cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Parten
Untstean en opkomst fan it Partyske ryk
Om 250 f.Kr. ferovere Arsakes I it gebiet fan Partsje en ferklearre it ûnôfhinklik fan de Seleusiden. Arsakes stifte de dynasty fan de Arsasiden, dy't salang it Partyske ryk bestie, de keningsdynasty bliuwe soenen. Folgjende keningen, benammen Priapitius en Mitridates I de Grutte wreiden it ryk fierder út en krongen de Seleusiden hieltiten fierder werom. Mitridates' opfolgers wienen net yn steat alle ferovere gebieten fêst te hâlden, mar wol waard yn 126 Babyloanje oan it Partyske ryk tafoege. Mitridates II de Grutte (124-88) brocht it ryk opnij ta grutte bloei. Hy ferovere in soad gebieten en wreide it Partyske ryk út oant de rivier de Eufraat, dêr't hy as earste Partyske foarst yn oanrekking kaam mei de Romeinen.
Tsjustere perioade
Oer de perioade nei Mitridates II is by bebrek oan boarnen net folle bekend. Wol is dúdlik dat der ferdieledens wie yn it ryk en dat ferskillende troanpretendinten elkoar bestriden. Dêrneist lijt Partsje ûnder de driging fan it yn dizze perioade sterke Keninkryk Armeenje ûnder Tigranes II. Pas sûnt it regear fan Praates III Theos (70-57) werstelt it Partyske ryk him.
Striid mei de Romeinen
Under it regear fan Orodes II (57-38) lutsen de Romeinen, ûnder oanfiering fan Krassus, Partsje binnen. Orodes' generaal Surenas brocht de Romeinen yn de Slach by Carrhae lykwols in swiere nederlaach ta (53), dy't sa'n effekt hie dat de Romeinen oant it begjin fan de twadde iuw nei Kr. de Partyske legers frezen. Orodes syn soann en beëage opfolger Pakorus I wist om 40 f.Kr. sels grutte dielen fan Syria, Judea en Sisylje te feroverjen op de Romeinen. Dy slaggen der lykwols al gau yn om de Parten wer oer de Eufraat te driuwen. Ek ûnder de folgjende keningen bleau der sprake fan in sterk Partsje, dat op spande foet sdtie mei Rome.
Hofmar
De Hofmar is in ûndjip marke yn It Heidenskip by Brânbuorren yn de gemeente Súdwest-Fryslân. De oerflakte is 15 ha. en it wetter is ferbûn mei De Fluezen.
Kalifornje
Kalifornje of Kalifornië (Ingelsk: California; útspr.: [kælə'fɔ:ɹɲə], likernôch "kellefôrnje"), offisjeel de Steat Kalifornje (Ingelsk: State of California), is ien fan 'e fyftich steaten dy't mei-inoar de Feriene Steaten fan Amearika foarmje. Kalifornje, byneamd de Golden State (fanwegen de Kalifornyske Goudkoarts fan 1849), leit yn it westen fan it lân, oan 'e kust fan 'e Stille Oseaan. De haadstêd is Sacramento, mar de grutste stêd is Los Angeles. Oare grutte stêden binne San Diego, San Jose en San Francisco. Neffens in skatting út 2014 hie de steat doe 38,8 miljoen ynwenners, wêrmei't it kwa befolkingsgrutte de grutste steat fan 'e Feriene Steaten is. Oangeande oerflak is Kalifornje mei 423.970 km² de trêde steat, nei Alaska en Teksas. Kalifornje stiet bekend om syn mylde klimaat en om 'e filmyndustry fan Hollywood.
Etymology
De namme 'Kalifornje' waard oarspronklik brûkt om in folle grutter gebiet oan te tsjutten, dat net inkeld de Amerikaanske steat Kalifornje omfieme, mar ek de Meksikaanske steaten Nederkalifornje en Súd-Nederkalifornje (dy't it Kalifornysk Skiereilân beslane) en de Amerikaanske steaten Nevada en Utah en dielen fan Arizona, Nij-Meksiko, Teksas, Kolorado en Wyoming. Men is fan betinken dat de namme ôflaat is fan in fiktyf paradys dat bewenne wêze soe troch swarte amazônes, en dat regearre waard troch in keninginne Calafia. It ferhaal fan dy Calafia (de oarsprong fan 'e namme 'California') is optekene yn De Aventoeren fan Esplandián, in Spaansktalich wurk út 1510 fan 'e hân fan 'e skriuwer Garci Rodríguez de Montalvo. De offisjele ôfkoarting fan Kalifornje is CA, mar ek 'Cal.', 'Calif.' en 'US-CA' wurde wol brûkt.
Geografy
Kalifornje hat in oerflak fan 423.970 km², wêrfan't 4,7% út wetter bestiet. Dêrmei is Kalifornje de op twa nei grutste Amerikaanske steat, nei Alaska en Teksas. It leit yn 'e Pasifyske Tiidsône (UTC –8, simmertiid –7). De steat grinzget yn it suden oan Meksiko, yn it súdeasten oan 'e Amerikaanske steat Arizona, yn it easten en noardeasten oan 'e steat Nevada en yn it noarden oan 'e steat Oregon. Yn it westen wurdt Kalifornje begrinzge troch de Stille Oseaan. Foar de súdwestkust lizze de Kanaaleilannen fan Kalifornje, mei as wichtichste en bekendste it eilân Santa Catalina. Likernôch 50 km út 'e kust fan San Francisco lizze fierders noch de ûnbewenne Faralloneilannen. Der binne yn Kalifornje mear as hûndert Yndianereservaten, dy't lykwols allegear mar in lyts oerflak beslane.
Kalifornje bestiet út ferskate, sterk útinoar rinnende lânskippen. Yn 'e midden fan 'e steat leit de fruchtbere Sintrale Delling, dy't oarspronklik oerdutsen wie mei prêrje, mar no in lânboukrite is. Oan 'e eastkant wurdt dat gebiet omsletten troch de Sierra Nevada-bergen oan 'e grins mei Nevada, wylst oan 'e westkant it Pasifysk Kustberchtme opriist. Oan 'e noardkant wurdt de Sintrale Delling begrinzge troch de Cascades-bergen, dy't it noarden fan Kalifornje grutdiels behearskje, wylst yn it suden it Tehachapi-berchtme de ôffreding fan 'e delling is. De Sintrale Delling sels bestiet út twa dielen, de noardlike Sacramento-delling, it streamgebiet fan 'e rivier de Sacramento, en de súdlike San Joaquin-delling, it streamgebiet fan 'e rivier de San Joaquin. Troch se út te baggerjen binne dy beide rivieren djippernôch dat ferskate stêden yn it binnenlân as seehaven fungearje kinne.
De Sierra Nevada (Spaansk foar "sniebekape bergen") is it heechste berchtme fan 'e steat, dêr't sadwaande it heechste punt fan Kalifornje (en it op ien nei heechste punt fan Noard-Amearika), de Mount Whitney, op 4.421 m boppe seenivo, diel fan útmakket. Teffens leit yn dat berchtme de skildereftige Yosemite-delling, de nasjonale parken Yosemite, Kings Canyon en Sequoia (mei de reuze-sekwoia-beammen, wrâlds grutste libbene organismen) en de Tahoe-mar, de djipste mar fan Kalifornje. Likernôch 45% fan Kalifornje wurdt noch oerdutsen troch ûnoantaaste wâldlân, wat in heger persintaazje is as yn lykfol hokker Amerikaanske steat útsein Alaska. De measte wâlden binne te finen yn noardlik Kalifornje.
