cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Aleoeten (folk)
Geografy
Yn 'e 1820-er jierren twong de Russysk-Amerikaanske Kompanjy, dy't doedestiden in oansjenlik diel fan 'e noardlike Stille-Oseaankust bestjoerde, in grutte groep Aleoetyske famyljes om twa ôfhandige eilannegroepkes te kolonisearjen, te witten de Kommandeurseilannen, dy't tsjintwurdich in ûnderdiel foarmje fan it Russyske territoarium Kamtsjatka, en de Pribilofeilannen yn 'e súdlike Beringsee, dy't by Alaska hearre.
Demografy
Neffens de Amerikaanske folkstelling fan 2000 wiene der doe 11.941 minsken yn 'e Feriene Steaten dy't harsels as Aleoeten omskreaune, wylst der nochris likernôch 5.000 lju fan mingd etnysk komôf wiene, dy't oanjoegen in oansjenlike proporsje Aleoetysk bloed te hawwen. Yn Ruslân wiene neffens de folkstelling fan 2010 482 Aleoeten. Mei-inoar komt de etnyske groep sadwaande út op likernôch 12.500 leden, of 17.500 as de lju fan mingde ôfstamming meirekkene wurde. Antropologen rûze dat der foarôfgeande oan it earste kontakt mei de blanken likernôch 25.000 Aleoeten west hawwe moatte. Neitiid stoarte de befolkingsgroei lykwols folslein yn troch de besmetlike sykten dy't de Westerlingen meibrochten en troch de fersteuring fan 'e tradisjonele libbenswizen dy't it gefolch wie fan 'e kolonisaasje fan it Aleoetyske wengebiet.
De Aleoeten kinne fan âlds opdield wurde yn ferskate stammen en substammen. Fan west nei east binne dat:
Skiednis
De earste Westerling dy't it wengebiet fan 'e Aleoeten besocht, wie de Deensk ûntdekkingsreizger yn Russyske tsjinst Vitus Bering, yn 1741. Neitiid folge ferskate oare Russyske ekspedysjes, dy't foar it meastepart rjochte wiene op 'e lukrative pelshannel, en net inkeld it Aleoetyske wengebiet, mar ek de Aleoeten sels begûnen te eskploitearjen foar twongen wurk. Ein achttjinde iuw arrivearren de earste Russysk-otterdokse misjonarissen, dy't in grut part fan 'e Aleoeten ta it kristendom wisten te bekearen. Yn dyselde snuorje begûn de Aleoetyske befolking yn te krimpen fanwegen de besmetlike sykten dy't troch de Russen meibrocht waarden, dêr't se gjin ymmuniteit tsjin hiene.
Yn maaie 1784 briek der op it eilân Amchitka in rebûlje tsjin 'e Russyske oerhearsking út, dêr't in frij detaillearre ferslach fan bewarre bleaun is dat neitiid troch de Japanske amtner Katsuragawa Hoshū optekene waard út 'e mûle fan 'e Japanske fisker Daikokuya Kōdayū, dy't as skipbrekkeling in skoft op 'e Aleoeten trochbrocht hie. By de opstân draaide it derom dat de see-otters hieltyd seldsumer waarden, wylst de Russen wegeren om in hegere priis foar de pelzen te beteljen. Doe't de Aleoeten harren dúdlik makken dat se tsjin 'e geande priis gjin pelzen mear leverje koene, oardere Nezimov, de lieder fan 'e Russyske keaplju op it eilân, by wize fan represaillemaatregel twa fan syn ûnderhearrigen om syn mêtresse Oniishin, de dochter fan it pleatslike opperhaad, te fermoardzjen. Neitiid besochten de Aleoeten trije kear de Russyske delsetting te bestoarmjen, mar eltse kear waarden se weromdreaun mei muskettefjoer. De trêde kears stjoerde Nezimov ûnder de oanfal guon fan syn manlju nei in Aleoetysk doarp ta, dat ûnferdigene wie om't alle manlju oan 'e bestoarming meidiene. De Russen namen doe fjirtich froulju en bern yn gizeling, wêrnei't de Aleoeten har oerjaan moasten en fjouwer fan harren lieders eksekutearre waarden.
Doe't der yn har eigen wengebiet frijwol gjin see-otters mear te bejeien wiene, reizge yn 1811 in groep Aleoetyske jagers by de kust fan Noard-Amearika lâns alhiel nei de Kanaaleilannen fan Kalifornje, foar de kust fan wêr't no Los Angeles leit. Op it eilân San Nicolas rekken hja deilis mei de pleatslike Nikolenjo-Yndianen, dy't betelle wurde woene foar de otters dy't de Aleoeten op harren gerjochtichheid fongen. De konfrontaasje rûn út op geweld, wêrby't de better bewapene Aleoeten frijwol alle Nikolenjo-manlju deaden. Yn 'e mande mei de hege stjerte oan Jeropeeske sykten op it eilân resultearre dat yn it útstjerren fan 'e lytse Nikolenjo-stamme, fan wa't tsjin 1853 noch mar ien persoan, de frou Juana Maria, oer wie.
Sels hiene de Aleoeten ek o sa te lijen ûnder útlânske sykten en de fersteuring fan 'e tradisjonele libbenswizen dy't it gefolch wie fan 'e kolonisaasje. Saakkundigen skatte dat der foarôfgeande oan it kontakt mei de blanken sa'n 25.000 Aleoeten west hawwe moatte. Neitiid gie dat oantal omleech oant der by de Amerikaanske folkstelling fan 1910 yn Alaska noch mar 1.491 fan harren oer wiene. Tsjin dy tiid wie it grutste part fan harren wengebiet mei de rest fan Alaska by de Feriene Steaten kommen te hearren, dat it gebiet yn 1867 by de saneamde Alaska-oankeap fan 'e Russen oernommen hie.
Under de Twadde Wrâldoarloch besetten de Japanners yn 1942 ferskate moannen lang de eilannen Attu en Kiska, yn 'e westlike Aleoetenarsipel. In diel fan 'e befolking fan Attu waard letter ôffierd nei it Noardjapanske eilân Hokkaido, dêr't se fêstholden waarden as kriichsfinzenen. Underwilens evakuëarren de Feriene Steaten ûnder de oarloch hûnderten oare Aleoeten fan 'e westlike Aleoeteneilannen en de Pribilofeilannen, dy't op it fêstelân fan súdwestlik Alaska yn ynternearringskampen pleatst waarden. Dêr wiene de tastannen sa striemin, dat in protte fan harren stoaren. Mei de Wet op de Aleoetyske Skeafergoeding, dy't yn 1988 troch it Amerikaanske Kongres oannommen waard, besocht it Amerikaanske regear de oerlibbenen 43 jier nei dato foar harren leed te kompinsearjen.
Kultuer
Foarôfgeande oan it earste kontakt mei de Jeropeänen libben de Aleoeten yn grutte, heal-ûndergrûnske wenten dy't barabara hieten. Hja wiene jager-sammelders, mei't it klimaat yn harren heitelân fiersten te kâld wie foar lânbou en de eilannen har net lienden foar feehâlderij. Se fisken op salm, kabeljau, krabben en skelpdieren en jagen op seehûnen, seeliuwen, walrussen, walfisken en de reuseftige stellerseeko, dy't nei de oankomst fan 'e Russen binne tritich jier útrûge wie troch oerbejaging. Op it Alaska-skiereilân waarden ek lânbisten bejage, lykas rindieren, elanden en muskusoksen. It fleis waard yn 'e regel drûge, rikke of roastere, sadat it langere tiid goedbleau. Fisk waard ek wol mei bistefet en beien ferwurke ta in mingsel dat alutiqqutiĝaq hiet. Foar jacht op see waarden wjerheakkige harpoenen brûkt dy't yn 'e wûne sitten bleaune, sadat de proai binnenhelle wurde koe en net nei de seeboaiem sonk. Foar de jacht op lân brûkten de Aleoeten in werpspeetse sûnder wjerheakken.
