cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Vladimir Guerrier
Libben
Guerrier wie in neisiet fan ymmigranten út Hamburg. In omke fan him, mûnebouwer Jean François Guerrier, kaam yn de tiid fan Katarina de Grutte yn Ruslân oan. As lyts bern ferlear Guerrier beide âlden en hy waard lutersk opbrocht troch sibben. Yn 1854 waard er ynskreaun oan histoarysk-filologyske fakulteit fan de Steatsuniversiteit fan Moskou; hu studearre dêr by Timofej Granovsky. Nei syn stúdzje bleau er oan de universiteit om him ta te rieden op it heechlearaarskip, en tagelyk waard er learaar literatuer en skiednis by it Kadetkorps fan Moskou. Yn 1862 promovearre er op de tese: 'De striid om de Poalske troan yn 1733', dêrnei gie er nei it bûtenlân en hâlde er trije jier ta yn Dútslân, Italië en Parys. Yn 1865 waard er beneamd as professor Algemiene Skiednis oan de Universiteit fan Moskou. Guerrier wie syn hiele libben befreone mei de filosoof Vladimir Solovjov.
As sterk foarstanner fan de ûnôfhinklikens fan universiteiten, wie Guerrier, mei in soad fan syn kollega's, tsjin de ynfiering fan it Dútske universitêre ûnderwiissysteem yn Ruslân. Yn 1879 hefte Greve Dmitry Tolstoj it dissiplinêre hof fan professors op, mar it universiteitsstatút fan 1884 foldie min en waard wer ynlutsen.
Guerrier skreau yn it Russysk, Dútsk en Frânsk. Syn stúdzje oer Mably en Jakobinisme ferskynde 1886 yn it Frânsk en waard publisearre yn Parys, wylst in grutte stúdzje oer Leibniz yn it Dútsk ferskynde. Guon kritikussen woene hawwe dar er him op de Frânske Revolúsje rjochte "om tsjinstanners fan de Russyske monargy te stigmatisearjen".
Guerrier stoar yn 1919 en is begroeven yn Moskou op begraafplak Pyatnitskaya.
1913
Dit jier makket ûnderdiel út fan it desennium fan 'e 1910-er jierren.
Vladimir Guerrier
Hegere leergongen foar froulju
Yn 1872 stichte Guerrier mei tastimming fan greve Dmitri Tolstoj, de minister fan ûnderwiis, de Hegere Leargongen foar Froulju (vysshie zhenskie kursy, of "Kursussen fan Guerrier") yn Moskou, dêr't er oant 1905 ek haad fan wie. Dy leargongen ûntstie letter de Twadde Steatsuniversiteit fan Moskou út.
It gie Guerrier yn it foarste plak om froulju op te lieden foar konversaasje, goede memmen en skoaljuffers. Syn hâlding foar de froulju oer wie frijwat paternalistysk, ek noch lang nei't bliken dien hie dat hja kursussen op universiteitsnivo oan koenen. Mar hy naam it wol foar harren op doe't Tolstoj yn it earstoan wegere om de ôfstudearre froulju ûnderwiisfoech te jaan.
Elske Kampen
Elske Kampen (Burdaard, 1955) is in Frysk dichteresse dy't yn Gytsjerk wennet.
Vladimir Guerrier
Hegere leergongen foar froulju
Op in stuit ûntstie der skeel oer Guerrier ûnder de kursistki, sa't de studintes neamd waarden. De direkteur fan de Hegere Leargongen waard derfan beskuldige dat er froulje "as in Oriïntaalsk despoat" behannele. Dy oanklacht feroarsake in skieding tusken de frouljusstudinten, de saneamde groep 'politikussen' en de 'akademisy'.
Elske Kampen
Biografy
Elske Kampen folge poëzijkursussen fan Tsjêbbe Hettinga en Abe de Vries by Tresoar. Der folgen publikaasjes op de Fryske Skriuwerskalinder, yn Hjir, De Moanne en Ensafh. Oant no ta wûn se trije kear de Rely Jorritsmapriis; yn 2008 mei it gedicht Trije dagen en mei it ferhaal De opdracht en yn 2009 mei it gedicht Sy is, taal is altyd. Yn 2009 krige se mei har gedicht Altyd de loft de Je Maintiendrsaipoëzijpriis. Se skriuwt neist gedichten ek koarte ferhalen en lietteksten. Dat lêste ûnder oare foar de CD Moai mei dy fan Nanne & Ankie. Har lietteksten en gedichten wurde ek wol brûkt foar de foardrachtswedstryd 'FeRstival'.
Yn augustus 2010 ferskynde der by Querido ûnder redaksje fan Ted fan Lieshout de poëzijbondel Wie heeft er hier met verf lopen smijten, dêr’t Nederlânsktalich wurk fan Kampen yn opnommen is. Yn septimber fan datselde jier ferskynde har Fryske debútbondel Fan glês it brekken by de Friese Pers Boekerij. De gedichten yn dy bondel geane oer de grins dy't der altiten is by taal, leafde en de dea. Yn de bondel Lytse werklikheid, dy't yn 2011 útkaam, binne 3 gedichten fan Kampen opnommen. Sy wie ien fan de trije dichters dy't har ynspirearje litten hawwe troch it wurk fan Jopie Huisman, de oare twa wiene Abe de Vries en Grytsje Schaaf. De gedichten steane der yn it Frysk en Nederlânsk. Yn 2011 kaam de bondel mei bernepoëzij Vijf draken verslagen út, wer by Querido en wer ûnder redaksje fan Ted fan Lieshout. Dêr is op 'e nij wurk fan Kampen yn opnommen.
Op 15 juny 2012 ferskynde de twadde bondel fan Kampen, Dit is it gedicht/Dit is het gedicht. De bondel befettet twatalige poëzij foar bern en grutte minsken, Kampen makke sels yllustraasjes by de gedichten. Yn itselde jier wûn Elske Kampen mei har dichtbondel Fan glês it brekken de Fedde Schurerpriis en de Fedde Schurer-publykspriis.
Bartholomeus Breenbergh
thumb|200px|Italjaansk lânskip thumb|right|200px|Bartholomeus Breenbergh, Joazef ferkeapet nôt, 1655 Bartholomeus Breenbergh (Dimter, 1598 - Amsterdam, 1657) wie in Nederlânsk keunstskilder.
Ankole-Watusy
thumb|Watusy thumb|Watusys yn Rancine Zoo, [[Wiskonsin]] De Ankole-watusy is in koweras yn East-Afrika, dat ûntstien is út it krusen fan it Ald-Egyptyske kobist mei lange hoarnen en de Sebû. Sy hearre ta de Afrikaanske bultkij.
Bartholomeus Breenbergh
Breenbergh fêstige him yn Amsterdam en gie yn 1619 nei Rome. Dêr wenne er by de Flaamske skilder Frans van de Kasteele en hy arbeide mei in oare Flaming, de lânskipsskilder Paul Bril, dy't doe in soad ynfloed op him hie. Fan 1623 ôf rekke er hielendal ûnder ynfloed fan de Italjaanske lânskippen fan de efkes âldere Cornelis van Poelenburgh. It wurk fan beide skilders is faak min út elkoar te hâlden. Breenbergh hie wer in protte ynfloed op de Frânske skilder Claude Lorrain. Breenbergh hearde ta de oprjochters fan de Bentvueghels, dêr't er "het fret" neamd waard.
