cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
True Grit (film út 2010)
Plot
De heit fan 'e fjirtjinjierrige Mattie Ross is ûnderweis om hynders te keapjen yn Fort Smith, yn Arkansas, fermoarde troch Tom Chaney, dy't er as cowboy oannommen hie om te helpen by it nei hûs ta driuwen fan 'e keppel hynders. As it âldste bern en in foarlik famke reizget Mattie nei Fort Smith ta om 'e ferstjoering fan it stoflik omskot fan har heit nei hûs te regeljen. Wylst se dêr is, docht se by de pleatslike sheriff neifraach nei de syktocht nei Chaney, dy't nei de moard op 'e flecht slein is. De sheriff fertelt har dat Chaney nei alle gedachten beskûl socht hat by de binde fan Luckey Ned Pepper, dy't him beskûl hâldt yn it Yndiaansk Territoarium (no Oklahoma).
Om't de sherrif dêr gjin rjochtsfoech hat, fernimt Mattie nei it ynhieren fan in pleatsferfangend U.S. marshal. De sheriff jout har trije nammen, mei persoansbeskriuwings derby. Mattie fêstiget al har hoop op 'e gemienste fan 'e trije, de ieneagige alkoholistyske Reuben J. "Rooster" Cogburn. Dyselde stegeret har fersiken om har te helpen yn 't earstoan ôf, om't er twifels hat oer sawol har moed en trochsettingsfermogen, as it jild dêr't se oer seit te beskikken. Mar Mattie wit it jild byinoar te krijen troch op agressive wize te hantsjebakken mei de hynstetysker kolonel Stonehill, dy't neitiid syn fingers telle moat om der wis fan te wêzen dat se him dy net ek ôftroggele hat.
As de Texas Ranger LaBoeuf yn Fort Smith arrivearret, dy't efter Chaney oansit foar de moard op in steatssenator yn Teksas, stelt dy foar om 'e lapen gear te smiten mei Cogburn. Mattie wol dêr lykwols neat fan witte, om't se wol dat Chaney yn Arkansas ophongen wurde sil foar de moard op har heit, en net yn Teksas foar de moard op in senator dy't se hielendal net ken. Se stiet derop om Cogburn te beselskipjen, mar dy't fielt der neat foar om babysitter foar in jong famke wêze te moatten. Ynstee set er mei LaBoeuf ôf mei de bedoeling om 'e priis dy't op 'e holle fan Chaney set is, te dielen. Mattie wegeret lykwols om efterlitten te wurden. As se by de fearpont wegere wurdt om't Cogburn de fearman dêrta omkocht hat, riidt se op dryste wize har nije hynder Blackie de rivier yn om dy oer te swimmen.
Nei't Mattie de oare kant berikt hat, rekket LaBoeuf sa opsternaat dat er in stôk pakt om har in pak foar de broek te jaan, mar ûnder bedriging mei in fjoerwapen troch Cogburn sjocht er dêr fanôf. De marshal kriget wol aardichheid oan Mattie har dwaan en lit har tsjin 'e beswieren fan LaBoeuf yn meigean. Nei't Cogburn en LaBoeuf deilis reitsje oer harren militêre tsjinst yn it leger fan 'e Konfederearre Steaten fan Amearika ûnder de Amerikaanske Boargeroarloch, beëiniget de driftige Cogburn syn oerienkomst mei LaBoeuf. De Texas Ranger riidt allinne fierder, wylst Cogburn en Mattie byinoar bliuwe.
Letter komme Cogburn en Mattie in kwaksalver tsjin, dy't harren oanwizings jout om in hutte te finen dêr't se de nacht trochbringe kinne. Yn 'e hutte treffe se dy jûns twa banditen oan, Quincy en Moon, dy't foar 't neist wachtsje op 'e rest fan 'e Pepper-binde. Nei't se dy beiden letterlik útrikke hawwe trochdat Mattie op oanwizing fan Cogburn op it mei seadden beklaaide dak de skoarstien tichtstoppe hat, wurde de mannen troch Cogburn finzen nommen en ûnderfrege. Quincy hâldt fol dat er neat wit oer de Pepper-binde, mar úteinlik liket de ferwûne Moon op it punt te stean om troch te slaan. Op dat stuit hellet Quincy in mês foar 't ljocht en stekt him dea, wêrnei't er sels deasketten wurdt troch Cogburn. Ear't er oan syn ferwûnings beswykt, fertelt Moon dat Pepper en de rest fan 'e binde letter dy jûn weromkomme sil.
Dêrop ferskânzje Cogburn en Mattie harren op 'e heuvel boppe de hutte om 'e oankomst fan Lucky Ned Pepper en syn trewanten ôf te wachtsjen. It is lykwols LaBoeuf dy't it earst arrivearret en de mûklaach yn 'e bulten jaget as Pepper-en-dy him by de hutte oantreffe. Cogburn sjit fan boppe-ôf twa bindeleden del en rekket by fersin ek LaBoeuf, mar Pepper en de oaren witte yn 'e gaos te ûntkommen. LaBoeuf is yn it skouder rekke en doe't er troch de krêft efter it skot fan syn hynder knoffele, hat er boppedat hast syn eigen tonge midstwa biten. No't der gjin kâns mear bestiet om Pepper-en-dy oer it mad te kommen, begjint Cogburn, dy't de foarrie whiskey fan 'e binde ûntdutsen hat, te drinken. Nei't er him dêr in pear dagen lang op talein hat, beslút er dat er klear is mei de jacht op Chaney. Hy seit tsjin LaBoeuf en Mattie dat se mar sûnder him fierder moatte. Mattie seit tsjin LaBoeuf dat se him ferkeard beoardiele hat en dat se mei Cogburn dúdlik op it ferkearde hynder wedden hat. LaBoeuf jout op syn beurt ta dat se har moed bewiisd hat. Hy set de oare moarns ôf om 'e jacht op Chaney te ferfetsjen.
Mattie bliuwt mei de dronken Cogburn efter. As se wetter hellet by in rivierke yn 'e neite fan harren kamp, treft se dêr Chaney, dy't krekt op dat stuit in ein fierderop syn hynder boarnt. Se lûkt har revolver en ferwûnet him mei in skot, mar as se op 'e nij sjitte wol, wegeret har wapen om't it wiet rekke is. Chaney draaft op har ta, oermasteret har en nimt har mei werom nei Pepper en syn binde. Dy siket dêrnei kontakt mei Cogburn, om 'e marshal te twingen en jou him ôf ûnder bedriging fan Mattie har libben. Pepper-en-dy sette ôf, Cogburn efternei, en litte Mattie efter mei Chaney nei't Pepper dyselde warskôge hat har gewurde te litten; oars sil er neitiid net yn 'e bút fan 'e binde diele.
