cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Martinytsjerke (Frjentsjer)
Oargel
Nei de trochfiering fan 'e Reformaasje, doe't de kalvinisten ôfweefden mei alles dat op roomske ôfgoaderij liek, stie yn 'e iere Nederlânsk-Herfoarme Tsjerke sels it sjongen fan hymnen in skoft yn 'e kiif. Doe't omtrint 1590 besletten wie dat it sjongen fan psalmen ûnder de earetsjinst talitber wie, begûn men rûzje te meitsjen oer de fraach oft it sjongen begelaat wurde mocht mei oargelmuzyk. Dêroer waard jierrenlang fochten, yn Maasslûs sels letterlik. Uteinlik waard it oargel akseptearre.
Oant de midden fan 'e njoggentjinde iuw hie de Martinytsjerke mar in lyts oargeltsje. Doe't dat ynstrumint troch teologyske en liturgyske fernijings yn 'e rin fan dy iuw in hieltyd wichtiger plak yn 'e earetsjinst krige, waard besletten dat der in nij, grutter oargel komme moast. It hjoeddeistich oargel fan 'e Martinytsjerke datearret sadwaande út 1842 en waard boud troch Lambertus van Dam.
Gebrûk
De Martinytsjerke wurdt tsjintwurdich net inkeld brûkt foar it hâlden fan earetsjinsten, houliken, dopen en útfearttsjinsten, mar ek (ferskate kearen jiers) foar it hâlden fan oargelkonserten. Fierders wurde der ek wol tentoanstellings en wittenskiplike promoasjes holden, en by 't simmer wurdt de tsjerke gauris iepensteld foar besichtiging en rûnliedings.
Eastfriezen
De Eastfriezen binne ek besibbe oan de Noardfriezen en de Westerlauwerske Friezen út Westerlauwersk Fryslân. Eastfriezen komme fan East-Fryslân yn it noardwesten fan Dútslân. Somtiden wurde alle Friezen út de eastlike Fryske gebieten (Eastfriezen, Sealterfriezen, Bûtjadingers, Woerstfriezen, Jeverfriezen, Aldenboarchfriezen, Rüstringenfriezen) oantsjutten as Eastfriezen.
Nei alle gedachten wurdt de mearderheid fan East-Fryslân noch bewenne troch de Eastfriezen. Krekte sifers binne der lykwols net fan, omdat it oansluten by in bepaalde etnyske groep frij is en de tellings net freegje nei etnisiteit. De Eastfriezen hawwe, yn tsjinstelling ta de Noard en West Friezen, harren Fryske taal gau ferlern. It pleatslike dialekt is no Plat East Frysk. Der is noch ien Eastfrysk dialekt oer: it Sealterfrysk dat mei sa'n 2.250 sprekkers praat wurdt yn Sealterlân.
Hoewol't de Eastfriezen harren eigen taal ferlern binne, hawwe se harren eigen, Fryske identiteit oant hjoed de dei ta witten te behâlden. Sa hawwe de Eastfriezen harren eigen tradysje yn it teedrinken: de East-Fryske tee is sterk en gleonhjit en wurdt dronken mei in grou klûntsje sûker en mei in leppelfol slachrjemme. Dêrby wurdt faak porsleinguod út it Thüringske Wallendorf brûkt, mei de eigen East-Fryske roas derop. Ek beöefenet mannich Eastfries tradisjonele sporten as "Boßeln" en "Klootschießen". De Eastfriezen binne noch faak grutsk op harren Fryske komôf. Yn East-Fryslân waard, ta behâld fan dy eigen identiteit, yn 1949 sels de Ostfriesische Landschaft, foarhinne de Eastfryske stannen, omfoarme ta in kulturele organisaasje, dy't min of mear funksjonearret lykas yn Westerlauwersk Fryslân de Fryske Akademy. Yn de Fryske Rie binne hja opnommen as de East seksje.
Bekende Eastfriezen
thumb|200px|[[Ludolf Bakhuizen (1630–1708)]]
Archeon
thumb|Binnenplak fan it Romeinske badhûs thumb|right|Gladiatorgefjocht right|thumb|Archeotolk yn de apteek fan 'Gravendam'
It Archeon is in earder temapark en fan 2015 ôf iepenloftmuseum yn it suden fan Alfen oan de Ryn dat him rjochtet op de Nederlânske skiednis.
It park is yn trije haaddielen ferdield: de prehistoarje, de Romeinske tiid en de Midsiuwen. Yn dy dielen steane gebouwen dy't ofwol letterlik nei in archeologysk model ofwol yn de styl fan it bepaalde tiidrek boud binne. Wurknimmers yn it park (archeotolken neamd), klaaid neffens de moade fan it betreffende tiidrek, spylje typyske wurksumheden foar harren tiidrek nei, lykas weve, lân bewurkje en potten bakke en ljochtsje de besikers dêroer foar.
Ek wurde der ferskate tema-eveneminten as toaniel- en gladiatoaregefjochten organisearre mei Libbene Skiednis. Foar skoallen is yn edukatyf programma. Ek kinne der it hiele jier troch feesten jûn wurde.
It Archeon waard yn 1994 iepene. It lei doe op in tige grut terrein en hie in ambisjeuze opset. Doe't it troch in oantal redens yn 1996 fallyt drige te gean, waard in diel fan de grûn en it haadgebou (dat yn 1992 op de Wrâldtentoanstelling as Nederlânsk paviljoen tsjinne hie) ferkocht. It park waard nettsjinsteande dat yn 1996 dochs fallyt ferklearre, mar wist in trochstart te meitsjen mei in nije direksje. Troch it ferkeapjen fan de grûn oan de gemeente Alphen aan den Rijn leit it Archeon no middenyn in de wenwyk Burggooi.
Earste Fryske Reedridersmuseum
thumb|Foar it museum. It Earste Fryske Reedridersmuseum (Eerste Friese Schaatsmuseum) is in museum yn Hylpen oer redens en oer it reedriden. It museum waard yn 1983 oprjochte troch Gauke Bootsma en hat de grutste kolleksje redens fan de wrâld en in grutte kolleksje oer de skiednis fan de Alvestêdetocht. It jout ek ynformaasje oer de ferskate foarmen fan reedriden, op de langebaan en de koartebaan mar ek it keunstriden. Fierders hat it museum it kolleksje sliden, tegels en der is in klompemakkerij.
Sisak
Sisak hat in filiaal fan de Universiteit fan Zagreb, de fakulteit foar metallurgy (1952).
Plakken yn de gemeente
Blinjski Kut, Budaševo, Bukovsko, Crnac, Čigoć, Donje Komarevo, Gornje Komarevo, Greda, Gušće, Hrastelnica, Jazvenik, Klobučak, Kratečko, Letovanci, Lonja, Lukavec Posavski, Madžari, Mužilovčica, Novo Pračno, Novo Selo, Novo Selo Palanječko, Odra Sisačka, Palanjek, Prelošćica, Sela, Sisak, Stara Drenčina, Staro Pračno, Staro Selo, Stupno, Suvoj, Topolovac, Veliko Svinjičko, Vurot en Žabno
De Jouwer
De Jouwer is in grut doarp yn it sintrale suden fan 'e Nederlânske provinsje Fryslân. It is it haadplak fan 'e gemeente De Fryske Marren. Foarôfgeande oan 'e gemeentlike weryndieling fan 2014 wie it it haadplak fan Skarsterlân, en foar de weryndieling fan 1984 wie it it haadplak fan Haskerlân. De Jouwer is formeel in flekke, in plak dat eartiids mear rjochten hie as in sljochtwei doarp (mei bygelyks in merkrjocht), mar dat gjin stedsrjochten hie. Op hie De Jouwer  ynwenners. In ynwenner fan De Jouwer wurdt in Jouster neamd. De bynamme is Jouster keallepoat.
