cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Slappeterp
Mienskip
Slappeterp foarmet mei Slappeterp in twillingdoarp en de doarpen ha ien feriening foar doarpsbelang. It doarpshûs hjit 'Op Healwei' omdat it healwei Skingen en Slappeterp stiet. Yn 2007 is by it doarp swimfiver 'De Swanneblom' oanlein as fergees alternatyf foar it swimbad yn Menaam.
Tsjerke
thumb|260px|Dionysiustsjerke
Ferienings
( Sjoch foar de meast aktuele ynformaasje oer ferienings op de hiemside) thumb|260px|De [[himrik fan Slappeterp.]]
Befolkingsferrin
(Boarnen: 1840: Plaatsengids, 2013, 2015 en 2020: Alle Cijfers.)
Strjitten
Kleasterdyk, Menamerdyk, Skingsterdyk.
Noardfrysk
It Noardfrysk wurdt sprutsen yn Noard-Dútslân, yn it westlike part fan 'e Kreis Noard-Fryslân (Dútsk: Nordfriesland), dy't yn it noardwesten fan 'e dielsteat Sleeswyk-Holstein leit en dêr't Hüsem de haadstêd fan is. It Noardfryske taalgebiet beslacht in krite oan 'e Noardseekust, fuort besuden de Deenske grins, en acht eilannen foar de kust. Fierders wurdt it ek sprutsen op it ta de Kreis Pinneberch hearrende eilân Hilgelân (Helgoland), yn 'e midden fan 'e Dútske Bocht.
Tal sprekkers
Noard-Fryslân hat sa'n 156.000 ynwenners en Hilgelân likernôch 2.000. Dêrfan beskôgje sa'n 60.000 (oftewol sa'n 38%) harsels as Noardfriezen. De Noardfryske taal wurdt lykwols mar sprutsen troch sa'n 8.000 oant 10.000 minsken, wat delkomt op likernôch 5,1% oant 6,3% fan 'e befolking. Dêrby moat oantekene wurde dat dat persintaazje op 'e Noardfryske Waadeilannen, benammen op Feer (Dútsk: Föhr) en Oomram (Amrum), folle heger leit. De ferklearring dêrfoar is dat de ôfhandige eilannen lange tiid nochal isolearre west hawwe, sadat de ynfloed fan it Dútsk dêr folle lytser wie, en boppedat hat it Noardfrysk op 'e eilannen altyd in hegere status hân as op it fêstelân. It liket in realistysk skatting dat in tredde fan de ynwenners fan Föhr en Amrum noch Frysk prate. Dertsjinoer stiet dat it dialekt fan Söl (Sylt) hast útstoarn is (noch mar troch likernôch 1% fan de befolking sprutsen). Dit hat foaral te krijen mei de grutte toerisme-ymmigraasje fan Leechsaksysk- en Heechdútsksprekkers.
Hjoed de dei befine de grutste konsintraasjes Noardfrysksprekkers har op 'e westlike helte fan it eilân Feer en op it noardlike part fan it Noardfryske fêstelân, yn 'e omkriten fan it twillingdoarp Risem-Loonham (Dútsk: Risum-Lindholm). It Noardfrysk wurdt tsjintwurdich eins allinne op 'e eilannen Söl (Dútsk: Sylt), Feer en Oomram, op it fêstelân yn 'e omkriten fan Risem-Loonham en mooglik ek op Hilgelân noch trochjûn oan 'e bern. Benammen op Feer en Oomram wurdt it noch wol troch de jongerein ûnderinoar brûkt, al is der troch de âldere generaasjes nochal wat krityk op 'e Dútske ynfloeden yn harren Noardfrysk.
Under de boppeneamde 8.000 oant 10.000 Noardfrysktaligen yn Noard-Fryslân binne sa'n 1.000 lju dy't it Noardfrysk as twadde taal troch kursussen of selsstúdzje oanleard hawwe. Nochris sa'n 20.000 ynwenners fan Noard-Fryslân sizze (in dialekt fan) it Noardfrysk ferstean te kinnen, mar net te sprekken. Bûten Noard-Fryslân wenje nei alle gedachten noch ferskate tûzenen Noardfrysktaligen ûnder de Noardfriezen om utens yn Sleeswyk-Holstein en de rest fan Dútslân en ûnder de Noardfryske emigranten yn 'e Feriene Steaten (benammen yn 'e steaten New York (steat) en Kalifornje), Kanada en guon Latynsk Amerikaanske lannen. It totale oantal Noardfrysksprekkers leit sadwaande wierskynlik om 'e 15.000 hinne.
left|thumbnail|De lokaasje fan it Noardfryske taalgebiet yn Dútslân. Oarspronklik wie it Noardfryske taalgebiet folle grutter, mar troch de iuwen hinne is it hieltyd fierder ynkrompen, foar in grut part troch de opmars fan it Nederdútsk yn eardere tiden en dy fan it Dútsk yn 'e lêste iuw. Sa stoar it Noardfrysk troch it opkringen fan it Nederdútsk al om 1500 hinne út op it grutte skiereilân Eiderstedt, dat besuden fan it echte Noard-Fryslân leit, mar dat wol ta de tsjintwurdige Kreis Noard-Fryslân heart.
Healwei de njoggentjinde iuw wienen der yn Noard-Fryslân noch mear as 30.000 Noardfrysktaligen, dy't yn frijwol alle doarpen de mearderheid fan 'e befolking útmakken. Yn it Ynterbellum (de perioade tusken de beide Wrâldoarloggen) wie it tal Noardfrysksprekkers al weromrûn nei sa'n 15.000. Lykwols wie dat doe noch altyd ien trêde fan 'e befolking fan Noard-Fryslân en yn guon doarpen wienen de Noardfrysktaligen noch altyd yn 'e mearderheid.
Om oan te jaan hoe't de taalferhâldings ferskoden it folgjende foarbyld. Yn it doarp Rornees (Dútsk: Rodenäs), tsjin 'e Deenske grins oan, spruts yn 1905 60% fan 'e minsken Noardfrysk, 20% Deensk en 20% Dútsk of Nederdútsk; yn 1975 wie dat feroare yn 70% Dútsk of Nederdútsk, 19% Noardfrysk en 11% Deensk. Dêrby moat opmurken wurde dat yn dat lêste jier der ûnder de minsken fan boppe de fyftich jier noch in mearderheid fan Noardfrysktaligen bestie, wylst fan 'e jongeren ûnder de tweintich jier minder as 3% it Noardfrysk noch machtich wie.
It Noardfrysk giet trouwens net allinne efterút kwa oantal sprekkers, mar ek wat syn kwaliteit oanbelanget, want it stiet ûnder tige sterke druk fan it Dútsk. Krekt troch de lytse fermiddens dêr't de ferskillende dialekten noch yn sprutsen wurde, geane de feroarings troch de Dútske ynfloed tige hurd.
Der binne hjir en dar ek wat optimistyskere lûden te hearjen: mûglik wurdt it "haaddialekt", it Mooring, troch in tanommen bewustwêzen fan de regionale identiteit troch de jongeren wer wat mear praat as troch de minsken fan middelde leaftiid. Itselde wurdt jildt foar de dialekten fan Föhr en Amrum (de hast identieke dialekten Fering en Öömrang). De takomst sil útwize moatte hoe grut dizze ynfloed wêze sil.
