cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Elía
Elía yn it Nije Testamint
Yn it kristlike Nije Testamint fan 'e Bibel wurdt Elía ek ferskate kearen neamd. De profeet Jehannes de Doper, dy't yn 'e woastyn libbe en de lju oprôp ta ynkear te kommen en har dope te litten, makke mei opsetsin gebrûk fan symboalen dy't de lju yn syn tiid daliks mei Elía assosjearren. Sa droech er in rûge, kamielehierrende mantel en in learene gurle om 'e mul, en teffens doopte er syn folgelingen yn 'e rivier de Jordaan, dy't ek al in konneksje mei Elía hie. Jezus Kristus identifisearret Jehannes yn it Evangeelje fan Mattéus sels mei safolle wurden mei Elía: " 'En as jimme it mar oannimme wolle: Jehannes is de Elía dy't komme soe.' " Fierderop seit er nochris: " 'Mar Ik sis jimme: Elía hat der al west, mar se hawwe net sjoen dat hy it wie, en mei him dien wat se mar woene.' "
Ek Jezus sels wurdt wol ferlike mei Elía, bygelyks as Jezus yn it Evangeelje fan Lukas oan syn dissipels freget wa't de minsken sizze dat hy is. Dan wurde û.m. de nammen fan Elía en Jehannes de Doper op 't aljemint brocht. Jezus syn lear hie lykwols net in protte gemien mei dy fan Elía; wylst Jezus ferdraachsumheid preke en de minsken oprôp om har fijannen te ferjaan, stie Elía ûnmeilydsum foar ôfwikende mienings oer, en rôp er it folk op om syn fijannen ôf te slachtsjen. Der binne wol oerienkomsten, benammen oangeande de wûndertekens dy't hja ferrochte hawwe soene; allebeide wekken se deaden wer ta libben, en beide makken se dat in einige itensfoarried ûneinich waard (Elía mei de moalpot en oaljekanne fan 'e widdo fan Sarfat, en Jezus as er fan fiif breaen en twa fisken fiiftûzen minsken te iten jout). Mar Jezus nimt yn Lukas 9:51-56 rigoereus ôfstân fan Elía syn metoaden. Yn dat ferhaal kin er gjin sliepplak fine yn in Samaritaansk doarp, om't er op trochreis is nei Jeruzalim, it religieuze sintrum fan it joadendom (de Joaden en Samaritanen libben doedestiden yn ûnmin). Syn dissipels wolle dan hawwe dat er fjoer út 'e himel roppe sil om it doarp te ferdylgjen. It ferhaal einiget mei de wurden: "Mar Jezus kearde Him om en sette harren teplak. Doe giene se nei in oar doarp."
Elía yn oare religyen
Yn it moderne joadendom wurdt Elía oanroppen yn it wyklikse Havdalah-ritueel, dat de ein fan 'e sabbat oanjout. Ek wurdt Elía belutsen by oare joadske gewoanten, wêrûnder de fiering fan it Pesach-feest en de brit milah, de rituële besnijenis fan jonkjes. Hy is fierders de haadpersoan of wurdt neamd yn withoefolle joadske ferhalen, dy't útinoarrinne fan 'e rabbinale literatuer (ynkl. de Babyloanyske Talmoed) oant folkloristyske teltsjes.
Yn 'e Koraan (dêr't er Ilyās of Ilyā neamd wurdt) wurdt Elía beskreaun as in grut en from godsman, dy't him krêftich tsjin 'e heidenske Kanaänityske religy kearde. Dêropta spilet er yn beskate islamityske tradysjes in wichtige rol yn in ferskaat oan leginden en folksferhalen.
Yn it bahaïsme waard de Báb, de stifter fan dat leauwe, beskôge as in reynkarnaasje fan sawol Elía as Jehannes de Doper. Allebeide wurde yn it bahaïsme beskôge as mindere profeten, dy't in triem leger yn rangoarder steane as boadskippers fan God, dêr't behalven de Báb sels en syn opfolger Bahá'u'lláh ek Jezus Kristus, de Boeda en Mohammed ta rekkene wurde. De Báb leit begroeven op 'e berch Karmel, dêr't Elía syn konfrontaasje mei de preesters fan Baäl-Hadad hie.
Elía spilet ek in rol yn beskate kristlike, licht synkretistyske folkstradysjes, wêryn't er (fanwegen syn ôfroppen fan wjerljocht en teffens fanwegen syn himelfeart) assosjearre wurdt mei tongergoaden út prekristlike religyen, lykas de Slavyske tongergod Perûn.
Súdhollânsk
It Súdhollânsk (Súdhollânsk: Zuid-Hollands) is it Hollânske haaddialekt dat fan âlds sprutsen wurdt yn hast de hiele provinsje Súd-Hollân, mei noch in súdlike stripe fan Noard-Hollân en in stikje fan Utert deropta. Dit dialekt falt útinoar yn in grut tal subdialekten, dêr't it Amsterdamsk, it Rotterdamsk en it Haachsk nei alle gedachten de bekendsten fan binne. It Súdhollânsk ûnderskiedt him fan 'e (measte) Noardhollânske dialekten trochdat it net in (dúdlik) Frysk substraat hat. Fan alle Nederlânske dialekten hat it Súdhollânsk fierwei de grutste bydrage levere oan 'e Nederlânske standerttaal.
Taalgeografy
It dialektgebiet fan it Súdhollânsk omfiemet it grutste part fan 'e provinsje Súd-Hollân, útsein it uterste easten en suden. Eastlik fan in tinkbyldige line fan Sânhoven nei Gouda, en fierders yn 'e Fiifhearelannen, de Alblasserwaard en it eastlike part fan 'e Krimpenerwaard wurde nammentlik Utertsk-Alblasserwaardske dialekten sprutsen. Yn it uterste suden fan 'e provinsje hearre fierders it eardere eilân Goeree-Oerflakkee en it doarp Eastfoarne en omkriten op westlik Foarne-Putten ta it Siuwske taalgebiet. Yn Noard-Hollân heart de hiele stripe besuden it IJ ta it Súdhollânske dialektgebiet, de stêden Amsterdam en Haarlim ynbegrepen, mar útsein it Goai, dêr't Utertsk-Alblasserwaardsk sprutsen wurdt. Fierders heart dan ek noch it uterste noardwestlike puntsje fan 'e provinsje Utert ta it Súdhollânske dialektgebiet, rûchwei it plak Mijdrecht en omkriten.
Taabesibskip
It Súdhollânsk liket sterk op it Utertsk-Alblasserwaardsk, en giet yn it easten stadichoan oer yn dat Nederlânske haaddialekt, krekt sa't it yn it suden ek stadichoan oergiet yn it Siuwsk. Op Foarne-Putten en yn 'e Hoekske Waard is de ynfloed fan it Siuwsk dan ek frij grut. Besuden it Hollânsk Djip wurdt yn Noard-Brabân in oar Hollânsk dialekt sprutsen, it saneamde Westhoeksk, dat de oergong foarmet fan it Súdhollânsk nei it Brabânsk. Yn Noard-Hollân foarmje trije lytse streektalen, it Kennemerlânsk, it Saansk en it Wetterlânsk, de oergong nei de Westfryske dialekten. Fan dy trije hat it Kennemerlânsk noch it measte gemien mei it Súdhollânsk.
