cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Suden (Feriene Steaten)
Underferdieling
It Amerikaanske Folkstellingsburo dielt it Suden op yn trije lytsere ienheden: Fierders sprekt men ek faak oer it Djippe Suden; dat is in ynformele term wêrfan't de begrinzgings fariëarje, mar dy't yn elts gefal Louisiana, Mississippy, Alabama, Georgia en Súd-Karolina omfiemet. Soms wurde dielen fan oanswettende steaten meirekkene, lykas East-Teksas en noardlik Floarida.
Skiednis
Under oarspronklike trettjin Britske koloanjes dy't har selsstannigens wûnen yn 'e Amerikaanske Unôfhinklikheidsoarloch, wiene seis Súdlike steaten: Delaware, Marylân, Firginia, Noard-Karolina, Súd-Karolina en Georgia. Yn 'e njoggentjinde iuw ûnderskate it Suden him fan 'e rest fan Feriene Steaten (it saneamde Noarden) troch it behâld fan it ynstitút fan 'e slavernij. De negerslaven wiene yn it Suden nedich om 'e oars ûnrindabel grutte katoen- en tabaksplantaazjes fan harren blanke eigners te bewurkjen.
De hiele ekonomy fan it Suden wie talein op fral de produksje fan katoen, en dêrtroch kaam it gebiet geandewei de iuw almar mear yn botsing mei it yndustriële Noarden, dat hiele oare prioriteiten hie. Sa woe it Noarden dat de yn- en útfier beheind waard om 'e eigen fabriken te beskermjen tsjin bûtenlânske konkurrinsje, wylst it fan eksport ôfhinklike Suden krekt net sûnder frije hannel koe. Teffens bestie der ûniennichheid oer de rjochten fan 'e ôfsûnderlike steaten foar de macht fan it federale regear oer. De strideraasje kaam úteinlik ta in útbarsting yn 'e Amerikaanske Boargeroarloch, wêrby't de steaten Firginia, Tennessee, Noard-Karolina, Súd-Karolina, Georgia, Floarida, Alabama, Mississippy, Louisiana, Arkansas en Teksas har tusken 1861 en 1865 besochten ôf te skieden ûnder de namme fan 'e Konfederearre Steaten fan Amearika (of koartwei de Konfederaasje).
Dat slagge úteinlik net, en om't de Noardlike presidint Abraham Lincoln ûnder de oarloch yn it hiele lân de slavernij ôfskaft hie, waard it Suden neitiid yn in djippe ekonomyske krisis stoarten. Under it folgjende Tiidrek fan de Weropbou krigen de befrijde slaven it kiesrjocht en wisten se earst bloeiende mienskippen te stiftsjen, mar al rillegau kearde foar harren it tij. De measte blanken yn it Suden wegeren har by de nije sitewaasje del te lizzen. Organisaasjes lykas de beruchte Ku Klux Klan waarden oprjochte en tusken 1880 en 1930 waarden tûzenen swarten lyncht. Tsjin 'e ein fan 'e njoggentjinde iuw fierden alle Súdlike steaten diskriminatware saneamde Jim Crow-wetten yn, dy't de rasseskieding en de útsluting fan swarten fan it kiesrjocht fan hegerhân opleine. As resultaat fan 'e ûnderdrukking kaam oan it begjin fan 'e tweintichste iuw de Afro-Amerikaanske Folksferhuzing op gong. Dêrby lieten hûnderttûzenen earme swarten de útsichtleaze sitewaasje yn it Suden efter har om nei de grutte stêden yn Noarden te ferfarren.
It beskikber kommen fan in betelbere foarm fan airconditioning lei it simmerdeis gleonhjitte en alderferskuorrendst neare Suden om 1950 hinne iepen foar ûntjouwing op alderlei mêd. Yn 'e twadde helte fan 'e tweintichste iuw wie it it diel fan 'e Feriene Steaten mei de fluchst groeiende stêden en ekonomy. Houston, Dallas, Fort Worth, San Antonio, Austin, Oklahoma City, Tulsa, New Orleans, Little Rock, Memfis, Nashville, Jackson, Montgomery, Birmingham, Jacksonville, Tampa, Miami, Atlanta, Charlotte en Arlington ûntjoegen har yn dy snuorje allegear ta wichtige stêden of sels metropoalen.
Demografy
It Suden is nei alle gedachten it diel fan 'e Feriene Steaten dat him it dúdlikst fan 'e rest fan it lân ûnderskiedt, mei in eigen kultuer, dialekt, skiednis, sosjale wisânsjes, muzykstilen en itensiederij. Yn 2010 hie de regio neffens it Amerikaanske Folkstellingsburo goed 114,5 miljoen ynwenners, wat delkomt op 37% fan alle ynwenners fan 'e Feriene Steaten. Fan 'e oarspronklike, lânseigen befolking fan it gebiet is net in protte mear oer sûnt yn 'e earste helte fan 'e njoggentjinde iuw de saneamde Fiif Beskaafde Stammen (Sjeroky, Tsjoktau, Tsjikkesau, Kriik en Seminoalen) oer it beruchte Spoar fan Triennen nei it Westen ta deportearre waarden. De blanke befolking fan it gebiet hat sterke Ingelske, Ierske, Ulsterske en Skotske woartels. It Suden hat ek in grutte Afro-Amerikaanske befolking, dy't fuortkomt út 'e eardere negerslaven.
It dialekt fan it Amerikaansk-Ingelsk dat yn it Suden sprutsen wurdt, is it Súdlik Amerikaansk-Ingelsk, dat him benammen karakterisearret troch in teamerige, faak nasale manear fan praten. De Amerikaanske Bibelgurdle wurdt hielendal troch it Suden omjûn, en fierwei it grutste part fan 'e befolking fan it gebiet is dan ek kristlik, mei dêrûnder in heech persintaazje kristlike fûnemintalisten. Wat de polityk oangiet, wie it Suden, dat yn dit opsjoch wol the Solid South ("it Solide Suden") neamd waard, fan 1877 oant 1964 in kearngebiet fan 'e Demokratyske Partij. Sûnt de sechstiger jierren is dat lykwols folslein feroare, en tsjintwurdich stimt it Suden yn grutte mearderheid Republikeinsk.
Bôge fan Galearius
thumb|right|300px| De bôge fan Galearius
Kattenbroek
225px|thumb|right|Lizzing thumb|230px|''Model fan de brêgewenten yn [[Madurodam]] Kattenbroek is in wyk yn de stêd Amersfoart, yn de provinsje Utert. Yn de begjin njoggentiger jierren boude wyk steane ± 4600 wenningen mei sa'n 11.600 ynwenners.
By it ûntwerp wie in útgongspunt in wenwyk te bouwen dy't net standert wêze soe.
Untwerper Ashok Bhalotra woe in 'sûne, feilige en fleurige omjouwing, dêr't misnken har thús fiele en kribels krije om te dreamen'. Hy hat hjirfoar gebrûk makke fan tema's en metafoaren, eat dat fan dat momint ôf faker tapast waard yn de stêdebou. Yn Kattenbroek stean ek de bekende brêgewenningen fan arsjitekt Leo Heijdenrijk.
Madelief
Yn de wyk Kattenbroek waard yn 1993-1994 it earste diel fan de telefyzjesearje 'Madelief' opnomd.
