cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Senaat
In senaat is in soarte fan folksfertsjintwurdiging, dy't faak it hegerhûs fan it twakeamerich parlemint foarmet. De namme komt fan it Latynske senatus en giet werom op 'e Romeinske Senaat, de folksfertsjintwurdiging yn 'e Romeinske Republyk en letter ek yn it Romeinske Ryk, al hie it orgaan doe net folle macht mear. It wurd senatus komt fan senex, dat "âldere" of "âldste" (yn 'e sin fan "wize") betsjut (ferlykje 'senior', dat fan deselde woartel komt). In lid fan in senaat wurdt in senator neamd. Sokken soene, alteast fan âlds, de wizere lju of persoanen mei mear ûnderfining wêze fan in maatskippij of in hearskjende maatskiplike klasse.
Tsjintwurdich hawwe in protte lannen noch in senaat, lykas Belgje, Brazylje, Frankryk, Itaalje, Meksiko en Tsjechje. De bekendste senaat is de Amerikaanske Senaat, it hegerhûs fan it Amerikaanske Kongres. Guon lannen hawwe wol in senaat, mar neame dy net sa. Yn Nederlân hjit de senaat bgl. de Earste Keamer fan 'e Steaten-Generaal, yn it Feriene Keninkryk is de senaat it House of Lords en yn Dútslân is it de Bundesrat. Moderne senaten tsjinje oer it algemien om wetten dy't oannommen binne troch de oare keamer fan 'e folksfertsjintwurdiging (it legerhûs), noch ris op 'e nij te besjen en te toetsen oan 'e grûnwet.
De leden fan 'e senaat, de senators, wurde faak by ferkiezings keazen troch it elektoraat, mar it komt ek foar dat se as sadanich oansteld wurde troch it steatshaad of it regear, dat se it senatorskip ervje fan harren heit of in oar famyljelid of dat se op in oare wize oan harren posysje komme. Yn Nederlân is it bgl. sa dat de leden fan 'e Earste Keamer keazen wurde troch de leden fan 'e Provinsjale Steaten, dy't sels keazen binne troch it elektoraat. (Dat is wat men in yndirekte of trepte ferkiezing neamd.) De sitten fan it Britske hegerhûs wurde tradisjoneel beset troch leden fan 'e adel (dy't in sit ervje of taparte krije troch yn 'e adelstân ferheft te wurden) en biskoppen fan 'e Anglikaanske Tsjerke (dy't in sit oernimme fan harren foargongers).
De measte senaten hawwe asymmetrysk foech yn ferliking mei de respektivelike legerhuzen. Dat betsjut dat se spesjale funksjes ferfolje, lykas it oanstellen fan funksjonarissen op wichtige politike (en yn 'e Feriene Steaten ek rjochterlike) posysjes, of it oannimmen fan spesjale wetten. Oan 'e oare kant hawwe de measte senaten mar beheind foech om wetsfoarstellen tsjin te kearen of te feroarjen dy't al troch it byhearrende legerhûs goedkard binne. Sels as in senaat in wetsfoarstel ôfwiist, kin it legerhûs dat feto faak ûngedien meitsje, mitsdat dêrfoar in beskate (faak twatrêde) mearderheid bestiet.
Shaunae Miller-Uibo
Shaunae Miller-Uibo (ek bekend as Shaunae Miller; Nassau (Bahama's), 15 april 1994) is in Bahamaansk atlete dy't har spesjalisearre hat yn it hurddraven op 'e 400 m. Hja wennet om utens, yn Athens, yn 'e Amerikaanske steat Georgia. Miller-Uibo wûn twaris de Olympyske titel op 'e 400 m: op 'e Simmerspullen fan 2016 yn Rio de Janeiro en op 'e Simmerspullen fan 2020 yn Tokio.
Libben en karriêre
Shaunae Millerwaard yn 1994 berne yn 'e Bahamaanske haadstêd Nassau. Se genoat middelber ûnderwiis oan it St. Augustine's College yn Nassau, en skreau har dêrnei yn foar in stúdzje oan 'e Universiteit fan Georgia, yn 'e Feriene Steaten.
As atlete lei Miller har ta op 'e sprint, wêrby't se har spesjalisearre op 'e 400 m, hoewol't se ek geregeldwei meidocht oan 'e 100 m en de 200 m. Yn 2010 wûn se op 'e 400 m in gouden medalje op it WK foar junioaren yn it Kanadeeske Moncton. Dêrmei waard se de earste Bahamiaan dy't op dy ôfstân ea in poadiumplak besette. Deselde prestaasje werhelle Miller nochris op 'e Wrâldjongereinkampioenskippen yn it Frânske Risel, yn 2011.
Op 'e Olympyske Spullen fan Londen, yn 2012, foel Miller blessearre út. Op it WK binnendoaratletyk yn Sopot, yn Poalen, behelle se yn 2014 in brûnzene medalje op 'e 400 m, wylst se op it WK yn Peking, fan 2015, in twadde plak op dy ôfstân behelle.
By yntocht fan 'e atleten ûnder de iepeningsseremoanje fan 'e Olympyske Spullen fan Rio de Janeiro, op 5 augustus 2016, droech Miller de flagge fan 'e Bahama's. Under dat sportevenemint wûn se de gouden medalje op 'e 400 m mei in persoanlik rekôr fan 49,44 s, wêrby't se har yn 'e lêste meters mei in snoekedûk oer de finishline hinne smiet om 'e Amerikaanske Allyson Felix te ferslaan.
Op it WK atletyk fam 2017, yn Londen, wûn Miller-Uibo it brûns op 'e 200 m sprint, wylst se op 'e 400 m mei in fjirde plak krekt njonken it poadium stapte. Op it WK atletyk fan 2019, yn Doha, wûn se de sulveren medalje op 'e 400 m. Op 'e Olympyske Simmerspullen fan 2020, dy't yn 2021 yn Tokio holden waarden, wûn Miller-Uibo op 'e 400 m op 'e nij de gouden medalje en prolongearre sa har Olympyske titel.
Priveelibben
Oan 'e Universiteit fan Georgia kaam Miller yn 'e kunde mei Maicel Uibo, in tsienkamper út Estlân. Hja troude yn 2017 mei him, en neamt harsels sûnt 'Shaunae Miller-Uibo'.
Nijkakigen
De nijkakigen (Latynske namme: Neognathae) foarmje in tuskenklasse fan 'e klasse fan 'e fûgels (Aves) en de ûnderklasse fan 'e moderne fûgels (Neornithes). Ta dizze groep hearre hast alle libbene soarten fûgels, mear as 10.000 yn oantal. Inkeld de tinamû's en grutte rinfûgels, dy't it sustertakson fan 'e âldkakigen (Palaeognathae) foarmje, bliuwe derbûten. De namme 'nijkakigen', in letterlike oersetting fan it Latynske Neognathae, ferwiist nei de 'nije' (neo) struktuer fan 'e kaak (gnath) by dizze fûgels. By de âldkakigen soe de kaakstruktuer nammentlik 'primitivere' (d.w.s. reptyleftige) skaaimerken fertoane. Nettsjinsteande de offisjele nammejouwing bestiet oer dit punt lykwols gjin wittenskiplike konsensus.
