cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sân Wrâldswûnders
thumb|276px|De sân wrâldswûnders (fan lofts nei rjochts, boppe nei ûnder): [[Piramide fan Cheops, Hingjende tunen fan Babylon, Timpel fan Artemis, Byld fan Seus op Olympia, Mausoleum fan Halicarnassus, Kolossus fan Rhodos en de Pharos fan Aleksandrje]] De Sân Wrâldswûnders is in begryp dêr't meastentiids in list fan sân bysûndere bouwurken út de Klassike Aldheid mei bedoeld wurdt. Letter binne der ek oare listen makke, bygelyks dy fan de moderne wrâldswûnders en kin it ek dêr op slaan.
Teroelster Sipen
It gebiet fan 22 hektare bestiet út leechlizzend moeras- en reidlân, middenyn de polder mei wat iepen wetter dat beheard wurdt troch It Fryske Gea. Troch de lânboupolder hat it gebiet te lijen fan ferdrûgjen.
It is briedgebiet foar bygelyks de reidsjonger, snilekrûper, hoanskrobber en de knobbelswan. Tusken de elzebroekboskjes groeie moerasplanten en op it leechste plak fan de Teroelster Sipen, dêr't noch iepen wetter is, groeit tusken de reiden de lytse tuorrebout en de giele plomp. Yn de elzen sitte ek mûzefalk en hauk. De reiden jouwe beskûl oan ree.
List fan planetoïden 45101-45200
Dit is in list fan planetoïden 45101-45200.
Sân Wrâldswûnders
Sân antike wrâldswûnders
Dizze sân wûnders fan de wrâld binne oanwiisd troch ferskillende skriuwers, lykas Philan fan Byzantium, Antipatros fan Sidon. Foar de Griken hie it nûmer sân in magyske betsjutting. Hja koene sân planeten beneame, sân kleuren, sân wurkdagen, sân wittenskippen. Dochs is de list fan de Sân Wrâldswûnders net ûntstien op it hichtepunt fan de Grykske beskaving, mar earst yn de Midsiuwen gearstald. Alle sân wrâldswûnders steane lykwols yn it part fan de wrâld dat de Griken sjoen hawwe koenen, binnen de ferovere grinzen fan it ryk fan Aleksander de Grutte. Dochs binne twa wûnders net troch de Griken boud. Dit binne de hingjende tunen fan Babylon en de Piramide fan Cheops.
De piramide fan Cheops is de ienichste fan alle klassike wrâldswûnders oer.
Ferset (Star Wars)
Yn 'e Star Wars-ferfolchtrilogy
De float fan it Ferset ûntkomt troch nei de hyperromte te springen, mar de Earste Oarder hat in apparaat ûntwikkele dat it mooglik makket om in romteskip sels troch de hyperromte te folgjen. In heale minút nei't de fersetsfloat op in hiel oar plak út 'e hyperromte kommen is, ferskynt dêr ek de float fan 'e Earste Oarder, dy't daliks de oanfal wer ynset. Dêrby wurde de ruten út 'e brêge blaasd fan 'e kruser Raddus, it flaggeskip fan it Ferset, mei as gefolch dat alle oanwêzigen, wêrûnder de foltallige lieding fan it Ferset, de romte yn sûgd wurde en omkomme. De iennichste oerlibbene is Leia Organa, dy't harsels troch har behearsking fan de Krêft wit te rêden. Hja rekket lykwols slim ferwûne en komt lange tiid bewusteleas yn 'e sikeboech te lizzen.
Ynte Wiepkes Tiesma
Ynte Wiepkes Tiesma (Easthim, 8 maaie 1857 - Ljouwert, 19 maaie 1935) wie in feehâlder en bestjoerder.
Ferset (Star Wars)
Yn 'e Star Wars-ferfolchtrilogy
Holdo jout befel om 'e fersetsleden yn lytse kamûflearre transportskipkes oer te bringen nei de planeet Crait, dêr't de efterfolging fuort by lâns komt. Sels sil se oan board fan it flaggeskip fan it Ferset bliuwe om 'e Earste Oarder mei te lokjen, by Crait wei. Troch ferrie komt de Earste Oarder lykwols efter dat plan en iepenet it fjoer op 'e transportskippen. Dêrop lit Holdo har kruser omkeare en by in selsmoardaksje om it Ferset te rêden springt se dwers troch de fijannige float nei de hyperromte, wat betsjut dat se de float fan 'e Earste Oarder raamt mei de faasje fan it ljocht. Dêrtroch kinne de transportskipkes ûntkomme nei Crait, dêr't it Ferset beskûl siket yn in âlde basis fan it Rebelleferbûn. De fersetslju reitsje dêr ynsletten as de Earste Oarder troepen op Crait oan 'e grûn set, mar troch yngripen fan Jedi-master Luke Skywalker en syn nije learling Rey witte alle oerlibbenen letter dochs noch te ûntkommen.
Ynte Wiepkes Tiesma
Hy wie ien fan de earste Fryske koöperators dy't mei Riemer Veeman foarop gie yn de koöperative beweging. Wie bestjoerslid fan it Bûn fan Koöperative Molkfabriken, Fryske Lânbou Underlinge, de Fryske Maatskippij fan Lânbou en de Koöperative Boerelienbank East- en Súdkant yn Ljouwert.
Ferset (Star Wars)
Yn 'e Star Wars-ferfolchtrilogy
Yn Star Wars: Episode IX – The Rise of Skywalker (2019) ûntdekt it Ferset dat keizer Palpatine út 'e dea opstien is en op 'e ferburgen Sith-wrâld Exegol troch de kultus fan 'e Ivige Sith in reuseftige float fan stjerreslachskippen bouwe litten hat, dy't er de Lêste Oarder neamt. In groep fersetslju wit ien fan 'e beide 'weifiners' te bemachtigjen, dy't it paad nei Exegol wize. Underwilens ferstjert Leia Organa en wurdt it befel oer it ferset oerdroegen oan luitenant-kolonel Poe Dameron, dy't de âld-stoarmtroeper Finn ta syn mei-befelhawwer makket. It Ferset reizget mei al syn beskikbere romteskippen nei Exegol, dêr't it in ûngelikense striid begjint tsjin 'e Lêste Oarder.
As de need it heechst is, arrivearret der lykwols in alderûnbidichste float fan romteskippen fan alderhanne slach en soarte út it hiele Stjerrestelsel wei, mei oan board âlde bekenden en nije bûnsgenoaten. De float wurdt oanfierd troch Chewbacca en Lando Calrissian, twa helden fan it âlde Rebelleferbûn, yn 'e Millennium Falcon. Mei feriene krêften weve it Ferset en syn bûnsgenoaten dan ôf mei de Lêste Oarder, om dêrnei werom te kearen nei hûs en dêr ek koarte metten te meitsjen mei de Earste Oarder. It lot fan it Stjerrestelsel nei de oerwinning fan it Ferset oan 'e ein fan The Rise of Skywalker is (anno 2022) noch ûnbekend bleaun, mar de suggestje fan 'e film is dat der tanksij it Ferset in weromkear nei frijheid en demokrasy mooglik makke is.
