cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Keninkryk Esseks
List fan keningen fan Esseks
De data, de nammen en feiten oer de earste hearskers fan Esseks (lykas by de oare hearskers yn de heptargy ek it gefal is) binne meast oannames.
Wrâldkampioenskip fuotbal 1950
It wrâldkampioenskip fuotbal 1950 waard fan 24 juny oant en mei 16 july 1950 yn Brazylje holden. It wie it earste WK fuotbal sûnt it WK fan 1938 en it earste WK mei in groepsfaze sûnt it allerearste WK yn 1930. Yndia en Turkije wiene kwalifiseare mar lútsen har nei de lotting werom fanwege finansjele swiericheden. Skotlân woe net mear meidwaan om't se net yn deselde groep ynlotte wiene as de oare Britske lannen. Oerûguay waard foar de twadde kear wrâldkampioen.
Groepen
De teams mei tsjokke letters giene fierder nei de finale omloop.
Grins (gemeente)
Grins (Grinzersk: Grönnen) is in gemeente yn de provinsje Grinslân mei as haadstêd de stêd Grins. De gemeente hat ynwenners (, boarne: CBS) en hat in oerflakte fan 83,75 km² (wêrfan 5,7 km² wetter). De hjoeddeiske gemeente ûntstie op 1 jannewaris 2019 doe't de eardere gemeenten Haren en Ten Boer by Grins foege waarden.
De gemeente Grins hat 1 stêd en 20 doarpen, dêr't de wichtichsten fan binne Grins (190.590 ynwenners), Haren (17.250 ynwenners), Heechtsjerk (9.795 ynwenners), Ten Boer (4.650 ynwenners) en Glimmen (1.330 ynwenners). It oerflak fan de hiele gemeente is 180 km².
Grins is part fan it gearwurkingsferbân Regio Grins-Assen. Dy bestiet út 12 gemeenten dêr't beide stêden en lytsere gemeenten yn Grinslân en Drinte. Yn dy regio wenje likernôch 536.000 minsken (1 januari 2019).
Yndieling
De gemeente Grins wie, foar it gearfoegjen mei Haren en Ten Boer, ferparte yn fiif stedsdielen: Binnenstad (Binnenstêd), Oude Wijken (Alde Wiken), Noordwest/Hoogkerk (Noardwest/Heechtsjerk), Noorddijk (Noarddyk) en Zuid (Súd). Dêrfan hearre Binnenstad, Oude Wijken en Zuid alhiel ta de stêd Grins, de stedsdielen Noordwest/Hoogkerk en Noorddijk befetsje ek oare kearnen fan de gemeente. De stedsdielen hawwe gjin offisjel status en wurde almeast binnen de gemeentlike organisaasje sels brûkt. Foar statistysk doel brûkt it CBS in eigen yndieling fan buerten en wiken.
Yn 2014 waard foar it earst sûnt 1948 in nije wyk- en buertyndieling makke troch de gemeente Grins. Dêrby waarden ferkate buerten en ûnderbuerten feroare. Sûnt dy tiid is Grins ûnderferparte yn 14 wiken, dy't sels wer ûnderferparte yn 106 buerten (mei in soad ûnderbuerten). De wyk- en buertyndieling wykt op ferskate punten ôf fan de yndieling troch it CBS, dy't in oare wykyndieling oanhâldt by de wiken Hoogkerk (Heechtsjerk) en Nieuw-West (Nij-West), op guon plakken gruttere buerten oanhâldt, en in ekstra buert hat (West-Yndyske Buert).
Skiednis
Grins ûntjoech him yn goed twahûndert jier fan in gemeente mei 23.000 ynwenners yn 1795 ta in gemeente mei goed 200.000 ynwenners yn 2016. In part fan it waaksen fan it ynwennertal komt troch it ferfarren fan it plattelân nei de stêd en it kommen fan studinten út oare provinsjes en lannen. In oar part komt troch de anneksaasjes dy't yn de rin fan de tiid plakfûnen. Sa waard der yn 1884 in part fan de gemeente Haren anneksearre om de Van Mesdagklinyk hinne, dêr't de grins besuden de Helperliny lein waard. Yn de jierren nei 1910 wiene der in tal anneksaasjes yn it ramt fan de bou fan in tal wenwiken (likernôch 1000 bunder): Kostverloren fan Heechtsjerk yn 1912, De Hoogte fan Noarddyk yn 1914 en Helpman fan Haren yn 1915.
Yn 1969 waarden de gemeenten Noarddyk en Heechtsjerk en parten fan de gemeenten Adoarp, Bedum en Haren taheake oan Grins. Dy grutte anneksaasje omfieme de doarpen en buorskippen Bangeweer, Dorkwert, Eelderwolde, Engelbert, Euvelgunne, Harssens (foar in part), Heechtsjerk, Kinderverlaat, Kleiwerd, Koningspoort, Leechtsjerk, Middelbert, Noarddyk, Noorderhoogebrug, Oosterhoogebrug, Oude Harssens (foar in part), Oude Roodehaan, Pannekoek, Paddepoel (foar in part), Peizerweg, De Poffert (foar in part), Roodehaan, Ruischerbrug, Selwert, Slaperstil, Vierverlaten en Zuidwending. Yn 1987 waard in part fan it buorskip Matsloot anneksearre fan de Drintske gemeente Roan.
Yn de provinsje Grinslân kaam sûnt 2013 de gemeentlike weryndieling op it aljemint. Yn it rapport Grenzeloos Grunnen (Grinslân sûnder grinzen, dêr't Grunnen it Grinslânske wurd foar Grinslân is) kaam it útstel dat de gemeente Grins mei buorgemeenten Haren en Ten Boer fúsearje moast. Dy nije gemeente soe sa'n goed 225.000 ynwenners telle. It bestjoer en de befolking fan Haren woene leaver selsstannich fierder, kaam de provinsje yn septimber 2016 mei in blauwe printinge foar de fergrutte gemeente Grins. Dy krige it ynstimmen fan it kabinet-Rutte II, dat yn oktober 2017 in oerienkomstich wetsfoarstel yntsjinne. Dêrtroch waarden de gemeenteriedsferkiezings yn Grins, en ek yn Haren en Ten Boer, net yn maart 2018, mar yn novimber 2018, as weryndielingsferkiezings, holden. De nije gemeente waard op 1 jannewaris 2019 foarme. Op 1 novimber 2018 hiene Grins, Haren en Ten Boer meiïnoar 231.549 ynwenners (boarne:CBS).
Gemeenteried
De gemeenteried fan Grins bestie oant 2018 út 39 sitte, en nei de weryndieling út 45 sitten om't de gemeente in ynwennertal oer de 200.000 helle hie.
Arteezje (regio)
thumb|Arteezje yn it departemint Pas-de-Calais thumb|150px|Flagge fan it greefskip Arteezje thumb|Arteezje yn de 15e iuw thumb|Gea yn 'e omkriten fan Delettes Arteezje (Frânsk: Artois, Nederlânsk: Artesië) is in streek yn it noarden fan Frankryk. It gebiet beslacht sa'n 4000 km² en telt in befolking fan likernôch 1 miljoen minsken. De wichtichste stêden fan it gebiet binne: Arras (Nederlânsk: Atrecht), Saint-Omer (Sint-Omaars), Lens en Béthune.
