cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Meint van der Velde
Yn it earste oankommen lykje de wurken samar ûntstien, mar der is dochs in soad bewust dien. Der is altyd in soad yn te sjen. Oersette foto's en oar byldmateriaal ferwurket yn syn skilderingen. Oan de struktueren en tekens is krekt sa lang wurke oant se passe by it doel. Sa brûkt Meint van der Velde sa no en dan gel medium en modellearpasta of skrast hy yn de wiete ferve. Hy brûkt in soad mingde techniken en beheint himsels dêrby yn de kleuren. Binnen dy kleuren binne lykwols in soad tinten.
Nei in ferbliuw op Syprus fertoanden syn wurk in soad ynfloeden fan âlde ferware ikoanen. De lêste jierren brûkt er wer mear kleur. De skientme fan de fergonklikens is in weromkommend tema.
Eksposysjes fan him binne û.o. hâlden yn de museums De Trije Gritenijen, De Skierstins en Aldheidkeamer Uldrik Bottema en galery's Artemisia Ljouwert, Frans Kokshoorn (Voorburg), De Omgeving (Borger) en by Omrop Fryslân. Van der Velde eksposearret ek yn it bûtenlân, ûnder mear yn Dútslân.
Ousternijegea
Ousternijegea is in doarp yn de gemeente De Fryske Marren, benoarden de Tsjûkemar, east fan de A6. It doarp is in streekdoarp mei losse bebouwing oan de Jetze Veldstrawei. Ousternijegea leit besuden Ousterhaule yn de Trijegeaster Feanpolder.
It doarp hat ynwenners (, boarne: CBS).
Skiednis
De namme ferwiist nei ouwer( wâl ) en nijegea (nij doarp). It doarp waard út Alde Ouwer wei stifte wêrmei't it feitlik in trijelingdoarp foarmet mei dat doarp en mei Ousterhaule en dêrtroch de Ouster Trijegeaen foarmet. De Oustertrijegean wurde foar it earst neamd yn in tekst fan 26 oktober 1516 fan Worp fan Thabor. Hy is de kleasterabt fan Snits. Dêr wurdt skreaun oer de Ouster vyfgea, dus it is mooglik dat der mear doarpen part fan wiene.
Yn de achttjinde iuw waard de Trijegeaster Polder troch Johan Vegelin van Claerbergen ynpoldere, dochs in part dêrfan rekke in iuw letter ferfeane. Yn de njoggentjinde iuw waard dat part oanmakke. Yn de iere 1970-er jierren wiene der plannen fan de doetiidske gemeente Doanjewerstâl foar in marreplan foar it Trijegeaster Mar yn de polder. Der wie sa'n bot ferset tsjin dat de gemeente dy plannen dêrnei wer ynluts.
De eardere tsjerke dy't op in krúspunt fan paden stie waard yn 1713 ôfbrutsen. Der is doe ien fan de mear as 50 klokkestuollen yn Fryslân dy't yn de feanpolder Ouwstertrijegean op in hichte stiet. By de klokkestoel is yn 2008 in Iepenloftspul spile.
Oant 1984 wie Ousternijegea part fan de gemeente Doanjewerstâl dy't doe opgie yn de gemeente Skarsterlân. Dy gie yn 2014 wer op yn de nije gemeente De Fryske Marren.
Syngroanswimmen op de Olympyske Simmerspullen 1996
Team
{| width=75%
Amersfoart
thumb|right|200px| Us Leaffroutoer thumb|right|200px| Synagoge thumb|right|200px| Muorrehuzen thumb|right|200px| Muorrehuzen thumb|right|200px| 'Kleaster Mariënburg'' thumb|right|200px| Kamperbinnenpoarte
De gemeente hat 158.712 ynwenners (2022) dy't Amersfoarters neamd wurde. It is yn befolkingsoantal de twadde stêd fan de provinsje Utert en de fjirtjinde fan Nederlân. Amersfoort is in groeistêd en hat ekonomysk in regiofunksje mei in sterk groeid bedriuwslibben, it hat ien fan de grutste spoarweiknooppunten fan Nederlân en wie eartiids in wichtige garnisoensstêd. De binnenstêd hat in midsiuwsk karakter mei grêften.
Gerrit van Duyl
Gerrit van Duyl (Koudum, 18 septimber 1888 – Zeist, 27 desimber 1952) wie in Nederlânske teolooch en nasjonaalsosjalistysk politikus.
Amersfoart
Amersfoart fierde yn 2009 dat er 750 jier stedsrjochten hat. It hiele jier troch wiene der festiviteiten yn de binnenstêd en rânegemeenten.
Namme
De stêd Amersfoart is ûntstien oan in furde yn de rivier de Iem (earder: Amer). De Iem begjint dêr't de Lunterse Beek (Heiligenbergerbeek) en de Barneveldse Beek (Flierbeek), dy't wetter ôffierden út de Gelderske Fallei, by elkoar komme yn in leechte tusken de Amersfoartske Berch en it heger lizzende gebiet noardlik fan Amersfoart (Hoogland). By dy furde waard de Iem kruse troch de hannelsrûtes dy't fan Utert nei it easten en noarden rûnen.
Gerrit van Duyl
Biografy
Van Duyl studearre teology oan de Universiteit fan Utert. As (frijsinnich) Nederlânsk-herfoarme predikant stie er tusken 1917 en 1929 ûnder oare op It Hearrenfean, Assen en Hilversum. Yn de jierren 1917-1929 wie er sekretaris fan de Studieclub van moderne theologen.
Amersfoart
Namme
De Amersfoortse Kei hat de stêd en har ynwenners de bynammen 'Keistêd' en 'Keielûkers' jûn. It ferhaal oer hoe't dy stien yn Amersfoart bedarre giet sa: yn 1661 sluet de dichter en jonkhear Everard Meyster in weddenskip ôf dat hy de Amersfoarters safier krije koe om in grutte kei fan de Utertse Heuvelrêch nei de stêd te slepen. Meyster wist de Amersfoarters te oertsjûgjen en mei in slide waard de kei de stêd yn sleept, nei de Varkensmarkt (Bargemerk). Yn 1903 waard de kei opgroeven en sûnt 1932 leit de Amersfoartse kei oan de Stedsring, by de Arnhimsewei. left|thumb|140px| Amersfoortse Kei Amersfoart komt ek foar yn de skiednis fan New York. De Nederlanners stiften by Nij Amsterdam op Long Island it doarpke 'Nieuw Amersfoort' tichtby Brooklyn (Breukelen), Hempstead(Heemstede), Harlem (Haarlim) en Flushing (Flissingen). Dy namme Amersfoort is letter feroare yn 'Flatlands'. It 'Amersfort Park' yn Flatlands hat wol syn namme hâlden.
Skiednis
De earste fermelding fan Amersfoart komt út 1028. Der moat doe sprake west hawwe fan in boeredelsetting. De strategyske lizzing wie foar de biskop fan Utert oanlieding om der ien fan syn hôven te bouwen, om fan dêrút de Gelderse Vallei te ûntginnen. Nei alle gedachten waard dit biskoplik hof yn de earste helte fan de 12e iuw stifte op it plak dêr't no de Sint-Joaristsjerke stiet. Handel en niverheid libben op.
