cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bill Clinton
Bûtenlânsk belied
Yn 1995 liet Clinton ûnder de Bosnyske Oarloch ferskate kearen loftoanfallen útfiere tsjin Bosnysk-Servyske doelen. Nei de oanslaggen op twa Amerikaanske ambassades yn Kenia en Tanzania, troch Al-Qaida, liet er yn 1998 doelen yn Sûdaan en Afganistan bombardearje. Yn desimber fan dat jier liet er ûnder de namme Operation Desert Fox fjouwer dagen lang Irak bombardearje, om 'e dwerse diktator Saddam Hoessein wer tusken de stokken te krijen. En yn 1999 joech er tastimming foar in Alliëarre operaasje ûnder it foech fan 'e NATO, om 'e Federale Republyk Joegoslaavje (besteande út Servje en Montenegro) te bombardearjen om sa presidint Slobodan Milošević te twingen en stopje de genoside tsjin 'e etnyske Albanezen dy't doedestiden geande wie yn 'e autonome Joegoslavyske provinsje Kosovo.
As fredesstifter wie Clinton ek aktyf; sa waarden mei syn stipe en/of ûnder syn druk de Oslo-akkoarten tekene tusken de Israelyske minister-presidint Yitzhak Rabin en de Palestynske foaroanman Yasser Arafat, al mislearren letter fierdere besprekkings yn Camp David, tusken Arafat en Rabin syn opfolger Ehud Barak. Yn 1995 wie Clinton ek grutdiels ferantwurdlik foar it ta stân kommen fan 'e frede dy't in ein makke oan 'e Joegoslavyske Oarloggen, mei it Ferdrach fan Dayton. En yn 1998 wied er djip behelle yn 'e fredesûnderhannelings yn Noard-Ierlân, dy't laten ta it Goede-Freedsakkoart.
Lewinsky-skandaal
De Republikeinske mearderheid yn it Hûs fan Offurdigen liek dit in útsochte kâns om Clinton in hak te setten, en spesjaal oanklager Kenneth Starr waard machtige om beskuldigings fan meineed en behindering fan it rjocht tsjin 'e presidint te ûndersykjen. Ein 1998 kaam it Starr-rapport út, dat it hiele spul oant yn 'e details beskreau, en wêryn't fêststeld waard dat der oannimlike oanwizings wiene dat Clinton dingen dien hie dy't syn ôfsetting as presidint rjochtfeardigen. Dêrop stelde it Republikeinske Hûs fan Offurdigen in ôfsettingsproseduere (impeachment) tsjin Clinton yn wurking, wat mar ien kear earder bard wie yn 'e Amerikaanske skiednis (tsjin 'e njoggentjinde-iuwske presidint Andrew Johnson). Op 12 febrewaris 1999 torpedearre de Senaat, dêr't de Demokraten yn 'e meardeheid wiene, dy ôfsettingsproseduere lykwols.
Oanslach
Yn syn boek The Death of American Virtue brocht rjochteperfester Ken Gormley yn 2010 út dat Clinton yn 1996 by in besyk oan 'e Filipinen oan in moardoanslach troch Al-Qaida ûntkommen wie. Gormley hie dat fan Lewis Merletti, dy't doedestiden de direkteur wie fan 'e Secret Service, de tsjinst dy't belêstge is mei de beskerming fan 'e presidint en oare heechpleatste Amerikaanske amtsdragers. Nei't it skynt wie der in bom oan in brêge befêstige dêr't Clinton syn limûsine oerhinne moast, mar krige de Secret Service krekt op 'e tiid aan fan 'e saak, sadat der in oare rûte nommen waard.
Ein fan syn presidintskip
Hielendal oan 'e ein fan syn presidintskip naam Clinton noch hurd in stikmannich maatregels en joech er noch oan ferskate persoanen amnesty. Under de maatregels wie syn erkenning fan it Ynsternasjonaal Strafhôf, yn De Haach, dy't syn opfolger George W. Bush daliks weromdraaide. Under de lju dy't er amnesty joech, wie sakemanMarc Rich. Der waard grute dat Clinton syn sweager Hugh Rodham jild oannommen hie om Rich syn amnesty te bewurkmasterjen. left|thumb|250px|Clinton mei âld-presidint [[George H.W. Bush, yn 2005.]]
Nettsjinsteande alle skandalen ferlear Clinton nea syn populariteit by in grut diel fan 'e Amerikaanske befolking of om utens. Doe't er syn presidintskip beëinige, hie noch altyd 65% fan 'e Amerikanen in geunstige miening oer him, wat net mear foarkommen wie sûnt Dwight Eisenhower, yn 1961. Under Clinton draaide de ekonomy wer as in tierelier, en wie der foar it earst sûnt 1969 in begruttingsoerskot.
Lettere jierren
Nei't er yn 2001 presidint-ôf wurden wie, sette Bill Clinton útein mei it jaan fan taspraken en it ynsammeljen fan jild foar goede doelen. Teffens rjochte er sels guon goeddiedichheidsorganisaasjes op, wêrûnder de William J. Clinton Stifting, dy't him û.m. ynset foar de striid tsjin HIV/AIDS yn Afrika. Dêrnjonken skreau er fjouwer boeken, wêrûnder in autobiografy. Hy utere ferskate kearen fûleindige krityk op fral it bûtenlânsk belied fan it regear fan syn opfolger George W. Bush, yn it bysûnder oangeande de besetting fan Irak as útkomst fan de Twadde Golfoarloch.
Nei de Aziatyske tsûnamy, fan twadde krystdei 2004, stelde Kofi Annan, de siktaris-generaal fan 'e Feriene Naasjes, Clinton oan om 'e ynternasjonale helpaksje te koördinearjen. Tegearre mei âld-presidint George H.W. Bush rjocht Clinton doe it Bush-Clinton Tsûnamyfûns op, en nei't de orkaan Katrina yn 2005 New Orleans troffen hie, rjochten se tegearre it Bush-Clinton Katrinafûns op. Fierders reizgen se yn 2007 twaresom nei de begraffenis fan 'e Russyske âld-presidint Boris Jeltsin, dêr't se tegearre in grêfrede holden.
Underwilens wie Clinton syn frou Hillary al jierrenlang senator foar de steat New York, en yn 2008 besleat sy en doch in goai nei de Demokratyske nominaasje foar it presidintskip. Nettsjinsteande Clinton syn fûleindige stipe, ferlear Hillary de Demokratyske foarferkiezings fan har mei-senator Barack Obama. Nei't dy by de eigentlik ferkiezings ta presidint keazen wie, waard hja minister fan Bûtenlânske Saken. right|thumb|250px|Clinton begroetet evakuees út [[New Orleans, dat troffen is troch de orkaan Katrina.]]
Yn 2009 reizge Bill Clinton nei Noard-Koreä ta, dêr't er Euna Lee en Laura Ling, twa Amerikaanske sjoernalistes dy't dêr fêstholden waarden, los wist te praten. Sûnt is er troch Barack Obama noch ferskate oare kearen op diplomatike missys stjoerd, en sûnt 2009 wied er teffens de spesjale gesant yn Haïty foar de Feriene Naasjes. Nei't dat tramtearre lân yn 2010 troch in swiere ierdbeving troffen wie, koördinearre Clinton mei âld-presidint George W. Bush de Amerikaanske helpaksje.
