cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Toarnroaske
Toarnroaske, yn it oarspronklike Frânsk: La Belle au Bois Dormant en Dútsk: Tornröschen (Nederlânsk: Doornroosje; Ingelsk: Sleeping Beauty; Italjaansk: Sole, Luna e Talia), is in iuwenâld mearke dat û.m. optekene is troch Charles Perrault yn syn Contes de Ma Mère l'Oye ("Ferhalen fan Us Mem de Goes") en de bruorren Grimm yn harren Kinder- und Hausmärchen ("Berne- en Hûsmearkes"). Hoewol't der in stikmannich ûnderskate foarmen fan besteane, is de ynkoarte ferzje fan 'e bruorren Grimm, letter oernommen troch de Walt Disney-studio's, fierwei it bekendst. It is dy foarm dy't yn 1985 troch Jant Visser-Bakker oerset is yn it Frysk as ûnderdiel fan 'e samling De Moaiste Mearkes 2, neffens de útjefte Die Schönsten Märchen der Brüder Grimm (dat in oanpassing fan 'e oarspronklike tekst nei modern Dútsk ta is troch Margrit Weber). Yn 2012 is dyselde ferzje fan Toarnroaske op 'e nij oerset nei it Frysk troch Anne Tjerk Popkema, as ûnderdiel fan 'e samling Mearkes fan Grimm.
Gerhardus Diephuis
Oplieding
Diephuis studearre ôf yn de Letteren en de rjochtswittenskippen.
Toarnroaske
Ynhâld (ferzje fan de bruorren Grimm)
Nei de berte fan in langferwachte prinseske rjochtet har heit, de kening, in grut feest oan. Dêrta nûget er alle lju fan kwizekwânsje yn it lân út, mei dêrûnder ek de feeën (of wize froulju). Mar om't der trettjin feeën binne en de kening mar tolve goudene itensboarden hat, kinne der fan harren mar tolve komme. Nei't it feest mei alle pracht en preal fierd is, jouwe alle feeën it prinseske in rynsk geskink troch in foarsizzing te dwaan. De earste foarseit dat it berntsje skielk tige deugdsum wêze sil, de twadde dat hja tige tsjep wurde sil, de trêde dat se hiel ryk wurde sil, ensfh. As alve fan 'e tolve sa'n foarsizzing dien hawwe, fljocht ynienen de doar iepen en komt de fee deryn dy't net útnûge is. Dy is dêr sa lulk oer dat se foarseit dat it prinseske har op har fyftjinde jierdei oan in spintuolle pripkje sil en dan dea delfalle. As de boaze fee har wer ôfjûn hat, komt de lêste fan 'e tolve útnûge feeën nei foarren. Dy kin de foarsizzing dy't krekt dien is net wjerlizze, mar wol fersêftsje, dat hja foarseit dat it inkeld lykje sil as falt it prinseske dea del, mar yn wurklikheid sil se hûndert jier sliepe. Nei ôfrin fan it feest leit de kening it near op spintuollen, en dy wurde yn it hiele lân yn beslach nommen en ferbaarnd, sadat der net ien oerbliuwt.
Gerhardus Diephuis
Wurkpaad
Diepenhuis waard mei 27 jier beneamd by bij de arrondissemintsrjochtbank te Wynskoat; neifolgjend waard er riedshear yn it provinsjaal rjochtshof te Grins. Yn 1859 folge er professor Boneval Faure op as heechlearaar privaatrjocht oan de Universiteit Grins. Dêrneist wie er ek lid fan de steatskommisje foar de Herziening van het Burgerlijk Wetboek (1880). Diephuis wie fierders lid fan it Rjochtskundich Genoatskip Pro excolendo jure patrio, ridder yn de Oarder fan de Nederlânske Liuw (1887), lid fan de Provinsjale Steaten fan Grinslân (1850) en lid fan de Ried fan de Gemeente Grins (1859).
Wittenskiplik wurk
Om 1848 hinne skreau Diephuis it earste diel fan Het Nederlands burgerlijk recht naar de volgorde van het burgerlijk wetboek; dit wurk makke er dien yn 1855, mei it njoggende diel. Yn 1868 ferskynde it earste diel fan it ferfolch hjirop en yn 1891 it trettjinde en lêste part.
Toarnroaske
Ynhâld (ferzje fan de bruorren Grimm)
Op har fyftjinde jierdei doarmet de prinsesse wat yn it kastiel om, en úteinlik belânet se yn in ôfhandich keammerke boppe yn in toer, dêr't in âldwyfke sit te spinnen. De prinsesse sjocht dêr in spintuolle, in ding dat se noch nea earder sjoen hat, dat se pakt it op en pripket har yn 'e finger. Op datseldichste stuit falt syn yn in djippe sliep, en mei har it hiele kastiel mei alle folk deryn, fan 'e kening oant de minste tsjinstfeint, mei hynders en hûnen en al, ja, sels oan 'e miggen op it lewant ta. Dan waakst der in hege toarnhage om it hiele kastiel hinne, sa heech dat er sels boppe de heechste tuorren útkomt. De rop giet troch it lân dat der efter dy hage in tsjeppe betsjoende prinsesse yn 'e sûs leit dy't wachtet om rêden te wurden, dat de iene nei de oare dappere prins besiket om him mei syn swurd in paad troch de hage te houwen, mar se komme allegear fêst te sitten yn 'e toarnen en kinne net wer loskomme, en bliede dea of ferhongerje.
Hûndert jier geane foarby, oant op in dei in knappe, moedige prins it ferhaal fan 'e betsjoende prinsesse heart fan in âldman dy't it sels wer fan syn pake hat. De prins beslút om 'e prinsesse, dy't ûnderwilens fanwegen de hage Toarnroaske neamd wurdt, te rêden, en de âldman kin it him net ûntprate. Mar as de prins him mei syn swurd in paad klearje wol troch de hage, binne krekt de hûndert jier om, dat de hage feroaret yn in muorre fan bluossems dy't him sûnder wjerstân trochlit. De prins giet it kastiel yn en fynt yn it keammerke heech yn 'e toer Toarnroaske. As er har tutet, wurdt se krekt op dat stuit wekker, en mei har it hiele kastiel. Dan wurdt der op 'e nij in grut feest fierd, en Toarnroaske en de prins trouwe op slach en libje noch lang en lokkich.
Langere ferzje
De orizjinele ferzje fan it Toarnroaske wie langer. Dêryn trouwe Toarnroaske en de prins yn it geheim, want de styfmem fan 'e prins is in meunster of in reuzinne, dy't sels op 'e troan longeret. De prins besiket Toarnroaske temûk en hja kriget twa bern, dy't Sinne en Moanne (yn 'e ferzje fan Giambattista Basile) of Dage en Dei (yn 'e ferzje fan Charles Perrault) hjitte. As de prins nei syn heite dea de troan erft, mient er dat syn styfmem him net mear dwerseidzje kin, en presintearret er Toarnroaske oan it lân as syn keninginne. Mar de meunsterlike styfmem nimt Toarnroaske en har bern mei nei in ôfhandich hûs yn 'e bosk en jout dêr har kok opdracht om it jonkje (Sinne of Dage) te slachtsjen en de jûns oan har op te tsjinjen.