Skiednis
De Jouwer leit yn de Lege Midden fan Fryslân. Dat midden bestiet út feangebiet tusken de sângrûnen yn it easten oant de klaaigrûn yn it westen. Om de jiertelling bestie it gebiet dan ek út moerassen mei siggen en moerasbosken mei feanrivierkes. Troch ferlies fan lân troch de seespegelrizing waard sûnt de tsiende iuw it lân yn begûn mei it oanmeitsjen fan de feangebieten fan de Lege Midden.
Lânoanmakkerij
De earste bewenners wennen op de hegere stikken. Troch ûntwettering en ynklinkjen fan it fean moast it wensteed gauris nei heger lizzende stikken ferpleatst wurde. Soks barde bytiden faker as ien kear. Sa ûntstiene de typyske patroanen fan ûntginningsblokken en waaiers fan lange kavels dy’t eigen binne oan dy midsiuwske wize fan ûntginnen. De âldste bewenningsspoaren binne fûn op in sânkop by it hjoeddeiske Sniksweach. Om 1150-1250 ûntstiene de earste streekdoarpen yn it feanlânskip.
Striid tsjin it wetter
Nei de tsiende iuw nei Kristus wie sprake fan sterke befolkingsgroei. Omdat de minsken ferlet fan branje hiene waarden de feangebieten al yn de Midsiuwen op grutte skaal ôfgrûven. Dat late ta boaiemsakjen. It sakjen waard noch fersterke troch de natoerlike sakking troch ynklinken fan it fean. It sakjen kin yn feangebieten neffens ûndersikers wol 2-5 meter west ha, oant in nivo fan 1-2 meter ûnder it gemiddelde seenivo.
Sa ûntstiene in soad marren. Net allinnich troch it op natuerlike wize fuortspielen fan feanlagen, mar ek mei troch it ôfgraven fan (heech)feangrûn troch turfwinning. Sa wie der yn Fryslân in oangeande striid tsjin it wetter. Yn de Midsiuwen wie dat benammen in taak fan de gritenijen. Oant fier yn de njoggentjinde iuw hat it lân yn de ‘Lege Midden’ alle winters splis stien. Ein 16de iuw waard de ‘Skarster Rien’ groeven foar de ôfwettering fan de Lege Midden. Troch tichtslykjen hie de Middelsee syn ôfwetteringsfunksje ferlern. Om 1750 wie hast alle heechfean ôfgroeven.
Ferkear en ferfier
thumb|left|260px| De Jouwer yn 1728. Heremastate is oriïntearre op de Midstrjitte en op de Sylroede. De Hurddraverdyk bestie noch net. De Skien wie der al, dy ferbûn De Jouwer mei de ferbiningwei oer de Pleistosene sânrêch nei Sint Nyk, Sleat en De Lemmer. Goed te sjen is de struktuer fan de Midstrjitte en it wetter fan de Jouster Sylroede/Hurdspytsje, in ferbining mei opfearten en stegen De Jouwer leit foar in part op in sânrêch en op in âlde wetterkearing (ein fan de Midsiuwen) dy't fan It Tolhûs nei Haskerhoarne rûn, op de krún fan dy dyk waard de lettere Midstrjitte oanlein. Om 1400 hinne waarden in soad kanalen groeven foar Hamburchfarders. Dy sochten in plak op skreiershoek, dat troch kanalen en lûkhynders te berikken wie, omdat dizze plakken relatyf feilich wiene foar de freze Noarmannen. Doe is ek de Kolk groeven; fan de Kolk ôf waard in farwei Hurdspytsje nei It Hearrenfean groeven. Guon strjitnammen (lykas "Eeltsjebaes, Aukebaes en Hettebaes") ferwize noch nei de hellingen dêr't eartiids nije skûtsjes en preammen boud waarden, mar ek in soad reparaasjes dien waarden. Foar de Twadde Wrâldoarloch lei De Jouwer oan in grut tramwei-netwurk. Dêrtroch wie De Jouwer ferbûn mei Snits, De Lemmer en It Hearrenfean. De Stationsstrjitte is in strjitnamme út dy tiid. In nijsgjirrich detail is, dat der foar de oanlis fan dit spoar earst wegen oanlein wurde moasten. De Tramwei ferwiist der noch nei. Yn de tiid dêrfoar gie alle ferfier oer wetter. De Jouwer is yn de Midsiuwen ûntstien as útbuorren fan it tsjerkedoarp Westermar, dêr't allinnich de toer op it krektsa neamde âlde tsjerkhôf noch oan tinken docht. It plak is fanâlds gjin stêd, mar ek wer te grut om in doarp neamde wurde te kinnen. Nei Ald-Fryske tradysje wurdt sa'n plak in vlecke neamd. Oer de oarsprong fan de namme De Jouwer binne ferskate teoryen. Fakentiden wurdt tocht dat it fan de nôtsoarte hjouwer komt. In oare teory is lykwols de namme fan it wurd ghebhara komt, dat Germaansk foar wetter is. De lêste is wierskynliker, fanwege de wetterrike omkriten fan De Jouwer. Oant de achttjinde iuw wie it wetter de bêste ferkearsferbining. Der wiene amperoan diken, útsein op de pleistosene sânrêgen as fan Tsjerkgaast, Sint-Nyk, De Rylst en De Heide nei De Jouwer. In oare ferbining wie der oer in tal diken lykas de Alde Slachtedyk fan Aldskou nei de Jouwer en de dyk fan Haskerhoarne nei Aldehaske en fierder nei it easten. It boezempeil fan de marren rûn op de Jouwer oant Heremastate. Dêr wiene slûzen. It peilferskil mei it Hearrenfeanske Kanaal waard mei slûzen by Stobbegat oplost.
De komst fan de auto, de bus en de foltôging fan de Ofslútdyk yn 1932 foarmen de opmaat foar in nei-oarlochske perioade wêryn’t it trochgeande diken geande wei oanpast waarden oan it snelferkear. Ien fan de wichtichste sneldiken wie de yn fazes fanôf febrewaris 1938 iepene, A7 (de eardere Rykswei 43) dy’t fan de Kop fan de Ofslútdyk oer Boalsert, Snits De Jouwer, It Hearrenfean en Drachten rjochting Grins rint. Yn oansluting dêrop kamen der ek sneldiken tusken Ljouwert en It Hearrenfean. Foar De Jouwer wie de ferbining troch de Iselmarpolder mei it westen fan Nederlân fan belang foar de groei fan de Flekke.