Prêrjeoarloch fan Lincoln County
De Prêrjeoarloch fan Lincoln County wie in prêrjeoarloch (oftewol in wapene konflikt tusken boargers yn it Wylde Westen), dy't yn 1877 en 1878 Lincoln County yn it Territoarium Nij-Meksiko yn syn greep hold. Dit konflikt krige in bûtenproporsjonele bekendheid troch de dielname fan William H. Bonney, dy't koarte tiid letter ferneamd wurde soe as bandyt ûnder de bynamme Billy the Kid. De Prêrjeoarloch fan Lincoln County gie tusken twa pleatslike groepen, wêrfan't de saneamde Murphy-Dolan-faksje yn 'e county de facto in hannelsmonopoalje hie, dat de saneamde Tunstall-McSween-faksje besocht te trochbrekken. Beide kloften sammelen sakelju, ranchers, cowboys, plysjeminsken en sels bindes banditen om har hinne. Nei in snuorje fan oanboazjende spanning yn 1877 rûn it konflikt yn febrewaris 1878 út op bloedferjitten, wêrnei't it geweld oanhold oant yn july fan dat jier. De lieders fan 'e Tunstall-McSween-faksje fûnen mei útsûndering fan rancher John Chisum hast allegear de dea, mar ek de Murphy-Dolan-faksje stoarte neitiid yn. Guon histoarisy wolle hawwe dat it konflikt pas yn 1881 einige mei de dea fan Billy the Kid.
Foarskiednis
Yn novimber 1876 sette de begoedige Ingelsman John Tunstall him nei wenjen yn Lincoln, yn it Territoarium Nij-Meksiko, dêr't er in ranch begûn foar it hâlden fan kij. Mei as sakepartners de pleatslike abbekaat Alexander McSween en de feebaron John Chisum sette Tunstall ek in eigen bank en winkel op. Dat kaam op it sear fan 'e fêstige oarder, mei't Lincoln County doedestiden sawol ekonomysk as polityk dominearre waard troch Lawrence Murphy en syn sakepartner James Dolan, de útbaters fan 'e iennichste winkel dy't de county foar de komst fan Tunstall ryk west hie. Harren bedriuw hiet eins L.G. Murphy & Co. en letter James J. Dolan & Co., mar stie bekend as "The House" ("It Hûs"), wat sadwaande ek gauris as oantsjutting brûkt waard foar harren faksje yn it konflikt.
Dêrnjonken wie der ek in etnyske komponint yn it konflikt behelle, want behalven dat er harren yn 'e beurs rekke, mochten Lawrence en Dolan Tunstall ek net lije om't er in Ingelsman wie. Sysels en harren measte meistanners wiene nammentlik fan etnysk Iersk komôf en roomsk, wylst Tunstall-en-dy foar it meastepart fan Ingelsk komôf en protestantsk wiene. Fan it begjin ôf oan hiene Lawrence en Murphy de oerhân, mei't se konneksjes hiene mei it territoriaal bestjoer fan Nij-Meksiko. Sa lienden se tûzenen dollars oan 'e gûverneur en wie harren hypteek yn it besit fan 'e territoriale prokureur-generaal. Troch dy konneksjes kamen se oan lukrative kontrakten mei de Amerikaanske oerheid om 'e forten fan Amerikaanske Leger en agintskippen fan it Buro fan Yndiaanske Saken yn Nij-Meksiko fan kowefleis te foarsjen. De kij dy't dêrfoar nedich wiene, kochten se foar in grut diel goedkeap yn fan feedieven. Spesifyk gie it dêrby om 'e John Kinney Binde, de Seven Rivers Warriors en de Jesse Evans Binde, dy't troch Dolan oanfitere waarden om fee te stellen fan Tunstall en syn sakepartner Chisum en de cowboys fan dy ranches safolle mooglik lestich te fallen.
Utbraak fan it konflikt
De direkte oanlieding dy't it konflikt tusken de beide faksjes oanboazje liet fan dwersbongeljen en narderijen oer en wer ta iepentlik geweld, wie de libbensfersekering fan Emil Fritz. Dyselde wie in sakepartner fan Lawrence en Dolan dy't yn 1874 kaam te ferstjerren. Neitiid hierde de eksekuteur-testamintêr abbekaat Alexander McSween yn om it jild fan 'e libbensfersekering by de fersekeringsmaatskippij te ynjen. It wie fansels de bedoeling dat it jild dêrnei oerdroegen waard oan 'e eksekuteur-testamintêr, mar McSween wegere dat te dwaan. Lawrence en Dolan en harren sakepartner John Riley woene nammentlik hawwe dat Fritz by The House in útsteande skuld hie, en McSween fermoede dat it jild fan 'e libbenfersekering linea recta nei The House gean soe sadree't er it oan 'e eksekuteur-testamintêr joech. It is ûndúdlik oft McSween in jildige reden hie om it jild fêst te hâlden, mar yn elts gefal sil it him net botte oanstien hawwe om 'e kas fan syn fijannen te spekken.
Yn febrewaris 1878 spanden Lawrence en Dolan yn 'e kwestje om 'e libbensfersekering in rjochtsaak tsjin McSween oan. Hoewol't de saak úteinlik seponearre waard, wisten se wylst er rûn in gerjochtlike befel te bemachtigjen wêrmei't se beslach lizze koene op al McSween syn besittings. By fersin waarden dêrby ek de besittings fan McSween syn sakepartner Tunstall foar beslachlizzing frijjûn. De korrupte sheriff William J. Brady, dy't op 'e leanlist fan The House stie, stalde dêrop in posse gear om nei de ranch fan Tunstall te riden, 112 km bûten Lincoln. De posse bestie, njonken Brady sels, út William Morton, Jesse Evans, Tom Hill en Frank Baker.
Moard op John Tunstall
Op 18 febrewaris 1878 kamen sheriff Brady en syn posse John Tunstall oer it mad doe't dy mei guon fan syn cowboys, ûnder wa Richard M. Brewer, William H. Bonney (Billy the Kid), John Middleton, Robert A. Widenmann, Henry Newton Brown en Fred Waite, in keppel fan njoggen hynders nei de feemerk yn Lincoln brocht. By dy moeting fûn Tunstall de dea. De leden fan 'e posse besochten it letter foar te stellen as hie Tunstall sels in fjoergefjocht útlokke en hiene sy harren inkeld ferdigene, mar bewiismateriaal op it plak delikt suggerearre dat Tunstall krekt besocht hie in konfontaasje foar te kommen foar't er deasketten wie. Yn elts gefal waard letter yn in, nei't men oannimme mei, ûnpartijich ûndersyk troch Frank Warner Angel, in spesjale gesant fan 'e Amerikaanske minister fan Binnenlânske Saken, fêststeld dat Tunstall koelbloedich deasketten wie troch Jesse Evans, William Morton en Tom Hill. Nei't se him fermoarde hiene, skeaten de leden fan 'e posse ek syn hynder dea, mei't Tunstall bekend stie om syn leafde foar hynders. Ut 'e fierte wei wiene ferskaten fan Tunstall syn cowboys tsjûge fan 'e moard, ûnder wa Dick Brewer en Billy the Kid.
