cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Knut Hamsun
Films
It boek Mystearjes foarme de basis fan in film út 1978 (troch it Nederlânske filmbedriuw Sigma Pictures), fan Paul de Lussanet, mei Sylvia Kristel, Rutger Hauer, Andrea Ferreol en Rita Tushingham yn de haadrollen.
Twadde Brief fan Jehannes
Ynhâld
2 Jehannes is ien fan 'e koartste boeken fan 'e Bibel, en beslacht, noaten net meirekkene, amper in heale side. It brief is rjochte "oan 'e útkarde frou en oan har bern, dy't ik oprjocht leafhaw" (2 Jeh. 1:1). Men giet der gauris fan út dat "de útkarde frou" de tsjerke sels is en dat "har bern" de leauwenden binne; ek is it mooglik dat der in beskate kristlike gemeente mei bedoeld is. It boadskip fan it brief is hiel dúdlik. Yn 'e twadde helte fan 'e earste iuw hiene gnostisy, dosetisten en oaren frijwat kristenen op 'e doele brocht, sa't Jehannes it seach. Hja learden dat Jezus Kristus inkeld yn oerdrachtlike sin de Soan fan God wie, of dat it, as er dat al wie, inkeld like hie as hied er in minsklik stal oannommen, of dat syn weropstanning inkeld in weropstanning fan 'e geast en net fan it lichem wie. Yn 2 Jehannes neamt de skriuwer dat dwaallearen en wiist er dy yn hurde bewurdings ôf; hy neamt sels de lju dy't soks ferkundigje "de ferlieder en de anty-Kristus" (2 Jeh. 1:7b). Hy riedt de "útkarde frou en har bern" om har tsjin sokken te wacht te nimmen en op te passen "dat jimme net kwytreitsje wat wy beskrept hawwe, mar it folle lean barre meie" (2 Jeh. 1:8).
Knut Hamsun
Films
Pan wie de basis foar in Deenske film út 1995, regissearre troch Henning Carlsen.
De biografyske film Hamsun kaam út yn 1996, regissearre fan Jan Troell, mei Max von Sydow as Hamsun.
Twadde Brief fan Jehannes
Fryske oersetting
Yn 1913 sette Eeltsje Boates Folkertsma alle trije brieven fan Jehannes yn har gehiel oer en publisearre se yn it tydskrift Yn Us Eigen Tael. Dy oersetting kaam neitiid yn it Nije Testamint fan Folkertsma en dû. Geart Aeilco Wumkes te stean, dat yn 1933 útkaam en dat fan 1943 ôf ûnderdiel útmakke fan 'e earste Fryske bibeloersetting. Om't sawol teologen as taalkundigen beswieren tsjin 'e fertaling Wumkes-Folkertsma hiene, waard fan 1966 ôf wurke oan in nije bibeloersetting, dy't yn 1978 útkaam as de Nije Fryske Bibeloersetting (mei stipe fan 'e provinsje Fryslân, it Nederlands Bijbelgenootschap te Haarlim en de Katholieke Bijbelstichting te Bokstel). Dat is de fertaling dy't noch altiten yn gebrûk is, yn 'e foarm fan 'e trêde, ferbettere druk fan 1995. De oersetting fan 2 Jehannes waard dêrby dien troch drs. H.J. Brouwer, dy't op taalkundich mêd ûnderstipe waard troch perfester dr. Jelle Hendriks Brouwer.
Douwe Wijbrands (fotograaf)
Douwe Wijbrands (1963) is in sjoernalist.
Ngerulmud
thumb|300px|Regearingsgebou Ngerulmud thumb|300px|Lizzing Ngerulmud yn de steat Melekeok
Ngerulmud, in delsetting yn de steat Melekeok, is de haadstêd fan Palau. It plak hat is de lytste haadstêd fan in ûnôfhinklik lân yn de wrâld. Op 7 oktober 2006 waard it regear oerbrocht fan de eardere haadstêd Koror nei Ngerulmud. Ngerulmud leit 20 km noardeastlik fan Koror op it eilân Babeldaob en twa km noardwestlik fan it plak Melekeok.
Rita Patel
Rita Patel, echte namme: ûnbekend (?), is in rêstend Yndiaask-Amerikaansk neakenmodel en pornografysk aktrise. Neffens har offisjele opjefte wie se ûnder har pornokarriêre ? m, mei in gewicht fan ? kg.
The Game (album fan Queen)
The Game is it achtste studio-album fan Queen. It album waard opnommen yn juny-july 1979 en febrewaris-maaie 1980 yn de Musicland studio's yn München, Dútslân en waard in moanne letter op 30 juny 1980 útbrocht.
Moaie Peal
De Moaie Peal is de namme fan it krúspunt op de dyk Sint Jabik - Minnertsgea - Wier. De Steedhâlder hie nei 1579 it Jachtrjocht op It Bilt. Op de njoggen moaie "Limytpeallen" om de gritenij hinne stie: "Steedhâlders Frije Jacht". Allinnich foar dit krúspunt is de namme bewarre, de peal hat dêr stien oant 1795. In trijesprong noardlik fan Miedum hjit ek De Moaie Peal, nei in hantwizer.
It plak wurdt ek neamd as Moaije Peal, Mooie Paal en it eardere Bolkesyl, dy't ferwiist nei de syl dy't der stien hat foar't it Bilt drûch kaam te lizzen.
Der steane likernôch 10 huzen en pleatsen oan de streek. Oant 1932 stie der in mûne dy't dat jiers ôfbaarnd is en dêrnei ôfbrutsen waard.
Moaie Peal wie in wichtich krúspunt en lei op it punt dêr't trije gemeenten, Barradiel, It Bilt en Menameradiel, byinoar kamen. It streekje hie jierrenlang in tramstasjon op de line Ljouwert - Sint-Jabik, dat hjoed-de-dei in busgaraazje en einpunt fan in busline is. Dat busstasjon hjit Moaie Peal, dêr't de namme by busreizgers yn de omkriten fan bekend is.
Odulf
thumb|De hillige Odulf Odulf wie in kanunnik fan Utert en freon fan Biskop Freark fan Utert. Bestried ketterijen yn en om Starum om 830 hinne. Stifte yn Starum in kapittel, letter in abdij. Syn feestdei is 12 juny, Odulf is patroanhillige fan Ypekolsgea en Bakhuzen.
Pieter de Boer (hurdrider)
Pieter de Boer (Jellum, 31 maaie 1946) wie feehâlder en koartebaanrider.
Waard seis kear Nederlânsk Kampioen op de koartebaan: 1968, 1970, 1971, 1972, 1973 en 1974). Persoanlik rekord 13, 5 sek. op de 160 meter, teffens Nederlânsk rekord. Hy waard by de nasjonale sprintkampioenskippen yn 1974 fjirde. Syn fluchste tiid op de 500 meter wie 39,6 sekonde.
Poepekrús
In poepekrús is in krús dat yn de barm fan 'e dyk útgroeven is. Earder by û.m. Jistrum, Hurdegaryp en Bakkefean, dêr't earder neffens oerlevering in 'poep' fermoarde wêze soe.
It poepekrús oan de Harstewei by Jistrum is yn de 20e iuw noch lang ûnderhâlden. Oan de Simmerdyk tusken Hurdegaryp en Burgum, njonken pleats nûmer 40, is it Poepekrús mei in tinkstien yn de foarm fan in metalen krús sichtber makke.