Skiednis
It Noardfrysk hat in plak op de Noardfryske eilannen krigen om 800 hinne, doe't de eilannen troch in weach fan Friezen fan it suden út kolonisearre waarden. It fêste lân waard lykwols nei alle gedachten earst Frysktalich yn in nije weach om 1100 hinne. It grutste Frysktalige eilân, Strân is yn 1634 fuortspield, wat in dúdlike ynfloed hân hat op de posysje fan it Noardfrysk. De ierst bekende tekst yn it Noardfrysk is in oersetting fan 'e kategismus fan Luther út likernôch 1600. Pas oan it begjin fan 'e njoggentjinde iuw kamen der mear Noardfryske teksten. Yn de 20e iuw krige de taal in eigen plak yn it ûnderwiis.
Dialekten
It Noardfrysk wurdt opmakke út net minder as tsien sterk faninoar ferskillende dialekten, elk mei syn eigen stavering, grammatika en wurdskat. Ien fan dy dialekten, it Suder-Goeshiirder, wurdt lykwols yn 1981 beskôge as útstoarn, wylst teminsten trije oare (it Middel-Goeshiirder, it Hallichfrysk en it Karhiirder) dan op it rântsje fan it útstjerren balansearje.
In oersetting fan it "Us Heit" lit de ferskillen tusken dialekten sjen.
De dialektkloften
De Noardfryske dialekten wurde ornaris opdield yn twa kloften, de fêstelândialekten en de eilândialekten. Dy kloften binne mar foar in part ûnderling fersteanber, eat dat nei alle gedachten weromfierd wurde kin op 'e ferskillende kolonisaasjeperioaden fan 'e eilannen en it fêstelân, dy't trijehûndert jier útinoar leinen. Mar ek yn 'e beide kloften besteane tusken de dialekten grutte ferskillen; fral yn 'e eilânkloft is dat it gefal.
It Sölring, it dialekt fan it eilân Söl, bygelyks, hat him sa ôfwikend ûntwikkele, dat it tsjintwurdich foar de sprekkers fan 'e oare eilândialekten frijwol net mear te ferstean is. Mei't it mooglik is en stek by leech wetter it Waad tusken Feer en Oomram oer, lykje de dialekten fan dy eilannen krekt tige opinoar (sadwaande hat men it dan ek faak oer it Fering-Öömrang as ien dialekt). En it Hilgelânsk (Halûndersk), fan it fier fuort yn 'e Dútske Bocht leine Hilgelân stiet frjemdernôch folle tichter by it Fering-Öömrang as it Sölring.
Troch de ûnderlinge ferskillen tusken de dialekten hienen yn ferline de Noardfrysksprekkers ek nea kontakt yn 'e eigen taal mei de sprekkers fan in oar dialekt, hoewol't dat, benammen op it fêstelân, wol kinnen hie. Ynstee dêrfan sprutsen se mei oare Noardfriezen yn it Nederdútsk. Ek tsjintwurdich is dat noch fierhinne de omgongstaal yn Noard-Fryslân.
De ûnderskate dialekten
thumbnail|De Noardfryske dialekten. Troch harren relative isolaasje op it Waad en harren hegere maatskiplike status steane de eilândialekten, dy't noch sprutsen wurde troch yn totaal sa'n 7.000 minsken, der oer it algemien better foar as de fêstelândialekten, dy't mei-inoar mar sa'n 3.000 sprekkers hawwe. It dialekt mei de measte sprekkers is it eilândialekt fan Feer, it Fering, dat noch troch sa'n 3.000 minsken sprutsen wurdt. Feer hat sa'n 11.000 bewenners en men kin stelle dat likernôch in trêde part dêrfan Fering sprekt of ferstean kin.
De selsstannigens fan 'e dialekten is tekenjend foar de sitewaasje fan it Noardfrysk. Sa hawwe de measte dialekten, fral dy fan 'e eilannen, in eigen ynfrastruktuer opboud, dy't wantrouwend bewekke wurdt troch de lokale taalferienings, lykas de Sölring Foriining op Söl; de Fering Stiftung op Feer; en de Öömrang Ferian op Oomram.
It útstoarne Suder-Goeshiirder waard noch wer besuden dêrfan sprutsen, om Hattstedt en Schobüll hinne. Yn Schöbull stoar it al yn 'e jierren sechstich út, yn Hattstedt yn 1981. De Nordfriesische Wörterbuchstelle (it "Noardfrysk Wurdboekynstituut") besiket no dit dialekt te rekonstruëarjen, troch gebrûk te meitsjen fan âlde bânopnames út 'e jierren fyftich, sechstich en santich.
Dialektnammen
De eigen nammen fan 'e fêstelândialekten (bygelyks Frasch, Freesk, Fräisch) binne basearre op it konsept "Frysk", wylst de eilândialekten neamd binne nei it eilân dêr't se sprutsen wurde: Sölring op Söl; Öömrang op Oomram; Fering op Feer; en Halûndersk op Hilgelân. It wurd Friisk is betocht as neutraal kompromis foar alle Noardfryske dialekten of alle Noardfriezen. Dy oantsjutting is yn 'e rin fan de tiid ûnderdiel wurden fan ferskillende nammen lykas Friisk Foriining, Friisk Gesäts of Nordfriisk Instituut.
Ynfloeden fan oare talen
Noard-Fryslân is in paradys foar taalkundigen, mei't der withoefolle talen sprutsen wurde. Yn it foarste plak is der fansels it Noardfrysk, yn njoggen sterk útinoarrinnende dialekten, dan it Nederdútsk, it Dútsk, it Deensk en it Súdjutsk, in Deensk dialekt, dat lykwols foar Denen fan 'e eastlike eilannen frijwol ûnfersteanber is. Fansels is it Noardfrysk troch de iuwen hinne sterk troch al dy oare talen beynfloede. De ferdútsking fan de taal en it ferdwinen hat nei 1945 tanommen doe't de befolking van Sleeswyk-Holstein mei de helte tanaam troch de fêstiging fan flechtlingen út East-Prúsen, dy't troch Poalen en Russen út har heitelân ferdreaun wiene. Ek it gebrûk fan it Nederdútske Platt waard nei de oarloch yn it deistich ferkear ferfongen troch it Heechdútsk.
Standerdisaasje
Der is oant hjoed de dei ta noch gjin Noardfryske standerttaal foarme, benammen fanwegen de ferskillen tusken de dialekten. Dy binne nammentlik sa grut, dat in protte taalkundigen it Noardfrysk net as ien, mar as fjouwer nau besibbe, mar selsstannige talen beskôgje: it Fêstelânnoardfrysk, it Fering-Öömrang, it Sölring en it Hilgelânsk.
Troch de gearwurking fan 'e lêste tritich jier binne der lykwols al guon basisôfspraken oangeande de stavering makke. Sa wurde der yn it Noardfrysk guon lûden mei diakrityske tekens brûkt ("ä", "å", "ö" en "ü") en wurde lange lûden werjûn troch ferdûbeling fan 'e oangeande letter ("aa", "ää", "åå", "ee", "ii", "oo", "öö", "uu", "üü"). En de Dútske Großschreibung, it gebrûk om haadwurden mei in haadletter te begjinnen, is yn it Noardfrysk ôfskaft.
