cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Condoleezza Rice
Sûnt 2009
Nei de ein fan Bush syn twadde termyn as presidint, doe't er opfolge waard troch de Demokraat Barack Obama, kearde Rice werom de Universiteit fan Stanford, dêr't se wer heechlearaar politikology waard. Dêrnjonken waard se lid fan 'e Rie foar Bûtenlânske Relaasjes, en skreau se twa autobiografyen: Extraordinary, Ordinary People: A Memoir of Family (2010), oer har jonkheid, en No Higher Honor: A Memoir of My Years in Washington (2011), de memoires fan har funksjes yn it regear-Bush. Yn 2011 spile se ek harsels by in gastoptreden yn 'e tillefyzjekomeedzjesearje 30 Rock, yn 'e ôflevering Everything Sunny All the Time Always, wêrby't se in duël op it mêd fan klassike muzyk oangie mei Jack Donaghy, it personaazje fan akteur Alec Baldwin, dat earne yn it ferline in (fiktive) relaasje mei Rice hân hawwe soe.
Priveelibben
Yn 'e 1970-er jierren wie Condoleezza Rice koarte tiid ferloofd mei de Amerikaansk footballspiler Rick Upchurch. Neffens har biograaf Marcus Mabry ferbriek se dy relaasje om't se der gjin takomst yn seach. Yn 1985 stoar Rice har mem, Angelena Ray Rice, mei 61 jier oan boarstkanker. Yn 1989 wertroude har heit, John Wesley Rice jr., mei in Clara Bailey, mei wa't er troud wie oant syn ferstjerren yn desimber 2000, doe't er 77 jier wie. Rice sels is net troud en hat dat ek nea west en hat gjin bern.
List fan planetoïden 18501-18600
Dit is in list fan planetoïden 18501-18600.
List fan planetoïden 57901-58000
Dit is in list fan planetoïden 57901-58000.
List fan planetoïden 18601-18700
Dit is in list fan planetoïden 18601-18700.
Keninginne Sjarlotte-eilânske harmeling
De Keninginne Sjarlotte-eilânske harmeling (wittenskiplike namme: Mustela haidarum) is in sûchdier út it skift fan 'e rôfdieren (Carnivora), de famylje fan 'e martereftigen (Mustelidae) en it skaai fan 'e lytse marters (Mustela), dat lânseigen is op 'e Keninginne Sjarlotte-eilannen foar de westkust fan Kanada en op guon eilannen yn Súdeast-Alaska. It is ranke en langhalige karnivoar, dy't benammen nachts aktyf is. De Keninginne Sjarlotte-eilânske harmeling waard yn 2021 as in selsstannige soarte erkend. It is in bedrige bistesoarte.
Taksonomy
De Keninginne Sjarlotte-eilânske harmeling waard hiel lang beskôge as in ûndersoarte fan 'e gewoane harmeling (Mustela erminea), in bist dat ek yn Fryslân foarkomt. Mar yn 'e ienentweintichste iuw wiisde nij wittenskiplik ûndersyk nei it DNA fan harmelingen út dat wat foarhinne as ien soarte beskôge waard, eins trije nau besibbe mar selsstannige soarten wiene: de gewoane harmeling fan noardlik Jeraazje, Alaska, de Kanadeeske Arktyske Eilannen en Grienlân; de Amerikaanske harmeling (Mustela richardsonii) fan it fêstelân fan Kanada en de noardeastlike, midwestlike en westlike Feriene Steaten; en de Keninginne Sjarlotte-eilânske harmeling (Mustela haidarum) op 'e Keninginne Sjarlotte-eilannen foar de Kanadeeske westkust.
It tinken mank saakkundigen is dat de Keninginne Sjarlotte-eilânske harmeling in hybride soarte is, dy't fuortkomt út in tige âld proses fan hybridisearring fan 'e gewoane harmeling en de Amerikaanske harmeling. Trijeresom foarmje dizze soarten no it ûnderskaai fan 'e harmelingen (Mustela) binnen it skaai fan 'e lytse marters (Mustela). De wittenskiplike namme fan 'e Keninginne Sjarlotte-eilânske harmeling, Mustela haidarum, ferwiist nei de Haida, de oarspronklike Yndiaanske bewenners fan 'e Keninginne Sjarlotte-eilannen.
Fersprieding
De Keninginne Sjarlotte-eilânske harmeling komt benammen foar op 'e Keninginne Sjarlotte-eilannen (lânseigen, Yndiaanske namme: Haida Gwaii), dy't foar de westkust fan 'e Kanadeeske provinsje Britsk-Kolumbia yn 'e Stille Oseaan lizze. Dêrnjonken libbet it bist ek op guon eilannen fan 'e Alexanderarsjipel yn Súdeast-Alaska, dat diel útmakket fan 'e Feriene Steaten. It giet dêrby om Prince of Wales Island, Dall, Suemez en guon lytsere, oanbuorjende eilannen.
Uterlike skaaimerken
De Keninginne Sjarlotte-eilânske harmeling hat trochinoar in kop-romplingte fan 211/2–29 sm, mei in sturtlingte fan 8–12 sm en in gewicht fan 1,4–4,5 kg. Mantsjes binne wat foarser as wyfkes. It liif is rank en langhalich, en leit ticht by de grûn op koarte poatsjes. De pels is simmerdeis op 'e rêch kastanjebrún fan kleur, en op 'e bealch krêmkleurich wyt. Krekt as de gewoane harmeling (Mustela erminea) ferhierret ek de Keninginne Sjarlotte-eilânske harmeling hjerstmis, sadat er foar de winter in folslein wite pels kriget, útsein de sturtpunt, dy't by 't simmer swart is en dat by 't winter ek bliuwt. De Keninginne Sjarlotte-eilânske harmeling kin ûnderskaat wurde fan 'e nau besibbe gewoane harmeling (Mustela erminea) en Amerikaanske harmeling (Mustela richardsonii) troch syn ferlingde plasse.
Hâlden en dragen
De Keninginne Sjarlotte-eilânske harmeling is fierhinne in nachtdier. Hy libbet in solitêr bestean yn in agressyf tsjin soartgenoaten fan 'e eigen sekse ferdigene territoarium, dat inkeld ûnderbrutsen wurdt troch de fan maart oant juny fallende peartiid. Troch in ferlinge draachtiid wurdt de ûntwikkeling fan 'e embryo's lykwols tsjinkeard oant febrewaris fan it folgjende jier. Nei in eigentlike draachtiid fan likernôch 10 wiken smyt it wyfke dan yn april of maaie in nêst fan almeast 4–8 jongen. Dy komme blyn en dôf te wrâld, mar hawwe al wol hier. De jongen wurde mei 5 wiken ôfwûn en kinne mei 12 wiken selsstannich oerlibje.
Fretten
Keninginne Sjarlotte-eilânske harmelingen binne karnivoaren, dy't benammen mûzen, wrotmûzen en pipermûzen frette. Mei't se opportunistyske jagers binne, beplúzje se ek wat der fierder noch foar gaadlike proaien op har paad komme.