Lizzing
Arteezje beslacht likernôch it binnenlân fan it departemint Pas-de-Calais, dêr't it westlike part it eardere gebiet Boulonnais beslacht. Arteezje omfiemet rûchwei de arrondisseminten Arras, Béthune, Sint-Omaars en Lens, en it eastlike part fan it arrondissemint Montreuil.
Geology
De streek hat benammen in kryteftige ûndergrûn. De krytlagen ûntstiene yn it Kryt en waarden neitiids omheech drukt sa't se de Weald-Artoisanticline foarmen. Yn de streek komme in soad artezyske boarnen foar, in type boarne dy't nei de streek neamd waard.
Skiednis
It gebiet waard oarspronklik bewenne troch de Atrebaten, in Gallyske stamme, dy't ta de Belgae hearden. Julius Caesar ûnderwurp harren yn 52 f.Kr.. Under de Karolingen waard it gebiet in goa (pagus Atrebatensis).
Oarspronklik wie it in eigen greefskip, doe't it anneksearre waard troch it greefskip Flaanderen. It kaam yn 1180 ta Frankryk as in breidskat fan in Flaamske prinsesse, Isabella fan Henegouwen, en it waard yn 1237 wer in eigen greefskip foar Robert, de beppesizzer fan Isabella. Troch erfenis kaam Arteezje yn 1384 ûnder de hearskip fan de hartoggen fan Boergonje. Nei de dea fan hartoch Karel de Stoute yn 1477 waard Arteezje urven troch de Habsburgers en kaam letter ûnder de Spaanske Habsburgers. Nei de protestantske revolúsjes yn de Nederlannen, sleat Arteezje him oan by de Nederlânske Opstân yn 1576 mei de Pasifikaasje fan Gint. Yn 1579 it foarme de Uny fan Arras. Nei de Uny foarmen Arteezje en Henegouwen in eigen oerienkomst mei Filips II fan Spanje. Arteezje bleau in part fan de Spaanske Nederlannen oant it troch de Frânsken anneksearre waard yn de Tritichjierrige Kriich en dat waard erkend by de Frede fan de Pyreneeën yn 1659. It grutste part fan Arteezje wie al Frânsktalich, mar it wie part fan de Súdlike Nederlannen oant de Frânske anneksaasje.
It waard doe in Frânske provinsje en Arras bleau de haadstêd. Nei de Frânske Revolúsje waard Arteezje bas in bestjoerlike ienheid opheft en waard it part fan it departemint Pas-de-Calais.
Eardere taaltastân
thumb|Plaknamme Picquendal (Pikkendal) mei in Germaansk-Nederlânske oarsprong It gebiet fan Arteezje lei sûnt it neigean fan it Romeinske Ryk yn it oergongsgebiet fan Germaansk- en Romaansktaligen, mei in sterke Frankyske en Saksyske oanwêzigens yn it noarden, dêr't letter de Nederlânske en Flaamske dialekten harren ûntwikkelen, en in Romaansktalige yn it suden, dêr't Pikardyske en Frânske dialekten harren ûntjoegen. It gebiet mei Germaanske dialekten rûn eartiids fierder nei it westen yn it eardere greefskip Boulogne. Al rillegau wie der sprake fan romanisaasje fan it suden nei it noarden, foar't de streek noch troch Frankryk anneksearre waard en hast folslein op it Frânsk oergien wie. Yn Frânsk-Flaanderen bleau men lykwols wol Nederlânsk praten. Plaknammen en oare toponimen jouwe noch neitinken fan it Nederlânsk-Germaansk yn de streek.
It noardlike part, om Calais, Ardres, Audruicq (Ouderwijk) en benoardwesten Sint-Omaars stie bekend as Flaamsk-Arteezje en bleau it langst Nederlânsktalich, alteast oan de ein fan de Midsiuwen en ferspraat noch lang dernei. Nijsgjirrich is dat it Nederlânsk it Frysk yn dy tiid op deselde manier ferkrongen hat yn Hollân.
Yn it gebiet komme net allinne Frankyske toponimen foar, lykas -inghem of -inghen, dy't werom geane oant de tiid fan de Karolingen, mar ek toponimen mei -hove, lykas Polincove (Polinkhove), Ostove (Oosthove) of -kerke, lykas Zutkerque (Zuidkerke), Nortkerque (Noordkerke), dy't werom gean ta it grutte oanmeitsjen fan it lân yn de tolfde en trettjinde iuw.
Mear nei it suden ta, om Terwaan hinne, dêr't earst ek Aldnederlânsk praten waard, hat de romanisearring earder plakfûn. Dêr binne noch in soad toponimen mei Germaanske útgongen -inhem (Matringhem) en -hem (Dohem, Westrehem), of Galloromaanske toponimen mei Germaanske oerbliuwsels deryn, sa as bygelyks plaknammen mei -ecq(ues), dy't werom geane op -acum, dy'tyn in Romaanske klankûntjouwing oars op -ai of -igny'' einige hawwe soene. (Ecquedecques, Coyecques).
Guon âlde Germaanske plaknammen hawwe in (Angel)saksysk skaaimerk en dogge oan Ingelske plaknammen tinken, benammen plaknammen mei -incthun en -thun (Audincthun, Landrethun), ferlike mei Ingelske plaknammen mei -ton en -ingdon, lykas Brighton. Dat komt troch it Angelsaksyske ferfarren yn de fyfde en sechsde iuw, mei as mulpunt de ferdwûne hannelstêd Quentowic, dy't yn de njoggende iuw troch de Noarmannen plondere waard en dêrnei opheft waard, oan de rivier de Canche by Montreuil (Monsterole)
De hannelskontakten mei it noarden bleaune nei it ferfrânskjen fan it gebiet bestean en dus bleau der in Flaamske ynfloed bestean. Ferskate plaknammen hawwe in Flaamske fariant, dy't earder al as net faak foarkaam, sa as bygelyks Kales (Calais), Bonen of Beunen (Boulogne), Zandgate (Sangatte), Witzande (Wissant), Hosden (Houdain), Kaap Blankenes (Cap Blanc-Nez) en Kaap Zwartenes (Cap Gris-Nez).
Sólstafir
Sólstafir is in Yslânske metalband oprjochte yn 1995 yn Reykjavík. De band brocht yn 2002 syn debútalbum Í blóði og anda út. De teksten fan de band gean benammen oer natoer, paganisme, depresje en emoasjes. Sólstafir hat sân studio-albums útbrocht.
Gerrit Breteler
thumb|150px|right|Anne Goaitske thumb|150px|[[Nynke Laverman]] Gerrit Breteler (Ynskedee, 27 augustus 1954 - Nes, 18 maaie 2023 ), wie in keunstskilder, tekstdichter, toanielskriuwer en sjonger.
