cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tuberkuloaze
Mantouxtest
Eartiids waard eltsenien op jonge leeftyd al besmetten mei de baktearje mar tsjintwurdich is dit yn de measte Westerske lannen in seldsumheid. By jonge minsken dy't berne binne yn in lân dat al in hiel skoft relatyf net folle tuberkuloazepasjinten hat, komt in positive mantoux troch in besmetting mei tuberkuloazebaktearjen sa net folle foar; op hege jierren is it earder regel as ûtsûndering, omdat hja yn harren jeugd, doe't tuberkuloaze mear foarkaam, besmetten wurde binne. Dit jildt ek foar in protte allochtoanen dy't jierrenlang yn in lân wenne hawwe dêr't in soad tuberkuloaze foarkomt. Yn de praktyk binne dat faak net-Westerse lannen. Dit makket de test yn lannen dêr't al langere tiid net folle tuberkuloaze foarkomt geskikt as screenend ynstrumint foar it opspoaren fan minsken dy't troch in besmetlike tuberkuloazepasjint ynfektearre binne.
Direkte Mikroscopy (fan sputum of BAL)
It bekendste binne de Ziehl-Neelsen kleuring en de Auramine kleuring. Hjirmei kinne soerfêste staven oantoand wurde. Dit binne meastentiids tuberkuloazebaktearjes, mar atypyske mycobaktearjen en ûnder mear Nocardia komme ek posityf út dizze testen. Dizze testen jouwe de wichtichste yndikaasje oer de besmetlikheid fan de tuberkuloazepasjint. BAL stiet foar Broncho-Alveolaire Lavage: by in bronchoskopy wurdt in bytsje fysjologysk sâlt yn de long ynbrocht, dat letter wer opsûge wurdt.
Kweken
As it mooglik is wurdt besocht materiaal fan de tuberkuloazepasjint te kweken. Fan hast alles is in kweek te meitsjen, sputum, urine, biopten ensfh. By in positive tuberkuloazekweek stiet de diagnoaze tbc fêst en bestiet de mooglikheid om ferskate resistinsjes tsjin medisinen te testen. Yn ûngefear in tredde fan de pasjinten slagget it net om de baktearje te kweken. De diagnoaze moat dan op oare grûnen fêststeld wurde, bg. troch de klachten, röntgenfoto's ensfh. De bekendste tuberkuloazekweek is de kweek op de Löwenstein-Jensen kweekboaim, sjoch figuer. Omdat de M. tuberculosis mar stadich groeit duorret sa'n kweek tige lang, oant 3 moannen oan ta. Tsjintwurdich dogge de measte laboratoria ek in kweek yn in floeiber medium, om in positive kweekútslach gauwer te finen; 1-2 wiken heart ta de mooglikheden. In tuberkuloazekweek moat troch de arts altyd apart oanfrege wurde. By bern mei in begjinnende tuberkuloaze blykt it heechút yn de helte fan de pasjinten mooglik om de tuberkuloazebaktearje te kweken. Ek hat mar ûngefear de helte klachten. De diagnoaze wurdt by bern dêrom faak oan de hân fan de longfoto en de oanwêzichheid fan in besmetlike tuberkuloazepasjint yn de direkte omjouwing steld.
DNA-genprobes
Twa bekende binne de PCR en de Accuprobe. Der wurdt mei dizze testen sjoen oft it DNA-fragmint mei de namme IS6110 oanwêzich is. As dit it gefal is, heart de fûne mycobaktearje ta it Mycobacterium Tuberculosis complex (MBTC). De PCR kin ek op direkt sputum dien wurde. De Accuprobe™ kin net op direkt sputum dien wurde, dizze wurdt op in positive kweek útfierd. It is fan belang te betinken dat de PCR ek in positive útslach jaan kin as de tuberkuloazebaktearjen al dea binne.
Resint besteane ek testen ("sneltest") dy't sûnder kweek op ôfnomd sputum dien wurde kinne om resistinsje tsjin antibiotika oan te toanen. Dit bart troch it oantoanen fan bepaalde bekende mutaasjes yn it DNA fan de tuberkuloazebaktearje dy't liede ta resistinsje foar antibiotika. By rifampisine giet it om in mutaasje yn it rpoB gen dy't by mear as 95% fan de tuberkuloazebaktearjen mei rifampisine resistinsje fûn wurdt. By INH giet it lestiger omdat der ferskillende mutaasjes foarkomme dy't de tuberkuloazebaktearje yn mear of mindere mate resistint meitsje. In bekende mutaasje is de katG mutaasje dy't foar wat mear as 50% fan de INH-resistinsje ferantwurdlik is.
Behanneling
Tbc is gewoanwei te behanneljen mei in kombinaasje fan antibiotika. De meast brûkte antibiotika binne Isoniazide (INH), Rifampisine, Pyrazinamide en Etambutol. De behanneling duorret minimaal 6 moannen en kin bywurkingen hawwe. De behanneling wurdt meastal thús dien mei isolaasjemaatregels. In minderheid fan de tbc-pasjinten wurdt foar behandeling opnomd yn in sikehûs of sanatoarium.
As de meast tapaste medisinen net genôch resultaat opleverje, wurdt twaddelynsmedikaasje tapast. Der binne seis haadgroepen fan de twaddelynsmedikaasje tsjin tuberkuloaze: aminoglycosiden, polypeptiden (bygelyks Capreomysine), fluorkwinoloanen, tioamides, sykloserine en PAS.
By TBC-pasjinten mei in min funksjonearend ymmúnsysteem lykas by AIDS is it mooglik dat de pasjint tidens de TBC behanneling mear klachten krijt en tanimmende ôfwikingen by ûndersyk. Dit kin it gefolch wêze fan in better funksjonearjend ymmúnsysteem. Dit syndroom is bekend ûnder de ôfkoarting IRIS Immune Reconstitution Inflammatory Syndrome.
Wrâldwiid wurdt hieltiten faker de DOTS strategy (Directly Observed Therapy Short course) tapast as behannelmetoade. Hjirby wurdt ûnder mear de medikaasje ferstrekt ûnder tasicht. Oare eleminten fan DOTS binne in oerheid dy't aktyf meiwurkjen bliuwt by it tb-bestridingsprogramma, tagang ta goed mikroskopysk ûndersyk fan sputum (ZN-kleuring), oanwêzichheid fan kwalitatyf goede genêsmiddels en de registraasje fan gegevens tidens de tb-behanneling.
De measte Nederlânske artsen, ynklusyf medysk spesjalisten, sjogge hast nea tuberkuloazepasjinten en witte der dêrom faak net folle fan. Dêrom moat de sykte behannele wurde troch in lyts tal artsen om de kennis en ûnderfining op peil te hâlden. Dit is yn it sikehûs de longarts (ek foar tbc op oare plakken as de longen) en bûten it sikehûs de tuberkuloaze-arts fan de GGD dy't him relatyf faker mei min berikbere pasjinten dwaande hâldt, lykas drugsverslaafden, alkoholisten, asylsikers en yllegalen mei tuberkuloaze.
