cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Elektromagnetisme
Elektryske en magnetyske fjilden
thumb|left|I is de rjochting fan de stroom troch de gelieder, B is de rjochting fan it magnetyske fjild dat troch dizze stroom opwekt wurdt. In elektrysk fjild wurdt produsearre troch net-bewegende elektryske ladingen en soarget foar in elektryske krêft op oare ladingen. In magnetysk fjild wurdt produsearre troch de beweging fan elektryske ladingen. Yn in magneet bygelyks wurdt it fjild feroarsake troch de bewegingen fan de elektroanen yn it materiaal. Ek om in keabel dêr't stroom troch rint (ôfbyld lofts) ûntstiet in magneetfjild, omdat de stroom in beweging fan ladingen is.
De term elektromagnetisme jout oan dat elektryske en magnetyske ferskynsels frissele binne. Sa sil in feroarlik magnetysk fjild in elektrysk fjild opwekke en omkeard. Soks hjit elektromagnetyske ynduksje en foarmet de basis foar de wurking fan dynamo's, elektromotors en transformators.
De elektromagnetyske krêft
De krêft dy't elektrysk laden dieltsjes fiele troch elektromagnetyske fjilden, hjit de elektromagnetyske krêft. It is ien fan de fjouwer fûnemintele natuerkrêften, neist swiertekrêft, sterke kearnkrêft en swakke kearnkrêft.
De elektromagnetyske krêft spilet neist de swiertekrêft in tige grutte rol yn it deiske libben. Dizze krêft leit oan de basis fan de gemyske eigenskippen fan matearje. Sa wurdt de wikselwurking tusken atomen en molekulen bepaald troch de elektroanen en binne bygelyks fêste stoffen fêst troch de elektryske en magnetyske ôfstjitting fan de elektroanen fan de atomen yn de stof.
Elektromagnetyske strieling
Alle foarmen fan elektromagnetyske strieling falle yn it saneamde elektromagnetysk spektrum. De ferskillende soarten elektromagnetyske strieling wurde karakterisearre troch harren golflingte en frekwinsje. De ferhâlding tusken de golflingte en frekwinsje wurdt bepaald troch de fuortplantingssnelheid (propagaasjesnelheid) fan elektromagnetyske weagen. Dizze is lyk oan de ljochtsnelheid, dy't yn de natuerkunde oantsjutten wurdt mei de konstante c. Ljocht kin sjoen wurde as him fuortbeweegjende steurings yn it elektromagnetyske fjild (sjoch ek elektromagnetyske strieling). Alles wat optika oanbelanget is dus in elektromagnetysk ferskynsel, mar ek radioweagenen, mikroweagen, röntgenstrieling en gammastrieling heare ta it elektromagnetysk spektrum.
thumb|700px|center|Kenmerken fan it elektromagnetysk spektrum
Elektromagnetyske teory
James Maxwell ûntdekte dat ljocht in elektromagnetysk ferskynsel is en fette alle foargeande ûntdekkingen op dit gebiet, fan ûnder mear Faraday, gear yn ien teory, it klassike elektromagnetisme dy't hy útdrukte yn de Maxwellfergelikingen. Letter foege Hendrik Lorentz de Lorentzkrêft ta.
Ien fan de eigenaardichheden fan it klassike elektromagnetisme is dat it stridich is mei de klassike meganika. Neffens de Maxwellfergelikingen is de ljochtsnelheid yn fakuüm in universele konstante dy't allinnich ôfhinget fan de elektryske permittiviteit en de magnetyske permeabiliteit fan it fakuüm. Dit is yn striid mei de relativiteitsbetrekkingen fan Galilei, ien fan de hoekstiennen fan de klassike meganika. Hjiryn wurdt in snelheid altiten útdrukt njonken dy fan de beweging fan it assestelsel fan de waarnimmer. Uteinlik ûntwikkele Albert Einstein de spesjale relativiteitsteory, wêrmei't dizze paradoks út de wrâld holpen waard. Mei de komst fan de kwantummeganika waard it nedich in kwantumteory foar it elektromagnetisme op te stellen. Dizze teory waard útwurke yn de jierren 1940-50 en hjit kwantumelektrodynamika (QED).
Hendrik Amersfoordt
Hendrik Amersfoordt (Amsterdam, 30 maaie 1796 - Snits, 8 maaie 1843) wie fan april 1818 oant 1842 rektor oan de Latynske skoalle yn Snits.
Yn 1827 rjochtte hy tegearre mei Franciscus Binkes en Freerk Fontein it Friesch Genootschap op. Hy wie sûnt 1830 lid fan de Maatskippij fan de Nederlânske Letterkunde.
Syn leafde foar de letterkunde die hy op yn syn skoalletiid yn Amsterdam. Hy krige dêr ûnder oaren les fan David Jacobus van Lennep, Herman Boscha en van Nuis Klinkenberg. Yn 1821 studearre hy oan de Hege Skoalle fan Amsterdam ôf as Master yn de Bespegeljende Wiisbegearte en Doktor yn de Letterkunde. Amersfoordt hie doe al in oanstelling as Rektor fan de Latynske Skoalle yn Snits. Dy funksje har er oant syn dea yn 1842 ferfold.
Antonie Ewoud Jan Holwerda
Antonie Ewoud Jan Holwerda (Gorinchem, 21 july 1845 - Leien, 29 augustus 1922) wie in Nederlânske heechlearaar yn de archeology en de Grykske Aldheden oan de Ryksuniversiteit Leien.
Wurkpaad
Holwerda studearre fan 1863 oant 1869 oan de Ryksuniversiteit Utert en wie efterelkoar learaar oan de HBS yn Schiedam en Leien. Hy promovearre yn 1878 cum laude op het proefskrift Specimen literarium continens disputationem de dispositione verborum in lingua Graeca, in lingua Latina et apud Plutarchum, cui accedunt commentarioli in libros de Iside et Osiro et de genio Socratis. Yn 1896 waard er heechlearaar yn de Alde Skiednis en de Archeology yn Leien. Boppedat wie er fan 1905 oant 1918 direkteur fan it Ryksmuseum fan Aldheden (RMO) dêre. Hy pykte der út as dosint en as skriuwer droech er by oan de fakliteratuer mei tal fan wittenskiplike bydragen. Hy skreau ûnder mear grutte en lytsere ferhannelingen oer de keunst en de godstsjinst fan de âlde folken, yn it Nederlânsk, Latyn en Dútsk. Hy wie lid fan de KNAW
Holwerda troude 1872 yn Gouda mei Neeltje Jonkheid (1851-1892). Harren soan Jan Hendrik Holwerda waard ek archeolooch en folge him op as direkteur fan it RMO. Hy troude fannijs mei Carolina Louisa Albertina Jongkindt Coninck (1 novimber 1849-juny 1911).
Evangelysk-Grifformearde Tsjerke yn Dútslân
300px|thumb|Grutte tsjerke yn Lier De Evangelysk-Grifformearde Tsjerke (Dútsk: Evangelisch-Reformierte Kirche) is in mei 20 leden (Landeskirchen) kalvinistyske tsjerke yn Dútslân dy't lid fan de Evangelyske Tsjerke yn Dútslân (EKD) is. De tsjerke hat syn haadketier yn Lier yn East-Fryslân en de haadtsjerke is de Grutte Tsjerke yn Lier.