Earst yn 1633 gie Breenbergh werom nei Amsterdam, dêr't er oant syn dea tahâlde, en dêr't er syn tekeningen en skilderijen makke neffens de tekeningen út Itaalje. Hy sied ek ûnder ynfloed fa de saneamde pre-Rembrandtisten, sa as Pieter Lastman en Nicolaes Moeyaert, mar hy sette harren Bibelske en mytologyske tafrelen yn Italjaanske lânskippen neffens de doetiidske moade.
Ankole-Watusy
Fanâlds binne de fokkers fan de Watusy de Tûtsys út Rûanda en Boerûndy en de Ankole út Oeganda.
De Watusykobisten wiene dêr, en binne noch wol, ek betelmiddel; harren wearde wurdt heger nei gelang de lingte fan de hoarnen. De hoarnen kinne goed twa meter, mei in omfang fan 50 sm, wurde. It Guinness-book of Rekords stiet Lurch yn, in Watusyokse mei in hoarnomfang fan 95,25 sm (metten op 6 maaie 2003).
Watusykobisten wurde tradisjoneel net slachte; sy wurde meast molken en ierlitten. It bloed wurdt troch de molke dien en sa dronken.
It goed 5000 jier âlde koweras wurdt by de fok allinne op de grutte fan de hoarnen selektearre, dêrom kinne de bisten allerhanne kleuren hawwe en ek frijwat yn grutte ferskille.
De Ankole-Watusy komt wilens ek yn oare lannen foar as dy't boppe neamd binne.
Fleckvieh
thumb|Fleckvieh-ko It Fleckvieh-koweras ûntstie yn 1830 doe't Simmentalers fan Switserlân ymportaerre waarden yn Beieren en Eastenryk om de pleatslike dûbelddoelrassen te ferbetterjen. Yn dy tiid wie de Simmental ferneamd om har molkproduksje, mar sy waarden frijwat let folwoeksen en wiene groubonkerich. Yn 1920 waard it stamboek yn Súd-Dútslân oprjochte en waard it Fleckvieh fokt as in apart dûbelddoelras yn Súd-Dútslân, Eastenryk en letter ek yn dielen fan Itaalje and Frankryk.
It stribjen fan de fokkers is no it krijen fan in dûbelddoelko, dy't goed yn it fleis sit en ek in soad molke jout. Om dat te berikken is in strang fok- en testprogramma ûntwikkele. Dy systematyske oanpak makket dat it Fleckvieh in modern dûbelddoel ras is, dat foldocht oan de ekonomyske easken fan hjoed de dei. .
Dútske Ryk
thumb|It Dútske Keizerryk thumb|Weimarrepublyk yn 1925 thumb|Nazi Dútslân yn 1943
It Dútske Ryk is in begryp dat ornaris brûkt wurdt foar it Dútske Keizerryk dat bestie tusken 1871-1918. Lykwols hold it Dútske Ryk pas op te bestean mei de ûndergong fan Nazi Dútslân yn 1945. Fan it tiidrek 1871-1945 wurdt it Dútske Ryk yn trije skiften yndield.
Dútske Keizerryk
It Dútske Keizerryk waard bestjoerd troch in keizer, nei de ein fan de Earste Wrâldkriich yn naaide de keizer út nei Nederlân wêrtroch it ophold te bestean yn 1918.
Weimarrepublyk
De Weimarrepublyk ûntstiet direkt nei de Earste Wrâldkriich as in federale republyk.
Burmaniafeart
thumb|260px|Burmaniafeart by It Kleaster De Burmaniafeart is in feart yn de gemeente Noardeast-Fryslân. De feart rint fan Foswert yn east-Ferwert nei it suden en rint by de Ald Piip fierder as Kontribúsjefeart. Oan de eastkant lizze de Hegebeintumer Mieden.
De lokaasje fan it eardere kleaster Foswert ('It Kleaster') leit ek oan de Burmaniafeart. It wetter is ferneamd nei de aadlike famylje Burmania, dy’t ek ferskate grytmannen levere. Gemme fan Burmania hat yn de 16e iuw yn Ferwert wenne.
De eardere Nederlânsktalige Burmaniavaart waard yn 15 maart 2007 offisjeel ferfryske yn Burmaniafeart.
Burstumer Rak
It Burstumer Rak is in feart yn de gemeente It Hearrenfean. It wetter rint yn de Soarremoarsterpolder. Tusken Nes en de Wide ie komt men troch de Nesker Sylroede by de Bokkumer Mar en dan fierder troch it Burstumer Rak, it Douwe Tseardsrak en de Peanster Ie yn de Wide Ie.
Burstum is in buorskip dy't justjes noardliker as it Rak leit.
De namme Burstumer Rak jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Birstumerrak.
Afrikaanske oaljefant
thumb|Afrikaanske oaljefant De Afrikaanske oaljefant (Loxodonta africana) wie in soarte yn it skaai fan de Afrikaanske oaljefanten.
Yn 2001 die bliken dat de boskoaljefant, dy't oant doe beskôge waard as de ûndersoarte Loxodonta africana cyclotis, genetysk net neier besibbe wie oan oare oaljefanten yn Afrika as in tiger besibbe is oan in liuw. De soarte Afrikaanske oaljefant waard doe opdield yn de twa soarten de savanne-oaljefant (Loxodonta africana) en boskoaljefant (Loxodonta cyclotis).
Moorst
Moorst is in buorskip dat leit tusken Scherpenzeel, De Glind en Snorrehoef, yn de provinsje Utert en Gelderlân. It leit yn fjouwer gemeenten: Scherpenzeel, Woudenberg, Leusden en Barneveld.
It beslaat de Moorsterwei en de wei Lyts Moorst. Dêroan lizze de pleatsen Grut Moorst, Middelmoorst en Lyts Moorst. De Moorsterbeek streamt der trochhinne.
De namme komt fan "moer-horst": in sânich, beboske heger lizzend stikje lân yn feangrûn of oar sompich lân.
Bûtendykster Haadfeart
De Bûtendykster Haadfeart is in feart yn de gemeente It Hearrenfean. De feart rint bylâns De Streek yn Tsjalbert en Gersleat fan Haskerdiken nei de Deelenwei.
De namme Bûtendykster Haadfeart jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Buitendijksche Hoofdvaart.
Feluwe
thumb|right|250px|In satellytfoto fan de Feluwe.
De Feluwe (Nederlânsk: Veluwe) is in oer it algemien beboske lânstreek yn de Nederlânske provinsje Gelderlân en in earder kertier fan it hartochdom Gelre. Der binne in soad ferskate lânskippen, bygelyks bosken, heide, marren en grutte sânferstowings. It gebiet is fan noard nei súd likernôch 60 kilometer lang.
Mei de klok mei fan it stêdsje Hattem yn it noarden ôf wurdt it gebiet beheind troch Apeldoarn, Dieren, Arnhim, Wageningen, Ede, Barneveld en Hurderwyk. Somtiden wurdt it gebiet wol lyksteld oan it Nasjonaal Park de Hege Feluwe, mar dat beslacht minder as in tweintichste part fan de Feluwe.
