cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ids Willemsma
Jonkheid
Ids Willemsma is hikke en tein yn Akkrum. Hy wie ien fan de middelsten yn in húshâlding mei seis bern. Syn mem wie kleanmakker en altyd warber en kreatyf mei breidpriemmen. Syn heit wie reedmakker yn Akkrum. Hy wie de lêste eigener fan reedfabryk Ruiter. Ids syn broers en susters mochten nei de ulo of de hbs, mar heit woe him yn it fabryk. Op syn njoggende jier rjochte er al reedizerkes, sleepte mei bakken gasoalje en benzine om en makke it fabryk skjin. Hy woe lykwols altyd nei bûten, nei de boer, de hynders, geiten en de fûgels. Nei de legere skoalle, dêr’t er in hekel oan skoalmaster krige, gie er nei de ambachtsskoalle op It Hearrenfean. Dêr ûntduts hy dat hy goed yn sport wie. Sport hat altyd in wichtich ûnderdiel fan syn libben west. Om syn sechtjinde hinne hat er as lid fan AV’55 noardlik reservekampioen op de 1500 meter hurdrinnen west en stie doe boppe oan de list fan bêsten fan Fryslân. Letter ried er de Alvestêdetocht op redens en op de Alvestêdetocht op de Fyts en peddele er mei de kano troch Fryslân. Nei de ambachskoalle die er de oplieding Smecoma: ‘Smederij, Constructie en Machinebouw’. Yn 1969 waard er mei betingsten talitten oan de Keunstakadeemje 'Vredeman de Vries' yn Ljouwert, mar hy moast ekstra fakken folgje omdat er net genôch foaroplieding hie. Trije jier letter slagge hy oan de keunstakadeemje, mar hy soe letter ferklearje dat hy mear fan in skyldpod learde as fan syn learmasters.
Earste wurken
Yn it twadde jier fan de oplieding ferskynde in de oprop yn "Het Klaverblad" foar in oarlochsmonumint yn Akkrum. It skaalûntwerp mei heakske hoeken gie oer ‘jin oprjochtsje’. Syn hurdrintrener sei altyd tsjin him: Hou je haaks. In ûntwerp dat plat is, is dea. Libje is rjochtop.’ Syn winnende ûntwerp foar it fersetsmonumint wie in konstellaasje fan heaks op inoar steande stielplaten yn in ûnderling tige ûnregelmjittige posysje. It yn inoar sakke heakekrús wie net sasear in monumint foar de fersetshelden, mar in monumint tsjin de nazi's. Ien fan syn earste keunstwurken wie 'Pythagoras' (1968). It berekkenjen docht er op de âlderwetske manier. Hy wit as technikus de kerfslachwearde en de lûksterkte fan de stielsoarte. Stielsoarten hiene as bern al syn oandacht: 'It moat mei dy redens te meitsjen hawwe, dêr’t ik tusken berne bin'. Letter ûntwikkele er noch in houten klapreed en in bernereed, mar dy beide ûntwerpen binne net yn produksje gien.
Keunstwurken
Lykas yn it reedfabryk wurket hy mei izer en stiel. Ids Willemsma is gjin byldhouwer, mar in konstrukteur. Hy brûkt meastentiids platen stiel fan sa likernôch 2000 by 500 milimeter fan trije oant seis milimeter dikte. Ids tinkt lang nei oer ûntwerpen. Nei it sketsen tekenet er de mooglikheden út en makket er modellen op skaal. Dêrnei kiest er foar ien fan de mooglikheden. Troch skowen, knippen, snijbrânen en laskjen fan de platen, waaiert er se út, kantelet se en slacht se út as objekten mei in skaad of spegeling.
Willemsma hat as fjildman in soad omtinken foar de natoer, en sjocht benammen nei fûgels. Om ’e doar hat er in grientetúntsje en hy fokt hinnen, de Fryske blauwen. Yn syn keunst komme fûgels gauris werom.
Argewaasje
Syn bylden joegen gauris argewaasje.
Sile
Oan de ein fan de tweintichste iuw waarden de earste boerepreammen yn eare hersteld, benammen troch Sjerp de Vries en Ids Willemsma. Beide hiene dêrfoar ek wol yn GWS-skouwen hurdsyld. De oandacht foar preammen late yn 1996 ta de Stichting "De Fryske Boerepream", dy’t de klassefoarskriften fêststelde. Willemsma syn restaurearre sylpream 'De Gersker' waard brûkt foar in skipsmodel fan in Terhernster pream. Dat model wurdt bewarre yn it Frysk Skipfeartmuseum. Yn 2008 boude hy it Fryske 'Eineraai' ôf foar himsels.
Gedichten
By de ûntbleating fan syn wurken heart gauris in gedicht. By syn wurk 'Skip mei lading’ op De Jouwer is sa’n bypassend gedicht útsnien yn in stielen plaat. Yn 1988 ferskynde Buorman Dada en oare gedichten yn in rûch houten kassette mei ynbaarnde sinjatuer (IDS) mei dêryn in boekje mei 15 siden en in CD. (ISBN 978-9071348136)
Strykynstrumint
Strykynstruminten binne muzykynstruminten dy't bespile wurde mei help fan in strykstôk. De measte strykynstruminten hearre by de snaarynstruminten, mar in útsûndering dêrop is bygelyks de sjongende seage dy't wol mei in strykstôk bespile wurdt, mar gjin snaren hat.
Klassike foarbylden fan strykynstruminten binne: de fioele, altfioele, sello en kontrabas. De fioele, altfioele en sello binne stimd yn saneamde reine kwinten, de kontrabas lykwols, ôfkomstich út de gitaar-famylje, dêrneffens yn reine kwarten.
Wize fan bespyljen
Yn strykynstruminten mei snaren wurde ferskillende toanhichtes makke troch it pleatsen fan de fingers op de snaren. Hoe fierder de finger nei de útein fan de hals set, hoe leger de toan.
De snaren kinne op ferskillende wize ta klinken brocht wurde:
Riedhûs fan Balk
thumb|Riedhûs fan Balk It riedhûs fan Balk is it eardere gemeentehûs fan de gemeente Gaasterlân. It monumintale gebou stiet op de hoeke fan de Dubbelstrjitte en de Riedhûsstrjitte yn Balk. It gemeentehûs fan de nije gemeente Gaasterlân-Sleat stie oan de oare kant fan de Dubbelstrjitte.
thumb|left|''It rjochthûs fan [[Jan Bulthuis|Balk, wetterferveskilderij troch Jan Bulthuis ± 1780]] It âlde riedhûs (rjochthûs) waard yn 1615 boud yn opdracht fan de destiidske grytman fan Gaasterlân Obbe Obbes. De ankers oan de foarside fan it gebou ferwize nei it boujier. Yn 1836 krige it gebou in nije foargevel. De yngong sit oan de noardeastside en is tagonklik fia in hege treppen mei in bordes. Op it bordes steane ek, op de twa hoekpunten, skyldhâldende liuwen. Op it dak in dakruter út 1793 mei in klok dy't yn 1615 jitten waard troch de klokkejitter Gerard Koster. It âlde riedhûs is erkend as ryksmonumint. It gebou waard yn 1912 restaurearre. Yn 1974 wie der in restauraasje fan de dakruter.
