cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nel Benschop
Libben en wurk
Benschops wurk is tige kristlik en waard mei dêrom net al te serieus naam troch de literêre krityk. It wurk is ek mear pastoraal as literêr. Sels sei hja dêroer, mei in bytsje selsspot: "Ik skriuw rime meditaasjes". Fêste temas yn har wurk binne: lijen, dea en treast troch it leauwen.
Earebegraafplak Ede
Mausoleum
''IS DIT GESCHIEDT IN UWE DAGEN OF OOK IN DE DAGEN UWER VADEREN? VERTELT UWEN KINDEREN DAARVAN EN LAAT HET UWE KINDEREN HUNNEN ''KINDEREN VERTELLEN. EN DERZELVER'' KINDEREN AAN EEN VOLGEND GESLACHT
Viceroy's House (film)
Plot
Asif, Aalia har oansteande, regelet ûnderwilens dat Aalia en har heit mei de trein nei Lahore kinne, dêr't se opfongen wurde sille troch syn famylje. As se ôfsette sille, besiket Jeet har noch ienris te bepraten om by him te bliuwen, mar Aalia leit him út dat dat net mooglik is. Har heit mient dat Jeet delkommen is om ôfskie fan him te nimmen, en freget oft er al praat hat mei it fanke oan wa't er syn hert fersein hat. Jeet antwurdet fan ja, mar heakket dêroan ta dat it neat tusken harren wurde kin. As Ali Noor freget fan wêrom net, seit er dat it fanke dy jûns mei de nachttrein nei Lahore giet om har yn Pakistan nei wenjen te setten. Op dat stuit kriget de bline âldman foar it earst foar it ferstân dat Jeet fereale is op syn dochter, en hy is alhiel feralterearre. Wylst hy en Aalia troch Asif nei it spoarstasjon riden wurde, taast er nei it antlit fan syn dochter en fielt er dat se gûlt.
Nel Benschop
Libben en wurk
Sy stoar mei 87 jier yn Arnhim.
Earebegraafplak Ede
Mausoleum
— JOEL 1 VERS 2 EN 3
William Lambarde
thumb|200px|William Lambarde William Lambarde (Londen, 18 oktober 1536 - 19 augustus 1601) wie in skiedkundige en skriuwer oer juridyske saken.
Viceroy's House (film)
Plot
Inkele dagen letter stiet it nijs yn 'e kranten dat de lêste nachttrein fan Delhi nei Lahore, dy't fol siet mei moslims dy't nei Pakistan giene, ûnderweis oerfallen is troch in kliber hindoes. Dy hawwe alle ynsittenden ôfslachte en der binne gjin oerlibbenen. Jeet ferliest dêrmei elts doel yn syn libben. Yn fertwifeling konfrontearret er Mountbatten mei wat dy syn bewâld feroarsake hat en bedriget er de ûnderkening mei in mês foar't er ûntslach nimt en him ôfjout út it Viceroy's House. New Delhi wurdt oerweldige troch flechtlingen út 'e Pûndjaab, en Jeet en Duleep sette nei de flechtlingekampen ta, dêr't se as brankardiers wurkje. Mountbatten en de frou beslute om nei de machtsoerdracht yn New Delhi te bliuwen om te dwaan wat se kinne om 'e flechtlingen te helpen.
William Lambarde
Libben en wurk
Lambarde syn heit wie in manufakturier (en trijeris Master of the Worshipful Company of Drapers (lapeferkeapersgilde)), âlderman en sheriff fan Londen. Yn 1556 waard er talitten oan Lincoln's Inn (in soarte feriening fan abbekaten yn Londen). Hy studearre Aldingelsk mei Laurence Nowell en yn 1568 publisearre er in samling fan Angelsaksyske wetten, Archaionomia, dêrta oantrune troch Nowell.
Atletyk op de Olympyske Simmerspullen 1980
200px|thumb|right|It Olympysk Stadion fan Moskou
De Olympyske Simmerspullen 1980 ek wol de XXIIe Olympiade neamd waarden yn 1980 yn Moskou, de Sowjetuny hâlden. It atletyk waard hâlden yn it Grand Arena of the Central Lenin Stadium Letter omdoopt ta it Grand Sports Arena of the Luzhniki Olympic Complex.
Medaljespegel
De top tsien fan lannen dy't by it atletyk medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen fan 1980.
Viceroy's House (film)
Plot
As der in nije lading flechtlingen yn frachtweinen oanfierd wurdt, is Jeet ien fan 'e brankardiers dy't in ferwûne jonge frou, dy't in wale oer har gesicht draacht, nei de medyske helppost bringt. In âldwyfke, in hindoe, jout de jongere frou by de helppost op as har dochter, mar fertelt der dan by dat har echte dochter troch moslims fuortsleept is. Har nije dochter is in fanke dat se by it spoar nei Lahore fûn hat: in moslima dy't troch har heit út 'e trein treaun is foar't alle ynsittenden troch hindoes om hals brocht binne. As de jonge frou har wale ôfdocht, blykt it Aalia te wêzen, mar Jeet sjocht har net en rint fuort, en har swakke stimlûd heart er net. Aalia sjocht dat it snoer fan it lûdsprekkersysteem fan it flechtlingekamp fuort by har lâns rint, skuort de mikrofoan nei har ta, wêrnei't se Jeet syn namme ropt. Hy ken Aalia har stim werom en begjint har middenmank de tsientûzenen flechtlingen te sykjen, oant er har te'n lêsten fynt en se inoar yn 'e earms falle.
William Lambarde
Libben en wurk
Yn 1570 hie er syn Perambulation of Kent klear, de earste skiednis fan in Ingelske county. It mauskript gie al in skoft rûn foardat it yn 1576 printe waard. It waard in súkses en waard ferskate kearen werprinte. Lambarde tocht der oer om in gergelykber wurk oer hiel Brittanje te skriuwen, mar doe't er hearde dat William Camden al mei in selde projekt dwaande wie seach er dêr fan ôf.
Viceroy's House (film)
Produksje
Viceroy's House waard regissearre troch de Britske filmmakster fan Yndiaask komôf Gurinder Chadha, dy't bekend is om har eardere film Bend It Like Beckham (2002). Oan 'e ein fan 'e film wurdt troch yn byld brochte teksten ferteld dat har eigen beppe ien fan 'e flechtlingen wie, dy't by Dieling fan Ynje út it Pakistaanske diel fan 'e Pûndjaab nei Yndia flechte en dêrby in dochterke ferlear dat de hongerdea stoar. Har man, Chadha har pake, fûn syn frou nei in syktocht fan oardel jier werom yn in flechtlingekamp.
William Lambarde
Libben en wurk
Lambarde erfde de boeken en manuskripten fan Laurence Nowell, faaks siet Beowulf dêr ek by.
Lambarde hat wierskynlik yn it parlemint sitten (Member of Parliament) foar it kiesdistrikt Aldborough fan 1563-1567. Teffens wie er bestjoerslid (bencher) fan Lincoln's Inn en frederjochter (Justice of the Peace) foar Kent.
Lambarde stichte 1576 in earmhûs yn East Greenwich. Elisabeth I beneamde him ta Keeper of the Records yn de Tower yn 1601. Itselde jier rekke er út de tiid wei.