Chaney besiket lykwols om Mattie dea te stekken, mar krekt op dat stuit ferskynt LaBoeuf, dy't de bandyt bewusteleas slacht. Fan it klif ôf dêr't se har op befine, sjogge Mattie en LaBoeuf ta hoe't Cogburn it op 'e flakte ûnder harren opnimt tsjin Lucky Ned Pepper en syn binde. De âldman sjit twa fan harren dea en ferwûnet Pepper sels, foar't syn hynder delsketten wurdt. Hy komt mei syn skonk ûnder it bist telâne, sadat er fêst komt te sitten. As Pepper dan op him ta komt om him te deadzjen, sjit LaBoeuf ynstee Pepper fan 'e hichte ôf dea. Underwilens is Chaney lykwols wer by bewustwêzen kommen, en hy slacht LaBoeuf fan efteren del. Mattie grypt it gewear fan LaBoeuf en sjit him yn it boarst dat er it bestjert. De weromslach fan it gewear smyt har lykwols efteroer, en se bedarret yn in fertikale grot, dêr't se biten wurdt troch in rattelslange.
Cogburn arrivearret op it klif en hellet Mattie út 'e grot. Hy ûnthjit LaBoeuf dat er help foar him weromstjoere sil, en riidt dan dei en nacht om Mattie op 'e tiid by in dokter te bringen. Nei't har hynder Blackie delknoffelet en net mear oerein komme kin om't it bist suver deariden is, makket Cogburn him ôf mei in skot út syn revolver, tsjin 'e ûngearhingjende beswieren fan 'e koartsige Mattie yn. Dêrnei begjint er te draven mei it famke yn syn earms oant er de bewenne wrâld berikt, dêr't er har oan 'e soargen fan in dokter oerdraacht.
Fiifentweintich jier letter ûntfangt Mattie, no in folwoeksen frou, in bryfke fan Cogburn wêryn't dy har útnûget om in wyldwestshow te besykjen dêr't hy yn optreedt. Nei't er har libben rêden hie, waard har lofterûnderearm amputearre fanwegen it kâldfjoer dat feroarsake wie troch de slangebyt. Hy bleau by har oant dúdlik wie dat se it oerlibje soe, mar joech him ôf ear't se wer wekker waard. Neitiid hat se noch him, noch LaBoeuf ea wer sjoen, nettsjinsteande dat se him in brief stjoerd hat mei in útnûging om it jild op te heljen dat se him skuldich wie. As se by de wyldwestshow arrivearret, docht bliken dat se te let is: Cogburn is trije dagen earder kommen te ferstjerren. Se lit syn stoflik omskot ferpleatse nei it privee-begraafplak fan har famylje, dêr't se by syn grêf har beslút om net te trouwen beprakkesearret en teffens har hoop om LaBoeuf werom te sjen, mocht er noch libje.
Produksje
In remake fan 'e westernfilm True Grit, út 1969, mei John Wayne yn ien fan syn bekendste rollen as Rooster Cogburn, waard yn maart 2009 troch de bruorren Coen oankundige. It soe neffens harren in tichter by it oarspronklike ferhaal bliuwende ferfilming wurde fan 'e roman True Grit, fan Charles Portis, út 1968. Neffens Ethan Coen siet him it ferskil yn it feit dat it boek folslein út it eachpunt fan Mattie Ross ferteld waard, en de film net. Hy fûn dat dêrtroch in protte humor ferlern gien wie. Dêrnjonken wie de film, neffens him miskien fanwegen de perioade dat er makke waard, in stik minder gewelddiedich as it boek.
Yn novimber 2009 setten de bruorren Coen yn Teksas útein mei iepen audysjes foar de rol fan 'e fjirtjinjierrige Mattie Ross. Der wiene 15.000 gadingmaksters, mar de kar fan 'e produsinten foel úteinlik op 'e doe trettjinjierrige Hailee Steinfeld. Yn in fraachpetear mei The New York Times bychte Ethan Coen yn 2010 op dat it casten fan in folslein ûnbekende en ûnbeproeve aktrise foar in protte senuweftigens soarge by de produsinten en de filmstudio's. Se wiene har der wakker fan bewust: "as it bern it net kin, is der gjin film." Foar de lêste sênes fan 'e film, wêryn't de fjirtichjierrige Mattie Ross spile waard troch Elizabeth Marvel, hiene de Coens ferlet fan in body double mei mar ien earm. Nei lanlike audysjes waard Ruth Morris dêrfoar fûn, in 29-jierrige sosjaal wurkster dy't berne wie sûnder lofterûnderearm.
De bruorren Coen regissearren True Grit nei in senario dat se sels skreaun hiene. Yn 'e mande mei Scott Rudin wiene se ek de produsinten, foar de filmstudio's Skydance Productions, Mike Zoss Productions en Scott Rudin Productions. As útfierend produsint wie Steven Spielberg by it projekt belutsen. Der wie foar True Grit in budget beskikber fan $38 miljoen. De kamerarezjy wie yn 'e hannen fan Roger Deakins, wylst de filmmuzyk fersoarge waard troch Carter Burwell. De opnamen fûnen yn maart en april 2010 plak yn 'e omkriten fan Santa Fe, yn Nij-Meksiko, en yn Granger en Austin yn Teksas.
Distribúsje
De distribúsje fan True Grit waard fersoarge troch Paramount Pictures. De film gie op 22 desimber 2010 yn 'e Feriene Steaten yn premiêre. Op 10 febrewaris 2011 waard True Grit fertoand op 'e iepeningsjûn fan 'e 61e edysje fan it Ynternasjonaal Filmfestival fan Berlyn. Op 7 juny 2011 waard de film útbrocht op dvd en blu-ray.
Untfangst
True Grit krige fan 'e filmkritisy rûnom loovjende resinsjes. Roger Ebert parte de film yn 'e Chicago Sun-Times trije en in heale fan fjouwer stjerren ta. Hy beskreau it "fakmanskip" fan 'e bruorren Coen as "bjusterbaarlik". Yn 'e Los Angeles Times joech Kenneth Turan True Grit fjouwer fan fiif stjerren. Yn syn resinsje fan 'e film yn 'e Star Tribune, in krante út Minneapolis, skreau Colin Covert: "De Coens swakje [harren wenstige] eksintrisiteit ôf en leverje harren earste, op klassike wize makke […] sjenrefilm ôf. De resultaten binne masterlik." Richard Corliss fan it tydskrift Time neamde de rol fan Hailee Steinfeld as Mattie Ross ien fan 'e top 10-aktearprestaasjes fan 2010. Hy skreau: "Se sprekt de heechdravende dialooch as wie it de maklikste sprektaal, stoarret smjunten oan oant se fuortsjogge, wint de herten [fan it publyk]. Dat is wier talint."
Ofwikende lûden wiene der ek. Rex Reed, fan 'e New York Observer hie krityk op it tempo fan True Grit. Hy omskreau in grut diel fan 'e plotûntwikkelings as "net mear as ôfliedingsmaneuvers […], sadat men mar net opmerke sil dat der fierder neat bart." Ek fûn er dat Matt Damon yn 'e rol fan LaBoeuf "hopeleas miscast" is, en hy omskreau it aktearjen fan Jeff Bridges as "mompelich, traach en selsfoldien." It tydskrift Entertainment Weekly joech de film in 81/2 op in skaal fan 1 oant 10. It blêd neamde de film "Oertsjûgjender as de John Wayne-presintaasje en minder rou as it boek" en "krekt smaaklik genôch om it filmpublyk te mûltergjen."