Nederlânske nûmer-1 hits/A
Nederlânske nûmer-1 hits, fan de A ôf.
Artysten A
thumb|right|Bryan Adams thumb|right|a-ha thumb|right|All-4-One thumb|right|Atomic Kitten ABBA Abel Bryan Adams Adventures Of Stevie V A-Ha Akon All-4-One Anarchic System Aphrodite's Child Aqua Artiesten voor Azië Rick Astley Atomic Kitten
Artysten B
thumb|right|200px|Ali B thumb|right|Backstreet Boys thumb|right|Jody Bernal
thumb|right|Blue thumb|right|James Blunt thumb|right|David Bowie thumb|right|Boyz II Men
Ali B Baccara Backstreet Boys Philip Bailey George Baker Selection Baltimora Band Aid Bangles Barry & Eileen Basshunter Frans Bauer Beach Boys The Beatles Robin Beck Bee Gees Lou Bega Pat Benatar Berlin Jody Bernal Dave Berry Beyoncé Black Eyed Peas BLØF Blondie Blue Blue Cheer James Blunt Andrea Bocelli Bomfunk MC's Bon Jovi Boney M Jeroen van der Boom Boris Marco Borsato David Bowie Boys Town Gang Boyz II Men Boyzone Brainpower Brandy Freddy Breck Bronski Beat Herman Brood Brotherhood of Man Sam Brown Bucks Fizz BZN
Artysten C
thumb|right|Melanie C thumb|right|Mariah Carey
thumb|right|Neneh Cherry thumb|right|Kelly Clarkson thumb|right|Coldplay thumb|right|Coolio Melanie C Candyman Cappella Captain Jack Irene Cara Mariah Carey Cats Ch!pz Champaign Tracy Chapman Cheap Trick Cher Neneh Cherry Chicago City To City Petula Clark Kelly Clarkson Julien Clerc Clouseau Cock Robin Coldplay Dave & Ansil Collins Phil Collins Chi Coltrane Commodores Communards Sam Cooke Coole Piet Coolio Counting Crows Julie Covington Gerard Cox Billy Crawford Randy Crawford Creedence Clearwater Revival Culture Beat Culture Club Alexander Curly
Artysten D
thumb|right|Puff Daddy thumb|right|Céline Dion thumb|right|Do thumb|right|Dr. Alban Doris D & the Pins Gigi d'Agostino Terence Trent d'Arby Dave Sammy Davis Jr. Dawn Taylor Dayne De La Soul Sharif Dean Desmond Dekker & the Aces Des'ree Dillinger Céline Dion Dire Straits DJ Jean Do Doe Maar DÖF Dolly Dots Donovan Double You Carl Douglas Egbert Douwe Dr. Alban Drukwerk André van Duin Dukes Candy Dulfer Duran Duran Dutch Swing College Band Frank Duval & Orchestra Joey Dyser
Artysten E
thumb|right|Gloria Estefan Eamon Earth & Fire Sheena Easton Easybeats Eiffel 65 Electric Light Orchestra Emilia Eminem Enigma Enya Gloria Estefan Europe Faith Evans Extreme
Artysten F
thumb|right|Faithless thumb|right|Tiziano Ferro thumb|right|Nelly Furtado Faithless Falco Harold Faltermeyer Georgie Fame Ferrari Tiziano Ferro Scott Fitzgerald Fleetwood Mac Fluitsma & Van Tijn Ellen Foley 4 Non Blondes Foxy Peter Frampton Frankie Goes To Hollywood Aretha Franklin René Froger Fugees Nelly Furtado
Rinus Dijkstra (sjonger)
Cathrinus (Rinus) Dijkstra (Drachten, 19 oktober 1969 ), better bekend ûnder syn artystenamme Zanger Rinus, is in Nederlânske sjonger.
Libben en wurk
Yn 2009 brocht Rinus it liet Hey Marlous út, in bewurking fan it nûmer Schöne Maid, hast Du heut' für mich Zeit fan de Dútske sjonger Tony Marshall út 1972. Hey Marlous giet oer sjongeres Marlous Oosting. By it grutte publyk krige er der bekendheid mei trochdat it telefyzjeprogramma De Wereld Draait Door der yn in útstjoering omtinken oan joech yn de rubryk De tv draait troch.
Dêrnei folgen noch mear klips, lykas Hé Kastelein (2010) en Met Romana op de Scooter. Dat lêste liet waard op 8 july 2011 op YouTube set en waard binnen fiif dagen goed 300.000 kear besjoen. It nûmer luts ek ynternasjonaal gâns besjoch: op it Amerikaanske nijsblog The Huffington Post waard in artikel oan de klip wijd. Syn nûmer mei Ronnie Ruysdael Eet veel bananen, útbrocht op 24 desimber 2012, is op YouTube hast 8 miljoen kear besjoen.
Yn syn fideoklips is syn libbenspartner Debora (sûnt 1998) ek faak te sjen. Beide binne ek te sjen yn de klip by it nûmer Make you pop fan produsint en dj Don Diablo.
Rinus Dijkstra is licht ferstanlik beheind. Yn it deistich libben is er houtbewurker yn in sosjale wurkpleats.
Krúsferwulft
thumb|260px|Krúsferwulft It krúsferwulft wurdt foarme troch twa tonferwulften fan deselde ôfmjittings en likense hichte, dy't inoar snije.
De Romeinen pasten it type ferwulft foar it earst yn harren boukeunst ta. Letter waard it krúsferwulft op grutte skaal yn 'e romaanske tsjerken. It krúsferwulft waard fakentiden tapast om fjouwerkante traveeën te oerspannen.
Mei't de twa tonferwulften inoar heaks snije ûnstiet der in krúsfoarm mei oan de ûnderkant diagonalen, dy't graten neamd wurde. De graten fan in krúsferwulft foarmje in diagonaalbôge. Tusken de graten lizze de ferwulftkappen, dy't by in krúsferwulft noch de dragen eleminten binne. Troch't de kappen by in krúsferwulft tsjin inoar lizze, wurdt de druk opheft en oerbrocht nei in muorre of pylder. Fan it fierder ûntwikkele krúsribferwulft foarmje de ribben de dragende eleminten.
Der binne ek krúsferwulften mei ribben sûnder dat it krúsribferwulften wurde. By krúsferwulften waarden nammentlik somtiden nei de bou ribben as dekoraasje oanbrocht.
It krúsferwulft moat net betiizge wurde mei it kleasterferwulft.
Drukwerk
Drukwerk is in Nederlânske popgroep dy't yn 1978 yn Amsterdam oprjochte waard. De band brocht yn 1981 syn debútalbum Drukwerk út. Yn 1990 waard de band opheft, mar yn 2013 makke de band in trochstart. De teksten fan de band binne faak in protest tsjin in aktueel tema. Drukwerk hat acht studio-albums en twa live-albums útbrocht.
Ferwulft (boukeunst)
thumb|260px|Ferwulften In ferwulft of ferwulf is in skaalfoarmige boukonstruksje om in romte te oerdekken. In ferwulft kin yn bakstien, beton, natoerstien of hout útfierd wurde.
