cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Genius loci
In bekend foarbyld fan in ôfbylding fan in genius loci komt foar yn 'e Sint-Gillestsjerke yn Tockenham, yn it Ingelske greefskip Wiltshire, yn 'e foarm fan in reliëf op 'e muorre fan 'e Normandyske tsjerke dy't boud waard mei stien út 'e Romeinske Tiid. Op it reliëf is in jongeling mei krolhier te sjen, dy't in hoarn fan oerfloed yn 'e lofterhân en in patera yn 'e rjochterhân hâldt. Earder waard dit by fersin ynterpretearre as in ôfbylding fan 'e god Asklepius.
Anske Apteker
Hy wie in soan fan apteker Engbert Johannes van der Meulen en Jitske Anskes Fokstra. Van der Meulen hie tsientallen jierren in liedende posysje yn it lânbou-ferieningslibben yn Drachten en yn Fryslân. Hy wie foarsitter fan de ôfdieling Drachten fan de Fryske Maatskippij fan Lânbou (1904-1919), lid fan it haadbestjoer en foarsitter fan it suvelfabryk te Drachten.
By riedsbeslút fan 19 desimber 1962 waard yn Drachten in strjitte nei him neamd.
Heechspringen
Heechspringen is in machtsport, in ûnderdiel binnen de atletyk. By it heechspringen moat de oanrin fan de sporter yn in sa heech mûglike sprong omset wurde.
By it heechspringen moat de atleet oer in op hichte leine latte hinne. Oars as by heechljeppen docht er dat sûnder pols. Nei in oarin springt de atleet heech genôch op en troch de faasje skood er foarby de latte. It lichem wurdt ûnderweis ornaris noch bûgd om krekt dat part dat by de latte is it heechst te hâlden. Oan de oare kant falt de atleet yn in matras fan skomrubber. Dy ljepkuft is nedich om't de hâlding om oer de latte te kommen net gaadlik is om op 'e fuotten del te kommen. Oars as by de oare ljepsporten wurdt by it heechspringen de oanrin faak net rjocht op de latte makke, om't by in plattere hoeke net gâns de lingte fan it lichem oer de latte skowe moat, dat de sprong kin koarter op it heechst wêze.
By in wedstriid heechspringen wurd yn it foar fêststeld op hokfoar hichten de latte lein wurdt. Alle dielnimmers meie sels beslisse hoe faak en by hokfoar hichte se springe wolle. De springers meie trochgean mei springen salang't sy wolle. Lykwols springe se nei't se in beskate hichte helle hawwe earst wer by in hegere latte. At se trije kear drekt efter elkoar in missprong hawwe binne se út de wedstriid. At der noch mar ien atleet oer is, mei dy sels sizze op hokfoar hegere hichte er noch springe wol.
Heechspringen is ek ien fan de nûmers fan de mearkampen yn de atletyk: foar manlju de tsienkamp, foar frouju de sânkamp en de fiifkamp. Om 1900 hinne wie der njonken it heechspringen mei oanrin ek in atletyknûmer heechspringen út stân. Dat wurdt lykwols ornaris net mear as sport dien.
Grifformearde tsjerke (Twizelerheide)
Untstean gemeente
Yn 1877 waard Hein Klazes Zijlstra troch de Nederlânsk Herfoarme Tsjerke oansteld as evangelist op it heidedoarp. Deselde evangelist lei yn 1878 de earste stien foar de earste stien fan in herfoarme tsjerke oan de Smitswei. Stadichoan krige Zijlstra lykwols mear wjerstân tsjin de frijsinnigens yn de Herfoarme Tsjerke en sa waard er yn 1884 de grûnlizzer fan de Frije Grifformearde gemeente. Zijlstra krige lang net al it tsjerkefolk mei en moast de tsjerke opjaan. Doe't de doleânsje him oantsjinne socht Zijlstra's gemeente oansluting by de Nederdútsk Grifformearde Tsjerke, dy't letter mei de tsjerke fan de ôfskieding fusearre ta de Grifformearde Tsjerken yn Nederlân.
Bou tsjerke
De earste stienlizzing fan de grifformearde tsjerke yn Twizelerheide fûn yn 1911 plak troch dûmny Hein Klazes Zijlstra. Yn 2007 waard de tsjerke restaurearre.
Oargel
It oargel waard yn 1923 troch Van Dam boud. Yn 1983 fûn der foar it earst in restauraasje plak troch Hendriksen & Reitsma út Nunspeet. It ynstrumint waard doe útwreide mei in frij pedaal. Ek waard der mei gebrûk fan âlde ûnderdielen in nije kast boud, dêr't romte yn reservearre waard foar in letter oan te bringen ûnderposityf. Mei de restauraasje fan 2002 ûnder advys fan de Grinzer organist Piet Wiersma waard der troch deselde oargelmakkerij in feroaring yn de disposysje oanbrocht en de útwreiding mei in ûnderposityf yn de Van Dam-styl útfierd.
Bride Wars
Bride Wars is in Amerikaanske komeedzjefilm út 2009 ûnder rezjy fan Gary Winick, mei yn 'e haadrollen Anne Hathaway en Kate Hudson. De titel betsjut "Breidsoarloggen", en it ferhaal giet oer twa hertsfreondinnen dy't ferskriklike rûzje krije as se op deselde dei op itselde plak trouwe wolle. De film krige rûnom minne resinsjes fan 'e filmkritisy, mar waard in kommersjeel súkses yn 'e bioskopen. Yn 2015 waard in Sineeske remake fan Bride Wars útbrocht dy't yn it Ingelsk deselde namme hie.
Plot
Emma Allan en Liv Lerner binne al fan bern ôf oan de bêste freondinnen. Sûnt se tweintich jier lyn, as lytse famkes, tsjûge wiene fan in trouwerij yn it Plaza Hotel, hawwe se allebeide wiidweidige plannen makke om harren eigen brulloft dêr ek yn juny te fieren. As Emma har ferloofde Fletcher har in houliksoansyk docht, kriget Liv der har nocht fan om te wachtsjen oant har eigen ferloofde, Daniel, har einlings freegje sil om mei him te trouwen, dat se freget him hoe't it sit en hoelang't dat noch duorje moat. Hy antwurdet dat er der al plannen foar makke hie, en freget har dan fuortendaliks mar. Neitiid begjinne beide fammen mei it organisearjen fan harren brulloft, wêrby't se derfan útgeane dat se inoars breidsfamke wêze sille. As se in petear hawwe mei Marion St. Claire, de heechst oanskreaune brulloftsplanner fan New York, docht bliken dat der yn juny noch mar trije mooglikheden binne om yn it Plaza Hotel in trouwerij te hâlden: twa op deselde dei en ien in pear wiken letter. Emma en Liv kieze ferskillende data út, mar troch in administratyf fersin wurde harren brulloften op deselde dei ynpland.
Tsjin 'e tiid dat se harren bewust wurde fan it fersin, is de trêde mooglikheid, om in pear wiken letter in brulloft te hâlden, al ferjûn oan in trêde breid, in Stacey. Emma en Liv sykje Stacey op yn in winkel dêr't se har ynskriuwe lit foar breidsgeskinken, en freegje har om mei ien fan harren fan datum te ruiljen. Stacey stegeret dat foarstel fuortendaliks ôf en bringt Liv mei har ûnsympatike hâlding te razernij. De konfrontaasje einiget as Emma en Liv út 'e winkel set wurde nei't Liv Stacey oanflein is. No't de lêste kâns ferflein is dat ien fan 'e beide freondinnen har brulloft op in oare dei yn juny hâlde kin, moat ien fan beiden foar de oare wike, mar dêr fiele se net ien fan beiden wat foar.