De tsjerke hat in ledetal fan 168.537 ferspraat oer 143 tsjerkemienskippen (31 desimber 2019) en is ien fan de twa grifformearde tsjerken yn de EKD. Hy heart ek by de Konfederaasje Evangelyske Tsjerken yn Nedersaksen en sleat yn 2003 by de Uny fan Evangelyske Tsjerken oan. Boppedat is er lid fan it Grifformeard Bûn, de Mienskip fan Protestantske Tsjerken yn Jeropa en de Wrâldmienskip fan Grifformearde Tsjerken.
Beskriuwing
De Evangelysk-Grifformearde Tsjerke is de iennichste tsjerke fan de EKD sûnder in ôfbeakene gebiet, om't er in minderheid foarmet. Grifformearde mienskippen ûntstiene almeast fan ûnderen ôf of waarden yn lytse foarstedommen ynfierd. De yndividuele gemeenten wiene gauris foar langere tiid hast folslein selsstannich. Hja sleaten harren yn it iere begjin, as it nedich wie, by oare tsjerkeferbûnen oan. In útsûndering is de grifformearde gemeente fan Lippe, dêr't in mienskiplike lânstsjerke (Landeskirche) al sûnt de Reformaasje foarme waard.
De grifformearde tsjerken yn it Greefskip Bentheim en East-Fryslân wiene foar in lange tiid nau ferbûn mei Nederlân, dy't in beskerming foar it Prinsbisdom Múnster oer foarme.
De griffformearde mienskippen dy't yn 1817 by Prusen hearden, sleaten harren op it hjitten fan de kening oan by de Uny fan lutherske en grifformearde gemeenten (Prusyske Uny). Sa hearre in soad grifformearde tsjerken yn it hjoeddeistige Noardryn-Westfalen op grûn dêrfan ta de respektivelike lânstjerke ynstee ta de Evangelysk-Grifformearde Tsjerke. Feriene binne de evangelyske lânstsjerken fan Anhalt, Baden, Berlyn-Brandenburch-Silezyske Opperlausitz, Bremen, Hessen-Nassau, Kurhessen-Waldeck, Middútslân, de Palts, Rynlân en Westfalen. Sa lizze hast alle tradisjonele grifformearde mienskippen yn Dútslân yn gebieten fan feriene lânstsjerken. De iennige útsûnderings dêrta binne it eardere lân Lippe en it noardwesten fan Dútslân. Yn Beieren binne der twa tradisjonele grifformearde gemeenten; de measte fan de hjoeddeistige gemeenten ûntstiene troch flechtelingen sûnt de sechtjinde iuw sa as benammen Hugenoaten.
Fan 1834 ôf krige de Nederlânske dûmny Hendrik de Cock in soad oanhing yn benammen it Greefskip Bentheim en East-Fryslân en dêrnei ûntstie de Evangelysk-âldgrifformearde tsjerke yn Nedersaksen.
De Evangelyske-grifformearde tsjerke waard yn 1989 yn syn hjoeddeistige foarm oprjochte. De measte grifformearde gemeenten, dy't hjoed-de-dei ta de Evangelysk-Grifformearde Tsjerke hearre, lizze yn it Greefskip Bentheim, it westen fan East-Fryslân, wylst der in stikmannich ferspraat lizze oer Nedersaksen en Beieren. Fierder binne der inkelde gemeenten yn Baden-Wuertemberch (Stuttgart), Bremen (Rekum, Bremerhaven), Hamburch, Meklenburch-Foarpommeren (Bützow), Saksen (Chemnitz-Zwickau, Leipzig) en Sleeswyk-Holstein (Lübeck) dy't ta de Evangelysk-Grifformearde Tsjerke hearre. Yn de regel binne der yn deselde plakken ek pleatslike lutherske tsjerken dy't feriene binne yn in lânstsjerke. Dêrnjonken binne der grifformearde gemeenten yn Dútslân dy't net ta de Evangelysk-Grifformearde Tsjerke hearre, dochs binne allegear, lykas de Evangelysk-Grifformearde Tsjerke, lid fan it Grifformeard Ferbûn, in oerkoepeljend ferbûn dêr't alle grifformearde tsjerken yn Dútslân ûnder falle.
Syrussylinder
thumb|right|250px|De Syrussylinder. De Syrussylinder is in klaaisylinder oerdutsen mei Akkadysk spikerskrift, dy't ien fan 'e mar in pear kontemporêne histoaryske boarnen foarmet oangeande it regear fan 'e Perzyske kening Syrus de Grutte (559-530 f.Kr.). De sylinder wie nei de Perzyske ferovering fan it Nijbabyloanyske Ryk, yn 539 f.Kr., mank de fûneminten fan 'e Esagila, de timpel fan 'e god Mardûk yn Babylon, pleatst. Hy waard dêr yn 1879 by archeologyske opgravings ûntdutsen en is tsjintwurdich op 'e noed fan it Britsk Museum, te Londen.
De tekst op 'e sylinder lit de ôfsette Babyloanyske kening Nabonidus ôfrinne en omskriuwt Syrus de Grutte as ien dy't it de oppergod Mardûk nei 't sin docht. Fierders wurdt fernijd dat de befolking fan it Babyloanyske Ryk in better libben krigen hat ûnder it bewâld fan Syrus, en dat er de troch de Babyloanyske keningen deportearre folken út harren ballingskip nei har ûnderskate heitelannen weromkeare litten hat. Hoewol't dat net neamd wurdt, foarmet de weromkear fan 'e Joaden út 'e Babyloanyske Ballingskip dêr sûnder mis in ûnderdiel fan.
Yn 'e santiger jierren fan 'e tweintichste iuw makke de lêste sjah fan Perzje de Syrussylinder ta in polityk symboal, dat er brûkte as fehikel foar syn eigen propaganda om 2500 jier fan Perzyske monargy te fieren, en dat er útrôp ta it earste minskrjochtehânfêst yn 'e skiednis fan 'e minskheid. Dy miening wurdt troch wittenskippers ôfdien as efterhelle en stimmingmakkerich, mei't moderne minskerjochten de tiid fan Syrus de Grutte folslein frjemd wiene en op 'e sylinder ek alhiel net op 't aljemint komme. Mar likegoed is de Syrussylinder ûnderdiel wurden fan 'e Iraanske nasjonale identiteit.
De Bazuin
De Bazuin is in brassband út Oentsjerk. De band waard yn 1924 oprjochte as fanfarekorps, yn 1971 waard it in brassband. De musisy komme út Fryslân en omkriten. De feriening hat trije orkesten, it A-orkest, it B-orkest en it C-orkest. It A-orkest stiet sûnt maart 1986 ûnder lieding fan Klaas van der Woude. It programma bestiet út in griemmank fan komposysjes en arranzjeminten yn meardere stilen: klassyk, mar ek musicals, popmuzyk en orizjinele wurken foar brassband.
