cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Spectre (film út 2015)
Opbringst
Spectre brocht yn 'e bioskopen yn 'e Feriene Steaten en Kanada $200,1 miljoen op, en yn alle oare lannen en territoaria $680,6 miljoen (wêrfan $135,5 miljoen yn it Feriene Keninkryk). Wrâldwiid kaam de opbringst dêrmei út op $880,7 miljoen. Ofset tsjin it budget fan $245 oant 300 miljoen betsjut dat in winst fan tusken de $635,7 miljoen en 580,7 miljoen, hoewol't dêr de marketingkosten noch wol ôf moatte. Dêrmei wie Spectre de op ien nei meast opbringende James Bond-film (nei Skyfall) en de op fiif nei meast opbringende film fan 2015. It Amerikaanske tydskrift Deadline Hollywood berekkene de skjinne winst fan 'e film op $98,4 miljoen.
Prizen
Spectre wûn yn 2016 sawol de Oscar as de Golden Globe yn 'e kategory bêste orizjinele liet foar de titelsong Writing's on the Wall, fan Sam Smith. De film wûn ek twa Britske Empire Awards, foar bêste Britske film en bêste skrillerfilm. Spectre waard fierders nominearre foar de Saturn Award foar bêste aksje- of aventoerefilm en sân Satellite Awards, foar bêste kamerarezjy, bêste filmmuzyk, bêste orizjinele liet, bêste special effects, bêste filmmontaazje, bêste lûd en bêste art direction en production design. Ek wiene der nominaasjes foar twa Critics' Choice Awards (bêste akteur yn in aksjefilm foar Daniel Craig en bêste liet) en twa Teen Choice Awards (favorite aksjefilm en favorite aktrise yn in aksjefilm foar Léa Seydoux).
Baileys Women's Prize for Fiction
De Orange Prize for Fiction (1996-2008) as Women's Prize for Fiction (2013), no Baileys Women's Prize for Fiction, is in Britske literatuerpriis, oarspronklik stichte troch it telekommunikaasjebedriuw Orange.
De ûnderskieding wurdt jierliks takend oan in Ingelsktalige roman fan in froulike auteur, los fan nasjonaliteit en útbrocht yn it Feriene Keninkryk. Oan de priis is in jildbedrach ferbûn fan £30.000 en in brûnzen byldsje fan keunsteneresse Grizel Niven, de suster fan skriuwer David Niven.
Orange stoppe yn 2012 mei it sponserjen fan de priis. De priis bleau wol bestean mei in nije namme Women's Prize for Fiction en mei stipe fan ferskate bedriuwen en persoanen ûnder oaren Cherie Blair en Joanna Trollope.
Winners
thumb|125px|Zadie Smith
Skai Jackson
Skai Jackson (New York, 8 april 2002) is in Amerikaansk berne-aktrise fan etnysk Afro-Amerikaansk komôf. Hja is it bekendst wurden mei har rol as Zuri Ross, yn 'e tillefyzjekomeedzjesearje Jessie, dy't produsearre wurdt troch de Disney-studio's.
Libben en karriêre
Jackson waard yn 2002 berne yn New York. Hja sette har karriêre útein as bernemodel en wurke as sadanich mei oan withoefolle Amerikaanske reklamespotsjes.
Har earste grutte aktearrol hie Jackson yn 'e film Liberty Kid, út 2007, doe't se noch mar fiif jier wie. Neitiid spile se ek yn films as Rescue Me, út 2008, en The Rebound, út 2009. Ek yn 2009 wie Jackson as stimaktrise belutsen by de animearre pjuttesearje Bubble Guppies, yn 'e rol fan Little Fish. Yn 2010 en 2011 hie se gastrollen yn 'e tillefyzjesearjes Team Umizoomi, Royal Pains en Boardwalk Empire. Fierders wie se as figurante te sjen yn 'e films Arthur en The Smurfs (beide út 2011).
Yn 2011 waard Jackson cast yn 'e rol fan Zuri Ross, yn 'e Disney-komeedzjesearje Jessie, mei yn 'e titelrol Debby Ryan, en mei Peyton List as Jackson har âldere suster Emma Ross. Fierders hie Jackson yn 2013 in crossover-gastrol (as Zuri Ross) yn 'e Disney-rige Good Luck, Charlie. En yn 2014 wurke se as stimaktrise mei oan 'e earste ôflevering fan Ultimate Spider-Man. Yn 2015 waard bekendmakke dat de rige Jessie nei dat seizoen ophâlde soe, mar dat Jackson, List en Karan Brar deselde rollen wer opnimme soene yn in noch ûntitele spin-off-rige.
Dill (rivier)
In protte plakken oan de iggen fan de rivier ûntliene der har namme oan. Oan de bopperin fan de rivier binne dat Offdilln, Dillbrecht, Fellerdilln, Dillenburg, en fierder de stream ôf Dillheim. Dillenburg wie it haadplak fan it eardere distrikt Dillkreis en residinsjestêd fan it Hûs fan Oranje-Nassau.
Winnetou 3. Teil
'Winnetou 3. Teil' (de punt jout in rangtelwurd oan, dus útsprutsen as Winnetou dritten Teil) is in Westdútsk-Joegoslavyske westernfilm út 1965. De Servo-Kroätyske titel wie Vinetu III, en yn it Ingelsk stied er bekend as The Desperado Trail. It wie de trêde yn in trilogy ferfilmings fan 'e ferneamde Winnetou-romans fan 'e Dútske skriuwer Karl May. ''Winnetou 3. Teil'' waard, krekt as de beide foargongers, regissearre troch Harald Reinl, wylst Pierre Brice en Lex Barker op 'e nij de haadrollen spilen fan Winnetou en Old Shatterhand. Yn 'e film moatte de beide helden fannijs yn aksje komme om 'e frede tusken blanken en Yndianen te bewarjen, as banditen dy besykje te fersteuren. ''Winnetou 3. Teil'' waard troch de Westdútske filmkritisy mei tige loovjende resinsjes ûntfongen en ûntjoech him yn 'e bioskopen ta in grut kommersjeel súkses.
Plot
Nei ôfrin fan 'e Amerikaanske Boargeroarloch komme almar mear blanke kolonisten nei it Wylde Westen ta om harren op it lân fan 'e Yndianen nei wenjen te setten. Yn it Amerikaanske Súdwesten hat it opperhaad Winnetou derfoar soarge dat de frede tusken de blanken en syn Apachen bewarre bliuwt. Dat sinniget guon blanken min, om't se longerje op it lân dat de Apachen troch it Amerikaanske regear taparte is, dêr't ierdoalje te finen is. In espel sakelju sûnder skrupules om 'e ynklauwerige Vermeulen hinne stjoert der in binde banditen op út om op it lân fan Winnetou syn Meskalearo-Apachen bizons ôf te sjitten. Se hoopje dêrmei in wapene konflikt mei de Meskalearo út te lokjen, mei as gefolch dat harren troch de oerheid har lân ôfnommen wurdt om frijjûn te wurden foar kolonisaasje. Winnetou reägearret lykwols op trochtochte wize, en wegeret him útlokje te litten.
