cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Willem Loadewyk fan Nassau-Dillenburg
Oermasterder fan Grins
Willem Loadewyk spile yn de jierren foar it Tolfjierrich Bestân, yn de Tachtichjierrige Oarloch, tegearre mei syn neef en sweager Maurits fan Nassau in wichtige rol. Troch harren waarden wichtige herfoarmingen yn it leger ynfierd. Hja soargen oan de iene kant derfoar dat de soldaten geregeldwei harren soldij krigen, dêr tsjinoer ferge sy as tsjinprestaasje uterste dissipline. Fierders wie Willem Loadewyk hiel bot foarstanner fan in oanfalskriich: ynstee fan de opstannige Nederlânske gebieten te beskermjen tsjin Spaanske oanfallen, moasten de opstannelingen aktyf de Spaanske gebieten oanfalle. Dêrby brûkten hy en Maurits oarlogstechniken dy't iuwen earder troch de Romeinen al brûkt waarden.
Greve Willem Loadewyk is fral bekend wurden om syn taktyk dy't ek wol de "Grinzer Skânsenkriich" neamd wurdt. Grins wie yn Spaanske hannen fallen troch it oerrinnen fan de greve fan Rennenberch en it gewest Fryslân soe it folgjend doelwyt wurde. Nei inkele (mislearre) besikings yn 1583 en 1587 (de list fan Enumatil) dêr't hy Grins streekrjochts by op de Spanjerts û.l.f. kolonel Francisco Verdugo feroverje woe, sette hy 1589 syn plan útein om de hearwegen nei de stêd stikje by stikje ôf te sluten, sadat it befoarriedzje nei Grins stopset waard. Yn 1589 waard de tagongswei langs it Reitdjip ôfsletten troch it fersterkjen fan de sterkte "De Opslach". Twa jier letter waard de fortifikaasje by de Delfsilen fersterke en waarden der Steatske troepen legere. Yn 1592 waarden Stienwyk en Koevorden foarfêst troch de Steatsen ynnomd en fersterke. Lang om let waard op de lêste pas (dy't nei it Dútske Lingen) op de boeretange de festing Bourtange boud, dêr't alle hearwegen troch ôfsletten waarden. Fierders waarden û.o de skânsen Bellingwoldersyl (it lettere Aldeskâns), de Like en de Swartendyksterskâns boud om de keunstmjittich ferhege wegen troch de hege feansompen ûnder kontrôle te krijen. Ek waarden it hús te Ruinen en de boarcht te Wedde oermastere op de Spanjerts en fersterke. Yn 1594 waard it doel fan de kriich yn it noarden berikt. Op 23 july waard de stêd Grins, nei in belis fan dochs noch inkele wiken, op de Spanjerts ferovere en waard it Traktaat fan Reduksje tekene. De stêd Grins makke sûnt dy tiid wer part fan de Republyk út (1579) en Willem Loadewyk waard ek steedhâlder fan it nije gewest: Stad en Lande.
Oar
As earebetoan oan Willem Loadewyk waard op 17 septimber 1906 in byld fan him ûnthuld op it Ljouwerter Hofplein. By de taspraak fan Lútsen Wagenaar wiene keninklike gasten oanwêzich. It byld is makke troch Bart van Hove en W.B.G. Molkenboer. De Friese Bierbrouwerij yn Boalsert hat it biermerk Us Heit nei Willem Loadewyk neamd. Ea bestie der ek it sigaremerk Us Heit.
Poe Dameron
Yn The Last Jedi
Mei Leia bewusteleas yn 'e sikeboech en de oare lieders dea nimt fise-admiraal Amilyn Holdo it befel oer it Ferset oer. It is foar eltsenien dúdlik dat it gjin sin hat om nochris te besykjen en ûntkom fia de hyperromte, om't it Ferset noch mar brânstof hat foar ien hyperromtesprong, en de float fan 'e Earste Oarder gewoan folgje soe. De lytse romteskippen fan it Ferset binne flugger as de logge stjerreslachskippen fan 'e Earste Oarder, en kinne dêrom krekt bûten berik fan 'e grutte plofferkanonnen bliuwe. Der ûntstiet in relatyf stadige efterfolging mei minder-as-ljochtfaasje troch de reële romte, dy't lykwols net mear as in pear dagen duorje kin foar't it Ferset troch de branje hinne is.
Nei in oanfarring mei Holdo ferliest Dameron alle fertrouwen yn 'e fise-admiraal. As Finn en monteur Rose Tico, de jongere suster fan Paige, by him komme mei in eigenbetocht plan om 'e fersetsfloat te rêden, seit Dameron harren dêrom syn stipe ta. It idee is om it apparaat wêrmei't de Earste Oarder it Ferset troch de hyperromte folget, te sabotearjen, mei't dêr mar ien eksimplaar fan bestiet. Finn, dy't in desertearre stoarmtroeper is, wit it te finen en Rose kin it útsette. Wat se misse is in koadebrekker om harren tagong te ferskaffen ta de romte mei it apparaat, dat efter slot en skoattel bewarre wurdt. In holografysk petear mei fersetssympatisante Maz Kanata ferwiist harren datoangeande nei in gokker yn it kasinoresort Canto Bight, dy't in reade blom op it revêr fan syn kolbêrjaske draacht. Dameron en luitenant Kaydel Ko Connix, dy't it mei him hâldt, helpe Finn, Rose en Dameron syn robot BB-8 stilwei út te piken, sadat se yn in lyts romtefear troch de hyperromte nei Canto Bight reizgje kinne.
Hieltyd mear romteskippen fan it Ferset komme sûnder brânstof te sitten en wurde troch de Earste Oarder oan grôt sketten, en úteinlik is inkeld in flaggeskip, de kruser Raddus, noch oer, dêr't alle fersetsbemannings gearbrocht binne. Mar ek dat skip driget sûnder brânstof te reitsjen. Fise-admiraal Holdo risselwearret om alle opfarrenden yn lytse transportskippen fuort te stjoeren. Dameron fynt dat plan lef en nutteleas, mei't de transportskippen warleas wêze sille foar de kanonnen fan 'e Earste Oarder. Mei luitenant Connix en inkele oare meistanners komt er dêrom yn opstân en nimt it befel oer de kruser oer. Underwilens komme Finn, Rose en BB-8 werom fan Canto Bight, dêr't se de master-koadebrekker troch omstannichheden mist hawwe, mar ynstee út it pleatslike tichthûs de lûsje hacker DJ oppikt hawwe foar de put. Harren misje oan board fan it fijannige flaggeskip rint lykwols op in mislearring út as se trappearre wurde troch Finn syn eardere befelfierend ofsier, kaptein Phasma, dy't harren yn 'e hechten slaan lit.
