cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Millau-fiadukt
Skaaimerken
It fiadukt is de grutste rydreaubrêge yn de wrâld, hast twa kear sa grut as de eardere Europeeske rekordhâlder, de Europabrücke yn Eastenryk. Wat brêgedekhichte oanbelanget komt it fiadukt nei de Royal Gorge Bridge yn Kolorado.
Johannes van Hout
Van Hout begûn syn amtlike karriêre yn 1921 by de gemeentesekretary fan de gemeente Gaasterlân, dêr't syn heit gemeentesekretaris wie. Dêrnei wurke hy yn Boalsert dêr't hy haadkommys en waarnimmend sekretaris wie. Hy waard oan de ein fan de Twadde Wrâldoarloch frege foar de funksje fan waarnimmend boargemaster fan Hinnaarderadiel, op 1 maaie 1946 waard hy befestige as boargemaster. Dêrnei wie hy sûnt 1957 boargemaster fan Wymbritseradiel. Op 30 jannewaris 1970 gie er mei pinsjoen. Hy ferstoar twa jier letter yn it sikehûs yn Snits, neidat der twa wiken nei in operaasje komplikaasjes optreden.
Trije bruorren fan Van Hout waarden ek boargemaster: Thijs yn Starum (1956), Henk van Hout yn Gramsbergen en Bauke yn Marken (1952). Hy wie lid fan de CHU en ridder yn de Oarder fan Oranje-Nassau.
Casper ten Boom
Casper ten Boom (Haarlim, 18 maaie 1859 – 9 maart 1944) wie in Nederlânsk horloazjemakker dy't út kristlike oertsjûging in soad joaden en fersetsstriders holpen hat om oan de Nazys ûnder de Holokaust yn Twadde Wrâldkriich te ûntkommen. Hy wie de heit fan Betsie en Corrie ten Boom, dy't ek joaden holpen hawwe en dy't nei ferrie nei it konsintraasjekamp Ravensbrück stjoerd waarden. Ten Boom stoar 9 maart 1944 yn it Oranjehotel yn Scheveningen, tsien dagen nei de arrestaasje fan syn húshâlding.
Oer-Hamlet
Oer-Hamlet, yn it Ingelsk: Ur-Hamlet, is de namme wêrmei't in ferlern gien toanielstik fan ûnbekend auteurskip oantsjut wurdt. Der waard foar it earst yn 1589 nei ferwiisd yn Thomas Nashe syn yntroduksje ta it stik Menaphon, fan Robert Greene, mear as tsien jier foar't de Ingelske skriuwer en dichter William Shakespeare yn 1603/1604 syn wiidferneamde trageedzje Hamlet, Prins fan Denemark skreau. Ut in ferskaat oan oerlevere ferwizings docht bliken dat in toanielstik mei Hamlet yn 'e haadrol al wolbekend wie yn 'e njoggentiger jierren fan sechstjinde iuw, en der is bewiis fan in opfiering fan it stik yn 1594.
Teoryen
Oare literêr histoarisy binne fan tinken dat Oer-Hamlet in iere ferzje west hawwe moat fan Shakespeare syn eigen toanielstik, en skoarje dy hypoteze troch derop te wizen dat Hamlet oerlevere is yn trije tige ferskillende foarmen, Q1 út 1603, Q2 út 1604 en F út 1623, wat derop wize kinne soe dat Shakespeare oer in langere perioade oan Hamlet pield en byskaafd hat. Wylst de persize relaasje fan 'e koarte en skynber embryoanyske tekst fan Q1 mei de lettere ferzjes noch net wis is, hawwe guon saakkundigen suggerearre dat it in eardere foarm fan it toanielstik is, wat betsjutte kinne soe dat Oer-Hamlet in noch eardere ferzje wie, of dat it miskien wol Q1 sels wie. De miening fan 'e mearderheid fan 'e saakkundigen is lykwols dat Q1 in ferwrongen ûnautorisearre ferzje wie, wat útlizze soe wêrom't Q2 sa fluch dernei publisearre waard.
Laura Alma-Tadema
thumb|250px|Laura Theresa Alma-Tadema, skildere troch [[Lawrence Alma-Tadema, om 1871]] Laura Theresa Alma-Tadema (berne as Laura Epps, 1852 – Hindhead, 15 augustus 1909) wie in Ingelsk keunstskilderesse en skildersmodel. Hja wie de twadde frou fan keunstskilder Lawrence Alma-Tadema (1836 – 1912). Neidat har man 1899 riddere waard, mocht hja har 'Lady Laura Alma-Tadema' neame.
Beek
In beek, wetterke of rinsleat is in natuerlike stream fan ûndjip wetter. As ferskate beken by elkoar komme en it wetter dêrtroch yn grutte en djipte oanwint, wurdt it in rivier neamd. Oer it algemien is in beek oeral trochwâdber, wylst by in rivier in furde nedich is om him oer te stekken. thumb|left|200px|De [[Boarn op de hichte fan Beetstersweach.]]
Laura Alma-Tadema
Biografy
Laura Theresa Epps wie in dochter fan de súksesfolle dokter George Napoleon Epps. Har twa susters wienen ek skilder: Emily studearre by John Brett en Ellen by Ford Madox Brown. Ellen wie troud mei de dichter, skriuwer en kriticus Edmund Gosse en harren suster Louisa wie boaske oan Rowland Hill.
Laura moete desimber 1869 by Ford Madox Brown oan hûs har lettere man foar it earst. Sy wie op dat stuit mar 17 jier; hy wie 33 krekt widner wurden. Lourens rekke fuort en dalik fereale op har en besleat mei om dy reden him mei syn bern en suster yn Londen te festigjen. It slagge him, nettsjinsteande har heit syn betingsten yn ferbân mei har âldens, Laura as learlinge oan te nimmen.
Beek
Yn Nederlân hawwe de measte beken troch kanalisaasje harren natuerlike karakter ferlern. Yn Fryslân is dat ek it gefal. In grut part fan 'e wetterwegen dy't wy no kenne as fearten, binne ûntstien út natuerlike wetterrinnen dy't rjochtlutsen of ferlein binne om't dat de minske better útkaam.
Laura Alma-Tadema
Biografy
Rillegau frege er har om syn frou te wurden. Sy trouden yn july 1871. Sy krigen gjin bern, mar it wie in lokkich houlik en Laura naam de soarch fan Lourens syn bern op de noed, Laurence en Anna. It pear organisearre in protte jûnen foar freonen en kollega's yn harren atelier.
Beek
Beken kinne ferdield wurde yn trije soarten: leechlânbeken, sypbeken en boarnbeken. Leechlânbeken wurde fet troch delslach en by tiden ek troch de ôfwettering fan oerstallich grûnwetter. Sypbeken binne in spesifyk soarte fan leechlânbeken, dy't net út en troch ris, mar altyd fet wurde troch ôfwettering fan grûnwetter. En boarnbeken ûntspringe by wiere boarnen, dêr't it grûnwetter omheech boarrelet.
Laura Alma-Tadema
Biografy
Laura die bliken in bejeftich skilderesse te wêzen en har ûntjouwing ferrûn flot. Har styl like op dy fan har man, mar har kar fan ûnderwerpen wie bot ferskillend: Sy makke foaral sjenrestikken mei froulju en bern yn in 17e-iuwske Nederlânske setting.
