cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Fandaalsk
It Fandaalsk is in útstoarne taal, dy't diel útmakket fan 'e Eastgermaanske taalkloft. It waard sprutsen troch de Fandalen, in folk dat yn 'e earste iuw nei Kristus mei de oare Eastgermaanske folken weiteach út harren stamlân yn Skandinaavje en nei jierrenlange omswalkings in keninkryk fêstige yn 'e Romeinske provinsje Afrika, dy't it noarden fan it hjoeddeiske Tuneezje, Algerije en Marokko omfette.
It Fandaalsk wie nau besibbe oan 'e oare Eastgermaanske talen, lykas it Goatysk en it Boergondysk. Nei gedachten wienen der twa dialekten, it Asdingsk en it Silingsk, korrespondearjend mei de twa stammen fan 'e Fandalen, de Asdingen (of Hasdingen) en de Silingen. Dy beide stammen holden net altyd yn it selde gebiet ta en waarden ek net altyd regearre troch deselde kening, dat it liket wierskynlik dat der dialektyske ferskillen tusken harren foarkamen. Fierders is der mar in hiel lyts bytsje oer it Fandaalsk bekend, mei't it allinne mar oerlevere is yn in stikmannich nammen en twa frazen.
Ien fan dy frazen is Frója armés!, dat "Hear, wês genedich!" betsjut. De oare binne de twa parten eils en scapiamatziaiadrincan, dy't foarkomme yn it Latynske twarigelich fers de conviviis barbaris, út likernôch 390. Yn losse wurden soenen de parten útskreaun wurde moatte as: Eils! en Scapiam matzia ia drincan, dy "Heil!" en "Lit ús iten en drinken helje" betsjutte. Ferlykje dat mei korrespondearjend Goatysk Hails!" en "Skapjam matjan jah drigkan.
Spoaren fan it Fandaalsk oerlibje nei gedachten oant hjoed de dei ta noch yn it Andalusysk, it Spaanske dialekt fan Andalúsje, dêr't de Fandalen in skoft libbe hawwe, en dat nei harren oarspronklik Vandalusia hiet.
Tamme Foppes de Haan
thumb|Ds. T.F. de Haan Tamme Foppes de Haan (Duerswâld, 28 jannewaris 1791 - Kampen, 28 maart 1868) wie in predikant en dosint dy't in rol spile by de ôfskieding fan 1834. Hy wie de jongste soan fan de begoedige keapman/ferfeaner Foppe Egberts de Haan en Gepke Bartels. Yn de húshâlding waarden faak djippe petearen oer it leauwe holden. As jonkje al hearde Tamme dat mei belangstelling oan en dat hat in swier stimpel op syn lettere libben setten.
Wurkpaad
De Haan studearre teology yn Leien en Grins. Nei in swiere krisis kaam er op De Gordyk te wenjen. Hy hie in pensjoentsje krige fanwege "Dweepzieke waanzinnigheid". De Haan klautere wer by de wâl op en yn 1827 die de Haan op 'en nij syn yntree yn Molkwar. Nei Molkwar gie er nei Eksmoarre. Dêr hat in protte stúdzje makke fan de âlde talen. Wis is it net, mar der wurdt sein dat him in professoraat yn de âlde talen yn Grins oanbean is. Nei Eksmoarre waard de Haan yn 1835 yn Ie beroppen. Op Goedfreed 1839 makke de Haan de gemeente yn Ie bekend dat er oergie nei de Ofskiedenen. Hy waard doe dûmny yn Wânswert. Hy krige ek de opjefte om oankommende dûmny's op te lieden.
Nei it ferstjerren fan Hendrik de Cock yn 1844 krige de Haan de lieding oer de Teologyske Skoalle yn Grins. Der gienen hieltyd mear stimmen op om ta in lanlike oplieding te kommen. Nei't dat yn 1849 de stifting fan dy Teologyske Skoalle yn Frjentsjer mislearre wie, waard 1854 de Teologyske Skoalle yn Kampen iepene. De Haan waard dêr dosint, mei de titel professor. Hy joech dêr de âlde talen, filosofy en dogmatyk.
De Haan hat him eins nea lokkich yn Kampen field. Underinoar makken de oare dosinten wat hast op rûzje like. Boppedat wie Simon van Velzen ek professor wurden. De Haan en van Velzen wienen bot ferskillend en Van Velzen soarge der foar dat syn hoanne kening kraaide.
De synoade hat besocht dat de professors ien sile lûke soenen, mar dat is net slagge. It is der op útrûn dat de Haan, nettsjinsteande er him der tige tsjin fersetten hat, yn 1860 mei pinsjoen stjoerd is.
Yn 1868, nei't er al skoft net sa goed wie, is Tamme de Haan te Kampen ferstoarn.
List fan planetoïden 12601-12700
Dit is in list fan planetoïden 12601-12700.
Kanofarren op de Olympyske Simmerspullen 2000
200px|thumb|right|Brêge oer it wetter fan de Sydney International Regatta Centre De Olympyske Simmerspullen 2000, ek wol de XXVIIe Olympiade neamd, waarden yn 2000 hâlden yn de Australyske stêd Sydney. It kanofarren hie plak yn yn it Sydney International Regatta Centre en yn it Penrith Whitewater Stadium
Utslaggen
de C stiet foar Kanadeeske kano, de K stiet foar Kajak en de sifers (1, 2, 4) jouwe it oantal persoanen yn de boat oan.
C2 500 meter
{| width=100%
Medaljespegel
De top tsien fan lannen dy't by it kanofarren medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen fan 2000.
Libbe de Jong
Libbe de Jong (1951 - 27 jannewaris 2005), wie in slachtoffer fan geweld.
De Jong waard 27 jannewaris 2005 dea fûn yn syn wenning oan de Erica yn Wolvegea. It Nederlânsk Forinsysk Ynstitút hat fêststeld dat er fermoarde waard. Hoe't de man om it libben brocht wie, woe de plysje yn it belang fan it ûndersyk net sizze. Plysjeminsken fûnen it stoflik omskot fan de Jong nei't syn famylje him as fermist opjûn hie.
Oars wat
Tafallich wie sa'n wike earder yn Fryslân ek in moard pleecht op in kafee-eigner yn Ljouwert ek mei de namme De Jong.
Reichenau (eilân)
thumb|280px|Loftôfbyld fan Reichenau Reichenau is in kleastereilân yn de Bodensee yn Dútslân. De gemeente falt ûnder de dielsteat Baden-Wuertemberch. It gemeentehûs stiet yn it grutste doarp Mittelzell. Op it eilân lizze de trije doarpen Oberzell, Niederzell en Mittelzell. Mittelzell is wat ynwenners oanbelanget it grutste doarp.
Skiednis
Sûnt 1838 hat it eilân in daam mei it fêstelân. Yn juny-july 1999 wie de daam nei it eilân foar ferkear wikenlang troch heechwetter ôfsletten. It eilân moast doe troch de Bundeswehr befoarriede wurde.
Geografy
It eilân is ûnderdiel fan de gemeente Reichenau. Njonken it eilân heart ek in diel fan it fêstelân by de gemeente.
