cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Albuquerque (Nij-Meksiko)
Skiednis
Ald- en Nij-Albuquerque bleaune aparte mienskippen oant de 1920-er jierren, doe't it tuskenlizzende gebiet folboud waard. Yn 'e earste helte fan 'e tweintichste iuw rûn Route 66, de ferneamde autowei nei Kalifornje, troch Albuquerque hinne. De earste reizgers oer dy wei teagen yn 1926 troch de stêd, en al rillegau ûntstie der in libbene hannel om 'e reizgers te betsjinjen, mei motels, restaurants en sûvernierwinkels. Yn 1939 waard de Loftmachtbasis Kirtland by Albuquerque stifte, en yn 'e 1940-er jierren waarden ek de Basis Sandia en it Nasjonaal Laboratoarium Sandia der fêstige, mei as gefolch dat de stêd in wichtige rol spile by de ûntwikkeling fan 'e atoombom. Yn 'e 1960-er en 1970-er jierren waard de ferpaupere binnenstêd fan Albuquerque alhiel renovearre, wêrby't in protte histoaryske gebouwen sloopt waarden om romte meitsjen foar nije pleinen (plazas), wolkekliuwers en parkearplakken.
Ekonomy
Albuquerque leit yn 'e midden fan wat wol de Technologykorridor fan Nij-Meksiko neamd wurdt, in konsintraasje fan high-techbedriuwen en -oerheidsynstellings dy't him útstrekt by de bopperin fan 'e Rio Grande lâns. De grutste wurkjouwer fan 'e stêd is de Loftmachtbasis Kirtland, folge troch de Universiteit fan Nij-Meksiko, it Nasjonaal Laboratoarium Sandia, it iepenbier skoaldistrikt fan Albuquerque en de sikehûsorganisaasje Presbyterian Health Services. Kompjûterprodusint Intel hat in grut fabryk yn Rio Rancho, in foarstêd fan Albuquerque, en fleantúchbouwer Northrop Grumman is fêstige oan 'e autosnelwei Interstate 25 (of I-25), noardeastlik fan Albuquerque.
Albuquerque hjoed de dei
Albuquerque is de thúsbasis fan it honkbaltiim de Albuquerque Isotopes en it iishockeytiim de New Mexico Mustangs. Der binne yn 'e stêd mear as 300 ferienings, stiftings en oare organisaasjes fêstige op it mêd fan keunst, muzyk, dûns, literatuer, film en âlde ambachten. Dêrta heart ek in ferskaat oan museä en keunstgalleryen, lykas it Albuquerque Museum of Art and History (AMAH) en it Natuerhistoarysk en Wittenskiplik Museum fan Nij-Meksiko. It meastepart fan 'e prizige boetyks en heech oanskreaune restaurants is te finen yn it histoaryske sintrum fan 'e stêd, it Old Town, krektlyk as ferskate teäters. Yn 'e neite fan 'e stêd leit it Nasjonaal Monumint Petroglyph. Elts jier wurdt yn Albuquerque fierders it Albuquerque International Balloon Fiesta holden, in ballonfeest mei ynternasjonale alluere.
Demografy
Neffens in offisjele skatting troch it Amerikaanske Folkstellingsburo op grûn fan gegevens fan 'e folkstelling fan 2010 hie Albuquerque yn 2012 in befolking fan 555.417 minsken. De befolkingstichtens bedroech 1.126,9 minsken de km². Yn 1890 hie de Albuquerque noch mar 3.800 ynwenners, en yn 1960 goed 201.000.
Neffens gegevens fan 'e folkstelling fan 2010 wie doe fan 'e befolking fan Albuquerque 12,0% âlder as 65 jier en 24,5% jonger as 18 jier. Fierders bestie 38,5% fan 'e húshâldings út ien persoan, wylst 13,5% fan 'e befolking ûnder de earmoedegrins libbe. Wat de etnyske opbou fan 'e befolking oangiet, dy wie yn 2010 sa: 46,7% Latino's; 42,1% blanken; 4,6% Yndianen; 3,3% swarten; 2,6% Aziaten; 0,7% oaren of fan mingd etnysk komôf.
Klimaat
Albuquerque hat in steppeklimaat, mei mylde oant kâlde winters en hjitte oant gleonhjitte simmers, hoewol't it simmerwaar yn 'e regel te hurdzjen is fanwegen de tige lege luchtfochtichheid. Yn july, de waarmste moanne, is de trochsneed temperatuer oerdeis 32,3 °C (nachts 19,1 °C), en yn desimber, de kâldste moanne, is dat 7,8 °C (nachts –3,1 °C). Rekôrtemperatueren wiene 42 °C yn july en –27 °C yn jannewaris. Albuquerque kriget jiers trochinoar mar 239,5 mm delslach, mei dêrûnder oer it hiele winterhealjier ferdield 23,6 sm snie.
Grutte Depresje
275px|thumb|"Migrantemem" ([[Dorothea Lange, 1936), in toanbyld fan de Amerikaanske Grutte Depresje. It ûnderskrift is "Beroaide earteplukkers yn Kalifornje. Mem fan sân bern. Leeftyd: 32 jier. Nipomo, Kalifornje." De frou op de foto is Florence Owens Thompson]] De Grutte Depresje is de namme foar de ekonomyske krisis yn de tritiger fan de 20e iuw. Dy tiid wurdt ek wol oantsjut as de Krisisjierren. Dizze ekonomyske krisis of depresje ûntstie yn de Feriene Steaten en luts de hiele wrâld deryn mei. It wie de grutste en wichtichste ekonomyske depresje yn de nijste tiid en wurdt yn de 21e iuw as foarbyld oanhelle fan hoe djip der wrâldekonomy falle kin.
Burg Ardeck
Burg Ardeck is in ruïne fan in let-midsiuwske hichteboarch oan de Aar by Holzheim yn de lânkring Rhein-Lahn-Kreis yn de Dútske dielsteat Rynlân-Palts.
Grutte Depresje
Oarsaken leinen yn oerproduksje fan de lânbou en yn de yndustry dy't troch de lege leanen fan de konsuminten har produkten net kwyt koe. Boppedat tochten ekonomen dat de krisis fansels oergean soe.
Burg Ardeck
Skiednis
De boarch waard foar it earst yn in kronyk fan Tilemann Elhen fan Wolfhagen út 1395 neamd. Greve Adolf fan Nassau-Dillenburg liet de boarch bouwe en nei alle gedachten tsjinne de lytse boarch om de grins mei it greefskip Katzenelnbogen te beweitsjen.
Sûnt 1467 wie de boarch de residinsje fan de famylje Dietrich fan Diez, dy't de boarch dat jier fan de greven fan Diez yn lien krigen. Nei it útstjerren fan it skaai Diez yn 1727 waard de boarch net mear bewenne en sette it ferfal yn. Al yn oantekenings út 1740 wurdt de boarch as brekfallich beskreaun. De ruïne is sûnt 1986 yn eigendom fan de gemeente Holzheim.
Beskriuwing
It grûnplan fan de boarch hat de foarm fan in lange, ûnregelmjittige fjouwerhoeke en waard lykas wenst oanpast oan de beskikbere romte. Fan de eardere boarch binne allinne de ferdigeningstoer (Bergfried) en de ringmuorre om de binnenhôf bewarre. Yn it noardwesten wie eartiids noch in rûne toer, yn it noardeasten noch in seishoekige toer. De bewarre ferdigeningstoer is 22 meter heech en stiet yn it suden. De toer hat gjin trep en kin net beklommen wurde.