Op 'e webside Rotten Tomatoes, dy't resinsjes sammelet, hie True Grit in tige heech goedkarringspersintaazje fan 96%, basearre op 271 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: "Understipe troch sterke aktearprestaasjes fan Jeff Bridges, Matt Damon en nijynkommelinge Hailee Steinfeld, […] is [de film] in weardige partner foar it boek fan Charles Portis." Op Metacritic, de wichtichste konkurrint fan Rotten Tomatoes, behelle True Grit in goedkarringspersintaazje fan 80%, basearre op 41 resinsjes.
Opbringst
True Grit brocht yn 'e bioskopen yn 'e Feriene Steaten en Kanada $171,1 miljoen op, en yn alle oare lannen en territoaria $79,9 miljoen. Wrâldwiid kaam de opbringst dêrmei út op $250,9 miljoen. Ofset tsjin it budget fan $38 miljoen betsjut dat in winst fan $212,9 miljoen, hoewol't dêr de marketingkosten noch wol ôf moatte.
Prizen
True Grit waard nominearre foar in grut tal prizen. Sa sleepte de film yn febrewaris 2011 tsien Oscar-nominaasjes yn 'e wacht (hoewol't er net ien wist te winnen). De nominaasjes wiene foar bêste film, bêste regisseur (de bruorren Coen), bêste akteur (Jeff Bridges), bêste byrol fan in aktrise (Hailee Steinfeld), bêste adaptearre senario (de bruorren Coen), bêste kamerarezjy (Roger Deakins), bêste art direction (Jess Gonchor en Nancy Haigh), bêste kostûmûntwerp (Mary Zophres), bêste lûdsmontaazje (Skip Lievsay en Craig Berkey) en bêste lûdsmixing (Lievsay, Berkey, Greg Orloff en Peter Kurland).
De film waard ek nominearre foar acht Britske BAFTA Awards, wêrûnder de prizen yn 'e kategoryen bêste film, bêste regisseur, bêste akteur (Bridges), bêste aktrise (Steinfeld), bêste adaptearre senario, bêste kostúmûntwerp, bêste produksje-ûntwerp (Gonchor en Haigh) en bêste lûd (Lievsay, Berkey, Orloff, Kurland en Douglas Axtell). True Grit wûn de BAFTA foar bêste kamerarezjy (Deakins). De film waard ek nominearre foar in Saturn Award foar bêste aksje-aventoerefilm. Fierders waard Bridges nominearre foar in Screen Actors Guild Award foar bêste akteur. Hailee Steinfeld waard foar har rol nominearre foar de Screen Actors Guild Award foar bêste byrol fan in aktrise, de Saturn Award foar bêste optreden fan in jongere akteur, en de MTV Movie Award foar bêste trochbraak. Se wûn de Young Artist Award foar bêste filmrol fan in jonge aktrise yn in haadrol.
James Callaghan
thumb|James Callaghan Leonard James Callaghan, baron Callaghan fan Cardiff (Portsmouth (Hampshire), 27 maart 1912 - East-Susseks, 26 maart 2005) wie in Britske politikus. Hy wie premier fan 1976 oant 1979 foar de Labour Party.
Hy wie de earste (en oant no ta iennichste) dy't de fjouwer meast wichtige ministerposten fan it Feriene Keninkryk beset hat: binnenlânske saken, bûtenlânske saken, finânsjen en minister-presidint.
Simone Scheffer
Simone Scheffer (1965) is in Fryske programmamakster, redakteur, ferslachjouwer en presintator út Harns.
Telefyzje
Neidat se in pear jier foar de klas stien hie kaam se yn 1993 yn tsjinst by Omrop Fryslân. Scheffer wurke oan it begjin foar radio en telefyzje. Ien fan de earste telefyzjeprogramma’s wie it sportprogramma Boppeslach. Letter presintearre se ek nijs- en praatprogramma’s.
Radio
Sûnt 2016 wurket Scheffer foaral foar de radio. Yn 2017 wûn se mei Omrop Fryslân in NL Award foar de rige reportaazjes Mohammed yn de kategory ‘Duiding’. Simone Scheffer folge dêryn in jier lang de Syryske famylje Haj Ali dy’t yn septimber 2015 yn de Harnzer krisisopfang siet.
Michael Fassbender
Michael Fassbender (berne op 2 april 1977 yn Heidelberch) is in Dútsk-Ierske akteur en filmprodusint
Biografy
Fassbender waard as soan fan in Dútske heit en in Ierske mem berne yn Heidelberch. Hy waard sûnt syn twadde jier yn Killarney yn it súdwêst fan Ierlân grutbrocht. Syn memmetaal is Ingelsk en hy praat ek Dútsk, mar mei in swier Ingelsk aksint. Dêrom wurdt er yn Dútsktalige films neisyngronisearre.
Yn 2017 troude Fassbender mei de Sweedske aktrise Alicia Vikander, mei wa't er yn "The Light Between Oceans" spile en yn 2021 in bern mei krige. Fassbender wennet yn Portugal.
Wurkpaad
Syn earste grutte rol hie Fassbender yn 2001 yn de searje "Band of Brothers". Dêrnei spile Fassbender yn ferskillende Ingelske tillefyzjeproduksjes, werûnder ferskate kearen in gastrol yn "Murphy’s Law".
Yn 2008 krige Fassbender in earste haadrol yn Steve McQueen's drama "Hunger", dy't him op ferskillende festivals prizen oplevere. Rollen yn "Jonah Hex" (2010), "Jane Eyre" (2011) en "X-Men: First Class" (2011) folgen. Foar syn rol yn Steve McQueen's "Shame" as hyperseksuële man krige er yn 2011 ek meardere ûnderskiedings.
Fassbender waard foar syn titelrol yn de filmbiografy fan de stifter fan Apple Steve Jobs nominearre foar in Oskar yn de kategory bêste akteur.
Berbersk-Latynsk alfabet
It Berbersk-Latynsk alfabet (Berbersk: Agemmay Amaziɣ Alatin) is de foarm fan it Latynsk alfabet dat ornearre is om yn de Berbertalen, likegoed yn de noardlike en súdlike (Tûarek) farianten, te skriuwen. It waard yn de njoggentjinde iuw ûntwikkele.
Skiednis
De Berbertalen waarden oarspronklik yn it Libysk skrift skreaun en in bot letter waard it Tûarek-Tifinaghskrift foar de Tûarektalen brûkt. In moderne foarm, it Nij-Tifinagh, is in konsonanteskrift dat in oanpaste foarm fan it Tifinagh is en wurdt hjoed-de-dei, alhoewol net al te folle, brûkt.
It brûken fan it Latynsk alfabet waard warber mei de Jeropeeske kolonisaasje yn Noard-Afrika. Wurdboeken en wurdlisten, skreaun mei Latynske letters, waarden op alfabetyske folchoarder set, en dy wiene orneare foar de kolonjale administraasje, hannel en militêre offisieren. Taalkundigen, dy't yn Semityske talen spesjalisearre wiene, ûntwikkelen in systeem op basis fan Semityske romanisearring. Dêrby waarden diakrityske tekens brûkt en wurdboeken waarden oardere neffens de Semityske radikaal. Dat systeem waard dêrnei ornaris brûkt foar Berberske dokuminten en literatuer.