Skiednis
Oarspronklik waard der yn hiele Hollân Frysk sprutsen. It is net alhiel dúdlik hoe't de súdlike en sintrale parten fan Hollân ûntfryske rekke binne; mooglik waarden de Friezen dêre troch Nederfrankysk sprekkende kolonisten hieltyd fierder weromkrongen. Oanhingers fan dy "ferkringingsteory" ferwize gauris nei de saneamde Grutte Untginning yn 'e Hollânsk-Utertske Leechflakte, yn 'e perioade fan 'e alfde oant de trettjinde iuw, dy't in protte folk út oare kontreien oanlutsen hawwe soe. It kin lykwols ek wêze dat de Fryske bewenners fan Hollân stadichoan Nederfrankyske foarmen oernommen en sa it Frysk ferlern hawwe. Yn elts gefal hat him yn 'e Midsiuwen út dat Nederfrankysk wei it Hollânsk, en dêrmei ek it Súdhollânsk, ûntjûn.
Mei't yn 'e Midsiuwen de súdlike Nederlânske gewesten, lykas Flaanderen en Brabân, de grutste ekonomyske en sadwaande ek politike macht hiene, oefenen it Flaamsk en it Brabânsk doedestiden grutte ynfloed út op it Súdhollânsk, dat troch syn geografyske posysje hieltyd ien fan 'e earste Hollânske dialekten wie dy't de taalkundige fernijings út it suden oernaam. Men kin dêrby sels sprekke fan in beskate ferbrabânsing, mei't bygelyks twalûden lykas de lange ij en de ui oarspronklik net yn it Hollânsk foarkamen, mar út it Brabânsk oernommen waarden. It krappe materiaal dat út dy tiid oerlevere is wiist derop dat Doardt by dy ûntwikkeling it foartou naam, wat, de lizzing fan dy stêd yn acht nommen, fansels ek gjin grutte ferrassing is.
Hoewol't dy taalferoaring yn 'e Midsiuwen en de Renêssânse oer it generaal nommen tuike-tuike ferrûn wêze sil, kaam der ûnder de Tachtichjierrige Oarloch in skokeffekt, doe't de stêd Antwerpen yn 1585 troch de Spanjerts ynnommen waard en fan gefolgen tsientûzenen Brabanners en Flamingen nei Hollân ta flechten. Om't dy harren frijwol allegear yn 'e stêden fêstigen, ûntstie dêr in sprektaal dy't in ferminging west hawwe moat fan 'e oarspronklike Hollânske stedsdialekten en it Brabânsk en Flaamsk fan 'e nijynkommelingen. Mei't de oarspronklike dialekten mar fragmintarysk oerlevere binne, is no net mear nei te gean hoe grut oft de relative bydrage fan 'e beide groepen oan 'e nije sprektaal west hat. Wol is dúdlik dat dizze flugge taalferoaring him net inkeld yn 'e Súdhollânske stêden foardie, mar ek yn Amsterdam en Haarlim, dêr't foartiid dialekten sprutsen wiene mei in folle sterker Frysk substraat.
Mei it ûntstean fan in Nederlânske standerttaal, yn 'e santjinde iuw, begûn yn it Hollânske suderkertier in proses fan diverginsje, wêrby't de dialekten fan stêd en plattelân almar fierder útinoar rekken. De stedsdialekten groeiden nammentlik hieltyd mear nei de standerttaal ta, oant se har der yn 'e njoggentjinde iuw inkeld noch fan ûnderskaten troch in beskaat aksint en in pear taaie ôfwikings, lykas it bekende kenne ("kinne") foar Ned. kunnen, en legge ("lizze") foar Ned. liggen. Yn it ûnderwiis waarden sokke útspraken oan 'e ein fan 'e tweintichste iuw ta betitele as "taalflaters" dêr't it near op lein wurde moast. Mei't de Hollânske elite tsjin 'e njoggentjinde iuw útslutend noch de standerttaal spriek en it dialekt dus beheind rekke wie ta it sljochtwei folk, rekken de stedsdialekten foar in grut part fan 'e befolking assosjearre mei de ûnderlagen fan 'e maatskippij en mei brekme oan ûnderwiis.
Underwilens kamen der yn dyseldichste tiid op it Súdhollânske plattelân en yn 'e isolearre fiskersdoarpen oan 'e kust dialekten foar dy't sterk fan 'e standerttaal ôfwykten. It is net dúdlik wêr't dy grutte ferskillen weikamen. It soe kinne dat de sitewaasje in gefolch wie fan it ferrinnewearjen fan 'e oarspronklike stedsdialekten troch de ynfloed fan 'e standertskriuwtaal, wat betsjutte soe dat de plattelânsdialekten oerbliuwsels wiene fan it oarspronklike Súdhollânsk. Mar it is likegoed mooglik dat de ynfloed fan 'e skriuwtaal krekt de ûntwikkeling fan 'e stedsdialekten remme hie (trochdat eardere stadia skriftlik fêstlein wiene en men him fan taalferoaring bewust waard en dat proses doe besocht tsjin te kearen), wylst de minder mei de skriuwtaal yn kontakt steande plattelânsdialekten almar fierder begûn wiene ôf te wiken. Yn dat gefal soene de stedsdialekten dus it oarspronklike Súdhollânsk werjaan.
Yn 'e tweintichste iuw, en dan fral sûnt de midden fan 'e iuw, hat der, frjemd genôch, in tsjinstelde ûntwikkeling plakfûn. De plattelânsdialekten kamen sterk ûnder ynfloed fan it Standertnederlânsk te stean en ferlearen gauris har meast ôfwikende foarmen, wylst de stedsdialekten troch opname fan bargoenske, Ingelske en oare útlânske wurden en eigen neologismen krekt wer wat mear ôfstân mei de standerttaal ynbouden.
Taalgebrûk
Troch de swiere Standertnederlânske ynfloed binne sûnt it begjin fan 'e tweintichste iuw in protte Súdhollânske dialekten sterk ûnder druk kommen te stean. Guon wurde allinnich noch mar troch de âlderein sprutsen en balansearje op it rântsje fan it útstjerren. De grutste dialekten, lykas it Amsterdamsk, it Rotterdamsk, it Haachsk en it Leisk, hawwe noch mear as genôch sprekkers, ek ûnder de jongerein, mar dy hawwe wer te krijen mei in grutte ynfluks fan Ingelske lienwurden.
It is net bekend hoefolle sprekkers oft it Súdhollânsk krekt hat, mar in skatting op basis fan ynformaasje út 2005 kaam út op in oantal fan sa'n 500.000, wêrfan't de grutte mearderheid dan socht wurde moat yn stêden as Amsterdam, Rotterdam, De Haach, Leien, Delft, ensfh. In oare skatting, út 1999, kaam út op likernôch 1 miljoen sprekkers. Sokke ferskillen kinne allicht ferklearre wurde troch de kritearia dy't men steld by it tellen fan dialektsprekkers, want yn Hollân wurdt in protte "licht dialekt" sprutsen. Dêrby ûnderskiedt it dialekt him inkeld noch fan it Standertnederlânsk troch klankferskillen lykas [ɛ:] (ê fan "bêd") foar de Standertnederlânsk [ɛ.i̭] (de Wâldfryske ei fan "dei") en [ʌ:] (eu fan "freule", Frânske útspraak) foar de Standertnederlânske [ʌi̭] (ui fan "bui"). Hoelang't men yn sokke gefallen noch sprekke kin fan in dialekt en wêr't de grins lutsen wurde moat mei in regionaal kleure Nederlânsk (regiolekt), dêr sille in soad minsken grif ferskillende mienings oer hawwe.
