cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pier Prins
Hy begûn yn 1940 yn in pleats om lânbouwurktugen te ûntwikkeljen. Syn hier betelle hy troch te helpen by it melken. Yn de fyftiger jierren betocht er in stielen tsjil dy't er levere oan DAF. It stiel brûkte er letter foar goaten en profilen yn de glêstúnbou (1987). Letter waarden ek fangrails makke en oare ferkearsfeilichheidssystemen.
Yn Dokkum is de Pier Prinsleane nei him neamd.
1912
Dit jier makket ûnderdiel út fan it desennium fan 'e 1910-er jierren.
Lusius Aelius Fearus
thumb|Lusius Aelius Fearus ([[Louvre)]] Lusius Aelius Fearus (13 jannewaris 101 - 1 jannewaris 138), koartwei Aelius hjitte ynearsten Lusius (Aurelius) Seionus Kommodus (Fearus), wie de adopteare soan en beëage opfolger fan de Romeinske keizer Hadrianus, mar soe nea keizer wurde.
Hy waard berne om-ende-by 102 as in telch fan in âld earbiedwurdige Etruskyske famylje en wie boaske mei Domitia Lucilla.
Hadrianus beneamde op 25 febrewaris in nije opfolger, Antoninus Pius op betingst dat dizze de soan fan Aelius, letter bekend as Lusius Fearus, mei-keizer fan Markus Aurelius, adoptearje soe as opfolger.
Aelius wurdt nei syn dea tige eare en Hadrianus lit him sels bysette yn it Mausoleum dat foar himsels ornearre wie.
Jan Hulsker
thumb|Jan Hulsker (1972) Jan Hulsker (De Haach, 2 oktober 1907 - Vancouver, Kanada, 9 novimber 2002) wie in Nederlânske keunsthistoarikus. Hy studearre Nederlânske literatuer yn Leien en promovearre mei in proefskrift oer de skriuwer Aart van der Leeuw.
Yn 1953 waard er as amtner beneamd op it Ministearje fan Kultuer, Rekreaasje en Maatskiplik wurk, en krige dêr de lieding oer de keunstôfdieling. Yn 1959 waard er algemien direkteur dy't ferantwurdlik is foar kultuer yn it generaal (direkteur-generaal Kulturele Saken). De oprjochting fan de Stichting Vincent van Gogh en it Van Gogh Museum yn Amsterdam hearden by syn wichtichste taken.
Fan de jierren 1950 ôf levere Hulsker syn bydrage oan it Van Gogh-ûndersyk, benammen ûndersocht er de datearring fan de korrespondinsje fan Van Gogh. Syn meast wichtige stúdzje waard yn 1973 publisearre, Van Gogh door Van Gogh. Yn de jierren 1980 gie Hulsker út Nederlân wei en festige him yn Vancouver, Kanada, dêr't er yn 2002 kaam te ferstjerren.
It Deel
It Deel in feart yn de gemeente It Hearrenfean. It Deel rint fan de Meinesleat by Akkrum nei de Deelsbrêge benoarden Haskerdiken. Oan de eastkant fan it spoar Swol-Ljouwert giet it wetter fierder as Mûntsjerak nei De Deelen, en west fan it spoar as it Hearrenfeanster Kanaal.
Commerzbank-Arena
De Commerzbank-Arena, better bekend as it Waldstadion, is in fuotbalstadion yn Frankfurt mei 48.500 sitplakken. It stadion is yn 2005 iepene en der spylje twa klups, Eintracht Frankfurt en FSV Frankfurt. It stadion wie ien fan de tolve stadions dy't brûkt waarden foar it wrâldfuotbalkampioenskip fan 2006.
Kapasiteit
Yn it stadion binne 48.500 sitten; as de steanplakken meirekkene wurde is der yn totaal plak foar 52.300 minsken. Bij konserten is de kapasiteit likernôch 65.000.
Djippe Dolte
De Djippe Dolte is in feart by Warkum yn de gemeente Súdwest-Fryslân. Earder rûnen de Djippe Dolte en de Droege Dolte elk oan in kant fan Warkum. No rint de Djippe Dolte dwers troch de stêd. It wetter is mei in skutslûs ferbûn mei It Soal.
Oer it wetter leit de Beginebrêge.
De namme komt fan dolle of grave. Yn de sechtiger jierren hienen de Warkumers in eigen rûnfeartboat dy't ‘Djippe Dolte’ dy't oant de santiger jierren fard hat.
Feike Boschma
Feike Boschma (Ysbrechtum, 27 april 1921 - Amsterdam, 13 novimber 2014) wie in Nederlânsk akteur en teätermakker.
Djippe Dolte
De namme Djippe Dolte jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Diepe Dolte.
Feike Boschma
Yn it seizoen 2006/2007 spile Feike Boschma mei yn in muzykteäterfoarstelling oer de dichters Heinrich Heine en Aleksander Poesjkin.
As earbetoan oan Feike Boschma syn pionierwurk as poppespiler is yn Amsterdam yn 2009 it 'Feike Huis' oprjochte, in briedplak foar nije generaasjes poppespilers. It hûs is ûnderdiel fan it Ostadeteäter.
Willem Albertus van Es
Willem Albertus van Es (Grins, 1 april 1934) is in Nederlânsk archeolooch, opgraver fan Dorestêd en earder direkteur fan de Rykstsjinst foar Aldheidkundich Boaiemûndersyk.
Biografy
Wim van Es studearre klassike archeology, âlde skiednis en prehistoarje oan de Ryksuniversiteit te Grins, dêr't hy yn 1959 cum laude foar ôfstudearre. Hy wurke op dat stuit, nei in betrekking as studint-assistint en ûndersyksmeiwurker oan it Biologysk-Archeologysk Ynstitút, al oan in akademyske ynstelling.
Spoken Word
Spoken Word (Ingelsk; letterlik: sprutsen wurd) is foardracht fan literatuer, meastal binnen de popkultuer.
Willem Albertus van Es
Biografy
Fan 1960 oant 1965 wurke hy by it Drintsk Museum te Assen en it Grinzer Museum. Dêrtroch wie hy belutsen by de opgravings te Wijster, dêr't in Germaanske pleats fûn waard dy't it idee fan in "primitive" maatskippij ûnderút helle. Yn 1967 promovearre hy op dat ûnderwerp.
Spoken Word
Foarm en Skiednis
De foardrachten kinne in lêzing of optreden wêze, mei poëzy, gedichten, proaza, koarte ferhalen, kollumns, ensafuorthinne. De foardracht kin sprutsen wurde, deklamearre of sprekkend fertolke, al of net mei fisuele of muzikale stipe, lykas meastal mei fideoprojeksjes en / of lûdslânskippen ('soundscapes').
Willem Albertus van Es
Biografy
Fan 1965 ôf oant 1988 wie er, as direkteur fan de Rykstsjinst foar Aldheidkundich Boaiemûndersyk (tsjintwurdich de Rykstsjinst foar it Kultureel Erfgoed, ien fan de arsjitekten fan it archeologysk monumintebelied, dat resultearre yn de erkenning fan it boaiemargyf yn de Monumintenwet. Yn dy tiid wy hy belutsen by de opgravings fan Dorestêd en publisearre er syn boek De Romeinen in Nederland, dat oant ûngefear 2000 de bekendste synteze wie oer it ûnderwerp.