Natoergebiet
De Feluwe is it grutste leechlânnatoergebiet fan noardwest-Jeropa, it mjit likernôch) 1000 km². Grutte parten fan de Feluwe besteane út stowâlen út de Saale-Iistiid. Benoarden Rheden, yn it Nasjonaal Park Feluweseame leit by it Roozendaalske fjild it heechste punt fan de Feluwe op 110 meter hichte. Dit is de heechste stowâl en it heechste punt fan Nederlân bûten Súd-Limburch. Yn it noarden lizze ûnder oare it stosângebiet Leuvenhorst en de Leuvenumske Bosk.
Wetters
thumb|left|250px|Bosk op de Feluwe.
Fan de Feluwe ôf rinne ferskate beken nei de râne fan it gebiet. Guon fan dizze beken binne groeven (sprengen), oare binne natuerlik. Foarbylden fan dizze beken binne: De Hierdenske Beek, de Leuvenumske Beek, de Groevebeek, de Soerenske Boek, de Beekhuzer Beek en de Tongerenske Beek. De beken befetsje fakentiden skjin wetter, al is de kwaliteit troch de jierren hinne wol efterút gien. Op in soad plakken lâns dizze beken is der in foar Nederlânske begripen bysûndere floara en fauna te finen; de elritse komt hjir noch foar.
Bewâld
De natuer op de Feluwe bestiet út ferskate bewâldsienheden, dêr't de Keninklike Houtfesterij It Loo (97 km²) de grutste fan is. In soad bosk op de Feluwe is yn it tiidrek 1895-1920 oanlein om stostân fêst te lizzen. Om 1850 hinne wie in tredde fan de Feluwe bedekt mei stosân, no is dat om en de by de ien prosint. Benammen de din wie geskikt om stosân fêst te lizzen. Yn it tiidrek 1895-1932 waarden grutte parten fan de Feluwe ynroastere, yn hast alle gefallen omdat de eigners jeie woenen. De wyldstân op de Feluwe wie tige leech, en oan it lytse formaat fan bewarre bleaune hoarnen út dy tiid is de minsklike druk ôf te lêzen. Dat der waarden bisten ymportearre en útset yn parten fan de Feluwe mei hikken dêrom hinne.
Fauna
De wylde baarch bygelyks, waard opnij yntrodusearre op de Feluwe troch Prins Hindrik, de man fan Keninginne Wilhelmina. Reaharten wienen der noch wol, mar de oerbleaune populaasjes waarden útwreide mei ymport. Op syn jachtterrein De Hege Feluwe liet de Rotterdamske hannelsman Anton Kröller harten út East-Jeropa komme, hy sette se út nei dat de oerbleaune Feluwske harten ôfsketten wienen. Nei alle gedachten die hy dat om de sloppe populaasje te ferfangen foar in sûnere. It hat mar tydlik holpen, want de slopte waard feroarsake troch de minsklike druk. De nije populaasje ferswakke ek en kaam pas nei de Twadde Wrâldkriich wer op sterkte troch better bewâld. Kröller liet foar syn jachtwille ek mûflons út it Middellânske Seegebiet komme, en kangoeroes út Austraalje. Letter is de raven mei súkses op ‘e nij yntrodusearre op de Feluwe, en der libje op it stuit tsientallen dy’t ek swalkje nei oanswettende gebieten. thumb|right|250px|Sânferstowing op de Feluwe.
Heksemuseum 'De Heksehoeve'
thumb|300px|Heksehoeve It Heksemuseum 'De Heksehoeve' is in museum yn Appelskea. It museum is allinnich yn de simmerfakânsje iepen.
Feluwe
Natoerûntwikkeling
De provinsje Gelderlân hat 35 miljoen euro beskikber steld foar it plan Veluwe 2010. Veluwe 2010 is in grut natoerûntwikkelingsprogram. Parten fan de Feluwe dy’t yn it ferline fan elkoar skieden wienen troch diken, plakken en lannen wurde wer mei elkoar ferbûn, bygelyks mei ekodukten. Yn 2007 waarden trije fan sokke oerstekplakken boud, elk fan likernôch 50 meter breed, sa moat bistemigraasje stipe wurde. Foar 2013 moatte der noch seis ekodukten bykomme. It is de bedoeling om sa isolearre populaasjes mei elkoar te ferbine, wêrtroch it genetysk ferskaat en dêrmei ek de oerlibbingskans grutter wurdt. Ek wurdt der nij ferbinings bûten de Feluwe sneupe, der binne plannen foar ekologyske ferbiningsgebieten rjochting de Eastfardersplassen en Dútslân. Omdat de reaharten op de Feluwe in oare genetyske komôf hawwe as dy yn Dútslân en de Eastfardersplassen, hopet men sa op in ienwurding fan de soarte. Yn septimber 2006 is de Lanlike Feriening fan Freonen fan de Feluwe (Landelijke Vereniging van Vrienden van de Veluwe) stifte, om as net-gûvernemintele organisaasje ek ynfloed te krijen yn de nasjonale wurdstriid, de polityk en de media.
Heksemuseum 'De Heksehoeve'
Fierders binne der fjouwer wykein-seminars op de Heksenhoeve mei in fiering foar elk seizoen. By it museum is ek in heksewinkel.
Feluwe
Minsklike bewenning
De befolking konsintrearret him histoarysk sjoen benammen oan de rânen fan de Feluwe dêr’t doarpen ûntstienen dy’t libben fan de lânbou dy’t op de skrokke grûn mooglik wie. Dizze kearnen binne yn de ôfrûne desenniums bot groeid en de grutste plakken lâns de Feluwe binne Apeldoarn, Arnhim en Ede. De Feluwe is oangeande de godstsjinst in protestantske hoeke. Der is in twadieling sichtber tusken de noardlike en westlike helte fan de Feluwe, dêr’t de minsken foar it meastepart reformatoarysk binne, en de eastlike en súdlike helte fan de Feluwe, dêr’t de minsken foar it meastepart sekulier binne. It noarden en westen fan de Feluwe meitsje ûnderdiel út fan de Bibelriem dy’t fan it noarden fan Oerisel oant yn Seelân rint.
Heksemuseum 'De Heksehoeve'
Foar safier bekend is it de ienige heksenoplieding yn Nederlân. Heks Margarita fan Rongen fersoarget de oplieding. Yn septimber 2005 kaam dizze oplieding yn it nijs omdat de Belestingtsjinst de kosten foar de ienjierrige oplieding ôflûkber achtet. It hat lieden ta Keamerfragen.
Feluwe
Toerisme
De Feluwe is in populêre toeristyske bestimming, benammen foar Nederlanners dy’t foar in koarte fakânsje yn harren eigen lân geane. Der binne mear as 500 kempings en bungalowparken yn it gebiet. De measte dêrfan lizze oan de râne fan de Feluwe. Yn 2004 waard in bungalowpark sletten dat midden op de Feluwe stie, yn de takomst sille mear fan sokke parken ferdwine om te foldwaan oan de easken fan de IUCN om fan de Feluwe ien grut Nasjonaal Park te meitsjen. Neist it ferwiderjen fan bungalowparken út it gebiet binne der ek al oare aksjes ûndernaam. Sa waard yn 2001 begûn mei de sloop fan de Generaal Winkelkman kazerne by Nunspeet, it gebiet waard yn 2007 oan Steatsboskbehear oerdragen. En yn it ramt fan in ferbiningssône foar bisten waard yn Renkum in yndustryterrein weromjûn oan de natoer. De provinsje Gelderlân wol de ferbliuwsrekreaasje hieltyd mear konsintrearje lâns de minder kwetsbere rânen fan it gebiet. Sa wurdt besocht de grutte druk fan de rekreaasje op de natoer lytser te meitsje.
