cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
The DUFF (roman)
Ynhâld
Dan docht bliken dat har gefoelens foar Wesley dochs net ûnbeäntwurde wiene. Wesley syn suster Amy komt by Bianca om har te betankjen foar wat se foar har broer dien hat. Bianca stiet earst foar in riedsel, mar dan heart se de geroften op skoalle dat Wesley begûn is mei it ôfpoeierjen fan famkes dy't him mei op in ôfspraakje freegje, eat dat noch nea earder bard is. Wesley, waans biedwurd wie: "Wesley Rush rint net efter famkes oan; hy lit famkes efter him oan rinne", lit in bryfke foar Bianca efter mei de tekst: "Wesley Rush rint net efter famkes oan, mar efter dy rint er wol oan." As se syn tillefoantsjes net oannimt, stjoert er har in leafdesbrief en der wurdt by huize Piper sels in rottekrûddjoer bosk reade roazen fan Wesley besoarge, wêrfan't Bianca earst tinkt dat it fan Toby komt.
Op suggestje fan Toby lêst Bianca Wuthering Heights, fan Emily Brontë. Unferwachts sjocht se yn 'e plot fan dy roman, mei de trijehoeksferhâlding tusken Catherine Earnshaw en har beide frijers Heathcliff en Edgar Linton, in sitewaasje dy't analooch is oan har eigen relaasje mei Wesley en Toby. Underwilens kriget se foar it ferstân dat har eigen status fan DUFF ferrifeljend en ûnbelangryk is, mei't eltsenien bytiden wol de DUFF fan syn of har groep is, wat neat te betsjutten hat foar jins fierdere ûntwikkeling. Se nimt har foar om tenei gjin foaroardielen tsjin oare minsken mear te koesterjen. As se op in ôfspraakje mei Toby yn The Nest is, merkt hy op dat Wesley nei har sit te stoarjen. Toby freget har dan oft se net leaver by Wesley wêze wol, om't se sa oerdúdlik gefoelens foarinoar hawwe. Krekt sa't Bianca Toby brûkt om te besykjen en ferjit Wesley, sa brûkt Toby har om oer syn eks-freondinne Nina hinne te kommen. Hy bychtet op dat hy, likemin as sy, de echte gemy tusken harren fielt dy't der wêze moatte soe. Bianca en Toby beslute freonen te bliuwen en in punt efter de ferkearing te setten. Bianca jout har by Wesley, fan wa't se op net mis te fersteane wize in ferkearing easket sa't normale teenagers dy hawwe, dus foarearst sûnder seks. Hy beslút te nimmen wat er krije kin en ûnthjit har dat er har nea wer "Duffy" neame sil.
Untfangst
Kody Keplinger skreau The DUFF yn 2008, doe't se sels noch mar santjin jier wie en yn it eksamenjier fan 'e middelbere skoalle siet. It duorre eefkes om in útjouwerij te finen, mar op 7 septimber 2010 waard The DUFF publisearre troch Poppy, in ymprint foar literatuer foar jongfolwoeksenen fan Little, Brown and Company yn New York. It boek wie tige súksesfol en helle sels de bestsellerlist fan 'e renommearre krante The New York Times (yn 'e Feriene Steaten it ultime bewiis dat men it as skriuwer "makke" hat).
Yn in resinsje yn 'e Britske krante The Guardian stie: "Hoewol't The DUFF steamjende leafdessênes befettet en in trijehoeksferhâlding dy't perfoarst ta trochlêzen oansette sil, boarret Keplinger ek serieuzere tema's oan: lichemsbyld, alkoholisme en de offers dy't men bringe moat foar freonskip. Hja hat der ek slach fan om te skriuwen yn 'e autentike stim fan in teenager. Dat helpt ôfgryslik om it boek geande te hâlden."
Filmadaptaasje
Yn febrewaris 2015 kaam ûnder rezjy fan Ari Sandel in ferfilming fan The DUFF út, dy't ek The DUFF hjit. De haadrollen waarden spile troch Mae Whitman as Bianca en Robbie Amell as Wesley. De film krige fan 'e filmkritisy oer it algemien positive resinsjes en wie ek kommersjeel súksesfol yn 'e bioskopen. It ferhaal út it boek is yn 'e film lykwols sa ferienfâldige en feroare dat it amper noch werom te kennen is. Sa wurdt de hiele subplot oer de skieding fan Bianca har âlden en it alkoholisme fan har heit weilitten, en itselde jildt foar Bianca har heit sels. Yn 'e film wennet se gear mei har mem ynstee fan mei har heit. Toby Tucker en Bianca har freondinnen Casey en Jess hawwe yn 'e film totaal oare persoanlikheden oanmetten krigen, wylst de antagoniste út 'e film, Madison Morgan, hielendal net yn it boek foarkomt. Fierders is alle seks út it boek yn 'e film weiwurden en is de frijwat swakke ein fan it boek yn 'e film folslein feroare yn in spannende klimaks.
Alde Willem (Westerfjild)
Alde Willem (Nederlânsk en offisjeel: Oude Willem) is in buorskip yn de gemeente Westerfjild yn de provinsje Drinte. It buorskip falt offisjeel ûnder Diever.
Der leit ek in Alde Willem yn de gemeente Eaststellingwerf. Dit leit neist it Drintske buorskip.
Alde Willem leit middenyn it Nasjonaal Park Drintsk-Fryske Wâld It hat anno 2008 in meast agraryske funksje. Yn de takomst moat dizze plak meitsje foar nije natoer. Dit ek om de oarspronklike wetterfoarsjenning fan de Vledder Aa te werstellen. Hjir is lykwols in soad ferset tsjin.
Tichtby Alde Willem leit it natoergebiet fan 75 hektare de Hoekenbrink. Steatsboskbehear hat hjir in soad beammen kapt mei de bedoeling it gebiet om te foarmjen fan in sânflakte ta in heidefjild.
Tinkteken by Alde Willem
Yn de bosken by Alde Willem stiet in tinkteken foar de bemanning fan in Kanadeesk fleantúch dat op dat plak op 22 novimber 1943 delstoarten is. It fleantúch makke diel út fan in groep fan 776 bommesmiters, wêrfan 764 Berlyn as doel hiene en 12 Leverkusen. It fleantúch wie opstiigd om 16.33 oere yn Ingelân en waard om 19.00 oere delsketten troch in Dútske nachtjager. De sân bemanningsleden (6 Kanadezen en 1 Brit) kamen om it libben en lizze begroeven op it Algemiene Begraafplak yn Diever.
List fan keningen fan Grut-Brittanje
Dit is de list fan keningen en keninginnen fan Grut-Brittanje, dat yn 1707 ûntstie doe't it foartiid selsstannige Keninkryk Ingelân en Keninkryk Skotlân gearfoege waarden troch de Act of Union. Yn 'e achttjinde iuw wiene de keningen en keninginnen fan Grut-Brittanje fia in personele uny tagelyk kening of keninginne fan Ierlân, mar yn 1801 gie ek dat keninkryk, troch in nije Act of Union, op yn it Feriene Keninkryk fan Grut-Brittanje en Ierlân.
