cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mary Poppins (film)
Plot
Nei't Michael syn tuppence weromgrypt hat, naaie hy en Jane út, wêrnei't se ferdwaald reitsje yn it Londenske East End, it diel fan 'e stêd dêr't de lju út 'e arbeidersklasse wenje. Op 't langelêst treffe se by tafal Bert wer, dy't dizze dei as skoarstienreager wurket. Hy bringt harren thús, mar om't Mary frij hat, de húshâldster en de kokkinne oar wurk hawwe en sysels nei in gearkomste fan 'e suffrazjettes moat, set Winifred him fuort oan it wurk as berne-oppas. As de beide bern troch de skoarstien omheech sûgd wurde nei it dak, freget Bert Mary Poppins om help, ek al is it har frije dei. Op it dak fine se de bern werom, en dêr treffe se ek in hiele kloft oare mei ruot besmodzge skoarstienreagers. Mei syn allen dûnsje en sjonge se op 'e dakken, oant admiraal Boom, in eksintrike buorman fan 'e famylje Banks, harren oansjocht foar ynbrekkers en mei syn skipskanon in lading fjoerwurk op harren ôfsjit. Wannear't Banks en de frou wer thúskomme, treffe se de skoarstienreagers al dûnsjend en sjongend yn harren wenkeamer oan, wêrnei't Bert syn maten fuortstjoert.
Banks wurd opskille troch dhr. Dawes jr., dy't him freget om dy jûns nei de bank ta te kommen foar in petear oer wat syn bern oanrjochte hawwe. Tusken de regels troch lit er trochskimerje dat Banks ûntslein wurde sil. Jane en Michael hearre de iene helte fan it tillefoanpetear en beseffe dat se har heit yn 'e swierrichheden brocht hawwe. Michael jout de fûl befochten tuppence oer om it goed te meitsjen. Bert praat in skoftke op Banks yn, wêrby't er him op slûchslimme wize oan it ferstân bringt dat er mear tiid mei syn bern trochbringe moat foar't se dêr te âld foar binne. By de moeting yn 'e bank wurdt Banks op fernederjende wize syn ûntslach oansein. As him frege wurdt oft er dêr noch wat op te sizzen hat, sjocht er sykjend om wurden nei de tuppence yn syn hân, en blaft er derút: "Supercalifragilisticexpialidocious!" Ek fertelt er in mop fan omke Albert dy't er earder fan Michael heard hie ("Ik ken in man mei in houten poat dy't Smith hjit." Antwurd: "O ja? En hoe hjit syn oare skonk?"). Dêrnei jout er him laitsjend ôf nei hûs. Dhr. Dawes sr. prakkesearret djip oer de mop nei, oant de klû him lang om let begjint te daagjen. Dêrop moat er ûnbedaarlik laitsje, wêrby't er, krekt as omke Albert, omheech sweeft nei it plafon, ta skrik fan syn soan Dawes jr. en de oare leden fan it bankbestjoer.
De oare deis draait de wyn, en mei't Mary Poppins yn 't foar sein hie dat se inkeld sa lang bliuwe soe as de wyn út deselde hoeke kaam, betsjut dat de ein fan har ferbliuw by de famylje Banks. In gelokkiger Banks hat ûnderwilens it stikkene draakje fan syn bern reparearre en giet mei de hiele húshâlding nei it park te draakjefleanen. Dêr moetet er dhr. Dawes jr. en de oare bestjoersleden fan 'e bank, dy't ek oan it draakjefleanen binne. Dawes fertelt dat syn heit, dhr. Dawes sr., him de foargeande jûns dealake hat. Hoewol't him dat wol spyt, hied er de âldman noch nea sa gelokkich sjoen as fuort foar syn ferstjerren. Hy hat dêrom besletten om Banks syn baan werom te jaan en him boppedat de frijkommen sit yn it bankbestjoer te jaan. Mei har wurk dien, brûkt Mary Poppins ûnderwilens har paraplu om fuort te sweven. As se oerkomt, ropt Bert har ta om net te lang fuort te bliuwen.
Foarskiednis
Mary Poppins wie foar it meastepart basearre op Mary Poppins, it earste diel út 'e Mary Poppins-romansearje fan 'e Australysk-Britske skriuwster P.L. Travers, dat ferskynde yn 1934. De dochters fan 'e Amerikaanske filmprodusint Walt Disney fûnen it ferhaal sà moai, dat se him ûnthjitte lieten om it te ferfilmjen. Disney besocht al yn 1938 de filmrjochten fan Travers te keapjen, mar sy wegere, om't se net ferwachte dat in filmferzje har skepping rjocht dwaan soe. Fierders wie Disney doedestiden inkeld bekend as produsint fan tekenfilms en hied er noch net in grutte live-actionfilm makke. Mear as tweintich jier lang besocht Disney om 'e safolle tiid Travers oer te heljen om him in film oer har personaazje Mary Poppins meitsje te litten, oant se yn 1961 lang om let tajoech. Dêrby stelde se wol it betingst dat se sels it senario goedkarre moast.
Produksje
De úteinlike film wie Travers, dy't op 'e ôftiteling fermeld waard as "konsultante", net botte gelokkich mei. Se mocht net oer it fersêftsjen fan 'e skerpere kantsjes fan it karakter fan Mary Poppins (dy't yn 'e boeken folle ideler en folle ûnferskilliger foar de bern oer is). Fierders wifke Travers oer de fraach oft se de muzyk wol moai of gaadlik fûn en hie se sa'n grouwéligen hekel oan it tekenfilmsegmint, dat se it near lei op fierdere ferfilmings fan har wurk. Ek de bruorren Sherman, dy't de lieten foar de film skreaune, wiene nau belutsen by de ûntjouwing fan 'e film. Sy wiene it, dy't foarstelden om it ferhaal net yn 'e 1930-er jierren spylje te litten, lykas yn it boek fan Travers, mar yn 1910, in fearnsiuw earder. Travers woe dan it leafst ek muzyk út dy tiid brûke, mar dêr spriek Disney syn feto oer út.
Uteinlik waard Mary Poppins regissearre troch Robert Stevenson nei in senario fan Bill Walsh en Don DaGradi. Walt Disney wie as produsint by it projekt belutsen foar syn eigen filmstudio Walt Disney Productions (no Walt Disney Pictures). Foar de film wie in budget beskikber dêr't de skattings fan útinoar rinne fan $4,4 oant 6 miljoen. De kamerarezjy wie yn 'e hannen fan Edward Colman, en de filmmuzyk waard fersoarge troch Inwin Kostal (soundtrack) en Richard M. Sherman en Robert B. Sherman (ferskes). It animearre filmsegmint waard regissearre troch Hamilton S. Luske.
Casting
Foar de titelrol fan Mary Poppins naam Walt Disney aktrises as Julie Harris, Angela Lansbury en Bette Davis yn omtinken. Julie Andrews hie op Broadway de rol fan Eliza Doolittle fertolke yn 'e toanielproduksje fan My Fair Lady, en de ferwachting wie dêrom dat se deselde rol yn 'e filmadaptaasje taskood krije soe. Doe't se lykwols foarbyparte waard yn it foardiel fan Audrey Hepburn, griep Disney syn kâns en socht er Andrews oan foar de rol fan Mary Poppins. Andrews wifele oer wat se dwaan moast, mei't se op dat stuit in fearnsjier swier wie, mar Disney bewissige har derfan dat er de opnamen fan syn film útstelle soe oant nei't se befallen wie.
