cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Katana (pornografysk aktrise)
Katana, echte namme ûnbekend (27 febrewaris 1995), is in Spaansk neakenmodel en pornografysk aktrise fan Sineesk en Japansk etnysk komôf. Hja makke har debút yn in pornografyske film yn 2016. Neffens har offisjele opjefte is se 1.62 m lang, mei in gewicht fan 52 kg en kupmaat 36E.
Deep Impact (film)
Deep Impact is in Amerikaanske rampefilm út 1998 ûnder rezjy fan Mimi Leder, mei yn 'e haadrollen Téa Leoni, Robert Duvall en Elijah Wood. De titel is in wurdboarterij, mei't it sawol "Djippe Ynslach" as "Yngeande Ynfloed" betsjutte kin. It ferhaal folget trije persoanen: Leo Beiderman, in skoaljonge dy't as amateur-astronoom in mânske asteroïde ûntdekt dy't rjocht op 'e Ierde takomt; Jenny Lerner, in ferslachjouster foar in Amerikaansk tillefyzjenetwurk dy't de geheime tariedings op it spoar komt dy't de Amerikaanske oerheid foar de kommende ynslach makket; en kaptein Spurgeon "Fish" Tanner, in âlde astronaut dy't belutsen is by in romtefeartmisje om it neieroankommende ûnheil te kearen. Deep Impact krige fan 'e filmkritisy tuskenbeiden oant negative resinsjes, mar wie in grut kommersjeel súkses yn 'e bioskopen. De film kaam út yn deselde simmer dat ek Armageddon yn 'e bioskopen draaide, in film mei itselde tema. Hoewol't Armageddon kommersjeel súksesfoller wie, waard Deep Impact troch astronomen omskreaun as wittenskiplik akkurater.
Plot
Yn Richmond, yn 'e Amerikaanske steat Firginia, organisearret de astronomyklub fan in middelbere skoalle in nachtlike stjerrewaarnimming. Skoaljonge Leo Beiderman wurdt dêrby in ljochte stjer gewaar, dy't er net teplakbringe kin. Hoewol't syn buorfamke en faam Sarah Hotchner de gek mei him hat, makket er der in foto fan, dy't er opstjoert nei de renommearre astronoom dr. Marcus Wolf, yn Tucson, yn Arizona. As dyselde him yn 'e saak ferdjippet, sjocht er daliks dat it net om in stjer giet, mar om in komeet, dy't er nei himsels en Leo de namme "Wolf-Beiderman" jout. Hy lit de kompjûter útrekkenje wêr't de komeet hinne giet en kriget dan de skrik fan syn libben as de útkomst is dat er nei in bocht om 'e sinne hinne streekrjocht op 'e Ierde takomme sil.
In jier letter docht sjoernaliste Jenny Lerner, dy't as ferslachjouster foar it Amerikaanske tillefyzjenetwurk MSNBC wurket, ûndersyk nei it hommels ôftreden fan 'e Amerikaanske minister fan Finânsjes Alan Rittenhouse. De offisjele ferklearring is dat Rittenhouse syn frou siik wêze soe, mar neffens Jenny har boarnen is hja oanhelle mei alkoholisme sûnt Rittenhouse syn jonge soan inkele jierren earder ferstoarn is. Jenny hat dit ûnderwerp taparte krige om't se as begjinnend ferslachjouster ûnderoan de pikoarder stiet. Se freget har ôf oft hjir eins wol in ferhaal yn sit. Nettsjinsteande dat begjint se te dollen.
As se de eardere sekretaresse fan Rittenhouse fynt, dy't wrok tsjin 'e minister koesteret om't se fanwegen syn ôftreden wurkleas wurden is, kriget se te hearren dat de minister in mêtresse hie dy't Ellie hiet en dêr't er tige geheimsinnich oer die, sasear dat it krekt de oandacht loek. De sekretaresse wit ek te melden dat presidint fan 'e Feriene Steaten Tom Beck fan 'e affêre fan Rittenhouse op 'e hichte wie, mei't se de minister ris trappearre hie doe't er it yn in tillefoanpetear mei de presidint oer Ellie hie.
Jenny riddenearret dat Rittenhouse opstapt wêze moat om't syn oerhoer op it punt stie om út te kommen en hy in skandaal foar wêze woe. Se siket de âld-minister by syn fakânsjehûs oan see op, dêr't se gewaarwurdt dat Rittenhouse drinkwetter en oare foarrieden hamstere hat en risselwearret om mei frou en dochter ôf te setten op syn syljacht. Se seit tsjin Rittenhouse dat se wit fan Ellie. De âld-minister wol net mei har prate, mar neamt de kwestje al "it wichtichste ferhaal datst ea ferslaan silst". Jenny begrypt dêr neat fan, oant se op 'e weromweis beseft dat Ellie de mêtresse fan 'e presidint wêze moat.
Twa dagen letter hâldt presidint Beck in parsekonferinsje, wêrby't er bekend makket dat der in komeet, Wolf-Beiderman, mei in trochsneed fan 11 km en in gewicht fan 500 miljard ton, op koers leit om oer rûchwei in jier frontaal yn botsing te kommen mei de Ierde. As dat bart, soe dat it útstjerren fan 'e minskheid en alle oare libben op 'e hiele planeet feroarsaakje kinne. Dêrom binne de Feriene Steaten, nei't de komeet ûntdutsen waard, yn gearwurking mei de Russyske Federaasje úteinset mei de bou, yn in baan om 'e Ierde, fan it grutste romteskip dat ea makke is: de Messiah ("Messias"). It is de bedoeling dat in lytse groep krigele astronauten dêrmei nei Wolf-Beiderman ta reizgje sille om op 'e komeet te lânjen, gatten yn it oerflak te boarjen en dêryn in trijetal kearnbommen ta ûntploffing te bringen. De ferwachting is dat de komeet dêrtroch fan syn koers ôf brocht wurde kin.
Nei't Beck syn taspraak beëinige hat, mei Jenny net inkeld de earste, mar ek de twadde fraach stelle, wêrmei't se op slach nasjonale bekendheid kriget. Dat ta argewaasje fan har kollega Beth Stanley, dy't âlder is en mear ûnderfining hat. Jenny har fragen binne lykwols neat bysûnders, oant se freget in trêde fraach stelle te meien. Mei knikkende knibbels wol se fan Beck witte oft it net sa is dat net eltsenien yn syn regear fertrouwen yn it rêdingsplan mei de Messiah hat, en oft it net sa is dat minister Rittenhouse ôftreden is om't er tiid mei syn gesin trochbringe wol foar't de komeet ynslacht. Beck is dan twongen om te befêstigjen dat dat yndie wier is.
Koarte tiid letter set de Messiah ôf, mei oan board in bemanning besteande út fiif Amerikaanske astronauten en ien Russyske kosmonaut. De lieding oer de misje is yn 'e hannen fan luitenant-kolonel Oren Monash. Trije fan 'e oare astronauten, Gus Partenza, Mark Simon en Andrea Baker, binne ûngefear like âld as hy, yn 'e tritich. Datselde jildt foar kolonel Michaïl Tûltsjinski, in Russyske ekspêr op it mêd fan nukleêre wapens. It fyfde lid fan 'e misje is kaptein Spurgeon "Fish" Tanner, in op jierren reitsjende widner fan tsjin 'e santich, dy't de lêste man is dy't noch op 'e moanne rûn hat. Hy is oan 'e misje tafoege om't er as iennichste ea earder in romteskip op in bûtenierdsk himellichem lâne hat. Yn 't earstoan is der wat spanning tusken de jongere astronauten en de âldere Tanner, mar mei't se allegearre professionals binne, hat dat gjin ynfloed op harren wurk.