It suden fan 'e steat wurdt fierhinne dominearre troch woastyngebieten, yn it bysûnder de Mojavewoastyn tsjin 'e grins mei Nevada en Arizona oan en de Sonoarawoastyn tsjin 'e grins mei Meksiko en Arizona oan. Noardwestlik fan 'e Mojavewoastyn leit Death Valley, mei dêryn it Badwater Basin, dat mei 85 m ûnder seenivo it leechste (en hjitste) punt fan 'e steat en fan hiel Noard-Amearika is. It súdlike binnenlân fan Kalifornje stiet bekend ûnder de namme fan Inland Empire, it "Binnenlânske Ryk". De súdeastlike grins mei Arizona wurdt foarme troch de rivier de Kolorado, dêr't Kalifornje likernôch de helte fan syn drinkwetter út hellet. De steat makket diel út fan 'e saneamde Ring fan Fjoer, in bân fan fulkanysk en tektoanysk aktive gebieten dy't hielendal om 'e Stille Oseaan hinne rint. Sadwaande is Kalifornje kwetsber foar ierdbevings (en de dêrtroch feroarsake tsûnamys), fral yn 'e kontrei fan San Francisco, dat boppe-op 'e San Andréasbrek leit.
Prehistoarje
Kalifornje waard fanôf teminsten 10.000 jier lyn kolonisearre troch ferskate Yndiaanske fêstigingsweagen efterinoar, mei as gefolch ien fan 'e kultureel en linguïstysk meast ferskate gebieten fan Noard-Amearika. Skattings oangeande it ynwennertal fan Kalifornje foarôfgeande oan 'e komst fan 'e blanken rinne útinoar fan 100.000 oant 300.000 minsken.
Spaanske perioade
De earste Jeropeänen dy't it gebiet oandiene, wiene de leden fan 'e Spaanske ekspedysje fan Juan Rodríguez Cabrillo, yn 1542. Ut dy tiid stamme de Spaanske oanspraak op it hiele gebiet, as ûnderdiel fan harren koloanje Nij-Spanje (it lettere Meksiko). Yn 1579 besocht de Ingelske seefarder Francis Drake de kust fan noardlik Kalifornje, en yn 1602 waard de kustline fan it hiele gebiet foar it earst yn kaart brocht troch Sebastián Vizcaíno.
List fan boargemasters fan Himmelumer Aldefurd
Dit is in list fan boargemasters fan de Fryske gemeente Himmelumer Aldefurd (oant 1956 Hemelumer Oldephaert en Noordwolde) oant dy gemeente op 1 jannewaris 1984 opgie yn de nije gemeente Nijefurd.
Kalifornje
Spaanske perioade
Nei't it suden fan it gebiet yn 1769-1770 yngeander ferkend wie troch de ekspedysje fan Gaspar de Portolà, begûnen Spaanske misjonarissen dêr mei it opsetten fan 'e 21 Kalifornyske Missyposten. Yn dyselde snuorje kaam der mei de boud fan ferskate presidios (forten) foar it earst in Spaanske militêre oanwêzichheid yn it gebiet. Underwilens waard de kust fan noardlik Kalifornje ferkend troch Russyske ûntdekkingsreizgers, dy't dêr yn 'e iere njoggentjinde iuw oan 'e Baai fan San Francisco in eigen fêsting bouden.
Meksikaanske perioade
Yn 1821 wûn Meksiko syn ûnôfhinklikheid fan Spanje, en kaam Kalifornje by it nije lân te hearren, al bleau it ûnder de namme Opperkalifornje in ôfhandige úthoeke dêr't troch it regear yn Meksiko-Stêd net folle nei omsjoen waard. Yn súdlik Kalifornje waarden yn 'e Meksikaanske tiid grutte feepleatsen of ranchos oanlein, dy't it eigendom wiene fan Kalifornyske Meksikanen fan Spaansk komôf, de saneamde Californios. Yn Noard-Kalifornje arrivearren yn 'e 1820-er jierren fia it Oregon Trail en it California Trail de earste Ingelsktalige jagers en kolonisten út it Easten fan 'e Feriene Steaten wei.
Tusken 1831 en 1836 fûn der yn Kalifornje in rige opstannen plak fan Californios en Amerikaanske kolonisten tsjin it Meksikaanske bewâld, dy't kulminearre yn 'e Kalifornyske Opstân fan 1836, ûnder lieding fan Juan Bautista Alvarado. It Meksikaanske regear loste de swierrichheden op troch Alvarado gûverneur fan Kalifornje te meitsjen. Ien fan 'e grutste feeboeren fan Kalifornje wie yn dyselde snuorje John Marsh. Doe't dy te lijen krige fan lândieverij fan lju dy't har gewoan parten fan syn lânerijen ta-eigenen, en de Meksikaanske rjochterlike macht him net helpe koe of woe, besleat er dat Kalifornje by de Feriene Steaten komme moast te hearren.
Marsh sette útein mei in briefkerijkampanje oan kunde en kranten yn it Easten fan 'e Feriene Steaten, wêrby't er it klimaat, de fruchtberens en oare skaaimerken fan Kalifornje oanpriizge, mei as gefolch dat der in lytse migraasjeweach fan Amerikaanske kolonisten op gong kaam. Yn 1846 kamen de Amerikaanske kolonisten yn opstân tsjin it Meksikaanske bewâld by wat de Beareflaggerebûlje neamd wurdt (de brune bear pronket noch altyd op 'e Kalifornyske flagge). De Meksikanen waarden foar in part ferdreaun, en de kolonisten rôpen de Republyk Kalifornje út, mei as presidint William B. Ide. Dy steat wie lykwols mar in koart libben beskern, mei't ûnderwilens de Meksikaansk-Amerikaanske Oarloch útbrutsen wie.
De Amerikaanske Marine besette de kust fan 'e Baai fan Monterey en sette dêrwei it binnenlân yn. Wat der noch oer wie fan 'e Meksikanen yn noardlik Kalifornje kapitulearre doe binnen in moanne. Yn it suden fochten de Meksikanen in rige definsive fjildslaggen tsjin it Amerikaanske Leger út, oant yn jannewaris 1847 it Ferdrach fan Cahuenga sletten waard tusken it Amerikaanske regear en de Californios (wêrby't dy it Amerikaansk steatsboargerskip betongen). Behalven Kalifornje feroveren de Amerikanen yn 'e oarloch it hiele Súdwesten, en by it Ferdrach fan Guadelupe Hidalgo, yn 1848, moast Meksiko formeel ôfstân dwaan fan in ûnbidich grut gebiet, dêr't neitiid de Amerikaanske steaten Kalifornje, Arizona, Nij-Meksiko, Utah, Nevada en Kolorado út foarme waarden.