De kok, dy't begrutsjen mei it jonkje hat, tsjinnet har lykwols ynstee in laam op. De oare deis wol se it famke (Moanne of Dei) hawwe, en dan tsjinnet de kok har ynstee in geitsje op. De deis dêrop wol se Toarnroaske sels opite, mar de kok set har in hine (wyfkeshart) foar. Hoewol't se earst mient dat no sawol Toarnroaske as dy har beide bern bepluze hat, ûntdekt de styfmem al rillegau dat se bedragen is. Dêrop graaft se by it hûs in djippe kûle dy't se foldocht mei njirren en oare giftige slangen. It is har bedoeling om Toarnroaske en de beide bern dêr yn te smiten, mar de kening arrivearret krekt op 'e tiid en ynstee fan Toarnroaske en de bern bedarret de styfmem sels yn 'e kûle, dêr't se deabiten wurdt troch de slangen. Dêrnei libje de kening en syn gesin noch lang en lokkich.
Eftergrûn
Toarnroaske is in withoe âld mearke, dat oan it begjin fan 'e santjinde iuw foar it earst optekene waard troch Napolitaanske ofsier en oerheidsfunksjonaris Giambattista Basile, yn syn Lo Cunto de li Cunti ("It Ferhaal der Ferhalen"), better bekend as de Pentamerone, dy't postúm publisearre waard yn 1634. Yn Basile syn ferzje, mei as titel Sole, Luna e Talia ("Sinne, Moanne en Talia"), hjit Toarnroaske fan Talia. Yn 1697 waard it ferhaal op 'e nij op skrift steld, diskear troch de Frânske skriuwer Charles Perrault, as ûnderdiel fan dy syn samling Histoires et Contes du Temps Passé, avec des Moralités: Contes de Ma Mère l'Oye ("Stoarjes en Ferhalen út Ferfleine Tiden, mei Moralen: Ferhalen fan Us Mem de Goes"). By Perrault hjitte it mearke La Belle au Bois Dormant ("De Tsjeppe Faam Dy't yn 'e Bosk Sliepte"), mar bleau it personaazje fan Toarnroaske fierders anonym.
Sawol de ferzje fan Basile as dy fan Perrault omfetten beide boppesteande parten fan it ferhaal, mar doe't de bruorren Jacob en Wilhelm Grimm it yn 1812 as Dornröschen opnamen yn harren Kinder- und Hausmärchen ("Berne- en Hûsmearkes"), brûkten se inkeld it earste part. Guon folkloristen miene dat it earste en twadde part oarspronklik twa ûnderskate mearkes west hawwe, dy't troch Basile trochinoar mjukse wiene, wat Perrault neitiid fan him oernaam. De bruorren Grimm soene it yn dizze optyk wer werombrocht hawwe yn 'e âlde styl.
Adaptaasjes
Der binne fan Toarnroaske withoefolle adaptaasjes makke ta oare media, mei dêrûnder romans, poëzij, stripferhalen, toanielstikken, musikals, films, tekenfilms, tillefyzjesearjes en muzyk. De bekendste adapaasje is sûnder mis de tekenfilm Sleeping Beauty, dy't yn 1959 útbrocht waard troch de Walt Disney-studio's.
Adema
Adema, eins Adema 197, is de namme fan in helpboekko fan feefokker Simen Knol fan Hartwert, dy't oan de basis stiet fan de letter wrâldferneamde fokstâl, wêryn't rangnûmers begrippen waarden. Sa binne hast alle swartbûnte bollen en kij, wêr ek op de wrâld, besibbe oan Adema 197. Dizze bolle waard yn 1940 - 1941 preferint ferklearre. Ien fan 'e soannen fan Adema 197 wie Adema 25437, better bekend as Wytsturt (1938-1952).
Oranje (stêd)
Oranje (Frânsk: Orange, útspr.: [o:'ʀɔ̃ʒ], likernôch: "oo- rânzj ; Oksitaansk: Aurenja, útspr.: [o'rεnʒa], likernôch: "oo- ren -zja) is in stêd en gemeente yn súdlik Frankryk. It makket bestjoerlik diel út fan 'e regio Provâns-Alpen-Côte d'Azur en it departemint Vaucluse, en leit net fier benoarden de gruttere stêd Avignon. Oranje wie yn it ferline lange tiid de haadstêd fan it Prinsdom Oranje, in ûnôfhinklik minysteatsje. Oant 1713 wie dat in besitting fan it Hûs Oranje-Nassau. Tsjintwurdich hat Oranje in fierhinne agraryske ekonomy.
Geografy
Oranje leit yn it noardwesten fan 'e Provâns yn 'e Rônedelling oan it rivierke de Meyne, op in ôfstân fan 6 km beëasten de rivier de Rône. It kin rekkene wurde ta de stêdekloft fan Avignon, dat 21 km fierder nei it suden leit. Oranje hat in oerflak fan 74,2 km².
Skiednis
Oranje waard yn 35 f.Kr. stifte troch feteranen fan it Romeinske twadde legioen. De oarspronklike foarm fan 'e namme wie Arausio, nei in pleatslike Ketyske wettergod. Offisjeel hiet it yn it Latyn: Colonia Iulia Firma Secundanorum Arausio, wat betsjutte: "de Juliaanske Koloanje Arausio, Stifte troch de Soldaten fan it Twadde Legioen". Yn 't earstoan hie de namme fan 'e stêd dus neat te krijen mei de sinesapel (yn it Frânsk orange), mar letter waard er dêr mei lykslein, wierskynlik om't Oranje oan in hannelsrûte fan 'e Middellânske See nei noardlik Frankryk lei, dêr't û.m. sinesapels lâns ferfierd waarden. Op it plak dêr't de Romeinske stêd stifte waard, hie earder in Keltyske delsetting mei deselde namme lein, en yn 105 f.Kr. wie dêromtrint de Slach by Arausio útfochten tusken it Romeinske Ryk en de Germaanske stammen fan 'e Kimbren en de Teutoanen.
Arausio wie yn 'e Romeinske Tiid it sintrum fan in grut gebiet yn 'e noardlike Provâns, dêr't har in protte Romeinske feteranen nei wenjen setten. Mei't it in wichtich plak wie, hie it ek in protte publike bouwurken dy't it ta in soarte fan miniatuer-Rome makken. Sa beskikte it oer in selde soarte amfiteäter as Rome, mar folle lytser om't Arausio in folle lytsere befolking hie. Oan it begjin fan 'e Iere Midsiuwen wie Arausio in wolfarrend plak, mar yn 412 waard it plondere troch de Westgoaten. Tsjin dy tiid wie de befolking fierhinne ta it kristendom bekeard, en oan 'e ein fan 'e trêde iuw wie it Alde Bisdom Oranje ynsteld. (Tsjintwurdich is Oranje inkeld noch in titulêre biskopssit, dêr't feitliks gjin biskop mear residearret.) Yn 'e Iere Midsiuwen waard der twaris in konsylje fan 'e Roomsk-Katolike Tsjerke yn Oranje holden: yn 441 en jitris yn 529. It Twadde Konsylje fan Oranje wie wichtich om it de streaming fan it semypelagianisme ta ketterij feroardiele.
