cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Aleksander II (paus)
Pontifikaat
Ek troch dy goede ferhâldings mei de Normandjers rekke de paus yn ûnmin mei de keizer fan it Hillich Roomske Ryk. De politike spannings namen ta doe't de jonge keizer Hindrik IV fan doel wie fan syn frou Bertha te skieden, itjing paus Aleksander strang ôfkarde.
Aleksander waard opfolge troch paus Gregoarius VII.
Herfoarmings
Aleksander II besocht yn syn pontifikaat simony (it beteljen om in amt te krijen) oan te pakken en joech oan in soad ôfgesanten en aartsbiskoppen yn hiel Europa de opdracht om herfoarmings ôf te twingen. Eltse geastlike dy't fertocht waard fan simony waard ûndersocht. Geastliken dy't troch in leek yn it amt beneamd moasten in nije wijing ûndergean troch in pauslike ôffurdige. In bekend slachtoffer fan de striid tsjin de hannel yn tsjerklike funksjes wie de biskop fan Konstanz, dy't ôfset waard.
De herfoarmings fan Aleksander lieden yn 1071 ta in botsing mei keizer Hindrik IV. Nei it ferstjerren fan aartsbiskop Guido fan Milaan wiisde Hindrik IV Godfrey de Castiglioneas as opfolger oan. Aleksander ferklearre de ynvestituer lykwols ûnjildich, om't it beneamen fan in aartsbiskop allinne de paus ta kaam en stelde de Milanese preester Attone oan as aartsbiskop. Hindrik IV stjoerde fiif manlju nei Rome om oer de saak te praten, mar Aleksander woe dêr neat fan witte en ekskommunisearre de fiif manlju. De herfoarmings fan Aleksander soe noch foar in soad argewaasje tusken Hindrik IV en de pausen soargje.
Joaden
Paus Aleksander II wie ien fan de earste pausen dy't in goede behanneling fan joaden op it aljemint brocht. De paus priizge yn 1065 de greve van Narbonne en de biskop fan de stêd dat hja harren sa ynset hiene om in moardnerij ûnder joaden tefoarren te kommen. Hy skreau dat God it ferjitten fan ûnskuldich bloed ôfkarde. Noch itselde jier fermoanne er de prins fan Benevento dat it bekearjen fan joaden net ûnder twang plakfine mocht. Doe't Aleksander II de kristenen oanmoedige Barbastro werom te feroverjen op de moslims, joech er ynstruksjes oan de ridders en de biskoppen fan Narbonne om de joaden by dy krústocht te beskermjen, "sadat se net fermoarde waarden troch de mânskippen dy't Spanje fan de Sarasenen befrije moasten". De paus foege dêr oan ta dat de posysje fan de joaden ferskilde fan dy fan de Sarasenen: "it is rjochtfeardich te fjochtsjen tsjin dyjingen (de Sarasenen) dy't kristenen ferfolgje en harren út de stêden en eigen hûzen ferjeie".
Ezra (Gryksk)
Ezra (Gryksk) is in joadsk religieus geskrift, nau besibbe oan it Alde Testamint fan 'e Bibel, dat hjoed de dei troch alle joadske streamings en it westersk kristendom as apokryf beskôge wurdt, al stie it yn 'e Aldheid mank de joaden yn heech oansjen en makke it diel út fan 'e kanon fan 'e iere tsjerke. It is in pseudepigraaf ûnder de namme fan 'e bibelske preester Ezra, en komt fierhinne oerien mei it bibelboek Ezra, ôfsjoen fan ien opfallende tafoeging yn 'e midden fan haadstik 4. It makke diel út fan 'e Septuaginta, de iere en yn 'e eastersk-otterdokse tsjerken noch altyd gesachhawwende Grykske bibeloersetting. Mei't der ûnderskate ûngerjochtichheden yn it ferhaal sitte, binne de measte saakkundigen fan tinken dat der oer Ezra (Gryksk) mear as ien skriuwer gear west hat. Mar guon fan harren miene ek dat dit geskrift it orizjineel is, dêr't it bibelboek Ezra op basearre is. Oer de oarspronklike taal is men it net iens: dat soe Gryksk, Arameesk of Hebriuwsk west hawwe kinne, mar fanwegen de oerienkomsten yn taaleigen en skriuwstyl mei de it bibelboek Daniël yn 'e Septuaginta tinkt men dat de skriuwer (of de Grykske oersetter, as it Gryksk net de oarspronklike taal fan 'e tekst wie) ek belutsen west hawwe moat by de Grykske oersetting fan Daniël. Ezra (Gryksk) wurdt yn 'e regel datearre yn 'e earste iuw f.Kr. of de earste iuw n.Kr.
Namme
Ezra (Gryksk) wurdt yn ferskillende bibels ferskillend nûmere: yn 'e measte apokrife taheakken op Ingelsktalige bibels hjit it fan 1 Ezra of 1 Esdras ("Esdras" is de helenisearre foarm fan "Ezra"); yn 'e Slavyske eastersk-otterdokse, Georgysk-otterdokse en Armeensk-otterdokse bibels draacht it de titel 2 Ezra of 2 Esdras; en yn 'e Latynske Fulgaat wurdt it 3 Ezra of 3 Esdras neamd. Yn 'e bibel fan 'e Etiopysk-Otterdokse Tsjerke hjit dit boek fan Ezra Kali, wylst de Grykske Septuaginta fan Ezra A of Esdras A sprekt.
Kanonykheid
Op grûn fan 'e opnimming fan Ezra (Gryksk) yn 'e Septuaginta wurdt dit boek ta de kanon fan 'e Bibel rekkene troch de eastersk-otterdokse tsjerken (lykas de Gryksk-otterdokse tsjerken, de Russysk-Otterdokse Tsjerke en de Georgysk-Otterdokse Tsjerke). Under de oriïntaalsk-otterdokse tsjerken heart it ta de kanon fan 'e Armeensk-Otterdokse Tsjerke, wylst it yn 'e kanon fan 'e Etiopysk-Otterdokse Tsjerke en de ôfspjaltings dêrfan, lykas de Eritreesk-Otterdokse Tsjerke en de Etiopysk-Katolike Tsjerke, tegearre mei Ezra Sutu'el (h. 3-14 fan Ezra (Latyn)) ien bibelboek foarmet. Ezra (Gryksk) is fierdersoan ek opnommen yn 'e Latynske Fulgaat en in protte Ingelsktalige bibels, mar inkeld as in nijsgjirrige apokrife taheakke.
Ynhâld
Ezra (Gryksk) omfettet hiele Ezra mei tafoeging fan ien orizjinele passaazje en in wiidweidiger oanhef. De yndieling fan 'e fersen is sadwaande oars. Sa't Ezra begjint mei de lêste beide fersen fan it bibelboek 2 Kroniken, sa set Ezra (Gryksk) útein mei de lêste beide haadstikken fan dat boek. Dat suggerearret dat 1 en 2 Kroniken en Ezra oarspronklik wolris ien boek west hawwe kinne.
Tipper Gore
Tipper Gore, berne as Mary Elizabeth Aitcheson (Washington, D.C., 19 augustus 1948), is in Amerikaansk skriuwster, fotografe en aktiviste, dy't fan 1993 oant 2001 as de frou fan fise-presidint Al Gore de second lady fan 'e Feriene Steaten wie. Sûnt de jierren tachtich is hja belutsen by it PMRC, in organisaasje dy't profaan taalgebrûk troch de Amerikaanske muzykyndustry bekritisearret. Sy en Gore giene yn 2010 útinoar.
