cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Apocalypto
Plot
De poerrazene Nulwolf nimt syn acht oare mannen mei en set de efterfolging yn. Sadree't Jagûarpoat him wer yn it oerwâld befynt, is er lykwols op syn eigen terrein, dêr't Nulwolf en syn stedsjers yn it neidiel binne. Hy brûkt de helpboarnen dy't it oerwâld him biedt om mei syn efterfolgers ôf te weven. Sa liedt er in hongerige jagûar nei harren ta, dy't ien fan harren op 'e hûd springt en deabyt foar't er troch de rest mei spearen deastutsen wurdt. In twadde efterfolger beswykt oan in slangebyt. Jagûarpoat komt by in rivier dy't yn in wetterfal fan in heech klif omleech tommelet. Hy weaget de sprong en oerlibbet it, wêrnei't er fan 'e igge fan 'e rivier ôf Nulwolf en syn mannen, boppe-oan 'e wetterfal, útdaagjend taskreaut. Ien fan 'e krigers stelt foar om foarsichtich njonken de rivier by it klif del te klimmen en wurdt dêrop troch Nulwolf deastutsen foar leffens. Hy oarderet syn krigers ynstee om der krekt as Jagûarpoat by del te springen. Ien fan harren slacht by it delkommen yn 'e poel ûnderoan de wetterfal de plasse tsjin in rots oan en ferstjert.
De lêste beide krigers efterfolgje Jagûarpoat fierder, oant se de see berikke. Dêr binne se alle trije alhiel feralterearre as se deun foar de kust in Spaansk galjoen sjogge, en Spaanske conquistadores dy't mei in roeiboat oan lân komme. Wylst syn beide efterfolgers ôflaat binne, ûntkomt Jagûarpoat. Hy keart werom nei syn doarp, dêr't er krekt op 'e tiid arrivearret om wiif en bern fan 'e drinkeldea yn 'e cenote te rêden. Hy is trochbliid as er syn nijberne soan sjocht. Fjouweresom ferlitte se it doarp en rinne nei de kust. Dêr sjogge se oer it wetter út op it Spaanske skip. Jagûarpoat stiet yn bestân om kontakt te meitsjen, mar beslút dat net te dwaan. Hy, Sân en harren bern keare de see en de Spanjerts de rêch ta en tsjogge it oerwâld wer yn, op 'e siik nei in nij libben, fier by de stêd en de nijynkommelingen fan oersee wei.
Produksje
Apocalypto kaam fuort út 'e petearen dy't Mel Gibson ûnder de opnamen fan syn eardere film The Passion of the Christ hie mei Farhad Safinia, dy't as assistint by dy produksje belutsen wie. De beide mannen blieken in foarleafde te hawwen foar it efterfolgingsaksjesjenre, en dat woene se graach by de tiid bringe: net troch der nije masinery of technology oan ta te foegjen, mar krekt troch it werom te bringen nei syn suverste foarm: in minske dy't draaft foar syn libben. Want neffens Gibson hie de tafoeging fan technology der just foar soarge dat it sjenre oerhearske waard troch standertferhalen mei personaazjes sûnder djipgong, dy't troch special effects ynteressant makke wurde moasten.
Gibson en Safinia hiene ek belangstelling foar it ôfskilderjen fan in âlde beskaving yn it Prekolumbiaanske Tiidrek fan 'e Amearika's. Dêrfoar namen se sawol de Azteken as de Maya's yn omtinken, mar keazen úteinlik foar de Maya's. De reden foar dy kar wie de grutte ferfining fan dyselden en harren kennis fan genêskunde, astronomy en oare wittenskippen, mar ek de (net troch Jeropeeske kolonisators feroarsake) delgong fan harren kultuer nei de ynstoarting fan 'e Klassike Maya-beskaving. Foar't se oan it nije filmprojekt begûnen, diene Gibson en Safinia yngeand ûndersyk nei Maya's, wêrby't se û.m. de skeppingsmyten en eskatologyen liezen en teffens âlde religieuze teksten, lykas de Popol Vuh.
Apocalypto waard regissearre troch Gibson nei in senario fan himsels en Safinia. As produsinten wiene Gibson en Bruce Davey by it projekt belutsen foar de filmstudio's Touchstone Pictures, Mayan Ruins en Gibson syn eigen bedriuw Icon Productions. Safinia wie behalven senarioskriuwer en ko-produsint. De film, dy't in Amerikaansk-Meksikaanske ko-produksje wie, hie in budget fan $40 miljoen. De kamerarezjy wie yn 'e hannen fan Deam Semler, en de filmmuzyk waard fersoarge troch James Horner.
Opnamen
De opnamen foar Apocalypto setten op 21 novimber 2005 útein en duorren oant yn july 2016, mei't der bot fertraging ûntstien wie troch in perioade fan swiere rein en twa ûnderskate orkanen. Der waard filme op lokaasje yn 'e Meksikaanske steat Veracruz, by de plakken Catemaco, San Andrés Tuxtla en Paso de Ovejas. De sêne mei de wetterfal waard opnommen by de Eyipantlawetterfal yn 'e neite fan San Andrés Tuxtla. De waard ek filme yn 'e regio El Petén, yn Gûatemala.
De hiele cast fan 'e film bestie út Yndiaanske akteurs en aktrises, en krekt as by Mel Gibson syn eardere film The Passion of the Christ is alle dialooch in modern benei kommen fan 'e histoaryske taalsetting. De taal dy't yn 'e film sputsen wurdt, is dêrom it Jûkateeksk, in moderne Mayaanske taal dy't sprutsen wurdt op it Jûkatanskiereilân yn Meksiko. Neffens Gibson wie dat benammen fan belang om't "it publyk troch it hearren fan in oare taal de eigen reäliteit folslein opskoarje kin en alhiel yn 'e wrâld fan 'e film opgiet." It holp neffens him ek om 'e filmbylden te beklamjen, "dy't in soarte fan universele taal fan it hert binne."
De âlde sjamaan wurdt yn 'e film spile troch Espiridion Acosta Cache, in echte hjoeddeistige Maya-bard. Syn ferhaal is in oanpaste ferzje fan in autentike Meso-Amerikaanske leginde dy't spesjaal foar de film út it Klassyk Mayaansk oerset wie yn it Jûkateeksk troch Hilario Chi Canul, in heechlearaar Mayaanske talen. Dyselde tsjinne ûnder de produksje ek as taalcoach, wat nedich wie om't in grut diel fan 'e cast it Jûkateeksk net as memmetaal hie. Mei't de makkers fan 'e film nei in beskate historisiteit stribben, namen hja as adviseur Richard D. Hansen yn 'e earm, in assistint-heechlearaar argeology oan 'e Steatsuniversiteit fan Idaho, dy't him spesjalisearre hie yn 'e Maya-baskaving.