Kolk (Snits)
De Kolk, yn Snits, is it rom wetter dêr't de Snitser Wetterpoarte oan stiet, foar de tagong ta de binnenstêd. De romte en de poarte meitsje dit in gaadlik plak foar eveneminten. Oan de Kolk lizze de Wûnderbrêge en de Lemsterbrêge.
Rose Tattoo
Rose Tattoo is in Australyske hardrockband oprjochte yn 1976 yn Sydney. De band brocht yn 1978 syn debútalbum Rose Tattoo  út. Yn 1987 hold de band der mei op, mar kaam yn 1992 werom foar in koarte reüny en yn 1998 makke de band in comeback. Rose Tatoo hat acht studio-albums en twa live albums útbrocht.
Tuhuupe Luupe
De Tuhuupe Luupe (útspr.: "tûhûûpuh lûûpuh"; Noardfrysk foar "mei-inoar-rin") wie in fytstoertocht dy't op 18 maaie 2018 yn it Noardfryske Bredstedt begûn en op 'e middei fan 20 maaie yn Ljouwert einige. De dielnimmers hiene doe yn trije dagen tiid 388 km fytst troch Noard-Fryslân, East-Fryslân en Westerlauwersk Fryslân en tuskenlizzende gebieten lykas Hamburch, Bremen en Grinslân.
It evenemint waard organisearre troch de Fryske Ried, dêr't de trije Fryslannen yn feriene binne. Dy organisaasje woe mei in sportbarren de Noardfriezen en Eastfriezen belûke by it projekt Ljouwert Kulturele Haadstêd fan Jeropa 2018. It inisjatyf foar de Tuhuupe Luupe kaam fan 'e Noardfryske seksje fan 'e Ried, wat de reden wie dat it evenemint ek in Noardfryske namme hie.
Oarspronklik hie it de bedoeling west dat de Tuhuupe Luupe in estafettetocht wurde soe fan kuierders, fytsers en lju dy't har mei oare ferfiermiddels fuortbeweegden, mar úteinlik bleau troch brekme oan animo inkeld de fytstocht oer. Dêroer wie men yn Noard-Fryslân dan wol wer sa entûsjast dat dy mooglik in ferfolch krije soe, sa waard nei ôfrin fan 'e Tuhuupe Luupe sein.
De dielnimmers oan 'e tocht wiene foar de grutte mearderheid Noardfriezen, mar de lêste dei heakken fan Bad Nieuweschans ôf, oan 'e Grinslânsk-Eastfryske grins, in groep Westerlauwerske Friezen oan. Dêrûnder wiene Steatelid Corlienke de Jong fan 'e FNP en de Feanster wethâlder Hans Broekhuizen fan it CDA.
De bedoeling om 'e Noard- en Eastfriezen it LF2018-projekt meibelibje te litten, mislearre hast hielendal. Nei de finish yn Ljouwert, op 'e middei fan Pinkstersnein, waard noch wol it talepaviljoen Obe besocht, op it Aldehoustertsjerkhôf, mar op Pinkstermoandei stapten de Noardfriezen moarns betiid alwer op 'e bus werom nei hûs, wylst harren fytsen mei in frachtwein werombrocht waarden. Se lieten yn Ljouwert in Ynterfryske flagge efter dy't haakt wie troch froulju út Noard-Fryslân en Westerlauwersk Fryslân.
Karibyske See
De Karibyske See is in see op it westlik healrûn, de see makket diel út fan de Atlantyske Oseaan.
De see wurdt begrinze troch:
De see is ien fan de grutste sâltwetter seeën op de wrâld en hat in oerflak fan likernôch 2.754.000 kante kilometer.
Skiednis
De namme Kariben komt fan de âlde ynlânske yndyske stam de Kariben, dy’t op de Lytse Antillen libben. Ek de term Antillen waard faak oan de see ferbûn: See fan de Antillen, ek hjoed de dei komt dizze namme noch wolris foar.
It gebiet fan de Karibyske See wie ûnbekend foar de bewenners fan Euraazje oant de ûntdekkingsreizen fan Kristoffel Kolumbus. Nei de ûntdekking fan inkele eilannen troch Kolumbus waarden tal fan eilannen hurd kolonisearre. De see waard in drok befearne see troch de Jeropeanen foar transport en ruilhannel, hjirtroch luts de see in protte piraterij oan.
Hjoed de dei bestiet it gebiet út 22 eilângebieten en 12 lannen. Troch it geunstige waar is it gebiet yn de rin fan de 20e iuw in populêre fakânsjebestimming wurden, it toerisme spilet dan ek in wichtige rol yn de ekonomy fan de Kariben.
Geology
De Karibyske See leit foar it grutste part op de Karibyske Plaat, ien fan de tektoanyske platen fan de wrâld. De âlderdom fan de see wurdt rûzd tusken de 20.000 jier en 570 miljoen jier. De boaiem fan de see is ferdield yn fiif grutte bassins, skieden fan elkoar troch ûnderwetter heuvelrêgen en berchkamen. De Atlantyske Oseaan komt troch de Anegada Trochgong tusken de Lytse Antillen en de Fammeneilannen en de Wynkant Trochgong de Karibyske See binnen. It djipste punt leit yn de Kaimangrêven, tusken Kuba en Jamaika op 7.686 meter djipte. Dochs wurdt de Karibyske See sjoen as in relatyf ûndjippe see yn fergeliking mei oare seeën.
De boaiem fan de Karibyske See bestiet út twa grutte oseanyske greppels: De Hispaanske Greppel en de Puorto Riko Greppel. Hjirtroch rint it gebiet in grutter risiko op ierdskoddingen. Underwetter ierdbevings jouwe in grutte kâns op it feroarsaakjen fan tsunamys. Wittenskiplik ûndersyk jout oan dat yn de lêste fiifhûndert jier der seker tsien ierdbevings west hawwe mei in kracht fan 7,5 of heger op de Skaal fan Richter.
Natuer
thumb|right|300px|De gemiddelde temperatuer fan it oerflaktewetter.
Yn de Karibyske See leit likernôch 29% fan al it koraalrif op de wrâld. It koraal beslacht sa’n 50.000 kante kilometer, wêrfan it grutste part by de Karibyske Eilannen en de Sintraal Amerikaanske kust leit. Hjoed de dei soarget ûngewoan waarm wetter derfoar dat it koraalrif yn gefaar komt. Koraalriffen binne fan grut belang foar it ûnderwetter libben, mar binne tige swak.
De koraalriffen yn de Karibyske See binne al foar 42% hielendal fuort rekke, wylst 95% skansearre is. Dizze riffen binne tige belangryk foar de fiskerij en de dûkaktiviteiten yn it gebiet, se smite elts jier sa’n 4 miljard dollar op foar de Kariben. Fierdere skansearring kin de ekonomy fan de Kariben yn gefaar bringe. Om it libben yn de see te beskermjen is yn 1986 in protokol opsteld om fierdere oantaasting fan it gebiet troch de minske te foarkommen.
Waar
It waar yn it Karibysk gebiet wurdt beynfloede troch de golfstream en de Humboldt Current seestream. De tropyske lokaasje fan it gebiet soarget derfoar dat de temperatuer fan it wetter it hiele jier troch tusken de 21° en 30° Celsius leit.
