cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Eastertsjerke (De Wylp)
Skiednis
Yn De Wylp ûntstie earst yn 1871 in ôfskieden gemeente. Foar dy tiid hearden de leden fan de gemeente by de kristlik-grifformearde gemeenten fan Haulerwyk en Mearum. De gemeente bestie mar njoggen jier en waard doe wer opheft. Dêrnei tsjerkten de measte Wylpsters yn Mearum, mar troch evangelisaasje woeks it tal grifformearden yn De Wylp stadichoan en op 16 oktober 1897 koe fanút Mearum op 'e nij in grifformearde gemeente ynstituearre wurde. It evangelisaasjelokaal oan de Easterwei waard letter te lyts en yn 1923 waard in nije tsjerke iepene, de hjoeddeiske Eastertsjerke. It tal gemeenteleden bleau yn de rin fan de tiid tanimmen, oant hast 700 leden healwei de jierren 1980. Dêrnei naam it ledetal stadichoan ôf.
PKN
Yn 2015 fusearre de grifformearde en herfoarme gemeente fan Sigerswâld en De Wylp ta de Protestanske gemeente De Wylp-Sigerswâld. Besletten waard om de eardere grifformearde Eastertsjerke oan te hâlden en de herfoarme tsjerke te ferkeapjen. . Op snein 19 novimber 2017 waard der foar it lêst in tsjinst yn de eardere herfoarme tsjerke fierd.
Buygersstate
De Buygersstate of Tabebuorren wie in state súdeast fan Lekkum, gemeente Ljouwert.
Wannear't dizze state boud waard is net bekend, fan de state is neat werom te finen. Súdeast fan Lekkum lei destiids de terp Tabebuorren, ferneamd nei Tabe de Vries. Noch earder stie dizze terp bekend as Buygers, sa neamd nei it bûten fan it Ljouwerter patrysjerslaach Buygers. In lid fan dizze famylje wie yn de earste helte fan de 16e iuw grytman fan Ljouwerteradiel.
Neffens it "Recesboek" fan Ljouwerteradiel keapje Piter Buygers, grytman fan Wymbritseradiel, en syn frou Yd op 24 jannewaris 1578 in sate yn Lekkum yn it stjerhûs fan Fan Andringha foar 1100 goudgûnen. Neffens it stimkohier fan 1640 is yn dat jier eigener jonkhear Wiglius Buigers en de brûker is Sybout Ruyerts. Yn 1700 is neffens it Floreenkohier eigener “de Ed. Heer Frans van Eminga” en der heart dan 92,5 pûnsmiet lân by.
Yn 1832 is it eigendom fan Tiete Hessels van der Tjoeg, in lânbouwer dy't yn Jelsum wennet en de pleats dus ferpachte hawwe sil. Der heart dan (folle) minder lân by de state, want grutte stikken fan de eardere lannen binne no eigendom fan Tiete Solkes Tromp, “Vicepresident bij de Rechtbank” en eigener/bewenner fan it tichtbylizzende Ieburch.
Hockey op de Olympyske Simmerspullen 1920
De Olympyske Simmerspullen 1920, ek wol de VIIe Olympiade neamd waarden yn 1920 yn Antwerpen, Belgje hâlden. It hockey waard hâlden yn it Olympisch Stadion. It wie de twadde kear sûnt Spullen fan 1908 yn Londen dat it hockey op it programma stie.
Olympisch Stadion
It Olympisch Stadion waard boud yn 1920 en hie doe plak foar 12.771 taskôgers.
Hidaarder Feart
De Hidaarder Feart is in feart yn de gemeente Súdwest-Fryslân. De feart rint fan Hidaardersyl en Hidaard oer Meilahuzen nei Itens.
Freark fan Sminia
Freark fan Sminia (1 desimber 1664 - Akkrum, 28 july 1751) wie grytman fan Utingeradiel.
Freark wie de soan fan Yetse fan Sminia. Yn 1685 wie hy kapitein, letter ritmaster en sûnt 21 maart 1689 grytman fan Utingeradiel, in post dy't hy mear as 62 jierren beklaaid hat. Yn 1695 wie hy lid fan it kolleezje fan deputearren en yn 1748 fan de steaten fan Fryslân. Hy wenne yn Akkrum en waard dêr yn de tsjerke begroeven. Hy bleau net-troud.
Glydmotor
De glydmotor waard yntrodusearre yn 'e film Star Wars: Episode VI – Return of the Jedi (1983), by in efterfolging troch it wâld fan 'e boskmoanne Endor. Yn Star Wars: Episode IV – A New Hope (1977) waard yn 'e special edition (1997) in glydmotor tafoege (dy't ôfwêzich wie yn 'e oarspronklike ferezje fan 'e film). Ek yn alle trije films fan 'e Star Wars-prequeltrilogy (1999-2005), yn 'e tekenfilmsearjes Star Wars: The Clone Wars en Star Wars: Rebels en yn ferskate Star Wars-romans, -strips en -fideospultsjes komme glydmotors foar.
It Hearrenfean (plak)
It Hearrenfean is it haadplak fan de gemeente It Hearrenfean. Der wenje minsken (, boarne: CBS). Wat it ynwennertal oanbelanget is It Hearrenfean it fjirde plak fan de provinsje Fryslân, mar is net ien fan de alve Fryske stêden.
Yn earder tiden waard it in flekke (grut doarp mei merkrjocht), dat mei It Oranjewâld derby ek wol It Fryske Haachje neamd waard. De hjoeddeistige omgongsnamme foar minsken út de omkriten is It Fean. Nei bûten ta presintearret It Hearrenfean him as Sportstêd mei ûnder oaren it Thialf en it Abe Lenstra Stadion.
De skiednis fan it plak giet werom nei it stiftingsjier 1551, en begjint op it plak dêr't de Hearresleat en de Skoatterlânske Kompanjonsfeart byinoar komme.
Glydmotor
Yn it echt wie yn 2022 yn 'e Feriene Steaten in ienpersoans fleanend ferfiermiddel mei fjouwer strielmotors op 'e hoeken yn ûntwikkeling, dat wol omskreaun waard as "in fleanende motorfyts". In selstinkende kompjûter moast it apparaat yn lykwicht hâlde. It apparaat wie in idee fan 'e Amerikaanske Marine, en waard nei de glydmotor út Star Wars in 'speeder' neamt. Der besteane ferskate prototypes fan, dy't in maksimale faasje hawwe fan 320 km/o en 60 minuten efterinoar fleane kinne. Behalven mei in minsklike bestjoerder kinne se ek ûnbemanne fleane, beladen mei fracht.
It Hearrenfean (plak)
Geografy
It plak leit himelsbreed sa'n 25 kilometer súdlik fan Ljouwert, en sa'n 50 kilometer westlik fan Grins. It Hearrenfean is ûntstien op de krusing wêr't de Hearresleat en de Skoatterlânske Kompanjonsfeart eartiids byinoar kamen. It plak groeide nei de Tsjonger ta yn it suden en nei it doarp Haskerdiken ta yn it noarden. De doarpen Nijskoat en Aldskoat yn it suden, De Knipe yn it easten, en Nijehaske yn it westen binne oan 't Fean fêstgroeid mei behâld fan doarpstatus.