Status
Om't de erkenning fan dit bist as in selsstannige soarte noch sa farsk is, ûntbrekt anno 2023 fan 'e Keninginne Sjarlotte-eilânske harmeling noch in offisjele IUCN-status. Ferskate oare organisaasjes op it mêd fan natoerbeskerming, wêrûnder NatureServe en de Kommisje oangeande de Status fan Bedrige Fauna yn Kanada (COSEWIC), hawwe de Keninginne Sjarlotte-eilânske harmeling lykwols oanmurken foar in bedrige bistesoarte. Reden dêrfoar is dat it gaadlike habitat foar dit bist yn syn ferspriedingsgebiet yn 'e lêste iuw oansjenlik fermindere is troch de houtkap fan âldere beammen yn it Nasjonaal Wâld Tongass yn Súdeast-Alaska. Ek op oare manearen hat de groeiende minsklike populaasje yn it wengebiet fan 'e Keninginne Sjarlotte-eilânske harmeling in oanboazjende ynfloed op it bist.
Jawa's
Jawa's, inkeltal: Jawa (útspr.: [ˈʤaːwɑ], likernôch: " dzjaa -ûa"), binne in fiktyf ras fan bûtenierdske wêzens út 'e Star Wars-franchise. It binne op kjifdieren lykjende pygmeeën, dy't lânseigen binne op 'e planeet Tatooine. Se binne 1.00 oant 1.50 m lang en drage readbrune kladen mei djippe kappen, dy't harren fierdere lichemsskaaimerken ferbergje. Inkeld harren giel of read opljochtsjende eagen binne yn it djippe skaad fan harren kappen te sjen. Saakkundigen binne fan betinken dat de Jawa's en de Tusken-kapers, de oare yntelliginte soarte dy't op Tatooine lânseigen is, yn in dizenich ferline út deselde oarsprong fuortkommen wêze moatte.
Yn 'e Star Wars-franchise waarden Jawa's alderearst yntrodusearre yn Star Wars: From the Adventures of Luke Skywalker, de ferboeking fan 'e earste Star Wars-film, dy't yn 1976 útkaam, in jier foàr de film. Se binne lykwols it bekendst út 'e film Star Wars: Episode IV – A New Hope (1977), wêryn't se de androïden R2-D2 en C-3PO ferkeapje oan Owen Lars, de omke fan Luke Skywalker, en sa it hiele ferhaal fan 'e film yn gong sette. Jawa's komme ek koart foar yn Star Wars: Episode VI – Return of the Jedi (1983) mank it oare ûnrant yn it haadkertier anneks paleis fan Jabba de Hutt; yn Star Wars: Episode I – The Phantom Menace (1999) by de race fan 'e jonge Anakin Skywalker troch de woastyn; yn Star Wars: Episode II – Attack of the Clones (2002), wêryn't se in âldere Anakin it paad wize; en oan 'e ein fan Star Wars: Episode IX – The Rise of Skywalker (2019). Yn 'e tillefyzjesearje The Mandalorian wurde Jawa's yn 'e ôflevering Chapter 2: The Child oantroffen op 'e planeet Arvala-VII.
Sûnt de earste Star Wars-film yn 1977 yn 'e bioskoop kaam, binne Jawa's foargoed de Westerske popkultuer binnenkrongen. De term "Jawa" is yn 'e sprektaal, alteast wat it Amerikaansk-Ingelsk oangiet, no synonym wurden mei "ûnderdoarke", in myld delbûgende, faak by túltsjes brûkte term foar in persoan dy't lyts fan stik is, of foar in bern.
List of Star Wars species (F–J)
List fan planetoïden 58001-58100
Dit is in list fan planetoïden 58001-58100.
List fan planetoïden 18701-18800
Dit is in list fan planetoïden 18701-18800.
List fan planetoïden 58201-58300
Dit is in list fan planetoïden 58201-58300.
List fan planetoïden 58101-58200
Dit is in list fan planetoïden 58101-58200.
List fan planetoïden 18801-18900
Dit is in list fan planetoïden 18801-18900.
List fan planetoïden 58401-58500
Dit is in list fan planetoïden 58401-58500.
List fan planetoïden 19001-19100
Dit is in list fan planetoïden 19001-19100.
List fan planetoïden 58301-58400
Dit is in list fan planetoïden 58301-58400.
List fan planetoïden 19101-19200
Dit is in list fan planetoïden 19101-19200.
List fan planetoïden 19201-19300
Dit is in list fan planetoïden 19201-19300.
Romantyk (leafde)
Romantyk is it oangename gefoel dat men ûnderfine kin troch de emosjonele oantrekking ta in oare persoan. Sa'n gefoel giet yn 'e regel mank mei leafde en faak ek mei erotyk. Yn 'e kontekst fan in romantyske leafdesrelaasje wurdt it begryp romantyk ornaris brûkt foar de eigentlike útdrukkingsfoarm(en) fan jins romantyske gefoelens, of foar jins djippe en sterke emosjonele winsk om mei in oare persoan in yntime relaasje oan te gean.
Etymology
Histoarysk komt it begryp lykwols fuort út 'e ridderromans fan 'e Midsiuwen, dy't as ien fan harren wichtichste tema's de hoaske leafde hiene tusken in ridder en de frou fan dy syn lienhear. Sokke literatuer fûn syn oarsprong yn it Romaansktalige Frankryk, en waard dêrom in romance neamd, in term dy't yn it Frysk letter de foarm roman krige, in begryp mei in folle bredere betsjutting.
Romantyk yn minsklike relaasjes
De measte minsken hawwe fan natuere de oanstriid om troch sosjale ynteraksje emosjonele bannen mei-inoar oan te gean. Soks kin sawol troch ferbale kommunikaasje as mei non-ferbale gebearten barre. De relaasjes dy't resultearje út it oangean fan emosjonele bannen binne foar it grutste part freonskiplik of familiaal. Foar de measte minsken groeit mar in lyts part dêrfan út ta romantyske relaasjes, en guon dêrfan bliuwe altyd platoanysk. Om't inkeld romantyske relaasjes ta fuortplanting liede (seksueel geweld bûten beskôging litten), ferfollet romantyk in krúsjale rol yn 'e minsklike maatskippij. Romantyske relaasjes bliuwe yn har ynfloed faak net beheind ta de beide (of soms mear as twa) dielnimmers, mar kinne ek in djippe ynfloed útoefenje op it omsteand laach.
Yn ferskate histoaryske en moderne net-Westerske maatskippijen lit de tradysje oan romantyk lang safolle spylromte net as dat men yn 'e hjoeddeiske Westerske maatskippij wend is. Soms wurdt dêrby sels in sûne romantyske relaasje tusken houlikspartners ûnmooglik makke (bgl. as der sprake is fan in twongen houlik). Ek is it mooglik dat der yn in tradysje beskate ferantwurdlikheden of ûnskreaune regels binne dêr't men jin oan hat te hâlden, en dy't de mooglikheid ta romantyk beheine.
As sjenre
Romantyk is ek in sjenre fan 'e literatuer, film en tillefyzje. As literêre utering wie it benammen tige populêr yn it dernei ferneamde histoaryske tiidrek fan 'e Romantyk, oan 'e ein fan 'e achttjinde en it begjin fan 'e njoggentjinde iuw. Mar ek tsjintwurdich noch bestiet der in libbene romantyske literatuer, dy't útinoar rint fan pulpromantsjes (dy't yn Nederlân gauris assosjearre wurde mei de Boeketreeks) oant wiere literêre wurken. Yn 'e film is sûnt likernôch 1980 de romcom of romantyske komeedzje tige populêr, in sjenre wêryn't in romantyske ferhaalline kombinearre wurdt mei brike foarfallen en kluchtige sitewaasjes.
List fan planetoïden 58701-58800
Dit is in list fan planetoïden 58701-58800.
List fan planetoïden 58501-58600
Dit is in list fan planetoïden 58501-58600.
List fan planetoïden 19301-19400
Dit is in list fan planetoïden 19301-19400.