Ynpolderings
De Jouwer ûntstie net as delsetting fan boeren, mar by it hjoeddeiske Heremastate. De flekke hat dêrtroch altyd in bysûndere posysje yn de omkriten ynnomd. Op it plak dêr’t de Jouster Sylroede en it Hurdspytsje (de Oerspitting) elkoar moeten, by ‘t Syl, waard guod oerslein en ûntstie hannel en fêstigen har ambachtslju. right|thumb|260px|Museumwinkeltsje "[[De Witte Os" fan Egbert Douwes]] De Jouwer krige in sintrumposysje yn de omjouwing en krige yn 1466 earst wykmerkerjochten en yn 1492 it jiermerkerjocht: de Jouster Merke, in ferneamde jiermerk dy't noch alle jierren de fjirde tongersdei fan septimber hâlden wurdt. Keapjlu en ambachtslju kamen nei de merk, en trochdat in part fan harren har yn de Jouwer nei wenjen sette woeks De Jouwer. Ien fan de Jouster keaplju wie Egbert Douwes, dy't yn 1753 in winkeltsje yn kofje, tabak, tee en koloniaal guod iepene, wat útwoeks ta Douwe Egberts. De oanwêzigens fan ambachtslju late ta de ûntwikkeling fan yndustry, lykas klokmakkerij en skipsbou, wat wer mear spesjalisearre ambachtslju oanluts, lykas koperslaggers. Hjirút kaam om 1900 hinne wer in bloeitiid fan it goud- en sulversmeien. De bebouwing ûntstie yn in lintfoarm, de Midstrjitte. Yn 1614 wie De Kolk grûven dy’t mei in slûs yn ferbining stie mei it Hurdspytsje en De Skipsleat. Fanút de Kolk rûnen opfearten yn súdlike rjochting nei de Midstrjitte. Oan dy opfearten stiene bedriuwen en pakhuzen. De Midstrjitte waard as wichtichste strjitte fan De Jouwer al oan it bejin fan de 17de iuw ferhurde mei balstienen en klinkers en aon de Midstrjitte kamen hearehuzen en winkels. Mei stegen waarden de efterlizzende terreinen mei de bedriuwkes en opfearten ûntsluten. De Midstrjitte hie dan ek in hiel soad stegen Der ûntstie net in sintraal lizzend plein. De earste merken waarden hâlden foar Heremastate. De Jouwer wreide him yn de 16de en 17de iuw út troch hannel, skipfeart en ambachten. De groei koe mar ien kant út, lâns de dyk en it wetter yn de rjochting fan Westermar. Yn de earste helte fan de sechtjinde iuw waard de dyk fan Westermar oer Haskerhoarne, Alde- en Nijehaske nei de Terbantster skâns oanlein as simmerdyk.
Om 1750 wie hast alle heechfean ôfgroeven, mar de troch ûntwettering en ynklinking fan it fean ûntstiene wetterplassen joegen in soad wetteroerlêst yn de lânbougebieten. Johan Vegelin fan Claerbergen, grytman fan Doanjewerstâl (oant 1772) en lid fan Deputearre Steaten, stelde him as doel om de wetteroerlêst te bestriden om sa de lânopbringsten te ferheegjen. Hy wie ferantwurdlik foar it binnen de polder bringen fan alle dêrfoar yn oanmerking kommende gebieten yn Haskerlân. Sa waarden yn 1704 de Heremapolder en de Swarte polder oanlein. Neidat yn 1717 de polder Haskerdiken oanlein wie, waard in jier letter begûn mei de oanlis fan de grutte doarpspolder fan Haskerhoarne, Westermar en de Jouwer benoarden it Hurdspytsje. In ûnderdiel fan it wurk wie it oanlizzen fan in nije slûs (‘De Daam’). De gebieten om Alde- en Nijehaske, dy’t yn de twadde helt fan de achttjinde iuw troch turfstekken feroaren yn wetter, waarden pas yn de jierren ‘70 fan 19de iuw ynpoldere. Yn 1920 waarden sels de marren drûchlein. Yn 1735 waard de polder fan Boarnsweach oanlein. Datselde jier waard in begjin makke mei de oanlis fan de Haulster- en Vegelinbosken op plakken dêr’t it heechfean ôfgrûven wie en sân oerbleau. De boskoanlis wie bedoeld foar de produksje fan hout en ikeskors, dêr’t loaistof foar de learloaierijen op De Jouwer fan makke waard. De bosken hiene ek in funksje fan fermaak.
Diken en polders
Yn de 18de ieu waard ek in begjin makke mei de oanlis fan nije lândiken en it ferbetterjen en koarter meitsjen fan besteande diken en paden. Yn 1716 waard de Nije Haskerdyk / Tolwei oanlein neist de Krûmhaskerdiken. Yn 1723 waard troch de grytmannen fan Haskerlân en Lemsterlân de Vegelinswei oanlein. Dy dyk sluet oan op de dyk dy’t fan Ljouwert mei in pont by Aldskou nei Akkrum en rûn dêrwei oer de om 1550 oanleine Krûmhaskerdiken nei it suden. Sa ûntstie in bettere ferbining mei it bestjoerssintrum Ljouwert. It oant dan ta ûnbewenne en moerassige gebiet oan de noardkant fan De Jouwer waard sa tagonklik.
Yn de twadde helte fan de 19de iuw waard it ferfeante lânskip fierder ynpoldere. De Haskerfeanpolder waard drûchlein krektas de Grutte Sint Jânsgeaster Feanpolder. De wetterbehearsking om de Jouwer wie noch beheind, it lân stie winterdeis splis. Nei de bou fan it Woudagemaal by Teakesyl (1918) en letter it Hooglandgemaal (1964) wie de peilbehearsking in feit. Troch de jierren hinne binne in tal polders útfeante, lykas de Haskerfeanpolder en Ouwsterhaule. Yn de krisisjierren fan de jierren 30 fan de tweintichste iuw wie der in soad warberens op De Jouwer. De turf, dy't ûnder oare fan it troch turfgraven ûntstiene Nannewiid besuden Aldehaske kaam, waard ferfierd op preammen en waard op De Jouwer oerladen yn skûtsjes. Dit oerladen barde op it plak dêr't no tsjerke "de Oerdracht" stiet.
Ekonomy
It ferfier gie eartiids meast oer wetter. Troch de lizzing op in krúspunt fan wetters ûntwikkele De Jouwer him om it hjoeddeiske Heremastate en de oergong fan de Jouster Sylroede en it Hurdspytsje. De regiofunksje blykte út it merkrjocht. Neist hannelslju fêstigen har ek in soad ambachtslju.
Hellingbazen
As hannelsplak oan it wetter wie De Jouwer in gaadlik plak foar skipsbouwers. De ferneamdste skipsbouwers wiene Eeltsje van der Zee (‘’Eeltsjebaas’’) en syn soan Auke Holtrop van der Zee (‘’Aukebaas’’). Se bouden boeiers, jachten en oare houten skippen op de Jouster helling oan de Sylroede.
De Taconistún
De beamkwekerij oan de Bûtsingel fan Kryn Wybrens wreide him letter út mei grienten en fruit, wêrûnder in soad ierdbeien. Fierders waarden heesters en blommen kweekt. Simmerdeis wurken der tsientallen minsken. De kwekerij fan waard letter de Taconistún neamd. De kweekte sûkerei waard yn in eigen fabryk ferwurke. Doe’t de kwekerij yn 1927 stoppe, begûnen in tweintich ‘túntsjefeinten’ mei in eigen kwekerij. It grutte oanbod late ta in eigen Jouster grienteôfslach.
Klok- en meubelmakkers
Op de Jouwer wienen in soad klokmakkers fan Fryske klokken. Faak hie in ‘klokbaas’ syn wurkplak yn ien fan de Jouster stegen. De ynventaris fan in âlde klokmakkerij wurdt bewarre yn it Nederlânsk Iepenloftmuseum. Neist it oerwurk moasten ek de klokkasten makke wurde. In soad ambachtslju leinen har dan ek ta op it meitsjen fan meubels. Bekende grutte meubelfabriken wiene De Vrij en Zijlstra en Van der Veer.