Yn 'e achtste iuw waard Oranje de sit fan in skaai fan Karolingyske greven, wêrfan't de earste neffens de oerlevering in hôveling fan Karel de Grutte west hawwe soe dy't Willem mei de Hoarn hiet. Dyselde soe yn 793 de stêd Oranje op 'e út Spanje wei opteine Arabieren ferovere hawwe. It Greefskip Oranje kaam yn 1032 of 1033 ta it Hillige Roomske Ryk te hearren as in fierders folslein ûnôfhinklik minysteatsje, dat yn 1163 troch keizer Freark I ta in soeverein prinsdom binnen it Hillige Roomske Ryk ferheft waard. Nei it útstjerren fan it Hûs Oranje kaam it prinsdom yn 1173 yn it besit fan it Hûs Baux. Yn 1365 stifte keizer Karel IV de Universiteit fan Oranje.
Doe't yn 1393 it Hûs Baux yn 'e manlike line útstoar, kaam it Prinsdom Oranje ta it Hûs Châlon te hearren. De lêste manlike telch út dat skaai wie Filibert fan Châlon, dy't ûnder Karel V ûnderkening fan Napels wie. Doe't hy yn 1530 sneuvele by it Belis fan Florâns, liet er syn prinsdom nei oan syn omkesizzer René fan Châlon, de ienlingssoan fan syn suster Klaudia fan Châlon en Hindrik III fan Nassau-Breda. René fan Châlon kaam yn 1544 sûnder bern te sneuveljen yn 'e Slach by Saint-Dizier, wêrnei't it Prinsdom Oranje oergie yn 'e hannen fan syn folle neef, dy't sadwaande neitiid bekend wurde soe as Willem fan Oranje. Fanwegen dy syn kalvinistyske sympatyen rekke Oranje neitiid oan 'e kant fan 'e hugenoaten behelle yn 'e bloedige Frânske Godstsjinstoarloggen. Yn dy tiid waard de stêd Oranje slim skansearre by oarlochshannelings en kaam it prinsdom as gehiel ferskate kearen ûnder besetting fan troepen fan 'e Katolike Liga of de Frânske kening.
Nei de dea fan Willem fan Oranje, yn 1584, kaam Oranje ûnder it regear fan dy syn soannen Filips Willem, Maurits en Freark Hindrik en dêrnei fan syn pakesizzer Willem II en oerpakesizzer Willem III. Dy lêste, dy't behalven steedhâlder fan seis fan 'e sân gewesten fan 'e Republyk fan 'e Feriene Nederlannen ek kening fan Ingelân, Skotlân en Ierlân waard, wie de aartsfijân fan 'e Frânske kening Loadewyk XIV. Nei it útbrekken fan 'e Frânske Oarloch, yn it Rampjier 1672, waard Oranje sadwaande beset troch Frânske troepen. By de Frede fan Nimwegen, dy't yn 1678 sletten waard, krige Willem syn prinsdom werom, mar by de werropping troch Loadewyk XIV fan it Edikt fan Nantes, yn 1685, waard Oranje op 'e nij troch de Frânsen beset. By de Frede fan Ryswyk, dy't yn 1697 in ein makke oan 'e Njoggenjierrige Oarloch, moast Loadewyk XIV jitris Oranje weromjaan.
Willem III wie lykwols de lêste regearjende soevereine prins fan Oranje, want nei syn ferstjerren, yn 1702, ferklearre Loadewyk XIV it Prinsdom Oranje oan 'e Frânske Kroan ferfallen. Hoewol't neitiid sawol de Fryske steedhâlder Jehan Willem Friso fan Nassau-Dietz as kening Freark I fan Prusen oanspraak op 'e prinsetitel makken, hie net ien fan beiden it prinsdom feitliks ea yn besit. By de Frede fan Utert, dy't yn 1713 in ein makke oan 'e Spaanske Súksesjeoarloch, stie Freark I fan Prusen it Prinsdom Oranje formeel ôf oan Frankryk, en yn 1732 lei steedhâlder Willem IV, de soan fan Jehan Willem Friso, him dêr yn it Ferdrach fan Dieling by del. Sa hold it Prinsdom Oranje yn 1713 op te bestean en gie it op yn it Keninkryk Frankryk. It waard opheft as aparte bestjoerlike ienheid en by de provinsje Dauphiné foege. Nei de Frânske Revolúsje fan 1789 kaam Oranje yn 1790 ta it departemint Drôme te hearren, dêrnei ta Bouches-du-Rhône en úteinlik ta Vaucluse.
Yn 'e twadde helte fan 'e tweintichste iuw wie yn Oranje lange tiid it 1e Frjemdlingekavaleryrezjimint fan it Frânske Frjemdlingelegioen legere. Yn july 2014 ferfear dy ienheid nei in nije basis yn Camp de Carpiagne. Yn 1995 kaam Oranje wrâldwiid yn it nijs, doe't de stêd as earste Frânske gemeente in lid fan it ekstreem-rjochtse Front National (FN), te witten Jacques Bompard, ta boargemaster keas. Dyselde stapte yn 2005 út it FN en joech him oant 2010 by de konservative Mouvement Pour la France (MPF).
It besjen wurdich
Hjoed de dei stiet Oranje bekend om syn Romaanske arsjitektuer en om it Romeinske amfiteäter, it Alde Teäter fan Oranje, dat datearret út it begjin fan 'e earste iuw (n.Kr.) It wurdt wol it meast ymposante amfiteäter neamd dat yn Jeropa noch bestiet. Fierders is der de Triomfbôge fan Oranje, wêrfan't net alhiel dúdlik is wannear't er boud is, mar de hjoeddeistige konsensus ûnder saakkundigen hâldt it op earne ûnder it regear fan keizer Augustus. De triomfbôge befettet in ynskripsje út it jier 27, dy't opdroegen is oan keizer Tibearius, mar dat hâldt ferbân mei in restauraasje fan 'e bôge yn opdracht fan Tibearius om 'e oerwinnings te fieren fan 'e fjildhear Germanikus oer de Germaanske stammen fan it Rynlân. Yn 1981 binne sawol it amfiteäter as de triomfbôge opnommen op 'e Wrâlderfgoedlist fan 'e UNESCO.
It Museum fan Oranje, of it Musée, is benammen wijd oan pleatslike argeologyske fynsten en hat yn syn kolleksje de grutste kadastrale Romeinske kaart dy't ea weromfûn is, ynkurven yn moarmer. It ferlaat mjit 7.56 by 5.90 m en jout it gebiet tusken Oranje, Nîmes en Montélimar wer.
Susterstêden
Oranje hat acht susterstêden, hjirûnder werjûn op folchoarder fan it oangean fan 'e stêdebân. Dêrnjonken is Oranje ek lid fan 'e Feriening fan Oranjestêden, yn 'e mande mei:
Jacobus Jongsma
Jacobus Jongsma (Ljouwert, 1686 - dêre, 1726) wie in sulversmid, en master yn 1707. Hy wie in learling fan Johannes van der Lely. Wurk fan him wurdt bewarre yn it Frysk Museum.
Oranje (stêd)
Demografy
Neffens offisjele gegevens fan 'e Frânske oerheid hie Oranje yn 2016 in befolking fan 29.856 minsken. De befolkingstichtens bedroech dêrmei 402,4 persoanen de km². Oranje is de op twa nei gruste stêd fan it departemint Vaucluse, nei Avignon en Carpentras.