Libben
Breteler is de soan fan in Fryske mem en in Hollânske heit en groeide op yn Ynskedee. It ferfarren fan de húshâlding yn 1967 nei Hurdegaryp fielde as in befrijing foar Gerrit. Yn Ynskedee fielde er him nea thús, de earste moannen hie er it gefoel oft er fakânsje hie. Hy studearre yn 1975 ôf oan de Vredeman de Vries-Keunstakademy. Dêr lei er him ta op de techniken fan de masters út de Goudene iuw, dêr’t er troch fassinearre wie. Yn de jierren santich en tachtich is der binnen de keunstoplieding net in soad wurdearring foar it tradisjonele ambacht. Gerrit moat dan ek nei museums om kennis te garjen. Syn skilderijen wolle pikturale lekkernijen wêze. It giet him net om in realistyske werjefte, mar om sýn werjefte fan de realiteit. Breteler neamt him nei lang tinken úteinlik in romantysk realist. Fan de gemeente Ljouwert krige er doe de Drompelpriis foar bêste studint. Foar syn bestean wurke er doe in tal dagen wyks as kreatyf terapeut oan it psychiatrysk sikehûs. Yn dy jierren helle er ek it foech om les te jaan. Breteler wennet mei Anke Bijlsma en syn twa bern op in grutte kop-hals-romppleats tusken Nes en Easternijtsjerk. Syn passy's binne muzyk, skilderjen en skriuwen. Hy treedt regelmjittich op mei lieten en foardrachten. Dat er syn stikken op rym makket docht er foar de kadâns. De lêste tiid hâldt er him lykwols hieltyd mear dwaande mei tekst. Hy wurket ien moantiid wyks oan it Sintrum foar Keunstsinnige Foarming Meldij/Karwei yn Drachten.
Skilderjen
thumb|150px|right|Dame neaken Breteler skildert yn de tradysje fan de 17e-iuwske Hollânske masters, hy hat net folle mei abstrakte keunst. Hy hat ûnder oaren portretten fan Gerard Reve, Gunnar Daan en Roel Oostra skildere, mar ek in soad hynders. Yn 1994 hie er in eksposysje yn Drachten: Sân Stikken foar de Hear dêr't syn grifformeard komôf út nei foaren komt. Yn 2006 hat er in eksposysje yn museum It Admiraliteitshûs yn Dokkum. Breteler eksposearre as byldzjend keunstner ek yn Dútslân, Frankryk en Ingelân.
Muzyk
As musikus hat er sjonger west yn de band Kneppelfreed. Hy spile tegearre mei Ernst Langhout op fluit, gitaar en fioele yn Haggis en wie akkordeonist, fluitist en sjonger yn The Hones. Mei de troch him mei oprjochte muzykgroep “Fling” trede hy oant 2002 op as fertolker fan bynammen Ierske folksmuzyk. Dat die er as sjonger, gitarist en toetsenist. Tsjintwurdich makket Breteler poëtyske Fryske lieten, dy't er sels sjongt en begeliedet.
Moortje
Breteler ferfryske en bewurke it toanielstik Moortje, fan de toanielskriuwer G.A. Bredero. It yn it hjoeddeiske Fryslân spyljende blijspul waard yn 2004 opfierd yn Dokkum.
Kredo Quia Absurdum
Mei etika dûmny Yvonne Hiemstra brocht er yn Fryske tsjerken it teaterprogramma Kredo Quia Absurdum. In muzyk- en fertelfoarstelling wêrby't God te praat komt yn de striid tsjin de ferflakking yn de maatskippij. Mei de tema's 'Doe’t God ferdwûn út Jorwert' en 'It druvehôf fan Naboth' wurde de minsken oan it tinken setten yn in ôfwikseling fan sang en foardracht. it Kredo Quia Absurdum pretendearret fernijing te bringen op it snijflak fan keunst, religy, kultuer en filosofy, mei respekt foar wat wie en ea bestie. De reade tried yn de foarstelling is leauwe, leafde en fergonklikheid.
Opus Exit
Yn 2008 skriuwt er teksten by de muzyk fan Opus Exit. Mids juny 2008 waard dit rekwiëm 'Oer de Seedyk' by Peazens-Moddergat opfierd en registreard troch Omrop Fryslân. It is in oade oan de fiskersramp yn by Peazens-Moddergat wêrby't yn 1883 83 fiskers ferdronken. Dit rekwyem giet oer de teloargong fan de âlde boere- en fiskerskultuer, mar ek oer eltseniens libben dat foarby giet. It ferlies oan identiteit is net allinnich in Fryske oangelegenheid, fynt Breteler. Mar it is neffens him oan Fryslân dúdlik te sjen dat iuwenâlde tradysjes yn ien generaasje ferdwine. De teatrale foarstelling is in kombinaasje fan in unike iepenloftlokaasje mei sicht op It Waad en de histoarje oanfold mei solisten as hysels, Miranda van Kralingen en koarpartijen troch Vocaal Ensemble Cantatrix, orkestbegelieding troch it Nij Filharmoanysk Orkest.
De Oerbliuwers
Foar it Iepenloftspul De Harkema skreau Breteler it toanielstik De Oerbliuwers. Yn dit stik oer 'ferstedsking' is sprake fan ferhúzjen fan de ynwenners fan de noardlike provinsjes nei de Rânestêd. Dit omdat dêr wurk, dynamyk en takomst lizze soe. Bulldozers steane al klear om it lân fan de oerbliuwers om te romjen.
Fjouwer Kroechteäterstikken
It tredde komyske kroechteäterstik Krimp wie de opfolger fan Katarsis en Kredo. It stik waard yn 2013 spile yn lytse kafees, teäters en doarpshuzen. Anke Bijlsma en Gerrit Haaksma spylje de haadrol yn it stik oer de krimp fan it Fryske plattelân. It stik waard regisearre toch Ljouwerter Jan Jaap van der Wal.
Hr.Ms. Karel Doorman (skip út 1948)
thumb|350px|Hr. Ms. Karel Doorman (R81) mei [[Hawker Sea Fury's]] thumb|350px|Veinticino De Mayo (V-2), 1979 '''Hr.Ms. Karel Doorman' (R 81'') wie it twadde en lêste fleandekskip fan de Keninklike Marine. It wie teffens it grutste skip dat ea by de Nderlânske Marine fard hat. It skip behearde ta de Kolossusklasse en wie yn 1943 te wetter litten. It kaam op 27 novimber 1944 by de Royal Navy yn tsjinst as de HMS Venerable. De Royal Navy hat it skip yn de Twadde Wrâldoarloch yn de Grutte Oseaan brûkt. Under Nederlânske flagge waard it skip ferneamd nei skout-by-nacht Karel Doorman, dy't yn 1942 yn de Slach yn de Javasee as eskaderkommandant mei it flaggeskip Hr. Ms. De Ruyter ten ûnder gien wie.
Eftergrûn
Yn 1948 kaam it skip by de Keninklike Marine om de Hr. Ms. Karel Doorman (1946), dat sûnt 1946 hierd wie, te ferfangen. Fan july 1955 oant juny 1958 waard it by de Schiedamse skipswerf Wilton-Fijenoord ferboud om it ree te meitsjen foar it brûken strieljagers. Der waard doe in hoekedek fan acht graden oanbrocht, de hydraulyske katapult waard ferfongen troch in stoomkatapult en der waard in deklâningsspegelsysteem ynstallearre.
It skip hie yn 't earstoan romte foar 30 fleantugen. Doe't de gruttere en swierdere tastellen kamen wienen dat noch 20.
Begjin 1959 makke de Karel doorman in reis nei de Feriene Steaten (Newport, Rhode Island en Fort Lauderdale, Florida), dêrnei gie it nei de Antillen. Teffens waard meidien oan ferkate oefeningen by Skotlân.
