cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nederlân
Ynternasjonale gearwurking
Nederlân is in oprjochtingslid fan de Benelúks (1944), de Feriene Naasjes (1945), de Noardatlantyske Ferdrachsorganisaasje (1949), de Rie fan Jeropa (1949) en de Jeropeeske Uny (1957).
Bestjoerlike yndieling
thumb|De tolve provinsjes De earste laach fan bestjoer is it parlemint yn De Haach. It twadde bestjoerlike nivo leit by de provinsjes:
De tredde bestjoerslaach is de gemeente, der binne meiïnoar 342 gemeenten (2023). It tal gemeenten feroaret lykwols hurd troch gemeentlike weryndielings.
Militêr
De Nederlânske definsje hat in lânmacht, loftmacht, marine en marresjausse.
Yn 2008 wienen der 3.950.825 Nederlânske mannen fan tusken de 16-49 jier.
Dêrfan wienen 3.233.773 fit foar militêre tsjinst.
Dy groep wurdt alle jierren oanfold mei manlju dy't sechtjin jier wurde, yn 2008 wienen dat der 105.735.
Militêr budzjet $9,4 miljard (2004).
Persintaazje fan it BYP 1,6 % (2004).
Sport
Fuotbal is de meast populêre sport yn Nederlân. De KNFB is de organisaasje dy’t yn Nederlân de fuotbalkompetysjes en -eveneminten organisearret. In oare populêre sport is it reedriden mei eveneminten lykas de Alvestêdetocht. De oarsprong fan it kuorbal leit yn Nederlân, krekt as de Fryske sporten fierljeppen en keatsen. Yn 1900 die Nederlân foar it earst mei oan de Olympyske Spullen.
Literatuer
De Nederlânske oersetting fan de bibel wie yn 1637 klear. Yn de tiid fan de Republyk fan de Sân Feriene Nederlannen wie Joost van den Vondel de meast ferneamde dichter fan de Nederlânske taal. De trije belangrykste skriuwers foar de Nederlânske literatuer yn de twadde helte fan de 20e iuw wienen Harry Mulisch, Willem Frederik Hermans und Gerard Reve.
Gysbert Japiks hat foar de Fryske renêssânse tige wichtich west. Yn de 19e iuw waard de Fryske literatuer beskieden troch de bruorren Halbertsma. De Fryske bibeloersetting (âlde en nije testamint) wie yn 1943 klear. Rink van der Velde is ien fan de bêst ferkeapjende skriuwers fan de 20e iuw.
Ekonomy & ynfrastruktuer
BYP per persoan is $39.000 (2007). Gearstalling fan BYP per sektor is 3% lânbou, 21% yndustry en 76% tsjinsten.
Transport
Wichtichste havens binne Amsterdam, IJmuiden, Rotterdam, Terneuzen, Flissingen, Harns en Delfsyl. Amsterdam (Schiphol) hat it grutste fleanfjild fan Nederlân, oare grutte fleanfjilden binne dy fan Grins (Eelde), Eindhoven, Rotterdam en Maastrich (Maastricht-Aachen Airport). De maksimum snelheid op de autodyk is 130 km/h.
Nederlân hat (2006):
134.981 km ferhurde dyk.
6.211 km farwetter.
🇪🇺
Kolonel Palmkazerne
thumb|Kolonel Palmkazerne De Kolonel Palmkazerne wie in militêre kazerne yn it Noard-Hollânske plak Bussum. De kazerne waard yn 1939 yn gebrûk nomd, nei in ûntwerp fan Kapitein fan de sjeny A.G. Boost.
Yn de Twadde Wrâldoarloch wie de kazerne in finzenis fan de Dútsers. Yn 1944 waard troch de alliearden in bombardemint op de finzenis útfierd.
De Kolonel Palmkazerne sluet begjin 2006. It Opliedings- en Treningssintrum Logistyk fan de Keninklike Lânmacht ferhuze nei de Olivier Ketting- en de Du Moulinkazerne yn Soesterberch. By it opliedingssintrum op de Palmkazerne yn Bussum wurken ûngefear 350 persoanen.
Op termyn ( ± 2011) sil de kazerne in nije bestimming krije. It grutste diel fan de kazerne sil sloopt wurde, wêrnei't der nijbou komme sil. Tocht wurdt oan wenningen (± 60 oant maksimaal 200), en in lytsskalich bedriuweterrein. Ek 'wurdt sjoen' oft in tennispark út de súdwestrâne fan Bussum (Tennissintrum Bosheim) nei it terrein fan de Palmkazerne ferpleatst wurde kin.
Zaragoza (betsjuttingsside)
"Zaragoza" hat yn 'e Wikipedy ferskate betsjuttings:
Damsyl
De damsyl wie yn de 14e iuw in ôfwetteringsslûs yn de noarddyk fan it Dokkumer Djip bewesten Dokkum. De slûs fersoarge de ôfwettering fan seis doarpen yn de gemeente West-Dongeradiel.
Borger-Odoorn
Borger-Odoorn is in gemeente yn de provinsje Drinte, mei 25.679 ynwenners (31 jannewaris 2022) en mei in oerflak fan 278,00 km². It gemeentehûs stiet yn Ekslo.
Untstean
De gemeente Borger-Odoorn is op 1 jannewaris 1998 ûntstean troch gearfoeging fan de eardere gemeenten Borger en Odoorn.
Plakken
De gemeente Borger-Odoorn bestiet út 25 offisjele kearnen.
Winkelsintrum Nieuwe Brink
It brûnzen byld Dame dy't in hoed past (Ek van Zanten) stiet op it pleintsje foar de winkels.
Fledder
thumb|Lizzing Westerveld thumb|Himrik fan Fledder Fledder (Nederlânsk en offisjeel: Vledder) is in iesdoarp yn it súdwesten fan Drinte yn de gemeente Westerfjild (Westerveld). Yn it hjoeddeiske doarp wenje in lytse 2000 ynwenners. Oant de gemeentlike weryndieling fan 1998 wie Fledder in selsstannige gemeente fan sa'n 3500 ynwenners. Ta dy gemeente hearden neist Fledder de doarpen Fledderfean, Wilhelminaoard, Doldersum, Boschoord, Frederiksoard en Nijensleek.
Fledder hat, lykas in soad oare Drintsje brinkdoarpen, een lange skiednis. Yn de omkriten fan Fledder binne ferskate grêfheuvels en urnefjilden fûn út de nije stientiid. Der binne meardere prehistoaryske fynsten dien lykas stienen bilen, barnstien en urnen.
De namme Fledder tsjut op in wiet plak. De twa âldste strjitten fan it doarp lizze sa ek om leger plak dat eartiids nochal wiet wie. It doarp hat twa brinken, dy't yn de folksmnûle de grutte en de lytse brink neamd wurde. Krekt as by alle esdoarpen, leit net fier fan it doarp in beek, de Fledder Aa. It Fledderfjild efter de ies is no in boskwachterij fan Steatsboskbehear. By dit Fledderfjild wie fan 1939 - 1981 in kamp, Kamp Fledder.
De Johannes de Dopertsjerke is ien fan de pear Drintske doarpen mei in tsjerke mei in sealdaktoer. Dat hat te krijen mei de lizzing fan Fledder frij ticht by de Fryske grins dêr't dit type tsjerketoer folle mear foarkomt.
