cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Crosby, Stills, Nash & Young
Skiednis
Neil Young die yn 1988 mei oan de plaatopnamen fan “American Dream”. Yn de jierren njoggentich namen Crosby, Stills en Nash mei har trijen de albums “Live it up” en “After the Storm” op. Fan dy albums waard net in protte ferkocht. Yn 1999 namen se mei har fjouweren “Looking Forward” op. Het sukses wie oanlieding om wer op toernee te gean. Ut protest tsjin de Irakynfaazje fan it regear fan George W. Bush organisearren de fjouwer mannen de Freedom of Speech toernee. Se spilen alle lieten fan it Neil Young album “Living with War”, oanfold mei lietsjes fan ûnder oaren Graham Nash (“Military Madness”) en Buffalo Springfield (“For what it’s worth”). Omdat dit konsert ek wol de “Déjà Vu tour “ neamd waard, bestie by in diel fan it publyk de ferwachting dat der âlde hits spile wurde soenen. Sommige oanhingers fan George W. Bush rûnen healwei it konsert de seal ‘ut. De lêste jierren hawwe de mannen net mear mei har fjouweren spile, wol mei har trijen. Mar yn ynterviews hawwe Nash en Young wol sein dat se it net útslute dat se yn de takomst noch wer ris mei har fjouweren spylje sille.
Sint-Tomasfloed (1163)
De Sint-Tomasfloed wie in stoarmfloed yn 1163 dy't benammen Hollân rekke, dat yn dat jier al ferskate kearen mei oerstreamings te krijen hie. Dat hie it brekken fan diken oan de Maas fan gefolgen.
De stoarmfloed hie fan gefolch dat de mûning fan de Alde Ryn ûnder Katwyk, dy't al hast fersâne wie, tichtsmiten waard. De dyktrochbrekken mei de stoarmfloed fan 21 desimber 1163 feroarsaken nammentlik in grut transport fan grûn fan it gebiet by de dyktrochbrek wei it lân yn. Dat sedimint besonk foaral yn de ûndjippere parten dêr't it wetter stadich streamde. Ien fan de dy ûndjippe plakken wie by de mûning fan de Alde Ryn.
Terminator: Genisys
Terminator: Genisys is in Amerikaanske apokalyptyske en dystopyske science fiction-aksjefilm út 2015 ûnder rezjy fan Alan Taylor, mei yn 'e haadrollen Arnold Schwarzenegger, Emilia Clarke en Jai Courtney. De film is it fyfde diel en tagelyk in reboot fan 'e filmsearje Terminator. It ferhaal giet oer Kyle Reese, in soldaat yn 'e oarloch tsjin 'e keunstmjittige yntelliginsje fan it Skynet, dy't de minskheid útrûgje wol. Hy wurdt út 2029 wei werom yn 'e tiid stjoerd nei 1984 om Sarah, de mem fan fersetslieder John Connor, te rêden as it Skynet in moardmasine, in terminator, werom yn 'e tiid stjoerd om har te deadzjen. Oant safier folget de film krekt itselde ferhaal as The Terminator, it earste diel fan 'e rige. Mar as Reese yn 1984 arrivearret, blykt de tiidline folslein feroare te wêzen trochdat út in fierdere takomst terminators nei 1973 stjoerd binne. Dêrtroch is Sarah Connor op njoggenjierrige leeftyd wees wurden en is se grutbrocht troch in werprogrammearre Terminator dy't se 'Pops' neamt. Terminator: Genisys krige fan 'e filmkritisy oer it algemien negative resinsjes, mar wie kommersjeel súksesfol yn 'e bioskopen. Om't de opbringst yn 'e Feriene Steaten lykwols bot ôffoel, waarden de beide plande ferfolchfilms fan Terminator: Genisys skrast.
Plot
Yn 2029 is de oarloch tusken de masines dy't oanstjoerd wurde troch de wrâldwide keunstmjittige yntelliginsje Skynet en it minsklik ferset û.l.f. John Connor yn folle gong. It Skynet beskôget it bestean fan 'e minskheid as in bedriging foar syn eigen fuortbestean en is wisberet om 'e minsken út te rûgjen. It ferset stiet op it punt it Skynet te ferslaan, mar ear't dat barre kin, aktivearret it Skynet in tiidmasine. It stjoert in T-800-terminator, in moardmasine yn 'e foarm fan in cyborg mei in metalen skelet ûnder in laachje libben weefsel, werom yn 'e tiid nei 1984. De bedoeling dêrfan is om Sarah Connor, de mem fan John Connor, te fermoardzjen ear't John berne wurde kin, sadat er letter ek nea it minsklik ferset nei de oerwinning liede kin.
Nei't it Skynet oerwûn is, stjoert John Connor in frijwilliger, syn freon Kyle Reese, efter de terminator oan om Sarah te beskermjen. Foartiid fertelt er Reese wat dy yn 1984 oantreffe sil: de tweintichjierrige Sarah wurket as servearster en hat net it flauste benul fan wat har te wachtsjen stiet. Se is gjin skym fan 'e trochwintere striidster dy't se letter wurde sil. Reese sil har dêrom beskermje moatte en yn alles it foartou nimme moatte.
As de tiidmasine aktivearre wurdt en Reese yn it magnetysk fjild fan it apparaat hinget, fangt er in glim op fan hoe't John Connor oanfallen wurdt troch in terminator yn 'e momkape fan in minsklik soldaat, dy't op 'e iene of oare wize de ûndergong fan it Skynet oerlibbe en it ferset ynfiltrearre hat. Dêrtroch ûntstiet in tiidsparadoksaal skeakelpunt dat de tiidlinen fan takomst en ferline feroaret. Fan gefolgen ûnderfynt Reese, wylst er troch de tiid weromreizget nei 1984, oantinkens oan in jonkheid dy't er nea hân hat. Hy is nammentlik berne nei de nukleêre holokaust fan 1997, doe't it Skynet selsbewust waard en op 'e saneamde Oardielsdei alle nukleêre wapenreau op 'e wrâld ynsette om 'e minskheid te ferneatigjen. De griene wrâld dêr't syn âldelju him oer ferteld hawwe, hat er sels nea meimakke. No kin er him ynienen in parallelle skiednis tebinnenbringe, wêryn't er dy wrâld wol meimakke hat en de Oardielsdei pas plakfûn yn 2017, doe't er trettjin jier wie. Ek hat er in oantinken oan himsels as jonge foar de spegel, wêrby't er oanhâldend tsjin himsels seit: "Genisys is Skynet, ûnthâld dat."
Ta Reese syn skrik wurdt Sarah beselskippe fan 'e âlde T-800-terminator Pops. Nei't er dyselde om 'e nocht en tsjin Sarah har wil besocht hat út te skeakeljen, slacht Pops him bewusteleas. As Reese letter wer by besleur komt, leit Sarah him út dat se yn 1973 op njoggenjierrige leeftyd oanfallen is troch de T-1000, dy't har âlden deade. Sysels waard rêden troch Pops, in T-800 dy't werprogrammearre wie om har te beskermjen en doe ek werom yn 'e tiid stjoerd wie nei 1973. Neitiid is se grutbrocht troch Pops. Wa't Pops werprogrammearre en weromstjoerd hat, is ûnbekend, mar it is dúdlik dat hy en de T-1000 weromstjoerd wêze moatte fan fierder yn 'e takomst as 2029.