Ferneamde toeristeplakken binne Beekbergen, Elburg, Epe, Heerde, Hoenderloo, Kootwijk, Putten, Ermelo, Hurderwyk, Otterlo, Nunspeet, Garderen, Loenen, Vierhouten en Voorthuizen. Der binne fjouwer bistetunen, en mear as 50 museums, wêrûnder it Kröller-Müller Museum.
Etymology
Feluwe is ôflaat fan it Germaanske “falwa” (feal, skier, bleek) It wurd moat dan sjoen wurde as in braak lizzend lân en wie mooglik yn tsjinstelling ta de “goeie lannen” fan de Betuwe.
Omgong fan Frankryk 1988
De 75ste edysje fan de Omgong fan Frankryk waard hâlden fan 2 oant en mei 24 july 1988.
Earste Fryske dielnimmer
Wiebren Veenstra fan De Harkema fytsend foar it Belgyske Hitachi, wie yn 1988 de earste Fries dy't meidie oan de Omgong fan Frankryk. Einliks soe er de Omgong net fytse en krige in dei foar de start te hearren dat er nei Frankryk koe om't ien fan de ploechgenoaten útfallen wie. Hy wie net op 'e tiid yn Frankryk foar de ploegepresintaasje, mar wol moai op 'e tiid foar de start en hie sukses. Hy wie sels efkes klassemintslieder yn it jongereinklassemint in mocht ien dei de witte trui oan. In fal soarge der foar dat er úteinlik te fier efterop rekke en de Omgong net útried.
Skyrinnen op de Paralympyske Winterspullen
Skyrinnen stiet lykas it Alpineskye al fan it begjin ôf op it programma fan de Paralympyske Winterspullen. Skyrinnen is in sport foar sporters mei in lichaamlike beheining oan ferskillende ledematen.
Klasifikaasje
De skyers binne yndield yn klassen op basis fan har beheining. Dat klasifikaasje systeem makket it mooglik dat sporters mei inselde funksionearjen, mei inoar stride kinne.
Disiplines/ôfstannen
Per afstân wurdt der yn ien as meardere klassen om de medaljes striden
Saar (rivier)
De Saar (Frânsk: Sarre, Dútsk: Saar) is in rivier yn Frankryk en Dútslân en mei 235 kilometer de langste sydrivier fan de Mûzel.
Rin
thumb|left|250px|De Saar by de Donon De Saar ûntstiet yn de Fogezen by de foet fan de Donon, dêr't de rin fan twa rivieren by inoar komme: de Reade Saar (Sarre rouge) en de Wite Saar (Sarre blanche). Dan streamt de Saar ynearsten sa'n 121 kilometer troch de Frânske regio Grand Est. Tusken Saargemünd en Saarbrücken-Güdinge foarmet de Saar in 11 kilometer lange Dútsk-Frânske lânsgrins. Dêrnei rint de Saar 68 kilometer troch it nei de rivier ferneamde Saarlân oant Saarhölzbach, dêr't de rivier fierder troch Rynlân-Palts streamt om by Konz rjochts fan de Mûzel út te mûnjen.
Nei Sarreguemines (Frankryk) is de rivier te befarren.
Lammert Bouke van der Meer
Lammert Bouke van der Meer (Ljouwert, 1945) is in Nederlânsk klassisist en klassyk archeolooch dy't him spesjalisearre hat yn de etruskology. Hy studearre klassike âldheid en archeology oan de Universiteit fan Grins. Van der Meer is emearitus associate professor Klassike Archeology fan Universiteit Leien.
Bûtenpostmer Feart
De Bûtenpostmer Feart is in feart yn de gemeente Achtkarspelen. De feart rint fan Bûtenpost nei it Knillesdjip.
Lammert Bouke van der Meer
Van der Meer is in foaroansteande autoriteit op it mêd fan Etruskyske religy. Hy publisearre ferskate boeken en tal fan artikelen oer Etruskyske spegels, de Liber Linteus Zagrabiensis, it levermodel fan Piacenza, urnen út Volterra (dissertaasje), sarkofagen en de Etruskyske kolleksje fan it Ryksmuseum fan Adheden. Hy is teffens lid fan it Istituto Nazionale di Studi Etruschi ed Italici en de fan redaksje fan it archeologysk tydskrift BABesch.
Jeremy Renner
Jeremy Renner (folút: Jeremy Lee Renner; Modesto (Kalifornje), 7 jannewaris 1971) is in Amerikaansk akteur en muzikant. Hy begûn syn karriêre mei fertsjinstlike rollen yn ûnôfhinklike films, lykas Dahmer en Neo Ned. Dêrtroch wist er oan byrollen yn gruttere produksjes te kommen, lykas S.W.A.T. en 28 Weeks Later. Fan 2011 ôf fertolke er de rol fan Hawkeye yn in rige superheldefilms fan 'e Marvel Studios, wêrûnder Thor, The Avengers en Captain America: Civil War. Hy wie ek te sjen yn twa Mission: Impossible-films, The Bourne Legacy, Hansel and Gretel: Witch Hunters, American Hustle en Wind River. Foar syn rol yn The Hurt Locker waard er yn 2010 nominearre foar in Oscar yn 'e kategory bêste akteur. Foar syn rol yn The Town waard er yn 2011 nominearre foar in Oscar foar bêste byrol fan in akteur.
Jonkheid en oplieding
Renner waard yn 1971 berne yn Modesto, yn 'e Amerikaanske steat Kalifornje, as de soan fan Lee Renner en dy syn frou Valerie Tague Cearley. Renner is de âldste fan sân bern. Syn âldelju trouden doe't se tiners wiene en skieden doe't Renner tsien jier wie. Syn heit wie bedriuwslieder fan 'e McHenry Bowl, in bowlingbaan yn Modesto. Renner is fan mingd etnysk komôf, mei Dútsk, Iersk, Ingelsk, Panameesk, Skotsk en Sweedsk bloed. Hy slagge yn 1989 foar syn eineksamens op 'e Fred C. Beyer High School, wêrnei't er ynformatika en kriminology studearre oan it Modesto Junior College. Doe't er dêr op in stuit toaniel as byfak nommen hie, bliek dat him sa goed te befallen, dat er besleat om in wurkpaad as akteur te begjinnen.
In dreech begjin
Renner makke syn debút as filmakteur yn 1995 as in ûnfoldwaande prestearjende studint yn 'e komeedzjefilm National Lampoon's Senior Trip. Hoewol't de resinsinten neat fan dy film hawwe moasten, slagge it Renner om gastrollen te bemachtigjen yn 'e tillefyzjesearjes Deadly Games (1995) en Strange Luck (1996). Ek hied er yn 1996 in lytse byrol yn 'e tillefyzjefilm A Friend's Betrayal as de freon fan it personaazje spile troch Brian Austin Green. De folgjende jierren spile Renner benammen gastrollen yn tillefyzjesearjes as Zoe, Duncan, Jack and Jane (1999), The Net (1999), The Time of Your Life (1999), Angel (2000) en CSI: Crime Scene Investigation (2001). Yn dy tiid wurke Renner njonken syn aktearkarriêre as fisazjist om himsels bedrippe te kinnen.