Yn it doarp binne in oantal musea: in museum foar falske keunst en foar grafyk en in skulpemuseum (Miramar Seemuseum). Fiif kilometer fan Fledder leit it Nasjonaal Park Drintsk-Fryske Wâld. Ek stiet yn it doarp in nôtmooltsje.
De fuotbalferiening fan Fledder hjit BEW (blau en wyt), oprjochte yn 1951.
Keunstdûken op de Olympyske Simmerspullen 2016
De Olympyske Simmerspullen 2016 fan de XXXIe Olympiade waarden fan 7 oant en mei 20 augustus 2016 hâlden yn Rio de Janeiro. It Keunstdûken hie plak yn it Maria Lenk Aquatic Center.
Medaljespegel
De top-8 fan lannen dy't by it Keunstdûken medaljes wûn ha by de Olympyske Simmerspullen fan 2016.
De Friesche Adelaar
De Friese Adelaar is in blêd dat wijd is oan geslachts- en wapenkunde. It waard útjûn troch Heerke Wenning tusken 1887 en 1889.
Sealterfrysk
It Sealterfrysk, ek wol Sealterlânsk of Sealtersk neamd, is in taal dy't heart ta de Noardwestgermaanske kloft fan de Westgermaanske talen. It is it iennichste noch libbene dialekt fan it Eastfrysk, dat eartiids yn alle Eastfryske lannen fan de Iems oant de Weser sprutsen waard. Mei it Westerlauwersk Frysk en it Noardfrysk foarmet it de Fryske taalgroep.
It Sealterfrysk wurdt sprutsen yn de gemeente Sealterlân (Dútsk: Saterland), yn it noardwesten fan de dielsteat Nedersaksen, bewesten de stêd Aldenboarch, sa'n fyftich km fan de Nederlânske grins by Nijeskâns ôf. Sealterlân, dat in gebiet fan 123 km² beslacht, heart ta de Landkreis Kloppenboarch, yn de regio Aldenboarger Múnsterlân. It oantal sprekkers wurdt rûsd op 1500-2500, wat krapoan 20% fan de befolking fan it Sealterlân beslacht.
Histoarysk is it Sealterfrysk fuortkommen út it Aldfrysk, mar de skiednis fan it skreaune Sealterfrysk hat syn oarsprong yn de 19e iuw. It Sealterfrysk hat dialekten, elk doarp dat oarspronklik Sealterfrysktalich is hat ien, mar de ferskillen binne tige lyts.
Yndieling
thumb|250px|left|Terreinferlies fan it Frysk. It Sealterfrysk is giel ynkleure. It Sealterfrysk heart ta de grutte Yndo-Jeropeeske taalfamylje, dy't bygelyks ek talen as it Frânsk, Gryksk, Russysk, Perzysk en Hindy omfiemet. Mei û.m. it Deensk, Noarsk en Sweedsk wurdt it ta de Germaanske talen rekkene, en dêrbinnen foarmet it mei bygelyks it Westerlauwersk Frysk, Dútsk, Nederlânsk en Jiddysk de Westgermaanske taalgroep. Lykwols is it Sealterfrysk krekt as it Westerlauwersk Frysk nauwer besibbe oan it Ingelsk en it Skotsk, wêrmei't it de Noardwestgermaanske talen foarmet. Dy falle dan wer útinoar yn 'e Angelsaksyske talen en de Fryske talen. Binnen de Fryske talen heart it Sealterfrysk ta de subgroep Eastfrysk. It Eastfrysk bestiet út twa dialektgroepen: It Iemsfrysk dat yn Grinslân en westlik East-Fryslân praat waard en it Wezerfrysk dat yn it eastlike part fan East-Fryslân sprutsen waard. It Sealterfrysk heart ta de Iemsfryske dialektgroep. thumb|300px|Taalkaart fan it [[Eastfrysk]] Men wol wol hawwe dat de Fryske talen it naust oan it Ingelsk besibbe binne, mar noch ôfsjoen fan it feit dat men dêrby foarbygiet oan oare Angelsaksyske talen lykas it Skotsk, jildt dat inkeld noch foar in oantal wurden en grammatikale eigenheden. Yn 'e midsiuwen wiene it Aldfrysk en it Aldingelsk (of Angelsaksysk) inoar yndie net wanlyk, mar troch de oanhâldende ynfloed fan (ferskillende) oanbuorjende talen en oare omstannichheden binne it Ingelsk en it Frysk troch de iuwen hinne sterk útinoar groeid. Ien fan 'e wichtichste ferskillen is datoangeande de ûnbidige ynfloed dy't it Frânsk sûnt de Normandyske ynfaazje fan 1066 op it Ingelsk útoefene hat, wylst it Sealterfrysk reedlik konservatyf oerlevere waard. Fanâlds waard it Sealterfrysk (beheind) beynfloede troch it Nederdútsk. Sûnt de komst fan massamedia en Dútsktalige ynwenners yn it Sealterlân, wurdt it Sealterfrysk tige beynfloede troch it Standertdútsk. Sûnt de njoggentiger jierren fan de tweintichste iuw hat ek de ynfloed fan it Ingelsk tanommen.
It Noardfrysk, Westerlauwersk Frysk en it Eastfrysk binne sûnt de midsiuwen har eigen paad gien en binne no (sûnder foarkennis) al lang net mear ûnderling fersteanber. De Eastfryske tongfallen Sealterfrysk en Wangereager Frysk wienen mooglik ûnderling wol foar in part fersteanber, hoewol't it Sealterfrysk ta de Iemsfryske dialektgroep hearde en it Wangereager Frysk ta de Wezerfryske dialektgroep. It Sealterfrysk en it Wangereager Frysk binne de iennichste twa dialekten fan it Eastfrysk (of Easterlauwersk Frysk), dy't de 20e iuw helle hawwe. It Wangereager Frysk is lykwols yn 1950 mei it ferstjerren fan de lêste sprekker útstoarn. Dêrmei is it Sealterfrysk de iennichste noch libjende fariant fan it Eastfrysk.
Ferlykje de folgjende wurden yn it Sealterfrysk, it Westerlauwersk Frysk,it Wangereager Frysk, it Noardfrysk fan it fêstelân (yn it Mooring-dialekt) en it Noardfrysk fan 'e eilannen (yn it Fering-dialekt):
Oerlibjen
Yn de Midsiuwen hearde al it gebiet fan de Nederlânske grins oant en mei it lân Woersten, oan de eastkant fan de rivier de Weser, ta it Eastfryske taalgebiet. Mar fan likernôch 1500 ôf binne alle Eastfryske dialekten útsein it Sealterfrysk útstoarn. It lêste oerlibjende dialekt bûten Sealterlân wie it Wangereagersk, dat op it Waadeilân Wangereach sprutsen waard en dêr't de lêste sprekker fan kaam te ferstjerren yn 1954.
Der binne in stikmannich faktoaren dy't bydroegen hawwe oan it behâld fan it Sealterfrysk. Yn it foarste plak wie Sealterlân iuwenlang relatyf isolearre fan de bûtenwrâld troch syn lizzing op in sâneilân middenmank ûnbegeanbere heechfeansompen. De iennichste manear om it gebiet te berikken wie ornaris fia de Sealter Ie (Sealterfrysk: Seelter Äi), dy't der trochhinne streamt. Allinne winterdeis, as de sompen beferzen wienen, koe men Sealterlân oer lân berikke.
