cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ragenfrid
Skiednis
Yn de tuskentiid skode Karel syn eigen Merovyske kening nei foaren, Klotarius IV. Ragenfrid en kening Gilperik III fregen stipe by Odo fan Akwitaanje, mar meiïnoar wienen sy net by steat Karel te ferslaan. Yn in oantal fjildslaggen waarden sy kear op kear ferslein. Nei de ferlerne Slach by Soissons wie Ragenfrids macht brutsen en flechte hy nei Angers. Hy waard út syn amt setten en nei de kriich hie hy allinne noch wat lân oer yn Anjou.
Hy soe noch yn kear fan him hearre litte. Yn 724 kamen Neustrjers ûnder syn lieding yn opstân, mar sy wienen gjin partij foar Karel en waarden ferslein. Raganfrid libbe oant 731.
Harns (gemeente)
Harns (Nederlânsk en offisjeel: Harlingen; Harnzersk: Harlingen) is in gemeente oan 'e noardwestlike kust fan Fryslân. De gemeente Harns hat ynwenners (, boarne: CBS). Fierders hat de gemeente Harns in oerflak fan 387,67 km². Dêrfan bestiet fierwei it grutste part, 362,64 km², út oerflaktewetter, en mar 25,03 km² út lân.
Geografy
De gemeente Harns leit yn it noardwesten fan 'e Nederlânske provinsje Fryslân, oan 'e kust fan 'e Waadsee. De haven fan Harns wurdt brûkt foar frachtoerslach en fiskerij. Ek farre dêrwei de fearboaten fan Rederij Doeksen op sawol Skylge as Flylân. Oan 'e lânkant wurdt de gemeente anno 2017 begrinzge troch de gemeente Frjentsjerteradiel yn it noarden en easten en troch Súdwest-Fryslân yn it suden. Per 1 jannewaris 2018 sil Frjentsjerteradiel lykwols opgean yn 'e nije fúzjegemeente De Waadhoeke.
De gemeente Harns beslacht in oerflak fan yn totaal 387,67 km². Dêrfan bestiet fierwei it grutste part, 362,64 km², út it diel fan it Waad dat ûnder Harns falt, en mar 25,03 km² út lân. Der lizze trije plakken yn 'e gemeente Harns: de stêd Harns, dêr't it gemeentehûs stiet, en de doarpen Mullum en Winaam. Fierders meitsje ek de buorskippen Almenum, De Blynse, Foarryp, Keningsbuert en Ungaboer diel út fan 'e gemeente.
Skiednis
De stêd Harns krige yn 1234 stedsrjochten (en dêrmei in eigen bestjoer), wat sjoen wurde kin as it begjin fan 'e gemeente Harns. Iuwenlang stie Harns mei de rêch nei Fryslân en it gesicht nei de see ta, en hie it net in protte op of te krijen mei syn efterlân. Fan âlds bestiet der dan ek in gruttere bining mei de Waadeilannen Skylge en Flylân as mei it Fryske fêstelân. Dat dy beide eilannen oant 1942 ta de provinsje Noard-Hollân hearden, makke de kleau tusken Harns en Fryslân noch djipper.
Oant djip yn 'e tweintichste iuw wie it sa dat de gerjochtichheid fan 'e gemeente Harns fuort bûten de Harnzer stedgrinzen einige. Pas yn 1971 krige de gemeente gebietsútwreiding yn it neidiel fan 'e buorgemeenten, wêrby't de doarpen Almenum (fan Barradiel) en it grutste part fan Mullum (fan it âlde Frjentsjerteradiel) by Harns kamen te hearren. Almenum, dat fan âlds in wichtich plak wie, waard neitiid foar in diel ôfbrutsen sadat der nije havenfasiliteiten oanlein wurde koene. It restant ferlear de status fan doarp en waard in buorskip.
By de grutte gemeentlike weryndieling fan 1984 koe de gemeente Harns fierder útwreidzje en kaam it doarp Winaam, dat earder ta Barradiel heard hie, derby te hearren. Fierders krige Harns der doe oan 'e eastkant ek in grutte stripe plattelânby mei it eastlike part fan Mullum, in gebiet dat earder ta de âlde gemeente Frjentsjerteradiel heard hie.
Yn 'e jierren 2010 wie der lange tiid sprake fan dat Harns mei It Bilt, Frjentsjerteradiel, Menameradiel en in stikmannich doarpen fan Littenseradiel opgean soe yn 'e nije fúzjegemeente De Waadhoeke, dy't op 1 jannewaris 2018 ûntstiet. Uteinlik besleat de gemeenterie fan Harns dêr lykwols fan ôf te sjen en selsstannich te bliuwen, net yn it lêste plak om't it dúdlik wie dat it gemeentehûs fan 'e nije gemeente yn Frjentsjer komme soe, wat foar in protte Harnzers min te ferkropjen wie mei it each op 'e tradisjonele rivaliteit tusken de beide stêden. Koartsein woe Harns gjin "Franeker an see" wurde.
Kultuer
Yn 'e gemeente Harns wurdt njonken Frysk en Nederlânsk ek Stedsk sprutsen, nammentlik it Harnzerske dialekt. Simmerdeis wurde de Harnzer Fiskerijdagen holden, mei aktiviteiten as tobbedûnsjen, wrikken en foarstellings fan poadiumkeunsten.
Demografy
Op 30 april 2017 hie de gemeente Harns in befolking fan 15.848 minsken, mei in befolkingstichtens fan 633,2 de km². Fan 'e ynwenners wennen op 1 jannewaris 2004 14.450 yn 'e stêd Harns, 510 yn Mullum en 380 yn Winaam.
Ferdieling gemeenteried
De gemeenteried fan Harns bestiet út 17 sitten. De útslaggen fan de gemeenteriedsferkiezings binne sûnt 2018:
Nijhuzum
thumb|300px|right|lizzing fan Nijhuzum thumb|280px|right|de [[himrik fan Nijhuzum]] Nijhuzum is in doarpke yn de gemeente Súdwest-Fryslân. Oant 2011 lei Nijhuzum yn de eardere gemeente Nijefurd. It hat likernôch 40 ynwenners en it bestiet benammen út buorkerijen.
Lizzing
It doarpke leit eastlik fan Warkum, yn de Munnekebuorster Polder. Oan de westkant en noardkant wurdt it begrinzge troch it spoar fan Ljouwert nei Starum, oan de eastkant troch de Flakke Brekken en de Grûns en oan de súdkant troch it Langfliet.
Oant de gemeentlike weryndieling yn 1984 wie Nijhuzum part fan de gemeente Wymbritseradiel.
Ten noarden fan Nijhuzum stiet it ryksmonumint de Monnikebuorrenmole, in spinnekopmole dy't yn 2008 hielendal restaurearre waard.
Ferbinings
thumb|Komboerd Nijhuzum Nijhuzum hat fia de Nijhuzumer Dyk ferbining nei Warnfliet, en dan fia de Nijhuzumer Brêge oer de Warkumer Trekfeart mei de Trekwei, nei Warkum. It oerset Droech oer de feart, oer De Grûns, jout ferbining mei de Lytse Gaastmar, en it fytspaad it Brekkenpaad rint om de noardkant fan de Flakke Brekken en Aldegeaster Brekken hinne nei Aldegea (Wymbritseradiel). By Warnfliet hat fan 1895 oant 1934 oan it spoar ek de halte Nijhuzum west.
