cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ulrik fan Dornum
Troch syn houlik mei Essa fan Oldersum yn 1494 waard Ulrik hear fan de helte fan de hearlikheid Oldersum, allyksa fan Jarßum en Widdelswehr. Dêrfoaroer waard syn erfdiel fan syn heit yn Harlingerlân troch syn âldere healbroer ynholden. Ulrik syn frou Essa ferstoar yn 1515 en út harren houlik waarden gjin bern berne. Dêrom foel harren erfenis op it Hûs fan Oldersum werom. Ulrik boaske foar de twadde kear Hyma fan Grimersum.
Yn juny 1526 organisearre Ulrik it saneamde Oldersumer Kollokwium yn de tsjerke fan Oldersum. It dokumint dat er dêr oer gearstalde waard noch yn itselde jier troch Nikolaus Schirlentz yn Wittenberg printe. Troch it fersprieden fan it dokumint joech Ulrik de oanset ta in flugge oergong nei de Reformaasje yn East-Fryslân.
Ontariomar
De Ontariomar (Ingelsk: Lake Ontario; Frânsk: Lac Ontario), is de eastlikste fan 'e fiif Grutte Marren fan eastlik Noard-Amearika, mei in oerflak fan 19.000 km². It djiptegemiddelde is 86 m, mei in djipste punt op 244 m ûnder it wetteroerflak. Op it breedste punt mjit dit wetter 85 km, en op it langste punt 311 km. Metten neffens wetteroerflak is de Ontariomar de lytste fan 'e fiif Grutte Marren, mar as men nei wetterfolume sjocht, stribbet de mar dochs de folle ûndjippere Earymar foarby.
De Ontariomar wurdt oan 'e súd- en eastkant begrinzge troch de Amerikaanske steat New York, en oan 'e noard- en súdwestkant troch de Kanadeeske provinsje Ontario. It is de iennichste fan 'e Grutte Marren dy't gjin kustline hat mei de Amerikaanske steat Michigan. It is ek de lêste mar yn 'e keatling, en lit it wetter streamôf gean troch de rivier de Sint-Lawrence, dy't útmûnet yn 'e Atlantyske Oseaan.
De Kanadeeske provinsje Ontario is nei de mar ferneamd, en net oarsom, sa't wol tocht wurdt. Ontario is in wurd út 'e taal fan 'e Huroanen, in Yndiaansk folk dat yn dizze krite tige machtich wie doe't de earste Frânske ûntdekkingsreizgers dit diel fan Noard-Amearika besochten. De namme betsjut "Mar fan Glinsterjende Wetters".
Krêft
thumb|Foarbylden fan wurkjende krêften Yn de natuerkunde is de krêft dy't de beweging fan in foarwerp feroarje kin. In krêft kin in foarwerp mei massa syn foarm en faasje feroarje. Troch it wurkjen fan in krêft kin der arbeid dien wurde. Krêften kinne neamd wurde nei de wurking dy't se op in foarwerp hawwe, lykas lûkkrêft, driuwkrêft en dwerskrêft Krêften kinne ek neamd wurde nei harren oarsaak of wurking, lykas swiertekrêft, wriuwingskrêft en midpuntsykjende krêft.
In krêft kin oerbrocht wurde troch kontakt tusken foarwerpen of dieltsjes dy't yn in fêste, floeibere, gasfoarmige aggregaasjetastân binne of troch in krêftefjild. Dy krêftefjilden binne yn de klaasike natuerkunde elektromagnetysk of gravitasjoneel.
Wetten fan Newton
Neffens de twadde wet fan Newton wurdt de krêft sa formulearre:
As de massa net feroaret jildt foar de krêft mei
De rjochting fan de krêft is de rjochting fan de akseleraasje.
Ienheid
De SI-ienheid foar krêft is neamd nei de Ingelske wittenskipper Sir Isaac Newton en wurdt útdrukt yn newton mei de symboal "N".
Hans Knoop
Libben
Hy waard ûnder de Twadde Wrâldoarloch berne as soan fan ûnderdûkte Joadske âlden. Knoop waard grutbrocht yn Amsterdam, dêr't er op de legere skoalle kunde krige oan Charles Geerts. Jierren letter wie Knoop in pear kear wurdfierder fan Geerts. Yn 1963 sette Knoop syn sjoernalistike karriêre út ein as ferslachjouwer by De Telegraaf. Letter wie er ûnder oare korrespondint yn Brussel en Tel Aviv,mei foar de AVRO. Fan 1968 oant 1971 wie er haadredakteur fan it Nieuw Israëlietisch Weekblad.
Fan 1974 oant oktober 1977 wie Hans Knoop haadredakteur fan it opinywykblêd Accent. Yn dy tiid spile de saak-Menten. Nei in tip fan in Israelysk sjoernalist slagge it Knoop, lykas ek TROS-sjoernalist Wibo van de Linde materiaal te finen dat belêstend foar Menten wie. Menten naaide yn novimber 1976 út nei it bûtenlân, mar Knoop spoarde him op yn Switserlân en Menten waard útlevere oan Nederlân en berjochte.
Nei syn wurk foar Accent stichte Knoop in media-advysburo. Sûnt 1990 wennet er yn België en komt er út en troch noch wolris yn it nijs. Yn 2005 gie er it petear oan mei Gretta Duisenberg, dy't er in antysemyt neamde. Yn maaie 2006 beskuldige er de Dútske ûndernimmer en Media Markt-eigener Otto Beisheim derfan dat dy syn winkelkeatling opset hie mei Switsersk jild dat fan de Waffen-SS kaam.
Hans Knoop brocht in tal publikaasjes op syn namme, ûnder mear Zesdaagse van Sinaï, De Joodsche Raad van Amsterdam en Wouter Basson, de Mengele van Zuid-Afrika.
Telefyzjerige
Neijier fan 2016 stjoerde Omrop MAX in telefyzjesearje út oer de Saak-Menten, basearre op Knoop syn boek út 1977. Guy Clemens spile Knoop yn de searje.
Waldorf (Rynlân-Palts)
Waldorf is in Ortsgemeinde yn de lânkring Ahrweiler yn de Dútske dielsteat Rynlân-Palts. Waldorf heart by de Verbandsgemeinde Bad Breisig.
Geografy
Waldorf leit yn it Vinxtbachtal oan de râne fan it fulkaanpark Brohltal tusken Sinzig en Niederzissen, oan de foet fan de deade fulkaan Bausenberg. Ta Waldorf wurde ek de buorskippen Adamsmühle, Marienhöhe en Ockenfelsmühle rekkene.
Earymar
De Earymar (Ingelsk: Lake Erie; Frânsk: Lac Érié), is ien fan 'e fiif Grutte Marren fan eastlik Noard-Amearika, mei in oerflak fan 25.667 km². It djiptegemiddelde is 19 m, mei in djipste punt op 64 m ûnder it wetteroerflak. Op it breedste punt mjit dit wetter 92 km, en op it langste punt 388 km. De Earymar is op 'e Ontariomar nei de lytste fan 'e fiif Grutte Marren.