Foar Andrews har manlike tsjinspiler yn 'e rol fan hantsjemuoisfeint Bert hie Walt Disney alderearst Cary Grant op it each, en doe't dat neat waard, naam er Laurence Harvey en Anthony Newley yn omtinken. Uteinlik caste er lykwols Dick Van Dyke yn 'e rol nei't er ûnder de yndruk rekke wie fan dy syn aktearwurk yn The Dick Van Dyke Show. Nei't de kar op him fallen wie, lobbyde Van Dyke om ek de rol fan dhr. Dawes sr. spylje te meien. Disney fielde dêr earst neat foar, mar Van Dyke krige syn sin nei't er der audysje foar dien hie.
Hoewol't oer it algemien mei nocht weromtocht wurdt oan 'e Amerikaan Van Dyke yn 'e rol fan 'e Londenske arbeider Bert, is freon en fijân it deroer iens dat syn neibearen fan in Cockney-aksint nearne nei liek. Sterker noch, it wurdt beskôge as ien fan 'e slimst mislearre aksinten yn 'e filmskiednis, en it wurdt noch altyd as standertfoarbyld fan hoe't it net moat oanhelle troch oare akteurs. Van Dyke bewearde dat syn aksintcoach de Ingelsman fan Iersk komôf J. Pat O'Malley wie, "dy't it aksint neat better neibeare koe as ik." Yn 2017, doe't bekendmakke waard dat Van Dyke in BAFTA Award (de wichtichste Britske filmpriiis) ûntfange soe, seid er: "Ik wurdearje dizze kâns om my te ûntskuldigjen oan 'e leden fan 'e British Academy of Film and Television Arts foar it lije litten fan harren ûnder it alderferskriklikste Cockey-aksint út 'e skiednis fan 'e sinema." De foarsitter fan 'e Academy reägearre dêrop mei de wurden: "Wy sjogge út nei syn akseptaasjetaspraak yn hokfoar aksint er dy jûns ek mar foar kieze sil. It sil sûnder mis 'supercalifragilisticexpialidocious' wêze."
Distribúsje
De distribúsje fan Mary Poppins waard fersoarge troch Buena Vista Distribution, no Walt Disney Studios Motion Pictures, de eigen filmdistribúsjedifysje fan The Walt Disney Company. De film gie op 27 augustus 1964 yn Grauman's Chinese Theatre yn Los Angeles yn premiêre. P.L. Travers krige dêr gjin útnûging foar, mar wist dochs ien te bemachtigjen. Op 'e afterparty stapte se (neffens it tsjûgenis fan Richard M. Sherman) op Walt Disney ôf en ferklearre mei útset lûd dat it tekenfilmsegmint út 'e film moast. Disney antwurde: "Pamela, dat is in passearre stasjon," en rûn fuort.
De film gie op 24 septimber 1964 yn 'e Amerikaanske bioskopen yn premiêre. It byhearrende soundtrackalbum ferskynde yn 1964 op LP by platemaatskippij Buena Vista Records. Op thúsmedia waard Mary Poppins foar it earst yn 1980 útbrocht op VHS en Betamax. Op 4 oktober 1988 ferskynde de film op 'e nij op VHS-keapfideo. Yn 1998 wie it de earste film dy't troch The Walt Disney Company op dvd útbrocht waard. De earste blu-rayferzje fan Mary Poppins ferskynde op 10 desimber 2013.
Untfangst
Fan 'e filmkritisy krige Mary Poppins rûnom lof. Sa omskreau Bosley Crowther fan The New York Times de film as "in alderprachtichste, opfleurjende rôlprint." Yn it tydskrift Variety priizge Whitney Williams yn 't bysûnder de muzikale dielen fan 'e film en it aktearjen fan Julie Andrews en Dick Van Dyke. It blêd Time skreau: "De sets binne wielderich, de lieten lustich, it senario is humoristysk mar treftich sentiminteel, en de ûnderstypjende cast berikt op in hier nei de perfeksje." Yn The Hollywood Reporter priizge James Powers it aktearjen, de special effects, de filmmuzyk, it produksje-ûntwerp en de goreografy. Konkludearjend stelde er fêst dat "Mary Poppins in film [is], dy't, mear as de measten, in triomf fan in grut tal ûnderskate bydragen is. En de spesjale triomf fan dizze film is dat er it wurk liket te wêzen fan ien inkele, gearhingjende yntelliginsje."
Yn it tydskrift Life hie Ann Guerin krityk op 'e feroarings dy't de film yn it ferhaal fan it boek oanbrocht, yn 't bysûnder wat it tekenfilmsegmint oanbelange. Se murk op: "Guon opienfolgings fan sênes hawwe echte sjarme, en faaks dat bern dy foar sûkerswiet opite sille. Mar as folwoeksene fûn ik it in bytsje tefolle fan it goede." Har konklúzje wie: "Mei in bytsje mear tebekhâldendheid en in bytsje minder ferbettering fan it orizjineel wiene al dy pluspunten fan 'e film safolste better út 'e ferve kommen."
Op 'e webside Rotten Tomatoes, dy't resinsjes sammelet, hat Mary Poppins in tige heech goedkarringspersintaazje fan 96%, basearre op 54 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: "In wielderich modern mearke, fierd om syn ferbjusterjende special effects, oanstekkende ferskes en Julie Andrews har legendaryske aktearprestaasje yn 'e titelrol." Op Metacritic, de wichtichste konkurrint fan Rotten Tomatoes, behellet Mary Poppins in goedkarringspersintaazje fan 88%, basearre op 13 resinsjes. Yn 2013 waard Mary Poppins troch de Library of Congress foar preservearring foar de ivichheid yn it Amerikaanske Nasjonaal Film Register útornearre omreden fan kulturele, histoaryske en/of estetyske wearde.
Opbringst
Mary Poppins draaide yn 'e Feriene Steaten en Kanada yn 1964 en 1965 mear as 32 wiken yn 'e bioskopen en brocht dêrby $31 miljoen op. Yn it Feriene Keninkryk waarden foar de film 14 miljoen kaartsjes ferkocht. Hoewol't ûnbekend is wat de totale wrâldwide opbringst fan 'e film wie, soe de folslein skjinne winst yn 1965 $28,5 miljoen bedroegen hawwe. Dêrmei wie Mary Poppins de meast opbringende film fan 1964. Walt Disney brûkte dat jild om lân by Orlando yn sintraal Floarida te keapjen en dêr de bou fan it ferdivedaasjepark Disney World te finansieren.
Yn 1973 waard Mary Poppins op 'e nij yn 'e bioskoop útbrocht ta gelegenheid fan it fyftichjierrich bestean fan Walt Disney Productions; doe waard der nochris $9 miljoen fertsjinne. Yn 1980 waard de film foar de trêde kear yn 'e bioskoop brocht, mei in resultaat fan $14 miljoen. Nei letter noch ferskate oare kearen yn 'e bioskopen draaid te hawwen, stiet anno 2023 de totale opbringst fan Mary Poppins yn Noard-Amearika op $103,1 miljoen.