Viceroy's House (film)
Produksje
As produsinten wiene Chadha, Berges en Deepak Nayar by it projekt belutsen foar de filmstudio's Pathé UK, BBC Film, Bend It Films en Ingenious Media. Viceroy's House wie in Britsk-Yndiaask-Sweedske ko-produksje. Foar de film wie in budget beskikber fan $8,5 miljoen. De kamerarezjy wie yn 'e hannen fan Ben Smithard, en de filmmuzyk waard fersoarge troch A.R. Rahman.
William Lambarde
Wurk
Hy skreau Eirenarcha: or of the Office of the Justices of Peace (1581) in hânboek dat it standertwurk foar dat ûnderwerp wurde soe. Letter hat er noch Archeion, or, A Discourse Upon the High Courts of Justice in England (1591) skreaun, ek in wichtich juridysk wurk.
Viceroy's House (film)
Opnamen
De opnamen foar Viceroy's House setten op 30 augustus 2015 útein en duorren acht wiken. De foarnaamste opnamelokaasje wie Jodhpur, yn 'e Yndiaaske dielsteat Radjastan.
Earebegraafplak Ede
Mausoleum
1940-1945 DE DANKBARE BEVOLKING VAN EDE
Nel Benschop
Sitaat út Gouddraad uit vlas
Rust nu maar uit - je hebt je strijd gestreden; je hebt het als een moedig man gedaan. Wie kan begrijpen, wat je hebt geleden? En wie kan voelen, wat je hebt doorstaan?
Earebegraafplak Ede
Mausoleum
De 30 persoanen dy't yn it Mausoleum byset binne:
Betinkpylder
thumb|De âlde tinkpylder (1960-2013) Op 5 maaie 1960 waard der in ekstra tinkpylder ûntbleate ta neitins oan de yn de Twadde Wrâldoarloch en yn Yndonezië sneuvele Edese militêren. Dizze pylder wie makke út wite natuerstien, mei ûnderoan in lytse swarte plakette. Op de wite tinkpylder stiene 51 nammen fan militêren, op de swarte plakette stie de tekst:
TIJDENS DE TWEEDE WERELDOORLOG EN IN INDONESIË GEVALLEN VOOR HET VADERLAND BIJ ZEE-, LAND- EN LUCHTMACHT.
Omdat de nammelist net alhiel korrekt wie, is op 15 augustus 2013 in nij monumint set. Op it âlde monumint stiene by fersin de nammen fan twa militêren dy't wol sneuvele binne yn Ede, mar net út dat plak kamen. Ek ûntbrutsen de nammen fan njoggen Edese slachtoffers. It nije monumint fan de hân fan keunstneres Linda Swaap bestiet út in plaat fan kortenstiel, dêr't boppe-oan de folgjende tekst út pûnst is:
GEVALLEN VOOR HET VADERLAND 1940-1949
Dêrûnder is in blank metalen plaat fêstmakke mei dêrop in list mei nammen fan de omkommen militêren, it plak dêr 't hja stoaren en har kriichsmachtûnderdiel. Under de plakette stiet de folgjende tekst:
Ter herinnering aan de militairen uit de gemeente Ede die omgekomen zijn in de Tweede Wereldoorlog en daarna tijdens de strijd in Nederlands-Indië
Edeske Joaden
Op 18 april 2012 waard yn it park in monumint ta neitins fan de Edeske Joaden ûntbleate, dy't yn de Twadde Wrâldoarloch weifierd binne en ombrocht waarden yn konsintraasjekampen.
KGB
thumb|117px|Symboal fan de KGB KGB is de ôfkoarting fan de Russyske namme Komitet Gosoedarstvennoj Bezopasnosti (Комитет Государственной Безопасности), oftewol Komitee foar Steatsfeilichheid. De KGB wie de belangrykste feilichheids- en ynljochtingentsjinst fan de Sovjet-Uny, fergelykber mei de CIA yn de Feriene Steaten (oanfold mei de taken op it mêd fan kontraspionaazje en binnenlânske feilichheid fan de FBI) en de AIVD yn Nederlân.
Viceroy's House (film)
Distribúsje
De distribúsje fan Viceroy's House waard yn it Feriene Keninkryk fersoarge troch 20th Century Fox en yn Yndia troch Reliance Entertainment. De film belibbe syn wrâldpremiêre op 12 febrewaris 2017 op it 67e Ynternasjonaal Filmfestival fan Berlyn. Viceroy's House iepene dêrnei op 3 maart 2017 yn 'e Britske bioskopen. In yn it Hindy neisyngronisearre ferzje, mei as titel Partition: 1947 ("Dieling: 1947") iepene op 18 augustus fan dat jier yn 'e Yndiaaske bioskopen. Yn oare lannen en territoaria waard de film op 1 septimber útbrocht. Yn Pakistan waard de fertoaning fan Viceroy's House ferbean.
KGB
Nei it útinoarfallen fan de Sovjet-Uny yn 1991 waard de KGB ferfongen troch de FSK, dy't yn 1995 wer ferfongen waard troch de Federale Feilichheidstsjinst (FSB), de hjoeddeiske feilichheidstsjinst fan Ruslân. De presidint fan Ruslân, Vladimir Poetin, begûn syn karriêre yn 1975 by de KGB (doe't de lettere sekretaris-generaal fan de USSR Joeri Andropov haad fan de KGB wie) en waard letter haad fan de FSB.
Viceroy's House (film)
Distribúsje
It soundtrackalbum fan Viceroy's House ferskynde op 3 maart 2017 yn digitale foarm en op 9 juny fan dat jier op cd by Bend It Films.
Untfangst
Fan 'e filmkritisy krige Viceroy's House oer it algemien positive resinsjes. Sa priizge Ben Keningsberg fan The New York Times de film om't er "propstiif foltroppe" wie mei "mear as genôch skiednis", mar dêrtroch dochs net "de floeiendheid fan it ferhaal" ferlear, noch "ynboete oan ynteressantens". Yn The Washington Post omskreau Stephanie Merry de film as "edukatyf, al sij it melodramatysk". Hja konkludearre: "De film folbringt in drege taak troch in yngewikkeld tiidrek út 'e skiednis út te lizzen."
KGB
De KGB bestie út in oantal Haaddirektoraten en ûnderôfdielingen dy't allegear in spesifike taak hienen. Mids jierren '70 waarden de ûndersteande direktoraten en ûnderôfdielingen ûnderskieden, mei de opmerking dat de list hjirûnder lang net folslein is:
Viceroy's House (film)
Untfangst
De Britske krante The Guardian fette de reäksjes op Viceroy's House gear as "bedimme mar ridlik freonlik" wat filmkritisy oanbelange, mar "ferneatigjend" as it om histoarisy gie. Hoewol't regisseur Gurinder Chadha har by it meitsjen fan 'e film basearre op it boek The Shadow of the Great Game: The Untold Story of India's Partition, fan Narendra Singh Sarila, út 2006, is de wittenskiplike konsensus fan histoarisy dat der gjin bewiis is foar de bewearing fan Sarila dat it ûntstean fan Pakistan te tankjen wie oan in gearspanning troch Winston Churchill en it Britske regear mei Muhammad Ali Jinnah en de Moslimliga yn ferbân mei de Kâlde Oarloch.
Resultaat
Viceroy's House brocht yn 'e bioskopen yn 'e Feriene Steaten en Kanada $1,1 miljoen op, en yn alle oare lannen en territoaria $10,8 miljoen. Wrâldwiid kaam de opbringst dêrmei út op $11,9 miljoen. Ofset tsjin it budget fan $8,5 miljoen betsjut dat in winst fan $3,4 miljoen, hoewol't dêr de marketingkosten noch wol ôf moatte.
