cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Koop Scholten
Biografy
Scholten is in soan fan bibletekaris Marten Koops Scholten (1904-1987) en in omkesizzer fan ds. André Roelof Scholten (1910-1944). Hy folge earst de kweekskoalle foar ûnderwizers, helle dêrnei syn MO-akte Frysk en waard ûnderwizer op in twatalige skoalle. Dêrnei waard er dosint Frysk op de opliedingsskoalle foar beukerliedsters, de lettere PABO.
Diplomatic Immunity (roman fan Lois McMaster Bujold)
Plot
As Miles en guon oaren úteinlik de Idris trochsykje, fine se Thorne, dy't mei deselde sykte ynfektearre is as Guppy en syn maten. Nettsjinsteande al syn foarsoarchsmaatregels rekket Miles sels, troch in genipige streek fan Dubauer, ek besmet. Dan berikt him it nijs dat Barrayar en Cêtaganda op it rântsje fan in oarloch balansearje, en dêrtroch falle foar him einlings alle puzelstikjes teplak. Dubauer is net in Cêtagandyske agint, mar in ôffallige, dy't in planetêre gemalinne deadien hat, it jierlikse berneskip foar de haut fan Rho Cêta (ien fan 'e planeten fan it Cêtagandyske Ryk) kaapt hat en him doe út 'e fuotten makke hat mei de embryo's. It Cêtagandyske ûndersyk dêrnei late troch Dubauer en Guppy harren tadwaan streekrjocht nei de Barrayareeske planeet Komarr, sadat Barrayar de skuld op 'e lea skood is.
Troch fluch en knaphandich yngripen wit Miles dan alles dochs noch wer rjocht te breidzjen. Dubauer, dy't him op 'e brêge fan 'e Idris barrikadearre hat en mei drigeminten besiket om oan in piloat foar it skip te kommen, wurdt oermastere en de biologyske bom dy't er op Stasjon Graf pleatst hie wurdt fûn en ûnskeadlik makke. Alle ynformaasje oangeande syn ûndersyk stjoert Miles sawol nei it Barrayareeske regear as nei Cêtaganda ta. Dêrop set er mei alle fysike bewiismateriaal ôf nei Rho Cêta; de Barrayareeske floatdokters witte him en Thorne krekt langernôch yn libben te hâlden om harren oer te dragen oan 'e Cêtagandyske medisy fan 'e Stjerrekres, dy't har beiden gaueftich genêze. De lichaamlik beheinde en fergroeide Miles falt dan de ûnbelike eare ta dat in meunster fan syn genoom opnommen wurdt yn 'e genbank fan 'e Stjerrekres. It boek einiget mei de berte (it "dekantearjen") fan syn bern Aral Alexander en Helen Natalia út harren uterusreplikators, foar it bywenjen wêrfan't Miles en Ekaterin krekt op 'e tiid Barrayar berikke.
Koop Scholten
Biografy
Scholten skreau ferskate artikelen oer Fryske ûnderwerpen, wêr't ien ûnder wie by gelegenheid fan it 40-jierrich bestean fan it Frysk Letterkundich Museum en Dokumintaasjesintrum yn 1999 dêr't syn heit mei-inisjatyfnimmer en earste konservator fan wie. Fierder levere er bydragen oan ''De Oesdrip. Hûsorgaen fan it Skriuwersboun''. Hy waard lykwols het meast bekend fanwegen syn metoade Frysk foar net-Frysktaligen.
Donald Cameron fan Lochiel
Lochiel en de jakobityske saak
Doe't Frankryk en Grut-Brittanje yn 1740 as ûnderdiel fan 'e Eastenrykske Súksesjeoarloch wer mei-inoar yn oarloch rekken, ûntstie der in reële kâns om mei Frânske militêre help foar de jakobityske saak in oerwinning te beheljen. Lochiel bewissige syn Frânske kontakten derfan dat de Camerons en oare jakobityske clans ree wiene om yn opstân te kommen, mar pas as der in grutskalige Frânske ynfaazje yn Skotlân plakfûn. De Frânsen woene lykwols dat de jakobityske clans earst yn opstân kamen, en seine ta dat se dêrnei militêre help stjoere soene. Dy tsjinstelde opfettings laten ta in ympasse, en sadwaande bleau it stil yn Skotlân. Underwilens hie it Britske regear de hân witten te lizzen op in diel fan Lochiel syn briefkerij mei Skotske ballingen yn Frankryk, en waard der yn juny 1745 in arrestaasjebefel tsjin him útfurdige.
Lochiel en Bonnie Prince Charlie
Foar't Lochiel oppakt wurde koe, lâne yn augustus 1745 prins Karel Edwert Stuart, better bekend as Bonnie Prince Charlie, op 'e westkust fan Skotlân. Syn oankomst wie gjin ûnderdiel fan in Frânske ynfaazje, mar in eigen inisjatyf fan 'e ympulsive telch út it ferballe Hûs Stuart. Hy hie ek mar in hantsjefol mannen by him en gjin foarrieden, munysje of jild. Hy hie skynber ferwachte dat de jakobityske clans har daliks by him jaan soene, mar datoangeande kaam er rare bedragen út, want nei de ferskate jakobityske nederlagen yn foargeande heale iuw en de konsekwinsjes dy't dat foar de dielnimmende clans opsmiten hie, fielde gjinien fan 'e wichtige haadlju derfoar om syn holle troch de strûp te stekken foar sa'n ûntarette aksje as Karel Edwert sines.
Hoewol't er troch it arrestaasjebefel tsjin him no fûgelfaai wie en persoanlik net folle te ferliezen hie, dielde Lochiel de reservaasjes dy't de oare jakobityske haadlju foar in nije opstân oer hiene. Hy wie sels tsjinnich om 'e prins te moetsjen, en stjoerde earst syn broer Archibald Cameron fan Lochiel yn syn stee. Doe't Karel Edwert lykwols op 'e nij fersocht om 'e oanwêzigens fan it eigentlike clanhaad, besleat Lochiel, nei't it skynt út hoflikens, om oan dat fersyk te foldwaan, ek al rette syn broer John it him sterk ôf. By dy moeting, dy't plakfûn te Borodale, besocht Lochiel de prins der yn 't earstoan fan te oertsjûgjen om like temûk as er kommen wie wer werom te gean nei Frankryk. Dêr hie Karel Edwert lykwols gjin boadskip oan. Neffens it ferhaal spile er op Lochiel syn gefoel foar eare (sa't dy syn broer John al freze hie), troch te sizzen dat in weromkear nei Frankryk gelyk stie oan tajaan dat er yn Skotlân gjin freonen hie. Hy soe noch leaver, sei de prins, mei in hantsjefol fertroulingen troch hiel Skotlân hinne opjage wurde. Lochiel mocht wol nei hûs ta gean; dan koed er fierders yn 'e krante wol lêze wat der mei syn prins barde. Dêrop ferklearre Lochiel dat soks út noch yn net barre soe, mei't hysels it lot fan 'e prins diele soe.
