cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Medellín
Skiednis
Yn de iere 21e iuw krige de ekonomy fan de stêd in nije oantrún, mei it bouwen fan it stelsel fan de Metro fan Medellín, makke it meitsjen fan ûntwikkelingsprojekten makliker, ferbettere de feiligens en ferbettere it ûnderrjocht. De stêd wurdt ynternasjonaal sjoen as in populêr plak foar saken en toerisme.
Klimaat
It waar yn Medellín is oer it gânse jier hinne waarm, mei inkeld wat skommelings yn de temperatuer. Medellín hat in tropysk reinwâldklimaat. Om't Medellín 1500 meter boppe seenivo leit, is it klimaat dêre net sa waarm as op oare plakken dy't op deselde hichte fan de evener ôf lizze. Om't it op dy hichte, en ek yn it Andesberchtme leit, hat it klimaat suver mear fan in subtropysk as fan in tropysk klimaat. De trochsneed temperatuer is 22 °C, en om't it tichte by de evener leit, is de temperatuer it jier troch frij gelyk. Temperatueren kinne skommelje tusken 15 en 30 °C. Om it noflike klimaat, wurdt Medellín wol oantsjutten as La Ciudad de la Eterna Primavera (de stêd fan de ivige linte). Om't de stêd yn in delling leit, en de bûtenwiken op 'e oprin fan de bergen lizze, kin it dêr justjes koeler wêze.
Rebild (gemeente)
Rebild is in Deenske gemeente yn regio Nordjylland. Om de gemeente hinne lizze de gemeentes Aalborg, Vesthimmerland en Mariagerfjord.
De gemeente Rebild waard op 1 jannewaris foarme troch de gearfoeging fan de trije gemeentes Støvring, Skørping en Nørager.
Yn de gemeente lizze de ferneamde natoergebieten Rebild Bakker en Rold Skov.
Olle Widde
De Olle Widde is in nôtmûne yn it westlike diel fan it doarp Ten Post, ek bekend ûnder de namme Kröddeburen, yn de provinsje Grinslân.
Skiednis
De mûne waard foar 1828 boud. Neffens de Histoaryske Feriening fan Ten Post en omkriten waard de mûne al yn 1812 boud. Earder hat op it plak in standermûne út 1616 stien. It is de âldste noch besteande rûne mûne fan Grinslân. Oant 1927 die de mûne ek as pelmûne tsjinst.
Tsjin it ein fan de jieren 1980 wie de mûne tige brekfallich. De doedestiidske gemeente Ten Boer stelde ta behâld in oername troch de Stifting Grinslânske Mûnen út. As de stifting dat wegere soe de gemeente de fergunning foar sloop ôfjaan. Op 4 july 1990 kocht Th.H.D. Meijer út Ten Post de mûne oan. Yn opdracht fan Meijer waard de mûne tusken 1991 en 1994 restaurearre. De eigner ferstoar yn 2009 en de mûne waard doe oankocht trocht in partikulier, dy't njonken de mûne yn it moundershûs in restaurant iepene. Sûnt 2011 is de mûne wer hielendal mealree.
De mûne tanket syn namme oan de wite kleur. In frijwillige mûnder lit de mûne regelmjittich draaie.
Beskriuwing
De Olle Widde is in rûne stellingmûne. De mûne hat lang selsswichting hân, mar by de lêste restauraasje hawwe de wjukken wer âld-hollânsk hekwurk. De flecht fan de wjukken is 18,50 meter.
Weil (rivier)
De Weil is in 46,6 km lange sydrivier fan de Lahn. Hy ûntspringt tusken de Großen Feldberg en de Kleiner Feldberg op 740 m. yn de Taunus en mûnet út yn de Lahn, sa'n 50 kilometer ûnder Weilburg.
Njonken de rivier leit in fyts- en kuierpaad, dat de gemeenten Schmitten, Weilrod, Grävenwiesbach, Weilmünster, Weinbach en Weilburg mei elkoar ferbynt.
Chor Virap
Chor Virap is in beafeartssintrum om't Gregoarius de Ferljochter dêr troch Armeenske kening Tiridates III foar sa'n 14 jier finzen set waard. Gregoarius waard dêrnei de religieuze mentor fan de kening en tegearre lieden hja de ynfiering fan it kristendom yn it lân. Yn 301 waard Armeenje it earste kristlike naasje fan 'e wrâld.
Om Gregoarius te earen liet katolikos Nerses III, dy't fanwegen de grutte bouwaktiviteit ûnder syn lieding de bynamme "de Bouwer" krige, yn 642 op it plak in kapel (Sûrb Gevork) bouwe. Troch de iuwen hinne waard dy kapel hieltyd wer opboud.
Yn 1662 waard by de ruïne fan de âlde kapel in gruttere tsjerke boud, dy't de namme fan de Hillige Mem fan God krige (Sûrb Astvatsatsin). Ut dy tiid datearje ek de oare kleastergebouwen.
Yn de tsjerke wurde regelmjittich tsjinsten holden. It is ien fan de meast besochte beafeartsplakken fan Armeenje.
Op 26 juny 2016 besocht paus Fransiskus op syn reis troch Armeenje it kleaster.
Josef Kramer
Josef Kramer (München, 10 novimber 1906 - Hamelen, 13 desimber 1945) wie in Dútsk konsintraasjekampkommandant yn Natzweiler-Struthof, Auschwitz-Birkenau en Bergen-Belsen.
Kramer sleat him yn 1933 by de SS oan en gie yn ferskate konsintraasjekampen oan 't wurk. Yn 1945 wiene der yn Bergen-Belsen, it lêste kamp dêr't er kommandant fan wie, by de befrijding fan dat kamp goed 50.000 mensen. De alliearden fûnen dêr mear as 13.000 stoflike omskotten.
Josef Kramer waard ûnder de Bergen-Belsen prosessen op 17 novimber 1945 troch in Britske militêre rjochtbank yn Lüneburch ta de dea feroardield en yn de finzenis fan Hamelen op 13 desimber 1945 middels de galge eksekutearre. It fûnis waard útfierd troch de ferneamde Ingelske beul Albert Pierrepoint.
Haritsjavank
Haritsjavank (Armeensk: Հառիճավանք) is in Armeensk kleaster út de 7e iuw. It kleaster stiet by it doarp Haritsj (Հառիճ) yn de provinsje Sjirak fan de Republyk Armeenje. It doarp leit 3 kilometer súdeastlik fan de stêd Artik.
Skiednis
Haritsjavank is ien fan de grutste en bêst bewarre kleasters fan Armeenje. Alhoewol't it jier fan oprjochting ûnbekend is, foel de stifting mooglik gear mei de bou fan de earste tsjerke yn de 7e iuw. Oan it ein fan de 12e iuw waard in nije tsjerke boud en krige it kompleks ferdigeningsmuorren en in tal nije tsjinstromtes.
De privileezjes fan de foarsten droegen by oan de ûntwikkeling fan it kleaster as in kultureel en fernijend sintrum fan it midsiuwske Armeenje. Oan it ein fan de 12e en begjin fan de 13e iuw waarden der twa monumintale narteksen boud fan grutte stiennen, guon mei in ôfmjitting fan 3,5 meter.