Noardberbersk-Latynsk alfabet
It Noardberbersk-Latynsk alfabet (ornearre foar alle Berberfarianten útsein de Tûarektalen) bestiet, oer it algemien, út 34 letters:
Súdberbersk-Latynsk alfabet
It Súdberbersk-Latynsk alfabet (ornearre foar it Tûarek-Berbersk) bestiet, oer it algemien, út 36 letters.
Akershus
thumb|left|200px|Gemeenteyndieling Akershus is in tradisjonele regio, eardere provinsje en hjoeddeistich kiesdistrikt fan Noarwegen. Yn 2020 gie it yn 'e mande mei de buorprovinsjes Buskerud en Østfold op yn 'e nije fúzjeprovinsje Viken.
Mei 610.139 ynwenners wie Akershus foarhinne nei Oslo de provinsje (fylke) fan Noarwegen mei de measte ynwenners. Akershus leit om de stêd Oslo hinne en wie de iennichste provinsje wêrfan't de haadstêd yn in oare provinsje (Oslo) lei.
Ien fan de 22 gemeenten binnen de provinsje is Eidsvoll, dêr't op 17 maaie 1814 de Noarske grûnwet ûndertekene waard.
Claes Wybe Bolman
Claas Wybe Bolman (Ljouwert, 26 desimber 1856 - dêre, 26 maaie 1910) wie goudsmid en filantroop.
De posysje fan de kleine luyden gie him oan it hert. Fan him wie de oanset ta foarming fan in algemiene fakorganisaasje, wêrtroch er yn oanrekking komt mei de foaroanmannen fan de Fryske Folkspartij, lykas Oebele Stellingwerf. Syn grifformearde gesindheid makke dat hy letter mear yn it bysûnder syn krêften joech oan de kristlike fakorganisaasje. Sa waard hy de siel fan Patrimonium yn it Noarden. Dy organisaasje beneamde him ta lid fan de kommisje fan advys. As foarsitter fan de feriening foar Kristlik Nasjonaal Skoalûnderwiis yn Ljouwert kaam ûnder syn bestjoer de skoalle foar M.U.L.O. yn de Margaretha de Heerstrjitte ta stân. Op it mêd fan de Middernachtsinding hat er him yn de striid tsjin de bordelen tige ward. Yn de skiednis fan it tsjerklik-godstsjinstich Ljouwert fan de lêste desennia fan de 19e iuw is hy mei W.C. van Munster (1839-1913) in figuer van betsjutting. Syn hânskriften binne yn de Provinsjale Bibleteek fan Fryslân bedarre.
Uteka Bauwenga
Uteka Bauwenga wie yn 1425 grytman to Wobbengabreggha.
Bauwenga hie dat amt ek noch yn 1427. Uteka wurdt yn 1425 neamd yn 'eene ferdban' ferliend oan Hijle Rijirdusma op de besittings fan Sminia yn Burstum by Akkrum. Meirjochters fan Bauwenga wiene Wijbe Jelkama, Feijke Ferkisma en Reijner Bobingha. Yn die tiid bestie it lettere Utingeradiel grif út meardere gritenijen mei meardere grytmannen. Nei alle gedachten bestie Wobbynghabreggha út Terkaple en Eagmaryp.
Tsjepke fan Oenema
Tsjepke Oenes Oenema (Easterein, 1410 - Terkaple, maaie 1485) wie fan 1466 ôf grytman fan Utingeradiel.
Tsjepke wie de soan fan Oene Keimpes Donia (berne yn 1370) en Hylck Keympesdr. (berne yn 1375). Tsjepke troude yn 1435 mei Rink Ulkesdr. Douma (ek: Douwama), berne yn 1416 yn Langwar, en krige mei har twa bern, Douwe (± 1450-1488) en Ulcke. De grêfstien fan Tsjepke waard yn 2016 weromfûn by de restauraasje fan de tsjerke fan Terkaple. De ynskripsje ''M CCCC en LXXXV do staerf Tyepka Onama op may dey. Biddet foer die syel en Pater noster'' is de op ien nei âldste grêfynskripsje mei Aldfryske wurden.
Softbal op de Olympyske Simmerspullen 2004
De Olympyske Simmerspullen 2004, ek wol de XXVIIIe Olympiade neamd, waarden yn 2004 hâlden yn Atene, de haadstêd fan Grikelân. It softbal waard spile yn it Olympic Softball Stadium.
Tjaard Andringa
Tjaard Jorrits Andringa, (ek: Tyard/Thiar/Tjaert), waard yn 1453 neamd as grytman fan Utingeradiel. Yn 1447 is hy eigenierde boer yn Akkrum. Mei syn broer Yorard wie hy de stifter fan in prebende, it Andringa-lien, dêrby waard it lân fan de Andringastate ôfsplitst. Hy hie twa bern, Feycke Andringa en Ath Andringa. Thiard ferstoar foar 1476.
List fan planetoïden 86601-86700
Dit is in list fan planetoïden 86601-86700.
List fan rivieren yn Sweden
thumb|250px|Kaart fan Sweden mei de grutste rivieren Dit is in oersjoch fan de wichtichste rivieren yn Sweden.
Nei de Eastsee streamend
Fan súd nei noard:
Jules Froment
Jules Froment (Lyon, 1878 – 1946) wie in Frânsk neurolooch. Hy promovearre yn 1906 op in stelling oer hertsyktes dy't ferbân hâlde mei hypertyreödy (in skyldkliersykte). In grut part fan syn karriêre wie er heechlearaar yn Lyon.
Libben en wurk
Froment en Babinsky harren fertsjinsten binne ek it beskriuwen fan in sykte dy't skaaimerke wurdt troch in kombinaasje fan by fasomotoryske steurnissen, spieratrofy en weefselskea, dy't no bekend is as it Babinski-Froment syndroom.
Froment hat fierders it betinken fan in tal tests om senuwdyfunksje te ûndersykjen op syn namme brocht, ûnder oaren in ienfâldige manier om swakte fan de nervus ulnaris (de earmtakkesenuw) te testen: at in pasjint in fel papier tusken de tomme en wiisfinger fêsthâldt en de tomme bûgt dan wiist dat op palsy fan de nervus ulnaris. De test wurdt brûkt om de kondysje fan de flexor pollicis brevis (ien fan spieren dy't de tomme bûgt) fêst te stellen.
Karoline Schuch
Karoline Schuch (berne op 19 oktober 1981 yn Jena) is in Dútske aktrise.
Wurkpaad
Karoline Schuch woeks yn Jena op, dêr't hja al mei seis jier op it toaniel fan de feriening "Kinderstudio Jena e.V." stie. Al ier krige hja profesjonele toaniel- en stimtraining, û.o. by Michael Keller (Hochschule für Schauspielkunst Ernst Busch) en by Frank Betzelt yn Berlyn. Sûnt 2001 wurke hja as Lara mei oan de tillefyzjesearje "Verbotene Liebe". Sûnt hja meispile yn Tatort is hja regelmjittich op Dútske tillefyzjeprodukjes te sjen.
Hja wie ek te sjen yn bioskoopfilms as "Schutzengel" (2012) en "Ballon" (2018).
Regint
In regint of regintesse (fan it Latynske regens, "regearjend") is in bestjoerder dy't al of net út namme fan in oare persoan of persoanen syn of har funksje útoefenet. Dizze oantsjutting ferwiist nei ferskate sitewaasjes.