De lêste jierren
Yn 1960 makke it in lange reis, wêrby't ûnder oaren Nederlânsk Nij-Guinea besocht waard. Dy reis, en ek de oerdracht fan Nij-Guinea oan Yndoneezje net folle letter, makken de Nederlânske oerheid dúdlik dat in oare rol foar de marine net keard wurde koe. De marine soe har yn de takomst benammen rjochtsje moatte op it bestriden fan ûnderseeboaten yn de Atlantyske Oseaan, oparbeidzjend mei de NAVO bûnsgenoaten. In selsstannige rol, bûten NAVO-gebiet, wie út d tiid en dêrom wie der langer gjin ferlet fan in fleandekskip. Der waard besletten om net mear te ynvestearjen yn de Doorman en it skip om 1970 hinne út de feart te heljen. De yn 1956 kochte Hawker Seahawk-jachtfleanmasines waarden yn 1964 útfasearre en sloopt.
Op 28 april 1968 ûntstie brân yn de foarste masinekeamer en dêrnei ek de efterste masinekeamer. Meidat it skip noch mar twa jier tsjinje soe, waard ôfsjoen fan reparaasje. Op 14 oktober dat jier waard it ferkocht oan Argentynje en waard it omdoopt yn ARA Veinticinco de Mayo (nei de revolúsje fan 25 maaie 1810).
Yn de Falklânoarloch fan 1982 wie it skip noch yn tsjinst en waard it yn it begjin fan it konflikt seker ien kear ynset om de Britske float oan te fallen. Nei it te sink bringen fan de kruser Belgrano waard it skip weromhelle nei it kontinaal plat foar Argentynje dêr't, dêr't de Britske ûnderseeboaten net folgje koenen. Juny 1986 waard it út de faart naam omdat der gjin jild foar modernisearring ta foldwaan wie. Maart 2000 waard sy by Alang (Yndia) op it strân set en dêr sloopt.
Fleanmasines
Yn 't earstoan dienen Fairey Firefly patrouiljefleantugen en Hawker Sea Fury jachtfleanmasinen tsjinst op de Doorman. Nei de ferbouwing kamen Grumman Avengers en Hawker Sea Hawks oan board. Ek waarden yn dy tiid faak ien as twa helikopters meinaam. Nei 1960 waarden de Avengers ferfongen troch Grumman S-2 Trackers en waarden in tal Sikorsky HSS-1 SeaBat anti-ûnderseeboathelikopters meinaam. Under Argentynske tsjinst hie it skip A-4 Skyhawks, S-2 Trackers, S-61 Sea Kings en letter noch Super Etendards oan board.
Binne Roorda
Binne Roorda (Easternijtsjerk, 4 maaie 1898 – Kamp Sandbostel, 25 april 1945) wie in Nederlânsk (haad)ûnderwizer, grifformeard teolooch en fersetsstrider fan Frysk komôf.
Biografy
Binne Roorda waard yn 1898 berne as soan fan Philippus Roorda Mzn en Grietje Roorda-Boelens. Philippus Roorda wie de boppemaster fan de kristlike legere skoalle yn Nijtsjerk. Binne hie trije bruorren en twa susters. Doe't er krekt sân jier wurden wie stoar syn mem. Heit troude fannijs mei de widdo Ytje Prins in 1913. Ytje Prins hie ien soan en trije dochters út in earder houlik. De twadde dochter wie Pietje Wassenaar. Sy wie sân jier âlder as har styfbroer Binne. Dochs boasken Binne en Pietje op 13 jannewaris 1921. Binne gie yn de fuotleasten fan syn heit en waard yn 1918 ûnderwizer op de skoalle fan Jeugddoarp De Glind fan de Rudolphstichting yn Barneveld. Yn 1921 waard er ûnderwizer te Nieuwlande, yn Drinte. Yn 1929 waard Binne Roorda haad fan de grifformearde legere skoalle yn Oudeschip yn Grinslân. Nei de berte fan harren seisde bern stoar syn frou Pietje op 6 desimber 1929.
Twadde Wrâldoarloch
Fan oktober 1942 oant begjin 1945 ferburch Roorda acht Joadske manlju, froulju en bern yn syn krappe boppewent oan de Ernst Casimirlaan 4a yn Grins, dêr't er al wenne mei syn fiif bern en húshâldster Maaike de Zoete.
Yn de iere moarn fan 7 febrewaris 1945 waard Roorda troch de Dútsers thús oppakt. De Joadske ûnderdûkers (en syn twa ûnderdûkte soannen) waarden net fûn. Roorda waard fêstholden yn it Scholtenhûs en letter yn it Hûs fan Bewar yn Grins. Healwei maart 1945 waard er op it lêste transport fan Grins nei it konsintraasjekamp Neuengamme, ûnder Hamburch, set. Healwei april kaam er nei in reis fan tsien dagen mei de trein yn it kamp Sandbostel oan. Dêr stoar er op 25 april 1945. It kamp waard op 29 april 1945 troch de Alliearden befrijd.
De Frânske seksje grêvetsjinst fûn yn 1955 de stoflike oerbliuwsels fan Binne Roorda yn in massagrêf. Hy waard yn 1958 op 'en nij beïerdige op it earefjild yn Loenen.
Roorda ûntfong op 8 septimber 1996 de earetitel Rjochtfeardige ûnder de Folken fan de steat Israel. Yn it tinkboek fan it lanlik ferset Het Grote Gebod wurdt Roorda lid fan de Lanlike Organisaasje foar Help oan Underdûkers en fan de Grinzer Fersetsgroep Groep-De Groot neamd. Syn namme stiet yn de Earelist fan Fallenen 1940-1945. Roorda ûntfong postúm it Fersetsbetinkingskrús.
Waling Dykstra
thumb|Waling Dykstra yn 1871 Waling Gerrits Dykstra (14 augustus 1821, Froubuorren - 15 jannewaris 1914, Holwert) wie in Fryske skriuwer en foardrachtskeunstner. Hy stie yn de tradysje fan de Halbertsma's en is benammen bekend fan it Frysk Winterjûnenocht dêr't hy tegearre mei Tsjibbe Gearts van der Meulen it Frysk toaniel in plak joech yn de Fryske mienskip.
Libben
thumb|Monumint Waling Dykstra yn Holwert fan [[Chris Fokma]] Waling Dykstra waard berne te Froubuorren as soan fan bakker Gerrit Walings Dykstra en Antje Keimpes Koopmansen soe sels it fak ek leare. Al rillegau kaam hy der efter dat dat syn ropping net wie. Yn 1853 die er de bakkerij oan kant en wurke doe yn in boekwinkel yn Frjentsjer. Yn 1855 troude hy op 'e nij mei Afke (Jans) de Boer, mei wa er âlve bern krige soe. Yn 1861 ferhuze hy nei Holwert, dêr't er in eigen boekwinkel iepene. It measte fertsjinne er lykwols mei de pinne. Hy wie redakteur fan in rige periodiken, dy't er foar it grutste part sels folde û.o. De Bijekoer, de Fryske hûsfreon, de Fryske Nijsboade, Friso, Friesch Volksblad, Sljucht en Rjucht, en As jimme it leije meije.