Yn de iuwen dêrnei fûnen der meardere rekonstruksjes plak en waarden der kapellen en oare gebouwen byboud. Foaral yn de twadde helte fan de 19e iuw ûndergyng it kleaster in grutte ferbouwing doe't it yn 1850 de simmerresidinsje waard fan de Katolikos fan Edzjmiatsin. Der fûn in noardlike útwreiding plak dy't ek in muorre mei tuorren krige. Nije gebouwen waarden tafoege lykas kantoaren, in refter mei in keuken en in bakkerij, in skoalle en ferbliuwen foar muontsen, in herberch, winkels en skuorren foar it fee. Ek krige it kleaster in plantekas. It kleaster hat oars as wênst gjin tsjerkhôf.
Tsjerken
It âldste gebou fan it kleasterkompleks is de 7e iuwske Gregoariustsjerke (Sûrb Grigor), dy't boud is ûnder de arsjitekturale ynfloed fan de Jehannes de Dopertsjerke fan Mastara. De Gregoariustsjerke is in sintraalbou mei oan eltse side in like grutte apsis dy't fan binnen healrûn en fan bûten fiifhoekich is. Tsjin it ein fan de 12de iuw waard súdlik fan de Gregoariustsjerke in gavit (in soarte fan narteks) tafoege, tsjintwurdich in ruïne. Noardlik waard in noch besteande yn 1224 gavit oanboud. De haadtsjerke is de Mem Gods-tsjerke (Sûrb Astvatsatsin), dy't yn 1201 boud waard.
Súdwestlik fan it kleaster stiet op in steile rots in kapel. In ierdskodding hat de rots losskuord, sadat it gebou tsjintwurdich net sûnder klimtechnyk tagongklik is.
Wapen fan Noardeast-Fryslân
It wapen bestiet út in grien fjild, dat de ûnderste trijekwart fan in wapenskyld yn beslach nimt, belein mei in seispuntige stjer fan goud. Boppe it griene fjild hat it wapen twa horzontale banen fan gelikense hichte, de boppeste blau en de ûnderste goud, dy't faninoar skaat wurde troch in weagjende line. It skyld is dutsen troch in mei fonkelstiennen fersierde kroan fan trije blêden en twaris trije pearels.
De betsjutting fan de heraldyske eleminten is sa. It griene fjild slacht op it agraryske karakter fan Noardeast-Fryslân. It blau stiet foar de Waadsee en de Lauwersmar en de goudene baan ferwiist nei de seediken. De weagjende skieding tusken blau en goud moat útbyldzje dat it om 'e skieding tusken lân en wetter giet. De seispuntige stjer is in elemint dat oernommen is út 'e wapens fan 'e trije fúzjegemeenten (it wapen fan Kollumerlân hie in reade stjer, dat fan Dongeradiel omfette trije goudene stjerren, en it wapen fan Ferwerderadiel bestie út sân goudene stjerren op in blau fjild). Histoarysk waard de seispuntige stjer troch de einierde boerestân fiert as teken fan macht en oansjen. De kroan boppe it wapenskyld is in saneamde gritenijkroan, dy't oernommen is út de wapens fan Kollumerlân en Dongeradiel.
Mira's Last Dance
Mira's Last Dance is in fantasy-novelle fan 'e hân fan 'e Amerikaanske skriuwster Lois McMaster Bujold. De titel betsjut: "Mira's Lêste Dûns". It boek fertelt it ferhaal fan 'e mei in ynderlike demon bejeftige jonge tsjoender Penric, dy't mei twa selskipslju út it lân Cedonia sjen moat te ûntsnappen wylst se hjitfolge wurde troch de autoriteiten. Mira's Last Dance makket diel út fan Bujold har gruttere romansearje The World of the Five Gods, en is in ferfolch op fjouwer eardere novelles dy't de auteur yn 'e rige Penric and Desdemona skreau. Yn 'e ynterne gronology fan 'e rige giet Mira's Last Dance daliks troch dêr't Penric's Mission ophold. De novelle waard yn 2017 publisearre as e-boek, en kaam yn 2018 yn in hardcoveredysje út by de útjouwerij Subterranean Press, yn Burton (Michigan), mei in omslach makke troch Lauren Saint-Onge. Yn 2020 waard Mira's Last Dance yn 'e mande mei Penric's Mission en The Prisoner of Limnos, werpublisearre yn 'e omnibus Penric's Travels, dy't útkaam by Baen Books.
Ynhâld
Yn it foargeande diel fan 'e rige, Penric's Mission, wie Penric troch syn nije master, de aartsprelaat fan Lodi, útliend oan 'e hartoch fan Lodi, dy't him op in oerseeske misje nei Cedonia ta stjoerde, in lân dêr't Lodi mei op foet fan oarloch ferkearde. It doel wie om kontakt op te nimmen mei generaal Adelis Arisaydia, dy't mooglik oerrinne woe nei Lodi. Doe't Penric lykwols yn 'e Cedonyske havenstêd Patos oankaam, waard er daliks finzen set. Doe die bliken dat de hiele briefkerij tusken Adelis en de hartoch fan Lodi beävensearre wie troch de fijannen fan 'e generaal, dy't dêrmei in reden skeppe woene om Adelis foar ferrie te feroardieljen. De generaal waard blyn makke troch siedende jittik yn syn eagen te jitten. Mar Penric ûntsnapte en wist mei syn tsjoenderij Adelis te genêzen, wêrnei't er mei de generaal en dy syn suster Nikys, in widdo, dat út flechte nei de grins mei it hartochdom Orbas. Underweis rekken Penric en Nikys fereale opinoar. It boek einige mei in konfrontaasje wêrby't de trije flechtlingen ôfweefden mei harren efterfolgers.
Mira's Last Dance begjint fuort dêrnei, as Penric, Nikys en Adelis harren in pear dagen beskûlhâlde yn 'e oanswettende delling, dêr't se ûnderdak fine by ferskate boerespultsjes efterinoar. Uteinlik bedarje se yn it stedsje Sosie, dêr't se de nacht hoopje troch te bringen yn 'e pleatslike timpel. Dat draait lykwols op neat út om't de timpel it toaniel is fan in plechtichheid dy't de hiele nacht duorje sil. Mei't se gjin jild mear hawwe, moatte de trije flechtlingen in oar plak sjen te finen dêr't se sliepe kinne sûnder dat se derfoar hoege te beteljen. Op harren omdoarmings troch it stedsje binne se der jûns let tsjûge fan dat in pear soldaten, leden fan it pleatslike garnizoen, wegere wurdt oan 'e doar fan in bordeel om't dêr in útbraak fan skamlûs hearsket dêr't de hoeren earst fan ôf sjen moatte te kommen. As de soldaten har ôfjûn hawwe, biedt Penric syn tsjinsten oan: in gaosdemon lykas Desdemona jout oanhâldend gaos ôf, in soarte fan byprodukt fan har tsjoenderij, en it útrûgjen fan ûngedierte is in teologysk ferantwurde manear om fan sokke gaos ôf te kommen sûnder dat der skea troch oanrjochte wurdt. Yn ruil foar syn tsjinsten betinget Penric dat hy, Adelis en Nikys yn it bordeel oernachtsje meie.