Fierders gong de Yndustriële Revolúsje oan Sealterlân foarby en bleau oant yn dizze tiid in plattelânsgebiet. Wichtige middels fan bestean wiene oant likernôch 1800 hannel en skipfeart oer de Seelter Ie en dêrnei turfgraverij en yn it noarden houten skipsbou. Fan 1900 ôf waard lânbou op de kultivearre hege feanen fan belang.
En ek wie fan belang dat Sealterlân nei de herfoarming troch de biskoppen fan Múnster rekatolisearre waard. Dêrtroch waarden de bannen mei de oare Eastfryske gebieten, dy't itsij lutersk, itsij kalvinistysk wurden wienen, ferbrutsen en hie it útstjerren fan de oare Eastfryske dialekten dêre gjin neidielige gefolgen foar it Sealterfrysk.
Werûntdekking
It Sealterfrysk is oerlevere út optekenings fan reizgers en taalkundigen fan likernôch 1800 ôf. Oant de twadde helte fan de tweintichste iuw hiene de Sealterfriezen eins gjin besef fan har eigen taal. Se wisten wol dat it Sealterfrysk oars wie as de Nederdútske dialekten dy't om harren hinne sprutsen waarden, mar hienen gjin idee dat it eins in foarm fan it Frysk wie. Ek wie it frijwol útslutend in sprektaal en bestie der gjin stavering. Pas fan likernôch 1950 ôf waard it Sealterfrysk as skriuwtaal brûkt. Yn de jierren 1953-1965 ferskynt it Lesebouk foar Seelterlound yn in rige krante-artikelen; de Seelter Trjoue (1966-1972) wie in tydskrift dat as opfolger dêrfan sjoen wurde kin. Yn dy tiid ferskynden ek ferskate dichtbondels en ferhalebondels.
Delgong
In kearpunt yn de skiednis fan it Sealterfrysk kaam yn 1945. Oan de ein fan de Twadde Wrâldoarloch kamen der yn Sealterlân, krekt as yn hiele West-Dútslân, nammentlik withoefolle flechtlingen út de eastlike gebieten (Sileezje, Poasen, Pommeren en West- en East-Prusen), dy't Dútslân ôfstean moatten hie oan Poalen. It tal flechtlingen wie net folle leger as it tal Sealterfriezen en eltsenien waard ferplichte neffens de romte yn syn hûs guon fan dy flechtlingen op te nimmen. Wylst guon fan harren har oanpasten en Sealterfrysk learden, ferbruts de mearderheid him net en spruts gewoan Dútsk of Nederdútsk. Om't de flechtlingen net mear werom koenen, setten in protte fan harren har yn Sealterlân nei wenjen; sa rekke it Sealterfrysk yn ien klap syn posysje as taal fan de mearderheid fan de befolking yn Sealterlân kwyt.
Weroplibbing
De earste Sealterfries dy't it belang fan it behâld fan de eigen taal ynseach, wie Hermann Janssen. Yn de sechstiger jierren lei dy kontakten mei akademisy lykas de Amerikaan dr. Marron C. Fort, dy't ferbûn wie (en is) oan de Universiteit fan Aldenboarch. Dy akademisy soargen derfoar dat it Sealterfrysk bekendheid krige as iennichst oerlibjende foarm fan it Eastfrysk.
As gefolch dêrfan waarden der fia de Grutfryske Rie foar it earst kontakten lein mei de Eastfriezen, Noardfriezen en Westerlauwerske Friezen. En oan de Universiteit fan Aldenboarch waard de Arbeitsstelle Niederdeutsch und Saterfriesisch ("Wurkkring Nederdútsk en Sealterfrysk") oprjochte, dy't it ûndersyk nei alle taalfoarmen tusken de Iems en de Weser koördinearje moast.
Yn 1980 kaam Marron Fort syn mânske "Saterfriesisches Wörterbuch" ("Sealterfrysk Wurdboek") út. In oare tige wichtige útjefte foar it Sealterfrysk wie "Lound un Nomen" ("Lân en Nammen"), in beskriuwing fan Sealterlânske topografyske nammen, dat troch de út it Westerlauwersk Fryske Stiens ôfkomstige Pyt Kramer gearstald waard. Ek ferskynde yn 1992 it earste fan trije dielen fan in grou etymologysk Sealterfrysk wurdboek fan de selde skriuwer.
Stavering
De Sealterfryske stavering is troch dr. Marron Fort gearstald foar yn "Saterfriesisches Wörterbuch". Yn tsjinstelling ta eardere staveringsfoarstellen wurdt dizze oer it algemien beskôge as maklik lêsber, om't er tichteby dy fan it Dútsk bliuwt. Sa is ûnder mear de saneamde Großschreibung, it Dútske gebrûk om haadwurden te begjinnen mei in haadletter, oernommen. Ek binne der guon letters mei diakrityske tekens ynfierd, dêr't guon fan al en oare net yn it Dútsk foarkomme ("ä", "ì", "ò", "ö", "ù", "ü").
Yn de njoggentiger jierren is dy stavering wat oanpast, ûnder oare troch Pyt Kramer. De klamtekens binne hjiryn ôfskaft en heallange fokalen wurde no mei twa tekens skreaun (bygelyks Fugel > Fuugel). De skriuwwizen fan Fort en Kramer wurde beide foar publikaasjes brûkt. Net ien fan beide is offisjeel fêstlein, mar op skoalle wurdt de stavering fan Marron Fort brûkt. In lytse ûntjouwing yn de stavering is werom te sjen oan it plaknamboerd fan it doarp Skäddel (Dútsk: Scharrel), dat eartiids as Schäddel skreaun waard.
Lidwurd
It Sealterfrysk (en it Aldfrysk) makket ûnderskied tusken manlike en froulike haadwurden. It lidwurd die is manlik, ju is froulik en dät is ûnsidich. Foar it meartal wurdt do brûkt.
Allinnich it manlik lidwurd "die" feroaret yn de 3e (datyf) en 4e (akkusatyf) namfal yn "dän". Yn de sin Die Mon sit ap dän Stoul is "Die Mon" it ûnderwerp (en it nominatyf) en "dän Stoul" it saaklik foarwerp (en it akkusatyf).
Yn in oantal gefallen kin ynstee fan it manlike lidwurd "die" of it froulike lidwurd "ju" de fariant de brûkt wurde. Dat mei lykwols noait oan it begjin fan in sin wêze en it haadwurd dêr't it moat in direkte relaasje mei it byhearrende haadwurd hawwe. Sa wurdt dus sein: "Ju Kuu is in de Weede" (de ko is yn ’t lân). It wurd 'Weede' is froulik en soe ornaris it lidwurd "ju" krije. Yn dit gefal is it net it ûnderwerp, mar in foarwerp dat betrekking hat op de ko. It ôfswakke lidwurd "de" kin nei konsonanten noch fierder ôfswakke ta "e": "iät Flaask is in e Ponne" (it fleis is yn 'e panne). 'das Fleisch ist in der Pfanne'.
Wannear't yn de 3e en 4e namfal de klam net op "dän" of "dät" leit, dan kinne dy lidwurden respektyflik ôfswakkte ta n of t: "hie strookede hier uur n Kop" (hy streake har oer de holle) of "die Pot stoant ap t Fjuur" (de pot stiet op 't fjoer).
Wurdslachte
It Sealterfrysk makket ûnderskie tusken trije geslachten: Manlik, froulik en ûnsidich.