Troch it doarp rint sa'n bytsje east-west de Nijhuzumer Feart, dy't it doarp ferbynt mei de Grûns en de Warkumer Trekfeart. Fan de oarspronklike noard-súd-ferbining dêr't it doarp oan ûntstien liket te wêzen is net folle mear oer.
Tsjerke
thumb|Nijhuzum, 1912 De Nijhuzumer tsjerke komt út de 17e iuw. Der wurde noch tsjinsten yn hâlden. Simmerdeis wurdt der yn it doarp noch in Hagepreek holden yn in stik lân (de Riphoane) oan de Aldegeaster Brekken.
Mienskip
Yn 2006 is der yn gearwurking mei Pleatslik Belang in Doarpsfyzje opsteld.
Planeet
right|thumb|217px|1 [[Merkuerius (planeet)|Merkuerius
Nijhuzum
Strjitten
Nûmer.
Planeet
2 Fenus
3 Ierde
4 Mars
5 Jupiter
6 Saturnus
7 Uranus
8 Neptunus]]
Sinnestelsel
De 8 planeten yn ús sinnestelsel binne it Merkuerius, Fenus, de Ierde, Mars, Jupiter, Saturnus, Uranus en Neptunus. Earder waard ek Pluto as in planeet beskôge, mar dy falt no ûnder de definysje fan dwerchplaneet, om't er net in frije baan hat mar krekt part is fan de Kuipergurl.
Oare planeten
Fan guon oare stjerren kin waarnaam wurde dat dy ek planeten hawwe. Teleskopen binne net sa gefoelich dat dy by steat binne om in foarm sjen te litten, mar út ljochtôfwikings fan de stjerren binne de planeten ôf te lieden.
Grigori Raspûtin
200px|rechts|thumb|Grigori Raspûtin Grig o ri Jef i movitsj Rasp û tin (Pokrovskoje, 22 jannewaris 1869 - Petrograd, 30 desimber 1916) wie in Russyske muonts en yntrigant. Hy kaam oarspronklik út in boerefamylje yn it distrikt Tjoemen yn Sibearje.
Doe't Raspûtin yn 1905 yn Sint-Petersburch arrivearre, kaam hy net fuortendaliks by de tsjarenfamylje terjocht; hy krige pas yn 1907 foar it earst kontakt mei de tsarina doe't er by har roppe waard. Syn oanwêzigens hie effekt op de jonge, want alle kearen as er ferskine fielde dy him fuort dêrnei in stik better. Raspûtin krige op dizze wize in grutte ynfloed op it hof en beskikte oer in grutte kloft bewûnderers.
Omdat er in soad ynfloed hie oan it hof en op de Russyske polityk en sadwaande oer in protte macht hie en fral fanwege it feit dat er yn de Earste Wrâldkriich troch guons as in Dútsk spion sjoen waard, waard hy troch de Russyske adel as in gefaar beskôge. Neffens guon byleauwige Russen soe er sels oer in duvelske macht beskikke.
Raspûtin waard yn de nacht fan 29 op 30 desimber 1916 troch de Russyske prins Feliks Jûsûpov yn syn paleis te Petrograd om hals brocht.
Iemdal
It Iemdal (Eemdal) is in wenwyk yn it noardeasten fan de stêd Baarn.
De wyk is neamd nei de rivier de Iem. It nijste gedielte fan de wyk is Túndoarp dat ek wil Iemdal IV neamd wurdt. Yn it Iemdal wie earder in roomske basiskoalle dy't de Iemdalskoalle hie en foar de Marije-Keningintsjerke oer stie. It is no in berne-opfang. Ta de wyk Iemdal heart ek de wyk Seeheldebuert.
Stasjon Baarn
Stasjon Baarn is it spoarstasjon yn Baarn en leit oan de spoaren Hilfertsom – Amersfoart (Goailine) en Utert – Baarn (Stichtse line). Hoewol't it in lyts station is, hat it in bysûndere eigenskip dy't fierders allinnich in lyts oantal grutter stêden hat: in keninklike wachtkeamer. Paleis Soestdijk leit op sawat twa kilometer ôfstân, dus Keningin Juliana en Prins Bernhard krigen harren eigen mear lúksueuze abry om op de trein te wachtsjen.
Stasjon Baarn hat fjouwer spoaren: spoar 1 leit direkt by it stasjonsgebou en waard brûkt foar de trein fan/nei Utert Sintraal, dy't Baarn as eindpunt hat. De spoaren 2 en 3 lizze lân it eilânperron, hjir stopje de treinen yn de rjochtingen fan Amersfoort en Amsterdam. Yn 2008 waard in nij perron yn gebrûk nomd lâns spoar 4, as nij einpunt foar de trein út Utert.
Skiednis
200px|thumb|left|It eardere NCS-stasjon Baarn Stasjon Baarn waard iepene op 10 juny 1874, Baarn en hie oarspronklik twa stasjons flak neist elkoar, oan beide kanten fan it spoar. It hjoeddeiske stasjon waard brûkt troch de Hollandsche IJzeren Spoorweg-Maatschappij (HSM) foar de treinen fan de Oosterspoorweg tusken Amsterdam en Amersfoort, it yn 1898 ipene saneamde buertstasjon waard troch de Nederlandsche Centraal-Spoorweg-Maatschappij (NCS) brûkt as einpunt foar de treinen fan/nei Utert.
Neidat de NCS yn 1938 opgien wie yn de Nederlânske Spoarwegen waard in ferbining oanlein tusken it HSM-stasjon en de line rjochting Utert. Yn 1948 waard it buertstasjon sletten, de treinen fan/nei Utert makken sûnttiids gebrûk fan spoor 1 fan it HSM-stasjon. Neidiel fan dizze situaasje wie dat dizze treinen lykfliers de drokke line Hilfertsom – Amersfoort oerstekke moasten. Hjirom waard yn 2008 in nij perron oanlein oan de kant fan it eardere NCS-stasjon, sadat de treinen út Utert tenei konfliktfrij Baarn binnen komme kinne.
Bou fan nij perron en liften
Om fertragingen te foarkomen is spoar 4, dat gjin perron hie, klear makke om treinen bahannelje te kinnen rjochting Utert. Hhjirfoar waard in hiel nij perron boud en ferlear spoar 1 syn funksje. Spoar 4 is in kopspoar wurden, fanút Hilfertsom sille dus allinnich de spoaren 1, 2 en 3 beskikber wêze yn de nije situaasje. Spoar 1 is dêrnei in skoftke bûten gebrûk west mar letter wer oanlein foar spesjale gelegenheden. De spoaroergong neist it stasjon is ferfongen en der binne liften komd yn 2009.
Andalûsje
Andalûsje (Spaansk: Andalucía) is ien fan de 17 autonome mienskippen fan Spanje en bestiet sûnt 1980.
Geografy
Andalûsje leit yn it úterste suden fan Spanje en grinzet oan de regio's Ekstremadura en Kastylje-La Mancha, Mursia en yn it westen oan Portugal. Fierders leit it oan de Middellânske See en de Atlantyske Oseaan.