Auguste Escoffier
thumb|Auguste Escoffier Georges Auguste Escoffier (Villeneuve-Loubet, 28 oktober 1846 – Monte Karlo (Monako), 12 febrewaris 1935) wie in Frânsk e sjef-kok. Hy waard foaral bekend fan syn kulinêre genialiteit en syn herfoarmingen yn de organisaasje fan grutte keukens.
Escoffier wie sjef-kok yn Parys en ferskate lúksueuze hotels yn Europa, benammen yn Londen. Syn namme krige foaral klank troch syn boek Le Guide culinaire. Dat boek hat de âlde Frânske klassike itensiederij (la cuisine classique) herfoarme. De grutmaster Auguste Escoffier hat de fûneminten foar de Frânske itensiederskeunst fan no lein. Doe't Escoffier dwaande wie mei syn boek hie er de âlde styl fan itensieden yn 'e holle, mar geandewei brocht er spesjaliteiten fan oare lannen yn. Dêrom wie er de grûnlizzer fan de ynternasjonale itensiederskeunst, in wichtige ûntjouwing, dy't hjoed-de-dei as in part fan de Frânske gastronomy sjoen wurdt. Marie-Antoine Carême wie de 'kok fan keningen', Auguste Escoffier wie 'kening fan koks'. De teffens tige ferneamde Frânske kok Bocuse út Lyon hat de styl fan Escoffier fierder útboud.
Frysk ûnderwiis yn Dútslân
thumb|Plakken yn Noardfryslân mei Frysk ûnderwiis yn 2011/2012. Mei Frysk ûnderwiis yn Dútslân is de Fryske taalles ornearre dy’t op ferskate nivo’s yn ferskillende skoaltypen yn it distrikt Noardfryslân en de gemeente Hilgelân yn Sleeswyk-Holstein, as ek yn de gemeente Sealterlân yn Leechsaksen jûn wurdt. It Noardfrysk wurdt sa likernôch troch 8.000-10.000 minsken praat, it Sealterfrysk fan net mear as 2.500 minsken.
Skiednis
Op skoallen yn de Frysktalige regio’s yn Dútslân wie der fanâlds net in protte romte foar taalles yn it Frysk. Oan it begjin fan de 19e iuw kaam yn Dútslân de ynfiering fan de skoalplicht en dêrby hie de Dútske taal fierwei in dominante posysje. Foar de ynfiering waard it Leechdútsk ek noch in protte brûkt, mar kaam troch it Heechdútsk hieltyd fierder yn ‘e knipe en ferlear úteinlik syn posysje. It Frysk waard yn de ûnderste klassen inkeld as ynstruksjetaal brûkt om de bern sa gau mooglik yn it Dútsktalige ûnderwiissysteem mei te nimmen. Yn it hartochdom Sleeswyk, wat oant en mei 1864 fan Denemark wie, hie it Noardfrysk gjin status as ûnderwiistaal. Yn de Regenburgske Sprogreskripter fan 1851 wie it Noardfryske taalgebiet foar in grut part ynkleure as gebiet dêr’t it Dútsk de skoal- en tsjerketaal wie. Pas oan it begjin fan de 20e iuw joegen de skoallen foar it earst Fryske les. Yn dy tiid wie it tal dosinten lyts, goed lesmateriaal wie noch der amper. Boppedat wie de winsk fan de Fryske befolking nei Frysk ûnderwiis yn dy tiid net hiel grut. Yn it jier 1909 waard op it eilân Sal it Frysk as skoalfak foar it earst troch de oerheid tastien. Yn oare skoallen waard it Frysk by oare fakken ûnderbrocht en de tiid dy’t der foar beskikber wie per skoalle oars.
Yn de Weimarrepublyk krige it Frysk yn Sleeswyk-Holstein wat mear omtinken. Doe waard it Frysk foar it earst by ferskillende skoallen as skoalfak jûn. Yn it jier 1926 joegen 17 skoallen yn Noardfryslân Fryske les. Dat waard mei fleksibele learkrêften mooglik makke dy’t oan ferskillende skoallen de taallessen Frysk joegen. Under it nasjonaalsosjalisme wie it foar de Friezen yn Dútslân beheind mooglik om harren taal yn it ûnderwiis te brûken. Yn it jier 1944 bestie it Frysk yn it ûnderwiis yn prinsipe net mear.
Fûgels
De fûgels (Latynske namme: Aves) foarmje in klasse fan it ûnderryk fan 'e echte dieren (Metazoa), de stamme fan 'e rêchstringdieren (Chordata), de ûnderstamme fan 'e wringedieren (Vertebrata), de tuskenstamme fan 'e kaakdieren (Gnathostomata) en de boppeklasse fan 'e fjouwerpoatigen (Tetrapoda). Dêrbinnen wurde se tsjintwurdich ornaris mei de reptilen (Reptilia) yndield by de sauropsiden (Sauropsida). Ta de fûgels hearre mear as 10.500 soarten bisten, wêrfan't it meast ûnderskiedende skaaimerk is dat se fleane kinne. De tûke fan 'e biology dy't fûgels bestudearret, hjit de ornitology. In jongfûgel wurdt in pyk of pykje neamd.
Skaaimerken
As men oan fûgels tinkt, is yn 'e regel de earste assosjaasje dat se fleane kinne. Foar it grutste part is dat wier, mar der binne ek flechtleaze fûgels, lykas pinguins en rinfûgels. Boppedat besteane der ek fleanende ynsekten en sûchdieren (flearmûzen), wylst der foarhinne ek fleanende reptilen bestien hawwe. Dat eins is it fermogen om te fleanen net in tige ûnderskiedend skaaimerk. Biologysk sjoen wurde fûgels dan ek definiëarre troch it hawwen fan fearren, dy't by gjin inkeld oar organisme foarkomme, en fierders trochdat se holle bonken, wjukken, twa poaten en in snabel sûnder tosken hawwe, trochdat se waambloedich binne en trochdat se aaien lizze.
Al dy skaaimerken mei-inoar meitsje in bist ta in fûgel, mar net alle fûgels hawwe altyd al dy skaaimerken hân. Sa hiene iere fûgelsoarten tosken, en hawwe der fûgels sûnder wjukken bestien. De resintste wjukleaze fûgel wie de moä (Dinornis), út Nij-Seelân, dy't wierskynlik yn 'e sechstjinde iuw útstoarn is. Yn grutte rinne fûgels hjoed de dei útinoar fan 'e bijkolibry (Mellisuga helenae), dy't mar 5 sm mjit, oant de strúsfûgel (Struthio camelus), dy't 2.75 m lang is. Guon fûgelsoarten, benammen krie-eftigen en pappegaai-eftigen, hearre ta de yntelligintste bistesoarten dy't der besteane. Ferskate soarten út dy groepen brûke ark, lykas twiichjes, om by har fretten te kommen, en noch mear fûgelsoarten kinne kulturele aspekten trochjaan oan folgjende generaasjes.
Trochdat se, foar it meastepart, fleane kinne, binne fûgels net oan ien plak of krite bûn, sa't lânbisten dat faak wol binne. Sels op ien dei kinne se ôfstannen ôflizze dy't foar lânbisten ûnfoarstelber binne. Dêrnjonken migrearje in protte fûgelsoarten twa kear jiers, fan har pear- en nêstgebieten nei har oerwinteringsgebieten en wer werom. Dat ferskynsel wurde de fûgeltrek neamd en fûgelsoarten dy't dêroan dogge, binne trekfûgels. Faak giet it by sa'n trek om ôfstannen fan tûzenen kilometers. Fûgels binne fierders oer it algemien sosjale bisten, dy't kommunisearje mei fisuële tekens en roppen en mei sjongen. Faak jeie, trekke of nêstelje se yn swaarmen of koloanjes. De grutte mearderheid fan 'e fûgelsoarten is per peartiid monogaam, en guon soarten beheine har sels har hiele libben ta ien inkele partner, dy't se oan it begjin fan eltse peartiid fannijs opsykje.