Sa kaam Lochiel derta om tsjin betterwitten yn de Clan Cameron te mobilisearjen foar de opstân dy't Karel Edwert yn 't sin hie. Doe't de prins op 19 augustus te Genfinnan formeel de opstân úteinsette troch syn banier te hisen, foarmen de Camerons it grutste clankontingint fan syn leger. It prestiizje fan 'e ynfloedrike Lochiel brocht oare clanhaden, lykas syn omkezizzer Ewen MacPherson fan Cluny, derta om har ek by de prins ta jaan. Lykwols wiene der ek genôch jakobityske clanhaden dy't har ôfsidich holden, lykas Norman MacLeod.
De Jakobityske Opstân fan 1745
Lochiel wie earlik oer syn gebrek oan militêre ûnderfining, en sadwaande foege er him yn 't earstoan yn alle beslissings oangeande strategy en taktyk nei generaal George Murray. Al rillegau bewiisde er lykwols dat er sels ek in feardich slachfjildkommandant wie, en wûn er it respekt fan 'e feteranen fan syn clan troch syn mannen yn 'e striid foar te gean. Mids septimber fierde er mei twa oare clanhaden, Charles Stewart fan Ardsheal en Alexander MacDonnell fan Keppoch, en prins Karel Edwert syn Ierske fertrouling John O'Sullivan it detasjemint oan dat by ferrassing de Skotske haadstêd Edinburch ynnaam.
Op 21 septimber 1745, yn 'e Slach by Prestonpans, it earste grutte treffen, foarmen de Camerons it sintrum fan 'e jakobityske troepemacht. Lochiel wie ien fan 'e rezjimintskommandanten dy't de oanfal útfierde wêrmei't de slach wûn waard. Neitiid stelde prins Charles Edwert Lochiel oan as gûverneur fan Edinburch. Yn dy hoedanichheid oardere er dat der gjin wraak nommen wurde mocht op 'e leden fan 'e Whigpartij, dy't it Britske regear stipe. Letter rekke er yn 'e Skotske haadstêd ferwûne troch kanonfjoer fan it Britske garnizoen dat noch altyd it Kastiel fan Edinburch beset hold.
Tsjin 'e ein fan 1745 hiene de jakobityske troepen hast hiel Skotlân ferovere, begjinnend mei de Heechlannen en de Hebriden en dêrwei súdoan geand nei it leechlân en de grinskontreien, krekt sa't de Midsiuwske keningen Macbeth en Robert de Bruce dat earder dien hiene. Op dat punt rette Lochiel prins Karel Edwert oan om ho te hâlden. Hy riddenearre dat de jakobityske troepen op eigen manneboet harren posysje yn Skotlân konsolidearje koene troch de fersprate Britske garnizoenen en Skotske oanhingers fan it Hûs fan Hannover te ferslaan, en dat se dêrnei mei Frânske help stânhâlde kinne soene tsjin alles wat út Ingelân nei it noarden kaam no't de measte Britske troepen op it fêstelân fan Jeropa yn 'e Eastenrykske Súksesjeoarloch fochten. Mar dêr woe de prins neat fan witte. Karel Edwert wie net tefreden mei de ferovering Skotlân allinnich; hy woe alle trije troanen weromwinne (fan Skotlân, Ingelân en Ierlân), dy't syn pake ferlern hie.
Sadwaande sette it jakobityske leger in ynfaazje fan Ingelân yn. Wat fierder oft de Skotten fan har heitelân ôf rekken, wat minder oft it har noaske en wat mear oft desertearren. Likegoed wisten de jakobiten Derby, yn súdlik Ingelân, te berikken foar't se tsjinkeard wurde koene troch guon mei tûzen hasten fan it kontinint weromhelle Ingelske troepen. In weromtocht wie doe net oan te ûntkommen, en prins Karel moast him mei syn leger weromlûke yn Skotlân, dêr't lykwols nije troepen wûn wurde koene.
Op 17 jannewaris 1746 behellen de jakobiten yn 'e Slach by Falkirk in nije oerwinning op it Britske leger. Dêrby foarmen de Camerons yn 'e mande mei de Stewarts fan Appin, de Frasers, de Chisolms, de MacGregors en ferskate lytsere clankontinginten de lofterflank fan 'e jakobityske frontliny. Hoewol't yn dizze slach de swierste gefjochten útfierd waarden troch de rjochterfleugel fan it jakobityske leger, rekke Lochiel op 'e nij licht ferwûne yn 'e striid. Neitiid reizge er nei it noarden, dêr't er mei syn mannen in hoart Fort William belegere, dêr't noch altyd in Britsk garnizoen stânhold. Yn april moast er dat belis lykwols opjaan om him by Inverness wer by de jakobityske haadmacht te foegjen, dy't doe op it punt stie in beslissende slach oan te gean mei de regearingstroepen.
Dy slach fûn op 16 april plak op 'e iepen heide by Culloden, dêr't de jakobiten it efterfolgjende regearingsleger fan 'e hartoch fan Kumberlân fan har ôf besochten te slaan. Foar de opstannelingen wie it in tige ûngeunstige lokaasje foar sa'n treffen, en der is wol spekulearre dat de beslissing om 'e striid dêr oan te gean poer ynjûn waard troch logistike omtinkens. Yn elts gefal foarmen de Camerons diskear mei de Stewarts fan Appin en it Atholl Rezjimint de rjochterflank fan it jakobityske leger, dy't ûnder befel stie fan generaal George Murray. De artillery fan it regearingsleger hie op 'e iepen heide frij spul, en troch de oanhâldende kannonade waard foarôfgeande oan 'e wiere gefjochtshannelings al mooglik in trêdepart fan it jakobityske leger útskeakele.
Lochiel stjoerde op in stuit in boadskip nei Murray ta dat er syn mannen net folle langer mear tsjinhâlde koe om yn 'e oanfal te gean, mei't se stoaren as miggen troch it bombardemint dat de artillery fan 'e fijân op har losliet. Uteinlik stimde prins Karel Edwert, dy't it befel oer it hiele jakobityske leger fierde, ta yn in oanfal, mar de man dy't dat boadskip oerbringe moast, sneuvele ear't er syn taak folbrocht hie. Op dat punt fan 'e slach, en sûnder oarders fan 'e legerlieding, setten de Mackintoshes, MacGillivray's en MacBeans fan 'e Clan Chattan-konfederaasje, yn it sintrum fan 'e jakobityske frontliny, ûnder lieding fan Alexander MacGillivray fan Dunmaglass, de oanfal yn. Oanfierd troch Lochiel folgen de Camerons harren foarbyld, en doe joegen har ien foar ien oare clans by de ûnkoördinearre en tizerige oanfal.
Lochiel kaam tichternôch by de frontliny fan it regearingsleger dat er syn pistoal ôffjurje koe. Wylst er dêrnei syn swurd loek, waarden syn ankels ferbrizele troch kartetsfjoer. Fanôf it plak dêr't er lei, koe Lochiel sjen dat syn mannen de regearingsliny berikten en dat harren oanfal in beskate mjitte fan súkses hie, oant nije besjittings mei kartetsgranaten en koördinearre musketsalvo's fan regearingstroepen de jakobityske stoarmrin yn bloed smoarden. Inkele oerlibbenen fan 'e Camerons sjouden har clanhaad fan it slachfjild.