Hy wie teffens wurksum as heechlearaar oan de Amsterdamske Frije Universiteit, dêr't hy ivere foar it trochbrekken fan de grins tusken klassike en prehistoaryske archeology.
De W.A. van Es-priis foar jonge archeologen is nei him ferneamd.
Krûmharne
Krûmharne is de pleatslike namme foar bochten yn de seedyk.
De namme komt fan herne, dat kromme hoeke betsjut en wurdt ûnder oaren brûkt eastlik fan Wierum en noardlik fan Gaast, efter de saneamde Lytse See. Dizze dyk is yn 1956-1957 ôfgroeven.
Fergelykje Krummhörn yn East-Fryslân.
Lemsterwei-East
thumb|Lemsterwei-East Lemsterwei-East is in wenwyk binnen de stêd Snits. De wyk telt (yn 2008) 2370 ynwenners en hat in oerflakte fan 56 hektare (wêrfan 6 hektare wetter).
De grutste ferkearsier fan de wyk is de Lemsterwei, dy't de grins foarmet tusken Lemsterwei-East en -West. De eastlike grins wurdt foarme troch de Wâldfeart. Yn de wyk sels rinne gjin wetterwegen.
Histoarje en bebouwing
De wyk Lemsterwei-East is yn de jierren 50 en 60 boud en krige har namme troch de neist lizzende Lemsterwei. Oan Tsjin 2010 is de wyk renovearre. Yn de wyk lizze de toufabriken fan Lankhorst en ferskate jachthavens. Yn it súdeasten leit de wenboatehaven. De strjitten yn de Lemsterwei-East binne neamd nei persooanen dy't steatkundich, kultureel of skiedkundich in grutte rol spile hawwe yn Snits.
Sigge Ericsson
John Sigvard (Sigge) Ericsson (Alanäset, 17 july 1930 - 2 novimber 2019) wie in Sweedsk reedrider.
Tarsus (stêd)
Tarsus (Gryksk Tarsos) is in stêd yn it suden fan Turkije. De stêd leit yn de provinsje Mersin op 20 km fan de kust fan de Middellânske See.
Tarsus hat in skiednis fan mear as 2000 jier. Yn it ferline wie it de haadstêd fan de Romeinske provinsje Silysje. Markus Antonius moete dêr foar it earst Kleopatra. De apostel Paulus waard berne yn Tarsus. De profeet Danjel soe dêr begroeven wêze.
Tarsus hat in lange hannelsskiednis en is distiid ek noch in kommersjeel sintrum fan belang foar de ferwurking fan de produkten fan de fruchtbere heechflakte fan Çukurova. De yndustry fan Tarsus makket lânboumasines, reserve-ûnderdielen, tekstyl, bakstien en keramyk.
Djippe Sleat (Heech)
De Djippe Sleat is in feart yn de gemeente Súdwest-Fryslân. Troch de Tsjerkesleat oan de westkant fan Heech komt men yn de noardliker lizzende Djippe Sleat dy't tagong jout ta de Rintsjepoel.
De namme Djippe Sleat jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Diepe Sloot.
Beortrik fan Wesseks
thumb|upright|Portret fan Beortrik yn in 13e iuwsk manuskript Beortrik (Aldingelsk: Beorhtric of Beorhtric wat betsjut 'Geweldige hearsker'), († 802) wie kening fan Wesseks fan 786 oant syn dea en wurdt neamd yn de Angelsaksyske Kronyk.
Yn 786 folge Beortrik Cynewulf fan Wesseks nei dy syn dea op as kening fan Wesseks. Trije jier letter troude Beortrik mei Eadburh, dochter fan Offa, de kening fan Mercia. Itselde jier hie er te krijen mei de earste oanfallen fan de Wytsingen op Ingelân; Dat barde oan de kust fan Dorset by Isle of Portland. Yn 802 stoar Beorhtric en waard begroeven yn Wareham, yn Dorset. Nei syn dea folge Egbert fan Wesseks him op.
Letter skreaun Asser, in gelearde oan it hof fan Alfred de Grutte, dat Beortrik sûnder opset sin troch syn frou, Eadburh, ferjûn waard. Hja flechte doe nei in frouljuskleaster yn Francia, dêr't hja letter útset waard omdat sy mei in man betrape wêze soe. Oft dit ferhaal kloppet is ûnwis.
Yn 1854 waard der in seldsume munt fûn dêr't Beortrik op neamd stiet.
Koer (tsjerke)
300px|thumb|rjochts|Plattegrûn fan in tsjerke mei dêryn oanjûn it "prysterkoer". In koer, ek koar of heechkoar is yn de westerske boukeunst de romte fan in tsjerke dêr't it haadalter stiet en dat soms fan it skip ôfskieden is troch in koerstek of in doksaal. Oare nammen dy't brûkt wurde binne it Latynske sanctuarium en presbyterium. Meastal is in tsjerke mei it koer nei it easten rjochte: de rjochting dêr't de sinne opkomt. Dat wurdt oriïntearring neamd. Grutte romaanske tsjerkegebouwen hawwe faak twa koeren: in eastkoer (it prysterkoer) en in westkoer.
In heeechkoer ûnderskiedt him fan in normaal koer, trochdat it troch syn hichte útstekt of ea útstuts boppe it fliernivo fan it middenskip.
Untstean
It koer is ûntstien út de apsis. De muontsen en harren liturgy krigen in plak bûten de tsjerke fan it kleaster, yn de gewoane parochytsjerken en katedralen. Dy liturgy bestie út it deistige gebed op in oantal fêste mominten, dêr't ek by sjongen waard. De muontsen krigen, fanwege harren bysûndere plak yn de tsjerklike mienskip, ek in bysûnder plak yn it tsjerkegebou. Se krigen in ôfskieden plak by it haadalter. It haadalter waard yn de apsis setten ynstee fan tusken apsis en it skip, yn de krusing of de fiering. De apsis waard ferlinge yn eastlike rjochting en oan de súd- en noardside fan it sa ûntstiene koer waarden koerbanken setten. De muontsen sieten tusken skip en alter yn.
Doe't de tsjerkearsjitektuer him ûntwikkele waard ek mear symbolyk yn de arsjitektuer lein: neist de krúsfoarm fan de tsjerke moast it koer en de apsis mids tolve pylders stean, dy't de tolve apostels symboalisearje. De fjouwer pylders oan de fjouwer hoeken fan de krusing stean foar de fjouwer evangeeljes, Matteüs, Markus, Lukas en Jehannes. It is wenst dat de muontsen elkoar psalmen en hymnen tasjonge, en dêrút is ús begryp koar as oantsjutting fan in kloft minsken dy't in gearsang sjonge ûntstien.
In Spanje sit it koer faak op in tribune oan de westside fan de tsjerke; by grutte tsjerkegebouwen is it koer yn it skip boud en dêrfan ôfskieden troch balustraden en stekken. It prysterkoer is dêr dus loskeppele fan it haadalter.
Djippe Sleat (De Burd)
De Djippe Sleat is in feart yn de gemeente Ljouwert. De Djippe Sleat leit op it súdlike stik fan it eilân De Burd eastlik fan Grou oan de Pikmar en de Wide Ie
De namme Djippe Sleat jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Diepe Sloot.