Nei in reis fan fiif moannen wit de Messiah sûnder grutte swierrichheden Wolf-Beiderman te berikken, dêr't Tanner it romteskip op it oerflak fan 'e komeet lânet. Monash, Partenza, Simon en Tûltsjinski geane yn romtepakken nei bûten ta en boarje mei spesjaal ûntwikkele boaren dy't oan 'e kearnbommen fêstmakke binne trije gatten oant op grutte djipte. De put duorret lykwols langer as foartiid tocht wie, mei as gefolch dat de stadich om syn eigen as draaiende komeet dat diel fan syn oerflak wer nei de sinne ta keart. Monash, dy't syn fizier net op 'e tiid omleech kriget, rint dêrtroch brânwûnen oan syn gesicht op en rekket blyn. Partenza wurdt ûnderweis werom nei de Messiah troch in eksplosive útstjit fan superferhjitte gassen út it oerflak fan 'e komeet de romte yn blaasd. Mei Simon, Tûltsjinski en Monash wer oan board, makket de Messiah him út 'e fuotten en wurde de bommen ta ûntploffing brocht. Mar oars as dat hope wie, bringt de nukleêre eksploazje de komeet net fan koers. Ynstee wurdt de komeet yn twaen spjalten yn in foaropgeand lytser brokstik, dat Beiderman komt te hjitten, en it folgjende meastepart fan 'e komeet, dat Wolf neamd wurdt.
Presidint Beck makket yn in taspraak op 'e tillefyzje oan 'e Amerikanen en de widere wrâld bekend dat de Messiah-misje mislearre is: beide dielen fan 'e komeet binne noch altyd ûnderweis nei de Ierde en sille oer likernôch in healjier ynslaan. Hy fertelt dat der in Plan B bestiet om 'e komeet fan koers te bringen troch de ynset fan alle mei kearnbommen tariste ynterkontinintale ballistyske raketten dy't de Feriene Steaten en Ruslân hawwe, mar dêrfoar moatte Beiderman en Wolf earst folle tichter by de Ierde komme. Underwilens kundiget Beck de steat fan belis ôf. Foar it gefal dat ek de ynset fan 'e raketten mislearret, hat de presidint yn 'e lêste oardel jier in stelsel fan tunnels en keamers útholje litten yn 'e sêfte kalkstienheuvels fan Missoery. Hy neamt dat tunnelstelsel "de Ark" neamt (nei de Ark fan Noäch). Dêr sille eksimplaren fan safolle mooglik planten en bisten opslein wurde, en der kinne boppedat 1 miljoen minsken ferskate jierren lang beskûl fine, oant it ierdoerflak wer bewenber is. Fan dy miljoen lju binne 200.000 preselektearre: politisy, wittenskippers, yngenieurs, skriuwers, keunstners, militêren en oaren dy't net mist wurde kinne. Foar de oare 800.000 plakken sil in nasjonale lotterij holden wurde, dêr't lykwols minsken fan boppe de fyftich net oan mei dwaan kinne.
Jenny Lerner is ek preselektearre as in lanlike ferslachjouster dy't it fertrouwen fan 'e befolking hat. Har mem Robin, in skieden allinnichsteande âldere frou dy't omreden fan har leeftyd net yn oanmerking kaam om oan 'e lotterij diel te nimmen, makket harsels fan kant. Jenny jout har fan har ferfrjemde heit Jason dêr de skuld fan, om't dy (al jierren lyn) har mem yn 'e steek litten hie om mei in jongere frou te wertrouwen. As Jason mei har besiket te praten, stegeret se him ôf en seit se dat se harsels no as wees beskôget. Letter siket har heit har op har wurk op en jout har in pear foto's dy't har mem nommen hat fan Jenny en Jason oan it boartsjen op it strân by harren fakânsjehûs oan see, doe't Jenny fiif jier wie. Hy wol har dêrmei tebinnenbringe dat se wier wol in heit hat, mar sy hâldt út dat dy deis har net mear heucht.
Wannear't Beiderman en Wolf de Ierde nei-oan genôch kommen binne, wurde de ynterkontinintale ballistyske raketten ôffjurre, mar ek dêrmei kinne de beide dielen fan 'e komeet net fan koers brocht wurde. Presidint Beck ferskynt fannijs op 'e tillefyzje om 'e Amerikanen dat ûnwolkomme nijs te fertellen. Beiderman sil no mei gauwens ynslaan yn 'e Atlantyske Oseaan, foar de kust fan Noard-Karolina, wêrnei't in reuseftige tsûnamy fan 1.200 m heech op 'e kusten fan Noard- en Súd-Amearika, Jeropa en Afrika slaan sil. Alle kuststêden moatte dan as ferlern beskôge wurde. It folle gruttere Wolf sil trije oeren letter ynslaan yn it westen fan Kanada en dêrby sa'n moude yn 'e atmosfear opstowe litte dat der twa jier lang gjin sinneljocht wêze sil. Dat betsjut dat alle planten mei fjouwer wiken dea wêze sille en alle bisten yn heechút in fearnsjier.
Underwilens is de fergetten Messiah-misje weromkeard yn 'e neite fan 'e Ierde. It romteskip hat noch fjouwer reservekearnbommen oan board en Tanner, oan wa't de lieding oer de misje ta fallen is troch de blinens fan Monash en de dea fan Partenza, hat ûnderweis werom in plan betocht. Hy ornearret dat se neat tsjin 'e lytsere komeet, Beiderman, dwaan kinne. Mar de gruttere, Wolf, hat oan 'e foarkant troch ynfloed fan 'e sinne in reuseftich gat dat trochrint oant djip yn it binnenste fan 'e komeet. Tanner slacht de oare astronauten foar om 'e Messiah dêr sa djip mooglik yn te fleanen en de fjouwer kearnbommen tagelyk ta ûntploffing te bringen. Dat soe fan 'e grutte komeet neat oars as stientsjes en stof oerlitte moatte. Hoewol't folslein dúdlik is dat it in selsmoardmisje wêze sil, geane Monash, Andrea, Simon en Tûltsjinski dermei akkoart om 'e Ierde te rêden. Tanner freget de koades foar de fjouwer kearnbommen op by de NASA.