Oan board fan 'e kruser fan it Ferset brekke Holdo-en-dy los, wêrnei't Dameron en Connix har op 'e brêge ferskânzje. As de doarren fan 'e brêge iepenbrutsen wurde, is it lykwols Leia Organa dy't dertroch komt en Dameron mei in ploffer op ferdôvingsstân bewusteleas sjit. De evakuaasje fan it skip wurdt dêrnei ferfette. As er wer bykomt, leit Leia oan Dameron út dat se no deunby de planeet Crait binne, dêr't noch in âlde basis is út 'e tiid fan it Rebelleferbûn, mear as tritich jier lyn. De transportskippen sille, kamûflearre foar de efterfolgjende stjerreslachskippen fan 'e Earste Oarder, de fersetslju nei Crait bringe, wylst de fijân trochgiet mei it efterfolgjen fan 'e Raddus as dy de planeet foarby fljocht. Dameron moat tajaan dat dat eins bêst in goed plan is. Der moat lykwols al immen oan board fan 'e kruser bliuwe om 'e Earste Oarder mei te lokjen. It is Holdo dy't dy taak op har nimt. It plan fan 'e fersetslju mislearret lykwols as oan board fan it fijannige flaggeskip de koadebrekker DJ syn frijheid keapet troch generaal Hux op 'e transportskippen fan it Ferset opmerksum te meitsjen. Dêrop iepenet de Earste Oarder it fjoer op 'e transportskippen, dy't ien foar ien ferneatige wurde.
As fise-admiraal Holdo sjocht de Earste Oarder op it punt stiet om it Ferset út te rûgjen, keart se har kruser om en offeret se har eigen libben op troch by wize fan selsmoardaksje nei de hyperromte te springen dwers troch de float fan 'e Earste Oarder hinne. Dat betsjut eins dat se de fijannige float raamt mei de faasje fan it ljocht, wêrby't se gâns stjerreslachskippen hielendal nei gychem helpt en de rest slimme skea tabringt. Oankommen op Crait sykje de lêste 400 leden fan it Ferset beskûl yn 'e âlde rebellebasis yn in berch oan 'e útein fan in útstrutsen sâltflakte. Dêr krije se selskip fan in kloft foks-eftige wêzens dy't fan kristal makke lykje te wêzen en lânseigen op 'e planeet binne. Finn, Rose en BB-8, dy't ûntsnapt binne troch de gaos dy't de aksje fan Holdo op it fijannige flaggeskip oanrjochte, jouwe harren der ek by. De reuseftige feilichheidsdoar blykt de iennichste yn- en útgong te wêzen. Kylo Ren en generaal Hux liede de Earste Oarder nei Crait ta, dêr't de oanfal ynset wurdt mei AT-AT's en in belegeringskanon dat troch de feilichheidsdoar hinne komme kin. Dameron beslút mei in kloft fersetslju, ûnder wa Finn en Rose, in wraam op it belegeringskanon te dwaan mei ferâldere lângliders dy't tritich jier efter de tiid binne en troch gebrek oan ûnderhâld suver útinoar falle. Dy ûnferskrokken oanfal mislearret lykwols en moat opjûn wurde.
Wannear't de Earste Oarder mei it belegeringskanon troch de feilichheidsdoar hinne brekt, ferskynt ynienen Jedi-master Luke Skywalker op it toaniel. Hy giet lykme-allinne nei bûten ta om syn omkesizzer Kylo Ren út te daagjen. Dêrmei hâldt er de oanfal fan 'e Earste Oarder op 'e rebellebasis lange tiid op. Underwilens liede de kristallen foksen de fersetslju nei in útgong fan 'e basis, dy't lykwols tichtset is troch in ynstoarting, wêrby't reuseftige rotsblokken delkommen binne. De kristallen wêzens kinne troch in lyts gatsje ûntkomme, mar de fersetslju sitte fêst. Rey en Chewbacca arrivearje mei de Millennium Falcon. As Rey de Krêft brûkt om 'e rotsblokken fansiden sweve te litten, kinne alle fersetslju ta de basis út en oan board fan 'e Millennium Falcon gean, wêrnei't se mei dat skip ûntkomme.
Yn The Rise of Skywalker
Yn Star Wars: Episode IX – The Rise of Skywalker (2019) hawwe Dameron, Finn en Chewbacca in geheime moeting mei in kontaktpersoan dy't harren ynformaasje taspilet ôfkomstich fan in anonime sympatisant fan it Ferset binnen de Earste Oarder. Sa ûntdekke se dat keizer Palpatine, dy't mear as tritich jier lyn yn 'e Slach by Endor omkommen is, wer út 'e dea opstien is, dat er him op 'e ferburgen planeet Exegol befynt, en dat er in reuseftige float stjerreslachskippen boud hat dy't er de Lêste Oarder neamd. Rey lêst yn 'e notysjes fan har âlde master Luke Skywalker dat men ferlet hat fan in Sith-artefakt dat in 'weifiner' hjit om Exegol te berikken. Der binne mar twa fan sokke weifiners, en Kylo Ren hat de iene al yn syn besit. Dameron, Finn, Chewbacca, Rey en de robots BB-8 en C-3PO sette mei-inoar yn it romteskip de Millennium Falcon ôf nei de woastynplaneet Pasaana, dêr't neffens Luke in oanwizing ferburgen wêze soe om 'e twadde weifiner op te spoaren.
Op Pasaana oankommen, krije de leden fan 'e groep al rillegau pleatslike stoarmtroepers efter har oan. Se wurde finzen nommen, mar daliks wer befrijd troch in mysterieuze frjemdling mei in gesichtsbedekkende helm op, dy't Lando Calrissian blykt te wêzen, in held fan it Rebelleferbûn út 'e Galaktyske Boargeroarloch. Lando fertelt Dameron-en-dy dat hy en Luke yn it ferline op Pasaana tegearre omdôch socht hawwe nei in artefakt dat harren de lokaasje fan 'e twadde weifiner dúdlik meitsje soe. Se bedarren op Pasaana om't se in agint fan 'e Sith folgen, in Ochi fan Bestoon. Dy syn spoar rekken se lykwols op Pasaana bjuster; it is ûnbekend wat der fan him wurden is, mei't syn romteskip noch altyd yn 'e woastyn stiet. Dameron-en-dy beslute dat se it skip fan Ochi trochsykje moatte en sette ôf de woastyn yn. Ear't se it romteskip fan Ochi berikke kinne, reitsje se lykwols allegearre fêst yn driuwsân. Se kinne harsels net befrije en geane ien foar ien kopke-ûnder.
Ynstee dat se deageane, sakje Dameron-en-dy lykwols dwers troch it plafon in ûndergrûnsk gongestelstel yn. Dêre fine se it bonkerak fan Ochi werom, en yn syn besit treffe se it artefakt oan dat se sykje: in dagge mei op it limmet in ynskripsje yn 'e taal fan 'e Sith. C-3PO is de iennichste dy't it lêze kin, mar syn programmatuer ferbiedt him lykwols om dingen út 'e Sith-taal oer te setten, sadat er harren net fertelle kin wat de ynskripsje ynhâldt.
Wannear't it selskip út it gongestelsel ûntkommen is, ornearret Dameron dat se net werom kinne om 'e Millennium Falcon op te heljen, mei't it by dat romteskip no sûnder mis optilt fan 'e stoarmtroepers. Ynstee beslute hy en de oaren dêrom de planeet mei it romteskip fan Ochi te ferlitten. Foar't Dameron, Finn en Chewbacca it âlde skip ree hawwe om op te starten, giet Rey allinnich de woastyn yn foar in konfrontaasje mei Kylo, waans oanwêzigens se op Pasaana gewaarwurdt. As se net op 'e tiid weromkomt, set Chewbacca efter har oan, mar hy wurdt finzen nommen troch Kylo syn trewanten, de Ridders fan Ren. Finn sjocht hoe't dyselden Chewbacca yn in romtefear lade, en warskôget Rey, dy't de Krêft brûkt om it romtefear werom nei de planeet te lûken. Kylo brûkt lykwols de Krêft om har tsjin te kearen, en dy ynspanning is tefolle foar Rey, dat se ferliest de behearking oer de Krêft. In ûntlading fan Krêftwjerljocht, heech yn loft, soarget derfoar dat it romtefear ûntploft. Rey is raar gesteld, mei't se mient dat se Chewbacca ombrocht hat.