Liv, dy't it foar de moade hat om har sin troch te driuwen, ferwachtet dat de ynskiklike Emma ek diskear wol ynbine sil, mar nei in wike fan passyf-agressive fijannichheid tusken de beide freondinnen wurdt pynlik dúdlik dat se allebeide oan 'e stelde datum fêsthâlde wolle. It idee fan in dûbele trouwerij wurdt troch Emma ôfwiisd om't se altyd al yn it skaad fan Liv stiet en se op har brulloft sels yn it mulpunt fan 'e belangstelling stean wol. Underwilens begripe de beide ferloofden net wat no eins it probleem is en sjogge yn ferbjustering ta hoe't de rûzje almar fierder út 'e hân rint. Nei in misferstân dat Liv alfêst freonen en famylje frege hat om 'e datum fan 'e brulloft frij te hâlden (wat betsjut dat se net fan doel is te wiken), wurdt Emma sa lulk dat sy itselde (tinkt se) docht. Op harren mienskiplike breidsfeest ûntdekt Liv wat Emma dien hat, mei as gefolch it útbrekken fan in iepen oarloch tusken de beide froulju, wêrby't se yn it iepenbier misledigings en drigeminten útwikselje yn it bywêzen fan harren skokte freondinnen.
Neitiid besykje de beide froulju inoars brulloften te sabotearjen. As Emma en har ferloofde op dûnsles geane, skillet Liv de dûnsynstrukteur op om 'e les trije oeren te fersetten, wêrnei't se har eigen 'ynstrukteur' stjoert, in healwizeling dy't himsels de 'Dokter fan 'e Dûns' neamt. Dy lit Emma en Fletcher oerenlang de meast seksueel tinte dûnsoefenings dwaan. dy't folslein ûnfoechsum binne foar in brulloft, oant se dea-ynein op 'e flier lizze út te pûsten as de echte dûnsynstrukteur opdaagjen komt. Emma slacht werom troch Liv oanhâldend snobbersguod te stjoeren ûnder de namme fan har ferloofde Daniel, sadat se yn koarte tiid twa kilo oankomt en te grou is om yn har breidsjurk te passen. Dêrop folget Liv Emma nei de spraytanningsalon, dêr't se de kleur fan Emma har spraytan feroaret, sadat Emma der net mei in lichtsjes brune, mar mei in fel oranje hûdskleur útkomt. Emma slacht dan op deselde wize werom troch yn Liv har kapsalon de hierferve fan har highlights om te wikseljen, sadat Liv har hier blau ferve wurdt. Liv bringt it geroft yn omgong dat Emma har brulloft moatten is, om't se swier rekke is. Dêrop kringt Emma binnen by Liv har frijfammefeest yn in stripklub, dêr't se in dûnswedstryd mei Liv útlokket en dan wat se leard hat fan 'e 'Dokter fan 'e Dûns' yn 'e praktyk bringt om Liv te ferslaan.
Underwilens krije Emma en Fletcher hieltyd mear en faker rûzje oer Emma har healwize hâlden en dragen. Fletcher fynt dat se feroare is sûnt se mei inoar yn 'e kunde kamen, en net op in goede manear. De spannings yn harren relaasje wurde oanboaze troch it feit dat Emma troch har konflikt mei Liv twongen is om út it skaad fan har bazige freondinne te stappen, en dêrby in nij selsfertrouwen ûntdekt. Dêrtroch fielt se folle minder oanstriid om it oaren nei it sin te meitsjen, en Fletcher, dy't sels ek net frij is fan bazige trekjes, is dêr net bliid mei. Tagelyk leart Liv om gefoeliger en minder oerhearskjend te wêzen, om't se sûnder Emma nimmen hat dy't sok hâlden en dragen fan har akseptearret. De spannings fan it brulloftskonflikt liede der lykwols ta dat se har wurk fertutearzje lit, mei as gefolch dat se yn rang weromset wurdt op it foaroansteande abbekatekantoar dêr't se wurket.
Op 'e dei fan 'e beide brulloften binne de beide breiden al betiid yn it Plaza Hotel oanwêzich, dêr't Marion St. Claire oan 'e iene nei de oare fertelt dat se noch nea in byldiger breid sjoen hat. Krekt foar it begjin fan 'e brulloften komt Emma har heit by Liv om har houlik syn seine te jaan. Liv hat dan daliks spyt dat se tariedings makke hat om in springbreakfideo mei in stomdronken Emma ôfspylje te litten op Emma har brulloft. Se stjoert har kollega Kevin, dy't se nei it útbrekken fan 'e fijannichheden mei Emma as 'breidsfamke' oansteld hat, om 'e fideo wer om te wikseljen mei de oarspronklike dvd, dy't se fertsjustermoanne hie. Mar Kevin, dy't mient dat de dvd dy't se him jûn hat bedoeld is om 'e brulloft te ferrinnewearjen, betanket derfoar om dêr mandélich oan makke te wurden, en smyt it ding yn it jiskefet.
As by beide brulloften de breidsmars ynset wurdt, sjogge Emma en Liv inoar oan wjerskanten fan 'e grutte hal fan it Plaza Hotel, en wikselje in glimke út. Mar as Emma troch har heit nei foarren laat wurdt, begjint op it skerm foaryn de trouseal de springbreakfideo ôf te spyljen. Se wurdt dan sa poerrazen, dat se de seal útfljocht, de grutte hal trochkûgelet en yn 'e foaroerlizzende trouseal Liv tackelet wylst dy troch har broer Nate nei foarren ta laat wurdt. Al op 'e flier omrôljend yn harren troujurken fjochtsje de fammen derop los, oant se beide sa útput binne dat se inkeld noch hymjend njonkeninoar lizzen bliuwe kinne. Se beslute dan einlings en te'n lêsten harren skeel by te lizzen. Nei't se oereinkommen binne, jout Emma har by Fletcher, dy't har nei de oare trouseal folge is, en dy't lulk is oer har hâlden en dragen. Se seit tsjin him dat se net mear it famke is dêr't er tsien jier earder fereale op wurden is, en dat se net mear werom kin of wol nei de persoan dy't se doe wie. Sy en Fletcher beslute dan om in punt efter harren relaasje te setten. Sadwaande is Liv har houlik it iennichste dat trochgiet. Emma bliuwt as gast op Liv har brulloft, dêr't Nate, dy't al jierren in eachje op har hat, mei har dûnset.
Yn in epilooch dy't in jier letter spilet, hawwe Emma en Liv ôfpraat yn in restaurant. Emma, dy't no troud is mei Nate, fertelt dat se yn ferwachting is, en Liv reägearret mei it nijs dat sy ek yn ferwachting is. As de beide freondinnen inoar freegje wannear't se útrekkene binne, blykt dat op deselde datum te wêzen.