Bôge fan Galearius
De bôge fan Galearius stiet yn de Dimitrios Gounari Strjitte, in strjitte dy't eartiids it sintrum wie fan Thessaloniky, om-ende-by 1.5 km east-noard-east fan it moderne sintrum fan de stêd. De bôge waard boud yn 298-299 en ynwijd yn 303, om de oerwinning te fieren dy't Galearius helle hie op de Perzen. Oarspronklik bestie de struktuer fan it gebou út fjouwer grutte pylders op alle siden en twa smelle pylders oan de foarkant dat oarspronklik de iepening wie fan in sintrale koepel
Yn distiid bestiet it monumint allinnich noch út trije pylders mei dêr boppe-op in part fan in bakstiennen mitselwurk. De oare parten binne fernield, nei alle gedachten troch ierdskoddinggen, dy't Thessaloniky troffen hawwe yn de rin fan de tiid. De twa wichtigste pylders binne bedekt mei platte stiennen skulpturen marbles, dy't in foarstelling jouwe fan de krigen fan Galearius. De sintrale iepening is 9.7 meter wiid en 12.5 meter heech en de twadde iepening is 4.8 meter breed en 6.5 meter heech.
Abeozen
Abeozen, it pseudonym fan Jean-François-Marie Éliès, ropnamme Fañch, de Bretonske foarm fan François, (Saint-Sauveur, 22 febrewaris 1896 – La Baule, 3 juny 1963) wie in Frânsk roman- en toanielskriuwer en dichter fan etnysk Bretonsk komôf en in Bretonsk nasjonalist. Hy skreau yn it Bretonsk. Dêrnjonken wied er saakkundige op it mêd fan 'e Welske taal.
Libben en karriêre
Abeozen waard yn 1896 berne berne yn Saint-Sauveur, yn it Frânske departemint Finistère, yn it westen fan Bretanje. Hy genoat ûnderwiis oan 'e skoalle fan 'e Bruorren fan Kristlike Doktrine yn Landivisiau, dêr't Claude Le Prat, in Bretonsk skriuwer en in grut foarfjochter tan 'e Bretonske taal, syn learaar wie.
Under de Earste Wrâldoarloch tsjinne Abeozen yn it Frânske Leger yn 'e rinfuorgen fan it Westfront. Dêr waard er it slachtoffer fan in Dútske oanfal mei gifgas. Fan gefolgen hold er de rest fan syn libben in swakke sûnens.
Fan 1925 oant 1929 droech Abeozen artikels by oan it Bretonsktalige literêre tydskrift Gwalarn. Letter skreau er ek foar de krante War Zao ("Stean Op"). Hy wurke fan 1927 oant 1940 as learaar oan 'e middelbere skoalle yn Saint-Brieuc, dêr't er in ôfdieling oprjochte fan 'e Secours Rouge, de Frânske tûke fan 'e kommunistyske Ynternasjonale Reade Stipe. Hy wie nammentlik tige tsjin op 'e Bretonske Nasjonale Partij fan François Debauvais, dy't foar syn smaak fierstente rjochts wie, wylst er sels de bolsjewiken it neist wie.
Easthimmer Mar
De Easthimmer Mar is in mar yn de gemeente Súdwest-Fryslân. De mar leit tusken Nijesyl by Drylts en Easthim. Nijesyl wurdt lykwols ta Easthim rekkene.
Abeozen
Libben en karriêre
Abeozen syn linkse politike ideeën brocht er ta utering yn syn autobiografyske ferslach fan 'e Twadde Wrâldoarloch, Ur Brezel Diot ("In Stomme Oarloch"), út 1953, en syn roman Argantael, dy't er skreau tusken 1943 en 1950 en publisearre yn 1959. Yn dat lêste boek beskriuwt er mei dúdlike sympaty jonge kommunisten, lykas Marcel Cachin, de sekretaris fan 'e Frânske Kommunistyske Partij.
Easthimmer Mar
De namme Easthimmer Mar jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Oosthemmermeer.
Abeozen
Libben en karriêre
Nei't Frankryk yn 1940 ûnder in Dútske besetting kaam, liet Abeozen himsels yn 1941 beprate, sûnder ôfstân te dwaan fan syn linkse gedachteguod, om 'e rjochterhân fan Roparz Hemon te wurden by Radio Rennes Bretagne, wat in propagandawurktúch fan 'e nazys wie. Hy skreau dêrfoar in stikmannich teksten yn benammen literêr Bretonsk, wêrfan't de opnamen ferlern gien binne. Dêrnjonken ferskynden ûnder de oarloch artikels fan Abeozen yn La Bretagne, L'Heure Bretonne, Arvor en Galv. Ek publisearre er inkele boeken by de útjouwerij Skridou Breizh en wied er lid fan 'e keunstnersbeweging Seiz Breur en it Keltysk Ynstitút fan Bretanje (ICB).
Nei de befrijing waard Abeozen foar kollaboraasje mei de Dútsers arrestearre en siet er fjirtjin moannen finzen yn 'e Jacques-Cartierfinzenis yn Rennes. Hy waard frijlitten sûnder ea earne foar feroardiele te wêzen, mar ferlear likegoed syn foech om as learaar te wurkjen en waard ferballe út Bretanje. Dêrop sette er him nei wenjen yn La Baule, yn it departemint Loire-Atlantique. Dat heart histoarysk en etnysk ta Bretanje, mar bestjoerlik net, en Bretonske nasjonalisten waarden dêr nei de oarloch net ferfolge. Hy ferstoar dêre yn 1963, yn 'e âlderdom fan 67 jier.
Wurdearring
It taalgebrûk yn it wurk fan Abeozen wurdt rûnom beskôge as fan 'e heechste kwaliteit foar dy tiid. Men nimt oan dat de redens dêrfoar binne: syn distânsje ta it wurk fan 'e leden fan 'e Bretonske beweging en syn oplieding yn in lyts plak dat doedestiden noch troch en troch Bretonsk wie. Ek syn kennis en behearsking fan it Aldbretonsk en it Welsk moatte perfoarst in rol spile hawwe. Syn toanielstikken wurde romme, mar binne net werprinte. Syn proaza, dêr't er net in soad fan skreau, stiet yn hege achtinge. Syn non-fiksje oer de skiednis fan 'e Bretonske taal, hoewol koart, wie fan grut belang as basis foar fierder ûndersyk.
Ane Nauta
Hy makke namme as boumaster fan grifformearde tsjerken yn Fryslân. As soan fan arsjitekt-oannimmer Wybe Thomas Nauta en Trijntje Sytses Douma learde er it fak yn de praktyk yn Hilaard. Hy wie opsichter by de bou fan de grifformearde tsjerke fan Winterswyk (1905), dy't ûntwurpen wie troch arsjitekt Tjeerd Kuipers. Yn dy syn styl ûntwurp Ane Naute de grifformearde Stedsleanetsjerke yn Drylts (1910), de tsjerke fan Lollum (1916) en Raard (1916) en Ternaard (1921).
Oant 1920 wie Nauta gemeente-arsjitekt fan Westdongeradiel. Fernijend wie er mei de bou fan de grifformearde tsjerke op It Hearrenfean, ien fan de earste twa betonnen tsjerkegebouwen (de oare stiet op De Tynje). Hy ûntwikkele in eigen styl dy't te herkennen is oan de grifformearde tsjerken fan De Jouwer (1922), Wâlterswâlde-Driesum (1923), Wolvegea (1923), Mearum (1924), Tsjummearum (1924), Nes (Dongeradiel) (1925), Wurdum (1925) en Dokkum (de Noardertsjerke en Eastertsjerke). Wat minder oermjittich binne de tsjerken yn Bitgummole (1925), Ljussens (1927) en Seisbierrum (1927). Yn meardere plakken wie it yn inoar opgean fan ôfskiedenen en dolearjenden reden foar nijbou fan de tsjerke, lykas yn Dokkum, Sint-Anne (1926) en Boalsert (1929).
