cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Teekoepel
thumb|right|Teekoepel yn it Grinzer [[stjerrebosk]] In teekoepel is in meastentiids achthoekich geboutsje mei in koepelfoarmich dak en in soad ruten. In teekoepel is in typysk Nederlânsk ferskynsel en stiet faak op bûtenpleatsen of simmerferbliuwen fan rike stedsbewenners yn de 15e oant 20e iuw. By Welgelegen yn Akkrum stiet sa'n in teekoepeltsje.
In teekoepel is wat oars as in teehûs, dêrmei wurdt in Japansk en Sineesk bouwurk bedoeld.
Bashar al-Assad
thumb|right|200px Bashar al-Assad (بشار الاسد – Damaskus, 11 septimber 1965) is sûnt july 2000 presidint fan Syrje. Hy folge syn heit Hafiz al-Assad op doe dy op 10 juny fan dat jier ferstoar. Hy is ek sekretaris-generaal fan de Ba'ath-partij.
Polityk
Bashar foget in wat mylder oandwaande polityk tsjinoer de oanswettende steaten Israel en Jordaanje.
Yn jannewaris 2004 hat Bashar de fredespetearen mei Israel, dy't yn 2000 mislearren, foarsetten wolle, en waard troch syn (formele) Israelyske amtgenoat Moshe Katsav yn Jeruzalem útnûge de fredespetearen troch te setten. Dy petearen hawwe lykwols net folle opsmiten.
Assad hat him yn de Irakoarloch neutraal opstelle, nettsjinsteande dat hy pro-Iraaksk wie.
Begjin 2005 luts hy de Syryske troepen wei út Libanon (as gefolch fan ynternasjonale druk nei de dea fan de Libanese âld-premier Rafiq al-Hariri). Dêrmei kaam in ein oan de goed tsien jier Syryske besetting.
Jaap Pander
Jaap Pander (Drachten, 19 jannewaris 1929 - Ljouwert, 12 febrewaris 2005) wie in bekende keatser.
Bashar al-Assad
Polityk
Sûnt de Arabyske Maityd, de ûnrêst yn it Midden-Easten yn 2011, oersloech nei Syrje hat de presidint yn de eagen fan in protte minsken him as in echte diktator ûntpoppe. Troch him waarden de protesten yn Syrje tsjin syn rezjym bloedich ûnderdrukke en bûtenlânske sjoernalisten net langer yn it lân talitten. Neffens Syrje wurdt it geweld troch kriminele bendes feroarsake.
Persoanlik
Bashar al-Assad studearre earst foar eacharts mar hat syn stúdzje ôfbrekke moatte om him ta te riden syn heit opfolge te kinnen. Al-Assad is een alawyt.
Jaap Pander
As junior ferhuze Jaap nei Huzum en letter nei Ljouwert. As keatser wie er earst lid fan keatsklub Onderling Genoegen, en nei 1960 fan de Ljouwerer Keats Club (LKC). Oant syn tweintichste fuotballe hy foar it Huzumer FVC dêrnei noch lang foar Friesland. By it keatsen wûn er de Bûnspartij yn 1960 en 1963. Jaap Pander wie benammen efterynse mei in foarminst opslach. In deeglike keatser, dy't pas yn 1957 earsteklasser waard. Hy sloech 191 punten by en helle 12 keningskippen. Syn dream om nochris de PC te winnen slage net. Yn 1956 in 3e/4e plak tegearre mei Jan Faber út Peins en Sipke Vis út Minnertsgea. In jier letter wer in ‘lytse preemje’ diskear mei Meindert van der Weerd fan Boalsert út Makkum. Yn 1961 nochris in kear tredde mei as maten Roel Hoekstra en Appie Veldkamp.
Nei syn karriêre waard er skiedsrjochter en waard yn 1995 lid fan fertsjinste by de KNKB en holp letter noch as frijwilliger yn it Keatsmuseum.
Theo de Jong
Theodorus ("Theo") de Jong (Ljouwert, 11 augustus 1947) is in eardere Nederlânsk fuotballer en fuotbaltrainer. De Jong kaam fyftjin kear (trije doelpunten) út foar it Nederlânsk fuotbalalvetal yn syn karriêre.
De Jong wie ien fan de spilers yn it Feyenoordteam dat yn 1974 de UEFA Cup wûn troch yn de finale Tottenham Hotspur te ferslaan. Yn april 2010 waard De Jong trainer by Willem II as opfolger fan Arno Pijpers neidat er fan it Sineeske Tianjin Teda kaam dêr't er assistint-trainer wie ûnder Arie Haan.
Fan 2010 - 2011 is hy scout by Willem II en docht tsjinstanneranalyzes. Hy rjochtet him dêrnei op syn net-fuotbalaktiviteiten yn it bûtenlân.
List fan musea foar moderne keunst yn Nederlân
Dit is in list fan musea foar moderne keunst yn Nederlân. thumb|right|450px|Museum Belvédère, efterkant
Grinslân
right|thumb|200px|It Grinzer Museum
Otterlo
thumb|right|200px|Eindhoven: [[Fan Abbemuseum]]
Súd-Hollân
thumb|right|200px||[[Escher yn it Paleis]]
Seerp Anema
Seerp Anema (Minnertsgea, 31 oktober 1875 - Zeist, 7 maart 1961) wie in Nederlânsk skriuwer en dichter fan Frysk komôf.
Yn Anema syn wurk komt it konflikt tusken syn kalvinistyske leauwen en syn foarkar foar de estetyske prinsipes fan de Tachtigers ta utering.
1955
Dit jier makket ûnderdiel út fan it desennium fan 'e 1950-er jierren.
Rechthuys (Aldegea)
thumb|right|It Rjochthûs, 2009 It Rechthuys yn Aldegea is in earder rjochthûs yn de buorren fan Aldegea yn Smellingerlân. It pân wurdt noch bewenne.
Yn 1738 litte Eabeltsje Meinderts en har man Foocke Wytzes, in masterbrouwer út Drachten, in nij rjochthûs bouwe, no ien fan de wichtichste ryksmonuminten fan Smellingerlân. E(abeltje) M(einderts) en F(oocke) W(ytzes) litte harren inisjalen, tegearre mei de blyndoeke 'Frouwe Justysje' mei swurd en waachskaal, yn de gevelstien beitelje. Yn 1756 erft Wytze Alles (in omkesizzer fan Foocke Wytzes) it rjochthûs. Nei syn dea wurdt syn dochter Ibeltje eigenaresse fan it pân.
Ein 16e iuw giet it bestjoerssintrum fan Smellingerlân fan Smelle Ie nei Aldegea. De rjochtssittings wiene oant 1663 op tiisdei; de iene kear yn Smelle Ie en de oare wike yn Aldegea. Dêrnei wurdt de gritenij út Aldegea wei bestjoerd. Nei in sântal jierren yn De Pein (1816-1823) giet de sit fan de gritenijrie úteinlik nei Drachten.
Binnenkanaal
It Binnenkanaal is in wetter yn de gemeenten It Hearrenfean en De Fryske Marren. It kanaal rint noard-súd tusken Aldeboarn en de Ringfeart om De Deelen. It foarmet ek de skieding tusken de polders Koarte Warren en Lange Warren.
De namme Binnenkanaal jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Binnen Kanaal.
