cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hasselt (Oerisel)
Hasselt is in plak dat ûntstien is op in rivierdún fan de Aa (Swarte Wetter). Yn it begjin wie it in sintrumplak binnen de ûntginnings yn de krite fan Vollenhove en Mastenbroek troch kolonisten út Oerisel en Fryslân. Om 1252 hinne krige Hasselt stedsrjochten fan de biskop fan Utert.
It opfallendste gebou fan de binnenstêd is de Grutte- of Stefanustsjerke, dy't om 1500 hinne syn hjoeddeiske foarm krigen hat. De âldere romaanske foargonger wie yn 1380 troch brân ferneatige.
Wissebuorren
Wissebuorren is in buorskip noard fan Nijemardum yn de gemeente De Fryske Marren. De namme komt ek foar as Wisseburen en Wissebuurt. Wisse is in jongesnamme.
Hansweert
Hansweert is in doarp yn de gemeente Reimerswiel yn de Nederlânske provinsje Seelân. Hansweert hat 1.685 ynwenners (2010).
Witsens
Witsens is in eardere terpdelsetting en no stedswyk fan Frjentsjer yn de gemeente De Waadhoeke. De namme komt ek foar as Witzens, en komt fan de jongesnamme Wytse.
Prins Edwardeilân
Etymology
Prins Edwardeilân is ferneamd nei de Britske prins Edwert, hartoch fan Kent en Strathearn (1767-1820), de fjirde soan fan kening George III, en de heit fan keninginne Fiktoaria. De lânseigen Mikmak-Yndianen neame it eilân Abegweit of Epekwitk, wat rûchwei betsjut: "lân dat skûlet mank de weagen". Prins Edwardeilân hat ferskate bynammen, wêrûnder Garden of de Gulf ("tún yn 'e baai", ferwizend nei de lizzing yn 'e Saint Lawrencebaai of Gulf of Saint Lawrence). Ek wurdt it wol it "Berteplak fan 'e Konfederaasje" of de "Widze fan 'e Konfederaasje" neamd, fanwegen de Konferinsje fan Chalottetown, yn 1864, wêrby't besletten waard ta de oprjochting fan 'e Kanadeeske Konfederaasje.
Geografy
Prins Edwardeilân hat in oerflak fan 5.660 km², dat frijwol folslein út lân bestiet. De provinsje beslacht it eilân mei deselde namme en in stikmannich folle lytsere eilantsjes, en leit yn 'e Saint Lawrencebaai, noardeastlik fan Nij-Breunswyk, noardwestlik fan Nij-Skotlân en westlik fan Kaap Bretoneilân. De see-ingte oan 'e súdkant, dy't Prins Edwardeilân skiedt fan it fêstelân fan Nij-Breunswyk en Nij-Skotlân, hjit de Strjitte fan Noardumberlân. Sûnt 1997 is Prins Edwardeilân mei Nij-Breunswyk ferbûn troch de Confederation Bridge. It haadeilân sels hat in langwerpige foarm, wêrby't de beide úteinen nei it easten en westen wize. It bestiet út gloaiend heuvellân mei in kustline fan strannen, dunen, reade sânstiennene kliffen en op beskate plakken sâltwettersompen. Der binne twa befolkingssintra: Charlottetown, dat oan 'e súdkust, op likernôch in trêdepart fanôf de eastpunt fan it eilân leit, en Summerside, ek oan 'e súdkust, mar 40 km westliker.
Skiednis
De oarspronklike bewenners fan Prins Edwardeilân binne de Mikmak, dy't der al taholden doe't de earste Jeropeaan der foet oan lân sette. Dat wie de Frânske ûntdekkingsreizger Jacques Cartier, yn 1534. Prins Edwardeilân waard neitiid in ûnderdiel fan 'e Frânske koloanje Akadia, en krige de namme Île Saint-Jean ("Sint-Janseilân") taparte. Yn 1745, ûnder de Eastenrykske Súksesjeoarloch, waard it doetiidske haadplak fan it eilân, Port-la-Joye, ferovere troch Britske koloniale troepen út Nij-Ingelân, dy't it plakje platbaarnden en it eilân besetten. Mei help fan 'e Akadiaanske boargermilysje en de Mikmak wisten Frânske troepen yn 1746 de Nijingelanners te ferdriuwen. Yn 1758 waard it eilân lykwols foargoed troch de Britten ferovere, en yn 1763 moast Frankryk einlings frijwol al syn besittings yn Noard-Amearika opjaan.
Neitiid kaam it eilân, dat de Britten yn dy tiid St. John's Island neamden, by de koloanje Nij-Skotlân te hearren, oant it yn 1769 in aparte koloanje waard. Under de Amerikaanske Unôfhinklikheidsoarloch waard Prins Edwardeilân yn 1775 oanfallen troch Amerikaanske kapers út Massachusetts. Nei de oarloch setten har party Amerikaanske loyalistyske flechtlingen, dy't oan 'e kant fan 'e Britten meifochten hiene, op it eilân nei wenjen. Ein 1798 waard de lytse koloanje offisjeel omneamd ta Prince Edward Island.
Yn 'e njoggentjinde iuw ûntjoech Prins Edwardeilân him ta in modieus fakânsje-oard foar aventoerlike Fiktoriaanske aadlike fermiddens, dy't omseagen nei in elegant ûntwyk yn 'e neite fan 'e see. Yn septimber 1864 waard op it eilân de wichtige Konferinsje fan Charlottetown holden, wêrby't besletten waard ta de oprjochting fan 'e Kanadeeske Konfederaasje. Dat barde yn 1867, mei Ontario, Kebek, Nij-Breunswyk en Nij-Skotlân as earste dielsteaten. Prins Edwardeilân sels sleat him der pas yn 1873 by oan, nei't plannen om selsstannich te bliuwen, of sels om lid te wurden fan 'e Feriene Steaten, op 'e non rûn wiene.
Yn 'e tweintichste iuw krige de provinsjale ekonomy fan Prins Edwardeilân ûnder de Grutte Depresje in flinke knau. Pas nei de Twadde Wrâldoarloch libbe de sitewaasje fierhinne op, mar fan 'e jierren santich ôf rekke de ekonomy wer yn it ûnleech, mei grutte migraasje nei Ontario as gefolch. Tusken 1993 en 1997 waard de Confederation Bridge oanlein, wêrfan't de namme ferwiist nei de Konferinsje fan Charlottetown. Dat wie de earste fêste ferbining fan it eilân mei it Kanadeeske fêstelân.
Bestjoer
Prins Edwardeilân hat in provinsjaal parlemint mei 27 sitten. De parlemintsleden fertsjintwurdigje har eigen kiesdistrikt (riding), dêr't se by de ferkiezings op persoanlike titel de mearderheid fan 'e stimmen helle hawwe (krekt itselde systeem as yn Grut-Brittanje). De provinsje wurdt bestjoerd troch in eigen regear mei oan it haad in minister-presidint. Yn Kanada is it trouwens wenst (mar gjin wet) dat de minister-presidinten fan 'e ûnderskate provinsjes oantsjut wurde as premier, wylst de federale minister-presidint de prime minister is. Yn it federale Kanadeeske parlemint yn Ottawa wurdt Prins Edwardeilân yn 'e Senaat fertsjintwurdige troch 4 fan 105 sitten (3,8%), en yn it Legerhûs troch 4 fan 308 sitten (1,3%).
