cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lângoed It Oranjewâld
Dei fan it Park
Op earste pinksterdei is de nasjonale Dei fan it Park, in dei wêrop spesjaal omtinken jûn wurdt oan it grien. Op It Hearrenfean wurdt it parklânskip fan Lângoed IT Oranjewâld sintraal steld.
Tearns
Tearns is in doarp dat yn de gemeente Ljouwert leit. Tearns leit noardlik fan Himpens, eastlik fan Goutum en westlik en súdlik fan Ljouwert. Yn 2022 hie Tearns 22 ynwenners. De doarpskearn fan Tearns leit oan de Himpenserdyk en Tigchelaersreed.
Mei Himpens foarmet Tearns it twillingdoarp Himpens-Tearns.
Skiednis
thumb|left|250px|De Glins-terp Fynsten út de terp Glins wize út dat it gebiet al om 400 f.Kr. bewenne waard. Dy terp makke ûnderdiel út fan in rige terpen op de grins tusken de klaai yn it westen en de sompen yn it easten. De bewenners ferlieten om 300 n.Kr. hinne dy terpen nei't it wetter it libben jimmeroan dreger makke en it duorre oant healwei de 8e iuw dat der wer fêste bewenning yn it gebiet ûntstie. Yn dy tiid ûntstiene ek de nammen Tearns en Himpens. Sûnt de 10e iuw waard útein set mei it oanmeitsjen fan it fean eastlik fan de Glins.
Oant it begjin de oanlis fan de wyk Suderbuorren yn 1999 súdlik fan it Van Harinxmakanaal wenne de befolking fan Tearns yn in agraryske omjouwing by de brêge (Nauwe Greons) en ferspraat op pleatsen of in pear losse huzen. Troch de bou fan de wyk Suderbuorren ferlear Tearns in grut part fan de himrik en binne beide doarpen no foar it measte omsletten troch Ljouwert. Dochs is der by de ynrjochting fan de nije wyk rekken holden mei it doarpske karakter fan it twillingdoarp troch om de âlde kearnen romte te hâlden tusken de nijbou fan Suderbuorren.
Yn opdracht fan doarpsbelang Himpens-Tearns waard yn 2001 in plan ûntwikkele foar it lêste agraryske gebiet eastlik fan Tearns en noardlik fan Himpens. Dat resultearre yn in keunstwurk (Landart project), dat neffens de ûntwerpers tinken docht oan it lânskip dêr út de earste helte fan de 20e iuw.
Sûnt 1943 leit Tearns yn de gemeente Ljouwert, dêrfoar lei it doarp yn de gritenij Ljouwerteradiel (sudertrimdiel).
Súdwest fan de doarpen lizze de Tearnzer Wielen, in marke dat ûntstie troch it ôfgraven fan bougrûn foar Suderbuorren.
Mienskip
thumb|260px|Hûzen oan de Nauwe Greons De Feriening foar Doarpsbelang Himpens-Tearns bestiet al sûnt 1917 en hat sûnt 25 novimber 1989 syn gearkomsten yn doarpshûs 'De Bining'. De ferieningen fan Doarpsbelang Himpens-Tearns en kuorbalferiening Wêz Fluch, krigen it klear, om de besteande kantine fan de kuorbalferiening te ferbouwen ta in doarpshûs. It doarpsblêd hjit 'Brêgenijs'. It doarp wol de okse tenei mear brûke as symboal. De oksehoarnen stiene earder al ôfbylde op de doarpsflagge fan Himpens.
Skoalle
De skoalbern fan Tearns gyngen eartiids yn Himpens nei skoalle. De iepenbiere ('De Wynwizer') en kristlike basisskoalle ('Maximaskoalle') lizze yn de Ljouwerter wyk Suderbuorren.
Eusebius
Eusebius Eusebius Евсевий (значения)
Reuzeberchtme
It Reuzeberchtme (Tsjechysk: Krkonoše, Poalsk: Karkonosze, Dútsk: Riesengebirge) is in berchtme op de grins fan Tsjechje en Poalen. It is part fan de bercgkeatling fan de Sudeten. It Reuzeberchtme is likernôch 40 kilometer lang en goed 20 kilometer breed. De trochsneed hichte is 1200 meter mei in stikmannich útsjitters nei boppe.
It berchtme tanket syn namme oan de reus Rübezahl (Tsjechysk: Krakonoš, Poalsk: Karkonosz) dy't dêr neffens de ferhalen tahâlde.
Geografy
De heechste berch is de Sniekop (Tsjechysk: Sněžka, Poalsk: Śnieżka, Dútsk: Schneekoppe), dy't op de Poalsk-Tsjechyske grins leit en oant 1603 m boppe seenivo rikt. Oare berchtoppen binne de Lucní hora (1555 m), de Studnicná hora (1554 m) en de Vysoké kolo (1506 m). De haadkaam fan it Reuzeberchtme rint likernôch lykop mei de Poalske grins. De haadkaam hat ûnder oaren de niisneamde Sniekop en Vysoké kolo en fierders de granytrotsen Musžké kameny ('Manljusrots') en Dívčí kameny ('Famkesrots').
Rivieren
De rivier de Elbe begjint as in beekje yn it berchtme oan de Tsjechyske kant. De noardside wetteret ôf op de Bóbr dy't yn de Oder útmûnet. Dat it Reuzeberchtme is de wetterskieding tusken de Noardsee en de Eastsee. It Reuzeberchtme foarmet ek de streamkrite fan de rivieren de Jizera, de Mumlava en de Úpa.
Katedraal fan Metz
De Cathédrale Saint-Étienne (Sint-Stafenusdom) yn Metz is de katedraal fan it Frânske bisdom Metz. De katedraal waard tusken 1220 en 1520 boud en is ien fan de grutste en moaiste goatyske katedralen fan Frankryk. Mei in hichte fan mear as 41 meter hat de katedraal op dy fan Amiens en Beauvais nei it op twa nei heechste ferwulft. Gjin oare katedraal yn Frankryk hat sa'n grut oerflak oan brânskildere glês (6500 m²). It joech de katedraal de bynamme La Lanterne du Bon Dieu; de "lantearne fan Us Leave Hear".
Sûnt 1930 wurdt de katedraal as histoarysk monumint beskerme.
Bouskiednis
De Sint-Stefanusdom fan Metz waard boud op it plak dêr't al sûnt de 5e iuw in oan Stefanus wijde tsjerke stie. Neffens Gregoarius fan Tours wie it Stefanushillichdom it iennige bouwurk dat by de plondering troch Attila's Hunnen yn it jier 451 sparre waard. De bou fan in goatyske katedraal begûn yn 1220 binnen de muorren fan in Ottoanske basilyk út de 10e iuw. Troch de yntegraasje fan in 12e-iuwske goatyske kapel yn de nije katedraal oan it westlike ein ûntbriek in westlik haadportaal. It súdwestlike portaal fan de katedraal is de yngong fan dy eardere kapel. De bouwurksumheden waarden om 1520 hinne foltôge en de katedraal waard op 11 april 1552 plechtich ynwijd.
De Frânske arsjitekt Jacques-François Blondel mocht yn 1755 it neoklassisistyske portaal oan de westkant fan de katedraal ûntwerpe. Foar syn ûntwerp moasten in oangrinzgjend kleaster en trije oanboude tsjerken ôfbrutsen wurde. De wurksumheden waarden yn 1764 foltôge.
