cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tsjêbe Hemsterhuis
Publikaasjes
Hemsterhuis hat mar in pear tekstútjeften publisearre. Syn krêft lei earder yn it ûnderwiis en it stimulearjen fan oaren. Syn earste publikaasje yn 1706 wie in útjefte fan it Onomasticon fan Pollux út de 2e iuw, wêroan Joh. Henr. Lederlin al begûn wie en dy't troch Hemsterhuis foltôge waard. Yn 1708 makke hy in foar skoalbern bedoelde útjefte fan inkele petearen fan Lucianus en dy syn soan Timon. Hy wurke ek oa in útjefte fan in samle wurk fan Lucianus, mar neidat hy mar in seisde diel klear hie, waard it wurk ôfmakke troch J.F. Reitz en ferskynde it yn 1743. De ienige oare útjefte fan Hemsterhuis wie in edysje fan de Plutus fan Aristophanes yn 1743.
Sipke Zijlstra
Sipke Zijlstra (Burgum, 13 april 1985) is in Nederlânsk hurdfytser. Yn 2009 die hy foar Nederlân mei oan de wrâldkampioenskippen baanhurdfytsen, yn de ploegenefterfolging (mei Levi Heimans, Geert-Jan Jonkman en Arno van der Zwet). Se wisten as sânde te einigjen, yn in tiid fan 4.08,667.
Oerwinningen
2008
Grutte rondes
Gjin
Carles Puigdemont
Carles Puigdemont i Casamajó (IFA /'karɫəs pudʒðəˈmon i kazəmə'ʒo/) (Amer, 29 desimber 1962) is in Katalaansk politikus. Fan 1 july 2011 oant 10 jannewaris 2016 wie er boargemaster fan Girona. Op 10 jannewaris waard er ferkeazen as 130e presideint fan de Generaliteit fan Kataloanje, it regionale regear fan Kataloanje. Op 27 oktober 2017 liet er it Katalaanske parlemint de ûnôfhinklikens fan Kataloanje útroppe. Dyselde dei waard er troch it Spaanske regear út syn amt setten.
Biografie
Puigdemont, sjoernalist fan berop, wie haadredakteur fan El Punt, de krante dêr't er yn 1981 begûn, en hy skreaun foar it wykblêd Presència. Fan 1999 oant 2002 wie er de earste direkteur fan it parse-agintskip Agència Catalana de Notícies. Hy wie ek direkteur-generaal fan Catalonia Today, in Ingelsktalige Katalaanske krante. Puigdemont is de skriuwer fan it essay ''Cata… què? Catalunya vista per la premsa internacional'' (frij oerset: "Kata… wat? Kataloanje yn de eagen fan de ynternasjonale parse). Ek skreaun er essays oer kommunikaasje, ynformaasje- en ynternettechnology en skriuwt er geregeld yn de media. Puigdemont is lid fan de Katalaanske Sjoernalisteferiening.
Puigdemont, earder aksjefierder fan Crida a la Solidaritat en Defensa de la Llengua, la Cultura i la Nació Catalanes (Oprop ta solidariteit foar de ferdigening fan de Katalaanske taal, kultuer en naasje), waard ek lid fan de Katalaanske Nasjonalistyske Jeugd, dy't er yn de comarca's yn it gebiet fan Girona tegearre mei Pere Casals opsette.
Op 9 jannewaris 2016 waard er troch parlemintsfoarsitster Carme Forcadell foardroegen as presidint fan de Generaliteit en op 10 jannewaris mei sântich stimmen foar (Junts pel Sí en CUP ) en trijensechstich tsjin (PSC, PP, Catalunya Sí que es Pot en Ciutadans). Op de falreep kaam it ta in akkoart, doe't de foarrige presidint, Artur Mas, tsjin wa't de CUP in veto útbrocht, syn kandidatuer weromluts. Sûnder dat akkoart hienen neffens de wet nije ferkiezingen útskreaun wurde moatten.
Striid om ûnôfhinklikens Kataloanje
Op 1 oktober 2017 hold Kataloanje in (neffens de Spaanske grûnwet ûnwettich) referindum oer ûnôfhinklikens en op 27 oktober 2017 rôp it Katalaanske parlemint de ûnôfhinklikens út. Op dyselde dei waarden Puigdemont en syn regear út harren amt set troch it Spaanske regear. De taken fan presidint fan de Generaliteit fan Kataloanje waarden oernommen troch Mariano Rajoy en delegearre oan fise-premier Soraya Sáenz de Santamaría. Op 30 oktober 2017 flechte Puigdemont nei België ta, dêr't er de Belgyske abbekaat Paul Bekaert ûnder de earm naam. It Spaanske parket wol Puigdemont ferfolgje foar rebelly, it misbrûk fan oerheidsjild en stokeljen. Dêrom frege Spanje fia in Jeropeesk oanhâldingsmandaat om syn útlevering, maar dat waard op 5 desimber 2017 ynlutsen. Op 21 desimber 2017 waard Puigdemont werkeazen ta parlemintslid yn it Katalaanske parlemint, nei't Spanje nije regioferkiezingen útskreaun hie. Op 1 maart 2018 seach Puigdemont ôf fan syn kandidatuer foar presidint en wiisde er Jordi Sànchez oan as kandidaat.
Op 23 maart 2018 waard in nij Jeropeesk arrestaasjebefal útfeardige, wylst er op dat momint yn Finlân wie. Op de weromreis nei België ta waard er yn Dútslân arrestearre op 25 maart 2018 nei it krúsjen fan de Deensk-Dútske grins.
Stienbokskearkring
De Stienbokskearkring is in breedtegraad of parallel, dy't op 23°26′22″ suderbreedte in sirkel om it súdlik healrûn fan 'e Ierde hinne foarmet. De namme fan 'e kearkring is ôflaat fan it stjerrebyld Stienbok (Capricornus), en is basearre op 'e sitewaasje fan 'e lêste beide milennia foar it begjin fan 'e Westerske jiertelling, doe't de sinne op midwinter (sjoen fanôf it noardlik healrûn; op it súdlik healrûn wie it doe fansels midsimmer) op 'e Stienbokskearkring yn it stjerrebyld Stienbok stie. As gefolch fan presesje is dat al lang net mear sa: tsjintwurdich stiet de sinne by de noardlike midwinter yn it stjerrebyld Bôgesjitter.
De Stienbokskearkring wurdt ek wol de Suderkearkring neamd, om't er de súdlike grins fan 'e tropen oanjout. De noardlike begrinzing fan dat gebiet wurdt foarme troch de Kreeftskearkring. De Stienbokskearkring markearret de heechste breedtegraad op it súdlik healrûn, dêr't de sinne noch yn it senit stean kin, d.w.s. rjocht boppe it ierdoerflak. Dat bart dêr elts jier op of omtrint 21 desimber, en jout it begjin fan 'e súdlike astronomyske simmer oan. As gefolch fan fariaasjes yn 'e oblikiteit (skeanstân) fan 'e Ierde wifket de Stienbokskearkring troch de iuwen hinne yn in syklus fan likernôch 41.000 jier in bytsje fan it noarden nei it suden en werom.
