cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rocky (filmsearje)
Rocky Balboa
Rocky Balboa waard wer regissearre troch Stallone nei in senario fan himsels. De film brocht $155 miljoen op tsjin in budget fan $24 miljoen. Dêrmei died er it better as ferwachte, en ek de resinsjes fan 'e filmkritisy wiene oer it algemien posityf.
Creed
Yn Creed wurdt Rocky Balboa (Sylvester Stallone) troch Adonis "Donnie" Johnson (Michael B. Jordan), de oerwûne soan fan syn âlde freon Apollo Creed, frege om syn trainer te wurden. Rocky fielt dêr earst neat foar, mar stimt úteinlik ta. As harren gearwurking buorkundich rekket, beslute de managers fan Ricky Conlan (Tony Bellew), de wrâldkampioen yn 'e lichtgewichtklasse dy't syn titel net behâlde kin om't er in finzenisstraf útsitte moat, om fan Donnie de lêste útdager fan Conlan te meitsjen. Betingst dêrfoar is wol dat er omreden fan bettere marketing syn namme feroarje moat yn Adonis Creed. Donnie, dy't syn eigen karriêre opbouwe wol sûnder syn heite reputaasje as opstapke te brûken, wol dat earst net, mar jout úteinlik ta. Wylst er Donnie traint, ûntdekt Rocky dat er sels in foarm fan kanker hat. Hy wol gjin gemoterapy ûndergean, om't dat syn frou Adrian ek net holpen hat doe't se aaistôkkanker hie, mar Donnie bepraat him om it dochs te dwaan. By it gefjocht, dat plakfynt yn Conlan syn wenplak, ferrast Donnie freon en fijân troch fyftjin omgongen oerein te bliuwen en Conlan suver oermânsk te wurden. De sjuery jout úteinlik de oerwinning oan Conlan, mar Donnie hat it respekt fan alle oanwêzigen wûn, en Conlan omskriuwt him as de takomst fan it lichtgewichtboksen.
Creed waard regissearre troch Ryan Coogler nei in senario fan himsels en Aaron Covington. De film brocht krapoan $174 miljoen op tsjin in budget fan $35 oant 40 miljoen. Creed waard rûnom priizge troch de filmkritisy, dy't it beskôgen as de bêste film fan 'e Rocky-searje op 'e earste nei. Sylvester Stallone wûn mei syn rol yn 'e film de Golden Globe yn 'e kategory bêste byrol fan in akteur yn in dramafilm, en waard ek nominearre foar in Oscar foar bêste byrol fan in akteur.
Creed II
Creed II spilet trije jier nei't Adonis Creed (Michael B. Jordan) syn gefjocht tsjin Ricky Conlan ferlear. De film iepenet as er it wrâldkampioenskip yn 'e swiergewichtklasse wint en syn faam Bianca Taylor (Tessa Thompson) freget om mei him te trouwen. Underwilens is yn Ruslân, tritich jier nei de dea fan Apollo Creed en syn eigen ferlies yn it gefjocht tsjin Rocky Balboa, Ivan Drago (Dolph Lundgren) syn soan Viktor (Florian Munteanu) oan it trainen. It is syn doel om troch syn soan it respekt werom te winnen fan al syn iere oanhingers dy't him yn 'e steek litten hawwe nei it gefjocht mei Rocky, lykas syn eks-frou Ludmilla (Brigitte Nielsen). Viktor daget Adonis út ta in gefjocht en dy giet dêrop yn. Adonis freget Rocky (Sylvester Stallone) om him te trainen, mar dy is bang dat it mei him krekt sa einigje sil as mei syn heit, en wegeret.
Adonis rekket yndie slim ferwûne by it gefjocht, mar hy behâldt syn titel om't Viktor diskwalifisearre wurdt. Foar Ivan is it gefjocht in súkses, want Ludmilla en alle oaren sjogge him ynienen wer stean. Viktor easket revâns, en Adonis stimt ta. Rocky en Little Duke Evers (Wood Harris) traine Adonis sa goed, dat er by it folgjende gefjocht Viktor syn hurde slaggen ynkassearje kin. Dêrmei put er him sa út, dat er op 't lêst neat mear oer hat. Dan slacht Adonis ta. Viktor giet twaris del, mar wegeret lizzen te bliuwen, ek al kin er himsels net mear ferdigenje. Syn mem Ludmilla en alle oanhingers keare harren wer fan him ôf, mar Ivan Drago beseft dan dat syn soan mear foar him betsjut as de oerwinning en smyt de handoek yn 'e ring, wat betsjut dat er it gefjocht opjout. Rocky fermoedsoenet him mei syn soan Robert en moetet foar it earst syn pakesizzer, wylst Adonis en Bianca mei harren nij berne poppe it grêf fan syn heit besykje.
Creed II waard regissearre troch Steven Caple jr. nei in senario fan Juel Taylor en Sylvester Stallone. De film brocht goed $214 miljoen op tsjin in budget fan $50 miljoen. De filmkritisy wiene oer it algemien posityf oer Creed II, mar de film wûn gjin wichtige filmprizen.
Creed III
Anno 2020 binne der fiergeande plannen foar Creed III, wêryn't Adonis Creed it opnimme moat tsjin 'e soan fan Clubber Lang.
Dan Quayle
Dan Quayle (folút: James Danforth Quayle; Indianapolis, 4 febrewaris 1947), is in Amerikaansk Republikeinsk politikus fan mingd etnysk Manksk en Angelsaksysk Amerikaansk komôf, dy't fan 1989 oant 1993 ûnder George H.W. Bush de 44ste fise-presidint fan 'e Feriene Steaten wie. Quayle wie net botte populêr, en stie bekend om syn flaters, lykas it beruchte potatoe-ynsidint. Nei ôfrin fan syn fise-presidintskip sette er útein mei in karriêre as sakeman.
Jonkheid, oplieding en húshâlding
Quayle waard yn 1947 berne yn Indianapolis, yn 'e steat Indiana, as de soan fan James Cline Quayle, in útjouwer, en dy syn frou Martha Corinne Pulliam. Der bestiet in flater dy't dreech út te rûgjen bleken is, dy't hawwe wol dat Quayle syn folsleine namme "James Danforth Quayle III" wêze soe. De namme Quayle komt fan it eilân Man, yn 'e Ierske See, dêr't Quayle syn oerpake berne waard. Syn pake oan memmekant wie de begoedige útjouwer Eugene C. Pulliam, dy't mear as tsien grutte Amerikaanske kranten yn besit hie, lykas de Arizona Republic en de Indianapolis Star. Yn 1955, doe't Quayle acht jier wie, ferhuze syn heit mei de húshâlding nei Arizona, dêr't er oan it haad fan 'e súdwestlike tûke fan 'e útjouwerij kaam te stean. Letter kearden se werom nei Indiana. left|thumb|200px|Dan Quayle yn [[1977]]
Quayle gie nei de middelbere skoalle yn Huntington, dêr't er yn 1965 slagge foar it eksamen. Hy die dêrnei in oplieding politikology oan 'e eksklusive DePauw Universiteit yn Greencastle, dêr't er yn 1969 ôfstudearre. Fan 1969 oant 1975 tsjinne er yn 'e lânmacht fan Nasjonale Garde fan Indiana en berikte de rang fan serzjant. Under tsjinst studearre er fierder en yn 1974 helle er de titel master yn de rjochten oan 'e Robert H. McKinney Rjochteskoalle fan 'e Indiana University. Wylst er foar jurist learde, mette er Marilyn Tucker, dy't dêr yn deselde snuorje in jûnsoplieding folge. Hja trouden yn 1972, en krigen trije bern: Tucker, Ben en Corinne.
