cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Douwe Kalma
Eftergrûn
Kalma, dy’t frijwat maklik spul krige, wie better yn it betinken fan plannen as yn it trochsetten en foltôgjen derfan. Dochs is de list mei inisjativen dy't er, mei syn Jongfryske Mienskip, iepentearde, lang. Hy wie bygelyks de earste persoan dy't in offisjeel Frysktalich literêr tydskrift opsette: Frisia (1917). As mei-oprjochter fan de Afûk (Algemiene Fryske Underwiiskommisje, op dit stuit fêstige yn Ljouwert) en as skriuwer fan boeken en tydskriften oer taalbefoardering en taalsuveringsboekjes, holp er de Fryske skriuwtaal fierder út te bouwen. Hy besocht de Fryske taal mear yn it leger ûnderwiis en heger ûnderwiis te ferwurkjen. Ek skreau er de earste Frysktalige dissertaasje (1938), dy't oer de dichter Gysbert Japiks gie. Fierders sette er it hiele oeuvre fan Shakespeare yn it Frysk oer en skreau as earste in Fryske literatuerskiednis dy’t wat omfang hie. Kalma makke ek oersettings fan it wurk fan Percy Bysshe Shelley: Adonéïs (1916), Alastor (1918, mei Rinke Tolman), letter soe ek noch in stik fan Molière folgje: In Fijân fan Minsken (1930). Teffens skreau er eigen toanielstikken, lykas Kening Finn (1937) en De Pearel (1938).
Al dy inisjativen, ek troch oaren fier droegen, wiene foar it súkses fan de Fryske taal en literatuer tige wichtich. Foar al dy ynspannings stiet oer dat de idele Kalma út polityk perspektyf wei in swalker en in rûzjemakker wie. Syn anty-Hollânske sentiminten waarden troch in mannichien stipe en oernommen, en joegen sa in rjochting oan de Fryske beweging. Uteinlik late dat ta in oarloch. Kalma sleat him yn it ynterbellum hieltyd wer by oare partijen oan, om úteinlik yn 1940, te einigjen by de faksistyske Fryske Folkspartij en mei te dwaan oan it wurk fan Stichting Saxo-Frisia. Teffens wie Kalma ien fan de leden fan in Fryske Ried dy't fanwege dy stifting oprjochte waard. Nei de oarloch waard er as kollaborateur suvere.
Douwe Kalma ferstoar yn 1953 by in auto-ûngemak. Nei syn dea waard ta syn oantins de Douwe Kalma Stifting oprjochte.
Wurk
In kar út syn wurk:
Kamelot
Kamelot is in Amerikaanske metalband oprjochte as Camelot yn 1987 yn Tampa mar feroarre yn 1991 de bandnamme yn Kamelot. De band brocht yn 1995 syn debútalbum Eternity út. De teksten fan de band gean benammen oer fantasy, de midsiuwen, filosofy en de leafde. Kamelot hat tolve studio-albums en trije live-albums útbrocht.
Kuilart
De Kuilart is in mar yn de gemeente Súdwest-Fryslân. De mar is in útham fan De Holken. De mar stiet ek yn ferbining mei it Johan Frisokanaal east fan de Galamadammen. By de Kuilart is in grut rekreaasjeterrein.
Westjeropeeske literatuer
Westjeropeeske literatuer is de literatuer skreaun troch Westjeropeeske skriuwers. De skriuwkulturen dêr't dizze skriuwers ta hearre, hawwe woartels yn de Klassiken en yn de Renêssânse, út it Middellânske See-gebiet. Grutte ynfloeden wienen de ûntwikkeling fan de Kristlike tsjerken, de koloniale skiednis en de trije grutte oarloggen dy't yn West-Jeropa útfjochte binne. De hjoeddeiske Westjeropeeske lannen binne yndustrialisearre demokrasyen. Yn de Westjeropeeske literatuer binne dizze mienskiplike ynfloeden werom te finen. Der binne lykwols ek grutte ferskillen troch de gefolchen dy't dizze ûntwikkelings yn de ferskate lannen hân hawwe.
Boelardus fan Boelens
thumb|99px|Wapen Boelardus van Boelens (Beetstersweach, 1667 – Opsterlân, 6 april 1730) wie in Frysk luitenant fan in kompanjy ruters.
Biografy
Boelardus wie in soan fan Broer Boelens en Ebeltie Mangadan. Hy troude op 1 febrewaris 1694 yn Weinterp, Opsterlân mei Ypkjen van Hemminga. Ypckjen wie earder foar de tsjerke troud west mei Johannes Rombertus Siercksma. Boelardus en Ypkjen krigen twa bern: Ayzo fan Boelens en Wiegerus Ambrosius van Boelens. Boelardus waard op 8 septimber 1701 beneamd ta luitenant yn de kompanjy fan ritmaster Hemmema. Yn Smellingerlân waard de Luitenantslaan (Lutenantsloane) nei Boelardus ferneamd.
Kuorfeart
De Kuorfeart is in feart yn de gemeente Ferwerderadiel. De feart rint fan de Hallumerhoekster Feart súdwest fan Hallum nei de Flakke Riet, west fan Hijum.
De namme 'Kuorfeart jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Koevaart. Op âlde kaarten wurdt it 'Koervaart' neamd.
Hearke Tjerks Witteveen
Teltsjes
Oer Sterke Jerke dogge tsientallen teltsjes de rûnte. Hjirûnder wurde inkele fan dy teltsjes oanhelle.
It anker
Sterke Jerke moast yn syn jonge jierren it leger yn. Hy waard stasjonearre yn De Helder. Op it terrein fan de basis leinen inkele ankers, guon fan 300 en 400 kilo, mar ek ien fan 612 kilo. De minsken waarden yndield neffens it gebiet dêr’t se wennen. Sa wie der ek in groep Bildtkers. Under harren wie in sterk persoan, dy’t it anker fan 300 kilogram optille koe.
Omtriuwe
Op in jûn wienen inkele jongeren út in oar doarp op de merke fan Droegeham. Se besleaten om de earste foarbygonger dy’t se tsjin kamen tsjin de grûn te triuwen. In skoftke letter komt der in man de hoeke om, wêrop de oanfierder fan it stel jongeren op man ôfgiet en besiket him om te triuwen. Mar dat slagget him net. De man, dy’t mar ien earm frij hie, naam de oanfaller ûnder de earm. Hy knypt him it boarst sa fyn dat de oanfaller gau frege om los te litten. De man lit de oanfaller los mei de wurden: “Do moast tenei better foar dy sjen wa datstû oanpakst.” De oanfaller hie noch dagen lang in blau boarst, as oantinken fan syn moeting mei nimmen oars as Sterke Jerke.
Heakarre
Op in dei wol in boer in heakarre syn skuorre ynride, mar syn hynders wegerje dat. Der wurdt ôfsprutsen dat Sterke Jerke de swiere karre nei binnen lûkt, wylst de oare arbeiders oan de efterkant triuwe soenen. Mar dy beslute in grap út te heljen. Ynstee fan te triuwen, beslute se om de karre tsjin te hâlden. Dochs slagget it Jerke de karre de skuorre yn te krijen.