Galearius
right|thumb|200px|Munt fan Galearius Galearius, folút Gajus Galearius Falearius Maksimianus (Latyn: Gaius Galerius Valerius Maximianus; ±260 – april of maaie 311), wie Romeinske keizer fan 1 maaie 305 oant maaie 311.
Jonge jierren
Galearius wie fan boerekomôf en kaam út Illyrikum. Syn krekte bertedatum is net bekend, mar wurdt skatten op om-ende-by 250, omdat er al ûnder Aurelianus tsjinne yn it leger. As jongfeint wie Galearius skieppehoeder, krektas syn heit. Hy gong yn it leger en wie soldaat. Fan syn eardere libben foardat er beneamd wurdt ta Caesar is fierders neat bekend. Op 1 maart 293 wurdt er troch Diokletianus ta Caesar beneamd. Hy ferlit syn frou en trout op 'e nij mei Faleria, de dochter fan Diokletianus.
As Caesar fiert Galearius in oantal krigen. Yn 294 fjochtet er yn Egypte, en yn de jierren dernei tsjin de Perzen. Hy slagge deryn har kening Narses in neidielige frede op te lizzen, de Frede fan Nisibis (297). Yn 303 hawwe der yn it Romeinske ryk in soad kristenenferfolgings west dy't nei alle gedachten troch Galearius ynset waarden.
Keizerskip
thumb|left|250px|De [[bôge fan Galearius yn Tessaloniky.]] Op 1 maaie 305 geane keizer Diokletianus en meikeizer Maksimianus ôf en wurdt Diokletianus opfolge troch Galearius en Maksimianus troch Konstantius Klorus. De nije Caesar fan Galearius wurdt syn neef Maksiminus II Daia (in soan fan in suster fan Galearius), en in goede freon fan Galearius Severus II wurdt yn it westen Caesar.
Al gau ûntsteane der problemen yn it ryk as yn 306 Konstantius Kloarus komt te stjerren by in fjildtocht tsjin de Pikten yn Brittanje. De opfolging rint folslein oars as de keizers earder ôfpraat hiene as it leger de soan fan Konstantius, Konstantyn de Grutte fuort as keizer ferklearret. Galearius lit dat net samar gewurde en beneamt Severus as keizer yn it westen. Om de boel del te bêdzjen nimt Konstantyn genoegen mei it Caesarskip.
De hiele situaasje wurdt noch yngewikkelder as yn oktober dat jier ek de soan fan de eardere keizer Maksimianus, Maksentius him yllegaal ta keizer ferklearje lit yn de haadstêd Rome. Galearius beweecht Severus der mei in leger op ôf te gean, mar dy syn leger wurdt lykwols troch Maksentius omkocht. Severus naait út en wurdt letter dea makke. Galearius besiket syn dea te wreken, mar dat plan mislearet.
Yn 308 wurdt besletten dat Severus opfolge wurde sil troch Lisinius, in oare freon fan Galearius. Ek Konstantyn en Maksiminus Daia wurde no ta keizer makke. De eardere keizer Maksimianus, dy't op in twadde legitime termyn hope hie, krige dizze net.
Henri Arnoldus
Johannes Hendricus Willem (Henri) Arnoldus (Middelburch, 22 febrewaris 1919 – dêre, 19 desimber 2002) wie in Nederlânsk skoalmaster dy't ferneamd wurden is as skriuwer fan berneboeken.
Galearius
Keizerskip
Dêrnei docht Galearius it 'rêstich oan'. Hy komt yn maaie 311 op natuerlike wize oan syn ein. Maksiminus II Daia folge him op as keizer yn it easten.
Henri Arnoldus
Henri Arnoldus wie in skoalmaster út Middelburch fan 1943 ôf; dat bleau er oant 1970. Hy wie de skepper fan de Pietje Puk-boekerige. De avontueren fan dy gutige post waarden troch in soad bern yn Nederlân en Flaanderen lêzen. Der binne goed 50 ferhalen fan Pietje Puk ferskynd en der waarden totaal 3,5 miljoen stiks fan de boeken ferkocht. In protte fan syn boeken, mei yllustraasjes fan Carol W. Voges (1925-2001), waarden oerset en waarden útbrocht yn ûnder oaren Dútslân, Finlân, Denemarken en Kanada.
Bibliografy
Arnoldus skreau, neist Pietje Puk, ek de rigen:
Teffens wie er mei-auteur fan lesboeken foar it roomsk-katolike leger ûnderwiis, ûnder oaren:
Sint-Fitustsjerke (Stiens)
De Sint-Fitustsjerke is in tsjerkegebou fan de PKN yn Stiens.
Skiednis
Om 1100 waard fanút de Sint-Fitus fan Aldehou de tsjerke yn Stiens stifte. De tsjerke waard wijd oan Sint-Fitus en Sint-Anne. De oarspronklike tsjerke hat nei alle gedachten fan dowestien west, dêr't noch wat fragminten fan oerbleaun binne. De Fitustsjerke hie in protte besit en der wie njonken in pastoar ek in fikaris en in legere geastlike, dy't de sakristy behearde.
Yn de tiid fan de reformaasje hold pastoar Ees Ekius yn 1567 foar it earst in protestantske tsjinst yn 'e tsjerke. Ek de fikaris Henricus wie de nije lear tadien. Hja binne letter flechte, mar Ees Eckuis is letter weromkommen en de earste dûmny fan Stiens wurden. Der wurdt wol tocht dat Hendricus yn 1599 ek dûmny fan Stiens west hat. Hja hawwe in grut tal opfolgers hân en guon dêrfan binne sels professor yn Frjentsjer wurden. In bekende dûmny hat J.A. Bruins jr. west.
Nei de ôfskieding en de doleânsje stiften rjochtsinnige leden yn 1924 fanwegen de frijsinnigens yn de herfoarme tsjerke in eigen herfoarme evangelisaasjegebou. Yn de jierren 1970 waard it herfoarme evangelisaasjegebou sletten en wie der wer sprake fan ien herfoarme gemeente.
Oargel
Yn 1555 en 1567 wurdt der yn Stiens in organist neamd mar fan it doetiidske oargel is fierder neat bekend. Om 1648 hinne joegen de tsjerkfâden opdracht oan de Dútske bruorren Arnold en Tobias Bader om in nij oargel te bouwen, dy't yn Ljouwert harren bedriuw hiene. Yn de jierren 1776-1777 krige it oargel in nij oargelkas. De bruorren L. en J. Van Dam boude yn 1829 efter de besteande oargelkas in nij ynstrumint. Dêrby makken hja gebrûk fan de âlde Bader-pipen.
Tagelyk mei de restauraasje fan de tsjerke restaurearre Bakker & Timmenga it oargel. It oargel is wer op syn âlde plak wer werom brocht en is restaurearre sa as dat der 1830 oplevere wie.