Sjoch ek
Seznam anglických a britských panovníků 영국의 군주
Johannes Tilkema
Johannes Tilkema (Easternijtsjerk, 18 april 1916 – 18 oktober 1992) wie in Nederlânsk politikus fan de CHU.
Nei de mulo gie er yn 1932 as folontêr oan 't wurk by de gemeentesekretary fan Eastdongeradiel. Hy brocht it dêr ta 2e amtner ear't er ein 1946 as haadkommys yn tsjinst kaam by de gemeente Hinnaarderadiel. Goed sân jier letter folge er dêr W. Vellinga op as gemeentesekretaris. Yn april 1962 waard Tilkema beneamd ta boargemaster fan Oldemarkt yn de Kop fan Oerisel. Oldemarkt fusearre yn 1973 mei de gemeenten Blankenham en De Kúnder ta de gemeente IJsselham dêr't er boargemaster fan waard. Tilkema bleau dêr boargemaster oant 1977.
Yn 1992 stoar er yn de âldens fan 76 jier.
Laptevsee
De Laptevsee (Russysk: мо́ре Лáптевых) is in binnensee fan de Arktyske Oseaan. Dy leit tusken de eastkust fan Sibearje, it Taimyr Skiereilân, Noardlân en de Nij-Sibearyske Eilannen. De noardlike grins rint fan de Arktyske Kaap oant Kaap Anisi. De Karasee leit yn it westen, de East-Sibearyskesee yn it easten. De Laptevsee is likernôch 672.000 kante kilometer grut. Hy is te befarren yn augustus en septimber.
De namme fan de see komt fan de Russyske ûntdekkingsreizgers Dmitry Laptev en Khariton Laptev. Earder hie de Laptevsee de namme Nordenskjoldsee (Russysk: мо́ре Норденшельда), nei de ûntdekkingsreizger Adolf Erik Nordenskiöld.
Geografy
De grutste rivier dy’t yn de Laptevsee útkomt, is de Lena. Oare wichtige wetterleveransiers binne de Khatanga, de Anabar, de Olenyok, de Omoloy en de Yana.
De grutte baaien fan de see binne de Khatanga Baai, de Olenyok Baai, de Buor-Khaya Baai en de Yana Baai.
Iere ekspedysjes
Yakov Permyakov en Merkury Vagin ferkenden it eastlike part fan de Laptevsee yn 1712 en se ûntdutsen doe Bolshoy Lyakhovsky Eilân. Spitigernôch waarden Permyakov en Vagin op de weromreis fermoarde troch harren eigen bemanning, dy’t yn opstân kaam.
Yn 1735 sylde de Russyske ûntdekkingsreizger Vasili Pronchishchev fan Jakutsk de Lena bydel yn in sloep mei de namme Yakutsk. Hy ferkende de eastkust fan de Lena-delta en hold yn de winter ta oan de mûning fan de Olenyok. Spitigernôch kaam in grut part fan syn bemanning om it libben nei't se siik waarden, benammen troch skuor bot. Nettsjinsteande dy swierrichheden kaam er yn 1637 oan op de eastkust fan it Taymyr Skiereilân, wêrnei't er fierder by de kust lâns nei it noarden teach. Pronchishchev en syn frou Maria krigen ek skuorbot en kamen op harren wei werom om it libben.
Ûntdekkingsreizen fan de neven Laptev
Fan 1739 oant 1742 waard de Twadde Kamtsjatka Ekspedysje holden. Ien fan de minsken dy’t mei giene, wie Dmitry Laptev. Hy fear de kust del fan de mûning fan de rivier de Lena, lâns de Buor-Khaya Baai en de Yana Baai, nei de seestrjitte dy’t hjoed-de-dei syn namme draacht, de Dmitry Laptev Strjitte. In neef fan Dmitry Laptev wie ek mei, Khariton Laptev, dy’t de lieding hie oer in ekspedysje dy’t de kust fan it Taimyr Skiereilân ferkende en begûn by de mûning fan de Khatanga.
Yn 1892 oant 1894 en wer fan 1900 oant 1902 ferkende Freiherr von Toll (Baron Eduard Von Toll) de Laptevsee. Toll die geologysk en geografysk ûndersyk foar de Piterboarchske Akademy fan Wittenskippen. Yn syn lêste ekspedysje rekke Toll op frjemde wize wei by de Nij Sibearyske Eilannen.
Sovjettiid
Yn de tiid fan de Sovjet-Uny ûntstie der ekonomyske foarútgong trochdat iisbrekkers de Noardlike Seerûte frijmakken. It plak Tiksi krige in fleanfjild en Nordvik wie in havenplak dat flink groeie koe.
Nei it stilfallen fan de kommersjele skipfeart yn de Sovjet-Uny waard der kwealik fearn yn de Laptevsee. Allinnich fan Moermansk nei Dudinka yn it westen en fan Vladivostok nei Pevek yn it easten wurdt út en troch fearn.
Namme feroarings
De namme fan de Laptevsee is mear as ien kear feroare. Yn de 16e iuw stie dy bekend as de Tataresee (Russysk: Татарское мо́ре), yn de 17e iuw as Lenasaa (Russysk: Ленское мо́ре), yn de 18e iuw waard de namme Sibearyskesee (Russysk: Сибирское мо́ре) en yn de 19e iuw stie dy bekend as de Iissee (Russysk: Ледовитое мо́ре). Yn 1893 krige er de namme Nordenskjoldsee (Russysk: мо́ре Норденшельда) en yn 1913 de hjoeddeiske namme: Laptevsee.
De lêste omneaming komt foar it neiste fan de Russyske geograaf Yuly Shokalsky.
Strawelte
Strawelte wie in Frysktalige punkband út de Noardlike Fryske Wâlden. De band spile tusken 1986 en 1990 rûnom yn Fryslân en waard ferneamd troch syn entûsjaste optredens, faak foar lytse sealen en yn jongereinsintra. Neffens in sjoernalist fan de Ljouwerter Krante liet de muzyk him it bêste omskriuwe mei Willepunk, in definysje dy't letter steefêst en konsekwint brûkt wurde soe foar de muzykstyl fan Strawelte. Yn 2008 joech de band fjouwer reüny-konserten, yn 2013 tourde Strawelte mei de Hûnekop.
De jonge jierren (1986-1991)
De band waard yn 't lêst fan 1986 oprjochte troch Foppe Land (sjonger), Paul Alma (gitaar), Cor 'Pablo' de Haan (Bas), Johannes 'Smurf' Stienstra (gitaar) en Freddie Ploeg (drums). De band begûn ûnder de namme de Chickencatchers. It earste optreden hie de band op 6 maaie 1987 yn it jongereinsintrum it Koartling yn Bûtenpost, dêr't se ek harren oefenromte hiene. Nei dat earste optreden gie Johannes Stientra út de band en begûnen se yn it Frysk te sjongen. De namme waard feroare yn Strawelte en se krigen hieltiten mear optredens. Yn it foarjier fan 1988 stie it earst gruttere optreden op it programma, op Aaipop yn Nijlân. Nei oanlieding fan it ferslach yn de Ljouwerter Krante waard Strawelte steefêst ferbûn mei de term Willepunk, de oersetting fan it Nederlânske pretpunk dat de ferslachjouwer fan de LC brûkte om de muzyk fan Strawelte mei te omskriuwen. Yn 1988 ferskynde der in sammel-LP út fan it Koartling mei dêrop trije nûmers fan Strawelte.