Bruorren Montgolfier
thumb|200px|Jacques Étienne Montgolfier De Bruorren Montgolfier, Joseph Michel Montgolfier (26 augustus 1740 – 26 juny 1810) en Jacques Étienne Montgolfier (6 jannewaris 1745 – 2 augustus 1799), binne de útfiners fan de loftballon. Se wiene soannen fan Pierre Montgolfier (1700-1793), in grutte en rike papierfabrikant yn de Ardèche, heit fan sechtjin bern. In opboljend en tichtknope himd, tichtby de iepen hurd, brocht de bruorren op in idee.
Anne Wytzes
Anne Lourens Jelle Wytzes (Penjum, 30 septimber 1878 - Snits, 15 oktober 1950) wie in learaar. Sette him op letter jierren as âld-kweekskoalle learaar yn foar ûnderwiis yn it Frysk. Bestudearre de twataligens. Wie lid fan de Kommisje fan Trije.
Woodrow Wilson
thumb|right|200px|Woodrow Wilson thumb|200px|Ingelsktalige fideomontaazje fan Wilson thumb|200px|Wilson by in parade yn 1918 Thomas Woodrow Wilson (Staunton, Firginia, 28 desimber 1856 ; Washington, D.C., 3 febrewaris 1924) wie de 28e presidint fan de Feriene Steaten fan 1913 oant 1921. Woordrow Wilson wie in presidint dy’t him sels seach as de ferpersoanliking fan de gewoane man. Hy sei dat er echt each hie foar it bêste fan it lân. Hy soarge foar in progressyf herfoarmingsprogramma. Hy wie in lieder yn de wrâld. Yn 1917 rekke de Feriene Steaten belutsen yn de Earste Wrâldkriich. Hy sei dêroer dat it in krústocht wie om de wrâld in plak te meitsjen wêr't it feilich is foar demokrasy.
Wilson is berne yn 1856 yn Virginia. Syn heit wie pryster tidens de boargeroarloch. Nei syn ôfstudearjen oan de universiteit fan Princeton krige hy in doktoraat op de John Hopkins universiteit. Yn 1885 troude hy mei Ellen Loise Axson. Wilson dy’t in karriêre begûn as akdemikus einige as presidint fan Princeton yn 1902. Hy hie it liederskip yn syn bloed.
Syn aksjes soargen derfoar dat de demokratyske partij ynteresse yn him toande. Sy fregen him om gûverneur te wurden yn New Jersey. Troch in goeie kampanje waard hy keazen. Yn 1912 waard hy nominearre foar presidint. Syn kampanje hjitte de nije frijheid. De minsken stimden massaal op him. Wilson soarge derfoar dat er in soad wetten troch it kongres kamen. Hy soarge derfoar dat bern net mear wurkje mochten. Ek soarge hy foar legere belestingen foar earmere minsken. Hy wie reedlik populêr. Dêrtroch waard er noch in kear ferkeazen. Syn slogan wie doe dat hy der foar soargje soe dat men net yn oarloch kaam.
Mar de Feriene Steaten koe net langer neutraal bliuwe en op 2 april 1917 frege hy it kongres om in oarlochsferklearring oan Dútslân. De Feriene Steaten soarge derfoar dat de alliearden wûnen. Neidat Dútslân de frede tekene hie gie Wilson nei Parys om foar in langduerige frede te soargjen. Hy woe dat lannen gearwurken yn in organisaasje. De foarrinner fan de Feriene Naasjes, it Folkebûn, wie berne, mar it kongres yn de Feriene Steaten woe der net oan. De presidint wie bot teloarsteld. Hy woe op toernee troch it hiele lân om de minsken waarm te krijen foar it foarstel, mar dat hie hy net dwaan moatten. Hy wie ferskriklik wurch en der kaam in beroerte oerhinne. Hy is leafdefol fersoarge troch syn twadde frou. Hy ferstoar yn 1924.
Syn krewearjen foar frede krige Wilson yn 1919 de Nobelpriis foar de Frede foar.
Triodos Bank
thumb|Triodos Bank yn [[Zeist]]
De namme Triodos komt fan it Grykske ‘tri hodos’ wat trijedielich benaderje betsjut. Triodos bank is rigoereuzer yn it etyske bankierjen as de measte oare banken. Dêr wêr't de meast etyske belizzingen faaks basearre binne op it net belizzen yn bedriuwen dy’t skea oanbringe oan minsken of miljeu, sil Triodos inkel belizze yn inisjativen dy’t aktyf bydrage ta in mienskip, lykas fair trade organisaasjes, biologyske buorkerijen en sosjale projekten. Kwa doelstellingen is it te fergelykjen mei de ASN bank, dy’t út de fakbûnen fuortkomt. Triodos bank biedt neist sparjen en betelrekkeningen oan foar sawol partikulieren as ûndernimmers.
Triodos is oprjochte yn 1980 en hat har woartels yn de antroposofyske beweging. Yn de begjinjierren fregen grutte banken lykas ABN Amro, ING, Rabobank en de Postbank harren ôf hoe oft in bank dy’t in legere rinte joech ea bestean bliuwe koe. Benammen fermogende partikulieren dy’t it goed foar hienen mei de natoer en it miljeu woenen profitearje fan fiskale foardielen en toanden ynteresse. Mei in groei fan likernôch 20 persint yn 't jier hie de Triodos Bank ein 2006 in bedrach fan trije miljard euro ûnder it behear. Foar sparrekkeningen is der net folle ferskil tusken de rintepersintaazjes dy’t de banken jouwe. By Triodos bank is der in garânsje dat it jild duorsum ynvestearre wurdt.
Kweamar
De Kweamar is, nettsjinsteande de namme, in feart (gjin mar) yn de gemeente Ljouwert. It is in diel fan it Prinses Margrietkanaal tusken De Grêft en de Krúswetters.
Nij Meckemastate
Nij Meckemastate of Het Olde Casteel stie yn Kollum, gemeente Kollumerlân. De stins stie wat benoarden Kollum oan de Sylster Ryd. Der is neat mear fan werom te finen.
De stins wurdt foar it earst om 1467 neamd. By its stribjen fan de stêd Grins om de macht te krijen yn Eastergoa slute se ferdraggen mei in soad doarpen en haadlingen. Dêrneist besocht de stêd har posysje ek militêr yn stân te hâlden en waarden militêre steunpunten makke. Yn 1467 waard mei Kollumerlân in ferdrach sluten foar in tiid fan 30 jier, wêrby't de stêd it rjocht krige in huus in te richten en daarop enen casteleyn te setten. De kosten moasten troch de pleatslike befolking opbrocht wurde middels in nije hûsbelesting. De befolking soe in bydrage leverje oan it graven, arbeidzjen en bolwurken om it hûs. It doel soe wêze rjocht en frede te befoarderjen. Bûten dit ferdrach bleaune inkele by namme neamde persoanen, grif haadlingen, dy't har tsjin de stêd kearden. Yn Kollum wienen dat Pybe Meckema (alias Eernsma) op Meckema yn Meckemabuorren en Pybe Bawama op Bama. It sterck huys met een wyde ende diepe graft lei strategysk ticht by it doarp oan de Riid. Rengers ten Post fertelde letter yn syn kronyk dat it casteleins huesz stond dar nu Sippe Meckama woent anno 1583 en dat de grietenijgalg van Kollumerland daar stond, dat noch de Galge venne heet.