Troch de Feanskieding is it sintrum hjoed noch ferbûn mei de Engelenfeart en it Hearrenfeanster Kanaal en úteinlik mei it Nannewiid westlik fan It Hearrenfean. Noardlik fan It Hearrenfean komme it Hearrenfeanster Kanaal en de Hearresleat byinoar tichtby de Grevensmole, en rint tusken Akkrum en Terherne oer yn de Meinesleat. De Engelenfeart stiet oan de súdkant fan It Hearrenfean yn ferbining mei de Tsjonger.
Buorgemeenten fan It Hearrenfean binne mei de klok mei: Ljouwert, Opsterlân, Eaststellingwerf, Weststellingwerf, De Fryske Marren.
Geology
Troch it poalklimaat fan de lêste iistiid wie der gjin begroeiïng yn Fryslân en hie de wyn frij spul. De wyn brocht deksân mei út hjoeddeistige Noardseegebiet (dat doe noch foar in grut part drûch lei). Yn de oergong fan de iistiid nei it holoseen gong de temperatuer relatyf hurd omheech sadat de iiskapen begûn te smelten en it seenivo heger waard. Troch it hegere seenivo en de minne ûntwettering gong ek it grûnwetternivo omheech sadat der grutte sompen en marren ûntstean koenen. Yn dy gebieten koe it fean op grutte skaal oanwaakse. De geologyske ferhâldingen yn en om it plak hinne hawwe beskiedend west foar de namme It Hearrenfean. Yn it hjoeddeistige stedsgebiet en yn it gebiet deromhinne wie fean de meast foarkommende grûnsoarte. It fean is foar it grutste part ôfgroeven. Yn beboude gebieten binne de restanten fean gauris fermongen mei sân. Under de âlde feanlaach siet in laach deksân. Tichtby it sintrumgebiet sit dy laach deksân tusken de ien en twa meter djipte ûnder de grûn. Yn it súdlike diel fan It Hearrenfean leit it rekreaasjegebiet De Heide mei de op sommige plakken 20 meter djippe heidemar dy't ûntstien is troch sânwinning. It heechste punt fan It Hearrenfean is in jiskebult fan 27 meter heech yn it noardwesten fan it stedsgebiet.
Stedsyndieling
Foar it jier 1900 wie It Hearrenfean noch in lintdoarp mei de bebouwing om de Hearresleat en de Skoatterlânske Kompanjonsfeart hinne. Foaral nei de gemeentlike weryndieling fan 1934 koe It Hearrenfean fierder groeie. Hjoed-de-dei is 't Fean fan noard nei súd acht kilometer lang. Dêrtroch feroare de foarm fan it plak op de kaart; as lintdoarp hie It Hearrenfean syn grutste lingte fan east nei west wylst it plak hjoed-de-dei fan noard nei súd aardich wat grutter is. Troch nije wenwyk Skoatterwâld en it Ynternasjonaal Bedriuweterrein Fryslân is it plak yn 'e breedte groeid (fan east nei west). Mei de nije stedsgebieten derby rekkene is it plak oer it generaal noch net breder as fjouwer kilometer. thumb|250px|Stedsyndieling
Taljochting:
thumb|Topografyske kaart
Skiednis
thumb|left|[[Hearresleat]] It Hearrenfean is net it âldste feankanaaldoarp fan Nederlân. It plak is yn 1551 ûntstien op it krúspunt fan de Hearresleat en de Skoatterlânske Kompanjonsfeart, dy't beide oanlein binne foar it ferfier fan de turf. Hjir lei ek de Hearewei, de ferbiningswei Swol-Ljouwert. It graven fan dizze twa kanalen barde op inisjatyf fan trije hearen: Pieter van Dekema, Johan van Cuyck en Floris Foeyts. Op 24 july 1551 rjochten se de Skoatterlânske Feankompanjy op mei as doel grutte stikken lân te keapjen om oan feanûntginning te dwaan. Dêr komt de namme It Hearrenfean wei; de hearen fan it fean. It is woeksen troch it belang fan de feanwinning. Crackstate waard yn 1648 as wenhûs boud troch Johannes Sytzes Crack. Neffens alle wierskyn op itselde plak dêr't syn heit yn 1608 al in stins boude; it earste Crackstate. De Oenemastate oan de Lindegrêft is yn 1640 boud. Yn 1637 waard de Skoatterlânske Krústsjerke oan de Hearresleat en de hjoeddeistige Lindegrêft boud. De tsjerke waard fanwege brân yn 1969 sloopt.
Yn it tiidrek 1581-1594 waard troch de Steaten fan Fryslân en steedhâlder Willem Loadewyk om ferskillende skânsen te meitsjen. Dy skânsen foarmen mei elkoar de Fryske Wetterliny. De Skoatterskâns is yn 1598 oanlein, by de Skoatterbrêge oer it Tsjonger by Aldskoat, en wie in ûnderdiel fan dy wetterliny. Yn de nacht fan 18 op 19 augustus 1672 dienen troepen fan Bearend fan Galen in oanfal op de Skoatterskâns, dy’t oan trije kear ta ôfslein waard troch de militêren dy’t op It Hearrenfean leinen.
Der wie lykwols ien bestjoerlik probleem foar It Hearrenfean. Troch it plak rûn de grins fan de twa gemeenten; Aengwirden en Skoatterlân. Pas op 1 july 1934 waard út stikken fan dizze twa gemeenten, en in stikje fan de gemeente Haskerlân, de gemeente It Hearrenfean foarme. It Hearrenfean waard it haadplak fan de nije gemeente. Fan 1965 oant 2003 hearde in grut stik fan Aldskoat ûnder de namme It Hearrenfean-Súd by it plak It Hearrenfean. thumb|left|170px|Monumint foar de slachtoffers fan de Twadde Wrâldkriich Op 10 maaie 1940 foel Dútslân Nederlân binnen yn it ramt fan de Slach om Frankryk. It ferset yn it noarden wie net grut. Twa lynjen waarden gau ferslein, de O-lynje en de Q-lynje, dy’t bedoeld wienen om de noardlike provinsjes te beskermjen. Al nei twa dagen rûnen de Dútsers troch It Hearrenfean en Ljouwert. Yn 1944 waarden ferskate bern fan Amsterdamske fuotbalferienings nei It Hearrenfean ta stjoerd. De bern hienen it yn de hongerwinter gâns better yn Fryslân. Hja krigen mear iten as dat se yn Amsterdam krije soenen en boppedat stie de 'útwiksel' yn it ramt fan fuotbal. Yn de Twadde Wrâldkriich waard Crackstate troch de Dútsers as finzenis brûkt. Crackstate wie in plak dêr't finzenen hiel swier martele waarden. By de befrijing fan It Hearrenfean op 14 april 1945 kamen mear as 60 finzenen frij, de measten wienen slim tamtearre. De Feansters hawwe de finzenis sels op 14 april 1945 iepen makke, mar se wienen der net wis fan oft de Dútsers al of net fuort wienen. Ut it suden wei kamen letter dy dei de Kanadezen. Yn in gefjocht by De Tynje wurdt fersetsstrider Sieger van der Laan troch in Dútser deasketten. Itselde lot oerkomt Jan Harm Kruis dy dei by Haskerdiken.
