cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Utah Film Studios
De Utah Film Studios binne in studiokompleks yn Park City, in foarstêd fan Salt Lake City yn 'e Amerikaanske steat Utah. It bedriuw waard yn 2017 oprjochte. De Utah Film Studios binne eigendom fan Crandall Capital, in projektûnwikkelingsbedriuw dat grutte plannen mei it kompleks hat.
Skiednis
De Utah Film Studios waarden yn 2017 oprjochte oan Kearns Boulevard 4001 yn Park City, op itselde perseel dêr't earder sûnt 2015 de mar koart besteande Park City Film Studios fêstige west hiene. De earste produksje dy't yn 2015 yn it doe nijboude kompleks opnommen waard, wie de dramasearje Blood and Oil, fan tillefyzjenetwurk ABC, mei Don Johnson yn 'e haadrol. Sûnt binne yn it kompleks útienrinnende media filme, wêrûnder spylfilms, tillefyzjesearjes, reklamespotsjes en fideoclips (fan Lynyrd Skynyrd en Imagine Dragons).
De Utah Film Studios binne eigendom fan 'e projektûnwikkelingsfirma Crandall Capital. Dat is in famyljebedriuw dat fan doel is om it studiokompleks sterk út te wreidzjen mei û.m. in apart kantoargebou, in hotel mei hûndert keamers en in konvinsjesintrum, in sportstadion en in winkelsintrum. De Utah Film Studios ûnderhâlde bannen mei it Sundance Filmfestival foar ûnôfhinklike films, dat elts jier yn Park City holden wurdt.
Fasiliteiten
De Utah Film Studios binne in hypermodern film- en tillefyzjestudiokompleks dat trije soundstages omfettet, elts mei in oerflak fan 1.400 m², en teffens in backlot fan 12 ha foar it dwaan fan bûtendoaropnamen. Fierders is der ek 950 m² oan wurkplakken foar it meitsjen fan dekôrstikken en mear as 2.300 m² oan kantoarromte, ferdield yn 4 aparte suites fan elts 9 fertrekken. Dêropta beskikt it kompleks oer 3 klaaikeamers, 4 kofjekeamers, 2 gearkomstesealen, in romte foar fisazjy en hierstilearring, in eigen waskerette foar kostúms en fasilititeiten foar postproduksjewurk lykas filmmontaazje.
Films
In seleksje fan films dy't alteast foar in diel yn 'e Utah Film Studios opnommen binne:
Tillefyzje
In seleksje fan tillefyzjesearjes dy't alteast foar in diel yn 'e Utah Film Studios opnommen binne:
Tuttlingen (Landkreis)
Tuttlingen is in bestjoerlik distrikt yn de Dútske dielsteat Baden-Wuertemberch en hat 134.204 ynwenners. It waard oprjochte yn 1934.
Stêden en gemeenten
thumb|left Stêden
Oare gemeenten
Evangeelje fan Lukas
It Evangeelje fan Lukas, yn it oarspronklike Gryksk: τὸ Εὐαγγέλιον κατὰ Λουκᾶν, to Euangelion kata Loukan (mar meastentiids koartwei Lukas neamd), is in evangeelje dat erkend wurdt as ien fan 'e fjouwer kanonike evangeeljes. It is it trêde boek fan it Nije Testamint fan 'e kristlike Bibel en foarmet yn 'e mande mei de evangeeljes fan Mattéus en Markus ien fan 'e trije synoptyske evangeeljes. It fertelt fan it libben en ûnderrjocht, de dea en de weropstanning út 'e dea fan 'e joadske learmaster Jezus fan Nazaret, dy't troch de kristenen beskôge wurdt as de messias en de Soan fan God. De earste Fryske oersetting fan it Evangeelje fan Lukas ferskynde yn 1879 fan 'e hân fan Gerben Colmjon.
Untstean en skriuwer
Neffens de kristlike tradysje soe it Evangeelje fan Lukas skreaun wêze yn 'e jierren 60-65, op oanwizing fan 'e apostel Paulus. De measte hjoeddeiske bibelwittenskippers geane lykwols út fan in letter ûntstean, tusken 80 en 90 n.Kr. De tekst sels jout net oan wa't Lukas, it langste fan 'e fjouwer kanonike evangeeljes, skreaun hat, mar neffens de tradysje, dy't û.m. weromgiet op tsjerkfaars as de twadde-iuwske teolooch Irenaeus en Klemins fan Aleksandrje, moat it de apostel Apostel west hawwe, dy't û.m. yn Kolossers 4:14 neamd wurdt. Dy Lukas, dy't neffens guons dokter wie, beselskippe Paulus op ferskate fan syn reizen. De hjoeddeiske bibelwittenskippers dy't it auteurskip fan it Evangeelje fan Lukas troch de apostel Lukas bekreauwe, binne mar tige minmachtich.
Yn elts gefal is wol dúdlik dat de skriuwer in heechoplaat, bereizge en belêzen persoan wie, en sûnder mis deselde dy't ek de Hannelingen fan de Apostels skreaun hat, mei't beide boeken in foarwurd hawwe dat rjochte is oan in Teófilus, en om't er yn it foarwurd fan Hannelingen eksplisyt oanhellet dat er "yn myn earste boek [...] beskreaun [hat] wat Jezus fan it begjin ôf allegearre dien en de minsken leard hat" (Hannelingen 1:1). Ut 'e tekst fan Lukas kin fierders ôflaat wurde dat de skriuwer nei gedachten in net-joadske kristen wie, dy't foar oare net-joadske kristenen skreau. Dat Lukas dokter west hawwe soe, docht bliken út hoefolle omtinken oft er jout oan alle ferhalen oer siken en harren wûnderbaarlike genêzings.
Gearstalling
Fan 'e 1151 fersen hat Lukas der 389 mienskiplik mei sawol Mattéus en as Markus; 176 allinnich mei Mattéus; en 41 allinnich mei Markus. Gauris komt dêrby sels de wurdkar oerien. Net mear as 544 fersen binne unyk en komme inkeld yn Lukas foar. De tsjintwurdich frij algemien akseptearre trijeboarneteory wol hawwe dat Lukas op trije boarnen basearre is. Yn it foarste plak waard nei alle gedachten, krekt as by de gearstalling fan Mattéus út it âldere Evangeelje fan Markus putten, wêrmei't de saneamde Trijefâldige Tradysje ferklearre wurdt, it materiaal dat yn alletrije synoptyske evangeeljes foarkomt. Oard geane sawol Lukas as Mattéus werom op in ûnbekende, ferlern giene boarne dy't nei it Dútske wurd Quelle ("boarne") Q neamd wurdt; dat is dan de ferklearring foar de saneamde Twafâldige Tradysje, it materiaal dat Lukas en Mattéus gemien hawwe. En trêd moat der dan noch in oare, ferlern giene boarne west hawwe, dy't yn 'e teology L neamd wurdt en dêr't it materiaal op berêst dat unyk is foar Lukas.