De Karibyske See is in plak wêr’t in protte orkanen begjinne op it westlike healrûn. It orkaanseizoen duorret fan juny oant desimber, wêrfan it grutste part fan de orkanen yn augustus en septimber plak fine. Elts jier binne der sa’n njoggen tropyske stoarmen, wêrfan fiif útgroeie ta orkanen. Neffens it Nasjonaal Orkaan Sintrum ha der tusken 1494 en 1900 385 orkanen west yn it Karibysk gebiet.
Dizze orkanen kinne ek grutte ynfloed ha op de koraalriffen. In orkaan kin troch grutte weagen in hiel koraalrif ferneatigje.
Ekonomy
De Karibyske See is in gebiet dêr’t in grut part fan de wrâld-oaljeproduksje yn plak fynt, likernôch 170 miljoen fetten it jier wurde der produsearre. Ek de fiskerij is in grutte boarne fan ynkomsten. Sa’n 500.000 ton oan fisk wurdt der elts jier fong.
Minsklike aktiviteiten soargje ek foar in protte fersmoarging fan de see. De Pan Amerikaanske Sûnens Organisaasje berekkene dat yn 1993 mar 10% fan it rioelwetter suvere yn de see pompt waard.
It toerisme is tige belangryk foar it Karibysk gebiet. Neffens it Karibysk Toerisme Organisaasje gean elts jier 12 miljoen minsken it gebiet opsykjen, wêrfan ( tusken 1991 - 1992 ) 8 miljoen Cruise Skip toeristen.
Wio Joustra
thumb|Wio Joustra Wio Joustra (Frjentsjer, 1950) is in sjoernalist en publisist oer ferskate ûnderwerpen.
Essen (Haren)
thumb|Essen Essen is in buorskip yn de gemeente Haren yn Grinslân, en leit oan de râne fan de stêd Grins. It leit yn de griene buffer tusken de stêd en it doarp Haren.
Yn 1215 waard hjir in frouljuskleaster stifte dat by de oarder fan de sistersjenzers hearde. Dit kleaster Yesse (letter ek wol kleaster Essen neamd) hat bestien oant 1594. By de reformaasje kaam it yn hannen fan de provinsje Grinslân dy't it kleaster sleat. It kleaster hie wat namme omdat it in wûnderdiedich Marijebyld hân hawwe soe. Fan it kleaster is tsjintwurdich gjin spoar mear werom te finen.
It hjoeddeiske Essen bestiet út sa'n tweintich pleatsen dy't oan in rûnrinnende strjitte lizze.
It fuortbestean fan it buorskip wurdt al jierren bedrige troch plannen om besuden Grins in nije rûnwei oan te lizzen, de saneamde Súdtangent. De gemeente Haren hat him dêr altiten tsjin fersetten. De wei komt net mear foar yn it Provinsjaal Omjouwingsplan (POP) fan de Provinsje Grinslân.
Loverboy
In loverboy is in poaier dy't (almeast jonge) famkes ferliedt mei as bedoeling om harren op 'en doer yn 'e prostitúsje te bringen sadat se seksueel útrûpele wurde kinne. Hjirby is ornaris sprake fan twongen prostitúsje. Hoewol't 'loverboy' in Ingelsk wurd is, wurdt it bûten Nederlân en Belgje yn dizze betsjutting net brûkt. Wol liket der stadichoan in fersprieding nei Noardrynlân-Westfalen (it oangrinzgjende part fan Dútslân) plak te finen. De eardere Nederlânske minister fan Justysje Ernst Hirsch Ballin sprekt yn dizzen leaver fan in 'poaierboy'. Minskehannelers en poaiers fan oer de hiele wrâld brûke faak romantyske manipulaasje om froulju en famkes yn 'e prostitúsje te bringen en/of te hâlden.
Skiednis
Ien fan 'e earste bekende saken wêrby't poaiers mei romantyske manipulaasje famkes yn 'e prostitúsje brochten, spile yn Nederlân healwei de jierren njoggentich. Yn septimber 1995 waarden yn Utert fjouwer manlju fan Marokkaansk komôf arrestearre, dy't acht jonge famkes fan etnysk Nederlânsk èn fan etnysk Marokkaansk komôf ronsele hiene om yn 'e prostitúsje te wurkjen. It jongste famke dat foar harren op 'e tippelsône oan 'e Uterter Europalaan omrûn, wie sechstjin jier. De poaiers hiene de famkes oan harren witten te binen troch se fereale op harren wurde te litten.
De rjochtsaak tsjin 'e mannen loek in protte oandacht, net yn it lêste plak om't guon fan 'e famkes nettsjinsteande de seksuële útrûpeling noch altyd fereale wiene op 'e poaiers. Fiif fan harren stiene op 'e dei fan 'e sitting bûtendoar by it gerjochtsgebou mei op in spandoek de tekst "Laat onze lieffies vrij". De abbekaat fan 'e mannen waard troch de famkes betelle, dy't in moanne lang trochwurkje moatten hiene om it jild dêrfoar byinoar te bringen. De fjouwer poaiers wiene lykwols al fjouwer jier op dizze manear oan 'e gong, en de plysje koe 24 froulju trasearje dy't ea foar harren wurke hiene. Sân dêrfan wiene ree om oanjefte tsjin 'e mannen te dwaan.
It begryp 'loverboy' kaam yn Nederlân in pear jier letter foar it earst yn gebrûk foar dit ferskynsel, doe't sjoernalist Robert Verkerk yn 1998 foar de krante Rijn en Gouwe in artikel skreau oer in sedesaak dy't yn Skoanhoven spile. De belutsen resjersjeurs sprieken dêrby fan 'loverboys' as se it oer de dieders hiene, en Verkerk naam dy oantsjutting oer. Yn in stik foar it ANP brûkte er deselde term. It artikel, en dêrmei it wurd 'loverboy', waard in dei letter troch alve GPD-kranten oernommen. Yn 2003 rekke de term noch fierder ynboargere troch de film Loverboy, fan regisseur Lodewijk Crijns, oer in tinerfamke, Denise (spile troch Monique van der Werff), dat yn 'e hannen falt fan in loverboy (spile troch Dragan Bakema).
Wurkwize
Yn 'e regel folge de wurkwize fan loverboys foarhinne in fêst patroan. It ideäle slachtoffer wie in jong famke dat net of mar in bytsje ûnderfining mei relaasjes hie en ôfkomstich wie út in ynstabyl of brutsen gesin. De loverboy ferlate sa'n famke en joech har de oandacht dy't se thús misse moast. Sa soarge er derfoar dat se fereale op him rekke. Dêrnei besocht er har (fierder) los te weakjen út har bekende om-en-by. Soks koe bygelyks troch har oer te heljen mei him op fakânsje te gean nei it bûtenlân, of troch mei har gear te wenjen en moedwillich in brek mei har âlden út te lokjen.
As it famke úteinlik emosjoneel ôfhinklik wie fan 'e loverboy, moast hja jild foar him fertsjinje troch as prostituee te wurkjen. Dêrby makke de loverboy yn 't earstoan faak misbrûk fan har fertrouwen, bgl. troch te sizzen dat er skulden hie en dat er mei mishanneling bedrige waard as er it jild net werombetelje koe. Hy soe har dan wysmeitsje kinne dat de iennichste manear om fan 'e skulden ôf te kommen in 'betelling yn natuera' wie, wêrby't sy seksuële omgong hie mei de skuldeasker, of hy soe har oanprate kinne dat de iennichste manear om it jild byinoar te krijen wie dat sy as prostituee begûn te wurkjen. As it famke dêr net yntrape, koed er altyd noch syn taflecht nimme ta bedriging, har ferslave oan drugs te meitsjen, werombetelling te easkjen fan al it jild dat er oan har bestege hie, of lichaamlike mishanneling.