Op konkoersen spilet DBO yn de heechste ôfdieling. De band wûn fiif kear de Nederlânske Brassband Kampioenskippen en wûn meardere kearen it Survento Brassband Festival. Yn 1995 en 1999 wûn De Bazuin de titel Swiss Entertainment Champion. Yn 1999 waard it twadde plak helle by de Europeeske Brassband Kampioenskippen yn München, yn 2004 en 2007 wûn De Bazuin Oentsjerk de Euro Brass Contest. Ek wurdt meiwurke oan konserten en cd-opnames foar solisten en ensembles. Sa waard yn 2008 in opname makke mei Gezina van der Zwaag mei it nûmer Gabriella's Liet.
Bad Samaritan (film)
Bad Samaritan is in Amerikaanske horrorskrillerfilm út 2018 ûnder rezjy fan Dean Devlin, mei yn 'e haadrollen Robert Sheehan en David Tennant. De titel betsjut "Minne Samaritaan", en ferwiist nei de bibelske Likenis fan 'e Barmhertige Samaritaan (yn it Ingelsk: The Good Samaritan). It ferhaal giet oer in ynbrekker dy't yn it hûs fan ien fan syn slachtoffers in jonge frou oantreft dy't dêr mei keatlings fêstset is en dy't him smeket om har te helpen. Bad Samaritan krige mingde resinsjes fan 'e filmkritisy en waard gjin kommersjeel súkses.
Plot
Sean Falco en syn maat Derek Sandoval foarmje de parkeartsjinst by in restaurant yn Portland (Oregon). It is harren taak om 'e auto's fan 'e iters, dy't by de foardoar útstappe, in ein fierderop te parkearjen en se wer op te heljen as de lju fuort sille. Wat se ynstee dogge, is de navigaasje-apparatuer yn 'e auto's brûke om nei it wenadres fan 'e eigners te riden en dêr yn te brekken wylst de bewenners sûnder euvelmoed yn it restaurant sitte te iten.
Op in jûn brekt Sean yn 'e filla yn fan 'e rike en tige ûnsympatike Cale Erendreich, dêr't er in knevele blondhierrige jonge frou ûntdekt, dy't troch Erendreich ûntfierd is, finzenholden wurdt en mei keatlings fêstset is oan in stoel en oan 'e flier. Sean besiket har te befrijen, mar it slagget him net om har los te krijen. Hy giet nei de garaazje om ark te heljen en ûntdekt dêr in romte dy't ynrjochte liket te wêzen om minsken te folterjen of mooglik om liken útinoar te seagjen. As Erendreich út it restaurant wei mei syn smartphone de bewekkingskamera yn 'e keamer oanset om te checken oft syn slachtoffer noch wol op har plak sit, wurdt de eangst foar de man Sean oermânsk. Hy naait út. Sadree't er werom is by it restaurant, beseft er lykwols dat er grutte flater begien hat, en it lot fan 'e jonge frou lit him net mear los.
Sean wol mei syn ferhaal nei de plysje, mar Derek wiist him derop dat se dan foar ynbraak oppakt wurde en it tichthûs yn draaie sille. Hy hat fijannen makke dy't ek yn it tichthûs sitte, dat soks soe foar him in deastraf betsjutte. Sean beslút dan út in tillefoansel wei in anonym tillefoantsje nei de plysje te dwaan. Neitiid riidt er yn syn rynkrank âld brik fan in auto nei it hûs fan Erendreich ta, dêr't er fierderop yn 'e strjitte parkearret en ôfwachtet wat der barre sil. Der arrivearje in pear plysjeminsken, dy't oanbelje en Erendreich te wurd krije. Dyselde blykt in brúnhierrige jonge frou yn 'e hûs te hawwen dy't net de frou is dy't Sean earder sjoen hat, en dy't sûnder mis frijwillich mei him it bêd dielt. De plysjeminsken beslute dat der neat oan 'e hân is, en jouwe harren wer ôf, ta ûntsetting fan 'e tasjende Sean.
As Erendreich letter ôfskie nimt fan syn bêdgenoate, merkt er de âld auto fan Sean op, dy't yn 'e fillawyk folslein út 'e toan falt. Koarte tiid letter jout Derek, dy't it spul by it restaurant ôfrûne hat, him by Sean. De beide jongemannen sjogge hoe't Erendreich syn sportauto út 'e garaazje hellet en fuortriidt. It liket harren in útlêzen kâns ta om nochris yn te brekken en de jonge frou te befrijen, mar Erendreich hat harren troch. Hy hat syn slachtoffer by him yn 'e auto, en yn 'e hûs is alle bewiis fan har oanwêzigens folslein útwiske. Ut syn auto wei skillet Erendreich de plysje op, en meldt anonym dat der by syn buorlju in ynbraak oan 'e gong is, wêrnei't er syn eigen adres opjout. Sean en Derek kinne mar nauwerneed oan 'e tahastige plysje ûntkomme. Erendreich bringt syn slachtoffer ûnderwilens nei in ôfhandige blokhutte yn 'e bosken.
De oare deis meldt Sean him yn persoan op it plysjeburo om syn ynbraken op te bychtsjen en te fertellen wat er yn it hûs fan Erendreich sjoen hat. Wayne Bannon, de resjersjeur dy't him oanheart, fynt it allegear mar fiersocht. It iennichste bewiis dat Sean hat, is in foto dy't er mei syn tillefoan nommen hat fan 'e boeide jonge frou op 'e stoel, mar Bannon wiist derop dat it wol gewoan in foto fan Sean syn freondinne wêze kin, of ien dy't er fan it ynternet helle hat. Nettsjinsteande dat giet er op ûndersyk út. Erendreich lit him yn 'e hûs en wit him mei moaipraten gerêst te stellen. As Bannon yn 'e garaazje de martelkeamer yngiet en dêr neat oars as in lege romte oantreft, beslút er dat Sean him by de poat hat.
Werom op it plysjeburo stjoert er Sean fuort en jout him te kennen dat er gelok hat dat er net ferfolge wurdt foar it dwaan fan in falske oanjefte. As de wanhopige Sean folhâldt dat er de wierheid sprutsen hat, ferwiist Bannon him nei de federale resjerzje FBI, dy't oer fermiste persoanen giet. Dat Sean giet nei it kantoar fan 'e FBI yn Portland, dêr't er itselde ferhaal wer fertelt. Spesjaal aginte Olivia Fuller heart him oan en stjoert him dan fuort. Se jout Sean de yndruk dat der neat dien wurde sil mei syn ynformaasje, mar eins is it in nij puzelstikje yn in al langer rinnende saak fan in grut tal fermissings, dêr't nei alle gedachten in searjemoardner eftersit. Oan 'e hân fan 'e foto fan Sean wit Fuller de jonge frou te identifisearjen as de fermiste Katie Hopgood.
Bûten it FBI-kantoar wurdt Sean (sûnder dat er it merkt) opwachte troch Erendreich, dy't fan doel is om him út 'e ljochten te helpen, mar as er oan Sean syn frustrearre reäksje sjocht dat er gjin súkses hân hat, lit er him foarearst gewurde. Ynstee folget er Sean nei hûs ta, dêr't er ynbrekt wylst Sean ûnder de dûs stiet en de wachtwurden foar syn sosjale media stelt. Ek fynt er in topless foto dy't Sean fan syn freondinne Riley nommen hat.