As de tiid komt foar Jenny om mei inkele oare lokkige ferslachjouwers mei de helikopter út Washington, D.C. wei yn feilichheid brocht te wurden, siket se earst de foto's op dy't har heit har brocht hie. Underweis nei de helikopter op it dak sjocht se har kollega Beth mei har jonge dochterke yn 'e kres fan it gebou sitten. Hja wie útlotte foar de helikopter en soe besykje mei de auto de stêd út te kommen, mar alle wegen binne ferstoppe en no wachtet se hjir op 'e dea. Jenny nimt har mei nei de helikopter en stiet har eigen plak oan Beth en har bern ôf. Dêrnei riidt se yn har auto de ferkearde kant út, nei har heite fakânsjehûs oan see. Se arrivearret dêr noch op 'e tiid om him op it strân te finen en him te fertellen dat se wier noch wol wit fan dy deis fan 'e foto's op it strân. Mei-inoar fermoedsoene sjogge se ta hoe't Beiderman ynslacht yn see, oant de foarseine tsûnamy opkomt en har beiden ferswolget.
Leo berikt ûnderwilens Richmond, dêr't er it hûs fan 'e Hotchners ferlitten oantreft. Hy stelt de crossmotor fan Sarah har heit en jaget dêrmei wer ta de stêd út, tusken de yn in ûneinige file steande auto's troch. Lang om let fynt er de Hotchners dêr stilsteand middenmank alle oare ferkear. Sarah har heit en mem beslute dat Sarah no daliks útpike moat mei Leo, en se jouwe de bern harren poppe, Sarah har lytse bruorke, mei. Op 'e motor ûntkomme Leo, Sarah en de poppe nei it foarlân fan 'e Appalachen, dêr't se op in stuit de motor efterlitte om geandefoets fierder. Leo skuort de mei de poppe beladen Sarah by de heuvels op oant se heech genôch reitsje om oan 'e tsûnamy te ûntkommen. Sarah har âlden komme lykwols om as de meunsterweach oer de file hinne spielt.
Yn 'e romte rjochtet de bemanning fan 'e Messiah it romteskip op 'e komeet Wolf, wylst se fia in fideokonneksje ôfskie nimme fan harren famyljes yn it kontrôlesintrum fan 'e NASA. Se fleane it reuseftige gat yn 'e komeet binnen sa djip as se kinne en bringe de fjouwer kearnbommen ta ûntploffing. Wolf wurdt finaal útinoar riten, en it pún en stof dat oerbliuwt soarget foar in spektakulêre, mar ûnskealike 'fjoerwurkshow' as it de atmosfear fan 'e Ierde ynkomt en opbrânt ear't it it planeetoerflak berikke kin.
Nei't it wetter fan 'e tsûnamy him tebeklutsen hat, begjint de weropbou. Tsientallen miljoenen minsken binne omkommen, net inkeld yn 'e Feriene Steaten, mar oeral by de kusten fan 'e Atlantyske Oseaan lâns. Yn in taspraak foar it ferwoastge Kapitoal yn it fuortspielde Washington, D.C. ropt presidint Beck de Amerikanen op om 'e slachtoffers net te ferjitten, mar tagelyk foar it ferstân te hâlden dat it helte minder kinnen hie.
Foarskiednis
De woartels fan Deep Impact lizze yn 'e 1970-er jierren, mear as tweintich jier foar't de úteinlik film makke wurde soe. Filmprodusinten David Brown en Richard D. Zanuck stelden doe oan 'e grutte filmstudio Paramount Pictures foar om in remake te meitsjen fan When Worlds Collide, út 1951, oer in asteroïdeynslach op 'e Ierde. Der waard úteinset mei de preproduksje, mar hoewol't se ferskate senario's skriuwe lieten, wiene Brown en Zanuck mei net ien fan allegearre botte gelokkich. Fan gefolgen bleau de remake tweintich jier yn dat stadium stykjen.
Mids 1990-er jierren sochten Brown en Zanuck, oangeande harren remake, kontakt mei Steven Spielberg, waans trochbraakfilm Jaws hja yn 1975 produsearre hiene. Spielberg hie lykwols yn 1993 de filmrjochten oankocht op 'e roman The Hammer of God, fan skriuwer Arthur C. Clarke, dy't deselde tematyk hat. Hy wie fan doel om 'e ferfilming fan dat boek sels te produsearjen en regissearjen foar syn doe noch net sa lang besteande filmstudio DreamWorks Pictures. Doe't Brown en Zanuck by him kamen mei harren idee, besleaten se de beide projekten mei-inoar te ferranen.
Produksje
Deep Impact waard sadwaande yn 1995 oankundige as "basearre op 'e film When Worlds Collide en de roman The Hammer of God fan Arthur C. Clarke". It senario waard skreaun troch Bruce Joel Rubin. Doe't dat letter dochs net bliek te foldwaan, eide Michael Tolkin it nochris oer. It úteinlike senario wiek safolle fan 'e beide oankundige boarnen ôf, dat eltse ferwizing dêrnei yn 'e ôftiteling fan 'e film fuortlitten waard, ta argewaasje fan Clarke. Steven Spielberg wie noch altyd fan doel om sels as regisseur te fungearjen, mar dat waard tsjinkeard troch de ferplichtings dy't er hie oan in oare film fan sines, Amistad (1997). Wachtsje oant er dêrmei klear wie, koe net, want Disney-dochter Touchstone Pictures hie krekt de produksje fan Armageddon oankundige, in film mei fierhinne itselde ûnderwerp. Dat as Deep Impact makke wurde soe, dan moast it no heve.
Dêrom keazen Brown en Zanuck foar Mimi Leder as regisseur, wylst Spielberg as útfierend produsint by it projekt belutsen bleau. Foar de film wie in budget beskikber fan $80 miljoen. De produksjestudio's wiene behalven Paramount Pictures en DreamWorks Pictures ek Zanuck/Brown Productions fan Brown en Zanuck en it spesjaal foar dizze film yn it libben roppen The Manhattan Project. De kamerarezjy wie yn 'e hannen fan Dietrich Lohmann, en de filmmuzyk waard fersoarge troch James Horner. De makkers fan Deep Impact waarden bystien en advisearre troch ferskate saakkundigen, ûnder wa de astronomen Gene Shoemaker en Carolyn Shoemaker, astronaut David Walker en de eardere direkteur fan it Lyndon B. Johnson Space Center fan 'e NASA Gerald D. Griffin.
Untfangst
Fan 'e filmkritisy krige Deep Impact oer it algemien tuskenbeiden oant negative resinsjes. Sa bekritisearren Rita Kempley en Michael O'Sullivan fan The Washington Post wat se seagen as in gebrek oan emoasje yn it aktearjen fan 'e cast en in gebrek oan spanning yn 'e plot. Neffens Elvis Mitchell fan The New York Times hie Deep Impact "in somberder, mear ta neitinken stimmende toan as dat foar dit sjenre gebrûklik is."
Op 'e webside Rotten Tomatoes, dy't resinsjes sammelet, hat Deep Impact in ûndergemiddeld goedkarringspersintaazje fan 45%, basearre op 86 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: "In tsûnamy fan melodrama ferrinnewearret de kâns fan Deep Impact om 'e memorabele rampefilm te wurden dy't it graach wêze wol." Op Metacritic, de wichtichste konkurrint fan Rotten Tomatoes, behellet Deep Impact in goedkarringspersintaazje fan 40%, basearre op 20 resinsjes.
Resultaat
Deep Impact brocht yn 'e bioskopen yn 'e Feriene Steaten en Kanada $140,5 miljoen op, en yn alle oare lannen en territoaria $209 miljoen. Wrâldwiid kaam de opbringst dêrmei út op $349,5 miljoen. Ofset tsjin it budget fan $80 miljoen betsjut dat in winst fan $269,5 miljoen, hoewol't dêr de marketingkosten noch wol ôf moatte.
