cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kronborg
Holger de Deen
Yn de kazematten ûnder Kronborg is in byld fan Holger fan de byldhouwer Hans Peder Pedersen-Dan út 1907.
Hamlet
De setting fan it stik Hamlet fan Shakespeare is Elsinore, de Ingelske namme fan Helsingør.
Oars
Yn 1915 iepene it Maritym Museum in tentoanstelling yn it kastiel. It museum beljochte doe de Deenske maritime skiednis fan âlde tiden oant doe. Tsjintwurdich leit de fokus fan it museum mear op de Deenske kommersjele skipfeart fanôf de midsiuwen oant de moderne tiid. It museum hat de Kronborg ferlitten en is sûnt 2013 fêstige oan de Ny Kronborgvej op de eardere werf fan Helsingør.
Slapstick
Slapstick (Ingelsk foar "klapstôk") is in soarte fan humor dy't basearre is op fysike aktiviteit dy't oer de grinzen hinne giet fan 'e normale fysike komeedzje. Dizze foarm fan lichaamlike humor is sa oerdreaun dat er dúdlik los stiet fan 'e wurklikheid en troch syn absurditeit ekstra grappich wurdt.
De term 'slapstick' komt fan 'e Ingelske beneaming foar in wurktúch, de batacchio of bataccio, dat yn 'e sechstjinde iuw yn it Italjaanske toaniel ûntwikkele waard om in lûde klap te meitsjen dy't foar it hiele publyk dúdlik te hearren wie as de iene akteur de oare in opstopper ferkocht. It bestiet út twa houten latsjes wêrfan't it iene in hânsel hat. De beide latsjes sitte oaninoar fêst mei eat dat bûge kin (bygelyks in stikje lear). As men mei de slapstick in hommelse beweging makket, klappe de beide latsjes tsjininoar oan en meitsje dan in klappend en komysk klinkend lûd. Soks waard dien troch ien dy't yn 'e kûlissen stie en de timing fan 'e klap persiis syngronisearje moast mei de aksje op it toaniel. Ek koe it dat de akteurs inoar mei slapsticks te liif giene, sadat it foar it publyk wol liek as sloegen se inoar mei latten of stokken hielenal yninoar, wylst se inoar eins amper rekken.
De slapstick wie ien fan 'e ierste special effects, dy't al yn 'e tiid Shakespeare by it opfieren fan syn komeedzjes brûkt waard, lykas by In Komeedzje Fol Fersinnen. Yn 'e njoggentjinde iuw rekke de slapstickkomeedzje yn Ingelân alhiel ynboargere as in toanielsjenre. Yn 'e 1890-er jierren ûntwikkele de ynfloedrike Britske komyk en ympressario Fred Karno in foarm fan teäter dêr't alhiel gjin dialooch mear oan te pas kaam en dy't in foarrinder wie fan 'e lettere slapstickfilm.
Martinustsjerke (Himpens)
De Martinustsjerke is de doarpstsjerke fan Himpens yn de gemeente Ljouwert. De tsjerke wurdt beheard troch de stifting "Freonen fan de Tsjerke Himpens-Tearns" en wurdt brûkt as kultureel sintrum, mar der fine ek noch geregeldwei tsjerketsjinsten plak.
Slapstick
As filmsjenre wie slapstick yn it tiidrek fan 'e stomme film in útkomst, mei't der net by praten hoegde te wurden om fermaak te bieden. Komiken út dy tiid dy't ferneamd waarden mei slapstickwurk, wiene Charlie Chaplin, Buster Keaton, Harold Lloyd, Laurel en Hardy, de Marx Brothers, de Keystone Cops en The Three Stooges. Nei de yntroduksje fan 'e lûdsfilm oan 'e ein fan 'e 1920-er jierren, waarden der folle minder slapstickfilms makke. Slapstick kaam lykwols fan 'e 1930-er jierren ôf werom yn 'e foarm fan tekenfilms, lykas de koarte films oer Goofy fan Disney, Woody Woodpecker fan Walter Lantz, Tom en Jerry fan MGM, en Bugs Bunny fan Warner Bros.
Martinustsjerke (Himpens)
Skiednis
De lytse herfoarme mienskip fan Himpens waard yn de jierren 1980 gearfoege mei dy fan Goutum en it gebou waard oan de stifting Freonen fan de Tsjerke Himpens-Tearns oerdroegen. Yn de jierren 1990 waarden de tsjerkebanken ferfongen troch losse stuollen. Mei de oanlis fan de nije wenwyk Suderbuorren koe der op 9 desimber 2001 wer foar it earst sûnt 1988 in tsjerketsjinst yn it Himpenser tsjerkje holden wurde.
Oargel
It oargel fan de tsjerke datearret út 1962 en waard boud troch H.J. Vierdag.
Klokken
Yn de Twadde Wrâldkriich waarden de klokken fan de tsjerke troch de besetter foardere. Se waarden yn 1949 ferfongen troch twa nije klokken en drage de opskriften :
Gebrûk
De tsjerke is in kultureel sintrum, mar dêrnjonken is it ek in troutsjerke fan de gemeente Ljouwert en wurdt de tsjerke noch regelmjittich ferhierd oan de protestanske gemeente fan Goutum e.o. om tsjerketsjinsten te fieren.
Lyle (Washington)
Skiednis
It plak is stifte rûn 1859 en de iere namme fan it plak wie Klickitat Landing. De earste bewenner fan Jeropeesk komôf wie Egbert French fan Ohio. Yn 1866 ferkocht French syn eigendommen oan James O. Lyle fan The Dalles, Oregon en hy ferhûze nei White Bluffs. Lyle buorke lân oan de Oregonske kant fan de Kolumbia en besleat om nei de Washingtonske kant te ferhûzjen. In postkantoar kaam al rillegau. In stoomboat ferbûn it plakje om post te leverjen. Yn 1907 kaam it spoar fan de Spokane, Portland and Seattle Railway justjes benoarden it plakje lâns. It hjoeddeiske doarp waard ûntwurpen yn 1909, wilens it âldere part bekend waard as it sintrum (downtown). Yn 1941 krige Lyle in lyts fleanfjild.
Hjoeddedei
Lyle bestiet hjoeddedei út likernôch twa parten: it sintrum wat oan de noardwâl fan de Kolumbia leit en it part dat heger op de heuvels boppe de rivier. It sintrum hat in supermerk, 2 tsjerken, in kroech, in restaurant/kafee, in benzinestasjon mei in graazje, in twaddehâns winkel en in hotel. Bewennings binne oan wjerskanten fan it sintrum, dus beëasten en bewesten. Nije wentes binne boud op it hegere part fan it doarp, mei gruttere en djoerdere wentes. Hjir hat jin in moai útsicht oer de Kolumbia kleau. Lyle leit lykwols sa'n goed 100 km beëasten de stêdekloft fan Portland-Vancouver, dochs it is lykwols beskôge as in 'sliepstêd'.
Ekonomy
Lyle hat gjin legere skoalle, mar wol ien foar fuortset ûnderwiis, wilens it 10 km beëasten lizzende Dallesport it krekt oarsom hat. Dus bern fan beide plakken gean dus nei de legere skoalle yn Dallesport en de hegere skoalle yn Lyle.