Ainû (folk)
thumb|Kloft Ainû in 1904 thumb|Oarspronklik wengebiet fan de Ainû
De Ainû (Japansk: アイヌ) binne de oarspronklike bewenners fan it gebiet om de See fan Ochotsk yn hjoeddeitsich Japan en Ruslân, sa as Hokkaido, Sachalin, Kamtsjatka, de Kûrilen en de kraj Chabarovsk, hinne. Op it heden wenje se benammen op it eilân Hokkaido, it noardlikste eilân fan Japan. Der libje net folle mear dy't folslein Ainû binne. De skattingen rinne útien tusken de 10.000 en 150.000. Yn dizze lêste skatting binne ek Ainû fan mingd bloed opnomd (heal Japansk en Ainû). De eigen taal (Ainû) wurdt noch mar troch inkele hûnderten Ainû folslein behearske.
Der wurdt fan útgien dat de Ainû ôfstamje fan iere bewenners dy't net fan Aziatyske komôf wienen, mar mear besibbe mei it Jeropeeske (Kaukasyske) ras, en dy't nei alle gedachten al 18.000 of sels 30.000 jier lyn nei de Japanske eilannen migrearren yn in iistiid, doe't it seenivo leech stie sadat it mooglik wie te foet fan it fêstelân fan Aazje út nei de fjouwer haadeilannen fan Japan te kommen. Troch skiedkundigen wurde de Ainû identifisearre mei it Jomon-folk. It folk dat wy yn distiid beskôgje as de etnyske Japanners stammet mooglik ôf fan in yntocht om-ende-by 900-300 f.Kr. fan in kloft minsken fanút Korea, dy't de Yayoi neamd wurdt.
De Yayoikultuer, skaaimerke troch weven, metaalbewurking en de ferbou fan rys, ferkrong dy fan de Jomon al gau. Dizze hypotezen binne yn Japan lykwols noch hieltyd ûnderwerp fan diskusje. Op it stuit is der wol konsensus oer de genetyske beminging fan Jomon en Yayoi dy't plak fûn hat, fral yn it uterste noarden en it uterste suden. Mar dat de Ainû relatyf suvere neisieten fan de Jomon binne en de 'Japanners', fral yn Midden-Japan, benammen fan de Yayoi ôfstamje stuitet op wjerstân. Moderne Japanners binne net al te wiis mei it idee as blike soe dat harren kultuer ôfkomstich is út it bûtenlân, sels at dat mear as twatûzen jier lyn bard wêze soe.
De Ainû hawwe in folslein oare kultuer en in eigen taal; ek lichaamlik ferskille sy fan de Japanner troch in donkerdere hûdskleur, in groffere lichemsbou en in folle sterkere antlitbehiering as de 'Japanske' Japanners binne, of alteast wienen, dêrtroch makliker werom te kennen.
Hoewol't se offisjeel deselde rjochten hawwe as Japanners en ek yn Japan eltsenien foar de wet gelyk is, meitsje in protte Japanners dochs ûnderskied en binne de Ainû iuwenlang diskriminearre. Houliken tusken Ainû en Japanners wiene taboe. In protte Ainû of Ainû fan mingd bloed binne sels troch harren âlden folslein ûnwittend litten oer de eigen komôf fanwegen de diskriminaasje dy't soks mei gefolch hawwe soe as it bekend wie.
Sint-Joazeftsjerke (Heech)
thumb|Sint-Jozeftsjerke yn Heech De Sint-Joazeftsjerke is in roomsk-katolike tsjerke yn Heech. De neogotyske tsjerke út 1876 waard ûntwurpen troch de arsjitekt Pierre Cuypers en wie de fiifde dan de yn totaal sân neogotyske tsjerken dy't hy yn Fryslân boude. Mar hy moast wol inkele eleminten út it ûntwerp fan konkurrint Alfred Tepe oernimme. De tsjerke oan de Harinxmastrjitte is in ienbeukige krústsjerke.
It ynterieur (kânsel en heechalter) is ek neogotysk. De brânskildere ramen binne makke troch F. Nicolas.
Yn Heech stean noch twa tsjerken: De Haghatsjerke (oan de Tsjerkebuorren) en de Ichthustsjerke dy't ûntwurpen waard troch Tjeerd Kuipers.
Sjoch ek
Neogotyske tsjerken yn Fryslân
Djippe Wyk (Bakkefean)
De Djippe Wyk is in wyk yn de gemeente Opsterlân. De wyk rint tusken de Drintske Wyk en de N917 besuden Bakkefean.
In Wyk is in fan de haadfeart ôfgeande lytsere feart om turf ôf te fieren.
De namme Djippe Wyk jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Diepe Wijk.
Woudenberg
300px|thumb|Topografyske gemeentekaart fan Woudenberg Woudenberg (Nedersaksysk: Wombaarg) is in gemeente en plak yn de provinsje Utert. De gemeente hat 13.901 ynwenners (2022) en in oerflak fan 37,72 km². Binnen de gemeentegrinzen lizze gjin oare doarpen, mar wol in diel fan it buorskip Moorst.
Skiednis
Yn 1131 skinkt de biskop fan Utert Hengistcoto oan de St. Laurensabdij yn Eastbroek (by De Bilt). De namme Henschoten is dêryn werom te finen en wurdt no noch brûkt foar it boskgebiet mei de dêryn lizzende rekreaasjemar. Yn de kearn fan Hengistcoto bouwe de muontsen fan de abdij in curtis (pleats mei wâlen rûnom). Dy lei op de hichte fan it hjoeddeiske krúspunt fan de wegen fan Austerlitz nei Woudenberg en Doarn nei Amersfoart. Dat krúspunt hjit Quatre-Bras. It leit oan de foet fan de hichte dêr't yn 1804 de Piramide fan Austerlitz ferriist.
Yn 1133 ferkeapet de biskop oan dyselde abdij en oan trije partikulieren ± 500 bunder sompich lân beëasten Henschoten dat yn it Westerwâld leit. Yn it sintrum fan dat gebiet ûntstiet nei 1240 de buorren fan Woudenberg.
De ûntginning fan it leechlizzende lân is yn dy mear as hûndert jier amperoan fan de grûn komd. Yn 1240 beslút de abdij (dy't dan de ienige eigener blykt te wêzen) om de ± 500 hektare grûn yn erfpacht út te jaan oan de ealman Philips fan Ryningen út Wyk by Duerstede. Dy pakt daliks troch. Om it gebiet ûntwetterje te kinnen wurde sleatten groeven en de ierde wurdt brûkt om (lege) dykjes op te smiten. Der ûntstiet in trochgeande west-east ferbining rjochting Skerpenseel (Stasjonswei) en inkelde noard-súd lizzende ûntginningsassen: Ekris, Weteringsedyk (Maarsbergsewei) en Griftdyk.
Om 1280 is der al in moaie haal dien: arbeiders om utens hawwe it gebiet ûntsluten en it lân is opdield en foar it meastepart yn lien útjûn. Philips syn pakesizzer Jan fan Ryningen lit no in boarch bouwe yn syn territoarium yn it (Wester-)Wâld: de 'Wâldenboarch'. Dat stie op de hjoeddeiske krusing Vondelleane/'t Schilt, flak besúdwesten de buorren fan Woudenberg.