Geografysk sjoen falt Andalûsje yn trije parten te ferdielen:
Kultuer
In protte klisjees oer Spanje lykas de flamingodûns en it bollefjochtsjen binne ôfkomstich út Andalûsje:
Sport en spul
Andalûsje is ek de widze fan it bollefjochtsjen. Alhoewol't dizze sport troch diererjochtenorganisaasjes bedrige wurdt, bliuwt se tige populêr yn Andalûsje. De bollen wurde spesjaal fokt op agressivens en lef. Ferneamde arena's steane yn Sevilla (Maestranza-arena), yn Ronda en Kordoba.
Kulinêr
Andalûsje is it lân fan de Sjerry, in alkolisearre wyn dy't ferboud wurdt yn de omkriten fan Jerez de la Frontera. Dêr wurde benammen twa druvesoarten foar brûkt: de Palomino en de Pedro Ximénez.
By Sjerry wurde faak tapas iten. Dat binne lytske hapkes dy't typysk Spaansk binne en foaral Andalûsysk.
Teater De Plankeniers
thumb|De Plankeniers Teater De Plankeniers stiet op it terrein fan de eardere modelbuorkerij Oud-Bussem, oan de Flevoleane 39 yn Huizen.
Noarske symbion
De Noarske symbion (Latynske namme: Symbion pandora) is in mikroskopysk lyts, wringeleas, rjusellich organisme út 'e stamme fan 'e (platwjirmeftige) krânsdieren (Cycliophora) en it skaai fan 'e symbions (Symbion). Dit bistke waard pas yn 1995 wittenskiplik beskreaun. De Noarske symbion libbet op 'e hierkes by de bek fan 'e Noarske kreeft (Nephrops norvegicus).
Untdekking
De Noarske symbion wie al yn 'e sechtiger jierren ûntdutsen troch Tom Fenchel, mar earst in de njoggentiger jierren waard der ûndersyk nei dien. Troch de dêrút fuortkommende beskriuwing, út 1995, opsteld troch de biologen Reinhardt Kristensen en Peter Funch, die bliken dat it bistke yn 'e besteande stammen net yn te passen wie. Sadwaande waard der spesjaal foar de Noarske symbion in nije taksonomyske stamme oprjochte, dy fan 'e krânsdieren (Cycliophora). Binnen it skaai fan 'e symbions (Symbion) krige de Noarske symbion de wittenskiplike namme fan Symbion pandora, dy't ferwiist nei de myte fan 'e Doaze fan Pandoara, om't de fuortplantingssyklus fan it bistke Kristensen en Funch dat ferhaal tebinnenbrocht. Letter waarden ek symbions ûntdutsen by de Amerikaanske kreeft (Homarus americanus) en de Jeropeeske kreeft (Homarus gammarus). It die bliken dat it om trije ferskillende soarten gie, mar de soarte dy't foarkomt op 'e Jeropeeske kreeft hat noch gjin wittenskiplike namme krigen.
Teater De Plankeniers
It teäter mei 150 sitplakken hat in toanielflier fan 7 by 9 meter, in kompjûterstjoerde ljochtynstallaasje mei in eigen krêftstroomfoarsjenning, klaaikeamers, in make-upromte, en in dekoropslach.
Noarske symbion
Hâlden en dragen
De Noarske symbion is in sekfoarmich bistke dat likernôch 0,35 mm grut wurde kin. Oan 'e efterein fan it liif sit in soarte fan sûchnap dêr't er him mei fêstset op 'e mûlehierren fan 'e Noarske kreeft. Oan 'e foarkant sit in bûtenproporsjoneel grutte mûle-iepening dy't foarsjoen is fan in rûnte of "krâns" (dêrfandinne de namme "krânsdieren") fan behurde "toskjes". Noarske symbions libje fan 'e lytsere, yn it wetter omdriuwkeljende itensdieltsjes dy't frijkomme as de kreeft syn proai lytsman makket. Om't se de kreeft gjin inkele lêst besoargje, wurde se net sjoen as parasiten, mar as kommensalisten.
De fuortplanting kin sawol geslachtlik as ûngeslachtlik plakfine. By ûngeslachtlike fuortplanting wurdt it spiisfertarringsstelsel fan it aseksuële eksimplaar of fan in wyfke út himsels omfoarme ta in larve. By geslachtlike fuortplanting set it mantsje him fêst oan in aseksueel eksimplaar dat op it punt stiet om troch ûngeslachtlike fuortplanting in wyfke fuort te bringen, en befruchtet er dat wyfke. Neitiid makket it wyfke har los fan it aseksuële eksimplaar en set se har op in oar plak fêst, dêr't de larve him yn har ûntjout. As it wyfke deagiet, ûntsnapt de larve, dy't him dan ûntwikkelet ta nij aseksueel eksimplaar. De fuortplantingssyklus fan Noarske symbions wurdt yn wurking steld as de kreeft dêr't se op libje, begjint te ferfeljen om groeie te kinnen.
Swazylân
thumb|290px|Universele map fan Eswatini Swazylân (Keninkryk fan Eswatini, Ingelsk: Kingdom of Eswatini, Swazy: Umbuso weSwatini) is in lân yn it suden fan Afrika. It wurdt foar it grutste part ûmsletten troch Súd-Afrika en grinzet oan Mozambyk.
Skiednis
thumb|left|250px|Mantenga Falls Ut archeologyske fynsten docht bliken dat der al minsken yn Swazylân wennen yn de iere stientiid, sawat 200.000 jier lyn. De prehistoaryske rotsskilderingen dy't fûn binne stamme út om-ende-by 25.000 f.Kr.
De ierste ynwenners dêr't de komôf dúdlik fan is, wienen de Koisan jager-samlers. Dat folk soe troch de komst fan Bantû stammen foar it meastepart ferdreaun wurde. Iere bewizen fan lânbou en it brûken fan izer datearre fan de 4e iuw en de foarâlden fan de hjoeddeistige Sotho een Nguny sprekkers begûn har net letter as de 11e iuw yn Swazylân te fêstigjen. It tsjintwurdich hearskjende Dlaminy geslacht krige har liederskip oer de regio al yn de 18e iuw. In grut Swazy keninkryk waard stifte troch Kening Sobhuza I begjin 19e iuw. Al gau nei dy tiid soene de earste blanken har ek yn de omkriten festigje. Yn de njoggentiger jierren fan de 19e iuw kleemde Súd-Afrika de hearskippij yn de Transfaal oer Swazylân mar krige nea de folsleine macht oer it gebiet. Nei de Twadde Boerekriich fan 1899 oant 1902, waard Swazylân in protektoraat fan Grut Brittanje. It lân waard op 6 septimber 1968 sellstannich en lid fan Britsk Mienebest. Sûnt dy tiid hat it lân te krijen mei in politike machtsstriid tusken pro-demokratyske krêften en de monargy.
Demografy
thumb|200px|Histoarysk ynwennertal De grutste stêden binne:
Mear as 90 % fan de befolking fan Swazylân hearre by it Bantûfolk fan de Swazy. Soto, Sûlû, Tsonga, blanken en healbloedsjes foarmje in minderheid.
It oantal HIV-ynfeksjes yn Swazylân is it heechste op de wrâld. Yn 2004 wie 39 % besmet, yn 2005 wie it 42 % fan de befolking. 63 % fan de âlderein en bern ha de sykte. Swazylân hat mei 34,1 jier de leechste trochsneed libbensferwachting fan de wrâld (2007).