Nei't se yn 1988 fjirde waarden yn de finale fan de Kleine prijs van Sneek, stoppe Freddie Ploeg. Syn plak waard ynnaam troch Harry Alma, it bruorke fan Paul. Letter dienen se ek mei oan de foarrûnen fan it Dokkumer Popkonkoers, dêr't immen út Litouwen wie dy't Strawelte graach foar in pear optredens yn Litouwen ha woe. Dat Strawelte sette yn april 1989 ôf nei Litouwen foar twa optredens yn Vilnjûs en Kaunas. Troch de wiidweidige ferslachjouwing fan de meireizge ferslachjouwer fan de Ljouwerter Krante Jacob Haagsma krigen se fannijs in bulte publisiteit. De bas wie by it Litouske aventoer oernaam troch Klaas Land, de broer fan Foppe. Nei weromkomst waard de bas oernaam troch Sjoerd Plantinga, dy't al earder yn de band meispylje woe. thumb|250 px|Wâldrock 2008 As demo brocht de band Roech as tou út, en in elpee út mei de titel Teiwaar yn Tytsjerksteradiel.
Nei in protte optredens, waard yn 'e winter fan 1989/90 it beslút naam dat de band stopje soe. It ôfskiedskonsert waard op 29 juny 1990 holden yn kafee de Point yn Bûtenpost. Krekt nei it ôfskiedskonsert waard der al in reüny-optreden op Wâldrock yn Burgum dien. Nei it ferskinen fan in sammel-cd mei de namme Greta's Tits yn 1991 wie it foarearst dien.
Reüny-optredens (yn 2008 en 2013)
Yn 2007 kediisden de bandleden oer it op 'e nij byinoar kommen fan de groep. Yn 2008 makken se bekend dat se yn datselde jier wer optrede soenen. Foar it lêst fan 2008 waarden trije optredens yn Drachten (Iduna), Dokkum (Dok18) en Ljouwert (Romein) ynplend. De groep ferskynde op Wâldrock dêr't se harren nije single, de mem fan Doutzen, foar it earst spilen. It konsert yn Drachten wie fuort en direkt útferkocht sadat der in twadde konsert yn Iduna opset wurde koe. Omrop Fryslân makke in dokumintêre oer it ferline en de reüny fan de band. Nei de ein fan de fjouwer útferkochte reüny-konserten yn 2008 makken de bandleden dúdlik dat it echt dien wie mei Strawelte. Yn 2009 ferskynde de DVD Roech as tou, wat as in ôfslutende dokumintêre jilde koe.
Lykwols kaam de groep yn 2013 noch ien lêste kear by elkoar en mei de Hûnekop waarden nochris trije konserten organisearre. It lêste konsert fan Strawelte en de Hûnekop, it Hûnekopfestival fan 12 oktober 2013 yn it WTC Expo, hie dik 1500 besikers.
Besetting
De besetting yn 2008 en 2013:
Keppeling om utens
Strawelte
Ronald Smink
thumb|right|300px|Ronald Smink Ronald Smink (De Jouwer, 1984) is in kabaretier. Hy wûn yn 2007 de sjuery- en publykspriis op it Grinzer Studintekabaret Festival.
Syn mem Jelly Jacob spile yn Ljouwert by it amateurtoaniel. Neidat Smink fan De Jouwer nei Grins foar de stúdzje om kommunikaasjewittenskippen kaam ek it begjin fan syn optredens. Yn 2006 wûn er it 14e Swolsk Studinten Kabaretfestival en de publykspriis. Nei in optreden yn De Like folge in iepen poadium fan it Comedykafee yn Amsterdam. Dêrnei folge er yn Grins twa kabaretkursussen by Karin Noeken fan kabaretgroep 'Vrouw Holland'. Hy lei him ta op absurdistysk kabaret mei in soad fantasij. Aktrise Wimie Wilhelm rette him ta op syn optreden yn 2007 oan it 21e kabaretfestival yn Grins. Hja is yn 2009 noch altyd syn regisseur. Hy fertelde hjir mei syn Fryske tongfal hoe't er genietet fan it narjen fan Grinzer bussjauffeurs en oer it fersieren fan in famke yn de kroech. Mar ek oer it sketsen fan de sfear yn de Jouster tsjerke as de dûmny syn hannen fol hat oan it trouwe tsjerkefolk.
Mei syn earste jûnfoljende foarstelling Bor Knok wie hy fan 2008 ôf trije seizoenen lang te sjen yn de Nederlânske teäters. Yn 2011 folge syn foarstelling Bonanza. Yn 2015 spile Smink syn tredde jûnfoljende foarstelling De opkomst van een Terriër. Yn 2016 skreau er de krystmusical foar it Posthûsteäter op It Hearrenfean mei as titel ''Afke`11de de geboorte van Grutte Pier. Yn 2017 spile er Out of the Box! mei de meast absurdistyske stikken út syn teäterprogramma’s.
Syn foarbylden binne Theo Maassen, Wim Helsen en Droog Brood. Yn it seizoen 2009-2010 gie Ronald Smink op toernee mei syn earste jûnfoljende programma 'Bor Knok'. It wie te sjen op De Gordyk, Emmeloord, It Hearrenfean en 't Haske op De Jouwer.
Ronald Smink makket diel út fan de stand-up-comedygroep De Hyena's dy't de earste woansdeitejûn fan de moanne optrede yn jazzkafee De Spieghel yn Grins. Oare leden binne Anne Jan Toonstra, Gijs Nillessen en Pieter Jouke. Fierders is er ûnderdiel fan de Comedy Explosion fan it Comedy Theater yn Amsterdam.
Swierwêzen
thumb|Frou 26 wiken swier It swierwêzen (graviditeit), it ferwachtsjen of by bisten de drachtigens, is de tastân wêryn in frou (of in oar (sûch)dier) in befruchte aaisel, en dêrnei embryo en foetus, yn har draacht.
It swierwêzen by de minske
Gewoanwei nestelet de befruchte aaisel him yn de liifmoer (uterus). Nestelet de aaisel him earne oars, dan is der sprake fan bûtenliifmoersk swier (ekstra-uterine graviditeit). Nei skatting 15 % fan de fêststelde swierens einiget yn in miskream. Fan alle befruchte aaisellen giet sels ± 50% ferlern, meastal lykwols al ear't de frou murken hat dat hja swier is. thumb|left|De groei fan de [[liifmoer yn it swierwêzen]] It swierwêzen begjint as in aaisel befruchte wurdt troch in siedsel en einiget mei de berte fan it bern. Nei de berte fan it bern kin it seis wike oant inkele moannen duorje ear't de tastân fan it frouwelichem werom is yn dy fan foar de swierens. Dy perioade hjit it ûntswierjen (puerperium). Boarstfieding spilet in positive rol yn dat proses. Flessefieding kin wer oare foardielen hawwe.
As de swierens net winske is en men gjin ûnthâlding fan seks hawwe wol, kin gebrûk makke wurde fan hoedmiddels. (anticonceptiva).
