cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Samara (oblast)
Skiednis
De skiednis fan it gebiet sette yn 1586 mei stifting fan de fêsting Samara útein, dy't al gau in bloeiende hannelsstêd waard. Sûnt 1708 hearde it gebiet by it nije gûvernemint Kazan, mar yn 1717 waard it by it gûvernemint Astrachan foege. Yn 1851 waard it gebiet it selsstannige gûvernemint Samara, dat yn 1918 in diel ôfstean moast foar de stifting fan de Wolga-Dútske Republyk. Yn 1936 feroare it gûvernemint Samara yn de oblast Kûjbysjev, dy't yn 1990 de namme 'oblast Samara' krige.
Geografy
thumb|left|250px|Marren westlik fan it doarp Mastrjûkovo De oblast leit yn it easten fan it Russyske Leechlân oan de rin fan de Wolga. Yn it noarden grinzget de oblast oan de autonome republyk Tatarije, yn it easten oan de oblast Orenburg, yn it suden oan de lânsgrins mei Kazachstan en de oblast Saratov en yn it westen oan de oblast Uljanovsk. Goed 12% fan de oblast bestiet út bosk.
Ekonomy
De yndustry is goed ên lykwichtich ûntwikkele. It foarkommen fan ierdoalje hat in soad bydroegen oan de rykdom fan de regio. Wichtige sektoaren binne de oaljeraffinaderij, de gemyske yndustry en de fleantúchbou. Yn de oblast wurkje tsientûzenen minsken yn de automobylfabriken; 80% fan alle it Russyske motorreau wurde dêr produsearre.
De opslachmar fan Kûjbysjev soarget foar de produksje fan enerzy.
Bestjoersyndieling en stêden
De oblast bestiet út 27 rajon's en 10 stedsdistrikten. Haadstêd is Samara mei mear as in miljoen ynwenners. Fierders binne der noch twa stêden mei mear as 100.000 ynwenners: Toljatti en Syzran. Meiïnoar binne der 11 stêden en 14 plakken mei in stedsk karakter. thumb|260px|Samara thumb|260px|Toljatti 260px|thumb|Syzran
Edward Burnett Tylor
Libben
Op ien fan syn reizen moete hy Henry Cristy in etnologist en in archeolooch. Christy soarge derfoar dat Tylor mear en mear ynteressearre rekke yn antropology. En dat er by de antropology de skiednis brûke moast. Hy makke oantekenings fan de minsken dy’t hy tsjin kaam en dan foaral oantekenings oer religy. Neidat hy wer nei Ingelân gie hat er nea wer reizge. Dôchs is er trochgien my de stúdzje nei oare minsken en kultueren.
Tina Maze
Tina Maze (Slovenj Gradec, 2 maaie 1983) is in earder Sloveensk skyster.
Edward Burnett Tylor
Libben
Yn 1871 krige Tylor it dokterskip fan de universiteit fan Oksford. Hy waard yn 1896 de earste antropolooch mei in learstoel. Dizze learstoel wie ek oan de universiteit fan Oksford. Tylor is riddere yn 1912.
Tina Maze
Maze dy't debutearre yn 1999, die fjouwer kear mei oan de Olympyske Winterspullen (yn 2002, 2006, 2010 en 2014). Sy waard yn 2014 Olympysk kampioene op de ôfdaling en de reuzeslalom. By de ôfdaling moast se it earste plak diele mei de de Switserske Dominique Gisin beide behellen deselde tiid fan 1:41.57. Yn 2010 hie se op de reuzeslalom en de super-G ek al twa sulveren medaljes wûn. Hy waard ek fjouwer kear wrâldkampioene yn 2011 op de reuzeslalom, yn 2013 op de super-G, yn 2015 waard se wrâldkampioene op de ôfdaling en de kombinaasje.
Yn 2017 hold Maze op mei skyen op heech nivo.
De Vereeniging (Hilfertsom)
thumb|right|300px|''De Vereeniging Gebou De Vereeniging yn Hilfertsom kaam troch partikulier inisjatyf yn 1905 ta stân nei ûntwerp fan arsjitekt A.Salm. It hat skaaimerken fan de Jugendstil. It gebou bea ûnderdak oan frijsinnige ferienings ûnder mear op it mêd fan religy, polityk, muzyk en toaniel. It gebou is yn 2010 besit fan de Hilfertsomske lôzjes dy’t diel útmeitsje fan de Oarder fan Frijmitselders yn Nederlân. Dy oarder is offisjeel oprjochte yn 1756 mar wie dêrfoar ek al wurksum. Lôzjes dy’t it gebou brûke binne:
De leden hâlde har ûnder mear dwaande mei ûnderwerpen fan libbensbeskôglike aard en binne aktyf op sosjaal gebiet.
Adalbert fan Bremen
thumb|200px|Aartsbiskop Adalbert, brûnzen byld fan [[Heinrich Gerhard Bücker|Heinrich G. Bücker.]] Adalbert fan Bremen (ek: Albert, Adalbert I) (± 1000 - 16 maart 1072) wie fan 1043 oant syn dea aartsbiskop fan Bremen en Hamburg. Hy wie yn de tiid fan keizer Hindrik IV syn bewâld ien fan de liedende figueren yn it Hillige Roomske Ryk.
Camille Anderson
thumb|275px|Camille Anderson, 2009 Camille Constance Anderson (Dallas, Teksas, 12 maart 1977) is in Amerikaansk aktrise en model. Camille wie gadingmakker yn de WWE Diva Search fan 2004, dêr't hja twadde waard. Har wichtichste rol oant no (2010) ta wie dy yn de film Wedding Crashers neist Owen Wilson. Camille studearre ôf op sjoernalistyk oan de Universiteit fan Teksas.
Camille wie te sjen yn reklamesfilmkes en yn blêden. Op 't heden (2016) wennet hja yn Los Angeles dêr't hja har oan har aktearkarriêre wurket.
Easterwimerts
De Easterwimerts is in wetter yn de gemeente Súdwest-Fryslân, dy't útkomt yn de Aldhôf. Oan de eastkant lizze de eilannen de Krite, Deeklân en de Lange Warren. De namme Easterwimerts jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Ooster Wijmerts .
Stedhûs fan Snits
It Stedhûs fan Snits is in stedhûs en ryksmonumint yn Snits oan de Merkstrjitte 11. It waard nei alle gedachten yn of om 1480 boud en yn gebrûk nommen.
Gebou
thumb|left|175px|Raamdekoraasje en byldhouwurk boppe de tagong It stedhûs hat in gevel yn rokokostyl. By de ferbouwing fan 1760 oant 1763 is it stedhûs mei in ferdjipping ferhege. It hjoeddeiske bordes is út de jierren 1744-1745. Yn de jierren 1923-1925 wie der in restauraasje ûnder lieding fan de arsjitekt en ynterieurûntwerper Willem Penaat út Amsterdam.
De kearn fan it hjoeddeiske Snitser stedhûs waard yn 1550 boud. Doe waard op it stee fan twa losse hûskes in nij gebou oer twa persielen boud. Op it plak fan it efterhûs dêr't de rie byelkoar kaam wie, kaam in riedseal. By de ferbouwing fan 1760 krige it stedhûs it snijwurk fan Johann Georg Hempel, en op de nije ferdjipping in nije riedseal, de Grutte Riedseal; de âldere riedseal waard doe de Lytse Riedseal. Yn de Grutte Riedseal fergadere oant de weryndieling de gemeenteried en wurde de houliken sluten.