Untwikkeling
Sûnt it geologyske tiidrek fan it Kryt, dêr't de ierst bekende fossilen fan dizze groep út stamje, hawwe de nijkakigen har fluch oanpast oan feroarjende omstannichheden en nije biotopen, mei as gefolch it grutte ferskaat oan foarmen, funksjes en hâlden en dragen sa't dat hjoed de dei bestiet. De nijkakigen falle útinoar yn twa boppeskiften: de goes- en hineftigen (Galloanserae), dêr't û.m. de guozzen, swannen, einen, pauwen, fazanten en hinnen ta hearre; en de nije fûgels (Neoaves), in ûnbidich grutte groep dy't útinoar rint fan 'e ûlen oant de pinguins en fan 'e flamingo's oant de sjongfûgels. It grutste nijkakige skift is dat fan 'e moskeftigen (Passeriformes), dêr't 60% fan alle libbene fûgelsoarten ta heart. Dêrmei is dat skift mear as twa kear sa grut as it skift fan 'e kjifdieren (Rodentia) en likernôch fiif kear sa ferskaat as dat fan 'e flearmûzen (Chiroptera), de beide grutste sûchdiereskiften.
Charles Dance
Charles Dance (folút: Walter Charles Dance; Rednal, 10 oktober 1946) is in Ingelsk akteur, senarioskriuwer en regisseur. As akteur wurdt er benammen cast yn 'e rol fan smjunten. Hy is it bekendst wurden as Jonathan Clemens yn Alien 3, Benedict yn Last Action Hero, Lord Havelock Vetinari yn Terry Pratchett's Going Postal, Tywin Lannister yn Game of Thrones, kening Karel II fan Ingelân yn 'e Nederlânske histoaryske film Michiel de Ruyter en lord Mountbatten yn 'e dramasearje The Crown.
Jonkheid en oplieding
Dance waard yn 1946 berne yn Rednal, yn it Ingelske greefskip West-Midlannen, as de soan fan Walter Dance (1874-1949), in elektrisiên dy't ûnder de Twadde Boere-oarloch yn Súd-Afrika tsjin 'e Afrikaners fochten hie, en dy syn frou Eleanor Marion Perks, in kokkinne. Dance groeide op yn Plymouth, oan 'e Ingelske súdkust, en genoat middelber ûnderwiis yn Crownhill oan 'e jongesskoalle Widey Technical School for Boys (dy't by de sluting yn 1988 de Widey High School hiet). Neitiid learde er troch oan it Leicester College of Arts (no de De Montfort Universiteit) yn Leicester, dêr't er grafysk ûntwerpen en fotografy studearre.
Dance syn heit kaam te ferstjerren doe't er sels noch mar trije jier âld wie. Hy hie altyd miend dat syn heit doe fyftich jier of justjes âlder west hie, mar yn 2016, doe't er mei die oan it geneälogysk tillefyzjeprogramma fan 'e BBC Who Do You Think You Are?, ûntdiek er dat syn heit eins berne wie yn 1874. De man wie dus 72 jier doe't Dance berne waard en 75 doe't er stoar. Dance kaam doe ek te witten dat syn heit in earder gesin hân hie, en dat er yn Súd-Afrika noch omkesizzers hie. Fierders krige er te hearren dat er fia syn mem Waalske foarâlden hat, dy't oarspronklik út Spa kamen. Syn foarfaar Charles François Futvoye (1777-1847) wie nei Ingelân ta emigrearre, dêr't er him yn 'e iere njoggentjinde iuw ûntjoech ta in pionier op it mêd fan japannisearjen, in Jeropeeske imitaasje fan Eastaziatysk lakwurk.
Toaniel
Nei't er syn stúdzje yn Leicester ôfrûne hie, sette Dance útein mei in wurkpaad as akteur, wêrby't er yn 't earstoan benammen op 'e planken stie. Fan 'e midden oant de ein fan 'e 1970-er jierren wied er lid fan 'e Royal Shakespeare Company (RSC), ien fan 'e meast foaroansteande toanielselskippen fan it Feriene Keninkryk. Hy wie yn dy snuorje belutsen by in grut tal produksjes fan 'e RSC yn sawol Londen as Stratford-upon-Avon, it berteplak fan Shakespeare. Dêrby spile er û.m. Fortinbras yn Hamlet, Catesby yn Richard III, kening Hindrik V fan Ingelân yn Hindrik V, prins Jan fan Lancaster yn Hindrik IV, Diel 1 en Hindrik IV, Diel 2, en Oliver yn Nei Jim Beleavjen.
Ein 1980-er jierren kearde Dance werom nei de RSC om yn in produksje fan it stik Koriolanus de titelrol te fertolkjen by optredens yn Londen, Stratford-upon-Avon en Newcastle-upon-Tyne. Yn 2007 spile Dance fierders yn in revival fan it stik Shadowlands, fan William Nicholson, de rol fan 'e skriuwer C.S. Lewis. Dêrfoar waard him fan alle kanten ôf lof taswaaid, en hy ûntfong der de Critic's Circle Theatre Award foar yn 'e kategory bêste akteur.
Tillefyzje
Yn 1974 wie Dance foar it earst op 'e tillefyzje te sjen, yn 'e ôflevering The Secret Garden fan 'e searje Father Brown, yn 'e rol fan kommandant Neil O'Brien. In jier letter wied er yn 'e dramasearje Edward the Seventh te sjen as prins Albert Fiktor, hartoch fan Clarence en Avondale, de slampamperjende soan fan kening Edwert VII. By it Britske tillefyzjepublyk waard Dance lykwols pas bekend doe't er yn 1984 de haadrol fan Guy Perron krige yn 'e searje The Jewel in the Crown, in adaptaasje fan 'e romanrige fan Paul Scott, dêr't ek Geraldine James en Art Malik bekend troch waarden. Yn 1989 spile Dance Ian Fleming, de geastlike heit fan geheim agint James Bond, yn 'e dramatisearre twadielige biografyske minysearje Goldeneye, dy't ferneamd wie nei Fleming syn lângoed op Jamaika (letter ek de namme fan in James Bond-film).
Op 'e tillefyzje spile Dance fierders yn searjes as Murder Rooms, Randall and Hopkirk (Deceased), Rebecca en Fingersmith. Yn 1990 hied er de titelrol yn in tillefyzje-adaptaasje fan 'e musical The Phantom of the Opera, en yn 2000 spile er de Britske steatsman Winston Churchill yn The History of Britain. Ek fertolke er de rol fan 'e nazy-propagandist Guy Spencer yn in ôflevering fan 'e searje Foyle's War, yn 2002, en de hartoch fan Buckingham yn 'e tillefyzjefilm Henry VIII, yn 2003. Foar syn rol yn 'e dramarige Bleak House, út 2005, waard er nominearre foar in Amerikaanske Emmy Award yn 'e kategory bêste akteur yn in minysearje of tillefyzjefilm.
Yn 2009 hie Dance in weromkearende rol as dokter Edmund Maltraver yn acht ôfleverings fan 'e ITV-rige Trinity, en yn it jiers dêrop spile er Lord Havelock Vetinari yn twa ôfleverings fan 'e tillefyzjeferfilming fan 'e komyske fantasyroman Going Postal, fan Terry Pratchett. Fan 2011 oant en mei 2015 wie Dance fierders te sjen yn 'e populêre Amerikaanske fantasysearje Game of Thrones, nei de ferneamde romanrige fan George R.R. Martin. Hy spile dêryn de ûnmeilydsume ealman Tywin Lannister, in rol dy't treflik by Dance paste, mei't er sa stadichoan benammen frege waard foar de rol fan antagonisten. As Tywin Lannister krige er foar it earst ek bûten it Feriene Keninkryk bekendheid.