Mooring
thumb|right|300px|In kaartsje mei de dialekten fan it Noard-Frysk It Mooring of Bökingharders (Böökinghiirder frasch) is in dialekt fan it Noardfrysk, wat sprutsen wurdt yn de Bökingharde, in streek op it fêstelân rûnom Niebüll (Naibel).
It Mooring is neamd nei de Risumer Moor, en wurdt begrinze troch it Wiedingharders yn it noarden, it Karrharders yn eastsúdeasten en it Goedharders yn it súdsúdeasten. Mei dizze dialekten en it Halligers foarmet it Mooring it fêstelânske Noardfrysk.
It Mooring hat de lêste desennia min ofte mear de status krigen fan it Lingua Franca foar it hiele Noardfrysk. Dit hie gjin taalkundige basis. It is ek net it grutste dialekt, dat is it Fering. Mar der waarden safolle aktiviteiten oer it dialekt. Ek op it Noardfrysk Ynstitút binne de Mooring sprekkers goed fertsjintwurdige. De eilândialekten hienen altyd al harren eigen ferieningen dy’t harren rjochten op kultivearjen fan de lokale kultuer. Troch de status fan it Mooring krijt it Mooring hieltyd mear oandacht op it Ynternet. It oanbod fan taalkursussen is rom. It Mooring is echt oan it werom kommen. In oantal jierren ferlyn gie it min mei de taal. Mar hjoed te dei komme er hieltyd mear Mooringsprekkers by. Der wurdt sein dat der op dit momint mear bern binne dy’t it Moorings as memmetaal hawwe as ûnder de tweintigers en tritigers. Yn Risum is in Mooringske basisskoalle.
Muzyknoat
In muzyknoat (of koartwei noat) is in teken of namme (Latyn: nota) om de toanen yn de muzyk nei harren tiidsfolchoarder en doer op te skriuwen of te beneamen. De foarm fan de noat bepaalt de relative doer fan de toan en de hichte fan de troch in noat  oanjûne toan wurdt bepaald troch it plak fan de noatkop op de noatebalke, de sleutel, foartekening en alteraasjes, yn kombinaasje mei de stimming.
Noaten en toetsen
Tagelyk is dêrboppe oanjûn, hoe’t de toanen oerienkomme mei de wite toetsen fan in piano. Dêrby fertsjintwurdiget de linker toets de sintrale C (c') of slot-C, dy’t midden op it klavier sit, faak by it slot, dat yn pears oanjûn is. By in elektrysk keyboard is dät de earste C rjochts fan de begeliedingstoetsen.
Sa’n rige toetsen as b.g. c' d' e' f' g' a' h' c" omfettet in skjin oktaaf, dus in ynterfal mei tolve healtoanstappen, hjir links it ienris strepe oktaaf (ek c’d’ ens.) en rjochts it twaris strepe oktaaf (ek c” d” ens.) . De moaie krol alhiel links hjit fioelkaai of g-kaai, om’t dy mei syn grutste krol krekt de hichte fan de g'-noat omsirkelt.
Mear oktaven
Yn ôfbyld 2 is rjochts nochris it ienris strepe oktaaf oanjûn, mei it slot en dan links dêrfan noch twa oktaven mear, earst it lytse oktaaf en dan hielendal links it grutte oktaaf. Om dy te skriuwen, moat men noch in twadde rige linen ha, ûnder de oaren. Foar dy rige stiet dan noch wer in oare kaai, de baskaai of f-kaai, om’t dy de lytse f omsirkelt.
Fierder sjogge wy yn dit ôfbyld yn de linerigen de rjochtopsteande strepen mei merktekens 2 3 4 5 6, dy’t de mjitte oanjouwe.
De swarte toetsen
thumb|100px|left|Foartekens: 1 Krús, 2 Herstellings- teken, 3 b. De swarte toetsen hawwe toanen, dy’t tusken dy fan de wite toetsen lizze. Om dy yn it noateskrift oan te jaan, brûkt men de foartekens: it krús (1), it herstellingsteken (2) en de mol ("b") (3).
Om no b.g. de swarte toets rjochts fan de G oan te jaan, set men der in krús (1) foar, wêrtroch’t de noat ferhege wurdt ta in Gis, lykas yn it ôfbyld mei in reade line oanjûn is. Dat jildt dan foar dy noat elke kear dêrnei (yn it ôfbyld dus twaris), oan’t men in herstellingsteken (2) set. Sa binne der ek Ais, Cis, Dis en Fis by A, C, D en F.
Wol men dêrfoaroer in toan ferleegje, dan set men in mol (b) derfoar, wat oerienkomt mei de swarte toets lofts fan de G. Sa kriget men in Ges, wat wer jildt oan’t it herstellingsteken. Op deselge wize kriget men As, Bes, Des, Es by A, B, D en E.
As men no op it klavier fan ‘e piano sjocht, dan falt op, dat b.g. As en Gis op ien toets lizze, ek Es en Dis en sa fierder. By de Pythagoryske stimming wie der noch n lyts ûnderskied, as men yntervallen mei help fan beskate ferhâldings fan snarelangten berekkent. Tsjintwurdich op ‘e piano is dat ûnderskied der net mear, dêr is nammentlik ienfâldich it oktaaf yn tolve healtoanstappen lykmjittich yndield, dêr is dan b.g. As en Gis wier itselde. Mar krekt nommen is der in ûnderskied, men neamt dat Enharmoanyske Ferwikseling. As men dus As enharmoanysk ferwikselt, is dat Gis; as men Dis enharmoanysk ferwikselt, kriget men Es en sa giet dat oeral.
Lange en koarte noaten
Oan’t no hiene wy tichte (swarte) noaten mei in hals en dêrfan binne der hjir fjouwer yn in mjitte. Dêrom binne dat fjirdelnoaten. Der binne lykwols ek hiele noaten; dy binne iepen (wyt) en dêrfan past mar ien yn in mjitte. Sa binne der ek heale noaten (iepen mei in hals), wêrfan’t dan twa yn in mjitte passe. As men dêr in punt efter set, is dat in trijfjirdelnoat, dy’t dan tegearre mei in fjirdelnoat yn in mjitte past. En dan hat men noch achtelnoaten, dat binne de tichte mei in flage oan ‘e hals. En sa binne der ek 1/16, 1/32 en 1/64 noaten mei elk twa, trije of fjouwer flagen. By meardere noaten efterinoar kinne dy troch strepen ferbûn wêze. thumb|200px|left|Pauzes ûnder noaten fan oerienkomende langte.
Pauzes
Tusken de noaten wurdt ek wolris skoft makke en dat wurdt oanjûn mei pauzetekens, dy’t de langte fan in pauze oanjouwe op deselde wize as by de noaten. Yn de ôfbylding binne nochris de ferskate noatelangten oanjûn, mei dêrûnder de pauzes fan deselde langte.
Mjitte
By de Mjittesoarte hearre de noaten tusken de rjochtopsteande strepen byinoar. Steane fjouwer kwartnoaten yn in mjitte, dan is dat Fjouwerkwartsmjitte, oanjûn mei 4/4 of C by it begjin. Sa is der ek Trijkwartsmjitte (3/4), Twakwartsmjitte (2/4) usw. Hjir njonken binne der foarbylden fan jûn.