Jonkheid en oplieding
Tipper Aitcheson Gore waard yn 1948 berne yn 'e Amerikaanske haadstêd Washington as Mary Elizabeth Aitcheson. Hja wie de dochter fan John Kenneth "Jack" Aitcheson jr., in leveransier fan leadjittersnedichheden, en dy syn earste frou Margaret Ann Carlson Odom, dy't har earste man yn 'e Twadde Wrâldoarloch ferlern wie (dêrfandinne har dûbele efternamme). Aitcheson har bynamme "Tipper" kaam fan it sliepsankje Tippy, Tippy, Tin, dat út 'e koarte film All About Hash (1940) kaam (ien fan 'e films oer The Little Rascals), wêryn't it songen waard troch berne-aktrise Janet Burston. Aitcheson hat Ingelske, Skotske, Dútske en Sweedske foarâlden. Nei't har âldelju skieden, waard hja yn Arlington, yn 'e steat Firginia, ien fan 'e wichtichste foarstêden fan Washington, grutbrocht troch har mem en har beppe oan memmekant.
Har middelbere-skoaloplieding die Aitcheson oan 'e Sint-Agnesskoalle (tsjintwurdich de Sint-Steffen- & Sint-Agnesskoalle), in priveeskoalle foar famkes yn Alexandria, dêr't se útblonk yn gymnastyk en drummer wie yn 'e famkesband The Wildcats. Op 'e prom (it bal oan 'e ein fan 'e middelbere skoalle) fan 'e jongesskoalle St. Albans, dy't deunby de Sint-Agnesskoalle stie, mar krekt binnen de grinzen fan it Distrikt Kolumbia, kaam hja yn 1965 yn 'e kunde mei Al Gore. Hoewol't se dêr wie mei ien fan syn klasgenoaten, begûnen se neitiid daliks mei-inoar om te gean. Doe't Gore letter datselde jiers talitten waard ta de prestizjeuze Universiteit fan Harvard, te Cambridge, yn Massachusetts, folge Aitcheson him dêrhinne. Se begûn in stúdzje oan it Garland Junior College en liet se har letter oerpleatse nei de Boston University yn Boston, dêr't Cambridge in foarstêd fan is. Yn 1970 studearre se dêr ôf mei in bachelorstitel yn psychology, wêrnei't yn 1975 oan it George Peabody Kolleezje te Nashville, yn Tennessee, in masterstitel yn psychology behelle.
Priveelibben
Op 19 maaie 1970, koart nei har ôfstudearjen yn Boston, troude Aitcheson yn Washington mei Al Gore. Se krigen fjouwer bern: Karenna Gore Schiff (1973), Kristin Carlson Gore (1977), Sarah LaFon Gore (1979) en Albert Gore III (1982). Harren jongste bern, Albert Gore III, waard yn april 1989 by it oerstekken fan in strjitte skept troch in auto, en lei in moanne lang yn kritike tastân yn it sikehûs. Begjin juny 2010 kundigen de Gores yn in e-mail oan harren freonen oan dat se nei "lange en soarchfâldige oerweaging" mei mienskiplik lykfinen besletten hiene om útinoar te gean. Hja binne lykwols befreone bleaun, en hoewol't se no mei oaren omgeane en net fan doel binne om wer byinoar te kommen, bringe noch geregeldwei tegearre fakânsjes troch mei de bern.
Karriêre
Nei't se yn 1975 klear wie mei har stúdzje, wurke Aitcheson parttime as fotografe foar The Tennessean, de krante dêr't Al Gore doedestiden foar wurksum wie as ûndersykssjoernalist. Yn 1976 besleat Gore, doe't him trochdien waard dat syn heite eardere sit yn it Amerikaanske Hûs fan Offurdigen frijkaam, frijwol fan 'e iene op 'e oare dei om yn 'e polityk te gean. Dêr kaam er Aitcheson mar frijwat mei oer 't mad, mar hja stipe him yn syn kar en joech har wurk op om mei him op kampanje te gean. Gore siet dêrnei fan 1977 oant 1985 foar de Demokratyske Partij yn it Hûs fan Offurdigen, en doe fan 1985 oant 1993 yn 'e Senaat. It gesin wenne yn dy tiid yn Washington, mar se brochten de wykeinen troch yn Gore syn thússteat Tennessee. Fan 1982 oant 1985 wurke Aitcheson wer parttime as fotografe, diskear foar it tydskrift Quarante Magazine.
Yn 1985 rjochte se mei Susan Baker, de frou fan 'e Republikeinske politikus James Baker, it Parents Music Resource Center (PMRC) op, nei't se sjoen hie hoe't har alvejierrige dochter Karenna nei nûmer Darling Nikki, fan Prince, harke. Aitcheson bleau desennialang by dy organisaasje belutsen, en rekke der yn 'e Feriene Steaten sadwaande sterk mei assosjearre. It PMRC lobbyde by it Amerikaanske Kongres om warskôgingsstikkers (troch tsjinstanners "Tipperstikkers" neamd) op platen te ferplichtsjen as de oangeande muzyk fanwegen it taalgebrûk of it ûnderwerp net gaadlik wie foar bern. Dêrby gie it fral om 'e muzyksjenres punk, hardrock en hiphop. Aitcheson sei dat se nimmen sinsurearje woe, mar dat jeugdige harkers beskerme wurde moasten tsjin ûnfoege taal. Se lei út dat se net tsjin it rjocht op frijheid fan mieningsutering wie, mar inkeld foar mear ynformaasje pleite foar konsuminten op 'e frije merk.
Likegoed kamen har stânpunten har troch de jierren hinne op foarse krityk te stean fan in grut diel fan 'e Amerikaanske muzykyndustry. U.o. Dee Snider fan 'e band Twisted Sister, Jello Biafra fan 'e Dead Kennedys, John Denver, Joey Ramone, Frank Zappa en Eminem kanten har sterk oan tsjin it PMRC en de ideeën dy't dat útdroech. Persoanlik waard Aitcheson yn 'e skjirre nommen troch de rockband Warrant, dy't op harren album Cherry Pie (1990) it nûmer Ode to Tipper Gore ("Oade oan Tipper Gore") útbrocht, wat delkaam op in samling flokwurden en iepentlik seksuële útspraken.
As fise-presidintsfrou, wat Aitcheson wie fan 1993 oant 2001, bleau se belutsen by it PMRC. Yn 2000 sette se har sterk yn foar de (úteinlik mislearre) presidintskampanje fan har man, wêrby't se û.m. mei Hadassah Lieberman, de frou fan Al Gore syn running mate, senator Joseph Lieberman, op in grut tal eveneminten yn it hiele lân har opwachting makke. Yn 2002 waard Aitcheson troch har oanhingers oantrune om har ferkiesber te stellen foar de doe frijkommen senaatssit foar Tennessee, dy't har man ienris beset hie. Hja liet lykwols witte dat se gjin ambysjes hie om yn 'e polityk te gean, en betanke foar de eare.