Ynhâld
De skriuwer fan Lukas beweart net dat er sels tsjûge west hat fan it libben fan Jezus, mar wol dat er alles tige goed ûndersocht hat en it ferhaal oarderlik opskreaun hat (Lukas 1:1-4). It evangeelje begjint mei in wiidweidige beskriuwing fan de berte fan Jezus, it krystferhaal. Dêrnei beskriuwt er earst it optreden fan Jehannes de Doper as foarrinder fan Jezus, ear't er mei it eigentlike libben en ûnderrjocht fan Jezus sels úteinset. Krekt as yn Mattéus komme dêrby û.m. de Berchrede en it gebed Us Heit op 't aljemint. In stikmannich fan 'e bekendste fan Jezus syn likenissen komme inkeld foar yn Lukas, lykas de Likenis fan de Ferlerne Soan en de Likenis fan de Barmhertige Samaritaan. In wichtich plak wurdt yn Lukas fierders ynnommen troch de lijensskiednis, it lijen en stjerren fan Jezus. It evangeelje einiget mei it ferhaal fan de Emmaüsgongers, dat him ôfspilet krekt nei Jezus syn weropstanning út 'e dea.
Fryske oersetting
De earste Fryske oersetting út it Evangeelje fan Lukas wie nei gedachten de fertaling fan 'e Likenis fan 'e Ferlerne Soan (Lukas 15:11-32), dy't tusken 1811 en 1815 makke waard troch Everwinus Wassenbergh. Om 1825 hinne sette P. Boeles de earste tolve haadstikken fan Lukas oer, mar dy fertaling is neitiid by syn famylje wei rekke, en der restearje inkeld fragminten fan dy't yn 1927 troch dû. G.A. Wumkes publisearre waarden yn it tydskrift Yn ús eigen tael. It hiele evangeelje ferskynde yn 1879 ûnder de titel It Ewangeelje fen Lucas, yn 'e fryske tael oerset, fan 'e hân fan 'e ryksargivaris yn Fryslân en provinsjaal bibliotekaris Gerben Colmjon (1828-1884). Yn 1913 en 1914 waard der as in soarte fan fúljeton in nije oersetting fan Lukas fan 'e hân fan Gerben Postma en Pieter de Clercq útjûn yn Yn ús eigen tael.
It hiele Frysktalige Nije Testamint kaam út yn 1933, yn in fertaling fan dû. Geart Aeilco Wumkes en Eeltsje Boates Folkertsma, deselden dy't yn 1943 ferantwurdlik wiene foar de earste folsleine bibeloersetting (in útjefte fan it Nederlands Bijbelgenootschap yn opdracht fan it Kristlik Frysk Selskip). Om't sawol teologen as taalkundigen beswieren tsjin 'e fertaling Wumkes-Folkertsma hiene, waard fan 1966 ôf wurke oan in nije bibeloersetting, dy't yn 1978 útkaam as de Nije Fryske Bibeloersetting, mei stipe fan 'e provinsje Fryslân, it Nederlands Bijbelgenootschap te Haarlim en de Katholieke Bijbelstichting te Bokstel. Dat is de fertaling dy't noch altiten yn gebrûk is, yn 'e foarm fan 'e trêde, ferbettere druk fan 1995. De oersetting fan it Evangeelje fan Lukas waard dêrby dien troch pater dr. S. Galama ofm, ûnderstipe troch frisikus M.J. de Haan (en waard al apart útbrocht yn 1971, by wize fan proefoersetting). Lykwols kaam der yn 1994 in nije evangeeljefertaling út fan Wybren Jan Buma e.o., ûnder de titel De Fjouwer Evangeeljes, op 'e nij ferfryske.
Ierlân
thumb|Ladys View in County Kerry Ierlân is in lân yn West-Jeropa dat it súdlike en noardwestlike part fan it eilân Ierlân omfiemet. De haadstêd is Dublin en de presidint fan de republyk is sûnt 2011 Michael Higgins.
Geografy
It Ierske eilân hat likernôch 84,421 km², dêr't fan 70,280 km² by de republyk Ierlân heart. It binnenlân fan Ierlân is in ridlik flak plato mei dêromhinne nei de see ta in heuveleftich gebiet. De heechste berch is mei 1.041 m de Carrauntoohil, dy't yn it súdwesten fan it lân leit.
Ierlân wurdt begrinzge troch:
Skiednis
Op 6 desimber 1921 waard Ierlân ûnôfhinklik. Noard-Ierlân bleau lykwols part fan Grut-Brittanje. Yn de Twadde Wrâldkriich bleau Ierlân offisjeel neutraal, dochs gienen 70.000 man yn tsjinst fan it Britske leger om tsjin Nazi-Dútslân te fjochtsjen.
De IRA dy't meidie oan de Ierske ûnôfhinklikenskriich bleau fjochtsjen tsjin de Britten en hat as doel de Britten út Noard-Ierlân te reagjen. Yn 'e twadde helte fan de njoggentiger jierren is de striid tusken it Britsk regear en de IRA belune.
Demografy
Yn it tiidrek 1850 oant 1950 wie der in delgong yn ynwennertal fan sân nei trije miljoen, de haadreden dêrfoar wie de minne ekonomyske situaasje. Underwilens hat Ierlân 4.2 miljoen ywenners.
Gearwurking
Ierland is in stiftsjend lid fan de Rie fan Jeropa (1949). It lân is sûnt 1955 lid fan de Feriene Naasjes en sûnt 1973 fan de Jeropeeske Uny.
Ekonomy
BYP per persoan is $46.600 (2007). Gearstalling fan BYP per sektor is 5% lânbou, 46% yndustry en 49% tsjinsten.
Militêr
De Ierske definsje hat in lânmacht (ynklusyf loftmacht en marine).
Yn 2008 wienen der 1.024.635 Ierske manlju fan tusken de 16-49 jier.
Militêr budzjet $700 miljoen (fiskale jier 2000/01).
Persintaazje fan it BYP 0,9 % (fiskale jier 2000/01).
Transport
Wichtichste havens binne Cork, Dublin en Shannon Foynes. Dublin hat it grutste fleanfjild fan Ierlân. De maksimum snelheid op de autodyk is 120 km/h.
Ierlân hat (2006):
96.602 km ferhurde dyk.
3.237 km spoardyk.
956 km farwetter.
Ynternasjonaal Klompemuseum Eelde
Skiednis
De basis fan de kolleksje waard lein troch de bruorren Eiso (1916-1977) en Egbert Wietzes (1925-1988), de lêste klompmakkers fan Eelde. De kolleksje waard nei harren ferstjerren útwreide mei de samling fan de hear H.P. Bongers út Ynskedee, learaar oan in Technyske skoalle. Dy syn samling bestie neist klompen, út West-Europeesk ambachtlik en (ier)masinaal klompmakkersark. Yn 2009 krige it museum in grutte samling Frânske klompen.
De kolleksje
De kolleksje fan it museum bestiet ûnder oaren út:
It museum jout omliedingen en der wurde geregeld tema-eksposysjes organisearre.
Yndustryterrein
thumb| Paadwizer nei in yndustrygebiet In yndustryterrein, yndustrysône of yndustrypark, is in gebiet dat nei de romtlike oardering ynrjochte is foar grutte bedriuwen en de ûntjouwing fan swiere yndustry. Dit soarte terreinen binne meastal te finen oan grutte ferkearsieren, dat de oan- en útfier fan grûnstoffen en produkten makliker makket.
Foar lytse bedriuwen is sa'n terrein net sa gaadlik fanwegen de grutte fan de kavels, de ynfrastruktuer en de kosten dy't dêroan fêstsitte. Wat wol dien wurdt troch lytse ûndernimmings is it byelkoar kommen fan in ferskaat oan bedriuwen yn ien gebou op in yndustryterrein. Tsjintwurdich wurdt der faak in bedriuwsterrein foar datsoarte ûndernimmingen ynrjochte. Ek de wat gruttere doarpen hawwe hjoed de dei wol in (lyts) bedriuwsterrein.