Mei't er in sadistyske psychopaat is, dy't er fernoegen yn skept om minsken geastlik stikken te meitsjen, set Erendreich útein mei it stelselmjittich ferwoastgjen fan Sean syn libben. Hy skillet Nino, de eigner fan it restaurant dêr't Sean en Derek wurkje, op en docht him foar as in lulke klant by wa't troch it duo ynbrutsen is. Dêrop jout Nino de beide mannen dien. Sean syn styfheit Don wurdt ek ûntslein as der foar mear as $10.000 oan guod fan it bedriuw dêr't er foar wurket, yn syn auto oantroffen wurdt. Tagelyk wurdt Sean syn mem, in ferpleechkundige op non-aktyf set om't se op har wurk in bern mishannele hawwe soe.
Erendreich ferstjoert fierders út Sean syn namme in e-mailtsje nei syn faam Riley wêryn't er it mei har útmakket. Dêrnei ferstjoert er de topless foto fan Riley, op 'e nij út namme fan Sean, nei al Riley har kunde. As Sean Riley oer wit te heljen om him te moetsjen, sadat er har alles útlizze kin, wurdt se ûnderweis dêrhinne yn in steechje oanfallen troch Erendreich, dy't hielendal yninoar slacht en foar dea efterlit. Sean siket har neitiid yn it sikehûs op, en bychtet op dat it allegear syn skuld is. Riley, dy't net mear prate kin om't har kaak brutsen is en ek om't se oan 'e beäzeming leit, skriuwt op in bryfke dat se wol dat er fuortgiet, wat er docht.
Jûns kringt Erendreich de wente fan 'e Sandovals yn en fermoardet Derek syn âldelju. As Derek thúskomt, dy't op dat stuit krekt oan it byldbeljen is mei Sean, fermoardet er Derek ek. Sean wit lykwols in foto fan Erendreich te meitsjen as dy Derek syn mobyltsje oppakt. Hy hastiget him nei it plak delikt, dêr't de oanwêzige plysjes al besletten lykje te hawwen dat it om in gefal fan moard-selsmoard troch Derek giet. Sean stjoert de foto nei de FBI, mar hy hat der net folle fidúsje mear yn dat dy wat oan 'e saak dwaan sil. Dêrom brekt er sels dy nachts op 'e nij yn by de filla fan Erendreich, dy't er folslein ferlitten oantreft. Yn it ûnthâld fan 'e navigaasje-apparatuer fan 'e sportauto, dy't yn 'e garaazje stiet, fynt Sean de rûte nei en de lokaasje fan 'e blokhutte fan Erendreich. Werom yn 'e hûs ûntdekt er dat Erendreich fan doel is syn spoaren út te wiskjen troch de hiele filla op te blazen mei in bom dy't op it punt stiet om ôf te gean. Hy wit nauwerneed oan 'e dea te ûntkommen troch mei Erendreich syn auto dwers troch de garaazjedoar te ramen.
Sean riidt nei de blokhutte ta, dêr't er ier de oare moarns arrivearret. Underwilens hat aginte Fuller oan 'e hân fan 'e foto fan Erendreich en har eardere ûndersyk nei de mysterieuze searjemoardner ek de lokaasje fan 'e blokhutte bepaald, dy't op namme stiet fan 'e smoarrike famylje Valkenburg (Erendreich syn wiere namme). Se bejout har dêrhinne mei in arrestaasjeteam, mar it gebou befynt him op priveegrûn, dat se binne in hûssikingsbefel nedich dat lang op him wachtsje lit. Sean ûntdekt Katie yn 'e blokhutte, mar Erendreich komt him oer it mad en slacht him mei in skeppe bewusteleas. As er wer bykomt, is Sean boeid en moat er helpeleas tasjen hoe't Erendreich Katie foar in farsk dold grêf opstelt, en dan fan in ôfstân deasjit, sadat se der foaroer yn falt.
Erendreich leit Sean dêrnei oant yn detail út hoe't er him foar de moard op Katie en in ferskaat oan eardere moarden opdraaie litte sil, mar hy is te wis fan himsels, want yn it grêf komt Katie wer by mei in skampskot oan 'e holle. Se klauteret út it gat, wêrby't de modder fan 'e grêfsrânen ôfkeallet en sa de stoflike omskotten fan in stikmannich oare slachtoffers fan Erendreich bleatleit, dy't yn ferskillende steaten fan ûntbining ferkeare. Katie beslûpt Erendreich en slacht him del mei deselde skeppe dêr't er earder Sean mei delslein hat. As er begjint te sjitten, flechtsje sy en Sean de bosk yn. Fuller en de oare FBI-aginten beslute dat de skotten harren ûnder de wet foldwaande reden jouwe om priveegrûn te betrêdzjen en bejouwe harren hoeden nei de blokhutte ta.
Chevrierboskmûs
De chevrierboskmûs of Chevriers boskmûs (Latynske namme: Apodemus chevrieri) is in sûchdier út it skift fan 'e kjifdieren (Rodentia), de famylje fan 'e mûseftigen (Muridae) en it skaai fan 'e boskmûzen (Apodemus), dat inkeld foarkomt yn sintraal Sina (de provinsjes Shaanxi, Sichuan en Guizhou, it suden fan Gansu en it westen fan Hubei en Yunnan).
Bad Samaritan (film)
Plot
Yn 'e bosk treft Sean in heksebile oan dy't yn in beamstronk set is. As er it ding derút besiket te lûken, komt inkeld de stâle los. Dat ding as kneppel brûkend, falt Sean Erendreich oan en slacht op him yn oant er net mear ferweecht. Katie, dy't derby kommen is, seit tsjin him dat it net genôch is. Letter treffe Fuller en har FBI-team Sean en Katie oan as se opinoar stypjend by de blokhutte wei strompelje yn 'e rjochting fan 'e wei. Yn 'e hutte treft Fuller in opsternate Erendreich oan, dy't mei keatlings, rimen en in knevel fêstset is yn deselde stoel dêr't er earder Katie yn fêstset hie.
Produksje
Bad Samaritan waard regissearre troch Dean Devlin nei in senario fan Brandon Boyce, dat oarspronklik as titel hie: No Good Deed (fan it Ingelske sprekwurd no good deed goes unpunished, "gjin goede die bliuwt ûnbestraft"). De film waard produsearre troch Devlin sels, Rachel Olschan en Marc Roskin foar de filmstudio Legion M. De hichte fan it budget is ûnbekend. De kamerarezjy wie yn 'e hannen fan David Connell, en de filmmuzyk waard fersoarge troch Joseph LoDuca. De opnamen fûnen begjin 2017 plak yn Portland (Oregon).
Chevrierboskmûs
Besibskip
Dizze soarte is nau besibbe mei de brânmûs (Apodemus agrarius), dy't û.m. yn East-Jeropa en Noard-Fryslân foarkomt (mar net yn Nederlân). Foarhinne waarden de chevriermûs en de brânmûs sels wol ta ien soarte rekkene, oant de chevriermûs yn 1868 as in selsstannige soarte erkend waard.
