jeropa oerwinterje.
Iten
Goudtoefkes ite ynsekten.
Fuortplanting
De Goudtoefkes meitsje in bolfoarmich nêst fan moas dat se oan it útein fan in tûke ophingje, meast heech yn in nullebeam. Meastentiids briede se twa kear, it wyfke leit 7-10 aaien dy't se yn sa'n twa wiken útbret. De jongen fleane nei 16-18 dagen út.
Omgong fan Itaalje 2023
De 106e edysje fan de Omgong fan Itaalje waard hâlden fan 6 oant en mei 28 maaie 2023.
Startplak en einstreek
De start wie yn Fossacesia in gemeente yn de Italjaanske provinsje Chieti (regio Abruzzen). De einstreek lei yn Rome de haadstêd fan Itaalje en tagelyk haadstêd fan de regio Latium en de provinsje mei deselde namme Rome.
Stasjon Kapelle-Biezelinge
Stasjon Kapelle-Biezelinge (Bzl) is in stasjon yn de Nederlânske doarp Kapelle yn de provinsje Seelân. It stasjon is in standertstasjon fan de Steatsspoarwegen type SS fiifde klasse en is ien fan de achtentritich stasjons dy 't ea yn dizze klasse boud is. En ien fan de njoggen stasjons fan dit type dy't noch oanwêzich is.
Gebou
It stasjonsgebou kaam yn 1863 ree, en waard iepene op 1 july 1868 foar treinreizgers doe't ek dit part fan it spoar fan Steatsline F oanlein wie. Yn 1870 is der oan de rjochterkant in koarte fleugel oanboud. Oant 1888 hjitte it stasjon, stasjon Kapelle. Yn 1916 krige it middenpart der in ferdjipping by.
Ut 'e Striid (skûtsje)
Ut 'e Striid is it skûtsje fan Langwar dat sylt yn de SKS. It 14,75 lange skip waard yn 1912 boud by de Piip yn Drachten fan skipsboumaster Bouke Roorda. Dizze hie it fak leard fan Eeltje Holtrop van der Zee, in ferneamd houtboumaster. It slagge Bouke Roorda om syn kennis fan rûningen yn hout om te setten yn it bouwen yn izer, dat wol sizze de moaie fage kont dy't ûnder wetter moai pykt weirûn. Yn de kop wist Roorda it nije materiaal sa te klopjen dat der moaie rûne boegen ûntstienen dy't net remmen yn it wetter.
Om 1940 waard de Ut 'e Striid al ferlinge nei 18 meter. Inkele jierren letter, nei de Twadde Wrâldoarloch, waarden skûtsjes geandewei minder brûkt as frachtskip. De Ut 'e Striid kaam foar de wâl te lizzen. Jierrenlang lei se om te kommen as wenskip yn Grou. Nimmen hie each foar de sierlike foarmen, oant Gerrit Roosjen der wat yn seach. It skûtsje waard oankocht en waard wer ûnder seil brocht mei as doel om der mei te silen by de SKS. Omdat der neffens it bestjoer te min romte wie foar mear skippen, rjochte Roosjen de IFKS op. Dy soe letter útgroeie nei in fleat fan 65 B-wedstriidskûtsjes.
Anno 1998 waard de Ut 'e Striid foar de lêste kear ûnder hannen nomd. Ferlinge ta de maksimale maat 20.20, in nije mêst, seilen en goede bemanning soarge der foar dat it skip yn 2000 en 2001 kampioen IFKS waard. Skoansoan Jacob Huisman sylde mei in K fan Kollum as seilteken oant 2009 mei it skip dat dêrnei ferkocht waard oan de kommisje fan Langwar dat it yn de SKS sile litte sil mei Ulbe Brandsma as roergonger.
