cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bodmin
Rebûlje
Bodmin wie it sintrum foar trije Kornyske opstannen. De earste wie de Kornyske Rebûlje fan 1497 doe’t in Kornysk leger, laat fan Michael An Gof, in smid út St. Keverne en Thomas Flamank, in advokaat út Bodmin, nei Blackheath yn Londen marsjearren, dêr’t hja troch it Keninklik leger fan 10,000 man ferslein waarden. Yn de hjerst fan 1497, besocht Perkin Warbeck Henry VII fan de troan te stjitten. Warbeck waard útroppen as Kening Richard IV yn Bodmin, Henry koe de opstân sûnder muoite delslaan. Dan, yn 1549 feroarsaken de Kornysken wer opskuor doe’t de stege protestant Edward VI in nij gebedsboek ynfiere woe. It Kornyske folk fielde har noch sterk ferbûn mei de Roomsk-Katolike Tsjerke en foarme opnij in leger yn Bodmin. Exeter yn Devon waard belegere. Dit barren waard bekend as Prayer Book Rebellion. Foarstellen op it boek yn it Kornysk oer te setten waard net op yngien en de opstân koste 4000 minsken it libben.
St. Petroctsjerke
It tsjerkegebou fan no is út 1469-1472. De toer is oerbleaun fan de oarspronklike Normandyske tsjerke en stiet oan de noardkant (it boppeste part is 15e-iuwsk) en hie earder in spits. Yn de Victoriaanske tiid is de tsjerke twaris restaurearre en yn 1930 wer. It tsjerkhôf hat in tal nijsgjirrige grêfmonuminten fan liedende geastliken, ûnder oaren in bysûndere fan Prior Vivian. Underoan it hege tsjerkhôf is in boarne, dy't iuwenlang tige wichtich foar de drinkwetterfoarsjenning wie en dêr't it wetter fan as hillich beskôge waard.
Ynstituten
De 'Bodmin Gaol wie in finzenis dy’t goed 150 jier tsjinst dien hat, mar dy’t der no fierhinne ferrinewearre by stiet; it is boud yn de lette 18e iuw en wie de earste Britske finzenis dêr’t minsken yn begjinsel yn aparte sellen fêstset waarden (al sieten der ek wolris oant 10 finzenen yn ien sel). Mear as fyftich feroardiele finzenen binne dêr ophongen yn de rin fan de tiid. De finzenes waard ek wol brûkt foar it opsluten fan feroardielden dy’t wachten op in plak op de finzenisboaten dy’t op de rivier Fowey ankere leinen. Yn de Earste Wrâldkriich wienen nasjonale skatten sa as it Domesday Book, de ring en Kroanjuwelen fan it Feriene Keninkryk hjir út reden fan feilichheid opslein.
Oare nijsgjirrige gebouwen binne it eardere stêdhûs, de Shire Hall, dêr’t no ûnder oaren it toeriste-ynformaasjesintrum yn sit en de Regimental Barracks fan it no net mear funksjonearjende rezjimint ‘’Duke of Cornwall's Light Infantry’’; it is sûnt 1925 in rezjimintsmuseum. It museum behannelt de rezjimintsskiednis fan 1702 ôf, hat ek in militêre bibleteek en in mânske samling lytse wapens, masinegwearen, kaarten, uniforms en skilderijen. Yn de St Nicholas Street stiet in flink Frijmitseldersgebou (Freemasons Hall) dêr’t net minder as sân lôzjes yn gearkomme.
U. Twijnstra's Oaljefabryk N.V.
thumb|275px|Oaljefabryk fan Twijnstra yn 1905 U. Twijnstra's Oaljefabryk N.V., ek bekend as UT út Hendrix UTD is yn 1887 ûntstien doe’t Ulbe Twijnstra de oaljemole De Eendragt yn Akkrum kocht. Dy oaljemole produsearre plantaardige oalje en lynkoeke. Dy lynkoeke is de pulp dy’t oerbliuwt nei it parsen fan de oalje en kin as feefoer brûkt wurde. Op dizze manier wienen oaljemolens ( en sa ek UT )op twa merken aktyf. Inkele jierren nei de oankeap fan de oaljemole yn Akkrum waard ek in oajemole yn Frjentsjer kocht. Yn 1921 waard der nei in tiid fan groei in oaljemole yn Maarssen kocht en de lytse oaljemole yn Frjentsjer fan de hân dien. Om te profitearjen fan it mei-inoar ynkeapjen fan grûnstoffen waard der yn 1930 in gearwurking oangien mei it ynternasjonale bedriuw Unilever. De bestjoersfoarsitter fan UT, Tjeerd Jacob Twijnstra hie fan 1932 oant 1933 ek in liedingjaande rol by Unilever. Yn it begjin helle UT de measte ynkomsten út de oalje. De ekonomyske resesje yn Nederlân yn de jierren 50 soarge foar in omslach by UT fan plantaardige oaljeslaggerij nei mingfoerfabrikant. Under T.J. Twijnstra groeide U. Twijnstra's Oaljefabryk NV út ta ien fan de grutste feefoerfabriken fan Nederlân. Yn 1963 fusearre UT mei de mingfoerôfdieling fan NV Oaljefabriken Calvé-Delft oant U.T.-Delfia BV (UTD). NV Oaljefabriken Calvé-Delft wie oant dan ûnderdiel fan Unilever. De karakteristike grutte UTD-silo yn Akkrum is yn 2004 delhelle.
List fan grytmannen fan Idaerderadiel
Dit is in list fan grytmannen fan de eardere gritenij Idaerderadiel yn de provinsje Fryslân oant de ynfiering fan de gemeentewet yn 1851.
Vliegheide
thumb|Vliegheide De Vliegheide, is in heidegebiet fan 12 hektare by Bikbergen, east fan Bussum yn Noard-Hollân. It is in stowâlgebiet en heidekompleks mei dêryn lytsere stikjes stosân en ferspraat opslach fan houtgewaaks mei oan de rânen leaf- en nuddelbosk. It wurdt beheard troch it Goais Natuerreservaat.
De heide foarme ea mei de Limityske en Nij Bussummerheide, in oanslutende bân fan heide fan de Naarder Eng oant de Tafelberch- en Blaricummerheide. Troch boskoanplant en fillawiken is dizze bân yn it ferline ûnderbrutsen. Der wurdt oan wurke om dy situaasje te werstellen, om sa planten en bisten fan de heide wer trochgong te bieden.
Yn de earste desennia fan de tweintichste iuw wie der faak fleanderij op in saneamde vlieghei of vliegkamp, dêrfandinne de namme.
Sierra Leöane
Sierra Leöane, sûnt 1971 offisjeel de Republyk Sierra Leöane, is in lân yn Afrika dat grinzet oan Guinee en Libearia, oan de westlik leit de Atlantyske Oseaan. De haadstêd is Freetown.
Skiednis
It gebiet waard om-de-by 1460 ûntdutsen troch de Portegezen. De anti-slavernij beweging út Ingelân stifte yn 1787 by it tsjintwurdige Freetown in koloanje. Troch de Britske regearing waard dizze koloanje yn 1808 oernomd.