Op syn bêst wie hy by populêre ferskes en fertellingen. Foar gruttere ferhalen wie syn komposysjekrêft en empaty net sterk genôch. Syn wurk giet net djip, mar it hat wol typearjend fermogen, it waard dan ek drok lêzen. Dêrtroch is syn nasjonale betsjutting grutter as syn letterkundige. Hoe populêr Dykstra wie blykte wol út de namme sa't er neamd waard. Meastal hiet hy Waling-om (=omke). Neist wat hy skreau, hat Dykstra it Fryske folksbewustwêzen ek fersterke mei syn 'Winterjûnenochten', foardrachtsjûnen, yn 'e mande mei Tsjibbe Gearts van der Meulen, Gerben Colmjon, Auke Boonemmer, of ek wol allinnich (sûnt 1860). Mei de Fryske Winterjûnenocht bereizge er 25 jier lang de doarpen yn Fryslân, om sa it Frysk toaniel ûnder de minsken te bringen.
Waling Dijkstra komt út in ortodoks-protestantsk fermiddden. Hysels hie in mear liberale ynstelling. Syn wurk hat faak moralistyske trekjes. Bûten in ûntelber oantal ferskes publisearre hy ek noch in wichtich folkloristysk wurk - Uit Frieslands volksleven (2 dielen, Ljouwert, 1896). Fierders fersoarge hy in populêr witenskiplike útjefte fan de Friesche Rymlerije fan Gysbert Japicx (Frjentsjer 1853) en kaam it benammen troch syn iver en trochsettingsfermogen dat it Friesch Woordenboek (Ljouwert 1911) der komd is.
Krekt foar it útbrekken fan de Earste Wrâldkriich yn 1914 stoar Dykstra te Holwerd yn de âldens fan 92 jier.
Sukses en krityk
Syn earste lieterenbondel, út 1848, waard fiif kear werprinte. Fan syn romans waarden benammen de earste twa dielen in protte kearen werprinten.
Diverse troch him opsetten en redigeare blêden en jierboekjes hienen in grut berik, bygelyks Sljucht en Rjucht (sûnt 1897), De Fryske Skoeralmenak, it jierboekje As jimme it leije meije (1899-1910).
Syn wurk oan de Fryske stavering en oan it Frysk Wurdboek hat fan grutte betsjutting west, likefolle as syn folkloristyske wurk. Hy wie de wichtichste samler fan Fryske folksferhalen yn 19e iuw.
Fan kalvinistyske side krige hy in protte krityk fanwege de wize dêr't hy de kristlike huchelderij en skynhillicheid bespotte, benammen by predikanten.
Nei syn dea ûnderfûn syn wurk krityk fan de Jongfriezen fan Douwe Kalma dy't him tekoart oan djipgong ferwiten.
Roeien op de Olympyske Simmerspullen
right|100px|right Roeien is ien fan de sporten die op de Olympyske Simmerspullen beoefene wurdt. It roeien stiet sûnt de Spullen fan 1900 op it programma fan de Simmerspullen. Sûnt de Spullen fan 1976 stiet it roeien ek foar de froulju op it programma.
Daniël Engelen
Engelen wenne yn Snits en wurke dêr nei alle gedachten op de gemeentesekretary. Yn 1827 waard hy gemeentesekretaris fan Skoatterlân en wenne doe op keamers yn it persiel dat letter (oant 1965) iepenbiere lêsseal west hat (hoek "Fleismerk" - "Achter de Tsjerke") en dêrnei Aldheidkeamer waard.
Roeien op de Olympyske Simmerspullen
Ofstannen
Hjoed de dei wurd der fearn oer in ôfstân fan 2.000 meter, mar dat hat net altyd sa west. Oant de Spullen fan 1912 waard der fearn oer in wikseljende ôfstân. By de froulju waard der fan 1976 oant 1988 fearn oer in ôfstân fan 1.000 meter.
Waling Dykstra
Sukses en krityk
Dykstra's wurk is fan belang omdat hy in protte oaren ta it lêzen fan Frysk boeken brocht hat; hy skreau yn de Fryske omgongtaal. Literêr sjoen wurdt it op heden net mear wurdearre. It jout wol in byld fan it sosjale en morele libben fan it frijsinnige diel fan Fryslân út dy tiid.
Wat bistû leaflik, rizende simmermoarn!
thumb|Monumint fan Waling Dykstra yn [[Ljouwert (stêd)|Ljouwert (makker: Pier Pander (1916)]] Ien fan Waling Dijkstra syn gedichten, dat begjint mei de rigel "Wat bistû leaflik, rizende simmermoarn! is ien fan Fryslâns meast beminde gedichten.
Roeien op de Olympyske Simmerspullen
Klassen
Yn 1900 waard der roeit yn fjouwer klassen yn 2008 wiene dit der acht. By de froulju wiene dit der yn 1976 seis klassen en yn 2008 waard der by de froulju yn ek seis klassen mar yn 1992 waard der by de froulju yn fiif klassen roeit en yn 1996 yn sân klassen.
Daniël Engelen
By de folkstelling yn 1840 wenne hy op It Oranjewâld yn huzinge Ontwijk (stie oan de hjoeddeiske "Prins Bernhardwei" sawat foar de Emmaleane oer. De Emmaleane wurdt wol neamd as oprydleane foar dit bûten). Oant 1836 wie hy gemeente-sekretaris en dêrnei oant 1840 frederjochter en yngeande 1840 ta syn ferstjerren yn 1857 kantonrjochter op It Hearrenfean.
Waling Dykstra
Wat bistû leaflik, rizende simmermoarn!
De tekst giet sa:
''Wat bistû leaflik, rizende simmermoarn! ’t Opgeande sintsje laket my oan. ’t Hoantsje kraait kûkelû, ’t douke ropt rûkûkû, Ik wol ek sjonge fleurich fan toan.''
Roeien op de Olympyske Simmerspullen
Medaljespegel
De top tsien fan lannen dy't by it roeien medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen. Bywurke oant en mei 2020.
Daniël Engelen
Hy liet yn 1840 út eigen middels, en foar it meastepart troch syn eigendommen, de Engelenfeart grave fan de Feanskieding oan de Tsjonger ta. Dizze feart waard letter troch de provinsje oernomd. Yn 1851/52 wie hy riedslid fan Skoatterlân.
Waling Dykstra
Wat bistû leaflik, rizende simmermoarn!
''Alles wat libbet docht der nou sines bij, Fôltsjes en kealtsjes, hynders en kij. Guoskes dy’t snetterje, skiepkes dy’t bletterje, Lamkes dy’t springe, nuvere blij.''
Blankenberge
Blankenberge is in stêd en gemeente yn de Belgyske provinsje West-Flaanderen. De gemeente hat likernôch 20.400 ynwenners (2019), dy't 'Blankenbergenaars' neamd wurde. Blankenberge is ien fan de wichtichste baaiplakken oan de Belgyske kust wat it tal toeristen en hotelboekingen oanbelanget.
Waling Dykstra
Wat bistû leaflik, rizende simmermoarn!
''’t Ljurkje yn’e wolken, d’eintsjes yn’t lizich wiet, Moskjes en sweltsjes, elts sjongt syn liet. Earbarren klapperje, ljipkes wjukwapperje, Skries op’e hikke ropt grito-griet.''