Taaleigenskippen
It Súdhollânsk ûnderskiedt him fan it Standertnederlânsk troch de ôfwêzichheid fan it út it Heechdútsk ôfkomstige weromwurkjend foarnamwurd zich. Oarspronklik brûkte men ynstee it wurd hem, krekt sa't it Frysk dat ek docht, mar tsjintwurdich is hjirfoar de foarm z'n eige yn gebrûk: hij waste z'n eige ("hy wosk him"; Ned.: hij waste zich). Fierders binne yn it Súdhollânsk de tiidwurden "kinne" en "kenne" ferraand ta kenne (wylst it Nederlânsk de aparte foarmen kunnen en kennen hat), en de tiidwurden "lizze" en "dellizze" ta legge (Ned.: liggen en leggen). No binne dit allegear frij algemiene skaaimerken, dy't yn (hast) it hiele Hollânske taalgebiet foarkomme. Fan 'e oare Hollânske dialekten ûnderskiedt it Súdhollânsk him û.o. troch de ferfoeging fan tiidwurden yn 'e twadde persoan inkeltal mei de útgong -t of mei in nulútgong (je haalt of je haal), wêr't bgl. it Westfrysk je hale ("do hellest") hat. Ek de hoflikheidsfoarm u ("jo") is typysk Súdhollânsk, mei't sa'n foarm yn 'e Noardhollânske dialekten oarspronklik ûntbriek.
Subdialekten
It Súdhollânsk falt útinoar yn in grut tal subdialekten fan stêd en plattelân, en in Súdhollânsksprekker sil nei syn dialekt altyd ferwize mei in lokale namme; nea as "it Súdhollânsk". De subdialekten kinne op twa manearen yndield wurde: in noardlike groep foar in súdlike groep oer, of de stêden fersus it plattelân (wêrby't sein wurde moat dat de lytsere stêden dan ta it plattelân rekkene wurde). As men útgiet fan in noard-súdtsjinstelling, dan kin men yn it noarden in Westfryske ynfloed gewaarwurde, wylst der yn it suden in Siuwske ynfloed bestiet. Nei de midden ta nimme dy beide ynfloeden stadichoan ôf en geane se yninoar oer. By de tsjinstelling stêd-plattelân kin men de stedsdialekten oer it algemien werom oan 'e breikjende r en oan it grutte tal wurden fan bargoensk, Ingelsk en oar útlânsk komôf.
By de kust lâns bestiet der in noard-súdbesibskip fan 'e konservative dialekten fan 'e ûnderskate fiskersdoarpen, lykas it Noardwyksk en it Skeveningsk, dy't mei-inoar ûnder de term Strânhollânsk beflapt wurde. Dêrby nimt it frijwat ôfwikende Katwyksk in útsûnderingsposysje yn. Dizze kustdialekten en teffens dy út 'e Bollestreek lykje nochal op it Haarlimsk. Op it plattelân fan sintraal Súd-Hollân hawwe it Rynlânsk en it Skylânsk de grutste fersprieding, mar ek wurde dêr it Delflânsk, it Westlânsk en it Krimpenerwaardsk sprutsen.
Yn dyselde krite sprekt men yn 'e stêden dialekten as it Haachsk, it Delftsk, it Leisk en it Goudsk. It Haachsk, dat sûnt de jierren santich yn 'e stedskultuer sterk popularisearre is, karakterisearret him troch in nochal ôfwikende útspraak. It Leisk hie dêrfoaroer lange tiid ferskate argayske skaaimerken bewarre en teffens in pear foar it Hollânsk folslein unike klankûntwikkelings trochmakke, mar dy ferskillen binne yn 'e tweintichste iuw troch de ynfloed fan it Standertnederlânsk marginalisearre rekke.
Tjûmen
Skiednis
Tjûmen is de âldste stêd yn Sibearje en waard yn 1586 stifte as fort tsjin de steppenomaden. It lei net fier fan Tsjingi-Toera, de âlde haadstêd fan it troch de troepen fan de tsaar oermastere kanaat Sibir. De namme Tjûmen is ôflaat fan it troch de Russen oernommen Mongoalske begryp 'Tümen', dat 10.000 betsjut.
Sûnt de 17e iuw wie Tjûmen in belangryk oerslachpunt op de hannelswei fan Sibearje nei Sjina; Tjûmen waard in hannelssintrum dêr't ambachten bloeiden. Sûnt 1709 foel Tjûmen ûnder it gûvernemint Sibearje. It plak krige yn 1782 stedsrjochten en waar yn 1796 in ûjezd yn it gûvernemint Tobolsk.
Yn de 19e iuw kaam de skipfeart oer de Toera op gong ; ek krige de stêd in spoarferbining mei Jekaterineburch. Tjûmen waard in sintrum foar de skipsbou, houtferwurking en fiskerij. Ek de produksje fan kleden brocht in soad ûntwikkeling. Alle jierren waard simmerdeis yn Tjûmen ien fan de grutste jiermerken fan Sibearje holden. De stêd waard yn de 19e iuw ek in tuskenstasjon foar ferballe minsken. Yn Tjûmen waarden se registrearre, ear't se trochstjoerd waarden nei it definitive plak yn Sibearje.
Yn de Twadde Wrâldkriich waard it balseme lichem fan Lenin út it Moskouse Lenin-mausoleum nei Tjûmen brocht. Op 14 augustus 1944 waard de stêd it sintrum fan de nij foarme oblast mei deselde namme.
De stêd groeide nei de Twadde Wrâldkriich tige hurd, fan minder as 80.000 yn it jier 1939 oant 475.000 yn it jier 1989. Oars as mei in soad oar stêden yn Ruslân, sette de groei fan it tal ynwenners ek troch nei de ûntbining fan de Sovjet-Uny.
Max Planck
thumb|Max Planck om 1930 hinne thumb|Hantekening fan Max Planck Max Karl Ernst Ludwig Planck (Kiel, 23 april 1858 – Göttingen, 4 oktober 1947) wie in Dútske natuerkundige op it mêd fan de teoretyske natuerkunde. Hy krige de 1918 Nobelpriis foar de Natuerkunde yn 1919 foar de ûntdekking fan in konstante yn in fûnemintele natuerkundige ferliking, de Konstante fan Planck, dy 't yn alle ferlikingen fan de kwantummeganika foarkomt.
Nei syn stúdzjes yn München en Berlyn folge Planck yn 1885 earst in oprop om nei Kiel te gean, wêrnei't er yn 1889 nei Berlyn ferhuze. Dêr wurke Planck oan de strieling fan swarte lichems en yn 1900 koe er in formule presintearje dy't letter nei him ferneamd waard, Plancks strielingsformule, dy't dy strieling foar it earst korrekt beskreau. Dêrmei lei er de basis foar de moderne kwantumfysika.
Amerikaansk Kongres
thumb|right|It kapitool yn Washington DC dêr't it kongres gearkomt
It Kongres fan de Feriene Steaten (United States Congress) is de wetjouwende macht en folksfertsjinwurdiging fan de Amerikaanske federale oerheid en hat twa tûken: de Senaat en it Hûs fan Offurdigen. De struktuer en ferantwurdlikens fan de Steaten-Generaal binne fêstlein yn kêst 1 fan de Amerikaanske Grûnwet. It earste termyn fan de Steaten-Generaal sette op 4 maart 1789 út ein.