Sarah en Pops lokje de T-1000 nei in leechsteand fabryk. Dêr reäktivearret de T-1000 de nije T-800, dy't krekt yn 1984 oankommen wie. Dy giet efter Reese oan, dy't mar nauwerneed it faaie libben derôf rêde en de T-800 ferneatigje kin. Underwilens wurdt de T-1000 ferneatige as er ûnder in stellaazje mei jerrycans sâltsoer lokke wurdt, dy't dêrop troch Sarah leksketten wurde.
Sarah en Pops hawwe yn itselde fabryk ek in provisoaryske tiidmasine boud, mar dy koene se net brûke om't se in kompjûter misten dy't avansearre genôch wie om 'e masine oan te driuwen. Troch de prosessor fan 'e ferneatige T-800 oan 'e tiidmasine ta te foegjen, meitsje se it apparaat no operatyf. Sarah is fan doel om 'e tiidmasine te brûken en reizgjen nei 1997, it jier dat it Skynet ree komt, sadat se de Oardielsdei foarkomme kin. Reese is der lykwols fan oertsjûge rekke dat as de tiidline yn 1984 feroare is, dat ek sa wêze moat mei wat Sarah as de takomst beskôget. Hy bringt him in warskôging út syn nije oantinkens oan syn bernetiid tebinnen, dêr't er út opmakket dat se ynstee nei 2017 reizgje moatte om it Skynet tsjin te hâlden. Hy hat der klauwen oan om Sarah fan syn gelyk te bepraten, mar rêdt dat úteinlik op troch wat te werheljen dat sy sels tsjin him sein hat doe't er noch mar trettjin jier wie (wat betsjutte moat dat Sarah nei 2017 reizge is).
Om't Pops yn it gefjocht mei de T-1000 in diel fan syn weefselbedekking kwytrekke is, dat jierren duorje sil ear't it wer oangroeid is, kin er net meireizgje troch de tiid. Inkeld libben weefsel (of floeiber metaal dat de foarm fan libben weefsel oannimt) kin fan 'e tiidmasine gebrûk meitsje. Pops stjoert sadwaande Reese en Sarah neaken 33 jier yn 'e takomst, wylst er sels, sa't er seit, "de lange rûte nimt". Sarah krûpt de âlde terminator oan, mar Pops seit dat er in masine is en net begrypt wêrom't minsken dingen fêstholde as se dy krekt loslitte moatte.
Yn 2017 arrivearje Reese en Sarah neaken midden op in drokke autosnelwei yn San Francisco, dêr't de enerzjybol fan it tiidreizgjen oansjenlike skea tabringt oan it weidek en ferskate auto's. Dat wurdt troch de plysje opfetten as in selsmoardoanslach, en Reese en Sarah wurdt troch resjersjeurs Matias en Cheung arrestearre op fertinking fan terrorisme. In oansjenlik ferâldere Pops stiet ûnderwilens in ein fierderop yn 'e file en kin harren sa gau net berikke. Wylst harren ferwûnings yn it sikehûs fersoarge wurde, hearre Reese en Sarah dat Genisys, in nij kompjûtersysteem dat alle apparaten op 'e wrâld oaninoar keppelje sil, oer inkele dagen yn wurking steld wurde sil. Reese wit út syn nije jeugdoantinkens dat Genisys in oare namme is foar it Skynet.
Wylst Reese en Sarah noch yn it sikehûs binne, ferskynt ynienen John Connor by harren, dy't bewiist dat er is wa't er liket te wêzen troch ferskate oantinkens op te heljen dy't er inkeld dielt mei Reese, resp. Sarah. Se ûntsnappe út 'e ôfskoattele sikehûskeamer en sykje har wei nei de parkearkelder, dêr't Pops him by harren jout en fuortendaliks John delsjit. Sarah en fral Reese binne yn alle steaten, mar as John wer oerein klaut sûnder bliuwend skansearre te wêzen, docht bliken dat er no in T-3000 is. Dat is in avansearre type terminator opboud út nanotechnology dy't him op sellulêr nivo omfoarme hat ta in masine, mei behâld fan alle kennis út syn oantinkens, mar sûnder de emoasjes en doelen dy't er as minske hie. Dat is bard doe't Reese syn reis nei 1984 begûn en John oanfallen waard troch in terminator yn 'e momkape fan in fersetsman. John is dêrnei weromreizge yn 'e tiid om te bewissigjen dat it bedriuw Cyberdyne Systems yn 2017 dochs noch it Skynet, no ûnder de nije namme Genisys, ûntwikkelje soe.
Reese, Sarah en Pops ûntkomme oan John nei't Pops him yn it gefjocht troch ferskate muorren fan it sikehûs hinne raamd hat en dêrby de tafallige ûntdekking dien hat dat de ionisearjende wurking fan in CT-scanner as in magneet wurket op 'e nanotechnologyske dieltsjes dêr't John no út bestiet. Se bejouwe har nei in stikmannich âlde ûndergrûnske bunkers yn 'e heuvels dy't útsjogge oer de Golden Gate-brêge, dêr't Pops de lêste tritich jier in wier arsenaal oan wapenreau sammele hat. Wylst se dêr binne, ûntdekt Sarah ta har ferheardens dat Pops foto's, tekenings en boartersguod fan har út har jonkheid bewarre hat. Nettsjinsteande al syn bewearings fan it tsjinstelde, liedt se dêrút ôf dat er wol deeglik gefoelens hat en fan har hâldt.
It is no noch minder as in etmiel foar't Genisys oanset wurdt en dêrmei de Oardielsdei begjinne sil. Wylst Sarah, Reese en Pops tariedings meitsje om yn te brekken yn it haadkertier fan Cyberdyne Systems, sadat se dêre de mainframekompjûter fan Genisys ferneatigje kinne, komt John harren yn 'e bunkers oer it mad. Se ûntsnappe yn in stellen skoalbus, mar wurde efterfolge troch John op in motor. Op 'e Golden Gate-brêge lit er de bus oer de kop slaan, wêrnei't dy fan 'e brêge keallet. Pops wit Sarah en Reese te rêden, mar neitiid wurde se arrestearre troch in grutte plysjemacht dy't op 'e efterfolging oer de brêge ôf kommen is. Se wurde oerbrocht nei it plysjeburo, dêr't resjersjeurs Matias en Cheung de jonge Kyle Reese en syn âlden derby frege hawwe om't Reese deselde fingerôfdrukken hat as de jonge. Mei help fan in 33 jier âldere plysje O'Brien ûntkomme Reese, Sarah en Pops út it plysjeburo ear't John harren fermoardzje kin. Sarah bewissiget dat de jonge Kyle en syn âlden ûntkomme en jout Kyle dêrby it oantinken oan har dêr't er har letter (of earder), yn 1984, mei beprate sil om nei 2017 te reizgjen ynstee fan nei 1997.