De Earymar wurdt oan 'e westkant begrinzge troch de Amerikaanske steat Michigan, oan 'e súdkant troch de steaten Ohio, Pennsylvania en New York, en oan 'e noardkant troch de Kanadeeske provinsje Ontario. Der lizze mear as fjouwerentweintich petiterich lytse eilantsjes yn 'e Earymar. Mei it wetter dat de mar útstreamt, wurdt sawol yn Kanada as yn 'e Feriene Steaten in protte elektrisiteit opwekke, mei't it by de Niagarawetterfallen ûnbidich grutte hydro-elektryske turbines oandriuwt.
De mar is neamd nei de Eary (Erie), in no sa goed as útstoarn Yndiaansk folk dat de krite besuden de mar bewenne yn 'e tiid dat de earste Frânske ûntdekkingsreizgers dit diel fan Noard-Amearika besochten.
Jouwert Witteveen
right|200px|thumb|Jouwert Witteveen Jouwert Witteveen (Wurdum, 27 maart 1850 - De Haach, 13 juny 1928) wie in Nederlânsk-Frysk luitenant-kolonel, ûnder mear detasjearre by it Yndysk leger en ridder yn de Militêre Willems-Oarder.
Karriêre
Witteveen waard yn 1874 beneamd ta twadde luitenant, yn 1880 earste luitenant en yn 1885 (hy tsjinne doe by it earste rezjimint yn Ljouwert) waard er foar fiif jier detasjearre by it Yndysk leger. Hy gie 23 jannewaris fan dat jier nei Ynje en waard dêr op 15 july 1887 by it 3e Bataljon Ynfantery pleatst. Op 22 maart 1888 waard er yn it militêr kommandemint Atjeh en Onderhorigheden oerpleatst fan it tredde bataljon (Kota Radja) nei it garnizoensbataljon fan Atjeh (Tjot Iri), yn novimber fan dat jier by it tolfde bataljon ynfantery yn Kota Radja pleatst en yn desimber nei Padang evakuearre.
Witteveen waard by Keninklik Beslút fan 22 maaie 1888 nûmer 14 beneamd ta ridder yn de Militêre Willems-Oarder foar syn warberens yn de Atjeh-oarloch yn 1887. Om reden fa'n sykte gie er yn 1889 werom nei Nederlân. Doe't er better wie, waard er oerpleatst nei it rezjimint Grenadiers en Jagers. Yn 1893 waard Witteveen befoardere ta kapitein en yn 1896 waard er foar twa jier detasjearre by it leger ynt West-Ynje.
Yn 1898 kaam Witteveen yn Nederlân werom om te tsjinjen by it earste rezjimint ynfantery; hy waar yn 1902 befoardere ta majoar en yn 1904 ta luitenant-kolonel, wêrnei't him yn juny 1907 earfol ûntslach en pinsjoen ferliend waarden. Witteveen stoar yn juny 1928 en waard beïerdige op Nieuw Eykenduynen yn De Haach, yn it bywêzen fan in offisjele ôffurdiging fan de brigade Grenadiers en Jagers.
Gemeente (Dútslân)
300px|thumb|Fertikale bestjerslagen yn Dútslân 300px|thumb|De Römer, it stedhûs fan [[Frankfurt am Main sûnt 1405]] De gemeente yn Dútslân (Dútsk: Gemeinde of Kommune) is de leechste bestjoerslaach. Yn jannewaris 2021 wiene der 10.790 selsstannige stêden en gemeenten, dêr't der 2.054 stêden fan binne. In gemeente en stêd kinne de twadde, tredde, fjirde of fyfde laach wêze, ôfhinklik fan de status fan de gemeente en de dielsteat, dêr't de gemeente yn leit. Yn de stedssteaten Berlyn en Hamburch binne se de twadde laach, om't de stêden net allinnich in gemeente, mar ek in dielsteat foarmje. Ek yn Bremen foarmje se de twadde laach, mar dy dielsteat bestiet út twa stêden.
Yn de oare dielsteaten steane de gemeenten ûnder de bestjoerslaach fan de lânkring - Landkreis, of yn Sleeswyk-Holstein en Noardryn-Westfalen, en earder yn Prusen Kreis neamd. Guon gemeenten binne yn gemeenteferbannen - Gemeindeverband, yn Nedersaksen Samtgemeinde, oansletten, dêr't se guon administrative taken mei-inoar diele.
Ornaris wurde stedsgemeenten oantsjutten as Stadt en plattelânsgemeenten as Gemeinde. De heechste mjitte fan selsstannigens fan in gemeente binne de stêden dy't net in part fan in lânkring binne, de Kreisfreie Stadt (kringfrije stêd). Yn guon dielsteaten hawwe se, ôfhinklik fan harren grutte, mear selsstannigens, sa as de Große Kreisstadt (grutte kringstêd).
De grutste gemeente is Berlyn, mei likernôch 3.600.000 ynwenners, en de lytste gemeente is Groue yn Noard-Fryslân mei 11 ynwenners.
Wetjouwing
De gemeenten binne de ûnderste bestjoerslaach yn Dútslân. Neffens de grûnwet fan de Bûnsrepublyk (kêst 28) moatte se in demokratyske struktuer hawwe. Hja binne ferantwurdlik foar alle saken fan de pleatslike mienskip. Harren macht wurdt lykwols beheind troc de federale wetjouwing en de wetjouwing fan de oanbelangjende dielsteaat. De Kommunale Selbstverwaltung betsjut dat yn gemeenten yn eigen behear itjinge dien wurdt dêr't oars de dielsteat fearnatwurdlik foar wêze soe. De gemeente hat allinnich in útfierende taak, en is in gemeenteried yn dy sin gjin folksfertsjintwurdiging.
De dielsteat is der in Gemeindeordnung of Kommunalferfassung, dêr't de dielsteat yn regelet wat de taken fan de gemeenten binne en hokker struktuer se hawwe moatte. Yn dy wetjouwing kin in gemeente syn eigen regels fêststelle. Fúzjes fan gemeenten wurde troch in dielsteatwet regele.
In gemeente hat syn eigen budzjet en mei belesting heffe. Typysk ferplichte taken fan in gemeente binne berneopfang, it hûsfestjen fan skoallen, bestriden fan rampen en rioelearing. Gruttere gemeenten kinne op frijwillich grûnwurk soargje foar merken, museums, sosjale saken, iepenbier ferfier, ensafuorthinne.
8e iuw f.Kr.
De 8e iuw f.Kr. of achtste iuw foar Kristus rûn fan 1 jannewaris 800 f.Kr. oant 31 desimber 701 f.Kr.
Wetten fan Newton
thumb|De earste en twadde wetten fan Newton yn it Latyn út de oarspronklike útjefte yn 1687 fan de Principia Mathematica De wetten fan Newton besteane út trije natuerwetten dy't streekrjochte relaasje biede tusken de krêft dy't op in foarwerp útoefene wurdt en de beweging fan dat foarwerp. Hja waarden foar it earst gearstald troch Sir Isaac Newton yn syn wurk Philosophiae Naturalis Principia Mathematica (1687).
Earste wet: de wet fan de stadigens
In foarwerp sil yn rêst bliuwe of mei in oanhâldende faasje bewegen bliuwe, of it moat wêze dat der in netto krêft op wurket. As der gjin resultearjende krêft op in foarwerp ynwurket, kin der gjin feroaring yn de faasje plakfine.
