cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sint-Helenakatedraal (Helena)
Bou en ynterieur
De tsjerke hat 59 glês-yn-leadramen fan de firma Franz Xaver Zettler út München. Op 37 ramen wurdt de skiednis fan Adam en Eva oant dy fan de Tsjerke fan de 20e iuw toant.
It oargel waard yn 2008 ferboud en fergrutte, sadat it tsjintwurdich mear as 2.300 pipen telt.
Gemysk wapen
thumb|''Britske [[fosgeen-bom út de Earste Wrâldoarloch, fûn by de Somme yn 2006]] thumb|''[[M55 (raket)|M55-raket fold mei Sarin wurdt ferneatige yn in Amerikaanske fasiliteit op de Johnston-atol]] thumb|[[Triengas-projektyl]] In Gemysk wapen is in net-eksplosive gemyske stof dy't brûkt wurdt om minsken bûten gefjocht te stellen, te ferwûnjen of te deadzjen. Sokke wapens wurde ûnderskaat fan biologyske wapens, dy't (minuskule) organismen befetsje of toksinen ôfkomstich fan organismen.
Yn de Earste Wrâldoarloch waarden foar it earst gemyske wapens brûkt. Gloargas waard ferspraat troch de rinfuorgen en koste oan in soad soldaten it libben.
Yn 1925 hawwe Spanje en Frankryk, tsjin in inkele moannen dêrfoar sluten ferdrach yn, mei help fan Dútslân mostergas ynsetten tsjin de befolking fan de koart dêrfoar útroppen Rif-republyk yn Marokko. Yn 1934 dienen de Italjanen itselde mei Etioopje.
Sûnt dy tiid binne hieltiten nije, potinsjeel effektivere gemyske wapens ûntwikkele, lykas mostergas en senuwgassen (as bygelyks Sarin). Der binne ek foarmen dy't allinnich bûten gefjocht stelle: triengas, spuigas, pepperspray.
Yn de oarloch Iran-Irak binne troch beide partijen gemyske wapens brûkt. Irak hat letter ek gemyske wapens brûkt tsjin de Koerden yn eigen lân.
Yn 1925 waard it Protokol fan Genève ûndertekene, wat in ferbod op it brûken fan gemyske wapens ynstelde. Letter is dat útwreide nei oare massaferneatigingswapens. Mei it gemyske wapenferdrach waard produksje en ûntwikkeling fan gemysk wapens wrâldwiid strafber steld. Boppedat moasten ûnder dat ferdrach alle gemyske wapens ferneatige wurde. De OPCW, in autonome ynternasjonale organisaasje fêstige yn De Haach, kontrolearret op de wrâldwide neilibbing fan it ferdrach.
Gemyske en biogemyske wapens
Biogemyske wapens binne net itselde as gemyske wapens. Biogemyske wapens, ek wol biowapens neamd hawwe in oarsprong út organismen. De biowapens kinne dy organismen befetsje of bestean út toksinen út dy organismen. It binne bygelyks faak baktearjes of skimmels.
Napels
Napels (Italjaansk: Napoli; Napolitaansk: Napule) is de tredde stêd fan Itaalje, en de grutste fan Mezzogiorno (Súd-Itaalje). Napels is ek haadstêd fan de Kampanje (Campania) en fan de provinsje Napels. Yn en om de stêd hinne wenje sa'n 3 miljoen minsken.
Napels beskikt oer in rike skiednis, keunst en kultuer, in wrâldferneamde keuken en in eigen dialekt, it Napolitaansk.
Lizzing
Napels leit oan see, oan de Golf fan Napels. Fan de stêd ôf kin men oer it wetter de fulkaan de Fesuvius lizzen sjen, dêr't oan de foet de ruïnes fan Pompei en Herkulaneum lizze.
Ferneamde keuken
Op it mêd fan iten en drinken nimt Napels in foaroansteande posysje yn. In protte typyske Italjaanske gerjochten komme út dizze stêd, lykas pizza, Italjaansk iis, espresso en spagetty.
Janina Uhse
thumb|Janina Uhse by de Jeix-Award, Berlyn 2008 Janina Uhse (Hüsem, 2 oktober 1989) is in Dútske aktrise.
Janina komt út in toanielspilerslaach en begûn sels ek al op jonge jierren mei aktearjen. Yn 1998, sy wie doe njoggen jier, hie sy in gastrol yn de rige Der Kind vom Alstertal. Letter spile sy in gastrol yn it tredde seizoen fan de jongereinrige Die Pfefferkömer. Yn 2002 makke Uhse har filmdebút yn Der Rattenkönig. Tusken 2003 en 2008 hie Janina in rol yn de dramasearje Der Landartz. Sy spile de rol fan Melanie Peschke. De lêste jierren is se fral bekend troch har rol as Jasmin Nowak yn de soaprige Gute Zeiten - Schlechte Zeiten.
Kampaanje
Kampaanje of Kampanië (Italjaansk: Campania) is in regio yn Súd-Itaalje, dy't oprjochte waard yn 1861. Kampaanje grinzget oan de regio's Latium, Molise, Apulje en Basilikata en oan de Tyrreenske See leit. De namme is rjochtstreeks út it Latyn ôflaat, want de Romeinen neamden de regio nammentlik Campania felix, wat lokkich lânskip betsjutte. De haadstêd is Napels en de regio is opdield yn fiif provinsjes.
Tusken 600 en 200 f.Kr. wie Capua de wichtichste stêd fan Kampaanje. Yn de iere midsiuwen wie dat Amalfy en yn de lette midsiuwen waard Napels de dominante stêd en is dat ek bleaun.
Nijsgjirrichheden yn Kampaanje
thumb|right|Utsjoch op it eilân [[Proiida fan de Capo Pizzaco ôf.]]
Iper
thumb|235px|Lizzing gemeente en arrondisemint Iper yn West-Flaanderen Iper (Frânsk: Ypres) is in stêd en gemeente yn it súdwesten fan de Belgyske provinsje West-Flaanderen. De stêd hat hast 35.000 ynwenners en is dêrmei de seisd grutste stêd fan West-Flaanderen. Iper is ek it sintrum fan it arrondissemint mei deselde namme en de grutste stêd yn de Westhoek. De bynamme fan Iper is 'de Kattestêd' of sûnt de besite fan paus Johannes Paulus II, 'Fredesstêd'. Earder waard sprutsen fan Iperen. Iper leit yn de streek West-Flaamsk Hichtelân.
Kearnen
De gemeente Iper bestiet út olve dielgemeentes. Rûnom it stedssintrum lizze de dielgemeenten Boezinge, Brielen, Dikkebus, Elverdinge, Hollebeke, Sint-Jan, Vlamertinge, Voormezele, Zillebeke en Zuidschote. Yn Boezinge leit ek it buorskip Pilkem. Eastlik fan it stedssintrum lizze in tal buorskippen sa as Wieltje, Potyze en Verlorenhoek, yn Zuidschote leit it buorskip Lizerne en yn Voormezele Sint-Elooi.
Earste Wrâldkriich
It slagge de Dútsers net de stêd te feroverjen. De Dútske kavalery hie - eardat de fjochterij om Iper hinne begûn - de stêd wol ynlûke en trochkrúze kinnen; in fjildtocht dy't mar inkelde dagen duorre. Nettsjinsteande in oantal grut opsette fjildslaggen, dy't 500.000 soldaten it libben koste, bleau Iper út hannen fan de Dútsers.