Wite Bizon, it opperhaad fan 'e Jikarylla-Apachen, lit him der, omkocht troch leverânsjes fan sterke drank en wapens, lykwols ta bringe om lân dat er al oan it Amerikaanske regear ôfstien hat, werom te foarderjen. Winnetou reizget mei syn bloedbroer Old Shatterhand nei de territoriale haadstêd Santa Fe foar oerlis mei de gûverneur. Dat is krekt as Winnetou in man fan goede wil, en hy hat der by de Amerikaanske presidint op oanstien om Wite Bizon syn sin mar te jaan, sadat yn elts gefal de frede bewarre bliuwt. De presidint hat dêryn tastimd. De gûverneur freget Winnetou en Old Shatterhand om Wite Bizon fan dat nijs op 'e hichte te bringen, en him tagelyk ek dúdlik te meitsjen dat er net noch mear konsesjes fan 'e oerheid hoecht te ferwachtsjen; as er him no net oan 'e ôfspraken hâldt, sil it Amerikaanske Leger yngripe. De beide bloedbruorren sizze ta it boadskip oerbringe te sillen, en sette dyselde jûns noch ôf út Santa Fe.
Wat se lykwols net witte, is dat de sekretaris fan 'e gûverneur op 'e hân fan Vermeulen is, en by dyselde oer harren bewegings ferslach docht. Om't Winnetou en Old Shatterhand by in stiengat lâns moatte, dêr't geregeldwei mei springstof wurke wurdt, stjoert Vermeulen in trewant, Gomez, derop út om derfoar te soargjen dat in ûntploffing dy't pland stie foar de oare deis 'by ûngelok' krekt plakfynt as Winnetou en Old Shatterhand by it stiengat lâns komme. Winnetou rûkt lykwols ûnrie, en de bloedbruorren binne Gomez te slim ôf. Wylst Winnetou trochriidt nei Wite Bizon, folget Old Shatterhand Gomez werom nei Santa Fe om te sjen wêr't er him hinne liede sil. Gomez giet linea recta werom nei Vermeulen, sadat Old Shatterhand wit wa't syn foarnaamste fijân is.
Om't de moardoanslach mislearre is, ferstjoert Vermeulen neitiid in telegram nei it plak Clinton, dat op it paad fan Santa Fe nei it kamp fan Wite Bizon leit. Dêr hâldt him de binde fan Rollins op, dy't alris earder wat saakjes foar him opknapt hat dy't it deiljocht net ferdrage kinne. Diskear moat Rollins derfoar soargje dat Winnetou it kamp fan Wite Bizon net libben berikt. It tafal wol lykwols dat him yn Clinton ek Sam Hawkens, in âlde freon fan Winnetou en Old Shatterhand befynt. As dy lucht kriget fan 'e opdracht fan Rollins, jout er him by de binde mei de bedoeling om 'e boel fan binnenút te sabotearjen. Hy hat lykwols bûten it feit rekkene dat syn freonskip mei Winnetou bekend is; Rollins nimt him inkeld mei om't er him leaver yn it each hâldt as dat er hat dat er temûk efter harren oanriidt. Underwilens hat Old Shatterhand yn Santa Fe Gomez op in stil plakje opwachte en geweken nommen, oant de man it hiele plan fan Vermeulen oan him opbychtet. Old Shatterhand set fuortendaliks ôf om Winnetou te help te kommen.
Rollins ferdielt syn binde yn twa groepen, wêrfan't er de iene ûnder oanfiering fan Kid foarút stjoert. Sels wachtet er mei de oare groep Winnetou op, mar foar't se in mûklaach foar it opperhaad lizze, lit Rollins earst Hawkens finzennimme en oan in beam fêstbine. Tanksij syn yntelliginte hynder Iltschi wit Winnetou oan Rollins syn mûklaach te ûntkommen. Hy riidt fierder mei de groep fan Rollins op 'e hakken, wylst de groep fan Kid him earne foar him befynt. Old Shatterhand komt by it plak fan 'e mûklaach lâns, dêr't er Hawkens befrijt, dy't him fertelt wat der bard is. Tegearre ride se fierder. By in grutte wetterfal hat de groep fan Kid in twadde mûklaach lein, mar ek dêr wit Winnetou oan te ûntkommen, diskear troch him mei reidpypke om troch te sykheljen ûnder wetter beskûl te hâlden. Hy stjoert Iltschi derop út om Old Shatterhand te finen, en as de hynst by Old Shatterhand en Hawkens komt, wit Old Shatterhand dat Winnetou driuwend syn help nedich is, en riidt er foarút, wylst Hawkens op eigen tempo folget. De no wer feriene binde fan Rollins efterfolget Winnetou it berchlân yn, dêr't se him op 'e rotsen op in hier nei klem witte te setten. Old Shatterhand arrivearret lykwols krekt op 'e tiid om dêr in stokje foar te stekken.
Neitiid riidt Old Shatterhand nei Clinton ta, dêr't er de gûverneur om help tillegrafearret. Dy stjoert der in ôfdieling kavalery op ôf en lit tagelyk Vermeulen oppakke. Wite Bizon en syn krigers en Rollins en syn mannen efterfolgje Winnetou nei it doarp fan 'e Meskalearo-Apachen, dêr't Old Shatterhand en Sam Hawkens harren by him jouwe. As de fijân lykwols by nacht it doarp bestoarmet, docht bliken dat it ferlitten is en fljocht it troch in snoade set fan Winnetou yn 'e brân foar't se it yngean kinne. De Meskalearo-Apachen hawwe harren nammentlik weromlutsen yn it berchlân, dêr't se har op 'e hichten ferskânzje yn ôfwachting fan 'e komst fan 'e kavalery. Se wurde dêr belegere troch Rollins en Wite Bizon. Rollins sels kladderet ûngemurken omheech, en as de ferdigeners drok dwaande binne in oanfal ôf te slaan, wol er fan in sideplak ôf Old Shatterhand deasjitte. Winnetou kriget him lykwols krekt op 'e tiid yn 'e rekken, en smyt himsels yn 'e baan fan it skot. Hy wurdt yn it boarst rekke en sakket yninoar.
Fuort letter ferskynt de kavalery op it toaniel, dy't handich ôfweeft mei de binde fan Rollins en de krigers fan Wite Bizon. Rollins sels besiket nei syn mislearre oanslach de berch wer del te gean, mar hy wurdt mei in lasso fongen troch de Meskalearo-krigers, en oan ien foet ûnderstboppest omheech takele om dêrnei mei spearen deade te wurden. De legerdokter fan 'e kavalery-ienheid kin neat foar Winnetou dwaan, om't de kûgel te ticht by syn hert sit. Old Shatterhand bliuwt by syn bloedbroer en beprakkesearret de hichtepunten fan harren freonskip oant Winnetou komt te ferstjerren.
Produksje
''Winnetou 3. Teil waard regissearre troch Harald Reinl nei in senario fan J. Joachim Bartsch en Harald G. Petersson, dat basearre wie op 'e Winnetou''-boeken fan 'e Dútske skriuwer Karl May (1842-1912). As produsint wie by de film belutsen Horst Wendlandt, mei as ko-produsinten Erwin Gitt en Stipe Gurdulić, foar de filmstudio's Rialto Film út West-Dútslân en Jadran Film út Joegoslaavje. De kamerarezjy waard fersoarge troch Ernst W. Kalinke en de filmmuzyk wie fan 'e hân fan Martin Böttcher.