Fjoerwurk feroarsake yn 1877 in grutte brân en in soad skea oan de katedraal. Besletten waard om it ynterieur fan de katedraal yn neogoatyske styl te renovearjen. De westlike gevel waard tusken 1898 en 1903 wer hielendal op 'e nij boud; Blondel's portaal waard dêrby ôfbrutsen op plak te meitsjen foar in neogoatysk portaal.
Tafeltennis op de Olympyske Simmerspullen 1988
De Olympyske Simmerspullen 1988 ek wol de XXIVe Olympiade neamd, waarden yn 1988 yn Seoel, Súd-Korea hâlden, it tafeltennis hie plak yn it Seoul National University Gymnasium. It wie de earste kear dat it tafeltennis op it programma fan de Olympyske Simmerspullen stie.
Grutte Priis Formule 1 fan Japan 2018
Utslaggen fan de Grutte Priis Formule 1 fan Japan 2018 yn Oyama op 7 oktober. It wie de santjinde race fan 21 races fan de Formule 1 yn 2018. Hy waard op it sirkwy fan Suzuka hâlden. De race waard hâlden oer 53 omgongen, op it 5,8 km lange sirkwy oer in raceôfstân fan 307,4 kilometer.
Skarster Rienbrêge
thumb|right|300px|Skarster Rienbrêge De Skarster Rienbrêge is in brêge út 1971 yn de A6 tusken De Jouwer en De Lemmer op de hichte fan Skarsterbrêge oer de Skarster Rien.
It fêste gedielte fan dizze brêge oer de Skarster Rien hat in trochfearthichte fan 3,50 meter. It iepenjen fan de brêge liedet, meast yn de simmermoannen, ta files foar it weiferkear.
Sint-Martinustsjerke (Loppem)
De Sint-Martinustsjerke is in tsjerke yn it Belgyske doarp Loppem. Sûnt 1999 is de parochytsjerke in monumint.
De skiednis fan de tsjerke giet op de 13e iuw werom. Troch de iuwen hinne is de Martinustsjerke jimmeroan fergrutte. It âldste diel dat bewarre bleaun is, is de toer. De achthoekige boppebou en it lofter skip datearret út it begjin fan de 17e iuw. It rjochter skip waard yn de jierren 1860-1870 oanboud. Yn 'e selde jierren waard de tsjerke hielendal yn neogoatyske styl restaurearre troch de arsjitekten Auguste Van Assche en Jean Bethune, mei-ûntwerper fan it tichtby lizzende kastiel fan Loppem.
Skiednis
thumb|left|Oersjoch ynterieur De hjoeddeiske tsjerke ferfangt nei alle gedachten in houten tsjerke út de 11e iuw. Yn de 13e iuw wie it ynearsten in rjochthoekich gebou, dat letter renovearre waard en dêr't ek in koer en dwersskipkapellen oan tafoege waarden .
Yn 1616 waard it noardlike skip oanboud en yn 'e selde tiid ûntstie de achthoekige ferheging fan de toer en ek in gruttere sakristy.
De grutste ferbouwing waard yn de 19e iuw útfierd. Njonken in yngreven restauraasje waarden yn it tiidrek 1868-1871 it súdlike skip, in nije sakristy en in nije grêfkapel boud en krige de doopkapel syn hjoeddeiske foarm. Jean Bethune, de arsjitekt fan kastiel Loppem, wie ferantwurdlik foar de dekoraasje fan de tsjerke.
Ynterieur
thumb|left|Haadalter Fan it ynterieur út de tiid foar de neogoatyske 'restauraasje' is mar in hiel lyts bytsje oerbleaun; it binne fral skilderijen, sulverwurk, houten alterkandelaars en in 17e-iuwske Madonna. It grutste part fan it meubilêr binne jeften fan de lokale aadlike famyljes.
Nettsjinsteande de grutte ynfloed fan de neogotyk op de tsjerke fan Loppem is de sulverkolleksje benammen 17e en 18e-iuwsk. Nuver genôch is der gjin neogoatysk sulverwurk of edelmetaal.
Oargel
Oarspronklik hie de tsjerke in oargel fan Berger út 1743, dat yn 1873 ferkocht waard oan de tsjerke fan Heule-Waterhoek dêr't it noch hieltiten stiet.
It hjoeddeiske oargel is in oargel fan L.B. Hooghuys, boud yn it jier 1876. It ienmanualige oargel hat in oanhongen pedaal en alve registers.
Klokken
Yn 'e toer hingje trije klokken.
Twadde Keamerleden foar de Anty-Revolúsjonêre Partij
In oersjoch fan alle eardere Twadde Keamerleden foar de Anty Revolúsjonêre Partij (ARP).
Bruorren Halbertsma
De bruorren Halbertsma wiene trije bruorren dy't oan 'e ein fan 'e achttjinde iuw berne waarden yn Grou en in protte betsjut hawwe foar de Fryske literatuer. Dêrby giet it om:
Njonken dizze trije skriuwers, dy't ornaris bedoeld wurde as men it oer 'de bruorren Halbertsma' hat, wie der noch in fjirde broer, dy't gjin literêr wurk neilitten hat. Dat wie:
De bruorren Halbertsma waarden berne yn harren âldershûs oan 'e Kowemerk yn Grou, as de soannen fan bakker en keapman  Hidde Joasts Halbertsma (1756-1809)  en dy syn frou Ruerdtsje (of Riurtk) Tsjallings Binnerts (1767-1809). Twa letter te wrâld kommen bern stoaren al hiel jong, it jonkje yn 1803, en it famke yn 1805. Joast, Tsjalling en Eeltsje lieken mear op harren heit, wylst Binnert mear útskaaide nei harren mem.
Ruerdtsje Binnerts kaam út in foaroansteand Grouster laach. Har famylje wie minnistysk, en hoewol't har man fan hûs út herfoarme wie, gied er nei syn houlik oer nei har leauwe. Ut brieven fan Joast komt hja nei foarren as in betûft sakefrou, in leafhawwende mem en in djip leauwich minske. Oer Hidde Halbertsma, de heit, is folle minder bekend. Men wol wol hawwe dat er foar syn trouwen farrensman west hie. Hy moat guodlik fan aard west hawwe, mar wie gau rekke, en dan koed er raar fan him ôfbite. Yn 1784 publisearre er yn it Nederlânsk in lang gedicht mei as titel Schrikkelijke IJsgang en Overstroominge in Gelderland. Ut dat yntrigearjende wurk kin ôflaat wurde dat syn soannen har literêre oanlis net fan in frjemd hiene.
De bruorren Halbertsma hongen sterk oaninoar, mooglik as gefolch fan it feit dat harren âlden beiden yn 1809 jong kamen te ferstjerren, doe't Joast krekt tweintich jier wie, Tsjalling santjin, Binnert trettjin en Eeltsje noch mar alve. Joast en Eeltsje begûnen neitiid koarte ferhalen en gedichten te skriuwen dy't oanmurken wurde kinne foar folksliteratuer. Om't Joast syn libben lang as besoarger fan it wurk fan Eeltsje fungearre, wiene harren proaza en poëzij fan it begjin ôf oan oaninoar keppele. De taalkundige en frisist Foeke Buitenrust Hettema omskreau Halbertsma sadwaande as de 'ympressario' fan syn bruorren Eeltsje en Tsjalling.
