cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Manon Alving
Manon Ida Elisabeth (Manon) Alving (Amsterdam, 4 april 1923 - Fryske Peallen, 7 augustus 2010) wie in mearsidige aktrise mei dy't oant op hege jierren aktyf bleau. Sy rjochte mei Jaap Maarleveld yn 1966 it regionale toanielselskip de Noorder Compagnie op, de foarrinder fan it Noord Nederlands Toneel.
Nettsjinsteande al dy rollen is se by it grutte publyk net sa hiel bekend, dêrfoar hat se mooglik te min film- en tv-rollen spile. Goed sechtich jier aktearde se lykwols op in heech nivo. Mei har man Jaap Maarleveld hie se de artistike lieding by toanielgroep Noorder Compagnie. Ut dit ensemble kamen akteurs fuort as Rutger Hauer en Peter Tuinman. Ek nei har pinsjonearring bleau se aktearjen. Het fijne van toneelspelen is dat het je oplaadt, sei se yn 2003 yn de Ljouwerter Krante doe't se by it Nationale Toneel in gastrol spile yn de produksje De dochters van King Kong. Achter de geraniums zitten lijkt me vermoeiender.
Nei har stúdzje oan de Amsterdamske toanielskoalle debutearre Manon Alving yn 1948 by it Rotterdams Toneel, as Miranda yn 'De stoarm' fan Shakespeare. Dêrnei spile se by ferskate oare selskippen. Troch har elegante présence en har stim spile se in soad grutte tragyske rollen, mar troch har alsidichheid spile hja ek yn lichter repertoire.
Moraavje-Sileezje
thumb|Lizzing fan de regio yn Tsjechje thumb|It plakje Štramberk Moraavje-Sileezje is in Tsjechyske bestjoersregio yn it uterste easten fan it lân. De haadstêd is Ostrava.
Moraavje-Sileezje is in goa mei in soad yndustry en wie yn de tiid fan it kommunisme it Stielen Hert fan it lân omreden fan syn oandiel yn de stielyndustry. Yn de mear bercheftige gebieten is it natoerlike karakter fan de regio better bewarre bleaun.
Foarhinne (oant de fal fan it kommunisme) makke dizze regio diel út fan de folle gruttere regio Noard-Moraavje.
De regio telt 302 gemeenten.
Odysseus
Hy is ien fan de wichtige persoanen yn de Ilias fan Homerus. De Odyssee, in oar boek fan Homerus is folslein oan him wijd.
As hearsker fan it eilân Itaka wie Odysseus ien fan de bekendste Grykske helden yn de Trojaanske Kriich. Hy wie krêftdiedich krekt as de oare helden, mar ferneamd troch syn snoade plannen. (De Griken oermasteren lang-om-let de stêd troch in list fan Odysseus. As soenoffer lieten de Griken in houten hynder efter dêr't soldaten yn ferstoppe wienen.) De goadinne Pallas Atene wie him tige goedwillich, en op syn reis krijt er fan har út en troch help. Sa wurdt er as er by de Faiaken lânet troch har ûnsichtber makke (Od. 6: 231).
It ferhaal
Nei de oerwinning op Troaje, dêr't tsien jier oan foarôf gie, begjint Odysseus oan de weromreis, dy't troch Homerus yn it epos „De Odyssee“ beskreaun wurdt. Dizze reis duorre allyksa tsien jier lang. Odysseus en syn mannen belibje dêrby talrike aventoeren en moatte in protte tsjinslaggen trochstean. Foar guons binne sy sels ferantwurdlik, oare hawwe sy oan de fijânskip fan de god Poseidon te tankjen. Trochdat sy syn soan de Sykloop Polyphem ferbline hienen, is Poseidon tige lulk op harren wurden en soarget er jierrenlang foar alderlei swierrichheden. Ien jier bringt Odysseus troch by de tsjoenster Kirke, sân jierren lang is er by de Nymf Kalypso, hy moat fjochtsje tsjin Skylla en Karybdis en ferliest stadichoan al syn meihelpers.
Tanksij de help fan de goadinne Atene komt Odysseus einlik thús. Hjir moat er earst ôfrekkenje mei de frijers dy't it op syn dierbere frou Penelope munte hawwe. As bidler ferklaaid wurdt Odysseus allinnich mar troch syn âlde, stjerrende hûn Argos werkend en komt er te witten dat Penelope him al dy jierren trou bleaun is. Tegearre mei syn folwoeksen wurden soan Telemachos deadet er alle frijers.
Bonnie Blair
Bonnie Kathleen Blair (Cornwall, New York, 18 maart 1964) is in earder Amerikaansk reedrydster. Tolve jier lang, wie Blair ien fan de bêste sprintsters fan de wrâld.
Sy die twa kear mei oan it Wrâldkampioenskip Allround, tolve kear oan it Wrâldkampioenskip Sprint, en fjouwer kear oan de Olympyske Winterspullen (yn 1984, 1988, 1992 en 1998). Sy waard by dizze kampioenskippen trije kear wrâldkampioen sprint, en helle op de Olympyske Spullen. Yn 1995 stopte Blair mei reedriden op heech nivo. Bonnie Blair boaske mei de eardere reedrider David Cruikshank mei wa't se in dochter hat.
Bert Natter
Biografy
Bert Natter is hikke en tein yn Baarn. Hy gie nei it Baarnsch Lyceum en siet in jier op de Werkplaats Kindergemeenschap yn Bilthoven. Yn 1988 gie hy Nederlânsk studearjen oan de Universiteit fan Amsterdam. In stúdzje dy't hy net ôfmakke hat. Yn 1990 gie hy as redakteur wurkjen by Utjouwerij Kwadraat yn Utert, dêr't hy doe ek wenne. Yn 1995 ferhuze hy werom nei Baarn en waard hy útjouwer by de dêr fêstige Utjouwerij De Prom/De Fontein, dy't ûnder lieding stie fan skriuwer/biograaf Wim Hazeu. Yn 2001 waard hy haadredakteur fan it treintydskrift Rails, dêr't hy nei mear as in jier wei gie om freelance sjoernalist te wurden. Hy skreau ûnder oaren kollumns, essays en artikels oer keunst en kultuer foar it Utrechts Nieuwsblad, AD Magazine, Oog, WahWah en De Revisor.
Sûnt de middelbere skoalle wurke hy yn de mande mei syn freon Ronald Giphart oan ferskate boeken en publikaasjes. Se hâlde tegearre, mei noch in tal oare skriuwers, in weblog by dat troch Natter inisearre waard: de papieren wereld.
Yn 2004 publisearre hy Het Rijksmuseum Kookboek. Foar dit ryk yllustrearre boek lieten tsien masterkoks har ynspirearje troch de pracht en preal fan Hollânske santjinde-iuwske skilderijen. Tegearre mei Kees Zandvliet, destiidsk haad fan de ôfdieling Nederlânske Skiednis fan it Ryksmuseum, stelde hy De historische sensatie gear. Yn 2005 ferskynde ek Rembrandt, mijn vader, in histoaryske roman foar jong en âld. As amateurkeunsthistorikus hat Natter yn dit boek in oertsjûgjende teory oandroegen oer de tsjutting fan Rembrandt syn masterwurk Het Joodse Bruidje. Dizze teory helle destiids de foarside fan NRC Handelsblad en Natter skreau der in wiidweidich wittenskiplik artikel oer yn it Bulletin fan it Ryksmuseum.