De Senaat hat 100 sitten wêrfan eltse twa jier in tredde part fan fernijd wurd. Troch de ferkiezings leveret eltse steat twa ôffurdigen foar in perioade fan seis jier. Dêrtroch hat eltse steat in likefolle stimrjocht yn de Senaat, omdat eltse steat deselde status hat as lid fan de federale uny.
It Hûs fan Offurdigen hat 435 sitten. Mei ferkiezings wurdt it tal minsken mei kiesrjocht ferdield troch 435, en dat is dan it tal distrikten dêr't direkt keazen wurde kin foar in politikus yn it Hûs fan Offurdigen. Omdat der om de tsien jier keazen wurdt, wurdt der om de tsien jier in folkstelling holden. De grinzen fan it kiesdistrikt foar it Hûs fan Offurdigen kin om de tsien jier, mei de ferkiezings, ferskood wurde. Wis is al dat eltse steat ien sit yn it Hûs fan Offurdigen hat.
Fierders hat it Hûs fan Offurdigen fiif leden sûnder stimrjocht, dy't keazen binne troch de Amerikaanske gebieten oarekant de see en it District of Columbia.
Tony van der Meulen
Tony van der Meulen (De Jouwer, 1946) is in sjoernalist en auteur.
Nei it Gymnasium Alfa yn Snits en de stúdzje Doctoraal Nederlandse Taal- en Letterkunde oan de Ryksuniversiteit Grins (1971) gie Van der Meulen de sjoernalistyk yn. Fan 1971 – 1979 waard er reportaazjeredakteur fan it Nieuwsblad van het Noorden / GPD. Dêrnei wie er fan 1979 oant 1983 sjef opiny by it Utrechts Nieuwsblad. By dizze krante waard er yn 1983 adjunkt-haadredakteur. Yn 1986 – 1990 wie er haadredakteur opinywykblêd De Tijd. Yn 1990 folge de oerstap nei Brabants Dagblad, dêr't er (skriuwend) haadredakteur waard.
Armoarika
thumb|Lokaasje fan Armoarika. De [[Seine (rivier)|Seine en Loire binne yn 't read oanjûn.]] Armoarika is de namme dy't Bretanje yn de âldheid hie. De namme is fan Keltyske oarsprong (ar mor = de see).
Julius Caesar oermastere de Keltische stammen fan Armorica yn de Gallyske Kriich (58 f.Kr. oant 51 f.Kr.). Tsjin de seefarrende stam fan de Veneti moast er in seeslach fiere dy't de Romeinen wûnnen. Nei alle gedachten waard de krite yn de iuwen dêrnei yngeand ferromeinske. Yn de 5e iuw ymmigrearren de Romano-Britten út Britannia, dy't foar de Angelsaksen op de rin wienen, nei Armoarika en krige de Keltyske taal de oerhân wer. Sûnt hjit de regio Bretanje (Breiz yn it Bretonsk).
De Bretonsken twongen op oant yn de provinsje Berry. Yn 448 ferbûnen sy harren mei opstannige groepen boeren, Bagaudae, tsjin it Romeinske Ryk. Aetius, de befelhawwer fan it Romeinske leger in Galje, koe net om de help fan de Alanen, ûnder kening Goar, hinne. De Bretonsken waarden tebekslein en oant oer de rivier de Vilaine weromdreaun. Dy rivier soe in lang skoft tiid de grins fan har lân bliuwe.
Johannes Casparus Bergsma
thumb|Portret fan Bergsma troch [[Anna Dorothea Therbusch]] Johannes Casparus Bergsma (Dokkum, 16 oktober 1746 - Mitselwier, 27 juny 1793?) wie in rjochtsgelearde en keapman by de VOC. Hy waard grytman fan Frjentsjerteradiel yn 1785. Wie foar 1795 lieder fan de aristokraten.
Biografy
Hy wie in soan fan Wilhelmus Bergsma (1706 - 1774), sekretaris fan East-Dongeradiel, en Romelia Schik (1714-1792). . Yn 1760 waard Bergsma ynskreaun oan de universiteit fan Frjentsjer en yn 1765 wied er dêr juridysk kandidaat. Yn 1766 promovearre er yn Frjentsjer mei as promotor Hermanus Cannegieter. Nei syn stúdzje besette Bergsma ferskate amten yn de VOC. De famylje Bergsma wie ek nau belutsen by de VOC. Sa hie syn omke Adriaan Bergsma (1702-1780) in hege posysje by de VOC-keamer fan Amsterdam, wie syn neef Theodorus Bergsma (1745-1773) ordinaris ried fan justysje yn Batavia en waard syn nicht Titia Bergsma bekend as earste Europeeske frou yn Japan. Bergsma ferfarde yn 1773 mei it skip Vrouwe Geertruida nei Batavia dêr't er ûnderkeapman fan it provisymagazyn waard. Yn 1778 gie er werom nei Nederlân. .
Fan in bewarre begraffenisleppel docht bliken dat Bergsma op 2 july 1793 beïerdige waard yn de Herfoarme tsjerke fan Mitselwier. By it iepenjen fan it grêf fan Christoffel van Sternsee (†1560) en Kunera fan Ropta (†1555) yn 1915 die bliken dat Bergsma dêr ek yn byset waard.
Alpineskyen op de Paralympyske Winterspullen 1980
De IIe Paralympyske Winterspullen waarden yn 1980 hâlden yn it Noarske Geilo.
Charles Groenhuijsen
Oplieding
Groenhuijsen groeide op yn in katolike húshâlding. Hy gie nei de middelbere skoalle yn Snits op it Magister Alvinus Gymnasium, makke dy ôf yn Zeist en twifele tusken feearts en sjoernalist, mar omdat hy net sa sterk wie yn bêta-fakken, waard it de sjoernalistyk. Groenhuijsen studearre skiednis oan de Universiteit Utert dêr't hy lid waard fan studinteferiening CS Veritas.
By syn stúdzje wurke hy by it Utrechts Universiteitsblad (1974). Yn 1975 bruts hy syn stúdzje healwei ôf omdat hy as redakteur by it ANP en de Volkskrant wurkjen gean koe. Sûnt 1977 wurke hy by deselde krante as ferslachjouwer foar Amsterdam en Utert. Yn 1983 stapte hy oer nei de NOS.
Feriene Steaten
By de NOS wie Groenhuijsen yn it earstoan algemien ferslachjouwer mar yn 1986 gie hy nei de Feriene Steaten dêr't hy Amearika-korrespondint waard foar it NOS Journaal. Hy kaam yn 1989 werom en wurke as presintator en programmamakker foar NOS-Laat (tegearre mei Maartje van Weegen) en NOVA. Groenhuijsen gie yn 1996 wer nei de Feriene Steaten, as presintator fan NOVA waard hy opfolge troch Rob Trip. As freelance-sjoernalist wie hy Amearika-korrespondint foar it NOS Journaal, NOVA, Vrij Nederland en Intermediair. As NOS-korrespondint waard hy per 1 febrewaris 2005 opfolge troch Wouter Kurpershoek. Nei 23 jier foar de NOS wurke te hawwen krige er yn 2006 dien.