Iere súksessen
Yn 2002 hie Renner de titelrol yn 'e ûnôfhinklike biografyske film Dahmer, as de searjemoardner Jeffrey Dahmer, dy't santjin minsken fermoarde ear't er troch de plysje oppakt waard. Renner fûn it dreech om mei dy rol te libjen nei't de film útkommen wie, nettsjinsteande dat (of miskien wol omdat) er fan alle kanten lof taswaaid krige foar syn aktearprestaasje. Hy waard nominearre foar in Independent Spirit Award yn de kategory bêste manlike haadrol. Yn 2003 wurke er mei oan 'e fideoklip fan it nûmer Trouble, fan sjongster Pink, dêr't er in knappe sheriff yn spile. Datselde jiers wied er yn 'e film S.W.A.T. te sjen as de eardere plysjepartner fan it personaazje fan Colin Farell.
Nei in rol yn 'e film The Heart Is Deceitful Above All Things, yn 2004, spile Renner yn 2005 mei Julia Stiles en Forest Whitaker yn A Little Trip to Heaven. Ek wied er dat jiers te sjen yn films as North Country, 12 and Holding en mei Gabrielle Union as in neo-nazistyske skinhead dy't yn in psychiatrysk sikehûs opnommen wurdt yn Neo Ned. Foar dy lêste rol wûn er de priis foar bêste akteur op it Ynternasjonaal Filmfestival fan Palm Beach. Renner hie in lytse rol (dy't op 'e ôftiteling net neamd wurdt), as de manager fan it personaazje fan Emile Hirsch yn 'e skateboardfilm Lords of Dogtown (2005).
Yn 2006 spilen Renner en Ginnifer Goodwin de haadrollen yn 'e film Love Comes to the Executioner. Yn 2007 fertolke er de byrol fan Wood Hite, de neef fan 'e bandyt Jesse James (spile troch Brad Pitt), yn 'e mei loovjende kritiken ûntfongen westernfilm The Assassination of Jesse James by the Coward Robert Ford. Datselde jiers hied er de rol fan sersjant Doyle yn 'e film 28 Weeks Later, wied er de tsjinspiler fan Minnie Driver yn Take, en hied er in gastrol yn 'e sikehûssearje House as in dryste rockmuzikant. Ek hied er in rol yn 'e pilotôflevering fan The Oaks, mar dy searje waard troch gjin inkele Amerikaanske tillefyzjestjoerder oppikt.
Heechtijdagen
Yn 2008 krige Renner in protte lof foar syn rol as sersjant William James, in dryst lid fan 'e eksplosive-oprommingstsjinst fan it Amerikaanske Leger ûnder de Irakoarloch, yn 'e film The Hurt Locker, fan regisseur Kathryn Bigelow. Hy wûn foar dy fertolking ferskate mindere prizen yn 'e kategory bêste akteur, en skreau ek nominaasjes foar de Screen Actors Guild Award en de Oscar yn dy kategoryen op syn namme. Yn 2009 spile Renner mei Dallas Roberts yn 'e komeedzjedramafilm Ingenious en hied er ek in haadrol yn 'e tillefyzjesearje The Unusuals, dy't lykwols mar in koart libben beskern wie. De rol fan Jem Coughlin yn 'e film The Town, regissearre troch Ben Affleck, smiet Renner in nominaasjes op foar de Oscar, Golden Globe en Screen Actors Guild Award foar bêste byrol fan in akteur.
Fan 2011 ôf fertolke Renner de rol fan Hawkeye yn 'e superheldefilms fan Marvel Studios. Dat begûn mei in cameoroltsje, dêr't er gjin fermelding op 'e ôftiteling foar krige, yn Thor (2011). Hy spile dy rol op 'e nij yn 'e films The Avengers (2012), Avengers: Age of Ultron (2015), Captain America: Civil War (2016) en Avengers: Endgame (2019). Yn 2011 wie Renner ek te sjen yn in aksjefilm fan 'e Mission: Impossible-filmsearje, te witten: Mission: Impossible – Ghost Protocol. Yn 2012 spile Renner fierders de rol fan Aaron Cross yn 'e fjirde film fan 'e Bourne-franchise: The Bourne Legacy. Cross wie in nij haadpersonaazje dat yn it plak kaam fan Jason Bourne (spile troch Matt Damon), dêr't de earste trije Bourne-films oer giene.
Yn 2013 wie Renner te sjen yn 'e aksje-horrorfilm Hansel & Gretel: Witch Hunters. Dêryn spilen hy en Gemma Arterton de rollen fan Hâns en Grytsje (Ingelsk: Hansel en Gretel), dy't fyftjin jier nei harren ûntsnapping oan 'e boaze hekse yn it bekende mearke op heksejacht geane. Datselde jiers wie Renner ek te sjen as in gûchelder yn The Immigrant, en mei Christian Bale, Bradley Cooper, Amy Adams en Jennifer Lawrence yn it komeedzjedrama American Hustle, oer in (wierbarde) FBI-operaasje út 'e 1970-er en 1980-er jierren. Dy lêste film waard nominearre foar in Oscar foar bêste film en wûn in Screen Actors Guild Award foar bêste cast.
Renner spile yn 2014 de rol fan sjoernalist Gary Web yn 'e film Kill the Messenger, nei Webb syn eigen boek Dark Alliance. Foar dy film wie Renner ek ko-produsint. Itselde jiers wied er as útfierend produsint belutsen by de film The Throwaways. Yn 2015 kearde Renner werom nei de Mission: Impossible-rige mei in rol yn Mission: Impossible – Rogue Nation. As tsjinspiler fan Amy Adams wied er yn 2016 te sjen yn 'e science fiction-film Arrival. Dat jiers produsearre er de film The Founder (mei yn 'e haadrol Michael Keaton) oer Ray Kroc, de man dy't fan McDonald's de grutste fastfoodrestaurantkeatling fan 'e wrâld makke.
Yn 2017 fertolke Renner yn 'e neo-western Wind River, fan regisseur Taylor Sheridan, de rol fan in spoarsiker fan 'e U.S. Fish and Wildlife Service dy't yn it Wind River Yndianereservaat fan Wyoming mei in FBI-aginte (spile troch Elizabeth Olsen) de moard op in jonge Yndiaanske frou besiket op te lossen. Datselde jiers briek er syn rjochterearmtakke en lofterpols by de opnamen fan 'e film Tag, dy't yn 2018 útkaam. Trochdat er oare ferplichtings hie, koe Renner yn 2018 net yn 'e rol fan William Brandt weromkeare yn Mission: Impossible Fallout. Yn 2019 wied er as stimakteur belutsen by de tekenfilm Arctic Dogs.
Muzykkarriêre
Njonken syn aktearjen is Renner ek sjonger, gitarist, toetsenist en drummer. Ier yn syn karriêre wied er lid fan 'e band Sons of Ben. Hy hat lieten songen foar de soundtracks fan ferskaten fan syn films, lykas I Drink Alone foar North Country; American Pie foar Love Comes to the Executioner; en Good Ole Rebel foar The Assassination of Jesse James by the Coward Robert Ford. Fierders hat er meiwurke oan 'e fideoklips fan 'e hits Trouble, fan Pink, en Scenes on Sunset, fan Brother Sal.