Nei de Twadde Wrâldkriich wreide It Hearrenfean him út. It Hearrenfean westlik fan it spoar fan Swol nei Ljouwert (Nijehaske, De Greiden, De Heide) waard nei de Twadde Wrâldkriich boud. Eastlik fan it spoar waard de Ikkers as folslein nije wenwyk yn de sechtiger jierren oanlein. In part fan de wenwyk Midden bestie al foar de Twadde Wrâldkriich, mar it grutste part fan de wyk is nei de Twadde Wrâldkriich boud. Mei Hearrenfean Noard lei de sitewaasje der itselde hinne. Thialf waard yn 1967 iepene as in iisstadion mei in bûtendoar keunstiisbaan. Yn 1986 waard de baan feroare yn in binnenbaan, de twadde yn de wrâld, en de earste mei in frije kape. It wie op dat stuit de fluchste baan yn de wrâld, mei yn it earste seizoen 10 wrâldrekôrs. Oan it begjin fan de jierren ’90 waard dúdlik dat it âlde Sportpark Noard te lyts wie foar de ambysjes fan fuotbalklup SK It Hearrenfean. Der waard besletten om in nij stadion te bouwen oan de eastkant fan It Hearrenfean. Yn augustus 1994 waard de earste wedstryd yn it nije Abe Lenstra Stadion spile. Yn septimber 1999 waard de sneldyk A32 offisjeel iepensteld.
Eastlik fan de A32 waard oan it begjin fan de 21e iuw begûn mei de oanlis fan de wenwyk Skoatterwâld. Yn 2006 waard Sportstêd It Hearrenfean offisjeel iepene.
Ferdivedaasje
thumb|[[Museum Belvédère]] It Posthûs Teater is it iennichste teater op It Hearrenfean en omkriten. It teater hat sa'n 400 sitplakken. It Museum Belvédère yn it easten fan de wenwyk Skoatterwâld is in museum foar moderne en hjoeddeiske keunst. De Rinkelbom yn wenwyk De Greiden is in muzyksintrum. It Selskip foar Fryske Taal en Skriftekennisse hat op It Hearrenfean de Fryske Krite 't Hearrenfean. De organisaasje fan De Rinkelbom wurket gear mei it Sintrum foar de Keunsten a7, dy't ek yn de Hearrenfeanske Skoalle fertsjintwurdige is. It Sintrum foar de Keunsten a7 ûndernimt ferskate aktiviteiten op it mêd fan teater, muzyk, dûns, literatuer en byldzjende keunst. Oan it Boargemaster Kuperusplein is in bioskoop mei fjouwer sealen, oan itselde plein sit ek de iepenbiere bibleteek.
Yn de Hearrenfeanske Skoalle oan de eastkant fan it sintrum is ûnder oaren it Museum Willem van Haren, in kultuerhistoarysk museum mei ferskate útstallings. Yn it museum is in makette fan It Hearrenfean yn it jier 1830 makke. It is de grutste stedsmakette fan Nederlân. It Ferdinand Domela Nieuwenhuis Museum is ûnderdiel fan it Museum Willem van Haren en is wijd oan Ferdinand Domela Nieuwenhuis, de earste sosjalist yn it Nederlânske parlemint. Oare brûkers fan de Hearrenfeanske Skoalle binne Keunstromte It Hearrenfean en Kreaktiviteissintrum De Sirkel.
Bouwurken
thumb||left||180px|Oenemastate thumb|180px|Meniste Tsjerke thumb|left|180px|Heremastate thumb|180px|It Grutte Hûs It Hearrenfean hat 31 ryksmonuminten, wêrfan 3 stinzen. Crackstate is ûnderdiel fan it hjoeddeistige gemeentehûs fan de gemeente It Hearrenfean. De stins waard om 1599 hinne boud as Crack-zathe troch Hypolitus Crack, de grytman fan Aenjewier. Yn 1648-1649 liet grytman Johannes Crack de stins ôfbrekke en boude dêr Crackstate mei syn ymposante gevel en klokkekoepel. De hjoeddeistige trouseal yn Crackstate is bewarre bleaun yn syn oarspronklike Renêssânse-styl. In oare stins Oenemastate wie eartiids it gemeentehûs fan Skoatterlân en It Hearrenfean. Op it plak fan Oenemastate hat mooglik it âldste hûs fan It Hearrenfean stien. Om 1640 hinne waard de hjoeddeistige stins op dat plak boud en krige de namme Oenemastate. Yn 1876 waard Oenemastate oan de linkerkant útboud en krige in nije gevel. De tredde stins op It Hearrenfean is Herema State, boud yn 1832 as wenhûs.
It 17e-iuwske Groote Huys oan it Breedpaad krige yn de 19e iuw de gevel dy't it hjoed-de-dei noch hat, yn de keuken fan it hûs is in 18e-iuwsk tegeltablo dat makke is troch Tichelaars Ierdewurkfabryk yn Makkum. Nieuw Friesburg is om 1872 hinne boud troch Georg Wolfgang Franciscus Lycklama à Nijeholt. It gebou stie dêrfoar yn Aldeberkeap en waard stien foar stien ôfbrutsen en op deselde manier wer opboud op It Hearrenfean. It earste Huize Voormeer waard nei alle gedachten om it jier 1650 hinne boud. It gebou waard yn 1753 sloopt en der waard in nij hûs delset. De gevel dy't it hûs hjoed-de-dei noch hat is út it jier 1846. It hjoeddeistige Posthûs is fan 1885 en waard yn 1966 troch de gemeente kocht. Yn 1983 waard it Posthûs Teater iepene. De nôtmole Welgelegen út 1849 is de lêste mole dy't oerbleaun is, eartiids hie It Hearrenfean 14 moles.
De Meniste Tsjerke út 1762 is de âldste tsjerke dy't hjoed-de-dei noch oerein stiet. Yn 1812 waard it ynterieur fan de sealtsjerke feroare en krige twa wapenstiennen yn 1838. De sawat 50 meter hege Hillige Geasttsjerke út 1933 hat krekt as de Meniste Tsjerke de status fan ryksmonumint. It oargel fan de tsjerke (Adema-oargel), oernommen út de eardere roomske tsjerke oan it gemeenteplein, komt út it jier 1867.
Oant yn de jierren 80 fan de foarrige iuw stie der yn it sintrum in wettertoer. De 17e-iuwske Skoatterlânske Krústsjerke yn it sintrum waard yn 1969 sljochte. Ek it âlde stasjonsgebou út 1868 stiet net mear oerein. Yn 1984 is it nije stasjonsgebou iepene. De heechste gebouwen yn It Hearrenfean binne de trije Muntflats: Lânsicht, Romsicht en Heechsicht. De bouwurken binne 15 ferdjippings heech en begjin jierren 70 boud.
Twadde Boere-oarloch
thumb|Boerestriders belegerje de fan Britten besette stêd Mafeking, ± 1899 thumb|Boerefroulju en -bern yn in Britsk kosintraasjekamp De Twadde Boere-oarloch fan 1899 - 1902 wie in Britske oarloch om Transfaal en Oranje Frijsteat yn de Súd-Afrikaanske koloanje, de Kaapkoloanje. Nei de Earste Boere-oarloch bleau de Boeremienskip ûnder druk fan de Britten stean. Yn 1885 waard yn Transfaal by Witwatersrand goud fûn yn in kilometerslange ertslaach.