Yn it ramt fan in monargy wie in regint yn it ferline immen dy't de monargale funksjes en weardichheid waarnaam foar it wurklike steatshaad, om't dat minderjierrich, sljochtsinnich of om in oare reden regearingsbehindere wie. Faak wie de regint of regintesse dêrby in famyljelid fan it steatshaad (by minderjierrigens gauris de mem), lykas yn it gefal fan keninginne Emma, dy't fan 1890 oant 1898 regintesse oer Nederlân wie nei it ferstjerren fan kening Willem III, ûnder de minderjierrigens fan har dochter Wilhelmina. In oar foarbyld fan reginten komt út 'e skiednis fan Skotlân, dêr't ûnder de Skotske Unôfhinklikheidsoarloggen (1296-1357) ferskate kearen ien of mear beskermhearen de skepter swaaiden, yn 't earstoan om't de troan fakant wie, doe om't kening David II fan Skotlân minderjierrich wie, en letter om't er yn Ingelske kriichsfinzenskip rekke wie.
Dêrnjonken wie de term 'regint' lange tiid gongber foar bestjoerders en leden fan bestjoersrieden fan almeast religieuze of oar private ynstellings fan iepenbier nut, lykas sikehuzen, earmhuzen en oare tsjerklike, edukative en garitative ynstellings en genoatskippen.
Fierders waard 'regint' ek brûkt as genearyske (algemiene) oantsjutting foar elts dy't regearret, sij it foarstlik of republikeinsk. Sa wie it foarhinne yn it bestjoer fan Nederlânsk-Ynje en Britsk-Ynje gewoan om 'e lânseigen adel oan te tsjutten as reginten.
Durk Frearks
Durk Frearks († 1543?) wie in Fryske grytman.
Durk Frearks (ek: Dirck Freericxs) wie fan 7 febrewaris 1517 oant 1541 grytman fan Idaarderadiel en oant 1540 ek fan Utingeradiel. Durk wenne earst yn Warten, mar letter op Oetsmastate yn Grou. Yn 1543 waard syn soan Feycko Durks grytman fan Idaarderadiel en folge syn heit op as eigener fan de state.
Jheringsfehn
260px|thumb|It feankanaal mei klapbrêge 260px|thumb|[[Tsjerke fan Jheringsfehn]] 260px|thumb|It histoaryske begraafplak oan de Hookwieke Jheringsfehn is in feanterijdoarp yn de gemeente Moormerland yn de lânkring Lier yn East-Fryslân. Yn 2016 telde it doarp 2.440 ynwenners op in oerflak fan 10,55 km².
Geografy
Jheringsfehn is in streekdoarp dy't oan it Jheringsfehnkanaal leit, en ek by de sydkanalen dy't fan noardwest nei súdeast rinne: Hookswieke, Georgswieke, Rudolfswieke, Alte Beekswieke en Neue Beekswieke, op in hichte tusken 2,4 en 3,5 meter boppe seenivo. It doarp leit sa'n twa kilometer eastlik fan Warsingsfehn en sa'n fjouwer kilometer westnoardwestlik fan Hesel.
Skiednis
De earste kolonist wie Paul Harsebroek, in dykskommissaris út Emden wei. Hy bemachtige sa'n 25 hektare feangrûn, de saneamde Bullenmeede foar 100 Reichstaler. It gebiet waard tenei de Hook (de hoeke) neamd, om't er yn in hoeke tusken Boekzetelerfehn en Neuefehn leit. Op 16 oktober 1660 sleat Harsebroek in erfpachtkontrakt foar 100 deimêd sompelân dy't er oan syn lân tafoege. It ynkommen fan it turfstekken smiet lykwols net folle op, dat der ta late dat Harsebroek yn finansjele swierrichheden belâne, en de erfpacht net mear betelje koe en lang om let yn 1741 rekke er fallyt. Yn de dêrop folgjende fallisemintsproseduere bemachtige Rebecca Ritzius Dam, famkesnamme Warsing, it lân fan Harsebroek. Frou Ritzius droech it lân yn 1742 oer oan har skoansoan Sebastian Eberhard Jhering, in rjochtsgelearde en amtner. Jhering wie al bekend mei it lân, om't er dy yn 1739 opmjitten hie. Hy wreide syn gebiet út mei 100 hektare dy't lykwols by syn dea yn 1759 noch net oanmakke wie. De namme "Jheringsfehn" ferskynt foar it earst yn 1772 doe't Rudolf Philipp Jhering der 300 deimêd yn erfpacht oan tafoege.
Jehringsfehn wie in selsstannige gemeente en hearde doe by de lânkring Auwerk oant 1 jannewaris 1973 doe't er yn it ramt fan de gemeentlike weryndieling yn Nedersaksen mei tsien oanswettende gemeenten gearfoege waard ta de nije gemeente Moormerland en part fan de lânkring Lier waard.
Untwikkeling ynwennertal
It ynwennertal naam bot ta nei de Twadde Wrâldkriich troch it fêstigjen fan Dútsers út de eastlike gebieten fan it Dútske Ryk by it ferdriuwen fan de Dútsers dêrwei.
Kultuer en it besjen wurdich
Jheringsfehn is in typysk feandoarp mei lintbebouwing by in kanaal del. It doarp hat in sportferiening en in lutherske tsjerkegemeente, dêr't ek Boekzetelerfehn ta heart. De Jehannestsjerke waard yn 1864 wijd en stiet yn it midden op de grins tusken de twa doarpen yn. It besjen wurdich is it histoaryske begraafplak op de Hookwieke mei syn âlde grêfstiennen.
Residinsjestêd
In residinsjestêd (Sweedsk: residensstad) is yn Sweden en wie yn Finlân de stêd dêr't it bestjoer fan de provinsje syn haadsit hat. De kantoaren fan de landsting fan Sweden steane oer it algemien ek yn de residinsjestêd, mar dat jildt net foar de provinsjes Skåne län en Västra Götalands län. Dêr steane de landstingkantoaren nammentlik yn de eartiidske residinsjestêden, respektyflik Kristianstad en Vänersborg.
Proefbuorkerij
Yn Fryslân bestiene bygelyks twa proefbuorkerijen dy't rjochte wiene op 'e kowehâlderij: Wielsicht, yn Ryptsjerk, dat yn 'e hannen wie fan 'e Fryske Maatskippij fan Lânbou, en Bosma Zathe, yn Oerterp, dat rund waard troch it Kristlik Boere en Túnkers Bûn (CBTB). Fan 1974 ôf bleau yn Noard-Nederlân inkeld Bosma Zathe oer, dat doe ûnder mienskiplik bestjoer kaam fan 'e Fryske Mij, de CBTB en de Grinslânske stânsorganisaasjes. Yn 2000 ferhuze Bosma Zathe nei Ljouwert, dêr't it op in nije lokaasje de namme Nij Bosma Zathe oannaam. It kaam doe ûnder Wageningen University and Research (WUR) te fallen. Yn 2011 waard it omfoarme ta de Dairy Campus, dat fan 2016 ôf it iennichst oerbleaune Nederlânske proefbedriuw foar de melkfeehâlderij wie.