Distribúsje
De distribúsje fan Apocalypto waard yn Noard-Amearika fersoarge troch Buena Vista International, dat krekt as produksjemaatskippij Touchstone Pictures in dochterûndernimming fan Disney is. Yn 'e measte oare lannen en territoaria waard de distribúsje dien troch 20th Century Fox (no ek in dochter fan Disney, mar doe noch net). It útbringen fan 'e film stie earst pland foar 4 augustus 2006, mar moast troch de fertraging by de opnamen fjouwer moannen opskood wurde. Op 23 septimber waarden twa previews holden yn it Riverwind Casino yn Goldsby (Oklahoma) (dat eigendom is fan 'e Tsjikkesou Naasje) en op 'e Cameron Universiteit yn Lawton (Oklahoma), beiden foar in fierhinne Yndiaansk publyk dat, nei't it skynt, bot ûnder de yndruk fan 'e film wie. Apocalypto gie úteinlik op 8 desimber 2006 yn 'e Amerikaanske bioskopen yn premiêre. It byhearrende soundtrackalbum ferskynde op 5 desimber by platemaatskippij Hollywood Records.
Fan filmkritisy
Fan 'e filmkritisy krige Apocalypto oer it algemien positive resinsjes. Sa joech Richard Roeper de film yn 'e filmrubryk op 'e Amerikaanske tillefyzje Ebert & Roeper in tomme omheech. Mei't de premiêre minder as in healjier plakfûn nei't regisseur en produsint Mel Gibson arrestearre wie foar riden ûnder ynfloed en teffens folge op syn mei beskuldigings fan antysemitisme besmodzge film The Passion of the Christ, waard dêr gauris nei ferwiisd yn resinsjes fan Apocalypto.
Yn The New York Times skreau A.O. Scott: "sis wat jo wolle oer him – oer syn problemen mei de drank [booze] of syn problemen mei de Joaden [Jews] – mar hy is in serieuze filmmakker." Yn The Boston Globe kaam Ty Burr ta deselde konklúzje: "Gibson mei dan in idioat wêze, mar hy is ús idioat, en wylst ik him nei ôfrin fan it happy hour net graach efter it stjoer sjen wol of op lykfol hokker momint op in joadske seremoanje, is it wat oars as er efter de kamera plaknimt." De webside Salon.com geat deselde gedachte yn in minder fermaaklike en mear planute foarm: "Minsken binne nijsgjirrich nei dizze film fanwegen wat 'bûtentekstuele' redens neamd wurde kin, om't de regisseur in lumich en garismatysk Hollywoodfiguer is, dy't himsels sa stadichoan folslein marginalisearre hawwe soe as er net in rou talint hie foar it meitsjen fan gewelddiedich popfermaak."
Op 'e webside Rotten Tomatoes, dy't resinsjes sammelet, hat Apocalypto in goedkarringspersintaazje fan 65%, basearre op 200 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: "[Dizze film] is in briljant filme, sij it ûnmeilydsum bloedich, ûnder de lûp nimmen fan in ienris grutte beskaving." Op Metacritic, de wichtichste konkurrint fan Rotten Tomatoes, behellet Apocalypto in goedkarringspersintaazje fan 68%, basearre op 37 resinsjes.
Fan oaren út 'e filmyndustry
Apocalypto hie guon hertstochtlike ferdigeners yn 'e filmyndustry fan Hollywood. Sa neamde de akteur Robert Duvall it "miskien wol de bêste film dy't ik yn 25 jier sjoen haw". Regisseur Quentin Tarantino sei: "It is in masterwurk. It wie miskien wol de bêste film fan it jier. Nei myn miening wie it yn elts gefal de bêste artistike film fan dat jier." Regisseur Martin Scorsese omskreau Apocalypto as "in fiergesicht" en heakke dêroan ta: "De measte films hâlde har tsjintwurdich fier fan sokke problematyske ûnderwerpen as ditte: de wichtigens fan geweld yn it fuortbestean fan wat wy "beskaving" neame. Ik bewûnderje Apocalypto om syn earlikheid, mar ek om 'e krêft en keunstsinnigens fan it fakmanskip." Akteur Edward James Olmos sei: "It kaam my folslein oer it mad. It is miskien wol de bêste film dy't ik yn jierren sjoen haw. Ik wie djip ûnder de yndruk." En de swarte regisseur en aktivist Spike Lee sette Apocalypto yn 2013 op syn list fan essinsjele films út alle tiden.
Fan histoarisy
Fan histoarisy en argeologen dy't har talizze op it bestudearjen fan 'e Maya-beskaving kaam lykwols in protte krityk op Apocalypto. Sa wiisde Allan Wall derop dat yn 'e film keunst, arsjitektuer en settings út ferskillende tiidrekken en regio's fan 'e Maya's trochinoar helle wurde. Mear en fûleindiger krityk kaam op 'e portrettearring fan 'e Maya's as gewelddiedich. Julia Guernsey, in heechleararesse Meso-Amerikaanske keunst en kultuer, feroardiele de film dêrom. Yn in fraachpetear sei hja: "Der sit in protte hiel oanstjitjaande rasiale stereotypearring yn. Se wurde ôfskildere as in ekstreem barbaarsk folk, wylst de Maya's feitliks in tige ferfine kultuer hiene."
Antropologe Traci Arden fûn ek dat Apocalypto befoaroardiele wie tsjin 'e Maya's, om't "op gjin inkeld momint melding makke wurdt fan 'e prestaasjes op it mêd fan wittenskip en keunst, de djipsinnige spiritualiteit en de bân mei de lânbousykly, of de technologyske heechstantsjes fan 'e Maya-stêden." De Gûatemalteekske aktivist Ignacio Ochoa bekritisearre de film foar it útdragen fan 'e "oanstjitjaande en rasistyske noasje dat de Maya's inoar al lang foar de oankomst fan 'e Jeropëanen mei brút geweld bejegenen, en dêrom dus fertsjinnen [wat se krigen], en eins sels ferlet fan rêding hiene."
De measte krityk spitste him ta op it punt fan 'e minske-offers en de dêrmei mank geande slavernij. In protte saakkundigen woene hawwe, dat wie mear karakteristyk foar de Azteken as foar de Maya's. Dêr stelde assistint-heechlearaar Richard D. Hansen foaroer, dy't as adviseur by de film belutsen wie, dat Apocalypto de Maya's ôfskilderet yn it Postklassike Tiidrek en net op it hichtepunt fan harren kultuer. Yn 'e postklassike perioade wiene de Maya's neffens him sterk ûnder ynfloed kommen te stean fan 'e Tolteken en de Azteken yn sintraal Meksiko. Hansen skreau: "Der bestie tsjin dy tiid in ûnbidich grutte Azteekske ynfloed. De Azteken wiene ûnmeilydsum yn harren feroverings en de syktocht nei slachtoffers foar harren offerrituelen, in praktyk dy't sadwaande oernommen waard yn guon fan 'e Maya-gebieten. Mayanist David Stuart foel him by troch derop te wizen dat muorreskilderings en reliëffen derop wize dat der op it mêd fan minske-offers yn it Postklassike Tiidrek "wat langer wat mear en wat gruttere oerienkomsten binne tusken de Azteken en de Maya's."
Antropolooch Stephen Houston hie net sasear in probleem mei de ôfskildering fan minske-offers yn 'e film, mar fûn wol dat se ferkeard ôfskildere wiene. Neffens him waarden by de Maya's inkeld leden fan 'e adel en oare maatskiplike elites offere, en wie it sljochtwei folk dêrfan frijwarre.