Gerrit van Duyl
Biografy
Yn 1933 waard er lid fan de Nasjonaal-Sosjalistyske Beweging (NSB) fan Anton Mussert. Binnen de NSB ferfolle er yn de jierren 1933 -1937 de funksje fan haad fan de ôfdieling Foarming en wied er ferantwurdlik foar de politike foarming fan de NSB-leden. Ek wie er yn 1936 -1937 redakteur fan it NSB-tydskrift Vorming, letter omdoopt ta Ontwakend volk. Hy waard algemien erkend as de bêste sprekker fan de NSB; syn redefieringen wiene steefêst skaaimerke troch krêftige taal, dy't oerhinge nei agressiviteit. Sa waard er yn 1935 ta in boete fan f 100 feroardiele fanwegen mislediging fan it iepenbier gesach. Van Duyl fette syn taak as 'Foarmingslieder' op troch it yn 'e gaten hâlden fan de ideologyske suverheid fan de NSB. Dy oertsjûging makke dat er de lieding hieltyd op wat er seach as tekoartkommingen wiisde. Yn 1937 hie er ien dei foar de NSB sitting yn de Earste Keamer.
Amersfoart
Midsiuwen: stedsrjochten
De delsetting krige yn 1259 stedsrjochten fan de Utertse biskop Hindrik fan Vianden.
Gerrit van Duyl
Biografy
Yn selde jier makke Van Duyl yn it geheim in kampanje ree tsjin de frijmitselerij, mei de bedoeling Musserts fertrouweling Farwerck falle te litten. Letter yn 1937 besocht Van Duyl tsjin Mussert sels gear te spannen, ûnder oaren fanwegen Mussert syn healslachtige hâlding foar it antysemitisme oer. It skeel tusken beiden krige de hichte nei oanlieding fan de foar de NSB rampsillich ferrûne Twadde Keamerferkiezingen fan 1937. It stimpersintaazje fan twa jier earder gie troch de helte en it waard dúdlik dat de NSB nea op eigen krêft de macht krije soe. Van Duyl en syn oanhingers wifelen net om Mussert de ferantwurdlikheid foar it minne resultaat yn 'e skuon te skowen. Der waard in plan makke om Mussert foar in pear moanne nei Switserlân te stjoeren en him dêrnei ôf te setten. Mussert krige lykwols lucht fan it komplot. Hy reagearre effektyf: Van Duyl en dy syn folgelingen waarden twongen om de NSB te ferlitten.
Nei't er by de NSB fuotgien wie wied er yn 1938 ien fan de oprjochters fan de Nederlandsche Volkspartij. Nei de ynfal wie er ûnder mear lid fan de NSNAP-Van Rappard en trede er op as sprekker foar dy groepearring oant Van Rappard syn NSNAP op 27 septimber 1941 ophefte. Van Duyl wie fierder begeunstigjend lid fan de Germaanske SS yn Nederlân. Ek foar dy klup trede er op as sprekker, bygelyks yn Rotterdam op 20 maart 1943. Yn augustus fan dat jier sette er mei syn twadde frou nei Dútslân ôf. Yn maaie '46 waard er yn Nederlân arrestearre en yn april 1948 troch it Bysûnder Gerjochtshôf yn Amsterdam feroardiele ta tsien jier finzenisstraf mei ôftrek fan foararrest. Yn 1951 waard er frijlitten.
Amersfoart
Midsiuwen: stedsrjochten
Yn de akte, wêryn oan Amersfoart stedsjochten ferliend waarden, waard it stedsje omskreaun as in oppidum, dat wol sizze dat de stêd fersterke wie, grif troch in ierden wâl, mooglik mei poarten. Tsjin de ein fan de 13e iuw waard de earste stiennen muorre boud, mei in lingte fan 1550 meter mei in grêft der omhinne. Op de plattegrûn fan it sintrum fan Amersfoart is dizze earste stedsmuorre noch goed werom te finen.
Yn 1340 wie der in grutte stêdsbrân wêrby't sawat de helte fan de gebouwen ferlern gie of bekeadige rekke. ± 1380 waard begûn mei de bou fan in nije muorre dy't om 1450 hinne klear wie. De lingte dêrfan wie 2850 meter. En it oerflak fan de ommuorre stêd fertrijefâldige. Yn dizze muorre waard in oantal poarten boud dy't oant hjoeddedei te bewûnderjen binne, lykas de Koppelpoarte en de Muontsendaam. Fan de earste muorre is net folle bewarre bleaun, allinnich de sterk restaurearre Kamperbinnenpoarte is der noch. Dochs is it ferrin fan de muorre noch yntakt. De muorrehuzen folgje it trasee fan de muorre en meitsje gebrûk fan de fûndearring derfan.
Amersfoart krige yn de Midsiuwen, nei wûnderen om in Marijebyld, grutte betsjutting as beafeartsoarde, wêrtroch't de ekonomy opbloeide en nei 1444 de Us Leaffroutoer boud wurde koe. thumb|left|260px| Histoaryske kaart fan Amersfoart (1652)
Oarlochsgeweld yn de 16e iuw
De stêd hie yn de sechtjinde iuw in soad te lijen fan de oarlochshannelingen. It waard yn 1572 beset troch de Steatsen en yn 1573 troch de Spanjerts. Yn 1579 waard Amersfoart werovere troch Jan VI fan Nassau-Dillenburg, wêrnei't yn 1579 twongen oansluting by de Uny fan Utert folge.
Yn 1629 waard Amersfoart troch Hindrik fan den Bergh ferovere. Hindrik van den Bergh moast eigentlik de oanfal fan Freark Hendrik fan Oranje op 's-Hertogenbosch beantwurdzje, mar it slagge troch ûnder oare de circumfallasjeliny om 's-Hertogenboch net om troch de ferdigening fan Freark Hindrik te kommen.
Yn de 16e iuw gie it ekonomysk minder. De ynwennersgroei stûke en yn it begjin fan de 19e iuw telde Amersfoart noch mar 8.000 minsken. Om 1850 brutsen de ynwenners grutte stikken fan de wâlen en poarten ôf. Dat joech de earmen wurk en de stiennen koenen brûkt wurde foar strjitten, pleinen en diken. Yngripen fan kening Willem II foarkaam sloop fan de Koppelpoarte, Monnikendaam, Kamperbinnenpoarte en in restant fan de stedsmuorre. left|thumb|200px|Kaart fan de gemeente Amersfoort yn 1865
19e iuw
Yn it begjin fan de 18e iuw waard de stêd in sintrum fan de âld-katolike tsjerke, troch de fêstiging fan de refraktaryske preesters fan de saneamde Ald-biskoplike Clerezij. De stêd hâlde dêrnei in meast net-roomske sinjatuer, mei troch de fêstiging fan in protte beropsmilitêren nei 1870.
Albert Alberts
Albert Alberts (Haarlim, 23 augustus 1911 - Amsterdam, 16 desimber 1995) wie in Nederlânsk skriuwer, oersetter en sjoernalist. Syn skriuwersnamme wie A. Alberts.
Amersfoart
20e iuw
Yn maaie 1940, oan it begjin fan de Twadde Wrâldoarloch moasten alle 43.000 bewenners evakuearre wurde fanwege de ferwachte gefjochten om Amersfoart, doe de grutste garnizoenstêd fan Nederlân. Nei fjouwer dagen koene se werom. De Dútsers rjochten by Amersfoart it Kamp Amersfoart yn, in konsintraasjekamp. De Joadske mienskip fan mear as 632 minsken waard desimearre, 353 minsken kamen om, de measten yn Auschwitz of Sobibór.