Yn de 20e iuw waard it dekolonisaasjeproses op gong brocht troch de Sierra Leone People Party (SLPP) ûnder lieding fan Milton Margai dy't yn 1951 premier waard. Yn 1961 krige it lân selsstannigens, de Britske keninginne bleau lykwols staatshaad. Nei de dea fan Milton Magai waard syn broer Albert Margai yn 1964 earste minister. Hy kaam yn konflikt mei de opposysje, de All People's Congress (APC) ûnder lieding fan Siaka Stevens. Nei in trijetal steatsgrepen troch it leger, foarme Stevens yn 1968 in nije reagering. Yn 1971 rôp er de republyk út en waard presidint. Stevens trede yn 1985 ôf ten gunste fan Joseph Saidu Momoh.
Tusken 1991 en 2001 hie it lân te lijen ûnder in bloedige boargeroarloch dêr't de helte fan it lân kriichsgebiet troch waard en in fearn fan de befolking flechte moast.
Geografy
thumb|left|In wei op it plattelân yn Sierra Leöane Sierra Leöane leit oan de westkust fan Afrika. Foar de flakke beboske kust lizze lytse eilantsjes. It heger lizzend lân bestiet út savannefegetaasje trochsnien mei rivieren dy't ûntspringe op it Talla- en it Falabaplato yn it noarden en easten. De berch Bintumany is mei 1.948 meters de heechste pyk yn it lân.
It sintrum fan it lân is in flak gebiet dat foar in part troch boeren beboud wurdt en fierders bestiet út bosken en savanne.
Klimaat
In tropysk klimaat soarget yn de kuststreek foar in evenredige temperatuer.
Religy
De grutste religy yn it lân is de Islam dêr't 60% fan de befolking by heart, de oare religy's binne it Kristendom mei 30% en Natoerreligy's mei 10%.
Talen
It Ingelsk is de offisjele taal, dat lykwols mar troch in lyts part fan de befolking sprutsen wurdt. Alle befolkingsgroepen sprekke harren eigen taal. It Krio (Kreoolsk-Ingelsk) fungearret as lingua franca.
Gerard Tjaard Nicolaas Suringar
thumb|G.Tj.N. Suringar Gerard Tjaard Nicolaas Suringar (Ljouwert, 1 juny 1804 - dêre, 13 maaie 1884) wie in printer en útjouwer yn Ljouwert.
Hy skafte as earste yn Fryslân in izeren printparse oan. Hy wie lid fan 'Constanter', in literêr-wittenskiplike stúdzjegroep yn Ljouwert.
Yn 't earstoan joech Suringar in protte letterkunde út, ûnder oaren fan Willem Bilderdijk, Van der Palm, Borger en Hendrik Tollens. Letter joech er ek natuerkundich wurk út. Fierders wie er bestjoerslid en letter earelid fan de ''Vereeniging ter bevordering van de belangen des boekhandels'
Suringar syn soan Willem waard in bekend botanikus en soan Hugo waard útjouwer.
Apolloflinter
De Apolloflinter (Parnassius apollo) is in soarte yn it skaai fan de Parnassius.
Foarkommen
Yn Nederlân is de flinter fjouwer kear sjoen. It is dan ek in hiele seldsume flinter yn Nederlân. De flinter hâldt fan geberchten. It is in honkfêste soarte.
Fleantiid
De flinter fleant fan begjin juny ôf oant ein july. Fleant altyd yn 1 generaasje.
De flinter
De flinter hat syn namme te tankjen oan de Grykske god Apollo. Apollo is ûnder oare de god fan it ljocht. De wjuk is ljocht en dêrfan de namme. De wjuklingte is likernôch 34 oant 40 mm.
De rûp
De rûp kin 50 mm lang wurde. It liif is swart en is bedutsen mei lytse swarte wartsjes. Op de side hat de rûp grutte en lytse oranje plakjes. De rûpen binne aktyf as de sinne skynt; skynt de sinne net dan sitte se ferskûle ûnder stiennen. De rûp groeit yn it foarjier en yn 'e foarsimmer.
De rûp fret fan wyt himellof.
Burn Bright
Burn Bright is it sechsde diel fan 'e Alpha and Omega-searje fan 'e Amerikaanske skriuwster Patricia Briggs. De titel betsjut: "Brân Helder" of "Brân Fûl", wat hjir dûbelsinnich bedoeld is, mei't ien fan 'e haadpersoanen (Frank) Bright hjit. It is in fantasyroman fan it subsjenre fan 'e urban fantasy, dy't skreaun is yn it personele perspektyf, en ferhellet oer de aventoeren fan it wearwolvepear Charles en Anna Cornick. Burn Bright waard foar it earst publisearre yn 2018, troch de New Yorkske útjouwerij Ace Books, as hardcoveredysje. Hast tagelyk dêrmei ferskynde der ek in werprintinge yn paperbackfoarm by de Britske útjouwerij Orbit Books.
Ynhâld
Yn Burn Bright is Bran Cornick, de marrok (de lieder fan alle wearwolven yn Noard-Amearika), ynienen en sûnder útlis op fakânsje gien nei Afrika, dêr't syn soan Samuel as dokter wurket. Sadwaande hat syn oare soan en plakferfanger, de heal-Yndiaanske Charles Cornick, tydlik de lieding oer de Noardamerikaanske wearwolven, en yn it bysûnder oer syn heite eigen troep, yn Aspen Creek, yn 'e Amerikaanske steat Montana. Dat is gjin gewoane wearwolvetroep, mar ien dêr't alderhanne âlde wearwolven yn sammele binne dy't geastlik ynstabyl rekke binne, sadat se eins net mear los fertroud binne en dêrom goed yn 'e rekken holden wurde moatte. De slimste gefallen, de saneamde 'wyldlingen', libje yn ôfsûndering op plakken yn 'e omlizzende bergen dy't geheim holden wurde foar eltsenien dy't sokke lokaasjes net hoecht te witten. Om 'e troep berêde te kinnen, binne Charles en syn frou Anna tydlik ferhuze nei Bran syn hûs, dêr't Anna tige wenne moat oan alle oanrin fan troepleden dy't wat mei de lieder te bepraten hawwe. De spande ferhâlding mei de net botte sympatike Leah, Bran syn frou en Charles syn styfmem, makket de sitewaasje der net folle better op.
De deistige rûtine wurdt rou ferbrutsen as in pear fan 'e wyldlingen heech yn 'e bergen oanfallen wurde troch in mysterieuze fijân. It giet om Hester, in âlde wearwolvinne, en har libbenspartner Jonesy, in ierdgeast. Hester wurdt troch de fijannen fongen yn in koai dy't makke is fan in metaal dêr't sulver yn ferwurke is, dêr't wearwolven net oer kinne. Jonesy, dy't geastlik alhiel net mear ynoarder is en folle machtiger is as dat er him foardocht, set de ynfallers fêst troch in kring fan beammen om harren hinne opsjitte te litten, dy't dwers troch harren fiertugen hinne groeie. Hy hie harren maklik deadzje kinnen, mar hâldt him oan syn ûnthjit oan Bran dat er nimmen kweadwaan soe. As Charles en Anna op it toaniel ferskine, weve se fluch ôf mei de ynkringers, mar in twadde tiim wurdt koart dêrnei ôfset troch in helikopter, en Hester wurdt deasketten troch ien fan 'e nij oankommen lju foar't Charles se útskeakelje kin. Neitiid berôvet Jonesy himsels fan it libben.
