cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ynternasjonaal Romtestasjon
Dielnimmende lannen
Dielnimmende lannen binne:
Keppeling om utens
Understeande websiden binne Ingelsktalich
20px Japan
20px Jeropa
20px Kanada
20px Ruslân
Sûchdieren
De sûchdieren (Latynske namme: Mammalia) foarmje in klasse fan it ûnderryk fan 'e echte dieren (Metazoa), de stamme fan 'e rêchstringdieren (Chordata), de ûnderstamme fan 'e wringedieren (Vertebrata), de tuskenstamme fan 'e kaakdieren (Gnathostomata) en de boppeklasse fan 'e fjouwerpoatigen (Tetrapoda). Dêrbinnen wurde se beskôge as de iennichste oerlibjende groep fan 'e synapsiden (Synapsida). Ta de sûchdieren heart ek de minske. De tûke fan 'e soölogy dy't him taleit op 'e stúdzje fan sûchdieren hjit mammalogy.
Skaaimerken
Fan alle oare libbene groepen bisten binne de sûchdieren it naust besibbe oan 'e fûgels en de reptilen, wêrfan't se har ûnderskiede troch it hawwen fan hier, trije bonkjes yn it middenear, molkklieren en in neokorteks (in diel fan 'e harsens). Dêropta ûnderskiede se har fan 'e reptilen trochdat se waarmbloedich binne, wêrby't de harsens op autonome wize de lichemstemperatuer regelje. De bloedsirkulaasje wurdt fersoarge troch in fjouwerkeamerige hertspier. Hast alle moderne sûchdieren binne libbenbernjend, wat sizze wol dat se har jongen libben te wrâld bringe, en net ynkapsele yn in aai.
Ta de sûchdieren hearre de grutste hjoeddeiske bisten, wêrûnder de blauwe finfisk (Balaenoptera musculus), it grutste wetterdier, en de savanne-oaljefant (Loxodonta africana), it grutste lândier. De blauwe finfisk kin in lingte fan 33 m berikke, wylst it lytste sûchdier, de holderflearmûs (Craseonycteris thonglongyai) mar 30-40 mm grut is. Boppedat omfiemet dizze groep ek de yntelligintste bisten, lykas de minske (Homo sapiens), en ferskate soarten minskapen, walfiskeftigen en oaljefanten. De grûnfoarm fan it sûchdierlichem is dat fan in fjouwerpoatich lândier, mar sûchdieren binne meitiid evoluëarre om har oan te passen ta in libben yn it wetter, heal op it lân en heal yn it wetter, yn 'e beammen, yn 'e loft (flearmûzen) of op twa fuotten, wat de foarpoaten (oftewol hannen) frijlit om oare dingen by de ein te hawwen.
Taksonomy
It wurd "sûchdier" is relatyf nij, en basearre op it Latynske Mammalia, dat yn 1758 troch de grutte Sweedske biolooch Carolus Linnaeus optocht is. Dyselde late dy term ôf fan it besteande wurd mamma, dat Latyn is foar spien. Alle froulike sûchdieren fuorje har jongen nammentlik mei molke, dy't (behalven by de oersûchdieren) ôfskaat wurdt fia in spesjale klier: de molkklier, mei as útgong de spien.
De ierst bekende sûchdieren datearje út it iere Mesosoïkum, al ûntjoegen se har yn har moderne foarm pas yn it lettere Senosoïkum, nei it útstjerren fan 'e dinosauriërs. Neffens it gesachhawwende Mammal Species of the World wiene der yn 2006 5.416 sûchdieresoarten bekend. Yn 'e measte yndielings wurde al dy soarten ferdield yn twa grutte subgroepen: de (aaien lizzende) oersûchdieren (Prototheria), mei net mear as fiif libbene soarten fûgelbekdieren en eamelychels, en de moderne sûchdieren (Theria), dêr't alle oare soarten ûnder falle. Dêrby kin dy lêste groep dan noch wer fierder ferdield wurde yn 'e wichtige subgroepen fan 'e bûdeldieren (Marsupialia) en de plasintadieren (Placentalia). Op it (legere) nivo fan 'e skiften foarmje de kjifdieren (Rodentia) fierwei de grutste groep, folge troch de flearmûzen (Chiroptera) en de ynsekte-iters (Eulipotyphla).
Klassifikaasje
Hjirûnder de opbou fan 'e klasse fan 'e sûchdieren, sij it ûnder foarbehâld. De ûnderlinge relaasjes tusken de skiften binne noch altyd net alhiel útkristallisearre, en der hawwe har de lêste jierren grutte feroarings foardien. Sa wie fan 'e nylhoarsen lang miend dat se it neist besibbe wiene oan 'e bargen en de pekarys, mar koartby hat nij ûndersyk útwiisd dat se eins it naust besibbe binne oan 'e walfiskeftigen. Dat hat fiergeande gefolgen hân foar de taksonomyske yndieling, mei't de walfiskeftigen no ûnder de evenhoevigen rekkene wurde moatte. Oarsom is troch genetysk ûndersyk oan it ljocht kommen dat yn it âlde skift ynsekte-iters (Insectivora) beskate groepen byinoar brocht wiene dy't net nau besibbe binne (lykas de mollen en de goudmollen). Sadwaande is in diel fan dy groepen no earne oars ûnderbrocht, wylst de rest fierder gien is as it ôfslanke, nije skift ynsekte-iters (Eulipotyphla).
Hybridmaster
Hybridmaster is in koweras dat om 1970 hinne yn Oklahoma betocht is troch Joe Grose.
Skaaimerken
Hybridmasters binne selektearre op molkproduksje, fruchtberens, libbensferwachting en groei en kinne teffens as grutte weiders ynsetten wurde.
De neifolgjende foarâlden wurde ûnderskieden:
Fjildwachter
thumb|Fjildwachter De Vos fan Hemeler Oldefert en Koudum, ±1913 In fjildwachter wie de beneaming fan in plysjeamtner dy't de oarder handhavenje moast.
Skiednis
Nederlân hie gemeentefjildwachters en ryksfjildwachters. De earsten hiene allinnich foech yn de gemeente en dêrom wienen gemeentefjild faak teffens oansteld as net betelle ryksfjildwachter.
Yn Nederlân wie de gemeentefjildwachter amper in profesjonele plysje. De gemeente fûn de funksje fan fjildwachter ek net sa wichtich. Hy waard min betelle en syn unifoarm wie faak slytsk. In fjildwachter moast de gemeente faak freegje om in nij unifoarm nei't er dy al jierren droegen hie. It salaris fan de fjildwachter wie meast leech. Trochsnee fertsjinne er om 1900 hinne sa'n 250 gûne it jier. Dêrom hie er der faak oar wurk neist. As er ek boade wie en opsichtere by iepenbiere wurken krige er taslaggen fan 25 oant 30 gûne it jier.
Yn de jierren 1930 komt der ferbettering en wurdt de funksje profesjoneler. De fjildwachter krige doe rjocht op 30 gûne fytsfergoeding, 50 gûne diplomatalage, unifoarmjild, in hierfrije went en medyske behanneling. De nije fjildwachter stie ek net oeral allinnich mear foar. By in bysûnder barren sa as merken, krige er help fan ryksfjildwachters fan it distrikt of guonts fan de Keninklike Maresjesee. De fjildwachter waard fan de jierren 1930 ôf ek ynset as sedemaster.