Politike karriêre
Fan 1974 oant 1976 wie Quayle yn Huntington wurksum as abbekaat. Yn 1976 waard er mei 29 jier foar de Republikeinske Partij yn it Amerikaanske Hûs fan Offurdigen keazen, dêr't er fan 1977 oant 1981 it fjirde distrikt fan Indiana fertsjintwurdige. Fan 1981 oant 1989 siet er foar de steat Indiana yn 'e Amerikaanske Senaat. By de presidintsferkiezings fan 1988 waard er troch de Republikeinske kandidaat, George H.W. Bush, útnûge om syn running mate (fise-presidintskandidaat) te wurden. Hoewol't yn de Republikeinske Partij net eltsenien like bliid wie mei Bush syn kar, wûnen Bush en Quayle dochs de ferkiezings fan harren Demokratyske tsjinstanners Michael Dukakis en Lloyd Bentsen.
As fise-presidint waard oan Quayle ferantwurdlikheid taskood om 'e Feriene Steaten op ekonomysk mêd konkurrearjender te meitsjen, en teffens wied er de earste foarsitter fan 'e National Space Council (NSC). Yn dy lêste hoedanichheid rôp er op ta grutter bewustwêzen fan 'e potinsjele gefaren dy't asteroïden foar de Ierde ynholden. Fierders lei Quayle as fertsjintwurdiger fan Bush steatsbesiken ôf oan 47 ûnderskate lannen. Lykwols stie syn fise-presidintskip fral yn it teken fan syn flaters en ûnnoazele, tsjinstridige en betize útspraken. Syn hiele amtstermyn lang wie it feest foar de media, dy't him ûnmeilydsum op 'e hak namen, wylst Bush-en-dy besochten de brokkepiloat safolle mooglik út 'e wyn te hâlden (wat wierskynlik ien fan 'e redens wie dat er sa faak om utens stjoerd waard).
In ferneamd wurden foarfal fûn plak ûnder de presidintskampanje fan 1988, doe't Quayle yn in debat mei de Demokratyske fise-presidintskandidaat Lloyd Bentsen syn eigen politike karriêre ferlike mei dy fan John F. Kennedy. Bentsen reägearre mei de legindarysk wurden: "Senator, jo binne gjin Jack Kennedy." Oer de Holokaust sei Quayle: "De Holokaust wie in obsene perioade yn 'e skiednis fan ús lân... Nee, net fan ús lân, mar yn 'e Twadde Wrâldoarloch. Ik bedoel, we libje allegear yn dizze iuw. Ik libbe net yn dizze iuw, mar yn 'e skiednis fan dizze iuw." Oer himsels bewearde er: "Ik haw yn it ferline goede ôfweagings makke en ik haw yn 'e takomst goede ôfweagings makke." By in taspraak foar it United Negro College Fund, in organisaasje dy't him ynset foar heger ûnderwiis foar kânsearme swarte jongerein, en dy't as biedwurd hat "It is sonde om in goed ferstân te fergriemen", sei Quayle: "Nim no it idee fan it UNCF, hoe'n sonde oft it is om jins ferstân te ferliezen of dat gjin ferstân te hawwen sa freeslik fergriemend is. Wat is dat in wier wurd."
Oer in bemanne romteflecht nei Mars makke er in hiele rige foute útspraken efterinoar: "Mars is yn prinsipe yn deselde baan om 'e sinne [as de Ierde] [...] Mars befynt him op likernôch deselde ôfstân fan 'e sinne ôf, wat tige wichtich is. We hawwe foto's sjoen dêr't kanalen op steane, tinke wy, en wetter. As der wetter is, betsjut dat dat der soerstof is. En as der soerstof is, betsjut dat dat we der sykhelje kinne." (Mars is nèt yn deselde baan om 'e sinne, en befynt him dus ek net op deselde ôfstân fan 'e sinne; in kanaal is in troch minsken groeven wetterwei – wat er bedoelde wie "rivierbêden"; wetter stie net op 'e foto's; as der al wetter is, hoecht dat hielendal net te betsjutten dat der ek soerstof is, en as der soerstof is, kin it bêst wêze dat minsken der dochs net sykhelje kinne.)
Mariûpol
Tusken 1948 en 1989 hjitte de stêd Zjdanov (Russysk: Жданов), ta eare fan de Sowjet-politikus Andrej Zjdanov. Mariûpol hat in frij heech oantal Griken. It is ek in fekânsje-oarde. Yn de rin fan 2014 rekke de stêd belutsen by de strideraasjes tusken krêften fan de ôfskiedende pro-Russyske Folksrepublyk Donetsk en it Oekraynske leger. Op 24 jannewaris 2015 waard de stêd troffen troch in raketoanfal fan de seperatisten, wêrby 30 minsken om it libben kamen.
Skiednis
Mariûpol wie in it begjin fan de sechtjinde iuw ferneamd as in boarch fan de Kozakken, neamd Kalmiûs. De delsetting waard yn 1778 in stêd nei in migraasje fan Griken fan de Krim en dizzen neamden de stêd Mariûpol.
Dan Quayle
Politike karriêre
En dan wie der it beruchte potatoe-ynsidint, wêrby't Quayle op 15 juny 1992 as sjuerylid fungearre by in staveringswedstryd foar skoalbern op 'e Muñoz Rivera Legere Skoalle yn Trenton, yn 'e steat Nij-Jersey. De tolvejierrige skoaljonge William Figueroa krige it Ingelske wurd foar "jirpel" foarlein, en stavere dat korrekt as "potato". Quayle ferbettere dy stavering lykwols ta "potatoe" (it meartal is yndie potatoes, mar de ekstra "e" komt net yn it inkeltal foar). Dêrop barste der sa'n stoarm fan krityk en spotternij oer him los as noch net earder foarkommen wie. Quayle ferdigene him letter troch te sizzen dat er fertroud hie op 'e kaartsjes mei wat de korrekte stavering west hawwe moatten hie, dy't er krigen hie fan 'e skoalle. Dêrop stie it wurd as potatoe stavere, en hoewol't er dêr sels syn twifels oer hân hie, hied er him der dochs mar op ferlitten. De útlis holp him neat, en hy waard neitiid, alteast yn 'e media, nea wer foar fol oansjoen. left|thumb|200px|Dan Quayle yn desimber [[2011.]]
Mariûpol
Skiednis
Yn 2022 waard Mariûpol by de Russyske ynfal yn de Oekraïne troch de Russen belegere en fierhinne mei de grûn lyk makke. Nei 82 dagen striid joegen de lêste Oekraynske ferdigeners har op 16 maaie oer.
Befolking
Mariûpol bestiet út 48,7% Oekraïners, 44,4% Russen en 4,3% Griken. Nettsjinsteande it grutte tal Oekraïners, sprekt dochs 89,6% Russysk en 9,9% Oekraynsk as earste taal.