It Hearrenfean (plak)
Parken
thumb|Rekreaasjegebiet [[De Heide (rekreaasjegebiet)|De Heide]] De Heide is it rekreaasjegebiet fan It Hearrenfean dêr't de minsken swimme, fiskje en kuierje kinne. De Heide is yn de tachtiger jierren ûntstien nei jierren fan sânôfgravings. Yn de wenwyk Ten Woude, eastlik fan wenwyk de Ikkers, leit it park Ten Woude mei in lyts dierepark. Yn it noarden fan It Hearrenfean foarmet it Hepkema's Bosk mear in echte bosk as in part. De tunen oan de Kennedyleane en Europaleane mei in langte fan 1 kilometer binne ein jierren sechtich en begjin jierren santich troch Louis le Roy oanlein. Yn de santiger jierren kamen tûzenen minsken nei de tunen sjen. Oan de strjitte Efter de Tsjerke waard yn juny 2009 it Amelius van Oenemapark iepene. Yn it park binne de fûneminten fan de Nederlânske Herfoarme Krústsjerke restaurearre, dy't yn 1969 ôfbrutsen wie. Krekt bûten It Hearrenfean leit it Parkgebiet It Oranjewâld mei de Oertún
Monuminten (tinktekens)
Kriichsmonuminten binne it Oarlochsmonumint It Hearrenfean (27 slachtoffers Twadde Wrâldkriich) en it Nederlânsk-Ynje monumint
Sport
thumb|[[Thialf]] Mei It Hearrenfean Sportstêd wurdt bedoeld dat It Hearrenfean bekend stiet as in plak dat op sportgebiet in soad te bieden hat. Der is ek de oantsjutting Sportstêd It Hearrenfean, dat brûkt wurdt foar de lokaasje om it fuotbalstadion. Yn 2007 waard sportkompleks (swimbad) De Telle sloopt. It nije swimbad is ûnderdiel fan Sportstêd Hearrenfean. By it SKS Skûtsjesilen is it Feanster skûtsje Gerben van Manen 16 kear (stân 2008) kampioen west.
Twadde Boere-oarloch
De kriich waard ynjûn troch dy ûntdekking fan goud, mar ek om in Britsk gebiet út ien stik fan noard- nei súd-Afrika te krijen. Grut-Brittanje stjitte lykwols op in soad ferset en der moasten in soad striidkrêften ynsetten wurde. Al hienen se de kontrole oer de strategysk meast wichtige stêden, dochs bleaune yn de guerrilla-oarloch boargers min te ûnderskieden fan militêren.
It Hearrenfean (plak)
Sport
De grutste sportfasiliteiten fan It Hearrenfean binne: thumb|400px|[[Abe Lenstra Stadion]] Sportkompleksen op It Hearrenfean binne:
Befolking
De ynwenners fan It Hearrenfean wurde ornaris Feansters neamd. De talen dy't op It Hearrenfean praat wurde binne Frysk en Nederlânsk. Ut en troch ferskine der stikken oer it Feanstersk (ek wol Feensters), dat in dialekt fan it Stedsfrysk wêze soe.
Befolkingsûntjouwing
Fan 2000 oant en mei 2012 groeide it ynwennertal fan gemeente It Hearrenfean mei 7,6 persint en hie dêrmei de heechste befolkingsgroei fan de provinsje Fryslân. Yn dy tiid waarden de measte huzen fan de wenwyk Skoatterwâld oplevere.
Twadde Boere-oarloch
De striid koste Grut-Brittanje sa'n 22.000 deaden, 100.000 ferwûnen en in slompe jild. De oerienkomst makke in ein oan it bestean fan Transfaal en de Oranje Frijsteat as Boererepubliken en brocht se yn it Britske Ryk. Yn de oarloch fochten 2000 Nederlanners as frijwilligers oan de boerekant.
It Hearrenfean (plak)
Befolkingsûntjouwing
Befolkingsûntjouwing fan It Hearrenfean:
Hunebêd D43
thumb|260px|Hunebed D43 (langgrêf) oan de eastkant fan de Emmer es Hunebed D43 flakby Emmen is it ienichste hunebêd yn Nederlân fan it langgrêf-type. It datearret fan likernôch 3000 foar ús jiertelling.
It Hearrenfean (plak)
Religy
Yn 1819 waard oan de Hearewâl in synagoge boud. Yn 1899 wie de Joadske mienskip yn It Hearrenfean op syn hichtepunt mei 71 leden. Yn 1933 gie de Joadske gemeente fan It Hearrenfean gear mei dy fan Snits. Yn itselde jier waard de synagoge op It Hearrenfean ôfbrutsen. Yn de maitiid fan it jier 2000 wie op It Hearrenfean de oprjochting fan de Liberaal Joadske Gemeente foar Noard-Nederlân Beth Hatsafon, in gemeente mei 36 leden.
De Jehova's Tsjûgen hawwe in gebou op De Greiden.
Hunebêd D43
It is 40 meter lang en seis meter breed. De stiennen út de krânse steane mei de flakke kant nei búten keard. Binnen de stienkrânse lizze twa grêven. It noardlike grêf is in lytse fiif meter lang en bestiet út 6 siidstiennen mei 3 dekstiennen. It súdlike grêf wie wat grutter, sa'n 8 meter lang en mei 10 sydstiennen en 5 dekstiennen (wêrfan der mar twa oanwêzich binne). Beide grêven hawwe in yngongspartij fan ien pear poartestiennen.
It Hearrenfean (plak)
Religy
De Turkske moskee op It Hearrenfean stiet oan de Hesselstrjitte yn it noardwesten fan de wyk Midden. De Marrokaanske moskee sil boud wurde oan de Amelânleane.
Hunebêd D43
Yn 1913 waard it hunebêd foar it earst systematysk ûndersocht troch dr. J.H. Holwerda. Ut dit ûndersyk die bliken dat it langgrêf yn fazes boud is. De noardlike grêfkelder is it earst boud en it oare in skoftsje letter. Yn dizze lêste faze is de stienkrâns ek grutter makke. Yn in tredde faze is de stienkrânse nei it suden nog grutter makke. Dêr wurde nog wat potdiggels en in stiennen beitel fûn.
It Hearrenfean (plak)
Ekonomy & ynfrastruktuer
thumb|260px|Sikehûs [[De Tsjongerskâns is de grutste wurkjouwer op It Hearrenfean]] Bekende bedriuwen yn It Hearrenfean binne: Batavus, Koga-Miyata, Jongbloed en VDL Berkhof (Hainje). De grutste wurkjouwer fan It Hearrenfean en de omkriten is it sikehûs De Tsjongerskâns. De measte yndustry fan It Hearrenfean sit oan de sneldyk A7, de saneamde A7-sône. In protte bedriuwen yn de tsjinstferlienende sektor sitte yn it stadiongebiet (Abe Lenstra Stadion), it stasjonsgebiet en oan de eastlike K.R. Poststrjitte, justjes noardlik fan it fuortbalstadion.
It persintaazje wurkleazen leit om de 5,9 persint (2009/10).
Hunebêd D43
By in ûndersyk fan Dr. van Giffen yn 1960 kamen trije offerkûlen foar it ljocht, twa bûten de stienkrânse, ien binnen de stienkrânse. De bûtenste twa waarden bedutsen mei in stien dy't út de stienkrânse ôfkomstich wiene. Dizze wiene al yn de prehistoarje omlutsen. Ek die bliken dat it grêfmonumint oant yn de brûnstiid noch út en troch brûkt waard as begraafplak.
It Hearrenfean (plak)
Ekonomy & ynfrastruktuer
It Hearrenfean hat ferskate winkelstrjitten lykas de Dracht, Sievertstrjitte, Lindegrêft, Pleinwei, Minckelerstrjitte, Fleismerke. Sneon is der merk yn de Sieverstrjitte en it Gemeenteplein.