Fiksje
Optochte fjildwachters binne bygelyks fjildwachter Flipsen út de jeugdboeken oer Dik Trom fan C. Joh. Kieviet, Bromsnor út de ferhalen oer Swiebertje, fjilldwachter Zwart yn de Kameleon-rige en fjildwachter Geitebrei út Pommetje Horlepiep. Dy waarden tige bekend by it publyk en wiene foar in part ferantwurdlik foar de byldfoarming fan dat amt by de lettere generaasjes.
Stasjon Kotille
Stasjon Kotille is in earder spoarstasjon oan it spoar fan Stiens nei Harns.
It stasjon waard iepene op 2 maaie 1904 en sluten op 15 maaie 1935. By it stasjon stiet in eardere wachterswenning út 1903, tsjintwurdich wurdt it brûkt as wenhûs.
Slach oan de Paelesleat
De Slach oan de Paelesleat wie in gefjocht tusken Skieringers en Alliearden yn de Grutte Fryske Oarloch (1413 - 1422) op 12 maaie 1420 by de Paele Sleat, tusken Molkwar en Hylpen. De slach waard wûn troch it Alliearde leger fan Fokko Ukena, dy deis sneuvelen sa'n 300 manlju.
Oanrin
Doe de fredespetearen dy't in ein meitsje moasten oan de oarloch mislearen giene de Skieringers op syk nei nije bûnsmaten en fûnen dy by de biskop fan Munster en Sibet fan Riustringen. Fersterke troch dy bûnen dienen sy in oantal oanfallen op Fetkeaperske doelen yn Westerlauwersk Fryslân. Op 30 april 1420 waard troch har Boalsert fan de Fetkeapers ûntnadere. Troch de Alliearden waarden dy oanfallen net licht opfetten en ûnder lieding fan Fokko Ukena fear in fleat fia de Fly rjochting Hylpen dêr't begjin maaie foet oan wâl setten waard. De komst fan Ukena kaam de Skieringers oer it mad, mar it slagge al gau in leger op 'en bien te bringen dêr't de lieding fan yn hannen wie fan Sikke Sjaarda.
De slach en neirin
Beide legers moeten elkoar op 12 maaie 1420 elkoar by de Paele Sleat tichtby Hylpen. It wie foar de twadde kear dat Sikke en Fokko foar elkoar oer stienen op it slachfjild en wer kaam Fokko as oerwinner út de striid. Hoe't de slach presys ferrûn is, is net oerlevere en it tal slachtoffers is omstriden. It tal slachtoffers rint útein tusken 300 deade Skieringers en 200 finzenen (Worp) oant inkele tûzenen deaden en om-ende-by 1.000 finzenen (Beninga). Yn alle gefallen hawwe de oermastere Skieringers in goed hinne kommen socht en in goed beskûl fine kinne yn de stêden Starum en Sleat. Fan dêrút wei waard help frege by hartoch Jan fan Beieren dy't neffens in ferbûn ferplichte wie om de Skieringers te helpen.
Underwilens sloech Fokko it belis foar Sleat dat er earst bemachtigje woe ear't Starum, it foarnaamste ûntwyk fan de Skieringers oanfallen wurde koe. Op 11 july 1420 soenen beide partijen by Sleat opnij slach levere (sjoch: de Slach by Sleat).
Eider (rivier)
thumb|250px|Rin fan de Eider en [[Treene (rivier)|Treene]] thumb|Haven by it Eidersperrwerk thumb|De Eider by Wollersum thumb|De Eider mei leechwetter De Eider (Dútsk: Eider; Deensk: Ejderen; Latyn: Egdor of Egdore) is mei 188 km de langste rivier fan de Dútske dielsteat Sleeswyk-Holstein. De Treene út it noarden wei, is in grutte sydrivier fan de Eider.
De rivier ûntspringt besuden fan Kiel tichtby de Eastsee, mar floeit nei it westen, om yn de Waadsee út te kommen. Tusken de Flemhuder See en Rendsburg is de rivier brûkt as ûnderdiel fan it Noard-Eastseekanaal. Yn Rendsburg ûntspringt de Eider eins opnij, en folget no in sterk meänderjend trajekt rjochting it westen en noarden. Fan de slûs by Nordfeld ôf is de Eider in tijrivier. krekt foar Tönning ferbredet de rivier ta in estuarium, dat as ienige yn de Waadsee ôfsluten is mei in stoarmfloedkearing.
Ferhâldingswurd
Ferhâldingswurden binne in wurdsoarte. De neikommende wurden kinne ta de ferhâldingswurden rekkene wurde: yn, op, bûten, binnen, fan, nei, foar, ûnder, boppe, fia, neffens, troch. Lykas de namme seit, wurdt mei in ferhâldingswurd in beskate ferhâlding útdrukt tusken wat efter dat ferhâldingswurd stiet en in oare saak of persoan. Mar dy ferhâlding kin hieltyd oars wêze. Ferhâldingswurden kinne trije semantyske betsjuttings ha:
Keppeling om utens
Präposition Предлог Araogenn Prijedlozi Preposició Předložka Про́ѳєсь · рѣ́чи чѧ́сть Forholdsord Präposition eml:Preposiziòun Preposition and postposition Prepozicio Preposición fa:حرف اضافه Prepositio Préposition Roimhear Preposición מילת יחס Prijedlozi Elöljáró Preposisi Prepoziciono e postpoziciono Forsetning Preposizione 接置詞 Praepositio (grammatica Latina) Præposiçioin Prielinksnis ഗതി Kata sendi nama Voorzetsel Preposisjon Preposisjon Przyimek Preposição Prepoziție Предлог Preposition Parafjalë Предлози Preposition விபக்தி Прийменник Giới từ Divancete Pasidayag 前置詞
Eider (rivier)
Estuarium
It hjoeddeiske estuarium leit op it plak dêr't yn de midsiuwen in seeëarm it eilân Eiderstedt skiede fan it fêstelân. Troch lânoanwinning groeide Eiderstedt. Uteinlik waard it eilân mei de fêste wâl ferbûn. De seeëarm feroare sa yn in estuarium.
It Eiderestuarium wie in net-temme waadgebiet mei in flink tij. It soal ferpleatste him hurd, faak wiene der oerstreamings yn de polders oan de Eider. Doe't yn 1936 de slûs by Nordfeld klear wie, begûn it estuarium sterk te fersânjen. Om dy redenen is 5 kilometer bewesten Tönning in stoarmfloedkearing boud, it Eidersperrwerk, dat yn 1972 klear wie. Krektas by de Easterskeldekearing wurdt de kearing allinnich by ekstreem hege wetterstannen sluten. Omdat de daam relatyf net folle skûven hat, wurdt it tij wat dimpe.
Tagelyk mei de bou fan it Eidersperrwerk waard oan de noardside fan it estuarium it Katinger Waad yndike. Dit is meast natoergebiet mei bosk en sompen. As briedgebiet foar in soad fûgels yn it gebiet hat it in belangrike ekologyske funksje.
It grutste diel fan it estuarium falt ûnder it natoergebiet Dithmarscher Eiderwad.