It Noardfrysk beskikt rûchwei oer itselde ferskaat oan lûden as it Westerlauwersk Frysk, mar de stavering fan dy klanken is oernommen fan it Dútsk en it Deensk. Ut it Dútsk komme de letters "ä" (de "e" fan "lek), "ö" ("u"fan "put") en "ü" ("ú") en út it Deensk komt de "å" (de "o" fan "hok"). Sadwaande wurdt de "ää" dus útsprutsen as "ê", de "åå" as "ô", de "öö" as "eu" en "äi" as "ij".
De Noardfryske organisaasjes
thumb|Twatalich boerd by de plysje yn [[Hüsem]] thumb|Twatalich boerd op it stasjon yn Hüsem thumb|200px|In twatalich plaknammeboerd yn Noard-Fryslân. Der besteane twa Noardfryske organisaasjes, dy't yn it ferline nochal ris deilis mei-inoar wienen, eat dat de Noardfryske taalstriid grif net te'n goede kommen is. De Noardfryske Feriening (Nordfriesische Verein) is fan oarsprong in Dútske streekferiening, dy't it behâld fan 'e Noardfryske eigenheid binnen in grutter Dútsk ferbân foarstie. De Friisk Foriining, dat ek oerset wurde kin mei "Noardfryske Feriening" en dy't foarhinne bekendstie as de Foriining for nationale Friiske ("Feriening foar Nasjonale Noardfriezen"), is in mear frysksinnige organisaasje, dy't al fan 'e tweintiger jierren ôf stribbe nei erkenning fan 'e Noardfriezen as nasjonale minderheid.
Hjoed de dei wurkje de NFV en de Foriining ienriedich mei-inoar gear om 'e Noardfryske taal en kultuer te behâlden en te beskermjen. Dy gearwurking fynt plak yn 'e Frasche Redj of Freeske Räid ("Noardfryske Rie"), dy't residearret yn Risem-Loonham. Fan 'e leden fan dy rie wurde der fjouwer foardroegen troch de NFV, twa troch de Foriining en ien elk troch de Feriening fan it Noardfrysk Ynstitút, de gemeente Hilgelân en de Heimatbund Landschaft Eiderstedt ("Streekferiening Lânskip Eiderstedt").
Dy Frasche Redj foarmet tagelyk de Noardfryske seksje fan 'e Grutfryske Rie, dêr't kontakten yn ûnderholden wurde mei de Westerlauwerske Friezen yn Nederlân en de Eastfriezen en de Sealterfriezen yn Nedersaksen. Ek is de Frasche Redj de fertsjintwurdiging fan 'e Noardfriezen foar alle kommunikaasje mei it regear fan 'e Bûnsrepublyk Dútslân, de dielsteat Sleeswyk-Holstein, de Kreis Noard-Fryslân en legere, gemeentlike oerheden. Dêrtroch is er ferantwurdlik foar de ferdieling fan 'e subsydzjes foar de Noardfryske taal en kultuer. Fierders ûnderhâldt de Frasche Redj sûnt 1994 kontakten mei de oare autochtoane minderheden yn Dútslân, te witten de Denen, Sealterfriezen, Nederdútsers, Sorben, Sinty en Roma.
It Noardfrysk yn 'e praktyk
Sûnt 'e sechstiger jierren belibbet it Noardfrysk in twadde taalrenêssânse. Lykwols binne der foar sa'n lytse minderheidstaal altyd in protte swierrichheden. Mei't se sels gjin ynfloedrike lobby hawwe, hawwe de Noardfriezen der tige by tige fan profitearre dat se meilifte koenen op 'e pakjedrager fan 'e sterke Deenske minderheid yn Dútslân. Op dy manear hawwe se nettsjinsteande de faak ôfwizende hâlding fan 'e Dútske oerheden dingen witten te berikken dy't oars nei alle gedachten ûnberikber bleaun wienen.
Op lokaal nivo
Op it front fan 'e plak- en strjitnammen sit der de lêste jierren wol wat beweging yn. Sa binne sûnt 1998 twatalich Dútsk-Noardfryske plaknammebuorden mooglik, wylst men yn guon plakken yn Noard-Fryslân koartby Noardfrysktalige strjitnammen ynfierd hat. Noardfryske hûsnammen binne al lang tige populêr, benammen op 'e eilannen.
Op dielsteats- en lanlik nivo
Hoewol't it Noardfrysk yn Dútslân gjin offisjele status hat, is it in erkende minderheidstaal, dy't stipe en beskerme wurde moat. De grûnwet fan 'e dielsteat Sleeswyk-Holstein (Art. 5), út 1990, garandearret de rjochten fan 'e Deenske en Noardfryske minderheden. Op 11 novimber 2004 waard troch de lândei fan Sleeswyk-Holstein de Wet op 'e Noardfryske Taal, better bekend as it Friisk Gesäts, oannommen, dat de rjochten fan 'e Noardfriezen yn it iepenbiere libben noch fierder útwreide.
Sûnt 1988 bestiet it Gremium für Fragen der friesischen Bevölkerungsgruppe im Lande Schleswig-Holstein ("Kommisje foar Fraachstikken fan 'e Fryske Befolkingsgroep yn 'e dielsteat Sleeswyk-Holstein") en sûnt 1991 hat de steatsbegrutting fan Sleeswyk-Holstein in post foar stipe oan 'e Noardfryske taal en kultuer. Ek bestiet der sûnt 2005 in kontaktkomitee foar de Noardfriezen mei de Dútske Bûnsdei.
Yn Europeesk ferbân
It regear fan 'e Bûnsrepublyk Dútslân hat it Noardfrysk yn 1998, tegearre mei it Sealterfrysk, út 'e dielsteat Nedersaksen, it Nederdútsk en fiif oare talen opjûn ûnder Diel III fan it Europeeske Ferdrach foar Regionale of Minderheidstalen. Dêrneist binne de Noardfriezen erkend as nasjonale minderheid ûnder it Ramtferdrach oangeande Beskerming fan nasjonale minderheden dêr't taal ek in wichtich ûnderdiel fan is.
Beuker-, basis- en middelber ûnderwiis
Lykwols is de foarútgong fan 'e lêste desennia opmerklik. Foar de jongste bern binne der sûnt 1991 guon Noardfrysktalige beukerskoallen, benammen op 'e eilannen Söl, Feer en Oomram, dy't sa'n hûndert bern betsjinje kinne. Op 'e basisskoallen mei twa oeren yn 'e wike les jûn wurde yn it Noardfrysk. Dêr wurdt benammen wer gebrûk fan makke op 'e eilannen. Likernôch tûzen skoalbern krije yn 'e wike ien of twa oeren Noardfryske taalles.
Yn Risem-Loonham hat de Friisk Foriining in folslein Noardfrysktalige basisskoalle oprjochte. De finansiering dêrfan bard troch in mesk yn 'e wet, want de skoalle is offisjeel Deensktalich, sadat er ûnder de minderheidswetjouwing fan 'e Denen falt.
Op 'e middelbere skoallen wurdt it Noardfrysk mar yn inkelde gefallen as lesfak oanbean. Op 'e nij binne dat fral skoallen op 'e eilannen, benammen op Feer. Net mear as in twahûndert learlingen oan 'e middelbere skoallen krije jiers les yn it Noardfrysk.