Fierders binne by Lyle in tal fruit- en wynhôven en biine der surfmooglikheden yn de Kolumbia flakby it plak.
Klimaat
De omkriten hawwe in waarme (mar gjin hite) en drûge simmers, mei trochsneed temperatuer fan 22°C. Neffens it Köppen klimaat klassifikaasje hat Lyle in middelânsk seeklimaat, oantsjutten as "Csb" op klimaatkaarten.
Protestantske tsjerke (Bornich)
De Protestantske tsjerke oan de Rathausstraße is in tsjerkegebou yn it plak Bornich yn de Dútske dielsteat Rynlân-Palts.
Beskriuwing
Aldste dielen fan de tsjerke foarmje de toer en in part fan it skip, dy't werom geane op de 12e iuw. De rest fan de oarspronklike tsjerke is yn de 16e iuw ôfbaarnd. De nijbou fan 1573 waard yn de 18e iuw oan de súdlike kant ferhege en yn de jierren 1960-1962 restaurearre. Nettsjinsteande de barokke feroarings yn de 18e iuw mei it ynbringen fan houten galerijen en in stúkplafond is yn de tsjerke de oarspronklik romaanske pylderbasilyk noch goed te trasearjen. It trijesidich sletten koer is fan oarsprong goatysk.
Boppe de galerij hinget in skilderij út de earste helte fan de 17e iuw mei in foarstelling fan de krusiging, dy't taskreaun wurdt oan de Flaamske skoalle yn neifolging fan Peter Paul Rubens. De barokke preekstoel waard yn 1724 foar 20 ryksdaalders yn Nastätten boud.
Oargel
It barokke oargelfront datearret út 1724, wylst it ynstrumint sels út 1937 stamt en troch de firma Weigle boud waard. It hat twa manualen, ien pedaal, 13 klinkende registers en in elektryske traktuer.
Op de middelste oargeltoer steane de latynske wurden QUIS UT DEUS en op de oare tuorren lofts LAUDAE (= Laudate) en rjochts DOMINUM ("Lovet de Heare"). Quis ut Deus betsjut "Wa is as God" en is de latynske oersetting fan de namme Michael, itjinge mooglik in ferwizing is dat de tsjerke eartiids yn de roomske tiid oan de aartsingel Michael wijd wie.
De oargelgalerij is beskildere mei blommen en putto's.
Grutte Priis Formule 1 fan Jeropa 2000
Utslaggen fan de Grutte Priis Formule 1 fan Jeropa 2000 yn Nürburg op 21 maaie 2000. It wie de sechsde fan 17 races fan de Formule 1 yn 2000. Hy waard op de Nürburgring hâlden. De race waard hâlden oer 67 omgongen, op it 4,5 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 305,2 kilometer.
Haaien en roggen
De haaien en roggen (Latynske namme: Elasmobranchii) foarmje in ûnderklasse fan 'e stamme fan 'e rêchstringdieren (Chordata), de ûnderstamme fan 'e wringedieren (Vertebrata), de tuskenstamme fan 'e kaakdieren (Gnathostomata) en de klasse fan 'e kreakbienfisken (Chondrichthyes). Dit is in taksonomyske groep fan fisken dy't fan uterlik tige by tige op "echte" fisken (oftewol bienfiskeftigen) liket, mar kwa ynterne lichemsbou sa sterk fan harren ferskilt dat se yn in apart klasse pleatst binne. Sa't de namme al oanjout, hearre ta de haaien en roggen de haaien (Selachii) en de roggen (Batoidea).
Skaaimerken
De haaien en roggen binne ien fan 'e beide ûnderklassen fan kreakbienfisken; de sustergroep wurdt foarme troch de seekateftigen (Holocephali). Haaien en roggen ûnderskiede har fan oarsoartige fisken trochdat se gjin swimblaas hawwe. Ynstee hawwe se grutte levers dy't fol sitte mei in oaljige substânsje, en dêrmei behâlde se har driuwfermogen, krekt sa't de measte bienfiskeftigen dat dogge mei in swimblaas. By djipseehaaien kin de lever sadwaande oant wol 20% fan it lichemsgewicht útmeitsje. Haaien en roggen beskikke oer fiif oant sân kieuspjalten dy't yndividuële horizontale iepenings oan wjerskanten fan it foarlichem foarmje. Fierders hawwe se in stive rêchfin en lytse skobplaatsjes, dy't har hûd tige rûch makket. Haaien en roggen komme rûnom foar yn tropyske en tuskenbeiden wetters, mar binne seldsum yn 'e poalseeën.
Aktearjen
Aktearjen (fan it Frânske acter, "opfieren" of "toanielspyljen") is in minsklike aktiviteit wêrby't men in ferhaal fertelt troch it lichaamlik út te byldzjen en/of it nei te spyljen. In synonym foar aktearjen is toanielspyljen, al wurdt dêrmei meast ferwiisd nei foarmen fan aktearjen wêrby't men fysyk op it toaniel stiet, d.w.s. in live-opfiering fersoarget fan bgl. in toanielstik, musical, opera of operette. De beneaming aktearjen is lykwols ek fan tapassing op net live-wurk, lykas in harkspul, in film of in tillefyzjesearje. Immen dy't aktearret is in akteur (froulike foarm: aktrise) of toanielspiler (toanielspylster). De rol dy't men útbyldet wurdt in personaazje neamd.
Foar aktearjen is breed ferskaat oan feardichheden nedich, wêrûnder net yn it lêste plak in goed ûntwikkele ynbyldingsfermogen. Fierders kin men net sûnder lichaamlike en emosjonele ekspressiviteit, in dúdlike artikulaasje, it fermogen om jins stim drage te litten en it fermogen om in rol te ynterpretearjen. Dêrnjonken ferget aktearjen faak ek it fermogen om ferskillende dialekten te sprekken en/of aksinten te brûken, ymprovisaasjefermogen, dingen neidwaan te kinnen troch ta te sjen hoe't oaren it dogge, en in beskaat talint foar pantomym. In protte akteurs en aktrises oefenje lange tiid op harren keunst troch spesjalisearre kursussen en lesprogramma's te folgjen. Dêrby wurdt harren troch in opienfolging fan ynstrukteurs net inkeld leard hoe't se aktearje moatte, mar faak ek om te sjongen, hoe't se har foar de kamera hâlde en drage moatte en hoe't se it bêste audysjedwaan kinne.
Ien fan 'e ierst bekende akteurs wie yn it âlde Grikelân fan 'e sechsde iuw f.Kr. ien út Ikaria dy't Tespis (Thespis) hiet. Dêrfandinne wurde akteurs yn it Ingelsk yn heechdravende taal ek noch wolris thespians neamd. Ien fan 'e wichtichste pylders fan it aktearjen, dêr't sels de grutste filmstjerren net oan ûntkomme, is it repetearjen fan harren rollen. Lju dy't net de kost fertsjinje mei aktearjen, mar it derby dogge, as leafhawwerij, wurde amateur-akteurs neamd. Sokken binne faak lid fan in amateurtoanielferiening, wêrfan't eartiids hast elts doarp yn Fryslân wol ien hie. Amateur-akteurs kinne ek figuranten wêze, dy't by profesjonele produksjes foar de eftergrûnfolling soargje.