In grut part fan it ferspriedingsgebiet fan 'e chevriermûs oerlapet dat fan 'e brânmûs, en teffens dat fan 'e minder nau besibbe Súdsineeske boskmûs (Apodemus draco). Yn Sichuan en Guizhou binne fossilen fan 'e chevriermûs en besibbe soarten fûn dy't tebek geane oant it Iere Pleistoseen.
Bad Samaritan (film)
Distribúsje
De distribúsje fan Bad Samaritan waard fersoarge troch Electric Entertainment. De film gie op 4 maaie 2018 yn 'e Amerikaanske bioskopen yn premiêre.
Untfangst
Fan 'e filmkritisy krige Bad Samaritan mingde resinsjes. Yn it tydskrift Variety omskreau Peter Debruge de film as "in […] fluggerke dat yn eltse sin fan it wurd minder ambysje hat, mar dochs úteinlik folle effektiver is as in stikje skamteleas manipulatyf earmlininggripend sjenrefermaak." Op 'e webside Rotten Tomatoes, dy't resinsjes sammelet, hat Bad Samaritan in midsmjittich goedkarringspersintaazje fan 54%, basearre op 71 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: "[De film] leveret in hantsjefol spannende sjenremominten – en in geweldich sintraal steand optreden fan David Tennant – dy't helpe om 'e wiffe rezjy en in teloarstellend aldendeisk ferhaal goed te meitsjen." Op Metacritic, de wichtichste konkurrint fan Rotten Tomatoes, behelle Bad Samaritan in goedkarringspersintaazje fan 42%, basearre op 20 resinsjes.
Resultaat
Bad Samaritan brocht yn 'e bioskopen $4,6 miljoen op. Om't net bekend is hoefolle it budget bedroech, is dreech te sizzen oft de film winst of ferlies makke. Wol is dúdlik dat de opbringst fan it iepeningswykein yn 'e Amerikaanske bioskopen raar ôffoel. Bad Samaritan ûnderfûn dêrby konkurrinsje fan Tully en Overboard, dy't tagelyk útbrocht waarden.
Oberhausen
Oberhausen is in stêd yn de Dútske dielsteat Noardryn-Westfalen. De stêd hat 218.898 ynwenners (2010). Oberhausen is sûnt it jier 1915 in Dútske Großstadt.
Louis Royer
thumb|Portret fan Louis Royer yn syn atelier. (troch [[Charles van Beveren) ]] Louis Royer (ek wol: Roijer) (Mechelen, 19 juny 1793 - Amsterdam, 5 juny 1868) wie in byldhouwer fan Flaamsk komôf dy't yn de 19e iuw stânbylden fan ferskate ferneamde Nederlanners makke.
Royer wie de wichtichste Nederlânske byldhouwer fan syn tiid. Hy wie bekend as de "Canova van Nederland", letter ek wol bekend as "de byldhouwer", hy hie feitlik gjin konkurrinsje. Troch it opgong meitsjen fan in nij histoarysk-nasjonalistysk besef krigen in protte nasjonale helden op steatkundich, kriichskundich of keunstsinnich mêd om de midden fan de 19e iuw hinne in eigen stânbyld, dy't hast allegearre troch Royer ûntwurpen waarden. Louis Royer wurdt ek wol sjoen as foarbyld foar Jan Bronner, grûnlizzer fan de 'Groep fan de figurative abstraksje', ôfkoarten 'De Groep' neamd, sadat er grutte ynfloed hân hat op de lettere streaming fan 'de figurative abstraksje'.
Wurk
thumb|It byld fan getten izer fan fan Rembrandt op it plein mei deselde namme yn Amsterdam Inkele fan syn skulptueren yn de iepenbiere romte binne:
Kleaster Thabor
thumb|Kleaster Thabor Kleaster Thabor wie in priorij fan Augustiner Koarhearen yn de Ysbrechtumerhim by Turns. It kleaster wie lid fan de kongregaasje fan Windesheim. Oarspronklik yn 1406 stifte as Albert troch haadling Rienck Bockema dy't sels yntrede. Rienck stamme út it laach Doedingha/Bockema. Syn frou Bott wie in Sickinga út Goaiïngea. Harren dochter Hisse boaske Agge Haringsma, waans neisiet him neamde Haringsma thoe Slooten, in namme dy't noch bestiet. Rienck socht en krige, al wie it mei in soad muoite, oansluting by de Oarder fan de Augustinen. Hy die yn 1410 professije yn syn eigen kleaster, mar waard om syn ferline, net as echte kleasterling opnomd. Rienck libbe nei syn "yntrede" noch 26 jier yn it kleaster. Hy ferstoar yn hege âldens yn 1436. Syn kleaster waard ôfbrutsen op 19 oktober 1572. It kleaster wurdt ek neamd as Thaborkleaster, de Thaborwei en de Thabortille (dêrfoar Poptatille neamd). It kleaster waard boud op de terp Aboort (ek Aberth en Aebert). By de wijing krige it de bibelske namme T(h)abor, Thabor wie in berch yn Palestina, de namme tagelyk in anagram fan de âlde terpnamme.
Yn it kleaster is in soad oan skiedskriuwing dien. Der wurde in soad delsettingsnammen yn neamd, mar ek wurdt der in wichtich Aldfrysk rjochtshânskrift gearstald. Neist it wurk fan Henricus fan Gouda en wat lytser wurk fan kroniken binne fan belang:
Jetze van der Goot
Jetze van der Goot, (Grou. 1937?) is in bestjoerder en wettersporter.
Makke him fertsjinstlik foar de wettersport. Wie as frijwilliger 25 jier sjuerylid by de Sintrale Kommisje Skûtsjesilen en foarsitter fan it Noard Nederlânsk Wettersport Bûn, Feriening Fryske Boerepream, en de Stifting Sylsport Grou. Fertsjinne syn spoaren as foarsitter fan de keninklike wettersportferiening Frisia. De wedstrydlieding fan Grutte Pier hearde ek ta syn taken. Hy krige oan it begjin fan de Snitswike fan 1998 it ynsynje mei oarkunde en de koekepanne doe't er Skipper yn de Oarder fan de Snitser Panne waard. Syn lêste funksje wie sûnt 1980 dy fan direkteur fan it rekreaasjeskip de Marrekrite, hy krige hjirfoar de koperen Skipstoeter. In foar de wettersport wichtich wapenfeit fan Van der Goot is dat er yn Fryslân unifoarme brêge- en slûsbetsjinningstiden kamen.
Foar de gemeentlike weryndieling yn 1984 wie Van der Goot riedslid foar de FNP yn de gemeente Idaerderadiel. Fierders foarsitter fan Pleatslik Belang Grou, lid fan de lânynrjochtingskommisje Swette-De Burd en lid fan Oerlis Platfoarm Alde Feanen. Waard yn 1999 Ridder yn de Oarder fan Oranje Nassau.
Hamm
Hamm is in stêd yn de Dútske dielsteat Noardryn-Westfalen. De stêd hat 184.239 ynwenners (2010). Hamm is sûnt it jier 1975 in Dútske Großstadt.
List fan planetoïden 94401-94500
Dit is in list fan planetoïden 94401-94500.
Olympyske Simmerspullen 1896
De Olympyske Simmerspullen 1896, offisjeel de Spullen fan de I Olympiade, wiene de earste moderne Olympyske Spullen.