Lettere jierren en dea
De Clan Cameron ferlear hast de helte fan syn mankrêft op it slachfjild fan Culloden, en Lochiel sels wie slim ferwûne. Hy waard troch syn folk foar de triomfearjende regearingstroepen beskûl holden, dy't yn 'e moannen nei de jakobityske nederlaach plonderjend en brânskattend yn Skotlân húsholden. Uteinlik wist er yn oktober mei prins Karel Edwert nei Frankryk te ûntkommen. Dêr besocht Lochiel om 'e nocht kening Loadewyk XV te bepraten en stjoer troepen om Skotlân te befrijen. Hy kearde nea werom nei syn heitelân, mar naam yn 1747 it befel oer it Frânske Rezjimint fan Albany op him (dêr't in protte Skotske ballingen yn tsjinnen). Lochiel stoar in jier letter yn Sint-Winoksbergen, yn Frânsk-Flaanderen, op 26 oktober 1748, yn 'e âlderdom fan likernôch 48 jier. Hy leit begroeven op it tsjerkhôf fan Sint-Winoksbergen, dêr't in tinkteken ta oantins oan him stiet.
Reputaasje
Donald Cameron fan Lochiel kaam meitiid bekend te stean as 'de Sêftsinnige Lochiel' (the Gentle Lochiel), fanwegen it befel dat er nei de Slach by Prestonpans joech om 'e ferwûnings fan 'e kriichfinzen nommen soldaten fan it regearingsleger te fersoargjen. Ek syn beskerming fan 'e leden fan 'e Whigpartij, yn Edinburch, spile dêrby in rol, en letter bewissige er noch dat der gjin represailles tsjin 'e stêd Glasgow nommen waarden, doe't dat plak troch de jakobiten ynnommen waard nei't it lang op 'e hân fan it Britske regear bleaun wie. Neffens it ferhaal wiene de Glasweechske stedsbestjoerders him dêrfoar sa tankber dat se oarders joegen dat eltse kear as Lochiel de stêd besocht, alle tsjerklokken let wurde moasten. De Sêftsinnige Lochiel ûntjoech him meitiid ta ien fan 'e romantyske helden fan 'e Jakobityske Opstân fan 1745, om't er immen wie dy't sels by syn bitterste fijân in beskate mjitte fan respekt ôftwong.
Poalsk-Litouske Mienebest
It Poalsk-Litouske Mienebest wie in federaal keninkryk dat yn 1569 fan it Keninkryk Poalen en it Gruthartochdom Litouwen foarme waard en troch in mienskiplike monarch bestjoerd waard. De federaasje wie yn de 15e en 16e iuw it grutste en ien fan de meast befolke lannen fan sintraal Europa. It besloech likernôch 1.000.000 km² en hie op it hichtepunt oan it begjin fan de jierren 1600 in multyetnyske befolking fan 11.000.000 minsken.
It mienebest waard op 1 july 1569 yn Lublin stifte en einige mei de Tredde Dieling fan Poalen yn 1795.
Bestjoer
Ferlike mei oare steaten wie it bestjoerlike systeem fan it mienebest unyk te neamen: karakteristyk foar it politike systeem wie de strange kontrole fan de keninklike macht. Dy kontrôle waard útfierd troch de wetjouwende lândei (sejm), dy't troch de adeldom (szlachta) kontrolearre waard. It systeem fan it mienebest wie de foarrinner fan de moderne konsepten fan demokrasy, de konstitúsjonele monargy en federaasjes. De twa steaten wiene formeel lyk oan inoar, mar feitlik wie Poalen de dominante partij fan de uny.
Religieuze tolerânsje
Fierder foel it Poalsk-Litouske Mienebest op troch de hege etnyske diversiteit en de relative religieuze tolerânsje, fêstlein yn de op 28 jannewaris 1573 ûndertekene Warsjau-konfederaasje. De religieuze tolerânsje koe mei de tiid wol wat mear of minder wêze.
Delgong
Nei desennia fan wolstân fersile it mienebest yn in tiidrek fan langere politike, militêre en ekonomyske delgong. De tanimmende swakte liede oant it ein fan de 18e iuw ta de ferdieling fan it mienebest ûnder de machtige buorlju: Eastenryk, Prusen en it Russyske Ryk. Noch koart foar de ûntbining naam it mienebest mei de grûnwet fan 3 maaie 1791 grutskalige herfoarmings oan, troch de Britske professor Norman Davies beskreaun as de earste yn syn soarte yn Europa.
Doecke Martena fan Burmania
thumb|Tekening fan it grêfmonumint fan Doecke Martena fan Burmania en de frou Print fan Andries van Calfsbeek neffens tekening fan [[Albert Martin ]] Doecke (Duco) Martena fan Burmania (Koarnjum, 1627 - Ysbrechtum, 14 desimber 1692) wie in grytman út it laach Fan Burmania. Doecke wie in soan fan Sjuck fan Burmania en Catharina Evertsdr Entens fan Menthada. Under de namme Duco Martna a Burmania waard hy op 21 novimber 1644 studint oan de Universiteit fan Frjentsjer. Op 22 jannewaris 1647 waard hy grytman fan Wymbritseradiel, yn 1671 joech er dat amt oer. Neidat er earst yn Snits wenne hie wenne er yn Koarnjum op Martenastate en letter op Epemastate yn Ysbrechtum.
By syn doop yn Koarnjum krige er fan syn âlden Martena as tanamme omt it laach Martena útstoarn wie. Syn namme en dy fan syn frou kamen yn 1664 op de tsjerkeklok fan Ypekolsgea. Op it grêfmonumint yn Ysbrechtum steane de 16 kertieren fan syn betoerpake en beppe, nammentlik Burmania x Ydsma, Aylva x Thema, Douma x Burmania, Hottinga x Martena, Enthens x Dulcken, Panser x Canter, Martena x Camstra, Oenema x Wyboltsma.
Doeke wie troud mei Edwert Gerroltsdochter fan Juckema, ek Eduarda. Hja waard berne yn 1627 as dochter fan Gerrolt fan Juckema en Tieth fan Douma. Se krigen nei har ferstjerren yn Ljouwert op 3 febrewaris 1682 in grêfmonumint yn de tsjerke. Har namme en dy fan har man waarden yn 1647 op de tsjerkeklok fan Abbegea set, mei as fermelding dat se doe beide tweintich jier âld wiene. Op it grêfmonumint yn Ysbrechtum steane de 16 kertieren fan har betoerpake en beppe, nammentlik Juckema x Mockema, Roorda x Galama, Cammingha x Herema, Ockinga x Roorda, Douma x Camstra, Starkenborgh x Caters, Douma x Burmania, Burmania x Stenstera.
Neiteam
Ut dit houlik kamen:
Anna Bell Peaks
Anna Bell Peaks (Chatsworth, Los Angeles (Kalifornje)), 26 july 1981), is in Amerikaansk neakenmodel, stripper en pornografysk aktrise.