Manlik binne:
Froulik binne:
Unsidich binne:
Meartal
It Sealterfrysk hat, yn ferliking ta it Westerlauwersk Frysk, in ryk ferskaat oan meartalsútgongen.
Ferlytsing
It ferlytsing wurdt meastal mei it wurdsje littek (lyts) makke. Bygelyks die litje Appel (appeltsje), ju litje Bloume (blomke) en dät litje Bääd (bedsje).
Dêrneist binne der wurden dy't neffens foarm ferlytsingswurden binne, mar as haadwurd brûkt wurde sûnder dat minsken it gefoel hawwe dat it oarspronklik ferlytsingswurden wienen. De oarspronklike stam, it grûndwurd, ûntbrekt dan ek yn it Sealterfrysk. Foarbylden fan sokke wurden binne: ju Kluntje (klontsje), ju Tuffelke (ierdappel), Kaninken (knyntsje).
Persoanlik & besitlik foarnamwurd
It besitlik foarnamwurd hat sawol in manlike foarm as in foarm foar froulik, ûnsidich en meartal.
Weromwurkjend & wjersidich foarnamwurd
De weromwurkjend foarnamwurden yn it Sealterfrysk yn it Sealterfrysk binne mie, die, sik, uus en jou: ju Fauene wunnert sik (de faam ferwûnderet har), du skuust die skoomje (do moatst dy skamje).
It wjersidich foarnamwurd wurdt makke mei sik eenuur: jo hääbe sik eenuur ferroat (sy hawwe elkoar ferjûn), jo nöigeden sik eenuur (sy nûgen elkoar út).
Oanwizend foarnamwurd
De wurden yn de ûndersteande tabel binne oanwizende foarnamwurden.
Allinnich yn de 3e (datyf) en 4e (akkusatyf) namfal feroaret it manlik oanwizend foarnamwurd die yn dän.
Mei de prefiks ke- kin it oanwizende foarnamwurd fersterke wurde: kedie (koarte foarm; krie), kedän (koarte foarm; krän), keju (koarte foarm; kju), kedät (koarte foarm; krät) en kedo. Yn de praktyk wurde allininch de koarte foarmen brûkt, dus krie, krän, kju en krät. It oanwizende foarnamwurd kedo hat gjin koarte foarm en wurdt sa brûkt. Foarbyld: dissen Mon nit, man krie (dizze man net, mar dy).
Oan it manlik oanwizende foarnamwurd disse kin in -n taheakke wurde, dus dissen. Foarbyld: disse Mon is kroank (dizze man is siik), mäd dissen Wänt kon me beeter baale as mäd dän (mei dizze jonge kinst better prate as mei dy), dit Bäiden is aller as dät (dit bern is âlder as dat).
It oanwizende foarnamwurd sun wurdt by alle geslachten brûkt. Wannear't der mear klam op it wurd lein wurdt, dan wurdt it by manlik wurden suk aan en by froulike en ûnsidige wurden suk een. Foar it meartal wurdt sukke brûkt. Foarbyld: sun Huus (sa'n hûs), suk aan Mon (sa'n man), sukke Seeken (sokke saken).
Freegjend foarnamwurd
Foarbylden fan freegjende foarnamwurden yn it Sealterfrysk binne 'wäl' (wa), 'wier' (wêr) 'wo' (hoe), 'wanner' (wannear), 'wäkke' (hokker), 'wät' (wat), 'wät foar' (watfoar) en 'wieruum' (wêrom).
Betreklik foarnamwurd
Foarbylden fan betreklike foarnamwurden yn it Sealterfrysk binne die, dän, ju, wier, wät en do.
Unbeskaat foarnamwurd
Foarbylden fan ûnbeskate foarnamwurden yn it Sealterfrysk binne me (men), wäl (immen), aan (ien), älk, (elk), naan (net ien, manlik), neen (net ien, froulik/ûnsidich/meartal), neemens (nimmen), aal (allegear), wäkke (in pear), wät (wat/eat), fuul (folle), moonich (mannich) en uur (oare).
Telwurden
It Sealtersk hat echt Frysk klinkende telwurden:
een, two, tjo, fjauer, fieuw, säks, soogen, oachte, njuugen, tjoon, alwen,
twintich, trüütich, fjautich, füüftich, säkstich, soogentich, tachentich, njuugentich,
hunnert, duusend.
Foar de earste trije binne der lykwols ek manlike foarmen: aan, twäin, träi.
Dy wurde hiel konsekwint brûkt. Sis dus noait: een Mon. It is altyd: aan Mon, twäin Monljuude.
Dan binne der fansels ek noch de rangtelwurden:
eerste, twäide, trääde, fjoode (yn Strukelje fjädde), füüfte, säkste, soogende, oachte, njuugende, tjaande, alfte, tweelfte, trättienste..
insen, twäie, träie ‘ienris’, ‘twaris’, ‘trijeris’. It giet dan fierder mei fjauermoal ens.
Lûden
De lûden mei byhearrende útspraak yn de tabel hjirûnder komt út de Seelter Sproakleere fan Pyt Kramer''
Dialekten
Fanâlds bestie Sealterlân út trije doarpen, Roomelse (Dútsk: Ramsloh), Skäddel (Scharrel) en Strukelje (Strücklingen). De nije delsetting Seedelsbierich (Sedelsberg), by Skäddel, hat tsjintwurdich ek de status fan doarp. It Sealterfrysk bestiet út trije ûnderling fersteanbere dialekten, dy't oerienkomme mei de trije histoaryske doarpen. Yn Seedelsbierich, wat in nije koloanje is, wurdt net folle Sealtersk sprutsen; hja dy't it dogge sprekke it dialekt fan Skäddel. De ferskillen tusken de dialekten binne relatyf grut foar sa'n lyts taalgebiet, mar bringe de ûnderlinge fersteanberens net yn gefaar. Dat komt ek om’t de Sealters hiele oare ferskillen hearre as wy. Sa wurdt Houd ‘hoed’ fan Skäddelers en guon Roomelsters útsprutsen as Hooud, mar guon sprekkers brûke ek beide foarmen trochinoar, sûnder it blykber te hearren. Itselde jildt foar näi ‘nij’ en neei en dy lêste útspraak hawwe wy ek yn guon parten fan ús Wâlden. Hiel strang is lykwols it ferskil tusken oou en oo (sawat as ús oa) en tusken eei en ee (sawat as ús ea). Sa wurdt ûnderskaat Douk/Doouk ‘doek’ fan Dook ‘damp’ en Fäite/Feeite ‘fuotten’ (âld fiet!) fan Feete ‘fetten’.
Opfallend is wol roomelsters oa foar aa/a yn’e oare doarpen. Roomelse hat dus Noacht, Woain, oain, oachte, toanke ‘nacht’, ‘wein’, ‘eigen’, ‘acht’, foar Naacht, Wain, ain, aachte, taanke yn ‘e oare doarpen. Mar dat jildt wer net foar wurden as b.g. loang ‘lang’, broachte ‘brocht’.
Tal sprekkers
thumb|De ynwenners fan Sealterlân dy't Sealterfrysk sprekke ôfset tsjin de folslein befolking fan de gemeente. Der binne hjoed de dei, neffens in ûndersyk út 1998, noch sa'n 2.250 minsken dy't it Sealterfrysk sprekke kinne, mar dêrfan behearskje mar sa'n 1.000 lju dy taal echt goed. Dy minsken hearre fansels foar it grutste part by de âlderein, mar bemoedigjend is, dat neffens guon tellings it tal Sealtersktaligen wer stadichoan oan it tanimmen is.