In trêde elemint yn Apocalypto dat problematysk bliek te wêzen, wurdt foarme troch de sênes op 'e ein fan 'e film, wêryn't de Spanjerts oan lân komme om foar it earst kontakt mei de Maya's te meitsjen. Neffens it kommentaar fan Mel Gibson en Farhad Safinia by de dvd fan Apocalypto moat dat it earste kontakt foarstelle dat plakfûn doe't Pedro de Alvarado yn 1511 de kust fan it Jûkatanskiereilân berikte. De tematyske betsjutting fan 'e oankomst fan 'e Spanjerts is lykwols ûnderwerp fan kontroverse. Antropologe Traci Arden sjocht der in "skamteleas kolonialistysk boadskip" yn dat de Maya's ferlost wurde moasten "om't se 'folslein ferrotte' wiene." Dat se dêrom fan harrensels rêden wurde moasten, wie neffens har in rasistysk idee dat "500 jier lang brûkt is om 'e Maya's derûnder te hâlden." Yn in artikel yn it tydskrift Time loek David van Biema lykwols yn twifel oft wol fol te hâlden is dat de Spanjerts yn Apocalypto foarsteld wurde as de ferlossers fan 'e Maya's, mei't harren oankomst tige driigjend ôfskildere wurdt en Jagûarpoat oan 'e ein fan 'e film harren de rêch takeart en weromgiet it oerwâld yn.
Prizen
Apocalypto waard yn 2007 by de Oscars nominearre foar prizen yn 3 kategoryen: bêste lûdsmontaazje, bêste lûdsmixing en bêste fisazjy. De film waard ek nominearre foar de Golden Globe foar bêste film yn in bûtenlânske taal, de BAFTA foar bêste film net yn it Ingelsk, de Saturn Awards foar bêste ynternasjonale film en bêste regisseur en de Satellite Award foar bêste spylfilm (bûtenlânske taal).
Departemint Seelân
It departemint Seelân wie in Nederlânsk departemint dy't bestien hat fan 1802 oant 1810. De haadstêd wie Middelburch.
Nei it oprjochtsjen fan it Bataafsk Mienebest yn 1801 waard by wet fan 21 juny 1802 de yndieling fan it ryk fêstlein. De grinzen fan it eardere goa Seelân fan de Bataafske Republyk waarden weromdraaid. It departemint omfieme likernôch it gebiet fan de hjoeddeistige provinsje Seelân mei útsûndering fan Siuwsk-Flaanderen, dy't sûnt 1795 by it Frânske departemint fan de Skelde hearde.
Yn 1805 waard Sommelsdijk oan it departemint Hollân ôfstien.
Europeeske kampioenskippen dykhurdfytsen
De Europeeske kampioenskippen dykhurdfytsen wurde sûnt 2016 alle jierren troch de Union Européenne de Cyclisme (UEC) organisearre, foar ferskate kategoryen hurdfytsers. De wedstriden wurde ferriden mei lanneteams. De winner krijt in wyt-blauwe trui mei gouden stjerren.
Departemint Seelân
Nei it oprjochtsjen fan it Keninkryk Hollân yn 1806 waard by wet fan 13 april 1807 de yndieling fan it ryk fêstlein. Dêrby waard polder Hinkelenoord by it departemint Brabân foege.
Tusken 1807 en 1810 feroaren der noch guon dingen:
280px|thumb|left|It departemint Seelân yn it keninkryk Hollân
Lândrost fan Seelân yn it keninkryk Hollân wie Abraham van Doorn (8 maaie 1807 - 8 septimber 1809)
Op 16 maart 1810 waard it oerbliuwende part fan Seelân troch Frankryk ynlive. Ynearsten wie it de bedoeling dat gâns Seelân, mei Walcheren ynbegrepen, oan it Frânske departemint Twa Neten tafoege wurde soe. Yn maaie 1810 besleat Napoleon Bonaparte en foarmje it eardere departemint Seelân om ta it departemint Mûnings fan de Skelde.
Kabukisyndroom
It kabukisyndroom is in seldsume oanberne sykte, sa neamd om de oerienkomst mei de gesichten fan lijers mei de wite gesichten út it tradisjonele Japanske kabuki, in foarm fan teäter.
Net eltse lijer hat deselde symptomen, mar lijers hawwe hast altyd geastlike beperkings (92%), en hawwe in grutte kâns op waaksbeperkings (83%).
Der binne net folle folwoeksen lijers, mar der binne fierder gjin oanwizings dat lijers oan it kabukisyndroom koarter libje. It lytse tal folwoeksen lijers soe der ferbân mei hâlde kinne dat it syndroom earst yn 1980 yn Japan fûn is.
Museum Blokhûspoarte
thumb|Blokhûspoarte (2010) Museum Blokhûspoarte is sûnt 2008 in museum yn de âlde finzenis fan Ljouwert.
De finzenis is al 500 jier âld. Yn it museum wurdt de tiidline fisualisearre tusken 1500 en 2012. Ald personiel fertelt oer de Bysûndere Straffinzenis en Hûs fan Bewarring. De Bysûndere Straffinzenis wie bedoeld foar manlju, feroardield ta fiif jier of langer. Dizze finzenisstraf waard yn ôfsûndering om mienskip ûndergien. It Hus fan Bewarring joech húsfesting oan previntive detinearden (út alle kategoryen), arrestanten, frjemdlingen en subsidiêr straften.
In soad stikken foar de tentoanstelling komme út it finzenismuseum yn Feanhuzen. Inisjatyfnimmers wienen Willem Helfrich en Sylvia Beers, dy't beide yn de finzenis wurke hawwe.
Yn de filmseal is de presintaasje 'Blokhûs oant Blokhûspoarte 500 jier finzenis Ljouwer' te sjen. Hjir wurdt ek omtinken jûn oan Straffen yn de Midsiuwen, en is der filmympresje oer betsjinjen fan strafsel/feilichheidsbêd. Yn 2011 waard ek omtinken jûn oan tsjinstwegerders dy't yn de finzenis bedarren.
Krim (republyk)
De Republyk fan de Krim (Russysk: Республика Крым, Respûblika Krym; Oekraynsk: Республіка Крим; Krimtataarsk: Qırım Cumhuriyeti) is in federale republyk fan de Russyske Federaasje. It gebiet komt oerien mei de Autonome Republyk fan de Krim, de jure in dielgebiet fan de Oekraïne.
De haadstêd en grutste stêd fan de republyk is Simferopol. Sebastopol is grutter as Simferopol, mar makket as federale stêd fan de Russyske Federaasje gjin ûnderdiel út fan de Republyk fan de Krim. Beide binne neffens de Russyske bestjoerlike yndieling ûnderdiel fan it Federaal Distrikt Súd. Ek yn de tiid fan it Oekraynsk bewâld hie Sebastopol in aparte status.
Skiednis
Mei it ferslaan fan de Krim-Tataren foege Katarina de Grutte it skiereilân yn april 1783 by it Russyske Ryk. Ynearsten like it der op dat it Osmaanske Ryk de anneksaasje fan de Krim akseptearre, mar it liede dochs ta de Russyske-Turkske kriich fan 1787-1792. Sûnder súkses besocht it Osmaanske Ryk de annekaasje werom te draaien en it wie Ruslân dy't nei it ferlies fan it Osmaanske fort Izmaïl oan de Donau mei de ûndertekening fan it Ferdrach fan Jassy op 9 jannewaris 1792 de Osmaanske erkenning fan de anneksaasje wist yn te heljen. De Krim wie fan 1802 oant 1917 it súdlike diel fan it gûvernemint Taurida.