Blankenberge
Fiskerij
Eartiids wie Blankenberge in fiskersmienskip tusken de hjoeddeiske Hoogstraat (Oostdyk) en Weststrjitte (Westdyk). Dy diken waarden om 1100 hinne oanlein. Blankenberge waard yn 1270 fan de parochy Uitkerke ôfskuord en krige stedsrjochten fan grevinne Margareta fan Constantinopel. Yn 'e 13e iuw hie Blankenberge in fiskersfloat fan mear as 60 skippen en sûnt 1337 hie it doarp ek in fjoertoer. thumb|left|Haven mei fiskersboaten It duorre lykwols noch oant yn 1871 dat der in soal foar in haven groeven waard. Dêr by lâns kaam in houten staketsel. Tsjin it ein fan de 19e iuw waarden de platte skippen ferfongen troch skippen mei in kyl, dy't mear djipgong hiene. Om't de haven al gau net mear foldie oan de doetiidske easken waard der nei de Earste Wrâldkriich neitocht oer it oanlizzen fan in nije haven, mar dat waard fanwegen jildbrek útsteld en boppedat rûn it tal fiskers yn Blankenberge tusken de twa wrâldkrigen stadichoan tebek. Yn 1925 winee der noch 51 boaten, mar yn 1939 noch mar 19. De Dútsers fernielden yn 1944 de hiele ynfrastruktuer fan de haven.
Waling Dykstra
Bibliografy
In wiidweidige bibliografy stiet yn "Waling Dykstra, syn libben en wurk" (1949)
Blankenberge
Fiskerij
Nei de Twadde Wrâldkriich wie it dien mei de Blankenberchske fiskerij. Yn 1950 waard de hjoeddeiske fjoertoer iepene, wylst yn de jierren 1950 ek besletten waard in haven foar de rekraasjefeart oan te lizzen. It soal waar wer útbaggere en op 9 july 1955 waard de nije jachthaven iepene. Der folgen yn 1980 en 2004 noch útwreidings fan de haven en der is hjoed-de-dei yn 'e plak foar 1000 boaten.
Toerisme
Mei de oanlis fan in ferhurde dyk yn 1723 koe de fisk better ferfierd wurde en groeide it ferkear út Brugge wei. Yn dy tiid bestie der noch gjin baaitoerisme. Dat kaam pas op gong mei it Ingelske toerisme. De earste baaihutten ferskynden op it strân yn 1838. Al gau dêrnei waard in houten seedyk boud en ferskynden de earste hotels folge troch in kasino yn 1859. It spoar fan Heist nei Brugge mei in stasjon yn Blankenberge makke it plak tagongkliker foar toeristen. Tsjin it ein fan de 19e iuw wie de seedyk folboud mei lúkse hotels en filla's en der kaam in pier fan getten izer dy't 350 meter de see yn gie. thumb|left|Toerisme yn Blankenberge om 1900 hinne Yn de Belle Époque wie Blankenberge it fekânsjeplak foar de Belgyske hegerein. Allinne hja koene simmerfakânsje betelje. Sa brocht ek aartshartoch Franz Ferdinand mei in spesjale trein in besite oan Blankenberge. It toerisme brocht it plak wurk en wolstan en it ynwennertal naam hurd ta. De pier fan getten izer waard yn 1933 ferfongen troch in betonnen pier en it kasino waard yn de jierren 1932-1934 ferfongen troch in nij kasino yn art-decostyl (1932-1934).
Yn de Twadde Wrâldkriich waarden de measte hotels en filla's fernield. De hotels waard neitiid ferfongen troch goedkeapere kompleksen en sûnt de jierren 1960 en 1970 sette it massatoerisme útein, wylst de hegerein harren fertier yn Knokke en De Haan sochten.
Twadde Wrâldkriich
thumb|260px|De pier út de jierren 1930 Yn Blankenberge waard in part fan de Atlantikwall boud troch de Dútske besetter. Foar dat doel moast in part fan de bebouwing ôfbrutsen wurde. De pier bleau yntakt om't de Dútske sersjant Keseberg wegere it befel út te fieren om de pier op te blazen. De alliearden bombardearren Blankenberge op ferskate plakken.
Op 9 septimber 1944 folge de befrijing fan Blankenberg troch de Manitoba Dragoons ûnder lieding fan Eric James. De befrijing wurdt alle jierren betocht op de earste sneontemiddei nei 9 septimber mei in plechtichheid en in optreden fan in konsertband op it Manitobaplein.
It kriichsmonumint oan de Van Maerlantstraat'betinkt de slachtoffers út de Earste en Twadde Wrâldkriich. Foar de 18 manlju dy't tusken 1944 en 1946 harren libben ferlearen by it ferwiderjen fan minen yn Blankenberge stiet yn it Koning Albert I-park in monumint.
It besjen wurdich
thumb|260px|Monumint Lippens en De Bruyne thumb|260px|Fjoertoer
Tronde
Tronde is in buorskip fan Elslo yn de gemeente Eaststellingwerf. Tronde leit tusken Elslo en Makkingea. Eastlik fan Tronde lizze de Stobbepoel en de tsjasker Vesuvius.
Tronde ferwiist wierskynlik nei de rûne foarm fan de ies. De boeren hienen eartiids lange smelle stikken lân. Dat kaam trochdat yn East-Stellingwerf, mar ek yn oare kontreien, eartiids it Rjucht fan Opstrek gou. Boeren mochten yn it ferlingde fan harren lân ek de dêr lizzende heideseadden stekke.
List fan bonken fan it minsklik skelet
It menselijk skelet (ek wol ramt of bonkerak) bestiet út 206 bonken. (De fetprinte sifers ferwize nei de ôfbylding rjochts.) Net elkenien hat 206 bonken; der binne guons dy't wat ekstra sesambonkjes hawwe, oaren hawwe in ekstra wringe of in wringe minder; de sturtbonke kin út 3 of 4 sturtwrinkjes bestean.
Alle bonken steane yn it inkelfâld neamd yn harren Latynske beneaming. De Fryske nammen steane der sa folle mooglik efter.
Yn de plasse (22):
Yn de hals (1):
Wurkhûs
In wurkhûs is in tuskenfoarm fan earmhuzen oan de iene kant en tichthuzen oan de oare kant. Der wie in ferplichting om te arbeidzjen foar minsken dy't earm wienen en teffens sûnder wurk sieten. It prinsipe fan de wurkferskaffing en dêrtroch kostwinning leit yn de namme fan it 17e iuwske gestichtstype opsluten: Tucht- én Wurkhûs.
Yn Frjentsjer wie it earmhûs teffens wurkhûs 'om allerlei handwerken in te oefenen'.
Yn Harns krige it wurkhûs by de oprjochting daliks al de namme fan spinhûs, spinfabryk en katoen- en himpspinnerij, dêr't ek bern en âldere minderjierrigen dy't oars bidlen, yn te wurk steld waarden 'om tot de gewoonte van een eerlijke arbeid, opgeleid te worden.'
Yn Boalsert hiet it wurkhûs 'wurk- of spinhûs'; it bestie fan 1796-1870.
Yn Ljouwert wie soksoarte inisjatyf al earder nomd troch de oprjochting fan it stedswurkhûs oan de Hoek, dêr't ek it spinnen de foarnaamste arbeid wie oant der yn 1715 ek in sideweverij yn ûnderbrocht waard. Alles foar wurkferskaffing, yn leanarbeid en ta bestriding fan bidlerij.
Sels yn doarpen as It Hearrenfean en Balk wienen foar 1700 al spinhuzen of wurkhuzen. Yn 1834 waard it Ljouwerter Wurkhûs ferboud en útwreide foar teminsten 200 persoanen dy't dêr spinne, weve en oare arbeid dwaan koene.