Yn Fryslân binne yndustryterreinen te finen yn plakken as Ljouwert, It Hearrenfean en Drachten. Inkele grutte yndustryterreinen yn Fryslân binne:
Ynternasjonaal Bedriuweterrein Fryslân
thumb|250px|right|Op dit kaartsje is it IBF te sjen yn it gebiet mei de letter E. It Ynternasjonaal Bedriuweterrein Fryslân (IBF) is in grut yndustryterrein op It Hearrenfean. It gebiet leit oan de noardeastkante fan It Hearrenfean, yn de trijehoeke De Knipe - Tsjalbert - It Hearrenfean, it hat in grutte fan likernôch 160 hektare. Doel fan it IBF is it oanlûken fan ynternasjonale bedriuwen nei Fryslân, mei in grutte fan mear as 10 hektare.
Al gau nei de oanlis fan it bedriuweterrein waard dúdlik dat der net genôch bedriuwen ynteresse hienen foar de lokaasje. Ideeën waarden ûntwikkele om it gebiet ek geskikt te meitsjen foar it midden- en lytsbedriuw. Tsjintwurdich mei dan ek lytsere bedriuwen harren sette op it IBF.
Neist bedriuwen hat ek it Fryslân Kolleezje in pân op it IBF.
Gerlachovský štít
thumb|De berch yn 2005 De Gerlachovský štít is mei 2.655 m de heechste berch fan Slowakije en de Karpaten.
De berch wie oant 1918 de heechste berch fan Hongarije en fan 1918 oant 1993 fan Tsjechoslowakije.
Auckland
thumb|left|Lizzing fan Auckland Auckland (Māory: Tāmaki-makau-rau) is it tichtstbefolke steedlik gebiet fan Nij-Seelân; it leit op it Noardereilân. De agglomeraasje bestiet út meardere stêden en distrikten, dy't yn 2010 op bestjoerlik nivo gearfoege waarden. It gebiet hat goed 1,4 miljoen ynwenners (2009), ûngefear in tredde fan de hiele Nij-Seelânske befolking, dêr 'tmear as 400.000 fan yn Auckland City libje.
Fryske marren
thumb|300px|De Fryske marren yn de Súdwesthoeke. thumb|300px|De Goaiïngarypster Puollen ier op 'e moarn (2019) De Fryske marren is in sammelnamme foar de ferskate marren dy't yn Fryslân lizze. De marren binne benammen te finen yn de Súdwesthoeke.
Op it kaartsje binne de ferskate marren nûmere. De nûmers komme oerien mei de list hjirûnder:
Ek yn de oare parten fan de provinsje binne marren te finen, bygelyks:
Greenwich Mean Time
thumb|It Royal Greenwich Observatory mei de [[nulmeridiaan]] GMT is de ôfkoarting fan Greenwich Mean Time, wat stiet foar de trochsnee tiid fan Greenwich. Somtiden wurdt it ek brûkt as Greenwich Meridian Time, mar dat is net korrekt.
GMT is ien fan de tiidstanderts. At yn Greenwich de middelbere sinne op it hichtste punt yn it suden oan de himel stiet, hjit it tolve oere. De oantsjutting fan dy tiid is 12.00 GMT.
Tiidstandert
By de ynternasjonale kommunikaasje, lykas tillefoan, tillegrafy en radioferkear en letter ek by it ynternet, wie it nedich om oer de hiele wrâld ien tiidstandert te hawwen. Dêrtroch koe wrâldwiid ien tiid ôfprate wurde. De Stjerrewacht fan Greenwich is yn 1884 fêstlein as it plak fan nulmeridiaan, dat de tiid oer Greenwich is dêrmei de tiid yn it midden fan de tiidsônes. GMT waard dêrom brûkt as dy tiidstandert.
Op 1 jannewaris 1972 waard de GMT as ynternasjonale tiidstandert ferfongen troch UTC, Koördinearre Wrâldtiid.
Tiidsône
GMT is de tiid fan de tiidsône op de nulmeridiaan. It is dêrmei de sinnetiid fan Greenwich, en de tiid fan de tiidsone fan Londen. At it nedich is om de oerwurktiid oan de sinnetiid oan te pasjen, dan wurdt UTC oanpast mei in skrikkelsekonde. Dat liket dan as in ferskil tusken de âlde tiidstandert en de nije, mar de essinsje is de oanpassing oan de sinnetiid.
Lêste Stoerbrêge
left|30px| thumb|Lêste Stoerbrêge De Lêste Stoerbrêge is in flapbrêge yn de stêd Snits. De brêge hat sûnt 1989 de status fan ryksmonumint.
De Lêste Stoerbrêge oerkruset De Swette tusken de Looxmagrêft en de 2e Easterkaai. It ûntwerp fan de hjoeddeiske brêge, anno 1887, is fan J.Ph. Hogendijk. De brêge is yn 1996 folslein renovearre en makket diel út fan in rige fan 10 jitizeren brêgen dy't medio 1880 yn Snits boud binne. De brêge wurdt mar 150 kear yn it jier iepene foar skifeartferkear. Foarhinne stie op dat plak in draaibrêge.
De brêge leit op de rûte fan de Alvestêdetocht.
Neist de brêge stiet it Ljouwerter Fearhûs, ek in ryksmonumint.
Holle Bolle Gijs
thumb|Gapjende Gijs right|thumb|Mem Gijs Holle Bolle Gijs is in figuer út in berneferske dy't un ferskuorrende protte ite koe en dêrnei noch altiten hûnger hie.
Der besteane meardere farianten op it rymke. Troch it fantastyske, mar serieus presintearre ferhaal fan Gijs syn fretterigens heart it ferske ta de Nederlânske leagenliteratuer.
Holle Bolle Gijs yn de Efteling
Holle Bolle Gijs is benammen bekend yn syn rol as jiske-amer yn De Efteling. Dy ropt lûd om iten. Sadree't der ôffal yn de mûle stoppe wurdt, dat mei in loftsûchsysteem wurket, stoppet hy efkes mei roppen of om op te brekken of mei ôf te skiten. Inkele oaren litte in kanûnskûgel knalle of gûle fan de hûnger. In ferâldere eksimplaar stiet tentoansteld yn it Efteling Museum.
Sûnt 1959 wie it wizânsje dat der teminsten 1 Gijs per lyts horekapuntsje yn it park stie. Ek al kamen der yn de rin fan de tiid hieltiten mear horekapuntsjes yn it park, der kamen doch hieltiten minder nije Gijzen yn de Efteling. De lêst tafoege Gijs is Baby Gijs. Yn 2007 is hy nei in ôfwêzichheid fan hast acht jier weromkomd yn it Mearkeryk.
Sněžka
De Sněžka is mei 1603 m it heechste punt fan Sileezje, Tsjechje en it Reuzeberchtme. De berch leit op de Poalsk-Tsjechyske grins. De top is iepensteld foar toerisme. Yn 1900 waard der in waarstasjon boud op de top fan de Sněžka. Ek is der noch in kafee en restaurant by kaam foar toeristen.
Hasker Fiifgea
De Hasker Fiifgea binne fiif doarpen dy't yn 1489 foar komme as “dae Vyff gae”:
De doarpen lizze op in âlde sânrêch.