Fideo's
XX XX: An Axel Braun Parody''
Saint-Germain-de-Livet
Saint-Germain-de-Livet is in gemeente yn it Frânske departemint Calvados yn de regio Normandje. Saint-Germain-de-Livet makket diel út fan it arrondissemint Lisieux.
Keppeling om utens
INSEE-Code
Kastiel fan Saint-Germain-de-Livet
It Kastiel fan Saint-Germain-de-Livet is in histoarysk monumint yn de gemeente Saint-Germain-de-Livet yn it Frânske departemint Calvados. It kastiel datearret út de 15e en 16e iuw. Sûnt 1957 is de stêd Lisieux eigner. Is kastiel is fan binnen allinne mei in gids te besjen.
Skiednis
It hjoeddeiske kastiel datearret fan de 15e iuw en it begjin fan de 16e iuw en is wat boustyl oanbelanget in kombinaasje fan midsiuwske en renêssânse eleminten. It diels houten hûs is 15e-iuwsk, wylst it stiennen gebou mei de glazuere bakstien 16e-iuwsk is. Château de Saint-Germain-de-Livet waard boud op it plak fan in midsiuwske kastiel yn opdracht fan Robert de Tournebu, hear fan Livet. Fan it âlde kastiel bleau de grêft bewarre.
It kastiel bleau eigendom fan de famylje de Tournebu oant it ferstjerren fan Marie-Pierre de Tournebu yn 1810. Dêrnei gyng it yn eigendom oer op de famylje Foucault, dy't it oant 1879 yn harren besit hold. De lêste eigners wiene Julien en Augusta Pillaut. Hja bleaune oant harren dea yn 1947 (Julien Pillaut) en 1957 (Augusta Pillaut) op it kastiel wenjen en ferstoaren sûnder bern.
It kastiel waard troch de Pillaut's neilitten oan de stêd Lisieux.
Tsjintwurdich tsjinnet it kastiel as museum. Yn it kastiel is it meubilêr fan de famylje Pillaut en in keunstkolleksje te sjen. Dêrûnder ek skilderijen fan syn pake, de romantyske skilder Léon Riesener (1808-1878), sels in pakesizzer fan de ferneamde meubelmakker Jean-Henri Riesener en neef fan Eugène Delacroix.
Sundsvall (stêd)
Sundsvall is de haadstêd fan de gemeente Sundsvall yn it lânskip Medelpad en de provinsje Västernorrlands län yn Sweden. Mei 58.065 ynwenners (2016) is Sundsvall de tredgrutste stêd fan it lânsdiel Norrland. De stêd oan de Botnyske Golf leit 395 km noarlik fan Stokholm.
Skiednis
Op 25 juny 1888 waard Sundsvall troffen troch de grutste brân yn de skiednis fan Sweden. Fan de stêd wie oan de ein fan dy dei net in protte mear oer, mei't hast alle huzen fan hout wienen en it fjoer him dêrom ienfâldich útwreidzje koe. Der waard besletten dat Sundsvall op 'e nij opboud wurde moast, mar no út stien. Om dy reden krige it sintrum letter de bynamme Stenstad (Frysk: 'Stienstêd').
Biatlon op de Paralympyske Winterspullen
100px|right thumb|right|200px|''De fisueel beheinde Rus [[Irek Mannanov, dêrefter syn gids yn Vancouver 2010]]
Biatlon stiet sûnt Innsbruck 1988 op it programma fan de Paralympyske Winterspullen. Biatlon is in sport foar sporters mei in lichaamlike beheining.
Klassifikaasje
De skyers wurde yn klassen yndield op basis fan har beheining. Dit klasifikaasjesysteem makket it mooglik dat sporters mei inselde funksjonearjen, mei elkoar stride kinne.
Dissiplines/Ofstannen
Per ôfstân waarden der yn ien as meardere klassen om de medaljes striden.
List fan boargemasters fan West-Dongeradiel
Dit is in List fan boargemasters fan de eardere gemeente West-Dongeradiel (oant 1984). Yn 1984 ûntstie de gemeente Dongeradiel troch gearfoeging fan de gemeenten Dokkum, Eastdongeradiel en Westdongeradiel.
Gearspanning
In gearspanning of komplot is in temûke ôfspraak fan persoanen om wat tsjin oare persoanen of in groep te ûndernimmen. Dêrby kin it gean om it dwaan fan in steatsgreep, it oansetten ta in kriich, it dwaan fan in oanslach, of it omsmiten fan in polityk persoan, wylst it geheim holden wurde moat fan it publyk, of alteast dyjingen dy't dêrtroch troffen wurde soene.
Der moat lykwols al in dúdlik ûnderskaat makke wurde tusken wiere, histoarysk bewiisde gearspannings en gearspanningsteoryen.
Histoaryske gearspannings
In histoaryske gearspanning is in gearspanning dy't wier histoarysk bard en bewiisd is, en benammen dejingen dy't troch de gearspanners sels bekend is.
In oare ferneamde gearspanning is it Buskrûdferrie fan Guy Fawkes, dy't op 5 novimber 1605 útfierd waard.
Ek it mislearre besykjen om it bewâld fan Adolf Hitler om te smiten is in foarbyld fan in gearspanning. Op 20 july 1944 waard troch in groep offisieren ûnder lieding fan Claus von Stauffenberg yn it Eastprusyske haadkertier Wolfsschanze in bomoanslach op Hitler dien, dy't hast slagge wie.
Selsbehearsking
Selsbehearsking is yn 'e psychology in aspekt fan bedimming en is besibbe oan emosjonele selsregulearring. It kin omskreaun wurde as it fermogen om jins emoasjes, tinzen en hâlden en dragen te bedimjen sels as men konfrontearre wurde mei ûnrjocht, ferliedings en oare ympulsen. Mei oare wurden: troch selsbehearsking jout men net ta oan dingen dy't men eins wol dwaan wolle soe, mar wêrfan't men wit dat se sosjaal ûntalitber binne, lykas immen dy't wat kwetsends seit in terwinkel jaan, wat sûnder derfoar te beteljen út in winkel meinimme dat men hawwe wol, of immen útsnauje as dy't dat net fertsjinne hat om't men argewaasje ûnderfynt fan it ien of oar dat mei dy persoan neat te krijen hat. Selsbehearsking is in kognityf proses dat ûnmisber is as men spesifike doelen berikke wol, om't in gebrek oan selsbehearsking ornaris troch oaren sjoen wurdt as in teken fan ûnfolwoeksenens.
Psychologen stelle selsbehearsking faak foar as in spier. Dat betsjut dat it eat is, lykas spierkrêft, dêr't mar in beheinde hoemannichte fan bestiet. Sawol emosjonele selsbehearsking as selsbehearsking op it mêd fan hâlden en dragen funksjonearje as in foarm fan enerzjy: op 'e koarte termyn kin oergebrûk liede ta it opreitsjen fan 'e foarrie, krekt sa't in spier troch it útoefenjen fan krêft wurch wurdt. Meitiid groeit der in nije foarrie oan, krekt sa't in wurge spier troch rêst wer nije krêft kriget. Dêropta stimulearret it tapassen fan selsbehearsking op 'e lange termyn de útwreiding fan 'e foarrie dy't foarhannen is, krekt sa't in spier troch aktyf gebrûk sterker wurdt.