De Eider as grinsrivier
Troch it ûntbrekken fan skreaune boarnen is oer de iere skiednis fan it goa om de rivier hinne hast neat bekend. Pas sûnt de iere midsiuwen is wat ynformaasje oerlevere. Dúdlik is dat de Juten, Angelen en Saksen allegear út it hjoeddeisk Sleeswyk-Holstein en omkriten komme. Yn de Grutte Folkeferfarren migrearren in soad fan har nei it westen en suden fan Ingelân, dêr't se in oantal keninkriken stiften.
Yn de iere midsiuwen foarme de Eider de grins tusken de Saksen en de Denen (neffens Adam fan Bremen yn 1076). Iuwenlang foarme se de grins tusken Denemark en it Hillige Roomske Ryk.
Hjoed is it de grins tusken Hartochdom Sleeswyk en de streek Holstein, respektivelik de noardlike en súdlike dielen fan de hjoeddeiske dielsteat Sleeswyk-Holstein.
De Rôt (Drylts)
thumb|De Rôt thumb|De Rôt De Rôt is in muonts-stellingmûne yn Drylts dy't yn oarspronklik boud waard yn de Saanstreek as oaljemûne mei de namme "De Walrot", letter ferboud ta houtseachmûne. Earder waard tocht dat de mûne al yn 1683 bestie, mar argyfûndersyk, dendrochronology en in ynskripsje yn in âlde balke litte sjen dat de mûne yn werklikheid yn 1711 boud is.
Yn 1828 waard De Walrot op in feiling kocht troch Willem Ringnalda en Hessel Aten Vellinga en dêrnei ferpleatst nei Drylts en omneamd ta De Rôt. Yn 1918 waard in elektromotor fan 30 hk (22 kW) ynstallearre. De kap, de wjukken en de stelling waarden yn 1920 fuorthelle; de mûne wurke doe folslein op elektrisiteit. Dat duorre oant 1950. Dêrnei rekke de mûne brekfallich.
De Rôt is ien fan de trije houtseachmûnen yn Fryslân. De oaren binne de De Jager yn Wâldsein en De Swel yn Burdaard. Sûnt de ein 70-er jierren is de mûne wer opknapt en draait sûnt dy tiid alle wiken. Ein 20e iuw is njonken de wynmole in mûnderswente boud. De mole wurdt noch brûkt om te seagjen en kin besichtige wurde. De Rôt is in ryksmonumint.
Nei dizze mûne is ek in wenwyk neamd, Plan de Rôt.
Stasjon Alddeel
Stopplak Ouddeel (Odd) is in eardere halte oan de Steatsline B fan 1915 oant 15 oktober 1947. It stopplak lei by Alddeel tusken de hjoeddeiske stasjons Ljouwert Camminghaburen en Hurdegaryp. Hoewol't it oan it spoar lei, stoppen der gjin treinen. Allinnich de tram tusken Ljouwert en Drachten stoppe yn Alddeel, de tram ried tusken Ljouwert en Feanwâlden oer it spoar.
Katwyk (Súd-Hollân)
Katwyk (Nederlânsk en offisjeel: Katwijk) is in stêd en gemeente yn de Nederlânske provinsje Súd-Hollân, dy't op 1 jannewaris 2006 ûntstien is út 'e fúzje fan 'e âlde gemeente Katwyk mei Rynsburch en Falkenburch. De gemeente hie doe 65.816 ynwenners.
Toerisme
Katwyk hat ferskate monuminten en nijsgjirrige oangelegenheiden:
Albert Gerrits Swart
Albert Gerrits Swart (Kûkherne, 22 juny 1813 - Ljouwert, 27 july 1837) wie in keunstskilder.
Swart wie in learling fan W.P. Ruwersma fan Bûtenpost en dêrnei fan Willem Bartel van der Kooi. Hy skildere libbensgrutte portretten. Hy stoar mei 24 jier.
1986
Dit jier makket ûnderdiel út fan it desennium fan 'e 1980-er jierren.
Comeniuspriis
De Comeniuspriis (net te betiizjen mei de Scheidegger-Comeniuspriis foar pedagogyk) is in Nederlânske priis dy't sûnt 2012 alle jierren útrikt wurdt by de Comeniusdei yn Naarden. It doel is 'om eare te bewizen oan in persoan of organisaasje dy't, op 'e selde streek stean mei it tinken en hanneljen fan Jan Amos Comenius, him op in yn it each rinnende wize ynset foar de belangen fan foarming, ûnderwiis, wittenskip en kultuer foar de ûntwikkeling fan de ynternasjonale mienskip'.
De priis bestiet út in oarkonde en in skulptuer fan Boheemsk kristal mei ynskripsje.
Jan Tekstra
Jan Tekstra (4 augustus 1964) is sjonger, gitarist, muzykprodusint, lietsjeskriuwer en komponist. Hy sjongt yn it Frysk, Hollânsk en Ingelsk.
Jan Tekstra spile yn de bands Texx en In De Steen. Ek die hy mei oan in cd fan Piter Wilkens. Mei Monique Bakker song hy it duet 'Sûnder dy'. Yn 2000 ferskynde syn earste single en yn 2002 syn earste cd mei Fryske ferskes. Oan dy cd wurken ek Wiboud Burkens (toetsen), Manuel Hugas (bas), Ton Dijkman (drums) en in koarke mei Ivar en Lydia van der Meer mei. Yn 2003 hat hy Syb van der Ploeg as sjonger ferfongen by De Kast. Yn jannewaris 2004 waard De Kast opheft en is hy fierder gong mei projekten, lykas Turks Fruit en Jan Rap en z'n maat (dy lêste as akteur).
Brangus
thumb|250px|Brangus ko mei keal Brangus is in oarspronklik Amerikaansk koweras, dat in krusing is tusken in Sebûko (Bos indicus), meastal Brachmaan of Nelore en de Europeeske ko (Bos taurus) Aberdeen Angus.
De bisten binne benammen goed foar fleisproduksje op plakken dêr't minne fiedings- en klimatologyske omstannichheden hearskje. In offisjele Brangus is foar 3/8 oant 5/8e part Angus en 5/8 oant 3/8e part Sebû. It ras wie yn 't earstoan swart, mar der is ek in reade fariant. It ras is fral ferspraat oer de sub-tropyske en tropyske dielen fan de Feriene Steaten, Súd-Amearika en yn Austraalje. Yn Argentynje is Brangus it meast brûkte fleisras yn dy gebieten mei perioadike fiedselkrapte en as hegere temperatueren (it Angus ras wurdt dêr hâlden op plakken dêr't altyd genôch fiedsel is).
De earste krusing dy't goed slagge wie yn 1912 yn de Amerikaanske steat Louisiana. Jin woene middels in krusing de hurdens en it oanpassingsfermogen fan de Sebû kombinearje mei it lekkere, soppige, marmere fleis fan de ferbettere Amerikaanske Aberdeen Angus. Yn 1949 ferienigen de fokkers har yn it IBBA (International Brangus Breeders Association). (Brangus is in registrearre hannelsmerk fan de IBBA)
Nei de Twadde Wrâldkriich ûntstiene ek fokkersorganisaasjes yn benammen Argentynje en Austraalje en letter ek yn benei alle Súd-Amerikaanske lannen.
Folkert Posthuma
thumb|right|''Posthuma te sjen op in koartswilige wize op, in betinkingsboerd út [[1918 oer it Jirpeloproer]] Folkert Evert Posthuma (Ljouwert, 20 maaie 1874 – Vorden, 3 juny 1943) wie in Nederlânsk lânboukundige, minister en nazy-kollaborateur, dy't dêrom yn 1943 troch it ferset fermoarde waard.