De opnamen fan ''Winnetou 3. Teil'' setten op 14 juny 1965 útein en duorren oant 13 augustus. De measte sênes waarden opnommen yn 'e neite fan 'e Kroätyske havenstêd Split. Trogir, in âlde monumintale stêd op in eilantsje yn 'e Adriatyske See waard brûkt as dekôr foar de sênes dy't sabeare yn Santa Fe (Nij-Meksiko) spilen.
Mei't ''Winnetou 3. Teil'' in ynternasjonale cast hie, wêrfan't de leden net allegear Dútsk sprieken, waarden de teksten fan in protte akteurs yn 'e postproduksje fan 'e film yn it Dútsk neisyngronisearre (in proses dat yn 'e 1960-er jierren foar Jeropeeske ko-produksjes hiel gebrûklik wie). Sa krige bgl. de Frânske akteur Pierre Brice (Winnetou) de stim fan Thomas Eckelmann, wylst de teksten fan 'e Amerikaan Lex Barker (Old Shatterhand) ynsprutsen waarden troch Gert Günther Hoffmann.
Distribúsje
De distribúsje fan ''Winnetou 3. Teil'' waard yn Jeropa fersoarge troch Constantin Film. De film gie op 15 oktober 1965 yn 'e Westdútske bioskopen yn premiêre. Yn 'e Feriene Steaten, dêr't Columbia Pictures foar de distribúsje ferantwurdlik wie, draaide ''Winnetou 3. Teil'' yn 1968 yn in beheind tal bioskopen.
Filmsearje
''Winnetou 3. Teil wie it lêste diel fan 'e Winnetou-filmtrilogy, dy't yn 1963 begûn wie mei Winnetou 1. Teil, yn 1964 folge troch Winnetou 2. Teil''.
Mei Sletten Doarren
Mei Sletten Doarren, yn it oarspronklike Frânsk: Huis Clos (útspr.: /wi klo/), is in toanielstik fan 'e hân fan 'e grutte tweintichste-iuwske eksistinsjalistyske Frânske skriuwer Jean-Paul Sartre. Yn it stik wurde trije ferstoarne sielen yn it hjirneimels bestraft troch foar ivich mei-inoar yn ien keamer opsletten te wurden; dêrfandinne Sartre syn bekende sitaat: "l'enfer, c'est les autre" ("de hel is oare minsken"). Sartre miende sels in komeedzje skreaun te hawwen, mar de ienakter wurdt fierders frij algemien as in trageedzje beskôge. Huis Clos waard skreaun, útjûn en foar it earst opfierd yn 1944; der binne twa Fryske oersettings, ien fan Klaas Bruinsma, út 1994, en ien fan Pyt en Tryntsje van der Zee, út 1995.
Eftergrûn
Neffens Sartre is de hel, nettsjinsteande tradisjonele opfettings, net in plak dêr't men lichaamlik tramtearre wurdt. Krekt oarsom, de alderfolsleinste wredens kin men ûnderfine yn bgl. in begoedige húskeamer yn it selskip fan hiel fatsoenlik útsjende lju. Der is gjin ferlet fan baarnende koallen, folterwurktugen of swipen, mar inkeld fan trije net byinoar passende persoanen dy't ferplichte binne om altyd yn inoars selskip te wêzen sûnder dat ûntkommen — al wie it mar troch jinsels tekoart te dwaan — mooglik is.
Ynhâld
Trije ferflokte sielen, Garcin, Inès en Estelle, wurde nei ien en deselde keamer yn 'e hel ta brocht troch in riedselige tsjinstfeint. Elts fan harren ferwachtet in midsiuwskige martelkeamer dêr't se foar ivich lichaamlik tramtearre wurde sille, mar it blykt in ienfâldich en hiel gewoan ynrjochte fertrek te wêzen. Gjinien fan trijen jout de reden foar syn of har ferflokking ta. Garcin seit dat er terjochtsteld is om't er in pasifist is, wylst Estelle úthâldt dat se hjir alhiel net thúsheart en dat der in flater makke wêze moat. Inès ropt de oaren lykwols op om op te hâlden mei ligen en harren misdieden op te bychtsjen. Sy wegeret om te leauwen dat se by tafal mei-inoar yn dizze keamer fêst kommen binne te sitten en se is ek de earste dy't beseft dat se byinoar stoppe binne om inoar it libben soer te meitsjen. Garcin stelt foar om inoar safolle mooglik mei rêst te litten, mar syn útstel wurdt negearre troch de beide froulju. left|thumb|250px|Jean-Paul Sartre.
Nei in hoart redendield te hawwen, beslute se om dochs mar harren misdieden op te bychtsjen, sadat se witten wat se faninoar ferwachtsje kinne. Gercin bedreach en mishannele syn frou; Inès ferlate de frou fan har neef wylst se by dyselden yn wenne; en Estelle makke in groebeltsje en fermoarde dêrnei it bern dat it resultaat dêrfan wie. It feit dat se faninoar witte wat se dien hawwe, feroaret lykwols neat. Inès besiket Estelle te ferlieden, mar makket har ynstee benaud. Garcin jout einlings ta oan Estelle har besykjen om hìm te ferlieden, ta grutte argewaasje fan Inès. Garcin en Inès reitsje deilis en Garcin besiket út 'e keamer te ûntkommen. Hy kriget de keamersdoar wol iepen, mar kin mar net troch it doarsgat slagje. Inès besiket syn ûntsnapping fierder te sabotearjen, mei as gefolch dat Estelle har besiket dea te stekken. Mar om't se al dea binne, jout dat fansels neat. Yn fernuvering stekt Estelle dan harsels del, mei itselde (brekme oan) resultaat. It stik einiget as se mei har trijen yn laitsjen útbarste fanwegen de absurditeit fan 'e sitewaasje en har der dan by dellizze om 'e ivichheid mei-inoar troch te bringen.
Fryske oersetting
De Fryske oersetting fan Huis Clos ferskynde yn 1994 ûnder de titel Mei Sletten Doarren, fan 'e hân fan oersetter Klaas Bruinsma. Yn 1995 kaam der in twadde Fryske oersetting út, diskear troch Pyt en Tryntsje van der Zee, ûnder de titel Mei Sletten Doarren: Toanielstik yn Ien Bedriuw (Fiif Tafrielen), by de Stifting Utjouwerij Frysk Toaniel, te Drachten, yn in boekje fan 53 siden.
Deddo Hesselink
Deddo Hesselink (Zuidwending, 3 july 1864 – De Haach, 29 maart 1953) wie in Nederlânske politikus.
Biografy
Nei syn pinsjoen ferfear Hesselink nei De Haach, dêr't er op 29 maart 1953 ek stoar.
Hesselink wie Ridder yn de Oarder fan Oranje-Nassau. Syn pake fan memmekant, Deddo Harms Bosscher, wie boargemaster fan Veendam.
Teïsme
Teïsme (fan it Grykske θεος, theos, "god", of θεοι, theoi, "goaden") is in godstsjinstfilosofyske opfetting dy't yn brede sin it leauwen yn it bestean fan in God of goaden omfiemet. Yn ingere sin kin it ek tsjutte op it erkennen fan ien God, dy't sawol transendint as ymmanint is. Yn dy lêste sin wurdt teïsme benammen assosjearre mei de grutte abrahamityske religyen fan it joadendom, it kristendom en de islaam. Yn bredere sin slacht it op alle religyen dy't it leauwen yn godheden foarsteane. Dat is net by alle religyen sa; de lear fan bgl. it boedisme en it konfusianisme beskôget it leauwen yn goaden nammentlik as yrrelevant. Sokke religyen wurde non-teïstysk neamd.