Yn 1340 komt Woudenberg yn hannen fan Jan fan Kulemboarch en yn 1352 ferkeapet dy it wer oan Gysbert fan Abcoude. Jan fan Kulemboarch junior is it mei de beslissing fan syn heit net iens. Dêrom oerfalt er it kastiel, hâldt 17 wiken stân, oant in leger fan de biskop fan Utert it yn 1353 ynnimt en ferwoastget. De rêst is weromkomd yn it grinsgebiet mei Gelre. De stiennen wurde brûkt om de tsjerke in opknapbeurt te jaan. (Al yn 1309 is sprake fan in kapel yn Woudenberg). Dy tsjerke stiet der no noch, al sjocht er der no hiel oars út; it is de Woudenberger doarpstsjerke. By de restauraasje yn 1988 binne muorredielen fûn dy't makke liken te wêzen fan dy 14e iuwske stiennen.
Koart nei 1400 binne der in soad bou-aktiviteiten: der wurdt in toer mei klokken deryn tsjin de tsjerke oanboud, kastiel Gearestein, ridderhofstêd Grienewâlde op Ekris en in twadde slot Woudenberg tusken Efterstrjitte (no Burchwâl) en Middenstrjitte. Fan dat lêste slot binne by bouwurksumheden om 1990 spoaren fan de âlde grêften weromfûn. Fan it kastiel Grienewâlde is no noch it koetshûs te finen; der sit no in akkountantskantoar yn. Kastiel Gearestein is noch hielendal yntakt. It stiet oan de Gearesteinseleane en is haadkantoar fan in arsjitekteburo.
It gebiet fan de ± 500 hektare waard begrinzge troch de line Zeghewei-Rumelaarsewei. It gebiet eastlik dêrfan foel ûnder Amerongen en wie foar 1352 al yn it besit fan earder neamde Gysbert fan Abcoude. Syn besittings yn dat diel fan it Stift fan Utert slute mei it ferkrijen fan de 500 hektares yn 1352 naadleas op elkoar oan. Al gau (yn elts gefal foar 1375) late dit ta in bestjoerlike gearfoeging ûnder de skepenen fan Woudenberg. Gearestein hat altyd selsstannich west en is pas yn 1812 mei Woudenberg yn ien gemeente opgien.
Woudenberg waard yn de 18e iuw bekend yn de omkriten troch it op grutte skaal ferbouwen fan tabak. In strjitnamme bringt dat noch te binnen: dêr't eartiids inkel tabaksplantaazjes leinen, leit no Tabakslân. It doarp is groeid út in agraryske kearn en om it jier 1900 hinne wenne der mear as 2.500 minsken, benammen boeren, ambachtslju en arbeiders. Oant de ein fan de Twadde Wrâldoarloch bleau it doarp likernôch itselde as de hûnderten jierren dêrfoar, mei in Foarstrjitte, in Middenstrjitte, Efterstrjitte (no Burchwâl en Skoalstrjitte) en Utlis (no Doarpsstrjitte).
Skoutehûs
Yn 1908 rjochte Jhr. W.H. de Beaufort it rintmasterskantoar op. Doel wie om de besittings fan de famylje, ûnder mear it hjoeddeiske lângoed Den Treek-Henschoten te behearen. Hy kocht yn 1914 it hûs fan de eardere skout fan Woudenberch oan en neamde it “’t Schoutenhuis”. Al gau kamen ek de besittings fan oare partikuliere eigeners ûnder syn tafersjoch. Neist it behear fan lângoeden en taksaasjes, advisearret it kantoar ek by saken oangeande oan- en ferkeap, skieding en dieling, pacht en romtlike oardering. Yn de buorren is it in opfallend gebou.
Lizzing
Syn geunstige lizzing (neffens party krekt yn de midden fan it Nederlân en noch gjin tsien kilometer fan Amersfoart) makket it ta in ridlik bekend doarp. Ek it rekreaasjegebiet Henschotermar (in eardere sânôfgraving) is yn de regio bekend by sinnebaaiers en wannelers. It Falleikanaal rint dwers troch de gemeente en de Utertske Heuvelrêch en de Gelderske Fallei komme dêr byïnoar. thumb|260px|Henschotermar It spoar Amersfoart-Kesteren rûn fan Amersfoart troch Woudenberg nei Veenendaal en fierder nei Kesteren en Dútslân, mar nei de Twadde Wrâldoarloch is dy yn ferfal rekke; it stik Leusden-Súd – Woudenberg – Feanendaal Oansluting is opbrutsen. Plannen om it spoar Amersfoart-Feanendaal wer te iepenjen, waarden yn juny 2007 oppenearre en besprutsen. Dat soe betsjutte, dat Woudenberg har wylst sechtich jierren yn ûnbrûk rekke stasjon weriepenje soe. It soe gean om in saneamde lightrail, wat de berikberheid fan lytsere gemeenten as Woudenberg en Leusden tige ferbetterje soe, mar de plannen binne noch yn ûntwikkeling.
Underwiis
Woudenberg hat yn 2009 sân basisskoallen, trije binne protestantsk-kristlik, ien reformatoarysk, en trije iepenbier.
Media
De lokale omrop Dorp en streek tv, is rjochtet op Maarn, Maarsbergen, Renswoude, Skerpenseel, Woudenberg, Rhenen en Elst. Fierders is der in lokale radiostjoerder, Midland FM. Dy stjoerder makket ek radio foar Renswoude en Skerpenseel.
Steffen fan Ripon
Steffen fan Ripon, of ek wol Eddius (Æddi) Stephanus, wie de hagiograaf en selskipsman fan de achtste-iuwske biskop Wilfryd fan York. Hy skreau de hagiografy Vita Sancti Wilfrithi
Libben
Der is hast neat oer syn libben te finen. De skriuwer fan Vita Sancti Wilfrithi neamt himsels “Steffen, in preester”. Beda ferhellet fan in Ædde Stephanus, in sjonglearaar út Kent, dy't troch Wilfrid yn 669 nei Ripon helle wurdt om sjongûnderrjocht te jaan. Fanâlds wurdt tocht dat hy deselde is as de boppeneamde Steffen. Der is lykwols gjin hurd bewiis foar de ûnderstelling dat it om ien en deselde persoan giet. As it wol sa is soe Steffen teminsten tweintich jier west hawwe doe't er nei it noarden kaam, en soe er yn syn sechtiger jierren, as âlder, west hawwe by de dea fan Wilfred yn 709.
At it no al as net sa west hat oft Steffen de preester Wilfryd syn sjongpedagooch fan Kent wie, it hat grif in folger fan Wilfryd west mei tagong ta lju dy't him goed kend hawwe en dy't de boarnen foar it 'Libben fan Wilfryd' west hawwe. Hy skreau it wurk foar de muontsen Ripon, dêr't in protte fan kunde oan Wilfrid hân hiene.
Concord (Nij-Hampshire)
Concord is de haadstêd en op twa nei grutste stêd fan de Amerikaanske steat Nij-Hampshire. Yn de stêd wenje 42.392 minsken (2007). Yn 1725 waard Concord stifte en yn 1808 ta haadstêd keazen fan Nij-Hampshire.
Klimaat
Yn jannewaris is de temperatuer trochstrings 20 °C en yn july is dat 28.3 °C.
left|110px|thumb
Keppeling om utens
www.onconcord.com
Kromhaskerdiken
Kromhaskerdiken is in tropke boerepleatsen tusken Haskerdiken en Nes by Akkrum.
Leidyk
In leidyk is type lege dyk dy't kultuerlân beskermje moast tsjin fan it heechfean kommend (soere) wetter.