Neffens de lêste rûzing is 66 % fan de befolking protestânsk kristlik. De rest fan de befolking leaut oan natoerreligys.
thumb|150px|Eswatini|
Distrikten
Eswatini is ferdield yn fjouwer distrikten:
Ekonomy
BYP per persoan is $5.100 (2008). Gearstalling fan BYP per sektor is 11,9% lânbou, 45,1% yndustry en 43% tsjinsten.
Ayn Rand
Ayn Rand (Alissa "Alice" Zinovievna Rosenbaum, Russysk: Алиса Зиновьевна Розенбаум) (Sint-Petersburg, 2 febrewaris 1905 – New York, 6 maart 1982) wie skriuwster en oprjochter fan de 20e-iuwske filosofyske streaming fan it Objektivisme en hat yn de Feriene Steaten in soad folgelingen. Hoewol't se yn Ruslân berne is en yn 1926 nei Amearika kaam, hat se de teoryen fan Aristoteles werlibjen dien, mar sluet har eigen teoryen dêrby yn (lykas har bewûndering foar it kapitalisme en ekstreme egoïsme (selfishness). Sy waard it meast bekend mei har romans The Fountainhead, dy't neffens guon ynspirearre is op Frank Lloyd Wright en Atlas Shrugged (ynspirearre op Nikola Tesla), mar hat noch in soad oare boeken skreaun.
Eftergrûn
Ayn Rand har âlden wienen Zinovy Zakharovich Rosenbaum en Anna Borisovna Rosenbaum. Hja wie de âldste dochter en hie twa susters, Natasha (1907) en Eleanora (1910, ropnamme 'Nora'). Har âlden en suske Natasha hawwe de Twadde Wrâldoarloch net oerlibbe. Har suske Nora hat se pas yn 1973 wer moete. Oant dy tiid libbe Ayn Rand yn de ûnderstelling dat se ek dea wie. Nora stoar yn 1999 yn Ruslân. Har âlden hiene in joadske eftergrûn mar wiene agnostysk. Alissa waard al mei jonge jierren ateïst.
Jeugd en stúdzje
thumb|left|200px Alissa hie al jong in grutte ynteresse yn boeken en films en begûn al jong te skriuwen. Har jeugdhelden wienen de skriuwers Sir Walter Scott, Alexandre Dumas, Victor Hugo en oare skriuwers út de romantyk. Fanwege de Russyske Revolúsje yn 1917 flechte de húshâlding Rosenbaum nei de Krim, mar doe't dat skiereilân yn 1921 ek yn hannen fan de Bolsjewiken foel, giene se dochs mar werom nei St. Petersburg ta, dêr't Rand filosofy en skiednis studearjen gie op de universiteit. Hjir kaam se yn oanrekking mei de wurken fan Edmond Rostand, in skriuwer út de Frânske romantyk, en Friedrich Schiller, dy't se geweldich fûn om syn grutske heroyske styl. Ek Friedrich Nietzsche bewûndere se om syn ferhearliking fan it heroyske en it ûnôfhinklike yndividu, mar se wearzge fan it altruïsme yn "Sa spruts Zaratustra". Yn 1924 rûne se har oplieding ôf en begûn mei in stúdzje toanielskriuwen.
White House Down
White House Down is in Amerikaanske aksjefilm út 2013 ûnder rezjy fan Roland Emmerich, mei yn 'e haadrollen Channing Tatum, Jamie Foxx en Joey King. De titel betsjut "Wite Hûs Ynnommen". It ferhaal giet oer plysjeman John Cale, dy't sawol de presidint fan 'e Feriene Steaten as syn eigen teenagedochter rêde moat fan in kliber terroristen as dy it Wite Hûs ynnimme. De film krige fan 'e filmkritisy mingde resinsjes en wie yn 'e bioskopen in beskieden kommersjeel súkses. White House Down wurdt gauris betize mei in oare film mei itselde útgongspunt (de besetting fan it Wite Hûs troch terroristen), Olympus Has Fallen, dy't in fearnsjier earder útkaam.
Ayn Rand
De Hollywood-jierren
Yn Hollywood moete se Cecil B. DeMille en krige yn 1927 in roltsje yn King of Kings. Dêrneist krige se ek baantsjes op bygelyks de kostúmôfdieling fan in filmstudio. Se kaam yn de kunde mei akteur Frank O'Connor dêr't se mei troude. Neffens IMDB hat hy mar yn in fjouwertal films spile.
Earste súksessen
Har súkses as skriuwster begûn stadich. Se ferkocht har earste skript, Red Pawn, yn 1932 oan Universal, mar it is nea ferfilme. Yn 1934 kaam se mei it toanielstik The Night of January 16th dat Broadway helle en yn 1941 ferfilme waard. Letter soene it skript You Came Along, it op Chris Massies boek basearre Love Letters en inkele fan har eigen boeken ferfilme wurde. Yn 2004 waard de telefyzjerige Ideal útbrocht dat basearre is op har boek The Fountainhead.
Har súksesfolle boeken
Yn 1936 kaam Rand mei it wat autobiografyske We The Living en twa jier letter mei Anthem. We The Living waard fanwege de fûle anti-kommunistyske toan mei mingde gefoelens ûntfongen yn de Feriene Steaten. De jierren fan de grutte depresje (ek wol 'The Red Decade' neamd) wiene by it ferskinen fan it boek op har hichtepunt en der wie doe in grutte sympaty foar it sosjalisme ûnder de Amerikaanske befolking. Foar Anthem, in boek dêr't in futuristyske maatskippij yn beskreaun wurdt en dêr't it kollektivisme triomfearret, koe se yn de FS gjin útjouwer fine en it waard útjûn yn it Feriene Keninkryk. Har grutte súkses kaam mei de bestseller The Fountainhead (yn it Nederlânsk oersetten as De Eeuwige Bron) yn 1943. HIt boek wie al troch tolve útjouwers ôfwiisd. Se fûnen it te yntellektueel en net oansluten by de mainstream. Nûmer trettjin (Bobbs-Merrill Company Publishing House) hapte lykwols al ta. It boek soe in wrâldwiid súkses wurde en sa'n 6 miljoen stiks ferkeapje. Yn 1949 waard it boek ferfilme mei yn de haadrol Gary Cooper. Yn 1957 ferskynt Atlas Shrugged (yn it Nederlânsk oersetten as Wereldschok en Atlas In Staking) dat ynsloech as in bom en yntellectueel Amerika op syn kop sette.
It Objektivisme
Neist romanskriuwster is se ek grûnlizzer fan it Objektivisme. Tegearre mei Nathaniel Branden, syn frou Barbara, en oaren, wêrûnder Alan Greenspan en Leonard Peikoff, rjochte se de Objektivistyske Beweging op. Yn 1968 kaam der in brek yn de gearwurking tusken it span Branden en Rand. De oarzaak is wiidweidich te lêzen en sjen yn it boek en de film Ayn Rand: 'A sense of Life'.