Earmoedegrins
De earmoedegrins of it ynkommensminimum is it ynkommen dat men brek is om foarsjen te kinnen yn jins basisbehoeften. Under basisbehoeften wurdt ferstien: de minimale betingsten dy't nedich binne om in minskweardich bestean liede te kinnen, lykas klean, drinkwetter, foldwaande iten, goede húsfêsting, ûnderwiis en sûnenssoarch. As men in ynkommen hat dat gelyk is oan 'e earmoedegrins, wol dat sizze dat jins ynkommen hielendal op giet oan it foarsjen yn jins basisbehoeften. Der is dan hoegenamt gjin frij te besteegjen ynkommen mear oer. As men ûnder de earmoedegrins libbet, wol dat dat sizze dat men te min jild hat om in minskweardich bestean te lieden. Wrâldwiid is dat by likernôch 1,2 miljard minsken it gefal, oftewol by sa'n 17% fan 'e wrâldbefolking.
Feitliks is de earmoedegrins in statistysk begryp, wêrfan't de presize definysje per lân ferskilt. Yn ûntwikkele lannen lykas Nederlân leit de earmoedegrins folle heger as yn ûntwikkelingslannen, mar oan 'e oare kant moat men ek rekkenje dat it libben yn ûntwikkele lannen folle djoerder is as yn ûntwikkelingslannen. Ornaris wurdt de ynternasjonale earmoedegrins likernôch steld op in ynkommen fan $1,– deis. Wa't fan minder as dat bedrach rûnkomme moat, libbet dus yn earmoede en kin net foar de folle hûndert persint yn syn eigen basisbehoeften (of dy fan syn bern) foarsjen.
Hanadi Zakaria al-Hindi
Hanadi Zakaria al-Hindi (Arabysk: هنادي زكريا الهندي; Mekka, septimber 1978) is de earste profesjonele froulike piloat fan Saûdy-Araabje.
Libben en karriêre
Al-Hindi waard yn 1978 berne yn Mekka, de islamityske hillige stêd yn 'e Hidjas-regio fan westlik Saûdy-Araabje. Hja behelle har fleanbrevet en learde foar profesjoneel ferkearsfleander oan 'e Middeneastlike Akademy foar Kommersjele Loftfeart (Middle East Academy for Commercial Aviation) yn 'e Jordaanske haadstêd Amman. Op 15 juny 2005 slagge Al-Hindi dêre foar har eksamens.
Neitiid tekene hja in tsienjierrich kontrakt om te fleanen foar de Kingdom Holding Company fan 'e Saûdyske prins Al-Waliid bin Talaal, foar wa't se syn priveefleantúch bestjoerde. Prins Al-Waliid wurdt rûnom beskôge as in foarstanner fan frouljusemansipaasje yn it aartskonservative Saûdy-Araabje, dêr't froulju net iens in auto bestjoere meie.
Om't der (noch) gjin wetten bestiene dy't froulju ferbeaen fleantugen te bestjoeren (mei't fan sokke wetten noch nea ferlet west hie), betelle prins Al-Waliid foar de oplieding fan Al-Hindi mei it spesifike doel om in froulike piloat yn 'e loft te krijen ear't de konservativen yn syn heitelân maatregels nimme koene om dat tsjin te kearen. Yn 2014 wist prins Al-Waliid syn piloate Al-Hindi sertifisearre te krijen om yn it Saûdyske loftrom te fleanen.
Cabinetberchtme
It Cabinetberchtme (Ingelsk: Cabinet Mountains of koartwei the Cabinets) is in berchtme yn 'e Feriene Steaten dat ûnderdiel útmakket fan 'e Rocky Mountains. It leit yn it noardwesten fan 'e steat Montana en yn 'e Idaho Panhandle, net fier súdlik fan 'e Kanadeeske grins, en beslacht in oerflak fan 5.527 km². It Cabinetberchtme wurdt omjûn troch it Purcell-berchtme yn it noardwesten, de rivier de Kootenai yn it noardeasten, de rivier de Clark Fork yn it suden en de Pend Oreille-mar yn it westen.
De heechste berchtoppen fan it Cabinetberchtme binne Snowshoe Peak, mei in hichte fan 2.663 m; A Peak, mei in hichte fan 2.632 m; Bockman Peak, mei in hichte fan 2.491 m; en Elephant Peak, mei in hichte fan 2.433 m. Hoewol't it Cabinetberchtme leger is as in protte bergen dy't krektlyk ta de Rocky Mountains hearre mar fierder eastlik yn Montana lizze, kompinsearret it dat troch in rûger lânskip en steilere berchskeanten. Boppedat is it kontrast grutter, om't de omlizzende dellings folle leger binne as dy yn it meastepart fan 'e Rocky Mountains.
West
West of it westen is in wynstreek en ien fan 'e fjouwer haadwynstreken, njonken noard, east en súd. De namme komt fuort út it Proto-Germaanske *wes-t- ("jûn"), fan it Proto-Yndo-Jeropeeske *uestos, in ferbûging fan 'e woartel *ues-: "út 'en [readens] skine", dat sels wer in foarm fan *aues- wie, dêr't it wurd 'east' út fuortkomt.
It westen is it tsjinstelde fan it easten. It is de rjochting dêr't de sinne liket ûnder te gean. Yn 'e astronomy is it westen definiëarre as de rjochting dêr't in himellichem yn syn omrin nei ta draait. Op in lânkaart wurdt it westen tradisjoneel as de lofterkant beskôge, sadat men it noarden boppe hat en it suden ûnder. Sadwaande sprekt men by it lêzen fan in wrâldkaart fan it westen as men it oer it westlik healrûn hat.
Oare betsjuttingen
West is ek de pleatslike Skylgerske namme fan it doarp West-Skylge. Yn 'e koloniale tiid spriek men fierders ek wol fan 'de West' as men West-Ynje bedoelde. Yn ynternasjonaal ferbân wurdt mei 'it Westen' de Westerske wrâld bedoeld; binnen Nederlân ferwiist 'it Westen' lykwols nei de Rânestêd. It Wylde Westen is in oantsjutting foar rûchwei de westlike helte fan 'e Feriene Steaten yn it tiidrek tusken 1850 en 1900.
Unôfhinklike stêd (Feriene Steaten)
In ûnôfhinklike stêd is yn it bestjoer fan 'e Feriene Steaten in stêd dy't net ta it grûngebiet fan ien of mear countys heart of ta dat fan in county-ekwivalint, lykas in parish yn Louisiana of in borough yn Alaska. Unôfhinklike stêden kombinearje de bestjoerslagen fan county en gemeente, in skaaimerk dat se diele mei saneamde city-countys, wêrby't in (grutstedske) gemeente bestjoerlik gearraand is mei de county dêr't dy gemeente oarspronklik ûnderdiel fan útmakke. Unôfhinklike stêden en city-countys wurde lykwols beskôge as aparte kategoryen en moatte net betize wurde. Der binne yn 'e Feriene Steaten 41 ûnôfhinklike stêden, wêrfan't 38 yn 'e steat Firginia lizze. De trije ûnôfhinklike stêden bûten Firginia binne Baltimore (yn Marylân), St. Louis (yn Missoury) en Carson City (yn Nevada). De grutste ûnôfhinklike stêd rekkene neffens befolkingsgrutte is mei ôfstân Baltimore.
Nicolae Dică
Nicolae Dică (Pitești, 5 febrewaris 1980) is in Roemeensk âld-proffuotballer.
Minnistetsjerke (De Westereen)
De Minnistetsjerke oan de Foarstrjitte is de fermanje yn De Westereen.