Eardere skûtsjes fan 'Skûtsjes Doniawerstal'
Sûnt 1860 organisearre de 'Zeilvereniging Langweer' ek wedstriden foar fracht- en beurtskippen. Doe't yn 1945 de SKS oprjochte waard kaam der ek in Langwarder skûtsje De Lêste kampioenswedstriden waarden yn dy tiid yn Langwar hâlden. Oant 1953 organisearre de Langwarder sylferiening de wedstriden, dêrnei waard in wedstriidkommisje ynsteld. De stichting 'Skûtsjes Doniawerstal' waard yn 1965 ûnder de namme 'Stichting Donia' oprjochte. Yn 1967 helle de stichting it skûtsje 'Twee Gebroeders' werom nei Langwar. Omdat de stichting sûnt 1997 in twadde skûtsje hat, waard de stichtingsnamme feroare yn 'Skûtsjes Doniawerstal'. Dit skûtsje waard yn 1915 yn opdracht fan de âlde Rienk Zwaga boud by Wildschut op de Gaastmar. Dy syn soan Ulbe Zwaga hie in protte súkses mei 'Langwarder Griene' by it hurdsilen. Yn 1946, 1948, 1949 en 1950 waard er mei it skûtsje kampioen SKS. Zwaga waard skipper op de It Doarp Grou, en de Twee Gebroeders waard ferkoft.
Yn 1967 koft de Stifting Doanje de Twee Gebroeders en helle it skûtsje werom nei Langwar. Ulbes soan Rienk waard der yn 1969 kampioen mei. Syn oare soan Lammert die itselde yn 1980.
Yn 1997, mei Tjitte Brouwer as skipper, waard it skûtsje nei it seizoen ferfongen troch in nij skûtsje, de Swan fan Donia. De Twee Gebroeders bleau om de bân mei Langwar al besit fan de stifting, dy't fan namme feroare nei Stifting Skûtsjes Doanjewerstâl. Under skipper Tinus Eekhof waard is skûtsje ynset foar ploechjesilen.
Winter 2005/2006 waard de Twee Gebroeders ferlinge. Dêrmei is it 2006 op 'e nij it SKS-skûtsje fan Langwar wurden. Skipper is dan Anne Tjerkstra. Syn soan Ulbe Rienksz Zwaga helle mei dit skip in soad triomfen. Dy syn soan Rienk waard der yn 1969 kampioen mei. Syn broer Lammert brocht yn 1980 opnij it kampioenskip nei it haadplak fan Doanjewerstâl. Sûnt 1997 wurdt it skip brûkt foar 'ploechjesilen'. Fan seizoen 2001 ôf is de 'Jonge Jan' it wedstriidskip "De Swan" yn it SKS wedstriidwetter. De destiidske eigener Sietse Sietema wie mei dit skip yn de tweintiger en tritiger jierren fan de 20e iuw hast net by te hâlden. Omdat Sietse Sietema de bynamme de 'Poep' hie, waard it skip ek sa neamd.
Provinsjale wei 357
thumb|De N357 by Stiens-Noard De provinsjale wei 357 of N357 is in provinsjale wei tusken de stêd Ljouwert en Holwert, dêr't de wei nei splitst wurdt yn de N356 rjochting Dokkum en yn de N358 rjochting Bûtenpost.
De dyk is in twastripe-gebietsûntslutingsdyk mei in maksimumfaasje fan 80 km/o. Yn de gemeente Ljouwert hjit de dy Mr. P.J. Troelstrawei en Brédyk. Yn de gemeente Noardeast-Fryslân hjit de dyk Ljouwerterdyk.
De dyk folget de bôge fan de kwelderwâl, dy't om it begjin fan de jiertelling hinne ûntstie. De stevige sânige ûndergrûn ûnder in ferheging makke de gea gaadlik foar delsettings en letter dus ek diken. Op dy wâl ûntstiene terpen en de dyk rint dan ek by in rige terpdoarpen del. Inkele plakken oan de N357 fan Ljouwert ôf binne: Jelsum, Koarnjum, Stiens, Hallum, Marrum, Ferwert, Blije en Holwert.
De dyk is wichtich foar it ferkear fan en nei it waadeilân It Amelân, omdat de feartsjinst op It Amelân út Holwert wei fart.