Yn 1822 waard it iere wurk fan Joast en Eeltsje bondele ûnder de titel fan De Lapekoer fan Gabe Skroar, in boekje mei 36 siden dêr't seis gedichten en ien koart ferhaal yn stiene. Dat wurk waard taskreaun oan 'e fiktive, ier stoarne skriuwer út earder tiid 'Gabe Skroar', in boeresoan dy't oer de side rûn en dêrom skroar waard. Dat personaazje hat foar 't neist in skepping fan Eeltsje west. Jin te ferskûljen efter sa'n fiktyf auteur wie doedestiden frij normaal. In twadde, útwreide printinge fan De Lapekoer fan Gabe Skroar, mei 237 siden, ferskynde yn 1829, folge troch in trêde, tige útwreide printinge yn 1834, mei krapoan 500 siden op grutter formaat.
Dêrnei waarden oanfollings apart publisearre yn 1836 (De Noarger Rún oan Gabe Skroar), 1840 (Twigen út in Alde Stamme), 1854 (Leed en Wille en de Flotgerzen) en 1858 (De Jonkerboer en Teltsjes fan de Wize Mannen fan Esonstêd). Meitiid waarden dêryn ek bydragen opnommen fan 'e trêde broer, Tsjalling. Nei it ferstjerren fan alle trije bruorren Halbertsma waard harren proaza en poëzij ûnder tafersjoch fan 'e bibletekaris en argivaris Gerben Colmjon en de boekhannelder en histoarikus Wopke Eekhoff gearbrocht en yn 1871 troch útjouwerij fa. J. de Lange te Dimter publisearre ûnder de titel Rimen en Teltsjes.
Dat wurk wurdt no beskôge as it nasjonale boek fan 'e Fryske literatuer, en hoewol't de literêre wearde fan 'e bondel neitiid troch guon resinsinten yn 'e kiif steld waard, is it net te ûntstriden dat de Rimen en Teltsjes (en De Lapekoer fan Gabe Skroar, dêr't se út fuortkommen binne) in rol fan krúsjaal belang spilen by it ûntjaan fan in nije literêre Fryske tradysje nei't de taal trije iuwen lang suver allinnich as sprektaal brûkt wie. Yn 1949 skreau auteur en literatuerkritikus Anne Wadman dat de Halbertsma's "it Fryske folk in literêr monumint [jûn hiene], dêr't it syn eigen folkslibben yn [...] wjerspegele seach." Ek hjoed de dei steane de Rimen en Teltsjes noch op it earste plak fan 'e ranglist fan Fryske literêre klassikers. Yn 2018 wurdt it Halbertsmajier holden, wêryn't mei in ferskaat oan aktiviteiten omtinken jûn wurde sil oan 'e Halbertsma's en harren wurk.
Jelle Buising
Jelle Jacobus Buising (Ljouwert, 10 juny 1939 - Ljouwert, 10 septimber 2013) wie in musikus dy't 1974 de Big Band Ljouwert oprjochte en dêr ek lierrenlang lieding oan joech.
Ynrigeljen
Ynrigeljen (Ingelsk, to inline) by in kompjûterprogramma betsjut, dat de behearder fan in webstee op in plak dat him goed tinkt, in programmaatsje of stylelemint oproppe kin. Dêrby binne trije partijen fan belang. De earste is de programmamakker, dy't yn beskate marken (tags) de mooglikheid bout om mei in begryp (element) bygelyks in plaatsje of in eftergrûnkleur op te roppen. Twads is dêr de behearder fan it webstee, dy't ien en oar yn beskate marken rigelet. En treds moat de brûker in sadanige blêder hawwe, dat dy de ynrigele koaden werkent en omset nei de kleur of it plaatsje.
Jelle Buising
De Big Band bestie út 5 saksofoans, 4 trompetten, 4 tromboanes, piano, gitaar, bas en slachreau). Buising spile sels ek trompet, dwersfluit en fibrafoan en arranzjearre ek. Buising wie jierrenlang learaar oan de Ljouwerter Muzykskoalle, ôfdieling algemiene muzikale foarming, wurke op de muzykôfdieling fan de bibleteek en wie belutsen by de jazzclub Hot House Redbad dy't yn de jierren santich en tachtich bot súkses mei optreden yn de boppeseal fan kafee De Brouwershoeck yn Ljouwert.
Buising stoar yn de âldens fan 73 jier yn Borniaherne yn Ljouwert
Ynrigeljen
It ynrigele begryp wurket allinne mar tusken it begjin en de ein fan de markearing. Sa soene jo in sykopsje meijaan kinne, dy't allinne mar tusken de marken fan ien alinea sykje kin.
De behearder fan in webstee - dat makke is mei hokker programmeartaal dan ek - soe sa bygelyks by in ynfolformulier in HTML-tekstbewurker ynrigelje kinne, om't in soad minsken dêrmei bekend binne.
Aafke Komter-Kuipers
Aafke Komter-Kuipers (Rotterdam, 16 april 1876 - Laren (Noard-Hollân), 22 juny 1943) wie in pianiste, komponiste in musikologe. Sy waard berne út Fryske âlden.
Libben en wurk
Aafke Komter-Kuipers studearre piano by Anton Verhey en Fred Lamond en letter noch in jier by François Adolphe Wouters oan it Brusselsk Konservatoarium. Op 14 maaie 1902 debutearre sy as solopianiste by it Utertsk Steedlik Orkest mei de 'Burleske yn d' fan Richard Strauss.
Komter wie pleitbesoarger foar 17e iuwske barokmuzyk en klavesimbel. Sy hie benammen in soad omtinken foar it muzyklibben yn Fryslân yn dy tiid. Yn 1935 publisearre sy it boekje 'Muzyk yn Fryslân oant 1800'. Sy wie ien fan de earsten dy't besocht op wurk fan Jaques Vredeman te rekonstruearjen. Yn 1937 joech hja fiif lieten fan Constantijn Huygens út. Komter komponearre sels ek, bygelyks de lieten Trije stimmingsbylden út Gaasterlân op teksten fan A. Huizinga-Waaijer en Doe’t ik dy seach op in gedicht fan Ype Poortinga. Sy bewurke tsien lieten fan Gysbert Japiks, teksten fan Fedde Schurer en Jelle Hendriks Brouwer en skreau muzykhistoaryske publikaasjes yn periodiken.
Yn 1938 waard se lid fan de krekt oprjochte Fryske Akademy, it jier dat se ek te lijen krige fan in hertsykte en it kalmer oan dwaan moast.
Aafke Komter wie troud mei de keunstskilder fan Ljouwerter komôf Douwe Komter, sy krigen trije bern.
Omgong fan Frankryk 1998
De 85ste edysje fan de Omgong fan Frankryk waard hâlden fan 11 july oant en mei 2 augustus 1998.
Startplak
De start wie yn de Ierske haadstêd Dublin, it wie de earste kear dat de omgong fan start gie yn Ierlân, de earste trije etappen hiene yn dit lân plak foar't de omgong fierder gie yn Frankryk.