Yn 2012 hie Dance de rol fan 'e wichtichste antagonist, Conrad Knox, yn 'e aksjesearje Strike Back: Vengeance. Yn 2014 wie Dance te sjen as Lord Denton yn 'e minysearje The Great Fire, oer de Grutte Brân fan Londen yn 1666, en yn 2015 as generaal Ian Standish Monteith Hamilton yn Deadline Gallipoli, oer de tige bloedige Slach om Gallipoli, yn 'e Earste Wrâldoarloch. Ek yn 2015 spile er rjochter Lawrence Wargrave yn 'e minysearje And Then There Were None, basearre op in roman fan Agatha Christie. Dance fertolke yn it trêde en fjirde seizoen (2019-2020) fan 'e dramarige The Crown, oer de Britske monargy, de rol fan lord Louis Mountbatten, 1e greve Mountbatten fan Birma, in neef fan keninginne Elizabeth II en de lêste ûnderkening fan Britsk-Ynje. Foar dy rol waard er nominearre foar de Emmy Award foar bêste gastrol yn in dramasearje.
Films
Op it wite doek makke Dance syn debút yn 1981 yn 'e James Bond-film For Your Eyes Only, as de boasaardige trewant Claus. Yn 1987 spile er yn it filmdrama White Mischief, oer it koloniale ferline fan 'e Britten yn Kenia, en yn 1992 hied er de rol fan 'e finzenisdokter Jonathan Clemens yn 'e Amerikaanske science fiction-film Alien 3, mei Sigourney Weaver yn 'e haadrol. It jiers dêrop hied er op 'e nij in smjunterol as de snoade hiermoardner Benedict, yn Last Action Hero, mei Arnold Schwarzenegger yn 'e haadrol. Dance spile yn 'e 1990-er jierren fierders yn films as de science fictionkomeedzje Space Truckers (1996), de biografyske film Michael Collins (1996), it eroatysk drama The Blood Oranges (1997) en it leafdesdrama Don't Go Breaking My Heart (1998).
Nei de iuwwiksel wied er te sjen yn films as Gosford Park (2001), The Life and Adventures of Nicholas Nickleby (2001), Ali G Indahouse (2002), Swimming Pool (2003), Scoop (2006) en de ridderfilm Ironclad (2011). Hy spile kening Tallious yn Your Highness (2011), William Methwold yn Midnight's Children (2012) en Thomas yn 'e fampierefilm Underworld: Awakening (2012). As stimakteur wie Dance belutsen by de tekenfilm Justin and the Knights of Valour (2013). Datselde jiers spile er Lord Dudley yn 'e Russyske film Vij, fan regisseur Oleg Steptsjenko. Ek wied er te sjen as in masterfampier yn Dracula Untold (2014), as kaptein-luitenant-op-see Alastair Denniston yn The Imitation Game (2014) en yn 'e titelrol yn Victor Frankenstein (2015).
Yn 2015 hie Dance wer de rol fan 'e antagonist doe't er kening Karel II fan Ingelân spile yn 'e Nederlânske histoaryske spektakelfilm Michiel de Ruyter, oer de 17e-iuwske seeheld mei deselde namme (spile troch Frank Lammers). Regisseur Roel Reiné en filmprodusint Klaas de Jong hiene Dance foar dy rol cast om't se foar harren film in akteur fan ynternasjonale alluere sochten. Yn 2016 wie Dance te sjen yn films as it bizarre komeedzjehorror-kostúmdrama Pride and Prejudice and Zombies, de romantyske dramafilm Me Before You, de remake fan Ghostbusters, de spionaazjeskriller Despite the Falling Snow en de fampierefilm Underworld: Blood Wars.
Yn 2018 spile Dance nochris Lord Dudley yn 'e Russyske film Vij 2: Journey to China. Datselde jiers hied er in cameo yn 'e spionaazjekomeedzje Johnny English Strikes Again. Yn 2019 wied er te sjen yn 'e meunsterfilm Godzilla: King of Monsters. Dance spile yn 2020 yn 'e film Mank de Amerikaanske krantemagnaat William Randolph Hearst, wêrby't er Gary Oldman en Amanda Seyfried as tsjinspilers hie. It jiers dêrop fertolke er de rol fan 'e Britske generaal en minister Herbert Kitchener, 1e greve Kitchener yn 'e aksjekomeedzje The King's Man.
Oare aktiviteiten
Yn 2004 regissearre Dance foar it earst sels in film, te witten: Ladies in Lavender, mei yn 'e haadrollen Judi Dench en Maggie Smith. Hy hie foar dy film ek sels it senario skreaun. Yn 2009 regisearre er, op 'e nij op basis fan in eigen senario, The Inn at the Edge of the World, nei de roman mei deselde namme fan Alice Thomas Ellis.
Glenmor
Glenmor (echte namme: Émile Le Scanf, Bretonsk: Milig Ar Skañv; Maël-Carhaix, 25 juny 1931 – Quimperlé, 18 juny 1996) wie in Frânsk sjonger, muzikant en dichter fan etnysk Bretonsk komôf. Hy wie in Bretonsk nasjonalist dy't benammen bekendheid krige om syn protestlieten yn 'e Bretonske taal, wêrmei't er de tradysjes fan 'e folksmuzyk fan Bretanje oanpaste oan 'e popkultuer fan 'e 1960-er en 1970-er jierren. Glenmor skreau ek gedichten en wie dêrnjonken in aktivist foar de Bretonske saak.
Jonkheid en oplieding
Glenmor waard yn 1931 as Émile Le Scanf berne yn Maël-Carhaix, in plak yn it Frânske departemint Côtes-du-Nord, op it skiereilân Bretanje. Mei tsien jier gied er yn 1941 nei it seminaarje yn Quintin. Nei't er syn militêre tsjinst úttsjinne hie, folge er in stúdzje filosofy oan 'e Universiteit fan Rennes, dy't er yn 1952 mei súkses ôfrûne. Neitiid reizge Glenmor oant yn 1954 oan ien wei troch yn Itaalje, Grikelân, Turkije, Joegoslaavje en de Sovjet-Uny. It wie yn dy snuorje dat er úteinsette mei it komponearjen fan meldijen en it skriuwen fan lietteksten.
Karriêre
De muzikale karriêre fan Glenmor begûn yn 1959 mei in optreden yn Parys. Syn artystenamme stalde er gear út 'e Bretonske wurden foar "lân" (glen) en "see" (mor). Yn 1961 brocht Glenmor syn earste 45-toereplaat út mei as titel Glenmor, en yn 1967 ferskynde syn earste album ûnder de titel Glenmor à la Mutualité.
Glenmor hiet himsels in politike radikaal te wêzen mei anty-klerikale en anargistyske ideeën. Nei de tradisjonele styl fan 'e Bretonske boeren hied er lang hier en in burd, mar gjin snor. Mei syn protestlieten kaam er op agressive wize op 'e foar de kulturele identiteit fan syn heitelân Bretanje. Glenmor wie dêrmei in opfallende ferskining yn 'e Frânske popmuzyk fan 'e 1960-er jierren, dy't benammen ûnder de Bretonnen al rillegau populariteit krige.
Benammen yn 'e 1970-er jierren wie Glenmor as Bretonsk nasjonalist aktyf belutsen by polityk aktivisme dat him tsjin 'e Frânske steat kearde. Hy skreau it liet Kan bale lu poblek Breizh, dat letter omneamd waard ta Kan Bale an ARB en it marsliet waard fan it Bretonske Revolúsjonêre Leger (ARB). Yn juny 1979 naam Glenmor diel oan in hongerstaking om 'e frijlitting te easkjen fan in troch de Frânske autoriteiten arrestearre Bretonske aktivist dy't fertocht waard fan it útfieren fan in oanslach op it Paleis fan Versailles.