Untwikkeling
thumb|left|Basilyk fan Maksentius De echte ferwulftkonstruksje mei radiaal ferbûne stiennen wie al bekend yn Egypte en Assyrje en waard troch de Etrusken yn 'e boupraktyk fan it Westen yntrodusearre. Fral de Romeinen brochten de ûntwikkeling fierder en bouden ton-, krús- en koepelferwulften. Yn Rome binne in pear opfallende foarbylden bewarre bleaun, lykas it Panteön en de basilyk fan Maksentius.
Sûnt it begjin fan it 3e millenium foar Kristus waarden bakstiennen ferwulften boud yn Egypte en sûnt it ein fan de 8e iuw is de tapassing mei in slútstien bekend. Monumintale timpels fan de Farao's yn de Nyldelling hiene lykwols gjin ferwulften en sels de ûnbidich grutte portalen mei in breedte fan mear as 7 meter wiene oerspand mei út stien houde balken.
Koepel
Ien fan de âldst bekende foarbylden fan in ferwulft is fûn yn it neolityske doarp Khirokitia op Syprus. De út 6000 f.Kr. datearjende rûne gebouwen ûnderstipen de bijekoerfoarmige koepelferwulften fan net-bakte modderstiennen. De gebouwen ferstjintwurdigje it earste bewiis foar bewenning mei ferdjippings. Soartgelikense tombes binne fûn op Kreta en yn it noarden fan Irak. De konstruksje fan dy tombes ferskille fan dy fan Khirokitia troch't dy foar it grutste part ûnder de grûn leine.
De koepel hat in oare betsjutting as it wurd ferwulft. It ferskil tusken in koepel en in ferwulft is dat it ferwulft ek foar lange romtes geskikt is.
Romaanske arsjitektuer
thumb|260px|Drukkrêft fan in tonferwulft thumb|260px|Drukkrêft fan in ferwulft By it bouwen fan ferwulften yn bygelyks de romaanske tsjerken moasten de Romeinske techniken fan de bou fan it tonferwulft mei de gurdlebôge op 'e nij eigen ûntwikkele wurde. Fanwegen it gewicht koe de bôge net al te breed en te heech wurde, om't oars de muorren út inoar drukt waarden. Om de druk op te fangen wiene faak dikke muorren nedich en koene de finsters net grut wêze
As twa tonferwulften inoar leadrjocht kruse, ûnstiet der in krúsferwulft. Troch't binne it fjouwerkant fan de fjouwer bôgen de fjouwer ferwulftkappen tsjin inoar rêste wurdt it ferwulft in stabile konstruksje. Yn de romaanske styl wien it ferwulft suver rûnfoarmich. Stadichoan waarden de rûnfoarmige ferwulften ferfongen troch spitsfoarmige ferwulften.
Juliana fan de Nederlannen
thumb|right|230px|Keninginne Juliana as bern c[[1914]] Juliana fan de Nederlannen (De Haach, 30 april 1909 - Paleis Soestdijk, 20 maart 2004) wie fan 1948 oant 1980 keninginne fan Nederlân.
Keninginne Juliana wie iennichst bern fan keninginne Wilhelmina en prins Hendrik. Op 7 jannewaris 1937 troude se mei Prins Bernhard fan Lippe Biesterfeld. It echtpear krige fjouwer dochters: Beatrix, Irene, Margriet en Marijke (Christina).
Ferwulft (boukeunst)
Gotyk
It romaanske krúsferwulft ûntwikkele him ta it krúsribferwulft, dat sa karakteristyk is foar de gotyk. It krúsribferwulft hie njonken de gurdlebôge ek twa diagonaalribben. Troch de tapassing fan spitsfoarmige bôgen koe heger boud wurde.
Juliana fan de Nederlannen
Se folge har mem Wilhelmina op as nije keninginne, Prinses Juliana wie in populêre keninginne. Juliana hat as keninginne ferskate besites oan Fryslân brocht. It wiene foaral wurkbesites wêrby't se net allinnich mei pommeranten prate, mar ek it kontakt socht mei de boarger. Yn 1980 makke se bekend dat 'har krêften ôfnamen'. Har âldste dochter Beatrix folge har yn dat jier op.
De prinses is stoarn yn 2004 oan de gefolgen fan longûntstekking, kombinearre mei algehiele ferswakking.
TriBeCa Productions
Skiednis
TriBeCa Productions waard yn 1989 oprjochte troch filmstjer Robert De Niro yn gearwurking mei filmprodusinte Jane Rosenthal, oan it begjin fan in weroplibbing fan 'e belangstelling yn 'e Amerikaanske filmyndustry foar it opnimmen fan films en tillefyzjeprogramma's op lokaasje yn 'e stêd New York.
Foarôfgeande oan 'e 1990-er jierren wie it nammentlik foar Amerikaanske filmstudio's foardieliger om sênes mei in stedske eftergrûn op te nimmen yn Kanadeeske plakken as Vancouver of Toronto. Sûnt de oprjochting fan TriBeCa Productions hawwe oare filmstudio's en ûnderdielen fan filmstudio's har yn ferskate buerten fan New York fêstige. It opnimmen fan films en tillefyzjeprogramma's yn 'e stêd is dêrtroch wer hiel gewoan wurde.
Yn 2003 brochten De Niro, Rosenthal en harren partner Craig Hatkoff TriBeCa Productions ûnder by Tribeca Enterprises. Dat is in grutter mediabedriuw, dat ek de Tribeca Cinemas omfiemet en it elts jier it Filmfestival fan Tribeca organisearret.
Guercino
thumb|Guercino (selsportret) thumb|Stúdzje fan in âldman, pinne en brune inket op papier Guercino of Il Guercino ('de skillige') (Cento, 8 febrewaris 1591 – Bologna, 22 desimber 1666) wie in Italiaanske keunstskilder út de barok waans oarspronklike namme Giovanni Francesco Barbieri wie.
Biografy
Guercino waard berne yn Cento, in stêd tusken Bologna en Ferrara. Hy wie in meistudint fan de skilder Lodovico Carracci Hy wurke yn Rome en Bologna.
Yn Rome skildere er yn de perioade tusken 1621 en 1623 ûnder mear it plafond-fresco fan Casino Ludovisi. Syn alterstik Begraffenis fan St. Petronilla (1623), makke foar in alter yn de Sint-Pitersbasilyk, is te sjen yn de Musei Capitolini. It krêftige naturalisme fan syn iere wize fan wurkjen kontrastearret mei it klassike lykwicht fan syn lettere wurken dy 't neffens saakkundigen nea de dramatyske yntinsiteit fan syn betide wurk krigen. Syn tekeningen steane bekend om har helderheid en libbene styl.