Yn in kaapte helikopter sette se ôf nei it haadkertier fan Cyberdyne Systems, wylst se John yn in oare helikopter efter harren oan krije. Pops springt fan 'e iene helikopter nei de oare oer en lit John sines delstoarte, sadat Reese en Sarah feilich lânje kinne. John oerlibbet it delstoarten lykwols sûnder skansearre te reitsjen en arrivearret it earst by Cyberdyne, dêr't er it ôftellen nei it aktivearjen fan Genisys ferflugget fan 13 oeren nei 15 minuten. Pops stelt John tydlik bûten gefjocht troch him te speetsen oan in propellorblêd fan 'e delstoarte helikopter, wêrnei't hy, Reese en Sarah op strategyske plakken yn it gebouwekompleks bommen pleatse.
John wit ûnderwilens wer los te kommen, wêrnei't er fannijs yn gefjocht rekket mei Pops. Dy wit harren tegearre fêst te setten yn it magnetysk fjild fan in noch net funksjoneel prototype fan in tiidmasine dy't John foar Cyberdyne bout. Beide terminators wurde ferneatige troch de magnetyske ynfloed, mar de kop en torso fan Pops wurde op 't lêst troch de sintrifugale krêft út 'e tiidmasine smiten en bedarje yn in reservoir mei eksperiminteel floeiber metaal. De nanotechnologyske dieltsje dêr't John út bestiet, wurde yn 'e tiidmasine lykwols folslein útinoar skuord. Underwilens litte Reese en Sarah de bommen ôfgean mei in koarte wachttiid dy't har by steat stelt om beskûl te sykjen yn in bunker ûnder it Cyberdyne-kompleks. (Dy is dêr temûk oanlein troch Pops, dy't yn 'e ôfrûne tritich jier as boufakker de bou fan it Cyberdyne-haadkertier ynfiltrearre hat.) As de bommen ôfgeane, wurdt it hiele kompleks mei de grûn lyk makke. De mainframekompjûter en alle oare technology wurdt folslein ferneatige. Inkeld Pops, dy't himsels yn it reservoir in upgrade jûn hat ta in terminator fan floeiber metaal, oerlibbet de ferwoastging. Neitiid befrijt er Reese en Sarah út 'e bunker, dy't stânholden hat, mar beskûl giet ûnder in reuseftige berch pún.
Trijeresom reizgje se nei de wente dêr't de jonge Kyle Reese opgroeit. Om 'e tiidslus folslein te meitsjen, fertelt Reese syn jongere sels dat Genisys it Skynet is, en dat it systeem ferneatige wurde kin foar't it aktivearre wurdt. Hy jout himsels opdracht om dat boadskip foar de spegel allegeduerigen tsjin himsels te werheljen. Dêrmei wurdt de oankomst fan himsels en Sarah út 1984 yn 2017 bewissige. Sarah, Reese en Pops ride fuort, de griene wrâld yn. Sarah beseft dat no, foar it earst sûnt se njoggen jier wie, har takomst wer wiid iepen leit en dat se har net mear oan it fêste skript hoecht te hâlden dat foar har fêstlein wie. Dat, it is folslein út frije wil dat se Reese tutet.
In sêne dy't healwei de ôftiteling folget, makket lykwols dúdlik dat de systeemkearn fan Genisys, dy't yn in ûndergrûnske bunker ûnder it eigentlike Cyberdyne-kompleks sitewearre wie, de ûntploffing trochstien hat.
Rolferdieling
¹) Brett Azar wie de body double foar Schwarzenegger yn 'e sêne mei de T-800 Terminator dy't werom yn 'e tiid nei 1984 stjoerd wurdt en yn 'e sêne mei de jonge T-800 ('Pops'), dy't nei 1973 stjoerd wurdt.
Produksje
Nei't The Halcyon Company yn 2009 Terminator: Salvation, de foargeande film út 'e Terminator-franchise, produsearre hie, rekke Halcyon yn finansjeel swierwaar, en moast it datselde jiers noch in fallisemint oanfreegje. Fan gefolgen waarden de rjochten op Terminator yn 2010 foar $29,5 miljoen ferkocht oan it ynvestearringsfûns Pacificor, dat de grutste skuldeasker fan Halcyon wie. Dat ferkocht se yn 2012 foar minder as $20 miljoen troch oan Megan Ellison fan Annapurna Pictures. It ferskil yn priis wie it gefolch fan in nije Amerikaanske copyrightwet, dy't makke dat de rjochten yn 2019 wer yn 'e hannen fan betinker James Cameron oergean soene. De keaper soe dus net lang fan syn oankeap profitearje kinne.
Terminator: Genisys waard regissearre troch Alan Taylor nei in senario fan Laeta Kalogridis en Patrick Lussier. As produsinten wiene (Megan har broer) David Ellison en Dana Goldberg by it projekt belutsen foar de filmstudio Skydance Productions. Foar de film wie in budget beskikber fan $155 miljoen. De kamerarezjy wie yn 'e hannen fan Kramer Morgenthau, en de filmmuzyk waard fersoarge troch Lorne Balfe.
De opnamen setten op 21 april 2014 útein en duorren oant en mei 6 augustus fan dat jier. Der waard in protte filme yn New Orleans, yn 'e Michoud Assembly Facility, in fabryk fan 'e Amerikaanske romtefeartorganisaasje NASA. Dat wie it iennichste gebou yn 'e stêd mei in romte dy't heech genôch wie dat de filmset der yn paste. Dêrnjonken waard ek hjir en dêr op lokaasje filme yn San Francisco en omkriten. It haadkertier fan 'e Oracle Corporation yn Redwood City (in bedriuw dat oprjochte wie troch Ellisoan syn heit Larry) giet yn 'e film troch foar it haadkertier fan Cyberdyne Systems. Yn 'e postproduksje waarden likernôch 1.200 special effects oan Terminator: Genisys tafoege, dy't makke wiene troch û.o. Double Negative, Moving Picture Company (MPC), Industrial Light & Magic (ILM) en Method Studios.
Untfangst
Fan 'e filmkritisy krige Terminator: Genisys oer it algemien negative resinsjes. Sa omskreau Oliver Gettell de film yn 'e Los Angeles Times as "in rommelige ferfolchfilm". Reid Nakamura fan TheWrap fûn de ferhaalline, benammen wat it tiidreizgjen oangie, "fiersocht", en de aktearprestaasjes fan 'e akteurs "neat om oer nei hûs te skriuwen". Yn 'e Chicago Tribune skreau Michael Phillips dat it Terminator: Genisys oan orizjinaliteit ûntbriek. Hy beskreau de film as "net mear as aldendeiske saken en boppedat ek noch saaie aldendeiske saken."
Michael O'Sullivan fan The Washington Post hie lykwols wól aardichheid oan 'e film. Hy skreau: "Genisys grypt werom op wat de franchise oarspronklik sa goed makke: net de masine yn 'e man, mar krektoarsom." Yn it tydskrift Vanity Fair fûn Richard Lawson dat de film "in ferrassend oertsjûgjend argumint foar himsels is". Mark Hughes fan it blêd Forbes neamde alle negative resinsjes it resultaat fan "synyske nostalgy", dy't "feroaring wantrout en mislearring ferwachtet". De goedkarringspersintaazjes fan resinsjesammelingswebsiden fûn er "bespotlike en ûnfertsjinne leech".