Tafefoby
thumb|250px|Te hastich bedobbe (L'inhumation précipitée) fan [[Antoine Joseph Wiertz, 1854]] thumb|250px|Utfiners spilen yn op tafofoby Tafefoby (Gryksk: ταφηφοβία, fan τάφος), dat is grêf en - grêffoby) is de eangst om libben (skyndea) bedobbe te wurden.
Yn de 18e iuw wiene mûle-op-mûlebeademing en primitive defibrillaasjetechniken útfûn om minsken dêr't fan tocht waard dat sy dea wienen nij libben yn te blazen. Yn Ingelân waard de Royal Humane Society oprjochte, in feriening foar behanneling fan minsken dy't fersûpt liken te wêzen. De Amerikaanske begraffenisûndernimmer T.M. Montgomery fernijde yn 1896 dat "nearly 2% of those exhumed were no doubt victims of suspended animation," alhoewol't folklorist Paul Barber seit dat it foarkommen fan it begraven fan libbene persoanen te heech rûsd wurden is en dat normale ferskynsels fan ûntbining wol oansjoen binne foar tekens fan libben.
Der binne is soad optochte ferhalen oer minsken dy't by ûngelok begroeven binne. Ferhalen oer lju yn in tastân fan sopor (djippe sliep) as koma, dy't jierren letter wekker waarden om op ôfgryslike wize dea te gean. Oare ferhalen oer kisten dy't letter iepene waarden om dan minsken te finen mei in lang burd of mei de earms omheech, ensafuorthinne. George Washington liet op syn deadsbêd (1799) minsken belove sy him de earste twa dagen net te hôf bringe soenen. De filosoof Arthur Schopenhauer liet yn syn testamint fêstlizze, dat er net bedobbe wurde mocht foardat bliken dien hie dat syn lyk oan it fergean wie.
Tafefoby gie somtiids safier dat begoedige lju feilichheidskisten meitsje lieten. Sa kamen der kisten mei in lit fan glês, mei pypkes om troch te sykheljen en mei in tou fêstmakke oan in klok om lûd jaan te kinnen yn gefal fan in te betide begraffenis.
Thomas Sjolles Sinia
Thomas Sjolles Sinia (Sibrandahûs (Dantumadiel), 24 april 1823 - dêre, 10 juny 1880) wie in boer.
Hoewol't er leek wie, dochs in foaropman fan It Réveil, dy't jierrenlang de rjochtsinnigens yn de Noardeasthoeke fan Fryslân ferdigene. Ds. Koopmans fan Rinsumageast hie in soad ynfloed op him. Hy hat hûnderten kearen sprutsen yn lokalen en kristlike skoallen en hat ek in soad begraffenissen laat. Sinia hearde by de 'Vrienden van de Waarheid' en wie meiwurker oan it 'Kerkelijk Weekblad'.
Fierders wie er polityk warber en waard er wethâlder yn Dantumadiel. De gedichten dy't er skreaun hat, binne net publisearre.
Yn Rinsumageast is in strjitte nei him neamd.
Meindert Koolstra
thumb|Koolstra is ien fan de fallenen dy't betocht wurde op it oarlochsmonumint yn Rinsumageast Meindert Koolstra (Rinsumageast, 4 juny 1917 - Mauthausen, 7 septimber 1944) wie SOE agint yn de Twadde Wrâldkriich.
Meindert Koolstra assistearre Hendrik Reinder Steeksma en wie detasjearre by it Buro Bysûndere Opdrachten. Hy wie belutsen by it Englandspiel. Yn de nacht fan 21 oktober 1942 is er dropt by Ermelo yn Gelderlân, mar waard fuortendaliks arrestearre. Hy is yn konsintraasjekamp Mauthausen fusillearre.
Koolstra waard yn 1953 postúm ûnderskieden mei it Brûnzen Krús.
Binnefliet
De Binnefliet is in marke yn de gemeente Tytsjerksteradiel. It leit noardeastlik fan It Heechsân en besuden Skûlenboarch, yn 'e himrik fan Eastermar. It Binnefliet is in goed bewarre pingo.
De namme Binnefliet jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Binnenvliet.
Pieter Breuker
Pieter Breuker (Skingen, 17 maaie 1945) is in Frysk wittenskipper en skriuwer.
Oplieding en wurk
Nei studint-assistintskippen Frysk oan resp. de Universiteit Utrecht (UU; 1970-1971) en de VU; 1971-1973) gong Breuker oan it wurk as learaar Nederlânsk (1973) en letter ek Frysk (1975) oan de Ryks Pedagogyske Akademy op It Hearrenfean. Yn 1978 krige er in dieltiid-oanstelling oan it Frysk Ynstitút fan de Ryksuniversiteit Grins (RuG), dy’t yn 1979 omset waard yn in folsleine baan as wittenskiplik meiwurker foar Frysk oan dy ynstelling. Hy promovearre yn 1993 oan de RuG op in sosjolinguistysk ûnderwerp: Noarmaspekten fan it hjoeddeiske Frysk. Oant syn pensioen ta hat Breuker oan de RuG sosjolinguistyk, fakdidaktyk, taalfeardigens en Frysk-foar-net-Frysktaligen jûn en dêrneist de learare-oplieding Frysk fersoarge. Hy hat foaral oer de beide earste ûnderwerpen in protte publisearre, meast yn artikelfoarm.
By syn ôfskied oan de RuG publisearren twa studinten fan Breuker in kaairoman oer har dosint, wêryn't op boartlike wize de lêste syn fyzje op de noarm fan it Frysk beskreaun waard: Geart Jan Tigcheldam (pseudonym foar Geart Tigchelaar en Dirk Jan Muntendam). De Kweeste fan Ridder Pieter 'Geef-mar-Linich' fan Skingen. S.p. [Grins], 2010.
Breuker publisearret ek al desennialang oer keats- en sporthistoarje yn it algemien. Swiertepunten by it earste binne de histoarje en ynternasjonalisearring fan it spul en it plak fan it keatsen yn it deistige libben, de taal, literatuer en kultuer, wylst it by it twadde meast om de oergongsperioade [± 1880-1920] fan tradisjonele folksfermaken nei moderne sporten giet. Breuker hat de lêste jierren ek noch twa boeken oer it aaisykjen skreaun, it iene oer sosjaal-ekonomyske, it oare oer kultuer-histoaryske en sportive aspekten fan dy tradysje. Dêrneist hat er it inisjatyf nommen ta of meiwurke oan ûnderskate útstallingen op it mêd fan it keatsen en it aaisykjen. Ta gelegenheid fan syn pensionearring organisearre it Frysk Ynstitút ein 2009 in ôfskiedskongres oer ''Friese sport. Tussen traditie en professie.'' Breuker wie doe al as sporthistoarysk ûndersiker ferbûn oan de Katholieke Universiteit Leuven.
Op noch wer in oare manier hat Breuker foarmjûn oan wat him beweecht yn Boarterskertier (2003), in seleksje út de skriuwer syn literêre publikaasjes (gedichten en koarte ferhalen) sûnt 1986.
Geografyske koördinaten
thumb|500px|Kaart fan de ierde mei de meridianen en de breedtesirkels. Geografyske koördinaten binne koördinaten wêrmei't in plak op de ierde fêstlein wurdt. De ierde is geografysk ferparte troch meridianen en breedtesirkels (lykas de evener).