Detektivefiksje
thumb|220px|[[Sherlock Holmes, yllustraasje fan it ferhaal The Adventure of the Abbey Grange, 1904]] Detektivefiksje, faak omskreaun as in detektiveferhaal of in detektiveroman en ek wol koartsein op syn Ingelsk in detective neamd, is in ferhaal wêryn't in detektive in mystearje of misdie oplost. De spanning fan detektivefiksje leit der û.m. yn om it foar de lêzer sa dreech mooglik, mar net hielendal ûnmooglik, te meitsjen de identiteit fan de dieder te ûntraffeljen en/of hoe't de detektive de dieder witte sil te ûntmaskerjen. Faak wurdt in rige detektiveromans wijd oan ien en deselde haadpersoan, dejinge dy't de misdie oplosse moat. Dit kin in priveedetektive wêze, in plysjeresjersjeur of in amateur-ûndersiker. Yn 'e measte gefallen hat in detektiveferhaal de foarm fan in whodunnit: in puzelferhaal wêrby't de lêzer besykje kin om te rieden wa't de dieder is. Fral yn Dútske Krimi-romans wurdt ek wol fan begjin ôf oan man en peard neamd en draait it der dan folslein om hoe't de dieder ûntmaskere wurde sil. Ornaris is de misdie dêr't it allegear om giet in moard, mar soms moat de detektive ek in stellen of ferburgen foarwerp opspoare, lykas in testamint.
Constantin Brâncuşi
thumb|Constantin Brâncuși, 1922. Foto [[Edward Steichen.]] Constantin Brâncuşi (Hobiţa, Gorj, 21 febrewaris 1876 – Parys, 16 maart 1957) wie in ferneamd Roemeensk byldhouwer.
Brâncuşi studearre yn Craiova en Bûkarest yn Roemeenje en fan 1904 ôf yn Parys.
Yn syn byldhouwurken waarden alle oerstallige eleminten fuortlitten, wat soarge foar in hiel eigen en dúdlike styl. Dizze styl wurdt ek wol Minimalisme neamd. Brâncuşi wurke it meast mei stien, yn die tiid troch byldhouwers net in soad brûkt, fierders ek mei hout, brûns en moarmer.
Ferneamde wurken:
Wrâldbeker fuotbal foar klupteams
De Wrâldbeker fuotbal foar klupteams (Ingelsk: Intercontinental Cup) wie in fuotbalkompetysje dy't de foarrinner wie fan it Wrâldkampioenskip fuotbal foar klups fan 'e FIFA (FIFA Club World Cup). Dy kompetysje bestie fan 1960 oant 2004. Alle priiswinners waarden yn 2017 troch FIFA beneamd ta 'wrâldkampioenen'.
Yn 2005 waard de wrâldbeker ferfongen troch it troch de FIFA organisearre wrâldkampioenskip fuotbal foar klups, dêr't njonken de winners fan de UEFA Champions League en CONMEBOL Libertadores ek de kampioenen fan de oare wrâlddielen Noard Midden-Amearika, Oseaanje, Aazje en Afrika oan dielnimme. De opset is wizige yn in achtdeisk toernoai. De winners út Europa en Súd-Amearika hoege pas yn de heale finale yn aksje te kommen. It Portugeeske Porto soe yn 2004 úteinlik as lêste klup de wrâldbeker foar klubreams yn ûntfangst nimme.
Kingmahûs
thumb|De wenning oan it Fallaat 22 anno 2011 It Kingmahûs is in monumintaal pân oan de Fallaat yn Makkum.
Skiednis
thumb|left|150px|Geveltop fan it pân mei klaustikken en jiertalcartouche It gebou oan de Fallaat 22 is neffens it jiertalcartouche út 1748. De Makkumer skipper, reder, fabrikant en keapman Hylke Jans Kingma wie de opdrachtjouwer foar de bou.
Efter de gevel geane grif noch dielen fan it út de 17e-iuw datearjende wenhûs skûl. De treppenske halsgevel hat byldhoude natuerstiennen klaustikken yn in Fryske fariant fan de Loadewyk XIV-styl (sjoch detailôfbylding). Yn de sydgevel yn de Brouwerssteech sit in gevelstien mei de ôfbylding fan in boat en it jiertal 1767. Dizze stien komt, neffens Stenvert [et al.] fan in yn dizze stege steand pakhûs. It wenhûs en it pakhûs wienen beide eigendom fan de famylje Kingma. Op de souder fan it pân wie in seilmakkerij. Restauraasjes wienen der yn de jierren 1773, 1839 en yn 1952 en 1953. Yn 1951 waard Kingma's Bank yn it pân fêstige. De famylje Kingma wie ek eigender fan de neistlizzende pânen op de nûmers 20 en 18.
Mei nûmer 20 is dit pân erkend as ryksmonumint. Yn 1986 kaam it Kingsmahûs oan de Fallaat 22 yn it besit fan de Stichting Monuminten Makkum en waard it brûkt as bestjoershûs fan dizze Stichting. Yn 2009 kaam it hûs troch skinking yn it besit fan de Vereniging Hendrick de Keyser. It hûs wurdt troch de feriening restaurearre en krijt wer in wenfunksje.
Joadsk Begraafplak (De Gordyk)
thumb|Joadsk begraafplak op De Gordyk It Joadske Begraafplak fan De Gordyk wie fan âlds it begraafplak fan 'e Joadske mienskip fan De Gordyk, oan de Dwersfeart op De Gordyk by Koartsweagen. Der binne 112 grêfstiennen bewarre bleaun (fan oant 1939) fan yn totaal sa'n 209 ferstoarne joaden. Dêr hearre ek dy fan Opsterlân (6) en Smellingerlân (4; tusken 1855-1927) ta. De gemeente Opsterlân fersoarget it ûnderhâld.
Mienskip
De Gordyk waard in ringsynagoge mei de nije yndieling fan it Nederlânsk Israelitysk Tsjerkegenoatskip. De tsjerken yn Noardwâlde, Drachten (oant 1821) en It Hearrenfean waarden doe bytsjerken. Neist de tsjerkeried wiene aktyf: Al foar de Twadde Wrâldoarloch wie de joadske mienskip te lyts foar fêste tsjinsten. Sûnt septimber 1942 waarden de measte joaden út De Gordyk en omkriten deportearre en yn kampen ûnderbrocht. Yn de omkriten sieten noch al joaden út oare plakken ûnderdûkt. Yn 1948 waard de joadske gemeente by dy fan Ljouwert foege. Fiif jier letter waard de synagoge ôfbrutsen. De gemeente Opsterlân ûnderhâldt sûnttiids it joadske begraafplak oan de Dwersfeart.
Monuminten
thumb|150px|Joadsk monumint op De Gordyk Makker [[Johan G. Wertheim, 1946 ]] As oantinken oan de ferdwûne joadske ynwenners fan De Gordyk is yn 1956 in tinkstien oanbrocht op de hoeke fan de Haadstrjitte en de Tsjerkewâl. Yn april 2001 kaam yn it Van Haersmapark te Drachten in monumint as neitins oan de 14 joadske ynwenners fan Drachten en Smellingerlân dy't yn de Twadde Wrâldoarloch omkamen.
Gymnastyk op de Olympyske Simmerspullen 1904
200px|thumb|right|De Olympyske Gymnastyk lokaasje fan Saint Louis 1904 De Olympyske Simmerspullen 1904, ek wol de IIIe Olympiade neamd waarden yn 1904 yn Saint Louis, de Feriene Steaten hâlden. De gymnastyk waard hâlden op it Francis Field.