De Kalifornyske Goudkoarts
Yn 1846, twa jier foar't it yn Amerikaanske hannen foel, wennen der yn Kalifornje likernôch 10.000 (meast Spaansktalige) blanken. In pear hûndert útlanners, wêrûnder guon Amerikanen (mar relatyf sjoen ek in protte Russen) libben benammen yn 'e noardlike úthoeken, lykas oan 'e natuerlike haven fan San Francisco, dat doedestiden 500 ynwenners hie. Koart nei ôfrin fan 'e Meksikaansk-Amerikaanske Oarloch waard der goud ûntdutsen yn it gebiet, wat late ta de Kalifornyske Goudkoarts fan 1849. Tûzenen saneamde forty-niners sylden om Kaap Hoarn hinne, of teagen troch de fan sykten optillende jungles fan Panama, of kamen gewoan geandefoets út it Easten wei opsetten mei de dream om har fortún te meitsjen mei goudsykjen. Yn 1852 hie Kalifornje mear as 200.000 blanke ynwenners. Hoewol't de libbensomstannichheden yn 'e goudfjilden alderprimityfst wiene, hiene de goudsikers yn Kalifornje teminsten te krijen mei in geunstich klimaat, eat dat se foar hiene op 'e lettere Goudkoarts fan Klondike, yn Alaska.
Kalifornje as steat
Fan 1850 oant 1851 wie San Jose de haadstêd fan Kalifornje, as ferfanging foar Monterey, dat de haadstêd yn 'e Spaanske en Meksikaanske perioaden west hie. Neitiid wie Vallejo fan 1852 oant 1853 de haadstêd, en doe Benicia fan 1853 oant 1854. Sûnt 1854 hat de haadstêd altyd Sacramento west, al moast it regear yn 1861 fanwegen wettersneed koarte tiid nei San Francisco útwike. Under de Amerikaanske Boargeroarloch (1861-1865) stie Kalifornje oan 'e kant fan it Noarden, mar oan 'e westkust murk men net in protte fan 'e oarloch, en it neiste (marzjinale) oarlochstoaniel wie yn Nij-Meksiko.
Yn 't earstoan wie it dreech en gefaarlik om út it Easten nei Kalifornje te reizgjen of oarsom, mar nei't yn 1869 it Earste Transkontinintale Spoar reekaam, waard dat folle makliker. Dêrtroch begûn it ynwennertal fan 'e nije steat flink te groeien. Yn 1850 hie Kalifornje krapoan 93.000 ynwenners; yn 1860 380.000; yn 1880 865.000; en yn 1900 1.485.000. De nije ynwenners ûntdieken dat it lân yn Kalifornje tige gaadlik wie foar túnbou, salang't it yn 'e drûge simmermoannen mar adekwaat yrrigearre waard. Behalven fruit (benammen sitrusfruchten en druven) waard yn Kalifornje ek in protte weet en oar nôt, grienten, katoen en nuten ferboud. De druveteelt yn 'e Napa-delling feroare yn 'e 1960-er jierren fan konsumpsjetylt yn wyntylt, wat in grut súkses waard, benammen troch de ynspannings fan de bruorren Gallo.
Yn 'e earste helte fan 'e tweintichste iuw gie de migraasje nei Kalifornje noch hurder om't doe ferskate transkontinintale autodiken oanlein waarden, lykas de Lincoln Highway en de ferneamde Route 66. Tusken 1900 en 1970 woeks de befolking fan 'e steat oan fan oardel miljoen oant 20 miljoen minsken. De Ierdbeving fan San Francisco, fan 18 april 1906, koste tûzenen minsken it libben, mar koe de migraasjestream net ôfskrikke. Yn 'e tritiger jierren berikte de migraasje in piik doe't boeren út 'e drûge midden fan it lân massaal nei it westen teagen. Nei 1945 folge in nij hichtepunt doe't militêren dy't yn 'e Twadde Wrâldoarloch yn Kalifornje stasjonearre west hiene, har yn grutte oantallen yn 'e steat nei wenjen setten. Om alle nije ynwenners drage te kinnen, waarden grutte ynfrastrukturele projekten foltôge, wêrûnder it Akwadukt fan Los Angeles, de Oroville- en Shasta-keardammen en de Golden Gate Brêge.
Underwilens wiene oan it begjin fan 'e iuw yn súdlik Kalifornje, mei syn (doe noch) goedkeape lân en syn mylde klimaat, de earste filmmakkers delstrutsen. Hja kloften gear te Hollywood, dat him yn 'e 1920-er jierren ûntjoech ta it wrâldwide sintrum fan 'e filmyndustry. Under de Twadde Wrâldoarloch waard fan alle munysje en oarlochsmaterieel foar de Amerikaanske Striidkrêften 8,7% yn Kalifornje makke, wêrmei't de steat op dat de grutste produsint wie nei New York en Michigan. Nei de Twadde Wrâldoarloch groeide de Kalifornyske ekonomy danich troch de definsje- en de romtefeartyndustry ûnder de Kâlde Oarloch. Under ynfloed fan 'e Universiteit fan Stanford ûntwikkle him yn 'e twadde helte fan 'e tweintichste iuw boppedat in sintrum fan kompjûtertechnology yn in gebiet by San Jose dat bekend kommen is te stean as Silicon Valley.
Bestjoer
Kalifornje bestiet bestjoerlik út 58 countys. De steatshaadstêd, Sacramento, leit yn Sacramento County, yn 'e Sintrale Delling. Krekt as alle Amerikaanske steaten wurdt Kalifornje bestjoerd troch in steatsregear mei oan it haad de gûverneur. De wetjaande macht is yn 'e hannen fan it Steatskongres fan Kalifornje, dat bestiet út 'e Steatssenaat mei 40 leden en de Steatsassimblee mei 80 leden. Yn 'e Amerikaanske Senaat wurdt Kalifornje, lykas alle Amerikaanske steaten, fertsjintwurdige troch 2 senators. Yn it Amerikaanske Hûs fan Offurdigen hat Kalifornje fanwegen syn grutte befolking 55 sitten, wat it grutste oantal fan alle Amerikaanske steaten is.
It politike lânskip fan Kalifornje wurdt behearske troch de beide grutte Amerikaanske politike partijen, de Demokratyske Partij en de Republikeinske Partij. Lykwols is it hiele politike spektrum yn Kalifornje in stik linkser (Amerikanen neame dat "liberaler", mar dat betsjut eins hiel wat oars) as yn 'e measte oare Amerikaanske steaten. Sa kin it wêze dat Republikeinen út Kalifornje soms progressiver binne as Demokraten út bgl. Teksas of Nebraska. Hoewol't de Kalifornyske befolking yn 'e regel (en by presidintsferkiezings altyd en yn grutte mearderheid) op Demokratyske kandidaten stimd, kinne de Republikeinen yn 'e Kalifornyske steatspolityk beslist net fuortsifere wurde. Sa wie de filmstjer en Republikein Arnold Schwarzenegger fan 2003 oant 2011 noch twa terminen gûverneur fan Kalifornje.
Ekonomy
De ekonomy fan Kalifornje is sa grut dat er ferlike wurde kin mei dy fan lannen as Ruslân, Itaalje en Kanada. Yn 2013 bedroech it bruto steatsprodukt fan Kalifornje $2,2 biljoen (oftewol $2.203.000.000.000). Yn 2010 wennen der mear as 663.000 miljonêrs yn Kalifornje, benammen yn rikeljusoarden as Beverly Hills, Malibu en de Los Anzjelynske wyk Bel Air. Oan 'e oare kant libbe datselde jiers yn Kalifornje 23,5% fan 'e befolking ûnder de earmoedegrins, wat it heechste persintaazje fan alle Amerikaanske steaten is.