1942
Dit jier makket ûnderdiel út fan it desennium fan 'e 1940-er jierren.
Meinte Walta
Meinte Walta (Wytgaard, 6 april 1920 - Ljouwert, 6 maaie 2002) wie in byldzjend keunstner út Ljouwert.
Hy is de soan fan Jaring Walta en makke skilderingen en yllustraasjes, boekomslaggen en sânstrield glês.
Syn wurken binne meast stilearre ekspresjonistysk. Eksposearre op meardere plakken, yn it bûtenlân ûnder oare op Sylt en yn Auwerk. Waard bekend troch it meitsjen fan boekomslaggen (Utjouwerij Laverman NV en Utjouwerij Alternatyf) en troch it iepenstellen fan syn atelier "Sjoch" foar besikers.
Walta wie lid fan it Boun fan Fryske keunstners. Hy stoar yn 'e âldens fan 82 jier yn syn wenplak Ljouwert.
Wurk
thumb|150px|De tiid hâldt gjin skoft (1965)
List fan ferneamde predikanten
Dizze list fan predikanten is in karút ynternasjonaal ferneamde predikanten.
Mozilla Firefox
Oersetting nei it Frysk
Yn april 2006 is in Frysktalige ferzje fan it programma fan de Mozilla-organisaasje klearkaam. Mei de kommando-opsje '--UILocale fy' kin de Fryske oersetting opstart wurde, wannear't dy ynstallearre is.
In Frysktalige iOS-app wurdt oanbean yn iTunes, mar iOS sels stipet it Frysk noch net.
Fryske staveringshifker
De staveringshifker wurdt levere troch Hunspell/Myspell dy't op it systeem ynstallearre is (Fryske wurdlist hânmjittich tafoegje), of de 'Frysk Wurdboek'-tafoeging yn Firefox/Thunderbird sels. Yn de lytsere Android/iOS-ferzje sit gjin staveringshifker.
Hendrik ten Hoeve
Hendrik ten Hoeve, (Ljouwert, 25 oktober 1945 - dêre, 13 desimber 2009), wie sûnt 1974 PvdA-riedslid fan Ljouwert en wie oant 2004 fise-foarsitter fan de PvdA-fraksje yn de gemeenteried.
Soan fan fiskhanneler Jacob ten Hoeve (Ljouwert, 7 jannewaris 1906 - Noardburgum, 8 maart 1983) en Margje Wierda (Nijega HON 12 jannewaris 1908 – Ljouwert, 25 jannewaris 2000) en twillingbroer fan Sytse ten Hoeve. Fan 1958 oant 1962 giene beide jonges nei de ULO yn de Karel Doormanstrjitte yn Ljouwert. Yn dizze tiid ûntwikkele er syn niget oan kultuer. Yn fakânsjes gie de twilling nei safolle mooglik âlde binnenstêden, tsjerken, kastielen en museums.
Neist syn wurk as politikus stie Hendrik ten Hoeve bekend as in grut stêdskenner. Syn hûs wie in soarte fan 'Ljouwertmuseum' en hy skreau boeken oer âld-Ljouwert en hâlde praatsjes foar radio en telefyzje. Tweintich jier lang wie hy ien fan de driuwende krêften efter de Ljouwerter Iepen Monumintendei. Hy krige hjirfoar yn 2008 it gouden Ljouwerter Liuwke. Yn 1995 waard hy ridder yn de Oarder fan Oranje-Nassau.
Grienblau
Grienblau (net te betiizjen mei blaugrien), of yn it Ingelsk: teal, is in kleur dy't beskôge wurde kin as in tint fan blau of fan grien, en dy't ek wol as in dûnkere foarm fan syaan of turkwaze sjoen wurdt. De oantsjutting 'grienblau' wurdt ek wol brûkt as in algemiene namme foar alle tinten syaan en turkwaze. By additive kleurminging (bgl. op tillefyzjes en kompjûterskermen) is grienblau in sekundêre kleur, dy't oanmakke wurdt troch de ferminging fan grien en blau ljocht. By subtraktive kleurminging (bgl. yn 'e druktechnyk) is it in tertiêre kleur, produsearre troch it mingen fan syaan, maginta en giel (en yn 'e praktyk ek noch wat swart). De komplemintêre kleur fan grienblau is bordeauxread.
Teal
Yn it Ingelsk hjit grienblau "teal" (útspr.: [ti:l], likernôch: "tiil"), nei de Ingelske beneaming foar de piiptsjilling (Anas crecca), in einfûgel wêrfan't de jerk in stripe fan dizze kleur oer de sydkanten fan 'e kop rinnen hat. Etymologysk komt it Nijingelske teal fan it Midingelske tele, dat besibbe is oan it Nederlânske taling, it Nederdútske telink en it Fryske tsjilling. As kleuroantsjutting waard it wurd teal foar it earst optekene yn 1917.
Assosjaasjes
Yn 'e 1990-er jierren wie teal yn 'e Angelsaksyske lannen, mar benammen yn 'e Feriene Steaten, in trendkleur, dy't troch in grut tal sportklubs keazen waard as tenukleur. Foarbylden binne de Jacksonville Jaguars, in Amerikaansk fuotbalteam út Jacksonville (Floarida), de San Jose Sharks, in iishockeyklub út San Jose (Kalifornje), en de Port Adelaide Football Club, in Australysk fuotbalteam út Adelaide. Ek de Belfast Giants, in iishockeyklub út Belfast, hawwe grienblauwe tenu's, om't grienblau yn 'e Noardierske kontekst in neutrale kleur is, dy't noch mei it protestantisme, noch mei it roomsk-katolisisme te krijen hat.
Grienblau is fierders de offisjele kleur foar de striid tsjin aaistôkkanker. Oerlibbenen fan en aktivisten tsjin dy sykte drage dêrom faak lintsjes, earmbannen, T-shirts of petten yn dy kleur, mei as doel om algemien bewustwêzen oangeande dy foarm fan kanker te kweken.
Proto-Keltysk
Proto-Keltysk (as oerkeltysk) is in rekonstruearre (hypotetyske) proto-taal dy't ta de kentum-talen heart en dy't mooglik nau besibbe is oan it Proto-Italysk.