Swimmen op de Paralympyske Simmerspullen 1984
De VIIe Paralympyske Simmerspullen waarden yn 1984 halden yn Stoke Mandeville (Grut-Brittanje) en New York, (Feriene Steaten).
De Paralympyske Simmerspullen fan 1984 waarden yn twa ferskillende lannen organisearre. Dit wie foaral te witen oan de Amerikaanske handikaptensport Organisaasjes en de wize fan Fûnsenwinnen. Mei namme de Amerikaanske Rolstoelsport Organisaasje woe sa’n soad ynfloed ha en sporters op de Spullen, dat it foar de oare Organisaasjes (Blinnen, Spastysksi en Amputearden) net te akseptearjen wie. Dizze trije nasjonale organisaasjes besletten dêrop de mei ynstimming fan de 3 ynternasjonale Organisaasjes: IBSA (Blinnen), CP-ISRA (Spastysksi) en ISOD (Amputearden) om de Paralympyske Spullen yn New York, de Feriene Steaten te halden fan 16 juny oant 30 juny 1984, Sûnder de rolstoelsporters. Dy krigen in Spulen fan 23 july 1984 oant 1 augustus 1984 yn Stoke Mandeville.
Manlju
{| width=60%
4 x 50 m Frije Slach A1-A8
{| width=60%
4x50 m Frije Slach A1-A9
{| width=60%
4 x 50 m Frije Slach L1-L6
{| width=60%
4 x 100 m Frije Slach B1-B3
{| width=60%
4 x 50 m wisslslag A1-A9
{| width=60%
4 x 100 m wisslslag A1-A9
{| width=60%
Froulju
{| width=60%
4 x 50 m Frije Slach C1-C8
{| width=60%
4 x 100 m Frije Slach A1-A9
{| width=60%
3 x 50 m Wikselslach 2-4
{| width=60%
Aktueel (tydskrift)
Aktueel wie in Nederlânsk tydskrift dat foar it meastepart manlju as doelgroep hie. It wie in wykblêd wêryn't publisearre waard oer de entertainmentyndustry, sport en misdie. Fierders stiene der artikels yn oer aktuële ûnderwerpen, mei dêropta ien of twa neakenfotoreportaazjes fan jonge froulju.
Aktueel ûntstie yn 1982 troch in nammewiziging fan it yn 1978 oprjochte tydskrift Rits. Nei 24 jier lang ferskynd te wêzen as Aktueel, folge op 21 juny 2006 in twadde nammeferoaring. Dêrnei gie it wykblêd fierder as Aktueel Sportief. It rjochte him fan dat stuit ôf benammen op sport, en de eroatyske ynhâld ferdwûn suver hielendal út it tydskrift.
Al yn maart 2009 waard de namme foar de trêde kear feroare. It blêd kaam doe Aktueel MAN te hjitten, mei in ynhâld dy't wer mear op manlju en minder algemien op sport rjochte wie. De nije formule holp lykwols net om 'e oplaach te fergrutsjen; it tydskrift rekke finansjeel yn 'e benearing, en waard yn 2012 úteinlik opheft.
Semint (boumateriaal)
Semint is in fluch hurdzjend bynmiddel dat brûkt wurdt foar bouwurken. It is in fynmealle materiaal dat nei it mingen mei wetter in plastyske massa foarmet. Semint bestiet benammen ut kalsiumwetterstofsilikaat en hurded likegoed yn de bûtenloft as ûnder wetter. Mei semint kinne derfoar geskikte materialen oanienkit wurde ta in stabyle massa. It wurdt benammen brûkt as grûnstof foar beton en mitselspeesje.
Gearstalling
Der binne ferskillende soarte semint mei in lytser of grutter gehalte oan portlânsemint en heechovensemint. Se wurde oantsjutte mei CEM I oant en mei CEM V.
Sterkte
Der binne 3 klasse semint: C 32,5, 42,5 en 52,5. De yndeling yn klasse bard troch in drukproef mei in mortelprisma nei 28 dagen. Mortel fan klasse C 52,5 mat dan op syn minst in druksterkte fan 52,5 MPa hawwe.
De mortelprisma bin dêrby baseare op in standert ferhâlding fan semint, wetter en sân.
Ferûntweardiging
As emoasje hat ferûntweardiging behalven mei lulkens ek te krijen mei walging en teloarstelling. Men kriget sa'n gefoel almeast as jin sels misjegene wurde troch in oar of as jins rjochtfeardichheidsgefoel op in oare wize oantaast wurdt, bgl. troch in ûnearlike behanneling fan in oare persoan. Dejinge dy't skuldich is oan it ûnrjocht dat de boarne is fan 'e ferûntweardiging, wurdt ek it doelwyt fan 'e lulkens dy't út 'e ferûntweardiging fuorkomt. Neffens psycholooch Claude Miller is ferûntweardiging "in net-primêre, diskrete, sosjale emoasje, dy't yn 't bysûnder de ôfkarring omfiemet fan 'e skuldweardige die fan in oar". Dejinge dy't it gefoel fan ferûntweardiging ûndergiet (de waarnimmer), is dêrby fan miening (oft dat no objektyf sa is of net) dat de die dêr't it om giet de objektive noarmen en wearden geweld oandocht. Tagelyk ferwûnet dyselde die ek ymplisyt it selsbyld fan 'e waarnimmer. Ferûntweardiging is in foarm fan adaptyf hâlden en dragen, dat net foarkomme kin sûnder ynteraksje mei oaren, om't it in gefoel is dat altyd troch in oar yn jin oproppen wurdt.
List fan boargemasters fan Baarderadiel
Dit is in list fan boargemasters fan de eardere Nederlânske gemeente Baarderadiel oant dy gemeente op 1 jannewaris 1984 opgie yn de gemeente Littenseradiel.
Coimbragroep
thumb|280px|Akademygebou fan de [[Universiteit Leien]] De Coimbragroep is in yn 1985 oprjochte, en formeel ynsteld yn 1987, netwurk fan 39 fan de âldere Jeropeeske universiteiten dy't ynternasjonaal heech oanskrean steane. De namme fan de groep komt fan de Universiteit fan Coimbra, yn Portugal. Brussel is de sit fan de organisaasje
Krystman
De krystman, yn 'e Angelsaksyske wrâld better bekend as Santa Claus, en ek wol Saint Nicholas, Father Christmas of (yn 'e Feriene Steaten) Kris Kringle neamd, is in legindarysk figuer yn 'e Westerske kultuer dy't op krystjûn (24 desimber) oer de hiele wrâld pakjes besoargje soe foar bern dy't har it ôfrûne jier goed holden en droegen hawwe. Dit figuer fynt syn oarsprong yn 'e persoan fan 'e kristlike hillige Nikolaas fan Myra, hoewol't der ek eleminten fan 'e Germaanske god Weda yn opnommen binne. De moderne krystman kaam direkt fuort út 'e ferminging, yn 'e Feriene Steaten, fan 'e Nederlânske tradysjes omtrint Sinteklaas mei it Britske idee fan Father Christmas. Yn 'e achttjinde iuw ûntstie sa yn it noardeasten fan 'e Feriene Steaten de krystman, dy't stadichoan útwoeks ta in nasjonaal en dêrnei ta in ynternasjonaal figuer. Syn fersprieding waard yn 'e 1930-er jierren sterk oanfitere trochdat er troch Coca Cola foar in reklamekampanje brûkt waard.