Fuortgong by de minske
thumb|Frou 34 wiken swier Gewoanwei begjint it fêststellen fan it begjin fan it swierwêzen net by de (ûnderstelde datum fan) befruchting, mar by de earste dei fan de lêste menstruaasje, dy't krekter fêst te stellen is. De datum fan de konsepsje wurdt rûsd op ûngefear twa wiken dêrnei. Sa metten komt de befalling nei gemiddeld 40 wiken. In tiid fan swierwêzen, ek dracht neamd, tusken 37 en 42 wiken wurdt as normaal beskôge. De perioade fan 37 oant 42 wiken wurdt "de à terme perioade" neamd.
Yn de earste trije moannen fan it swierwêzen fielt in part fan de oankommende memmen har faak mislik, en kin de rook fan bepaald iten nochal tsjinstean. It is mooglik dat dy tastân it embryo beskermet tsjin stoffen dy't skealik wêze kinne.
Yn de middelste trije moannen fan de swierens fiele de measte oankommende memmen har better.
Pas yn de lêste trije moannen freget it bern yn de liifmoer in soad enerzjy: It groeit hurd en nimt ta yn gewicht. Dêrtroch fiele oankommende memmen har gauwer wurch. In frou komt gemiddeld ± 12 kilogram oan (guon oant 25) as se swier is; mar ûngefear ien tredde dêrfan is it gewicht fan it bern sels.
Ynfloed fan smoken en alkohol
Sawol smoken as it brûken fan alkohol yn de swierens kinne skealike gefolgen hawwe foar de sûnens en de ûntwikkeling fan it net-berne bern. Dochs bliuwt ien op de fjouwer froulju drinken en bliuwt ûngefear ien op de fiif swiere froulju smoken.
Alkohol kringt troch de plasenta en kin dêrtroch de foetus skansearje yn alle stadia fan de swierens. Bern dy't bleatsteld binne oan alkohol yn de swierens gûle mear, sliepe minder, reagearje letter en kalmearje stadiger nei opwining. Se hawwe gemiddeld in leger IQ, mear learsteurnissen en sosjale problemen. Sels konsumpsje fan minder as ien glês deis kin liede ta in ferhege kâns op groei-ôfwikings, in miskream en deaberte.
Bleatstelling oan deiske hege alkoholdosearrings by de ûntwikkeling fan de foetus kin liede ta it foetaal alkoholsyndroom (FAS). FAS-bern hawwe in groei-efterstân, ôfwikende antlitskaaimerken en neurologyske ôfwikings. Relatearre oandwanings binne Alcohol-Related Neurodevelopmental Disorder (ARND) en Alcohol-Related Birth Defects (ARBD). ARND liket op FAS, mar dan sûnder de uterlike skaaimerken en ARBD betreft lichaamlike ôfwikings lykas hert-, bonke- en/of orgaanproblemen.
Giftige stoffen dy't ynhalearre wurde troch it (mei-)smoken, lykas nikotine en koalmonokside, beynfloedzje de groei fan de frucht. Nikotine liedt ta fetfernauwing en koalmonokside nimt yn it bloed it plak yn fan soerstof. Dêrtroch krijt de frucht minder bloed (dus minder fiedingsstoffen) en minder soerstof. Mei dêrtroch is it bertegewicht fan de poppe fan smokende froulju gemiddeld 250 gram leger. Smoke liedt ek ta ferhege kâns op ûnfruchtberens: by smokende froulju is de tiid oant de konsepsje gemiddeld 30% langer as by net-smokende froulju. Smoke by de swierens fergruttet de kâns op in miskream of ierberte. Yn it earste libbensjier fan de poppe is de kâns op luchtwegenynfeksjes en widzedea grutter.
Bern fan manlju dy't deis mear as 20 sigaretten smoke, hawwe twa kear safolle kâns op in oanberne ôfwiking (hazzelippe of hertôfwiking) as bern fan net-smokers. Dat soe ferbân hâlde mei it feit dat yn sigarettereek in soad stoffen sitte dy't tige skealik binne foar it erflik materiaal yn sperma. It meganisme om de skea dy't de "frije radikalen" oanrjochtsje te werstellen, wurket net genôch troch de grutte oerfloed fan de stoffen yn de reek. Ek anty-oksidanten as fitamine C en E en bêtakaroteen wurkje net goed troch dy stoffen.
Fieding en it swierwêzen
It Fiedingssintrum hat in list fan fiedingsmiddels opsteld dy't net iten wurde moatte yn de swierens. Foarbylden: rau fleis, rôffisken, genêskrêftige krûden, drop.
Frije by it swierwêzen
Yn it earste trimester fan de swierens kin de frou lêst hawwe fan mislikheid, spui-oanstriid of wurgens. Dy faktoaren kinne derfoar soargje dat de nocht of de wille oan frijen minder wurdt. Ek moatte guon froulju faker pisje, in gefoel dat by de geslachtsmienskip noch fersterke wurde kin. It feit dat de boarsten gefoeliger wurde, makket dat guon froulju it oanreitsjen dêrfan net lekker fine. Oaren genietsje seksueel krekt mear fan dy ekstra gefoelichheid.
In soad fan de ûngemakken út it begjin fan de swierens ferdwine yn it twadde trimester. De fagina wurdt breder en produsearret mear focht, dat krekt fan geur ferskilt mei dat fan earst. In soad froulju fiele har yn dizze perioade gauwer of faker opwûn.
It is in wiidferspraat misferstân dat frije yn de lêste faze (it tredde trimester) fan de swierens oanlieding jaan kinne soe ta in te iere berte. Ut koartlyn ferskynde rapporten blykt dat dy ferûnderstelling ferkeard is. Yn gefallen dat frijen in oarsaak like te wêzen fan in iere befalling, blykte de werklike oarsaak faak in ynfeksje yn de fagina te wêzen. As der gjin sprake wie fan siikmeitsjende mikro-organismes yn de fagina, like it earder oarsom te wêzen: Faker frije late krekt ta minder iere bertes.
It frijen in de klassike posysje, wêrby't de man op de frou leit, kin lykwols wol troch de dikke búk behindere wurde. Dêrom wurde oare stantsjes oanrikkemandearre, lykas de leppeltjeshâlding of in posysje wêrby't de frou op de man sit.
Boarststimulaasje kin resultearje yn de ôfskieding fan bjist, wat hiel gewoan is mar wat guon keppels steurend fine.
Soms ferbiedt de arts om seks te hawwen. Soks bart meastentiids as der slimme problemen binne by de swierens.
Neffens it blêd 'Ouders Van Nu' bliuwt 26% de heule tiid fan swierwêzen frijen. 8% stoppet nei de 36ste wike, 31% stoppet tusken de 29ste en 36ste wike, 15% stoppet tusken de 17de en 28ste wike en 17% stoppet foar de 17de wike.