Foarhinne wie der ek in kapel, dy mooglik noch yn it jier 1704 foar in doop brûkt waard.
Holzheim (Rynlân-Palts)
Holzheim is in plak yn de Dútske dielsteat Rynlân-Palts. It plak leit yn de Rhein-Lahn-Kreis en heart by de ferbânsgemeente Diez.
Geografy
Holzheim leit oan de Aar, 3 kilometer súdeastlik fan Diez en 4 kilometer súdlik fan Limburch oan de Lahn. Holzheim leit oan de grins fan Hessen.
Reginald Joseph Mitchell
thumb|Reginald Mitchell Reginald Joseph Mitchell (Butt Lane, Staffordshire, 20 maaie 1895 - Southampton, 11 juny 1937) wie in Ingelsk loftfeartyngenieur.
Blauferskowing
Blauferskowing of (yn it Ingelsk) blueshift is in natuerkundich ferskynsel dat in ferskowing nei de blauwe ein fan it sichtbere spektrum omfiemet (d.w.s. sichtber foar it minklik each). Dit fenomeen komt foar as ljocht in proporsjoneel lytsere weachlingte kriget. As in waarnimmer minder elektromagnetyske strieling sjocht (dy't him bûten it foar minsken sichtbere ljochtspektrum befynt), of as in ljochtútstrieljend objekt him nei de waarnimmer ta beweecht, of as elektromagnetyske strieling in swiertekrêftfjild ynkomt, sil it lykje as sjocht men mear blau.
Reginald Joseph Mitchell
Mitchell wurke foar Supermarine Aviation Wurks. Tusken 1920 en 1936 ûntwurp er 24 fleantugen. Hy is fral bekend fan race-wetterfleantugen, mei as hichtepunt de Supermarine S.6B, en de ferneamde Supermarine Spitfire út de Twadde Wrâldoarloch. Hoewol't er syn hiele libbenlang fleanmasines ûnwikkele helle er earst yn 1935 syn fleanbrevet.
Blauferskowing
It tsjinstelde fan blauferskowing is readferskowing of redshift; dat wurdt oer it algemien sjoen as in ljochtútstrieljend objekt him fan 'e waarnimmer ôf beweecht of wannear't elektromagnetyske strieling in swiertekrêftfjild ferlit. Blauferskowing wurdt feroarsake troch it Doppler-effekt, dat ek merkber is yn 'e toan en frekwinsje fan lûdsweagen (bgl. as in âljende sirene him nei jin ta of fan jin ôf beweecht).
Buskerud
Buskerud wie foarhinne in Noarske provinsje (fylke) yn Østlandet en grinzge oan de provinsjes Akershus, Hordaland, Oppland, Oslo, Sogn og Fjordane, Telemark en Vestfold. It beslacht 14.911 kante kilometer en hat 280.781 ynwenners (2017). De haadstêd fan de provinsje wie Drammen.
Readferskowing
Readferskowing, of (yn it Ingelsk) redshift, is in natuerkundich ferskynsel dat in ferskowing nei de reade ein fan it sichtbere spektrum omfiemet (d.w.s. sichtber foar it minklik each). Dit fenomeen komt foar as ljocht in proporsjoneel gruttere weachlingte kriget. As in waarnimmer mear elektromagnetyske strieling sjocht (dy't him bûten it foar minsken sichtbere ljochtspektrum befynt), of as in ljochtútstrieljend objekt him fan 'e waarnimmer ôf beweecht, of as elektromagnetyske strieling in swiertekrêftfjild ferlit, sil it lykje as sjocht men mear read. It tsjinstelde fan readferskowing is blauferskowing of blueshift; dat wurdt oer it algemien sjoen as in ljochtútstrieljend objekt him nei de waarnimmer ta beweecht of wannear't elektromagnetyske strieling in swiertekrêftfjild ynkomt.
Readferskowing wurdt feroarsake troch it Doppler-effekt, dat ek merkber is yn 'e toan en frekwinsje fan lûdsweagen (bgl. as in âljende sirene him nei jin ta of fan jin ôf beweecht). Op astronomysk mêd komt readferskowing foar troch it úttynjen fan it hielal, dat derfoar soarget dat ljochtboarnen (yn dit gefal stjerren) dy't fier genôch fan 'e Ierde ôfsteane, in mjitte fan readferskowing fertoane dy't korrespondearret mei it tanimmen fan harren ôfstân fan 'e Ierde. It ûndersyk nei readferskowing fan stjerren hjit astronomyske spektroskopy. It ferskynsel readferskowing foarmet ek de grûnslach fan 'e snelheidsradar dy't troch de plysje brûkt wurdt om 'e faasje fan foarbyridende auto's te mjitten.
List fan planetoïden 86901-87000
Dit is in list fan planetoïden 86901-87000.
Watze thoe Schwartzenberg en Hohenlansberg (1822-1895)
Watze Julius Justus Dominicus thoe Schwartzenberg en Hohenlansberg (Hitsum, 4 desimber 1822 - Velp, 12 maaie 1895) wie in grytman en lettere boargemaster. Hy wie de soan fan Jan Sicco Tjalling Camstra thoe Schwartzenberg en Hohenlansberg (1769-1829) en Anna Adriana Lewe fan Aduard (1780-1827). Watze syn heit stoar dus al doe't hy sân jier âld wie.
Yn 1848 folge Watze Julius Burmania van Andringa de Kempenaer op as grytman fan Doanjawerstâl. Yn 1851, by de ynfiering fan de gemeentewet, waard er boargemaster fan dyselde gemeente. Watze troude op 57-jierrige leeftyd op 1 july 1880 yn Ryptsjerk mei Gerardina Georgina Horn (Rijswijk, 4 april 1838 - Velp, 29 novimber 1917).
Ferfolch
In ferfolch is in literêr wurk, film, toanielstik, tillefyzjeprogramma, muzykstik of kompjûterspultsje dat fierder giet dêr't in earder wurk opholden is. De term wurdt almeast brûkt yn it ramt fan ferheljende fiksje, wêrby't in ferfolch pleatst is yn deselde fiktive wrâld as it eardere wurk, en ornaris gronologysk folget op dat eardere wurk. Yn it meastepart fan 'e gefallen pakt in ferfolch ferskate ploteleminten fan it oarspronklike ferhaal op, faak mei deselde personaazjes en dekôrs. As der ien inkeld ferfolch makke wurdt, sprekt men yn 'e regel noch net fan in searje, mar in ferfolch kin wol ta it ûntstean fan in searje (of rige) liede as der mear ferfolgen makke wurde. By literatuer sprekt men dan fan in romansearje en by films fan in filmsearje. Ek de opinoar folgjende ôfleverings fan in tillefyzjesearje kinne as ferfolgen beskôge wurde. As der ferfolgen makke wurde yn ferskate soarten media, sprekt men net fan in searje, mar fan in mediafranchise.