De toer en de klokken
left|thumb|250px|Foto is makke doe’t de klokken út de toer helle wienen, foar’t se ôffierd waarden By de restauraasje is ek de 15e-iuwske toer op ‘e nij restaurearre. Yn de toer hingje trije klokken dy’t de klokkerôf yn de oarloch oerlibbe hawwe. De âldste is yn 1381 getten en hat as namme Maria. De twadde is út 1509 of 1560. Dy draacht de nammen fan de patroanhilligen Sint-Anna en Sint-Fitus. De jitter wie Arent van Wou. De tredde draacht de namme 'Jehsus' en is yn 1607 makke troch Gregorius fan Hall. Der wurdt wol tocht dat de Marije-klok tsjinne hat as misklok.
Tsjerkhôf
Om de tsjerke leit in tsjerkhôf yn in aaifoarm. Om it hôf hinne stiet in krâns fan âlde linebeammen. De tagong is troch draaihikjes, dy't eartiids de losrinnende kij fan de feemerk fan it tsjerkhôf hâlde moasten. It tsjerkhôfstek is út 1820.
Natalie Wiegersma
Natalie Wiegersma (Hamilton, 7 jannewaris 1990), is in Nijseelânsk swimster fan Frysk komôf.
Wiegersma har âlden, dy't út 'e Súdwesthoeke komme, emigrearren yn 1976 nei Nij-Seelân, dêr't se har earst op it Noardereilân en letter op it Sudereilân nei wenjen setten. Sy krigen seis bêrn wêrfan't Natalie de jongste is.
Wiegersma gie nei in fakânsje yn Fryslân mei har bruorren en suster op swimles, om't har mem net mear woe dat foar alle sleatten om it hiem fan har pake en beppe hege stekken set wurde moasten.
Natalie har suster Joyce Wiegersma helle it Nijseelânske nasjonale tiim en rjochte har dêrnei op it iepenwetterswimmen. Natalie Wiegersma helle ek it nasjonale tiim, en nei in tal nasjonale titels pleatste se har yn 2006 foar it WK Junioaren yn Rio de Sjanêro, dêr't se wrâldkampioen op de 100 meter rêchslach waard. Yn 2008 swom se de limiten foar de Olympyske Spullen yn Peking, mar gie dêr úteinlik troch in skouderblessuere net hinne. Yn maart 2012 pleatste se har op 'e nij foar de Spullen, diskear yn Londen. Dêr kaam hja út op 'e 200 & 400 meter wikselslach.
44
Ferstoarn
40er
Moderne fiifkamp op de Olympyske Simmerspullen
right|100px|right De moderne fiifkamp is ien fan de ûnderdielen dy't op de Olympyske Simmerspullen beoefene wurdt. De moderne fiifkamp stiet sûnt de Spullen fan 1912 op it programma fan de Simmerspullen. It is in ûnderdiel dat bestiet út meardere sporten. Sûnt de Spullen fan 2000 stiet de moderne fiifkamp ek foar de froulju op it programma.
Skiednis
De moderne fiifkamp is in sportwedstriid spesjaal foar de Olympyske Spullen ûntwikkele troch de grûnlizzer fan de moderne Spullen, Baron Pierre de Coubertin, en waard foar it earst holden yn 1912. Coubertin liet him ynspirearje troch it pentatlon evenemint fan de âlde Olympyske Spullen, dat modelearre wie nei de feardigens fan de ydeale soldaat op it momint. De moderne fiifkamp simulearret de ûnderfining fan in 19e-iuwske kavalerysoldaat efter de fijanlike liny's: hy / sy moat in ûnbekind hynder beride kinne, fjochtsje mei in pistoal en swurd, drave troch de drek en swimme kinne. Dêrom omfettet it ûnderdiel de folgjende fiif sport ûnderdielen.
Underdielen
De moderne fiifkamp bestiet út fiif sporten. te witten Swimme, Skermje, Hynsteride, Atletyk en Sjitsport.
Medaljespegel
De top tsien fan lannen dy't by it gymnastyk medaljes wûn ha by de Olympyske Simmerspullen. Bywurke oant en mei 2020
Mercator Jeropeesk Kennissintrum
Mercator is in Jeropeesk Kennissintrum foar Meartaligens en Taallearen.
Skiednis
It Mercator Jeropeesk Kennissintrum foar Meartaligens en Taallearen (foarhinne Mercator Education) is yn 1987 oprjochte op inisjatyf fan de Jeropeeske Kommisje, om temjitte te kommen oan de groeiende belangstelling foar (autochtoane) minderheidstalen en regionale talen yn Jeropa en de needsaak foar minderheidstaalgebieten om ûnderfinings út te wikseljen en gear te wurkjen yn in Jeropeeske kontekst. It is oan de systematyske oanpak fan it Mercator Kennissintrum te tankjen dat de beskikberens fan ynformaasje oer minderheidstalen en de útwikseling fan dyselde ynformaasje sterk ferbettere is.
Struktuer
It Mercator Netwurk is in netwurk fan trije ûndersyks- en dokumintaasjesintra. Alle trije sintra hawwe in eigen tematysk program en in eigen spesjalistyske rol, dy’t ferbân hâldt mei minderheidstalen en regionale talen:
Doelstelling
It Mercator Jeropeesk Kennissintrum foar Meartaligens en Taallearen is rjochte op kennis opdwaan, kennis sirkulaasje en kennis tapassing. Yn it wurk wurdt omtinken jûn oan it learen op skoalle, mar ek oan de taaloerdracht thús, op it wurk of yn de frije tiid en troch kultuerpartisipaasje. It Mercator Kennissintrum is yn Jeropa in wichtich ynstitút op it mêd fan meartaligens en taallearen. Startpunt is it Frysk as eigen taal fan Fryslân en minderheidstaal yn Nederlân. It Mercator Kennissintrum mobilisearret en bringt kennis en kompetinsjes by elkoar dy’t yn oare lidsteaten en oare meartalige regio’s ûntwikkele binne. Op dy wize befoarderet it Mercator Kennissintrum it taalferskaat fan Jeropa. It is in ûnôfhinklike en erkende ynstelling wêr’t sa wol de beliedsmakkers as de profesjonele wurkers yn it fjild mei fertrouwen gebrûk fan meitsje kinne. It Mercator Kennissintrum bringt Jeropa nei Fryslân en Fryslân nei Jeropa.
Jacob Hylkema
Jacob (Jaap) H. Hylkema (Grou, 22 novimber 1900 - Doanjum, 8 maart 1944) wie adjunkt-direkteur fan Halbertsma's Fabriken BV yn Grou en fan 1938 oant 1943 foarsitter fan it Selskip foar Fryske Taal en Skriftekennisse, krite 'Grou'.
Yn de Twadde Wrâldoarloch die er mei oan it ferset tsjin de Dútsers. Hy waard yn 1944 gemeentekommandant fan de Nederlânske Binnenlânske Striidkrêften. Op 3 maart 1945 waard er - mei fiif oare fersetsminsken - arrestearre fanwege syn fersetsaktiviteiten en nei it Burmaniahûs yn Ljouwert brocht foar ferhoar troch de Sicherheitsdienst. Op 8 maart 1945 waard er deasketten by Doanjum; hy wie doe 44 jier âld. Hylkema en syn doarpsgenoat Bauke van der Pal, dy't tagelyk mei him fusillearre waard, lizze op it Algemiene Begraafplak fan Grou.
Jacob Hylkema wie in soan fan Kerst Hettes Hylkema en Grietje van Riesen. Hy wie troud mei H. Hylkema-Houwink.
Hummeltsje
Hummeltsje is it lytste miny-motorke ea. It waard ein jierren tachtich boud troch Sybren Fennema fan Sumar.