Francis Field
It Francis Field waard boud yn 1904 as ûnderdiel fan de wrâldtentoanstelling en wie it haadstadion fan de Olympyske Simmerspullen 1904. En it hie plak foar 19.000 taskôgers. Yn 1984 is it oantal sitplakken foar taskôgers werom brocht nei 4.000.
Dekemastate (Jelsum)
thumb|250px|Dekemastate yn 2015 De Dekemastate is in state en ryksmonumint yn Jelsum. De namme komt út de 16e iuw, doe't in famylje mei de namme Dekema de state bewenne. It gebou is lykwols folle âlder en hat ek de nammen Fetsastate en Camstrastate hân. De skreaune skiednis begjint mei de fernijing yn in oarkonde út 1486. Undersyk hat bliken dien dat der yn de 13e iuw al in stins stie op it plak fan it hjoeddeiske gebou.
Dekemastate hat as mei-eigener Piter Dekema. In oare ferneamde bewenner hat J.H.J.van Wageningen thoe Dekema west.
Bewenners
thumb|250px|Dekemastate, foar 1940
De Cam(p)stra's
De earste bewenners dêr't de namme fan bekend is, binne Piter fan Cam(p)stra en Syts Lousma, mei harren soan Rienk Camstra. Fan dy famylje wurdt wol tocht dat sy oarspronklik út Weidum kamen. Letter wennen se ek yn Wurdum en Jelsum. De Camstra's wienen foaroansteande Skieringers. Boppedat hienen se besit yn de klokslach fan Ljouwert. Mar yn de stêd hienen se neat te sizzen. Boppedat stie Ljouwert oan de kant fan de Fetkeapers. As kriichshearen hawwe de Campstra's der alles oan dien om de macht yn Ljouwert oer te nimmen. Bekend is dat in Camstra yn 1498 op Goed Freed in oanfal op Ljouwert dien hat. Dêr hat er tige húsholden.
De Dekema's
Hoewol't de Dekama's harren namme oan de state jûn hawwe, hat dy net sa hiel lang harren besit west. Om't de Dekema's útstoarn binne, hawwe der mear famyljes eigener fan de state west. Uteinlik kaam it yn besit fan de van Wageningen, mei't de frou fan Gerardus van Wageningen Dekemastate by lotting erfde. It pear is der yn 1791 wenjen gien.
Van Wageningen
De lêste famylje dy't Dekemastate bewenne, hat de famylje Van Wageningen west, hja wennen fan 1791 oant 1996 op de state. It besit fan Dekamastate is dêrnei oerdroegen oan it Old burger Weeshuis te Ljouwert.
Museum & restauraasje
De stifting Old Burger Weeshuis is noch hieltyd dwaande mei de restauraasje. Troch har is Dekemastate no iepensteld as museum. Earder al, yn 1814, is de boppeferdjipping fan de stins ôfhelle.
Anton Pieck Museum
thumb|De etsparse fan Pieck It Anton Pieck Museum yn de Gelderske stêd Hattem, oan de Noordwal, eksposearret wurk fan de Nederlânske keunstskilder en grafikus Anton Pieck. It museum waard yn 1984 iepene troch de keunstner en prinses Margriet. It museum jout in brede en ferdjipjende kyk yn it wurk en libben fan Anton Pieck. It museum lit sjen dat Anton Pieck njonken yllustrator in betûft grafysk keunstner wie.
It museum toant orizjinele skilderijen, etsen, litografyen en seefdrukken. Yn it sûterrain binne de orizjinele etsparse, dêr't Pieck sels al syn etsen op parse, en syn wurkhoeke te sjen.
Beskriuwing
Yn it sûterrain is it wurkplak fan Anton Pieck neimakke: syn stoel en de tekentafel dêr 't er jierrenlang oan tekene, mei alle orizjinele attributen dy 't - nei it ferstjerren fan Pieck op 24 novimber 1987 - oan it museum skonken binne.
Net alle wurken fan Pieck wurde tagelyk toand; de útstalde wurken wurde jierliks wiksele, mar wol sa, dat altyd foarbylden fan de ferskillende techniken dy't de keunstner hantearre te sjen binne.
In jier foar syn ferstjerren makke Pieck foar it museum in skilderij fan De Teut, in folkswyk yn Amersfoart dy't anno 1916 ôfbylde waard.
Oant 1 jannewaris 2019 dielde it museum de yngong mei it Voerman Museum.
Simmer 2000 (liet)
'Simmer 2000' is in liet dat skreaun waard by gelegenheid fan Simmer 2000. Simmer 2000 wie in evenemint yn de simmer fan it jier 2000 wêrby’t Friezen om utens útnoege waarden om nei it Heitelân werom te kommen foar in reüny. In reizgjend muzykteäter, mei gearwurking fan De Kast, Rients Gratama, Piter Wilkens en Maaike Schuurman, gie dy simmer lâns in tal Fryske stêden.
Der waard foar dit projekt ek in apart Simmer 2000 liet skreaun mei tekst fan Baukje Wytsma en muzyk fan Anne Oosterhaven. It liet waard útfierd troch De Kast, Rients Gratama en Piter Wilkens en it Noard Nederlânsk Orkest. It nûmer kaam yn 2000 binnen op it fyfte plak fan de Fryske Top 100. It liet waard boppedat tafoege oan de tsiende fernijde printinge fan ‘Fryslân sjongt’, in lietebondel mei sa’n 150 lieten. It liet Simmer 2000 kaam dat jier binnen op it seisde plak fan de Fryske Top 100.
Hânzestêd
List fan histoaryske Hanzestêden
Dit is in regionaal strukturearre list nei Dollinger fan stêden dêr't keaplju tusken de 14e en 16e iuw Hânzefoarrjocht ferliend waard (in diel mar koart). Ungefear 70 fan de ûngefear 200 hjir wjerjûne stêden bedreaunen akrtyf hanzebelied. De mearderheid fan de Hânzestêden liet him (lykas yn de Hânzedagen) troch in gruttere stêd yn de buert fertsjintwurdigje.
Hânzekantoaren
thumb|''It [[Eastershûs yn Antwerpen.]] In Hânzekantoar wie yn de Midsiuwen in fêstiging fan Hânzekeaplju yn it bûtenlân.
Der wienen yn totaal fjouwer Hânzekantoaren, it Hânzekantoar fan Brugge (letter ferpleatst nei Antwerpen om de fersanning fan de Swin), Tyskebrygge yn Bergen, Peterhof yn Novgorod en Stalhof yn Londen. Tyskebrygge is it ienige Hânzekantoar dat bewarre bleaun is.
De Novgoroder Schra is de ienige folslein bewarre samling bepalingen oer de ynterne regleminten fan de fjouwer Hânzekantoaren.
Fûgelfrij (liet)
'Fûgelfrij' is in Frysk liet fan Three-ality út 2002.
Fermanje fan Hylpen
thumb|Fermanje fan Hylpen De Fermanje fan Hylpen is in tsjerkegebou oan de Tunen yn Hylpen.