Earste Slach om Iper
Op 21 oktober 1914 begûn de Earste Slach om Iper. It 26e Dútske reservekorps stie tsjinoer Frânske en Britske troepen. Om seis oere foelen de Dútsers oan, mar rillegau ferlearen sy de striid. De Dútske soldaten besochten it letter noch twaris, mar it slagge harren net. Op 22 novimber 1914 besleat it Dútske Heechstekommando om it offensyf sitte te litten.
Twadde Slach om Iper
De Twadde Slach om Iper sette op 14 april 1915 útein om Hill 60. De Dútsers moasten it wer opnimme tsjin de Frânsen en de Britten. De slach is meast bekend wurden omdat dêr foar it earst gloorgas brûkt waard. De Dútsers setten it gifgas yn op 22 april 1915. Letter hawwe de Dútsers ek mostergas brûkt. It krige de namme Iperyt omdat it foar it earst op grutte skaal by Iper ynset waard.
Tredde Slach om Iper
Op 31 july 1917 begûn de Tredde Slach om Iper. De Britske fjildmaarskalk sir Douglas Haig woe doe de Dútsers de deastek jaan. De slach sels waard striden op 10 novimber 1917. Dizze slach wurdt ek wol de Slach om Passendale neamd, nei it doarpke ûnder Zonnebeke. Dat doarp waard folslein ferwoastge.
Fjirde Slach om Iper
Op 18 maart 1918 wie de Fjirde en lêste Slach om Iper. Nei dy slach lei de stêd Iper hielendal yn pún. Op 28 septimber 1918 ferlieten de Dútsers Langemark. Goed seis wike letter, op 11 novimber 1918 om moarns alve oere wie de oarloch offisjeel dien. thumb|350px|center|Iper yn 1919
Twadde Wrâldoarloch
Op 6 septimber 1944 waard Iper befrijd troch it 10e rezjimint Jagers op 't hynder, tankrezjimint út de 1e Pânserdifyzje (Poalen) fan generaal Maczek dy't út Poperinge wei de stêd ynfoelen.
Marcos Hiráldez de Acosta
thumb|La siesta thumb|Jura de Santa Gadea Marcos Hiráldez de Acosta (Sevilla, 1830 - Madrid, 1896) wie in Spaanske keunstskilder út de 19e iuw.
Kolibryflinter
De kolibryflinter (Macroglossum stellatarum) is in soarte yn it skaai fan de Pylksturten (Sphingidae). De flinter is in oerdei aktive nachtflinter.
Marcos Hiráldez de Acosta
Karriêre
Hy kaam oarspronklik út Sevilla en wie in learling fan Antonio María Esquivel en Picot. Op de útstalling fan 1860 presintearre er de Aparición de Venus a Anquises, de cuyo encuentro resultó Eneas ('Ferskining fan Venus oan Anchises, út waans moeting Aeneas fuortkaam'), en krige er in earfolle fermelding. Deselde ûnderskieding krige er op de Tentoanstelling fan Skiene Keunsten yn 1862, dêr't er twa skilderijen útstalde: Dafne y Cloé ('Daphne en Chloë') en Faraón restituyendo a Abraham su esposa Sara ('Farao dy't syn frou Sarah oan Abraham weromjout').
Kolibryflinter
Foarkommen
De kolibryflinter is in trekflinter út súd-Jeropa. De flinter wurdt elk jier wol sjoen. As der waarme simmers binne kin it oprinne oant wol tûzen.
De fleantiid.
De flinter kin sjoen wurde fan ein maaie ôf oant ein oktober.
Kung Fu Panda Holiday
Kung Fu Panda Holiday (yn it Feriene Keninkryk en Austraalje útbrocht as Kung Fu Panda: Po's Winter Wonderland) is in Amerikaanske kompjûteranimearre koarte tekenfilm ûnder rezjy fan Tim Johnson, mei yn 'e haadrollen Jack Black en James Hong. It is in krystfilm yn it ramt fan 'e Kung Fu Panda-franchise fan DreamWorks Animation. De titel betsjut safolle as "Hjeldei fan 'e Kung Fu Panda". It ferhaal folget Po, de reuzepanda dy't yn 'e lear is om kung fu-master te wurden. Fan syn learmaster Shifu kriget er diskear opdracht om op 'e jûn fan it Winterfeest it Winterfeestmiel te organisearjen foar de fertsjintwurdigers fan 'e 29 meast foaroansteande kung fu-skoallen yn Sina. Po is lykwols wend om it Winterfeest te fieren mei syn adopsjeheit, de goes menear Ping. It rint derop út dat er kieze moat tusken syn ferplichtings yn ferbân mei syn oplieding en syn ferplichtings oan syn famylje. Kung Fu Panda Holiday waard yn 2010 foar it earst troch NBC útstjoerd as tillefyzjespecial.
Kolibryflinter
Flinter
De flinter fleant oerdei krekt as in kolibry op bloeiende planten. De flinter kin efterút fleane.
Marcos Hiráldez de Acosta
Karriêre
Yn 1864 krige er in medalje twadde klasse foar syn Jura de Santa Gadea, in wurk dat oankocht waard troch de Senaat. By de folgjende tentoanstelling yn 1866 krige er in medalje, twadde klasse, foar ien fan de trije portretten dy't er presintearre. It skilderij fan Daphne waard ek opnaam yn de Wrâldtentoanstelling yn Parys yn 1867.
Kung Fu Panda Holiday
Plot
Tramtearre troch skuldgefoelens besiket Po it hiele Winterfeestmiel dan mar sels te sieden, mar troch alle oare ferantwurdlikheden dy't mei de organisaasje fan it Winterfeestmiel mank geane, rint it him al rillegau oer de hege skuon. Syn wurk wurdt noch dreger makke troch de oanhâldende bemuoienis fan Wo Hop, in kninekok dy't earder by fersin troch Po yn skande fuortstjoerd is, en dy't no wanhopich besiket troch de hân fan 'e Drakekriger (Po) te stjerren, om't dat de iennichste manear is dat er syn ear weromwinne kin. In opmerking fan Wo Hop, dy't op in stuit seit dat "kung fu net alles oplosse kin", makket dat Po op it idee komt om syn freonen, de Furieuze Fiif, om help te freegjen. Po draacht de rest fan 'e tariedings foar it feest oer oan masteresse Tigerinne, master Aap, master Bidsprinkhoanne, masteresse Njirre en master Kraanfûgel, sadat er him sels sûnder steurings talizze kin op it itensieden. Hy sjarteret de noch hieltyd suïsidale Wo Hop om him dêrby te helpen.
Op 'e jûn fan it Winterfeest is master Shifu oangenaam ferrast dat Po (mei help fan 'e oaren) it Winterfeestmiel oant yn perfeksje organisearre hat. Po sels is der lykwols mei de kop net by. Hy komt ta it beslút dat famylje foargiet boppe de ferplichtings dy't master Shifu him oplein hat. Dat, noch foar't it earste iten optsjinne wurde kin, ûntskuldiget er himsels en ferlit er, ta ûntsteltenis fan Shifu, it Jadepaleis om him by syn heit yn it restaurant te jaan. Dêr giet er, lykas oare jierren, yn 'e koken oan it wurk. Syn skuldgefoel falt fan him ôf en hy wurdt wer in bliere, gelokkige panda. Menear Ping, dy't syn assistinten foar it feest frijôf jûn hie en al it wurk eins net allinne oankoe, is tige bliid syn soan werom te hawwen.