Helene Schjerfbeck
thumb|180px|Helene Schjerfbeck, 1890 180px|thumb|Hantekening Helene Schjerfbeck (Helsinky, 10 july 1862 – Stockholm, 23 jannewaris 1946) wie in Finsk skilderesse.
Libben en wurk
Schjerfbeck har mem wie ek in bejeftige skilderesse en sy trune har dochter oan om in keunststúdzje te dwaan. Doe't Helena jong wie reizge hja faak nei it bûtenlân. Sa wie hja yn 1880 yn Parys, dêr't hja ek har earste erkenning fûn. Fan 1897 oant 1889 wenne hja mei Marianne Stokes en har man Adrian Stokes yn St Ives yn Cornwall. Sy makke dêr fral in protte lânskippen, stillibbens en selsportretten, yn in realistyske, naturalistyske styl. In ferneamd wurk út dy tiid is Toipilas ('de konvalesint').
Nei de simmer fan 1889 gie Schjerfbecks werom nei Finlân en iepene hja tegearre mei Maria Wiik in atelier yn Helsinky. Har lettere libben hâlde Schjerfbeck meast ta yn in lyts doarp sa'n tritich kilometer fan Helsinky, dêr't sy ek har mem fersoarge. Ut dy tiid binne har meast ferneamde skilderijen, fral in protte frouljusportretten en faak ek wer selsportretten, yn in modernistyske, ekspressjonistyske styl dy't wol mei Edvard Munch fergelike is.
Yn 2007 wie der in grutte útstalling fan har wurk yn it Gemeentemuseum De Haach.
Mattheus Bernard Hoogeveen
Mattheus Bernard Hoogeveen (Giteren, 28 septimber 1862 - Haarlim, 1941) wie in skoalmaster en betinker fan it lêsplankje aap-noot-mies. Troude yn Ljouwerteradiel op 10 maaie 1890 mei Sjoukje Boelstra (Ljouwert, 6 maaie 1871 - 27 april 1946), dochter fan Johannes Boelstra en Neeltje van der Werf.
Generaasjes binne grut wurden mei de lêsmetoade mei de lêsplanke aap-noot-mies. Hoogeveen wie fan 1888 oant 1895 haad fan de iepenbiere skoalle fan Stiens (1888 - 1894). It is frij wis dat Hoogeveen syn metoade útprobearre hat yn Stiens op syn soantsje. Yn 1894 waard er skoalhaad yn Dimter en noch letter direkteur fan in kweekskoalle yn Leien.
Letter is syn lêsrak mei meiwurking fan Hindericus Scheepstra, Jan Ligthart en de tekener Cornelis Jetses útwurke ta de lêsmetoade aap-noot-mies. Hoogeveen wie ek bekend as skriuwer fan lesboekjes foar it oanlearen fan it lêzen.
Zwaluw Bierbrouwers
Zwaluw Bierbrouwers is in bierbrouwerij yn De Fochtel en is oprjochte yn 2017 troch André Hoogendoorn.
Algemien
Hoogendoorn wie al 30 jier as hobbybrouwer doe't er yn Appelskea in semy-profesjonele brouwerij ynstallearre. Troch drokte kaam it der net fan om echt te brouwen.
Nei de ferhuzing nei De Fochtel is de brouwerij yn 2017 echt úteinset.
Stedhûs fan Sleat
It Stedhûs fan Sleat is nei de gemeentlike weryndieling yn 1984 in earder stedhûs út 1761 yn de stêd Sleat. Yn it gebou sit no it Museum Stedhûs Sleat, dêr't de Laterna Magica, in samling tsjoenderslantearnen fan Peter Bonnet, yn ûnderbrocht is. It is ek in troulokaasje.
Beskriuwing
It Stedhûs fan Sleat waard yn 1759 yn klassisistyske styl boud en ferfong in âlder stedhûs. It stedhûs hat oant de gemeentlike weryndielings fan 1984 stjinst dien. Doe gie de gemeente Sleat op yn de nije gemeente Gaasterlân-Sleat, dy't yn 2014 wer opgie yn de fúzjegemeente De Fryske Marren. It iennige dat noch weromtinkt oan de tiid dat it in stedhûs wie, is dat it noch hieltyd in offisjele troulokaasje is.
It gebou is trije traveeën breed. It hat in folsleine ferdjipping ûnder in dwerstek tusken topgevels mei in topskoarstien dêr't in skoarstienboerd op pleatst is. De foargevel en de súdlike sydgevels binne boud mei brúnread mangaanstien mei tinne kalkspeesjefoegen. De noardergevel dy't mear ynboud is, is makke fan reade bakstien.
Boppe de yngong yn it timpaan is de wapen fan Sleat oanbrocht mei de letters SPQS, in ôfkoarting fan de Latynske wurden Senatus Populesques Slotensis itjinge "Bestjoer en Folk fan Sleat" betsjut.
De riedseal en de fertrekseal binne op de earste ferdjipping wylst de boargemasterkeamer op de grûnferdjipping is.
Dominique Gisin
Dominique Sabine Gisin (Visp, Wallis, 4 juny 1985) is in earder Switsersk skyster.
Gisin dy't debutearre yn 2005, die twa kear mei oan de Olympyske Winterspullen (yn 2010 en 2014). Sy waard yn 2014 Olympysk kampioene op de ôfdaling; sy moast it earste plak diele mei de de Sloveenske Tina Maze beide behellen deselde tiid fan 1:41.57.
Dominique Gissin is in suster fan de skyers Michelle en Marc Gisin. Yn 2015 hold Gisin op mei skyen op heech nivo.
Bram Smallenbroek
Bram Smallenbroek (Arnhim, 27 febrewaris 1987) is een earder Nederlânsk reedrider dy't foar Eastenryk útkaam. Smallenbroek trainde by het Gewest Fryslân en sûnt 2011 ried er foar Eastenryk en makke diel út fan 1nP en letter Team CBA. Hij is lid fan STG de Preamkeskouwers.
Karriêre
Smallenbroek groeide op op De Lemmer en wennet hjoed de dei op It Hearrenfean. Hy debutearre by it NK ôfstannen yn 2009. Letter dat seizoen wist er him ek te pleatsen foar it NK sprint yn Grins. Yn 2010 pleatste hy him foar it NK Oer Alles. Yn juny 2011 liet er him naturalisearje ta Eastenriker en mei sûnt it seizoen 2011/2012 foar Eastenryk wedstriden ride. Hy debutearre foar Eastenryk op ynternasjonaal nivo tidens it EK Oer Alles yn Boedapest. Nei it seizoen 2014/2015 it Smallenbroek stopt as profesjoneel reedrider.
Nij-Loasdrecht
thumb|right|Lizzing [[Widemarren]] thumb|right|Tsjerke thumb|right|Sypesteyn. thumb|right|Sypesteyn Nij-Loasdrecht (Nederlânsk: Nieuw-Loosdrecht) is in doarp yn de gemeente Widemarren, yn de provinsje Noard-Hollân. Tegearre mei Ald-Loasdrecht foarmet it Loosdrecht. It doarp hat 5970 ynwenners (2004).
Skyrinnen op de Paralympyske Winterspullen 2002
De VIIIe Paralympyske Winterspullen waarden yn 2002 hâlden yn Salt Lake City, de Feriene Steaten.