Nicolae Dică
Nasjonale alvetal
Cămătaru spile 32 ynterlannen foar Roemeenje en sette dêryn 9 doelpunten. Hy makke syn debút foar it alvetal op 11 oktober 2003 tsjin Japan.
Minnistetsjerke (De Westereen)
Skiednis
Oarspronklik dielden de menisten fan De Westereen in tsjerke mei de menisten fan Kollumersweach. De meniste gemeente soe tusken 1600 en 1620 ûntstien wêze en fertsjintwurdige in ridlik diel fan de befolking fan de twa doarpen. Yn 1816 waard de âlde fermanje ôfbrutsen en yn De Westereen, dêr't noch gjin inkelde tsjerke stie, op de hoeke fan de Foarstrjitte en de Ferlingde Stasjonsstrjitte wer opboud. Nei de bou fan in herfoarme tsjerke yn De Westereen (1834) en it ferstjerren fan dûmny Bosma (1838) rekke de doperske gemeente yn it neigean. De fermanje waard ferkocht; der kaam in smidterij yn en letter twa arbeiderswenten en yn 1934 waard it gebou ôfbrutsen om plak te meitsjen foar in wente foar de dokter.
Oant yn it begjin fan de 20e iuw moasten de Westereender menisten foar de tsjerketsjinst nei Feanwâlden of Dantumawâld. Yn 1904 slagge it de dûmny's fan Feanwâlden en Dantumawâld mei help fan frijsinnige leden fan de herfoarme tsjerke wer in tsjerke te bouwen foar de menisten yn De Westereen. It iuwfeest fan de fermanje waard op 8 maaie 2004 fierd.
Oargel
Tagelyk mei de bou fan de tsjerke waard it oargel troch Bakker & Timmenga boud.
Unynkorporearre territoarium fan de Feriene Steaten
In ûnynkorporearre territoarium fan de Feriene Steaten is neffens de Amerikaanske wet in geografysk gebiet dat direkt of yndirekt bestjoerd wurdt troch it regear fan 'e Feriene Steaten sûnder dat it feitlik diel útmakket fan (ynkorporearre is yn) de Feriene Steaten. Yn sokke territoaria is de Amerikaanske wetjouwing, de Amerikaanske Grûnwet ynbegrepen, mar foar in part fan krêft, ôfhinklik fan wetten dy't spesifyk dêrta oannommen wurde troch it Amerikaanske Kongres, útspraken dêrta fan it Amerikaansk Heechgerjochtshôf en eventuële pleatslike tradysjes en wetten datoangeande. Der binne op 't heden fiif bewenne ûnynkorporearre territoaria:
Dêropta binne der njoggen ûnbewenne Amerikaanske oerseeske besittings, wêrfan't inkeld Palmyra ynkorporearre is. De oare acht binne:
Eardere ûnynkorporearre territoaria fan 'e Feriene Steaten wiene:
Noard
Noard of it noarden is in wynstreek en ien fan 'e fjouwer haadwynstreken, njonken east, súd en west. De namme komt fuort út it Proto-Germaanske *norþ-, fan it Proto-Yndo-Jeropeeske *nórto-s, dat safolle betsjut hawwe moat as "ûnder wetter strûpt", in ferbûging fan 'e woartel *ner-: "lofts", "derûnder", yn dit gefal "lofts fan de opgeande sinne". It eigenskipswurd fan noard is noardlik, mar ek boreaal (út it Gryksk). It noarden is it tsjinstelde fan it suden, en jout de rjochting fan 'e Noardpoal oan. Om't foar de rjochtingsbepaling ornaris in magnetysk kompas brûkt wurdt, en de magnetyske noardpoal net alhiel itselde is as de geografyske noardpoal, ûnderskiedt men it geografyske noarden fan it magnetyske noarden. Fierder is der ek yn 'e astronomy in noardrjochting, it astronomyske noarden, definiëarre.
Ferskillende noardrjochtings
It geografyske noarden of wiere noarden is de rjochting fan 'e geografyske noardpoal. Dêrfan ôflaat is de term kaartnoarden, mei't op lânkaarten it noarden altyd de boppe is, en it suden ûnder. Sadwaande sprekt men by it lêzen fan in wrâldkaart fan it noarden as men it oer it noardlik healrûn hat. Dêrfan útgeande soe men de geografyske noardpoal omskriuwe kinne as de presize top fan 'e Ierde.
It magmetyske noarden is de rjochting yn it horizontale flak fan 'e fjildrjochting fan it ierdmagnetysk fjild, de magnetyske meridiaan. De magnetyske noardpoal befynt him yn it noarden fan 'e Kanada, earne yn 'e Arktyske Arsjipel, mar de lokaasje derfan kin net sekuer werjûn wurde om't dy allegeduerigen justjes ferskoot. Trochdat de magnetyske noardpoal net gearfalt mei de geografyske noardpoal, wiist de fjildrjochting fan it ierdmagnetysk fjild net oeral nei it wiere noarden. Dy saneamde deviaasje is it ferskil tusken de magnetyske meridiaan en de geografyske meridiaan. Yn Nederlân bedraacht dizze deklinaasje likernôch 0,5° yn westlike rjochting, mar yn oare súdliker leine gebieten komme miswizings fan oant wol 30° foar, wylst yn it hege noarden de ôfwiking sa ekstreem wêze kin dat in magnetysk kompas net mear brûkber is.
It astronomyske noarden is de rjochting fan 'e noardlike himelpoal. Dat komt rûchwei del op 'e rjochting fan 'e Poalstjer.
Amerikaansk Hynder
"Amerikaansk Hynder", "American Horse" of "Amerikaansk hynder" hawwe yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:
Cry Wolf (roman fan Patricia Briggs)
Cry Wolf (letterlik: "wolf roppe", mar mei de betsjutting "loas alaarm slaan" – hjir dûbelsinnich bedoeld) is it twadde diel fan 'e Alpha and Omega-searje fan 'e Amerikaanske skriuwster Patricia Briggs. It is in fantasyroman fan it subsjenre fan 'e urban fantasy dy't skreaun is yn it personele perspektyf, en ferhellet oer it wearwolvepear Charles en Anna Cornick. Cry Wolf waard foar it earst publisearre yn 2008, troch de New Yorkske útjouwerij Ace Books, as hardcoveredysje. Letter ferskynden der ek werprintingen yn paperbackfoarm by de Britske útjouwerij Orbit Books.
Ynhâld
Anna Latham is in jonge frou út Chicago, dy't in omega is, ien fan 'e meast seldsume soarten wearwolven; hja is dominant noch ûnderdienich, mar stiet bûten de rangoarder fan 'e wearwolvetroep. Yn Alpha and Omega, it foargeande diel út 'e searje, waard Anna út in sitewaasje fan mishanneling en misbrûk rêden troch Charles Cornick, de heal-Yndiaanske soan fan 'e marrok, dy't oer alle wearwolven yn Noard-Amearika hearsket. Yn Cry Wolf nimt Charles har mei nei syn wenplak Aspen Creek, yn it berchlân fan Montana. Wylst Anna dêr went oan har nije om-en-by en har begjinnende relaasje mei Charles ôftaast, hat Charles syn eigen swierrichheden by it opbetterjen fan 'e trije kear dat er by syn aventoer yn Chicago mei sulverne kûgels rekke is (sjoch: Alpha and Omega).