De fiif grutste dielen fan 'e Kalifornyske steatsekonomy hearre allegear ta de tsjinstesektor: hannel en ferfier; de oerheid; saaklike tsjinstferliening; ûnderwiis en sûnenssoarch; en it toerisme. Dêrnjonken is, fral regionaal, fansels ek de film- en tillefyzjeyndustry yn Hollywood tige wichtich. Hoewol't ek de lânbou fan belang is, kin dy by lange nei net op tsjin 'e tsjinstesektor. Yn 'e lânbou wurdt yn Kalifornje in protte gebrûk makke fan yllegale (en dus goedkeap arbeidzjende) Meksikanen. Al tsientallen jierren komme dy as seizoenswurkers nei Kalifornje ta. De wichtichste lânbouprodukten fan Kalifornje binne: suvel, nuten en fruit. Fierders is de yndustry, en dan fral de lichte yndustry (bgl. kompjûtertechnology) ek noch altyd fan grut belang foar de steat. Mei bedriuwen as Google, Hewlett Packerd en Xerox is de Kalifornyske ICT-yndustry yn Silicon Valley liedend yn 'e wrâld. Sûnt 1984 hat it Japanske automerk Toyota yn 'e steat ek autofabriken yn gearwurking mei General Motors.
Toeristyske attraksjes hat Kalifornje by 't folop. As earste moat fansels de filmyndustry fan Hollywood neamd wurde, mei û.m. Hollywood Boulevard en de Universal Studios. Fierder is der yn Anaheim it wrâldferneamde ferdivedaasjepark Disneyland, en hat San Francisco û.m. de Golden Gatebrêge en it eardere tichthûs fan 'e Federale Finzenis Alcatraz op it eilantsje mei deselde namme yn 'e Baai fan San Francisco. Yn San Diego stiet it ferneamde dolfinarium SeaWorld. Fierder binne der de strannen fan Venice Beach, Santa Monica en Malibu, om mar in pear te neamen. En yn it binnenlân kin der skyd wurde yn 'e Sierra Nevada of swommen yn 'e Tahoe-mar, of kinne nasjonale parken besocht wurde lykas it skildereftige Yosemite of Sequoia mei syn reuzebeammen.
Etnisiteit
Neffens gegevens fan 'e Amerikaanske folkstelling fan 2010 wie de etnyske opbou fan 'e Kalifornje befolking doe sa: 57,6% blanken; 21,9% Latino's; 13,0% Aziaten; 6,2% swarten; 1,0% Yndianen en 0,4% Polyneziërs, Melaneziërs en Mikroneziërs. Dêrûnder binne ek 8,2% dy't fan mingd etnysk komôf binne. Men giet derfan út dat de Latino's tsjin 2060 50% fan 'e Kalifornyske befolking útmeitsje sille.
Yn absolute oantallen sjoen hat Kalifornje mei sa'n 22,2 miljoen de grutste blanke populaasje fan 'e hiele Feriene Steaten. Blanke Kaliforniërs binne fierhinne fan Noardwest-, Midden- en Noardjeropeeske orizjine, mei as grutste oarsprongsgroepen Dútsers (8,5% fan 'e totale Kalifornyske befolking), Ieren (6,7%), Ingelsen (6,0%), Italjanen (3,9%), Angelsaksyske Amerikanen (2,9%), Frânsen (1,9%), Skotten (1,3%), Poalen (1,3%), Sweden (1,1%), Noaren (1,0%), Nederlanners (1,0%) en Portegezen (0,9%). Arabieren meitsje 0,7% fan 'e befolking út, en Iraniërs 0,6%.
Fan 'e Aziaten waarden de grutste groepen opmakke troch de Filipino's (3,8% fan 'e totale Kalifornyske befolking), Sinezen (3,8%, ynkl. Taiwanezen), Fjetnamezen (1,7%), Yndiërs (1,5%), Koreänen (1,3%), Japanners (1,1%) en Kmer (0,3%). Fan 'e Polyneziërs, Melaneziërs en Mikroneziërs wiene de grutste groepen de etnyske Hawaïanen (75.000), de Samoänen (61.000; sawol út Samoä as út Amerikaansk Samoä) en de Tsjamorro (44.000), de lânseigen befolking fan Gûam en de Noardlike Marianen.
Fan 'e Yndianen waarden de grutste groepen foarme troch de Sjeroky (rom 92.000), lânseigen etnisiteiten út Meksiko (66.000), de Apachen (25.000), de Tsjoktou (23.000) en de Navaho (17.000). Net ien fan dy groepen is lânseigen yn Kalifornje. Lykwols omfiemet Kalifornje mar leafst 106 federaal erkende Yndianestammen (foar in opsomming, sjoch hjirre), dy't foar it meastepart allegear har eigen reservaten hawwe.
Kalifornje hat gjin formeel belied oangeande de erkenning fan Yndianestammen op steatsnivo. Foar guon stammen hat it Steatskongres fan Kalifornje resolúsjes oannommen dy't it Amerikaanske regear oproppe om dy stammen federale erkenning te skinken. Hoewol't soks op himsels gjin erkenning troch de steat Kalifornje ynhâldt, noch oan sokke stammen lykfol hokker rjochten jout, eigenje se har likegoed gauris de oantsjutting state recognized ("erkend troch de steat") ta.
Taal
De offisjele taal fan Kalifornje is it Ingelsk, dat neffens in skatting fan 'e Modern Language Association of America út 2010 doe foar likernôch 57% fan 'e befolking de memmetaal wie. Neffens in enkête út 2007 koe doe 73% fan 'e minsken mei in memmetaal dy't in oare taal as it Ingelsk wie, dochs goed Ingelsk prate, wylst 9,8% it Ingelsk hielendal net machtich wie. As gefolch fan it oanwaaksende befolkingsferskaat yn Kalifornje begûnen taalkundigen oan 'e ein fan 'e tweintichste iuw in klankferskowing op te merken dy't útslutend yn it Ingelsk foarkaam sa't dat yn Kalifornje sprutsen waard. Dizze taalfariant (de ferskillen mei de Amerikaansk-Ingelske standerttaal binne noch te lyts om it in dialekt te neamen) stiet bekend as Kalifornysk-Ingelsk, en karakterisearret him troch ferskate eigen fonologyske prosessen.
Yn totaal binne der yn Kalifornje 15 talen njonken it Ingelsk (dus yn totaal 16 talen) dy't troch mear as 100.000 minsken as memmetaal sprutsen wurde. Fierwei de wichtichste net-Ingelske taal is it Spaansk, dat de memmetaal is fan 28,5% fan 'e befolking (rom 11 miljoen minsken). Dêrnei folgen: Fan 'e mear as 70 lânseigen Yndiaanske talen fan Kalifornje binne in soad al útstoarn, en alle noch sprutsen lânseigen Yndiaanske talen yn 'e steat wurde sterk yn har fuortbestean bedrige.
Godstsjinst
Op it mêd fan godstsjinst bestie neffens gegevens út 2014 doe 51% fan 'e befolking fan Kalifornje út kristenen, wêrûnder 33% protestanten en 28% roomsen. Yn absolute sifers wiene der yn 2010 10,2 miljoen roomsen. De grutste protestantske denominaasjes wiene datselde jiers de Tsjerke fan Jezus Kristus fan de Hilligen fan de Lêste Dagen (de mormoanen) mei 764.000 leden en de Súdlike Baptistekonvinsje mei 490.000 leden. Ateïsten en agnosten foarmen yn 2014 27% fan 'e befolking. Oare godstsjinsten wiene, yn folchoarder fan grutte: it joadendom (2%), it boedisme (2%), it hindoeïsme (2%) en de islaam (1%). De oanhingers fan alle oare religyen foarmen mei-inoar 5% fan 'e befolking.