Nij-Loasdrecht
Nij Loosdrecht wurdt ein 13e iuw foar it earst neamd. It hiet doe de Sijpe (Sype/Sipe) en hie net folle bewenners. Healwei de 14e iuw krige Ald Loosdrecht in eigen parochy (memmetsjerke) en wie yn de Sijpe in kapel. Yn 1400 waard troch Frederik fan Blankenheim, biskop fan Utert, dy Sijpske kapel ta in selsstannige parochytsjerke ferheft. De memmetsjerke waard de Alde tsjerke neamd en de Sijpske tsjerke dus de Nije tsjerke. Sa ûntstienen de beide doarpsnammen Oud-Loosdrecht en Nieuw-Loosdrecht.
Yn de folksmûle waard ornaris de namme de Sijp (of Zijp) brûkt. De Nijloosdrechtse Sijpetsjerke (faak ferkeard skreaun as Sypekerk en dêrtroch fout útsprutsen ‘Siepekerk’) is no sawat 600 jier âld. Der wurdt fermoede dat de ûntginning fan it Loosdrechtse gebiet fanút twa rjochtingen barde: fanút de Vecht oan de westkant en fan de hege Goaiske grûnen ôf oan de eastlike side fan Loosdrecht. Yn de Sijpe hat ea in pleats stien mei de namme Sijpesteijn. De aadlike famylje Van Sypesteyn (sprek út ‘Siepestein’) miende, dat harren stamâlden yn de 13e iuw in kastiel yn de Sijpe hân hawwe soenen en dat de kapel dêr de slotkapel wêze moast. Dat is nea bewiisd en nei alle gedachten net wier. Dochs liet de jonkhear begjin tweintichste iuw in kastiel bouwe op it plak fan dy pleats, dy't skean foar de Sijpetsjerke oer stie. Dat waard it hjoeddeiske Kastiel-museum Sypesteyn. Sûnttiids is der hieltiten betizing oer de útspraak.
Skyrinnen op de Paralympyske Winterspullen 2002
Manlju
{| width=60%
Froulju
{| width=60%
Nederlânske Suvel Organisaasje
De Nederlânske Suvel Organisaasje (Nederlânsk: Nederlandse Zuivel Organisatie, ôfkoarte ta NZO) is in brânsj-organisaasje fan de Nederlânske suvelyndustry. It is in feriening dêr't 13 suvelûndernimmings lid fan binne, wêrûnder de grutste suvelkoöperaasje FrieslandCampina. Dy leden binne goed foar it ferwurkjen fan 98% fan de gânse Nederlânske molkeproduksje, dy't yn Nederlân in grut ferskaat oan suvel ferwurkje ta ûnder oaren: suveldranken, poppe- en berne-iten, tsiis en neigerjochten oant yngrediïnten foar de fiedingsmiddelsyndustry en de farmaseutyske sektor.
In doel fan de NZO is de posysje fan har leden fersterkje by de produksje en it ôfsetten fan suvelprodukten. De aktiviteiten fan de NZO kinne ûnderferparte wurde yn fjouwer tema's: duorsum, fieding, kwaliteit en merke. Ek in doel is de suvelyndustry sichtber yn De Haach en Brussel meitsje te litten.
Fierder hâldt de NZO himsels dwaande mei fiedselkunde yn it basis- en fuortset ûnderwiis oer de rôl fan suvel yn it itenspatroan.
Drûge seks
Drûge seks is seks dêr't de penetraasje plakfynt sûnder glydguod en it skie drûch bliuwt as mei opset sin drûch makke wurdt.
Guon minsken hawwe de foarkar oan drûge seks omt hjirby de sensaasje fersterke wurdt. Men "fielt" elkoar better. Manlju dogge soks net om de frou, mar allinich om it eigen gerak. Foar de frou fielt dit net al te bêst; hja kriget der seare plakken fan. Ek it risiko foar geslachtssykten en Aids oerdracht is grutter. Drûge seks fynt lykwols wol plak yn kulturen dêr't de frou net al te folle sizzenskip hat: Afrika besuden de Sahara.
Piet Keijzer
Letter waard de mooglikheid om mei-inoar de oerwinning fan de Alvestêdetocht te dielen ferbean. Hjirtroch waard op 14 febrewaris 1956 gjin winner oanwiisd. By dy Alvestêdetocht wiene der ek fiif manlju dy’t tagelyk einigen. Se waarden letter út de útslach helle en der waard gjin nije winner oanwiisd.
Kilpeck
thumb|left|Ruïne fan kastiel Kilpeck
Kilpeck is in doarp yn it bestjoerlike gebiet Herefordshire tsjin de grins mei Wales oan. It plak is ferneamd om syn âlde tsjerke yn de Anglo-Normandyske (romaanske) styl. Yn het Welsk hjit it plakje Llanddewi Cil Peddeg. Oant 1100 hearde Kilpeck by Wales en oant 1131 foel it noch ûnder it bisdom fan Llandaff (Wales)
De tsjerke fan Kilpeck is wijd oan St. Mary en St. David en datearret fan om 1134 hinne. De tsjerke hat bysûndere Romaanske skulptueren dy't ynfloeden út Angelsaksysk Ingelân, Ierlân, Skandinaavje, Frankryk en Spanje sjen litte. De skulptueren binne part fan de lokale Herefordshireskoalle. Oar wurk yn dy styl binne te finen yn Shobdon, Leominster, Stretten Sugwas, Brinsop, Eardisley en Castle Frome.
In oar foarneam gebou yn Kilpeck wie it kastiel dat deun bewesten de tsjerke stie. It is no in ruïne. Faaks wie Hugh fitzWilliam, ek wol Hugh de Kilpeck neamd, ferantwurdlik foar de bou fan kastiel en tsjerke.
Oksitaansk
thumb|250px|Oksitaanje It Oksitaansk is de namme dêr't in groep nau besibbe streektalen mei oantsjutten wurde dy't har sûnt om-ende-by 1300 ûntwikkele hawwe út de langue d'Oc (lénga d'Óc). It gebiet dêr't de streektalen sprutsen wurdt betiden ek wol Oksitaanje neamd, mar yn Frankryk is it wenstich om "Pays d'Oc" te brûken.
Untstean
Yn de 12e iuw wie it tsjintwurdige Frankryk yn twa taalgebieten opdield, dêr't de beide talen fan neamd wurde troch de wize dat it wurd foar 'ja' útsprutsen waard: Oc yn it suden en Oïl (in eardere foarm fan "oui") yn it noarden. De taal fan it suden, it "Langue d'Oc" ûntwikkele har fanút it Fulgêr Latyn ûnder ynfloed fan it Goatysk, de taal fan de Fisigoaten, in folk dat nei it Grutte Folkeferfarren yn de streek terjochte kaam wie. It ferspriedingsgebiet fan it Oksitaansk komt dan ek rûchwei oerien mei dat gebiet: it noarden fan Spanje, benammen Kataloanje, it suden fan Frankryk en it noardwesten fan Itaalje.
Skiednis
It Oksitaansk wie yn de midsiuwen de juridyske en administrative taal fan de regio dy't ûnder ynfloed stie fan it greefskip Toulouse. In protte literatuer waard oarspronklik ek yn de taal skreaun. De trûbadoers makken de taal oan de hôven fan Jeropa populêr. En ynternasjonaal stie it sadanich heech yn oansjen, dat Dante Aligiery in tal fan wurken yn it Oksitaansk skreau. Hy hat der sels wol oer tocht om syn La Divina Commedia yn it Oksitaansk te skriuwen. Ien fan de earste bibeloersettings yn it folkstaal, wie yn de Langue d'Oc, oerset troch de Kataren.