Klimaat
Oranje hat in fochtich subtropysk klimaat dat simmerdeis gewoanwei tefolle rein hat om te foldwaan oan 'e kritearia foar in Mediterraan klimaat. Nettsjinsteande dat binne de simmers dochs relatyf drûch en ek hjit. De winters binne myld, hoewol't froast en sniefal inkeld wolris foarkomme. Yn july, de waarmste moanne, is de trochsneed temperatuer oerdeis 30,8 °C, en yn jannewaris, de kâldste moanne, is dat 9,9 °C. Rekôrtemperatueren yn Oranje binne 42,6 °C en –14,5 °C. De measte delslach falt hjerstmis en by 't maityd. Yn totaal kriget Oranje jiers trochinoar 709,1 mm delslach, ferdield oer trochinoar 66 dagen, wylst de stêd jiers mear as 2.595 oeren sinneskyn hat.
Quarsh Panaka
Quarsh Panaka (útspr.: [ˈkʷɑɹʃ pɑˈnaːkə], likernôch: " kwarsj pa- naa -kuh") is in fiktyf personaazje fan minder belang út 'e Star Wars-franchise fan 'e Amerikaanske filmmakker George Lucas. Hy is in militêr ofsier en letter de gûverneur fan 'e planeet Naboo. Panaka waard yntrodusearre yn 'e film Star Wars: Episode I – The Phantom Menace (1999). It personaazje waard fertolke troch de swarte akteur Hugh Quarshie.
Iere jierren
Quarsh Panaka wurdt berne op Naboo en giet al ier by de kriichsmacht fan syn thúswrâld. Yn syn jonkheid docht er ûnderfining yn oarlochssitewaasjes op troch yndieling by in spesjale taakgroep foar de bestriding fan romtepiraterij, dy't gearstald is út militêren fan ferskate planeten. Meitiid klimt er troch de rangen op nei de posysje fan opperbefelhawwer fan 'e Keninklike Nabooaanske Befeiligingsmacht, mei tafersjoch oer de paleiswacht, de út frijwilligers besteande befeiligingsgarde (in soarte fan lânmacht) en it romtejagerkorps. Hy trout mei Mariek Panaka.
Nabookrisis
Yn 32 f.Sl.Y., as Naboo ûnder it regear fan keninginne Padmé Amidala yn in konflikt mei de machtige Hannelsfederaasje behelle rekket, stiet Panaka machteleas om in besetting fan Naboo troch de fijân foar te kommen. Yn 'e mande mei û.o. keninginne Padmé, gûverneur Sio Bibble, en de troch himsels útkeazen keninklike hofdames Sabé, Rabé, Saché, Eirtaé en Yané, wurdt er finzen nommen yn it keninklik paleis yn 'e Nabooaanske haadstêd Theed. As Padmé wegeret en ûndertekenje in ferdrach dat de Hannelsfederaasje yn 'e praktyk de macht op Naboo jaan soe, wurdt de hiele groep nei in finzenekamp stjoert.
Underweis wurde se befrijd troch de Jedi-ridders Qui-Gon Jinn en Obi-Wan Kenobi. Bibble bliuwt mei Saché en Yané efter op Naboo, mar Padmé, Panaka en de oaren ûntsnappe yn it keninklik romteskip fan 'e planeet om help te sykjen by kânselier Finis Valorum en de Galaktyske Senaat yn 'e haadstêd fan 'e Galaktyske Republyk op Coruscant. Nei't it selskip sûnder wat bedijd te hawwe fan Coruscant weromkeart, is Panaka der tsjûge fan hoe't de keninginne in militêr bûnsgenoatskip slút mei de Gunganen, it ras fan bûtenierdske wêzens dat lânseigen is op Naboo.
Wylst de Gunganen yn in iepen fjildslach de striid mei it androïdeleger fan 'e Hannelsfederaasje oangeane, bestoarmje Padmé en har gefolch it besette keninklik paleis yn Theed. Dêrby bliuwt Panaka deunby de keninginne. Harren groepke wurdt op in stuit finzen nommen en yn 'e troanseal foar Nute Gunray brocht, de Neimoïdyske ûnderkening fan 'e Hannelsfederaasje. Wannear't in oare groep mei de hofdame Sabé, dy't as de keninginne ferklaaid is, de fijân yn betizing bringt, witte Padmé en Panaka de liifwachten fan Gunray út te skeakeljen en himsels kriichsfinzen te nimmen. Dan is it gau dien fan de besetting en de oarloch.
Neitiid wennet Panaka de kremaasje fan 'e sneuvele Jedi Qui-Gon Jinn by, en teffens nimt er diel oan 'e oerwinningsparade fan 'e Nabooanen en de Gunganen yn Theed. Hy is ferantwurdlik foar de oerdracht fan 'e fan oarlochsmisdieden beskuldige Gunray en dy syn ûnderbefelhawwer Rune Haako oan 'e autoriteiten fan 'e Republyk.
Lettere jierren
Nei ôfrin fan 'e Nabookrisis tsjinnet Quarsh Panaka it hiele fierdere regear fan Padmé Amidala as har kommandant fan 'e kriichsmacht. Nei't dyselde har beide terminen as keninginne úttsjinne hat, giet se yn 'e polityk en wurdt se keazen ta senator foar Naboo. Panaka draacht dan syn wurk as har liifwacht oer oan syn omkesizzer Gregar Typho, wylst er sels militêr kommandant bliuwt ûnder Padmé har opfolchster, keninginne Jamillia. Twa jier letter komt in oare omkesizzer fan Panaka, Versé, dy't as assistinte fan Padmé wurket, om by in mislearre oanslach op it libben fan 'e senator.
Under it regear fan keninginne Neeyutnee beslút Sio Bibble, dy't ûnderwilens op jierren rekket, om mei pinsjoen te gean as gûverneur fan Naboo. De ferwachting is dat er by ferkiezings opfolge wurde sil troch syn pupil Saché Adova, mar ear't dat barre kin, hellet kânselier Palpatine de Galaktyske Republyk ûnder fuotten en rjochtet yn it plak dêrfan it Galaktysk Keizerryk op, mei himsels as keizer. Hy leit it near op alle frije ferkiezings en stelt Panaka op Naboo oan as opfolger fan Bibble, yn 'e nije posysje fan moff. Hoewol't er yn 'e grûn gjin ferkearde man is, hinget Panaka tefolle oan syn trou oan Palpatine, dy't ek fan Naboo komt, om te trochsjen hoe skriklik dy syn bewâld is. Panaka beklaait de funksje fan gûverneur fan Naboo sechstjin jier lang, oant er yn 3 f.Sl.Y. by in bomoanslach deade wurdt troch de rebellen fan 'e fersetsgroep fan Saw Gerrera.
Keppelings om utens
List of Star Wars characters
Appelskea
Appelskea (Nederlânsk: Appelscha; Stellingwerfsk: Appelsche) is in doarp yn de gemeente Eaststellingwerf. It leit oan de noardkant fan it Drintsk-Fryske Wâld. Ta de himrik fan Appelskea heart ek Aakinga, De Bult, Alde Willem, Terwisscha en Willemstêd.
Appelskea hat  ynwenners.