Wylst hja yn it bordeel ferbliuwe, betinke de trije flechtlingen hoe't se de swierbewekke grinsoergong fan Cedonia nei Orbas passearje sille, dy't op tweintich myl ôfstân fan Sosie leit. Mei help fan madam Zihre makket Penric syn lange hier dûnkerder en stekt it op, om himsels dan yn frouljusklean te klaaien. As Nikys en Zihre mei him klear binne, sjocht er derút as in kreaze frou. En sa beweecht er him ek, mei de help fan Mira fan Adria, de 'ôfdruk' fan in eardere gastfrou fan Desdemona, dy't in ferneamd koertisane wie. De momkape bringt him lykwols yn 'e swierrichheden as generaal Egin Chadro, de kommandant fan it garnizoen fan Sosie, de folgjende jûns yn it bordeel komt en it mei him oanlizze wol. Mira, oan wa't Penric de behearsking fan syn lichem tydlik oerdroegen hat, seit lykwols tsjin Chadro dat se dat soarte wurk net mear docht, en dat se boppedat de regels hat.
Dêr foeget se, ta ôfgriis fan Penric, lykwols oan ta, dat se him miskien wol op in oare wize fan tsjinst wêze kin. Mira nimt generaal Chadro mei nei in aparte keamer, dêr't se oer him gear giet nei't se him mei sidene doeken fêstbûn hat. Wat der krekt bart, bliuwt ûndúdlik, hoewol't de oansleine Penric syn beide selskipslju der letter fan bewissiget dat er neat oanrekke hat dat er yn syn eardere wurkpaad as dokter by syn pasjinten net ek oanrekke. (Soks is no krekt de reden wêrom't demoanen ornaris fan frou op frou en fan man op man trochjûn wurde en net fan 'e iene sekse nei de oare.) Penric is lykwols noch it lulkst oer it feit dat Mira gjin betelling frege hat foar har tsjinsten. De oare deis, as Penric, Adelis en Nikys besykje te betinken hoe't se sûnder jild fierder sille, arrivearret der lykwols in klinkende ponge fan generaal Chadro. Penric ferwachtet sulver, mar de ponge blykt fol mei goudene muntstikken te sitten.
Mei dat jild kinne de trije flechtlingen in koets hiere dy't harren nei de grins ta riidt. Healwei wurde se byhelle troch generaal Chadro, dy't Mira efternei kommen is om har te freegjen mei him te trouwen. Nei't Penric him sa foarsichtich mooglik ôfwiisd hat, begeliedt de generaal harren koets nei de grins, mei as gefolch dat Penric, Adelis en Nikys sûnder swierrichheden Cedonia ferlitte kinne. Yn Orbas reizgje se nei de haadstêd Vilnoc, dêr't Penric de oaren meinimt nei de pleatslike kapittelseal fan 'e Oarder fan 'e Bastert. Dêr kinne se har waskje en liene se nije klean. As se neitiid harren opwachting meitsje oan it hof fan hartoch Jurgo fan Orbas, wurde se mei iepen earms ûntfongen. Adelis kriget daliks in plak yn it leger fan Orbas oanbean, wylst Nikys as hofdame fan ien fan 'e dochters fan 'e hartoch oannommen wurdt. Dêrmei liket Penric syn misje, om Adelis mei werom te bringen nei Lodi, foargoed mislearre. Wat slimmer is, ek syn hope op in relaasje of moogliks sels in houlik mei Nikys liket op 'e non te rinnen. Troch de hiele episoade mei Mira hat Nikys nammentlik foar it ferstân krigen dat se troch in relaasje mei Penric oan te knoopjen, ek in relaasje mei Desdemona, Mira en njoggen oare froulju begjinne sil, om oer de liuwinne en de merje mar te swijen. Dêr is se begryplikerwize huverich foar, en as Penric syn hân oerspilet en har freget om mei him te trouwen, wiist se him ôf. [It ferhaal giet fierder yn The Prisoner of Limnos.]
Fanfiksje
Fanfiksje is in foarm fan fiksje besteande út ferhalen dy't skreaun binne troch fans oer personaazjes út it (oarspronklike) wurk fan in oare auteur. Sokke ferhalen borduerje dus fuort op in earder wurk, en mei't se mar komselden op oanfraach fan 'e oarspronklike auteur of dy syn útjouwer makke wurde, kinne se yn 'e regel fanwegen problemen op it mêd fan auteursrjochten net op 'e normale manear útjûn wurde. Lykwols hat dit ferskynsel him sûnt de komst fan it ynternet, dat de fersprieding fan sok materiaal boppemjitte folle makliker makke hat, ta in tige populêre foarm fan skriuwwurk ûntjûn. Reäksjes fan 'e oarspronklike auteurs en harren útjouwers op it ferskinen fan fanfiksje kinne útinoar rinne fan oanmoediging oant lulkens of in stap nei de rjochter.
Aleksej Mûsin-Pûsjkin
thumb|180px|Greve Mûsjin-Pûsjkin, 1794 Skilder: [[Johann Baptist von Lampi ]] Aleksej Ivanovitsj Mûsin-Pûsjkin (Russysk: Алексей Иванович Мусин-Пушкин) (Moskou, 27 july 1744 – Sint-Petersburg, 13 febrewaris 1817) wie in Russysk steatsman, histoarikus en keunstsamler. Fan 1791 oant 1797 wie er opperprokureur fan de Hilligste Regearjende Synoade. Yn 1797 krige er de titel fan greve.
Mûsin-Pûsjkin waard yn it foarste plak bekend as de ûntdekker fan in tal Aldrussyske teksten, benammentlik it 'Igorliet' (12e iuw), de 'Nestorkronyk' (tolfde iuw), de 'Laurentiuskroniken' (rinnend fan 898 oant 1294) en de âldste ferzjes fan de Zadonsjtsjina ('It gebiet foarby de Don-rivier', 14e iuw). Moesin-Poesjkin die syn wichtichste manuskripten op yn 1793 fia in gesant dy't him in bondel âlde hânskriften ferkocht. Syn hiele bibleteek, mei ûnder oaren it orzjinele manuskript fan it Igorliet, gie ferlern yn de brân fan Moskou (1812) ûnder de Russyske fjildtocht fan Napoleon.
Fanfiksje
It ierst bekende gefal fan fanfiksje die him foar nei't Samuel Richardson yn 1740 syn roman Pamela, or: Virtue Rewarded útbrocht hie; neitiid ferskynden der ferskate ûnautorisearre wurken fan oaren dy't fertelden hoe't it de haadpersoan fergie nei ôfrin fan 'e foarfallen yn it orizjinele boek. In personaazje dat in bûtenwenstige protte fanfiksje oproppen hat, is de detektive Sherlock Holmes, in personaazje dat oarspronklik betocht waard troch de Britske skriuwer sir Arthur Conan Doyle. Fanfiksje as modern fenomeen ûntstie yn 1967, doe't der in spesjaal tydskrift foar sok wurk (in saneamd fanzine) oprjochte waard mei as titel Spockanalia, foar ferhalen fan fans oer de personaazjes út 'e populêre science fiction-tillefyzjesearje Star Trek.