Untwikkeling
Ut opdolde fossilen docht bliken dat fûgels fuortkomme út (en feitliken de iennichste oerlibjende tûke binne fan) de dinosauriërs (Dinosauria). Dêrmei binne hja nau besibbe oan 'e reptilen, wêrmei't hja yndield wurde by de groep fan 'e sauropsiden (Sauropsida). Sterker noch, guon reptilen, nammentlik de krokkedileftigen (Crocodilia), binne folle nauwer besibbe oan fûgels as oan oare reptilen, lykas hagedissen of skylpodden. De earste fûgels ûntwikkelen har yn it Sjuera, sa'n 150 miljoen jier lyn. Tsjintwurdich hawwe fûgels har oer de hiele wrâld ferspraat en komme se op alle kontininten foar, Antarktika ynbegrepen.
Relaasje mei de minske
In protte fûgelsoarten wurde troch de minske as húsdier hâlden en binne faak fan grut ekonomysk belang. Dêrby kin men tinke oan hinnen, kalkoenen en nuete guozzen. Oaren, lykas parkiten, kanaarjes en pappegaaien, binne populêr as selskipsdier. Ek gûano (fûgelstront, almeast fan seefûgels) is foar guon dielen fan 'e wrâld tige wichtich, mei't it ideaal is foar it bedongjen fan lânbougrûn. Sûnt de santjinde iuw binne der troch minsklike aktiviteit 120 oant 130 soarten fûgels útstoarn, mei as bekendste nei alle gedachten de dodo, fan Mauritsius. Hoefolle soarten oft foar dy tiid troch minsklik yngripen útstoarn binne, is ûnbekend. Tsjintwurdich binne sa'n 1.200 fûgelsoarten bedrige, hoewol't by in protte dêrfan beskermingsprogramma's úteinset binne.
List fan planetoïden 58801-58900
Dit is in list fan planetoïden 58801-58900.
List fan planetoïden 58901-59000
Dit is in list fan planetoïden 58901-59000.
List fan planetoïden 19501-19600
Dit is in list fan planetoïden 19501-19600.
List fan planetoïden 19401-19500
Dit is in list fan planetoïden 19401-19500.
Willem Loré
Willem Loré waard berne yn 1679 yn Ljouwert. Syn heit wie foarsjonger by de Waalske gemeente en joech dêrneist les yn wiskunde en Frânsk. Doe't Willem 12 jier wie ferstoar syn heit. Dêrtroch kaam Willem yn in Ljouwerter weeshús terjochte. Willem hie in talint foar wiskunde en wie neist syn deistich wurk iverich mei wiskundestúdzje dwaande.
Syn iverigens foel op by de reginten fan it weeshús. Ien fan harren soarge der foar dat Willem ynskreaun waard oan de Universiteit fan Frjentsjer. Dêr krige hy 8 jier les fan professor Fullenius Jr. (1640 - 1707). Nei dy tiid waard er promovearre ta lânmjitter en waard er ynstrukteur oan de Universiteit. Omdat er gjin les hân hie yn Gryksk en Latyn koe er net promovearje ta Professor en wie dat it heechste wat er berikke koe. Troch syn betûftens yn 'e wiskunde waard er geregeld frege om ferdigeningswurken, diken en slûzen te ûntwerpen.
Foar de oanlis fan diken kaam Willem Loré mei een revolusjonêr ûntwerp. Troch de diken breder te meitsjen, en fral troch se in flauwere falling te jaan, koene de diken wol in heale meter leger bliuwe as besteande diken wylst sy dochs sterker wiene. Boppedat koe it pealwurk, dat oan de bûtekant fan de besteande diken pleatst waard, ferfalle. Dêrtroch wiene de nije diken in stik goedkeaper yn oanlis en ûnderhâld. Willem Loré hie it opsicht oer de ynpoldering fan de Nije Bildtpolder yn 1715, de ôfsluting fan it Dokkumer Djip yn 1729 en de oanlis fan de Koudumer Slieperdyk yn 1732 en de Surger Slieperdyk yn 1733.
Neist syn wurk by de oanlis fan slûzen en diken gie Willem Loré troch mei lesjaan oen de universiteit. Yn 1736 kaam er sels oan it Steedhâlderlik Hof om de jonge Fryske Steedhâlder Prins Willem Karel Hindrik Friso yn de wiskunde te ûnderwizen. Yn 1743 krige Willem Loré noch in ûnderskieding foar syn fertsjinsten. Hy waard op 1 july 1743 oansteld as Professor Ekstra-Ordinaris yn de wiskunde. Lang hat er dêr net fan genietsje kind want op 22 maaie 1744 ferstoar Willem Loré yn de âldens fan 65 jier.
Ivichduorjende Gregoriaanske kalinder
Dizze ivichduorjende Gregoriaanske kalinder jout oan wat de begjindei fan in beskaat jier is, en wat de dei fan de wike is fan in beskate datum.
List fan planetoïden 59001-59100
Dit is in list fan planetoïden 59001-59100.
Lavinia Meijer
Oplieding
Mei 11 jier waard Meijer talitten ta de Jong Talintôfdieling fan it Utersk Konservatoarium by Erika Waardenburg. Se helle diploma's Bachelor of Music en Master of Music, beide cum laude yn efterelkoar 2003 en 2005 oan it Utertsk Konservatorium en it Konservatorium fan Amsterdam.
Teffens folge Meijer masterclasses by û.o. Jana Bouskova, Isabelle Moretti, Daphne Boden, Natalia Shameyva, Emilia Moskvitina, Maria Graf, Skaila Kanga en Susann McDonald. In kursus jazz folge sy by de jazzharpist Park Stickney; lessen ynterpretaasje by Theo Olof (fioel), Walter van Hauwe (blokfluit) en Willem Brons (piano).
Aktiviteiten
Meijer trede op yn Europa, Aazje en Amearika. Sy spile as soliste by orkesten sa as it Residinsje Orkest, it Radio Symfony Orkest, it Radio Keamer Orkest en it Israel Philharmonic Orchestra. Hja waard útnûge om te spyljen by ûnder oaren it Grachtenfestival Amsterdam, it Sleeswyk-Holstein Muzyk Festival en in tal Wrâld Harp Kongressen. Meijer remplasearet geregeldwei by it Residinsje Orkest en it Keninklik Konsertgebou Orkest.
Bysûndere projekten
Yn 2004 makke Meijer in toernee troch Nederlân yn de rige "Het Debuut" tegearre mei it Jenufa Kwartet. Yn de perioade 2006-2008 trede sy op yn de rige "Rising Stars" yn Keulen (Philharmonie), Amsterdam (Konsertgebou), Parys (Cité-de-la-Musique), Wenen (Wiener Musikverein), Birmingham (Symphony Hall), Atene (Concert Hall), Brussel, Lúksemboarch (Philharmonie), Stokholm (Konserthus) en New York (Carnegie Hall). Ein 2008 waard Meijer útnoadige yn har bertelân Súd-Korea dêr't sy mei in protte súkses in nijjierskonsert jûn hat. Apart wie doe ek dat har biologyske heit dêrby wie, dy't doe foar it earst yn 23 jier wer moete.