It meitsjen fan ferfolgen is oantreklik foar filmprodusinten en útjouwers om't der minder risiko mei rûn wurdt. As it publyk wol oer it oarspronklike wurk mocht, is de kâns grut dat it ek oer it ferfolch meie sil. De fans fan it oarspronklike wurk sille alteast it ferfolch lêze, sjen of spylje wolle. Dat is in grut foardiel boppe it fan nul ôf oan begjinnen mei in hiel nij wurk. Ek komt it foar dat it publyk aktyf freget om in ferfolch. Oan 'e oare kant is it sa dat ferfolgen, benammen as it om films giet, oer it algemien minder goed binne en ek minder wurdearre wurde as it oarspronklike wurk. Ferfolgen hawwe faak in titel mei in getal. Dat is bygelyks it gefal mei de film Beverly Hills Cop, dy't as ferfolgen Beverly Hills Cop 2 en Beverly Hills Cop 3 hat. Ek komt it foar dat der mei dûbele punten en tafoechsels wurke wurdt, lykas by Independence Day, dat as ferfolch Independence Day: Resurgence hat. Ek kin it foarkomme dat sawol fan in getal as fan in dûbele punt plus tafoeging gebrûk makke wurdt, lykas by Terminator 2: Judgment Day of Star Trek VI: The Undiscovered Country.
Yn it Ingelsk binne ferskate neologismen betocht om 'e ferskillende soarten ferfolgen te omskriuwen. Dy termen wurde gauris oernommen yn oare talen. Se wurde benammen brûkt foar films, mar se kinne ek op it mêd fan 'e literatuer brûkt wurde. Sokke termen binne basearre op it Ingelske wurd foar 'ferfolch': sequel (útspr.: ['si:kʷəl], likernôch: " sii -kwul").
Syffaks
260px|thumb|Syffaks ûntfangt Skipio Syffaks (Syphax) wie yn de âldheid de kening fan de Massesyljers, in Berberske stamme yn westlik Numydje, yn de lêste fearns iuw fan de tredde iuw f.Kr. De romeinske skriuwer Titus Livius skreau oer him yn syn wurk Ab Urbe Condita fan 27-25 f.Kr.
Libbensrin
Yn 218 f.Kr. bruts de Twadde Punyske Oarloch út tusken Kartago en de Romeinske Republyk en Syffaks keas ynearsten de kant fan Rome. Yn 213 f.Kr. sleat er in alliânsje mei Rome en dy stjoerde help en train Syffaks syn troepen. Dêrnei foe Syffaks it eastnumidyske keninkryk fan de Massyljers ûnder harren kening Gaïa oan, dy't bûnsmaten fan Kartago wiene. Doe't Gaïa yn 206 f.Kr. ferstoar, krigen syn soannen Massinissa en Uzalses spul oer de erfenis. Dêrtroch slagge it Syffaks en oermasterje grutte parten fan it eastnumidysk keninkryk.
Nei't de romeinske generaal Skipio Afrikanus de Slach by Ilipa yn 206 f.Kr. wûn hie, stjoerde er syn freon Gaius Laelius nei Syffaks en befêstigje it ferdrach tusken him en Rome. Syffaks wegere dat lykwols, om't er allinnich mei Skipio in ferdrach tekenje woe. Skipio teach dêrnei mei twa quinqueremes (oarlochsskippen) en moetsje Syffaks. Hy naam dêrmei in grut risiko, want hy kaam tagelyk oan yn de numidyske haven as de kartaachske generaal Hasdrubal Gisko, dy't út Ibearje wei flechte en nei Kartago werom kearde. Skipio wie der justjes earder as Hadrubal syn sân triremes, dochs Hasdrubal doarde de Romeinen yn in neutrale haven net oan te fallen. Syffaks nûge harren beide út foar in jûnsmiel, dêr't Skipio syn sjarme oer Syffaks en Hasdrubal wist te winnen.
Underwilens kaam Massinissa ta de konklúzje dat Rome oan de winnende hân wie tsjin Kartago en besleat om nei de kant fan Rome oer te skeakeljen. Hasdrubal moast dêrom in nije bûnsmaat sykje en hy wist Syffaks oer te heljen troch syn dochter Sofonisba oan te bieden mei him te boaskjen. Hja wie lykwols oant 206 f.Kr. ferloofd mei Massinissa.
Mei it omskeakeljen fan de alliânsjes like it der ynearsten op dat Kartago en Syffaks in sterkere posysje hiene yn Afrika, benammen earstoan yn de kampanje fan Skipio yn Noard-Afrika. De mankrêften fan Hasdrubal en Syffaks wisten Skipio te twingen en jou it belegerjen fan Utika op. De tastân feroare mei de Slach op de Grutte Flakten yn 203 f.Kr. en Hasdrubal en Syffaks moasten belies jaan dêrnei't Syffaks werom nei syn keninkryk flechte. Skipio konsintrearre him op Kartago, wylst Laelius en Massinissa Syffaks nei Sirta ta folgen.
Nei syn dea
Syffaks syn frou, Sofonisba, troude dêrnei fannijs mei Massinissa. Skipio betroude har lykwols net en easke dat se troch de strjitten fan Rome as kriichsbút laat waard. Om har dat krinkjen te besparjen stjoerde Massinissa har fergif dêr't se harsels mei tekoart die.
Jack Ruby
Jack Ruby (berne as: Jacob Leon Rubenstein; Chicago, 25 maart 1911 – Dallas, 3 jannewaris 1967), wie in Amerikaansk nachtklubeigner fan Poalsk-Joadsk komôf, dy't konneksjes mei de maffia hie. Op 24 novimber 1963 skeat er yn 'e garaazje ûnder it haadburo fan 'e plysje te Dallas Lee Harvey Oswald dea, de fermoedlike moardner fan 'e Amerikaanske presidint John F. Kennedy. De moard waard troch in oanwêzige kameraploech filme en live útstjoerd. Ruby waard derfoar feroardiele en krige yn earste ynstânsje de deastraf, al waard him letter in nij proses tasein. Wylst er dêrop wachte, kaam er yn 'e finzenis te ferstjerren oan in longemboly, feroarsake troch longkanker.
Libben oant 1963
Jack Ruby waard yn 1911 yn Chicago berne as Jacob Leon Rubenstein, soan fan Joseph Rubenstein (1871-1958) en Fannie Turek Rutkowski, beide otterdokse joaden en beide berne yn Poalen. Ruby wie de fyfde yn in gesin mei acht (oerlibjende) bern, en hie in jonkheid fol skoaltsjeskûljen en jeugdkriminaliteit. As tiner rekke er oan 'e bookmakerskant belutsen by it ôfsluten fan weddenskippen op hynsterinbanen, en yn 'e 1940-er jierren besocht er geduerich rinbanen yn 'e Amerikaanske steaten Illinois en Kalifornje. Yn 1943, ûnder de Twadde Wrâldoarloch, waard er oproppen foar syn tsjinstplicht, dy't er ferfolle as fleantúchmeganisiën op ferskate bases fan 'e Amerikaanske Loftmacht yn 'e Feriene Steaten. Syn steat fan tsjinst dêre wie sûnder lek of brek, en yn febrewaris 1946 waard er earfol ûntslein.
Nei syn tsjinsttiid kearde Ruby earst werom nei Chicago, mar in jier letter, yn 1947, ferfearen hy en syn bruorren nei it Teksaanske Dallas, dêr't se koarte tiid letter harren efternamme feroaren ta "Ruby". De reden dy't se dêrfoar opjoegen, wie dat se in postoarderbedriuw begûn wiene, en dat se bang wiene de klandyzje mis te rinnen fan lju dy't net mei Joaden omgean woene. Letter iepene Ruby yn Dallas ferskate nachtklubs, stripklubs en dûnspaleizen. Hy krige der ek goede bannen mei in grut part fan 'e pleatslike plysjes. Dy kamen del yn syn nachtklubs, dêr't er harren lette en sette, en soarge dat it har oan neat ûntbriek, wylst er fan gjin beteljen witte woe. Ruby troude nea.