Ekonomy
De provinsjale ekonomy fan Prins Edwardeilân wurdt dominearre troch de lânbou, de fiskerij en it toerisme. Swiere yndustry komt op it eilân frijwol net foar. It wichtichste lânbougewaaks is de jirpel, dêr't jiers 1,3 miljoen ton fan produsearre wurde. Likernôch 25% fan alle Kanadeeske konsumpsjejirpels komt út Prins Edwardeilân. De provinsje is ek in grut produsint fan poatjirpels, dy't nei mear as tweintich ûnderskate lannen eksportearre wurde. De fiskerijsektor stipet fral op 'e fangst fan kreeften en it kweken fan oesters en moksels.
Demografy
Neffens de Kanadeeske folkstelling fan 2011 hie Prins Edwardeilân doe 140.204 ynwenners, wat 3,2% mear is as yn 2006. De befolkingstichtens wie yn 2011 24,8 minsken de km². De mearderheid fan 'e Prins Edwardeilanners is fan Noardjeropeesk etnysk komôf, mei as wichtichste groepen Skotten (39,2%), Ingelsen (31,1%), Ieren (30,4%), Frânsen (21,1%), Dútsers (5,2%) en Nederlanners (3,1%). (Dizze persintaazjes binne op ôfkomstich fan selsidentifikaasje by de folkstelling fan 2011, wêrby't men op it mêd fan ôfstamming meardere etnisiteiten ynfolje koe.)
Saakkundigen binne fan tinken dat eins hast 50% fan alle Prins Edwardeilanners fan Skotsk komôf binne, en as dat persintaazje kombinearre wurdt mei dy fan 'e Ieren en Welsen moat krapoan 80% fan 'e ynwenners fan Keltyske ôfstamming wêze. De grutste net-Westerske etnyske minderheid wurdt foarme troch de Sinezen (1,3%). Oare etnyske minderheden binne de lânseigen Mikmak-Yndianen (0,7%), dy't benammen op it westlike diel fan it eilân wenje, en de Frânsktalige Akadianen (2,2%), dy't ôfstamje fan 'e iere Frânske kolonisten en fral konsintrearre binne om Miscouche hinne, yn it súdwesten.
Op it mêd fan godststjinst bestiet mear as 93% fan 'e befolking fan Prins Edwardeilân út kristenen, wêrûnder 47% roomsen en 46% protestanten. De grutste protestantske denominaasjes binne de feriene protestantske United Church of Canada (20%), de presbyterianen (6%) en de anglikanen (5%). Ateïsten en agnosten foarmje 6,5% fan 'e befolking.
Taal
Prins Edwardeilân hat eins gjin offisjele taal dy't as sadanich by wet fêstlein is, mar it Ingelsk fungearret as de de facto offisjele taal. Neffens gegevens fan 'e folkstelling fan 2006 is dat ek de memmetaal fan in grutte mearderheid (93,8%) fan 'e befolking fan 'e provinsje. It Frânsk wurdt as memmetaal sprutsen troch rom 5.300 minsken (4,0%), wêrûnder sa'n 3.000 Akadianen. Yn grutte wie yn 2006 it Nederlânsk de trêde taal fan Prins Edwardeilân, mei 865 sprekkers (0,6%), folge troch it Dútsk, it Spaansk, it Sineesk, it Arabysk en it Hongaarsk, allegear mei mear as hûndert sprekkers. It lânseigen Mikmak waard op Prins Edwardeilân noch sprutsen troch 90 minsken (0,1%).
Klimaat
Prins Edwardeilân hat in seeklimaat dat deun tsjin in lânklimaat oanskoarret. Yn july en augustus, de waarmste moannen, is de trochsneed temperatuer oerdeis fan 23 °C, en yn jannewaris en febrewaris, de kâldste moannen, is dat –3,3 °C. It eilân kriget jiers trochinoar 855 mm delslach, mei dêrûnder oer it hiele winterhealjier ferdield 285 sm snie. Tusken desimber en april stoarmet it geregeldwei, mei dêrûnder ek sniestoarmen. By 't maityd bliuwe de temperatueren leech oant it see-iis yn 'e Saint Lawrencebaai raand is.
Elizabeth II fan it Feriene Keninkryk
Elizabeth Alexandra Mary (Londen, 21 april 1926 - Kastiel Balmoral, 8 septimber 2022) wie fan 1952 oant 2022 keninginne fan it Feriene Keninkryk en steatshaad fan de lannen yn it Britske Mienebest. Fan de Windsor-dynasty wie hja de fjirde monarch. Elizabeth II is mei 70 jier de monarch dy't it langst op de troan sitten hat fan it Feriene Keninkryk. Elizabeth II ferstoar op 8 septimber 2022 yn 'e âldens fan 96 jier.
Breslau
Breslau (Poalsk en offisjeel: Wrocław) is in stêd in it súdwesten fan it hjoeddeiske Poalen. Breslau is de belangrykste histoaryske stêd fan Sileezje en leit oan de rivier de Oder. Breslau is de fjirds grutste stêd fan Poalen.
De stêd is yn de histoarje bekend as Breslau om't it as part fan Sileezje oant 1945 yn Dútslân lei.thumb|250px|Breslau yn de 17e iuw|leftBreslau is de haadstêd fan de Woiwodschaft Nedersileezje en is stêdsdistrikt en regearstee fan de provinsje mei de selde namme. De stêd fungearet as residinsje fan in roomske aartsbiskop en in evangelyske diosesaanske biskop. Der binne ferskate skoallen foar fuortset ûnderwiis en ûndersyksintrums en ek teaters en museums. It is derom dan ek it kulturele en wittenskiplike sintrum fan it folsleine gebiet fan Sileezje. Breslau leit oan de Oder yn in wichtich lân- en mynbougebiet en is ek op it gebiet fan masinebou en metaalyndustry fan betsjutting.
Elizabeth II fan it Feriene Keninkryk
Elisabeth makke as keniginne 15 premiers mei, wêrûnder Winston Churchill, Margaret Thatcher en resinter Boris Johnson. Yn de tiid fan har regear foel it Britske koloniale ryk út inoar, naam de macht fan de Britske aristokrasy ôf en de ynfloed fan de massamedia op de byldfoarming rûn it keningshûs ta.
Berte en jongerein
Elizabeth waard op om 2.40 oere op 21 april 1926 berne, doe't har pake, kening George V, op de troan siet. Har heit, prins Albert, hartoch fan York (letter kening George VI), wie de op ien nei âldste soan fan de kening. Har mem wie Elizabeth, hartochinne fan York (letter keninginne Elizabeth, dy't de jongste dochter wie fan de Skotske edelman Claude Bowes-Lyon, 14e greve fan Strathmore en Kingshorne, en syn frou Nina Cecilia Cavendish-Bendtinck. Hja waard mei de keizersneed op de wrâld brocht yn it hearehûs fan har pake yn Londen, 17 Bruton Street yn Mayfair. Op 29 maaie waard Elizabeth troch de aartsbiskop fan York doopt. Hja krige de namme fan har mem, har twadde namme fan har oerbeppe, keninginne Alexandra en Mary nei har beppe, keninginne Mary. Har gewoane namme wie Elizabeth en hja waard yn de famylje Lilibet neamd. Elizabeth's iennige suster wie Margaret, dy't op 21 augustus 1930 berne wie. De twa prinsessen krigen altiten thús ûnderwiis.