Heger ûnderwiis
Wat it heger ûnderwiis oangiet, kin Noardfrysk studearre wurde oan 'e universiteiten fan Kiel, de haadstêd fan Sleeswyk-Holstein, en Flensboarch, it sintrum fan 'e Deenske minderheid yn Sleeswyk. De learstoel Noardfyske taal- en letterkunde oan 'e Christian Albrechtuniversiteit fan Kiel bestiet sûnt 1978.
Sûnt 1950 is ek al de saneamde Nordfriesische Wörterbuchstelle (it "Noardfryske Wurdboekynstitút") oan dy universiteit fêstige. Dy Nordfriesische Wörterbuchstelle waard oprjochte mei de bedoeling om úteinlik te kommen ta ien grut, alomfetsjend wurdboek fan alle Noardfryske dialekten. Troch praktyske swierrichheden en brekme oan jild is it der oant hjoed de dei ta net fan kommen om sa'n Gesamtnordfriesisches Wörterbuch gear te stallen. Al it ynsammele materiaal hoecht lykwols net lizzen te bliuwen; it idee is no om alles yn 'e kompjûter yn te fieren en der in soarte fan tesaurus fan 'e Noardfryske dialekten fan te meitsjen. Soks soe in goede útgongsbasis jaan foar in eventueel noch te publisearjen wurdboek, mar ek foar bygelyks taalkundich ûndersyk en it ûntwikkeljen fan nije learmiddels.
Rio (film út 2011)
Rio is in Amerikaanske romantyske aventoerekomeedzje út 2011 yn 'e foarm fan in lange tekenfilmmusical foar bern en it hiele gesin. De film stie ûnder rezjy fan Carlos Saldanha en de haadrollen waarden fertolke troch Jesse Eisenberg en Anne Hathaway. De titel ferwiist nei de Brazyljaanske stêd Rio de Janeiro. It ferhaal folget Blu, in manlike lytse blauwe ara dy't as húsdier grutbrocht is troch de Amerikaanse Linda, mar troch har nei Rio de Janeiro brocht wurdt om te pearjen mei de iennichste oare lytse blauwe ara yn 'e wrâld, it wyfke Jewel. Sy moat earst net folle fan 'e knoffelige, bleue Blu hawwe, mar as se mei syn beiden ûntfierd wurde troch in binde bistesmokkelders, belibje se tegearre in stikmannich brike aventoeren dêr't se úteinlik troch fereale opinoar wurde. Rio krige oer it algemien positive resinsjes fan 'e filmkritisy en wie in grut kommersjeel súkses yn 'e bioskopen. Yn 2014 waard in ferfolchfilm útbrocht ûnder de titel Rio 2.
Plot
Yn Brazylje wurdt in lading út it wyld fongen fûgels it lân útsmokkele nei de Feriene Steaten. Yn Moose Lake, yn 'e Amerikaanske steat Minnesota, falt letter in kiste fan in frachtwein mei dêryn in lytse blauwe arapyk. De kiste wurdt fûn troch in jong famke, Linda Gunderson, dat it pykje mei nei hûs nimt en de namme Blu jout. De folgjende fyftjin jier groeie fûgel en famke tegearre op. Linda wurdt de eigneresse fan in boekhannel en Blu is har húsdier. Hy kin net fleane om't er fleaneangst hat, eat dêr de grutte Kanadeeske guozzen dy't by de boekhannel lâns komme, him gauris de gek mei oanstekke.
Noardfrysk
Heger ûnderwiis
De learstoel Noardfryske taal- en letterkunde oan 'e Bildungswissenschaftliche Hochschule Flensburg, Universität ("Opliedings- en Wittenskiplike Hegeskoalle Flensboarch, Universiteit") bestiet sûnt 1988. Flensboarch is it iennichste plak dêr't behalven leararen foar de middelbere skoallen ek ûnderwizers foar de basisskoallen oplaat wurde kinne. Yn 1996 waard it Noardfrysk yn Flensboarch as haadfak ôfskaft en koe it yn it ferfolch allinne noch mar as byfak folge wurde. Mar nei felle protesten út sawol Dútslân as Nederlân waard dat beslút yn 2000 weromdraaid. Sûnt genietet it Noardfrysk as universitêre oplieding yn Flensboarch grutte belangstelling, sterker noch, it oantal studinten Noardfrysk hat noch nea sa heech west. Yn 2001 wienen der acht studinten dy't it Noardfrysk as haadfak hienen en likernôch fyftich dy't it as byfak folgen.
Rio (film út 2011)
Plot
Linda kriget gedoente mei Túlio Monteiro, in ornitolooch út Brazylje, dy't har útnûget om mei Blu nei Rio de Janeiro te kommen. Blu is nammentlik, ynsafier bekend, it lêste mantsje fan 'e op it rântsje fan it útstjerren balansearjende lytse blauwe ara. Túlio wol dat er pearet mei Jewel, de lêst bekende froulike lytse blauwe ara. It is Linda, in grut bisteleafhawster, slim yn 'e wei dat de soarte útstjerre soe, dat se set mei Blu nei Rio ta. De knoffelige, bleue, tige oan syn baaske Linda hingjende Blu wurdt dêr yn 'e foliêre set by de ûnôfhinklike Jewel, dy't langet nei har frijheid en in libben yn 'e wyldernis. Harren earste moeting ferrint net botte ûnthjittend, mar Túlio bepraat Linda om de fûgels in skoftke de tiid te jaan.
Noardfrysk
Heger ûnderwiis
Behalven yn it regulier ûnderwiis kinne ek yn it folwoeksenenûnderwiis opliedings Noardfrysk folge wurde. Jiers folgje sa'n hûndert folwoeksenen de Noardfryske kursussen oangeande taal, kultuer en skiednis dy't fersoarge wurde troch de NFVen de Friisk Foriining.
Rio (film út 2011)
Plot
Dy nachts wurde de beide pappegaaien fongen troch de earme strjitjonge Fernando, holpen troch de sadistyske grutte gieltoefkakketoe Nigel. Fernando bringt Blu en Jewel by Nigel syn eigner Marcel, de lieder fan in binde dy't him taleit op it lukrative smokkeljen fan seldsume fûgels. Dyselde set de beide pappegaaien mei in keatling oan 'e poaten oaninoar fêst. Fernando kriget spyt fan syn rol yn 'e saak as er út it praat fan Marcel gewaar wurdt dat dy inkeld oan jild tinkt, wylst it wolwêzen fan 'e fûgels him folslein kâld lit. Underwilens wurde Blu, Jewel en de oare finzen fûgels terrorisearre troch Nigel, dy't harren ferteld dat er wraak nimme wol op "moaie fûgeltsjes", nei't syn rol yn in tillefyzjeprogramma troch sa'nent bedoarn is.
Trochdat Blu bekend is mei de wurking fan fûgelkoaien, kinne hy en Jewel ûntsnappe. Dat giet stapfoets, omreden fan Blu syn fleaneangst en om't Jewel troch it keatling twongen wurdt om by him te bliuwen. Underwilens siket de troch skuldgefoelens fertarde Fernando kontakt mei Linda en Túlio, dy't er nei it pakhûs liedt dêr't de binde fan Marcel de bútmakke fûgels opslacht. As se dêr oankomme, blykt it pakhûs lykwols leech te wêzen. It is nammentlik it Karnaval fan Rio. Mei't hast de hiele binnenstêd fan Rio ôfsletten is foar de optocht, wol Marcel de fûgels nei in fleanfjild oerbringe, ferburgen yn suterich prealweintsje dat syn hantlangers Tipa en Armando in yninoar flânze hawwe. It is de bedoeling dat de fûgels fan it fleanfjild ôf it lân útsmokkele wurde.