Laura har earste grutte súkses hie hja op de Parysk salon fan 1873. Fan doe ôf oan eksposearre hja ek wurken by de Royal Academy of Arts, de Grosvenor Gallery en oare galerys yn Londen. Yn 1878 waard wurk fan har útstald op de Wrâldtentoanstelling yn Parys, dêr't hja ien fan mar twa Ingelske frouljus eksposanten wie. Fierders publisearre hja út en troch yllustraasjes foar ûnder oaren it English Illustrated Magazine. Teffens wie hja model foar har man (sa as yn The Women of Amphissa, 1887) en oare keunstners.
Ta har oantins wie der 1910 in útstalling fan har wurk yn de Fine Art Society.
Sorø (plak)
Sorø is in plak yn de gemeente mei deselde namme yn de Deenske regio Sjælland sa'n 75 km bewesten Kopenhagen. Sorø is de bestjoerssit fan de regio Sjælland.
In soad ynwenners fan Sorø wurkje yn se stêdekloft Kopenhagen of yn Roskilde.
Driuwtille
In driuwtille, driuwpôle, driuwsompe, reidtille of sodzepôle is in driuwend eilantsje fan mei planten begroeide seadden dy't fan 'e wâl los rekke binne.
De basis fan in driuwtille wurdt foarme troch ûnderdielen fan lossleine oereplanten, lykas de woartelstokken fan reid en giele plomp, oanfolle mei gerzen, modder en oanwaaid struisel. Op dy op it wetter omdriuwkeljende matte, dy't troch wyn en weachslach byinoar brocht is en holden wurden, kin him, as de driuwtille grutternôch is, in bysûndere fegetaasje ûntjaan fan û.m. siggen en feanmoas.
Driuwtillen spylje in wichtige rol yn it ferlâningsproses fan binnenwetters. Stadichoan fynt der in ferskowing nei moerasfegetaasje plak, sadat it eilantsje úteinlik troch djipwoartelige planten oan 'e boaiem fêst komt te sitten. As dit proses de frije hân kriget, sil it wetter nei ferrin fan desennia tichtgroeie.
Swinen (ûnderfamylje)
De swinen (Latynske namme: Suinae) foarmje in ûnderfamylje fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (Mammalia), it skift fan 'e evenhoevigen (Artiodactyla) en de famylje fan 'e bargen (Suidae). Ta dizze taksonomyske groep hearre û.m. soarten as it everswyn en de baarch, en fierders de boskswinen en knobbeswinnen út Afrika.
Biloxi
"Biloxi" of "Biloksy" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:
Pandadieren
De pandadieren (Latynske namme: Ailuropodinae) foarmje in ûnderfamylje fan 'e klasse fan 'e sûchdieren (Mammalia), it skift fan 'e rôfdieren (Carnivora) en de famylje fan 'e bearen (Ursidae). Ta dizze taksonomyske groep hearre twa skaaien, wêrfan't ien útstoarn is. De oare omfiemet mar ien libbene soarte: de reuzepanda.
Hydatius
Yn syn jonge jierren makke hy in reis nei Egypte en Judea, wêr't er de tsjerkfaar Hiëronymus mette, dy't grutte yndruk op him makke. Letter doe't de Romeinske macht ynstoarte, fersette hy him tsjin de Suevyske oerweldigers. Hy waard finzen setten op befel fan Frumar, kening fan de Sueven en brocht de lêste moannen fan syn libben troch yn finzenis. Neffens Hydatius wie de ein fan it West-Romeinske ryk in teken fan de eintiid.
Imelda Marcos
Imelda Marcos, berne as Imelda Remedios Visitación Trinidad Romuáldez (Manilla, 2 july 1929), is in Filipinsk politika, dy't troud wie mei âld-presidint Ferdinand Marcos, en sadwaande fan 1965 oant 1986 first lady fan 'e Filipinen wie. Nei't har man presidint-ôf wurden wie, sette hja útein mei in eigen politike karriêre.
Biloxi (Mississippy)
Biloxi is in stêd in de Amerikaanske steat Mississippy. Biloxi is bekend fanwege de kasino's en it fiskjen.
Op 29 augustus 2005 waard Biloxi swier rekke troch de orkaan Katrina; der wiene 86 deaden en in protte skea.
Hindrik IV, Diel 1
Ynhâld
Kening Hindrik IV is op 'e troan kommen troch syn neef Richard II ôf te setten en yn finzenskip út 'e wei te romjen. Hy soe graach in krústocht nei it Hillige Lân ûndernimme, mar syn wiffe gryp op it regear oer Ingelân lit dat net ta. Hy rekket, fierhinne troch eigen tadwaan, almar mear yn ûnmin mei de Noardingelske Percy-famylje, dy't him op 'e troan holpen hat. Underwilens docht syn âldste soan en erfgenamt, kroanprins Hindrik (de lettere Hindrik V), byneamd "Hal", mar raak, mei syn maten en de fette, âlde korrupte ridder sir John Falstaff te drinken, hoerearjen en gekjeien yn 'e kroegen fan Londen.
As it stik iepenet hat koartby de Slach by Humbleton Hill plakfûn, wêrby't Hindrik Percy, byneamd Hjitspoar, in Skotske ynfal ûnder lieding fan 'e Douglas ôfslein hat. De kening en Hjitspoar hawwe rûzje oer de ferdieling fan 'e bút, en har moeting einiget mei drigeminten en misledigings fan 'e kening oan it adres fan 'e Percy's. Hjitspoar, syn heit Hindrik Percy, de greve fan Noardumberlân, syn omke Tomas Percy, de greve fan Worcester en syn sweager, Edmund Mortimer, greve fan 'e Mark, dy't koartsein fine dat se fan 'e kening stank foar tank krije, mûskopje ûntefreden ûnderinoar en begjinne om bûnsgenoaten te sykjen, dy't se fine yn 'e Douglas, de Welske ealman Owen Glendower en Richard le Scrope, de aartsbiskop fan York.
De serieuze bedriuwen fan 'e sombere kening en de broeiende opstân mank de eallju wurde ûnderbrutsen troch it komysk tuskenspul dat de nuveraardige eksploaten fan kroanprins Hal en syn liddichgongers fan selskipslju foarmje. Hal en syn maat Poins oerfalle bygelyks yn momkape Falstaff en trije fan har oare freonen, berôvje har en jeie harren de stupen op it liif, poer om te hearren hoe't Falstaff it barren letter yn eigen foardiel behimmelet, wêrnei't se de bút wer weromjouwe. Mar as de opstân fan 'e Percy's en harren bûnsgenoaten einlings fêste foarm oan begjint te nimmen, fermoedsoenet Hal him mei syn heit en kriget er in hege oanstelling. Hy swart dan dat er mei syn rebelske nammegenoat Hjitspoar ôfweve sil en oarderet Falstaff om him oan it haad fan in ôfdieling soldaten nei Shrewsbury te bejaan, dêr't de slach plakfine sil.