Yn de Russyske boargerkriich fan 1917 oant 1921 wiksele de Krim ferskillende kearen fan partij en it wie op't lêst it lêste diel fan Europeesk Ruslân dat noch yn hannen wie fan it Wite regear. Lang om let waard de Krim yn 1921 in autonome republyk yn de Russyske Federative Sosjalistyske Sovjetrepublyk. Om't de Krim-Tataren troch de Sovjet-autoriteiten beskuldige waarden fan kollaboraasje mei de nazy's waarden hja yn 1944 deportearre en it gebiet rekke yn 1945 de autonome status kwyt.
1954: De Krim wurdt ûnderdiel fan de OSSR
Mei it ynstoarten fan de Sovjet-Uny kaam de Krim yn de doe ûnôfhinklike steat Oekraïne te lizzen, mar yn 1991 krige it gebiet syn autonome status werom. Yn 1996 waard dy autonome status mei de ratifikaasje fan de grûnwet fan de Oekraïne op 'e nij fêststeld, dy't de Krim as de 'Autonome Republyk fan de Krim' omskreau, mar ek as in 'net ôf te skieden diel fan de Oekraïne'.
Autonome Sosjalistyske Sovjetrepublyk fan de Krim
Op 20 jannewaris 1991 waard op de Krim in referindum holden mei de fraach oan befolking oft hja de 'Autonome Sosjalistyske Sovjetrepublyk fan de Krim' wer opmeitsje woene, dy't yn 1945 ôfskaft wie, mei as útslach dat 94% fan de kiezers dat útstel stipe. Op 26 febrewaris 1992 doopte it parlemint fan de Krim de 'Autonome Sosjalistyske Sovjetrepublyk' om ta de 'Republyk fan de Krim' en op 5 maaie 1992 folge it útroppen fan de ûnôfhinklikheid. Oer dy ûnôfhinklikheid wie lykwols nea in referindum holden en it parlemint yn Kiëv draaide dy werom, de jonge republyk wie wer de 'Autonome Republyk fan de Krim'. Op 17 maart 1995 skafte it parlemint yn Kiëv ek de grûnwet fan de Krim út 1992 ôf en alle wetten en dekreten, dy't yn striid wiene mei dy fan Kiëv. Nei de ratifikaasje fan it Russysk-Oekraynske Freonskipsferdrach fan maaie 1997 waard yn de grûnwet fan 1998 it gebiet omskreaun as de 'Autonome Republyk fan de Krim'. thumb|Lokaasje fan de Krim
NAFO-oefening op de Swarte See
De spannings namen lykwols wer ta doe't Amerikaanske troepen op útnoeging fan de Oekraïne op de Krim ferskynden foar in grutte NAFO-oefening op de Swarte See. De oanwêzichheid fan Amerikaanske soldaten op it skiereilân late ta protesten fan de befolking en de troepen waarden twongen yn de barakken te bliuwen. Dyselde wike ferklearre it parlemint fan de Krim it skiereilân ta in NAFO-frije sône.
Yn septimber 2008 beskuldige de Oekraynske minister fan Utlânske Saken Volodymyr Ohryzko Ruslân der fan Russyske paspoarten út te dielen oan de ynwenners fan de Krim. Op 24 augustus 2009 holden Russyske ynwenners anty-Oekraynske demonstraasjes. De parlemintariër Sergei Tsekov sei dat er hope dat Ruslân de Krim itselde behannelje soe as Súd-Ossetië en Abchaazje.
2014
De boargers fan de Krim krigen yn dat referindum twa fragen foarlein:
Mei dy fraachstelling stelde de oerheid fan de Krim by in 'ja' Ruslân yn steat om te stellen dat Ruslân de Krim net anneksearre hie, mar dat de Krim har soevereine foech sels útoefene hie om in fúzje mei de Russyske Federaasje nei te stribjen.
Op 11 maart furdige it parlemint fan de Krim en de ried fan Sebastopol in mienskiplike yntinsjeferklearring út om de ûnôfhinklikheid iensidich út te roppen as de befolking de earste fragen mei in 'ja' beänderje soe. Yn de yntinsjeferklearring waard eksplisyt ek nei it Kosovo-presedint ferwiist, dêr't op soartgelikense wize mei stipe fan it Westen de ûnôfhinklikens útroppen waard. thumb|left|250px|Undertekening fan de opname fan de Krim yn de Russyske Federaasje op 18 maart 2014 troch Vladimir Pûtin, Vladimir Konstantinov, Sergei Aksionov en Aleksei Tsjalij De útslach fan it referindum waard op 16 maart 2014 bekend makke. De opkomst wie 81,36% en dêrfan hie in mearderheid fan 96,77% fan de befolking foar de ûnôfhinklikheid fan de Oekraïne en foar oansluting by Ruslân as in federaal dieldistrikt stimd. De ynternasjonale mienskip erkende it referindum net. De Feriene Naasjes joegen krityk op de omstannichheden weryn't it referindum holden waard en de Europeeske Uny, Kanada, Japan en de Feriene Steaten feroardielen it referindum as yllegaal. Sûnt 15 april 2014 beskôget de Oekraïne de Krim as beset gebiet.
De statusferoaring fan de Krim waard mar troch in pear lannen erkend. De Oekraïne wegere it ferlies fan de Krim te akseptearjen, mar it Oekraynske leger begûn him op 19 maart werom te lûken en op 26 maart 2014 hie Ruslân de folsleine kontrôle oer it skiereilân krigen. Yn in pear dagen tiid nei de útslach fan it referindum sette it yntegraasjeproses fan de Krim yn de Russyske Federaasje útein. Op 24 maart waard de rûbel as offisjele munt ynfierd; al bleau de Oekraynske muntienheid noch oant 1 jannewaris 2016 as betelmiddel jildich. Ek de klok waard oan de Moskouske tiid oanpast en op 31 maart kundige premier Dmitri Medvedev in rige fan programma's oan op de Krim sa soepel mooglik yn de Russyske ekonomy en ynfrastruktuer te yntegrearjen. Foar dat doel waard in spesjaal ministearje foar saken dy't de Krim oangyngen oprjochte.
Yn july 2015 ferklearre Dmitri Medvedev de foltôging fan de yntegraasje fan de Krim yn Ruslân en sa'n ferklearring folge ek yn de Russyke Feilichhheidsried.
Ruslân beskuldige de Oekraïne yn novimber 2015 der fan de levering fan elektrisiteit oan de Krim te sabotearjen. It skiereilân waard troch de tekoarten fertsjustere en de needtastân waard ôfkundige. Ruslân hat dêrnei ûnderseeske kabels lein om it skiereilân fan elektrisiteit te foarsjen. De wegering fan de Oekraïne om de hannelsbannen en de elektrisiteitslevering op te helpen, late fan Russyske kant ta it opsizzen fan de frijhannelsoerienkomst mei de Oekraïne op 1 jannewaris 2016. Tusken it skiereilân en it Russyske fêstelân waard in brêge boud.
Befolking
By dy folkstelling neamde 84% fan de ynwenners fan de Krim it Russysk as memmetaal, 7,9% joech it Krim-Tataarsk op, 3,7% it Tataarsk en 3,3% it Oekraynsk. Artikel 10 fan de grûnwet bepaald dat der trije offisjele talen binne op de Krim: Russysk, Oekraynsk en Krim-Tataarsk.