Datearring
Wannear't it Proto-Keltysk in aparte taal waard is striderij oer. Yn it ferline is der wol in ferbân lein mei beskate archeologyske kultueren, letter waard glottogronology brûkt om ta in datearring te kommen. Beide metoaden foldogge lykwols net om mear as ien redenen. Sûnt likernôch 2000 hawwe guonts de fraach nei de âldens ûndersocht mei moderne kompjûtermetoaden, mar ienriedigens hat dat net ta laat. Gray en Atkinson skatte de âldens op sa'n 6100 jier (4100 f.Kr.), mar Forster en Toth suggerearje 8100 jier (6100 f.Kr.). Yn beide gefallen kinne sy wol +/-1500 jier mis wêze.
Faaks is it Proto-Keltysk op plakken oant 800 f.Kr. brûkt, sjoch Keltyske talen.
Grutte Priis Formule 1 fan Hongarije 2022
Utslaggen fan de Grutte Priis Formule 1 fan Hongarije 2022 yn Mogyoród op 31 july. It wie de tretjinde race fan 22 races fan de Formule 1 yn 2022. Hy waard op de Hungaroring hâlden. De race waard hâlden oer 70 omgongen, op it 4,4 km lange sirkwy foar in raceôfstân fan 306,6 kilometer.
Inferno (film út 2016)
Inferno is in Amerikaanske detektiveskriller en aksjefilm út 2016 ûnder rezjy fan Ron Howard, mei yn 'e haadrollen Tom Hanks en Felicity Jones. De titel betsjut "Ynferno". De film is basearre op 'e roman mei deselde namme fan 'e Amerikaanske skriuwer Dan Brown. Inferno is it trêde diel yn 'e Robert Langdon-filmsearje, nei The Da Vinci Code (2006) en Angels & Demons (2009). It ferhaal folget de Amerikaanske symbolooch Robert Langdon, dy't yn in sikehûs yn Florâns wekker wurdt mei ûnthâldsferlies. As der in plysjefrou ferskynt dy't him besiket te fermoardzjen, naait er út en moat er mei help fan syn jonge froulike dokter sjen út te finen wat er de lêste 48 oeren útheefd dat der in hiermoardner efter him oansit. Inferno krige tige negative resinsjes fan 'e filmkritisy, mar wie kommersjeel súksesfol yn 'e bioskopen.
Plot
De Amerikaanske symbolooch en heechlearaar oan 'e Universiteit fan Harvard Robert Langdon wurdt mei in wûne oan 'e holle wekker yn in sikehûs yn it Italjaanske Florâns. Syn dokter, de Ingelske Sienna Brooks, fertelt him dat it om in skotwûne giet, en dat er dea west hie as de kûgel him mar justjes fansiden of nei ûnderen ta rekke hie. Langdon lijt lykwols oan ûnthâldsferlies, en kin him fan 'e lêste 48 oeren neat tebinnenbringe. Wol wurdt er tramtearre troch fizioenen fan 'e hel. In ferpleechkundige fertelt dat der immen fan 'e plysje kommen is om mei Langdon te praten. De plysjefrou blykt lykwols de hiermoardneresse Vayentha te wêzen, en as se de gong del rint, sjit se de ferpleechkundige dea en besiket se Langdon ek te fermoardzjen. Hy wit nauwerneed mei help fan Sienna út it sikehûs te ûntkommen.
Sienna nimt Langdon en in pûde mei syn klean deryn mei nei har appartemint, dêr't se yn 'e bûse fan Langdon syn kolbêrjaske in faradaypointer oantreffe, in miniatuerbyldprojektor. It byld dat it apparaatsje sjen lit, is in oanpaste ferzje fan 'e Lânkaart fan de Hel, in ferneamd skilderij fan Sandro Botticelli, dat in foarstelling jout fan 'e hel op basis fan 'e beskriuwing yn De Godlike Komeedzje fan Dante Alighieri. Langdon en Sienna fine út dat it byld fan 'e faradaypointer de earste stap is yn in spoar fan oanwizings dat efterlitten is troch de Amerikaanske miljardêr Bertrand Zobrist. Dat wie in gefaarlike, geastlik steurde fizjonêr dy't fan miening wie dat de wrâld oan it ûndergean wie oan 'e gefolgen fan oerbefolking. Hy woe dêrom de minsklike befolking mei teminsten de helte werombringe. Trije dagen lyn died er selsmoard troch fan 'e top fan in toer te springen doe't er arrestearre drige te wurden troch de Italjaanske plysje yn gearwurking mei aginten fan 'e Wrâldsûnensorganisaasje (WHO).
Langdon en Sienna figelearje út dat Zobrist, dy't obsedearre wie troch it wurk fan Dante Alighieri, in biologysk wapen yn 'e foarm fan in ekstreem deadlik firus skepen hat, dat er fan doel wie los te litten op 'e wrâld. It firus, dat Zobrist 'Inferno' neamd hat, sil de helte fan 'e minskheid it libben kostje, wylst de oerlibbenen 'straft' wurde foar harren ûnferantwurdlike wize fan libjen troch de ysbaarlikste grouwels te sjen en trochstean te moatten. Zobrist hat it spoar fan oanwizings efterlitten foar ien of mear fan syn oanhingers, om syn plan út te fieren as hy dêr sels net ta by steat wêze soe.
Underwilens is it spoar fan Langdon nei it appartemint fan Sienna folge troch sawol de hiermoardneresse Vayentha, as troch twa selsstannich operearjende groepen aginten fan 'e WHO, de Amerikanen, ûnder lieding fan Langdon syn eardere minneresse Elizabeth Sinskey, en de Frânsen, ûnder lieding fan 'e negroïde agint Christophe Bouchard. Beide groepen fertinke inoar derfan ynformaasje nei Zobrist en syn meistanners lekt te hawwen, en wurkje dêrom mar kwealk gear. De pleatslike plysje fertelle se suver hielendal neat.
Langdon en Sienna witte oan al harren efterfolgers te ûntkommen, wat Vayentha, nei't it skynt, yn 'e swierrichheden bringt as se dat rapportearje moat oan har baas, Harry Sims. Dyselde is algemien direkteur fan in private geheime tsjinst dy't "it Konsortium" hjit. Dat bedriuw wurket yn opdracht fan Zobrist, dy't ynstruksjes jûn hat foar wat der dien wurde moat yn it gefal fan syn eigen dea. Mei't Langdon in probleem wurden is, jout Sims oan Vayentha opdracht om 'e heechlearaar te fermoardzjen. Dêrnjonken oarderet er syn neiste ûnderhearrige, Arbogast, om him de krekt binnenkommen fideo te bringen dy't it Konsortium om midsnacht iepenbier meitsje moat. Hoewol't it yn 't foar besjen fan 'e fideo eins tsjin 'e ôfspraak is, wol Sims himsels derfan bewissigje dat Zobrist yn syn boadskip gjin ferwizings nei it Konsortium opnommen hat.