Albert Alberts
Biografy
Alberts studearre Yndology oan de Ryksuniversiteit Utert en wie lid fan studinteferiening Unitas Studiosorum Rheno-Traiectina. Dêr wie er in freon fan Anton Koolhaas en Leo Vroman. Hy promovearre yn 1939 ta doktor yn de letteren en filosofy op it proefskrift Baud en Thorbecke 1847-1851, dat oer de striid tusken de politisy Baud en Thorbecke hannelt. Dêrnei wie er oant 1946 bestjoersamtner yn Nederlânsk-Ynje. Under syn ynternearing troch de Japanners krige er kunde oan de skriuwer Han Friedericy. Nei't er wer werom wie yn Nederlân hat er in skoftke wurke op it Ministearje fan Oerseeske Gebietsdielen mei Friedericy as syn direkte sjef. Dêrnei wie er oant 1953 direksjesekretaris fan it Kina-buro foar de hannel yn kinineprodukten yn Amsterdam. Mei in ûnderbrekking fan begjin 1959 oant begjin 1960, doe't er as kontaktamtner foar Aazje en Afrika by de Stichting Culturele Samenwerking (Sticusa) wurke, wie Alberts fan 1953 oant 1965 polityk redakteur fan De Groene Amsterdammer. Alberts syn lêste wurkjouwer wie it Ministearje fan Bûtenlânske Saken. Yn 1976 gong er mei pinsjoen.
Amersfoart
20e iuw
Oant ± 1970 wie der sprake fan in lytse ûntwikkeling, dy't sels troch de bûtengebrûkstelling fan de measte kazernes drige om te slaan yn efterútgong. Oan de ein fan de 20e iuw krige de stêd in grutte ympuls troch de Groeistêd-status, dy't yn 2009 al late ta de bou fan grutte nije wiken (wêrûnder Vinex), wêrfan Kattenbroek troch syn bysûndere arsjitektuer lanlike bekendheid krigen hat. Ek nije bedriuwen fêstigen har yn Amersfoart. Der kaam nei is protte politike ûnrêst in nij stasjonsgebou, wylst de stasjonsbuert opnij ynrjochte waard, ûnder mear mei middelgrutte kantoaren. Nei ûngefear 1970 waard de militêre oanwêzichheid drastysk minder en bleau allinnich de Bernhardkazerne iepen.
Geografy
left|thumb|210px| Amersfoort en omkriten
Albert Alberts
Biografy
Alberts publisearre syn earste ferhalen yn it literêr tydskrift Libertinage. Hy debutearre yn 1952 mei de ferhalebondel De eilanden. In jier letter folge de koarte roman De bomen. Fierders publisearre er ûnder oaren De Vergaderzaal, De honden jagen niet meer, De Utrechtse herinneringen van A. Alberts en De vrouw met de parasol.
Amersfoart
Topografy en stedsbyld
Amersfoart leit op in flak plak yn de fallei fan de Iem oan de râne fan ôfsetting út de Iistiid. Untstien yn de Midsiuwen, hat de stêd in midsiuwske kearn mei grêften en wâlen. De grêften bleaune bewarre, mar de wâlen binne foar in grut part yn de 19e iuw ôfgroeven. De stêd hat dêrtroch twa singels (rûnwegen).
Nei 1870 wreide de stêd him sterk út troch de komst fan de spoarwegen en in oantal kazernes. Om 1975 krige de stêd groeistêdstatus, mei wêrtroch't de omlizzende gemeenten hielendal of foar in part anneksearre waarden. Dit wiene:
Albert Alberts
Biografy
Yn 1992 skreau er it boekewike-essay Twee jaargetijden minder. Alberts syn Verzameld Werk kaam yn 2005 út.
Amersfoart
Topografy en stedsbyld
Der kamen grutte nije wenwiken, lykas (sjoch ek opsomming fierderop yn dit artikel) Vathorst en Schothorst, beide mei in eigen stasjon. Dizze fersterken tige de sintrumfunksje fan de âlde stêd, dêr't tsjintwurdich in soad winkels en horeca binne. Der kamen ek oansjenlike bedriuws- en kantoareterreinen (sjoch opsomming ûnder Ekonomy). De oanlis fan de A28 (Utert-Swol) eastlik fan Amersfoart betsjutte in fierdere ympuls foar de groei. Dêr't de A28 de A1 snijt, ûntstie it knooppunt Hoevelaken. Amersfoart hat de grinzen fan syn útwreidingsmooglikheden hast berikt.
Amersfoart foarmet iet regiosientrum foar Bunschoten, Spakenburg, Hoevelaken, Leusden, Soest en Baarn.
Natoer
In 2006 wûn Amersfoart de titel 'Grienste Stêd fan Nederlân', dy't takend wurdt troch Entente Florale. De stêd krige har titel troch it belied dat Amersfoart fiert om har natoer te behâlden. Yn septimber 2007 waard de stêd troch deselde organisaasje ta 'Grienste Stêd fan Europa' útroppen.
Befolkingsgroei
thumb|right| Waarmtekrêftkeppeling Vathorst Begjin 19e iuw telde Amersfoart noch mar 9000 ynwenners. De komst fan de spoarwei yn 1863, en flak dêrnei ek it leger, soarge foar opbloei. Foar en nei de Twadde Wrâldoarloch sakke it Amersfoartske ynwennertal stadichoan, benammen troch gebrek oan wenningen (wenningneed). De stêd koe ek net folle nije mooglikheden oanboarje, sadat ek nije wurkgelegenheid neist dy by de NS of it leger (de twa grutste wurkjouwers) min te ferwezentlikjen wie. Dat feroare nei 1960 troch anneksaasje fan inkele omlizzende gemeenten lykas Hoogland en dielen fan inkele oare gemeenten as Stoutenburg en Leusden.
Amersfoart is yn koarte tiid ôfgryslik groeid troch de status as groeistêd. Yn 1970 hie de stêd 75.000 ynwenners, yn 2008 wennen der rom 140.000 minsken yn Amersfoart. By in gemeentlike weryndieling waarden de gemeenten Hoogland hielendal en Leusden en Hoevelaken diels troch Amersfoort anneksearre.
De stêd telde op 2008 68.017 manlju en 71.048 froulju, fan it totaal binne 29.036 minsken jonger as 15 jier, 93.746 ynwenners tusken de 15 en 64 jier âld en 16.283 ynwenners âlder as 64 jier. Vathorst wurdt yn de takomst de grutste wyk. Der wurdt rûsd dat de Vinex lokaasje yn 2020 25.000 ynwenners herberget. Yn 2007 is Nieuwland noch de grutste wyk mei 14.957 Amersfoarters.
Oant no groeit Amersfoart troch nei krapoan 160.000 ynwenners. De groei komt benammen ta stân troch de bou fan de wyk Vathorst (totaal 11.000 wenningen) ten noarden fan de A1. Der komme in soad foarsjennings, lykas sportfjilden, skoallen, bedriuwenterrein, winkels en in stasjon. Ek om it sintrum wurdt boud. Yn it gebiet ten easten fan it stasjon, it Iemkertier, komme sa'n 750 wenningen.