Syn debútroman Begeerte heeft ons aangeraakt is bestimpele ta ien fan de bêste boeken fan 2008. Hy is bekroand mei de Selexyz Debútpriis 2009 en mei de Lucy B. en C.W. van der Hoogtpriis 2010, dy't op 29 maaie útrikt waard. Ek krige syn debút in fermelding op de longlist fan de Academica Debutanten Priis 2009, in earfolle fermelding foar de Anton Wachterpriis 2008 en in nominaasje foar de Halewijnpriis 2008. Bert wurket oan syn twaddde roman, dy't yn de rin fan 2011 útkomme sil.
Bert Natter is troud mei Hester Kuiper, konservator by Slot Zuylen. Tegearre hawwe se twa dochters.
List fan planetoïden 38601-38700
Dit is in list fan planetoïden 38601-38700.
Hingbrêge
thumb|right|200px|It prinsipe fan in hingbrêge. In hingbrêge is in brêge dy’t opboud is út twa (soms ien) hege pylders wêrtusken in dikke keabel spand is. Troch de symmetry wurde de pylders fertikaal belêste. Tusken de pylders yn hinget in ‘haad’draachkeabel, likernôch yn de foarm fan in paraboal.
Oan de haaddraachkeabel hingje op fêste ôfstân fertikale keabels, de hingers, hjir wurdt it brêgedek oan ophong. Yn tsjinstelling ta de measte oare brêgesoarten is dit brêgedek tige licht. Hjirtroch bliuwt de brêge betelber. Neidielen fan dizze konstruksje binne de gefoelichheid foar eigentrillingen en aerodynamyske effekten (by hurde wyn wurde dit soarte brêgen dan ek sluten) en de gefoelichheid foar konsintrearre belêsting, lykas by in trein. thumb|left|250px|De Golden Gate Brêge yn San Fransisko.
Yn de haaddraachkeabel geane tige grutte krêften om. Oan it begjin en de ein is de brêge fêstmakke yn de fundearring. De keabels wurde dêr hast horizontaal ynsetten, wêrtroch de grutste krêften net fertikaal, mar horizontaal op de fundearring steane. Dat is ek de reden dat yn Nederlân en oare lannen yn Jeropa de hingbrêge hast net foarkomt. De boaiem is hjir te sêft om dizze grutte krêften hâlde te kinnen. As de grûn út stien bestiet kinne de krêften better opfong wurde.
It idee efter de hingbrêge is hat itselde oan dat fan in bôgebrêge. Mar by sa’n brêge is der gjin triuwkrêft, mar lûkkrêft.
De earste hingbrêgen fan 'e wrâld wiene de acht brêgen dy't yn 1433 yn eastlik Bûtan boud waarden troch de Tibetaanske hillige Thangtong Gyalpo. De langste hingbrêge fan de wrâld is de Akashi-Kaikyō Brêge yn Japan, dizze hat in lingte fan 1990,8 meter. Mar yn Itaalje binne der plannen om oer de Seestrjitte fan Messina in hingbrêge te bouwen.
thumb|right|200px|Bylden fan it ynstoarten de Tacoma Narrows Brêge.
Wrâldferneamd binne de telefyzjebylden fan de Tacoma Narrows Brêge yn de Amerikaanske steat Washington. Op 7 novimber 1940 stoarte dizze brêge, dy't krekt nij wie, yn de rivier dy't dêrûnder streamde. Mei tank oan nije techniken wie dizze brêge in stik lichter boud as oare hingbrêgen út dy tiid. Dit hie as gefolch dat troch de wyn de brêge hin en wer skommele en úteinlik ynstoarte. By nijmoadrige ûntwerpen wurdt hjir rekken mei hâlden en wurde der modeltesten útfiert.
Ferneamde brêgen
Inkele ferneamde hingbrêgen binne de:
Tsjerke fan Niebert
De Tsjerke fan Niebert oan de Mûnewei is in tsjerkegebou fan de Stifting Alde Grinzer Tsjerken. De herfoarme gemeente Niebert-Nús makket regelmjittich gebrûk fan de 14e iuwske tsjerke. De gemeente is oansletten by de Protestanske Tsjerke yn Nederlân.
Skiednis
De hjoeddeiske tsjerke ferfong yn it lêste fearn fan de 14e iuw in houten tsjerkje. Dat barde yn opdracht fan it Sistersjinzerske kleaster fan Aduard. Ynstee fan in toer hie de tsjerke in klokkestoel, dy't súdlik fan de tsjerke stie. Earst yn de 18e iuw waard in dakruter op it dak set, dy't yn 1831 nochris fernijd is. Oant yn de Twadde Wrâldkriich hong dêr in klok út 1681 fan Petrus Overney út Ljouwert. De klok waard yn 1943 troch de besetter foardere en nei de oarloch krige de tsjerke in nije klok. De wynhoanne op de toer is in replika fan in âldere dy't yn 2006 stellen waard wylst de dakruter restaurearre waard. Yn 1831 ûndergyng de tsjerke in ferbouwing, wêrby't de goatyske finsters ferfongen waarden troch rûnbôgefinsters. Ien fan dy goatyske finsters bleau oer en is te sjen boppe de tagong yn de westlike muorre. Ek yn de 19e iuw fûn de bepleistering fan de tsjerke plak.
De fundearring fan de tsjerke moast fanwegen earnstige fersakkingen yn de jierren 1947-1948 fernijd wurde. Ek waard oan de boppekant fan de muorren in betonring oanbrocht.
Beskriuwing
De tsjerke fan Niebert is in ienfâldige, letgoatyske sealtsjerke mei in rjocht ôfsletten koer en stiet op in ferhege tsjerkhôf. De bûtenmuorren wurde ferdield troch brede lisenen, dy't op de hoeken as steunbearen funksjonearje. Ek in it midden fan it eastlik koer is in foarse steunbear oanbrocht. Boppe de tagong bleau in goatysk finster bewarre. De oare finsters binne rûnbôgich en letter ynbrocht.
Ynterieur
De romte wurdt oerkape mei in balkenplafond. De preekstoel mei trep, achterskot en klankboerd stiet oan de súdlike muorre en datearret út 1743. Op it klankboerd is de tekst Gij Christus beheerst de Geest en Stem der Geleerden oanbrocht. It 18e iuwske tsjerkemeubilêr is ryklik dekorearre mei fykwurk fan Casper Struiwig, in byldsnijer dy't in soad mei de oargelbouwer Albertus Antoni Hinsz gearwurke. Yn de tsjerke steane oan de noardlike muorre trije hearebanken, wêrfan't ien in oerkaping hat. Yn in nis rjochts fan de preekstoel stiet in byldsje fan in harpspyljende kening David. It is it iennige dat oerbleau fan de foargonger fan it hjoeddeiske oargel. De 17e iuwske sarken yn it middenpaad binne fan de Iwema's en Ibema's.
De trije nissen yn it koer stamme noch út de katolike tiid fan de tsjerke. De list om de piskina mei profylstiennen yn it koer waard by de restauraasje fan 1947-1948 rekonstruearre. Yn de nis mei reade sânstien der om hinne yn de noardlike muorre waard it Hillich Sakramint bewarre.