De Sith-dagge is ek ferlern gien, mei't Chewbacca dy by him hie. C-3PO oppenearret dat de tekst no inkeld yn syn ûnthâld opslein leit, mar dat nimmen derby kin, of it moat wêze dat syn ûnthâld fierders hielendal wiske wurde soe. Nei't Dameron, Finn en Rey fêststeld hawwe dat de robot R2-D2, dy't by generaal Leia Organa efterbleaun is op 'e fersetsbasis, geregeldwei in back-up makket fan it ûnthâld fan C-3PO, beslute se dat yn dit gefal it doel de middels hilliget. Dameron ken in ekspêr yn roboatika dy't in ûnthâldswisking útfiere kin. Dyselde is lykwols fêstige op 'e planeet Kijimi, dêr't er leaver net wer hinne gean soe, om't er der fijannen makke hat. Hy beslút der lykwols mar it bêste fan te hoopjen en set koers dêrhinne.
Op Kijimi blykt it te wrimeljen fan 'e stoarmtroepers. It selskip wurdt lykwols net troch de Earste Oarder fûn, mar troch Zorii Bliss, in froulike smokkelder dy't Dameron raar sitte litten hat. It docht bliken dat Dameron foarhinne ek in smokkelder wie. Zorii wol Dameron earst fermoardzje en dan útleverje oan 'e stoarmtroepers foar de preemje dy't op syn holle set is. Mar se lit har troch Rey beprate om 'e groep te helpen, wêrnei't se harren by de robotsmid Babu Frik bringt. As de ûnthâldswisking by C-3PO útfierd is, blykt dat de ynskripsje bestiet út 'e koördinaten fan 'e lokaasje fan 'e twadde weifiner. Rey fernimt op Kijimi wer de oanwêzigens fan Kylo Ren, waans stjerreslachskip yn in baan om 'e planeet arrivearre is. Mar se wurdt ek de oanwêzigens fan Chewbacca gewaar, dy't oan board fan dat stjerreslachskip is. Dameron, Finn en Rey riddenearje dan út dat der op Pasaana twa romtefearen west hawwe moatte: ien dêr't Finn Chewbacca yngean seach, en in oarenien dat Rey by fersin ferneatige hat.
Se beslute ta in rêdingsmisje en ynfiltrearje it stjerreslachskip. Dameron en Finn witte de sel te finen dêr't Chewbacca fêstholden wurdt. Se befrije him en besykje dan de Millennium Falcon te berikken, dy't troch Kylo syn hantlangers nei de konfrontaasje op Pasaana yn in hangaar fan it stjerreslachskip set is. BB-8, de no oan ûnthâldsferlies lijende C-3PO en D-O, in lyts robotsje dat se oan board fan it romteskip fan Ochi oantroffen hawwe, binne streekrjocht nei de Millennium Falcon gien om it útnaaien fan 'e hiele groep ta te rieden. As Dameron, Finn en Chewbacca hàst harren doel berikt hawwe, wurde se lykwols ynsletten troch stoarmtroepers en moatte se belies jaan. Se wurde finzen nommen, wêrnei't generaal Enric Pryde, de ûnderbefelhawwer fan 'e Earste Oarder, opdracht jout om harren stânrjochtlik te eksekutearjen. It trio wurdt lykwols rêden troch generaal Hux, dy't harren fertelt dat hy de anonime sympatisant is dy't it Ferset de ynformaasje oer Exegol en keizer Palpatine taspile hat. Dameron, Finn en Chewbacca witte de Millennium Falcon te berikken, pikke Rey op en ûntkomme.
Se reizgje nei de koördinaten út 'e ynskripsje op 'e Sith-dagge, dy't in plak oantsjutte op 'e moanne Kef Bir, yn it planetestelsel Endor. Dat is it plak dêr't mear as tritich jier lyn de wrakstikken fan 'e twadde Deadsstjer delkommen binne, nei't dat romtestasjon en massaferneatigingswapen troch it Rebelleferbûn ferneatige wie yn 'e Slach by Endor. De weifiner blykt yn ien fan 'e reuseftige wrakstikken te sitten, dat in eintsje út 'e kust yn see delkommen is. Om't de Millennium Falcon by de lâning op Kef Bir skea oprûn hat en earst reparearre wurde moat, beslút Rey út tiidneed de reuseftige weagen yn in lyts boatsje te trotsearjen. Kylo Ren, dy't yn syn TIE-jager boppe-op it wrakstik fan 'e Deadsstjer lânet, makket Rey de twadde weifiner ôfhandich en fernielt it ding. Nei in konfrontaasje mei Kylo, wêrby't se him earst deadlik ferwûnet en dan genêst, flechtet Rey yn Kylo syn TIE-jager. Dameron en de oaren ferlitte Kef Bir yn 'e reparearre Millennium Falcon.
Palpatine is poerrazen oer de bemuoienis fan Dameron-en-dy. Hy stjoert in stjerreslachskip fan 'e Lêste Oarder nei Kijimi ta om dy planeet te ferneatigjen by wize fan machtsdemonstraasje. Dameron is raar gesteld as er dat heart. Werom op 'e basis fan it Ferset docht bliken dat generaal Leia Organa ûnderwilens ferstoarn is. Hja hat de lieding oer it Ferset oerdroegen oan Dameron. Dy ferantwurdlikheid weaget te swier op syn skouders, dat hy freget Finn om mei-befelfierder te wurden, in foarstel dêr't dyselde mei ynstimt.
Underwilens stjoert Rey, dy't mei Kylo syn weifiner it paad nei Exegol ûntdekt, de koördinaten fan har rûte troch oan R2-D2. Dameron en Finn komme fanwegen mei alle skippen dêr't it Ferset noch oer beskikt en folgje Rey nei Exegol, wylst Chewbacca en Lando Calrissian mei de Millennium Falcon ôfsette om help te sykjen. As de float fan it Ferset by Exegol arrivearret, set Dameron mei de rest fan 'e piloaten de oanfal yn op 'e oermacht fan keizer Palpatine syn Lêste Oarder. Se lije swiere ferliezen yn 'e ûngelikense striid en litte de moedfearren hingje. As de need it heechst is, arrivearret der lykwols in alderûnbidichst grutte float fan romteskippen fan alderhanne slach en soarte út it hiele Stjerrestelsel wei, mei oan board âlde bekenden en nije bûnsgenoaten. De float wurdt oanfierd troch Chewbacca en Lando yn 'e Millennium Falcon, dy't fersterking krigen hawwe fan in oare held út 'e Galaktyske Boargeroarloch, Wedge Antilles. Dan keare de kânsen en begjint it Ferset de stjerreslachskippen fan 'e Lêste Oarder te ferneatigjen. Dameron komt yn dy striid op in hier nei om, mar wurdt rêden troch Zorii Bliss, dy't mei Babu Frik en oaren oan 'e ferneatiging fan Kijimi ûntkommen is.