Skiednis
Appelskea waard foar it earst yn 1247 as Appels fermeld troch biskop Otto fan it bisdom Utert. It plak bestie iuwenlang út in pear boerespultsjes oan de Boerestreek (dat eartiids Heech-Appelskea hiet) en de buorskippen Aakinga, Terwisscha en De Bult. Appelskea is in âld esdoarp, ynsluten tusken drûge sânige heide en wiet fean, doe noch de Appelskeaster- en Fochteler feanen neamd. De kearn fan Appelskea wie wat hjoed-de-dei de Boerestreek is.
left|thumb|De midsiuwske tsjerke fan Appelskea De midsiuwske tsjerke stie yn Terwisscha en gie werom op de 12e iuw. De tsjerke wie wijd oan Nikolaas fan Myra en rekke nei alle gedachten by de ferbouwing fan 1781 (in oare boarne neamd 1857 ) de sealtektoer kwyt. Sûnt hinget de yn 1435 getten klok yn in klokkestoel. Yn 1903 waard de midsiuwske tsjerke nei in brân ôfbrutsen en ferfongen troch de yn 2000 bûten gebrûk stelde Treftsjerke.
Yn 1400 hie it doarp sa'n 20 pleatsen mei likernôch 100 ynwenners. Om 1450 waarden leidiken oanlein om it soere lekwetter út it fean by de ikkers te kearen. In soad groei hie it doarp yn 'e rin fan de tiid net want yn 1815 wiene der 30 pleatsen mei sa'n 150 ynwenners.
thumb|left|Tjoemboeloeit (1867) oan it Stokfersfallaat wie de skuorre dêr't de keunstmest opslein waard foar de grûn nei it ôfgraven fan it fean Mei it begjin fan de feanterij yn 1827-1828 feroare dat de it ynwennertal naam ta. It wiene fral Fryske arbeiders dy't op it wurk ôfkamen en troch dy Fryske ymmigraasje yn de 19e iuw waard Appelskea Frysktalich yn in omjouwing, dêr't oarspronklik Stellingwerfsk praat waard. Yn 1876 wie it hichtepunt fan de feanterij; dêrnei naam de produksje fan turf ôf. De sosjale omstannichheden wiene lykwols poermin en doe't de turf folle minder opbrocht as stienkoal en de leanen leger waarden, waard de kleau tusken feanbazen en feanarbeiders noch grutter en briek der op 22 maart yn 1888 yn Appelskea in grutte staking út, dy't it begjin wie fan in folle gruttere staking ûnder feanarbeiders yn it Noarden. De ynset wie hegere leanen en de ôfskaffing fan de ferplichte winkelnearing. Op 26 maart fan dat jier kamen de wurkjouwers de arbeiders yn 'e mjitte.
It bleau lykwols ûnrêstich. Yn 'e strange winter fan 1892 wegere ien fan 'e earmfâden bôle oan in pear arbeidershûshâldings. Trije bestjoersleden fan it krekt stifte Sosjaal-Demokratysk Bûn besochten de earmfâd en kearden mei roggebrea foar de hûshâldings werom. De oare deis waarden hja oppakt en nei It Hearrenfean brocht en it proses dat letter tsjin de manlju folge, waard bekend ûnder it Appelskeaster proses. Domela Nieuwenhuis ferdigene de manlju, dy't foar it ôfrûpeljen fan de brea 15 moannen finzenis krigen. Oant de Twadde Wrâldoarloch bleane de ferhâldings tusken de arbeiders en de wurkjouwer oer it generaal min.
Yn 1905 waard de Vereniging tot oprichting en exploitatie van een Friesch volkssanatorium stifte. Yn 1922 krige Appelskea in sanatoarium foar de ferpleging fan TBC-pasjinten. Fan it eardere sanatoarium Beatrixoard bleau allinnich noch de röntgenôfdieling oer, dat letter waard in museum waard mar dat yn 2017 sletten is.
.JPG|thumb|260px|Appelskea oan de [[Opsterlânske Kompanjonsfeart]]
Tsjerke
thumb|260px|De Treftsjerke
Ferienings
Der binne meardere buertferienings: De Compagnons, de Smidsleane,  It Steegdenkertier en  Rond de Draai. ( De list is yn 2023 bywurke mei help fan û.o. de side fan Pleatslik Belang. Sjoch foar de meast aktuele ynformaasje oer ferienings op de hiemside fan it doarp)
thumb|260px|Boerestreek
Befolking
Sifers 1815 oant en mei 1940 ôfkomstich út "Geschiedenis van de Oosterllingwerfse dorpen" (T.H. Oosterwijk)
Toerisme
thumb|260px|Dobbe by it [[Aekingersân]] It doarp leit oan de râne fan it Nasjonaal Park Drintsk-Fryske Wâld, dat beheard wurdt troch Steatsboskbehear en bûten Appelskea in besikerssintrum hat. Ek de Opsterlânske Kompanjonsfeart (as ûnderdiel fan de Turfrûte), en de attraksjeparken Duinenzathe en Miniatuerpark Appelskea lûke yn de simmermoannen in soad minsken. Yn de omkriten fan Appelskea komme pingoruïnes foar. Tusken Appelskea en Wateren leit de Kanadamar yn in boskrike omjouwing.
Iepenloftteater
It iepenloftteäter efter de Boskberch wie yn 'e jierren 1950 en 1960 in grutte attraksje. Hjir wienen eartiids Rudi Carel, Pipo de Clown, Swiebertje, Bueno de Mesquita en de doe krekt begjinnende André van Duin te sjen. Yn 1987 moast it teäter ticht om de hege kosten. Sûnt 2003 hawwe frijwilligers en de Histoaryske feriening it teäter renovearre. Der binne no mear as 500 sitplakken, in regykeamer en in gebou foar de catering.
Heksenoplieding
Fierders hat Appelskea foar sfier bekend de ienige heksenoplieding yn Nederlân. Heks Margarita fan Rongen fersoarget de oplieding. Yn septimber 2005 kaam de oplieding yn it nijs om't de Belestingtsjinst de kosten foar de ienjierrige oplieding ôflûkber achtet, itjinge late ta keamerfragen.
Ferskaat
thumb|right|260px|Klokkestoel fan Appelskea
Strjitten
Alle strjitten yn Appelskea.
Federale Finzenis Alcatraz
De Federale Finzenis Alcatraz (Ingelsk: Alcatraz Federal Penitentiary), formeel eins: de "Amerikaanske Finzenis, Alcatraz" (United States Penitentiary, Alcatraz Island), is in eardere finzenis fan 'e Amerikaanske federale oerheid op Alcatraz, in eilantsje yn 'e Baai fan San Francisco yn 'e Amerikaanske steat Kalifornje. De finzenis, dy't bestie fan 1934 oant 1963, wie berucht as ekstra befeilige ynrjochting wêrút ûntsnappen ûnmooglik wie. Sadwaande waarden der de swierste en meast flechtgefaarlike kriminelen pleatst. Nei de sluting fan it tichthûs waard it úteinlik in museum en hjoed oan 'e dei is it ien fan 'e wichtichste toeristyske trekpleisters fan San Francisco.
It Bûtefjild
It Bûtefjild is in natoergebiet dêr't it Ottema-Wiersmareservaat, Oer de Wiel, de Sippen-finnen, d’Amelannen, de Bouwepet, Japmuoiskolk en Swarte Broek diel fan binne.
It Bûtenfjild, fanâlds de namme fan it gebiet tusken Feanwâlden, De Falom en Readtsjerk, bestiet út wiete, skrale greiden, broekbosken, ferlâne petgatten, iepen wetterplassen, grutte reid- en rûchtefjilden en in streamdal fan in âld rivierke. Doe't it streamdal ûntstie yn de foarlêste iistiid (150.000 oant 100.000 jier lyn) binne in protte swerfkeien út Skandinaavje meikomd en yn dit gebiet lizzen bleaun.