Triatlon Wommels
De Triatlon Wommels (Nederlânsk en offisjeel: Triathlon Wommels) is in sportevenemint dat sûnt 2012 elts jier op in sneon yn 'e earste helte fan septimber yn en om it Fryske doarp Wommels holden wurdt. It wurdt organisearre troch de stifting Organisaasje Triatlon Wommels yn gearwurking mei Swimbad De Klomp.
Eins is it gjin folsleine, mar in 1/4 triatlon, besteande út de ûnderdielen 1 km swimmen, 40 km hurdfytsen en 10 km hurddraven. It swimmen fan 'e 1/4 triatlon fynt plak yn bûtenwetter. It is ek mooglik om mar 1/8 triatlon te dwaan; dêrfoar kin by it swimmen keazen wurde út bûtenwetter of it bûtenbad fan Swimbad De Klomp. (It swimbad hat datoangeande in dielnimmerslimyt fan 30 persoanen.)
De Jouwer
Douwe Egberts
De grutste wurkjouwer fan de flekke soe it bedriuw fan Douwe Egberts wurde. It begûn as winkeltsje oan de Midstrjitte. Yn it winkeltsje ‘De Witte Os’ waard benammen kofje, tee, tabak en sûkelarje ferkocht. It winkeltsje soe útgroeie ta in ûndernimming fan wrâldformaat en waard yn de tweintichste iuw de grutste wurkjouwer fan De Jouwer. Douwe Egberts wie dan ek ferantwurdlik foar de sterke groei fan De Jouwer nei de Twadde Wrâldoarloch.
Triatlon Wommels
Fierders wurdt op 'e freedtejûns foarôfgeande oan 'e triatlondei de Triatlon Wommels foar de Jeugd holden. Dat is in 1/32 triatlon foar bern fan 8 oant 12 jier holden, besteande út 125 m swimmen, 5 km fytsen en 1,25 km draven.
Yn 2017 wurke de Triatlon Wommels foar it earst gear mei de Triatlon Warkum en de Triatlon Wytmarsum. Fan gefolgen waard der ek in mienskiplike kompetysje opset fan lju dy't oan alle trije eveneminten meidogge. Dy krige yn 2018 de namme Súdwest-Fryslân Triatlon Cup.
De Jouwer
Bedriuweterreinen
De bedriuweterreinen fan De Jouwer binne fan âld nei nij: Tolhúswei, Sewei, Wâldfinnen en De Ekers.
Befolkingsferrin
It ynwennertal fan 'e Jouwer is sûnt de jierren 1950 fertrijefâldige. Yn de tsien jier fan 1993 oant 2003 hat de oanwaaks sels mear as 1000 ynwenners west. Dat is foar Fryske begripen in hiel soad. It tydlike tebekrinnen fan it ynwennertal nei 2003 waard feroarsake troch it sluten fan it asylsikerssintrum.
Joustermerk
Yn 1466 krige De Jouwer merkrjocht en yn 1492 kaam dêr it rjocht om in jiermerk te hâlden by. Sa ûntstie de Jouster Merke, in ferneamde jiermerk dy't noch alle jierren de fjirde tongersdei fan septimber hâlden wurdt.
Keapjlu en ambachtslju kamen nei de merk, en trochdat in part fan harren har yn de Jouwer nei wenjen sette woeks De Jouwer. Ien fan de Jouster keaplju wie Egbert Douwes, dy't yn 1753 in winkeltsje yn kofje, tabak, tee en koloniaal guod iepene, wat útwoeks ta Douwe Egberts. De oanwêzigens fan ambachtslju late ta de ûntwikkeling fan yndustry, lykas klokmakkerij en skipsbou, wat wer mear spesjalisearre ambachtslju oanluts, lykas koperslaggers. Hjirút kaam om 1900 hinne wer in bloeitiid fan it goud- en sulversmeien.
Ballonfeesten
thumb|260px|Fryske Ballonfeesten Fierder is De Jouwer ferneamd om har Fryske Ballonfeesten en it grutte tal loftballonbedriuwen. De Jouwer wurdt dan ek wolris 'Balloon City' neamd.
Hurddraverij en ringriden
De woansdei as de ballonfeesten begjinne wurdt hurddraafd op hynders sûnder seal, en middeis is der ringriden.
Romantyske merk
Yn augustus wurdt de Romantyske merk holden. De Jouwer lit him dan ien dei omdope yn in echte Mont Martre Merk. Mear as 250 diskes tsjoene de Midstrjitte om ta in merk. De keunst- en sammelmerk biedet in soad nostalgyske produkten út mem en beppe har tiid. De merk hat al in lange tradysje yn Fryslân en is nei mear as fyftich jier útgroeid ta in echt Frysk barren.
Bebouwing
thumb|260px|Loftfoto út 1921 De noard- en westside fan de Jouwer lizze leech. Der ûntstiene dêrtroch mar in pear bebouwingslinten ûntwikkele oan eardere diken en sânrêgen, lykas De Broek, Sniksweach en Terkaple. De lettere bebouwing barde fanút de besteande Midstrjitte en de Geert Knolwei. Boeren groeven fan de parallel oan de Midstjitte rinnende rinnende Kolk en it Hurdspytsje in opfeart nei harren pleats. Mei de groei fan De jouwer rekken de stikken grûn tusken de Jouster opfearten sa ticht beboud dat der tsientallen ticht beboude stegen en gloppen oan de Midstrjitte ûntstiene. Letter kamen der mear huzen oan de heaksk op de Midstrjitte en Knolwei rinnende Skien en Hurddraversdyk. Nei 1950 kamen der wenwiken oan de súdkant fan de Midstrjitte en tusken 1970-1985 oan de noardkant. Dy nijere wiken hawwe faak in soad wetter mei kronkeljende diken. De yndustryterreinen kaamen oan de A6 en A7, mei in kluster fan bedriuwen oan de noardwestkant by de fabriken fan Douwe Egberts.
Wenwiken
thumb|260px|plan Wyldehoarne Op De Jouwer binne 9 wenwiken (fan âld nei nij).
Strjitten
Ofbyld:Joure Midstraat 08.JPG|thum|260px|Midstrjitte De histoaryske Midstrjitte foarmet it hert fan de Jouwer. Dizze winkelstrjitte is fan 2001-2004 alhiel fernijd en kin wer besjen lije. Oan dizze Midstrjitte stiet ek de Jouster Toer. Oan de ein fan de Midstrjitte is it park mei dêryn it gemeentehûs. It gemeentehûs is fêstige yn de Herema State.
Iepenbier Ferfier
Oant de jierren 1930 lei De Jouwer oan it spoar en koe men mei de tram nei Snits, De Lemmer en It Hearrenfean ride.
Alle linen wurde riden troch Arriva.
Twiksel
Twiksel is in delsetting fan meardere pleatsen noardwest fan Friens yn de gemeente Ljouwert. De namme komt ek foar as Grutte Twixel en Lytse Twixel, op 'tWixle en Groote Twyxle.
Lúkswâld
Lúkswâld (ek wol Lúkswâlde) leit west fan De Gordyk yn it west fan de gemeente Opsterlân. De huzen steane yn in lint oan de Hegedyk, de Alde Leane en de Lúkster Heawei. It doarp leit flak lâns de snelwei A7 tusken De Gordyk en It Hearrenfean en is fan De Tynje, De Gordyk en Tsjalbert ôf berikber.
It doarp hat  ynwenners.