De easter- of westerlingte fan in plak is de hoeke tusken de meridiaan fan dat plak en de meridiaan fan Greenwich yn Ingelân. De noarder- of suderbreedte is de ôfstân yn graden oant de evener, by de meridiaan del mjitten.
Madeara
thumb|250px|Kaart fan Madeara
Madeara is in eilân yn de Atlantyske Oseaan, ûngefear 700 kilometer westlik fan Afrika en 1000 kilometer súdwestlik fan de Portugeeske kust. Tegearre mei Porto Santo en it mear nei it suden ta lizzend Ilhas Desertas en de Ilhas Selvagens foarmet it de arsjipel en autonome regio Madeara fan Portegal. De Azoaren hawwe binnen Portegal deselde status. De grutste stêd op Madeara en tagelyk de haadstêd fan de autonome regio is Funchal.
It klimaat op Madeara is tige myld (temperatuer leit meastentiids tusken de 16 en 22 °C.) en is fanwege de natoer, in protte bosken en bergen populêr by kuierders en natoerleafhawwers. Omdat de kust benammen út steile rotswannen bestiet en sânstrannen sawat net foarkomme, komt op Madeara gjin massatoerisme foar. De eilannen hawwe in fulkanyske oarsprong. De heechste berch is de Pico Ruivo (1862 m).
De bekendste spesjaliteit fan Madeara is de sterke wyn dy't nei it eilân ferneamd is. Utsein de Madeara wyn is it eilân ek bekend troch de espada; in lange swarte fisk dy't op in protte ferskillende wizen tamakke wurde kin.
Tige karakterisearre foar it eilân binne de protte eksoatyske blommen dy't yn it wyld foarkomme. It eilân wurdt dêrtroch ek wol it blommeneilân neamd. Bûten de Kanaryske Eilannen is Madeara it ienige plak dêr't de kanary yn it wyld foarkomt.
Madeara wurdt skaaimerke troch syn unike netwurk fan yrrigaasjekanalen, de levada's: smelle yrrigaasjekanalen dy't oer it hiele eilân troch de bergen hinne oanlein binne. Troch de steile noardkust, is de kolonisaasje fan it eilân begûn oan de minder steile súdkust, dêr't ek de haadstêd leit. It wetter waard fanút de bergen yn it noarden fia de levada's nei it relatyf skrokke suden brocht. Lâns de levada's waarden eartiids kuierpaden oanlein om't ûnderhâldswurksumheden makliker te meitsjen. Op guon plakken binne dizze paadsjes mar 20 sintimeter breed en rinne tichtby in steile ôfgrûn. Op oare plakken kinne sy wol 2 meter breed wêze. At je goed op de boerden lette en eventuele advizen fan de lokale befolking opfolgje, binne dy paden goed om te kuieren.
Bestjoerlike yndieling
Madeara is opdield yn de folgjende gemeenten:
Berne op Madezra
🇪🇺
Pier (dyk)
thumb|De pier fan Scheveningen In pier is in fêste daam of in houten peallekonstruksje (staketsel) dy't fan it strân ôf in ein de see yn rint. Oarspronklik hie in pier de funksje fan in havenhaad - in linker- en rjochterpier - om skippen feilich en rêstich de haven yn en út farre te litten, lykas by de havenyngongen fan Nieuwpoort, Oostende en Blankenberge. De útein fan in pier draacht dan in ljochtbeaken of soms in fjoertoer. De konstruksje op peallen lit de wetterbeweging ûnder de pier hast hielendal betsjen sadat se gjin funksje as weachbrekker hat.
Letter waard ek in pier oanlein om toeristen in ein 'oer de see' kuierje litte te kinnen. Op de útein fan de pier kaam dan soms noch in bouwurk, bygelyks in kafee-restaurant of een observaasje-romte.
Guyana
Lizzing
Tusken de rivieren de Nije Boppe-Korantyn en de Koeroeny/Koetary leit in gebiet dat troch Guyana en Suriname bestride wurdt. Boppedat beskôget Suriname de linkerigge fan Korantyn as grins, wylst Guyana it midden fan de rivier as de grins sjocht.
Ek mei Brazylje binne grinsskelen.
Lânskip
left|thumb|Rupununy Savanne De fruchtbere kust fan Guyana grinzet yn it westen en uterste suden oan in berchrige, it Heechlân fan Guyana. Yn it súdwesten leit in savanne. Ungefear 80% fan it lân wurdt bedekt mei reinwâld.
De fjouwer grutste rivieren binne de Essekwibo, de Korantyn, de Berbise en Demerara. Oan de mûning fan Essekwibo lizze ferskillende grutte eilannen, en omfiemet de 145 km wide Shell Beach. De heechste berch fan Guyana is Mount Roraima (2.835 meter).
Skiednis
Oan it begjin fan de 17e iuw waard troch de Ingelsen in begjin makke mei de kolonisaasje fan Guyana. Letter folgen de Frânsken en de Nederlanners. As part fan it doetiidske koloanje Nederlânsk Guyana (Suriname, Berbise, Demerara, en parten fan it binnenlân) kaam it gebiet werom ûnder Britsk bewâld. Yn 1966 waard it selsstannich.
Demografy
De befolking fan Guyana bestiet út ûngefear 770.000 ynwenners, dêr't 90% fan oan de kust op de smelle kuststripe wennet. De befolking is etnysk sjoen nei ras nochal heterogeen gearstald en stammet haadsaaklik ôf fan ymmigranten dy't nei it gebiet kamen as slaven of kontraktarbeiders út Afrika en Yndia.
De grutste etnyske groepearring binne de Hindoestanen mei 43,5% fan de befolking (2002). Sy wurde folge troch minsken fan Afrikaanske komôf (30,2%). De tredde kloft yn grutte is fan mingd komôf, de Kreolen (16,7%), wylst de ynhiemske Yndianestammen (Arawak, Wai Wai, Carib, Akawaio, Arecuna, Patamona, Wapixana, Macushi en Warao) de fjirde plak ynnimme mei goed 10% fan de befolking.
Taal
It Ingelsk is de offisjele taal fan Guyana, wylst yn it deistich libben Guaneesk Kreolsk sprutsen wurdt. Fierders wurde Karibyske talen (Akawaio, Wai-Wai, Arawak en Macushi) sprutsen troch ynhiemske Yndianen.
Religy
Neffens de folkstelling fan 2002 is 57% fan de befolking Kristen (fan wa 17% by de Pinkstermienskip hearre, 8% roomsk-katolyk, 7% Anglikaans, 5% Sânde-dei Adventisten binne, en 20% by oare kristlike groepearings hearre, Ungefear 28% is hindoe, 9% is moslim (benammen soennitysk), en 2% oars. Om-ende-by 4% fan de befolking hat gjin leauwen..
Sybadastate
Sybadastate lei oan de Hege Hearewei ten westen fan Marrum yn de gemeente Ferwerderadiel, wat noardliker as Botniastate. Op it stee stiet no in pleats.