Lonely Planet
Lonely Planet is in Australysk bedriuw dat him ûntjûn hat ta de grutste útjouwerij fan reisgidsen fan 'e wrâld. It bedriuw waard yn 1972 oprjochte en wie lang in selsstannige ûndernimming, mar is no eigendom fan 'e NC2 Media-korporaasje fan 'e Amerikaanske miljardêr Brad Kelley. It grutste kantoar is noch altyd fêstige yn Austraalje, yn Footscray, in foarstêd fan Melbourne (foarhinne yn Hawthorn), mar de útjouwerij wurdt sûnt 2013 feitliks laat fanút de Amerikaanske fêstiging yn Franklin. Lonely Planet hat ek kantoaren yn Londen, Peking, Delly en oare plakken.
Skiednis
Stadichoan kamen der mear Lonely Planet-reisgidsen by, yn 'e earste tsien jier fral oer Aazje; sa seach de earste reisgids oer Yndia yn 1981 it ljocht. Mar neigeraden dat de lêzers derom fregen (en de goede ferkeapsifers it yn tsjinst nimmen fan mear skriuwers talieten), kamen der ek gidsen út oer lannen yn Oseaanje, Jeropa, Afrika en de Amearika's, oant de útjeften fan Lonely Planet úteinlik de hiele wrâld omfiemen.
Yn 2007 kocht BBC Worldwide (de kommersjele tûke fan 'e Britske steatsomrop BBC) in belang fan 75% yn Lonely Planet. Yn maart 2009 waard de oantsjutting Publications (dy't al lang net mear brûkt waard) formeel út 'e namme fan it bedriuw falle litten, om oan te jaan dat Lonely Planet him no ek bejûn hie op it mêd fan 'e multymedia, wêrûnder it Lonely Planet-tydskrift, digitale publikaasjes, apps foar mobile tillefoans en de produksje fan ferskate dokumintêresearjes foar op 'e tillefyzje.
Yn febrewaris 2011 kocht BBC Worldwide de Wheelers út troch ek de lêste 25% fan it bedriuw oer te nimmen. Yn totaal wie mei de oankeap fan Lonely Planet foar de beide stikken mei-inoar in bedrach muoid fan £130,2 miljoen. Fanwegen ôffallende ferkeapsifers koe BBC Worldwide lykwols net fan syn ynvestearring profitearje, en op 19 maart 2013 waard Lonely Planet foar "mar" US$ 77,8 miljoen (≈ £80 miljoen) trochferkocht oan NC2 Media fan 'e Amerikaanske miljardêr Brad Kelley. Dy hat mei in yngripende reorganisaasje de útjouwerij sûnt wer út 'e reade sifers witten te krijen.
Bride Wars
Produksje
Foar Bride Wars wie in budget fan $30 miljoen beskikber. De measte opnamen fûnen plak yn Boston, New York en Salem yn Massachusetts. Inkele sênes waarden filme yn it Peabody Essex Museum yn Salem. De distribúsje fan 'e film waard dien troch 20th Century Fox. Bride Wars gie op 9 jannewaris 2009 yn 'e Amerikaanske bioskopen yn premiêre.
Untfangst
De measte resinsjes foar Bride Wars wiene negatyf. Yn The New York Times omskreau Manohla Dargis de film as "flau, mar fierhinne pynleas." Neffens har betsjutte it oandiel fan Anne Hathaway dat der "in bytsje yn aktearre" waard en ek dat der "inkele minsklike emoasjes" yn 'e film sieten. Yn 'e Philadelphia Inquirer wie Carrie Rickey folle negativer. Hja skreau: "Hoe min kin in film eins wêze, mei Goudlokje Hudson en Jiskepûster Hathaway? Sa alderaaklikst dat Hudson har sinneskyn him net opwaarmje kin en Hathaway har roazegeur de stank dy't derfan ôfslacht net maskearje kin."
Ty Burr fan 'e Boston Globe fûn Bride Wars steurend, om't it neffens him in chickflick wie dy't "syn jonge froulike haadrolspylsters – en dêrmei ek syn jonge froulike publyk – derút sjen lit as haatlike, achterlike pjutten, en dat doocht net." De Britske filmkritikus Mark Kermode gie op 'e BBC-radio safier dat er ûnthiet om ûntslach te nimmen as Bride Wars, in film dy't begjin jannewaris útkaam, oan 'e ein fan 2009 net op syn listke fan 'e tsien minste films fan it jier stean soe. Sels doe't er op fersyk fan syn harkers Terminator: Salvation en Couples Retreat yn dat listke opnaam, einige Bride Wars noch op it achtste plak, dat hy koe syn baan hâlde.
Op 'e webside Rotten Tomatoes, dy't resinsjes sammelet, hie Bride Wars in leech goedkarringspersintaazje fan 11%, basearre op 142 ûnderskate resinsjes. Yn 'e konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stie: "Bride Wars nimt it dochs al ferfeelsume idee fan fjochtsjende 'bridezillas', en makket it hielendal ûnferdraachlik troch in loai senario en folslein ôfgryslike personaazjes." Op Metacritic, de wichtichste konkurrint fan Rotten Tomatoes, behelle Bride Wars in goedkarringspersintaazje fan 24%, basearre op 30 resinsjes.
Resultaat
It bioskooppublyk wie it dúdlik net mei de negative resinsjes iens, want yn 'e Feriene Steaten en Kanada brocht Bride Wars $58,7 miljoen op, en yn alle oare lannen en territoaria nochris $56 miljoen. Dêrmei kaam de totale opbringst út op $114,7 miljoen. Ofset tsjin it budget fan $30 miljoen komt dat del op in winst fan krapoan $85 miljoen.
Aya Cash
Aya Cash (folút: Aya Rachel Cash; San Francisco, 13 july 1982) is in Amerikaansk toaniel-, film- en tillefyzje-aktrise. Hja is benammen bekend fan 'e komeedzjesearjes You're the Worst en Welcome to Flatch.
Jonkheid en oplieding
Cash waard yn 1982 berne yn San Francisco, yn 'e Amerikaanske steat Kalifornje, dêr't se ek opgroeide. Hja is de dochter fan 'e romanskriuwster Kim Addonizio en de boedistyske preker Eugene Cash, en it bernsbern fan Wimbledon-tenniskampioene Pauline Betz Addie en sportpublisist Bob Addie. Cash is fan mingd Ingelsk-Joadsk etnysk komôf. Se beskôget harsels as Joadinne om't se joadsk grutbrocht waard, mar se praktisearret de religy net mear.
Cash genoat in oplieding oan 'e San Francisco School of the Arts, en behelle letter in bachelorstitel yn 'e skiene keunsten oan it Guthrie Theater Actor Training Program fan 'e Universiteit fan Minnesota.
Aktearkarriêre
Yn 2006 sette Cash útein mei in karriêre as aktrise, wêrby't se ferskate gastrollen ferfolle yn bekende tillefyzjesearjes, lykas de plysjesearjes Law & Order, Law & Order: Criminal Intent en Law & Order: SVU, de komeedzjesearje Modern Family en de dramasearje The Good Wife. Yn 2011 hie se in fêste rol yn 'e komeedzjesearje Traffic Light, dy't ien seizoen rûn.
Fan 2008 ôf spile Cash ek yn films, wêrby't se lytse roltsjes fertolke yn û.m. Off Jackson Avenue (2008), Deception (2008), Winter of Frozen Dreams (2009), The Bits in Between (2009), The Oranges (2011), The Happy House (2013) en Begin Again (2013). Har bekendste filmroltsje hie se as Janet, de assistinte fan Jordan Belfort (spile troch Leonardo DiCaprio) yn The Wolf of Wall Street (2013). Yn 2014 spile Cash ek ien fan 'e haadrollen yn it toanielstik Trudy and Max in Love, dat off-Broadway op 'e planken brocht waard.