Monoteïsme
Monoteïsme is it leauwen dat der mar ien God bestiet. De wichtichste monoteïstyske religyen binne de abrahamityske religyen: it joadendom, it kristendom, de islaam en lytsere godstsjinsten as it bahaïsme, samaritanisme, rastafarianisme, jazdânisme en mandeïsme. Oare monoteïstyske religyen binne it soroästrisme, beskate foarmen fan it hindoeïsme en eckankar.
Trije-ienheidstsjerke (Ostankino)
De Trije-ienheidstsjerke (Russysk: Троицкая церковь; Troitskaja tsjerkov) is in russysk-otterdokse tsjerke yn Moskou. De tsjerke stiet op it lângoed fan it slot Ostankino en is in monumint fan federaal belang. De tsjerke is in parochytsjerke fan it Trije-ienheidsdekanaat fan it bisdom Moskou.
Teïsme
Panteïsme
Panteïsme is it leauwen dat it fysike hielal itselde is as God, en dat der gjin ferskil bestiet tusken God en it guod dêr't it hielal fan makke is. Panteïsme kin útlein wurde as in soarte non-teïsme, wêrby't oan it fysike hielal beskate rollen fan in teïstyske God taparte wurde wylst de oare rollen fan in teïstyske God as oerstallich sjoen wurde.
Panenteïsme
Panenteïsme is it leauwen dat God it fysike hielal omfettet, mar dat God net gelyk is oan it fysike hielal om't God grutter is en bûten tiid en romte bestiet.
Trije-ienheidstsjerke (Ostankino)
Skiednis
De earste tsjerke waard yn 1584 boud, in houten gebou, dat yn de Tiid fan Unstjoer ferneatige waard. Nei't it lângoed yn 1617 troch Michael I oerdroegen waard oan prins Ivan Borisovitsj Cherkasski joech dy opdracht om tusken 1625 oant 1627 in nije houten tsjerke te bouwen. thumb|200px|left|De tsjerke mei de spits fan 1754 Nei in pestútbraak frege de doetiidske eigener prins Michaël Jakovlevitsj Tsjerkasski yn 1677 permisje oan biskop Joachim om tastimming foar de bou fan in stiennen tsjerke op in oar plak. Mei de bou fan de tsjerke waard fuort útein set; de Tichvin-kapel waard yn 1683 ynwijd, de Aleksander Svirski-kapel yn 1691 en de Trije-ienheidskapel yn 1692. De ikonostaze waard yn 1692 ôflevere en wat letter folge de oanbou fan in portyk, in galerij en de klokketoer.
Troch in houlik yn 1743 kaam it lângoed dêr't de tsjerke op stiet yn it besit fan it rike Sjeremetev-skaai.
Teïsme
Deïsme
Deïsme is it leauwen yn it bestean fan ien folslein transendinte God, dy't it hielal skepen hat, mar dy't net yn 'e wrâld yngrypt. Neffens dit tinken is God net antropomorf, beäntwurdet er gjin gebedens en skinkt er likemin wûnders. Frij algemien komt yn it deïsme it idee foar dat God gjin belangstelling foar de minskheid hat of him sels net iens bewust is fan it bestean fan 'e minskheid.
Trije-ienheidstsjerke (Ostankino)
Skiednis
Yn 1739 waard de spits fan de tsjerke ôfbrutsen en yn 1754 ferfongen troch in nije klassistyske bekroaning. Yn de jierren 1877-1878 krige de toer by in restauraasje fan de tsjerke de âlde spits werom, dy't folle better paste by de styl fan de rest fan de tsjerke.
Sovjet-tiid
De tsjerke bleau oant 1933 iepen en waard yn dat jier tawiisd oan it museum, dêr't it lângoed nei de ûnteigening sûnt 1917 oan oerdroegen wie. Nei in ferbouwing die de ûntwijde tsjerke tsjinst as kantoargebou fan it Slotmuseum. Yn de jierren 1970 waarden by in restauraasje fan it dak en de gevels ek de ikonostaze en de fresko's restaurearre. Fan de ikonostaze yn de styl fan de Narysjkin-barok is allinne it ûnderste diel en de keninklike poarte orizjineel.
Under lieding fan de arsjitekt E.A. Tsjernikov folge oan it begjin fan de jierren 1990 in restauraasje en dêrnei waard it gebou werom jûn oan de Russyks-Otterdokse Tsjerke, dy't it gebou wer fasearre yn gebrûk naam. Ek waard de tsjerke ferrike mei oare tafoegings yn Russyske styl dy't tinken docht oan de tsjerke-arsjitektuer fan Jaroslavl, lykas in tuorke oer de feranda.
Teïsme
Deïsme
Underferdielings binne:
Autoteïsme
Autoteïsme is it leauwen dat godlikens ynherint oan 'e minske is, en dat dêrom alle minsken fan natuere it fermogen hawwe om godlik te wurden. It oanbesibbe begryp fergoading wiist op it ta god ferklearjen fan in libbene of stoarne minske of bist, ornaris troch oaren.
Non-teïsme
Non-teïsme is gjin ôfwizing fan it bestean fan goaden, mar it leauwen dat it bestean fan goaden net nedich is foar it útlizzen fan it bestean fan it hielal, de wrâld en it libben. Foar non-teïsten is de fraach oft goaden besteane dêrom fierhinne yrrelevant. Unferskillichheid foar it al of net bestean fan God of goaden oer, hjit apateïsme.
Ateïsme
Ateïsme is it fêste leauwen dat God of goaden net besteane. It ateïsme wiist yn 'e regel ek in libben nei de dea ôf. It is besibbe oan agnostisisme, it leauwen dat men net witte kin oft God of goaden besteane.
Leonardus Temminck
Leonardus Temminck, ek Leonard, (De Haach, doopt 7 septimber 1753 - Amsterdam, 4 april 1813) wie in Nederlânsk keunstskilder.
Libben en wurk
Temminck waard yn De Haach berne as soan fan Anthony Temminck en Gerarda Alida van der Linden. Temmick krige skilderles fan Benjamin Samuel Bolomey. Hy waard fral bekend as skilder fan (miniatuer)portretten. Yn De Haach spile er in bestjoerlike en liedingjaande rol yn de skilderswrâld. Hy wie foaroanman fan Confrerie Pictura en direkteur fan de Haagsche Teekenacademie. Ferskate fan syn miniatueren sitte yn de kolleksje fan it Ryksmuseum Amsterdam. It troch him skildere miniatuer fan prins Willem V heart ta de samling fan de Stichting Histoaryske Samlingen fan it Hûs Oranje-Nassau yn De Haach.
Temminck boaske op 3 augustus 1777 yn De Haach oan Dorothea Frederica Asmans. Hy rekke wei yn 1813 yn de âldens fan 59 jier yn Amsterdam. Soan Hendrik Christiaan en pakesizzer Henriëtta Christina waarden ek keunstskilder. Syn dochter Anthonia Justina Temminck waard toanielspylster en boaske oan de toanielskriuwer en akteur Bernard Anthoine Fallée.
