cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Grykske mytology
De Grykske mytology is de kennis fan de Grykske myten en sêgen en bestiet út ferhalen oer goaden, healgoaden en de ynteraksje tusken goaden en minsken. De mytology jout ferklearrings foar it ûntstean fan de wrâld, de himellichems, de minsken, de goaden, it kwea, sykten, natoerferskynsels, en de oereleminten ierde, wetter, fjoer en loft. Hja foarme de grûnslach foar it leauwen en tinken fan de âlde Griken.
Polyteïsme
De Griken leauden dat der in protte ferskillende goaden en oare mytyske wêzens bestienen. It meastepart dêrfan wiene healgoaden. Hja wienen dêrom polyteïstysk (poly = soad en teos = god) en ferearen in mannichte panteon oan goaden en goadinnen. Dat polyteïsme hat ûnder mear de oarsaak west dat lokale kulten feriene waarden ta ien pan-Helleenske godstsjinst, lykas dat ek in gefal wie mei de Egyptyske mytology. De goadeferhalen waarden mûnling oerlevere, wat nei alle gedachten de reden is dat út en troch pleatslike farianten en tsjinstridige feiten opdûke.
Yn de Grykske wrâld waarden offers brocht om de goaden geunstich te stimmen of harren te tankjen. Soks barde meastentiids op in alter. Sa'n alter stie yn in temenos, in hillich domein, dêr't soms ek in timpel yn stie. It offer wie faak in lânbouprodukt; in bloedjefte wie meastal in (sûn) bist. Yn myten wurdt wol sein fan minske-offers, bygelyks it ferhaal dêr't Agamemnon syn dochter Ifiginea offeret om fan Artemis in geunstige wyn te krijen om nei Troaje ôffarre te kinnen.
Dick Beekman
Dick Beekman (Assen, 3 septimber 1946) is in Nederlânske puzelmakker en skriuwer fan útjeften op it mêd fan puzeljen.
Hy wie ek drummer fan ûnder oare Cuby & The Blizzards, The Ro-d-ys, Livin’ Blues, Big Rock Revival, Flame, Showdown en Blueprint. Hat mei syn frou en diskjockey Tanja yn Vries in winkel yn wytguod en elektroanika. Fan 2004 oant 2011 wurke er mei oan wiskunde tydskrift foar de jongerein Pythagoras.
Sûnt 2011 is er warber meidogger oan in webside foar leafhawwer fan kryptogrammen, Jaspers Cryptogrammensite.
Alteveer
Alteveer is in buorskip goed in kilometer súdlik fan it doarp Roan yn it noarden fan de provinsje Drinte. Hy makket diel út fan de gemeente Noardenfjild.
Wâldfeart (Dokkum)
De Wâldfeart is in feart yn de gemeenten Dantumadiel en Noardeast-Fryslân. De feart rint fan Rinsumageast nei it noardeasten en troch de Geastmer Mar; foarby it eardere sikehûs De Sionsberch en de iisbaan bûcht de feart nei it noarden ôf en komt út op de stêdsgreft fan Dokkum. Fanút it súdwesten komt de Ikkerwâldster Feart út op de Wâldfeart.
De namme Wâldfeart jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Woudvaart.
Sibrandahûs (Dongeradiel)
Sibrandahûs is in buorskip op de himrik fan Ealsum, tsjin de himrik fan Wetsens oan, besuden de Dokkumerwei (Dokkum-Mitselwier).
Yn 1511 komt de delsetting foar as Sijbranda Huyijs. Yn 1543 waard it plakje fernijd as Sybrandehuysum, yn 1545 as Sybranthuisen, yn 1164 en om 1700 as Sibranda Huys en yn 1855 as Sibrandahuis.
De buorskip mei it terpke Sibranda bestiet út in tal pleatsen en in pear wenten. Oant 1970 stie er noch in arbeiderswente en op de Kadastrale Minútkaart fan 1832 stiet ek in lyts gebou by 'Swarte Mosk', oan de krusing fan de Dokkumerwei mei de Sybrandawei en de Mockemawei nei Ealsum.
It fierst eastlik yn 'e buorskip leit Stinstrastate, in kop-hals-romppleats mei in grêft rûnom en mei it binhûs foar in part oplutsen út âlde friezen. De pleats is in ryksmonumint. Stinstrastate wurdt yn 1583 yn it saneamde Weesboek neamd as it hûs fan ''Jan Peterz. toe Stins'', út de beskriuwing blykt dat it om in Aldfrysk langhûs gie. Der is lykwols neat bekend oer in stins op dat plak. Westliker stiet de pleats Miedema Sate, ek in kop-hals-romppleats, mar mei in 19e iuwsk dwerssteand foarhûs.
Phi (letter)
thumb|165px|De haadletter en lytse letter phi. De phi (haadletter Φ, ûnderkast φ of ϕ, Gryksk: φι) is de 21e letter fan it Grykske alfabet.
De phi wurdt útsprutsen as /f/, lykas yn foto. Oarspronklik waard de phi útsprutsen as in /pʰ/, lykas yn ophimmelje of as in /f/.
φ' is it Grykske sifer foar 500, ,φ foar 500 000.
Edmonton
167px|thumb|left|Lizzing fan Edmonton yn Alberta Edmonton is de haadstêd fan de Kanadeeske provinsje Alberta. It is de fiifde stêd fan Kanada, nei Toronto, Montréal, Vancouver en Calgary. Yn 2005 hie Edmonton in ynwennertal fan 712.931 en yn de stedsomkriten, de saneamde “Edmonton Metropolitan Area”, wennen doe 1.016.000 minsken. De ynwenners fan Edmonton wurde Edmontonians neamd. Yn 2004 fierde Edmonton har hûndertjierrich bestean.
De stêd beslacht leafst 684 kante kilometer; Edmonton is grutter kwa oerflak as bygelyks Chicago of Toronto. Edmonton is dêrmei ek ien fan meast tinbefolke grutte stêden fan Noard-Amearika, mei in protte grutte parken en ûnbeboud terrein. De yndustry yn en om de stêd is grûnfeste op de gas- en oaljemerk en de diamantminen yn de Noardwest Territories.
Edmonton hat it grutste oerdekte winkelsintrum fan Noard-Amearika, de West Edmonton Mall, en it grutste histoaryske park fan Kanada, Fort Edmonton Park. Fierders hat de stêd har eigen universiteit, de “Universiteit fan Alberta”, en is sy ferneamd as de “festivalstêd” troch it grutte tal kulturele aktiviteiten dy't dêr organisearre wurde.
Geografy
Edmonton leit benei mids de provinsje Alberta. De rivier Noard-Saskatchewan rint troch de stêd en streamt hielendal troch oant de Hudsonbaai. De rivier hat yn de stêd is soad kreken en kleauen rûnom, mar dy gebieten binne wol beboud en by de stêd lutsen.
Ofstannen nei oare stêden:
Wâldfeart (Súdwest-Fryslân)
thumb|right|Wâldfeartbrêge De Wâldfeart is in feart yn de gemeente Súdwest-Fryslân. De feart rint fan de wyk Sperkhim nei it suden en rint út yn de Wite Brekken. Oan de feart lizze de wenwiken Dúnterpen en De Brekken.