Yn it ûnmeilydsume klimaat fan harren heitelân bleaune de Aleoeten by 't winter waarm troch harren yn 'e pelzen fan see-otters en de hûden fan seehûnen te klaaien. De tradisjonele seehûnelearene parka fan 'e Aleoeten hiet kameika. De nullen dêr't de froulju ferlet fan hiene foar it naaiwurk, waarden makke fan 'e bonkjes fan seefûgels, wylst de trie fan pizen of terms makke waard. De manlju droegen fierders ryklik fersierde tutefoarmige houtene jachthuodden, de chaĝuda-x. Kajakbouwer Andrew Gronholdt hat in grutte rol spile by it nij libben ynblazen fan 'e makkelei fan sokke huodden. Om harren tusken har eilannen te ferpleatsen, bouden de Aleoeten de saneamde baidara, in grutte, iepen sloep, wêrfan't de romp beklaaid wie mei walrushûs. Foar de jacht waard in lytser fartúch brûkt, de baidarka of Aleoetyske kajak.
Taal
Hjoed de dei sprekke de measte Aleoeten Ingelsk of Russysk as harren memmetaal. Harren lânseigen taal, it Aleoetysk waard yn 2007 noch sprutsen troch 155 minsken, dy't almeast ta de âlderein behearden. Op in etnyske groep fan 12.500 minsken jout dat in sprekkerspersintaazje fan 1,24%. Der is ûnder de Aleoeten in beweging geande dy't besiket de eigen taal nij libben yn te blazen. It Aleoetysk falt útinoar yn trije dialekten: it Atkaansk, it Attûaansk en it Eastaleoetysk. Dêrfan is it Attûaansk no útstoarn. It Aleoetysk wurdt yn Ruslân skreaun yn it Syrillysk alfabet, en yn Alaska sawol yn it Latynske alfabet as yn it Syrillyske alfabet. Op 'e Russyske Kommandeurseilannen wurdt behalven it Aleoetysk ek Medny-Aleoetysk sprutsen, in Russysk-Aleoetyske mingtaal, dy't yn 1996 noch 10 oant 12 sprekkers hie.
Pieter Ulbes Rijpma
Pieter Ulbes Rijpma (Penjum, 15 april 1839 – Mullum, 14 juny 1885) wie in Frysk keatser dy't yn 'e njoggentjinde iuw fjouwer kear de PC wûn.
Libben en karriêre
Rijpma waard yn 1839 berne yn Penjum, yn 'e doetiidske gritenij Wûnseradiel. Hy sette yn 1858 útein mei in karriêre yn it keatsen en wûn dat jiers op 28 augustus de PC mei syn neef Pieter Baukes Rijpma, en mei Rients D. Yntema, beiden ek ôfkomstich út Penjum. Nei't yn 1859 de PC net trochgean koe fanwegen in pokke-epidemy, prolongearren de trije manlju harren kampioenskip yn 1860 op 'e PC fan 1 augustus. En yn 1861 diene se dat jitris op 'e PC fan 31 july.
Oars as dat yn guon statistiken fernijd stiet, hearde Pieter Ulbes Rijpma yn 1862 net ta it winnende partoer, dat dat jiers bestie út syn neef Pieter Baukes, Rients D. Yntema en Hielke F. Post fan Kimswert. Mooglik dat Pieter Ulbes dat jiers drok wie mei in ferhuzing, want doe't er yn 1863 wer oan 'e PC meidie, wenne er yn Mullum, boppe Harns. Mei Jan D. Bangma fan Arum en Frans F. Felkers fan Winsum wûn er de PC dat jiers op 29 july foar de fjirde kear.
Njonken syn fjouwer oerwinnings behelle Rijpma yn 1865 en 1867 mei syn partoer it twadde plak op 'e PC. Yn totaal garre er dêrmei 19 punten op foar it Ivich Keatsklassemint. Yn 1867 hold Rijpma op mei keatsen. Hy kaam yn 1885 yn 'e âlderdom fan 46 jier yn syn wenplak Mullum te ferstjerren.
Italjanen
thumb|Fersprieding fan it Italjaansk yn Europa De Italjanen binne ien fan de Yndogermaanske folken yn Europa. Italjanen prate ornaris Italjaansk en binne foar it meastepart roomsk.
Der binne nei skatting sa'n 100 miljoen Italjanen of minsken fan Italjaansk komôf. Mear as de helte dêrfan (60 miljoen) wennet yn Itaalje. Yn Switserlân wenje sawat 500.000 Italjanen en yn San Marino sawat 28.000. Lytse groepen autochtoane Italjanen wenje yn Frankryk (benammen yn de regio fan Nice), Sloveenje en Kroaasje. De oare 43 miljoen binne foar it meastepart Italjaanske emigranten en harren neisieten, dy't benammen ferspraat oer Noard-Amearika, Súd-Amearika en West-Europa libje.
Italjanen moatte net betize wurde mei Itaaljers, dy't yn it lêste millennium foar Kristus Itaalje bewennen, en dy't Italjaanske talen sprutsen.
Leidsche Rijn
260px|thumb|Sintrale plein yn Leidsche Rijn 260px|thumb|Arsjitektuer Leidsche Rijn 260px|thumb|Kranen yn bedriuw by it bouwen fan wenten 260px|thumb|It Stasjon Utert-Leidsche Rijn Leidsche Rijn is in wyk en in nijboulokaasje yn de Nederlânske stêd Utert, haadstêd fan de provinsje Utert. De wyk leit westlik fan it Amsterdam-Rynkanaal en is neamd nei de Leienske Ryn (Nederlânsk: Leidse Rijn of ferâldere: Leidsche Rijn). Westlik fan de wyk leit de wyk Vleuten-De Meern. De wyk hat 42.783 ynwenners (Boarne: gemeente Utert, 2021) en is neffens ynwenertal de tredde wyk fan Utert nei Vleuten-De Meern en Noardwest. Mei it úteinsetten fan it bouwen fan de wyk yn de 1990-er jierren en de jierren dêrnei, wie de wyk de grutste Vinex-lokaasje fan Nederlân.
Skiednis
Doe't it nijbouprojekt úteinsette, wie dy ferdield oer de gemeente Utert en buorgemeente Vleuten-De Meern. Op 1 jannewaris 2001 waard Vleuten-De Meern by Utert foege. De gemeenterie en 83% fan de befolking fan Vleuten-De Meern by in referindum wie lykwols op dy anneksaasje tsjin, waard dy gemeente tsjin syn sin dochs by Utert foege. Ek in part fan Nieuwegein westlik fan de A2 waard by Utert foege. De nij keazen gemeenterie fan Utert besleat doe de trije doarpen Vleuten, De Meern en Haarzuilens as offisjele wenplakken fuortbestean te litten. De trije doarpen en it grutte poldergebiet súdlik fan De Meern, Rijnenburg, waarden ûnderbrocht yn de nije wyk Vleuten-De Meern.