De N357 is yn 'e midden fan 'e 20e iuw stadichoan ûntstien troch opwurdearring fan âldere weidielen. Yn 'e jierren 60 waard de rûnwei om Stiens hinne iepensteld; dat wurdt yn 'e regel as it begjin fan 'e N357 sjoen.
Jan Mankes
thumb|right|Selsportret fan Jan Mankes Jan Mankes (Meppel, 15 augustus 1889 - Eerbeek, 23 april 1920) wie in Nederlânsk keunstskilder.
Libben
Jan Mankes wie in soan fan Beint Mankes, ryksamtner by de belestingtsjinst, en Jentje Hartsuiker.
Hy gie yn 1902 nei de hbs yn Meppel, mar makke dy net ôf doe't de húshâlding yn 1903 nei Delft ferhuze. Yn dy perioade wurke hy as learling fan glêsskilder J.L. Schouten en folgde er in jûnsoplieding oan de Akademy foar Byldzjende Keunsten yn De Haach. Hy begûn mei it skilderjen fan fûgels en nêsten yn de tunen fan De Haach en omkriten. Yn De Haach krige er kunde oan de skilder Chris Lebeau en syn freondinne Ditte; se waarden goefreonen.
Fan 1909 oant 1915 wenne Mankes mei syn âlden yn Boppeknipe. Dêr ûntstie hy syn leafde foar de natoer en makket er in protte fan syn bêste wurken. De sigarehanneler en keunstsamler Aloys Pauwels (1875-1952) út De Haach bewûndere syn wurk en stjoerde him bisten of plassen fan bisten om te skilderjen. Yn 1913 kaam er yn de kunde mei Anne Zernike, in teologe, dy't as earste frouljus-predikant fan Nederlân yn De Knipe stie. Hy boaske yn 1915 mei har, wêrnei't sy in skoftke yn De Haach wennen. Yn 1916 ferhuzen se nei Eerbeek yn Gelderlân omdat se tochten dat de boskige omkriten goed wêze soe foar Mankes, dy't wylens tuberkuloaze skipe hie. Yn dy perioade wenne er ek inkele moannen yn Nunspeet. Yn 1918 waard harren soan Beint berne, neamd nei Jan syn heit. Jan Mankes wie slim siik en lei in soad op bêd; as it wat better gie wurke er oan ien tried wei. Yn 1920 ferstoar er oan syn sykte, doe't er 30 jier âld wie. Hy waard begroeven yn Eerbeek.
Wurk
Jan Mankes liet in oeuvre nei fan sa'n 150, benammen lytse skilderijen, ûngefear 100 tekeningen en sa'n 50 printen. Yn mear as de helte fan syn wurk is de natoer it wichtichste ûnderwerp. Dêrneist makke er selsportretten, portretten (benammen fan syn heit, syn mem en syn frou), stillibbens, lânskippen en ynterieurs. Jan Mankes eksposearre al in soad by syn libben en waard tige wurdearre.
Yn it begjin skildere Mankes benammen donkerkleurige fûgels en letter ek in protte ljochte, foaral wite bisten. De keunstsamler Pauwels wie syn mesenas en stjoerde him neist materialen ek faak bysûndere fûgels dy't er skilderje koe.
Syn wurk wurdt skaaimerke troch benammen in bepaalde stilte. Yn 1923 neamt Richard Roland Holst Mankes Hollands meast ferstilde skilder. Dy stilte ûntstiet troch lykwichtige komposysjes en ynbannich kleurgebrûk en in hast net sichtbere pinseelstreek.
Syn wurk waard û.o. tentoansteld yn it Scheringa Museum foar Realisme en no yn it Museum foar Moderne Keunst Arnhim en Museum Belvedêre.
List fan planetoïden 10801-10900
Dit is in list fan planetoïden 10801-10900.
Cynthia Lenige
Kynke (Cynthia) Lenige, (Makkum, 6 novimber 1755 - dêre, 3 oktober 1780) wie in Frysk dichteresse.