Ferâldere behannelingen
Troch it bewust feroarsaakjen fan in klaplong woe men de troch TB oandiene long rêst jaan yn de hoop dat de pasjint gauwer netter wurde koe. In fergelykbere technyk is it meitsjen fan in pneumoperitoneum. Hjirby wurdt lucht yn de búkholte brocht wêrtroch't it diafragma nei boppe ta treaun wurdt wat benammen de ûnderkwabben fan de longen minder romte jaan sil. Geregeld, bygelyks wykliks, moast lucht byfold wurde omdat de pneumotoaraks of it pneumoperitoneum spontaan fermindere. In oare manier om de long minder romte te jaan en dus 'ta rêst te bringen' wie it kniezen of trochsnijen fan de linker of rjochter nervus phrenicus wêrtroch't it diafragma healsidich ferlamme rekke. In alternatiyf wie it ynspuitsjen fan fenol by de n. frenikus wat itselde effekt joech. Benammen yn de jierren 1940 waarden pingpongballen yn de boarstholte brocht sadat de long inelkoar drukt waard. Alternativen foar pingpongballen wienen paraffine of fet. Yngripender wie de torakoplastyk, by dizze operaasje waard in oantal fan de boppeste ribben weihelle. Hjirtroch waarden de boppeste longsegminten geardrukt. Dizze operaasje hâlde eartiids in behoarlik risko yn op ferstjerren.
De lêste jierren ferskine somtiden stúdzjes út ûnder mear Ruslân, dêr't de pneumotoaraks opnij opfierd wurdt as behanneling yn de gevallen dat medisinen net goed genôch wurkje soenen.
Boarne- en kontaktûndersyk
By eltse tbc-pasjint wurdt, at it needsaaklik is- in boarne en/of kontaktûndersyk dien en wurde besmetten pasjinten previntyf behannele. Dêrby wurdt it ringprinsipe oanhâlden. De minsken mei de yntinsyfske kontakten (bygelyk de húshâlding, kollega's op it wurk) wurde it earste ûndersocht. At hjir dúdlik mear besmettings binne as normaal, wurdt it ûndersyk útwreide nei de minder yntinsive kontakten. Fan de Nederlânske 50-jierrigen is ûngefear 5% ris besmetten rekke mei tbc-baktearje. Hoe âlder, hoe grutter dy kâns. Hoe jonger hoe lytser de kâns op in eardere besmetting. By ferbliuw yn lannen mei in soad tbc, lykas by in protte net-westerske ymmigranten it gefal is, is de kâns grutter op in eardere besmetting as yn Nederlân. Dizze minsken komme dan nei Nederlân ynklusyf tbc-baktearje en hawwe in (lytse) kâns om hjir aktive tuberkuloaze te krijen.
Faksinaasje
Faksinaasje mei it BCG-faksin kin besermje tsjin slimme gefolgen fan in besmetting mei de tbc-baktearje. De beskermjende wurking tsjin ûnder oare tbc-meningitis en militêre tb is allinnich goed oantoand by bern. De BCG faksinatie is net opnomd yn it Nederlânske Ryksfaksinaasjeprogramma. Hy wurdt allinnich oanbean oan persoanen dy't in ferghege risiko rinne op it krijen fan de sykte, bygelyks oan persoanen en bern dy't faak of lang nei in lân geane dêr't tbs in soad foarkomt.
In neidiel fan faksinaasje is dat de mantouxtest minder spesifyk wurdt om tbc oan te toanen. Eartiids waard tocht dat de mantouxtest net mear brûkber wêze soe nei BCG faksinaasje, dit is lykwols yn de praktyk meastal net sa. Faak wurdt de mantouxtest negatyf nei ferrin fan tiid of reageart hy noch mar in lyts bytsje. De mantouxútslach fan bern dy't foar harren earste jierdei faksinearre wurde, mei ynterpretearre wurde as wienen se net faksinearre. Yn in soad lannen wurdt by de ynterpretasje fan de mantouxtest gjin rekken hâlden mei in eventuele BCG faksinaasje. Yn Nederlân wurdt wol in ferskil makke yn de beoardieling fan de mantouxútslach. By werhelle mantouxtesten kin boosting optrede by earder BCG faksinearden of by minsken dy't lang ferlyn in kear besmetten binne. Dit kin bebtize wurde mei in resinte ynfeksje mei tuberkuloazebaktearjen.
Profylakse
Minsken dy't besmetten binne mei tuberkuloazebaktearjen, mar net oan de sykte tuberkuloaze lije, hawwe in latinte tuberkuloaze ynfeksje (LTBI). Unbehandele sil dit by sûne folwoeksenen by ± 10% in kear ta aktive tuberkuloaze late, wêrby't de measte tuberkuloazepasjinten binnen inkele jierren nei de besmetting fûn wurde sille. By minsken mei ôfwarsteurnissen en lytse bern jonger as fiif jier treedt de sykte faker op en ek faker as by folwoeksnen yn in slimme foarm. Ta foarkomming fan tuberkuloaze letter, wurdt ûnder betingsten INH-profylakse starten. Dit hâldt yn dat de besmette pasjint yn minimaal 6 moannen it genêsmiddel isoniazide (INH) brûkt, of in fergelykber skema mei in oar medisyn as INH net brûkt wurde kin. Dizze behanneling ferleget de kâns op tuberkuloaze ta ± 2% foar de rest fan it libben as 6 moannen lang INH slokt wurdt. In langere behandelingsdoer (oant maksimaal 12 maoannen) ferleget de kâns op it ûntwikkeljen fan tuberkuloaze noch fierder. Noch langer duorjende previntive behannelingen lykje net folle mear ta te foegjen. Ek nei in slagge profylakse bliuwt de mantouxtest posityf. Faak wurdt troch leken - mar ek troch artsen - de term latinte tuberkuloaze ynfeksje (LTBI) betize mei de sykte tuberkuloaze.
Mytology, opera en literatuer
Yn de tiid dat de oarsaak fan tbc net bekend wie, waard it beskôge as in lot, dat benammen gefoelige en keunstsinnige minsken treffe koe, dy't dan faak op jonge leeftiid ûnder tragyske omstannichheden út harren fermidden weiskuord waarden. Foarbylden binne ûnder mear Franz Kafka, George Orwell, alle fiif gesusters Brontë, Albert Camus (litte oan TB mar ferstoar by in auto-ûngelok) en Igor Stravinsky. Under oare de opera's La bohème (Giacomo Puccini) en La traviata (Giuseppe Verdi) gean oer soksoarte tragyske gefallen fan 'de tarring'. Ek George Bernard Shaw hat der in toanielstik oer skreaun, The doctor's dilemma. Thomas Manns roman "Der Zauberberg" spilet him ôf tsjin de eftergrûn fan in langduerich ferbliuw yn in tbc-sanatoarium yn Davos.
Robert Koch
Libben
Koch waard berne yn de hûshâlding fan Hermann Koch (mynbouyngenieur) en Mathilde Koch-Biewend; der wiene trettjin bern. Yn syn jonkheid samle er mineralen, ynsekten en koarstmoassen. Hy sette út ein mei de stúdzje medisinen yn 1862 oan de universiteit fan Göttingen.
Hy waard ferneamd troch it ûntdekken fan de oarsaak fan myltfjoer (Bacillus anthracis) yn 1877, tuberkuloaze (Mycobacterium tuberculosis) yn 1882 en golera (Vibrio cholerae) yn 1883 en ek troch it formulearjen fan de Kochs postulaten.