Underweis jouwe de readtoefkardinaal Pedro en it gielsyske Nico har by it selskip. Dat binne freonen fan Rafael dy't sljocht binne nei muzyk. Se nimme Blu en Jewel mei nei in dûnsfeest, dêr't de beide pappegaaien op oanstean fan harren nije freonen in duët sjonge en fereale opinoar begjinne te reitsjen. Nigel hat ûnderwilens in binde gaudievenjende klau-aapkes op it spoar fan Blu en Jewel set, mar as dy it dûnsfeest fersteure, wurde se op 'e flecht jage by in treffen mei Pedro en Nico en in kloft muzykleavjend fûgelt. Blu, Jewel, Rafael, Pedro en Nico reizgje fierder op it dak fan in tram, dêr't Blu op ûnbeholpen wize krewearret om it hert fan Jewel foar him te winnen, wylst de oare trije fûgels yn ôfgriis tasjogge.
As se op 't langelêst Luiz berikke, blykt dat gjin kolibry, mar in Ingelske bulldog te wêzen. Likegoed wit er Blu en Jewel fan harren keatling te befrijen. Neitiid krije de beide pappegaaien lykwols rûzje, en Jewel beslút Blu yn syn eigen sop gearsiede te litten en allinne werom te kearen nei de wyldernis. Ear't se de stêd út komme kin, wurdt se lykwols fongen troch Nigel. Pedro en Nico binne dêr tsjûge fan en bringe it nijs daliks oer oan Blu en Rafael. Dy hastigje har nei it karnaval foar in rêdingsaksje. Underwilens hawwe Linda en Túlio de prealwein fan 'e smokkelders op it each krigen en geane se derefter oan. Troch in misferstân dat te krijen hat mei de beheinde tagong ta it terrein dêr't de prealweinen klear steane foar de optocht, bedarje se yn lytse-blauwe-arakostumen op in oare prealwein. Blu en syn maten rinne yn in fâle fan Nigel en wurde finzen nommen, en it slagget Linda en Túlio net om 'e smokkelders tsjin te kearen foar't dy fan it fleanfjild ôfsette yn in Short SC.7 Skyvan.
Blu wit lykwols fannijs út syn koai te brekken, diskear troch in brânblusser as brekizer te brûken, wêrnei't er alle oare fûgels frijlit. Dy ûntsnappe út it fleantúch troch fuort te fleanen, mar dat is foar Blu sels net mooglik. Jewel, dy't by him bliuwt, rint in brutsen wjuk op by in oanfal troch Nigel. Blu gaspet Nigel fêst oan 'e brânblusser en slacht dan de kop derôf. Dêrtroch wurdt de kakketoe út it fleantúch wei lansearre en komt er úteinlik yn ien fan 'e motors telâne. It fleantúch stoart dêrtroch del en de smokkelders springe der oan in parasjute út. Jewel, dy't troch har brutsen wjuk net mear fleane kin, glidet út it fleantúch en driget te pletter te fallen. Dat set Blu oan en spring har efternei om har te rêden. Einlings ûntdekt er dan dat er wis wol fleane kin. Hy heint Jewel op, dy't him beleannet mei in tút, en draacht har feilich nei Linda en Túlio om har wjuk fersoargje te litten.
In heal jier letter hawwe Túlio en Linda yn Rio de Janeiro it Blubird Fûgelreservaat oprjochte, dêr't de fûgels yn frijheid en feiligens libje kinne. Blu en Jewel krije in nêst mei trije piken, wylst Túlio en Linda Fernando oannommen hawwe as wurknimmer en min ofte mear as syn surrogaatâlden fungearje. De smokkelders sitte op dat stuit alwer moannenlang yn 'e finzenis. Nigel hat syn moeting mei de fleantúchmotor op ûnwierskynlike wize oerlibbe, mar is foargoed in grut diel fan syn fearredek kwytrekke en wurdt dêrmei de gek oanstutsen troch Mauro, de lieder fan 'e klau-aapkes, dy't him neaken op 'e foto set mei in stellen fototastel.
Produksje
Rio waard regissearre troch Carlos Saldanha nei in senario fan Don Rhymer, Joshua Sternin, Jeffrey Ventimilia en Sam Harper op basis fan in ferhaal fan Saldanha sels, Earl Richey Jones en Todd Jones. Saldanha krige it idee foar de film al yn 1995, mar doe folge de plot in pinguïn dy't op it strân by Rio de Janeiro oanspielde. Nei't er hearde dat der al twa lange tekenfilms oer pinguïns yn preproduksje wiene (Happy Feet en Surf's Up), feroare er de haadpersoan yn in pappegaai. Yn 2006 lei Saldanha syn ferhaal foar oan Chris Wedge fan Blue Sky Studios, dy't der wol wat yn seach.
As produsinten wiene Bruce Anderson en John C. Donkin by it projekt belutsen foar de filmstudio's Blue Sky Studios en 20th Century Fox Animation. Foar de film wie in budget beskikber fan $90 miljoen. De kamerarezjy wie yn 'e hannen fan Renato Falcão, en de filmmuzyk waard fersoarge troch John Powell.
Saldanha, dy't Rio de Janeiro korrekt yn byld brocht hawwe woe, liet de animators boeken en plattegrûnen sjen dêr't de sekuere ôfmjittings fan bekende bouwurken yn fermeld stiene. Letter reizge in groep animators ôf nei Rio om 'e ûnderskate lokaasjes mei eigen eagen te sjen. Se praten ek mei in ekspêr op it mêd fan ara's fan 'e Bronx Zoo út New York om ynsjoch yn 'e bewegings en persoanlikheden fan sokke fûgels te krijen.
Distribúsje
De distribúsje fan Rio waard fersoarge troch 20th Century Fox. De film gie op 22 maart 2011 yn Rio de Janeiro yn premiêre. Dêrnei wied er op 10 april in nasjonale Amerikaanske premiêre yn Grauman's Chinese Theatre yn Hollywood en iepene de film op 15 april yn 'e Amerikaanske bioskopen. It byhearrende soundtrackalbum ferskynde op 19 april 2011 by platemaatskippij Varèse Sarabande. Rio kaam op 7 july 2011 út op dvd en blu-ray.
Untfangst
Fan 'e filmkritisy krige Rio oer it algemien positive resinsjes. Op 'e webside Rotten Tomatoes, dy't resinsjes sammelet, hat Rio in goedkarringspersintaazje fan 71%, basearre op 147 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: "Dizze ienfâldige film berikt grutte hichten tanksij syn kleurrike fisuele palet, oansteklike muzyk en perfekte fokale optredens." Op Metacritic, de wichtichste konkurrint fan Rotten Tomatoes, behellet Rio in goedkarringspersintaazje fan 63%, basearre op 29 resinsjes.