Skiednis
Yn 1315 stie yn Lukeswalde, sa't it doe neamd waard, in kapel of tsjerke. Dy is letter ferdwûn. De bewenners tsjerkten yn alle gefallen al yn de 17e en 18e iuw yn it buordoarp Gersleat yn de doetiidske gritenij Aenjewier.
Lúkswâld is in streekdoarp dat him pas let foarme hat. Lang wie it doarp it lytste fan 'e gritenij Opsterlân. It doarp hie mar tsien stimhawwende sates. Yn 1749 wennen der noch mar trije húshâldings. Op de gritenijkaart fan Schotanus út it begjin fan de 18e iuw is it in streekje mei losse bebouwing lâns de diken en paden nei it noarden: de haadwei is troch de feanen rjochting Gersleat en It Hearrenfean. Fierder de wat eastliker rinnende Heawei nei de ‘Luxter Tinie’, dy't folle letter útgroeie soe ta De Tynje. It doarpswapen hat dêrom in turf. is in feanûntginningsdoarp
Oan de ein fan de 18e iuw is it noch altiten lyts. De 'Tegenwoordige Staat van Friesland' melde doe: ''een klein Dorpje [..] op de grenzen van Aengwirden, niet verre van Gersloot, waar onder dit Dorpje in ’t Geestelyke behoort. De landen, die tot dit Dorp behooren, loopen voorby Gersloot in een punt ten einde, op de kaart bekend onder den naam van Luxter Horn, en over dezelve loopt, van den Veenster rydweg, een hooiweg naar Luxter Tinie.''
Lúkswâlde lei op de grins fan in leechfean en healwei de 19e iuw wie de omjouwing fan it doarp troch de turfwinning bot feroare. Op de gritenijkaart fan Eekhoff fan 1848 lizze benoarden it doarp ûnúteagbere plassen troch de leechfeanterij, wêrby't allinnich de beide neamde diken sparre bleaun binne. De plassen rinne oant foarby De Tynje, dêr't de feanterij yn folle gong wie. Troch dy feanterij groeide it lytse doarp foars. Healwei de 18e iuw telde it plak noch gjin tsien ynwenners; begjin 19e iuw wennen der mear as 300 minsken op de smelle stripen lân oan beide kanten fan de dyk.
Tsjerke
It doarp hat yn de 20e iuw in grifformearde tsjerke hân, dy't ôfbrutsen is.
Skoalle
De iepenbiere basisskoalle De Hoekstien waard yn 2022 sletten. De skoalle fan Lúkswald fusearre op 1 augustus fan dat jier mei de iepenbiere basisskoalle De Wjukslach fan Langsweagen ta de iepenbiere basisskoalle It Aventoer.
Ferienings
( De list is yn 2023 bywurke mei help fan û.o. de doarpsside. Sjoch foar de meast aktuele ynformaasje oer ferienings op de hiemside fan it doarp)
Befolkingsferrin
( Boarnen: 2015 en 2020: Alle Cijfers )
Strjitten
thumb|260px|Hegedyk Alde Leane, De Opslach, De Weech, De Wyngaarden, Hegedyk, Lúkster Heawei, Nije Leane.
Henoch (boek)
Henoch (ek wol it 1 Henoch neamd, om it te ûnderskieden fan 2 en 3 Henoch) is in joadske religieuze tekst, besibbe oan it Alde Testamint fan 'e Bibel, dy't troch de grutte mearderheid fan it hjoeddeiske joadendom en kristendom as apokryf beskôge wurdt. De tradysje wol dat Henoch taskreaun wurde moat oan 'e bibelske persoan Henoch, de oerpake fan Noäch, dy't yn Genesis 5:21-24 neamd wurdt. Moderne bibelwittenskippers en teologen datearje de âldste dielen fan 'e tekst (benammentlik it Boek fan de Skôgers) lykwols yn 'e trêde iuw f.Kr., wylst se fan tinken binne dat it jongste part (it Boek fan de Likenissen) yn 'e earste iuw f.Kr. gearstald is.
Kanonykheid
Yn it kristendom makket Henoch ûnderdiel út fan 'e kanon fan 'e Etiopysk-Otterdokse Tsjerke en de ôfspjaltings dêrfan, lykas de Eritreesk-Otterdokse Tsjerke en de Etiopysk-Katolike Tsjerke. De (mormoanske) Tsjerke fan Jezus Kristus fan de Hilligen fan de Lêste Dagen en de ôfspjaltings dêrfan, lykas de Mienskip fan Kristus, beskôgje it net as kanonyk, mar kenne der wol in spesjale status oan ta, mei't it opfallende oerienkomsten fertoant mei it mormoanske Boek fan Mozes. Binnen it joadendom wurdt Henoch inkeld as part fan 'e kanon sjoen troch de Falasja's, de Joadske minderheid fan Etioopje, dy't tsjintwurdich suver folslein yn Israel libbet.
Oerlevering
Henoch is fragmintarysk oerlevere yn it Arameesk as ûnderdiel fan 'e Deade-Seerôlen, en los dêrfan besteane der ek noch in pear Gryksk- en Latynsktalige fragminten. Yn syn folsleinens is it inkeld bewarre bleaun yn it Ge'ez, de deade tsjerketaal fan Etioopje. Op grûn dêrfan hâlde Etiopysk-otterdokse teologen út dat de tekst oarspronklik ek yn it Ge'ez skreaun wêze moat, al liket westerske saakkundigen dat wol nei fleanen; sy binne fan tinken dat it boek oarspronklik yn itsij it Arameesk, itsij it Hebriuwsk, itsij foar in part yn beide skreaun west hawwe moat. De Etiopysk-Otterdokse Tsjerke leaut fierders dat Henoch dejinge wie dy't it skrift útfûn hat, en dat it boek Henoch dêrom de âldste tekst fan 'e wrâld is. Yn it Westen is Henoch noch it bekendst fanwegen de ferwizings dy't dernei makke wurde yn it nijtestamintysk Brief fan Judas.
Ynhâld
Henoch is opmakke út fiif ferskillende parten, dy't har dúdlik faninoar ûnderskiede: De measte westerske saakkundigen binne it deroer iens dat dizze fiif dielen oarspronklik selsstannige wurken wiene, dy't pas letter ta ien inkeld boek gearstald binne. Fierdersoan woe de Poalske bibelwittenskipper Józef Milik (1922-2006) hawwe dat it Boek fan de Reuzen, dat mank de Deade-Seerôlen fûn is, ûnderdiel fan 'e samling wêze moatte soe, en tusken it Boek fan de Skôgers en it Boek fan de Likenissen pleatst wurde moat. Syn teory is lykwols net breed akseptearre.
It Boek fan de Skôgers
Henoch set útein mei it Boek fan de Skôgers (Hen. 1-36), wêryn't de fal fan 'e "skôgers" beskreaun wurdt; dat wiene dý ingels dy't fereale waarden op minsklike froulju en tsjin 'e wil fan God yn de himel ferlieten, har op 'e ierde nei wenjen setten en dêr troch har fuort te plantsjen mei froulju in ras fan reuzen, de Nefilim, oansetten. Dit ferhaal liket basearre te wêzen op 'e (folle koartere) beskriuwing yn Genesis 6:1-4: "Doe't der hieltyd mear minsken op ierde kamen en hja dochters krigen, seagen de soannen fan God dat de dochters fan 'e minsken kreas wiene, dat se trouden mei dy dêrfan dêr't se sin oan hiene. Doe sei de Heare: Myn geast sil net foar altyd yn 'e minske bliuwe, om't er fleis is, dat syn libbensdoer sil hûnderttweintich jier wêze. Yn dy dagen — en ek neitiid — wiene der reuzen op ierde. Doe't de soannen fan God by de dochters fan 'e minsken kamen, krigen se bern. Dat wiene de sterke mannen út 'e âlde tiden, de mannen fan namme." It Boek fan de Skôgers fertelt fierders oer it ûnderrjocht dat de fallene ingels oan 'e minsken joegen en it kwea dat dêrút fuortkaam, en oer it oardiel fan God oer de fallenen (dy't troch de fjouwer aartsingels bûn en foar ivich opsletten waarden).