Нотная запись
Henk Pruiksma
Hendrik Sijmen (Henk) Pruiksma (Makkum, 27 desimber 1947) is in rjochter en eartiids politikus. Nei syn slagjen foar de HBS-a yn Snits studearre hy, nei syn tsjinsttiid as reserve-offisier by de Keninklike Lânmacht, fiskaal rjocht yn Grins (1968 - 1973) en die hy yn 1982 in oanfoljend doktoraal eksamen Nederlânsk Rjocht oan de Universiteit Leien.
Yn 1973 wurdt Pruiksma ynspekteur fan de Ryksbelestingen, oant hy yn 1981 gerjochtsauditeur wurdt by it hof yn Ljouwert. Yn 1978 wurdt Pruiksma lid fan de ARP en gemeenteriedslid yn Ljouwert en yn 1980, by de fúzje fan ARP, KVP en CHU, út namme fan it CDA.
Fan 1991 oant en mei 2003 is hy lid fan de Provinsjale Steaten fan Fryslân, en yn 2005 folget hy foar twa jier Alis Koekkoek op yn de Earste Keamer, dy't ferstoarn is. Hy hâlde him yn de Earste Keamer dwaande mei Justysje, Underwiis en Binnenlânsk bestjoer en wie foarsitter fan de fêste kommisje foar Underwiis.
Hjirneist is hy ek sûnt 1998 lid (sûnt 2005 plakferfangend foarsitter) fan it Sintraal Tuchtkolleezje foar de Sûnenssoarch (Medysk tuchtkolleezje), wie hy fan 1989 - 2003 lid fan de Rykskommisje Fryske Taal en fan 1990 - 2004 foarsitter fan Stichting REPRO.
Pruiksma is lid yn de Oarder fan Oranje-Nassau.
Sisel
De sisel of it Jeropeeske grûniikhoarntsje (Latynske namme: Spermophilus citellus; foarhinne ek wol Citellus citellus) is in sûchdier út it skift fan 'e kjifdieren (Rodentia), de famylje fan 'e iikhoarntsjes (Sciuridae), de tûke fan 'e grûniikhoarntsjes (Marmotini) en it skaai fan 'e grûniikhoarntsjes fan de Alde Wrâld (Spermophilus). Dizze soarte komt foar yn súdeastlik Jeropa, en hat de IUCN-status "kwetsber" tawiisd krigen, om't er troch habitatferlies yn 'e benearing rekke is.
Fersprieding
De sisel komt foar yn dielen fan súdeastlik Jeropa en de Balkan, yn twa grutte, oaniensletten gebieten en in stikmannich lytsere kriten. It súdeastlikste oaniensletten gebiet omfiemet hast hiel Bulgarije, East-Traasje (it Jeropeeske diel fan Turkije) en Walachije (súdlik Roemeenje), mei fierders noch it uterste noardeasten fan Grikelân, Roemeensk Moldaavje en oanbuorjende dielen fan ûnôfhinklik Moldaavje en de westlike Oekraïne.
It oare grutte areaal bestiet út hiel Hongarije, útsein it súdwesten, en fierders súdlik en sintraal Slowakije, de Woiwodina fan noardlik Servje, it westen fan it Banaat en de grinskrite fan Transsylvaanje (beide yn westlik Roemeenje), it uterste noardeasten fan Kroaasje, it uterste westen fan 'e Oekraïne, it noardeasten fan Eastenryk en sintraal, súdlik en súdeastlik Tsjechje. Dizze beide grutte ferspriedingsgebieten wurde faninoar skaat troch de berchkeatling fan 'e Karpaten. Lytsere enklaves mei siselpopulaasjes besteane yn westlik Tsjechje, súdlik Poalen, sintraal Masedoanje en noardlik Grikelân. Njonken har fersprieding yn Jeropa komme sisels ek yn it noardwesten fan Lyts-Aazje foar.
Uterlike skaaimerken
De sisel hat trochinoar in kop-romplingte fan 17-23 sm, mei in sturtlingte fan 3¾-7⅓ sm en in gewicht fan 170-430 g. Dêrmei is dit bist likernôch fan 'e grutte fan in rôt. De mantsjes binne wat grutter as de wyfkes. De pels is op 'e rêch gielich griis en liket fan deunby wat spikkelbûnt te wêzen, mei swarte plakjes dy't feroarsake wurde troch de swarte úteinen fan guon hierren. De fangen binne ljochter en effen fan kleur, wylst de bealch en de kiel witch binne. Yn 'e maityd, as se har winterkleed noch hawwe, binne sisels grizer en ljochter kleure. De poaten binne yn ferhâlding frij koart, en de sturt it tichtbegroeid mei lang hier, in plomsturt net wanlyk. De eagen binne grut en omrâne mei witich hier, mar de earen binne tige lyts en de eariepenings wurde troch in hûdploai ferburgen.
Biotoop
Sisels binne bewenners fan iepen lânskippen, en dêrby jouwe se de foarkar oan leechlân, al libje se op guon plakken ek wol yn 'e bergen. Se kinne lykwols net sûnder in ûndergrûn dêr't se yn grave kinne, dat yn rotseftige gebieten komme se net foar. Fierders moat der in lege gerzige boaiemfegetaasje oanwêzich wêze, dy't har sawol ta fretten as ta beskûl tsjinnet. Hoewol't se fan natuere bisten fan 'e steppes binne, hawwe sisels har yn Midden-Jeropa oanpast oan kultuerlân, lykas luzernefjilden en yn ûnbrûk rekke greiden.
Hâlden en dragen
Sisels binne útslutend oerdeis aktyf en hawwe in fêst libbensritme, dat makket dat se har simmerdeis lang foar sinne-ûndergong al weromlûke yn har ûndergrûnske hoalen. Kjeld en rein hâldt har binnendoar. Se bewenje eigengroeven hoalen of boargen mei in mei plantaardich materiaal beklaaide nêstkeamer en in kompleks stelsel fan gongen, dy't 5-10 sm yn trochsneed binne. De hoalen hawwe mear as ien yn-/útgong, en njonken har wenhoale beskikke se ek noch oer ferskate ienfâldiger flechthoalen dy't oer har territoarium ferspraat binne. Yn 'e regel bejouwe sisels har net fierder as 60-80 m fan 'e yngong fan in hoale. It binne solitêr libjende bisten, dy't har om it hoartsje op 'e efterpoaten oprjochtsje om har om-en-by ôf te sykjen nei mooglike gefaren. Wurde se sa'n gefaar gewaar, dan naaie se út oant fuortby de yngong fan ien fan har hoalen, dêr't se ôfwachtsje wat der barre sil, om dan by neieroankommend gefaar op it lêste momint nei binnen te dûken.
Yn 'e hjerst en it lêst fan 'e simmer lizze sisels in tsjûke ûnderhûdske fetlaach oan, dy't se brek binne om har 5-7½ moanne duorjende wintersliep troch te kommen, fan septimber oant april. De peartiid set daliks nei ôfrin fan 'e wintersliep útein, wêrby't de mantsjes in pear wiken earder wekker wurde as de wyfkes en de jongen fan it foargeande jier. Sisels binne net monogaam en de mantsjes hawwe gjin oandiel yn it grutbringen fan 'e jongen. De draachtiid duorret 3½ wike, wêrnei't de wyfkes yn 'e perioade fan ein april oant juny de iennichste smeet fan it jier te wrâld bringe, besteande út 3-7 jongen.