De Stienbokskearkring rint troch de folgjende lannen (begjinnend oan 'e westkust fan Súd-Amearika en dan nei it easten ta bewegend efterinoar):
Paulo Dias de Novais
thumb|Paulo Dias de Novais Paulo Dias de Novais (± 1510 - 9 maaie 1589, Massangano, Angoala) wie in ealjeman oan it Portugeeske hof en ûntdekkingsreizger yn Afrika yn de 16e iuw en teffens de earste kaptein-gûverneur fan Angoala. Hy wie in pakesizzer fan de ûntdekkingsreizger Bartolomeu Diaz.
Novais krige fan kening Sebastian I. yn 1571 in skinkingsoarkonde (Carta de Doação), dy't him de titel Governador e Capitão-Mor, conquistador e povoador do Reyno de Sebaste na Conquista da Etiópia ou Guiné Inferior opsmiet. Op 23 oktober 1574 sette er út Lissabon wie ôf nei Afrika en lâne by de Ilhas de Cabras by Lûanda yn it Angoala fan no op 11 febrewaris 1575. Oanlutsen troch it foarútsjoch fan de ferneamde sulverminen fan Kambambe, stifte er in delsetting by São Paulo, tichtby de Ilha do Cabo.
Hy stoar as frijfeint en wie de lêste manlike neisiet fan Bartolomeu Diaz. Hy waard begroeven yn Massangano. Syn stoflik omskot waard yn 1609 nei Luanda oerbroch en dêr byset yn de Jesuïtetesjerke.
David Villa
thumb|right|300px|David Villa David Villa Sánchez (Langreo, 3 desimber 1981) is in Spaansk fuotballer. De oanfaller stiet yn 2009 ûnder kontrakt by Falensia CF oant en mei medio 2014.
Klupfuotbal
David Villa begûn syn karrière as proffuotballer yn 2001 by Sporting Gijón. Dêrfoar siet hy yn de jeugdoplieding (cantera) fan dy klup. Nei twa seizoenen by Gijón gie hy nei Real Zaragoza. Dy klup wûn mei Villa yn 2004 de Copa del Rey. Yn juny 2005 tekene de oanfaller by Falensia CF.
Doelpunten
By Falensia CF is Villa alle jierren topskoarer fan de klup. Villa skoarde yn 2001/02 achttjin kear, yn 2002/03 tweintich kear, yn 2003/04 achttjin kear en yn 2004/05 fyftjin kear. Yn it seizoen 2005/06 mei 25 doelpunten twadde yn de rangskikking foar de Trofeo Pichichi, de priis foar de topskoarer fan de Primera División. Hy hie mar ien treffer minder as winner Samuel Eto'o. Ek yn it seizoen 2006/07 waard Villa topskoarer fan syn klup, diskear mei fyftjin doelpunten, trije mear as Fernando Morientes. Nettsjinsteande in matich seizoen fan Falensia yn 2007/08, skoarde Villa dat seizoen yn 28 wedstriden achttjin doelpunten. It seizoen 2008/09 skoarde Villa 28 kear.
Strjitten yn Aldegea (Wymbritseradiel)
De Strjitten yn Aldegea (Wymbritseradiel):
Bonne Broersma
thumb|right|230px|Dokkumer Ie thumb|right|230px|Slûzen Lauwerseach Bonne Roel Broersma (Ljouwert, 11 april 1942) is in Ljouwerter keunstskilder. Broersma makke sûnt begjin sechtiger jierren al sa'n 400 keunstwurken.
Bonne Broersma hat nea in spesifike keunstoplieding folge, mar wurke op gefoel en talint en ûntwikkele sa in eigen styl. Hy die it skilderjen njonken syn wurk as personeelsadministrateur by Aegon. De skilderijen falle net ûnder ien styl en rinne útinoar fan ympresjonistysk oant realistysk, de iene kear yn âlde styl, dan wer modern. Ûnderwerpen binne faak lânskippen (benammen de Waadkust) de stêd Ljouwert en de haven fan Harns. Minsken út syn neiste rûnten en aktuele ûnderwerpen binne faak ek in tema. Fryslân-eigen ûnderwerpen as skûtsjesilen, fierljeppen, reedriden en fiskjen sitte likegoed yn syn oeuvre.
Net allinnich is der in grut ferskaat oan ûnderwerpen, mei de techniken is it allyksa. De iene kear mei oaljeferve of akryl op doek en tripleks, oare kearen potleadtekeningen, akwarellen of kryttekeningen.
Ien fan syn eksposysjes wie yn 't Kommissiehuys yn Nyegea. Der hawwe oars net sa folle eksposysjes fan syn wurk west, hy hat eins nea op de foargrûn stean wollen. In soad fan syn wurk hinget dan ek by kunde fan dy beskieden keunstner.
Okke Bosgra
thumb|Okke Tietes Bosgra Okke Tietes Bosgra (Burgum (Tytsjerksteradiel,), 28 oktober 1835 - dêre, 20 augustus 1888) wie in Nederlânsk beamkweker en politikus.
Bosgra wie in anty-revolúsjonêr dy’t troch syn populariteit yn eigen streek yn 1888 yn de Twadde Keamer kaam. Hy koe dêr troch sykte, maachkanker, lykwols gjin inkele rol spylje en ferstoar al nei inkele moannen Keamerlidmaatskip. Hy hie yn dy perioade mar ien gearkomst bywenje kind.
Middelburch (gemeente)
thumb|Lizzing gemeente Middelburch Middelburch Nederlânsk en offisjeel: Middelburg) is in gemeente op skiereilân Walcheren yn de Nederlânske provinsje Seelân. De gemeente hat 48.019 ynwenners (1 jannewaris 2010, boarne: CBS) en grinzet yn it westen en noarden aan Feare, yn it easten oan Goes en Borsele en yn it suden oan Flissingen. Haadplak fan de gemeente is de stêd Middelburch, dy't yn 1217 stedsrjochten krige. Dat kin sjoen wurde as it begjin fan it gemeentlik bestjoer.
Japanske tún
In Japanske tún (Kanji 日本庭園, nihon teien) is in tún yn tradisjoneel Japanske styl. Sy komme foar op partikuliere grûn, yn wenwiken, stedsparken, Boedistyske timpels en by yn it lânskip opfallende gebouwen sa as âlde kastielen.
Lânskipsarsjitekt Seyemon Kusumoto hat skreaun dat de Japanners by steat binne om "it bêste hânwurk fan de natuer yn in beheinde romte" stâl te jaan. Guon fan de meast bekende Japanske tunen yn it Westen, mar ek yn Japan sels, binne saneamde drûge tunen of rotstunen, karesansui. De tradysje fan de Teemasters hat in tige ferfine oare túnstyl opsmiten dy't in sfear fan plattelâns ienfâld opropt. Yn de Japanese kultuer wurdt túnkjen as in hege keunst beskôge, te fergelykjen mei keunsten sa as kalligrafy en inketskilderjen. Sûnt ein 19e iuw wurde Japanske tunen ek oanpast foar oanlis yn Westlike situaasjes.
De ûntjouwing fan Japanske tunen hat ynfloed ûndergien fan de klassike Sineeske tún.
De tradysje fan Japansk túnkjen waard fanâlds fan master (sensei) op learling oerdroegen. Tsjintwurdich wurdt dat ûnderrjocht oanfold troch ferskate fakskoallen. Lykwols seit Zōen yn de ynlieding fan syn boek oer túnoanlis út 1466: "At jo gjin mûnlinge oerdracht hân hawwe, moat jo gjin tunen meitsje"; en as lêste warskôget er: "Jo moatte dit geskrift net oan bûtensteanders sjen litte. Hâld it geheim".