Breslau
Breslau is de haadstêd fan de histoaryske regio Sileezje, en wie fan 1919 oant 1945 de haadstêd fan de nijfoarme Pruisyske Provinsje Nedersileezje en derfoar residinsjestêd en haadstêd fan de provinsje Sileesje, en ek yn de Nasjonaal-Sosjalystyske tiid boppedat de haadstêd fan de ryksgau Neder- en Middensileezje. Nei't Breslau yn 1945 by Poalen foege waard en yn it stee fan de ferdreaune Dútske bewenners Poalen kamen as kolonisten of om't hja ûnder twang ferdreaun wienen, foar in part út Lemberch en oare stêden fan it eardere East-Poalen, waard it Woiwodschaftshaadstêd - ynearsten fan de ek Woiwodschaft mei deselde namme, en sûnt 1999 fan it Woiwodschaft Neder-Sileezje. Al yn 1840 kaam it ynwennertal boppe de 100.000 ynwenners, sa dat Breslau doe al in grutte stêd wie; Yn de 20ste iuw wie it in hiele tiid op twa nei grutste stêd fan Dútslân nei Berlyn en Hamboarch.
Ynwennertal
thumb|center|800px|Breslau
Elizabeth II fan it Feriene Keninkryk
Berte en jongerein
Yn 1936 waard har heit kroand ta George VI fan Grut-Brittanje, nei't syn broer Edward VIII ôfstân die fan de troan om te trouwen mei de skieden Amerikaanske Wallis Warfield Simpson, dat yn dy tiid net koe. As âldste bern fan kening George VI waard hja op dat stuit troanopfolgster en om 't de kening fierder gjin soannen mear krige bleau dat sa.
Twadde Wrâldkriich
thumb|left|250px|Prinses Elizabeth yn tsjinst, april 1945 Yn 1940 doe't de Dútske bombardeminten op Grut-Brittanje (The Blitz) op syn slimst wiene, waarden Elizabeth en Margareth nei it Kastiel fan Windsor brocht, dat feiliger achte waard. Dêr brochten hja it grutste part fan de oarlochsjierren troch.
Yn de Twadde Wrâldkriich begûn hja iepenbiere taken te dwaan en hja tsjinne yn de Auxiliary Territorial Service fan it Britske leger.
Op befel fan kening George VI waard ek in grut tal Britske kroanjuwielen bewarre op it Kastiel fan Windsor. De juwielen waarden ferside stoppe yn in koekblik ûnder it kastiel sels, sadat de nazy's dy net fine koene as hja it lân ynfalle soene. De kriichsjierren wiene in ûnwisse tiid foar it hiele keninkryk en ek foar de keninklike famylje. Mar de krystdagen wie in tiid fan ljocht en ferdivedaasje en de jonge prinsessen spilen dan de krystavontoerenkomeedzje (yn it Ingelsk pantomime neamd) foar en mei de bern fan de meiwurkers fan it kastiel.
Houlik en bern
thumb|Prinses Elizabeth mei har ferloofde Philip fan Grikelân en Denemark Elizabeth troude mei prins Philip fan Grikelân en Denemark. Foar it earste seach Elizabeth prins Philip yn 1934 en by in twadde moeting yn 1939 rekke de doe 13-jierrige Elizabeth fereale op Philip en setten hja útein om inoar brieven te skriuwen. Hja ferloofden op 9 july 1947 doe't Elizabeth 21 jier wie.
De ferloving wie in kwestje fan striid om't Philip yn it bûtenlân berne wie en om 't guon fan syn susters troud wiene mei Dútske prinsen, dy't konneksjes hiene mei it nazisme. Ek de nasjonaliteit fan Philip bleau lang ûndúdlik en in kwestje fan fûle striid, ek al hie Philip sûnt 1939 tsjinne yn de Royal Navy. Op grûn fan in wet út 1705 dy't bepaald dat alle ôfstammelingen fan karfoarstinne Sophie fan Hannover Britske ûnderdanen binne, koe lykwols yn 1972, 25 jier nei syn naturalisaasje, fêststeld wurde dat Philip, as ôfstammeling fan keninginne Fiktoaria, altiten al in Britsk ûnderdaan west hat.
Foar de brulloft die Philip ôfstân fan syn Grykske en Deenske titels, hy gyng oer fan de Gryksk-otterdokse Tsjerke nei de Anglikaanske Tsjerke en krige de efternamme Mountbatten, de famyljenamme fan de Britske famylje fan syn mem. Flak foar de trouwerij waard Philip beneamd ta hartoch fan Edinburgh en tenei soed er oansprutsen wurde as Keninklike Heechheid.
Elizabeth en Philip trouden op 20 novimber 1947 yn de Westminster Abbey yn Londen. Tegearre krigen hja fjouwer bern:
Tegearre joegen de bern Elizabeth acht beppesizzers en tolve oerbeppesizzers.
Regear
thumb|left|250px|Elizabeth op de kroaningsdei Prinses Elizabeth wie yn 1952 yn Kenia om har sike heit te fertsjintwurdigjen. Har man Philip fertelde Elizabeth dêr dat har heit ferstoarn wie. Hja kaam fuortendaliks werom nei Londen as de nije keninginne.
Nei de dea fan har heit op 6 febrewaris 1952 waard Elizabeth it haad fan it Mienebest en regint fan sân ûnôfhinklike lannen fan it Mienebest: it Feriene Keninkryk, Kanada, Austraalje, Nij-Seelân, Súd-Afrika, Pakistan en Seylon. Op 2 juny 1953 waard Elizabeth kroand yn de Westminster Abbey, de earste kroaning fan in foarst dy't op de tillevyzje útstjoerd waard. thumb|260px|Gebieten mei Elizabeth II as keninginne (donkere gebieten oant har dea) Yn de tiid fan Elizabeth as konstitúsjoneel haad hie Grut-Brittanje te meitsjen mei grutte politike feroarings, lykas de swierrichheden yn Noard-Ierlân, de desintralisaasje fan it Feriene Keninkryk, de dekolonisaasje fan mear as 20 lannen yn Afrika en it Karibysk gebiet, de tatreding fan it keninkryk ta de Europeeske Ekonomyske Mienskip en de Brexit. It oantal lannen ûnder lieding fan keninginne Elizabeth ferskilde yn de tiid fan har 70-jierrich jubileum. Meiïnoar hat hja yn dy tiid monarch fan 32 ûnôfhinklike lannen west. It regear fan it net erkende Rodeezje ferklearre him trou oan Elizabeth as keninginne fan it lân, mar Elizabeth akseptearre de titel net. Fidzjy waard mei in militêre steatsgreep yn 1987 in republyk, wêrnei't de Grutte Ried fan Lieders Elizabeth as keninginne bleau erkennen, oant de Ried yn 2012 opheft waard. Dat wie lykwols allinne in seremoaniële titel sûnder rol yn it regear.