Sibada waard foar it earst neamd yn 1382 as Zibadehusen. As aadlik hûs rekke it yn it begjin fan de 15e iuw bûten gebrûk omdat de erfdochter troude mei de oanbuorjende haadling Botnia. Troch de ferearing fan Us Leaffrou fan 's-Hertogenbosch fûn de bewenner fan Zibadehusen in die prochi geheyten Meerhem yn 1382 genêzing (Mirakelen van Onze Lieve Vrouw te 's-Hertogenbosch, Tilburg 1978, 189). In dochter fan de Sibada's troude midden 15e iuw mei de letter (1462) yn in gefjocht omkommen Tzaling Botnia fan de neistlizzende Botniastins. Harren soan Fecke Botnia, troud mei Ayl Gatzes Juwsma út Rinsumageast, wie fan 1481 - 1491 eigener. Dêrnei erfde harren soan Juw Botnia, ridder, ried Hof fan Fryslân, 1524 grytman Ferwerderadiel de state. Lykas by Botniastate al neamd is troude hy mei Fokel Juwsdochter fan Hottinga en wenne yn Frjentsjer. Harren soan en erfgenamt jonge Juw Botnija wenne yn Weidum en wie yn 1540 eigener fan Sibada. Oft hja it troch fererving of troch keap yn besit krigen hat, mar yn 1640 wie de state eigendom fan “Juffr. Tiemp van Wyckel” lykas it stimkohier fermeldet. De brûker wie doe Pyter Jansen. Yn 1698 en 1700 fermelde de stim- en floreenkohieren de namme fan dr. Abelus Siccama dy 't optreedt foar syn frou dy't eigenaresse is fan it goed. Brûker is dan Claes Jansen en yn 1728 syn soan Jan Claessen wylst as eigenaresse fermeld wurdt Dieuke Horatii, widdo Siccama dy't dus yn 1698 en 1700 ek al eigenaresse wie mar net by namme neamd waard. Yn it kadaster wurdt yn 1832 de namme fan Jan Lieuwes Bosch neamd dy yn de mande mei oaren eigener is.
Op it plak dêr't in de Nieuwe Tijd eene plaats Sijbada State aan den Hooge Heerenweg stond, sa't it floreenkohier fan 1850 him neamt, stiet ek tsjintwurdich noch in pleats mei dy namme. De pleats Sybaedastate hat oan de eftergevel fan de skuorre in stichtingsstien 'Gesticht door Douwe Klases Ozinga 1844'. It wenhûs is 20e-iuwsk.
Sportpark De Bosk
Sportpark De Bosk is it sportpark en stadion fan de Harkemase Boys. It sportpark bestiet út mei-inoar fiif fjilden, ien haadfjild, twa byfjilden en twa treningsfjilden. Om it haadfjild hinne stiet in stadion dêr't 5.000 minsken yn kinne. It stadion hat in sittribune oan de westkant fan it fjild, mei 450 oerdutsen sitplakken. Oan de eastkant stiet in oerkape steantribune, dy jout plak oan 2.500 minsken.
Om it haadfjild hinne steane 8 ljochtmêsten mei 20 lampen dy't in trochsneed ljochtopbringst hawwe fan 273 lux. Dat is rom boppe de eask fan de KNVB, dy't de limyt op 200 lux steld hat. De ljochtpunthichte leit op 15 meter.
It kluphûs fan Sportpark De Bosk hat yn 2005 in grutte ferbouwing en útwreiding krige. It klupgebou hat in eigen romte foar de supportersferiening. En ek foar de sponsorgroep fan de Harkemase Boys is in eigen romte realisearre by de ferbouwing, op de earste ferdjipping hawwe hja de romte 'Dyksicht' ta harren foldwaan.
Marion Bloem
thumb|Marion Bloem Marion Bloem (Arnhim, 24 augustus 1952) is in Nederlânsk skriuwster, keunstskilder en filmmakster.
Bloem waard berne út Yndysk-Nederlânske âlden dy't yn 1950 út Yndoneezje nei Nederlân kamen. Bloem folge de HBS te Amersfoart en gong yn 1971 nei de Universiteit Utert om psychology te studearjen. Yn 1977 studearre sy ôf yn de klinyske psychology.
Sportpark De Bosk
Fuotbalklup Fuotbalferiening Harkema-De Pein spilet ek op Sportpark De Bosk. Dy klup hat lykwols de beskikking oer oare fjilden en in apart klupgebou.
Al in skoft binne hja dwaande mei it oanlizzen fan in keunstgersfjild op Sportpark De Bosk. Mar der is gjin mearderheid yn de gemeenterie fan Achtkarspelen fûn om dêr jild foar frij te meitsjen.
Marion Bloem
As keunstskilder hat hja op ferskate plakken yn Jeropa útstallings hân.Yn 1993 krige sy de Du Perron Priis foar har hiele oeuvre.
Bloem is troud mei skriuwer-arts Ivan Wolffers (1948–2022). Sy hat ien soan, Kaja, en fjouwer bernsbern.
Binnendykster Haadfeart
De namme Binnendykster Haadfeart jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Binnendijksche Hoofdvaart .
Hinnaarderadiel
Hinnaarderadiel (Nederlânsk en offisjeel: Hennaarderadeel) is in eardere gemeente yn it noardwestlike part fan Fryslân. Dizze gemeente hie op 1 jannewaris 1981 in befolking fan 4.899 minsken, en besloech in oerflak fan 58,75 km². It gemeentehûs fan Hinnaarderadiel stie yn Wommels, dat ek fierwei it grutste plak wie. Hinnaarderadiel wie in plattelânsgemeente dy't oarspronklik oan 'e Middelsee lei. Yn 'e tweintichste iuw rekke in grut part fan 'e gemeente troch gebrek oan wurkgelegenheid sterk ûntfolke. Yn 1984 waard Hinnaarderadiel opheft en mei de buorgemeente Baarderadiel gearfoege ta de nije gemeente Littenseradiel.
Geografy
Hinnaarderadiel lei yn it noardwesten fan 'e provinsje Fryslân. It waard yn it noarden begrinzge troch Menameradiel, it Noardertrimdiel fan it âlde Frjentsjerteradiel en de gemeente Frjentsjer; yn it westen troch it Sudertrimdiel fan Frjentsjerteradiel en troch Wûnseradiel; yn it suden troch it âlde Wymbritseradiel; en yn it easten troch Baarderadiel. Yn totaal hie Hinnaarderadiel in oerflak fan 58,75 km², dat benammen út greidlân bestie.
Plakken
It haadplak fan Hinnaarderadiel wie Wommels. De oare trettjin doarpen yn 'e gemeente wiene: Baaium, Easterein, Hidaard, Hinnaard, Iens, Itens, Kûbaard, Lytsewierrum, Rien, Reahûs, Spannum, Waaksens en Wjelsryp. Rien en Reahûs krigen pas yn 1955 de status fan doarp en waarden foar dy tiid as útbuorrens beskôge. Fierders makken ek ferskate buorskippen diel út fan 'e gemeente. Dêrby gie it om: De Bieren, Bonkwert, Greate Wierrum, De Grits, 't Heechhout, Hidaardersyl, Hoekens, De Kliuw, Littenserbuorren, Meilahuzen, Skrok, Slyp, Swarte Beien, Swyns, Trijehuzen, Tsjeppenbûr en De Westerein.