Meast foarkommende plantesoarten yn de Japanske tún:
Typyske eleminten fan in Japanske tún binne:
Foarbylden
Yn Nederlân:
Yn Belgje:
Michelle Pfeiffer
thumb|Michelle Pfeiffer (yn 2007) thumb|Michelle Pfeiffer en David Kelley (yn 1994) Michelle Pfeiffer (Santa Ana (Kalifornje), 29 april 1958) is in Amerikaanske filmaktrise.
Michelle Pfeiffer briek troch yn Hollywood mei de musical Grease 2 (1982). In jier letter wie hja te sjen as drugsferslaafde frou fan Al Pacino yn Scarface (1983). Ein jierren '80 krige hja yn fjouwer jier tiid leafst trije oscarnominaasjes foar har rollen yn Dangerous Liaisons (1988), The Fabulous Baker Boys (1989) en Love Field (1992). Yn 1992 waard Pfeiffer tige wurdearre om har rol fan Catwoman yn Batman Returns. De jierren '80 binne de bêsten fan har karriêre west.
Ek yn de jierren '90 levere sy hieltyd ridlike films wêr't de populêre filmhit Dangerous Minds (1995) ûnder wie. Letter wie hja noch te sjen neist Harrison Ford yn What Lies Beneath (2000), mei Sean Penn yn I am Sam (2001) en neist Alison Lohman yn White Oleander (2002). Ta har bêste wurk wurde fierders rekkene de Witches of Eastwick (1987), Married to the Mob (1988), Frankie and Johnny (1991) en Martin Scorseses The Age of Innocence (1993). Yn 2007 kaam hja hielendal werom, twa kear as in min frommes yn "Hairspray", neist John Travolta en yn "Stardust" as in 5000 jier âlde hekse, dy't ivich jong winsket te bliuwen en yn "I could never be your woman". Har nijste film Chéri (nei in book fan de Frânske skriuwster Colette) is yn premiêre gien yn febrewaris 2009 op it Film Festival Berlyn.
Pfeiffer hat troud west mei Peter Horton (1981-1988) en sûnt 1993 troud mei skriuwer/produsint foar telefyzje David E. Kelly; se hawwe twa bern, Claudia Rose (1993) en John Henry (1994), adoptearre en eigen. Tuskentiids hie Pfeiffer noch in trijejierrige ferhâlding mei Fisher Stevens.
Op 6 augustus 2007 krige Michelle Pfeiffer in stjer op de ferneamde Hollywood Walk of Fame.
Karel Helder
Karel Helder is in fisker en politikus út Parregea. Helder wie wethâlder fan Wûnseradiel foar de Partij fan de arbeid. Krige yn 2001 de Fryske Parsepriis doe't er him ynsette foar 82 asylsikers yn Wytmarsum. Karel Helder wie jierrenlang aktyf it Wolwêzen. Wie 17 jier foarsitter (1994-2011) fan de Fiskerij Feriening yn Warkum. Siet yn in soad bestjoeren, bygelyks de feriening Botterbehâld en de Waadfarders.
Muzykferiening Apollo
Muzykferiening Apollo is in fanfare út Burgum, en komt út yn de fiifde ôfdieling fan de KNFM. Yn 2010 hat Apollo 44 wurkjende leden.
Skiednis
Op 10 desimber 1901 is muzykferiening "Nij Apollo" oprjochte. Der bestie al earder in muzykferiening mei de namme "Apollo", mar dy waard opheft fanwege ûnienigens oer de fergoeding dy’t útbetelle waard oan de ferskillende leden. Letter is de namme "Nij Apollo" wer feroare yn "Apollo". Yn desimber 2001 bestie de feriening hûndert jier.
Apollo no
thumb|right|400px|Groepsfoto fan de leden fan Apollo (2007) Apollo hat in mei-elkoarspylgroep. Yn dy groep kinne de begjinnende muzikanten ûnderfine wat it is om mei elkoar muzyk te meitsjen. Hjir komme se yn oanrekking mei de ferskillende Muzykynstruminten.
It orkest docht mei oan in skoalprojekt. Dit is in gearwurking mei de basisskoalle “‘t Partoer” yn Burgum. Op it stuit dogge der 35 learlingen, ferdield oer 3 groepen, oan dit projekt mei. Ek muzykskoalle “De Wâldsang” docht mei oan it projekt.
Elk jier jout Apollo meardere konserten. Hjirûnder falle de jierlikse foarjierskonserten yn febrewaris, it kofjekonsert mei de Burgumer Folksdûnsploech, bûtenkonserten yn juny, de tradisjonele optocht troch Burgum yn de krystnacht.
Édith Piaf
thumb|Edith Piaf yn 1951
Édith Giovanna Gassion (Parys, 19 desimber 1915 – Plascassier, 10 oktober 1963) wie ien fan Frankryk har fermeamdste sjongsters. As Édith Piaf waard hja ferneamd. Piaf betsjut 'mosk'. Sy waard wol 'it famke mosk' neamd (Frânsk: La môme Piaf).
Piaf waard al yn 1933 mem, mar it bern ferstoar twa jier letter.
Hja boaske ferskate kearen, ûnder oaren mei Jacques Pills yn 1952 en mei Theo Sarapo yn 1962.
Ta har grutste sukssessen hearre: La Vie en Rose, Non, je ne regrette rien en Milord.
Edith Piaf is te hôf brocht op Père Lachaise yn Parys; har grêf wurdt alle jierren troch tûzenen minsken besocht.
Museum
Der is in museum wijd oan Piaf: Musée Édith Piaf oan 5, rue Crespin du Gast, 75011, Parys.
Films
Der binne ferskate films en dokumintêres oer har libben makke, sa as:
Pat Garrett
Pat Garrett (folút: Patrick Floyd Jarvis Garrett; Cusseta (Alabama), 5 juny 1850 – Las Cruces (Nij-Meksiko), 29 febrewaris 1908) wie in Amerikaansk jager op bizons, cowboy, barkeeper, dûanier en plysjeman fan etnysk Ingelsk komôf. Hy kaam út in rike famylje fan plantaazje-eigners yn it Amerikaanske Suden fan it Antebellum. Garrett is in grutte namme út 'e skiednis fan it Wylde Westen, mar net sasear om himsels, as wol om't er de ferneamde bandyt Billy the Kid deaskeat. Garrett wie sheriff fan Lincoln County en letter fan Doña Ana County, beide yn 'e Amerikaanske steat Nij-Meksiko, en teffens wied er assisint-U.S. marshal, Texas Ranger en kommys. Yn 1908 waard er sels ûnder ûnopheldere omstannichheden deasketten.
Jonkheid en komôf
Pat Garrett waard yn 1850 berne yn Cusseta, yn Chambers County yn 'e Amerikaanske steat Alabama. Hy kaam út in ryk maatskiplik fermidden fan blanke plantaazje- en slave-eigners yn it Amerikaanske Suden fan 'e Antebellumperioade. Garrett wie it twadde fan fiif bern yn 'e húshâlding fan John Lumpkin Garrett en dy syn frou Elizabeth Ann Jarvis. Syn fjouwer bruorren en susters wiene Margaret, Elizabeth, John en Alfred. De famylje wie fan etnysk Ingelsk komôf, mei foarâlden dy't nei Noard-Amearika ta emigrearre wiene út 'e Ingelske greefskippen Hertfordshire, Northamptonshire, Bedfordshire en Buckinghamshire.