Yn 'e mande mei syn freonen Alain Guel en Xavier Grall rjochte Glenmor de útjouwerij Kalenn op, dy't yn 1968 syn earste dichtbondel publisearre, Le Livre des Chansons. Begjin jierren '70 ferskynden fan 'e hân fan Grall de wurken Barde imaginé en La fête de la nuit, wêrfan't de haadpersoan de bard Arzel is, eins in fiksjonalisearre foarm fan Glenmor. Yn dyselde snuorje rjochten Glenmor, Guel en Grall ek de krante La Nation Bretonne ("It Bretonske Folk") op, dy't grutte ynfloed útoefene op 'e Bretonske yntelligintsia.
Yn 1977 wurke Glenmor mei oan 'e film C'était un Québecois en Bretagne, madame! fan Pierre Perrault. Tegearre mei in oare Bretonske nasjonalist, Meavenn, wurdt er dêryn presintearre as in "ûnteigene dichter" en in "stim fan in wanhoopjende nasjonale identiteit". Sels omskreau er syn rol yn 'e film as dy fan in "mûnlinge sjoernalist mei mienings". Yn 1978 waard Glenmor troch it tydskrift Armor Magazine útroppen ta de "Breton fan it Jier". Yn 1990 waard him de Oarder fan 'e Harmeling takend, in hege Bretonske ûnderskieding foar maatskiplike fertsjinste. Datselde jiers hold er op mei it jaan fan optredens.
Ferstjerren
Glenmor kaam op 18 juny 1996 yn 'e âlderdom fan 64 jier te ferstjerren yn Quimperlé. Hy waard ûnder grutte tarin fan mear as 4.000 belangstellenden dy't him de lêste eare bewize woene, te hôf brocht yn syn berteplak Maël-Carhaix. Op syn grêfsark stiet de tekst: "Émile L E S CANF (1931–1996) Et voici bien ma terre, la vallée de mes amours. Glenmor" ("En sjochhjir myn moaie lânsdouwe, de delling fan myn leafden.").
Gruttere Himelfearttsjerke (Moskou)
De Gruttere Himelfeartsjerke (Russysk: Большое Вознесение; Boltsjove Voznesenije) is in otterdokske tsjerke yn Moskou. Om betizing mei in tichtebylizzende tsjerke mei deselde namme tefoarren te kommen is it wurd "gruttere" yn de namme opnommen. De parochy falt ûnder it sintrale dekanaat fan it bisdom Moskou.
Skiednis
De earste fermelding fan in tsjerke op dit plak datearret út 1619. Dat wie doe noch in houten tsjerke. Yn de jierren 1685-1689 waard op it plak in nije stiennen tsjerke boud. De hjoeddeiske tsjerke waard tusken 1798 en 1816 boud. Nei de grutte brân fan Moskou yn 1812 baarnde de noch net foltôge tsjerke ôf. Utsein de klokketoer waard de tsjerke neffens nije tekeningen fan Afanasy Grigorjev en Fjodor Michailovitsj Sjestakova wer opboud. Aleksander Pûsjkin boaske yn 1831 yn de refter fan de tsjerke oan Natalia Gonsjarova. Yn 1830 foege Osip Ivanovitsj Bove de portiko's oan de noardlike en súdlike gevels ta en earst yn 1845 wie de tsjerke klear.
In soad parochianen fan de tsjerke kamen út de bettere fermiddens en wiene fertsjintwurdigers fan de yntelliginsia, de adel en hannelslju. Yn 1863 wie hjir de begraffenis fan de bekende Russyske toanielspiler Michail Semjonowitsj Sjtsjepkin en yn 1928 dy fan de aktrise Marija Nikolajevna Jermolova. Op 13 novimber 1917 waard de begraffenis holden fan de kadetten en ofsiers dy't ûnder de bolsjewistyske opskuor yn 1917 tidens de gefechten it libben lieten. Yn 1920 lies de operasjonger Fjodor Sjaljapin yn de tsjerke út it evangeelje tidens de brulloft fan syn dochter Irina.
De tsjerke ûnder it Sovjet-tiidrek
Nei de oktoberrevolúsje bleau de tsjerke noch iepen oant 1931. Ear't er ûnder fertochte omstannichheden ferstoar, fierde patriarch Tichon yn de Himelfearttsjerke foar it lêst yn syn libben in Godlike Liturgy. Nei't de tsjerke sletten waard yn 1931 waard de tsjerke oanpast oan in nije bestimming. De ikonostase waard ôfbrutsen en de ikoanen noch yn de tsjerke sels ferbaarnd, der waarden flierplaten lein, muorren oerskildere en oare muorren oplutsen. De âlde 17e iuwske klokketoer, it iennichste oerbliuwsel fan in eardere tsjerke op it plak, waard yn 1937 ôfbrutsen en ferfongen troch in stânbyld fan Aleksej Tolstoj (de "Reade Graaf"). Yn de jierren 1960 krige in enerzjy-organisaasje it gebou yn hannen en letter tsjinne it gebou as konserthal.
De weromjefte oan de Tsjerke
Yn 1990 waard de tsjerke werom jûn oan de Russysk-otterdokske Tsjerke en fan ôf 23 septimber fan dat jier waarden der wer tsjinsten fierd. Tagelyk waard der in begjin makke oan de restauraasje fan it ynterieur en yn de jierren 1993-1994 waarden de gevels ûnder hannen nommen.
Oan de westlike kant fan de tsjerke waard yn de jierren 2002-2004 in nije 61 meter hege klokketoer boud. It is gjin rekonstruksje fan de âlde 17e iuwske klokketoer, mar in ûntwerp op basis fan in net realisearre plan fan de 19e iuwske arsjitekt F.N. Sjestakov.
Bleeker Hûs
It Bleeker Hûs, hjoed-de-dei almeast Bleekerhûs neamd, is in hûs oan it Mûnein yn Drachten. It waard yn 1806 boud as dokterswent foar Dirk Harts van der Meer.
It pân waard yn 1952 neamd nei dokter Hendrik Willem Bleeker (1876-1944) dy't it as wen- en praktykromte brûkte. Hy wie in singelier man; fan 1904 oant 1944 oefene er syn praktyk út. Hy wie net allinne dokter, mar ek drankbestrider, learaar oan de Rykskweekskoalle en mei-oprjochter en dosint fan de Folksuniversiteit. It gebou is yn de rin fan de tiid oan de bûtenkant net feroare. Lâns de foargevel fan it Bleekerhûs steane noch de oarspronklike, mei keatlings ferbûne stoeppeallen. De yngongspartij fan it gebou ûnder dwerskap wurdt bekroand mei in klokgevel. De foardoar, in paneel-fleugeldoar mei boppeljocht, stiet tusken pilasters dy't de útstekkende ferdjipping stypje. Yn de linker topgevel binne trije gevelstenen mitsele, dêr't ien fan it jiertal 1641 draagt. Boppe de stegedoar oan dy kant sit in byldhoud kopke mei fleugels. Rjochtsachter it pân is it eardere koetshús.
De dokterswent waard yn 1952 it ûnderkommen fan de âldheidskeamer fan de gemeente Smellingerlân (letter museum) 'It Bleekerhûs' en wie ek it plak yn Drachten wêr't De Stijl en Dada oan it publyk toand waard. Yn 1979 ferhuze it ta 'Streekmuseum Smallingerland' omneamde museum nei de oare kant fan it Mûnein, nei it eardere gemeentehûs.