Festina-affêre
De oanlieding hjir ta wie de oanhâlding fan de Belgyske fersoarger Willy Voet fan de Frânske ploech Festina by de Belgisch-Frânske grins dy't yn in ploechauto in grutte poarsje ferbeane middels blykt te ferfieren. De oanhâlding foarmet it begjin fan in "heksejacht" fan de Frânske justysje. De Omgong fan Frankryk fan 1998 feroaret hjirtroch yn in grutte gaos. Dizze edysje krige dan ek de bynamme "Le Tour Noir" of "Le Tour Dopage".
Sa waard de Festina ploech út de wedstriid set. It Nederlânske TVM stapte sels ôf. Dêrneist stapten der mear ploegen op. ONCE en Banesto diene dat tegearre mei it Italjaanske Riso Scotti en ek Kelme en  Vitalicio Seguros stappe út de omgong.
Fierder wie der healwei de santjinde etappe in staking fan de hurdfytsers wêrby't alle hurdfytsers harren rêchnûmers ferwideren. Dizze staking wie it gefolch fan it optreden fan de Frânske justysje.
Skagen (Denemark)
thumb|left|230px|Skagens fjoertoer oan it Kattegat 250px|thumb|De "tilsandede kirke" Skagen is it meast noardlike plak fan Denemark en leit oan de noardeastkust fan Jutlân. Yn 2007 waard de gemeente Skagen opnaam yn de gemeente Frederikshavn. De eardere gemeente Skagen hie op 1 jannewaris 2000 12.691 ynwenners en besloech 143 km2.
Noardlik fan Skagen komme de Noardsee (Skagerrak) en it Kattegat byelkoar by de lânpunt Grenen; de botsende weagen jouwe de see in rûch oansjen. Under Grenen stiet de fjoertoer fan Skagen, Skagen Fyr, dy't de heechste fan Denemark is.
Keunstners
It bysûndere ljocht en it pittoreske lânskip om Skagen hinne luts oan de ein fan de 19e iuw in tal keunstners oan, ûnder oaren de keunstskilders (Skagensmalerne) Peder Severin Krøyer, Michael Ancher en Anna Ancher, en de skriuwers Georg Brandes, Holger Drachmann en Henrik Pontoppidan. It Skagens Museum, it eardere hûs en atelier fan it pear Ancher hat wurk fan dy keunstners yn de kolleksje.
Keninkryk Gwynedd
thumb|250px|Midsiuwske keninkriken fan Wales thumb|Flagge fan Gwynedd Gwynedd wie in keninkryk yn it midsiuwske Wales dat wat gebiet oanbelanget oerienkomt mei de county Gwynedd fan no. It ûntstie yn de 5e iuw yn Subromeinsk Brittania út de kontreien fan de Venedotia. De 10e-iuwske Welske kronykskriuwer Nennius brocht de stifting fan Gwynedd werom op Cunedda dy't neffens him út Gododdin yn it suden fan Skotlân wei nei Wales kaam wêze soe.
It keninkryk bestie oant 1282; dat jier waard it oermastere troch kening Eduard I fan Ingelân.
Geertruida Draaisma
Geertruida (Truus) Draaisma (Makkum, 25 febrewaris 1902 - Ljouwert, 12 augustus 2011) wie fan 10 novimber 2010 oant har ferstjerren, foar safier't bekend wie, de âldste minske fan Nederlân. Frou Draaisma stoar yn de âldens fan 109 jier en 168 dagen.
Stasjon Nunspeet
Stasjon Nunspeet (Ns) is in spoarweistasjon yn de Nederlânske doarp Nunspeet yn de provinsje Gelderlân. En waard iepene yn 1863 oan de Sintraalspoarwei (Utert-Sintraal - Kampen).
Geertruida Draaisma
Sy waard grut yn Makkum, mar wenne en wurke it grutste part fan har libben yn Ljouwert. Dêr wurke sy oant har pinsjoenearring as sjeffin by de hoedesaak fan Dechesne oan de Nijstêd. Nei har pinsjoenearring ferhuze se nei De Haach, dêr't sy by har suster yn gie. Beide krigen in harsenblieding, dêr't har suster oan stoar. Sûnt 1993 wenne sy yn fersoargingshûs De Hofwijck yn Ljouwert.
Stasjon Nunspeet
Gebou
200px|thumb|left|1e stasjonsgebou stasjon Nunspeet om en de by 1907 It oarspronklike spoarweistasjon fan Nunspeet wie in standertstasjon fan de NCS, in stasjon fan it type tredde Klasse, boud yn de jierren sechtich fan de 19e iuw, en wie ien fan de trije stasjons dy 't ea yn dizze klasse boud wie. It gebou, wie ûntwurpen troch de arsjitekt Nicolaas Johannes Kamperdijk (1815 - 1887). It stasjon waard sûnt de iepening meardere kearen ferboud. Yn 1876 útwreide en yn 1892 waarden de platte dakken fan de beide fleugels ferfongen troch in brutsen dak. It earste stasjongsgebou waard ôfbrutsen yn 1930.
Geertruida Draaisma
Nettsjinsteande har âldens wie se noch frijwat fit al gie it hearren en sjen minder. Nei't sy sels sein hat is hja sa âld wurden troch stûf troch te smoken en te drinken. Sy seach geregeldwei telefyzje en kuiere wol yn it park. Op har 108e en 109e jierdei krige sy boargemaster fan Ljouwert Ferd Crone op besite.
Stasjon Nunspeet
Gebou
It de stasjonsfunksje fan it earste stasjonsgebou waard yn 1906 ferfongen troch in twa nije geboukes ûnder in oerkaping op it perron, it oarspronklike stasjonsgebou bleau noch oant 1930 yn gebrûk as wenhûs. Yn it foarste gebou komme loketten en in frachtôfdieling en yn it achterste gebou de wachtromten en húskes. Yn 1960 is it foarste gebou yngreven ferboud. Sa komt der in nije yngong wêrby't ek in part fan de sydmuorren op ienfâldige wize werboud binne. By de ferbouwing is de frachtôfdieling sloopt. It oare gebou bliuwt foaral oan de bûtenkant noch foar in grut part yn de oarspronklike steat bewarre.
Tsjerketaal
In tsjerketaal (ek wol liturgyske taal of hillige taal neamd) is in taal dy't inkeld brûkt wurdt foar religieuze doelen troch taalmienskippen dy't foar deistige sprutsen kommunikaasje gebrûk meitsje fan in oare taal. Yn 'e regel wie de tsjerketaal yn 'e taalmienskip dy't him as sadanich brûkt yn it ferline wól teffens it middel foar deistige kommunikaasje, mar is er útstoarn en ta in deade taal wurden. Inkeld komt it ek foar dat der gjin foargeande bân tusken tsjerketaal en taalmienskip bestien hat, lykas tusken de Romeinen en it Etruskysk, dat nei syn útstjerren as sprektaal yn it Romeinske Ryk foar religieuze en magyske doelen brûkt waard.
Hoewol't de oantsjutting "tsjerketaal" gebrûk yn kristlike leauwensmienskippen ymplisearret, is dat misliedend en komme tsjerketalen yn oare religyen likegoed foar. Faak is in tsjerketaal in deade taal, mar net altyd. Sa hat Sun Myung Moon, de lieder fan 'e Unifikaasjetsjerke, syn oanhingers fan oer de hiele wrâld opdroegen om Koreaansk te learen, om't "Koreaansk de taal is dy't Gods hert it neist is en de takomstige wrâldtaal sil it Koreaansk wêze". Fierders is guon foarhinne deade tsjerketalen nij libben ynblazen, sa't dien is mei it Hebriuwsk, de liturgyske taal fan it joadendom, dy't fan 'e twadde helte fan 'e njoggentjinde iuw ôf troch de sionistyske beweging wer ta libben brocht waard en sûnt 1948 de offisjele taal fan 'e steat Israel is. Ek it Sanskryt, de hillige taal fan it hindoeïsme, wurdt tsjintwurdich wer as memmetaal sprutsen troch inkele tsientûzenen minsken.