Libben
Cynthia Lenige wie de âldste dochter fan de Makkumer keapman en skriuwer Dirk Lenige (1722-1798) en Akke Rymersma (1724-1798). De húshâlding hearde by de meniste gemeente fan Makkum, de bern krigen dan ek in strange opfieding. Lenige hie noch in suster en twa bruorren. Thús waard in soad omtinken bestege oan keunstsinnige saken, fral oan it skriuwen fan poëzij. De bern waarden dêryn tige stimulearre troch harren heit Dirk, dy't sels fral Fryske gedichten skreau.
Omdat Cynthia swakke sûnens hie, krige hja thús les fan har heit en fan ûnderwizer en dichter Teake Doitzes. Yn dy lessen wie der in soad omtinken foar de Nederdútske taal, mar út in gedicht fan Cynthia docht bliken dat hja it spitich fûn dat hja gjin Latyn leard hie, omdat hja sa de klassike wurken net streekrjocht lêze koe. Hja wist in soad en hie dan ek in eigen keamer om te lêzen en skriuwen. Ut wurken fan har heit docht bliken dat hja al betiid begûn te dichtsjen. Doe't hja 16 wie, hie se al in bondel sammele mei dêryn 93 gedichten, dêr't twa fan yn it Frysk wiene. De bondel wie ferdield yn trije ôfdielings: ‘Mengeldichten’, ‘Verjaargezangen’ en ‘Bruiloftsgezangen’. Opfallend binne de satiryske gedichten yn 'Mengelgedichten' dêr't Lenige de diskusje oangiet oer it al dan net neifolgjen fan de klassikers. Op oare punten foarme hja ek in dúdlike miening, dat frij opmerklik is foar sa'n jonge dichteresse dy't yn har opfieding gjin klassikers hân hat.
Yn 1782 ferskynde postúm in dichtbondel fan har ûnder de namme 'Mengeldichten'. De útjefte waard fersoarge troch trije dichters dêr't hja literêre kontakten mei hân hat: Jacob Adriaensz Backer fan Harns, Jan de Jongh de Jonge fan Inkhuzen en Jan Jordens fan Amsterdam. Troch de útjefte fan de bondel 'Mengeldichten' is Lenige ek bûten Fryslân ferneamd wurden. Hja waard troch in soad minsken priizge en út ûnderskate postúme wurdearrings docht bliken dat yn har eigen tiid in soad fan har ferwachte waard.
Cynthia Lenige ferstoar yn it jier 1780 op in jonge leeftyd: hja wie noch gjin fiifentweintich jier. Hja hat dan ek nea troud west. Hja stoar oan de dysentery, dat doe yn Makkum hearske. Op de troudei fan har âlden, op 7 oktober 1780 waard hja begroeven. Fanwegen besmettingsgefaar net yn de tsjerke, mar op it gewoane begraafplak fan Makkum.
Yn Makkum is in strjitte nei har ferneamd en by de Doniatsjerke dêre stiet in grêfpylderke ta har oantins.
Aaltsjemuoisleat
De Aaltsjemuoisleat (offisjeel Frysk) is in feart yn de gemeente Achtkarspelen. De Aaltsjemuoisleat rint fan de Kûkhernster Feart nei Koatstertille, oarspronklik nei Koaten. De feart foarmet de súdein fan de ferkaveling tusken de Swadde en de Alde Dyk. Hast it hiele ein is it dêrom ek de grins mei de gemeente Dantumadiel.
De namme Aaltsjemuoisleat jildt mei yngong fan 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Aalmoeisloot.
Ekster
De Ekster (Pica pica) is in fûgel út de famylje fan de Kriefûgels.
Foarkommen
De Ekster is in 46 sm grutte fûgel dy't in gewicht hat fan 200-260 gram. De Ekster is maklik wer te kennen troch syn swart-wite fearren. Fierder hat er in opfallend lange sturt dy't hy, at er op 'e grûn, sit goed omheech hâldt. Syn kop, nekke en boarst binne glânzjend swart mei in metaaleftige griene of blauwe gloed. De búk en skouders binne wyt, de wjukken binne wer swart. Fierder hat de ekster swarte poaten en in swarte snaffel. De jongen lykje op harren âlden, mar misse noch de metaaleftige gloed fan de swarte fearren. It mantsje is krekt wat grutter as it wyfke.