By de bou fan de nijboulokaasje waarden der wichtige argeologyske fynsten dien, lykas de âlde romeinske limeswei by de Ryn del en guon âlde skippen dy't troch it sompige gea dêre reedlik goed bewarre bleaun binne.
It gebiet, mei polder Rijnenburg ynbegrepen, is 2500 hektare grut. It projekt wie ornearre foar 30.000 wenten foar 90.000 ynwenners. Yn 2019 waard dat ynwennertal helle, mei 40.000 yn de wyk Leidsche Rijn en 50.000 yn wyk Vleuten-De Meern. Der wurdt ferwachte dat de 100.000 helle wurdt.
Wykyndieling
De wyk Leidsche Rijn is ûnderferparte yn de folgjende ûnderwiken en buerten:
Foarsjennings
Der is it Stasjon Utert-Leidsche Rijn. De wyk hat twa winkelsintrums, ien tichteby it stasjon en dy't nei de Binnenstêd it grutste fan de stêd is, en twa buertwinkelsintrums. Ek is der in bioskoop en it Sint-Antonius-sikehûs hat in fêstiging yn Leidsche Rijn.
Henriëtte Ronner-Knip
thumb|Henriëtte Ronner-Knip, 1895 Henriëtte Ronner-Knip (Amsterdam, 31 maaie 1821 - Elsene, 28 febrewaris 1909) wie in Nederlânsk-Belgysk keunstskilderes dy't har talei op romantyske bisteskilderijen. Se is fral bekend fan har skilderijen fan katten, dy't ein 19e iuw tige wurdearre waarden. Nei har houlik ûndertekene hja har wurk mei "Henriëtte Ronner".
Biografy
Henriëta wie it twadde bern fan de skilder Josephus Augustus Knip (1777-1847) en fan Cornelia van Leeuwen (1790-1848) (syn freondinne; syn oare helte libbe apart en Josephus soe earst letter fan har skiede yn 1824).
Sûnt 1835 wie se echt serieus oant skilderjen slein en hie se rillegau súkses. Fan 1836 ôf oan stjoerde se skilderijen nei de salons: Noard-Brabânske lânskippen, doarpsmerken, sênes mei hûsdieren, fee, dowen, jachthûnen en apen, alles skildere yn in romantyske styl.
Nei it ferstjerren fan Cornelia ferfear hja nei Amsterdam dêr't se buorkerijen, bisten en bosklânskippen skildere; earst mei wetterferve en letter yn oaljeferve. Itselde jier wie se de earste frou dy't "aktyf lid" fan Arti et Amicitiae waard. Op 14 maart 1850 boaske se yn Amsterdam oan Feico Ronner (1819-1883) út Dokkum en dêrnei ferfearen se nei Brussel. Sy krigen seis bern: Marie-Thérèse (1851-1852), Alfred Feico (1852-1901), Edouard (1854-1910), Marianne-Mathilde (1856-1946), Alice (1857-1957) en Stéphanie-Emma (1860-1936). Har man wie faak siik en krige sadwaande gjin fêst wurk, dat hy waard Henriëtta har manager. Ek yn dy snuorje lei se har fral ta op itt skilderjen fan hûnen en katten. Nei 1870 makke se har meast ferneamde wurken mei (faak boartlike) katten yn boargerlike fermiddens. Se skildere doe ek noch wol hûnen, benammentlik de skoathûntsjes fan Marie Henriëtte fan Eastenryk en Prinsesse Marie fan Hohenzollern-Sigmaringen.
Letter yn har libben hie se in hûs mei in grute tún, dêr't se jachthûnen, katten en in pappegaai hold dy't ek model stiene foar har wurk. Ut en troch arbeide hja op mei de sjênreskilder David Col.
Yn 1887 waard se ûnderskieden mei de Oarder fan Leopold en yn 1901 waard se lid fan de Oarder fan Oranje-Nassau. Alfred Ronner, Alice Ronner en Emma Ronner waarden alle trije keunstskilder; sy hiene faak meiïnoar in tentoanstelling. Edouard Ronner waard abbekaat.
Roy Whitney
Roy Whitney (eins: Roy Whitney jr.; Tsuu T'ina (Alberta), 1955) is in Kanadeesk boer, politikus en bestjoerder fan Yndiaansk komôf. Hy wie fan 1984 oant 2001 en op 'e nij fan 2012 oant 2016 it opperhaad fan 'e Sarsy Naasje. Whitney hat in protte dien om 'e ekonomyske foarútgong fan syn folk te befoarderjen, mar is dêrnjonken ek in hertstochtlik pleitbesoarger fan 'e lânseigen kultuer fan 'e Sarsy.
Jonkheid en riedslidskip
Whitney waard yn 1955 berne yn Tsuu T'ina, yn it Sarsy Yndianereservaat yn 'e Kanadeeske provinsje Alberta, ûnder de reek fan 'e grutte stêd Calgary. Hy is fan mingd etnysk komôf, mei sawol Sarsy-Yndianen as Dútsers as foarâlden. Whitney groeide op op 'e feehâlderij fan syn âlden, dêr't er as jonge meiholp mei it wurk. Letter naam er de pleats oer en waard er boer.
Yn jannewaris 1976 waard Whitney mei 21 jier keazen yn 'e stammeried fan 'e Sarsy Naasje, wêrnei't er acht jier lang de funksje fan riedslid beklaaide. Yn dy snuorje droech er by oan 'e ferbettering fan it sosjaal en ekonomysk wolwêzen yn it Yndianereservaat. Sels beskôge er de oprjochting fan it Sarcee People's Museum, yn 1981, as de wichtichste prestaasje út syn tiid as riedslid.
Earste perioade as opperhaad
Yn jannewaris 1984, doe't er trictich jier wie, waard Whitney foar de earste kear keazen ta opperhaad fan 'e Sarsy Naasje. Hy waard ferskate kearen werkeazen en bleau santjin jier opperhaad, oant jannewaris 2001. Yn syn nije funksje hold er oan mei syn krewearjen foar de maatskiplike en ekonomyske foarútgong fan syn folk fuort, mar tagelyk sette er him tige by tige yn foar it behâld fan 'e kultuer en taal fan 'e Sarsy. Der binne noch mar 170 minsken dy't de Sarsy-taal machtich binne, en it hat Whitney altyd muoid dat hysels dêr net ta heart. As opperhaad fertsjintwurdige er syn stamme yn 'e omgong mei it gemeentebestjoer fan it oanbuorjende Calgary, mei it provinsjale regear fan Alberta, mei it federale Kanadeeske oerheid en mei oare Yndiaanske stamme-organisaasjes.
Nei't ferskate leden fan 'e stamme ferwûne rekke wiene troch ûnûntplofte munysje en eksplosiven dy't fan it oanbuorjende legersjitterrein op iepen reservaatlân telâne kommen wiene, rjochte de Sarsy Naasje yn 1986 ûnder lieding fan Whitney de Wolf's Flat Ordnance Disposal Corporation op, in ûntminingsbedriuw. Mei dat bedriuw wiene de Sarsy yngeand belutsen by it opromjen fan lizzen bleaune munysje op 'e legerterreinen dy't se ein njoggentiger jierren út millitêre pacht weromkrigen, om't it Kanadeeske Leger ynkrimpe moast en sadwaande syn operaasjes yn Alberta ferlei nei in basis by Edmonton. Ek dêrnei gie it mei it ûntminingsbedriuw noch dat it slydjage, om't yn dy snuorje, oan 'e ein fan 'e Kâlde Oarloch, oeral yn Noard-Amearika legerbases opdoekt waarden, mei as gefolch dat der grutte fraach nei ûntmining fan sjitterreinen ûntstie.