Dunum
thumb|left|100px|It wapen fan Dunum Dunum is in plak en gemeente yn de Dútske dielsteat Nedersaksen, en is part fan it distrikt Wittmund. Dunum hie yn 2005 1114 ynwenners. Dunum wurket gear mei fiif oare lytse gemeenten yn de Samtgemeinde Esens.
Hummeltsje
Fennema hie as hobby motorbouwen. Hy boude earst in motorke mei sydspantsje foar in fersierde wein, mar tocht letter dat soks wol lytser kinne moast. Hy boude doe "Ukkepukje" mei remkes en ferljochting. Doe waard er in noch lytser motorke Hummeltsje boud fan 49 sm lang en 39 sm heech sm en in sitting 21 sm fan de grûn ôf. Hummeltsje hat hiel Nederlân troch west en gie sels nei in tentoanstelling yn New York foar in grutte fabryk op It Hearrenfean. It riden foel net ta, mar wie fiifentweintich jier letter te sjen yn it programma "Hea" fan Omrop Fryslân.
Dunum
It plak Dunum hat in bakstiennen tsjerke út de 13e iuw. De earste fernijing fan it plak wie yn in oarkunde fan 1420. Yn de gemeente waard in grêf út de brûnstiid ûntdutsen, dat fan de Frou fan Brill, in fynst dy't as ien fan de meast wichtige út dat tiidrek yn East-Fryslân jildt.
Hoogland (Amersfoart)
It doarp Hoogland makket sûnt 1 jannewaris 1974 diel út fan de gemeente Amersfoart. Oant de jierren fyftich, groeide Hoogland hurd yn de gebieten Langenoord en Bieshaar. 78,2% fan de wenningen heart ta de keapsektor en minder as 10% fan alle wenningen is steapele. Tsjintwurdich is allinnich bûtengebiet Hoogland-West noch ûnbeboud. Hoewol't it doarp hieltiten mear ynsluten rekke is troch nijbouwiken fan Amersfoart (Kattenbroek en Nieuwland en ek Schothorst), is it doarpskarakter noch wol bewarre bleaun.
Mei troch resinte útwreidingen is de befolking frij jong. De gemiddelde ynkommens lizze lykwols heger as it Amersfoarts gemiddelde en der wenje relatyf in bytsje allochtoanen. It doarp kenmerkt him, neffens de bewenners, troch in noflik wen- en leefklimaat. Benammen wat sfear en mienskipsgefoel betreft skoart it doarp heger as it Amersfoartske gemiddelde.
Yn septimber komt it doarpsgefoel wer boppe by it jierlike Doarpsfeest Hoogland. Dit evenemint lûkt elts jier sa'n 30.000 besikers. It feest is it bêst beoardielde evenemint yn Amersfoart. De minsken jouwe gemiddeld as sifer in 8 foar dit feest, dat folslein sûnder gemeentesubsydzje troch frijwilligers mooglik makke wurdt.
Elts jier is der yn Hoogland, dat fan âlds in roomsk karakter hat, in grut karnaval. Dat wurdt elk jier iepene mei de omdoop fan Hoogland nei syn karnavalsnamme: 't Zandkruuersgat. Dat bart troch de karnafalsferieningen De Eemschuumers en De Hoogenarren. De optocht wurdt organisearre troch De Eemschuumers. Yn 2006 is 't Zandkruuersgat bekroand mei de priis foar de grutste optocht fan Midden-Nederlân. Dy hie dan ek mear as 50.000 besikers yn febrewaris 2006. Hoogland hat ek syn eigen aktive jongereinferiening, Jong Hoogland. De feriening organisearret feesten, sporteveneminten, útstapkes en toanielstikken foar de leden fan Jong Hoogland. De leden binne âlder as 16 jier. De feriening is yn 1967 oprjochte ûnder de namme Katolike Plattelâns Jongerein (K.P.J.) Hoogland. Sûnt 1 july 1996 is dy namme feroare yn Jong Hoogland. Nei in pear jier mei wat minder aktiviteiten is it tal aktiviteiten útwreide: gersmeandersrees, fierljeppen en ferskate skuorrefeesten. De feriening is ek ferbûn mei oare ferienings. Jong Hoogland en K.P.J. Eemnes foarmje tegearre de K.P.J. Rûnte Noard East Utert. Fia dizze Rûnte binne se ek wer ferbûn mei K.P.J. Utert.
Hoogland hat in grutte skoallemienskip fergelike mei oare doarpen. Sa binne der seis skoallen: de Biezen, de Bieshaar, de Bjirkeskoalle, de Horizon, de Kosmos en de Langenoord. De Biezen en de Bieshaar, lizze krekt foar elkoar oer. De Biezen is in roomske skoalle en de Bieshaar is in iepenbiere skoalle. De Bjirkeskoalle leit by de Berkenfiver. De skoalle is neamd nei de soad bjirken lâns de fiver. De Langenoord leit yn it diel, dat Langenoord hjit, dat de skoalle is nei de buert neamd. De Horizon is in grifformearde skoalle. De Kosmos is de skoalle dy't it meast yn in úthoeke fan Hoogland stiet.
Hooglanders binne grutsk op harren aksint en hawwe hjir dan ek twa bûswurdboeken foar útbrocht.
Hoogland is ek in efternamme.
Alde stedhûs (Drylts)
Drylts wie oant 1984 in selsstannige gemeente mei in eigen stedhûs. It waard boud yn 1859 neffens it ûntwerp fan Albert Breunissen Troost. It markante gebou mei de status fan ryksmonumint stekt boppe de oare bebouwing út.
Steamreedmakkerij Ruiter
Steamreedmakkerij Ruiter wie it earste redensfabryk fan Nederlân. It fabryk waard stifte yn 1860-1861 yn Akkrum, troch Geert Stevens Ruiter. Ruiter wie smid en die de redens derby.
Yn 1889 waard it fabryk oernaam troch syn soan, Geert Ruiter. Under syn lieding waard it bedriuw in slach grutter, en dit wie ek de tiid dat de keninginnereed ûntwikkele waard. Yn 1901 hienen lykwols de beide firmanten, Geert Ruiter en Johannes de Jong, spul, en gong Geert nei Boalsert dêr't er in oare reedmakkerij stifte.
Alde stedhûs (Drylts)
It stiet op it stee fan it âlde, gruttere riedhûs, út de 14e iuw. It gebou hat in dak fan laaistien. It is lykwols gjin registrearre monumint. It komt dêr net foar yn de beneaming omdat it net âld genôch is, mar hat wol de status fan byldbepalend gebou, in status in graadsje leger as dy fan monumint. Fierders hat it sintrum fan Drylts in beskerme stedsgesicht.
Yn 1984 waarden de gemeenten Drylts en Wymbritseradiel gearfoege, dêrtroch waarden alle gemeentlike tsjinsten nei Drylts ferpleatst. In âlde skoalle kaam yn gebrûk as kantoar foar sosjale saken en de rest kaam yn it stedhûs, dat oan de efterkant útwreide wie. Mei as gefolch, romtegebrek. It nije gemeentehûs wie yn dy tiid yn oanbou en koe yn 1985 brûkt wurde.
Nei dy ferhuzing hat de ryksplysje noch oant 1994 it gebou brûkt. Yn dat jier ferdwûn dy út Drylts wei, dêrnei is it gebou oant 1999 noch brûkt troch de resjerzje. Dêrnei waard it as wente ferkocht oan partikulieren.