Yn it gebiet komt de Swartstippelige parlemoerflinter foar.
Federale Finzenis Alcatraz
Finzenis
Op 12 oktober 1933 waard it militêr tichthûs troch it Amerikaanske Leger oerdien oan it Federal Bureau of Prisons, it Amerikaanske finzeniswêzen, dat in ôfdieling fan it Amerikaansk Ministearje fan Justysje is. Dêrnei't waard it eilân yn augustus 1934 oanwiisd as federale finzenis. Op 11 augustus fan dat jier gie de Federale Finzenis Alcatraz formeel iepen, doe't de earste groep fan 137 finzenen dêrhinne oerbrocht waard út Leavenworth (Kansas). Troch syn lizzing op in eilân yn 'e Baai fan San Francisco, mei syn sterke streaming en kâlde wettertemperatueren, likernôch 2 km fan it fêstelân fan Kalifornje ôf, wie ûntsnappen út Alcatraz tige dreech (hoewol net hielendal ûnmooglik, sa't de Amerikaanske oerheid it publyk leauwe litte woe). Dêrom waard de Federale Finzenis Alcatraz brûkt as wat tsjintwurdich in ekstra befeilige ynrjochting neamd wurde soe, dêr't de swierste en flechtgefaarlikste kriminelen opburgen waarden, lju foar wa't der gjin hoop op rehabilitaasje bestie.
It Bûtefjild
Skiednis
Ea wie it Bûtefjild in grut fean. Yn de 15e iuw waard dêr turf wûn troch de skiere Muontsen fan úthôf de Skierstins, dy't by it kleaster Klaarkamp yn Rinsumageast hearde. Wat oerbleau wie in sompich lânskip. Yn de krisisjierren fan de 20e iuw oant en nei de Twadde Wrâldoarloch waard it Bûtefjild ûntgûn troch de N.V. Ontginningsmaatschappij De Drie Provinciën. Under oaren tankzij de doetiidske eigners, de hearen Ottema en Wiersma, is in grut part fan it natuergebiet sparre bleaun en hat it no de status fan reservaat. It dielgebiet 'd'Amelannen' waard troch ruilferkaveling krigen. It part 'Oer de Wiel' is koartlyn werombrocht yn de oarspronklike wiete tastân.
Federale Finzenis Alcatraz
Finzenis
Under harren wiene:
Mei troch de ferneamde finzenen dy't der fêst sieten, it strange finzenisrezjym en de status as in plak wêrút ûntsnappings ûnmooglik wiene, waard de Federale Finzenis Alcatraz meitiid berucht. It tichthûs ferovere in eigen plak yn 'e Amerikaanske folkloare as in soarte fan foarportaal fan 'e hel dat wol "Hellcatraz" neamd waard. Yn it echt skine de libbensomstannichheden der lykwols better west te hawwen as yn in protte oare Amerikaanske finzenissen, yn 't bysûnder wat it iten oangie dat de finzenen optsjinne waard. Dêrom melden in protte lju dy't dochs gjin kâns makken om ea noch frij te kommen, har frijwillich oan om nei Alcatraz oerpleatst te wurden. Wol wie it sa ûnder it bewâld fan James A. Johnston, dy't fan 1934 oant 1948 finzenisdirekteur wie, dat yn 'e finzenis de strange neilibbing ôftwongen waard fan in 'koade fan stilte'. Dat woe sizze dat de finzenen op gjin inkeld momint prate mochten. Guon finzenen koene dêr net oer en giene der psychysk oan ûndertroch. Under Johnston syn opfolger Edwin B. Swope waard dy regel daliks ôfskaft. Fan likernôch 1950 ôf waarden ek oare regels wat fersêfte. Sa waard it foar finzenen mooglik om muzykynstruminten te bespyljen en te skilderjen, en waarden yn 'e wykeinen films fertoand.
Javasee
thumb|240px|left|thumb|Seeën fan [[Yndoneezje.]] De Javasee is in grutte (likernôch 310.000 km²) ûndjippe see (maks. 82 meter) súdwestlik fan de Grutte Oseaan. De Javasee is part fan de Yndyske Oseaan en ûntstie oan de ein fan de lêste iistiid út it ferdjipjen fan twa grutte riviersystemen.
Federale Finzenis Alcatraz
Finzenis
De gewelddiedichste episoade út 'e skiednis fan it tichthûs foel foar op 2 maaie 1946. Dy deis prebearren seis finzenen, Bernard Coy, Joseph Cretzer, Sam Shockley, Clarence Carnes, Marvin Hubbard en Miran Thompson, om út te brekken. Se oermasteren de tsjinstdwaande sipiers, krongen de wapenkeamer binne en bewapenen har mei de gewearen fan 'e sipiers, wêrnei't se de macht yn it sellekompleks oernamen. Troch de fernimstigens fan ien sipier, dy't oan it seistal ûnder bedriging mei fjoerwapens alle kaaien joech útsein de kaai fan 'e bûtendoar, dêr't se it meast ferlet fan hiene, koene de finzenen net út it sellekompleks wei. Dat late ta in ympasse dy't twa dagen duorre en bekend kaam te stean as de Slach om Alcatraz. Uteinlik lâne der in ôfdieling fan it Amerikaanske Marinierskorps op it eilân, dy't fluch regaad makke. By de Slach om Alcatraz kamen twa sipiers (William Miller en Harold Stiles) en trije finzenen (Coy, Cretzer en Hubbard) om. Shockley en Thompson krigen letter de deastraf foar harren belutsenens by de rebûlje, wylst Carnes, dy't noch mar 19 jier wie, in twadde libbenslange finzenisstraf oplein krige.
De meast ferneamde ûntsnapping wie dy troch Frank Morris en de bruorren John en Clarence Anglin yn 'e nacht fan 11 juny 1962. Hja wisten ûngemurken it wetter te berikken, mei't harren ôfwêzigens yn 'e sellen pas de oare moarns opmurken waard. Neffens in offisjeel ûndersyk troch de FBI soene se yn 'e Baai fan San Francisco ferdronken wêze, mar nij bewiismateriaal út 'e 2010-er jierren liket derop te wizen dat harren ûntsnapping slagge. Hoe't de ûntsnapping echt beteard is, bliuwt noch altyd in mystearje.
Javasee
Geografy
Yn it noardwesten hat de see in ferbining mei de Súdsineeske See fia de Karimatastrjitte. Ynt it noardeasten leit de Strjitte Makassar en oan de eastkant is de Floressee.
Federale Finzenis Alcatraz
Sluting
Dy finzenisútbraak die de reputaasje fan Alcatraz gjin goed. Mar in grutter probleem wie dat it rottekrûddjoer wie om in tichthûs op sa'n isolearre plak draaiende te hâlden. Neffens in rapport út 1959 koste de Federale Finzenis Alcatraz $10 deis foar eltse finzene, yn ferhâlding ta $3 deis per finzene foar de Federale Finzenis Atlanta. Dêrnjonken begûnen de gebouwen útinoar te fallen nei in heale iuw bleatsteld te wêzen oan 'e sâlte seelucht en mist. Der wie dus in mânske ynvestearring nedich om it tichthûs te rêden. Dat wie foar de Amerikaanske oerheid in brêge te fier. Sadwaande waard de Federale Finzenis Alcatraz op 21 maart 1963 sletten.