De striid brekt los
McSween, dy't in prinsipieel pasifist wie, besocht de moardners fan syn sakepartner oan te pakken fia it rjocht. Fan rjochter John B. Wilson wist er arrestaasjebefellen tsjin harren te bemachtigjen. De cowboys fan Tunstall, dy't troch syn moard ta razernij brocht wiene, foarmen ûnderwilens in eigen posse of binde (ôfhinklik fan hoe't men it besjen wol), en neamden harsels de Regulators. Brewer, Tunstall syn foarman, dy't spesjaal plysjefoech krigen hie om 'e moardners fan Tunstall op te pakken, beëdige de oaren ta syn assistinten. De gearstalling fan 'e Regulators ferskilde neitiid fan gelegeheid ta gelegenheid, mar de 'hurde kearn' waard foarme troch Brewer, Billy the Kid, Frank McNab, Doc Scurlock, Jim French, John Middleton, George W. Coe, Frank Coe, José Chavez y Chavez, Charlie Bowdre, Fred Waite en Henry Newton Brown.
Koart nei de foarming fan 'e Regulators waarden Billy the Kid, Brewer en Waite troch sheriff Brady arrestearre doe't se him in deifurding besochten te bringen. Se fertochten him nammentlik fan mandéligens oan 'e plondering fan 'e winkel fan Tunstall nei dy syn dea. Brady briek dêrby de wet troch de status fan plysjes fan syn tsjinstanners folslein te negearjen. Dêrop foel Robert A. Widenmann, dy't in plakferfangend U.S. marshal wie, mei in detasjemint soldaten it tichthûs fan Lincoln County binnen, dêr't se Billy the Kid, Brewer en Waite frijlieten en harren sipiers, de helpsheriffs fan Brady, sels efter de traaljes setten.
Nei't de mannen frijkommen wiene, setten de Regulators mei mannemacht ôf nei de winkel fan The House. Dêr kamen se Morton en Baker oer it mad, dy't útnaaiden, mar nei in lange efterfolging op 6 maart finzen nommen waarden. Doe't se dagen letter weromkearden yn Lincoln, rapportearren de Regulators dat Morton en Baker op 9 maart yn 'e neite fan 'e rivier de Agua Negra deasketten wiene doe't se op 'e nij besochten te ûntkommen. Neitiid hiene de Regulators ûnderweis werom nei Lincoln ien fan harren eigen mannen, in McCloskey, ombrocht, dy't se derfan fertochten in ferrieder te wêzen.
De oare beide moardners fan Tunstall, Tom Hill en Jesse Evans, waarden, tafallich ek op 9 maart, delsketten doe't se yn 'e neite fan Tularosa in skieppehoeder besochten te berôvjen. Hill kaam dêrby om, wylst Evans swierferwûne oerbrocht waard nei Fort Stanton foar medyske fersoarging. Dêr waard er daliks arrestearre op grûn fan in âld federaal opspoaringsbefel dat tsjin him útfurdige wie foar it stellen fan fee út in Yndianereservaat.
Moard op William J. Brady
Nei de dea fan Morton, Baker en McCloskey die sheriff Brady in formeel fersyk om help oan 'e territoriale prokureur-generaal Thomas Benton Catron om "dizze anargy" te beëinigjen. Catron wie in lieder fan 'e saneamde Santa Fe Ring, in fermidden fan korrupte politisy en sakelju mei nauwe bannen mei de faksje fan Murphy en Dolan. Hy ferwiisde de kwestje troch oan gûverneur Samuel B. Axtell fan it Territoarium Nij-Meksiko, dy't yn eigen persoan ôfreizge nei Lincoln County om dêr de boel te hifkjen. Op syn besyk waard er beselskippe troch James Dolan en dy syn sakepartner John Riley, en al rillegau die bliken dat de gûverneur fijannich foar de faksje fan McSween oer stie. Hy besleat dat John B. Wilson, de rjochter dy't arrestaasjebefellen tsjin 'e posse fan Brady útfurdige hie, yllegaal oansteld wie en dat syn aksjes dêrom neatich wiene. Mei't Wilson ek Brewer en fia him de oare Regulators ynsward hie, ferlearen de Regulators troch dy set yn ien klap harren plysjefoech. Tenei waarden se troch de autoriteiten oanmurken foar banditen. It slagge Axtell fierders om 'e status fan U.S. marshal fan Widenmann ynlutsen te krijen, sadat sheriff Brady fan dat stuit ôf as iennichste mei plysjefoech yn Lincoln County oerbleau.
De Regulators joegen it lykwols net oer. Ynstee besleaten se om in rekken te fereffenjen mei Brady. Op 1 april rieden French, McNab, Middleton, Waite, Brown en Billy the Kid nei Lincoln ta, dêr't se Brady en syn helpsheriff George W. Hindman op 'e haadstrjitte oer it mad kamen en deaskeaten. Brady waard dêrby trochsingele troch teminsten tolve kûgels, wylst de dea fan Hindman mear in kwestje west liket te hawwen fan dat er op it ferkearde momint op it ferkearde plak wie. Billy the Kid en Jim French rekken by dy konfrontaasje ferwûne troch deselde kûgel, ôffjurre troch de oerlibjende helpsheriff Bill Matthews. Dat barde doe't se nei de moard nei it stoflik omskot fan Brady ta draafden, mooglik om syn arrestaasjebefel foar McSween te fertsjustermoanjen of om it gewear fan Billy the Kid werom te nimmen, dat Brady by syn eardere arrestaasje fan Billy stellen hie. French syn ferwûning wie sa swier dat er in skoft útskeakele wie en ûnderdûke moast yn 'e krûpromte ûnder it hûs fan in Sam Corbet. Widenmann wie op it stuit fan 'e moard op Brady ek yn Lincoln oanwêzich, mar it waard nea fêststeld oft hy der ek by belutsen wie. Sels seid er fan net; hy soe by de eardere winkel fan Tunstall omslein hawwe om Tunstall syn hûn te fuorjen.
Mei de moard op Brady en Hindman ferlearen de Regulators in protte sympaty mank de ynwenners fan Lincoln County, dy't no beide partijen yn it konflikt begûnen te sjen as like korrupt en moardsuchtich. McSween waard rûnom beskôge as de lieder fan it ferset tsjin The House, mar nei alle gedachten operearren de Regulators folslein op eigen manneboet; neffens in kontemporên artikel yn in pleatslike krante ûntstrieden se "eltse konneksje [...] mei McSween en syn saken". Joel Jacobsen, auteur fan it boek Such Men as Billy the Kid: The Lincoln County War Reconsidered (1997), betwifele sels oft Billy the Kid en McSween inoar sels mar met hiene foarôfgeande oan 'e moard op sheriff Brady.