Fersprieding
De ekster komt foar yn hast hiel Jeropa en in grut part fan Aazje. De eardere ûndersoarte út Noard-Afrika, de Magrebekster, wurdt no as in aparte soarte beskôge. De ekster is as eksoat troch de minske yntrodusearre op 'e Japanske eilân Kjûsjû.
Iten
By it itensykjen rinne de eksters oer de grûn. Foar it grutste part ite se ynsekten dy't se op de grûn fange. Fierder ite se hast alles fan dierlike oarsprong, jonge fûgels, aaien, lytse sûchdieren. Mar se ite bygelyks ek wol ikels of nôt.
Johannes Swierstra
Johannes Swierstra (Toppenhuzen, 16 augustus 1920 - Ljouwert, 23 novimber 2004) wie in lanboukundich yngenieur. Sûnt 1950 wie hy siktaris fan de Fryske Maatskippij fan Lânbou. Haadredakteur fan it Frysk Lânboublêd.
Fan 1979 oant 1985 wie er skriuwer en bestjoerslid fan it Frysk Genoatskip en fan 1979 oant 1989 siet er yn it haadbestjoer fan de Fryske Akademy.
Ekster
Fuortplanting
De Eksters meitsje harren nêst yn de top fan in hege beam. It is in grut nêst, wêrfan de kom beklaaid is mei grûn en klaai. Boppe it nêst makket de ekster in dak fan losse prikken mei op ien plak in yngong. At de blêden fan de beammen falle binne de nêsten goed te sjen.
It wyfke leit tusken de fjouwer en acht aaien, dy't yn sa'n 18 dagen utbret wurde. Dêrnei duorret it noch 22-24 dagen oant de jongen útfleane.
D' Halve Maen (skûtsje)
d' Halve Maen is in skûtsje dat foar Drachten meidocht oan it SKS-skûtsjesilen. It hjoeddeiske skûtsje is boud yn 1912 troch Roorda op skipwerf de Piip yn Drachten. Dizze werf lei oan de eardere Drachtster Feart op it stee fan it parkearterrein fan Philips oan it Mûnein.
Drachtster werven
It earste skûtsje mei de namme Halve Maen, ek in Drachtster, is boud yn 1923 op de werf fan O.J. van der Werff op it Bûtenstfallaat oan de ein fan de Drachtsterfeart. De skûtsjes fan dizze beide Drachtster skipswerven stean bekend om harren faasje en fraaie boufoarm dêr't in goed kompromis fan snelheid en laadfermogen kombinearre waard. Yn 2017 farre der 8 skûtsjes fan de Piip en 4 fan Bûtenstfallaat mei yn de SKS fleat fan 14 skûtsjes.
Bemanning
Skippers Taeke en Chris Brouwer wienen beide yn tsjinst fan Philips Drachten. De bemanning wurdt troch de skipper sels útsocht. Oant ± 1980 bestie de bemanning fan d’ Halve Maen foar mear as de helte út eardere beropsskippers dy't in nije baan fûn hienen by it skearapparatefabryk fan Philips Drachten. Mei de komst fan de nije skipper Jitze Mink is ek wer besocht Philips wurknimmers oan board te krijen. Fan de 15 bemanningsleden wurken yn 2009 fjouwer by Philips Drachten.
Hjir
Hjir wie in Frysk literêr tydskrift oprjochte troch Piter Boersma en Bonne Stienstra. It bestie fan 1972 oant 2009 en it kaam sân kear jiers út. Alle jierren stiene yn ien fan de nûmers de ferhalen en gedichten dy’t de jierlikse Rely Jorritsmapriis wûn hienen. Under oare Piter Boersma, Sybe Krol en Piter Yedema sieten yn 1975 de redaksje.
Hjir waard útjûn troch Hispel, mei stipe fan de Provinsje Fryslân en it Nederlânsk Literêr Produksje en Oersettingsfûns.