Yn de toer stiet in mechanysk izeren oerwurk.
Oargel
It oargel is oarspronklik ôfkomstich út de Fermanje fan Sint-Anne en waard yn 1913 troch Bakker & Timmenga út Ljouwert boud. Yn 1941 ferhûze de firma Spanjaard it ynstrumint nei Niebert en it krige dêr in nij front.
Aldert Jacobs van der Poort
Hy skildere op behang, makke portretten en lânskippen. Hy stoar oan tuberkuloaze, noch gjin 36 jier.
Beowulf (film út 2007)
Beowulf is in film út 2007 ûnder regy fan Robert Zemeckis. De film is basearre op it epysk gedicht Beowulf.
Produksje
Yn july 1997 makke Neil Gaiman tegearre mei Roger Avary in bewurking fan it gedicht. Yn jannewaris 2005 betellen Sony Pictures en produsint Steve Bing $2.000.000 oan de skriuwers foar de rjochten fan it skript. It soe in Motion capture-film wurde.
Yn juny 2005 waarden Ray Winstone, Anthony Hopkins, Brendan Gleeson en Robin Wright Penn frege foar de film ûnder Columbia Pictures. De spilers joegen harren foarkar oan in gewoane film boppe in animaasjefilm. Neidat Angelina Jolie frege waard yn augustus 2005, sette Bing de studio oer nei Paramount Pictures foar in Amerikaanske release en Warner Bros. Pictures foar in release bûten de Feriene Steaten.
Legergrien
Legergrien is in ûnbeskate tint grien. It is in oantsjutting dêr't mei ferwiisd wurde kin nei eltse griene kleur dy't by in kriichsmacht yn gebrûk is. Grientinten wurde benammen troch lânmachten en marinierskorpsen brûkt út it eachpunt fan kamûflaazje tsjin 'e eftergrûn fan in lânskip mei (griene) plantegroei. Oer it algemien wurdt de term 'legergrien' lykwols opfet as in kleurtint dy't gelyk is oan of net folle ferskilt fan wat formeel khakigrien hjit.
Foarbyld:
Briedern
Briedern is in Ortsgemeinde yn de lânkring Cochem-Zell yn de Dútske dielsteat Rynlân-Palts. Briedern heart by de ferbânsgemeente Cochem en leit oan de rjochter kant fan de Mûzel.
Terkaplester Puollen
De Terkaplester Puollen lizze op de grins fan de gemeente De Fryske Marren. De puollen lizze benoarden Terkaple en súdwest fan Terherne. De mar stiet troch de Hearresyl yn ferbining mei de west lizzende Snitser Mar. Op de mar komme de Wide Geau en it Akkrumer Rak út. It Haklânshop is in ûnderdiel fan dit wetter. Oan beide kanten fan de Lytse Acht, jouwe twa ûndjippe sleatsjes: Earste Drûch Gat en Twadde Drûchgat, ferbining mei de Terhernster Puollen.
Oan de mar lizze de eilannen de Hynstewerp, Brouwers Acht, de Lytse Acht en de lange smelle Skonkepôle. De grûn oan de westkant fan de Hynstewerp is hurd en der lizze dêrom simmerdeis altyd in soad boatsjeminsken dy't dêr swimme.
De namme Terkaplester Puollen jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Terkaplesterpoelen.
Hinke Veenstra
Hinke Veenstra (Garyp, 10 oktober 1958) is in Fryske fotografe, dichter en tekstskriuwster.
Libben
Hinke Veenstra waard berne as dochter fan de Fryske skilder en dichter Sipke Veenstra (1924-2002) en Siebrigje Bos (1926-1991). Veenstra wennet yn Drachten.
Wurk
Hinke Veenstra skriuwt Fryske gedichten en koarte ferhalen, mar skriuwt en ferfrysket ek berneferhalen, gauris ynspirearre troch har beppesizzers en it deistige. Har dichten besiket hja te skriuwen oer har sykjen nei de betsjutting ‘efter de dingen’. Yn har fotografy besiket hja it deistige sintraal te setten, mar dan út in net alledeistige ynfalshoeke.
Op 18 april 2015 publisearre Veenstra har debútbondel Lang om let yn Beetstersweach, in bondel mei eigen gedichten en fotografy.
As tekstskriuwster hat hja Fryske sjongteksten en oersettings skreaun, lykas 'Rare Fûgel', skreaun foar it solo-album fan Jehannes Kats Veenstra, sjonger fan de Fryske Bluesband 'Healers'. Foar dy bent hat hja ek twa oare nûmers skreaun.
Yn 2020 ferskynde Veenstra har twadde gedichtebondel, heit en ik, in kombinaasje fan eigen wurk en dat fan har heit.
Wetterpoartsgrêft
De Wetterpoartsgrêft is in strjitte yn Snits.
Lizzing
De Wetterpoartsgrêft foarmet de westkant fan it eardere suderein fan Snits, en rint fan de Heachein, mei de Snitser Wetterpoarte, nei it Martiniplein. It is in kade, neamd efter de wetterpoarte en it wetter fan de Stêdsgrêft. Ornaris wurdt dat part fan de Stêdsgrêft ek mei dy namme oantsjut.
Súdlik
Oan de Wetterpoartsgrêft stiet, daalks njonken de Wetterpoarte it bertehûs fan Willem de Sitter. Op dit earste stik is in prominint oanlisstee oan De Kolk, faak brûkt foar wichtige gasten fan de stêd, bygelyks Sinteklaas. Dit stik einiget yn in krúspunt dêr't de Wûnderbrêge oer it wetter nei it begjin fan de Geaukade giet, en nei de oare kant it Mollemakleaster in trochstek nei it Súdein jout.
Noardlik
Foarby it krúspunt is de Wetterpoartsgrêft de kade fan de Stêdsgrêft. Op dit stik stiet fral nijbou út it lêste part fan de 20e iuw. De strjitte einiget op it Martinyplein; de kade rint fierder by it Martiniplein lâns. Op de oansluting mei it Martinyplein stiet it keunstwurk Sneek Voorwaarts.
Jarich fan Liauckema
Jarich of George fan Liauckema (Seisbierrum, 17 desimber 1558 – dêre, 24 augustus 1642) wie in Frysk ealman en militêr yn Spaanske tsjinst yn de Tachtichjierrige Oarloch. Fan 1588 oant 1591 wie Fan Liauckema gûverneur fan Sutfen. In skofte nei de Reduksje fan Grins kaam er werom nei Fryslân dêr't er yn 1618 wer yn it besit kaam fan it stamslot fan de famylje Fan Liauckema, de Liauckema State yn Seisbierrum.
Biografy
200px|thumb|left|Fan Liauckema (fjirde fan lofts) tegearre mei oanfierder Johan Baptiste fan Taxis (reade broek) en sweager Tiete fan Cammingha (tredde fan l.) op in alterstik út Huissen út 1586 Jarich waard berne as soan fan Skelte fan Liauckema (om 1519-1579) en syn tredde frou Jel fan Dekema (1529-1583) op de Liauckemastate yn Seisbierrum. Syn heit kaam yn 1569 foar as ferfangend grytman fan Barradiel. Schelte keas ek de Spaanske kant en moast dêrom yn 1577 útwike nei de omkriten fan Oldenzaal dêr't er yn 1579 ferstoar. Jarich ûntflechte Fryslân yn 1580 en kaam dêrnei yn Spaanske tsjinst. Hy begûn as faandrich, mar yn 1582 wie er tegearre mei syn sweager Tiete fan Cammingha as hopman belutsen by it ynnimmen fan Stienwyk laat ûnder fan Johan Baptiste fan Taxis. Ek wie er hopman ûnder lieding fan Fan Taxis doe't dy troch Francisco Verdugo nei Fryslân stjoerd waard yn de winter fan 1585. It kaam ta in treffen op 17 jannewaris 1586 yn de Slach by Boksum.