Opbringst
Rio brocht yn 'e bioskopen yn 'e Feriene Steaten en Kanada $143,6 miljoen op, en yn alle oare lannen en territoaria $341,0 miljoen. Wrâldwiid kaam de opbringst dêrmei út op $484,6 miljoen. Ofset tsjin it budget fan $90 miljoen betsjut dat in winst fan $394,6 miljoen, hoewol't dêr de marketingkosten noch wol ôf moatte. Dêrmei wie Rio de op tolve nei meast opbringende film fan 2011.
Prizen
Rio waard yn 2012 nominearre foar de Oscar foar bêste orizjinele liet: Real in Rio, fan Sérgio Mendes, Carlinhos Brown en Siedah Garrett. Dy priis gie lykwols nei it liet Man of Muppet út 'e film The Muppets. Rio waard ek nominearre foar de Saturn Award foar bêste animaasjefilm, de Kids' Choice Award foar favorite animaasjefilm en de People's Choice Award en de Teen Choice Award foar favorite stim út in animaasjefilm (Anne Hathaway). By de Annie Awards, de wichtichste Amerikaanske prizen spesifyk foar animaasjefilms, waard Rio nominearre foar acht prizen. De film wûn ien Annie Award, foar bêste personaajse-animaasje yn in animaasjeproduksje.
Noardfrysk
It Noardfrysk yn 'e media
Yn 'e media hat it Noardfrysk in folle minder sterke posysje. Der ferskine sporadysk Noardfrysktalige stikjes yn guon regionale Dútsktalige kranten, lykas it Nordfriesland Tageblatt ("Noard-Fryslân Deiblêd"), de Sylter Rundschau ("Sylter Revu") en de Inselbote ("Eilânboade"). Ek de Flensborg Avis ("Flensboarger Krante"), de krante fan 'e Deenske minderheid, printet út en troch in artikel yn it Noardfrysk. De fearnsjierblêden Nordfriesland ("Noard-Fryslân") en de Helgoländer ("Hilgelanner") foar 10 oant 15% út Noardfrysktalich materiaal besteane. It jongereintydskrift Frisica Nova ferskynde yn it tiidrek 1967-1988 en wie foar de helte yn it Noardfrysk skreaun.
Op 'e Dútske radiostjoerder NDR (Norddeutsche Rundfunk - "Noarddútske Omrop") wurdt trije en in heale minút yn 'e wike yn it Noardfrysk útstjoerd. No betsjinnet de NDR hiele Noard-Dútslân, fan 'e Nederlânske oant 'e Poalske grins, dat sa nuver is dy lytse belangstelling foar it Noardfrysk net. It Nais foon diling ("Nijs fan hjoed") is fan moandei oant en mei freed op de radiostasjons Antenna Sylt en Friisk Funk te beharkjen. Friisk Funk is elke dei in oere lang te hearren op de Offener Kanal Schleswig-Holstein (Westküste).
Op 'e regionale tillefyzjestjoerder NDR, dy't ek hiele Noard-Dútslân betsjinnet, wurdt hielendal gjin Noardfrysk útstjoerd.
It Noardfrysk yn literatuer, toaniel en film
Der bestiet in beskieden Noardfryske literatuer. Jiers komme der likernôch trije Noardfrysktalige boeken út. Dêrûnder binne boeken oangeande grammatika en oare taalkundige wurken, wurdboeken, berneboeken, lietboeken en ferhalebondels en út en troch ris in roman. De oplagen binne fansels tige lyts.
Ek binne der noch sa'n acht Noardfrysktalige toanielferienings, dy't tige populêr binne. Fierders binne der folkloristyske dûns- en klaaiïngsferienings en guon Noardfrysktalige koaren. Fan sommige fan dy koaren binne cd's beskikber, krekt as fan inkelde oare artysten, lykas it Dragseth Duo en de folkssanger Knut Kiesewetter.
Koartlyn is de earste Noardfrysktalige film, in dokumintêre mei de titel "Klaar Kiming", produsearre troch de Friisk Foriining. Der is foar soarge dat dizze in oere duorjende produksje mei Dútske, Ingelske en Deenske ûndertitels te krijen is.
It Noardfrysk yn 'e tsjerken
Yn 'e tsjerken wurdt it Noardfrysk mar út en troch brûkt en Noardfryske tsjinsten binne tige seldsum. De kennis fan 'e taal ûnder de dûmnys is almeast minimaal. Sûnt 1955 binne de Evangeeljes fan Markus en Mattéus beskikber yn in Noardfryske oersetting en yn 2000 ferskynde it earste lietboek yn it Noardfrysk, mei as titel "Loow nü e Hiire" ("Loovje no de Heare"). Dêr wie fiif jier oan wurke en it telt 260 lieten en fierders psalmen, gebedens en liturgyen.
Foarbyld
Et Nordfrasch as en weestergermaanschen spräke, wat foon amänbai 10.000 manschne bai e weestsiikånt foon Slaswik-Holsteen önj Nordfraschlönj snååked wård. (Bökinghiirder Noardfrysk)
For I Am King
For I Am King is in Nederlânske metalband oprjochte yn 2013 yn Gouda. De band brocht yn 2016 syn debútalbum Daemons út. De teksten fan de band gean benammen oer de dea, demoanen en de hel. For I Am King hat trije studio-albums útbrocht.
Nuil
Nuil (Drintsk: Nuul), is in buorskip yn de gemeente Hoogeveen (oant 1998 Ruinen) tusken Spier (noarden) en Pesse (suden) ten easten fan de rykswei A28 ( Grins - Utert ). De Nuilerbosk leit ten noarden en westen fan dizze buorskip. Súdeastlik derfan leit it heide- en stosângebiet Nuilerfjild en ten easten it lykneamde bungalowpark.
Boarnen neame van Nule (1390), ten Nuel (1504), Nuehl (1811-13), Nuil (1851-55) en Nuijl (1865). De betsjutting kin wêze: nije lo = nij bosk (op hege sângrûn).
Nuil hat sa'n 80 ynwenners ferparte oer sa'n 30 huzen.
List fan planetoïden 40201-40300
Dit is in list fan planetoïden 40201-40300.
Gildebert III
thumb|Munt met Childebert op de kopzijde Kening Gildebert III (683 – 23 april 711), (ek Gildebert IV neamd om him te ûnderskieden fan Gildebert de Oannommene), wie de soan fan Teuderik III. Hy folge syn broer Klovis IV nei dy syn ferstjerren op yn 695 en libbe oant 711. Syn hofmeier, Pepyn fan Herstal oefende yn syn namme de macht út oer Neustrje en Boergonje. Nei kening Klovis IV begoûnnen de hofmeiers echt te regearen yn namme fan de kening. Sa ûntstienen ferhalen fan de "glaaie of luie keningen": hja nommen it te maklik op en lieten eigentlik harren "earste minister" regeare. Gildebert III waard opfolge troch syn soan Dagobert III.
Alde Egypte
thumb|Kaart fan it Alde Egypte mei alle grutte plakken út it Dynasty-tiidrek (3150 oant 30 f.Kr.)
It Alde Egypte, ek wol oantsjut as de Egyptyske Aldheid, kin yn ferskate skiften ûnderskieden wurde, fan 3200 f.Kr. oant de ferovering fan Egypte troch Aleksander de Grutte yn 332 f.Kr. It tiidrek fan it âlde Egypte omfiemet likernôch 3000 jier. Nei de oermastering fan de Masedoanjers wiene de Hellentyske Ptolematyske Keningen oant 30 f.Kr. de nije Farao's fan Egypte.