Pat Nixon
Jonkheid, oplieding en gesin
Ryan waard berne yn Ely, yn 'e steat Nevada, mar groeide op yn Cerritos, yn Kalifornje (dat doedestiden noch Artesia hiet). Har heit wie William M. Ryan sr., in seeman, mynwurker en grientekweker mei Ierske foarâlden, wylst har mem, Katherine Halberstadt, in Dútske ymmigrante wie. Har mem stoar yn 1924 oan kanker, doe't Ryan tolve jier wie. Dêrnei naam sy it húshâlden op har foar har heit, dy't yn 1929 stoar oan stoflong, sadat Ryan op har santjinde wees waard. Se hie lykwols twa âldere bruorren en in healbroer en in healsuster út har memme earste houlik. Har bynamme "Pat" waard har jûn troch har heit, ferwizend nei harren Iersk komôf (Sint Patrick is de beskermhillige fan Ierlân). Yn 1931 liet Ryan har wiere namme Thelma alhiel falle, en brûkte allinne noch Pat, of hiel soms Patricia; dat wie lykwols gjin offisjele feroaring, inkeld in persoanlike foarkar.
Ryan genoat fan 1931 ôf heger ûnderwiis oan 'e Universiteit fan Súdlik Kalifornje, te Los Angeles. Dy oplieding bekoste hja mei in ferskaat oan baantsjes, û.m. as aptekersassistinte, typiste, siktaresse, betsjinster fan röntgenapparatuer en winkelbetsjinde. Yn 1937 studearre se cum laude ôf mei in bachelorstitel yn detailhannel en it foech om les te jaan oan 'e middelbere skoalle. Se fûn wurk oan in skoalle yn Whittier (Kalifornje), dêr't se fia in amateurtoanielferiening yn 'e kunde kaam mei in jonge abbekaat dy't fan Richard Nixon hiet. Fan syn kant wie it leafde op it earste gesicht; foar har duorre it frijwat langer, mar úteinlik trouden se op 21 juny 1940. Se krigen twa bern: Tricia (1946) en Julie (1948). left|thumb|200px|Richard en Pat Nixon op 'e [[Sineeske Muorre (by harren steatsbesyk oan 'e Folksrepublyk Sina, yn 1972).]]
Nei Washington
Ryan gie trou mei har man op kampanje om dy syn politike karriêre as lid fan 'e Republikeinske Partij oan 'e gong te helpen. Yn 1942 ferfearen se nei Washington, D.C., dêr't Nixon fan 1947 oant 1950 foar Kalifornje sit hie yn it Amerikaanske Hûs fan Offurdigen, en fan 1950 oant 1953 yn 'e Senaat. Fan 1953 oant 1961 ferfolle er ûnder presidint Eisenhower it amt fan fise-presidint. Ryan ûndernaam dêrnei withoefolle p.r.-missys mei har man, en wist de parse oan har kant te krijen. Se stie Nixon by yn sawol syn fergese presidinsjele kampanje fan 1960, doe't er it ôflizze moast tsjin John F. Kennedy, as de kampanje fan 1968, dy't er, mei fanwegen de ynterne ferdieldheid fan 'e Demokratyske Partij, glânsryk wûn.
Sredny Stoch-kultuer
De Sredny Stoch-kultuer is in prehistoaryske argeologyske kultuer út de Russyske steppen, dy't fan goed 4500 - 3200 f.Kr. datearret. It is ien fan de ierste kultueren dêr't resten fan fûn binne dy't wize op de domestikaasje fan it hynder. De kultuer tanket syn namme oan in Oekraynsk eilantsje (tsjintwurdich Seredni Stih neamd) benoardeasten fan it eilân Chortytsia yn de stêd Zaporizja, dêr't in protte opgravings west hawwe.
Pat Nixon
First lady
As first lady hold Ryan har dwaande mei in ferskaat oan goede doelen, en ek mei it ûnderhâld en de útwreiding fan 'e kolleksje keunst en histoarysk meubilêr fan it Wite Hûs, wêrby't se fuortborduere op Jackie Kennedy har bekendere wurk op dat mêd. Under Ryan har tafersjoch waarden der mear as 600 nije stikken oankocht, mear as yn hokker regearperioade foartiid of neitiid ek. Fierders reizge se de wrâld yn 't rûn, sawol yn it selskip fan har man, lykas by dy syn ferneamde steatsbesyk oan 'e Folksrepublyk Sina, as allinnich. Op eigen manneboet brocht se bgl. as earste first lady yn 'e skiednis in besyk oan Afrika, dêr't se Libearia, Gana en Ivoarkust oandie. Mei dy reis, en mei lettere besiken oan Súd-Amearika, fertsjinne se de bynamme Madame Ambassador ("Mefrou de Ambassadeur"). Yn Súd-Fjetnam dronk se tee mei de frou fan presidint Nguyễn Văn Thiệu, besocht se in weeshûs, en bejoech se har doe (as iennichste first lady ea) letterlik yn 'e fjoerliny, doe't se Amerikaanske troepen besocht dy't yn 'e jungle op patrûlje wiene. Nei't Nixon yn 1972 werkeazen wie as presidint, kaam yn it saneamde Watergate-skandaal oan it ljocht dat er syn Demokratyske tsjinstanner George McGovern ûnder de kampanje op klandestine wize de foet dwers set hie. Mei troch syn eigen koppich folhâlden dat er neat ferkeards dien hie, naam it skandaal úteinlik sokke foarmen oan dat er ôftrede moast. Sa einige ek Ryan har tiid as presidintsfrou.
Sredny Stoch-kultuer
De kultuer befieme de krite tusken de Dnjepr en Don, justjes benoarden de See fan Azov. It hat ynfloeden ûndergean fan de Tripoljekultuer (Trypillja yn it Oekraynsk) fierder nei it west.
It is dúdlik dat it hynder in wichtige rol spile yn dy kultuer. Soks docht bliken út de fynst fan hynstebiten mei spoaren fan slitaazje as gefolch fan in bit, dat fermoeden docht dat de Sredny Stog-minsken ek op de rêch fan it hynder reden, goed trijtûzen jierren earder as neffens de gongbere teoryen (dy't der fan útgean dat de minske it hynder ynearsten foar in wein spande en pas folle letter streekrjocht op it bist te riden gongen).
Pat Nixon
Lettere jierren en dea
Neitiid fêstigen de Nixons harren earst yn Kalifornje en letter yn Nij-Jersey. Yn 1976 krige Ryan in oerhaal dy't har alle beweging yn 'e lofterside fan har lichem ûntnaam. Troch yntinsive fysioterapy wist úteinlik wer hielendal op te betterjen, al sei se sels dat dat it dreechste wie dat se ea út 'e wei set hie. Nei noch in oerhaal, yn 1983, en twa opienfolgjende ûntstekkings oan 'e luchtwegen, yn 1984, rekke Ryan lykwols foargoed yn 'e minnichte. Sykheljen waard foar har in pynlike put, en se ferskynde noch mar komselden yn it iepenbier. Yn 1992 waard by har longkanker fêststeld. Pat Ryan Nixon stoar thús, yn har hûs yn Park Ridge (Nij-Jersey), op 22 juny 1993, yn 'e âlderdom fan 81 jier.