Nei de NOS
Hy presintearre op telefyzje de skiednisrige Verleden van Nederland. De útstjoering foar de VPRO wei ein 2008.
Pornofilm
In pornofilm, pornografyske film of ek wol seksfilm is in film wêryn't seks tusken de akteurs eksplisyt yn byld brocht wurdt en it wichtichste ûnderwerp is. Sokke films binne bedoeld om 'e sjogger seksueel op te winen. Pornofilms kinne in plot hawwe, mar as dat sa is, dan is it ferhaal altyd fan ûndergeskikt belang yn ferhâlding ta de seks. In protte fan sokke films litte dêrom in ferhaal mar hielendal gewurde en besteane inkeld út in opienfolging fan sekssênes. De akteurs yn pornofilms binne pornoakteurs. Dyselden kinne ta sekswurkers rekene wurde, yn 'e mande mei û.o. strippers en prostituees. De ierste pornofilms datearje út 'e twadde helte fan it desennium fan 'e 1900-er jierren. De wetlike status fan pornofilms ferskilt fan lân ta lân, mar yn 'e Westerske wrâld binne se tsjintwurdich oer it algemien legaal. Dat jildt fansels net foar bernepornografyske films, wêryn't bern seksueel misbrûkt wurde, wat in misdriuw is. As men it oer de 'pornofilm' as sjenre hat, wurdt dy term lykwols ornaris begrepen as seksfilms mei mearderjierrige ynstimmende folwoeksenen as spilers.
Peig Sayers
Peig Sayers (1873–1958) wie in Iersk skriuwster, mar fral seanachaí (tradisjoneel Iersk ferteller/histoarikus) dy't berne waard yn Dunquin (Iersk-Gealik: Dún Chaoin), County Kerry, Ierlân. Seán Ó Súilleabháin, de eardere argivaris fan de Ierske Folkloare Kommisje, hat har beskreaun as "one of the greatest woman storytellers of recent times".
Pornofilm
Sêfte en hurde pornografy
Der wurdt ûnderskie makke tusken sêfte pornografy of softcore en hurde pornografy of hardcore. By sêfte pornofilms of softpornofilms wurdt de seks almeast simulearre en bliuwe de geslachtsdielen fan 'e akteurs bûten byld as de 'seks' plakfynt. Meastal wurde yn sokke films ek gjin ereksjes toand of hielendal gjin penissen. By hurde pornofilms of hardpornofilms wurdt alles sjen litten en hawwe de akteurs echt seks mei-inoar, mei penetraasje en ejakulaasje en al. It shot wêryn't in manlike akteur ejakulearret, wurdt it cumshot neamd, nei cum, in Ingelske sprektaalterm foar sperma. Foarmen fan seks dy't karakteristyk binne foar hurde pornografy (mar yn it gewoane libben ornaris net folle foarkomme), binne anale seks, dûbele penetraasje en de gangbang.
Peig Sayers
Biografy
In grut part fan har jeugd wie Peig tsjinstfaam by lju fan de middenstân. Sy ferhuze nei it eilân Great Blasket nei't sy boaske wie oan de fisker Pádraig Ó Guithín, dy't fan dat eilân kaam.
Pornofilm
Pornografyske en eroatyske films
Eroatyske films wurde gauris lykslein mei pornofilms, mar dat is in fersin. Yn it foarste plak wurdt yn eroatyske films gjin eksplisite seks yn byld brocht, dat wat dat oangiet, hawwe se mear gemien mei sêfte as mei hurde porno. Mar, wat wichtiger is: yn eroatyske films is de seks ûndergeskikt oan it ferhaal, wylst yn pornofilms it ferhaal ûndergeskikt is oan 'e seks.
Peig Sayers
Biografy
Peig wie analfabeet hoewol't hja op de legere skoalle wol wat ûnderrjocht yn it Ingelsk hân hie. Sy diktearre lykwols in protte fan har ferhalen oan Seosamh Ó Dálaigh fan de Irish Folklore Commission en Dr. Robin Flower fan it Britsk Museum.
Pornofilm
Oarsprong
De produksje fan seksueel tinte films sette hast fuortendaliks útein nei't it medium film útfûn wie. Twa fan 'e ierste pioniers op dat mêd wiene de Frânsen Eugène Pirou en Albert Kirchner. Under de skûlnamme "Léar" regissearre Kirchner yn 1896 de âldste film wêryn't in neakene frou te sjen wie, dy't troch Pirou produsearre waard. Dat wie Le Coucher de la Mariée, in koarte film fan 7 minuten, wêryn't aktrise Louise Willy yn 'e badkeamer in striptease útfiert. Datselde jiers wie yn The May Irwin Kiss, mei in spyldoer fan net mear as 47 sekonden, de earste tongtút op film te sjen. De Roomsk-Katolike Tsjerke fûn dat skokkend en obseen en rôp op ta sinsuer fan soksoarte films.
Blessumer Feart
De Blessumer Feart is in feart yn de gemeente De Waadhoeke. It wetter rint fan it Van Harinxmakanaal, ûnder it spoar fan Ljouwert nei Harns troch, nei it súdliker lizzende Blessum.
Peig Sayers
Biografy
Sy wenne op it eilân oant 1953; doe gienen de lêste minsken dêrwei, nei't jierren oanien in grut part fan de befolking al fuortgien wie. Peig waard oerbrocht nei in sikehûs yn An Daingean, greefskip Kerry, dêr't sy stoar yn 1958. Sy waard beïerdige op it begraafplak Dún Chaoin yn Corca Dhuibhne. Peig har bern, útsein soan Micheál, emigrearren nei de Amearika en wenje mei harren neiteam yn Springfield, (Massachusetts).
Pornofilm
Oarsprong
Echte pornofilms, dus films wêryn't bylden fan seksuele omgong opnommen wiene, foelen doedestiden fansels hielendal bûten de algemien akseptearre noarmen en wearden. Om't it sadwaande fanneeds klandestine films wiene, dy't yn it ferhoalene ferhannele en besjoen wurde moasten, is it dreech om te sizzen hokker de âldste is. It tinken mank saakkundigen is dat it wolris El Sartorio (ek stavere as El Sartario) wêze kinne soe, dy't datearre wurdt tusken 1907 en 1912. Dat is in Argentynske film, opnommen yn Quilmes of Rosario, wêryn't in gleie sater oan 'e igge fan in rivier seis neakene nimfen oer it mad komt, ien fangt en seks mei har hat yn ferskate stantsjes, wêrûnder stantsje 69. El Sartorio is bewarre bleaun en is op 't heden op 'e noed fan it Amerikaanske Kinsey Ynstitút, dat ien fan 'e grutste kolleksjes iere pornofilms fan 'e wrâld besit.
Blessumer Feart
Oan de feart stiet sawat 50 meter fan it Van Harinxmakanaal de mole Heechhiem (fan it merk Record). Yn 2004 waard dizze wettermole restaurearre.