Palpatine brûkt Krêftwjerljocht om yn 'e loft boppe him de romteskippen fan it Ferset oan te fallen. Dêrtroch rekket de Lêste Oarder wer oan 'e winnende hân. Mar nei't Rey de weropstiene keizer foargoed de dea ynjage hat, meitsje Dameron-en-dy regaad en weve ôf mei de fijân. De Slach by Exegol rint út op 'e ferneatiging fan 'e Lêste Oarder en in grutte oerwinning foar it Ferset. Neitiid keart de grutte float fan it Ferset werom nei hûs om dêr ek in ein te meitsjen oan 'e hearskippij fan 'e Earste Oarder. Werom op 'e basis fan it Ferset fiere Dameron en syn freonen de oerwinning. Hysels dielt in momint mei Zorii, op wa't er, nei't it skynt, fereale is, mar oft sy syn gefoelens beäntwurdet, bliuwt ûndúdlik. Neitiid moetet Dameron Finn en Rey yn in emosjonele weriening.
Kopermoandei
Kopermoandei is de moandei nei de earste snein nei Trijekeningen.
It wie it begjin fan de festeljûntiid. Oant yn de 19e iuw waard Kopermoandei op feestlike wize de pot fan de gilden, 'buorrens' en begraffenisferienings fertard en makke de jeugd lawaai. It wie ek de dei dat skippersbern har ferhierden. Yn Dokkum waard Kopermoandei oant likernôch 1960 noch fierd: Elk haad fan de húshâlding út wyk D krige in jildlike útkearing. De tiisdei dêrop waard Blikken Tiisdei neamd. Bern makken dan in soad leven mei blikken.
Yn Grou waard Kopermoandei Keatlingdei neamd.
Yn de Protestantske Gemeente Skettens-Skraard-Longerhou (Fryslân), is it oant no ta noch wenst dat de pachters fan it tsjerkelân troch de tsjerkefâden útnûge wurde foar in gearkomst. De hier wurdt lykwols al jierren net mear op dizze dei betelle.
Blauhúster Opfeart
De Blauhúster Opfeart is in wetter yn de gemeente Súdwest-Fryslân. De feart rint fan de Boalserter Feart yn súdwestlike rjochting nei Blauhûs.
In opfeart is de beneaming foar in kanaal dat min ofte mear heaks op in oar kanaal stiet. De namme wurdt benammen yn Fryslân en Grinslân brûkt. In opfeart wurdt ek wol skipsleat, skipfeart of brânsleat neamd. Opfearten binne foaral oanlein om de fruchtbere terpgrûn of turf ferfiere te kinnen.
De namme Blauhúster Opfeart jildt sûnt 15 maart 2007 as de offisjele namme, as ferfanging foar de eardere offisjele namme Blauwhuistervaart. It waard earder ek wol Blauhúster Sylroede neamd.
Tsjerke fan Ysbrechtum
De tsjerke fan Ysbrechtum is in tsjerkegebou yn Ysbrechtum yn de provinsje Fryslân.
In tsjerke út de 12e iuw dy't wijd wie oan de hillige Martinus waard yn 1694 ûnder lieding fan Pyter Jans ferfongen. Duco Martena van Burmania fan Epema State liet ûnder it koar in grêfkelder bouwe mei in epitaaf. Yn 1728 waard der in toren oanboud. Yn 1865 waard de tsjerke opnij boud yn opdracht fan Sjuck van Welderen baron Rengers. De earste stien werd gelegd op 23 juni. It is in saneamde Wettersteatstsjerke. De sealtsjerke mei rûnbôgefinsters en fiifsidige koarsluting is boud neffens it ûntwerp fan Meinse Molenaar. Yn 1951 waard de toerbekroaning feroare.
It ynterieur wurdt dutsen troch in houten tonferwulft. De koperen kroanen datearje út 1694. De eardere preekstoel út 1694 waard ferkocht oan de tsjerke fan Twellingea. De roubuorden binne fan Sjuck Gerrolt Juckema fan Burmania Rengers (1784) en dy syn frou Odilia Amelia van Welderen (1788). De preekstoel en it doopstek datearje út de 1865. It oargel út 1866 is boud troch Willem Hardorff. It moarmeren doopfont út 1978 is makke troch F.G. Eijgelaar.
Klaeiterpstermole
thumb|240px|De Klaeiterpstermole yn 2010 De Klaeiterpstermole is in poldermole en ryksmonumint by de buorskip Yndyk by it doarp Boazum yn de gemeente Littenseradiel.
De Klaeiterpstermole is in net mealreeë Amerikaanske wynmotor fan it merk Hercules, type Metallicus. Hy waard makke troch de Vereinigte Windturbine Werke AG yn Dresden en ymportearre troch hannelsmaatskippij Stokvis en Soannen út Rotterdam. De mole mei 30 blêden, dy't mear as in kilometer benoardeasten Boazum oan in opfeart fan de Swette stiet, waard yn 1918 of 1920 setten foar it bemeallen fan het Boazumer Nijlân. Hy hearde by de fiif Amerikaanske wynmotors, dy't as ferfangers fan 58 tradisjonele wynmoles mei inoar it gebiet fan it eardere wetterskip De Easterwierrumer Aldfeart bemealle moasten.
Yn 2008 wie de mole, dy't swiere stoarmskea oprûn hie, foar in part demontearre. It Wetterskip Fryslân, dat de mole yn eigendom hie, liet de mole yn 2009 restaurearje. De wynmotor is eigendom fan Stichting Waterschapserfgoed en net iepen foar publyk.
Red poll
thumb|right|Red Poll yn [[Cambridge]] thumb|right|Kop fan Red Poll-bolle Sid yn [[Cambridge op de Midsummer Common (septimber 2007)]]
De red poll ('Read hoarnleas kobist') is in koweras út Ingelân.
It ras ûntstie begjin 19e iuw troch it krusen fan de Norfolk Red en de Suffolk Dun (no beide útstoarn). Red Poll's binne fan harsels sûnder hoarnen (Ingelsk: polled), lykas ek de Suffolk's wiene. Norfolk's hawwe wol hoarnen; it gen foar hoarnleazens is lykwols dominant.
Red Polls hawwe in djipbrún-reade kleur, mar hawwe út en troch in wite sturtplûm en wat wyt oan it jaar. It is in dûbelddoelras, mar sy wurde meast foar it fleis hâlden.
Racine (Wiskonsin)
Racine is in plak (city) yn de Amerikaanske steat Wiskonsin dat bestjoerlik ûnder Racine County falt. It plak leit oan de mûning fan de Root River yn de Michiganmar.
Demografy
By de folkstelling fan 2000 wie it ynwennertal 81.855. Yn 2006 is it tal ynwenners troch it United States Census Bureau rûsd op 79.592, 2263 (-2.8%) leger.
Geografy
Neffens it United States Census Bureau beslacht it plak 48,3 km², dêr't 40,2 km² lân en 8,1 km² wetter is.