Njonken syn opperhaadskip siet Whitney fan 1988 oant 1991 ek yn it bestjoer fan 'e Treaty 7 Tribal Association, in feriening fan stammen út súdlik Alberta dy't yn 'e njoggentjinde iuw mei de Kanadeeske oerheid it Ferdrach Nû. 7 ûndertekene hiene. Fierders siet er yn it bestjoer fan 'e Kanadeeske National Parole Board (1990-1993), de Calgary Economic Development Authority (1994), de Calgary Stampede (1996), en de First Nations Bank of Canada (1997). Ek wied er lange tiid foarsitter fan 'e National Aboriginal Economic Development Board (1996-2005). Fierders died er yn 2003 ûnsúksesfol in goai nei in ferkiezing as Kanadeesk federaal parlemintslid foar de Liberale Partij.
Lettere jierren
Nei't er yn 2001 opperhaad-ôf wurden wie, wurke Whitney fan 2003 oant 2005 as direkteur fan 'e ôfdieling Relaasjes mei de Lânseigen Befolking foar de oaljemaatskippij BP ûnder it oanlizzen fan 'e Alaska-Kanada Oaljepiiplieding. Teffens wied er fan 2001 oant 2011 as foarsittend direkteur ferbûn oan it advysburo Advisory Services Wynterose Consulting, en fan 2007 oant 2011 siet er yn 'e ried fan tafersjoch fan it Grey Eagle Casino.
Yn novimber 2012 waard Whitney op 'e nij keazen as opperhaad fan 'e Sarsy Naasje, en yn 2014 waard er yn dy funksje werkeazen. Nei eigen sizzen hat er in protte leard fan sawol syn heit, Roy Whitney sr., as fan oan syn soan, dy't yn 1999 ûntidich kaam te ferstjerren. Yn 2000 waard oan Roy Whitney yn Vancouver de National Aboriginal Achievement Award útrikt, in priis foar leden fan 'e lânseigen befolking fan Kanada (Yndianen, Mety of Inûyt) dy't har ûnderskaat hawwe op it mêd fan hannel en it sakelibben.
Ieren (folk)
thumb|Fersprieding fan Ieren oer de wrâld De Ieren (Iersk: Éireannaigh, Gaeil, Ulster-Skotsk: Erse fowk) foarmje in befolkingsgroep dy 't (oarspronklik) foarkomt op it noardwestlike Europeeske eilân Ierlân.
Keltysk of net
De ienige reden wêrom't Ierlân as Keltysk sjoen wurdt, is fanwege it feit dat it in Keltysk sprekkend lân is. It Iersk-Gaelysk is wol in Keltyske taal, mar dat is gjin bewiis genôch om beweare te kinnen dat Ierlân oerfallen is troch Kelten. Der binne in soad oare manieren wêrop in taal in lân berikt, en de taal soe yn Ierlân oankomd wêze kinne mei de hannel. Boppedat, beweare guon, soe de Ierske taal Ierlân berikt hawwe kinne doe't de earste minsken oankamen yn 10.000 f.Kr. De Ierske taal, of de Keltyske talen soene dan dus folle âlder wêze kinnen as hjoed-de-dei tocht wurdt.
Ierske diaspora
Ierske emigranten hawwe har oer in grut part fan de wrâld ferspraat. Benammen op plakken dy't ûnderdiel foarmje of foarmen fan it Britsk Mienebest. It resultaat is dat de Ieren dy't yn Ierlân berne binne mar in lyts ûnderdiel foarmje (5 miljoen) fan it totaal tal minsken fan Iersk komôf (85 miljoen), wêrfan't de measten yn de Feriene Steaten wenje.
Oersjoch
In list fan lannen en gebieten mei in grutte populaasje fan (diels) Iersk komôf:
Kobus Algra
Jacobus (Kobus) Algra (Menaam, 22 febrewaris 1948 - Menaam, 28 maart 2014) wie in Frysk sjonger en muzikant.
Algra wie akkordeonist en boer. Tegearre mei Wytske Tjoelker en Simon Kromkamp rjochte er yn 1969 it amusemintorkest De Wiko's op. By it 40 jierich jubileum fan De Wiko's yn 2010 waard Algra Lid yn de Oarder fan Oranje-Nassau.
Kobus Algra ferstoar yn 2014 oan de gefolgen fan sloktermkanker.
Fokker 100
De Fokker 100 is it grutste ferkearsfleantúch dat Fokker boud hat. De masine is ornearre foar koarte ôfstannen en hat plak foar sa'n hûndert passazjiers.
De Fokker 100 is feitlik in ferlingde en yngeand modernisearre fariant fan de âldere F28 Fellowship. Fokker hat by de '100' ûnder mear de fleugel oanpast en de spanwiidte fergrutte, in glass cockpit oanbrocht en keazen foar nije motors. De motors binne fan it type Rolls-Royce Tay, dy't ôflaat binne fan de Spey, dy't de F28 hat.
Skiednis
Fokker sette novimber 1983 tagelyk útein mei de ûntjouwing fan de Fokker 100 en de Fokker 50. Dêrmei naam it fabryk lykwols te folle hea op 'e foarke, wat late ta opûnthâld yn it ûntwikkelings- en testprogramma en yn de produksje.
De Fokker 100 makke de earste flecht op 30 novimber 1986 fan Skiphol ôf. De earste maatskippij dy't it tastel yn gebrûk naam, wie Swissair, yn febrewaris 1988. Letter waarden American Airlines (75 tastellen), US Airways (40) en it Brazyljaanske TAM Linhas Aéreas mei 50 stiks grutte ôfnimmers.
Nei de terroristyske oanslaggen op 11 septimber 2001 holden in tal grutte brûkers op mei it fleanen mei de Fokker 100. Fokker Services, ien fan de libbensfetbere ûnderdielen fan de fleantúchbouwer dy't oernaam waard fan Stork, lansearre in programma om de skipe tastellen te modernisearjen en dy ûnder te bringen by oare maatskippijen. Dy 'twaddehâns' fleanmasines wiene frijwat goedkeap en it die bliken dat goedkeape loftfeartmaatskippijen se graach hawwe woene.
Technyske feiten
thumb|250px|Fokker 100 fan de [[Ostfriesische Lufttransport|OLT]] thumb|250px|Fokker 100 fan de [[British Midland Airways]]
Sota Hirayama
(6 juny 1985) is in Japansk fuotballer, dy't spilet foar Vegalta Sendai. Earder spile foar Heracles Almelo en FC Tokyo. spile ek yn it Japansk fuotbalalvetal. Hy die mei oan it Olympyske Simmerspullen 2004.
Elzas-Loataringen
It Rykslân Elzas-Loataringen (Dútsk: Reichsland Elsaß-Lothringen of Elsass-Lothringen) wie in gebiet stifte troch it Dútske Keizerryk yn 1871, nei't it de Elzas en it departemint Moselle yn Loataringen ynlive hat nei de Frânsk-Dútske Kriich yn 1870. De Elzas lei yn de delling fan de Ryn oan de lofterigge en beëasten it berchtme fan de Fogezen. It part fan Loataringen wie de boppe kant fan de delling fan de Mûzel benoarden de Fogezen. It gebiet besloech 93% fan de Elzas en 26% fan Loataringen, wylst de rest fan de gebieten by Frankryk bleaune. Om histoaryske reden binne guon wetlike regelings hjoed-de-dei noch hieltyd omskreaun as "pleatslike wet". Om syn spesjale wetlike status, is it gebiet, nei't it nei de Earste Wrâldkriich wer part fan Frankryk waard, as Elzas-Moselle oantsjutten. Sûnt 2016 is it gebiet part fan de Frânske bestjoersregio it Grutte Easten.