Kok
In kok (meartal: koks) is immen dy't foar syn berop itensiedt. In froulike kok is in kokkinne. Soms wurde de termen 'kok' en 'sjef' (of sjefkok) as synonym brûkt, mar yn in profesjonele koken betsjutte dy nammen net itselde. In kok hat yn 'e regel in koksoplieding folge, en kin wurkje yn in restaurant, in hotel-restaurant, in bistro, op in skip, yn in kazerne, by in cateringbedriuw, yn in soarchynstelling of yn 'e húshâlding fan in ryk of foaroansteand persoan, lykas (foarhinne) in grutgrûnbesitter of in steatshaad. Yn 'e hoareka hat in kok nea fêste wurktiden, om't men nea wit wannear't der in protte klanten komme en hoelang't dy sitten bliuwe. It berop fan kok omfiemet sadwaande in soad jûns- en wykeinwurk, mei net selden lange wurkdagen. Foarhinne hiet in kok yn oplieding in koksmaat of in koksjonge. Immen sûnder in profesjonele koksoplieding dy't gewoan graach itensiede (of kokkerelje) mei, wurdt wol in amateur-kok neamd.
Guon bekende koks binne:
Kaptein (skipfeart)
In kaptein is in seeman dy't oan board fan syn skip de heechstpleatste persoan is, en sadwaande as gesachfierder fungearret. Op lytsere boaten, benammen yn 'e binnenfeart, sprekt men ynstee ek wol fan skipper. De term 'kaptein' komt fan it Grykske wurd κατεπάνω, katepánō, dat letterlik "heechstpleatste" betsjut, en dat in rang wie yn it leger fan it Byzantynske Ryk. In kaptein is de einferantwurdlike foar alles dat op in skip bart. Hy fiert it befel oer de oare opfarrenden (de bemanning) en leit rekkenskip ôf oan 'e rederij en by de autoriteiten. Ek kin it foarkomme dat de kaptein de eigner fan it skip is; yn dat gefal is der dus gjin sprake fan in rederij.
Tsjerke fan Skraard
De Tsjerke fan Skraard oan de Skoallestrjitte yn Skraard is in ryksmonumint. It is ien fan de trije tsjerken fan de protestanske gemeente Skettens-Skraard-Longerhou.
Skiednis
De fan giele bakstien boude tsjerke fan Skraard is in romanogotyske sealtsjerke út de 13e iuw mei in rûn koer. De toer is âlder as de tsjerke en stamt út de 12e iuw. De toer is letter ferhege. Op ferskillende plakken binne der yn it muorrewurk fan it skip tichtmitsele finsters te sjen.
Yn 1410 fûn de pastoar fan Skraard in konsekrearre hosty mei bloedspatten op it alter. De preester soe mei de fikaris letter tsjûge west ha fan it blieden fan dy hosty. It wûnder makke fan Skraard yn de katolike tiid in beafeartsplak. Yn dokuminten fan tsjinpaus Johannes XXIII (troch de bisdommen Utert en Luik erkend) en paus Eugenius IV wurdt it bloedwûnder beskreaun. Minsken dy't nei de bycht en kommuny de tsjerke besochten en in finansjele bydrage oan de tsjerke joegen, krigen in ôflaat. Nei de reformaasje makken de protestanten koarte metten mei alle oantinkens oan it wûnder.
It is net bekend oan hokker patroanhillige de tsjerke oarspronklik wijd wie.
Ynterieur
Bysûnder oan de ynrjochting fan de tsjerke binne de wangen fan de oarspronklike banken. Se stamme noch út de tiid fan foar de reformaasje en binne fersierd mei fykwurk yn de styl fan de renêssânse.
Frysk hynder (liet)
''Frysk hynder' is in liet fan de Fryske sjongster Griet Wiersma. Yn dit sels skreaune liet bringt hja in oade oan it Frysk hynder. Griet Wiersma hie noch in âlde orkestbân lizzen mei in meldij. Doe’t har sweager him op in dei beklage dat der net in goed liet oer it Fryske hynder bestie skreau sy de tekst. It soe de trochbrek wurde fan har karriêre. Mei troch dit súkses stoppe se yn 2004 mei har berop as taksysjauffeur en gie foltiids de muzyk yn.
Mei dit liet helle Griet Wiersma yn 2002 it achtste plak yn de Top 40 fan Fryslân. Yn de Fryske Top 100 fan Omrop Fryslân kaam se dat jier binnen op in achtste plak, yn 2003 stie it liet op nûmer twa. Oant 2010 stie it nûmer alle kearen by de heechste tsien yn de Top 100.
Tsjerke fan Skraard
Ynterieur
De preekstoel oan de súdlike muorre datearret fan 1633. Ut deselde tiid stamme it doophek, in tal banken en in diel fan de lambrisearring. Ta oantinken fan de Aylva's binne der noch in rouboerd (1653), in hearebank en in tal sarken. Yn de toer hinget in klok dy't yn 1603 troch Willem Wegewaert getten waard.
Oargel
Martin Vermeulen út Woerden boude yn 1911 it oargel fan de tsjerke. It ynstrumint waard yn 1932 troch Bakker & Timmenga restaurearre en yn 1960 nochris.
Frysk hynder (liet)
Yn 2018 makke sjonger Jelle B. in nije ferzje fan it liet. Dit barde foar de muzykrubryk fan Fryslân Hjoed. Yn dy rubryk daget presintator en sjonger Raynaud Ritsma Fryske artysten út.
Kok (betsjuttingsside)
"Kok" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:
Max Schreck
thumb|225px|Max Schreck as Nosferatu op in tinkplaat yn Wismar Maximilian (Max) Schreck (Berlyn, 11 juny of 6 septimber 1879 - München, 19 febrewaris of 26 novimber 1936) wie in Dútsk akteur. Hy is it meast bekend fan syn rol as Greve Dracula/Greve Orlok yn de film Nosferatu, eine Symphonie des Grauens fan regisseur Friedrich Wilhelm Murnau út 1922.
Biografy
Der is betizing oer Schrecks wiere berte- en stjerdatum. Schreck krige syn toanieloplieding oan it Steatsteäter yn Berlyn. Hy hie syn debút yn Meseritz en Speyer, en toerde twa jier lang yn teäter yn Zittau, Erfurt, Bremen, Luzern, Gera, en Frankfurt am Main. Schreck tsjinne fan 1915 oant 1918 yn de Earste Wrâldoarloch.
Yn 1922 waard er hierd troch Prana Film foar harren earste en iennichste produksje, Nosferatu, eine Symphonie des Grauens, in fariaasje op de roman Dracula fan Bram Stoker. Om reden fan skeel mei de erfgenamten Stoker waard de fampier yn de film omneamd ta Greve Orlok.
Filmografy
In kar:
Slach by Altenesch
thumb|De „Hartwarder Friese“ thumb|Lewer dod as Sklav (Leaver dea as slaaf). Underboerd by de „Hartwarder Friese“ De Slach by Altenesch wie de beslissende slach yn de Krústocht tsjin de Stedingers yn Bûtjadingen. De fjildslach barde op 27 maaie 1234 yn Altenesch, in diel fan de hjoeddeiske gemeente Lemwerder, tsien kilometer noardwest fan Bremen.
Liffey
De Liffey (Iersk: An Life) is in rivier yn it easten fan Ierlân.
Slach by Altenesch
Skiednis
Yn de slach stiene de Stedinger boeren tsjinoer it krústochtleger fan Gerard II, de aartsbiskop fan Bremen, en syn bûnsmaten. It wie de ienige krústocht op it grûngebiet fan it hjoeddeistige Dútslân. De slach einige yn in oerwinning foar it leger fan de biskop.