Elizabeth neamd it jier 1992 har annus horribilis (in ôfgryslik jier). Yn dat jier gyngen harren soannen Charles en Andrew by de frou wei, gyng har dochter Anne by de man wei en ferneatige in brân in diel fan it Kastiel fan Windsor. De offisjele skieding fan prins Charles en prinses Diana wie yn 1996. In jier letter ferstoar Diana by in ûngemak yn in Paryske tunnel. Yn dy tiid sakke de populêriteit fan Elizabeth bot. De Britske parse joech krityk op de keninklike famylje om't hja harren ôfsûnderen yn de dagen flak foar de begraffenis fan Diana. Sûnt dy tiid ferskynde Elizabeth mear yn it iepenbier en is har populêriteit wer tanommen.
Yn novimber 1999 waard yn Austraalje in referindum holden oer it ynruiljen fan de monarchy en de ynfiering fan de republyk. Fan de befolking stimde 54.87% tsjin de republyk en in soad republikeinen skreaunen harren ferlies ta oan de persoanlike populêrens fan Elizabeth. Ek yn eigen lân bleau de keninginne neffens ûndersiken populêr. Doe't Elizabeth har diamanten jubileum fierde, stie 90% efter de monargy.
Yn 2002 ferstoar har suster Margaret. In grutte klap foar de foarstinne wie yn 'e maaitiid fan 2021 it ferstjerren fan har man Philip nei in siikbêd, mei wa't hja in lokkich houlik fan 73 jier hân hie. Har man is 99 jier woarn.
De lêste jierren hie de keninklike famylje te lijen fan negative publisiteit troch de omgong fan Elizabeth's soan Andrew mei de feroardiele sededelinkwinten Jeffrey Epstein en Ghislaine Maxwell, syn rjochtsaak mei Virginia Giuffre en de beskuldigingen fan seksuëel ûnfoech gedrach. Ek de ferhûzing fan beppesizzer Harry en syn frou Meghan nei de Feriene Steaten en harren fraachpetear mei Oprah Winfrey soargen foar negative publisiteit. Dochs bleau neffens ferskillende omfragen de populêrens fan de monargy yn Grut-Brittanje heech en by it platina-jubileum fan Elizabeth die bliken dat benammen de persoanlike populêriteit fan Elizabeth dêr oan bydroech.
Jubilea
thumb|250px|De keninginne yn 2007 Elizabeth is de monarch dy't it langst op de Britske troan sitten hat. Op 9 septimber 2015 briek hja it record fan keninginne Fiktoaria, dat op 63 jier, sân moannen en twa dagen stie.
Elizabeth's 25-jierrich en 50 jierrich jubileum waarden yn 1977 en 2002 fierd. Mei in grut folksfeest waard yn juny 2012 it 60-jierrich jubileum fierd. It platina-jubileum fierde Elizabeth yn 2022.
Sûnens en dea
Op 8 septimber 2022 makke Buckingham Palace bekend dat de keniginne, dy't yn Balmoral residearre, ûnder medysk tafersjoch stie nei't artsen harren soargen uteren oer har sûnens. De ferklearring wie: "Nei fierdere evaluaasje fan fan 'e moarn meitsje de artsen fan de keninginne harren soargen oer de sûnens fan Hare Majesteit en hawwe har oanrikkemandearre om ûnder medysk tafersjoch te bliuwen". Noch twa dagen earder hie de keninginne dy tiisdeis Liz Truss as nije premier fan Grut-Brittanje beneamd.
De twa âldste bern fan de keninginne, prins Charles mei syn frou Camila, en prinses Anne wiene by har doe't hja dy middeis rêstich ynslepte.
De offisjele ferklearring wie (yn it Frysk):
Har twa jongste bern prins Andrew en prins Edward en de beppesizzers William en Harry wiene ûnderwies, mar kamen pas nei it ferstjerren. Elizabeth sil op moandei 19 septimber njonken har man, prins Philip, begroeven wurde yn de King George VI Memorial Chapel fan de St George's Chapel yn it noardlik diel fan it Kastiel fan Windsor.
Religieuze oertsjûging
Hja stipe ynterreligieuze kontakten en moete lieders fan oare tsjerken, lykas fiif pausen: Pius XII, Jehannes XXIII, Jehannes Paulus II, Benediktus XVI en Fransikus. Faak ferwurke hja yn har Krystboadskip oan it Mienebest in persoanlike opmerking oer har leauwen. Yn 2000 sei hja:
Elizabeth hie har namme ferbûn oan mear as 600 organisaasjes en goede doelen. De 'Charities Aid Foundation' rûsde dat Elizabeth troch har rol as beskermfrou yn har regear meiholp om mear as £ 1,4 miljard yn te sammeljen. Hja hold fan hynstesport en hûnen, fral fan har Welsh Corgi's. Al sûnt 1933 wie hja in grut leafhawwer fan dat hûneras. Yn dat jier skafte de famylje foar it earst sa'n hûntsje oan, dy't de namme Dookie krige.
Rykdom
Oer de rykdom fan keninginne Elizabeth wurdt al jierren spekulearre. Yn 1971 rûsde Jock Colville, har eardere privésekretaris en direkteur fan har bank, Coutts, it fermogen op  £ 2 miljoen (tsjintwurdich (2021) likernôch £28 miljoen). Buckingham Palace neamde yn 1993 in rûzing fan £ 100 miljoen "swier oerdreaun". Yn 2002 erfde Elizabeth it eigendom fan har mem, dat neffens in rûzing £ 70 miljoen bedroech. De Sunday Times Rich List 2020 rûsde har persoanlike fermogen op £ 350 miljoen en dêrmei stie hja op it 372e plak fan de rykste ynwenners fan Grut-Brittanje. In list fan de Sunday Times skreau har yn 1989 in fermogen fan £ 5.2 biljoen ta (tsjintwurdich likernôch £ 13.8 biljoen), mar dat wie ynklusyf it ûnreplik guod fan de steat.
De Royal Collection, dy't tûzenen histoaryske objekten en de Britske kroanjuwielen omfiemje, is gjin persoanlik eigendom fan it keningshûs. Troch in trust wurdt it oan de keninklike famylje ta harren foldwaan steld. Itselde jildt foar de kastielen en offisjele residinsjes lykas Buckingham Palace en it Kastiel fan Windsor en foar it hartochdom Lancaster, mei in ûnreplik guodportefeuille fan £ 472 miljoen yn 2015.
It lekken fan de Paradise Papers yn 2017 ynformearre dat it hartochdom Lancaster ek ynvestearings hie yn de twa belestingparadijzen (Kaaimaneilannen en Bermuda). Sandringham House en Kastiel Balmoral wiene privé-eigendom fan de keninginne. It Britske Crown Estate, mei in fermogen fan £ 14,3 miljard yn 2019, is ek yn in trust ûnderbrocht en kin net troch de monarch persoanlik ferkocht wurde.
Emanuel Murant
Emanuel Murant (Amsterdam, 1622 - Ljouwert, ± 1700) wie in keunstskilder. Hy reizge lange tiid troch Frankryk. Hy trout yn 1670 yn Ljouwert. Wurk fan him hinget yn it Frysk Museum. Syn wurk 'It pleisterplak' is yn 1897 oankocht troch it Ryksmuseum mei finansjele steun fen de Feriening Rembrandt.