Yn Aspen Creek komt Anna yn 'e kunde mei Charles syn heit, de marrok Bran Cornick, en de oare leden fan 'e pleatslike wearwolvetroep, wêrûnder Bran syn ûnsympatike frou Leah en Charles syn âldere healbroer Samuel. Ta de troep fan 'e marrok hearre fierders ferskate âlde wearwolven dy't mentaal ynstabyl rekke binne en harren wolf noch mar kwealk behearskje kinne; om't Bran de meast dominante wearwolf fan Noard-Amearika is, kin hy harren dêrby helpe. Ien fan dy âlde wolven is Asil Moreno, ûnder wearwolven oer de hiele wrâld better bekend as 'de Moar'. Asil is ekstreem âld, sels foar in wearwolf (hy datearret fan foar de Arabyske nederlaach tsjin 'e Franken ûnder Karel Martel yn 'e Slach by Poitiers, yn 733), al is Bran sels noch âlder. Ien fan 'e dingen dêr't Asil it meast troch pleage wurdt, is de oantins oan frou en partner Sarai, dat ek in omega wie, en dy't oan it begjin fan 'e njoggentjinde iuw fongen en deamartele waard troch in swarte heks.
As der yn 'e wyldernis fan it Cabinet-berchtme fan Montana ferskate kuierders en jagers ferskuord wurde troch in wyld bist, fermoedet Bran dat it om in wearwolf giet dy't de behearsking oer syn wolf kwytrekke is, of mooglik om in gearspanning fan syn tsjinstanners om him yn 'e swierrichheden te bringen troch de oandacht fan 'e autoriteiten op it gebiet om Aspen Creek hinne te fêstigjen. Normaal soed er Charles derop útstjoere, dy't foar him as syn sterke earm en probleme-oplosser fungearret, mar om't Charles noch altyd oan it opbetterjen is, beslút er in wike ôf te wachtsjen. It wurdt lykwols dúdlik dat er dêr de tiid net ta hat as der in jachtopsjenner oanfallen wurdt dy't de oanfal oerlibbet. Dêrop tsjocht Charles, ferwûne of net, de wyldernis yn, en Anna giet mei him.
Yn 'e rûge wyldernis fan it Cabinet-berchtme rinne Charles en Anna de Fjetnam-feteraan Walter Rice tsjin it liif, dy't him dêr fanwegen syn gewelddiedige post-traumatysk stress-syndroom jierren lyn al weromlutsen hat. Hy is koarte tiid foar harren moeting ta wearwolf wurden, nei't er slim ferwûne rekke wie by de oanfal fan deselde wearwolf dy't Charles en Anna sykje. Dy beiden miene earst de Rice de wearwolf is dy't efter de moarden sit, en tsjin 'e tiid dat dat misferstân opklearre is, is hast te let. Se witte mar nauwerneed te ûntkommen oan in frou dy't harsels Mary Alvarado neamt, mar dy't deselde swarte heks is dy't Asil syn frou deadien hat. De wearwolf dy't Charles en Anna sykje, bliket it spûk fan Asil syn frou te wêzen, dy't de heks oan harsels bûn hat en dy't troch har tsjoenderij in fêste foarm oannimme kin.
Underwilens begjint thús yn Aspen Creek Asil te fermoedzjen dat der wat net yn 'e heak is, as er it synjalemint fan 'e wearwolf heart dy't de jachtopsjenner oanfallen hat; it bist hie likernôch de tekening fan in Dútske hardershûn, wat útsûnderlike seldsum is foar wearwolven. Feitliks hat Asil weet fan mar ien sa'nent, en dat wie syn frou Sarai. Sadwaande set er efter Charles en Anna oan, wêrby't Bran him op 'e hakken sit. By de konfrontaasje mei de heks docht lykwols bliken dat Asil noch Bran ferwar tsjin har tsjoenderij hat, wylst Charles mar kwealk beskerme wurdt troch de magy dy't er fan syn Yndiaanske pake, dat in medisynman wie, urven hat. Walter Rice sneuvelet wylst er Anna beskermet, en úteinlik is sy it dy't de heks deadet, eat dêr't se de kâns ta kriget trochdat de tsjoenster har folslein ûnderskat.
Thomas French
"Thomas French" of "Tom French" hat yn 'e Wikipedy ferskate betsjuttings:
Fadrique Álvarez de Toledo, 4e hartoch fan Alva
Don Fadrique Álvarez de Toledo, 4e hartoch fan Alva (Lissabon, 21 septimber 1537 – dêre, 11 desimber 1583) wie in Spaansk ealman en fjildhear fan Kastyljaansk komôf. Syn folsleine namme en titulatuer wie: don Fadrique Álvarez de Toledo y Enríquez de Guzmán, 4e hartoch fan Alva, hartoch fan Huéscar, markys fan Coria, hear fan Vadecorneja, grutkommandeur yn 'e Oarder fan Calatrava, grande fan Spanje. Yn 'e Nederlânske skiednis waard er lykwols better bekend as don Freark (Nederlânsk: don Frederik). Hy wie de soan fan don Fernando Álvarez de Toledo, 3e hartoch fan Alva, dy't fan 1566 oant 1573 lânfâd fan 'e Nederlannen wie. As militêr oanfierder foar syn heit joech don Freark lieding oan in bloedige en ûnmeilydsume kampanje om 'e Opstân yn 'e Nederlannen te ûnderdrukken.
Jonkheid en houliken
Don Freark waard yn 1537 berne yn Lissabon, de haadstêd fan it Keninkryk Portegal, as de twadde wettige soan fan don Fernando Álvarez de Toledo, hartoch fan Alva. Hy moat net betize wurde mei syn oerpake, don Fadrique Álvarez de Toledo, 2e hartoch fan Alva. Oer syn jonkheid is hast neat bekend. Yn 1548 ferstoar syn âldere broer García mei achttjin jier, wêrnei't don Freark syn heite erfgenamt waard. Yn 1555, doe't er achttjin jier wie, troude er mei Guiomar fan Aragon, de dochter fan Alfûns fan Aragon, hartoch fan Segorbe, dy't lykwols yn 1557 al kaam te ferstjerren. Yn 1562 wertroude de jonge widner mei María Josefa Pimentel y Girón, de dochter fan Antonio Alonso Pimentel y Herrera de Velasco, 3e hartoch fan Benaventa. Dyselde ferstoar lykwols yn 1566, wêrmei't don Freark foar de twadde kear widner waard.
Ansible
In ansible (útspr.: ['ænsɨbəl], likernôch: " en subbul") is in fiktyf stik technology dat faak foarkomt yn boeken en films dy't ta it sjenre fan 'e science fiction hearre. It makket direkte of flugger-as-ljocht-kommunikaasje mooglik, en kin sûnder neamensweardige tuskenlizzende tiidromte berjochten ûntfange fan en ferstjoere nei in soartgelikens apparaat oer lykfol hokker ôfstân, al bedraacht dy ek hûnderten of sels tûzenen ljochtjierren.