Yn 2006 spile Meijer mei it Aurelia Saksofoan Kwartet nije transkripsjes fan Caplet, Debussy en Ravel, en ek twa wrâldpremiêres fan de Nederlânske komponisten Carlos Micháns en Wijnand van Klaveren dy't allebeide apart foar har en it Aurelia Saksofoan Kwartet skreaun. Yn 2007 spilet Meijer mei fioelist Tjeerd Top, plakferfangend konsertmaster fan it Keninklik Konsertgebou Orkest, in wrâldpremiêre fan de Amerikaanske komponist Garrett Byrnes yn it Konsertgebou yn Amsterdam. Fierders spile sy yn 2007 mei de Radio Keamer Filharmony û.l.f. Thierry Fischer in wrâldpremiêre fan Carlos Micháns yn Fredenburch yn Utert.
Ein 2015 spile Meijer yn ‘e mande mei Carel Kraayenhof in konsertsearje. Dêr waard by it earste konsert daliks in live-opname makke. Bysûnder is it opspyljen fan harpe en bandoneon - der wie gjin besteande muzyk foar dy kombinaasje. It konsert en it album befetsje wurk fan Luis Bacalov, Enrique Granados, Carel Kraayenhof, Astor Piazzolla, Anselmo Aieta, Jorge Cardoso, Lavinia Meijer, Pintín Castellanos, Ennio Morricone en Mariano Mores. De styl fariearret fan Súd-Amerikaansk fia Iersk oant filmmuzyk. Yn 2018 spile Meijer by de Bridge to Liberation Experience yn Arnhim.
List fan planetoïden 19601-19700
Dit is in list fan planetoïden 19601-19700.
List fan planetoïden 59101-59200
Dit is in list fan planetoïden 59101-59200.
Echte kjifstikelbargen
De echte kjifstikelbargen (wittenskiplike namme: Hystrix) foarmje in skaai fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (Mammalia), it skift fan 'e kjifdieren (Rodentia), it ûnderskift fan 'e kjifstikelbaarcheftigen (Hystricomorpha), it tuskenskift fan 'e kjifstikelbaarchdieren (Hystricognathi) en de famylje fan 'e kjifstikelbargen fan de Alde Wrâld (Hystricidae).
Ta dizze taksonomyske groep hearre 8 soarten kjifstikelbargen, dy't foarkomme yn hast hiel Afrika, yn dielen fan Súd-Jeropa en yn Aazje op it Yndyske subkontinint, yn súdlik Sina, op it skiereilân Malakka en op 'e Yndyske Arsjipel oant Floares yn it súdeasten en de Filipinen yn it noardeasten. De bekendste fan 'e echte kjifstikelbargen is de gewoane kjifstikelbaarch of Afrikaanske kjifstikelbaarch (Hystrix cristata of Hystrix galeata), de iennichste soarte dy't (behalven yn Afrika) ek yn Súd-Jeropa libbet.
List fan planetoïden 19701-19800
Dit is in list fan planetoïden 19701-19800.
Afro-Aziatyske kjifstikelbargen
De Afro-Aziatyske kjifstikelbargen (wittenskiplike namme: Hystrix) foarmje in ûnderskaai fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (Mammalia), it skift fan 'e kjifdieren (Rodentia), it ûnderskift fan 'e kjifstikelbaarcheftigen (Hystricomorpha), it tuskenskift fan 'e kjifstikelbaarchdieren (Hystricognathi), de famylje fan 'e kjifstikelbargen fan de Alde Wrâld (Hystricidae) en it skaai fan 'e echte kjifstikelbargen (Hystrix). Ta dizze taksonomyske groep hearre 8 soarten kjifstikelbargen, dy't foarkomme yn hast hiel Afrika, yn dielen fan Súd-Jeropa en yn Aazje op it Yndyske subkontinint oant yn súdlik Sina. De bekendste fan 'e echte kjifstikelbargen is de gewoane kjifstikelbaarch of Afrikaanske kjifstikelbaarch (Hystrix cristata of Hystrix galeata), de iennichste soarte dy't (behalven yn Afrika) ek yn Súd-Jeropa libbet.
Sloveenje
Sloveenje is in lân yn Midden-Jeropa. De haadstêd is Ljubljana en de presidint fan de republyk is sûnt 2022 Nataša Pirc Musar.
Geografy
Sloveenje is in lyts lân mar hat in ferskaat oan lânskip. It Alpengea bepaald it lânskip yn it noardwesten fan Sloveenje, de Julyske Alpen. De heechste berch leit yn it nasjonale natoergebiet Triglav, dy berch hjit ek fan Triglav. It berchte en heuvels yn it noardeasten binne útrinners fan de Alpen. De rivieren Save en Drau streame nei it easten en komme út yn de Donau.
Sloveenje wurdt begrinzge troch:
Skiednis
Fan 1283-1918 foel Sloveenje ûnder Habsburchsk hearkippij. Nei de Earste Wrâldkriich waarden inkele dielen fan Kroaasje, Servje en Montenegro gearfoege ta it keninkryk Joegoslaavje, de rest kaam by Itaalje en Eastenryk. Yn 'e Twadde Wrâldkriich wie Joegoslaavje beset troch Nazi-Dútslân. Nei de kriich reagen de Slovenen de Dútsktalige minderheid út harren lân. Op 25 juny 1991 ferklearre Sloveenje himsels ûnôfhinklik.
Befolking
Sloveenje hat 2.046.876 ynwenners (2010). By de folkstelling fan 2002 bestie de befolking benammen, foar 83,1%, út Slovenen. Dêrnjonken binne der treflike minderheden út it eardere Joegoslaavje yn Sloveenje: Serven 2%, Kroaten 1,8% en Bosnjers 1,1%. De Italjaanske (0,1% fan de befolking) en Hongaarske (0,3%) minderheden binne de ienichste minderheden fan Sloveenje dy't erkend en wetlik beskerme binne. Hja wurde ek fertsjintwurdige yn it Nasjonale Assemblee. Mei 99 ynwenners de kante kilometer hat Sloveenje Europeesk sjoen in lege befolkingstichtens. Der binne likernôch 400.000 Slovenen om utens.
De trochsneed libbensferwachting fan Sloveenje is 77,12 jier.
De befolkingsopbou fan Sloveenje sjocht der sa út:
Leauwe
Fan âlds hingje de measte Slovenen de Roomsk-Katolike Tsjerke oan. Foar de Twadde Wrâldkriich wie 97% Roomsk-Katolyk, 2,5% wie Lutersk en mar in heal prosint hie in oar leauwe. By de folkstelling fan 2002 wie noch mar 57,8% Roomsk-Katolyk. Lykas yn oare lannen yn Europa sakket ek yn Sloveenje it tal oanhingers fan it Fatikaan, yn 1991 wie 71,6% fan de befolkings noch Roomsk-Katolyk.
De Islam wurdt troch 2,4% fan de befolking oanhong, de islam is dêrmei de twadgrutste religy fan it lân. It leauwe is sûnt de jierren 1970 yn opkomst yn Sloveenje. De measte fan dizze moslims komme fan de Balkan, benammen út Bosnje, Kosovo en Masedoanje.
Likernôch 2,3% fan de Slovenen de Eastersk-Ortodokse Tsjerke oan. Dizze ploech minsken wenje benammen yn de regio Bela krajina yn it súdeasten fan Sloveenje.