Dan Quayle
Politike karriêre
Under de presidintsferkiezings fan 1992, wêrby't Bush en Quayle it opnimme moasten tsjin it Demokratyske keppel Bill Clinton en Al Gore en de ûnôfhinkliken Ross Perot en James Stockdale, waard Quayle troch in grut diel fan 'e Republikeinske Partij as in bongel oan Bush syn foet sjoen, en in faksje binnen de partij, oanfierd troch minister fan Bûtenlânske Saken James Baker, besocht him as fise-presidintskandidaat ferfange te litten troch in oar. Dat slagge har lykwols net, en Quayle gie mei Bush de ferkiezings yn, dy't se lykwols ferlearen oan Clinton en Gore.
Lettere karriêre
Neitiid sette Quayle útein mei in karriêre as sakeman. Sûnt 1999 wurket er by it hedge fund Cerberus Capital Management, dêr't er meitiid opklom ta direkteur fan 'e ôfdieling mondiale ynvestearrings. Dêrnjonken publisearre er yn 1994 de memoires fan syn fise-presidintskip, Standing Firm (likernôch: "Hâld Hoek"), dat in bestseller waard. Teffens skreau er in pear boeken oer "tradisjonele Amerikaanske gesinswearden" (in hobbelhynke fan 'e Republikeinske Partij): The American Family: Discovering the Values that Make Us Strong ("It Amerikaanske Gesin: It Untdekken fan de Wearden Dy't Us Sterk Meitsje"; 1996) en Worth Fighting For ("It Wurdich om foar te Fjochtsjen"; 1999). Fierders skreau er in kollem dy't yn ferskate kranten ferskynde, en wied er aktyf as polityk lobbyist.
Yn 1996 fêstige Quayle him yn Paradise Valley, yn Arizona. Dat jiers seach er derfan ôf en stel himsels kandidaat foar it presidintskip, mei't er doe oanhelle wie mei ierûntstekking. Yn 2000 died er àl mei oan 'e ferkiezings, mar waard er yn 'e foarferkiezings as ferslein troch George W. Bush. Quayle syn soan Ben Quayle wie fan 2010 oant 2012 lid fan it Amerikaanske Hûs fan Offurdigen.
Mariûpol
Ekonomy
De stêd is in wichtich yndustrieel sintrum en East-Jeropeesk seehaven. De stêd hat twa stielfabriken (Ilyich Iron and Steel Works of Mariupol en Azovstal), dy in grutte bydrage leverje foar de Oekraynske útfier. It yndustrygebiet fan Mariûpol produsearret 37,5% fan de útfier fan de Oblast Donetsk en 7% fan de Oekraynske útfier.
Rock Hill (Súd-Karolina)
Rock Hill is de grutste stêd (mar net it haadplak) fan York County, yn it noarden fan 'e Amerikaanske steat Súd-Karolina. It is teffens de op fjouwer nei grutste stêd fan 'e steat. Neffens in offisjele skatting fan it Amerikaanske Folkstellingsburo (basearre op gegevens fan 'e folkstelling fan 2010), hie Rock Hill yn 2014 likernôch 70.000 ynwenners. De stêd heart ta de stêdekloft fan Charlotte, yn 'e oangrinzgjende steat Noard-Karolina, dy't yn totaal hast 2,4 miljoen minsken telt. Rock Hill leit oan 'e igge fan 'e rivier de Catawba, 40 km besuden Charlotte, en 110 km noardlik fan Kolumbia, de steatshaadstêd fan Súd-Karolina. Yn Rock Hill is de Winthrop Universiteit fêstige.
Skiednis
De krite fan Rock Hill waard foar de kolonisaasje troch de blanken bewenne troch de Katôba-Yndianen, in Sûaansktalich folk. Hoewol't de kust fan Súd-Karolina al fanôf de sechstjinde iuw kolonisearre waard, kamen de earste kolonisten pas yn 'e 1830-er en 1840-er jierren yn it gebiet fan Rock Hill. Yn 1852, nei't de Charlotte and South Carolina Railroad in spoar troch de krite oanlein hie, waard de delsetting Rock Hill stifte. Twa jier letter iepene de earste skoalle der syn doarren.
Tsjin it begjin fan 'e Amerikaanske Boargeroarloch (1861-1865) wennen der yn en om Rock Hill krapoan 22.000 minsken, wêrfan't de helte út negerslaven bestie. Yn 'e oarloch tsjinnen 4.379 manlju út Rock Hill yn it leger fan 'e Konfederearre Steaten fan Amearika, wêrfan't 805 yn 'e striid sneuvelen. Under de oarloch waard Rock Hill fanwegen syn spoar in wichtich trochfierpunt foar foarrieden foar it Súdlike leger, wylst de boeren yn it gebiet stadichoan oergiene fan it kweken fan katoen op it ferbouwen fan maïs, om't it iten yn it Suden troch de Noardlike kustblokkade krap rekke. Hoewol't de Noardlike generaal William Tecumseh Sherman ein 1864 grutte dielen fan Súd-Karolina ferovere, gied er oan Rock Hill foarby. Sadwaande bleau Rock Hill oant de ein fan 'e oarloch, yn april 1865 yn Súdlike hannen.
Nei ôfrin fan 'e oarloch begûn de befolking fan Rock Hill oan te waaksen, mei't flechtelingen út troch de oarloch ferwuostge kontreien har der nei wenjen setten. Ynstee fan lânbou waard de hannel no de wichtichste sektor fan 'e pleatslike ekonomy. Yn 1892 krige Rock Hill stedsrjochten. Yn 1926 waard Rock Hill troffen troch in tornado, dy't binnen tsien minuten tiid in trije stedsblokken breed spoar fan ferwuostging troch de stêd loek, wêrby't ien deade foel en tolve lju ferwûne rekken. Geandewei de tweintichste iuw anneksearre Rock Hill ferskate doarpen yn York County: Boyd Hill ein fjirtiger jierren; Ebenezer en Mexico yn 'e sechstiger jierren; en Oakdale yn 'e tachtiger jierren.
Under de Amerikaanske Boargerrjochtebeweging, dy't yn 'e fyftiger en sechstiger jierren stried foar gelikense rjochten foar Afro-Amerikanen, wie Rock Hill yn febrewaris 1961 it toaniel fan in demonstraasje by in segregearre kafetaria. Dêrfoar waarden 9 swarte manlju yn it tichthûs smiten, dy't bekend kamen te stean as de Friendship Njoggen (om't se op ien nei allegear studearren oan it Friendship Junior College yn Rock Hill). Letter datselde jier waard de swarte boargerrjochtelieder John Lewis yn Rock Hill troch in lulke kliber blanken yninoar slein. Yn 2002 kearde Lewis, dy't tsjin dy tiid in lid fan it Amerikaanske Hûs fan Offurdigen foar de steat Georgia wie, werom nei Rock Hill, dêr't er ta eareboarger beneamd waard en by in plechtichheid de kaaien fan de stêd oerlange krige.
Demografy
Neffens gegevens fan 'e folkstelling fan 2010 wie doe fan 'e befolking fan Rock Hill 10,4% âlder as 65 jier en 24,4% jonger as 18 jier. Fierders bestie 38,2% fan 'e húshâldings út ien persoan, wylst 14,0% fan 'e befolking ûnder de earmoedegrins libbe. Wat de etnyske opbou fan 'e befolking oangiet, dy wie yn 2010 sa:48,9% blanken; 38,3% swarten; 5,7% Latino's; 1,7% Aziaten; 0,5% Yndianen; 0,1% Polyneziërs, Melaneziërs en Mikroneziërs; 4,8% oaren of fan mingd etnysk komôf. Yn Rock Hill is it haadkertier fan 'e federaal erkende Katôba Yndiaanske Naasje fêstige.