Nei't Fan Taxis yn 1588 sneuvele yn it Belis fan Bonn, folge Van Liauckema him op as gûverneur fan Zutphen. Liauckema hie ûnderwilens de rang fan luitenant-kolonel. Nei Doesburg ferovere te hawwen op 23 maaie 1591, tsjoch Maurits fan Oranje de oare deis nei Sutfen. Hoewol't er yn de minderheid wie wegere Fan Liauckema ynearsten om fersterking te freegjen. It Belis fan Sutfen folge en op 30 maaie kapitulearde Fan Liauckema. Hy bedong in frije ôftocht foar syn soldaten, wêrnei't er plonderjend de stêd en omkriten ferliet. Fan Liauckema sakke sadwaande yn achting fan Verdugo dy't fan miening wie dat Fan Liauckema de stêd sûnder goede reden oerjûn hie. Yn syn ferslach wegeret Verdugo dêrom ek om Fan Liauckema by namme te neamen. Ek krige hy it advys de hartoch fan Parma net ûnder eagen te kommen.
Pieter Houtsma
Pieter Houtsma (Skingen, 18 oktober 1926 - dêre?, 15 jannewaris 1979 ) wie boer en bestjoerder op tsjerklik en agrarysk terrein.
Jarich fan Liauckema
Biografy
Nei't Fan Liauckema út Grins wie gie is der net folle bekend oer syn fierdere militêre karriêre. Wol is yn it húsargyf fan de Liauckema State in paspoart bewarre bleaun fan Jarich fan Liauckama út 1598; hy wie doe noch altyd as luitenant-kolonel yn tsjinst fan aartshartoch Albrecht fan Eastenryk. Yn 1604 reizge Jarich nei Ljouwert mei syn sweager Adam van Paffenrode om de grêfstien foar syn suster Anna en har man Tjepcke van Goslinga oan te besteegjen. Fan Liauckema hold yn 1605 yn Paderborn ta sa't bliken docht út in brief fan syn sweager Wytze fan Cammingha. Yn 1611 tsjinne Jarich in fersyk yn om mei syn húshâlding en húsried ôf te reizgjen nei Brabân.
Nei it tekenjen fan it Tolfjierrich Bestân kaam Jarich werom nei Fryslân. Yn 1614 besocht Jarich de Liauckemastate wer yn syn besit te krijen. Nei't de Liauckemastate yn 1580 foar in part platbaarnd wie troch de troepen fan geuze-oanfierder Diederik Sonoy, waard de state opnij opboud en beluts Jarichs âldste suster Sjouck de state mei har twadde man Ofcke fan Feytsma. Nei har ferstjerren yn 1599, gie Tjalling fan Camstra, soan út har earste houlik mei Homme fan Camstra, op 'e state te wenjen. Nei it ferstjerren fan Tjalling yn 1614 kaam Jarich hjir tsjin yn it ferset en spande in rjochtsaak oan, yn earste ynstânsje om 'e nocht. Uteinlik krige Fan Liauckema yn 1618 dochs noch gelyk en kaam er yn it besit fan de state.
Pieter Houtsma
Foarsitter fan de Fryske Maatskippij fan Lânbou sûnt 1973, lid fan it Frico-bestjoer en it Produktskip Suvel, en fan it Deistich Bestjoer fan it koöprative molkfabryk yn Dronryp, de Maatskip Fresia (sûnt 1960) en De Takomst (1971). Riedslid sûnt 1962 fan Menameradiel foar de CHU, steatelid sûnt 1974. Presidint tsjerkefâd fan de streekgemeente Ried c.s.-Skingen en lid fan de Herfoarme Synoade foar de klassis Frjentsjer sûnt 1970.
Jarich fan Liauckema
Biografy
Hoewol't Van Liauckema katolyk bleau, skynt er him wol fermoedsoene te hawwen mei de Protestanten, om 't er ien fan de oanwêzigen wie by de útfeart fan Ernst Kasimir fan Nassau-Dietz yn 1633. Hy bleau wol krewearjen foar de katolike saak. Sa hat it húsargyf fan de Liauckema State in tal dokuminten dy't de rjochtsposysje fan katoliken oanbelangje en hat er nei alle gedachten de persoan west dy't se sammele hat om syn posysje en dy fan de katolike mienskip ferdigenje te kinnen. Dêrneist sette er him yn foar it frijlitten fan in finzen nommen pater yn 1618 en bea er yn 1633 ûnderdak oan de ferneamde pater jezuïet Nikolaas Creps, lieder fan de Kontrareformaasje yn Meppen.
Jarich ferstoar op 24 augustus 1642 yn de âldens fan 84. Fan sawol Jarich as syn frou Siouck binne de leedbrieven oerbleaun mei listen fan útnûge minsken foar de begraffenisplechtichheden. Ien fan de útnûge minsken wie Frans van Donia. Yn 1824 wurdt noch gewach makke fan in rouboerd fan Jarich fan Liauckema yn de tsjerke fan Seisbierrum, mar dat is net mear oanwêzich.
Houlik en bern
Jarich troude om 1585 hinne mei Sjouck Tietesdr fan Cammingha (? - Seisbierrum, 8 july 1620). Se wie de dochter fan Tiete fan Cammingha en Tryn fan Hottinga. Se krigen twa dochters. De âldste wie Jel of Juliana (Keulen, 1585 - 20 septimber 1650). Sy troude yn 1616 mei Eraert van Pipenpoy. It houliksfeest waard bekend as de Pipenpoyske brulloft. Eraert syn heit François wie earder yn neifolging fan greve Rennenberg nei Fryslân ta kommen. Dy François komt yn 1578 foar as grytman fan Himmelumer Aldefurd en as drost yn Starum. Doe't Jel widdo waard, ferhuze se foar fêst nei de Liauckema State mei har dochter Sophia Anna fan Pipenpoy. Sophia Anna ferstoar sûnder bern yn 1670 wêrnei't de state yn hannen kaam fan har neef, Alexander Josephus van der Laen. De twadde dochter wie Tryn of Catharina (Keulen, 2 novimber 1592 - Mechelen, 19 juny 1656). Sy boaske op 4 augustus 1616 oan Dierick van der Laen, hear fan Schrieck en Grootlo en boargemaster fan Mechelen. Harren soan Alexander Josephus krige de Liauckema State nei it ferstjerren fan syn nicht Sophia Anna fan Pipenpoy yn 1670.
Terpenssleat
De Terpenssleat is in feart yn de gemeente Súdwest-Fryslân. De feart rint west fan de Snitser wenwyk Tinga nei it súdwest lizzende Drylts.
De namme Terpenssleat jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme erpenssloot.