White House Down
Plot
It sollisitaasjepetear blykt ôfnommen te wurden troch spesjaal aginte Carol Finnerty fan 'e Secret Service, mei wa't Cale jierren lyn op skoalle sitten hat. Hy stiet har noch klear foar de geast as in sympatike liddichgonger. Dat er syn hjoeddeistige baan krigen hat om't er yn Afganistan Raphelson syn omkesizzer út in brânend legerfiertúch rêden hat (ynstee fan troch fertsjinste op it eigentlike wurkmêd), befêstiget allinne mar har foarynommen oardiel oer him. Finnerty achtet Cale net geskikt foar de Secret Service en wiist syn sollisitaasje ôf. As se neitiid op 'e rûnlieiding geane, seit de bitter teloarstelde Cale tsjin Emily dat er noch weromhearre sil oer de sollisitaasje.
Underwilens wurdt Finnerty, dy't de hiele nacht al tsjinst hân hat, nei it sollisitaasjepetear troch spesjaal agint Martin Walker, it haad fan 'e Secret Service, nei hûs ta stjoerd foar wat wolfertsjinne rêst. Underweis nei hûs is se der tsjûge fan hoe't it Amerikaanske Kapitoal troffen wurdt troch in bomoanslach. Fan gefolgen wurdt it Wite Hûs hermetysk fan 'e bûtenwrâld ôfsletten en wurdt yn Washington, D.C. alle ferkear stillein. Finnerty jout har by foarsitter fan it Hûs fan Offurdigen Raphelson, dy't nei de presidint en de fise-presidint de trêde yn 'e line fan opfolging is yn it Amerikaanske steatsbestel. Sy en oare liifwachten eskortearje him nei in ûndergrûnsk kommandosintrum ûnder it Pentagon. Alvin Hammond, de fise-presidint, giet mei syn stêf oan board fan it fise-presidinsjele fleantúch Air Force Two om't er yn 'e loft mobiler en dêrom feiliger achte wurdt.
Ayn Rand
Erfenis
Yn de Feriene Steaten is har doktrine fan ekstreem yndividualisme en egoïsme (se neamde it 'the virtue of selfishness') tige populêr. Har "Greed is Good" wie in oade oan de frije merk. Troch har sterke konneksje mei Alan Greenspan foarme se mooglik ien fan de wichtichste ynspirators fan it neoliberalisme en ek, neffens de Nederlânske filosoof Hans Achterhuis, fan 'de utopy fan de frije merk'. Dy soe de basis foarmje fan it te fier trochsjitten fan de frije merk op maatskiplik gebiet en gjin each hawwe foar de grinzen fan it kapitalisme. Greenspan hat by de kredytkrisis ek altyd folhâlden dat er gjin each hie foar de skaadkanten fan Rands utopy omdat de merk it dochs wol oplosse soe.
White House Down
Plot
Yn it Wite Hûs wurde de dielnimmers oan 'e rûnlieding yn 'e Blauwe Keamer isolearre ûnder bewekking fan inkele Secret Service-aginten. Cale is dêr net bliid mei, om't Emily krekt foartiid eefkes nei it húske gien is, sadat er no fan har skaat is. Underwilens blykt de bomoanslach yn it Kapitoal mar in ôfliedingsmaneuver te wêzen as der in team fan terroristen fanwegen komt dat yn 't foar al yn it Wite Hûs trochkrongen wie. De terroristen steane û.l.f. in Emil Stenz, dy't in eardere kommando fan it Amerikaanske Leger is en ek foar de Amerikaanske ynljochtingetsjinst CIA wurke hat. Mank harren is ek de geniale hacker Skip Tyler, in âld-agint fan 'e feilichheidstsjinst NSA. Stenz en syn mannen falle de aginten fan 'e Secret Service en de oare ferdigeners fan it Wite Hûs yn 'e rêch oan en wurde harren oermânsk.
As de terroristen it Wite Hûs ynnommen hawwe, wurde de dielnimmers oan 'e rûnlieding yn gizeling nommen en ûnder bewekking steld fan 'e blanke supremasist Carl Killick. Cale wit lykwols te ûntkommen en giet op 'e siik nei Emily. Underwilens wurdt presidint Sawyer troch spesjaal agint Walker en syn mannen yn feilichheid brocht yn it Presidential Emergency Operations Center (PEOC), dat bestiet út in swierbefeilige bunker ûnder it Wite Hûs. Ienris dêr binnen sjit Walker al syn ûnderhearrigen dea, syn freon Ted Hope ynbegrepen. It docht bliken dat Walker ien fan 'e lieders fan 'e oanfal is en it team fan Stenz holpen hat om it Wite Hûs binnen te kommen. It liket Walker te dwaan te wêzen om wraak te nimmen foar de dea fan syn soan Kevin, in marinier, dy't in jier earder sneuvele is by in mislearre geheime operaasje yn Iraan dêr't presidint Sawyer opdracht ta jûn hie.
Cale wurdt efterfolge troch in terrorist, mar makket de keardel dea en nimt him syn fjoerwapens en syn portofoan ôf. Oer de radioferbining heart er hoe't Walker oan Stenz-en-dy oanwizings jout om yn 'e PEOC te kommen. Tsjin betterwitten yn folget Cale sels dy oanwizings en nimt Walker ûnder fjoer. Presidint Sawyer en Cale ûntkomme tegearre en nimme de lift nei de presidinsjele privee-residinsje op 'e boppeferdjippings fan it Wite Hûs. Walker lit Skip Tyler it definsjesysteem yn it PEOC hacke, mar hy hat ferlet fan 'e hânôfdruk fan presidint Sawyer om 'e koffer mei de nukleêre koades te ûntskoatteljen. It is dêrom saak dat de terroristen de presidint libben yn 'e hannen krije.
Underwilens hâldt Emily har op ferskate sideplakken efterinoar beskûl, wylst se de terroristen filmet mei har mobile tillefoan. Killick trappearret har lang om let en nimt har yn gizeling mei de oare dielnimmers oan 'e rûnlieding, mar net foar't Emily har filmkes upload hat nei har YouTube-kanaal. Yn 'e presidinsjele residinsje brûke Cale en Sawyer in satellyttillefoan om kontakt op te nimmen mei Carol Finnerty yn it Pentagon. Fan har hearre se dat de filmkes fan Emily viral gien binne en al troch miljoenen minsken besjoen binne. Finnerty en generaal Caulfield, de stêfsjef fan 'e Amerikaanske Striidkrêften, brûke de filmkes om 'e terroristen te identifisearjen.
Mei tillefoanyske begelieding fan Finnerty witte Cale en Sawyer de kelder fan it Wite Hûs te berikken, dêr't se ûntsnappe wolle fia de geheime tunnel dy't John F. Kennedy oanlizze litten hat om syn mêtresse Marilyn Monroe nei binnen te smokkeljen. As de tunnelyngong lykwols (troch Tyler) foarsjoen blykt te wêzen fan in springstoflading, bedarje se ynstee yn 'e garaazje, wêrnei't se besykje te ûntsnappen yn 'e presidinsjele limûsine. It slagget harren lykwols net fan it hiem fan it Wite Hûs ôf te kommen, dat troch de terroristen hermetysk ôfsletten is. Nei in efterfolging troch Stenz en syn mannen yn twa SUV's, slacht de limûsine úteinlik oer de kop yn it presidinsjele swimbad. Mei Stenz en Walker op 'e hakken ûntkomme Cale en Sawyer nei in berging by it swimbad, dêr't ek in tank mei butegas yn stiet. As it gebouke ûnder fjoer nommen wurdt troch ien fan 'e frustrearre terroristen, giet it yn syn gehiel mei in reuseftige ûntploffing de loft yn.