Guon foarbylden fan tsjerketalen binne:
Karolingyske Renêssânse
right|thumb|200px|Foarbyld fan in midsiuwsk manuskript, skreaun yn Karolingyske minuskul De Karolingyske renêissânse wie in tiidrek fan grutte kulturele en wittenskiplike bloei dy't plakfûn healwei de 8e en yn de 9e iuw en dêr't it hichtepunt lei ûnder it bewâld fan de Frankyske keningen Karel de Grutte en Loadewyk de Fromme. Der wie sprake fan in waaksende ynteresse en aktiviteit op it mêd fan literatuer, skriuwen, keunsten, Boukeunst, liturgy en Bibelske stúdzjes. Yn dizze perioade ûntwikkele him ek it midsiuwske Latyn en de Karolingyske minuskúl, dat foar in wichtige stimulâns soarge yn de kommunikaasje tusken lannen yn Jeropa.
Under de hearskippij fan de Karolingen wie der sprake fan in tanimmende belangstelling foar de klassike kultuer. Byzantynske ynfloeden op de wize fan ôfbyldzjen fan it minsklike figuer waarden fermongen mei Germaanske, foar it grutste part abstrakte ornamintyk. In protte klassike teksten út de Aldheid yn it Latyn binne bewarre bleaun troch kopyen dy't yn de tiid fan de Karolingen makke binne. Dat barde benammen yn kleasterbibleteken, dêr't it oantal en omfang hiel bot fan tanamen ûnder en flak nei it tiidrek fan Karel de Grutte.
Karolingyske boukeunst
De Karolingyske boukeunst is de boustyl dy't ûnder it keningskip fan Karel de Grutte yntrodusearre waard yn it noarden fan Jeropa. It tiidrek fan dizze boustyl rint troch oant en mei it bewâld fan kening Otto I begjin 10e iuw, en wie in bewust besykjen om de Romeinske boukeunst gearranen te litten mei de Ier-kristlike keunst en boukeunst en Byzantynske boukeunst, mei syn eigen ynnovaasje, dat him oppenearre yn in boustyl mei in eigen unyk karakter.
In wichtich foarbyld fan Karolingyske boukeunst is de paltskapel, part fan de Akener keningspalts, no in part fan de Dom fan Aken, dêr't it ûntwerp basearre is op de San Vitale te Ravenna. thumb|right|250px|De Paltskapel in Aken
Karolingyske skilderkeunst
thumb|left|[[Ealwyn (yn it midden), wie ien fan de liedende gelearden ûnder de Karolingyske Renêssânse.]]
De skilderkeunst út dizze perioade is sa goed as ferlern gien. Der binne allinnich beskriuwings fan wandskilderingen yn Ingelheim bekend. De ferloftingkeunst yn de manuskripten is lykwols fan útsûnderlike kwaliteit. Bekende skriptoria binne de Adagroep mei it Ada-Evangelarium fan Trier en it Godeskalk-Evangelarium út 781-789, it Ryksevangelarium fan Wenen út de Skola Palatina fan Karel de Grutte sels, mei Ealwyn, it evangelarium fan Ebo te Épernay út de skoalle fan Reims, it ferneamde Psalterium te Utert en út de skoalle fan Metz it Sakramentarium fan Drogo. Yn 879 waard yn de skoalle fan Korby, troch de bruorren Berengarius en Liuthardde, de codex aureus fan St. Emmeran makke foar Karel de Keale. Under it abt Vivianus waard in oar evangelarium makke foar Karel de Keale, tusken 844 en 858, yn de skoalle fan Tours. Ut de skoalle fan Sankt Gallen kaam it bekende evangelarium fan Sint Gallen.
Seepoddestoel
De seepoddestoel of blomkoalkwab (Latynske namme: Rhizostoma pulmo) is in netteldier út 'e klasse fan 'e skiifkwabben (Scyphozoa), it skift fan 'e blomkoalkwabeftigen (Rhizostomeae), de famylje fan 'e blomkoalkwabben (Rhizostomatidae) en it skaai fan 'e echte blomkoalkwabben (Rhizostoma). Dizze soarte komt benammen foar yn it noardeastlike part fan 'e Atlantyske Oseaan, en spielt ek geregeldwei oan op 'e Fryske Waadeilannen. It is in kwab sûnder netteltentakels, dy't foar de minske ûngefaarlik is. Syn namme tanket er oan syn likenis mei in poddestoel.
Taksonomy
De seepoddestoel dy't om 'e Britske Eilannen hinne foarkomt, stie foarhinne bekend ûnder de wittenskiplike namme Rhizostoma octopus, in fariëteit dy't troch guon saakkundigen as in selsstannige soarte en troch oaren as in ûndersoarte fan 'e seepoddestoel beskôge waard. It iennichste ûnderskie tusken de Rhizostoma octopus en oare seepoddestuollen siet him yn 'e opbou fan 'e schiifrâne. Tsjintwurdich wurde beide fariëteiten algemien as ien soarte beskôge, en is Rhizostoma pulmo de algemien akseptearre wittenskiplike soartnamme.
Fersprieding
Seepoddestuollen komme foar yn it noardeastlike part fan 'e Atlantyske Oseaan, ynklusyf râneseeën lykas de Middellânske See, de Swarte See, de Noardsee en de Eastsee. Se binne fral tige algemien yn 'e Ierske See, de Adriatyske See en it súdlike part fan 'e Noardsee, wêrûnder de wetters foar de Nederlânske en Belgyske kust, en de Dútske Bocht. Yn 'e noardlike helte fan 'e Noardsee binne se folle seldsumer. Behalven út 'e noardeastlike Atlantyske Oseaan binne seepoddestuollen ek bekend út 'e Reade See en út 'e súdeastlike Atlantyske Oseaan foar de kust fan Súd-Afrika en Namybje.
Uterlike skaaimerken
De seepoddestoel is in grutte kwab, wêrfan't de skiif trochinoar 30-60 sm yn trochsneed is, al kin er yn útsûnderlike gefallen wol 90 sm yn trochsneed berikke. Fan 'e top fan 'e skiif oant de úteinen fan 'e mûletentakels kinne de grutste eksimplaren 120 sm mjitte. Dêrmei binne it guon fan 'e grutste kwabben yn 'e Noardsee, al kin de giele hierkwab (Cyanea capillata) noch grutter wurde (oant 2 m yn trochsneed). Hoewol't se min ofte mear trochskinich binne, hawwe seepoddestuollen foar kwabben dochs in frij solide foarkommen. Se fariëarje yn kleur fan grizich of molkewyt oant ljochte nuânses fan grien, blau, rôze of brún. De kwabflie (Hyperia galba), in lytse kreefteftige mei de lichemsfoarm fan in garnaal, kin oeral yn it lichem fan seepoddestuollen foarkomme, mar meastal yn 'e maachponge (dy't in trêdepart fan 'e "skiifklok" yn beslach nimt) of de holtes fan 'e geslachtsklieren.