Libben en wurk
Posthuma studearre Nederlânske lânbou oan de Ryks Hegere Lân-, Tún- en Boskbouskoalle yn Wageningen en oan it Lânbou-Ynstitút yn it Dútske Halle oan de Saale. Eardat er de polityk yn gie, wurke hy yn de suvelyndustry en it fersekeringswêzen.
Willem van Haren (diplomaat)
Willem fan Haren (Ljouwert, 17 oktober 1626 - Ljouwert, 15 april 1708) wie in grytman fan It Bilt, rintmaster fan de domeinen, steatsman, diplomaat en kurator fan de Universiteit fan Frjentsjer. Hy ferfolde ferskate misjes, ûnder mear nei Denemark, Sweden, Keulen en Ingelân. Hy wie belutsen by de Frede fan Nymwegen. Hy besoarge de jurist Gerard Noodt in oanstelling by de Hegeskoalle fan Frjentsjer. Karel XI fan Sweden wie befreone mei Willem fan Haren, de bouhear fan de yn 1683 boude, en nei him neamde tsjerke yn Sint Anne. Karel XI skonk swiere koperen doarren foar de grêfkapel.
Folkert Posthuma
Libben en wurk
Hy waard beïerdige op it begraafplak yn Ruurlo.
Willem van Haren (diplomaat)
Fan Haren bewenne in grut pân yn Ljouwert, dat tsjintwurdich brûkt wurdt as it Keramykmuseum It Princessehof.
Paralympyske Winterspullen 1984
De IIIe Paralympyske Winterspullen waarden yn 1984 hâlden yn Innsbruck, Eastenryk.
Sporten
By dizze spullen stiene der trije sporten op it programma.
Johan Cruijff Skaal
De Johan Cruijff Skaal is de priis dy't de winner fan de jierlikse fuotbalwedstriid tusken de Nederlânske bekerwinner en de Nederlânske lânskampioen by de manlju kriget. Oant 1996 hjitte dizze priis de Nederlânske Supercup en PTT Telecom Cup. Fan 1996 ôf is de priis nei de Nederlânske fuotballer Johan Cruijff neamd.
De wedstriid om de Johan Cruijff Skaal wurdt organisearre troch de Keninklik Nederlânsk Fuotbalbûn (KNVB) en hie oant 2016 plak yn de Amsterdam ArenA, mar wurd fan 2017 ôf yn it stadion fan de lânskampioen spile, in wike foar de start fan it nije Nederlânske fuotbalseizoen.
Skiednis
Op 25 juny 1949 hie der foar it earst in wedstriid tusken de Nederlânske lânskampioen en bekerwinner plak. Lânskampioen SVV út Skiedam en bekerwinner Quick út Nimwegen spielen tsjin inoar yn it Goffertstadion yn Nimwegen. SVV wûn mei 2-0 fan Quick. Hoewol't dit foar ien kear wie, wurdt dizze wedstriid hjoed-de-dei beskôge as earste Nederlânske supercup.
Pas yn 1989 soe der om 'e wille fan it 100-jierig jubileum fan it KNVB wer in Supercupwedstriid organisearre wurde. Dizze wedstriid dy't spile wurde soe op 8 augustus tusken lânskampioen en bekerwinner PSV en de nûmer twa Ajax gie lykwols net troch, om't de boargemasters fan Eindhoven en Amsterdam de feiligens net garandearje koene.
Sterkenburch
Sterkenburch of Sibrenshûs wie in state yn Sibrandahûs yn Dantumadiel.
Hylper skilderkeunst
thumb|Beskildere houten blêd thumb|Beskildere houten klompen De Hylper skilderkeunst is de folksskilderkeunst dy't syn komôf yn it Fryske stedsje Hylpen hat. De skilderkeunst waard benammen tapast op meubilêr, muorren lykas dy fan bedsteden, kleanhingers, leppeltsjeshingers, blêden fan servysguod en oare ornaminten. De kleuren dy't brûkt waarden, wiene de skaaimerkjende kleuren read, blau, wyt en grien en bytiden brún, oksebloed, giel en krêmkleur.
Sterkenburch
Al gau fêstiget dizze staach fan de famylje Tjaerda him yn de Grinslanner Ommelannen. Se krigen dêr de boarch Wehe tichtby Leens. Dêr hawwe de neisieten fan Bartele iuwenlang wenne. De namme Sterkenburch waard ‘fergrinslanne’ ta Starckenborgh. Wannear't de state ferlitten waard troch de famylje is net dúdlik, yn elk gefal wie dat foar 1700. Oer it ferdwinen fan de state skriuwt de "Tegenwoordige Staat van Friesland" om 1785 allinnich mar: "Van ’t oude huis Sterkenburg is thans maar alleen de Wier overig".
Yn de 50er jierren fan de tweintichste iuw stie op dit steed noch in pleats dy't eigendom wie fan it Douwe Egberts konsern en bewenne waard troch D. de Groot.
Hylper skilderkeunst
Skiednis
Salang't de minskheid bestiet wie der ferlet fan en fersier de libbensomjouwing. De earste grôtskilderings mei skildere bisten, minsken en symboalen binne grutte foarbylden dêrfan. Yn de achttjinde iuw naam it dekoraasjeskilderjen, benammen op it plattelân fluch ta. Oeral yn Jeropa lykas yn Noarwegen, de Alpenlannen, de Saanstreek en ek yn de Fryske Súdwesthoeke, benammen yn Hylpen, waarden gebrûksfoarwerpen moaimakke mei skilderwurk, bytiden yn kombinaasje mei houtfykwurk. It skilderwurk bestiet benammen út blommen en krullen, fûgels, bisten, allegoryske frouljusfigueren en Bibelske foarwerpen. In soad fan dy figuren komme fan de ynternasjonale kontakten.
Yn Hylpen begûn dy keunst sa stadichoan oan de ein fan de santjinde iuw. De stêd wie doe in wichtich hannelsplak, benammen troch de houtfeart op Skandinaavje en it Eastseegebiet. Hylpen beskikte oer in float fan in grutte tal fluitskippen. Nuver genôch hie Hylpen sels gjin seehaven, mooglik troch de feroarjende stream yn de doetiddske Sudersee, en dêrfoar waard Amsterdam brûkt as thúshaven. Amsterdam wie doe in ynternasjonale hannelsmetropoal en dêr waarden produkten út it Fiere Easten ynfierd. De stêd stie doe fol fan de doetiids hearskjende moade dy't fan de út Itaalje kommende Renêssânse wie. Dêre rekken de Hylper skippers yn 'e kunde mei de ferskillende produkten en moade.
thumb|Hylper op-en-delgeande widze Gauris stutsen de Hylper froulju mei de fearskip de Sudersee oer en helje of nim ôfskie fan harren manlju yn Amsterdam. Dêr seagen se it rykdom dy't de Feriene Eastyndyske Kompanjy meinommen hie, lykas Sineesk diggelguod en de fersiere katoen, sitsen en bûnten út Ynje. Hja kochten in soad fan dat guod oan en namen dy mei werom nei Hylpen, dêr't harren smaak ynfloed en ynspiraasje levere foar it fersieren fan it ynterieur.