Status
De sisel hat de IUCN-status fan "kwetsber", mei't er op it mêd fan populaasjegrutte en fersprieding stadichoan efterútbuorket. Sûnt 2000 is syn totale populaasje nei skatting mei 30% ôfnommen. Fral oan 'e rânen fan syn areaal, yn it suden, noarden en noardwesten, is dat dúdlik merkber. Sa is de soarte útstoarn yn it easten fan Dútslân, dêr't er foarhinne ek foarkaam, en yn Poalen, al is er yn dat lêste lân yn 2005 mei súkses yn it wyld reyntrodusearre. De wichtichste bedrigings foar de sisel binne yn it foarste plak it omsetten fan greiden of wyld gerslân yn ikkers foar lânbou of yn jonge oanplant foar de boskbou; fierders it opjaan fan greiden sadat dy feroarje yn mei lang gers en houtige planten begroeid ûnlân dat foar de sisel ûngaadlik is; urbanisaasje; en teffens it oanlizzen fan wegen dêr't populaasjes troch fragmintearre reitsje.
Klaas Toxopeus
Klaas Toxopeus (Farmsum, 22 july 1904 - Delfsyl, 19 desimber 1981) wie stjoerman en skipper op de rêdingboaten fan de Keninklijke Noard- en Súd-Hollânske Rêdingmaatskipppij (KNZHRM), ien fan de foargongers fan de KNRM.
Toxopeus wie in soan fan Jannes Toxopeus (1859-1934) en Everdina Kielema (1863-1942). Syn achttjen jier âldere broer Mees Toxopeus wie ek skipper fan de KNZHRM.
Karriêre
Toxopeus learde fan jongsôf oan it Waadgebiet goed kennen, earst op de tsjalk fan syn heit en letter as fiskersfeint by syn omke yn Sâltkamp. Mei 22 jier waard er stjoerman fan de rêdingboat Hilda op it stasjon Rottumereach. Yn 1930 waard er stjoerman op de rêdingboat Insulinde, dêr't syn broer Mees skipper op wie. Dizze boat wie stasjonearre op De Skâns. Op 31 oktober 1950 folge er Mees op as skipper, en blean dit oant de boat yn 1964 út tsjinst nomd waard. Op 31 july 1964 gie er mei pensjoen.
Yn 1930 troude Toxopeus mei Hillegiena Luchtenberg. Hja wennen op De Skâns en krigen twa dochters. Neist syn funksje by de rêdingsmaatskippij, hie er mei syn frou in kafee op de seedyk fan Eastmahorn.
Toxopeus makke 270 tochten mei in rêdingboat en helle 315 persoanen behâlden nei de wâl. Hy ûntfong in soad ûnderskiedingen út binnen- en bûtenlân, dêr't de sulveren earemedalje ferbûn oan de Oarder fan Oranje-Nassau (1955) en de sulveren medalje earste klas yn de Oarder fan de Wite Roas fan Finlân ûnder wienen.
De parse hie yn de jierren 1930 in protte omtinken foar rêdingen. Dat kaam de rêdingmaatskippij goed út, omdat dy it hawwe moast fan partikuliere jeften. Rêders waarden gereldwei yn it sintsje set en belutsen by publisiteitsaksjes. Yn de jierren fyftich en sechtich spile Toxopeus dêrby in wichtige rol. Hy wie in goed ferteller en dat rekke bekend. Hy waard frege foar lêzingen, earst yn de omkriten, letter it hiele lân troch. Dat late wer ta útnûgings foar radioprogramma's, beide wienen populêr.
Boeken
Utjouwerij Het Wereldvenster út Baarn frege him om syn oantinkens op papier te setten. Hy waard holpen troch Age Scheffer, sjoernalist by het Vrije Volk, dy't as skipperssoan de eftergrûn en heroyk fan de ferhalen goed oanfielde. Koart nei elkoar ferskynden trije boeken:
De boeken waarden werprinte en yn 1956 bondele ta in omnibus mei de titel De Memoires van de schipper van de reddingboot 'Insulinde', dy't noch yn 1974 ûnder de titel Herinneringen van Klaas Toxopeus in 9e printinge meimakke. Fan Vliegende storm ferskynde yn 1954 yn New York in Ingelske oersetting mei de titel ''Flying storm. Adventures of the skipper of a rescue boat off the stormy coast of Holland''. Yn it Dútsk kaam yn 1955 Harte Männer, harte See út. It waard yn 1964 werprinte yn in jubileumútjefte by gelegenheid fan Toxopeus syn ôfskied fan de KNZHRM (mei in libbensbeskriuwing troch Age Scheffer). Yn 1958 publisearre Toxopeus ek noch ''De Eilander. Roman van de lokkende zee''.
L'Anse aux Meadows
thumb|right|Neiboude Wytsingdelsetting yn L'Anse aux Meadows L'Anse aux Meadows is in Wytsingdelsetting, op de noardlikste tip fan Newfoundland. It plak waard ûntdekt yn 1960 troch it pear Helge en Anne Stine Ingstadt. Der leinen teminsten 8 gebouwen, ûnder oaren in smidderij.
De delsetting komt nei alle gedachten út de iere 11e iuw. De measte skiedkundigen tinke dat L'Anse aux Meadows de koloanje yn Vinlân is dy’t neffens de saga troch Leif Eriksson stiften wie, mar oaren betwifelje dat en miene faak dat Leif's koloanje mear súdlik lein hawwe moat.
Yn 1978 waard L'Anse aux Meadows troch de UNESCO op de wrâlderfgoedlist setten. Twa sekuer neiboude Wytsinggebouwen binne hjoeddeis in toeristyske attraksje.
Nieuw-Monnikenhuize
Nieuw-Monnikenhuize wie tusken 1950 en 1998 it stadion fan fuotbalklub Vitesse. It stadion stie oan de Rosendaalseweg, in hûnderttal meters fan it eardere stadion Monnikenhuize út 1915.
Skiednis
Troch de Slach om Arnhim yn septimber 1944 befal de Dútske Wehrmacht de boargers fan Arnhim om harren stêd te ferlitten. Fan it Stadion Monnikenhuize bleau net in protte oer, en flak nei de befrijing baarnde it kluphûs ek noch ôf. De skea waard yn de jierren nei de befrijing wersteld, mar yn 1948 beslút de gemeenteried in nij stadion foar Vitesse te bouwen. It nije stadion waardt boud in pear hûndert meter benoarden fan de Monnikensteeg dêr't it âlde stadion stie. By de bou fan it stadion wurdt handich gebrûk makke fan 'e hichteferskillen. Sa wurdt der yn de noardwesthoeke fan it fjild boppe op ien helling de klaaikeamers en kluphûs boud. Om út de klaaikeamers wei op it haadfjild kommen, moast der gebrûk makke wurde fan in trep. Op 3 septimber 1950 wurdt Nieuw-Monnikenhuize troch de boargemaster fan Arnhim iepene.