Nei it ferstjerren fan de lêste greve, Raymond VII, yn 1249 kaam it greefskip Toulouse yn hannen fan de Frânske kroan en sûnt dy tiid naam it Frânsk stadichoan de posysje oer fan it Oksitaansk as wichtichste taal fan Frankryk. Beroofd fan har sintrum ferlear it Oksitaansk har ienheid en ûntwikkelen har hjirút meardere streektalen. Mei it Edikt fan Villers-Cotterêt yn 1539 waard it troch de Frânske kening ferbean noch langer offisjele dokuminten yn it Oksitaansk te skriuwen. Dizze wet bestjutte de ein foar de skreaune foarm fan (farianten fan) de Langue d'Oc. It Oksitaansk bleau lykwols wol de wichtichste sprutsen taal yn Súd-Frankryk oant en mei de revolúsje fan 1789. Foar de Jakobinen wie it Frânsk de taal fan frijheid en foarútgong em wienen de oare talen fan de republyk âldfrinzige, boerske dialekten (patois, brabbeltaal).
Mei de opkomst fan het regionalisme en nasjonalisme yn de 19e iuw belibbe de skreaune taal in beskieden werberte. Troch it Frânsktalige ûnderwiis, de ferstêdliking en tanimmende mobliteit fan de bewenners is it Oksitaansk lykwols in bedrige minderheidstaal wurden. Om-ende-by twa tredde fan de befolking fan Oksitaanje kin it Oksitaansk ferstean en goed 2 miljoen minsken soe de taal noch alle dagen sprekke. It meastepart hjir fan binne âlderein en minsken dy't op it plattelân libje. Nettsjinsteande dat is der in kultureel sirkwy ûntstien dat in protte weromgrypt op poëzij en muzyk út de 12e iuw. Dizze revival-kultuer hat oansluting witten te finen by de New Age-streaming. Ek op it ynternet bestiet in libbende mienskip, wêrby't in protte útwikseling plak fynt mei it besibbe Katalaanske taalgebiet.
Wâldsteppemarmot
De wâldsteppemarmot (Latynske namme: Marmota kastschenkoi) is in sûchdier út it skift fan 'e kjifdieren (Rodentia), de famylje fan 'e iikhoarntsjes (Sciuridae) en it skaai fan 'e marmotten (Marmota), dat foar it earst wittenskiplik beskreaun waard yn 1956, as in ûndersoarte fan 'e Altaimarmot (Marmota baibacina). Yn 2012 waard lykwols fêststeld dat it hjir om in selsstannige marmottesoarte giet. De wâldsteppemarmot komt foar yn súdlik sintraal Sibearje, yn 'e krite besuden de stêden Novosibirsk, Kemerovo en Tomsk. Dizze soarte moat net betize wurde mei de steppemarmot (Marmota bobak), dat in hiel oar bist is.
Oksitaansk
Skiednis
Tsjintwurdich wurde de neikommende streektalen ta it Oksiaanske taalgebiet rekkene: Auvernhàs (Auvernje), Gascon (Gaskonje), Lemosin (Limousin), Lengadocian (regio Languedoc), Provençau (Provâns) en Aupenc (Vivarais). It Oksitaansk hat in protte mien mei it Katalaansk, dat yn Noardeast-Spanje en yn de Roussillon yn Frankryk sprutsen wurdt, en mei it Piëmonteesk en Kalabrysk yn Noardwest-Itaalje.
Sint-Volodymyrkatedraal (Kiëv)
De Volodymyrkatedraal (Oekraynsk: Володимирський собор; Volodymyrski sobor; ek Vladimirkatedraal) is in katedraal fan de Oekraynsk-Otterdokske Tsjerke yn it sintrum fan Kiëv. De katedraal waard tusken 1859 en 1882 boud, mar der waard noch oant 1886 trochwurke oan it ynterieur. In grut tal arsjitekten en keunstners hawwe oan de neobyzantynske Volodymyrkatedraal wurke en op 1 septimber 1896 fûn de wijing plak.
Bou
Yn 1852 stelde Filaret fan Moskou út om in grutte katedraal yn Kiëv te bouwen ta oantinken fan it 900-jierrige jubileum fan de doop fan prins Vladimir I fan Kiëv (Sint-Volodymyr). It hiele keizerryk sammele jild yn en yn 1859 wie der foar dat doel al in ûnbidich grut bedrach fan 100.000 rûbel by inoar brocht. De muontsen fan it Kiëv-Petsjersk Lavra produsearren in miljoen bakstiennen en joegen dat as harren bydrage oan de te bouwen katedraal. Yn 1859 levere Johann Waldemar Strom (1825-1887) de tekenings foar de te bouwen katedraal, in neobyzantynsk ûntwerp mei trettjin fergulde koepels. Nei't de boukommisje it projekt goedkardestjoerde dy it ûntwerp nei Sint-Petersburch, dêr't tsaar Aleksander II it persoanlik goedkarde. Om't lykwols noch net al it begrutte jild binnen wie, frege de boukommisje oan de diosesane arsjitekt Pavel Ivanovitsj Sparro (1814-1887) om it oarspronklike ûntwerp te ferienfâldigjen. Fan de trettjin koepels waarden der lang om let sân útfierd. It tafersjoch op it projekt waard troch de boukommisje jûn oan Aleksander Beretti, dy't sels ek noch feroarings oan it projekt fan Strom en Sparro oanbrocht.
Skiednis
De ynwijing fan de katedraal fûn plak op 20 augustus 1896. By de lechtichheid wie ek tsaar Nikolaas II en syn frou Aleksandra Fedorovna. De katedraal bleau yn de Sovjettiid iepen, alhoewol't besocht waard om de tsjerke te sluten foar de earetsjinst. Yn augustus 1929 karde bygelyks de oerheid in gemeentebeslút goed om de "Volodymyr-katedraal" yn Kiëv te sluten en dêr in anti-religieus museum yn ûnder te bringen. Yn de besettingstiid fûn in restauraasje plak en ein 1943 koe de restaurearre katedraal wer iepene wurde. Nei de befrijing fan Kiëv fan de Dútsers bleau de katedraal iepen as katedraal fan de Russysk-Otterdokske Tsjerke.
De katedraal waard yn 1992 oerdroegen oan de Oekraynsk-Otterdokske Tsjerke (patriargaat fan Kiëv), dy't sûnt de fúzje yn 2018 mei de Oekraynske Autosefale Otterdokske Tsjerke ûnder de namme Oekraynsk-Otterdokske Tsjerke fierder giet.
Ynterieur
Fan grutte keunstsinnige wearde binne de muorreskilderijen yn de katedraal. Se waarden ûnder lieding fan de keunsthistoarikus Adrian Viktorovitsj Prachov tusken 1885 en 1896 oanbrocht. Grutte Russyske keunstners lykas Viktor Vasnetsov, Michail Nesterov, Pavel Aleksandrovitsj Svedomski, Michail Aleksandrovitsj Vrûbel en Oekraynske keunstners lykas Wilhelm Kotarbiński, Mykola Pymonenko, Viktor Dmitryevitsj Zamirailo en Sergej Kostenko wurken oan it beskilderjen fan it ynterieur. Net allinne hilligen en bibelske ûnderwerpen binne ôfbylde, mar ek grutte histoaryske komposysjes lykas de doop fan Vladimir en de doop fan de Rus.
Reliken
Yn de katedraal wurde yn in 18e iuwske skryn de reliken bewarre fan Sint-Barbara, ien fan de meast fereare kristlike hilligen. Ek de reliken fan de otterdokske hillige martler Makarius, de metropolyt fan Kiëv dy't op 1 maaie 1497 troch ynfallende Tataren yn it doarp Strigolovo fermoarde waard, wurde yn de katedraal bewarre.