Yn 2014 waard Cash as Gretchen Cutler cast yn ien fan 'e haadrollen fan 'e komeedzjesearje You're the Worst, dy't rûn oant en mei 2019. Foar dy rol waard har troch de tillefyzjekritisy rûnom lof taswaaid. De webside The A.V. Club omskreau de fertolking fan har rol yn it twadde seizoen as "de bêste aktearprestaasje fan 2015". Yn 2016 waard Cash foar har rol fan Gretchen Cutler nominearre foar de Critics' Choice Television Award foar bêste aktrise yn in komeedzjesearje.
Priveelibben
Cash mette senarioskriuwer en tillefyzjeprodusint Josh Alexander doe't se in servearster wie yn in restaurant dêr't er gauris del kaam. Se giene sân jier mei-inoar om foar't se yn 2012 trouden. Se wenje yn New York. Cash is ambassadrise foar INARA, in non-gûvernemintele organisaasje dy't yn 'e boargeroarloch ferwûne rekke bern út Syrje medyske help jout.
Op har rêch hat Cash in tatoeaazje fan in hauk om't har altyd ferteld wie dat "aya" (איה) it Hebriuwske wurd foar "hauk" is. Doe't se Israel besocht, kaam se der lykwols efter dat aya dan in argaysk wurd foar hauk wêze mei, mar dat it yn it modern Hebriuwsk it wurd is foar "hunichfalk", in oar soarte rôffûgel.
Skintrade
Skintrade is in Sweedske hardrockband, oprjochte yn 1991 Yn de jierren njoggentich boekte Skintrade sukses yn Sweden likegoed as de oare Skandinavyske lannen, yn Nederlân, Dútslân en Belgje. De band die ferskate Europeeske toernees en spile op grutte festivals.
De groep brocht yn 1993 syn debútalbum Skintrade út, folge troch Roach Powder yn 1995. Dêrnei gongen de bandleden elts harren eigen wei. Yn 2011 wie der it idee fan in reüny en yn 2014 ferskynde it album Refueled.
Sjoukje Hooymaayer
Stúdzje
Se studearre mei ûnder oare Carol van Herwijnen en Jeroen Krabbé oan de Toanielskoalle Amsterdam. Har eineksamenklasse ûntfong de Top Naeff-priis (1965). Fan 1965 oant 1980 wie se ferbûn oan Toneelgroep Theater en fan 1981/1982 oan de Haagse Comedie, dêrnei wurke se as freelance aktrise.
Teäter
Hooymaayer spile ferskate grutte rollen op toaniel en foar telefyzje: yn likegoed komeedzje as drama, modern as klassyk toaniel. In tal foarbylden: fan Goldoni spile hja ûnder oare Giachinta yn de trilogy Het Buitenverblijf en Mirandolina yn De Herbergierster. Ek spile se Shakespeare: ûnder mear Olivia yn Driekoningenavond, Rosalinde yn Naar het u lijkt en ien fan de Vrolijke vrouwtjes van Windsor. Dêrneist hie se in rol yn fiif stikken fan Alan Ayckbourn, dêr't Wat een gekke man... en z'n vrouw dan..., De Tafel van Tien en de trilogy Zo zijn onze manieren by wiene. Ek wie se noch te sjen yn De Rit over het Bodenmeer en Neil Simons The prisoner of 2nd avenue.
Sy stie yn stikken fan skriuwers as in Joe Orton, G.B. Shaw, Marivaux, Ibsen, Ödön von Horváth, Botho Strauß en Marguerite Duras. Foar har rol fan Butler yn Kleine Alice fan Edward Albee krige hja de teäterpriis "Colombina".
Telefyzjewurk
Under har wurk foar telefyzje stie se ek mei Hans Cornelissen en Luc Lutz, op de planken mei it stik Mijnheer Lievegoed, mei Ton van Duinhoven yn Wat is er met Melvin? en mei André van den Heuvel yn De Kreek. Mei Manfred de Graaf spile se yn sawol Het Hemelbed as yn Candida.
Flechtstripe
thumb|De [[Interstate 405 by Seattle, Washington, dêr't de flechtstripe iepensteld wurdt foar it ferkear troch de drokte.]] In flechtstripe is in stripe asfalt fan likernôch trije meter breed njonken in dyk lâns, dy't ornearre is foar reauwen yn gefal fan maleur of need. By files en oare drokte, wurdt in flechtstripe iepene foar helptsjinsten, en kin bytiden ek brûkt wurde foar gewoan ferkear.
Op diken dêr't it net mooglik is in flechtstripe te bouwen, wurde hjir en dêr flechthavens oanlein.
Doel
thumb|In [[autodyk yn Ierlân mei flechtstripen oan wjerskanten, dy't skaat binne fan de rydbaan troch in ûnderbrutsen giele streek]] thumb|In flechtstripe oan in dyk yn it suden fan [[Frankryk]] Flechtstripen hawwe ferskate doelen, lykas:
Algemiene skaaimerken
De flechtstripe is ornaris justjes smeller, sa'n trije meter breed, as in rydstripe. Yn de measte gefallen is in flechtstripe fan beton of asfalt. Dêr wurdt dan sprutsen fan in "hurde flechtstripe". Yn guon gefallen, benammen op âldere plattelânsdiken, besteane flechtstripen út grind, ynstee fan beton of asfalt, en dêr wurdt dan sprutsen fan in "sêfte flechtstripe".
Yn Nederlân hawwe alle autogongwegen in flechtstripe, mar net alle autowegen.
Miguel de Barrios
Miguel de Barrios (Hebriuwske namme: Daniel ha-Levi; Montilla, ±1625 – Amsterdam, febrewaris 1701) wie in Spaanske dichter, toanielskriuwer en histoarikus fan ta it kristendom bekeard Joadsk komôf. Mei't sokke converso's slim te lijen hiene ûnder de Spaanske Ynkwisysje, ûntflechte er al ier syn heitelân en libbe dêrnei yn ferskate oare lannen. Yn 'e Súdlike Nederlannen naam er in hoart lang tsjinst yn it Spaanske leger, mar úteinlik fêstige er him yn Amsterdam, dêr't in grutte mienskip fan Sefardyske Joaden bestie. Barrios wie de bekendste en meast produktive fan 'e Joadsk-Spaanske skriuwers út 'e santjinde iuw. Syn wurken binne foar histoarisy gauris de iennichste boarne fan ynformaasje oangeande de Joadske learden en ynstituten fan syn tiid.
Libben
Miguel de Barrios waard om 1625 hinne berne yn in converso-famylje, yn it Spaanske Montilla. Syn âlden wiene Simon de Barrios (dy't himsels ek wol fan Jacob Levi Caniso neamde) en Sarah Valle. Om oan 'e ferfolging troch de Spaanske Ynkwisysje te ûntkommen, flechte Barrios nei Portegal ta, dêr't er in hoart tahold yn Marialva en ek yn 'e omkriten fan Villa-Flor. Mei't er him yn Portegal likemin feilich fielde, bejoech er him nei Algerije, en letter nei Nice, dat no yn Súd-Frankryk leit, mar dat doedestiden noch in Italjaansktalige stêd wie. In muoike fan sines oan heitekant wie dêr troud mei in Abraham de Torres, dat sadwaande. Langer ferbleau er lykwols yn Livorno, dêr't in oare muoike fan him wenne, dy't mei in Isaac Cohen de Sosa troud wie. Dy beprate him om himsels iepentlik ta joad te ferklearjen.