Menstruaasje en it swierwêzen
In oantal swiere froulju krijt noch in blieding op it momint dat har folgjende menstruaasje komme moatten hie. Dy blieding wurdt feroarsake troch it befruchte embryo dat him ynnestelet yn it liifmoerslymflues. By sa'n ymplantaasjeblieding binne der ornaris minder bloedferlies en minder búkkrampen. Bloedferlies yn it fierdere ferrin fan de swierens kin hiel ûnskuldich wêze, mar men docht der dochs goed oan yn soksoarte gefal in arts te rieplachtsjen. It kin ommers ek wize op in driigjende miskream, seker as de blieding fûl en pynlik is.
Problemen, sykten en syndromen yn it swierwêzen
thumb|Prenataal ûndersyk
Neist boppesteande problemen en sykten, binne der ek problemen dy't yn de swierens ûntsteane of slimmer wurde, mar dy't ek foarkomme sûnder swierens ( û.o. sûkersykte, skyldkliersykten (hypertyreoïdy en hypotyreoïdy), stjurringssteurnissen, en in soad oaren dy't effekt hawwe op it swierwêzen en omkeard).
Ferskynsels by it swierwêzen
Ferskynsels by de swierens kinne wêze:
Ofbylden
Froulju yn har swierens hawwe troch de iuwen hinne in boarne fan ynspriraasje west foar keunstners.
Formule 1 yn 1990
It Formule 1-seizoen 1990 wie it 44ste Formule 1-seizoen. De "Formule 1", offisjieel it "FIA Formula One World Championship", is de heechste klasse yn de autosport, sa is bepaald troch de FIA.
Alain Prost wie by de start fan it seizoen de ferdigenjend wrâldkampioen by de koereurs, syn team McLaren-Honda is de regearjend wrâldkampioen by de konstrukteurs.
Klassemint by de koereurs
De top 6 klassearre auto's, krije punten.
Opmerkingen:
† — Koereur hat de finish net helle yn de GP, maar hat wol 90% fan de race-ôfstân ôflein, wêrtroch't er as klassearre notearre stiet.
Klassemint by de konstrukteurs
De top 6 klassearre auto's, krije punten.
Opmerkingen:
De Grúts
De Grúts (Kollumerlânsk en offisjeel: De Gruuts) is in feart yn de gemeente Kollumerlân. De feart begjint west fan It Grutte Ear by Boerum en rint dan yn noardlike rjochting nei de Gruutswei west fan Warfstermûne.
De namme De Gruuts jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Gruyts.
Grutte Sylroede
De Grutte Sylroede is in kanaal yn de gemeente Súdwest-Fryslân. De sylroede rint tusekn Makkum en de eastlike brêge by de Carl Fellingerwei. Dêr spjalt it wetter him yn de Lytse Sylroede nei it suden, de Grutte Sylroede hjit dan Van Panhuyskanaal en rint troch oant de Warkumer Trekfeart by Tsjerkwert.
De namme Grutte Sylroede jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Groote Zijlroede.
Sipke Ernst
Sipke Ernst (Damwâld, 8 jannewaris 1979) is in Fryske skaker.
De âld-ynwenner fan Damwâld hat yn it ferline spile foar skaakklup Schaakwoude (Skaakwâld). Op 16 oktober 2006 behelle er op in toernoai yn Fügen, Eastenryk, genôch punten foar de titel fan Grutmaster. Ernst is de 22ste Nederlanner dy't dy titel helle hat. Sipke Ernst is studint yn Grins en is dêr lid fan studinteferiening FFJ Bernlef.
Jan Frearks van der Bij
Jan Frearks van der Bij (Drachten, 4 novimber 1922 - Bartlehiem, 5 maart 2013), wie in Frysk ekspresjonistysk skilder en mozaykkeunstner.
Van de Bij krige les fan Herman Dijkstra (1904-1976) yn Grins. Neist syn deistige wurk as reklameûntwerper ûntjoech er him as keunstskilder. Hy hearde mei ûnder oaren Klaas Koopmans en Pier Feddema ta de nei-oarlochske eksperimintele groep 'Yn'e Line' (1950-1970). Mei it Fryske lânskip as grutste ynspiraasjeboarne sochten dizze skilders nei in eigen frije foarmtaal. Van der Bij wurke yn it earstoan yn de losse toets en de ljochte kleuren fan it ympresjonisme. Begjin jierren fyftich fan de 20e iuw kaam de oergong nei it ekspresjonisme. De kleuren waarden donkerder, de farve waard yn in grutte beweging yn ferheftige streken obrocht. Dit waard fersterke troch de stevige kontoeren dy't hy yn neifolging fan it Flaamsk ekspresjonisme fan Permeke en De Smet tapaste.
Sûnt de jierren santich keas de skilder foar hieltiten helderder kleuren en in sterk ferienfâldige foarmetaal. Hy wie lid fan It Frysk Palet, in klup fan jonge keunstners, dy't foar eltsenien begryplike keunst makke. Benammen mozaïken en wandskilderingen fan him binne yn Smellingerlân en dêrbûten te sjen, bygelyks by  beukerskoalle "De Stienpolle".
Op 5 maart 2013 ferstoar Van der Bij yn 'e âldens fan 90 jier yn in fersoargingshûs te Bartlehiem.
Marburg
Marburg an der Lahn is in stêd yn de Dútske dielsteat Hessen en ien fan Dútslâns âlde universiteitsstêden. De stêd leit oan de Lahn en foarmet it bestjoerlik sintrum fan it Landkreis Marburg-Biedenkopf. Marburg hie op 31 desimber 2018 76.851 ynwenners.
De stifting fan de Philipps-Universität yn 1527 hat fan grutte ynfloed west op de ûntwikkeling fan de stêd. It is de âldste protestantske universiteit fan 'e wrâld.
Yn it protestantske Marburg waarden yn 1529 de "Marburger Godstsjinstpetearen" holden tusken lutherske en kalvinistyske fertsjintwurdigers. Oan de petearen namen û.o. de bekende herfoarmers Maarten Luther, Philipp Melanchthon, Huldrych Zwingli en Martin Bucer diel. Marburg stiet bekend om de midsiuwske tsjerken. De Elisabethkirche is ien fan de earste suver Goatyske tsjerken noardlik fan de Alpen bûten Frankryk. Dêrnjonken hat de stêd in goed bewarre histoarysk sintrum en in grut midsiuwsk kastiel. De stêd liede tusken 1600 en 1850 in slieperich bestean, sadat der foar in soad gebouwen gjin jild wie om se te ferfangen troch nijbou.
Yn de 19e iuw waard de stêd troch romantisy ûntdutsen en in soad fertsjintwurdigers fan de romantyk besochten de stêd om dêr te wenjen, te ûnderwizen of te studearjen. Ien fan de meast bekenden wiene de bruorren Grimm, dy't hjir in soad mearkes sammelen. De toer fan Rapûnzel stiet yn Marburg en oan de oare kant fan de Lahn yn in gebiet mei de namme Schwalm droegen famkes eartiids reade kapkes.
In soad gebouwen yn 'e stêd waarden yn de jierren 1970 restaurearre en foar dat krewearjen waard Marburg ûnderskieden mei in soad ynternasjonale prizen.
Gudzekop
De Gudzekop is in marke op 'e grins fan 'e gemeenten Súdwest-Fryslân (foarh. Wymbritseradiel) en De Fryske Marren (foarh. Skarsterlân). De Gudzekop stiet oan de eastkant yn ferbining mei de Goaiïngarypster Puollen; it is it wetter dat oan de súdein fan de puollen nei it súdwesten rint. Oan de westkant stiet it wetter fia de Frijgerssleat yn ferbining mei de Langsturtepoel.