Yn 1853, doe't Garrett in pjut fan trije jier wie, kocht syn heit de John Greer-plantaazje yn Claiborne Parish yn 'e Amerikaanske steat Louisiana oan. De Amerikaanske Boargeroarloch (1861-1865), dy't útbriek yn it jier dat Garrett alve waard, ferwoastge lykwols it fertún fan 'e famylje. Syn mem kaam te ferstjerren op 25 maart 1867, doe't se noch mar 37 jier wie; syn heit stoar op 5 febrewaris it jiers dêrop, 45 jier âld. De fjouwer bern bleaune efter mei in plantaazje dy't mear as $30.000 yn 'e skulden siet. De opfieding fan 'e jongste bern waard oernommen troch famyljeleden. Garrett, dy't achttjin jier wie doe't syn heit stoar, liet Louisiana ein jannewaris 1969 efter him en teach nei it Wylde Westen.
Iere jierren yn it Wylde Westen
Wat Garrett de folgjende sân jier útfûn, is ûndúdlik. Tsjin 1876 wied er yn Teksas, dêr't er yn syn libbensûnderhâld foarseach as jager op Amerikaanske bizons. It wie yn dy snuorje dat er foar it earst in man om hals brocht, in oare bizonjager dy't Joe Briscoe hiet. Garrett joech himsels neitiid oan by de autoriteiten yn Fort Griffin, mar der waard besletten dat er yn dy saak net ferfolge hoegde te wurden. Doe't de bizons troch opsetlike oerbejaging krap rekken, ferliet Garrett Teksas en bejoech er him nei wat doe it Territoarium Nij-Meksiko wie. Dêr fûn er yn Fort Sumner wurk as cowboy op 'e ranch fan 'e rike feebaron Lucien Maxwell.
Houliken en bern
Garrett syn earste frou wie Juanita Martínez, dy't fyftjin dagen nei harren trouwerij yn 1879 kaam te ferstjerren. Op 14 jannewaris 1880 wertroude er mei Apolinaria Gutierrez. De bewearing fan Garrett syn biograaf Leon C. Metz dat Apolinaria de suster fan Juanita wêze soe, is ûnwier, mei't Apolinaria mar ien suster hie, dy't Celsa hiet. Tusken 1881 en 1905 krigen Garrett en syn twadde frou acht bern: Ida, Dudley, Elizabeth, Annie, Patrick, Pauline, Oscar en Jarvis.
Ferkiezing
By ferkiezings op 2 novimber 1880 waard Garrett, mei it ûnthjit dat er feedieverij oanpakke soe, keazen ta sheriff fan Lincoln County yn Nij-Meksiko. Hoewol't syn termyn pas op 1 jannewaris 1881 begjinne soe, stelde de sittende sheriff, George Kimball, dy't de ferkiezings ferlern hie, Garrett daliks oan as helpsheriff, sadat er ûnderfining opdwaan en ynwurke wurde koe. Garrett liet himsels dêrnjonken beneame ta assistint-U.S. marshal, sadat er fuortflechtige kriminelen ek bûten de grinzen fan syn county efterfolgje koe.
Jacht op Billy the Kid
Yn 'e neisleep fan 'e Prêrjeoarloch fan Lincoln County (1877-1878) waard de ferneamde bandyt Billy the Kid socht foar moard. Hoewol't de leginde hawwe wol dat Billy en Garrett boezemfreonen wiene, bestiet der eins gjin inkeld bewiis dat se mear wiene as dizenige kunde. Ein novimber 1880 stalde Garrett in posse gear foar de opspoaring en arrestaasje fan Billy the Kid, op waans holle gûverneur Lew Wallace in preemje fan $500 setten hie. Op 30 novimber bestoarmen hy en syn mannen de Dedrick-ranch te Bosque Grande, dêr't se Billy the Kid oer it mad tochten te kommen. Mar se troffen der inkeld in John Joshua Webb, dy't socht waard foar moard, en in hynstedief dy't George Davis hiet. Garrett droech dat pear oer oan 'e sheriff fan San Miguel County en ried sels fierder nei it plak Puerto de Luna, dêr't in pleatslike bruier rûzje mei him socht en troch him yn it skouder sketten waard.
Op 19 desimber setten Garrett-en-dy in nachtlike mûklaach op yn Fort Sumner. Doe't de binde fan Billy the Kid, besteande út Billy sels, Charlie Bowdre, Tom Pickett, Billy Wilson, Dave Rudabaugh en Tom O'Folliard, it stedsje binnenried, seagen se lykwols O'Folliard foar Billy oan. Se iepenen it fjoer en deaden dyselde, mar de echte Billy wist mei syn oare maten te ûntkommen.
Op 23 desimber waarden Billy en syn binde lykwols troch Garrett-en-dy ynsletten yn in ferfallen stiennen gebou op in ôfhandich plak dat doe bekend stie as Stinking Springs (deunby it hjoeddeistige Taiban). Wylst Billy the Kid-en-dy binnendoar leine te sliepen, besingelen Garrett en syn mannen it gebou en wachten oant de sinne opkaam. De oare moarns kaam Charlie Bowdre derút om syn hynder te fuorjen. De leden fan 'e posse seagen him oan foar Billy the Kid en skeaten him dea. Syn hynder rekke ek dea en it kadaver kaam sa ûngelokkich del, dat it de iennichste útgong fan it gebou blokkearre.
Billy the Kid waard nei Santa Fe brocht en letter nei Mesilla, dêr't yn april 1881 de rjochtsaak tsjin him holden waard. Op 9 april waard er skuldich befûn oan 'e moard op sheriff William J. Brady, ien fan Garrett syn amtsfoargongers, en op 13 april waard er feroardiele om ophongen te wurden. Om't de moard yn Lincoln plakfûn hie, moast ek de terjochtstelling dêr barre. Sadwaande waard Billy dêrhinne oerbrocht om oant syn eksekúsje op 13 maaie fêstholden te wurden yn it pleatslike gerjochtsgebou anneks tichthûs. Op 28 april, wylst Garrett sels net yn Lincoln oanwêzich wie, slagge it Billy the Kid om oan in fjoerwapen te kommen. Hy fermoarde syn beide sipiers, Garrett syn helpsheriffs James W. Bell en Bob Olinger, en naaide út
Dea fan Billy the Kid troch de hân fan Garrett
Likernôch in fearnsjier nei de ûntsnapping krige Garrett berjocht dat Billy the Kid him wer yn 'e omkriten fan Fort Sumner ophold, dêr't er freonen hie. Hy en twa helpsheriffs rieden dêr op 14 july 1881 hinne om in ynwenner fan it plak oer de geroften te befreegjen. Dat wie Pedro Maxwell, in freon fan Billy the Kid, foar waans heit Lucien Garrett earder noch as cowboy wurke hie. Om midsnacht hinne, wylst Garrett en Maxwell sieten te praten yn Maxwell syn dûnkere sliepkeamer, gie de doar iepen en stoep Billy the Kid ûnferwachts nei binnen. Der binne teminsten twa ferzjes fan wat der doe barde.