Mei't de ûntploffing te sjen is op 'e bylden fan alle kameraploegen dy't op 'e eskalearjende sitewaasje by it Wite Hûs ôf kommen binne, wurdt oannommen dat Cale en presidint Sawyer omkommen binne. Dêrop wurdt it 25e Amendemint oan 'e Amerikaanske Grûnwet yn wurking steld, dat bedoeld is om it presidintskip fan 'e Feriene Steaten oerdraachber te meitsjen oan in opfolger as de presidint sels net mear by steat is om syn funksje út te oefenjen. Fise-presidint Hammond wurdt sadwaande ynsward as presidint. Cale en Sawyer hawwe de ûntploffing lykwols oerlibbe troch te ûntkommen fia in twadde geheime tunnel fan it Wite Hûs nei de berging by it swimbad (dy is oanlein yn opdracht fan Gerald Ford, dy't der in hekel oan hie om fotografearre te wurden troch de parse as er yn syn swimbroek nei it swimbad rûn).
Hammond jout opdracht om kommando's fan it it Amerikaanske Leger mei trije helikopters in wraam op it Wite Hûs dwaan te litten. As Cale dat ûntdekt, besiket er om 'e nocht en hâldt de oanfal tsjin, mei't er earder sjoen hat dat de terroristen beskikke oer loftdoelraketten. Hy komt lykwols te let, en de helikopters wurde delsketten, wêrby't alle ynsittenden omkomme. Tyler hackt ûnderwilens it systeem fan NORAD, de Amerikaanske loftferdigening. Op befel fan Walker lansearret er dêrnei op ôfstân in raket út in legerbasis yn Piketon (Ohio), dy't Air Force Two treft. It presidinsjele fleantúch stoart del en alle ynsittenden, ûnder wa presidint Hammond, komme om. Dêrop wurdt yn it kommandosintrum ûnder it Pentagon foarsitter fan it Hûs fan Offurdigen Raphelson ynsward as presidint fan 'e Feriene Steaten. Syn earste die yn dy hoedanichheid is om 'e Amerikaanske Loftmacht befel te jaan it Wite Hûs te bombardearjen.
As Stenz foar it ferstân kriget dat Emily dejinge is dy't de fideo's nei YouTube opladen hat en dat se boppedat de dochter is fan 'e man dy't presidint Sawyer bûten berik fan 'e terroristen hâldt, bringt er har by Walker yn it Oval Office. Dy makket oer it lûdsprekkersysteem fan it Wite Hûs bekend dat er Emily deasjitte sil as Cale de presidint net oan him útleveret. Cale hat ûnderwilens Sawyer op in sideplak efterlitten om op 'e siik te gean nei Emily. As er it drigemint fan Walker heart, wol er himsels oerjaan, mar presidint Sawyer is him foar troch sels nei it Oval Office te gean. Walker easket fan him dat er de nukleêre koades aktivearje sil, mar Sawyer wegeret dat, ek as Walker op 'e nij Emily in pistoal tsjin 'e holle oan set.
Underwilens stekt Cale ferskate keamers fan it Wite Hûs yn 'e brân by wize fan ôfliedingsmaneuver, wêrnei't er ferskate terroristen ombringt en de krigele toergids Donnie Donaldson opdracht jout om 'e gizelders yn feilichheid te bringen. Sels rekket Cale yn gefjocht mei Stenz, dy't er úteinlik oermânsk wurdt troch him in gurdle mei hângranaten om 'e hals te wuoljen en by ien de pin derút te lûken sadat Stenz syn holle fan syn liif blaasd wurdt. Sawyer besiket Walker te oermasterjen, mar dy sjit him foar de eagen fan Emily del, sleept him nei de koffer ta en brûkt syn hân om 'e nukleêre koades te ûntskoatteljen. Hoewol't dat eins net kinne moatte soe, blykt Walker dêrnei oer in wurkjende koade te beskikken om it Amerikaanske nukleêre wapenarsenaal te aktivearjen. Dat docht er mei de atoombommen oan board fan 'e USS Albuquerque yn 'e Perzyske Golf, wêrnei't er Teheran en in stikmannich oare Iraanske stêden opjout as doelwyt.
Ear't Walker lykwols de kearnraketten lansearje kin, riidt Cale mei in pânsere SUV fan 'e Secret Service it Oval Office binnen en trochsingelet him mei kûgels troch him ûnder fjoer te nimmen mei it swiere masinegewear dat op it dak fan 'e auto montearre is. Cale, dy't troch Finnerty warskôge is oer it hannen wêzende bombardemint op it Wite Hûs, stjoert Emily nei bûten ta wylst er sels op 'e siik giet nei presidint Sawyer. Ynstee dat se sa hurd mooglik sa fier mooglik fuort draaft, pakt Emily in presidinsjele standert út it ferrinnewearre Oval Office en giet dêrmei op it gazon fan it Wite Hûs stean te swaaien. Har mem Melanie, dy't fia it nijs gewaar wurden is dat har dochter ien fan 'e gizelders yn it Wite Hûs is en dêrom dêrhinne gien is, sjocht har en draaft nei har ta, folge troch Donnie Donaldson en oare boargers. De piloaten dy't it bombardemint útfiere moatte, sjogge alle boargers by it Wite Hûs en wegerje it bombardemint troch te setten, ek al hâldt presidint Raphelson fêst oan syn befel ta it bombardemint. Underwilens ûntdekt Cale yn it Oval Office dat Sawyer net dea is, mei't de kûgel fan Walker opfongen is troch syn bûshorloazje, dat ienris fan Abraham Lincoln wie.
Nei't Cale mei presidint Sawyer nei bûten kommen is, biedt Finnerty oan Cale har ûntskuldigings oan oer de ôfwiisde sollisitaasje, mei't se dêr oerdúdlik hielendal mis mei wie. Ien ding is har lykwols noch net dúdlik: hoe't Walker oan 'e lansearkoade foar de nukleêre wapens kaam. Har wurden bringe Cale op in idee. Mei help fan Finnerty kriget er Raphelson, dy't noch altyd ûnder de yndruk ferkeart dat Sawyer dea is, safier dat dy tajout dat Walker de koade fan him krigen hat. It docht bliken dat Raphelson in strieman fan it korrupte Amerikaanske militêr-yndustrieel kompleks is, dat út noch yn gjin frede yn it Midden-Easten hawwe wol, om't dêrtroch de wapenferkeap kelderje soe. Cale seit dat er útbringe sil wat Raphelson dien hat, mar dy hunet dat Cale neat is en hysels de presidint fan 'e Feriene Steaten. Wa tinkt Cale no eins dat de minsken leauwe sille. Op dat stuit komt Sawyer foar it ljocht, dy't alles heard hat. Hy neamt wat der bard is in mislearre steatsgreep en lit Raphelson arrestearje foar heechferrie.
Neitiid beneamt Sawyer Cale ta spesjaal agint fan 'e Secret Service mei ferantwurdlikheid foar de befeiliging fan 'e presidint. Hy en Emily geane mei yn 'e presidinsjele helikopter Marine One, dy't it selskip nei it sikehûs bringe sil foar de medyske fersoarging dêr't de presidint ferlet fan hat. Emily har mem bliuwt op it gazon fan it Wite Hûs efter mei Donnie Donaldson, dy't har mei út freget op in ôfspraakje. Oan board fan 'e helikopter komme berjochten binnen dat de regearings fan ferskate lannen posityf reägearre hawwe op it fredesplan fan Sawyer.