Twadde wet: krêft feroaret de faasje
De feroaring fan de ympuls is rjocht lykredich mei de resultearjende krêft en folget de rjochte line dêr't de krêft yn wurket. De netto krêft op in foarwerp is itselde as syn massa fermannichfâldige mei syn akseleraasje. De formule is:
As de massa net feroaret jildt foar de krêft mei
Tredde wet: aksje en reaksje
As in foarwerp A in krêft op in foarwerp B útoefenet, giet dy krêft mank mei deselde grutte, mar tsjinoerstelde rjochte krêft  fan B op A. Foar eltse aksje is der deselde of in tsjinstelde reaksje. De sterke foarm fan de wet stelt fierder dat dy twa krêften yn deselde line wurkje. Dy wet wurdt gauris ferienfâldige nei de sin "Eltse aksje hat deselde en tsjinoerstelde reaksje".
Gravitaasjewet fan Newton
Fierder is der noch de gravitaasjewet fan Newton, dy't ek wol de fierde wet fan Newton neamd wurdt. As allinnich de earste trije wetten bedoeld wurde, wurde dy ek wol oantsjut as de bewegingswetten fan Newton. De gravitaasjewet fan Newton is:
Dr. No (film)
Dr. No (útspr. as Doctor No) is in Britsk-Amerikaanske Technicolor-spionaazjeskriller út 1962 ûnder rezjy fan Terence Young, mei yn 'e haadrollen Sean Connery as geheim agint James Bond en Ursula Andress as de Bond girl Honey Ryder. De titel ferwiist nei de namme fan 'e antagonist. De film is basearre op 'e roman mei deselde namme út 1958 fan Ian Fleming, hoewol't it senario ek eleminten út oare James Bond-romans befettet. It ferhaal folget de Britske MI6-agint James Bond as er útstjoerd wurdt nei Jamaika, dêr't in oare Britske agint spoarleas ferdwûn is. It ûndersyk liedt him nei de ûndergrûnske basis fan 'e smjunt Dr. No, dy't fan doel is om it Amerikaanske romtefeartprogramma op Cape Canaveral yn 'e bulten te jeien mei in wapen yn 'e foarm fan in radioliedstriel.
Dr. No wie it earste diel út 'e James Bond-filmsearje en fêstige fuort in stikmannich eleminten dy't neitiid fêste ûnderdielen fan 'e searje waarden, lykas de yntroduksje fan 'e haadpersoan sjoen troch de loop fan in fjoerwapen en de bekende titelmuzyk fan Maurice Binder. De film, dy't tsjin in leech budget makke waard, wie in grut kommersjeel súkses yn 'e bioskopen, en lei dêrmei de grûnslach foar de fierdere filmrige. Doedestiden krige Dr. No fan 'e filmkritisy mingde resinsjes, mar meitiid bettere de reputaasje op en tsjintwurdich wurdt de film beskôge as ien fan 'e bêste James Bond-films. In folgjend diel yn 'e rige, From Russia with Love, kaam út yn 1963.
Plot
Neitiid bejout Bond him nei de haven om Quarrel te ûnderfreegjen, in Kaaimaneilanner mei wa't Strangways gauris de see op gie te angelfiskjen. Dyselde blykt gear te wurkjen mei de CIA en bringt Bond yn 'e kunde mei Felix Leiter. It docht bliken dat de angelfiskerstripkes fan Strangways en Quarrel bedoeld wiene om 'e krekte lokaasje fêst te stellen dêr't de radiosteuring fan 'e NASA-operaasjes wei kaam. Strangways wie derfan oertsjûge dat de oarsprong op ien fan 'e lytsere eilantsjes foar de Jamaikaanske kust lei, en hy hie yn dat ramt benammen belangstelling foar Crab Key, in eilantsje mei in bauksytmyn eksploitearre troch de Aziatyske dr. No, dy't gjin ûnbefoegden op syn gerjochtichheid hawwe wol. Quarrel en de lânseigen befolking fan Jamaika ferkeare yn 'e ûnderstelling dat der in draak op Crab Key libbet en binne deabenaud om nei it eilân ta; Bond ornearret dat soks byleauwe is, grif aktyf oanfitere troch dr. No.
De grûnmeunsters dy't Strangways ûndersykje litten hat troch Dent, kamen neffens Quarrel fan Crab Key, dêr't se tegearre by nacht temûk in kear oan lân gien binne. As Bond by Dent op besite giet om dêr mear oer te witten te kommen, fertelt de geolooch him dat de meunsters bestiene út weardeleas pyryt, dat net fan Crab Key ôfkomstich west hawwe kin om't dy stiensoarte dêr simpelwei net foarkomt. Bond fertrout it spul net, mar hat gjin bewiis dat Dent him in potsje stiet foar te ligen. Nei harren moeting hastiget Dent him lykwols nei Crab Key ta, om dr. No te warskôgjen dat Bond harren op it spoar is. Dr. No jout Dent in tarantula mei, in giftige reuzespin, dy't Dent yn Bond syn hotelkeamer tusken de lekkens stoppet. De koelbloedige Bond bliuwt lykwols deastil lizzen as er dy nachts de spin oer him hinne kuierjen fielt, en slacht it bistke dea sadree't it oerstapt is op it kjessen.
De oare moarns besiket Bond Pleydell-Smith om 'e dossiers op te freegjen dy't it koloniale bestjoer gearstald hat oer Crab Key en dr. No. Hy is net ferheard as bliken docht dat dy dossiers ûnfynber binne en dat Strangways de lêste wie dy't se ynsjoen hat. Hy trappearret juffer Taro, de sekretaresse fan Pleydell-Smith, as dy harren petear ôfharket, hoewol't se beart dat dat net wie wat se die. Bond besiket har te fersieren, en sy hat wol belangstelling foar him, dat se prate dy middeis by har thús ôf. Earst giet Bond mei in geigerteller nei de boat fan Quarrel ta, dêr't it plak dêr't de stiennen fan Crab Key lein hawwe, flink heger yn radio-aktive strieling blykt út te slaan as de rest fan 'e romp. Hy praat mei Leiter en Quarrel ôf om dy jûns, nei tsjuster, nei Crab Key te farren om te sjen wat se dêr útfine kinne.
Wannear't Bond dy middeis ûnderweis is nei juffer Taro, wurdt er neisitten troch ûnbekenden dy't him opwachtsje, mar de efterfolging einiget as de oare auto yn in ravyn stoart, wêrby't alle ynsittenden omkomme. As Bond by juffer Taro oan 'e doar komt, is dy dúdlik ferheard om him te sjen. Se nûget him deryn en kriget dan in tillefoantsje wêryn't har frege wurdt Bond in tal oeren dwaande te hâlden. Dat se nimt him mei op bêd om seks te hawwen. Neitiid stiet Bond derop om har mei út te iten te nimmen. Hy beart lykwols dat syn eigen auto net goed starte wol, dat hy skillet in taksy. Dat blykt in plysje-auto te wêzen, dêr't juffer Taro yn ôffierd wurdt. Sels bliuwt Bond yn har hûs efter en trappearret er ûnbeskate tiid letter professor Dent as dy de wente binnenslûpt en it minsklik stal op it bêd (eins in pear kjessens ûnder in lekken) besjit yn 'e ûnderstelling dat dat Bond is.