Javasee
Ekonomy
Fiskerij is ekonomysk wichtich yn de Javasee. It gebiet hat mear as trijetûzen soarten seebisten. Fierders lûke de kusten fan de Javasee toeristen, benammen om dêr te dûken. Op Java en Bali binne nasjonale parken.
Federale Finzenis Alcatraz
Nei de sluting
Yn 1972 waard Alcatraz, it finzeniskompleks ynbegrepen, troch it Amerikaanske Ministearje fan Justysje oerdroegen oan 'e Nasjonale Parketsjinst (NPS), dy't it eilân opnaam yn it nije Nasjonaal Rekreaasjegebiet Golden Gate. Dêrnei waard de finzenis in museum dêr't parkwachters fan 'e NPS rûnliedings fersoargje. It is sûnt útgroeid ta ien fan 'e wichtichste toeristyske trekpleisters fan San Francisco. Yn 1976 waarden eilân en finzenis as monumint opnommen yn it Nasjonaal Register fan Histoaryske Plakken (NHRP). Yn 1986 krigen se ek de status fan nasjonaal histoarysk distrikt.
Haadgebou mei de sellen
De finzenis fan Alcatraz wurdt dominearre troch it 150 m lange, trije ferdjippings tellende haadsellekomplek (Main Prison), dat op it heechste punt fan it eilân boud waard op it fûnemint fan 'e âlde Sitadel fan Alcatraz út 'e 1850-er jierren. De 'grûnferdjipping' fan 'e Sitadel, dy't eins ûnder de grûn lei, waard yn it nije gebou opnommen as de kelderferdjipping. (Wat oanlieding joech ta de taaie geroften oer ûndergrûnske 'tsjerkers' yn it finzeniskompleks.) Oars as yn oare Amerikaanske tichthuzen foartiid en neitiid wizânsje wie, krige yn Alcatraz elts finzene in eigen sel, dy't er mei nimmen oars hoegde te dielen. It haadgebou beskikte oer 312 sellen, en dat wie dus ek mei-iens de kapasiteit fan 'e finzenis. De gongen fan it Haadsellekompleks dy't tusken de sellen troch rûnen, krigen nammen fan bekende strjitten yn 'e Feriene Steaten, lykas Broadway (yn New York) en Michigan Avenue (yn Chicago).
De sellen mjitte 9 foet (2.70 m) lang, by 5 foet (1.50 m) breed, by 7 foet (2.10 m) heech. Se waarden sa boud dat net ien in bûtenmuorre fan 'e finzenis rekket. De foarsjennings yn 'e sellen wiene primityf, mei in metalen ledikant mei in tin matras, bêdrêding en in tekken, in lyts skriuwtaffeltsje en oan 'e efterwand in lytse waskbak mei in kraan dêr't kâld wetter út kaam en in húske. Yn 'e efterwand sit ek in fentilaasjeroaster dat 6 inches (15 sm) by 9 inches (23 sm) mjit en útkomt op 'e ûnderhâldsgong dy't tusken de efterwanden fan twa rigen sellen troch rint. De finzenen hiene alhiel gjin privacy as se op it húske sieten, en de húskes lieten in frijwat sterke stank frij om't se trochspield waarden mei sâlt seewetter. Hjitwetterkranen waarden pas oan it begjin fan 'e 1960-er jierren yn 'e sellen ynstallearre, koart foar't de finzenis tichtgie.
De sellen binne ferdield oer fjouwer selleblokken, dy't oantsjut waarden as A-Block, B-Block, C-Block en D-Block. Yn 'e Federale Finzenis Alcatraz hearske segregaasje: by it tawizen fan 'e sellen waarden de Afro-Amerikaanske finzenen apart holden fan 'e oare finzenen y.f.m. it rasistyske oerheidsbelied fan dy tiid. Yn D-Block waarden de minst oanpaste finzenen byinoar húsfêste, en seis sellen oan 'e ein fan dat blok diene tsjinst as isolaasjesellen. Dy stiene bekend as The Hole ("It Gat"), dêr't finzenen mei gedrachsproblemen (d.w.s. dy't net diene wat harren sein waard, opsprieken tsjin 'e sipiers of fochten mei oare finzenen) yn folslein tsjuster opsletten waarden foar langere perioaden fan faak brute bestraffing.
Oan 'e oare útein fan D-Block siet de finzenisbibleteek, dêr't finzenen lykwols net komme mochten. Ynstee krigen se yn harren sel in katalogus fan beskikbere boeken en tydskriften, wêrnei't se in bestelling pleatse koene dy't troch in pear finzenen dy't as bibletekaris wurken, besoarge waarden. Der koe in maksimum fan trije boeken tagelyk liend wurde, mei dêropta maksimaal tolve learboeken, in Bibel en in wurdboek. De finzenen mochten har abonnearje op tydskriften, mar alles dat mei misdie te krijen hie waard dêr útskuord, en kranten mei aktueel nijs wiene ferbean. Ek yn boeken waarden seks, misdie en geweld sinsurearre. Trochinoar lies in finzene yn Alcatraz 75 oant 100 boeken yn it jier. Se mochten ek in muzykynstrumint yn 'e sel hawwe, en eltse jûn waard in oere oant 75 minuten reservearre foar it oefenjen op 'e ynstruminten.
Bestjoersgebou en Ytseal
Oan 'e súdeastkant sit oan it Haadsellekompleks it Bestjoersgebou (Administration Building) fêst, dêr't foarhinne de administrative kant fan it finzenisbestjoer ôfhannele waard. Dêr sieten bgl. it kantoar fan 'e finzenisdirekteur en syn plakferfanger(s) en teffens de argiven dêr't de dossiers fan 'e finzenen bewarre waarden. Oan 'e foaroerlizzende, noardwestlike kant giet it Haadsellekompleks oer yn 'e Ytseal (Dining Hall), dêr't de finzenen mei-inoar ieten en dronken, en dêr't ek de kokens sieten. Op 'e ferdjipping boppe de Ytseal wie it Hospitaal fan Alcatraz húsfêste, de sikeboech fan 'e finzenis. Oan 'e Ytseal fêst sit in mânsk, mei hege muorren omjûn binnenplak, dêr't de finzenen luchte waarden.
Oare gebouwen
De Direkteurswente (Warden's House) is in frijsteand hûs foar de finzenisdirekteur en syn húshâlding, dat oan 'e súdeastkant fan it Bestjoersgebou stiet en yn 1921 boud waard. Hoewol't der no inkeld in ruïne fan oer is, wie it foarhinne in filla fan trije ferdjippings mei fyftjin keamers (guon boarnen wolle hawwe santjin of achttjin). De Direkteurswente baarnde út op 1 juny 1970, ûnder de Besetting fan Alcatraz troch Yndiaanske aktivisten, en is net wer opboud. Fuort njonken de Direkteurswente stiet de noch altyd funksjonele 26 m hege Fjoertoer fan Alcatraz (Alcatraz Island Lighthouse).