De minnistetsjerke fan Hylpen waard yn 1653 boud. Yn dy tiid wie it de grutste minnistetsjerke fan Fryslân. Oarspronklik wie it in twabeukige tsjerke, mar de beuk oan de westside is yn 1838 omfoarme ta kosterij. Wat oerbleau wie in rjochtslute sealtsjerke, dy't yn 1931 oan de Tunen in nije foargevel krige. De yn saaklik-ekspresjonistyske styl foarmjûne foargevel fan readbrune bakstien is symmetrysk yndield. Neist de wat nei foaren springende brede yngongspartij yn it midden sitte twa lytse rjochthoekige finsters. Boppe de yngongspartij binne fjouwer grutte rjochthoekige finsters makke. De twa grutste finsters yn de midden, flankearre troch twa lytsere. Midden yn de geveltop in lytser finster. Op beide hoeken is in liseen makke. Yn de âlde eftergevel binne twa spitsbûgde finsters mei houten roeden en derboppe yn de topgevel is in rûnbôgich finster mei blokjes as dekoraasje lâns de bôge. Top boppe wetterlist, oan de siden flechtingen yn top in pilaster. Blokjes om it topfinster. Twa spitsbôgige finsters mei houten roeden. Yn de tsjerke acht koperen kroantsjes en koperen sânrinner op wandearm.
It tsjerkegebou is erkend as ryksmonumint.
Ludzeferwulft
thumb|260px|Ludzeferwulft fan de parochytsjerke fan Königswiesen yn [[Eastenryk]] In ludzeferwulft is in type ferwulft, dy't lokaal benammen yn dielen fan Saksen en Bohemen foarkomt. It ferwulft ûntstie yn 'e lette gotyk en wurdt foarme troch de ribben yn ludzen oer inoar hinne te lizzen.
Bekende foarbylden binne de ludzeferwulften fan de parochytsjerken yn Annaberg, Kutná Hora en Königswiesen of yn de Albrechtsburg yn Meißen en de Slotkapel fan it residinsjeslot fan Dresden.
Fjûmerswyk
De Fjûmerswyk is in feart yn de gemeente Opsterlân. De wyk rint út it Mandefjild wei nei de Bakkefeanster Feart.
De namme Fjûmerswyk jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Vijfmeerswijk.
Swimmen op de Olympyske Simmerspullen 2016
200px|thumb|right|200px|It Olympysk Swimbad fan Rio 2016
De Olympyske Simmerspullen 2016 fan de XXXIe Olympiade waarden fan 6 oant en mei 16 augustus 2016 hâlden yn Rio de Janeiro, de haadstêd fan Brazylje. It swimmen hie plak yn it London Aquatics Centre en it iepenwetterswimmen hie plak by de Forte de Copacabana
1500 meter vrije slag
{| width=100%
Utslaggen
{| width=100%
Medaljespegel
De top tsien fan lannen dy't by it swimmen medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen fan 2016.
Slachynstrumint
Under slachynstruminten wurde meast muzykynstruminten ferstien dy't ornaris mei in slachtechnyk bespile wurde, lykas de ferskate soarten trommels, bekkens en lytsere ynstruminten sûnder spesifike toanhichte. Fierder binne der slachwurkynstruminten mei in spesifike toanhichte, lykas de pauken en de gong. It drumstel (in kombinaasje fan trommels, bekkens en inkeld ek perkusje-ynstruminten) wurdt meast brûkt yn pop- en rockbands, yn jazzmuzyk en hieltyd faker yn orkestferbân.
Perkusje
Under perkusje wurdt meast ferstien de lytsere slachwurkynstruminten en in tal muzykynstruminten dy't út de wrâldmuzyk komme, dat wol sizze: út oare as de westerske klassyk muzikale tradysje, lykas bygelyks de
Hoewol't alle slachwurkynstruminten mei in saneamde slachtechnyk bespile wurde kinne, binne der ek fariaasjes en alternativen: mei of sûnder stôk slaan (mei de hân). Guon slachwurkynstruminten, lykas de fibrafoan en crotales kinne boppedat mei in strykstôk (meast dy fan in kontrabas bespile wurde, wat notearre wurdt as arco.
Melodieuze slachynstruminten
Dêrneist binne der slachwurkynstruminten dy't dúdlik in meldij of harmony hearre litte kinne, lykas
Slachsnaarynstruminten:
Waaierferwulft
thumb|260px|Waaierferwulft yn 'e abdijtsjerke fan Bath, Ingelân In waaierferwulft of in strielferwulft is in ferwulft mei in grutter tal ribben, dy't de foarm oannimme fan de heale beker fan in trompet. De ribben begjinne yn de pilaster of pylder, dy't it ferwulft draacht, en fan dêrwei rinne de ribben yn in waaierfoarm útinoar nei in heger diel fan it ferwulft.
It waaierferwulft ûnstie yn 'e lette gotyk en komt in soad yn Ingelân en Wales foar. Waaierferwulften binne bygelyks te finen yn de Sint-Joariskapel fan it kastiel fan Windsor, de Petruskatedraal fan Exeter en de abdijtsjerke fan Bath.
Sûnt de neogotyk komt it type ferwulft ek spoaradysk yn tsjerken fan Kanada en de Feriene Steaten foar.
Imperia
Imperia is in stêd yn Liguria yn Itaalje. Fan 18 oant 25 april 2004 waard yn Itaalje yn Alba en Imperia it wrâldkampioenskip keatsen hâlden.
Luna Corazón
Luna Corazón, echte namme: Bruna Rocha (24 maart 1989), is in Brazyljaansk neakenmodel, pornografysk aktrise en prostituee fan Afro-Brazyljaansk komôf. Neffens har offisjele opjefte wie se ûnder har pornokarriêre 1.73 m, mei in gewicht fan 55 kg.
Trije-ienheidkatedraal (Magadan)
De Trije-ienheidkatedraal (Russysk: Свято-Троицкий собор; Svjato Troitski sobor) is in russysk-otterdokse katedraal yn Magadan, Ruslân. De katedraal is de grutste otterdokse katedraal yn it Russyske Fiere Easten.
Skiednis
De katedraal waard boud op it plak dêr't it 'Hûs fan de Sovjets' boud wurde soe. Fan dat nea foltôge gebou waarden de fûneminten en de metalen frames fan de earste twa ferdjippings brûkt om de katedraal te bouwen. Yn 2001 waard útein set en fanwegen de ôfmjittings wurken ferskillende oannimmers oan it projekt. Keunstners út de ikoanestêd Palech wurken oan it beskilderjen fan de alterromte, yn in letter stadium folge de beskildering fan de hiele katedraal.
It tsjerkegebou wurdt beskôge as in monumint foar de slachtoffers fan Stalin's terreur. By de ynwijing fan de katedraal op 1 septimber 2011 betocht patriarch Kirill wiidweidich de slachtoffers fan de Gûlag. Hy neamde de katedraal it symboal fan de oerwinning op it kwea. Yn dat ramt fertelde de patriarch ek dat syn heit yn dat tiidrek op de jûn foar syn trouwen oppakt waard, om 't er meisongen hawwe soe yn in amateurkoar yn ien fan de tsjerken fan Sint-Petersburch.