Foarholle
thumbnail|de keale foarholle fan [[Patrick Stewart]] De foarholle is it boppeste part fan it antlit, tusken eagen en it hier. De hûd fan de foarholle is frij tin en de holle fielt hurd oan, omdat der sawat gjin fetweefsel tusken hûd en plasse sit.
Unna (Kreis)
Kreis Unna is in bestjoerlik distrikt yn de Dútske dielsteat Noardryn-Westfalen en hat 409.524 ynwenners. It distrikt waard yn syn hjoeddeistige foarm oprjochte yn 1975.
Friesche Volksalmanak
De Friesche Volksalmanak wie in jierboekje dat 1836 - 1866 en 1884 - 1899 útjûn is. Fan 1832 - 1852 is de titel Friesche Volksalmanak,, fan 1853 - 1866 Nieuwe Friesche Volksalmanak en fan 1884 - 1899 wer Friesche Volksalmanak.
Redakteuren wienen Arnoldus Wassenbergh (1836 - 1843), Simon van der Aa (1844 - 1845), Tiede Roelofs Dykstra (1857- 1862), Jan Gerhardus Ottema (1863 - 1866), Jacobus van Loon (1884 - 1896), Johan Winkler (1897 - 1899) en Sjirk Linses van der Burg (1898 - 1899).
It jierboekje, dêr't it almenakgedielte fan al lyts wie, stie neist De Vrije Fries en joech yn populêre foarm itselde (histoaryske bydragen, proaza en poëzij, wêrûnder Frysk).
Karbydsjitten
thumb|180px|Stikken karbyd. thumb|180px|In molkbus wurdt in protte brûkt by it karbydsjitten. thumb|180px|Karbydsjitte mei in molkbus Karbydsjitten of karbidsjitten is it ûntploffe litten fan karbyd yn in karbydbus. It is in barren dat in protte dien wurdt yn de tiid om âld en nij hinne en eartiids by brulloften.
Skiednis
De oarsprong fan it karbydsjitten komt neffens alle wierskyn by de âlde Germanen en harren joelfeesten wei. Yn dy tiid wie der lykwols noch gjin karbyd. Yn it Ynterbellum en nei de Twadde Wrâldkriich kaam it karbyd hieltyd mear yn omrin. It waard troch de measte doarpssmidden brûkt by it laskjen, mar koe ek brûkt wurde as brânje foar bygelyks fytsljochten. Sûnt dy tiid is it makliker wurden om oan karbyd te kommen. De earste berjochten fan it sjitten mei karbydbussen binne fan foar de Twadde Wrâldkriich.
It karbydsjitten kaam 2014 op nûmer fyftich op de Nasjonale Ynventaris ymmaterieel Kultureel Erfgoed yn Nederlân.
Tradysje & sport
It karbydsjitten is benammen in tradysje yn it noarden en easten fan Nederlân en yn it noardwesten fan Dútslân. Yn dy kriten wurdt om âld en nij hinne mei karbyd sketten. Yn it noarden fan Beieren en yn Belgje wurdt dat ek dien by brulloften, mar lykwols net mei âldjier. Op guon plakken yn Noard-Brabân wurdt op de jûn fan de ûndertrou oan karbydsjitten dien. By de Sorben en yn de Eastenrykske regio Karinsje wurdt mei Peaske oan karbydsjitten dien.
De sport fan it karbydsjitten leit 'm yn it momint dêr't de bus op ûntploffen ta brocht wurde moat. Troch de mannichte karbyd, wetter en de tiid fan de ûntstekking te feroarjen wurdt socht nei de bêste knal. Somtiden wurdt der ek wol gebrûk makke fan grutter materieel, bygelyks in jarretank, om foar in noch gruttere knal te soargjen. De lêste jierren fine der ek wol kampioenskipppen plak foar de lûdste knal of dy't it fierste sjitte kin.
Wurkwize
By karbydsjitten wurdt karbyd yn de measte gefallen yn in molkbus dien, mar ek ferfbussen of oanpaste gasflessen wurde brûkt. Op guon plakken wurdt der sels sjitten mei jarretanks. Foardat it karbyd de bus yngiet wurdt it wiet makke mei flibe of wetter. As it karbyd yn de bus leit wurdt dy tichtmakke mei in lid, of tsjintwurdich ek wol mei in (fuot)bal. Trochdat it karbyd wiet is ûntstiet in gasmingsel yn de bus dat ûntflamber is. Dat gasmingsel wurdt ûntstutsen troch in bûzjy of in gatsje dat oan de efter- of ûnderkant fan de bus makke is. Hjirtroch moat it gas ûntploffe dêr't it lid troch fan de bus ôfsjit, soms sjit dat wol inkele tsientallen meters fier fuort.
Noed
Karbydsjitten bart net sûnder noed. Foar sawol omstanners, de ôffjurder en dingen yn de omkriten fan de karbydbus kin it gefaarlik wêze. By it karbydsjitten kin it hurde lûd by de ûntploffing in gefaar foar de earen wêze. Ek kin it wêze dat, troch it te fêstslaan fan it lid op de busse, de hiele bus útelkoar knalt. Op dy wize is yn Kampen yn de jierren njoggentich fan de 20e iuw ien dea rekke. Brânwûnen komme ek in protte foar troch de karbydsjitterij.
Gemeente & plysje
Ornaris is it ferbean om mei karbyd te sjitten. Guon Fryske gemeenten jouwe ûnder betingst wol tastimming om mei karbyd te sjitten. Sa binne der gemeenten dêr't earst melding makke wurde moat. Oare gemeenten hawwe spesjale plakken dêr't karbydploegen op in bepaalde tiid sjitte meie. Karbydploegen dy't har net oan dy regels hâlde kinne dêrfoar in boete fan de plysje krije.
Minhearrenden
Fan dôven en minhearrenden soene jo ferwachtsje, dat se net safolle lêst fan it karbydsjitten hawwe. Foar de lêste groep is soks perfoarst net it gefal. By it ôfnimmen fan it gehoar wurdt dat ek gefoeliger. Dêrmei nimt foar minhearrenden yn in soad gefallen de oerlêst ta. HoorFriesland, de belange-organisaasje foar dôven en minhearrenden, bringt dêrom alle jierren in list út mei lokaasjes dêr't mei karbyd sketten wurdt. Net om de wille te bedjerren, mar om minhearrenden in mooglikheid te jaan in plakje sûnder karbydsjitten op te sykjen.
Chi Coltrane
Biografy
Chi (sprek út as 'Sjaay') wie ien fan sân bern fan Kanadeeske mem en in Dútske heit, in fioelist. Se hie al betiid niget oan muzyk en koe mei tolve jier acht ynstruminten bespylje. Har favorite ynstrumint is de piano. Yn 1970 spile se yn ferskate clubs yn Chicago nei't hja as tsiener fan hûs rûn wie. In jier letter fertsjintwurdige hja har lân op it Ynternasjonaal Rock Festival yn Rio de Janeiro en in skoftsje letter tekene hja in platekontrakt by CBS/Columbia Records.
Har debútalbum 'Chi Coltrane' komt yn 1972 út en wurdt troch har earste single Thunder and Lightning in hit oer de hiele wrâld. Der wurde fan de single mear as in miljoen ferkocht. Nei in súksesfolle tour giet hja de studio yn om har twadde album Let it Ride (1974) op te nimmen. It waard wer in grut súkses, yn hiel Jeropa kriget sy hits. Mei Go like Elijah stiet se yn 1973 trettjin wiken yn de Nederlânske Top 40 en twa wiken op nûmer 1. Tusken 1973 en 1975 gong hja nei de Salter School of Music yn Los Angeles en yn 1975 ferskine twa sammelalbums: Greatest Hits en Best of Chi Coltrane. Twa jier letter ferskynt har tredde plaat Road To Tomorrow (1977).