Kolibryflinter
Rûp
Yn Nederlân wurdt de rûp net faak fûn, mar it kin wol. De rûp kin 65 mm lang wurde. It liif is grien of brún mei lytse wite stipkes. De rûp ferpopket him yn de grûn.
Marcos Hiráldez de Acosta
Karriêre
Hy wie assistint-dosint yn it ambachtsûnderwiis en Ridder yn de Oarders fan Maria Victoria en Karel III.
Kung Fu Panda Holiday
Plot
Mei't Po syn famyljetrou harren rekke hat, litte de Furieuze Fiif en de besykjende kung fu-masters it Winterfeestmiel yn it Jadepaleis ek foar wat it is en bejouwe har nei it restaurant fan menear Ping, dêr't se ynstee fan ôfhâldich ritualisme gesellichheid en waarmte fine. Po soarget derfoar dat Wo Hop syn eare weromkriget troch him de Gouden Sleef te jaan, dy't oarspronklik bedoeld wie foar de kok dy't er útkieze soe om it Winterfeest te sieden. Master Shifu is danich yn ferlegenheid brocht troch de dieden fan syn learling, en hy begrypt net wat Po besielet, oant er sels it restaurant fan menear Ping foarby rint en sjocht wat dêr geande is. As Po him oansprekt, seit Shifu tsjin him dat er faak gjin idee hat wat der yn Po syn holle omgiet, mar dat syn hert altyd op it juste plak sit. Hy sil allinne op hûs oan, mar Po troait him mei it restaurant yn wylst er derop wiist dat men it Winterfeest mei famylje fiere moat en dat master Shifu ek diel útmakket fan syn famylje.
Produksje
Kung Fu Panda Holiday is in koarte, kompjûteranimearre tekenfilm mei in spyldoer fan 25 minuten, dy't regissearre waard troch Tim Johnson nei in senario fan Jonathan Groff en Jon Pollack. As filmprodusint wie Melissa Cobb by it projekt belutsen foar de tekenfilmstudio DreamWorks Animation. De filmmuzyk waard fersoarge troch Henry Jackman.
Kolibryflinter
Rûp
De rûp fret fan Slytsoarten.
Kung Fu Panda Holiday
Untfangst
Fan 'e filmkritisy, ynsafier't dy de koarte tekenfilm beoardielen, krige Kung Fu Panda Holiday oer it algemien positive resinsjes. Sa priizge Emily Ashby op 'e webside Common Sense Media de boadskippen yn 'e film, lykas "dat nei jins hert te harkjen de bêste manear is om 'e juste beslissing te nimmen".
Sechtjinroeden
Sechtjinroeden is in buorskip west fan De Knipe, yn 'e gemeente It Hearrenfean.
Kolibryflinter
Rûp
thumb|left|300px thumb| Macroglossum stellatarum thumb|right|245px|De rûp thumb|Macroglossum stellatarum
Sechtjinroeden
Yn it earstoan waard mei de namme it súdlikste stikje fan de strjitte mei bebouwing oantsjutten. In ier-tweintichste kaart ferwiist nei de buorskip. Deselde ferwizing stiet op de kaart fan 1853, mar yn 1823 wurdt mei dy namme nei de grins fan Aenjewier en Opsterlân ferwiisd. De kaart fan om 1700 hinne jout De Sestien Roeden as wetternamme dêr’t huzen op selsstannige kavels steane. De meartalsfoarm fan roede (±14 m²) wurdt dêr tegearre mei de namme brûkt.
Untginning
De namme giet werom op de perioade fan de ûntginning yn de twadde helte fan de 16e iuw. Yn it Rynlân waard yn 1595 fêststeld dat elke tachtich ton turf lyk stie oan sechtjin (kante) roeden fergroeven feangebiet. As tsjinprestaasje foar dy ûntgrûning moast de feanbaas soargje dat earne yn it doarp per sechtjin roeden ien kante roede min lân ferbettere waard ta lânbougrûn. Sa waard sechtjinroeden op 'en doer in fêste maatienheid dy’t hjir as namme yn gebrûk rekke is.
10e iuw
De 10e iuw of tsiende iuw rûn fan 1 jannewaris 901 oant 31 desimber 1000.
Rysum
thumb|Kaart Krummhörn thumb|left|Rysum thumb|left|Tsjerke fan Rysum Rysum is in doarp yn de Dútske gemeente Krummhörn, dielsteat Nedersaksen, en hat 748 ynwenners (2006). Rysum leit op in terp dy't 6 meter boppe seenivo leit en in trochsnee fan sa'n 400 meter hat.
Skiednis
De tsjerke datearret diels út de 14e iuw. Yn de 15e iuw waard in nije tsjerkeseal boud, dêr't ek de dowestien fan it âlde skip foar brûkt waard. De toer waard 1585 renovearre en ferlear syn spits yn 1686. De tsjerke hat in kânsel út 1801. It tsjerkeoargel is fan 1457. Neffens de kronyk fan Eggerik Beninga waard it oargel troch de Rysumer boeren mei har bêste kij betelle. It waard wierskynlik yn 1513 omboud ta in oargel mei registers en soe it âldste, benei yn orzjinele steat, noch te bespyljen tsjerkoargel fan Noardwest-Europa wêze.
It doarp hat in lânarbeidershûs út 1776.
Rysum hie in stellingmole út 1895. Dy mole waard yn 1964 út it wurk helle en doe foar in part sloopt. De kap waard foar in mole yn Bad Zwischenahn brûkt. Yn 1988 waard besletten de mûne fan Rysum fannijs te bouwen en yn 1989 waard de achtkante boppebou fan in mûne út Sleeswyk-Holstein op it molelichem dat der noch stie setten.
Godehardustsjerke (Marrum)
De Godehardustsjerke yn Marrum is in 13e-iuwske tsjerke fan de protestantske gemeente Marrum-Westernijtsjerk. De eardere herfoarme tsjerke krige de hjoeddeiske namme nei in grutte werynrjochting yn it jier 2000.
Bou
De tsjerke, dy't wijd wie oan Godehardus fan Hildesheim (960-1038), waard om 1200 boud op in terp, dy't tsjintwurdich noch foar it grutste diel yntakt is. Om de tsjerke hinne leit in tsjerkhôf mei in dûbele rige linebeammen. De tsjerke is foar in grut part boud fan kleastermoppen. Guon stikken fan it muorrewurk binne fan dowestien, dat mooglik noch boumaterjaal fan de foargonger west hat. In fragmint fan dat eardere tsjerkje bleau sichtber yn it muorrewurk, op it plak dêr't in skeane streek fan de oarspronklike ôfdekking fan de apsis yn de muorre rint. Oan it súdlike muorrewurk by de skieding fan it koer en de tsjerke is ôf te lêzen dat der earder in oanbou west hat.
De westlike muorre stamt út 1597. Nei alle gedachten is doe de tsjerke langer makke. De tsjin de westlike muorre steande sealtektoer út deselde tiid waard yn de rin fan de tiid brekfallich en healwei de 19e iuw ôfbrutsen en ferfongen troch de hjoeddeiske toer op de gevel mei in ynsnuorre spits. De tagong leit yn de westlike gevel, de oarspronklike tagongen yn it skip binne beide tichtmitsele. thumb|left|200px|Haadoargel Yn it fiifsidige koer, dat yn de tjerke in ûnregelmjittige healrûne foarm hat, hat by de hoeken lâns bakstiennen kralen en tichtmitsele rûnbôgefinsters. Ien finster is letter feroare yn in goatysk finster en dêr is noch in spoar te sjen fan it romaanske finster. It tsjerkeskip hat rûnbôgefinsters dy't stamme út 1802. Guon dêrfan ha grutter en goatysk fan styl west.