Konneksjes mei de maffia
Nei't er him yn Dallas nei wenjen set hie, rekke Ruby behelle yn alderhanne tsjustere saakjes, en hied er gedoente mei û.o. Sam Giancana, in notwaar lid fan 'e maffia, Joseph Campisi, dy't ek by de ûnderwrâld belutsen wie, en de gokker Lewis McWillie, dy't goekunde wie fan maffiabaas Santo Trafficante jr. Yn 1959 reizge Ruby sels nei Kuba ta (dat wie foar't Fidel Castro dêr oan 'e macht kaam), sabeare om McWillie dêr op te sykjen, mar der binne sterke oanwizings dat er ynstee (of ek) in moeting hie mei Trafficante sels. In dei foar de moard op Kennedy besocht Ruby noch it restaurant fan Campisi, dy't ûnderhearrich west hawwe soe oan Carlos Marcello, in maffiabaas dy't der, neffens de ferhalen, oer praat hie om Kennedy út 'e wei te romjen.
Hoewol't de Kommisje Warren, dy't fuort nei de moarden op Kennedy en Oswald, yn 1964, de hiele saak ûndersocht, hawwe woe dat der gjin "wêzentlik ferbân [bestie] tusken Ruby en de organisearre misdie", miende de Spesjale Kommisje fan it Amerikaanske Hûs fan Offurdigen, dy't it spul yn 1979 nochris op 'e nij oereide, dat Ruby "in statistysk ferantwurde konklúzjes talittend tal bannen en direkte en yndirekte kontakten mei ûnderwrâldfigueren" en "it kriminele elemint yn Dallas" hie, mar dat er net "in lid" wie fan 'e organisearre misdie.
De moard
Op freed 22 novimber 1963 wie Ruby oan it wurk yn syn nachtklub The Carousel Club, yn it sintrum fan Dallas, doe't er om kertier foar ienen middeis, likernôch in kertier nei't it bard wie, hearde oer de moard op presidint John F. Kennedy. Neitiid waard er sjoen wylst er omhong by it Parkland Memorial Hospital, dêr't Kennedy hinne brocht wie, en doe by it haadburo fan 'e plysje, dêr't Lee Harvey Oswald, de fermoedlike dieder, fêstholden waard. Twa dagen letter, op snein 24 novimber 1963, moarns om njoggen minuten foar healwei tolven, doe't Oswald fia de ûndergrûnske garaazje fan it plysjeburo nei it tichthûs fan 'e county brocht wurde soe, stoep Ruby tusken de dêr gearklofte sjoernalisten wei en skeat Oswald lyk yn it boarst. Dy waard bewusteleas nei it sikehûs ta brocht, dêr't er om sân minuten oer ienen de middeis stoar. Mei't der in kameraploech yn 'e garaazje oanwêzich wie, waard de moard live útstjoerd en troch miljoenen minsken sjoen.
Ruby waard daliks arrestearre, en ferklearre letter dat er mei syn die Jackie Kennedy it lijen fan in langrinnend proses en in iepenbier tsjûgenis besparje wollen hie. Ek seid er dat er Dallas holpen hie om in skandplak út te wiskjen. Neffens it ûndersyk fan 'e Spesjale Kommisje fan it Amerikaanske Hûs fan Offurdigen, út 1979, wie syn omtinken foar Jackie Kennedy "in fabrisearre juridysk trúkje", mei't Ruby yn in privee-bryfke (of alteast in bryfke wêrfan't er tocht dat it privee wie) oan ien fan syn abbekaten, Joseph Tonahill, skreau: "Joe, dit moatsto ek witte. Myn earste abbekaat Tom Howard hat tsjin my sein dat ik sizze moat dat ik Oswald deasketten haw sadat Caroline en frou Kennedy net nei Dallas hoege soene te kommen om te tsjûgjen. Okee?"
Berjochting en dea
Nei syn arrestaasje waard Ruby oanklage en feroardiele foar moard. Hoewol't syn abbekaten besochten oan te toanen dat er fermindere tarekkenber wie, wie dat om 'e nocht, en waard op 14 maart 1964 de deastraf tsjin him útsprutsen. Yn it healjier nei de moard op John F. Kennedy frege en biddele Ruby ferskate kearen om heard te wurden troch de Kommisje Warren, mar dy toande dêr frjemd genôch hoegenamt gjin belangstelling foar. Pas nei't syn suster Eileen ytlike brieven oan 'e kommisje skreaun hie (en dy brieven iepenbier wurden wiene), wie de kommisje te bewegen om nei Dallas te reizgjen en Ruby yn it ferhear te nimmen. Hy smeke harren om 'e mooglikheid om yn Washington, D.C. te tsjûgjen, mei't er sei "hjirre stiet myn libben faai" en "ik wol de wierheid fertelle, mar dat kin ik hjir net dwaan", mar opperrjochter Earl Warren syn antwurd wie dat soks tsjin 'e regels wie en dat it fiersten tefolle administrative omballingen opsmite soe om in útsûndering te meitsjen.
Nei syn feroardieling ta de deastraf tekenen Ruby syn abbekaten, oanfierd troch Sam Houston Clinton, berop oan by it Teksaanske Hof fan Berop foar Strafsaken, dêr't se beärgumintearren dat Ruby yn Dallas gjin earlik proses hân hie en nea hawwe kinne soe. Uteinlik, op 6 oktober 1966, stelde it hof harren yn it gelyk en waard de deastraf oan kant reage. Der waard risselwearre om in nij proses te hâlden, te begjinnen yn febrewaris 1967, yn Wichita Falls, doe't Ruby op 9 desimber 1966 nei it Parkland Memorial Hospital yn Dallas brocht waard mei longûntstekking. De oare deis waard it syn dokters út ûndersiken dúdlik dat er oan longkanker litte, mei útsaaiïngs yn syn lever en syn harsens. Tsjin ien fan syn bewekkers, helpsheriff Al Maddox, sei er doe dat er in hoart tefoaren in ynjeksje krigen hie foar ferkâldenens, mar dat er no miende dat er ynstee ynjektearre wurden wie mei kankersellen, mei't er út 'e wei romme wurde moast om't er tefolle wist. Ruby stoar trije wiken letter, op 3 jannewaris 1967, yn itselde sikehûs dêr't foar him John F. Kennedy en Lee Harvey Oswald stoarn wiene. De direkte deadsoarsaak wie in longemboly, mar de ûnderlizzende oarsaak wie longkanker.
Go, Dog. Go! (tekenfilmsearje)
'Go, Dog. Go!' is in Amerikaanske-Kanadeeske kompjûteranimearre tekenfilmsearje foar bern, dy't ien seizoenen rûn, fan 2021 oant no, ûntwikkele troch de Amerikaan Adam Peltzman foar Netflix. De rige is basearre op it boek mei deselde namme út 1961 fan P. D. Eastman.
Produksje
''Go, Dog. Go!'' waard yn 26 jannewaris 2021 oankundige as ûnderdiel fan in oerienkomst dy't tekenfilmstudio DreamWorks Animation en WildBrain sletten hie mei streamingtsjinst Netflix. De searje is ûntwikkele troch Adam Peltzman. Utfierende produsinten binne Adam Peltzman, Lynn Kestin Sessler, Chris Angelilli, Josh Scherba, Stephanie Betts en Amir Nasrabadi. De searje hat ek de Kanadeeske keunstner Ken Turner, dy't de personaazjes, beammen en auto's ûntwurp.