Reichenau leit yn it westlike diel fan de Bodensee tusken Konstanz en Radolfzell. It heechste punt fan it eilân leit op 438,7 meter boppe de seespegel en likernôch 43 meter boppe de Bodensee.
It eilân is 4,5 kilometer lang, 1,5 kilometer breed en hat in oerflak fan 4,3 km². Wat oerflak oanbelanget is it eilân it grutste eilân fan de hiele Bodensee en mear as seis kear sa grut as it eilân Lindau. De doarpen hawwe in ferstruide bebouwing en gjin echte kearn.
Noardatlantyske Ferdrachsorganisaasje
thumb|Flagge fan de Noardatlantyske Ferdrachsorganisaasje De Noardatlantyske Ferdrachsorganisaasje (NAFO), is in ynternasjonale organisaasje foar kollektive feiligens, oprjochte yn 1949, troch it Noardatlantyske Ferdrach tekene yn Washington, Feriene Steaten op 4 april 1949. It haadkertier is fêstige yn Brussel, Belgje. Ynternasjonaal wurdt faak de Ingelske ôfkoarting NATO, foar North Atlantic Treaty Organisation brûkt. Yn it Frânsk is dat OTAN, l'Organisation du Traité de l'Atlantique Nord; it Ingelsk en it Frânsk binne de twa offisjele talen yn dizze organisaasje.
Doel
De kearn fan NAFO is Kêst V fan it Noardatlantysk Ferdrach, hjir beskreaun:
Reichenau (eilân)
Abdij
thumb|260px|Abdijtsjerke thumb|260px|Petrus en Paulustsjerke De benediktynske abdij fan Reichenau is stifte yn 724 troch Sint-Pirminius en opheft yn de 18e iuw. De abdij is ferneamd om de ylluminaasjes dy't dêr makke waarden yn de karolingyske tiid.
Noardatlantyske Ferdrachsorganisaasje
Doel
De Partijen binne oerienkaam dat in wapene oanfal tsjin ien as mear fan 'e NAFO-lannen yn Jeropa as Noard-Amearika beskôge wurdt as in oanfal tsjin alle dielnimmende lannen. As in wapene oanfal plakfynt, sil elts fan harren, trocht it rjocht te brûken fan yndividuele as kollektive selsferdigening dy’t yn Kêst 51 fan it ferdrach neamd wurdt, de partij as de partijen stipe jaan, mûglik mei gebrûk fan striidkrêften, om de feiligens fan ’e lannen dy’t grinzen oan de noardlike Atlantyske Oseaan werom te bringen.
Organisaasje
thumb|NAFO-gearkomste yn 2002. De siktaris-generaal is de heechste boargerfunksje fan 'e organisaasje. Hy is de foarsitter fan de Noardatlantyske Rie (NAR), besteande út permaninte fertsjintwurdigers fan 'e lidsteaten. Dizze NAR hat alle woansdeis in gearkomste en as de folsleine Ried it meiïnoar iens wurde kin, wurde der politike besluten naam. De Ried wurdt stipe troch de Militêre Kommisje, dy't foarme wurdt troch de ferstjintwurdigers fan alle meidoggersteaten mei in armee. De heechste kommandant fan 'e NAFO is de Supreme Allied Commander Europe (SACEUR). Troch histoaryske ûntjouwings hat er dizze titel krigen, mar hy is kommandant fan 'e NAFO-legers bûten Europa.
Reichenau (eilân)
Abdij
Elts fan de trije doarpen op it eilân hat in midsiuwske abdijtsjerke:
Noardatlantyske Ferdrachsorganisaasje
Organisaasje
It haadkertier fan 'e NAFO is fêstige yn Brussel. Yn it ferline wie Londen de lokaasje fan it NAFO haadkertier, yn 1952 is dat Parys wurden en dêrnei yn 1960 in oare lokaasje yn Parys. Yn 1966 ferhuze it haadkertier nei Brussel.
Reichenau (eilân)
Abdij
Sûnt 2000 stiet it eilân Reichenau op de list fan it wrâlderfgoed fan UNESCO.
Noardatlantyske Ferdrachsorganisaasje
Organisaasje
Yn 1986 waard it autonoom oerlisorgaan Eurogroup oprjochte. Dêr komme alle Jeropeeske meidoggerlannen gear en besykje ta in mienskiplik stânpunt te kommen.
Politike struktuer
Lykas eltse alliânsje, wurdt NATO úteinliks regeard troch har 31 lidsteaten. Hawar, it Noardatlantysk Ferdrach, en oare oerienkomsten, binne de bases foar besluten yn NATO. Elts fan de 31 lidsteaten stjoere in delegaasje nei it NATO haadkertier yn Brussel, Belgje. It âldste permanint lid fan eltse delegaasje is ferneamd as de Permanint Fertsjintwurdiger en is yn it algemien in ambassadeur mei erfaring (en hat ek in diplomatyske graad).
Tegearre foarmje de Permaninte Leden de Noardatlantyske Ried, in orgaan dat eltse wike in gearkomste hat en hat politike autoriteit en makket besluten binnen NATO. Sa út en troch hat de Ried ek in gearkomste mei beskate ministers (Bútenlânske saken, Definsje) en steatsmannen, en it binne dizze gearkomste dêr't it grutste part fan de wichtige besluten wurdt naam. Hawar, de Ried hat deselde autoriteit en macht fan belied-meitsje, en syn besluten ha ek deselde status.
De Gearkomsten fan de Noardatlantyske Ried fine plak by de Siktaris-Generaal fan NATO en, wannear it ta besluten meitsje komt, wurdt in aksje oerienkaaam op bases fan unanimiteit en algemien akkoard. Der wurdt net keazen op bases fan grutste groep. Eltse steat fertsjinwurdiget oan de Ried tafel of oare kommisjes bliuwe folslein soeverein en ferantwurdlik foar harren eigen besluten.
Eltse naasje hat ek in twadde fertsjintwurdiger, in hege militêre fertsjintwurdiger. Tegearre foarmje de militêre fertsjintwurdigers de Militêre Kommisje, in orgaan ferantwurdlik foar oanwizings oan NATO’s politike autoriteiten hokker wichtich is foar it algemien ferdigenjen fan it NATO grûngebiet. It hat ta doel advys jaan op it mêd fan militêre saken oan de NATO strategyske kommandanten, hokker fertsjinwurdigers de gearkomsten bywenje, en hat ferantwurdelike oer alle militêre saken fan de alliânsje ûnder de Ried syn autoriteit. Lykas de ried, sa út en troch komt de militêre kommisje ek op heech nivo gear, nammentlik op it nivo fan Haad fan definsje, de heechste militêre offisier yn eltse naasje syn armee.
Militêre struktuer
thumb|right|240px|NATO E-3A dy mei Amerikaanske [[F-16's fleant yn in NATO oefening]]
NATO's militêre operaasjes gean oer twa strategyske kommandanten, beide binne it Amerikaanske offisieren mei assistinsje fan in staf ferspriede oer hiel de NATO. De strategyske kommandanten binne ferantwurdlik foar de Militêre Kommisje foar it algemien oanstjoeren fan algemiene saken en militêre saken binnen harren wurkgebiet.