Nieuw-Monnikenhuize hie op syn top 18.000 plakken. Der wiene betonnen stean- en sitplakken realisearre yn in hoefizerfoarm. Yn earste ynstânsje wiene der 4.500 oerdekte sitplakken. Pas yn de jierren '70 kamen der mear oerdekte plakken by, sawol op de sittribune as op de tsjinoer lizzende steantribune. Efter ien doel stie in houten steantribune, yn de folksmûle "de jongestribune" neamd. Letter waard dizze tribune ferfongen troch in ienfâldige houten tribune mei in pear rigen oerdekte sitplakken. thumb|left|200px|monumint ta neitins oan Nieuw-Monnikenhuize Vitesse timmere nei de promoasje fan 1989 sportyf flink oan 'e wei. It stadion blykt dêrtroch net mear oan de easken te foldwaan. Foar de lêste jierren wurdt der hjir en dêr noch wat oplape oan it stadion, mar alles stiet dan al yn it teken fan de ferhuzing nei in nij ûnderkommen oan de súdkant fan de stêd. Yn maart 1998 naam Vitesse it multyfunksjonele stadion GelreDome yn gebrûk. Nei't de klup foar legere alvetallen, oefenwedstriden en trainingen noch in skoftke gebrûk makke hie fan Nieuw-Monnikenhuize, waard yn juny 1999 it stadion sloopt. Op it eardere plak fan it stadion binne húzen boud, en kaam der in monumint ta neitins oan it stadion.
Biologysk-Archeologysk Ynstitút
It Biologysk-Archeologysk Ynstitút (BAI) wie in ynstelling fan de Ryksuniversiteit Grins foar ûndersyk en ûnderwiis op it mêd fan archeology en prehistoarje yn benammen it noardwesten fan Europa.
It waard oprjochte yn 1920 troch- en oant 1954 laat troch A.E. van Giffen, dêrnei oant 1987 troch H.T. Waterbolk. Yn 1998 is it BAI opgien yn it Grinzer Ynstitút foar Archeology dat archeologysk ûndersyk yn it mediterane gebiet en it noardpoalgebiet docht. It BAI hat stúdzjesamlingen op it mêd fan de Europeeske prehistoarje, de paleo-botany en de archeo-soölogy en ek in grutte kolleksje fjildtekeningen en foto's oer de opgravingen dy't it sels dien hat.
Fan begjin ôf oan hat it Ynstitút oparbeide mei de Feriening foar Terpûndersyk, de Drintske Prehistoaryske Feriening en de museums yn Noard-Nederlân.
It BAI joech sûnt 1951 in eigen wittenskiplik tydskrift út Palaeohistoria en sûnt 1989 in jierberjocht, Paleo-Aktueel.
Bernhard Schlink
thumb|Bernhard Schlink, Bowdoin College, oktober 2018 thumb|Bernhard Schlink Bernhard Schlink (Großdornberg, 6 july 1944) is in Dútsk skriuwer en jurist.
Schlink waard grutbrocht yn Heidelberch en studearre dêr rjochten. Yn 1975 promovearre er. Sûnt 2004 is er professer yn de Steats- en bestjoersrjocht en rjochtsfilosofy oan de Humboldt-Universiteit yn Berlyn. Bernhard Schlink is fierders lid fan it kuratoarium fan it earste Dútske juristyske ynternettydskrift Humboldt Forum Recht.
Syn karriêre as skriuwer begûn mei in rige detektiveromans mei as haadpersoan Selb, in namme dy't ôflaat is fan it Dútske wurd foar 'sels'. Yn 1995 publisearre er Der Vorleser (De Foarlêzer), foar in part in autobiografyske roman, dy't yn 2008 as The Reader ferfilme is. It boek (en de film) giet oer in 15-jierrige jonge dy't in ferhâlding krijt mei in folle âldere frou, dy't hommels ferdwynt. Hy moetet har wer at er as rjochtestudint in proses oer oarlochsmisdieden bywennet. It boek waard in bestseller en waard yn 35 talen oerset. It wurk krige ferskate literêre prizen, ynternasjonaal. Yn 2000 ferskynde fan Schlink in samling koarte ferhalen, Liebesfluchten (Nederlânsk: De liefdesval).
Nasjonaal Lânskip Súdwest-Fryslân
thumb|Begrinzingskaart (griene line) Nasjonaal Lânskip Súdwest-Fryslân Nasjonaal Lânskip Súdwest-Fryslân is in nasjonaal lânskip fan 51420 hektare yn it súdwesten fan de provinsje Fryslân. It is sûnt 2005 ien fan de tweintich nasjonale lânskipppen. Nasjonaal Lânskip Noardlike Fryske Wâlden is it oare Nasjonaal Lânskip yn Fryslân.
Plak
It Nasjonaal Lânskip leit yn de gemeenten Súdwest-Fryslân en Gaasterlân-Sleat. It leit besuden de A7 en de stêden Boalsert en Snits en bewesten de A6 tusken De Jouwer en De Lemmer.
Lânskip
It Nasjonaal Lânskip Súdwest-Fryslân kin opdield wurde yn trije lânskipstypen:
Martha van Wichen-Schol
Martha van Wichen-Schol (West-Skylge, 22 maart 1946 – Nederhorst den Berg?, 15 april 2004) wie in Frysk wurdboekgearstaller en dichteresse, dy't ferantwurdlik wie it ta stân kommen fan 'e earste wurdlist fan it Skylgersk (ek wol Westersk neamd), it Fryske dialekt dat sprutsen wurdt op it westlike part fan it Waadeilân Skylge.
Skriuwen
Van Wichen-Schol wie hikke en tein yn West, mar wenne al jierren yn Nederhorst den Berg, yn it Goai, doe't se yn 1980 op eigen manneboet in wurdlist fan har memmetaal, it Skylgersk, begûn gear te stallen. Datselde jiers noch stjoerde hja de kladferzje fan 'e letter A nei de Fryske Akademy yn Ljouwert, dêr't men tige bliid wie mei har inisjatyf. Under begelieding fan K.F. van der Veen, fan 'e Akademy, en mei help fan 'e Aasterske taalaktivist Cornelis Roggen, sette Van Wichen-Schol doe har projekt fuort. Dêrby gie se ek geregeldwei te rie by har mem, Geertse Schol-Boem, dy't út klearebare leafhawwerij al jierrenlang typysk Skylgerske wurden en útdrukkings opskreaun hie.
Nei't Van Wichen-Schol yn 1983, sa'n trije en in heal jier nei't se mei it wurk úteinset wie, har wurdlist Nederlânsk-Skylgersk kompleet hie, waard dy op 'e Fryske Akademy troch meiwurkster Alie Kuperus yn 'e kompjûter set. Doe waard mei help fan wurdboekskriuwer Gosse Blom in omdraaide list Skylgersk-Nederlânsk oanmakke en tafoege. Yn 1986 koe it Woddenboek fan et Westers einlings publisearre wurde. Njonken har krewearjen foar in Skylgersk wurdboek wie Van Wichen-Schol ek lang aktyf as dichteresse, wêrby't hja it pseudonym Nienke hantearre.
Irtysj
thumb|250px|Streamgebiet fan de Irtysj thumb|250px|De Irtysj by Pavlodar De Irtysj (Russysk: Иртыш; Kazachsk: Ертiс, Ertis; Tataarsk: Иртеш; Latyn: İrteş ; Sineesk: 额尔齐斯河, É'ěrqísī hé) is in rivier yn Aazje, dy't fan it Altaiberchtme nei de Ob streamt en tegearre mei dizze rivier ien fan de grutste riviersystemen fan de wrâld foarmet en it op ien nei langste fan Euraazje (5410 km). De rivier rint troch Sina, Kazachstan en Ruslân, hast hieltyd yn noarwestlike rjochting. De mûning fan de Ob is by Chanty-Mansiejsk: de Irtysj hat oankaam op dat plak al in folle langere wei ôflein (4248 km) as de Ob sels (3176 km). De Ob komt fan it easten en fiert it wetter fan de Irtysj ôf nei de Noardlike Iissee, dêr't sy 1162 km mear noardlik yn út komt.