Kollumer Aldsyl
thumb|Nammeboerd Kollumerâldsyl oan de Wâlddyk thumb|De [[Dwersryd en Sylster Ryd mei oansluting op it Dokkumer Grutdjip oer Kollumerâldsyl noardlik fan Kollum (Schotanusatlas, 1718).]] Kollumer Aldsyl is in buorskip yn de gemeente Noardeast-Fryslân. Kollumerâldsyl leit oan de N358, de Wâlddyk benoarden Kollum en oan in ôfsniene meander fan it Dokkumer Grutdjip, it Ald Dokkumerdjip, eastlik fan de oansluting fan de Nije Swemmer op it Grutdjip.
De namme komt ek foar as Kollumeroudzijl (nei de oanlis fan de Lauwersmarwei), Collumerzyl, Collumerzijl en Collumzyl.
Ein 2013 krige Kollumerâldsyl plaknammebuorden. Oant 1 jannewaris 2019 hearde de buorskip by de gemeent Kollumerlân, dy't doe opgien is yn de nije gemeente Noardeast-Fryslân.
Maksintius
thumb|250px|right Maksintius, folút yn it Latyn: Marcus Aurelius Valerius Maxentius (sa. 278 - 28 oktober 312) wie Keizer fan Rome fan 28 oktober 306 oant 28 oktober 312. Hy wurdt in usurpator neamd omdat er gjin rjocht hie op de titel en troch de oare keizers net erkend waard.
Biografy
As de soan fan in Romeinske keizer hie it der alles fan dat Maksintius yn de takomst sels keizer wurde soe. Lykwols hie syn skoanheit in hekel oan him en dizze die der alles oan dat hy gjin keizer waard. Galerius krige keizer Diokletianus safier dat dizze der foar soarge dat Maksintius net Caesar waard. Maksintius waard wol keazen yn de Romeinske senaat as senator.
thumb|left|De Basilica Maxentii. Doe't Konstantyn de Grutte yn 306 keizer waard neidat syn heit Konstantius Klorus ferstoarn wie, giene yn de haadstêd al gau geroften rûn dat de Praetoriaanske garde troch him opheft wurde soe. De gardelieding bean Maksintius it keizerskip oan dy't dêrmei akkoard gong en sa waard Maksintius op 28 oktober troch de Praetoriaanske garde yn it poarper heft. Lykwols neamde Maksintius himsels gjin Augustus, mar prinseps, om de oare keizers net tefolle út te daagjen. Datselde jier begûn hy mei de bou fan basilica Maxentii dy't bekend wurde soe as de Basilica Constantini en dat troch Konstantyn de Grutte ôfmakke wurde soe.
Maksintius besocht mear legitimityt te krijen en twong syn heit om meikeizer te wurden. Tegearre hienen sy in gebiet ûnder kontrole dat bestie út Itaalje, Afrika, Korsika en Sardynje. Yn 307 waard Maksintius oanfallen troch in leger fan keizer Severus II. Yn Itaalje kocht Maksintius de troepen fan Severus om, naam him finzen en deade him healwei it jier 307. Sûnt dy tiid begûn Maksintius himsels Augustus te neamen. Datselde jier wie der ek in brân yn Rome dat de timpel fan Fenus en Roma ferwoaste. Maksintius liet de tempel restaureare as teken fan syn "heidenske" leauwen.
Njonken de ynvaasjes fan Severus en Galerius hie Maksintius ek in probleem mei syn heit, dy't tusken 308 en 310 ferskate pogingen die om him ôf te setten. De machtsposysje fan Maksintius kaam fierder ûnder druk te stean troch in opstân fan de vicarus fan Afrika, Domitius Aleksander, yn 308. Ien jier letter hie hy him alwer ferslein, maar krige yn 'e tuskentiid wol te krijen mei in tekoart oan nôt.
Yn 312 luts Konstantyn Itaalje yn om Maksintius ôf te setten. Op 28 oktober kaam it ta in definitive slach by Rome, dêr't Maksintius foarfêst ferslein waard. Yn de betizing fan de slach is hy yn it wetter fallen en ferdronken.
Jean de Labadie
thumb|Jean de Labadie
Jean de Labadie (Bourg (Frankryk), 13 febrewaris 1610 – Altona (Denemark), 13 febrewaris 1674) wie in eardere katolike pryster en sûnt 1650 grifformeard predikant. Hy wie de oprjochter en nammejouwer fan de sekte fan de Labadisten yn 1669. Labadie woe in suvere tsjerke ta stân bringe; de radikale en kompromysleaze wize dêr't er dat mei berikke woe, makke dat er by in soad skeel belutsen rekke. Op it hichtepunt hie de beweging sa'n 600 leden mei tûzenen oanhingers, meast yn Nederlân. De beweging luts in oantal opmerklike frouljus bekearlingen, sa as de ferneamde gelearde en dichteresse Anna Maria van Schurman en de entomologe en keunstner Maria Merian.
Yn Nederlân festigen de Labadisten har, nei de dea fan De Labadie yn Wiuwert; de mienskip hat it dêr mei lijen oant 1732 útholden.
Literatuer
De meast wichtige stúdzje oer Labadie en syn wurk is
ELTE Skoalle foar Ingelske en Amerikaanske Stúdzjes
thumb|De Skoalle foar Ingelske en Amerikaanske Stúdzjes yn Bûdapest De Skoalle foar Ingelske en Amerikaanske Stúdzjes (School of English and American Studies,SEAS) fan 'e Fakulteit Geasteswittenskippen fan 'e Eötvös Loránd Universiteit waard oprjochte yn 1886 as ôfdieling Ingelske taal en literatuer. It ynstitút leit yn Bûdapest, Hongarije. Tegearre mei de ôfdieling Ingelsk fan 'e Universiteit fan Wenen (Universität Wien) is de School of English and American Studies ien fan 'e grutste Ingelske ôfdielings yn Sintraal-Jeropa.
Skiednis
Yn 1886 frege en joech Waston Trefort, de minister fan Religy en Underwiis tusken 1882 en 1888 en foarsitter fan de Hongaarske Akademy fan Wittenskippen tusken 1885 en 1888, Arthur Patterson de opdracht om Ingelske taal te dosearjen oan de Hongaarske Keninklike Universiteit.
Organisaasje
De direksje bestiet út in direkteur en twa ûnderdirekteuren.
Ofdielings
Der binne 5 ôfdielingen oan 'e School of English and American Studies.
Programma's
De SEAS hat ien bachelor- en twa masterprogramma's.
Undersikers
right|thumb|218x218px| Kata Csizér de meast oanhelle ûndersiker neffens Google Scholar It folgjende is in list fan 'e ûndersikers neffens op Google Scholar.
Hielke Bakker
Hielke Bakker (Ljouwert, 5 jannewaris 1875 - Amsterdam, septimber 1949) wie in Herfoarme predikant.
Bakker stie as predikant yn Wikel (1899-1904), Wâldsein (1904-1909) en Koudum (1909-14). Dêrnei wie er predikant yn Amsterdam fan 1914 oant 1941.