By Shrewsbury komme de troepen fan 'e kening it leger fan Hjitspoar oer it mad, dat dêr wachtet op fersterkings ûnder Noardumberlân, Glendower, Mortimer en de aartsbiskop fan York. Hoewol't Hindrik oer in folle grutter leger beskikt, hat Hjitspoar de bettere posysje, boppe-op in heuvel. De slach begjint en duorret de hiele dei oan. Wylst de kening hiel wat te stellen hat mei de wylde Skot Douglas, komme Hal en Hjitspoar, de beide Hindrikken dy't net yn ien en itselde lân bestean kinne, gear yn it twagefjocht. De takomstige kening wint, en deadet syn rivaal Hjitspoar. Underwilens hat Falstaff him troch syn soldaten betelje litten sadat se thúsbliuwe koene, en boppedat hat er ek noch it jild opstrutsen dat er oan 'e earme stumperts tasein hie dy't er yn harren stee nei it slachfjild laat hie en dy't dêr sneuvele binne. As er sels úteinlik foar de Douglas oer komt te stean, beart Falstaff dat er fataal ferwûne rekket en hâldt er him dea. Nei't Hal it lichem fan Hjitspoar op it slachfjild efterlitten hat, komt Falstaff troch in sabeare wûnder wer ta libben. As er dan merkt dat er allinnich is, stekt er it lyk fan Hjitspoar yn it bil en swetst er dat hy dejinge is dy't de lieder fan 'e tsjinpartij deade hat.
Troch de dea fan harren lieder is de opstannelingen de moed alhiel ûntsonken, en sa wint de kening de slach. Hindrik IV is der feringele mei, fral ek om't er no de kriichsfinzen nommen greve fan Worcester, ien fan syn slimste fijannen (al wied er earder ien fan syn trouste freonen), terjochtstelle litte kin. Underwilens toant Hal syn ridderlikheid troch de dappere Douglas frij te litten sûnder in losjild te easkjen. Sa einiget it stik, mar de oarloch is noch net foarby. De kening moat de oare opstannelingen noch mar sjen te ferslaan, want Noardumberlân, Mortimer, Glendower en de aartsbiskop fan York binne harren legers noch oan it meunsterjen. Dizze ein wiist foarút nei it ferfolch op dit stik: Hindrik IV, Diel 2.
Fryske oersetting
Henry IV, Part 1 waard ûnder de titel Kening Hindrik IV (1) yn it Frysk oerset troch Douwe Kalma. Yn 1965 waard it publisearre troch de Fryske Shakespeare Stifting te Drachten, as ûnderdiel fan harren omnibusútjefte Shakespeare's Wurk Dl. V, yn 'e mande mei de fertalings fan guon oare keningsstikken, lykas Richard II, Hindrik IV, Diel 2 en Hindrik V.
Amelia Earhart
Amelia Earhart (útspr.: [əˈmiːliə ˈɛːɹhɑːɹt], likernôch: "uh- mii -li-uh êr -haart"; folút: Amelia Mary Earhart; Atchison (Kansas), 24 july 1897 – ferdwûn boppe de Stille Súdsee, ûnderweis fan Lae yn Nij-Guineä nei it eilân Howland, 2 july 1937, formeel dea ferklearre 5 jannewaris 1939) wie in Amerikaansk loftfeartpionier. Hja wie de earste froulike piloat dy't allinne oer de Atlantyske Oseaan fleach. Earhart fêstige dêrnjonken in grut tal oare rekôrs en skreau ferskate bestsellers oer har ûnderfinings by it fleanen. Se spile in rol fan krúsjaal belang by de oprjochting fan The Ninety-Nines, in organisaasje fan froulike piloaten. Tsjin 'e midden fan 'e 1930-er jierren wie se yn 'e Feriene Steaten wiidferneamd rekke. Yn 1937 besocht Earhart de earste frou te wurden dy't om 'e wrâld fleach. Sy en har navigator Fred Noonan ferdwûnen dêrby yn july fan dat jier wylst se oer de Stille Súdsee fan Nij-Guineä nei Howland fleagen en waarden nea weromfûn. Earhart waard oardel jier letter formeel dea ferklearre. Har ferdwining is noch altyd in mystearje dat in protte lju dwaande hâldt en in soad belangstelling genietet fan it bredere publyk.
Berte en komôf
Earhart waard yn 1897 berne yn Atchison, yn 'e Amerikaanske steat Kansas, as de dochter fan abbekaat Samuel "Edwin" Stanton Earhart (1867-1930) en dy syn frou Amelia "Amy" Otis (1869-1962). Hja wie fan Ingelsk en foar in diel fan Dútsk etnysk komôf. Har pake oan memmekant wie de bankdirekteur en eardere rjochter Alfred Gideon Otis (1827-1912), yn waans hûs de berte plakfûn. Dyselde hie oarspronklik gjin foarstanner fan it houlik tusken syn dochter en Edwin Earhart west, en wie min te sprekken oer it wurkpaad fan syn skoansoan.
Earhart wie it twadde bern fan it houlik, nei in deaberne poppe yn augustus 1896. Nei goed famyljegebrûk waard hja ferneamd nei har beide beppes, Amelia Josephine Harres en Mary Wells Patton. Se krige in jongere suster mei wa't se twa jier skeelde, en fan jongs ôf oan wie Amelia de liedster fan 'e beide famkes wylst har suster Grace Muriel Earhart (1899-1998) har trouwe folgelinge wie. De beide fammen krige de bynammen Meeley (of soms Millie), resp. Pidge taparte, dy't se beholden oant se al lang folwoeksen wiene. (Letter liet de jongere suster har by har middelnamme Muriel neame.)
Opfieding
De opfieding dy't de beide suskes krigen, wie ûnkonvinsjoneel foar dy tiid, mei't Amy Otis Earhart har bern net grutbringe woe as "leave lytse famkes". Dat hold û.m. yn dat de beide suskes alteast in diel fan 'e tiid yn broeken omrûnen, hoewol't alle oare famkes fan harren jierren jurkjes droegen. Amelia en Muriel wiene inoars bêste kammeraatskes en brochten harren frije tiid almeast tegearre troch. Se klommen yn beammen, giene mei in echt gewear op jacht nei rotten en glieden op 'e búk op in slide by in heuvel del. Foar dy tiid wiene dat mear aktiviteiten dy't men fan jonges ferwachtsje soe.
Yn 1904, doe't se sân jier wie, boude Amelia mei help fan in omke in hellingbaan dy't se befêstige oan it dak fan in skuorke. Dêrnei liet se har der yn in houten kiste ôfglydzje. Dy goed dokumintearre earste 'flecht' einige dramatysk, mei in tosk troch de lippe en in skuor yn 'e jurk, mar ek mei in "gefoel fan útskroevenens", dat Earhart tsjin har suske sizze liet: "Oh, Pidge, it wie krekt as fleach ik!" Yn 1907 krige Edwin Earhart yn Des Moines, yn Iowa, wurk by de Rock Island Railroad. It jiers dêrop, doe't se tsien wie, seach Earhart foar it earst in fleanmasine op 'e Steatsmerke fan Iowa. Har heit frege oft se in eintsje te fleanen woe, mar Earhart wurp ien blik op it gammele apparaat en frege oft se ynstee net nochris yn 'e draaimole mocht.