Tarbagan
De tarbagan of Mongoalske marmot (Latynske namme: Marmota sibirica) is in sûchdier út it skift fan 'e kjifdieren (Rodentia), de famylje fan 'e iikhoarntsjes (Sciuridae) en it skaai fan 'e marmotten (Marmota), dat foar it earst wittenskiplik beskreaun waard yn 1862, troch de Dútske biolooch Gustav Radde. Dizze soarte komt foar yn noardlik en westlik Mongoalje; yn Ruslân yn súdwestlik Sibearje, Tûva en de Transbaikal-regio; en yn 'e Sineeske autonome regio Binnen-Mongoalje en de provinsje Heilongdjiang. Yn 'e Mongoalske Altai oerlapet it ferspriedingsgebiet fan 'e tarbagan dat fan 'e Altaimarmot (Marmota baibacina). Om't er yn 'e knipe kommen is troch habitatferlies, hat de tarbagan yn 2008 de IUCN-status fan "bedrige" krigen.
Relaasje mei de minske
It fleis fan 'e tarbagan foarmet in wichtich ûnderdiel fan 'e Mongoalske koken, en yn 't bysûnder fan it gerjocht boodog. Dêrby wurdt in slachte tarbagan fan syn bonken ûntdien, wêrnei't it fleis sean wurdt troch stiennen dy't yn 't foar gleonhjit makke binne yn in fjurke, yn 'e búkholte fan it karkas yn te bringen. De hûd wurdt dan byinoar bûn, sadat it gehiel wol wat wei hat fan in pûde. Tradisjoneel wurde tarbagans yn Mongoalje inkeld oan it begjin fan 'e hjerst bejage, as se har de hiele simmer troch grou fretten hawwe by wize fan tarieding foar de wintersliep.
Yn noardeastlik Sina en Mongoalje hawwe tarbagans histoarysk sjoen ferantwurdlik west foar ferskate pestepidemyen. Dêrby giet it om 'e longpest, de deadlikste foarm fan 'e sykte, dy't tusken de bisten ûnderling ferspraat wurdt troch har hoastjen. De pest kin oerspringe nei de minske troch de byt fan 'e tarbaganflie (Ceratophyllus silantievi) of troch de konsumpsje fan tarbaganfleis.
Undersoarten
Der binne twa erkende ûndersoarten fan 'e tarbagan:
Grutte Pier Brouwerij
Grutte Pier Brouwerij is in bierbrouwerij yn Wyns en is oprjochte yn 2014 troch Frans Filius, Menno Feenstra en Michelle Beerstra. De brouwerij is ferneamd nei de Fryske folksheld Grutte Pier.
Skiednis
Yn Ljouwert wie oan de Slauerhoffwei de opslach en tonneseal, oant der yn 2020 in eigen broubuorkerij ynrjochte waard yn Wyns. De brouwerij hat dêr de beskikking oer in lytse ynstallaasje.
Hjoed-de-dei
Yn de Brouwboerderij Bartlehiem wurde de nije bieren ûntwikkele en de wylde bieren broud lykas de Bretttûne. Dêrneist wurde der gearkomsten en rûnliedings organisearre yn it proeflokaal en kin der bier kocht wurde yn de winkel. Ek kin der online besteld wurde fia de webshop.
Ellen Thesleff
Ellen Thesleff (Helsinky, 5 oktober 1869 – dêre, 12 jannewaris 1954) wie in Finsk skilderesse en houtfiker en in foaroansteand fertsjintwurdiger fan de 'Gouden Tiid' (Kultakausi) yn de Finske keunst (1870-1920).
Libben en wurk
Thesleff krige har earste ûnderrjocht fan har heit, dy't amateurskilder wie. Fan 1887 oant 1889 studearre hja oan de Tekenskoalle fan it Finsk Keunstgenoatskip (Suomen Taideyhdistyksen piirustuskoulu) en dêrnei by Gunnar Berndtson. Fan 1891-1892 en 1893-1894 krige hja les oan de Académie Colarossi yn Parys. Yn 1900 wûn hja dêre in brûnzen medalje op de Exposition Universelle.
Yn it earstoan skildere Thesleff yn in symbolistyske styl en brûkte hja sobere kleuren. Dat saneamde 'swarte kolorisme' feruile se begjin 20e iuw foar in útlitten kleurige styl; dêrmei waard sy ien fan de earste ekspresjonisten fan Finlân. Yn 1916 ferklearre hja: 'Gjin teorieën, gjin foarm, allinne kleur'.
In soad fan har wurk ûntstie yn Italië, dêr't hja sûnt 1906 in grut part fan har lebben tahâlde, simmers yn Florâns en winterdeis yn Forte dei Marmi. Sy rekke dêr yn de kunde mei de teäterfernijer Gordon Craig, dy't har stipelearre om mei houtfykjen oan de gong te gean.
Yn 1912 die Thesleff mei oan de earste útstalling fan de keunstenersgroep Septem, dy't him oars doe noch net ûnder dy namme oppenearre. Yn 1914 wie hja al wer by de groep wei. Thesleff wie ynternasjonaal oriïntearre en die mei oan útstallings yn Moskou (1916), Sint-Petersburch (1917), Göteborg (1923), Stokholm (1929), Oslo (1932) en Milaan (1937).
Kaspar Schwenckfeld
thumb|Kaspar Schwenckfeld Kaspar Schwenckfeld von Ossig, ek Caspar von Schwenckfeld, Kaspar von Schwenckfeld (* 1490 yn Ossig ûnder Lüben, hartochdom Liegnitz; - 10 desimber 1561 yn de Frije Keizerstêd Ulm) wie in Dútsk herfoarmer, spiritualistysk teolooch en religieusk skriuwer.
Hy wie ien fan de earste promotors fan de protestantske reformaasje yn Silezië. Schwenckfeld kaam fia Thomas Müntzer en Andreas Karlstadt ta de begjinsels fan'e Reformaasje. Hy ûntwikkele lykwols syn eigen prinsipes en krige rûzje mei Maarten Luther oer de eucharistyske kontroverse (1524). Hy hie syn eigen opfettings oer de sakraminten, ûntwikkele yn nau oparbeidzjen mei syn humanistyske kollega Valentin Crautwald (1465-1545). Syn folgelingen waarden in nije sekte, dy't yn Dútslân ferbean waard, mar syn ideeën beynfloedzje it anabaptisme, it piëtisme op it Europeeske fêstelân en it puritanisme yn Ingelân.
In soad fan syn folgelingen waarden yn Europa ferfolge en moasten har bekeare of flechtsje. Dêrom binne der Schwenckfelder tsjerkegemeenten yn lannen as de Feriene Steaten (dy't doe de trettjin koloanjes fan Grut-Brittannië wiene).
Dokkumer Ie
thumb|right|280px|Dokkumer Ie tusken [[It Tichelwurk en Ljouwert]] De Dokkumer Ie is in trekfeart dy't fan Ljouwert nei Dokkum rint. It wetter rint troch (of oer de grins fan) de gemeenten Ljouwert, Tytsjerksteradiel, Dantumadiel en Noardeast-Fryslân.
Skiednis
De Dokkumer Ie is al yn de 13e iuw makke troch it ferbinen fan twa âlde seeslinken. De iene kaam út yn de Lauwerssee en de oare by Ljouwert yn de Middelsee. Trochdat dêr in ferbining tusken makke waard ûntstie de Dokkumer Ie. By de westlike ein fan dy ferbiningsgrêft leit Tergrêft. It stik tusken Tergreft en Burdaard is groeven.