Geografy
Elzas-Loataringen hie in oerflak fan 14.496 km² en de haadstêd wie Straasburch. It wie ûnderferparte yn trije distrikten (Dútsk: Bezirke):
Stêden
De grutste stêden yn Elzas-Loataringen wiene neffens de folkstelling fan 1910::
W.G. van de Hulst jr.
thumb|Van de Hulst in 2003 Willem G. van de Hulst (Utert, 4 juny 1917 – Nieuwersluis, 27 july 2006) wie in Nederlânsk keunstskilder, skriuwer en byldhouwer. Teffens wie er yllustrator fan hûnderten berneboeken. Hy wie de âldste soan fan berbeboekeskriuwer W.G. van de Hulst sr. en Jeanette Maan.
Willem G. van de Hulst folge de beropsoplieding aan de Ryksakademy foar Byldzjende Keunsten yn Amsterdam, doe't er 1946 it berneboek Tippeltje en de roman Feestgebouw in de regen útbrocht (by de Arbeiderspers). Dêrnei ferskynden noch sa'n tritich ferhalen fan syn hân. Ek makke er foar it basisûnderwiis in biologymetoade, in skiednismetoade en de lêsmetoade Ik zie, ik zie.. en Kijk het heeft gesneeuwd! mei de bekende wânplaten foar yn de klasse; yn 1959 in tige nij konsept.
Van de Hulst syn magnus opus is it saneamde Metro-projekt dat er iere jierren tachtich makke en wêr't er trije jier oan wurke. It is in achtluik (oalje op paneel) mei grutte opharselssteande metropassazjiers. It keunstwurk hat as tema "de sin en hopeleazens fan it bestean".
Op de earste snein fan de moanne hold Van de Hulst iepen dei yn syn atelier yn Nieuwersluis dêr't syn wurk oars noch altyd te besjen is. Museum van Lien hold yn 2005 in oersjochtentoanstelling fan syn wurk en 2007 wie der in betinkingstentoanstelling yn it Stedelijk Museum Vianen.
Wurken
thumb|De glorie van de Vechtstreek fan Van de Hulst, Breukelen
Elzas-Loataringen
Oanrin
De moderne skiednis fan Elzas-Loataringen stie benammen yn it ramt fan de strideraasje tuske Frânske en Dútske nsjonalisme. Frankryk besocht syn gebiet út te wreidzjen nei syn "natuerlike grinzen", dy't de Pyreneeën yn it súdwesten, de Alpen yn it súdeasten en de rivier de Ryn yn it noardeasten. Dy strategyske oanspraken laten ta de ynliving fan gebieten bewesten de Ryn dy't by it Hillige Roomske Ryk fan de Dútske Naasje hearden. De Elzas wie stadichoan troch de Frânske kening Loadewyk XIV yn de rin fan de santjinde iuw ferovere, wylst Loataringen yn de achttjinde iuw ûnder Loadewyk XV bemastere wie. It Dútske nasjonalisme, dat nei de Frânske besetting fan Dútslân ûnder Napoleon oplôge, woe alle Dútsktalige lannen fan it eardere Hillige Roomske Ryk fannijs ferienigje yn ien steat. Om't ferskate Dútske dialekten yn de Elzas en Moselle (noardlik Loataringen) troch de mearderheid fan de befolking sprutsen waard, waarden dizze streken troch Dútske nasjonalisten as wiere gebieten, dy't by in yn de takomst feriene Dútske steat hearre moatte, sjoen.
Anneksaasje troch Frankryk
250px|thumb|Utroppen fan de Republyk op 10 novimber 1918 Yn de Novimberrevolúsje fan novimber 1918 kamen Marksistyske rieden fan arbeiders en soldaten (Soldaten und Arbeiterräte) byinoar yn Mulhouse, Colmar en Straasburch, lykas yn in soad oare Dútske stêden barde en in spegeling wie fan it barren yn de Russyske Revolúsje. Yn dy snuorje ferklearre de Lândei fan Elzas-Loataringen himsels as it haadbestjoer fan it lân, de Nationalrat; de Sowjet fan Straasburch ropte de Republyk Elzas-Loataringen út, wylst de ôffurdige fan Colmar fan de SPD yn de Ryksdei, Jacques Peirotes, Frânsk bestjoer oer it gebiet buorkundich makke. Hy trúnde der by Parys op oan sa hurd mooglik troepen te stjoeren. De Sovjetrieden heften harsels op nei it ferfarren fan de Dútske troepen tusken 11 en 17 novimber. Frânske troepen, dy't yn it gebiet oankamen, koe al it opskuor wer ûnder kontrôle bringe en holden it gebiet ûnder in militêre besetting. Frânske troepen berikten Straasburch op 21 novimber en de Nationalrat ferklearre op 5 desimber de Frânske anneksaasje fan Elzas-Loataringen. Dat waard ynternasjonaal pas erkend mei it Ferdrach fan Versailles yn 1919. Elzas-Loataringen waard ferdield yn de departeminten Haut-Rhin, Bas-Rhin en Moselle, lykas as foar de Dútske anneksaasje mar mei justjes de grinzen dy't ûntstien binne yn 1871. Hjoed-de-dei genietsje dizze gebieten oare wetten as de rest fan Frankryk, dy't bekend steane as "pleatslike wetten". De Frânske oerheid begûn daliks mei it ferfrânskjen fan it gebiet. Alle Dútsers, dy't yn it gebiet nei 1870 delstrutsen hiene, waarden twongen it gebiet te ferlitten. Dútsktalige Elzassyske kranten waarden ferbean. Mei de Dútske besetting fan Frankryk yn de Twadde Wrâldkriich waard Elzas-Loataringen by Nazy-Dútslân ynlive, dêr't Loataringen by de Ryksgoa Westmark foege waard en de Elzas mei Baden ferienige waard. In nazy-feroardering yn 1942 ferklearre ynwenners fan Elzas-Loataringen as Dútske steatsboargers en jonge Elzassyske en Loataringske manlju krigen tsjinstplicht by de Wehrmacht. Dy groep waard bekend as de malgré-nous, dat "tsjin ús sin" betsjut. Sa'n 100.000 manlju út Elzas en 30.000 út Moselle fochten yn de Wehrmacht. De measten waarden nei it Eastfront yn de Sowjetuny stjoerd, mar guon fochten ek tsjin de Alliëarden yn Normandje nei D-Day. Nei de befrijing kaam Elzas-Loataringen foargoed by Frankryk.
Taal
310px|thumb|Dialekten sprutsen yn Elzas-Loataringen yn de tweintichste iuw Germaanske en Romaanske dialekten waarden oarspronklik foar de tweintichste iuw yn it gebiet sprutsen. Germaanske dialekten: Om 1900 hinne sprutsen der:
Leauwen
Statistyk yn 1910: Befolking: 1,874,014
John B. Keane
Nei syn stúdzjes holp er fan 1946 oant 1951 yn in apteek. Fan 1951 oant 1955 wenne er yn Grut-Brittanje en kaam er troch de tiid mei it opknappen fan allerhanne putsjes. Yn 1955 gie er werom nei Listowel en iepene dêr in kafee. Yn 1991 waard er lid foar it libben fan de Royal Dublin Society. Teffens hat er foarsitter west fan de Ierske PEN-klub en wie er warber yn de groep Aosdána, dy't him dwaande hâldt mei beurzen foar Ierske keunstners. Keane wie lid fan de Fine Gael-partij en die geregeldwei mei oan politike debatten.