Gemaal De Grie
Gemaal De Grie is in gemaal yn Sint-Jânsgea yn de provinsje Fryslân.
It gemaal is boud yn 1930 foar it bemeallen fan it eardere wetterskip De Groote Sint Johannesgasterveenpolder. It gebou stiet by wynmûne De Hersteller oan de noardkant fan de Hege Dyk. Yn 2000 waard der in nij gemaal byboud. Yn it âlde gemaal waard in trafo pleatst. It gebou yn ynterbellum-arsjitektuer waard oerdroegen oan de Stichting Waterschapserfgoed.
Jadeboezem
right|thumb|220px|De Jadeboezem mei rjochts it skiereilan Butjadingen De Jadeboezem (Dútsk: Jadebusen) is in 190 km² grutte see-earm yn de Noardsee foar de kust fan Dútslân. De Jadeboezem is in part fan de Waadsee. De namme komt fan de rivier de Jade dy't yn de boezum útmûnet.
De Jadeboezem is yn de Midsiuwen ûntstien troch in rige stoarmfloeden, dêr't de earste fan de Sint-Julianafloed út 1164 wie. De Jadeboezem krige yn 1725 troch bediking syn tsjintwurdige foarm. Yn 1856 waard de (marine)havenstêd Wilhelmshaven oan de Jadeboezem boud.
Strjitten yn Balk
De Strjitten yn Balk:
L
thumb|Marwei en Lytse Side
M
thumb|Marwei 5 thumb|Marwei 7
N
Noardwál - Útbreidingsplan nei de mar.
Sjitsport op de Olympyske Simmerspullen 1972
Medaljespegel
De top-9 fan lannen dy't by it sjitten medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen 1972.
Strjitten yn Balk
R
thumb|Riedhûsstrjitte 42
S
thumb|Van Swinderenstrjitte 51 thumb|Van Swinderenstrjitte 32 thumb|Van Swinderenstrjitte 12
K
100px|thumb|right|Normaal en kursyf skreaun. De K is de alfte letter fan it Latynske alfabet. De letter komt nei de J en foar de L.
Tasitus (skriuwer)
Libben
Underwilens wie Tasitus úteinset mei in glânsrike politike karriêre. In pear jier nei syn houlik wied er ûnder keizer Fespasianus wierskynlik al lid fan 'e XX-vir (it tweintich koppen tellende preesterkolleezje). Histoarikus G. Alföldy hat de tige oannimlike ynterpretaasje oppenearre dat Tasitus troch keizer Titus oantsjutten is as quaestor Augusti, de persoan dy't de taspraken fan 'e keizer oan 'e Senaat skreau èn foarlies, basearre op in ynskripsje op it grêfmonumint fan Tasitus oan 'e Via Nomentana te Rome. Nei alle gedachten ferfolle er dat amt yn 80 of 81, of op syn letst yn 82. As er yn 81 quaestor wie, wol dat sizze dat er sawol ûnder Titus as ûnder dy syn broer Domitianus wurdfierder wie, want Titus stoar op 13 septimber 81. Doe't er quaestor-ôf wie, waard Tasitus as homo novus (earste fan in famylje dy't dêr in sit hie) opnommen yn 'e Romeinske Senaat. Ut 'e ynskripsje op syn grêfmonumint is ek op te meitsjen dat er yn 84 of 85 de funksje fan aedilis oersloech om daliks ta tribunus plebis keazen te wurden. Yn 88 wied er sels praetor (in funksje yn 'e rjochtspraak) en teffens lid fan it prestizjeuze preesterkollezje fan 'e fyftjin (quindecimviri sacris faciundis). Yn 89 waard er foar fjouwer jier ôffurdige foar in post yn 'e provinsjes, dêr't er itsij oan it haad fan ien fan 'e legioenen stie, itsij in boargerlik amt hie.
Agricola
De Vita et Moribus Iulii Agricolae, of koartwei de Agricola, is in tritich siden tellende biografyske skets fan 'e Romeinske legeroerste en steatsman Gnajus Julius Agrikola, Tasitus syn skoanheit. Dit wurk waard troch Tasitus útjûn yn it jier 98, ûnder it regear fan keizer Trajanus.
Dochs is it net in tradisjonele biografy, want Agrikola syn libbensferhaal wurdt brûkt ta yllústraasje fan it tirannike hâlden en dragen fan Domitianus, en om Nerva en Trajanus lof ta te sjongen. It is ûnlykwichtich fan opbou troch wiidweidige beskriuwings fan fjildtochten (dy't sa karakteristyk wurde soene foar Tasitus syn lettere wurk), taspraken oan 'e soldaten en it omtinken foar de etnografy fan 'e provinsje Brittanje. Histoarikus R. Syme mient it wurkje sels in dokumint fan Romeinske politike literatuer neame te kinnen. De tekst hat ek spoaren fan retoryk, eat dat men ek yn lettere wurken fan Tasitus weromfynt, al is dat foar in part eigen oan it sjenre, dat de laudatio as fêst elemint hat.
Germania
It âlde tema fan it oanjaan fan it kontrast tusken it beskreaune folk – yn dit gefal de Germanen – en de Romeinen fan syn tiid hat by Tasitus in moralisearjend sawol as in ynformatyf doel, want ûnder keizer Trajanus waard men yn Rome noch altiten konfrontearre mei de reële driging dy't fan 'e Germanen útgie. Oerwinnings dy't troch opienfolgjende keizers ferkundige wiene, docht Tasitus yn it boek ôf as propagande sûnder histoaryske basis.
Dialogus de Oratoribus
De Dialogus de Oratoribus hat lange tiid in striidpunt west, mar der is no dochs in algemiene konsensus dat dit in wurk fan Tasitus is, dat opdroegen is oan Lusius Fabius Justus, de consul suffectus fan it jier 102.
It wurk hat de foarm fan in petear tusken de dichter-reedner Kuriatius Maternus, de reedners Markus Aper en Julius Sekundus, en ek Fipstanus Messalla, yn it jier 75, oer it ferfal fan de redekeunst. De oarsaken fan dat ferfal binne neffens de wurden dy't Tasitus de sprekkers yn 'e mûle leit, it brekme oan opfieding yn it algemien, en oan ûnderrjocht yn 'e retoarika yn it bysûnder, en teffens de monargale steatsynrjochting dy't wol goed is as steatsfoarm op himsels, mar gjin oanset jout ta de ûntwikkeling fan in grutte en swide redekeunst. Fan gefolgen, sa is de konklúzje, hâlde literêr bejeftigen harren no inkeld noch dwaande mei poëzij.
Dit petear wurdt gauris beskôge as Tasitus syn ferantwurding foar it stopsetten fan syn dochs wol goed rinnende karriêre as retoarikus, en foar syn beslút om him ta te lizzen op it iennichste dat him noch oerbleau: de skiedskriuwing.