Ynrjochting
Yn 2000 waard de tsjerke werynrjochte. De 17e-iuwske preekstoel mei in achterskot en klankboerd waard makke troch Dirk Sydtses en ferhûze by de werynrjochting fan it koer nei it oarspronklike plak oan de súdlike muorre. De banken foar it tsjerkefolk út de jierren 1960 binne doe ferwidere en ferfongen troch stuollen, om sa de tsjerke geskikt te meitsjen foar in multifunksjoneler gebrûk. Ek de mei ryk fykwurk fersierde barokke hearebank krige it oarspronklike plak oan de noardlike muorre werom. De bank waard yn 1723 makke troch Jacob Sydses Bruinsma foar de widdo Wielenga-Westerhuis, dy't op in bûtenpleats oan de Hege Hearewei wenne.
Yn de toer hingje twa klokken. De âldste stamt fan 1630; it is net bekend wa't de jitter west hat. De twadde klok is fan lettere datum.
Oargels
It monumintale haadoargel op de galery waard yn 1831 troch de Westfaalske oargelbouwer Jan Adolf Hillebrand boud. It ynstrumint waard ôfkard en yn 1834 ôfmakke troch Lohman en Soannen. It ynstrumint waard nochal ris restaurearre en feroare, itjinge it oargel net altiten ten goede kaam. Sûnt 1985 wie it ynstrumint net mear te bespyljen. Lang waard der hope op in restauraasje, dy't yn 2010 troch Mense Ruiter (Zuidwolde) yn gearwurking mei de oargelbedriuwen Flentrop Orgelbouw (Saandam) en Winold van der Putten (Finsterwolde) lang om let syn beslach krige. In pear jier wie der ek genôch jild om it oargel wer te foarsjen fan in selsstannich pedaal mei trije registers.
Yn de tiid dat it Hillebrand-oargel net mear te bespyljen wie, hat de herfoarme gemeente in kistoargel fan Mense Ruiter oanskaft. Yn it ramt fan de fúzje tusken herfoarmen en de grifformearden is dat ynstrumint ferkocht oan de oargelmakkers Kaat & Tijhuis (Kampen) en is by itselde bedriuw in koeroargel oankocht, dat yn 1975 boud wie troch Fonteijn & Gaal foar de Johannastichting yn Swammerdam. Ek it oargel fan de grifformearde tsjerke waard oan Kaat & Tijhuis ferkocht en ferhûze letter nei in tsjerke yn Seattle yn de Feriene Steaten.
Jelte fan Andringa
Jelle fan Andringa, ek: Jelte fan Andringa († 30 septimber 1612), wie grytman fan Utingeradiel en Aenjewier (1605).
Soan fan Tinco fan Andringa en Aef Ennes, wie earst troud mei Idske Regnaerda († 2 april 1605 ), en wertroude mei Gerland fan Oenema. By de earste frou hyhie hy in soan, by de lêste gjin bern.
Yn it Sjarterboek stiet in mei opset dienen ratifikaasje en approbaasje fan him as grytman fan Utingeradiel fan 15 augustus 1579. Yn it lêst fan de 16e iuw wie hy sekretaris fan Utingeradiel en waard dêr grytman op 26 maaie 1601 en yn 1605 ek substitút fan Aenjewier. Jelle ferstoar as lid fan Deputearre Steaten en waard begroeven by syn earste frou yn Aldeboarn.
Feijke Tetmans
Feijke Tetmans, ek Feijke Tatmans (1538 - 2 april 1601) wie grytman fan 1585 - 1588 fan Utingeradiel en substitút grytman fan Aenjewier.
Mooglik in soan fan Tetman. Wie troud mei Popke (1541 - 1611), dochter fan Sako fan Rinia, grytman fan Westdongeradiel, en hie by har ien dochter. Se wennen op Aldeboarn. Beide binne begroeven yn de tsjerke fan Aldeboarn.
Oud-Leusden
thumb|right|200px|Tsjerketoer thumb|right|200px|Doar mei tinkstien 200px|thumb|Lokaasje yn de gemeente Leusden Oud-Leusden is in buorskip yn de gemeente Leusden, yn de provinsje Utert.
Feijke Tetmans
Feijke wie in man fan kwizekwânsje yn Fryslân, en waard brûkt by wichtige saken. Yn 1574 drong hy mei mear oaren by Robles tige sterk oan, om it gewest fan it ûnderhâld fan de Spaanske en Waalske soldaten te befrijen. Trije jierren letter waard hy troch de steaten fan Fryslân mei Skelte Tjaarda en Marten van Nijsten nei de Algemiene Steaten yn Brussel yn gesantskip stjoerd. Ek waard hy yn dat jier ta 'eene geldligting' lestige. Yn 1578 waard er benamd ta grytman fan Utingeradiel, en wie hy ek ubstitút fan Aenjewier. Feijke Tetmans hearde ta de foarstanners fan de Uny fan Utert, en wie yn 1582 ien fan de steatlju, kommitearde ta it opnimmen fan de rekkens fan de Untfangers en Rintmasters fan kleasterguod, en yn 1584 ta dy fan de Lânskips-Untfangers.
Doe't yn 1596 de Admiraliteit yn Dokkum oprjochte waard, waard hy ta de earste riedsleden beneamd.
Oud-Leusden
It wurdt trochsnien troch de A28 en is op âlde kaarten in plak dêr't Leusden oanjûn is. Dêr stiet noch in tige âlde tsjerketoer (te sjen fan da A28 ôf by de ôfslach nei de N227). Mooglik is dit sels de âldste tsjerketoer fan Nederlân, al is soks net wis. De byhearrende tsjerke is om 1827 sloopt. Fierders binne der in restaurant mei boarterstún en inkele begraafplakken. Begraafplak Rusthof is oanlein yn 1931 en is, al leit it op Leusdens grûngebiet, it grutste begraafplak foar Amersfoort.
Yn de jierren 1983 - 1985 binne by archeologysk ûndersyk ûnder de hjoeddeiske A28 bewenningsspoaren fûn út de Brûnstiid (2000 – 750 f.Kr.) oant de Lette Midsiuwen (1000 – 1500 nei Kr.): resten fan in grêfheuvel út de Brûnstiid, pealspoaren fan minstens trije pleatsen út de Izertiid (750 – 50 foar Kr.), de resten fan in mooglike Romeinske wachttoer mei in grêft en spoaren fan pleatsen en skuorren (50 foar Kr.- 450 nei Kr.). Ut de iere midsiuwen (550 – 750 nei Kr.) binne in grêffjild, resten fan hutkommen en in hûsplattegrûn fûn. Dêrnei rekke it grêffjild bûten gebrûk.
Ut de 12e iuw komme de plattegrûnen fan twa grutte pleatsen.
Sjoerd Leiker
Sjoerd Leiker (Drachten, 28 maaie 1914 - Hoarn, 15 desimber 1988) wie in Frysk skriuwer, dichter en fersetsman, dy't yn it Frysk en Nederlânsk publisearre.