Steamreedmakkerij Ruiter
De Jong gie fierder yn Akkrum, hieltiid noch ûnder de namme G. S. Ruiter. Yn dy tiid waarden ek oare produkten makke.
Nei de oarloch, yn 1948, kaam it fabryk mei in hege noar. Dy hat it bedriuw noch mear as tweintich jier makke. By einbeslút moast it bedriuw belies jaan foar de konkurrinsje út Japan en is it fabryk yn 1970 sletten.
De Steamreedmakkerij Ruiter gou as ien fan de bêste reedmakkers fan Fryslân. Sa krige it bedriuw in bryfke fan Keninginne Wilhelmina dy't tige wiis wie mei har redens fan Ruiter. It model dêr't de keninginne op ride waard fan doe ôf de keninginnereed. Mar ek koe it bedriuw nei 1942 reklame meitsje mei harren model 36, dêr't de Alvestêdewedstriden fan 1929, 1933 en 1942 op wûn waarden.
Iemfallei
thumb|300px|Iemfallei De Iemfallei bestiet út de leech lizzende bûtengebieten fan de gemeenten Amersfoart, Baarn, Blarikum, Bunschoten, Iemnes en Soest. It brede gebiet leit oan beide kanten fan it rivierke de Iem en is ûnderdiel fan it Nasjonale Lânskip 'Arkemheen-Iemlân'. It foarmet it westlike diel fan de Gelderske Fallei.
It gebiet bestiet út greide- en natoergebiet, ûntstien yn it Pleistoseen en hat in tige iepen lânskiplik karakter. It nimt botanysk en ornitologysk in tige wichtich plak yn, mar is ek ryk oan natoer- en kultuerhistoaryske wearden.
Yn it noardlike part wurdt it byld bepaald troch wide greidlannen op flakke feangrûnen mei in soad sleatten tusken lange smelle kavels. De eachein wurdt foarme troch diken en it iepen oerflaktewetter fan de Iemmar. It súdlike op sângrûn lizzende part is minder wiids.
In libben elemint yn de Iemfallei is de Iem, wêrfan de uterwaarden mei krekt oer de simmerdiken de wielen dy't troch dyktrochbrekken ûntstien binne, fraaie lânskipseleminten foarmje.
Alaska (betsjuttingsside)
De term Alaska ferwiist almeast nei de Amerikaanske steat Alaska.
Alaska kin lykwols ek ferwize nei:
Papier
Papier (âldfrinzich Frysk: pompier) is tin materiaal dat benammen brûkt wurdt om op te skriuwen, printwurk of ferpakking en foar it grutste diel út plantaardige fezels bestiet.
Swannepopel
thumb|right|200px|swannepopel thumb|right|200px|blom fan de swannepopel De swannepopel (Butomus umbellatus) ek: stuoltsjeblom, kankerblom, en faak foutyf swanneblom neamd (de swanneblom is de Nederlânske waterlelie), is in moerasplant mei rôze blommen yn de swannepopelfamylje. It is de ienige plantesoarte yn dizze famylje. De plant is yn Fryslân en Nederlân wetlik beskerme. De blom hjit swannepopel omdat de stampers in foarm hawwe dy't sterk liket op sierlike swantjes. De seis stampers hawwe oan de foet nektarklieren.
It feit dat de swannepopel yn Nederlân wetlik beskerme is, betsjut net dat de plant seldsum is, krekt oarsom, op de klaaigebieten yn Nederlân is hy algemien. De plant groeit faak yn sleatten dy't jierliks skjinmakke wurde. Hy hat der net sa bot fan te lijen omdat dizze skjinmakbeurten syn leefmiljeu yn stân hâlde. De swannepopel groeit yn fiedselryk wetter. Wannear't de plant opûkt mids ferskate seldsume planten yn relatyf fiedselearm wetter, is dat it teken dat it wetter fiedselryk oan it wurden is en dat de fynpriuwers út soksoarte miljeu ferdwinen gean sille.
De swanneblom wurdt in soad besocht troch graafwespen.
As eksoat is de swannepopel yntrodusearre yn de Feriene Steaten fan Amearika, dêr wurdt dizze plant flowering rush neamd. De plant tiert dêr te goed.
Arabysk Skiereilân
thumb|Kaart fan it Arabysk skiereilân. thumb|right|Satellytfoto fan it Arabysk skiereilân It Arabysk Skiereilân of Araabje (Ar. al-jazira; "it eilân" of Jazirat al-Arab; "eilân fan de Arabieren", Turksk: Arabistan) is in gebiet yn Aazje, fuort ten easten fan Afrika. It wurdt begrinzge troch de Reade See, de Golf fan Aden, de Yndyske Oseaan, de Arabyske See, de Golf fan Oman en de Perzyske Golf.
It skiereilân omfet de neifolgjende lannen: Saûdy-Araabje, Jemen, Oman, Katar, Koeweit en de Feriene Arabyske Emiraten. Oan de noardrâne lizze Jordaanje en Irak.
Eemmar
De Eem mûnet út yn de Eemmar. Der is ien eilân: de Deade Hûn. De Eemmar is mei de súdigge fan de Goaimar in Natura 2000-gebiet.
Jovinus
Jovinus (? - 413) wie in Romeinske keizer fan 411 oant 413 en opstannich tsjin de rjochtlike keizer Flavius Augustus Honorius. Hy wie ek de opfolger fan twa oare opstannige keizers: Konstantyn III en syn soan Konstans II.
Skiednis
300px|right|In Solidus fan Jovinus Jovinus kaam út in nommele súd-Gallyske famylje. Nei de dea fan Konstantyn III yn 411 grypte hy de macht yn Mainz, mei stipe fan de Alanen ûnder kening Goar en de Boergonden ûnder kening Gundohar (de Gunther út it nibelungenliet). Hy krige dêrby in soad steun fan eallju út Galje.
Yn 412 teagen de Fisigoaten fanút Itaalje Galje yn (mooglik op advys fan Priscus Attalus) en ûnder lieding fan harren kening Ataulf. Ataulf woe mei Jovinus ûnderhannelje, mar dit waard ôfbrutsen doe't Sarus, in fijan fan Ataulf, in bûnsmaatskip sleat mei Jovinus. Dêrnei beneamde Jovinus syn broer Sebastianus as mei-keizer. Ataulf wie hjir knap lilk oer en begûn ûnderhannelingen mei Honorius oer in mooglik bûnsmaatskip. Honorius hie hjir wol earen nei en sleat mei de Fisigoaten in ferdrach. Yn 413 luts Ataulf mei syn leger op tsjin Jovinus en sleat him yn by Valence. Al gauris waard de stêd troch de Fisigoaten ynnaam en Jovinus gevangen set. De finzene keizer waard nei Narbonne stjoerd en dêr ûnthalze. Syn holle waard opstjoerd nei keizer Honorius yn Ravenna.
Sheela na gig
thumb|right|12e iuwske Sheela na Gig yn [[Kilpeck, Herefordshire, Ingelân.]] thumb|right|Sheela na gig yn de stedsmuorre fan [[Fethard, Ierlân]] thumb|Sheela na Gig yn Nidarosdomen Sheela na gigs (of sheela-na-gigs) binne skulptueren fan neakene froulju dy't pontifikaal harren fulva sjen litte. Sy komme foar op tsjerken, kastielen en ek wolris oare gebouwen, benammen yn Ierlân en Grut Brittanje. Somtiids binne der ek manljusfigueren by ôfbyld. Ien fan de moaist bewarre eksimplaren is te sjen yn de Round Tower yn Rattoo, greefskip Kerry, yn Ierlân. It County Museum yn Tralee hat der in replika fan. In oar ferneamd en geef foarbyld is te finen yn Kilpeck yn Herefordshire.