Klimaat
Rock Hill hat in fochtich subtropysk klimaat, mei hjitte neare simmers en koele drûge winters. Yn july, de waarmste moanne, is de trochsneed temperatuer oerdeis 33 °C, en yn jannewaris, de kâldste moanne, is dat 11 °C. Rekôrtemperatueren wiene 41,1 °C yn 1983 en jitris yn 2007, en –20 °C yn 1985. Rock Hill kriget jiers trochinoar 1.096,4 mm delslach, mei dêrûnder oer it hiele winterhealjier ferdield 13,7 sm snie.
Pronkiikhoarntsjes
De pronkiikhoarntsjes (Latynske namme: Callosciurus) foarmje in tûke fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (Mammalia), it skift fan 'e kjifdieren (Rodentia), it ûnderskift fan 'e iikhoarntsjes en sliepmûzen (Sciuromorpha), de famylje fan 'e iikhoarntsjes (Sciuridae), de ûnderfamylje fan 'e Aziatyske pronkiikhoarntsjes (Callosciurinae) en de tûke fan 'e echte Aziatyske pronkiikhoarntsjes (Callosciurini).
Ta dit skaai hearre likernôch 15 ûnderskate soarten iikhoarntsjes, dy't benammen yn Súdeast-Aazje foarkomme, mei in pear yn Nepal, noardeastlik Yndia, Banglades en súdlik Sina. Ferskate soarten libje ek op it súdwestlike diel fan 'e Yndyske Arsjipel. De wittenskiplike namme Callosciurus betsjut "kreaze iikhoarntsjes", in ferwizing nei de ynnimlik kleure pelzen fan in protte soarten fan dit skaai.
Foarhinne waarden ek de Aziatyske streekte iikhoarntsjes (Tamiops), de byldhouweriikhoarntsjes (Glyphotes) en de Selebesreuze-iikhoarntsjes of readbealchiikhoarntsjes (Rubrisciurus) ta dit skaai rekkene, mar dy wurde no erkend as selsstannige skaaien.
Lajos Batthyány
Lajos Batthyány (folút: Lajos greve Batthyány de Németújvár; Hongaarske nammefolchoarder: Németújvári gróf Battyány Lajos; Pozsony, 10 febrewaris 1807 – Pest, 6 oktober 1849) wie in Hongaarsk politikus en revolúsjonêr en de earste premier fan it Keninkryk Hongarije. Hy regearre syn lân yn in tiid dat nasjonalisten it losskuorre woene fan it Keizerryk Eastenryk, en besocht oanhâldend om dy beide partijen ta in kompromis te bringen. Doe't dat ûnmooglik bliek te wêzen en de Hongaarske Opstân fan 1848 net te kearen wie, joech er syn post op. Neitiid waard er troch de Eastenrikers oppakt, feroardiele foar heechferrie en terjochtsteld, wat yn hiel Jeropa ta grutte ferûntweardiging late.
Jonkheid en oplieding
Lajos Batthyány waard yn 1807 berne yn Poszony (Hongaarsk) of Preßburg (Dútsk), de hjoeddeiske Slowaakske haadstêd Bratislava (Slowakije makke fan 'e Midsiuwen oant 1918 in yntegraal ûnderdiel út fan it Keninkryk Hongarije). Hy kaam út in foaroansteand aadlik Hongaarsk laach. Syn heit wie greve József Sándor Batthyány (1777-1812) en syn mem wie Borbála Skerlecz (1779-1834). Hy wie noch mar in pjut doe't syn âlden skieden; dêrnei ferfear er mei syn mem en syn broer nei Wenen. Batthyány krige earst les oan hûs fan in priveelearaar, mar waard al ier nei in kostskoalle stjoerd, wêrnei't er syn mem noch mar komselden seach.
As politikus
Yn 'e 1830-er jierren hold Batthyány him benammen dwaande mei herfoarmings op it mêd fan 'e lânbou. Sa fitere er de hynstefokkerij yn Hongarije oan en letter ek it fokken fan kij en oare domestisearre bisten. Fierders wied er mei greve István Széchenyi ien fan 'e driuwende krêften efter de yntroduksje fan 'e siderûp yn Hongarije, wêrfoar't er op syn lânerijen mear 50.000 moerbeibeammen oanplante.
Yn 1844 ferfear Batthyány nei Pest, dêr't er yn 1845 keazen waard as foarsitter fan 'e Sintrale Kieskommisje. Teffens spile er in wichtige rol yn ferskate ferienings op it mêd fan 'e ekonomy en wied er de oprjochter fan 'e Védegylet, it Genoatskip ta Ferdigening (fan 'e Hongaarske kultuer). Doe't op 15 maart 1847 in stikmannige linkse politike bewegings de lapen op ien bulte smieten en de politike partij Ellenzék ("Opposysje") oprjochten, waard Batthyány dêr de earste foarsitter fan. Underwilens stipe er Kossuth net inkeld mei wurden, mar ek mei jild. Yn 1847 waard dyselde keazen ta fertsjintwurdiger foar it distrikt Pest, wêrnei't er al rillegau de lieder fan 'e opposysje yn it legerhûs waard.
Oan it regear
Yn it Revolúsjejier 1848 makke Batthyány diel út fan 'e Hongaarske delegaasje nei Wenen, dy't dêr fan keizer Ferdinand I fan Eastenryk easke dat it Hongaarske regear tenei de heechste foarm fan gesach yn it Keninkryk Hongarije wêze soe, wat delkaam op folslein yntern selsbestjoer. Op 17 maart stimde de keizer dêryn ta, wêrnei't Batthyány in regear gearstalde. Op 23 maart waard er sadwaande de earste premier fan Hongarije. Dêrnjonken ferfolle er oant begjin april ek de funksje fan minister fan Oarloch.
Hoewol't Batthyány in feardich politikus wie, rekke er tusken de wâl fan 'e Eastenrykske monargy en it skip fan 'e Hongaarske separatisten. Hy besocht de koal en de geit te sparjen, mar ferlear dêrtroch it fertrouwen fan sawol de keizer as fûleindige Hongaarske nasjonalisten, lykas Kossuth en Sándor Petőfi. Underwilens wiene der ûnder de minderheden yn Hongarije ferskate opstannen útbrutsen. Sa wie der rebûlje ûntstien ûnder de Serven yn 'e Woiwodina en loek Josip Jelačić, de ban (steedhâlder) fan Kroaasje, in leger gear om it Hongaarske hertlân binnen te fallen.
Op 29 augustus reizge Batthyány út namme fan 'e lândei mei Ferenc Deák, de Hongaarske minister fan Justysje, ôf nei Wenen om 'e keizer te freegjen en oarderje de Serven om har wapens del te lizzen en Jelačić om ho te hâlden. Tagelyk stjoerde er Jelačić in brief wêryn't er de freedsume ôfskieding fan Kroaasje fan it Keninkryk Hongarije oanbea. Mar dat holp allegear neat, want nettsjinsteande it feit dat de keizer Jelačić fan syn post ûnthefte, gokte dyselde derop dat syn fal yn ûngenede tydlik wêze soe en foel er op 11 septimber dochs Kroaasje binnen. Batthyány fielde him twongen om syn ûntslach as premier yn te tsjinjen, en behalven Kossuth, de minister fan Finânsjes, en dy syn bûnsgenoaten Lázár Mészáros (Oarloch) en Bertalan Szemere (Binnenlânske Saken) folge it hiele regear syn foarbyld.