Foar de bou tsjinne de âlde russyske arsjitektuer fan Vladimir en Novgorod as foarbyld.
De bou fan de katedraal koste mear as 900 miljoen rûbel en waard mooglik makke troch de regionale oerheid en jeften fan partikulieren.
Yn 2015 waard der in monumint op it katedraalplein oprjochte foar Sint-Innosintius, de apostel fan Sibearje.
List fan planetoïden 49401-49500
Dit is in list fan planetoïden 49401-49500.
Sofia
Sofia (Bulgaarsk: София, Sofija) is de haadstêd fan Bulgarije en is mei 1.402.657 ynwenners (2010) fierwei de grutste stêd fan it lân; dêr wennet 14% fan de Bulgaarske befolking. De stêd leit yn it westen fan it lân oan de rivier de Iskar, oan de foet fan it Vitosjaberchtme.
Sofia is it politike, ekonomyske en kultuerele sintrum fan it lân, teffens in wichtich ferkearsknooppunt mei in ynternasjonale lofthaven. De stêd hat in universiteit út 1888 en oare universiteiten, hegeskoallen, teaters, museums en tal fan oare kultuerele ynstellings.
Ut de skiednis
De âldste namme fan Sofia dêr't wy fan witte is Serdica, wierskynlik neamd nei de Serden, de Trasyske stam dy't dêr tahâlde. It plak kaam yn 29 f.Kr. ûnder de Romeinen en krige de status fan municipium.
De Hunnen ferwoastgen it Romeinske Serdica; dêrnei boude de Byzantynse keizer Justinianus I de stêd fannijs as Triaditsa. De Slavyske Bulgaren neamden har Sredets (= Serdica) en doopten har yn 1376 om yn Sofia, nei de Sveti Sofiatsjerke. Seis jier letter kaam de stêd oan it Ottomaanske Ryk. De Turken soenen hast fiif iuwen bliuwe.
Yn 1878 namen de Russen Sofia yn ûnder de Russysk-Turkske Oarloch: Sofia waard neidat de Turken ferlern hienen yn 1879, de haadstêd fan it moderne Bulgarije. Op dat stuit wie it de tredde stêd fan it lân: Roese en Varna wienen allebeide grutter, mar dat soe hurd feroarje. Tusken 1879 en 1939 naam it ynwennertal bot ta fan 20.000 oant 300.000. Yn de Twadde Wrâldkriich hie Sofia swier te lijen; neitiid waard de stêd yn kommunistyske styl op 'en nij boud en útwreide.
thumb|left|260px|Distrikten fan Sofia
Diamantferwulft
thumb|260px|''Diamantferwulft yn de Sint-Petruskapel fan Brandenburg an der Havel In diamantferwulft is in seldsume foarm fan in type ferwulft út de lette gotyk. It diamantferwulft waard fral tusken 1450 en 1550 yn Saksen en Bohemen tapast.
Yn stee fan de romtes tusken de ribben (of graten) fan in stjerferwulft mei bôge kappen ticht te mitseljen, wurde by in diamantferwulft dêr mei rjochte flakken pyramidefoarmige holtes oanbrocht. It resultaat is in ferwulft mei in soad tearen.
Foarbylden fan diamantferwulften binne te finen yn de Marijetsjerke fan Gdańsk, de Sint-Petruskapel fan Brandenburg an der Havel, it saneamde Göglhaus yn Krems an der Donau en de Albrachtsburg yn Meißen.
Frederik van Eeden
Der is mear as ien persoan mei de namme Frederik van Eeden:
Boek fan Armagh
It Boek fan Armagh of Codex Ardmachanus (ar of 61) is in manuskript út de 9e iuw dat bewarre wurdt yn de bibleteek fan it Trinity College yn Dublin (ms 52). It is ek bekend as de Kanon fan Patrick en as Liber Ar(d)machanus. It wurk is fierhinne skreaun yn it Latyn, mar omfiemet ek guon fan de âldste passaazjes yn it Aldiersk.
Der is wol tocht dat it manuskript oan Sint Patrick hearde en dat it foar in lyts part ek fan syn hân wie. Undersyk hat útwiisd dat miskyn it hiele manuskript, of oars in part dêrfan, it wurk is fan de skriuwer Ferdomnach fan Armagh (stoarn yn 845 of 846). Ferdomnach skreau it earste part fan it boek yn 807 of yn 808.
Der binne 221 siden fan perkamint. It is in boek fan 19,4 sm by 14,4 sm. De tekst is skreaun yn twa kolommen yn in ferfynt insulêr skrift. It manuskript befettet fjouwer miniaturen, ien fan elts fan de fjouwer evangelistesymboalen. Guon letters binne read, giel, grien of swart kleure.
It manuskript hat wichtige iere teksten oer Sint Patrick en grutte stikken fan it Nije Testamint. De teksten út it Nije Testamint wiene basearre op de Fulgaat.
Joadske begraafplakken (Boalsert)
De joadske begraafplakken fan Boalsert lizze oan de eardere stedswâl en oan de Samuel van Haringhouckstrjitte. De jongste grêfstien is fan 1909, en it hôf wurdt ûnderhâlden troch de gemeente Boalserd.
Alde hôf
Yn 1786 kochten Philip Jacobs (Hoornstra) en Eleazer Levi (de Jong) in stik grûn fan froedman Reinder Loyenga foar it begraafplak oan de Nije Buorren oer oan de Stedswâl. Dit hôf waard brûkt oant 1829. It kadaster skriuwt yn 1832: persiel A56, 150 m², begraafplak. Der binne gjin grêfstiennen mear, dy soenen neffens dhr. H. Beem ferdwûn wêze yn de Twadde Wrâldoarloch. Om it âlde hôf stiet yn 2010 in leech stek. Der is ien grêfstien werom fûn, dy fan Simon Salomons van der Linde dy't ferstoar op 28 april 1827, 52 jier âld. In ôfbyld stiet (op 'e kop) op side 40 fan it boek fan Dooper. (Net yn de fotokolleksje fan Fryske Joadske grêfstiennen).
Nije hôf
Sûnt 2 july 1829 wurdt in nij begraafplak brûkt, doetiidsk noard fan de bebouwing, njonken it algemiene begraafplak, no oan de Samuel van Haringhouckstrjitte. It kadaster skriuwt yn 1832: persiel B370, 400 m² begraafplak. Der binne yn Boalsert 30 grêfstienen fan de yn totaal 180 ferstoarne joadske Boalserters. Dêrfan kamen 30 om yn de konsintraasjekampen yn de Twadde Wrâldoarloch.
Universiteit fan Dublin
De Universiteit fan Dublin (Iersk: Ollscoil Átha Cliath) is de âldste universiteit fan Ierlân. Oars as by de ferneamde Britske universiteiten fan Oxford en Cambridge bestiet de universiteit mar út ien kolleezje: Trinity College. Trinity College is yn de praktyk in synonym foar de Universiteit fan Dublin.
De universiteit is yn 1592 stifte troch keninginne Elizabeth I as The College of the Holy and Undivided Trinity of Queen Elizabeth near Dublin.