Prizen
Yn 1965 waard Mary Poppins by de Oscars nominearre foar 13 prizen, wêrûnder bêste film, bêste regisseur, bêste adaptearre senario, bêste kamerarezjy (kleur), bêste artdirection (kleur), bêste kostúmûntwerp (kleur), bêste soundtrack en bêste lûd. De film wûn 5 Oscars, foar bêste aktrise (Julie Andrews), bêste filmmontaazje (Cotton Warburton), bêste filmmuzyk (Richard M. Sherman en Robert B. Sherman), bêste liet (Chim Chim Cher-ee fan 'e bruorren Sherman) en bêste special effects (Peter Ellenshaw, Eustace Lycett en Hamilton S. Luske)
By de Golden Globes waard Mary Poppins nominearre yn 4 kategoryen, wêrûnder bêste film (musical of komeedzje), bêste akteur yn in musical of komeedzje (Dick Van Dyke) en bêste orizjinele filmmuzyk. De film wûn de Golden Globe foar bêste aktrise yn in musical of komeedzje (Julie Andrews). By de BAFTA's de wichtichste Britske filmprizen, wûn Andrews yn 'e kategory meast ûnthjittende nijynkommeling yn in haadrol. Mary Poppins wûn fierders ek 2 Grammy Awards, de wichtichste Amerikaanske prizen op it mêd fan muzyk, foar bêste opname foar bern en bêste orizjinele filmmuzyk.
Films oer tastânkomming en ferfolchfilm
De problematyske relaasje fan filmprodusint Walt Disney mei P.L. Travers, de geastlike mem fan it personaazje Mary Poppins, wie it ûnderwerp fan twa dokumintêres oer de tastânkomming fan 'e film Mary Poppins. Dat binne The Shadow of Mary Poppins, út 2002, en The Real Mary Poppins út 2013. Oer harren relaasje waard ek it biografyske filmdrama Saving Mr. Banks makke, út 2013, mei Tom Hanks as Disney en Emma Thompson as Travers.
Yn desimber 2018 waard fierders troch Walt Disney Pictures in ferfolch op Mary Poppins útbrocht, mei as titel Mary Poppins Returns. Dy film spilet 25 jier letter en is in op him sels steande adaptaasje fan 'e restearjende sân boeken út Travers har Mary Poppins-romansearje. Emily Blunt spile de titelrol, wylst Dick Van Dyke weromkearde as dhr. Dawes jr.
Rita Hayworth
right|thumb|Hayworth yn oktober 1941. thumb|Rita Hayworth 1944 right|thumb|Hayworth as Rosalind Bruce yn Tonight and Every Night (1945). thumb|Rita Hayworth 1977 Rita Hayworth, berne as Margarita Carmen Cansino (New York, 17 oktober 1918 - dêre, 14 maaie 1987) wie in Amerikaanske readhierige aktrise en sekssymboal, it meast opfallend yn Gilda (1946). Sy ferskynde yn 61 films yn 37 jier.
Strjitten yn Koudum
De Strjitten yn Koudum:
Rita Hayworth
Al doe't hja noch in bern wie oefene sy har yn 't dûnsjen. Mei tolve jier stie Rita al op de planken, mar yn 1935 krige hja in kontrakt by Fox Studios. Sy feroare har namme ta Rita Hayworth. Dêrnei krige sy in kontrakt by Columbia Pictures en waard ferneamd mei har rol yn de film Only Angels Have Wings (1939). Har folgjende film wie yn 1941; se spile yn The Strawberry Blonde, en doe yn Blood and Sand (ek yn 1941). Nei dy lêste film waard hja in stjer. Sy waard in pinup-girl en in protte soldaten yn de Twadde Wrâldkriich hiene har foto mei.
Hayworth hat fiif kear troud west. (Basically, I am a good, gentle person, hat hja in kear sein, but I am attracted to mean personalities.) Hja hat der twa dochters oan oerhâlden.
Rita Hayworth hat in grut part fan har libben in swiere drinker west. Yn de jierren 60 krige sy de sykte fan Alzheimer, wat eltsenien let troch hie fanwegen har alkoholisme. Hayworth stoar earst op 14 maaie 1987.
Het Noorderland
Het Noorderland wie in moanneblêd fan de Stichting Saxo-Frisia ûnder lieding fan de germanist J.M.N. Kapteyn dat tusken 1941-1944 ferskynde. De Stichting Saxo-Frisia wie yn prinsipe polityk neutraal, mar foel sûnt 1941 ûnder de Nederlânske SS. Yn Het Noorderland fentilearre benammen Kapteyn syn pro-Dútske politike opfettings.
Yn it earste jier fan ferskinen wiene der in lytse 300 abonnees.
Sekssymboal
In sekssymboal is in ferneamd persoan — man of frou — dy't troch in soad minsken as it prototype fan seksueel oantreklik beskôge wurdt. De term waard foar it earst om 1911 hinne brûkt.
Het Noorderland
Der stienen bydragen oer Fryslân yn fan ûnder oaren Tj. W. R. de Haan, M. W. Heslinga, W. Hielkema, Jan de Jager, Douwe Kalma, Douwe Kiestra, Dirk Kerst Koopmans, S.J. van der Molen, H. J. Popping, Klaas Sierksma, H. van der Vliet Sr. J. B. Vries (1911-1944), J. Werkhoven en germanist en folkskundige J.P.M.L. de Vries.
Sekssymboal
De filmyndustry hat in wichtige rol spile by it opkommen fan sekssymboalen. Ien fan de earsten wie de Deenske aktrise Asta Nielsen yn de jierren '10 en '20 fan de 20e iuw. In dy tiid spilen taalbarriêres noch gjin rol omt de films noch gjin lûd hiene sadat in protte sekssymboalen doe noch net-Ingelsktalich wiene. In sekssymboal fan de 20er jierren wie Clara Bow, en dêrnei Jean Harlow. Marilyn Monroe is sa'n bytsje it ferneamdste sekssymboal fan alle tiden.
De term sekssymboal hat net altyd mei uterlik te krijen. Foaral by manlju spylje wol oare kwaliteiten in rol. Sa waard yn Nazi-Dútslân Adolf Hitler troch in soad froulju as sekssymboal sjoen.
Neist minsken binne der ek firtuele sekssymboalen, ûnder oaren yn de Japanske anime en manga spilet dat in grutte rol. Ek de firtuele Lara Croft kin as sekssymboal oanmerke wurde.
In sekssymboal moat net betize wurde mei seksesymboal, in teken wêrmei't fral de biology de slachte fan in organisme oanjout: ♀ foar froulju en ♂ foar manlju.
Hendrik Pierson
Hendrik Pierson (Amsterdam, 10 juny 1834 - Grins, 7 augustus 1923) wie in Nederlânse dûmny.
Hy wie oprjochter fan de Nederlânske Feriening tsjin de Prostitúsje yn 1879.
Famylje
Hendrik Pierson wie in broer fan:
Bodø
Bodø is in stêd en gemeente yn de provinsje Nordland dêr't Bodø ek de haadstêd fan is. De stêd leit op 14° 23' easterlingte, 67° 17' noarderbreedte. Omdat se boppe de poalsirkel leit, kin men hjir fan 2 juny oant 10 july de Midnachtsinne bewûnderje. De poalnacht duorret fan 15 oant 29 desimber. Troch de ynfloed fan de Golfstream is it klimaat der frij myld: de trochsneed temperatuer is -2,2° yn jannewaris en 12,5° yn july.