Selsbehearsking is ek in krúsjaal konsept yn 'e Algemiene Misdieteory, ien fan 'e grûnslaggen fan 'e kriminology. Dy teory waard ûntwikkele troch Michael Gottfredson en Travis Hirschi yn harren boek A General Theory of Crime, út 1990. De beide kriminologen omskriuwe yn dat wurk selsbehearsking as de ûnderskiedende oanstriid fan yndividuën om misdriuwen te ûntwiken ûnôfhinklik fan 'e sitewaasjes dêr't se harrensels yn befine. Persoanen mei in lege of minne selsbehearsking binne oer it algemien ympulsyf, bot yn 'e omgong mei oaren, nimme gau en faak risiko's, tinke net of net goed oer harren dieden nei en prate net in protte. Neffens Gottfredson en Hirschi kin it ferskil yn selsbehearsking fan persoan ta persoan foar likernôch 70% witen wurde oan genetika.
Ramsay MacDonald
Ramsay MacDonald (folút: James Ramsay MacDonald; Lossiemouth (Skotlân), 12 oktober 1866 – ûnderweis op 'e Atlantyske Oseaan, 9 novimber 1937) wie in Britsk politikus fan Skotsk komôf. Hy wurdt yn 'e mande mei Keir Hardie en Arthur Henderson beskôge as ien fan 'e oprjochters fan 'e Britske Labourpartij, hoewol't dy partij him lange tiid as in ferrieder beskôge hat fanwegen syn gearwurking mei de Konservativen ûnder de Grutte Depresje. MacDonald waard yn 1906 lid fan it Britske Legerhûs en soe dêr oant syn dea yn 1937 lid fan bliuwe, útsein de perioade fan fjouwer jier tusken 1918 en 1922. Yn 1924 waard er de alderearste sosjalistyske premier fan it Feriene Keninkryk, en hy late trije ûnderskate regearings, wêrûnder in regear fan nasjonale ienheid fan 1931 oant 1935. Yn 'e Nederlânske kontekst kin Ramsay MacDonald as de Britske wjergader fan Piter Jelles Troelstra beskôge wurde.
Jonkheid en oplieding
Fan 1872 oant 1875 gie MacDonald nei de kristlike legere skoalle yn Lossiemouth, en dêrnei learde er troch oan 'e parochyskoalle yn Drainie. Yn 1881, doe't er fyftjin jier wie, gied er fan skoalle om op in pleats yn 'e omkriten as arbeider te wurkjen. Lykwols waard er yn desimber fan datselde jier oansteld as learling-ûnderwizer oan 'e skoalle te Drainie, dêr't er oant 1885 yn 'e tsjinst bleau. Oanslutend ferfear er nei it Ingelske Bristol, dêr't er assistint waard fan 'e predikant Mordaunt Crofton. Yn Bristol waard MacDonald lid fan 'e radikale Demokratyske Federaasje, dy't syn namme in pear moanne letter feroare yn Sosjaal-Demokratyske Federaasje (SDF). Letter joech er him ek by it Sosjalistysk Genoatskip fan Bristol.
Karriêre foarôfgeande oan 'e polityk
Yn 1886 sette MacDonald him yn 'e Britske haadstêd Londen nei wenjen, om't in freon him skreaun hie dat dêr wurk foar sa'nent as him te finen wie. Hoewol't dat ôffoel en hy in hoart fan syn sparjild libje moast, fûn er úteinlik wurk as klerk yn in pakhús yn 'e binnenstêd. Underwilens hied er him by de Sosjalistyske Uny jûn, dy't oars as de SDF krewearre om 'e sosjalistyske ideälen fia de parlemintêre demokrasy yn 'e praktyk te bringen. MacDonald wie yn Londen tsjûge fan 'e saneamde Bloedige Snein fan 1887, wêrby't in demonstraasje fan arbeiders op Trafalgar Square troch de plysje en it leger yn opdracht fan it Konservative regear mei grou geweld útinoar slein waard. As reäksje publisearre er it pamflet Remember Trafalgar Square: Tory Terrorism in 1887.
Om utens behold MacDonald ek in libbene belangstelling foar de polityk fan syn heitelân Skotlân. Doe't ûnder Gladstone de earste autonomywet foar Ierlân oannommen waard, late dat yn Edinburch ta de oprjochting fan in feriening dy't stribbe nei Skotske autonomy. Yn 1888 waard op inisjatyf fan MacDonald fan dy feriening in Londenske ôfdieling oprjochte, en al blette dy organisaasje úteinlik geandewei de 1890-er jierren dea fanwegen in brekme oan ynteresse fan Skotten om utens, dochs hold MacDonald oan mei it stypjen fan autonomy foar Skotlân. Yn 1921 skreau er yn syn pamflet Socialism: Critical and Constructive: "De feringelsking fan Skotlân giet ûnophâldlik troch, ta skea fan Skotlâns ûnderwiis, muzyk, literatuer, yntelliginsje en de generaasje dy't no ûntwoartele fan it ferline opgroeit."
Yn 'e 1880-er jierren folge MacDonald jûnsûnderwiis yn plantkunde, lânboukunde, natuerkunde en wiskunde oan it Birkbeck Literêr en Wittenskiplik Ynstitút, mar in wike foar de eksamens dêre stoarte er lichaamlik yn troch útputting. Yn 1888 fûn er wurk as priveesiktaris fan Thomas Lough, in teekeapman mei radikale politike tinkbylden, dy't yn 1892 foar de Liberale Partij yn it Britske Legerhûs keazen waard. Dêrmei giene ynienen withoefolle doarren foar MacDonald iepen.
Aktivisme
Yn 1886 wie troch it fakbûn TUC de saneamde Arbeiderskiesferiening (LEA) oprjochte, dy't in ûnbefredigjende politike alliânsje mei de Liberale Partij oangien wie. MacDonald stipe by de ferkiezings fan 1892 de LEA-kandidaat yn Dover, en hoewol't dy mei in romme marzje ferslein waard, makke MacDonald grutte yndruk as sprekker. Yn 1893 rjochte Keir Hardie de Unôfhinklike Arbeiderspartij (ILP) op, en MacDonald waard dêr lid fan.
Yn 1895 died er foar it earst as kandidaat mei oan 'e ferkiezings, wêrby't er him ferkiesber stelde foar in sit dy't in kiesdistrikt yn Southampton fertsjintwurdige. Hoewol't er de ferkiezings felear, makke er op 'e nij yndruk, en yn 1900 wied fannijs kandidaat, no foar in kiesdistrikt yn Leicester, wêrby't er wer ferlear. Datselde jiers waard er siktaris fan it Arbeidersfertsjintwurdigingskomitee (LRC), de direkte foarrinner fan 'e Labourpartij, wylst er dêrnjonken ek syn lidmaatskip fan 'e linksere ILP behold. As partijsiktaris kaam MacDonald ta in oerienkomst mei Herbert Gladstone, de soan fan 'e eardere premier en in lieder fan 'e Britske liberalen, dat de Liberale Partij yn beskate kiesdistrikten wêrfan't de ynwenners ta de arbeidersklasse hearden, gjin eigen kandidaat yn it fjild bringe soe. Op dy manear krigen de sosjalisten dêre alle anty-konservative stimmen, wat late ta in trochbraak wêrby't foar it earst sosjalisten yn it Britske Legerhûs kamen.