Utingeradiel
Utingeradiel (Nederlânsk en offisjeel Utingeradeel) is in eardere gemeente yn 'e midden fan Fryslân. Dizze gemeente hie op 1 jannewaris 1981 5.364 ynwenners, en besloech in oerflak fan likernôch 62 km².
Skiednis
Utingeradiel ûntstie as gemeente yn 1851, doe't troch de ynfiering fan 'e Gemeentewet fan Thorbecke alle gritenijen omfoarme waarden ta gemeenten. It wie in fuortsetting fan 'e âlde Gritenij Utingeradiel, dy't tebek gie oant de fjirtjinde iuw. Utingeradiel hearde ta it kertier Sânwâlden.
Robert Koch
Libben
Nei Koch's súkses rûn de kwaliteit fan sy ûndersyk tebek (dêr wie it fiasko fan syn tuberkuloaze genêsmiddel "tuberkuline" dat net blykte te wurkjen), hoewol't syn learlingen de feroarsakers fan diftery, bûktyfus, longûntstekking, gonorrhoe, serebrospinale harsenfluesûntstekking, lepra, bûdepest, tetanus, en syfilis fûnen, ûnder oaren troch syn metoaden ta te passen.
Robert Koch stoar op 27 maaie 1910 troch in hertoanfal yn Baden-Baden, yn de âldens fan 66 jier.
Utingeradiel
Skiednis
By de gemeentlike weryndieling fan 1984 gie it grutste part fan Utingeradiel yn 'e mande mei Raerderhim en Idaerderadiel op yn 'e nije gemeente Boarnsterhim. De doarpen Eagmaryp en Terkaple kamen lykwols by in oare nije gemeente, Skarsterlân, dy't fierders fierhinne gearstald wie út 'e âlde gemeenten Haskerlân en Doanjewerstâl.
Plakken
It haadplak fan Utingeradiel wie Akkrum, en de oare doarpen yn de gemeente wienen: Eagmaryp, Aldeboarn, Nes, Terherne en Terkaple.
Robert Koch
Libben
Foar it ûntdekken fan de baktearje dy't tuberkuloaze feroarsaket krige er yn 1905 de Nobelpriis foar de Fysiology of Genêskunde. Yn 1906 waard er opnaam yn de eksklúsive Oarder "Pour le Mérite".
Koch syn postulaten
De Kochpostulaten binne:
848
thumb|180px|De tsjerke fan [[Santa Maria del Naranco yn Oviedo]]
Beabuorstermole
De Beabuorstermûne is in poldermûne fan it type muonts by Tsjerkwert yn de gemeente Súdwest-Fryslân. De mûne stiet oan de Beabuorren, in streek mei in tal pleatsen bewesten Tsjerkwert.
Skiednis
Yn it lêste fearn fan de 19e iuw waarden partikuliere wetterskippen gearfoege ta it Wetterskip Eksmoarre. De eardere mûntsjes dy't de ferskate polders bemeallen waarden yn 1882 ferfongen troch twa like grutte mûnen, in mûne oan de Eksmoarrefeart en de Beabuorstermûne. De mûne oan de Eksmoarrefeart waard yn 1913 troch de bliksem troffen en baarnde ôf.
Beskriuwing
De achtkante Beabuorstermûne is in foarse muonts op mitsele fjildmuorren mei in flecht fan 20 meter. Yn de muorre fan de mûne sit ek in tinkstien dy't de stifting fan it Wetterskip Eksmoarre yn 1882 betinkt. It achtkant is dutsen mei laaipannen, wylst de houten kape mei sink ôfdutsen is. Tsjintwurdich bemealt de Beabuorstermûne de 320 ha grutte polder fan it eardere wetterskip Eksmoarre op frijwillige basis. De mûne moat ek by slimme wetteroerlêst de polder droech hâlde.
By de mûne stiet in mûnderswente dy't brûkt wurdt as eksposysjeromte. Eigener is de Stifting De Fryske Mole.
Blok (periodike tabel)
In blok fan it periodyk systeem fan de eleminten is in searje fan neistlizzende groepen. De respektive heech-energetyske elektroanen yn elts elemint yn in blok hearre ta deselde orbitaal type. Elts blok is neamd nei de karakteristike orbitaal.
De blokken binne:
De namme fan de blokken binne yndield nei de kwaliteit fan de spektroskopyske linen fan de atoom orbitalen: sharp, principal, diffuse, en fundamental. Fierders binne se alfabetysk oardere.
Oare groepen yn it periodyk systeem binne:
De Nijlânnermole
De Nijlânnermole by Warkum is nei alle gedachten boud yn 1784. De achtkante boppekruier is fan it type muonts en de funksje is poldermole. Tichtby stiet de moolnerswente.
De wynmole dy't yn 1987 restaurearre waard kin wer in polder bemealle. Eigner is de Mûnestifting Súdwest-Fryslân. De mole is in ryksmonumint.
Sybrandus Lubbertus
Lubbertus studearre teology yn Wittenberg yn 1574 en yn Genêve yn 1576, dêr't Theodore Beza ien fan syn heechleararen wie. Yn 1578 studearre er fierder yn Marburg en yn 1580 yn Neustadt an der Weinstraße, ûnder oaren by Zacharias Ursinus. Hy waard doktor yn de teology op 22 juny 1587 yn Heidelberg by Daniel Tossanus.
Lubbertus kaam yn 1583 op oanstean fan Menso Alting út East-Fryslân as ien fan de earste Frjentsjerter heechleararen (1585) wat er fjirtich jier bleauwe soe. Hy stie yn de geunst by Willem Loadewyk en joech de toan oan yn de Fryske godgeleardheid. Hy regele ek tsjerklike saken en sette him yn foar goede seden. Lubbertus wie in geleard alleswitter en in polemist sûnder ophâlden. Sa wie er tsjin de Arminianen, tsjin Rome en de Sosinianen. Boppedat hie er striid mei syn kollega's Drusius en Johannes Maccovius. Troch al syn tsjinstridichheden is Lubbertus faak min te pleatsen.
Japik Ingberts
Japik Ingberts wie in dief en ynbrekker út de Wâlden (foar 1750).
Ferhalen oer syn manmoedigens, linigens en tûkens libben noch oant nei de Twadde Wrâldoarloch. Sa waard der ferhelle hoe't er in wrede lânhear bestiel en in útsûge hierboer syn jild werom joech. Japik Ingberts stiet feitlik yn de tradysje fan oeral yn de wrâld foarkommende 'Masterdiefferhalen' en Robin Hood-eftige ferhalen, symboal fan de lytse man dy't it bazen en dikke boeren ôfwint.
Japik Ingberts waard by in grutter publyk bekend troch it berneboek Afke's tiental ('De tsien fan Martens Afke') (1903) fan Nynke van Hichtum (Sjoukje Maria Diederika Troelstra-Bokma de Boer, 1860-1939). Heit Marten fertelt fol fan bewûndering oer sterke stikjes fan dieverij fan Japik.
De troch R. S. Roorda oan prosesstikken ûntliende feiten strike lykwols net mei dit heldhaftich karakter.
Japik Ingberts troude yn 1709 te Eastermar, wenne yn Twizel. Yn 1746 waard er feroardiele ta tsien jier tichthûs, mar dat waard yn 1754 omset yn ferballing út Fryslân.