Jehannestsjerke (Peize)
De Jehannestsjerke is de oekumenyske doarpstsjerke yn it Drintske doarp Peize.
Skiednis
It âldste diel fan de tsjerke is it skip. Fanwegen de mjitten fan de kleastermoppen wurdt dat diel út it midden fan de 13e iuw rûsd. De op in fûnemint fan fjildstiennen boude tsjerke waard oan Jehannes de Doper wijd en wie oant de reformaasje yn 1600 roomsk. Dêrnei waard de tsjerke in herfoarme gebou en sûnt 1970 is de tsjerke oekumenysk.
René Clair
René Clair (Parys, 11 novimber 1898 – Neuilly-sur-Seine, 15 maart 1981) wie in Frânsk filmregisseur en skriuwer.
Jehannestsjerke (Peize)
Skiednis
De swiere toer fan de tsjerke waard yn 1624 ôfbrutsen en yn 1803 ferfongen troch de hjoeddeiske. Wylst de tsjerke eigendom is fan de tsjerklike gemeente, is de gemeente Noardenfjild eigner fan toer. Yn de toer hinget in klok út 1835, getten troch Van Bergen en Soan út Midwolda.
René Clair
Libben en wurk
Hy waard yn 1918 sjoernalist ûnder de skûlnamme René Després. Fan 1922 ôf bedarre er yn de teâter- en filmwereld, ynearsten as senarioskriuwer, rillegau ek as regisseur. Yn 1924 brocht er it Ballett Relâche fan Eric Satie op 'e planken yn de Champs-Élysées. Letter dat jier regissearre er de koarte dadayïstyske film Entr’acte, dy't in protte opskuor joech en him yn ien klap ferneamd makke. Yn de jierren tritich krige Clair ynternasjonaal de namme fan regisseur fan avant-gardistyske en artistyk fernijende films. Bekend wie syn muzykfilm Le Million en À Nous la Liberté, beide út 1931.
Jehannestsjerke (Peize)
Skiednis
By de restauraasje fan de jierren 1960 waarden de triomfbôge tusken it skip en it koer en in tal lytse finsters rekonstruëarre.
René Clair
Libben en wurk
Yn 1936-1937 wurke er in skoft yn Londen en yn juny 1940, nei it útbrekken fan de Twadde Wrâldoarloch, emigrearre er nei de Feriene Steaten, dêr't er yn Hollywood fjouwer films makke dy't súkses hiene. Nei de aorloch gie er werom nei Frankryk. Syn film Les Grandes Manœuvres (1955), mei Michèle Morgan, Gérard Philipe en Brigitte Bardot, hie ynternasjonaal súkses.
Jehannestsjerke (Peize)
Ynrjochting
De tsjerke hat ien fan de geefste romaanske doopfonten fan Drinte. It sânstiennen doopfont wurdt droegen troch fjouwer liuwen en stamt út de 12e iuw. It doopbekken is 17e iuwsk. De preekstoel waard yn 1751 boud. Foar de preekstoel oer stiet in ienfâldige hearebank.
Oargels
Yn de tsjerke is in monumintaal oargel oanwêzich, dêr't de ferneamste oargelbouwers oan wurke ha. It is it âldste oargel fan Drinte en it ienmanulage ynstrumint waard yn 1631 boud troch Anthonie Verbeeck foar de Pepergasthûstsjerke fan Grins. Arp Schnitger ferboude it oargel yn 1696 en joech it in frij pedaal. Albertus Antoni Hinsz foege it rêchwurk ta. Yn 1862 ferhûze Petrus van Oeckelen it oargel nei Peize. De oargelkas datearret fan 1785.
René Clair
Libben en wurk
Fan 1950 ôf oan set Clair njonken de filmerij ek ut ein mei it skriuwen fan benammen essays, mar ek in stikmannich romans en novelles. Yn 1960 waard er keazen ta lid fan de Académie française, as earste sineäst en net primêre literator. Fan 1994 ôf rikt de Akademy de Prix René Clair foar it bêste kamerawurk.
Jehannestsjerke (Peize)
Oargels
Om it sanitêr te modernisearjen moast it oargel yn 2020 mei balkon en al sa'n 70 sintimeter fierder de tsjerke yn ferset wurde.
René Clair
Persoanlik libben
René Clair stoar thús op 15 maart 1981 en waard yn besletten rûnte beïerdige yn Saint-Germain-l'Auxerrois.
Jehannestsjerke (Peize)
Oargels
Yn it koer stiet in lyts posityf dat yn 1982 boud waard troch Fama & Raadgever.
René Clair
Filmografy
thumb|René Clair (l.) en [[Erik Satie op de set fan Entr'acte (1924)]]
Wetterbuertsje
In wetterbuertsje is in part fan it doarp dat oan it wetter leit, faak it wetter bylâns boud. It wurd wurdt it meast brûkt as it buertsje net persys part fan de buorren is.
Oare tapasssings
It wurd wurdt ek wol brûkt foar in buorskip oan it wetter, sjûn as part fan it doarp. Soms wurdt in lytse buorren oan it wetter, njonken bygelyks gruttere tsjerkebuorren, sa ek oantsjut.
Fort Belknap Yndianereservaat
It Fort Belknap Yndianereservaat (Ingelsk: Fort Belknap Indian Reservation) is it reservaat fan 'e federaal erkende Fort Belknap Yndianemienskip (Fort Belknap Indian Community) yn it noarden fan 'e Amerikaanske steat Montana. It leit yn 'e countys Blaine en Phillips, sa'n 65 km súdlik fan 'e Kanadeeske grins, en goed 30 km benoarden de rivier de Missoury.
Algemien
Neffens offisjele gegevens fan 'e Amerikaanske folkstelling fan 2010 wennen der doe krapoan 2.900 minsken yn it Fort Belknap Reservaat. Dat hat in oerflak fan rom 2.600 km², bûtenreservaatsk beheargebiet ynbegrepen, wêrmei't it yn grutte it fjirde reservaat fan Montana is (fan 7). It haadplak is Fort Belknap Agency, dat oan 'e noardgrins leit, 6½ km besuden de stêd Harlem, dêr't it fan skaat wurdt troch de rivier de Milk. It haadkertier fan 'e stamme is eins yn Harlem fêstige, bûten it eigentlike reservaat.
Skiednis
Yn 1935 namen de leden fan 'e Fort Belknap Yndianemienskip harren earste grûnwet oan ûnder de betingsten fan 'e Yndiaanske Reorganisaasjewet fan 1934. Sûnt wurdt it reservaat bestjoerd troch de Rie fan 'e Fort Belknap Yndianemienskip, besteande út in presidint en in fise-presidint mei terminen fan fjouwer jier, en acht riedsleden, fjouwer Gro Wânt en fjouwer Assiniboin, dy't om 'e twa jier keazen wurde. De presidint en de fise-presidint beneame tegearre in siktaris-skathâlder, dy't fjouwer jier op syn post bliuwt.