Op 'e webside Rotten Tomatoes, dy't resinsjes sammelet, hie Terminator: Genisys in leech goedkarringspersintaazje fan 27%, basearre op 271 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: "Mei't er fêstsûgd sit yn in betize mytology is [de film] in haperjend wjerkôgjen fan âld materiaal, dat net de tematyske djipte, konseptuele yntelliginsje of fisuele spanning hat dêr't dizze ienris machtige franchise mei begûn." Op Metacritic, de wichtichste konkurrint fan Rotten Tomatoes, behelle Terminator: Genisys in goedkarringspersintaazje fan 38%, basearre op 41 resinsjes.
Opbringst
Terminator: Genisys brocht yn 'e bioskopen yn 'e Feriene Steaten en Kanada $89,7 miljoen op, en yn alle oare lannen en territoaria $350,8 miljoen. Wrâldwiid kaam de opbringst dêrmei út op $440,6 miljoen. Ofset tsjin it budget fan $155 miljoen betsjut dat in winst fan $285,6 miljoen, hoewol't dêr de marketingkosten noch wol ôf moatte. Dêrmei wie Terminator: Genisys in oansjenlik kommersjeel súkses, mar om't Amerikaanske filmstudio's yn earste ynstânsje nei de opbringst yn eigen lân sjogge, dy't yn dit gefal teloarstellend leech wie, waard dochs besletten om 'e beide ferfolchfilms dy't foar Terminator: Genisys op 'e planning stiene, te skrassen. Yn 'e Amerikaanske bioskopen ûnderfûn Terminator: Genisys benammen konkurrinsje fan 'e dinosaurusfilm Jurassic World en de tekenfilm Inside Out. De grutste merk wie foar Terminator: Genisys Sina, dêr't de film $112,8 miljoen binnenswile.
Prizen
Terminator: Genisys waard nominearre foar de Saturn Award foar bêste science fiction-film en de Teen Choice Awards foar favorite simmerfilm en favorite aktrise yn in simmerfilm (Emilia Clarke).
Ferfolchfilms
It hie oarspronklik de bedoeling west dat Terminator: Genisys it earste diel wurde soe fan in filmtrilogy. Yn 'e folgjende films soene dan ferskate losse eintsje ôftriedde wurde moatte; sa moast der noch antwurd jûn wurde op 'e fraach wa't Pops nei 1973 stjoerd hie om Sarah te beskermjen, en boppedat moast noch ôfweefd wurde mei Genisys/Skynet, dat it opblazen fan it haadkertier fan Cyberdyne Systems oerlibbe hie (sa't bliken die út in sêne healwei de ôftiteling). Neffens in artikel dat yn desimber 2013 yn The Hollywood Reporter ferskynde, wiene der ek plannen foar in tillefyzjesearje op basis fan Terminator: Genisys.
Jason Clarke, de akteur dy't yn Terminator: Genisys de rol fan John Connor spile, liet yn in fraachpetear yn april 2018 syn argewaasje blike oer dy gong fan saken. Emilia Clarke (gjin famylje) lykwols, de aktrise dy't yn Terminator: Genisys de rol fan Sarah Connor spile, sei yn in fraachpetear yn maaie 2018 dat it har neat spiet dat der gjin ferfolchfilms kommen wiene, want neffens har hie nimmen wille hân op 'e set fan Terminator: Genisys.
Merwede
thumb|300px|De trije Merweden: De [[Boppe-Merwede op 'e eftergrûn mei de ôfspjalting fan de Under-Merwede lofts en de Nije Merwede rjochts]]
De Merwede is de ûnderrin fan de Nederlânske rivier de Waal en ien fan de wichtichste streamen fan de Ryndelta. Fan 1273 oant 1904 wie de Merwede ek de wichtichste ûnderrin fan de Maas, oant dy rivier by Andel ôfdamme waard, nei't de Berchske Maas groeven waard.
Rin
De Merwede begjint by it Slot Loevestein, beëasten Woudrichem, dêr't de Waal en Maas eartiids gearrûnen en dêr't de histoaryske grins tusken Hollân en Gelre lei. Hjoed-de-dei foarmet it earste part fan de Merwede, de Boppe-Merwede, de grins tusken de provinsjes Súd-Hollân en Noard-Brabân. By Werkendam spjalt de rivier yn de groeven Nije Merwede, dêr't it measte wetter yn streamt. Fan dat punt ôf hjit de rivier de Under-Merwede. Under dy namme berikt de rivier de stêd Doardt, dêr't er útrint yn de rivier de Noard, de oarspronklike fuortsetting fan de Merwede, en de Alde Maas.
Der is in soad skipfeart oer de rivier en oan de rivier is in soad skipbou-yndustry, bygelyks yn Gorkum, Werkendam, Hardinxveld-Giessendam en Sliedrecht. Histoaryske stêden binne Gorkum, Doardt en Woudrichem.
Namme
De namme "Merwede" is ôflaat fan in sompebosk Silva Meriwido, dat meerwoud ("marwâld") of moeraswoud ("sompewâld") betsjut. Dat bosk tusken Maas en Waal waard neamd yn de Kronyk fan Cambrai (Gesta Pontificum episcoporum Cameracensium) mei in ferwizing nei in barren yn 1003, doe't Fryske kolonisten út it gebiet keaplju út Tiel oerfoelen. Op oare plakken wurdt der sprutsen fan it "Wâld fan Mircwidu" (Silva Mircwidu), dat "tsjuster wâld" betsjut. Yn de kronyk fan biskop Thietmar fan Merseburch wurdt beskreaun hoe't in nust Frisii fan Thyle haren yn it jier 1018 foar de Noarmannen ferstoppe hiene yn it Wâld fan Mircwidu. De Friezen sieten dêr yn in âld fort.
Ferskate stoarmfloeden, wêrûnder dy fan de lêste grutte Sint-Elisabetsfloed yn 1421 hawwe it gânse bosk fuortspield. De brede wetterrin dy't dêr ûntstie, krige de namme fan it bosk en hjit sûnt dy tiid Merwede.
Neffens in njoggentjinde iuwske teory soe de namme Merwede ôflaat wêze fan "Merowe" of "Merwe", dat "wiid wetter" betsjutte soe. Ek de Frankyske Merovingen soene harren namme fan de rivier krigen hawwe.
Organisaasje
In organisaasje (fan it Frânske organisation) is een gearbondeling fan kennis, feardichheden en krêft tusken trije of mear persoanen dy't benammen middels en aktiviteiten ynset om te foarsjen yn in ferlet oan produkten en/of tsjinsten yn it direkte om-en-by. Synonimen binne ynstelling, ynstânsje (fan it Frânske instance) en ynstitút (fan it Frânske institut). Organisaasjes binne opboud út 'e inoar oanfoljende begripen taakferdieling en koördinaasje. Yn 'e ekonomy wurdt in organisaasje beskôge as it gehiel fan produksjefaktoaren, prosedueres en minsken dy't gearwurkje om beskate doelstellings te berikken. As sprektaalterm wurdt 'organisaasje' faak as synonym brûkt foar in bedriuw, stifting of feriening. Ek by ienmansbedriuwen is dat it gefal, hoewol't ien persoan strikt nommen gjin organisaasje foarmje kin.