As men as sprekkerstal 2.250 oanhâldt, kin men sizze dat 19,6% fan de likernôch 11.500 ynwenners fan Sealterlân tsjintwurdich de eigen taal noch sprekt. Dat liket net in soad, mar men moat wol foar it ferstân hâlde dat hast 70% fan de tsjintwurdige ynwenners fan Sealterlân harren dêr sûnt de Twadde Wrâldoarloch nei wenjen set hawwe en dus nea Sealtersktalich west hawwe. Men soe dus sizze kinne dat der fan de 11.500 Sealterlanners mar 3.500 Sealterfriezen binne - mei mooglik nochris in 500 of sa om utens.
Mar ek ûnder de Sealterfriezen is de eigen taal yn it neigean rekke. Sa sprekt fan de âldste generaasje ynwenners fan Sealterlân (berne foar 1940) noch 35% Sealterfrysk, wylst fan de jongste generaasje (berne nei 1970) noch mar 16% de taal machtich is. Boppedat jout tsjintwurdich net mear as in fjirde part fan de Sealtersktaligen de eigen taal troch oan de bern. Dat komt foar in grut part mei om't mar 15% fan de houliken fan Sealterfriezen mei in Sealterfryske partner sletten wurde. Oars sein: 85% fan de houliken fan Sealterfriezen binne mei in partner dy't fan hûs út Nederdútsk- of Dútsktalich is.
De measte Sealterfriezen steane ridlik oant tige posityf foar harren taal oer en in protte fan harren binne lid fan de Seelter Buund (it "Sealtersk Bûn"), yn it Dútsk Heimatverein Saterland ("Streekferiening Sealterlân") neamd. Dy Seelter Buund is de spille fan it Sealterfryske taal- en kultueraktivisme, al rekkenet dy it Sealterlânske Nederdútsk ek ta syn wurkgebiet.
Offisjele erkenning
thumb|350px|Twatalige plaknammen yn 't Sealterlân. Hjir it komboerd oan de noardside fan it doarp Skäddel. Tegearre mei it Noardfrysk, it Nederdútsk en fjouwer oare talen waard it Sealterfrysk yn 1998 troch it Dútske regear opjûn ûnder Diel III fan it Jeropeeske Ferdrach foar Regionale of Minderheidstalen. Lykwols lykje de Dútske federale oerheid en de Nedersaksyske dielsteatsregearing fan betinken te wêzen dat de ûndergong fan it Sealterfrysk net mear op te kearen is en se hawwe oant no ta dan ek net in protte jild of enerzjy oan bestege om dat foar te kommen.
Wat it offisjele gebrûk fan it Sealterfrysk yn Sealterlân sels oangiet, kin men op it gemeentehûs op alle ôfdielings yn it Sealterfrysk te wurd stien wurde. Ek kin it boargerlik houlik yn Sealterlân sûnt koarten yn it Sealterfrysk sletten wurde. Ek binne no de Sealterfryske nammen ek op de plaknammebuorden oanjûn (en yn it ferlingde dêrfan ferskine hjir en dêr Sealterfryske oantsjuttings op huzen).
Underwiis
Foar middelber en heger ûnderwiis moatte de Sealterlanners bûten de gemeente wêze en dêr wurdt fansels gjin Sealterfrysk ûnderwiisd. Wol is der in Volkshochschul ("Folkshegeskoalle"), dy't alle jierren in Sealterfryske kursus foar tritich minsken oanbiedt. Oan de universiteiten fan Göttingen, yn súdeastlik Nedersaksen, en Kiel, yn Sleeswyk-Holstein, wurde kolleezjes oer it Sealterfrysk jûn.
Media
thumb|right|300px| It Seelterfräiske Kulturhuus, ek studio fan de Sealter Utstjoering De "General-Anzeiger", fan Rhauderfehn, en de "Nordwest-Zeitung", fan Aldenboarch, ferskine geregeldwei artikels yn of oer it Sealterfrysk. Ek op de regionale tillefyzje-stjoerder NDR (Norddeutscher Rundfunk - "Noarddútske Omrop"), dy't hiele Noard-Dútslân, fan de Nederlânske oant de Poalske grins, fersoarget, wurdt út en troch oer it Sealterfrysk berjochte. It radiostasjon Ems-Vechte-Welle hat om de twa wiken op snein it Sealterfryske radioprogram middeeges fan 11:00 oant 13:00.
Tsjerke
Teminsten ienris yn de twa jier wurdt der hjoed-de-dei yn it roomske Sealterlân in mis yn it Sealterfrysk holden.
Fierders hat dr. Marron Fort dwaande west mei it oersetten fan de Psalmen en it Nije Testamint yn it Sealterfrysk. Dêrby hie er te krijen mei nuveraardige swierrichheden om't er wurden oersette moast dêr't gjin Sealterfrysk wjergader foar wie. Reden dêrfan wie dat dy wurden yn de lytse isolearre plattelânsmienskip nea nedich wienen. Foarbylden dêrfan binne "skipbrek", "stânbyld" en "moardner" (yn de hiele skiednis fan Sealterlân is mar ien moard bekend). En ek de filosofyske bespegelings fan de apostel Paulus yn syn brieven soargen foar frijwat swierrichheden by it oersetten.
De Sealterfryske Psalmen en it Nije Testamint binne trouwens net allinne ornearre foar de Sealterfriezen, mar foar it hiele eardere Fryske gebiet tusken de Lauwers en de Weser, sadat taalbewuste lju dêr harren âlde taal besjen kinne. Dêrom stiet foaryn it mânske wurk dan ek: "Dät näie Tästamänt un do Psoolme in ju aasterlauwers fräiske Uurtoal fon dät Seelterlound, do Groninger Umelounde, Aastfräislound, dät Jeverlound un Butjoarlound" ("It Nije Testamint en de Psalmen yn de Easterlauwersk Fryske oertaal fan Sealterlân, de Grinzer Ommelannen, East-Fryslân, Jeverlân en Bûtjadingen").
Undersyk
It Sealterlân wie troch syn isolearre posysje yn it lânskip en de dêrút ûntstiene eigenheden al sûnt de 19e iuw in reisdoel foar ûndersikers. Al yn it jier 1794 skriuwde de antropolooch Mauritz Detten nei in besite oan it Sealterlân oer de Sealterfriezen. Hy omskriuwde de taal as in 'Platdútsk dat bedoarn wie' en sette wat wurden op skrift. Wat wiidweidiger is de reisbeskriuwing fan predikant Johann Gottfried Hoche yn syn wurk Reise durch Osnabrück und Niedermünster in das Saterland, Ostfriesland und Gröningen dat yn 1800 ferskynd is. It Sealterfrysk joech er bysûnder omtinken yn in apart haadstik en omskriuwde de taal as it 'âldste [dialekt] fan Dútslân en de boarne fan it Ingelsk, Nederlânsk, Aldsaksysk en Platdútsk'.