De Wâldfeart wie eartiids de belangrykste wetterferbining fan Westergoa mei de Súdwesthoeke. Besuden Snits hawwe wâlden west. Gjin tichte bosken, mar gebieten mei strewellen en boskjes.
De namme Wâldfeart jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Woudvaart.
Albert Rinia
Albert Rinia (Makkum, 18 maart 1931 - dêre, 1 april 2005) wie in keatser mei as bynamme "Proppie", dy't twa kear de PC wûn hat. De earste klassiker wûn Albert Rinia yn ôfdielingsferbân foar Makkum. Yn 1954 wûn hy mei Rinnie Kuiper en Durk Lemstra de Bûnspartij yn Frjentsjer. Winner fan de PC waard Rinia yn 1957 mei kening Jan Sijtsma en Sake Faber. Twa jier letter opnij earste, diskear mei doarpsgenoat en kening Rinnie Kuiper en Meindert van der Weerd. Hy wie fan 1951 oant 1963 1e klasser. Op it heechste nivo sloech Rinia, dy't foarynse wie, yn 13 jier tiid 203 punten byinoar.
Nei syn aktive keatskarriêre makke ferver Albert Rinia him tweintich jier fertsjinstlik as bestjoerslid fan de keatsferiening yn Makkum en as begelieder fan de Makkumer keatsjongerein: benammen syn 4 soannen, wêrfan Peter de súksesfolste keatser wie, koenen op syn stipe rekkenje.
Van Swinderenfeart
De feart is neamd nei jonkhear Gerard van Swinderen út Grinslân. Hy hat De Luts útdjipje en kanalisearje litten tusken 1820 en 1830. Van Swinderen joech yn 1840 opdracht om de Luts troch te lûken. It lânhûs Kippenburch stiet op it plak dêr't de boarne fan De Luts oergiet yn dy ferlinging. Trochdat de ûntwettering hjirtroch ferbettere koe it lân ek better brûkt wurde. De Van Swinderenfeart stie yn ferbining mei de Riisterfearten: Mardersleat (Wytikkersfeart) en oanslutend de Sminkefeart (Ek wol Stiendollensfeart of Sternhatsterfeart neamd).
De namme Van Swinderenfeart jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Van Swinderenvaart.
Wâldmansdjip
It Wâldmansdjip is in feart yn de gemeente Ljouwert. De feart ferbynt de Wide Greons benoarden de Froskepôle mei de Tytsjerkster Feart. Oan de feart leit oan de kant fan de stêd Ljouwert in jachthaven.
De namme Wâldmansdjip jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Woudmansdiep.
Europeesk kampioenskip follybal manlju 2007
It Europeesk kampioenskip follybal 2007 foar manlju waard hâlden fan 6oant en mei 16 septimber 2009 yn Ruslân: yn de plakken Sint-Petersburch en Moskou.
De opset
Oan it kampioenskip diene 16 lannen mei, yn de earste omloop waard der spile yn fjouwer groepen fan fjouwer. De top-3 fan eltse groep giet troch nei de twadde omloop, dêr't spile wurdt yn twa groepen mei elts seis lannen. De twa bêste lannen fan dy groep geane nei de heale finales. It Europeesk kampioenskip waard organisearre troch de CEV, it Europeeske follybalbûn.
Nederlânske seleksje
De Nederlânske seleksje foar dit Europeesk kampioenskip wie sa:
Nederlânske technyske stêf
De Nederlânske technyske stêf foar dit Europeesk kampioenskip wie sa:
Hieslum
Hieslum is in doarp yn de gemeente Súdwest-Fryslân, noardeastlik fan Warkum. It leit tusken de Aldegeaster Brekken en Parregea. Oant 2011 lei Hieslum yn de eardere gemeente Wûnseradiel. Frjemd is dat de measte minsken bûten de buorren wenje, yn de buorskippen Atzebuorren en Idserdabuorren en op de omlizzende pleatsen. It terpdoarp hat likernôch 70 ynwenners (2004). Hieslum moat al ier ûntstien wêze. Yn in stik fan 855 komt it doarp al foar as in Folckerus in skinking fan 20 gras docht oan it kleaster yn it Dútske Werden. Letter hat it kleaster Werden de Fryske besittings ferkocht oan de Johanniters fan Snits. Yn in opjefte fan kleasterbesittings fan Fulda komt Hieslum ek al tige ier foar as Haslum.
Skiednis
Op âlde kaarten is te sjen dat der doedestiids in soad wetter om Hieslum wie. De measte marren en puollen binne letter drûchlein, lykas de Sensmar, al mear as 200 jier ferlyn ynpoldere. Derneist wie der it Uylcke meer, de Hieslumer Ie besuden it doarp, de Hoarse of de Horase en in protte oare wetters. Op de opsmiten terpen sille, meast om in lyts tsjerkje, doarpen as Hieslum ûntstien wêze. Op de hichtekaart wurdt dúdlik dat Hieslum in terpdoarp wêze moat, de hichten lizze tusken 0.2, 0.5 en 0.6 meter ûnder A.P. In diel fan de lannen leit yn de Riperahim, al leit it doarp sels bûtendyks. Der wie krektas by Dedzjum in ferbining tusken de Sensmar en de Ie, wat letter de feart tusken Boalsert en Warkum wurde soe. De himdiken blieken faaks te swak foar it seewetter, wêrtroch eartiids gauris wetteroerlêst foarkaam.
Lancaster crash
thumb|175px|De sark foar de bemanning fan de ED 589 Yn de nacht fan 13 maaie 1943 stoarte krekt bûten Hieslum in Ingelske Lancaster bommesmiter, de ED 589, fan it 9e squadron del. It tastel wie ûnderdiel fan in formaasje fan 156 Lancasters en 12 Halifaxen en stiigde op 13 maaie om 21:42 op fan RAF-basis Bardney, Lincolnshire, en wie ûnderweis nei Pilsen yn Tsjecho-Slowakije om dêr in Škoda fabryk te bombardearjen. It waard lykwols rekke troch in op fleanbasis Ljouwert stasjonearre Dútske Messerschmitt 110 - nachtjager. De bemanning fan de Lancaster besleat werom te kommen nei Ingelân. Mar it tastel fleach yn 'e brân en stoarte doe om 23:51 oere del tusken Hieslum en Parregea.
It sturtstik stoarte krekt bûten it doarp del. De romp stoarte twa kilometer fierderop del en sloech sa 'n gat yn 'e grûn dat it letter in dobbe foarme. Allinnich de boardskutters, sersjant John Charles Owen (24) en sersjant James Buntin (19) koene identifisearre wurde. Sy kamen te hôf yn Hieslum. De lichems fan de oare fiif bemanningsleden (allegear sersjant), de piloat George Henry Saxton (28), boardwurktúchkundige Douglas Claude Ferris (22), bomrjochter Roger Marshall Morris (22), radio-telegrafist John Reddish (22) en de Kanadeeske navigator Wallace Reginald MacDonald (26), binne nea fûn. Foar harren waard yn 1995 in lizzende sark ûntbleate by it monumint fan de twa boardskutters.