It Boek fan de Likenissen
Op it Boek fan de Skôgers folget it Boek fan de Likenissen, ek wol de Likenissen fan Henoch neamd (Hen. 37-71). Dat is in fuortsetting fan it Boek fan de Skôgers oer itselde ûnderwerp, mar it draacht lettere ideeën út oangeande it fûnis fan God en behannelet net inkeld de fallene ingels, mar ek de kweade keningen fan 'e minsken. Mei't fan dit diel neat yn 'e Deade-Seerôlen weromfûn is, tinkt men dat dit in lettere tafoeging is.
It Astronomyske Boek
It Astronomyske Boek of it Boek fan 'e Skinenende Himellichems (Hen. 72-82) jout in beskriuwing fan 'e bewegings fan 'e himellichems en it firmamint, wêrfan't it beweard dat it kennis is dy't oan Henoch iepenbiere is ûnder syn reis nei de himel begelaat fan 'e aartsingel Uriël. Ek jout it in sinnekalinder, dy't teffens yn it boek Jubileeën foarkomt.
It Boek fan de Dreamgesichten
It Boek fan de Dreamgesichten (Hen. 83-90), dat ek wol it Boek fan de Dreamen neamd wurdt, is in beskriuwing fan 'e skiednis fan it Joadske folk oant wat de mearderheid fan 'e bibelwittenskippers ynterpretearret as de Makkabeeske Opstân (167-160 f.Kr.). Sadwaande wurdt dit boekdiel ornaris dêromtrint datearre, al hâldt de Etiopysk-Otterdokse Tsjerke fol dat it foàr de Sûndfloed skreaun is.
It Brief fan Henoch
It Brief fan Henoch (Hen. 91-108) is sels in gearstalling fan fiif lytsere teksten, dy't troch de lêste redakteur trochinoarhinne mjukse binne. De Fermoanning (Hen. 91:1-10 en 18-19) is in koarte list mei fermoannings om from te libjen, rjochte oan Henoch syn soan Metûsjelach. Dan is der de saneamde Iepenbiering fan de Wiken (Hen. 91:11-17 en 93:1-10), in beskriuwing fan 'e skiednis en de takomst fan 'e wrâld, dy't einiget mei de Einichste Dei en it Lêste Oardiel. It eigentlike Brief fan Henoch (Hen. 92:1-5 en 93:11-105:2) giet yn op 'e beleannings fan 'e frommen en de bestraffings fan 'e sûnders, folge troch seis foarsizzings tsjin 'e sûnders en de befêstiging fan harren lot nei de dea. Dêrnei folget de Berte fan Noäch (Hen. 106-107), wêryn't ferhelle wurdt fan 'e berte fan Noäch, de oerpakesizzer fan Henoch, en fan 'e fjirtich dagen rein foarôfgeande oan 'e Sûndfloed. It Beslút (Hen. 108) giet nochris yn op it ûnderskie tusken de frommen en de sûnders en it lot dat dy lêsten nei de dea wachtet. Om't hjirfan neat yn 'e Deade-Seerôlen werom te finen is, giet men derfan út dat dit in lettere tafoeging is.
Janko fan Unema
thumb|De grêfsark fan Janko fan Unema en syn frou Teth Wyboltsma yn de [[Nikolaastsjerke (Blije)|Nikolaastsjerke yn Blije. Yllustraasje neffens in tekening fan Albert Martin (1871 of 1875)]] Janko fan Unema (Blije?,- 13 novimber 1540) wie in Fryske frijheidsstrider. Hy stried as fetkeaper mei Gerbrand fan Mockema en Janko Douwama tsjin Boergonjers en Saksen. Op 't lêst hat er Albrecht fan Saksen dochs as hear erkenne moatten.
Twahûs
Twahûs is in buorskip westsúdwestlik fan Sythuzen op de westkant fan It Deel yn de gemeente De Fryske Marren. De grutte pleats hie twa stimmen, en waard meast ta de himrik fan Haskerdiken rekkene. De namme komt ek foar as Tweehuis. De borskip leit oan de wei Twahûs. Soms wurdt ek de bewenning oan de Vegelinsdyk, fan de T-splitsing mei de Twahûs oant it kanaal It Deel, ta de buorskip rekkene. Dêrmei soe it folle grutter wêze as it oarspronklik wie. De oarspronklike delsetting is ek ûntstien oan It Deel. It is as in salellytdelsetting fan Sythuzen ûntstien. Der waard oan de oare kant fan it wetter, fan Sythuzen, in dûbelde pleats setten. Yn it begjin fan de achttjinde iuw wurdt de pleats foar it earst neamd. Oant 1954 foel de buorskip krektas Sythuzen ûnder Haskerdiken. Mar nei in grinskorreksje, wêrby 't de grins by it wetter lein waard, foel it ûnder Stobbegat, dat letter de namme Vegelinsoard krige.
Apollo Trio
Apollo waard yn 1969 oprjochte troch Tjeerd Hooisma, dy 't letter spile yn Duo Sunrise. Oare bandleden fan it trio wiene Sietse Melen en Willem de Jong. Yn de oarspronklike besetting - mei Foeke Middendorp - waarden allinnich Fryske lietsjes spile. Bert Tinge levere ûnder oare de teksten, wêrûnder it bekende  Nynke. Tinge wie lieder fan de band The Specials dy't ein sechtiger jierren populêr wie yn de noardlike provinsjes. Om 1981 hinne kaam Tietsia Brandenburg út Arum der as sjongster by.
Nei 1982 waard it Apollo Trio eins in oare band mei de Ljouwerter Johan Postma (slachwurk) Berend Balkema (toetsen) en Hettie Bouwmeester (sang).
Hetty Janssen
Hetty Janssen (Breda, 1 jannewaris 1954) is in Nederlânske politika fan de Partij fan de Arbeid (PvdA). Sûnt 2011 is sy steatelid. Sy waard yn 2019 fraksjefoarsitter fan de PvdA yn Provinsjale Steaten. Sy is no lid fan de Earste Keamer fan de Steaten-Generaal (2023).
Libbensrin
Janssen hat har middelbere ûnderwiis ôfmakke yn 1971 op de Rijks HBS Breda, wêrnei't se Natoer - en Skiekunde oan de Ryksuniversiteit Utert studearre. Yn 1977 helle Janssen har diploma nei in doktoraaleksamen. Yn 1988 hat sy in managementoplieding dien op de Kristlike Hegeskoalle Windesheim yn Swol.
Wurk
Janssen hat dêrnei faak direkteur west by ferskate soarchynstellingen, âldereinsoarch, hendikeptesoarch en jeugdsoarch. Fan 1988 oant 1993 wie se direkteur fan Wissesdwingermavo yn Ljouwert.