Yn Snits waard it dêr yn 1746 oan it Suurend oprjochte Stêdsspinhûs ek troch spinbazen eksploitearre. Earst waard der seildoeksjern spûn; yn 1749 waard oan bûnt- en boezelreders frege om de wollen jernsoarten yn it spinhûs spinne te litten.
Yn Warkum is yn 1757 de gasthûstsjerke ta spinhûs en stedspakhûs ferboud.
List fan bonken fan it minsklik skelet
Yn it ear (6):
West-Dongeradiel
West-Dongeradiel, ek wol stavere as Westdongeradiel (Nederlânsk en offisjeel: Westdongeradeel), wie in eardere gemeente yn it noardeasten fan Fryslân, mei 6.234 ynwenners (1 jannewaris 1981), en mei in gebiet fan 66 km².
Skiednis
It oarspronklike Dongeradiel, rekke yn de 14e en 15e iuw split yn Dongeradiel oan de eastside fan de Peazens (of Donger), en Dongeradiel westlik fan de Peazens. Tsjin 1500 wienen dy twa parten ôfsûnderlike gritenijen wurden: East- en West-Dongeradiel. thumb|left|250px|Westdongeradiel yn de [[Schotanusatlas]]
Mei de gemeentlike weryndieling fan 1 jannewaris 1984, waard West-Dongeradiel, mei East-Dongeradiel en Dokkum wer gearfoege ta ien gemeente Dongeradiel. Op 1 jannewaris 2019 sil Dongerdiel mei de buorgemeenten Ferwerderadiel en Kollumerlân c.a. op syn beurt opgean yn 'e nije fúzjegemeente Noardeast-Fryslân.
Plakken
It haadplak wie Ternaard, en de oare doarpen yn de gemeente wienen: Boarnwert, Brantgum, Foudgum, Hantum, Hantumhuzen, Hantumerútbuorren, Holwert, De Lytse Jouwer, Moddergat, Nes, Raard, Waaksens en Wierum.
De buorskippen yn de gemeente wienen: Betterwurd, Boarnwerterhuzen, Fiifhuzen, Fiskbuorren, Fjildbuorren, Hantumerhoeke, Lytse Leard, Kletterbuorren, ’t Skoar, Teyebuorren en Trijeboerehuzen.
Gebiet
De grins fan West-Dongeradiel waard yn it noarden foarme troch de Waadsee. Yn it easten wie de Peazens mei de Alde Peazens de grins, mei oan de eastkant dêrfan East-Dongeradiel. Yn it suden waard de gemeente troch de gemeenten Dokkum en Dantumadiel beheind, wêrby't de grins mei Dantumadiel meast krekt wat noardliker as de Dokkumer Ie rûn. Yn it westen rûn de grins yn de omkriten fan de Holwerter Feart, mei oan de oare kant Ferwerderadiel.
List fan bonken fan it minsklik skelet
Yn de skoudergurdle (4):
Yn de Ribbekast (25):
Yn de rêchbonke (24):
Yn de earm (6):
Yn de hân (54):
Yn de pelvis (bekkengurdle) (4):
Yn de skonken (8):
Yn de foet (52):
Ulrum
thumb|Ulrum thumb|Herfoarme tsjerke fan Ulrum
Oant 1990 wie it in selsstannige gemeente; yn dat jier kaam it lykwols by Eenrum, Liens en Kleasterbuorren en ûntstie der in nije mei de namme Ulrum. Dy namme waard yn 1992 feroare yn dy fan it ûnderkertier fan Hunzegoa: De Marne en tsjintwurdich is Ulrum by de gemeente It Hegelân yndield.
Uluringhem waard al neamd yn de 11e iuw. It wie it wenplak fan Ulurin of Ulrin.
Ulrum leit op twa wierden. Op de iene stiet de romano-goatyske tsjerke (ein 12e iuw) en by de oare wierde lei de Asingaborch. Op it oarspronklike borchterrein waard yn 1988 in park iepene.
Ofskieding fan 1834
It doarp Ulrum is bekend wurden troch de Ofskieding yn 1834. Dûmny Hendrik de Cock koe him net langer fine yn de frijsinnige opfettings en wize fan preekjen yn de Nederlânske Herfoarme Tsjerke. Dit joech swierrichheden mei de klassis, de partikulire synoade en mei in soad notabelen yn syn fermidden. in protte ienfâldige minsken út it doarp en omkriten, somtiden sels fan fierens, kamen te preekharkjen. Nei in soad warskôgings, boetes, dragonders (soldaten) oer de flier, útsletting en ôfsetting besleat er mei de tsjerkeried om ta ôfskieding oer te gean.
Bouke Oldenhof
Bouke Oldenhof (Steenwijkerwold, 1957) is in dramaturch, teäterprodusint, toanielskriuwer, oersetter en resinsint. Hy groeide op yn in roomske húshâlding. Nei it ateneum studearre er Nederlânsk en Frysk en die er in oplieding teäterwittenskippen yn Amsterdam. Dêrnei waard er learaar Nederlânsk en Frysk oan 'e Pedagogyske Akademy te Drachten. Ek wurke er oan 'e Iepen Skoalle op it Hearrenfean, en foar de Stifting Learplanûntwikkeling (SLO) yn Ynskedee.
Oldenhof is in echte tûzenpoat. Hy hat fan alles tagelyk en nei-inoar by it ein. Hy wie koördinator literatuerbefoardering by it FLMD. Dêr seach er ek it talint fan Tsjêbbe Hettinga. Sûnt 1991 jout er ek les yn dramaturgy en fersoarget er kursussen Frysk skriuwen. Sûnt 1987 wennet Oldenhof yn kafee De Rolbrêge, yn De Tynje. Al jierren is er ek wurksum as teäterresinsint foar de Ljouwerter Krante. Bekend binne fierders syn toaniel- en teäteraktiviteiten, lykas Tijgerleliën en De Rolbrêge. Lanlike bekendheid krige er troch it Us Abe-spektakel yn it Abe Lenstra Stadion op it Hearrenfean. Dêrnjonken is er ek aktyf as oersetter fan toanielstikken.
Tsjûkepôle
thumb|De foarm fan it eilân De Tsjûkepôle is ien fan de eilannen yn de Tsjûkemar. It eilân is oanlein yn 1997, tagelyk mei de Marchjepôle. De Tsjûkepôle leit it noardlikst, yn de gemeente Skarsterlân.
Der kin oanlein wurde yn 'e kom fan it eilân en oan de stegers oan de noard- en eastsiden fan it eilân. De lisplakken falle ûnder de Marrekrite, dat it oanlizzen is tastien foar op syn heechst trije nachten.
Trijeboerehuzen
Trijeboerehuzen is in buorskip dat yn de gemeente Noardeast-Fryslân leit. Trijeboerehuzen leit eastlik fan Holwert en westlik fan Ternaard. Trijeboerhuzen heart ta de himrik fan Holwert.
Sûnt 2019 leit Trijeboerehuzen yn de gemeente Noardeast-Fryslân, dêrfoar lei it yn de gemeente Dongeradiel en foar 1984 lei it buorskip yn West-Dongeradiel.
De kearn fan de buorskip leit oan de Holwerterdyk (N358) en de Witmonnikswei. Trije pleatsen fan de buorskip lizze oan de noardside fan de Holwerterdyk (yn de East-Holwerter Polder) en 2 pleatsen lizze oan de súdside fan de Holwerterdyk.