Timoer Lenk
Timoer Lenk (Kesj, 9 april 1336 – Otrar, 19 jannewaris 1405 ) (ek bekend as Timoer de Grutte, Timoer de Manke, of yn Europa as Tamerlane en Tamburlaine (ferbasteringen fan it Perzyske Temur-i-lang en Temür yn Turkske talen) wie in fjirtjinde-iuwske Turksk-Mongoalse kriiichshear en stifter fan it Timoeridyske ryk en de dynasty fan de Timoeriden.
Timoer Lenk waard berne yn Kesj, dat tsjintwurdich bekend stiet as Sachrisabz (omjouwing fan Samarkand, Oezbekistan). Timoer wie hast syn heule libben op oarlochspaad en bleau komselden langer as in pear jier op itselde plak. Hy wist in nij ryk te stiftsjen op de fûneminten fan it yn elkoar stoarte Mongoalse Ryk. Hoewol't hy in militêr sjeny wie — hy ferlear gjin fjildslach neidat hy folslein oan de macht kaam yn 1370 — wist Timoer gjin effektyf operearjende regearing del te setten, wêrtroch't hy gebieten faak opnij feroverje moast neidat se yn opstân komd wienen. Meastentiids waarden der grouwelige wreedheden begien, lykas it bouwen fan tuorren mei ôfkapte hollen, dêr't heule regio's troch ûntfolke rekken. Timoer waard dêrtroch fan Sina oant West-Europa berucht en freze. Yn syn konstante oarlochsfiering binne nei skatting wol 17 miljoen minsken omkomd.
Timoer stoar yn de winter fan 1405 in Otrar, Kazachstan, wylst hy opluts tsjin syn grutste fijân, Ming-Sina. Nei syn dea ferdwûn it ryk fan Timoer al gau fan de kaart en rekken syn dieden foar it meastepart yn it ferjitboek. Syn namme hat yn de skiednis lykwwols in plak krigen neist dy fan syn foarbylden Aleksander III de Grutte en Dzjengis Khan. Pas nei de ûnôfhinklikheid fan Oezbekistan kaam der mear omtinken foar de ferrjochtingen fan Timoer. Men beskôget him dêr as in held, omdat ûnder it bewâld fan Timoer it gebiet fan de Oezbeken bloeide as nea dêrfoar. Mar yn de rest fan de Islamityske wrâld wurdt Timoer benammen as barbaar sjoen.
തിമൂര്‍
Jeth
thumb|right|280px|Lokaasje yn de gemeente Littenseradiel Jeth is in buorskip yn de gemeente Súdwest-Fryslân en leit noardwestlik fan it doarp Britswert. Jeth leit oan de Jaanfeart en de dyk nei Skillaard, oan dy dyk steane in stikmannich pleatsen. Ien fan de boerepleatsen hjit Abbingastate.
Yn 1417 waard it plak neamd as Iaeth en Iette, yn 1452 as Jeth en fan de 18e iuw ôf Jet.
Ternaarder Feart
De Ternaarder Feart is in feart yn de gemeente Noardeast-Fryslân. De feart leit yn de himrikken fan Hantum en Ternaard.
De feart begjint by de Knibbeltsjebrêge en rint dêrnei parrallel oan de Ternaarderwei; by De Piip giet de feart ûnder de dyk troch en rint dêrnei parrallel oan de Hantumerwei nei Ternaard. Hjoed-de-dei rint de feart fan ôf de súdside fan Ternaard troch de lannen nei de westside fan Ternaard. Earder rûn dizze feart fan de súdside fan Ternaard ôf troch nei it noarden tusken de Nijbuorren en Stasjonswei nei de Opslach. By de Opslach giet de feart oer yn de Fiskbuorster Feart en in feart nei it westen.
De namme Ternaarder Feart jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Ternaardervaart.
Gosling Posthumus
Gosling Tjeerds Posthuma (Dokkum, 7 novimber 1800 - dêre, 15 novimber 1832) wie in keunstskilder.
Hy wie in learling fan Otto de Boer mei wa't er yn 1824 in reis nei Frankryk en Itaalje makke. Yn it stedhûs fan Dokkum is wurk fan him.
Pammakaristos-tsjerke
De Pammakaristos-tsjerke of de Tsjerke fan de Theotokos Pammakaristos (Gryksk: Θεοτόκος ἡ Παμμακάριστος, de Allersillichste Mem Gods), heart ta de meast ferneamde gryksk-otterdokske tsjerken fan de Turkske haadstêd Istanbûl. De tsjerke waard yn 1591 ferboud ta de Fethiye-moskee (Turksk: Fethiye Camii, "Moskee fan de oermastering"), mar is hjoeddedei in museum. Yn de tsjerke bleaune noch in grut tal byzantynske mozaïeken bewarre, dy't nei de Hagia Sofia en de Chora-tsjerke it grutste oerflak fan byzantynske mozaïeken yn Istanbûl foarmje.
Skiednis
Neffens de measte gelearden waard de tsjerke tusken de 11e en 12e iuw boud. In soad skiedkundigen en argelogen tinke dat de oarspronklike bou taskreaun wurde kin oan Michael VII Dukas (1071–1078), oaren tinke dat de stifting west hat yn de tiid fan de Komnenen. Ernest Mamboury, in Switserske professor en saakkundige, woe ha dat de bou yn de 8e iuw plakfûn hat. Doe't de Paleologen it Ryk bestjoerden (1259-1453) waard der oan de súdlike kant in sydkapel (parekklesion) oanboud en wijd oan Kristus de Wrâld (Christos ho Logos). It lytse bouwurk waard fuort nei 1310 troch syn frou Martha Glabas stifte ta oantinken fan protostrator Michael Doukas Glabas Tarchaneiotes, in generaal fan Andronikos II Palaiologos. In troch de dichter Manuel Philes (1275-± 1345) skreaune wijingstekst rint lâns de hiele sydkapel, sawol bûten as binnen. Yn deselde snoarje waard de haadtsjerke renovearre.
Nei de Fal fan Konstantinopel yn 1453 ferhûze de sit fan it Gryksk-otterdokske Patriarchaat ynearsten nei de (yn 1461 ôfbrutsen) Tsjerke fan de Hillige Apostels. Yn 1456 ferhûze it partriarchaat nei de Pammakaristos-tsjerke om't de Tsjerke fan de Hillige Apostels ôfbrutsen wurde moast om plak te meitsjen foar de bou fan de Fetih-moskee. Dy funksje as sit fan it patriarchaat hold de tPammakaristos-tsjerke oant 1597. De Ottomaanske sultan Murad III liet de tsjerke yn in moskee feroarje om dêrmei syn eardere oermastering fan Georgje en Azerbeidzjan te fieren en neamde it de Fethiye-moskee (Fetih is Turksk foar oermastering). Om it gebou geskikt te meitsjen as moskee waarden alle binnenmuorren ôfbrutsen om sa in gruttere binnenromte te meitsjen. Pas yn de 19e iuw waard in minaret tafoege.
It ferwaarloazge kompleks waard yn 1949 restaurearre troch it Byzantine Institute of America en it stúdzjesintrum fan Dumbarton Oaks, dy't it gebou yn de oarspronklike gloarje herstelden. Wylst it haadgebou in moskee bleau, is de sydkapel sûnt dy tiid in museum.