De namme Gudzekop jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Gudsekop.
Stiselmoal
Stiselmoal (algemiene molekúlformule: (C<SUB>6</SUB>H<SUB>10</SUB>O<SUB>5</SUB>)<SUB>n</SUB>) is in sammelnamme foar komplekse polymearen fan glukoaze, koalhydraten dy't yn de natuer brûkt wurde as fiedselreserve foar planten.
Struktuer
thumb|300px|Struktuer fan in amyloaze molekúl Der wurden twa haadtypen ûnderskiede: amyloaze en amylopektine. Beide soarten binne opboud út glukoazemolekulen dy't op in karakteristike manear keppele binne; inkele hûnderten oant tûzenen yn in regelmjittige ûnfertakke keatling by amyloaze, inkelde tûzenen oant in miljoen yn in ûnregelmjittich fertakjende beamfoarm by amylopektine.
Kulhydrat Ammido
Albert von Le Coq
Albert von Le Coq (1860–1930) wie in Dútsk archeolooch en ûntdekkingsreizger fan Sintraal-Aazje.
Hy wie tige begoedige troch in grutte erfenis, dat hy koe reizge wat er woe en studearje wat er woe oan it - langer net besteand - Etnology Museum (Dútsk: Museum für Völkerkunde) yn Berlyn. As assistint fan it haad fan it museum, professer Albert Grünwedel, holp Le Coq mei oan it tarieden fan ekspedysjes nei West-Aaazje, benammen nei de gebieten fan de siderûte, bygelyks Gaotsjang. Doe't Grünwedel siik waard, krekt foar de twadde ekspedysje, waard Le Coq oanwiisd as haad fan de ekspedysje. Le Coq syn ferslaggen fan de twadde en tredde ekspedysje ferskynden yn it Ingelsk ûnder de titel "Buried Treasures of Chinese Turkestan" yn 1928. Le Coq syn ekspedysjes fûnen in protte Boedistyske en Manicheïstsyke grottimpels yn Sinkiang, yn noardwest Sina. Hoewol't in protte manuskripten út dy grottimpels by it opdollen fernield waarden, miende von Le Coq wol dat er in wichtige Manicheïstyske bibleteek fûn hie. Guon skilderingen makken dat er tocht bewiis fûn te hawwen foar in "Aryske" (hjir: "ras") kultuer, dy't besibbe wêze soe oan de Franken (ôfbylden fan figueren mei, sa't it like, blauwe eagen, read hier en krúsfoarmige swurden). Mei help fan syn assistint Bartus samle Le Coq goed 360 kilo artefakten, muorrreskilderingen en ikonen, dy't oerbrocht waarden nei syn museum. Le Coq ferdigenet dat "lienen" as in needsaak, hy ferwiisde nei de ûnrêstige sitewaasje yn Sineesk Turkestan yn de tiid fan de ekspedysjes. Sinezen binne fan betinken dat it in gefal fan "koloniale rôfsucht" wie, te fergelykjen mei it meinimmen fan de Elgin Marbles of de Koh-i-Noor diamand. De artefakten waarden útstald yn it museum oant 1944. Dat jier waard de samling ferneatige troch in Britsk bombardemint ûnder de Twadde Wrâldkriich.
Dwersfeart
De Dwersfeart is in feart yn de gemeente Opsterlân. De feart rint besuden Weinterpferlaat en is de rint tusken de feart bylâns de Jan Evertswei en de Kapellewei. De feart krúst de Limoeiswyk.
De namme Dwarsfeart jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Dwarsvaart.
Feneto
Feneto (Fenesiaansk: Vèneto) is in regio yn Itaalje, oprjochte yn 1866. De regio grinzget oan: Eastenryk, Friûly-Julysk Feneesje, de Golf fan Feneesje (Adriatyske See, Middellânske See), Emylje-Romanje, Lombardije en Trentino-Súd-Tiroal. De regio strekt him út fan de Karnyske Alpen yn it noarden oant en mei de rivier de Po yn it suden. Yn it westen wurdt Feneto begrinze troch de Gardamar en de rivier de Minsio, yn it easten troch de Adriatyske See en de rivier de Tagliamento. De haadstêd is Feneetsje.
Lânskip
Wat it lânskip oanbelanget is Feneto yn trije stikken te ferpartsjen: De eastlike Dolomiten en in part fan de súdlike Karnyske Alpen hearre by Feneto. Dat gebiet komt sawat oerien mei de provinsje Belluno. Kortina d'Ampezzo is hjir it wichtichste wintersport- en simmerferbliuwplak. Yn de leechflakte lizze de grutste stêden fan de regio wêrûnder Feneetsje, Ferona en Padua. Fierders is dit in wichtich lânbougebiet dêr't in protte wyn produsearre wurdt. Te suden fan Padua en Fisenza wurdt de leechflakte ûnderbrutsen troch in lyts heuveleftich gebiet, de Monti Berici en de Colli Euganei. It grutste part fan de kust wurdt yn beslach nommen troch de lagunes en de delta fan de rivier de Po. De regionale haadstêd Feneetsje is boud op in oantal eilannen yn de grutste lagune: de Laguna Veneta. Oan it noardlikste diel fan de kust lizze in soad sânstrânen - hjir lizze ek de drokbesochte badplakken Jesolo, Bibione en Kaorle.
Provinsjes en wichtige stêden
thumb|right|290px|Satellytfoto fan it sintrum fan Feneetsje
Jean-Jacques Dony
thumb|Jean-Jacques Dony Jean-Jacques Dony (Luik, 24 febrewaris 1759 – Bois-l'Évêque, 6 novimber 1819) wie in Belgysk útfiner en yndustrieel.
Jean-Jacques Dony stoar betreklik earm yn 1819. François-Dominique Mosselman, dy't it bedriuw oernaam, betelle in rinte oan syn widdo en soan.
Kasjgar
thumb|250px|Lizzing Kasjgar yn Sina Kasjgar, Kashgar of Qashqar is in stêd yn de autonome regio Sinkiang. De oazestêd leit bewesten de Taklamakanwoastyn, yn it fiere westen fan Sina, op 1304 m hichte oan de foet fan it Pamirberchtme en oan de Kasjgar darya. Eastlik fan de stêd lizze de ruïnes fan de âlde hannelstêd Hano-i.
De stêd is de meast westlike Sinese stêd op de siderûte.