Ekonomy
De ekonomy fan it skiereilân is basearre op toerisme, lânbou (wyn, fruit, rys, griente, weet), fiskerij, mynbou en natuerlike helpboarnen (metaal, titanium, aluminium, magnesium, kalsyt, sânstien, kwarts, ametist e.o.), metaallurgyske- en staalyndustry, skipsbou en -reparaasje, oalje, gas en petrogemy, gemyske yndustry, elektronika en elektryske ûnderdielen, ynstrumintebou, glês, apparaten en bou.
Religy
De mearderheid fan de befolking hinget de Russysk-Otterdokse Tsjerke oan. De Krim-Tataren foarmje in soennityske islamityske minderheid. Dêrnjonken binne der roomsk-katolike, Gryksk-katolike, Armeensk-apostolykse en joadske minderheden. Neffens sifers fan 2013 neamt likernôch 2% himsels atéist, wylst 10% fan de befolking oanjoech gjin godstsjinst te hawwen.
Stêden
Op de Krim lizze sechtjin stêden. Alve dêrfan foarmje in selsstannich stedsdistrikt, fjouwer hearre by ien fan de fjirtjin rajon's en ien stêd (Alûpka) falt ûnder Jalta.
* De transliteraasje fan de Syrillyske namme is út it Russysk wei. Dêr is foar keazen om't it Russysk fierwei de mearderheidstaal is. Boppedat giet it yn it lemma om in gebiet dat de facto yn de Russyske Federaasje falt. De aktuele ynwennertallen binne ôfkomstich fan it Russyske lemma.
Bugel
thumb|250px| In standertbugel mei trije fentilen De bugel of flugelhorn (Dútsk: flügelhorn) is in koperblaasynstrumint in Bes of Es of inkeldris ek yn C mei trije fentilen. De bugel is in wichtich ynstrumint yn in fanfare. Yn in brassband hat de bugel in bysûndere rol en der is mar ien. De foarm fan de bugel is nei it fentylhûs hielendal koanysk en mei rommere bochten as de trompet. Dêrtroch hat de bugel in folle sêftere, waarmere en rûnere klank. De bugel is útfûn troch Adolphe Sax, deselde as de útfiner fan de saksofoan.
De bugel hjit yn it Frânsk "bugle", mar yn it Ingelsk "flugelhorn" en moat net betize wurde mei de Ingelske "bugle", wat in klaroen is.
Toanfoarming
thumb|250px| Fentylhûs fan de bugel Lykas by alle koperblaasynstruminten hat de toanfoarming by de bugel plak troch mei oanspande lippen tsjin it tsjettelfoarmich mûlestik te blazen. Sa wurdt in trilling feroarsake yn de luchtkolom fan it ynstrumint. By in goede lipspanning kin ien fan de sawat sân natuertoanen spile wurde. Troch mei ien of mear fentilen de lingte fan de haadbuis grutter te meitsjen, kinne de gatten tusken elk fan dy boppetoanen groamatysk nei ûnderen ta opfolle wurde. It earste twadde en tredde fentyl jouwe respektivelik in hiele, in heale en oardel toan ferleging fan de neistlizzende boppetoan. De klankbeker fersterket de toan. thumb|250px| Mûlestik fan in bugel Om't net alle toanen mei de fentilen suver te reitsjen binne is op in soad blaasynstruminten op it tredde, mar gauris ek op it earste, fentyl in trigger oanbrocht wêrmei't de buis langer makke wurde kin om de toan suver te krijen. Der binne ek bugels dy't in fjirde fentyl hawwe. Dêrtroch wurdt de trigger oerstallich en is it berik yn de lege toanen twa kear in fjirde oktaaf grutter.
Krekt as by de kornet hat de bugel foar it fentylhûs in stimbuis om ôfstimmen mooglik te meitsjen. It plak fan de stimbuis soarget derfoar dat it koanysk ferrin fan de bugel sa min mooglik fersteurd wurdt. By nijere kornetten en trompetten sit dy stimbuis earst fierderop yn it ynstrumint, yn de earste bocht nei it fentylhûs.
Toanhichte
thumb|250px| In bugel-fentyl De bes-bugel is in transponearjend ynstrumint, wat sizze wol dat de klinkende toan net deselde is as de notearre. Spilet men op bes-bugel in (foar dat ynstrumint) as C notearre toan, dan klinkt dy as in Bes. De spiler hoecht foar dy toan net in ekstra fentyl te brûken. Spilet men op in c-bugel in (foar dat ynstrumint) as C notearre toan, dan hoecht likemin in fentyl brûkt te wurden. Wol klinkt no in oare toan as by de bes-bugel, te witten in C. In selde notearre toan wurdt op beide ynstruminten mei deselde greep ta stân brocht (mar klinkt op in bes-bugel fansels in toan leger). In foardiel dêrfan is dat immen dy't in bes-bugel bespylje kin, sûnder transponearjen op in c-bugel meispylje kin mei in oar c-ynstrumint lykas in oargel yn in tsjerke.
Kruisweg
Kruisweg (Grinslânsk: Kruusweg) is in doarpke yn de gemeente It Hegelân (oant 1 jannewaris 2019 gemeente De Marne), provinsje Grinslân. It doarp hat sa'n 370 ynwenners (2008).
It doarp ûntstie yn de 19e iuw as wenplak foar arbeiders dy't yn de nije polders oan it wurk gienen. De delsetting waard oarspronlik Uilennest ('Ulenêst') neamd, nei in grutte pleats yn dy omkriten. Nêst hat yn it Grinslânsk lykwols in frijwat negative betsjutting. Mei dêrom hat de gemeenterie fan de eardere gemeente Kleasterbuorren yn 1923 foar de hjoeddeiske namme keazen. De namme ferwiist nei de oarsronklike betsjutting fan it wurd kruisweg, nammentlik 'krúspunt fan wegen', yn dit gefal it plak dêr't de dyk fan Kloosterburen nei Hornhuzen de wei fan Liens nei de seedyk krúst.
Skipio Afrikanus
thumb|Skipio Skipio Afrikanus, yn it Latyn Publius Cornelius Scipio Africanus (236 f.Kr. - 183 f.Kr.) wie in Romeinske generaal en politikus dy't yn de Twadde Punyske Oarloch al op jonge jierren yn Spanje kriich fierde en úteinlik Hannibal yn Afrika fersloech. Hy beklaaide in rige wichtige amtlike funksjes, mar koe him yn de polityk net hanthavenje en moast him ûnder druk fan figueren as Kato weromlûke út it politike libben. Hy is foaral ferneamd as militêr sjeny (nea waard er ferslein yn in fjildslach) en de oerwinning op Hannibal makke him ta ien fan de grutste fjildhearen út de skiednis.
Libben
De jonge Skipio, dy't ûnder syn heit tsjinne yn it Romeinske leger, ûnderskate him al yn syn jonge jierren by militêre aksjes. Yn 212 f.Kr. waard hy tegearre mei syn broer Lusius yn de âldens fan krapoan fiifentweintich jier ferkeazen as curule aedile, in hege publike funksje. It jier dêrnei laten de Romeinen in grutte nederlaach yn de Slach by de Boppe-Baetis, Hispania, tsjin de broer fan Hannibal, Hasdrubal Barkas. Yn dy slach waarden de heit fan Skipio en syn omke ferslein en deade. Al hiel gau like de oarloch yn Hispania in ferlerne saak. Doe't nimmen fan de âldere generaals harren frijwillich dêrnei ta sette woene, stelde Skipio himsels kandidaat.