Foarstelling
De krystman wurdt foarsteld as in fleurige, grouwe blanke âldman mei sniewyt hier en in snor en in lang burd fan deselde kleur. Hy laket faak en docht dat op in wize dy't klinkt as "ho ho ho". Soms hat er in lyts briltsje op. Hy draacht in read pak, besteande út in broek en in jaske, dat by de kraach, de úteinen fan mouwen en by de seamen ôfset is mei wyt bûnt (of nepbûnt). Oer it jaske hinne hat er in brede mulrym om fan swart lear mei in grutte gasp fan gielkoper of koper. Ek syn swiere learzens binne fan swart lear. Op 'e holle hat er in reade mûtse, wêrfan't de râne ôfset is mei wyt bûnt, en dy't in wite pompon oan 'e delhingjende punt hat.
Neffens de Noardamerikaanske tradysje is de krystman eins in ûnstjerlike boartersguodmakker dy't it jier trochbringt yn syn wurkplak op 'e Noardpoal mei it meitsjen fan 'e presintsjes foar de oankommende kryst. Neffens Canada Post leit de wente fan 'e krystman op Kanadeeske gerjochtichheid, mei as postkoade H0H 0H0. Yn 'e folkloare fan oare lannen wennet er op oare plakken; sa soed er neffens de Finske tradysje yn Rovaniemi, yn it Finske part fan Laplân residearje, wylst de Noaren syn wente yn Drøbak hawwe wolle en de Denen úthâlde dat er yn Grienlân wennet, yn 'e neite fan Uummannaq. Yn Noard-Amearika wurdt bern ferteld dat de krystman in leger fan "lytse helpers" hat om alle boartersguod op 'e tiid ôf te krijen. Dy helpers binne saneamde krystelven, dy't likernôch heal sa grut binne as in folwoeksen minske en foarsteld wurde mei puntearen en klaaid yn griene klean. Soms is der ek in 'krystfrou', de oarehelte fan 'e krystman, dy't ornaris oantsjut wurdt as Mrs. Claus.
Op krystjûn, 24 desimber, loeget de krystman, neffens de Noardamerikaanske folkloare, syn belslide fol mei alle kado's dy't er it ôfrûne jier mei help fan 'e krystelven makke hat. Dy kado's, mei dêropta snobbersguod, binne bestimd foar bern dy't har it ôfrûne jier goed holden en droegen hawwe, eat dêr't de krystman in list fan byhâldt. Stoute bern soene gjin pakje krije, of inkeld stienkoal, hoewol't dêr yn 'e praktyk neat fan blykt. De belslide kin fleane, en wurdt lutsen troch njoggen fleanende rindieren: Rudolph, Dasher, Dancer, Prancer, Vixen, Comet, Cupid, Donner en Blitzen. Dêrmei reizget de krystman troch de loft, wêrby't er leech oer de huzen skeart. Hy 'parkearret' de slide op it dak en giet dan sels mei in sekfol kado's troch de skoarstien nei binnen ta om 'e juste kado's op it juste adres ûnder de krystbeam te lizzen of yn 'e boppe de hurd ophongen sokken (stockings) te stopjen. Dêr wurde se de oare moarns, op earste krystdei, troch de bern oantroffen. It is wenst om in glês molke mei koekjes foar de krystman efter te litten.
Oarsprong
De krystman sa't dy tsjintwurdich foarsteld wurdt, is in grienmank fan 'e god Weda, it histoaryske figuer fan 'e hillige Nikolaas fan Myra en inkele personaazjes út 'e folkloare, te witten: Sinteklaas en Father Christmas.
Weda
Weda (ek bekend as Wodan of Odin) is in god dy't troch de âlde Germanen assosjearre waard mei it Midwinterfeest oftewol Júl. Inkelen fan syn withoefolle bynammen yn it Aldnoarsk binne Jólnir (de "Júlman") en Langbarðr ("Langburd"). Neffens de Noardske mytology beriidt er de wite achtskonkige hynst Sleipnir, dy't troch de loft fjouwerje koe. By de Westgermanen stied er bekend as de oanfierder fan 'e Wylde Jacht, in spûkeftige groep jagers op hynders dy't, beselskippe troch grutte jachthûnen, yn it tsjuster troch de nacht raast.
Nikolaas fan Myra
Nikolaas fan Myra wie in fjirde-iuwske etnysk Grykske kristlike biskop fan Myra, yn Lysje (no Demre yn Turkije). Hy hie in reputaasje fan goederjouskens dy't basearre wie op syn rynske jeften oan 'e earmen. It bekendste ferhaal datoangeande is dat Nikolaas de trije dochters fan in fromme mar strjitearme kristen fan breidsskatten foarseach, sadat se trouwe koene en net ta in libben fan prostitúsje feroardiele wêze soene. Nikolaas fan Myra waard letter hillich ferklearre troch de Roomsk-Katolike Tsjerke, en foarme de basis foar de folkloare omtrint Sinteklaas.
Sinteklaas
Yn Nederlân, Belgje en dielen fan Dútslân ûntjoech de ferearing fan Nikolaas fan Myra as folkshillige, wêryn't ek eleminten opnommen wiene fan it prekristlike leauwe yn Weda, him troch de iuwen hinne ta it Sinteklaasfeest. Dêrby wurdt Sinteklaas foarsteld as in âldman mei in lang wytgriis burd, klaaid yn it wite klaad fan in biskop mei dêroerhinne in reade tabbert en mantel. Op 'e holle draacht er in miter en yn 'e hân hâldt er in kromstêf. Hy wennet yn Spanje, mar komt yn novimber mei de steamboat oer nei Noardwest-Jeropa, dêr't er, beselskippe troch negroïde wurknimmers dy't Swarte Piten neamd wurde, de bern op 'e foarjûn fan syn hjeldei pakjes bringt. Dêrby riidt er in skimmelhynst oer de dakken, wylst de Swarte Piten de pakjes troch de skoarstiennen yn 'e hûs bringe en foar de iepen hurd (foarhinne) of de kachel of ferwaarmingsradiator (no meastal) efterlitte yn 'e berneskuon dy't dêr foar dat doel 'opset' binne. Pakjesjûn falt sadwaande op 5 desimber, de deis foar de hjeldei fan 'e hillige Nikolaas op 6 desimber.
Skiednis
De krystman ûntjoech him yn it noardeasten fan wat no de Feriene Steaten binne, geandewei de santjinde en de achttjinde iuw doe't dêr de folkloare fan Nederlânske kolonisten omtrint Sinteklaas ferraande mei de folkloare dy't Ingelske kolonisten hiene oer Father Christmas. De Ingelsktalige namme dy't úteinlik it measte brûkt waard foar it nij ûntstiene legindaryske figuer, wie Santa Claus, dat eins in ferbastering is fan 'Sinteklaas'. Dy namme waard yn 1773 foar it earst neamd yn 'e Amerikaanske parse. De Santa Claus út dy tiid miste lykwols de measte skaaimerken dêr't er hjoed de dei om bekend stiet. Sa publisearre de Amerikaanske skriuwer Washington Irving yn 1809 it boek History of New York, wêryn't er de draak stiek mei de Nederlânske kultuer fan New York. Syn Santa Claus waard net mear foarsteld as in biskop, lykas Sinteklaas, mar ynstee as in grouwe Nederlânske seeman mei in piip en in tsjûke griene winterjas.