Biografy
Leiker hat in ûnderwizersoplieding folge. Hy wurke by in útjouwerij, yn de sjoernalistyk as sjef redakteur by Het Vrije Volk yn Ljouwert en by de radio (R.O.N.; Regionale Omrop Noard út Grins). Syn literêre debút makke hy mei in oantal gedichten yn De Vrije Bladen. Syn meast bekende wurk is de roman Drie getuigen, dy't ferskynde ûnder it pseudonym Menno Haarsma by de mei troch him opsette útjouwerij De Bezige Bij. In soad fan syn wurk giet oer de Twadde Wrâldoarloch. De ferhalen spylje gauris yn de Fryske Wâlden. Hy skreau ek harkspullen lykas Daar was de vrede, hier is de pijn.
Leiker boaske yn 1937 mei Margit Kis; syn krigen in dochter. Yn 1953 troude Leiker fannijs mei Kommerijn Gerittine Kooijmans, widdo fan NSB'er jhr. Johannes Anthony Boreel de Mauregnault. Yn 1992 waard troch widdo Leiker de Sjoerd Leikerpriis ynsteld dy't oant 3 septimber 2004 bestean soe.
Harkspullen
Harkspul foar de NCRV:
1105
Foarfallen
thumb|[[Hendrik I fan Ingelân]]
Tjaerd fan Heloma
Tjaard fan Heloma, ek: Theotardus Vai Heloma, wie grytman fan de eardere gemeente Aenjewier. Anjewier wie de twadde gritenij fan Sânwâlden en de lytste fan allegear. Grinzge yn it noarden oan Utingeradiel, yn it easten oan Opsterlân, yn it suden oan Skoatterlân en yn it westen oan Haskerlân. Aenjewier hat fjouwer doarpen: Gersleat, Tsjalbert, Lúnbert en Terbant, en noch in gedielte fan It Hearrenfean.
Tjaard wie de soan fan Michiel Tjaards fan Heloma en troude mei Froukje van Teijens. Syn frou oerlibbe him. Op 22 maaie 1652 waard hy grytman fan Aenjewier en wie yn 1648 folmacht op de Lândei fan Fryslân. Yn 1654 siet hy mei yn de steatskommisje, belêste mei it oprjochtsjen fan in ticht- en wurkhûs yn Fryslân.
Haadling
In Haadling (meartal: Haadlingen), wienen oarspronklik de keazen lieders by de Germaanske folken, lykas de Friezen. It wie gjin aadlike titel mar betsjutte wichtich persoan. Mei de tiid waarden sy persoanen of ynfloedrike famyljes dy't in soad lân hienen en bestjoerlike en juridyske foech útoefenen.
Untstean
By de Germanen hie eartiids de haadling it allinne foar it sizzen yn syn doarp of gebiet. Hy spriek rjocht by skelen en rôp by swierrichheden de befolking by inoar. By guon stammen koe de haadling ek in sakrale funksje hawwe. In skoftlang wie hy de wichtichste persoan, faak oant syn dea ta of as der in nije haadling keazen waard. Mei de tiid lykwols, waarden haadlingen hieltyd faker keazen út de groep fan eallju, de elite fan de befolking. Sûnt it Grutte Folkeferfarren kaam der ek mear ôfstân tusken de gewoane minsken en de eallju.
Soms waard yn tiden fan oarloch in haadling as oarlochslieder beneamd. By de Germanen hiet sa'n oarlochslieder hartoch.
Midsiuwen
Yn de Midsiuwen, doe't by de measte folken de funksje fan haadling oernommen waard troch eallju, bleau by de Friezen de funksje fan haadling bestean. Sy wienen foaral persoanen of ynfloedrike famyljes fan boeren dy't in soad lân hienen. Doe it greeflik gesach yn Fryslân ophâlde en in nij tiidrek fan Fryske frijheid begûn, krige dizze haadlingen in protte macht. Yn doarpen of gebieten beskikten sy oer bestjoerlik en juridysk foech. As teken fan harren macht, mar ek as ferdigening yn de partijstriid, bouden sy stinzen, fersterke stiennen huzen.
Fryslân
De 15e iuw lit yn Westerlauwersk Fryslân in grutte ekspânsje sjen fan de macht fan de haadlingen. De boarnen út dy tiid jouwe net altyd in helder byld, mar konstatearre wurde kin dat it meastepart fan de stêden, doarpen en kleasters har ûnder beskerming fan haadlingen steld hawwe. Yn de twadde helte fan dizze iuw wienen suver alle plakken behearske troch haadlingen of ûndersaten fan haadlingen.
De tanimmende macht fan de haadlingen late lykwols net ta in fersterking fan rjocht en oarde yn Westerlauwersk Fryslân, mar wol ta in skaalfergrutting fan de ûnderlinge konflikten tusken haadlingen. Trochdat guons fan har grutte talen ûndersaten mobilisearre koenen om mei te dwaan oan kriichstochten, wylst sy fakentiden ek noch steande legerkes fan hierlingen op nei hâlden, waarden hieltyd gruttere parten fan de maatskippij by gefjochten belutsen. Dat alles kaam de geregelde foargong fan de rjochtspraak net ten goede hokke troch dizze ûntwikkeling fierder ûntregele en ferknûkelje waard.
Mei de komst fan Saksyske hartoggen yn 1498 kaam der stadichoan in ein oan de selsstannich macht fan de haadlingen. De Saksen, en nei harren de Boergondyske Keizers hawwe mei privileezjes de measte haadlingen oan it lânsbewâld bûn. Yn guon gefallen krige in haadling in aadlike titel, de oare privilegearde haadlingen neamden har hearskip of jonker. Troch de 16e en 17e iuw hienen dizze hearskippen noch in grutte ynfloed op it bestjoer fan Fryslân, mei't hja faak de, hast erflike, funksje fan grytman hienen. Earst yn de Bataafske Republyk kaam der in ein oan dizze bestjoerlike macht.
Heiligenberg (Leusden)
thumb|right|200px|Hûs Heiligenberg thumb|right|200px|''Lângoed Heiligenberg ± 1830 thumb|right|200px|Koetshús thumb|right|200px|Lockhorst De Heiligenberg of Hohorst is in lângoed yn de gemeente Leusden, oan de Heiligenbergerbeek.
Tipeljen
thumb|300px|Tipeljende bern op in 17e-iuwske tegel Tipeljen is in âld folksspultsje wêrby in ûngefear 10 sintimeter lang stikje rûnhout (de typ) mei in ûngefear 50 á 80 sintimeter lange stok (de tipelstok) sa fier mooglik fuortslein wurde moat. De tsjinpartij besiket de typ te fangen om dyjinge dy't oan slach is sa ôf te meitsjen. Wa't de typ fangt komt sels oan slach. Slagget it net om de typ te fangen dan kin de tsjinpartij besykje de typ fan it plak dêr't dy delkommen is, werom te smiten yn de tipelsône om sa oan slach te kommen. Yn guon farianten wurdt dy sône fan ûngefear in kante meter markearre mei kryt of in lint. Yn oare farianten is de tipelsône ien lingte fan in tipelstok fan de tipelstiennen ôf rekkene. It tal spilers is minimaal twa. Der is yn begjinsel gjin maksimum oan it tal spilers. De spulregels kinne fan plak oant plak ferskille.