Afrika
It protte fan de Romeinske senatoaren en oare hegerein hienen muoite mei de súksessen fan Skipio en besochten syn macht te beheinen. Sy koenen lykwols net foarkomme dat Skipio tastimming krige om Afrika it wengebiet fan de Kartagers oan te fallen. Yn 203 f.Kr. fersloech er tegearre mei de pro-Romeinske Numidyske lieder Massinissa yn de Slach by de Bagradas Kartaachske en Numidyske troepen ûnder befel fan Hasdrubal Gisko. Massinissa koe dêrop kening fan de Numydjers wurde dy't oant dan ta hieltyd bûnsmaten west hienen fan de Kartagers en yn ferskate fjildtochten fan Hannibal meidien hienen. De regearing fan Kartago waard ferfolgens twongen ta ûnderhannelings en Hannibal moast syn troepen út Itaalje wei helje om in nederlaach tsjin de Romeinen te foarkommen. De kriich yn Afrika gong fierder en resultearre yn in treffen tusken de legers fan Romeinen en Kartagers by Zema Regia tichtby Kartago, dêr't Skipio in ein makke oan de Twadde Punyske Oarloch troch Hannibal te ferslaan. Hy helle de oerwinning troch syn elitetroepen, taktyske fernimstigens en de sterke Numidyske ruters fan Massinissa. It jier dêrop tekene Kartago in troch Rome oplein fredesferdrach dat de ein betsjutte soe fan Kartago as serieuze rivaal fan Rome. Fan de Senaat krige Skipio de earenamme Afrikanus as earebetoan foar syn oerwinning yn Afrika.
Syn fierdere wurkpaad
Yn 199 f.Kr. waard Skipio as censor en princeps senatus keazen, yn 194 f.Kr. wie hy konsul. Skipio warskôge de Romeinen foar it gefaar fan de Hellenistyske steaten yn it easten. Hy wie legaat yn de kriich tsjin Antiochus III, kening fan de Seleusiden. By de Slach by Magnesia (189 f.Kr.) fersloech hy tegearre mei syn broer Lusius Antiochus III.
Pensjoen en ferstjerren
Marcus Porcius Cato ‘de Censor’ wie tsjinstanner fan de Scipiones en sette útein mei Lusius en Publius yn 185 f.Kr. te beskuldigjen fan korrupsje. Skipio waard net feroardiele, mar yntusken wie dúdlik wurden dat syn rol yn de polityk útspile wie. Hy luts him tebek op syn pleats yn Liternium, dêr't hy yn 183 f.Kr. op 53-jierrige leeftyd ferstoar, mooglik oan in sykte.
Neiteam
Skipio Afrikanus wie boaske mei Aemilia, de dochter fan Lusius Aemilius Paullus (de konsul fan Cannae). Syn dochter Kornelia soe de mem wurde fan Tiberius Sempronius Grakkus, waans herfoarmingen op it mêd fan lânferdieling einige yn it earste politike geweld fan Rome en syn dea ta gefolch hie. Syn soan, Publius neamd, soe letter de soan fan Lusius Aemilius Paulus Masedonikus adoptearre, mei de namme Publius Kornelius Skipio Aemilianus Afrikanus minor.
Keunstdûken op de Olympyske Simmerspullen 1980
De Olympyske Simmerspullen 1980 ek wol de XXIIe Olympiade neamd waarden yn 1980 yn Moskou, de Sowjetuny hâlden. It keunstdûken waard hâlden yn it Swimming Pool at the Olimpiysky Sports Complex.
Boksen op de Olympyske Simmerspullen 1996
200px|thumb|right|It Olympysk boksstadion fan Atlanta 1996 De Olympyske Simmerspullen 1996, ek wol de XXVIe Olympiade neamd, waarden yn 1996 hâlden yn de Amerikaanske stêd Atlanta. It boksen waard hâlden yn it Alexander Memorial Coliseum.
Medaljespegel
De top tsien fan lannen dy't by it boksen medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen 1996.
Judo op de Olympyske Simmerspullen 2004
200px|thumb|right|It Olympysk judo stadion fan Peking 2008
De Olympyske Simmerspullen 2004, ek wol de XXVIIIe Olympiade neamd, waarden yn 2004 hâlden yn Atene, de haadstêd fan Grikelân. It judo waard hâlden yn it Ano Liosia Olympic Hall.
Strykizermuseum Bouten fan Boudje
Strykizermuseum Bouten fan Boudje is in lyts museum yn Kaard op it waadeilân Skylge.
Untstie by it út 'e hân rinnen fan in hobby. De kolleksje bestiet út in samling strykizers, ploai- en mangelattributen. De 850 eksimplaren komme út meardere iuwen. Ek de âldste wize fan glêd meitsjen is te sjen: wriuwe mei in strykglês. Fierder parse-, ploai- en mangelattributen. Ek in biljardizer heart by de kolleksje.
Yn Nederlân binne ek strykizer- en waskmusea yn Noordbroek, Hierden en Boxtel.
De Bijenworf
Yn in tradisjonele Skylger pleats is in tentoanstelling oer ymkers fan no en út it ferline: kuorren, kasten, klean, ark, huninglingers, ensfh. De eksposysje beslacht in tiidrek fan sa'n 150 jier ymkerjen. Yn demonstraasjekasten sitte bijefolken om it gedrach en de biology te bestudearjen. Der is in spesjaal ynrjochte tún by. As de omstannichheden goed binne binne der demonstraasjes fan de ymker. Bern kinne in eigen waakskears draaie. Yn it winkeltsje binne huningsoarten, waakskearsen, stikjes huningsjippe en oare mei de bijen annekse produkten te krijen.
Martin Kober
Martin Kober (ek wol Chober, Cober, Coeber, Khober, Koeber, Koebner, Poalsk: Marcin Kober) (± 1550, yn Breslau (Poalsk: Wrocław), Sileezje – foàr 1598, yn Kraków of Warsjau), wie hofskilder fan: Kening Stefan Batory fan it Poalsk-Litousk Mienebest, Rudolf II en fan Sigismund III Vasa hearsker oer Poalen, Litouwen en Sweden.
Oscar Carré
250px|right|thumb|[[Mausoleum fan Oscar Carré op Zorgvlied]] Oscar Carré (Halberstadt, 22 desimber 1846 - Kopenhagen, 29 juny 1911) wie in soan fan Wilhelm Carré en de Nederlânske hynsterydster Cornelia Adriana de Gast (artystenamme: Kätchen Carré). Oscar wie ferantwurdlik foar de bou fan it ferneamde Sirkusteater Carré yn Amsterdam.
Carré kaam út in Dútske sirkusfamylje. Yn 1863 kaam de famylje Carré nei Nederlân. Yn Amsterdam joegen sy by de jierlikse merke hynsteshows. Yn 1869 naam Oscar de lieding fan it sirkus fan syn heit oer. It Sirkus Carré waard 2 desimber 1887 troch Oscar Carré iepene. It waard rillegau in grut súkses. Earder hy hy ek al fêste sirkusteaters oprjochte, earst yn Wenen (1873) en doe yn Keulen (1878).