Tsjerke
thumb|left De herfoarme tsjerke stiet wat nei efteren en kaam yn it plak fan de midsiuwske tsjerke dy't ± 1300 boud wie en yn 1874 ôfbrutsen is. De nije tsjerke hie gjin toer en gjin oargel. De nije tsjerke krige wol in houten spitske en hjiryn kaam de klok út 1673 te hingjen dy't earst yn in klokkestoel hong. Yn 1943 is de troch de Dútsers stellen en net weromkomd sadat de Hieslumers foar in nijen-ien soargje moasten. Under de houten flier fan de tsjerke lizze noch fjouwer grêfstiennen fan pastoars út de midsiuwen. De tsjerke hearde yn de lette midsiuwen oan it Sint-Odulfuskleaster fan Starum. Dat betsjutte dat de pastoar troch de lieding fan dit kleaster oanwiisd waard en dus meastentiids in geastlike út dit kleaster beneamd waard. Faaks dêrom hie de pastoar net folle lân, yn 1543 ± 20 Pûnsmiet.
Nei de reformaasje waard it âlde tsjerkje foar ‘de nije leare’ brûkt, mar der kaam gjin eigen sieleharder wer. Hieslum waard kombinearre mei Parregea en Greonterp, al wie dit leste allinnich mar yn namme, omdat der likemin protestanten yn Hieslum wennen as tsjinstwurdich. Nei 1580 bleaune yn Tsjerkwert, Hieslum, Dedzjum en Parregea in soad minsken roomsk. Yn Hieslum hat noch in skoftlang in roomske geastlike wenne. Om 1630 hinne wurke hjir Johannes Jacobi, dy’t ek de soarch hie foar oare doarpen yn Wymbritseradiel. Grytman fan Aylva knypte in eachje ticht. Syn opfolger, Adam Petri, ferhuze nei Blauhûs, al waard dy staasje doe noch in skoft Hieslum neamd. Dêrmei waard it sintrum oerbrocht fan it uterste hoekje fan Wûnseradiel nei Wymbritseradiel. Oldenhof en Ydema hawwwe oantoand, dat der stadichoan in ferskowing fan de roomske befolking fan Hieslum nei de oare doarpen kaam. Yn 1849 wie 38% fan de Hieslumers roomsk, yn 1958 mar 11%. Foar Dedzjum wienen de sifers 62% en 14%.
De tsjerke is fan 1870 en liket op dy fan Skuzum. De preekstoel is noch út de 17e iuw. De klok dy't yn 1696 yn Ljouwert getten waard troch Petrus Overney is yn de oarloch weihelle troch de Dútsers. Op it tsjerkhôf is in oarlochsgrêf fan it mienebest te finen. Op dit grêf steane sân nammen fan minsken dy't sneuvele binne.
Mienskip
It doarp hat gjin echte buorren. Foar safier’t nei te gean falt hat Hieslum nea in skoalle hân. De bern gienen yn Parregea op skoalle. No geane hja ek nei Parregea, as se protestant binne en de roomsken geane nei Blauhús. Hieslum hat tegearre mei Parregea in Feriening Doarpsbelang dy't al mear as tachtich jier âld is. De Gearhing is de namme fan it doarpshûs.
Abbenwier
Abbenwier is in buorskip yn de gemeente Ljouwert. Abbenwier leit besuden Jirnsum. Abbenwier hat trije pleatsen mei eartiids in eigen einekoai. Op it plak fan ien fan de pleatsen stie eartiids in stins fan de famylje Fan Abbenga. Yn de tiid fan de Skieringers en Fetkeapers moat dy stins in grutte rol spile ha.
Jelle Keulen is in bekende Abbenwierster.
Golden Globe foar Bêste Film yn in Bûtenlânske Taal
De Golden Globe foar Bêste Film yn in Bûtenlânske Taal (Ingelsk: Golden Globe Award for Best Foreign Language Film) is in Amerikaanske priis op it mêd fan films. Dizze priis stiet ornaris noch bekend as de Golden Globe foar Bêste Bûtenlânske Film, mar dy beneaming is yn 1986 feroare yn 'e hjoeddeistige namme. De Golden Globe foar Bêste Film yn in Bûtenlânske Taal wurdt sûnt 1950 elts jier ein jannewaris útrikt oan 'e as bêste beoardiele bûtenlânske langspylfilm fan it foargeande jier. It is ien fan 'e Golden Globes, dy't útrikt wurde troch de Hollywood Foreign Press Association (HFPA) by in útrikkingsseremoanje yn it Beverly Hilton yn Beverly Hills.
Skiednis
De Golden Globe foar Bêste Bûtenlânske Film (Best Foreign Film) waard yn 1949 ynsteld en foar it earst útrikt by de útrikkingsseremoanje fan jannewaris 1950. Oant 1964 waard der net elts jier in priis yn dizze kategory takend, mar kaam it ek geregeldwei foar dat der yn dizze kategory mear as ien Golden Globe yn 't jier ferjûn waard. Yn 1955 (foar de útrikkingsseremoanje fan 1956) waard de priis yn twaen spjalten, yn 'e Golden Globe foar Bêste Ingelsktalige Bûtenlânske Film (Best English-Language Foreign Film) en de Golden Globe foar Bêste Bûtenlânsktalige Bûtenlânske Film (Best Foreign-Language Foreign Film). Die skieding duorre oant en mei 1972 (oftewol de útrikkingsseremoanje fan 1973). Dêrnei waard de spjalting opheft en kaam der wer ien Golden Globe foar Bêste Bûtenlânske Film. Under dy namme stie de priis bekend oant mids jierren '80.
Mei yngong fan 1986 (de útrikkingsseremoanje fan 1987) kaam er bekend te stean as de Golden Globe foar Bêste Film yn in Bûtenlânske Taal (Best Foreign Language Film). Dat betsjutte dat Ingelsktalige films fan bûten de Feriene Steaten (bgl. út it Feriene Keninkryk, Kanada, Austraalje, Nij-Seelân, Súd-Afrika en Ierlân) fan dat stuit ôf net mear yn oanmerking kamen foar dizze priis, mar ynstee meitingje moasten nei de Golden Globe foar Bêste Film – Drama of de Golden Globe foar Bêste Film – Musical of Komeedzje. It betsjutte ek dat Amerikaanske films wêryn't foar it meastepart yn in oare taal as it Ingelsk praten wurdt (lykas it fierhinne Japansktalige oarlochsdrama Letters from Iwo Jima, tenei krekt wól yn oanmerking kamen foar de Golden Globe foar Bêste Film yn in Bûtenlânske Taal. Dêrmei binne de betingsten, dêr't gadingmakkers yn dizze kategory oan foldwaan moatte, in stik rommer as foar de Oscar foar Bêste Film yn in Bûtenlânske Taal (dêr't gjin inkele Amerikaanske of Ingelsktalige film ea foar yn oanmerking kommen is).
Betingsten foar gadingmakkers
Films dy't meitingje wolle om 'e Golden Globe foar Bêste Film yn in Bûtenlânske Taal hoege net yn 'e Feriene Steaten yn 'e bioskopen draaid te hawwen. Oars as by de Oscar foar Bêste Film yn in Bûtenlânske Taal binne der by de Golden Globes yn dizze kategory gjin beheinings oangeande it tal films dat per lân yntsjinne wurde kin. Neffens de offisjele regels moatte se lykwols al oan 'e folgjende betingsten foldwaan:
Winners
De Golden Globes wurde útrikt oan it begjin fan it jier, foar films út it hiele foargeande jier. Yn 'e tabel hjirûnder wurdt de offisjele jiertelling fan 'e Golden Globes oanholden. Mar it jier dat oanjûn stiet is it jier dêr't de priis foar takend waard, en net it jier dêr't de priis yn takend waard. Dus dêr't bgl. stiet "1949", fûn de útrikking fan dy priis plak yn begjin 1950.