Historiae
De Historiae (de "Histoarjes") is it earste fan Tasitus' grutte histoaryske wurken, dy't tanksij de briefkerij tusken himsels en Plinius de Jongere foar in part datearre wurde kinne. Sa docht út 'e brieven bliken dat Tasitus om 106 hinne oer it jier 79 oan it skriuwen is, en dat er yn 109 dwaande is mei it bewâld fan Domitianus. Tasitus behannelet yn dit wurk de skiednis fan Rome yn it fjouwerkeizersjier 69 en ûnder it regear fan it Hûs fan Flavius. Fan 'e wierskynlik tolve of fjirtjin oarspronklike boeken binne inkeld de earste fjouwer en it begjin fan it fyfde oerlevere.
Annales
It wurk Ab Excessu Divi Augusti, better bekend as de Annales (de "Annalen"), is Tasitus syn twadde gruttere histoaryske wurk. Dêryn behannelet er de Julysk-Klaudyske Dynasty fan 'e dea ôf fan 'e fergoade Augustus. Dizze tekst, dy't nei alle gedachten grutdiels ûnder it regear fan Hadrianus (117-138) skreaun waard, kin dus net de oankundige skiedskriuwing oer Nerva en Trajanus wêze. Fan 'e fermoedlike achttjin boeken dêr't dit wurk oarspronklik út bestie, binne allinnich de boeken I oant en mei IV yn harren gehiel bewarre bleaun, wylst V en VI foar in diel oerlevere binne, en XI oant en mei XVI sûnder begjin of ein.
De earste seis boeken binne analitysk fan opbou (dêrfandinne de namme Annales), wylst de oaren har mear konsintrearje om beskate tema's of persoanen hinne. Histoarikus R. Syme mient dat dizze stilistyske feroaring ferwiist nei in djipper lizzende brek, nammentlik de evolúsje fan it prinsipaat nei it dominaat.
Styl en taalgebrûk
Tasitus falt taalkundich sjoen ûnder de skriuwers fan it saneamd Sulverne Latyn. It falt lykwols op dat er noch relatyf faak de indicativus brûkt yn bysinnen binnen de yndirekte rede, wat yn syn tiid hieltyd minder wizânsje wie. Dit falt mooglik te ferklearjen fanút Tasitus syn klassike oplieding as reedner.
Stúdzje fan Tasitus
Troch de iuwen hinne hat der hiel wat stúdzje fan Tasitus plak fûn, almeast hearrende ta de heuristyk, de metoadyske bestudearring fan 'e man sels en syn wurken. Tasitus syn boarnen foar de Agricola binne foar it grutste part út 'e earste hân en faak mûnling oerlevere. Foar syn Germania hawwe wierskynlik it ferlern giene Bella Germaniae fan Plinius de Aldere – dy't út persoanlike ûnderfining fertroud wie mei Germania – en fierders de Bello Gallico fan Julius Caesar en Livius syn boek CIV tsjinne as boarnen.
Oer de Historiae en de Annales, dêr't histoarikus P. Fabia it Einquellenprinzip op besocht hat ta te passen, bestiet datoangeande noch gjin fêste konsensus. Men kin jin lykwols wol oan 'e hân fan 'e fyzje fan in soad moderne auteurs in byld foarmje oer hokker boarnen oft Tasitus der mooglik foar brûkt hat. Tasitus sels neamt û.o. Kluvius Rufus, Fabius Rustikus en Plinius de Aldere (Ann. XIII, 20), mar der binne mear: Aufidius Bassus, Servilius Nonianus, Ferginius Rufus, ensfh.
Mooglik hat er ek ferskate memoires brûkt, lykas de Commentarii fan Agrippina de Jongere, de tinkskriften fan Klaudius, ensfh. As âld-konsul en -senator hied er ek tagong ta de acta senatus en de diurna, dêr't er dokumintêre boarnen fine koe. Dochs hat Tasitus dizze gegevens net letterlik oernommen, mar yn syn eigen wurden getten, wat û.m. nei foarren komt út syn werjefte fan 'e taspraak fan keizer Klaudius oer it talitten fan Galliërs yn 'e Senaat, dy't sawol troch Tasitus (Ann. XI, 24.) as op 'e ferneamde Lyon Tabula werjûn is. Ut in ferliking tusken de beide teksten docht bliken dat by Tasitus de strekking fan 'e taspraak yntakt bleaun is, mar dat er fan 'e (karakteristike) Klaudyske styl net folle hiel litten hat.
Tasitus brûkte wierskynlik ek mûnlinge boarnen, en it is wis dat er brieven skreau nei minsken lykas Plinius de Jongere, mei wa't er befreone wie, om ynformaasje op te freegjen, bgl. oer de útbarsting fan 'e Fesuvius en de dea fan dy syn omke, Plinius de Aldere. It is lykwols wichtich om yn berie te nimmen dat Tasitus net allinnich histoarikus wie, mar ek in foaroansteand politikus en bestjoerder, in bern fan syn tiid, en boppe-al in literator. Syn ferneamde sitaat sine ira et studio ("sûnder lulkens of berekkening") is in nommel stribjen, mar al by de behanneling fan it regear fan keizer Tibearius blykt er dy útspraak njonken him del te lizzen.
Parallelboarnen
Njonken Tasitus binne der noch in hiele rige oare auteurs dy't wurken neilitten hawwe oer de Julysk-Klaudyske Dynasty. De wichtichsten dêrfan sille hjir yn 't koart besprutsen wurde. Tasitus springt der lykwols út troch syn literêre wearde en syntetisearjende opbou. Hy wurdt noch faak beskôge as dé boarne foar it iere prinsipaat, mar stiloan wurde de parallelboarnen ek mear wurdearre en beskôge as in wichtige oanfolling op Tasitus syn monografy.
Doke Schmidt
Doke Schmidt (It Hearrenfean, 7 april 1992) is in Nederlânsk fuotballer dy’t meast as ferdigener spilet. Hy debutearre yn it 2011-2012 yn de Earedifyzje by SK It Hearrenfean.
Karriêre
Doke Schmidt begûn mei it fuotbaljen by Fuotbalferiening Heerenveense Boys en gie yn 2003 nei de fuotbalskoalle fan SK It Hearrenfean. By de profclub trochrûn hy alle jeugdalvetallen. Yn it seizoen 2010/2011 starte er yn de A1, mar yn de winterstop waard er trochskood nei de beloften.
Yn de tarieding op it seizoen 2011/2012 waard Schmidt mei twa oare beloften belutsen by it earste alvetal. Nei twa wiken hienen de talinten wer oanslute sillen by Jong SK It Hearrenfean. Mar haadtrener Ron Jans hâlde Schmidt langer by it flaggeskip. Dit resultearre ûnder oaren yn it profdebút fan Schmidt, yn de kompetysjewedstriid tsjin N.E.C., dêr’t er yn de njoggentichste minút Filip Đuričić ferfong. De wedstriid dêrnei makke Schmidt tsjin Ajax syn basisdebút fanwegen in blessuere fan Daryl Janmaat. Yn de útwedstriid tsjin Feyenoord kaam Schmidt de definsje te fersterkjen nei de gielreade kaart fan Ramon Zomer. De ynfalbeurt duorre net lang, meidat er nei fjouwer minuten wer ynrukke mocht nei in grouwélige oanslach op in tsjinstanner. Dit kaam him op in ûntsetting fan fjouwer wedstriden te stean, ien dêrfan mei betingsten.