Kultuer
thumb|200px| De Lange Gracht mei op de eftergrûn de [[Us Leaffroutoer (Amersfoart)|Us Leaffroutoer mei op de foargrûn de op 22 oktober 2007 ôfbaarnde Elleboogkerk ]] thumb|200px| De [[Koppelpoort ]] thumb|200px| It [[Mondriaanhûs, berteplak fan Piet Mondriaan en tsjintwurdich in museum ]]
Stedsbyld en it besjen wurdich
Amersfoart telt 422 ryksmonuminten. De midsiuwske binnestêd is opmerklik goed konservearre en hat in grêftestelsel. De Us Leaffrouwetoer (troch de Amersfoarters ek "Lange Jan" neamd) is de belangrykste blikfanger. Mei syn 98 meter is it de op twa nei heechste tsjerketoer fan Nederlân. De byhearrende tsjerke gie by in eksploazje yn 1787 ferlern. De toer wurdt brûkt as oarsprong fan it koördinatestelsel fan it Rykstrijehoeksnet. Oftewol, it eksakte middelpunt fan de Us Leaffroutoer is it punt fan wêrút hiel Nederlân kadastraal nûmere is en wurdt it geografysk middelpunt fan Nederlân neamd. Dit is by de toer sichtber makke troch twa metalen strips, wêrfan ien de kadastrale x-as oanjout en de oare de y-as. Yn 'e midden fan de toersflier is in markearring oanbrocht dat dit nulpunt oanjout.
De binnenstêd hat noch oare nijsgjirrige tsjerken kerken, lykas de Sint-Joaristsjerke oan de Hof en de roomske Sint-Fransiskus-Ksaveriustsjerke, ûntwurpen troch arsjitekt F. Wittenberg. Ek de Sint-Aegtenkapel en de Ald-Katolike tsjerke H. Georgius binne it neamen wurdich. De Elleboogtsjerke, in neoklassisistyske tsjerke út 1820, baarnde op 22 oktober 2007 finaal ôf.
In wichtich net-religieus erfgoed is de stedsmuorre. De earste stedsmuorre waard boud om 1300 hinne. De Plompetoer wie in ûnderdiel fan de âldste muorre. Hjir waarden eartiids de finzenen fêsthâlden. Tusken 1380 en 1451 waard in nije stedsmuorre boud, dy't de stêd oant yn de 19e iuw mear as omslute kind hat en dy't diels bewarre bleaun is. neidat de âldste stedsmuorre har funksje ferlern hie waard dizze brûkt om huzen tsjinoan te bouwen, Muorrehuzen. In foarbyld fan sa'n Muorrehûs is it hûs Tinnenburg. De binnenstêd hat ek in jongere stedsmuorre.
De stêd hat dêrneist noch in oantal stedspoarten, sawol lân- as wetterpoarten. De meast bysûndere en bekendste is de Koppelpoarte, dy't sawol lân- as wetterpoarte is. Fierders binne der de Monnikendam (in wetterpoarte) en de Kamperbinnenpoarte (in lânpoarte).
Bierbrouwerij De Drie Ringen sit yn in eardere stedsbuorkerij en brout op ambachtlike wize bier. Fierders binne it Hofje de Poth, ien fan de âldste hofkes fan Nederlân en it Sint-Pitersgasthûs it neamen en besjen wurdich.
Der wurde stedswannelingen organisearre troch it Gilde Amersfoort en rûnfearten yn de Amersfoartske grêften troch Stichting Waterlijn.
Bûten Amersfoart leit sûnt 1948 in dieretún, it Dierepark Amersfoart,lizzend yn de bosk Birkhoven, oan de westkant fan de stêd. Dizze dieretún lûkt jierliks ûngefear 750.000 besikers (2008) en is dêrmei de 16e attraksje fan Nederlân, rekkene nei besikersoantallen.
Musea
It histoaryske stedsmuseum fan Amersfoart is it Museum Flehite, dêr't in byld jûn wurdt fan de skiednis. Yn it bertehûs fan Piet Mondriaan sit it Mondriaanhûs, "museum voor Constructieve en Concrete Kunst". It museum toant diversk wurk fan Mondriaan, wêrûnder eksimplaren fan syn geometrysk-abstrakte wurk, de styl dêr't Mondriaan bekend om stiet. Der wurdt ek wurk yn dy styl fan oare keunstners fertoand. In oar keunstmuseum is it Armando Museum, dat, sa't de namme al fermoeden docht, benammen wurk fan Armando fertoant. Yn 2007 wie der brân yn it pân dêr't it museum yn fêstige wie, de Elleboogkerk. Hjirnei waard it wurk op ferskate plakken eksposearre. De neamde trije musea foarmje, mei Keunsthal KAdE, de Stichting Amersfoart yn C.
Der binne noch oare musea yn de stêd te finen. Sa is der it Kavalerymuseum, dat wijd is oan de skiednis fan Nederlânske kavalery. Twa oare musea binne it Museum Jacob van den Hof oer byldhoukeunst, en it Vindselmuseum In Natura. It Rietveldpaviljoen de Zonnehof is in eksposysjeromte foar útienrinnende keunstfoarmen. It eardere konsintraasjekamp Kamp Amersfoart hat tsjintwurdich ek in museale funksje.
Utgeanslibben
Amersfoart hat ien grutter teater, de Flint, teffens kongressintrum, en inkele lytsere plus twa bioskoopsintra mei meardere sealen. De hoareka is sûnt de jierren santich flink ûntwikkele. It Iemsintrum foar kultuer, mei in bioskoop, muzykskoalle en bibleteek, by it sintrum ferriist nei ferwachting yn 2011.
Definsje
De folgjende kazernes sieten op in stuit yn Amersfoart (ynklusyf ynstellingen dy't no troch gemeentlike grinswizigingen net mear yn Amersfoart lizze, mar der militêr sjoen altiten ûnder resortearre hawwe):
Under de oare militêre ynstellingen dy't de stêd ryk wie, binne ûnder mear in oantal militêre tehuzen, in militêr hospitaal, in ynternearingskamp en in frouljuskamp.
De ôfbou fan de militêre ynstellingen begûn by de ôfskaffing fan de tsjinstplicht. Dêrnei folge fanwege de ein fan de Kâlde oarloch in fierdere ynkrimping fan it Nederlânske leger. Mei as kompensaasje foar dit oansjenlike ferlies oan banen krige Amersfoart de status fan groeikearn yn 1978. Tsjintwurdich is fan de kazernes allinnich de Bernhardkazerne noch yn bedriuw.
Ekonomy
thumb|200px| Kantoargebou fan [[Agis Zorgverzekeringen yn Amersfoort ]] Amersfoort hat syn ekonomyske posysje benammen krigen trochsyn lizzing as knooppunt op de rûtes east-west en noard-súd. De mooglikheid om reedlik foardielich te bouwen wie in oar belangryk punt.
De stêd hie yn de Midsiuwen in tige grut oantal brouwerijen en in belangrike tekstylniverheid. De stêd makke yn de 18e iuw in bloeiperioade troch tanksij de tabakstylt. De komst fan it spoar nei Utert yn 1863 wie ek in grutte ympuls. De regiofunksje fan de stêd waard grutter.
De Amersfoartske ekonomy bleau nei de oarloch wat efter mar is nei 1970 sterk groeid troch oanwizing as groeikearn. Inkele grutte bedriuwen en ynstellingen hawwe hjir harren haadkantoaren, lykas yngenieursburo Arcadis (14.000 meiwurkers), fersekerders de Amersfoortse en Agis en fiedingskonsern Nutreco, neist de al oanwêzige militêren, NS, en stiftingen of ferienings as de Feriening Eigen Hûs en it Diabetesfûns. De kazernes waarden fan ± 1980 ôf op ien nei sluten. Fan de sterke bouaktiviteit profitearre ek de yn Amersfoart fêstige oannimmer Meeús.