Yn it jier 1836 ferskynde it wurk Onze Reis naar Sagelterland fan de Westerlauwerske Friezen Hettema en Posthumus, dêr't aardich wat Sealterske wurden yn sammele binne. It wurk jout in romantysk byld en net sa wittenskiplik fan ynhâld. Yn it jier 1846 hold de East-Fryske teolooch Johann Friedrich Minssen ferskate moannen yn it Sealterlân ta. Syn beskriuwing fan it Sealterfrysk wie tige krekt makke en hy sammele dêrneist teltsjes en sprekwurden. In part fan syn ûndersyksresultaten publisearre Minssen yn it tydskrift Friesisches Archiv. It grutste part fan syn wurk is nei de Twadde Wrâldkriich weromfûn en útjûn.
De stifter fan de moderne Frisistyk, Theodor Siebs, hold him ek dwaande mei it Sealterfrysk. Syn wurken oer de taalskiednis fan it Frysk en de ûntjouwing fan it Anglo-Frysk wurde hjoed-de-dei noch hieltyd brûkt. Hy bestudearre alle Fryske tongfallen dy't yn syn tiid praat waarden. Dêrneist joech er wiidweidich omtinken oan it Sealterfrysk. Ek it lêste wurk fan Siebs, dat yn it jier 1934 ferskynde, gong oer it Sealterlân.
Nei de Twadde Wrâldkriich hawwe Pyt Kramer en Marron Curtis Fort in soad ûndersyk nei it Sealterfrysk dien. De Westerlauwerske Fries Pyt Kramer joech doe't er 25 jier wie in Sealterfrysk wurdboek út (1961), yn 1992 ferskynde de earste bân fan it 'Näi Seelter Woudebouk'. Yn 1996 ferskynde noch in 'Woudelieste Düütsk-Seeltersk' en yn 1982 ferskynde er in lyts spraakleare fan it Sealterfrysk. Kramer die neist ûndersyk ek in soad foar it behâld fan de taal. Fan 1966 oant en mei 1972 joech et it tydskrift Seelter Trjoue en noch ferskate oare wurken út, lykas Minssen syn wurk dat nei de Twadde Wrâldkriich weromfûn waard.
De Amerikaanske germanist Marron Curtis Fort begûn yn de santiger jierren fan de tweintichste iuw mei syn ûndersyk fan it Sealterfrysk en krige yn it jier 2003 de learstoel Leechdútsk en Sealterfrysk oan de universiteit fan Aldenboarch. Mei Hermann Dumstorf skriuwe hy in Sealterfrysk wurdboek, dat yn 1980 ferskynde. Dêrneist joech Fort de boeken Saterfriesisches Volksleben (1985) en Saterfriesische Stimmen (1990) út. Hy hat ek it Nije Testamint en de psalmen nei it Sealterfrysk oerset (2000).
Foarbylden
1 Seeltersk is ne Wäästgermaniske Sproake, ju fon sowät 2.200 Moanskene boald wäd in Seelterlound in dät Wääste fon Ooldenbuurich (Niedersachsen), sun 50 km uur dät holloundske Scheed bi Näischans.
2
Loovje de Hear
Loovje de Hear is de Fryske oersetting fan it Dútske kristlike liet "Lobe den Herren, den mächtigen König der Ehren" dat yn 1680 skreaun waard troch Joachim Neander (1650-1680).
Frisia-projekt
It Frisia-projekt is in archeologysk ûndersyk nei de sosjaal-politike ûntjouwing fan stammienskippen yn it Hollâns-Fryske kustgebiet yn de Romeinske tiid en iere Midsiuwen. It is in gearwurkingferbân tusken it Amsterdamsk Archeologysk Sintrum (Universiteit fan Amsterdam), it Ginzer Ynstitút foar Archeology (Universiteit fan Grins) en de Rykstsjinst foar it Aldheidkundich Boaiemûndersyk. It wurdt finansiearre troch de Nederlânske Organisaasje foar Wittenskiplik Undersyk (NWO).
Oanlieding fan dit projekt wie de opgraving fan de Terp Tsjitsma ûnder Winaam yn 1991/92. It Frisia-projekt is yn 1997 útein set en hat as doel om de ûndersyksresultaten fan Winaam fergelykje te kinnen mei dy fan oare fynstplakken.
Parallel oan it Frisiaprojekt waard noch in mearjierrich fjildwurkprojekt opset, it Regionaal Argelogysk Projekt Noardlik Westergoa, dat him meast rjochtet op oerbleaune taluds fan ôfgroeven terpen en wierden, de saneamde ‘steilkanten’.
Undersyksferrin
Yn it ramt fan it Frisia-projekt binne de terpen fan Winsum-Bruggebuorren (1997), Burdaard (1998), Doanjum (1998), Peins (1999) en Englum yn Grinslân (2000) ûndersocht.
Nei 2000 heakke it projekt wat troch it fuortgean fan de wichtichste ûndersikers, mar sûnt 2005 binne de steile kanten fan de terpen fan Wierum (2005) en Eanjum (2006) bleatlein en is it Englumer ûndersyk publisearre. Ek is doe in begjin makke mei it útwurkjen fan de opgravingen te Doanjum en Burdaard.
Teffens waard út ein set mei in mearjierrich ûndersyk nei terpoerbliuwsels (steile siden) yn Fryslân troch de Grinzer Universiteit; in gearwurkingsprojekt fan de provinsje Fryslân en de Rykstsjinst foar it Kultuereel Erfguod.
Orlando Bottenbley
Orlando Edgar Bottenbley (Paramaribo, 1951) is in Nederlânske baptiste predikant fan de Frije Baptistegemeente Bethel yn Drachten. Bethel betsjut: 'Hûs fan God'. De tsjerkemienskip is ferneamd as ien fan de grutste en ien fan de fluchst groeiende fan Nederlân mei mear as 2000 leden en 750 bern.
Wurkpaad
Nei syn stúdzje teology oan it Bibelske ynstitút yn Belgje studearre Bottenbley fierder oan it Nederlânske grifformearde seminaarje en oan de Teologyske Universiteit Kampen.
Dêrnei hat er belutsen west by it stiftsjen fan baptistegemeenten yn Snits, It Hearrenfean en Frjentsjer. Hy wie op dat stuit predikant op De Lemmer. Yn 1988 waard hy beroppen as foargonger fan de Frije baptistegemeenten yn Drachten. Dat hat foar in groei soarge fan 60 nei mear as 2500 leden.
De baptistegemeente yn Drachten komt by elkoar yn in earder bedriuwsgebou op yndustryterrein 'De Haven'. Der wurdt tocht oan nijbou oan de râne fan Drachten. Ut Drachten wei is ek in gemeente stifte yn Grins, Dokkum en Ljouwert.
Yn 2006 ferskynde in boek oer Bottenbley mei de titel Orlando Bottenbley en de wide poarte fan de Bethel. It boek is in útjefte fan Utjouwerij Penn yn Ljouwert en is skreaun troch de Ljouwerter sjoernalist Gerko Last. Yn it boek besiket Last in ferklearring te jaan foar de groei fan de tsjerke fan Bottenbley. It tal leden wurdt alle moannen mei sa'n 40 grutter.
Op 13 oktober 2013 fierde Orlando Bottenbley syn 25-jierrich jubileum as predikant by de Frije Baptistegemeente Bethel. Yn de tsjinst waarden him de fersiersels dy't by syn beneaming ta Ridder yn de Oarder fan Oranje-Nassau hearre troch boargemaster Tjeerd van Bekkum fan Smellingerlân opspjelde. Dat feit waard bekritisearre, meidat de Betheltsjerke homoseksuële ferhâldingen en byinoar wenjen bûten it houlik ôfwiist.