Morfine
thumb|Morfine: (5α,6α)-Didehydro-4,5-epoxy-17-methylmorfinaan-3,6-diol Morfine is in krêftich narkoatysk analgetikum (pynstiller) dy't in protte brûkt wurdt yn de genêskunde. De apteker Friedrich Sertürner makke yn 1804 it alkaloïde morfine (C17H19NO3) út opium frij.
It terapeutysk brûken fan opiaten (lykas yn it ramt fan pinebehanneling) jout gjin ferslaving. Lichaamlike wenning kin wol foarkomme; dat betsjut dat by it samar ophâlden fan it gebrûk ûnthâldingsferskynsels foar komme kinne of dat de dosearring ferhege wurde moat foar itselde effekt. In opiaat moat dêrom ek stadichoan ôfboud wurde.
Yndikaasjes om morfine foar te skriuwen binne akute slimme pine (post-operatyf, hertynfarkt) en by astma kardiale.
Morfine wurdt ek brûkt bt groanyske slimme pine, bygelyks yn it einstadium fan in sykte as kanker. Dêrnjonken wurdt morfine brûkt as premedikaasje foar anestesy, en as analgetikum ûnder in operaasje.
Hisato Sato
(12 maart 1982) is in Japansk fuotballer, dy't spilet foar Nagoya Grampus. Earder spile foar JEF United Ichihara, Cerezo Osaka, Vegalta Sendai en Sanfrecce Hiroshima. spile ek yn it Japansk fuotbalalvetal. Hy die mei oan it Aziatysk kampioenskip 2007.
Argyf
In argyf, fan it Grykske ἀρχεῖον, archeion ("riedshûs"), fia it Latynsk archium of archivum en Frânske archives (meartal), is in samling histoaryske dokuminten, of it fysike plak dêr't sa'n samling opslein is. Argiven kinne it bêst beskôge wurde as opslachplakken foar wichtige ynformaasje, dy't fêstlein is yn teksten, mar ek yn lânkaarten, fotomateriaal, films en fideo's. Immen dy't in argyf beheart, is in argivaris. In dokumint út in argyf wurdt oantsjut as in argyfstik. Sokke argyfstikken binne primêre boarnen dy't har opheape hawwe yn 'e rin fan it libben fan in persoan of it bestean fan in organisaasje (bgl. in steat). Se wurde bewarre om 'e funksje fan dy persoan of organisaasje sjen te litten, of om letter weromsykje te kinnen hoe't yn it ferline mei in beskate kwestje omgien is.
Ut it perspektyf fan argivarissen en histoarisy besjoen, wurde argiven oer it algemien beskôge as ferslaggen, ôfskriften, aginda's, notulen, brieven, oarkunden, akten, deiboeken en oare offisjele dokuminten, dy't fansels en needsaaklikerwize fuortbrocht wurde as byprodukt fan it gewoane juridyske, kommersjele, bestjoersmjittige en maatskiplike ferkear. Yn dy sin wurde argyfstikken dúdlik ûnderskaat fan dokuminten dy't bewust en mei opsetsin skreaun of op in oare wize skepen binne mei as doel om in beskaat boadskip oan it neislachte oer te bringen.
BUOG
BUOG (Bedenkers en Uitvoerders van Ongewone Gebeurtenissen) is in buro dat teäterkonsepten makket. It bedriuw sit oan de Harnzer Trekwei yn Ljouwert.
BUOG waard oprjochte yn 2002 troch Pieter Stellingwerf en Kees Botman. Se betochten en produsearren dat jier de iepenings- en slotfoarstelling foar 'Friesland Vaart'. Op in grut bestrate driuwend plein mei in 40 meter hege skoarstien farde it njoggen dagen lâns de yndustriële farrûte fan Fryslân yn opdracht fan de provinsje Fryslân. It betsjutte tagelyk de start fan harren bedriuw. Mei hieltiten wikseljende teams fan muzikale en teatrale profesjonals en by elke gelegenheid mei in soad frijwilligers, makke en betinkt BUOG sûnttiid 'ûngewoane barrens'.
Op freed 30 maart 2018 iepenen de Afûk mei BUOG de Taletún en Talepaviljoen MeM – Livingroom of Languages yn de Prinsetún yn Ljouwert. De Taletún en Talepaviljoen MeM binne ûnderdielen fan Lân fan Taal, ien fan de haadprogramma’s fan LF2018. Yn maaie 2019 komt BUOG mei in muzyk- en teaterfoarstelling 'Jumping Jack', neamd nei de bynamme fan motorrider Jack Middelburg. De foarstelling mei live muzyk, stunts, profesjonele cast, dûns en amateurs út Assen sil opfierd wurde op it motorsirky yn Assen.
Fryske Anjer
Yn novimber 2016 krige BUOG de Fryske Anjer útrikt: de oeuvre priis fan it Prins Bernhard Kultuerfûns. BUOG krige de priis foar harren ûnferwachte, fernijendende teaterproduksjes en it lizzen bysûndere ferbinings tusken profesjonals en amateurs op it mêd fan kultuer. De foarsitter fan it fûns, Kommissaris fan de Kening Joan Leemhuis, rikte de Fryske Anjer op 30 novimber yn Ljouwert út.
List fan countys yn Washington
De Amerikaanske steat Washington is ûnderferparte yn 39 countys. 400px|thumb|right|De county's yn Washington
Tom Stafford (astronoom)
Tom Stafford is in Amerikaansk astronoom dy't sûnt 1997 in tal asteroïden ûntdutsen hat, ûnder oaren 12061 Alena, 12533 Edmond, 13436 Enid, 13688 Oklahoma en 15904 Halstead by it Zeno-observatoarium yn Edmond, Oklahoma. Hy is in soan fan Joseph W. Stafford en Alena Ruth Robbins silger, en hat in suster, Susan Halstead.
Viktor Janûkovitsj
250px|thumbnail|right|Viktor Janûkovitsj. Viktor Fedorowytsj Janûkovitsj (Oekraynsk: Віктор Федорович Янукович, sekuere transliteraasje: Viktor Fjedorovič Janukovič) (Jenakijive, 9 july 1950) is in Oekraynsk politikus en wie fan 25 febrewaris 2010 oant 22 febrewaris 2014 de presidint fan de Oekraïne. Tusken 2006 en 2007 wie hy premier fan de Oekraïne. Op 22 febrewaris 2014 spruts in mearderheid fan de Verchovna Rada, it Oekraynske parlemint, út dat Janûkovitsj net langer yn steat is syn grûnwetlike taken út te fieren en waarden earder presidintsferkiezings útskreaun foar 25 maaie 2014. Sûnt 24 febrewaris wurdt Janûkovitsj troch de oerheid fan de Oekraïne socht foar 'massamoard op freedsumme demonstranten'. Op 26 febrewaris liet de nije prokureur-generaal Oleg Machnitski witte dat der in ynternasjonaal oanhâldingsbefel foar Janûkovitsj útfeardige is.
Libbensrin
Janûkovitsj waard yn it Donetsbekken berne yn in arbeidershûshâlding fan Wytrussyske ymmigranten. Hy is opbrocht troch syn beppe. Fanôf 1969 wurke hy as gasynstallateur yn in metaalfabryk en fanôf 1972 as elektrisiën by in pleatslik busbedriuw. Yn 1980 behelle hy it diploma reauboukunde oan it Polytechnysk Ynstitút fan Donetsk. Koart dêrnei waard hy lid fan de KPSU.