Yn Grinslân wiene oarspronklik twa proefbedriuwen foar de bou fêstige. Ien dêrfan, Feddemaheerd yn Kloosterburen, rjochte him benammen op ûndersyk nei poatjirpels. Dat bedriuw gie yn 1990 ticht. Tagelyk dêrmei waard troch de Stichting Proefboerderijen Noordelijke Akkerbouw (SPNA) in modern proefbedriuw op it mêd fan 'e bou stifte yn Muntsjesyl, krekt oer de Fryske grins yn Kollumerlân.
Hatshausen
280px|thumb|Lutherske tsjerke Hatshausen is in doarp (Ortschaft) yn de gemeente Moormerland yn de lânkring Lier yn East-Fryslân. Yn 2016 hie it doarp 602 ynwenners p in oerflak fan 18,82 km².
Skiednis
Hatshausen waard foar it earst neamd yn de fjirtjinde iuw yn in Múnsterske parochyregister as Harstahusum.
Op 21 jannewaris 1458 swarde haadling Broder Galtisna yn Hatshausen in eed oan de Hamburger riedsman Wigershop yn Emden. Galtisna swarde dat er de frede hâlde soe en gjin blokhûzen en fêstings yn Hatshausen en de rest fan Fryslân bouwe soe. Letter swarde er ek noch dat er net sûnder útdruklike fergunning nei Emden ta gean soe. As er de eed ferbrekke soe, kaam al syn besit te ferfallen. Memmo Eggena út Timmel stie yn foar Broder Galtisna foar de Hamburgers oer, dat dy ek oan de eed hâlde soene.
Yn de folksmûle wie it bekend dat Broder Galtisna ûndogenske fiten úthelle hie. Oan te nimmen is dat er seerôvers, de Likedielers, begeunstige hie, en harren it lettere foarwurk Sieve, dat ta it Johanniterkleaster Hasselt hearde, as opslachplak foar berôve guod joech.
Yn 1613 wie predikant Johannes Fabricius as dûmny warber yn de gemeente. Hy jildt as de ûntdekker fan de sinneflekken en skreau er in artikel oer yn it Latyn: De macullis in sole observatis., dy't er yn 1611 yn Wittenberg printe liet. Fan him en syn heit, David Fabricius, waard yn 1892 yn Osteel in stânbyld set.
Predikant Anton Christian Bolenius wurke fan 1707 oant 1716 yn de gemeente. Hy yntrodusearre it feanbaarnen en dêrmei it boekweet ferbouwen yn Eastfryslân.
De Marije-Magdalenatsjerke waard yn 1783 boud en wurdt dield mei it buordoarp Ayenwolde.
Hatshausen wie in selsstannige gemeente oant 1 jannewaris 1973 doe't it yn it ramt fan de gemeentlike weryndieling mei tsien oanswettende gemeenten de nije gemeente Moormerland foarme.
Karen Bies
Karen Bies (1968) is in Frysk programmamakster, redaktrise, ferslachjouwster en skriuwster út Aldegea. Se wurket sûnt 1993 by Omrop Fryslân foar radio en telefyzje foar ferskate programma’s.
Karen Bies groeide op yn in skûtsjefamylje. Nei de middelbere skoalle die se de propedeuze foar learaar Nederlânsk en by Ubbo Emmius yn Ljouwert. Bies studearre fan 1988 oant 1992 Slavistyk yn Grins. Se wurke dêr by de lokale omrop OOG radio en TV. Fan 1993 oant 1997 studearre se Sjoernalistyk oan de hegeskoalle Windesheim yn Swol.
Yn 2018 waard se troch de sjuery fan it literêre útwikselingsprojekt Oare Wurden keazen foar in ferbliuw yn Ierlân. Oare Wurden is in projekt foar skriuwers yn lytse Europeeske talen en wie ûnderdiel fan it LF 2018-programma Lân fan Taal.
Skriuwster
Sûnt 2004 is Bies tekstredaktrise foar it kultuele tydskrift De Moanne en skriuwt ynterviews, kollumns en ferhalen. Sûnt 2013 presintearret sy it Grut Frysk Diktee op de Fryske telefyzje. Yn 2014 skreau se it Grut Frysk Diktee.
Jan Brandt Corstius
Johannes Christiaan (Jan) Brandt Corstius (Rotterdam, 31 desimber 1908 – Odijk, 3 desimber 1985) wie in Nederlânsk letterkundige. Hy wie ien fan de oprjochters fan it Humanistysk Ferbûn.
Wurkpaad
Fan 1960 oant 1975 wie Brandt Corstius heechlearaar 'fergelykjende literatuerwittenskip nei de Midsiuwen' oan de Ryksuniversiteit Utert. Hy publisearre yn tydskriften ûnder oaren "De dichter Marsman en zijn kring" en "De muze in het morgenlicht".
Hy stoar yn 1985 yn de âldens fan 76 jier.
Famylje
Brandt Corstius wie de heit fan keunsthistoarika Liesbeth Brandt Corstius (1940) en wis- en taalkundige, skriuwer, kollumnist en literatuerkriticus Hugo Brandt Corstius (1935) én de pake fan skriuwster en kollumniste Aaf Brandt Corstius (1975) en sjoernalist en programmamakker Jelle Brandt Corstius (1978).
Laura Gemser
Laura Gemser (folút: Laurette Marcia Gemser; Soerabaja (Yndoneezje), 5 oktober 1950), is in rêstend Nederlânsk softcore-pornoaktrise, mainstream-aktrise en kostúmûntwerpster fan mingd Javaansk-Nederlânsk etnysk komôf. Hja makke yn 'e 1970-er jierren furoare yn 'e titelrol fan 'e sêft-pornografyske Black Emanuelle-filmrige. Letter spile se ek yn mainstream-films. Gemser hat no de Italjaanske nasjonaliteit.
Filmkarriêre
Nei't se as neakenmodel posearre hie foar ferskate neakenblêden yn Nederlân en Belgje ferfear Gemser yn 1974 nei Itaalje, dêr't se de haadrol spile yn 'e eroatyske film Amore Libero – Free Love. Dat waard in kassúkses yn 'e bioskopen, en sadwaande waard Gemser yn 1975 de titelrol taparte yn 'e sêft-pornografyske film Black Emuanuelle, in fariaasje op it tema fan 'e oarspronklike Emanuelle-rige mei Sylvia Kristel.
Black Emanuelle betsjutte foar Gemser de trochbraak, net inkeld yn Itaalje, mar ek ynternasjonaal. Neitiid waarden noch ferskate ferfolchfilms makke, lykas Emanuelle in America (1977), Suor Emanuelle (1977), Emanuelle Around the World (1977), Emanuelle and the Last Cannibals (1977) en Emanuelle and the White Slave Trade (1978).
Letter spile Gemser ek yn ferskate mainstream-films, wêrûnder de Amerikaanske tillefyzjefilm Love is Forever (1983), fan akteur en regisseur Michael Landon (benammen bekend fan The Little House on the Prairie). Dêryn fertolke Gemser de rol fan Keo Sirisomphone, in Laotiaanske flechtlinge. Fanwegen har pornografysk ferline stie Landon der lykwols op dat se foar de rol in skûlnamme oannimme soe, en sadwaande stiet Gemser op 'e ôftiteling fermeld as Moira Chen.