Yn april 2015 makke Bottenbley buorkundich dat er yn septimber 2016 ophâlde wol as predikant fan de Frije Baptistegemeente. Goed in jier letter waard Jacob Folkerts fan Teksel as syn opfolger oanwiisd. > Yn septimber 2017 swaaide Bottenbley definityf ôf as foargonger yn Drachten. Op dat stuit hie de tsjerke goed 4500 leden. Sûnt is Bottenbley trije dagen yn 'e wike ferbûn oan baptistegemeente De Verbinding yn Amsterdam. Novimber 2022 waard bekend dat Bottenbley, njonken syn wurk yn Amsterdam, op 1 jannewaris 2023 foargonger wurdt fan de Vrije Baptisten Gemeente Nehemia yn Dokkum.
New Faith Network
De ferhalen en wurden fan Bottenbley binne werom te sjen en te hearren fia ferskate digitale kanalen. Yn 2017 ferbûn er him bygelyks oan it online fideoplatfoarm New Faith Network foar kristlike films, oertinkingen en searjes. Hy set dêr geregeldwei preken op en andert op fragen fan sjoggers.
Ingrid Spijkers
Ingrid Spijkers (Willemstêd (Noard-Brabân), 27 maaie 1970) is in Nederlânsk sjoernaliste en ferslachjouster. Hja waard yn 2019 oansteld as de nije haadredaktrise fan Omrop Fryslân.
Libben en karriêre
Spijkers waard yn 1970 berne yn Willemstêd, in plak oan it Hollânsk Djip yn 'e provinsje Noard-Brabân (dêr't lykwols fan âlds in Hollânsk dialekt sprutsen wurdt, it Westhoeksk). Har âldelju kamen fan Tilburch, dêr't se beiden yn 'e (needlijende) tekstylyndustry wurke hiene oant it fabryk tichtgie en har heit yn Willemstêd in baan krije koe as slûswachter foar Rykswettersteat.
Nei't se it middelber ûnderwiis trochrûn hie oan it ateneum yn Ald-Beierlân, gie Spijkers nei de Akademy foar de Sjoernalistyk yn Tilburch (no Fontys Hegeskoalle foar Sjoernalistyk). Dêr mette se Gerrit Hofstra, in lettere presintator fan Omrop Fryslân dy't anno 2019 as wurdfierder by de Provinsje Fryslân wurket. Hja krigen ferkearing en waarden in stel. Nei't Spijkers ôfstudearre wie, wurke se in healjier by it Rotterdams Dagblad, oant se Hofstra mids 1993 nei Fryslân ta folge. Dêr setten se harren nei wenjen yn Ljouwert.
Spijkers gie as freelancer oan it wurk en rjochte yn dat ramt mei kollega Christel Pieper har eigen bedriuw op, dat earst PS Produkties hiet (fan Pieper-Spijkers), mar letter omneamd waard ta Wij van PS. Yn 'e 1990-er jierren kaam Spijkers as freelancer fan PS by Omrop Fryslân te wurkjen, dêr't se as ferslachjouster en programmamakster bydroech oan 'e earste deistige tillefyzje-útstjoerings. Op 'e redaksje fan 'e Omrop learde se Frysk te sprekken. Letter wurke Spijkers foar it Algemeen Nederlands Persbureau (ANP), it deiblêd Trouw en útjouwerij SDU Uitgevers, Hoewol't Wij van PS goed draaide, loeken Pieper en Spijkers en harren letter ynkommen trêde fennoat Gerard van der Veer yn 2015 de stekker derút, om't se wat oars woene.
Nei't se inkele jierren as selsstannich freelancer wurke hie, waard Spijkers begjin oktober 2019 oannommen as de nije haadredaktrise fan Omrop Fryslân. Hja wie dêr de opfolchster fan Klaas Geert Bakker, dy't ein 2018 ûntslach krigen hie. (Sûnt hie de Omrop him rêden mei ynterim-haadredakteurs út it eigen fermidden.) Spijkers begûn op 1 desimber yn har nije funksje. Under har lieding waard de opskuor en rebûlje delbêde dy't Omrop Fryslân inkele jierren lang teheistere hie. Ek waarden foar it earst yn jierren wer nije presintators lykas Maaike van der Hoek en Martine van der Steege oplaat, sadat de Omrop him meitiid ferjongje kin.
Beetstra
De namme Beetstra is ôflaat fan 't doarpke Ald Beets yn Opsterlân. 'Beetstra' (Beets-stra) betsjuttet eins: 'Hy út Beets'.
Yn 1811, by de ynstelling fan de boargelike stân, moast eltsenien in efternamme hawwe. In Wytse Ridserts (1 oktober 1777, Olterterp - 13 novimber 1851, Dearsum) út Lippenhuzen hat doe de namme Beetstra registrearje litten.
It ferbân mei Beets, of mei Beetstersweach, is oannimlik mar net dúdlik. Lippenhuzen en Beets binne doarpen yn Opsterlân, net fier út elkoar mar sûnder in direkt ferbân. It is al mûglik dat Beetstra tein wie yn Beetstersweach: yn alle gefallen is syn heit, Ridsert Sybrens Aardema yn 1817 dêr ferstoarn. In oare mooglikhyd is dat Wytse yn Beets nei tsjerke gong, Lippenhuzen foel yn die tiid ûnder de tsjerke fan Beets.
De namme Beetstra komt hjoed-de-dei foaral foar yn Fryslân, dêr't dy syn oersprong hat, mar der wenje ek een oantal yn Limburch en yn it westen fan Nederlân. Yn it bûtenlân binne der in protte Beetstras: yn Kanada (British Columbia en Quebec) en yn Amearika (ûnder oaren Wiskonsin, Illinois, Floarida).
Boalsert (gemeente)
Boalsert (Nederlânsk en offisjeel: Bolsward) is in eardere gemeente yn it westlike part fan 'e Nederlânske provinsje Fryslân. Dizze gemeente omfieme inkeld de stêd Boalsert mei syn histoaryske klokslach. De gemeente hie op 1 jannewaris 2010 in befolking fan 9.916 minsken, en besloech in oerflak fan 9,42 km², wêrfan 0,3 km² wetter.
Skiednis
De stêd Boalsert krige yn 1455 stedsrjochten, wat beskôge wurde kin as it begjin fan it gemeentlik bestjoer. It wie ien fan 'e Hânzestêden, sa't noch oan 'e flagge te sjen is.
Kultuer
Yn Boalsert waard njonken Frysk en Nederlânsk ek in Stedsk dialekt sprutsen, it Boalsertersk.
Tsjintwurdich fynt yn Boalsert de start plak fan 'e Alvestêdetocht op de fyts. Fierders stiet de stêd bekend om û.m. de Heamieldagen en Bolletongersdei.
Keppeling om utens
thumb|400px|left|thumb|De Appelmerk (strjitte) yn [[Boalsert (stêd)|Boalsert. Foto: Tage Olsin. ]]
Binnert Philip van Harinxma thoe Slooten
thumb|Binnert Philip baron van Harinxma thoe Slooten Binnert Philip baron van Harinxma thoe Slooten (Drachten, 30 augustus 1839 - Ljouwert, 20 novimber 1923) stamde út in âld Frysk aadlik laach en wie Kommissaris fan de Kening(inne) fan de provinsje Fryslân.