Hector Treub
200px|thumb|Hector Treub
Hector Treub (Voorschoten, 1 augustus 1856 - Amsterdam, 7 april 1920) wie fan 1886 ôf heechlearaar kreamkunde yn Leien en fan 1896 ôf yn Amsterdam. Hy wie de opfolger fan syn betiid ferstoane kollega en freon Van der Meij, en realisearre Van der Meij syn dream, in nije Frouljusklinyk. Treub krige dêr de lieding yn 1898.
Treub kaam op foar froulju, woe harren wetlike-, sosjale-. en ûnderwiisposysje ferbetterje. De earste Nederlânske froulike arts Aletta Jacobs en hy wienen tige rekke troch de faken kommerlike frouljuslibbens en krewearren foar 'previntyf (seksueel) ferkear', ek wol 'fakultative steriliteit' neamd, (1898) wat harren noch alris kwea-ôf naam waard.
Treub skreau in soad; syn wichtichste wurk wie it paadsljochtsjende Leerboek der gynaecologie (1892). Fierders publisearre er it Leerboek der verloskunde (1898) dêr't Van der Meij de oanset al ta jûn hie en in Leerboek der gerechtelijke verloskunde (1908).
Syn âldste broer wie de Ynjeske botanikus Melchior Treub; syn jongste broer de liberale politikus Willem Treub.
Angels & Demons (film)
Angels & Demons is in Amerikaanske detektiveskriller út 2009 ûnder rezjy fan Ron Howard, mei yn 'e haadrollen Tom Hanks, Ayelet Zurer en Ewan McGregor. De titel betsjut "Ingels & Demoanen". De film is basearre op 'e roman mei deselde namme fan 'e Amerikaanske skriuwer Dan Brown. It ferhaal folget de Amerikaanske symbolooch Robert Langdon as syn help ynroppen wurdt troch de Roomsk-Katolike Tsjerke. Nei it hommels ferstjerren fan 'e paus binne nammentlik fjouwer fan 'e kardinalen mei de bêste kânsen om him op te folgjen, ûntfierd troch in terrorist dy't úthâldt foar de Illuminati te sprekken en dy't fan doel is harren te deadzjen en Fatikaanstêd op te blazen. Langdon moat alles op alles sette en ûntsiferje op 'e tiid de obskuere oanwizings dy't de terrorist efterlitten hat, sadat er de kardinalen en de stêd te rêde kin. Angels & Demons is it twadde diel fan 'e Robert Langdon-filmsearje, en folget as sadanich op The Da Vinci Code, út 2006. De film krige fan 'e filmkritisy oer it algemien negative oant tuskenbeiden resinsjes, mar wie yn 'e bioskopen in kommersjeel súkses. In trêde film yn deselde rige, Inferno, waard útbrocht yn 2016.
Plot
Yn Rome wurdt troch de Roomsk-Katolike Tsjerke roud om it hommels ferstjerren fan paus Pius XVI oan in oerhaal. Der wurdt risselwearre foar it pauslik konklaaf, wêrby't de kardinalen yn Fatikaanstêd yn berie geane om út harren eigen fermidden in nije paus te kiezen. Yn dy perioade fan sede vacante ("de lege troan") nimt de pauslike camerlengo ("keamerhear"), monsênjeur Patrick McKenna, de hearskippij oer it Fatikaan waar.
Underwilens binne by it CERN (Conseil Européen pour la Recherche Nucléaire, "Jeropeeske Ried foar Nukleêr Undersyk") yn it Switserske Sjenêve de Italjaanske natuerkundigen dr. Vittoria Vetra en monsênjeur dr. Silvano Bentivoglio dwaande mei in wittenskiplik eksperimint wêrby't trije trompen mei antymatearje folle wurde. As Vetra om it eksperimint te evaluëarjen út 'e kontrôlekeamer nei it laboratoarium giet, dêr't de trompen efter ûnbrekbere befeiligingsmaatregels bewarre wurde, ûntdekt se dat Bentivoglio fermoarde is en dat ien fan syn eagen útskuord is om 'e irisscantechnology te brekken. Ut it laboratoarium dat op dy wize binnenkrongen is, mist ien fan 'e trije trompen mei antymatearje.
Yn Cambridge yn 'e Amerikaanske steat Massachusetts, dêr't er heechlearaar is oan 'e Universiteit fan Harvard, wurdt symbolooch Robert Langdon moarns ier opsocht troch ynspekteur Claudio Vincenzi fan it Sjendarmerykorps fan Fatikaanstêd. Mei't er inkele jierren earder de oandacht fan 'e Roomsk-Katolike Tsjerke lutsen hat mei syn syktocht nei de Priorij fan Sion yn Parys en Londen (sjoch: The Da Vinci Code), wurdt er no om help frege by it oplossen fan 'e mei symboalen omjûne krisis yn it Fatikaan.
Langdon reizget mei Vincenzi nei Fatikaanstêd, dêr't er begroete wurdt troch Ernesto Olivetti, de ynspekteur-generaal fan it Sjendarmerykorps, waans idee it wie om him derby te freegjen. Ek moetet er dr. Vetra, dy't ûnderwilens ek nei Fatikaanstêd ôfreizge is, en Maximilian Richter, de kommandant fan 'e Switserske Garde, dy't inkeld minachting hat foar Langdon en syn wurk, en dy miening net ûnder stuollen of banken stekt. Mei't it foarkommen fan misdriuwen en it opspoaren fan kriminelen yn Fatikaanstêd ûnder it foech falt fan it Sjendarmerykorps, wylst de Switserske Garde ferantwurdlik is foar de befeiliging fan 'e paus en it Apostoalysk Paleis en de Italjaanske Caribinieri de plysje binne yn it omjaande Rome, is de hiele saak kwa jurisdiksje in tizeboel.
Ut 'e sekuere wurden fan 'e ûntfierder, dy't yn in fideoboadskip by de Switserske Garde ôflevere binne, liedt Langdon ôf dat de fjouwer kardinalen fermoarde wurde sille op 'e fjouwer 'alters' oan it saneamde 'Paad fan Ferljochting', in ûnbekende rûte troch Rome, dy't neamd wurdt yn ferskate teksten fan 'e Illuminati, en dy't elts in bân hawwe mei ien fan 'e fjouwer klassike eleminten. It Paad fan Ferljochting liedt úteinlik nei it plak dêr't de leden fan it genoatskip fan âlds yn it djipste geheim gearkamen. Langdon hat ferlet fan tagong ta de Fatikaanske Geheime Argiven om út te figelearjen hokker tsjerken de alters krekt yn steane. Mei't him foar syn wurk de tagong ta de argiven krekt mei sin ûntsein wie, is dat foar Richter ûnbesprekber. Dat beslút wurdt lykwols oan kant reage troch monsênjeur McKenna, dy't salang't der gjin paus is, sizzenskip oer sokke dingen hat.