Skiednis
It wiene de earste spullen sûnt de Romeinske keizer Theodosius I de Olympyske spullen yn 393 by edikt ferbean hie, om't hja troch har heidenske karakter in bedriging foarmje soe foar it kristendom. De Spullen waarden weryntrodusearre op inisjatyf fan Baron Pierre de Coubertin en hiene plak fan 6 oant en mei 15 april 1896 yn Atene (Grikelân) (Gregoriaanske kalinder), de lokale data wiene25 maart oant 3 april (Juliaanske kalinder). De Spullen waarden unanym oan Atene tawiisd op in kongres dat troch De Coubertin yn 1894 organisearre wie, dêr't tagelyk it Ynternasjonaal Olympysk Komitee (YOK) by oprjochte waard.
Sporten
By it kongres fan 1894 waard in grut oantal sporten foardroegen as ûnderdiel fan de Spullen. By de earste offisjele bekindmakkings omtrint de "dielnimmende" sporten wiene ek teamsporten, lykas fuotbal en cricket, mar dy plannen waarden nea fierder útwurke en hellen dêrom de úteinlike Spullen net. Roeien en hurdsilen wiene al pland, mar waarden ôflast fanwege te hurde wyn op de wedstriiddei.
Dielnimmers en Dielnimmende lannen
thumb|200px|Rechts|Lannen dêr't wis fan is dat der dielnimmers fan meidiene oan dizze spullen.
Dielnimmers
Der waarden gjin profesjonele sporters talitten ta de spullen. Dat wie de útkomst fan it earste reglemint dêr't oer stimd waard by it kongres fan 1894. De dielnimmers waarden dus allegear achte amateur te wêzen, wat problemen joech oangeande de regels, omdat der gjin ynternasjonale regeljouwing wie. Boppedat wie der krityk op it amateurisme, ek fanwege it feit dat ek de legere sosjale klassen mei dwaan mochten oan de spullen. Utsein profesjonals mochten ek froulju net meidwaan oan de spullen.
It krekt oantal dielnimmers oan dizze earste Spullen is net bekind. Ferskillende boarnen sprekke elkoar dêr oer tsjin. It YOK hâldt it op 241 dielnimmers, Mallon & Widlund komme út op 245 dielnimmers, wylst De Wael dêr ek op útkomt. Dy tsjinstridigens is te ferklearjen troch it feit dat net altyd sekuer registrearre waard wa har foar in bepaald ûnderdiel ynskreau en hokker nasjonaliteit dy persoan dan hie. Yn de Offisjele útslaggen steane faak ek allinne de namme fan de dielnimmers dy't boppeoan einigen. Mar sa'n 175 dielnimmers binne by namme bekind.
By de earste Spullen koene de dielnimmers har yn Atene ynskriuwe en se waarden net, troch harren lân ôffeardige. Sa bestie in grut diel fan de Britske dielnimmers út studinten mei ynteresse yn Grykske keunst en út ambassade meiwurkers. Fierder wiene alle Amerikaanske dielnimmers studint oan Princeton-universiteit. Faaks diene sporters mei om't se by tafal, troch wurk as stúdzje, oanwêzich wiene yn Atene.
Iepening Seremoanje
thumb|right|200px|Foto fan de iepening seremoanje yn 1896 De iepening seremoanje waard hâlden op 6 april 1896 (25 maart lokale datum) yn it Stadion Panathinaiko. De Spullen waarden iepene troch kening George I fan Grikelân dy't beselskippe waard troch troch syn folsleine famylje. Mear as fyftichtûzen minsken jûgen de kening ta nei syn taspraak. De sporters wiene per lân sammele op it middenfjild. By de iepening waarden der kanonskotten lost en der waarden mear as tûzen dowen loslitten. In koar song de hymne, dy't letter de Olympyske hymne wurde soe, dy't spesjaal foar de gelegenheid troch de Gryk Spiros Samaras komponearre wie en wêr't foar de dichter Kostís Palamás de skreaun hat.
Slutingsseremoanje
thumb|right|200px|De earerûnte yn it stadion ûnder de slútingsseremoanje Pas by de slutingsseremoanje op de slotdei fan de spullen, oerlange de kening de prizen oan de winners fan de spullen. De winners krigen in sulveren medalje, in oliftak en in diploma. De nûmers twa krigen in brûnzen medalje, in lauriertak en in diploma. Fierder krigen in oantal winners noch ekstra prizen, bygelyks de winner fan de maraton, dy't in beker krige. De winner fan de maraton rûn dêrnei foarop yn de earerûnte fan de winners troch it Olympyske stadion ûnder begelieding fan de olympyske hymne. De kening ferklearre dêrnei de earste Olympyske Spullen ôfsletten en ferliet it stadion, wylst it Grykske folksliet wer spile waard.
In pear dagen earder hie de kening al in ôfslutingsbanket foar alle skiedsrjochters en sporters hâlden. By dat banket hie de Kening in taspraak hâlden dêr't er dúdlik yn makke dat, as it oan him lei, de Spullen foar altyd yn Atene hâlden wurde moasten.
In protte minsken stiene efter it idee fan de kening om de folgjende Spullen ek yn Atene plak hawwe te litten. Sa ûndertekenen de measte Amerikaanske sporters in brief nei de kroanprins mei dy winsk. De Coubertin wie it dêr lykwols net mei iens, omdat hy fan miening wie dat ynternasjonale rotaasje fan de organisaasje ien fan de hoekstiennen fan de moderne Olympyske Spullen binne. Gehiel neffens syn winsk waarden de folgjende spullen yn Parys hâlden, dêr't se al in bytsje ferdreaun waarden troch de wrâldtentoanstelling dy't der doe ek organisearre waard.
Grutte Priis Formule 1 fan Grut-Brittanje 2006
Utslaggen fan de Grutte Priis Formule 1 fan Grut-Brittanje 2006 yn Silverstone op 11 juny 2006. It wie de achste fan 18 races fan de Formule 1 yn 2006. Hy waard op Sirkwy fan Silverstone hâlden. De race waard hâlden oer 60 omgongen, op it 5,1 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 308,3 kilometer.
Trolls (franchise)
Trolls is in Amerikaanske mediafranchise fan 'e filmstudio DreamWorks Animation, ynspirearre op 'e súksesfolle Good Luck Trolls-popkes dy't yn 'e 1960-er jierren kreëarre waarden troch Thomas Dam. Anno 2021 bestiet de franchise út twa kompjûteranimearre lange tekenfilmmusicals, twa tekenfilmsearjes op 'e tillefyzje en in tillefyzjespecial.
Trolls
Yn Trolls ûntsnappe de trollen út harren oarspronklike wente, de trollebeam, om't se dêr finzen holden wurde troch de ellindige bergens, meunsterlike wêzens dy't trollen ite om lokkich te wurden. As prinsesse Poppy letter troch in grut feest mei lûde muzyk en fjoerwurk it nije ûnderkommen fan 'e trollen oan 'e bergens ferriedt, moat se neitiid har troch de bergens finzennommen freonen sjen te befrijen. Dêrfoar ropt se de help yn fan Branch, de iennichste trol dy't net yn in oanhâldende steat fan gelokkigens ferkeart.