Gemser troude mei de Italjaanske akteur Gabriele Tinti, mei wa't se yn ferskate films gearwurke. Har lêste filmrol hie se yn 1992. Dêrnjonken wie se fan 1988 ôf yn 'e Italjaanske filmyndustry ek wurksum as kostúmûntwerpster. Yn 1991, doe't Tinti ferstoar, waard Gemser widdo. Troch har houlik hie se de Italjaanske nasjonaliteit krigen. Tsjintwurdich liedt se in weromlutsen bestean yn har wenplak Rome.
Friedrich Mücke
Friedrich Mücke (berne op 12 maart 1981 yn Berlyn) is in Dútske teäter- en filmakteur.
Friedrich Mücke waard yn Berlyn-Prenzlauer Berg grutbrocht. Fan 2003 oant 2007 folge er in stúdzje oan de toanielskoalle "Ernst Busch" yn Berlyn. Dêrnei wurke Mücke yn it "Münchner Volkstheater". Yn de bioskoopfilm "Friendship!" spile er njonken Matthias Schweighöfer de rol fan Veit. Mei dy rol waard er yn 2009 ûnderskieden mei de Bayerischen Filmpreis.
Ek wurke Mücke oan ferskillende tillefyzjefilms mei, wêrûnder ôfleverings fan Tatort.
Klarälven
190px|thumb|Ofwetteringsgebiet De Klarälven ("heldere rivier" yn it Sweedsk) is de langste rivier fan Sweden en fan Skandinaavje mei in langte fan 460 kilometer. In lyts part rint oer Noarske grûn. It lêste en langste part fan de rivier, rint troch Värmland om úteinlik út te mûnjen yn de Vänermar by Karlstad dêr't er in delta foarme hat.
De rivier hat fanâlds wichtich foar de ekonomy west. Se wie en is noch altyd in gaadlike transportrûte foar grutte skippen en it ferfier fan kappe beammen. Teffens is de rivier ynternasjonaal bekend as goed sportfiskwetter. De iennichste natuerlike ôffier fan de Vänermar is de Göta älv, dy't beskôge wurde kin as in ferlingstik fan de Klarälven.
Kriger
In kriger is immen dy't him taleit op oarlochfiering yn it ramt fan in tribale maatskippij of kultuer. It ferskil tusken in kriger en in soldaat (of militêr) is dat oarlochfiering foar in soldaat in berop is, wylst it foar in kriger in ropping of needsaak neamd wurde kin. De oantsjutting kriger wurdt yn 'e regel inkeld brûkt oangeande net-Westerske maatskippijen dêr't gjin beropsleger bestiet. Faak komme dêr lykwols wol ien of mear krigersgenoatskippen of in krigersklasse of in krigerskaste foar.
In froulike kriger wurdt in kriichster of, as se jong is, in kriichsfaam neamd.
Catalina Sky Survey
It NEO Observations Program (NEOO) is it resultaat fan in opdracht fan it Amerikaansk Kongres oan NASA yn 1998, om in projekt te begjinnen dat alle objekten grutter as 1 kilometer yn trochsneed lokalisearje en folgje kin, mei in wissichheid fan 90 persint of better. De Catalina Sky Survey en de besibbe Siding Spring Survey (SSS, yn 2013 sletten), sykje nei ierdskearders, en drage sa by om de opdracht fan it kongres te ferfoljen.
CSS/SSS-team
It CSS-team wurdt laat troch Eric J. Christensen fan it Lunar and Planetary Laboratory fan de Universiteit fan Arizona.
Teamleden:
Yn Australië:
Under My Hat: Tales from the Cauldron
Under My Hat: Tales from the Cauldron is in blomlêzing yn 'e foarm fan in ferhalebondel, gearstald troch de Australyske redakteur Jonathan Strahan. De titel betsjut "Under Myn Hoed: Ferhalen út 'e Heksetsjettel". De bondel omfettet 18 koarte ferhalen fan it fantasysjenre dy't allegearre geane oer tsjoenders, heksen en tsjoenderij. De ferhalen binne skreaun troch foaroansteande auteurs as Tanith Lee, Neil Gaiman en Jim Butcher. Alle ferhalen út Under My Hat waarden yn dizze bondel foar it earst publisearre, hoewol't de measten neitiid troch de respektivelike skriuwers op 'e nij útjûn binne yn eigen ferhalebondels. Under My Hat: Tales from the Cauldron waard yn 2012 publisearre troch de New Yorkske útjouwerij Random House Books for Young Readers.
Kelly Wallace
Kelly Wallace (folút: Kelly Jean Wallace; New York, 21 desimber 1966) is in Amerikaansk sjoernaliste, ferslachjouster, presintatrise, tillefyzjeregisseur en tillefyzjeprodusinte fan etnysk Skotsk komôf. Hja is ynternasjonaal bekend wurden mei har wurk foar de nijsstjoerder CNN, mar hja hat ek wurke foar û.m. CBS en FOX.
Jonkheid en oplieding
Wallace is hikke en tein yn 'e Newyorkske wyk Brooklyn, dêr't se yn 1966 berne waard. Yn 1983 slagge se dêr foar har middelbere-skoaleksamen oan 'e Sheepshead Bay High School. Dêrnei learde se fierder oan 'e Wharton School of Business fan 'e Universiteit fan Pennsylvania, yn Philadelphia, dêr't se yn 1987 magna cum laude in bachelorstitel yn ekonomy behelle.
Karriêre
Wallace sette har sjoernalistike karriêre yn 1990 útein as tillefyzjeprodusinte by CNN USA. Fanôf 1996 wurke se trije jier lang by it lokale tillefyzjestasjon KRQE yn Albuquerque, yn de steat Nij-Meksiko, foar't se weromgie nei New York, dêr't se in jier foar de lanlike stjoerder FOX yn 't spier wie.
Yn 2000 kearde se werom by CNN, dêr't se as ferslachjouster en programmamakster wurke oant se yn 2007 oerstapte nei de Amerikaanske grutte lanlike stjoerder CBS, om dêr as korrespondinte foar it jûnsnijs te wurkjen. Letter waard Wallace oansteld as haadferslachjouster en útfierend regisseur by de stjoerder iVillage, wêrfoar't se û.m. first lady Michelle Obama, minister fan Wolwêzen en Folkssûnens Kathleen Sebelius, fise-presidintsfrou Jill Biden, en sjongster Alicia Keys ynterviewde. Yn 2012 wûn Wallace de Gracie Award foar treflike ferslachjouwing. Yn 2013 waard se op 'e nij oannommen troch CNN.
Katedraal fan Monreale
De Cattedrale di Santa Maria Nuova of de Duomo di Monreale is de biskopstsjerke fan it aartsbisdom Monreale op it Italjaanske eilân Sisylje. De oan de himelfeart fan Marije wijde katedraal is in basilyk. Ferneamd is de katedraal fanwegen de Byzantynske mozaiken en de kleastergong. Tegearre mei de Arabysk-Normandyske katedraal fan Palermo en de domtsjerke fan Cefalù waard de tsjerke yn 2015 oan it wrâlderfgoed fan UNESCO tafoege.