De skiifrâne is ferdield yn in stikmannich net folslein rûne, lel-eftige útstyksels, dy't "felêre fâlden" neamd wurde. Under de skiif sit in grut manubrium, dat bestiet út in koarte, pyldereftige stâle dy't oergiet yn sechstjin trijewjukkige epauletten mei ploaide mûle-iepenings. Under dy mûle-iepenings ferdielt it lichem fan 'e seepoddestoel him yn fjouwer pear relatyf grutte, mar frij koarte mûle-tentakels, dy't foarme wurde troch trije wjukte dielen, folge troch trije krektlyk wjukte úteinen.
De lange, sliertige, út nettelsellen besteande rânetentakels, dy't de measte kwabben efter harren oan meislepe troch de see om proaidieren te fangen, ûntbrekke by de seepoddestoel, en dit bist is, nettsjinsteande syn omfang, dan ek ûngefaarlik foar minsklike swimmers. Folgroeide mantsjes hawwe blauwe geslachtsklieren, wylst dy by geslachtsripe wyfkes readbrunich fan kleur binne. As se bleatsteld wurde oan 'e lucht kriget de skiif fan seepoddestuollen in kerlich, wartich oerflak.
Hâlden en dragen
Seepoddestuollen ferpleatse har troch de see troch har klokfoarmige skiif fol mei wetter rinne te litten en dat der dan wer út te pompen. Se frette soöplankton (alderhanne lytse seedierkes) en lytse fiskjeguod dat ûnder it swimmen by har tentakels lâns driuwt of swimt. De seepoddestoel plantet him oan it wetteroerflak yn syn medusa-foarm (of kwabfoarm) fuort, wêrnei't de ephyrae of larven, in libbensstadium dat folle ûnopfallender is mar ek folle langer libbet, ôfsakje nei de seeboaiem. Oan it begjin fan eltse simmer ûntsteane út 'e ephyrae nije medusae. De fuortplanting liket beheind te wêzen ta simmermoannen, mei't folwoeksen bisten oan 'e ein fan 'e simmer en yn 'e hjerst by 't folop foarkomme, soms sels yn hiele iezings. Troch hjerst- en winterstoarmen wurde se faak yn grutte oantallen op 'e kust smiten.
Hoewol't seepoddestuollen ornaris oan it wetteroerflak of deun dêrûnder waarnommen wurde, binne seebiologen fan tinken dat soks foar 't neist in gefolch is fan 'e sterkere tijstream dy't der tichteby de kust stiet. Men giet der fanút dat folgroeide seepoddestuollen de winter trochbringe yn djipper wetter fierder fan 'e kust ôf. It folgjende jiers kinne sokke eksimplaren dan noch oant yn juny waarnommen wurde foar't se ôfstjerre. De wichtichste natuerlike fijân fan 'e seepoddestoel is, foarsafier bekend, de learskylpodde (Dermochelys coriacea).
Status
De seepoddestoel hat de IUCN-status fan "net beoardiele", wat sizze wol dat men noch net oan in beoardieling fan dizze soarte takommen is of dat men fynt dat der noch net genôch oer bekend is om in beoardieling te dwaan. Yn elts gefal hat de seepoddestoel in grutternôch ferspriedingsgebiet en liket de populaasje stabyl te wêzen. Der binne gjin spesifike bedrigings foar dizze soarte bekend.
Sudetelân
thumb|360px|Etnyske kaart fan Eastenryk-Hongarije fan 1880 It Sudetelân (Tsjechysk en Slowaaksk: Sudety; Poalsk: Kraj Sudetów) wie nei 1918 de namme foar in gebiet yn Tsjechoslowakije, dêr't Dútsers wennen. De namme komt fan de Sudetebergen, dyt't yn it noarden fan de regio's Bohemen en Moraavje lizze.
Skiednis
Nei de Earste Wrâldkriich yn 1918 waard de dûbelmonargy Eastenryk-Hongarije opdield yn lytsere lannen, of waard anneksearre troch oare lannen. Eastenryk ferklearre him op 21 oktober 1918 ûnôfhinklik mei de steat "Deutschösterreich". Dêrby hearden ek de gebieten Bohemen en Moraavje. De namme Dútsk-Eastenryk waard lykwols ferbean troch it Ferdrach fan Saint-Germain (1919). Tsjechoslowakije ferklearre him op 28 oktober 1918 ûnôfhinklik fan Dútsk-Eastenryk. De âlde grinzen fan de Bohemen en Moraavje waarden de basis foar de steatsgrinzen fan Tsjechoslowakije. Dêr hearde it Sudetelân ek by.
Foar Adolf Hitler wie it gebiet tige nijsgjirrich omdat 95 persint fan de befolking yn it Sudetelân Dútsk wie. Mei stipe fan Nazi-Dútslân waard in sterke nazi-partij oprjochte dy't him fûl fersette tsjin Tsjechoslowakije. By de Konferinsje fan München op 10 oktober 1938 waard troch Grut-Brittanje, Itaalje en Frankryk tastien, dat Hitler yn ruil foar fredesgarânsjes dielen fan Bohemen hawwe mocht. Yn maart 1939 waard it westen fan Tsjechoslowakije beset troch Nazi-Dútslân. Mei stipe fan Hitler feklearren Slowaakske separatisten Slowakije ûnôfhinklik, dêrtroch waard Slowakije in fasalsteat fan Nazi-Dútslân.
Dyami Millarson
Dyami Millarson (Driebergen-Rijsenburg, 19 maaie 1994) is in Fryske talekenner, taleblogger , talerêder (Ingelsk: language revivalist) , filantroop    en mediapersonaazje     dy't út Ljouwert/Fryslân komt. Hy set him yn foar it Frysk, it Hylpersk, it Aastersk en it Skiermûntseagersk dy't er yn koarte tiid eigen makke hie. Hy wurket dêrfoar op mei syn maten Ken Ho út Hongkong en Giovanni Pinto út Itaalje. Millarson syn freon Ken Ho helle al it nijs yn 2016 om't er suver Hollânsk en Frysk prate koe. Millarson jout gjin antwurd op de fraach hoefolle talen er prate kin. Hy is yn elts gefal in foarbyld fan Fryske meartaligens. Regelmjittich ferskine der artikels fan Ho en Millarson yn en oer ferskate Fryske talen op it bloch Operation X.
Sudetelân
Skiednis
Yn de Twadde Wrâldkriich foarme it noardlike part fan it Sudetelân it Reichsgau Sudetenland. De haadstêd wie Reichenberg (Liberec). It 'Reichsgau' bestie oant de ein fan de kriich op 8 maaie 1945. Nei de ein fan de Twadde Wrâldkriich waarden sa likernôch 3 miljoen Sudetedútsers fuortreage, dyjingen dy't bleaunen waarden fanwegen harren etnisiteit deadien.