Pier Arjen de Groot
Pier Arjen de Groot (Utert, 27 juny 1905 – De Haach, 22 april 1995) wie in Nederlânsk keunstskilder, tekener, etser, byldhouwer en medaljeur.
Biografy
De Groot krige lessen fan de byldhouwer Hendrik Maurits Hagedoorn yn Voorburg, mar ûntwikkele him nei de oarloch foar in grut part as autodidakt oant figuratyf byldhouwer en medaljeur. Hy eksposearre ûnder mear by de earste Sonsbeekeksposysje (1949), de tentoanstelling 'Beeldhouwers exposeren' fan de Nederlandse Kring van Beeldhouwers yn Museum Fodor yn Amsterdam (1949) en de tentoanstelling Nederlandse Beeldhouwkunst yn it Haachsk Gemeentemuseum (1951). Yn 1950 berocht Cornelis Veth in besite oan syn atelier oan de Vissershaven yn Scheveningen, Veth wie troch freonen op it byldhouwurk attindearre en bot ferheard troch de kwaliteit fan it wurk.
De Groot sleat him oan by De Nieuwe Ploeg yn Voorburg. Yn 1953 die er mei oan Tien jonge beeldhouwers, de earste iepenlofttentoanstelling fan de groep yn Park Sonnenburgh mei Lotti van der Gaag, Nol Greebe, Marian Gobius, Jaap Gutterswijk, Theo van der Nahmer, Ellen Roona, Rudi Rooijackers, Jan Snoeck, Aart van den IJssel en Hans van Zutphen. Fan 1967 ôf wenne er winterdeis yn Den Haach en simmers yn Starum. It bekendste byldhouwurk fan De Groot is it brûnzen byld fan Het Vrouwtje van Stavoren, dat yn juny 1969 troch boargemaster Thijs van Hout oan de Havenkade ûntbleate waard.
De Groot waard 89 jier.
Institut polytechnique des sciences avancées
De Institut polytechnique des sciences avancées (IPSA) is in universiteit yn Parys en Toulouse yn Frankryk. De universiteit waard yn 1961 stifte.
IPSA is de Frânske skoalle dy't elk jier de measte yngenieurs ôfstudearret yn loft- en romtefeart.
Slach by Barrahûs
De Slach by Barrahûs wie in fjildslach yn it tiidrek fan 'e Fryske boargeroarloch tusken de Skieringers en de Fetkeapers. Dit wapene treffen fûn plak by Barrahûs, ûnder Wurdum, op 10 oktober 1492. De striid gie tusken in legerke fan 'e Skieringer haadling Bocka Harinxma en de Snitsers tsjin 'e Fetkeaperske Ljouwerters, dy't stipe waarden troch harren bûnsmaten, de Grinzers. De slach waard wûn troch de Fetkeapers.
Eftergrûn
De stêd Ljouwert wie nei it bieroproer yn 1487 ûnder Skieringer ynfloed rekke en de haadling Worp Juckema hie it der foar it sizzen krigen. Yn 'e rin fan 1492 kaam oan dy sitewaasje in ein doe't meente en gilde fan 'e stêd op eigen manneboet de hearskippij wer yn 'e hannen krigen. Se rôpen fuort de help yn fan 'e Grinzers, en nettsjinsteande it ferset fan ferskate wichtige haadlingen sleat de stêd Ljouwert him oan by it Dokkumer Bûn. Dizze ommekear brocht inkele Ljouwerter haadlingen derta har nei Bocka Harinxma en de Hottinga's fan Warkum te rjochtsjen om help.
De slach
By Barrahûs, deun ûnder Ljouwert, waard it leger fan Harinxma ferneatigjend ferslein. By de efterfolging fan 'e útnaaiende Skieringers fûnen frijwat gewelddiedichheden plak dêr't benammen leden fan 'e Ljouwerter meente har skuldich oan makke hawwe soene. De Grinzers en Ljouwerts makke handich gebrûk fan har oerwinning troch alle doarpen tusken Ljouwert en Raard te brânskatten en in stikmannich stinzen fan Skieringers, wêrûnder dy fan Piter Kamstra, te ferwuostgjen.
Gefolgen
Bocka Harinxma ferlear nei de nederlaach it gesach oer Gaasterlân oan de Hottinga's, en ek de stêd Snits siet der raar ta. Op 13 oktober ferskynde der in boadskipper fan 'e Grinzers yn Snits mei in foarstel foar in fredesferdrach, wêrfan't de besegeling troch it Snitser stedsbestjoer en Harinxma easke waard. Nei lang hinne-en-werpraten, giene dyselden dermei akkoart. De frede hold yn dat Snits, Harinxma en dyjingen dy't ûnder har beskerming stiene net tsjin it Dokkumer Bûn yngean mochten en dat ynwenners fan Westergea dy't har mei Grins winsken te ferbinen gjin tombree yn 'e wei lein wurde soe. Fierders moast Snits oan Grins in skeafergoeding fan 1.750 Rynske gûnen betelje.
Jelle Hotses
Jelle Hotses, ek Gellius Snecanus (Frisius) of Gellius Hotzenides (Snits, foar 1525 - Ljouwert, nei 1596) wie in teolooch. As pastoar yn Gytsjerk de herfoarming tadien, preke hy al foar 1565 yn 'slûpgearkomsten'. Dêrom waard er ek wol "De herfoarmer fan Fryslân" neamd. Hy flechte yn 1567 nei East-Fryslân mar kaam tal kearen werom. It wie in populêre preker, mar mear noch teolooch. Nei 1583 waard er frijsteld foar de stúdzje en skreau er tsjin de dopersken en foar in bettere predikante-oplieding. Sa wie er in foarrinder fan de remonstranten. Hy utere syn gefoelens yn anonime geskriften, mar se lieten him gewurde.
Gemeentehûs
thumb|250px|It eardere stedhûs fan de gemeente [[Drylts (gemeente)|Drylts yn 2014]] In gemeentehûs, yn stêden almeast stedhûs, stedshûs of riedhûs neamd, is in gebou dêr't de amtners fan de gemeente, de boargemaster en wethâlders yn arbeidzje en dêr’t de gemeenterie gearkomt. It gebou is eigendom fan de gemeente.
In gemeentehûs hat ferskate ôfdielings, bygelyks in ôfdieling Boargersaken foar berte-oanjeften, it ôfheljen fan rydbewizen en paspoarten.
By in gemeente dy’t benammen út stedske gebieten bestiet, wurdt in gemeentehûs faak in stedhûs neamd. Dêrneist wurdt it yn Nederlân ek wol riehûs neamd, it hûs dêr’t de rie gearkomt. Ek gemeentekantoar en stedskantoar komme foar.
In dielgemeente is festige yn in dielgemeentekantoar. In stedsdiel is húsfeste yn in stedsdielkantoar.
Yn in gemeentehûs is meastal in trouseal oanwêzich dêr’t it boargerlik houlik sletten wurdt.
Roeien op de Olympyske Simmerspullen 1952
Medaljespegel
De top njoggen fan lannen dy't by it roeien medaljes wûn ha tidens de Olympyske Simmerspullen 1956.
Salem (Baden-Wuertemberch)
Salem is in gemeente yn de Bodenseekreis yn it Dútske bûnslân Baden-Wuertemberch.