Skiednis
Bodø is in frij jonge stêd mar it plak hat in lange histoarje. Bodø krige yn 1816 stedsrjochten. Hja hie har bloei fan 1860 oant 1880 doe't grutte skoallen hjerring yn 'e omkriten foarkamen. Mei it ferdwinen fan de hjerring waard de stêd eins ek wei. Yn 1940 waard Bodø troch de Dútsers foar trijekwart yn pún sketten. Fan de 6000 ynwenners dy't de stêd doe telde, ferlearen 3500 minsken harren hûs. Sweden holp by de weropbou fan de stêd. De wyk, dy't no yn it sintrum fan Bodø leit, wurdt hjoed de dei dêrom noch de Sweedske stêd neamd. Yn novimber 2019 waarden der mei help fan boaiemradar fyftjin grutte grêfheuvels fûn en ek in folslein Fikingskip. Omdat noch gjin fjoerplakken oantroffen binne is ûnwis, oft der ek Noarmannen op it plak wenne hawwe.
Ynfrastruktuer
De lofthaven fan 'e stêd leit 2 km westlik fan it sintrum, en hat ynlânske ferbiningen mei Oslo, Trondheim en Tromsø. De spoarferbining mei Trondheim bekend as de Nordlandsbanen en it stasjon fan Bodø waarden op 7 juny 1962 offisjeel troch kening Olav ynhuldige. Bodø wurdt eltse dei oandien troch de fearboaten fan de Hurtigruten (in mear as hûndert jier âlde Noarske passazjiers- en transporttsjinst). Dêrneist binne der fearboaten nei Røst, Værøy en Moskenes en snelboaten nei ferskate eilannen yn de omjouwing.
Herman Heijermans
thumb|Byld fan Herman Heijermans yn Amsterdam Herman Heijermans (Rotterdam, 3 desimber 1864 - Zandvoort, 22 novimber 1924) wie in Nederlânsk toanielskriuwer. Dêrneist skreau er ek hûnderten ferhaaltsjes (Falklandjes, nei syn skûlnamme Samuel Falkland). In oare skûlnamme fan him wie Koos Habbema.
Libben
Heijermans groeide op as âldste soan yn in liberaal joadske hûshâlding fan alve bern. Yn 1893 sette Heijermans útein as toanielresensint by de krekt oprjochte krante De Telegraaf. Hy skreau fûle kritiken en makke dêtroch rillegau in protte fijannen. Hy skreau sels toanielstikken dêr't in grutte sosjale belutsenheid út bliken die. Bygelyks syn Ghetto (1898), oer de nearzige, ortodoksk-joadske sfear fan sjachelders en foddekeaplju, Glück auf! (1911) oer de ôfgryslike ramp yn de myn Radbod yn Westfalen, en it tige ferneamde Op hoop van zegen (1900), oer it swiere, earmoedige libben yn de fiskerij. Yndrukken hjirfoar hie er opdien yn Scheveningen en Katwyk oan See, dêr't inkelde jierren wenne en kunde hie oan de skilder Jan Toorop. De measte fan syn stikken giene yn premiêre by de Nederlânske Toaniel Feriening yn Amsterdam, dêr't Esther de Boer-van Rijk de wichtichste protagoniste wie, foaral as Kniertje yn Op hoop van zegen en as Eva Bonheur. Heijermans wie tige warber yn de sosjalistyske beweging. Yn 1897 wie er lid wurden fan de yn 1894 oprjochte Sosjaal Demokratyske Arbeiders Partij (SDAP) en skreau foar dy partij yn 1898 it propagandastik Puntje. Begjin jierren 20 fan de 20e iuw wie Heijermans in skoftke direkteur fan Teater Carré.
Begraffenis
Herman Heijermans stoar yn 1924 mei 59 jier yn Zandvoort oan de gefolgen fan kanker. Syn begraffenis, organisearre troch de SDAP, wie yn Amsterdam. Syn populêrens die bliken út it grutte tal belangstellenden de rûte fan de lykkoets bylâns, fan Zandvoort nei Amsterdam: de minsken stiene rigendik.
Der besteane filmbylden fan Heijermans' te hôf bringst; der binne gjin filmbylden bekend fan Heijermans libben.
Bibliografy
It sammele toanielwurk ferskynde yn trije dielen as Herman Heijermans Toneelwerken (red. G.A. van Oorschot, Simon Carmiggelt, H.A. Gomperts, Anton Koolhaas, H.H.J. de Leeuwe, H.S.F. Heijermans. Utj. G.A. van Oorschot, Amsterdam, 1965)
De Sambrinco's
De Sambrinco's wie tusken 1946-1966 in ferneamd dûnsorkest út Fryslân en bestie û.o. út Pier en Atty Sambrink. It orkest hat ferskillende Fryske "tophits" spile, lykas It Dockumer lokaeltsje en Skûtsjesilen.
It dûnsorkest 'De Sambrinco's waard yn 1946 oprjochte troch 'Pier Sambrink (akkordeon, 1926) en syn frou Atty Dekens (akkordeon, 1927-1963). Hans Stoelwinder spile doe op drums. Oare muzikanten wienen ûnder oaren Han Westhof (gitaar), Geert Gorter (bas), Gerard Weers (bas), Jacques Sambrink (soan fan Pier, kontrabas) en Joop van der Heide (drums, 1930-2005). Henk van der Heide, Anneke Pater en Jaap de Graaf hawwe ek mei de Sambrinco's songen.
Nei 1964 song Anneke Douma - earst ûnder de namme Duma - mei yn it dûnsorkest. De Sambrinco's stoppe yn 1966 mei optreden. Sambrink en Douma iepenen doe in muzykkafee oan de Grinzer Strjitwei yn Ljouwert dêr't se oant 1972 sels de libbene muzyk fersoargen.
Fryske tophits
Anneke Pater en Henk van der Heide songen tegearre mei it orkest ferskillende Fryske "tophits". Ien fan dy populêre lietsjes wie It Dockumer Lokaeltsje oer it ferdwûne spoar tusken Dokkum en Drachten. It liet wie skreaun troch Anne van der Mark en songen troch Henk van der Heide.
'De Sambrinco's' wienen tige populêr en spilen benammen op feestjûnen. It orkest wurke ek mei oan optredens fan kabaratier Tetman de Vries.
Pier Sambrink ferstoar op 20 desimber 1995 yn syn wenplak Ljouwert. Dochter Agnes Sambrink gie letter de muzyk yn.
Jacobus Knol
Jacobus Knol (Dokkum, 30 maart 1936) is in Frysk skriuwer en oersetter.
Libben
Knol hat les jûn, earst oan de legere skoalle en de mulo (letter mavo en havo), en dêrnei noch lyts tweintich jier yn de fakken Nederlânsk en Frysk oan de Pabû yn Dokkum en Ljouwert.
Al ear't er ophold yn it ûnderwiis, wie er begûn mei skriuwen, en publisearre ûnder oaren yn De stim fan Fryslân. Hy hat jierrenlang yn de redaksje sitten fan de Iduna-, en Holderrige en fan de rige Minsken en Boeken fan de Fryske Akademy. Hy besoarge de postume útjefte fan Ypk fan der Fear har histoaryske roman In earme swalker yn 'e wrâld (oer it libben fan de Fryske dichter J.C.P. Salverda) en wie ek anneks mei de publikaasje fan Ella Wassenaar har dichtbondel Fernijd fiergesicht (1981) en de bondel Ljochte nachten (1981) fan de dichter Gerben Brouwer. Knol is bestjoerslid fan de Kristlik Fryske Folksbibleteek. Yn 1995 brocht de KFFB Knol syn earste roman út ûnder it pseudonym Styntsje Piters. De lêste tsien jier is er wakker yn 'e skrep mei it oersetten fan wurk fan de joadske skriuwer en Nobelpriiswinner Elie Wiesel, mar hy hat noch gjin útjouwer fine kind foar alle boeken dy't er oerset hat.