Yn 1990 ferpleatste de Keamer fan Keaphannel foar Goai- en Iemlân út Hilfertsom (lange tiid de ekonomyske konkurrint fan Amersfoart) syn haadkantoor nei Amersfoart, fanweg ûnoplosbere ferkearsperikels yn Hilfertsom. In fernijing fan it stasjonsgebiet mei de bou fan in grut nij stasjon nei 1992 luts in soad bedriuwen nei it sintrum. Dêrneist hat Amersfoart fanwege syn sintrale lizzing altyd al in flink oantal nasjonale ferienings, stiftingen en ynstellings, lykas
Bekende bedriuwen yn Amersfoart binne:
Spoarwegen
thumb| [[Stasjon Amersfoort ]] Amersfoart is in drok spoarweiknooppunt, it Stasjon Amersfoart Sintraal, troch de sintrale lizzing en troch de krusing fan de linen Amersfoart-Dimter en Swol-Utert. Der wie oarspronklik ek in wurkpleats Amersfoart, mar dy is yn it ferline sluten. It spoarweiemplasemint dêr is noch altiten ien fan de grutste yn Nederlân. Tichteby it stasjon leit it frij nije opstelterrein foar reizgerstreinen Bokkedunen foar passazjierstreinen. De âlde opstelspoaren wurde brûkt foar frachtferfier, sadat beide ferfierstreamen skaat bliuwe kinne.
Yn de jierren 1992-1997 waarden it reizgersstasjon en it stasjonsplein fan Amersfoart hielendal ferboud. Yn it ramt fan it Rail 21-plan waarden ûnder oaren in nij stasjonsgebou boud en in tredde eilânperron oanlein by Stasjon Amersfoart en waard it oantal spoaren op twa linen fergrutte. Ek kaam der in fly-over ('frije krusing') by Amersfoart Oansluting, eastlik fan it stasjon, dêr't de spoaren rjochting Swol en rjochting Dimter spjaltee. In dive-under oan de westkant fan it stasjon waard yn 2012 oplevere.
Neist stasjon Amersfoort hat de stêd noch twa stasjons: Amersfoort Vathorst en Amersfoart Schothorst. Stasjon Vathorst waard op 27 maaie 2006 iepene foar de nije wyk Vathorst. Beide stasjons wurde troch stoptreinen betsjinne; op stasjon Schothorst einiget boppedat in healoerlikse intercity út Rotterdam.
Wei- en wetterferbiningen
Amersfoart hat sûnt ein jierren sechtich in ringwei. Der binne goede oanslutings mei de A1 (Hilfertsom, Amsterdam, Ynskedee) en A28 (Utert, Swol). Op it knooppunt Hoevelaken, noardeastlik fan de stêd, komme dy autodiken by elkoar.
Der is in binnenhaven dy't oer de Iem tagong jout ta de Iemmar.
Bustsjinsten wurde fersoarge troch Connexxion.
Wykyndieling
De gemeente Amersfoart is ferdield yn wiken en twa doarpen.
De wiken mei in wenfunksje binne:
Dêrneist bestiet der noch in oantal wiken sûnder wenfunksje:
Boelguod
Boelguod of buolguod wie in publike ferkeaping. It barde meast by boeren en hat op it plattelân noch lang in grutte betsjutting hân. In boerebuolguod wie in folksfeest. Ek in soad net-keapers, echte buolguodders kamen der op ôf. Der stienen diskes en bytiden wie it in merke yn it lyts. Sintrale figuer wie de notaris. Syn adfertinsjes en ferkeapboekjes fertelle yn in soms wûnderlike taal oer it eardere bedriuw. De opropper spile ek in rol. Om him hinne stienen de strykjildskriuwers. As de buolguodtafel foar de doar kaam betsjutte dat bytiden dat de hiele ynboel by eksekúsje ferkocht waard. Yn in soad Fryske romans, bygelyks by Reinder Brolsma spilet it buolguod in rol.
Mâlegreefsgat
thumb|It Mâlegreefsgat (2009) It Mâlegreefsgat, ek wol de Mâlegreefsmar of lokaal de Poel, is in wiel oan de Wâlddyk ûnder Aldwâld.
Dyktrochbrek
Op Sint Pitersdei, 22 febrewaris, 1651 sloech in swiere stoarm de Aldwâldmer Syl fuort. Op it plak fan de trochbrek ûntstie in djip wiel, it Sint Pitersgat of de Sint Pitersmar. Om it gat te tichtsjen waard de dyk bûten om it wiel hinne lein. In nij Aldwâldmer Syl waard sa'n 400 m nei it súdeasten oanlein, en De Swemmer waard bewesten it wiel nei it suden, nei it nije syl trochlutsen.
Mâle greve
Yn 1698 gie de Ierske Donough MacCarty, greve fan Clancarty, as balling nei Ingelân. Nei tal fan jierren kaam er yn Aldwâld telâne. Hy naam nei alle gedachten it doe al besteande hûs oan it Sint Pitersgat oer fan Archibald greve fan Argyle dy't yn 1685 út Ingelân weiflechte wie. De styl fan libben fan de greve fan Clancarty wie skynber tige ôfwikend fan wat de minsken yn dy omkriten gewoan wienen, want hy krige de bynamme "de Mâle Greve". Hy wenne oant 1707 yn it hûs, en wie yn alle gefallen yn 1722 noch de eigener. Nei de greve hjit it de Mallegreefsboarch, yn 'e folksmûle de Boarch. It wiel hjit nei him it Mâlegreefsgat of de Mâlegreefsmar. En wat tichter nei Aldwâld ta, is der de Mâlegreefsbrêge.
Tinkstien
By it wiel stiet in tinkstien mei it ferhaal oer de wetterfloed.
Salmen
right|thumb|200px|Foto fan in Salm De salmen (Latyn: Salmoniformes) foarmje in skift fan 'e fisken, binnen de strielfinnigen. It is ek de namme fan de ienige oerlibjende famylje binnen dit skift (Latyn: Salmonidae). Yn 'e mande mei de nau besibbe sulversmelten (Argentiniformes), de spjirringen (Osmeriformes) en de snoekeftigen (Esociformes) meitsje de salmen diel út fan it boppeskift Protacanthopterygii.
Hast alle salmen hawwe efter de rêchfin in twadde fintsje sûnder finstrielen, de saneamde fetfin. Se wurde neamd nei de bekendste soarte, de salm (Salmo salar).
Lucy Lawless
Lucy Lawless (berne as: Lucille Frances Ryan; Auckland, 29 maart 1968) is in Nijseelânsk aktrise, sjongster en aktiviste fan Iersk etnysk komôf. Hja is benammentlik bekend wurden troch har fertolking fan 'e titelrol yn 'e fantasytillefyzjesearje Xena: Warrior Princess, út 'e 1990-er jierren. Letter hie se wichtige rollen as Sylon Nû. 3 yn 'e nije searje Battlestar Galactica, en as Lucretia yn 'e tillefyzjesearje Spartacus: Blood and Sand. Foar dy lêste rol wûn se Saturn Award. Se is fierders ek bekend fan har opkommen foar homorjochten en har krewearjen foar Greenpeace.