Janssen wie ek lid fan de sintrale direksje fan de iepenbiere skoallemienskip Slauerhof en Piter Jelles (1993-2000).
Victory Phoenix
Victory Phoenix, echte namme ûnbekend (1981), is in rêstend Amerikaansk neakenmodel en pornografysk aktrise. Hja makke har debút yn in pornografyske film yn 2008. Neffens har offisjele opjefte is se 1.68 m lang, mei in gewicht fan 52 kg en kupmaat 36E.
It Pealtsje fan Easterlittens
It Pealtsje fan Easterlittens  is in teltsje oer in skuonmakker út Easterlittens. Op it doarpsplein fan Easterlittens stiet in pealtsje as oantinken oan dit ferhaal.
"It Pealtsje fan Easterlittens" is ek in wikselpriis dy't alle jierren takend wurdt oan it winnend partoer fan it Iepen Frysk Kampioenskip Jeu de Pelote.
Hetty Janssen
Wurk
En fan 2004 oant 2007 wie Janssen direksjelid fan de Ried fan Bestjoer fan Het Poortje te Grins en fan 2007 oant 2012 lid fan de Ried fan Bestjoer dêre.
Fan 2012 oant 2018 wie Janssen bestjoerder/algemien direkteur fan De Waerden.
Polityk
Fan 2011 ôf wie Janssen lid út namme fan de PvdA yn Provinsjale Steaten fan Fryslân en sûnt 2019 oant 2022 fraksjefoarsitter.
Yn 2022 waard sy ynformateur yn de gemeente Súdwest-Fryslân nei de lêste gemeenteriedsferkiezingen.
Ek yn 2022 waard Janssen lid fan de betrouwenskommisje foar it op 'en nij beneamen fan de Kommissaris fan de Kening.
Yn 2021 -2022 wie Janssen lid fan de CLB-wurkgroep dy't him bûgde oer de tapassing fan de sosjaal-demokratyske wearden yn it domein fan it middenbestjoer. Dat late ta it essay De mens terug in het middenbestuur.
Hjoeddeistige bestjoersfunksjes
Sûnt 2009 is Janssen bestjoerslid fan de stichting ELF.
Sûnt 2018 is sy foarsitter fan it bestjoer fan Stichting Urgente Noden Friesland.
Sûnt 2019 is sy bestjoerslid fan de stichting Vrienden van de J.P. van den Bent stichting
Privee
Hetty Janssen is al mei pensjoen. Yn 1976 is se troud. Yn 1981 hat sy in famke krige. Sy hat it Syndroom fan Down. De dochter is no folwoeksen en is troud mei in man dy't ek it syndroom fan Down hat. En yn 1982 hat sy in jonge krige dy't ek troud is en twa bern hat. Oant en mei har 55e hat Janssen kuorballe.
Miami International Autodrome
It Miami International Autodrome is in strjittesirkwy yn Miami yn de Amerikaanske steat Floarida. It sirkwy is ûntwurpen om it Hard Rock Stadium in stadion foar Amerikaansk fuotbal yn Miami Gardens hinne, in foarstêd fan Miami. De organisatoaren fan de Grutte Priis om it Hard Rock Stadium hinne hiene in prinsipeoerienkomst om fan 2021 ôf in wedstriid te organisearjen, mar dit rûn fertraging op.
Gold Coast (Queenslân)
De Gold Coast (Ingelsk foar "Goudkust") is in stêd en gemeente (local government area) yn 'e Austraalje. It plak leit yn it uterste súdeasten fan 'e Australyske steat Queenslân, dêr't it oer in ôfstân fan krapoan 56 km fan noard nei súd by de kust fan 'e Stille Oseaan lâns rint. Yn it noarden grinzget it oan 'e stêdekloft fan Brisbane, de haadstêd fan Queenslân, en yn it suden leit it oan 'e grins mei de dielsteat Nij-Súd-Wales. Yn 2021 hie de Gold Coast likernôch 641.000 ynwenners. Dêrmei is it de op ien nei grutste stêd fan Queenslân (nei Brisbane) en de op fiif nei grutste stêd fan Austraalje. De Gold Coast is in subtropysk baaiplak en in wichtige toeristyske bestimming yn Austraalje, mei as sintrum it omskriuwend neamde Surfers Paradise. Behalven om syn strannen stiet de stêd ek bekend om syn troch wolkekliuwers dominearre skyline, syn ferdivedaasjeparken en nachtklubs en syn troch tropysk reinwâld begroeide efterlân. In wichtich part fan 'e Australyske tillefyzje- en filmyndustry is yn 'e Gold Coast fêstige.
Geografy
De Gold Coast (yn it Ingelsk wurdt der altyd in lidwurd foar de namme fan 'e stêd pleatst) leit yn 'e uterste súdeastlike hoeke fan 'e Australyske steat Queenslân. It is in tige langrutsen stêd mei in oerflak fan 414,3 km², dy't oer in ôfstân fan 56 km by de kust fan 'e Stille Oseaan lân rint. Yn it noarden wurdt de Gold Coast troch de rivier de Albert skaat fan 'e stêdekloft fan Brisbane, de haadstêd fan Queenslân. Yn it suden wurdt de Gold Coast begrinzge troch de grins mei de dielsteat Nij-Súd-Wales.
Fan east nei west wreidet de stêd him út fan 'e kust nei it heuvelige foarlân fan it Grutte Skiedingsberchtme yn it Nasjonaal Park Larnington, dat op 'e Wrâlderfgoedlist fan 'e UNESCO stiet. De grutste rivier yn it gebiet is de Nerang. Fierwei it grutste part fan 'e Gold Coast wurdt foarme troch de gemeente Gold Coast, dy't fan 'e grins mei Nij-Súd-Wales ôf nei it noarden rint. It finansjeel sintrum fan 'e stêd leit lykwols noardlik dêrfan, yn Southport en Surfers Paradise.
Skiednis
Oant fier yn 'e njoggentjinde iuw waard it gebiet dêr't no de Gold Coast leit, bewenne troch de Jûgambeh, ien fan 'e hûnderten etnyske groepen dy't mei-inoar de Australyske Aboriginals foarmje. De earste Jeropeeske ûntdekkingsreizger dy't dit part fan 'e kust fan Austraalje oandie, wie de Ingelsman John Oxley, dy't yn 1823 lâne op Mermaid Beach. De earste blanke kolonisten fêstigen har yn 'e midden fan 'e njoggentjinde iuw yn 'e krite, mei't se oanlutsen waarden troch de grutte beskikberens fan timmerhout yn 'e foarm fan 'e wâlden fan reade seders yn it efterlân. De kolonisaasje wie in stadich proses, dat tsjin 1870 de hiele krite fan 'e Gold Coast besloech. Southport, dat it tichtste by Brisbane lei, ûntjoech him al rillegau ta in besletten fakânsje-oard foar de riken út dy stêd.
Nei de Earste Wrâldoarloch ûntstie de gewoante om in strânhúske (seaside shack) oan te skaffen yn 'e Gold Coast (dat doe noch net sa hiet). Dat wie wat dat lju út 'e middenklasse ek betelje koene. De strânhúskes, dy't tusken 1914 en 1946 by de hiele kust lâns as poddestuollen út 'e grûn skeaten, waarden boud fan alderhanne materialen, fan beton oant hout. Ek waarden besteande struktueren omfoarme ta strânhúskes, lykas metalen seecontainers, ôftanke skuorkes dy't ôfkomstich wiene fan pleatsen, en sels út 'e tsjinst helle hynstetrams. Tsjin 'e ein fan 'e 1920-er jierren waard oan 'e kust in hotel oprjochte dat Surfers Paradise Hotel hiet, en dêr't Surfers Paradise syn namme oan tanktet. Dêrnei woeks de befolking fan 'e krite sterk oan.