Anna en Asil besykje in negroïde wearwolf dy't himsels Wellesley neamd, hoewol't bekend is dat dat in oannommen namme is. Hy is al njoggentich jier lang ien fan 'e wyldlingen om't er syn wolf mar kwealk mear yn 'e macht hat. As omegawolf is Anna bejeftige mei it fermogen om dominante wearwolven te kalmearjen, mar as se dat by de agitearre Wellesley besiket, wurdt se syn gedachtewrâld binnensûgd, dêr't se ûntdekt dat it net syn eigen wolf is dêr't Wellesley tsjin fjochtet, mar in betsjoening fan swarte magy dy't him oplein is troch in heks. Troch de mystike partnerbân dy't Anna mei Charles hat, ropt se him by har. Se besykje de betsjoening te ferbrekken troch enerzjy op te roppen út 'e mystike bannen dy't Charles mei de wearwolvetroep ûnderhâldt, mar dêrmei rêde se it net op. Pas as Charles fia syn heit Bran enerzjy opropt út alle wearwolvetroepen yn Noard-Amearika, kin de betsjoening ferbrutsen wurde.
Troch harren mystike kontakt wit Charles no dat syn heit net yn Afrika is, mar earne folle tichterby. Mei ferskate oare lytse oanwizings komt Charles ta de konklúzje dat Hester har boadskip al oan syn heit trochjûn hie ear't er ôfreizge, en dat syn heit benaud is dat Leah de ferrieder yn 'e troep is. Hy kin de libbenspartner fan syn eigen wolf net deadzje, en is dêrom útpykt sadat Charles dat putsje opknappe kin. It probleem is wol dat Bran syn wolf soks net akseptearje sil: as Charles Leah deadet, sil er dêrnei ek syn heit deadzje moatte.
Nei't Charles ek fysyk (mei Sage) arrivearre is, fertelt Wellesley, dy't no wer min ofte mear de âlde is, syn libbensferhaal. Hy waard berne yn Afrika as telch út in laach fan mystike genêzers, mar syn doarp waard platbaarnd troch slavehellers dy't syn âlden fermoarden en himsels ta slaaf makken. Op in slaveskip makke er de oerstek nei it Karibysk Gebiet, dêr't er yn Barbados ferkocht waard oan in slavehâlder dy't ûnder ynfloed stie fan in swarte heks. Dyselde hie it fermogen om halsbannen te meitsjen dêr't se minsken har wil mei oplizze koe. Ek hie se in wearwolf fongen, dy't se brûkte om mear wearwolven te meitsjen. Sa waard ek Wellesley in wearwolf, en jierrenlang droech er ien fan 'e halsbannen fan 'e heks en wied er twongen om alles te dwaan dat se fan him woe. Uteinlik briek er lykwols los, deade de heks en ûntsnapte nei it fêstelân fan Noard-Amearika. Dêr late er ûnder de namme Frank Bright in libben as genêzer en bestrider fan kwea, oant er om 1930 hinne yn it doarpke Rhea Springs, yn Tennessee, yn 'e fâle fan in oare heks rûn, dy't him de betsjoening oplei.
Charles, Anna, Asil en Sage wurde by Wellesley weiroppen troch in tillefoantsje fan Leah en Juste, dy't by de wente in oare wyldling, Jericho, de liken fan nochris trije ynkringers fûn hawwe. As Charles-en-dy dêr oankomme, fine se Jericho, dy't him deunby weromlutsen hat yn in grot. Hy liket folle helderder te wêzen as oars, mar dat lit by Charles fuort gjin alaarmbellen rinkelje. Yn harren petear jout Jericho oan dat er de ynkringers ôflústerfinke hat ear't er harren út 'e ljochten holp, en dat er de identiteit fan 'e ferrieder yn wearwolvetroep fan Aspen Creek ken. Ta ferrassing fan eltsenien blykt dat net Leah mar Sage te wêzen, dy't daliks útnaait mei Leah, Asil en Juste efter har oan. Charles en Anne bliuwe efter mei Jericho, dy't like sterk op Anna har omega-fermogens reägearret as Wellesley earder, sadat Charles har net mei him allinnich doar te litten.
As it Charles einlings ynfalt wat him sa oan Jericho steurt (de eagen fan 'e âlde wearwolf binne blau ynstee fan giel), is it suver al te let. Jericho hat de konfrontaasje mei de ynkringers net oerlibbe, mar is it slachtoffer wurden fan in hûddrager, in kwea-aardige lânseigen Amerikaanske foarm fan 'e heks. Sokken kinne de hûd (en dêrmei it stal) fan harren slachtoffers oernimme, persoanlikheid en ûnthâld ynbegrepen. Charles giet de striid oan mei dizze hûddraachster, dy't ûnder it gefjocht al rillegau it stal fan in Kodiakbear oannimt. Charles syn pake, dat in machtich ier-njoggentjinde-iuwsk Yndiaansk medisynman wie, hat him ferteld dat hûddragers inkeld te deadzjen binne troch de magy fan genêzers of troch fjoer. As er dy kennis troch de partnerbân oan Anna trochjout, set dy ôf nei de auto's om benzine en in oanstekker te heljen.
Yn 'e tuskentiid ferslacht Charles de bear en deadet him. Tinkend dat syn pake mis wie, draait er it bearelyk de rêch ta, wêrnei't de bear wer ta libben komt en him swier ferwûnet. Leah, Asil en Juste hawwe ûnderwilens harren efterfolging fan Sage ôfbrutsen, en arrivearje krekt op 'e tiid om Charles syn libben te rêden en de bear by him wei te hâlden. By de auto's moetet Anna Wellesley, dy't harren efternei kommen is. As Anna him fertelt wat der oan 'e hân is, rekket er derfan oertsjûge dat de hûddraachster deselde is as de heks dy't him njoggentich jier lyn yn Rhea Springs de betsjoening oplei. It liket derop dat de hiele operaasje tsjin 'e wyldlingen bedoeld wie om efter it ferbliuwplak fan Wellesley te kommen, dy't oer kennis beskikt dy't de hûddraachster hawwe wol (nammentlik: hoe't men halsbannen meitsje moat dêr't men oaren harren eigen wil mei ûntnimme kin). Mei de magy dêr't Wellesley mei berne is, as telch út in lange line fan sjamanistyske genêzers, leit er no in tsjoen op 'e hûddraachster yn har foarm fan 'e bear, dy't yn flammen útbarst en brânt as in fakkel oant der inkeld in (minsklik) skelet oerbliuwt, dat ta stof fergiet as Wellesley it oanrekket.
Neitiid betteret Charles stadichoan wer op. Sage is ûntkommen en hat op har flecht in oare wyldling, Devon, fermoarde. Se hâldt har beskûl yn in motel yn Billings, mar as se dêr de oare moarns wekker wurdt, sit Asil, dy't goed befreone wie mei Devon, njonken har bêd. (Fan Sage wurdt dêrnei troch nimmen ea noch wat fernommen.) Ut ûndersyk docht bliken dat de famylje dy't yn 'e tritiger jierren de waarmwetterboarnen fan Rhea Springs runden, de Hardesty's, in laach fan heksen binne, dat oant no ta ûnder de radar operearre. De hûddraachster wie in tige âld wêzen, dat de namme Daisy Hardesty droech. Sage har oarspronklike efternamme wie ek Hardesty (foar't se letter de namme Carhardt oannaam), en it wurdt dúdlik dat sy tweintich jier lyn mei opsetsin yn posysje brocht is om 'e Aspen Creek-troep fan binnenút te bespionearjen.