Jonkheid en oplieding
As bern kampte Lawless mei de sykte bûlimia (in psychologyske oanstriid ta selsúthongering), mar dat wist se te boppen te kommen. Se spile al yn in musical doe't se tsien jier wie, en begûn mei aktearjen op 'e middelbere skoalle, dy't se folge oan it roomske Marist College yn Auckland. Neitiid studearre se in jier bûtenlânske talen oan 'e Universiteit fan Auckland, en ek folge se trije jier lang in oplieding ta operasjongster en fioeliste oan it konservatoarium. Letter studearre se noch in hoart jazzmuzyk, mar úteinlik briek se alle opliedings ôf. Op har achttjinde reizge Lawless mei har takomstige man Garth Lawless as backpacker troch Austraalje en Jeropa. Mei 21 jier wûn se de Mrs. New Zealand-kompetysje, in lanlike skientmewedstryd foar troude froulju.
Begjin
Oarspronklik hie Lawless operasjongster wurde wollen, mar se wie net ree om har dêroan oer te jaan mei't dat har frijwat beheinings oplizze soe. Dêrom besleat se om popsjongster te wurden. Ynstee waard se lykwols oannommen foar har earste rollen as aktrise yn Funny Business, in Nijseelânsk tillefyzjeprogramma mei komyske sketches. Mei't se dêr wol aardichheid oan hie, folge se neitiid in aktearoplieding yn it Kanadeeske Vancouver en wist se ferskate oare lytse roltsjes te bemachtigjen.
Trochbraak as Xena
Yn 1994 spile Lawless in opfallende mannehaatsjende Lysia, in liedster fan 'e Amazônes, yn 'e Amerikaanske tillefyzjefilm mei in Grykske mytologyske setting Hercules and the Amazon Women. Dêryn hie Kevin Sorbo de haadrol as de held en healgod Herkules. Doe't dy film (ien fan fiif dy't dat jiers mei Sorbo as Herkules makke waarden) útrûn op 'e produksje fan 'e fantasytillefyzjesearje Hercules: The Legendary Journeys, waard Lawless dêryn noch ferskate kearen foar in gastrol frege. Yn 1995 spile se yn 'e ôflevering The Warrior Princess foar it earst de rol fan Xena, in selsrêdsume heldinne mei in tsjuster ferline, dy't har ynternasjonaal ferneamd meitsje soe.
It hie eins oarspronklik de bedoeling west dat Vanessa Angel de rol fan Xena spylje soe, mar dy rekke siik en koe net nei Nij-Seelân ta reizgje, dêr't de opnamen fan Hercules: The Legendary Journeys plakfûnen. Doe waard op it lêste momint Lawless foar de rol frege. Hja moast har dûnkerblonde hier swart fervje om ûnderskie te meitsjen tusken Xena en Lysia. It optreden fan Lawless as Xena wie sa'n súkses dat se har eigen spin-off-searje krige: Xena: Warrior Princess, dy't rûn fan 1995 oant 2001.
De searje wie nei't it skynt yn 'e Feriene Steaten tige populêr ûnder de lesbyske mienskip, mei't in protte lju derfan oertsjûge wiene dat Xena en har reismaat Gabrielle (spile troch Renee O'Connor) in lesbyske relaasje ûnderholden, hoewol't dêr yn 'e searje op gjin inkele manear gewach fan makke waard. By in optreden as Xena yn it Amerikaanske praatprogramma The Tonight Show fan presintator Jay Leno, yn 1996, briek Lawless har bekken doe't har hynder him ferstapte en delknoffele by in ritsje oer it parkearterrein fan 'e tillefyzjestudio. Se genies meitiid lokkigernôch wer folslein, mar in stikmannich ôfleverings út it twadde seizoen fan Xena: Warrior Princess waard werskreaun om byrollen mear nei foarren te heljen, sadat Lawless minder yn byld hoegde te kommen.
Fierdere aktearkarriêre
Yn 1997 stie Lawless foar it earst op it toaniel op Broadway yn 'e revival fan 'e musical Grease. Hja spile it "stoute famke" Betty Rizzo, hoewol't se eins de haadrol fan 'e naïve Sandy hawwe wollen hie. Letter sei Lawless dat se leaude dat it feit dat de produsinten har de rol fan it "stoute famke" tahawwe woene, in gefal fan typecasting wie op basis fan har bekendheid as Xena. Neffens har hie se eins folle mear gemien mei Sandy, mei't se yn Auckland mei fiif bruorren tige beskûle opgroeid wie. Lawless spile harsels yn in ôflevering út 1999 fan 'e populêre tekenfilmsearje The Simpsons. Yn 2002 wie Lawless yn har berteplak Auckland behelle yn 'e opfiering fan it toanielstik De Fagina Monologen, fan Eve Ensler.
Yn 2004 hie Lawless in cameoroltsje as hoeremadam yn in SM-bordeel op 'e Amsterdamske Wallen yn 'e grossout-film EuroTrip. Fan 2005 oant 2009 hie se in weromkearende rol yn 'e remake fan 'e science fiction-tillefyzjesearje Battlestar Galactica, as de sjoernaliste D'Anna Biers, dy't letter in Sylon-ynfiltrante blykt te wêzen. Fierders hie se ek gastroltsjes yn komeedzjesearjes as Just Shoot Me!, The Bernie Mac Show en Two and a Half Men en de plysjesearje CSI: Miami. Yn 2007 hie Lawless ien fan 'e haadrollen yn 'e pilotôflevering fan 'e dramasearje Football Wives, in Amerikaanske remake fan 'e Britske searje Footballers' Wives. Tillefyzjenetwurk ABC keas der lykwols foar om dy searje fierder net meitsje te litten.
Legeduerswâld
Legeduerswâld (Nederlânsk: Laagduurswoude, Stellingwerfsk: Legeduurswoold) is in buorskip yn de gemeente Eaststellingwerf. It leit súd fan Easterwâlde.
Goedendag (wapen)
De goedendag wie in midsiuwsk stekwapen fan Flaamske oarsprong.
Foarm en gebrûk
De goedendag wie ienfâldich en goedkeap, mar effektyf wapen dat foaral yn de 13e en 14e iuw brûkt waard. It waard ferneamd yn de Goudenspoareslach (1302) lykas ek de pyk.
Siebren Dyk
Fan 1981 oant syn pensjoen yn 2019 wied er as leksikograaf/taalkundige ferbûn oan de Fryske Akademy yn Ljouwert. De earste tiid folslein as redakteur fan it Grut Wurdboek fan de Fryske Taal. (In wittenskiplike beskriuwing fan de wurdskat fan it Frysk fan nei 1800) Geandewei ferleinen syn aktiviteiten har yn mear grammatikale rjochting, wat ûnder oare resultearre yn syn proefskrift Noun Incorporation in Frisian (1997). Dyk hat in bysûndere belangstelling foar it meast noardlike dialekt fan it Frysk, it Skiermûntseagersk. Yn 2016 wie Dyk mei (postúm) Anton Oud ferwantwurdlik foar it Groat Amelander Woa'deboek, dat by de Fryske Akademy útjûn waard.
Teffens wie Dyk yn 'e mande mei Gosse Blom en Wiebe Zoethout skriuwer fan it Graet Hylper Wordebook ('Grut Hylpersk Wurdboek') dat yn maart 2019 ferskynde.
Dyk wie teffens redakteur fan it tydskrift foar frisistyk Us Wurk.