Abbegeasterketting
Earder stie by Abbegea en by Wolsum, twa doarpen yn de omkriten fan Boalsert, in "kettinghûs". Dêr wie in keatling oer de feart spand om tol fan de skippers ynfoarderje te kinnen. De útbuorrentsjes dêr hawwe no noch de nammen Abbegeasterketting en Wolsumerketting.
Hjoed-de-dei bestiet de buorskip út 15 hûzen en likernôch 40 ynwenners.
Quermianen
Quermianen (inkeltal: Quermiaan) binne in fiktyf ras fan bûtenierdske wêzens út 'e Star Wars-franchise, dy't yntrodusearre waarden yn 'e film Star Wars: Episode I – The Phantom Menace. Hja komme fan Quermia, in planeet yn 'e Bûtenrâne fan it Stjerrestelsel, en libje tige lang (teminsten 300 jier en mooglik langer).
Fan uterlik binne Quermianen rank boude, meager útsjende wêzens mei in uterst lange, tinne hals, dy't in yn ferhâlding ta harren lichem tige lytse holle ûnderstipet. Harren hûdskleur is wyt niigjend nei grien. Hja hawwe reade kraaleachjes, in lytse mûle en gjin noas, mei't by harren de rookorganen yn 'e hânpalmen sitte. Quermianen hawwe twa stellen harsens: de behindige boppeharsens yn harren lytse plasse, en de folle gruttere ûnderharsens yn 'e boarstkas.
Quermianen hawwe gjin hier, en likemin beskikke se oer in wringe, sadat se tige bûchsum binne. Wol hawwe se twa pear earms, hoewol't guon fan harren it ûnderste pear leaver ferburgen hâlde ûnder de klean. De earms einigje syn ranke hannen mei in tomme en twa lange fingers. Oan 'e fuotten hawwe se trije grutte teannen. Troch de lange hals, dy't wol in fjirdepart fan harren lingte beslacht, tuorje Quermianen likernôch 90 sm boppe de measte oare soarten wêzens yn it Stjerrestelsel út.
Omreden fan 'e withoefolle fysike en genetyske oerienkomsten tusken de Quermianen en in oar ras fan bûtenierdske wêzens, de Xexto, binne ksenobiologen fan betinken dat hja in mienskiplike foarâldersoarte diele moatte.
Keppelings om utens
List of Star Wars species (P–T)
Fryske Wâlden
right|thumb|250px|Houtwâl yn de Wâlden De Fryske Wâlden (meast koartwei De Wâlden neamd) is in streek yn it easten fan Fryslân mei in eigen karakter dat net foarme is troch see of troch lânwinst op de see. Ta De Wâlden wurde ornaris de gebieten fan de gemeenten Kollumerlân, Dantumadiel, it grutste part fan Tytsjerksteradiel (súdlik fan de Wâldwei), Achtkarspelen, Opsterlân, Smellingerlân en it noardlik part fan Eaststellingwerf rekkene. Ek in grut part fan de Grinslanner gemeente Gruttegast heart lânskiplik, etnografysk, kultureel en taalkundich ta de Fryske Wâlden.
Skiednis
De earste delsettings yn de noardlike wâlden stamje fan foar 1200, dy kriten wienen tinbefolke. Yn de Midsiuwen waard ûnder lieding fan de kleasters begûn mei it stekken fan turf foar brânstof wêrby't allinnich de leechfeangebieten ôfgroeven waarden. Troch de kleasters waard ek in soad woaste grûn yn kultuer brocht.
Nei de skieding mei Spanje kamen de Hollânske stêden ta bloei en nei 1580 naam de fraach nei turf hiel bot ta, dêr't in protte jild mei fertsjinne waard. Fral de aadlike famyljes hawwe hjirby in wichtige rol spile.
De heidefjilden wienen skrale sângrûnen. Mei de komst fan keunstdong om-ende-by 1900 waarden dy ynienen wol ynteressant. Yn inkele desinnia waard it meastepart fan de heidefjilden yn kultuer brocht.
Lânskip
It gebiet leit meast heger as it noarden en westen fan de provinsje, en bestiet út sân- en feangrûn. De Fryske wâlden lizze oan de noardwestside fan it Drintsk Plato en troch beken en rivierkes binne brede beekdellings ûntstien, fan inoar skieden troch sânrêgen. De streek hat har namme te tankjen oan de protte bosken en houtwâlen, mar tsjintwurdich wol dat net sizze dat "wâld" in boskgebiet is, it is mear in gebiet mei leech hout. De houtwâlen om de greiden en ekers soargje foar it karakteristike lytsskalige kûlisselânskip. Fierders falle de lytse pleatskes op. De foar Fryslân sa typyske terpebou ûntbrekt yn 'e wâlden.
Befolking
De befolking fan De Wâlden hat in mear mingd karakter as dy fan de Fryske kuststreken. De grutte en min tagonklike heidefjilden hawwe iuwenlang ûnderdak bean oan ferskate groepen migranten, dêrûnder Westfalen, Saksen, joaden en sigeuners. Neffens guon docht it temperamint yn 'e Wâlden wat 'súdlik' oan.
Kultureel en taalkundich
De Fryske Wâlden is in streek mei in lytsskalige lânbou-tradysje. Typysk wiene de gerniers, keuterboerkes dy't benammen yn it eigen ûnderhâld foarseagen. De streek stie en stiet bekend om syn hannelskarakter. De taal dy't dêr sprutsen wurdt, it Wâldfrysk wykt op ferskate punten ôf fan it Frysk fan de Klaaistreek en de Súdwesthoeke.
Bewenners fan de Wâlden wurde wol 'wâldpiken', 'wâldsjers' of 'heidepiken' neamd. De befolking fan de eardere heidestreken hat by guon noch de namme dat se koart foar de kop binne en gau mei it knyft klear stiet. In soad heidsjers hiene oant foar koart as liifspreuk "Myn Herder is myn redder". Dêrmei net referearjend oan ús Leavenhear mar oan in bûsmes fan it merk Herder dat sa'n bytsje ta harren standertútrissing skynde te hearren.
Yn guon dingen binne ek westliker parten fan Sânwâlden besibbe mei de Wâlden, en wurde dêr ek ta rekkene.
Valeri Moeratov
Moeratov die seis kear mei oan it Wrâldkampioenskip Sprint, en trije kear oan de Olympyske Winterspullen (yn 1968, 1972 en 1976). Hy waard by dy kampioenskippen twa kear wrâldkampioen, en helle op de Olympyske Spullen in sulveren en twa brûnzen medaljes.Yn 1978 hold Moeratov op mei reedriden op heech nivo, dêrnei waard er trainer.
Bernhardus Buma
thumb|Mr. Bernhardus Buma Bernhardus Buma (Ljouwert, 17 oktober 1770 - dêre, 14 july 1838) wie abbekaat, grytman en politikus.