Parkearplakken binne der oan it Moleplein (160 parkearplakken), Boargemaster Kuperusplein (280), Gashâldersplein (180), Ernst van Harenplein (80). Oan de tsjerkestrjitte yn it sintrum leit de ûndergrûnske parkeargaraazje Geerts Willigen mei twa ferdjippings en 325 parkearplakken. Yn it sintrum fan It Hearrenfean wurdt sûnt 1999 betelle om parkearje te meien.
Ynstânsjes
thumb|Kantongerjocht It Hearrenfean
Hunebêd D43
Yn itselde jier 1960 waard it hunebêd ek foar in part restaurearre.
It Hearrenfean (plak)
Ynstânsjes
It Hearrenfean is it haadplak fan de gemeente It Hearrenfean en foar de minsken út de omkriten hat It Hearrenfean in sintrumfunksje. It gemeentehûs stiet oan de Crackstrjitte en is ferbûn mei Crackstate. De brânwacht fan It Hearrenfean sit oan It Hege Stik (Ikkers, oan de kant fan de Rottumerwei). It plysjeburo sit oan de Atalantastrjitte, tusken it sintrum en it Abe Lenstra Stadion yn. Oan de Weegbree op De Greiden sit in stipepunt fan de plysje. Oan de Thorbeckestrjitte is it kantongerjocht fêstige. Oan de trambaan sit in regionaal belestingkantoar.
Underwiis
Skoallen mei iepenbier basisûnderwiis binne: De Kommanderije, Ekke de Haan, De Letterbeam, De Ljepper, Van Kleffensschool, Van Maasdijkskoalle. Kristlike basisskoallen binne: De Akker, De Burcht, De Hoekstien, It Kompas, De Roergonger.
It Fryslân Kolleezje jout ferskate MBU-opliedingen lykas it CIOS en in oplieding foar ferfier en logistyk.
Sportstêd It Hearrenfean is ien fan de fjouwer plakken yn Nederlân mei in Sintrum foar Topsport en Underwiis
Media
Op It Hearrenfean wurde twa provinsjale deiblêden besoarge; it Frysk Deiblêd en de Ljouwerter Krante. De Hearrenfeanske Krante en De Koerier ferskine ien kear yn 'e wike, dêrneist wurde alle wiken noch in stik as wat oare kranten ferspraat op It Hearrenfean. Omrop Fryslân is de regionale radio- en TV-stjoerder.
Ferkear en Ferfier
thumb|200px|De A32 by It Hearrenfean is in wichtige noard-súd ferbining. thumb|200px|[[Stasjon It Hearrenfean]] thumb|200px|De Jousterbrêge oer it Nije Hearrenfeaster Kanaal hinne.
Auto
Yn it noardeastlike stedsgebiet komme twa sneldiken by elkoar by knooppunt It Hearrenfean, sûnt it jier 2000 in klaverblêd fan de sneldiken A7 (De Jouwer - Grins) en A32 (Ljouwert - Swol). It Hearrenfean hat ien ferbining mei de A7 en trije ferbiningen mei de A32. De ferbining mei de A7 is ôfrit 26 Hearrenfean-west (allinnich foar ferkear fan Grins nei De Jouwer). De ferbiningen mei de A32 binne de ôfritten 10 Hearrenfean-Súd, 11 Hearrenfean-Oranjewâld en 12 Hearrenfean-sintrum. Yn de jierren njoggentich waard de âlde Rykswei 32 in sneldyk, de A32 waard yn it jier 1999 iepensteld.
Ut it westen wei is de N924 út Dolsterhuzen en Rottum mei It Hearrenfean ferbûn. Ut it easten komt de N380 út Donkerbroek en Nijhoarne. Der is ien ûndergrûnske parkeargaraazje oan de noardkant fan it sintrum mei twa ferdjippingen en 325 parkearplakken. De automaat fan dy garaazje reagearret yn skreaun Frysk. Oare parkeargelegenheden yn en om it sintrum hinne binne de ferskillende parkearterreinen.
Trein
It Hearrenfean leit oan it spoar fan Swol nei Ljouwert. Foar it deistige treinferkear wurdt stasjon It Hearrenfean brûkt as halte. By dat stasjon stopje sawol de intercity's as stoptreinen fan de NS. Inkeld by grutte eveneminten yn Thialf wurdt stasjon It Hearrenfean Iisstadion brûkt. It spoar fan Swol nei Ljouwert wurdt neist persoaneferfier ek brûkt foar frachttreinen.
Skipfeart
Yn it sintrum fan It Hearrenfean komme Feanskieding en de Hearresleat by elkoar. De Feanskieding stiet yn direkte ferbining mei it Nije Hearrenfeanster Kanaal en de Engelenfeart, de Hearresleat slút noardlik fan it stedsgebiet oan op it Nije Hearrenfeanster Kanaal. Noardlik fan de A7 lizze oan de Hearresleat en ferskate jachthavens.
Bus
Oan de súdeastkant fan treinstasjon It Hearrenfean leit it busstasjon. Op dit stuit wurde de ferskate bustsjinsten riden troch QBuzz en Arriva.
Fyts
Troch It Hearrenfean hinne lizze twa ferskillende lange fytsrûtes (LF-rûtes). LF3 is de Reidlânrûte mei in ôfstân fan 145 kilometer dy't begjint yn Kampen en einiget op It Amelân. De LF20 is de Flevorûte mei in ôfstân fan 250 kilometer dy't begjint yn Haarlim en einiget yn de stêd Grins. It Japikspaad is sawol in fyts- as kuierrûte dy't fan Sint Jabik oer It Hearrenfean nei Hasselt ta rint.
Bekende Feansters
thumb|Plaknamboerd thumb|[[Posthûs Teater]] Sjoch ek: List fan Hearrenfeansters
Michiel Boersma
De namme Michiel Boersma kin slaan op de persoanen
Hilaarder Feart
De namme Hilaarder Feart jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Hijlaardervaart.
Control Machete
thumb|250px|Fermin IV by in konsert yn 1999 Control Machete wie in Meksikaanske Hiphopgroep út Monterrey fan 1996 oant 2004. Hja ferkochten goed 500 miljoen albums oer de hiele wrâld. De groep bestie út de rappers Fermin IV, Pato Machete en DJ Toy Selectah.
Baden-Wuertemberch
Baden-Wuertemberch (Dútsk: Baden-Württemberg) is in dielsteat yn it súdwesten fan Dútslân. De dielsteat beslacht in oerflak fan 35,750 km² en hat 10,692,000 ynwenners. De haadstêd is Stuttgart. Baden-Wuertemberch waard yn 1952 oprjochte troch de fúzje fan 'e eardere dielsteaten Wuertemberch-Baden, Súd-Baden en Wuertenberch-Hohenzollern.
Geografy
Baden-Wuertemberch grinzet oan Switserlân yn it suden, Frankryk yn it westen en oan de Dútske dielsteaten Rynlân-Palts, Hessen en Beieren.
Foar de westlike en in part fan de súdlike grins is de Ryn beskiedend. It Swarte Wâld is it berchlân wat beëasten de Ryn leit. Baden-Wuertemberch dielt de Bodensee en de Alpen mei Switserlân. De Donau rivier begjint yn Baden-Wuertemberch deunby Donaueschingen.