Langdon en Sienna hawwe ûnderwilens ûntdutsen dat yn it byld fan 'e Lânkaart fan 'e Hel út 'e faradaypointer in ferwizing ferburgen sit, de tekst Cerca Trova, Italjaansk foar "Sykje en Fyn", en de tekst "De wierheid kin inkeld gewaarwurden wurde troch de eagen fan 'e dea." Langdon wit dat de wurden Cerca Trova ek op it skilderij De Slach by Marciano fan Giorgio Vasari steane, dat tentoansteld wurdt yn it Palazzo Vecchio ("Ald Paleis"). Dat, dêr sette se hinne. Yn 'e binnenstêd fan Florâns ûntrinne se de mei mannemacht ynsette plysje, dy't se net mear fertrouwe, en teffens de aginten fan 'e WHO troch in stik ôf te snijen troch de Boboli Tunen en dêrwei in geheime passaazje oer de Ponte Vecchio ("Alde Brêge") te nimmen.
Sa berikke se it Palazzo Vecchio, dêr't se by it skilderij fan Vasari in museumgids treffe, in Spaanse dy't fan Marta Álvarez hjit. Dyselde ken Langdon werom, hoewol't hy har by syn witten noch nea met hat. Troch har út te kloarkjen ûntdekke hy en Sienna dat Marta him en in âlde freon fan sines, Ignazio Busoni, dy't de Florentynske Dom (Il Duomo) op 'e noed hat, de jûns tefoaren yn it Palazzo Vecchio rûnlaat hat. Hy en Busoni hiene benammen belangstelling foar it deadsmasker fan Dante Alighieri, dat ek yn it museum te sjen is. As Marta Langdon en Sienna by it deadsmasker bringt, docht bliken dat de fitrine leech is en it masker poater. De museumdirekteur en de befeiliging wurde der by helle, en bylden fan befeiligingskamera's fan 'e foargeande jûns wurde ôfspile. Langdon fermoedet al te witten wat dêrop te sjen wêze sil, en yndie docht bliken dat, doe't Marta harren allinne liet, hy en Busoni it masker út 'e fitrine helle en stellen hawwe.
Ear't Langdon oppakt wurde kin, soarget de oankomst fan in kloft bewapene plysjeminsken en aginten fan 'e WHO dy't de metaaldetektors by de yngong ôfgean litte, foar grut trelit. Langdon en Sienna meitsje fan 'e gelegenheid gebrûk om fan ruten te spyljen. Se bejouwe harren nei de souders fan it Palazzo Vecchio, dêr't Langdon oan 'e oare kant fan it gebou in útwei wit. Wylst se prekêr balansearjend oer in bynt tusken de hoannebalken troch rinne, komt Vayentha, dy't dêrboppe gestommel heard hat, harren tenei en besiket jitris om Langdon dea te sjitten. Sienna rêdt him op 'e nij it libben troch de hiermoardneresse oan te stompen, dat se har lykwicht kwytrekket en troch de soudering hinne kneppelet om tsien meter leger te pletter te fallen op 'e tegelflier fan 'e seal dêr't it wurk fan Vasari hinget.
Langdon en Sienna bejouwe harren nei it Florentynske Baptistearium, dêr't Busoni wurket, en dat foar ûnderhâld ticht is foar it publyk. Dêr treffe se yn 'e doopfont it yn plestik bewuolle deadsmasker fan Dante oan. It is oan 'e efterkant mei akrylferve bewurke, en as se dat fuortfeie, blykt der in nije oanwizing op skreaun te wêzen, dy't ferwiist nei de grêftombe fan 'e "doge dy't de hynders ûnthalze". Mei't de doge fan âlds de hearsker oer de Republyk Feneesje wie, moatte se dus yn Feneesje wêze. Langdon en Sienna witte al harren efterfolgers te ûntrinnen, útsein Bouchard, dy't harren byhellet. Hy moaipraat op Langdon yn en oertsjûget him derfan dat hy dejinge is dy't Langdon twa dagen lyn by it ûndersyk nei Zobrist en syn firus belutsen hat. Sinskey, sa wol Bouchard hawwe, operearret mei in dûbele aginda, mei't se korrupt is en it Inferno-firus oan 'e heechste bieder ferkeapje wol. Langdon fynt it dreech om dat te leauwen, mar Bouchard makket handich gebrûk fan syn ûnthâldsferlies om him mei wurden oer te kinnen.
Yn 'e trein nei Feneesje wekket de hommelse oergong fan ljocht nei tsjuster as de trein troch in tunnel giet, by Langdon in flashback op. Dêrby kriget er de oantins werom oan Elizabeth Sinskey, dy't him twa dagen lyn yn Cambridge (Massachusetts) opsocht om him yn it ûndersyk nei Zobrist te beheljen. Langdon fermoedet dat it hiele ferhaal dat Bouchard ophongen hat oer de korrupsje fan Sinskey wier is, mar dan mei Bouchard sels yn 'e rol fan Sinskey. Nei oankomst yn Feneesje skeakelje hy en Sienna dêrom Bouchard tydlik út mei in stomp tsjin 'e holle oan mei in brânblusser en in spuit yn 'e eagen fan in spuitbus luchtferfrisser. Se pike út en geane nei it Dogepaleis (Palazzo Ducale), dat fersierd is mei fjouwer brûnzen hynders dy't de Fenesianen ûnder de Fjirde Krústocht yn 1204 út it Hippodroom yn Konstantinopel rôve hawwe. Om't de stânbylden net yn it rom fan 'e Fenesiaanske skippen pasten, waarden de hollen derôf seage en der nei oankomst yn Feneesje wer op set. No moatte Langdon en Sienna inkeld noch de namme hawwe fan 'e doge dy't dêr ferantwurdlik foar wie. As se dat oan in toergids freegje, antwurdet sy dat it Enrico Dandolo wie. Langdon beseft dan dat er raar mis west hat troch nei Feneesje te reizgjen, mei't de grêftombe fan Enrico Dandolo him befynt yn 'e Hagia Sofia yn Konstantinopel, it hjoeddeistige Istanbûl.
Efterfolge troch Bouchard, dy't harren ûnderwilens wer opspoard hat, besykje Langdon en Sienna troch it sûterrên it Dogepaleis te ûntflechtsjen. Se klimme nei in heech finster, dêr't Sienna mei de help fan in foarbygongster it earst út glûpt. Dêrnei lit se it finster lykwols tichtklappe en fertelt se Langdon dat sy in romantyske relaasje mei Zobrist hie en dat se wisberet is om syn plan ta de fersprieding fan it Inferno-firus út te fieren. Sienna jout har ôf en lit Langdon efter, dy't finzen nommen wurdt troch Bouchard. Dyselde nimt him mei nei in ôfhandich plak om 'e lokaasje fan it Inferno-firus út him te tramtearjen. Safier komt it lykwols net, want wylst Bouchard wat er fan doel is foar himsels oer noch besiket te rjochtfeardigjen, wurdt er fan efteren beslûpt troch Sims, dy't him deastekt.