Yn 1821 waard yn New York it boek A New-Year's Present: To the Little Ones from Five to Twelve publisearre. Dêryn stie it anonime gedicht Old Santeclaus with Much Delight, wêryn't foar it earst de measte moderne karakteristiken fan 'e krystman beskreaun waarden. In protte fan dy skaaimerken waarden as tradisjoneel akseptearre nei de anonime publikaasje fan it tige ynfloedrike gedicht A Visit from St. Nicholas yn 'e krante de Sentinel yn Troy (New York) op 23 desimber 1823. Dat gedicht stiet tsjintwurdich fral bekend ûnder de earste regel: The Night Before Christmas. Clement Clarke Moore bewearde letter dat hy de skriuwer wie, hoewol't guon letterkundigen fan miening binne dat Henry Livingston jr. (dy't njoggen jier foar Moore syn bewearing ferstoar) de wiere skriuwer west hawwe moat.
Hoe dan ek, yn The Night Before Christmas wurdt de krystman beskreaun as "mûtel en plodsk, in rjocht fleurige âld elf" (chubby and plump, a right jolly old elf) mei "in lytse rûne búk" (a little round belly) dy't "skodde as er lake, allyk in komfol pudding" (shook when hy laughed like a bowlful of jelly). Ut it gedicht wurdt dúdlik dat de krystman eins in soarte fan dwerch of kabouter wie, al waard er oantsjut as in elf. Ek waard yn it gedicht foar it earst de fleanende belslide neamd en de acht oarspronklike rindieren Dasher, Dancer, Prancer, Vixen, Comet, Cupid, Dunder en Blixem. De nammen Dunder en Blixem wiene ferbasterings fan it Nederlânske donder ("tonger") en bliksem ("wjerljocht"), mar waarden letter net mear begrepen en geandewei de njoggentjinde iuw feroare yn 'e mear Dútsk klinkende nammen Donner en Blitzen.
Meitiid waard de krystman net mear sjoen as in elf mei it stal fan in dwerch of in kabouter, mar as in minske mei in postuer fan normale grutte, hoewol't er wol beskôge waarde as ûnstjerlik en bejeftige mei magyske krêften. Tige ynfloedryk wiene datoangeande de yllustraasjes fan Thomas Nast dy't û.o. yn 1863 yn it tydskrift Harper's Weekly ferskynden. Ek it ferhaal dat de krystman op 'e Noardpoal wennet, wie in betinksel fan Nast.
De tafoeging fan Mrs. Claus, as de oarehelte fan Santa Claus, oan 'e folkloare omtrint de krystman, sette mids njoggentjinde iuw útein mei it wurk fan ferskate Amerikaanske skriuwers. Har persoan waard yn 1889 popularisearre troch de dichteresse Katharine Lee Bates mei it gedicht Goody Santa Claus on a Sleigh Ride.
De krystman sels waard oan it begjin fan 'e tweintichste iuw fierder popularisearre troch it berneboek The Life and Adventures of Santa Claus fan 'e Amerikaanske skriuwer L. Frank Baum (dy't ek The Wonderful Wizard of Oz skreau). Dêryn kaam foargoed fêst te stean dat de krystman, alteast fan oarsprong, in minske wie, waans ûnstjerlikens en magyske krêften fertsjinne wiene troch in foarbyldich libben, en him taparte wurden wiene troch wêzens dy't fan natuere ûnstjerlik wiene. It boek stelde ek de motiven fan 'e krystman fêst: om bern fan alle rangen en stannen lokkich te meitsjen.
De fersprieding fan 'e krystman bûten Noard-Amearika krige in sterke ympuls doe't ôfbyldings fan him yn 'e 1930-er jierren brûkt waarden foar in reklamekampanje fan Coca-Cola, in merknamme dêr't er sûnt altyd min ofte mear mei ferbûn bleaun is. De populariteit fan 'e reklame-ôfbyldings soargen foar it ûntstean fan it ferhaal dat de krystman útfûn wie troch Coca-Cola. Dat is net wier. De krystman bestie lang foartiid al en Coca-Cola wie sels net iens it earste merk frisdrinken dat ôfbyldings fan him brûkte om produkten oan 'e man te bringen (dat wie White Rock Beverages-mineraalwetter yn 1915).
Geandewei de tweintichste iuw waarden der ferskate ôfbyldings fan 'e krystman makke, dy't sjen lieten hoe't er it boartersguod foar de bern sels mei de hân makke. Uteinlik ûntstie dêrút it idee dat er in grut wurkplak hawwe moast mei withoefolle "lytse helpers" (de krystelven), dy't him holpen om alle pakjes op 'e tiid foar de kryst klear te hawwen. Yn 1956 brocht George Melachrino it popliet Mrs. Santa Claus út. Dat en it berneboek How Mrs. Santa Claus Saved Christmas, fan Phyllis McGinley, út 1963, standerdisearren it byld fan Mrs. Claus yn 'e Amerikaanske krystfolkloare. In oare moderne tafoeging oan 'e krystmanleginde wie Rudolph, in njoggende rindier. Dat waard foar it earst neamd yn in boekje út 1939 fan Robert L. May, dêr't sjonger Gene Autry yn 1949 t tige populêre krystliet Rudolph the Red-Nosed Reindeer op basearre.
Aleksander fan Bruce, greve fan Carrick
Aleksander fan Bruce (Ingelsk: Alexander Bruce, Normandysk-Frânsk: Alexandre de Brus, Skotsk-Gaelysk Alasdair Bruis; 1??? – Halidon Hill, 19 july 1333) wie in Skotsk ealman dy't oan heitekant ek fan Normandysk en Iersk etnysk komôf wie. Hy wie in omkesizzer fan 'e ferneamde kening Robert I fan Skotlân, en sneuvele yn 1333 yn 'e Twadde Skotske Unôfhinklikheidsoarloch.
Libben
Aleksander wie de (wierskynlik oerwûne) soan fan Edwert fan Bruce, de jongere broer fan 'e ferneamde Skotske kening Robert I, dy't sels fan 1316 oant 1318 hege kening fan Ierlân wie. Aleksander syn mem wie Isabella fan Strathbogie, de dochter fan Jan fan Strathbogie, greve fan Atholl.
Oer Aleksander is net sa'n bjuster soad bekend. Hy krige yn 1329 de titel greve fan Carrick taparte, dy't syn heit foar him droegen hie. Nei syn heite dea yn 'e Slach by Faughart, yn 1318, wie dy wer yn it besit kommen fan Aleksander syn omke, Robert I, en by de berte fan syn neef David II, yn 1324, hie dy de titel krigen. Doe't David yn 1329 syn heit opfolge as kening, waard it greefskip fan Carrick trochskood nei Aleksander. Dêrmei wied er de lêste greve fan Carrick út it Hûs Bruce.
Aleksander spile fierders yn 1332, by it útbrekken fan 'e Twadde Skotske Unôfhinklikheidsoarloch, in ambifalinte rol ûnder de earste ynfal fan 'e troepen fan Edwert fan Balliol yn Skotlân. In skoft lang wied er aktyf as folgeling fan Balliol, mar letter joech er him wer by syn eigen folk. Hy sneuvele op 19 july 1333 yn 'e Slach by Halidon Hill, wylst er oan 'e Skotske kant focht.