Oplieding
De húshâlding wenne yn Des Moines yn in hûs dat nij boud wie en der wiene twa tsjinstlju. It waard lykwols al rillegau dúdlik dat Edwin Earhart in alkoholist wie. Fiif jier letter, yn 1914, twong syn wurkjouwer him om syn wurk del te lizzen, en hoewol't er besocht om himsels te rehabilitearjen, naam de Rock Island Railroad him nea wer oan. Om dyselde tiid hinne kaam beppe Amelia Otis hommels te ferstjerren, nei't har man yn 1912 al weirekke wie. Hja liet in oansjenlik beërf nei, dat lykwols foar Amy Earhart yn in trust pleatst waard om foar te kommen dat Edwin it trochbringe koe mei drinken. It Otis-hûs yn Atchison waard by opbod ferkocht, krekt as de hiele ynboel. Earhart fûn dat ferskriklik en omskreau it letter as de ein fan har bernetiid.
Yn 1915 fûn Edwin Earhart, nei lang sykjen, in baan as klerk by de Great Northern Railway yn St. Paul, yn Minnesota. Earhart genoat dêr fuortset ûnderwiis oan 'e Central High School. Letter datselde jiers liet Edwin him oerpleatse nei Springfield yn Missoery, mar de wurknimmer dy't er dêr opfolgje soe, betocht him op it lêste momint en frege syn baan werom, wylst de baan yn St. Paul al wer ferjûn wie. Fan gefolgen kaam Edwin Earhart wer sûnder wurk te sitten. Amy naam doe de bern mei nei Chicago, dêr't se langere tiid by freonen ferbleau.
Amelia Earhart keas yn har nije wenplak de Hyde Park High School út om har oplieding te ferfetsjen, om't dy skoalle serieuze oandacht oan 'e abstrakte fakken bestege. Se wie dêr lykwols tige iensum en ûngelokkich oant se yn 1916 slagge foar har eineksamens. Neitiid begûn se oan in stúdzje oan 'e Ogontz School yn Rydal, yn Pennsylvania, dy't se net ôfmakke.
Wurk yn 'e ferpleging, sykte en ferhuzing nei Kalifornje
Earhart har symptomen op it mêd fan byholte-ûntstekking wiene pine en druk om ien each hinne en oerfloedige produksje fan snot dy't ôffierd wurde moast fia de noas en de kiel. Se ûndergie ferskate fergese mar pynlike lytse operaasjes om 'e kaakholte skjin te spielen. Neitiid litte Earhart oan oanboazjende riten fan pineholle. Har opbetterjen duorre hast in jier, in tiid dy't se trochbrocht by har suster thús yn Northampton, yn Massachusetts. Se deade de tiid mei it lêzen fan poëzij, it harsels bespyljen learen fan 'e banjo en de stúdzje fan meganika. De kaakholte-ûntstekking hold jierren oan en hie in oansjenlike ynfloed op har lettere aktiviteiten.
Tsjin 1919 wie Earhart ree om har oplieding te ferfetsjen. Se rette har ta om har yn te skriuwen oan it Smith Kolleezje yn Northampton, mar feroare op it lêste momint fan gedachten en joech har ynstee op foar in stúdzje medisinen oan 'e Universiteit fan Columbia yn New York. In jier letter joech se har stúdzje lykwols al wer oer om har by har âldelju te jaan, dy't ûnderwilens nei Kalifornje ferfearn wiene. Op 28 desimber 1920 besochten Earhart en har heit yn Long Beach in fleanfjild dêr't Frank Hawks, dy't letter namme meitsje soe as loftracer, har foar $10 tsien minuten lang mei 'omheech' naam. It wie in ûnderfining dy't Earhart har libben feroarje soe. "Tsjin 'e tiid dat ik 60 oant 90 meter fan 'e grûn ôf wie," sa sei se letter, "wist ik dat ik fleane moast."
Iere jierren
Earhart gie oan it wurk yn in ferskaat oan banen om genôch jild te fertsjinjen om fleanles te nimmen. Sa wurke se as fotografe, frachtweinsjauffeur en stenografe by in tillekommunikaasjebedriuw. Mei in bydrage dy't har mem har "tsjin betterwitten yn" taparte, wist se yn in jier tiid de $1.000 gear te bringen dêr't se ferlet fan hie. Earhart hie har earste fleanles op it fleanfjild Kinner Field by Long Beach. Har fleanynstrukteur wie Anita "Neta" Snook, in froulike loftfeartpionier dy't yn in oerstallige Curtiss JN-4 Canuck fleach dy't se oernommen hie fan it Amerikaanske Leger. Om Kinner Field te berikken moast Earhart in bus nimme oan 'e ein fan 'e line ta en dan noch seis kilometer rinne.
In healjier letter, yn 'e simmer fan 1921, kocht Earhart har earste fleantúch, in felgiele Kinner Airster-dûbeldekker dy't se de namme The Canary ("De Kanaarje") joech. Op 22 oktober 1922 fleach se dy fleanmasine nei in hichte fan 14.000 foet (4.300 m), wêrmei't se har earste wrâldrekôr fêstige foar froulike piloaten. Op 15 maaie 1923 waard Earhart de sechstjinde frou yn 'e Feriene Steaten dy't in fleanbrevet (mei it searjenûmer #61017) ûntfong fan 'e Fédération Aéronautique Internationale (FAI).
Fan it begjin fan 'e 1920-er jierren ôf belune it famyljefortún fan 'e Earharts fierder, besteande út it beërf fan beppe Otis dat no yn 'e hannen fan Earhart har mem kommen wie. Reden dêrfoar wie in rampsillige ynvestearring yn in mislearre gipsmyn. Tsjin 'e midden fan it desennium rekke it jild hielendal op. Om't se op dat stuit neat mei fleanen fertsjinje koe, wie Earhart yn 1924 twongen om har Kanaarje te ferkeapjen. Mei it jild skafte se in (folle brûksumer) twapersoans auto oan fan it merk Kissel Speedster, dy't ek giel fan kleur wie en dy't se The Yellow Peril ("It Giele Gefaar") neamde.
Om dyselde tiid hinne boaze de pine fan har byholte-ûntstekking oan, en begjin 1924 waard se yn it sikehûs opnommen foar in nije operaasje, dy't op 'e nij om 'e nocht wie. Datselde jiers skieden har âlden, wêrnei't se har mem yn The Yellow Peril nei de Amerikaanske eastkust ried fia in swalkjende rûte dy't harren sels nei Banff yn Alberta brocht. Nei harren oankomst yn Boston ûndergie Earhart wer in operaasje oan har kaakholte, dy't diskear wol slagge en ferlichting brocht. Nei't se fan 'e operaasje opbettere wie, kearde se inkele moannen lang werom nei de Universiteit fan Columbia om 'e stúdzje wer op te pakken dy't se lang fertutearzje litten hie, mar dy moast se al rillegau wer ôfbrekke om't har mem no it kolleezjejild net mear opbringe koe.