Heiligenberg (Leusden)
De sirka 12 meter hege heuvel op it lângoed is in deksânrêch dy't oan de ein fan de lêste iistiid, ûngefear 10.000 jiewr lyn, ûntstien is ûnder ynfloed fan de wyn. Om it jier 1000 stie de heuvel bekend as de Hohorst (hege horst, yn tsjinstelling mei de dêrneist lizzende Lockhorst of lege horst) en stichte de Utertske biskop Ansfried der nei alle gedachten boppe-op de heuvel it kleaster Hohorst. Hjirtroch krige de heuvel de namme Heiligenberg. Yn 1050 ferhuze it kleaster nei Utert en waard dêr de Paulusabdij. It klooster waard in Uthôf fan dizze abdij.
Martinus Manger Cats
thumb|Martinus Manger Cats Martinus Manger Cats, (Ljouwert, 24 augustus 1817 - dêre, 12 novimber 1896), wie grytman (1842-1854) en letter boargemaster (1854-1857) fan Smellingerlân.
Tipeljen
Skoare
Allinne dyjinge dy't oan slach is kin punten skoare. It tal punten yn in slachbeurt wurdt bepaald troch it tal stoklingtes dat de typ fan de tipelsône of tipelstiennen ferwidere bliuwt neidat dy troch de tsjinstanner werom smiten is.
Heiligenberg (Leusden)
Om 1580 waard de Heiligenberg eigendom fan de Steaten fan Utert, wêrnei't it sûnt 1637 in bûtenpleats waard. De Heiligenberg waard ek brûkt as taflechtsoarde by oarstreamings dy’t yn de Midsiuwen faak barden as it wetter fan de Ryn de bandyk tusken Rhenen en Wageningen trochbruts en de hiele Gelderske Fallei oant Amersfoort splis kaam te stean. It lângoed feroare meardere kearen fan eigener. Yn 1929 waard de Heiligenberg ferkocht oan de famylje De Beaufort.
Tipeljen
Materiaal
Sawol de typ as de tipelstok wurde meast makke fan wylgehout. In goeie tipelstok is farsk en skyld. De tipelstok hat op ûngefear 12 sintimeter en sawat oan de ein in ynkeping dêr't de typ yn lein wurde kin.
Heiligenberg (Leusden)
It hjoeddeiske goed hat in 19e iuwsk hûs en in park yn lânskipsstyl. Hûs en lângoed binne net tagonklik, it is yn gebrûk troch it IBO, in ynstitút foar Bedriuwskunde. It lângoed wurdt tsjintwurdich beheard troch stichting De Boom. De monumintale simmeriik flak oan de wei is mear as 180 Jier âld. Oan de oare kant fan de dyk stiet in achthoekige Dowetoer. Dizze waard om 1830 boud op in stik lân oan Het Zwanewater. Boppe de doar, op de hichte fan de dowegatten sit in klok. De bosk leit op de skiedsline fan de Utertske Heuvelrêch en de Iemfallei. Ten suden fan it gebou, rjochting de Lockhorsterbosk stiet it restaurearre koetshús.
Martinus Manger Cats
Famylje
Manger Cats waard berne as soan fan Samuel Hendrik Cats, belestingûntfanger, en Catharina van Vierssen. By Keninklik Beslút fan 16 april 1829, nr 40, waard de efternamme Cats foar heit Samuel en syn neisieten feroare yn Manger Cats. Hy troude yn 1840 mei Sara Susanna Bienema (1815-1903).
Wurkpaad
Manger Cats waard yn 1842 grytman fan Smellingerlân. Yn 1843 waard er de earste bewenner fan Haersma State oan de Stasjonswei yn Drachten. Yn syn plak waard syn broer Epeus yn 1857 boargemaster. Martinus hie de bynamme 'de swarte Cats', syn broer Epeus waard 'de wite Cats' neamd. it Manger Catsperk yn Drachten is nei beide bruorren neamd.
Manger Cats wie ek lid fan Provinsjale Steaten, dêr't er om redenen fan sûnens mei ophâlde moast. Yn 1856 fêstige hy him yn Ljouwert, dêr't er yn in soad bestjoerskolleezjes siet. Sa wie er ûnderfoarsitter fan de kommisje fan administraasje oer de finzenissen, fâd en rintmaster fan it Nieuw Stads Weeshuis yn Ljouwert en foarsitter fan de milysjeried.
Heiligenberg (Leusden)
Achter it gebou stiet theehûs en fruchtetún Den Heyligen Berg.
9e iuw
De 9e iuw of njoggende iuw rûn fan 1 jannewaris 801 oant 31 desimber 900. Foar Fryslân stie dizze iuw benammen yn it teken fan 'e Wytsingen, dy't mei harren oanfallen op 'e kustgebieten foar ûnrest en rampen soargen.
Wim de Bie
Willem Philippe (Wim) de Bie (De Haach, 17 maaie 1939 - De Haach, 27 maart 2023) wie in Nederlânsk kabaretier, skriuwer en sjonger.
Libbensrin
De Bie wie fral bekend as part fan it duo Van Kooten en De Bie, dat er foarme mei Kees van Kooten en wêrmei't er lange tiid programmas makke foar de VPRO-telefyzje. Se krigen kunde oan elkoar op it Dalton Lyceum yn Den Haach, dêr't sy tegearre in kabaretprogramma hiene, it kabaretensemble: Cebrah. It earste programma hjitte G.Rapsgewijs; it twadde Te hooi en te grap.
Om't sy allebeide learaar wurde woene, soene se nei harren eineksamen Nederlânsk studearje. De Bie stoppe der lykwols al gau mei. Yn 1961 gong er yn op in advertinsje fan de Nederlandse Radio Unie foar in oplieding ta radiokabaretier. Hy ferhûze fan Den Haach nei Amsterdam en gie dêr oan 't wurk by útjouwerij De Arbeiderspers om syn oplieding betelje te kinnen. Fjouwer jûnen yn de wike gie er nei Hilfertsom foar syn stúdzje en nei trije jier wie er diplomeare radiokabaretier. Noch deselde simmer (1963) waard er troch Co de Kloet frege om it radio-jongereinprogramma Multiplex te dwaan.
Tegearre mei Kees van Kooten makke er 14 kear in Bescheurkalender. De Bie wenne lange tiid yn Bussum, mar is mids 2011 nei syn berteplak De Haach ferhuze. Hy wurke oant healwei maaie 2008 fral oan syn webloch Bieslog, mar is dêr mei ophâlden om romte te meitsjen foar nije plannen.
Onno Falkena
Onno Pier Falkena (Stienwyk, 2 jannewaris 1964) is sjoernalist by Omrop Fryslân.
Onno Falkena waard berne yn Stienwyk as soan fan Roel Falkena (FNP-politikus en bistedokter), mar groeide op yn Beetstersweach. As koördinator nije media wie er ien fan de bouwers fan de earste webstee fan Omrop Fryslân yn it jier 2000.
Wim de Bie
Libbensrin
Op 4 maaie 2009 spriek Wim de Bie syn 4 maaie-foardracht "Raketten en onschuldige burgers" út by de Nasjonale Deadebetinking yn de Nieuwe Kerk te Amsterdam. De foardracht wie literêr fan karakter en beskôge it belang fan herinnerjen en betinken. Under oaren Harry Mulisch, Marga Minco en Remco Campert hawwe dizze foardracht yn eardere jierren hâlden.