Dyami Millarson
Libben
Millarson is opwoeksen yn Driebergen-Rijsenburg. Hy hat ek in jier yn Nij-Seelân west. Hy hat in hoart rjochten studearre, mar koe dy stúdzje net dien meitsje fanwegen in groanyske termoandwaning. Syn namme en efternamme binne fan Ingelske komôf. It is net bekind wat syn memmetaal is, mar sa't it bliken docht oan 'e skiednis fan syn webloch, behearsket er it Ingelsk tige goed en skriuwt er faak Ingelsk. Syn earste artikels yn it argyf op syn bloch binne perfekt Ingelsk en dit besterket it besteande fermoeden dat er fan hûs út Ingelsktalich is. Yn 2009-2010 kaam er mei syn heit yn Ljouwert te wenjen doe't er 15 jier âld wie en makke dêr kennis mei Fryslân en de Fryske kultuer. Dêr ûntstie doe de belangstelling foar de minderheidstalen om him hinne. It duorre oant 2016 ear't er de Fryske taal learde yn gearwurking mei Ken Ho. Hja kundigen doedestiids yn in filmpje op YouTube oan dat se de taal tegearre leare soene. It is net fermeld hoelang't Millarson yn 2016 oer it Frysk learen die, mar der mei oannommen wurde dat er der ûngefear sa lang - of miskien koarter want yn 2018 learde er de talen tige fluch - oer die as Ken Ho want Millarson koe yn 2016 ek Frysk prate en hie dit nei eigen sizzen tegearre mei him leard, alhoewol't dit net te hearren wie yn 'e media mar er liet wol sjen dat er it Frysk maklik ferstean koe. Wêrom't er doe gjin Frysk spriek yn 'e media is net bekind, mar hy like doe mear in fertolkjende rol te hawwen foar syn stúdzjefreon Ken Ho. Ken Ho, dy't yndertiden in taalgoeroe neamd waard en in soart ambassadeur foar it Frysk, koe Frysk yn 2016 tige goed ferstean en sprekke. Mooglik kaam dit troch help fan Millarson. Ut in fraachpetear mei Omrop Max op 20 septimber 2016 docht bliken dat Millarson de learmaster fan Ken Ho wie foar de Fryske taal en wierskynlik ek it Hollânsk, om't Ken Ho suver Hollânsk sprekke koe doe't harren oankundigingsfilmpje op YouTube mei de titel "Endangered language learning challenge - Learning Frisian within 3 months (Eng Sub)" publisearre wie.
Yn in fraachpetear mei Roel Maalderink yn Tresoar op 10 july 2019 bliek dat Millarson in deade Germaanske taal aktyf behearsket, nammentlik it Goatysk. Millarson krige Latyn en Gryksk op skoalle. Yn in fraachpetear mei Metro yn 2019 waard it dúdlik dat syn leafde foar talen opwekt wie troch dy deade talen. Syn bloch docht bliken dat er it Latyn ek skriuwe kin. Ken Ho en Giovanni Pinto learde him kennen troch it Latyn, en sa kaam it dat hja harren ynsetten foar Fryske talen. Millarson en syn maten litte in grut besef fan taalstjerte sjen yn al har mediaferskiningen en dit komt wierskynlik troch harren kennis fan deade talen. Sa seit Millarson yn in fraachpetear mei Laura van der Zee dat er it Skiermûntseagersk foar de taaldea besparje woe en hy hat ek op oare wizen sein dat er net wol dat talen stjerre.
Millarson learde yn 2018 foar syn jierdei it Aastersk. Richard van der Veen koe befêstigje dat er it Aastersk doedestiids, yn elts gefal op skrift, goed yn 'e macht hie. Yn in fraachpetear mei Felix Meurders en Dolf Jansen op 8 juny 2019 waard dúdlik dat er it Aastersk goed ferstean kin. Hja ferliken him mei Frans Timmermans fanwegen syn meartaligens. Hy hat ferskillende stikjes yn it Aastersk skreaun dy't werom te finen binne op syn bloch.
Millarson en syn freon Ken Ho jouwe in protte om útspraak by it learen fan talen. Hja seine yn 2018 tsjin de Ljouwerter Krante: "De klanken, dy binne it wichtichst. Wy jouwe in protte om útspraak." Millarson hat Ken Ho holpen by it learen fan Hollânske útspraak. Hja leare talen fierders mei lêsboeken, grammatika's en wurdlisten. De freonen tinke dat harren wize fan learen in foarbyld wêze kin foar it taalûnderwiis.
Ein 2018 seine Millarson en Ho dat se mei Operation X trochgean soene en dat se dêr in stichting foar gearwurking tusken mienskippen fan minderheidstalen yn binnen- en bûtenlân fan meitsje soene. Millarson wist dat der oare sokke ynstellingen binne, wylst er dit as reden joech foar it oprjochtsjen fan in stichting: "Mar wy wurkje oars. Wy leare de talen sels en wurde sa sels de brêge dy't talen meiïnoar ferbynt. Wy binne de ienigen yn 'e skiednis dy't njonken it Frysk, Hollânsk en Ingelsk it Aastersk, Skiermûntseagersk en Hylpersk behearskje." Mei dat lêste bedoelt er wierskynlik Ken Ho en himsels, want Pinto waard, alteast neffens de media, net belutsen by de taalútdagingen mei it Aastersk en Hylpersk. It artikel fan 'e Metro út 2019 seit nammentlik ek dat Pinto him rjochtet op it Skiermûntseagersk.
Yn 2019 helle Millarson alle nijs om't de trije talen, dy't er yn 2018 leard hie tegearre mei syn maten, erkend wiene as selsstannige talen troch Glottolog. By de Fryske Akademy wie earder yn itselde jier it wurdboek fan in Hylpersk útkommen, mar as dialekt. Millarson joech yn syn fraachpetear mei Metro oan dat it einliks nuver is dat minderheidstalen (lykas it Hylpersk) dialekten neamd wurde, want "alle talen hiene kompleet eigen systemen en grammatica's". Dit slacht wierskynlik op de taalkundige opfetting dat "a language is a dialect with an army and navy", d.w.s. it ferskil tusken taal en dialekt hat te dwaan mei macht. Millarson sei ek yn in fraachpetear mei Henk van Steeg en Robbert Meeder: "Dialekt wurdt te pas en te ûnpas brûkt. Dat fyn ik einliks wol spitich. [...] Men hat yn 'e folksmûle nochal de neiging dêrmei in minderweardige taal oan te tsjutten." Millarson hat hieltiten wer op syn bloch sein dat Skiermûntseagersk, Hylpersk en it "Frysk fan Skylge" oare talen binne as it Standertfrysk. Hy skriuwt dat it learen fan al dy Westerlauwersk-Fryske talen itselde is as it learen fan frjemde talen lykas it Afrikaansk en Dútsk. Sadwaande bestudearret er it Westerlauwersk Frysk as in taalfamylje.
Millarson wurdt fanwegen syn taalfeardigens en ynset foar lytse talen beskreaun as in "talewûnder", "talefan" en "taalfanaat", mar er is dêr sels tige nochteren oer en seit "ik soe mysels noait sa beskriuwe". Hy beskriuwt himsels as "gewoan minsk". Polyglot Millarson skriuwt Ingelsk, Latyn, Hollânsk, Frysk, Hylpersk, Aastersk, Skiermûntseagersk, Sweedsk, Grinslânsk, Elfdaalsk, Dútsk, Sealterfrysk en Halûndersk op syn bloch. Ken Ho blocht yn likefolle talen, allinnich hat er gjin Latynske en Elfdaalske artikels skreaun.
Priorij fan Us Leaffrou fan Bethanië
De Priorij fan Us Leaffrou fan Bethanië is in benediktynske priorij yn Loppem yn 'e West-Flaamske gemeente Zedelgem, Belgje. It adres fan de abdij is Sysen 8.