It Hearrenfean ferhierde him yn it seizoen 2013/14 oan Go Ahead Eagles, dêr't er dat jiers syn earste doelpunt yn de Earedifyzje makke. Nei't er weromkaam by It Hearrenfean, spile er yn 2014/15 yn 22 kompetysjewedstriden foar de klup. op 4 april 2015 krige er út by NAC Breda in blessuere oan 'e ankel, dêr't er foar it gânse seizoen 2015/15 net troch spylje koe.
Fan 2019 ôf spilet er by SC Cambuur.
Ferdinand François de Smeth
Ferdinand François baron de Smeth (De Haach, 24 oktober 1887 - dêre, 3 maart 1939) wie in telch út it laach De Smeth.
Biografy
Ferdinand wie earst kommys op de Provinsjale Griffy fan de provinsje Oerisel (1912), dêrnei boargemaster fan Ferwerderadiel (1915-1918) en Sassenheim (1918-1920). Yn 1920 waard er sekretaris en prokuraasjehâlder fan de Hollandsche Bank voor de Middellandsche Zee yn Konstantinopel (1920-1922) en dêrnei boargemaster fan Schoonhoven. Fierder wie er keamerhear en hofmaarskalk fan Keninginne Wilhelmina en gezantschapsattaché fan it Ministearje fan Bûtenlânske Saken (1922-1924). Teffens wie er lid fan de Hege Ried fan Adel (1934) en reserve-ritmaster fan it earste rezjimint huzaren.
Ferdinand troude fannijs 15 maaie 1923 yn De Haach mei de tolve jier jongere Louise Adolphine Jacqueline baronesse van Pallandt. Sy krigen soan, Jan Anne de Smeth (Rijswijk, 9 septimber 1924).
Ferdinand ferlear it libben yn 1939 doe't er by it oerstekken fan de strjitte oanriden waard troch in auto. Hy waard beïerdige yn Colmschate by syn earste frou. Syn widdo stoar earst 31 desimber 1992. Ferdinand syn frou wie in suster fan keunstnaresse Charlotte van Pallandt en in muoike fan sjonger Frederik van Pallandt, ferneamd fan it duo Nina en Frederik.
Stortum
Stortum is in wei en buorskip súdwest fan Kaard op Skylge. De namme komt ek foar as 'Stortumerdijk', stortum soe de namme fan inkele stikken lân wêze kinne.
Striptease
In striptease of striptiis (letterlik: "pleagjende ûntklaaiïng") is in eroatyske dûns wêrby't de dûnser of dûnseresse him of har op in ferliedlike en seksueel suggestive manear stadichoan útklaait, itsij foar in diel, itsij folslein. De persoan dy't de striptease útfierd wurdt in stripper of in eroatysk dûnser of dûnseresse neamd. It is oer it algemien net de bedoeling dat it publyk aktyf oan 'e striptease dielnimt, al wurdt wol ferwachte dat it de stripper oanmoediget om mear klean út te dwaan. De stripper kin de ûntklaaiïng ferlingje troch mei sin mear klean te dragen (al is dêr fansels in grins oan), of troch hannen of foarwerpen lykas waaiers of walen foar de krekt ûntklaaide dielen fan it lichem (bgl. boarsten of geslachtsdielen) te hâlden. Gauris drage strippers in beskaat kostúm dat ûnderdiel fan it optreden foarmet en de spanning noch ferheegje moat, lykas in haremklean of in unifoarm (fan in plysje, ferpleechster, dokter, stewardess, brânwacht, skoalfamke, ensfh.).
De striptease yn 'e sin fan 'e ûntklaaiïng fan froulju ta opwining fan manlike taskôgers bestiet yn elts gefal al 400 jier en de assosjaasje mei it dêrby dwaan fan in dûnske op muzyk is allike âld. Nei alle gedachten giet de striptease noch fierder tebek; der wurdt gauris beweard dat de dûns dy't Salomé, de dochter fan Heródias, foar kening Heroades en syn gasten opfierde (en wêrmei't se de kening, dy't har omke en styfheit wie, sa bekoare dat er har ta beleanning de holle fan Jehannes de Doper joech doe't se him dêrom frege; sjoch: Mattéus 14:6 en Markus 6:21-22) in striptease wie, mar dat is ynterpretaasje efterôf en dêr bestiet gjin bewiis foar.
De striptease yn 'e moderne sin fan it wurd giet werom op 'e dûnshuzen yn it Frânske Parys yn 'e twadde helte fan 'e njoggentjinde iuw, lykas de ferneamde Moulin Rouge, dêr't it publyk foarstellings bywenne dy't jûn waarden troch krap klaaide dûnseressen. Dit ûntjoech him letter ta optredens fan ien inkele frou. Ut Frankryk waaide dat oer nei de Feriene Steaten, dêr't de striptease ûnderdiel waard fan 'e Amerikaanske burleske, in soarte fan revu of fariëteitsshow. It soarte striptease dat doedestiden opfierd waard, sawol yn Frankryk as yn Amearika, wie hiel oars as de striptease fan tsjintwurdich; it wie de dûns fan de sân walen of de waaierdûns, wêrby't de klam lei op it pleagjende (tease)-aspekt ynstee fan op it ûntklaaiende (strip)-aspekt. Dat makke it ta in frij lang duorjende foarstelling, mei de neakenens pas hielendal oan 'e ein, yn 'e lêste pear tellen. Guon froulju makken namme mei it opfieren fan dit soarte fan striptease, lykas de swarte Amerikaanske Josephine Baker; Mata Hari (Margaretha Zelle), dy't fan Frysk komôf wie; en de yn Kanada berne, mar yn Berlyn opgroeide Maud Allan, dy't yn 1907 sels in priveefoarstelling joech oan 'e Britske kening Edwert VII.
Hjoed de dei is it pleagjende aspekt fan 'e striptease yn it neigean rekke en fynt de eigentlike ûntklaaiïng flugger plak. Wylst dat foarhinne de ein fan 'e dûns wie, wurdt dy no yn 'e regel noch in skoft fuortset as de stripper al neaken is. Dêrby moat trouwens oantekene wurde dat net eltse stripper syn of har dûns folslein neaken beëiniget, al is de beheindende faktor yn sokke gefallen net sasear de ûnwil fan 'e stripper om fierder te gean, mar de pleatslike wetjouwing: benammen yn 'e Feriene Steaten is it op plakken ferbean om hielendal neaken op te treden. De striptease wurdt tsjintwurdich oer it algemien yn spesifyk dêrta ynrjochte stripklubs of op iepenbiere ekspo's opfierd, al is it ek mooglik om in stripper yn it hieren foar in frijgesellefeest. Troch de ynfiering fan 'e no rûnombywêzige stripperpeal is de pealdûns-ferzje fan 'e striptease op 't heden de meast foarkommende. Dêrmei is strippen ta in folle akrobatysker oefening wurden as dat it foarhinne wie.
Jacques Ewalds
Jacques Ewalds (Fenlo, 28 febrewaris 1940) is in eardere Nederlânske follyballer. Hy die ienris mei oan de Olympyske Spullen en helle dêr gjin medalje by.