Sûnt is der in toskedokterspraktyk yn it Bleekerhûs fêstige.
Jean-Paul Vonderburg
(31 july 1964) is in eardere Sweedsk fuotballer. Earder spile foar Hammarby, Malmö, Aarhus en Sanfrecce Hiroshima.
Heechlânsk-Ingelsk
Skiednis
Oant dy tiid hie it Skotsk-Gaelysk stadichoan terrein ferlern oan it Skotsk, wylst dy taal as in soarte fan buffer tusken it Skotsk-Gaelysk en it Ingelsk funksjonearre hie. Fan 1707 ôf begûn it Ingelsk lykwols streekrjocht sprekkers en taalgebiet oan it Skotsk-Gaelysk te ûntnaderjen, benammen yn perioaden dat de bewenners fan 'e Heechlannen en Eilannen en harren kultuer yn 'e knipe kamen, lykas nei de mislearre Jakobityske Opstân fan 1745, en ûnder de saneamde Heechlânske Frijmakkings (Highland Clearances), yn 'e njoggentjinde iuw.
Klaas Fernhout (predikant)
Klaas Fernhout (Smilde, 12 maart 1858 - Baarn, 6 juny 1953) wie earst in herfoarme en letter grifformearde predikant.
Heechlânsk-Ingelsk
Skiednis
Dêrtroch hat him yn 'e eastlike Heechlannen úteinlik in gebiet ûntjûn tusken de taalgebieten fan it Skotsk en it Skotsk-Gaelysk yn, dat yn mearderheid Ingelsktalich is. It Ingelsk dat dêre sprutsen wurdt en teffens yn 'e it Skotsk-Gaelyske kearngebiet yn 'e westlike Heechlannen en op 'e Hebriden, is fan in hiel oar soarte as it Skotsk-Ingelsk fan it leechlân. Yn it leechlân bout it Skotsk-Ingelsk ommers fuort op in Germaansk Skotsk substraat, wylst it substraat yn 'e Heechlannen en op 'e Hebriden Keltysk Skotsk-Gaelysk is. It Heechlânsk-Ingelsk is sadwaande it Iersk-Ingelsk net wanlyk, mei't dat op in selde soarte substraat ûntstien is, en lânseigen Heechlanners wurde dêrom troch toeristen en nijynkommelingen út Ingelân op grûn fan harren aksint wol foar Ieren holden.
Tal sprekkers
Der besteane gjin gegevens oangeande it sprekkerstal fan it Heechlânsk-Ingelsk, mar sjoen it gebiet dêr't it sprutsen wurdt en it tal ynwenners fan dat gebiet soe in rûge skatting fan memmetaalsprekkers en T2-sprekkers mei-inoar nei alle gedachten yn 'e rjochting gean fan 'e 500.000 minsken.
Klaas Fernhout (predikant)
Fernhout stie yn Bûtenpost en letter yn Tsjom dêr't er mei de Doleânsje meigie. Hy wie in foaroanstean predikant dy't teologyske wurken en artikelen skreau. Teffens wie er kenner fan it tsjerkrjocht.
Heechlânsk-Ingelsk
Wurdskat
It Heechlânsk-Ingelsk hat in protte lienwurden út it Skotsk-Gaelysk opnommen, mei dêrûnder in stikmannich bekende geografyske termen: firth ("riviermûning"), glen ("delling"), loch ("mar" of "fjord"), mull ("skiereilân") en strath ("brede rivierdelling"). Oare ûntlienings út it Skotsk-Gaelysk binne bygelyks bodach ("âldman"), bothy ("taflechtsoard yn 'e bergen"), cailleach ("âldwyfke") en cèilidh (útspr.: "kely"), dat oarspronklik gewoan in "gesellige gearkomste" wie, mar no spesifyk ferwiisd nei in jûnsevenemint wêrby't Skotske folksdûnsen opfierd wurde.
In protte sprekkers fan Heechlânsk-Ingelsk folje harren Ingelsk fierders standert oan mei útdrukkings dy't yn har gehiel út it Skotsk-Gaelysk oernommen binne, lykas mach à seo! (útspr. likernôch "mechasjô"), dat "foarút mar!", "we geane!" of "it sil heve" betsjut. Ek wurdt in ferhaal wol beëinige mei sin agad-s' e (útspr. likernôch "sjinagatse"), wat "dat sjesa" betsjut. En in petear wurdt wol ôfbrutsen mei de Ingelsk-Gaelyske fraze right, ma-thà (ma-thà = "dan"), dat frij fertaald "no, goed" of "mar afijn" betsjut.
Grammatika
De ynfloed fan it Skotsk-Gaelysk lit him ek op it mêd fan 'e grammatika jilde, mei't in protte sprekkers fan it Heechlânsk-Ingelsk Gaelyske tiidwurdsferbûgings letterlik oersette yn it Ingelsk. In Standertingelske sin as I go to Stornoway on Mondays ("ik gean moandeis altyd nei Stornoway"), wurdt dan gearstald as I am going to Stornoway on Mondays, wylst I can see you ("ik kin dy sjen") I'm seeing you wurdt. Fierders wurdt de Skotsk-Gaelyske ferlytsingsútgong -ag ek gauris oernommen en fral oan nammen fêstplakt: Johnag, Margaretag, ensfh.
Fonology
Yn it Heechlânsk-Ingelsk komt ek yn 'e fonology de ynfloed fan it Skotsk-Gaelysk oan it ljocht, mei't bygelyks de stimleaze plofklanken [k], [p] en [t] útsprutsen wurde mei pre-aspiraasje, sadat se klinke as [ˣk] ("chk"), [ʰp] ("hp") en [ʰt] ("ht"). Stimhawwende konsonanten, oan 'e oare kant, wurde ôfswakke ta stimleazens, sadat in wurd as never ("nea") útsprutsen wurdt as "neffer", just ("rjochtfeardich" of "niiskrekt") as "tsjust" (ynstee fan "dzjust") en Jesus as "tsjisas". Teffens wurdt yn 'e konsonantekluster rst de s palatalisearre, sadat it gehiel útsprutsen wurdt as "rsjt", lykas yn first, "fursjt". Dêrnjonken is de Ingelske w (fan "skowe") foar in protte Skotsk-Gaelysktaligen dreech út te sprekken, sadat se der in û-klank foar yn 't plak sette; in swan ("swan") wurdt dan in "sûan".
In protte âldere sprekkers hawwe fierders in tige opfallende manear om har ynstimming blike te litten mei wat de petearpartner seit: se azemje yn en meitsje dêrby in dúdlik hearber ratteljend (of rocheljend) lûd yn 'e kiel. Itselde lûd kin ek út en troch makke wurde om oan te jaan dat men noch altyd nei de oare harket. Dit ferskynsel wurdt yn it Ingelsk de Gaelic gasp (de "Gaelyske pûst") neamd. Hoewol't it ûnbekend is yn 'e oare Gaelyske talen (Iersk en Manksk), komt it wol foar yn guon Noardgermaanske talen, dêr't it Skotsk-Gaelysk yn it ferline tige nauwe omgong mei hân hat.
Fredrik Ljungberg
(16 april 1977) is in eardere Sweedsk fuotballer. Earder spile foar Halmstads, Arsenal, West Ham United, Seattle Sounders, Chicago Fire, Celtic en Shimizu S-Pulse.