Eltse organisaasje stipet op trije basispylders, de saneamde trije k's:
Heorot (Beowulf)
Omskriuwing en namme
Yn it epos wurdt Heorot beskreaun as grut genôch foar acht hynders en in kliber folk. Behalven as keninklike residinsje tsjinnet it langhûs ek as útfalsbasis foar Hroðgar syn krigers. Heorot symbolisearret yn it epos de minsklike kultuer en beskaving en stiet mei syn ljocht, waarmte en willemakkerij yn skerp kontrast mei de dûnkere moerassen dêr't it meunster Grendel wennet. Wat de namme 'Heorot' oangiet (Aldingelsk foar "hart" of "hartebok"), binne in soad saakkundigen fan tinken dat dy fuortkomt út in bân tusken kenings en hartebokken, dy't yn it Germaanske heidendom bestie. Argeologyske fynsten wize dêrop; sa is by Sutton Hoo bygelyks in skepter opgroeven mei de ôfbylding fan in hartebok op 'e útein.
Lokaasje
Heorot wurdt oer it algemien beskôge as identyk oan Hleiðargarðr, it langhûs fan kening Hroðulf, dat neamd wurdt yn 'e Aldnoarske Hrólfs Saga Kraka. Om't de lokaasje dêrfan beskreaun wurdt as it Deenske doarp Lejre, deunby Roskilde, beskôgje moderne wittenskippers dat ek as de lokaasje fan Heorot. Dêr hat wier in grut langhûs út 'e Wytsingtiid stien, wêrfan't de restanten súdwestlik fan Lejre tusken 1986 en 1988 bleatlein waarden troch argeolooch Tom Christensen fan it Museum fan Roskilde. Mei koalstofdatearring waard fêststeld dat it hout dat foar de bou fan it langhûs brûkt wie, omtrint 880 kappe wie. Letter die bliken dat it earste langhûs boppe-op de restanten fan in âlder langhûs boud wiene, dat datearre fan omtrint 680. Yn 2004-2005 groef Christensen justjes noardliker de restanten fan in trêde langhûs op, dat boud wie yn 'e midden fan 'e sechsde iuw. Alle trije langhuzen wiene likernôch 50 m lang.
Lambertus Jacobus Veen
thumb|Lambertus Jacobus Veen yn 1912 Lambertus Jacobus Veen (Snits, 7 jannewaris 1863 - Amsterdam, 20 septimber 1919) wie in Nederlânsk útjouwer en oprjochter fan útjouwerij L.J. Veen.
Famylje
Veen wie in soan fan bankier en kassier Egbert Veen (1826-1875) en Debora Johanna van Gelder (1824-1872), lid fan de famylje van Gelder. Yn 1875 waard er wees en waard er opnaam yn de húshâlding fan syn omke Lambertus Jacobus van Gelder (1831-1912), houtkeapman, en Lubina Aurelia Endtz (1837-1912). De lêsten wiene de âlden fan foardrachtskeunstneresse Titia van Gelder (1860-1940), dy't troud wie mei skriuwer en keunstskilder Jacobus van Looy (1855-1930). Hy boaske 1900 mei Clara Wibbina Paehlig (1880-1918), dochter fan kaptein Rudolf Paehlig. Sy krigen fiif bern fan wa't Maria Theresia (Mica/Mieke) (1901-1980) en Lambertus Johannes Veen (1907-1973) letter ek foar de útjouwerij wurken.
1887-1896
Veen bemiddele yn dy tiid ek yn Ingelske lessen, sa't bliken docht út dizze advertinsje: ''English, quickly and thoroughly taught by an Englishman. Apply L.J. Veen. Yn dy earste jierren fersoarge Veen in grut ferskaat oan publikaasjes dy't fariearren fan De Kamertuin fan Henriette Davidis (1891) oant Op dwaalwegen fan Carmen Sylva (1892), yn 1895 folge troch de útjefte fan it dameswykblêd De Hollandse Lelie''. Dat blêd stie doe ûnder redaksje fan Johanna van Woude en waard útjûn ûnder it biedwurd De Hollandse Lelie is het enige weekblad voor dames uit de hoogste en beschaafste kringen.
Lettere karriêre
Yn 1896 joech Veen De verzoeking van de H. Antonius naar Gustave Flaubert, fragmenten fan Louis Couperus út, mar beheinde him yn dy tiid net ta de literatuer, sa't blykt út syn útjefte fan Woorden en uitdrukkingen die dagelijks voorkomen als men Duits spreekt. (1896) en de rige Beroemde mannen (1896). Hy joech net allinne it wykblêd De Hollandse Lelie út, mar ek Vrij en Vroom, maandblad voor de zondagscholen ûnder redaksje fan juffer J.F.D. Mossel. Yn 1900 fersoarge er de publikaasje fan De Chinese kwestie en De Chinezen in Nederlands-Indië fan Henri Borel en Langs lijnen van geleidelijkheid fan Couperus en yn 1901 joech er in wurk mei in protte yllustraasjes oer it libben fan Marthinus Theunis Steyn út. Dêrnei folgen tsien dielen mei wurk fan Guido Gezelle, Dichtwerken. Veen wie yn 1903 oanwêzich by de ambachtsútstalling yn Arnhim en toande dêre boekbânen, fan troch him útjûne wurken, fan ônder oaren Toorop, Lebeau en Jules De Praetere.
Veen hold niget oan it útjaan fan literatuer: wurk fan Jeanne Reyneke van Stuwe, Catharina Anna Maria de Savornin Lohman en Stijn Streuvels. Dat Veen socht ek nijsgierrich literêr wurk yn Flaanderen. Veen stoar yn Amsterdam yn de âldens fan 56 jier, nei in koart siikbêd; hy waard beïerdige op tsjerkhôf Rustoord yn Diemerbrug.
De briefwikseling tusken Veen en auteur Louis Couperus waard letter útjûn troch Couperus-biograaf Frédéric Bastet.
Nicole Beharie
Nicole Beharie (West Palm Beach (Floarida), 3 jannewaris 1985) is in Amerikaansk aktrise fan Afro-Amerikaansk komôf. Hja spile ûnder mear yn 'e films American Violet en Shame en it biografyske sportdrama 42. It bekendst waard Beharie lykwols mei har rol as resjersjeur Abbie Mills yn 'e tillefyzjesearje Sleepy Hollow.
Jonkheid en oplieding
Beharie waard yn 1985 berne yn West Palm Beach, yn it suden fan 'e Amerikaanske steat Floarida, as de dochter fan in Jamaikaanske heit en in Nigeriaanske mem. Om't har heit in Amerikaansk diplomaat wie, brocht Beharie har iere jonkheid fierhinne om utens troch, yn Grut-Brittanje, Jamaika, Nigearia en Panama. Letter begûn se de middelbere skoalle oan 'e Orangeburg Wilkinson High School yn Orangeburg, yn 'e Amerikaanske steat Súd-Karolina. Beharie helle yn 2003 har eineksamens oan 'e South Carolina Governor's School for the Arts & Humanities, in kostskoalle yn Greenville. Fan 2003 oant 2007 die se in keunstoplieding oan 'e Juilliard School yn New York. Teffens wûn se in Shakespeare-stúdzjebeurs om yn Ingelân in aktearoplieding te folgjen.