Charles syn heit Bran komt wer thús, en jout ta dat er yndie syn frou Leah derfan fertocht de ferriedster te wêzen. Hy wie wier fan doel en gean nei Afrika, mar syn wolf wegere him fierder gean te litten as Spokane, yn 'e oanbuorjende steat Washington, dêr't er sa lang yn in hotelkeamer omhúsmanne hat. Charles leart dêrmei wat nijs oer syn heit. Bran wie nammentlik smoarfereale op Charles syn mem, dy't lykwols kaam te ferstjerren by Charles syn berte. Neitiid swarde Bran dat er nea wer trouwe soe mei immen fan wa't er hold. Doe't lykwols dúdlik waard dat syn wolf wol deeglik in partner hawwe woe, keas er sadwaande (jierren letter) de net botte sympatike Leah as libbenspartner út. Noch altyd beart Bran dat er net fan Leah hâldt, mar Charles, dy't wit dat syn heit al fyftjinhûndert jier lang syn wolf ûnder in izeren kontrôle hâldt, leaut der neat fan dat it bist syn heit no ynienen op eigen manneboet belette koe om fierder as Spokane te gean doe't er miende dat Leah har libben yn 'e kiif stie.
Asdingen
De Asdingen ek wol Fiktofalen neamd, hearden ta it stamferbân fan de Fandalen. Fan likernôch healwei de 2e iuw ôf waard dit Eastgermaansk folk ûnderskieden yn trije tûken, nl. de Asdingen, de Lakringen en de Silingen.
De oarsaak fan de splitsing
Doe't de Goaten om-ende-by 150 it gebiet fan de Longobarden binnenfoelen, de buorren fan de Fandalen, feroarsake sy dêrmei in lytske folkeferfarren. Trochdat de Longobarden út harren wengebieten ferdreaun waarden, foelen sy op har beurt de Fandalen oan yn Sileezje dy't op drift rekke. Under oanfiering fan twa lieders Raus en Raptus ferlit in part fan de Fandaalse stammen Sileezje. Ynearsten woenen sy harren fêstigje yn it Romeinske Ryk, mar krige dêrfoar gjin tastimming. Nei it mislearen fan de ûnderhannelings mei de Romeinen, foelen sy it gebiet fan Kastubokken binnen te noarden fan de Karpaten. De Kastubokken waarden yn 172 ferslein en de Fandalen fêstigen har yn harren gebiet. De stammen dy't har yn it westlike part fan Transsylvaanje te wennen sette oan de Teis hite fan dy tiid ôf de Asdingen, de stammen yn it noardlike part de Lakringen en it part dat efterbleau yn Sileezje de Silingen.
Mahoanje (kleur)
Mahoanje of mahoanjebrún is in kleur dy't yn 'e regel beskôge wurdt as in tint fan brún of ek wol fan oranje. It is in oranjich brún dat basearre is op 'e kleur fan 'e houtsoarte mahoanje. Sok hout hat lykwols net ien unifoarme kleur, en moat dêrom net mei de kleur betize wurde. As kleuroantsjutting wurdt 'mahoanje' teminsten al brûkt sûnt 1737, doe't it foar it earst as sadanich optekene waard yn 'e Ingelske foarm mahogany.
Kleurtechnyk
By additive kleurminging (bgl. op tillefyzjes en kompjûterskermen) is mahoanje in sekundêre kleur, dy't produsearre troch it mingen fan read en grien. By subtraktive kleurminging (bgl. yn 'e druktechnyk) is it in tertiêre kleur, dy't yn teory kreëarre wurdt út it mingen fan syaan, maginta en giel. Yn 'e praktyk wurdt lykwols swart tafoege ynstee fan syaan, om't dat bettere resultaten jout.
Besibbe kleuren
Mahoanjeread is in kleur dy't readiger is as mahoanje.
Heerke Wenning
Heerke Wenning (Dokkum, 30 juny 1847 - Frjentsjer, 14 novimber 1903) wie in heraldikus en konsjerzje oan de ryks-HBS yn Ljouwert. Publisearre tusken 1884 - 1892 oer heraldyk en genealogy, benammen yn it Jaarboekje van den Friesche adel.
Hy advisearre yn 1892 ( mei argivaris J.L. Berns ) oer de wapens yn de nije Steateseal. Brocht yn 1897 rapport út oan Deputearre Steaten oer de Fryske flagge. Wie in bekwaam heraldysk tekener. Redakteur fan acht nûmers fan De Friesche Adelaar, makke in soad tekeningen, benammen grêfsarken) dy't bewarre wurde yn de kolleksje fan it Frysk Museum. Syn jongere broer Johannes Ypes Wenning wie tekener by it kadaster fan Ljouwert en wie in kundich kalligraaf en wapenskilder.
Aragon
Aragon (Spaansk: Aragón) is ien fan de 19 selsstannige Spaanske regio's, en bestiet sûnt 1982. De haadstêd is Saragossa.
Geografy
Aragon grinzet yn it noarden oan Frankryk en oan de Spaanske regio's Kataloanje, Falensia, Kastylje-La Mancha, Kastylje en León, La Rioga en Navarra. De noardlike grins mei Frankryk wurdt foarme troch de Pyreneeën. It sintrale part fan Aragon is frij flak, hjir streamt ek de rivier Ebro nei de Middellânske See.
Talen
Yn Aragon wurdt offisjeel mar ien taal sprutsen, it Spaansk. Yn de praktyk wurde der op lytsere skaal ek noch oare talen sprutsen. It Aragoneesk yn de berchfalleien fan it noarden en it Katalaansk yn in strook eastlik fan de regio, dat ek bekend stiet as La Franja. Beide talen wurde wetlik beskerme mar hawwe gjin offisjele status.
Bestjoerlike yndieling
Aragon is ûnderferparte yn trije provinsjes:
Born From Pain
Born From Pain is in Nederlânske metalband oprjochte yn 1997 yn Hearlen. De band brocht yn 2000 syn debútalbum Reclaiming the Crown út. De teksten fan de band gean benammen oer lulkens, kriich, frustraasjes en sosjale krityk. Born From Pain hat acht studio-albums útbrocht.
Sânwâlden
De Sânwâlden wie neist Eastergoa en Westergoa ien fan de trije goaen fan Fryslân.
Untstean
Om't Boarnegoa doe't it opsplit rekke yn de 14e iuw ek útelkoar foel, wie der yn it suden fan Fryslân ferlet fan in nij ferbân. Dit waard begjin 15e iuw sletten tusken Boarnegoaster dielen Boarnferd en Skoatterwerf en it Westergoase Doedingwerstâl. Dit ferbân bestie oarspronklik út sân parten: Boarnferd waard Haskerlân, Utingeradiel en Aenjewier en fan Skoatterwerf, dat Skoatterlân waard, waard it kustpart ta Easterseesterlân, en fan Doedingwerstâl, dat Doanjewerstâl waard, waard it kustpart ta Marderlân.