Ierlân hat it grutste tal bekende sheela na gig-skulptueren, McMahon en Roberts neame 101 foarbylden yn Ierlân en nochris 45 yn Brittanje. Der wurdt tocht dat sokke skulptueren tsjin dea en kwea beskermje moasten. Oare soksoarte groteske ôfbylden wurde faak sjoen oan tsjerken yn hiel Europa (bygelyks oan wetterspuiers) en yn it generaal wurdt sein dat sy kweade geasten keare moasten. Sy binne faak oanbrocht boppe doarren en finsters, wierskynlik om dy iepeningen te beskermjen.
Love Sweat
Love Sweat is in album fan Golden Earring. It bestiet allinnich út covers fan nûmers fan oare artysten wêrtroch't de bandleden yn de jierren sechstich beynfloede waarden. It album waard op 24 novimber 1998 útbrocht, der kamen twa singles út fan it album.
Klaas Fokkinga
Klaas Fokkinga (Droegeham, 20 oktober 1953) is in Frysk FNP-politikus út Nes yn Noardeast-Fryslân.
Politike karriêre
Yn 2010 kaam Fokkinga foar de Fryske Nasjonale Partij yn 'e gemeenteried fan Dongeradiel. Dêrnei siet er fjouwer jier yn 'e Provinsjale Steaten fan Fryslân. Nei de Steateferkiezingen fan 2019 gong Fokkinga út de Steaten, al bleau er wol aktyf foar de provinsjale fraksje fan de FNP. Hy wie aktyf yn de Steateseksje Lân, Loft en Wetter.
As deputearre
Mei yngong fan 2020 folge Fokkinga Johannes Kramer op as deputearre. Kramer waard boargemaster yn de gemeente fan Fokkinga, Noardeast-Fryslân.
Fokkinga waard foardroegen as syn opfolger troch in advyskommisje ûnder lieding fan Earste Keamerlid Gerben Gerbrandy. Hy sil de portefúlje fan Kramer oernimme. Dat betsjut dat er him ûnder oare dwaande hâldt mei de stikstofkrisis yn Nederlân. Mei dat ûnderwerp kaam Kramer ein 2019 lanlik yn it nijs, doe't er in streek sette troch de ôfspraken dy't de provinsje mei it regear fan Mark Rutte oer de foarnommen ynkrimping fan 'e lânbousektor hie. Dat die er nei't op 11 oktober guon boeren mei trekkers foar de doar fan it Provinsjehûs yn Ljouwert stiene.
Njonken de stikstofproblematyk hat Fokkinga, sûnt 2020, ek lânbou, leefberens, wenjen, plattelânsbelied, erfgoed, breedbân-ynternet en it projekt Holwert oan See yn syn portefúlje. Doe't Fokkinga Steatelid wie, hold er him ek dwaande mei wenjen, plattelânsbelied en Holwert oan See.
Njonken de polityk
Fokkinga wurket yn it ûnderwiis. Hy wie direkteur fan basisskoallen en skoallekoepels. Sûnt 2011 hat er in eigen ûnderwiisadvysburo. Dêrmei is er dwaande mei ynternasjonalisearring yn it ûnderwiis, ûnderwiisprojekten en mei it learen fan frjemde talen.
Uniastate (Mitselwier)
Jaarsmastate, yn de 18e iuw Uniastate neamd, wie eartiids in state yn Mitselwier en lei eastlik fan de herfoarme tsjerke, noch op de terp, mei in grêft rûnom. Fan de grêft bestiet noch in part.
Skiednis
Jacobus Stellingwerf hat de state tekene yn 1723 en neamt Julius fan Unia eigner. It gebou hat dan betiid 16e-iuwske skaaimerken. De state (hornleger en Oud Heeren Huijs te Metslawier, mitsgaders een schuur, twee hoven en een hoveniershuisje.) is yn 1739 ferkocht oan Jarich Georg fan Burmania op Holdingastate te Eanjum en yn 1754 oan Gemme Onuphrius fan Burmania kaam.
Op it stee fan Uniastate stie fan earste helte 19e iuw oant 1927 de pleats Haersmastate mei de efterein foar it Skipfeartsein oer.
Op de kadastrale kaart fan 1832 is sprake fan de pleats Jaarsma, dy't besuden Wibalda-state en de opfeart oan it Skipfeartsein lei, faaks op ien fan de 'hiemingen' dy't yn 1639 neamd wurde. De pleats is koart foar 1884 ôfbrutsen. Guonts hawwe wol fan betinken west dat dit it plak fan de midsiuwske Jaarsmastate wie.
Soölogy
Ear't yn 1859 de evolúsjeteory publisearre waard, wie de soölogy fral beskriuwend. Foar de 16e iuw bestie de Soölogy sels allinnich út it garjen fan beskriuwings fan dieren. Fan de 19e iuw ôf komt der ek ûndersyk nei it oerlibjen en útstjerren fan soarten.
Parten fan de Soölogy
Stúdzje fan diergroepen:
Naurû
De Republyk Naurû (Republik Naoero, Republic of Nauru) is in eilânsteat yn Mikroneezje. De ûnoffisjele haadstêd is Yaren mei 1.100 ynwenners. De offisjele taal is Naurûaansk. Op Fatikaanstêd en Tûvalû nei is Naurû de steat mei it lytste ynwennertal fan de wrâld, likernôch 12.800.
List fan planetoïden 9501-9600
Dit is in list fan planetoïden 9501-9600.
Skyrinnen op de Paralympyske Winterspullen 2006
De ‘’’IXe Paralympyske Winterspullen’’’ waarden yn 2006 hâlden yn Turyn, Itaalje.
Manlju
{| width=60%
Huub Oosterhuis
Hubertus Gerardus Josephus Henricus (Huub) Oosterhuis (Amsterdam, 1 novimber 1933 – 9 april 2023) wie in Nederlânske teolooch, dichter, eks-jezuïet en úttrêde pryster. Syn namme is ferbûn oan de modernistyske tendinzen binnen de tsjerkeprovinsjeNederlânske tsjerkeprovinsje nei it Twadde Fatikaansk Konsily en de dêrmei anneks polarisaasje tusken modernisten en bemiddelingen. Hy publisearre in grut tal lieten en gedichten en beynfloede de modernistyske tinkbylden oer liturgy en tsjerklik libben yn Nederlân djip. Huub Oosterhuis wie de heit fan sjongeres Trijntje Oosterhuis en komponist Tjeerd Oosterhuis
Huub Oosterhuis ferstoar op 9 april 2023, yn 'e aldens fan 89 jier nei in koart siik wêzen.
Alhambra
thumb|250px|Alhambra, Comares, Myrtenhôf thumb|right|250px|Patio Paleis fan Karel V
It Alhambra (Arabysk: الحمراء) is in paleis út 1333 fan de Moarske hearskers fan it Emiraat Granada yn Andalûsje (Súd-Spanje). It stiet op in heuveleftich plato oan de súdeastlike grins fan de stêd Granada.