Stationsbuurt (Reimerswaal)
Stationsbuurt in buorskip yn de gemeente Reimerswaal, yn de provinsje Seelân.
It buorksip is ûntstien en ferneamd nei it Stasjon Rilland-Bath dat yn 1872 yn gebrûk naam waard. Yn Stationsbuurt wenje sa’n 100 minsken.
Laika
Laika (om 1954 – 3 novimber 1957) wie it earste hûntsje dat troch de minsken yn in baan om de ierde brocht waard. Laika hat yn de Spoetnik 2 ien rûntsje om de ierde dien. Nei in pear oeren wie hja al dea troch spannings en de hjitte yn de kapsule. Spoetnik 2 wie in keunstmoanne út de Sowjetuny.
De namme Laika betsjut "blaffer". Laika wie yn Moskou fan de strjitte helle.
Verenigd Links - Feriene Lofts
Verenigd Links - Feriene Lofts is in politike partij yn Fryslân. Se is oprjochte troch SP-leden dy't it net iens wienen mei de beslissing fan it lanlike SP-bestjoer om net diel te nimmen oan de gemeenteriedsferkiezingen yn Súdwest-Fryslân.
Laika
Yn 2006 hat de skriuwster Bibi Dumon Tak it Berneboekewikepresint fan 2006 skreaun. It boek hjitte fan Laika tussen de sterren en gie oer Laika de hûn.
Verenigd Links - Feriene Lofts
De wichtichste reden foar de beslissing fan it lanlike SP-bestjoer wie dat it fûn dat de pleatslike SP-ôfdieling net op genôch sterkte wie om de ferkiezingen yn te gean. Hjirom stapten twa fan de trije SP-gemeenteriedsleden yn Snits - ien fan de by fúzje belutsen gemeenten - út de partij en rjochten in nije partij op, ûnder foarsitterskip fan fraksjelieder Rinus van Driel, om har dêrmei foar de ferkiezings yn te skriuwen.
Al gau krige de partij mear steun: 3 fan de 4 SP-Steateleden yn Fryslân stapten út de partij. Twa fan harren gienen fierder ûnder de flagge fan Verenigd Links - Feriene Lofts, de tredde joech syn sit op; syn ferfanger sluet him ek oan by Verenigd Links - Feriene Lofts aan. Ek twa GrienLinks-gemeenteriedsleden út it ek by de fúzje belutsen Nijefurd stapten oer nei de nije partij, yn harren gefal omdat GrienLinks op nasjonaal nivo de gemeentefúzje steund hie wylst GrienLinks Nijefurd in tsjinstanner fan de fúzje wie. Fierders stelden in pear bestjoersleden fan de anty-weryndielingsaksjegroep Fan Ûnderen op har ferkiesber op de list fan Feriene Lofts.
Fertsjintwurdiging
Yn de gemeente Ljouwert is Feriene Links fertsjintwurdige mei ien sit sûnt SP-riedslid Hendrika Zoodsma har lidmaatskip fan de SP opsei en per 1 novimber 2010 foar Feriene Lofts fierder gie.
By de gemeenteriedsferkiezingen yn Súdwest-Fryslân op 24 novimber 2010 krige de partij 1 riedssit.
Yn de Provinsjale Steaten is Feriene Lofts yn 2012 net fertsjintwurdige. By de Provinsjale Steatenferkiezingen fan 2011 helle de partij de kiesdrompel net.
Richard Walther Darré
thumb|Richard Walther Darré Richard Walther Darré (berne as Ricardo Walther Oscar Darré, Buenos Aires, 14 july 1895 - 5 septimber 1953) wie in SS-Obergruppenführer en ien fan de pommeranten ûnder de Nazy Blut und Boden-ideologen. Hy wie Minister fan Lânbou fan 1933 oant 1942 yn it Tredde Ryk.
Darré waard ta sân jier finzenis feroardiele by de Neurenberger prosessen foar misdieden tsjin de boargerbefolking tusken 1938 en 1945 en lidmaatskip fan kriminele organisaasjes. Hy waard fêstset yn de finzenis fan Landsberg, mar waard lykwols yn 1950 frijlitten. Dêrnei wenne er yn Bad Harzburg. Hy stoar yn in sikehûs te München oan leverkanker, dy't wierskynlik troch alkoholisme feroarsake wie. Darré kaam te hôf yn Goslar.
Wurk
Darré syn meast wichtige publikaasjes binne:
Sileezje
right|200px Sileezje (Poalsk: Śląsk; Dútsk: Schlesien; Tsjechysk: Slezsko) is in historyske krite yn Midden-Jeropa, dy't oan beide kanten fan de midden- en bopperin fan de Oder leit. Hy is te ferdielen yn it flakke Neder-Sileezje mei de stêd Wrocław en it bercheftige Boppe-Sileezje, dat ryk is oan dylchstoffen en dêr't yn it súdeasten ien fan de grutste yndustrygebieten fan Jeropa leit. De krite wiksele yn 'e rin fan de skiednis ferskate kearen fan eigner en heart sûnt 1945 gruttendiels by Poalen. Lytsere dielen hearre by Dútslân en Tsjechje.
Antoni
Antoni is in manlike foarnamme út it Poalsk en it Katalaansk, úteinlik fan Latynsk komôf.
Fan Underen Op
Fan Underen Op wie in Fryske aksjegroep en feriening, dy't aktyf wieyn de Súdwesthoeke. Harren bekendste stânpunt wie dat it draachflak foar de gemeentlike weryndieling, dy't late ta it ûntstean fan Súdwest-Fryslân, ûnder de befolking ûntbruts.
Antoni
Latyn
De namme is ôflaat fan it Latynske Antonius. Dat hat de betsjutting fan "de Antoniër". De Antoniërs wienen in wichtige Romeinske sibbe dy't harsels beskreaunen as neiteam fan Anton, soan fan Herakles.
Fan Underen Op
De aksjegroep operearre út Koudum wei en waard benammen bekend troch syn fûle striid tsjin de gemeentlike weryndieling fan de Súdwesthoeke. De groep sei bang te wêzen dat de demokrasy yn de nije gemeente Súdwest-Fryslân yn gefaar komd wie troch de wize fan beneaming fan de earste boargemaster, Haijo Apotheker. Hjirop waard oanjefte dien tsjin alle boargemasters en riedsleden fan de eardere gemeenten. Dy waarden beskuldige fan meineed. De boargemaster en riedsleden hiene ûnder eed ferklearre dat der genôch draachflak wie foar de weryndieling, mar neffens Fan Ûnderen Op wie dat net sa. De aksjegroep fûn boppedat dat de gemeenten Nijefurd, Wûnseradiel en Gaasterlân-Sleat fúzjearje moatte soenen, ynstee fan de gemeenten dy't úteinlik mei-inoar fúzjearren. Dêrta hie in referindum hâlden wurde moatte. De beswieren waarden lykwols ôfwiisd.