Sadwaande gie Earhart yn 1925 yn Boston oan it wurk as sosjaal wurkster. Yn dy snuorje wenne se yn Medford, in foarstêd fan Boston. Underwilens behold de loftfeart har folsleine fassinaasje. Se sleat har oan by de Bostonster ôfdieling fan 'e American Aeronautical Society, dêr't se nei ferrin fan tiid fise-foarsitter fan waard. It fleanfjild dêr't se wei fleach, wie Dennison Airport (dat letter it Marineloftfeartstasjon Squantum waard) yn Quincy. Earhart ynvestearre in diel fan har eigen sparjild om dat draaiende te hâlden. Se skreau artikels yn pleatslike kranten om it fleanen oan te fiterjen en tsjinne teffens as de pleatslike fertsjintwurdichster fan 'e fleantúchbouwer Kinner. Doe't se almar bekender waard, begûn se plannen te meitsjen foar it oprjochtsjen fan in organisaasje foar froulike piloaten.
Earste Transatlantyske flecht mei in frou
Nei't Charles Lindbergh yn 1927 as earste piloat de Atlantyske Oseaan oer flein wie, hie Amerikaanse Amy Guest (1873-1959) der belangstelling foar om 'e earste frou te wurden dy't de Atlantyske Oseaan oer fleach of oer flein waard. Nei't se har yn 'e matearje ferdjippe hie, kaam se lykwols ta de konklúzje dat de reis har te gefaarlik wie. Dat ynstee bea se oan om it projekt te finansieren as der "in oar fanke mei it juste imago" fûn wurde koe. Sadwaande waard Earhart op in middei yn april 1928 opskille troch in kaptein Hilton H. Railey, dy't har planút frege: "Soene jo de Atlantyske Oseaan oer fleane wolle?"
De koördinators fan it projekt, ûnder wa de bekende útjouwer George P. Putnam, fregen Earhart om piloat Wilmer Stultz en ko-piloat anneks boardwurktúchkundige Louis Gordon te beselskipjen. Se soe op papier in passazjier wêze, mar krige ek de taak om it lochboek by te hâlden. It trijetal fleach op 17 juny 1928 yn in Fokker F.VII mei de namme Friendship fan Trepassey, op Nijfûnlân, nei Pwll yn Wales, en die dêr persiis 20 oeren en 40 minuten oer. Mei't der foar it meastepart op ynstruminten flein waard, eat dêr't Earhart gjin ûnderfining mei hie, die Stultz alle fleanwurk. By in oanslutend besyk oan Ingelân fleach Earhart yn 'e Avro Avian fan Mary, lady Heath, dy't se letter oankocht en nei Noard-Amearika oerbringe liet.
By weromkear yn 'e Feriene Steaten waarden Stultz, Gordon en Earhart feestlik ûnthelle mei in optocht troch de Canyon of Heroes yn New York en in besyk oan presidint Calvin Coolidge yn it Wite Hûs yn Washington, D.C. In diel fan 'e Amerikaanske parse begûn Earhart, nei de bynamme "Lucky Lindy", dy't foar Lindbergh betocht wie, "Lady Lindy" te neamen, wylst oaren sels sprieken fan 'e "Queen of the Air" ("Keninginne fan 'e Loft"). Om it izer te smeien no't it hjit wie, gie Earhart fuort nei weromkomst op in útputtend toernee troch it hiele lân, wêrby't se yn 1928 en 1929 rûnom lêzings joech. Putnam publisearre in boek fan harres mei as titel 20 Hrs., 40 Min., wêryn't se de Transatlantyske flecht beskreau. Se makke ek reklame foar û.m. koffers, frouljusklean, sportklean en sigaretten fan it merk Lucky Strike.
Nije ûndernimmings en aktiviteiten efter de skermen
De $1.500 dy't se mei de sigarettereklame fertsjinne, joech Earhart wei oan 'e finansiering fan 'e Súdpoalekspedysje fan kaptein-luitenant-op-see Richard Byrd, mar it oare jild brûkte se om har fleanen fan betelje te kinnen. Yn augustus 1928 waard Earhart, yn har Avro Avian, de earste frou dy't solo fan 'e eastkust fan Noard-Amearika nei de westkust en wer werom flein wie. Yn 1929 die se foar it earst mei oan in loftrace, te witten de earste Santa Monica-to-Cleveland Women's Air Derby. De dielnimmers dêroan setten op 18 augustus ôf út Santa Monica, yn Súdlik Kalifornje, en arrivearren op 26 augustus yn Cleveland, yn Ohio. Earhart behelle dêrby it trêde plak yn 'e kategory swiere fleantugen, nei't har freondinne Ruth Nichols, dy't op har foarlei, by de op twa nei lêste tuskenstop yn Columbus (Ohio) skea oprûn by in oanriding mei in trekker op 'e lâningsbaan.
Nei de Women's Air Derby wie Earhart behelle yn 'e oprjochting fan The Ninety-Nines, in organisaasje fan froulike piloaten dy't morele stipe oan leden bea en mear yn it algemien opkaam foar froulju yn 'e loftfeart. De namme, dy't oerset wurde kin as "De Njoggenennjoggentichs", kaam út Earhart har koker en ferwiisde nei it tal leden fan 'e organisaasje by de oprjochting. Yn 1930 waard se de earste foarsitter fan 'e organisaasje. Datselde jiers waard Earhart offisjeel lid fan 'e Amerikaanske National Aeronautic Association. Binnen dy organisaasje krewearre se efter de skermen fûleindich foar de fêstiging fan aparte rekôrs foar froulike piloaten. Ek wie har aktivisme op dat mêd fan ûnmisber belang om 'e ynternasjonale Fédération Aéronautique Internationale (FAI) safier te krijen dat dy ek aparte rekôrs foar froulju akseptearre. Doe't de Bendix Trophy Race yn 1934 froulike piloaten fan dielname oan 'e loftrace útsleat, wegere Earhart iepentlik om filmaktrise Mary Pickford nei Cleveland te fleanen sadat dy de race iepenje koe.
Yn 1931 fêstige Earhart in wrâldhichterekôr fan 18.415 foet (5.613 m) yn in Pitcairn PCA-2-autogyro (in foarrinder fan 'e helikopter), dy't se liende fan kaugomprodusint Beech-Nut Chewing Gum. Neitiid sponsore dat bedriuw har by in toernee troch de Feriene Steaten dat bedoeld wie om autogyro's oan te priizgjen.
Houlik mei Putnam
Earhart har ideeën oer it houlik soene hjoed oan 'e dei foar in diel al opmerklik fûn wurde; yn har eigen tiid wiene se revolúsjonêr. Se leaude yn gelikense ferantwurdlikheid en fûn dat sawol de manlike as de froulike partner as kostwinner bydrage moast. Se stie der fierders op om troch te gean mei it brûken fan har eigen famkesnamme, ynstee dat se har "frou Putnam" neame liet. Doe't The New York Times har, neffen de regels dy't yn it stylboek fan 'e krante fêstlein wiene, àl sa begûn te neamen, besloech se dat mei de gek en sei se dat it like healwiis wie as wannear't George Putnam no ynienen "dhr. Earhart" neamd wurde soe. Putnam en Earhart giene net op houliksreis om't Earhart it dêr fierstente drok foar hie. Harren houlik bleau sûnder bern, mar Earhart koe goed mei de beide soannen út Putnam syn earste houlik, David Binney Putnam (1913-1992), in lettere ûntdekkingsreizger en publisist, en de mei polio oanhelle George Palmer Putnam jr. (1921-2013). Fral mei David, dy't ferlykbere ynteresses hie as sysels, rekke se befreone.