Beskriuwing
De eardere Pammakaristor-tsjerke hie in haadskip mei twa deambulatoria (in deambulatorium is in omgong dat it haadskip omfiemet), in naos en in narteks. De trijedielige apsis waard by de ferbouwing ta moskee ferfongen troch in mihrab. De oarspronklike beklaaiing fan kleurd is foar it measte ferwidere.
Yn de sydkapel is yn de haadkoepel in mozaïek te sjen fan in sintrale Kristus Pantokrator, omfieme troch in rige bibelske profeten. Yn de apsis fan de sydkapel wurdt Kristus mei de Jongfaam Marije en Jehannes de Doper ôfbylde. De doop fan Kristus is de iennige, folslein bewarre bibelske foarstelling yn it parekklesion.
Norfolk (eilân)
Norfolk (Ingelsk: Norfolk Island, útspr.: ['nɔrfək 'ailənd]; Norfuk: Norf'k Ailen) is in lytsich, isolearre eilân yn 'e súdwestlike Stille Oseaan, dat likernôch healwei tusken Austraalje, Nij-Seelân en Nij-Kaledoanje leit. It foarmet in ekstern territoarium fan Austraalje, en is it iennichste eksterne Australyske territoarium dat fiergeand selsbestjoer hat. It haadplak is Kingston. Neffens gegevens út 2011 hie it Norfolk, dat likernôch 35 km² beslacht, doe in befolking fan 2.300 minsken. It symboal fan it eilân is de Norfolkeilânske dinnebeam (Araucaria heterophylla), in lânseigen beammesoarte, dy't ek in prominint plak ynnimt op 'e flagge fan Norfolk.
Etymology
De Britske ûntdekkingsreizger James Cook, dy't it eilân yn 1774 ûntdiek, ferneamde it nei Mary Howard, hartoginne fan Norfolk (±1712-1773).
Geografy
Norfolk is in geografysk isolearre eilân yn 'e súdwestlike Stille Oseaan, likernôch healwei it Australyske kontinint, Nij-Seelân en it Frânske gebietsdiel Nij-Kaledoanje, op 29°02′ suderbreedte by 167°57′ easterlingte. It leit 1.412 km rjocht nei it easten fanôf Evan's Head, op it Australyske fêstelân, en sa'n 900 km eastnoardeastlik fan in oar isolearre eilân, Lord Howe, dat ta de Australyske steat Nij-Súd-Wales heart.
Norfolk bestiet út it haadeilân mei deselde namme en twa lytsere eilannen, it petiterige Nepean, fuort besuden it haadeilân, en it wat gruttere Phillip, dat 7 km súdlik fan it haadeilân leit. Yn totaal hat it territoarium in oerflak fan 34,6 km², wat frijwol hielendal út lân bestiet, mei in te ferwaarleazgjen bytsje wetteroerflak. De kustline is 32 km lang, en it heechste punt, de Mount Bates, hat in hichte fan 319 m boppe seenivo. It gebiet om 'e Mount Bates hinne, dat 10% fan it haadeilân beslacht, is yn 1986 útroppen ta it Nasjonaal Park Norfolk, om it lêste stikje subtropysk reinwâld te beskermjen. It park omfiemet teffens de eilannen Phillip en Nepean, dy't ûnbewenne binne.
Floara en fauna
Norfolk hat 174 plantesoarten, wêrfan't 51 nearne oars foarkomme. Teminsten 18 fan dy 51 binne seldsum of bedrige. De bekendste lânseigen plant is de Norfolkeilânske dinnebeam (Araucaria heterophylla), dy't it symboal fan it eilân wurden is en in prominint plak ynnimt op 'e flagge fan it territoarium. Dy beammesoarte is fral yn Austraalje, mar ek yn Jeropa, populêr as sierplant foar yn tunen, en it is foar Norfolk dan ek in wichtich eksportprodukt wurden.
Tersoalster Sylroede
De Tersoalster Sylroede is in feart yn de gemeente Súdwest-Fryslân. De feart ferbynt it ferlingde fan de Bangafeart mei de jachthaven oan it Prinses Margrietkanaal/Snitser Mar by de Terhernster Slûs.
Norfolk (eilân)
Floara en fauna
De lânseigen fauna bestiet yn haadsaak út fûgels en ynsekten, en hat sûnt de kolonisaasje fan it eilân slim te lijen hân ûnder útlânske bisten lykas rotten, katten, hûnen, bargen en geiten, en teffens fan konkurrinsje mei ynfierde fûgelsoarten as de lyster. Dêr kaam noch by it kapjen fan harren natuerlik wâldhabitat foar lânbougrûn, oerbejaging en soms opsetlik besykjen ta útrûging om't se as skealik ûngedierte beskôge waarden. Fan gefolgen binne in grut tal lânseigen soarten útstoarn of slim yn har fuortbestean bedrige. Sa binne û.m. de Norfolkeilânske kaka, de Norfolkeilânske grûndo en lânseigen ûndersoarten fan 'e do, de protter en de bûnte lyster útstoarn, krekt as ien fan 'e beide flearmûzesoarten fan it eilân, de Norfolkeilânske frijsturtflearmûs (Tadarida norfolkensis). De gouldhalslelflearmûs (Chalinolobus gouldii) is tige seldsum, en soe al wol krektlyk útstoarn wêze kinne.
Iere skiednis
De earste minsklike bewenners fan Norfolk wiene Polynezyske seefarders dy't it eilân berikten òf fan 'e Kermadekeilannen ôf, benoarden Nij-Seelân, òf fan it Noardereilân fan Nij-Seelân sels. Hja setten har yn 'e fjirtjinde of fyftjinde iuw op Norfolk nei wenjen, en holden der ferskate generaasjes ta ear't se weiwaarden, itsij troch út te stjerren, itsij troch earne oars hinne fuort te silen.
Tersoalster Sylroede
De namme Tersoalster Sylroede jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Terzoolsterzijlroede.
Norfolk (eilân)
Iere skiednis
Ut it eachpunt fan it Westen wei waard Norfolk yn 1774 ûntdutsen troch de Britske ûntdekkingsreizger James Cook, op dy syn twadde reis troch de Stille Súdsee. It eilân waard ien fan 'e earste Britske koloanjes yn it dit diel fan 'e wrâld om't it isolearre en ûnbewenne wie, wat it tige gaadlik makke om der in strafkoloanje te fêstigjen. Boppedat groeide der flaaks, en dêr hie de Britske Keninklike Marine, dy't alle himp en flaaks foar syn touwurk út Ruslân wei ymportearre, in grut ferlet fan doe't tsarina Katerine II fan Ruslân yn dyselde snuorje de útfier fan dat guod oan bannen lei. Sadwaande waard Norfolk ûnder de kolonisaasje fan Nij-Súd-Wales beflapt, dêr't de Britten yn 1788, by Botany Bay, besuden it lettere Sydney, de earste koloanje op it Australyske fêstelân stiften. Fuort dêrnei waard luitenant Philip Gidley King derop útstjoerd om mei in groep fan fyftjin finzenen en sân frije kolonisten in delsetting op Norfolk te fêstigjen, wat op 6 maart 1788 syn beslach krige.