Sredny Stoch-kultuer
De Sredny Stoch-minsken dienen wat oan ikkerbou, mar nei alle gedachten hat de feefokkerij harren wichtichste middel fan bestean west. It hynderriden hat dat makliker makken.
De Sredny Stoch-kultuer waard opfolge troch de jamnakultuer, dy't faaks út har fuortkaam is, en yn it suden troch de Kemi-Oba-kultuer.
Neffens de Koerganhypotese fan Marija Gimbutas hat dizze kultuer de "Urheimat" (it lân fan oarsprong) west fan de Proto-Yndo-Jeropeeske taal.
Église Saint-Jean (Caen)
De Église Saint-Jean (Sint-Jehannestsjerke) is in goatyske parochytsjerke yn de wyk Saint-Jean yn de Normandyske stêd Caen, Frankryk. Sûnt 1840 is de tsjerke in histoarysk monumint.
Skiednis
In earste oan de apostel Jehannes wijde tsjerke waard yn de 7e iuw stifte oan de romeinske wei, dy't troch de sompen fan de delte fan de Orne rûn en Augustodurum (Bayeux) mei Noviomagus Lexoviorum (Lisieux) ferbûn. Letter waard dy wei de rue Exmoisine neamd en tsjintwurdich rue Saint-Jean. Yn de jierren 1954-1956 waarden by wurksumheden yn de tsjerke monolityske sarkofagen fan stien út Caen ûntdutsen. Se tsjûgje fan it bestean fan in lyts begraafplak oan de romeinske wei en in tichteby stifte gebedshûs, dêr't tsjintwurdich fierder gjin resten fan bewarre binne. De tsjerke waard foar it earst yn 1059 yn it stiftingshânfêst fan de abdij fan Troarn neamd. Yn 1153 stifte de biskop fan Bayeux mei in prebende fan de katedraal fan Bayeux in nije tsjerke. Dy stifting wurdt befêstige troch twa pontifikale bullen fan paus Eugenius III. Lykas ek mei de foargonger bleaune der gjin spoaren oer fan dy romaanske tsjerke. Faaks is in âlde fundearring dy't by restauraasjewurksymheden oan de sintrale toer ûntdutsen waard mooglik noch in restant dêrfan.
Yn de Hûndertjierrige Kriich waard de tsjerke by it belis fan 1417 fan Caen sa slim skansearre, dat weropbou yn de 15e iuw (portaal en skip) en de 16e iuw (koer en apsis) needsaaklik wie.
Oant tsjin it ein fan de 18e iuw waard de tsjerke noch omfieme troch in eigen tsjerkhôf, mar it dekreet fan 1783 ferordonearre de ferhûzing fan de begraafplakken bûten de grinzen fan de stêd en doe is it nije begraafplak fan Saint-Jean oanlein op in tichtsmiten groeve yn Vaucelles. It frijkommende stik grûn om de tsjerke waard brûkt foar nije gebouwen om de tsjerke hinne.
Yn de Frânske Revolúsje die de tsjerke tsjinst as opslachtplak foar salpeter en yn 1802 waard de tsjerke werom jûn oan de katolike earetsjinst. It haadportaal waard yn de jierren 1840 rekonstruearre: de twa lytsere portalen yn de styl fan de flamboyante gotyk binne doe ferfongen troch ien portaal ûnder in grutte spitsbôge.
Alhoewol't de tsjerke by de Slach om Caen yn 1944 earnstich skansearre waard, bleaune de muorren fan it gebou yn it fermidden fan de ruïnes stean. By de weropbou fan de stêd waard de tsjerke restaurearre. It plan fan weropbouarsjitekt Marc Brillaud de Laujardière die rjocht oan de keunsthistoaryske wearde fan de Saint-Jean; de gebouwen dy't foar de kriich it sicht op de tsjerke beheinden, waarden net troch nijbou ferfongen.
Beskriuwing
De toer fan de Saint-Jean is de toer fan Pisa fan Caen: de toer hinget foars nei it noardwesten ta út it lead om't de grûn dêr't de tsjerke op boud waard sompich wie. It is ek de reden werom't de toer nea foltôge waard. By de grutte restauraasje fan nei de Twadde Wrâldkriich waarden betonnen peallen fan 15 oant 18 meter heid om de tsjerke te stabilisearjen. It ûnstean fan skuorren by de twa eastlike peallen die it gemeentebestjoer yn 2012 besluten om de tsjerke te sluten. Der waarden 52 nije fundearringspeallen fan 21 meter lang ûnder it portaal heid en op 7 juny 2013 waard de tsjerke wer iepene foar it publyk. De toer is 48 meter heech en hielendal oan de top steane de 12 bylden fan de apostels.
De lantearne boppe de krusing is 16e-iuwsk. De basis is fjouwerhoekich en dêrop soe in achthoekige boppebou boud wurde, mar troch de ynstabile grûn waard it wurk nea ôfmakke. Eltse hoek wurdt aksintuearre troch in pinakel yn de styl fan de renêssânse.
De tsjerke is 70 meter lang, yn it skip 22 meter en 32 meter tusken de einen fan de dwersskippen. Opfallend is dat it koer in travee langer as it trije traveeën lange tsjerkeskip en dat de apsis in noardeastlike oriïntaasje hat.
Ynterieur
Nei it sluten fan de abdij fan Saint-Germain-la-Blanche-Herbe yn de Frânske Revolúsje kaam it 18e-iuwske haadalter yn 1812 yn de Saint-Jean telâne. It alter gyng tsjin it ein fan de 19e iuw ferlern, mar de twa houten bylden fan Augustinus en Norbertus bleaune bewarre. Fierder binne der houten bylden fan Marije (17e iuw, ôfkomstich fan ien fan de stedspoarten fan Caen en dêrom de namme "Notre-Dame-de-Protection" draacht), Jehannes de Doper, Jean Soreth en in ferkoald byld fan Kristus, dy't yn de skansearre tsjerke nei de Slach om Caen werom fûn waard en de namme "Christ crucifié dans la souffrance de la cité" krige.
Yn it transept stiet it âlde haadalter fan it Karmelitenkleater fan Caen, dat yn 1790 twongen waard te sluten. Oan wjerskanten fan it 17e-iuwske alter steane de bylden fan Sint-Joazef en Theresia fan Ávila en yn it midden Sint-Katharina. It alterskilderij stelt de Ferkundiging foar en oannommen wurdt dat it net foar it alter sels makke waard, it wurdt datearre op 1620.
Oare skilderijen yn de tsjerke binne in "Ecce Homo" fan Pieter Thys en in "Oanbidding fan de Keningen" neffens ini orizjineel fan Jean Restout.
Oargel
It hjoeddeiske oargel yn it noardlike dwersskip waard yn 1996 troch Haerpfer-Ermann boud. De foargonger út 1770 mei in klassisistyske oargelkas waard yn de Twadde Wrâldkriich ferneatige. It trijemanualige ynstrumint telt 38 registers.
Liem
thumb|150px|Boaiem mei liem thumb|150px|In muorre mei liemplaster Liem is in grûnsoarte dy't it meast út sân (kerrelgrutte > 63 µm), silt (kerrelgrutte > 2 µm) en klaai (kerrelgrutte < 2 µm) bestiet, mei in kerrelgrutte tusken 2 en 64 mikrometer. Liem bestiet gauris út finer materiaal as sân. Liem kin troch wyn (löss), iis (balstienliem), as wetter (fluviatyl) ôfset wurde.