Sims bringt Langdon by Sinskey, dy't alhiel feringele is om him wer te sjen. Mei-inoar reizgje se yn it fleantúch nei Istanbûl, dêr't se by de tombe fan Enrico Dandolo yn 'e Hagia Sofia in fierdere oanwizing fine dy't harren nei de Basilika Sisterne liedt, it âlde drinkwetterreservoir fan Konstantinopel ûnder de Hagia Sofia. Oan 'e hân fan 'e bylden yn it fideoboadskip dat Zobrist nei Sims stjoerd hie, stelle se fêst dat it firus him yn in (no noch) hermetysk ôfsletten plestik pûde ûnder wetter yn 'e Basilika Sisterne befynt. Langdon, Sinskey en Sims hastigje har dêrhinne, wylst de Turkske plysje op oarder fan Sinskey de tagong ôfslút en alle mobile tillefoanferkear lamleit. Sienna, dy't yn Istanbûl fersterking krigen hat fan twa oare fanatike oanhingers fan Zobrist, wêrûnder in bommemakker, is lykwols al yn 'e Basilika Sisterne. De romte is al lang net mear funksjoneel foar de wetterfoarsjenning fan 'e stêd, en wurdt no ynstee brûkt foar eveneminten, dêr't er omreden fan 'e treflike akoestyk tige gaadlik foar is; op 't heden is der sadwaande in klassyk konsert oan 'e gong.
Produksje
Inferno waard regissearre troch Ron Howard nei in senario fan David Koepp op basis fan 'e roman Inferno, fan 'e Amerikaanske bestsellerauteur Dan Brown, út 2013. (Dêrfan ferskynde datselde jiers in oersetting yn Frysk fan 'e hân fan Abe de Vries, ûnder de titel Ynferno.) As produsinten wiene Howard en Brian Grazer by it projekt belutsen foar de filmstudio's Columbia Pictures, Imagine Entertainment, LSG Productions, LStar Capital Film Corporation en Mid Atlantic Films. Foar de film wie in budget beskikber fan $75 miljoen. De kamerarezjy wie yn 'e hannen fan Salvatore Totino, en de filmmuzyk waard fersoarge troch Hans Zimmer.
Opnamen
De opnamen foar Inferno setten op 27 april 2015 útein en duorren oant en mei 21 july fan dat jier. Der waard op lokaasje filme yn Florâns, Feneesje en Istanbûl. De measte binnendoarsênes waarden opnommen yn 'e Korda Filmstúdió yn 'e neite fan 'e Hongaarske haadstêd Boedapest. Foar de opnamen waard de mei opsetsin misliedende wurktitel Headache ("Pineholle") brûkt, in ferwizing nei de pine dy't Langdon yn 'e film ûndergiet, sabeare troch in skotwûne, mar eins troch in ynjeksje mei benzodiazepine.
Distribúsje
De distribúsje fan Inferno waard fersoarge troch Sony Pictures Releasing, de distribúsjepoat fan Sony Pictures, de memme-ûndernimming fan Columbia Pictures. De film gie op 8 oktober 2016 yn Florâns yn premiêre, en iepene dêrnei op 28 oktober yn 'e Amerikaanske bioskopen.
Untfangst
Fan 'e filmkritisy krige Inferno oer it algemien negative resinsjes. Op 'e webside Rotten Tomatoes, dy't resinsjes sammelet, hat Inferno in leech goedkarringspersintaazje fan 23%, basearre op 253 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: "[De film], dy't sinloas panikerich en frijwat oerflakkich is, stjoert de Robert Langdon-trilogy yn in spiraal omleech nei in nij djiptepunt." Op Metacritic, de wichtichste konkurrint fan Rotten Tomatoes, behellet Inferno in goedkarringspersintaazje fan 42%, basearre op 47 resinsjes.
Resultaat
Inferno brocht yn 'e bioskopen yn 'e Feriene Steaten en Kanada $34,3 miljoen op, en yn alle oare lannen en territoaria $185,7 miljoen. Wrâldwiid kaam de opbringst dêrmei út op $220,0 miljoen. Ofset tsjin it budget fan $75 miljoen betsjut dat in winst fan $145 miljoen, hoewol't dêr de marketingkosten noch wol ôf moatte.
Klovis I
thumb|right|200px|Doop fan Klovis (midsiuwsk miniatuer út Vie de saint Denis, Bibliothèque nationale de France.) Klovis of Klodovech I (466, Doarnik - 27 novimber 511, Parys) wie kening fan de Franken. Hy stiet bekend as in ferneamde kening dy't alle fersprate Frankyske stammen byinoar ûnder ien keningskip brocht en in part fan it eardere Romeinske Galje yn syn macht krige. Hy wie de âldste soan fan Gilderik I, in stamhaad fan de Salyske Franken en nei alle gedachten ek generaal ûnder de West-Romeinske keizer Majorianus en de legeroanfierder Aegidius.
Syagrius
As 16-jierrige 481 folge Klovis syn heit op as kening fan de Salyske Franken yn Doarnik. Oan it begjin fan syn bewâld hied er mar de beskikking oer in lyts machtsgebiet mar lyts en wie hieltyd yn kriich mei oare, diels oan him besibbe hartoggen, haadlingen fan oanbuorjende Salyske stammen. Bekend binne Gararik en Ragnagar, dy't yn Kamerijk harren machtsbasis hienen. Klovis slagge der yn de omringjende Saaljers oan him te binen en kearde him doe tsjin it Gallo-Romeinske ryk. Yn 486 en fersloech er Syagrius by Soissons. Hjirtroch wreide er syn machtsgebiet út oant de Loire. right|175px|thumb|Klovis wurdt doopt.
De Allemannen
Oanmoedige troch syn súkses befocht hy syn bûnsmaten, de Allemannen. Yn alle ferovere gebieten liet er de hiele manlike line oan hearskers útrûgje, om de ûnbetwiste hearskippij te krijen. Yn 496 bekearde er him ta it Kristendom. Nei alle gedachten wie dat út suver eigenbelang, om't de tjerke sa syn bretale opkommen gewurde litte soe. De Allemannen lûken dat jier fan harren thúsbasis Worms út nei de Ryn en bedrigen de kening fan Keulen, fan de Ripuaryske Franken. De Keulske kening Sigebert rôp de help yn fan de Salyske Franken en Klovis gong op paad mei in leger fan Doornik, oer de hearbaan Bavay - Tongeren - Keulen. Dêr't de hearbanen Bavay - Keulen en Straatsbuorch - Keulen by inoar kamen, kaam it tichtby Tolbiak, no Zülpich, ta in treffen. Neffens de oerlevering bidde Klovis ta de kristlike God fan syn frou Klotilde. De Franken wûnen de slach en fersloegen dêrmei de Allemannen foargoed.