Yn 2002 sei likernôch 10% fan de befolking ateïst te wêzen. In oare 10% hie gjin spesifyk leauwe, wylst 15% fan de minsken de fraach net beantwurdzje wûnen by de folkstelling.
Taal
De offisjele taal fan Sloveenje is it Sloveensk, dat ûnderdiel útmakket fan de Súd-Slavyske taalkloft. It is de memmetaal foar 88% fan de befolking, wylst mear as 92% de taal deistich brûkt. Dêrnjonken binne it Italjaansk en it Hongaarsk offisjele talen yn de etnysk mikse gebieten oan de Hongaarske en Italjaanske grinzen, it Italjaansk yn Sloveensk Ystrje en it Hongaarsk yn de regio Prekmurje. Likernôch 0,6% hat fan de talen as memmetaal.
Njonken it Sloveensk binne der in soad minsken dy't in oare súd-Slavyske taal as memmetaal hawwe, it giet benammen om it Kroatysk, Bosnysk, Servysk en Servo-Kroatysk.
Fan âlds is it Dútsk de lingua franca yn Sintraal-Europa. De taal waard brûkt yn de hannel, wittenskip en literatuer. It Dútsk wie ek de meast ûnderwizen bûtenlânske taal op de skoallen. Yn Sloveenje feroare dit mei de stifting fan Joegoslaavje, wêr't it Servo-Kroatysk de taal fan de oerheid wie.
Hjoed de dei is de posysje fan it Dútsk oernaam troch it Ingelsk. It Dútsk hat lykwols harren sterke posysje behâlden as in wichtige taal en is de meast keazen twadde bûtenlânske taal op de hegeskoallen.
Gearwurking
Sloveenje is sûnt 1992 lid fan de Feriene Naasjes, sûnt 14 maaie 1993 fan de Rie fan Jeropa en sûnt 2004 fan de Noard-Atlantyske Ferdrachsorganisaasje. Sûnt 2004 is it lân lid fan de Jeropeeske Uny, mar it hat gjin diel oan de monetêre uny.
Ekonomy
BYP per persoan is $28.000 (2007). Gearstalling fan BYP per sektor is 2,1% lânbou, 34,4% yndustry en 63,5% tsjinsten.
Militêr
De Sloveenske definsje hat in lânmacht (ynklusyf loftmacht en marine).
Yn 2008 wienen der 494.496 Sloveenske mannen fan tusken de 16-49 jier.
Dêrfan wienen 406.951 fit foar militêre tsjinst.
Dy groep wurdt alle jierren oanfold mei manlju dy't sechtjin jier wurde, yn 2008 wienen dat der 10.516.
Militêr budzjet $370 miljard (2000).
Persintaazje fan it BYP 1,7 % (2000).
Keppeling om utens
🇪🇺
Lauwerssee
250px|thumb|De Lauwerssee by Oastmahorn yn [[1674 ]] 250px|thumb|De Lauwerssee op de Hottingerkaarten út de perioade 1788-1794. De Lauwerssee wie in ynholte fan de Waadsee tusken Fryslân en Grinslân, oant dy yn 1969 ôfsletten waard.
De Lauwerssee is nei alle gedachten fan it begjin fan de jiertelling ôf ûntstien trochdat de see stadichoan ynkrong yn it leechfeangebiet dêr't it Dokkumer Grutdjip, de Súd Ie en de Lauwers trochhinne rûnen nei see ta, en dêr in part fan it fean weispielde. Fral doe't om it jier 300 hinne de seespegel heger waard moat de ynholte rap grutter wurde wêze. It grutst wie de see oan de ein fan de 10e iuw. De Lauwerssee hie doe see-earms dy't oan Dokkum, Kollum, Stynsgea en Grins ta kamen.
Yn de 11e iuw waard begûn mei it winnen fan lân yn de Lauwerssee. De earste dyk dy't dêrta oanlein waard wie nei alle gedachten dy fan Kollum nei Bûtenpost, en al gau folgen ferskate oare diken. Yn 1230 waard lykwols by in slimme floed in strook lân eastlik fan it hjoeddeiske Iezumasyl, mei de namme de Waarden ferlern, dêr't de hannelsstreek Esonstêd lein hawwe soe. Oan de súdkant gong de lânwinning lykwols troch, mei ûnder oaren yn de earste helte fan de 16e iuw it ynpolderjen fan it Nije Krúslân.
Yn 1729 waard de see-earm fan it Dokkumer Djip ôfsletten, en yn 1877 noch de see-earm fan it Reitdjip. Doe wienen der lykwols al plannen ta it ynpolderjen fan in part fan it bûtenwetter sels. It plan wie om fan de Hoeke fan de Bant in dyk westlik fan de Slenk nei it suden oan te lizzen, en dan súdlik fan de Slinke nei it easten nei Sâltkamp. It is der lykwols net fan kaam. Nei de wettersneed yn Seelân yn 1953 kaam der in nij plan, as part fan it plan om de seegatten fan de Waadsee ôf te sluten. Diskear soe de dyk fan it Westerstek, tusken Peazens en it Banthúske, nei de Westpolder yn Grinslân gean. Wylst de oare diken fan it plannen yn stúdzje bleaunen oant de Deltawurken oanlein waarden, waard yn 1960 definityf besletten ta it ôfsluten fan de Lauwerssee. Dit soe dan erfaring jaan mei it ôfsluten fan seegatten en it ynpolderjen fan waadgebiet. Yn 1961 waard begûn mei it wurk, en 23 maaie 1969 waard de dyk sletten. De erfaring mei seegatten is noch in soad brûkt, mar de Waadsee is nea ynpoldere.
Lauwerszee Lauwerszee
List fan planetoïden 59201-59300
Dit is in list fan planetoïden 59201-59300.
Skynrôteftigen
De skynrôteftigen (wittenskiplike namme: Octodontoidea) foarmje in boppefamylje fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (Mammalia), it skift fan 'e kjifdieren (Rodentia), it ûnderskift fan 'e kjifstikelbaarcheftigen (Hystricomorpha), it tuskenskift fan 'e kjifstikelbaarchdieren (Hystricognathi) en it lytsskift fan 'e kjifstikelbaarchdieren fan de Nije Wrâld (Caviomorpha). Ta dizze taksonomyske groep heart û.m. de beverrôt, dy't (as eksoat) ek yn Nederlân foarkomt.
Echte kjifstikelbargen fan de Nije Wrâld
De echte kjifstikelbargen fan de Nije Wrâld (wittenskiplike namme: Erethizontinae) foarmje in ûnderfamylje fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (Mammalia), it skift fan 'e kjifdieren (Rodentia), it ûnderskift fan 'e kjifstikelbaarcheftigen (Hystricomorpha), it tuskenskift fan 'e kjifstikelbaarchdieren (Hystricognathi), it lytsskift fan 'e kjifstikelbaarchdieren fan de Nije Wrâld (Caviomorpha), de boppefamylje fan 'e kjifstikelbargen fan de Nije Wrâld (Erethizontoidea) en de lyknammige famylje fan 'e kjifstikelbargen fan de Nije Wrâld (Erethizontidae). Ta dizze taksonomyske groep hearre 18 libbene soarten, dy't op ien nei allegear foarkomme yn Súd- en/of Midden-Amearika. De útsûndering is de oerzon of Noardamerikaanske beamkjifstikelbaarch (Erethizon dorsatum), de bekendste soarte, dy't yn Noard-Amearika libbet.
List fan planetoïden 19801-19900
Dit is in list fan planetoïden 19801-19900.