Bestjoerlike yndeling
Baden-Wuertemberch hat fjouwer Regierungsbezirke (bestjoerlike regio's), dy't mei-inoar wer parte binne yn 35 distrikten (Landkreise) en njoggen stedsdistrikten (Kreisfreie Städte).
Kinto Sol
thumb|250px|Logo Kinto Sol thumb|250px|DJ Payback, Skribe en El Chivo Kinto Sol is in Meksikaanske latin hiphop-groep út de stêd Milwaukee, Wiskonsin. De band bestiet út de bruorren: DJ Payback García (El Javier García), El Chivo (Eduardo García) en Skribe (Manuel García), de lêste is de lieder fan 'e groep; fan Irámuco, Guanajuato, Meksiko. Op it stuit icon fan 'e cholos.
Eeckemastins
De Eeckemastins wie in stins yn Baaium, gemeente Littenseradiel. Fan de stins is neat werom te finen.
De stins waard yn de 12e iuw boud. Oant 1685 stie by Baaium Eeckemastins, dy't fan 1602 - 1610 bewenne waard troch grytman Ulbo fan Aylva fan de gritenij Baarderadiel.
Hissefeart
De namme Hissefeart jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Hissevaart.
Lytse Masters
De Lytse Masters (Dútsk: Kleinmeister(s)) wie de namme fan in groep Dútske houtfikers en graveurs, begjin 16e iuw, waans artistyke produkten meast in lyts formaat hiene. Sy wiene gjin groep út ien stik of gilde.
By de meast ferneamde masters hearden: Albrecht Dürer, Hans Sebald Beham en Bartel Beham, Georg Pencz, Altörfer, Jacob Binck en Heinrich Aldegrever.
Sutton Hoo
right|thumb|Sutton Hoo, ien fan de [[Tumulus|grêfhichten]] thumb|Alternative oanjoch thumb|right|Model fan it skipsgrêf. Sutton Hoo by Woodbridge yn Suffolk, Ingelân, is it plak dêr't twa Angel-Saksyske begraafplakken út de 6e iuw en iere 7e iuw bleatlein binne yn 1939. Op ien dêrfan waard in noch net fersteurd skipsgrêf fûn mei in soad artefakten dy't fan grut keunsthystoarysk en archeologysk belang west hawwe.
De grêven binne dy fan de Angelsaksyske elite út dy tiid. De fynsten litte lânseigen, ierske, skandinavyske en merovinske ynfloeden sjen. De hearsker dy't yn it 27 m lange skip (langskip) begroeven is soe, neffens guon ûndersikers, kening Raedwald fan East Anglia(616-627) wêze kinne; bewiisd kin it net wurde op dit stuit. Readwald hat in wichtige rol spile yn it ûnder kristlike hearskippij bringen fan Ingelân. (Histoaryske boarne: Bedas Historia ecclesiastica gentis Anglorum.)
In grut part fan it grêffjild is net fersteurd oant no ta (2009), mar wurdt bewarre foar archeologen yn de takomst, dy't dan brûkme meitsje kinne fan de modernste wittenskiplike metoades.
Winaam
Rupert Bruce-Mitford, ien fan de archeologen dy't foar it Britsk Museum ûndersyk die oan de fynsten, hat doetiids wol tocht dat de Grutte fibula fan Winaam troch deselde edelsmid makke west hawwe kind, as guon fan de sieraden út Sutton Hoo. Letter miende er dat dy fan Winaam jonger wie, mar dat it in learling fan de smid fan Sutton Hoo west wêze koe of dat it in let wurk fan de earste west hat.
Andrys Grijph
Andrys Grijph, wie grytman fan Utingeradiel yn 1550. Syn namme wurdt ek skreaun yn de farianten: Grijp. Grijph, Grijf, Grieff en Griff. Syn frou wie in Foppinga. Andrys hie in soan: Ofke Grijph, ek grytman fan Utingeradiel, by it ôfgean fan syn heit yn 1575. Yn 1580 waard er as fuortflechtich yndage en yn itselde jier yn de slach op de Hardenberger heide sneuvele. Syn frou hiet Iets Pieters en syn soan wie Erasmus Grijph.
Sudersee
thumb|300px|Kaart fan de [[Republyk fan de Sân Feriene Nederlannen, mei de Sudersee fan Johannes Janssonius (1658)]] thumb|De Ôfslútdyk en drûchlizzings De Sudersee wie in binnensee yn Nederlân, dy’t oant de sluting fan de Ofslútdyk (1932), lei op it plak fan de Iselmar en Markermar en de provinsje Flevolân fan no.
Algemien
Nei de oanlis fan de Ofslútdyk waard it wetter Iselmar neamd, nei de rivier de Isel dy’t deryn útmûnet. De hjoeddeiske Iselmar is noch mar heal sa grut as de oarspronklike see. It oare diel fan de eardere Sudersee is troch ynpolderingen lân wurden. Benammen yn it súdeastlike diel binne in soad nije polders oanlein. Dy foarmje mei-inoar de hjoeddeiske provinsje Flevolân. De Iselmar is mei de oanlis fan de Houtribdyk yn 1976 opsplitst yn twa dielen. It súdlike part wurdt sûnt dy tiid Markermar neamd, in namme dy’t fuortkomt út de plande ynpoldering fan dat gebiet ta Markerwaard. Dat polderplan is fan ’e baan.
Skiednis
De Sudersee ûntstie yn de rin fan de Midsiuwen út in marrekompleks dat yn de Romeinske tiid al bekend stie as Flevo Lacus. De bytiden woaste binnensee wie sawol in flok as in seine foar de bewenners fan it omlizzende lân. Ferskate wettersneden troffen de omlizzende gebieten.
Kearside wienen de allegeduerige oerstreamingen, wêrby’t geregeld in soad slachtoffers foelen. In soad eardere fiskersdoarpen om de eardere Sudersee hawwe in monumint foar fiskers dy’t net fan see weromkamen.
Yn de rin fan de njoggentjinde iuw kaam it plan om de Sudersee hielendal of foar in part te bepolderjen.
Foar de ynternasjonale hannelsfeart wie de Sudersee doe al net mear sa wichtich. Ynpoldering paste ek yn it leauwen oan foarútgong fan it tiidrek fan de Yndustriële Revolúsje. It projekt soe in soad nije lânbougrûn opleverje, en soe de ivich bedrige kustline mei mear as 250 kilometer ynkoartsje. Dat lêste wie fan grut belang, omdat de Sudersee bekend stie as in woaste see, dy’t geregeld soarge foar oerstreamings yn it hieltiten tichter befolke Nederlân.
Suderseewurken
thumb|Satellytfoto fan de Ofslútdyk Yn 1886 rjochten inkelde pommeranten de Suderseeferiening op, dy’t ûndersykje moast oft drûchlizzen helber wie. Ir. Cornelis Lely kaam yn 1886 as yngenieur dêr’t in soad fan ferwachte waard by dy feriening yn tsjinst. Hy tekene yn 1891 it earste plan foar de ôfsluting fan de Sudersee. Yn 1913, doe’t Lely yntiden foar de tredde kear minister fan Wettersteat wie, waard ynpoldering opnommen yn it regearingsprogram - nettsjinsteande protesten fan de fiskerijsektor. Nei de wettersneedramp fan 1916 wie der draachflak foar it megaprojekt en twa jier letter gie it parlemint akkoart.