Nei't Bond de professor deade hat, bejout er him nei de haven ta, dêr't Quarrel en Leiter al op him wachtsje. Se farre in ein de see op, wêrnei't Leiter mei de motorboat weromkeart nei Jamaika, wylst Quarrel en Bond mei in lyts roeiboatsje fierder geane nei Crab Key. De oare moarns treffe se dêr op it strân de tsjeppe jonge frou Honey Ryder, in dûkster nei seeskulpen, dy't ek klandestyn op it eilân is. As der bewapene bewekkers efter harren oan geane, ûntkomme se trijeresom nei it mangrovemoeras. Nei't it wer nacht wurden is, dûkt de 'draak' op: in mei flammesmiters tariste tank, dy't beskildere is mei in grutte toskige bek en koplampen hat dy't trochgeane foar eagen. Quarrel komt om as er libben ferbaarnd wurdt troch de flammesmiters. Dêrnei jouwe Bond en Honey harren oer.
Se wurde meinommen nei in geheime, ûndergrûnske basis, dêr't se dekontaminearre wurde om't se yn it moeras besmet rekke binne mei radio-aktive strieling. Dêrnei wurde se nei in lúkse finzenis ta brocht, dêr't se lykwols bewusteleas reitsje nei't se kofje dronken hawwe dy't oanlinge is mei in bedwelmjend middel. As se wer wekker wurden binne, wurde Bond en Honey by dr. No brocht. Dyselde blykt in heal Sineeske, heal Dútske en folslein kriminele wittenskipper te wêzen mei twa metalene protezes yn it plak fan syn hannen, dy't er kwytrekke is troch bleatstelling oan radio-aktiviteit. Hy fertelt Bond dat er oarspronklik in lid fan 'e Tong wie, in foarm fan 'e Sineeske maffia, oant er dêr $10 miljoen oan goud fan stiel en útnaaide. No wurket er foar de terroristyske organisaasje SPECTRE (Ingelsk foar "spûk", in backronym foar Special Executive for Counter-intelligence, Terrorism, Revenge and Extortion: "Spesjale Ienheid foar Kontraspionaazje, Terrorisme, Wraak en Ofparsing").
Dr. No is fan doel en fersteur de lansearring fan Project Mercury op Cape Canaveral troch it gebrûk fan in radioliedstriel. Soks moat de macht fan SPECTRE yn ien klap oan eltsenien dúdlik meitsje. Hy besiket Bond, dy't mei syn fêshâldendheid en fernimstigens yndruk op him makke hat, te rekrutearjen foar SPECTRE, mar Bond stegeret him ôf. Dêrop lit Dr. No Honey fuortfiere en Bond yninoar slaan oant er bewusteleas rekket. As er wer bykomt, befynt Bond him yn in sel dy't in stik minder lúks is as syn eardere ûnderkommen. Hy wit lykwols te ûntsnappen, oermasteret in trewant fan dr. No en docht it anty-strielingspak fan dy man oan, wêrmei't er net te ûnderskieden is fan 'e meiwurkers fan 'e geheime basis. Op dy wize ynfiltrearret er de kontrôlekeamer fan 'e basis.
Bond ûntdekt dêr dat de enerzjy, dy't nedich is foar de radiostriel dy't de lansearring fersteure moat, opwekke wurdt mei in nukleêre bassinreäktor. As de lansearring op it punt stiet te begjinnen, en dr. No risselwearret om syn radiostriel yn te setten, oerbelêstet Bond mei opsetsin it systeem. Dr. No besiket him tsjin te hâlden, mar by harren gefjocht falt er yn it reäktorbassin, dêr't er mei syn hânprotezes net mear útkomme kin. Hy stjert as de mjitte fan radio-aktiviteit tefolle wurdt foar syn anty-strielingspak. Wylst de trewanten fan dr. No alle kanten útspatte om fan Crab Key ôf te kommen ear't de reäktor ûntploft, siket en fynt Bond Honey Ryder, dy't dr. No fêstsette litten hat op in plak dêr't it wetter fan it reäktorbassin har úteinlik berikke soe. Bond befrijt har en se ûntsnappe fan it eilân yn in lyts motorboatsje, wylst efter harren de hiele boel de loft yn fljocht.
Nei't harren branje oprekke is, dobberje Bond en Honey op 'e iepen see om. Dêr wurde se weromfûn troch Felix Leiter, dy't oan board is fan in marineskip fan 'e Britske Keninklike Marine. Hy smyt harren in keabel ta om harren boatsje op sleeptou te nimmen, mar as Honey Ryder him hertstochtlik tutet, lit Bond de keabel wer losglydzje foar't er har oankrûpt.
Rolferdieling
¹) De dialooch fan Ursula Andress waard omreden fan har aksint yn 'e postproduksje fan 'e film neisyngronisearre mei it stimlûd fan Nikki van der Zyl; har sjongen waard neisyngronisearre mei it stimlûd fan Diana Coupland. Net ien fan beide stimaktrises krige in fermelding yn 'e begjintitels. ²) De dialooch fan Eunice Gayson waard yn 'e postproduksje fan 'e film ek neisyngronisearre mei it stimlûd fan Nikki van der Zyl. ²) De dialooch fan Timothy Moxon waard yn 'e postproduksje fan 'e film neisyngronisearre mei it stimlûd fan Robert Rietti. Dyselde waard net fermeld yn 'e begjintitels.
Basearring
Dr. No is yn grutte halen in ferfilming fan 'e roman Dr. No fan Ian Fleming, út 1958. Hoewol't Dr. No de earste James Bond-film wie, wie it lyknammige boek net de earste James Bond-roman. Dat wie nammentlik Casino Royale, út 1953. Yn 'e film binne sadwaande guon eleminten út eardere boeken opnommen, en ek guon út lettere boeken. Sa yntrodusearre Fleming de kriminele organisaasje SPECTRE pas yn 'e roman Thunderball, út 1961.
Produksje
Dr. No waard regissearre troch Terence Young nei in senario fan Richard Maibaum, Johanna Harwood en Berkeley Mather. As produsinten wiene Harry Saltzman en Albert R. Broccoli by it projekt belutsen foar harren filmstudio Eon Productions. De film wie (neffens it Amerikaansk Filmynstitút) in Britsk-Amerikaanske ko-produksje. Saltzman hie de filmrjochten op hast alle James Bond-romans (útsein Casino Royale en Thunderball) fan Fleming kocht foar $50.000. Broccoli woe se fan him oerkeapje, mar dêr woe Saltzman neat fan witte. Dêrom besleaten se gear te wurkjen by de ferfilming fan 'e boeken.
Foar Dr. No wie in budget beskikber fan $1,1 miljoen. Hoewol't it dêrmei bepaald gjin lowbudgetfilm wie, hiene de measte grutte bioskoopfilms út it begjin fan 'e 1960-er jierren in budget dat twa oant trije kear sa heech wie. De kamerarezjy wie yn 'e hannen fan Ted Moore, en de filmmuzyk waard fersoarge troch Monty Norman, hoewol't de ferneamde James Bond-titelmuzyk komponearre waard troch Maurice Binder. De opnamen foar Dr. No fûnen plak yn 'e Pinewood Studios yn it Ingelske Buckinghamshire en op lokaasje op Jamaika. Se setten op 16 jannewaris 1962 útein op it Palisades Fleanfjild (no de Ynternasjonale Lofthaven Norman Manley) yn Kingston (Jamaika) en duorren 58 dagen, oant en mei 30 maart fan dat jier.