Skiednis
Kasjgar wie yn it earstoan in stedssteat yn Sinkiang, dy't oant de 8e iuw mear as ien kear troch Hunnen en Han-Sinezen oermastere waard (wie ûnder oaren protektoraat fan de Westlike Han-dynasty, 1e iuw f.Kr.). Yn 78 n.Kr. waard der in Sineesk garnisoen legere. Ein 7e iuw kaam de stêd yn hannen fan de T'ang-dynasty en dêrnei efterelkoar yn hannen fan Turkske Karlukken (8e iuw), Oeïgoeren (10e–11e iuw) en Kara-kitai (12e iuw). Mei de ferovering troch de Mongoalen yn 1219 kaam in bloeiperioade, dy't einige mei de plondering troch Timoer Lenk (14e iuw). Under de Tj'ing-dynasty waard de stêd wer Sineesk (1755). Sûnt 1755 hat de stêd geregeldwei it toaniel west fan islamityske opstannen (benammen yn 1862–1875 en 1928–1937). Yn de 19e iuw makke in Sintraal-Aziatyske kriichshear, Yakub Beg, himsels ta khan fan de steat Kasjgaarje. Nei syn dea yn 1877 kaam it gebiet wer ûnder Sineesk bestjoer.
Begjin augustus 2008 wie der yn Kasjgar in oanslach op de Sineeske grinsplysje. Der rekken doe sechtjin plysjes dea en sechtjin ferwûne (neffens steatsparseburo Xinhua News Agency. Neffens de Sineeske plysje hie de oanslach in terroristysk karakter dy't ferbân hâlde soe mei de militante separatistyske groep, de Islamityske Partij fan Turkestan.
Befolking
Gearstalling befolking yn 2000.
De befolking bestiet foar it meastepart út Oeïgoeren dat de stêd is oerhearskjendislamitysk. It stêdsbyld wurdt fral bepaald troch islamityske arsjitektuer, sa as de bazaar en de grutte Id-Kah-moskee. De Sinese regearing is dwaande mei in wiidweidige modernisearring fan de stêd. De 1000 jier âlde binnenstêd wurdt systematysk sloopt en modernisearre. De Go west polityk fan de Sineeske oerheid stipet Han-Sinezen troch subsydzjes en koarting op belêstingen om nei de westlike Sineeske provinsjes te ferhúzjen, dat it persintaazje Han-Sinezen dêre nimt frijwat ta.
Ekonomy
thumb|left|250px|Sneinsmerk Kasjgar Kashjar is it begjinpunt (of einpunt) fan de Karakoram-wei, dy't Sina mei Pakistan ferbynt en de Torugartpas, dy't Sina mei Kirgyzje ferbynt.
Yn Kasjgar wurdt alle wiken op snein merk hâlden.
De stêd is fanâlds fan belang as hannelssintrum (knooppunt fan karavaanrûtes). Yn de fruchtbere omkriten wurde ûnder oaren griente, katoen en siderûpen teeld. De yndustry is meast grûnfêste op de lânbou (produksje fan lear, side, katoen en fiedingsmiddelen), bou fan lânboumasines) en fierders semintyndustry en it mei de hân meitsjen fan tapiten.
Siegfried Woldhek
thumb|right|Troch de opkomst fan de fierrekiker wie it net langer nedich om fûgels te fangen of te sjitten, [[Pieter Jelles Troelstra|Troelstra hie se tsjinkomme kind op Flylân (1985)]] thumb|right|[[J. Slauerhoff (1995)]] Siegfried Woldhek (4 maaie 1951) is in portrettekener en cartoonist.
Auto
In auto, eins koart foar automobyl (fan it Grykske αὐτός, autós, "sels", en it Latynske mobile, "bewegend"), is in selsstannich bewegend rydtúch om minsken, foarwerpen en/of bisten te ferfieren. It begryp 'auto' kin op ferskate manearen definiëarre wurde, mar almeast wurdt útgien fan 'e persoane-auto of lúkse auto. Yn dy (inge) sin is in auto in selsridend fiertúch dat him foar it meastepart op wegen fuortbeweecht, fjouwer tsjillen hat, dêr't ien oant acht minsken yn passe, en dêr't yn it foarste plak minsken mei ferfierd wurde ynstee fan foarwerpen of bisten. Yn bredere sin kinne ek ôfwikende foarmen ûnder it begryp 'auto' beflapt wurde, lykas de bestelauto, it bestelbuske en de frachtwein (dy't benammen bedoeld binne om foarwerpen of bisten te ferfieren) en de autobus (dy't folle mear as acht persoanen ferfiere kin). Yn 2014 waard rûsd dat der wrâldwiid mear as 1,25 miljard auto's op 'e dyk wiene, wat delkomt op mear as in ferdûbeling yn ferhâlding mei de 500 miljoen fan 1986. It oantal auto's giet noch altyd hurd omheech, benammen yn Sina, Yndia en oare nije yndustrylannen.
Siegfried Woldhek
Siegfried Woldhek tekent mei subtile tearen, hûdwulvings, fetkwabkes, skeane tosken, hingjende eachlidden en wylde hierkes. Fan syn persoanen dikket er guon eigenskippen oan (karikatuer). Willem van Hanegem, Rintje Ritsma, Kees van Kooten en Astrid Jongerius en in soad oaren ûntkamen net oan syn trefsekere tekenpinne. Hy tekent mei pinne en wetterferve. Somtiids brûkt er ek wol potlead, pastel, kryt of filtstift foar syn cartoons. De technyk past er oan by it effekt dat berikt wurde moat. De iene kear is Woldhek mear cartoonist, in oare kear mear tekenjende keunstner yn in galery.
Auto
Skiednis
Yn 1801 boude Richard Trevithick yn it Feriene Keninkryk syn Puffing Devil, in saneamde 'weilokomotyf'. Dat wie nei alle gedachten de earste demonstraasje fan in mei steam oandreaun fiertúch dat him oer de wei ferpleatste, mar it koe de steamdruk net oer langere perioaden behâlde, en it hie sadwaande amper praktysk nut. Itselde soarte problemen hie in grut ferskaat oan fehikels op steamkrêft dy't letter yn 'e njoggentjinde iuw produsearre waarden. Der wie ferlet fan in hiel nij oandriuwingssysteem om wat oan sokke fiertugen te hawwen, en de earste oanset dêrta kaam doe't Nicéphore Niépce en syn broer Claude yn 1807 wrâlds earste ferbrâningsmotor bouden (dy't se trouwens ynstallearren op in boat). It duorre noch tsientallen jierren ear't de nije technology geskikt wie om foar selsridende fiertugen brûkt te wurden.
Yn 1878 ûntwurp de Dútser Karl Benz de earste motor foar in auto, en yn 1879 krige er foar syn útfining in oktroai. Dat, hoewol't ferskate oare Dútske útfiners (lykas Gottlieb Daimler, Wilhelm Maybach en Siegfried Marcus) yn dyselde tiid mei itselde probleem dwaande wiene, wurdt Benz beskôge as de útfiner fan 'e auto. Syn earste Motorwagen waard yn 1885 yn Mannheim boud, en nei't er ek dêr yn febrewaris 1886 in oktroai op krigen hie, sette er july 1886 útein mei de produksje. Tusken 1888 en 1893 ferkocht er 25 eksimplaren. Healwei de 1890-er jierren wiene der ferskate bedriuwen dy't auto's produsearren yn Dútslân, Frankryk, it Feriene Keninkryk en de Feriene Steaten.