Liffey
De Liffey streamt út it Wicklowberchtme (Wicklow Mountains) nei it westen, dêrnei rjochting noardeast troch Dublin en mûnet út yn de Baai fan Dublin. De rivier hat op dat plak 125 km ôflein. De wichtichste sydrivieren binne de Dodder, de Poddle en de Camac.
Slach by Altenesch
Earbetoan oan de sneuvele Friezen
Yn 1834 waard op it plak, dêr’t de slach 600 jier earder bard wêze soe, troch in pleatslike geastlike in jitizeren monumint oprjochte, wijd oan Sint-Fitus. Op it monumint stiet de tekst: ''Den im Kampfe für Freiheit und Glauben auf diesem Schlachtfelde gefallenen Stedingern. Am 27. Mai 1234 unterlag den mächtigen Feinden das tapfere Volk. Bolko von Bardenfleth, Thammo von Huntorp, Detmar vom Dieke fielen mit ihren Brüdern. Am Jahrestag der Schlacht 1834 geweihet von späten Nachkommen.''
Ut de tekst fan it monumint blykt dus in sympaty mei de Stedinger boeren. Dat blykt ek út it feit, dat yn Grollân, in stedsdiel fan Bremen dat oan de súdkant fan de Wezer leit en yn it eardere gebiet fan de Stedinger boeren, nei de boerelieders Bolko von Bardenfleth, Thammo von Huntorp en Detmar vom Dieke strjitten neamd binne, tichtby in strjitte dy’t ek wer Stedingsehre hjit.
It monumint krige al gau nei pleatsing de bynamme Stedingsehre.
Nazistysk kultusplak
It feit, dat de slach 700 jier lyn barde, waard troch de nazy's yn 1934 brûkt om yn it 10 km fan Altenesch lizzende Bookholzberg, gemeente Ganderkesee, ten suden fan Bremen, in "nazy-kultusplak" mei de namme Stedingsehre yn te rjochtsjen. Dat bestie út in iepenloftteäter, troch de nazy's Thingstätte neamd, dêr’t ûnder oare yn 1935 en 1937 foar it each fan tsientûzenen taskôgers saneamde Thingspiele holden waarden. Dat wiene toanielstikken, wêryn’t de deugden fan de Germaanske foarâlden, en yn it bysûnder de noarmen en wearden fan de Blut und Boden-ideology ferhearlike waarden. Yn 1939 wier der noch in nazistysk simmer-sinnewendefeest. Om it plak fan dit theater waard ek in doarp yn Ald-Dútske styl neiboud. Dêrfan gie de doarpstjerke yn de Twadde Wrâldoarloch troch in alliëard bombardemint ferlern. Nei 1945 bleau in diel fan it kompleks bewarre. It hiele terrein is, ta foarkomming fan ûnwinsklike besite troch benammen neo-nazy's, strang ferbean foar ûnbefoegden. Yn de gebouwen sit no ien fan de mear as 20 Dútske Berufsförderungswerke. In Berufsförderungswerk is in ynstelling, dêr’t lichaamlik en/of ferstanlik beheinden neffens in oanpast opliedings- en treningsprogramma oplieding krije foar in folweardich berop.
Liffey
De Liffey is in wichtige rivier yn Dublin en wie fan de Wytsingetiid ôf dé manier om de stêd yn te kommen. De Liffey is mei de rivier de Shannon ferbûn troch it Grand Canal en it Royal Canal. Tsjintwurdich is Dublin sletten foar grutte skippen en wurdt de rivier ek foar rekreaasje brûkt (fral roeie en kanofarre).
De meast ferneamde brêge oer de Liffey is de Ha'penny Bridge, de brêge dêr't yn it ferline tol betelle wurde moast (in heale penny). Yn 2001 - 2002 is de brêge fannijs opmakke. Yn 2009 waard de nijste brêge oer de Liffey yn Dublin iepene, de Samuel Beckett Bridge, in ûntwerp fan de Spaanske arsjitekt Santiago Calatrava. By gelegenheid fan it millennium is der in "boardwalk" oanlein, dat der kin no in moai ein kuiere wurde oan de igge fan de Liffey.
Op een dag
'Op een dag' is in liet fan de Fryske byldzjend keunstner en sjonger Gerrit Breteler.
Der waard fan him as âldste soan ferwachte dat er in wurdsje dwaan soe by it kommende ferstjerren fan syn heit. Tegearre mei syn Twintske heit socht er ferskate gedichten út, wêrûnder ien fan Willem Wilmink: Op een dag drink je geen Grolsch meer. (Dy rigel waard ek brûkt yn de reklamekampanje fan it Twintske biermerk Grolsch.) It fers waard troch Gerrit Breteler brûkt om in liet fan te meitsjen. De tekst bestiet út twa Fryske kûpletten en dêrnei trije Nederlânsktalige. De einrigels ''Do silst de sinne fine, op dizze donkerblauwe jûn. Foar ivich sil 'r skine, do hast dyn frede fûn'', binne wer Frysk.
Op Breteler syn twadde album Still stiet it liet as bonustrack mei in nij arranzjemint.
Op een dag stie fan 2005 oant 2015 bij de heechste tsien nûmers fan de Fryske Top 100 fan Omrop Fryslân.
Julian Mandel
Wurkpaad
Mandel wijde syn libben oan it befoarderjen fan de fotografy as keunstfoarm. Syn klassike stúdzjes fan it froulike neaken, mei bygelyks Alice Prin, waarden rillegau sammelobjekten yn Frankryk. De foto's waarden as ansichtkaarten op 'en baan brocht troch Alfred Noyer, Les Studios, P-C Paris en de Neue Photographische Gesellschaft.
Mandel wie lid fan de Dútske avant-gardegroep Neues Zeitalter im Freien. Oer syn libben is oars net in protte bekend. Der wurdt wol tocht dat syn namme in pseudonym is. Der binne minsken dy't tinke dat hy Julian Walery wie, in fotograaf út deselde perioade dy't ek soksoarte stilen tapaste. Dat soe de protte oerienkomsten tusken beide fotografen ferklearje.
De neakenfoto’s waarden ferkocht yn it formaat fan de ansichtkaart, mar wiene net ornearre as ansicht, en it fersjoeren wie yn dy tiid noch ferbean. Troch harren grutte pasten se goed yn jasbûsen, pakjes en boeken. Se waarden in protte ferkocht.
Alternaria
Alternaria is in skimmelskaai, dat by de Ascomyceten heart. Alternaria-soarten binne wichtige feroarsakers fan plantesykten. Dêrnjonken binne der ek saprofityske soarten. Alternaria-soarten produsearje mykotoksinen, lykas alternariol. Se wurde mei it ûntstean fan sloktermkanker yn ferbân brocht. De yn ‘e hûs foarkommende soarten meitsje allergenen, dy’t heakoarts feroarsaakje of oergefoeligensreaksjes jouwe dy’t bytiden ta astma liede. By aids-pasjinten fersoarsaakje se opportunistyske reaksjes.
Alternaria-soarten hearre by de saneamde Fungi imperfecti. Se foarmen gjin asci (spoaresekje) en plantsje har net-slachtlik fuort troch de foarming fan mearsellige, raket- of knotsfoarmige konidiums. Ut genetysk ûndersyk blykt dat in soad Alternaria-soarten as telemorf (slachtlik stadium) ta it skaai Lewia hearre. Alternaria-soarten dy;t net ta dit skaai rekkene wurde kinne op grûn fan har slachtlik stadium, wurde net langer as Alternaria-soarten beskôge.