Foar 2003 wienen de strategyske kommandanten de Supreme Allied Commander Europe en de Supreme Allied Commander Atlantic (SACLANT) mar de hjoeddeistige oerienkomst is de skieding fan ferantwurdlikens fan kommando tusken de Allied Command Transformation (ACT), dy't ferantwurding hat foar transformaasje en ûnderrjocht/oplieding fan NATO-legers, en Allied Command Operations, mei ferantwurdlikens foar NATO operaasjes oer de gânse wrâld.
De kommandant fan Allied Command Operations hat de namme "Supreme Allied Commander Europe (SACEUR)", en is stasjonearre yn it Supreme Headquarters Allied Powers Europe (NATO's haadkertier mei de ôfkoarting SHAPE), yn it Belgyske plak Casteau, dat leit noardlik fan de stêd Mons. It is likernôch 80km súdlik fan NATO's politike haadkertier yn Brussel. ACT is stasjonearre yn it foarhinne Allied Command Atlantic haadkertier yn Norfolk, Virginia, F.S..
Lidsteaten
Lannen, mei jier as datum fan lid wurden: right|thumb|450px|De groei fan 'e NAFO yn [[Jeropa oant en mei 2009.]]
Kandidaatsteaten:
Mediterraansk dialooch partnerskip
NAFO hat mei in sân lannen súd- en eastlik fan de Middellânske See in gearwurkingsferbân. Hjir is yn 1994 mei útein set.
NAFO-Russyske Federaasje Ried
Yn maaie 2002 wie de oerienkomst fersterke troch it oprjochten fan de NAFO-Ruslân Ried, hokker ta doel hat it tichter by inoar bringen fan NAFO-lannen en Ruslân. De ried hat ta doel it identifisearjen en finen fan kânsen foar gearwurking tusken de 27 dielnimmers as gelike partners.
Undersyk en technology by NAFO
NAFO hat op it stuit trije skiften fan ûndersyk en technology organisaasjes:
The Red Hot Chili Peppers (album)
The Red Hot Chili Peppers is it earste album fan de Red Hot Chili Peppers. De CD is op 10 augustus 1984 útbrocht troch EMI as 300.000 stik. Op it album steane 11 nûmers. Yn 2003 binne der 5 bonusnûmers by kaam. It album is produsearre troch Andy Gill fan de band Gang Of Four.
Muzikanten
Normaal wienen Hillel Slovak en Jack Irons part fan de groep mar dy hienen mei de band What Is This? in contract mei MCA. Om't dy dêrtroch net meispylje koenen op it album waarden hja by de opnammen ferfongen troch Sherman en Martinez.
Jay Scott
Jay Scott (echte namme: Jeffrey Scott Beaven; Lincoln (Nebraska), 4 oktober 1949 – Toronto, 30 july 1993) wie in Amerikaansk-Kanadeesk sjoernalist, dy't bekendheid krige as filmkritikus.
Jonkheid en oplieding
Scott waard yn 1949 as Jeffrey Scott Beaven berne yn Lincoln, yn 'e Amerikaanske steat Nebraska. Hy waard grutbrocht yn in fermidden fan fûnemintalistyske sânde-deisadvintisten yn Albuquerque, yn Nij-Meksiko, mei in leauwensdoktrine dy't sa strang wie dat it ferbean wie om films te sjen. Scott genoat syn oplieding oan it Nij Kolleezje fan Floarida yn Sarasota.
Karriêre
Yn 1969 flechte Scott mei tweintich jier nei Kanada om oan 'e tsjinstplicht foar de Fjetnamoarloch te ûntkommen. Hy sette him nei wenjen yn Calgary, yn 'e provinsje Alberta, en befrijde him folslein fan syn restriktive ferline. Films wiene foar him in nij fenomeen en hy fûn se fassinearjend. Fan likernôch 1971 ôf wie Scott as filmkritikus yn 'e tsjinst fan 'e krante de Calgary Albertan. Yn 1975 wûn er mei syn resinsjes in National Newspaper Award.
Datselde jiers ferfear Scott nei Toronto, yn Ontario, dêr't er yn 1977 as filmkritikus oannommen waard troch de foaroansteande krante The Globe and Mail. By dat deiblêd woeks er út ta ien fan 'e ynfloedrykste filmkritisy fan Kanada. Teffens wûn er noch twaris in National Newspaper Award. Ek hjoed de dei noch wurdt er beskôge as de bêste en ynsjochrykste filmkritikus út 'e skiednis fan 'e Kanadeeske sjoernalistyk.
Priveelibben
Fan 1967 ôf hie Scott in relaasje en letter in houlik mei Mary Bloom, mei wa't er yn syn studintejierren yn Sarasota yn 'e kunde kommen wie. Nei't se yn 1980 skieden wiene, kaam Scott út 'e kast as homo en begûn er relaasje mei Gene Corboy.
Ferstjerren en earbetoan
Jay Scott kaam yn july 1993 mei 43 jier te ferstjerren oan leverfalen feroarsake troch AIDS. Hy wurke oan syn dea ta foar The Globe and Mail en wie op dat stuit dwaande mei in fjirde non-fiksjeboek oer regisseur Norman Jewison. Op 'e jûn fan syn ferstjerren ûnderbriek TVOntario de plande programmearring foar de útstjoering fan in in memoriam foar Scott, dêr't ek de fertoaning fan ien fan syn favorite films diel fan útmakke: À bout de souffle fan Jean-Luc Godard.
Scott waard betocht op it earstfolgjende Ynternasjonaal Filmfestival fan Toronto. De foaroansteande Amerikaanske resinsint Roger Ebert priizge him as in "tige goed ynformearre filmkritikus, dy't syn kennis omsette koe yn in sublym proaza dat syn hertstocht foar de films [oan 'e lêzers] oerbrocht". Akteur Clint Eastwood makke op eigen inisjatyf $5.000 oer oan it Casey House, it hospys yn Toronto dêr't Scott yn syn lêste dagen palliative soarch ûntfongen hie.
In samling fan syn filmresinsjes waard yn 1994 postúm publisearre ûnder de titel ''Great Scott! The Best of Jay Scott's Movie Reviews''. De opbringst fan dy útjefte gie nei de Kanadeeske Stifting foar AIDS Undersyk (CFAR). Yn 2009 stelde de Feriening fan Filmkritisy fan Toronto (TFCA) in jierliks útrikte priis foar opkommend talint yn 'e Kanadeeske filmyndustry yn, dy't yn neitins oan Scott de Jay Scott Prize kaam te hjitten.
Gymnastyk op de Olympyske Simmerspullen 1936
200px|thumb|right|It Olympysk Gymnastyk Stadion fan Berlyn 1936
De Olympyske Simmerspullen 1936, ek wol de XIe Olympiade neamd waarden yn 1936 yn Berlyn, Dútslân hâlden. De gymnastyk waard hâlden yn de Dietrich Eckart-Bühne Nei ôfwêzichheid op de Spullen fan 1932 stie it gymnastyk foar froulju yn 1936 foar de twadde kear op it programma fan de Simmerspullen.