Priveelibben
Renner wennet yn Washoe County, yn 'e Amerikaanske steat Nevada, dêr't er mei syn bêste freon en kollega-akteur Kristoffer Winters ek in bedriuw hat dat huzen opkeapet en renovearret. Hy is in beoefener fan arnis en muay thai, dat fjochtsporten binne út 'e Filipinen, resp. Tailân. Dêr begûn er oarspronklik mei as tarieding op syn rollen yn 'e Mission: Impossible- en Avengers-films.
Op 13 jannewaris 2014 troude Renner mei it Kanadeeske model Sonni Pacheco. Mei har krige er in dochter, Ava Berlin (berne op 28 maart 2014). Binnen in jier nei de brulloft, op 30 desimber 2014, frege Pacheco al in skieding oan, om't der ûnoerkomlike ferskillen tusken har Renner bestean soene. Hja diele sûnt de fâdij oer harren dochter.
Op 1 jannewaris 2023 rekke Renner swierferwûne by in ûngemak mei syn eigen motorisearre snieskower (fan 6,5 ton) op 'e Mt. Rose Highway yn westlik Nevada. Hy rûn dêrby in boarsttrauma op, feroarsake troch stompe krêft, en waard mei de helikopter nei it sikehûs brocht. In wurdfierder fan it sikehûs omskreau syn tastân letter as "krityk, mar stabyl". Op 17 jannewaris makke Renner bekend dat er út it sikehûs ûntslein wie om thús fierder op te betterjen, wêrby't er ek fernijde dat er by it ûngelok mear as 30 bonken brutsen hie. Op 6 april makke Renner bekend dat er, tsien wiken nei it ûngelok, genôch opbettere wie om op eigen krêft yn 'e hûs mei in kruk te rinnen.
Bûtenpostmer Feart
De namme Bûtenpostmer Feart jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Bûtenpostmerfeart.
Afrikaanske oaljefanten
De Afrikaanske oaljefanten (Loxodonta) binne in skaai yn de famylje fan de Oaljefanten (Elephantidae). thumb|Baaiende Afrikaanske oaljefanten (filmke)
Soarten
Oant 2001 waard de Afrikaanske oaljefant beskôge as de ienichste noch libbene soarte yn it skaai. Yn dat jier hat genetysk ûndersyk lykwols útwiisd dat de boskoaljefant en de savanne-oaljefant aparte soarten binne en net ûndersoarten.
Dat skaai hat yn hiel Afrika libbe. De hjoeddeiske soarten stamje ôf fan de twa miljoen jier lyn útstoarne Loxodonta adaurora. Oant yn de 1e iuw of 2e iuw libben yn it noarden fan Afrika oaljefanten dy't beskôge waarden as in soarte apart fan de Afrikaanske oaljefant, de Loxodonta pharaoensis. It is noch net dúdlik of dy no as boskoaljefanten sjoen wurde moatte, of as in aparte tredde soarte.
Karakteristiken
De soarten út dat skaai hearre ta de grutste hjoeddeiske lânbisten op ierde. De bolle fan de savanne-oaljefant kin mear as seis ton swier wurde. Hja komme foar yn alle lânskippen fan Afrika, útsein de drûchste.
Afrikaanske oaljefanten binne tige grutte bisten mei in lange sloarf, grutte earen en slachtosken. De jongen wurde tige hierrich berne. Folwoeksen bisten hawwe noch koarte poathierren op de sloarf, en op it kin.
It binne herbivoaren, dy't meast yn groepen libje. De wyfkes libje yn groepen ûnder lieding fan de âldste en de grutste ko. It binne oer it algemien famyljegroepen. De wyfkes bliuwe in hiel libben by in groep. Sadree't der mear as tsien bisten yn in groep binne splits de groep him op. Freonskiplike bannen wurde ûnderhâlden tusken besibbe wyfkes út ferskate groepen. Mantsjes wurde at hja grutter wurde ferstjitten út dy groepen en libje dan ornaris yn losse mânljusgroepkes.
Saar (rivier)
Rin
De belangrykste sydrivieren binne de Bièvre, de Albe, de Blies, de Prims en de Nied; dy lêste ûnstiet út de gearrin fan de Nied Française en de Nied Allemande, de Frânske en de Dútske Nied, alhoewol't de rivieren hjoeddedei alletwa yn Frankryk lizze.
Fierder de stream ôf bringt de Saar in skieding oan tusken de Saargau op de lofter kant en de Hunsrück oan de rjochter kant. It lêste stik fan de Saar makket diel út fan in wichtich wynbougebiet.
Boarnen
De Reade Saar (Frânsk: Sarre rouge; Dútsk: Rote Saar) en de Wite Saar (Frânk: Sarre blanche, Dútsk: Weiße Saar) foarmje de boarnen fan de Saar. Hja ûntspringe oan de Donon yn de Fogezen, himelsbreed minder as 1 km fan inoar ôf. Nei in lingte fan 26 km komme de twa rivierkes by Hermelange op in hichte fan 252 meter by inoar.
Reade Saar
De Reade Saar is in 26,8 kilometer lange rjochter en súdeastlike boarnerivier fan de Saar. De boarne fan de Reade Saar leit oan de D44 tichteby in earder Dútsk soldatetsjerkhôf op in hichte fan 785 meter.
Wite Saar
De Wite Saar is de 26,6 lange súdlike, linker boarne fan de Saar. De boarne fan de Wite Saar leit by de D993 fan Cirey nei Grandfontaine op in hichte fan likernôch 710 meter. In ferwizingsboerd wiist nei de dreech tagonklike boarne.
Hector Livius Haersma fan Vierssen
Hector Livius Haersma van Vierssen (Aldegea (Smellingerlân), 21 maaie 1790 - dêre, 21 desimber 1839) wie grytman fan Smellingerlân.
Haersma van Vierssen wie in soan fan mr. Martinus van Vierssen en Johanna Maria van Haersma. Syn mem is in dochter fan Hektor Livius fan Haersma, ek grytman fan Smellingerlân, en Katarina fan Scheltinga, wenjend op Great Haersmastate. Hy troude op 22 maart 1812 mei Gezina Wilhelmina van Swinderen (1792-1836), berne yn Noarddyk yn Grinslân, dochter fan Wicher Oncko van Swinderen en Chatharina Mechlina van Coevorden; harren houlik waard yn 1824 ûntbûn. Hoewol't syn fan formeel 'Van Vierssen' wie, neamde hy him 'Haersma van Vierssen'. Mei syn ferstjerren yn 1839 stoar de famyljeline fan de Haersma's út.
Hy waard lid fan de munisipale ried, maire (1812) en letter skout yn Aldegea (1816), dêr't hy wenne op Grut Haersmastate. Nei 1815 in skoft lid fan de Steaten fan Fryslân west te hawwen, waard er yn 1816 beneamd as grytman fan Smellingerlân. Hy wie yn 1816 nei de Frânske Tiid de earste grytman fan Smellingerlân, en dêrmei feitliks de opfolger fan syn pake mr. Hector Livius van Haersma, dy't yn 1795 ôfsetten wie. Yn 1832 waard hy op syn fersyk earfol ûntslein troch kening Willem I. Syn opfolger waard M.P.D. van Harinxma thoe Slooten Hy ferstoar op Haersmastate yn Aldegea, sy yn Grins op 25 novimber 1836, yn 'e âlderdom fan 49 jier.