Betsjutting
De Dokkumer Ie is fan grutte betsjutting foar de ôfwettering fan Fryslân. De rivier wie in wichtige skipfeartferbining tusken Ljouwert en de Waadsee, oer de Lauwerssee. No is er allinne fan belang foar de plezierfeart. De Dokkumer Ie is ûnderdiel fan de Alvestêdetochtrûte.
Wörrstadt (Verbandsgemeinde)
Wörrstadt is in gemeenteferbân yn de lânkring Alzey-Worms, Rynlân-Palts, Dútslân. It haadplak is de stêd Wörrstadt, dy't de namme oan it gemeenteferbân joech. Njonken de stêd Wörrstadt hearre ek tolve oare Ortsgemeinden by de gemeente.
De ferbânsgemeente waard op 20 juny 1972 yn it ramt fan in weryndieling yn Rynlân-Palts oprjochte.
Piet Keizer (fuotballer)
Peter Johannes (Piet) Keizer (Amsterdam, 14 juny 1943 - Amsterdam, 10 febrewaris 2017) ) wie in eardere Nederlânske fuotballer en lettere fuotbalmakeler.
Keizer stie bij guon fuotballeafhawwers bekend as útfiner fan "de skjirre", mar dizze beweging waard yn de jierren '30 betocht troch Law Adam. Tegearre mei Johan Cruijff, Klaas Nuninga en Sjaak Swart foarme Piet Keizer de gouden foarhoede fan Ajax en it Nederlânsk alvetal fanôf midden jierren sechtich. Foar Ajax spile hy 365 wedstriden.
Keizer stoar yn 2017 oan de gefolgen fan longkanker.
AFRON
AFRON, is de Fryske Feriening foar Histoaryske lânbou dy't sûnt 1984 it garjen, registrearjen en eksposearjen fan boere-ark befoarderje en stypje wol. Teminsten twa kear jiers ferskynt ferieningsblêd  It Ark. It Gerniersmuseum yn Berltsum, lânboumuseum De Brink en it Frysk Lânboumuseum te Earnewâld binne lid fan de feriening AFRON.
Der is in kolleksje boeken, tydskriften, foto’s, dia’s, folders, ynstruksjeboeken ensfh. op it mêd fan lânbou, feehâlderij en meganisaasje. Dit argyf sit oan de Kleasterwei yn Feankleaster.
Don (rivier yn Ruslân)
200px|thumb|Streamkrite fan de Don thumb|200px|De Don yn de oblast [[Voronezj (oblast)|Voronezj ]] De Don (Russysk: Дон) is in 1.870 kilometer lange rivier yn it suden fan Europeesk Ruslân. De streamkrite beslacht 443.000 km². De langste sydrivieren binne de Severski Donets fan 1.053 km en de Chopor mei in lingte fan 979 km.
De Don ûntspringt yn de oblast Tûla besuden Moskou. De rivier rint nei it suden en beskriuwt yn syn ûnderrin in wide eastlike bôge. Op dat plak de Don ticht by de Wolga, dêr't sy sûnt 1952 troch it Wolga-Donkanaal mei ferbûn is. Itselde jier waard de justjes súdliker Opslachmar Tsimljansk oanlein.
It Tichelwurk
It Tichelwurk is in buorskip op de himrik fan Stiens, tusken Bartlehiem en Wyns oan de Dokkumer Ie yn it Stienzer Aldlân.
Don (rivier yn Ruslân)
It lêste stik rivier rint yn súdwestlike rjochting. By de útmûning yn de Golf fan Taganrog (See fan Azov, Swarte See) leit in delta mei trije earms dy't befarber binne. Oan it begjin fan de delta leit de stêd Rostov oan de Don (Rostov na Donoe), teffens fierwei it grutste plak oan de Don.
De Don hat har namme jûn oan de Don-Kozakken, in grut en ferneamd kozakkefolk, dat har yn de 16e en 17e iuw oan de iggen fan de rivier festige.
It Tichelwurk
Skoalle
Yn 1874 krige It Tichelwurk in eigen skoalle mei sa’n 40 learlingen. Nei it sluten fan it fabryk rûn it tal learlingen stadichoan efterút. Yn 1943 naam master J.E. Wetering ôfskie fan It Tichelwurk om’t skoalle ticht gie. De nije skoalle út 1932 stiet der noch as wenhûs.
Don (rivier yn Ruslân)
Yn de âldheid hjitte de Don Tanais. De rivier waard destiids as de eastgrins fan Europa beskôge; no is dat it Oeralberchtme.
Fin (lichemsdiel)
In fin (Latyn: pinna) is ien fan in stikmannich útstykjende lichemsdielen fan in fisk. Finnen besteane út beweegbere bonkige stikels dy't op ferskillende plakken út it lichem fan in fisk stekke en oerdutsen en mei-inoar ferbûn binne troch in faak mei skobben begroeid stik taaie hûd. Dêrby kinne se de foarm hawwe fan in swimflues, lykas by de measte bienfisken, of mear wei hawwe fan in peddel, lykas by haaien.
De wichtichste funksje fan finnen is om foar fisken swimmen mooglik te meitsjen. De finnen op 'e ferskillende plakken fan it lichem tsjinje ferskillende doelen, lykas beweging foarút, beweging efterút, draaien, stopjen, en soargjen dat de fisk yn bewegend wetter syn lichem yn juste posysje (mei de goede kant omheech) hâlde kin. De measte fisken soene sûnder finnen net swimme kinne. Guon fisken brûke finnen om har op oare wizen fuort te bewegen. Sa hawwe fleanende fisken (Exocoetidae) ekstreem lange boarstfinnen, dêr't se in beskate ôfstân mei sweve kinne as se út it wetter springe. Fierders brûke fielerfisken (Antennariidae) har búkfinnen om mei te krûpen.
Los fan foarmen fan fuortbeweging kinne finnen ek ynset wurde foar oare saken. Sa brûke manlike haaien in oanpaste fin om har sperma ôf te setten, wylst stienfisken (Synanceia verrucosa) skerpe stikels yn har finnen hawwe dêr't se gif mei ynjektearje kinne, en finearmigen (Lophiiformes) de foarste stikel fan har rêchfin brûke om in wjirm nei te bearen en sa har proai nei har ta te lokjen.
Ek de swimpoaten fan seesûchdieren, lykas walfisken, dolfinen en seehûnen, wurde wol finnen neamd. Dat binne lykwols lichemsdielen fan in hiel oar kaliber, dy't besteane út stevige leareftige hûdflappen dy't ôfhinklik fan 'e soarte en posysje op it lichem ek noch bonkestruktueren omfiemje.
Johannes Cornelis Sikkel
Johannes Cornelis Sikkel (Utert, 18 novimber 1855 - Amsterdam, 17 augustus 1920) wie in teolooch en sosjalist.
Hy wie de soan fan karmaster fan slachtfee Arnoldus Sikkel en winkelfrou Annetta Carolina fan Ellekom. Sikkel sels wie troud mei Kristine Odink (fan 1883 oant har dea yn 1895) en har suster Hendrina Elisabeth Odink (sûnt 1896). Dochter Hendrina Elisabeth Sikkel út it earste houlik, troude mei politikus Piter Sjoerds Gerbrandy. Soan Nico Sikkel út it twadde houlik waard fersetsman yn de Twadde Wrâldoarloch.