Yndieling gemeente
De gemeente bestiet út alve plakken:
Alexander Cohen
Jozef Alexander Cohen (Ljouwert, 27 septimber 1864 – Toulon, 1 novimber 1961 wie in Nederlânsk sosjalist, anargist, skriuwer en sjoernalist.
Biografy
Cohen waard berne as soan fan de joadske winkelman Aron Heiman Cohen en Sara Jacobs. Hy waard gauris fan skoalle stjoerd, makke de HBS yn Ljouwert net ôf en kaam nei in ferbliuw by syn pake en beppe yn Prusen terjochte. Dêrnei naam er tsjinst yn it Keninklik Nederlânsk-Yndysk Leger dêr't hy foar fergripen tsjin de dissipline trije fan de fiif jier yn it kasjot siet wêrnei't er per 22 maart 1887 ûntslein waard. Yn dat jier sette er him nei wenjen yn De Haach dêr't hy as korrektor wurke by Recht voor Allen, de krante fan Ferdinand Domela Nieuwenhuis. By in yntocht fan Willem III yn De Haach op 16 septimber 1887 raasde Cohen: ''Leve Domela Nieuwenhuis! Leve 't socialisme! Weg met Gorilla!''. Hy waard doe feroardield ta seis moannen finzenisstraf foar majesteitsskeining, en flechte nei Gint, wêrnei't er ûnder druk fan it Nederlânsk regear troch Belgje útwiisd waard. Cohen flechte nei Parys. Hy skreau dêr in artikel foar Recht voor Allen en learde dêr syn lettere frou Kaya Batut kennen.
Op 25 desimber 1893 waard Cohen Frankryk útwiisd. Dêrnei fêstige er him yn Londen. Yn 1896 gie er yllegaal werom nei Nederlân, dêr't er op 12 septimber arrestearre waard en doe noch syn finzenisstraf út siet omdat er wegere graasje te freegjen. Yn 1897 fêstige er him wer yn De Haach. Yn 1899 gied er wer nei Parys ta, dêr't er yn 1900 in ferbliuwsfergunning krige.
Yn 1904 die er yn opdracht fan it Frânske regear ûndersyk nei it ûnderwiis yn Frânsk-Yndosina en Nederlânsk-Ynje. Yn 1905 kaam hy werom yn Parys. Fia de skilder Kees van Dongen waard er korrespondint fan De Telegraaf. Cohen waard op 11 novimber 1907 ta Frânsk steatsboarger naturalisearre en fêstige him yn 1917 yn de buorskip Courcelles (gemeente Trélou-sur-Marne), mar yn maart 1918 waard syn boerespultsje by it Ludendorff-offinsyf troch Dútske troepen ferwoaste. Dêrnei ferhuze er nei Marly-le-Roi. Nei't er Frânsman wurden wie, skreau er ûnder ferskate pseudonimen (Sandro, Démophile, Souvarine, ensfh.) en sette er oer. Njonken Domela Nieuwenhuis sette er Multatuli en Gerhart Hauptmann oer yn it Frânsk en Émile Zola yn it Nederlânsk. Yn 1932 fêstige hy him yn Toulon. Yn dy tiid waard Cohen syn politike foarkar nei eigen sizzen hieltyd rjochtser, en skreau er bygelyks it boek Van anargist tot monargist.
Syn frou ferstoar yn Toulon yn 1959. Cohen ferstoar dêr twa jier letter, 97 jier âld.
1962
Dit jier makket ûnderdiel út fan it desennium fan 'e 1960-er jierren.
Twadde Punyske Oarloch
thumb|right|300px|Kaart mei de Kartaachske fjildtochten en de wichtichste slaggen yn de kriich. De Twadde Punyske Oarloch (218 f.Kr. - 201 f.Kr.) tusken Rome en Kartago wie foar Rome de kostberste fan de trije Punyske oarloggen, dy't Rome oan de râne fan de ôfgrûn brocht. Wie de Earste Punyske Oarloch fral in maritime, dêr't de Romeinen foar de earste kear ûnderfining opdienen mei seeslaggen, de twadde waard alhiel op lân útfjochte, dêr't folle gruttere tallen striders by belutsen wienen en dus ek gruttere ferliezen liede wurde koenen. Der binne twa ferslaggen oer de kriich bewarre bleaun, ien fan Titus Livius en ien fan Polybius.
Oanlieding
It konflikt wie it gefolch fan de oanhâldende rivaliteit tusken de eardere Fenisyske koloanje Kartago, dy't har ûntwikkele hie ta in foaroprinnende grutmacht yn de westlike helte fan de Middellânske See, en de Romeinske Republyk, dy't har yndertiid noch beheinde ta it Italjaanske skiereilân en de eilannen Sisylje, Sardynje en Korsika. De rivier de Ebro yn Spanje markearre de grins tusken de Romeinske en de Kartaachske ynfloedsfear.
De direkte oanlieding foar de kriich wie strideraasje tusken Rome en Kartago oer de stêd Saguntum, besuden de Ebro. Rome bemachtige sizzenskip oer de stêd, troch in ferdrach mei har te sluten. Neffens de Kartagers wie dat yn striid mei de ynfloedsfearen fan beide grutmachten en hja belegeren en oermasteren de stêd ûnder leiding fan de Kartaachske generaal Hannibal Barkas, wêrnei't Rome de oarloch oan Kartago ferklearre.
Oanfal oer lân fia de Alpen
Yn de Earste Punyske Oarloch hie Kartago syn oarlochsfloat ferlern en Hannibal moast in oar plan betinke om Rome oan te fallen. Hy besleat om Itaalje fia de Alpen oan te fallen, mei in hiel grut leger dat û.o. oer 42 oaljefanten beskikte. Nei in drege tocht oer de Pyreneeën, de Rône en de Alpen (Col du Mont Cenis), wêrby't in grut part fan it leger ferlern gie, kaam hy op de Poflakte yn Noard-Itaalje. Ynearsten brocht hy de Romeinen in tal ferskuorrende nederlagen ta, wêrûnder de slach by de Trebia, de slach by de Trasimeenske mar en benammen de Slach by Cannae, dêr't 8 legioenen ferneatige waarden en 48.000 Romeinen yn sneuvelen. Hannibal wie op dat stuit net te ferslaan en op grûn fan syn oerwinnings hat er letter it predikaat fan ûnbeslist en superieur fjildhear krige. Wat lykwols ek bydroech oan syn súksessen wie it feit dat guon fan de bûnsmaten fan Rome yn Itaalje en de krekt ferovere Gallyske gebieten op de Poflakte de strange Romeinske oerhearsking sêd wiene en oerrûnen nei de Kartagers.
Rome stie nei de ramp by Cannae yn 216 f.Kr. oan de râne fan de ôfgrûn. Neffens Titus Livius soe de kommandant fan de ruterij Hannibal advisearre hawwe om fuortendaliks troch te setten nei Rome. Mar fanwege it hege tal ferwûnen en deaden yn it Kartaachske leger, keas Hannibal foar in oare strategy. Utsein de stêden Capua en Tarente bleau it meastepart fan de Italjaanske stêden trou oan Rome.