Fan Underen Op gie letter op yn de lokale politike partij Totaal Lokaal. Fraksjefoarsitter Klaas Jan Semplonius kaam út Fan Ûnderen Op-fermiddens. Dêrnjonken dienen in tal bestjoersleden fan Fan Underen Op mei oan de Gemeenteriedsferkiezings 2010 op de list fan Verenigd Links - Feriene Lofts.
Antoni
Frysk
Yn it Frysk en Nederlânsk komt de namme ornaris foar as Anton of Tinus.
Irene Adler
Irene Adler (útspr.: [ˈaːi̭ɹiːn ˈædləɹ], likernôch " aai -riin ed -lur") is in fiktyf personaazje út 'e Sherlock Homes-searje fan detektiveromans en -ferhalen fan 'e Britske skriuwer sir Arthur Conan Doyle. Hja waard yntrodusearre (en komt inkeld foar) yn it ferhaal A Scandal in Bohemia, út 1891. Irene Adler is in earder operasjongster en aktrise, dy't ien fan mar in hantsjefol minsken en de iennichste frou is dy't privee-detektive Sherlock Holmes op syn eigen terrein ferslane. Hoewol't se mar yn ien ferhaal foarkomt, hat se sadwaande letter faak it ûnderwerp west fan ferhalen oer Holmes troch oare auteurs as Doyle, en teffens fan film- en tillefyzje-adaptaasjes fan 'e Sherlock Holmes-searje.
Ynspiraasje
It is net dúdlik oft sir Arthur Conan Doyle immen yn gedachten hie doe't er it personaazje fan Irene Adler skoep, mar fan in artyste dy't in relaasje kriget mei in hege ealman besteane histoarysk ferskate foarbylden. Ien dêrfan is Lola Montez, in dûnseresse dy't de mêtresse waard fan kening Loadewyk I fan Beieren. Sy wurdt troch ferskate Sherlock Holmes-ekspêrs sjoen as it model dat Doyle foar Irene Adler brûkte. In oare gadingmakster is de aktrise Lillie Langtry, de minneresse fan 'e lettere kening Edwert VII fan it Feriene Keninkryk (doe noch de prins fan Wales). Holmes-kenner Julian Wolff skreau yn 1957 dat it rûnom bekend wie dat Langtry fan Jersey kaam, om't se, mei in wurdboarterij op har foarnamme, wol de "Jersey Lily" ("Leelje fan Jersey") neamd waard. Doyle skriuwt dat Irene Adler út Nij-Jersey komt.
Yair Lapid
thumb|Yair Lapid
Irene Adler
Fiktive biografy
Irene Adler komt mar yn ien Sherlock Homes-ferhaal foar: A Scandal in Bohemia, dat yn july 1891 publisearre waard. Hja wurdt fierders yn it foarbygean neamd yn trije oare ferhalen: A Case of Identity, The Adventure of the Blue Carbuncle en His Last Bow.
Neffens A Scandal in Bohemia is Irene in Amerikaanse, dy't yn 1858 berne is yn Nij-Jersey. Se hat karriêre makke as operasjongster en aktrise, wêrby't se optredens fersoarge hat yn û.m. La Scala yn Milaan en teffens in skoft as prima donna tsjinne hat yn 'e Keizerlike Opera yn Warsjau. Mei dy antesedinten wurdt fêststeld dat Irene yn 'e operawrâld net folle heger opklimme koe as dat se dien hat. Yn Warsjau komt se yn 'e kunde mei en wurdt se de mêtresse fan Wilhelm Gottsreich Sigismond von Ormstein, gruthartoch fan Cassel-Felstein en kroanprins fan it Keninkryk Bohemen (dat yn it echt doedestiden in besitting fan it Hûs Habsburch wie).
Yair Lapid
Yair Lapid, Hebriuwsk: יאיר לפיד, (Tel Aviv, 5 novimber 1963) is in Israelyske politikus en âld-sjoernalist. Hy is lieder en oprjochter fan de politike partij Yesh Atid. Sûnt 1 july 2022 is hy premier.
Irene Adler
Fiktive biografy
Wilhelm omskriuwt Irene letter tsjin Sherlock Holmes as "in notoire aventoersfrou", in oantsjutting dy't oan 'e ein fan 'e njoggentjinde iuw brûkt waard as eufemisme foar "koertisane", wat op himsels al in eufemisme wie foar "prostituee yn 'e hegere maatskiplike klassen". Neffens Wilhelm hat Irene "it gesicht fan 'e prachtichste frou en it ferstân fan 'e meast wisberette man". Se nimt gauris de momkape fan in man oan om har foardiel te dwaan mei de gruttere frijheid dy't dat har jout. Irene en de kroanprins hâlden harren ferhâlding geheim, mar wikselje brieven út en litte in foto fan har beiden tegearre meitsje dy't Irene bewarret. Lang om let einiget de românse as de kroanprins weromkeart nei Praach, wylst Irene, dy't no tsjin 'e tritich rint en oer har hichtepunt as operasjongster hinne is, in ein oan har wurkpaad breidet en har yn Londen nei wenjen set.
Meitiid wurdt kroanprins Wilhelm kening Wilhelm. Yn 1888 risselwearret er om te trouwen mei Clotilde Lothman von Sachsen-Meiningen, de twadde dochter fan 'e keninge fan Skandinaavje (in fiktyf lân). In jaloerske Irene driget dêrop de kompromittearjende foto fan harsels en Wilhelm nei syn oansteande skoanfamylje te stjoeren. De kening ropt de help fan Sherlock Holmes yn om 'e foto te bemachtigjen foar't soks barre kin. Holmes nimt de saak oan en bespionearret Irene yn ferskate momkapen. Hy ûntdekt dat se in nije relaasje oangien is mei in abbekaat dy't Godfrey Norton hjit en is tsjûge fan it rimpen sletten houlik tusken har en Norton.
Boekweet
thumb|right|Boekweet thumb|right|Boekweetblom thumb|right|siedfoarming thumb|right|boekweetsied Boekweet (Fagopyrum esculentum) ek wol boekweit, boekwyt, bokweit, bokweet, bokwyt of perfyt, is in plant út de readskonkfamylje (Polygonaceae). De botanyske namme Fagopyrum betsjut 'boekweet' (fagus = boek (de beam) en puros = weet). Yn oare talen hat it lyksoartige nammen: 'bokwiet' (Afrikaansk), 'buckwheat' (Ingelsk), 'Buchweizen' (Dútsk) en 'boghvede' (Deensk).
Skaaimerken
It is in ienjierrige plant mei in holle, rjochtopgeande, him faker fertakjende, reade stâle. De blêden binne trijehoekich oant hertfoarmich. It woartelstelsel bestiet út in sterk spranteljende pinwoartel. De bloei begjint al yn in jong stadium, soms al nei seis wiken, en giet dan 25-30 dagen troch. De blommen steane in langstâlige plommen by elkoar, wyt en rôze fan kleur, en befetsje in soad nektar. Op earme grûnen kin boekweet 50 sm heech wurde. Foardat de bloei dien is binne der al ripe fruchten.