It stik fan it Altaiberchtme yn Noardwest-Sina (Sinkiang) oant de Zaysanmar yn it easten fan Kazachstan hjit Swarte Irtysj (Kara Ertis), it part nei dit mar wurdt somtiden Wite Irtysj neamd.
De wichtichste stêd oan de Irtysj is it Russyske Omsk, dêr't it Trans-Siberysk spoar har krúst. Yn Kazachstan binne Semey (it eardere Semipalatinsk) en Pavlodar de ferneamdste stêden oan de Irtysj.
De grutste sydrivieren binne de Isjim en de Tobol út it westen wei, en de Om en de Demjanka út it easten.
Holborn
thumb|300px|High Holborn, haadstrjitte fan de wyk Holborn is in wyk yn it Londenske bestjoerlike gebiet Camden, yn de regio Grut-Londen.
Ferneamde persoanen
Neifolgjend in list fan ferneamde minsken dy't yn Holborn berne binne of oars bining mei it stedsdiel hawwe.
Romeinsk Keninkryk
thumb|Rome yn 753 f.Kr. It Romeinsk Keninkryk wie fan 753 f.Kr. oant 509 f.Kr. in lytse stedssteat om de stêd Rome hinne en de foarrinner fan it Romeinske Ryk. Wat der witten is oer de keningstiid is hast hielendal basearre op leginden. Yn dat tiidrek waarden de Romeinen regearre troch keningen; earst Romeinske, dêrnei ek Sabynske en úteinlik Etruskische keningen. It wie dien mei it keninkryk yn 509 f.Kr. doe't ealjeman Lucius Iunius Brutus de lêste kening fuortjage en de Romeinske Republyk stichte.
Boskske Skoalle
thumb|230px|right|St. Martinustsjerke te [[Gennep]]
De Boske Skoalle wie in tradisjonalistyske streaming yn de Nederlânske arsjitektuer, dy't basearre wie op getalsmjittige ferhâldingen en dy't fral tapast waard yn de katolike tsjerkebou. De streaming ûntstie út de Delftse Skoalle.
De namme fan dizze streaming is ûntliend oan de 3-jierrige kursus Tsjerklike Arsjitektuer dy't yn it tiidrek fan de Weropbou tusken 1946 en 1973 yn it Krûdhûs te De Bosk jûn waard. De oplieding moast arsjitekten begeliede by de tsjerklike weropbou. Dom Hans van der Laan, syn broer Nico van der Laan en C. Pouderoyen wiene de dosinten.
Skaaimerken
In wichtich skaaimerk fan de Boske Skoalle wie de sobere foarmjouwing fan de gebouwen. De ferhâldings waarden foaral troch it saneamde plastyske getal bepaald. Der waard gebrûk makke fan beton, bakstien en hout, dy't nammentlik de tradisjonele boumaterialen yn Nederlân binne, sa't moarmer dat yn Itaalje is.
De tsjerken binne faak trijebeukige basiliken, foarmjûn neffens betiid-kristlike tsjerken yn Itaalje. De tuorren dogge ek faak tinken oan de campaniles (klokketuorren) yn it noarden fan Itaalje. Yn de twadde helte fan de 20e iuw waarden sa in tal tsjerken, kleasters, wenten en stedhûzen yn Nederlân yn dizze styl delsetten. Troch it ôfnimmen fan de tsjerkegong wurde in oantal fan dizze gebouwen mei sloop bedrige.
De Boske Skoalle wie de lêste faze yn de Nederlânske tsjerklike arsjitektuertradysje. As der dêrnei noch katolike tsjerken boud waarden, hat men hieltyd faker keazen foar funksjonele arsjitektuer en net mear foar spesjalisearre arsjitekten.
Arsjitekten
Inkele arsjitekten fan de Boske Skoalle wiene:
Stasjon Hylpen
thumb|left|Stasjon Hylpen thumb|left|Stasjon Hylpen om 1930 hinne Stasjon Hylpen (Hnp) is it stasjon fan Hylpen, en hat mar ien perron. It stasjon waard iepene op 8 novimber 1885 en leit oan it spoar fan Ljouwert nei Starum. It spoar wurdt eksploitearre troch Arriva.
Ut in ûndersyk dat yn 2018 troch de NS hâlden is, die bliken dat 41 minsken deis yn- en útstappe op it stasjon. It stasjon leit ûngefear 10 minuten rinnen bûten Hylpen.
It stasjonsgebou út 1883 waard yn 1973 sloopt en ferfongen troch in abry.
Treintsjinsten
Sjoch foar it meast aktuele tsjinstroaster op de side fan Arriva.
Monnikenhuize
Monnikenhuize wie tusken 1915 en 1950 it stadion fan fuotbalklub Vitesse. It stadion stie oan de krúsing fan de Monnikensteeg en de Rosendaalseweg. It stadion hie syn namme te tankjen oan in kleaster dat flakby stien hie. De iepening fan Monnikenhuize wie op 26 septimber 1915. Vitesse spile dy dei tsjin de Noordelijke Zwaluwen (3 – 3). By de Olympyske Simmerspullen 1928 yn Amsterdam wie Monnikenhuize it stadion dêr't Sily en Meksiko tsjininoar spilen yn de treastfinale.
Stasjon Swol
Stasjon Swol (Zl) is it spoarweistasjon fan Swol, de haadstêd fan de Nederlânske provinsje Oerisel. It is in wichtich spoarpunt mei in soad oerstappers. Spoarlinen út de rjochtingen Kampen, Ynskedee, Dimter, Emmen, Amersfoart, Meppel, Grins, Ljouwert en Lelystêd komme allegear yn Swol byinoar. Stasjon Swol is it drokste stasjon fan de provinsje Oerisel. It is boud as in standertstasjon fan de Steatsspoarwegen, in stasjon fan it type SS earste klasse, en is ien fan de twa stasjons dy't yn dizze klasse boud is, de oar is Stasjon Doardt.
Gebou
It earste stasjon fan Swol waard iepene op 6 juny 1864 mei it yn gebrûk nimmen fan de Spoarline Utert - Kampen, de spoarline fan de Nederlandsche Centraal-Spoorweg-Maatschappij (NCS) dy 't Utert fia Swol mei Kampen ferbûn. Dit wie in tydlik stasjonsgebou omdat de NCS der op rekkene oer net al te lange tiid it meigebrûk te krijen fan it nije stasjon fan de Steatsspoarwegen, dat doe yn de planning stie boud te wurden. It yn 1873 ôfbrutsen gebou lei neist it hjoeddeiske stasjon, sa ûngefear oan de hjoeddeiske krúsing Rieteweg en Willemskade. Op dit plak wie letter, oant 1997, it perron fan de PTT foar it postferfier mei de trein. Yn 1866 iepene de Steatsspoarwegen (SS) it nije grutte stasjon fan it type earste klasse oan de spoarline Arnhim - Ljouwert (Steatsline A). Stasjon Swol is mei Stasjon Doardt de iennige twa 1e klasse SS-stasjons dy 't ea boud binne. De NCS makke lykas hope ek gebrûk fan dit stasjon. It stasjon beskikt oer sân trochgeande perronspoaren wêrfan seis oan wjerskanten fan trije eilanperrons, twa kopspoaren en in bûsspoar oan de westkant en fjouwer kopspoaren oan de eastkant. De perrons waarden yn 1950 mei-inoar ferbûn troch in reizgerstunnel. Yn 1992 is it gebou ynwindich ferboud en yn 1995 is de âlde perronkap ferfongen. Yn 2003 is op it 1e perron in nij stik perron-oerkaping yn gebrûk naam tusken it stasjonsgebou en de noardlike kopspoaren yn. Ek de stasjonstunnel komt ûnder dizze oerkaping út. Yn 2004 is de tunnel ferlinge nei de súdlike kant fan it stasjon. Yn 2011 waard dizze tunnel ôfbrutsen om plak te meitsen foar in nije tunnel dy't yn 2015 iepene waard.