Underwilens wie MacDonald yn 1896 troud mei Margaret Ethel Gladstone (gjin famylje fan 'e liberale foaroanmannen), dy't dan wol net ryk, mar grif frij begoedige wie. Har jild stelde him by steat om yn it bûtenlân te reizgjen en dêrmei syn hoarizon te ferbreedzjen. Sa besochten MacDonald en de frou yn 1897 Kanada en de Feriene Steaten, yn 1902 Súd-Afrika en yn 1906 Austraalje en Nij-Seelân. Yn dyselde snuorje begûn MacDonald in lange freonskip mei de amtneresse en maatskiplik herfoarmster Clara Collet, dy't in tige grutte ynfloed hie op MacDonald syn byld fan en polityk oangeande froulju.
Yn 1901 waard MacDonald foar in gearwurkingsferbân tusken sosjalisten en progressiven yn 'e County Council ("greefskipsried") fan Londen keazen, mar yn 1904 waard er behindere om him te registrearjen foar de ferkiezings fan it jiers dêrop om't er yn 'e ôfrinnende termyn tefolle ôfwêzich (om utens) west hie. It LRC feroare yn 1906 syn namme yn 'e Labourpartij ("Arbeiderspartij") en absorbearre mei-iens ek de ILP, hoewol't der nea in formele fúzje plakfûn. Datselde jiers waard MacDonald as ien fan 29 Labourleden yn it Legerhûs keazen. Dêr ûntjoech er him ta lieder fan 'e lofterfleugel fan 'e partij, mei te sizzen dat Labour no de alliânsje mei de Liberale Partij opsizze moast. Nei syn miening moast Labour besykje om it plak fan 'e Liberale Partij as wichtichste tsjinstanner fan 'e Konservativen yn 'e Britske polityk oer te nimmen.
Partijliederskip
Yn 1911 waard MacDonald lieder fan 'e Labourpartij, mar by it útbrekken fan 'e Earste Wrâldoarloch, yn 1914, doe't de Labourpartij besleat om 'e oarlochspolitiek fan it Konservative Britske regear te stypjen, trede er ôf en waard er opfolge troch Arthur Henderson. MacDonald hie yn Súd-Afrika, dat er koart nei de ein fan 'e Twadde Boere-oarloch besocht hie, sjoen wat in wapene konflikt mei in lân dwaan kin, en sadwaande koed er it stypjen fan in oarloch persoanlik net goedkrije. Under de Earste Wrâldoarloch ferfolle er dêrom de post fan skathâlder fan 'e partij. Dy kar kaam him op in protte fûleindige krityk te stean, dy't soms oer de grinzen fan it ûnfoege hinne gie.
Sa skreau de kranteman Horatio Bottomley yn in stik yn it tydskrift John Bull dat MacDonald, troch in "pseudonym" te brûken en syn "wiere" efternamme (Ramsay) geheim te hâlden it hiele Britske folk bedragen hie. Bottomley hold út dat MacDonald, troch in "falske namme" te brûken op in falske wize tagong ta it Legerhûs socht hie, en dat er foar dy "fraude" swier beboete wurde moatte soe en dat syn ferkiezing neatich ferklearre wurde moast. Hoewol't er op dy oanfal in protte betsjûgings fan stipe krige, die it MacDonald (sa't er yn syn deiboek skreau) slim sear, temear om't er der nea in geheim fan makke hie dat er in oerwûn bern wie en om't er nea witten hie dat er by syn berte ynskreaun wie ûnder de efternamme 'Ramsay'.
Yn desimber 1914 besocht MacDonald it Westfront yn Belgje, dêr't er daliks arrestearre en weromstjoerd waard nei Ingelân. Nei in besyk oan minister fan Oarloch Kitchener, dy't net oer it ynsidint te sprekken wie, kearde er nei Belgje werom, dêr't er diskear mei alle égards ûntfongen waard en in persoanlike rûnlieding krige fan generaal J.E.B. Seely. By Iper kamen se ûnder Dútsk fjoer te lizzen, dat se beide nei't it skynt stoïsynsk ûndergiene. Nei syn weromkomst yn Londen priizge MacDonald de moed fan 'e Alliëarde troepen, mar prate er der mei gjin wurd oer dat er sels besketten wie.
By de ferkiezings fan 1922 ferfong de Labourpartij fierders ek de liberalen as wichtichtse opposysjepartij. Tsjin dy tiid wie MacDonald in hiel ein nei rjochts ta opskood, by it radikalisme fan syn jonkheid wei. Hy toande him in grut tsjinstanner fan 'e weach fan sympaty dy't troch de Jeropeeske sosjalistyske partijen hinne gie nei de Oktoberrevolúsje fan 1917, dy't yn Ruslân de bolsjewiken oan 'e macht brocht, en waard in wisberet fijân fan it kommunisme. Oars as dat by de Parti Socialiste yn Frankryk, of de SPD, yn Dútslân it gefal wie, bleau ûnder syn lieding de ienheid fan 'e Britske Labourpartij beholden.
Earste regear
Doe't by de ferkiezings fan 1923 de Konservativen harren mearderheid yn it Legerhûs kwytrekken, en it Konservative minderheidsregear yn 1924 by in moasje fan wantrouwen kaam te fallen, frege kening George V oan 'e Labourpartij om in minderheidsregear te foarmjen mei stipe fan 'e Liberale Partij fan H.H. Asquith. Dêrmei waard MacDonald de earste sosjalistyske Britske premier en trouwens ek de earste Britske premier út 'e arbeidersklasse. Hoewol't er noch nea in regearingspost hân hie, toande MacDonald enerzjy, beslissingskrêft en politike fluchfuottigens by it útoefenjen fan syn nije funksje. Behalven it minister-presidintskip naam er sels ek it ministerskip fan Bûtenlânske Saken foar syn rekken. Njonken himsels beneamde er tsien oare kabinetsleden út 'e arbeidersklasse, in abslute trochbraak yn 'e Britske polityk. De kening notearre yn syn deiboek: "Hy wol dwaan wat rjochtfeardich is... Hjoed 23 jier ferlyn stoar ús leave Beppe. Ik freegje my ôf wat dy tocht hawwe soe fan in Labour-regear."