Iemsgoa
It Iemsgoa waard ferparte yn de goaen Reiderlân, Emsigerlân, Moarmerlân, Oerledingerlân, Lengenerlân en it Sealterlân as eksklave. Oars as yn de rest fan East-Fryslân foarme der dêr oant it bestjoer fan Tom Brok gjin haadlingssysteem en bleaune de lannen fan de Iemsgoa selsstannich. Ien fan de redens dêrfan wiene de beheinden mooglikheden de ekonomy yn de goa te ûntwikkeljen en de goaen bleaune reedlik isolearre. Lânbou wie lykwols beheind mooglik oan de ouwers fan de Iems, mar it Lengenerlân bestie it meast út geastgrûn. Dat tiidrek kaam ta in ein doe't de Likedielers dêr begûnen ta te hâlden. De hânzestêd Hamburch woe harren oanpakke en foel de Iemsgoa yn. De stêd liet dêre de Boarch Stickhausen bouwe om harren hannelsrûte nei it westen ta feilich te stellen.
It Emsigerlân, om de hjoeddeistige stêd Emden hinne, ûntjoech him nettsjinsteande dat ta it ekonomysk mulpunt fan de goa. Hy ferskynt yn de iere trettjinde iuw foar it earst yn de boarnen, en rûn fan de ûnderrin fan it rivierke de Flumm oant de Bocht fan Sielmönk. It Emsigerlân stie yn de Iemsgoa foaroan, dat er syn namme oernaam: Emesgonia, universitas oder terra Emesgonie fan Emesgonum). Doe't de haadlingsfamylje Tom Brok yn 1413 oan de macht kaam hold it âlde Iemsgoa winliken op te bestean. It Sealterlân dat him om 1400 hinne ta de Eastfryske goaen rekkene, bleau frij fan de Eastfryske haadlingen, mar kaam ûnder it bestjoer fan de biskoppen fan Múnster en hat sûnt dy tiid in eigen ûntwikkeling trochmakke. It Reiderlân, dat oan de westigge fan de Iems lei, wie foarhinne mear rjochte op de Ommelannen, mar troch it ynbrekken fan de Doalert yn de fyftjinde iuw rekke in grut part fan it Reiderlân ûnder wetter en dy ferfong de Iems as natuerlike grins fan de Iemsgoa. It oerbliuwende part fan it Reiderlân kaam yn 1413 mank mei de rest fan de Iemsgoa ûnder it gesach fan Tom Brok, en koart dêrnei ûnder dy fan de Sirksena's
8501Indie
8501Indie is in muzykkollektyf op De Jouwer.
Inside Out hjit it eigen festifal fan de stifting. Der wurde aktiviteiten organisearre lykas muzyklessen yn gitaar, basgitaar en drums (8501Music) en der is in eigen platelabel (8501Rekkords). Boppedat organisearret 8501Indie de Jouster foarronde fan de Lytse Priis fan Fryslân. Alle jierren wurde troch de stifting awards útrikt.
Yn 2020 wûn 8501Indie de Fryske Poppriis. De Poppriis waard yn 2021 digitaal útrikt omdat de priisútrikking ein 2020 net trochgean koe troch de koronapandemy.
Hajo van Lengen
Hajo van Lengen (Jever, 25 april 1940 is in Eastfrysk histoarikus. Hy wie fan 1979 oant syn pinsjoen yn 2005 de direkteur fan it Ostfriesische Landschaft mei syn sit yn Auwerk. Hy is bekend wurden troch syn grutte mannichte publikaasjes oer benammen de midsiuwske skiednis fan East-Fryslân.
Libben
Hajo van Lengen waard berne, en brocht syn jonkheid troch yn Jever en komt fan in famylje dy't syn woartels hat yn East-Fryslân. Nei it talittingseksamen waard er ynskreaun by de Universiteit fan Göttingen dêr't er yn 1960 úteinsette mei de stúdzje skiednis. Al yn de fjirde semester publisearre er yn de Emder Jahrbuch für historische Landeskunde Ostfrieslands in essay oer de skiednis fan de namme East-Fryslân yn de midsiuwen. As studint fan Georg Schnath helle er in doktoraal yn de letterkunde. Tema fan syn doktoraalseksamen wie de skiednis fan it Eastfryske goa Emsigerlân mei de neidruk op it tiidrek fan de iere trettjinde oant de lette fyftjinde iuw.
Nei syn stúdzje kaam van Lengen yn tsjinst by it Ostfriesische Landschaft en yn 1970 krige er de lieding oer de biblioteek fan it Landschaft. Op 1 oktober 1979 waard er direkteur by it Landschaft. Dy funksje soe er hâlde oant syn pinsjoen yn 2005. Ek neitiids bleau Hajo van Lengen warber op it mêd fan ûndersyk nei de skiednis fan East-Fryslân, dêr't er in grutte mannichte wurk oer publisearre.
Wurk en ûndersyk
Nijsgjirrich yn it ûndersykswurk fan Van Lengen binne de Friesische Mittelalter (Fryske midsiuwen). Dêr gou syn grutste belangstelling foar de politike feroarings dy't der yn de snuorje fan de Fryske Frijheid plakfûn fan de hearskippij fan de haadlingen nei dy fan de lânshearen. Ek de ûntwikkelingsskiednis fan de stêden yn de frije Fryske Goaen, dy't neffens de stelling fan Van Lengen, "him dúdlik ûnderskiedt fan de rest fan it stêdlik systeem fan de Dútske midsiuwen" waard troch him wiidweidich ûndersocht. Ek de skiednis fan it Eastfryske boarchsysteem heart ta it mêd fan syn ûndersyk.
It doel fan Hajo van Lengen wie en meitsje de Eastfryske skiednis bekend by in breed publyk, sa as bygelyks syn mânske ûntwerpen fan útstallings en lêzings dy't er die. De bekendste útstalling dy't troch Van Lengen ûntwurpen waard, fûn yn 2003 plak en hie it tema: Die Friesische Freiheit des Mittelalters - leben und Legende (de Fryske Frijheid yn de midsiuwen - libben en leginde).
Wapato (Washington)
250px|thumbnail|right|St. Peter katolike tsjerke Wapato is in plak (city) yn Yakima County yn de steat Washington, Feriene Steaten. It plak leit ek yn it Jakama Yndianereservaat. It plak hie neffens de folkstelling fan 2010 in ynwennertal fan 4997. It plak leit oan Rykswei 97 en leit 18 km besuden Yakima.