Rjocht beëasten it Haadsellekompleks, mar op in leger nivo fan it eilân, stiet Gebou 64 (Building 64). Dat is it âldste gebou op Alcatraz, dat yn 1905 boud waard as barak foar de húsfêsting fan 'e ofsieren fan it garnizoen en harren húshâldings fan wat doe noch in legerbasis wie. In stik mear nei it noardwesten ta, rjocht benoarden de Ytseal, stiet op itselde nivo fan it eilân de Sosjalisearringsseal (Social Hall), dy't ek wol de Sipiersklub (Officer's Club) neamd wurdt. Dêr kamen eltse jûn, nei't se de finzenen foar de nacht yn har sellen opsletten hiene, de sipiers byinoar om har te ûntspannen. It gebou baarnde yn 1970 ûnder de Besetting fan Alcatraz ôf en is no in ruïne.
It meast noardlike gebou op Alcatraz is de âlde Enerzjysintrale (Power House), dêr't elektrisiteit opwekke waard foar it hiele finzeniskompleks. Dat waard yn 1939 boud foar $186.000. It is sûnt de sluting fan 'e finzenis yn 1963 net mear funksjoneel. Tsjintwurdich betrekt it finzeniskompleks syn stroom fan it enerzjynet fan San Francisco, fia stroomkeabels dy't yn 1978 oer de boaiem fan 'e Baai fan San Francisco oanlein waarden foar de opnamen fan 'e film Escape from Alcatraz. De âlde Wettertoer (Water Tower) fan Alcatraz stiet noardlik fan it binnenplak op it heechste nivo fan it eilân en waard yn 1940-1941 boud as ûnderdiel fan deselde modernisearring dêr't ek de Enerzjysintrale in resultaat fan wie.
It Modelniverheidsgebou (Model Industries Building) is in grut gebou fan trije en foar in diel fjouwer ferdjippings dat op 'e uterste noardwestpunt fan Alcatraz stiet. It waard oarspronklik boud as waskerette foar it garnizoen doe't it eilân noch in legerbasis wie. Nei de oprjochting fan 'e Federale Finzenis Alcatraz waarden yn it gebou de wurkplakken húsfêste dêr't de finzenen oan it wurk set waarden. Op 10 jannewaris 1935 soarge in swiere stoarm foar in ierdferskowing dy't de râne fan it klif op in ôfstân fan 76 sm fan 'e bûtenmuorren fan it Modelniverheidsgebou brocht. Mei dêrom waard yn 1939 mear nei it súdeasten it Nije Niverheidsgebou (New Industries Building) set, dat grutter wie en fierder fan 'e râne fan it eilân stie. Dêr waard ek de waskerette fan 'e finzenis hinne ferpleatst.
Popkultuer
De Federale Finzenis Alcatraz is brûkt as setting foar in protte films, wêrûnder Birdman of Alcatraz (1962), Point Blank (1967), The Enforcer (1976), Escape from Alcatraz (1979), Murder in the First (1995), The Rock (1996), Catch Me If You Can (2002), X-Men: The Last Stand (2006) en The Book of Eli (2010).
Runen
Histoarysk
Rune-ynskripsjes binne bekend fan sa. 200 oant 1200 nei Kristus, en yn Skandinaavje noch in pear iuwen langer. Hjirnei ferlear it skrift stadichoan de konkurrinsjestriid mei it Latynske alfabet. It skrift waard benammen foar ynskripsjes op wapens, deiske korrespondinsje, grêfstiennen, ensfh., brûkt. Yn hast alle gebieten dêr't Germaanske folken (wêrûnder de Wytsingen) west hawwe, kinne rune-ynskripsjes oantroffen wurde.
De runetekens waarden, neist harren deiske gebrûk, ek foar it wiersizzen brûkt: omt elk skriftteken de namme fan in wurd draacht, waarden hjiroan magyske betsjuttings takend. It Dútske tiidwurd raunen (flústerje) is oan rune besibbe.
Tige bekende antike rune-yskripsjes binne:
Yn it Sweedske Dalarna waarden guon kalinders noch oant resinte tiden yn runen opsteld. thumb|De runestien fan Tyke Viking yn [[Växjö]]
Hjoeddeisk
Utsein dat elk teken in klank hat en brûkt wurde kin om mei te skriuwen, hat eltse rune ek in eigen namme en wurdt de runen ek in magyske betsjutting takind. Runen wurde tsjintwurdich soms bestudearre en brûkt troch paganisten om harren heidensk kultureel-histoaryske wearden en ek foar harren tawiisde magyske eigenskippen.
In foarbyld fan in soad foarkommend gebrûk ûnder inkele paganisten is it smiten fan runestiennen. Dit binne stiennen mei elk ien runeteken derop dy't tagelyk smiten wurde, wêrnei't der oan de struktuer fan de posysje fan 'e sichtbere tekens op de fallen stiennen bepaalde betsjuttings ûntliend wurde kinne, oer bygelyks ynsjoch yn in sitewaasje, fraach of in op de takomst rjochte saak. De betsjutting fan in rune is negatyf as it symboal op de kop stiet. De yndividuele betsjutting de rune is fan belang, en ek it ynsjoch dizze te kombinearjen mei de betsjutting fan oare runen dy't tegearre prominint nei foaren komme yn in woarp, neffens in troch de brûker hantearre systeem.
Oarsprong
It runeskrift hat in tal oerienkomsten mei it Latynske alfabet. Nei alle gedachten is it fan Italjaanske oarsprong. It is mooglik dat it ûntliend is oan de Retiërs, in folk dat yn de iuwen foar ús jiertelling yn de Alpen wenne. De Retiërs soenen op harren beurt harren skrift oan de Etrusken ûntliend hawwe, dêr't hja yn de Poflakte kontakt mei hienen.
Noardse mythology
Yn de ferhalen út de noardse mythology wurdt oan it wurd runen in oare betsjutting jûn, nl. dy fan wiisheid, kennis fan it ferburgene. Yn de Hávamál wurdt ferteld fan Odin, dy't yn syn einleaze syktocht nei mear wiisheid, himsels 9 nachten lang oan in beam ophong, wêrby er ta ynsjoch kaam dat it geheim efter de runen djip yn syn eigen binnenste ferburgen siet.
De Kat op Learzens
De Kat op Learzens of De Kat mei de Learzens, yn it oarspronklike Frânsk: Le Chat Botté en Dútsk: Der Gestiefelte Kater (Nederlânsk: De Gelaarsde Kat; Ingelsk: Puss in Boots), is in iuwenâld literêr mearke dat û.m. optekene is troch de bruorren Grimm yn harren Kinder- und Hausmärchen ("Berne- en Hûsmearkes"), mar dat nei alle gedachten optocht en skreaun is troch Charles Perrault, dy't it publisearre yn syn Contes de Ma Mère l'Oye ("Ferhalen fan Us Mem de Goes"), mank mearkes op basis fan âlde folksferhalen. De Kat op Learzens is altyd in populêr ferhaal bleaun, en it haadpersonaazje, de Kat op Learzens nei wa't it mearke neamd is, is koartby nochris ekstra popularisearre troch syn rol yn 'e Amerikaanske animaasjefilm Shrek 2 (mei de stim fan akteur Antonio Banderas). Yn 1985 is dit mearke troch Jant Visser-Bakker oerset yn it Frysk as ûnderdiel fan 'e samling De Moaiste Mearkes 2, neffens de útjefte Die Schönsten Märchen der Brüder Grimm (dat in oanpassing fan 'e oarspronklike tekst nei modern Dútsk ta is troch Margrit Weber).