As boumateriaal
Mei suvere liem wurdt löss of silt mei ornearre. Liem om mei te bouwen of as plaster te stuken hat in soad ferskate lagen yn opbou en gearstalling. Saneamde fette liem befettet in soad klaai, wylst earme as skriele liem wol oant 60% sân of silt befettet. Liemplaster is gaadlik foar it ôfwurkjen of it moai meitsjen fan muorren binnendoar yn wen- as wurkromten. Het is net te ferbaarnen en is neffens sterkte te ferlykjen mei kalkmortelplaster. Nijsgjirrich binne de eigenskippem fan liem lykas brânfeiligens, fochtstabilisaasje, en it trochlitten fan damp, dêr't er de focht troch regulearje kin. Liem bliuwt reedlik koel simmerdeis en waarm winterdeis. Foar it meitsjen fan muorren fan liem wurdt de fitselstek-technek brûkt.
Ierdewurk
Sûnt de âldheid wurdt liem, benammen fluviatyl brûkt om ierdewurk mei te meitsjen. Yn de natoer komt liem yn ferskate kleuren foar lykas reade en wite liem. Ierdewurk dy't fan liem makke wurdt, wurdt mei lead- of tinglazuer glazuere.
Plaktyfus
thumb|Plaktyfus Tyfus of plaktyfus (Nederlânsk: vlektyfus) is in besmetlike sykte dy't troch mikro-organismen fan it skaai Rickettsia feroarsake wurde. De namme komt fan it Gryksk typhos = mist, dize, en slacht op de dizenigens yn de holle by it koartsdelier fan de lijers oan de sykte.
De sykte wurdt troch kleanluzen oerbrocht, faak ûnder minne hygiënyske omstannigheden, lykas ûnder krigen en hûngersneed. De ynkubaasjetiid is 10 oant 14 dagen. De symptomen binne ûnder oaren hege koorts (40°C as heger), pineholle, knierpine, hûdútslach (dêrfandinne de namme), mislikens en spuie.
Der binne ferskate foarmen fan. Neist de 'gewoane' tyfus bestiet der de 'Rocky Mountain spotted fever', dy't troch in besibbe Rickettsia feroarzake wurdt en troch tikebiten oerbrocht wurdt.
De epidemyske foarm is, sûnder behanneling, yn 10 oant 60% fan de gefallen deadlik. De sykte wurdt behannele mei antibiotika. Gloaramfenikol wie de earste effektive, mar wurdt fanwege slimme bywurkings (aplastyske anemy) leaver net mear brûkt, en is ferfongen troch tetracycline en doxycycline.
Bûktyfus is hiel oare (term)sykte, dy't troch salmonellabaktearjen (S. typhi) feroarsake wurdt, krektas it myldere paratyfus (S. paratyphi)
Rite
"Rite", "Rites" of "The Rite" hat yn de Wikipedy ferskate betsjuttings:
Benjamin Samuel Bolomey
thumb|Selsportret om 1780 Benjamin Samuel Bolomey (Lausanne, 19 maaie 1739 - dêre, 19 desimber 1819) wie in Switsersk keunstskilder.
Libben en wurk
Bolomey wie in soan fan hotelhâlder François Louis Bolomay en Pernette Mercier. Hy wie learling fan François Boucher yn Parys, dêr't er fan 1751 oant 1762 wenne. Yn 1763 ferfear er nei De Haach, dêr't er fan 1777 ôf direkteur fan Academie Pictura wie. Bolomey wie hofskilder fan erfsteedhâlder Willem V. Hy skildere ferskate portretten fan pommeranten fan syn tiid. Yn 1791 festige er him wer yn Lausanne en waard dêr lid van de Grutte Ried fan Vaud.
Ali Hassan Mwinyi
Ali Hassan Mwinyi (Kivure, 8 maaie 1925) is in Tanzaniaansk politikus fan etnysk Swahily-komôf, dy't fan 1985 oant 1995 de twadde presidint fan 'e Feriene Republyk Tanzania wie. Earder wied er al ambassadeur, minister, fise-presidint en presidint fan 'e autonome republyk Sansibar.
Iere karriêre
Mwinyi waard yn 1925 berne yn Kivure, yn 'e Regio Pwani, oan 'e Swahilykust fan Tanzania. Hy sette útein mei in karriêre yn 'e polityk nei't Tanzania ein 1961 ûnder de namme Tanganjika in ûnôfhinklik lân waard. Yn 'e folgjende desennia beklaaide er ferskate diplomatike amten en teffens ministersposten yn it regear fan presidint Julius Nyerere en binnen de regearingspartij Chama cha Mapinduzi (CCM; "Partij fan de Revolúsje"). Sa wied er fan 1972 oant 1975 minister fan Binnenlânske Saken, fan 1975 oant 1977 ambassadeur yn Egypte en fan 1977 oant 1981 minister fan Natuerlike Helpboarnen en Toerisme.
Fise-presidintskip en presidintskip
Fan 1984 oant 1985 wie Mwinyi presidint fan 'e autonome republyk Sansibar, en as sadanich ien fan 'e fise-presidinten fan Tanzania (de oare fise-presidint is de premier fan Tanzania). Doe't Nyerere yn 1985 opstapte as Tanzaniaansk presidint, folge Mwinyi him op. Syn presidintskip stie yn it teken fan 'e ôfskaffing fan it sosjalistyske belied fan syn foargonger en de ynfiering fan 'e frijemerkekonomy. Mwinyi naam de beheinings op ymport wei en fitere it oprjochtsjen fan partikuliere ûndernimmings oan. Dêrmei holp er de Tanzaniaanske ekonomy wer by de wâl op, dy't yn 'e lêste tsien jier fan Nyerere syn bewâld danich yn 'e nederklits rekke wie.
Behalven op it mêd fan 'e ekonomy trune Mwinyi de Tanzaniaanske befolking ek oan ta in frijere moraal, godstsjinstfrijheid en liberalere maatskiplike wearden. Oan dy polityk ûntliende er syn bynamme Mzee Ruksa, dat yn it Swahily safolle betsjut as "Alles Mei". Hy brocht syn belied û.m. yn 'e praktyk troch fanwegen te kommen tsjin islamityske fûnemintalisten dy't bargeslachterijen platbaarnden om't it iten fan bargefleis tsjin harren religy yn gie. Mwinyi stelde dat Tanzania in frij lân wie, en dat wa't bargefleis ite woe, dêr elts rjocht ta hie. Under syn twadde termyn as presidint, dy't yn 1990 begûn, fierde er fierders ûnder druk fan Westerske donorlannen in mearpartijestelsel yn (earder hie de CCM de iennichst tastiene politike partij yn Tanzania west).