Wim de Bie ferstoar op 23 maart 2023, yn 'e âldens fan 83 jier, oan de gefolgen fan de sykte fan Parkinson.
Onno Falkena
Njonken it sjoernalistike wurk is Falkena warber by it Europeesk Buro foar Lytse Talen (EBLT), de paraplu fan organisaasjes dy't opkomme foar de minderheidstalen Frysk, Nedersaksysk, Biltsk en Papiamentu yn Nederlân.
Hy wie yn 2002 ien fan de oprjochters fan Liet International, it Europeesk sjongfestival foar minderheidstalen.
Wim de Bie
Telefyzje
thumb|250px|Wim de Bie en Kees van Kooten yn Hadimassa, 1970
Diskografy
Wim de Bie brocht in stikmannich solo-CD's út.
Weblog
De Bie hold sûnt 2001 in webloch by op it webstee fan de VPRO. It webloch, Bieslog neamd, bestie ûnder oaren út reaksjes op it deistich nijs en út eigen bydragen oan radioprogrammas. Op 13 maaie 2008 makke De Bie (foarearst) in ein oan syn Bieslog.
Timeblaujurkje
It Timeblaujurkje (maculinea arion) is in soarte yn it skaai fan de Maculinea.
Foarkommen
De flinter hâldt fan drûge iepen sinnige greiden. Eartiids wie de flinter foaral te finen yn Gelderlân en Limburch. Op dit momint is de flinter ferdwûn. Yn Súd-Ingelân is de flinter fannijs útsetten. Dizze populaasje docht it goed.
Fleantiid
De flinter fljocht fan ein juny ôf oant midden augustus. Fljocht altyd yn 1 generaasje.
De flinter
De wjuklingte is likernôch 20 mm. De boppekant fan de wjukken is glânzjend blau. De swarte plakken op de wjukken binne grut. By de wyfkes binne de plakken grutter. De ûnderkanten fan de wjukken binne griis.
Rein Tolsma
Rein Tolsma (1952) is al langer as 25 jier belutsen by de sjoernalistike ûntwikkeling fan Omrop Fryslân Hie in soad ferskillende funksjes. Yn 2008 adjunkt-haadredakteur.
Timeblaujurkje
De rûp
De folwoeksen rûp fret him yn it nêst fan de sânstekeamel (myrmica sabuleti) en oerwinteret dêr ek. De rûp fret dan eamellarven.
De rûp fret earst Time en letter eamellarven.
West-Flaanderen
200px|right|thumb|Provinsje West-Flaanderen West-Flaanderen (Nederlânsk: West-Vlaanderen, Westflaamsk: West-Vloandern) is in Belgyske provinsje yn Flaanderen, dy't bestiet sûnt 1815. Der wennen neistenby 1.150.000 minsken (2008) op in gebiet fan neistenby 3.144 km². De haadstêd is Brugge.
Gemeenten
Gemeenten mei in stêdstitel hawwe "(stêd)" efter de namme
Untjouwing fan it ynwennertal
Ynwennertal x 1000
Joseph Conrad
Joseph Conrad (Berdytsjiv, 3 desimber 1857 – Bishopsbourne 3 augustus 1924) wie in Poalsk-Britske roman- en ferhaleskriuwer. Hy waard berne as Józef Teodor Nałęcz Konrad Korzeniowski yn Berdytsjiv, yn it doetiidske keizerryk Ruslân (tsjintwurdich yn 'e Oekraïne).
Biografy
Yn 1861 waard Josephs heit ferballe nei Vologda en de 4-jierrige Joseph en syn mem giene mei. Mei 11 jier wie Joseph lykwols al wees. Famyljelid Tadeusz Bobrowski hat him doe fierder grutbrocht oant de 16-jierrige Conrad nei Marseille ferfarde en dêr oanmonstere op in skip en seeman waard. Hy helle úteinlik it kapteinsdiploma (1886) en krige de Britske nasjonaliteit. Hy farde yn de rin fan de jierren nei alle hoeken fan de ierde en ek in skoft op in boat op de rivier de Kongo. Om't er min te sprekken wie oer de behanneling fan de ynlanners naam er dêr ûntslach. Dy tiid ferwurke er letter yn Heart of darkness, in boek dat as metafoar sjoen wurde moat foar in reis nei it ynderlik fan de minsklike geast.
Yn maart 1896 boaske Conrad mei de Ingelske Jessie George, en it pear krige twa soannen: John en Borys.
Polityk
Conrad wie in syn priveelibben oerhearsjend konservatyf. Hy hie in ôfgriis fan it sosjalisme ("infernal doctrines born in the continental backslums") en demokrasy ("I have no taste for democracy"). Hy hinge oer nei it beskoalmastjen fan de gewoane man. Guon kritisy wolle hawwe dat er liberale ideeën sa as pasifisme en humanitarisme fersmiet en dat er tsjin it gelykheidsbegjinsel wie. Dêr is lykwols striderij oer, omdat er yn syn wurk no krekt faak ûnminsklik hâlden en dragen en de gefolgen dêrfan beljochtet.
Auteur
Conrad learde earst op lettere âldens it Ingelsk pas, it wie feitlik syn tredde taal, neist Poalsk en Frânsk. Dochs wurdt er troch lieratuerkritisy priisge om syn taalgebrûk. Yn in protte fan syn ferhalen hat er syn eigen avontoeren en ûnderfinings út syn seemanstiid ferwurke. Tema's as beskaving, moraliteit en ek iensumens komme faak werom, ek ûnderfinings út syn jeugd as banneling foarmje in boarne foar syn wurk.
Grutte Priis Formule 1 fan de Feriene Steaten 1990
Utslaggen fan de Grutte Priis Formule 1 fan de Feriene Steaten 1990 yn Phoenix op 11 maart. It wie de earste fan 16 races fan de Formule 1 yn 1990. Hy waard op de Phoenix street circuit hâlden. De race waard hâlden oer 72 omgongen, op it 3,8 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 273,6 kilometer.
Arnaud Beltrame
Arnaud Jean-Georges Beltrame(18 april 1973 - 24 maart 2018) wie in Frânsk militêr plysjeman mei de rang fan luitenant-kolonel yn de Frânske Nasjonale Sjendarmery. Ek wied er plakferfangend befelhawwer fan de departemintale sjendarmery fan Aude. By in terroristyske oanslach yn Trèbes, ferlear Beltrame it libben nei't er frijwillich fan plak wiksele hie mei in gizeler. Dêrfoar waard er postúm ta kommandeur yn it Légion d'Honneur beneamd. Beltrame wie ek ridder fan de Nasjonale Oarder fan Fertsjinste (Ordre national du Mérite) en dekorearre mei it Krús foar de Militêre Heldhaftichheid (Croix de la Valeur Militaire, mei brûnzen stjer) en de Nasjonale Definsjemedalje (Médaille de la Défense nationale) foar syn tsjinjen yn Irak.
Norderlân
Norderlân is in histoaryske krite, dat lei oan de noardwestlike râne fan East-Fryslân' fuort oan de Waadsee, en dat in wiid gebiet om de stêd Norden omfieme. It Norderlân grinze yn it easten oan it Harlingerlân en yn it suden oan Brookmerlân.
Neffens ynsjochten fan distiid omfieme it Norderlân de gemeenten Norden, Samtgemeinde Hage, Großheide en it grutste part fan de gemeente Dornum. Ut en troch wurdt ta it gebiet Norderlân ek de eardere Landkreis Norden rekkene, eartiids omfieme de omkrite ek dielen fan Brookmerlân en fan Emsigerlân.