Loverboys rekkenje trochinoar €50 foar in healoere seks mei in famke, en fertsjinje soms oant wol €800 deis oan ien famke. Neffens Van Aartsen komt it foar dat in minderjierrich famke te hearren kriget dat se deis mei fiif manlju minder op bêd hoecht as se trije fan har freondinnen as nije prostituee oanleveret. In famke dat dêrop yngiet, wurdt dan foar dy freondinnen in lovergirl. Neffens sifers dy't yn 2018 koerant wiene, waard doe net mear as 1 op 'e 10 minderjierrige slachtoffers fan loverboys út 'e prostitúsje holpen. Neffens rûzings giet it jiers yn Nederlân allinnich al om 1.400 minderjierrige slachtoffers. Dêrby binne dus de mearderjierrige slachtoffers fan loverboys net meirekkene.
Earste Brief fan Klemins
It Earste Brief fan Klemins, ek wol koartwei 1 Klemins neamd (eins: Klemins oan de Korintiërs; yn it oarspronklike Gryksk: Κλήμεντος πρὸς Κορινθίους, Klēmentos pros Korinthious), is in hjoed de dei algemien as apokryf beskôge tekst, besibbe oan it Nije Testamint fan 'e kristlike Bibel, dy't lykwols yn it iere kristendom soms ta de kanon rekkene waard. It is in anonym brief fan "de Tsjerke fan God dy't tahâldt yn Rome oan 'e Tsjerke fan God dy't tahâldt yn Korinte", dat gauris (mar net altyd) taskreaun wurdt oan 'e tsjerkfaar Klemins fan Rome, better bekend as paus Klemins I († 99). It wurdt almeast datearre yn 'e jierren 95-97, al tinke guon saakkundigen (dy't Klemins fan Rome net as skriuwer oanfurdzje) ek wol oan 'e iere twadde iuw. Der bestiet ek in Twadde Brief fan Klemins, mar dat is in geskrift út letter tiid, fan in oare auteur.
1 Klemins is in lang brief, dat in reäksje is fan 'e tsjerklike autoriteiten yn Rome op rebûlje binnen de kristlike gemeente yn it Grykske Korinte, dy't derta laat hie dat dêre ferskate foargongers út it amt set wiene. Mei't net ien fan harren beskuldige is fan morele fergripen, hâldt de skriuwer fan 1 Klemins út dat de maatregels tsjin harren eigenmachtich en net te rjochtfeardigjen binne. De lieders fan 'e Korintyske gemeente wurdt wiidweidich de mantel útfeegd, wêrby't de skriuwer net inkeld passaazjes út it Alde Testamint oanhellet, mar ek út 'e nijtestamintyske boeken Hannelingen, Romeinen, Galatiërs, Efeziërs, Filippiërs, Hebreeërs, Jakobus en 1 Petrus. It is opfallend dat de skriuwer nei it Alde Testamint ferwiisd as "de Skrift", mar de oanhelle nijtestamintyske teksten nea sa oantsjut.
Jos Heymans
Jos Heymans (Skiedam, 17 jannewaris 1951 - 2 maart 2023) wie in Nederlânsk sjoernalist. Hy wie foaral bekend as polityk ferslachjouwer fan it RTL Nijs.
Heymans begûn syn sjoernalistike karriêre yn 1973 by it Haachske regionale deiblêd Het Binnenhof en rekke al gau by de polityk belutsen. Yn 1976 gie er oan it wurk by de Geassocieerde Pers Diensten (GPD), ûnder oare as polityk ferslachjouwer. Fan 1 maaie 1995 ôf wie Heymans aktyf as polityk ferslachjouwer foar de Haachske redaksje fan it RTL Nijs. Hy hie as portefúljes Bûtenlânske Saken, Definsje en Untwikkelingsgearwurking. Ek die er ferslach fan de ûntwikkelingen yn de Europeeske Uny en wie er de fêste ferfanger fan Frits Wester as polityk analist. Dêrneist wie Heymans foarsitter fan de Doetinmentaire Pers Vereniging (PPV) en bestjoerslid fan it ynternasjonaal parsesintrum Nieuwspoort.
Yn 2016 gie Heymans mei pensjoen, Jos Heymans ferstoar op 2 maart 2023, yn 'e âldens fan 71 jier, nei in koart siikbêd.
Rekkenmasine
thumb|In rekkenmasine thumb|In wittenskiplike rekkenmasine In rekkenmasine, bûsrekkenmasine (ek wol rekkentastel of bûsjapanner) is in apparaat dêr't wiskundige berekkeningen op dien wurde kinne. De earste folslein elektroanyske rekkenmasine ûntstie yn 1961. In rekkenmasine is gjin algemien programmearbere kompjûter, hoewol't der yn guon modellen wol ienfâldige funksjes programmearre wurde kinne. De earste rekkenmasines wienen meganysk, mar de hjoeddeiske rekkenmasines binne elektroanysk en wurkje trochstrings op batterijen. Se kinne ek levere wurde mei fotovoltayske sellen.
Bûsrekkenmasine
Mei in rekkenmasine wurdt oer it generaal in bûsrekkenmasine bedoeld. De oare rekkenmasines wurde net mear brûkt.
Op elke rekkenmasine kinne minstens de neikommende berekkeningen dien wurde: optelle, ôflûke, fermannichfâldigje en diele. Utwreidere ferzjes biede ek woartellûke, persintberekkeningen en meardere wittenskiplike en statistyske funksjes lykas machtsferheffe, sinus en kosinus, tangens, gemiddelde, standertdeviaasje, ynverse, fakulteit, korrelaasje en regresje.
Rekkenmasines wurde brûkt troch minsken yn finansjele beroppen en yngenieurs om berekkeningen te dwaan dy't te simpel binne om in echt kompjûterprogramma nedich te meitsjen. Ek wurde se brûkt troch bern fan middelbere skoallen.
In rekkenmasine bestiet ornaris út in toetseboerd, besteande út in nûmeryk gedielte en by mear avansearre modellen in alfanûmeryk gedielte en toetsen dêr't menu's en funksjes ûnder ferskûle sitte, en in display om de ynfier en resultaten sjen te kinnen.
Soeskreakeling
In soeskreakeling is in kreakeling dy’t by begraffenissen iten wurdt. Soeskreakelingen wurde op in ôfsluten plaat bakt en krije dêrtroch de typyske loftigens. Der sit gjin sûker yn dizze gebaksoarte, wol speserijen.
Autosport
thumb|right|[[Formule 1, in autosport]] Autosport is de sammelnamme foar wedstriden dy't ferriden wurde mei in motorisearre reau mei fjouwer of mear tsjillen. Wedstriden mei motorisearre reau mei minder tsjillen falle ûnde motorsport.
De autosport hat altiten nau ferbûn west mei de ûntwikkeling en marketing fan autofabrikanten. Under de neamer 'win on Sunday, sell on Monday', namen de pioniers ûnder de autofabrikanten al diel oan ferskate wedstriden. Sels yn gefal fan de earste auto (de Benz út 1886) wie al sprake fan autosport, doe't ferskeidene minsken weddenskippen ôfsluten hienen op it slagjen fan de earste proefrit.