Mei de earste massaproduksje fan auto's waard yn 1901 yn Lansing (Michigan) úteinset troch Ransom Olds yn syn Oldsmobile-fabryk. Henry Ford begûn yn 1913 mei in rinnende bân yn syn fabriken. As gefolch dêrfan kaam der eltse fyftjin minuten in nije Ford ree, wat in ferachtfâldiging fan 'e arbeidsproduktiviteit wie yn ferhâlding ta eardere arbeidsmetoaden. Tagelyk waard it tal manoeren dat oan 'e produksje fan in auto bestege waard, weromkrongen fan 12½ oere oant 1 oere en 33 minuten. De rinnende bân wie sa'n súksesfolle ynnovaasje dat it fervjen fan 'e auto's in flessehals waard dy't de boel ophold. Allinnich swarte ferve woe fluch genôch drûgje, sadat Ford twongen waard om it ferskaat oan kleuren dat foar 1913 beskikber wie, ôf te skaffen. It late ek ta Henry Ford syn (apokrife) opmerking dat er auto's yn eltse kleur leverje koe, salang't it mar swart wie.
De fluggere (en dêrtroch goedkeapere) produksjemetoaden soargen derfoar dat de auto yn 'e 1920-er jierren, alteast yn 'e Feriene Steaten, beskikber kaam foar minsken mei in middenynkommen. Doe't oan 'e ein fan it desennium de Grutte Depresje útbriek, late dat sawol yn Noard-Amearika as yn Jeropa lykwols ta it bankrot fan in grut tal autofabrikanten. Nei de Twadde Wrâldoarloch kaam de auto yn 'e 1950-er jierren yn 'e Westerske wrâld foar frijwol eltsenien beskikber. Yn dy tiid waarden oeral grutte autowegen en autosnelwegen oanlein. Japan, dêr't auto's foar de Twadde Wrâldoarloch mar hiel beheind fabrisearre wiene, ûntjoech him yn 'e 1950-er en 1960-er jierren ta ien fan 'e wichtichste autoprodusearjende lannen fan 'e wrâld, mei foaroansteande merken as Mitsubishi, Toyota, Nissan, Suzuki, Mazda, Subaru en Honda.
Foar- en neidielen fan auto's
Der binne foar- en neidielen fan autobesit. De neidielen hawwe eins allegear te krijen mei kosten. Yn dat ramt hat men earst de oankeappriis op te hoastjen, dêr't noch kosten bykomme op it mêd fan rinte (as men foar de oankeappriis in liening ôfslút), ûnderhâld, reparaasjes, brânstof, parkearjild, belestings en fersekeringskosten. Breder sjoen liedt it hawwen fan in auto foar de maatskippij fan 'e autobesitter ta kosten op it mêd fan ynfrastruktuer, filefoarming, luchtfersmoarging en dêrtroch sûnenssoarch, en de opromming fan alle auto's as se oan 'e ein fan har brûksume bestean komme. Auto-ûngemakken liede fierders ta in protte deaden en ferwûnen.
Foardielen fan autobesit binne in noflike, altyd beskikbere foarm fan transport, en grutte mobiliteit en ûnôfhinklikheid. Foar de maatskippij binne der ek foardielen, lykas de kreaasje fan banen yn 'e auto-yndustry, it bestean fan in oer it algemien betroubere foarm fan transport foar wurknimmers fan en nei it wurk, it maatskiplik wolwêzen dat fuortkomt út 'e frije tiid (gjin wachttiden foar it iepenbier ferfier) en de mooglikheden ta reizgjen dy't de auto biedt, en de ynkomsten fan belestings op auto's en autogebrûk dêr't oare foarsjennings fan betelle wurde kinne. It fermogen fan minsken om har op fleksibele wize fan it iene nei it oare plak te bejaan, hat fierrikkende ymplikaasjes foar de struktuer fan in maatskippij.
Utert (provinsje)
300px|thumb|Utert (2019)
Utert (Nederlânsk: Utrecht) is in provinsje fan Nederlân, dy't as sadanich bestiet sûnt 1814. It hat ynwenners (, boarne: CBS), en in oerflak fan 1535,85 km².
Geografy
Utert is mei 1535,85 km² de lytste provinsje fan Nederlân. Yn it flakke westen fan de provinsje leit in grut feangreidegebiet, yn it easten leit de Utertske heuvelrêch mei stowâlen, bosken en greiden. Yn it noardwesten fan de provinsje lizze ferskate wettergebieten lykas de Loosdrechtse Plassen en de Vechtstreek.
De provinsje leit sintraal yn Nederlân en grinzet oan de provinsje Súd-Hollân yn it súdwesten, Noard-Hollân yn it noardwesten en Gelderlân yn it easten en suden. De stêd Utert leit yn it midden fan de provinsje mei forinzeplakken lykas Nieuwegein en Houten. Eastlik fan de heuvelrêch lizze de grutte plakken Amersfoart en Veenendaal.
Gemeenten
Utert bestiet sûnt 2011 út 26 gemeenten.
Rudolf Steiner
Rudolf Steiner (27 febrewaris 1861 - 30 maart 1925) wie in Eastenrykske filosoof, literêr wittenskipper, arsjitekt en ûnderwizer dy't benammen bekend wurden is as grûnlizzer fan de antroposofy en har praktyske tapassingen, ûnder oare de Frije Skoalle en de Biodynamyske agrikultuer. thumb|Rudolf Steiner
Steiner wie fan betinken dat skiednis ûntstiet troch feroarings, dy't har foarme hawwe troch in trochsettende ûntwikkeling fan it minsklike bewust wêze. De aktiviteit fan it yndividuele tinken seach er as in relatyf sjoen resinte ûntwikkeling mei fierstrekkende gefolgen as de Renessânse en de Yndustriële Revolúsje. Hy seach it ryk fan de spirituelen, tsjinoer it ryk fan de fysika yn de aktiviteit fan it minsklik tinken. Steiner karakterisearre syn systeem fan antroposofy mei de folgjende wurden:
Libben
De heit fan Steiner wie jager yn tsjinst fan greve Hoyos yn Geras, en waard letter telegrafist en stasjonssjef by de Súdeastenrykse spoarweimaatskippij. Doe't Rudolf berne waard, wie syn heit stasjonearre yn Donji Kraljevec yn de provinsje Međimurje, tsjintwurdich de meast noardlike provinsje fan Kroaasje, mar dêrfoar in part fan Eastenryk-Hongarije. Doe hy twa jier âld wie, ferfarre it gesin nei it Burgelân yn Eastenryk.
Steiner hie in skerp ferstân en wie al jong ynteressearre yn wiskunde en filosofy. Fan 1879 oant 1883, studearre hy oan de technyske universiteit yn Wenen, dêr't er him spesjalisearre yn wiskunde, natuerkunde en gemy. Yn 1891 promovearre hy yn de filosofy oan de universiteit fan Rostock mei in dissertaasje ûnder de titel Die Grundfrage der Erkenntnistheorie. Inkele jierren letter waard dizze dissertaasje útbrocht ûnder de titel Wahrheit und Wissenschaft.
Yn 1888 waard Steiner troch de gruthartochin fan Saksen, Sophie van Saksen, útnûge om de folsleine edysje fan Goethes syn wittenskiplike wurken te yn Weimar te bewurkjen. Hjiroan wurke hy oant 1896. Yn dizze tiid wurke hy ek oan in edysje fan it folsleien wurk fan Arthur Schopenhauer.