De bekendste ferzje fan it ferhaal wol hawwe dat, doe't Billy the Kid de sliepkeamer yn kaam, hy Garrett net weromkoe omreden fan it feit dat er fan it ljocht yn it tsjuster stoep. Hy skrok, loek syn revolver en wiek tebek, wylst er frege "¿Quién es? ¿Quién es?" (Spaansk foar "Wa is dat? Wa is dat?"). Garrett koe Billy the Kid oan syn stimlûd wer, loek syn eigen revolver en skeat twaris. De earste kûgel rekke Billy the Kid yn it boarst krekt boppe it hert, en hoewol't de twadde kûgel doel miste en ynstee de skoarstienmantel yn 'e keamer efter him rekke, foel er del op 'e flier, gappe in lyts skoftke nei de siken en stoar.
Yn in minder bekende ferzje fan it barren kaam Billy the Kid de sliepkeamer binnen mei inkeld in mês yn 'e hân, mei't er blykber nei de koken woe om iten, dêr't er foar troch de sliepkeamer moast. Hy murk yn it healtsjuster immen op en frege "¿Quién es? ¿Quién es?" Garrett, dy't him oan syn stimlûd werkoe, loek syn revolver en skeat him sûnder pardon dea. Hoewol't de earste ferzje in stik populêrder is en troch Garrett ferspraat waard om't dêryn syn dieden yn in better ljocht pleatst wurde, ornearje guon histoarisy dat de twadde ferzje nei alle gedachten werjout hoe't Billy the Kid wier oan syn ein kaam.
Der bestiet ek noch in trêde, sterk ôfwikend ferhaal, wêryn't Garrett syn treffen mei Billy the Kid gjin tafal wie, mar it resultaat fan in mûklaach dy't de posse foar Billy the Kid opsette. Neffens dat ferhaal hiene Garrett en syn mannen der lucht fan krigen dat Billy the Kid in relaasje ûnderhold mei Paulita, de suster fan Pedro Maxwell. Dêrom oerfoelen se har yn har sliepkeamer en waarden har oermânsk, wêrnei't se har fêstbûnen en knevelen op har bêd. Dêrnei wachten se de oankomst fan Billy the Kid ôf. Doe't dy de sliepkeamer ynstoep, wachte Garrett him dêr op efter Paulita har bêd en skeat him dea, net mei in revolver, lykas yn 'e oare beide ferzjes fan it ferhaal, mar mei in jachtgewear.
Ta einbeslút giene der ek fuort al geroften dat Billy the Kid hielendal net troch Garrett deade wie, mar dat Garrett, dy't "ommers" syn boezemfreon wie, de dea fan Billy the Kid yn sêne set hie sadat dy oan rjochtsferfolging ûntkomme koe. Dy ferhalen wurde troch histoarisy net serieus nommen.
Boek oer Billy the Kid
Nei de dea fan notoire bandyt Billy the Kid wie der jild te fertsjinjen mei beskriuwings fan syn libben. In soad skriuwers setten dêrmei útein en yn dy biografyen kaam Pat Garrett oer it generaal nei foarren as in ferrieder en in gemiene slûpmoardner. Om syn eigen reputaasje te behimmeljen, skreau Garrett dêrom mei sjoernalist Ash Upson in eigen biografy fan Billy the Kid, The Authentic Life of Billy, the Kid, dy't yn 1882 útkaam. Hoewol't it boek doedestiden in flop wie, rekke it letter ferneamd en wie it oant de 1960-er jierren de wichtichste boarne fan ynformaasje oer it libben fan Billy the Kid, nettsjinsteande it feit dat der in protte flaters yn stiene.
Texas Ranger
Doe't der yn 1882 in nije sheriff keazen wurde moast yn Lincoln County, stelde Garrett himsels net mear ferkiesber. Hy ferfear nei Teksas, dêr't er om 'e nocht besocht en feroverje in sit yn 'e Senaat fan Teksas. Dêrnei joech er him by de Texas Rangers, dêr't er de rang fan kaptein hie. Minder as in moanne nei syn ferkiezingsnederlaach ferhuze er lykwols werom nei Nij-Meksiko, dêr't er him mei wiif en bern nei wenjen sette yn Roswell.
Ferdwining fan Albert Jennings Fountain
Op 31 jannewaris 1896 ferdwûnen kolonel Albert Jennings Fountain en syn achtjierrige soan Henry sûnder in spoar nei te litten yn 'e krite fan wat no it Nasjonaal Monimint White Sands is, yn it suden fan Nij-Meksiko. Net ien fan beiden waard ea wer weromsjoen. It mystearje fan harren ferdwining waard offisjeel nea oplost, ek al krewearre de Republikeinske Partij dêr ek noch sa fier, en ek al waarden der sawol profesjonele ûndersikers fan it ferneamde Pinkerton Detektiveburo as spoarsikers fan 'e Apachen ynset.
De saak krige Garrett yn 'e besnijing en liet him net wer los, sadat er weromkearde nei Nij-Meksiko. Dêr stelde er him ferkiesber foar it amt fan sheriff yn it gebiet dêr't de ferdwining plakfûn hie, en yn april 1896 waard er dêre, yn Doña Ana County, yn dy funksje oansteld. Garrett begûn dêrnei fuortendaliks in offisjeel ûndersyk, en twa jier letter miende er genôch bewiismateriaal gearfandele te hawwen om fjouwer manlju feroardiele te krijen foar de moard op Fountain en syn soan. Yn Las Cruces wist er by in pleatslike rjochter arrestaasjebefellen te besetten foar Oliver M. Lee, William McNew, Bill Carr en James Gilliland. Garrett sette ôf mei in posse en wist sûnder muoite McNew en Carr yn te rekkenjen.
Ier op 'e moarn fan 12 july 1898 hopen hy en syn mannen Lee en Gilliland oer it mad te kommen op in ranch dy't Wildy Well neamd waard, yn 'e neite fan Orogrande. De beide mannen ferwachten lykwols swierrichheden, dat se hiene har deljûn op it dak fan it bunkhouse (de barak dêr't de cowboys sliepten). Ien fan Garrett syn helpsheriffs, in Kearney, hearde leven op it dak en seach oer de daksgoate, wêrnei't er daliks delsketten waard troch Lee of Gilliland. Garrett sels rûn in skampskot op fan in ferdwaalde kûgel. Ut noed om it libben fan Kearney prate Garrett in sjitferbod ôf mei de beide mannen op it dak, wêrnei't Kearney yn in wein tild wurde koe. Underweis nei Las Cruces kaam er lykwols te ferstjerren. Lee en Gilliland bleaune noch acht moannen fuortflechtich, foar't se har úteinlik oerjoegen oan in kollega fan Garrett, sheriff George Curry. Doe't harren saak lang om let foar de rjochter kaam, waarden se net skuldich befûn oan 'e moard op 'e Fountains, wylst de oanklachten foar de moard op Kearney ek ôfwiisd waarden.
Deasjitten fan Norman Newman
Norman Newman wie in krimineel dy't yn Greer County (Oklahoma) socht waard foar moard en him ferskûle hie op 'e San Augustín Ranch yn Nij-Meksiko. Sheriff George Blalock fan Greer County folge syn spoar hielendal dêrhinne, mar om't er bûten syn county gjin rjochtsfoech hie, frege er Pat Garrett om help yn dy syn hoedanichheid as sheriff fan Doña Ana County. Dat, Garrett, Blalock en ien fan Garrett syn helpsheriffs, in José Espalín, rieden op 7 oktober 1899 nei de ranch ta. Newman wegere him oer te jaan en it kaam ta in sjitpartij, wêrby't Garrett Newman deaskeat. Dat wie, ynsafier bekend, de lêste man dy't er ombrocht.