Distribúsje
De distribúsje fan Dr. No waard fersoarge troch de Amerikaanske filmstudio United Artists. De film gie op 5 oktober 1962 yn 'e Britske bioskopen yn premiêre. It byhearrende soundtrackalbum ferskynde yn 1963 by platemaatskippij United Artists Records.
Untfangst
Fan 'e filmkritisy krige Dr. No doedestiden mingde resinsjes. Yn it Amerikaanske tydskrift Time waard it personaazje James Bond omskreaun as in "eameljende suffert", dy't "it hast altyd oprêdt om der wat ûnnoazel út te sjen". Stanley Kauffmann fan The New Republic moast ek net folle fan 'e film hawwe, dy't neffens him nea út 'e rie komme koe oft er no in skriller of in parody op in skriller wêze woe. Ek fûn er Sean Connery miscast en hied er neat op mei de boeken fan Fleming. Neffens Leonard Mosely yn The Daily Express wie de film "wille fan begjin oant ein", dêr't er by wize fan oanpriizging oan taheakke "sels de seks is ûnskeadlik". Yn The Observer murk Penelope Gilliatt op dat Dr. No "fol [siet] mei fersonken selsspot", en The Guardian omskreau dat de film as "pittich en goed makke" en as "in kreaze en spannende skriller."
Neffens it Fatikaan wie Dr. No lykwols "in gefaarlike miks fan geweld, fulgariteit, sadisme en seks". It Kremlin stelde fêst dat James Bond de ferpersoanliking wie fan it kapitalistyske kwea. (Beide ôfkarrings joegen de film mear bekendheid en holpen om mear minsken nei de bioskoop te krijen.)
Yn 'e jierren sûnt Dr. No útkaam, is de reputaasje fan 'e film stikken opbettere. Yn 1986 skreau Danny Peary dat Dr. No alles hie dat men fan in James Bond-film winksje koe: "seks, geweld, humor, geweldige aksjesênes en in kleurrike setting". Hy skreau ek: "Der sit in traach stik yn 'e midden, en dr. No hie wol in fatsoenlike trewant bûke kind, mar fierders wurket de film treflik." Yn 1999 krige Dr. No op in ranglist fan 'e hûndert bêste Britske films, gearstald troch it Britsk Filmynstitút (BFI), it 41e plak taparte.
Resultaat
Dr. No brocht yn 'e bioskopen yn 'e Feriene Steaten en Kanada $6 miljoen op, en yn alle oare lannen en territoaria $53,6 miljoen. Wrâldwiid kaam de opbringst dêrmei út op $59,6 miljoen. Ofset tsjin it budget fan $1,1 miljoen betsjut dat in winst fan $58,5 miljoen, hoewol't dêr de marketingkosten noch wol ôf moatte.
Filmsearje
It geweldige kommersjele súkses fan Dr. No joech oanlieding ta de ferfilming fan ferskate oare romans fan Ian Fleming. Dêrút ûntstie de filmsearje James Bond, dy't anno 2021 noch altyd trochgiet en dêrmei de langst rinnende filmsearje aller tiden wurden is. It earstfolgjende diel fan út 'e rige wie From Russia with Love, dat yn 1963 útkaam.
Frank Thring (regisseur)
Frank Thring, echte namme: William Wright (yn Ingelân, 6 juny 1950), is in Britsk pornografysk regisseur en akteur fan Ingelsk komôf, dy't yn it ferline ek wol gebrûk makke hat fan 'e skûlnammen Lee Nover en Arthur Potts. Hy sette yn 1989 útein mei in wurkpaad yn sawol de Jeropeeske as de Amerikaanske pornoyndustry en regisseare in grut tal films.
Libben en karriêre
Thring waard yn 1950 earne yn Ingelân berne. Yn 1989, doe't er 39 jier wie, begûn er oan in wurkpaad as regisseur fan pornografyske films, en fan 1990 ôf wied er yn it ferlingde dêrfan ek aktyf as pornoakteur. Syn rezjy wie lykwols altyd wichtiger as syn aktearjen. Foar dizze karriêre naam er de skûlnamme Frank Thring oan, nei de Australyske mainstream-akteur mei deselde namme. Teffens hat er wol wurke ûnder de namme Lee Nover, in wurdspiling op lean over (Ingelsk foar "bûch dy foaroer").
Neffens de Internet Adult Film Database (IAFD) hie Thring begjin 2017 yn 134 pornofilms aktearre, wylst er 245 films regisearre hie. Dêrby wied er yn beide ynstânsjes wurksum foar sokke foaroansteande Amerikaanske studio's as Hustler Video, Sin City, Elegant Angel, Metro, VCA Pictures en Caballero Home Video. Yn Jeropa wie Thring boppedat in protte yn 't spier foar it Sweedske Private-label.
Under syn karriêre wurke Thring as akteur gear mei aktrises as Erika Bella, Niki Belucci, Dru Berrymore, Laura Black, Danyel Cheeks, Kathy Kash, Sidonie Lamour, Alexandra Nice, Silvia Saint, Amanda Steel en Vanda Vitus. Guon fan 'e bekendste films dy't er regisearre, wiene Cannes Fantasies, Château de Passion en Virgin Treasures diel 1 en 2, allegear produksjes fan Private út 1994, wêrfan't de lêste beide yn it Karibysk Gebiet opnommen waarden op 'e Amerikaanske Famme-eilannen. Dêrnjonken wie Thring ek ferantwurdlik foar de rezjy fan withoefolle dielen fan 'e filmsearjes Private Triple X, Pirate Video en Pirate Deluxe foar Private, en Mr. Beaver Checks In foar Hustler Video.
Stoomgemaal
thumb|right|StoomgemaalVier Noorder Koggen; yn [[Medemblik (plak)|Medemblik, no Nederlands Stoommachine Museum]] thumb|right|Gemaal Cruquius In stoommgemaal is in gemaal dat troch in stoommasine oandreaun wurdt.
Opkomst
Neidat James Watt de stoommasine ûntwikkele hie ta in gaadlike oantriuwing, waard dy fansels ek tapast foar it pompen fan wetter. Yn Nederlân wurde stoomgemalen brûkt sûnt de ein fan de 18e iuw: yn 1787 waard yn de Blijdoarpske polder yn Rotterdam de earste stoompomp ynsetten. Foar dy tiid waarden mûnegongen mei wynmûnen brûkt. It beswier wie dêrby dat in mûne net pompe koe at der te min of te folle wyn wie. Dat probleem hienen de stoompompen net, mar de earste stoomgemalen hienen noch safolle problemen yn harren konstruksje dat hja net betrouwberder wienen as de mûnen.
Bloeitiid
De bloeitiid fan it stoomgemaal lei yn de twadde helte fan de 19e iuw. Yn it begjin van de 19e iuw waard de technyk ferbettere dat stadichoan waarden de stoomgemalen mear en mear ynset. Steamgemalen koenen mei in folle gruttere kapasiteit boud wurde, wat wer gruttere projekten mooglik makke. De geweldige stoomgemalen Leeghwater (1846), Cruquius (1849) en Lijnden (ek 1849) mealden tusken 1849 en 1852 de Haarlimmermar leech. It ynpolderen fan de mar makke de bou fan de boezemstoomgemalen Spaarndam (1846) en Halfweg (1853) needsaaklik.