Aktearkarriêre
Yn 2008 makke Beharie har akteardebút yn 'e film American Violet, dêr't se mei-iens de haadrol yn fertolke. Yn datselde jier wie se ek as tsjinspylster fan Rob Brown belutsen by de sportfilm The Express. Yn 'e tillefyzjefilm Sins of the Mother spile Beharie yn 2010 Shay Hunter, in studinte dy't it learen suver boppe de macht giet en dy't ôfset op in reis om har problematyske relaasje mei har mem (in rol fan Jill Scott) te reparearjen.
Yn 2011 song Beharie fiif lieten yn 'e musical en romantyske komeedzje My Last Day without You, as tsjinspylster fan 'e Dútske akteur Ken Duken. Datselde jiers wie se ek te sjen as Marianne yn 'e film Shame, fan Steve McQueen, oer in seksferslaafde man, dy syn myriaden seksuële eskapades en wat der bart as syn koppige jongere suster by him ynlûkt. Yn 2012 hie Beharie de rol fan Piper, in jonge frou mei psychyske problemen dy't as klúzner yn har appartemint libbet, yn 'e filmadaptaasje fan it toanielstik Apartment 4E fan regisseur en toanielskriuwer Russell Leigh Sharman. Yn 2013 spile Beharie fierders Rachel Robinson, de frou fan honkballer Jackie Robinson (spile troch Chadwick Boseman), yn it biografyske sportdrama 42.
Beharie ferskynde yn 2009 foar it earst op 'e tillefyzje mei in gastrol yn 'e searje Three Rivers. Neitiid hie se noch ferskate oare gastrollen, yn searjes as The Good Wife, Law & Order: Special Victims Unit en Bones. Fan 2013 oant 2016 fertolke se ien fan 'e haadrollen, as resjersjeur Abbie Mills, yn 'e fantasytillefyzjesearje Sleepy Hollow, dy't loskes basearre wie op it koarte ferhaal The Legend of Sleepy Hollow, út 1820, fan skriuwer Washington Irving. It wie mei dy rol dat Beharie by in breder publyk bekendheid krige. Fierders stie se yn 2010 en 2011 op Broadway mei de rol fan Margery Jolicoeur yn it stik A Free Man of Color.
Dirk Reitsma
Dirk Reitsma (Velp, 17 novimber 1923 – 17 febrewaris 1999) wie in Nederlânske politikus út namme fan de VVD.
Hy wie in soan fan K. Reitsma (1897-1979) dy't op dat stuit direkteur fan de fleiskeuringstsjinst fan de gemeente Rheden wie en letter direkteur waard fan it Iepenbier Slachthûs yn Leien. Dirk Reitsma gie nei it gymnasium yn De Haach en letter Leien. Neist syn rjochtestúdzje oan de Ryksuniversiteit Leien wied er klerk by dat Iepenbier Slachthûs en amtner by de ôfdieling ûnderwiis fan de gemeente Leien. Nei't er ôfstudearre wie gie er yn 1957 oan 't wurk as kommys by de ôfdieling algemiene saken fan it kabinet fan de boargemaster fan Amsterdam dêr't er it brocht ta haadkommys. Yn jannewaris 1961 waard Reitsma beneamd ta boargemaster fan Warnsveld en yn desimber 1972 folge syn beneaming yn itselde amt yn Menameradiel. Fan maaie 1979 oant syn pinsjoen yn desimber 1988 wie er boargemaster fan de gemeente Vught.
Yn febrewaris 1999 stoar Reitsma yn de âldens fan 75 jier.
Hanneke Jagersma
Johanna (Hanneke) Jagersma, berne yn Heech op 1 novimber 1951, wie in Nederlânske politikus fan Frysk komôf foar de Kommunistyske Partij Nederlân (CPN) fan 1974 oant 1989. Hja wie boargemaster fan de gemeente Beerta fan 1982 oant 1990. Hja wurket hjoed-de-dei by de Feriening Humanitas.
Jonkheid
Frou Jagersma waard berne op 1 novimber 1951 yn Heech yn in hûshâlding dy't lid fan de Kristlik-Histoaryske Uny (CHU) wie. Hja gie nei de MULO, HAFU en se studearre oan de Sosjale Akademy yn Grins. Hja waard yn 1974 lid fan de Kommunistyske Partij Nederlân en wurke fan 1975 oant 1982 yn de âldereinsoarch yn de gemeenten Beerta, Finsterwolde en Nijeskâns.
Nei de polityk
Hja wurket no as behearder by de Feriening Humanitas, in maatskiplike tsjinstferlieningsorganisaasje, en se wurket ek noch by de Stifting Hûs foar Thús- en Dakleazen yn Grins.
Pennel
De Pennel app is in iepen poadium foar lêzers en skriuwers. De Pennel app wol op in tagonklike wize in grutter publyk yn 'e kunde komme litte mei Frysktalige boeken, ferhalen en gedichten.
Wybo Meyer
E.L. Wybo (Wijbe) Meijer (Ljouwert, 10 augustus 1885 - Sassenheim, 12 juny 1942) wie in Nederlandsk keunstner.
Hy wie in soan fan Johannes Carel Meijer (prokureur) en Gerritje Bleeker. Doe't er tweintich wie ferhuze Wybo Meyer mei syn âlden nei Haarlim. Yn 1912 ferfear er nei Laren (Noard-Hollân) dêr't er oant 1921 arbeide. Yn Amsterdam wenne er oant 1933 op ferskillende adressen, meast op keamers. Dêrnei wenne er oant 1937 yn Utert, dêrnei oant 1941 yn Voorschoten en syn lêste jier yn Sassenheim.
Nyborg (gemeente)
Nyborg is in gemeente yn it easten fan it eilân Fún yn de Deenske regio Súd-Denemark.
De gemeente is yn it ramt fan de gemeentlike reorganisaasje fan 2007 ûntstien troch de gearfoeging fan de trije gemeenten Nyborg, Ullerslev en Ørbæk.
It haadplak fan de gemeente is Nyborg.
De gemeente hat in ynwennertal fan 32.032 (01.01.2018) en is 277,04 km² grut.
Plakken
De tsien grutste plakken yn de gemeente binne:
Skânsspringen op de Olympyske Winterspullen 1924
De Olympyske Winterspullen 1924, ek wol de Ie Olympiade neamd, waarden yn 1924 yn Chamonix, Frankryk hâlden. Dat wie fan 25 jannewaris oant en mei 5 febrewaris. It skânsspringen wie op de Le Tremplin Olympique du Mont It wie de earste kear dat it skânsspringen op it programma stie fan de Olympyske Spullen.
Le Tremplin Olympique du Mont
Le Tremplin Olympique du Mont waard boud yn 1905 en yn de rin fan de jierren meerdere kearen renovearre. Yn 1924 wie de earste Olympyske skânsspringwedstriid op dizze skâns. De skâns is yn 2001 foar it lêst brûkt foar in ynternasjonale wedstriid.