De Hylperske skilderkeunst waard net, itjinge ynearsten tocht waard, beynfloede troch it noarden, mar troch de lette Renêssânse yn Amsterdam. Bewarre bleaune achttjinde iuwske skilderwurk komt út de jierren fan 1696 oant 1810 wei. It skilderwurk waard doe makke troch nei alle gedachten ambachtslju fan lytse ienmansbedriuwkes. Simmerdeis wiene se dwaande as hûsskilder en yn de rêstigere tiden holden se harren dwaande mei dekoraasjeskilderjen.
thumb|Hylper ynterieur nei in tekening fan [[Hendrik Lap]] Rike en gegoede boargers lieten harren hûskeamers fersiere mei út ikehout ûntwurpen meubilêr. Yn de achttjinde iuw waard ikehout krapper en dus djurder. Grenenhout bliek in goedkeaper alternatyf. Om it meubilêr in moai oansjen te jaan waarden se beskildere. Ynearsten wie it tal kleuren beheind, almeast brûn mei wite aksinten. Yn de achttjinde iuw waarden der mear kleuren brûkt. Gauris waard in Bibelske foarstelling skildere. Dy foarstellings waarden kombinearre mei rike siersels yn de foarm fan akantranken, blommen en fûgels. Dy fûgel waard brûkt omreden it idee dat dy lok jaan soe.
Yn de twadde helte fan de njoggentjinde iuw kaam der fannijs ynteresse yn de Hylper kultuer. As reaksje op de yndustrialisaasje naam de belangstelling foar it ambacht rap ta.
thumb|Beskildere kast S.O. Roosjen en N.D. Kroese brochten, ûnder lieding fan de Ljouwerter âldheidkundige Wopke Eekhoff, yn 1855 mei harren Merkwaardigheden van Hindeloopen it kultuerguod fan it stedsje ûnder omtinken. De Histoaryske Utstalling fan Fryslân yn it steedhâlderlik hôf yn Ljouwert, organisearre troch it Friesch Genootschap yn it ramt fan syn fyftichjierrich bestean yn 1877 luts 38.000 beteljende besikers. It út oerbliuwsels besteande Hylper wurk waard byinoar sammele yn de saneamde Hylper keamer en wie it meast besprutsen part fan de útstalling. Dêrnei rekketde Hylper kultuer yn de belangstelling fan besikers oer de hiele wrâld. Hylpen sels rekke ek yn de belangstelling. Der kamen mear eksposysjes en der waard fannnijs skildere. Arend Roosje wie de earste, dy't yn 1894 it bedriuw Roosje Hindeloopen oprjochte. Letter folgen der mear, lykas de famyle Sikkes en yn 1920 de Hylper Meubelfabryk Hielpen Vöruut N.V. Dêrnei kaam hanneler/skilder W. Glashouwer. Yn de tweintichste iuw kamen Gauke en Pieter Bootsma. Hjoed-de-dei binne der fjouwer Hylper skildersbedriuwen warber.
Kleuren en styl
thumb|In tafel mei diggelguod yn de Hylper keamer yn it [[Frysk Museum]] Tekenjend foar de Hylper skilderkeunst is de reedlik flugge swierige styl. Mei guon pinsielstreken waard in figuer delset dy't dêrnei yn detail útwurke wurdt. Ek wurdt der mei krekte pinsielstreken ljocht- en skaadwurking ynbrocht.
De kleuren dy't it measte brûkt wurde binne de ferneamde read en blau en dêrnjonken brún, grien, oksebloed, giel en krêm in grûnkleur. It kleuregebrûk is lykwols ôfhinklik fan beskate omstannichheden. Sa wurdt krêm mei kleure skilderwurk brûkt as breidskleuren, in blauwe ûndergrûn foar rouwe, en krêm mei blau foar lichte rouwe.
Yn de rin fan de jierren waard oergien fan tradisjonele ferve ta it flugger drûgjende akryl.
Caipirinha
thumb|Caipirinha thumb|De yngrediïnten fan in Caipirinha In Caipirinha is in cocktail út Brazylje.
De yngrediïnten binne:
George W. Bush
George W. Bush (folút: George Walker Bush; New Haven (Konettikut), 6 july 1946) is in Amerikaansk sakeman en politikus fan 'e Republikeinske Partij, dy't fan 2001 oant 2009 de 43ste presidint fan 'e Feriene Steaten wie. Foartiid hied er fan 1995 oant 2000 gûverneur west fan 'e steat Teksas. Syn fise-presidint wie Dick Cheney, en hy wie de opfolger fan Bill Clinton, wylst er sels opfolge waard troch Barack Obama. Syn heit, George H. W. Bush, wie fan 1989 oant 1993 de 41e presidint fan de Feriene Steaten. Om him fan syn heit te ûnderskieden, wurdt George W. Bush eins altyd mei syn middelletter neamd. De oantsjuttings George Bush jr., George Bush de Jongere of, by túltsjes, as Baby Bush komme ek foar.
Iere libben
Bush is berne yn Konettikut. Hy studearre oan de ferneamde Yale-universiteit dêr't syn heit ek studearre hie. Wilens syn stúdzje wie Bush al warber foar de Republikeinske partij.
Yn 1968 waard Bush reserve-offisier as piloat by de Texas National Guard. Dêrom soed er de rest fan syn karriêre bekritisearre wurde, omdat syn tsjinst net langernôch duorre hie en hy der faak net wie. Yn 1972 waard er oerpleatst nei Alabama, dêr't er meiwurkje koe oan de Republikeinske senaatskampanje. Yn 1974 krige er tastimming om seis moanne earder syn seisjierrige tsjinst dien te meitsjen en gie studearjen oan Harvard. Yn dy tiid hie Bush in alkoholprobleem. Bush hat letter tajûn dat er doe net in al te kreas libben libbe hat.
Yn 1994 die Bush mei oan de gûverneursferkiezings yn Texas fan 1994. De Republikeinen wienen gau út 'e rie mei it beneamen fan Bush as harren kandidaat foar de gûverneursferkiezings. Syn tsjinkandidaat wie Ann Richards dy't doe al gûvernante wie. Der waard fan útgien dat se ienfâldichwei op 'e nij keazen wurde soe, mar ferlear. Wilens syn tiid as gûverneur ferbettere er de skoallen en werfoarme it juridyske systeem. Wilens syn gûverneurskip hied er mear finzenen deadien as hokker gûverneur dan ek, meiïnoar 152. Bush waard lykwols op 'e nij keazen yn 1998 mei 69% fan de stimmen.
Ferkiezings 2000
Yn 2000 wûn Bush de presidintsferkiezings fan syn Demokratyske tsjinkandidaat Albert Arnold Gore. Der waard grute dat it stimmen yn de steat Florida net earlik ferrûn. Neffens guon soenen der stimmen net-jildich ferklearre wurden wêze omdat de stimmers krimineel wêze soenen. Der waard ek grute dat de stimformulieren yn ien county ûndúdlik wienen, wêrtroch in soad minsken ferkeard stimd hienen, en dat yn oare county's de masines net goed teld hienen. Gore gie nei it Heechgerochtshôf fan Florida en freegje in nije telling oan foar inkeld fjouwer county's (dêr't de kiezers mei wissichheid foar de Demokraten stimme soenen), mar dat stie it Heechgerjochtshôf net ta. De stimmen waarden troch it juridysk krewearjen fan Bush net op 'e nij teld. thumb|left|Bush dwaande mei kampanje foar de presidintsferkiezings (2004)
Dart (rivier)
thumb|De kastielen fan Dartmouth en Kingswear beweitsje de mûning fan de Dârt thumb|De mûning fan de Dart De Dart is in rivier yn Devon, Ingelân dy't ûntspringt op it Dartmoor en yn see útmûnet by Dartmouth. De delling en de omkriten fan de rivier binne fan grut belang foar de natuer.