Arnold Houbraken oer Murant yn syn De groote schouburgh der Neder­lantsche konstschilders en schilderessen: ''Zyn geneigtheid viel op het verbeelden van Hollandsche Dorpen Landgezigten, en wel inzonderheid op het verbeelden van bouwvallige boere keeten, en huisjes, welke hy zoodanig uitvoerig verbeeld heeft, dat men de steenen van 't muurwerk konde tellen; waar uit wel af te meten is, dat hy geen groot getal van Schilderyen in de waereld gebragt heeft; aangezien dusdanige wyze van schilderen veel tyd met zig sleept. Zyn Broeder David Murant, tot Amsterdam, bezit wel het meeste getal van zyne konstwerken die hier te land zyn, wyl hy veele jaren in Vrankryk en elders gereist heeft. Inzonderheid was zyn Konst in Vriesland gewild: daar hy met 'er woon naar toe trok. Dog hy is te Leeuwaarden in 't jaar 1700 gestorven. Hy was een Leerling van Philip Wouwerman''. Yn Wouwerman syn skoalle krige er it helder en sulvereftich koloryt, dat syn skilderwurk, besteande benammen út doarpsgeschten mei gebouwen, brêgen, hutten, boufallen ensfh. ûnderskiedt. Se binne sa krekt skildere dat de pannen en stienen mei in fergrutglês te tellen wêze soene. Ien fan syn lânskippen stiet fol mei byldsjes, skiep en fûgels en hie in pleats op de foargrûn yn de manier fan Paulus Potter.
Universiteit fan Aberdeen
thumb|left|Foaroansicht fan it âldste kolleezje, Kings College De University of Aberdeen is ien fan de twa universiteiten fan Aberdeen yn Skotlân. De universiteit bestiet al sûnt 1495.
De oare universiteit is de Robert Gorden University (RGU), dy't pas yn 1992 de universiteitsstatus krige.
Blauhúster Puollen
De Blauhúster Puollen is in natoergebiet fan 65 hektare by Aldegea. It gebiet bestiet út trije boezemmarkes It Fliet, Reidmar en Sipkemar en it eardere bûtlân fan it Tsjesskar.
De Puollen binne, farrend oer it wetter, frij tagonklik en wurde beheard troch It Fryske Gea. It behear bestiet benammen út it safolle mooglik hanthavenjen fan de rêst op it wetter. De greiden wurde net bedonge en let yn it jier meand en ien kear neiweide.
Bysûndere planten binne hjir troch de wetterkwaliteit net folle, it is nammerste geskikter as pleister- en foerazjeargebiet foar wetterfûgels. De smjunt komt hjir in soad, krektas de wintertsjilling, wylde ein en merkel. De wink, dy't yn de omlizzende polders syn freten siket, brûkt de markes as sliepplak. Yn "It Fliet" lizze twa eilantsjes dy't eigendom binne fan partikulieren. Tusken Reidmar en Sipkemar leit de boezemgreide fan it Tsjesskar. Skriezen en tsjirken brieden hjir earder in soad mar wyls is it boezemlân weisakke.
Drijber (famylje)
Drijber is de efternamme fan in Nederlânske famylje.
As stamheit jildt de 17e iuwske Jan van Drijberde, dy't neamd wurdt yn de hurdsteeregisters fan it Drintske Lhee. Nei alle gedachten lizze de woartels fan de famylje yn, of yn de omkriten fan, Drijber. Fan oarsprong wiene de Drijbers lânbouwers, fan de 19e iuw ôf wiene leden fan dy famylje ek aktyf yn de gemeentlike polityk.
Wolsumer Ketting
Wolsumer Ketting is in buorskip noardeast fan Wolsum yn de gemeente Súdwest-Fryslân. De namme komt ek foar as Wolsumerketting, Wolsumer Ketting Huys en De Ketting. De delsetting ûntstie by it kettinghûs, in tolhûs, dêr't in tolkeatling oer it farwetter fan Boalsert nei Drylts lei. Yn 1700 stiene dêr trije huzen.
Clach na Beinne
thumb|Sicht fanôf Glen Dye
Clach na Beinne (Ingelsk: Clachnaben) is in 589 meter hege berch yn Glen Dye, Aberdeenshire, Skotlân. It is in karakteristike berch, dy't men sjen kin op ferskate plakken fan de Lower Deeside. De top fan de berch bestiet út in graniten rotsblok. Om de berch te beklimmen kin men fan it parkearplak oan de Cairn O'Mounth (Banchory-Fettercairn) wei, 10 kilometer súdlik fan Banchory ôf, útein sette.
Krine Boelens
Krine Boelens (Nes, 12 septimber 1914 - Ljouwert, 19 maart 1995) wie ûnderwizer (ûnder oare yn Hidaard), skoalhaad en ûnderwiisynspekteur (1958-1972) fan it leger ûnderwiis.
Hy wie warber foar de opbou fan de Fryske skoalle en as taalsosjolooch ferbûn oan it Pedagogysk Advysburo fan de Fryske Akademy.
Yn Skiermûntseach waard yn 1966 in skoalle nei him ferneamd, de Inspecteur Boelensschool.
Dochmarwatts
Dochmarwatts wie oan 'e ein fan de tweintichste iuw in (blues)band út Marrum.
Gearstalling
De band spile "kramtriedblues", blues mei skerpe punten, in term dy't betocht waard troch sjonger Johan Kok. De earste oanset waard makke yn 1996 troch oprjochters Johan Kok (bas), syn broer Wilco (slachwurk) en Wietse Bouma (gitaar). Mei noch in oantal kammeraten waard der muzyk makke yn ien fan de romten fan it âlde suvelfabryk yn it doarp. Doe't yn 'e rin fan 1997 Jaap Hijma (gitaar), dy't de mannen in kear heard hiene as gastmuzikant by Swiet & Bjuster, der by kaam krige de muzyk mear karakter en waarden der yn koarte tiid in behoarlik oantal kovers en eigen nûmers ynstudearre. Bouke van Jaarveld (saksofoan en trompet) kaam der noch by en Wietse ferruile syn gitaar foar in bas. Underwilens wie Johan Kok al promovearre ta sjonger.
Muzyk
Yn 1998 spile de band op ferskate lokaasjes yn 'e regio yn tinten, hokken en skuorren. "In pear bankjes en in krat bier" wie it motto en foar dy priis spilet de band in hiele jûn. Yn 1999 ferskynde de selsmakke CD "Bite....net sobje". In jier letter die de band mei oan "Lytske Aaipop", in soarte fan talintejacht foar begjinnende bands. De Dochmarwatts wûne mei gemak en mochten op Peaskemoandei it grutte Aaipop iepenje. Datselde jier waard ek de CD "Echo fan 'e Klaai" opnommen yn Studio Après Midi yn Burgum. Op dy skiif steane 10 nûmers dy't yn Burgum opnommen waarden en ien nûmer dat "live" opnommen waard op it festival "LIET" yn skouboarch De Harmonie yn Ljouwert. De measte nûmers binne fan de hân fan Jaap Hijma, oanfold mei in oantal kovers fan it duo J. Kok/W. Bouma.