Dêrnei ferfear hja nei Jeropa, wenne yn Dútslân, Switserlân en Nederlân, dêr't sy de neifolgjende albums makke: Silk and Steel (1981), Live! (1982), Ready to Roll (1983) en The Message (1986). Fan 1991 ôf wenne hja yn Zürich, mar yn 1993 giet se werom nei de FS en begjint se in opnamestudio yn Los Angeles.
Yn 1996 ferskynde wer in sammelplaat, Chi Coltrane's Golden Classics, mar yn 2009 kaam Chi Coltrane werom op it poadium mei Yesterday, Today and Forever, dat in kompilaasje is fan har wurk fan 1982 ôf en ek inkelde nije nûmers befettet. It album is oant no ta allinnich te besetten fia har webstee 'www.chicoltrane.com'. Foar Septimber en oktober 2009 makke hja in teateromgong yn Nederlân, Eastenryk, Switserlân en Dútslân. Dêrnei tekene se in kontrakt by Sony en trede se wer op yn Nederlân en Dútslân, Switserlân en Belgje (yn 2011, 2012, 2013 en 2014).
Kin
thumb|manljuskin It kin is it ûnderste diel fan it antlit, ûnder de mûle en tusken de wangen. It kin hâldt de ûndertsjeaken byinoar, sadat it ûndergebit net útinoar falt. It bot fan it kin wurdt ûndertsjeak neamd.
La Palma
thumb|right|250px|La Palma thumb|250px|Kaart fan La Palma
La Palma is it fierst noardwestlik lizzend eilân fan de Kanaryske Eilannen yn de Atlantyske Oseaan foar de kust fan Afrika. De haadstêd is Santa Cruz de La Palma.
Omskriuwing
La Palma hat in oerflak fan 729 km² en is om-ende-by 42 by 24 kilometer. Yn 2005 wennen der 85.252 minsken.
It eilân heart by de Spaanske provinsje Santa Cruz de Tenerife. Krekt as Tenerife en Gran Canaria hat it eilân in fruchtbere wiete side, en in drûge kant dêr't it meastepart fan it toerisme him ôfspilet.
De haadstêd Santa Cruz de la Palma hat 18.000 ynwenners en leit oan de eastside fan it eilân. Grutste stêd fan La Palma is Los Llanos de Aridane (± 20.000 ynwenners) en leit oan de westkant.
Skiednis
De earste bewenners fan La Palma wienen de Benahoariten (Spaansk: Benahoares) dêr't net wis fan is wêr't sy wei kamen. Hja hienen in neolityske kultuer en wienen ferparte yn ferskillende stammen dy't laat waarden troch stamhaden. Hja neamden La Palma Benahoare. De wichtichste oerbliuwsels fan dy kultuer binne grotwennings, rotstekeningen en mei stiennen befluorre paden troch de bergen.
Untploffing fan de Deepwater Horizon
De ûntploffing fan 'e Deepwater Horizon wie in ramp dy't op 20 april 2010 foarfoel op it boarplatfoarm de Deepwater Horizon yn 'e Golf fan Meksiko, foar de kust fan 'e Amerikaanske steat Louisiana. By de ûntploffing fûnen 11 opfarrenden de dea, wylst 17 oaren ferwûne rekken. Undersyk wiisde neitiid út dat de eksploazje feroarsake wie troch in bûl metaangas dy't yn 'e oaljeboarlieding opsûcht wie en foar in blow-out soarge. Dat wie mooglik makke troch minsklik falen. Troch de ramp rekke it boarplatfoarm ferwoastge, wylst de oaljeboarne koarte tiid yn 'e brân kaam te stean. De ûntploffing late ek ta de grutste oaljeramp yn 'e Amerikaanske skiednis.
Ramp
Op 20 april 2010 boarre it healôfsinkber boarplatfoarm de Deepwater Horizon yn 'e noardlike Golf fan Meksiko nei in nije ierdoaljeboarne, op in lokaasje 64 km út 'e kust fan 'e Amerikaanske steat Louisiana. It platfoarm wie eigendom fan Transocean, in bedriuw dat yn dizzen yn opdracht wurke fan 'e Amerikaansk-Britske oaljemaatskippij BP. Dy deis wiene der 126 opfarrenden oan board, ûnder wa 79 wurknimmers fan Transocean, 7 wurknimmers fan BP en 40 wurknimmers fan oare bedriuwen, wêrûnder Anadarko Petroleum, Halliburton en M-I Swaco.
Undersyk
Ut ûndersyk kaam ek oan it ljocht dat de úteinlike oarsaak fan 'e ûntploffing fan 'e Deepwater Horizon minsklik falen wie. Yn 'e 32 oeren foarôfgeande oan 'e ramp gie der seis kear wat mis op it boarplatfoarm. Sa waarden operaasjes en testen ferkeard útfierd, wat ta oanboazjende swierrichheden late, wylst ferplichte feilichheidsmaatregels mei de Frânske slach ôfhannele waarden. Dingen dy't yn 'e gaten holden wurde moatten hiene, waarden net yn 'e gaten holden en de útslaggen fan testen waarden ferkeard ynterpretearre om't men graach sjen woe wat men ferwachte ynstee fan wat der echt oan 'e hân wie. Uteinlik wie alles werom te fieren op kostebesparrings: alles moast sa goedkeap mooglik en dêr waarden korrekte prosedueres oan opoffere.
Deaden
De deadlike slachtoffers fan 'e ûntploffing fan 'e Deepwater Horizon wiene:
La Palma
Skiednis
Nei alle gedachten wiene de Kanaryske Eilannen al by de Foenysjers en de Griken bekend. De Genuaanske ûntdekkingsreizger Lancelotto Malocello berikte de arsjipel yn 1312 en bleau der twa desennia oant er ferband waard nei in opstân fan de eardere bewenners.
Untploffing fan de Deepwater Horizon
Yn 'e popkultuer
Yn desimber 2012 wijde de dokumintêresearje Seconds from Disaster, fan it National Geographic Channel, in ôflevering oan 'e ramp mei de Deepwater Horizon. Yn 2016 kaam de film Deepwater Horizon, fan regisseur Peter Berg, yn 'e bioskopen. Dy is basearre op 'e ûntploffing en hat akteur Mark Wahlberg yn 'e haadrol. De troch de ûntploffing feroarsake oaljeramp foarme de ynspiraasje foar it liet Gulf of Mexico, fan sjonger Steve Earle.
La Palma
Skiednis
Yn 1404 waard begûn mei de oermastering fan it eilân troch de Spanjerts. Op it plak dêr't no Santa Cruz leit lânen se. It soe lykwols oant 1493 duorje, nei in protte bluodderige fjildslaggen, foardat it ferset fan de earste bewenners brutsen wie. De úteinlike oermasterder fan La Palma wie Alonso Fernández de Lugo. Troch him waard de lêste kening fan it eilân Tanausu ferslein mei help fan in list. Dy kening hearste oer it gebiet dat bekend stie as Acero (Caldera de Taburiente). Tegearre mei Juan de Palma, in ta it Kristendom bekearde Guanche en besibbe oan Tanausu, organisearre de oermasterer in fredespetear mei de kening. Nei't Tanausu ynstimme hie om in ferdrach te sluten waard er yn in mûklaach lokke. Nei de Spaanske ferovering fan La Palma binne de earste bewenners stadichoan ferdwûn. Hja waarden fermoarde, ferkocht as slaven of gienen op yn de Spaanske befolking.