Lucy Lawless
Fierdere aktearkarriêre
Yn 2008 wie Lawless aktyf as stimaktrise troch har stim te lienen oan superheldinne Wonder Woman yn 'e tekenfilm Justice League: The New Frontier en oan it personaazje Goldmoon yn Dragonlance: Dragons of Autumn Twilight, in tekenfilm dy't direkt-op-fideo útbrocht waard. Datselde jiers wurke se gear mei Zoë Bell, har eardere stunt double út Xena: Warrior Princess, oan 'e websearje Angel of Death. Yn 2009 wie se te sjen yn 'e searje Flight of the Conchords, fan HBO, as de assistinte fan 'e Nijseelânske premier. Yn 2010 spile Lawless Lucretia yn 'e gladiatorsearje Spartacus: Blood and Sand, wêrfoar't se yn 2011 in Saturn Award wûn yn 'e kategory bêste byrol fan in aktrise op 'e tillefyzje. Dyselde rol mocht se nochris opfiere yn 'e seisdielige minysearje Spartacus: Gods of the Arena (2011) en yn 'e tsiendielige minysearje Spartacus: Vengeance (2012).
Goedendag (wapen)
Namme
De Flamingen sels neamden it wapen in gepinde staf. De oantsjutin goedendag komt allinne yn Frânske ferslaggen út dy tiid foar, sa as yn La Branche des royaus lingnages fan Guillaume Guiart; "Godendac". De namme is faaks ôflaat fan it Keltyske "dag". Dagger is yn it Ingelsk: dolk. Goedendag soe sa 'goede dolk' betsjutte kinne. thumb|left|400px|Striders yn de Guldenspoarenslach. De manlju yn it midden drage in goedendag (ôfbyld fan de [[Kist fan Oxford)]] De goedendag wurdt faak trochelkoar helle mei in oar, wapen fan it fuotfolk: de ghecante pede met scerpe nagelen of moarnsstjer. Dy striidkneppel bestie út in houten stâle mei in ferdikke útein, beslein mei izeren punten. Faak wurdt ek de striidfleil fout "goedendag" neamd.
Lucy Lawless
Fierdere aktearkarriêre
Fan 2012 oant 2015 hie Lawless in weromkearende rol yn 'e komeedzjesearje Parks and Recreation as Diane Lewis-Swanson. Yn 2014 hie se in gastrol yn 'e superheldesearje Agents of S.H.I.E.L.D. Yn 2015 hie se in weromkearende rol as paltsgrevinne Ingrid von Marburg, ien fan 'e lêste telgen út in âld Dútsk laach fan heksen, yn 'e fantasytillefyzjesearje Salem. Se fertolke as Ruby Knowby fan 2015 oant 2018 ek ien fan 'e haadrollen yn 'e horrorkomeedzjesearje Ash vs. Evil Dead fan it tillefyzjenetwurk Starz. Yn 2019 krige Lawless de haadrol fan Alexa Crowe yn 'e detektivesearje My Life Is Murder.
John Wick (franchise)
John Wick is in Amerikaanske mediafranchise op basis fan in rige neo-noir-aksjefilms. De franchise waard yn 2014 skepen troch senarioskriuwer Derek Kolstad, de auteur fan it senario fan 'e earste film, John Wick. It haadpersonaazje fan 'e franchise is John Wick, in uterst gefaarlike hiermoardner dy't 'mei pinsjoen' gien is. Yn 'e earste film giet er wer oan it wurk as er it slachtoffer wurdt fan in ynbraak troch leden fan 'e Russyske maffia dy't syn auto stelle en syn hûntsje deameitsje. De franchise John Wick is eigendom fan filmstudio Lionsgate Films en bestiet anno 2023 út trije films mei noch trije oaren yn preproduksje. Fierders is der ek in tillefyzjesearje pland en besteane der ferskate fideospultsjes en in stripsearje basearrre op 'e films.
Lucy Lawless
Houlik en bern
Doe't se achttjin jier wie, gie Lawless, krekt as in protte jonge Nijseelanners, op in oerseeske reis om 'e wrâld te sjen, wêrby't se troch Jeropa en Austraalje teach. Yn Austraalje mette se Garth Lawless, mei wa't se in relaasje krige. Yn 1987, op har njoggentjinde, rekke se swier, en yn 1988 troude se mei Lawless yn it Australyske Kalgoorlie. Neitiid ferfearen se nei Nij-Seelân, dêr't op 15 july fan dat jier harren dochter Daisy Lawless berne waard. It houlik rûn lykwols yn 1995 op in skieding út.
John Wick (franchise)
John Wick
Yn John Wick komt de sjogger yn 'e kunde mei John Wick (Keanu Reeves), in rêstend hiermoardner dy't rout om syn koartby oan in terminale sykte ferstoarne frou. Der wurdt in jonghûntsje by him brocht, in kado wêrfan't de besoarging beävensearre is troch syn frou foar't se stoar, sadat er yn dizze drege tiid net hielendal allinne wêze sil. Op in nacht brekke in stikmannich leden fan 'e Russyske maffia by Wick yn. Hja steane û.l.f. 'e arrogante Iosef Tarasov (Alfie Allen), de bedoarne soan fan maffiabaas Viggo Tarasov (Michael Nyqvist), dy't Wick syn Ford Mustang Mach 1 begeart. Hja slane Wick folslein yninoar en stelle de auto, mar wat Wick poerrazen makket, is it feit dat Iosef sûnder lykfol hokker needsaak it jonghûntsje dea skopt. As Viggo Tarasov ûntdekt wat syn soan dien hat, is er yn alle steaten, mar tsjin dy tiid is it te let om 'e yn gong sette keatling fan foarfallen noch te kearen. Wick komt spesjaal werom út syn pinsjoen om mei Iosef en syn trewanten ôf te weven, en Viggo, dy't syn soan beskermje wol, hat gjin oare kar as om in oarloch tsjin Wick te begjinnen.
John Wick waard regissearre troch Chad Stahelski nei in senario fan Derek Kolstad. De film gie op 24 oktober 2014 yn premiêre, en brocht $86 miljoen op tsjin in budget fan $20 oant 30 miljoen.
Lucy Lawless
Houlik en bern
Op 28 maart 1998 wertroude Lucy Lawless mei Robert G. Tapert, de baas fan Pacific Renaissance Pictures en de produsint fan Xena: Warrior Princess. Mei him is hja (anno 2021) noch altiten troud en hat se twa soannen krigen, Julian Robert Bay Tapert (1999) en Judah Miro Tapert (2002), dy't beide berne waarden yn Auckland.
John Wick (franchise)
John Wick: Chapter 2
Yn John Wick: Chapter 2 wurdt John Wick (Keanu Reeves) ûnder druk set troch Santino d'Antonio (Riccardo Scamarcio), in baas fan 'e Camorra, de Napolitaanske maffia. Dyselde wol dat er syn suster Gianna (Claudia Gerini) foar him fermoardet, sadat hy har plak oernimme kin oan 'e Hege Tafel, de bestjoersrie fan alle organisearre misdie wêr ek yn 'e wrâld. Mei tsjinnichheid stimt Wick ta, mar neitiid besiket D'Antonio om Wick te eliminearjen, sadat der gjin tsjûgen binne fan wat er dien hat. Dat brekt him lykwols raar op, want Wick is net maklik út 'e wei te romjen. Ynstee giet Wick op jacht nei D'Antonio, en as er yn 'e lytse loege komt te sitten, wit er help te besetten fan 'e kening fan 'e Bowery (Laurence Fishburne), dy't ek gjin trien om it ferskieden fan D'Antonio litte sil. D'Antonio siket op 't langelêst beskûl yn it Continental Hotel, dat neutrale grûn is. Wick lit dan sjen dat er him neat oan 'e regels fan 'e ûnderwrâld gelegen lizze lit. Dat liedt ta syn 'ekskommunikaasje', mar Winston, de manager fan it Continental, jout him in oere om te ûntkommen foar't dy straf yngiet.