Sikkel wie herfoarme - en letter grifformeard predikant yn Hilaard. Hy wie in foaropman by de Doleânsje yn Fryslân en redakteur fan it Friesch Kerkblad.
Letter waard er grifformeard predikant yn De Haach en Amsterdam. Hy hat boeken, artikelen en brosjueres oer teologyske-, sosjale- en didaktyske problemen skreaun. Wie pleiter foar kristlike bedriuwsorganisaasje.
Aleksej I fan Ruslân
thumb|Aleksej I Aleksej I Michajlovitsj (Russysk: Алексей Михайлович) (Moskou, 19 maart 1629 — dêre, 8 febrewaris 1676) wie tsaar fan Ruslân fan 1645 oant 1676.
Biografy
Aleksej wie in soan fan de earste tsaar dy't de Romanovs leveren, Michael I. Under syn regear wiene der konflikten yn de Russyske tsjerke dy't útrûnen op it skisma (Raskol) fan 1666-67 en in hurd ynlânsk belied dat late ta in grutte boererebûlje oanfierd troch Stepan Razin. De tsjerkeherfoarmingen fierde er troch yn de mande mei patriarch Nikon (1605-1681), mei wa't er yn it begjin fan syn regeartiidrek in nau kontakt hie. Hy regearre oant 1648 tegearre mei de bojaar Boris Morozov, dêrnei allinnich. Yn 1649 makke Aleksej de liifeigenskip wetlik; yn 1662 ûntstie ûnder syn bewâld in boargeropstân yn Moskou. De lêste jierren fan syn regear wie der net folle te rêden.
Nei Aleksejs dea folge Fjodor III him op. It tsaardom Ruslân besloech by syn dea benei 8.100.000 km².
Houliken en bern
Aleksej boaske 1648 mei Marja Iljinitsjna Miloslavskaja (1625-1669). Ut it houlik waarden trettjin bern berne:
Aleksej troude fannijs yn 1671 mei Natalja Kirilovna Narisjkina (1651-1694). Sy krigen trije bern:
Kantongerjocht It Hearrenfean
thumb|right|300px De Sektor kanton (foarhinne kantongerjocht) op It Hearrenfean sluet yn 2014. Earder foel dit kantongerjocht ûnder it arrondissemint en ressort Ljouwert.
Under sektor kanton It Hearrenfean foelen de gemeenten: It Hearrenfean, Lemsterlân, Eaststellingwerf, Opsterlân, Skarsterlân, Smellingerlân en Weststellingwerf.
Yn Fryslân wiene trije kantons. Neist It Hearrenfean wie der in kanton yn Ljouwert (dat bestiet noch) en in kanton yn Snits (dat ek yn 2013 sletten waard). Oant 1 novimber 2007 wie der ek noch in kanton yn Beetstersweach. Yn Nederlân wiene doedestiden sechtich kantons.
List fan ferneamde komponisten
Midsiuwen (oant/mei 14e iuw)
Hildegard von Bingen; Leoninus; Guillaume de Machaut; Perotinus; Bernard de Ventadorn; Philippe de Vitry
Renêssanse (15e en 16e iuw)
Josquin Desprez; Guillaume Dufay; Carlo Gesualdo; Nicolaas Gombert; Heinrich Isaac; Orlando di Lasso; Johannes Ockeghem; Giovanni Pierluigi da Palestrina; Jan Pieterszoon Sweelinck
Sântjinde iuw
Franz Ignaz von Biber; Dietrich Buxtehude; Archangelo Corelli; Jean-Baptiste Lully; Claudio Monteverdi; Henry Purcell; Heinrich Schütz
Achttjinde iuw
Tomaso Albinoni; Carl Philipp Emanuel Bach; Johann Christian Bach; Johann Sebastian Bach; Karl Ditters von Dittersdorf; Georg Friedrich Händel; Joseph Haydn; Wolfgang Amadeus Mozart; Domenico Scarlatti; Carl Stamitz; Georg Philipp Telemann; Antonio Vivaldi
Ronin (betsjuttingsside)
"Ronin" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:
List fan ferneamde komponisten
Njoggentjinde iuw
Ludwig van Beethoven; Alexander Borodin; Johannes Brahms; Anton Bruckner; Frédéric Chopin; Alphons Diepenbrock; Antonin Dvorak; César Franck; Franz Liszt; Felix Mendelssohn; Modest Moessorgski; Niccolò Paganini; Giacomo Puccini; Nikolaj Rimski-Korssakov; Giacchino Rossini; Franz Schubert; Robert Schumann; Johann Strauß jr.; Pjotr Iljitsj Tsjaikovski; Giuseppe Verdi; Richard Wagner; Carl Maria von Weber; Hugo Wolf
Tweintichste iuw (oant 1945)
Bela Bartók; Alban Berg; Benjamin Britten; Claude Débussy; Duke Ellington; George Gerschwin; Paul Hindemith; Arthur Honegger; Charles Ives; Gustav Mahler; Willem Pijper; Francis Poulenc; Sergej Prokovjev; Sergej Rachmaninov; Maurice Ravel; Erik Satie; Arnold Schönberg; Jean Sibelius; Dmitri Sjostakovitsj; Richard Strauß; Igor Stravinsky; Edgard Varèse; Matthijs Vermeulen; Anton Webern; Ralph Vaughan Williams
Tweintichste iuw (sûnt 1945)
Louis Andriessen; Luciano Berio; Pierre Boulez; John Cage; Ry Cooder; Phillip Glass; Karl Amadeus Hartmann; Hans Werner Henze; Helmut Lachenmann; John Lennon; Györgi Ligeti; Paul McCartney; Olivier Messiaen; Krzystof Penderecki; Steve Reich; Wolfgang Rihm;Takehito Shimazu; Phil Spector; Karlheinz Stockhausen; Toru Takemitsu; Carl Verbraeken; Jannis Xenakis; Frank Zappa; Bernd Alois Zimmermann
Abraham Salm
Abraham Salm (Amsterdam, 26 maart 1857 - Amsterdam, 13 juny 1915) wie in Nederlânsk arsjitekt. Krekt as syn heit G.B. Salm wie er spesjalisearre yn de utiliteitsbou.
Biografy
Nei de Hegere Boargerskoalle wie Salm in skoft assistint fan syn heit. Yn juny 1877 ferfear er nei Swol om by de arsjitekt J.G.J. van Roosmalen fierder te learen. Al yn april 1878 giet er nei Parys, dêr't er by Émile Vaudremer oan 't wurk giet. Tegearre mei syn heit sjocht er de wrâldtentoanstelling yn Parys. Yn desimber 1880 giet Salm werom nei Nederlân en set him nei wenjen yn Amsterdam. Oant likernôch 1894 arbeidet er meast mei syn heit, dêrnei begûn er foar himsels. Yn syn lettere libben wie Salm in foaroansteand persoan yn de Maatskippij ta Befoardering fan de Boukeunst; fan 1898 oant 1912 wie er foarsitter.
Salm wie Offisier yn de Oarder fan Oranje-Nassau en Ridder yn de Oarder fan St. Anna fan Ruslân. Hy leit op it Easterbegraafplak yn Amsterdam.
Pepsi
Pepsi is in koalsoerhâldende frisdrank dy 't troch PepsiCo makke wurdt. It is de belangrykste konkurrint fan Coca-Cola yn de frisdrankemerk. In earder brûkte merknamme en in eardere namme fan it bedriuw wie Pepsi-Cola, en faak wurdt Pepsi noch sa neamd, mar anno 2022 neamt it bedriuw gewoane Pepsi net mear sa, op syn heechst Pepsi kola (mei kola as soartnamme).