Ein
Yn de rin fan 2002 sei sjonger Johan Kok dat er der mei ophâlde woe; de kombinaasje fan muzyk, wurk en in jonge húshâlding waard him tefolle. De fjouwer oerbliuwende Dochmarwatts stienen foar de kar: in oare sjonger sykje, sels sjonge, of der mei ophâlde. Hja besleaten ta it lêste. Op 21 desimber 2002 spilen de Dochmarwatts foar it lêst foar harren fans yn de oefenromte yn Westernijtsjerk.
Dêrnei
Johan hat him weromlutsen út de muzykwrâl, Bouke hat seis jier lang bassist west by in top 100-band, en Wietse en Wilco meitsje muzyk mei harren hobbyband "De Four Luite". Jaap Hijma wie yn 2005 ferantwurdlik foar it grutte teaterspektakel "Marrum - Texas" en hat yn 2006 in pear kear optreden mei Jacob de Boer (sang & mûlharp) en Oege Reitsma (bas & sang) ûnder de namme "De Jongerein fan Juster".
Op 18 juny 2010 joegen de Dochmarwatts in reüny-optreden fan in oere yn kafee "De Groene Oase" yn Marrum. Bylden fan dit barren binne op YouTube te finen.
Tharwoastyn
thumb|Lizzing fan de Thar thumb|Rin fan de Sarasvati troch de Tharwoastyn thumb|left|300px|De Tharwoastyn by Jaisalmer in Rajasthan De Tharwoastyn, ek wol de Grutte Yndiaaske Woastyn, is in woastyn, dy't foar in part yn de Pakistaanse provinsjes Sindh en Pûnjab leit en fierders yn de Yndiaaske dielsteaten Pûnjab, Haryana, Rajasthan en Gujarat.
De woastyn hat in oerflak fan likernôch 240.000 km² (of 450.000 km² at de rânegebieten mei kserofyl strewiel meirekkene wurdt). De woastyn leit foar twatredde part yn Yndia, 61% dêrfan yn Rajastan.
Yn it súdwesten fan de Thar, yn de rjochting fan de Arabyske See, leit de Rann fan Kutch, in lege sâltflakte en oan it seizoen bûn sompegebiet.
It grutstepart is de Thar in rotswoastyn útsein in lyts gebiet yn it fierste westen dat sân is.
Klimaat
It gebiet hat ekstreme temperaturen, fan 45 °C yn de simmer oant ûnder it friespunt yn de winter. De delslach it jier sit tusken de 120 mm yn it uterste westen oant 375 mm mear nei it easten ta. It bytsje delslach is fral it gefolch fan de lizzing oangeande it Aravalliberchtme, wêrtroch't it gebiet yn de moesson hast gjin wetter krijt.
Wâldbuorren
Wâldbuorren is it noardlike diel fan De Gaastmar yn de gemeente Súdwest-Fryslân. De namme komt ek foar as Woudburen.
Aberdeenshire
Aberdeenshire (Skotsk-Gaelysk: Siorrachd Obar Dheathain), dat sûnt 1996 bestiet, ien fan de 32 riedsgebieten fan Skotlân. Aberdeen sels is net in part fan dat riedsgebiet, mar foarmet in eigen riedsgebiet. Lykwols hat Aberdeenshire syn haadplak yn Woodhill House, yn Aberdeen. Dêrtroch is Aberdeenshire it ienichste riedsgebiet fan Skotlân dat it haadplak bûten de eigen grinzen hat. Aberdeenshire grinzet oan Angus en Perth en Kinross yn it suden, en Highland en Moray yn it westen. It riedsgebiet Aberdeenshire is ferneamd nei it eardere greefskip Aberdeenshire, ien fan de greefskippen fan Skotlân, dat oant 1975 bestie, mar in oare gebiet besloech en oare grinzen hie.
Kruiningen
Kruiningen is in plak yn de Nederlânske provinsje Seelân, en leit op Súd-Bevelân. It doarp hie ein 2008 4.011 ynwenners. Kruiningen makket diel út fan de gemeente Reimerswaal, wêrfan it, it haadplak is.
Bank (finansjele ynstelling)
In bank is in bedriuw dat him taleit op finansjele tsjinstferliening. Persoanen, oare bedriuwen en organisaasjes kinne tsjin in fergoeding (de rinte) jild dat se op dat stuit net nedich hawwe, by in bank ynlizze. De bank lient dat jild dêrnei tsjin in hegere rinte wer út oan oare lju, dy't om jild ferlegen sitte. It ferskil tusken de útkearde en de ûntfongen rinte is fan âlds de wichtichste ynkomsteboarne foar banken. It eigenskipswurd dat by it haadwurd 'bank' heart, is bankêr. Alle banken mei-inoar wurde oantsjut as it bankwêzen of de bankêre sektor. Mei û.m. fersekeringsmaatskippijen, ynvestearringsbedriuwen en effektebeurzen foarmje banken de finansjele sektor. De oprjochter of eigner fan in bank, of immen dy't in hege funksje by in bank beklaait, is in bankier.
Etymology
It wurd 'bank' is in lienwurd út it Midfrânsk, fan banque, dat sels wer út it Italjaansk ûntliend is, fan banca, dat "tafel" betsjut. Dat komt wer fan it Aldheechdútske banc of bank, mei de betsjutting "wurkbank". De oarspronklike betsjutting fan it wurd bank sa't dat tsjintwurdich foar de finansjele ynstelling brûkt wurdt, ferwiisde nei de tafels fan 'e Midsiuwske jildlieners yn Florâns.
Skiednis
De skiednis fan it bankwêzen giet tebek op 'e Aldheid, doe't foarrinners fan 'e moderne banken lienings yn nôt útbetellen oan keaplju en boeren dy't guod tusken ferskillende stêden ferfierden. Dy praktyk ûntstie om 2000 f.Kr. hinne yn Assyrje en Babyloanje. Yn it âlde Grikelân en it Romeinske Ryk hiene jildlieners yn 'e twadde helte fan it earste milennium f.Kr. harren sit yn timpels. Behalven dat se jild útlienden, fierden se ek twa wichtige ynnovaasjes yn: men koe by harren jild stoarte en jild wikselje fan 'e iene faluta yn 'e oare. Ut argeologyske fynsten yn Sina en Yndia hat bliken dien dat dêr yn dyselde tiid ek jild útliend waard.
De oarsprong fan it moderne bankwêzen leit lykwols yn it Itaalje fan 'e Lette Midsiuwen en de iere Renêssânse, en yn 't bysûnder yn rike hannelsstêden as Florâns, Lucca, Siena, Feneesje en Genua. Yn it fjirtjinde-iuwske Florâns waard it bankwêzen dominearre troch de Bardi- en Peruzzi-famyljes, dy't ek tûken fêstigen yn oare dielen fan Jeropa. Ien fan 'e meast ferneamde Italjaanske banken út dy snuorje wie de Medici Bank, dy't yn 1397 oprjochte waard troch Giovanni di Bicci de' Medici. De ierste steatsbank, de Banco di San Giorgio waard yn 1407 yn Genua oprjochte.