De leidiken leinen op it fean, tichteby de râne. Troch ferfeanting fan oanswettende doarpen út waarden de leidiken geregeldwei ferlein en koene somtiden twa of trije diken efterinoar lizze. De eigener fan de grûn wie ferantwurdlik foar it ûnderhâld.
Leidiken wienen yn Fryslân te finen fan Achtkarspelen oant yn Weststellingwerf. Op guon plakken is 'leidyk' in toponym wurden, sa as yn De Pein, Oerterp, tusken Duerswâld en Donkerbroek, yn Drachten is it in strjitnamme.
Lemsterwei-West
thumb|Lemsterwei-West Lemsterwei-West is in wenwyk binnen de stêd Snits. De wykk telt (yn 2008) 2370 ynwenners en hat in oerflakte fan 51 hektare (wêrfan 3 hektare wetter).
De wyk grinzet yn it noarden oan de wyk Poarte fan Snits, yn it easten oan de Lemsterwei-East en yn it suden oan Dúnterpen. De grutste ferkearsier fan de wyk is de Lemsterwei, dy't de grins foarmet tusken Lemsterwei-West en -East. De westlike grins wurdt foarme troch de Geau. Yn de wyk sels rinne gjin wetterwegen.
Histoarje en bebouwing
De wyk Lemsterwei-West is tusken 1945 en 1975 boud en waard doe neamd nei de neistlizzende Lemsterwei. Tsjin 2000 is de wyk renovearre. Yn de wyk leit it Keatslân, dêr 't akl iuwen gebrûk fan makke wurdt. De strjitten yn de Lemsterwei-West binne ferneamd nei plakken yn de omjouwing, wetterwurken en de keatssport. Lemsterwei-West ken iengesinswenningen en flatwenningen fan meardere boulagen, meast eigendom fan Wenningstichting De Wieren. De mearlagige bebouwing is boud tusken 1963 en 2008. De wykferiening yn de wyk hjit Wykferiening De Wettertoer.
Klaas Plantinga
thumb|Klaas Pieter Plantinga Klaas Pieter Plantinga (Huzum, 2 juny 1846 - Boalsert, 17 july 1922) wie in distillateur en de oprjochter fan de Plantinga distillearderij yn Boalsert yn 1870.
De Plantinga distillearderij
Ynearsten lei Plantinga him fral ta op it meitsjen fan in eigen fariant fan Bearenburch, in pleatslik populêre drank dy't goed wêze soe tsjin gryp en ferkâldenens. Yn Boalsert en omkriten waard it "in KP-tsje" neamd.
Alde Testamint
It Alde Testamint (Latyn: Vetus Testamentum) is de oantsjutting foar in samling religieuze geskriften dy't it earste part fan 'e Bibel foarmje, it hillige boek fan it kristendom en it joadendom. Hoewol't it rûchwei oerienkomt mei de Tenach, de joadske bibel, wurdt de namme "Alde Testamint" inkeld yn 'e kristlike kontekst brûkt, om it te ûnderskieden fan it lettere Nije Testamint. De oarspronklike tekst fan it Alde Testamint wie skreaun yn it Hebriuwsk, útsein guon passaazjes yn 'e boeken Ezra, Jeremia en Daniël, dy't yn it Arameesk wiene. De earste Fryske oersetting fan it Alde Testamint, fan dû. Geart Aeilco Wumkes en Eeltsje Boates Folkertsma, kaam út yn 1943.
Klaas Plantinga
De Plantinga distillearderij
Plantinga's soan Gerrit Herman (9 jannewaris 1876 - 30 novimber 1962) kaam 29 septimber 1900 by it bedriuw, dat doe "K. Plantinga & Zoon, Distilleerderij 2e Klasse" waard. Op 8 oktober 1910 kaam ien fan Klaas syn oare soannen, Sicco, derby. Klaas sels hâlde der doe mei op. It bedriuw ymportearre rillegau dêrnei ek ferskate winen en sterke drank, mar makke it lêste sels ek. Gerrit Herman's twadde soan, Louwrens Baltus (5 oktober 1902 - 2 juny 1993) kaam op 14 july 1920 by de saak. Hy organisearre in ferkeapnetwurk bûten Boalsert. Louwrens Baltus is de man waans hantekening op benei alle Plantinga produkten (útsein, nuver genôch, Beerenburch) kaam te stean.
Brouwerij Redbad
Brouwerij Redbad is in bierbrouwerij yn Ljouwert en is oprjochte yn 2015 troch brouwer Gerrit Hoekstra en in pear freonen.
Alde Testamint
Ynhâld
It Alde Testament hat boeken mei in grut ferskaat oan ynhâld. Der binne guons dy't histoaryske boeken neamd wurde, om't se de oerlevere ferhalen fan it Joadske folk omfiemje. Fierders binne der boeken mei útspraken fan profeten, wetboeken en boeken mei lieten en spreuken.
Klaas Plantinga
De Plantinga distillearderij
De Plantinga distillearderij en sliterij wie festige oan de Dijkstraat 7 yn Boalsert. De húshâlding wenne boppe de saak. Yn 1900 krige it bedriuw ek pânen oan it Grootzand, nûmer 6 en 7. De huzen wienen mei in besletten tún ferbûn oan de Dijkstraat 7-lokaasje. Yn 1901 ferhuzen Klaas en Ytsje nei in grutter gebou oan de Stoombootkade 2. Tsjin 1924 hie de distillearderij noch in lokaasje oan 't Laag 42-44.
Brouwerij Redbad
Skiednis
It doel fan de brouwers wie en is om de earste echte kening fan Fryslân Redbad te earjen mei it brouwen fan ambachtlike Weizenbier. Yn 2020 waard besletten de brouwerijaktiviteiten tydlik te staken.
Alde Testamint
Ynhâld
De boeken fan it Alde Testamint ferhelje efterinoar fan it oanbegjin en de skepping fan 'e wrâld en de minske troch God, de sûndfloed, de aartsfaars, de Ballingskip yn Egypte, de weromkear fan 'e âlde Hebreeërs nei it Unthjitten Lân, de skiednis fan it keninkryk Israel en letter fan it keninkryk Juda ûnder de rjochters en dêrnei de keningen, de ferrinnewearring fan dy beide keninkriken troch de Babyloaniërs en de Alde Assyriërs, de Babyloanyske Ballingskip en de weromkear fan 'e joaden út Babyloanje, en einigje mei de profesijen fan in hiele rige profeten.
De Kanon
De gearstalling fan 'e kanon fan it Alde Testamint, de samling fan erkende boeken dus, is binnen de kristlike tsjerken in hjit hingizer. De protestantske denominaasjes erkenne inkeld de 24 boeken fan 'e joadske Tenach, sij it yn in folslein oare yndieling, sadat it yn harren Alde Testamint 39 boeken wurden binne. De Roomsk-Katolike Tsjerke erkent al dy 39 en noch 7 oaren deropta, sadat it totaal op 46 komt. De Gryksk-Otterdokse Tsjerke hat noch 3 oaren, mar foeget ek wer 2 boeken gear, en komt yn totaal dus op 48, en de Russysk-Otterdokse Tsjerke hat de 46 roomske en de 4 Gryksk-otterdokse boeken plus noch 1 ekstra: 51 dus. De Georgysk-Otterdokse Tsjerke hat noch wer ien ekstra, wat it totaal op 52 bringt. De Etiopysk-Otterdokse Tsjerke komt mei in folslein oare yndieling út op 46 boeken, wêrby't ûnderskate fan 'e protestantske bibelboeken geartroppe binne, wylst der oare, yn it Westen folslein ûnbekende teksten tafoege binne. Boeken dy't net ta de kanon (fan in beskate tsjerke) hearre, wurde (yn dat fermidden) de apokrife of deuterokanonike boeken neamd. Yn guon protestantske streamings wurde sokke apokrife boeken oan 'e ein fan it Alde Testamint opnommen as in nuttige mar net offisjeel erkende taheakke, mar yn oare, strangere, denominaasjes wurdt dat wer beslist net dien.