Addis Abeba
thumb|left|250px|Stritte yn Addis Abeba Addis Abeba (Amhaarsk: አዲስ አበባ, foar Nije Blom) is de haadstêd fan Etioopje. De befolking fan de stêd telt 3.059.000 persoanen (2007). De stêd leit op in hichte tusken de 2200 en 3000 meter, oan de foet fan de berch Entoto, en is dêrmei de op twa nei heechste haadstêd fan de wrâld (nei La Paz, de haadstêd fan Bolivia en Kwito, dy fan Ekwador).
Addis Abeba is in kosmopolityske stêd mei mear as tsientallen etnyske kloften dy't in likegrut oantal talen sprekke. De grutste etnyske kloft binne de Amharen dy't ûngefear de helte fan de stêdsbefolking útmeitsje. Oare grutte kloften binne Oromo (19%), de Gurage (17%) en de Tigrinja (8%).
De stêd beskikt oer in universiteit, Addis Abeba universiteit. It ynternasjonaal fleanfjild Bole International Airport leit tichtby en de stêd hat ek in spoarferbining mei Dzjibûty, al is dizze al bûten gebrûk rekke troch de oarloch mei Eritrea.
Skiednis
It plak dêr't de haadstêd boud is waard keazen troch de frou fan keizer Menelik II en yn 1886 stifte.
The Amp
The Amp is in Fryske gitaarband út Noardburgum en Bûtenpost. De oarspronklike bandleden wienen: Nyk de Vries (sang), Arend van der Zee (drums), Geert Postma (basgitaar) en Fokke van der Veen (gitaar). Yn 1991 waard Geert Postma opfolge troch Henk Veenstra.
Albertina Soepboer
Albertina Soepboer (Holwert, 3 desimber 1969) is in Frysk/Nederlânsk skriuwster. Hja studearre yn Grins Spaansk en Frysk en hja bleau oant 2006 yn dy stêd. Se wennet en wurket no yn Harns. Se publisearret sawol yn it Frysk as it Nederlânsk. Yn 1995 makke se har debút mei de Frysktalige bondel Gearslach.
George Charles Beresford
thumb|George Charles Beresford troch syn freon Sir [[William Orpen, 1903]] George Charles Beresford (Drumlease, Dromahair, County Leitrim, Ierlân, 10 july 1864 - Brighton, 21 febrewaris 1938) wie in Ingelsk portretfotograaf.
Libben en wurk
Beresford wie de soan fan de begoedige majoar Henry Marcus Beresford (in famylje mei de Markys fan Waterford oan it haad) en Julia Ellen Maunsell en de tredde fan fiif bern. Hy krige in yngenieursoplieding en ferfarde yn 1882 nei Yndia dêr't er oan 't wurk gie by Publike Wurken. Fjouwer jier letter krige er malaria, gie werom nei Ingelân en begûn oan in stúdzje Keunst. Beresford syn earste skilderwurk waard útstald yn de Royal Academy of Arts yn Londen.
Beresford waard lykwols mear oanlutsen troch fotografy en iepene yn 1902 in fotostudio yn Knightsbridge, in plak oan de râne fan Londen. Dêr makke er yn de perioade oant 1932 in mannichte platinoprinten fan ferneamde persoanen, meast skriuwers, keunstners en politisy, en waard ien fan de meast bekende portretfotografen fan syn tiid. Beresford syn wurk waard publisearre yn tal fan foaroansteande tydskriften, sa as The Tatler en The Illustrated London News.
Beresford stie ek bekend as in súksesfol en fanatike antykhanneler. Yn de Earste Wrâldkriich skonk Beresford in slompe jild oan it Reade Krús. Hy stoar yn 1938.
Oranje Boppe
Oranje Boppe is in permaninte tentoanstelling yn de Oranjekeamer oan de Harinxmastrjitte yn Heech mei it Nederlânsk keninklik hûs as tema.
De kolleksje op de boppeferdjipping fan VVV Wymbrits, is gearstald troch frou Van der Heide, in ynwenster fan Heech. Ta de kolleksje hearre oranjegeskinken en -attributen, famyljeportretten en korrespondinsje mei it foarstenhûs. It museum is allinnich yn de simmer iepen.
Koperblaasynstrumint
De measte koperblaasynstruminten binne (oarspronklik) fan koper of oare metalen makke. De beneaming jildt lykwols net it materiaal dêr't in ynstrumint fan makke is, mar de wize hoe't op it ynstrumint in toan makke wurdt. By in koperblazer giet dat troch mei spande lippen troch it mûlestik te blazen.
Fre de Vries
Fre de Vries is in Wâldpyk út Aldwâld. Hy foarme mei Henk Veenstra it duo Swier Izer.
Dûbai
Dûbai (Arabysk:دبي; ek wol transliterearre as Dubai of Doebai) is ien fan de Feriene Arabyske Emiraten (FAE). It is de haadstêd fan it lykneamde emiraat Dûbai. Dûbai leit oan de noardkante fan it grûngebiet fan it emiraat. De stêd wurdt trochsnien troch in srream, in smelle baai fan de Perzyske Golf.
De stêd is ferneamd rekke om har heechbou, wêrûnder it heechste gebou fan de wrâld is, de Burj Khalifa, en de eilannen dy't foar de kust fan de stêd opspuite binne yn de foarm fan in palm en in wrâldkaart.
Ekonomy
De oaljereserves en de oalje-releteare ynkomsten fan Dûbai binne minder as ien-tweintichste fan dy fan it emiraat fan Abu Dhabi. Dûbai en Deira binne de wichtigste thúshavens foar westerske fabrikanten. It grutste part faan it bankwêzen fan de nije stêd en de finansjele sintrums binne fêstige yn it havengebiet.
Ynternettagong is beheind troch middel fan ynternetfilters, sa´t men seit om de godtsjinstige wearden fan de Feriene Arabyske Emiraten te beskermjen.
Elts jier yn desimber wurdt yn Dûbai it Ynternasjonaal Filmfestival fan Dûbai holden, it grutste evenemint fan syn soarte yn 'e Arabyske wrâld.
Ygawolde Sate
Igawolde Sate is in lyts lânboumuseum yn Ealahuzen yn de gemeente De Fryske Marren. It museum sit yn in pleats fan 1800, dêr't tsjintwurdich biologysk buorke wurdt.
De kolleksje bestiet út in model fan in Fryske pleats yn ± 1800, boere-ark, tugen, in boerewein en âlde lânboumasines. Besikers kinne sels ûnderfine wat it boskwurk mei hynders ynhâldt en der wurde rûnritten mei hynder-en-wein fersoarge.
It Swarte Paert
thumb| thumb| thumb| Stoeterij It Swarte Paert oan de Binnenwei yn De Himrik, iepene troch kommissaris fan de Keninginne Loek Hermans yn 1999, hat in eksposysjeromte oer alles wat mei it Frysk Hynder te krijen hat. It bringt de kultuer en histoarje fan it Fryske hynder yn byld.