It plak wie yn 1885 stifte troch yndiaanske postboade Alexander McCredy as in spoarhalte fan it Noardpasifysk Spoar (Northern Pacific Railroad). It krige de namme Simcoe. It Lânferdielings Akte fan 1887 (Dawes Act) makke it mooglik foar yndianen om harren lân te ferkeapjen en it luts nije bewenners oan. Mei it dien meitsjen fan it Irwin Kanaal yn 1896, dat it mooglik makke om wetter fan de rivier de Yakima te ferfieren om it lân te bewetterjen, waard de lânbou de wichtichste boarne fan ynkommen. Yn it iere begjin fan de 20e iuw McCredy en George Rankin stiften it Wapato Untjouwings Bedriuw (Wapato Development Company) dy't it plattegrûn fan it plak ûntjûn. Hja stiften de earste bank en begûnen mei it ferkeapjen fan grûnen. Om betizing te foarkommen mei it tichteby lizzende Fort Simcoe waard de namme fan it doarp Wapato yn 1903. Under de Jones Act fan 1906 waard it makliker makke foar Anglo's om lân fan Yakama's te keapjen. Op 16 septimber 1908 waard Wapato offisjeel in gemeente (incorporated). It hie doe 300 ynwenners. Yn 1905 begûn der in wiere Japanske migraasje, benammen út Hawaii. Tusken 1916 en 1918 ûntjoech Lyts Japan him yn it hjoeddeiske sintrum. Mei mear as 1000 Japanners yn de Yakimafallei, wie de mienskip nei Seattle de grutste Japanske mienskip yn de steat. Der waard sels in Bûdiste tempel boud yn it sintrum. Yn 1942 nei't de Feriene Steaten belutsen rekken yn de Twadde Wrâldkriich waarden alle Japanners twongen om yn opfang kampen te wenjen en waarden dus út Wapato wei twongen. Yn de kriichjierren waard it wurk yn de hôven en op it lân útfierd troch Dútsers, dy't yn it militêre finzenkamp tusken Wapato en Toppenish sieten en troch Japanners út de opfang kampen. Oan it ein fan de kriich kaam der in tekoart oan wurkers en waard rillegau opfolt troch Hispanics doe der him in gastwurkers oerienkomst tusken de Feriene Steaten en Meksiko ûntjoech. Hjirmei feroare it kulturele plaatsje fan Wapato. Fanôf de 1970er jierren waard der in tanimmende produksje fan ierdappels en apels wiermakke. Yn de lêste jierren hat Wapato it grutste persintaazje Hispanics, wêrby beide Anglo's en Hispanics Wapato as in Meksikaansk doarp omskriuwe. Fierders wennet der ek in lytse Filipynske mienskip.
Yn 2012 hat it gemeentebestjoer it hâlden fan stripklups tastien; om Wapato op de kaart te setten.
Wipmole
De wipmûne is in type poldermûne, dy't him oan it begjin fan de 15e iuw ûntwikkele út de standermûne. Ut de wipmûne ûnstiene der letter wer oare types wettermûnen. It wurdt 'wip' komt fan it skodzjen fan de boppebou fan de mûne as it hurd waaid.
Beskriuwing
Lykas by de standermûne is de boppebou draaiber, dy't nei alle wynrjochtings kruid wurde kin, mar dan net om in stander lykas by de standermûne, mar om in koker dêr't de keningspille troch hinne rint. De keningsspille wurdt troch it boppetsjel oandreaun en slút ûnder oan op it ûndertsjel, dat wer oanslút op de wetteras mei in skeprêd. By in wettermûne is it fansels net mooglik om it skeprêd of de fizel mei de mûne mei te kruien en dêrom waard de stander dêr't de mûne op rêst ferfongen troch de holle koker mei in keningsspille. De wipmûne wurdt dêrom ek wol kokermûne neamd.
De boppebou stiet op in piramidefoarmige ûnderbou. By grutte wipmûnen wurdt de ûnderbou somtiden bewenne en foar dat doel binne der dan ramen of harkenilen ynbrocht. Fakentiden is de boppebou yn read of grien skildere, somtiden ek donkerbrún, wylst de ûnderbou fakentiden mei reid, hout of dakpannen beklaaid wurdt.
Tapassing
De wipmûne ûntstie oan it begjin fan de 15e iuw en is it âldste type wettermûne fan Nederlân. Ynearsten hie de wipmûne allinne in skeprêd wermei't it wetter ophelle waard. Healwei de 17e iuw waard de fizel jimmeroan faker tapast om it wetter fuort te meallen. Mei de fizel koe der fan in gruttere hichte wetter oermealle wurde en dat reau spile dan ek in grutte rol by de droechmakkerijen.
Hiel selden wurdt de wipmûne as nôtmûne brûkt en dan wipnôtmûne neamd. Fan dat type binne der noch mar in pear oer ('Nieuw Leven', Hazerswoude; 'De Vriendschap' Weesp en de nôch te foltôgjen weropbou fan de 'Grote Molen' fan Vianen). Eartiids wiene der ek wipmûnen, dy't de funksje fan houtseachmûne hiene.
D' Alde Wite
Beskriuwing
Fan oarsprong wie d' Alde Wite in roomske tsjerke, dy't wijd wie oan 'e hillige Salvius. It gebou waard yn 'e tolfde iuw yn 'e romaanske boustyl set, mar by in grutte ferbouwing yn 1504 krigen benammen it koar en de súdmuorre in goatysk karakter.
It oargel, út 1653, is it âldste tsjerkoargel fan Fryslân. It waard makke troch de bruorren Arnoldus en Tobias Bader. Dit oargel waard yn 'e njoggentjinde iuw restaurearre troch Willem Hardorff, en yn 'e tweintichste iuw nochris troch Bakker & Timmenga. It ynterieur fan d' Alde Wite omfiemet fierders sân hearebanken en in grut tal grêfsarken yn 'e flier.
Nei de Reformaasje waard d' Alde Wite in herfoarme tsjerkegebou, en sûnt 2004 is it yn besit fan 'e Protestantske Tsjerke yn Nederlân. De bynamme d' Alde Wite ferwiist nei de kleur fan 'e bûtenmuorren en is sûnt de ein fan 'e njoggentjinde iuw alhiel ynboargere rekke, sasear sels, dat de measte Rypsters net iens witte dat it net de offisjele namme fan 'e tsjerke is. D' Alde Wite is in wichtich symboal fan Dronryp, en dêrom is de boppeste helte fan 'e toer op 'e doarpsflagge ôfbylde.
Gilles van den Rade
Gilles van (den) Rade, latinisearring: Aegidius Radaeus, (Gint, mids 16e iuw - Frjentsjer, 20er jierren 17e iuw) wie drukker en boekferkeaper yn Frjentsjer fan 1585 oant 1611.
Van den Rade kaam fan Antwerpen dêr't er op de drukkerij fan Plantijn en ek selsstannich wurke. Hy wie de earste akademydrukker (en Steatedrukker) fan Fryslân. Van den Rade syn wurk heart ta it bêste fan dy tiid. Hy hie in moai drukkersmerk. Syn soan Abraham en syn pakesizzers Jan en Piter hawwe besocht de tradysje fuort te setten yn Ljouwert en Grins, mar dat slagge harren net rjocht.
Kemerovo (oblast)
Geografy
It klimaat fan de oblast is kontinintaal. Winters binne kâld en lang, simmers waarm mar koart. Trochstrings skommelje de temperatueren yn jannewaris fan −17 to −20 °C en yn july fan 17 oant 18 °C. De froastfrije tiid duorret yn it noarden 100 dagen en yn it suden 120 dagen. De trochsneed delslach is sa'n 300 mm op de flakten oant 1000 mm yn 'e bergen.
De rivieren fan de oblast foarmje ûnderdiel fan it ôfwetteringsgebiet fan de Ob. Wichtige rivieren binne de Tom, de Inja, de Kieja, de Urjûp en de Tsjûmysj, dy't meiïnoar in lingte hawwe fan likernôch 3.000 kilometer. Dêrnjonken binne der noch lytsere rivierkes en streamkes. De grutste mar is de Bertsjikûlmar yn it noardeasten.
Skiednis
De âldste stêd fan de oblast is Novokûznetsk. De stêd waar yn 1618 as fort stifte, rillegau nei't de kozakkelieder Jermak Sibearje oermastere.
Yn de 19e iuw wie de tsjintwurdige oblast in ûnderdiel fan it gûvernemint Tomsk.