De Fisigoaten
Yn 500 fersloech Klovis de Boergonden en yn 507 de Fisigoatyske kening Alarik II, yn de Slach fan Fouillé. Dêrmei kaam hiel Galje yn syn macht. Klovis kringe fierder troch oan Bordeaux oan ta. Hy berikke lykwols nea de Middellânske See; Septimaanje bleau yn Goatyske hannen. Syn status waard fierder fergrutte trochdat hy fan keizer Anastasius, dy´t Klovis as bûnsmaat oan harren bine woe yn de striid tsjin de Ostrogoaten, in diadeem en mantel krige, wat him yn de eagen fan syn Gallo-Romeinske ûnderdanen dochs wol wat legitimiteit joech.
Kening fan alle Franken
Nei syn oermastering fan it Gallo-Romeinske Ryk sette Klovis alle Salyske hearskers oan 'e kant, ek dyjingen dy't him stipe hienen tsjin Syagrius, ûnder oaren Gararik. Ek syn sibben Ragnagar, Rikgar en Rignomer skode er oan 'e kant. Dêrnei luts er op tsjin de Ripuaryske Franken. Lang om let foel yn 510 ek it lêste ûnôfhinklike Ripuaryske foarstenhûs yn hannen, dat fan Keulen, neidat er troch yntriges in opstân ûntketene, wêryn't de âlde kening troch syn eigen soan fermoarde waard.
Neitiid
Nei syn dea waard it Frankyske Ryk ferdield, neffens Salysk rjocht, ûnder syn soannen Teuderik I (Reims), Gildebert I (Parys), Klodomer (Orléans) en Klotarius I (Soissons).
Syagrius
Syagrius (430 – 486 of 487) wie de lêste Romeinske hearsker oer (in part fan) Galje.
Skiednis
Syagrius folge yn 464 Paulus op as hearsker en urf dêrmei it ryk dat stifte wie troch syn heit Aegidius, en dat út Soissons wei in grut part fan noardlik Galje behearske. Hy stie bekend as de rex romanorum ('kening fan 'e Romeinen'), wat oanjout dat hy nettsjinsteande syn Gallo-Romeinske eftergrûn in wichtige posysje hie lykweardich oan Odoaker en de Fisigoatyske, Boergondyske en Frankyske keningen. Lykas foarhinne by de Romeinen bestie syn leger foar in grut part ut Frankyske hierlingen.
Yn 486 foelen de Frankyske keningen Klovis en Ragnagar it ryk fan Syagrius yn. By Soissons kaam it ta in fjildslach, dy't troch Syagrius ferlern waard. Hy flechte nei de Fisigoatiske kening Alarik II. Mar dy stjoerde him boeid wêrom nei Klovis, dy't Syagrius deameitsje liet.
Dêrmei kaam - tsien jier letter nei it tebeksetten fan de lêste Romeinske keizer fan it westen - in ein oan it Romeinske gesach yn wat letter Frankryk neamd wurde soe en begûn in lange perioade wêryn Germaanske keningen oer Gallo-Romeinske ûnderdanen hearskje soene.
Alpineskyen op de Paralympyske Winterspullen 1988
De IVe Paralympyske Winterspullen waarden yn 1988 hâlden yn it Eastenrykske Innsbruck.
Tanne Kankena
thumb|De Beningaboarch yn Dornum, dêr't Kankena it lêste jier fan syn libben wenne hat. Tanne Kankena (* …? - † 1461) wie in Fryske haadling út it Harlingerlân. De boarch fan de haadlingefamylje Kankena stie yn it plak Wittmund.
Yn it jier 1400 waard de haadlingefamylje Kankena troch de Hânze út harren boarch yn Wittmund set. De Hânze wie om 1400 hinne drok dwaande mei it bestriden fan seerôvers lykas de Fiktaaljebruorren en de Likedielers. De Hânze hie de haadlingefamylje fan de boarch helle omdat se goed kontakt hawwe soenen mei de seerôvers en mooglik dêrmei gearwurken. De Hânze joech de boarch letter oan de haadlingefamylje tom Brok. De Kankena's krigen de boarch werom doe't Tanne Kankena en syn bruorren Hedde en Here yn 1425 taseinen dat se har oan in ferdrach mei tom Brok hâlde soenen.
Yn 1427 en 1430 slút Tanne Kankena him oan by Fokko Ukena, dy't as lieder fan it ferset tsjin de haadlingefamylje tom Brok yn it ferhef kaam. Under Ukena nimt Kankena diel oan de Slach op de Wylde Ikkers, dêr't Okko II tom Brok ferslein waard. Fokko Ukena koe net lang de macht hâlde yn East-Fryslân. Yn 1433 waard er troch it Frijheidsbûn fan de Sân Eastfryslannen ferslein. Under it bewâld fan de Sirksena's waard Tanne Kankena yn 1441/42 finzen set. Edzard Sirksena naam de Westerboarch yn syn besit, dy't neilitten wie oan Tanne Kankena syn frou Idze. Yn 1454 waard Tanne Kankena fan syn Kankenaboarch yn Wittmund ferdreaun troch Sibet Attena (Sibet fan Dornum). Yn 1461 kriget Tanne Kankena de Beningaboarch yn Dornum werom as kompensaasje.
Ragnagar
Ragnagar (480 - 509) wie in foarst (kening of hartoch) fan de Salyske Franken. Hy hie syn residinsje yn Kameryk en wie famylje fan Klovis. Der binne ek twa broers fan him bekend, Ricchar en Rignomer.
Skiednis
Ragnagar hearste fanut Kameryk oer in part fan de Romeinske provinsje Belgica in Noard-Galje. Mei Klovis loek Ragnagar oan it haad fan de Salyske Franken op tsjin it Gallo-Romeinske Ryk fan Syagrius. By Soissons fersloegen sy yn 486 tegearre de Romeinen, wêrtroch hiel Noard-Galje oant de rivier de Loire yn Frankyske hannen kaam.
Nei de oerwinning op de Fisigoaten yn 507 kearde Klovis him tsjin Ragnagar. Likernôch waard Ragnagar yn 509 ferslein en dea makke. Syn grûngebiet waard tafoege oan it Frankyske Ryk fan Klovis.