Rak
thumb|It Klidzerak ûnder [[De Gordyk]] In rak is in rjocht stik dyk, in rjocht stik yn in bochtich farwetter, as in part fan in sylrûte.
Op it wetter is in rak lestich foar de skipfeart at it net besyld is. Dit jildt fral dêr't in wetter ferskate rakken efter elkoar hat, in duvelsrak, as dêr't wyn en stream it besyljen fan in rak ornaris ûnmûglik meitsje, in rak fan ûngemak. Der binne in hiel soad Rakken yn Fryslân.
Esmée van Eeghen
thumb|Esmee van Eeghen (foto: Kolleksje NIOD; fotograaf ûnbekend) Esmée Adrienne van Eeghen  (Amsterdam, 7 july 1918 - Paddepoel, (gemeente Noarddyk (Grinslân)), 7 septimber 1944) wie in Nederlânske fersetsstriidster yn de Twadde Wrâldkriich. Van Eeghen jildt as kontroversjeel omdat se in ferhâlding mei in Dútske offisier oangie. Dochs is it in feit dat se in grutte rol yn it ferset spile hat, benammen yn Fryslân, in rol dy't har lang om let needlottich wurden is fanwegen har ferheftich leafdeslibben.
Jeugd
Esmée wie in dochter fan Reginald van Eeghen, direkteur fan de Amstel-brouwerij, en jonkfrou Minette Adrienne van Lennep, better bekend as Miesje van Lennep. Esmée hie in twa jier jongere broer, Dave. Hja hie in moaie, beskerme jeugd ek nei de skieding fan har âlden doe't se acht jier wie. Har heit stoar yn 1936 yn San Fransisko; har mem troude opnij mei Alphert baron Schimmelpenninck van der Oye, fan wa't se in tredde bern krige, Sander.
Ferset
Har broer Dave gie yn it ferset en ek Esmée waar dêr yn behelle troch har freon Henk Kluvers. Beide wienen faak yn Ljouwert om ûnderdûkplakken foar Amsterdamske studinten dy't de loyaliteitsferklearring wegeren te tekenjen, te regeljen. Troch de oerfal op it Arbeidsburo op it Saailân yn Ljouwert op 25 july 1943 besleat se om yn Fryslân te bliuwen.
De regionale Knokploech (KP)-lieder Krijn van der Helm sette Elly of Sjoerdsje, sa't se yn it ferset hjitte, yn 't earstoan yn as koerierster, mar geandewei die se hieltyd gefaarliker wurk, sa as it bringen fan Joadske ûnderdûkers en alliëerde piloaten nei ûnderdûkadressen. Esmée rekke net gau fan it sintrum sa't it like. Piet Oberman, dy't healwei july 1944 Krijn van der Helm en Pieter Wijbenga opfolge as KP-lieder yn Fryslân ferklearre nei de oarloch: 'Esmée wie tige goed op de hichte fan alles wat de fersetsbeweging yn Fryslân oanbelange en hja hie kunde oan in protte liedingjaande yllegale persoanen yn oare provinsjes mei wa't se as haadkoerierster kontakt hie. Hja wie by ferskate wichtige petearen op it haadkertier fan de KP, doetiids fêstige yn it hûs fan de hear Harmen Kingma, direkteur fan in timmerfabryk yn Ljouwert, en syn wiif Annie. Hielendal allinnich rêde se har mei ûnder oaren wapentransporten nei Limburch en Amsterdam.'
Swierrichheden
Doe't Esmée, guonts omskriuwe har as nymfomane, ferhâldingen krige mei ferskillende fersetsminsken ûntstiene swierrichheden. It gong folslein mis doe't Esmée, yn opdracht fan it ferset, kontakt sykje moast mei de SD (Sicherheitsdienst). Esmée rekke nammentlik fereale op in Dútske offisier, Hans Schmälzlein, Oberzahlmeister by it Verpflegungsamt yn Grins en gie by him yn. Dat strykte net mei har rol yn it ferset. Krijn van der Helm hat sein dat Esmée fan him kontakt mei Dútske offisieren sykje moast. Dat seit Pieter Wijbenga ek, lid fan de KP yn Ljouwert. Hy en Krijn woenen Esmée ynsette om twa SD’ers nei Makkum te lokjen dêr't se deasketten wurde soene. Troch omstannichheden waard dit him neat. Der binne ek oare eardere KP’ers dy't sein hawwe dat Esmée spionearre yn opdracht fan Krijn. Guonts sizze dat sesa ynformaasje oer har broer Dave besocht te krijen, dy't oppakt wie doe't er mei in fiskersboat út IJmuiden wei nei Ingelân besocht te kommen. Dave stoar koart foar de befrijing yn Bergen-Belsen.
Ferrie
Op 15 july 1944 wie der in oarfal fan de Dútsers op it haadopslachplak fan it ferset, it tsiispakhús fan Tamminga, en hja fûnen in tal wichtige dokuminten. Esmée waard net mear fertroud. Piet Oberman woe har foar it feemgerjocht bringe. Krijn van der Helm naam it foar har op, dat Piet Oberman joech har de kar: út Ljouwert weigean of deasketten wurde. Undersyk hat letter bliken dien dat se net ferret hat, mar dat de ferwûne fersetsman Ben de Vries by in SD-ferhoar trochslein wie.
Esmée gie út Ljouwert wei en dûkte ûnder by har mem. De SD socht har en fertroude har ek net. Esmée har saneamde freondinne An Jaakke hat har ferret, dat se waard oppakt troch de SD op 8 augustus 1944. De SD besocht har om te draaien, mar dêr is se net op yngien. It is net dudlik wat se presys tsjin de SD sein hat, mar op de jûn fan 7 septimber 1944 waard se mei Luitje Kremer, 24 jier en lid fan de KP Noard-Drinte foar in fjoerpeleton set en deasketten. De oare deis waard sy yn it Van Starkenborghkanaal fûn. Esmée leit yn Baarn begroeven.
De byldfoarming
De mienings oer Van Eeghen hawwe lange tiid ferdield west. Hja waard wol as dûbeldspionne sjoen, in soarte fan Mata Hari dy't it ferset yn Ljouwert ferret hawwe soe. Ek de skuld foar de dea fan Krijn van der Helm, dy't troch de SD'er Pieter Johan Faber yn Amersfoart deasketten waard is wol oan har taskreaun. Bewiis is der lykwols nea foar fûn. It is wol sa dat de losse manear fan libjen fan Van Eeghen troch de fersetslju yn Ljouwert net altyd goed begrepen wurden is.
De figuer Silvia yn it boek Reis door de nacht fan Anne de Vries is loswei basearre op Esmée van Eeghen; Paul Verhoeven syn heldinne Rachel Stein yn de film Zwartboek ek. De musical Esmée fan komponist Theo Loevendie en librettist Jan Blokker giet oer har affêre mei Hans Schmälzlein en de NCRV bestege omtinken oan Van Eeghen yn de rige Wonderlijke Wege.
Bûnspartij foar Jonges
De Bûnspartij foar Jonges is it Nederlânsk kampioenskip keatsen Frysk spul, organisearre troch it KNKB. It dielnimmen stiet iepen foar jongespartoeren (14, 15 en 16 jierrigen) fan de by it KNKB oansletten ferienings. Alle ferienings meie ien partoer ynskriuwe. It plak dêr't dizze partij hâlden wurdt wikselt. It winnende partoer is in jier hâlder fan de wikselpriis: de Thomas de Groot Wandelbal.