Kommys yn El Paso
Op 16 desimber 1901 waard Garrett troch presidint fan 'e Feriene Steaten Theodore Roosevelt nominearre foar de posysje fan kommys yn El Paso (Teksas). Dat joech oanlieding ta in weach fan krityk, mei't Billy the Kid yn 'e fantasij fan in protte lju útwoeksen wie ta in held, wylst Pat Garrett, de man dy't him deade hie, dan wol in aaklike smjunt wêze moast. Nettsjinsteande dat waard Garrett op 2 jannewaris 1902 dochs yn syn nije posysje beneamd. Syn útoefining fan it amt fan kommys wie lykwols ûnlijich. Der waard oanhâldend klage oer syn ynkompetinsje, en op 8 maaie 1903 rekke er yn it iepenbier slaande deilis mei in ûnderhearrige fan sines dy't George Gaither hiet. De saak waard in dei letter ôfdien doe't beide mannen in boete fan fiif dollar betelje moasten foar fersteuring fan 'e iepenbiere oarder.
Dochs hold Garrett de stipe fan presidint Roosevelt. Sterker noch, by wize fan teplaksetten fan Garrett syn tsjinstanners nûge Roosevelt Garrett yn april 1905 út foar in reüny fan 'e Rough Riders yn San Antonio. (De Rough Riders wiene it rezjimint wêrmei't Roosevelt yn 'e Spaansk-Amerikaanske Oarloch fochten hie en dêr't Garrett nea diel fan útmakke hie.) Garrett naam in eigen gast mei, in Tom Powers, dy't er by Roosevelt yntrodusearre as "in foaroansteand Teksaansk feehâlder". De beide mannen posearren foar twa foto's mei de presidint, steand en oan 'e dinertafel. Doe't Garrett syn tsjinstanners dy foto's ûnder eagen krigen, wiisden se de presidint der fyntsjes op dat Powers eins de útbater wie fan in kweaferneamde kroech anneks bordeel yn El Paso, de Coney Island Saloon. Dat wie foar de yn ferlegenheid brochte Roosevelt de drip dêr't de amer fan oerrûn, en Garrett waard mei yngong fan 2 jannewaris 1906 ferfongen troch in oare kommys.
Finansjele swierrichheden
Nei syn ûntslach kearde Garrett mei syn húshâlding wer werom nei Nij-Meksiko, dêr't er in ranch hie. Dy siet lykwols ûnder de hypteken, en doe't er de werombetellings net mear opbringe koe, waarden troch de oerheid fan 'e county syn persoanlike besittings ferbuolguodde om oan syn skulden te foldwaan. It totaalbedrach dat dêrmei ophelle waard, bedroech $650.
Presidint Roosevelt hie ûnderwilens George Curry, in freon fan Garrett, oansteld as gûverneur fan it Territoarium Nij-Meksiko (gûverneurs fan organisearre territoaria fan 'e Feriene Steaten waarden beneamd troch de presidint, oars as gûverneurs fan folweardige steaten, dy't keazen wurde troch de ynwenners). Curry ûnthiet om Garrett út 'e finansjele swierrichheden te helpen troch him, sadree't er sels ynaugurearre wie, te beneamen ta direkteur fan it territoriaal tichthûs yn Santa Fe. Om't de ynauguraasje fan Curry noch moannen op him wachtsje litte soe, liet de tsjin dy tiid yn in steat fan behoeftigens ferkearende Garrett syn húshâlding efter yn Nij-Meksiko en gie allinnich nei El Paso om wurk te sykjen. Hy waard oannommen troch de makelerdij H.J. Maple & Co. Yn dy snuorje trok Garrett yn by in dame dy't harsels "frou Brown" neamde, mar bekendstie as in prostituee. Doe't gûverneur-elekt Curry hearde dat Garrett yn El Paso oerhoer die mei in oare frou, loek er de ûnthjitten oanstelling as finzenisdirekteur yn.
Dea
Garrett syn soan Dudley Poe Garrett hie de Bear Canyon Ranch, de ranch fan 'e Garretts, yn 1907 foar fiif jier ferpachte oan in Jesse Wayne Brazel. Doe't dyselde in mânske keppel geiten oanfiere liet om it lân fan 'e ranch te beweidzjen, late dat ta spul mei Garrett en syn soan, foar wa't it as rasechte koweboeren ûnbesprekber wie om geiten op harren lân ta te litten. It die bliken dat it jild wêrmei't Brazel de pacht fan 'e ranch betelle, foarsketten wie troch Garrett syn buorman Bill Cox, mei wa't er al langere tiid yn ûnmin libbe. Cox tocht dúdlik Garrett in streek leverje te kinnen troch in geiteboer oan syn lân te helpen. In oare fijân fan Garrett, Archie Prentice Rhode, byneamd Print, wie Brazel syn partner yn 'e ûndernimming. Garrett besocht it pachtkontrakt neatich ferklearje te litten, mar Brazel wegere dêroan mei te wurkjen en de saak kaam foar de rjochter.
Identiteit fan 'e moardner
Nei Garrett syn dea lieten Brazel en Adamson syn stoflik omskot oan 'e kant fan 'e wei efter om nei Las Cruces te riden. Dêr joech Brazel himsels oan by helpsheriff Felipe Lucero. Mear as tritich jier letter sei Lucero dat Brazel útroppen hie: "Slút my mar op! Ik haw niiskrekt Pat Garrett fermoarde!" Dêrnei soe Brazel nei Adamson wiisd hawwe om oan syn eardere wurden ta te heakjen: "Hy hat alles sjoen en wit dat ik út selsferdigening sketten haw." Lucero sleat Brazel op, rôp der in lykskôger by en ried mei dyselde nei it stjerplak fan Garrett. De berjochting fan Brazel foar de moard op Garrett waard holden op 4 maaie 1909. De beklage waard by syn proses ferdigene troch de abbekaat (en lettere minister fan Binnenlânske Saken) Albert Bacon Fall. De iennichste tsjûge fan wat der foarfallen wie, Adamson, liet ferstek gean by de rjochtsaak, dy't dêrom mar ien dei duorre en einige yn frijspraak.
Begraffenis en grêf
Mei't er 1.96 m lang wie, foar de njoggentjinde iuw suver in reus, paste it lyk fan Pat Garrett net yn in deakiste fan standertgrutte. Sadwaande moast der spesjaal ien foar him makke en út El Paso opstjoerd wurde. De begraffenis waard holden op 5 maart 1908, wêrnei't er syn lêste rêstplak krige njonken it grêf fan syn dochter Ida, dy't yn 1896 mei fyftjin jier kommen wie te ferstjerren. De grêven fan Garrett, syn frou en al syn bern lizze op it Masonic Cemetery yn Las Cruces.
Yn 'e popkultuer
De namme fan Pat Garrett is ferneamd bleaun as ien fan 'e grutte sheriffs fan it Wylde Westen, yn 'e mande mei û.o. Wyatt Earp, Wild Bill Hickok en Bat Masterson. Hy hat syn bekendheid lykwols suver útslutend te tankjen oan syn deasjitten fan Billy the Kid, mei wa't er foar ivich ferbûn bliuwe sil. Ofhinklik fan hoe't Billy the Kid delset wurdt, is de reputaasje fan Garrett twifelich. Yn 'e popkultuer is er yn films en tillefyzjesearjes spile troch in grut tal akteurs, ûnder wa Thomas Mitchell yn The Outlaw (1943), Glenn Corbett yn Chisum (1970), James Coburn yn Pat Garrett & Billy the Kid (1973), Patrick Wayne yn Young Guns (1988), William Petersen yn Young Guns II (1990) en Ethan Hawke yn The Kid (2019).