Koloanje
It libben op Norfolk wie dreech. De grûn wie wol fruchtber, mar it yn 'e besnijing hâlden fan it reinwâld foel net ta en de rispinge waard opfretten fan rotten en fûgels. Nettsjinsteande dy swierrichheden woeks de befolking oan ta 1.100 lju. De delsetting koe him sels lykwols net bedrippe en it die bliken dat it yn stân hâlden fan 'e koloanje fanwegen de ôfhandige lokaasje te djoer wie. Fan 1805 ôf waarden de bewenners stadichoan oerbrocht nei Van Diemenslân (Tasmaanje), en yn 1814 wie de delsetting hielendal ferlitten en waarden de gebouwen sloopt om ûnrjochtmittige bewenning (yn 't bysûnder troch oare Jeropeeske koloniale machten) te ûntmoedigjen. Norfolk bleau dêrnei alve jier lang ûnbewenne.
Yn 1825 waard it eilân op 'e nij ta in strafkoloanje makke, diskear alhiel sûnder frije kolonisten. Lang is tocht dat it de swierste kriminelen wiene dy't út Nij-Súd-Wales en Van Diemenslân wei dêrhinne stjoerd waarden, de "twaris feroardielden" (feroardielden dy't nei de Australyske strafkoloanjes deportearre wiene en dêr fannijs foar in slimme misdie feroardiele wiene). Resint ûndersyk hat lykwols útwiisd dat it mar yn 15% fan 'e gefallen om sokke lju gie, wylst fierwei de measten fan 'e 6.458 finzenen dy't yn dy snuorje op Norfolk bedarren, dêr fêstholden waarden sûnder dat se ea yn 'e Australyske strafkoloanjes earne foar feroardiele wiene. Boppedat wie de oerweldigjende mearderheid fan harren yn Grut-Brittanje oarspronklik feroardiele foar saken as bûsehifkjen en krommeldieverij. De libbensomstannichheden yn 'e nije strafkoloanje wiene dreech, en de behanneling dy't de finzenen der krigen ûnminsklik. Moard, oproer en besykjen ta útbraak kaam geregeldwei foar.
Alinnich yn 'e perioade tusken 1840 en 1844 wie it oars, doe’t de behanneling fan 'e finzenen sterk ferbettere ûnder it bewâld fan kaptein Alexander Maconochie, in ferljochte tichthûsherfoarmer. De kreaze âlde gebouwen yn it Norfolkske haadplak Kingston waarden yn dy tiid troch finzenen boud. Tsjin 1847 begûn de strafkoloanje yn it neigean te reitsjen, en fan 1853 ôf kamen der gjin nije finzenen mear, om't yn dat jier yn Grut-Brittanje de deportaasje fan feroardielden nei oerseeske strafkoloanjes ôfskaft waard. Yn 1855 waarden de lêste finzenen oerbrocht nei Port Arthur en oare plakken yn Van Diemenslân.
Op 8 juny 1856 begûn de trêde kolonisaasje fan Norfolk, diskear troch 194 ôfstammelingen fan 'e oproerige bemanning fan it Britske skip de Bounty en Tahitiaanske froulju. Hja waarden nei Norfolk ta oerbrocht fan 'e Pitcairneilannen, yn 'e súdeastlike Stille Oseaan, dy't harren tanimmende oantal net mear drage koene. Hja setten har nei wenjen yn 'e gebouwen fan 'e twadde strafkoloanje en fêstigen stadichoan in maatskippij op Norfolk dy't basearre wie op lânbou en walfiskfeart. Hoewol't party gesinnen yn 1858 en nochris yn 1863 weromkearden nei de Pitcairneilannen, woeks de befolking fan Norfolk stadich oan, mei om't men bykommende kolonisten akseptearre dat gauris seelju wiene dy't op walfiskfarders arrivearren. De wichtichste feestdei op Norfolk is noch altyd Bountydei, dat op 8 juny fierd wurdt, en wêrby't de oankomst fan 'e Pitcairners yn 1856 betocht wurdt.
Moderne tiid
Nei't yn 1901 troch seis ûnderskate Britske koloanjes it Mienebêst Austraalje foarme wie, kaam Norfolk, dat bestjoerlik noch altyd by Nij-Súd-Wales yndield wie, dêr ek ta te hearren. It waard doe losweakke fan Nij-Súd-Wales, en kaam streekrjocht ûnder it bewâld fan 'e Australyske federale oerheid te stean.
Yn 'e Twadde Wrâldoarloch waard der in strategysk wichtige loftmachtbasis op Norfolk fêstige. Mei't it eilân yn it gebiet lei wêrfoar't Nij-Seelân de ferantwurdlikheid op him nommen hie, waard it oarspronklike Australyske garnizoen ôflost troch in 1.500 man sterke Nijseelânske troepemacht, de saneamde N Force. It die lykwols bliken dat Norfolk te ôfhandich wie om foar de Japanners in oanfal wurdich te wêzen, en nei't de Alliëarden de Japanners werom begûnen te kringen, ferlieten de Nijseelânske troepen it eilân yn febrewaris 1944 wer.
Yn 1979 krige Norfolk fan Austraalje in beskate foarm fan selsbestjoer. Sûnt kieze de bewenners fan it eilân in eigen parlemint dêr't in eigen regear út foarme wurdt. Dat regear hat fiergeand foech oer hast alle bestjoerssaken, mei as wichtichste útsûnderings definsje en bûtenlânske betrekkings. Norfolk is it iennichste fan 'e eksterne territoaria mei sa'n fiergeande autonomy, en it is ek it iennichste gebiet dat ta Austraalje heart, wêrfan't de ynwenners net stimme yn 'e Australyske nasjonale ferkiezings, noch fertsjintwurdige binne yn it Australyske Parlemint. Yn 2006 waard dizze bestjoerskonstruksje op 'e nij besjoen, mar úteinlik waard oan 'e ein fan dat proses, op 20 desimber fan dat jier, besletten dat alles sa bliuwe soe sa't it wie.
Sint-Janstsjerke (Skylge)
thumb|250px|Sint Janstsjerke fotografearre yn westlike rjochting'' De Sint-Janstsjerke yn Hoarn op Skylge is ien fan de âldste bouwurken op it eilân.
Norfolk (eilân)
Moderne tiid
Finansjele swierrichheden en it tebekrinnen fan it toerisme makke dat it regear fan Norfolk yn 2010 om stipe fan Austraalje frege. It federale regear woe wol helpe, mar woe dat de eilânbewenners yn ruil foar it rjocht op federale útkearings foar it earst yn harren skiednis ynkomstebelesting betelje soene. Yn maaie 2013 wie der lykwols noch gjin oerienstimming berikt, en tsjin dy tiid wiene in protte Norfolkers twongen om wurk op it Australyske fêstelân te sykjen om itende te bliuwen.
Bestjoer
De offisjele namme fan Norfolk is "it Territoarium Norfolk" (Ingelsk: Territory of Norfolk Island; Norfuk: Teratri of Norf'k Ailen). It is it iennichste eksterne territoarium fan Austraalje dat fiergeand selsbestjoer hat (de oare beide bewenne eksterne territoaria, Krysteilân en de Kokoseilannen, hawwe net mear oer har eigen saken te sizzen as de trochsneed gemeenteried). Dy autonomy is fêstlein yn 'e Norfolk Island Act út 1979. Der is in ienkeamerich parlemint de Wetjaande Gearkomste (Legislative Assembly), besteande út njoggen leden, dy't ienris yn 'e trije jier keazen wurde troch it elektoraat. Der binne gjin politike partijen op Norfolk; alle parlemintsleden en -kandidaten binne ûnôfhinkliken. De wetten dy't goedkard wurde troch de Wetjaande Gearkomste kinne neatich ferklearre wurde troch it Australyske federale parlemint, en dat kin ek Australyske federale wetjouwing oan Norfolk oplizze. Fjouwer fan 'e njoggen parlemintsleden foarmje it regear fan Norfolk, dat de namme draacht fan Utfierende Ried (Executive Council).