Pornofilm
Oarsprong
De reden foar it feit dat de earste pornofilm út Argentynje komme kinne soe, is dat dat lân oan it begjin fan 'e tweintichste iuw it earste wrâldsintrum fan 'e pornografyske filmyndustry wie. Om't yn Jeropa doedestiden in frij strange sinsuer op soksoarte films bestie, ferpleatsten Frânske filmstudio's as Pathé en Gaumont de produksje fan harren pornofilms nei Argentynje, dêr't de autoriteiten de filmmakkers gewurde lieten. De ierste pornoaktrises wiene dêre oer it algemien prostituees út 'e bordelen fan Buenos Aires en oare gruttere Argentynske stêden. De films waarden per skip nei Jeropa brocht en dêr nei oankomst, neffens Hernán Ferreirós yn syn boek La Argentinidad al Palo, ûnderhânsk ferkocht as in "ferfine [foarm fan] fermaak" foar hearen "út 'e begoedige klassen". De measte films bedarren yn Frankryk en Ingelân, mar in diel gie nei Dútslân, Eastenryk-Hongarije, Ruslân en de Balkanlannen.
Peig Sayers
Boeken
Sayers ward ferneamd troch har autobiografy, Peig, ISBN 0-8156-0258-8, mar ek fan har folkloristyske - en oare ferhalen, dy't fêstlein binne yn Machnamh Seanmhná/An Old Woman's Reflections, ISBN 978-0192812391. Peig sketst op frijwat tryste toan it byld fan in tradisjonele, Iersk sprekkende kultuer en wize fan libjen yn it delgean dat skaaimerke waard troch earmoed, katolisisme en de oantins fan de Great Famine (1845-50) en de Ierske Strafwetten.
Pornofilm
Oarsprong
In oare film dy't kâns makket om 'e ierste pornofilm fan 'e wrâld te wêzen, is À l'Écu d'Or, ou: La bonne auberge, dy't yn 1908 yn Frankryk makke waard. Dêryn wurdt in wurge soldaat toand, dy't yn in herberge op bêd slagget mei in keamerfamke. Tsjin 1910 wiene de konvinsjes fan it pornofilmsjenre al fêstige, sa't te sjen is yn 'e Dútske film Am Abend, dy't in spyldoer fan tsien minuten hat. It begjint mei in frou allinnich yn har sliepkeamer dy't harsels oan it fingerjen is. Se wurdt trappearre troch in man dy't him troch har ôfsûge lit, wêrnei't se earst faginale seks hawwe en dêrnei anale seks.
Blessumer Feart
De namme Blessumer Feart jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Blessumervaart.
Peig Sayers
Boeken
It boek wie lange tiid ferplichte kost yn it middelber ûnderwiis yn Ierlân. Letter waard it bekritisearre fanwege syn mankelike tema's. Nei 1960 ferstedelike it lân, gie it ekonomysk better, benammen yn de jierren 90, en slute it boek net mear oan by it libbensgefoel fan de learlingen, dy't it Iersk assosjearren mei earmoed en ellinde, wylst it Ingelsk beskôge waard as de taal fan wittenskip en kommersje.
Pornofilm
Represje
Tsjin 1920 wiene pornofilms yn frijwol alle lannen ferbean. Dat betsjutte net dat se net mear makke waarden, mar wol dat de makkers noch foarsichtiger te wurk gean moasten. Frijwol de iennichste plakken dêr't sokke films besjoen wurde koene, wie yn 'e beslettenens fan jins eigen hûs of yn in bordeel (mei't prostitúsje frijwol oeral dochs ek al yllegaal wie). It opnimmen en behanneljen fan 'e films wie frijwat tiid, technyske kennis en ark en reau foar nedich. Dêrom hie doedestiden de organisearre misdie de hân yn 'e pornografyske filmyndustry. De resultearjende films sirkulearren temûk yn freonefermiddens of fia omreizgjende ferkeapers fan (yn haadsaak) oar guod. Wa't troch de autoriteiten trappearre waard op it besitten of besjen fan in pornofilm, riskearre fan 'e 1920-er oant de 1950-er jierren in finzenisstraf.
Doe't nei ôfrin fan 'e Twadde Wrâldoarloch de technologyske foarútgong it opnimmen fan homefideo's troch partikulieren mooglik makke, yn 't bysûnder troch de yntroduksje fan 'e filmformaten 8 mm en super-8, waard de produksje fan pornofilms dêr ek navenant makliker troch. Yn dy snuorje waarden yn Jeropa in protte eksplisite hardpornofilms makke, wylst men it yn 'e Feriene Steaten oer it algemien by softpornofilms hold.
Oplibbing
Tsjin 'e 1960-er jierren waard yn in soad Jeropeeske lannen troch feroarjende maatskiplike noarmen en wearden it ferbod op pornofilms net mear bot ôftwongen. Yn 1969 wie Denemark it earste lân dêr't pornofilms legalisearre waarden. De measte oare Westerske lannen diene yn 'e jierren dêrnei itselde. Dat late ta in eksploazje fan kommersjeel produsearre pornofilms, dêr't yn it begjin ek bernepornografy mei jonge bern tusken siet. Dêr waard troch de autoriteiten yn 'e measte gefallen al rillegau it near op lein, hoewol't pornofilms mei minderjierrigen fan tusken de fjirtjin en achttjin jier yn in protte Jeropeeske lannen noch lange tiid legaal bleaune. Yn 'e Feriene Steaten kaam de minimumleeftyd lykwols daliks op achttjin jier te lizzen. Fan dy tiid ôf kaam it swiertepunt fan 'e wrâldwide produksje fan pornofilms foargoed yn Los Angeles te lizzen.
De perioade fan 1969 oant 1984 stiet wol bekend as it Gouden Tiidrek fan 'e Pornografy, benammen wat Noard-Amearika oangiet, mar yn mindere mjitte ek foar Jeropa. Yn dy tiid ûnderfûnen seksueel eksplisite films positive belangstelling fan 'e ynternasjonale sinema, filmkritisy en it publyk. Foarbylden wiene Blue Movie (1969), regissearre troch keunstner Andy Warhol, Mona the Virgin Nymph (1970), Behind the Green Door (1972), Deep Throat (1972), The Devil in Miss Jones (1973) en Debbie Does Dallas (1978). Under ynfloed dêrfan kaam der yn dy snuorje ek mear relatyf eksplisite seks foar yn mainstream-films, lykas Last Tango in Paris mei Marlon Brando en Maria Schneider, en Caligula (1979), mei Malcolm McDowell, Helen Mirren, Peter O'Toole en sir John Gielgud. Itselde gou foar de films fan it sexploitationsjenre, en yn Nederlân foar Blue Movie (1971), mei Hugo Metsers, Kees Brusse en Carry Tefsen, en Turks Fruit (1973), mei Rutger Hauer en Monique van de Ven.
Dat wiene ek de heechtijdagen fan 'e pornobioskopen: bioskopen dy't folslein wijd wiene oan 'e fertoaning fan pornofilms. Guon folle besprutsen pornofilms, lykas Deep Throat, draaiden sels yn mainstream-bioskopen. Sjoernalist Ralph Blumenthal fan The New York Times betocht foar sokke nije pornografy dy't rûnom akseptaasje fûn de term porno chic ("sjike porno"). Hoewol't, fral yn 'e Feriene Steaten, konservativen en kristlike aksjegroepen har tsjin 'e nije maatskiplik akseptaasje fan it pornofilmsjenre oankanten, waard harren troch it fûnis fan it Amerikaansk Heechgerjochtshôf út 1973 yn 'e rjochtsaak Miller v. California har wichtichste wapen út 'e hannen nommen, om't de wetlike definysje fan wat obseen wie, dêrtroch sterk beheind waard.