Pybe Meckema syn skoansoan Feye Riemersma alias Meckema hat om 1500 it Grinzer casteelhuys of blokhûs yn besit witten te krijen. Iroanysk is dat Pybe Meckema him yn 1467 krekt tsjin de stichting derfan fersetten hie, alteast útsluten waard by it ferdrach oer de bou. De neifolgjende eigener wie Feye syn soan Pybe Meckema. Hy wie Boergondysk gesind, en die ek mei oan militêre aksjes. It strategyske plak oan de Ried sil grif meispile hawwe by Pybe syn kar foar it kastiel. It liket in werhelling fan de ferwerving troch de Meckema's earder yn de 15e iuw fan de oare twangboarch ûnder Kollum, efkes noardlijker oan de Ryd by Ter Lune. Pybe ferstoar yn 1549 te Brussel dêr't hy, krektas twa fan syn bruorren, yn de St. Gudulatsjerke begroeven waard. Hy hie twa soannen: Sippe en Feije. Feije wenne mei syn frou Ibel fan Unia op Eernsmastate te Jouswier.
Gunganen
Gunganen (Ingelsk: Gungans; inkeltal: Gungaan) binne in fiktyf ras fan bûtenierdske wêzens út 'e Star Wars-franchise. Hja binne amfibyske humanoïden dy't ûnderskaat wurde troch in foarútstykjende snút en tige lange earen, dy't ôfhingje oant op 'e skouderblêden. De eagen, dy't giel fan kleur binne mei swarte irissen, sitte heech op 'e holle, sadat Gunganen boppe wetter útsjen kinne, wylst tagelyk safolle mooglik fan harren lichem ûnder it wetteroerflak bliuwt. Gunganen hawwe fierders grutte noasters en rjochte, fjouwerkante tosken. Se beskikke oer trije fingers plus in tomme oan eltse hân en fjouwer teannen oan 'e fuotten. Harren hûdskleur fariëarret en kin rôze wêze, lykas by Jar Jar Binks, of gielich grien, lykas by baas Nass, of lila-pearzich, lykas by kaptein Roos Tarpals. Dêrby hawwe de rêch, de foarkant fan 'e earms en de boppekant fan 'e holle, snút, hannen en fuotten de dûnkerste kleur, wylst de búk, kiel, de efterkant fan 'e earms en de ûnderkant fan 'e snút, hannen en fuotten it ljochtst binne, faak suver in tint fan brutsen wyt. Gunganen lykje foar minsklike eagen suver wol androgyn, mar se hawwe krekt as minsken twa seksen en plantsje har fuort op geslachtlike wize. De manlju binne wat langer en spiersterker as de froulju, dy't it foar de moade hawwe en byn harren lange earen gear yn in soarte fan hynstesturt.
Nij Meckemastate
Oan de ein fan de 17e iuw waad troch de eigeners fan Nij Meckema it saneamde Nije Gasthûs of De Sân Keamers stichte, dêr't it bestjoer oant 1883 bestjoerlik oan ferbûn wie.
Gunganen
De Gunganen binne lânseigen op 'e planeet Naboo, dêr't se har ûntwikkele hawwe yn 'e sompen fan it leechlân. Op it drûge binne se gauris ûnhandich op it knoffelige ôf, mar as se ûnder wetter swimme, feroarje se yn tige elegante en grasjeuze wêzens. Gunganen hawwe gearstalde longen, dêr't se sawol lucht as wetter mei sykhelje kinne. Se libje yn ûnderwetterstêden besteande út saneamde 'wenbûlen', dy't it wetter bûtenhâlde troch krêftige hydrostatyske membranen. Spesjale portaalsônes soargje derfoar dat Gunganen de wenbûlen yn- en útgean kinne sûnder dat se troch in luchtslûs hoege. Hoewol't se hannel driuwe mei de minsklike bewenners fan Naboo om oan beskate technologyske foarwerpen te kommen, meitsje se it measte dat se brek binne sels. Se brûke guon meganyske ferfiermiddels, lykas ûnderseeboaten, mar oer it algemien jouwe se der de foarkar oan om deun by de natoer te libjen. Op it lân meitsje se sadwaande gebrûk fan libbene ryddieren, lykas de twaskonkige kaadu (dy't derút sjogge as grutte fearleaze fûgels), lûkdieren, lykas de falumpaset (dy't wol wat wei hat in kamiel sûnder bulte), en lêstdieren, lykas de fambaa (in soarte fan reuzehagedis mei in skofthichte fan 4 m).
Nij Meckemastate
Stellingwerf bylde yn 1722 in gearstald hûs ôf fan ien boulaach. In midsiuwske stins falt der net yn te ûntdekken. Herma van den Berg hâlde it foar mooglik dat de oanboude skuorre mei grutte ynrydpoarte faaks noch in diel fan it âlde kastiel befette. Nei de dea fan Duco Martena fan Burmania yn 1775 foel it doek foar it grutte hearehûs en waard Nij Meckema ôfbrutsen. Op de kadasterkaart fan 1832 falt allinnich in wetterpoel noch op. Andreae sprekt yn 1883 noch fan in heech stik lân en twa hast tichtgroeide fivers.
Gunganen
De relaasje tusken de Gunganen en de minsklike kolonisten op Naboo is kompleks. De Nabooaanske minsken stamje ôf fan 'e opfarrenden fan in kolonisaasjeskip fan 'e planeet Grizmallt, dat likernôch 3.900 jier foar de foarfallen yn 'e films fan 'e Skywalker Saga skipbrek litte op Naboo. Mei't de planeet tige gaadlik liek foar minsklike bewenning, besleaten de skipbreklingen har der foargoed nei wenjen te setten en net nei rêding en evakuaasje te stribjen. Binnen inkele wiken nei harren oankomst op 'e planeet fûn it earste kontakt plak tusken minsken en Gunganen, mar hoewol't beide groepen wantrouwich foarinoar oer stiene, waard der gjin geweld brûkt. De beide befolkingsgroepen berikten in min ofte mear freedsume koëksistinsje om't de minsken har nei wenjen setten yn it drûgere heechlân en op 'e útstrutsen flakten, gebieten dy't foar de amfibyske Gunganen ûnbewenber wiene. De spannings bleaune lykwols heech, mei't de Gunganen de minsken beskôgen as arrogante lefferts, wylst de minsken de Gunganen seagen as ûnbeskaafde barbaren. Pas ûnder de Nabookrisis, doe't keninginne Padmé Amidala in út need berne militêr bûnsgenoatskip mei de Gunganen beävensearre tsjin in mienskiplike fijân, de Hannelsfederaasje, kaam der foar it earst neieroankommen tusken de beide befolkingsgroepen.
List of Star Wars species (F–J)
De Kûfurd
De Kûfurd is in mar op de grins fan de gemeenten Súdwest-Fryslân en De Fryske Marren.
It is in langhalich mar. De mar is neamd nei de streek de  Kûfurd dêr't ek it buorskip Koufurderrige yn leit. In furde is in plak dêr't boeren harren kij troch in wâd drifken. Boeren fan de eastkant fan De Kûfurd, út Diken, drifken simmerdeis harren fee troch de mar nei de greiden oan de oare kant. Troch De Kûfurd rint in sânopdûking, sawat fan Langwar nei Lippenwâlde, dy't de ûndjippe mar goed troch te wâdzjen makket. By de oanlis fan it Prinsesse Margrietkanaal is der lykwols in soal troch de sânopdûking groeven. Toponimen lykas 'Sângeast' en 'Sânsleat' ferwize nei deselde sânopdûking. Nei Lippenwâlde rint de opdûking troch nei Osingahuzen en Aldegea nei Sânfurd.