Skiednis
De gemeente Hinnaarderadiel wie in fuortsetting fan 'e eardere Gritenij Hinnaarderadiel, dy't tebek giet oant de Lette Midsiuwen, doe't it ûntstien is út 'e Frjentsjerter Fiifdielen, yn 'e mande mei Baarderadiel, Barradiel, Frjentsjerteradiel en Menameradiel. Hinnaarderadiel hearde ta it kertier Westergoa en wie yn 'e tiid fan 'e Republyk fan de Sân Feriene Nederlannen de fyfde gritenij fan Westergoa yn 'e stimfolchoarder fan 'e Fryske Steaten. Yn 'e Midsiuwen waard Hinnaarderadiel sterk behearske troch de striid tsjin it wetter, mei't it doe oan 'e súdwestlike kust fan 'e Middelsee lei. Noch altyd trochsnijt de Slachtedyk it grûngebiet fan it âlde Hinnaarderadiel fan Kûbaard oant Easterwierrum. Dy makke foarhinne ûnderdiel út fan in hiele rige polderdiken, dy't oanlein waarden om 'e see stapke foar stapke werom te kringen. Omtrint it jier 1000 moat de krite om Easterein hinne ynpoldere wêze, en yn 'e iuwen dêrnei folge de hiele útein fan 'e Middelsee.
Hinnaard, no in ûnoansjenlik plakje dat amper in doarp neamd wurde kin, wie yn 'e Midsiuwen it bestjoerssintrum fan 'e gritenij. Yn 'e Lette Midsiuwen waarden der ferskate aadlike states yn Hinnaarderadiel oanlein, lykas Sassingastate yn Hinnaard, Reenstrastate yn Rien, Doniastate en Bongastate yn Hidaard, Jorumastate yn Kûbaard, Doniastate yn Spannum, Rumedastate yn Wjelsryp, Ungastate yn Iens en Stapert, Walpert, Hottingastate en Jongemastate yn Wommels. Under de partijskippen tusken de Skieringers en de Fetkeapers wie Hinnaarderadiel in bolwurk fan 'e Skieringers. Fan harren wiene fral de Donia's berucht, dy't ûnmeilydsum ôfweefden mei eltse fijân.
Under de Tachtichjierrige Oarloch hie Hinnaarderadiel yn 1586 slim te lijen fan 'e Spaanske fjildhear Francisco de Verdugo, dy't mei in leger al plonderjend troch de gritenij en de oanbuorjende dielen fan Westergoa triek. Tsjin dy tiid wie Wommels al lange tiid it haadplak en hie it rivalisearjende Easterein datoangeande belies jaan moatten. Yn 'e santjinde en de achttjinde iuw makke Hinnaarderadiel in freedsume perioade fan stadichoan tanimmende wolfeart troch. Wommels woeks dêrby út ta in sintrum fan 'e hannel yn bûter en tsiis, sa't noch sjoen wurde kin oan it gebou fan it moderne Museum It Tsiispakhûs.
Hinnaarderadiel waard yn 1851, troch de ynfiering fan 'e Gemeentewet fan Thorbecke, krekt as alle Fryske gritenijen, omfoarme ta in gemeente. Yn 'e rin fan 'e tweintichste iuw ûntstie der troch de meganisaasje fan 'e lânbou in grut gebrek oan wurkgelegenheid yn it altyd agrarysk bleaune gebiet, mei as gefolch dat in oansjenlik diel fan 'e befolking syn heil earnewêr oars socht. Benammen de lytsere doarpen hiene dêr slim fan te lijen, mei't it foarsjenningspeil dêre navenant omleech gie. Yn 'e twadde helte fan 'e tweintichste iuw kearde it tij wat doe't de gemeente ûntsletten waard troch de N359 tusken Boksum en Boalsert.
By de gemeentlike weryndieling fan 1984 waard Hinnaarderadiel fan boppenôf in fúzje mei de eastlike buorgemeente Baarderadiel oplein ta de nije gemeente Littenseradiel. Dêrby waard folslein foarbygien oan it feit dat Hinnaarderadiel tige konfesjoneel rjochte wie, wylst Baarderadiel in sterk liberale en sosjalistyske politike tradysje hie. Op 1 jannewaris 2018, doe't Littenseradiel opheft waard, kaam it grutste part fan it âlde Hinnaarderadiel, mei de doarpen Easterein, Hidaard, Hinnaard, Iens, Itens, Kûbaard, Lytsewierrum, Rien, Reahûs, Waaksens en Wommels by de gemeente Súdwest-Fryslân, wylst Baaium, Spannum en Wjelsryp ûnderdiel waarden fan 'e nije gemeente De Waadhoeke.
Demografy
Hinnaarderadiel hie yn 1714 2.030 ynwenners; yn 1850 3.461; yn 1900 5.010; yn 1950 5.030 en yn 1958 4.820. Op 1 jannewaris 1981 hie Hinnaarderadiel in befolking fan 4.899 minsken. Dy wiene sa oer de doarpen fan 'e gemeente ferdield: Op it mêd fan 'e godstsjinst wie yn 1971 58,5% fan 'e befolking fan Hinnaarderadiel herfoarme, 22,5% grifformeard en 5,5% roomsk. Dy lêste groep wie fierhinne konsintrearre yn 'e roomske enklave Reahûs. Sa'n 10% fan 'e befolking bestie út ateïsten en agnosten.
Polityk sjoen wiene fan âlds de kristen-demokratyske partijen tige sterk. Ek de Frysk-nasjonalistyske FNP hie al ier in soad oanhingers yn 'e gemeente. By de ferkiezings foar de Provinsjale Steaten fan Fryslân fan 1978 krigen de CHU, ARP en KVP (dy't yn 1980 fúzjearje soene ta it CDA) mei-inoar 52,7% fan 'e stimmen; de PvdA 17,5%; de VVD 10,0%; de FNP 13,1%; en D66 2,5%.
Kristen Demokratysk Appèl
It Kristen Demokratysk Appèl, Nederlânsk: Christen-Democratisch Appèl, koartwei CDA, is in Nederlânske politike partij. De grûnslach is kristlik-konfesjonalistysk, de politike filosofy is sintralistysk mei konservative eleminten. De partij hat in soad macht yn sawol de nasjonale polityk as yn in soad gemeentes.
Skiednis
Fânâlds wie polityk yn Nederlân sterk kristlik kleure. Yn de jierren sechtich en santich naam de steun lykwols ôf foar de trije grutte kristlike partijen, de protestantske ARP en CHU en de katolike KVP. Dêrtroch waarden sûnt 1967 plannen foar in fúzje besprutsen. Op 11 oktober 1980 krige dizze fúzje syn beslach en waard it CDA oprjochte.
It ferfal like mei de fúzje wol stoppe: de nije partij bleau yn de hiele jierren tachtich om de 50 sitten yn de Twadde Keamer. Under de garismatyske premier Ruud Lubbers helle de partij yn 1986 en 1989 sels 54 sitten. Lubbers liede trije kabinetten mei it CDA as grutste partij: it Lubbers I en II mei de VVD, Lubbers III mei de PvdA.
De kristlike partijen, en ek it CDA, hie altiten wis west fan it sitten yn it regear, omt de oare partijen yn de Twadde Keamer har ûnderling útslueten troch te grutte ideologyske ferskillen. Benammen PvdA en VVD liken net yn ien regearing te kinnen. Yn 1994 kaam dêr lykwols feroaring yn. By dizze ferkiezings waard it CDA pleage troch in krisis om de nije listlûker Elco Brinkman. It CDA sakke yn de peilings hieltiten fierder en by de ferkezings ferlear de partij úteinlik 20 sitten, wêrmei't se op 34 útkaam. PvdA, VVD en D66 foarmen doe in kabinèt, Kok I, better bekend as it earste pearse kabinet.