Langdon en Vetra fine yn 'e marzje fan in bledside fan Dialooch oangeande de Beide Wichtichste Wrâldsystemen, in ferbean boek fan 'e astronoom Galileo Galilei, oanwizings foar de lokaasje fan it earste alter. Langdon ornearret dat it om it Panteön gean moat, om't der sprutsen wurdt oer "Santi's tombe", wat neffens him ferwize moat nei de Renêssânsekeunstner Rafael, waans fergetten efternamme "Santi" wie; de man leit begroeven yn it Panteön. Hy giet mei Vetra, Olivetti, Vincenzi en Richter en syn mannen nei it Panteön ta, dêr't er lykwols ta de konklúzje komt dat er him fersind hat: it stoflik omskot fan Rafael is pas folle letter nei it Panteön oerbrocht en dêr werbegroeven. Richter beslút dat Langdon net wit wêr't er it oer hat en keart mei syn mannen werom nei it Fatikaan. Langdon beseft no lykwols dat "Santi's tombe" ferwize moat nei in tsjerke dy't troch Rafael ûntwurpen en beskildere is: de Chigikapel. Mei noch inkele minuten te gean foar't it 20.00 oere is, hastiget er him mei Vetra, Olivetti en Vincenzi nei de kapel ta, dêr't se lykwols te let oankomme om kardinaal Ebner te rêden. De âldman, dy't foar syn dea brânmerke is mei it ambigrammatyske symboal foar "ierde", is stikt mei in mûle fol moude.
Nettsjinsteande it feit dat no dúdlik is dat de drigeminten fan 'e Illuminati serieus nommen wurde moatte, wegeret kardinaal Strauss, de deken fan it Kolleezje fan Kardinalen, om it pauslik konklaaf, dat ûnderwilens úteinset is, ôf te brekken. Op grûn fan in nije oanwizing, dy't Langdon basearret op 'e oanwêzigens en foarm fan in stânbyld fan in ingel troch Bernini yn 'e Chigikapel, ûntdekt er dat it twadde alter ferbûn is oan 'e Sint-Pitersbasilyk. Op it Sint-Pitersplein foar de basilyk treffe se om 21.00 oere kardinaal Lamassé deadlik ferwûne oan by in reliëf fan in ingel, op 'e nij troch Bernini. De longen fan 'e prelaat binne trochboarre en it ambigram "lucht" is him op it boarst brânmerke. Op it lichem fan Lamassé wurdt in driichbrief oantroffen, wêryn't de ûntfierder en moardner beweart dat preesters noch heechleararen him tsjinhâlde kinne. Langdon begrypt dêrút dat syn eigen belutsenens by de saak gjin geheim mear is.
Wilens giet Langdon, begelaat troch luitenant Chartrand fan 'e Switserske Garde, werom nei de argiven. It bestudearjen fan 'e ynvintaris fan 'e Roomsk-Katolike Tsjerke is de iennichste flugge manear om út te finen hokker fan mear as tweintich tsjerkegebouwen op in line dwers troch Rome, dy't oanjûn wurdt troch it ingelreliëf op it Sint-Pitersplein, in stânbyld fan Bernini befettet. Wylst Langdon en Chartrand har yn 'e hermetysk ôfsletten argiven befine, dêr't in legere soerstofgraad yn stân holden wurdt om 'e âlde dokuminten te sparjen, wurdt de elektrisiteit útskeakele. Dêrmei hâldt de soerstoftafier ek op. Mei't de doar ta de argiven ek elektrysk is, komme Langdon en Chartrand op in hier nei om troch ferstikking, foar't se troch gâns skea oan te rjochtsjen witte út te brekken. Mei't bekend wie dat hy de argiven rieplachtsje soe, fermoedet Langdon dat it om in moardoanslach giet.
Nettsjinsteande alle tsjinwurking hat er dochs it trêde alter identifisearre as de Tsjerke fan Marije fan 'e Oerwinning. As Langdon dêr mei Olivetti, Vincenzi en ferskate carabinieri hinne set, treffe se om 22.00 oere kardinaal Guidera, dy't brânmerke is mei it ambigram "Fjoer", hingjend boppe it eigentlike heechalter oan, dat yn ljochte lôge stutsen is. Wylst Langdon en de carabinieri de kardinaal besykje te rêden, komt de moardner fanwegen, dy't noch yn 'e tsjerke oanwêzich is, en deadet Vincenzi en Olivetti. Hy deadet ek de beide carabinieri en keart de rêding fan Guidera tsjin. Wylst er ôflaat wurdt troch de oankomst fan in pear oare carabinieri (dy't er ek oer it mad komt en ombringt), wit Langdon troch in roaster nei de kelder fan 'e tsjerke te ûntkommen. De moardner lit him fierders gewurde en pykt út. Underwilens wurdt kardinaal Strauss op it pauslik konklaaf bepraat en lis syn funksje as deken fan it Kolleezje fan Kardinalen del, sadat er sels ferkiesber wurdt foar it pontifikaat. De oare kardinalen binne bang dat se der oars net út komme sille.
Nei't er in plattegrûn fan Rome rieplachte hat en foar it ferstân kriget dat it 'Paad fan Ferljochting' de foarm fan in krús hat, mei de fjouwer tsjerken op 'e fjouwer úteinen, identifisearret Langdon it lêste 'alter' as it stânbyld fan Bernini yn 'e Fontein fan 'e Fjouwer Rivieren op it plein Piazza Navona. Mei't er frijwat tiid ferdien hat mei it sykjen fan in útwei út 'e kelders fan 'e Tsjerke fan Marije fan 'e Oerwinning, hastiget Langdon him mei luitenant Valenti en in oare carabiniere nei it Piazza Navona, dêr't se in autobuske by de fontein stean sjogge. De beide carabinieri geane der op ôf, mar de moardner wurdt harren oermânsk en sjit har dea, wêrnei't er kardinaal Baggia, dy't er brânmerke hat mei it ambigram "Wetter", op in mei gewichten ferswierre stekkarke yn it wetterreservoir soalt. Sadree't de moardner him ôfjûn hat, fljocht Langdon der op ôf en dûkt de fontein yn om 'e kardinaal te rêden. It slagget him net om it stekkarke boppe wetter te krijen, mar op syn fertwifele gjalpen om help komme lang om let foarbygongers ôf, en mei feriene krêften wurdt de kardinaal út 'e fontein skuord, krekt op 'e tiid om him it libben te rêden.
Mei't Baggia útbrocht hat dat hy en de oare trije kardinalen yn it Castel Sant'Angelo finzen holden binne, lyk ûnder de noas fan it Fatikaan, dogge de Carabinieri dêr in ynfal. Langdon giet mei, en ek Vetra jout har derby. Hja fertelt him oer de ynbeslachname fan 'e deiboeken troch Richter. Mei't dyselde it ûndersyk dochs al hieltyd dwerseide, begjinne Vetra en Langdon te fermoedzjen dat er in ynfiltrant fan 'e Illuminati is. Yn it Castel Sant'Angelo reitsje Langdon en Vetra by de plysje wei en ûntdekke op eigen manneboet it skûlplak fan 'e moardner mei de fjouwer brânmerken en de sellen dêr't de kardinalen fêstholden waarden. Langdon ornearret dat der ien brânmerk mist en figelearret út dat dat foar McKenna bedoeld is. De moardner komt harren oer it mad en hâldt harren ûnder skot. Ut syn wurden kin opmakke wurde dat er in hiermoardner is, dy't foar syn wurk betelle wurdt troch "godfrezende manlju". Hy lit Langdon en Vetra gewurde om't er foar harren dea net betelle is en om't se him net mei wapens besocht hawwe tsjin te hâlden, mar hy warskôget harren dat it min mei har ôfrinne sil as se oanhâlde him foar de fuotten te rinnen.