Brouwerij Redbad
Hjoed
Yn 2022 binne de brouwers wer te sjen op festivals.
Alde Testamint
Yndieling
De boeken fan it Alde Testamint, wat harren gearstalling ek krekt wêze mei, wurde tradisjoneel opdield yn in stikmannich groepkes, te witten: Wet, Skiednis, Poëzij en Wiisheid, Grutte Profeten en Lytse Profeten. Dizze yndieling is lykwols ûnoffisjeel en yn gjin inkele bibel as sadanich werom te finen.
De ûnderskate bibelboeken
Hjirûnder de opsomming fan 'e boeken fan it Alde Testamint. De kanon (en folchoarder) is dy fan 'e Nije Fryske Bibeloersetting fan 1978.
Yn 'e kanon fan 'e Roomsk-Katolike Tsjerke folgje de boeken Tobit en Judit fuort nei Nehemia, wylst Ester (Gryksk) oan Ester tafoege is. Nei Ester komme 1 Makkabeeërs en 2 Makkabeeërs en nei it Heechliet folgje de Wysheid fan Salomo en Jezus Sirach. Barûch (it Brief fan Jeremia ynbegrepen) stiet tusken Kleilieten en Ezechiël yn; Azarja (of It Liet fan Azarja) foarmet in passaazje fan it boek Daniël (nei Daniël 3:23); en Suzanne en Bel en de Draak binne oan Daniël tafoege as de beide lêste haadstikken.
Ynterpretaasje fan it Alde Testamint
De kristenen neame it earste part fan de Bibel it Alde Testamint om't it neffens harren ferwizings befettet dy't nei de komst fan harren ferlosser Jezus Kristus ferwize soene en om't it oan it Nije Testamint foarôfgiet. Yn it Nije Testamint wurde dêrom foar it Alde Testamint ek de nammen "Earste Ferbûn" of "Earste Testamint" brûkt, mar dy nammen slane mear op it ferbûn dat yn it Alde Testamint beskreaun wurdt as op 'e Aldtestamintyske boeken sels.
Fryske oersetting
De earste Fryske oersettings út it Alde Testamint betroffen fragmintaryske passaazjes yn Aldfryske rjochtsteksten út 'e Midsiuwen, de âldste út 'e trettjinde iuw en benammentlik fan Exodus 20:1-17 (de Tsien Geboaden). Dêrnei waard yn 'e njoggentjinde iuw úteinsetten mei fragmintaryske oersettings út 'e rest fan it Alde Testamint, wylst om 1900 hinne ferskate âldtestamintyske bibelboeken yn har gehiel ferfryske waarden (Joël, Ruth, Jona). It hiele Frysktalige Alde Testamint kaam út yn 1943, wat de bibeloersetting fan dû. Geart Aeilco Wumkes en Eeltsje Boates Folkertsma folslein makke (it Nije Testamint wie yn 1933 al útkommen). Fan 1966 ôf waard der wurke oan in totaal nije bibeloersetting, dy't yn 1978 ferskynde as de Nije Fryske Bibeloersetting. Dy is noch altiten yn gebrûk, yn 'e foarm fan 'e trêde, ferbettere druk fan 1995.
Djipsleat
De Djipsleat is in wetter yn de gemeente It Hearrenfean. De feart ferbynt It Deel mei de Polsleat by it yndustrygebiet Spikerboar besuden Akkrum.
De namme Djipsleat jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Diepe Sloot.
Ken Henry
Hy die fjouwer kear mei oan it Wrâldkampioenskip allround, ien kear die er ek mei oan it Europeesk kampioenskip en trije kear oan de Olympyske Winterspullen (yn 1948, 1952 en 1956). Yn 1952 waard hy Olympysk kampioen op de 500 meter. Nei syn aktive karriêre as reedrider waard Henry reedrydtrainer en yn 1960 mocht Ken Henry de Olympyske flam oanstekke by de Winterspullen fan Squaw Valley. Ken Henry ferstoar op 1 maart 2009, yn 'e âldens fan 80 jier.
Djippe Wyk (Jobbegea)
De Djippe Wyk is in wyk yn de gemeenten It Hearrenfean en Opsterlân. De wyk rint noardwest fan Jobbegea nei Hanebuorren.
In Wyk is in fan de haadfeart ôfgeande lytsere feart om turf ôf te fieren. De namme Djippe Wyk jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Diepe Wijk.
Djippert
thumb|De Djippert ûnder Ferwâlde (2019) De Djippert is in feart yn de gemeente Súdwest-Fryslân. De feart rint fan Ferwâlde nei de Dyksfeart.
It doarpshûs fan Ferwâlde hjit ek De Djippert.
Hobbo Lemke
Hobbo Hânses Lemke (Aldeholtpea, 21 jannewaris 1731 - Wier, 8 oktober 1806) wie in teolooch.
Hy wie in broer fan Georgius Lemke en wie predikant te Wier (1806). Hy wie in soan fan Hanso Hendricus Lemke en Alathia (Schotanus a) Sterringa. Hy boaske op 2 april 1769 yn Wier oan Tyttje Johannes Haytsma; se krigen njoggen bern.
Lemke skreau ûnder oaren in Verhandeling over de waarzeggerijen, duivelsbezweringen, toverijen en spokerijen (1801). It wurk is hjir te lêzen.
Youssou N'Dour
thumb|250px|N'Dour op TFF.Rudolstadt, 2011 Youssou N'Dour (Dakar, 1 oktober 1959) is in Senegaleesk sjonger, musikus/komponist, politikus en - út en troch - akteur.
Karriêre
N"Dour spilet in belangrike rol yn de ûntjouwing fan de hjoeddeiske populêre muzyk fan Senegal, benammen fan de muzykfoarm dy't yn de lokale Wolof-taal mbalax neamd wurdt: in mjuks fan de tradisjonele griot, mei perkusje en lofsang en Afro-Kubaanske arranzjeminten en taheaksels. Hy jildt as ien fan de meast súksesfolle Afrikaanske superstjerren mei in protte ynfloed, dy't ek sosjaal en maatskiplik tige belutsen is. Yn 1985 organisearre er in konsert foar de frijlitting fan Nelson Mandela. Teffens hat er konserten jûn foar Amnesty International en hat er gearwurke mei de Feriene Naasjes en Unicef. Fierders naam hy it inysjatyf foar it Projekt Joko, dat Afrika, en de Senegalezen yn it foarste plak, middels ynternetkafee's mei de wrâld ferbine wol.