Earste Transatlantyske soloflecht fan in frou
As de earste frou dy't sûnder tuskenstop allinnich oer de Atlantyske Oseaan flein wie, waard Earhart troch it Amerikaanske Kongres it Distinguished Flying Cross taparte. It regear fan Frankryk makke har ridder yn it Légion d'Honneur en de National Geographic Society rikte oan har syn Gouden Medalje út, dy't har troch presidint Herbert Hoover yn it Wite Hûs oerlange waard. Yn 'e jierren nei har Transatlantyske soloflecht rekke Earhart troch har groeiende ferneamdens befreone mei û.o. de Amerikaanske first lady Eleanor Roosevelt, mei wa't se in geregelde briefkerij ûnderhold. Ek mei in oare froulike piloate, Jackie Cochran, dy't har foarnaamste rivale wie as men de media leauwe mocht, ûntwikkele Earhart in hechte freonskip.
Oare soloflechten
Op 11 jannewaris 1935 wie Earhart de earste piloat (man of frou) dy't in súksesfolle soloflecht ûndernom fan it Territoarium Hawaï nei it fêstelân fan 'e legere 48 steaten. Se fleach fan Honolulu nei Oakland yn Kalifornje, en wylst lju dy't dat earder besocht hiene, omkeare moatten hiene of omkommen wiene (lykas de dielnimmers oan 'e Dole Air Race fan 1927), wie har reis frij rûtinemjittich en sels in bytsje saai, sadat se de lêste oeren de tiid deade troch oer de radio nei in útstjoering fan in konsert fan 'e Metropolitan Opera út New York te harkjen.
Op 19 april fan datselde jier fleach Earhart allinne yn har Lockheed Vega fan Los Angeles nei Meksiko-Stêd en dêrnei op 8 maaie allinnich en sûnder tuskenstops fan Meksiko-Stêd nei New York, eat dat ek noch nea dien wie. Op 'e nij ferrûn de reis sûnder swierrichheden. It iennichste probleem waard foarme troch de grutte kloft belangstellenden dy't Earhart opwachte yn it oan New York grinzgjende Newark yn Nij-Jersey, en dy't sa opkrong dat se der om tinke moast dat se al taksyend net guon lju oerried.
Yn 1935 die Earhart ek op 'e nij mei oan in loftrace oer de lange ôfstân, de Bendix Trophy Race, dy't dat jiers pleage waard troch ferblynjende mist en gewelddiedich swierwaar mei tonger en wjerljocht. Se einige as fyfde, wat in hiele prestaasje wie om't har Lockheed Vega net hurder koe as 314 km/h, wylst de spesjaal foar loftraces boude fleanmasines fan guon fan har tsjinstanners in topfaasje fan wol 480 km/h hiene. Tusken 1930 en 1935 sette Earhart al mei al sân frouljusrekôrs oangeande faasje, hichte en ôfstân op har namme.
Ein novimber 1934 rekke Earhart in protte persoanlike besittings kwyt by in brân yn 'e Putnam-wente. Om't Putnam tsjin dy tiid syn oandiel yn 'e útjouwerij G.P. Putnam's Sons al ferkocht hie oan syn neef Palmer Putnam, besleaten hy en Earhart neitiid om te ferhúzjen nei Súdlik Kalifornje, dêr't Putnam in liedingjaande funksje by de filmstudio Paramount Pictures krigen hie. Se setten har nei wenjen yn Toluca Lake, in doetiidske enklave fan 'e riken en ferneamden yn 'e San Fernandodelling, dy't pal tusken de studiokompleksen fan Warner Bros. en Universal Pictures yn lei. Yn septimber 1935 sette Earhart op it fleanfjild Burbank Airport, 8 km fan har nije wenplak ôf, tegearre mei Paul Mantz, in stuntpiloat foar de filmyndustry fan Hollywood, in fleanskoalle op, de Earhart-Mantz Flying School.
Flecht om 'e wrâld hinne: risselwaasje en earste besykjen
Begjin 1936 begûn Earhart te risselwearjen foar in flecht om 'e wrâld hinne, sa ticht by de evener lâns as mar mooglik wie, oer in ôfstân fan 47.000 km. Dêrfoar skafte se yn july fan dat jier in Lockheed Electra 10E oan (registraasjenû. NR16020) dy't troch de Lockheed Aircraft Company hielendal neffens har eigen spesifikaasjes boud waard, mei oansjenlike oanpassings oan 'e romp om bykommende brânstoftanks te bergjen. De lange reis wie benammen bedoeld om ûnderfinings op te dwaan foar in nij boek dat Earhart fan doel wie te skriuwen. Se keas Harry Manning út as har navigator. Mei him wie se yn 'e kunde kommen yn 1928, om't er doe de kaptein wie fan 'e SS President Roosevelt, it skip dat har, Stultz en Gordon nei harren Transatlantyske flecht werombrocht hie nei de Feriene Steaten. Manning wie net inkeld in seekaptein, mar ek in navigator, piloat en markonist dy't Morsekoade behearske.
Fia-fia kamen se yn kontakt mei Fred Noonan, dy't as twadde navigator oan it projekt tafoege waard. Noonan wie in diplomearre seekaptein en navigator, dy't foar de China Clipper-wetterfleantugen fan loftfeartmaatskippij Pan Am it meastepart fan 'e fleanrûtes oer de Stille Oseaan útstippele hie. De flecht om 'e wrâld soe út 'e Feriene Steaten wei nei it westen ta plakfine. It nije plan wie dat Noonan de navigaasje dwaan soe foar de etappe fan Hawaï nei it isolearre eilân Howland, midden yn 'e Stille Súdsee, dat in bûtengewoan dreech diel fan 'e reis wie. Dêrnei soe Manning it oernimme foar de etappe nei Austraalje, en de rest fan 'e reis soe Earhart solo fleane.
Op 17 maart 1937 setten Earhart, Manning en Noonan yn 'e Lockheed Electra ôf út Oakland yn Kalifornje nei Honolulu yn Hawaï. Mantz, dy't fungearre as Earhart har technysk adviseur, wie ek oan board en soe yn Hawaï efterbliuwe. De flecht nei Hawaï ferrûn dreech fanwegen problemen mei de beweging fan 'e propellors, en nei oankomst op Oahu moast it fleantúch earst neisjoen wurde. Dat barde op it fleanfjild Luke Field fan 'e Amerikaanske Marine op it eilantsje Ford yn 'e lagune Pearl Harbor. Doe't Earhart, Noonan en Manning op Luke Field opstiigje soene foar de etappe nei Howland, sloech de Lockheed Electra oer de kop nei't it lâningsgestel fan 'e foartsjillen dûbelklapte, sadat de propellors de grûn rekken. De fleanmasine glied op 'e búk en skansearre dêrmei de lâningsbaan.