Aleksander fan Bruce wie troud mei Eleönoara Douglas, de docher fan 'e beskermhear fan Skotlân Archibald Douglas. Mei har hied er ien dochter, Eleönoara fan Bruce, dy't letter troude mei in Willem fan Cunningham, hear fan Kilmaurs.
Chesty Puller
Chesty Puller (wiere namme: Lewis Burwell Puller; West Point (Firginia), 26 juny 1898 – Hampton (Firginia), 11 oktober 1971) wie in Amerikaansk marinier dy't focht yn 'e Banane-oarloggen (yn Sintraal-Amearika en op Hispanjoala), yn 'e Twadde Wrâldoarloch en yn 'e Koreaanske Oarloch. Hy wie de meast ûnderskate militêr yn 'e skiednis fan it Amerikaanske Marinierskorps, dy't û.m. fiif kear it Navy Cross wûn, trije kear de Air Medal en sawol in Distinguished Service Cross as in Purple Heart.
Begjin 1920-er jierren naam Puller diel oan 'e Amerikaanske besetting fan Haïty, en ein jierren tweintich, begjin jierren tritich oan 'e Amerikaanske besetting fan Nikaragûa. Yn 'e Twadde Wrâldoarloch focht Puller yn 'e Stille Súdsee tsjin 'e Japanners, wêrby't er lange tiid behelle wie yn 'e Slach om Guadalcanal, yn 'e Salomonseilannen. Letter joech er lieding oan 'e Amerikaanske ferovering fan Peleliu, in eilân yn 'e arsjipel fan 'e Karolinen, wat ien fan 'e bloedichste slaggen wie dêr't it Amerikaanske Marinierskorps ea by belutsen west hat. Yn 'e Koreaanske Oarloch naam Puller û.m. diel oan 'e riskante lâningsoperaasje by Inchon. Hy swaaide yn 1955 ôf mei de rang fan luitenant-generaal.
Jonkheid en oplieding
Puller waard yn 1898 berne yn West Point, yn 'e Amerikaanske steat Firginia, as de soan Matthew Puller, in winkelman, en dy syn frou Martha. Syn heit kaam te ferstjerren doe't er tsien jier wie. Puller waard grutbrocht mei de ferhalen dy't âlde feteranen út 'e Amerikaanske Boargeroarloch yn 'e winkel fan syn âldelju fertelden oer de oarlochshelden fan 'e Konfederaasje, lykas Stonewall Jackson en Robert E. Lee. Dat late derta dat in jonge Chesty Puller yn 1916 besocht om tsjinst te nimmen yn it Amerikaanske Leger, sadat er meifjochtsje koe yn 'e Grinsoarloch mei Meksiko. Hy wie doe lykwols noch net mearderjierrich en hie sadwaande ferlet fan 'e tastimming fan syn mem, en dy woe dêr neat fan witte.
Ynterbellum
Tsjin 'e tiid dat Puller foar de ofsiersoplieding slagge, wie de Earste Wrâldoarloch foargoed foarby. Fan gefolgen moast it Amerikaanske Marinierskorps ynkrimpe, en sadwaande rekke Puller syn ofsiersrang kwyt. Earst krige er tsien dagen lang in non-aktive status, en dêrnei waard er yn rang weromset nei korporaal. Koarte tiid letter waard er oersee stjoerd nei Haïty, in lân dat fan 1915 oant 1934 ûnder in Amerikaanske besetting suchte yn it ramt fan 'e Amerikaanske Banane-oarloggen yn Sintraal-Amearika en op Kuba en Hispanjoala. Puller waard dêr mei de tydlike rang fan luitenant tafoege oan 'e Sjendarmery fan Haïty. Yn dy hoedanichheid naam er tusken 1919 en 1924 diel oan mear as fjirtich militêre operaasjes tsjin 'e Caco-rebellen. Yn dyselde tiid besocht er twaris om 'e noch om syn ofsiersrang yn it marinierskorps werom te krijen. Yn 1922 tsjinne er in skoft as adjudant fan majoar Alexander Vandegrift, dy't letter kommandant fan it Amerikaanske Marinierskorps wurde soe.
Begjin 1924 waard Puller weromroppen nei de Feriene Steaten, dêr't er op 6 maart fan dat jier einlings en te'n lêsten wer de rang fan twadde luitenant weromkrige. Neitiid waard er efterinoar stasjonearre op 'e mariniersbasis yn Norfolk (Firginia), oan The Basic School yn Quantico (Firginia), en by it Amerikaanske 10de Mariniersrezjimint, ek yn Quantico. Yn july 1926 waard er oerpleatst nei it Marinestasjon Pearl Harbor, yn Hawaï, en yn 1928 waard er jitris oerpleatst, diskear nei de mariniersbasis yn San Diego, yn súdlik Kalifornje.
Yn desimber 1928 waard Puller, op 'e nij yn it ramt fan 'e Banane-oarloggen, útstjoerd nei Nikaragûa, yn Midden-Amearika, dat fan 1912 oant 1933 krekt as Haïty beset holden waard troch de Feriene Steaten. Hy waard dêr tafoege oan in ôfdieling fan 'e Nikaragûaanske Nasjonale Garde. Tusken 16 febrewaris en 19 augustus 1930 fierde Puller syn manskippen oan yn fiif oanfallen efterinoar, eltse kear tsjin in oermacht fan wapene banditen. Dêrfoar waard him neitiid syn earste Navy Cross takend. Yn july 1931 kearde er werom nei de Feriene Steaten, dêr't er yn Fort Benning (Georgia) de ienjierrige ferfolchoplieding foar ofsieren folge. Nei't er dy mei goed gefolch ôfrûne hie, tsjinne Puller fan 20 septimber 1932 oant 1 oktober 1933 op 'e nij yn Nikaragûa. Dêr hied er de lieding oer de Amerikaanske mariniers en Nikaragûaanske nasjonale gardisten yn it lêste grutte treffen fan 'e Sandinistyske Rebûlje: de Slach by El Sauce, op 26 desimber 1932. Foar syn rol dêre ûntfong Puller neitiid in twadde Navy Cross.
Nei't er op 'e nij weromkeard wie yn 'e Feriene Steaten, waard er útstjoerd nei Sina, dêr't er it befel krige oer it mariniersdetasjemint dat taheakke wie oan 'e Amerikaanske legaasje te Peking. Letter tsjinne er ek oan board fan 'e USS Augusta, in kruser fan 'e Amerikaanske Aziatyske Float, mei as kaptein de lettere admiraal Chester W. Nimitz. Yn juny 1936 kaam Puller werom yn 'e Feriene Steaten, dêr't er oansteld waard as ynstrukteur oan The Basic School yn Philadelphia. Yn maaie 1939 gied er mei de rang fan majoar werom as kommandant fan it mariniersdetasjemint oan board fan 'e USS Augusta. Nei't er in skoftke yn dy hoedanichheid tsjinne hie, waard er nei Sina stjoerd, dêr't er fan maaie 1940 oant augustus 1941 yn Sjanghai tsjinne as befelhawwer oer it 2e Bataljon fan it Amerikaanske 4e Mariniersrezjimint (2/4). Nei in perioade fan ferlof krige Puller doe, koart foar't de Feriene Steaten troch de Japanske oanfal op Pearl Harbor belutsen rekken by de Twadde Wrâldoarloch, it befel oer it 1e Bataljon fan it 7e Mariniersrezjimint (1/7), in ûnderdiel fan 'e Amerikaanske 1e Mariniersdifyzje, dy't legere wie op it Loftstasjon fan it Marinierskorps New River, yn Noard-Karolina (letter omneamd ta Camp Lejeune).