Jannewaris 2012 woe N'Dour meidwaan oan de presidintsferkiezings fan febrewaris yn Senegal. Ein jannewaris besleat it Heechgerjochtshof lykwols dat er net meidwaan koe, meidat in tal stimmen dy't er nedich hie foar syn kandidatuer net kontrolearre wurde koene. Presidint Abdoulaye Wade waard lykwols net útsletten, hoewol't it om syn tredde termyn gie, wat neffens de grûnwet net mocht. Op 27 jannewaris 2012 kaam dêr rebûlje fan. N'Dour waard minister fan Kultuer en Toerisme yn it regear fan Macky Sall, yn april 2012. Oktober 2013 makke N'Dour syn comeback yn het Palais Omnisports de Paris-Bercy.
Yn oktober 2020 komt Youssou N'Dour de prestizjeuze Royal Swedish Academy yn, neffens de ynstelling.
Sint-Willibrordustsjerke (De Lemmer)
De Sint-Willibrordustsjerke op De Lemmer is in oan de apostel Willibrordus wijde roomsk-katolike tsjerke. It is ien fan de tsjerken fan de Hillige Kristoffelparochy, dêr't roomsk Bakhuzen, Balk, De Jouwer, Sint-Nyk, Sleat en Wâldsein by oansletten binne.
Skiednis
De tsjerke is in neogotyske pseudobasilyk mei fjouwer traveeën út 1901 dy't in âldere tsjerke út 1767 ferfong. It bouwurk waard ûntwurpen troch arsjitekt Nicolaas Molenaar, in learling fan Pierre Cuypers. Foar de bou moast in pleast op it plak ôfbrutsen wurde. De Willibrordustsjerke is yn 1993 restaurearre.
Ynterieur
It haadalter fan wyt mergel waard levere troch atelier Mengelberg út Utert en is in ûntwerp fan de arsjitekt fan de tsjerke. Oan wjerskanten fan it tabernakel steane Bonifatius (lofst) en Willibrord (rjochts). De bylden fan fan Marije en Joazef yn de sydalters stiene ek al yn foargonger fan de hjoeddeiske tsjerke.
De ramen yn it koer datearje út 1923 en binne neffens in ûntwerp fan Joep Nicolaas makke troch it atelier H. Derix út Kevelaar. De trije finsters yn 'e midden hawwe âld- en nijtestamintyske foarstellings, wylst op de bûtenste finsters hilligen foarstelle. De acht brânskildere ramen yn de sydskippen út 1945 hawwe foarstellings fan Jezus en binne makke troch Joan Colette.
De krúswei fan de tsjerke wurdt foarme troch oaljeferfskilderijen fan in ûnbekende Dútske skilder en datearret út 1840.
By de yngong fan de tsjerke waard út tankberens dat it doarp De Lemmer yn de Twadde Wrâldkriich sparre waard foar grutskalige ferneatiging yn 1946-1947 in muorreskildering makke. De bylden binne ynspirearre op it ferskinen fan Marije oan trije bern yn Fátima. De balustrade fan it sjongkoar binne fersierd mei foarstellings fan Jezus en de apostels.
Yn 2001 binne de muorreskilderings fan de tsjerke, dy't oarspronklik riker beskildere wie, op 'e nij beskildere.
Ferdinand Lot
Ferdinand Lot (Parys, 20 septimber 1866 - dêre, 20 july 1952) wie in Frânsk histoarikus, heechlearaar oan de Sorbonne en lid fan it Institut de France fan de Académie des inscriptions et belles-lettres.
Ferdinand Lot wie bekend as in ferneamd kenner fan de delgong fan it Romeinske Ryk en fan de skiednis fan de Iere Midsiuwen. De skriften dy er skreau ûnderskiede har troch in helder taalgebrûk en binne ek foar leken tige tagonklik.
Sint-Willibrordustsjerke (De Lemmer)
Oargel
It oargel waard yn 1978 boud troch de firma Flentrop.
Pastory
De pastory njonken de tsjerke is yn 1908 ûnder lieding fan Herman Kroes út Amersfoart. Oan de oare kant fan de tsjerke stiet Us Thús, it parochyhûs.
Pieter de Ring
thumb|300px|Kaart fan Leien troch [[Joan Blaeu in 1652]] Pieter de Ring (Ieper?, 1615-1620 – Leien, 22 septimber 1660) wie in keunstskilder fan stillibbens.
Hy waard wierskynlik berne yn Ieper, mar de argiven fan dy stêd binne yn augustus 1914, yn de Earste Wrâldkriich ferlern gien. De famylje(?) is nei Leiden ferhûze lykas in protte Flaamske tekstylwurkers yn dy tiid en Pieter waard healwei de 17e iuw lid fan it Sint Lukasgilde. Hy hearde ta de oprjochters lykas ek Gabriel Metsu en Jan Steen. Fermoedlik is er syn karriêre begûn as graveur, mar De Ring waard ferneamd fanwege syn rike stillibbens, of banketstikken mei fruit, kreeften, grenaten, oesters, kleedsjes en Sineesk porslein. Faak ûndertekene er mei in ring of syn latinisearre namme, P.Ab.Annulo.
Pieter de Ring is noait troud yn Leien, hat gjin hûs kocht, en gjin testamint neilitten. It is wis dat er begroeven is fanút de Nonnestege wei, neist it Akademygebou yn Leien. Syn famyljeleden arbeiden allegearre yn de lekkenyndustry. Dat er sa goed kleden skilderje koe hat dêrmei te krijen. Syn wurk ferriedt de ynfloed fan Willem Claesz. Heda. Der wurdt ek wol tocht dat er in learling west hat fan Jan Davidsz. de Heem.
Grize marmot
De grize marmot of iisgrauwe marmot (Latynske namme: Marmota caligata) is in sûchdier út it skift fan 'e kjifdieren (Rodentia), de famylje fan 'e iikhoarntsjes (Sciuridae) en it skaai fan 'e marmotten (Marmota), dat foarkomt yn bercheftige kriten yn it noardwesten fan Noard-Amearika. Dizze soarte wurdt dêr gauris de whistler ("fluiter") of de whistle pig ("fluitbaarch") neamd, fanwegen syn heechtoanige alaarmrop. De grize marmot is it naust besibbe oan 'e gielbealchmarmot, de Olympyske marmot en de slim bedrige Vancouvereilânmarmot, dêr't er it ûnderskaai fan 'e rotsmarmotten (Petromarmota) mei foarmet.
Fersprieding
Grize marmotten binne lânseigen yn it grutste part fan 'e Amerikaanske steat Alaska, útsein it uterste noarden, dielen fan 'e westkust, it Alaska-skiereilân en de Aleoeten. Fierders komme se ek foar yn 'e Kanadeeske gewesten Britsk-Kolumbia, de Yukon, de Noardwestlike Territoaria en it westen fan Alberta, en yn it uterste noardwesten fan 'e kontinintale Feriene Steaten, yn Washington, Idaho en Montana.