Arnaud Beltrame
Militêre karriêre
Beltrame folge in tariedende oplieding oan it Militêr Lyseum fan Saint-Cyr (ferlykber mei de KMA yn Nederlân), en ferfolle dêrnei syn tsjinstplicht as ûnderofsier (efterinoar) oan 'e Legerartilleryskoalle yn Draguignan, by it Frânske 35e Parasjute-artilleryrezjimint, en by it Frânske 8e Artilleryrezjimint. Dêrnei folge er in algemiene oplieding oan 'e École Militaire Interarmes (EMIA) yn Coëtquidan, dêr't ûnderofsieren en reserve-ofsieren oplaat wurde ta ofsieren. Oanslutend folge er oan 'e École des Officiers de la Gendarmerie Nationale yn Melun in oplieding ta ofsier fan 'e Nasjonale Sjendarmery, de Frânske maresjesee (dy't lykwols yn Frankryk folle mear plysjetaken hat as de Keninklike Maresjesee yn Nederlân).
Neitiid waard Beltrame tafoege oan 'e mobile pânsersjendarmery yn Versailles, in elite-ienheid dy't spesjalisearre is yn krisisyntervinsje, mei as wurkgebiet Parys en omkriten. Letter tsjinne er by de Parasjute-yntervinsjemacht fan de Nasjonale Sjendarmery (EPIGN), ek yn Versailles. Om't de beskerming fan 'e Frânske diplomatike fertsjintwurdigings yn it bûtenlân in taak fan 'e Nasjonale Sjendarmery is, tsjinne Beltrame yn 2005, ûnder de Irakoarloch, in jier as wacht fan 'e Frânske ambassade yn 'e Iraakske haadstêd Bagdad. Yn dy perioade wied er ûnder mear belutsen by de rêding fan in Frânsk steatsboarger, in die dêr't er yn 2006 de Earemedalje fan Bûtenlânske Saken foar ûntfong.
Neitiid tsjinne Beltrame as kommandant fan in kompanjy ynfantery fan 'e Republikeinske Garde, dy't ta taak hat om it Élysée (de residinsje fan 'e presidint fan Frankryk) te beskermjen en te befeiligjen. Fan 2010 oant 2014 stied er oan it haad fan 'e sjendarmerykompanjy fan Avranches, dy't diel útmakke fan 'e Departemintale Sjendarmery fan Manche. Yn 2015 begûn er in oplieding ekonomyske kriminology oan 'e École Européenne d'Intelligence Économique yn Versailles, dy't er yn 2016 mei goed gefolch ôfrûne. Yn datselde jier waard Beltrame befoardere ta luitenant-kolonel. Yn augustus 2017 waard er oansteld as adjunkt-kommandant fan 'e Departemintale Sjendarmery fan Aude.
Terroristyske oanslach
Om 11 oere hinne, op 24 maart 2018 bestoarme in terrorist, dy't bewearde trou te wêzen oan ISIS, in supermerk yn Trèbes. Hy hie in pistoal, in jachtmes en trije selsmakke bommen by him. Hy skeat twa minsken dea en gizele oaren. De plysje ûnderhannelde oer it frijlitten fan de gizelders, en Beltrame bea oan om it plak fan de lêste, in frou, yn te nimmen. Hy sette syn mobile telefoan op in list mei de line iepen sadat de plysje bûtendoar meiharkje koe. Nei yn ympasse fan trije oeren stiek de terrorist op Beltrame yn en skeat er op him. GIGN-meiwurkers (Groupe d'Intervention de la Gendarmerie Nationale) reagearren om 14.40 uur mei in oanfal op de supermerk en deaden de oanfaller. Beltrame stoar de oaredeis yn it sikehûs. Ut de autopsy die bliken dat er stoarn wie oan stekwûnen yn de kiel.
Priveelibben
Beltrame kaam út in net-religieuze famylje, mar bekearde him doe't er 33 jier wie ta it katolike leauwe. Yn 2015 makket er in pylgerstocht nei de Basilyk fan Sainte-Anne d'Auray, dêr't er de Faam Marije freget om him te helpen de frou fan syn libben te moetsjen. Koarte tiid dêrnei moetet er de djip leauwige Marielle Vandenbunder. Yn augustus 2016 waard it boargerlik houlik sletten en yn juny 2018 soe it tsjerklik houlik sletten wurde yn de Basilyk fan Saints Nazarius en Celsus. Krekt foar de oanslach yn Trèbes makke Beltrame noch in pylgersreis nei Santiago de Compostela. Beltrame wie ek frijmitselder en krige ûnderskiedingen fan syn Grand Loge. Beltrame hie niget oan de skiednis fan Frankryk en kristlike woartels fan it lân.
Earbetoan
Presidint Macron kundigde al op 24 maart 2018 oan dat der in nasjonaal earbetoan brocht wurde soe oan oerste Beltrame. Minister fan Binnenlânske Saken Gérard Collomb spruts oer Beltrame syn dapperheid en heldhaftichheid. De Frânske flaggen en de findels fan de Sjendarmery en de Assemblée Nationale waarden healstôk hongen. De haadseremoanje wie op 28 maart yn Parys, op it binnenplein fan it Hôtel des Invalides. Yn it hiele lân waard healstoks flagge. Beltrame waard op 27 maart 2018 postúm beneamd ta kommandeur yn it Légion d'Honneur en befoardere ta kolonel troch presidint Macron.
Judo op de Olympyske Simmerspullen 2012
200px|thumb|right|200px|De Olympyske Judo lokaasje fan Londen 2012
Tinco Sackes
Tinco Sakes, ek Tinco Sakes of Tinco Saeckez Niega, ferstoarn yn 1554, wie grytman fan Skoatterlân en Aenjewier. Aanjewier wie de twadde gritenij fan Sânwâlden en de lytste fan allegear. Grinzet yn it noarden oan Utingeradiel, ten easten oan Opsterlân, ten suden oan Skoatterlân en ten westen oan Haskerlân. Aenjewier hat fjouwer doarpen: Gersleat, Tsjalbert, Lúnbert en Terbant, en noch in gedielte fan It Hearrenfean.
Tinco wie fan 1529 - 1531 grytman fan Aenjewier. Hy wie troud mei in frou út it geslacht Eastersee, Hylck Bote fan Oosterzee.
Judo op de Olympyske Simmerspullen 2012
De Olympyske Simmerspullen 2012 fan de XXXe Olympiade waarden fan 27 july oant en mei 12 augustus 2012 hâlden yn Londen, de haadstêd fan Grut-Brittanje. Londen wie de earste stêd dy't foar de trêde kear de Spullen organisearje mocht. Earder hiene de Spullen fan 1908 en 1948 dêr ek plak. Judo waard hâlden yn de ExCeL London International Exhibition Centre
Albert Koopman
Albert Koopman (Ychten, 4 febrewaris 1917 - Dunegea, 17 maart 1945), wie in houtbewurker en fersetsman. Hy ferdielde dropte wapens en joech wapenynstruksjes oan de knokploech. Op 19 febrewaris 1945 die de Sicherheitsdienst in ynfal yn it hûs fan Koopman.
Judo op de Olympyske Simmerspullen 2012
Medaljespegel
De top acht fan lannen dy't medaljes wûn hawwe by it Judo tidens de Spullen fan 2012.