Oan de mar lizze gjin doarpen, dêrtroch is it fan minder grut belang foar de wettersport as bygelyks de Hegemer Mar en de Sleattemer Mar. De mar wurdt lykwols drok befearn, om't it Prinses Margrietkanaal der trochhinne rint. Fierders hat de mar goede ferbinings mei oare marren:
Bûten it soal is de mar op in soad plakken te ûndjip foar de measte boaten.
thumb|250px|left|De Kûfurd by Diken
Olympia (Washington)
thumb|250px|Thurston County yn de steat Washington
Olympia is de haadstêd fan de Amerikaanske steat Washington, en teffens it haadplak fan it omlizzende Thurston County. De stêd leit oan de súdein fan de Puget Sound oan de Stille Oseaan.
Skiednis
De omkriten fan Olympia, earder it gebiet fan de yndianestam de Niskwally, waarden yn de jierren 1830-1840 troch Amerikaanske pioniers befolke en yn 1853 waard it haadplak fan it doetiidske Washington Territory. Yn 1889 waard it de haadstêd fan de steat Washington en yn 1912 waard útein set mei de bou fan it Kapitool, dêr't de folksfertsjintwurdiging fan de steat gearkomt.
De stêd leit net sa fier fan The Olympic National Wilderness, in natuergebiet op it skiereilân tusken Puget Sound en de Stille Oseaan. It gebiet krige al yn de 19e iuw beskerming en is ien fan de pear oerbleaune oerbosken yn de Feriene Steaten.
Ekonomy
thumb|left|Paleis fan Justysje De grutste wurkjouwer yn Olympia is útsoarte de overheid. Olypia hat in boarne dêr't it wetter fan brûkt waard, fan 1896 oant 2003, foar it brouwen fan it pleatslike Olympia Bier (lokaal de "Oly" neamd) troch de Olympia Brewing Company. It bier wurdt noch altyd broud yn Kalifornje, mar no troch SABMiller.
Underwiis
Neist de wenstige middelbere skoallen (ferienige yn it Olympia Skoalle Distrikt) is der in ynstitút foar heger ûnderwiis: Evergreen State College.
Berne yn Olympia
thumb|250px|Gerjochtshof Thurston County, âlde kapitool, fan 1905-1928
Tataarsk
Tataarsk (татар теле, татарча; tatar tele, tatarça)is in taal dy't ta de Turkske talen heart. De taal wurdt ûnder mear sprutsen yn Tatarstan (in dielrepublyk fan Ruslân), mar beheind him net ta dizze omkrite en rikt fierder ta it westen fan Euraazje yn de rjochting fan de Krim, Bessaraabje en Litouwen.
Easterstreek
Easterstreek (Stellingwerfsk: De Oosterstreek; Nederlânsk: Oosterstreek) is in doarp east fan Noardwâlde yn de gemeente Weststellingwerf.
It doarp hat  ynwenners.
Skiednis
Yn de 19e iuw ûnstie der lintbebouwing oan de wei fan Noardwâlde nei Boyl. Sûnt 1988 hat de eastlik fan Noardwâlde lizzende streek de status fan doarp.
It oarspronklik lânskip fan 'e himrik bestie eartiids út heechfean, dat ôfgroeven waard yn 'e tiid fan de turfwinning. De sleat bylâns de Dwersfeartwei waard yn 'e twadde helte fan de 17e iuw foar de ôffier fan wetter en turf groeven as de Easter-Boppe-Dwersfeart.
Mienskip
It Kafee Doarpshûs is in multyfunksjonele sintrum fan it doarp. It doarp hat in pleatslik belang en de doarpskrante 'Keek op de Streek' wurdt elts fearnsjier útjûn.
Strjitten
Dwarsvaartwei, Grinswei, Hooltpad, Easterskefjildwei, Easterstreek, Skoalstrjitte, Stienpaad.
Lange Daam
De Lange Daam is in feart yn de gemeente De Waadhoeke. De feart is de ferbining tusken de Aldmear en de Boalserter Feart. It wetter rint east fan Bonkwert en Iens.
De namme 'Lange Daam jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Spannumeropvaart.
Jellemastins
Jellema steenhuys of Jellemahuysinge stie súdeastlik fan de tsjerke fan Kollum, gemeente Kollumerlân. Fan de âlde stins is neat werom te finen. It hjoeddeiske gebou stiet yn de súdwestlike hoeke fan de Oostenburgstrjitte en it Hoog Pypke.
De stins wurdt yn 1511 neamd mar is fan folle âldere oarsprong. It waard yn 1511 bewenne troch Gerloff Jellema en Wytthye syn wyff. Se wienen de stamâlden fan de eigenerfde famylje Jellema en de dêrút yn froulike line stamjende famylje Poppius à Jellema. Gerloff libbe noch yn 1543. Syn soan Hero moast yn 1518 flechte omdat hy meistanner wie fan de Boergondyske partij. Yn 1557 wie hy wer “woenende toe Collum”, want yn dat jier ferkocht hy in rinte út syn “staette” dêre. Hy ferstoar foar 1571 en liet fjouwer bern nei: Sjoerd, Lieuwe, Hylck en Maek. De lêste wie troud mei Arent Poppes dy't yn Kollum notaris en assessor wie en dy't nei de doe hearskjende moade syn namme ferlatinisearre ta Arnoldus Poppius. Maek en Arent kochten yn 1571 fan har suster Hylck in fearnspart fan “Jellemahuysinge int zuydt van Colmerbuyren”. Poppius kocht yn 1578, doe troud mei Jetscke Repckema, fan syn eardere sweager Lieuwe Jellema it foarhûs fan Jellema State.
It sjocht der nei út dat Lieuwe de lêste manlike neisiet fan syn staach wie, want Hero, de soan fan Arnoldus Poppius, neamde him Hero Poppius à Jellema. Hero, dy't noch yn 1650 notaris te Kollum wie, bewenne de state yn elts gefal yn 1616 en 1640. Hy hie fjouwer soannen dy't yn 1653 yn de mande harren helte fan Jellemastate ferkochten oan Tryntsje Cleveringa, widdo fan Jacobus fan Rosema. De oare helte, dy't frij seker fan harren muoike Hylck Poppius à Jellema wie, kaam letter ek yn hannen fan Tryntsje, sadat se no eigenaresse wie fan de hiele state. Yn 1700 wie har beppesizzer Isabella Catharina fan Fogelsangh, troud mei Lambertus Bieruma, eigenaresse fan “Jellemastate”. It hûs wie doe lykwols al ferdwûn, want it stee dêr't it stien hie waard doe al oantsjutten as in hoarnleger en kamp lants van Jellema uytgekomen….
Aurelia of Aricia Bieruma, dochter fan Lambertus en Isabella, erve letter de sate. Oft sy sels op de pleats wenne hawwe is net bekend, mar se moatte it lang yn besit hân hawwe. Uteinlik die him in goede gelegenheid foar om dit besit foardielich fan de hân te dwaan.