Twadde Wrâldoarloch
Yn it foarjier fan 1942 waard it 7e Mariniersrezjimint, dêr't Puller syn bataljon ta hearde, by de nije 3e Mariniersbrigade foege. Dy waard útstjoerd om West-Samoä, in Nijseelânske koloanje, te ferdigenjen tsjin in mooglik Japanske oanfal. De brigade arivearre dêr op 8 maaie. Letter waard it 7e Mariniersrezjimint wer fan 'e 3e Mariniersbrigade losmakke, en op 18 septimber 1942 waard it rezjimint oerpleatst nei it eilân Guadalcanal, yn 'e Salomonseilannen, in Britske koloanje yn 'e Stille Súdsee. Op Guadalcanal waard it rezjimint wer opnommen yn 'e 1e Mariniersdifyzje. Op it strategysk leine eilân fûn fan augustus 1942 oant febrewaris 1943 de bloedige Slach om Guadalcanal plak tusken de Amerikaanske mariniers en Japanske troepen.
Puller, ûnderwilens befoardere ta luitenant-kolonel, late koart nei syn oankomst op Guadalcanal syn bataljon yn in ferbiten gefjocht oan 'e Manatikau. Yn dy striid rêde Puller troch fluch tinkwurk trije fan syn kompanjyen fan 'e ferneatiging doe't dy besingele rekken troch in gruttere Japanske legermacht. Puller draafde nei de kust ta, seinde de Amerikaanske torpedoboatjager USS Ballard om help en liet doe syn besingele troepen yn lâningsfartugen evakuëarje wylst de kanonnen fan 'e torpedoboatjager dekkingsfjoer ôfjoegen.
Letter yn 'e Slach om Guadalcanal wie Puller syn 1e Bataljon fan it 7e Mariniersrezjimint ien fan twa Amerikaanske ienheden dy't yn 'e saneamde Slach om Henderson Field yn 'e nacht fan 24 op 25 oktober 1942 it fleanfjild Henderson Field ferdigenen tsjin in hiel Japansk rezjimint. (De oare Amerikaanske ienheid wie it 3e Bataljon fan it Amerikaanske 164e Ynfanteryrezjimint fan it Amerikaanske Leger.) De fjildslach duorre likernôch trije oeren, wêryn't oan Amerikaanske kant 70 man útskeakele waarden, wylst fan 'e Japanners 1.400 man sneuvelen. De Amerikanen beholden boppedat it besit fan it fleanfjild. Foar syn optreden yn 'e Slach om Henderson Field, krige Puller neitiid syn trêde Navy Cross.
Op 9 novimber rekke Puller licht ferwûne by in skermutseling. Koarte tiid letter waard er befelfierder fan it hiele Amerikaanske 7e Mariniersrezjimint. Yn dy hoedanichheid naam er fan 26 desimber 1942 oant en mei 19 jannewaris 1943 diel oan 'e Slach by Cape Gloucester, dêr't er syn fjirde Navy Cross foar wûn. Yn dy fjildslach, doe't de bataljonskommandanten fan it 3e Bataljon fan it 7e Mariniersrezjimint en dy fan it 3e Bataljon fan it 5e Mariniersrezjimint swier ûnder fjoer kamen te lizzen, late Puller eigenhandich in súksesfolle oanfal op in swier fortifisearre Japanske posysje.
Yn novimber 1944 kearde Puller werom nei de Feriene Steaten, dêr't er earst it befel krige oer de ynfanterytraining yn 'e mariniersbasis Camp Lejeune yn Noard-Karolina, en twa wiken letter kommandant fan 'e hiele basis waard. Nei de oarloch waard er oansteld as direkteur fan it 8e Reservedistrikt yn New Orleans, yn Louisiana, en letter hied er it befel oer de mariniers dy't legere wiene yn it Marinestasjon Pearl Harbor, yn Hawaï.
Koreaanske Oarloch en neitiid
Doe't yn 1950 de Koreaanske Oarloch útbriek, waard Puller op 'e nij oansteld as kommandant fan it Amerikaanske 1e Mariniersrezjimint. Yn dy hoedanichheid naam er op 15 septimber 1950 diel oan 'e riskante lâningsoperaasje by Inchon, dêr't generaal Douglas MacArthur opdracht ta jûn hie. Foar syn oandiel yn 'e striid by Inchon krige Puller de Silver Star Medal, en foar syn algehiele liederskip fan 15 septimber oant en mei 2 novimber ûntfong er in twadde ûnderskieding mei it Legion of Merit. Fierders krige er it Distinguished Service Cross fan it Amerikaanske Leger foar heldhaftigens op it slachfjild by operaasjes tusken 29 novimber en 4 desimber, en syn fyfde Navy Cross foar heldhaftigens yn 'e Slach by de Chosin-opslachmar, fan 5 oant 10 desimber. It wie oan it begjin fan dat treffen dat Puller neffens in anekdoate in útspraak die dy't neitiid ferneamd rekke yn it Amerikaanske Marinierskorps: "We binne de fijân al in moai skoft oan it sykjen. No hawwe we him fûn. Hy hat ús besingele. Dat makket foar ús alles in stik ienfâldiger."
Yn jannewaris 1951 waard Puller befoardere ta brigadegeneraal en waard er oansteld as de direkte ûnderhearrige fan generaal-majoar Oliver Prince Smith, de kommandant fan 'e Amerikaanske 1e Mariniersdifyzje. Noch net iens in moanne letter, op 24 febrewaris, waard Smith lykwols hommels oerpleatst om 'e stoarne generaal-majoar Bryant Moore te ferfangen as kommandant fan it IXe Korps. Sa krige Puller it befel oer de 1e Mariniersdifyzje oant der yn maart in ferfanger foar Smith oansteld wurde koe. Puller bleau yn Koreä oant er syn tsjinstjier dêre op 20 maaie 1951 folmakke hie.
Werom yn 'e Feriene Steaten krige er oant jannewaris 1952 tydlik it befel oer de Amerikaanske 3e Mariniersdifyzje op 'e mariniersbasis Camp Pendleton, yn Kalifornje. Dêrnei wied er assistint-kommandant fan dy difyzje, oant er yn juny 1952 it befel krige oer Troop Training Unit Pacific yn Coronado (Kalifornje). Yn septimber 1953 waard Puller befoardere ta generaal-majoar. Yn july 1954 krige er it befel oer de Amerikaanske 2e Mariniersdifyzje op mariniersbasis Camp Lejeune, yn Noard-Karolina, dat er behold oant febrewaris 1955, doe't er dêr plakferfangend basiskommandant waard. Yn it neijier fan 1955 krige Puller lykwols in oerhaal, en op 1 novimber fan dat jier waard er dêrom nei 37 jier militêre tsjinst earfol ûntslein troch it Amerikaanske Marinierskorps, mei in befoardering op it lêste momint ta luitenant-generaal.