Monnikenhuize
It stadion bea plak oan likernôch 7500 taskôgers, mar by belangrike wedstriden waarden der needtribunes pleatst. Sa koene bygelyks op 10 april 1950 goed 12.000 taskôgers tsjûge wêze fan de promoasjewedstriid fan Vitesse tsjin Rheden. Vitesse wûn de wedstriid trouwens mei 3 - 2.
Fanwegen de Slach om Arnhim yn septimber 1944 hjitte de Dútske Wehrmacht de boargers fan Arnhim om harren stêd te ferlitten. Fan it Stadion Monnikenhuize bleau net in protte oer en flak nei de befrijing baarnde it kluphûs ek noch ôf. De skea waard yn de jierren nei de befrijing wersteld, mar yn 1948 beslút de gemeenteried in nij stadion foar Vitesse te bouwen.Yn 'e simmer fan 1950 naam Vitesse nei hast 35 jier ôfskied fan Monnikenhuize. De klup ferhuze nei stadion Nieuw-Monnikenhuize in pear hûndert meter fierder op. Op it terrein fan Monnikenhuize kaam in fersoargingshûs.
Fryske Autobusmaatskippij
300px|thumb|''[[British Leyland|Leyland-Den Oudsten bus 2139 fan de FRAM.]] 300px|thumb|[[Mercedes-Benz O408 yn de kleurstelling dy't de FRAM yn de jierren '90 brûkte.]] De Fryske Autobusmaatskippij (Friese Autobus Maatschappij, FRAM), fêstige op It Hearrenfean, wie in iepenbier ferfierbedriuw dat op 1 april 1971 ûntstien wie út in fúzje fan de NOF yn Dokkum - wêr't koart dêrfoar de LABO en de LAB, beide út Ljouwert, yn opnommen wiene - mei de NTM op It Hearrenfean. Op 1 jannewaris 1974 kaam dêr it ZWH yn Balk by en op 1 jannewaris 1979 ek noch de linetsjinsten fan de ESA út Mearum.
It ferfiersgebiet bestie út de hiele provinsje Fryslân (mei de Waadeilannen Flylân, It Amelân, Skylge en Skiermûntseach), súdwest-Grinslân, linen nei Assen en Meppel en in part fan de Noardeastpolder. Teffens waard er yn kombinaasje mei de NZH (oant 1972 mei de Naco) riden fan Ljouwert fia de Ofslútdyk nei Alkmaar yn Noard-Hollân.
De FRAM wie ien fan de earste busmaatskippijen yn Nederlân mei in buorbus en in skilbus. De buorbus begûn yn 1977 mei in line fan Bûtenpost nei Gruttegast, de Skilbus in novimber 1979 fan It Hearrenfean nei De Tynje.
Op 1 jannewaris 1996 fusearre de FRAM mei de DVM/NWH ta de VEONN. Mei yngong fan 30 septimber 1998 waard de Hanze Groep, wêr't VEONN diel fan útmakke, oernommen troch Arriva en mei 22 april 1999 krigen de bussen ek it Arriva-logo.
Grutte Flakten (Noard-Amearika)
De Grutte Flakten (Ingelsk: Great Plains) is de beneaming foar de útstrutsen flakte yn it sintrale diel fan Noard-Amearika. Dat gebiet bestie foarhinne alhiel út prêrje. Dêrfandinne dat soms de begripen 'de Grutte Flakten' en 'prêrje' betize wurde, mar de Grutte Flakten binne in poer geografyske oantsjutting, wylst mei de term 'prêrje' ferwiist wurdt nei in beskaat flak, mei lang gers begroeid lânskipstype dat karakteristyk is foar Noard-Amearika.
Geografy
De Grutte Flakten foarmje it westlike part fan 'e folle gruttere Binnenlânske Flakten fan Noard-Amearika, dy't fan 'e Appalachen yn it easten oant de Rocky Mountains yn it westen rikke. De Grutte Flakten sels beslane dielen fan 'e Feriene Steaten en Kanada. De Amerikaanske steaten Noard-Dakota, Súd-Dakota, Nebraska en Kansas hearre der yn har folsleinens ta. Dêrnjonken omfiemje de Grutte Flakten ek dielen fan 'e Amerikaanske steaten Iowa, Kolorado, Montana, Nij-Meksiko, Oklahoma, Teksas en Wyoming, en fan 'e Kanadeeske provinsjes Alberta, Manitoba en Saskatchewan.
Yn it westen wurde de Grutte Flakten begrinzge troch de bergen fan 'e Rocky Mountains, yn it noarden troch de boreäle nullewâlden fan Kanada, en yn it easten troch de heuvelige langgersprêrje by de Mississippy lâns. Yn it suden wurdt ornaris de Rio Grande, de grinsrivier fan 'e Feriene Steaten mei Meksiko, beskôge as it plak dêr't de Grutte Flakten einigje, hoewol't guon geografen der ek noch in part fan noardlik Meksiko ta rekkenje. Fanwegen it ferskil yn klimaat wurdt faak ûnderskie makke tusken de noardlike Grutte Flakten (dêr't in lânklimaat hearsket) en de súdlike Grutte Flakten, mei in subtropysk klimaat of in steppeklimaat.
Skiednis
Under it Kryt (145 oant 66 miljoen jier lyn) wiene de Grutte Flakten oerdutsen troch in ûndjippe binnensee, dy't de Westlike Binnenlânske See neamd wurdt. Yn it lette Kryt en ûnder it Paleoseen (65 oant 55 miljoen jier lyn) begûn it seenivo omleech te gean, en kamen de Grutte Flakten stadichoan drûch te fallen. Neitiid begûn it gebiet him ûnder it Mioseen en it Plioseen, sa'n 25 miljoen jier lyn, te ûntjaan ta in mei gers begroeide iepen flakte.
Folle koarter lyn libben dêr mammoeten, mastodonten, reuzeloaierts, Amerikaanske hynders, koartsnútbearen en Amerikaanske liuwen, dy't allegear oan 'e ein fan it Pleistoseen (omtrint 13.000 jier lyn) útstoaren. Om dy tiid hinne hiene de earste saneamde Paleo-Yndianen har al op 'e Grutte Flakten fêstige, en it is noch altyd de fraach oft dyselden ferantwurdlik wiene foar (in diel) fan it dat grutte útstjerren, of dat de neamde bisten har net oanpasse koene oan 'e feroarjende klimatologyske omstannichheden.
Paralympyske Winterspullen 1992
De Ve Paralympyske Winterspullen waarden yn 1992 hâlden in Tignes-Albertville, Frankryk. It wie de earste kear yn de histoarje dat de Paralympyske Winterspullen yn itselde lân organisearre waard as de Olympyske Winterspullen.