As abbekaat hie er meardere funksjes yn de Frânske tiid. Sa wied er maire en presidint-boargemaster fan Ljouwert yn 1813, luitenant kolonel by de lânstoarm (1814). Ek wie Buma lid fan de gearkomste fan de foar notabelen foar de Grûnwet, lid fan Deputearre Steaten en grytman fan Barradiel (1816 - 1834)
Bernardus wie de heit fan Mr. Wiardus Willem Buma (1802-1873). Syn pakesizzer Bernhardus naam de namme Hopperus Buma oan en waard dêrtroch de stamheit fan it laach Hopperus Buma. In oare pakesizzer, Sijbrand van Haersma (1830-1886), naam de namme Van Haersma Buma oan en waard sa de stamheit fan it laach Van Haersma Buma.
Johan Æmilius Abraham van Panhuys
thumb|right|150px|It monumint oan it Hoendjip. Jonkhear Mr. Johan Æmilius Abraham van Panhuys (De Like (Grinslân) 17 oktober 1837 – Hoogkerk (Grins) 6 novimber 1907) wie yn syn tiid de rykste man fan Grinslân.
Hy wie boargemaster fan de gemeente Tytsjerksteradiel (1864-1880) en fan Grins (1880-1883) lid fan Provinsjale Steaten fan Fryslân (1866-1883). Van Panhuys wie Kommissaris fan de Keninginne fan Grinslân (1883-1893) en dêrnei, yn 1893, in lyts skoftke Kommissaris fan de Keninginne fan Oerisel. As fisepresidint fan de Ried fan Steat (1893-1897) wie hy gjin sukses. Hy naam ûntslach fanwege syn sûnens en gie rintenierjen. Van Panhuys wie Minister fan Steat fan 1898 oant syn dea yn 1907.
De famylje Van Panhuys wie eigener fan de boarch Nienoard yn De Like.
Hy is ferdronken doe't syn reau dêr't er yn reizge mei syn twadde frou, syn soan en dy syn frou troch tichte mist yn it Hoendjip rekke.
It fjouwertal waard neist de tsjerke fan Midwolde begroeven. Omdat de van Panhuysen mar twa minderjierrige bern efterlieten dy't fierders troch famylje grutbrocht waarden kaam op 6 novimber 1907 ek in ein oan de bewenning fan it hûs Nienoard.
De dramatyske dea fan de fjouwer aristokraten, hja hiene har yn it reau opslute litten omdat hja dy dei by in bank yn Grins in grutte slompe jild opnommen hiene, en de panyk fan it ferdrinkende fjouwertal hat sa grut west dat neffens tsjûgen "de nagels yn de learen kape fan it reau stutsen", hat yn Grinslân grutte yndruk makke.
Yn 2007 waard op it plak fan it ûngelok in monimintsje delsetten. In staasje reauwen hat as neitins oan harren op 6 novimber 2007 de fatale tocht lâns it Hoendjip nochris makke.
Stasjon Almeare Sintrum
Stasjon Almeare Sintrum (Alm) is in stasjon oan de Flevoline it is it haadstasjon fan de stêd Almeare.
Gebou
It waard yn gebrûk naam op 30 maaie 1987 mei de iepening fan de Flevoline (Weesp - Lelystêd Sintrum). It stasjonsgebou wie in ûntwerp fan arsjitekt Peter Kilsdonk en lyk as alle stasjons oan de Flevoline in fiadukstasjon. De measte stasjonsfunksjes lykas de loketten, restauraasje, winkels en fytsestalling lizze ûnder it fiadukt en binne situearre oan de brede passaazje dy't as ferlinging fan de oangrinzjende winkelstrjitte ûnder it stasjon trochrint. De perronoerkapping is krekt as dy yn Breda en Saandam útfierd yn in fakwurk en hat boppe de beide siden fan it stasjon in trochsichtige gevel dy't om samar te sizzen de reade fakwurk konstruksje teard is. Oant 1999 wie de namme fan it stasjon Almeare Sintraal.
Samar
thumb|rjochts|200px|'Smots mei Bonken', spile fan 1977 oant 1980 thumb|rjochts|200px|'Skytmerakels' spile fan 1987 oant 1991 thumb|rjochts|300px|'De Boargerwacht' út: Sa Sawat Samar wie in Fryske kabaretgroep fan 1965 oant 1995.
Skiednis
De groep waard 1965 oprjochte troch Jan Hettinga út Aldehaske. It slotoptreden fan de kabaretgroep wie yn novimber 1994 yn it Posthûs op It Hearrenfean. Dêrnei binne der mei in mear muzikale besetting twa cd’s makke fan meast lieten út de kabaretprogrammas. Ek dy groep hat oant 2002 ta wol optreden. Der hawwe njoggen kabaretprogrammas west mei meiinoar mear as 800 optredens rûnom yn Fryslân en bûtenút by Fryske kriten. De kabaretgroep stoppe yn 1995 en fûn doe tiid om opnames te meitsjen. Doe ûntstie der ek in nij sjong- en muzykselskip. De nije cd-ploech treedt sa no en dan op, ûnder de titel 'Fan kabaret nei konsert'.
Nei syn stúdzje oan de HBCS (Hogere Bosbouw en Cultuurtechnische School) yn Arnhim, hat Jan Hettinga syn pleatske yn Aldehaske omboud ta in lyts teäter, it “Fladdeteater”. Dêr waard optreden foar besletten groepen, mar ek in tal jierren wie der alle earste sneonen fan de moanne in iepen optreden foar op syn meast 80 minsken. Dat wie hast altiten fan te foaren útferkocht. Doe’t dat te lyts en omslachtich waard foar amateurs, bleau it in rippetysjeromte.
Yn de rin fan de jierren hawwe der ferskate minsken meidien, mar Durk Nota fan Turns en broer Titus fan Boalsert hawwe alle programmas meidien. Pianist Tjitte Feenstra fan Sint Nyk hat fan de muzikanten it langst meidien. De cd-ploech bestie yn 1997 út Pytrick Bruinsma (sjongen), Gezina Dijkstra (sjongen), Froukje de Jong (sjongen), Durk Nota (sjongen), Wim Beckers (gitaar, banjo en sjongen), Tjitte Feenstra (piano), Peter Taconis (basgitaar en sjongen) en Henk Waterlander (drums, perkusje en sjongen). Op de earste cd dienen ek Marjon Waterlander (dwersfluit) en Gerard Dijkstra (es-bas) mei.
Sophie Zijlstra
Sophie Zijlstra (Den Haach, 1967) is in Nederlânsk sinologe en skriuwster.
Nei har stúdzje Sineesk hâlde hja in skoft byn Kaapstêd ta en waard dêrnei reislieder foar reizen nei it Fiere Easten. Anno 2010 wennet en wurket sy yn Rotterdam. Sy is troud en hat trije soannen.
Zijlstra har debút as skriuwer wie yn 2007 mei de roman Mevrouw Couperus, dy't in soad omtinken yn de media krige. Yn septimber 2010 ferskynde har twadde roman, Potifars vrouw.
Wâldseinster Rakken
De Wâldseinster Rakken is in feart yn de gemeente Súdwest-Fryslân. De bochtige feart ferbynt Wâldsein mei de Hegemer Mar. By Wâldsein stiet de feart op it krúspunt fan wetters yn ferbining mei De Welle nei it easten, De Ie nei it suden en de Noarderie nei it noarden.