Binnert Philip van Harinxma thoe Slooten studearre rjochten yn Leien. Dêrnei waard hy amtner by it Iepenbier Ministearje, abbekaat yn It Hearrenfean en kantonrjochter. Yn 1865 waard hy lid fan de gemeenteried fan Opsterlân; lid fan de Provinsjale Steaten fan Fryslân (1878) en lid fan de Twadde Keamer (1873). Fan 1878 oant 1909 wie hy Kommissaris fan de Kening(inne) yn Fryslân.
Krekt as syn soan Pieter, dy't him yn 1909 opfolge as Kommissaris fan de Keninginne, ûntploaide hy inisjativen op wettersteatkundich mêd (oanlis fan de Nije Swemmer en it Tsjongerkanaal). Under syn bestjoer wienen der yn Fryslân grutte sosjaal-ekonomyske spannings dy't ta stakingen lieden. Hy woe dit krêftich oanpakke, mar miste dêrta it fereaske ynsjoch.
Ursulatsjerke (Wjelsryp)
De Ursulatsjerke is in tsjerkegebou fan de herfoarme gemeente Wjelsryp-Baaium. De gemeente is oansletten by de Protestanske Tsjerke yn Nederlân. Al fjouwer iuwen lang foarmje Wjelsryp en Baaium ien tsjerklike gemeente.
Skiednis
De tsjerke datearret oarspronklik út de tiid om 1200 hinne en soe boud wêze nei't der op it plak in wûnder mei in hosty bard wie. Yn de roomske tiid wie de tsjerke wijd oan de hillige Ursula. Yn de 18e en 19e iuw is der sa'n soad ferboud oan de tsjerke, dat der fan de âlde midsiuwske tsjerke net soan bewarre bleaun is. Fan it âlde muorrewurk binne allinnich yn de noardwestlike hoeke noch kleastermoppen sichtber.
De toer waard yn 1836 ferfongen troch it houten dakruterke. Tagelyk ferdwûn it midsiuwske muorrewurk achter in nije ommitseling fan it tsjerkskip.
Ynrjochting
It hjoeddeiske tonferwulft stamt út de tiid nei't de tsjerke yn brân stutsen waard troch de Swarte Heap (1515). It meubilêr datearret benammen út de 18e iuw, doe't de hiele ynrjochting fan de tsjerke fernijd waard. De preekstoel mei it doophek, de banken en de tekstbuorden mei fykwurk fan Johannes Hardenberg datearje allegear út 1759. De kleuren fan it meubilêr binne yn 1996 oanbrocht. Yn itselde jier binne doe ek stuollen delset en nije kroanluchters ophongen.
Nei de sloop fan de toer waard de klok út 1545 yn de nije dakruter ophongen. De yn 1909 omgetten klok waard lykwols yn de Twadde Wrâldkriich foardere en omraand. De hjoeddeiske klok stamt út 1946 en waard troch Van Bergen (Midwolda) getten. It mechanyske oerwurk stamt út 1901 (A. de Looze, Ljouwert).
Yn de foartsjerke steane noch inkelde âlde sarken út de 16e en 17e iuw.
Oargel
It tsjintwurdige oargel fan de tsjerke is lytser. It waard yn 1955 boud troch de firma B. Pels & Soan út Alkmaar.
Astuerje
It Prinsdom Astuerje (Spaansk: Principado de Asturias, Astuerysk: Principáu d'Asturies) is ien fan de 17 selsstannige regio’s fan Spanje en leit yn it noardwesten fan it lân. Astuerje, dat yn syn hjoeddeiske foarm oprjochte waard yn 1982, is sawol in selsstannige regio as in provinsje.
Geografy
Astuerje leit oan de Golf fan Biskaje en grinzet oan de Spaanske regio's Galysje, Kantaabrje en Kastylje en León. Parallel oan de kust leit it Kantaabryske Berchtme, dêr't de Picos de Europa it heechste part fan foarmet.
It sintrale diel fan de regio is frij flak en dêr wennet ek it grutste part fan de befolking. De haadstêd is Oviedo, dêr't om-ende-by 210.000 minsken wenje. Dochs is de havenstêd Gijón it plak dêr't de meast minsken wenje. In oare wichtige havenstêd is it lytsere Avilés.
Wat de temperatuer oanbelanget hat Astuerje in relatyf sjoen evenredich seeklimaat dat yn de simmer tige populêr is by toeristen, benammen út de haadstêd fan it lân Madrid.
Prinsdom
Omdat Astuerje tidens de Moarske oerhearsking ien fan de lêst oerbleaune kristlike gebieten fan Spanje wie, krijt de Spaanske troanopfolger fansels de titel Prins fan Astuerje (Spaansk: Principe de Asturias).
Flagen
Astuerje hat ferskate flagen. Njonken de deistige flage is der in ferzje foar binnen, dêr't it krús middenop de flage by stiet, en in seremoniële ferzje, dêr't it krús op werjûn is as sieten der fonkelstienen op.
Olympyske Simmerspullen 2012
De Olympyske Simmerspullen fan de XXXe Olympiade waard fan 27 july oant en mei 12 augustus 2012 holden yn Londen, de haadstêd fan Grut-Brittanje. Nei Atene wie Londen de twadde stêd dy't foar de tredde kear de Spullen organisearre. Earder wienen de Spullen fan 1908 en 1948 ek dêr holden. Nei de Olympyske Simmerspullen waarden yn Londen ek de Paralympyske Simmerspullen holden.
Dielnimmende Lannen
200px|thumb|rechts|Dielnimmende Lannen Olympyske Simmerspullen 2012
Wedstrydfasiliteiten
thumb|Olympysk Park thumb|ExCeL Exhibition Centre thumb|Dorney Lake
Froulju
De Spullen fan 2012 wiene de earste Spullen wêr't by fan alle dielnimmende lannen ek de froulju meidiene.
Sporters mei in beheining
De Súd-Afrikaanske Atleet Oscar Pistorius, fan wa’t de beide fuoten amputearre binne om't er sûnder kûten berne wie hat him witten te kwalifisearjen foar de Olympyske Spullen yn Londen. De mearfâldich gouden medalje winner op de Atletyk op de Paralympyske Simmerspullen die mei oan de 400 meter wêr't er oant de heale finales ta wist tekommen en oan de 4x400 meter wêr't er mei Súd-Afrika achtste waard. De Poalske Tafeltennister Natalia Partyka dy’t berne waard sûnder rjochter ûnderearm die lyk as yn 2008 ek wer mei oan de Olympyske Simmerspullen.
Paralympyske Simmerspullen 2012
De XIVe Paralympyske Simmerspullen hiene plak ha yn 2012 yn Londen, Grut-Brittanje, dêr't dat jier ek de Olympyske Simmerspullen hâlden wiene.
Keppeling
Foar it earst wie it ferplichte dat de organisator fan de Olympyske Spullen ek de Paralympyske Spullen organiseare. Sûnt 1988 wie dizze keppeling wol gebrûklik, mar net ferplichte.
Sporters mei in ferstanlike beheining
Foar it earst sûnt de Spullen fan 2000 mochten der wer sporters mei in ferstanlike beheining meidwaan oan de Spullen. Der wie wer in kategory foar dizze sporters by it swimmen, de atletyk en it tafeltennis.