Sovjet-tiid
thumb|left|250px|West-Sibearyske Metaal Fabryk (Novokûznetsk ) Nei de Oktoberrevolúsje fan 1917 waard yn de Russyske Boargerkriich fûl striden yn de Kûzbass. Yn it begjin fan 1921 kamen de boeren yn opstân tsjin it regear, dêr't it Reade Leger regaat mei makke. Yn 1930 waard de Kûzbass ûnderdiel fan de kraj West-Sibearje, dêrnei fan de oblast Novosibirsk.
Yn de Sovjet-tiid fûn der in oergong nei de planekonomy plak mei de ûntwikkeling fan de koal, metaallursyke en gemyske yndustry en it iepenjen fan in grut tal nije minen. De grutte yndustriële bedriuwen waard by arbeiderskoloanjes boud, dy't al gau útwoeksen ta stêden.
De oblast waard ien fan de grutte produsinten fan koal en metaal yn de Twadde Wrâldkriich. De Novokûznetsk-stielfabryk produsearre mear as 50.000 tanks en 45.000 fleantugen. 71 bedriuwen ferhûzen út besette dielen fan it lân, wêrfan't de measten yn de Kûzbass bleaune.
Op 26 jannewaris 1943 waard by it dekreet fan it presidium fan de Heechste Sovjet fan de USSR besletten om de Kûzbass fan de oblast Novosibirsk ôf te skuorren en de oblast Kemerovo te stiftsjen, mei de stêd Kemerovo as bestjoerlik sintrum. De nije oblast bestie út 17,5% fan de oblast Novosibirsk, 9 fan de 12 stêden, 17 fan de 20 arbeiderskoloanjes en 23 fan de 75 rajon's. De befolking fan de oblast Kemerovo bestie út 42% fan de totale befolking fan de oblast Novosibirsk.
Befolking
De befolking bestiet foar fierwei it grutste diel út Russen. De Oekraynske, Tataarske, Dútske, Wyt-Russyske en Tsjûvaaske mienskippen binne sûnt de ûntbining fan de Sovjet-Uny lytser woarn. De oarspronklike befolking fan it gebiet binne de Sjoren en de Teleûten, lytse folken dy't fral yn it suden fan de oblast wenje.
Bestjoer en stêden
De stêd Salais falt bestjoerlik ûnder de stêd Gûrjevsk.
Akkaadjers
De Akkaadjers of Akkadiërs wiene in folk dat yn 'e fiere Aldheid it noardeasten fan 'e Fruchtbere Healmoanne yn it Midden-Easten bewenne, de krite dy't no it sintrale diel en it noarden fan Irak beslacht. Hja wiene in Semityske groep dy't in Eastsemityske taal spriek, it Akkadysk.
Skiednis
It tinken is dat de Akkaadjers har om 3000 f.Kr. hinne of yn 'e iuwen direkt dêrnei yn wat no Irak is, nei wenjen setten. Hja kamen út it westen, dêr't yn 'e Levant it wierskynlike oarsprongsgebiet fan alle Semityske folken lei. Yn elts gefal wiene se om 2600 f.Kr. fêstige yn it noarden fan Mesopotaamje, mei't fan dy tiid ôf Akkadyske eigennammen yn Sûmearysktalige teksten oerlevere binne.
De Akkaadjers binne ferneamd nei de stêd Akkad, dy't it mulpunt fan harren beskaving waard. It is lykwols ûndúdlik oft se dy stêd sels stifte hawwe, of dat dy al bestie doe't se him yn besit namen. Der binne nammentlik oanwizings dy't op dy lêste mooglikheid tsjutte; sa is de etymology fan it toponym 'Akkad' ûndúdlik, mar yn elts gefal net fan Semityske oarsprong. De lokaasje fan Akkad is letter ferlern gien en de stêd, wêrfan't fêststiet dat er bestien hat, is noch altyd net weromfûn. Alteast, men hat noch gjin inkele weromfûne ruïnestêd mei wissichheid as Akkad identifisearje kinnen.
Histoarysk sjoen binne de Akkaadjers ferneamd wurden troch de foarming, yn 'e earste helte fan 'e fjouwerentweintichste iuw f.Kr., fan it Akkadyske Ryk, dat wol as it earste ryk út 'e minsklike skiednis beskôge wurdt. It waard wierskynlik yn of omtrint 2334 f.Kr. stifte troch kening Sargon fan Akkad, en besloech dielen fan wat no Irak, Iraan, Syrje, Koeweit en Turkije binne. Ek bûten dat gebiet wie de Akkadyske ynfloed grut, en de militêre macht fan it ryk rikte sels oan Dilmûn ta, oan 'e súdpunt fan it Arabysk Skiereilân (yn wat no Omaan is).
It Akkadyske Ryk berikte syn hichtepunt om 2250 f.Kr. hinne, wêrnei't de Akkadyske macht fluch yn it neigean rekke, folge troch in hommels útinoar fallen fan it ryk yn 2154 f.Kr. Nei in perioade fan gaos klofte de befolking fan Mesopotaamje úteinlik gear ta twa Akkadysksprekkende naasjes: Assyrje yn it noarden en Babyloanje yn it suden. De Akkaadjers as etnyske groep foelen meitiid ek útinoar yn twa dêrmei oerienkommende folken: de Assyrjers en de Babyloanjers.
Taal
De taal fan 'e Akkaadjers wie it no al tiden útstoarne Akkadysk, dat soms ek wol Assyrysk-Babyloanysk of Assyro-Babyloanysk neamd wurdt. It hearde ta de Eastsemityske kloft fan 'e Semityske talen en is oerlevere yn 'e foarm fan ynskripsjes yn spikerskrift op klaaitabletten fan likernôch 2500 f.Kr. ôf. It wie de offisjele taal fan it Akkadyske Ryk, mar letter ek fan 'e Assyryske en Babyloanyske riken, dêr't de wichtichste dialekten fan it Akkadysk nei neamd binne: it Assyrysk en it Babyloanysk.
Tsjin 'e tiid fan 'e ynstoarting fan it ynternasjonaal stelsel oan 'e ein fan 'e Brûnstiid, om 1200 f.Kr. hinne, wie it Akkadysk de lingua franca fan it hiele Midden-Easten wurden, Egypte ynbegrepen. Yn 'e tiid fan it Nijassyryske Ryk, om 'e achtste iuw f.Kr. hinne, rekke it stadichoan yn ûnbrûk en waard it as sprektaal ferfongen troch it Arameesk. As deade taal waard it neitiid noch iuwenlang brûkt foar de wittenskip en as liturgyske taal. De lêst bekende Akkadyske tekst datearret út 'e earste iuw nei Kristus.
Religy
De Akkaadjers hongen it Akkadysk heidendom oan, mei in mytology dy't sterk liket op oare Semityske foarmen fan it heidendom. De wichtichste godheid dy't yn Akkad fereare waard, wie (de Eastsemityske) Isjtar, dy't oerienkomt mei de Sûmearyske Inanna en de Westsemityske Astarte. Hja waard yn Akkad oantsjut as ‘Aštar-annunītum, "Oarlochssuchtige Isjtar". Har oarehelte Ilaba waard ek yn Akkad fereare.
Abraham van den Rade
Abraham van den Rade wie drukker en boekferkeaper yn Ljouwert fan 1603 oant 1622. Hy wie in soan fan Gilles van den Rade.
Abraham van den Rade soe it bedriuw fan syn heit yn Frjentsjer oernaam hawwe en him as steatedrukker opfolge hawwe, mar letter syn bedriuw nei Ljouwert oerset hawwe. Hy wie dêr stedsdrukker en waard opfolge troch Claude Fonteyne.