De nammen fan twa fan de pleatsen út de 19e iuw binne Uylsmahorn en Bleinsma.
Skiednis
De buorskip hat yn it ferline by Ternaard heard. Yn dy tiid hiet de buorskip Uylsmahorn. Dêrom ek de namme fan de pleats Uylsmahorn.
Stellenbosch (stêd)
thumb|right|250px|De lokaasje fan de gemeente Stellenbosch yn it distrikt Kaapske Wynlannen yn Súd-Afrika. Stellenbosch is in stêd yn Súd-Afrika. It leit yn de gemeente Stellenbosch yn de West Kaap, ien fan de provinsjes fan Súd-Afrika. De stêd hat likernôch 60.000 ynwenners, yn de heule gemeente wenje likernôch 117.000 ynwenners en omfiemet ek it omlizzende gebiet, mei it doarp Franschhoek en de buorskippen Pniel en Nuweberg. Ek de sloppewyk Kayamandi, dat op in heuvel oan de râne fan Stellenbosch leit, leit yn de gemeente.
De stêd is ek wol bekend ûnder de namme Ikestêd (Afrikaansk: Eikestad) om it grutte tal iken dat yn de 17e iuw plante waard yn de stêd.
Skiednis
thumb|left|250px|Skilderij fan Stellenbosch, makke troch Samuel Davies yn 1778.
De stêd waard stifte yn 1679 troch de gûverneur fan de Kaapkoloanje, Simon van der Stel. Hy joech syn eigen namme oan it plak, Stellenbosch (Van der Stel syn Bosk). It gebiet stie dêrfoar noch bekend as Wildenbosch. It leit oan de igge fan de Eerste Rivier, dat sa neamd waard omdat it de earste rivier wie dy’t berikt waard en dy’t hy ek folge neidat Jan van Riebeeck him der op útstjoerde om it gebiet te ferkennen. Van der Stel wie bot ûnder de yndruk fan it skientme en de fruchtberens fan it lân. Noch yn 1679 setten harren de earste kolonisten dêr ta wenjen. It is dêrmei nei Kaapstêd de âldste Jeropeeske delsetting yn Afrika. De stêd groeide sa hurd dat it in wichtige lokale stêd waard yn 1682. Yn 1685 kaam de rjochterlike macht yn Stellenbosch.
De Nederlanners wienen goed mei wetterboukunde en makken in systeem dat it wetter út de Eerste Rivier helle en troch de Van Riebeeck Strjitte nei de mûne yn de Mûne Strjitte brocht.
Yn de jierren 1710, 1803 en 1875 hie it doarp te krijen mei grutte brânen en geregeld rûn de Eerste Rivier oer. Stadichoan mear minsken lutsen fuort, ek omdat minsken meidienen oan de Grutte Trek, rjochting it easten. Dizze efterútgong yn wichtigens waard stoppe mei it jaan fan de universiteitsstatus oan it Stellenbosch Gymnasium yn 1918.
thumb|right|200px|Gebou mei in gevel yn de typyske Kaapsk-Hollânske styl.
Stellenbosch is tsjintwurdich in wichtich sintrum fan de Súd-Afrikaanske wynbou wurden. Dat begûn al gau nei de stifting fan de delsetting. Frânske Hugenoaten planten dêr druven yn de fruchtbere boaiem, al gau waard it doarp it sintrum fan de wynyndustry fan Súd-Afrika. De iken yn de stêd binne noch in oerbliuwsel fan de begjinjierren fan de wynhannel yn Stellenbosch. De wyn moast bewarre wurde yn ikehouten fetten, sa wienen de boeren út Jeropa dat wend, dat der wie grut ferlet oan ikehout. Tûzenen iken binne yn de begjinjierren plante troch Simon van der Stel en syn soan Willem Adriaan van der Stel. Stellenbosch wurdt dêrom ek wol de Ikestêd neamd. Omdat de iken troch it Súd-Afrikaanske klimaat in stik hurder groeiden as yn Jeropa, wie it ikehout al gau te spûnseftich, en dus net te brûken foar it meitsjen fan wynfetten. De âldste iik is no mear as 200 jier âld.
Yn de tiid fan de Twadde Boere Oarloch (1899-1902) wie Stellenbosch in Britske militêre basis.
Foar toeristen is Stellenbosch benammen aardich om de talrike âlde huzen dy’t yn Kaapsk-Hollânske styl boud binne. Benammen de doarpsstrjitte is bekoarlik foar it each mei ûnder oare ‘‘Oom Samie se winkel’’.
Yn Stellenbosch is ek it Technopark Stellenbosch fêstige.
Ynwenners
Stellenbosch hat in ynwennertal fan likernôch 117.000 (2001), útsein de studinten dy’t op de kampus fan de universiteit wenje. It giet hjir om in telling fan formeel-behuze ynwenners, en is dus in ûnderskatting fan it wiere tal ynwenners, omdat yn de omkriten fan Stellenbosch ek in tal ynformele delsettings steane.
Der wurdt benammen Afrikaansk sprutsen yn de omkriten fan Stellenbosch, mei grutte Ingelske en Xhosa minderheden. De swarte ynwenners fan it gebiet sprekke benammen Xhosa as memmetaal, wite minsken hawwe Afrikaansk en Ingelsk as memmetaal en de kleurde minsken, dy’t yn de mearderheid binne, sprekke Afrikaansk.
By de telling fan 1833 wennen der 16.137 minsken yn it distrikt. Dêrfan wienen 8.555 slaven, 6.066 wyt, 1.220 Hottentotten en 296 Frije Swarten.
thumb|centre|900px|Panorama-byld fan Stellenbosch, sjoen fan de Papagaaiberch ôf.
Klimaat en geografy
thumb|right|200px|Foto fan de omkriten fan Stellenbosch yn de winter.
Stellenbosch leit op justjes 55 kilometer eastlik fan Kaapstêd, sa’n 114 meter boppe de seespegel. Stellenbosch leit yn it heuveleftige lân fan de Kaapske Wynlannen, it leit yn in delte, mei oan de westkante de Papegaaiberch, dat eins in heuvel is. Yn it suden en easten lizze hege bergen, mei de Stellenbosch Berch súdlik fan Stellenbosch en de Simonsberch, de Jonkershoekberch en de Drakenstein Bergen yn it easten en súdeasten. De Tweeling Pieke (1.494 meter) foarmet in herkenningspunt fan de regio. De Victoria Pyk is mei 1.590 meter it heechste plak fan it gebiet.
De boaiem bestiet út donkere klaai en soarget der tegearre mei it goed drainearre en heuveleftige terrein en it mediterraanske klimaat foar dat it in goed gebiet is foar de wynbou. De simmers yn it gebiet binne drûch en waarm oant hjit. Yn de moannen febrewaris en maart komt it dan geregeld boppe de 30°C. De winters binne koel, reineftich en somtiden stekt de wyn bot op yn dy perioade. Yn dy tiid is de temperatuer trochstrings 16°C. Snie komt eins net foar yn de West Kaap, allinnich op de ferskate bergen yn de omkriten fan Stellenbosch wurdt it wol sjoen. Yn de maitiid en mei de hjerst is it trochstrings 20°C.
It besjen wurdich
thumb|right|200px|De Nederlânsk reformearre Moederkerk fan Stellenbosch.