Herulen
De Herulen wienen in Eastgermaansk folk, nau besibbe oan de Goaten. Nei alle gedachten wennen sy oarspronklik oan de kust fan de Eastsee.
Skiednis
It folk fan de Herulen wurdt foar it earst neamd troch Romeinske skiedskriuwers yn de 3e iuw ûnder it regear fan keizer Gallienus. Tegearre mei har bûnsmaten de Goaten, dienen sy in oanfal yn it Romeinske ryk en plonderen sawol de stêden Byzantium as Atene (267). Twa jierren letter soenen sy folslein ferslein wurde troch de Romeinen yn de Slach by Naissus (Niš yn Servje).
Op de ein fan de 4e iuw foelen de Herulen ûnder de hearskippij fan de Ostrogoaten en neidat dizze yn 375 ferslein waarden troch de Hunnen, ûnder de hearskippij fan dat folk. Lykwols komt der nei de dea fan de Hunnekening Attila in ein oan syn ryk en falt yn 454 it stamferbân fan de Herulen út inoar. Guon festigen har yn Súd-Slowakije, bylâns de rivieren de Theiss en de Mureş.
Odoaker
Yn 476 is der in Herulenlieder Odoaker yn it Romeinske leger dy't in ein makket oan it bewâld fan de lêste keizer fan it West-Romeinske Ryk, Romulus Augustulus. Hy skoot dizze keizer oan de kant en beneamt himsels ta kening fan Itaalje. Odoaker waard sels ferslein yn 493 en fermoarde troch de Ostrogoatyske kening Diderik I dy't de macht oer Itaalje fan him oernimt.
Rudolf
Om-ende-by 500 stifte de Herulenlieder Rudolf in keninkryk dat op de linker igge fan de Donau lei en yn it suden begrinze waard troch it Ostrogoatyske ryk, yn Hongarije oan it ryk fan Langobarden en fierders stream ôf oan dat fan de Gepiden.
Rudolf rekke slachs mei de Langobarden ûnder kening Wacho. Yn 510 foelen sy it ryk fan de Herulen oan en makken der in ein oan. De Herulen ferlearen de kriich en Rudolf sneuvele yn de striid. It meastepart fan de oerwûne Herulen foege har dêrnei oan de side fan de langobarden, in minderheid sleat har oan by de Gepiden.
Ferskaat
Yn de annalen wurde ek noch Herulen neamd as bûnsmaten fan de Saksen dy't yn 409 meidogge oan rôftochten op de kust fan Galje en yn 460 en 465 signalearre waarden yn Galysje (Spanje).
Yn it tiidrek fan de Fisigoatyske kening Eurik (466-484) fochten der Herulen mei oan oan de side fan de Fisigoaten tsjin de Merovingen. Lang om let waarden dizze Herulen troch de Franken ûnderhearrich makke. Hja gienen fuort en festigen har op de ein fan de 5e iuw yn it suden fan Sweden.
Yndustryterrein Houkesleat
thumb| ''Kaart fan Houkesleat. Yndustryterrein Houkesleat is in yndustryterrein binnen de stêd Snits oan de Rykswei 7.
It terrein grinzet yn it westen oan de Rykswei 7 en it Boargemaster Rasterhoffpark. Yn it easten grinzet it yndustryterrein oan de Houkesleat en yn it suden oan Yndustryterrein It Ges en yn it noarden leit it Sperkhim. De strjitten yn de wyk binne meast ferneamd nei wittenskippoers en útfiners.
Histoarje en bebouwing
It yndustryterrein is ien fan de âldste 'moderne' yndustryterreinen fan de stêd. Op it park sitte ûnder mear ritsenfabrikant YKK, supermerkbedriuw Poiesz, de Noardlike Tank Opslach en oant foar koart ek Phillips. De earste bedriuwen fêstigen har hjir ein jierren sechtich.
De Houkesleat is útûntwikkele, wat ynhâldt dat der gjin romte mear is foar útwreiding.
Julianus Apostata
thumb|right|200px|Julianus Apostata Flavius Claudius Julianus (6 novimber 331 - 26 juny 363), better bekend as Julianus II, Julianus de Offallige of Julianus Apostata, wie keizer fan Rome fan 360 oant 26 juny 363.
Jonge jierren
Julianus wie de jongste soan fan Julius Konstantius (in healbroer fan keizer Konstantyn de Grutte), en syn frou Basilina. Doe't nei de dea fan Konstantyn yn 337 al syn manlike sibben troch soldaten fermoarde waarden, wienen Julianus en syn âldere broer Konstantius Gallus likernôch de iennige oerlibjenden. Oant 351 koe hy rêstich wenje op it famyljegoed yn Lyts-Aazje, dêr't hy de ynfloed ûndergie fan de Ariaanske biskop Eusebius. Neidat syn broer, Gallus, troch keizer Konstantius II, ûnder druk fan de omstannichheden, ta Caesar ferheven wie, krige Julianus sels ek mear frijheid: hy gong studearjen, earst yn Milaan en doe yn Atene, wêr't benammen syn ynteresse foar de Grykske kultuer ûntstie.
Opkommen
Yn 354 waard Gallus op befel fan de keizer fermoarde fanwege wanbelied, wêrnei't Julianus him as Caesar opfolgje moast. Hy troude mei Helena, de jongste suster fan de keizer. Sa waard hy oerbefelhawwer fan it Romeinske leger yn Galje en it hiele westen fan it Ryk. Hy hie in protte te stellen mei de Franken oan de Ryn-grins. Mei it leger stuts hy oant trije kear ta de Ryn oer. Hy helle ferskate súksessen op de Franken en sleat mei harren in fredesferdrach wêrtroch't de Salyske Franken tastimming krigen harren te fêstigjen yn Noard-Galje, tsjintwurdich Súd-Nederlân en Belgje. Sy waarden sa de earste Germaanske bûnsmaten (foederaty) dy’t op Romeinsk grûngebiet in stik lân tawiisd krigen.
Keizer Konstantius seach mei grut wantrouwen nei de súksessen fan syn neef. Yn 360 moast Julianus in grut diel fan syn troepen oan de keizer ôfstean: dy woe dizze striidkrêften brûke foar syn eigen kampanje tsjin Perzje. Mar it soe lykwols oars beteare. De soldaten, dy't it tige stean hienen op Julianus kamen yn opstân en rôpen him yn Parys út as tsjinkeizer. Konstantius woe hjir neat fan witte en wiisde elk kompromis ôf, de boargeroarloch tusken harren wie in feit. In grut debâkl koe allinnich foarkomd wurde troch de dea fan keizer Konstantius, dy't op syn stjerbêd Julianus as syn legitime opfolger beneamde.