Sjitpartij by Blazer's Mill
Op 4 april, trije dagen nei de moard op Brady, berikten de Regulators, dy't yn súdwestlike rjochting út Lincoln wei ôfset wiene, de houtseagerij anneks hannelspost Blazer's Mill, dêr't de Apachen fan it Meskalearo Yndianereservaat wei befoarriede waard mei kowefleis. Dêre troffen se de rancher en eardere bizonjager Buckshot Roberts, ien dy't se fertochten fan belutsenens by de moard op Tunstall. Roberts wegere mei te wurkjen en focht oan 'e dea ta troch, al hied er earder yn it gefjocht al in skotwûne yn syn boarst oprûn. Sels skeat er ûnder it gefjocht de lieder fan 'e Regulators dea, Richard M. Brewer, wylst fjouwer oare leden fan 'e groep (Middleton, Scurlock, George W. Coe en Billy the Kid) ferwûne rekken. It ynsidint ferfrjemde de Regulators noch fierder fan 'e befolking, mei't in protte minsken bewûndering hiene foar de moed fan Roberts by in treffen dat er net winne koe.
Sjitpartij op 'e Fritz-ranch
Nei de dea fan Brewer keazen de Regulators Frank McNab as harren nije foaroanman. Se fongen in skoftke de wyn yn 'e seilen troch de oanstelling fan John Copeland as de nije sheriff, dy't sympaty hie foar harren saak. It gesach fan Copeland waard lykwols ûndermine troch The House, dat nije meistanners rekrutearre út 'e helpsheriffs fan 'e fermoarde Brady. Op 29 april 1878 waarden McNab, Ab Saunders en Frank Coe op 'e Fritz Ranch oanfallen troch in posse ûnder lieding fan 'e eardere helpsheriff George W. Peppin, dêr't ek leden fan 'e Jesse Evans Binde en de Seven Rivers Warriors diel fan útmakken. By dat fjoergefjocht waard McNab deasketten, wylst Saunders slim ferwûne rekke en Coe finzen nommen waard. Koarte tiid letter wist Coe lykwols te ûntsnappen, neffens it ferhaal mei help fan helpsheriff Wallace Olinger, dy't him in revolver jûn hawwe soe.
Sjitpartij yn Lincoln (april 1878)
In dei letter, op 30 april, waarden Tom Green, Charles Marshall, Jim Patterson en John Galvin deasketten yn 'e neite Lincoln. Dy fjouwer mannen wiene allegearre leden fan 'e Seven Rivers Warriors. Hoewol't de Regulators de skuld fan 'e moarden op 'e lea skood waard, is noch altyd ûnwis oft se der wol wat mei te krijen hiene. Yn elts gefal waard harren belutsenens by dizze saak nea bewiisd.
Dyselde deis namen de Regulators definsive posysjes yn it stedsje Lincoln yn, wêrnei't se skotten útwikselen mei de trewanten fan The House, mar ek mei soldaten fan 'e Amerikaanske kavalery. De iennichste dy't by dizze konfrontaasje rekke waard, wie Dutch Charley Kruling, in revolverman fan The House dy't ferwûne waard troch George Coe. Troch op soldaten te sjitten, wûnen de Regulators in nije fijân: it Amerikaanske Leger, dat yn it ramt fan sa'n lyts, pleatslik konflikt oer in ûnútputlike mankrêft beskikte. Op 15 maaie spoarden de Regulators Manuel Segovia op, in lid fan 'e Seven Rivers Warriors dy't se derfan fertochten it deadlike skot op Frank McNab lost te hawwen. Se kamen him oer it mad en makken him dea. Om dyselde snuorje hinne namen se ek in nij lid yn har fermidden op: Tom O'Folliard, in jonge cowboy út Teksas, dy't him ûntjoech ta in goede freon fan Billy the Kid.
Slach om Lincoln (july 1878)
It konflikt ottere mei lege yntinsiteit troch. De posysje fan 'e Regulators boaze oan doe't gûverneur Axtell, yn in kwasy-legale set, sheriff Copeland út syn amt ûnthefte en yn syn plak George W. Peppin oanstelde, dy't op 'e hân fan The House wie. De Regulators waarden neitiid socht op fertinking fan moard y.f.m. de dea fan sheriff Brady en helpsheriff Hindman, en brochten de folgjende moannen op 'e flecht troch. Op 15 july 1878 begûn der lykwols in grutskalige konfrontaasje tusken de beide partijen, dy't bekend wurden is as de Slach om Lincoln.
The House krige ynljochtings taspile dat de Regulators har opholden yn 'e wente fan Alexander McSween, yn Lincoln, en dat bliek wier te wêzen. De Regulators lieten har ferrasse en waarden belegere yn 'e wente fan McSween en de Ellis-winkel troch sheriff Peppin en syn helpsheriffs, de mannen fan Murphy en Dolan en de Seven Rivers Warriors. Yn 'e wente fan McSween befûnen har Alexander McSween sels, syn frou Susan, harren bern, Harvey Morris (de partner yn McSween syn abbekatekantoar), Billy the Kid, Henry Newton Brown, Jim French, Tom O'Folliard, José Chavez y Chavez, George Coe in stikmannich Meksikaanske vaqueros dy't Chavez meibrocht hie. De Ellis-winkel waard beset holden troch Doc Scurlock, Charlie Bowdre, John Middleton, Frank Coe en ferskate oaren.
De folgjende trije dagen waarden de Regulators belegere en wikselen de beide partijen skotten en misledigings út. Tom Cullens, ien fan 'e ferdigeners fan 'e wente fan McSween, fûn de dea troch in ferdwaalde kûgel. Brown, George Coe en in Joe Smith brieken út it hûs fan McSween út en besetten de eardere winkel fan Tunstall, dêr't se twa mannen fan Dolan mei gewearfjoer in bûtendoarhúske yn jagen en doe twongen om yn 'e latrine dêrûnder te dûken om it faaie libben derôf te rêden.
De ympasse waard trochbrutsen doe't de belegerders op 19 july fuortsterke waarden troch in ôfdieling fan 'e Amerikaanske kavalery û.l.f. kolonel Nathan Dudley. It leger wie yn namme neutraal, mar nei de eardere konfrontaasje mei de Regulators yn Lincoln wie it logyskerwize op 'e hân fan The House. Dy middeis stieken de belegerders it hûs fan McSween yn 'e brân. Susan McSween, in oare frou en fiif bern mochten dêrnei it hûs ûnskansearre ferlitte, mar de mannen waarden net trochlitten.
Dat late let dy jûns ûnder dekking fan 'e reek en it nachtlik tsjuster ta in wanhopich besykjen ta útbrekken troch de Billy the Kid en syn maten, nei't Billy in swak plak yn 'e belegering ûntdutsen hie. Jim French gie as earste nei bûten, sjittend mei beide revolvers, folge troch Billy sels, O'Folliard en Chavez. De belegerders iepenen it fjoer, mar skeaten by fersin Harvey Morris dea. De Seven Rivers Warrior Bob Beckwith kaam ek om. De fjouwer Regulators wisten lykwols út te piken, en de besetters fan 'e Ellis-winkel en de âlde winkel fan Tunstall spilen ek fan ruten. Neitiid waard McSween troch de mannen fan The House deasketten doe't er oan 'e flammen besocht te ûntkommen. Mei syn dea einige de Prêrjeoarloch fan Lincoln County.