Jacques Ewalds hearde ta de earste Nederlânske follybalploech dy't ôffurdige waard nei de Olympyske Spullen. Yn 1964 waarden by de Simmerspullen yn Tokyo judo en follybal yntrodusearre as Olympyske sport. Nederlân waard by de Simmerspullen fan 1964 achtste fan de tsien dielnimmende lannen. Yn totaal hat Jacques Ewalds 40 ynterlannen spile foar de Nederlânske ploech. Yn syn aktive tiid as follyballer wie er ûnder oare oansletten by Valuas yn Fenlo.
Onno Meijer
Onno Meijer (It Hearrenfean, 23 july 1960 – Wytgaard, 27 septimber 2008) wie in Nederlânsk akteur en keunstrider. As "paradysfûgel fan Fryslân" spile hy in wichtige rol yn de striid foar akseptaasje fan homo's yn Noard-Nederlân.
Libbensrin
Nei in oplieding ta sosjaal-pedagooch folge te hawwen, beslút Meijer syn heil yn in oare sektor te sykjen. Hy trochrint de toanielskoalle yn Kampen en makket syn poadium-debút by toanielgroep Start út Snits. Dêr spilet er de haadrol yn Van harte gefeliciteerd pa (1985) en de rol fan muze Melpomene yn Liefdesspel (1987).
Tusken 1995 en 1998 docht Meijer in rezjy-oplieding oan de Noardlike Hegeskoalle yn Ljouwert. Hy docht de rezjy by De koning sterft (1995), Antigone (1996), Minskenrag (1997) en Wa is bang foar Virginia Woolf? (1998), spile yn it Frysk.
Trochbrek
Yn 2003 is Meijer yn Messen in hennen fan David Harrower yn de rol van Müller te sjen. Yn itselde jier spilet hy de rol fan Jim yn Edwin Brienen’s Lebenspornografie, neist û.m. Esther Eva Verkaaik, Tom de Ket en Marjol Flore. De film fiert premiêre yn 2005. Dêrnei wurdt it stil om Meijer. Yn septimber 2008 komt it berjocht dat hy hommels oan in hertynfarkt ferstoarn is.
L
100px|thumb|right|Normaal en kursyf skreaun. De L is de tolfde letter fan it Latynske alfabet. De letter komt nei de K en foar de M.
Hugo Gernsback
Hugo Gernsback (Lúksemboarch, 16 augustus 1884 - New York City, 19 augustus 1967) wie in útfiner, skriuwer, redakteur en tydskriftútjouwer. Gernsback wie in soan fan Berta (Dürlacher), hûsfrou, en Moritz Gernsbacher, wynmakker. Syn famylje wie joadsk. Gernsback emigrearre nei de Amearika yn 1904. Hy troude dêr trije kear: mei Rose Harvey yn 1906, Dorothy Kantrowitz yn 1921 en Mary Hancher yn 1951.
Yn 1925 stichte er it radiostasjon WRNY dat útsjoerde fan de 18e ferdjipping fan it The Roosevelt Hotel yn New York City. Teffens wie er belutsen by de earste tillefyzjeútstjoerings.
Gernsback wurdt beskôge as grûnlizzer fan it science fictiongenre, meidat er yn 1926 oan de widze stie fan it allerearste 'echte' SF-tydskrift Amazing Stories. Hy spile ek in rol by it opgong meitsjen fan it science fiction-fandom troch adressen fan briefskriuwers yn syn tydskrift te publisearjen.
De Hugo Award, mei de Nebula Award de wichtichste SF-priis, is nei Gernsback ferneamd.
Gernsback skreau sels ek de science fiction-roman Ralph 124C 41+, mar dat wurk falt mear op troch rikens oan ideeën as troch literêre kwaliteiten. Hy hat yn syn libben ek 80 patinten op syn namme brocht.
Sjerusken
thumb|250px|De Germaanske folken yn 50 n.Kr. De Sjerusken wienen in Germaanske stam yn noardwesten fan it tsjintwurdige Dútslân, oan de middenrin fan de Weser. Harren wichtige buorfolken wiene de Sjatten en de Sjauken.
Troch Julius Caesar waard foar it earst melding dien fan de Sjerusken yn syn wurk "De Bello Gallico", boek 6.10, dêr't hy al syn belibbenissen yn beskriuwt fan 53 f.Kr. Yn 12 f.Kr. wurde de Sjerusken ûnderwurpen troch Drusus by syn fjildtochten eastlik fan de Ryn. Letter ferwurf de stam grutte rom yn de Slach by it Teutoburger Wâld (9|9 n.Kr. ûnder lieding fan Arminius, dy't in alliânsje smeie fan de oanswettende Germaanske stammen, de Brukteren, Sjatten, Marsen en Sjerusken. Trije Romeinske legioenen fan Farus waarden ferneatigjend ferslein. Rome soe nei dizze slach har stribje om Germaansk gebiet tusken Ryn en Elbe yn te liven opjaan en loek har tebek efter de Limes. De ferovering waard te djoer achte. Tasitus skreau yn syn boek De origine et situ Germanorum dat de Sjerusken fan dy tiid ôf in lange tiid frede hawwe kend, wêrnei hja mei de Sjatten yn kriich rekke en troch harren ferslein waarden. De datearring fan dizze oarloch is net wis, mar wie in de twadde helte fan de 1e iuw.
Sudermieden
Sudermieden is in streeknamme, polder en fersprate delsetting súd fan Hallum yn de gemeente Noardeast-Fryslân. De namme komt ek foar as Zuidmiedpolder Zuidermieden en op de kaart fan Eekhoff (1853) Zwarte Woude, Swarte Wâld en Buurme offte Swartewoldeme meenscher.
Under oaren op It Amelân, by Frjentsjer en Heech kaam dy namme ek foar. 'Mieden' binne healannen, en 'swart' mooglik swarte elzeboskjes.
Kristin Booth
thumb|Booth yn 2008 thumb|right|Booth yn 2008
Grinslânsk
Nedersaksyske dialekten
It Grinslânsk slút oan by de Noardsaksyske dialekten fan it Nederdútsk, dy't sprutsen wurde yn noardlik Dútslân. Yn eastlik Grinslân en Drinte bestiet der dan ek in floeiende oergong nei de dialekten oan 'e oare kant fan 'e Dútske grins, it Eastfrysk Plat en it Iemslânsk.
It wichtichste ferskil mei de oare Nedersaksyske dialektkloften yn Nederlân is dat it Grinslânsk sprutsen wurdt yn in gebiet dat in Fryske substraattaal hat. Yn it gebiet fan 'e stêd Grins en noardlik Drinte leit dat justjes oars; dêr is oanwiisber Frysk substraat, mar der wie wol in sterke ynfloed fan dy taal.
De Grinslânske dialekten
Sjoch ek: Grinslânsk-Eastfryske dialekten
De dialekten dy't ta it Grinslânsk rekkene wurde, binne:
Yn guon dialektbeskriuwings wurdt it Westerkertiersk Westgrinslânsk of Kollumerlânsk neamd en it Hegelânsk Noardgrinslânsk. It Aldamtsk, it Feankoloniaalsk en it Westerwâldsk wurde soms ek wol op ien bulte smiten as it Eastgrinslânsk.
thumbnail|260px|De Grinslânske dialekten.