Dietrich Eckart-Bühne
De Dietrich Eckart-Bühne waard boud yn 1935 en hie plak foar 20.000 taskôgers. De Dietrich Eckart-Bühne leit oan de west kânt fan it Olympysk Stadion en is nei de Twadde Wrâldkriich omdoopt ta de Berliner Waldbühne. De Waldbühne wurd hjoed de dei foaral brûkt foar concerten fan klassyk oant pop.
The Bluebirds
The Bluebirds is in Nederlânske Popgroep oprjochte yn 2017 troch de sjongeressen Elske DeWall, Krystl Pullens en Rachèl Louise. De band brocht yn 2018 it album Sisters út. Yn 2020 ferliet sjongeres Elske DeWall om mear tiid te hawwen foar har solokarriêre.
Wake (eilân)
De FS anneksearre Wake yn 1899 foar de stifting fan in kabelstasjon (Trans-Pacific-Kabel). Yn 1940-1941 waard dêr in Amerikaanske fleanbasis en marinebasis oanlein. Yn desimber 1941 waard Wake oermastere troch de Japanners en dat bleau sa oant de ein fan de Twadde Wrâldkriich. Op 7 oktober 1943 waarden 100 Amerikaanske finzenen troch de Japanners deasketten op Wake Island.
Son Mieux
Son Mieuxs is in Nederlânske rockband oprjochte yn 2015 yn De Haach. De band brocht yn 2019 it album Faire de Son Mieux út.
It Wytfean
It Wytfean leit yn it gebiet tusken Eastermar, de Rottefalle en Surhústerfean. It oarspronklike Wytfean wie in heechfean-gebiet. Likernôch 1620 sette him dêr in groep Switserske minnisten ta wenjen. Al om 1700 moat der in fermanje stien hawwe. Hjoed-de-dei is It Wytfean in lanlik plak mei in protte pleatsen en oare frijsteande huzen.
De strjitten dy't ta it Wytfean rekkene wurde binne: de Wytfeansterwei, de Achttienenwei, de Seadwei, de Robyntsjewei en de Biltwei.
Krzeszowice
Krzeszowice is in stêd en gemeente yn regio Małopolska yn it suden fan Poalen.
Yn 2008 waard it plak, mei 19 oare doarpen yn Europa, útsocht om mei te dwaan foar de Spaanske dokumintêrefilm 'Doarpen fan Europa' (Pueblos de Europa), dy't produsearre waard troch Juan Frutos (Colours Communication Group'') en Orange Productions S.L.
Fan 1795 oant 1809 hearde Krzeszowice by Eastenryk en fan 1846 oant 1918 by Eastenryk-Hongarije.
Geografy
Krzeszowice leit yn it suden fan Poalen, oan de Krzeszówka rivier.
Wolfmother
Wolfmother is in Australyske hardrockband oprjochte yn 2000 yn Sydney. De band brocht yn 2005 syn debútalbum Wolfmother út. De band hat in rûzich bestean mei meardere wikselingen yn de besetting. Wolfmother hat seis studio-albums útbrocht.
List fan planetoïden 51401-51500
Dit is in list fan planetoïden 51401-51500.
Richard Wright (toetsenist)
Richard William Wright (Londen, 28 july 1943 - 15 septimber 2008) wie in Ingelsk toetsenist. Hy is bekend as ien fan de oprjochters fan Pink Floyd
Pink Floyd (1965-1979)
Richard Wright wie yn 1965 ien fan de oprjochters fan Pink Floyd. Hy spile yn 'e earste jierren in wichtige rol en brocht ferskate nûmers yn yn it repertoire fan 'e band. Letter soe Wright him minder dwaande hâlde mei it skriuwen fan teksten, en him mear talizze op it skriuwen fan ynstrumintale nûmers. By de opnamen fan The Wall waard hy troch Roger Waters oan de kant set, it resultaat fan sawol groeiende ûnmin tusken Waters en Wright, en ek fan persoanlike problemen. Hy waard lykwols wol as sesjemuzikant ynhierd by de toernee dy't folge op it ferskinen fan The Wall. Mei hat Richard Wright offisjeel tsien studioalbums útbrocht.
Solo karriêre
Syn earste soloprojekt wie it album Wet Dream yn 1978. Ek brocht er noch in tal albums út mei oare muzikanten ûnder oaren yn 1970 mei earder Pink Floyd sjonger Syd Barrett. Yn 1996 kaam syn twadde solo-album út hjirop wurke Wright gear mei Sinéad O'Connor. Solo hat Richard Wright twa studioalbums útbrocht.
Priveelibben
Yn 1964 boaske Wright mei Juliette Gale sjongeres fan ien fan de bands dy't foarôf giene oan Pink Floyd hja giene yn 1982 by inoar wei. Nei Gale boaske Wright yn 1984 mei Franka dit houlik duorre oant't 1994. Yn 1995 gie er foar de tredde kear in houlik dis kear mei Mildred Hobbs it hâld stân oant 2007. Wright hat twa bêrn út de lêste twa houliken. Yn 2008 ferstoar Richard Wright op 65 jierrige leeftiid oan de gefolgen fan longkanker. thumb|right|250px|Richard Wright yn [[2006]].
Albert Schweitzer
thumb|Albert Schweitzer Albert Schweitzer (Kaysersberg, 14 jannewaris 1875 – Lambaréné (Gabon), 4 septimber 1965) wie in Dútsk arts, luterske teolooch, filosoof, musikus en sindeling.
Albert Schweitzer waard yn 1875 berne yn Kaysersberg, yn de noardlike, doe Dútske Elzas, it tsjintwurdige Frânske Haut-Rhin-departemint. Yn 1951 krige hy de prestisjeuze Fredespriis fan de Dútske Boekhannel en yn 1953 de Nobelpriis foar de Frede. Hy is, útsein troch syn medysk wurk yn Afrika, foaral bekend wurden troch syn filosofy oer kultuer en etyk, en as musikus troch syn stúdzjes en ynterpretaasje op oargel en piano fan de muzyk fan Johann Sebastian Bach.
Biografy
thumb|left|Albert Schweitzer, tekene fan [[Arthur William Heintzelman ]] Albert Schweitzer wie wat in gammel bern, wat men oan de sterke, sûne man fan letter net ôfsjen soe. Hy wie ek, en dat is noch frjemder, let mei lêzen en skriuwen, en hy learde min. Dêrom twong hy himsels, doe't hy opgroeide, om krekt dy ûnderwerpen te behearskjen, dy't dreech foar him wiene, lykas Hebriuwsk. Op muzikaal flak wie hy wol tige bejeftige. Doe't hy 7 jier wie, hie hy al in psalm komponearre. In grut diel fan syn libben hat Albert Schweitzer trochbrocht yn Afrika. Nei foltôging fan syn medyske stúdzje yn 1913, gie hy mei syn frou nei Lambaréné ta yn Gabon om dêr in sikehûs te bouwen, yn de buert fan in sûnt 1872 besteande sindingspost fan it Amerikaanske Presbiteriaanske Sindingsgenoatskip. Dêr hat hy tûzenen minsken behannele en opereard. Der wie foarhinne yn dy regio noch gjin arts foarhannen en jierrenlang wie Schweitzer de ienige yn it heule sikehûs.