Koarte tiid letter troude Barrios mei Deborah Vaez, in famyljelid fan syn sweager Eliahu Vaez, út Algerije. It pear besleat om Jeropa en de swierrichheden dy't Joaden dêr hiene efter har te litten, en op 20 july 1660 setten se mei goed 150 oare joaden op in skip ôf nei West-Ynje. Koart nei't se op Tobago oankommen wiene, kaam Deborah lykwols te ferstjerren, en dêrop besleat Barrios om werom te gean nei Jeropa. Hy bedarre yn 'e Súdlike Nederlannen, dy't doedestiden noch yn Spaanske hannen ferkearden. Nei't er him yn Brussel nei wenjen set hie, naam er tsjinst yn it Spaanske leger.
Dat wie nei 1674, doe't Barrios de Spaanske tsjinst efter him litten hie en nei Amsterdam ta ferfearn wie, dêr't er him by de folgelingen fan 'e rabbyn Sabbatai Zevi joech. Hy leaude fêst dat de messias op 'e joadske nijjiersdei fan it jier 5435 (1675) ferskine soe. Op it Pesachfeest dat oan dy hjeldei foarôfgie, rekke er ynienen net goed by de holle. Hy fêste fjouwer dagen efterinoar en rekke sa yn 'e minnichte dat foar syn libben freze waard. Pas doe't de foaroansteande rabbyn Jacob Sasportas, dy't er rieplachte hie oangeande Harmonia del Mundo, en by wa't er heech opseach, derby helle waard, koed er derta brocht wurde om wer mei iten te begjinnen, sadat er stadichoan opbettere.
De rest fan syn libben brocht Barrios yn earmoedige omstannichheden troch. Om itende te bliuwen, dichte er lofsangen op 'e rike leden fan 'e Sefardyske mienskip yn Amsterdam, ta sawol blide as drôve gelegenheden, en teffens droech er syn oare gedichten oan harren op. Syn wurken binne faak de iennichste boarnen dy't hjoeddeistige histoarisy fine kinne oangeande Joadske learden, filantropyske ynstituten en religieuze akademys út dy tiid, al is syn ynformaasje net altiten like betrouber, mei't er syn jildsjitters fansels net op 't sear komme woe (it âlde sprekwurd "waans brea men yt, waans wurd men sprekt" yn syn meast letterlike betsjutting). Teffens skreau er skiedkundige wurken, lykas Relación de los Poetas y Escritores Españoles de la Nación Judáica Amstelodana, út 1683, dat oer de Joadske skriftlearden fan Amsterdam giet. Barrios stoar begjin 1701, en waard begroeven njonken syn frou Abigail, dy't al yn 1686 ferstoarn wie. It troch himsels skreaune Spaansktalige grêfskrift wie sa: "Daniel en Abigail Levi binne hjir no fannijs feriene. Leafde ferbûn harren sielen; no ferbynt in stien harren liken. Safolle holden se by libben faninoar, dat se sels nei de dea ien wêze sille".
Barrios yn it Frysk
Teminsten ien gedicht fan Miguel de Barrios is nei it Frysk ta oerbrocht troch klassyk oersetter Klaas Bruinsma, dy't benammen bekend is troch syn ferfrysking fan Homêros syn Ilias en Odyssee en in hiele rige Aldgrykske toanielstikken fan skriuwers as Sofokles, Aiskylos, Euripides en Aristofanes. De fertaling fan A la Muerte de Raquel (ferwizend nei de bibelske Rachel, de frou fan 'e aartsfaar Jakob) hat Bruinsma ûnder de titel By de Dea fan Rachel yn 1984 publisearre yn it tydskrift HJIR.
Gaszowice (Sileezje)
Gaszowice (Dútsk: Gaschowitz) is in doarp yn it suden fan Poalen yn it woiwodskip Silezië, yn it distrikt Rybnicki. It plak heart ta de gemeente Gaszowice. Fan 1975 oant 1998 behearde it plak ta it woiwodskip Katowice. It leit sa'n 9 kilometer bewesten Rybnik en 44 km westlik fan de regiohaadstêd Katowice.
Yn ien fan de wenkearnen, Czernica, waard komponist Henryk Górecki berne.
Namme
De namme Gaszowice is ôflaat fan de namme fan de ridder Gasz, dy't faaks ek de stichter fan de delsetting wie yn de 12e iuw.
Lofterhân (Arapaho-opperhaad)
Lofterhân (Arapaho: Niwot, útspr.: [nɪwɔt]; Ingelske oersetting: Left Hand; ±1825 – oan 'e Big Sandy Creek (Kolorado), 29 novimber 1864), wie in opperhaad fan 'e Súdlike Arapaho, in Yndiaansk folk fan 'e Grutte Flakten fan Noard-Amearika.
Libben
Lofterhân stie bekend as in fredesstifter, en ûnder de Goudkoarts fan Kolorado, yn 1858, ferwolkomme er de blanke goudsikers op syn lân, yn 'e Delling fan de Boulder.
Yn it neijier fan 1864 joech er him mei 50 of 60 oare Súdlike Arapaho by de gruttere troep fan Súdlike Sjajinnen fan it opperhaad Swarte Tsjettel (Moketavato), dy't harren winterkamp opslein hiene binnen de grinzen fan har reservaat, by in bocht yn it streamke de Big Sandy Creek. Op 'e iere moarn fan 29 novimber waard it doarp oanfallen troch 700 man fan 'e territoriale milysje fan Kolorado, ûnder lieding fan kolonel John M. Chivington. By it dêropfolgjende Bloedbad fan Sand Creek kamen tusken de 70 en 163 Yndianen om it libben, wêrûnder Lofterhân en it meastepart fan syn Arapaho-troep.
Doe't der jierren letter lykwols berjochten giene dat Lofterhân yn it reservaat fan 'e Súdlike Sjajinnen en Súdlike Arapaho yn it Yndiaanske Territoarium (it hjoeddeiske Oklahoma) wenne, wêrûnder in krante-artikel út 1907 dat hawwe woe dat er him mei hûndert oare Arapaho ta it kristendom bekeard hie, waard der lang tocht dat er dochs de slachting by Sand Creek oerlibbe hie. Histoarysk ûndersyk hat lykwols útwiisd dat it hjir om in hiel oare, folle jongere Lofterhân (Niwot) gie, en dat dé Lofterhân nei alle gedachten wol deeglik by Sand Creek omkommen is.
List fan Yslânske ambassadeurs yn Meksiko
Dit is in list fan Yslânske ambassadeurs yn Meksiko.
List fan planetoïden 81301-81400
Dit is in list fan planetoïden 81301-81400.
Kryststâl
In Kryststâl is in foarstelling fan de berte fan Jezus mei bylden en/of libbene persoanen. De stâl kin fan alle soarten materiaal gearstald wêze, mar meastentiids is de stâl fan hout en reid of strie en binne de bylden fan gips, hout of keunststof. Tradisjoneel komme kryststâlen allinnich yn roomske tsjerken en fermiddens foar, mar tsjintwurdich sjocht men de stâlen ek yn protestanske hûshâldings. Ek binne der yn de oanrin nei Kryst stâlen yn de iepen loft of yn winkelsintra, somtiden mei libbene persoanen en/of bisten.