Yn de opposysje gie it mei it CDA ek net goed. De liedslju wikselen inoar ôf, en de úteinlike primus inter pares, Jaap de Hoop Scheffer, hie ek net it garisma om de trend te kearen: yn 1998 ferlear it CDA wer fiif sitten en kaam op 29 út. Mei de ferkezings fan 2002 kaam ûnferwachts de omkear. De Hoop Scheffer waard ferfongen troch Jan Peter Balkenende, en ûndanks dat in soad minsken de gek mei him hienen kaam de partij út op 43 zetele, wêrmei't it wer de grutste partij wie.
Yn it folgjende kabinèt naam de partij dan net allinnich sitting mar levere se ek de premier: dat waard Balkenende sels. It Kabinet-Balkenende I, bestie út CDA, LPF en VVD, mar it foel al nei 86 dagen troch ynstabiliteit yn de LPF. By de ferkiezings yn 2003 krige de partij sels noch in sit mear, wêrmei't it de grutste bleau, al kaam de PvdA mei 42 dêr krekt ûnder. Balkenende late ek it nije kabinèt, Kabinet-Balkenende II, no besteande út CDA, VVD en D66. Dat kabinet foel yn 2006 en kaam it Kabinet-Balkenende III, besteande út CDA en VVD. Troch grutte krityk op it rezjym fan it Kabinet-Balkenende II ferlear it CDA wol wer yn de peilings. Dit ferlies waard lykwols yn de oanrin nei de ferkiezings fan 2006 goedmakke: it CDA ferlear trije sitten (44 nei 41). It Kabinet-Balkenende IV, bestie út CDA, PvdA en KristenUny.
Dat kabinet foel yn 2010. Yn de ferkiezings fan 2010 ferlear it CDA 20 sitten (41 nei 21). Yn oktober 2010 kaam it Kabinet-Rutte I, besteande út VVD, CDA (en mei "gedoochsteun" fan de PVV). Dit kabinet is stroffele oer it finanzjeel belied, wêrnei't de PVV opstapte. By de Keamerferkiezings yn 2012 ferlear it CDA 8 sitten en kamen hja op 13. De jierren dêrnei hawwe sy ûnder lieding fan Sybrand Buma opposysje fierd tsjin it kabinet Rutte II (VVD en PvdA). Dat hat it CDA winst oplevere, want by de ferkiezings fan 2017 gongen sy fan 13 nei 19 sitten. Van oktober 2017 oan jannewaris 2022 makken it CDA diel út fan it kabinet Rutte III (VVD, CDA, D66 en Kristen Uny). Sûnt jannewaris 2022 makket it CDA diel út fan it kabinet Rutte IV (VVD, D66, CDA en Kristen Uny)
Europeesk parlemint
It CDA makket diel út fan de Europeeske Kristendemokraten, de EVP, dy't, ûnder lieding fan foarsitter Wilfried Martens de partij fan Berlusconi (de F.A., dy't in fúzje oangie mei de Italjaanske fassisten) yn harren midden opnamen om sa oan in mearderheid te kommen.
Boargemasters (2023)
Provinsje Fryslân:
Fertsjintwurdiging Twadde Keamer
Fan de hûndert leden fan de Twadde Keamer: Fan de hûndertfyftich leden fan de Twadde Keamer:
Heroic Hearts
Heroic Hearts is in blomlêzing yn 'e foarm fan in ferhalebondel, gearstald troch de Amerikaanske redakteuren en skriuwers Jim Butcher en Kerrie L. Hughes. De titel betsjut letterlik "Heldhaftige Herten". It boek omfettet 12 koarte ferhalen fan it fantasysjenre oer lju dêr't men net fan ferwachtsje soe dat se heldhaftich binne (mar dat binne se dochs). De ferhalen binne skreaun troch foaroansteande auteurs as Anne Bishop, Patricia Briggs, Charlaine Harris en Butcher sels.
Alle ferhalen út Heroic Hearts waarden yn dizze bondel foar it earst publisearre, hoewol't se wierskynlik letter troch de respektivelike skriuwers op 'e nij útjûn wurde sille yn eigen ferhalebondels. Heroic Hearts waard yn 2022 publisearre troch de New Yorkske útjouwerij Ace Books en opdroegen oan 'e yn novimber 2020 oan kanker ferstoarne skriuwster Rachel Caine.
Grutte Omgongen
thumb|right|150px|Omgong fan Frankryk thumb|right|150px|Omgong fan Itaalje thumb|right|150px|Omgong fan Spanje Yn it hurdfytsen op de dyk binne der trije grutte wedstriden. Dat binne de Omgong fan Frankryk, offisjeel Tour de France, de Omgong fan Itaalje, offisjeel Giro d'Italia, en de Omgong fan Spanje, offisjeel La Vuelta. Mei-inoar wurde se de Grutte Omgongen neamd, en alle trije wedstriden binne te ferlykjen yn formaat, nammentlik trije wiken mei deistige etappen. Se hawwe in spesjale status yn de UCI-regleminten: der wurde mear punten foar de UCI World Tour ferdield yn grutte omgongen as yn oare wedstriden, en it binne de iennige etappe koersen dy't langer as 14 dagen duorje meie.
Beskriuwing
Der is faak gedoch oer hokker ploegen útnûge wurde foar it evenemint. Ornaris jout de UCI de foarkar oan ploegen út de topklasse om mei te dwaan, wylst organisatoaren fan de omgongen faak ek ploegen wolle dy't yn harren lân fêstige binne of dy't nei alle gedachten gjin kontroverze feroarsaakje. Fan 2005 oant 2007 moasten de organisatoaren alle topklasse ploegen akseptearje, wêrtroch't der mar twa wildcard-teams de omgong oerbleaune. De Unibet ploech, in topklasse ploech, dy't ornaris tagong garandearret, waard lykwols útsletten fan de trije omgongen fanwegen it oertrêdzjen fan de reklame wetten foar gokken. Yn 2008 waard nei in tal dopingskandalen guon ploegen de tagong ta de grutte omgongen wegere: Astana die net mei oan de Omgong fan Frankryk 2008 en Columbia die net mei oan de Omgong fan Spanje 2008. Sûnt 2011 binne neffens de UCI World Tour-regels alle UCI Topklasse garandearre fan in plak yn alle trije de eveneminten en binne se ek ferplichte om mei te dwaan, en it stiet de organisatoaren frij om in wildcard te jaan oan in ploech fan in leger nivo, om in peleton fan 22 ploegen te foarmjen.
It wichtichste klassemint is it algemien klassemint, beslút op de totale tiid. Der binne ek klasseminten basearre op klim - en sprintpunten, klasseminten foar ploegen en jonge hurdfytsers en oare lytse klasseminten. Fiif riders hawwe trije yndividuele klasseminten wûn (algemien klassemint, berchklassemint, jongereinklassemint en punteklassemint) yn deselde wedstriid: Eddy Merckx yn de Omgong fan Itaalje fan 1968, de Omgong fan Frankryk fan 1969 en de Omgong fan Spanje fan 1973, Tony Rominger yn de Omgong fan Spanje 1993, Laurent Jalabert yn de Omgong fan Spanje 1995, Marco Pantani yn de Omgong fan Itaalje 1998 en Tadej Pogačar yn de Omgong fan Frankryk 2020 en de Omgong fan Frankryk 2021.