It stienhûs stie op 't Hoge hiem in't zuydt van Colmerbuyren. Nei it doarp rûn in leane dy't ôfsluten waard troch de noch yn 1634 fermelde Jellemapoarte. Yn de 17e iuw waarden ek de Jellemastege, Jellema-lytse finne, Jellemacamp, de Tillecamp lizzend by Jellemaheerdt en de Jellemalannen neamd. Utsein it yn 1511 neamde stienhûs en de lizzing tichtby it doarp, blykt it belang fan Jellema ek út de pretinsje dat de prebende fan it Hillich Sakramint yn de tsjerke fan Kollum stichte wie  bij 't geslagte van Jellema ende eenige van Bootsma ende Faesma.
Welmoed
Tsjintwurdich wurdt de namme wer wat bekender troch de wyn 'Welmoed' út Stellenbosch yn Súd-Afrika.
Lange Luts
De Lange Luts is in mar yn de noardwesthoeke fan de gemeente Smellingerlân. De mar is in diel fan de De Grêft súd fan de Rengerspôle en noard fan Sytebuorren.
De namme Lange Luts jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Lange Lits.
Jumastate
Jumastate, ek Iwemastate of Bumastate stie oan it eastklike ein fan de destiidske beboude kom fan Kollum yn de gemeente Kollumerlân. Fan de state en it bûten is neat werom te finen.
Hja moat foar 1625 ferstoarn wêze, want yn dat jier komt har sib Orck fan Doijum foar as eigener fan Juma-state en zaete opt oost van Collum. Undanks dat hy riedshear en letter foarsitter fan it Hof fan Fryslân wie en dus syn wurk yn Ljouwert hie, skynt hy (meastal) op Juma State wenne te hawwen. Hy stoar yn 1641 en sa goed as seker is doe de state sloopt. De buorkerij bleau ynearsten eigendom fan syn erfgenamten, mar letter waard it goed bûten de famylje ferkocht.
Yn 1829 waard op dit stee it bûten Oostenstein stichte troch Hermanus Klugkist Hesse.
Gerbrich van Dekken
Gerbrich van Dekken (Eastermar, 1980) is in Frysk sjongster dy't hikke en tein is yn Eastermar. Neffens harsels wie se hielendal net fan doel om in sjongkarriêre te begjinnen (se woe inkeld thús út leafhawwerij wat sjonge en gitaarspylje), en is se der troch omstannichheden yn rûgele. Se sette útein mei in repertwaar fan Ingelsktalige country, en hie dêr net in geweldich soad súkses mei. Yn 2005 mette hja sjonger Gurbe Douwstra, dy't min ofte mear har mentor waard. Hy sette foar har it nûmer A Living Prayer, fan 'e Amerikaanske countrysjongster Alison Krauss yn it Frysk oer, as Mear as in Freon. De registraasje dêrfan, yn 2007, wie sûnt geregeldwei te beharkjen en besjen op 'e radio en tillefyzje fan Omrop Fryslân, en makket stiiffêst diel út fan 'e Fryske Top 100.
Yn 2008 koe Van Dekken op it lêste nipperke noch meidwaan oan it projekt De Partisanen – Cohen yn it Frysk, as ûnderdiel wêrfan't se Hey, That's No Way to Say Goodbye fan Leonard Cohen yn it Frysk fertolke as Ik Wol Dy op Sa'n Dei Noch Net by My Wei. It projekt wie in geweldich súkses, en mei de folsleine sjongersploech stie Van Dekken yn 2009 trijeris foar de útferkochte grutte seal fan teäter De Lawei yn Drachten.
Yn juny 2011 kaam Van Dekken har earste cd, Bubbels, út, mei dêrop Mear as in Freon en tsien oare nûmers, wêrûnder in pear duëtten mei Gurbe Douwstra. It is allegear sûnder mear countrymuzyk; der binne rêstige nûmers, lykas Dimjen fan de Dei en Myn Thús, mar ek in stikmannich nûmers dy't ta de bluegrass, de fluch geande countrymuzyk fan Kentucky, hearre: Bubbels, Nei Wytse ta en It Sil Oait Wol Wer Better Gean. It liet In part fan dy, dat se song mei Marcel Smit, stie fan 2013 oant 2017 yn de Top 10 fan de Fryske Top 100.
Blesdike
Blesdike hat  ynwenners. Mei't De Blesse in apart doarp waard is Blesdike ynwenners kwyt rekke.
De taal is meast Stellingwerfsk.
Skiednis
In 1361 fierde de biskop Jan fan Arkel twaris in strafekspedysje út yn de Stellingwerven om't de boeren de opleine skattingen net betelje woene. By de twadde tocht wurdt Blesdike yn de brân stutsen.
Tsjerke
thumb|left|De midsiuwske tsjerke fan Blesdike Yn 1328 hie it doarp al in tsjerke. Nei it platbaarnen fan it doarp waard de tsjerke yn 1413 op 'e nij boud, dy't neffens in ynstitúsjebrief fan 18 febrewaris 1562 oan de hillige Nikolaas wijd wie. De âlde tsjerke waard yn 1843 ôfbrutsen, nei't dy mooglik al yn it jier 1836 ynstoart wie.
De tsjerke fan no is yn 1843 boud. Op in gevelstien yn it tsjerkje stiet: ''In 1843 is deze kerk herbouwd onder directie van de kerkvoogden Albert Sents Len­stra, Tiemen Meines de Boer, Gerrit Wanders Terwisscha. Waakt en bidt.''
De tsjerke waard yn 2004 troch de herfoarme gemeente ferkocht en is no in sintrum foar kulturele aktiviteiten en bysûndere tsjinsten.
Kamp It Petgat
Yn de Nijkspolder boppe Blesdike lei yn de Twadde Wrâldoarloch ien fan de 50 Nederlânske wurkkampen foar Joadske twangarbeiders. De wurkkampen leinen yn isolearre dielen fan Fryslân en Drinte en wiene yn 'e jierren 1930 oanlein yn it ramt fan de wurkferskaffing. De Dútsers brûkten de besteande ynfrastruktuer om dêr sa'n 150 à 200 joadske manlju tusken 18 en 65 jier te isolearjen. De joaden moasten heide omdolle of wegen oanlizze ûnder lieding fan deselde organisaasje as foar de oarloch: de Rykstsjinst foar de Wurkferromming. It tafersjoch op it wurk wie yn hannen fan de Nederlânske Heidemaatskippij en ek yn it kamp sels hienen Nederlanners de lieding.
thumb|left|Monumint 'It Petgat' It Blesdiker wurkkamp bestie mar fjouwer moanne. It wie in strafkamp foar joaden, dy't yn oare kampen meidien hiene oan 'werhelle wangedrach, opstokeljen, hântaastlikheden en soks'. Yn It Petgat gou in spesjaal rezjym; de regels wiene stranger as yn oare soartgelikense kampen. Tsien man, ek mear as normaal, begelaten de joaden nei it wurk. It wie swier wurk, fral foar stedsjers dy't oar wurk wend wiene. De finzenen krigen te hearren dat it wurkkamp yn Nederlân altiten noch better wie as twangarbeid yn Poalen. Yn 'e nacht fan 2 op 3 oktober 1942 (mei Jom Kipoer) waarden de manlju fan alle fyftich kampen yn sân hasten weihelle en nei Westerbork brocht. Tagelyk waarden ek harren froulju en bern út hûs helle. Fanút Westerbork waarden hja deportearre nei de gaskeamers fan Auschwitz en Sobibór.