De folgjende twa iuwen waarden de delsettingen op La Palma wolfarrend meidat it eilân as hannelspost tsjinne op de rûte nei de Nije Wrâld.
RSG Magister Alvinus
thumb|Gebou fan de Feemerk ôf sjoen (2011).
De RSG Magister Alvinus is in iepenbiere skoallemienskip foar fuorset ûnderwiis yn de Almastrjitte yn Snits.
Histoarje
RSG Magister Alvinus is ferneamd nei de earste rektor fan de Latynske skoalle yn Snits, in wichtich ûnderwiissintrum yn de 15e iuw. De skoallemienskip is yn 1971 ûntstien troch in fúzje fan de Ryksskoallemienskip (mei hafû en atheneum) mei it Steedlik Magister Alvinus-gymnasium. Letter binne der ek oare ûnderwiisfoarmen by komd. Yn 2010 sieten der sa'n 1800 learlingen op, dy't ûnderbrocht binne yn ien haadgebou yn Snits. It hjoeddeiske gebou is yn 1958 yn gebrûk nomd en letter útwreide.
Stefanus (martelder)
thumb|Hillige Stefanus Stefanus (Gryksk: Στέφανος, Stephanos; Judéa, begjin 1e iuw – Jeruzalim 36) jildt as de earste martelder fan it kristendom. Hy wie diaken fan de earste kristlike gemeente. Hy waard stiennige nei't er yn Jeruzalem de hegepryster en de âldsten fan de moard op de Messias beskuldige hie. De lettere apostel Paulus wie it iens mei syn eksekúsje.
RSG Magister Alvinus
Histoarje
De RSG Magister Alvinus is ien fan de tsien skoallen dy't meidocht oan it Frysk Jeugd Parlemint, in jierliks barren wêrby't it bestjoer fan de provinsje Fryslân troch jongeren neispile wurdt.
Stefanus (martelder)
Stefanus stoar yn 35. Neffens leginde waard syn lichem yn 415 yn Jeruzalem fûn. It lichem waard oer Konstantinopel nei it Fatikaan yn Rome brocht. De oerbliuwsels waarden yn it grêf fan Laurentius fan Rome byset.
Syn feestdei wie fanâlds op 3 augustus, dan waard de fynst fan syn lichem ûnder it regear fan Keizer Honorius betocht. 26 desimber is de nammedei fan Stefanus, Sint-Steffensdei.
Utbylding Sint-Stefanus
Stefanus wurdt meast ôfbyld yn de klaaiing fan diaken, de dalmatyk. It is faak in jonkeardel sûnder burd dy't der freonlik útsjocht. As attribút draacht er stiennen dy't er faak op de holle, yn de hannen of op de skouders hat, al as net bebloede.
NASA
De NASA, in ôfkoarting foar National Aeronautics and Space Administration ("Nasjonaal Bestjoer foar de Loft- en Romtefeart"), is in ûnôfhinklike tûke fan 'e útfierende macht fan 'e oerheid fan 'e Feriene Steaten, dy't ferantwurdlik is foar it Amerikaanske boargerlike (yn tsjinstelling ta it militêre) romtefeartprogramma en teffens foar wittenskiplik ûndersyk nei de loft- en romtefeart. De NASA waard yn 1958 oprjochte mei in dúdlik boargerlike (ynstee fan militêre) oriïntaasje foar it ûntwikkeljen fan freedsume tapassings foar romtefeartkunde. Sûnt hat de organisaasje de lieding hân oer de measte Amerikaanske romtefeartprojekten, wêrûnder it Apolloprogramma foar de moannelânings, it Skylab-romtestasjon en it Space Shuttle-programma. Op 't heden ûnderstipet de NASA it Ynternasjonaal Romtestasjon (ISS) en is it djip behelle yn 'e tarieding foar takomstige misjes nei de planeet Mars.
Bestjoer
De NASA is in ûnôfhinklike tûke fan 'e Amerikaanske oerheid, dy't net ûnder ien fan 'e ministearjes falt. De ynstelling wurdt bestjoerd troch de administrateur (administrator), dy't bystien wurdt troch de pleatsferfangend administrateur (deputy administrator). De administrateur fan 'e NASA wurdt nominearre troch de Amerikaanske presidint en beneamd troch de Amerikaanske Senaat. Hoewol't de NASA yn namme ûnpartijich is, giet it by de post fan administrateur yn 'e regel om immen dy't assosjearre is mei de politike partij (Demokratysk of Republikeinsk) fan 'e sittende presidint. As der in presidint fan 'e oare partij keazen wurdt, betsjut dat ornaris dat ek de administrateur fan 'e NASA ferfongen wurdt.
Ynfrastruktuer
De NASA hie yn 2011 teminsten 17.381 wurknimmers, mei in jierliks budget fan (yn 2018) $20,7 miljard. It haadkertier is fêstige yn 'e Amerikaanske haadstêd Washington, D.C., yn in kantoargebou op it adres 2 Independence Square. De NASA ûnderhâldt fierders tsien saneamde 'sintra' (centers) of bases: Ferskate oare fasiliteiten binne ek yn it besit fan 'e NASA, wêrûnder:
Oprjochting
De direkte foargonger fan 'e NASA wie it National Advisory Committee for Aeronautics (NACA), dat yn 1915 oprjochte waard. Dy organisaasje hold him sûnt de Twadde Wrâldoarloch benammen dwaande mei eksperiminten mei raketfleantugen lykas de supersoanyske Bell X-1. Nei't de Sovjet-Uny yn 1957 de earste keunstmjittige satellyt, de Spûtnik 1, yn in baan om 'e Ierde brochten, waard dúdlik dat de Feriene Steaten net efterbliuwe koene. It súkses fan 'e Sovjet-Uny, dat yn 'e Kâlde Oarloch de aartsfijân fan 'e Feriene Steaten wie, waard nammentlik troch it Amerikaanske regear yn Washington, D.C. opfet as in bedriging foar de nasjonale feilichheid. Dy saneamde Spûtnikkrisis joech op 29 july 1958 oanlieding ta de oprjochting fan 'e NASA troch de Amerikaanske presidint Dwight Eisenhower. De NACA gie yn 'e nije organisaasje op.
Bemanne misjes
Doe't de NASA op 1 oktober 1958 syn wurk oppakte, hie de organisaasje 8.000 wurknimmers en in jierliks budget fan $100 miljoen. Hoewol't de earste romtefeartprojekten mislearren, spile de NASA yn 'e 1960-er jierren fanôf it regear fan presidint John F. Kennedy in krúsjale rol yn 'e Romtewedrin (Space Race) mei de Sovjet-Uny. Yn 't earstoan moast makke wurde dat de Russen byhelle waarden, mei't dy noch altyd in hiel stik op 'e Amerikanen foarleine doe't op 12 april 1961 kosmonaut Joeri Gagarin as earste minske yn in baan om 'e Ierde hinne brocht waard. De NASA sette útein mei it saneamde Project Mercury (1958-1963), dat dy Sovjet-prestaasje belykje moast. Dat slagge op 20 febrewaris 1962, doe't NASA-astronaut John Glenn oan board fan 'e Friendship 7 de earste Amerikaan yn in baan om 'e Ierde waard.