In juny 1920 waard it earste diel fan de Suderseewurken oanbestege: de oanlis fan de 2,5 kilometer lange Amsteldjipdyk fan Noard-Hollân nei it eilân Wieringen. By dat projekt waard nuttige ûnderfining opdien dy’t letter fan pas kaam by de oanlis fan de Ofslútdyk. Yn augustus 1930 waard de Wieringermarpolder drûchlein. It hat de ienige Suderseepolder west. De polder waard foar de ôfsluting fan de see drûchlein omdat der in hiele grutte fraach wie nei lânbougrûn. De oanlis fan de Ofslútdyk begûn yn jannewaris 1927. Op 28 maaie 1932 waard de daam sluten. Tusken 1936 en 1968 is wurke oan de Iselmarpolders (Noardeastpolder, Eastlik Flevolân en Súdlik Flevolân, de hjoeddeiske provinsje Flevolân). Yn it earstoan wienen der plannen om noch mear lân yn te polderen. Sa waard yn 1976 noch dwers troch de Iselmar de Houtribdyk oanlein yn ferbân mei de plande ynpoldering fan de Markerwaard. Dizze is der noait kommen troch finansjele redenen en fanwege tanimmend ferset tsjin fierdere oantaasting fan it gebiet om de eardere Sudersee. Op dy manier hawwe de omkriten oan de noardgrins fan Amsterdam (De regio Wetterlân) it oarspronklike "iepen" karakter holden.
De ôfsluting hie grutte gefolgen foar de fiskerij en de natoer, en betsjutte de ein foar de tûzenen fiskers dy’t op de Sudersee harren brea fertsjinnen. Nei de foltôging fan de Ôfslútdyk feroare de eardere see yn in mar. It wetter waard stadichoan hieltyd swieter. Noch in pear jier holden de hjerring en de ansjofisk stân, mar doe ferdwûnen se. De brúnfisk en de gewoane seehûn wienen doe al lang fuort. In soad fiskers makken gebrûk fan de Suderseestipewet en fregen in útkearing oan. Oaren waarden bygelyks plomfeehâlder of boer. Ek fiskhannelers, seilmakkers en skipsbouwers rekken sûnder wurk.
Hjoeddeiske sitewaasje
Iel bliuwt in wichtige boarne fan ynkomsten foar de fiskers, al kleie dy wol oer it sterk tanimmen fan ielguozzen.
Fierder biede de hjoeddeiske Iselmar, de rânemarren en Flevolân rekreaasjemooglikheden foar de oerfolle Rânestêd, mooglikheden foar it weromkringen fan de wenningneed yn dyselde Rânestêd en is der "nije natoer" ûntstien lykas de Eastfardersplassen yn Súdlik Flevolân.
Eartiidske Suderseekust
De eardere kustline fan de Sudersee kin noch folge wurde troch de 400 kilometer lange Sudersee fytsrûte. Yn Inkhuzen is in Suderseemuseum, dêr’t ûnder oaren in typysk Suderseeplakje neiboud is.
Histoaryske eardere Suderseeplakken
thumb|right|275px|De Drommedaris, stedspoarte fan Inkhuzen
Eilannen yn de (eardere) Sudersee
thumb|right|230px|Marken, eilân yn de Markermar Fan de fiif eilannen dy’t ea yn de Sudersee leinen, bestiet allinnich it foar Amsterdam lizzende Pampus noch as in echt eilân. Noard dêrfan leit Marken (dat sûnt de oanlis fan in daam yn 1957 feitlik in skiereilân is. Wieringen is troch de Wieringermarpolder ûnderdiel wurden fan it fêstelân. Mar der binne plannen it oarspronklike eilân wer los fan it lân te meitsjen troch middel fan de oanlis fan de Wieringerrânemar tusken de Amstelmar en de Iselmar. Skoklân en Urk binne opgien yn de Noardeastpolder. Urk is noch wol in selsstannige Nederlânske gemeente.
Iseleach is in keunstmjittich eilân yn de Ketelmar dat oanlein waard fanwege miljeutechnyske redenen.
Yn 1997 is begûn mei it oanlizzen fan it eilân Ramsplaat yn de Iselmûning fan de Ketelmar. Benoarden Andyk is it eilân De Kreupel oanlein mei as doel om de fiedselboarnen foar de fûgels better berikber te meitsjen. Yn de takomst is it doel om yn de lijte fan it sirka 70 ha grutte natoerprojekt sawat 20 oanlisplakken oan te lizzen.
Yn guon boarnen wurdt der ek noch oer it eilân Filla sprutsen yn de Sudersee. Troch de hieltiten grutter wurdende Sudersee waard Nagele earst in eilân foardat it hielendal opgie yn de Sudersee.
List fan planetoïden 29901-30000
Dit is in list fan planetoïden 29901-30000.
Fjellingen
Fjellingen (ek wol: fjelgen of felgen ) binne frij heech lizzende stikken boulân, bûten de terpen. Se lizze meast yn East- en West-Dongeradiel; it binne dêre ynverzjewâlen fan âlde slinken. Fjellingen kinne fergelike wurde mei iesten en geasten yn oare dielen fan Fryslân.
Geast (betsjuttingsside)
"Geast" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:
Klaas van den Akker
Klaas J. van den Akker (Wier, 1 maart 1864 - Berltsum, 22 oktober 1943) wie in bouboer fan Berltsum. Van den Akker wie lang haadbestjoerslid fan de Fryske Maatskippij fan Lânbou. Hy wurdt beskôge as in pionier fan it lânbouhúshâldûnderwiis yn Fryslân. Hy wie auteur fan it twadielige Van de Mond der oude Middelzee út 1934 en 1940.
Bredevoort
thumb|240px|Sicht op Bredevoort (2006) Bredevoort (Nedersaksysk: Brevoort) is in stêd yn de Nederlânse provinsje Gelderlân, mei 1.525 ynwenners (1 jannewaris 2008).
Stedsoansicht
thumb|240px|De Landstraat (2009) Bredevoort falt sûnt 1986 ûnder de beskerme stedsgesichten. Fan de âlde festingwurken binne no allinnich noch de âlde stedsgrêft en it mole bolwurk oer. Bredevoort hat in monumintale binnenstêd mei in pear hûndert histoaryske wenhûzen. Wichtichste monuminten binne de mole "Prins van Oranje", en de Sint Joristsjerke.
Ielterm
De Ielterm is in mar yn de gemeente Ljouwert. it wetter leit yn De Alde Feanen. De Ielterm leit sawat yn it ferlingde fan De Geau tusken de Headamsleat en de Alde Headamsleat by de Grutte Krite.
De namme Ielterm jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Aaldarm.
Abraham Wassenbergh (keunsthanneler)
Abraham Wassenbergh (Makkum, 26 novimber 1897 - Dimter, 15 augustus 1992), wie in keunsthanneler út Makkum. Kenner fan de Fryske portretkeunst en de Fryske goud- en sulversmeikeunst. Nei him binne de sulverkeamers yn it Frysk Museum neamd.
Wurke yn de keunsthannel, promovearre oan de Sorbonne yn Parys op L'art du portrait en Frise au 16me siècle (Leie, 1934).
Karibyske lamantyn
De Karibyske lamantyn of ek wol manaty of manatee (Trichechus manatus) is ien fan de trije soarten út it skaai fan de Lamantinen.
Abraham Wassenbergh (keunsthanneler)
Wie direkteur fan it Frysk Museum (1936).