BBW
thumb|Yn de skilderingen fan [[Peter Paul Rubens|Rubens is ek in foarkar foar mûtele froulju te sjen.]] BBW is in ôfkoarting dy’t stiet foar Big Beautiful Women (Ingelsk foar "Grutte Kreaze Froulju"). It wurd waard yn 1979 betocht, doe’t Carole Shaw harren BBW Magazine foar ‘t earst útbrocht yn de Feriene Steaten as in tydskrift foar grouwere froulju. Dêrnei waard it begryp troch de saneamde Fat Acceptance-beweging oernommen, dy’t him tsjin de diskriminearring fan minsken mei oergewicht engazjearret. It begryp soe it selsfertrouwen fan dikkere froulju grutter meitsje moatte. thumb|left|Filmprodusint en BBW-aktivist Kira Nerusskaya. Lykwols hawwe ynternet en seksyndustry de ôfkoarting oernommen as konnotaasje foar grutte moaie neakene froulju. Op de ôfkoarting binne ferskate farianten betocht, bygelyks de ôfkoarting 'Super Sized Big Beautiful Women' (SSBBW) foar froulju dy’t noch mear oergewicht hawwe.
Ynternist
In ynternist is yn Flaanderen en Nederlân de namme foar in spesjalist yn de ynterne genêskunde, dy't him dwaande hâldt mei de previnsje, it fêststellen en behandeljen fan sykten fan de organen yn it lichem fan pasjinten.
Skânsspringen op de Olympyske Winterspullen 1924
Rekkenflater
De Noar Thorleif Haug hie yn 1924 de brûnzen medalje wûn, mar yn 1974 die bliken dat der in rekkenflater makke wie en net Thorleif Haug de brûnzen medalje wûn hie mar de Amerikaan Anders Haugen.
BBW
De krekte definysjes fan in BBW of SSBBW binne lykwols tige subjektyf. Oft BBW of farianten dêrfan in foarm fan seksueel fetisjisme binne is net dúdlik.
Rudolphus Ritzema
right|150px Rudolphus Ritzema (Kollum, 1739 - Starcross (Devon), maaie 1803) wie in Amerikaansk offisier yn de Amerikaanske Unôfhinklikenskriich, dy't letter de oare kant keas en luitenant-kolonel yn in Britsk rezjimint waard.
Biografy
Hy wie in soan fan dûmny Jehannes Ritzema en Hiltsje Dykstra út Kollum. De húshâlding ferfear yn 1744 nei Amearika. Ritzema gie nei Kings College yn New York, dêr't er yn july 1758 ien fan de earsten wie dy't ôfstudearren. Dêrnei gie er werom nei Nederlân om teology te studearjen, mar dêr hie er dochs gjin niget oan en hy naam tsjinst yn it Prusysk leger en nei alle gedachten hat er meifjochte yn de Sânjierrige Oarloch. Dêrnei gie er werom nei New York, dêr't er rjochten studearre en letter jurist waard.
Doe't de revolúsje yn 1775 útbriek, waard er lid fan it Komitee fan Sechtich en it Komitee fan Hûndert yn New York City.
Op 30 juny 1775 waard Ritzema beneamd ta luitenant kolonel fan it 1e New York-rezjimint. Yn july ferovere er Britske wapens yn New York City. Op 28 novimber 1775 waard er yn it plak fan Alexander McDougall kolonel fan it 3e New York-rezjimint op foarspraak fan generaal Richard Montgomery. Hy die mei yn de Slach fan Kebek.
Ritzema syn rezjimint waard dêrnei hjitten om New York te ferdigenjen, en waard ûnderdiel fan Lord Stirling syn brigade. Neffens notysjes fan Stirling, wie Ritzema sleau yn it bewarjen fan oarder en disipline yn syn rezjimint, dat sadwaande twa oeren te let wie foar in parade op 1 july 1776. Stirling rapportearre Ritzema, dy't dêr net al te respektfol op reagearre skynt te hawwen. Hy moast foar de kriichrie ferskine, mar waard frijsprutsen doe't Stirling besleat de saak troch de fingers te sjen. It liket der op dat beide mannen ek letter net meiïoar akkordearren, want yn novimber 1776, miskyn yn as nei Slach fan White Plains, desertearre Ritzema en gie oer nei it Britske leger. As luitenant-kolonel yn it Britske leger stichte er maaie 1778 in pear kompanjyen fan in organisaasje mei de namme Royal American Reformers. Dy kompanjyen waarden yn desimber fan dat jier as demobilisearre as earne oars by yndield, en Ritzema waard op heal soldij set.
Hy stoar maaie 1803 yn Starcross, Devon, Ingelân. hy hie fjouwer bern.
Achtkantmûne
In achtkante boppekruier, ek in achtkantmûne of achtkanter, is in mûne wêrfan't de kape neffens de wynrjochting draaid wurde kin. Dat is oars mei in middenkruier, lykas de wipmûne, spinnekop of de standermûne, werfan it boppehûs of de kast om de stander draaid wurde kin.
Troch te kruien, dat wol sizze troch it boppeste diel fan de mûne yn de goede rjochting fan de wyn te draaien, kinne de wjukken leadrjocht op de wyn komme te stean, sadat de wjukken maksimaal fan de wynkrêft profitearje. De haadfoarm fan in achtkante boppekruier is achthoekich, de ûnderbou is fan stien en dêrboppe is de achthoekige konstruksje fan hout.
In achtkante boppekruier is it meast foarkommende mûnetype fan Nederlân.
In "grûnsiler" is in achtkante boppekruier dy't fan de grûn ôf betsjinne wurde kin. Yn Fryslân wurdt sa'n mûne in muonts neamd. Muontsen binne poldermûnen. Folle mear as yn oare provinsjes fan Nederlân binne de ferskillen yn Fryslân tusken de achtkante poldermûnen wat ôfmjittings oanbelanget grut. De flecht fan in muonts yn Fryslân ferskilt fan maksimaal 23 meter oant 8 meter. It lytste foarbyld fan in muonts yn Fryslân is De Lytse Mûne yn Stiens.
Radersma (oargelbouwers)
thumb|Oargel fan J.R. Radersma en [[L. van Dam út 1816-1819 yn Mitselwier]] thumb|Oargel fan P.J. Radersma út 1842, [[Wier]] Radersma is de namme fan twa oargelbouwers, Jan Reinders Radersma en Pieter Jans Radersma, dy't earste helte 19e iuw wennen en arbeiden yn Wiuwert, Fryslân. Sy makken en ûnderholden piipoargels foar tsjerken yn Noard-Nederlân. Sy makken net in protte oargels, mar dy binne wol ferneamd om harren elegante lûd en wurde wol Biedermeier-oargels neamd.
Heit
Jan Reinders Radersma (Wiuwert, 4 juny 1772 – dêre, 4 oktober 1816) waard yn 1788 learling fan oargelmakker Rudolph Knol en droech sadwaande by oan de bou fan it tsjerke-oargel fan de Nikolaastsjerke (Wiuwert). Hy boaske oan Siebeltje Pieters Stellingwerf en sy krigen fiif bern. De bern wiene allegear noch jong doe't er yn de âldens fan 44 jier stoar.
Fan Jan is witten dat er yn 1813 it oargel fan de Marijetsjerke yn Mantgum ferboud en fergrutte hat. Letter is it oargel yn de Noardertsjerke fan Drachten bedarre. Yn de lêste jierren fan syn libben die er it ûnderhâld fan it oargel fan de Margaretatsjerke (Easterlittens). Hy hat ek in tal nije oargels makke, lykas dy fan de herfoarme tsjerke fan Spannum, dat troch syn hommels ferstjerren yn 1816 foltôge wurde moast troch Lambertus van Dam. Dat ynstrumint is yn 1913 oerbrocht nei Herfoarme tsjerke fan Mitselwier.