De oantallen sprekkers per dialekt binne werjûn yn 'e ûndersteande tabel.
Skiednis
De Grinslânske dialekten ûntstienen, doe't fan 'e ein fan 'e 13e iuw ôf de Saksyske stêd Grins hieltyd mear oan ynfloed wûn yn wat doe noch Easterlauwersk Fryslân of Lyts-Fryslân hiet en letter de Ommelannen neamd wurde soe. Dy ynfloed bestie foar in part út politike yntrizjes en militêr machtsfertoan, mar benammentlik út hannelsmacht. Foar in tiid sille it Nedersaksysk en it Frysk noch njonken inoar bestien hawwe, mar tsjin 'e ein fan 'e 15e iuw wie it Frysk frijwol hielendal ferdwûn.
It is al sa dat der in soad swierrichheden west hawwe tusken Stêd en Lân. Wat fan belang wie foar it lot fan it Frysk yn 'e Ommelannen, wie dat men yn dy tiid jins taal noch net of folle minder ferbûn mei jins etnyske of persoanlike identiteit. Tsjintwurdich wurdt op it grûngebiet fan 'e provinsje Grinslân allinne yn de trije doarpen Mearum, De Wylp en De Grinzer Pein en fierder nei de Fryske grins noch Frysk sprutsen.
Westerkertiersk
t Grunnings is ontstoan ien de middelieuwen doe d'Stad Grunnen aal meer ienvloed kreeg over de Friestoalege Ommelanden. Doe d'Stad en Ommelanden soamen een gebied vormen gongen, wer t Fries binoa hielmoal verdreven. t Overge paart is nog aal trug te vienden ien de toal. n Aantel woorden, uutdrukkens en grammoatiekregels uut t Fries binnen trug te vienden ien t noedoagse Grunnings. Zie veur n verglieken ook de zied van t Westerkertiers, dat t meest Friese dialekt van t Grunnings is. t Wordt den ook zowel tot t Grunnegs as tot t Fries rekend. t Grunnegs bestiet uut 8 heufddialekten, dij op zokzulf nog weer lutsje regionoale verschillen kint.
Hegelânsk
t Grunnegs is ontstoan ien de middelaiven dou d'Stad Grunnen aal meer ienvloud kreeg over de Fraistoalege Ommelanden. Dou d'Stad en Ommelanden soamen ain gebied vörmen gongen, wer t Frais binoa hailmoal verdreven. t Overge paart is nog aal trug te vinden ien de toal. n Aantel woorden, oetdrukkens en grammoatiekregels oet t Frais binnen trug te vinden ien t noudoagse Grunnegs. Zai veur n verglieken ook de zied van t Westerkertijers, dat t maist Fraise dialekt van t Grunnegs is. t Wordt den ook zowel tot t Grunnegs as tot t Frais tou rijkend. t Grunnegs bestaait oet 8 heufddialekten, dij op zokzulf nog weer lutke regionoale verschillen kint.
Aldambtsk
t Grönnegs is ontstoan in de middelaiwen dou d'Stad Grönnen aal meer invloud kreeg over de Fraistoalege Ommelanden. Dou d'Stad en Ommelanden soamen ain gebied vörmen gongen, wuir t Frais binoa hailmoal verdreven. t Overge dail is nog aal trug te vinden in de toal. n Aantel woorden, oetdrukkens en grammoatiekregels oet t Frais binnen trug te vinden in t noudoagse Grönnegs. Zai veur n verglieken ook de ziete van t Westerkertaaiers, dat t maist Fraise dialekt van t Grönnegs is. t Wordt den ook zowel tot t Grönnegs as tot t Frais tou raikend. t Grönnegs bestaait oet 8 heufddialekten, dij op zukzulf nog weer lutje regionoale verschillen kint.
Feankoloniaalsk
t Grönnegs is ontstoan in de middeleeuwen dou d'Stad Grönnen aal meer invloed kreeg over de Fraistoalege Ommelanden. Dou d'Stad en Ommelanden soamen ain gebied vörmen gingen, wuir t Frais binoa huilmoal verdreven. t Overge duil is nog aal trugge te vinden in de toal. n Aantel woorden, uutdrukkens en grammoatiekregels uut t Frais binnen trugge te vinden in t noudoagse Grönnegs. Zai veur n verglieken ook de ziede van t Westerkertaars, dat t maist Fraise dialekt van t Grönnegs is. t Wordt din ook zowel tot t Grönnegs as tot t Frais tou rekend. t Grunnegs bestaait uut 8 heufddialekten, dij op zuchzölf nog weer leutje regionoale verschillen kint.
Westerwâldsk
t Grönnegs is ontstaon in de middeleiwen doe d'Stad Grönnen eingaol meer invloud kreeg over de Freistaolege Ommelanden. Doe d'Stad en Ommelanden tesaomen ein gebiet vörmen gungen, weer t Freis binao gaans verdreven. t Overge deil is nog immer weer te vinden in d'spraok. n Aantel woorden, oetdrökkens en grammatiekregels oet t Freis zint/bint weerum te vinden in t nondagse/noedaogse Grönnegs. Zugt veur n verglieken ok de ziede van t Westerkerteiers, dat t meist Freise dialekt van t Grönnegs is. t Wodt den ok zowel to t Grönnegs as to t Freis reikend. t Grönnegs besteit oet 8 heufddialekten, dei up zukzölf nog weer lukke regionaole unnerscheiden kent.
Michel Foucault
Paul-Michel Foucault (Poitiers, 15 oktober 1926 - Parys, 25 juny 1984) wie in Frânsk filosoof, histoarikus en sosjolooch.
Hy wurke yn syn heechtijdagen oan it prestisjeuze Collège de France, as heechlearaar yn de ‘Skiednis fan Gedachtesystemen’. Hy joech ek les oan de like heechsteande Universiteit fan Kalifornje, Berkeley. Foucault wie in kritikus fan sosjale ynstituten as it psychiatrysk systeem en it detinsjesysteem. Ek skreau er wiidweidich oer de skiednis fan de minsklike seksualiteit.
Skuorjen (dûnsfoarm)
In noch eksplisitere foarm fan dizze dûns wurdt daggering neamd. Skuorjen is nei alle gedachten ûntstien as de Amerikaanske foarm fan 'e âldere Dominikaanske dûns perreo (letterlik: "op syn hûntsjes", fan it Spaanske perro, dat fan "hûn" betsjut). It waard earst populêr yn nachtklubs yn 'e Feriene Steaten en Kanada, mar ferpleatste him yn dy lannen al rillegau nei skoalfeesten fan middelbere skoallen, dêr't in hiele rige gefallen fan bekend is wêrby't tafersjochhâlders, lykas leararen en âldelju, besocht hawwe om skuorjen te ferbieden om't se it obseen fûnen. Ut Noard-Amearika is skuorjen oerwaaid nei Jeropa en oare dielen fan 'e wrâld.
Strjitten yn Feanwâlden
De Strjitten yn Feanwâlden:
Jeraazje
Jeraazje is de grutste lânmassa op ierde. Hy omfettet de wrâlddielen Jeropa en Aazje.