De haadrollen waarden ynsprutsen troch Anna Kendrick en Justin Timberlake, mei Zooey Deschanel, Christopher Mintz-Plasse, Christine Baranski, Russell Brand, James Corden, Gwen Stefani, Jeffrey Tambor en John Cleese yn ûnderstypjende rollen.
Trolls: World Tour
Yn Trolls: World Tour besiket de op macht beluste keninginne Barb (Rachel Bloom) fan 'e rocktrollen alle oare muzykstammen fan 'e trollen ûnder har bewâld te bringen. Poppy (Anna Kendrick), no keninginne fan 'e poptrollen, is de iennichste dy't har snoade plannen tsjinkeare kin. Dêrfoar hat se wol ferlet fan 'e help fan har freonen, mar as se wegeret om nei harren te harkjen, liket se dy help te ferliezen. Barb wit de ûnderlinge striid tusken de trollestammen yn har foardiel te besljochtsjen, mar as Poppy har skeel mei Branch (Justin Timberlake) en har oare freonen byleit, slagget it harren om alles noch wer rjocht te breidzjen.
Trolls: World Tour waard regissearre troch Walt Dohrn, dy't as ko-regisseur ek al by de earste film belutsen west hie. Hy wurke nei in senario fan Jonathan Aibel en Glenn Berger. De film gie op 10 april 2020 yn premiêre, mar brocht omreden fan 'e op dat stuit hearskjende wrâldwide koroanafiruspandemy, en de beheinings yn it iepenbiere libben dy't dêrmei mank giene, mar $44,8 miljoen op tsjin in budget fan $90 oant 110 miljoen.
Trolls Band Together
Trolls Band Together is in oankommend trêde diel fan 'e Trolls-filmsearje, dat yn novimber 2023 yn 'e bioskopen ferwachte wurdt.
Trolls: Holiday
Yn Trolls: Holiday docht bliken dat de bergens nei de ôfskaffing fan Trollstice (de iene dei yn it jier dat se trollen ieten) gjin feestdagen mear hawwe. Keninginne Poppy (Anna Kendrick), Branch (Justin Timberlake) en harren freonen sette ôf nei de stêd fan 'e bergens om dat euvel te ferhelpen. Nei gâns trelit wurdt der in nije feestdei betocht, Troll-A-Bration, dy't de trollen en bergens mei-inoar fiere kinne. Trolls: Holiday waard regissearre troch Joel Crawford nei in senario fan Josh Bycel en Jonathan Fener. It is in tillefyzjespecial mei in spyldoer fan 30 minuten, dy't op 24 novimber 2017 yn 'e oanrin nei it krystseizoen foar it earst op 'e Amerikaanske tillefyzje útstjoerd waard troch NBC.
Trolls: Holiday in Harmony
Yn Trolls: Holiday in Harmony hâlde de trollen in útwikseling fan kado's yn ferbân mei de feestdagen. Keninginne Poppy en har frijer Branch hawwe by tafal inoars nammen lutsen, mar witte net wat se inoar jaan moatte. Trolls: Holiday in Harmony waard regissearre troch Sean Charmatz en Tim Heitz nei in senario fan harrensels. It is in tillefyzjespecial mei in spyldoer fan 26 minuten, dy't op 26 novimber 2021 yn 'e oanrin nei it krystseizoen foar it earst op 'e Amerikaanske tillefyzje útstjoerd waard troch NBC.
Trolls: The Beat Goes On!
Trolls: The Beat Goes On! is in fantasy-musicalbernetekenfilmsearje produsearre troch DreamWorks Animation Television oer de fierdere aventoeren fan 'e trollen. Om 'e stimmen yn te sprekken waard in nije cast fan stimakteurs gearstald, mei û.o. Amanda Leighton as keninginne Poppy en Skylar Astin as Branch. Der waarden fan jannewaris 2018 oant novimber 2019 acht seizoenen (searjes) makke, fan yn totaal 52 ôfleverings besteande út 103 ôfsûnderlike segminten. Trolls: The Beat Goes On! waard beskikber makke fia streamingtsjinst Netflix.
Trolls: Trolls Topia
Trolls: Trolls Topia is in nije tekenfilmsearje oer de trollen mei deselde cast fan stimakteurs as Trolls: The Beat Goes On! De searje waard produsearre troch DreamWorks Animation Television. De earste ôfleverings kamen op 19 novimber 2020 beskikber fia de streamingtsjinsten Hulu en Peacock. Anno 2021 is der ien seizoen fan makke mei yn totaat 13 ôfleverings besteande út 25 segminten.
Muzyk
De filmmuzyk fan 'e Trolls-films kaam út op twa soundtrackalbums:
Freiburg im Breisgau
Sjoch ek
Munster fan Freiburg
Herne (Dútslân)
Herne (Dld.) is in stêd yn de Dútske dielsteat Noardryn-Westfalen. De stêd hat 170.992 ynwenners (2010). Herne (Dld.) is sûnt it jier 1933 in Dútske Großstadt.
Rjûkjû-eilannen
De Rjûkjû-eilannen (Japansk: 琉球諸島, Ryūkyū-shotō; Okinawaansk: 琉球 of ルーチュー, Ruuchuu), yn it Japansk almeast de Súdwestlike Eilannen (南西諸島, Nansei-shotō) neamd, binne in keatling fan mear as hûndert Japanske fulkanyske eilannen dy't him fan 'e súdkust fan Kjûsjû, it súdlikste fan 'e Japanske haadeilannen, yn in wide bôge útstrekt yn 'e rjochting fan Taiwan. Dêrby foarmje dizze eilannen de skieding tusken de Eastsineeske See yn it westen en de Filipinensee yn it easten, dy't beide ûnderdiel útmeitsje fan 'e Stille Oseaan. De Rjûkjû-eilannen kin ûnderferdield wurde yn in stikmannich lytsere eilannegroepen, mei de Osûmy-eilannen as noardlikste en de Yaeyama-eilannen as súdlikste. De Daito-eilannen lizze fierder yn 'e Filipinensee op, wylst de Senkaku-eilannen, dêr't Sina en Taiwan ek oanspraak op meitsje, fierder yn 'e Eastsineeske See op lizze. It grutste eilân fan 'e hiele arsjipel is Okinawa.
Algemien
De Rjûkjû-eilannen beslane mei-inoar in oerflak fan 4.542,1 km². It heechste punt op 'e eilannen is de berch de Miyanoura-dake, mei in hichte fan 1.936 m. As men de ôfhandige Daito- en Senkaku-eilannen net meirekkenet, besteane der binnen de Rjûkjû-eilannen twa grutte geologyske skiedings (oftewol gatten yn 'e eilannekeatling): de Tokarastrjitte yn it noarden, tusken de Tokara-eilannen en de Amamy-eilannen, en de Keramakleau yn it suden, tusken de Okinawa-eilannen en de Miyako-eilannen.
Eilannen
Fan noard nei súd (ynsafier't dat oanholden wurde kin) besteane de Rjûkjû-eilannen út 'e folgjende eilannegroepen en wichtichste eilannen:
Bestjoer
Bestjoerlik binne de Rjûkjû-eilannen ferdield oer twa Japanske prefektueren. De noardlike Osûmy-, Tokara- en Amamy-eilannen falle ûnder Kagoshima, wylst de súdlike Rjûkjû-eilannen mei-inoar de prefektuer Okinawa foarmje.