Uterlike skaaimerken
De grize marmot hat trochinoar in kop-romplingte fan 37-65 sm, mei in sturtlingte fan 17-25 sm en in gewicht fan 3¾-7 kg (oant yn ekstreme gefallen 10 kg). De mantsjes binne oansjenlik grutter fan stal as de wyfkes, en it gewicht kin nochal fariëarje ôfhinklik fan 'e tiid fan 't jier; de bisten binne it lichtst as se út 'e wintersliep komme, en it swierst oan 'e ein fan 'e simmer. Har namme ferwiist nei de sulvergrize pels op 'e skouders en it boppeste part fan 'e rêch. De rest fan 'e rêch hat in brún-bêzje-eftich of readbrunige kleur, wylst de boppekant fan 'e kop, de sturt en de poaten swart binne. De snút en it kin binne witich en de bealch swart of dûnkerbrún mei grize hierren dertrochhinne. De poaten binne koart en krêftich, mei lange, wat kromme klauwen, dy't ynset wurde om te graven. De kop is stomp en de sturt lang en wat ôfplatte, mei sa'n soad hier dat it suver in plomsturt is.
Biotoop
Grize marmotten libje ornaris op berchgreiden deunby de beamgrins, mei rotsige gebieten om foar beskûl te tsjinjen. Dêrby jouwe se de foarkar oan gebiet tusken seenivo en 2.500 m hichte. Der binne fossilen fûn dy't tebek geane oant it Pleistoseen, ek op eilannen dy't tsjintwurdich gjin grize-marmottepopulaasje mear hawwe.
Hâlden en dragen
Grize marmotten binne allinnich oerdeis aktyf, en frette benammentlik blêden, blommen, gerzen en siggen. Se libje yn koloanjes fan soms wol 36 eksimplaren, mei in territoarium fan sa'n 14 ha. Sokke koloanjes besteane út ien inkeld dominant folwoeksen mantsje, oant trije folwoeksen wyfkes, soms in ûnderhearrich mantsje en fierders in stikmannich jongen en ûnfolgroeide eksimplaren fan oant twa jier âld. Har ûndergrûnske hoalen kinne oant 2 m djip wêze, en dêropta grave koloanjes elts jier noch in stik as fiif ferskillende ienfâldiger flechthoalen, ferspraat oer it territoarium, sadat guon langfêstige koloanjes oer wol mear as hûndert beskikke. Om útgraven troch bygelyks grizzlybearen tsjin te gean, lizze se har hoalen yn 'e regel ûnder rotsblokken oan. Fan septimber of oktober oant yn maaie hâld grize marmotten in wintersliep, dy't se mei har koloanjegenoaten tsjininoar oan sliepend trochbringe, om lichemswaarmte en dus enerzjy te besparjen.
Grize marmotten binne sosjale bisten, dy't mei koloanjegenoaten wrakselje, inoar skjin slikje en de noazen tsjininoar oan triuwe. Benammen as it hast tiid wurdt foar de wintersliep besteegje se in protte tiid oan sokke dingen. Ynteraksje mei eksimplaren út oare koloanjes komt minder faak foar, en is ornaris fijannich fan aard, wêrby't it de wyfkes binne dy't de ynkringer fuortjeie. Behalven oan 'e omgong mei soartgenoaten en foerazjearjen spandearje grize marmotten ek in protte tiid oan sinnebaaien, op sinneskynmoarntiden wol oant 44% fan 'e tiid, hoewol't se by al te waarm waar beskûl sykje yn har hoalen. De grize marmot hat in hiel repertwaar fan lûden, wêrûnder tsjotterjen, fluitsjen, grânzgjen en janken. Dêrmei bringe se yn 'e regel boadskippen oangeande gefaar oer, om har koloanjegenoaten opmerksum te meitsjen op potinsjele rôfdieren. Dêrnjonken brûke se ek har rooksin om te kommunisearjen, sawol fia har kjitte as troch it gebrûk fan ôfskieding út har muskusklieren. Grize marmotten binne net de skrutelste bisten, en yn gebieten dêr't geregeldwei minsken komme, reitsje se dêr gau oan wûn, sadat se dan maklik observearre wurde kinne wylst se har dingen dogge.
Koart nei it ûntwekjen út 'e wintersliep, yn maaie, brekt de peartiid oan. Dêrby ûnderhâlde de dominante mantsjes harems fan ferskate wyfkes, al wjerhâldt dat har der net fan om ek wyfkes bûten harren territoarium op te sykjen as de kâns him dêrta foardocht. De wyfkes nimme yn 'e regel inkeld om it jier oan 'e fuortplanting diel. De draachtiid duorret 25-30 dagen, wêrnei't der yn 'e perioade tusken ein maaie en mids juny 2-5 jongen smiten wurde. Dy komme keal te wrâld, mar hawwe tsjin 'e tiid dat se har 3-4 wiken letter foar it earst bûtendoar weagje, in tichte pels ûntwikkele. Om dyselde tiid hinne wurde se ek ôfwûn. Binnen 8 wiken nei de berte binne de jongen selsstannich, al bliuwe se yn 'e regel de earste twa jier by har âlden. Pas yn har trêde jier binne se geslachtsryp. De wichtichste natuerlike fijannen fan 'e grize marmot binne de keningsearn, grizzlybear, Amerikaanske swarte bear, wolf, prêrjewolf, foks, reade lynks, Kanadeeske lynks, poema en warch.
Status
De grize marmot hat de IUCN-status fan "net bedrige", mei't er yn syn ferspriedingsgebiet noch rûnom foarkomt en om't de populaasje stabyl liket te wêzen. It stedsje Whistler, yn Britsk-Kolumbia, is nei (de lokale beneaming foar) de grize marmot ferneamd, om it better oan 'e man bringe te kinnen as wintersportoard; foartiid hiet it London Mountain, fanwegen de swiere mist en rein dy't it in grut diel fan it jier hat.
Undersoarten
Der binne trije erkende ûndersoarten fan 'e grize marmot:
Lambertus Krips
Lambertus Frans Krips (Wommels, 2 septimber 1875 - Grins, 27 novimber 1951) wie in foardrachtskeunstner.
Lambertus skreau ûnder oare sels Fen Ljouwert nei Jellum-Boksum.
Roeien op de Olympyske Simmerspullen 1936
200px|thumb|right|De Olympyske roeibaan fan 1936 De Olympyske Simmerspullen 1936, ek wol de XIe Olympiade neamd waarden yn 1936 yn Berlyn, Dútslân hâlden. It roeien hie plak by Grünau yn de Regattastrecke.
Regattastrecke
De Regattastrecke is sûnt 1868 yn gebrûk en is sa'n 2 km lang. Foar de Olympyske Simmerspullen fan 1936 waard der in tribune boud wêr't plak wie foar 9.000 taskôgers.
Medaljespegel
De top njoggen fan lannen dy't by it roeien medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen 1936.
Burgum
Burgum is it haadplak fan de gemeente Tytsjerksteradiel. It plak leit oan it Prinses Margrietkanaal; nei it wêst giet dat troch de Kromme Ie fierder nei de Wide Ie, nei it easten oer de Grinzer Feart nei de Burgumer Mar. Foar Burgum oer leit oan de súdkant fan it kanaal it doarp Sumar.
Burgumers wurde tradisjoneel útskolden foar 'kowesturten'. Neffens it ferhaal ha de Burgumers dy namme ferstjinne om't der in Burgumer west hat dy't in ofskuorde sturt fan in ko wer oplape troch it ôfskuorde stik der wer mei in spjelde oan fêst te setten.
Under Burgum falt ek it buorskip Noardermar. Oant 1930 hearde ek Burgerheide (tsjintwurdich Noardburgum) by Burgum. Sûnt 1989 is de offisjele namme fan it doarp it Fryske Burgum, derfoar wie dat Bergum.
Burgum hat  ynwenners.