Soan
Lykas syn heit ûnderhold Pieter it oargel yn Easterlittens en ek it Van Gruisen-oargel yn de Nikolaastsjerke (Nijlân) hie er op 'e noed. It fan Lambertus van Dam yn 1790 fernije Harmens-oargel yn de Sint-Martinustsjerke (Wurdum) ferboude er yn 1840. Nijbou-oargels fan syn hân (mei lettere feroarings) binne der noch yn:
Grutte-boarstesjenre
It grutte-boarstesjenre is in foarm fan neakenfotografy en pornografy dy't draait om neakenmodellen resp. pornoaktrises dy't tarist binne mei grutte, soms sels útsûnderlik grutte boarsten. It beslacht it hiele spektrum, fan 'e normale manlike belangstelling foar froulju dy't wat boarstich binne, oant it ekstreme boarstefetisjisme, dat wolbeskôge in parafilyske ôfwiking is. It sjenre is in fuortfloeisel fan 'e Westerske kulturele fiksaasje op boarsten, dy't útdroegen wurdt troch populêre keunstfoarmen as (mainstream-)film, tillefyzje en fideoklips.
Nije Merwede
thumb|Lokaasje Nije Merwede thumb|De Nije Merwede mei de haven fan Werkendam op de eftergrûn
Grutte-boarstesjenre
Kulturele obsesje
De neakenfotografy en de pornoyndustry hawwe handich ynspile op 'e fassinaasje dy't der yn 'e Westerske kultuer foar grutte boarsten bestiet mei in sjenre dat him spesifyk op dat merkoandiel rjochtet. Der besteane ferskate grutte neakenblêden, fral yn 'e Feriene Steaten, dy't oan modellen mei grutte boarsten wijd binne, mei as wichtichsten Score, Hustler's Busty Beaties, Juggs en Gent. Hoewol't de measte pornostudio's wol films op 'e merk brocht hawwe dy't ta it grutte-boarstesjenre rekkene wurde kinne, lizze guon, lykas The Score Group, Big Top Video en Napali Video harren der útslutend op ta.
Skiednis
It grutte-boarstesjenre giet werom op 'e eroatyske film Lorna, fan 'e Amerikaanske produsint Russ Meyer, út 1964, de earste film wêrfoar't de aktrises útkeazen waarden om 'e grutte fan harren boarsten. Oarspronklik gie it by dit sjenre om grutte natuerlike boarsten, oant yn 'e jierren tachtich de boarstfergrutting yn 'e moade kaam. Dêrtroch waard it foar froulju dy't fan natuere net sa rom bedield wiene mooglik om harren uterlik oan te passen, wat late ta in snuorje, fral yn 'e jierren njoggentich, dat silikoaneboarsten foar master opsloegen. Fan likernôch 2000 ôf sloech de slinger wer nei de oare kant troch, doe't "natuerlike" grutte boarsten wer populêrder waarden. Faak woene froulju dy't in boarstfergrutting dwaan lieten sûnt dy tiid dat it der "natuerlik" útseach, wat earder yn 'e regel net sa wichtich fûn wie.
Modellen en aktrises
Ferskate neakenmodellen, lykas Ariana en Petra Verkaik, en pornoaktrises, lykas Nikki Benz, Veronica Brazil, Carmella Bing, Sophie Dee, Savannah Gold, Heather Lee, Lisa Ann, Memphis Monroe, Priya Rai, Shyla Stylez, Taylor Wane, Sienna West en Sarah Young, hawwe harren karriêre min ofte mear te tankjen oan harren grutte boarsten. By sommige neakenmodellen, lykas Alyssa Alps en Pandora Peaks, en guon pornoaktrises, lykas Lisa Lipps, Minka, Ricki Raxxx, Rocki Roads, Tiffany Towers, Wendy Whoppers, Lilli Xene en de tragysk oan har ein kommen Lolo Ferrari, rûnen de boarstfergruttings wat út 'e hân, mei kupmaten as 50EE, 54J en 55GG. By Ferrari hie dat nei alle gedachten neat mear te meitsjen mei pornografy of wat de fans woene, mar wie wierskynlik sprake fan dysmorfofoby, in geastessykte wêrby't de pasjint nea tefreden is mei it eigen uterlik, al hoefolle plastyske sjirurgy oft der ek op tapast wurdt.
Nije Merwede
Skiednis
De hjoeddeiske Nije Merwede waard groeven tusken 1861 en 1874 om it wetter fan de Boppe-Merwede en de Waal hurder ôffiere te kinnen.
Keppeling om utens
thumb|300px|left|Biisboskkaart út 1868, dêr't it takomstige paad fan de Nije Merwede oanjûn waard troch in stipkestreek.
Skorpioen II
Skorpioen II (Egyptysk mooglik Selk of Weha; fl. 3050 f.Kr.) wie in kening of farao dy't yn it Proto-Dynastyk Tiidrek hearske oer Tinis of mooglik oer hiel Opper-Egypte. Oer syn eigentlike namme hawwe egyptologen it omreden fan 'e beheinings fan it hieroglifeskrift oant no ta net iens wurde kind. Hy wurdt ek wol oantsjut as Kening Skorpioen en is de twadde kening dy't sa neamd wurdt. De reden dêrfoar is dat in skorpioen ûnderdiel útmakket fan 'e hieroglifen dy't syn namme foarmje.
Oerlevering
De namme fan Skorpioen II is bekend fan fragminten fan in kalkstiennen gnodzeknop, de saneamde Gnodzeknop fan Skorpioen, dy't yn 1897-1898 by opgravings te Hierakonpolis troch James Quibell fûn waard. Op 'e gnodzekop is in ôfbylding te sjen fan in Opperegyptyske kening, dy't werom te kennen is oan 'e hadjet, de wite kroan fan Opper-Egypte. Neitiid binne ferskate oare ynskripsjes fan 'e hieroglifen fan 'e namme fan Skorpioen II oantroffen, wêrûnder op in muorreskildering fan syn oerwinning op in oare proto-dynastike kening, dy't om 2000 hinne troch perfester John Darnell fan 'e Universiteit fan Yale ûntdutsen waard.
Namme
De wiere namme en aadlike titel fan Skorpioen II foarmje yn 'e moderne egyptology in kwestje dêr't men it net oer iens wurde kin. Dat hat dermei te krijen dat hieroglifen inkeld begripen werjouwe en gjin klanken. De namme fan Skorpioen II wurdt faak yntrodusearre troch in seis- of sânblêdige rozet wêrfan't men tinkt dat it in blom foarstelle moat. Dat teken komt foar op withoefolle artefakten út it Proto-Dynastyk Tiidrek en de dêropfolgjende Earste Dynasty fan Egypte, wêrnei't it ferdwynt (yn ûnbrûk rekket?) oant de Trêde Dynasty, dêr't it wer ferskynt yn ferbân mei de nammen fan heechpleatste funksjonarissen lykas Chabausokar en A'a-achty (dy't allebeide datearje fan 'e ein fan 'e Trêde Dynasty).