ELTE Skoalle foar Ingelske en Amerikaanske Stúdzjes
Opmerklike alumni
right|thumb|200x200px| Zoltán Dörnyei helle in graad oan 'e SEAS
Hielke Bakker
Hy skreau Nu ik veertig jaar dominee ben... (útj. H. Veenman & zonen Wageningen, 1939) mei oantinkens oan de Súdwesthoeke.
Sickengasate
thumb|Sickengasate Sickengasate wie in hûs oan de Doarpsstrjitte (letter Van Harenstrjitte) yn Wolvegea op de hoeke fan de Tsjerkesteech yn Wolvegea. Fan it hûs is neat werom te finen.
Douglas DC-2
Skiednis
Oant de jierren 1930 bestiene fleanmasines meast út in ramt fan hout, bespand mei linnen. Nei inkelde slimme ûngemakken waard de rop om metalen tastellen hieltyd grutter, omdat oannaam waard dat dy feliger wêze soene. It earste folslein metalen fleantúch wie de Boeing 247, dêr't sawt he hiele produksje fan nei United Airlines gong. Dat hie fan gefolgen dat de maatsckippij Transcontinental and Western Air, it lettere Trans World Airlines, in oprop oan in tal oare fabrikanten die om in metalen tastel te ûntwikkeljen. Douglas' antwurd wie de Douglas DC-1, dy't yn in bytsje wizige foarm as de DC-2 yn produksje gie.
Sickengasate
It hûs waard boud yn 1760 yn opdracht fan Jan Poppe André van Canter. Hy wie hear fan ther Borch (by Eelde Yn Drinte), sekretaris fan de gritenij en in neef fan Onno Zwier fan Haren. Nei de dea fan in oare neef, Jan Poppe André fan Plettenberg, erfde J.P.A. van Canter Scheltemastate (Heemstrastate) yn Moarre en goed yn Lekkum. As hear fan ther Borch hie er ek in havezathe yn Eelde. Dy ferkocht hy yn 1755, om mei de opbringst syn hege útjeften te beteljen, omdat hy boppe syn stân libbe.
Jeltesleat
De Jeltesleat is in feart yn de gemeente Súdwest-Fryslân. It is in drokke farferbining tusken it Prinses Margrietkanaal en de Hegemer Mar. Yn wêzen is it de fuortsetting fan it Johan Frisokanaal dat fan Starum nei Heech rint. By de krusing mei de wei Snits-De Lemmer (de N354) is in akwadukt boud: it Akwadukt Jeltesleat. It akwadukt waard boud yn it ramt Fryske Marreprojekt.
Sickengasate
Yn syn testamint makket er syn maat Ede Eeuwes Sickenga ta universeel erfgenamt en ek de skriuwster Betje Wolff krige in legaat. It testamint waard troch de famylje Van Haren oanfochten, betreffende de Scheltemastate yn Moarre. It skeel kaam foar de rjochter en dy wiisde de state ta oan de famylje Van Haren. Net lang dêrnei waard dit gebou foar ôfbraak ferkocht. De Sickengasate waard troch de famylje Sickenga oant yn de tweintichste iuw bewenne.
Douglas DC-2
Skiednis
It tastel makke in soad yndruk. TWA bestelde 20 tastellen, en oare Amerikaanske en ek Jeropeeske maatskippijen, sa as KLM, LOT en Swissair, folgen. Ek de KNILM (Keninklike Nederlânsk-Ynjyske Loftfeart Maatskippij) kocht trije eksimplaren. De tastellen foar de Europeeske merk waarden makke troch Fokker.
Sickengasate
Jan Poppe André van Canter liet it statige hûs sette foar hast f. 9500,-, in grut bedrach yn dy tiid. It gebou wie sân ramen breed en foar it hûs lei in hurdstienen stoepe mei pealtsjes en keatlingen. It hûs hie mar ien boulaach en hie in skylddak mei op de hoeken skoarstiens. Oan wjersiden fan de yngongspartij, dy't oan it dak rikte, wienen op it dak dakkapeltsjes setten krektas oan de efterside fan it hûs. It hûs hie fierders in grutte tún en in koetshús. Neidat de lêste Sickenga ferstoarn wie, is it foar meardere doelen brûkt: ûnder oare dependance fan it neistlizzende gebou Irene. Yn 1976 is it sloopt.
Douglas DC-2
Skiednis
De earste DC-2 fan de KLM, de PH-AJU "Uiver" waard wrâldferneamd troch it winnen fan de handikepklasse fan de lofttrace Londen - Melbourne yn 1934. Yn it algemien klassemint fan de race waard de Uiver twadde. Allinne de spesjaal foar dizze wedstriid boude De Havilland DH.88 "Grosvenor House" wie earder. Noch foar de ein fan 1934 (en noch foar de levering fan mear DC-2's oan de KLM) gie de Uiver by in fleanramp yn de Syryske woastyn ferlern.
De DC-2 no
thumb|250px|right|De twadde DC-2 PH-AJU "Uiver" (c/n 1404) Anno 2009 binne der noch fjouwer DC-2's oer, dêr't ien fan de loft yn mei:
Rembrechtastins
De Rembrechtastins wie in eardere stins by Marrum, gemeente Ferwerderadiel.
Al foar 1200 wurdt de stins neamd. Yn de 12e en 13e iuw wurde yn de Abtenlibbens fan Mariengaarde meardere oansjenlike en aadlike ynwenners fan Marrum neamd. It is net bekend wêr't de stins "Rembrechta castellum" fan de family Rembrechta stie. Se wienen fersweagere mei de familys yn Merselum en Ondersmabuorren yn Hallum.
Henricus Meurs
Henricus Meurs wie yn de 17e iuw in brûnsjitter yn Amsterdam.
Hissemar
De Hissemar is in ûndjip marke fan 20 ha yn de gemeente Wymbritseradiel. It is ferbûn mei de Lange Sleat nei Aldegea. Oan de eastkant is it marke ferbûn mei de Pikemar. Yn 1957 binne der plannen west om de Hissemar en de Pikemar drûch te lizzen. De boaiem is feangrûn.
Bennie Huisman
Bennie Huisman (It Hearrenfean, 6 juny 1947) is in Frysk sjonger-ferteller, muzikant en skriuwer. De lêste jierren hat er him mear op it skriuwen rjochte.
Recreana
Yn 1966 wienen der 42 standhâlders en 15.000 besikers. Yn 1975 270 standhâlders ( 1974: ± 200 ) op 40.000 m². By de Recreana organisearren de Hydronauten de saneamde Recreanaloop lâns de Rûnwei fan Ljouwert en waarden der rûnflechten hâlden. Yn 1975 wienen der mear as 100.000 besikers.
Bennie Huisman
Biografy
Yn de jierren ’70 die er syn earste skriuwûnderfining op middels it oersetten & werdichtsjen út it Dútsk fan koarwurken en it skriuwen fan musicals foar middelbere skoalle-bern – sawol yn it Frysk as it Nederlânsk. Dêrnei folgen lietsjes om sels te sjongen, sawol oerset as oarspronklik, poëzij (in bondeltsje yn eigen behear) en ferhalen. Yn it Frysk, om priis & preemje: de Rely-Jorritsma. Dêrnei skreau er muzykteaterfoarstellings om sels te spyljen. Mei in literêre ynslach & titels as: De sjonger, De skipper, De wite walfisk, Op syk nei Eeltsje, Weemoed & Irony en De loftfytser.