George W. Bush
Ferkiezings 2000
Fan it Kolleezje fan Kiesmannen yn Florida keazen 271 foar Bush en 266 foar Gore. Neffens Amerikaanske regeljouwing binne de Kolleezjes fan Kiesmannen beskiedend, nettsjindsteande dat de mearderheid fan it folk, in heal miljoen stimmen, foar Al Gore keazen hie.
Dart (rivier)
It boek The River Dart fan Ruth Manning-Sanders giet oer de rivier en syn skiednis.
George W. Bush
Ferkiezings 2004
Bush mocht yn 2004 werkeazen wurde foar de Republikeinen. Bush hie as punten foar de kampanje saken as; mear bining mei de oarloggen yn Irak en Afganistan, fernijen fan de USA PATRIOT Act, ferleegjen fan belestingen, oantreklik meitsjen fan edukaasje.
Syn tsjinkandidaat wie John Kerry dy't de kriich tsjin Irak ferheftich bekritisearre. 50.7% fan it folk keas foar Bush en hy waard foar de twadde kear keazen as presidint fan de Feriene Steaten.
Dart (rivier)
De Weaver Twins fan Stoke Gabriel skreaune it liet Dart. De fideo anneks waard filme oan de iggen fan de rivier en waard brocht troch Radio Caroline telefyzje.
George W. Bush
Delgong
Nei 11 septimber 2001 wie George Bush as presidint tige populêr by it folk. Troch de ekonomyske delgong en de twa oarloggen dêr't it lân ûnder syn bewâld yn telâne kaam is er hieltyd minder populêr wurden. Oan de ein fan syn amtstermyn wie er de minst populêre presidint yn de Amerikaanske skiednis.
Kriich
Bush ûndertekene in wet en ferlege de belesting mei $1.35 triljoen dollar yn 2001. Nei de terroristyske oanslaggen fan 11 septimber 2001 is it te neate meitsjen fan Taliban en Al Kaida, it finzen nimmen fan Osama Bin Laden, in tige wichtige saak foar de Feriene Steaten. Bush sette yn oktober 2001 útein mei de ynvaazje fan Afganistan en de War on Terrorism. Yn 2003 besocht Bush de Feriene Naasjes sûnder súkses te oertsjûgjen fan de massa ferneatigings wapens yn Irak. Yn datselde jier wie de Amerikaanske ynvaazje fan Irak.
Halte Idaerd-Reduzum
Halte Idaerd-Reduzum (Id) is in eardere halte oan de Steatsline A. De halte lei by Idaerd en Reduzum tusken de hjoeddeiske stasjons Grou-Jirnsum en Ljouwert. It stopplak waard brûkt fan 1 septimber 1868 oant 15 maaie 1938
It stasjonsgebou waard pas in 1890 boud. Yn 1959 waard it pân sloopt.
Roeien op de Olympyske Simmerspullen 1976
De Olympyske Simmerspullen 1976 ek wol de XXIe Olympiade neamd waarden yn 1976 yn Montreal, Kanada hâlden. It roeien hie plak yn de Olympic Basin, Île Notre-Dame. It wie de earste kear dat froulju mei diene by it roeien.
Medaljespegel
De top tsien fan lannen dy't by it roeien medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen 1976.
Spanner
Spanner wie in Fryske rockband, dy't aktyf wie tusken 2001 en 2006 mei as sjonger Syb van der Ploeg. Van der Ploeg wie oant en mei 2002 sjonger fan de Fryske band De Kast. Nei it útienfallen fan dizze band rjochte hy tegearre mei drummer Nico Outhuijse de Ingelsktalige band Spanner op.
Spanner hat twa studio-albums útbrocht. It aardich stevige 'Wonderful World' út 2003 en it wat ôfwikseljendere 'Solid Ground' út 2005. Fan dizze albums binne in tal singles útbrocht, mar allinich de single 'Wonderful World' behelle in notering yn de Nederlânske hitlisten. 'Wonderful World' skopte it ta nûmer 65 in de Nationale Single Top 100.
Sfinks fan Giza
thumb|left|260px|Sfinks fan Giza thumb|right|260px|Foarkant De Sfinks fan Giza is it grutste en ferneamdste byld fan in sfinks yn 'e wrâld, dat tradisjoneel datearre wurdt yn 'e perioade tusken 2560 en 2530 f.Kr.. It befynt him tichtby de trije grutte piramiden yn Giza, dêr't de piramide fan Cheops it ferneamdst fan is. Der is lykwols in soad ûndúdlik oer de sfinks, sa binne der ferskate útien rinnende ferklearrings oer it ûntstean en de foarm. Ek soenen der noch romten ûnder de sfinks befine moatte.
Kleaster Blomkamp
Kleaster Blomkamp (Latyn: Floridus Campus) of Aldekleaster wie in kleaster ûnder Hartwert, noardeastlik fan Boalsert fan de Bernardinen of Skiere Mûntsen.
Untstean
It kleaster is stifte yn 1191 fan Kleaster Klaarkamp út troch de muontsen Tetardus, Herdradus en Syboldus en waard fan Boudewyn fan Hollân, de Biskop fan Utert, ynwijd. De earste abt waard Tetardus. It kleaster krige op in protte plakken lân (ûnder mear troch ynpoldering fan stikken Middelsee) en ek in stimannich eigentsjerken. Yn 1233 waard troch Dodo, de doedetiidske abt fan Blomkamp it frouljuskleaster Nijekleaster stifte ûnder Skearnegoutum dêr't it ek mei dykwurken belêste wie.
Yn de 14e iuw keas it kleaster foar de partij fan de Skieringers yn it skeel tussken Skieringers en Fetkeapers.
Belis fan Aldekleaster
Yn april 1535, op twadde peaskedei, waard it kleaster troch 800 werdopers beset, dy't in skûlplak sochten om ferfolgjen troch it Habsburchske bewâld te ûntkommen. Steedhâlder Georg Schenk fan Toutenburch kaam mei in nust bewapene boargerij en joech belis om it kleaster hinne, dat tsien dagen lang duorre. Doe't it kleaster oermastere waard, waarden de oerlibjende werdopers deadien. Dat foarfal kaam letter bekend te stean as it Belis fan Aldekleaster.
Ein fan it kleaster
Yn 1572 waard it kleaster troch de Geuzen oermastere, plondere en ferwoaste.
Hjoed-de-dei
Hjoed-de-dei is neat mear te sjen fan it âlde kleaster. De namme Aldekleaster wurdt noch wol hieltyd brûkt. Op de âlde kleasterterp leit de buorskip Blomkamp, dat ek wol Aldekleaster neamd waard. De buorskip omfiemet ek de Hartwerder Mieden
Karnonaken
thumb|Keltyske folken yn Skotlân Die Karnonaken of Carnonacae wiene in keltyske stam yn it noarden fan Skotlân, dy't alline bekend binne om't hja neamd wurde yn Ptolemaeus syn Geographia. Ut syn algemiene beskriuwing fan dit folk en de fan buorstammen kin opmakke wurde dat sy oan de westkust fan it hjoeddeiske Ross-shire wennen. Ptolemaeus neamts gjin stêden of oare delsettingen.