Produksje
White House Down waard regissearre troch Roland Emmerich nei in senario fan James Vanderbilt dat yn maart 2012 troch Sony Pictures oankocht wie foar $3 miljoen. As produsinten wiene Vanderbilt, Bradley J. Fisher, Harald Kloser, Larry Franco en Laeta Kalogridis by it projekt belutsen foar de filmstudio's Columbia Pictures, Centropolis Entertainment en Mythology Entertainment. Foar de film wie in budget beskikber fan $150 miljoen. De kamerarezjy wie yn 'e hannen fan Anna Foerster, en de filmmuzyk waard fersoarge troch Thomas Wanker en Harald Kloser. De opnamen foar White House Down setten yn july 2012 útein en fûnen plak yn 'e studio's fan La Cité du Cinéma, yn it Kanadeeske Montreal.
Distribúsje
De distribúsje fan White House Down waard fersoarge troch Sony Pictures Releasing, de distribúsjepoat fan Sony Pictures, dat de memme-ûndernimming fan Columbia Pictures is. De film gie op 28 juny 2013 yn premiêre en waard op 5 novimber fan dat jier útbrocht op dvd en blu-ray.
Untfangst
Fan 'e filmkritisy krige White House Down mingde resinsjes. Sa parte Roth Cornet fan IGN de film 6,5 ta op in skaal fan 1 oant 10. Hy konkludearre: "White House Down eidet op frijwat ûnnoazele wize nochris terrein oer dat eardere aksjefilms al behannele hawwe, mar as jo ree binne om mei (of sels út) te laitsjen, kin [de film] dochs in tige fermaaklike ûnderfining wêze.
Op 'e webside Rotten Tomatoes, dy't resinsjes sammelet, hat White House Down in midsmjittich goedkarringspersintaazje fan 52%, basearre op 199 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: "[De produksje] profitearret fan 'e gemy dy't der tusken de haadrolspilers bestiet, mar regisseur Roland Emmerich smoart de film mei plotklisjees en knoffelich montearre aksje." Op Metacritic, de wichtichste konkurrint fan Rotten Tomatoes, behellet White House Down in goedkarringspersintaazje fan 52%, basearre op 43 resinsjes.
Resultaat
White House Down brocht yn 'e bioskopen yn 'e Feriene Steaten en Kanada $73,1 miljoen op, en yn alle oare lannen en territoaria $132,3 miljoen. Wrâldwiid kaam de opbringst dêrmei út op $205,4 miljoen. Ofset tsjin it budget fan $150 miljoen betsjut dat in winst fan $55,4 miljoen, hoewol't dêr de marketingkosten noch wol ôf moatte.
Maaie
Maaie is de fiifde moanne yn it jier, foar de Gregoriaanske kalinder, en hat 31 dagen. De moanne is neamd nei de Romeinske goadinne Maja. In oare namme foar maaie is "Blommemoanne".
First lady
Mei de term first lady (Ingelsk foar "earste dame") wurdt yn 'e regel ferwiisd nei de frou fan 'e presidint fan in lân (gauris spesifyk de Feriene Steaten). Somtiden kin it ek de frou fan in premier fan in lân wêze, en binnen de Feriene Steaten wurde ek de oarehelten fan 'e gûverneurs fan 'e ôfsûnderlike steaten oantsjut as de first lady of the first gentleman (it manlike ekwifalint) fan 'e oangeande steat. Yn 'e Feriene Steaten wurdt fierders de frou fan 'e fise-presidint de second lady ("twadde dame") neamd.
Etymology
It begryp first lady is letterlik út it Italjaansk oerset fan prima donna. Lykwols is in prima donna de froulike haadrol yn in opera, mar it kin ek in man of frou fan kwizekwânsje wêze.
Gotyk
thumb|De goatyske [[Notre Dame fan Parys thumb|Ynterieur fan de katedraal fan Reims ]] De gotyk is in midsiuwske boustyl yn Europa fan likernôch de tolfde oant en mei sechstjinde iuw, mei as wichtige skaaimerken heech rikkende muorren en ruten mei puntbôgen. Foaral tsjerkegebouwen wienen tige beynfloede troch de gotyk, mar ek kastielen, paleizen, stedhuzen, gilde huzen en universiteiten waarden yn de goatyske styl boud. De styl ûntstie út de Romaanske arsjitektuer en waard opfolge troch de Renêssânse arsjitektuer. Yn dy tiid waard sprutsen fan 'Frânsk wurk' (Latyn: Opus Francigenum omdat de earste goatyske gebouwen yn Frankryk set waarden. De term Gotyk waard earst yn de lette Renêssânse brûkt.
Skaaimerken
De gotyk brûkt in soad puntbôgen en hege (brânskildere) ruten dy't lykas de oanwêzigens fan baldakynen en roasfinsters de fertikaliteit fan it gebou fersterkje. Fanwege de grutte hichte fan de tsjerken en katedralen moasten de muorren oan de bûtekant ferstevige wurde mei bearen om de spatkrêften troch de swiere mitsele ferwulften opheine te kinnen. Foaral yn de Frânske en Spaanske tsjerken waard de technyk fan de loftbôgen brûkt; de bôgen wiene de ferbining tusken de bearen en de bûtenmuorren. It tonneferwulf en krúsferwulf waard ferfongen troch it krúsribferwulf, mei ribben dy't dragende boueleminten waarden.
Yn de 14e, 15e en 16e iuw gie de gotyk oer yn de Renêssânse, it earst min as mear ynienen yn Itaalje, dêr't de gotyk nea wier breed tapast waard. In Noard-Europa gie de oergong sa njonkelytsen en wurde mear oergongsfoarmen fûn. In Nederlân waard, by de bou fan tsjerken, de goatyske foarmetaal noch oant yn de 17e iuw brûkt.
Yndieling gotyk
Yn it generaal wurdt de neifolgjende yndieling nei tiidrek foar de gotyk brûkt, mar der binne ek oare ûnderferdielingen (dat komt omdat it bouwen fan in tsjerke lang duorre en der ferskillende, nijere stilen, yn sa'n gebou komme koenen): De perioade fan de Ynternasjonale gotyk en de Letgotyk falle foar yn part gear. De earste oantsjutting wurdt fral foar de skilder- en byldhoukeunst brûkt en de twadde foar de arsjitektuer.
Sjoch ek
thumb|800px|It kastiel fan de [[Dútske Oarder yn Malbork (Mariënburch), Poalen]]
Gotik
Skilderswyk (Baarn)
thumb|left|Skilderswyk thumb|Skilderswyk thumb|Frans Halsloane
De Skilderswyk yn Baarn is in wenwyk dy't leit tusken de Iemnesserwei en de Tsjerkestrjitte.
Yn de wyk steane teater De Speeldoos en leit it Johannes Vermeerplantsoen. Ek stiet dêr de Hillige Nikolaastsjerke.