Beurskrach fan 1929
thumb|210px|Minskekloft foar it gebou fan de [[New York Stock Exchange nei de beurscrash]] De beurskrach (of -crash) fan 1929 wie de earste beurskrach mei wrâldwide katastrofale gefolgen en begûn yn New York. Hjirmei folge de Grutte Depresje.
Heechkonjunktuer
De wrâld, en benammen de Feriene Steaten, belibbe yn de jierren 20 fan de 20e iuw in heechkonjunktuer. Hjirtroch gienen de koersen fan oandielen bot omheech, se waarden folle mear wurdich as't reedlik wie. Belizzers wienen poer, de prizen fan de oandielen waarden mnoch mear opjage, dit tsjin alle ekonomyske logika yn. Yn de simmer fan 1929 begûn dúdlik te wuden dat de ekonomyske syklus op het punt stie yn in spiraal nei ûnderen te reitsjen. In soad bedriuwen fernommen dat de merk fersêde wie en krompen de produksje yn of gienen fallyt.
Swarte Tongersdei
Op tongersdei 24 oktober 1929 begûnen de oandielekoersen op de New York Stock Exchange ekstreem te sakjen. Yn de ûntstiene panyk besochten belizzers harren oandielen te ferkeapjen, wêrtroch't de koersen finaal yn elkoar klapten.
Troch de krisis koenen in soad lienings net werom betelle wurde wêrtroch't banken fallyt gienen. Dit hat in sniebaleffekt ta gefolgen wêrtroch't de minder wurdende ekonomy hurd yn in depresje rekke. Noch ekstra fiede troch de deflaasje dy't dêrtroch ûntstie en it ynstoarten fan de hannel rekke de hiele wrâld dêrnei yn in leechkonjuktuer.
Dútske krisis
In foarbyld fan de katastrofale gefolgen fan de minne ekonomyske situaasje is it feit dat de federale oerheid fan de FS grutte finansjele tekoarten hie. Om te besunigjen waard de finansjele help yn it ramt fan it Young-Dawes pakt oan Dútslân stopsetten. Yn Dútslân ûntstie in ferskuorrende earmoede; dit foarme it klimaat wêryn Adolf Hitler oan de macht komme koe. De ekonoom Keynes hie dizze krisis al foarsein yn syn boek The End Of Laisser Faire.
Herfoarme tsjerke (Iens)
De tsjerke fan Iens is ien fan de twa tsjerken fan de herfoarme gemeente Spannum-Iens. De herfoarme gemeente is oansletten by de PKN.
Skiednis
De út likernôch 1200 datearjende tsjerke ferlear by in ferbouwing yn 1874 in grut diel fan de midsiuwske muorren. It koer en de súdlike muorre waarden fernijd, wylst de noardlike muorre en in diel fan de toer oarspronklik bleau en noch romaanske spoaren besit. Yn dy tiid waard de tsjerke ek grutter makke en dat is te sjen oan de reinwetterbak fan 1783, dy't eartiids fansels bûten de tsjerke lei mar tsjintwurdich ûnder de flier fan it eastlike koer. Op it eastlike ein fan it dak stiet in stjer, dy't der al foar 1746 stien hat.
Ynterieur
Fan it midsiuwske ynterieur is útsein de alterstien fierder neat bewarre bleaun. Yn it gongpaad tusken de banken leit in grêfsark fan Bocke fan Burmania, ferstoarn yn 1553. De lûkbalken sille nei alle gedachten by de ferbouwing fan 1874 ferfongen wêze. De preekstoel stiet oan it eastlike ein en stamt út de 17e iuw. De rest fan de ynrjochting stamt fan 1763 en 1874. De alterstien dy't by de restauraasje fûn waard en út de roomske tiid fan de tsjerke datearret, tsjinnet tsjintwurdich as blêd foar de nachtmielstafel. Oan de noardlike muorre hinget in restant fan in rouboerd foar immen fan de Burmania's.
Eartiids hie de tsjerke twa klokken yn de toer. De grutte klok wie yn 1612 getten troch Henrick Wegewart en de lytse yn 1665 troch Jurjen Balthasar. Yn de Twadde Wrâldkriich waarden de klokken troch de besetter foardere en de lytse klok kaam letter net werom.
Oargel
It Hardoff-oargel út 1860 waard yn 1915 ferfongen troch in nij pneumatysk oargel fan A. Standaart. Yn 1976 waard it binnenwurk en de spyltafel fan it Standaart-oargel ôfbrutsen. De oargelkas bleau stean en dêrefter waard in elektroanysk oargel fan Heijligers del set.
Halland
Halland is in lânskip yn it súdwesten fan Sweden. It grinzget yn it suden oan Skåne, yn it easten oan Småland en yn it noareasten oan Västergötland. Halland leit teffens oan it Kattegat. Oant 1645 makke it lânskip diel út fan it Keninkryk Denemark.
Sulverstrjittetsjerke (Frjentsjer)
De Sulverstrjittetsjerke oan de Sulverstrjitte wie oant 2015 de grifformearde tsjerke fan Frjentsjer.
Skiednis
Op it plak fan it hjoeddeiske gebou stie earder de roomske Fransiskustsjerke út 1694. De parochy liet oan it begjin fan de jierren 1830 in nije wettersteatstsjerke bouwe oan de Godsikker. Nei't op 1 desimber 1835 in ôfskieden gemeente yn Frjentsjer ynstituearre waard, naam de gemeente sûnt 1843 de âlde Fransiskustsjerke yn gebrûk. Yn 1893 waard op it plak fan de âlde tsjerke in nije tsjerke boud.
It ynterieur fan de grifformearde tsjerke waard yn de jierren 1960 modernisearre. Yn dy tiid waard ek in nij portaal foar de gevel set. Dêrtroch en troch it ferdwinen fan it hek op de roailine ferlear de tsjerke oan monumintaal oansjen.
Yn 2010 gyngen de grifformearden mei de herfoarmen yn Frjentsjer tegearre fierder as ien PKN-gemeente. Yn de tsjerke waard op snein 7 septimber 2015 foar it lêst in tsjinst holden. By dy lêste tsjinst wiene sa'n 650 minsken oanwêzich. De PKN-gemeente makket sûnt allinne noch gebrûk fan de Martinytsjerke.
Alhoewol't it grutte tsjerkegebou in monumintale útstrieling hat, is it gjin monumint. De tsjerke waard yn 2017 ferkocht en soe troch de nije eigners tenei brûkt wurde as wenhûs en foar kulturele aktiviteiten. . Neffens in wurdfierder fan de PKN-Frjentsjer sil no (2020) it hiele gebou ornearre wurde foar it ynbouwen fan apparteminten.
Oargel
It oargel fan de tsjerke waard yn 1905 troch de firma Van Dam út Ljouwert boud. De firma Reil út Heerde feroare it ynstrumint yn 1951 en joech it fjouwer jier letter in modern front. Deselde oargelboufirma restaurearre yn 1999 it oargel. Nei it sluten fan de tsjerke waard it oargel demontearre en opslein toch in net mei namme bekende oargelbouwer.