Neitiid
Yn de 20e iuw waard oergongen op oare enerzjyboarnen. Ynearsten waarden noch in pear nije stoomgemalen boud. It bekendste hjirfan is it Yr. D.F. Woudagemaal (1920), it grutste noch wurkjende stoomgemaal fan’e wrâld. Mar in soad stoomgemalen binne sloopt of omboud ta dieselgemaal.
Ferneamde gemalen
It stoomgemaal by Halfweg is it âldste noch wurkjende steamgemaal. It steamgemaal Cruquius, oait it grutste stoomgemaal fan ’e wrâld, hat gjin stoomtsjettels mear en is ynrjochte as museum.
Oare bekende stoomgemalen binne:
List fan planetoïden 84001-84100
Dit is in list fan planetoïden 84001-84100.
Jipsingboertange
Jipsingboertange (Grinslânsk: Taange) is in doarp yn de gemeente Westerwâlde yn de regio Westerwâlde yn de provinsje Grinslân. It is in lang streekdoarp tusken Jipsinghuizen en Mussel.
It doarp hat yn 1978 lykwols gjin eigen postkoade krigen en falt dêrom ûnder Sellingen. It doarp hat likernôch 150 huzen mei 380 ynwenners.
It doarp leit yn in boskryk gebiet. Dat bosk waard yn de tritiger jierren fan de tweintichste iuw oanlein doe't dat part fan Westerwâlde noch in grut heidefjild wie. Dat barde yn it ramt fan de wurkferskaffing ûnder tige minne omstannichheden. De grûn dy't it minst gaadlik foar lânbou wie, waard brûkt foar de boskbou.
Namme
De namme Jipsingboertange ferwiist nei de sânrêch, yn in feangebiet (tange), dêr't it doarp op ûntstien is. It waard earder ek wol as Jipsingbourtange oantsjutten.
Vleuten
260px|thumb|Lokaasje fan Vleuten yn de gemeente Utert 260px|thumb|Vleutense wetering yn Vleuten Vleuten is in doarp yn it westlike part fan de Nederlânske gemeente Utert en is part fan de Utertske wyk Vleuten-De Meern. It doarp hat 26.458 ynwenners (Boarne: gemeente Utert, 2019). Oant 2001 wie Vleuten it haadplak fan de doe ophefte gemeente Vleuten-De Meern dy't ek de doarpen De Meern en Haarzuilens befette, en dy't doe troch de gemeente Utert anneksearre waard. Vleuten hie doe likernôch 8.000 ynwenners. Mei it nijbouprojekt Leidsche Rijn waard yn de 1990-er jierren úteinset. Dat projekt besloech grûngebiet yn beide gemeenten. Nei de anneksaasje waard Leidsche Rijn in selsstannige Utertske wyk en it oerbliuwende part fan de eardere gemeente Vleuten-De Meern waard de wyk Vleuten-De Meern. Troch it nijbouprojekt woeksen de kearnen Vleuten en De Meern ek tige.
Skiednis
Yn 1164 waard Vleuten foar it earst yn in oarkonde neamd. Yn 1224 wurdt der, nei in útspraak tusken de proast en it kapittel fan Aldmúnster yn Utert, neamd dat der in tsjerke yn Vleuten stiet. It kapittel fan Aldmúnster hie it patronaatsrjocht fan de tsjerke yn Vleuten. De tsjerke wie wijd oan Willibrord, dus der moast nei alle gedachten al in skoft in tsjerke yn Vleuten stien hawwe.
It gerjocht Vleuten en De Meern waard besit fan de proasdij fan Aldmúnster. Nei de Bataafske Revolúsje yn 1795 kaam der in ein oan it bestjoer troch gerjochten. Op 1 jannewaris 1812 waarden de eardere gerjochten Vleuten en De Meern, De Haar en Themaat gearfoege ta ien gemeente Vleuten, dêr't yn 1818 de gemeente Haarzuilens fan ôfspjalte. Dy gemeente bestie oant 1953] út de [[himrikken Vleuten en Haarzuilens en it part fan De Meern noardlik fan de Leienske Ryn.
Vleuten ûntjoech him om de midsiuwske doarptsjerke, de hjoeddeistige Toerpleintsjerke as Alde Sint-Willibrordtsjerke. Om [1800]] hinne ûntstie in beboude kom oan de diken dy't dêr gearrûnen. Sûnt 1900 ûntstie bebouwing justjes súdeastlik dêr't de nije roomsk-katolike Sint-Willibrordtsjerke boud waard. Yn 1881 waard in stasjon boud op it spoar fan Utert nei Rotterdam. Stasjon Vleuten waard yn 2007 300 meter nei it westen ta ferpleatst.
Om Vleuten hinne fêstigen harren in soad túnkers. In part dêrfan kamen fan Utert dy't omreden stedsútwreiding fuortgean moasten. Guon oaren kamen fan it Westlân. Troch it kommen fan dy túnkers waard Vleuten in sintrum fan de túnbou, lykas in túnbouskoalle en in blommefeiling. Nei de Twadde Wrâldkriich kaam der in soad nijbou by yn Vleuten en benammen nei't de gemeente Vleuten-De Meern yn 1954 foarme waard. Vleuten feroare fan in lânlik doarp ta in plak njonken boeren en túnkers ek in soad forinzen. Yn de 1990-er jierren waard mei it nijbouprojekt Leidsche Rijn úteinset. Dat projekt lei ynearsten yn de twa gemeenten Utert en Vleuten-De Meern. Yn 2001 waard Vleuten-De Meern troch de gemeente Utert anneksearre. It gebiet fan de Leidsche Rijn waard de Utertske wyk Leidsche Rijn en it oerbliuwende part fan de Vleuten-De Meern waard de wyk Vleuten-De Meern. Om't der in soad tsjinstân yn Vleuten en De Meern wie tsjin de anneksaasje troch Utert, besleat de nij keazen gemeenterie fan Utert de ynwenners fan de doarpen temjitte te kommen troch de doarpen Vleuten, De Meern en Haarzuilens as offisjele kearnen fuort bestean te litten. Vleuten woeks fan likernôch 8.000 ynwenners yn 1999 út ta in plak fan goed 26.000 ynwenners yn 2020.
Yn it gebiet tusken Vleuten, De Meern en Leidsche Rijn is it Máximapark, dêr't de buorskip Alendorp yn leit dy't ûnder Vleuten falt. Noardlik fan Vleuten leit de Haarrijnse Plas en oan de noardwestkant is it lângoed Haarzuilens fan Natuermonuminten mei it Kastiel De Haar. In âld tsjerkepaad dêre ferbynt Haarzuilens mei de tsjerke fan Vleutenn.
Buertyndieling
Vleuten bestiet út de folgjende buerten:
Riksja
In riksja is fan oarsprong in troch in minske oandreaun weintsje mei twa tsjillen. De oarsprong is nei gedachten Japansk: jinrikisha (dat: jin-minske, riki-kreft, sha=fartúch). Dat dit wie in reau op minskekrêft.