Yn it koarte bewâld fan Julianus as keizer hat hy de senaat altyd mei respekt behannele. Hy bestried de korrupsje ûnder de amtners, en besocht ek de ynflaasje tsjin te hâlden, û.m. troch it muntstelsel te herfoarmjen. Mar foaral op it godstjinnich mêd hat hy yngeand yngrepen. Hy wie foarstanner fan frijheid fan leauwen, mar lei de kristenen wol beperkings op. Nettsjinsteande syn Kristlike opfieding krige hy al jong it mier oan dit leauwen, hy wie tige boeid troch it neoplatonisme. Hy dreamde derfan om wer op de âlde net-kristlike earetsjinsten en tradysjes oer te gean. Dêrom besocht hy û.m. it preesterskip nei kristlik foarbyld opnij te rorganisearjen en moreel te ferheffen. Hy die net oan bluoddrige ferfolgings en woe him hjiroan ek net skuldich meitsje: leaver bestried hy it kristendom troch it oanboazjen fan harren ûnderlinge ferdieldens. Hy rôp dêrom ferbande biskoppen werom nei harren setel. Kristlike leararen joech hy in ferbod de jeugd ta ûnderrjochtsjen, preesters ûntnaam hy harren frijstelling fan belestingen en hy stie de Joden ta harren timpel yn Jeruzalem te herbouwen. Hjirby toande Julianus in grutte literêre aktiviteit. In protte fan syn skriuwen is bestean bleaun.
Dea
thumb|right|300px|Sassinitenoarloch fan Julianus Fêstbesletten it Romeinske gesach yn it Easten te herstellen, foel hy yn 363 Perzje yn. Neidat hy mei súkses fier it Perzyske Ryk ynluts, kaam hy op 26 july 363 ticht by Bagdad yn in gefaarlike fjildslach terjochte. Julianus "de Ôffallige" stoar oan ferwûnings dy’t hy oprûn op it striidperk. Hy wie doe 32 jier âld. Op syn stjerbêd soe hy noch útropt hawwe:"Gallilejer, do hast wûn!", mar dit is net histoarysk bewezen.
Johan van Oldenbarnevelt
right|thumb|240px|Johan fan Oldebarnevelt skildere troch [[Michiel van Mierevelt (1566—1641)]] Johan van Oldenbarnevelt (14 septimber 1547, Amersfoart – terjochtsteld 13 maaie1619, De Haach) wie de belangrykste Nederlânske steatsman yn de earste faze fan de tachtichjierrige oarloch. Hy waard slachtoffer fan in politike moard troch oanhingers fan Prins Maurits fan Oranje.
Libben
Johan van Oldebarnevelt waard berne yn in boargerlik gesin. Der wie altyd in soad spul thús. Syn heit Gerrit kaam gauris yn oanrekking mei justysje fanwege dronkenskip of geweld. Johan besocht wierskynlik de Latynske skoalle yn Amersfoart. Dernei gie er nei De Haach om as abbekaat te wurkjen. Tusken 1566 oant 1570 studearre hy yn Leuven, Bourges, Keulen, Heidelberg en Padua. It is net wis of hy ek alle graden helle hat. Yn 1570 waard er abbekaat by it hof fan Hollân. Yn 1572 sleat er him oan by Willem fan Oranje. Yn 1576 waard er pensjonaris fan Rotterdam. Yn 1578 troude hy mei regintedochter Maria fan Utert. Yn 1586 waard Van Oldenbarnevelt lânsabbekaat (nei 1617 riedspensjonaris neamd) fan de Steaten fan Hollân. Dy funksje hat er oant syn dea hâlden.
Syn fertsjinsten
Oldebarnevelt waard al hiel gau in polityk lieder. Hy late gearkomsten en naam in soad besluten. De útfierende en militêre macht betroude er de jonge steedhâlder Maurits ta. Hy liet Maurits beneame as Kapitein- generaal fan Hollân. Ek soarge hy derfoar dat Maurits yn mear gewesten as steedhâlder oan de macht komme koe.
Sels soarge er ek foar mear macht. De Steaten-Generaal waarden tenei it sintrale bestjoersorgaan fan de Republyk en net mear de Rie fan Steat. Oldenbarnevelt naam sels ek in sit yn de Steaten-Generaal; op dy manier koe hy bepale wêr't de gearkomsten oer gienen. Hy beskikte oer in hiel soad kennis, hy bemoeide him mei alles en joech selden wat út hannen. Net ien koe om him hinne.
De rebûlje
left|thumb|In stânbyld fan Johan van Oldenbarnevelt yn [[De Haach.]] De gearwurking mei Maurits de steedhâlder gie oant 1600 goed. Oldenbarnevelt die de polityk en Maurits ferovere de iene stêd nei de oare stêd. Mar Maurits waard wol âlder en koe hieltiten minder oer de bemuoienissen fan Van Oldebarnevelt. Maurits waard tsjin syn eigen oardiel yn nei Dúntsjerk stjoerd, wat late ta de slach by Nijpoart. Dizze minne ûntwikkelings hawwe de twa mannen útinoar dreaun. Doe't Van Oldebarnevelt der ek noch foar soarge dat der in bestân kaam mei Spanje wienen de rapen gear. Maurits liet it op rebûlje oan komme. Dit krigen sy troch in ferskil fan miening yn de striid tusken de remonstranten en de kontraremonstranten. Maurits wie op de hân fan de kontraremonstranten, mar Oldebarnevelt twong de tsjerke om de remonstranten te tolerearen. Mei de Skerpe Resolúsje (1617) waarden de Hollânske stêden troch de steaten machtige om hiertroepen oan te nimmen om ûnrêst foar te kommen. Dit wie in grutte provokaasje tsjin Maurits: hy wie de baas fan it leger en dit gie direkt tsjin syn gesach yn. Maurits soarge derfoar dat de wet feroare waard en hy liet yn 1618 Van Oldebarnevelt en guon meistanners, lykas Hugo de Groot, fêstsette. In bysûndere rjochtbank feroardiele Van Oldebarnevelt ta de dea fanwege heechferrie. Op13 maaie 1619 waard er ûnthalze.
Ta it publyk sei hy de ferneamde wurden: 'Mannen leau net dat ik in lânferrieder bin: ik haw oprjocht en from hannele, as in goed patriot, en sa sil ik stjerre'. Syn alderlêste wurden wienen tsjin de beul: Meitsje it koart, meitsje it koart.
Nei syn dea
Johan van Oldebarneveld hie twa soannen, Reinier (1588 – 1623, hear fan Groenevelt, en Willem (1590 -1634, hear fan Kralingerpolder en Stouteburch. Dizze twa soannen beleinen in oanslach om harren heit te wreken. It doel wie om Maurits dea te meitsjen. It plan lekte út en Reinier waard terjochtsteld. Willem ûntkaam nei Brussel. Ek bûten de famylje wienen minsken lilk oer it ûnthalzen fan Oldenbarneveld. Joast fan de Vondel skreau in treurspul oer it optreden fan Maurits mei de namme Palamedes. Ek skreau hy twa protestgedichten: Het stockske van Oldenbarnevelt en Geuse-Vesper of Siecken-Troost voor de Vierentwintigh.
Gildebert I
thumb|right|180px|Stanbyld fan Gildebert, [[Louvre, Parys, sa. 1239–1244]] Gildebert I, (* ± 496 - † 23 desimber 558 ), wie de fjirde soan fan de Merovingyske kening Klovis I, de tredde út syn houlik mei Klotilde. By de ryksferdieling fan 511 ferkrige hy de haadstêd Parys en regeare oant syn dea.