Omtrint dyselde tiid spilen famyljes as de Fuggers, Welsers, Berenbergs en Rothschilds in wichtige rol yn 'e fêstiging fan it moderne bankwêzen yn it Hillige Roomske Ryk en Frankryk. De âldste anno 2019 noch besteande bank is de Monte dei Paschi di Siena, yn it Italjaanske Siena, dy't sûnt 1472 sûnder ûnderbrekking op it mêd fan finansjele tsjinstferliening aktyf west hat. Op it twadde plak stiet de Dútske Berenberg Bank fan Hamburch (oprj. 1590) en op it trêde plak Sveriges Riksbank (oprj. 1668) yn Sweden.
Moderne bankpraktiken, lykas de útjefte fan bankbiljetten, sette geandewei de santjinde en de achttjinde iuw útein. Keaplju begûnen doe harren goud op te slaan by de goudsmidden, dy't foar de opslach fan harren eigen goud al oer klûzen beskikten. Dy brochten foar dy tsjinst by de keaplju in beskaat bedrach yn rekken. Yn ruil foar eltse stoarting fan goud joegen se kwitânsjes ôf dêr't de stoarting op beskreaun stie. Dy kwitânsjes koene oarspronklik net ferhannele wurde; inkeld dejinge dy't de stoarting dien hie (of, yn it gefal fan in stjergefal, syn erfgenamten) koene it goud wer by de goudsmid ôfhelje. De goudsmidden setten doe stadichoan útein mei it útlienen fan jild út namme fan 'e stoarter, en dêrút ûntjoegen har úteinlik de moderne bankpraktiken. De earste bankbiljetten waarden yn 1695 útjûn troch de Bank of England.
Aktiviteiten
Banken hâlde har dwaande mei: Banken binne dêrtroch aktyf op sawol de jildmerk as de kaptaalmerk. Njonken boppesteande aktiviteiten jouwe banken ek advizen op 'e neamde wurkmêden en publisearje se research op makro- en mikro-ekonomysk gebiet.
Regulearring
Fanwegen harren wichtigens foar it finansjeel systeem en harren ynfloed op nasjonale ekonomyen binne banken yn 'e measte lannen yn hege mjitte regulearre. Ien útfloeisel dêrfan is dat banken oer it algemien in minimaal fereaske kaptaal yn kas hawwe moatte (d.w.s. in minimumbedrach oan jild dat se net útliene kinne), om likiditeit te bewissigjen yn it gefal fan ûnfoarsjoene omstannichheden. Want as de klanten it fertrouwen yn 'e bank ferlieze en ynienen tagelyk al har ynleine jild opnimme wolle, kin in bank dêr net oan foldwaan en sil er faillyt gean, sa't bgl. yn 'e ynternasjonale Bankekrisis fan 'e twadde helte fan 'e 2000-er jierren ferskate kearen bard is. De easken oangeande dit ûnderwerp binne basearre op in groep ynternasjonaal oannommen standerts dy't bekendsteane as de Akkoarten fan Basel.
Strjitten yn Hurdegaryp
De Strjitten yn Hurdegaryp:
De strjitten yn Hurdegaryp binne ûnder oare neamd nei histoaryske nammen en fûgelnammen mar ek nei mei de fleanbasis Ljouwert yn ferbân steande nammen. In soad hurdegarypsters wurkje dêr:
Mike van de Goor
Mike Willem Frank (Mike) van de Goor (Oss, 14 maaie 1973) is in eardere Nederlânske follyballer en beheart ta de gouden generaasje dy't op de Simmerspullen fan 1996 Olympysk kampioen waard. Hy die yn totaal trijeris mei oan de Olympyske Spullen.
Syn Olympysk debút op de Olympyske Spullen fan 1996 wûn hy, tegearre mei syn broer Bas van de Goor, mei de Nederlânske ploech in gouden medalje. De ploech fersloech Itaalje yn de finale. Fjouwer jier letter op de Olympyske Spullen fan Sydney waard er mei de Nederlânske ploech fiifde. Yn 2004 wie er lid fan de Nederlânske ploech dy't op de Simmerspullen yn Atene njoggende waard. Ek spile er yn de ploech dy't op it Europeesk kampioenskip fan 1997 yn Nederlân de gouden medalje wûn hat. Yn totaal hat Mike van de Goor 356 ynterlannen spile foar de Nederlânske ploech.
Gewichtheffen op de Olympyske Simmerspullen 1988
200px|thumb|right|It Olympysk gewichthef Stadion fan Seoul 1988
De Olympyske Simmerspullen 1988 ek wol de XXIVe Olympiade neamd, waarden yn 1988 yn Seoul, Súd-Korea hâlden, It gewichtheffen waard hâlden yn it Olympic Weightlifting Gymnasium. Hjoed de dei ek wol bekind as de Woori Financial Art Hall.
Doping
Der waarden tidens dizze spullen fjouwer gewichtheffers betraape op it brûken fan doping. Dat wiene twa Bulgaren, Mitko Grablev út de klasse oant 56 kg en Angel Gentsjev út de klasse oant 67,5 kg, En twa Hongaren, Kálmán Csengeri út de klasse oant 75 kg en Andor Szanyi út de klasse oant 100 kg. Sy waarden allegear út de útslach skrast.
Medaljespegel
De top-10 fan lannen dy't by it gewichtheffen medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen fan 1996.
Haijo Apotheker
Harm Haijo Apotheker (Loppersum, 5 juny 1950) is in Nederlânske politikus foar D66.
Apotheker is sosjolooch dy't as wethâlder fan Loppersum en dêrnei as boargemaster fan Muntendam, Veendam en Ljouwert wurdearring krige, hoewol't er sawol yn earstneamde as yn lêstneamde ('reade') gemeenten ynearsten net wolkom wie. Doetiids wie er ek in tal jierren lid fan de Provinsjale Steaten fan de provinsje Grinslân.
Hy rûn as minister fan Lânbou yn it twadde kabinet-Kok fêst yn de Haachske polityk. Hy stapte nei tsien moannen op en waard dêrnei boargemaster. Earst fan Stienwyk, dêrnei fan de fúzjegemeente Stienwikerlân.
Fan 15 febrewaris 2010 ôf wie Apotheker waarnimmend boargemaster fan Snits. Nei't dy gemeente op 1 jannewaris 2011 opgien wie yn de gemeente Súdwest-Fryslân waard er dêr earst waarnimmend boargemaster en begjin 2012 boargemaster. Dat bleau er oant 31 desimber 2017, wêrnei't er per 1 jannewaris 2018 waarnimmend boargemaster fan 'e nije gemeente De Waadhoeke waard. Op 30 oktober 2018 waard er opfolge troch Marga Waanders. Nei twa moannen lins waard Apotheker per 1 jannewaris 2019 waarnimmend boargemaster fan 'e nije fúzjegemeente Noardeast-Fryslân. Yn oktober fan dat jier waard bekend dat FNP-deputearre Johannes Kramer Apotheker begjin jannewaris 2020 opfolgje soe.
Underskieding
By syn ôfskied fan de gemeente Súdwest-Fryslân, yn desimber 2017, waard Apotheker beneamd ta Ofsier yn de Oarder fan Oranje-Nassau.