Der binne 299 soarten bekend.
Slot Charlottenburg
thumb|350px|Slot Charlottenburg Slot Charlottenburg (Dútsk: Schloss Charlottenburg) is it grutste paleis yn Berlyn en leit yn it stedsdiel Charlottenburg. It datearret út 'e tiid fan de Prusyske keningen en waard boud tusken 1695 en 1699 troch Johann Arnold Nering yn opdracht fan Sophie Charlotte (dochter fan Ernest Augustus), en de frou fan karfoarst Freark III, dy't him letter letter kroane liet ta kening Freark I fan Prusen.
Al yn 1701 wie it kastiel, dat eins bedoeld wie as in simmerhûs foar Sophie Charlotte, útwreide troch Eosander von Goethe. It slot, dat earst Lietzenburg neamd wie, waard nei de dea fan Sophie Charlotte (1705) ta eare fan har omneamd nei Charlottenburg. Fan 1707 oant 1712 waard it útwreide mei de Oranjery en de karakteristike koepel. Tusken 1740 en 1747, doe't Freark de Grutte der libbe, waard de nije eastlike fleugel boud troch Georg Wenzeslaus von Knobelsdorff. Lykwols ferhuze Freark yn 1747 nei de Slot Sanssouci yn Potsdam.
Yn de Twadde Wrâldkriich waard it kastiel foar in grut diel ferneatige. Dêrtroch is der net safolle fan de oarspronklike meubels oerbleaun. Ek it porselein en Delfts blau yn 'e porsleinkeamer moast gruttendiels ferfongen wurde.
Fan 2004 oant 2006 (tidens de renovaasje fan Bellevue Palace) waard it kastiel brûkt troch de Bûnspresidint foar represintative doelen. Der wie in stúdzjekeamer foar de Bûnspresidint en der waarden ûntfangsten hâlden. Yn 2004 waard de Britske keninginne yn dit slot ûntfongen.
Shorttrack op de Olympyske Winterspullen 2014
It De XXIIe Olympyske Spullen waarden fan 7 oant en mei 23 febrewaris 2014 hâlden yn Sotsji, yn Ruslân. It shorttrack hie plak yn de Iceberg Skating Palace.
Iceberg Skating Palace
De Iceberg Skating Palace waard yn 2011 boud foar de Olympyske Winterspullen fan 2014. Yn it stadion wie plak foar 12.000 taskôgers.
Medaljespegel
De top-7 fan lannen dy't by it keunstriden medaljes wûn hawwe by de Olympyske Winterspullen fan 2014.
Esterwegen (gemeente)
Esterwegen is in doarp en gemeente yn de Dútske dielsteat Leechsaksen. De gemeente is part fan de Samtgemeinde Nordhümmling yn it landkreis Iemslân.
Tsjerke fan Reitsum
De Tsjerke fan Reitsum is de tsjerke fan de protestanske gemeente De Flieterpen.
Skiednis
Op in kaart fan Ruerd fan Juckema út 1626 en in tekening fan Jacob Stellingwerf út 1722 stiet de Reitsumer tsjerke noch as in tsjerke mei in sealtektoer ôfbylde. De toer fan de midsiuwske tsjerke waard yn 1735 ôfbrutsen en in jier letter waard der stien, hout en kalk oanfierd foar de bou fan in nije tsjerke. Dy tsjerke hie nei alle gedachten in dakruter dy't midden op it dak stie. It tou foar it lieden fan de klok hong doe midden yn de tsjerke. Yn 1874 waard de tsjerke oan de eastlike en westlike kant langer makke en folge de oanbou fan in nije fleugel dwers op it noardlike diel fan it skip. De westlike gevel krige foar de klok in houten dakruter.
Dolânsje
thumb|left|200px|Oargel Mei de oanstelling fan dûmny Johannes Jacobus Asuerus Ploos van Amstel briek in tiid oan dat minsken fan fier en hein nei Reitsum kamen om nei syn preken te harkjen. De tsjerke siet dan groatfol en de tsjinsten duorren somtiden wol trije oeren lang. Ploos fan Amstel makke him sterk foar de oprjochting fan kristlike skoallen en yn 1886 wie Reitsum ûnder Ploos van Amstel de earste gemeente fan Fryslân, dy't briek mei de Nederlânsk Herfoarme Tsjerke en yn doleânsje gyng. Ploos fan Amstel waard útsluten fan it amt, mar hy bleau gewoan yn de herfoarme tsjerke preekjen en sa kaam it dat der in slot op de preekstoel kaam, dêr't allinne de herfoarme dûmny's fan de ring Holwert in kaai fan krigen. De grifformearde gemeente bleau gebrûk meitsjen fan de herfoarme tsjerke oant der in eigen grifformearde tsjerke op 10 novimber 1896 iepene waard. Dat lêste soe dûmny Ploos van Amstel sels net mear meimeitsje, hy stoar earder en is te rêste lein op it hôf fan de herfoarme tsjerke. Pas nei syn dea doarden de pear herfoarmen fan Reitsum de pastory wer op te easkjen. It slot dat hja foar de dûmny op de preekstoel sette litten hiene sit der lykwols noch jimmeroan.
Hjoeddeiske gemeente
Lange tiid feroare der net in soad yn Reitsum, mar troch de ôfnimmende trou oan de tsjerke waarden de gemeenten fan de Flieterpen twongen hieltiten mear mei inoar gear te wurkjen. Sûnt 1 maaie 2005 binne de herfoarme gemeente en grifformearde gemeente fan Reitsum fusearre ta ien protestanske gemeente. Ek foar de doarpen Ginnum, Jannum, Jislum en Lichtaard is Reitsum it tsjerklik sintrum. De tsjerken fan Ginnum en Lichtaart binne yn 1970 oernommen troch de Stifting Alde Fryske Tsjerken. Eigner fan de tsjerke fan Jannum is de Stifting Monumintensoarch Ferwerderadiel.
Ynterieur
De iken preekstoel út 1638 hat in achtsidige kûp mei in klankboer en rêchstik. It doophek is sûnt 1959 net mear oanwêzich. Yn de klokkestoel hinget in klok mei in diameter fan 81 sintimeter, dy't yn 1612 troch Hendrik Wegwaert yn Kampen getten waard. It mechanysk oerwurk yn de toer datearret fan 1881 en is makke troch Van Bergen, Heiligerlee.
Sjarade
Sjarades wurde meast fûn op plakken mei soartgelikense taalboarterijen lykas anagram, letter- en siferpuzel, homonym, logogryf of palindroam. Ofhinklik fan it tal wurdlidden kin ûnderskied makke wurde tusken sjarades fan twa, trije en fjouwer wurdlidden.
Talen mei in soad gearstalde wurden liene har goed foar sjarades.
Oarsprong
De oarsprong fan it wurd charade is ûnwis, mar kin sjoen wurde as ôflieding fan it Keltyske chwar (spul). Sjarades waarden as in foarm fan literêre riedling yn de 18e iuw populêr yn Frsnkryk. Yn de twadde helte fan dy iuw waard de term 'charade' yn it Ingelsk liend út it Frânsk. De 'charade' wie yn Nederlân yn de njoggentsjinde iuw en yn de earste helte fan de tweintichste iuw populêr. Charades wiene rjochte op bern en ferskynden yn tydskriften en boeken. Yn Frankryk en Itaalje ferwiist it wurd 'poppekast' noch altyd nei dit riedingsoarte.