Kjifstikelbaarcheftigen
De kjifstikelbaarcheftigen (wittenskiplike namme: Hystricomorpha) foarmje in ûnderskift fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (Mammalia) en it skift fan 'e kjifdieren (Rodentia). De wittenskiplike namme fan dizze taksonomyske groep is foarme út it Latynske hystrix, "kjifstikelbaarch", en it Grykske μορφή (morphē), "foarm", en kin dus oerset wurde as de "kjifstikelbaarchfoarmigen".
Untwikkeling en fersprieding
It ûnderskift fan 'e kjifstikelbaarcheftigen is nei alle gedachten yn Aazje ûntstien. De âldst bekende fossilen komme allegear út Aazje, en hearre ta de famyljes fan 'e kaamfingers of gûndys (Ctenodactylidae) en de útstoarne Chapattimyidae. Tsjintwurdich komme de kaamfingers inkeld noch yn Noard-Afrika foar. Ek de âldste kjifstikelbaarcheftigen, de Tsaganomyidae, dêr't wierskynlik alle moderne soarten út fuortkommen binne, libben yn Aazje. Tsjintwurdich omfettet it ûnderskift sa'n 300 soarten dy't ferdield binne oer likernôch 80 skaaien en hast 20 famyljes. Dêrfan is it grutste part lânseigen yn Súd-Amearika, mei in stikmannich yn Afrika en Súd-Aazje en mar ien elk yn Jeropa en Noard-Amearika.
Wâldmies
De wâldmies (Parus ater) is in 11 sm grutte sjongfûgel út de famylje fan de miesfûgels (Paridae). De wâldmies komt meast foar yn nuddelbosken. Oars as de blaumies en de blokmies, komt de wâldmies net faak by de minsken yn de tún. De wâldmies hat in swarte krún en in wite flek yn de nekke en wite wangen. Yn it grutste part fan Jeropa komt dizze fûgel it hiele jier foar.
Oare Fryske namme
De wâldmies wurdt yn it Frysk ek wol beneamd as Swarte Mies.
Iten
De wâldmies yt it meast ynsekten en de yn de nuddelbosken te finen liere- en dinne-appels.
Kjifstikelbargen
De kjifstikelbargen foarmje in ynformele taksonomyske groep binnen de klasse fan 'e sûchdieren (Mammalia), it skift fan 'e kjifdieren (Rodentia), it ûnderskift fan 'e kjifstikelbaarcheftigen (Hystricomorpha) en it tuskenskift fan 'e kjifstikelbaarchdieren (Hystricognathi). Under dizze beneaming falle twa net nau besibbe groepen bisten út 'e Alde en de Nije Wrâld. Dizze bisten wurde faak ek wol stikelbargen neamd, nei de Nederlânske beneaming stekelvarkens, mar om't yn it Frysk mei de namme stikelbaarch ferwiisd wurdt nei in ynsekte-iter út 'e famylje Erinaceidae, is it better om foar de kjifdieren fan "kjifstikelbargen" te sprekken.
Underferdieling
Ta de kjifstikelbargen hearre twa famyljes út it tuskenskift fan 'e kjifstikelbaarchdieren, te witten: de kjifstikelbargen fan de Alde Wrâld (Hystricidae) en de kjifstikelbargen fan de Nije Wrâld (Erethizontidae). Dy beide groepen binne net nau besibbe, en de kjifstikelbargen fan de Nije Wrâld komme sels folle mear oerien mei sokke ferskillende groepen as beverrotten, kavia's en tsjintsjilla's, as mei har nammegenoaten út 'e Alde Wrâld. De bekendsten fan 'e 30 soarten kjifstikelbargen binne de gewoane kjifstikelbaarch of Afrikaanske kjifstikelbaarch (Hystrix cristata of Hystrix galeata), dy't behalven yn Afrika ek yn Súd-Jeropa foarkomt, en de oerzon of Noardamerikaanske beamkjifstikelbaarch (Erethizon dorsatum), út Noard-Amearika.
Blokmies
Oare Fryske nammen
De blokmies wurdt yn it Frysk ek wol beneamd as blausyske, blokfink, bijbiter, gielboarstke, stiselkopke as swartkopke.
Foarkommen
De blokmies is maklik wer te kennen oan syn swarte kop mei wite wangen. Fierders hat de fûgel in giele búk mei in swarte streek oer de midden. De mantsjes binne fan de wyfkes te ûnderskieden troch de bredere swarte streek oer de búk. Ek is by de mantsjes it giel feller as by de wyfkes. De blokmies is sa'n 14 sm grut en hat in wjukspanwiidte fan 22,5-25,5 sm. Fierder waacht in folwoeksen fûgel in 20 gram.
Iten
De blokmies yt it leafst ynsekten. Yn de hjerst en by winterdei ite blokmiezen ek graach siedden en nuten. Op foerplankjes komme se dan ek geregeld lâns.
Fuortplanting
De blokmies is in echte hoalebrieder. It wyfke siket it hol en bout dêr in nêst dêr't se twa kear in nest jongen utbriedt. De 6-12 aaien komme nei sa'n 12-15 dagen út. De jongen wurde noch 3 wike troch beide âlden fuorre ear't se útfleane.
Keppeling om utens
thumb|right|300px|thumbtime=14|Fideo Blokmies
List fan omstavere wurden
Rom trijehûndert-en-tritich wurden dy't fan 2015 ôf, sa skreaun wurde.
{| class="wikitable"|}
T
Wikypedy brûkt beide foarmen: telefyzje en tillefyzje
Kavia-eftigen (boppefamylje)
De kavia-eftigen (wittenskiplike namme: Cavioidea) foarmje in boppefamylje fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (Mammalia), it skift fan 'e kjifdieren (Rodentia), it ûnderskift fan 'e kjifstikelbaarcheftigen (Hystricomorpha), it tuskenskift fan 'e kjifstikelbaarchdieren (Hystricognathi) en it lytsskift fan 'e kjifstikelbaarchdieren fan de Nije Wrâld (Caviomorpha). Ta dizze taksonomyske groep hearre û.m. soarten as de kavia, de mara, en de kapibara, it grutste kjifdier fan 'e wrâld. De boppefamylje fan 'e kavia-eftigen moat net betize wurde mei de famylje mei deselde namme, dy't der diel fan útmakket.
Kapibara's en moko's
De kapibara's en moko's (wittenskiplike namme: Hydrochoerinae) foarmje in ûnderfamylje fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (Mammalia), it skift fan 'e kjifdieren (Rodentia), it ûnderskift fan 'e kjifstikelbaarcheftigen (Hystricomorpha), it tuskenskift fan 'e kjifstikelbaarchdieren (Hystricognathi), it lytsskift fan 'e kjifstikelbaarchdieren fan de Nije Wrâld (Caviomorpha), de boppefamylje fan 'e kavia-eftigen (Cavioidea) en de famylje fan 'e kavia-eftigen (Caviidae).
Ta dizze taksonomyske groep hearre 4 libbene soarten, dy't allegear foarkomme yn Súd- en/of Midden-Amearika. Se wurde ûnderferdield yn 2 libbene skaaien, fan 'e kapibara's (Hydrochoerus) en de moko's (Kerodon). De bekendste soarte is de (gewoane) kapibara (Hydrochoerus hydrochaeris), dat de grutste kjifdieresoarte fan 'e wrâld is, mei in lingte fan 1.34 m lang en in gewicht fan wol 66 kg.