De folgjende stap wie om mei Project Gemini (1961-1966) in romtekapsule mei twa ynsittenden yn in baan om 'e Ierde te bringen, wat op 23 maart 1965 slagge doe't Gus Grissom en John Young in baan om 'e Ierde berikten. Tsjin dy tiid hiene de Russen lykwols al in trijemanskapsule yn 'e romte brocht.
It Apolloprogramma (1961-1970) fan 'e NASA hie as doel om as earste in man op 'e moanne te setten. Der waard troch de Amerikaanske oerheid mear as $20 miljard (yn hjoeddeisk jild $213 miljard) yn it projekt pompt. By de twadde bemanne misje fan it Apolloprogramma, Apollo 8, yn desimber 1968, makken minsken foar it earst ea in heale sirkel om 'e moanne hinne, foar't se weromkearden nei de Ierde. Op 21 july 1969 berikte de NASA syn grutste súkses doe't astronaut Neil Armstrong fan 'e Apollo 11-misje de earste minske wie dy't foet sette op 'e moanne. Hy waard folge troch Buzz Aldrin, wylst Michael Collins yn it romteskip bleau en rûntsjes om 'e moanne hinne draaide. Ferskate oare moannemisjes folgen, wêrfan't Apollo 17 yn 1972 de lêste wie.
It Skylab (1965-1979) wie it earste en iennichste selsstannich boude romtestasjon fan 'e Feriene Steaten. It waard ûntwurpen yn 1965, boud op 'e Ierde en op 14 maaie 1973 lansearre. Dêrby rekke it skansearre, sadat it yn in lege baan om 'e Ierde hinne reparearre wurde moast. It stasjon waard yn 1973 en 1974 171 dagen lang bewenne troch trije opinoar folgjende bemannings. It wie de bedoeling om der in Space Shuttle oan fêst te keppeljen om it nei in hegere baan te bringen, mar de Space Shuttle wie noch net ree doe't Skylab op 11 july 1979 út syn baan rekke en opbrânde doe't it de atmosfear fan 'e Ierde ynkaam.
It Space Shuttle-programma wie it projekt dêr't de NASA him yn 'e 1970-er en 1980-er jierren benammen mei dwaande hold. De wichtichste ûnderdielen wiene in werbrûkber romtefleantúch (de Space Shuttle) dat yn in baan om 'e Ierde brocht wurde koe, mei in net-werbrûkbere eksterne brânstoftank dy't grutter wie as it fleantúch sels. De Space Shuttle waard fertikaal lansearre en kearde horizontaal werom om te lânjen. Der wiene ferskate Space Shuttles, wêrûnder de Atlantis, de Columbia en de Endeavour. By ferskate misjes fan it Space Shuttle-programma wurke de NASA nau gear mei de Jeropeeske romtefeartorganisaasje ESA en ek mei it Japansk JAXA. De doelen fan 'e misjes wiene benammen om wittenskiplik ûndersyk yn 'e romte te dwaan. Op 28 jannewaris 1986 ferlear de NASA sân astronauten doe't de Space Shuttle Challenger koart nei it opstiigjen ûntplofte. Op 1 febrewaris 2003 kamen der nochris sân astronauten om doe't de Space Shuttle Columbia by it weromkearen yn 'e atmosfear útinoar spatte. Neitiid waard dúdlik dat it hast dien wie mei it Space Shuttle-programma. De lêste misje (mei de Space Shuttle Atlantis) einige op 21 july 2011. Yn tritich jier hie de NASA doe 300 astronauten mei de Space Shuttles de romte yn stjoerd, ûnder wa de Nederlanner Wubbo Ockels.
Fan 1993 ôf is de NASA yngeand behelle yn it Ynternasjonaal Romtestasjon (ISS), dat Amerikaanske, Russyske, Jeropeeske en Japanske ûnderdielen kombinearret. Yn 1998 begûn de bou fan it romtestasjon op it plak sels, yn in baan om 'e Ierde. It Amerikaanske diel wie klear yn 2011 en it Russyske diel yn 2016. It ISS wurdt anno 2020 22 jier lang ûnôfbrutsen bewenne, sûnt maaie 2009 altyd troch in seiskoppige bemanning. Der hawwe romtefarders út fyftjin ûnderskate lannen ferbleaun. Sûnt 2006 wurket de NASA ek gear mei kommersjele Amerikaanske bedriuwen. It werbefoarriedingskontrakt foar it ISS waard yn 2008 takend oan SpaceX (mei de Falcon 9-raket en it Dragon-romteskip) en de Orbital Sciences Corporation (mei de Antares-raket en it Cygnus-romteskip). De earste ûnbemanne werbefoarrieding troch de Cygnus barde yn septimber 2013. De earste bemanne flecht fan 'e saneamde Crew Dragon nei it ISS foel foar yn maaie 2020.
Unbemanne misjes
Njonken bemanne misjes nei de moanne en yn in baan om 'e Ierde hat de NASA sûnt syn oprjochting ek in protte ûnbemanne misjes útstjoerd, sawol nei in baan om 'e Ierde as nei bestimmings omfierrens. De earste wie de Explorer 1 yn jannewaris 1958, dy't twa moannen op 'e Spûtnik 1 efterlei. Mei it Marinerprogramma waarden ferskate romtesondes útstjoerd nei de planeten Mars en Fenus en ien nei Merkuerius. De earste súksesfolle lâning op Mars waard yn 1976 útfierd troch de Viking 1. Yn 1996 waard it earste selsridende en foto's weromstjoerende karke op Mars lâne, de Mars Pathfinder.
Fierder fuort waard de planeet Jupiter yn 1973 foar it earst oandien, troch de Pioneer 10. De Galileo wie de earste romtesonde dy't yn in baan om Jupiter brocht waard en yn 'e atmosfear fan 'e gasreus trochkrong. Pioneer 11 wie yn 1979 de earste sonde dy't Saturnus oandie en Voyager 2 brocht yn 1986, resp. 1989 it earste (en oant no ta iennichste) besyk oan Uranus en Neptunus. De New Horizons berikte yn 2015 as earste de dwerchplaneet Pluto. De earste romtesonde dy't it Sinnestelsel ferliet, wie de Pioneer 10 yn 1983. In skoft lang wie dat de romtesonde op 'e grutste ôfstân fan 'e Ierde, mar neitiid is er ynhelle troch de Voyager 1 en de Voyager 2. Ferskate NASA-sondes hawwe boadskippen by har foar eventuële bûtenierdske wêzens dy't se ea treffe kinne. It kontakt mei de Pioneer 10 waard yn 2003 ferlern.
Takomstige misjes
De NASA is djip behelle yn takomstplannen foar bemanne misjes nei Mars en foar de bou fan in permaninte basis op 'e moanne. Dat lêste plan waard yn 2006 presintearre, mar yn 2009 stillein om't it mei de besteande technyk (noch) net helber is. Ynstee konsintrearret de NASA him sûnt 2010 benammen op bemanne misjes nei Mars en nei asteroïden.
Fún
thumb|Plak fan Fún yn Denemark thumb|[[Egeskov Slot op Fún]] Fún (Deensk: Fyn) is Denemarks tredgrutste eilân, mei in gebiet fan 2.984 km², en mei 482.410 ynwenners (sifer fan 2008), Fún leit tusken de Súdfúnske Eilânsee, de Lytse Belt, it Kattegat, de Grutte Belt en de Lundeboarchbelt. Neist Fún lizze Langelân, Tureach, Tâsinge, Ebbeleach, Erreach en noch sa'n 90 oare lytse eilannen. Fún heart by de regio Súddenemark.