Dizze bûnspartij waard foar it earst spile yn 1968. Frjentsjer wie mei de keatsers Hennie Seerden, Anske de Boer en André Roosenburg de earste winner fan it jongesbûn. Yn it klassemint fan de measte oerwinnings stiet Frjentsjer mei mar leafst 8 seges al jierren op kop. Op it twadde plak steane Wytmarsum en Makkum mei 4 oerwinnings. Bysûnder dêroan is dat de Wytmarsumers de oerwinnings op rige hellen: yn 2000, 2001, 2002 en 2003. Der binne trije ferienings dy't it jongesbûn trije kear wûn hawwe: Ljouwert, Arum en Berltsum.
Knossens
Knossens is in delsetting op twa terpen súd fan Boalsert yn de gemeente Súdwest-Fryslân.
De namme komt ek foar as Grut en Lyts Knossens (pleatsen), Litika Knossens, Lutke Knossens, Knoestens en Knoessens. De namme soe komme kinne fan de Skandinavyske namme Knud, dêr't it Germaanske wurd knoet ek fan komt.
Judith Boer
Valeska Judith Satsuki, skûlnamme foar Judith Boer (Djakarta, 17 novimber 1935 – Húns, 8 april 2013), wie in byldzjend keunstneresse.
Har techniken wiene oaljeferve, akwarel en tekening. Underwerpen en rjochting wiene bisten en minsken (portretten) yn dreamerige trant. Nei in byldhou-oplieding ûntwikkele se benammen har skilderkant.
Wurke sûnt 1967 yn de mande mei Nico Verhoeven († 1974), mei wa't se "printpoëzij" ûntwikkele: hja tekent, hy skriuwt in poetyske tekst yn de tekening, hja folt mei linen oan, hy makket it wurk kompleet mei oproppen tekst.
De provinsje Fryslân kocht in oantal wurken fan har oan.
Woodbrookers
De Rode Hoed
Foar de trochbraak yn Fryslân hat Koartehimmen gjin betsjutting hân. It wurkleazenswurk, de ûnderwizers- en jeugdkursussen hawwe foar party in seine west. In Noardlike Kommisje regele dêrnei it wurk. De arbeidsmienskip joech it tydskrift Tijd en Taak út. Yn 1995 waard de arbeidsmienskip opheft. Har aktiviteiten waarden opnomd yn dy fan de feriening De Rode Hoed yn Amsterdam. De sintra yn Bentveld en Kortehimmen, en ek inkele oare, hawwe in bestimming as hotel of konferinsjeoard krigen. Yn 2010 is it behannelsintrum foar jongerein de Woodbrookers yn Koartehimmen iepene. It is bedoeld foar jongerein tusken de tolve en achttjin jier mei gedrachsproblemen.
Jelle ten Rouwelaar
thumb|Jelle ten Rouwelaar (jannewaris 2015)
Karriêre
Jelle ten Rouwelaar begûn mei fuotbaljen by de amateurs fan SC Joure. Emmen wie yn him ynteresseare, sadat hy yn it seizoen 1999/2000 dêr syn debút makke. Ek yn de dêr opfolgjende seizoenen blinkt Ten Rouwelaar út yn it doel en waard selektearre foar Jong Oranje.
Nei fjouwer jier Emmen tekent Ten Rouwelaar foar fiif seizoenen by PSV, dêr't er yn seizoen 2002/2003 ûnder de latte komt te stean. Syn offisjele debút by PSV is de UEFA Champions League-wedstriid tsjin AJ Auxerre dêr't hy in goede wedstriid spilet dy't mei 0-0 lykspul einiget. Lykwols komt yn de rin fan it seizoen krityk op Ten Rouwelaar syn spul. Hy eaget betiden wat ûnwis en neffens guon komt dat troch in gebrek oan erfaring. Ek trener Guus Hiddink hat krityk en yn febrewaris 2003 wurdt besletten dat Ten Rouwelaar de rest fan it seizoen oan FC Groningen ferhierd wurde sil. It seizoen dêrop wurdt er ferhierd oan FC Twente, dêrnei FC Zwolle, FC Eindhoven en yn july 2006 ferhuzet hy nei Austria Wien. Ek dêr bliuwt hy mar ien seizoen en fertrekt wer nei in oare klup.
By NAC giet it in stik better en wurdt Ten Rouwelaar foar Edwin Zoetebier earste keeper. It seizoen 2007/08 einiget hy mei de klup op it tredde plak en as keeper hâldt er 16 kear "de nul", dêr't hy as twadde bêste keeper fan de Nederlân kompetysje einiget efter doelman Gomes fan PSV. Tagelyk ferbettert hy it kluprekord fan 'NAC's langst net-passearde keeper.
Nederlânsk alvetal
Yn maart 2011 waard Ten Rouwelaar troch bûnscoach Bert van Marwijk as tredde keeper by de seleksje fan it Nederlânsk alvetal helle foar twa EK-kwalifikaasjewedstriden tsjin Hongarije. Hy kaam net yn aksje foar it Nederlânsk alvetal. Op 27 maaie 2011 waard Ten Rouwelaar wer oproppen troch Van Marwijk, diskear foar de oefentrip fan it Neederlânsk alvetal yn Súd-Amearike. Hy ferfong Vorm, dy't op de training yn Hoenderloo in blessuere oan syn rjochterhân oprûn. Ten Rouwelaar is de tredde doelman foar de duels tsjin Brazylje en Uruguay (8 juny).
Frije tiid
De frije tiid of lins fan in persoan is dy tiid dy't noch net foar de ien-of-oare bezichheid fêstlein is. Yn it bysûnder giet it om de tiid dy net brûkt wurdt foar wurk, húshâlden of sliep.
Frije tiid kin op ferskate wizen bestede wurde. Sa kin yn dy tiid oan sport, oan leafhawwerijen, oan reizgjen of oan it passyf of aktyf beoefenjen fan kultuer.
Motorsport
thumb|right|Motorcross Ta motorsport wurdt elke sport rekkene dy't op in twa- of trijetsjillich reau dien wurdt dat troch in motor oandreaun wurdt.
Terbant
Terbant hat  ynwenners.
Skiednis
Aldere nammen fan Terband binne 'Bant' (1315), 'Terband' (1492) en 'Katrynbant' of 'Opperbant' (1505). Bant is âldsaksysk foar 'streek'. De namme Katrynbant ferwiisde nei de hillige Katarina, patroanhillige fan de tsjerke. Opperbant bestjut safolle as "Op de Streek". De midsiuwske tsjerke fan Terbant wie yn 1638 sa ferfallen, dat der besletten waard om in nije tsjerke te bouwen fan 70 by 23 houtfoet. De tsjintwurdige neoklassisistyske tsjerke ferfong yn 1845 de âldere tsjerke en is boud neffens in ûntwerp fan Thomas Romein.
Yn de Tachtichjierrige Oarloch waard by it doarp de Bantsterskâns oanlein. It moat in aardich grutte skâns west ha mei in besetting fan wol 300 man. Op it plak dêr't yn It Hearrenfean de strjitten Fok en Skâns yn inoar oergeane is ta neitins fan de Bantsterskâns in keunstwurk fan Albert Oost set. Ek betinkt de strjitnamme De Skâns yn It Hearrenfean-Noard de eardere Bantsterskâns.