Oan de feart leit bungalowpark De Rakken by Yndyk.
De namme Wâldseinster Rakken jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Woudsender Rakken.
Johannes Wier
thumb|right Johannes Wier (ek: Johann Weyer; Latyn: Ioannes Wierus en Piscinarius) (Grave, 1515 ? – Tecklenburg, 24 febrewaris 1588) wie in Nederlânsk arts. Hy wie ien fan de earsten dy't him oppenearre tsjin hekseferfolgingen. Dêrneist wurdt er ek faak as grûnlizzer fan de psychiatry beskôge en pleite er foar rjochten fan finzenen.
Trevor Morris
Trevor Morris (London (Ontario), 25 maaie 1970) is in Kanadeesk komponist en muzykprodusint. Hy wurket benammen as film-, tillefyzje- en kompjûterspultsjekomponist. Syn fimmuzyk is ûnder mear brûkt as soundtrack fan 'e bekende dramasearjes The Tudors en The Borgias, en foar de Nederlânske spektakelfilms Michiel de Ruyter en Redbad.
Libben en karriêre
Morris waard yn 1970 berne 'e stêd London, yn 'e Kanadeeske provinsje Ontario. Hy studearre ôf oan it Fanshawe Kolleezje yn syn berteplak, en ferfear yn 1999 nei Los Angeles, yn 'e Amerikaanske steat Kalifornje, om in karriêre as filmkomponist te begjinnen yn 'e filmyndustry fan Hollywood.
Dat wurkpaad sette Morris útein by de muzykstudio Remote Control Productions (foarhinne Media Ventures), dêr't er oan 'e slach gie as muzykprogrammator, muzykeditor en soundtrackprodusint. Letter waard er assistint fan 'e filmkomponisten James Newton Howard en Hans Zimmer, en fan 2003 ôf wurke er as addisjoneel komponist njonken Zimmer. Yn dy lêste funksje wie Morris belutsen by it meitsjen fan 'e soundtrack fan 'e folgjende films. Yn 2003: Pirates of the Caribbean: The Curse of the Black Pearl, The Last Samurai en Something's Gotta Give; yn 2004: King Arthur, Shark Tale en Spanglish; en yn 2006: Pirates of the Caribbean: Dead Man's Chest. Tuskentroch wurke er ek as helpkomponist fan Trevor Rabin oan 'e soundtrack fan Bad Boys II (2003), fan Steve Jablonsky oan 'e soundtrack fan The Island (2005), en fan Brian Transeau oan 'e soundtrack fan Stealth (2005).
Mei yngong fan 2006 begûn Morris op eigen manneboet te wurkjen oan syn eigenskreaune muzyk foar films en tillefyzjesearjes. Ek fersoarge er de soundtrack foar ferskate kompjûterspultsjes, lykas Need for Speed: Carbon (2006), Army of Two (2008) en Dragon Age: Inquisition (2014). Njonken de soundtracks foar twa tillefyzjefilms en twa koarte films wie Morris tusken 2006 en 2018 ek ferantwurdlik foar de muzyk fan 26 tillefyzjesearjes, wêrûnder Justice (2006-2007), Moonlight (2007-2008), Chase (2010-2011), Dracula (2013-2014), Vikings (2013-2018), Taken (2017-2018), de minisearje The Pillars of the Earth, en ferskate ôfleverings fan 'e plysjesearje Body of Proof (yn 2013).
Freulepartij 2004
It lot wie op dizze Freulepartij geunstich foar tal fan sub-toppers. Alle as favoryt oanmurken partoeren soene elkoar al foar de heale finale moetsje. Op de fjirde list troffen de toppartoeren fan Wommels en Makkum elkoar en dêr waard de Freule 2004 beslist. Makkum feroardiele it heechfavorite Wommels ta in fiifde pryske en sloech him fierder sûnder al te folle tsjinstân yn de krânse.
Trevor Morris
Libben en karriêre
Morris syn trochbraak kaam mei de soundtrack dy't er skreau foar de ferneamde dramasearje The Tudors (2007-2010), oer it Ingelske keningshûs Tudor. Dêrmei wûn er yn 2007 in prestizjeuze Emmy Award yn 'e kategory bêste titelmuzyk. Dêrnjonken wûn er mei syn wurk foar The Tudors ek noch twa Gemini Awards en fjouwer ASCAP Awards. Letter wied er ek belutsen by de dramasearje The Borgias, fan deselde makkers, oer de famylje Borgia, wêrfan't de bekendste fertsjintwurdiger Lucrezia Borgia is. Foar syn wurk foar dy rige wûn Morris yn 2011 jitris de Emmy Award foar bêste titelmuzyk, wylst er der yn 2012 en 2013 noch twa nominaasjes foar in Emmy foar yn 'e wacht sleepte.
Op it mêd fan films wie Morris ferantwurdlik foar û.m. de soundtrack fan 'e Amerikaanske aksjefilm Olympus Has Fallen, út 2013, en it ferfolch dêrop, London Has Fallen, út 2016. Underwilens hied er foar B-films lykas The Marine 2 (2009), The Scorpion King 3: Battle for Redemption (2011) en Death Race 3: Inferno (2012) al ferskate kearen gearwurke mei de Nederlânske regisseur Roel Reiné. Doe't dyselde yn 2015 nei syn heitelân weromkearde om 'e histoaryske aventoerefilm Michiel de Ruyter te meitsjen, in foar Nederlânske begripen ûnbidich grutte spektakelfilm oer de santjinde-iuwske admiraal en seeheld Michiel de Ruyter, frege er Morris om de muzyk fan 'e film te komponearjen. En yn 2017, doe't Reiné in twadde Nederlânske histoaryske spektakelfilm makke mei sa titel Redbad, oer Redbad, de kening fan 'e Friezen, dy't yn 'e achtste iuw libbe, wie Morris op 'e nij fan 'e partij.
Johannes Buma
thumb|Johannes Buma troch [[Rienk Jelgerhuis yn 1767 (nei Rienk Keyert) ]] Johannes Buma (Ljouwert, 1694 - dêre?, 28 july 1756) wie in Frysk skilder en dichter.
Hy wie skriuwer fan in kompanjy fuotfeinten, amateur-skilder en dichter. Buma skreau in soad 18e iuwske wurken yn it Hollânsk (printe 1731-1767): it platte Boerebruiloft of het huwelijk van Moddeworst en Griet Beerdberg (1767). Dêryn stiet ek syn portret. In eksimplaar mei kleurde platen is yn it Frysk Museum.
Romanogotyk
thumb|De romanogoatyske Ursustsjerke fan Termunten thumb|Roermond: Munstertsjerke De oantsjutting romanogotyk wurdt brûkt foar in tal boustilen út foaral de 13e en 14e iuw, doe't it romaansk stadichoan ferfongen waard troch de gotyk. Romanogotyk is feitlik foar it grutste part noch in romaanske boustyl dêr't al goatyske foarmen yn oanbrocht waarden en komt it meast foar by tsjerken.
Der kinne twa dúdlike kategoryen ûnderskieden wurde.