Luchtfersmoarging
thumb|left|Luchtfersmoarging thumb|Luchtfersmoarging boppe it easten fan Sinathumb|Smog boppe [[New York City|New York, 1988]] thumb|Luchtfersmoaring fan yndustrythumb|Luchtfersmoarging as gefolch fan ferkear thumb|Luchtfersmoaring, 2004 Luchtfersmoarging is in ferskynsel dat optreedt as de lucht fersmoarge wurdt mei mikroskopysk lytse dieltsjes fan stoffen dy't dêr oarspronklik net thúshearre. Dat kin komme troch in natuerlike oarsaak (lykas by in fulkaanútbarsting) of troch oarsaken dêr't de minskede hân yn hat (lykas yndustry of intinsive feehâlderij). De media hawwe it yn 'e regel benammen oer de luchtfersmoarging bûtendoar, hoewol't de fersmoarging yn ús hûs krekt sa skealik foar de sûnens is. Fierders binne der resinte ûndersiken fan it U.S. Environmental Protection Agency, dy't stelle dat de luchtfersmoarging yn 'e binnenstêd 2 oant 5 kear slimmer is as op it plattelân.
Natuerlike boarnen
Natuerlike boarnen binne:
The Equalizer 2
The Equalizer 2 is in Amerikaanske aksjefilm út 2018 ûnder rezjy fan Antoine Fuqua, mei yn 'e haadrollen Denzel Washington en Pedro Pascal. De titel betsjut "De Gelykmakker 2". De film makket diel út fan 'e mediafranchise The Equalizer en waard basearre op 'e tillefyzjesearje mei deselde namme út 'e 1980-er jierren. It is in ferfolch op 'e film The Equalizer, út 2014, dy't ek Washington yn 'e titelrol hie. It ferhaal giet oer widner en earder geheim agint Robert McCall, dy't tramtearre wurdt troch syn ferline en besiket om 'e misdriuwen dy't er yn opdracht fan syn oerhearrigen begien hat, goed te meitsjen troch as figilante de misdie te bestriden. As in âlde freondinne fan him fermoarde wurdt, set er útein mei in ûndersyk sadat er wraak nimme kin op 'e dieders. The Equalizer 2 krige fan 'e filmkritisy mingde resinsjes, mar wie in kommersjeel súkses yn 'e bioskopen.
Plot
Robert McCall, in widner en earder lid fan it Amerikaanske Marinierskorps en de Amerikaanske militêre ynljochtingetsjinst DIA, hat syn eigen dea yn sêne set en wennet no ûnderdûkt foar syn eardere wurkjouwers yn in appartemintekompleks yn Boston. De iennichsten fan syn freonen út syn ferline dy't witte dat er noch libbet, binne DIA-aginte Susan Plummer en har man Brian. McCall fertsjinnet de kost as taksysjauffeur foar Lyft (in bedriuw dat ferlykber is mei Uber). Dêrnjonken is er aktyf as figilante, wêrby't er slachtoffers fan misdriuwen besiket te helpen om sa de minne dingen te kompinsearjen dy't er yn it ferline sels útheeft hat yn syn tiid as DIA-agint.
Sa reizget McCall nei Turkije, dêr't er in lyts famke by har heit weihellet om har werom te bringen nei de Feriene Steaten. De heit jout neat om it bern, mar hat har ûntfierd nei syn bertelân om har Amerikaanske mem te straffen, dy't nettsjinsteande alle húslik geweld de moed fûn hat om fan him te skieden. McCall leveret it famke ôf op in abbekatekantoar yn Boston, dêr't har mem, dy't neat fan McCall syn plannen ôfwist, har ôfhellet. (Letter docht sydlings bliken dat de mem de eigneresse is fan 'e boekhannel dêr't McCall fêste klant is; mei it famke wikselet er dêr in gâns sizzende blik út, mar hja hat har mem blykber net ferteld wa't de mysterieuze man wie dy't har weromhelle hat.)
McCall helpt ek Sam Rubinstein, in Joadske oerlibbene fan 'e konsintraasjekampen, dy't al jierren besiket in skilderij fan syn yn 'e Holokaust omkommen suster Magda werom te krijen, dat yn 'e Twadde Wrâldoarloch stellen en yn oare hannen kommen is. Yn dat ferbân freget McCall oan Susan om ris te ûndersykjen oft Rubinstein syn bewearings dat hy de rjochtmjittige eigner fan it skilderij is, hout snije. As er yn syn hoedanichheid fan Lyft-sjauffeur betelle wurdt om út in djoer appartemintekompleks in jonge frou nei hûs te bringen dy't dúdlik it slachtoffer fan in sedemisdriuw wurden is, bringt McCall har ynstee nei it sikehûs, wêrnei't er weromkeart nei it flatgebou. Yn it appartemint dêr't it tillefoantsje wei kaam, treft er in fiiftal jonge, rike manlju oan dy't harren oan it fanke, de stazjêre fan ien fan harren, fertaast hawwe. Yn 29 tellen slacht McCall harren hielendal yninoar en brekt by elts fan harren ferskate bonken.
Nei't it binnenplak fan syn appartemintekompleks fandalisearre is, helpt McCall syn buorfrou Fatima om har túntsje wer oan te plantsjen, wylst er de swarte teenagejonge Miles, dy't op it rântsje fan ferfal ta in krimineel bestean balansearret, safier kriget dat dy de mei graffity bespuide muorren oerskilderet. As er letter ferdwynt, spoart McCall him op yn it drugshûs fan in strjitbinde, dêr't er de heal ûnwillige jonge wei hellet wylst er de bindeleden mei fjoerwapens bedriget. Miles is der earst net wis fan oft er wol rêden wurde wol, mar nei't McCall him flink it mannewaar opsein hat, beslút er en besykje op it rjochte paad te bliuwen. McCall nimt him oan om syn koken te fervjen, op betingst dat Miles it boek Between the World and Me fan Ta-Nehisi Coates lêst.
Underwilens fljocht Susan mei DIA-agint Dave York, dy't de eardere partner fan McCall is, nei Brussel om in skynber gefal fan moard-selsmoard te ûndersykjen fan in DIA-agint dy't djip undercover wie en dy syn frou. Se twifelet fuortendaliks al oan 'e offisjele lêzing fan it ynsidint. As se op it punt stiet om te ûntdekken hoe't it echt sit, wurdt se yn har hotelkeamer oanfallen troch in pear dieven. Der ûntstiet in gefjocht, wêrby't Susan deastutsen wurdt. As har man Brian him opskillet mei dat nijs, set McCall daliks útein mei in eigen ûndersyk nei wat der bard is. Ut bylden fan befeiligingskamera's yn 'e lift fan it hotel wurdt er gewaar dat de beide dieven, dy't tagelyk mei Susan út 'e lobby omheech giene, yn 't foar al wisten op hokfoar ferdjipping hja ferbleau. De fatale stekwûne is boppedat op profesjonele wize tabrocht.
McCall fermoedet dat Susan út 'e wei romme is om't se wat ûntdutsen hie dat geheim bliuwe moast, dat hy begjint him te ferdjipjen yn 'e saak dy't Susan ûndersocht. Hy komt ta de konklúzje dat de moard-selsmoard yn sêne set is. De frou fan 'e fermoarde undercoveragint is ombrocht troch in lofthannige moardner, wylst de agint sels rjochtshannich wie. De agint sels is boppedat fermoarde ynstee dat er himsels fan it libben berôve hat.