Fan 'e 1980-er jierren ôf
Fan likernôch 1982 ôf waarden de measte pornofilms útbrocht op fideotape ynstee fan op filmrol. Dat makke de produksje in stik goedkeaper en de distribúsje in stik ienfâldiger. Ien fan 'e populêrste pornoaktrises yn 'e 1980-er jierren wie Traci Lords, dy't tusken 1984 en 1986 yn tal fan films spile. Yn maaie 1986 kaam lykwols oan it ljocht dat sy dyseldichste moanne noch mar krekt achttjin jier waard en dat se op fertoaning fan in ferfalske identiteitsbewiis twa jier lang as minderjierrige yn pornofilms aktyf west hie (wat yn 'e Feriene Steaten strang ferbean wie). Hoewol't de filmstudio's dêr't se foar wurke hie, te goeder trou west hiene, betsjutte de resultearjende opskuor op in hier nei de deadsstek foar de Amerikaanske pornoyndustry.
Fan 'e twadde helte fan 'e 1990-er jierren ôf ferskynden pornofilms op dvd, earst noch njonken publikaasjes op VHS. Dat lêste format ferdwûn lykwols geandewei de 2000-er jierren. Dêrfoaroer stie dat yn 'e twadde helte fan dat desennium pornofilms ek op blu-ray begûnen út te kommen. Dêrnjonken late ein njoggentiger, begjin twatûzener jierren de opkomst fan it ynternet ek ta in revolúsje op it mêd fan 'e distribúsje fan pornofilms. In protte films waarden nei ferrin fan tiid hielendal net mear op in bylddrager útbrocht, of pas letter, as in soarte fan bykomstichheid. Ynstee waarden se ferspraat fia betelwebsiden fan pornoakteurs en pornografyske filmstudio's. Letter kamen dêr ek videohostingtsjinsten en peer-to-peer filesharing websiden by, lykas Pornhub, YouPorn en XHamster, dêr't fans (tsjin betelling) fideo's besjen of mei-inoar diele kinne.
Fierders kaam yn 'e 1990-er jierren ek foar it earst it ferskynsel op fan 'e útlekte sekstape fan ferneamde persoanen. In homefideo fan 'e Amerikaanske mainstream-aktrise Pamela Anderson en har man Tommy Lee, de drummer fan 'e rockband Mötley Crüe, waard yn 1995 by in ynbraak stellen út harren hûs. De troch Lee sels opnommen fideo, mei dêrop bylden fan it pear by it hawwen fan seks op harren houliksreis, lekte neitiid fia it ynternet út. Anderson en Lee klagen dêrfoar de Internet Entertainment Group (IEG) oan, wêrnei't it tusken de beide partijen ta in geheime skikking kaam. Neitiid waard de fideo legaal ferspraat oer it ynternet en ek útbrocht as keapfideo op VHS ûnder de titel Pamela and Tommy Lee Hardcore & Uncensored. Fan ferskate oare ferneamde froulju ferskynden neitiid soartgelikense sekstapes, lykas realitystjerren Paris Hilton (1 Night in Paris) en Kim Kardashian (Kim Kardashian, Superstar). Oer de sekstape fan Kardashian geane taaie geroften dat sy dy mei opsetsin útlekke litten hat om har karriêre foarút te helpen.
Ekonomyske aspekten
Neffens in artikel fan parseburo Reuters ferskynden der anno 2005 elts jier 11.000 nije pornofilms op dvd. Mei't de wrâldwide pornoyndustry dominearre wurdt troch de Feriene Steaten, komme fierwei de measte films dêrwei. Yn 1975 waard rûsd dat der troch de Amerikaanske pornoyndustry jiers sa'n $5 oant 10 miljoen fertsjinne waard, in sifer dat yn 2001 yn in artikel yn 'e Britske krante The Guardian oanhelle waard. Yn 1979 stie yn in offisjeel rapport fan 'e Amerikaanske oerheid wêryn't it Amerikaanske federale strafrjocht tsjin it ljocht holden waard, dat der "yn Los Angeles allinnich al jiers $100 miljoen bruto" fertsjinne waard oan 'e produksje fan pornofilms.
Hoefolle omset oft de Amerikaanske pornoyndustry hjoed de dei makket, is net alhiel dúdlik. Yn 2003 woe de Amerikaanske krante USA Today hawwe dat websiden as Danni's Hard Drive en Cybererotica jiers in opbringst fan $2 miljard binnenswilen, dat neffens itselde artikel noch mar 10% wêze soe fan 'e totale ynkomsten fan 'e produksje fan pornofilms yn 'e Feriene Steaten. Oare boarnen (Adams Media Research, Veronis Suhler Communications Industry Report en IVD) holden it neffens in artikel yn it tydskrift Forbes út 2001 op $2,6 oant 3,9 miljard yn totaal. It fakblêd AVN spriek oer $4,3 miljard, mar makke net dúdlik wêr't dat sifer op basearre wie. Neffens in artikel yn The Observer lei de omset fan 'e Amerikaanske produksje fan pornofilms yn 2007 jiers op $13 miljard.
Wetjouwing
It wrâldsintrum fan 'e produksje fan pornofilms is Los Angeles, yn 'e Feriene Steaten, dêr't in protte pornografyske filmstudio's konsintrearre binne yn 'e wyk Chatsworth. Fierwei de measte pornofilms yn 'e wrâld wurde makke yn 'e Feriene Steaten. Hoewol't de makkers dêr frijwat tsjinwyn krije fan fûnemintalistyske kristlike organisaasjes, beroppe se har op 'e frijwol ûnbeheinde Amerikaanske frijheid fan mieningsutering om sinsuer tsjin te gean. Yn Nederlân binne pornofilms folslein legaal en bestiet der gjin serieuze opposysje tsjin dy sitewaasje. Krekt as oeral yn 'e wrâld is bernepornografy yn Nederlân fansels wol strang ferbean. (Bernepornografy wurdt yn Nederlân definiëarre as eltse seksueel tinte fideo mei minderjierrige persoanen, dêr't dus net needsaaklikerwize seks oan te pas hoecht te kommen.) Dêrnjonken is ek pornografy mei bisten (bestialiteiten) yn Nederlân en in protte oare lannen net tastien.
Subsjenres
Guon subsjenres fan 'e pornofilm binne:
Ynternasjonaal
Wa't ferneamd binne yn 'e pornoyndustry feroaret oer it algemien hurd, fral foar pornoaktrises. Manlike pornoakteurs hawwe ornaris in langere hâldberheidsdatum as froulju. Guon grutte nammen út it hjoed en it ferline fan 'e ynternasjonale pornoyndustry binne:
Yn Nederlân
Nederlânske pornoaktrises fan namme binne û.o. Helen Duval, Kim Holland, Bobbi Eden en Zara Whites. Foar wat allinnich sêfte pornografy oanbelanget, kin men ek tinke oan Sylvia Kristel en Laura Gemser. In ferneamde Belgyske pornoaktrise is Eva Karera.
Foaroansteande pornografyske filmstudio's
Guon foaroansteande pornografyske filmstudio's binne of wiene:
Wichtige prizen foar pornografyske films
De wichtichste hjoeddeistige en eardere prizen foar prestaasjes op it mêd fan pornofilms binne:
Oar
As fakblêd fan 'e Amerikaanske pornoyndustry fungearret it tydskrift AVN. It sintrale barren fan 'e Amerikaanske pornoyndustry is it AVN Adult Entertainment Expo, in fjouwerdeisk evenemint dat elts jier yn Las Vegas holden wurdt. De earste beide dagen is it in fakbeurs dy't inkeld foar lju út 'e pornoyndustry sels tagonklik is, wylst it de oare beide dagen in konvinsje is dy't, tsjin betelling, tagonklik is foar eltsenien.