Fadrique Álvarez de Toledo, 4e hartoch fan Alva
Jonkheid en houliken
Yn 1566 hie don Freark in relaasje mei in jongfaam dy't Magdalena de Guzmán hiet. Hy ûnthiet mei har te trouwen, mar nei't er har ferlaat hie, briek er dat ûnthjit, wat foar it fanke grutte skande opsmiet. Om't Magdalena in hofdame wie fan Anna fan Eastenryk, de frou fan Filips II fan Spanje, begûn de kening him der sels mei te bemuoien. Don Freark waard finzen set yn it Kastiel fan La Mota, by Medina del Campo yn 'e provinsje Valladolid. Nei't syn heit lykwols tuskenbeiden kommen wie, waard it de jonge ealman yn 1567 tastien om oersee nei de Nederlannen te gean, sadat er syn morele skuld ôfbetelje koe troch yn it leger te tsjinjen. It is wol oppenearre dat de ûnmeilydsumens dy't don Freark yn 'e Nederlannen foar de opstannelingen oer toande, ynjûn wie troch in wanhopich besykjen om 'e geunst fan 'e kening werom te winnen.
Harbor Beach (Michigan)
Harbor Beach is in stêd yn it eastlike part fan 'e Amerikaanske steat Michigan, oan 'e westkust fan 'e Huronmar. Neffens in offisjele skatting út 2012 hie dit plak doe krapoan 1.700 ynwenners op in oerflak fan 5,4 km².
Fadrique Álvarez de Toledo, 4e hartoch fan Alva
Fjildhear yn 'e Nederlannen
Yn 'e Nederlannen, dêr't syn heit yn 1566 lânfâd wurden wie, krige don Freark it befel oer it Leger fan Flaanderen, sa't it steande Spaanske leger yn 'e Nederlannen neamd waard. Hoewol't dat in 'Spaansk' leger hiet te wêzen, tsjinnen der ek (Noardlike en Súdlike) Nederlanners yn en boppedat bestie it foar in grut diel út soldaten dy't ôfkomstich wiene út 'e Italjaanske dielen fan it Keninkryk Spanje en út hierlingen út Dútslân. De Opstân yn 'e Nederlannen, dy't letter it begjin fan 'e Tachtichjierrige Oarloch blike soe te wêzen, sette yn 1568 útein, mar don Freark trêde as legeroanfierder pas op 'e foargrûn yn 1572. Yn dat jier feroveren de wettergeuzen op 1 april de Hollânske stêd De Bryl, wêrnei't de opstân benammen yn Hollân, mar ek dêrbûten, as diggelfjoer om him hinne griep.
Dêrop stjoerde Alva syn soan mei in leger fan 14.000 man op 'en paad om 'e opstân te ûnderdrukken. De fjildtocht fan don Freark sette op 2 oktober 1572 útein mei de saneamde Spaanske Fuery fan Mechelen, wêrby't de Súdnederlânske stêd Mechelen ynnommen en bloedich plondere waard. Dêrnei folgen de ynname fan Dyst en de werynname fan Roermond, dêr't it der relatyf kalm om en ta gie om't der gjin ferset bean waard. Op 17 novimber waard yn Gelderlân de stêd Sutfen ynnommen. Hoewol't ek dêr net folle ferset bean waard, wiene dêr ûnder it bewâld fan 'e geuzen de roomske tsjerken en kleasters plondere en fernield. Ut wraak rjochten de troepen fan don Freark dêrom nei de ynname fan 'e stêd it Bloedbad fan Sutfen oan, wêrby't de soldaten mei grutte ûnmeilydsumens tsjin 'e boargerbefolking fanwegen kamen.
Harbor Beach (Michigan)
Skiednis
Foarôfgeande oan 'e kolonisaasje fan it gebiet troch de blanken hearde Harbor Beach ta it wengebiet fan 'e Odjibwa- of Tsjippewa-Yndianen. Yn 1837 arrivearren de earste kolonisten, dy't in houtseagerij bouden. De delsetting dy't dêromhinne ûntstie, kaam yn 1855 Barnettsville te hjitten, mar waard letter omneamd ta Sand Beach. Yn 1899 waard besletten om 'e namme Harbor Beach oan te nimmen, om't men bang wie dat der by bûtensteanders in yndruk ûntstean soe dat der oars neat as sân yn it plakje te finen wie. Yn 1910 krige Harbor Beach stedsrjochten.
Grutte Tsjerke (Elburch)
De Grutte Tsjerke is in tsjerkegebou fan de herfoarme gemeente fan Elburch, provinsje Gelderlân.
Ansible
De term waard yn 1966 foar it earst brûkt troch de Amerikaanske skriuwster Ursula K. Le Guin, yn har science fiction-roman Rocannon's World. It is in gearlûking fan it Ingelske wurd answerable, dat "beäntwurdber" betsjut, mei't it apparaat de brûkers by steat steld om binnen in reedlike tiid antwurden te krijen op harren boadskippen, sels as sawol boadskip as antwurd ynterstellêre ôfstannen ôflizze moatte. Yn it boek The Dispossessed, út 1974, ek fan Le Guin, wurdt ferteld oer de útfining fan 'e ansible. It idee efter de ansible en de namme fan it apparaat binne sûnt liend troch in protte oare science fiction-skriuwers, wêrûnder Orson Scott Card, Elizabeth Moon en Kim Stanley Robinson.
Harbor Beach (Michigan)
Demografy
Neffens gegevens fan 'e folkstelling fan 2010 wie doe fan 'e befolking fan Harbor Beach 22,7% âlder as 65 jier en 20,4% jonger as 18 jier. Fierders bestie 60,1% fan 'e húshâldings út ien persoan, wylst yn 2000 15,1% fan 'e befolking ûnder de earmoedegrins libbe, ynkl. 24,8% fan 'e leeftydskategory ûnder de 18 jier. Wat de etnyske opbou fan 'e befolking oangiet, dy wie yn 2010 sa: 95,8% blanken; 1,1% Aziaten; 0,6% Latino's; 0,4% Yndianen; 0,2% swarten; en 1,9% oaren of fan mingd etnysk komôf.
Ansible
Yn 'e reäliteit is der op dit stuit sels gjin teoretyske manear om in ansible te bouwen, mar de hjoeddeistige kennis fan 'e natuerkunde slút de mooglikheid fan sa'n apparaat ek net alhiel út. Neffens de spesjale relativiteitsteory soe sa'n masine dan lykwols yn 'e praktyk berjochten fan 'e takomst nei it ferline ferstjoere, wat foar swierrichheden soargje kin yn 'e wet fan oarsaak en gefolch. Dêrom binne saakkundigen fan betinken dat it prinsipe fan 'e ansible úteinlik ûnmooglik blike sil.
Grutte Tsjerke (Elburch)
Skiednis
Op 18 juny 1397 joech de biskop fan Utert, Frederik fan Blankenheim, permisje om mei de bou fan in nije tsjerke yn Elburch útein te setten. De bou wie net sa deeglik en al yn 1448 wie in grutte ferbouwing nedich om it teloargean fan it gebou tefoarren te kommen. De weropbou fan de trijeskepige tsjerke hat yn alle gefallen noch oant 1465 duorre. Letter waarden de tsjerke ferboud ta krústsjerke en in sakristy tafoege.