Ien fan de meast bekende kryststallen yn Nederlân is dy fan de Sint-Janskatedraal fan Den Bosch. Alle jierren bringe tûzenen minsken in besite oan de stâl. In oare bekende stâl is dy foar de Sint-Piter yn Rome.
Yn 2016 stie de grutste kryststâl fan Jeropa yn it atrium fan it Natoermuseum Fryslân. De stâl besloech 100 m², bestie út likernôch 1700 byldsjes en waard makke troch Fred van der Zwet en Roel den Dulk út Ferwert.
List fan Yslânske ambassadeurs yn Moldaavje
Dit is in list fan Yslânske ambassadeurs yn Moldaavje.
Woutertje Pieterse Priis
thumb|Woutertje Pieterse en Femke (stânbyld yn Amsterdam) De Woutertje Pieterse Priis is in literatuerpriis, dy't alle jierren takend wurdt oan it bêste oarspronklike Nederlânskstalige jeugd- of berneboek dat it jier dêrfoar ferskynd is. De priis waard ynsteld yn 1988 op inisjatyf fan in tal resinsinten om de literêre kwaliteit fan it Nederlânsktalige jeugd- en berneboek te befoarderjen. De priis bestiet út in oarkonde en in bedrach fan € 15.000,-. Oant 2015 waard de priis sponsore troch Stichting Lira, dêrnei troch de boekhannelskeatling Bruna. De priis is ferneamd nei Woutertje Pieterse, in personaazje út it wurk fan Multatuli.
Jaylene Rio
Jaylene Rio, echte namme: Andrea Bravo (Los Angeles, 16 april 1975), is in Amerikaansk neakenmodel, pornografysk aktrise en prostituee fan Meksikaansk etnysk komôf, dy't benammen bekend stiet om har natuerlike grutte boarsten. Hja hat yn it ferline ek wol wurke ûnder de artystenammen Daylene Rio en Santi.
Libben en karriêre
Jaylene Rio waard yn 1975 berne yn Los Angeles, yn 'e steat Kalifornje, dêr't se ek opgroeid is. Yn 2008, doe't se 33 jier wie, spile se foar it earst yn in pornografyske film, wêrby't se daliks opfoel fanwegen har natuerlike grutte boarsten. Neffens har offisjele opjefte is Rio 1.60 m, mei in gewicht fan 57 kg en kupmaat 36EEE of 37F, ôfhinklik fan 'e beha. Hoewol't har boarsten "puer natuer" binne, hat hja al ymplantaten yn har stuten ynbringe litten.
Torzjok
Torzjok (Russysk: Торжо́к) is in stêd yn it oblast Tver yn Ruslân. De stêd leit oan de rivier de Tvertsa.
Oant it midden fan de 15e iuw wie it in grinsstêd fan de Republyk Novogrod. De stêd wie eartiids fanút de súdlike regio's fan Ruslân in hannelssintrum op de rûte nei Novgorod en Sint-Petersburch.
De stêd hat in grutte tichtheid fan monuminten út de 17e oant de 19e iuw.
Skiednis
Under de plakken fan it oblast Tver is Torzjok ien fan de âldste. Foar it earst yn 1139 neamd is Torzjok acht jier âlder as Moskou. Yn dy tiid wie Torzjok ûnder it bewâld fan de grutfoarst fan Sûzdal en de stifter fan Moskou Joeri Dolgorûki. De namme soe in ferwizing wêze kinne nei de eardere betsjutting fan Torzjok as hannelsplak (Russysk en Aldslavysk torg). thumb|left|250px| Torzjok op in kaart fan 1674 As grinsstêd fan de Republyk Novgorod wie Torzjok yn de 13e iuw in militêre basis. Torzjok waard yn 1238 troch de Tataren ferneatige en iuwenlang soe it plak lêst hâlde fan oanfallen fan fijannen. Yn 1478 waard it tegearre mei de gebieten fan Novgorod by it Grutfoarstendom Moskou foege, Torzjok krige in oanlisplak foar de boaten oan de wetterrute tusken Novgorod en Moskou en sûnt makke de stêd opgong as hannelsstêd. Ek it ambacht waard yn de 15e iuw jimmeroan belangriker yn Torzjok.
Oan it begjin fan de 18e iuw soe de stifting fan de nije haadstêd Sint-Petersburch en de oanlis fan in wei fan it nije haadplak nei Moskou in grutte bydrage leverje oan de ekonomyske foarútgong fan Torzjok. Yn 1775 krige Torzjok stedsrjochten en seis jier letter waard in werynrjochtingsplan foar de stêd ûntwikkele. Yn de dessinia dêrnei waard de stêd yn klassisistyske styl op 'e nij boud, itjinge ek hjoeddedei noch goed oan de stêd te sjen is. Om't de stêd yn de twa wrâldkrigen net in soad fan materjele skea te lijen hân hat, is Torzjok tsjintwurdich noch ryk oan histoaryske monuminten.
It besjen wurdich
thumb|260px| Houten Himelfearttsjerke thumb|260px| Bestjoersgebouwen Torzjok is tsjintwurdich in monumint fan russyske stêdebou. De stêd hat in grut tal klassisistyske hearehûzen en oare gebouwen en tsjerken en kleasters.
Wiikwemkoong Unôfstiene Earste Naasje
De Wiikwemkoong Unôfstiene Earste Naasje (foarhinne stavere as Wikwemikong; Ingelsk: Wiikwemkoong Unceded First Nation; Ottawa: Wiikwemkoong) is in Yndiaanske stamme-organisaasje yn Kanada, mei in eigen reservaat yn it suden fan 'e provinsje Ontario. Dizze stamme is ien fan 'e iennichsten yn Kanada dy't syn grûngebiet nea formeel ôfstien hat oan 'e Kanadeeske steat. Dêrfandinne de tafoeging "ûnôfstien" (unceded) yn 'e namme. "Wiikwemkoong " betsjut "Beverbaai" yn 'e Ottawa-taal, en "earste naasje" is in Kanadeeske oantsjutting foar in Yndianestam of -troep. De 'ûnôfstiene' status fan it Wiikwemkoong Reservaat is in boarne fan oansjenlike grutskens foar de leden fan 'e stamme.
Geografy
De Wiikwemkoong Unôfstiene Earste Naasje is sitewearre yn it Manitoulin Distrikt fan súdlik Ontario, en hat dêr in eigen reservaat, it Wiikwemkoong Unôfstiene Yndianereservaat (Ingelsk: Wikweimikong Unceded Indian Reserve). Dat is in ûnôfstien territoarium, wat betsjut dat de oarspronklike Yndiaanske eigners nea op lykfol hokker manear ôfstân dien hawwe fan har besit. It reservaat hiet oarspronklik it Manitoulin Unôfstiene Yndianereservaat, mar yn 1968 is de namme feroare.
It Wiikwemkoong Unôfstiene Yndianereservaat leit oan 'e noardeastkust fan Manitoulin, in grut eilân yn 'e Hueronmar. It beslacht in mânsk skiereilân dat oan 'e westkant mei de rest fan it eilân ferbûn wurdt troch in smelle lâningte dy't de Suderbaai (South Bay), in diel fan 'e Hueronmar, yn it suden skiedt fan 'e Manitowaningbaai, in diel fan it Noarderkanaal, yn it noarden. Oan 'e eastkant wurdt it reservaat begrinzge troch de Georgiaanske Baai en oan 'e noardkant troch it Noarderkanaal. Bestjoerlik grinzget it Wiikwemkoong Unôfstiene Yndianereservaat yn it westen oan 'e gemeente (township) Assiginack, wylst it oan frijwol alle oare kanten omjûn wurdt troch wetter en eilannen dy't ta Noardeastlik Manitoulin en de Eilannen hearre.