Yn Terbant stie earder Fioletta, in neisoarchkoloanje fan it Griene Krús.
Terbant foarme foar 1934 mei de doarpen Tsjalbert, Lúnbert en Gersleat de gemeente Aenjewier. De fjouwer doarpen lizze oan de Aenjewierwei en wurde noch altyd 'Aenjewier'' of 'De Streek' neamd.
Yn 'e jierren 1950 is in diel fan de âlde himrik fan Terband mei in grinskorreksje oergien nei de himrik fan It Hearrenfean. Yn dy tiid waard ek de rotonde oanlein op de krusing fan de lettere A32 en A7, tsjintwurdich it Knooppunt It Hearrenfean. Foar dat doel moast in diel fan Terband ôfbrutsen wurde.
Mienskip
thumb|260px|H.B. Jonkerwei De fjouwer doarpen fan 'e eardere gemeente Aenjewier hawwe mienskiplik in yn 2016 iepene Multyfunksjonele Akkomodaasje, dy't yn Tsjalbert stiet. It doarp docht in soad yn 'e mande mei de oare Aenjewierster doarpen en hat ek in mienskiplik Pleatslik Belang. "Aengwirden Aktief" is de doarpskrante.
Skoalle
Sûnt 2022 geane de bern fan alle Aenjewierster doarpen nei de doe iepene gearwurkingsskoalle De Nijewier. De skoalle stiet yn Tsjalbert.
Ferienings
( De list is yn 2023 bywurke mei help fan de hiemside fan 'e Aenjewierster doarpen. Sjoch foar de meast aktuele ynformaasje oer ferienings op dy hiemside) thumb|260px|Opfallend bushokje
Befolkingsferrin
( Boarnen: 1850-1980: De Heeren en de Anderen, R. Boltendal, side 301-302; 2015 en 2020: Alle Cijfers )
Wapen
It wapen fan Terbant bestiet út in swart fjild mei dêrop in deadskop op twa krúste bonken yn sulver en trije griene nôtieren yn elts eachgat. Under it wapen in wyt lint mei yn swarte letters it wurd Resurrectio (weropstanning). De nôtieren út de eachkassen jouwe oan dat it fruchtbere libben út de dea fuortkomt.
Strjitten
Alle strjitten yn Terbant mei ferklearring fan de nammen.
Fleantúch
thumb|[[Fokker 100 mei registraasje HB-JVE fan Helvetic Airways by de nadering fan de lanningsbaan fan de Lofthaven fan Zürich]] thumb|Thulin Bleriot XI thumb|De earste flecht fan de bruorren Wright, 17 desimber 1903, 10.35 oere
In fleantúch of fleanmasine is in loftfartúch dat in hegere tichtheid hat as lucht (swierder is as lucht) en by steat is in kontrolearre flecht te meitsjen. It makket dêrby gebrûk fan de omheechgeande krêft, lift neamd, feroarsake troch de lucht dy't mei in beskate snelheid oer it spesjale profyl fan it fleugeloerflak streamt.
Skiednis
Utfiners wienen oan de ein fan de 19e iuw dwaande mei it útfinen fan in ferfiermiddel dêr't motorisearre mei flein wurde koe. De loftballon wie al yn 1783 útfûn, it sweeffleantúch waard foar it earst súksesfol testen troch Otto Lilienthal yn 1891. Yn 1903 wisten de Amerikaanske Bruorren Wright as earste minsken mei harren sels boude en motorisearre fleantúch, "The Flyer", in kontrolearre flecht te meitsjen. Yn Nederlân fleach it earste fleantúch op 27 juny 1909, bestjoerd troch Charles de Lambert. Yn 1910 makke de Frânsman Henri Fabre mei de ûntwikkeling fan de it earste wetterfleantúch it mooglik gruttere fleantugen te meitsjen omdat se net ôfhinklik wienen fan de lingte fan in fleanfjild. Twa jier letter kaam Curtiss mei de earste fleanboat. Yn datselde jier waard ek it earste eksperimint dien mei opstigen fan in skip ôf troch Eugene Ely.
Hoewol't der eksperimintearre waard mei it ferfier fan post en passazjiers, soe it fleantúch foarearst noch as sport- en stuntapparaat brûkt wurde. Sûnt 1911 begûnen de Jeropeeske legers har te ynteressearjen foar it fleantúch mei it each op in kommende oarloch, dy't útrinne soe yn de Earste Wrâldoarloch, al konsintrearren de Dútsers har noch in skoft op de Seppelin. De Earste Wrâldoarloch wurke yn Europa as in katalysator op de ûntwikkeling fan it militêre fleantúch. Der waard begûn om fleantugen yn te setten as ferkenner. Doe't de fijannen dêrnei mei elkoar yn konflikt kamen yn de loft, kaam it jachtfleantúch yn byld. Dat krige mitrailleurs op de motorkape. Troch Sikorsky syn eksperiminten mei fjouwermotorige fleantugen waarden grutte bommesmiters mooglik. De Britske marine gie fierder mei it opstigen en lânjnen fan skippen ôf, wat resultearre yn de earste torpedobommesmiters.
Nei de Earste Wrâldoarloch kamen in soad fleanders en fleantugen sûnder wurk te sitten. Bommesmiters waarden omboud ta de earste folweardige passazjiersfleantugen om de moeilike neioarlochske jierren troch te kommen. Wylst de passazjiersfleantugen geandewei better waarden, stienen de ûntwikkelingen yn de militêre takke sa goed as stil. Allinnich de loftraces joegen fleantúchbouwers de mooglikheid om nije techniken út te probearen. Ut dy loftracers ûntstie dan ek de earste nije generaasje jachtfleantugen wêrmei't de Twadde Wrâldoarloch yngien waard. Ek dy oarloch wurke as in katalysator op de ûntwikkeling. It sweeffleantúch waard yn Dútslân ta yn de finesses trochûntwikkele om it ferdrach fan Versailles te ûntdûken. Dêrneist ûntstienen der dûkbommesmiters, nachtjagers en de strielmotor waard yntrodusearre.
Yn dyselde tiid kaam ek it massatoerisme op in de westerske lannen. Net allinnich waarden de passazjiersfleantugen geandewei grutter, lykas de Boeing 747, mar ek sneller, mei as hichtepunt de supersoanyske Concorde. Yn dyselde tiid ûntwikkele him ek de privee- of sakejet, sadat wichtige sakelju net bûn wienen oan fleantiden en krappe fleantugen. Flak foar it útienfallen fan it Warsjaupakt en de Sovjet-Uny waard de stealth-technyk tapast op oare fleantugen as allinnich de spionaazjefleantugen. De ûntwikkeling fan it gefjochtsfleantúch giet sûnt de fal fan it kommunisme minder hurd. De Europeeske lannen rinne tsjin enoarme ûntwikkelingskosten op, wêrtroch't se mei lijen de Eurofighter fan de grûn witte te krijen. Lytsere lannen, lykas Taiwan, Israel, Korea en Sweden witte de holle boppe wetter te hâlden troch it meitsjen fan militêre fleantugen dy't basearre binne op besteande techniken, wylst de kosten foar de Amerikaanske F-35 Lightning II allinnich mar oprinne. Yn de boargerloftfeart geane de ûntwikkelings lykwols troch. Airbus kiest foar grutter mei de dûbeldeks A380. Boeing kiest foar sunich en miljeufreonliker mei ûnder oarende 787.