It komt selden foar dat fytsers alle grutte omgongen yn itselde jier fytse. Yn 'e rin fan 'e jierren hawwe 34 hurdfytsers alle trije de grutte omgongen yn ien jier foltôge: Adam Hansen die dat seis jier op rige. De iennige hurdfytsers dy't yn itselde jier yn elk fan de trije omgongen yn de top 10 einigen, binne Raphaël Géminiani yn 1955 en Gastone Nencini yn 1957.
Winners fan alle trije de Grutte Omgongen
Sân hurdfytsers wisten de trije Grutte Omgongen op syn minst ien kear te winnen; it is noch nea ien slagge om alle trije de Omgongen yn ien seizoen te winnen.
Winners fan twa fan de trije Grutte Omgongen
Njonken de sân binne der ek njoggentjin hurdfytsers dy 't it slagge twa fan de trije Grutte Omgongen te winnen:
Winners fan meardere Grutte Omgongen yn itselde seizoen
Tsien hurdfytsers wûnen ien of mear kearen twa Grutte Omgongen yn itselde seizoen. Alle trije de Grutte Omgongen winne troch in hurdfytser yn itselde seizoen is noch nea prestearre. Al wûn de Belch Eddy Merckx yn 1970 -1973 fjouwer kear twa Grutte Omgongen op rige.
Oerwinningen nei lân
Bywurke oant en mei de Omgong fan Itaalje 2022.
Castillo de La Mota
Castillo de La Mota is in midsiuwsk kastiel yn de stêd Medina del Campo yn de autonome regio Kastylje en Leön. It kastiel stiet op in hichte (la mota) en troanet boppe de stêd út. Eartiids tsjinne it foar de ferdigening en as militêre basis. Sûnt 8 novimber 1904 is it kastiel in bien de interés cultural, in monumint fan kultureel-histoarysk belang.
Beskriuwing
De hichteboarch is foar it measte út de foar dy omkriten typyske ljochtreade bakstien boud. Dat is karakteristyk foar de Spaansk-Arabyske kastielen yn de mudejarstyl. Allinne de details lykas wapens en sjitgatten binne fan natoerstien makke. De regelmjittige gatten yn 'e bûtenmuorren wiene eartiids foar de balken dy't de houten steigers drage moasten.
Ien fan de meast opfallende ûnderdielen fan it kastiel is de Barbakane, it fersterke bûtenwurk mei sjitgaten om it kastiel hinne. Fan de boaijem fan de omlizzende grêft ôf hat dy ringmuorre in hichte fan hast 20 meter. thumb|left|250px|Rekonstruearre binnenhôf De grutte fjouwerhoekige binnenhôf wurdt omsletten troch fjouwer tuorren, dêr't de wenromten wiene. It kastiel hat in fiif ferdjippingen hege torre del homenaje, in donjoneftige haadtoer. Mei 44 meter is it de heechste kastieltoer fan hiel Kastylje. Underdiel fan it kastiel is ek de kapel Santa María del Castillo.
De tagong wie eartiids oer in falbrêge, mar tsjintwurdich wurdt de poarte ferbûn mei in fêste houten brêge. De poarte bestiet út de tagong tusken twa tuorren. Oer de tagong is in gevelstien mei it keninklike wapen fan de katolike keningen ynmitsele.
Skiednis
It kastiel giet op de 11e iuw werom doe't tusken 1070 en 1080 Medina del Campo op de heuvel La Mota stifte waard. De earste kearnboarch stamt út de 13e iuw. De âlde fûneminten dêrfan lizze noch jimmeroan yn it súdwestlike diel fan it kastiel. Yn 1390 joech Jehan I fan Kastylje de stêd mei it kastiel oan syn doe sânjierrige soan Ferdinand, de lettere kening fan Aragón. Nei dy syn dea erfde syn soan Jehan fan Aragón it kompleks, dy't yn 1397 (of 1398) yn Medina del Campo berne wie.
15e iuw
thumb|left|250px|De 'Torre Homenaje' draacht noch spoaren fan de kûgels fan katapulten Nei de dea fan Ferdinand I ûnstie der striid tusken Jehan II fan Kastylje en syn neven, de soannen fan Ferdinand I. Dêrtroch wiksele it besit fan de stêd ferskillende kearen, dy't ek tydlik dield waard. Wylst de Aragonezen de heuvel besieten, hie Jehan II de stêd yn hannen. Yn dy tiid fan strideraasjes yn de earste helte fan de 15e iuw liet Jehan fan Aragon de fêsting útwreidzje.
Om syn oanspraken yn Kastylje definityf feilich te stellen, marsjearde Jehan fan Aragón yn 1445 mei troepen fan Navarra út Kastylje yn. Yn de Slach by Olmedo moast er mei syn bruorren en oare leden fan de Kastiliaanske adel dochs belies jaan. Medina del Campo en it kastiel foelen definityf yn hannen fan de Kroan fan Kastylje.
Hindrik IV fan Kastylje, de soan fan Jehan II, joech yn 1460 opdracht ta de bou fan de torra de la mota. Yn 1464 skonk Hindrik it kastiel oan de aartsbiskop fan Toledo, Alfonso Carrillo. De biskop soe lykwols yn 1465 meidwaan oan de rebelly tsjin Hindrik, de Farse fan Ávila, om syn alvejierrige healbroer Alfûns fan Kastylje te kroanen. Tusken 1465 en 1468 wiene der jimmeroan wer wapene konflikten tusken Hindrik's troepen en troepen dy't Alfûns op de troan woene. Nei't Alfûns op 5 july 1468 ferstoar bêde de rebelly gau del mei't dy hielendal oer de persoan fan Alfûns gyng. It eigendom fan it kastiel gie dêrnei ferskillende kearen yn oare hannen oer.
Nei de dea fan Hindrik yn 1474 waard it kastiel yn 1475 troch de famylje Fonseca oan de katolike keningen, Hindrik's suster Isabella fan Kastylje en har man Ferdinand II fan Aragón, oerdroegen. Hja wreiden it kompleks fierder út mei ferdigeningswurken. De ringmuorre hat ferskillende, meiïnoar ferbûne ûnderierdske gongen en romten dy't de ferdigening fan it kastiel ferbetteren. Under Hindrik IV en de katolike keningen tsjinne it kastiel ek foar it ûnderbringen fan de keninklike argiven. Keninginne Isabella mocht graach op it kastiel wêze en de keninklike famylje wie der dan ek regelmjittich.
16e iuw
It Castillo de La Mota tsjinne yn de 16e iuw as finzenis. In bekende finzene wie Cesare Borgia, dy't yn 1504 op oantrunen fan kening Ferdinand II yn Napels oppakt wie en nei Spanje brocht waard. Yn oktober 1505 wist er op in spektakulêre wize mei help fan in siden tou út de toer te flechtsjen.
Tusken 1540 en 1561 siet de conquistador Hernando Pizarro finzen yn it kastiel.
17e iuw - no
Yn 1904 waard it kastiel ta nasjonaal erfgoed ferklearre. Dy belangstelling fan de kant fan de oerheid late derta dat yn 1905 mei de earste restauraasjes útein set waard. Tusken 1913 en 1916 waarden de by eardere besjittings fernielde kantelen en dielen fan de boarstwarring neffens noch besteande orizjinele dielen rekonstruearre. Ek de tuorren en warharkenielen waarden restaurearre.