Bibian Mentel
Bibian Mentel (folút: Bibian Mentel-Spee; Utert, 27 septimber 1972 - Loasdrecht, 29 maart 2021) wie in Nederlânske trijefâldich gouden medaljewinner op de Paralympyske Winterspullen en fiiffâldich wrâldkampioen parasnowboarden. Mentel wûn de Paralympyske gouden medalje yn de dissipline snowboardcross op de Paralympyske Winterspullen fan 2014 en 2018, lykas yn de banked slalom yn 2018, nettsjinsteande dat sy sûnt it begjin fan de iuw njoggen kear tsjin kanker fochten hat. Hja wûn har medaljes fan 2018 doe't se 45 jier âld wie. Mentel skreau mei oan twa boeken oer har libben, karriêre en wrakseling mei kanker, en rjochte har eigen stifting op, de Mentelity Foundation, in stifting dy 't bern en jongfolwoeksenen mei in lichaamlike beheining oan it sporten krije wol, benammen op it mêd fan snowboarden. Bibian Mentel ferstoar op 29 maart 2021 yn 'e âldens fan 48 jier oan de gefolgen fan kanker.
Lippmann, Rosenthal & Co.
Lippmann, Rosenthal & Co. kin ferwize nei:
Read
Read is in kleur dy't him oan 'e ein fan it spektrum fan sichtber ljocht befynt, krekt foar't dat oergiet yn ynfraread, dat it minsklik each net gewaarwurde kin. Yn 'e kleuresirkel grinzget read oan 'e iene kant oan oranje en oan 'e oare kant oan pears. De kleur hat in weachlingte fan likernôch 625-740 nm en in frekwinsje fan rûchwei 480-400 THz. By additive kleurminging is read in primêre kleur, mar by subtraktive kleurminging is it in sekundêre kleur. Read is de komplemintêre kleur fan syaan. Kwa tinten rint read útinoar fan oranjeread, dat ek as tint fan oranje beskôge wurde kin, oant kastanjebrún, dat ek in tint fan brún is. Op it mêd fan yntensiteit rint read útinoar fan it bleke rôze oant it dûnkere bloedread. Yn 'e heraldyk is read in heraldyske kleur en hat it de namme kiel. Yn sprekwurden seit men: sa read as bloed, sa read as fjoer, sa read as in foks of sa read as in kraal.
Bloed
Ien fan 'e âldste en ynfloedrykste assosjaasjes fan 'e kleur read is mei bloed. Bloed is read fanwegen de izerhâldende proteïne hemoglobine, dat yn 'e longen soerstof bynt en dat troch it lichem ferfiert nei plakken dêr't it nedich is. Op basis fan 'e bân tusken bloed en de kleur read seit men yn it Frysk wol dat froulju "de reade flagge út hawwe" as se de regels hawwe. Ek sprekt men wol fan "reade loop" as men dysintery (bloeddiarree) bedoeld. En "ien read snije" betsjut in persoan tatakelje mei in mês, sadat hy of sy bliedende wûnen kriget.
Gefaar
Read is in kleur dy't opfalt en dêrom brûkt wurdt om 'e oandacht te lûken. Sadwaande seit men fan wat bysûnders wol: "dat mei wol mei in reade letter yn it almenak." Yn 'e Westerske wrâld wurdt read faak assosjearre mei gefaar, nei alle gedachten fanwegen in âldere assosjaasje mei bloed en/of fjoer. Want hoewol't fjoer eins mear oranje is as read, seit men wol: "sa read as fjoer", en yn it Frysk betsjut "de reade hoanne kraaie litte" dat men eat yn 'e brân stekt. Dêrfandinne dat read ek de kleur fan 'e brânwacht en fan brânprevinsje is.
In reade list is in opsomming fan minsken, bisten of planten dêr't gefaar oan ferbûn is, of dy't yn gefaar ferkeare. Fanwegen de assosjaasje mei gefaar wurdt read ek brûkt as sinjaalkleur yn ferkearsljochten en seinen as teken dat men stilhâlde moat. Om deselde reden is it de eftergrûnkleur fan ferkearsbuorden lykas it stopboerd en it net-ynriidboerd (it 'brievebusboerd'). Ek op oare mêden wurdt de kleur read op dizze wize brûkt. Sa kriget men yn it fuotbal in reade kaart as men in slimme (of in twadde lichtere) oertrêding fan 'e regels begien hat. In 'reade streek' is yn it spraakgebrûk in merkteken dêr't men net oerhinne komme mei.
Emoasjes
Ferskate minsklike emoasjes binne ferbûn mei de kleur read, lykas lulkens. As immen lulk wurdt, seit men wol dat hy of sy in reade kop kriget. Yn gefallen fan razernij wurdt wol sein dat immen 'read sjocht'. Bollen soene lulk wurde fan in reade lape, lykas by bollegefjochten, mar dat is in fabeltsje; de reäksje fan 'e bolle komt nei alle gedachten fuort út it feit dat der mei de lape útdaagjend nei him skodde en weaun wurdt, en in lape fan lykfol hokker oare kleur soe itselde resultaat hawwe. Histoarysk waard read assosjearre mei de Romeinske oarlochsgod Mars, wat wierskynlik de reden is dat de 'reade planeet' Mars nei him ferneamd is.
Behalven mei lulkens wurdt read ek assosjearre mei de leafde, wêrfan't in read hert it symboal by útstek is. It is dêrom ek de kleur dy't ferbûn is mei Falentynsdei, de ynternasjonale feestdei dêr't de leafde op fierd wurdt. Yn it ferlingde fan 'e leafde is read, alteast yn 'e Westerske wrâld, ek de kleur fan hertstocht, seksualiteit, erotyk en ferlieding. It is de kleur fan 'e lippen, dy't froulju noch reader meitsje troch lippestift op te dwaan. Read, of rôze, dat in ljochte tint read is, wurdt ek assosjearre mei prostitúsje. In prostitúsjesône yn in stêd wurdt faak oantsjut as in rôze buert of yn it Ingelsk as in red-light district, in "gebiet mei reade lampen". Dat komt fan it histoaryske gebrûk om nachts in reade lampe by in foardoar brâne te litten, by wize fan teken dat de bewenster fan it oangeande hûs prostituee wie.
Yn it Fiere Easten hat read benammen positive konnotaasjes. De kleur wurdt yn Sina bgl. assosjearre mei wolfeart, lok, leafde, populariteit en macht. De kwaliteit fan in Sineesk restaurant wurdt oantsjut mei it tal reade lampionnen. Yn tsjinstelling ta it Westen is yn Sina oan erotyk en seksualiteit de kleur giel ferbûn. Ek yn it Westen wurdt read wol assosjearre mei blydskip, wielde en elite. Sa wurdt foar hege gasten of by tige formele gelegenheden in reade loper útrôle.
Polityk
Yn 'e polityk wurdt de kleur read, nei alle gedachten al fan 'e Frânske Revolúsje fan 1789 ôf, brûkt as symboal foar revolúsjonêre, linkse en yn it algemien radikale groepearrings. Oan 'e ein fan 'e njoggentjinde iuw waard read it symboal foar it sosjalisme en it kommunisme. Njonken de hammer en sichte wie read it wichtichste symboal fan 'e (kommunistyske) Sovjet-Uny; dêrfandinne kamen nammen as it Reade Leger (it leger fan 'e Sovjet-Uny) en it Reade Plein (it wichtichste plein yn Moskou). Yn 'e Russyske Boargeroarloch en de Finske Boargeroarloch waarden de stridende partijen de Witen (konservativen) en de Readen (kommunisten) neamd. Under de Kâlde Oarloch waard de Sovjet-Uny yn 'e Westerske wrâld wol oantsjut as it 'reade gefaar', en in kommunist wie in 'readenien'. Kommunistyske lannen hiene faak flaggen dy't fierhinne read wiene, lykas de flagge fan de Sovjet-Uny, de flagge fan de Folksrepublyk Sina en de flagge fan Fjetnam.