Irene Adler
Fiktive biografy
Yn 'e begjinalineä fan A Scandal in Bohemia neamt Watson, de biograaf fan Holmes dy't as de ik-persoan sabeare it ferhaal skriuwt, Irene "the late Irene Adler". Dat suggerearret dat se op dat stuit al ferstoarn is, mei't it Ingelske wurd late, as it foar in namme pleatst wurdt, safolle betsjut as "silger" efter de namme yn it Frysk. Holmes-ekspêrs hawwe lykwols spekulearre dat Doyle hjir eins bedoeld "de eardere Irene Adler", mei't har namme ommers feroare is troch har houlik mei Norton. Dy útlis wurdt oannimliker mei't Doyle it wurd late yn it ferhaal The Adventure of the Priory School oanwiisber op dyselde manear brûkt.
Boekweet
Skaaimerken
It ytbere sied sit oan tinne stâltsjes dy't yn ripe tastân maklik loslit. It hat in moal- en aaiwytrike ynhâld, oerienkommend mei dy fan klaver. Der wienen earder twa rassen bekend: op de feangrûnen de Staphorster brúnswarte en op de sângrûnen de Brabânske grize boekweet. De hjoeddeiske rassen produsearje minder nektar as de âlde rassen. By it bewarjen moat it sied drûch wêze want it skimmelt gau. Ien kilo sied befet ± 45.000 siedden.
Irene Adler
Holmes en Adler
Ut it hâlden en dragen fan Holmes nei't Irene him te fluch ôf west hat, soe opmakke wurde kinne dat er suver wat fereale op har rekke is, mar neffens de beskriuwing fan dokter Watson is dat sa net, hoewol't er al in bliuwende bewûndering foar har skipe hat. As de kening fan Bohemen op in stuit yn it ferhaal seit: "Hie se net in geweldige keninginne west? Is it net spitich dat se net op myn nivo stiet?" antwurdet Holmes drûchjes dat Irene yndie fan in folslein oar nivo as de kening is.
Boekweet
Skaaimerken
De foarm fan it boekweetsied liket in soad op bûkels, al binne se folle lytser, ûngefear 6 mm lang. It sied waard ta moal meald, hoewol't boekweit beslist gjin nôt is. Boekweet is in 'pseudonôt': de siedden, it moal en alle oare ôflate produkten fan boekweet befetsje gjin gluten en binne sa faak in útkomst foar minsken mei allergyen. It moal kin goed mongen wurde mei dat fan nôt om sa stro te meitsjen. Rustere boekweetkerrels hjitte ek wol 'kasha' en binne bekend út de East-Europeeske keukens. Yn boekweetmoal sit in soad magnesium, kalium en fosfor. It is streksum en licht fertarber. It wurdt tsjintwurdich ek ferboud foar de genêskunde.
Ferbou
Boekweet is in plantesoarte dat sûnt de 15e iuw ferboud wurdt op de Fryske sângrûnen en soks barde sûnder dongjen. Sadwaande wie it in útkomst foar earme boeren, der wie ommers gjin fee of kaptaal nedich. It lân rekke ek net útrûpele. Boekweet freget in djip losmakke boufuorge, de pinwoartel krijt sa makliker de kâns om te groeien. Djip ploegjen freget in sôad lûkkrêft. De spreuk "boekweet wurdt ferboud op hynsteswit" hat hjiryn har oarsprong. Boekweetlân op sângrûn waard faak twa kear ploege. Ein febrewaris of begjin maart waard djip ploege, en by of foar it siedzjen (nei de Swartehagekjeld) barde dat nochris, mar dan tige ûndjip. Boekweetbou ferge in soad skoffeljen en wjudzjen. It waard breedwerpich of yn rigen op in ôfstân fan 30 sm siedde en 3 sm djip. Troch de flugge groei is it in goede boaiembedekker, mar men hie wol in soad lêst fan it ûntúch hoannepoat. It nôt wie tear en de rispinge mislearre geregeld troch kerbûstich waar of nachtfroast. Letter fergoeden de hege strieprizen it risiko wat. Nei 1700 wie de boekweet foar de Drachtster en de Gordykster nôtkeaplju it belangrykste produkt. Op de net-ôfgroeven heechfeangebieten waard ek boekweet ferboud (fean-boekweet) neidat de heide der ôfbaarnd wie. Dit feanbaarnen joech in soad reek ûntwikkeling, wêroer de klachten sels út Hollân wei kamen. (oer it brânen yn it Drintske fean).
Irene Adler
Irene Adler yn oare wurken
Yn films en tillefyzjesearjes is it personaazje fan Irene Adler fertolke troch sokke aktrises as Charlotte Rampling (Sherlock Holmes in New York, 1976), Morgan Fairchild (Sherlock Holmes and the Leading Lady, 1992), Rachel McAdams (Sherlock Holmes, 2009) en Natalie Dormer (Elementary, 2012-2019).
Boekweet
Sân en feangebieten
Der waard terske mei krûme terskkneppels op in fan ôfplagge stik grûn bûtendoar. Oan de ein waard 'de marse' slein wêrby't de fleiels tagelyk delkamen. Der leinen planken ûnder de skeaven. By dit terskjen waard stevich dronken en ta eintsjebeslút ek iten. De boekweetbou is nei 1850 hurd werom rûn. Yn 1876 waard noch 10% fan it boulân troch boekweet ynnomd, mar nei 1900 is de tylt yn Fryslân finaal ferdwûn. Hjouwer en jirpels kamen derfoar yn 't plak. De Frânske boekweet wie in konkurrint. Der wie ek in groeiend ferlet fan feefoerbou. Eaststellingwerf hat it noch it langste folholden. Yn 1920 waarden noch 11 fan de 7600 ha. (Oeriselske en Gelderske sângrûn) yn Fryslân tyld. It sie waard earder oan oan pelmoolners ferkocht, dy't de boekweetgrôt fan makken, de grûnslach foar "boekweten Janke, sa stiif as in planke". In oar gerjocht wie boekwetenbrij. Boekweetdoppen waarden brûkt foar bêdekessens. Der waard lang ûnderskied makke tusken sânboekweet en feanboekweet.
Komôf
Boekweet is in kultuergewaaks dat it ierst sa'n 6.000 jier lyn ferboud waard op it fêstelân fan Súdeast-Aazje, dêr't it him wei fersprate nei Mantsjoerije, Mongoalje en Tibet. It tinken is ornaris dat it letter, oan 'e ein fan 'e Midsiuwen, fia de Siderûte nei East-Jeropa brocht waard. Dêrwei waard it fierder oer Midden- en West-Jeropa ferspraat. Ut stomoalûndersyk hat lykwols ek bliken dien dat boekweet al foar it begjin fan de jiertelling yn Nederlân foarkaam.
Argyfûndersyk leart dat al sûnt 1390 in flugge yntroduksje fan boekweit wie yn de Nederlannen. De sintra hjirfan binne de Kempen en de Iselfallei. Taalkundige gegevens dogge fermoeden dat de boekweet lâns trije siden West-Europa binnenkaam: in noardlike rûte, mooglik fia de Hânze, mei as nammetype boekweet, in eastlike hannelswei mei nammetype 'Heidenkorn' of 'Pohanka', en in súdlike rûte mei as nammetype 'Saraseensk' of 'Moarsk nôt'.
Jan Blokhuijsen
Jan Blokhuijsen (Zuid-Scharwoude, 1 april 1989) is in earder Nederlânsk reedrider.