Fadrique Álvarez de Toledo, 4e hartoch fan Alva
Fjildhear yn 'e Nederlannen
De earste Hollânske stêd dy't mei de Spaanske metoaden yn 'e kunde kaam, wie Naarden, dat gjin ferset bea, mar dêr't nei de oankomst fan it Spaanske leger op 1 desimber dochs it meastepart fan 'e boargers by it Bloedbad fan Naarden fermoarde waard. Op 11 desimber sloech don Freark mei syn leger belis foar Haarlim. Dat wie de swakste fan alle Hollânske stêden, en de ferwachting wie dan ek dat it gau falle soe. Mar dat rûn oars: it Belis fan Haarlim waard in útputtingsslach dy't sân moannen duorre. Doe't de úthongere stêd him úteinlik op 13 july 1573 oerjoech, liet don Freark hast it hiele Steatske garnizoen fermoardzje, en dêropta nochris 300 foaroansteande Haarlimske boargers.
Grutte Tsjerke (Elburch)
Skiednis
De tsjerke wie yn de katolike tiid oan Sint-Nikolaas wijd. Mei in byldestoarm yn 1566 tsjinne de reformaasje yn Elburch oan. Fan ôf likernôch 1580 waard de tsjerke definityf in protestantsk gebou. Ut de tiid fan foar de reformaasje datearje noch it koerhek en twa koarbanken.
Yn it rampjier 1672 fernielden bûtenlânske troepen de tsjerke. Ek natoergeweld soarge foar grutte skea, yn 1693 waard by swier waar de hege spits op toer troffen troch de bliksem. Letter waard besocht om de spits wer op te bouwen mar troch brek oan jild kaam der neat fan de plannen telâne.
Ek de Frânske Revolúsje brocht fernielings. Op 30 maaie 1795 stiften Ingelske soldaten brân yn de tsjerke. Njonken de wapenbuorden moast ek it tsjerkemeubilêr der oan leauwe. It oargel waard ferneatige en de pipen stikken slein. Yn 1797 waarden de noch besteande fresko's oan de muorren en it ferwulft oerfarve mei in wite kalklaach.
De tsjerke waard tusken 1970 en 1975 fan bûten en fan binnen restaurearre. By dy restauraasje waarden ek de oerkalke fresko's foar it ljocht helle.
Oargel
Yn 1821 waard oan de Dútske oargelbouwer G.H. Quellhorst de opdracht jûn om in nij oargel foar de tsjerke te bouwen, dat op 11 april 1825 oplevere waard. Sûnt 1974 besit de tsjerke ek in koeroargel.
Fadrique Álvarez de Toledo, 4e hartoch fan Alva
Fjildhear yn 'e Nederlannen
Nei't er in rebûlje ûnder syn eigen soldaten delbêde hie, dy't al yn withoelang gjin soldij útbetelle krigen hiene, sette don Freark syn fjildtocht fuort mei it Belis fan Alkmar. Dat wie lykwols in folle sterkere stêd, en de befolking wie der wisberet dat harren it lot fan 'e Haarlimmers en Naardensters net treffe soe. Dêrtroch liek it derop dat don Freark syn foeterjende soldaten op 'e nij in winter op 'e romte om in Hollânske stêd hinne trochbringe moatte soene. Doe't de geuzen de diken trochstieken en de Spaanske legerkampen der ek noch ûnder strûpten, joech don Freark it oer. Hy liet it belis ôfbrekke en loek him werom op Amsterdam, dat trou bleaun wie oan 'e Spaanske kening. Syn heit wie min te sprekken oer dy weromtocht, om't er wist dat don Freark oan it Keninklik Hof fan Filips II dochs al op in minne namme lei. Dizze nederlaach, want dat wie it úteinlik, koe it spul allinnich noch mar minder meitsje.
Lêste jierren en dea
De lêste tsien jier fan syn libben rekke don Freark lichaamlik almar fierder yn 'e minnichte, in proses dat ynset wie nei syn weromkear yn Spanje yn 1573. Nei de dea fan syn heit, op 11 desimber 1582, urf er dy syn titels en besittings, en waard er de fjirde hartoch fan Alva. Dat wied er persiis ien jier, mei't er sels op 11 desimber 1583 kaam te ferstjerren, yn 'e âlderdom fan 46 jier. Syn houlik mei María de Toledo bleau, krekt as syn eardere beide houliken, sûnder bern, en sadwaande waard er opfolge troch syn omkesizzer Antonio Álvarez de Toledo, 5e hartoch fan Alva.
Doornspijk
Doornspijk is in doarp yn de gemeente Elburch yn de provinsje Gelderlân. Oant 1974 wie it noch in selsstannige gemeente.
Skiednis
Op 1 jannewaris 1974 waard Doornspijk as gemeente opheft en yndield by Elburch.
Tsjerke
Doornspijk is in tsjerklik plak. It doarp hat in tal tsjerken, wêrfan't de grutste gemeente de hersteld herfoarmd is.
Natoer
It doarp leit yn in agrarysk greidelânskip. Súdlik fan it doarp leit de Doornspijkster heide mei in sânferstowing en in boskgebiet. Noardwestlik fan it doarp lei de Feluwemar. Regelmjittich wurde dêr seldsume wetterfûgels sjoen, lykas kranen en flamingo's.
Lena (rivier)
De Lena (Russysk: Лена; Jakûtsk: Улахан-Юрях, Ulachan-Jurjach) is in rivier yn Siberië fan sa'n 4400 km langte en dêrmei ien fan de langste rivieren op ierde. De rivier ûntspringt bewesten de Baikalmar op in hichte fan 1.640 meter en streamt yn haadsaak nei it noarden nei de Laptevsee, dy't in part fan de Noardlike Iissee is.
By de útmûning is in grutte delta ûntstien. De Lenadelta is mei in oerflak fan 45.000 km² de op trije nei grutste rivierdelta yn de wrâld, grutter as de Nyldelta. De delta is sa'n sân moannen yn 't jier beferzen tûndra. In part fan de delta is in beskerme natuergebiet.
De grutste sydrivieren fan de Lena binne de Aldan en de Viljoej, dy't relatyf ticht byinoar, by Batamaj en Tas-Toemoes, yn de Lena útmûnje.
Namme
De measte learden binne it der oer iens dat de namme 'Lena' ôflaat is fan it oarspronklike Ewinske wurd Elyu-Ene, wat 'de Grutte Rivier' betsjut.
Nasjonaal Park De Lauwersmar
It Nasjonaal Park De Lauwersmar (Nederlânsk: Nationaal Park Lauwersmeer) is in nasjonaal park yn it Lauwersmargebiet dat dielen fan Fryslân en Grinslân omfiemet. It beslacht likernôch 60 km² en bestiet sûnt 2003. It Nasjonaal Park De Lauwersmar is tagonklik foar besikers.
Beskriuwing
Nei de ôfsluting fan 'e Lauwerssee, yn 1969, binne de heechleine seeboaiems (it Waad) yn it nije Lauwersmargebiet drûch kommen te stean. Yn 'e earste jierren binne grutte dielen dêrfan frijwol oan har lot oerlitten, sadat de natoer der syn gong gean koe. Dêrby gie it benammen om lân beëasten de wei fan Sâltkamp nei Lauwerseach. It Nasjonaal Park De Lauwersmar hat oer it generaal in iepen karakter, útsein de Ballastplaatbosk yn it noarden, dy't súdeast fan Lauwerseach leit, en de Simmerhûsbosk yn it suden, yn 'e neite fan 'e Dokkumer Nije Silen.