Yn totaal omfiemet it Wiikwemkoong Unôfstiene Yndianereservaat in oerflak fan 413,0 km². It haadplak fan it reservaat is Wiikwemkoong. Oare wenkearnen binne Buzwah, Kaboni, Murray Hill, South Bay, Two O'Clock, Wabozominissing en Wikwemikonsing. It reservaat omfiemet ek in lytse eksklave, it Point Grondine Reservaat 3, dy't op it fêstelân fan Ontario leit, yn 'e neite fan Killarney. Der binne yn it Wiikwemkoong Unôfstiene Yndianereservaat fjouwer tsjerken, twa legere skoallen en ien skoalle foar fuortset ûnderwiis, de Wasse Abin High School.
Skiednis
Om 1850 hinne betocht William B. Robinson, in ûnderhannelder foar de Britske koloniale oerheid yn Kanada en in earder pelskeapman, in manear om mear lân beskikber te krijen foar kolonisaasje troch de blanken en der dochs foar te soargjen dat de Yndianen net al har lân kwytrekken. Neffens syn plan moasten de Yndianen in ferdrach slute mei de koloniale oerheid wêrby't se harren lân oan dy oerheid oerdroegen yn ruil foar de oprjochting op dat lân fan gebieten dy't spesifyk foar harren reservearre wiene, de saneamde Yndianereservaten.
Sadwaande waarden yn septimber 1850 twa grutte ferdraggen sletten, dy't bekend kamen te stean as it Robinson-Hueronmarferdrach en it Robinson-Boppemarferdrach. Dêrby stiene de Odjibwe en Ottawa fan súdlik Ontario oan 'e kusten fan 'e Hueronmar en de Boppemar yn totaal 15 miljoen ha grûn ôf oan 'e Britske Kroan yn ruil foar de oprjochting fan 24 reservaten en in betelling fan likernôch K$10.000 yn ien kear, folge troch jierlikse betellings fan K$2.700. De opperhaden fan 'e lânseigen befolking liet men leauwe dat it lân dat net ta de reservaten hearde, troch blanken en Yndianen dield wurde soe, wêrby't de Yndianen harren tradisjonele jacht- en fiskerijrjochten yn dat gebiet behâlde soene. Dêr bliek lykwols neat fan wier te wêzen. Dizze Robinson-ferdraggen foarmen neitiid de jitfoarm foar hast alle oare oerienkomsten mei de Yndianen fan Ontario.
Under it Ferdrach fan Bond Head, fan 1836, wie it hiele eilân Manitoulin ta it Manitoulin Yndianereservaat makke. Doe't it koloniale regear yn 1854 besocht om dat reservaat te ferlytsjen en de finansjele kompinsaasje te ferminderjen, kanten de Ottawa fan Manitoulin har dêr tsjin oan, wêrby't se stipe waarden troch de jezuïtyske misjonarissen op it eilân. Yn 1862 waard der lykwols dochs oerienstimming berikt. Under it Ferdrach fan Manitoulin (of it MacDougall-ferdrach) waarden doe fiif lytsere reservaten op it eilân kreëarre: West Bay (no M'Chigeeng), Sheguiandah, Sheshegwaning, Sucker Creek en Cockburn Island (no Zhiibaahaasing). De rest fan it eilân soe dan frij komme foar kolonisaasje troch de blanken.
De opperhaden fan 'e beide Wiikwemkoong-troepen wegeren lykwols as iennichsten om it nije ferdrach te ûndertekenjen. It gefolch wie dat it Wiikwemkoong Reservaat fierdere ûntwikkeling ûntholden waard en dat it bestean bleau as in restant fan it âlde Manitoulin Reservaat. De Wiikwemkoong Unôfstiene Earste Naasje ûntstie op 20 augustus 1968, doe't de beide Wiikwemkoong-troepen en de lytse Point Grondine-troep op it fêstelân bestjoerlik mei-inoar ferraanden en yn 'e nije organisaasje opgiene. Tagelyk waard doe ek it reservaat, dat noch altyd Manitoulin hiet, omneamd ta syn hjoeddeistige namme. Op 7 augustus 1975 rôp it bestjoer fan 'e Wiikwemkoong Unôfstiene Earste Naasje de eigen soevereiniteit wer út oer de eilantsjes foar de eastkust fan Manitoulin. Ek hjoed de dei is it Wiikwemkoong Reservaat noch altyd unceded ("ûnôfstien"), in feit dêr't de leden fan 'e moderne Wiikwemkoong Unôfstiene Earste Naasje tige grutsk op binne.
Demografy
De leden fan 'e Wiikwemkoong Unôfstiene Earste Naasje binne foar it meastepart etnyske Ottawa (of Odawa), in folk dat fan âlds in Algonkwynske taal sprekt en yn it gebiet fan 'e Grutte Marren yn sawol Kanada as de Feriene Steaten libbet. In diel fan 'e leden is (of is ek) fan Odjibwe- of Potawatomy-ôfstamming. Neffens gegevens út 2000 hie de Wiikwemkoong Unôfstiene Earste Naasje doe 6.400 leden, fan wa't yn 2011 2.592 (of 40,5%) permanint yn it eigen reservaat wennen. Dêrmei bedroech de befolkingstichtens fan it reservaat 6,3 minsken de km².
Kultuer
Fierders is yn it Wiikwemkoong Unôfstiene Yndianereservaat ek de De-ba-jeh-mu-jig Teätergroep fêstige, dy't toanielstikken produsearret oer de Yndiaanske kultuer yn al syn fasetten. De opfierings wurde holden yn 'e ruïne fan in âlde missypost dy't njonken de Holy Cross Church yn Wiikwemkoong stiet.
Eunuch
In eunuch (útspr.: ['ønœx], likernôch: " eu nuch"; meartal: eunugen, útspr.: ['ønœɣɘn], likernôch: " eu nuggun") is in oantsjutting foar in man of jonge dy't kastrearre is. It wurd is in ferbastering fan it Grykske εὐνοῦχος, evnouchos, mei deselde betsjutting. By sokke lju waard de kastraasje almeast op jonge leeftyd útfierd, ier genôch om grutte hormonale gefolgen te hawwen. Sa hiene eunugen in hege, 'froulike' stim, gjin of amper burdgroei en in oanlis om groulivich te wurden. Resint medysk ûndersyk hat oantoand dat eunugen trochinoar ek 13,5 jier langer libben as net-kastrearre manlju, mei't harren gebrek oan it hormoan testosteron derfoar soarge dat se har net of mar komselden oerjoegen oan riskant hâlden en dragen, lykas geweld. By de kastraasje waarden almeast de testikels ôfsnien, mar soms ek de penis, wat ta libbenslange ynkontininsje late. De eunuch-yn-wurding wie yn 'e regel in slaaf of in tsjinner, dy't oangeande syn kastraasje neat yn te bringen hie. It kaam ek wol foar dat de kastraasje, almeast by wize fan bestraffing foar in misdriuw, útfierd waard by in folwoeksen man. Yn sokke gefallen wiene der net folle hormonale gefolgen.