Utwreiding
In de 15e iuw hie dit nije ferbûn net in soad ynfloed yn de Fryske polityk, dy't fral tusken Eastergoa en Westergoa spile. Mar doe't om 1500 hinne Gaasterlân, Opsterlân en de Stellingwerven by it ferbân kamen waard it ta in goa mei deselde rjochten as de oare twa. De lêste feroarings yn de gearstalling wienen it geargean fan Marderlân en Easterseesterlân ta de Lemster Fiifgea, letter Lemsterlân, wylst oarsom de Stellingwerven ta de gritenijen Eaststellingwerf en Weststellingwerf waarden.
Kaart
left|thumb|450px|gritenijen yn Sânwâlden oan it ein fan 'e 17e iuw
List fan planetoïden 30301-30400
Dit is in list fan planetoïden 30301-30400.
Bodmin Moor
Bodmin Moor is ien fan de fiif batoliten (stjurre magmakeamers) sompige kontreien yn Cornwall.
De namme 'Bodmin Moor' wurdt noch net sa lang brûkt, earst mei de kartearring (Ordnance Survey) fan 1813 wurdt it gebiet sa neamd. Earder hjitte it fan Fowey Moor, neamd nei de rivier Fowey dy't op Bodmin Moor ûntstiet.
Geografy
Ut it weagjend lânskip ferrize graniten tors (eroadearre keale toppen fan hichten): de meast bekende binne Brown Willy, it heechste punt fan Cornwall mei 417m, en Rough Tor mei in hichte fan 400 m. Yn it súdeasten binne Kilmar Tor en Caradon Hill de opfallendste hichten. Grutte parten fan it moor hawwe in minne ôfwettering en foarmje sompen dy't lykwols yn drûge, hjitte simmers opdrûgje kinne. It oerbliuwend diel fan it moor bestiet út rûch weidlân, heide en oar leech strewiel.
De buorkerijen op it moor hawwe dêr sa'n 10.000 fleiskij, 55.000 skiep en 1.000 hynders en ponys te rinnen. It meastepart fan it moor is in Site of Special Scientific Interest (SSSI) en is offisjeel beneamd ta in Area of Outstanding Natural Beauty (AONB), as part fan it Cornwall AONB.
Prehistoarje
Yn it Mesolitikum, 10.000 jier lyn, hâlden dêr jager-samlers ta op it moor. De kontrei wie doe noch boskich en hie in myld klimaat. Archeologen hawwe spoaren fûn fan de fabrikaazje fan fjoerstiennen ark.
Yn de Nije Stientiid, fan sa'n 4500 oant 2300 f.Kr., begûn it kapjen fan beammen om romte foar lânbougrûn te krijen. Yn deselde snuorje waard ek útein set mei de bou fan ferskate soarten megalityske monuminten, meast lange stiennen bouwsels dy't cairns neamd wurde (trije binne identifisearre en beskreaun, dy by Louden, Catshole en Bearah) en stiensirkels (sechtjin identifisearre). Yn de tiid dat dy bouwsels set waarden, leinen de tors der al sa by as op 't heden it gefal is.
Yn de neikommende Brûnstiid naam de bou fan monuminten slim ta; der kamen goed 300 cairns by, en ek mear stiensirkels en stienrigen. Mear as 200 delsettings, ôffrede perselen en oare patroanen yn it fjild binne dêr út dy tiid fûn en in protte prehistoaryske grêfhichten opboud út stien en stiensirkels lizze ferspraat oer Bodmin Moor. Yn 2007 die it Time Team fan de telefyzjestjoerder Chanel 4 ferslach fan it ûndersyk nei in 500 meter lange cairn en de lokaasje fan in doarp út de Brûnstiid op de skeanten fan Rough Tor.
It unike monumint King Arthur's Hall leit be-easten St Breward (noardlik part fan Bodmin Moor); it datearret út de lette stientiid of de iere brûnstiid. Guon hawwe wol tocht dat it in seremoniele betsjutting hân hat, mar no wurdt ek wol tocht dat it in soarte fan grutte jister west hat dêr't yllegaal fee holden waard. Archeologysk ûndersyk is hjir noch net útfierd.
Midsiuwen en moderne tiid
Wêr't it koe waard de moor brûkt as weidlân troch harders út de doarpen om de moor hinne. Graniten balstiennen waarden dêrwei helle om te tsjinjen as doarpost en somtiden waarden sy ferwurke yn muorren (bekend as moorstone). Granytwinning waard earst fan belang mei de útfining fan buskrûd.
It moor hat syn namme jûn (Foweymore) oan ien fan de midsiuwske distrikten (stannaries) dy't it winnen fan tin regelen: de grinzen fan dy distrikten binne lykwols nea sekuer omskreaun. Foar de oanlis fan de grutte tolwei troch de moor (de A30 fan no) yn de 1770er jierren wie it dreech reizgjen nei West-Cornwall omdat men om it mânske Bodmin Moor hinne moast.
Monuminten en ruines
Roughtor wie it plak dêr't yn de Midsiuwen de kapel fan St Michael stie; it stee is no betinkmonumint foar de 43rd (Wesseks) Infantry Division fan it Britske leger. Yn 1844 waard op it Bodmin Moor it lichem fan de 18 jierrige Charlotte Dymond ûntdutsen. In pleatslike arbeider, Matthew Weeks, waard beskuldige fan de moard en op 12 augustus 1844 waard er út de finzenis fan Bodmin helle en ophongen. Op it plak fan de moard waard in tinkstien oprjochte; it famke leit te hôf yn Davidstow.
Torismund
right|200px Torismund (Goatysk: Þaurismoþs; sa. 420- † 453) wie kening fan de Fisigoaten. Yn de Slach op de Katalaunyske Fjilden hat er meidien oan de side fan de Romeinske generaal Aetius.
Skiednis
Oer it regear fan Torismund is net folle bekend. Hy hat oan de side fan de Romeinen meifochten yn de slach op de Katalaunyske fjilden. By dizze fjildslach sneuvele syn heit Diderik I. Nei de oerwinning op de Hunnen gong Torismund sa gau as er koe fuort nei de Fisigoatyske haadstêd Toulouse om de troan foar him feilich te stellen. Hy woe dêrmei foarkommen dat ien fan syn bruorren him foar wie en harren ta kening beneamen soenen. Torismund waard kening en soe lykwols koart regeare, mar twa jier. Hy stoar yn 453 in natuerlike dea en syn broer Diderik II folge him as kening op.
Amstel (rivier)
thumb|Rin fan de Amstel thumb|Amstel mei Meagere brêge thumb|De Amstelsluzen by [[Teater Carré]] thumb|De Amstel by Nes De Amstel (fan Aeme-stelle, in Ald-Nederlânsk wurd foar "wiet gebiet") is in kanalisearre rivier yn it suden fan de provinsje Noard-Hollân. De kriten oan de rivier wurde oantsjut mei Amstellân.
Der lizze 12 brêgen oer de Amstel en der binne fjouwer fearen.
Skiednis
Fan de rivier ôf begûn yn de midsiuwen de ferfeanting: it feanlân krige in agraryske bestimming. Letter waard ek turf út it fean wûn en as brânstof brûkt. Sa ûntstie wierskynlik begjin 13e iuw it feanarbeidersbuorskip Amstelfean yn it feangebiet bewesten Ouderkerk. Troch it lizzen fan in daam yn de 13e iuw yn de mûning fan de rivier (ûnder de Daam fan no) ûntjoech him yn it noardlik diel fan Nieuwer-Amstel (oan beide kanten fan it hjoeddeiske Rokin en Damrak) it fiskersdoarpke "Amstelredam"; de âldste fernijing fan it plak is fan 27 oktober 1275 en koart nei 1300 krige it stedsrjochten. It doarpke waakste út ta it stedsje Amsterdam, dat fanwege har lizzing oan de Sudersee ferbining oer it wetter hie mei Dútslân en Skandinaavje oan de iene kant, en oan de oare kant rivierferbining mei Dordrecht en Antwerpen hie, sadat it plak hieltyd mear fan belang waard.