Skiednis
De earste bewenners festigen har foar 5.000 f.Kr. as boeren op de ouwers fan de Nyl. Yn de twa millennia dêrnei bouden sy delsettings dy't harren ta doarpen ûntwikkele en ferfolgens ta stêden, dy't lykas Hierakonpolis en Nakwada inkele tûzenen ynwenners telden. Lokale keningen hearsken oer de befolking, dy't ferdield wienen yn stammen. Dy hearskers kleemden oer boppenatuerlike krêften te beskikken. Eltse stêd hie syn eigen godheid; sa beskerme de falkgod Hoarus de ynwenners fan Hierakonpolis.
Om 3500 f.Kr. begûnen de hearskers elkoar te bestriden en foelen oanswettende gebieten oan, om gruttere riken te foarmjen. Stadichoan ferienigen dy riken har, oant der mar twa keninkriken oerbleaun wiene: Boppe-Egypte yn it suden en Under-Egypte yn it noarden.
List fan dynastiën
De skiednis fan Egypte kin neffens ferskate tiidrekken yndield wurde. Wittenskippers binne noch hieltyd dwaande mei de yndieling fan de skiednis fan Egypte. Ornaris wurdt de skiednis fan Egypte sa yndield:
Komeedzjefilm
In komeedzjefilm, filmkomeedzje of (mei in Ingelsk lienwurd) comedy is in sjenre fan films dat fuorkomt út 'e komeedzje op it toaniel en dat de klam leit op humor. Sokke films binne bedoeld om 'e sjoggers oan it laitsjen te krijen troch fermaaklik te wêzen, wêrby't faak aparte karaktertrekken fan 'e haadpersoanen útfergrutte wurde ta absurditeit. Komeedzjefilms hawwe ornaris in happy end, benammen as it giet om saneamde romcoms (romantyske komeedzjes). In útsûndering op dizze regel wurdt foarme troch swarte komeedzjes, dy't in grimmitige ûndertoan hawwe. Hoewol't de measte filmkomeedzjes luchtige ferhaaltsjes binne dy't inkeld bedoeld binne om te fermeitsjen, befetsje guon in maatskiplik of polityk boadskip. Dat wie bgl. sa mei The Great Dictator, út 1940, wêryn't Charlie Chaplin Adolf Hitler parodiëarre, en mei Wag the Dog, út 1997, wêryn't de Amerikaanske polityk op 'e hak nommen waard.
De komeedzjefilm is ien fan 'e âldste filmsjenres. Yn 'e tiid fan 'e stomme film wie it subsjenre fan 'e slapstickfilm tige wichtich (mei bgl. Laurel en Hardy of Charlie Chaplin), wêrby't de humor fan needs op fisuële grappen berêste dy't gjin ferlet hiene fan lûd. Doe't ein tweintiger jierren de earste films mei lûd makke waarden, resultearre dat yn in oar soarte fan komeedzje, wêrby't de grappen net mear sasear út fysike humor fuortkamen, mar fral út dialooch en aparte sitewaasjes. Yn it hjoeddeistige komeedzjefilmsjenre wurdt, yn ferliking mei oare filmsjenres, folle mear klam lein op yndividuële stjerren, wêrby't benammen yn 'e Amerikaanske filmyndustry fan Hollywood in hiel protte komiken oan in aktearkarriêre begjinne fanwegen harren grutte populariteit as komyk (bgl. Eddie Murphy en Chris Rock).
2004
Dit jier makket ûnderdiel út fan it desennium fan 'e 2000-er jierren.
Joerstrastins
De Joerstrastins, of: Jourssastins, wie in stins oan de Swette yn Snits.
It pân wurdt foar it earst neamd yn 1407 yn in skeel tusken Rienck Bockema en it Johanniterkleaster oer de eigendomsrjochten fan twa stinzen op syn grûngebiet. Der waard bepaald dat Bockema it pân yn eigendom krige, it oare pân (de Johansmastins) gie nei it kleaster (dat de famylje Bockema sels yn hannen krige). De bewenner destiids wie in pachtboer fan it kleaster.
Op de lokaasje fan de Jourstrastins stiet tsjintwurdich de Swettestate.
Hoito Dornseiffen
Hoito Godert Dornseiffen (It Hearrenfean, 25 jannewaris 1841 - dêre, 3 jannewaris 1922) wie in minnistysk predikant.
Hy stie fan 1867-1902 yn Terherne. Hy besocht om skippersbern ûnderwiis te jaan. Ut it "Terhornsche fondsje" groeide it Skoalfûns foar Skippersbern (1882) dat troch Dornseiffen laat waard oant 1910. thumb|175px|Monumint foar ds. Dornseiffen yn Terherne Doe't Dornseiffen stoarn wie kamen der gjin fertsjintwurdigers fan de skippersmienskip op de begraffenis. Dêr waard skande fan sprutsen en de Federatie van Friese Schippersverenigingen rjochte doe in kommisje op om jild yn te sammeljen foar in monumint foar dûmny Dornseiffen. It monumint krige plakje foar de meniste tsjerke fan Terherne.
Dornseiffen troude op 2 septimber 1881 mei Agatha Johanna Rutgers (1844-1924)
Boek fan Taliesin
thumb|200px|faksimilee, folio 13
It Boek fan Taliesin (Welsk: Llyfr Taliesin; Ingelsk: Book of Taliesin) is ien fan de âldst bewarre blaune Welske manuskripten. It datearet út de earste helte fan de 14e iuw en de Nasjonale Bibleteek fan Wales yn Aberystwyth hat it op 'e noed. It manuskript, dêr't in stikmannich blêden (folio's) fan misse, ûnder oaren it earste, is bekend ûnder de namme Peniarth MS 2.
It werk bestiet út in samling (lof)gedichten yn it Welsk, dêr't de measte fan oan de dichter Taliesin (twadde helte 6e iuw) taskreaun wurde. Foaral it wurk fan Taliesin sil oarspronklik yn it Kumbrysk dialekt fan Hen Ogledd, 'It Noarden' skreaun wêze. Oare gedichten, sa as de elegyën, binne ûntliend oan Latynske teksten of oan de Britske tradysje. Opfallend binne de ferwizingen nei Kening Arthur, dy't ek foarkomme yn it Swarte boek fan Carmarthen. It manuskript hat ek de âldste fernijingen yn it Westelik taalgebiet fan de heldedieden fan Herakles en Aleksander de Grutte.
Angela Kwakman
Angela Kwakman-Plat (Foalendam, 25 maart 1962) is in byldzjend keunstner út Foalendam. Sûnt har fyftjinde jier begûn se bertekaartsjes nei te tekenjen. Nei har achttjinde lei se har ek ta op portrettekenjen en wurket sûnttiid ek yn opdracht.
Angela is in autodidakt dy't har talein hat op portretten. Se makke searjes oer ynwenners fan Volendam. Karakteristike koppen fan fiskers, froulju, buorlju en bern.
As materiaal brûkt hja houtskoal en pastelkryt.
Eksposysjes fan har wurk wienen yn Edam en Foalendam. By in tentoanstelling toant Angela ek wol ris eigen gedichten sa't dy alle wiken ferskine yn in pleatslik blêd.
Flearbosk
Flearbosk wie in buorskip en polder besuden De Feanhoop yn Smellingerlân.