Samuel Coleridge-Taylor
thumb|right|Samuel Coleridge-Taylor Samuel Coleridge-Taylor (Holborn Londen, 15 augustus 1875- Londen 1 septimber 1912) wie in Britsk komponist en dirigint. De Afro-Amerikanen mochten him graach lije op syn reizen nei de Feriene Steaten. Yn New York City krige er de bynamme 'Swarte-Mahler' fan it meast blanke orkest.
Biografy
Coleridge wie in soan fan Daniel Peter Hughes Taylor, in Krio út Sierra Leöane en de Ingelske Alice Hare Martin. Taylor moast werom nei Afrika dat hy waard foar it grutste part grutbrocht troch syn mem en syn pake Benjamin Holmans. Colerigde studearre fioele oan it Royal College of Music yn Londen en letter ek komposysje by Charles Villiers Stanford. Hy troude yn 1899 Jessie Walmisley, ek in studinte oan it RCM, tsjin it sin fan har âlden, dy't tsjin in mingd houlik wienen. Sy krigen in soan Hiawatha (1900-1980) en in dochter Gwendolyn, ropnamme Avril (1903-1998). Coleridge hie de namme dat er in skruten man wie, mar dat gie oer at er foar in orkest stie. Coleridge syn ynkommen foel ôf; de muzykútjouwerijen holden de royaltys meast sels, ûnder it mom fan dat sy ek it risiko fan ynvestearjen naam hiene. Coleridge stoar mei 37 jier oan in longûntstekking. Syn widdo liet witte dat sy gjin jild hie, foar kening George V, dy't de komponist tige bewûndere, reden om har in jierlikse útkearing fan 100 Pûn sterling te jaan. Ta neitins fan Coleridge waard 1912 in konsert jûn dat 300 pound sterling opsmiet, ek ornearre foar de widdo. Dan krige sy noch wat royalty's, mar dy hiene net folle om de hakken.
Muzyk
Yn 1896 ferskynde syn earste wurk. De Britske muzykútjouwerij Novello fûn syn wurk sa goed, dat sy him foar fierdere help oanmelden by komponist Edward Elgar. Elgar advisearre it Three Choirs Festival wurk fan Coleridge op it programma te setten. Coleridge waard bekend, yn 1904 koe er nei de Feriene Steaten, dêr't syn houlik lykwols wol ûnder te lijen hie. Hy gie muzikaal werom nei syn Afrikaanske woartels, mei ûnder ynfloed fan de swarte Amerikaanske dichter Paul Laurence Dunbar.
Coleridge syn meast ferneamde wurk is 'Hiawatha’s Brulloft', in kantate dy't yn dy dagen wat populêrens oanbelange allinne ûnderdwaan moast foar de Messiah fan Händel en Elijah fan Felix Mendelssohn. Der folge in hiele rige wurken oer Hiawatha: The Death of Minnehaha, Overture to the Song of Hiawatha en Hiawatha’s Departure. Royalty's foar 'Hiawatha’s Dream' krige er net; hy hie de rjochten al ferkocht. Hy komponearre yn alderlei sjenres, fan keamermuzyk oant symfony. Neist de Hiawatha-rige bleaune fral syn fioelekonsert, Afrikaanske dûnsen, Petite suite de concert en oar wurk foar fioele populêr.
Nei de Twadde Wrâldkriich rekke er fergetten, mar yn 1999 krige er wer omtinken doe't der wurk fan him, dêr't fan tocht waard dat sy wei wienen, weromfûn waard. It gie om in nonet, in pianotrio en in pianokwintet, dy't postúm harren premiêre krigen. Letter kaam der noch mear fan syn wurk oan it ljocht, sa as de opera yn trije akten 'Thelma', ek bekend ûnder de namme The Amulet (de namme Thelma komt yn de hiele opera net iens foar).
Baaiumerstins
De Baaiumerstins wie in stins oan de Alde Baijumerdyk yn Baaium, gemeente Littenseradiel. Fan de stins is neat werom te finen.
De Stins waard yn de 12e iuw boud.
Yn april 2000 waarden oan de Alde Baijumerdyk de restanten fan in oare 12e iuwske stins fûn. In diel fan de fundearring, dy't bestiet út keien en dowestien, is dêr fûn yn in nij groeven sleat.
Taeke Cnossen
Taeke Cnossen (Idzegea, 20 juny 1896 - Ljouwert, 12 jannewaris 1988) wie in Nederlânske sjoernalist.
Doe't er achttjin jier âld wie makke Cnossen syn earste reis nei de Feriene Steaten, yn 1924 en 1929 reizge er troch Kanada, tegearre mei de yn Nederlân bekende grifformearde dûmny Henry Beets. Hy wie redakteur by it grifformearde Friesch Dagblad (1919-1921) en it antyrevolúsjonêre deiblêd De Standaard (1921-1943).
Cnossen wie ien fan de mei-oprjochters (mei prof. dr. A.A. van Schelven) fan de Grifformearde Emigraasje Feriening (GEV), oprjochte op 23 novimber 1927. Nei in reorganisaasje gie de GEV op in bredere protestantsk-kristlike basis fierder as de Kristlike Emigraasje Sintrale (CEC) sûnt 5 febrewaris 1938. Nei de Twadde Wrâldoarloch soe de CEC in grut oandiel hawwe yn de begelieding en organisaasje fan de Nederlânske lânferhuzing nei benammen Kanada, Austraalje en de Feriene Steaten, dêr't persintueel sjoen in soad grifformearden hinne teagen.
Globalisearring
Globalisearring is it ferskynsel dêr't de lannen, kultueren en minsken yn de hiele wrâld troch ekonomy, migraasje en ynformaasjetechnology hieltyd mear en hieltyd gauwer mei inoar ferbûn reitsje. Kapitaalstreamen, tsjinsten, guod, mar ek ynformaasje en tinkbylden gean hiel hurd de wrâld oer, en lûke harren dêrby neat oan fan nasjonale, kulturele of ideologyske grinzen.
Taeke Cnossen
Yn septimber 1946 waard Cnossen direkteur fan de Sintrale Stichting Lânbou Emigraasje (CSLE), mar hy bleau aktyf binnen de CEC. Hy soe him mei Abraham Warnaar (1893-1975) oant april 1965 in entûsjast en flamboyant lieder fan dy emigraasjesintrale toane. Cnossen waard yn 1952 beneamd ta offisier yn de Oarder fan Oranje-Nassau.
Globalisearring
De Wrâldbank, de Feriene Naasjes, de Jeropeeske Uny, multinasjonale bedriuwen as Shell en Philips, it Ynternasjonale Reade Krús, McDonalds, Nike, Coca Cola binne allegear aspekten fan dizze globalisearring. De globalisearring giet lykop mei in mânske migraasje dêr't de minsken sawol út yndustrialisearre lannen lykas de Feriene Steaten, Grut-Brittanje, Japan en Kanada komme, as út net-yndustrialisearre lannen as Marokko, Gana en Pakistan.