As sjonger & ferteller wurke er sûnt de jierren tachtich op plakken fan húskeamer oant teater en fan ferpleechhûs oant tsjerke, fan strjitte oant boat. Simmerdeis giet er der as trûbadoer op ‘e fyts op út mei syn akkordeon. Dan siket er in gaadlik plakje, docht it kofferke iepen en sjonge mar.. Op ‘e strjitte, yn it sintrum fan in doarp, plak of stêd. Yn Fryslân of ûnderweis yn Nederlân en Europa.
Yn 2010 kaam syn earste roman, Lytse histoarje fan langst, út. It jier dêrop ferskynde de ferhalebondel Tusken dream & die mei in CD. Op 8 septimber waard it presintearre yn it Frysk Natuermuseum yn Ljouwert. Oan de CD hawwe ferskate muzikanten meiwurke, ûnder oare Corinne Staal en Frederike Kleefstra. Yn de bondel dy't der by heart, binne neist de lietteksten en ferhalen om dy teksten hinne ek: reisferhalen, biografyske ferhalen, in koarte novelle en moai wat illustraasjes te finen.
Augustus 2012 ferskynde fan syn hân in biografysk boek oer de dichter en foardrager Wibren Altena fan Makkum: Wibren Altena, in swalker yn ‘e geast. By it boek heart ek in CD mei histoarysk materiaal: in sântal lietsjes en sân foardrachten troch Wibren Altena sels. It boek waard presintearre op 23 septimber 2012 yn Makkum.
Sikehûssearje
In sikehûssearje of sikehûsrige, ek wol in medyske dramasearje neamd, is in dramasearje wêryn't foarfallen yn (in ôfdieling fan) in sikehûs of soartgelikense sûnenssoarchynstelling sintraal steane. Njonken it poer genêskundige aspekt wurdt yn sokke tillefyzjesearjes oer it algemien ek omtinken jûn oan it priveelibben fan 'e haadpersoanen. Dat binne dokters, ferpleechkundigen en soms oare stêfleden, lykas konsiërzjes of skjinmakkers. De pasjinten binne meastal mar gastrollen, dy't ien of op syn meast in pear ôfleverings bliuwe.
Drûchmakkerij
thumb|230px|[[Gemaal De Lynden, ien fan trije stoomgemalen dy't de Haarlimmermarpolder drûchmeallen.]] thumb|230px|Drûchmakkerij Noardeastpolder In drûchmakkerij is in polder dy't ûntstien is troch it drûchlizzen fan in troch de natuer of ferfeanting foarme mar as oar grut iepen wetter. Meidat in drûchmakkerij hast folslein troch minsken ynrjochte wurde koe, is it in ultime foarm fan in kultuerlânskip.
Sikehûssearje
City Hospital, dat fan 1951 ôf yn 'e Feriene Steaten útstjoerd waard, wie de earste sikehûsrige op 'e tillefyzje. Foarbylden fan oare sikehûssearjes binne: St. Elsewhere, E.R., Chicago Hope en House yn 'e Feriene Steaten; The Flying Doctors yn Austraalje; Die Schwarzwaldklinik yn Dútslân; en Medisch Centrum West en De Co-assistent yn Nederlân.
As de klam tefolle ferskood fan 'e medyske kant nei ferwikkelings yn it leafdeslibben fan 'e dokters en ferpleechkundigen kin men op in stuit net mear sprekke fan sikehûssearje; dan wurdt it ynstee in soapsearje mei it sikehûs as eftergûn. Foarbylden fan dat soarte searjes binne it Amerikaanske General Hospital en Grey's Anatomy. In oar hybride subsjenre wurdt foarme troch komeedzjesearjes dy't yn in sikehûs spylje. It bekendste foarbyld dêrfan is de Amerikaanske rige M*A*S*H, dy't rûn fan 1972 oant 1983, en dy't spile yn in militêr fjildhospitaal ûnder de Koreaanske Oarloch.
Partij fan de Arbeid
De Partij fan de Arbeid (Ned.: Partij van de Arbeid (PvdA)) is in politike partij. De partij is sosjaal-demokratysk. Fan de oprjochting ôf op 9 febrewaris 1946 hat de partij altyd fertsjintwurdige west yn de Earste Keamer en yn de Twadde Keamer.
De oprjochting
De Partij fan de Arbeid waard oprjochte op 9 febrewaris 1946. Yn de nije partij gienen de foaroarlogske SDAP, VDB en CDU op. Fierder waarden ek guon lju fan de eardere CHU en RKSP en guon partijleazen lid fan de nije partij.
De Partij fan de Arbeid wwaard opset as in brede progressive folkspartij, mei plak foar tsjerkske en net-tsjerkske minsken fan progressyf sinjatuer. Om konfesjonele leden en kiezers oan de partij te binen waard in trochbraak-gedachte neamd. Yn de besettingstiid yn de Twadde Wrâldkriich waard der al praten oer in brede folkspartij, foaral yn in it kamp Sint Michielsgestel, dêr't in soad liedende politisy en wittenskippers yn it gefang sieten. Nei de befrijing late dit ta de oprjochting fan de Nederlânske folksbeweging (NFB) mei Willem Banning en Wim Schermerhorn as lieders. Ek kamen der katolike leden lykas Marga Klompé en Jan de Quay. Yn de NVB kaam rûzje oer De Quay. Dizze man hie de Nederlânske Uny laat yn de Twadde Wrâldkriich. In soad leden koenen dit net akseptearje. Dêrom rjochten de katoliken in eigen partij op. Dy partij waard de KVP. De nije PvdA krige mar in pear progressive katolike en protestantske leden. In echte trochbraak kaam der net fan omdat de KVP, ARP en de CHU bestean bleaunen.
De skiednis fan de stânpunten
Yn de PvdA hienen de sosjaal-demokraten fan it begjin ôf oan in sterke posysje. De SDAP levere de measte leden en foarmannen fan de nije partij. Willem Drees, in echte sosjaal-demokraat, waard partijlieder. Trochdat de sosjaal-demokraten in soad te sizzen hienen waarden der ferskillende stânpunten en symboalen oernaam. Sa waarden de PvdA-kongressen ôfsluten mei it sjongen fan de Ynternasjonale. Yn de jierren 1946 - 1970 wie de PvdA ferbûn mei de reade pylder. Ek wiene der goede bannen mei de FARA en de sosjalistyske parse (It Frije Folk). Yn de keamerfraksje sieten ûnder oaren foarmannen fan it NVV lykas Henk Oosterhuis, Dirk Roemers en Ies Baart); PvdA fraksje-foarsitter Jaap Burger wie ek foarsitter fan de FARA. Dêrneist wie der in frijsinnich-demokratyske streaming mei minsken as Wim Schermerhorn, Dolf Joekes en letter Anne Vondeling. Lange tiid hie de PvdA-fraksje in lyts tal leden yn har fermidden dy't tsjin kearnbewapening wiene. In soad fan harren wienen ôfkomstich út de foaroarlochske, pasifistyske CDU.
Omgong fan Frankryk 1982
De 69ste edysje fan de Omgong fan Frankryk waard hâlden fan 2 oant en mei 25 july 1982.
Partij fan de Arbeid
De skiednis fan de stânpunten
Mei't yn Nederlân de pylders minder wichtich waarden, waard ek de bân mei de reade pylder minder. Dit makke it foar de PvdA mooglik him te rjochtsjen op de middenklassen, dy't ûntstean waarden troch de gruttere wolfeart. Yn 1986 krige de PvdA mei Wim Kok al noch in fakbûnslieder as polityk lieder, mar hy naam yn 1995 ôfstân fan de âlde ideology. Partijfoarsitter Felix Rottenberg (1992 oant 1997) wie ferantwurdlik foar de fernijing yn de keamerfraksje.