Oarspronklik mûne de rivier oer it Rokin en Damrak fan no út yn it IJ; tsjintwurdich einiget de Amstel yn de binnenstêd fan Amsterdam by it Muntplein. It lêste stik fan de strjitte de Amstel yn Amsterdam bylâns hjit ek Amstel. Middels pompen ûnder it tichtsmiten part fan it Rokin en de Dam streamt it wetter trouwens noch altyd fia it Damrak it IJ yn, hoewol't it measte oer de Amsterdamske grêften omlaat wurdt.
De omkriten fan de rivier de Amstel hjit fanâlds it Amstellân.
Yn de 17e en 18e iuw stiene der in protte bûtenpleatsen fan begoedige Amsterdammers oan de rivier. De measten binne wilens ferdwûn. Twa âlde bûtenpleatsen oan de Amsteldyk binne der noch: Oostermeer en Wester-Amstel.
De Amstel yn de keunst
Guon keunstskilders dy't de Amstel ôfbyld hawwe: Trije fan de skilders binne fermeamd yn trij hege kantoargebouwen oan de Amstel oan de Omval: Rembrandttoer, Breitnertoer en Mondriaantoer. In stânbyld fan Rembrandt stiet oan de Amstel by de Kalfjeslaan.
John Davis (ûntdekkingsreizger)
thumb|right|John Davis John Davis (Stoke Gabriel (Devon), oktober 1550 - by Bintan, 29 desimber 1605) wie in Ingelsk seefarder en ûntdekkingsreizger.
Noardwestlike Trochfeart
Davis sette fan Dartmouth ôf, op 7 juny 1585, op 'e siik nei de Noardwestlike Trochfeart, mei twa skippen, de Sunshine en de Moonshine (ûnder William Bruton). Hy berikte Grienlân, sylde om Kaap Farwol en folge de westkust oant Gilbert Sound (by Godthaab/it Nuuk fan no), dêr't er kontakt mei Inuit hie. Hy stiek oer nei Baffinlân, by Exeter Sound, en dêrnei folge er de kust nei it suden oant Cumberland Sound. Oer Grienlân fear er werom nei Dartmouth, dêr't er op 30 septimber oankaam.
Yn 1586 makke Davis in twadde reis mei gelikense bestimming en doel. Hy sette op 7 maaie út Dartmouth ôf mei fjouwer skippen (de Mermaid, de Sunshine ûnder Richard Pope, de Moonshine en de North Star). Op 60°N waard de float yn twaen dield. De Sunshine en de North Star fearen nei it noarden troch Strjitte Denemarken oant se yn it pakiis fêst kamen te sitten. De Sunshine sylde dêrnei noch om Kaap Farwol nei Gilbert Sound dêr't er Inuit moete ear't werom nei Ingelân fearn waard.
Davis sels, mei de Mermaid en de Moonshine, gie streekrjocht nei Gilbert Sound, en dêrnei noardoan de eastkust fan Grienlân lâns oant 67°N, dêr't it iis him tsjinhold. De Mermaid gie dêrnei werom nei Ingelân; Davis gie mei de Moonshine westoan nei Baffinlân, dat er berikte by Kaap Walsingham. Hy folge de kust fan Baffinlân en Labrador nei it suden oant Cape Porcupine (Kaap Stikelbaarch) en tocht dat de Hamilton Inlet faaks in seestrjitte nei it westen ta wêze koe.
Yn 1587 makke Davis syn tredde reis nei dy kontreien. Ut Dartmouth wei sette er op 20 maaie mei trije skippen ôf, de Elizabeth, de Sunshine en de Helen, en sylde diskear linea recta nei Gilbert Sound. dêrwei gie Davis mei allinne de Helen fierder, de oare tw askippen waarden nei it suden stjoerd om te fiskjen. Davis folge de kust fan Grienlân rjochting noarden oant Svartenhuk (72°N), en fear dêrnei nei it westen, kaam dêrby yn it iis fêst te sitten, mar berikte úteinlik by Henry Kater-skiereilân (69°N) de kust fan Baffinlân. Hy sylde súdoan, ferkende Cumberland Sound en fernaam de streaming yn Hudsonstrjitte.
De East
Yn 1591-1593 fear Davis oan board fan de Desire fan Thomas Cavendish mei by dy syn besylkjen om foar de twadde kear de wrâld te omsilen. By de kust fan Patagonië rekke er de rest fan de float kwyt, en doe't it him net slagge de oaren werom te finen, sylde er de Atlantyske Oseaan op en seach er grif as earste de Falklâneilannen en jildt dêrom as ûntdekker fan dy arsjipel.
Yn 1598 die Davis mei mei de ekspedysje fan de Nederlanner Cornelis de Houtman nei Ynje. Cornelis waard yn Atjeh fermoarde en syn broer Frederik waard finzen naam. It slagge Davis, dy't better oerwei koe mei de sultan fan Atjeh, dat de Houtman beskuldige waard fan spionaazje (foar de greve fan Esseks) en koe mei twa oaren, in Ingelsman en in Frânsman, it skip te pakken te krijen en te ûntkommen. Se foeren nei de Nikobaren, dêr wei werom nei Kaap de Goede Hope en lang om let nei Middelburch dêr't se yn july 1600 oankamen.
Godegisel
Godigisel (359 - 406) wie kening fan de Fandaalske Asdingen. Hy is foaral bekend wurden as de heit fan Geiserik, dy't in krêftich keninkryk stifte yn Afrika.
John Davis (ûntdekkingsreizger)
De East
Yn 1601-1603 foer Davis fannijs nei de East, diskear yn de ekspedysje fan James Lancaster, en yn 1604 nochris ûnder Edward Michelbourne. By dy lêste reis sneuvele er ûnder Bintan (Sumatra) yn in konflikt mei Japanse piraten.
Godegisel
Fandalen ferlitte Pannoanje
Under gesach fan Godigisel wennen de Asdingen yn de Romeinske provinsje Pannoanje as foederaty (grinstroepen) fan de Romeinen. Yn 400 of 401, fermoedlik as gefolch fan ynfallen troch Hunnen, besleat Godigisel it sechstich jier âlde ferdrach mei de Romeinen op te sizzen en mei it folk nei it westen te lûken. De oanswettend wenjende Asdingen gongen mei harren mei. De Romeinske generaal Stilicho fierde wiidweidich kampagne tsjin de opstannelings en fersloech Godigisel yn Raety yn 401, wêrnei't hy mei syn folk en beselskippe Alanen fierder noardwearts lutsen. Sy kamen oan yn it tsjintwurdige Súd-Dútslan en troffen dêr oare Germaanske folken dy't op drift wienen, de besibbe Silingen en de Sueven.