Neist wurdsjarades binne der ek byld- en silhûetsjarades. De wurdlidden en it wurd binne dan ferfongen troch ôfbylden of silhûetten. Dan is sprake fan libbene sjarades. De mimysk útspile sjarades waarden út Frankryk wei oernomd troch de Ingelske hegerein. Aktearre sjarades wurde bygelyks beskreaun yn William Thackeray syn Vanity Fair en yn Charlotte Brontë har Jane Eyre. Yn Nederlân waard de teäterfoarm fan charade yn de tweintichste iuw bekend as telefysjespultsje Hints, dat yn Ingelân Charades neamd wurdt.
Twa foarbylden fan in sjarade, it ûnderwerp sprekt:
Logogryf
Besibbe oan de sjarade is de logogryf (Gryksk: logos (wurd, fgl. logika) + griphos (net, strikfraach, riedsel). In logogryf is in riedselsftige omskriuwing dêr’t in wurd rieden wurde moat. Yn in riedseleftige gbeskriuwing wurdt ek oanjûn op hokker plak guon letters fan it wurd steane. Guon letters fan it sochte wurd wurde dan dus nûmere.
Foarbyld fan in logogryf:
Fret
De fret (Latynske namme: Mustela putorius furo) is de domestisearre ûndersoarte fan 'e murd (Mustela putorius) of mooglik fan 'e steppemurd (Mustela evermannii). It is in lid fan it skift fan 'e rôfdieren, de famylje fan 'e martereftigen (Mustelidae) en it skaai fan 'e lytse marters (Mustela), dêr't behalven de murd û.m. ek de harmeling en de wezeling ta hearre. Fretten waarden mear as 2.000 jier lyn troch de minske nuet makke mei as doel om har yn te setten foar ûngediertebestriding.
Uterlike skaaimerken
left|thumb|250px|In wite fret. Fretten hawwe de namme dat se in wite pels hawwe, mar dat is lang net altiten sa; se komme teminsten like faak foar mei brún, swart of bûnt hier. Se hawwe trochinoar in kop-romplingte fan 38 sm, in sturtlingte fan 13 sm en in gewicht fan 0,7-2 kg. Dêrby binne se seksueel dimorf, wat sizze wol dat der kwa uterlik ûnderskie bestiet tusken de seksen: it mantsje is in stik grutter as it wyfke. Fretten libje likernôch 10 jier.
Hâlden en dragen
Yn 'e regel bringe fretten 14-18 oeren deis sliepend troch en wurde se aktyf om 'e jûnsskimer en de moarnsdage hinne. Oars as murden, dy't solitêr libje, binne fretten sosjale bisten, dy't graach ûnder soartgenoaten ferkeare. Se binne territoriaal en sliepe it leafst yn in krappe romte, dêr't se har dan hielendal oprôlje. Krekt as murden en in protte oare martereftigen beskikke fretten oer anaalklieren dêr't se in stjonkende floeistof út spuitsje kinne as se kjel of benaud binne. Ek brûke se dat wol om har territoarium te markearjen. Yn 'e Feriene Steaten wurde fretten yn 'e regel "ûntrookt" (de-scented), d.w.s. operatyf fan 'e anaalklieren ûntdien, mar yn Jeropa wurdt soks yn 'e measte gefallen beskôge as in ûnnedige skeining. As se opwûn reitsje, kin fretten mâltjirgjend omspringe yn wat faak harren "kriichsdûnske" neamd wurdt. Dat is gjin teken fan agresje, mar in bolbjirkene útnûging om te boartsjen, en giet gauris mank mei it útslaan fan in sêft ketskjend lûd. As se lulk binne, meitsje fretten krekt in tige karakteristyk siizjend lûd.
Frettefretten
Fretten binne rôfdieren mei in hege stofwikseling, dat se moatte hiel regelmjittich (perfoarst eltse dei) te fretten krije, oars reitsje se hiel gau ûnderfuorre. Yn bistewinkels is wol spesjaal frettefoer te krijen, dat hast foar 100% út fleis bestiet, mar guon frette-eigners fuorje harren bisten eigendeade of noch libbene proaidieren lykas mûzen en kninen, om harren natuerlik dieet sa deun mooglik nei te bearen.
Domestisearring en ferwyldering
De skiednis fan 'e domestisearring fan 'e fret is ûnwis, mar DNA-analyze hat útwiisd dat er nei gedachten likernôch 2500 jier lyn ta húsdier makke is. Fierders binne der sterke oanwizings dat fretten al troch de Romeinen holden waarden. Lange tiid waard de fret inkeld brûkt foar de jacht (it saneamde "frettearjen") op kninen, mar tsjintwurdich wurdt er benammentlik as selskipsdier holden. Fretten hechtsje har oer it algemien net sterk oan harren eigeners en sille ornaris eltse kâns oangripe om út te naaien. Dêrfandinne komme op withoefolle plakken, ek yn Nederlân, ferwyldere fretten foar. Sa besteane op Teksel en It Amelân populaasjes murdkleurige fretten. Om't de murd sels op 'e Waadeilannen net foarkomt, hawwe se dêr in lege biologyske nys ynnommen. Op plakken dêr't de fauna evoluëarre is sûnder murden of oare soksoartige martereftigen, hawwe lânseigen soarten faak gjin ferwar tsjin fretten en kinne se grutte ekologyske skea oanrjochtsje. Soks bart bgl. op 'e Sjetlâneilannen en yn Nij-Seelân, dêr't ek koloanjes ferwyldere fretten besteane. As reäksje dêrop binne der yn guon parten fan 'e wrâld wetten oannommen om it hâlden fan fretten as húsdier oan bannen te lizzen of sels hielendal te ferbieden. Gebieten dêr't it hâlden fan fretten yllegaal is, binne û.m. Porto Riko, de Amerikaanske steat Kalifornje en de Australyske lânsdielen Queenslân en it Noardlik Territoarium. Yn Portegal, Brazylje en Nij-Seelân meie fretten allinne holden wurde as der oan tige strange betingsten foldien is, mei dêrûnder registraasje en sterilisaasje.
Nûba (berchtme)
De Nûba (ek Noeba) is in berchtme yn de regio Janub-Kordofan yn Sûdan. It berchtme beslacht sa'n 40 km by 90 km en rikt om de 450 oant 900 meter boppe de flakte út. De Nûba-folken wenje dêr.
Aar (Lahn)
De Aar is in 60 km lange linker sydrivier fan de Lahn yn Dútslân.
Hy ûntspringt yn de Taunus beëasten Orlen, streamt dêrnei by Taunusstein en Bad Schwalbach lâns nei Aarbergen. Nei sa'n 40 kilometer mûnet de Aar by Diez yn de Lahn út.
Iemsdelta
294px|thumb|Topografyske gemeentekaart fan Iemsdelta De gemeente Iemsdelta (Nederlânsk: Eemsdelta) is in gemeente yn it noardeasten fan Grinslân. De gemeente waard op 1 jannewaris 2021 troch de gearfoeging fan de eardere gemeenten Appingedam, Delfsyl en Loppersum foarme en hat meiïnoar 32 plakken. De gemeente hie op  ynwenners (boarne: CBS).