De oarsaak fan it ûngemak is ûndúdlik: guon tsjûgen, ûnder wa in sjoernalist fan parseburo Associated Press, neamden in klapbân; Earhart sels tocht dat it rjochterfoartsjil in klapbân krigen hie of dat it lâningsgestel oan dy kant beswykt wie; Mantz en guon oaren ornearren dat it om in bestjoeringsflater fan Earhart gie. Hoe dan ek, de Lockheed Electra wie sa skansearre dat de reis net fierder koe. It fleantúch waard per skip weromstjoerd nei Kalifornje, dêr't it yngeand reparearre wurde moast yn it fabryk fan Lockheed yn Burbank. Manning, dy't frijnommen hie foar de sirkumnavigaasjeflecht fan 'e wrâld, duorre dat allegear te lang, dat hy beëinige syn belutsenens by it projekt en gie wer oan it wurk. Sa bleaune Earhart en Noonan as iennichste dielnimmers oer. Oars as Manning hiene sy net ien fan beiden bot ferstân fan radiokommunikaasje.
Flecht om 'e wrâld hinne: twadde besykjen en ferdwining
Doe't de Lockheed Electra reparearre wie, risselwearren Earhart en Noonan, mei stipe fan Putnam, foar in twadde besykjen. Diskear besleaten se út 'e Feriene Steaten wei nei it easten te reizgjen, foar in diel om't de patroanen fan wynrjochtings ûnderwilens feroare wiene. De nije sirkumnavigaasje fan 'e wrâld begûn sadwaande mei in flecht fan Oakland yn Kalifornje nei Miami yn Floarida dêr't gjin ruchtberheid oan jûn waard om't Earhart earst sjen woe oft de Electra it wol goed die. Ienris yn Miami makke Earhart har bedoeling buorkundich.
Op 2 july 1937, likernôch trije wiken foar har fjirtichste jierdei, setten Earhart en Noonan om midsnacht GMT (10.00 oere moarns pleatslike tiid) ôf fan Lae Airfield yn 'e swier beladen Lockheed Electra. Se moasten 4.113 km ôflizze nei Howland, in eilantsje dat 2 km lang en 500 m breed is en mar 3 m boppe seenivo útstekt. De lêste wisse posysje fan Earhart en Noonan wie by de Nukumanu-eilannen yn wat no de Autonome Regio Bougainville fan Papoea Nij-Guineä is, doe't se 1.300 km ûnderweis wiene. De Amerikaanske Kustwacht hie yn risselwaasje foar de reis fan Earhart de patrûljeboat USCGC Itasca nei Howland stjoerd, mar, mooglik troch ûnkunde fan Earhart en Noonan mei radioferbinings, kaam it nea ta twasidige kommunikaasje tusken it skip en de fleanmasine.
Tusken 7.30 en 7.40 oere fong de Itasca in berjocht fan Earhart op wêryn't se sei dat se noch mar foar in healoere brânstof hie en dat se de Itasca hielendal net hearre koe, hoewol't de Itasca har prima ferstie. Om 7.42 oere waard in nij berjocht opfongen fan Earhart, wêryn't se sei dat se no suver boppe-op it skip sitte moast, mar it net gewaarwurde koe. De brânstof rekke op. Ferskate oare soartgelikense boadskippen waarden opfongen. It kustwachtskip besocht fan alles om kontakt te krijen en sette sels de oandriuwing oan om in reekwolk te kreëarjen, mar it joech allegear neat. De lêste transmisje wêrfan't wis is dat dy fan Earhart kaam, waard troch de Itasca om 8.43 oere opfongen en sei: "We sitte op 'e line 157 337. We sille dit boadskip werhelje. We sille dit werhelje op 6210 kilocycles. Wacht." Dat berjocht wiist derop dat Earhart en Noonan by in posysjeline lâns fleagen dy't fan noard-súd op 157 by 337 graden lei, wêrfan't Noonan fêststeld hie dat dy troch Howland hinne rinne moast. Hoewol't neitiid noch ferskate berjochten opfongen waarden troch de Itasca, wurde dy allegear beskôge as tige twifelich, wat sizze wol dat net wis is oft se wol fan Earhart ôfkomstich wiene. Guon fan dy letter berjochten waarden letter ûntmaskere as hoaxes, mar oaren soene yndie autentyk west hawwe kinne.
Syktocht
Fan likernôch 9.45 oere ôf op 2 july 1937 waard der in wiidweidige syktocht organisearre nei Earhart en Noonan. Dy waard yn 't earstoan útfierd troch de USCGC Itasca fan 'e Amerikaanske Kustwacht, mar dat skip krige al rillegau fersterking fan it fleandekskip de USS Lexington en it slachskip de USS Colorado fan 'e Amerikaanske Marine, it Japanske oseanografysk kartearringsskip de Koshu en it fleantúchmemmeskip de Kamoi fan 'e Keizerlike Japanske Marine. Dy skippen sochten in gebiet fan 390.000 km² ôf oant de offisjele syktocht op 19 july, santjin dagen nei de ferdwining, stopset waard. Mei in priis fan $4 miljoen wie de syktocht nei Earhart en Noonan doedestiden de djoerste rêdingsaksje dy't de Amerikaanske Kustwacht en Marine ea ûndernommen hiene.
Nei't de offisjele syktocht beëinige wie, finansierde Putnam in privee-syktocht troch de pleatslike autoriteiten op deunby Howland leine eilannen en yn 'e wetters dêromhinne. Ein july chartere er sels op eigen kosten twa boaten dy't dêrhinne setten om te sykjen, hoewol't er sels efterbleau yn 'e Feriene Steaten. De boaten sochten op en om 'e Phoenixeilannen, Krysteilân (Kiritimati), Fanning (no Tabuaeran) de Gilberteilannen en de Marshalleilannen, mar fûnen neat.
Wylst de moannen foarbygiene, waard it almar dreger foar Putnam om 'e syktocht geande te hâlden. Dêrom died er nei ferrin fan tiid in oanfraach by de rjochter om ôf te sjen fan 'e wenstige sân jier wachttiid om in fermiste persoan dea te ferklearjen, mei't er, as Earhart deaferklearre waard, har eigen fermogen brûke koe om 'e syktocht nei har fuort te setten. Mei it each op 'e útsûnderlike omstannichheden fan dizze fermissing, gie de rjochtbank mei it fersyk akkoart. Sadwaande waard Earhart op 5 jannewaris 1939, oardel jier nei har ferdwining, formeel dea ferklearre. De syktocht nei har wie lykwols folslein om 'e nocht. Neat is ea weromfûn fan har, Noonan of de Lockheed Electra dêr't se yn fleagen.
Spekulaasje oer de ferdwining
De bekendheid fan Earhart yn kombinaasje mei har hommelse en spoarleaze ferdwining hâldt in protte minsken mear as tachtich jier nei dato noch altyd dwaande. Der besteane ferskate teoryen oer de fermissing, wêrfan't ferskaten bewiisber ûnwier binne en kwalifisearre wurde kinne as planute gearspanningsteoryen.