Skiednis
Pepsi-Cola waard yn it begjin fan de jierren 1890-1899 yn New Bern (Noard-Karolina) ûntwikkele troch apoteker Caleb Bradham en waard oarspronklik "Brad's Drink" neamd, nei de efternamme fan de makker. It waard makke fan sprankeljend wetter, sûker, fanylje, seldsume oaljes, pepsine en kolanaten. Omdat Pepsi ynearsten bedoeld wie om pine yn'e búk te genêzen, neamde Bradham it drankje Pepsi, ôflaat fan de oandwaning Dyspepsie. De namme waard in hannelsmerk op 16 juny 1903.
Caleb Bradham hie lykas in soad oare apotekers om de iuwwiksel hinne in sodamachine yn syn apoteek, dêr 't er syn klanten de dranken priuwe liet dy 't er sels kreëarre. Dit is dan ek it plak dêr't Pepsi foar it earst skonken waard.
Nei santjin jier sukses joech Caleb Bradham der de brui oan. Hy leaude dat de sûkerprizen omheech gean soene en gokte op de frachtmerk. Prizen fan de sûker sakken lykwols en Pepsi-Cola gie fallyt yn 1923. Yn 1931 waard it bedriuw oankocht troch de firma Loft Candy Company. De direkteur fan dat bedriuw, Charles G. Guth, stelde letter de populêre frisdrank op 'e nij gear.
Pepsi berikte sukses troch syn drank yn werbrûkte bierflessen te ferkeapjen, wêrtroch 't it bedriuw gruttere flessen ferkeapje koe tsjin legere kosten as Coca-Cola. Pepsi waard sa as frisdrank fan de legere klasse sjoen. Yn 'e fyftiger jierren smiet Pepsi alles yn 'e striid om syn imago te ferbetterjen. It bedriuw kocht in soad telefyzjeadvertinsjes en begûn mei syn lange tradysje fan it ynhieren fan ferneamde minsken om syn produkt oan te priizgjen. Pepsi groeide en waard in rivaal fan Coca-Cola.
Yn de njoggentiger jierren rjochte Pepsi him hieltyd mear op de jongerein, net yn it minste plak mei syn reklamekampanje GeneratioNEXT. Yn ynternasjonale reklamekampanjes makken ûnder oaren David Beckham en popstjerren as Britney Spears, en Jennifer Lopez reklame foar it drankje.
Star Wars (betsjuttingsside)
"Star Wars" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:
Ferdivedaasjeparkattraksjes
Sjoch foar in folsleine en byholden list fan alle attraksjes yn ferdivedaasjeparken, dy't mei de Star Wars-franchise te krijen hawwe, dizze side op 'e Ingelske Wikipedy.
Fideospultsjes
Sjoch foar in folsleine en byholden list fan alle fideospultsjes, dy't yn it ramt fan 'e Star Wars-franchise útbrocht binne, dizze side op 'e Ingelske Wikipedy.
Literatuer
Sjoch foar in folsleine en byholden list fan alle boeken (en lústerboeken), dy't yn it ramt fan 'e Star Wars-franchise útbrocht binne, dizze side op 'e Ingelske Wikipedy.
Rollespullen
Sjoch foar in folsleine en byholden list fan alle rollespullen dy't yn it ramt fan 'e Star Wars-franchise útbrocht binne dizze side op 'e Ingelske Wikipedy.
Strips
Sjoch foar in folsleine en byholden list fan alle strips dy't yn it ramt fan 'e Star Wars-franchise útbrocht binne dizze side op 'e Ingelske Wikipedy.
Râneskrift
thumb|right|250px|Diel fan it râneskrift fan in ryksdaalder, God zij met ons thumb|right|250px|Râneskrift Martinus vocor et cives Gennapienses ad ecclesiam S. Martini tempore suo voco, dat oersetten wurde kin as: Martinus wurd ik neamd en ik rop de [[Gennepeners op syn tiid nei de tsjerke Sint Martinus]] It râneskrift (yn de numismatyk ek omskrift neamd) is in tekst op de râne fan in munt. Ek in klok kin in râneskrift hawwe; hjiryn stiet dan in tapaslike spreuk, of de namme fan de makker. By munten út djoere metalen tsjinnet in râneskrift om it saneamde snoeien tsjin te gean.
Alfred Radcliffe-Brown
Biografy
Nei in stúdzje op it Trinity kolleezje yn Cambridge, reizget Radckliffe-Brown nei de Andamanen en hy giet nei it westen fan Austraalje. Hy docht dêr antropologysk fjildwurk. Dizze reizen ynspirearren him om de boeken The Andaman Islanders (1922) en The Social Organization of Australian Tribes (1930) te skriuwen.
Yn 1920 ferhuzet Radcliffe-Brown nei Cape Town, dêr waard hy professor yn de sosjale antropology. Hy hat dêr de skoalle mei de namme School of African Life oprjochte. Letter is er ek noch professor wurden op de universiteiten fan Sydney, Chicago en Oksford. In ferneamde studint fan Radcliffe-Brown wie Fred Eggan.
Syn wurk
Radcliffe-Brown hat in hiele soad konsepten makke foar de etnografy. Hy woe it net tajaan, mar minsken assosjearje him my it funksjonalisme. Malinowksi wie dejinge dy’t it fjildwurk foar de antropology betocht hat, Radcliffe-Brown hat de teory der efter ûntwikkele.
Ratcliffe-Brown hat ek in soad skreaun oer it antropologyske idee fan sibskip en hie dan ek krityk op Claude Lévi-Strauss syn teory fan bûnskippen.
Radcliffe-Brown hat yn de rin fan de jierren in soad krityk krigen om it feit dat hy sa'n bytsje rekken hâlde mei de feroaringen dy’t beskavingen ûndergean as koloanje. Hy joech hjir net folle krityk op en dat wylst hy wol seach dat dit net goed wie. Men tinkt dat hy freonen yn eigen lân hâlde woe. Dôchs wurdt hy tegearre mei Bronilslaw Malinowski sjoen as de heit fan de antropology.
Publikaasjes
Radcliffe-Brown hat ferskillende boeken en artikels skreaun. Hjir folgend in lytse seleksje:
Suden (Feriene Steaten)
It Suden, it Amerikaanske Suden, de Súdlike Feriene Steaten, Dixieland of Dixie is in ynformele geografyske regio fan 'e Feriene Steaten. Under dizze oantsjutting wurde neffens de (moderne) definysje fan it Amerikaanske Folkstellingsburo de steaten Delaware, Marylân, Firginia, West-Firginia, Kentucky, Tennessee, Noard-Karolina, Súd-Karolina, Georgia, Floarida, Alabama, Mississippy, Louisiana, Arkansas, Teksas en Oklahoma beflapt. Histoarysk sjoen heart ek de steat Missoery ta it Suden, al hat it Folkstellingsburo dy yndield by it Midwesten. Oklahoma wurdt histoarysk dan faak wer net ta it Suden it Suden rekkene. It "Suden" is mear in kultureel as in geografysk begryp, en it komt dan ek net oerien mei it geografyske suden fan 'e Feriene Steaten. Arizona en Nij-Meksiko, steaten dy't dúdlik yn it geografyske suden lizze, wurde nea ta it Suden rekkene, wylst Firginia en West-Firginia, dy't geografysk sjoen yn it easten fan it lân lizze, der altyd by yndield wurde.