Afrikaanske kjifstikelbaarchdieren
De Afrikaanske kjifstikelbaarchdieren (wittenskiplike namme: Phiomorpha) foarmje in lytsskift fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (Mammalia), it skift fan 'e kjifdieren (Rodentia), it ûnderskift fan 'e kjifstikelbaarcheftigen (Hystricomorpha) en it tuskenskift fan 'e kjifstikelbaarchdieren (Hystricognathi). Ta dizze taksonomyske groep wurde ferskate libbene en útstoarne famyljes rekkene dy't folslein of foar in diel yn Afrika foarkomme. Dizze bisten fertsjintwurdigje ien fan 'e ierste kolonisaasjes fan it Afrikaanske kontinint troch kjifdieren.
Tsjintsjilla-eftigen
De tsjintsjilla-eftigen (wittenskiplike namme: Chinchilloidea) foarmje in boppefamylje fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (Mammalia), it skift fan 'e kjifdieren (Rodentia), it ûnderskift fan 'e kjifstikelbaarcheftigen (Hystricomorpha), it tuskenskift fan 'e kjifstikelbaarchdieren (Hystricognathi) en it lytsskift fan 'e kjifstikelbaarchdieren fan de Nije Wrâld (Caviomorpha). Ta dizze taksonomyske groep heart û.m. de tsjintsjilla, in bist dat in protte as pelsdier holden wurdt, ek wol yn Nederlân.
List fan planetoïden 59301-59400
Dit is in list fan planetoïden 59301-59400.
Kavia-eftigen
De kavia-eftigen (wittenskiplike namme: Caviidae) foarmje in famylje fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (Mammalia), it skift fan 'e kjifdieren (Rodentia), it ûnderskift fan 'e kjifstikelbaarcheftigen (Hystricomorpha), it tuskenskift fan 'e kjifstikelbaarchdieren (Hystricognathi), it lytsskift fan 'e kjifstikelbaarchdieren fan de Nije Wrâld (Caviomorpha) en de lyknammige boppefamylje fan 'e kavia-eftigen (Cavioidea).
Ta dizze taksonomyske groep hearre in stik as 20 libbene soarten, dy't allegear foarkomme yn Súd-Amearika en/of Midden-Amearika. Kwa biotoop ferskille dizze bisten fan mei strewellen begroeid woastynlân oant tropysk reinwâld en fan healiepen flakte oant berchlân. De bekendste soarte is de kavia, dy't in protte as húsdier holden wurdt. Op it mêd fan grutte rinne se útinoar fan 'e dwerchkavia's, dy't mar in sintimeter as 20 mjitte, oant de kapibara, it grutste kjifdier fan 'e wrâld, dat wol 1.34 m lang en 66 kg swier wurde kin.
List fan planetoïden 59401-59500
Dit is in list fan planetoïden 59401-59500.
Mara's
De mara's (wittenskiplike namme: Dolichotis) foarmje in skaai fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (Mammalia), it skift fan 'e kjifdieren (Rodentia), it ûnderskift fan 'e kjifstikelbaarcheftigen (Hystricomorpha), it tuskenskift fan 'e kjifstikelbaarchdieren (Hystricognathi), it lytsskift fan 'e kjifstikelbaarchdieren fan de Nije Wrâld (Caviomorpha), de boppefamylje fan 'e kavia-eftigen (Cavioidea), de famylje fan 'e kavia-eftigen (Caviidae) en de lyknammige ûnderfamylje fan 'e mara's (Dolichotinae). Ta dizze taksonomyske groep hearre 2 libbene soarten fan frijwat op hazzen lykjende kjifdieren, wêrfan't de iene foarkomt op 'e Gran Chaco fan Paraguay en súdlik Brazylje, wylst de oare lânseigen is op 'e pampa's fan Argentynsk Patagoanje.
Kjifstikelbargen fan de Alde Wrâld
De kjifstikelbargen fan de Alde Wrâld (wittenskiplike namme: Hystricidae) foarmje in famylje fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (Mammalia), it skift fan 'e kjifdieren (Rodentia), it ûnderskift fan 'e kjifstikelbaarcheftigen (Hystricomorpha) en it tuskenskift fan 'e kjifstikelbaarchdieren (Hystricognathi). Ta dizze taksonomyske groep hearre 11 soarten kjifstikelbargen, dy't foarkomme yn hast hiel Afrika, yn dielen fan Súd-Jeropa, en yn Aazje op it Yndyske subkontinint, yn súdlik Sina, op it skiereilân Malakka en op 'e Yndyske Arsjipel oant Floares yn it súdeasten en de Filipinen yn it noardeasten. De bekendste fan 'e kjifstikelbargen fan 'e Alde Wrâld is de gewoane kjifstikelbaarch of Afrikaanske kjifstikelbaarch (Hystrix cristata of Hystrix galeata), de iennichste soarte dy't (behalven yn Afrika) ek yn Súd-Jeropa libbet.
Skaaimerken
Kjifstikelbargen fan 'e Alde Wrâld beskikke oer in duchtich wapen yn 'e foarm fan 'e lange, fjoerskerpe stikels dy't har op 'e rêch groeie. Yn gefal fan gefaar sette se dy stikels op en keare it oangeande rôfdier de rêch ta, wêrby't se soms beklingse útfallen dogge. Sels liuwen litte har net selden troch dy ferdigeningsstrategy op in ôfstân hâlde. Mochten se dochs oanfalle, dan komme se derefter dat de stikels maklik loslitte fan 'e rêch fan 'e kjifstikelbaarch, mar troch wjerheakjes oan 'e puntige úteinen dreech út hûd te krijen binne as se dêr ienris ynstutsen binne. Sels as de stikels wol te ferwiderjen binne, kinne se noch in aaklike ûntstekking feroarsaakje trochdat kjifstikelbargen gauris yn har eigen kjitte omrôlje.
Various Positions
Various Positions, is in album fan Leonard Cohen, dat foar it earst ferskynde yn desimber 1984.
Nei it mislearjen fan it projekt Songs for Rebecca socht Cohen syn âlde produsint John Lissauer wer op. Hy hie lykwols op dat stuit gjin kontrakt mei Columbia Records en se wegeren it album yn Amearika út te bringen. Syn platen waarden yn te lytse oantallen ferkocht. Hy fûn foar dit projekt lykwols ûnderdak by de ûnôfhinklike maatskippij Passport Records. It kaam letter as cd wol út by Columbia.
List fan planetoïden 19901-20000
Dit is in list fan planetoïden 19901-20000.
List fan planetoïden 10001-11000
Dit is in list fan planetoïden 10001-11000.
List fan planetoïden 12001-13000
Dit is in list fan planetoïden 12001-13000.
List fan planetoïden 11001-12000
Dit is in list fan planetoïden 11001-12000.
List fan planetoïden 13001-14000
Dit is in list fan planetoïden 13001-14000.
List fan planetoïden 59501-59600
Dit is in list fan planetoïden 59501-59500.
Echte kavia's
De echte kavia's (wittenskiplike namme: Caviinae) foarmje in ûnderfamylje fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (Mammalia), it skift fan 'e kjifdieren (Rodentia), it ûnderskift fan 'e kjifstikelbaarcheftigen (Hystricomorpha), it tuskenskift fan 'e kjifstikelbaarchdieren (Hystricognathi), it lytsskift fan 'e kjifstikelbaarchdieren fan de Nije Wrâld (Caviomorpha), de boppefamylje fan 'e kavia-eftigen (Cavioidea) en de famylje fan 'e kavia-eftigen (Caviidae).