De ferfallen barakken fan It Petgat waarden yn de jierren 1950 ôfbrutsen, nei't der yn 1946 ek noch in skoftke NSB'ers finzen sieten. Wat noch oer is fan it strafkamp is in lyts boskje, healwei de Nijkswei en de Markewei. Om't de betonnen fûnemintpeallen lizzen bleaune hat net ien boer war dien om de grûn by syn lân te lûken. Sa koe de natuer syn gong gean op it kampterrein.
Monumint 'It Petgat' oan de Nijkswei betinkt de likernôch fyftich joadske twangarbeiders yn it strafkamp It Petgat.
Mienskip
Blesdike hat in doarpsbelang, mar gjin eigen doarpshûs. De doarpskrante 'Et Kraantien' ferskynt fiifris yn 't jier. thumb|260px|Markewei
Skoalle
De âlde skoalle mei twa lokalen fan Blesdike is hjoed-de-dei ferboud ta wente. It meast tichteby is de iepenbiere basisskoalle fan De Blesse.
It besjen wurdich
It tsjerkje fan Blesdike datearret út de earste helte fan de 19e iuw en ferfong de midsiuwske tsjerke út de 15e iuw. thumb|260px|Kastiel Old Stoutenburght Sûnt 1990 wurke in partikulier oan de Markewei oan de bou fan in 27 meter heech kastiel, dat de namme 'Olt Stoutenburght'. De folly waard ferneamd nei de Toutenburch, it midsiuwske kastiel dat foar Georg Schenk fan Toutenburch boud waard.
Noardlik fan it doarp stiet oan de Nijkswei in yn 2005 fan âldere ûnderdiele fan in wynmotor út de Wolvegeaster polder de Haan boude Amerikaanske wynmotor.
Strjitten
Aan de Regel, Ikeleane, Fryske Fjildwei, Legebroekwei, Klysterbeileane, Markewei, Nijkswei, Saswei, Stienwikerwei.
Ayzo fan Boelens
thumb|99px|Stamwapen Ayzo fan Boelens (Beetstersweach, 28 augustus 1694 – Ljouwert, 16 juny 1782) wie riedshear oan it Hof fan Ljouwert.
Biografy
Ayzo stoar op 16 juny 1782 yn Ljouwert, mar waard beïerdige yn Olterterp.
De Blesse
De Blesse is in doarp súdlik fan Wolvegea yn de gemeente Weststellingwerf It doarp hat  ynwenners.
Namme
Guon wolle der op oan dat de namme fan it rivierke Bles(se) komt, dat op syn bar de namme ûntliende oan Hugo van de Bles, dy't yn de 15e iuw op de pleats De Oude Bles tichteby De Eese wenne. Der binne ek guon dy't de namme yn ferbân bringe mei de betsjutting fan "plasse" of "sompe".
De Blesse streamde út it Noardwâldskefean wei ûnder Finkegea en Steggerda lâns de râne fan it lângoed De Eese nei Knienebargen by De Blesse. It lêste part rûn bylâns de Ryksstrjitwei om op it lêst yn 'e Linde út te mûnjen. In part fan it âlde streamke waard eartiids útgroeven en bekend as de Blesser Feart.
Skiednis
thumb|left|Herfoarme kapel De Blesse is net in âld doarp. Foar de 19e iuw stienen dêr mar in pear pleatsen, dy't doe ûnder Blesdike en foar in part ûnder Pepergea foelen. Nei it oanlizzen fan de ryksstrjitwei (Stienwikerwei) fan Ljouwert nei Swol yn 1828 groeide de buorskip. Yn 1834 waard de nôtmûne De Mars boud en der waarden sels twaris yn 't jier kij- en hynstemerken holden, de iene op pinkstertiisdei en de twadde op de earste tiisdei fan oktober. Oan de eastkant fan de wei ûntstie in kearn, dy't letter De Blesse of Blessebuert neamd waard. Tsjerklik bleau it doarp ûnder it memmedoarp fallen, al krige it yn 1880 oan de Stienwikerwei wol in ienfâldige kapel.
Mei it jimmeroan drokker wurdende ferkear op de Stienwikerwei waard yn de jierren 1980 oan de eastlike kant fan it doarp parallel mei it spoar de autosneldyk A32 oanlein.
Mienskip
It multyfunksjonele sintrum fan De Blesse hjit 't Centrum. De Blesse en Pepergea dogge in soad mienskiplik. Sa ha de doarpen tegearre in doarpsferiening Pleatslik Belang De Blesse-Pepergea, dy't op 10 desimber 1864 oprjochte waard, en ek in mienskiplike feestkommisje en flagge. De fiertaal is meast Stellingwerfsk.
It besjen wurdich
thumb|260px|Blessebrêgeskâns
Strjitten
Boppewei, Domeinewei, Ikeleane, Ingelskesteech, Eskdoarnstrjitte, Franke Deddenstrjitte, Hagedoarnstrjitte, Kninebergen, Markewei, Master Baasstrjitte, Hagedoarnstrjitte, Nijstrjitte, Spoarleane, Stienwikerwei.
Kultuer
It begryp kultuer komt fan it Latynske "cultura", dat alle soarch oantsjut om eat ta waaksdom te bringen. Hjoed-de-dei wurdt it begryp kultuer yn ferskate betsjuttings brûkt.
Ek lytsere kloften as folken kinne in eigen kultuer hawwe; sa kin men sprekke fan bygelyks in bedriuwskultuer.
Modest Mûssorgski
thumb|Modest Mûssorgski troch [[Ilja Repin]] Modest Petrovitsj Mûssorgski (Russysk: Модест Петрович Мусоргский) (Karevo, 21 maart 1839 – Sint-Petersburch, 28 maart 1881) wie in Russysk komponist.
Hoewol't er it komponistefak nea goed ûnder de knibbel krigen hat, hy wie autodidakt, wurdt er dochs beskôge as in tige orizjinele, geniale Russyske komponist fan de 19e iuw.
Libben en wurk
Mûssorgski wie foar in part fan boere komôf en diels fan (earm) aadlik komôf. Syn beppe fan heitekant wie noch liifeigene west. As bern die Mûssorgski's muzikale talint al bliken, mar hy keas foar in karriêre yn it tsaristyske leger, hy waard offisier. Syn niget foar de muzyk bleaun lykwols en hy rekke al gau yn de kunde mei de doetiidse avant garde fan jonge komponisten lykas Balakirev, Borodin, Cui en Rimsky-Korsakow, it saneamde 'Machtige Heapke'. Fan Balakirev (sels autodidakt) krige er ûnderrjocht yn komposysjelear en troch him makke er fan de muzyk syn berop. Se setten harren yn foar orizjinele, nasjonale Russyske muzyk.
It tsaristysk hôf en de adel wiene orientearre op Dútske en Italjaanske muzyk en hiene gjin ferlet fan syn muzyk. Boppedat gie it komponearjen stadich. Hy moast wol allerhanne amtnerbaansjes oan nimme om troch de tiid te kommen. Hy libbe yn iensumens. In soad wurk hat er ek net ôfmeitske kind, omt er hieltiten fêst rûn troch brek oan in goede teoretyske basis. Fierders wie er swiersettich en dronk er tefolle.
Op in stuit hie er dochs sukses mei de opera 'Boris Godoénov', hoewol't er dy ferskate kearen oanpasse moast om him útfierd te krijen. Lettere bewurkers, fral Rimski-Korsakov, ha syn wurk ferienfâldige om it 'útfierber' te krijen. It hat tige lang duorre foar't syn wurk yn de oarspronklike foarm op 'e planken kaam; doe earst kaam de wiere kwaliteit fan it wurk oan it ljocht.