1. De Leechrynske let-romaanske styl wurdt ek wol by de romanogotyk rekkene om reden fan de taname fan fertikaliteit troch it tapassen fan krúsferwulften en út en troch ek puntbôgen. Yn Nederlân is dêrfan de Munstertsjerke yn Roermond it belangrykste foarbyld, mar ek de âlde Sint-Salviustsjerke yn Limbricht hat goatyske stylskaaimerken. Yn Dútslân komt de styk faker foar. Ein 19e iuw wie de romanogoatyske styl yn Nederlân de ynspiraasjeboarne foar de neo-romanogotyk, dêr't de arsjitekt Carl E.M.H. Weber de wichtichste eksponint fan wie.
Ygo Gaeles Galama
Ygo Gaeles Galama, ek wol Ige Galama of Yga Galama (* ± 1450 -  Warkum, 25 jannewaris 1492 ) wie in rike Fetkeaperske ealman út Gaasterlân dy't yn Himmelum en Koudum en Aldegea wenne hat.
Romanogotyk
2. In selsstannige romanogoatyske styl yn de Fryske lannen kinne benammen tsjerken yn Fryslân, Grinslân en it Dútske East-Fryslân ta rekkene wurde. De styl sil grif út it romaansk ûnestien wêze, mar der is in dúdlik ûnderskied te meitsjen. De tsjerken yn dy groep binne altyd oplutsen út bakstien en hawwe in muorreyndieling yn horizontale bannen, mei dêryn bline nissen as fersiering. De topgevels fan it transept binne ek mei nissen fersierd. De yn it earstoan lytse ramen lizze ferdjippe yn de muorre en hawwe kraalprofilen. Yn it ynterieur falle de saneamde meloenferwulften op. De âldste foarbylden fan de styl hawwe faker nissen en gevelfersieringen as de lettere foarbylden. Stadichwei waarden dy minder tapast, waarden de ruten grutter en waarden de rûnbôgen ferfongen troch puntige, oant úteinlik suvere goatyske foarmen brûkt waarden.
Ygo Gaeles Galama
Skiednis
Yge wie de soan fan Gale Yges Galama en Tryn Douwesdr Harinxma. It houlik fan Gale en Tryn wie bedoeld om in soarte fan frede te krijen tusken Skieringers en Fetkeapers. Gale wie fan hûs út in Fetkeaper en Tryn kaam út in Skieringer famylje. Yge troude mei in Goslinga, it houlik wurdt neamd yn it “Stamboek van de Friese Adel", en se krigen fjouwer bern: Tryn, Otto, Maaike en Juw. Syn bynamme It Wâldswyn krige Ige troch syn wrede fjochterijen. Syn stins by Aldegea wie neffens oerlevering meters dik.
Yn dy tiid wie Westergoa, en dus ek Koudum in bolwurk fan de Skieringers. Yge krige spul mei de abt fan it Sint Odulfuskleaster yn Himmelum by Starum oer de hieropbringsten fan pleatsen om't er fûn dat it jild foar him wie. Begjin 1486 bruts tusken beiden in fûleindige kriich út dêr't Yge bûtenlânske knechten by it lân yn brocht. Harren striid gie sa fûl dat Yge sels yn de tsjerklike ban dien waard. Dochs seagen de Trynstêden derfan ôf om yn te gripen en ek Sicka Siarda en Piter Harinxma hâlden har bûten de striid. Nei alle gedachten waard frede sletten en Yge stjoerde syn bûtenlânske knechten tebek. Mar it konflikt flamme wer op en yn de maaitiid fan 1487 brutsen op 'e nij gefjochten út oer en wer op. Diskear wie it de abt dy't knechten op it striidtoaniel brocht. De Fetkeaperske stêden Ljouwert en Boalsert easken dat dizze it lân útsetten waard en al gau spatte it stêdeferbûn útinoar. De striid wreide har fierder út, Ljouwert en Boalsert kamen tsjinoer Snits en Frjentsjer te stean, dy't de side fan de abt fan Himmelum keazen. Nei de oermastering fan de stêd Ljouwert yn july 1487 slagge Snits en Frjentsjer deryn alle wichtige steunpunten fan Gale yn te nimmen, wêrnei dizze útwike moast nei Hollân.
Hjirnei besiket Yge Galema ferskillende kearen om yn Westerlauwersk Fryslân werom te kommen. Twa kear mislearren syn besikingen, mar yn jannewaris 1492 slagget hy deryn yn it geheim Boalsert te beriken om ferfolgens mei help fan Juw Juwinga in súksesfolle greep nei de macht te dwaan yn Warkum. De Skieringer haadlingen Bocka Harinxma en Juw Hottinga komme dêrop yn it gewear en Yge rekket yn de striid slim ferwûne en hy wurdt neidat er bychte hat troch de soldaten wreed fermoarde.
Oar
Tsjintwurdich is der in wei nei him neamd by Aldegea: de Ige Galamawei.
Ivichheidsformule
In ivichheidsformule is in earder part fan de rjochtspraak. Yn de freedeed swarde de kwetste partij by it besljochtsjen fan in skeel, dat de fermoedsoening foar ivich jilde soe. Dermei gou soks ek foar de wjerwraak.
Hendrik de Cock
thumb|Hendrik de Cock ± 1829 Hendrik de Cock (Veendam, 12 april 1801 - Grins, 14 novimber 1842) wie in Nederlânsk predikant dy't oan de basis stie fan de Ofskieding fan 1834, dy't úteinlik laat hat ta it ûntstean fan selsstannige grifformearde tsjerken neist de Nederlânske Herfoarme Tsjerke.
Ivichheidsformule
Der binne ferskate ivichheidsformules bewarre bleaun. Lykwols klinke dy yn it Aldfrysk al wat oars as yn it hjoedeisk Frysk. In pear foarbylden:
Hendrik de Cock
Hendrik de Cock waard berne yn Veendam as soan fan Regnerius Tjaarda de Cock en Jantje Kappen. Syn pake, Regnerius Tjaada de Cock wie herfoarme dûmny om 1750 hinne. Koart nei syn berte ferhuze de hûshâlding nei Wildervank. Yn 1824 troude er mei Frouwe Venema (1803 - 1889).
Hy gie nei de Universiteit fan Grins om dêrnei dûmny wurde te kinnen. Yn 1823 studearre er ôf yn de teology.
Hy waard beroppen yn de gemeente fan Eppenhuizen yn Grinslân en waard dêr befêstige yn 1824, koart nei syn houlik. Hy stie dêr trije jier en waard yn 1827 predikant yn Noardlaren, dêr't er twa jier bleaun.
PC 2005
thumb|right|200px|Jacob Wassenaar foar yn it perk De PC fan 2005 waard op woansdei 3 augustus ferkeatst. It wie de 152ste edysje fan de wichtichste keatspartij fan it jier. It partoer fan Rutmer van der Meer, Jacob Wassenaar en Chris Wassenaar wie hûzenheech favoaryt foar de winst, en makke dy rol folslein wier. Chris Wassenaar, as efterynse en foarbêst opslagger de moter fan it partoer, waard kening.
List fan dielnimmers oan de PC fan 2005
Pier Piersma fan partoer 1 is bijlotte bij partoer 3 foar de blessearre Douwe Groenendijk.
Atletyk
thumb|Hindernisrinnen Atletyk is in sammelnamme foar ferskillende sporten. It begryp komt út de klassike âldheid. Doe waard út ein set mei kompetive lichemssport, lykas hurdrinne, smite en springe.