Homeiepeallen
Homeiepeallen (ek: hameiepeallen) binne de grutte swiere peallen dy't op de daam nei in pleats ta steane. Tusken de peallen hong de homeie.
De peallen wienen faak fersierd of der stiene foarwerpen op. Sa steane der by de Ringiastate de fjouwerkante groeve kannelearde peallen mei byldhoude fazen yn barokfoarmen.
Fún
Stêden op Fún, op folge fan ynwennertal:
Fúns heechste punt is Frøbjerg Bavnehøj mei 131 meter.
Fúnske dialekten
De spraak fan Fún is opdield yn Westfúnsk en Eastfúnsk. Mar der is - of wie - ferskil op koarte ôfstân, bygelyks tusken de ferskate doarpen, en sels ferskillen tusken de strjitten fan Odense.
Oars as by it standert-Deensk hawwe Fún en de eilannen deromhinne noch trije grammatikale slachten. It manlike slacht wurdt oanjûn mei ei en -i: ei mar, mar'i, ei post, posti, ensafuorthinne (man, post). Froulike is dat en en -en: En sol, solen, en kone, konen ensafuorthinne (sinne, wiif). Unsidich is dat: et en -et: et sav, savet, et tallerken, tallerknet, ensafuorthinne (seage, board).
De taalgrins fan de Deenske stop rint ek oer it eilân, dat op in part fan it eilân wurdt al in stop brûkt, en op in oar part net.
Unstrut-Hainich-Kreis
Unstrut-Hainich-Kreis is in bestjoerlik distrikt yn de Dútske dielsteat Tueringen en hat 108.040 ynwenners. It distrikt waard oprjochte yn 1994.
Hamburch
De Frije Hânzestêd Hamburch (Dútsk: Hamburg, Nedersaksysk: Hamborg) is in stêd en metropoal yn Dútslân. De stêd leit oan de rivier de Elbe en is de op ien nei grutste stêd yn it lân en de wichtichste havenstêd. De stêd makket sels gjin part út fan in Dútske dielsteaten, mar foarmet in dielsteat op himsels. Binnen de offisjele grinzen wenje 1,7 miljoen minsken en yn de neistlizzende stêdlike gebieten wenje nochris sa'n 750.000 minsken.
Hamburch hat ferskate foarmen fan yndustry en der binne ferskate wittenskiplike ynstellings, ûnder oaren in universiteit en it Max-Planck-Ynstitút. De stêd hat in metro, en der is ek in fleanfjild: Hamburch Airport. De Alte Elbtunnel (1911) wie de earste tunnel op it Jeropeeske kontinint. Sankt Pauly is in ferneamd útgongssintrum. De measte histoaryske gebouwen fan Hamburch binne yn de Twadde Wrâldkriich ferwoaste by it bombardemint fan Hamburch. Yn 1946 krige Hamburch as bestjoerlike ienheid syn hjoeddeistige foarm en yn 1949 trêde Hamburch as dielsteat ta de Bûnsrepublyk Dútslân (West-Dútslân) ta.
Sport
Der binne twa profesjonele fuotbalklups yn Hamburch, Hamburger SV (spilet yn de HSH Nordbank Arena) en FC St. Pauli (spilet yn it Millerntor-Stadion). HSV Hamburg spilet yn de earste Bundesliga.
Yn 2006 wie Hamburch ien fan de spylstêden fan it WK fuotbal.
Folksdûns
thumb|300px|Malambo, Argentynske folksdûns In folksdûns is de tradisjonele dûns fan in bepaald goa of lân. De muzyk dêr't op dûnse wurdt, wurdt meastentiids oantsjutten mei folksmuzyk.
Folksdûns yn Fryslân
thumb|300px|Skotse Trije, Ljouwert, 1935 Foar 1850 is oer de folksdûns yn Fryslân neat mear bekend as dat der troch alle lagen fan de befolking al iuwen dûnse is.
De Weenske wals ferovert tusken 1850-1900 de provinsje en om 1910 fine wy de earste sparen fan Amerikaanske ritmes (cakewalk, onestep) dy't op it lêst dominearje sille op de bals en mei figueredûnsen (Veleta, Frühlingsboten) skieding bringe sille tusken dûns en folksdûns. Nei de Earste Wrâldoarloch wurdt troch jongereinferienings folksdûnse nei ynternasjonaal foarbyld. Nei de Twadde Wrâldoarloch binne yn Boalsert, Grou, Ljouwert, Burgum, Harns, Oentsjerk en Weidum folksdûnsgroepen. Folkloristyske dûnsgroepen binne dan de Boalserter Skotsploech, Ljouwerter Skotsploech, Snitser Skotsploech en Skylger Folksdûnsen. Troch federative oansluting, folksdûnsdiploma's en folksdûnskursussen steane organisaasje en propaganda yn de fysftiger jierren op hechte grûnslaggen.
Folksdûns yn It Sealterlân
thumb|right|300px|de Seelter Dons- un Drachtenkoppel It Sealterlân hat twa folkdûnsgroepen, de Volkstanzgruppe Saterland yn Strukelje en de Seelter Dons- un Drachtenkoppel yn Skäddel. De Sealterlânske folksdûnsgroepen binne part fan it Sealtersk Bûn.
De Volkstanzgruppe Saterland ('Folksdûnsploech Sealterlân') waard yn 1970 yn Strukelje oprjochte en hat sa'n 28 aktive leden. Sy wienen al te sjen op ferskate festivals yn Nederlân, Belgje, Hongarije en ek by de EUROPEADE yn Bozen, yn Litouwen en yn Estlân.
De Seelter Dons- un Drachtenkoppel (Sealter Dûns- en Drachtploech) waard yn 1979 yn Skäddel oprjochte en hat sa'n 24 aktive leden. Sy hawwe kontakt mei de folksdûnsploech út Burgum, de Burgumer Folksdounsploech en hawwe ek by elkoar op besite west.
Wjelsryp
thumb|right|de [[himrik fan Wjelsryp]] Wjelsryp is in doarp yn gemeente De Waadhoeke. It leit oan de Frjentsjerter Feart, likernôch 5 km. súdeastlik fan de stêd Frjentsjer, op in langhalige kwelderwâl dy't al foar Kristus bewenne wie. By terpôfgravings waarden munten, diggelguod en in gouden ring út de Romeinske tiid fûn.
Valeri Leontjev
thumb|350px|Leontjev ûntfangt de [[Oarder fan Freonskip fan de Russyske presidint Vladimir Pûtin]]. Valeri Jakovlevitsj Leontjev (Russysk: Валерий Яковлевич Леонтьев, sekuere transliteraasje: Valjerij Jakovljevič Leonťev; Komy, 19 maart 1949) is in (Sowjet)-Russyske popsjonger.
Wjelsryp
Oansjen
Direkt súdwestlik fan 'e Ursulatsjerke folget de Lytse Buorren mei net allinne wenten út de 19e iuw, mar yn súdlike rjochting ek jongere huzen, sels oant folkshúsfesting fan nei de oarloch ta. De skoalle út 1921 stiet op 'e hoeke mei de Galemawei mei dêrfoaroer frijsteande gebouwen mei ûnder mear in stjelppleats en in grutte notabele wente, dy't lykas de pastorije in fjouwerkant grûnplan hat.