Worp van Peyma
thumb|Worp fan Peyma Worp van Peyma (Ternaard, 1795 - Lancaster (New York), 1881) wie in boer en wiskundige dy't him dwaande hâlde mei wetterbou.
Hy pakte praktyske fraachstikken ek teoretysk oan. Van Peyma skreau oer seedefinsje en bestudearre it Middelseeprobleem en de oansluting fan It Amelân op de fêste wâl. Foar Roelof Hessels Hommema makke hy wurktúchkundige berekkeningen.
Van Peyma hie ek kunde oan Arjen Roelofs en brocht yn 1829, in jier nei it ferstjerren fan Roelofs, in boekje oer him út mei de titel Levenberigten van Arjen Roelof Roelofs.
Neidat der yn 1845 slimme jirpelsykte hearske en de ynkomsten minder waarden emigrearre de liberaal Van Peyma yn 1849 nei de Feriene Steaten. Yn Lancaster hold er in learloaierij en in wikselbank yn 't wurk.
Rinse Bearts Gelder
Rinse Bearts Gelder (Hallum, 6 septimber 1794 - Menaam, 19 desimber 1857) wie in mûne- en oerwurkmakker.
Hy wie de omke fan Beart Johannes Gelder. Syn yn 1834 makke astronomyske oerwurk stiet yn it Keninklik Argyf yn De Haach. Dat fan 1853 stiet yn it Frysk Museum yn Ljouwert.
Ucko Walles
Ucko Walles of Ucke/Uko Walles (Noardbroek, 1593 - Sylmönken (East-Fryslân), 15 febrewaris 1653) wie in mennist fan de 'Alde Grinslanners' of 'Hurde Flamingen'.
Ucko Walles wie in boeresoan, letter brûker fan 25½ deimt lân. Doe't yn 1628 de Grinslanner Flamingen ien ôfsûnderlike bruorskip foarmen, wie hy al troch de ferskillende gemeenten ta âldste ferkeazen en wie er drok dwaande mei syn mei-âldste Jan Lues út Kleasterbuorren om de Flamingen mei mylder tinkbylden oangeande de tucht, te bannen. Walles hie tige strange begjinsels, mei ûngewoane tinkbylden (Ek Judas soe oan de ivige sillichheid diel hawwe). Hy waard meardere kearen troch de oerheid ferfolge.
De grifformearde synoade fan Frjentsjer (1644) en Boalsert (1659) easken maatregels tsjin syn 'grouwélige ketterijen'. Neffens opjefte fan 1666 wienen der 245 manlike leden fan de groep Uckowallisten yn Fryslân. As wenplak keas hy earst Gödens yn East-Fryslân en dêrnei Sylmönken op de grins fan Gretmer- en Emderambt, dêr't eartiids Benediktiner nonnen en Reguliere koarhearen wenne hienen. Mar om dêr fredich syn lêste libbensdagen slite te kinnen, moasten de Ukkowallisten in soad jildlike offers bringe oan greve Ulrich II. Nei de dea fan Ocko yn 1647 ferdwûn de beweging fan de Uckowallisten al gau.
Watt en Halfwatt
thumb|Watt en Halfwatt, 1947 thumb|right|Watt en Halfwatt op besite yn Nederlân, 1924 Watt en Halfwatt wie de Nederlânske namme foar it Deenske koartswillige duo "Fyrtårnet og Bivognen" dat yn de jierren '20 (fan de 20e iuw) yn heul Europa in protte súkses hie mei slapsticks yn stomme films.
Allinne al tusken 1910 en 1920 makken de beide Denen 200 films fan 20 minuten langte. Yn de tiid fan de stomme film wie it wenst dat artysten yn eltse taal mei in oare namme brocht waarden. Omdat der gjin tekst by de film wie bekroade nimmen him dêroan. De film "1000 Worte Deutsch" kaam yn 1930 mei lûd yn de bioskoop en yn 1932 makke it pear harren lêste film.
De langliddige Carl Schenström en de behindige Harald Madsen waarden yn Nederlân sprekwurdlik "Watt en Halfwatt" neamd; dêr wurde ek twa bot ûngelikense minsken mei oantsjut.
Moardnerij fan Piaśnica
thumb|260px|It ôfpakken fan de dokuminten fan slachtoffers flak foar de eksekúsje De Moardnerij fan Piaśnica of it Bloedbad fan Piaśnica wie de earste systematyske nasjonaalsosjalistyske moardaksje yn it troch Nazy-Dútslân besette Europa.
De moardpartijen yn Piaśnica binne relatyf ûnbekend en dat hat neffens de Poalske skiedkundige Piotr M. Majewski te krijen mei it feit dat Piaśnica in Kasjûbysk doarp is: "It kommunistyske rezjym hie der fierder gjin belang by om der oer te praten. In soad slachtoffers wiene Dútsers en leden fan de Kasjûbyske minderheid en foar de kommunistyske skiedsskriuwing net belangryk om te betinken". Barbara Bojarska, dy't yn 'e jierren 1970 ûndersyk die nei de moardnerij, krige fan de feilichheidstsjinst de opdracht om har wurk net te pulbisearjen.
Sitewaasje
Nei de oanfal op Poalen op 1 septimber 1939 folge de anneksaasje fan de Frije Stêd Danzig troch it Dútske Ryksgebiet. Adolf Hitler beneamde de nasjonaalsosjalist Albert Forster ta it haad fan it boargerlik bestjoer en letter ta rykssteedhâlder. Forster wie sûnt 1923 lid fan de partij en wurdt as ien fan de haadferantwurdliken foar de moardpartijen beskôge, werby neffens skiedkundigen troch SS-ers en de Folksdútske Selsferdigening yn de bosken om it doarp Wielka Piaśnica tusken de 10.000 en 13.000/14.000 minsken deade waarden. Hy wie in tige ambitieus man en wie der grutsk op om as earste goalieder Hitler te rapportearjen dat syn goa net allinne frij fan joaden mar ek nochris frij fan Poalen wie.
Ta neitins fan de moardnerij stiet in tolve meter heech monumint oan de haadstrjitte tusken Wejherowo (Neustadt in Westpreußen) en Krokowa (Krockow).
Ferneatiging fan yntelliginsje
thumb|left|Eksekúsje fan Poalen yn Piaśnica Poalen en Kasjûben hearden ta de earste slachtoffers. De Poalske histoarikus Piotr M. Majewski rûsde it tal leden fan de Kasjûbyske minderheid op likernôch 2.000. Fanatike Folksdútsers, dy't harrensels yn 'e Folksdútske Selsferdigening organiseare hiene, hiene al foar it útbrekken fan de oarloch listen mei nammen gearstald, dy't begjin septimber 1939 oan de Gestapo en de SS oerlange waarden. Op dy listen stiene de nammen fan buorlju, leararen, preesters, boargemasters, keapmannen, rjochters, keunstners ensafuorthinne. Nei de ynfal fan de Wehrmacht waarden de manlju en froulju op dy listen yn Gdingen (Gdynia) en Danzig (Gdańsk) oppakt en yn 'e finzenis fan Wejherowo (Neustadt in Westpreußen) fêstset. Fan dêr wei brocht de SS de finzenen yn sletten frachtweinen nei it bosk fan Piaśnica om se dêr te fermoardzjen.