De hiermoardner jout him ôf en wurdt troch in tillefoantsje fan syn opdrachtjouwer nei in auto laat. As er dy start, wurdt er lykwols deade by in ûntploffing, mei't de auto foarsjoen wie fan in autobom. Syn opdrachtjouwer is blykber dwaande mei it ôftriedzjen fan losse eintsjes. Langdon en Vetra binne, ûnderweis werom nei it Apostoalysk Paleis, fan it dak fan it Castel Sant'Angelo ôf tsjûge fan it ôfgean fan 'e autobom. Se fine in geheime gong nei it Apostoalysk Paleis en arrivearje krekt op 'e tiid om Chartrand en oare leden fan 'e Switserske Garde te warskôgjen dat camerlengo McKenna yn grut gefaar is. It docht bliken dat dyselde krekt efter sletten doarren yn besprekking is mei Richter. De Switserske gardisten brekke de doar iepen en sjogge McKenna op 'e flier lizzen mei in iepenskuord preesterklaad en it fyfde brânmerk, in ûnderstboppeste ferzje fan 'e Kaaien fan Petrus, yn syn boarst skroeid. Richter stiet oer him hinne mei in lutsen pistoal. As McKenna om help kryt, sjitte Chartrand-en-dy Richter del. Aartsbiskop Simeon, de prefekt fan 'e Pauslike Húshâlding, wurdt troch McKenna identifisearre as mei-gearspanner fan Richter. As de aartsbiskop him dêrop oanfalt, wurdt ek hy deasketten. Yn alle trelit merkt nimmen op dat de stjerrende Richter de hân útstekt yn 'e rjochting fan Langdon of dat Langdon in kaai út dy hân weinimt.
Neitiid wurdt de antymatearje weromfûn yn 'e Tombe fan Petrus, fiif minuten foar't om midsnacht de batterijen fan it trompke leech reitsje en de antymatearje yn kontakt komt mei matearje, wat in reuseftige ûntploffing tewei bringe sil. Vetra doar it net mear oan en ferwikselje de batterijen, mei't it kâld is yn 'e tombe en batterijen by kjeld gauwer leechreitsje. It soe dêrom neffens har skoan sa wêze kinne dat it apparaat gjin enerzjy mear oer hat om 'e antymatearje yn stasis te hâlden as se de batterijen derút hellet. Ynstee stelt hja foar om 'e ûntploffing te dempen troch dy yn 'e tombe fan Petrus, fier ûnder de grûn, plakfine te litten. McKenna wol dêr neat fan witte, grypt it trompke fêst en naait der mei út. Hy bejout him nei in helikopter dy't op it Sint-Pitersplein klear stiet en mei't er, sa't er Vetra earder ferteld hie, as helikopterpiloat yn it leger tsjinne hat, set er lykme alinne yn it tastel ôf. Hy fljocht der sa heech mei as er kin oant er yn 'e wolkens de automatyske piloat oanset, in parasjute omdocht en út 'e helikopter springt.
Koart nei midsnacht binne de batterijen fan it trompke leech en komt de antymatearje yn kontakt mei matearje. Der folget in gigantyske ûntploffing heech yn 'e loft, dy't in skokweach feroarsaket dy't alle oanwêzigen op it Sint-Pitersplein omblaasd en frijwat skea oanrjochtet oan 'e Fatikaanske arsjitektuer. Tanksij it moedige yngripen fan McKenna falle der lykwols gjin deadlike slachtoffers, sels hysels net, mei't er bewusteleas oan syn parasjute op it plein del komt. McKenna wurdt troch de roomske leauwenden op it plein ynhelle as in held. Hoewol't er as sljochtwei preester ornaris net yn oanmerking komt foar it pontifikaat, beslute de kardinalen yn it pauslik konklaaf en ferkies him ta paus by akklamaasje, dêr't in presedint foar bestiet. Kardinaal Strauss besiket dat plan út alle macht tsjin te kearen, mar om't er gjin deken fan it Kolleezje fan Kardinalen mear is, hat er dêr no it foech net mear ta.
Vetra bejout har nei it kantoar fan Richter, dêr't se de deiboeken fan har kollega Bentivoglio weromstelt út syn buro. Langdon, dy't har folge is, falt in monitor op, dy't ek yn it buro ferburgen sit. It komt him yn 't sin dat Richter sein hat dat der koartby yngeandere befeiligingsmaatregels nommen binne foar de pauslike fertrekken, en hy freget him ôf oft der soms befeiligingskamera's pleatst binne en oft Richter de bylden dêrfan op dizze monitor ûntfong. Hy hellet de kaai foar 't ljocht, dy't Richter him as syn lêste die ta hawwe woe, en dy blykt yndie de monitor te ûntsluten, sadat de bylden fan 'e befeiligingskamera's sichtber wurde. As Langdon en Vetra sjogge dat der ek in kamera pleatst is yn it fertrek dêr't McKenna brânmerke en Richter deasketten is, draaie se de fideo werom.
Se sjogge Richter by McKenna kommen en hearre him sizzen dat it ôfrûn wêze moat mei dy flauwekul. Hy hat mei aartsbiskop Simeon praat, dat dy wit derfan, en sadree't de kardinalen út harren konklaaf komme, sille dy ek ynljochte wurde. Der binne hielendal gjin Illuminati mear en McKenna hat de brânmerken en oar gereid út 'e Fatikaanske Argiven opfandele. Richter wit dat Bentivoglio, dy't behalven natuerkundige ek preester wie, tige by tige mei de betsjutting fan syn eksperiminten ompakte. Hy kaam by de paus foar geastlike bystân en dat is hoe't McKenna oan 'e wittenskip oer de antymatearje by it CERN kaam. Dêrop seit McKenna dat de moderne wittenskip him bemuoit mei saken dy't inkeld God oangeane. Hy fart út tsjin wittenskippers en tsjin tsjerkelieders dy't sokken mar gewurde litte wolle, sa't paus Pius XVI die. Dy woe nammentlik de antymatearje brûke as bewiis foar it bestean fan in hegere macht en sa de kleau tusken leauwe en wittenskip tichtsje. McKenna beskôge dat as blasfemy en fielde him roppen om it hoe dan ek tsjin te hâlden.
Langdon en Vetra litte de bylden sjen oan kardinaal Strauss en ferskate oare leden fan it Kolleezje fan Kardinalen. Ut it petear tusken McKenna en Richter is ôf te lieden dat it McKenna wie dy't paus Pius XVI fermoarde hat en dat hy ek dejinge is dy't de hiermoardner ynhierd hat, wylst er de swarte pyt taspylje woe oan 'e Illuminati. Neitiid wurdt McKenna by it pauslik konklaaf roppen. Hy giet der optein hinne, mei't er ferwachtet te hearren dat se him by akklamaasje ta paus ferkieze wolle. As er de bedrukte gesichten sjocht, en de leden 'e Switserske Garde dy't op him ta komme, begrypt er hoe let oft it is. Hy naait út, en as er foar it ferstân kriget dat eltse ûntsnappingsrûte út it Apostoalysk Paleis ôfsnien is, stekt er himsels yn 'e brân om foar te kommen dat er libben finzen nommen wurdt.