Yn 1948 waard by in bestjoerlike weryndieling de gemeente South Coast oprjochte. De Gold Coast hiet doedestiden noch de South Coast om't it fan Brisbane út besjoen yn it suden lei. Mar doe't de prizen fan ûnreplik goed, en fan guod en tsjinsten, der almar fierder stigen om't eltsenien der wenje woe, krige it om 1950 hinne de bynamme "Gold Coast", dy't yn 't earstoan as skelnamme bedoeld wie. Mar de namme bleau stykjen en úteinlik waard it sa gewoan om 'e South Coast oan te tsjutten as de Gold Coast, dat de gemeente himsels op 23 oktober 1958 omneamde, mei as gefoch dat de stêd ek offisjeel sa kaam te hjitten. Op 16 maaie 1959 waard de Gold Coast útroppen ta in stêd.
Fan 'e 1980-er jierren ôf groeide it toerisme yn 'e Gold Coast hurd, mei't yn dy snuorje ek lju út oare dielen fan Austraalje, en út it bûtenlân, it baaiplak ûntdieken. Yn 1994 slokte de gemeente Gold Coast de Shire of Albert op, wêrmei't it de gemeente mei de grutste befolking fan Queenslân waard, op inkeld Brisbane nei. Yn 2007 stribbe de Gold Coast Newcastle (Nij-Súd-Wales) foarby en waard it de op fiif nei grutste stêd fan Austraalje en de grutste stêd fan Austraalje dy't net in haadstêd fan in dielsteat is.
Ekonomy
De ekonomy fan 'e Gold Coast draait fierhinne op it toerisme. De stêd omfettet sa'n 56 km strân, 1.000 km² oan natoergebiet, 65.000 sliepplakken, 13.000 hotelkeamers, 500 restaurants, 40 golfbanen en 5 grutte ferdivedaasjeparken (Dreamworld, Sea World, Wet'n'Wild Water World, Warner Bros. Movie World en WhiteWater World). Op jierbasis wurdt de stêd besocht troch 10 miljoen toeristen, dy't opspjalten wurde kinne yn 5.366.000 deitoeristen út oanbuorjende stêden, 3.468.000 Australyske toeristen dy't teminsten ien nacht yn 'e Gold Coast oerbliuwe, en 849.000 bûtenlânske toeristen. De toeristyske sektor yn 'e stêd hat sadwaande elts jier in opbringst fan mear as 4,4 miljard Australyske dollar (wat delkomt op 4,8 miljard Amerikaanske dollar).
In oare wichtige pylder fan 'e ekonomy fan 'e Gold Coast is de tillefyzje- en filmyndustry. Fan alle film- en tillefyzjeproduksjes út Queenslân wurdt 75% makke yn 'e Gold Coast. De stêd is it op twa nei grutste sintrum fan 'e filmyndustry yn Austraalje, nei Sydney en Melbourne. It grutste studiokompleks yn 'e Gold Coast wurdt foarme troch de Village Roadshow Studios. Dêr binne û.m. The Chronicles of Narnia: The Voyage of the Dawn Treader (2010), San Andreas (2015), Pirates of the Caribbean: Dead Men Tell No Tales (2017), Thor: Ragnarok (2017) en Aquaman (2018) opnommen.
Demografy
Neffens offisjele gegevens út 2021 hie de Gold Coast doe in befolking fan 640.778 minsken. De befolkingstichtens bedroech 1.546,7 minsken de km². Neffens de folkstelling fan 2016 hie de Gold Coast doe 570.000 ynwenners. De gemeente Gold Coast hie yn 2018 606.774 ynwenners, oftewol sa'n 94,7% fan 'e befolking fan 'e hiele stêd. Dat komt om't Southport en Surfers Paradise benammen besteane út hotels en kantoaren en mar foar in lyts part út wenwiken.
It meastepart fan 'e befolking fan 'e Gold Coast bestiet út lju dy't fan etnysk komôf Ingelsen binne (29,3%), folge troch Angelsaksyske Austraaljers (22,5%), Ieren (8,2%), Skotten (7,5%) en Dútsers (3,6%). Australyske Aboriginals meitsje 1,7% fan 'e befolking út.
Fan 'e ynwenners fan 'e Gold Coast wie yn 2016 64% berne yn Austraalje. De meast foarkommende oare bertelannen wiene: Nij-Seelân (7,9%), Ingelân (5,2%), Sina (1,2%), Súd-Afrika (1,2%) en Japan (0,7%).
Klimaat
De Gold Coast hat in fochtich subtropysk klimaat, mei waarme simmers en tige mylde winters. Yn jannewaris, de waarmste moanne, is de trochsneed temperatuer oerdeis 28,9 °C, en yn july, de kâldste moanne, is dat 21,3 °C. De temperatueren kinne simmerdeis (d.w.s. yn 'e simmer op it súdlik healrûn, wat by ús de winter is) lykwols oprinne oant mear as 40 °C, wylst it winterdeis (yn ús simmer) by seldsume gefallen ôfkuolje kin oant 2,5 °C.
De Gold Coast kriget jiers trochinoar 1.253 mm delslach. Simmerdeis falt dêrfan fierwei it meastepart, yn 'e foarm fan swierwaar of stjalprein dy't soms wiken oanhâlde kin en de ynwenners fan 'e stêd de summer blues jout (in klinyske simmerdepresje). Winterdeis falt der hast hielendal gjin rein.
Granada
Granada is in stêd en gemeente in Andalûsje yn it súdeasten fan Spanje. It is de haadstêd fan de provinsje mei deselde namme. De stêd leit op in hichte fan 738 meter oan de foet fan de Sierra Nevada. Iuwen lyn wie it de haadstêd fan de taifa Grenada en it keninkryk Granada.
De stêd is ryk oan monuminten. Ien fan de meast ferneamde monuminten fan Spanje is it Alhambra, in ûnbidich grut paleis mei Moarske en katolike kultuer. De âlde stêd is ien fan de moaiste foarbylden fan Almohadyske stedsplanning. Fierder is de stêd bekend om de Universidad de Granada. De stêd is mei Salamanca, Burgos en Santiago de Compostella ien fan de belangrykste studintestêden.
Iere skiednis
Granada waard al ûnder de namme 'Ilturir' yn de 8e iuw f.Kr. bewenne troch Ibearyske folken. Ilturir sloech net op ien delsetting, mar om de hiele krite. Letter bewennen Fenysjers, Tartessos, Griken en Kartagers it gebiet. Der binne resten fan in ferdigeningsmuorre út de 6e iuw f.Kr. fûn doe't de stêd 'Iliberri' hjitte. Yn it jier 193 f.Kr. waard Iliberri oermastere troch de Romeinen, dy't likernoch 15 kilometer fierderop fan it tsjintwurdige Granada in delsetting mei de namme 'Iliberris' stiften.
Stedsstifting
Mei de ekspânsje fan it Omajadyske Kalifaat waarden ûnder kalyf Al-Walid I fan 711 oant 718 grutte dielen fan Hispania oermastere. Dy ferovering resultearre yn de nederlaach fan it Fisigoatyske keninkryk en de ynstelling fan in Omajadysk wilaya fan Al-Andalûs.