Hy die acht kear mei oan it Wrâldkampioenskip allround, sân kear oan it Europeesk kampioenskip en trije kear oan de Olympyske Winterspullen (yn 2010, 1914 en 2018). Hy waard by dizze kampioenskippen ien kear Europeesk kampioen ien kear Olympyske kampioen. Hy waard ek trije kear Nederlânsk allround kampioen. De spesjaliteit fan Blokhuijsen lei by it allrounden mei as bêste ôfstân de 5 km. Foar it seizoen 2022/2023 krige Blokhuijsen gjin kontrakt mear by in ploech, en stoppe derom mei reedriden op heech nivo.
Ingelmunster
Ingelmunster is in plak en gemeente yn de Belgyske provinsje West-Flaanderen. De gemeente hat mear as 11.100 ynwenners en wurdt ek wol de Brigandsgemeente neamd, in ferwiziing nei de Brigandssnein dy't 28 oktober 1798 foel, doe't de opstân fan 'e Brigands yn Ingelmunster yn 'e Boerekriich ûnderdrukt waard troch de Frânsen.
Skiednis
Robrecht I fan Flaanderen liet om 1075 by de rivier de Mandel in kastiel bouwe. Dêrfoar brûkte er de ruïnes fan in kleaster, dat yn de 7e iuw stifte wie troch Ingelske muontsen. Neffens de 17e-iuwske skiedkundige Anthonius Sanderus stamt de namme 'Ingelmunster' fan Anglo-monasterium ('Ingelsk kleaster'), mar oaren tinke dat de namme Ingelmunster fan it 'Angle-Monastère' stamt, in kleaster dat op de hoeke fan de hearlikheid fan Dendermonde stie. Yn dat ramt moat yn stee fan in kleaster eins mear tocht wurde oan in lytse tsjerke of in kapel.
Mei de lokaasje tusken de twa grutte midsiuwske stêden Brugge en Kortrijk yn naam Ingelmunster in sintraal plak yn. Fanwegen dy lokaasje neamden guon Ingelmunster sels 'de kaai fan Flaanderen'. Dat die bygelyks bliken troch it ferbliuw fan Filips I fan Frankryk yn 1297. Fiif jier foar de Slach by Kortrijk woe Filips mei de stêd Brugge ôfweve om't dy wegere belesting ôf te dragen. De boargers fan Brugge wiene lykwols sa benaud dat harren stêd ferneatige wurde soe, dat hja dimmen nei Ingelmunster kamen om har ûnder him del te jaan. thumb|left|It kastiel fan Ingelmunster (Sanderus 1641) Yn 1580 fûn de Slach by Ingelmunster plak. Frânske Hugenoaten ûnder lieding fan François de La Noue fochten tsjin de Spaanske besetters fan it kastiel. De la Noue ferlear en waard troch Aleksander Farnese finzen nommen. (Yn 1878 waard in tapyt weefd mei as tema dy slach).
Troch it grutte tal oarloggen rekke Frankryk oan 'e râne fan reapsein en om oan jild te kommen waard yn 1583 de hearlikheid fan Ingelmunster ferkocht oan de Dútske kolonel Otto von Phloto. De famylje Von Phloto hie in grutte ynfloed op de hiele hearlikheid en dat die bliken út de relaasje tsjerke-kastiel. Yn 1825 waard it kastiel trochferkocht oan de famylje Descantons de Montblanc, neffens guon boarnen in famylje dy't út in ûnecht bern fan de Von Phloto's stamde. Hja brûkten it kastiel allinne simmerdeis, de rest fan de tiid sieten hja yn Parys. It hjoeddeiske kastiel (1736) is gjin midsiuwske boarch, mar mear in grut lânhûs.
Yndieling gemeente
By de gemeentlike fúzjes fan 1977 yn Belgje waard Ingelmunster net gearfoege mei oare gemeenten. It buorskip Krieke, dat yn it suden fan Ingelmunster leit, falt ek noch ûnder de gemeente.
Ingelmunster sels ûnstie oan de noardlike kant fan it rivierke de Mandel. It doarp wreide him letter nei it suden ta út en sa bestiet Ingelmunster út twa fan inoar skieden dielen, dy't elts in eigen parochy foarmje.
It besjen wurdich
It kastiel waard yn 2001 troch in grutte brân troffen, wertroch it ynterieur ferlern gie. Sûnt is it net mear foar publyk tagonklik. It kastielpark grinzget oan it natoerreservaat 'De Mandelhoek'. Sûnder ek mar wat fan de bebouwing te sjen is it mooglik om troch it natoerreservaat dwers troch Ingelmunster te kuierjen.
De Sint-Amanduskerk is in neoromaanse katolike tsjerke mei in skiednis dy't werom giet op de iere midsiuwen, doe't it in ûnderdiel wie fan it kleaster.
Oan de Heirweg-Zuid tichteby de grins mei Lendelede stiet de Doornmolen, de lege romp fan in stiennen stellingmûne dy't yn 1883 ôfbaarnde. De mûneromp fan de Zandbergmolen is te sjen oan de Bruggestraat 182. Dy romp wurdt brûkt as wente. Alle twa mûnen wiene eartiids nôt- en oaljemûne.
Jetze Veldstra
thumb|Tinkteken Jetze Veldstra, makker [[Willem Valk]] Jetze Veldstra (Haskerhoarne, 10 july 1886 - 17 jannewaris 1945) wie in boer yn Ousterhaule. Hy wie in yllegale wurker yn de Twadde Wrâldoarloch dy't yn 1945 stoar yn it strafkamp Neuengamme. Yn Ousterhaule stiet sûnt 1950 in monumint foar him by de tagong fan it tsjerkhôf. De wei rint fierder ek lâns de klokkestoel.
Eduardo Riedel
Eduardo Corrêa Riedel (berne july 5, 1969) is in Brazyljaanske politikus en sakeman dy't lid fan 'e Braziliaanske Sosjaal-Demokratyske Partij en waard keazen ta gûverneur fan Mato Grosso do Sul yn 'e Braziliaanske ferkiezings fan 2022.
Yn 2022 stelde hy him kandidaat foar gûverneur yn 'e Mato Grosso do Sul steatsferkiezings mei Barbosinha as fise-gûverneur. Op 2 oktober 2022 krige hy 361.981 stimmen (25,16%) en gie de twadde omloop yn mei kandidaat Renan Contar.
Yn 1994 troude hy mei Monica Morais, mei wa't er twa bern hat: Marcela en Rafael.
Hearremiten
De Hearremiten (Chazara) binne in skaai yn de famylje fan de Sâneachflinters.
Wêr Bisto
Wêr Bisto is in popballade en hitsingle fan it Fryske duo Twarres. It nûmer stie ein 2000 mar leafst 21 wiken yn de Nederlânske Top 40, wêrfan seis wiken op nûmer 1.
Ûntstean
Yn 1999 wint Twarres mei Wêr Bisto de publykspriis fan is sjongfestival Liet. As priis wurdt it liet op 10 july 2000 útbrocht op single, mar dy belânet ûnderyn de Mega Top 100. Nei in optreden yn it programma fan Paul de Leeuw stiicht de populariteit fan it nûmer. Net folle letter wurdt oerstapt nei platemaatskippij EMI, dêr't in nije ferzje  fan Wêr Bisto opnomd wurdt. De nij ferzje is hast in minút koarter as de oarspronklike ferzje. Wêr't it orizjineel allinnich noch strikers en akoestyske gitaar as begeliedende muzyk hat, hat de nije ek drums in en baspartij. As Marco Borsato it duo freget om mei te spyljen yn syn konserten stiicht it nûmer hurd yn de hitlisten.