John Wick: Chapter 2 waard regissearre troch Chad Stahelski nei in senario fan Derek Kolstad. De film gie op 30 jannewaris 2017 yn premiêre, en brocht $171,5 miljoen op tsjin in budget fan $40 miljoen.
Lucy Lawless
Aktivisme
Mei har rol yn Xena: Warrior Princess krige Lawless in trouwe kliber fans, dêr't fanwegen de dûbelsinnige relaasje tusken Xena en har selskipsfrou Gabrielle fral in soad lesbiënnes ûnder wiene. Har status as lesbysk ikoan waard noch fuortsterke troch har iepentlike lesbyske leafdessênes yn Spartacus: Gods of the Arena. Hoewol't se sels heteroseksueel is, hat Lawless har sûnt likernôch 2000 opsmiten as in aktiviste foar homorjochten, benammen yn 'e Feriene Steaten en Nij-Seelân.
John Wick (franchise)
John Wick: Chapter 3 – Parabellum
Yn John Wick: Chapter 3 – Parabellum is John Wick (Keanu Reeves) 'ekskommunisearre' troch de ûnderwrâld om't er in lid fan 'e Hege Tafel deade hat op neutrale grûn. Der stiet in priis op syn holle en hy moat flechtsje om it faaie libben derôf te rêden, wylst er oeral efterfolge wurdt troch kriminelen dy't de preemje opstrike wolle. Troch in âlde skuld te ynjen fan 'e Direktrise (Anjelica Huston), dy't yn New York oer it misdiesyndikaat fan 'e Wytrussyske Roma hearsket, wit er út 'e Feriene Steaten te ûntkommen. Hy bedarret yn Kasablanka, dêr't er help wit te besetten fan in oare hiermoardner, Sofia al-Azwar (Halle Berry). Wilens krije de lju dy't him holpen (Winston, de kening fan 'e Bowery en de Direktrise), in arbiter fan 'e Hege Tafel op besite, dy't harren straffe wol foar it ferlienen fan bystân oan him. Wick siket de Aldste op, de iennichste dy't boppe de Hege Tafel stiet, mar dy stelt him foar in aaklike kar.
John Wick: Chapter 3 – Parabellum waard ek wer regissearre troch Chad Stahelski nei in senario dat diskear skreaun wie troch Derek Kolstad, Shay Hatten, Chris Collins en Marc Abrams. De film gie op 9 maaie 2019 yn premiêre, en brocht $327,3 miljoen op tsjin in budget fan $75 miljoen.
Lucy Lawless
Aktivisme
Fierders is Lawless ek belutsen by de StarShip Foundation, in Nijseelânske goeddiedichheidsorganisaasje dy't him ynset foar sike bern, en is se (sûnt 2009) in 'klimaatambassadeur' foar de feriening foar miljeubeskerming Greenpeace. By dy lêste organisaasje docht se ek mei oan aksjes, lykas yn febrewaris 2012, doe't se mei fiif oare Greenpeace-leden 77 oeren lang in oaljeboarringsskip by it Nijseelânske Port Taranaki besette. Neitiid waard se arrestearre en oanklage foar ynbraak, wêrmei't se 10 jier finzenisstraf riskearre. Yn febrewaris 2013 waarden sy en de oare aktivisten feroardiele ta it beteljen fan in boete fan 651 Nijseelânske dollar en it ferrjochtsjen fan 120 oeren wurkstraf. De rjochter wiisde de skeaclaim fan 545.000 dollar, dy't easke waard troch oaljemaatskippij Shell, de eigner fan it skip, fan 'e hân.
John Wick (franchise)
John Wick: Chapter 4
John Wick: Chapter 4 waard troch Lionsgate Films formeel oankundige yn maaie 2019. It wie de bedoeling dat de film yn maaie 2021 útkomme soe, mar dat waard him net. De opnamen setten útein op 28 juny 2021. Anno 2022 stiet de premiêre pland foar 24 maart 2023.
Lucy Lawless
Underskieding
Yn 2004 waard Lawless opnommen yn 'e New Zealand Order of Merit, wat in keninklike ûnderskieding is.
Astronomyske ferneaming
Yn 2003 joech astronoom Michael E. Brown de dwerchplaneet dy't er dat jiers ûntdutsen hie, de gebrûksnamme Xena, nei Lawless har personaazje yn Xena: Warrior Princess. Syn reden dêrfoar wie dat er in fan fan 'e searje wie en dat 'Xena' oansjenlik makliker te sizzen en te skriuwen wie as de offisjele oantsjutting, 2003 UB313. Mei't Xena grutter bliek te wêzen as de planeet Pluto, late de ûntdekking ta in diskusje oer de krekte definysje fan in planeet. It gefolch dêrfan wie de weromsetting yn rang fan Pluto nei in dwerchplaneet. Hoewol't Brown en in protte oaren de namme Xena foar 2003 UB313 behâlde woene, waard úteinlik besletten dat de dwerchplaneet Earis komme moast te hjitten, nei de Grykske goadinne fan 'e twadracht (in ferwizing nei it ferheftige debat oer de status Pluto). Brown wist lykwols in bedutsen ferwizing nei Lucy Lawless offisjeel fêstlein te krijen troch de moanne fan Earis Dysnomia te neamen, nei de Grykske goadinne fan 'e wetteleazens (lawless is Ingelsk foar "wetteleas").
John Wick (franchise)
John Wick: Chapter 5
Dat John Wick: Chapter 5 yn preproduksje nommen wie, waard yn augustus 2020 troch Lionsgate befêstige. It is ûndúdlik wannear't dizze film yn premiêre gean sil, mar nei alle gedachten wurdt dat net foar 2025.
The Continental
Yn juny 2017 waard bekendmakke dat der wurke waard oan in spin-off-tillefyzjesearje dy't basearre wurde sil op personaazjes en settings út 'e John Wick-franchise. De searje krige as wurktitel The Continental, dat yn 'e films de namme is fan in hotel dat fungearret as neutrale grûn foar alle ûnderwrâldfigueren. Yn april 2021 makke Lionsgate Television bekend dat de searje draaie sil om in jonge Winston Scott yn 'e 1970-er jierren.
Fideospultsjes
Yn it ramt fan 'e John Wick-franchise binne de folgjende fideospultsjes ferskynd:
Muzyk
Yn it ramt fan 'e John Wick-franchise binne de folgjende soundtrackalbums ferskynd:
Strips
In striprige yn it ramt 'e franchise en yn 'e foarm fan in fiifdielige minysearje ferskynde op 29 novimber 2017 by útjouwerij Dynamite Entertainment. Dy wie makke troch striptekeners Giovanni Valletta (diel 1 en 2) en Matt Gaudio (diel 3 o/m 5) en tekstskriuwer Greg Pak. De searje is in prequel fan 'e filmsearje en giet oer in jonge John Wick dy't nei syn frijlitting út it tichthûs foar it earst op wraak út is.