Sint-Janstsjerke (Skylge)
It gebou is út de 13e iuw. Yn 1230 wie der al sprake fan de bou fan in kapel op dit steed. It is in ienbeukige tsjerke mei in lytse, mar swiere toer oan de westkant. De tsjerke wurdt brûkt foar tsjerketsjinsten fan de Herfoarme gemeente East Skylge en foar brulloften en konserten. Om de tsjerke is in tsjerkhôf dat nog altyd as begraafplak brûkt wurdt. thumb|left|Ynterieur Tusken 1963 en 1969 waard de tsjerke restaurearre. Yn de romte ûnder de toer binne foarwerpen as munten en boufragminten te besichtigjen dy't by de restauraasje yn de boaiem fûn binne. De tsjerke is in Ryksmonumint.
Norfolk (eilân)
Bestjoer
Norfolkers stimme yn prinsipe net yn Australyske federale ferkiezings, en it territoarium is net fertsjintwurdige yn it Australyske Parlemint. As hja lykwols nei it Australyske fêstelân ferhúzje, dat se sûnder beswier dwaan meie, kinne se har dêr daliks yn in kiesdristikt ynskriuwe, want alle Norfolkers hawwe wol de Australyske nasjonaliteit. Op it Australyske fêstelân jildt de stimplicht noch, mar foar Norfolkers leit dat wat yngewikkeld. Om stimme te meien moat men ynskreaun wêze as kiezer; jin yn te skriuwen is foar Norfolkers net ferplichte, mar as se ienris ynskreaun binne, jildt ek foar harren de stimplicht.
Sint-Janstsjerke (Skylge)
Oargel
It oargel is boud yn 1894 troch J.F. Kruse út Ljouwert. It is in ienklaviers oargel mei oanhong pedaal. Hjirûnder de disposysje:
Norfolk (eilân)
Skeel oer politike status
Der bestiet nochal wat ûnienichheid oer de politike status fan Norfolk. Neffens in oansjenlik part fan 'e eilânbefolking waard it eilân feitlik ûnôfhinklik doe't de Britske keninginne Fiktoaria yn 1856 de Pitcairners tastimming joech om Norfolk te kolonisearjen. Dy sjenswize hat sa'n oanhing dat it Australyske regear it nedich fûn hat om him ferskate kearen formeel ôf te wizen, de lêste kear yn 2004. Ek it Heechgerjochtshôf fan Austraalje hat de útspraak dien dat der fan ûnôfhinklikens gjin sprake wêze kin. Doe't yn 2006 de bestjoerskonstruksje op it eilân op 'e nij besjoen waard, hie Austraalje dêrmei eins it doel om it bestjoer fan Norfolk werom te bringen ta dat fan in gemeenteried, deselde status dy't Krysteilân en de Kokoseilannen hawwe, de beide oare bewenne eksterne territoaria fan Austraalje. Dat soarge lykwols op Norfolk foar sa'n rebûlje, dat men dêr úteinlik mar fan ôfsjoen hat.
Ekonomy
De eksport fan 'e Norfolkeilânske dinnebeam en it toerisme binne de wichtichste pylders fan 'e Norfolkske ekonomy. Mei't it ferbean is om farske griente en fruit te ymportearjen, ferbouwe de bewenners dat sels, mar inkeld foar eigen gebrûk. Der is gjin permaninte lânbougrûn op it eilân, mar 25% fan it lân bestiet út greiden, foar de feehâlderij. Kowefleis wurdt sawol pleatslik produsearre as ymportearre. Der is fierders ien wyngerd op it eilân, dy't it merk Two Chimneys Wines produsearret. It Australyske regear makket oanspraak op in eksklusive ekonomyske sône fan 200 seemyl (370 km) om it eilân hinne. Hoewol't deroer spekulearre wurdt dat dêr ierdoalje- en ierdgasfoarrieden binne, is dat noch net bewiisd. De Norfolkers betelje gjin Australyske federale belestings.
Foarsjennings
Norfolk hat in eigen sikehûs, dêr't ienfâldige ferwûnings en de meast foarkommende sykten behannele wurde kinne. Foar yngripende behannelings moat men lykwols útwike nei it Australyske fêstelân. By need fersoarget de Keninklike Australyske Loftmacht medyske evakuaasjes. Dit ûntbrekken fan medyske fasiliteiten hat in grutte ynfloed op it libben op Norfolk; in protte âldere eilânbewenners kinne omreden fan oanboazjende sûnensproblematyk net op it eilân wenjen bliuwe en binne twongen om bliuwend te emigrearjen nei Austraalje of Nij-Seelân.
Fierders hat Norfolk in eigen winkelsintrum, postkantoar, sliterij, multyfunksjoneel sintrum, rjochtbank, heechgerjochtshôf en folkstellingsburo. Ek hat Norfolk in eigen botanyske tún, de Norfolk Island Botanic Garden, dêr't in grut diel fan 'e lânseigen floara te besichtigjen is.
De definsje fan it territoarium is taparte oan 'e Australyske Striidkrêften. Australia Post fersoarget de ferstjoering en ûntfangst fan post fan en nei Norfolk, mar de besoarging en ophelling op it eilân sels wurdt dien troch de Norfolk Island Postal Service. It eilân jout dan ek syn eigen postsegels út (dêr't postsegelsammelders tige hjit op binne), en dy kinne op it Australyske fêstelân net brûkt wurde, wylst Australyske postsegels op it eilân krektlyk ûnjildich binne. Norfolk hat in eigen radiostasjon en in eigen tillefyzjestjoerder. Fia de satellyt kinne alle grutte Australyske stjoerders ek ûntfongen wurde. Teffens hawwe de eilannen ferbining mei it ynternet fia de satellyt.
Norfolk hat gjin haven, inkeld in ankerplak op see, dêr't fracht bestimd foar it eilân oerladen wurdt yn lytsere boaten dy't 5 ton per kear hâlde kinne. Dy kinne dan de stegers berikke dy't by Kingston, oan 'e súdkust, en Cascade, oan 'e noardkust, oanlein binne. Fierdersoan is der in fleanfjild op it eilân, it Norfolk Island Airport, en teffens is der foar 53 km oan ferhurde wegen en foar 27 km oan ûnferhurde paden.
Demografy
Neffens gegevens fan 'e folkstelling fan 2011 hie Norfolk doe 2.302 ynwenners, mei in befolkingstichtens fan 61,9 minsken de km². Dat is in weromgong fan 11,5% neffens 2001, doe't der noch 2.601 ynwenners wiene. It haadplak is Kingston, mar dat is mear in út 'e klauwen groeid regearingssintrum as in wenkearn. De grutste delsetting op it eilân is Burnt Pine, dat yn it binnenlân leit.