Balâns en neisleep
Yn totaal koste de Prêrjeoarloch fan Lincoln County 23 deaden en 23 ferwûnen. Nei de Slach om Lincoln giene de Regulators útinoar. De measten besochten te ferdwinen en in nij libben te begjinnen. Inkelen fan har, te witten Billy the Kid, Charlie Bowdre en Tom O'Folliard, setten har bestean as banditen yn Nij-Meksiko fuort mei fersterking fan Dave Rudabaugh. Harren fierdere aventoeren hiene lykwols neat mear mei de striid tsjin 'e Murphy-Dolan-faksje te krijen. Uteinlik spoarde in nije sheriff, Pat Garrett, de mannen ein 1880 op, wêrby't Bowdre en O'Folliard deasketten waarden troch de efterfolgjende posse. Billy the Kid waard yn july 1881 troch Garrett sels deasketten yn Fort Sumner.
Mei de moard op McSween wie de Prêrjeoarloch fan Lincoln County einige yn in klinkende oerwinning fan The House, mar Lawrence Murphy koe dêr net lang fan genietsje: hy stoar op 20 oktober 1878 mei 47 jier oan kanker. Susan McSween, de frou fan Alexander, naam abbekaat Huston Chapman yn 'e earm om James Dolan en syn trewanten efter de traaljes te krijen, wylst se har ek ynsette foar amnesty foar de eardere Regulators. Op 18 febrewaris 1879, persiis in jier nei de moard op Tunstall, waard Chapman fermoarde troch Jesse Evans en Billy Campbell, dy't neitiid de wyk namen út Nij-Meksiko wei. Dy moard waard ek Dolan oanrekkene, hoewol't syn belutsenens dêrby nea bewiisd is. Hy krige letter al Tunstall syn lân yn eigendom en stoar yn 1898 op syn ranch, doe't er 49 jier wie. Susan McSween wie de oare winner fan 'e Prêrjeoarloch fan Lincoln County, mei't ek sy neitiid grutte lânerijen wist te bemachtigjen en in ranch begûn yn Three Rivers. Tsjin 'e midden fan 'e 1890-er jierren wie dy ranch ien fan 'e grutsten fan Nij-Meksiko, dêr't jiers tusken de 3.000 en 5.000 fleiskij produsearre waarden. Susan McSween stoar smoarryk yn 'e âlderdom fan 85 jier op 3 jannewaris 1931.
Dümmer (mar)
thumb|220px|Lizzing fan de Dümmer Dümmer is in mar yn de Dútske dielsteat Nedersaksen, distrikt Diepholz. De mar beslacht 13,5 km², leit sa'n 10 km beëasten it plak Damme en is part fan it 500 km² grutte Natuerpark Dümmer.
Nei it Steinhudermar is Dümmer de grutste mar fan de dielsteat Nedersaksen. De rivier de Hunte rint troch de mar.
thumb|center|520px| Wettersporters kinne harren gerak krije op de Dúmmer
Sint-Nikolaastsjerke (Sint-Nyk)
thumb|right|270px|Sint-Nikolaastsjerke De Sint-Nikolaastsjerke is de roomsk-katolike parochytsjerke fan de hillige Nikolaas fan Myra yn Sint-Nyk.
De tsjerke is in neogotyske krúsbasilyk út 1887 ûntwurpen troch de Fryske arsjitekt Jan Doedes van der Weide (in learling fan Pierre Cuypers. De toer is 61 meter heech. It oargel is boud troch Lodewijk Ypma.
By de tsjerke is ek in lourdesgrot oanwêzich.
Maurits Pico Diderik fan Harinxma thoe Slooten
Maurits Pico Diderik van Harinxma thoe Slooten (Holwert, 3 jannewaris 1804 - Beetstersweach, 12 septimber 1876) wie grytman fan de gemeente Smellingerlân fan 1832 oant 1842. Hy troude mei Clara Feyona fan Eysinga op 10 desimber 1835.
Dizze grytman wie yn 1841 belutsen by de saneamde klokkerebûlje yn Drachten.
Grutte Priis Formule 1 fan São Paulo 2022
Utslaggen fan de Grutte Priis Formule 1 fan São Paulo 2022 yn São Paulo op 13 novimber. It wie de ienentweintichste race fan 22 races fan de Formule 1 yn 2022. Hy waard op Interlagos hâlden. De race waard hâlden oer 71 omgongen, op it 4,3 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 305,8 kilometer.
Kwalifikaasje systeem
De Grutte Priis fan São Paulo 2022 wie it tredde en lêste GP-wykein fan 2022 dêr't in sprintkwalifikaasje ferriden waard. In sprintkwalifikaasje is hast itselde as in normale race, mei as grut ferskil dat de wedstriid minder lang duorret. De sprintkwalifikaasje is likernôch 100 kilometer en sil dêrtroch om de 25 à 30 minuten duorje.
It Grutte Priis-wykein begjint op freed mei de earste frije training fan sechstich minuten. Dêrnei folget in kwalifikaasje, dy 't de startopstelling foar de sprintkwalifikaasje bepaalt. By dizze kwalifikaasje meie de koereurs allinnich de sêfte bannen brûke.
Omgong fan Frankryk 1962
Startplak
De start wie yn Nancy, de haadstêd fan it departemint Meurthe-et-Moselle. It wie de earste omgong dy't wer mei sponsor ploegen feriden waard yn plak fan mei lanneploegen.
Cristiano Ronaldo
alt=Ronaldo as Real Madrid spiler in 2012.|thumb|Ronaldo as Real Madrid spiler in 2012. Cristiano Ronaldo dos Santos Aveiro (Funchal, 5 febrewaris 1985) is in Portugeeske fuotballer dy 't by foarkar as linksbûten spilet. Hy wurdt beskôge as ien fan de bêste spilers fan alle tiden en stiet sûnt desimber 2022 ûnder kontrakt by it Saûdyske Al-Nassr.
Dättlikon
Dättlikon is in gemeente en plak yn it Switserske kanton Zürich yn it distrikt Winterthur. Dättlikon hat 797 ynwenners (2020).
Dättlikon is it meast westlike doarp yn it distrikt Winterthur en leit op 'e súdlike skeante fan de Irchel. Troch it mylde klimaat, de protte oeren sinneskyn en de rêstige lizzing is Dättlikon in gaadlik plak om te wenjen. De nije delsettingen Böckei, Deller en Blumetshalden oan de rivier de Töss, dy 't nei de grûnferbettering fan de jierren 1970 boud binne, hearre ek ta de gemeente.
Dättlikon wurdt foar it earst neamd yn 1241 as Tetelinkhoven.
Jeropeeske Frije Alliânsje
thumb|200px|It logo fan de Jeropeeske Frije Alliânsje
De Jeropeeske Frije Alliânsje is in politike organisaasje dy't stribbet nei sa grut mooglike autonomy foar de folken en regio’s yn Jeropa. De organisaasje bestiet sûnt 1981. Op it stuit binne der 35 regionale demokratyske partijen út mear as tsien lannen fan de Jeropeeske Uny lid. Yn 2004 waard de JFA offisjeel in politike partij, noch itselde jier waard de partij troch de Jeropeeske Uny erkend.