Priveelibben
Puller wie troud mei Virginia Montague Evans, mei wa't er twa bern krige: in soan en in dochter. Syn soan Lewis Burwell Puller jr. (oer it algemien oantsjut as Lewis Puller), tsjinne ek yn it Amerikaanske Marinierskorps. Hy focht yn 'e Fjetnamoarloch en rekke dêr swier ferwûne troch de ûntploffing fan in lânmyn, dy't him beide skonken koste en dielen fan syn beide hannen. Lewis Puller wûn yn 1992 in Pulitzer Prize mei syn autobiografy Fortunate Son: The Healing of a Vietnam Vet. Chesty Puller syn dochter, Virginia McCandlish Puller, troude mei kolonel William H. Dabney dy't ek al yn it Amerikaanske Marinierskorps tsjinne, en yn 'e Fjetnamoarloch in rol fan betsjutting spile yn 'e wichtige Slach by Khe Sanh. Puller wie ek in fiere neef fan 'e ferneamde Amerikaanske generaal George S. Patton.
Ferstjerren
Nei't er ôfswaaid wie út it marinierskorps, fêstige Puller him mei syn frou yn Saluda, yn 'e Amerikaanske steat Firginia. Hy kaam op 11 oktober 1971 yn 'e âlderdom fan 73 jier te ferstjerren yn Hampton (Firginia). Hy waard begroeven op it begraafplak fan 'e episkopaalske Christ Church yn Saluda, dêr't syn frou njonken him begroeven leit.
Legidaryske status
In bekend ferhaal is bygelyks dat, doe't er yn Hawaï legere wie, Puller himsels in boete fan $100 oplei om't er by de ynspeksje fan in arsenaal by ûngelok binnendoar in .45 kaliber pistoal ôfsketten hie. De boete dy't dêr foar sljochtwei mariniers op stie, wie $20, mar Puller fûn dat sa'n flater in ofsier heger oanrekkene wurde moast. In oar bekend ferhaal is dat Puller ris by in twadde luitenant kaam dy't in marinier oardere hie om him hûndert kear te saluëarjen om't er dat ien kear fergetten wie. Puller sei tsjin 'e jonge ofsier: "Dêr hiene jo folslein gelyk oan, luitenant, om him jo hûndert kear saluëarje te litten. Mar jo witte dat in ofsier alle saluten weromjaan moat dy't er ûntfangt. Dus no jouwe jo se allegear werom, en dan hâld ik de tel wol by."
Elizabeth fan Bruce (suster fan Robert I)
Elizabeth fan Bruce (Ingelsk: Elizabeth Bruce, Normandysk-Frânsk: Elizabeth de Brus; Kastiel fan Turnberry (Skotlân), ±1286 – 13??) wie in Skotsk ealfrouwe dy't oan heitekant ek fan Normandysk en Iersk etnysk komôf wie.
Libben
Oer Elizabeth fan Bruce is fierders net safolle oerlevere. Se kaam omtrint 1286 te Carrick te wrâld, wierskynlik op it Kastiel fan Turnberry, de residinsje fan 'e greven fan Carrick. Letter troude se mei de ridder Willem fan Dishington, hear fan Ardross. Mei him krige se yn elts gefal ien soan, dy't ek Willem fan Dishington hiet en letter sheriff fan Fife wie. Har stjerdatum en -plak binne ûnbekend.
Figurant
In figurant (fan it Frânske figurant) is in akteur yn in toanielstik, musical, opera, operette, film, tillefyzjesearje of reklamespotsje, dy't gjin echte rol hat, mar wol sichtber en soms hearber oanwêzich is. Figuranten binne nuttich om sokke produksjes in reälistysker oansjen te jaan as in soarte fan eftergrûnfolling. Foar de eigentlike plot binne se lykwols net nedich. Lju dy't der aardichheid oan hawwe om as figurant te wurkjen, kinne har ynskriuwe litte by in audysjeburo. It meastepart fan sokke buro's freget dêrfoar gjin ynskriuwjild.
Der besteane ferskate soarten figuranten. In massafiguranten binne bygelyks op 'e eftergrûn yn in film ensfh. te sjen. Sokken wurde almeast selektearre op basis fan geslacht, lingte en âlderdom. Fierders wurdt neat fan harren frege. Ek it publyk, bygelyks by in kwis of in oar non-fiksje-tillefyzjeprogramma, kin út sokke massafiguranten bestean. In 'gewoane' figurant is krekt wat langer yn byld as in massafigurant, en it komt dêrom justjes mear op it uterlik oan. In bytsje aktearûnderfining, bgl. yn in amateurtoanielklub, is in pree.
In ealfigurant is in figurant dy't útkeazen wurdt om in talint of feardichheid. Sa'nent wurdt faak goed (mar koart) yn byld brocht en fertsjinnet twa oant trêdel kear safolle as in gewoane figurant. Ealfiguranten hawwe soms in rigeltsje tekst. In special is in figurant dy't cast wurdt om ien of mear spesifike uterlike eigenskippen, mooglik om't hy of sy sterk op in ferneamd persoan liket, of fanwegen in lichaamlike beheining dy't net of dreech neibeard wurde kin, lykas yn it gefal fan in dwerch of in albino.
Flandreau (Súd-Dakota)
Flandreau (Amerikaansk-Ingelske útspr.: ['flændɹu:], likernôch "flendrûû") is in stêd yn it súdeasten fan 'e Amerikaanske steat Súd-Dakota, en it haadplak fan it omlizzende Moody County. De stêd is sitewearre oan 'e rivier de Grutte Sioux. Neffens in offisjele skatting út 2012 hie Flandreau doe likernôch 2.300 ynwenners. Fuortby it stedsje leit it Flandreau Yndianereservaat.
Figurant
Foar figurantewurk oer stiet in lege fergoeding. Faak wurde de reiskosten net fergoede en it kin ek wêze dat der gjin taslaggen binne foar iere oanwêzichheid en/of lange wurkdagen. By kontemporêne films en tillefyzjeprogramma's (wêrby't dus gjin histoaryske kostúms droegen hoege te wurden) moatte figuranten faak har eigen klean fersoargje, en soms ek har eigen make-up dwaan. De ferwachting dat figurantskip in opstapke wêze kin nei wier aktearwurk komt mar selden út. Nettsjinsteande dat binne ferskate filmstjerren harren karriêre as figurant begûn, wêrûnder Clint Eastwood, Ben Affleck en Jackie Chan.
Flandreau (Súd-Dakota)
Demografy
Neffens gegevens fan 'e folkstelling fan 2010 wie doe fan 'e befolking fan Flandreau 18,6% âlder as 65 jier en 25,9% jonger as 18 jier. Fierders bestie 40,1% fan 'e húshâldings út ien persoan. Neffens âldere sifers, út 2000 libbe doe 12,2% fan 'e befolking ûnder de earmoedegrins. Wat de etnyske opbou fan 'e befolking oangiet, dy wie yn 2010 sa: 60,7% blanken; 27,7% Yndianen; 3,5% Latino's; 2,3% Aziaten; 0,5% swarten; 5,3% oaren of fan mingd etnysk komôf.