De earste fersjes moat fan de jierren 1870 west hawwe. Njonken dizze "triuw-riksja", fral noch brûkt foar toerisme, is der in ferzje mei de fyts as oantruwen ûntstean. Ornaris wurdt de namme no foar dizze ferzje, de fytsriksja, brûkt. Fierdere ûntwikkelings binne ferzjes op basis fan auto's en ferzjes op basis fan elektrisiteit. Alle ferzjes binne lykwols it oantriuwen foar ien as twa passazjiers troch ien bestjoerder (somtiden mei helpmotor).
One Hundred and One Dalmatians
One Hundred and One Dalmatians is in Amerikaanske tekenfilm fan Walt Disney. De film waard útbrocht op 25 jannewaris 1961.
Sipke Hoekstra
Biografy
Sipke Hoekstra is, fia syn mem Hinke Veenstra, in pakesizzer fan de Fryske dichter Sipke Veenstra. Hy kaam as jonkje fan acht jier ta de fioele en begûn muzyk te skriuwen op syn njoggende. Doe't hy alve wie, mocht hy nei in talentklas fan it Konservatorium yn Grins, dêr't hy fioele- en pianolessen, teoryles en solfêzje, mar ek guon lessen yn komposysje krige. Hy krige as teenager ûnderfining as konsertmaster en dirigint by it Frysk Jeugd Orkest, dat guon fan syn wurken spile, en by it Opsterlands Strijkersensemble. Nei de middelbare skoalle studearre hy Klassyk Fioele (Swol) en letter Skiednis (Ryksuniversiteit Grins), mar soe yn 2006 in doktoraal behelje yn de Muzykwittenskip, oan de Universiteit fan Utert. As autodidakt hie hy yn tuskentiid al in soad muzyk skreaun, wêrûnder in symfony, twa strykkwartetten, in mis en lieten. Yn 2007 en 2008 naam hy lessen yn 16e en 17e iuwsk kontrapunt by Dr. Gert Oost silliger. Yn 2010 waard er talitten ta it Konservatorium fan Utert, wêr't hy Komposysje studearre by Caroline Ansink. Sipke Hoekstra's wurken waarden útfierd troch ferskate ensembles en wurde yn Nederlân útjûn troch Donemus, Highland Music en Intrada Music en yn België troch DMP Publishers.
Prizen
Op 28 februaris wûn it Frysk Jeugd Orkest, by de foarwedstriden fan it Nationaal Concours voor Jeugdsymfonieorkesten 2015, de Akousticum Oanmoedichingspriis foar de premiêre fan Hoekstra's symfoanysk gedicht 'Saga, soundtrack to the life of a forgotten hero.' Letter, op 13 jury 2013 wûn it Frysk Jeugd Orkest, mei û.o. dat stik, de Finale van het Nationaal Concours voor Jeugdsymfonieorkesten 2015, yn de kategory 'grut symfoanysk.' De finale wie yn de Doelen yn Rotterdam. Sipke Hoekstra wûn yn april 2015 ynternasjonaal brûns mei syn tredde strykkwartet 'First Movement', yn de Malta International Composition Competition 2015.
Komposysjes
Sipke Hoekstra skreau in symfony, twa symfoanyske gedichten, in ûvertuere, in mis, twa kantates, trije strykkwartetten, in kwartet foar fluit, hobo, marimba en piano, lieten, in pianosonate en -suite, muzyk foar slachwurk, inventio's, fuga's en bewurkingen, mar ek ringtones en gamemuzyk. In oersjoch fan de wurken fan Sipke Hoekstra fynt men op syn webside.
Oare aktiviteiten
Sipke Hoekstra is musikolooch en warber as kultureel ûndernimmer, fanút syn wenplak Snits. Fierder is hy lid fan de Adviesraad van Concertzender en lid fan de Fryske Rie foar Heraldyk. Earder wie hy wie bestjoerslid fan 'e Zaterdagmiddagmuziek Domkerk, te Utert.
Brief fan Kolumbus
It Brief fan Kolumbus, yn it oarspronklike Spaansk: Carta de Colón, is in brief fan 'e hân fan 'e legindaryske Genueeske ûntdekkingsreizger Kristoffel Kolumbus (1450/1451-1506). De man skreau by syn libben fansels wol mear brieven, mar as men it oer it Brief fan Kolumbus hat, wurdt dêrmei ornaris it brief bedoeld dat er oan 'e ein fan syn earste reis nei it westen skreau, en wêryn't er ferslach die fan 'e ûntdekking fan Amearika (al ferkearde er sels doe noch yn 'e ferûnderstelling dat er in stikmannich eilannen foar de eastkust fan Aazje ûntdutsen hie). Dit dokumint wie fan krúsjaal belang foar it fersprieden fan it nijs oer Kolumbus syn reis troch Jeropa. It brief waard nei it Frysk ta oerbrocht troch oersetter Klaas Bruinsma.
Eftergrûn
Kristoffel Kolumbus, in Genueeske seekaptein yn 'e tsjinst fan it Spaanske keninkryk Kastylje, sylde yn it foarjier fan 1492 oer de Atlantyske Oseaan nei it westen ta, mei as doel om in nije rûte nei it rike Aazje fêst te lizzen. Ynstee knoffele er, sa't rûnom bekend is, tsjin it Amerikaanske kontinint oan, dat him ommers it paad nei Aazje tichtsette. Yn augustus kaam er oan op it Karibyske eilân San Salvador (alteast, dy namme joech hy deroan), dat no diel útmakket fan 'e Bahama's. Neitiid fear er in moanmannich dêrsanne om, wêrby't er noch ferskate oare eilannen besocht, wêrûnder Kuba en Hispanjoala. Hoewol't er dêr gjin inkele oanwizing ta fûn, wied er der likegoed fêst fan oertsjûge dat er yndie Aazje berikt hie, en dat dit eilannen foar de kust fan Sina of Ynje wiene. Sadwaande neamde er de lânseigen befolking dy't er mette ek fan "Yndianen".
Op 15 jannewaris 1493 sette Kolumbus oan board fan it karveel de Niña wer koerts werom nei Jeropa. Neffens syn eigen lôchboek rekke er op 'e hichte fan 'e Azoaren fersyld yn in stoarm, dy't syn skip sa'n averij besoarge dat er twongen wie om op 4 maart 1493 earst de Portegeeske haadstêd Lissabon oan te dwaan, ear't fierder sile koe nei it Spaanske Palos de la Frontera, dêr't er op 15 maart op 't langelêst arrivearre. Op 'e weromreis skreau Kolumbus oan board fan de Niña in brief wêryn't er ferslach die fan syn reis, en syn ûntdekking fan 'e "eilannen fan Ynje" ferkundige. Nei syn oankomst yn Jeropa ferstjoerde er dat brief daliks oan 'e Katolike Monargen Ferdinand II fan Aragon en Isabella I fan Kastylje (dy't tegearre Spanje regearren), wylst er in ôfskrift stjoerde oan Luis de Santángel, de escribano de ración oan it Hof fan Aragon (sis mar Ferdinand syn minister fan Finânsjes), mei't dat syn foarnaamste morele en finansjele stiper oan it Hof wie. It is mooglik dat er noch in twadde ôfskrift stjoerd hat oan Gabriel Sanchez, in oare Aragoneeske hofdignitaris, mar dat is ûnwis.