Aartshartoch Steffen fan Eastenryk, de palatyn (in soarte fan ûnderkening) fan Hongarije, frege Batthyány lykwols om syn premierskip wer op te nimmen, wat dy doe die. Op 23 septimber liet er in proklamaasje útgean dat Hongarije no yn opstân tsjin it Keizerryk wie, en frege er aartshartoch Steffen om it lân te lieden. Dy wegere dat lykwols, trede ôf en kearde op befel fan 'e keizer werom nei Eastenryk. De keizer liet op 25 septimber bekendmeitsje dat er it nije Hongaarske regear net erkende. Ek erkende er Batthyány syn liederskip net langer, en stjoerde er greve Franz Philipp von Lamberg om it befel oer it Hongaarske leger oer te nimmen. Dyselde waard lykwols op 28 septimber op 'e strjitte yn Pest fermoarde doe't yn 'e stêd rebûlje útbriek. Op 29 septimber fersloech it nije Hongaarske Revolúsjonêre Leger ferrassendernôch de Kroäten fan Jelačić yn 'e Slach by Pákozd.
Neitiid reizge Batthyány fannijs ôf nei Wenen om te besykjen en berik in kompromis mei de keizer, mar dat slagge net. Doe't er besefte dat in kompromis ûnmooglik wurden wie, tsjinne er op 2 oktober op 'e nij, en no foargoed, syn ûntslach yn as premier. Tagelyk joech er syn sit yn it Hongaarske parlemint op. Batthyány naam doe as sljochtwei soldaat tsjinst yn it Hongaarske leger fan generaal József Vidos en focht mei tsjin 'e Kroätyske troepen fan generaal Kuzman Todorović. Op 11 oktober foel er lykwols fan 't hynder en briek er syn earm. Nei't er wer opbettere wie, waard Batthyány op 'e nij yn it Hongaarske parlemint keazen, dêr't er him fersette fan 'e ferhuzing fan datselde parlemint nei it feiligere Debrecen. Op syn inisjatyf stjoerde it parlemint in delegaasje nei foarst Alfred I von Windischgrätz, de oerbefelhawwer fan alle Eastenrykske troepen yn Hongarije, mar Windischgrätz wegere om Batthyány te wurd te stean, hoewol't er wol mei de oare leden fan 'e delegaasje prate woe.
Finzenskip en eksekúsje
Op 8 jannewaris waard Batthyány yn Pest oppakt troch de Eastenrikers en finzen set yn 'e Budai-kazerne. Doe't it opmarsjearjende Hongaarske leger Pest bedrige, waard er oerbrocht nei Pozsony (no Bratislava, yn Slowakije), en letter nei Olmütz (no Olomouc, yn Tsjechje). Doe't him it berjocht berikte dat de Hongaren besykje woene om him te befrijen, frege er harren dat net te dwaan, mei't er it folste fertrouwen yn syn frijspraak hie, om't er neat misdien hie en al syn dieden legitym wiene.
Op 16 augustus 1849 waard Batthyány lykwols yn Olmütz troch de Eastenrykske kriichsried feroardiele foar heechferrie. Oarspronklik wie it de bedoeling om him in finzenisstraf te jaan en al syn besittings te konfiskearjen, mar op oanstean fan foarst Felix zu Schwarzenberg, de Eastenrykske minister-presidint, waard ynstee de deastraf oplein. Nei't Batthyány werombrocht wie nei Pest, dêr't er ophongen wurde soe, smokkele syn frou by har lêste besyk in lyts mês de sel yn, wêrmei't er him neitiid fan it libben besocht te berôven troch syn halsslachier troch te snijen. Dat mislearre lykwols, mar fanwegen de ferwûnings dy't er himsels dêrby yn 'e hals tabrocht hie, waard doe besletten dat de deastraf útfierd wurde soe troch Batthyány foar it fjoerpeloton te bringen.
Dat krige op 'e jûn fan 6 oktober 1849 syn beslach, deselde deis dat de Eastenrikers ek trettjin Hongaarske generaals (de Trettjin Martelders fan Arad) ekskutearren. Batthyány hie safolle bloed ferlern dat er by it rinnen troch twa persoanen ûnderstipe wurde moast. Ek ferkearde er ûnder ynfloed fan medisinen, mar Johan Kempen, de kommandant fan it militêr distrikt fan Boeda en Pest, besleat dat de útfiering fan 'e deastraf gjin útstel lije koe. Batthyány syn lêste wurden wiene neffens de berjochten "Éljen a haza! Rajta, vadászok!" ("Lang leve ús heitelân! Meitsje oan, jagers!"). Nei syn terjochtstelling waard it lyk fan Lajos Batthyány weromjûn oan syn famylje en byset yn 'e grêfkelder fan 'e Batthyány's yn harren stamtsjerke yn Pest. Nei de Ausgleich, it Eastenryksk-Hongaarske Kompromis fan 1867, waard syn stoflik omskot ferpleatst nei in nijboud mausoleum (nei in ûntwerp fan arsjitekt Albert Schickedanz) op it Kerepesi-begraafplak, dêr't it no noch rêst.
Otto I fan Saksen
thumb|Otto I fan Saksen Otto (om 830/840 hinne - 30 novimber 912), letter troch skriuwers de Ferljochte neamd, wie in lid fan de dynasty fan de Ottoanen en wie hartoch fan Saksen fan 880 ôf oant syn dea.
Famylje
Otto wie in jongere soan fan de Saksyske greve Liudolf (ferstoarn yn 866), de stifter fan de dynasty, en syn frou Oda, dochter fan de Saksyske princeps Billung. Syn âldste broer wie Bruno, dy't de erfgenaam wie fan syn heit syn eigendommen. Syn suster wie Liutgarde, dy't yn 876 keninginne fan East-Frânsje waard, om't hja boaske mei de Karolingyske kening Loadewyk de Jongere. Dat houlik tsjutte de macht fan Liudolf oan yn it Saksyske gebiet. Om 873 hinne boaske Otto mei Hedwych fan Babenberch, dochter fan de Frankyske princeps militiae Hindrik fan Babenberch. Otto krige mei har twa soannen, Tankmar en Liudolf, dy't al earder as him ferstoaren. Syn tredde soan Hindrik de Fûgelder folge him op as hartoch fan Saksen en waard letter keazen ta Dútske kening. Otto syn dochter Oda boaske mei de Karolingyske kening Swindybold fan Loataringen, soan fan keizer Arnulf fan Karintje. Otto syn famylje waard de Liudolfingers, nei syn heit, neamd. Doe't syn pakesizzer Otto de Grutte keizer waard, waard syn famylje de Ottoanen neamd.