Syn politike karrière begûn yn augustus 1996, doe't hy beneamd waard ta wiernimmend foarsitter fan de administraasje fan de oblast Donetsk; yn maaie 1997 waard hy foarsitter. Yn 2001 studearre hy dêrnei ôf oan de Oekraynske Akademy foar Bûtenlânske Hannel as master yn it ynternasjonaal rjocht, en koart dêrnei krige hy de titels doktor en prefester. Op foardracht fan presidint Leonid Koetsjma folge hy op 21 novimber 2002 Anatolij Kinach op as premier fan de Oekraïne.
Offisjeel wie it earste regear-Janûkovitsj it earste wiere koälysjeregear, stipe troch in mearderheid fan de Verchovna Rada. Yn de praktyk wie de beneaming fan ministers doe noch benammen foarbehâlden oan de presidint. It regear ferlear har mearderheid yn de simmer fan 2004.
Janûkovitsj heart ta in politike streaming dy nauwe bannen ûnderhâldt mei it sakelibben. Syn oanhingers binne groepearre yn de saneamde "Partij fan de Regio's" (Партія; Регіонів), dy't de measte stipe kriget yn de East-Oekraïne. De politike aginda fan dizze groep bestiet út desintralisaasje, oerheidssubsydzjes foar de lijerige yndustry yn it gebiet, en in goed sosjaal fangnet. De lêste moannen foar de presidintsferkiezings hat it regear soad jild útlutsen foar sosjale foarsjennings en pensjoenen, itjinge troch kritisy beskôge wurdt as in gefaarlike, populistyske set dy't de ekonomyske groei yn gefaar bringt.
Ek stribje Janûkovitsj en syn partij nauwere bannen mei Ruslân nei en in offisjele status foar de Russyske taal. Yn de Súd- en East-Oekraïne, dêr't in heech persintaazje Russen wennet en dêr't sels de measte Oekraïners it Russysk as earste taal hawwe, bestiet dêrfoar in soad stipe. Wilens de twa jier fan syn premierskip is Janûkovitsj sa stadichoan in hieltyd mear anti-nasjonalistysk, anty-westersk en pro-Russysk wurden, wêrby't ek de Westoekraynske kriten mear belies jaan moasten.
Presidint
Nei de twadde rûnde fan de ferkiezings yn 2010 behelle Janûkovitsj de measte stimmen. De stimming fûn plak op 7 febrewaris 2010. Janûkovitsj wûn de ferkiezings fan premier Jûlija Timosjenko. Op 25 febrewaris 2010 waard Viktor Janûkovitsj beëdige as presidint fan de Oekraïne. Yn syn taspraak sei hy dat it lân oan it begjin stie fan in nij tiidrek en kampt mei skulden, earmoed, korrupsje en in ynstoartende ekonomy. Op 22 febrewaris 2014 waard hy troch it Verchovna Rada ôfset as presidint fan de Oekraïne. Op 23 febrewaris 2014 waard Oleksandr Toertsjinov beneamd ta waarnimmend presidint fan de Oekraïne.
Pieter Johan Faber
thumb|Pieter Johan Faber Pieter Johan Faber (Haarlem, 20 febrewaris 1920 — Grins, 10 july 1948) wie in Nederlânsk SD'er en oarlochsmisdiediger.
Biografy
Hy we in soan fan Pieter Faber en Carolina Josephine Henriëtte Bakker, en de broer fan Klaas Carel Faber, ek in oarlochsmisdiediger. Sels wie er yn de Twadde Wrâldoarloch opperwachtmaster by de SD yn it Scholtenhûs yn Grins.
De húshâlding Faber wie lid fan de NSB. Heit wie bakker yn Heemstede en waard op 20 juny 1944 deasketten troch de fersetsstriidster Hannie Schaft; hy wie doe 55 jier.
Pieter Johan Faber waard letter skuldich achte oan 27 moarden.
Entr'acte (film)
thumb|[[Erik Satie, Francis Picabia, René Clair en Jean Börlin yn Entr'acte]] thumb|René Clair (l.) en [[Erik Satie op de set fan Entr'acte (1924)]] Entr'acte is in Frânske koarte film út 1924 ûnder regy fan René Clair dy't foar it earst fertoand waard as tuskenspul by it ballet Relâche. Relâche is basearre op in boek en senario fan Francis Picabia,  waard produsearre troch Rolf de Maré en de  goreografy wie fan Jean Börlin. Erik Satie skreau de muzyk foar it ballet en de film.
De surrealistyske film bestiet út twa parten. It earste diel spilet fral op it dak fan it Théâtre des Champs-Élysées mei dêryn ûnder oaren in út himsels bewegend kanon. Yn it twadde part folget in lykstaasje in lykwein dy't op 'e rin rekke is neidat er losrekke is fan de dromedaris dy't him luts. De film duorret 22 minuten.
Yn 1974 waard de film fertoand op it Filmfestval fan Cannes. De film is te besjen op YouYube.
Janitsaren
De janitsaren (Osmaansk-Turksk: يڭيچرى, yeñiçeri; útspr.: [jeni'ʃeɾi], likernôch: "jee-ny- sjee ry"; betsjutting: "nije soldaten") wiene in legerkorps yn it Osmaanske Ryk dat bestie út ynfantery-ienheden dy't as kargroepen beskôge waarden. It korps waard yn 1363 oprjochte en bestie lange tiid út ûntfierde en by wize fan belesting ta slaaf makke jonges út kristlike húshâldings. Dy waarden grutbrocht as moslims en krigen fan bern ôf oan in tige yngeande militêre oplieding. It wie harren ferbean om te trouwen of hannel te driuwen, en se wiene op it fanatike ôf trou oan 'e sultan. Se waarden ynset as syn liifwachten en as hofgarde, mar foarmen ek it earste steande leger út 'e moderne skiednis fan Jeropa.
Tsjin 'e santjinde iuw waarden de strange rekrutearringseasken loslitten, en fan dy tiid ôf joegen har in soad Osmaanske boargers by it korps fanwegen de hege sosjaal-ekonomyske status dy't de janitsaren hiene. Fan dat stuit ôf ûndergie it korps in proses dat wol omskreaun is as 'ferboargering', en ferlear it stadichoan syn militêre karakter. De janitsaren ûntjoegen har ynstee ta in soarte fan Pretoriaanske Garde, dy't nei eigen ynsjen sultans oanstelde en ôfsette, oant Mahmud II yn 1826 ûnder it saneamde Geunstich Ynsidint mei it korps ôfweefde, wêrby't sa'n 6.000 janitsaren sneuvelen of eksekutearre waarden.
Oarsprong en ûntwikkeling
De formaasje fan 'e janitsaren fûn plak ûnder it regear fan sultan Moerad I (r. 1362-1389), de trêde hearsker fan it Osmaanske Ryk, en kin wierskynlik daterre wurde yn it jier 1363. Doe waard in belesting ynfierd fan in fyfdepart op alle slaven dy't bútmakke wiene yn 'e oarloch, en út dy boarne fan mankrêft waard in legerkorps opboud dat net ûnder it Osmaanske Ryk foel, mar ynstee dêrfan persoanlike trou oan 'e sultan ferskuldige wie. Neitiid waarden de rangen fan 'e janitsaren fan 'e 1380-er jierren oant 1648 oanfolle mei nije rekruten troch it devşirme-stelsel, dat eins in belesting yn 'e foarm fan slavernij wie. Dêrby waarden jonge jonges út net-islamityske húshâldings yn beslach nommen om as moslim grutbrocht en fan bern ôf oan ta soldaat oplaat te wurden.