By in arsjitektonyske en histoaryske ynventarisaasje fan it kastiel oan it ein fan de 20e iuw, waard it kompleks foar it earst yngreven ûndersocht en it systeem fan de ûnderierdske gongen en keamers yn kaart brocht.
Nei in grutte renovaasje fan de haadtoer is dy sûnt 2010 wer foar toeristen iepen.
Aenjewier
Aenjewier (Nederlânsk en offisjeel: Aengwirden of Engwirden), ek wol Eingewier of de lytse gritenij neamd, is in eardere gemeente yn it súdeasten fan Fryslân. Dizze gemeente besloech in oerflak fan 40,64 km², en hie op 31 desimber 1930 4.723 ynwenners.
Sikehûs
thumb|right|300px|De Tsjongerskâns op It Hearrenfean In sikehûs of hospitaal is in sintrum dêr't profesjoniele genêskundige soarch ferliend wurdt troch dokters en ferpleechkundigen oan pasjinten. In lytseftich sikehûs hjit in klinyk. In sikehúske op in skip of yn in finzenis wurdt de sikeboech neamd. Men kin yn it sikehûs terjochte foar help by ferwûnings oprûn troch ûngelokken of geweld. De beane soarch bestiet út EHBO yn 'e polyklinyk, langere fersoarging op sikesealen, intensive care foar minsken wa har libben gefaar rint en operaasjes ferrjochte yn spesjaal ynrjochte operaasjekeamers. As de soarch net driuwend is, komt men ornaris yn it sikehûs telâne nei in trochferwizing foar in spesifike behanneling troch de húsdokter.
Eartiids
De earste sikehuzen ûntstienen yn de midsiuwen as ûnderdiel fan in religieuske mienskip lykas in kleaster. Dat is noch te sjen oan de beneaming fan it ferpleegjend personiel: 'suster' of 'broeder' en yn de namme fan guon sikenhuzen: "Wilhelmina gasthûs" en "St. Jans gasthûs". Letter gongen sikehuzen diel útmeitsjen fan universiteiten dêr't les jûn waard yn genêskunde, de saneamde "Akademyske sikehuzen". Inkele âlde nammen binne bewarre: gasthûs, ho(spitaal) oare nammen binne ferwdûn: leproazehûs, pest- of dolhûs. De lêste trije wienen mear om te isolearjen of te ferplegen, net ynearsten om te genêzen. Spesjalistys- medyske behanneling bestie doe net.
In protte lokale sikehuzen binne yn de 20e iuw ûntstien fanút de needsaak yn in streek om in sikehûs te hawwen. Dat binne faak stiftingen, dy't noch altiten foar in lyts part finansierd wurde út jeften.
Tsjintwurdich
Yn de striid om de kosten fan de sûnenssoarch te behearskjen, wurdt besocht sikehuzen as in bedriuw te runnen, sikehuzen moatte harren besteansrjocht bewize. Tsjinstridich is dat de soarchplicht foar in sikehûs bestean bliuwt, wylst saken as finansiering, fersekeringen, wachtlisten en polityk in wichtige rol spylje. In wichtige stap nei "merkwurking yn de soarch" is de ynfiering fan de DBC-systematyk.
Spesjalisaasje
Guon algemiene sikehuzen binne spesjalisearre yn bepaalde soarch. Dizze spesjalisaasje is nuttich omdat dêrtroch de nedige kennis en ynfesteringen op ien plak bondele binne.
Stikeltried
thumb|Stikeltried thumb|Rôle stikeltried
Stikeltrie(d) of Skerp(e) trie(d) is in metaaltried mei stikels deroan. Fanwegen dy stikels kinne bisten, oars as by oar metaaltried, der net de bealch tsjinoan triuwe oan it tried stikken is. Likesa kinne minsken der net sa maklik oerhinne klimme om't hja de stikels mishâlde moatte.
Skiednis
Stikeltriid is útfûn yn de Feriene Steaten yn it midden fan de 19e iuw. It earste patint wie yn 1867 foar Lucien B. Smith. Yn 1873 waard in ferbettere ferzje útfûn troch Joseph F. Glidden. Yn dy tiid waarden stikelhagen wol brûkt om ôfskiednigs foar it fee te meitsjen. Ofskiedings fan stikeltried koenen flugger oanlein wurde as stikelhagen, en ek fluch wer fuorthelle of ferplakke. Dat foardiel wie fan belang foar it feehâlden op grutte skeal yn de Feriene Steaten, dat him no flugger oan nije sitewaasjes oanpasje koe. Lykwols koe it fansels ek in neidiel wêze at immen in oar syn stikeltriedstek fuorthelle woe mei minder goede bedoelings.
Opbou
Stikeltried is ornaris makke fan twa metaaltrieden dy't om elkoar hinne draaid binne, dêr't regelmjittich koarte triedden omhinne wûn binne mei skerpe einen, om beide triedden of om mar ien. De skerpe úteinen stekke út en foarmje sa in groepke fan stikels. Der is tried dêr't alle kearen mar ien koarte tried ornaris twa kear om de lange triedden hinne wûn is, foar groepkes mei twa stikels, mar oar tried hat groepkes makke fan twa triedjes, foar fjouwer stikels dy't sa bûgd binne dat hja allegear yn oare rjochtings útstekke.
Antoine Joseph Wiertz
thumb|Selsportret mei 18 jier (1824) Antoine-Joseph Wiertz (Dinant, 22 febrewaris 1806 - Elsene/Brussel, 18 juny 1865) wie in Belgysk keunstskilder fan histoarje-, genre- en portretstikken, byldhouwer en skriuwer. thumb|Antoine Wiertz (1806-1865), De te hastige begraffenis, 1854
George Arnold Escher
thumb|George Arnold Escher George Arnold Escher (De Haach, 10 maaie 1843 – dêre, 14 juny 1939) wie in Nederlânsk wetterboukundich yngenieur dy't yn Japan wurke en by Rykswettersteat. Hy wie de heit fan de grafikus Maurits Cornelis Escher en de geolooch Berend George Escher.
Biografy
Nei de legere skoalle yn Utert (Nutsskoalle) gie er nei it gymnasium yn Den Haach, dêr't er al mei 16 jier eineksamen die. Hy besleat doe om yn Delft sivile technyk te studearjen. Yn 1863 slagge er foar syn yngenieurseksamen en skreau er him dêrnei yn foar it eksamen wettersteatsyngenieur. Yn 'e tiid dat er op dit eksamen wachtsje moast, wurke er as folontêr by de steatsspoarwegen yn Alkmaar en learde dêr syn kollega Cornelis van Doorn kennen mei wa't er goefreon waard en oant dy syn dea yn 1906 bliuwe soe. Nei beheljen fan it wettersteatseksamen yn 1866 kaam er yn tsjinst fan Rykswettersteat en wurke yn Arnhim en op Walcheren.
Escher wurke fan septimber 1873 oant july 1878 mei ûnder oare Johannis de Rijke en C.J. van Doorn oan wetterboukundige projekten yn Japan. By syn ferbliuw yn Japan ûntwurp Escher yn Mikuni ek in pier, en in achtkantich gebou dat yn 1879 boud waard, en dat as skoalle brûkt waard.