Teatske Alzum
Teatske Alzum (Moarre, 29 oktober 1899 - Dokkum, 13 juny 1962) wie in winkelfrou en Frysktalich skriuwster út Moarre, Dongeradiel.
Libben
Teatske Alzum wenne har hiele libben yn Moarre. Dêr hie hja mei har suster, by wa't se ek ynwenne, in winkeltsje yn harren âlderlik hûs. Yn 't earstoan skreau hja yn it Nederlânsk. Yn de ôarlochsjierren (WO II) folge se in kursus Frysk. Oer de skriuwerij yn it Frysk hat Alzum ris sein: 'Wat nuver dat men der mei pielt, net?'
Allard Elout
thumb|right|230px| thumb|right|230px| Allard Elout (Hengelo, 1949) is in byldzjend keunstner dy't wennet yn Rotstergaast. Hy is opgroeid yn Swol en krige syn earste tekenlessen fan syn heit en letter fan de Staphorster skilderes Stien Eelsingh en fan Piet Zwiers. Nei de boskwachtersskoalle yn Apeldoorn studearre er túnarsjitektuer yn Frederiksoard. Dêrnei hat er in hiel soad ferskillende banen hân.
Yn 1976 studearre er oan de keunstakademy Vredeman de Vries en slagge mei ûnder mear de eksamenfakken fotografy, silkscreen en oaljefervetechniken. Ien fan dy techniken is de klassike harsoalje-glasistechnyk. Hjirby wurde trochskinende kleureffekten. Neist natuerbelibjen, earst benammen de kleuren mar letter it ljocht, is ek muzyk in ynspiraasjeboarne. Hy ûntwerpt platehoezen en skildert dekors. Yn in trochgeand projekt hat er jierren efterelkoar strânpaviljoen Peal 3 op Skiermûntseach opskildere.
Yn de njoggentiger jierren hie er in grutte oersjochtentoanstelling yn museum Willem van Haren op It Hearrenfean. De lânlike oandacht dy't er krige soarge lykwols dat der in pear jier net folle út syn hannen kaam. De lêste jierren leit Allard him wer ta op it skilderjen mei oaljefervetechniken. Yn de simmer fan 2008 eksposearre Elout mei in tal oare Nederlânske Konstruktivisten by de Sint Joseph Galery yn Ljouwert.
Hindericus Scheepstra
thumb|220px|Hindericus Scheepstra (1859-1913), byld troch [[Kiki Meyer yn Roden]] Hindericus Scheepstra (Roan, 17 maart 1859 - Grins, 8 maaie 1913) wie in Nederlânsk ûnderwizer en skriuwer fan berneboeken.
Hindericus Scheepstra skreau de ferhalen oer "Ot en Sien".
Biografy
Hindericus, of Rieks, waard berne yn Roan, Drinte as jongste út in hûshâlding fan noch seis jonges en twa famkes. Hendricus mocht nei de legere skoalle trochleare. Syn bruorren giene de hannel yn.
Rieks helle de Rykskweekskoalle foar ûnderwizers yn Grins. Om talitten te wurden moast earst noch byles hawwe. Dy krige er yn it buordoarp Peize dêr't er út Roan wei hinne rûn. Sa ûntstie ek syn leafde foar de natoer.
Nei in stikmannich jierren as ûnderwizer waard er haad fan in skoalle yn Dokkum. Hy boaske mei Wilhelmina Klazina Houwen. Letter hat er noch skoalhaad yn Arnhim west.
Yn 1894 kaam er werom op de Rykskweekskoalle yn Grins, mar no as learaar Nederlânske taal en pedagogyk. Teffens waard er direkteur fan de Ryksnormaallessen.
Mei 54 jier is Scheepstra hommels ferstoarn.
Bibliografy
Scheepstra skraeau tegearre mei de ûnderwizer Wiebe Kornelis Walstra (1852-1917) Aanschouwingsonderwijs in de lagere school, in hânlieding by platen fan dieren en gebrûksfoarwerpen (1891). Yn 1893 kaam Natuurkennis voor de volksschool en Schoolwandelingen út, en yn 1895 Ambachten en bedrijven. Fierders wie er redakteur fan it perioadyk Schoolwereld. Sjoch foar mear hjirûnder.
Kollum
De buorskippen It Paradyske, Kollumerâldsyl, Leechlân, Ter Lune en Sânhuzen lizze yn 'e himrik fan Kollum. Earder hearde Kollumerpomp ek by Kollum, mar dat is al lang in selsstannich doarp.
Op hie Kollum  ynwenners.
Lizzing
Súdlik fan it doarp leit it typyske kûlisselânskip fan de Fryske Wâlden. Dy kant út wurdt Kollum begrinze troch de Strobosser Trekfeart, in kanaal dat rint fan it Prinses Margrietkanaal by Strobos nei Dokkum. Bylâns dit kanaal rint de Trekwei, of N911. Wat fierder nei it suden leit it doarp Bûtenpost mei de spoar- en weiferbining nei Ljouwert en Grins. It kûlisselânskip rint ek fierder yn westlike rjochting. Dêr lizze de doarpen Kollumersweach, Feankleaster en Aldwâld, nammen dy't alle trije te krijen hawwe mei de wâldstreek. Tusken Kollum en Aldwâld leit de Lauwersmarwei, de provinsjale wei N358 tusken Bûtenpost en Dokkumer Nije Silen. Dy wei rint mei in bôge noardlik om Kollum hinne.
Krekt noardlik fan it doarp wurdt it lânskip behearske troch de grutte keale greiden fan de klaaigrûnen. Dielen fan dat gebiet binne ynpolderde see-earmen en wurde de Tochmalannen neamd. Yn it noardeasten grinzet de himrik fan it doarp oan de râne fan de Lauwersmar. Nei it easten ta wurdt Kollum omseame troch fruchtbere greiden mei fierderop de doarpkes Kollumerpomp en Boerum.
Skiednis
thumb|left|Eardere States om Kollum hinne De skiednis fan Kollum giet werom op ± 750 nei Kr. It doarp bestie mar út in lytse delsetting, Colheim, letter ek wol de Kollumerterp, neamd. Troch de lizzing fan Colheim oan in brede natoerlike stream (de Dwersryd), dy't yn ferbining stie mei de Lauwerssee, wie Kollum geskikt as haven foar de útfier fan bûter, tsiis en benammen nôt. Tusken de 11e en 13e iuw waard it lân benoarden Kollum yndike en waarden de omlizzende (fean)grûnen súdlik fan it doarp yn kultuer brocht. Sadwaande krige Kollum steesoan mear in sintrumfunksje yn de omkriten. Troch de bou fan in rjochthûs waard de flekke ek haadplak fan de gemeente Kollumerlân.