Hearskippij
Neffens in privileezje fan kening Loadewyk de Jongere op 26 jannewaris 877 oan de Abdij fan Gandersheim waard de pago Suththuringa (goa fan Súd-Tueringen) omskreaun as in comitatu Ottonis (yn de greefskip fan Otto). Otto folge syn broer Bruno op nei't dy sneuvele wie yn de Slach op de Luneburger Heide (880) tsjin de Wytsingen. Yn de kroniken fan Widukind fan Corvey waard er de magni ducis Ottonis (grutte hartoch Otto) neamd. Yn 908 waard er fâd fan de Abdij fan Hersfeld. Otto syn polityk bleau oars aardich beheind ta Saksen. Hy hie in goede relaasje mei kening Loadewyk de Jongere en letter mei keizer Arnulf en hy stipe keizer Arnulf wolris yn syn kriichstochten. En dy liet Otto fierders ek wol gewurde en bemuoide him fierders net mei Saksyske saken. Yn de Saksyske lannen, en ek yn de Slavyske gebieten beëasten Saksen, wie Otto de hearsker. Neffens Widukind fan Corvey, hiene de "Saksyske en Frankyske befolking" Otto it keningskip fan East-Frânsje oanbean nei de dea fan de lêste Karolinger Loadewyk it Bern yn 911. Hy naam it lykwols net oan fanwege syn âldens, mar stelde hartoch Koenraad I fan Franken foar. Der wurdt lykwols drúske oan de wierheid dêrfan. It oare jier ferstoar Otto yn de Palts fan Wallhausen en waard begroeven yn de tsjerke fan de Abdij fan Gandersheim. Hy waard troch syn soan Hindrik de Fûgelder opfolge.
Eichstätt (stêd)
Eichstätt is in stêd yn de Dútske dielsteat Beieren en de Kreisstadt fan it Landkreis Eichstätt.
De stêd is de sit fan de biskop fan it roomsk-katolike bisdom Eichstätt. Sûnt 1980 is de iennige Roomsk-katolike universiteit fan Dútslân, de Katolike Universiteit Eichstätt-Ingolstadt, dêr festige.
It besjen wurdich
In kar:
Dominatriks
In dominatriks (mt.: dominatrises), koartwei ek wol domina neamd, of masteresse, is in frou dy't de dominante rol oannimt op it (seksueel-fetisjistyske) mêd fan bondaazje en SM. Dêrby kin in dominatriks sawol homoseksueel, heteroseksueel as biseksueel wêze, al hat har persoanlike seksuële oriïntaasje der net needsaaklikerwize ynfloed op hokker geslacht oft fan har ûnderdienige sekspartners hawwe.
De rol fan in dominatriks omfiemet faak it tatsjinjen fan pine oan har partner, mar net altyd; har dominânsje kin ek ferbaal utere wurde, of troch it optwingen fan fernederjende taken of fan algemiene tsjinstberheid. Dominatrises kinne professionals wêze dy't troch harren partners foar harren tsjinsten betelle wurde, mar froulju kinne de namme fan dominatriks ek gewoan yn harren privee-sekslibben oannimme. No't seksueel-fetisjistyske subkultueren har yn 'e Westerske kultuer almar iepentliker foardogge, komme werjeften fan dominatrises yn media as film en tillefyzje ek stadichoan faker foar.
Súd-Karolina (betsjuttingsside)
"Súd-Karolina" of "South Carolina" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:
Joachim Karel Vegelin van Claerbergen
Joachim Karel wie in soan fan Pieter Benjamin Johan Vegelin van Claerbergen sr., keamerlid en ien fan de rykste ynwenners fan Fryslân, en Aurelia van Beyma (1815-1851). Hy wie in pakesizzer fan Valerius Lodewijk Vegelin van Claerbergen (1774-1844). By Keninklik Beslút waard hy op 15 juny 1868 beneamd as kapitein-kommandant fan de op te rjochtsjen skutterij fan Haskerlân.
Yn 1873 folge de beneaming ta boargemaster fan Himmelumer Aldeferd en Noardwâlde (Fan 1 jannewaris 1812 oant 1 oktober 1816 wie Noardwâlde in selsstannige gemeente). Yn Koudum finansierde hy de bou fan in earmhûs. Doe ’t it tehûs nei de oarloch opheft waard, en der in âldereinhûs foar yn it plak kaam, krige it de namme Claerbergen. Op 21 novimber 1873 troude hy yn Lochem mei Charlotta Helena Henrika Marin. Ut dit houlik waarden nei de berte fan in dochter yn 1876 yn Amsterdam op 12 novimber 1878 trije soannen berne, ien fan dy soannen wie Pieter Benjamin Johan.
Fan 1878 oant 1887 wie hy boargemaster fan Westzaan (1878-1879) en Wormerveer (1879-1887). Yn 1887 waard Vegelin van Claerbergen keazen as bestjoerslid fan it Ynstitút foar dôfstomme minsken yn Wormerveer. Yn 1894 wie hy bestjoerslid fan de Feriening fan Weesheiten en old as kommisjelid tafersjoch oer it finansjeel behear fan it weeshûs Lindelaan yn Maarsen. Jonkhear Joachim Karel ferstoar yn Maarssen op 26 oktober 1902.
Pakesizzer
In pakesizzer fan jonkhear Joachim Carel Vegelin van Claerbergen, berne op 20 febrewaris 1917 op De Jouwer, waard oarlochsslachtoffer. Hy sneuvele op 15 maaie 1940 as reserve faandrich op de kop fan de Steenweg yn Moerdijk. Hy leit begroeven op begraafplak Westermar op De Jouwer. Yn it gemeentehûs fan De Jouwer hingt in portret fan him. Op 3 maaie 1952 waard in tinkstien op de herfoarme tsjerke fan de Jouwer ûntbleate dêr 't ek Joachim Karel syn namme op stiet.
Ies (kadaver)
Ies binne deade bisten of dielen dêrfan. Yn it bisteryk wurdt yn 'e regel ûnderskie makke tusken bisten dy't libje fan 'e jacht, de saneamde rôfdieren, en iesiters, dy't libje fan it iten fan bisten dy't in natuerlike dea stoarn binne of troch in ûngelok om it libben kommen binne, of fan 'e resten fan bisten dy't troch rôfdieren deade binne. Yn 'e praktyk bestiet der lykwols in grutte oerlaping tusken dy beide klassifisearrings.
Sa hat resint ûndersyk útwiisd dat de hyena, in bist dat by útstek bekend stiet as in iesiter, feitliks foar it grutste part libbet fan proaidieren dy't er sels deade hat. Guon bisten binne lykwols wol deeglik hast útslutend iesiters; dan kin men bygelyks tinke oan gieren. Ek beskate ynsekten ite ies, mar dan giet it almeast om gefallen wêrby't miggen en toarren har aaikes yn in kadaver lizze, wêrnei't de larven (maitsen) it earste part fan har libben fan it deade fleis libje. Iesiters wurdt troch de minske ornaris op delsjoen, mar se spylje in tige wichtige rol by it ôfbrekken fan dierlike resten dy't oars yn it miljeu lizzen bliuwe soene.
De term 'ies' wurdt ek wol brûkt foar lokfoer, dat troch in jager earne dellein wurdt om iesiters te lokjen, of dat troch angelders oan 'e heak fan harren angel dien wurdt om fisken te lokjen. Yn dat lêste gefal wurdt soms ek 'libben ies' brûkt, benammen wjirmen.
Keningspalts
300px|thumb|Keizerpalts yn Goslar 300px|thumb|Ympresje fan de Keningspalts yn [[Aken (stêd)|Aken]] 300px|thumb|Keizerpalts yn [[Paderborn]] In keningspalts of keizerpalts is in tydlik keninklik ferbliuwplak yn in gehiel fan residinsjes dat as in netwurk oer it gânse Frankyske Ryk en lettere it Hillige Roomske Ryk ferspraat lei. It wurd Palts is ôflaat fan it Latynske wurd palatium, dat paleis betsjut.