Skiednis
De priorij wurdt as de froulike tsjinhinger fan de tichteby lizzende Abdij fan Zevenkerken beskôge. De abt Theodore Nève joech de oanset ta de stifting. Doe't de abdij yn 1918 as militêr sikehûs brûkt waard, seach er dêr ferpleechkundigen wurkje, wat him ta dat idee brocht.
Tusken 1921 en 1925 setten de earste susters harren nei wenjen yn it kastieltsje Lisbona yn Loppem, nei't hja earst in oplieding folge hiene yn Angers. Hja wurken ek yn 'e missy yn Belgysk Kongo en stiften dêr ek kleasters.
It kleaster yn Loppem waard stadichoan tusken 1924 en 1957 boud neffens in ûntwerp fan Jozef Viérin. It gasthûs waard yn 1924 boud, folge troch de kostskoallefleugel (1929), de tsjerke (1935-1936), de refter (1948) en in fleugel mei in kapel en de bibleteek (1957).
Yn de Twadde Wrâldkriich waarden de muontsen fan de Abdij fan Zevenkerke yn it gasthûs ûnderbrocht en yn 1969 waard dat de famkeskostskoalle fan de Abdij.
Arsjitektuer
It kompleks is fan bakstien boud en is útfierd yn neoromaanske styl. De gebouwen foarmje in grutte ienheid yn 'e arsjitektuer en hawwe in strak symmetrysk grûnplan. De kearn wurdt foarme troch de fleugels yn in fjouwerkant om in sintrale tún. It plein wurdt trochsnien troch in as, dêr't de tsjerke en de refter steane. De tsjerke hat in brede achthoekige krusingstoer ûnder in achthoekich seissidige lege spits. Yn it ûntwerp binne de prinsipes fan 'e gouden fyk tapast.
Slotpleats (Bakkefean)
thumb|right|300px|bosken fan de Slotpleats linksboppe Ikeleane right|thumb|Slotpleats right|thumb|Slotpleats De Slotpleats is in pleats út 1818 yn Bakkefean yn in histoarysk lângoed. Sûnt 1997 is Natuurmonuminten eigener fan De Slotpleats: mear as 200 ha bosk mei mânske beammen, leanen, in pear kampkes lân en in bysûnder teehûs. It wurdt ek brûkt as startpunt fan de ekskurzjes fan Natuermonuminten yn de bosken by Bakkefean. Efter de Slotpleats stiet it âlde koetshûs dat nei in renovaasje brûkt wurdt as VVV-kantoar. De Slotpleats sels is yn 2006 restaurearre en de tunen en hôven om it lânhûs binne yn âlde swidens opknapt.
Earste Keamerleden foar de anti-revolúsjonêren
In oersjoch fan alle eardere Earste Keamerleden foar de antirevolúsjonêrenen.
Herman Antonie de Bloeme
Herman Antonie de Bloeme (De Haach, 17 septimber 1802 - dêre, 3 oktober 1867) wie in Nederlânske keunstskilder, etser en litograaf. Hy wenne en wurke yn De Haach.
Wurk
De Boeme krige syn oplieding oan de Tekenschool van de Maatschappij tot Nut van 't Algemeen yn Amsterdam, de Tekenakademy yn De Haach en de Koninklijke Academie voor Beeldende Kunsten yn Amsterdam. Hy wie ûnder oaren in learling fan Jan Willem Pieneman (1797-1853).
Hy wie in ferneamd portretskilder, mar makke ek in soad histoarjestikken, kristlike religieuze foarstellings, bisten en lânskippen.
Menkemaboarch
thumb|Menkemaboarch yn Uithuizen thumb|Feroarings oan de boarch. Links it stienhûs sa't it dr út seach foar 1614. Midden de ferbouwing fan [[1614. Rjochts dy fan ± 1700, lykas no noch te sjen.]]
De Menkemaboarch yn Uithuizen is ien fan de pear oerbleaune Grinslanner boargen.
Skiednis
De boarch bleau oant it begjin fan de tweintichste iuw yn it besit fan de famylje. Nei it ferstjerren fan de lêste bewenner, Gerard Alberda van Menkema, yn 1902, kaam de boarch leech te stean. Gerard wie ek de eigener fan de boarch Dyksterhûs by Piterbuorren. Wylst dy lêste boarch nei syn dea sloopt waard, bleau de Menkemaboarch sparre. Yn 1921 skonken de erfgenamten de boarch oan it Grinzer Museum.
Hjoeddeiske boarch
Yn it op it boarchterrein steande Skathûs sit in restaurant.
Abraham Bloemaert
Abraham Bloemaert (Gorinchem, 25 desimber 1564 – Utert, 27 jannewaris 1651) wie in Nederlânsk keunstskilder te Utert. Hy jildt as in wichtige eksponint fan it Noard-Nederlânsk maniërisme.
Libben
Abraham Bloemaert waard earst oplaat troch syn heit Cornelis Bloemaert, in byldhouwer en arsjitekt. Yn Utert waard Abraham letter learling fan de dekoraasjeskilder Gerrit Splinter en fan Joos de Beer. At wy Carel van Mander leauwe meie hat er dêr net folle fan opstutsen.
Fan 1581 oant ± 1585 ferbleau er yn Parys as learling fan in beskate Jean Bassot en fan Hiëronymus Francken. Rillegau gie er lykwols werom nei Utert dêr't er it grutste part fan syn libben wenjen bleau. Yn 1592 wenne er yn Amsterdam en boaske dêr mei de Utertske Judith van Schonenburch, dy't yn 1599 sûnder bern stoar.
Yn 1593 waard Bloemaert yn Utert beneamd ta deken fan it zadelaarsgilde. Hy wertroude yn 1600 mei Gerarda de Roij, dý't him minstens acht bern joech. Yn 1611 wie er mei-oprjochter fan it skildersgilde Sint-Lucas, dêr't er yn 1618 deken fan wie. Mei Paulus Moreelse begûn er yn 1612 in tekenakademy.
Bloemaert gie it foar de wyn, want yn 1617 kocht er in grut hûs oan it Mariatsjerkhôf, it sintrum fan de katolike mienskip yn Utert. Yn tsjinstelling ta de protestantske Moreelse, soe er nea in rol spylje yn de Utertske polityk. Wol krige er fanwege syn katolike oertsjûging ferskate opdrachten út de súdlike Nederlannen.
Bloemaert hie goede kontakten yn it yntellektuele fermidden. De Utertse âldhedenkenner Aernout van Buchel wie er befreone mei. Bloemaerts studio waard yn 1626 besocht troch Elizabeth Stuart, de eardere keninginne fan Bohemen, en it oare jier troch Rubens.
Bloemaert moat in bejeftige learaar west hawwe, want syn fjouwer soannen (wêr't Adriaen Bloemaert ûnder wie) waarden skilder, en hy hat noch in grut tal oaren oplaat. Om't in protte fan syn pupillen ferneamd wurden binne, wurdt Bloemaert wol de heit fan de 17e-iuwske Utertske skilderskoalle neamd. Bloemaert leit begroeven yn de Katarijnestjerke yn Utert. right|thumb|250px|Herderinne, oaljeferve op doek, 104 × 84 cm, Staatliche Kunsthalle Karlsruhe