De oare moarns wurdt kardinaal Baggia keazen ta de nije paus, dy't de namme Lukas oannimt. It is in ferwizing nei de skriuwer fan it Evangeelje fan Lukas út it Nije Testamint fan 'e Bibel, dy't sawol dokter as apostel wie; krekt sa wol paus Lukas de kleau tusken leauwe en wittenskip tichtsje. Oan 'e wachtsjende leauwenden op it Sint-Pitersplein en oer de hiele wrâld wurdt ferteld dat de dappere monsênjeur McKenna beswykt is oan 'e ferwûnings dy't er de jûns tefoaren oprûn hat by syn parasjutesprong. (De wierheid oer him wurdt ûnder it flierkleed fage.) Der geane daliks stimmen op om 'e dappere rêder fan Fatikaanstêd hillich te ferklearjen. Langdon en Vetra wurde by de nije paus ûntbean. Kardinaal Strauss, de nije camerlengo, jout Langdon by wize fan tankbewiis foar de ferliende tsjinsten it ferbeane boek fan Galileo oer (dêr't Langdon ferlet fan hat om syn stillizzende twadde boek ôf te meitsjen). Hy freget inkeld dat Langdon yn syn testamint fermelde sil dat it boek werom moat nei it Fatikaan. Paus Lukas knikt Langdon en Vetra tankber ta en stapt dan op it balkon om syn earste, tradisjonele Urbi et Orbi-rede te hâlden.
Produksje
Angels & Demons is basearre op 'e roman Angels & Demons, fan 'e Amerikaanske skriuwer Dan Brown, dy't yn 2000 publisearre wie. De filmrjochten op dat boek wiene yn 2003 troch filmstudio Sony Pictures oankocht tagelyk mei dy op 'e ferfolchroman The Da Vinci Code, dy't in reuseftige bestseller waard. Sadwaande waard dat boek it earst ferfilme, as The Da Vinci Code, in film dy't útkaam yn 2006. Ron Howard, de regisseur fan dy film, waard neitiid frege om ek Angels & Demons te ferfilmjen. Hy keas derfoar om fan 'e film Angels & Demons in ferfolch op (ynstee fan in prequel fan) The Da Vinci Code te meitsjen, om't er ornearre dat de measte lêzers ek earst The Da Vinci Code lêzen hiene, en dêrnei pas de yn 't earstoan folle minder súksesfolle roman Angels & Demons.
Opnamen
De opnamen foar Angels & Demons setten op 4 juny 2008 útein ûnder de mei opsetsin misliedende wurktitel Obelisk. De measte bûtendoarsênes waarden op lokaasje filme yn Rome, en datselde gou foar guon sênes yn it Fatikaan, dy't ynstee opnommen waarden yn it Casertapaleis, en de Fatikaanske Bibleteek, dy't foar in diel opnommen waarden yn 'e Biblioteca Angelica. Der waard ek filme op 'e kampus fan 'e Universiteit fan Kalifornje, Los Angeles (UCLA). De Roomsk-Katolike Tsjerke naam (en nimt) oanstjit oan 'e boeken fan Dan Brown, en ferbea opnamen yn roomske tsjerkegebouwen. De sênes yn 'e tsjerken (en oare binnendoarsênes) waarden dêrom filme yn 'e Sony Pictures Studios yn Culver City (Kalifornje). Dêr waarden ek de sênes op it Sint-Pitersplein en it Piazza Navona opnommen, op neiboude filmsets op deselde backlot, mei in ynterfal fan seis wiken om 'e boel om te bouwen. Oare binnendoarsênes waarden opnommen yn 'e Twickenham Studios yn Londen.
Distribúsje
De distribúsje fan Angels & Demons waard fersoarge troch Sony Pictures Releasing, de distribúsjepoat fan Sony Pictures, dat de memme-ûndernimming fan Columbia Pictures is. De film gie op 4 maaie 2009 yn Rome yn premiêre, en iepene dêrnei op 15 maaie yn 'e Amerikaanske bioskopen. Yn it strang kristlike Samoä waard de film ferbean omreden fan 'e krityk op 'e Roomsk-Katolike Tsjerke dy't yn 'e plot ferwurke sit (benammen oangeande de histoaryske ketterferfolging fan 'e Illuminati). It byhearrende soundtrackalbum ferskynde op 22 maaie by platemaatskippij Columbia Pictures Industries, Inc. Angels & Demons waard op 24 novimber 2009 útbrocht op dvd en blu-ray.
Untfangst
Fan 'e filmkritisy krige Angels & Demons oer it algemien negative oant tuskenbeiden resinsjes. Typearjend foar it soarte kritiken dat de film ûntfong, wie dy fan Mark Kermode op 'e BBC, dy't de "healwizens" fan 'e film sa beskreau: "Wylst Hanks yn 'e oarspronklike film yn fertsjustere keamers stie om 'e plot út te lizzen oan wa't op dat stuit dan ek noch mar wekker wie, ferheget dizze twadde salvo de aksje troch [Hanks] drave te litten wylst er de plot útleit – in grutte trochbraak."
Yn it tydskrift Time krige de film in positive resinsje fan Richard Corliss, neffens wa't Angels & Demons in "elemintêre befrediging hat yn syn ferminging fan filmsjenres dy't in breed segmint fan it publyk oansprekke kinne." Fan Roger Ebert krige de film yn 'e Chicago Sun-Times 3 fan 4 stjerren, deselde beoardieling dy't er ek oan The Da Vinci Code taparte hie. Hy skreau dat de film "fermaak ûnthjit" en priizge de rezjy fan Ron Howard as in "evenredige prestaasje om 'e skealjes yn lykwicht te hâlden." L'Osservatore Romano, de offisjele krante fan it Fatikaan, omskreau Angels & Demons opmerklik genôch as "ûnskeadlik fermaak" en joech de film in positive resinsje. Dêryn waard beklamme dat de Roomsk-Katolike Tsjerke yn 'e film oan 'e goede kant stiet.
Op 'e webside Rotten Tomatoes, dy't resinsjes sammelet, hat Angels & Demons in leech goedkarringspersintaazje fan 37%, basearre op 260 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: "[De film] is in achtbaanrit yn heech tempo, en in ferbettering fan 'e lêste filmadaptaasje fan it wurk fan Dan Brown, mar de ferhaalline wifket te faak tusken ûnoannimlik en healwiis, en lient him der net foar om effektyf op it wite doek oerset te wurden." Op Metacritic, de wichtichste konkurrint fan Rotten Tomatoes, behellet Angels & Demons in goedkarringspersintaazje fan 48%, basearre op 36 resinsjes.
Opbringst
Angels & Demons brocht yn 'e bioskopen yn 'e Feriene Steaten en Kanada $131,2 miljoen op, en yn alle oare lannen en territoaria $354,7 miljoen. Wrâldwiid kaam de opbringst dêrmei út op $485,9 miljoen. Ofset tsjin it budget fan $150 miljoen betsjut dat in winst fan $335,9 miljoen, hoewol't dêr de marketingkosten noch wol ôf moatte. Dêrmei wie Angels & Demons de op acht nei meast opbringende film fan 2009. Yn 'e bioskopen ûnderfûn de film benammen konkurrinsje fan 'e fantasykomeedzje Night at the Museum: Battle of the Smithsonian, dy't tagelyk útbrocht waard.