Skiednis
Yn de Iere Midsiuwen hiene de Merovingyske keningen gjin fêst ferbliuwplak, mar hja reizgen it lân troch fan palts nei palts. Dat wie nedich om it kontakt mei de pleatslike bestjoerders te hâlden. Dêr waarden bestjoerssaken, dy't de streek oanbelange, besprutsen en der waard ek rjocht sprutsen oer de gruttere misdiedigers. Troch de grutte ôfstannen, de minne ferbinings en de beheinde ferfiersmiddels makke dat rûnreizgjen fan de foarst ûnûntkomber en ûnmooglik regearje fanút in sintrale residinsje. Doe't it ryk fan Karel de Grutte hieltyd grutter waard, waard it probleem knipend. It barde wol gauris dat der rebûlje útbruts yn in gebiet nei't Karel ferfear nei in oar gebiet, sa as bygelyks yn 788 by de Saksen. Karel hie dêrom in tal residinsjes. Hy wie it leafst yn Aken, om't dêr in natuerlike boarne wie. Fan it midden fan de tolfde iuw ôf begûnen de Frânske keningen te stribjen nei in sintrale steat, dêr't it erflik keningskip it mulpunt foarme. Sa ûntstie stadichoan in ûnferbrekbere naasje, organisearre om de haadstêd Parys hinne. Doe wie it net mear needsaak foar de foarst en reizgje it lân rûn. Hy die dat dan allinnich noch mar út wille. Harren foarkar wie benammen it gebiet om de Loire hinne, dêr't doe in gâns kastielegea ûntstien wie. Yn it Hillige Roomske Ryk wie dat oars. Oant syn opheffing yn 1806 wie it in los-fêste federaasje fan foarstendommen yn gearwurkingsferbân, mar gjin sintrale steat. De kening of keizer tsjinne allinnich it Ryksbelang en bemuoide him net mei de ynterne saken fan de gearstallende foarstendommen. De kening waard keazen ûnder de foarsten fan it Ryk. Om nimmen in foardiel te jaan hie it Roomsk-Dútske Ryk gjin haadstêd. It sintrum wie hieltyd dêr't de kening ferbleau. Hy ferfear fan residinsje nei residinsje, dus dêrom wie it nedich de Paltsen oan te hâlden.
Pine Ridge (Súd-Dakota)
Pine Ridge [pa:in ɹɪʤ] (Lakota: Wazíbló; útspr.: [wa'zi:blo:]) is it grutste plak fan Oglala Lakota County (foarhinne Shannon County), yn it súdwesten fan 'e Amerikaanske steat Súd-Dakota. Hoewol't it net it haadplak fan 'e county is (dat is Hot Springs), is it wol it haadplak fan it Pine Ridge Yndianereservaat (Pine Ridge Indian Reservation), fan 'e Oglala Sû Stamme (Oglala Sioux Tribe). Neffens gegevens fan 'e folkstelling fan 2010 lei it ynwennertal fan Pine Ridge doe justjes boppe de 3.300 minsken.
Skiednis
Yn 1868, doe't as gefolch fan it twadde Ferdrach fan Fort Laramie, tusken de Lakota en de Amerikanen, it Grutte Sû Reservaat stifte waard, ûntstie dêrmei ek in Yndiaansk agintskip fan it Buro fan Yndiaanske Saken (BIA) foar de Oglala-Lakota (en yn 't earstoan teffens foar de Noardlike Sjajinnen en de Noardlike Arapaho). Dat agintskip kaam nei it opperhaad Reade Wolk it Reade Wolk-agintskip te hjitten, en wie earst sitewearre op trije ûnderskate plakken yn Wyoming en Nebraska, oant it úteinlik yn 1878 te Pine Ridge fêstige waard.
Yn 1889 waard it Grutte Sû Reservaat de helte lytser makke, wylst it restant opdield waard yn fiif lytsere reservaten. Ien fan dy fiif wie it Pine Ridge Yndianereservaat. Sûnt de njoggentjinde iuw is Pine Ridge in ôfhandige úthoeke bleaun, dêr't net in soad te rêden is. De ekonomyske sitewaasje is poermin, mei in withoehege wurkleazens, in lege libbensferwachting en djippe earmoede.
Demografy
Neffens gegevens fan 'e folkstelling fan 2000 wie doe fan 'e befolking fan Pine Ridge 3,6% âlder as 65 jier en 46,9% jonger as 18 jier. Fierders bestie 13,1% fan 'e húshâldings út ien persoan, wylst 61% fan 'e befolking ûnder de earmoedegrins libbe (foar it befolkingssegmint fan ûnder de 18 jier sels 74,6%). Wat de etnyske opbou fan 'e befolking oangiet, dy wie yn 2000 sa: 94,2% Yndianen; 3,7% blanken; 0,1% swarten; 2,0% oaren of fan mingd etnysk komôf.
Keninkryk Ingelân
It Keninkryk Ingelân (Ingelsk: Kingdom of England) wie in soeverein en ûnôfhinklik lân op 'e Britske Eilannen, dat bestie fan 'e tsiende oant de achttjinde iuw. It ûntstie yn 927 troch de feriening fan ferskate Angelsaksyske keninkriken ûnder it regear fan Atelstan, de lêste kening fan Wesseks. Yn 'e ûnlijige alfde iuw kaam it yn 1016 ta it Noardseeryk fan Knút de Grutte te hearren, yn in personele uny mei Denemark en Noarwegen, en waard it yn 1066 ferovere troch Willem de Oermasterder, de hartoch fan Normanje. Yn 1282 waard it Prinsdom Wales by Ingelân foege troch kening Edwert I. It krewearjen fan dyselde om ek it Keninkryk Skotlân te oerweldigjen, mislearre lykwols en rûn út op 'e slepende Skotske Unôfhinklikheidsoarloggen. Under kening Edwert III rekke Ingelân yn 1337 bestrûpt yn 'e Hûndertjierrige Oarloch mei Frankryk. Nei de ein dêrfan, yn 1453, brieken yn 1455 suver fuort de Roaze-oarloggen út, in binnenlânsk dynastyk konflikt tusken de Huzen York en Lancaster.
Dêrút kaam fuort dat yn 1485 it Hûs Tudor op 'e Ingelske troan kaam, dat besibskipsbannen mei beide partijen hie. Under de Tudor-keningen Hindrik VIII en Elizabeth I waard de Reformaasje trochfierd en berikte Ingelân yn 'e sechstjinde iuw in hichtepunt fan kulturele bloei. Nei't Elizabeth yn 1603 sûnder bern stoarn wie, kaam har efterneef, de Skotske kening Jakobus Stuart as Jakobus I op 'e Ingelske troan, wêrmei't in personele uny mei it Keninkryk Skotlân ûntstie. Healwei de sechstjinde iuw briek de Ingelske Boargeroarloch út, dy't kulminearre yn 'e ûnthalzing fan kening Karel I yn 1649. De monargy waard dêrnei ôfskaft en de Ingelske Republyk stifte, dy't alve jier bestie foar't yn 1660 mei de Restauraasje fan it Hûs Stuart it Keninkryk Ingelân weroprjochte waard. De Glorieuze Revolúsje fan 1688 bewissige dat it bestjoer fan Ingelân yn protestantske hannen bleau. Yn 1707 waarden yn Skotlân en Ingelân de Wetten op de Uny oannommen, wêrmei't de keninkriken Ingelân en Skotlân opholden te bestean en ferfongen waarden troch it nije Keninkryk Grut-Brittanje.