Hoewol't it earste sosjalistyske Britske regear mar njoggen moannen stânhold en net iens oer in mearderheid yn it Legerhûs beskikte, waard der yn dy tiid dúdlike foarútgong boekt. Sa waard de Fersekeringswet oanpast om 'e wurkleazen te ûnderstypjen en waard der in Húsfêstingswet troch it parlemint loadst dy't late ta in grutte taname fan it oantal wenningwetwenten foar leechbetelle arbeiders. Op ynternasjonaal mêd organisearre MacDonald yn Londen in konferinsje fan 'e Alliëarden út 'e Earste Wrâldoarloch om 'e healwiis hege reparaasjebetellings en oare strafmaatregels dy't Dútslân by it Ferdrach fan Versailles oplein wiene, fan tafel te krijen. Dêrby sette er de Frânske premier Édouard Herriot ûnder druk om ien foar ien alle troch Frankryk sa beminde besittings op te jaan: de hichte fan 'e reparaasjebetellings, it rjocht om sanksjes op te lizzen as oan 'e reparaasjebetellings net foldien waard, de ekonomyske besetting fan it Ruhrgebiet, de Frânsk-Belgyske sizzenskip oer it Dútske spoar en de militêre besetting fan it Rynlân.
By de ferkiezings dy't dêrnei ein oktober 1924 holden waarden, spile it saneamde Zinovjev-brief in grutte rol. Dat wie in brief mei ophisende taal, dy't skreaun wêze soe troch Grigory Zinovjev, de foarsitter fan 'e Kommunistyske Ynternasjonale, oan 'e Britske fertsjintwurdigers yn dy organisaasje. (De measte hjoeddeiske histoarisy binne it der lykwols oer iens dat it hjirby om in ferfalsking gie, dy't bedoeld wie om it Labour-regear safolle mooglik skea ta te bringen.) Hoewol't it regear dit brief ûnder eagen krige foar't de media der lucht fan krigen, reägearre men te stadich, mei as gefolch dat it nijs út oare boarnen nei bûten ta kaam (sadat it liek as hie it regear it geheim hâlde wollen). Desennialang wiet de Labourpartij de nederlaach by de ferkiezings fan 1924 oan dit brief, mar skiedkundigen hawwe fêststeld dat it eins gjin effekt hie op it absolute oantal Labour-stimmers, dat just omheech gie. Dat der fjirtich parlemintssitten ferlern giene, lei oan it Britske kiesdistriktestelsel (troch in ûngeunstige ferdieling fan 'e Labour-stimmers oer de distrikten). De wiere ferliezer wie de Liberale Partij, dy't sawol stimmers as sitten ferlear en dat ferlies nea wer te boppe kaam.
Twadde regear
Nei fiif jier fan regear troch de Konservativen wûn de Labourpartij by de ferkiezings fan maaie 1929 288 sitten. Lykwols wiene de Konservativen (mei 260 sitten) en de Liberale Partij (mei 59 sitten) mei-inoar noch altyd grutter as Labour allinnich. Der kaam sadwaande in nij minderheidsregear fan Labour mei de stipe fan 'e Liberale Partij, mei MacDonald, dy't werkeazen wie foar it distrikt Seaham Harbour, yn noardlik Ingelân, as premier. Om't er him no talizze woe op binnenlânske oangelegenheden, kombinearre er net op 'e nij it ministerskip fan Bûtenlânske Saken mei it premierskip. Hy die de wurkleasheidsútkearings omheech, loadste in wet troch it parlemint om it lean en de wurkomstannichheden yn 'e koaleminen te ferbetterjen en liet in húsfêstingswet oannimme om sloppewiken plat te goaien en der ienfâldige mar goede wenten foar yn 't plak te bouwen. MacDonald ûnderhannele ek mei de lieders fan Britsk-Ynje, dy't er selsbestjoer oanbea, mar gjin ûnôfhinklikheid.
Tsjin 'e simmer fan 1931 wie it mei de ekonomyske sitewaasje sa yn it ûnleech rekke, dat MacDonald syn regear yn 'e swierrichheden kaam. Oan 'e iene kant stiene lju dy't beslist fêsthâlde woene oan in balansearre regearingsbudget en dêrta massive besunigings op 'e oerheidútjeften (lês: de wurkleasheidsútkearings) trochfiere woene. Oan 'e oare kant wiene der de oanhingers fan Keynes dy't fan 'e polityk fan it balansearre oerheidsbudget ôfstappe woene en dêropta it Britske pûn 25% yn wearde devaluëarje litte woene. De foarstelde besunigings drigen it kabinet midstwa te spjalten en de nau mei de Labourpartij ferbûne fakbûnen fersetten har der út alle macht tsjin. Uteinlik wie MacDonald op 24 augustus 1931 twongen en biedt syn ûntslach oan 'e kening oan.
Trêde regear
Op oanrieden fan George V gie MacDonald doe in regear fan nasjonale ienheid oan mei de Konservativen en de Liberalen. De Labourpartij beskôge dat as ferrie, en MacDonald en syn meistanners, Philip Snowden en James Henry Thomas, waarden frijwol daliks út 'e partij set. Hja foarmen dêrnei in eigen Nasjonale Arbeidersorganisaasje (NLO of National Labour), dy't lykwols nea in soad oanhing ûnder de Britske befolking krige. Hoewol't MacDonald no eins net daliks ferkiezings brûke koe, waard er troch de Konservativen twongen om dy dochs út te skriuwen. Dêrby, yn oktober 1931, wûn it regear fan nasjonale ienheid 554 sitten, wêrfan 473 fan 'e Konservativen, 13 fan National Labour en 68 fan 'e Liberale Partij en ferskate lytsere partijkes, wylst de Labourpartij mar 52 sitten wûn. Troch dy freeslike nederlaach (de slimste út 'e skiednis fan 'e Britske Labourpartij) boaze de ferbittering ûnder syn âlde partijgenoaten tsjin MacDonald ta grutte hichte oan.
Hoewol't syn eigen National Labour-groep amper meitelde, behold MacDonald it minister-presidintskip. Hy krige lykwols de Konservative swiergewichten Stanley Baldwin en Neville Chamberlain en de Liberale partijlieder Walter Runciman ûnder him. Yn 'e mande mei Chamberlain en Runciman betocht MacDonald yn 1932 in nij proteksjonistysk ekonomysk belied foar it Britske Gemienebêst. Op it mêd fan 'e bûtenlânske polityk sette MacDonald swier yn op wjersidige ûntwapening. Yn juny 1933 siet er yn Londen in ekonomyske wrâldkonferinsje foar, dy't lykwols torpedearre waard troch de Amerikanen doe't dy bekendmakken dat se net fan doel wiene en stabilisearje de dollar.
Geandewei 1933 en 1934 rekke MacDonald fysyk en mentaal hieltyd fierder yn 'e minnichte, en waard er as regearingslieder almar minder effektyf, wylst de earnst fan 'e ynternasjonale sitewaasje krekt oanboaze. Syn taspraken yn it Legerhûs degenerearren ta ynkoherinsje, oant úteinlik nimmen mear wist wat er no wer sizze soe en nimmen him begriep as er it sei. MacDonald syn pasifisme, dat yn 'e jierren tweintich noch troch in protte minsken bewûndere wie, begûn no syn swakke plak te wurden, en Winston Churchill en lyksinnigen beskuldigen him derfan dat er him troch Hitler ynpakke liet. MacDonald wie him lykwols net ûnbewust fan syn ôfnimmende geastlike krêften, en yn it foarjier fan 1935 kaam er mei Baldwin oerien dat er as premier ôftrede soe nei it sulveren regearingsjubileum fan kening George V, dat yn maaie fan dat jier fierd waard. Sadwaande droech er syn funksjes op 7 juny oer oan Baldwin, al bleau er formeel lid fan it kabinet yn 'e earepost fan foarsitter fan 'e regearingsried.