Yn Sina spile de kleur read al sûnt minskewitten in tige wichtige rol, sawol yn it âlde Keizerryk Sina as yn 'e nije Folksrepublyk Sina. Nij wie wol de assosjaasje mei it kommunisme, dy't û.m. ta utering kaam yn 'e titel fan it Reade Boekje mei sitaten fan Mao Zedong. Yn Latynsk-Amearika jildt read, yn 'e tradysje fan 'e Frânske Revolúsje, noch altyd fral as de kleur fan it liberalisme. Yn it hjoeddeistige Jeropa, fan nei de Kâlde Oarloch, is it inkeld noch de kleur fan it sosjalisme, dy't as sadanich brûkt wurdt troch politike partijen as de PvdA en de SP yn Nederlân, de SPD yn Dútslân en de Labourpartij yn it Feriene Keninkryk. Yn 'e Feriene Steaten wurdt read tradisjoneel brûkt om 'e Republikeinske Partij te symbolisearjen, wylst blau de kleur fan 'e Demokratyske Partij is.
As nasjonale kleur wurdt read benammen assosjearre mei it Feriene Keninkryk, en dan fral mei Ingelân, mei't de soldaten fan it Britske Leger (de saneamde 'readjassen') iuwenlang readkleurige unifoarmen droegen. Oare lannen dy't read brûke, bgl. yn 'e tenu's fan it nasjonaal fuotbalalvetal, binne û.m. Belgje (tink oan de Rode Duivels), Denemark, Kanada, Noarwegen, Poalen en Switserlân.
Finânsjes
Yn 'e boekhâlding wurdt de kleur read brûkt foar negative getallen, oftewol skulden. Dêrfandinne dat men seit dat men "yn it read stiet" of "yn 'e reade sifers stiet" as immen in skuld by de bank hat. Ek komt dêr it sprekwurd "gjin reade sint hawwe" wei.
Rykdom
Rykdom of rikens is, yn sosjaal-ekonomysk opsjoch, it besit fan in oerfloed oan jild, lân, grûnstoffen en/of oare materiële besittings. Op it algemienste nivo wurdt ûnder 'rykdom' troch ekonomen ferstien: alles dat wearde hat. In persoan, mienskip, regio of lân dat in soad dingen fan wearde hat, wurdt ryk neamd. It tsjinstelde fan rykdom is earmoede. It omskriuwen fan rykdom kin in normatyf proses wêze mei ferskate etyske ymplikaasjes, yn acht nommen dat it maksimalisearjen fan rykdom yn it kapitalisme, dat de wrâldekonomy dominearret, faak sels sjoen wurdt as in normatyf prinsipe. Yn 2014 wie de Golfsteat Katar it rykste lân fan 'e wrâld rekkene nei lid fan 'e befolking.
Read
Religy
Yn 'e Roomsk-Katolike Tsjerke is read de liturgyske kleur fan 'e miskladen yn 'e pinkstertiid. De kleur ferwiist yn dat ferbân nei de 'tongen fan fjoer' dy't de apostels by it útstoarten fan 'e Hillige Geast op it earste Pinksterfeest boppe de hollen ferskynden. Read is binnen de Roomske Tsjerke ek de kleur fan hjeldagen dy't wijd binne oan kristlike martelders (fanwegen de konneksje mei bloed) en op Goedfreed, de betinking fan 'e krusiging fan Jezus. Dêrnjonken jout read weardichheid oan it amt; dêrom meie (inkeld) kardinalen skarlekkene (of kardinaalreade) kladen drage. Foar harren symbolisearret dy kleur harren berettens om har eigen bloed te offerjen foar de Tsjerke.
Rykdom
It moderne begryp 'rykdom' is fan belang op alle mêden fan 'e ekonomy, mar de betsjutting is lykwols ôfhinklik fan 'e kontekst. De termen 'rykdom' en 'ryk' kinne nammentlik ek subjektyf brûkt wurde: immen út 'e middenklasse is riker as immen út 'e ûnderklasse, mar dochs kin sa'n persoan noch muoite hawwe om troch de tiid te kommen. Sa'nent sil dêrom ek net as 'ryk' omskreaun wurde. By dat wurd tinke de measte minsken oan lju mei in 'goede' baan, dy't in filla hawwe, teminsten twa auto's, in twadde hûs yn it bûtenlân, mooglik noch in syljacht en dy't rom rûnkomme kinne. De term 'superryk' of 'de superriken' ferwiist nei miljonêrs en miljardêrs.
Read
Religy
Yn 'e islaam wurdt de kleur read troch de sjiïten assosjearre mei harren hjeldei Asjoera, as de dea betocht wurdt fan Hûssein ibn Ali, in pakesizzer fan 'e profeet Mohammed, yn 'e Slach by Kerbala yn 680. Yn it boedisme is read ien fan 'e fiif kleuren dy't út de Boeda fuortkommen wêze soene doe't er ferljochting berikte. It wurdt dêrom assosjearre mei prestaasje, wiisheid, deugdsumens, lok en weardichheid. In soad boeddistyske mûntsen, bgl. yn Tibet, drage reade pijen. Yn it sjintoïsme fan Japan binne de seremoniële poarten dy't tagong jouwe ta timpels, de saneamde torii, read skildere. Dy poarten symbolisearje de oergong fan it wrâldsk fermidden nei in hillich plak.
Rykdom
De definysje fan rykdom dy't de Feriene Naasjes hantearje, hat net te krijen mei yndividuële rykdom, mar mei de rykdom fan lannen en maatskippijen. Yn dat ramt omfettet rykdom de som fan it natuerlike, minsklike en fysike kapitaal. Natuerlik kapitaal omfiemet lân, bosken, fossile brânstoffen en mineralen. Minsklik kapitaal omfiemet it totaal oan opliedings en kennis dy't de befolking hat. Fisyk (of produsearre) kapitaal wurdt foarme troch alle masines, bouwurken en ynfrastruktuer.
Read
Itenswaren
Typysk Nederlânsk is de assosjaasje fan 'e kleur read mei beskate itenswaren. Sa sit hjir puere sûkelarje almeast yn in reade ferpakking, wylst molkesûkelarje yn 'e regel in blauwe ferpakking hat. Krektsa sit sûpe yn Nederlân ornaris yn in read pak, yn tsjinstelling ta molke (blau), yochurt (grien) en fla (giel). Fierders ûnderskiede Nederlanners wetter yn flessen ek stiiffêst yn 'read' en 'blau', wêrby't read stiet foar boarnwetter dêr't koalsoer oan tafoege is en blau foar boarnwetter sûnder koalsoer. Dat ûnderskie waard oarspronklik inkeld makke troch it merk Spa, mar yn Nederlân waard dy assosjaasje meitiid sa sterk dat ek oare merken op 'e Nederlânske merk dy skieding begûnen te hantearjen. Yn oare lannen, mei in gruttere tradysje fan flessewetter, ken men dy kleurskieding hielendal net. Noch wer in oar foarbyld is dat by pûden jirpelsjips de naturelsmaak yn Nederlân yn in reade ferpakking sit, wylst foar de paprikasmaak gebrûk makke wurdt fan in blauwe ferpakking. Yn oare lannen sitte naturelsjips faak yn in giele ferpakking, mei't dy kleur oerienkomt mei de natuerlike kleur fan jirpels.