Mûssorgski stoar op 42 jier oan de gefolgen fan alkoholisme yn in sikehûs te Sint-Petersburch. Hie leit begroeven op it hôf fan it Alexander Nevski-kleaster.
thumb|Grêf fan Mûssorgski op it [[Tichvin-hôf fan it Aleksandr Nevski Kleaster yn Sint Petersburch.]]
Kodiakarsjipel
Geografy
De Kodiakarsjipel leit yn 'e Golf fan Alaska, op in ôfstân fan sa'n 50 km foar de kust fan it súdwestlik diel fan 'e Amerikaanske steat Alaska. De seestrjitte dy't de eilannen fan it fêstelân skiedt, is de Shelikofstrjitte. Fierwei it grutste eilân fan 'e arsjipel is Kodiak, dat it op ien nei grutste eilân fan 'e Feriene Steaten is (nei Hawaï). De Kodiakarsjipel is likernôch 285 km lang fan noardeast nei súdwest en 108 km breed fan noardwest nei súdeast. De kustline fan 'e eilannen is oan alle kanten ynkurven troch fjorden.
De hiele Kodiakarsjipel beslacht in oerflak fan 13.890 km² lân. Dat wurdt foar it meastepart oerdutsen troch mingd tuskenbeiden reinwâld dêr't in protte fauna libbet, lykas de foks, de rivierotter, de harmeling, de rottekop en de Kodiakbear, de grutste ûndersoarte fan 'e brune bear. Der binne in soad lytse rivieren en beken dy't fol sitte mei fisk, en oan 'e kust tilt it op fan 'e seesûchdieren, lykas seehûnen. Der binne op 'e eilannen ek likernôch fjirtich lytse gletsjers. It Nasjonaal Natoergebiet Kodiak beslacht in grut diel fan 'e Kodiakarsjipel.
Demografy
Op 'e Kodiakarsjipel wenje rûchwei 12.000 minsken. De befolkingstichtens bedraacht dêrmei 0,9 persoanen de km². It grutste plak op 'e eilannen is de stêd Kodiak, dy't goed 6.100 ynwenners hat, op it eilân Kodiak, dêr't likernôch 10.000 minsken wenje. De Kodiakarsjipel heart bestjoerlik ta it distrikt Kodiak Island Borough, dat 13.600 ynwenners hat; dêr hearre lykwols ek inkele gebieten op it fêstelân by. De oarspronklike bewenners fan 'e Kodiakarsjipel binne de Sûkpiak (Sugpiaq), in stamme fan it folk fan 'e Alûtiik (Alutiiq). Dy hearre ta it gruttere ferbân fan 'e Jûpik (Yup’ik), dat in folkekloft is dy't ûnder de Eskimo's falt.
Filémon
"Filémon", "Filemon", "Philémon" of "Philemon" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:
Ryddjip
Ryddjip hat mear as ien betsjutting, it kin ferwieze nei:
Jan Jongepier
thumb|Jongepier yn 1977 Jan Jongepier (Saandam, 26 febrewaris 1941 - Ljouwert, 31 july 2011) wie 25 jier organist yn de Grutte Tsjerke yn Ljouwert.
Jongepier hie namme as ymprovisator en oargeladviseur, sa as by restauraasjes, mar it leafst spile er yn in tsjerketsjinst: De gemeentezang begeleiden is fantastisch om te doen.
Biografy
Jongepier waard grutbroch yn in griffermearde húshâlding en krige oargelûnderrjocht fa syn heit, dy't sels learling west hie fan Cor Kee. Letter folge er lessen by Cor Kroonenberg. Oan it konservatorium fan Amsterdam studearre Jongepeir oargel by Piet Kee. Yn 1957 waard er oargelist op it trijeklaviersk Garrelsoargel fan de Grutte Tsjerke yn Purmerend. Hy wie doe noch mar 16 jier. Yn 1981 waard er oargelist fan de Grutte of Jakobinertsjerke yn Ljouwert, mei syn ferneamde trijeklavierske Müller-oargel. Dat die er oant 2007. Yn 2003 waard hy titulêr organist fan it Garrelsoargel yn Purmerend. Jongepier wie ferneamd om syn ymprovisaasjes. Hy wûn ferskate nasjonale en ynternasjonale prizen op lanlike en ynternasjonale wedstriden. Yn 2004 krige er de Sweelinckpriis fanwege syn bysûndere fertsjinsten foar it Nederlânske oargel.
Hy joech sels ek les; fan 1963 oant 1973 oan de Gemeentlike muzykskoalle Purmerend en fan 1972 oant 1992 wie er dosint oan it konservatoarium fan Ljouwert en oan it Prins Claus Konservatorium yn Grins. Hy wie saakkundige op it mêd fan oargelhistoarje en oargelbou, benammen wat Fryske oargels oanbelange. Hy hat ferskate boeken en in protte oare publikaasjes skreaun. Hy advisearre by goed 200 oargelrestauraasjes en nijbouprojekten.
De Blike
De Blike is in buorskip benoarden Hollum op It Amelân.
De namme komt ek foar as fjildnamme De Blijke. Letter is der in kemping nei neamd.
Gûatemala-Stêd
thumb|250px|10e stedsdistrikt (sône) Guatemala-Stêd (Spaansk: Ciudad de Guatemala, folsleine namme: La Nueva Guatemala de la Asunción) is haadstêd en grutste stêd fan Gûatemala. It is ek de grutste stêd fan Sintraal-Amearika.
De stêd stiet op in minne namme wat feilichheid oanbelanget. Yn guon sônes wurde geregeldwei minsken deadien, wat faak te meitsjen hat mei rivaliteit tusken bendes (maras). Bûsehifkjen komt in soad foar, ek yn it iepenbier ferfier.
Skiednis
Spanjerts stiften de stêd yn 1776 en bouden fuortendaliks in universiteit. De stêd is út soarte ûntwurpen om as haadstêd te tsjinjen. Yn de 19e iuw wie de stêd haadstêd fan de Feriene Steaten fan Sintraal-Ameerika. Tusken 1830 en 1976 is Guatemala-Stêd fjouwris troch in swiere ierdskodding rekke. It is dêrom ferbean om gebouwen mei mear as twa etaazjes te setten.
De boargemaster fan no is de eardere presidint Álvaro Arzú.
Universiteiten en skoallen
Dêr binne 10 universiteiten; Universidad Mariano Gálvez, Universidad Panamericana, Universidad Mesoamericana, Universidad Rafael Landivar, Universidad Francisco Marroquin, Universidad del Valle, Universidad del Istmo, Galileo Universiteit, Universidad Rural en de Universidad de San Carlos, de iennichste iepenbiere en treds âldste yn Amearika. Der binne teffens twa fan de meast djoere partikuliere skoallen fan Sintraal-Amearika, nammentlik de Amerikaanske Skoallen fan Gûatemala en de Majaansk Ynternasjonale Skoalle.
Klimaat
Nettsjinsteand de lizzing yn de tropen en ferskate mikroklimaten dy't it lân hat, soarget de hege lizzing fan Guatemala-Stêd foar in relatyf mylder subtropysk heechlân klimaat (Köppen Cwb), mar guon plakken plakken fan de sêd grinzgje oan gebieten mei in tropysk savanne klimaat (Köppen Aw). Gûatemala-Stêd hat sadwaande it hiele jier troch frijwat myld, hast maaitydseftich waar. Yn de drûge tiid kin it dêr waarm wurde, mar de hjitte fan op seenivo lizzende stêden yn de tropen wurdt net helle. De reintiid duorret fan maaie oant oktober. It waar is dêr fierders faak rûzich.