By it hurdrinnen binne der farianten lykas de estafette, hindernisrinnen en hurdkuierjen. By de mearkamp komme ferskate atletykûnderdielen op it aljemint, dyjinge dy't de measte punten by de ferskate ûnderdielen hellet is dêr de winner. Dêrneist binne der noch smytûnderdielen lykas it diskussmiten, spearsmiten en kûgelstjitten. By de springûnderdielen giet it ûnder oare om fierspringen, heechspringen en heechspringe mei pols(stôk).
De wichtichste ynternasjonale atletykorganisaasje is de International Association of Athletics Federations.
Dissiplines
thumb|right|200px|Wheelen In protte atletykwedstriden binne op in atletykbaan; yn de winter wurdt ek op binnenbanen atletyk beöefene. Njonken de wedstriden op de baan binne der wedstriden op de iepenbiere dyk en yn it frije fjild.
Der binne 24 Olympyske atletykdissiplines. Dy wurde ferdield yn rindissiplines, springdissiplines, smytdissiplines en mearkampen. By de rindissiplines is der in ferskil tusken de gewoane rindissiplines, de hindernisdisiplines, de estafettes en it hurdkuierjen.
Baan en Dyk
{{Kolommen2
Hurdrinnen
Hurdrinnen is it draven beoefene as sport. De 60 meter is yn de atletyk de koartste offisjele sprintôfstân foar folwoeksenen. It nûmer is traditisjoneel ûnderdiel fan it winterseizoen, at de wedstriden yn saneamde yndoarhallen binne. De 100 meter is de koartse sprintôfstân dy't troch folwoeksenen op in bûtenbaan rûn wurdt. De 200 meter is tegearre mei de 100 meter de ienigste ôfstân, wêrby't hja op maksimale snelhyd rinne kinne. De 400 meter is de langste sprintôfstân en is in oergong tusken de sprint en de middellange ôfstannen. De 800 meter is de koartste middellange ôfstân. De 1500 meter is in middellange ôfstân. De 3.000 meter is de langste middellange ôfstân. De 5.000 meter is de koarstste fan de lange ôfstannen op de baan. De 10.000 meter is de langste fan de lange ôfstannen op de baan. In heale maraton is in atletykwedstriid op de dyk oer 21,1 km, ûngefear de helte fan de gewoane maraton fan 42,195 km. In heale maraton is in atletykwedstriid op de dyk oer 42,195 km. Fan in ultrarin wurdt sprutsen as hja in ôfstân hurdrinne dy't grutter is as de maraton. Faak binne it wedtriden fan 50 km, 50 Myl, 100 km, 100 Myl, 1000 km, 1000 Myl. Fjildrinne, ek wol crosscountry as cross neamd, is in net-olympyske langeôfstânsrin oer ûnferhurde terrein.
Hindernisrinnen
De 60 meter horden is in hinderniswedstriid oer 60 meter, dy't gewoanwei allinne indoor rûn wurdt. De 100 meter horden is in hinderniswedstriid dy't alline troch froulju rûn wurdt. De 110 meter horden is in hinderniswedstriid dy't alline troch manlju rûn wurdt. De 200 m horden is in eardere hinderniswedstriid yn it atletyk. De ôfstân wurdt hjoed de dei net mear offisjeel ferrûn. De 400 m horden is in hinderniswedstriid mei tsien hindernissen ferdield oer 400 meter. De 3000 meter steeplechase is in hinderniswedstriid wêrby't 28 kear oer in horde sprongen wurde moat en 7 kear troch in wetterbak rûn wurde moat. }} {{Kolommen2
Estafettes
thumb|Estafette Estafette (ek wol ôflossingen neamd) is in snelheidswedstriid wêrby't dielnimmers fan in team efterienfolgens in part fan de totaalôfstân ôflizze. By de 4 x 100 m estafette bringt in team fan fjouwer atleten, dy't opinoarfolgjend elts 100 meter rinne, sa fluch as kin in stok fan start oant finis. Net de atleet, mar de stok wurdt klokt. De 4 x 200 meter estafette is in estafette wêrby fjouwer rinners nei elkaar elts 200 meter ôflizze yn in sa rap mooglike tiid. De 4 x 400 m estafette is in atletykûnderdiel wêrby elts team, besteande út fjouwer rinners, elts 400 meter rinne moatte. De rinners hawwe in wikselfak fan 20 meter, wêryn it estafettestokje oerdroegen wurde moat. De 4 x 800 m estafette is in atletyk ûnderdiel op de baan wêrby elts team, besteande út fjouwer rinners, elts 800 meter rinne moatte.. De 4 x 1500 m estafette is in atletykûnderdiel dat alline troch manlju beoefene wurdt. De Ekiden is in ûnderdiel fan de dykatletyk. It is in maraton yn estafette-foarm. De totale maraton-ôfstân fan 42,195 km. wurdt troch seis rinners ôflein. De startrinner nimt de earste 5 km. foar syn rekken. De folgjende rinners drave 10 km., 5 km., 10 km., 5 km.en de lêste rint 7,195 km. De Sweedske estafette bestiet út de folgjende rinûnderdielen 100, 200, 300 en 400 meter dy't troch fjouwer ferskeidene rinners, efter inoar ôflein wurde mei oerdracht fan in estafettestokje.
Hurdkuierjen
thumb|right|200px|Hurdkuierjen De bedoeling is om sa snel mooglik te kuieren, mar net te hurdrinnen, wêrby it kontakt fan minimaal ien foet mei de grûn hâlden wurde moat. Oer de 3.000 m is net in soad bekind Oer de 5.000 m is net in soad bekind De 10 kilometer hurdkuierjen is een hurdkuierûnderdiel dat fan 1987 oant 1997 it offisjeele nûmmer wie by de froulju op grutte ynternasjonale wedstriden. De 20 kilometer snelwandelen is in hurdkuierûnderdiel, dat op i ynternasjonale wedstriden foar manlju en froulju halden wurdt. As de wedstriid op in baan hâlden wurdt, wurdt it de 20.000 m neamd en is de wedstriid op de dyk dat hjit it de 20 km. Oer de 30.000 m is net in soad bekind 50 kilometer snelwandelen is in ûnderdiel fan it hurdkuierjen dat op ynternasjonale kampioenskippen foar manlju halden wurdt. De wedstriid hat altyd op de dyk plak en einiget op de baan. }} {{Kolommen2
Wheelen
Wheelen is foar minsken mei in rolstoel, wat hurdrinnen is foar minsken sûnder rolstoel, allinne leit de snelhyd fan in wheeler heecher as dy fan in hurdrinner. De 100 meter is de koartse sprintôfstân dy't riden wurdt De 200 meter is in middellange sprintôfstân. De 400 meter is it langste sprintôfstân, en foarmet in oergong tusken de srpint en de middellange ôfstannen. De 800 meter is de koartste middellange ôfstân. De 1500 meter een middellange ôfstân.. De 5.000 meter is de koarstste fan de lange ôfstannen op de baan. De 10.000 meter is de langste fan de lange ôfstannen op de baan. In heale maraton is in atletyk wedstriid op de dyk oer 21,1 km, ûngefear helte fan de gewoane maraton oer 42,195 km. In heale maraton is in atletyk wedstriid op de dyk oer 42,195 km. }}
Fjild
{{Kolommen2