De gearfoeging wie in gefolch fan de yntinsjeferklearring op 16 novimber 2017 fan de gemeenten om te fusearjen. Op 12 jannewaris waard de datum fan de fúzje fêsteld op 1 jannewaris 2021. In wetsfoarstel ta gearfoeging fan de trije gemeentes waard op 22 april 2020 troch de Twadde Keamer en op 7 july 2020 troch de Earste Keamer oannommen.
Namme
De ynwenners mochten sels kieze hokker namme fan de trije útstellen de nije gemeente krije soe:
De opkomst wie 42% en op 6 jannewaris 2019 makken de boargemasters fan de gemeenten bekend dat de kar foar de nije namme op Iemsdelta foel.
Plakken
De gemeente bestiet út 32 kearnen, dêr't der twa stêden fan binne:
Havens
De gemeente telt twa havens: in grut yndustryhavenkompleks by Delfsyl, Farmsum en de Oosterhorn, dy't ûnder beheear fan it havenskip Groningen Seaports binne, mei in yn- en in úterdykse jachthaven en in jachthaven by Termunterzijl.
Gemeenterie
De útslaggen neffens de weryndielingsferkiezings fan 8 novimber 2020:
Kust-Salisjanen
De Kust-Salisjanen (Ingelsk: Coast Salish) foarmje in folkekloft besteande út in grut tal nau besibbe etnyske groepen yn it súdwesten fan 'e Kanadeeske provinsje Britsk-Kolumbia (it súdeasten fan Vancouvereilân ynbegrepen) en dielen fan 'e Amerikaanske steaten Washington (ynkl. it Olympysk Skiereilân) en Oregon. Hja sprekke fan oarsprong de Kust-Salisjaanske talen. De Bella Kûla (Bella Coola) wurde ornaris ek ta de Kust-Salisjanen rekkene, hoewol't harren taal net ta de Kust-Salisjaanske talen heart, mar in tuskenposysje ynnimt tusken dy taalkloft en de Ynlânske Salisjaanske talen. Yn 'e moderne wrâld steane de Kust-Salisjanen foar drege swierrichheden mei't harren oarspronklike wenkrite no gearfalt mei ferskate sterk ferstedske gebieten, lykas Vancouver, Seattle en Victoria.
Namme
De oantsjutting 'Kust-Salisjanen' komt fuort út it feit dat dizze folken Salisjaanske talen sprekke en dat harren geografyske wenkrite oan 'e kusten fan 'e Stille Oseaan, de Strjitte fan Juan de Fuca, de Strjitte fan Georgia, de Burrard-ynham en de Puget Sound leit.
Skiednis
Argeologyske fynsten wize derop dat dat foarâlden fan 'e Kust-Salisjanen har mooglik al omtrint 9000 f.Kr. nei wenjen setten yn wat no súdlik Britsk-Kolumbia en it Amerikaanske Noardwesten is. Unomstriden bewiis is fûn foar it bestean fan in Kust-Salisjaanske delsetting fan 3000 f.Kr. ôf by Hatzic Rock (Xa:ytem), yn 'e neite fan Mission, yn Britsk-Kolumbia. De saneamde Grutte Rúchskerne fan Marpole (C̓əsnaʔəm) ûntstie omtrint 2000 f.Kr., en bewenning yn dy krite duorre oant de ein fan 'e achttjinde iuw, doe't de Kust-Salisjanen troffen waarden troch epidemyen fan 'e pokken en oare besmetlike Jeropeeske sykten. Delsettings oan 'e rivier de Duwamish, yn Washington, geane tebek oant teminsten de sechsde iuw (n.Kr.). Yn 'e Fraser Canyon, yn súdlik Britsk-Kolumbia, binne ferdigeningsmuorren fan rotsblokken weromfûn, dy't datearje út 'e fyftjinde iuw.
It ierste kontakt tusken Jeropeeske ûntdekkingsreizgers en de Kust-Salisjanen giet mooglik tebek oant 1579, doe't de Ingelske kaper en seefarder sir Francis Drake de kust oandie fan wat letter Britsk-Kolumbia wurde soe. It earste dokumintearre kontakt fûn plak yn 1791, doe't de Spaanske ûntdekkingsreizgers Juan Carrasco en José María Narváez de Strjitte fan Georgia ferkenden. Fierder kontakt wie der yn 1792, doe't de Spanjert Dionisio Alcalá Galiano en de Ingelsman George Vancouver beiden de Burrard-ynham opfearen en dêr de Skwamisj en mooglik oare Kust-Salisjanen metten. Yn 1808 krong Simon Fraser, in Britske ûntdekkingsreizger dy't wurke yn opdracht fan 'e Noardwestlike Kompanjy, oer lân út it easten wei de wenkrite fan 'e Kust-Salisjanen binnen. Hy folge de (letter nei him ferneamde) rivier de Fraser troch de Fraser Canyon en dêrwei fierder streamôf oant er deunby de kust oanfallen en weromdreaun waard troch krigers fan 'e Muskwiim-stamme.
It foarútsjoch op it oanboarjen fan in lukrative pelshannel oan 'e noardwestkust fan Noard-Amearika soarge der lykwols foar dat der yn 'e jierren nei 1810 aloan en mar wer blanken út it easten opdaagjen kamen. Yn 1824 waard yn it suden fan wat letter Washington wurde soe, Fort Vancouver stifte, dat letter útgroeie soe ta de stêd Vancouver (Washington) (net te betiizjen mei Vancouver yn Britsk-Kolumbia). Dêrwei begûnen hannelsdelegaasjes fan 'e Hudsonbaaikompanjy it hiele gebiet besuden de Puget Sound troch te reizgjen. Mei de fêstiging fan Fort Nisqually, yn 1833, tusken wêr't no Olympia en Tacoma lizze, waard de pelshannel yn dat gebiet noch fierder fuortsterke. Yn 1827 fêstige de Hudsonbaaikompanjy Fort Langley eastlik fan it hjoeddeistige Vancouver yn Britsk-Kolumbia, mei as gefolch dat ek de noardlike helte fan it wengebiet fan 'e Kust-Salisjanen iepenlein waard foar de pelshannel. Yn dyselde snuorje, fan likernôch 1810 oant 1850, hiene de Kust-Salisjanen allegeduerigen te lijen ûnder oanfallen oersee yn oarlochskano's fan krigers fan noardlike Yndiaanske folken, yn 't bysûnder de Haida en de Súdlike Kwakiûtl.
Underwilens wie in grut part fan 'e pre-Kolumbiaanske befolking fan 'e Kust-Salisjaanske folken kommen te ferstjerren troch epidemyen fan besmetlike sykten dy't de Jeropeänen nei Noard-Amearika ta brocht hiene. De earste epidemy fan 'e pokken trof de noardwestkust al yn 'e 1680-er jierren. De sykte hie him doe troch yntertribale kontakten hielendal út Nij-Spanje (it hjoeddeistige Meksiko) wei dêrhinne ferspraat. Lettere epidemyen holden mank de Kust-Salisjanen hûs yn 'e 1790-er jierren, yn 1850 en yn 1862. Guon Kust-Salisjaanske folken waarden troch sokke rampen hielendal útrûge, lykas de Snokomisj (Snokomish) yn 1850. Yn 'e hûndert jier tusken 1774 en 1874 naam de Kust-Salisjaanske befolking mei 66% ôf.