Nei de oarloch
Yn 1924 kamen Schweitzer en syn frou werom yn Lambaréné. Dêr moast hy alderearst it wyls ferfallen sikehûs wer opknappe, wêrnei't hy wer mei syn wurk fierder koe. Nei in skoftke krige hy help fan oare artsen en koe hy nei Europa gean as hy útnûge waard foar sprekbeurten of oargelkonserten. Geandewei krige syn wurk rûnom grutte bekendheid en ek wurdearring. Utsein syn filosofyske tinken spruts benammen syn wurk yn Afrika wrâldwiid ta de ferbylding.
Fan 1939 oant syn dea
thumb|It grêf fan Schweitzer yn Lambaréné thumb|Stânbyld Albert Schweitzer yn Dimter Fan 1939 - 1948 waard hy troch de oarlochssituaasje yn Europa twongen yn Lambaréné te bliuwen. Nei 1948, trije jier nei de ein fan de Twadde Wrâldoarloch, koe hy wer frij reizgje, sprekke en konserten jaan, net allinnich yn Europa, mar ek yn de Feriene Steaten. Ofwiksele mei syn wurk yn Lambaréné bleau hy dit, foar safier syn sûnens it taliet, dwaan oant syn dea yn 1965. Hy krige yn 1952 de Nobelpriis foar de Frede en waard yn 1954 opnomd yn de eksklusive Dútske Oarder "Pour le Mérite". De lêste twa desennia fan syn libben spruts hy syn noed út oer de wapenwedrin yn de wrâld en it gefaar fan in atoomoarloch. Hy stoar op 4 septimber 1965 yn Lambaréné, 90 jier âld. Yn Dimter by de Brink is yn 1975 in brûnzen stânbyld fan Schweitzer ûntbleate fan Pieter de Monchy.
Teolooch
Schweitzer as tinker en as minsk kinne eins net opspliten wurde yn segminten. Dêrfoar wiene syn tinken, oertsjûging en hanneljen tefolle ien. Foar in goed oersjoch is it lykwols dochs handich syn teologyske, muzikologyske, filosofyske en medyske wurk apart te beskriuwen.
It boek Geschichte der Leben-Jesu-Forschung, dat hy as jong teolooch publisearre, fêstige syn reputaasje as Nij Testamentikus. It ferskynde foar it earste ûnder dizze titel yn 1906. Yn dizze stúdzje fan eardere libbensbeskriuwings fan Jezus Kristus ynterpretearre hy it sprekken en hanneljen fan Jezus yn it ljocht fan dy syn eskatologyske oertsjûging. Hy keas dêrmei foar in grut part de side fan Johannes Weiss en dy syn wurk Die Predigt Jesu vom Reiche Gottes (1892). Schweitzer kaam yn syn boek ta de slotsom dat Jezus net sasear om syn lear (hoewol't hy de morele wearde fan bygelyks de Berchrede heech oansloech) as wol om syn wilskrêft it neifolgjen wurdich is, om in wollen dat neffens Schweitzer benammen rjochte is op de morele fernijing fan de minskheid. Hy fergrutte syn reputaasje mei in oantal oare nijtestamentyske stúdzjes, lykas Die Mystik des Apostels Paulus (1930). Hjirút blykt temear syn belangstelling foar de bibelske Messiaanse ferwachting, kristlike esgatology, ferlossing fan it lijen en de ferfolling fan it ûnthjit fan it Keninkryk fan God. Al wurdt syn wurk ek kleure troch in wat panteïstyske ynslach en troch syn belangstelling foar filosofyen.
Musikus
thumb|left| "Wieder auf den schönen Orgel. 29-5-'52 Albert Schweitzer"Ynskripsje (1952) yn de lessener fan it [[Piterstsjerke (Leien)#Van Hagerbeer Oargel (1643)|Van Hagerbeer Oargel yn de Pieterstsjerke te Leien]] Albert Schweitzer wie yn syn tiid in fermeamd organist. Hy wie tige ynteressearre yn de muzyk fan Johann Sebastian Bach en bestudearre ûnder oare de religieuze eleminten yn dy syn muzyk. Dêrút fuortfloeiend ûntwikkele en publisearre hy in ienfâldige, nofterene styl fan útfieren, wêrfan hy fûn dat soks mear paste by Bach en syn tiid. Dit wurke hy út yn it boek Johann Sebastian Bach, dat hy yn 1905 skreau op fersyk fan de Paryske organist en komponist Charles–Marie Widor. Schweitzers boek sette in trend yn dy't oant hjoed de dei de styl fan útfieren fan Bachs muzyk beynfloedet. Hy stie ek bekend om syn aktive belangstelling foar de konstruksje fan it oargel.
Filosoof
It kearnpunt fan Schweitzers filosofy is de term "earbied foar it libben". Yn syn eagen wie de beskaving yn ferfal fanwege in algemien gebrek oan de wil om leaf te hawwen. Nei syn fêste oertsjûging moat elts it libben earbiedigje en dêrmei ek leafhawwe. Hjirmei gie hy streekrjocht yn tsjin de dan benammen by de jongerein populêre filosofy fan Friedrich Nietzsche. Hy hie mear op mei de tinktrant fan de Russyske skriuwer Leo Tolstoj, waans wurk hy bewûndere. Fan syn tiidgenoaten binne guons dy't Schweitzers tinken fergelykje mei dat fan Fransiskus fan Assisy, wat hy net tsjinspruts. Syn persoanlike kredo wie
Mei 'libben' bedoelde hy elk libjend minsk, bist en ding yn de heule kosmos. Hy bepleite in soarte spirituele ferhâlding ta it grutte gehiel, seach dat as in foarm fan oerjefte oan it libben en oan de leafde ta alles wat libbet. Op dizze oertsjûging boude hy syn meast bekende teory oer "kultuer en etyk", wêroer't hy syn hiele fierdere libben by alderlei gelegenheden spruts. Hy hope dat hy dêrmei in wêzentlik bydroech oan in nije renêssânse fan de minskheid, in minskheid, bepleite hy, dy't neitinkt en him dêrtroch bewust wurdt fan syn kontekst, it omringjende libben, en dat mei in nije leafde en mei nije wilskrêft dêrnei hannelje soe. Autonoom neitinken oer de wierheid, de essinsje fan it libben, soe neffens Schweitzer resultearje yn it krijen fan de needsaaklike ynderlike krêft ta it dwaan fan nommele, ferheven dieden ten geunste fan alles dat libbet. Schweitzer waard alhiel respektearre foar it yn praktyk bringen fan syn eigen teory.