Echo & the Bunnymen
thumb|right|260px|Echo & the Bunnymen (2010) Echo & the Bunnymen is in Ingelske new waveband oprjochte yn 1978 yn Liverpool. De band brocht yn 1980 syn debútalbum Crocodiles út. Yn 1993 waard de band opheft, mar yn 1996 makke de band in trochstart. Echo & the Bunnymen hat trettjin studio-albums en tsien live-albums útbrocht.
Tolhiksbosk
De Tolhiksbosk is in bosk fan 10 bunder ûnder Aldhoarne by it Tsjongerkanaal en eastlik fan de dyk nei Aldeberkeap. Hy is yn 1954 troch Steatboskbehear oankocht. Op it terrein de oerbliuwsels fan in 17e iuwske skâns.
Luna Silver
Luna Silver, echte namme ûnbekend (27 febrewaris 1996), is in Pakistaansk-Nederlânsk neakenmodel en pornografysk aktrise fan Pakistaansk komôf. Neffens har offisjele opjefte wie se ûnder har pornokarriêre 1.68 m, mei in gewicht fan ? kg.
Kamera
thumb|Voigtländer fototastel, Vitoret F thumb|iepenwurke fototastel
In kamera is in ôfsluten romte of kastke wêryn't troch in gat of lins foarwerpen op ien fan de wanden ôfbylde wurde. It wurd kamera komt út it Latyn en is it earste wurd fan de oarspronklike útdrukking camera obscura ('donkere keamer').
Sa'n donkere keamer is in romte dy't hielendal fertsjustere is, mei in lyts gatsje yn de wand. Is der bûten genôch ljocht, dan is op de wand foar it gatsje oer it byld fan de bûtenwrâld.
Skiednis
De camera obscura waard beskreaun yn in manuskript fan Leonardo da Vinci. It orizjinele manuskript fan Da Vinci bestiet net mear, mar der is in oersetting út 1797 bekend fan de natuerkundige Venturi. Ek yn de Grykske âldheid (Aristoteles) wienen der lykwols al beskriuwings fan ôfbylden troch in lyts gatsje op de wand fan in donkere keamer.
Wurdt it gatsje grutter makke, dan wurdt it byld helderder, mar ek minder skerp. De oplossing dêrfoar is om foar it gatsje in positive lins te setten.
Tsjintwurdich
Fideokamera's, filmkamera's en telefyzjekamera's binne geskikt foar it meitsjen fan opnamen fan bewegende of feroarjende bylden, neamd fideo, telefyzje-opnamen, of films, meastal ynklusyf lûd. Fotokamera's binne inkel geskikt foar it meitsjen fan stilsteande opnamen, foto's sûnder lûd. Neist fotokamera's binne ek digitale kamera's (ynklusyf mobile telefoans mei ynboude kamera's) benammen bedoeld om foto's mei te meitsjen, al ha se bytiden de mooglikheid om fideo-opnamen te meitsjen fan minne kwaliteit (lege resolúsje en in lyts oantal bylden de sekonde).
In oar wichtich ûnderskied wurdt makke tusken de kamera's dy't elektroanysk wurkje (sjoch digitale kamera's en fideokamera's) en kamera's dy't wurkje mei ljochtgefoelige film (sjoch fotokamera's en filmkamera's). De measte moderne kamera's wurkje elektroanysk mei útsûndering fan profesjonele kamera's foar it meitsjen fan films.
Aebingastate (Hallum)
Aebingastate soe oan de Hegebuorren op de doarpsterp fan Hallum stien hawwe, gemeente Ferwerderadiel, krekt east fan Offingaburgch.
It hûs wie der al yn de 17e iuw, mooglik hat in grut hearehûs west, sûnder de status fan state. De eardere pastorije wurdt no bewenne. Cannegieter skriuwt yn syn artikel oer Offingastate (F.V.A. 1897) dat der in Aebingastate stien hawwe soe oan de Hegebuorren mei útrit fan de stallingen oan de Langebuorren mei in paad dat letter De Baaierd neamd waard.
Op de kadastrale minút is in iepen, hast rjochthoekich terrein te werkennen dat it stee fan de state west hawwe kin. Dat perseel grinze oan de eastlike grêft fan Offingaburch. Aebinga soe itselde west hawwe as "Het Hooghuis". Dat komt yn it 'Register van den Aanbreng' fan 1511 foar op namme fan Sypke to Haghehuus. Ut de namme "Hooghuis" falt ôf te lieden dat dit de wenning wie fan de (doarps)rjochter en sil dan yn 1511 al in beskate status hân hawwe. Nei de Fan Aebinga’s soe de family Fan Burmania it hûs yn eigendom hân hawwe. Jonkhear Sjuck fan Burmania ferkocht it hûs Aebinga yn 1716 oan Jacob Jansen IJssel.
It soe yn 1783 noch bestien hawwe en doe yn eigendom west hawwe fan Frou W. E. fan Aylva dûariêre fan Sixma. Hja stoar yn dat jier. Yn de stimkohieren binne beide nammen net werom te finen. Wol besieten suster en bruorren Sixma as erfgenamten fan harren mem ferskate stimdragende pleatsen en hoarnlegers yn Hallum. De famylje Waslander hat der tusken 1740 - 1803 wenne. De luitenant-generaal Abraham Waslander ferstoar dêr op 24 april 1803. Yn 1874 kocht de destiidske kristlik-grifformearde tsjerke in pân en liet it ôfbrekke. Op it stee waard yn dat jier in pastorije boud. De earste bewenner fan it nije hûs wie dûmny J. van Anker, dy't der mar twa jier wenne hat.
Haije Boersma
Haije Anne Boersma (Stiens, 1904 - Ljouwert, 21 oktober 1995) wie ynspekteur fan it Frysk Rundfee Stamboek tusken 1929 - 1959.
Sûnt 1959 bestjoerslid fan it FRS, fan 1962-1973 foarsitter. Fersoarge in soad foarljochting oer de hiele wrâld en joech yn syn bestjoersperioade in soad omtinken oan it bienwurk, mar ek oan de jaarfoarmen en -kwaliteit. Dit mei it each op it yn dy tiid opkommende oantal melkmasines en de opkomst fan lisboksstâlen.
Krige yn it bûtenlân de ûnderskiedings: Chevalier de Mérite Agricole (1949), eareboarger fan Cambrai (sit fan it Frânske swartbûntstamboek; 1972) en earelid fan de Friesfokkers Feriening fan Súd-Afrika (1974).
Wie sûnt 1966 lid fan de Provinsjale Steaten fan Fryslân foar de VVD en sûnt 1974 fraksjefoarsitter.
Minút
In minút is gewoanlik 60 sekonden. 60 minuten binne in oere, 1.440 minuten binne in dei.
Persia Monir
Persia Monir, echte namme: Karen Hale (27 septimber 1958), is in rêstend Amerikaansk neakenmodel en pornografysk aktrise. Hja makke har debút yn in pornografyske film yn 2007. Neffens har offisjele opjefte is se 1.65 m lang, mei in gewicht fan 59 kg en kupmaat 36E.
Piet Dankert
Pieter (Piet) Dankert (Stiens, 8 jannewaris 1934 – Perpignan, 21 juny 2003) wie in Nederlânske politikus útnamme fan de PvdA.