Hoewol't alle orizjinele eksimplaren fan Kolumbus syn brief ferlern gien binne, waard de ynhâld derfan op 'e iene of oare manear ûntdutsen troch (of trochspile oan) ferskate útjouwers, en de earste printe ferzje yn it Spaansk, nei alle gedachten basearre op it ôfskrift oan Santángel, ferskynde al binnen fjirtjin dagen, ein maart of op syn letst begjin april, by in drukker yn Barseloana. Der binne oanwizings dat dat barde mei keninklike goedkarring of alteast wittenskip, en de nuveraardichheden oan 'e stavering en it idioom fan dizze earste printe ferzje, dy't optild fan 'e katalanismen, en dêr't boppedat keninginne Isabella alhiel net yn neamd wurdt, tsjutte derop dat it fersprieden fan it brief dien waard troch Aragoneeske (ynstee fan Kastyljaanske) funksjonarissen. In Latynske oersetting, diskear adressearre oan Sanchez, ferskynde in moanne letter yn Rome. Binnen in jier nei Kolumbus syn oankomst kamen der nochris acht oare edysjes fan 'e Latynske ferzje út, wêrfan twa yn Basel, trije yn Parys, nochris twa yn Rome en ien yn Antwerpen. Tsjin juny 1493 ferskynde der in oersetting yn it Italjaansk, dy't op rym set wie en yn 'e earstfolgjende jierren ferskate kearen byprinte wurde moast. De earste Dútske fertaling datearret fan 1497. Yn 1985 waard der yn 'e Libro Copiador-kolleksje in manuskript fan it brief weromfûn wêrfan't de tekst justjes ôfwykt fan 'e printe ferzje. thumb|left|300px|De rûte dy't Kolumbus op syn earste reis naam troch it [[Karibysk Gebiet.]]
Ynhâld
It Brief fan Kolumbus is it ierst bekende dokumint dat ferslach docht fan 'e "ûntdekking" fan Amearika. (In echte ûntdekking wie it fansels net, want de Wytsingen fan Leif Eriksson hiene der al earder west, en boppedat wie it al 12.000 jier of noch langer lyn ûntdutsen troch de foarfaars fan 'e Yndianen.) Yn syn brief, dat wierskynlik rochte wie oan Santángel, beweart Kolumbus dat er in stikmannich eilannen oan 'e râne fan 'e Yndyske Oseaan yn Aazje ûntdutsen en foar de Spanje yn besit nommen hat. Hy jout in beskriuwing fan 'e oangeande eilannen, yn 't bysûnder fan 'e Grutte Antillen Kuba en Hispanjoala, wêrby't er harren omfang en rykdom oerdriuwt en suggerearret dat it fêstelân fan Sina dêr net fier ôf wêze kin.
It brief jout mar in hiel lyts bytsje details oer de reis sels, en behimmelet it ferlies fan it flaggeskip fan Kolumbus syn lytse float, de Santa María, troch suver te suggerearjen dat er dat mei sin dêre efterlitten hat mei guon kolonisten dy't op Hispanjoala it fort La Navidad stifte hawwe. Kolumbus slút syn brief ôf mei de Katolike Monargen op it hert te drukken om him oan it haad fan in gruttere ekspedysje werom te stjoeren, en hy ûnthjit harren dat er dan ûnfoarstelbere rykdommen mei werombringe sil.
Fryske oersetting
De Carta de Colón moat ûnder de titel Brief fan Columbus nei it Frysk ta oerbrocht wêze troch klassyk oersetter Klaas Bruinsma, dy't fral bekend is fan syn lettere ferfrysking fan û.m. Homêros syn Ilias en Odyssee. It is lykwols ûndúdlik wannear't dizze fertaling krekt makke is, en yn it digitale argyf fan Tresoar is der neat fan werom te finen. Nettsjinsteande liket it oannimlik dat er datearre wurde moat yn it jubileumjier 1992, doe't de "ûntdekking fan Amearika" persiis fiifhûndert jier lyn wie.
Rob Ford
Rob Ford (folút: Robert Bruce Ford; Etobicoke (Ontario), 28 maaie 1969 - Toronto, 22 maart 2016) wie in Kanadeesk politikus en sakeman. Fan 2010 oant 2014 wied er de 64ste boargemaster fan 'e metropoal Toronto. Begjin 2014 kaam er ferskate kearen oer de hiele wrâld yn it nijs trochdat er tajoech crack smookt te hawwen mar wegere om ôf te treden, en trochdat mei mobile tillefoanen opnommen filmkes yn 'e media ferskynden wêryn't er him ûnder ynfloed fan alkohol oerjoech oan skellen, flokken en mâltjirgjen.
Libben
Ford wie hikke en tein is yn Etobicoke, in foarstêd fan 'e metropoal Toronto, dy't dêr yn 1998 troch anneksearre waard. Hy wie de jongste fan fjouwer bern fan Douglas Bruce Ford sr., in politikus en sakeman, en dy syn frou Ruth Diane Campbell. Nei de middelbere skoalle studearre er politikology oan 'e Carleton Universiteit yn Ottawa. Yn 2000 troude er mei Renata Brejniak, dêr't er mei op 'e middelbere skoalle sitten hie. Se krigen twa bern, Stephanie en Doug, en wennen yn Etobicoke. Yn 2008, 2011, 2012 en 2013 moast de plysje fjouwer kear by harren thús delkomme nei in melding fan húslik geweld, mar formele klachten waarden nea tsjin Ford yntsjinne.
Nei in koarte karriêre yn it sakelibben waard Ford yn 2000 yn 'e gemeenterie fan Toronto keazen foar it kiesdistrikt Etobicoke North. Hy waard twaris werkeazen en behold syn sit oant 2010, doe't er meidie oan 'e boargemastersferkiezings, dy't er wûn mei ûnthjitten dat er gemeentlike útjeften en belestingen beide omleech bringe soe. Under syn boargemasterskip rekke Ford behelle yn in ferskaat oan persoanlike en wurk-relatearre skandalen en teffens yn inkele rjochtsaken, wêrûnder ien oer bewearde belangeferstringeling dy't hàst resultearre yn syn ôfsetting.
Hy krige lykwols pas ynternasjonale bekendheid troch in skandaal oer syn drugsgebrûk. Hy soe crack smookt hawwe, wat er earst ûntstried, mar doe't yn it ramt fan in plysje-ûndersyk nei drugsbindes yn Toronto in fideo fan him oan it ljocht kaam dêr't syn hâlden en dragen op fêstlein wie, bekende er einlings alles. Dêrby gie it om iepenbiere dronkenskip, riden ûnder ynfloed en gebrûk fan yllegale drugs (crack). Likegoed wegere er en treed ôf. Krektoarsom, hy biet fan him ôf yn nije, opsjochjaande filmkes, wêryn't er skelde en flokte en him tjirge as in mâlenien.
Mei't de gemeenterie fan Toronto him op dizze grûnen wetlik sjoen net ôfsette koe, en hy it ferhipte om sels op te stappen, waard der besletten om foar de rest fan syn boargemasterstermyn in part fan it boargemasterlik foech oer te dragen oan loko-boargemaster Norm Kelly, yn 'e mande mei in diel fan it personeel fan it kantoar fan 'e boargemaster, dy't de loko-boargemaster nedich wie om syn útwreide ferantwurdlikheden út te fieren.