Adam Ruurds de Boer
Libben
Adam Ruurds de Boer is yn 1721 berne yn Akkrum, as soan fan Ruurd Arriens en Dirckie Adams Slotje. Op 18 april 1749 is er yn Aldeboarn boaske mei Jeltje Everts Ecoma, en 22 septimber 1749 krige it pear in famke, Durkje. Nei't de heit fan Jeltje, Evert Jelles Ecoma, yn 1750 ferstoar kaam it gesin op Ecoma-state yn Aldeboarn te wenjen. De twa krigen noch in twadde bêrn, mar Jeltsje ferstoar yn 1754.
Prestaasjes
Adam wie sa fermaard as hurdrider dat er de haadfiguer yn ferskate ferhalen wurden is. Under oaren binne der ferhalen oer syn reedriidtochten, dêr't er sa hurd by gong dat net ien by oanheakje koe, en oer it hurdriden op de koartebaan. Der is net in soad bekend oer wedstryden út die tiid, mar de ferneamde wedstriid yn Grins, dêr't er Fryslâns eare ophold tsjin in Grinzer pottebakkersfeint, koe yn 1748 west hawwe.
Fierders binne der ferhalen oer de sprongen dy't er op it iis meitsje koe. It ferneamste fan dy ferhalen is grif dat er ris by Aldskou oer it soal, it wjekke dat it fear iepen hold, hinne sprong, wat 22 foet west hawwe moat. It hat dat ferhaal west dêr't it sprekwurd Dat is gjin bean wurdich, sei Adam, en hy sprong oer it soal. út fuortkaam is. Of Adam hurdrider wier 22 foet springe koe is net wis, mar yn 1745, doe't Adam noch yn Akkrum wenne, skreau in Vegilin van Claerbergen yn syn deiboek dat er in boer by de Leppedyk by Akkrum sjoen hie dy't op it iis 10, 12 en mear foet fier springe koe.
Sinleas Geweld (roman)
Sinleas Geweld is in roman oer sinleas geweld en wat dat oan suver net te ferklearjen massa-emoasjes yn in mienskip losmeitsje kin, fan de hân fan de Fryske skriuwer Trinus Riemersma.
It boek is yn 2000 mei stipe fan de provinsje Fryslân útjûn troch de Koperative Utjouwerij yn Boalsert.
ISBN 90-6570-325-X
Bergenske Skoalle
thumb|Portret fan [[Jan Toorop, fan John Rädecker, Museum Kranenburgh, Bergen (NH)]] thumb|thumbtime=40|[[Polygoonsjoernaal: In memoriam John Rädecker, dy 't by de groep fan de Bergenske Skoalle hearde]] De Bergenske Skoalle (Bergense School) is in streaming yn de Nederlânske skilderkeunst tusken 1915 en 1925 dy 't karakterisearre wurdt troch in ekspresjonistyske styl mei kubistyske ynfloeden en donkere tinten. De keunstners wennen en wurken yn of tichtby it keunstnersdoarp Bergen yn Noard-Hollân.
De skilders hiene in foarkar foar it stillibben en de minsklike figuer. De beweging waard in earste orizjinele utering fan wat letter it Nederlânske ekspresjonisme hjitte soe.
Skiednis
Yn Bergen (NH) hawwe al in soad Nederlânske keunstners libbe en wurke; it plak is bekend as 'keunstnerskoloanje'. Tusken 1915 en 1925 krige de Bergense School dêr yn de Nederlânske skilderkeunst stal. De measte skilders fan de groep fûnen ticht byinoar húsfesting oan de Buerwei, yn de buorskip Westdoarp, tusken Bergen en Bergen oan See.
De Frânske skilder Henri Le Fauconnier en de Nederlânske skilder Piet van Wijngaerdt wiene grûnlizzers fan dizze streaming. Se krigen in soad neifolging fan jonge skilders, dy 't tsjin it ympresjonisme agearren, krekt sa 't dat yn Frankryk barde mei it fauvisme en yn Dútslân mei it ekspresjonisme. De skilderkeunstige teoryen fan de groep binne troch Le Fauconnier foar in grut part opskreaun yn it tydskrift Het Signaal. De keunsthistoarikus Friedrich Markus Huebner wie de earste dy 't deroer skreau.
Fertsjintwurdigers fan de streaming
Ta de meast oansprekkende en konsekwinte keunstners, dy 't ta de groep fan Bergenske avant-gardisten rekkene wurde, hearden Charley Toorop, Leo Gestel en John Rädecker. Benammen de Amsterdamske keunstsamlers Piet Boendermaker en Kees Baard soargen foar de bekendheid fan de Bergenske Skoalle. By de Bergenske skoalle wurde ek rekkene:
Besibbe streamingen
Henri Le Fauconnier wie al yn 1912, mei Fernand Léger en Piet Mondriaan, lid fan de Amsterdamske Moderne Kunstkring. Yn Grins waard yn 1917-1918, in pear jier nei it ûntstean fan de Bergense School, De Ploeg oprjochte. De sintrale figuer dêr wie Jan Wiegers. Dêr waard ek ekspresjonistysk wurke, mar wol waard it kleurepalet hiel wat útbundiger hantearre. De Ploeg waard yn de wize fan skilderjen troch it Dútske ekspresjonisme fan Ernst Kirchner beynfloede en maatskiplik troch it opkommende sosjalisme.
Keunstriden op de Olympyske Winterspullen 2018
It keunstriden op 'e Olympyske Winterspullen 2018 waardt fan 9 oant en mei 25 febrewaris hâlden yn Pyeongchang, Súd-Koreä yn de Gangneung Ice Arena.
Medaljespegel
De top-8 fan lannen dy't by it keunstriden medaljes wûn ha tidens de Olympyske Winterspullen fan 2018.
List fan planetoïden 12701-12800
Dit is in list fan planetoïden 12701-12800.
Olympyske Winterspullen 1984
Sporten
Op de Spullen fan 1984 stiene seis sporten op it programma en 39 ûnderdielen ferdield oer 10 dissiplines.
Dielnimmende lannen
In rekordoantal fan 49 lannen die mei oan de Spullen. De Amerikaanske Famme-eilannen, Egypte, Monako, Puerto Riko en Senegal debutearren. Sily, Sineesk Tapei, Marokko, Meksiko, Noard-Korea, San Marino en Turkije makken harren rentree. Alle lannen dy't meidiene yn 1980, wiene ek dit kear fan de partij.
Foar Egypte kaam mar ien atleet yn aksje en dy skyer Jamil El Reedy is oant no ta ek de ienige Egyptyske dielnimmer oan de Winterspullen.
San Marino (stêd)
San Marino Città is de haadstêd fan San Marino, in dwerchsteat fan alle kanten omjûn troch Itaalje. It stedsje leit yn de gemeente (castelli) Città di San Marino (lett: 'stêd'). Yn 2003 wennen der 4.493 minsken op in oerflak fan 7,09 km². San Marino leit op de skeanten fan de berch Monte Titano, ticht by de Adriatyske See.