Omkear yn de kriich
thumb|right|175px|Búste fan Skipio Afrikanus Op advys fan de feteranen út de Earste Punyske Oarloch beneamt de Romeinske senaat Kunktator út har midden as diktator (lieder). Kunktator makket fan Skipio Afrikanus syn wichtichste generaal. De taktyk tsjin de Kartagers feroaret. Net langer wurdt Hannibal streekrjocht oanfallen, mar syn basis yn Spanje wurdt it doel, dêr't hy syn farske troepen en foarrieden wei hellet. Skipio wurdt mei dy taak belêste en nei in ynearsten wifeljend offinsyf komt de ferovering goed op gong. De befelhawwers fan de Kartagers yn Spanje wienen net sa briljant as Hannibal Barkas en Skipio wist de ûnderlinge ûnienigens fan dy befelhawwers en in opstân by harren Numidyske bûnsmaten te brûken yn syn foardiel. Boppedat hienen de Romeinen nochal wat súkses mei it foar har winnen fan de Ibearyske bûnsmaten fan de Kartagers.
Yn Itaalje setten de Romeinen ûnderwilens in ôfmêdingskriich útein. Se mije streekrjochte konfrontraasjes mei it leger fan Hannibal en lizze swiere straffen op oan de 'ferriedlike' stêden en bûnsmaten en ferliene stipe oan stêden dy't almeast om 'e nocht belegere waarden troch Hannibal, dy't oan in belis fan de Romeinske haadstêd nea takaam wie. Yn de rin fan 15 jier kriichfieren krongen de Romeinen Hannibal lang om let yn it definsyf, fral doe't hy fan Spanje en Kartago ôfsnien rekke. Nei de beslissende oerwinning fan de Romeinen yn de Slach by Ilipa in Spanje, yn 206 f.Kr. wienen de rollen omkeard. De Romeinen stutsen oer nei Afrika en fersloegen it Kartaachske leger yn de Slach op de Grutte Flakten en de slach by Utika en besingelen de stêd Kartago.
Ein fan de Kriich
De Kartaachske elite besiket te ûnderhanneljen mei de Romeinen mar rôp ûnderwilens ek Hannibal nei Afrika werom. Tichteby de haadstêd waard hy lykwols ferslein yn de Slach by Zama Regia. Troch dy lêste nederlaach waarden de Kartagers twongen om echte fredesûnderhannelings te begjinnen. Hannibal flechte nei Syrje en waard de rest fan syn libben troch de Romeinen efterfolge, oant hy yn Bitynje, fier fan syn heitelân yn 183 f.Kr. himsels te koart die om finzennimming troch de Romeinen te foarkommen.
De oarloch wie troch Kartago ferlern en har ynfloed swier beheind. Allinnich Noard-Tuneezje bleau fan de Kartagers en sy moasten har ûnder it bewâld fan de Romeinen skikke. Sels in eigen leger mochten sy net langer hawwe.
De Romeinske senator Kato (234 - 149 f.Kr.) fûn it gefaar fan Kartago, nettsjinsteande de nederlaach, noch hieltyd sa bot dat er elke redefiering foar de Romeinske senaat einige mei de sin: "En trouwens ik bliuw de miening tadien dat Kartago ferneatige wurde moat". Kato krige lang om let syn sin yn de Tredde Punyske Oarloch, dêr't Kartago by ferwoaste waard.
De Snip (mole)
De Snip is in achtkante wynmole fan it type muonts en de funksje is poldermole. De mole by Warkum waard foàr 1832 boud en restaurearre yn 1975. Hy hat de status fan ryksmonumint. De wjukken hawwe in flecht fan 15,30 meter; de wjukkefoarm is âld-Hollânsk. De lânskiplike wearde fan de mole is grut.
Busty Heart
Busty Heart (berne as Susan Sykes; Boston (Massachusetts), 9 maaie 1961) is in neakenmodel fan it grutte-boarstesjenre en stripper.
Busty Heart ferskynde yn de finale fan it NBC-programma America's Got Talent op 1 oktober 2008. Ek yn Ingelân wie hja te sjen yn Rude Tube yn novimber 2008.
Ien fan har ferneamdste tillefyzje-optredens wie yn Comedy Central's The Man Show, dêr't hja sjen liet hoe't sy bierblikjes platslaan kin mei har boarsten. Itselde kin se ek mei meloenen. Busty Heart hat yn tal fan telefyzjeshows sitten yn de Feriene Steaten, Ingelân en Japan. De stjoerder E! hat in Busty Heart klip op #14 setten fan bêste fideo klip fan 2005.
Op 1 july 2008 joech hja wer in demonstraasje fan har talinten yn it tredde seizoen fan America's Got Talent, mar krige sy unanym "nee" stimmen.
Yn 2012 hie Heart in lyts roltsje yn 'e mainstream-komeedzjefilm The Dictator, as de boarstige froulike liifwacht fan in Arabyske diktator.
Tignes
thumb|left|90px|Wapen fan Tignes Tignes is in gemeente yn it Frânske departemint Savoie (regio Rhône-Alpes) en telt 2220 ynwenners (1999). It plak makket diel út fan it arrondissement Albertville. Tignes is in wichtich wintersportplak en hat in útstrekt skygebiet Espace Killy dat ferbûn is mei dat fan Val d'Isère. Yn de gemeente, mar benammen yn de stêd Albertville, waarden dan ek de Olympyske Winterspullen 1992 en Paralympyske Winterspullen 1992 hâlden. thumb|right|Utsjoch op Tignes oer it Lac du Chevril
Skiednis
thumb|right|Keardaam It doarpke Tignes lei eartiids yn de delling fan de Isère, wat leger as Val d'Isère. Nei de Twadde Wrâldkriich waard lykwols in hydro-elektryske keardaam oanlein oan de Isère. Troch de ûntstiene kearmar, it Lac du Chevril, soe it âlde doarpke Tignes ûnder wetter komme te lizzen. De tsjerke waard ferhuze nei Tignes-les-Boisses, en it doarp rûn úteinliks ûnder yn 1952. Om de tsien jier lit EDF de mar foar ynspeksje- en ûnderhâldswurken oan de daam leechrinne, en wurde de resten fan it âlde Tignes noch sichtber.
Kearnen
thumb|right|Tignes-le-Lac De gemeente bestiet út de doarpkes Tignes-Val-Claret op 2127 meter hichte, Tignes-le-Lac op 2100 meter, Tignes-le-Lavachet op 2100 meter, Tignes-les-Boisses op 1850 meter en Les Brévières op 1550 meter. Brévières is in âld doarpke, de rest ûntstie nei de konstruksje fan de keardaam of as skystasjon.
Geografy
It oerflak fan Tignes bedraacht 80,2 km2, de befolkingstichtens is 27,7 ynwenners de km2.
Demografy
Understeande figuer toant it ferin fan it ynwennertal (boarne: INSEE-tellingen).
Toerisme
thumb|left|"Espace Killy" Tignes is foar in grut ôfhinklik fan de toerisme, benammen wintersport. It doarp foarmet tegearre mei Val-d'Isère it skygebiet Espace Killy. Op de flanken fan de berchtop de Grande Motte kin ek yn de simmer skyd wurde. Tignes biedt in grut tal skyliften: in trektou, sleepliften, stuoltjesliften en ferskate kabelbanen. Derûnder sit de lift Bollin Fresse. Ek is der in ûndergrûnse kabelspoarwei: Funiculaire Du Perce Neige
Slach by Iselmonde
De Slach by Iselmonde wie op 8 juny 1076. Yn dizze slach fersloech de Hollânske greve Durk V it leger fan de biskop fan Utert. Durk V ferovere dêrmei it 'greefskip Frisia' (Hollân) werom.