Troch de fyn-útfierde Islamityske keunst en de tige grutte wearde fan de keunstskatten is it in populêre trekpleister wurden foar keunststudinten yn Jeropa. Binnenyn binne moaie dekoraasjes dy't taskreaun wurde oan Yusuf I. In protte keunstskatten fan it Alhambra binne restaurearre en sa in goed foarbyld fan Moarske keunst op it Jeropeeske fêstelân.
Wa't nei it Alhambra ta wol, moat wol goed rekken hâlde mei de kwota dy't de UNESCO steld hat kwa tal fan besikers. Op in dei mei mar in fêst tal fan besikers it Alhambra yn, dat wa't der op 'e bonnefooi hinne gean wol, rint in grut risiko om net talitten te wurden, en foarôf fêstlizze is ferstandich, Likegoed is der om it Alhambra hinne ek in soad te sjen, want de natoer en de omkriten en it bouwurk oan de bûtenkant binne op harsels al it besjen wurdich, mei útsjoch op de Sierra Nevada en de flakte fan Kordoba.
Yn de tunen fan it Alhambra stiet de Parador fan Granada. Fierders is der ek noch it Generalife.
It besjen wurdich binnen it Alhambra
right|250px|thumb|mozayk dat [[Maurits Cornelis Escher|Escher ynspirearre]] thumb|250px|right|Finster mei arabesken
thumb|center|800px| Panorama fan it Alhambra
Filips II fan Spanje
thumb|Filips de Twadde Filips II (Valladolid, 21 maaie 1527 - Madrid, 13 septimber 1598) wie kening fan Spanje, Napels, Sisylje en (as Filips I) Portegal en Hear fan de Nederlannen, lykas hearsker fan it grutste koloniale ryk yn de 16e iuw. Hy spile in haadrol yn de koloniale ekspânsje en eksploitaasje fan it Spaanske Ryk en letter ek it Portegeeske ryk, yn de striid tsjin de islamityske Ottomanen en yn de Jeropese godstsjinsttwisten; ta dy twisten wurdt ek de Nederlânske Opstân rekkene, alhoewol't dêr ek oare motiven in rol yn spilen. Tegearre mei syn twadde frou Maria wie er, oant har dea, ûnder fjouwer jier ek kening fan Ingelân, yn de hope in katolike troanopfolger ferwekke te kinnen dy't hearskje soe oer De Nederlannen en oer Ingelân. Pas by syn fjirde en lêste frou koe er de winske manlike troanopfolger foar Spanje ferwekke. Under syn bewâld berikte Spanje it hichtepunt fan syn macht, mar Filips brocht syn lân ek yn in spiraal nei ûnderen troch ekonomyske útputting en kultureel ferfal. Nei syn dea rekke Spanje syn status kwyt as grutmacht.
Grab It for a Second (album)
Grab It for a Second is it trettjinde studio-album fan Golden Earring, yn septimber 1978 waard it album útbrocht. It wie it lêste album mei Eelco Gelling as twadde gitarist.
Utjouwerij Venus
Utjouwerij Venus wie in Fryske útjouwerij dy't bestie fan 2003 oant 2012. Dit bedriuw kin as ôfsplitsing fan de Koperative Utjouwerij (KU) sjoen wurde. Driuwende krêften wiene Trinus Riemersma, Josse de Haan (winner fan de Gysbert Japicxpriis 2007) en Reinder Rienk van der Leest dy't meast de boekomslaggen fersoarge.
De skriuwers Harmen Wind en Cornelis van der Wal publisearren ek by Venus.
1666
Berne
thumb|100px|right|Tsjerk Hiddes troch [[W.F. Bloem ]]
Doede Nieuwenhuis
Doede Nieuwenhuis (Muntsjesyl, 17 febrewaris 1907 - Hurderwyk, 20 novimber 1986) wie ûnderwiisman en mei-oprjochter fan it Ynstitút Fryslân.
Wurkpaad
Nieuwenhuis folge de oplieding ta ûnderwizer oan de Ryksk-kweekskoalle oan it Grut Skavernek yn Ljouwert en stie dernei oan de iepenbiere legere skoalle yn Alde Leie en letter jierrenlang oan 'Skoalle 6' oan 'e Menno van Coehoornstrjitte yn Ljouwert. Foar en yn 'e besettingstiid wied er algemien skriuwer fan it Selskip foar Fryske Tael en Skriftekennisse (Selskip 1844). Dêrneist joech er folk- en gealeargongen, dêr't er ek in taaleigen-learboek foar skreau: 'Us Fryske Tael' (1942). Yn 'e mande mei Enne Wyga stifte Doede Nieuwenhuis yn 1943 it Ynstitút Fryslân, dat troch de wei fan troch harren gearstalde skriftlike lessen hûnderten minsken it Frysk skriuwen bybrocht en sûnt 1944 eksamens organisearre foar it Fryslân A-diploma (foar begjinners) en B (foar trochsetters). It Ynstitút is letter oernommen en fuortset troch Tabe Beintema.
Fan hûs út hie Doede Nieuwenhuis ambysje foar it Frysk amateurtoaniel en mei dêrtroch waard er ien fan de foaroanmannen fan it Ljouwerter Toanielselskip en spile er in haadrol (as de minne 'Murk') yn de earste Fryske film 'Kar út twa' (1937). Syn mem, Fetsje Nieuwenhuis-Binnema spilet ek mei yn 'Kar út twa'. Yn 'e mande mei Jan Visser skreau er fuort nei de oarloch it blijspul 'Der moat in ein oan komme'.
Yn 1947 sette Nieuwenhuis in punt efter syn skoalmastersbestean en waard er amtner by de ryksreklassearring, earst yn Ljouwert en letter, yn 1953, yn Utert. Sadwaande sette er him doe nei wenjen yn 't Harde op de Feluwe, dêr't er bleau oant it ferstjerren fan syn frou yn 1984. De leste oardeljier wenne er yn it ferpleechhûs 'Sonnevanck' by Hurderwyk. Hy waard beïerdige op it Huzumer tsjerkhôf.
Frânske departeminten
Dizze side jout in oersjoch fan alle Frânske departeminten.
Marista
Marista, oprjochte yn 1987, is in platemaatskippij dy't Frysktalige CD's útbringt en is sa njonkelytsen it grutste platelabel fan Fryslân. Driuwende krêft efter Marista is Marius de Boer fan it eardere Reboelje. Marista is fêstige yn Dronryp yn it eardere gebou fan de Rabobank.
Keppeling om utens
Webstee Marista
Milvyske Brêge
thumb|400px|Milvyske Brêge, oer de [[Tiber.]] De Milvyske Brêge (Latyn: Pons Milvius; Italjaansk: Ponte Milvio) is ien fan de wichtichste brêgen oer de Tiber yn Rome.
De earste brêge wie boud troch konsul Gaius Klaudius Nearo yn 206 f.Kr., neidat er it Kartaachske leger ferslein hie yn de Slach fan de Metaurus. Yn 115 f.Kr. boude konsul Markus Aemilius Skaurus in nije brêge fan stien op itselde plak as de earste. Yn 312 fersloech Konstantyn de Grutte syn grutte tsjinstanner Maksentius by de brêge yn de ferneamde Slach by de Milvyske Brêge.
Yn de Midsiuwen waard de brêge renovearre troch de muonts Acuzio, en yn 1429 frege Paus Martin V de ferneamde arsjitekt Francesco da Genazzano om de brêge op te laapjen. Yn de 18e en 19e iuw, waard de brêge feroare troch Valadier en Pigiani.