De redaksje fan Hjir bestie út (juny 2006):
The Brothers Grimm
The Brothers Grimm is in Amerikaansk-Britsk-Tsjechyske histoaryske fantasy-aventoerekomeedzje út 2005 ûnder rezjy fan Terry Gilliam, mei yn 'e haadrollen Matt Damon en Heath Ledger. De titel betsjut "De Bruorren Grimm". It ferhaal (dat alhiel neat út te stean hat mei de echte bruorren Grimm) folget de bruorren Wilhelm en Jacob Grimm, in pear oplichters dy't yn it Dútslân fan 'e Frânske Tiid de kost fertsjinje mei neibearde útdriuwings fan heksen en oare boasaardige mytyske wêzens. Harren parasitearjen op 'e byleauwige befolking komt abrupt in ein oan as se troch de Frânske autoriteiten nei in doarp stjoerd wurde dat te lijen hat ûnder ûnferklearbere ferdwinings fan bern. De bruorren ferwachtsje dat dêr in groep oplichters lykas harrensels oan it wurk is, mar diskear binne se yn in echt mearke telâne kommen. The Brothers Grimm krige fan 'e filmkritisy negative oant mingde resinsjes en wie yn 'e bioskopen in beskieden kommersjeel súkses. As de marketingútjeften meirekkene wurde, kaam de film lykwols lang net út 'e kosten.
Plot
Yn 1811, yn it eardere Keninkryk Westfalen, dat no troch it Earste Frânske Keizerryk anneksearre is, binne de bruorren Wilhelm ("Will") en Jacob ("Jake") Grimm ferneamde meunsterjagers, duvelbanners en hekse-útdriuwers. Se hawwe lykwols in spande ûnderlinge relaasje, dy't weromgiet op Jake syn naïvens as bern. Hy liet him doe nammentlik oplichtsje troch in frjemd, troch it jild dêr't er medisinen fan keapje moast, te besteegjen oan magyske beantsjes. Dat late ta de dea fan harren jongere, sike suske Lotti.
Yn Karlstadt am Main wurde de bruorren ynhierd om 'e stêd te ferlossen fan it spûk fan in hekse, dy't de pleatslike wettermole ûnfeilich makket. De beide bruorren litte har ryklik betelje om it spûk te 'deadzjen' wat se dogge by in nuodlike en ysbaarlike konfrontaasje. As de moolner mei noch knikkende knibbels ôfset is, blykt de hiele boel lykwols yn sêne set te wêzen troch de bruorren en harren helpers Hidlick en Bunst: de bruorren Grimm binne net dappere meunsterjagers, mar ordinêre oplichters dy't meunsters fabrisearje om harrensels dan foar grou jild ynhiere te litten om mei dyselde meunsters ôf te weven. Sa parasitearje se op 'e byleauwige en goederleauske befolking.
As se nei harren 'oerwinning' op it heksespûk feestfiere yn in pleatslike herberge, wurde de bruorren finzen nommen troch de Italjaanske boal Mercurio Cavaldi, dy't harren meisleept nei de generaal Vavarin Delatombe, de Frânske lânfâd oer dit diel fan Dútslân. It docht bliken dat de Frânske autoriteiten de bruorren al langere tiid yn 'e rekken hâlde en folslein op 'e hichte binne fan harren aktiviteiten. Delatombe hâldt harren foar dat se eins de deastraf krije moasten, mar hy jout harren de kâns om it faaie libben derôf te rêden. Yn ruil foar amnesty moatte se nei it doarp Marbaden reizgje, dêr't yn koarte tiid ferskate jonge famkes spoarleas ferdwûn binne yn it oanbuorjende wâld. Delatombe, dy't net yn it boppenatuerlike leaut, is derfan oertsjûge dat dêr ek in binde oplichters ferantwurdlik foar is, en de bruorren Grimm, mei harren kennis oer hoe't men soks oanpakt, lykje him der krekt de gaadlike persoanen foar om út te sykjen wa't de ferantwurdliken binne.