Trek troch Galje
Tegearre mei de Silingen, Sueven en Alanen liede Godigisel yn 406 syn folk de Ryn-grins oer it Romeinske Ryk yn. Foarôfgeand oan de trek fûn by Mainz in fjildslach plak dêr't Godegisel by sneuvele. Hy waard opfolge troch syn âldste soan Gunderik, dy't it folk troch Galje nei Spanje liede soe.
List fan grytmannen fan Himmelumer Aldefurd
Dit is in list fan grytmannen fan de achtste gritenij Himmelumer Aldefurd yn de provinsje Fryslân oant de ynfiering fan de gemeentewet yn 1851.
De Oliebol
De Oliebol is de Aldjiersploech fan Vledder. De feriening waard oprjochte yn 1994 mei as doel in grut feest te hâlden by Ald en Nij lykas doarpen yn de omkriten. It earste feest waard hâlden yn restaurant-sealesintrum De Tippe. De earste stunt fan de ploech wie it weiheljen fan de middenstip fan de fuotbal-feriening yn Elslo. De Vesuviusploech út dat doarp hie it jier dêrfoar de middenstip út it âlde Abe Lenstra stadion fan SK It Hearrenfean helle. De middenstip fan fuotbalferiening OZC waard dêrnei helle om oandacht te freegjen foar de minne fjiolden yn Vledder. Dêrby woe De Oliebol saa kontakt lizze mei har foarbyld de Vesuvius. Doelstelling fan de ploech wie fersterkjen fan it doarpsgefoel, minder fernielings mei Ald en Nij en it berikken fan jongelju berikke foar ferskate aktiviteiten.
Deiblêdsegel
De deiblêdsegel wie in segel dêr 't yn de njoggentjinde iuw troch it segelrjocht belesting mei heft waard op deiblêden. In stimpel op 'e krante betsjutte dat it deiblêdsegel betelle wie. thumb|Krantestimpel fan it Dútske Ouerfurther Kreisblatt, 26 jannewaris 1856
Skiednis
De belesting waard ûnder de Frânske besetting ynfierd. Yn Nederlân waard de deiblêdsegel yn 1812 ynfierd. Yn de rin fan de njoggentjinde iuw waard it segelrjocht ek útwreide nei advertinsjes. Troch de ekstreme hichte fan dizze belesting, de belesting wie yn 1832 twaenheale sint, wiene kranten mar foar in rike elite beskikber. Boppedat behindere de regeling it oprjochtsjen fan nije deiblêden. In soad koerantiers brûkten de frijstelling foar lytse blêden, troch útjefte fan 'lilliputterpers', meastal opposisjonele periodykjes op tige lyts formaat. De oerheid makke yn 1845 in ein oan dizze praktyk troch tenei elts formaat te belêsten. It protest tsjin de maatregel waard fan goed 1850 ôf hieltyd lûder.
Yn 1867 waard it anty-Deiblêdsegel-ferbûn oprjochte. Yn 1869 brocht Pieter Philip van Bosse de wet ta ôfskaffing fan it segelrjocht op printe stikken en advertinsjes yn nijspapieren ta stân. Kening Willem III, benaud foar politike ûnrêststokerij troch deiblêden, besocht de Earste Keamer noch oer te heljen en fersmyt it wetsfoarstel. Mar mei ûnder druk fan 'e protesten skaft de oerheid it deiblêdsegel mei yngong fan 1 july 1869 ôf. Yn België waard it deiblêdsegel yn 1848 ôftanke. De ôfskaffing fan 'e deiblêdsegel die de priis fan kranten yn 'e helte en soarge foar in sterke tanimming yn 'e mannichte printwurk dy 't produsearre waard. De Leidsche Courant bygelyks, oprjochte as Frânsktalige krante op 23 maart 1677, liet op 30 juny 1869 witte dat de krante tenei, útsein snein - en feestdagen, alle dagen ferskine soe. Foarhinne ferskynde de krante mar trije kear yn 'e wike.
Yn Fryslân seach Jacob Hepkema nei it ôfskaffen fan de belesting syn kans en set yn 1874, yn’e mande mei J. Hingst, útein mei it Nieuw Advertentieblad.
Harrie Langman
thumb|Harrie Langman thumb|H. Langman yn debat oer priisstop yn Twadde Keamer (1972) Mr. Drs. Hargert (Harrie) Langman (Akkrum (gem. Utingeradiel, 23 febrewaris 1931 - Drachten, 1 augustus 2016) wie in Nederlânsk politikus. Langman wie ek skipsbouwer en heechlearaar,
Karriêre
Langman wie in soan fan in ûnderwizer. Hy gie nei it gymnasium yn Hurderwyk en studearre dêrnei rjochten oan de Frije Universiteit Amsterdam, slagge cum laude, en studearre dêrnei noch ekonomy. Nei syn stúdzje waard er direksjesekretaris by supermerk Simon de Wit. Fan 1955 oant 1967 wurke er by skipsbouwer De Schelde, yn 't lêstoan as ûnderdirekteur. Njonken dat wie er bûtengewoan heechlearaar bedriuwshúshâldkunde oan de Nederlânske Ekonomyske Hegeskoalle yn Rotterdam.
Yn 1996 waard troch it kabinet in kommissy fan saakkundigen ynsteld, mei Langman as foarsitter, dy't ûndersykje moast wat no de feitlike ekonomyske efterstân fan it Noarden wie. Dat late letter ta de miljardenstipe foar it Noarden, de saneamde Langman gelden
RMS Titanic
De RMS Titanic wie de twadde fan trije grutte lúkse passazjiersskippen dy't it mearpart fan de passazjiers oer de Atlantyske Oseaan oernimme moasten. It skip waard yn Belfast boud foar de White Star Line, en op 20 oktober 1910 te wetter litten. Doe't de Titanic oan syn earste reis begûn wie it it grutste passazjiersskip yn de wrâld mei 2235 minsken oan board.
Op dy earste reis, yn april 1912 krige de Titanic op 14 april om 11 oere 40 yn de nacht in botsing mei in iisberch. De iisberch skansearre de romp oan stjoerboard, dêr't seis lekken troch ûntstienen. Trije oeren letter wie it skip te sink gongen. Fyftsjinhûndert minsken kamen om hals, wat dit ien fan de slimste skipsûngemakken ea makke.
It te sink gean fan de Titanic is lykwols ek ien fan de ferneamdste skipsûngemakken. It hat de ynspiraasje west foar in grut tal boeken en foar in tsiental films.
Yn 1985 waard op de boaiem fan de Atlantyske Oseaan it wrek fan de Titanic weromfûn, op 41°43′ N, 49°56′ W. Der is in grut tal dingen út it skip nei boppen helle, dêrûnder in stik stiel fan it skip fan 6,5 by 4 meter. Doe't it wrek fûn waard, wie de tastân dêrfan noch goed. Mûglik troch de fersteurings troch de bergings en oantaasting troch in rostfrettende baktearje (Halomonas titanicae) wurdt de tastân fan it wrek hurd minder. It wurdt rûsd dat it tsjin 2050 foar it grutste part ferdwûn wêze sil.
thumb|left|350px|Skilderij fan [[Willy Stöwer oer it ûngemak]]
Wrâldtaal
In wrâldtaal is in fersprate taal mei in grut tal sprekkers dy't ynternasjonaal in soad brûkt wurdt. Der besteane ferskillende definysjes fan in wrâldtaal. Der binne ek ferskillende mienings oer hokker talen no krekt by elkoar hearre. Oer it ginneraal giet it om Arabysk, Ingelsk, Frânsk en Spaansk. It Mandaryn (Sinees) is de meast sprutsen taal, mar is eigentlik allinnich bekend yn Sina. Talen lykas Italjaansk, Russysk en Dútsk binne twivelgefallen. It Nederlânsk wurdt soms de "lytste wrâldtaal" neamd, faaks net sasear troch it oantal sprekkers mar omdat it Nederlânsk yn histoarysk opsicht bepaalde rollen fan in wrâldtaal hie.