Doel
It doel fan it oanmeitsjen fan eunugen wie dat se in beskate maatskiplike rol spylje koene dêr't manlju en froulju net geskikt foar achte waarden. Faak tsjinnen se oan it hof fan in kening, keizer, sultan of kalyf, dêr't se dan almeast bestjoerlike taken hiene of belêstge waarden mei de fersoarging of bewekking fan 'e harem of de frou of konkubines fan 'e hearsker. Eunugen waarden tige geskikt achte foar bestjoerlike taken, om't se gjin neikommelingen fuortbringe koene, en dus inkeld yn it belang fan 'e hearsker wurkje soene en net yn it belang fan harren eigen famylje. (Dat tinken gie fansels foarby oan 'e mooglikheid dat eunugen omkesizzers of oare famyljeleden hawwe koene dy't se as erfgenamten beskôgen.) Foar fersoarging en bewekking fan 'e frou(lju) fan 'e hearsker waarden eunugen geskikt achte, om't se gjin oanstriid ta seks fielden. Eunugen waarden fierders ek wol ynset as algemiene tsjinners, soldaten of liifwachten.
Fersprieding
It ierste dokumintearre gefal fan in kastraasje dy't mei sin útfierd waard om in eunuch te meitsjen, datearret fan 'e ienentweintichste iuw f.Kr. út 'e Sûmearyske stêdsteat Lagasj. Eunugen binne ek bekend út it Alde Egypte, it Hettityske Ryk, it Assyryske Ryk, it Perzyske Ryk, it Alde Grikelân, it Romeinske Ryk, it Byzantynske Ryk, it Keizerryk Sina, Koreä, Fjetnam, Tailân, Birma, Yndia en it Osmaanske Ryk. Yn dielen fan West-Jeropa, benammen Itaalje, wie it oant yn 'e achttjinde iuw populêr en oant fier yn 'e njoggentjinde iuw noch ridlik gebrûklik om jonge sjongers te kastrearjen sadat se harren moaie hege sjongstim net ferlieze soene as se yn 'e puberteit rekken. Sokke kastrearre sjongers waarden lykwols net faak oantsjut eunugen, mar earder as kastraten.
Hjoeddeiske 'eunugen'
Hjoed oan 'e dei wurde de likernôch 2 miljoen hijra's út Yndia, Pakistan, Nepal en Bangladesj frij algemien oantsjut as 'eunugen'. Dat binne lykwols eins transseksuëlen, fan wa't in lyts diel yndie út eigen wil in kastraasje ûndergiet, mar de grutte mearderheid net. De grutste groep 'eunugen' (hoewol't dy term yn dit ferbân as kwetsend beskôge wurdt en nea brûkt wurdt) binne manlju mei in fierfoardere foarm fan prostaatkanker, by wa't testosteron-depleesje tapast wurdt om 'e groei fan 'e kankersellen te fertraagjen.
Wilfried
"Wilfried" is in jongesnamme, út it Dútsk en it Nederlânsk, gelyk oan it Fryske Wilfryd.
Ivica Vastić
(Split, 29 septimber 1969) is in eardere Eastenryksk fuotballer. Earder spile foar Split, First Vienna, St. Pölten, Mödling, Duisburg, Sturm Graz, Nagoya Grampus Eight, Austria Wien en LASK Linz. spile ek yn it Eastenryksk fuotbalalvetal. Hy die mei oan it Wrâldkampioenskip 1998.
Swarte Koallen
Swarte Koallen (Arapaho: Niewosis, útspr.: [niewɔsɪs]; Ingelske oersetting: Black Coal; 1840 – yn it Wind River Yndianereservaat (Wyoming), 10 july 1893) wie in opperhaad fan 'e Noardlike Arapaho, in Yndiaansk folk fan 'e Grutte Flakten fan Noard-Amearika. Hy oefene yn 'e twadde helte fan 'e njoggentjinde iuw grutte ynfloed út oer syn folk, en wie fierhinne ferantwurdlik foar it feit dat de Arapaho mar kwealk dielnamen oan 'e Grutte Sû-Oarloch fan 1876, it lêste grutte konflikt tusken de Flakte-Yndianen en it Amerikaanske leger.
Libben
Swarte Koallen fertsjinne syn namme nei ôfrin fan in wûn gefjocht mei de Jût (Ute), doe't er yn 'e jiske fan it slachfjild omrôle oant er alhielendal swart wie. Folle letter, doe't er yn 'e slach tsjin 'e Amerikanen trije fingers ferlear, krige er in oare namme, Tuhe3u3e (útspr.: [tʊhɪθʊθɪ]; "Ofsniene Fingers"). Yn 1867 wied er ien fan 'e haadlju dy't út namme fan 'e Noardlike Arapaho it twadde Ferdrach fan Fort Laramie ûndertekenen. Yn 1871 klom er op ta ien fan 'e wichtichste opperhaden fan syn folk.
Hy sette him nei wenjen yn it Grutte Sû Reservaat, deunby Fort Robinson, yn Nebraska. Yn 1876 wie syn ynfloed fan krúsjaal belang om te soargjen dat de Noardlike Arapaho-krigers har net yn grutte oantallen by har tradisjonele bûnsgenoaten, de Sjajinnen (Cheyenne) en de Sû (Sioux), oansleaten doe't dat jiers de Grutte Sû-Oarloch fan 1876 útbriek. Neitiid waard er sels in ferkenner foar it Amerikaanske Leger, en naam er yn dy hoedanichheid yn novimber 1876 diel oan it Gefjocht fan Stomp Mês, in oanfal op it doarp fan it Sjajinske opperhaad Stomp Mês, dy't foar de Amerikanen in grut súkses waard. Swarte Koallen ferstoar op 10 july 1893 yn it Wind River Yndianereservaat fan Wyoming, dêr't er begroeven waard yn it wyldlân bewesten de Missy fan Sint-Stefanus.
Wilfryd
"Wilfryd" is in Fryske jongesnamme. Fan komôf is it in Germaanske namme, opboud út de twa parten "wil" en "fryd". Dêrby betsjut wil soks as wolle of winskje, en betsjut fryd eat as beskerming of frede.
Hertz (ienheid)
De hertz (symboal: Hz, gjin meartal) is de SI-ienheid fan frekwinsje. De hertz wurdt brûkt by periodike (him werheljende) ferskynsels. 1 Hz komt dêrby oerien mei in perioade fan 1 sekonde. Soe immen geregeld, ienkear yn de sekonde, op in tafel tikje, dan hat dat tikjen in frekwinsje fan 1 Hz. Tikket de persoan flugger, bygelyks twa kear yn de sekonde (de perioade is dan 0,5 s), dan is de frekwinsje 2 Hz. Yn SI-basisienheden útdrukt komt de Hz oerien mei s-¹.
De hertz wurdt faak útdrukt yn mearfâlden mei ien fan de offisjele SI-prefiksen: kilohertz (1 kHz = 103 Hz), megahertz (1 MHz = 106 Hz), gigahertz (1 GHz = 109 Hz), tearahertz (1 THz = 1012 Hz), petahertz (1 PHz = 1015 Hz), eksahertz (1 EHz = 1018 Hz), en settahertz (1 ZHz = 1021 Hz). Tink om it krekte brûken fan de haadletters, want dit wurdt faak ferkeard dien.