Klimaat
De Rjûkjû-eilannen hawwe in subtropysk klimaat mei mylde winters en hjitte simmers. De delslachsifers binne tige heech, mei fanwegen in lang oanhâldende wiete moesson en ferskate tyfoanen jiers. Besuden de Tokarastrjitte wurde de eilannen karakterisearre troch koraalriffen.
Demografy
De Rjûkjû-eilannen hiene neffens gegevens út 2005 in ynwennertal fan rom 1.550.000 minsken, wat in befolkingstichtens opsmiet fan 333,9 minsken de km². Etnysk sjoen binne de bewenners fan 'e beide noardlikste eilannegroepen, de Osûmy- en Tokara-eilannen, Japanners, dy't in fariant fan it Japanske Kagoshima-dialekt sprekke.
De súdlike Rjûkjû-eilannen wurde lykwols bewenne troch etnyske Rjûkjûanen, in lânseigen folk en etnyske minderheid yn Japan. Hja sprekke de Rjûkjûaanske talen (wêrfan't it Okinawaansk de grutste en wichtichste is), dy't nau besibbe binne oan it Japansk, mar dêr al hiel lang net mear ûnderling fersteanber mei binne. Boppedat hawwe de Rjûkjûanen ek in dúdlik eigen kulturele identiteit, en in eigen skiednis mei in ûnôfhinklik keninkryk dat pas yn 1879 troch Japan anneksearre waard. (Dêrby moat trouwens opmurken wurde dat de term "Rjûkjûanen" in namme is dy't fan bûtenôf oan 'e bewenners fan 'e eilannen jûn is; sels neame se har etnyske groep yn 'e regel nei it eilân dêr't se wei komme.)
De ôfhandige Daito-eilannen, ta einbeslút, wiene lang ûnbewenne, mar waarden oan 'e ein fan 'e njoggentjinde iuw kolonisearre troch folk fan 'e Izû-eilannen, besuden Tokio, en sadwaande sprekke de bewenners fan 'e Daito-eilannen in fariant fan it Japanske Hachijo-dialekt fan 'e Japanske eastkust.
Skiednis
It âlde Japan seach de eilannen besuden de Japanske arsjipel as syn natuerlike domein, en boppedat hie it der ideologyske en strategyske belangen. Japan hie ntl. de Sineeske filosofy fan it keizerskip op himsels tapast, en yn dat systeem wie der behoefte oan "barbaren" dy't opseagen nei it "glorieuze" bewâld fan 'e keizer. Op it fêstelân wie der foar de Sinezen gjin tekoart oan folken dy't dy rol ferfolje koene, mar yn Japan waarden de befolking fan 'e bûtengebieten en minderheden as de Rjûkjûanen en de Ainû dêrfoar brûkt. Fierders leine de Rjûkjû-eilannen midden op ien fan 'e trije wichtichste rûtes fan Japan nei Sina, dy't fral ûnder de Sineeske Tang-dynasty (630-840) in protte brûkt waard.
Sadwaande feroveren de Japanners al ier de noardlike Osûmy- en Tokara-eilannen, en letter ek de Amamy-eilannen, mar de oanfierlinen wiene blykber te lang (of it animo te lyts) om ek de súdlikere Rjûkjû-eilannen yn te nimmen. Yn 1429 ferienen de ûnderskate minysteatsjes yn 'e Okinawa-eilannen har ta it keninkryk Rjûkjû, dat de Miyako- en Yaeyama-eilannen ferovere en op syn hichtepunt ek oer de Amamy-eilannen hearske. Fan âlds wiene de Rjûkjûanen skatplichtich oan 'e Sineeske keizers.
Underwilens hie Japan doe twa jier earder de Rjûkjû-eilannen al ûnder it tafersjoch fan it Ministearje fan Bûtenlânske Saken pleatst. It wie in faai teken doe't dy ferantwurdlikheid yn 1875 oerhevele waard fan it departemint fan Bûtenlânske Saken nei dat fan Binnenlânske Saken. Yn 1879 kundige it Japanske regear úteinlik de anneksaasje fan Rjûkjû ôf. De eilannen dy't ta it keninkryk heard hiene, foarmen fan dy tiid ôf de prefektuer Okinawa, en de lêste Rjûkjûaanske kening waard twongen om yn ballingskip te gean yn Tokio, dêr't de Japanners him yn 'e rekken hâlde koene. By de Frede fan Shimonoseki, wêrmei't yn 1895 de Earste Sineesk-Japanske Oarloch beëinige waard, joech Sina formeel alle oanspraken op 'e Rjûkjû-eilannen op.
Yn 'e Twadde Wrâldoarloch waard der op 'e Rjûkjû-eilannen, en fral op Okinawa, fûleindich fochten. Fan oktober 1944 ôf waarden de eilannen bombardearre troch de Alliëarden. Op 1 april 1945 fierden de Amerikanen in lâning út op Okinawa, dêr't de Japanske troepen oan 'e dea ta trochfochten. Pas op 22 juny, nei 82 dagen fan oanhâldende striid, wisten de Amerikanen it eilân folslein te feroverjen. Tsjin dy tiid wiene 13.000 Amerikanen en neffens guon skatting sa'n 250.000 Japanners omkommen. In grut diel fan 'e Japanske deaden bestie út boargerslachtoffers, en der binne skriklike ferhalen oer massale selsdeadings, wêrby't memmen mei har bern yn 'e earms fan 'e kliffen sprongen, de dea temjitte, as de Amerikanen nei-oan kamen. De Japanske militêre lieding op Okinawa die seppuku (in foarm fan rituële selsmoard wêrby't men jinsels in dagge yn 'e búk stjit), mar it ûndergrûnske haadkertier fan 'e Japanske marine op it eilân, dêr't 4.000 marine-ofsieren en -manskippen harsels ombrochten, wie sa goed ferburgen dat de Amerikanen pas trije wiken letter troch de lykstank de yngong fûnen. De Okinawa-kampanje hie grutte ynfloed op it Amerikaanske beslút om mar net oan 'e ynfaazje fan 'e Japanske haadeilannen te begjinnen, mar ynstee atoombommen op Hiroshima en Nagasaki te smiten.
Nei de oarloch hold Okinawa noch lang in Amerikaanske besetting. Dy waard yn 1952 formalisearre by it Ferdrach fan San Fransisko, dat in ein makke oan 'e oarloch tusken de westlike Alliëarden en Japan. Pas yn 1972 waarden Okinawa en de eilannen besuden 29° noarderbreedte troch de Feriene Steaten weromjûn oan Japan. Sûnt binne de spannings tusken de súdlike Rjûkjû-eilannen en it sintrale regear yn Tokio almar fierder oprûn. De Rjûkjûanen fiele har diskriminearre en negearre, en har etnyske identiteit wurdt troch Japan ûntkend (mei't it offisjele stânpunt is dat de Rjûkjûanen gewoan etnyske Japanners binne). Sadwaande hat him op 'e súdlike Rjûkjû-eilannen in sterke ûnôfhinklikheidsbeweging ûntjûn.