Fan âlds wie it in flekke, in doarp mei merkrjocht. Yn de 16e iuw wie Kollum, neist de stêden, in wichtich hannelssintrum wurden. Dy funksje waard noch fuortsterke troch de stifting fan in waachgebou, wêrtroch't ûnder mear in grut diel fan de Dokkumer tsiishannel nei Kollum ferhûze. De 17e en 18e iuw wiene foar Kollum tiden fan groei en bloei troch hannel en skipfeart. Midden 17e iuw kaam op kosten fan de stêd Dokkum de Strobosser Trekfeart ta stân, sadat Kollum oer de koarte Kollumer Trekfeart in goede ferbining krige mei it suden. Der rûn in Hessewei lâns Kollum, noch altyd werkenber yn in strjitnamme. thumb|It eardere rjochtshûs yn Kollum oan de ein fan de [[19e iuw, doe't der in herberch yn siet]]
Stadichoan is Kollum benammen oan de Foarstrjitte en inkele sydstrjitten útwreide, yn de 19e iuw kaam der yn it suden, westlik fan de trekwei, bebouwing by. Yn de 20e iuw en benammen nei de Twadde Wrâldoarloch is Kollum sterk útwreide. Earst yn it súdwesten en ek oan de eastlike side fan de trekfeart, letter oan de noardeastlike side en op 't lêst oan de westlike (wenningbou) en de eastlike kant (bedriuwsterrein) fan it doarp.
It besjen wurdich
Omdat Kollum yn it ferline altyd in sintraal plak yn de omkriten west hat, wie der by de ûndernimmers fan it doarp in relatyf reedlike wolfeart. Seker ôfsetten tsjin it feit dat Kollum yn ien fan de earmste regio's fan Fryslân lei. Oan de haadstrjitte, de Foarstrjitte is dat te sjen oan de typysk Hollânske gevels as de trepgevel, listgevel en de klokgevel. Meiïnoar hat Kollum 31 monuminten, ûnder mear de beide hjirûnder neamde tsjerken, it âlde postkantoar en it âlde riedhûs.
Alde riedhûs
It âlde gemeentehûs wie yn it begjin fan de 19e iuw boud yn empirestyl as wenhûs fan de hear Eskes. Yn 1895 waard it oankocht troch it gemeentebestjoer. Yn 2003 ferhuze it gemeentebestjoer nei it Westenstein, yn earder tiden ek yn it besit fan in lid fan de famylje Eskes.
Martentsjerke
left|thumb|''Martenstsjerke It besjen wurdich yn Kollum is de Martenstsjerke, in Goatyske tsjerke mei boudielen út de trettjinde en fyftjinde iuw en op 'e nij ûntdutsen muorreskilderingen út de roomske tiid. De Martenstsjerke is de eardere herfoarme tsjerke en ien fan de tsjerken fan de PKN-gemeente.
Eastertsjerke
De Eastertsjerke út 1925 waard as grifformearde tsjerke boud en is in ûntwerp fan arsjitekt Egbert Reitsma. Reitsma makke diel út fan it Grinzer keunstnersrûnte De Ploeg. De modern eagjende souderskilderingen binne fan George Martens, ek lid fan De Ploeg. Sûnt 2007 wurdt de tsjerke de Eastertsjerke neamd. De ynwenners fan Kollum koenen har yn in enkête útlitte oer de namme fan de tsjerke. De nije namme is diels ûntliend oan it feit dat de tsjerke oan de Oostenburgstrjitte stiet.
Mûne
Noardlik fan it doarp stiet oan de strjitte Tochmalân de poldermûne mei deselde namme út 1893.
Foarsjennings
It doarp hat in soad foarsjennings mei njonken in goed fertsjintwurdige middenstân it kulturele sintrum 'De Colle'. Der binne trije basisskoallen en twa skoallen foar fuortset ûnderwiis. Der is in binnen- en bûtenbad, tennisbanen, in jachthaven. Yn it doarp wurdt ek de streekkrante, it Nijsblêd fan Noard-East Fryslân útjûn, ek wol de Kollumer Krante neamd of gekjeiend it 'Kollumer âld-wiif'.
Tsjerken
Kollum hat noch twa tsjerken, dy't alle twa by de PKN oansletten binne: De Kandelaar, in tredde tsjerke fan de PKN, dy't brûkt waard troch de Herfoarme Gemeente op Grifformearde Grûnslach, hat yn 2021 de doarren sletten.
Befolkingsûntwikkeling
Oantal ynwenners troch de jierren hinne op 1 jannewaris. (* Delgong yn dat jier fanwegen de sluting fan it AZC)
Strjitnammen
Alle Strjitten fan Kollum.
Forgetting Sarah Marshall
Forgetting Sarah Marshall is in Amerikaanske romantyske komeedzje út 2008 ûnder rezjy fan Nicholas Stoller, mei yn 'e haadrollen Jason Segel, Mila Kunis en Kristen Bell. De titel betsjut "It Ferjitten fan Sarah Marshall" of "Om Sarah Marshall te Ferjitten". It ferhaal giet oer Peter Bretter, de feint fan tillefyzjestjer Sarah Marshall. As sy it mei him útmakket, komt er suver om fan leafdesfertriet, en om't se allegeduerigen op 'e tillefyzje is, kin er net oan har ûntsnappe. Wannear't er syn rie te'n ein op fakânsje nei Hawaï giet, blykt sy tafalligerwize mei har nije frijer ek krekt yn itselde resort te ferbliuwen. Forgetting Sarah Marshall krige fan 'e filmkritisy oer it algemien positive resinsjes en wie in kommersjeel súkses yn 'e bioskopen.
Plot
Komponist Peter Bretter hat al fiif jier in relaasje mei Sarah Marshall, in fierd aktrise, dy't de stjer is fan 'e populêre plysjesearje Crime Scene: Scene of the Crime ("Plak Delikt: It Plak fan it Delikt"). Peter wurket as komponist fan 'e soundtrack foar dyselde tillefyzjesearje. Mar wylst Sarah har karriêre hieltyd fierder yn 'e lift sit, rekket it mei Peter sines yn it neigean. Syn baan by de searje is in dearinnend paad, en minder noch, hy hatet dat wurk. Yn syn frije tiid besiket Peter in musical oer de bekende fampier greve Dracula te meitsjen, mar dat stûket ek as er der inkeld ferbjustere of ôfkarrende reäksjes op kriget en boppedat net rjocht wit hokker kant er dermei út wol. Wat him oerbliuwt is de hiele dei yn syn pijama wat op 'e bank foar de tillefyzje omhingje as er net hoecht te wurkjen.
Op in dei as dat wer ris sa is, wurdt Peter opskille troch Sarah, dy't ûnferwachts earder thúskomt fan opnamen op lokaasje. Dêr hie Peter net op rekkene, dat hy moat mei tûzen hasten it appartemint opromje en dan gau-gau ûnder de dûs. As er dêr ûnderwei komt, is Sarah der al. Sadwaande is er spierlike neaken as sy abrupt oankundiget dat se it mei him útmakket. Peter is dêr stikken fan, en troch syn leafdesfertriet rekket er wei yn in djippe depresje. Wat it allegear noch minder makket, is dat Peter net oan Sarah ûntkomme kin, mei't syn wurk ommers bestiet út it meitsjen fan muzyk by bylden fan har. Mar ek yn syn frije tiid wurdt se him oan ien wei troch yn 't sin brocht om't se oeral op 'e tillefyzje is. Syn styfbroer en bêste freon Brian stiet der by him op oan om him wer yn it útgeanslibben te stoarten en oare froulju te moetsjen, mar in hiele rige onenightstands makket dat Peter him allinne mar ellindiger fielt.