Bou
It inisjatyf foar de bou wie lykwols mear in saak fan konkurrinsje mei de biskop Walter fan Palermo, dy't syn sinnen set hie op de bou fan in grutte katedraal yn Palermo. De bou fan de ynearsten as kleastertsjerke ûntwurpen katedraal fan Monreale fûn plak yn de jierren 1172-1176. Yn de katedraal waard de kroaning en it houlik fierd fan Willem II fan Sisylje. Ek tsjinne de katedraal as grêftsjerke foar de Normandyske hearskers fan Sisylje.
De katedraal represintearret op oertsjûgjende wize de Normandysk-Arabysk-Byzantynske boustyl, dy't yn dy tiid opgong makke op Sisylje. Normandysk (of Romaansk) is foaral it massive fan it bouwurk, Arabysk binne de bline bôgen en it ynliswurk yn de bûtenmuorren (benammen yn de apsiden) en de gouden mozaiken oan de binnenmuorren fan de katedraal binne Byzantynsk.
Beskriuwing
De katedraal is 102 meter lang, 40 meter breed en 35 meter heech. Oan wjerskanten fan de gevel steane twa wartuorren. De loftste toer waard nea foltôge en fan de rjochter toer waard de koepel yn de 16e iuw troch de bliksem ferneatige.
De gevel krige yn de 18e iuw in klassisistyske portikus, dy't it oarspronklike oansjen fan de gevel feroare. Boppe de portikus binne noch dielen fan de inoar krusende bline bôgen mei dekoratyf ynliswurk yn de Arabyske styl te sjen. It westlike portaal yn de gevel wie mei in grutte fan 7,8 meter by 3,7 meter eartiids it grutste portaal fan syn tiid. De brûnzen doarren waarden yn 1186 troch Bonannus fan Pisa makke en toane 42 Bibelske foarstellings.
Ek oan de noardlike kant waard in portikus tafoege, dy't de rjochthoekige romte tusken it transept en de ûnfoltôge klokketoer opfollet. De portikus waard yn de jierren 1542-1562 yn opdracht fan kardinaal Alessandro Farnese troch de bruorren Giovanni en Fazio Gaggini ûntwurpen. De brûnzen doarren fan it sydportaal dêr (4,23 by 2,15 meter) datearje út 1179 en binne makke troch Barisanus fan Trani.
De eastlike kant lit it bêste sjen hoe't de oarspronklike fersierings fan de katedraal west ha. Spitse bline bôgen kruse inoar en binne fersierd mei ynliswurk fan swarte, wite en giele stien.
Ynterieur
It ynterieur wurdt troch twa rigen fan njoggen pylders mei Korintyske kapitelen yn trije skippen ferdield. It middenskip is twaris sa breed as de twa sydskippen.
De muorren binne fan ûnder beklaaid mei wite moarmer. Dêrboppe binne de muorren hielendal mei Byzantynske mozaiken bedutsen. Se binne fan 1179 oant 1182 troch lokale keunstners en keunstners út Konstantinopel oanbrocht en beslaan meiïnoar in oerflak fan 6.340 m². It houten plafond moast nei de brân fan 1811 foar in grut part fernijd wurde.
Apsiden
Yn de haadapsis wurde Kristus as Pantokrator ("Hearsker fan de Wrâld") en de yn 'e himel opnommen Mem fan God útbylde. De sân meter hege en trettjin meter brede Kristus nimt de hiele boppeseksje fan de apsis yn beslach. Yn de lofter hân hâldt Er de iepensleine Bibel fêst mei dêrop de Grykske en Latynske wurden út Jehannes 8:12: "Ik bin it Ljocht fan 'e wrâld. Wa't my neifolget sil wis nea yn it tsjuster wêze". Under Kristus is in troanjende Marije mei oan wjerssiden aartsingels en apostels te sjen. De seksje dêrûnder telt fjirtjin hilligen. De súdlike apsis toant sênes út it libben fan Petrus en de noardlike apsis fan de apostel Paulus.
Mozaiken
Op in gouden ûndergrûn byldzje de mozaiken fan it middenskip en de westlike muorre yn trije rigen foarstellings fan it Bibelboek Genesis út. De bopperige toant it skeppingsferhaal oant de ferballing út it paradys, wylst de ûnderste rige sênes út it libben fan de aartsfaders Noäch, Abraham, Izaäk en Jakob toant.
De mozaiken fan it koer en de dwersskippen fertelle oer it libben fan Jezus fan de ferkundiging oant de himelfeart en it útstoarten fan de Hillige Geast. Yn de sydskippen binne de wûnders fan Jezus ûnderbrocht.
Ynrjochting
Yn it súdlike transept steane de sarkofagen fan de kenings Willem I en Willem II; yn it noardlike transept dy fan Margareta fan Navarra (frou fan Willem I) en har soannen Rogier en Hindrik en ek de (lege) sarkofaach fan kening Loadewyk IX fan Frankryk.
De tsjerke hat in seismanualich oargel út 1957 fan Fratelli Ruffatti mei 109 registers, dat oan beide kanten fan de krusing ynboud waard. It ynstrumint heart ta de grutste oargels fan Itaalje.
Kultuerprizen fan de gemeente Ljouwert
De fjouwer kultuerprizen fan de gemeente Ljouwert binne:
Katedraal fan Monreale
Kapel
Oan de súdlike kant is de yn 1569 oanboude kapel fan Sint-Benediktus, dy’t hjoed-de-dei as sakramintskapel tsjinnet.
Kleastergong
Allinne de kleastergong tsjûget tsjintwurdich noch fan it eartiids by de katedraal hearrende benediktynske kleaster. De kleastergong is 47 meter by 47 meter. De binnenhôf wurdt troch alle kanten omseame fan 26 spitsbôgige arkades dy't droegen wurde troch dûbele pylders. Guon pylders binne ienfâldich, wylst oaren bygelyks in fiskgraat- of skroeffoarmige dekoraasje hawwe en wer oaren fersierd binne mei mozaiken. Ek de kapitelen hawwe in grut ferskaat oan fersierings. Yn in hoeke fan de kleastergong is in fontein ûnderbrocht.
Steerforth Press
Steerforth Press is in Amerikaanske útjouwerij dy't fêstige is yn Lebanon, yn 'e steat Nij-Hampshire. It bedriuw waard yn 1993 oprjochte troch Michael Moore (1941-2014), Thomas Powers, Alan Lelchuk en Chip Fleischer. Anno 2020 is it eigendom fan útjouwer Chip Fleisher, mei as mei-útjouwers Helga Schmidt en Devin Wilkie.
It útgongspunt foar Steerforth Press wie by de oprjochting om goede boeken út te jaan. Dêrby makke it neat út ta hokker kategory of sjenre dy't hearden. Kritearia wiene oft it boek goed skreaun wie, oft it de oandacht fan 'e doelgroep fêsthâlde koe en oft it wat bysûnders te fertellen hie. Bûten Nij-Hampshire is Steerforth benammen bekend wurden fanwegen de (oarspronklike) publikaasje fan 'e novelle Go with me, fan Castle Freeman jr., yn 2008, dy't in trochslaand súkses wie en letter werpublisearre waard troch HarperCollins.