Oanlieding
De greve fan Flaanderen Robrecht ‘de Fries’ joech Gertrude en har soan asyl en troude mei har. Troch de aktive bemuoienis fan Robrecht is te tanken dat Durk letter syn greefskip werom oermasterje koe. Yn de tuskentiid boude de Utertse biskop Willem in sterk kastiel bylâns de rivier by Iselmonde, tichtby it grûngebiet fan de Flaamske greve.
De Utertske biskop Willem stoar twa moannen letter en waard opfolge troch biskop Koenraad fan Swaben. Dizze nije biskop fersterke it kastiel yn Iselmonde.
Ferrin fan de striid
Neffens de Annalen fan Egmond dêr't sawat 40 jier it foarfal op skrift steld waard, hied Durk in sa grut mooglik leger om hinne samle en mei help fan Robrecht foel er de biskop fan Utert oan. Op 8 juny 1076 ferskynt in grutte oarlochsfleat út Flaanderen by Iselmonde.
De oanfallers wienen tige súksesfol yn de striid. In soad manlju fan de biskop sneuvelen yn de striid en it kastiel fan Iselmonde waard folslein yn de jiske lein. Ek waard de biskop finzen nommen.
Betsjutting
De Slach by Iselmonde markearret de ein fan in roerige perioade út de skiednis fan West-Fryslân en Hollân. Yn de 11e iuw makken sawol de Fryske greven as de biskoppen fan Utert oanspraak op it gebiet en dêrtroch wienen der oan ien tried wei krigen en moardoanslaggen.
Piramide
thumb|right|Piramide yn [[Nubje]] In piramide is type bouwurk dat yn in soad âlde beskavingen boud waard. De oerienkomst tusken de ferskate piramiden is dat sy in brede basis hawwe en skean oprinne. De oarsaak fan de brede basis is nei alle gedachten dat de âlde beskavingen gjin stevige materialen hienen, lykas stiel, dy't harren by steat stelle koene om hege bouwurken te meitsjen dy't rjocht omheech gongen.
Egypte
De ferneamdste piramiden binne wol dy út it âlde Egypte. Alhoewol't der nea in mummy fûn is yn in piramide, geane de skiedkundigen der fanút dat de piramiden troch de Egyptenaren brûkt binne as grêf foar harren farao's.
De âlde Egyptenaren makken de bûtenkant fan de piramiden glêd mei goud en de bêste kwaliteit kalkstien. De bekendste piramide yn Egypte is de Grutte Piramide fan Gizeh. Dizze waard yn de Klassike Aldheid rekkene ta de Sân Wrâldswûnders; it wie it âldste wûnder en is sûnt de 15e iuw it lêste dat noch bewarre bleaun is.
Bou fan de piramiden yn Egypte
De measte teorieën geane der fanút dat de piramiden troch slaven boud waarden. De earste teory hjiroer kaam fan Herodotus. Neffens him wie it mooglik om de blokken, fan om-ende-by 10 ton it stik, te ferpleatsen troch it hevelpealsysteem te brûken fan Archimedes. Oan de ein fan de 20e iuw binne der lykwols nije teoryen ûntwikkele, dy't der fanút geane dat de piramiden boud wêze kinne mei in goede organisaasje en goed-motivearre wurkers, yn stee fan mei in leger fan slaven. Foar it ferpleatsen fan enoarme stienen is ek in alternative teory oanfierd, dy't hawwe wol dat de stienen getten binnen mei in slachs beton.
Bibliography
pnb:اہرام Dumba பிரமிட்டு Tagilo اہرام
List fan keatstermen
Op de list fan keatstermen steane wurden dy't mei de keatssport te krijen hawwe:
Stelling fan it Hollânsk Djip en it Folkerak
thumb|230px|right|Stelling fan it Hollânsk Djip en it Folkerak mei ynundaasjegebieten. thumb|230px|Willemstêd oan it Hollânsk Djip(1865)
De Stelling fan it Hollânsk Djip en it Folkerak bestie út in tal ferdigeningswurken. De stelling leit yn it gebiet dêr't it Hollânsk Djip, it Folkerak en it Hjerringflyt gearkomme. De Stelling wie bedoeld om in oanfal op it súdlik part fan Hollân foar te kommen. Fierders beskerme it de wetterferbining tusken Hollân en Seelân en koe it tsjinje as opheinstelling foar út Brabân nei Hollân tebeklûkende troepen. In grut part fan de stelling is bewarre bleaun.
De festingwurken lizze allegear oan (of tichteby) it Hollânsk Djip en it Folkerak.
Dielen fan de stellin
De stelling bestie út de neifolgjende festings:
De stelling ûntstie fanwege de Festingwet fan 1874.
Omgong fan Frankryk 1986
De 73ste edysje fan de Omgong fan Frankryk waard hâlden fan 4 oant en mei 27 july 1986.
Startplak
De start wie yn Boulogne-Billancourt in gemeente yn it Frânske departemint Hauts-de-Seine (regio Île-de-France)
Amerikaansk-Samoä
thumb|left|Nasjonaal Park fan Amerikaansk Samoä. Amerikaansk Samoä (Ingelsk: American Samoa) is de eastlike groep fan de Samoä-eilannen dy't meiïnoar in territoarium fan de Feriene Steaten binne. Polityk lieder is de presidint fan de Feriene Steaten.
Samoä wie al bewenne om 1000 f.Kr. hinne en waard yn de 18e iuw foar it earst troch Europeeske seefarders besocht. De ynternasjonale rivaliteit oer de eilannen waard oplost yn 1899 doe't Dútslân en de Feriene Steaten de Samoaanske arsjipel ûnder elkoar ferparten. De FS bestjoerden fan doe ôf in lytsere kloft eastlike eilannen mei de haven fan Pago Pago. De westlike eilannen binne no in part fan de ûnôfhinklike steat Samoä.
Taal
Krapoan 57.000 fan de 66.000 ynwenners fan Amerikaansk Samoä praat Samoaansk, mar it Ingelsk, mei 1300 sprekkers, hat de status fan offisjele taal. Fierders hat it territoarium de talen fan de ymmigranten: it Japansk (1500 sprekkers), Tongaansk (800 sprekkers), Tokelauaansk (100 sprekkers) en Koreaansk.
Nicole Kidman
thumb|right|Kidman op it [[Cannes Film Festival, 2001]] thumb|Kidman yn april 2010 Nicole Mary Kidman (Honolulu (Hawaï), 20 juny 1967) is in Australysk aktrise.
Biografy
Kidman wenne yn de VS oant har fjirde jier, doe ferhuze hja mei har âlden nei Austraalje. Doe't hja trije wie, begûn hja mei balletles. Mei 14 jier sette har karriêre útein mei in rol yn de krystfilm Bush Christmas.
Op de set fan Days of Thunder, har earste Amerikaanske film, krige sy in ferhâlding mei Tom Cruise. De twa trouden op 25 desimber 1990. Neidat hja op 8 augustus 2001 wer skieden, krige Kidman in relaasje mei Lenny Kravitz. Har tsjintwurdige leafde is countryzanger Keith Urban mei wa't sy yn juny 2006 troude.