Rykdom
It wurd 'rykdom' kin ek yn oerdrachtlike sin brûkt wurde. Dan wurdt ferwiisd nei geastlike of spirituële rykdom, by lju dy't har op it mêd fan kennis, resp. filosofy of religy sterk ûntwikkele hawwe. Der wurdt ek wol sein dat men jin ryk rekkenje mei as men sûn is. Fierders wurdt it begryp rykdom brûkt om beskate eigenskippen oan te jaan, benammen fan dingen. Sa kin men sizze: "dit gebiet is ryk oan ierdoalje", of "dit dieet is ryk oan fruchten."
Read
Readtinten
De wichtichste tinten read binne: abrikoas, âldrôze, amarant, Amerikaansk rôze, bloedread, bordeauxread, dûnkerread, Fenesjaansk read, fermiljoen, fioletread, fleiskleur, foksia, framboas, Yndysk read, kardinaalread, karmozyn, karneoal, kastanjebrún, kerseread, koraalread (of kraalread), lavaread, maginta, mahoanje, oranjeread, Perzysk read, Perzysk rôze, readbrún, readfiolet, roas, roast, roazeread, robynread, rôze, salmrôze, serize, shocking pink, skarlekken, stienread, taan, Tyrysk poarper, Toskaansk read, Turksk read en wynread.
Kleurnuânses
Hjirûnder in oersjoch fan 'e kleurnuânses tusken read en wyt en tusken read en swart mei dêrby de heksadesimale kodearring yn it RGB-kleursysteem.
Makeler
As midsman tusken de keaper en de ferkeaper (of de hierder en de ferhierder) fersoarget de makeler yn 'e regel alle saken fan opname oant oerdracht troch de notaris. Dêrfoar betellet de klant in koertaazje, in yn 't foar ôfsprutsen persintaazje (meastal tusken de 1% en 2%) fan 'e úteinlik reälisearre ferkeap- of ferhierpriis. Ek klanten dy't ûnreplik goed keapje wolle, skeakelje faak in makeler yn (de saneamde oankeapmakeler). Yn Nederlân binne bonafide makelers oansletten by de Nederlânske Feriening fan Makelers (NVM). Dy hantearre oant de 1990-er jierren advystariven foar syn leden, mar dêr is troch de Nederlânske Meitingingsautoriteit (NMa) it near op lein.
Fan 1967 ôf wie 'makeler' in wetlik beskerme titel, dy't omskreaun wie yn kêst 62 fan it Wetboek fan Keaphannel. Yn maart 2001 is de titelbeskerming troch de doetiidske minister fan Ekonomyske Saken, Annemarie Jorritsma, ôfskaft yn it ramt fan 'e deregulearring. Sûnt mei feitliks elkenien him in makeler neame, en wurdt de kwaliteit fan 'e Nederlânske makelersfakgroep bewekke troch brânsorganisaasjes dy't mei sertifisearringsregelings wurkje. Der binne yn Nederlân twa fan sokke regelings: VastgoedCert en SCVM (Stifting Sertifisearring foar Makelers en Taksateurs).
Bernlefpriis
De Bernlefpriis is in Fryske kultuerpriis dy't nei fêststelling yn 1999 om de trije jier útrikt wurdt troch de provinsje Fryslân. Mei de Bernlefpris drukt de provinsje har wurdearring út foar artysten dy't in bysûndere bydrage leverje oan de Fryske (muzyk)kultuer. Dêrneist lit de provinsje sjen dat myzyk, neist literatuer,toaniel en foarmjouwing fan grutte betsjutting is foar de Fryske kultuer. De Bernlefpriis is bedoeld foar Frysktalige, fokale muzyk yn alle sjenres, foar in wurk en foar it hiele oeuvre fan in sjonger, groep en/of it wurk fan in komponist, arranzjeur en tekstdichter. De Bernlef-priis wurdt om bar útrikt foar lichte muzyk en foar earnstige, klassike muzyk. De priis bestie yn 2010 út in bedrach fan € 2000 en in oarkonde. Bernlef wie in bline skiedfertolker, dy't ± 790 libbe. Der is net folle oer him bekend, mar hat wol betsjutting hân foar de Nederlânske- en Fryske kultuerskiednis. Hy soe sels de auteur wêze kinne fan in midsiuwske evangelyske boek Heliand.
Kleaster Megisti Lavra
It Kleaster Megisti Lavra (Gryksk: Μονή Μεγίστης Λαύρας, oersetting: Grutste kleaster) is ien fan de twintich kleasters op de Berch Atos, Grikelân. It waard yn 963 as earste kleaster troch de muonts Athanasios op de hillige berch stifte. Mei de bou fan de katolikon waard yn de jierren 962/963 útein set. De plattegrûn fan de tsjerke stie model foar in grut tal tsjerken yn Noard-Grikelân en Súdeast-Jeropa. De brûnzen doarren fan de katolikon binne yn 1002 yn Konstantinopel getten.
Stifting
Athanasios, de stifter fan it kleaster, begûn mei de bou fan it kleaster yn 973. Dat wie op fersyk fan de Byzantynske keizer Nikeforos II Phokas, dy't ek it jild foar de bou beskikber stelde. Nikeforos hie Athanasios ûnthjitten dat er ek gau in muonts fan it Grut Lavra wurde soe, mar troch omstannichheden en syn dea kaam it dêr net mear fan. De keizerlike stipe, dy't troch Jehannes I Tzimiskes nochris waard ferdûbele, droech by oan de ûntwikkeling fan it kleaster en keizers joegen it Grut Lavra lân en grûn, lykas it eilân Agios Efstratios en it Kleaster fan Andréas yn Tessaloniky.
Skiednis
Neffen in 11e iuwske biografy fan Athanasios waard nei de bou fan in beskermingsmuorre fierder wurke oan de tsjerke en de sellen foaar de muontsen. Nei de dea fan de stifter bleau it kleaster yn de geunst fan de keizers en yn de 11e iuw wiene der al 700 muontsen, wylst lytsere kleasters oan it Grut Lavra waarden tawiisd. Lykas oare kleasters hie ek it Grut Lavra yn de 14e iuw slim te lijen fan Katalaanske piraten. It risseltaat fan it ûnheil wie dat de muontsen tsjin it sin fan de Tsjerke en de keizers foar in mear isolearre foarm fan monastyk libben keazen. Yn 1574 holp de partiarch fan Aleksandrje it kleaster en de senobityske libbensfoarm wer op 'e gong, mar al gau kearden de muontsen werom nei de tradysje fan hearremyt. Patriarch Dionysios III, dy't ek in muonts waard, joech syn hiele fermogen op om wer de senobityske foarm yn te fieren, mar ek syn krewearjen bleau sûnder risseltaat. Oant yn de 20e iuw bleau it Grut Lavra in kleaster fan heremiten, pas yn 1980 waard it kleaster wer in senobityske mienskip.
Gebouwen
De stifter fan de tsjerke ferstoar tegearre mei seis oare wurkers doe't by de bou fan de katolikon de koepel ynstoartte. De bou fan de tsjerke foarme it foarbyld foar in soad oare kleasters. De fresko's yn de tsjerke binne yn 1535 troch de grutte skilder Teofanis oanbrocht. De narteks lykwols waard earst yn 1854 beskildere.