Der steane reauwen, drachten mei byhearrende sieraden en belsliden. By de rûnlieding wurdt ferteld oer de Fryske kultuer en de skiednis fan it Fryske hynder en de betsjutting foar de Fryske kultuer. Ek de skiednis fan it SWS-sertifisearre dekstasjon en de dekhynsten komme oan bod. Foar besikers wurde bytiden shows hâlden mei oanspande hynders en ek mei dressuer.
Tames Oud
Tames Oud (Nes (It Amelân), 18 maaie 1895 - De Haach, 24 jannewaris 1953) wie keunstskilder en grafikus.
Oud waard berne op It Amelân, mar ferliet it eilân doe't er 19 jier wie. Hy hat stoker en fisker west. Hy libbe en arbeide lange tiid yn Brussel, Belgje.
Yn Belgje skildere er ûnder oaren yn 1946 wurk mei as tema Kristus' yntocht yn Flaanderen'. It wurk is te fergelykjen mei James Ensor syn 'Intocht van Christus in Brussel', mar it is skildere yn in styl dy't mear hat fan dy fan de Flaamske skilder Constant Permeke. It Amelân hat Oud nea loslitten. Syn hiele libben is er trochgien mei it ferbyldzjen fan syn bertegrûn: de strannen, de see, hûskes en plakjes. Doe't Oud werom kaam yn Nederlân hat er keunstners as Tytgat, Permeke, Brusselmans, Desmet en oaren 'meinaam'.
Tames Oud syn wurk is breed wat techniken en tema oanbelanget, faak eksperimenteel en hat skaaimerken fan ferskillende keunststreamings. Hy hat al by syn libben meidien oan in grut tal eksposysjes yn Nederlân, Dútslân, Belgje en Amerika. Yn 1981 wie der in frij grutte Tames Oud oersjoch-útstalling yn it Frysk Museum yn Ljouwert. Doe is ek it boekje "Tames Oud van Ameland" útbrocht.
Kiëv
Kiëv of Kyjiv (Oekraynsk: Київ, Kyjiv, [ˈkɪjiu̯]; Russysk: Киев, Kijev, [ˈkʲijɪf]) is de haadstêd en grutste stêd fan de Oekraïne. De stêd leit oan wjerssiden fan de rivier de Dnjepr (Oekraynsk: Dnipro). Bestjoerlik sjoen stiet de stêd lykas Sebastopol op itselde nivo as dat fan de oblasten fan Oekraïne. Hoewol't de stêd der gjin part fan is, is Kiëv ek it bestjoerssintrum fan de oblast Kiëv.
Geografy
thumb|left|Lizzing fan Kiëv yn Oekraïne De stêd leit oan beide iggen fan de Dnjepr, dy't nei it suden ta de Swarte See yn streamt.
Op de westlike igge fan de rivier binne talrike heuvels mei dêrop boskgebieten. Dêr leit ek it histoaryske sintrum. By de rivier rinne de heuvels steil ôf. It heuvelgebiet is ûnderdiel fan it folle gruttere Dnjepr Hegelân dat in lyts stik nei it westen en foaral nei it suden trochrint. De hichte fan de heuvelgebiet yn Kiëv skommelet tusken de 150 en 200 meter. Nei it noarden ta wurdt it lân flakker.
De eastlike igge fan de rivier waard pas yn de 20e iuw beboud. It lân oan dizze kant fan de Djnepr is flak. Eastlik fan de Dnjepr binne ek mear wetterkes te finen lykas marren en sydrivieren. Yn totaal binne der binnen it stedsgebiet 448 ferskillende iepen wetterflakten.
It Truhaniv-eilân en oare gruttere eilannen yn de rivier binne amper beboud en wurde as rekreaasje- en natoergebiet brûkt.
Skiednis
De bloeitiid fan Kiev leit tusken 882 en 1169, doe't it de haadstêd fan it East-Slavyske Kievske Ryk wie. Ut dy tiid, it tiidrek fan ’e Slavyske kerstening, datearje de wichtichste monuminten yn 'e stêd lykas de Sint-Sofiakatedraal en it Hoalekleaster.
Yn 1240 waard Kiev, dat doedestiids mei goed 30.000 ynwenners ien fan ’e grutste Europeeske stêden wie, troch de Mongoalen ferneatige. Yn de neikommende seis iuwen wie Kiev net folle mear as in provinsjestêd yn it Poalsk-Litouske Gemenebest en it Russyske Ryk. Yn de 19e iuw begûn de stêd wer te groeien; om 1900 hinne wienen der 250.000 ynwenners.
Yn 'e gaotyske situaasje nei de Earste Wrâldoarloch waard Kiev hieltyd wer troch oare stridende partijen ynnommen: Oekraynske nasjonalisten, Poalen, de antykommunistyske Russyske generaal Anton Denikin en de bolsjewiken. De úteinlike bolsjewistyske oerwinning hie fan gefolgen dat Kiev en de Oekraïne ûnderdiel fan de Sovjet Uny waarden.
Yn 1941 waard Kiev ferovere troch it Tredde Ryk. 33.000 joadske ynwenners fan de stêd waarden fuort dêrnei fermoarde yn it ravyn Babi Jar, dat doe noch bûten de stedsgrinzen fan Kiev lei.
Yn novimber/desimber 2004 wienen der yn Kiev ferskate protestdemonstraasjes fan oanhingers fan Viktor Jûsjtsjenko. Sy protestearren tsjin de ferkiezingsfraude troch oanhingers fan Viktor Janûkovytsj. Nei ôfrin fan dizze saneamde Oranjerevolúsje waard Jûsjtsjenko dochs minister-presidint.
In twadde grutte protestbeweging yn Kiev wie de Euromaidan tusken desimber 2013 en febrewaris 2014. De beweging woe de Russysksinnige presidint ôfsette en earder as plend nije presidintsferkiezings hâlde.
It besjen wurdich
thumb|[[Sint-Michaelkleaster (Kiëv)|Sint-Michaelkleaster]]
Sport
Kiëv hat de ferneamde fuotbalklup Dynamo Kiëv, mei ûnder oaren de stjerspits Andrij Sjevtsjenko. Yn it ferline wienen Oleh Blochin en Ihor Bilanov de grutte bazen, beide waarden sy ferkeazen as Europeesk fuotballer fan it jier.
Karel II fan Ingelân
thumb|250px|Karel II 250px|thumb| Karel II (Ingelsk: Charles) (St. James's Palace (Londen), 29 maaie 1630 – Paleis fan Whitehall (Londen), 6 febrewaris 1685) wie kening fan Ingelân, Skotlân en Ierlân fan 1660 - 1685.
Hy wie de twadde soan fan kening Karel I en Keninginne Henriëtta Maria, in suster fan kening Loadewyk XIII fan Frankryk.
Jeugd
Syn heit waard ûnthalze as gefolch fan syn machtsstriid mei it parlemint en syn stribjen nei de absolute macht. Karel II wie yn 1646, yn de boargeroarloch, nei Frankryk flechten (hy wenne in skoftsje mei syn húshâlding yn De Haach), mar waard wol offisjeel yn 1649 útroppen ta nije kening fan Ingelân as Karel II. De macht lei lykwols by de Lord Protector Oliver Cromwell en it parlemint.
Yn 1651 foel hy fanút syn Frânske ballingsoard Ingelân binnen, mar Cromwell wie te sterk; neidat hy de slach by Worcester ferlern hie, flechte hy werom nei Frankryk.