De namme komt ek foar as Vlierbosch en as pleatsnamme Grut Vleerbosch en Lyts Vlearbosch. Yn de midsiuwen stie hjir fan 1400-1580 in troch paters bewenne úthôf fan Smelle Ie. It kaam oan syn namme troch de flear as beamsoarte.
It Heechhûs
thumb|It Heechhûs flak foar de sloop troch [[Ype Staak]] It Heechhûs, of: Albadastate, Albadahûs, wie in state yn de binnenstêd fan Snits.
It gebou stie op de hoeke fan de Wide Burchstrjitte en de Heechhûsterstege, dy't har namme krige troch de state. Letter wie hjir loazjemint It Heechhûs fêstige. Op dizze lokaasje is letter kleanwinkel Clemens & August (C&A) begûn mei har kleanymperium.
De state is boud yn 1618 nei opdracht fan edelman Ids Albada, dy't ek de Epemastate besiet. Opfallend oan it gebou wie de treptoer. De state waard oplutsen yn de styl fan it maniërisme. It gebou waard yn 1736 ferkocht en waard twa jierren letter sloopt.
Het Hooghuis (state)
Europeeske kampioenskippen Reedriden Oer Alles foar Manlju
De Europeeske kampioenskippen Oer Alles foar Manlju waarden foar it earst hâlden yn 1891 yn Hamburg. De Manlju ride de Grutte fjouwerkamp, dat wol sizze de 500, 1.500, 5.000 en 10.000 meter. Sûnt 1990 wurde de Europeeske kampioenskippen Oer Alles foar manlju en foar froulju tagelyk hâlden.
Medaljes
Medaljeferdieling nei persoan oant en mei 2023 (top-20 klassemint):
Poadiumplakken nei Lân (oant en mei 2023)
Medaljeferdieling nei lân oant en mei 2023: (foar bygelyks Sovjet-Uny jildt it lân op momint fan it kampioenskip)
Sint-Kits en Nevis
Sint-Kits en Nevis is in federale steat yn de Karibyske See, en bestiet út de eilannen Sint-Kits, Nevis en noch inkele lytsere eilannen. De haadstêd is Basseterre.
Skiednis
Sint-Kits en Nevis binne twa eilântsjes hearre by de Lytse Antillen. Se waarden troch Kolumbus besocht yn 1493, mar it wiene de Britten dy't harren dêr it earste fêstigen yn 1623. Twa jier letter setten ek Frânske kolonisten harren dêr ta wenjen. Al gau ûntstiene problemen tusken de twa kolonisaters, en it skeel waard oplost mei de Frede fan Parys fan 1783, dy't Sint-Kits en Nevis as besit fan de Britten oanjoech.
Sint-Kits en Nevis krigen yn 1967 folsleine ynterne autonomy, mar bleaune in part fan it Britske ryk, tegearre mei Anguilla ûnder de namme Sint-Kristoffel, Nevis en Anguilla. Dat eilân kaam hjir tsjin yn opstân yn 1967, en woe himsels ûnôfhinklik ferklearje, mar waard úteinlik yn 1980 apart fan Sint Kitts en Nevis in oerseesk gebietsdiel fan it Feriene Keninkryk. Sint-Kits en Nevis waarden ûnôfhinklik op 19 septimber 1983.
Klimaat
Sint-Kits en Nevis hawwe in tropysk klimaat, mar de trochdat it dêr in protte waait falt it mei de temperatuer wol mei. De temperatuer feroaret ek net bot oer it jier. De reintiid duorret dan maaie oant novimber, en dan wurdt it lân wol gauris oandien troch orkanen.
Breklum
thumb|Lizzing Breklum (Noardfrysk: Brääklem)) is in plak yn de Dútske dielsteat Sleeswyk-Holstein, en makket diel út fan it distrikt Noard-Fryslân. Breklum hat 2315 ynwenners (2010).
Sint-Kits en Nevis
Lânbou en ekonomy
It eilân is fulkanysk en bercheftich. It grutste part fan it lân wurdt net bewurke. Mar 16% fan it lân wurdt bewurke. Sûkerreid is it wichtichste gewaaks, dat wie hielendal it gefal yn de Britske tiid. Fan de jierren 70 ôf naam it belang fan dit gewaaks ôf, en wurdt it toerisme belangriker. Sint-Kits en Nevis steane ek bekend as belêstingparadys. De banksektor bringt in protte jild binnen. Ek katoen, sâlt, kopra drage by oan de nasjonale ekonomy.
It BNP wie yn 2002 339 miljoen US$. De wurkleazens falt ta: mar 4,5% fan de beropsbefolking sit sûnder wurk.
right|Kaart Sint-Kits en Nevis|
Polityk
Sint-Kits en Nevis is lid fan it Britske Mienebest (sadwaande dat de justysje op de Britske Common Law basearre is). Keningin Elizabeth II is noch hieltiten keninginne, ek nei de ûnôfhinklikens yn 1983. Sint-Kits en Nevis is dêrtroch in konstitúsjonele monargy.
It lân hat mar ien keamer, mei fjirtjin leden: alve wurde streekrjocht keazen en trije koöpteard.
Fân de ûnôfhinklikens ôf oant 1995 regeare de People's Action Movement, it ekwifalint fan de Britkse Konservativen troch premier Kennedy Simmonds. Hjirnei wûn Labour de ferkiezings yn 1995 en 2000, en no regearet Denzil Douglas.
Yn 1998 stimde de befolking fan Nevis yn in referendum om harren los te meitsjen fan Sint-Kits. De nedige twa/tredde mearderheid waard lykwols net helle. Der binne lykwols noch hieltiten groepen aktyf dy't Nevis apart hawwe wolle.
Bestjoerlike yndieling
It lân is in federaasje besteande út twa dielsteaten: Sint-Kits en Nevis. Dizze wurde fierder ferdield yn fjirtjin parishes, njoggen yn Sint-Kits en fiif yn Nevis.
Godstsjinst
De grutste godstsjinst op Sint-Kits en Nevis is it kristendom (sa. 85%):
Dêrneist is der in Hindoe mienskip (1,5%).
¹ Sifers 1995, Bron:worldstatesmen.org
Jamaika
Jamaika is in eilânsteat yn Midden-Amearika en leit yn de Karibyske See. De haadstêd is Kingston.
Lizzing
Jamaika wurdt begrinzge troch:
Lânskip
left|thumb|De pitoristyske [[Dunn's River Falls.]] It eilân Jamaika rint oer in lingte fan 235 km yn east-westlike rjochting. Yn it easten dominearje de fulkanyske "Blue Mountains" dêr't de westlike útrinners ticht beboske fan binne en trochsnien mei net tagonklike kleauwen. It gloaiende, troch karst oantaaste heechlân rint meastentiids steil ôf nei de kust.
De grutte stêden fan it lân, û.o. de haadstêd Kingston, Portmore, Spanish Town, Mandeville, Ocho Ríos, Port Antonio, Negril, en Montego Bay lizze oan de kust. Kingston Harbour is ien fan de grutste natuerlike havens yn de wrâld. Oer it eilân ferspraat binne ferskate toeristyske attraksjes, te witten: Dunn's River Falls yn St. Ann, YS Falls yn St. Elizabeth, de Blue Lagoon yn Portland, en Port Royal. De moaie kusten lûke in protte badgasten.