It toerisme is yn de rin fan de tiid hieltyd wichtiger wurden foar de stêd. Trije miljoen minsken komme dêr elts jier te sjen, dêr't 85% fan Italjaan is. Oar ynkommen komt fan hannel, it ferkeapjen fan postsegels en de (delgeande) lytse agraryske yndustry.
De tradysje wol hawwe dat de stêd op 3 septimber 301 stifte is, doe't kristlike flechtlingen ûnder Marinus fan Rimini in delsetting op de Titano bouden. Under de Romeinske ferfolgingen kamen mear kristenen nei San Marino; de stedsteat San Marino waard de earste republyk fan Europa. Yn de 11e, 13e en 14e iuw waarden trije fersterke tuorren boud om de stêd te beskermjen tsjin oanfallen fan bûten. thumb|left|Gemeentlike yndieling fan de republyk San Marino
Dearsum (Súdwest-Fryslân)
Dearsum is in terpdoarp yn it westen fan de gemeente Súdwest-Fryslân. Dearsum leit oan de autodyk N354 en de Swette, de lân- en wetterferbinings tusken Ljouwert en Snits. De Dearsumer Opfeart ferbynt it doarp mei de Snitser Aldfeart. In twadde feart foarmet de ferbining mei de Swette.
Skiednis
Dearsum is ûntstien oan de súdeastlike dyk fan de eardere Middelsee. Der binne fynsten yn de omjouwing dien fan foar de jiertelling. It is in âld terpdoarp, alhoewol 't dêr net folle fan te fernimmen is; lykwols binne der hjir en yn de omjouwing archeologyske fynsten dien, dy 't datearje fan foar it begjin fan de jiertelling. Nei 't de Middelsee oan- en tichtslike wie, kamen der flinke stikken nij lân by it doarp. thumb|left|250px|Pastorij De terp fan Dearsum en de oan beide kanten beboude buert mei in soad grien, dy 't nei it suden ta rint, stiet skean op de âlde wetterkearing. Wetterherberch It Dearsumer Húske út 1787 is ien fan de âldste huzen yn it doarp en stiet bekend as de Reade Hoas. Dearsum hat in betreklik losse bebouwing fan benammen huzen mei foartunen – mei op de hoeke in brede notabele wenning – en in pear pleatsen. Foar de tsjerke en pastorije oer hat him, ticht op 'e dyk, in oanien sletten buertsje foarme. De pastorije stiet yn in royale tún; in breed bouwurk mei neoklassisistyske skaaimerken út de tiid fan de twadde helte fan de 19e iuw. It hûs hat fleugels en in hege middenpartij mei in djippe tagongsportyk en in frontonfoarmige bekroaning.
Nei 't de âlde Middelseedyk bepune wie ta in rydwei fan Snits nei Ljouwert, hat it doarp him amper by dy nije ferkearsier lâns ûntwikkele. Op de hoeke kaam wol in herberch. Letter waard dy útspanning in kafee en ytkafee. Súdwestlik fan de krusing leit in buertsje fan inkele huzen en in stjelpbuorkerij en noardlik noch wat losse bebouwing.
Oant de gemeentlike weryndieling yn 1984 makke Dearsum diel út fan de eardere gemeente Raerderhim, neamd nei ien fan de himpolders fan de Middelsee. Sûnt dy tiid hearde Dearsum by de gemeente Boarnsterhim en doe't dy yn 2014 opheft waard, kaam Dearsum by de gemeente Súdwest Fryslân. Yn 1989 feroare de gemeente Boarnsterhim de offisjeel Nederlânske plaknamme yn de offisjeel Fryske plaknamme Dearsum.
Tsjerke
thumb|250px|left|Nikolaastsjerke
It tsjerkje fan Dearsum is boud ein 12e iuw, mar hat doe nei alle gedachten in eardere, houten tsjerke ferfongen. Peter Karstkarel sprekt oer in Nikolaastsjerke, wylst it 19e-iuwske Aardrijkskundig Woordenboek fan Van der Aa it oer in Petrustsjerke hat. De tsjerke hat in oantal romaanske skaaimerken (twa romaanske rûnbôgefinsters oan de noardkant), mar ek goatyske eleminten (benammen de súdmuorre), dy't dus it resultaat wêze sille fan lettere oanpassings. Sa sit der in tichtmitsele poarte yn de noardmuorre (15e iuw) en spitsbôgefinsters yn de súdmuorre (16e iuw). Dy finsters binne – krektas it ienige rûnbôgefinster yn de súdmuorre – dield troch stienen trasearrings. De sealtektoer hat oan alle fjouwer siden twa rûnbôgige galmgatten. De tsjerke hat yn sober ynterieur. Dochs binne in pear bysûnderheden te sjen. Sa sit yn de súdside fan it koar de piskina. It is in yn de muorre oanbrochte bekken foar it ôfwaskjen fan it guod dat de preester brûkte by de eugaristy. De piskina sit yn in spitsbôgige nis. Boppe de midden is in stienen list (de ienige yn Fryslân), dêr't de ampullen op setten wurde koenen. (As de preester de ôfwask ôfspielde, liet hy Gods wetter oer Gods ikker rinne). Yn de noardmuorre sit ek in flinke nis, dy't as opberchromte brûkt wêze sil. De preekstoel is 19e-iuwsk en by in renovaasje tsjin de eastmuorre setten. Dêrûnder leit in alterstien út de roomsk-katolike tiid. Hy is te werkennen oan de wijingskrúskes op de hoeken en yn de midden. De banken binne nij. It oargel is boud troch de Ljouwerter bruorren Adema yn 1875. It liket derop dat dit it earste ynstrumint fan de tsjerke wie. Yn de literatuer wurdt net sprutsen oer in âlder oargel, dat troch it Adema-oargel ferfongen waard. Om plak te meitsjen foar it oargel is de trekbalke út it ferwulf weihelle. De skoaren mei sleutelstikken site der noch al. Ut it feit dat der gjin opskrift op de klok stiet kin opmakke wurde dat de klok tige âld wêze moat.
Mienskip
thumb|260px|Pleats oan de Snitserdyk Tsjin it ein 2015 waard yn Dearsum it nije Moetingssintrum De Finne iepene. Foar dy tiid moastsen de Dearsumers it dwaan mei in keet. De bewenners hawwe safolle mooglik sels boud en oanlein. Yn 2018 waard in nije fasilitairte romte by De Finne iepene.
Tsjerke
Protestantsk Dearsum falt ûnder de PKN-gemeente Ingwert ((Raerd-Dearsum-Poppenwier-Flansum-Abbenwier). Yn de Nikolaastsjerke wurde noch út en troch tsjinsten fierd troch de PKN.
Ferienings
thumb|260px|De iennige strjitte fan de doarpskom thumb|260px|Westlike tagong ta it doarp
Strjitten
Harstawei, Nûmer. Lofts fan de iennichste en ek noch dearinnende dyk stiet in brede ein-19e-iuwske wenning, dêr 't de Fryske dichter Douwe Kalma opgroeid is.
Sinleas geweld
Omskriuwing
Gefallen fan sinleas geweld binne meast misdriuwen mei oermjittich geweld om in ûnbenullicheid, tsjin hast likefolle wa. Mei trochdat der soms deadlike slachtoffers by falle, feroarsaket sinleas geweld in soad maatskiplike ûnrêst, wat utere wurdt yn stille tochten foar de slachtoffers.