Karibyske lamantyn
Wengebiet
De Karibyske lamantyn libbet yn ûndjip wetter oan de kusten fan de Kariben. Om't er graach wat omdoarmje mei wurdt er ek wol op rivieren fûn wurdt; yn Súd-Amearika is in Karibyske lamantyn in kear 800 km fan de kust it lân yn fûn. Mar oarsom is der ek wolris ien 15 km fan de kust yn iepen see oantroffen. De dieren gean ek wol de Atlantyske kust lâns nei it noarden.
Abraham Wassenbergh (keunsthanneler)
Ferskaat
Wassenbergh wie dejinge dy't de identiteit fan de Noard-Nederlânske keunstskilder Adriaen van Cronenburg fêststelde, op grûn fan dy syn ûngewoane hantekening, A.a.a.a. van Cronenburg, in kryptogram: Aaaa=A drie aen.
Karibyske lamantyn
Iten
De Karibyske lamantyn yt it meast wetterplanten sa as Ielgers. Alle dagen yt in Karibyske lamantyn likernôch in fearnsdiel fan syn gewicht. Grutte folwoeksen eksimplaren kinne hast sa'n 100 kg deis ite.
Fuortplanting
De Karibyske lamantyn is in solitêr bist. Allinnich tusken de ko en harren keal is in bân. In Karibyske lamantyn-ko hat draachtiid fan 12 moannen. Sy krijt dan ien keal dat 2 jier troch har fersoarge wurdt. Nei sa'n 3-4 jier binne de wyfkes geslachtsryp, de mantsjes efkes letter. In Karibyske lamantyn kin oer de 50 jier âld wurde.
Bedrigings
Sûnt de 16e iuw wurdt op de Karibyske lamantyn jage foar oalje en fleis. Hjoed de dei is de Karibyske lamantyn oeral beskerme mar rint er hieltyd noch yn tal werom. Hoewol de Karibyske lamantyn gjin natuerlike fijânen hat, wurdt in part fan syn libbensgebiet troch de minsken ynnommen. Ek wurde in grut tal dieren troch propellers fan bûtenboardmotoaren ferwûne en komme Karibyske lamantinen by it gerskjen yn fiskark (heaken en netten ensf.) telâne.
Floaridamanaty
Wylst it grutste part fan de Karibyske lamantinen no oan de noardeastekust fan Súd-Amearika libbet, is der ek in popúlaasje fan likernôch 3.000 Karibyske lamantinen dy't oan de kust fan Floarida libje. Dizze populaasje wurdt meast sjoen as in ûndersoarte, de Floaridamanaty (Trichechus manatus latirostris), njonken de Karibyske manaty (Trichechus manatus manatus). Troch de maatregels foar it behâld dy't de FSA naam hawwe, is der in stadige waakst by dizze populaasje.
Reizen
Yn 1994 waard in Karibyske lamantyn fûn dy't de Chesapeakebaai ynswommen wie. Doe't it yn oktober dêr te kâld waard, waard "Chessie" fongen en troch de kustwacht werombrocht nei Florida. Om't er ek in stjoerder meikrige, koe it mantsje presys folge wurde doe't er yn 1995 wêr nei it noarden gong. Dat jier gong er fan de Chesapeakebaai fierder oant Rhode Island yn it noardeasten fan de Feriene Steaten ear't er mei it kâlder wurden wer nei it suden gong. Om't er yn 1996 de stjoerder ferlern hie koe syn tocht dat jier net presys folge wurde. Hy waard lykwols op de weromreis sjoen yn Portsmouth (Firginia), dat hy moat ek dat jier yn de Chesapeakebaai west hawwe. Yn 2001 kaam er wer yn it nijs doe't er wer nei Firginia kaam wie en sjoen waard doe't er troch de Great Bridge slûs gong.
Migraasje
Ut fierder ûndersyk docht bliken dat it mear bart dat Karibyske lamantinen alle jierren migrearje tusken in wintergebiet en in simmergebiet. Der is in teory dat dit earder it gewoane gedrach fan de dieren west hat. Dat koe dan ek de ferklearing wêze fan de ferhalen oer in seemeunster "Chessie" yn de Chesapeakbaai, dêr't de reisgrage Karibyske lamantyn nei neamd wie.
Akwid
thumb|250px|Logo Akwid thumb|250px|Akwid by in konsert yn [[Kalifornje (2004)]] Akwid is in yn 2000 oprjochte Meksikaanske Hiphopgroep dy't hiphopstyl mei regionale Meksikaanske muzyk út Jiquilpan, Michoacan kombinearret. Ynearsten wie de groep bekend ûnder de namme Juvenile Style. De groep bestiet út de bruorren Francisco "AK" Gomez en Sergio "Wikid" Gomez.
Endor (Star Wars)
Endor (offisjele namme: IX3244-A) is in fiktive moanne út 'e Star Wars-franchise, dy't bekend waard út 'e film Star Wars: Episode VI – Return of the Jedi (1983). It is de thúswrâld fan 'e skattige Ewoks. De opnamen foar de sênes dy't op Endor spylje, waarden dien yn it Steatspark Grizzly Creek Redwoods, deunby it stedsje Smith River yn it noarden fan 'e Amerikaanske steat Kalifornje.
Beskriuwing
Endor stiet bekend om syn útstrutsen savannes, prêrjes en berchtmen, mar fral om syn wâlden. Dêrom wurdt de moanne ek wol de boskmoanne Endor neamd. Der binne trije gruttere seeën dy't wol oantsjut wurde as oseänen, mar oerflaktewetter makket mar 8% fan it oerflak fan Endor út. It is de thúswrâld fan 'e yntelliginte bûtenierdske Ewoks, Dulok en Yuzzum, en teffens fan 'e semy-yntelliginte Gorax en Wisties.
Yn Return of the Jedi
De Boskmoanne Endor waard ferneamd troch de foarfallen yn Star Wars: Episode VI – Return of the Jedi (1983). Dêryn hat it Galaktysk Keizerryk in fasiliteit op it oerflak fan 'e moanne boud dy't it enerzjyskyld opwekket dêr't de noch yn oanbou wêzende twadde Deadsstjer mei beskerme wurdt. It Rebelleferbûn beslút it massaferneatigingswapen te ferneatigjen ear't it foltôge wurde kin, en stjoert in kommando-ienheid nei Endor ta om 'e generatorfasiliteit te sabotearjen, sadat in oanfal mei romteskippen op 'e Deadsstjer mooglik wurde sil. De ienheid stiet ûnder befel fan Han Solo en prinsesse Leia en ek de Wookiee Chewbacca en de androïden C-3PO en R2-D2 meitsje der diel fan út. De Jedi-ridder Luke Skywalker beselskippet syn freonen inkeld yn it begjin.
Op 'e moanne wurde Han en Leia-en-dy lykwols finzen nommen troch de primitive Ewoks, dy't noch in jager-sammelderbeskaving hawwe. Dyselden sjogge C-3PO, fanwegen syn fergulde beplating, oan foar in godheid. Luke brûkt de Krêft om dat idee fierder oan te fiterjen, sadat de Ewoks de selskipslju fan harren god frijlitte sille. Dy jûns fertelt C-3PO, dy't seis miljoen foarmen fan kommunikaasje behearsket, de Ewoks it ferhaal fan 'e opstân fan 'e moedige rebellen tsjin it boasaardige Galaktysk Keizerryk.