Needstâl
thumb|Hynder yn in izeren travalje In needstâl, njidstâl of travalje is in houten as metalen konstruksje wêryn't in hynder fêstsetten wurde koe om bekapt en beslein te wurden troch de hoefsmid. It hynder waard fêstsetten yn dizze konstruksje, mei oan de foar-, syd- en efterkant houten balken. Ienkear fêstsetten yn de travalje koe it hynder suver gjin kant mear út. Mei izeren keatlings (soms waarden touwen brûkt) koenen de stâljonges de hoeven makliker optille. De keatlingen of touwen gienen ien kear om de poat hinne en waarden dan op de houten balk tild om dan it keatling nochris om de skonk en de houten balke te draaien. De hoefsmid koe sa de hoef bekappe en/of beslaan sûnder it risiko te rinnen om in traap te krijen of it folle gewicht fan it hynder op him te krijen.
Ieburch
thumb|Ieburch ± 1890 De state Ieburch of Eeburg stie yn Lekkum, gemeente Ljouwert. Fan de state is neat werom te finen. Op 11 april 1898 wurdt de terp fan Ieburch ôfgroeven. Yn Lekkum ferwiist noch in strjitte nei de state.
De state waard boud yn 1768 en yn 1898 ôfbrutsen. Yn 1767 giet de Wâldseiner skipsbouwer Tiete Hylkes Tromp (1704-1785) rintenierjen te gean. Yn Lekkum keapet er lân mei iopstal, njonken de pastorije foar de tsjerke oer. Yn 1768 liet it de opstal yngreven ferouwe en joech de state de namme Ieburch. De namme ferwiisde nei de Ie dêr't de helling fan Tromp yn Wâldsein oan stie en tafallich, ei it wetter dat lâns synnije hûs rûn, de Ie tusken Ljouwert en Dokkum. Tromp ferstoar ek yn Lekkum; syn grêfsrtien leit yn de tsjerke. Der stiet lykwols net de namme Tiete Hylkes Tromp op mar it sjikere Tiete van Hettinga Tromp - yn 1778 hie hy him ferneamd nei syn famylje fan memmeklant. Ieburch fererve op syn ienige dochter Wytske, troud mei Hein Blok. Dit houlik bleau sûnder bern en it besit ferfoel dêrnei oan in efterneef, in soan fan neef Solke Walles en nicht Tjitske Ages Tromp. Dy erfde it op betingst dat hy Tiete hjitten gie en op de state wenjen gie. Dizze Tiete, letter presidint fan it Provinsjaal Gerjochtshof, kaam syn ferplichtingen nei en kaam yn it hûs mei syn alve bern. Yn 1832 stiet Tiete Solkes Tromp yn it kadaster fermeld as eigener mei as funksje “Vicepresident bij de Rechtbank”.
Needstâl
Oarsprong
thumb|Travalje yn Meeswyk, België It wurd ‘travalje’ is in ferbastering fan ‘travaille’ fan it Frânske tiidwurd travailler = 'arbeidzje, wurkje': yn feite dus in wurkplak(je). De travalje stamt fan healwei de 18e iuw en is nei alle gedachten Frânsk fan oarsprong. De Frânske legers nommen in mobile travalje op in karre mei; sadwaande koene de hynders ûnderweis troch in hoefsmid byhâlden wurde. Foar de komst fan de travalje waarden de hynders yn Nederlân foar it beslaan gewoan oan de muorre fan de pleats fêstsetten.
Sybrand fan Osinga (stoarn 1623)
Sybrand fan Osinga († 1623) wie grytman fan Wûnseradiel en wenne yn Skettens. Sybrand wie in soan fan Jancke fan Osinga, dykgraaf fan de suderdiken fan Wûnseradiel, en lei him ta op de ferbettering fan de wettersteat yn syn gritenij. Tsien jierren foar syn beneaming ta grytman wie hy al folmacht op de Lânsdei foar Westergoa. Yn 1618 krige hy syn kommisje as lid fan deputearden en folge yn dy kwaliteit yn 1620 de lykstaasje fan greve Willem Loadewyk. Twa jierren letter wie hy lid fan de steaten-generaal, en ferstoar yn 1623. Hy boaske earst mei At Aggema en letter mei Luts fan Scheltema. Hy wenne yn Skettens op Osingastate, dat er sels bouwe litten hie.
Tongbrekkerssechje
In tongbrekkerssechje is in wurd, of in sin, dêr't de útspraak gauris problemen fan jaan kin. De measte talen ha sokke sinnen. Tongbrekkers binne meastentiids makliker út te sprekken as men de taal net sprekt, mar wol wit hoe't it fonetysk útsprutsen wurde moat. It hoege lykwols net perfoarst lange sinnen te wêzen. It kin by in tongbrekkerssechje hannelje om wurden dy't, net maklik fluch efterinoar sein wurde kinne. Mar it kin ek in mingeling wêze fan wurden dy't hast itselde sein wurde.
It tongbrekkerssechje fan Grutte Pier
In ferneamd foarbyld fan in tongbrekkerssechje is ferbûn mei de ferhalen oer Grutte Pier. Hy soe it as sjibbolet brûkt hawwe om Hollanners dy't hawwe woenen dat se Fries wienen te ûntmaskerjen:
''Bûter, brea en griene tsiis,
Wa't dat net sizze kin is gjin oprjochte Fries.
Neffens Waling Dykstra waard dat sechtje brûkt yn 1500 doe 't de Hartoch fan Saksen Frjentsjer belegere.
Oare foarbylden
Wytse Watses wever wennet West wiet :Warkum. Wa wit wat Wytse Watses wever weeft? Wytse Watses wever weeft wite wollene wanten.''
Foarbylden fan Trijfel
Nico Scheepmaker die yn syn rubryk Trijfel yn de Ljouwerter Krante ris in oprop om tongbrekkers op te stjoeren:
''Der siet in snip op 't Snitser skip,
Sidney Paget
thumb|Paget syn hantekening Sidney Edward Paget (/ˈpædʒɪt/) (Londen, 4 oktober 1860 - Margate, 28 jannewaris 1908) wie in Britske keunstner út it Viktoriaansk tiidrek, dy't it meast bekend waard fan syn yllustraasjes by de Sherlock Holmes-ferhalen fan Arthur Conan Doyle yn The Strand Magazine.
Biografy
Sidney Paget wie de fyfde fan njoggen bern fan Robert Paget, de klerk fan St. James en St. John yn Clerkenwell, en Martha Paget (berne Clarke ), in muzykûnderwizeres. Yn 1881 gie Paget nei de Royal Academy Schools. Dêr rekke er befreone mei Alfred Morris Butler, in studint arsjitektuer dy't mooglik model stie foar Pagets yllustraasjes fan Dr. John Watson. Tusken 1879 en 1905 droech Paget achttjin skilderijen, dêr't njoggen fan portretten wiene, by oan de tentoanstellingen fan de Royal Academy.
Tongbrekkerssechje
Foarbylden fan Trijfel
Dy snie it spek mei de bek fan 't spit
Sidney Paget
Biografy
Paget syn tekeningen ferskynden yn it Strand Magazine, de Pictorial World, The Sphere, The Graphic, The Illustrated London News en The Pall Mall Magazine; syn wurk waard bekend yn sawol it Feriene Keninkryk as de Feriene Steaten. Hy levere yllustraasjes foar Arthur Morrisons Martin Hewitt detektiveferhalen en Arthur Conan Doyles syn Sherlock Holmes-ferhalen, dêr't er in soad mei bydroech oan de populariteit fan beide searjes.