Yn it skoft dat sy mei Cruise troud wie namen sy twa bern oan: Isabella en Connor. De skieding fan 2001 soe te krijen hân hawwe mei skeel oer it grutbringen fan de bern; Kidman woe harren katolyk hawwe en woe net dat hja ûnder de ynfloed fan de Scientologytsjerke kamen, dêr't Cruise by is.
Nicole Kidman en har man Keith Urban krigen op 7 july 2008 in dochter, Sunday Rose Kidman Urban. It famke seach it ljocht yn Nashville, Tennessee.
Kidman wûn in Oscar foar bêste frouljushaadrol yn de ferfilming fan Michael Cunninghams roman The Hours yn 2003. Kidman har fermogen wurdt rûsd op hast 100 miljoen euro. Yn 2006 wie sy de bêst betelle akrise yn de wrâld.
Fierders hat Kidman, tige djoer betelle, reklamewurk dien, ûnder oaren foar Chanel en is hja yn Austraalje ambasatrise foar UNICEF.
Barrahûs
Barrahûs of Barhûs wie in aadlik hûs fan de Aylva's dat benoardwesten Wurdum en deun ûnder Goutum stie. De stins waard yn alle gefallen foar 1481 boud. Op it stee waard yn de 15e iuw faak de lândei fan Eastergoa holden. Yn de omkriten fan Wurdum stiene eartiids noch seis stinzen.
Der moat ûnderskied makke wurde tusken Barhûs, dêr't it binhûs mei in gevel út de 18e iuw fan oer is en dêr't de bedriuwsgebouwen fan fanwege de oanlis fan it spoar Ljouwert-Swol ôfbrutsen binne, en de nije pleats Barrahûs, Brédyk 28, dy't no Museumpleats Ald Barrahûs is. Flakby Barrahûs is ek de Barhûstersyl, in âlde syl yn de Middelseedyk fan Eastergoa. Letter waard dat in binnensyl foar de ôfwettering fan it Nijlân.
Namme
thumb|250px|It binhûs fan 'e âlde pleats op Barrahûs yn 1970. De oarsprong fan de namme Barrahûs is net wis. De earste fernijings binne fan 1360, doe't skreaun waard oer Bergher huse, en 1348 mei Bergera Stenhuse. Der stie ek wier in stiennen hûs op dat plak: it kleaster fan Burgum, it Barrakonvint, hie der in foarwurk mei fersterke hûs. De namme soe dan komme kinne fan dy fan it konvint, wat op himsels wer fan de namme Burgum komt.
Sêge
Oan de pleats Ald-Barhûs by de eardere spoaroergong is in rôverssêge ferbûn oer it soldaatsje fan Barrahûs: In as frou ferklaaide rôverhaadman wurdt ûntmaskere troch de smjunt in apel yn de skoat te smiten. Der stiet it byldsje foar de pleats fan in soldaat, dat keppele is oan de sêge: Yn it ferhaal hat de soldaat holpen om de út harren mûklaach kommende bendeleden ûnskealik te meitsjen. It unifoarm fan it byldsje is dat fan it keizerlik ynfantery-rezjimint fan de keurfoarst fan Beieren (1741-1745). Oft it byldsje wier in ferbân hat mei de sêge, en wêrtroch de sêge oan dat stee keppele is, bliuwt lykwols tsjuster.
Wynmotor Earnewâld 3
thumb|240px|De Wynmotor Earnewâld yn 2008 De Wynmotor Earnewâld 3 is in poldermole by it doarp Earnewâld yn de gemeente Tytsjerksteradiel. De mole, wêrfan it boujier ûnbekend is, is in middelgrutte Amerikaanske wynmotor mei in wynrêd fan 18 blêden en in trochsneed fan 4,5 m. De wynmotor stiet oan de noardwestlike râne fan Earnewâld yn it Mindertsfean. Hy is net te besjen.
Teylers Museum
thumb|Teylers Museum thumb|De Ovale Seal fan Teylers Museum (1784) Teylers Museum, oan it Spaarne yn de Nederlânske stêd Haarlim, waard yn 1778 stichte as boek en konstzael — in iepenbiere gelegenheid foar keunst en wittenskip. It is it ienige museum op de wrâld mei in autentyk gebou en ynterieur út de achttjinde iuw.
Skiednis
It museum is neamd nei Pieter Teyler van der Hulst (1702-1778), in rike Haarlimse lekken- en sidefabrikant en bankier. As oanhinger fan de Ferljochting hie Pieter Teyler grutte belangstelling foar keunst en wittenskip. By testamint liet hy syn kolleksje en fermogen nei oan Teylers Stichting, dy't ûnder mear it stypjen fen keunst en wittenskip as doel hie.
Kolleksje
Teylers Museum is ien fan de hûnderten Haarlimske ryksmonuminten.
Demerary
thumb|300px|Kaart mei de koloanjes yn Guyana, 1888 Demerary (Ingelsk: Demerara) wie fan 1752 oant 1814 in Nederlânske koloanje oan de noardkust fan Súd-Amearika, oan de ûnderrin fan de rivier de Demarara, yn wat letter Britsk-Guyana waard en no Koöperative Republyk Guyana is.
Demerary wie ûnderdiel fan de Nederlânske koloanje Essequebo (Ingelsk: Essequibo), offisjeel hiet de koloanje Essequebo en Demerary. De rivier waard yn 1745 iepene foar skipfeart, eksploitaasje en it oanlizzen fan plantaazjes. De oprop om jin dêr te festigjen hiene de Britske planters fan Barbados wol earen nei. It Britske elemint yn dit part fan de koloanje wie grut. De koloanje waakste hurd en nei likernôch 20 jier wie Demerary Essequebo foarby kaam.
Nei 1780 waard yn lytse stêd stichte op it eilantsje Borselen yn de rivier Demerara tichtby de mûning. Dy krige yn 1784, nei de Frânske besetting fan de koloanje Essequibo en Demerara fan 1781 oant 1784, de namme Stabroek, ferneamd nei ien fan de heechste bewâldfierders fan de WIC.
Nei't de Britten de koloanje beset holden fan 1796-1802, joegen se Demerary, Essequebo en Berbice by de Frede fan Amiens werom oan de Bataafske Republyk, dat wie op 3 desimber 1802. De frede duorre mar koart en op 19 septimber 1803 waarden Demerary en Essequebo op 'en nij fan Britske troepen beset. Yn 1812 waard de haadstêd Stabroek omdoopt ta Georgetown. Yn 1814 wie er yn Londen in konferinsje dêr't ôfpraat waard dat Demerary, Essequebo en Berbice oan it Feriene Keninkryk ôfstien wurde soe. Dy ôfspraak waard bekrêftige op it Kongres fan Wenen. Demerary, Essequebo en Berbice waarden yn 1831 byinoar brocht ta de koloanje Britsk Guyana.
Boskoaljefant
thumb|250px|Afrikaanske boskoaljefant De Boskoaljefant (Loxodonta cyclotis) is in soarte yn it skaai fan de Afrikaanske Oaljefanten. It is de lytste soarte út it skaai, wat lytser as de Savanne-oaljefant.