De alliânsje is oprjochte om lytse regionale partijen dy't it net sels rêde om in sit yn it Jeropeeske Parlemint te krijen in kâns te jaan om ek yn Jeropa aktyf te wêzen. Út Nederlân is de Fryske Nasjonale Partij lid fan dizze alliânsje.
De JFA foarmet tegearre mei de Jeropeeske Federaasje fan Griene Partijen ien fraksje yn it Jeropeeske parlemint.
Gepiden
thumb|250px|539-551 De Gepiden (ek wol yn 't latyn: Gepidae) wienen in East-Germaansk folk, nau besibbe oan de Goaten, dêr't sy tegearre mei yn de 3e iuw it Romeinske Daasje oanfoelen.
De namme 'Gepiden' komt nei alle gedachten fan 'Gepanta'; in Goatysk wurd foar 'loai' of 'stadich'. It liket derop dat de Goaten net in al te hege dunk fan de alertheid fan de Gepiden hiene. De twa stammen wienen gauris mei inoar yn oarloch. Oarspronklik wennen de Gepiden yn Skandinaavje; letter fêstigje sy harren oan de Weichsel en om 350 hinne lutsen sy nei it suden en besetten in part fan de Hongaarske leechflakte.
Yn 376 waarden de Gepiden lykas in soad oare Germaanske folken troch de Hunnen oermastere. Hja moasten helptroepen leverje oan it leger fan de Hunnen en wienen in wurdearre ûnderdiel dêrfan. By de slach op de Katalaunyske fjilden (by Troyes yn Frankryk) yn 451 foarmen sy de rjochterfleugel fan it grutte Hunnenleger fan Attila en stienen ûnder lieding fan harren kening Ardarik.
De polityk fan de Gepiden jout in goed foarbyld fan de machtsferhâldings út dy tiid. Nei de delgong fan Attila op de Katelaunyske fjilden waarden de Gepiden in wichtige partij yn it ferdriuwen fan de Hunnen. Tegearre mei Ostrogoaten fersloegen sy ûnder lieding fan harren kening Ardarik de Hunnen yn 454 oan de rivier de Nadao, earne yn Pannoanje. As tank waarden sy opnommen yn it Romeinske Ryk mar lykwols soenen sy troch Diderik de Grutte wer ferdreaun wurde út harren wengebiet (504).
Noch gjin tsiental jierren letter waarden de Gepiden sawat alhiel útrûge troch oanfallen fan de side fan it Byzantinen en Avaren en yn 565 wie sprake dat de Gepiden as folk ferneatige wienen troch Langobarden. Op dat stuit wie Kunimond kening fan de Gepiden.
Yn 600 makke in Byzantynske generaal noch melding fan inkele lytse delsettings bewenne troch Gepiden en yn 626 hawwe Gepiden noch meidien oan de oanfal fan de Avaren op Konstantinopel.
The Warrior (koart ferhaal)
The Warrior is in koart ferhaal fan it fantasysjenre, skreaun troch de Amerikaanske auteur Jim Butcher. De titel betsjut "De Kriger". It ferhaal is skreaun yn it ik-perspektyf, en makket diel út fan 'e urban fantasyrige The Dresden Files. Yn 'e ynterne gronology fan 'e searje spilet The Warrior tusken de foarfallen yn 'e romans Small Favor en Turn Coat. Yn it ferhaal besiket immen de hillige swurden te stellen dy't oan tsjoender en privee-detektive Harry Dresden yn bewarring jûn binne. Butcher skreau The Warrior oarspronklik foar de blomlêzing Mean Streets, dêr't ek ferhalen fan oare fantasy-auteurs yn stiene. Dat boek waard yn 2009 útjûn troch Roc Books. Yn 2010 waard The Warrior werpublisearre yn Butcher syn ferhalebondel Side Jobs, dy't ferskynde by de New Yorkske útjouwerij Ace Books.
Ynhâld
Harry Dresden, tsjoender en privee-detektive te Chicago, hat in grut kefert tastjoerd krigen mei dêryn inkeld in stik as wat foto's fan syn freon Michael Carpenter, dy't dúdlik nommen binne op mominten dat Michael him dêr net bewust fan wie. Michael, fan berop in timmerman, wie foarhinne in Ridder fan it Krús, ien fan 'e trije persoanen dy't in hillich swurd draacht dêr't ien fan 'e spikers yn ferwurke is wêrmei't Jezus Kristus oan it krús slein waard. Sûnt er swier ferwûne rekke by in treffen mei guon fallen ingels op in lyts eilantsje yn 'e Michiganmar (sjoch: Small Favor) is Michael sa goed as blyn yn ien each en ferpleatst er him muoisum en mankepoatsjend mei in gongelstôk dêr't er net sûnder kin. Harry fielt him noch altyd skuldich oer Michael syn lot. De foto's dy't him tastjoerd binne, fettet er, Michael syn ferline yn acht nommen, op as in bedriging.
As er lykwols Michael de foto's sjen lit, makket dy him der net drok om. Hy is in djip leauwich man, en hy hat der alle fertrouwen yn dat God him beskermje sil. En sa net, dan wit er wêr't er nei syn dea hinne gean sil. Harry, dy't mear agnost is as kristen, freget Michael om syn âlde swurd Amoracchius (dat Michael oan him yn bewarring jûn hat oant der him in nije Ridder fan it Krús oantsjinnet) wer op te nimmen, mar Michael leit him kalmkes út dat dy tiid foar him foarby is. Harry stelt himsels dan oan as de liifwacht fan syn freon. Michael is it dêr net mei iens, mar as syn frou Charity him ris eefkes oansjocht, leit er him der by del. Dy nachts merkt Harry in man op dy't yn it tsjuster by Michael-en-dy om 'e hûs hinne slûpt. Harry giet derút en folget him nei it plak dêr't Harry syn auto parkearre hat. De man brekt yn 'e auto yn, en as Harry him oer it mad komt, naait er út mei wat er tinkt dat Amoracchius is, mar wat eins in goedkeap swurd is dat Harry op in rommelmerk kocht hat om lju dy't op in hillich swurd longerje op 'e ferkearde foet te setten.
As Harry letter in lytse betsjoening brûkt sadat hy en Michael it 'lokein'-swurd opspoare kinne, leit it yn in ôffalcontainer en is der in nij kefert oan fêst plakt. Dêryn sitte twa nije foto's: op 'e nij ien fan Michael, dy't nommen is út 'e fierte wei, en in oarenien fan in skerpskuttersgewear. Dat is in nije bedriging en oerdúdlik in eskalaasje. Mar Harry kin net altyd by Michael wêze, dat hy lit syn tsjoenderslearlinge Molly, de âldste dochter fan Michael en Charity, syn plak as liifwacht oernimme, wylst er eefkes nei hûs giet om Amoracchius op te bergjen en himsels te ferskjinjen. As er fan syn auto nei syn appartemint yn it sûterrên fan in âld flatgebou rint, wurdt er tusken de skouderblêden troffen troch in geweldige klap, dy't him by de trep nei syn foardoar del smyt, sadat er syn holle stompt en syn skouder út it potsje kriget. Hy is sa fersuft dat er amper de beskermjende betsjoenings om syn appartemint hinne ûntwapenje kin, en de doar fierder iepen krije as op in kier slagget al hielendal net. Aldergeloks is syn hyperyntelliginte Tibetaanske mastyf Mouse der ek noch, dy't de doar fan binnenút iepen skuort, Harry oan syn kraach yn 'e hûs sleept en dan de doar wer ticht en yn 't slot triuwt.