Term
De term sinleas geweld waard húsriem yn 1997, nei oanlieding fan de moard op Meindert Tjoelker. Der kaam rillegau krityk op, om't it wurd sinleas oanjout dat der oare foarmen fan geweld wêze moatte dy't al sinfol binne.
Fryske slachtoffers
Der is net in kriterium oanjout dat in misdriuw sinleas geweld wie, mar dizze minsken wurde algemien sjoen as slachtoffers fan sinleas geweld:
Kanofarren op de Olympyske Simmerspullen 1996
De Olympyske Simmerspullen 1996, ek wol de XXVIe Olympiade neamd, waarden yn 1996 hâlden yn de Amerikaanske stêd Atlanta. It kanofarren hie plak by Gainesville yn de Lake Lanier en yn it Ocoee Whitewater Center
Utslaggen
de C stiet foar Kanadeeske kano, de K stiet foar Kajak en de sifers (1, 2, 4) jouwe it oantal persoanen yn de boat oan.
Medaljespegel
De top tsien fan lannen dy't by it kanofarren medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen fan 1996.
Habsburch
De namme Habsburch is komt fan in wichtich Europeesk foarstenhûs en ferwiist nei meardere saken en persoanen.
Interview with the Vampire (film)
Interview with a Vampire, ek bekend as Interview with the Vampire: The Vampire Chronicles, is in Amerikaanske goatyske horrordramafilm út 1994 ûnder rezjy fan Neil Jordan. De haadrollen waarden spile troch Brad Pitt en Tom Cruise, mei yn 'e wichtichste byrol in tige jonge Kirsten Dunst. De titel betsjut "Fraachpetear mei de Fampier". De film giet oer in twahûndert jier âlde fampier, Louis de Pointe du Lac, dy't syn libbensferhaal fertelt oan in sjoernalist. De plot folget Louis by syn transformaasje ta ûndeade troch de psychopatyske fampier Lestat de Lioncourt, en dêrnei by harren ferwrongen mentorskipsrelaasje en harren transformaasje fan in tsienjierrich famke ta fampier. Interview with the Vampire krige fan 'e filmkritisy oer it algemien positive resinsjes en wie yn 'e bioskopen in grut kommersjeel súkses. De film wûn twa BAFTA's, trije Saturn Awards en in Young Artist Award en waard nominearre foar twa Oscars en twa Golden Globes. In op himsels steand ferfolch kaam yn 2002 út ûnder de titel Queen of the Damned. Yn 2021 waard in remake foar op 'e tillefyzje makke yn 'e foarm fan in minysearje.
Plot
Yn it nachtlike San Francisco fan 1993 merkt sjoernalist Daniel Molloy in ynteressant útsjende man op, wa't er in fraachpetear ôfnimme wol. Hy folget dyselde nei in keamer yn in gebou dat útsjocht op it brûzende nachtlibben fan 'e stêd en wit him safier te krijen dat er mei it fraachpetear ynstimt. De man is Louis de Pointe du Lac, dy't beweart in twahûndert jier âlde fampier te wêzen. Daniel laket dat earst fuort, mar as Louis in lytse demonstraasje fan syn boppenatuerlike fermogens jout, wit er Daniel derfan te oertsjûgjen dat er de wierheid sprekt. Louis seit dat er fan doel wie om Daniel syn bloed te drinken en him te deadzjen, mar om't it idee fan in fraachpetear oer syn libben him yntrigearret, hoecht Daniel dêr no net mear benaud foar te wêzen.
Syn libbensferhaal begjint Louis mei te fertellen dat er yn 1767 berne waard yn in aristokratyske Frânske famylje. Hy emigrearre út it Keninkryk Frankryk wei nei de koloanje Louisiana, dêr't er yn 'e Mississippydelta besuden New Orleans in rike plantaazje-eigner waard. Yn 1791, as er 24 jier is, stjerre syn frou en bern yn it kreambêd. Dêrmei ferliest Louis syn wil om te libjen en skipet er in deadswinsk. Hy jout him oer oan gokken, sûpen en huorjen en nimt dêrby mei opsetsin almar gruttere risiko's. Op in nacht wurdt er yn 'e haven fan New Orleans oanfallen troch de fampier Lestat de Lioncourt, dy't Louis syn útsjoch op it libben fermaaklik fynt. Hy seit dat er him de kar jaan sil dy't himsels nea jûn is en biedt oan om him te feroarjen yn in fampier. Louis nimt dat oanbod oan, mar wannear't er ienris fampier wurden is, kriget er dêr al rillegau spyt fan. Want wylst Lestat it prachtich fynt om minsken te bejeien en te deadzjen, is Louis in man fan noarmen en wearden en walget er fan wat er wurden is. Dat, ynstee fiedt er himsels mei it bloed fan rotten en oar lyts dierte.
Louis nimt Lestat foar syn mentor oan, om him te learen hoe't er as fampier bestean moat. Mar op 't langelêst, as er foar it ferstân kriget dat er neat fan Lestat te learen hat om't Lestat sels ek neat wit of om't er it út sadisme wegeret te fertellen, beslút Louis om syn makker te ferlitten. Dy jûns, as er middenmank in útbraak fan 'e pest troch de stêd doarmet, sjocht er in tsienjierrich famke dat by it stoflik omskot fan har al lang deade mem sit. Hy besiket it famke dêrwei te krijen, mar as se him oankrûpt, ferliest er syn selsbehearsking en byt er har en drinkt har bloed. Op dat stuit fynt Lestat him werom, dy't yn 'e sitewaasje fuortendaliks in mooglikheid sjocht om Louis te manipulearjen om by him te bliuwen. Dat docht er troch it famke, Claudia, ta fampier te meitsjen, wêrnei't it heech ûntwikkele ferantwurdlikheidsgefoel fan Louis him net mear tastiet om fuort te gean en it famke oan Lestat oer te litten.
Tenei foarmje de trije fampieren in parody op in húshâlding. Tegearre bringe Louis en Lestat Claudia grut as wie se harren eigen dochter. Wylst Louis wier fan it famke hâldt as wied er echt har heit, sjocht Lestat har mear as in learling, dy't er sawol bedjert as opliedt ta in ûnmeilydsume moardneresse. Sa geane tritich jier foarby. Tsjin 1821 binne alle ynwenners fan New Orleans al lang Amerikanen wurden en de stêd en syn befolking binne gâns oanwûn yn grutte en tal. Claudia is psychologysk folwoeksen wurden, mar har lichem is dat fan in tsienjierrich famke bleaun, mei't fampieren foar ivich deselde lichaamlike steat behâlde as doe't se ta fampier makke waarden. Lestat behannelet har noch altyd as in lyts famke, eat dêr't se in hekel oan krigen hat, mar Louis begrypt mar al te goed hoe't se har fielt, dat syn skuldgefoelens oer har transformaasje ta fampier boazje noch fierder oan.