Priveelibben
Ramsay MacDonald troude yn 1896 mei Margaret Ethel Gladstone (gjin famylje fan 'e njoggentjinde-iuwske Britske premier William Gladstone). Harres wie in tige lokkich houlik, en se krigen seis bern, wêrûnder Alister Gladstone MacDonald (1898-1993), in foaroansteand arsjitekt, Malcolm MacDonald (1901-1981), dy't in karriêre as diplomaat, politikus en koloniaal gûverneur hie, en Ishbel MacDonald (1903-1982), dy't har heite eachapel wie. MacDonald wie der stikken fan doe't syn frou yn 1911 stoar oan in gefal fan bloedfergiftiging.
Neitiid hie MacDonald net folle relaasjes mear mei froulju, útsein ien mei lady Margaret Sackville en fansels mei Ishbel, dy't him fersoarge doe't it minder mei him begûn te gean. Yn 'e jierren tweintich en tritich wie MacDonald gauris te finen op 'e soirées dy't holden waarden troch de markizinne fan Londonderry. Dat wie eins tsjin 'e seare skonk fan 'e Labourpartij oan, mei de markizinne troud wie mei in Konservative minister.
Fanwegen syn pasifistyske hâlding waard MacDonald yn 1916 royearre as lid fan 'e Moray Golf Club yn syn berteplak Lossiemouth, om't er dy feriening te skande makke hawwe soe mei syn ferset tsjin 'e oarloch. Guon oare leden betreuren dizze gong fan saken en besochten syn royemint neitiid ûngedien te meitsjen, mar ferlearen in stimming dêrta op in ledegearkomste yn 1924. By in bysûndere ledegearkomste yn 1929 wiene der einlings en te'n lêsten genôch stimmen om MacDonald wer op 'e nij as lid ta litten, mar tsjin dy tiid hied er dêr gjin boadskip mear oan en wegere er noch wat mei de klub fan dwaan te hawwen.
Lêste jierren en dea
Ein 1935 waard MacDonald by de nasjonale ferkiezings yn syn kiesdistrikt Seaham ferslein en ferlear er syn Legerhûssit, mar yn jannewaris 1936 waard er op 'e nij yn it parlemint keazen foar it kiesdistrikt fan 'e Mienskiplike Skotske Universiteiten. Letter dat jier sei er yn reäksje op Hitler syn remilitarisaasje fan it Rynlân bliid te wêzen dat it Ferdrach fan Versailles einlik hielendal nei de foddekoer ferwiisd wie, en foege er dêroan ta dat er hope dat de Frânsen no in flinke les leard hiene.
Yn 'e rin fan dat jier stoarte MacDonald syn lichaamlike en geastlike sûnens hielendal yn, en doe't syn dokters him yn 1937 in seereis oanretten, sette er ôf oer de Atlantyske Oseaan nei Amearika. Op 9 novimber 1937 kaam er sadwaande ûnderweis, oan board fan 'e Reina del Pacifico, yn 'e âlderdom fan 71 jier te ferstjerren, yn it bywêzen fan syn jongste dochter Sheila. Syn tinktsjinst waard holden yn 'e Londenske Westminster Abbey, wêrnei't er kremearre waard en syn jiske by dy fan syn frou Margaret yn Spynie begroeven waard, yn noardeastlik Skotlân.
Reputaasje
In heale iuw lang waard MacDonald troch de Britske Labourpartij demonisearre as de ferrieder dy't mei de fijân omslein hie en de partij ta syn alderslimste ferkiezingsnederlaach brocht hie. In oare kwestje dy't tsjin MacDonald brûkt waard, wie syn pasifisme en syn dêrmei ferbûne mylde opstelling foar Dútslân oer. Doe't de Twadde Wrâldoarloch yn 1939 útbriek en Ingelân yn 1940 suchte ûnder bombardeminten fan 'e Luftwaffe, ûntstie der in syktocht nei de lju dy't oan Hitler tajûn hiene en it dêrmei safier komme litten hiene. MacDonald waard doe ûnder de 'Skuldigen' skaard. Fierders waard MacDonald, troch syn 'ferrie' en syn dêr al rillegau op folgjende mentale ôftakeling troch de wittenskip lange tiid beskôge as ûnynteressant en net ta de saak dwaand.
Pas yn 1977 ferskynde der in earste objektive biografy fan de man, skreaun troch it eardere Labour-parlemintslid David Marquand. Doe't neitiid oare histoarisy har yn MacDonald begûnen te ferdjipjen, brocht objektyf ûndersyk oan it ljocht dat er krekt ien fan 'e oprjochters fan Labour wie, dy't de partij foar it earst oan 'e macht brocht en it Feriene Keninkryk byinoar hold yn it slimst fan 'e Krisisjierren. En de beskuldiging dat MacDonald mei syn polityk foar Dútslân oer de Twadde Wrâldoarloch mooglik makke, is fansels falsk, mei't yn 'e perioade 1930-1935, lit stean yn 'e tweintiger jierren, nimmen foarsjen koe wat Hitler yn 't sin hie.
Gêst
Gêst (of gest en gjest), is in iensellich eukaryoat mikro-organisme dat ta it ryk fan de skimmels heard. Gêst kin sels gjin enerzjy opnimme; it moat organysk materiaal ôfbrekke om waakse te kinnen. It kin de koalstof út sûkers normaal omsette ta koalsoer, of it kin yn in soerstof-earm fermidden de sûkers ek foar in part omsette ta alkohol. Dy omsetting is de gêsting, dêr't de gêst nei neamd is. Guon soarten fan gêst wurde brûkt foar de gêsting fan ûnder mear bôle en wyn. Oare soarten libje lykwols op minsken en bisten en kinne de oarsaak wurde fan ûnstekkings as de hûd dêr't se op libje te swak wurdt.
Gist
Kapelmaster
In kapelmaster is immen dy't de lieding hat by it útfieren fan muzyk. It is in lienfertaling fan it Italjaanske maestro di capella en it Dútske Kapellmeister. De term komt fan 'e hofkapel, dy't yn 'e Midsiuwen it sintrum fan alderlei muzikale aktiviteiten wie. Oarspronklik waard it amt fan kapelmaster dêrby benammen beklaaid troch komponisten, wêrby't it ornaris gie om lju fan adel of dy't ta de geastlikheid hearden. In oanstelling as kapelmaster wie in grutte eare foar sokke komponisten en in erkenning fan harren feardichheden.
Yn 'e njoggentjinde iuw ferskode de term 'kapelmaster' fan betsjutting. Yn 'e Dútsktalige lannen waard it in algemiene term foar diriginten, wylst it yn Nederlân fral begûn te ferwizen nei spesifike diriginten fan harmony- en fanfare-orkesten. Yn 'e kriichsmacht bestiet de rang fan kapelmaster foar de diriginten fan 'e Keninklike Militêre Kapel en de Loftmachtkapel. Militêre kapelmasters binne subalterne ofsieren fan lege rang.