As er wat bekommen is, skillet Harry syn freon Waldo Butters op, in patolooch-anatoom dy't al jierren as syn dokter fungearret, ek al hâldt er, elke kear dat Harry ferwûne rekket, út dat er dêr net foar trochleard hat. Butters triuwt him it skouder wer yn it potsje en stelt in lichte harsensskodding fêst. Yn Harry syn lange learene jas sit tusken de skouderblêden in lyts rûn gatsje, mar de kûgel is net troch de twadde laach fan mei beskermjende betsjoenings belein lear hinne kommen. Harry berget Amoracchius op by it oare Swurd fan it Krús dat er bewarring hat, Fidelacchius (sjoch: Death Masks). Mei't it beslist net algemien bekend is dat Harry Amoracchius yn bewarring krigen hat, ornearret er dat earne in lek sitte moat. Hy is der ridlik wis fan dat it lek net by himsels sit, of by Michael en dy syn húshâlding, of by Sanya, de oare Ridder fan it Swurd, of by de aartsingel Uriël. Dêrom giet er op besite by pastoar Anthony Forthill yn 'e Tsjerke fan 'e Hillige Marije fan 'e Ingels. As er dyselde oer de kwestje ûnderstiet, liket dy daliks te witten wêr't it lek sitte moat, mar hy seit dat er in eed sward hat en dat er dêrom gjin ynformaasje oan Harry jaan kin. Wol seit er ta dat er sa gau mooglik de saak oplosse sil.
As de oare deis lykwols ien fan Michael syn bern, syn jonge dochter Alicia, ûntfierd wurdt, ferliest ek Michael einlings syn gemoedlike kalmte. Mei Harry set er ôf nei pastoar Forthill, dy't, konfrontearre mei in poerrazene heit ynstee fan syn âlde freon Michael, tajout en syn eed brekt. Hy fertelt Harry en Michael dat er ta de Ordo Malleus heart, in uterst geheim genoatskip binnen de Roomsk-Katolike Tsjerke, dat ta doel hat om 'e Ridders fan it Krús te ûnderstypjen en op oare manearen fijannen fan it kristendom te bestriden, lykas demoanen, fampieren en beoefeners fan swarte magy. As Harry him freget oft de Ordo Malleus net gewoan in oare namme is foar de Ynkwisysje, antwurdet Forthill dat de Ynkwisysje oarspronklik begûn as in selde soarte fan organisaasje as de Ordo Malleus, mar dat de Ynkwisysje úteinlik in sitewaasje kreëarre dy't late ta it ferjitten fan it bloed fan mear ûnskuldigen as ea it slachtoffer wurden wiene fan demoanen, fampieren en swarte magy. De Ynkwisysje, sa seit er, is de reden dat de Ordo Malleus syn eigen bestean sa geheim hâldt.
Mar no sit der blykber in rotte apel yn 'e koer, en Forthill jout Harry en Michael ynsjoch yn it dossier fan in preester Roarke Douglas, in eardere skerpskutter en aalmoezenier yn it Amerikaanske Leger. Forthill fertelt dat Douglas de lêste jierren feroare is en in foarstanner wurden is fan preëmtive aksje. Hy is ta de oertsjûging kommen dat Harry oan 'e kant fan it kwea stiet en troch bedroch de hillige swurden Fidelacchius en Amoracchius yn 'e hannen krigen hat. Hy hat it lêste jier besocht om 'e lieding fan 'e Ordo Malleus fan syn ideeën te oertsjûgjen en doe't dat net slagge, hat er blykber besletten om op eigen manneboet aksje te ûndernimmen. Nei't Harry him fertelde fan 'e moardoanslach op him, hat Forthill oanhâldend besocht om Douglas te berikken, mar de man jout gjin thús, wierskynlik om't er mient dat Forthill ek net mear te fertrouwen is. Michael wol witte hoe't se him fine kinne, mar Harry is derfan oertsjûge dat Douglas wol kontakt mei harren opnimme sil, mei't Harry noch altyd de beide swurden hat.
Harry kriget gelyk, want dy jûns siket Douglas yndie kontakt. Se prate in lokaasje ôf op it dak fan in flatgebou, dêr't Douglas Alicia fêstbûn hat oan in stoel dy't tarist is mei in bom. Hy hat in deademansknop yn 'e hân; as er dy loslit, giet de bom ôf, dus Harry kin gjin tsjoenderij tsjin him brûke. Harry smyt him de tas mei de beide swurden ta. As Douglas dy iepenet, giet de smookgranaat ôf dy't Michael yn 'e tas oanbrocht hie. Harry makket fan dy ôflieding gebrûk om Douglas op 'e hûd te springen en him de deademansknop te ûntwrakseljen. Wylst Harry Alicia befrijt, naait Douglas út mei de beide swurden. Harry draacht de oerstjoere Alicia oer oan Molly en set de efterfolging yn. Troch in stik ôf te snijen, hellet er Douglas yn en de beide mannen wrakselje om de swurden. Douglas lûkt Fidelacchius en sil Harry deadzje, mar op dat stuit arrivearret Michael, dy't Harry it libben rêdt. Sûnder Amoracchius sels mar út 'e skie te heljen, parearret er achteleas de slaggen fan Douglas, wêrnei't er de preester mei in honkbalkneppel yn 'e kunde komme lit. Harry hâldt syn freon tsjin ear't Michael de man deaslaan kin.
Neitiid nimme se de bewusteleaze Douglas mei nei de Tsjerke fan 'e Hillige Marije fan 'e Ingels, dêr't se him oerdrage oan 'e Ordo Malleus yn 'e foarm fan pastoar Forthill. Wylst Michael, dy't tsjin dy tiid wer ta himsels kommen is, de pastoar helpt by it fersoargjen fan 'e wûnen dy't er Douglas sels tabrocht hat, lûkt Harry him mei in flesse whiskey werom op 'e kreake, dêr't er de saak nochris oertinkt. Fan it iene op it oare stuit sit dêr in âldere man yn 'e klean fan in skjinmakker njonken him, mei op it boarst de namme "Jake". Harry hat him earder met, en wit dat er eins net Jake, mar Uriël hjit. De aartsingel leit Harry wat dingen út oer de saak, en as Harry freget wat der mei Douglas barre sil, antwurdet Uriël dat dat foar it meastepart oan Douglas sels leit. Hooplik sil er syn flaters akseptearje en syn libben betterje.