Tsjintwurdich binne grutte dielen fan 'e Ballastplaat, de Rêch, de Sennerplaat, de Blikplaat, de Iezumakeech, de Hoeke fan Bant en it nijfoarme eilân de Skoenderbult net mear tagonklik om 'e natoer dêr te beskermjen. De mar sels is foar it meastepart wol befarber, mar ferskate wetters kin men inkeld mei spesjale tastimming opfarre; dêrby giet it om Efter de Swarten, it Hoarnske Gat, de Flinterbalch, it Jaap Deensgat, de Babbeler, it Simonsgat en it Blikplaatgat.
Floara en fauna
It Nasjonaal Park De Lauwersmar is in ferbliuwplak foar sawol stân- as trekfûgels, lykas de sljochtfalk (Falco peregrinus), de reade skries (Limosa lapponica) en de leppelbek (Platalea leucorodia). Winterdeis strike der in protte guozzen del. Op 'e Iezumakeech stiet in fûgelsjochhutte. In bysûnder diel fan it nasjonaal park is it saneamde Lân fan Juffer Ali, súdlik fan Lauwerseach, dat ferneamd is nei in meiwurkster fan Rykswettersteat dy't dêr yn 'e 1980-er jierren ûndersyk die nei floara en fauna. Yn dat gebiet groeie in protte orchideeën.
Dark Sky Park
Yn 2016 hat de International Dark Sky Association it Nasjonaal Park De Lauwersmar útroppen ta it twadde Dark Sky Park fan Nederlân. Parken mei dy kwalifikaasje binne gebieten yn 'e wrâld dêr't it nachtlik tsjuster optimaal ta syn rjocht komt. Minsken binne der nachts ek wolkom om fan it tsjuster te genietsjen. (It earste Dark Sky Park fan Nederlân wie de Boskplaat.)
Rotondetsjerke (De Westereen)
De Rotondetsjerke wie de grifformearde tsjerke en letter ien fan de twa PKN-tsjerken yn De Westereen.
De tsjerke waard boud yn 1963 en ferfong in âlder gebou út 1942, doe't de grifformearde gemeente yn De Westereen ynstitúsjonearre waard. Foar dy tiid moasten de grifformearden foar de tsjinst nei Twizelerheide.
Mei de fúzje fan de Herfoarme en Grifformearde Tsjerke krige de nije PKN-gemeente yn De Westereen twa tsjerken, dy't tichteby inoar leine. It ûnderhâld fan de twa tsjerken waard foar de PKN-gemeente fan likernôch 1450 leden te djoer en dêrom ferkocht de gemeente yn 2016 de Rotondetsjerke oan in boubedriuw, dy't tusken de muorren fan de tsjerke apparteminten boude.
Om de eardere herfoarme Toertsjerke (letter omdoopt ta "Ferbiningstsjerke") geskikt te meitsjen foar de gruttere PKN-gemeente waard yn 2017 útein set mei in grutte útwreiding en ferbouwing ta in modern multifunksjoneel kompleks. Nei de foltôging dêrfan waard op snein 16 septimber 2018 foar it lêst yn in folle Rotondetsjerke de lêste tsjinst holden.
It is net bekend wat der mei it Koch-oargel fan de Rotondetsjerke bard is.
Bommesmiter
Skiednis
It earste bombardemint dat útfierd waard troch in fleanmasine, fûn yn 1911 plak, ûnder de Italjaansk-Turkske Oarloch, doe't in Italjaanske piloat bommen útsmiet boppe Osmaanske stellings yn wat no Lybje is. Yn 'e Earste Wrâldoarloch (1914-1918) waarden loftbombardeminten foar it earst op gruttere skaal ynset. Yn 't earstean waarden bommen dêrby troch piloaten mei de hân út 'e fleanmasine smiten, mar tsjin 'e ein fan 'e oarloch waarden de earste, spesjaal foar it útfieren fan loftbombardeminten ûntwurpen fleanmasines boud. Dat wie it ûntstean fan 'e bommesmiter. (Ek seppelins waarden doedestiden trouwens brûkt foar it útfieren fan loftbombardeminten.) Yn it Ynterbellum ferrûn de ûntwikkeling fan 'e bommesmiter fluch, en tsjin 'e tiid dat yn 1939 de Twadde Wrâldoarloch útbriek, wie it in klasse fleanmasines wurden dy't him dúdlik ûnderskate fan 'e fluggere en better maneuvrearbere jachtfleanmasine.
Soarten bommesmiters
Strategyske bommesmiters hawwe ornaris wol in beskate foarm fan ôfwargeskut, lykas in boardkanon, mar se binne relatyf grut, en loch en traach, en net ûntwurpen om loftgefjochten mei oare fleanmasines oan te gean. Fral op yndividuele misjes binne se kwetsber foar fijannige jachtfleanmasines. As de oanwêzichheid dêrfan ferwachte wurdt, moatte strategyske bommesmiters dan ek eskortearre wurde troch eigen jachtfleanmasines, dy't de oanfallen fan 'e fijân ôfslaan moatte.
Hans van Ek
Hans van Ek (Blije, 11 april 1901 - Burgum, 18 septimber 1977) wie in Nederlânske politikus fan de ARP.
Hy wurke as kommys by de gemeentesekretary fan Wymbritseradiel ear't er yn 1935 beneamd waard ta boargemaster fan Schoonebeek, yn Drinte. Fan 1941 oant 1945 waard yn dy gemeente ferfongen troch NSB-boargemaster Geert Bisschop. Nei de oarloch kaam er werom as boargemaster fan Schoonebeek. Yn 1950 waard er boargemaster fan de gemeente Achtkarspelen en bleaun dat oant syn pinsjoenearring yn 1966.
J.M. Barrie
Sir J.M. Barrie, 1e baronet (folút: James Matthew Barrie; Kirriemuir, 9 maaie 1860 – Londen, 19 juny 1937) wie in Skotsk berneboeke-, roman- en toanielskriuwer dy't it bekendst waard as de geastlike heit fan it wrâldferneamde personaazje Peter Pan. Hy waard berne en oplaat yn Skotlân, mar ferfear letter nei Ingelân, dêr't er yn Londen in stikmannich súksesfolle romans en toanielstikken skreau. Hy mette dêr ek it gesin Llewelyn Davies, wêrfan't de soannen him ynspirearren ta it skriuwen oer de magyske aventoeren fan in jonkje yn Kensington Gardens yn The Little White Bird. As ferfolch dêrop ûntstie yn 1904 Peter Pan, or The Boy Who Wouldn't Grow Up, in toanielstik oer in nea âlder wurdende jonge en in gewoan famke dat Wendy hjit, dy't aventoeren belibje op it magyske eilân Neverland.
Jonkheid en oplieding
Barrie waard yn 1860 berne yn Kirriemuir, yn 'e Skotske krite Angus, as de soan fan David Barrie, in wever, en dy syn frou, Margaret Ogilvy, dy't al mei acht jier húsfrou wurden wie nei it ferstjerren fan har eigen mem. Hy wie it njoggende bern fan tsien, hoewol't twa fan 'e âldere bern al ferstoarn wiene ear't er te wrâld kaam. Barrie waard grutbrocht yn in konservatyf kalvinistysk fermidden. Doe't er seis jier wie, kaam syn âldere broer David, de leafling fan syn mem, op 'e dei foar syn fjirtjinde jierdei om by in ûngemak by it reedriden. Syn mem wie alhiel te lider slein, mar se putte treast út it feit dat har deade soan altyd in jonge bliuwe en nea grut wurde en har ferlitte soe.