Omgong fan Frankryk 1982
Startplak
De start wie yn Basel in stêd yn it noardwesten fan Switserlân, oan de oere fan de Ryn.
Partij fan de Arbeid
Yn it regear en yn de opposysje
thumb|right|230px|It oantal sitten fan de partij troch de jierren hinne Fjouwer PvdA-ers wienen yn totaal 24 jier minister-presidint en de PvdA naam dêrneist ek noch diel oan fjouwer oare kabinetten. Yn totaal siet de PvdA 33 jier yn it regear.
Nei de oarloch
By de oprjochting yn 1946 waard PvdA de grutste regearspartij. Neist de sosjalisten Willem Drees, Sicco Mansholt en Hein Vos kamen ek minister-presidint Wim Schermerhorn en fjouwer oare ministers by de nije partij. De PvdA bleau nei 1946 in regearspartij. Yn 1946 foarmen de PvdA en KVP tegearre in nij kabinet, en fan 1948 oant 1958 makke de PvdA diel út fan in koalysje op brede basis. In brede gearwurking wie nedich om de Yndonesyske Kwestje op te lossen, om't der in twatredde mearderheid foar ferge waard. Mei in soad muoite en ûnder grutte ynternasjonale druk slagge it yn 1949 om in regeling te treffen foar de oerdracht fan de soevereiniteit oan Yndoneezje. Foaral yn de PvdA wie in soad ferset om geweld te brûken. In soad PvdA-ers stienen doe yn twastriid. Ut it regear te stappen soe neat oan de situaasje yn Yndonezje feroarje, mar it soe al it gefolch hawwe dat in soad sosjale ideeën net trochgean soenen.
Nei de ferkiezings yn 1952 kaam de ARP ynstee fan de VVD yn it kabinet. Under lieding fan Willem Drees en ministers Dolf Joekes en Ko Suurhoff fan sosjale saken waard der begûn mei de opbou fan de sosjale fersoargingssteat. Yn 1952 kaam de wurkleasheidswet ta stân, yn 1956 de Algemiene Alderdomswet en yn 1958 de Widdos- en Wezenwet. Yn 1958 kaam it ta in breuk yn de koalysje, nei de foarming fan it fjirde kabinet Drees.
Omgong fan Frankryk 1982
Demonstraasje
In ploege-tiidrit dy't pland wie as fiifde etappe, moast ôfblaasd wurde nei't de earste ploegen ûnderweis tsjinhâlden waarden troch demonstrearjende arbeiders fan de mei sluting bedrige stielfabryk Usinor yn Denain. Dêrop waard besletten de njoggende etappe yn twaen te hakjen, mei moarns de earder ôfblaasde ploegetiidrit (wûn troch TI-Raleigh) en middeis in etappe fan 138 kilometer nei Nantes (etappewinst foar de Switser Stefan Mutter).
Partij fan de Arbeid
De perioade fan wolfaart
Nei de ferkiezingen fan 1959 kaam de PvdA yn de opposysje. De partijlieder wie doe Jaap Burger. Hy waard opfolge troch Anne Vondeling, dy't de arbeiders oan him bine woe mar ek de midden-ynkommens. Dochs ferlear de partij yn 1963 wer de ferkiezings. De PvdA waard wer gjin part fan it regear, mar nei oardel jier kaam der sûnder ferkiezingen in nij kabinet. Dit kabinet waard foarme ûnder lieding fan Jo Cals en Anne Vondeling en bestie út de KVP, PvdA en ARP. Nei wer oardel jier foel ek dit kabinet, yn de Nacht fan Schmelzer. Nei de ferkiezings fan 1967 kaam de PvdA wer yn de opposysje. As nije partijlieder krige de PvdA Joop den Uyl. Nei de ferkiezingen fan 1971 waard de PvdA de grutste partij en yn 1972 fersterke de partij har posysje. Tegearre mei D66 en PPR waard oanstjoerd op in links kabinet. Trochdat de sintrumrjochtse koalysje gjin mearheid krige en de linkse opposysje ek net, ûntstie der in grutte tsjinstelling. Dizze waard troch formateur Jaap Burger trochbrutsen. Hy wist in pear Kristen-demokraten safier te krijen om mei te dwaan oan in progressyf kabinet. Nei fiif moanne late dit ta de foarming fan it kabinet Den Uyl, it meast progressive nei oarlochse kabinet. Mar alhoewol't der wol inkele saken regele waarden wie it kabinet Den Uyl ek foar de PvdA in teloarstelling om't troch de ynternasjonale oaljekrisis it progressive programma net ta útfiering kaam. Minister-presidint Den Uyl bleau lykwols populêr: Yn 1977 waarden de ferkiezingen wûn mei de leus: kies de minister-presidint.
Nei de ferkiezingen fan 1982 kaam der in koalysje tusken it CDA en de VVD, dizze koalysje hâlde it hast sân jier fol.
Perioade Kok
De lieder Wim Kok wie in gematigd politikus. Dizze gematichdens en de winsk om wer te regearen late ta in kabinet tusken it CDA en de PvdA mei Kok op finansjen. Syn strang finansjeel belied late ta maatskiplike ûnrêst. Yn 1994 ferlearen sawol de PvdA as it CDA.
It ferlies fan it CDA makke it paad frij foar it pearse kabinet tusken de PvdA, VVD en D66 ûnder lieding fan Kok. Troch it geunstige ekonomyske klimaat en de sûne oerheidsfinansjen wisten de partijen yn 1998 wer te winnen. Der kaam in twadde kabinet kok. Dit kabinet hie it foaral oan 'e ein dreech. Benammen Pim Fortuyn wist de ûnfrede fan de befolking goed te ferwurdzjen. Dit late ta it grutste elektorale djiptepunt foar de PvdA. Partijlieder Ad Melkert, de opfolger fan Wim Kok, stapte op.
Wouter Bos
thumb|right|234px|[[Wouter Bos]] Nei in oergongsperioade ûnder Jeltje fan Nieuwenhoven waard Wouter Bos de nije partijlieder. De PvdA hie in goed ferkiezingsresultaat mar dochs kaam de PvdA yn 2003 net yn it regear. Yn 2006 ferlear de PvdA in soad sitten. Dochs kaam er doe in regear mei CDA, PvdA en KristenUny, it kabinet Balkenende IV. Wouter Bos waard fise-premier en minister fan fynânsjes.It kabinet stroffele op 23 febrewaris 2010 oer it Uruzganbeslút (Afganistan).
Job Cohen
Wouter Bos stie net mear kandidaat om't er mear tiid besteegje woe oan syn húshâlding. Hy skode Job Cohen, boargemaster fan Amsterdam, nei foaren as listluker. Mar hy die it net sa goed as kandidaat premier as in protte minsken ferwachte hienen. De PvdA helle 30 sitten mar waard net de grutste partij, dat waard de VVD mei ien sit ferskil. Der kaam in kabinet fan VVD en CDA, mei "gedoochsteun" fan de PVV, it kabinet Rutte I. De PfdA waard de grutste opposysjepartij. Yn febrewaris 2012 waard Job Cohen opfolge troch Diederik Samsom.