Namme
De Angelsaksen neamden harsels de Engle of Angelcynn, dat oarspronklik nammen west hiene foar de Angelen. Harren lân neamden se Engla land, wat "it lân fan 'e Angelsaksen" betsjutte. Geandewei de Midsiuwen waard Engla land ferbastere fia Engle land en Engeland ta England. Dat wie tsjin 'e fjirtjinde iuw de namme fan it keninkryk wurden.
Oarsprong
It Keninkryk Ingelân kaam fuort út in stadige feriening fan 'e Angelsaksyske keninkriken út 'e Iere Midsiuwen, dy't bekend steane as de Heptargy: East-Anglia, Mersia, Noardumbrje, Kent, Esseks, Susseks en Wesseks. De ynfallen fan de Wytsingen diene yn 'e njoggende iuw it iuwenlang beholden lykwicht tusken dy keninkrykjes teneate, mei as gefolch dat Wesseks de oare leden fan 'e Heptargy oermânsk waard. Yn 825 waarden Kent en Susseks troch Wesseks anneksearre, en yn 827 ûnderwurp Egbert fan Wesseks boppedat ek noch Noardumbrje, sadat er, sij it foar koarte tiid, de earste kening waard dy't oer hiel Ingelân regearre.
Nei in nije, grutskalige ynvaazje troch de Wytsingen wist de sterke Westsaksyske kening Alfred de Grutte yn 886 Londen te weroverjen. Dat wurdt wol beskôge as de stifting fan in feriene Ingelân, mar dat wie it feitliks net. Neitiid waard Noardumbrje ferskate kearen troch de keningen fan Wesseks 'befrijd' en wer beset troch de Noaren, oant it yn 954 foargoed ferovere waard troch kening Edred fan Ingelân. Om dyselde tiid hinne gie Lothian, dat altyd diel útmakke hie fan Noardumbrje, foargoed ferlern oan Skotlân. Op 12 july 927 kamen alle Angelsaksyske keningen gear te Eamont, yn Kumbria, dêr't se Atelstan fan Wesseks erkenden as kening fan 'e Ingelsen. Dat wie it slútstik fan in ferieningsproses dat mear as in iuw duorre hie, en it kin beskôge wurde as de wiere stifting fan it Keninkryk Ingelân.
Alfde iuw
Under it regear fan 'e swakke kening Atelred de Unberette waard Ingelân oan it begjin fan 'e alfde iuw oerspield troch in nije weach fan ynvaazjes, diskear troch Deenske Wytsingen. Nei in fearnsiuw fan oanhâldende oarloch rûn dat yn 1013 út op 'e Deenske ferovering fan Ingelân ûnder lieding fan Swein Gaffelburd, de kening fan Denemark. Doe't dyselde begjin 1014 kaam te ferstjerren, kaam Atelred wer op 'e troan, mar de restauraasje fan it Hûs fan Wesseks wie fan koarte doer, want yn 1015 fûn der in nije Deenske ynvaazje plak dy't oanfierd waard troch Swein syn soan Knút de Grutte. Atelred syn opfolger Edmund Izerkant sleat yn 1016 mei Knút in oerienkomst wêrby't se Ingelân ferdielden, mar doe't Edmund datselde jiers noch stoar, kaam hiel Ingelân ta Knút syn Noardseeryk te hearren, yn in personele uny mei Denemark en Noarwegen,
Nei 26 jier makke de dea fan kening Hardeknút yn 1042 in ein oan 'e Deenske oerhearsking. Dat wie de soan fan Knút de Grutte en Emma fan Normanje, de widdo fan Atelred de Unberette. Om't Hardeknút gjin bern hie, waard er opfolge troch syn healbroer Edwert de Belider, de soan fan Atelred, wêrmei't Ingelân wer in selsstannich lân waard. Mar doe't Edwert yn jannewaris 1066 ek sûnder bern stoar, ûntstie der in opfolgingskrisis. Syn sweager Harold Godwins waard ta kening kroane, mar syn neef Willem de Oermasterder, de hartoch fan Normanje, easke de Ingelske kroan ek op. Yn 'e simmer fan datselde jier diene de Noaren in nije ynfal yn noardlik Ingelân. Harold Godwins sette mei syn leger ôf nei Yorkshire, dêr't er op 25 septimber in klinkende oerwinning boekte yn 'e Slach by Stamford Bridge. Underwilens lâne Willem de Oermasterder lykwols op 'e Ingelske súdkust, by wat bekend kaam te stean as de Normandyske Ynvaazje. Nei in forsearre mars werom nei it suden waard it útputte Ingelske leger op 14 oktober yn 'e Slach by Hastings ferslein troch de Normandiërs. Harold Godwins en syn beide bruorren sneuvelen dêrby, mei as gefolch dat mei Willem de Oermasterder de nije kening fan Ingelân waard.
Hege Midsiuwen
Yn 1092 foel Willem II, de soan fan Willem de Oermasterder, Strathclyde binnen, in Keltysk keninkryk yn wat no súdwestlik Skotlân is. Dêrby anneksearre er it gebiet dat no it greefskip Kumbria foarmet. Dêrfoaroer joech syn opfolger Hindrik I yn 1124 foargoed de Ingelske oanspraken op Lothian op, dat no súdeastlik Skotlân foarmet, yn ruil foar in ûnthjit fan trou fan 'e kening fan Skotlân. Dy regeling waard neitiid formalisearre by it Ferdrach fan York fan 1237.
Subjektiviteit
Subjektyf betsjut dat in feit besjoen wurdt fanút de mieningen fan minsken. It tsjinoerstelde fan subjektyf is objektyf. Subjektyf is basearre op in persoanlike miening of persoanlike opfettings fan in yndividu, dy't ferbân hâlde mei de persoanlike miening of smaak.
Keninkryk Ingelân
Hege Midsiuwen
Doe't yn 1154 Hindrik II op 'e Ingelske troan kaam, ûntstie der in personele uny mei it Hartochdom Akwitaanje, yn súdwestlik Frankryk, mei't hy troud wie mei Eleönoara, hartoginne fan Akwitaanje. Dêrfoaroer gie it Hartochdom Normanje, dêr't sûnt 1066 ek in personele uny mei bestie, yn 1204 ferlern, doe't Jan sûnder Lân dat gebiet kwytrekke oan Filips II fan Frankryk. Fan Normanje bleaune inkeld de Kanaaleilannen yn Ingelske hannen, wat harren aparte status ferklearret dy't oan hjoed de dei ta fuortbestiet.
Doe't Edwert I lykwols yn 1296 ek it Keninkryk Skotlân by syn ryk besocht te foegjen, rûn dat út op 'e slepende Skotske Unôfhinklikheidsoarloggen. Yn 1305, doe't de Skotske frijheidsstrider William Wallace oppakt en yn Londen terjochtsteld waard, liek it der even op dat de Skotten belies jaan soene, mar yn 1306 briek der in nije rebûlje út ûnder it liederskip fan Robert fan Bruce, greve fan Carrick, dy't himsels datselde jiers noch kroane liet ta kening fan Skotlân ûnder de namme Robert I. Yn 1348 waard Ingelân noch slimmer troffen doe't in epidemy fan 'e pest, dy't bekend kaam te stean as de Swarte Dea, hast de helte fan 'e Ingelske befolking fataal waard.