Uriël fertelt Harry fierders dat er better ophâlde kin mei him skuldich te fielen oer de operaasje wêrby't Michael ynfalide rekke is (sjoch: Small Favor). Harry seach dat de Walkuere (de kiezer fan 'e fallenen) har oandacht op Michael fêstige, en dêrom stjoerde er syn freon yn syn eigen plak omheech nei de helikopter. Wylst er warleas yn 'e loft hong, waard Michael trochsingele mei kûgels. Uriël leit him út dat Harry sels deade wêze soe as er him optakelje litten hie doe't it syn beurt wie, en dat Michael dan dêrtroch ek omkommen wêze soe. Ja, Michael syn tiid as Ridder fan it Swurd is no foarby, mar hy is mear by syn gesin en hy hat noch nea lokkiger west. Harry tinkt dêr ris even oer nei en besiket dan ta Uriël syn ûntsteltenis foar de saak-Roarke wurklean en ûnkosten yn rekken te bringen oan 'e Heare God Almachtich.
The Dresden Files short fiction
Sint-Martinustsjerke (Snits)
thumb|right|300px|Sint Martinustsjerke De Sint-Martinustsjerke yn Snits is in roomsk-katolyk neogotyske pseudo-basilikale krústsjerke en is wijd oan de hillige Martinus fan Toers.
It bouwurk út 1872 waard ûntwurpen troch de arsjitekt Pierre Cuypers. It is lykwols ûnfoltôge bleaun. De tsjerke hat gjin toer. It tsjerkoargel út 1891 waard boud troch Maarschalkerweerd & Soan út Utert. De brânskildere ramen binne makke troch F. Nicolas.
By de tsjerke stiet ek in klokkestoel.
Jesaias Hillenius
Jesaias Hillenius (Uskwert, 1700 - Drachten, 1 augustus 1759) wie in piëtistysk teolooch.
Hillenius, soan fan dr. J. Hillenius, stie as predikant yn Droegeham 1725-28, Drylts 1728-42 en yn Drachten fan 1742 oant 1759. Yn syn tiid waard de nije herfoarme tsjerke fan Drachten boud. Hillenius waard in protte lêzen.
Senj
Senj (útspr.: [sɛ:ɲ], likernôch: "sênj") (Italjaansk: Segna; Latyn: Senia; Dútsk: Zengg) is in âld stedsje oan 'e noardwestlike Adriatyske kust fan 'e Kroätyske lânstreek Dalmaasje. It leit yn it foarlân fan it Mala Kapela- en it Velebit-berchtme. It symboal fan 'e stêd is fan âlds it Kastiel Nehaj, dat yn 1558 reekaam. Dat wie in goed heale iuw de sit fan 'e ûskokken, kristlike flechtlingen út it troch de Osmaanske Turken besette Bosnje, dy't oan 'e ein fan 'e Midsiuwen yn Senj beskûl fûn hiene en troch it Habsburchske Ryk ynset waarden om 'e grins yn dy krite te ferdigenjen. De Republyk Feneesje beskuldige de ûskokken lykwols fan seerôverij, en ferklearre harren de oarloch, wat yn 1617 late ta harren ferdriuwing út Senj. Tsjintwurdich is Senj in baaiplak dat it fral fan it toerisme hawwe moat. De stêd sels hat krapoan 5.000 ynwenners, wylst de gemeente mei deselde namme in befolking fan goed 7.000 minsken omfiemet.
Skiednis
Senj hat nei't it skynt al bewenne west sûnt de prehistoarje. In delsetting mei de namme Attienities, op it grûngebiet fan 'e hjoeddeistige gemeente, is bekend út Aldgrykske dokuminten datearjend út 'e fjirde iuw f.Kr. Yn dy tiid waard de krite bewenne troch de Illyryske stamme fan 'e Iapyden. Yn 'e Romeinske Tiid wie Senia in wolfarrend stedsje yn 'e provinsje Illyrje, dat fierhinne bewenne waard troch etnyske Romeinen. It waard yn 'e twadde iuw f.Kr. brûkt as in bolwurk tsjin 'e Illyrjers. Nei de fal fan it Romeinske Ryk, yn 'e fjirde iuw, waard Senj in skoft behearske troch de Avaren, foar't it úteinlik yn 'e sânde iuw kolonisearre waard troch de Slavyske Kroäten.
It roomsk-katolike bisdom fan Senj waard yn 1169 stifte. Yn 1184 joech de Hongaarske kening Béla III it stedsje oan 'e Timpeliers, en yn 1271 kaam it yn it besit fan 'e greven fan Krk. Paus Innosintius IV stie yn 1248 de biskop fan Senj ta om ynstee fan it Latynske alfabet en it Latyn, it Glagolityske alfabet en de pleatslike sprektaal te brûken foar de roomske liturgy. Yn 1494 waard yn it stedsje in Glagolityske drukparse boud, dêr't û.m. in misboek yn it Glagolityske skrift mei printe waard.
Yn 1469 waard it kapteinskip fan Senj oprjochte ta ferdigening fan 'e krite tsjin 'e legers fan it Osmaanske Ryk en de Republyk Feneesje. Yn 'e stêd hiene tsjin dy tiid tûzenen flechtlingen beskûl fûn dy't kamen út it troch de Osmaanske Turken besette Bosnje. De bou fan it Kastiel Nehaj (Kroätysk: Tvrđava Nehaj), op 'e heuvel Nehaj, waard yn 1558 foltôge. Doedestiden lei de heuvel bûten it stedsje, mar hjoed de dei wurdt it kastiel folslein omjûn troch bebouwing.
De oarloggen mei it Osmaanske Ryk holden oan oant djip yn 'e santjinde iuw. Yn dy tiid waard Senj bewenne troch de saneamde ûskokken, dy't ek it garnizoen fan it kastiel foarmen. Hja wiene ûngeregelde soldaten dy't foar it Habsburchske Ryk en tsjin 'e Osmanen fochten en dêrby ornaris guerriljataktiken brûkten. Dêrnjonken makken se ek gebrûk fan grutte roeiboaten, wêrmei't se de Dalmatyske kustregio fan 'e Adriatyske See ûnfeilich makken. De Republyk Feneesje beskôge harren lykwols as seerôvers. Uteinlik laten harren aksjes op see yn 1615 ta de Uskokske Oarloch tusken it Habsburchske Ryk en Feneesje. Doe't der yn 1617 in wapenstilstân sletten waard, betongen de Fenesianen dêrby dat de ûskokken út Senj wei deportearre wurde moasten en dêr nea wer weromkomme mochten.
Yn 'e achttjinde iuw wûn Senj wat fan syn âlde wolfeart werom nei't de Jozefina of Josefiner Straße oanlein wie, in wei (ferneamd nei keizer Joazef II fan it Hillige Roomske Ryk), dy't de Adriatyske kust fia Senj ferbûn mei Karlovac. Doe't der yn 1873 in spoarline oanlein waard tusken Rijeka en Karlovac, liet dy Senj lykwols links lizze, wat fierdere ekonomyske ûntjouwing yn it stedsje lange tiid tsjinkearde. Oant 1918 makke Senj diel út fan it Keninkryk Kroaasje-Slavoanje fan 'e Eastenryksk-Hongaarske Dûbeldmonargy. Neitiid kaam it ta it Keninkryk Joegoslaavje te hearren.