Crash- en sinkteory
De measte histoarisy hâlde it derop dat Earhart en Noonan fan koers rekke wiene en it lytse Howland dêrom net fine koene. De Lockheed Electra soe dan úteinlik, doe't de brânstof op rekke, yn see delstoart en sonken wêze, en Earhart en Noonan soene de drinkeldea stoarn wêzen. Ferskate foaroansteande saakkundigen, ûnder wa histoarika Susan Butler, de skriuwster fan East to the Dawn, in biografy oer Earhart, en Tom D. Crouch, de haadkonservator fan it Amerikaanske Nasjonaal Loft- en Romtefeart Museum fan it Smithsonian Ynstitút yn Washington, D.C., binne fan miening dat de Electra mei de stoflike omskotten fan Earhart en Noonan krekt bûten sicht fan Howland op in djipte fan 5 km of mear op 'e boaiem fan 'e Stille Oseaan rêst.
Utwiking nei in oar eilân
Guon lju dy't har oer de fermissing bûgden, hawwe oppenearre dat Earhart en Noonan op in oar eilân lâne binne, dêr't se òf de mooglikheden net hiene om kontakt mei de bûtenwrâld op te nimmen, òf wol it fermogen mar net de wil, òf dêr't oaren foarkomd hawwe dat se dat dwaan koene. Hjir belânet men op it mêd fan poere spekulaasje, dy't al rillegau útskaait nei gearspanningsteoryen. Wat de eilannen oangiet dy't yn oanmerking komme foar in eventuele lâning, binne ferskaten neamd. Guon, lykas Nij-Brittanje (yn wat no Papoea Nij-Guineä is), en Tarawa, yn 'e Gilberteilannen (no Kiribaty), moatte logyskerwize ôffalle om't dy folle earder op 'e rûte nei Howland leine en de Itasca by Howland berjochten opfongen hat dy't perfoarst fan Earhart kamen, sadat wis is dat se dêr yn 'e buert kommen is.
It liket fierders ûnmooglik dat Earhart, as har brânstof by Howland al hast op wie, noch oare eilannen berikke kinnen hat dy't wol neamd wurde as eventueel lâningsplak. Sa lizze de doedestiden ûnder Japansk bestjoer steande Marshalleilannen (mei as neiste eilân it atol Mili) op in ôfstân fan 1.400 km noardwestlik fan Howland. De krektlyk troch de Japanners bestjoerde Noardlike Marianen (mei eilannen as Saipan en Tinian), leine sels 4.300 km by Howland wei. Inkeld it doe ûnbewenne eilantsje Gardner (no Nikumaroro), yn 'e Phoenixeilannen, dat 640 km besuden Howland leit, soe logyskerwize eventueel foar in alternatyf lâningsplak yn oanmerking komme kinne as Earhart en Noonan al ier yn harren flecht slim fan koers rekke wiene.
Gardner (Nikumaroro) waard op basis fan persiis dy riddenearring yn 1937 en de dêropfolgjende jierren út en tenei ûndersocht. Fleantugen fan 'e Amerikaanske Marine dy't in wike nei de ferdwining fan Earhart en Noonan oer it eilân fleagen, stelden spoaren fan resinte bewenning fêst, mar koene fierders neat gewaarwurde útsein it wrak fan 'e SS Norwich City op 'e kust, dat datearre fan novimber 1929. In lettere syktocht op 'e grûn troch de bemannings fan 'e boaten dy't troch Putnam stjoerd wiene, levere ek neat op. Yn septimber 1940 waard troch de Britske koloniale funksjonaris Gerald Gallagher op Gardner it skelet fan in peroan fûn, mar doe't dat opstjoerd waard nei Fidzjy en dêr troch dokter D.W. Hoodless ûndersocht waard, stelde dy fêst dat dy persoan in lingte fan 166,4 sm hân hie wylst Earhart 173 sm lang wie. Boppedat koe oan 'e foarm fan it bekken sûnder mis sjoen wurde dat it om in man gie. (Dat it skelet op Fidzjy letter wei rekke, wie fansels foer foar de gearspanningsteoristen.)
Japanske finzenskipsteoryen
In oare bekende teory is dat Earhart en Noonan op 'e iene of oare wize dochs it troch de Japanners behearske diel fan 'e Stille Oseaan wisten te berikken, lykas de Marshalleilannen of de Noardlike Marianen, en dêr troch de Japanners finzen nommen waarden. Dat is in gearspanningsteory dy't yn 1966 populearisearre waard troch Fred Goerner, in ferslachjouwer foar it Amerikaanske tillefyzjenetwurk CBS, dy't dat jiers it boek The Search for Amelia Earhart publisearre, wêryn't er bewearde dat Earhart en Noonan troch de Japanners finzen nommen en eksekutearre wiene. Dat soe bard wêze nei't se mei de Lockheed Electra delstoart wiene op Saipan yn 'e Noardlike Marianen. Deselde teory waard yn 2012 wer fan stâl helle troch Mike Campbell foar syn boek Amelia Earhart: The Truth at Last, wêryn't in sersjant út it Amerikaanske Leger sitearre wurdt dy't nei eigen sizzen in fertocht grêf op Saipan oantroffen hie en ek eilânbewenners dy't tsjûge west hawwe soene fan it delstoarten fan 'e Lockheed Electra.
Yn 1993 kaam Henri Keyzer-Andre, in eardere piloat foar loftfeartmaatskippij Pan Am, yn in boek mei de grandioaze titel Age Of Heroes: Incredible Adventures of a Pan Am Pilot and his Greatest Triumph, Unravelling the Mystery of Amelia Earhart mei in justjes oanpaste teory: Earhart en Noonan wiene net delstoart, finzen nommen en eksekutearre, mar ynstee wie harren fleantúch út 'e loft sketten troch de Japanners. Sûnt de ein fan 'e Twadde Wrâldoarloch stiet fierders in plak op it eilân Tinian, dat 8 km súdwestlik fan Saipan leit, pleatslik bekend as it grêf fan Amelia Earhart. In argeologyske opgraving út 2004 trof der lykwols alhiel gjin minsklike resten oan.
Yn 2017 suggerearre de dokumintêre Amelia Earhart: The Lost Evidence fan it History Channel, in Amerikaanske tillefyzjestjoerder dy't ek progamma's makket oer beskavings út 'e Aldheid dy't kontakten mei bûtenierdske wêzens hân hawwe soene, dat in foto út in steatsargyf op it atol Jaluit, yn 'e Marshalleilannen, eins fotografysk bewiismateriaal is fan 'e troch de Japanners finzen holden Earhart en Noonan. Op 'e foto stiet in blanke man dy't wol wat wei hat fan Noonan op in oanlissteger, wylst in frou mei koart hier lykas Earhart harres mei it gesicht by de kamera wei draait op 'e steger sit en útstoarret oer see. Neffens de dokumintêre soene dat Noonan en Earhart wêze dy't finzen holden wurde nei't se it atol Mili berikt hawwe. Dy teory waard lykwols gau ûntsenuwe doe't de Japanske blogger Kota Yamno de oarspronklike boarne foar de foto weromfûn yn 'e digitale kolleksje fan 'e Bibleteek fan 'e Japanske Nasjonale Ryksdei. It bliek te gean om in foto út in Japanske reisgids, dy't al publisearre wie yn oktober 1935, wat sûnder omhalen bewiisde dat it net om Noonan en Earhart gean koe.