List fan planetoïden 11101-11200
Dit is in list fan planetoïden 11101-11200.
Flakke Brekken
De Flakke Brekken is in mar yn de gemeente Súdwest-Fryslân. De mar lei op de grins fan de eardere gemeenten Nijefurd en Wymbritseradiel. It is it súdlike diel fan de Aldegeaster Brekken tusken Nijhuzum en Sânfurd.
De namme Flakke Brekken jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Vlakke Brekken.
Krúsribferwulft
thumb|260px|Krúsribferwulft yn de [[katedraal fan Straasburch]] It krúsribferwulft is in type ferwulft, dat ûntstie út it krúsferwulft troch oan de twa inoar heaks krusende tonferwulften fan likense ôfmjittings en hichte ribben ta te foegjen. De ribben ferbetterje de konstruksje om't se mear gewicht drage kinne. It krúsribferwulft makke de bou fan gruttere goatyske katedralen mooglik en is dan ek fral yn 'e gotyk tapast. Op it plak wêr de ribben inoar kruse wurdt in slútstien oanbrocht.
Beskriuwing
It krúsribferwulft waard tsjin de ein fan de romaanske tiid (earste helte 12e iuw) foar it earst brûkt. Om't de muorren minder lêst fan druk ha, binne gruttere finstsers mooglik en dat makke de opgong fan 'e gotyk mooglik. Mei it krúsribferwulft krige it ynterieur fan in goatyske katedraal of grutte tsjerke de foar dy tiid typyske opbou mei boppe de ljochtbeuk, dan it trifoarium en dêrnei de arkades.
By it krúsferwulft binne de ferwulftkappen de dragende eleminten, mar by de krúsribferwulften binne de ribben de dragende eleminten. Om't de ribben de draachkrêft oernimme kinne de tuskenlizzende ferwulftkappen fan folle lichter materiaal mitsele wurde. De ribben bringe de lêst net op de muorredielen, mar op pylders of pilasters oer.
By it krúsribferwulft wurde de diagonaalribben en de gurdlebôgen mei help fan in formiel, in helpkonstruksje, it alderearst boud. Op it plak dêr't de ribben inoar yn 'e mjitte komme, it heechste diel fan it krúsribferwulft, wurdt in slútstien set. Dêrnei wurdt de romte tusken de ribben opfolle mei mitselwurk.
Soarten
thumb|260px|De [[katedraal fan Beauvais mei in seisdielich krúsribferwulft]] Der binne yn haadsaak twa soarten krúsribferwulften: it fjouwerdielige krúsribferwulft en it seisdielige krúsribferwulft.
By in fjouwerdielich krúsribferwulft is tusken de twa gurdlebôgen ien raam ynbrocht, wylst by in seisdielich krúsribferwulft twa smellle hege ramen ynbrocht binne.
Yn de rin fan it goatyske tiidrek slaggen de boumasters der yn om de gurdlebôgen stadichoan wei te litten. It gewelf waard doe folslein troch de diagonaalribben droegen.
Underdielen krúsribferwulft
In krúsribferwulft of in fierder ûntwikkele foarm dêrfan, lykas in stjerferwulft, bestiet út de folgjende ûnderdielen: thumb|left
Palmbeamferwulft
It palmbeamferwulft ûnstie yn 'e lette gotyk.
Las Vegas
Las Vegas (Spaansk foar "De Greiden") is de grutste stêd fan 'e súdwestlike Amerikaanske steat Nevada, en teffens it haadplak fan it omlizzende Clark County. It is in wrâldferneamd fakânsje-oard, dat benammen bekend stiet om syn útwrydske hotels en kasino's. It leit op it plak fan in eardere oäze, midden yn 'e woastyn fan Nevada, dêr't it stedssilhûet fan al fan fierrens ôf te sjen is troch de withoefolle neönferljochtings. Yn 2010 hie Las Vegas in ynwennertal fan 596.000; de hiele stêdekloft (mei foarstêden as North Las Vegas, Henderson en Boulder City) hie dat jiers benei 2 miljoen ynwenners. Las Vegas heart ta de fluchst groeiende stêden fan Noard-Amearika.
Yn it taalgebrûk wurdt ûnder de term "Las Vegas" trouwens net inkeld de stêd sels beflapt, mar teffens guon gebieten bûten de stedsgrinzen, yn it bysûnder de saneamde Las Vegas Strip, in 6,8 km lang ein fan 'e South Las Vegas Boulevard, dêr't de measte kasino's en hotels oan steane. Dy leit nammentlik eins foar it grutste diel yn 'e selsstannige stêden Paradise, Winchester en Enterprise. Soms wurdt mei "Las Vegas" ek wol de hiele Delling fan Las Vegas bedoeld.
Skiednis
De earste dokumintearre blanke besiker fan 'e Delling fan Las Vegas wie Raphael Rivera, yn 1829. Mei't der ferskate wellen wiene dêr't ûndergrûnsk wetter opbuorrelje, wie it gebiet in oäze mei in griene kleur dy't yn 'e brunige woastyn al fan omfierrens sjoen wurde koe; dêrfandinne dat de Meksikanen it ferneamden nei greiden. Yn 1844, doe't it gebiet noch ûnderdiel útmakke fan Meksiko, waard it besocht troch in wittenskiplike ekspedysje ûnder lieding fan 'e Amerikaanske legerofsier en ûntdekkingsreizger John Charles Frémont. Yn 1848 waard it by it Ferdrach fan Guadelupe Hidalgo, dat in ein makke oan 'e Meksikaansk-Amerikaanske Oarloch, mei it hiele súdwesten troch Meksiko ôfstien oan 'e Feriene Steaten.
De earste Amerikaanske kolonisten wiene mormoanske misjonarissen út Utah wei, dy't har yn 1855 yn 'e delling fêstigen mei as doel om 'e pleatslike Pajût-Yndianen te bekearen. Letter kamen der mear mormoanen, dy't in fort bouden om 'e rûte te beskermjen fan Salt Lake City, yn Utah, nei San Bernardino, yn Kalifornje, dêr't in hoartsje in florearjende mormoanske mienskip bestie. Yn 1857, ûnder de saneamde "Lytse Boargeroarloch" tusken de mormoanen en it Amerikaanske regear, loeken de mormoanen har út 'e Delling fan Las Vegas werom.
Pas tsjin 'e ein fan 'e njoggentjinde iuw setten har op 'e nij Amerikaanske kolonisten yn it gebiet nei wenjen, yn 1905 waard Las Vegas stifte as in halte oan it trochgeande spoar. Yn 1911 krige it de status fan stêd. Doedestiden moast Las Vegas it benammen hawwe fan it spoarferkear en fan 'e mynbou yn 'e omlizzende lânsdouwe. Doe't der almar mear alternative spoarlinen oanlein waard, rekke Las Vegas yn it neigean, mar mei de oanlis yn 1935 fan 'e Hooverdaam, 48 km besúdeasten de stêd, krige it foar it earst wat toerisme. De legalisearring fan gokken, yn 1931, makke doe de bou fan 'e earste kasino's mooglik, dy't bedoeld wiene om 'e toeristen langer fêst te hâlden nei't se de daam besichtige hiene.