Barbara Stok
thumb|280px|Barbara Stok yn 2014 Barbara Stok (Grins, 24 febrewaris 1970) is in Nederlânsk stripmakker en slachwurker.
Libben en wurk
Stok har strips kinne meast rekkene wurde ta it sjênre fan it autobiografysk tekenteltsje. De ferhalen beskriuwe de noeden en soargen fan in krityske frou yn de maatskippij fan no en spylje har meast ôf yn de omkriten fan har wenplak Grins. Sy ûntfong de Stripskipspriis foar har oeuvre yn 2009.
Wrâldtaal
Esperanto
It stribjen nei ien wrâldtaal luts yn Fryslân sterk de oandacht, benammen yn Frysksinnige fermiddens. Dy seagen yn in wrâldtaal in beskerming fan de lytse talen: Yn Fryslân Frysk, dêrbûten Esperanto. Bekende Fryske esperatisten wienen Dreves Uiterdijk en W.P. Cnossen.
C. Hettema, skriuwer fan Fryske tael en wrâldtael (1933) skreau ek it twadielige learboek Esperanto for de Friezen'' ( 1933-1937).
Snitser Aldfeart
By Snits is in slús yn de feart, slús De Domp, dêr't dy troch Griene Dyk giet. Earder wie op dat plak in syl, de Griendykster Syl. Sûnt 2005 is ek de slús net mear yn gebrûk. De funksje is nei in noard-easten opskood om it begjin fan de feart beskiber te meitsjen foar de Middelseerûte. Krekt bûten de rûte is dat jier it Nije Griendykster Syl yn gebrûk naam.
Oan De Aldfeart lizze de jachthavens De Domp en de Sneeker Jachthaven.
De Loaiïngeaster Feart is om 2008 hinne trochlutsen rjochting de Swette, wêrtroch't dit stik befarber wurden is.
Barbara Stok
Libben en wurk
Yn 1996 joech hja in rige comics yn eigen behear út. Twa jier letter waard dizze "Barbaraal-rige" troch útjouwerij Nijgh & Van Ditmar bondele ûnder de titel, "Barbaraal tot op het bot". It album waard troch Stripschap nominearre foar bêste Nederlânske stripboek fan dat jier. De earste bondel spilet it poppoadium Vera faak in wichtige rol yn. Har twadde boek, "Je geld of je leven", wie ien fan de earste graphic novels yn Nederlân, in tekene roman. Yn dat wurk ferhellet hja yn ien tried wei troch oer de fulltime baan dy't de hie as sjoernalist/fotograaf.
Neist stripauteur is Stok ek warber as drummer. Sy spile yn ferskate bands en foarme mei har man Ricky van Duuren de trashpunk-formaasje de Straaljagers. De ûnderfinings fan de band yn in omgong yn Spanje ferwurke se ta in ferhaal yn it stripalbum "Op tour door Spanje". Yn 2010 ferskynde it printeboek "Over de levensgenieter die haar angst voor de dood wil verdrijven". Al filosofearjende oer de dea fynt Stok sa de sin fan it libben.
Sitaat
'Hoe't jo libje moatte? Dêr geane myn strips oer.'
Audree Jaymes
Audree Jaymes, echte namme: Takara Snell (Lake Forest (Illinois), 25 april 1983), is in rêstend Amerikaansk neakenmodel en pornografysk aktrise fan Afro-Amerikaansk komôf. Hja sette yn 2002 útein mei in wurkpaad yn 'e Amerikaanske pornoyndustry en spile yn frijwat films. Yn 't earstoan makke Jaymes ek wol gebrûk fan 'e nammen Adrianna, Adrianna DeMarco, Audry en Audrey, wylst har úteinlike artystenamme ek wol (mis)stavere waard as Audrey James. Yn 2010 beëinige Jaymes har karriêre as pornoaktrise.
Libben en karriêre
Neffens de Internet Adult Film Database (IAFD) spile Jaymes yn totaal yn krapoan 50 films, û.m. foar sokke foaroansteande labels as Devil's Film, Anabolic Video, New Sensations, Red Light District, Hustler Video, Diabolic Video en Jules Jordan Video. Fierders wurke se ek wol foar minder bekende studio's, lykas Big Top Video, Jon Dough Productions, West Coast Productions, Afro-Centric Productions en Jake Steed Productions. Yn 2004 waard Jaymes nominearre foar in XRCO Award yn 'e kategory 'ûnbesongen sirene'.
Hendrik Tollens
thumb thumb|stânbyld Hendrik Tollens Henricus Franciscus Caroluszoon (Hendrik) Tollens (Rotterdam, 24 septimber 1780 - Rijswijk, 21 oktober 1856) wie in Nederlânsk dichter, waans âlden út Gint kamen. Hy wie by syn libben tige populêr.
De krityk fan de Tachtigers hat der yn in pear jier ta laat dat Tollens syn ferneamdens yn mar in pear jier kwytrekke. Syn wurk waard net mear printe en yn skoalboeken waard er trochsnee alinne neagatyf besprutsen.
Earst ein 20e iuw naam it omtinken foar Tollens wer wat ta. Men seach yn dat syn wurk wol kultuerhistoarysk belang hat, it wie essensjeel foar in goed byld fan it 19e-iuwske Nederlân. Dêrneffens skriuwe ensyklopedyen en skoalboeken tsjintwurdich minder polemysk oer syn wurk as earder it gefal wie.
Skioto (rivier)
Dammen en wetteropslach
Der lizze twa grutten dammen yn de rivier. De Griggsdaam yn Kolumbus waard boud yn 1904-1908 om in wetterfoarried foar dy stêd te krijen. Fierder streamop, by Shawnee Hills, waard yn 1922-1925 de O'Shaughnessydaam oanlein sadat in grut wetterreservoir ûntstie dat doetiids wol "de moaiste ynlânske wetterwei fan de Feriene Steaten" neamd waard. Beide damen hat de stêd Kolumbus it behear oer.
Yp
thumb|Ulmus hollandica right|thumb|Rûge yp, blêd en sied thumb|'Herbie', de grutste en âldste yp fan Maine, Feriene Steaten (2008) Yp, ipebeam of iperenbeam (Ulmus) (Nederlânsk: 'iep' of 'olm') is in skaai fan leafbeammen. De blêden binne fearnervich en hawwe in skerptakkige blêdrâne. Se lykje wol wat op de blêden fan de haachbûk (Carpinus betulus), mar hawwe in mear skeve, ûngelikense blêdfoet. De blommen ferskine earder as de blêden. It blomtek is lyts, grien en oan de slippen binne se mei inoar fergroeid. Dêrboppe steane de moalstêfkes mei pearse helmhokken en de stamper. De sieden binne ôfplatte en hawwe in brede wjuk as râne rûnom.
Ipen groeie it leafst op frijwat fiedselrike, focht fêsthâldende, kalkige grûn.