De trochsneed jiertemperatuer is oerdei 19-22 °C en yn de nacht sa'n 14 °C.
Natuerrampen
250px|thumb|De fulkanen Agua, Fuego en Acatenango It gebiet dêr't de stêd leit hat geregeldwei te krijen mei ierdskoddings. De slimsten wienen dy fan 1917/18 en 1976. Dy lêste feroarsake in soad skea en slachtoffers. Ut de stêd wei kinne fjouwer fulkanen sjoen wurde, sa as de yn it suden lizzende aktive fulkaan Pacaya. By grutte útberstingen kin it fleanferkear bot behindere wurde. Yn 2007 en yn 2010 ûntstiene middenyn de stêd enoarme djippe gatten, dy't in wol weihienen fan saneamde sinkgatten. Fierders komme moddersteamen en lânferskowingen foar.
Ljouwerteradiel
Ljouwerteradiel (Nederlânsk en offisjeel: Leeuwarderadeel) wie in gemeente yn it noarden fan Fryslân. Dizze gemeente hie op 30 april 2017 10.089 ynwenners, en besloech in oerflak fan 41,46 km², wêrfan 0,55 km² wetter. Ljouwerteradiel wie in agraryske gemeente, mar der wennen ek in soad forinzen dy't yn Ljouwert wurken, benammen yn it haadplak Stiens.
Skiednis
Ljouwerteradiel wie eartiids de gritenij om Ljouwert hinne. It wie opspjalte yn trije trimdielen. Omtrint 1435 waard it Middeltrimdiel ta grûngebiet fan 'e gemeente Ljouwert. De gritenij Ljouwerteradiel waard yn 1851 in gemeente, nei de ynfiering yn Nederlân fan de gemeentewet fan Thorbecke.
Under de Twadde Wrâldoarloch waard op 29 desimber 1943 ek it Sudertrimdiel (mei û.m. Goutum, Wurdum en Wytgaard) part fan 'e gemeente Ljouwert, om't de Dútske besetter in rasjonele bestjoersyndieling easke. Sadwaande bleau fan Ljouwerteradiel inkeld it Noardertrimdiel oer, minus de doarpen Lekkum en Miedum dy't tagelyk mei it Sudertrimdiel oergiene nei Ljouwert. De oerbleaune rompgemeente liek te lyts om op himsels libbensfetber te wêzen, mar oerlibbe dochs ûnskansearre de gemeentlike weryndieling fan 1984. Op 1 jannewaris 2018 hold Ljouwerteradiel lykwols op te bestean en kaam de hiele gemeente by it oanhâldend úttynjende Ljouwert te hearren. De lêste boargemaster fan Ljouwerteradiel wie VVD-er Joop Boertjens.
Plakken
It haadplak fan de gemeente wie Stiens, en de oare plakken yn de gemeente wiene: Alde Leie, Britsum, Feinsum, Hijum, Jelsum en Koarnjum. Fierders lei ek in part fan de buorskip Bartlehiem yn de gemeente. It doarp Alde Leie wie oarspronklik ferdield oer de trije gemeenten Ljouwerteradiel, Ferwerderadiel en It Bilt, oant it yn it ramt fan 'e gemeentlike weryndieling fan 1984 yn syn gehiel by Ljouwerteradiel kaam te hearren. Ljouwerteradiel fierde yn 2009 Fryske plaknammen yn, mar hold de gemeentenamme sels Nederlânsktalich fanwegen de 'werkenberheid' fan 'e namme 'Leeuwarden'.
Bysûndere âlde gebouwen
Yn it foarste plak hie de gemeente in oantal ryksmonuminten. Omdat Ljouwerteradiel in lytse plattelânsgemeente wie, wiene it der net safolle. Yn totaal hie de gemeente 25 Ryksmonuminten (teldatum: 1 novimber 2007). De meast bysûndere wiene Martenastate yn Koarnjum en Dekemastate yn Jelsum. Dekemastate wie de âldste state fan Fryslân. De oare ryksmonuminten wiene tsjerken (6), pleatsen (9), mûnen (4) wenhûzen (3) en in brêge. thumb|left|240px|De trimdielen op in lânkaart út 1685
De gemeente hie gjin gemeentlike monuminten oanwiisd. De provinsje Fryslân hie ek gjin gebrûk makke fan de mooglikheid om provinsjale monuminten oan te wizen.
In oantal oare bysûndere gebouwen, dy't gjin ryksmonumint wiene, wiene de folgjende. Yn it foarste plak de blikfanger "De Hoop", in mûne yn it sintrum fan Stiens. De mûne waard yn 1847 boud, mar is yn 1922 ôfbrútsen, sa dat der alinnich noch mar in romp oer wie. Yn de jierren santich fan de tweintichste iuw waard de mûne op 'e nij boud, en begjin jierren njoggentich restaurearre. Net lang dêrnei kaam der by de jierwiksel in fjoerpylk yn it reiten tek telâne en baarnde de mûne ôf. Doe mûne waard doe wer op 'e nij opboud. De mûne wie gjin Ryksmonumint omdat der net genôch autentike eleminten mear yn de mûne oanwêzich wiene.
In oar bysûnder gebou wie in âlde remize oan de Lútskedyk yn Stiens. De remize is bysûnder omdat er boud wie yn in suderske styl dy't yn it noarden net faak foarkaam. De remize wie lykwols gjin ryksmonumint omdat op it stuit dat it gebou oandroegen waard as monumint, it Ryk him op it stânpunt stelde dat alle bysûndere gebouwen út dizze periode al monumintaal ferklearre wiene. It advys fan de gemeente om de remize ta ryksmonumint te ferklearjen, wie nammers negatyf, omdat autentike eleminten lykas de ruten en de spoarrails der net mear wiene. Yn dy tiid waard de remize brûkt as opslach foar jerappels.
De gemeente hie ek trije skoalgebouwen dy't harren funksje ferlern hiene en bysûnder wiene fanwegen harren kultuerhistoryske wearde. It gie om in skoalle oan de Boarnsylsterwei 3 yn Jelsum, dy't troch in leauwensmienskip as aktiviteitegebou brûkt waard; om in skoalle oan de Greate Buorren 5 yn Britsum, dy't troch Talant as aktiviteiteromte brûkt waard; en om in âld sneinsskoalle oan de Leyester Hegedyk 3 yn Alde Leie, dy't gjin funksje mear hie.
Kúnderbosk
De Kúnderbosk (1100 hektare) is it grutste oan elkoar lizzende bosk fan de Noardeastpolder. It is oan de râne fan de Noardeastpolder, oan de grins mei Fryslân en Oerisel. De bosk is neamd nei de eartiidske Suderseestedsje De Kúnder, dat no oan de râne fan de Kúnderbosk leit.
Troch it ferskaat oan grûnsoarten hat de bosk in fariearde fegetaasje. Op ferskate plakken is der in griemmank fan soere en kalkrike grûn ûntstien. Hjirtroch is it mooglik dat mar leafst 23 fan de 27 farensoarten dy't Nederlân ryk is yn de Kúnderbosk groeie.