1948
Dit jier makket ûnderdiel út fan it desennium fan 'e 1940-er jierren.
Wynmotor Nijetrine 6
thumb|200px|De Wynmotor Nijetrine 6 yn 2009 De Wynmotor Nijetrine 6 is in poldermole by it doarp Nijetrine, yn de Nederlânske gemeente Weststellingwerf.
De mole is in Amerikaanske wynmotor mei in wynrêd fan 12 blêden en in diameter fan 2,5 meter. Hy stiet yn it natoergebiet de Rottige Meente, wêr't Nijetrine middenyn leit, by de trijesprong fan de N351 mei de wei nei De Langelille. De wynmotor is net foar publyk iepene, mar kin oant koarte ôfstân benei komd wurde.
Star Wars: Visions
Star Wars: Visions is in Amerikaansk-Japanske tekenfilmsearje dy't yn 2021 begûn. De titel betsjut: "Stjerre-oarloggen: Fizioenen". De searje makket diel út fan 'e Star Wars-franchise en heart ta de sjenres fan science fiction, fantasy, aksje en aventoer. Star Wars: Visions is net in ferfolchsearje, mar in blomlêzing, wêrfan't de ôfleverings allegear op harsels steane en hieltyd oare haadpersoanen hawwe. Foar it earste seizoen waarden der 9 ôfleverings makke. Dat binne orizjinele ferhalen, spyljend yn of ynspirearre troch it Star Wars-universum, dy't yn animestyl makke waarden troch sân ûnderskate Japanske animestudio's fan namme. De makkers krigen fan Lucasfilm, dat de auteursrjochten op 'e Star Wars-franchise yn 'e hannen hat, tastimming om har folslein út te libjen. In twadde seizoen sil produsearre wurde troch tekenfilmstudio's út oare lannen en wurdt ferwachte yn 'e earste helte fan 2023.
Untstean
De ûntwikkeling fan Star Wars: Visions sette begjin 2020 útein, doe't James Waugh, de ûnderdirekteur fan franchiseynhâld by filmstudio Lucasfilm, it idee derfoar oan algemien direktrise Kathleen Kennedy foarlei. Om 'e kommunikaasje mei Japanske animestudio's te fasilitearjen, waard de ûnôfhinklike tillefyzjeprodusint Justin Leach by it projekt belutsen mei syn bedriuw Qubic Pictures, dat kontakten yn Japan hie. Dat wie benammen fan belang om't op dat stuit de koroanafiruspandemy hearske, dy't moetings yn persoan tusken fertsjintwurdigers fan Lucasfilm en Japanske animemakkers ûnmooglik makke.
Produksje
De produksje fan it earste seizoen fan Star Wars: Visions, dat in Amerikaansk-Japanske ko-produksje wie, fûn yn 2020 en 2021 yn syn gehiel plak yn Japan. Yn totaal bestie it earste seizoen út 9 ôfleverings fan elts 13 oant 22 minuten. De filmkes waarden ynsprutsen yn sawol it Ingelsk as it Japansk, sadat der fan it begjin ôf oan twa ferzjes bestiene. As tillefyzjeprodusint wie Kanako Shirasaki by it searje belutsen, wylst Jacqui López, James Waugh, Josh Rimes en Justin Leach as útfierende produsinten tafersjoch oer it hiele projekt holden.
Der wiene by seizoen 1 yn totaal 7 animestudio's belutsen: Studio Colorido, Geno Studio, Kamikaze Douga, Kinema Citrus, Production I.G., Science SARU en Trigger. Elts dêrfan produsearre ien ôflevering, útsein Science SARU en Trigger, dy't elts twa makken. De distribúsje fan Star Wars: Visions waard dien troch Disney Platform Distribution. De searje wie (en is) útslutend te sjen fia de streamingtsjinst Disney+.
In twadde seizoen fan Star Wars: Visions sil makke wurde troch tekenfilmstudio's út it Feriene Keninkryk, de Feriene Steaten, Frankryk, Ierlân, Yndia, Japan, Sily, Spanje en Súd-Afrika. De ferwaching is dat seizoen 2 yn 'e earste helte fan 2023 ek wer fia Disney+ beskikber makke wurde sil.
Utgongspunt fan 'e plot
Star Wars: Visions is in samling koarte tekenfilms, dy't neffens it ferkeappraatsje op 'e webside fan filmstudio Lucasfilm "in nij, ferskaat perspektyf op Star Wars" biedt "troch de lins fan wrâlds bêste animemakkers". De searje waard mei opsetsin bûten de kanon fan 'e franchise holden, om 'e makkers safolle mooglik frijheid te bieden. De ôfleverings hawwe allegear oare haadpersoanen en spylje elts yn in oare tiid. Se hawwe gemien dat se allegearre ymspirearre binne troch Star Wars.
Untfangst en resultaat
Star Wars: Visions waard troch de tillefyzjekritisy oer it algemien mei tige positive resinsjes ûnthelle. Sa woe Angie Han fan The Hollywood Reporter hawwe dat de blomlêzing in "leafde foar Star Wars sjen [lit] dy't sa djip giet, dat it net oars kin of [de searje] sil nije fans meitsje fan 'e jongerein en oaren dy't ûnbekend binne mei de franchise, en âlde fans tebinnenbringe wêrom't se sa hurd foar dit hielal fallen binne." Neffens Mike Hale fan The New York Times lieken de ôfsûnderlike ôfleverings elts wol "in audysje foar in ferfolchsearje ynstee fan" in diel fan in blomlêzing.
Op 'e webside Rotten Tomatoes, dy't resinsjes sammelet, hat it earste seizoen fan Star Wars: Visions in tige heech goedkarringspersintaazje fan 96%, basearre op 50 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: "Star Wars: Visions is prachtich animearre en tige by tige kreätyf. It is in eklektyske mar hiel oangename samling fan Star Wars-ferhalen dy't it Stjerestelsel nij libben ynblaze." Op Metacritic, de wichtichste konkurrint fan Rotten Tomatoes, behellet it earste seizoen fan Star Wars: Visions in goedkarringspersintaazje fan 79%, basearre op 15 resinsjes.
Geert Veenhuizen
thumb|rjochts|200px| Detail grêfmonumint Veenhuizen Geert Veenhuizen (Stootshorn, 18 novimber 1857 - Sappemeer, 30 jannewaris 1930) wie in Nederlânsk jirpelkweker.
Veenhuizen ferliet op syn trettjinde de legere skoalle en gie oan de slach by in beamkweker yn Noordbroek. Mei in koarte ûnderbrekking fanwegen militêre tsjinst, wurke hy dêr oant syn trijentweintichste. Hy wurke dêrnei by in kweker yn Gouda en Boskoop. Hy troude yn 1882 mei Jantje van der Wijk, dochter fan in blom- en beamkweker yn Sappemeer en fêstige him wer yn it noarden. Hy modernisearre it bedriuw fan syn skoanheit en gie ek oan de slach as túnarsjitekt.