Lettere jierren
Tagelyk mei syn presidintskip beklaaide Mwinyi fan 1990 oant 1996 ek it foarsitterskip fan 'e CCM. Nei't yn 1995 syn twadde termyn as presidint ôfrûn, waard er opfolge troch Benjamin Mkapa. Mwinyi loek him doe fan it politike toaniel werom. Hy wennet yn 'e âlde Tanzaniaanske haadstêd Dar es Salaam mei syn frou Sitti, mei wa't er yn 1960 troude. Mei har hat er seis soannen en seis dochters, wêrûnder Hussein Mwinyi, dy't ek de polityk yngie. Yn 2012 krige Ali Hassan Mwinyi in earedoktoraat yn 'e letteren taparte troch de Iepen Universiteit fan Tanzania, en yn 2013 waard him in earedoktoraat yn 'e filosofy en sakemanagement takend troch de Eastafrikaanske Universiteit yn it buorlân Kenia.
Moä's
De moä's of moä-eftigen (Latynske namme: Dinornithiformes) foarmje in skift fan 'e klasse fan 'e fûgels (Aves), de ûnderklasse fan 'e moderne fûgels (Neornithes), de tuskenklasse fan 'e âldkakigen (Palaeognathae) en de rangleaze groep fan 'e echte âldkakigen (Notopalaeognathae). By dit skift binne 9 soarten ûnderbrocht, dy't sûnder útsûndering útstoarn binne, ferdield oer twa famyljes en seis skaaien. De moä's, dy't foarkamen yn Nij-Seelân, wiene grutte, flechtleaze rinfûgels. Se stoaren omtrint 1440 út troch oerbejaging troch de minske. Resint hawwe guon lju it idee op 't aljemint brocht om se wer ta libben te bringen troch it kloanjen fan bewarre bleaun genetysk materiaal.
Beskriuwing
De moä's wiene grutte rinfûgels dy't it fermogen om te fleanen ferlern hiene. De grutste soarte, de Sudereilânreuzemoä (Dinornis robustus), hie in gewicht fan 230 kg en mei de hals útrutsen omheech in hichte fan 3.60 m. De op ien nei grutste soarte, de Noardereilânreuzemoä (Dinornis novaezealandiae), wie in stik lytser, mei in maksimale hichte fan 3 m, wat noch altyd in slach grutter is as de grutste libbene fûgelsoarte, de strúsfûgel (Struthio camelus), dy't oan in maksimale hichte fan 2.80 m ta komt. Moä's wiene de iennichste flechtleaze fûgels dy't sels gjin rudimintêre wjukken hiene sa't dy by alle oare rinfûgels foarkomme. Feitlik ûntbrieken by moä's de foarste lidden hielendal.
Taksonomy
Moä's wiene nau besibbe oan 'e krektlyk flechtleaze nandoe-eftigen (Rheiformes) en de fleanende tinamû-eftigen (Tinamiformes) fan Súd-Amearika, en teffens oan 'e nije rinfûgels (Novaeratitae), in groep dy't noch trije oare skiften fan flechtleaze fûgels omfettet. Dêrûnder binne de (folle lytsere) kiwy-eftigen (Apterygiformes), dy't ek út Nij-Seelân komme, mar dy't neffens resint genetysk ûndersyk eins nauwer besibbe wiene mei de útstoarne oaljefantsfûgeleftigen (Aepyornithiformes) fan Madagaskar as mei de moä's.
Utstjerren
Moä's kamen inkeld foar op it Noardereilân en it Sudereilân fan Nij-Seelân, dêr't se tûzenen jierren lang de dominante fûgelsoarten wiene. It wiene herbivoaren dy't yn 'e wâlden, op 'e savannes en yn 'e legere bergen libben. Se hiene yn Nij-Seelân, dat 80 miljoen jier lang sterk fan 'e bûtenwrâld isolearre west hie, frijwol gjin natuerlike fijannen, útsein de ûnbidich grutte haastearn of Haasts earn (Harpagornis moorei). Men rûst dat er omtrint 1280, doe't de Maoary Nij-Seelân foar it earst berikten fanút harren Polynezyske heitelân, sa'n 58.000 moä's (fan alle njoggen soarten mei-inoar) yn Nij-Seelân libbe hawwe moatte.
It útstjerren fan 'e moä's, dat tusken 1420 en 1460 syn beslach krigen hawwe moat, waard benammen feroarsake troch oerbejaging troch de Maoary, en yn mindere mjitte troch ferlies oan habitat trochdat de Maoary in diel fan 'e wâlden kappen. It ferdwinen fan 'e moä's doemde ek de haastearn ta útstjerren, mei't dy rôffûgel yn lykwicht mei de moä's evoluëarre wie en sûnder harren net bestean koe. Resint ûndersyk wêrby't gebrûk makke is fan koalstofdatearring fan moä-bonken hat útwiisd dat it útstjerren fan 'e moä's yn in goed iuw tiid plakfûn hat, en net nei ferskate iuwen fan bejaging en oare foarmen fan ekploitaasje (lykas it stellen fan aaien), sa't earder tocht waard.
Guon saakkundigen hingje de teory oan dat lytse groepkes berchmoä's (Megalapteryx didinus) oant yn 'e achttjinde en njoggentjinde iuw noch yn úthoeken fan Nij-Seelân oerlibbe hawwe kinne, mar dy miening wurdt net dield troch it meastepart fan 'e wittenskiplike mienskip. Nettsjinsteande dat binne der dokumintearre ferslaggen fan Maoary dy't noch yn 'e 1770-er jierren bewearden op jacht te wêzen nei moä's. Ek besteane der ferskate ferslaggen fan blanke seelju en walfiskfarders dy't om dyselde tiid hinne meunstereftich grutte fûgels oan 'e kust fan it Sudereilân sjoen hawwe soene.
Yn 'e 1820-er jierren sei in man dy't fan George Pauley hiet dat er in moä sjoen hie yn 'e Otago-regio. In ekspedysje út 'e 1850-er jierren ûnder lieding fan in luitenant A. Impey rapportearre dat se twa emoe-eftige fûgels waarnommen hiene op in heuvelskeante op it Sudereilân. En yn 1959 bewearde in 80-jierrige frou, Alice McKenzie, dat se yn 1887 en jitris yn 1896 yn 'e wyldernis fan it Sudereilân in moä sjoen hie. Ek yn 'e tweintichste iuw hawwe der oanhâldend berjochten west oer waarnimmings fan moä's, de resintste yn 1993 en 2008, mar dêr wurdt troch serieuze wittenskippers gjin wearde oan hechte. It leauwen yn it fuortbestean fan 'e moä is sadwaande in kwestje fan kryptobiology wurden, krekt as it leauwen yn it meunster fan Loch Ness.
Bonken
Joel Polack, in keapman dy't fan 1834 oant 1837 oan 'e eastkust fan it Noardereilân wenne, skreau yn 1838 dat him dêr troch de pleatslike Maoary "ferskate tige grutte fossile bonken" toand wiene, dy't fûn wiene yn 'e omkriten fan 'e Mount Hikurangi. Hy wie der wis fan dat it de bonken wêze moasten fan in soarte emoe of strúsfûgel, mei't er sei: "de ynboarlingen foegje dêroan ta dat harren oerlevering hawwe wol dat yn lang ferfleine tiden tige grutte fûgels bestien hawwe, mar dat de krapte oan fleis sawol as de maklike wize dêr't dy bisten op te fangen wiene, laat hawwe ta harren útrûging." Polack skreau ek dat de Maoary seine dat der yn ôfhandige dielen fan it Sudereilân noch in "soarte fan Struthio" foarkomme moast.