Krityk
By guons ropt de globalisearring wjersin op en wurdt ferantwurdlik achte foar it ferneatigjen fan de lokale tradysjes en kultuer.
Holwert
Holwert is in doarp dat yn de gemeente Noardeast-Fryslân leit. Holwert leit noardlik fan Brantgum, noardwestlik fan Dokkum, westlik fan Ternaard, eastlik fan Blije en besuden de Waadsee. Op hie Holwert  ynwenners. De doarpskearn fan it doarp leit op de terp fan Holwert.
De buorskippen Kletterbuorren, Meddert en Trijeboerhuzen hearre ek by Holwert.
Holwert wurdt fanâld rekkene ta de Holwerter Seis.
Namme
thumb|260px|It Amelanner fearhûs Yn de earste helte fan de 11e iuw komt it plak foar as Holeuurt, yn 1399 as tot Hoelwerde en Holwerde, yn 1486-1487 as to holwert, yn 1500 as jn dat holuerde en yn 1505 as Holwerdt. It wurd hol kin sawol 'heech', der wurdt dan tocht oan it Ingelske wurd "hill", as 'leech' betsjutte. Oaren tinke dat hol "hillich" betsjut, fergelykje it mei it Ingelske wurd "holy".
Skiednis
thumb|260px|Hegebuorren
Terpen
Holwert moat al fier foar it begjin fan de jiertelling bewenne west hawwe. Yn de 8ste of 9e iuw is de terp útwreide. Holwert bestie doe út in wenterp en in tsjerketerp. Doe't de earste seedyk oanlein waard, kaam de tsjerke bûtendyks te lizzen, dat doe waard der in nije tsjerketerp yndyksk opsmiten. Neffens de ferhalen moat it âlde tsjerkhôf noch lang brûkt wêze. Der is sein dat yn Holwert de manlju by de tsjerke begroeven waarden en de froulju bûtendyks.
Willibrord
Holwert is ek ferbûn oan de namme fan de misjonaris Willibrord. Neffens de kroniken gie Willibrord, nei't er op It Amelân wurke hie, nei Holwert. Dat der in bân west hat, docht bliken út it feit dat kleaster yn Echternach yn Lúksemboarch grûn hie yn Holwert. It soe kinne dat guon Holwerters nei Echternach gien binne, dêr't Willibrord de lêste tiid fan syn libben wenne hat. De namme mountsehûs komt yn Holwert twa kear foar. Der is eins neat mear bekend oer úthoven fan kleasters.
Untjouwing
thumb|260px|''Holwerter pier It doarp is twaris ôfbaarnd. De earste kear wie yn 1421 en de twadde kear yn 1515. Dy lêste kear hawwe de Ljouwerters dêrfoar soarge. Sieds Bonga, dy't it doe yn Holwert foar it sizzen hie, hie de kant fan de Geldersken keazen. Om dêr mei ôf te weven hawwe de Ljouwerters it hiele doarp delbaarnd. Dat Holwert in wichtich doarp west hat docht bliken út it feit dat it it earst stimmende doarp yn West-Dongeradiel wie en 45 stimhawwende pleatsen hie. Sûnt de 19e iuw hat Holwert him súdeastlik fan de de âlde kearn útwreide. De karakteristike stoepen fan de huzen oan de Hegebuorren binne ûntstien troch ôfgraving fan grûn yn de jierren 1870 om sa it hichteferskil oer de terp lytser te meitsjen.
Sûnt 1845 fart de boat nei It Amelân fan Holwert ôf. Holwert hat in haventsje hân en hie earder ek noch fiskerij fan betsjutting. Yn de jierren 1960 waard Holwert in waadrinsintrum.
Shay Evans
Shay Evans, echte namme: Cherokee Neal (yn Porto Riko, 27 septimber 1991), is in Portorikaansk neakenmodel en pornografysk aktrise. Hja makket ek wol gebrûk fan 'e artystenamme Gia Milana. Evans sette yn 2015 útein mei in wurkpaad yn 'e Amerikaanske pornoyndustry en spile sûnt yn frijwat films.
Holwert
Bestjoer
Sûnt 2019 leit Holwert yn de gemeente Noardeast-Fryslân, dêrfoar lei it yn de gemeente Dongeradiel en foar 1984 lei it doarp yn sawol de gritenij as de gemeente West-Dongeradiel.
Shay Evans
Libben en karriêre
Evans waard yn 1991 berne op Porto Riko, in ôfhinklik territoarium ûnder Amerikaanske soevereiniteit. Yn 2015, doe't se 24 jier wie, makke se yn 'e Feriene Steaten har debút yn in pornografyske film. Neffens de Internet Adult Film Database (IAFD) hie se ein 2019 yn likernôch 75 films spile.
Holwert
Sint-Willibrordtsjerke
thumb|left|Willibrordtsjerke Holwert moat al ier in oan Willibrord wijde tsjerke hân hawwe. De Sint-Willibrordustsjerke fan dowestien stie los fan de toer. Al yn 'e 13de iuw hie Holwert in frij hege toer, dy't troch de waadskippers as in beaken brûkt waard. Yn 1661 waard in spits boud, dy't yn 1792 fierder ferhege waard ta 52 meter. Yn de toer hinget in klok út 1653 makke troch Jurjen Balthasar.
Shay Evans
Libben en karriêre
Dêrby hie Evans wurke foar sokke foaroansteande labels as Wicked Pictures, Evil Angel, New Sensations, Digital Playground, Devil's Film en Digital Sin. Fierders hat se ek wol wurke foar minder bekende studio's, lykas Mile High Media, Pierre Woodman Entertainment en Pure Play Media. En teffens hat se in protte yn 't spier west foar pornowebsiden op it ynternet, wêrûnder BangBros, Reality Kings, Brazzers, Naughty America en Kink.com.
Holwert
Sint-Willibrordtsjerke
Yn 1776-1778 boude de arsjitekt Willem Douwes út Harns de hjoeddeiske tsjerke. De tsjerkebou is grut opsetten; de Van Aylva's moasten konkurrearje tsjin oaren. It stúkwurk is makke troch Jan Filipps en Johan George van Hempel. De rokoko preekstoel en dooptún mei koperwurk is fan Yge Rintsjes. Willem Douwes hie ek noch in houthannel, dat hy brûkte in protte hout. De bûnte kjifkrobbe hie him dêr lykwols yn de rin fan de tiid goed oan dien. Yn 1967-1968 is de tsjerke, dy't der doe min oan ta wie, restaurearre. Yn 1890 is in part fan de tsjerketerp ôfgroeven. Dêrtroch kaam it silhûet fan de tsjerke better út.
Shay Evans
Libben en karriêre
Under har karriêre hat Evans gearwurke mei kollega-aktrises as Cassidy Banks, Abella Danger en Nicolette Shea, en mei manlike tsjinspilers as Mike Adriano, Mick Blue, Sean Lawless, Keiran Lee, Logan Long, J. Mac, Ramon Nomar, Mark Wood en Pierre Woodman.
Holwert
Sint-Willibrordtsjerke
Yn de tsjerke binne der noch sarken fan de famyljes van Aylva, Tsjessens, Jaersma, Ringia en Bonga. Op it tsjerkhôf leit de Fryske skriuwer Waling Dykstra begroeven. De tsjerke wurdt brûkt troch de PKN-gemeente Holwert.