Moard op pasjinten
thumb|260px|Slachtoffers Yn 'e bosk fan Szpęgawsk (Spengawsken), by Starogard Gdański, súd fan Danzig, fermoarde de SS likernôch 2.000 Poalske pasjinten fan it gesticht Konradstein. Oare psychiatryske pasjinten út ynstellings fan Stralsund, Stettin (Szczecin), Treptow an der Rega (Trzebiatów), Ueckermünde, Lauenburg in Pommern (Lębork) en Meseritz (Międzyrzecz) waarden yn 'e bosk fan Piaśnica fermoarde. De pasjinten waarden earst by inoar brocht yn 'e ynrjochting fan Stralsund en yn novimber en desimber deportearre. Yn teminsten 10 transporten waarden 1.285 pasjinten fuort nei harren oankomst op it stasjon fan Wejherowo yn 'e bosk troch SS-ers deasketten.
Deportearre slachtoffers út it Ryksgebiet
De út it Ryksgebiet ôfkomstige deportearren wie de grutste groep slachtoffers. It wiene anty-faksisten, joaden, Dútsers mei Poalske en Tsjechyske woartels of Poalen dy't as lânarbeider yn Dútslân wenne hiene. Hja moasten harren koffers fuort by it stasjon ynleverje foardat de SS har yn de frachtweinen nei de bosken fan Piaśnica brocht om se dêr del te sjitten. Aldere bern waarden al op it stasjon by de famyljes weihelle. Neffens de Poalske skiedkundige Barbara Bojarska mochten de memmen allinne de poppen by har hâlde en it geraas fan de ferwezen memmen wie oan yn 'e strjitten fan de stêd te hearren.
It wiskjen fan 'e misdied
thumb|260px|Massagrêven Meiïnoar wurdt it tal slachtoffers op 10.000 oant 13.00/14.000 rûsd. It krekte tal is hiel dreech nei te gean. By it naderjen fan it Reade Leger tsjin it ein fan augustus 1944 twongen de Dútsers konsintraasjekampbewenners út Stutthoff de liken op te graven en te ferbaarnen. Doe't nei hast sân wiken bodzjen de finzenen klear wiene waarden ek hja deasketten. It besykjen fan de Dútsers om alle spoaren te wiskjen mislearre en in kommisje, dy't it plak yn 'e hjerst fan 1946 ûndersocht, fûn de oerbliuwsels fan 30 massagrêven. Yn twa fan dy massagrêven leine noch minsken dy't net ferbaarnd binne. Fan alle slachtoffers binne likenrôch 500 minsken idintifisearre.
Dieders
thumb|left|Albert Forster De histoarikus Piotr M. Majewski tocht dat by alle moarden likernôch 40 oant 50 dieders belusten wiene: leden fan de SS út Danzig en fan de Folksdútske Selsferdigening, dat wol sizze lokale Dútsers. By it proses tsjin Albert Forster yn Gdańsk tsjûgen minsken dat beskonken Gestapo-malju op preesters skeaten, dy't hja earder yn 'e beammen ophongen, en op healbedobbe minsken dy't harren besochten út te graven. Allinne al op 11 novimber 1939 waarden 300 minsken fermoarde. Forster waard yn april 1948 troch it Poalske Nasjonale Hegegerjochtshôf ta de dea feroardiele en yn febrewaris 1952 nei in ôfwiisd graasjefersyk ophongen. thumb|Ludolf von Alvensleben Ludolf von Alvensleben wie fan 9 septimber oant 22 novimber 1939 haad fan de Folksdútske Selsferdigening yn West-Prusen. Hy wist lykwols as Britske kriichsfinzene te ûntkommen en flechte nei Argentynje en waard nea ferfolge.
De Kasjûbyske fotograaf en lokale histoarikus Edmund Kaminski, dy't de moardnerij yn Piaśnica wiidweidich dokumintearre, sei dat de nammen fan de lokale dieders bekend binne. Guon flechten nei Dútslân, mar waarden nea foar it rjocht brocht.
Sjampanje-Ardinnen
Sjampanje-Ardinnen (Frânsk: Champagne-Ardenne) wie fan 1982 oant 2016 in bestjoerlike regio yn it noarden fan Frankryk. De haadstêd wie Châlons-en-Champagne. Sûnt 1 jannewaris 2016 heart de krite mei de Elzas en Loataringen ta de nije bestjoerlike regio fan it Grutte Easten (Grand Est).
Tsjongerwâlen
De Tsjongerwâlen is in natoergebiet bylâns de Tsjonger.
Doe't de Tsjonger rûn 1870 kanalisearre waard bleau in soad sân en balstienliem oer. Sa ûntstienen tusken Donkerbroek en Makkingea hege sân- en liemwâlen dy't yn de rin fan de tiid begroeid rekken. Sa'n 2,4 hektare fan dizze grûnstoarten is yn behear by It Fryske Gea.
Yn de ûntstiene bosk groeie hagedoarn, bjirk. Op de grûn groeie de koekútsblom, twiblêd en op humusrike stikken segelplant, boskanemoan en it maaieklokje.
Troch it izerhâldende grûnwetter is de grinssleat mei de Tsjongerdyk faak brûn. Yn it wetter groeie djerreblom, wetterpinksterblom en holprip. De Tsjongerwâlen binne ûnderdiel fan in ekologyske sône, in wiete strook fan Easterwâlde oant de Prikkedaam.
Peter Cushing
Peter Wilton Cushing OBE (Kenley, 26 maaie 1913 - Canterbury, 11 augustus 1994) wie in Ingelske akteur dy't fral bekend wie troch rollen yn horrorfilms en troch syn rol as Grand Moff Tarkin yn Star Wars.
Biografy
Peter Cushing folge toaniellessen en spile op it toaniel yn Ingelân, mar yn 1939 besleat er om nei Hollywood te ferfarren. Yn Hollywood krige er in lytse rol yn de film The Man in the Iron Mask (1939). Letter folgen noch wat lytse films yn de mande mei Stan Laurel en Oliver Hardy; mar yn 1941 gie er werom nei Ingelân.
Nei de Twadde Wrâldkriich kaam syn karriêre earst goed op gong mei 'Hamlet' út 1948. Dêr krige er ek kunde oan Christopher Lee, dy't syn bêste freon waard en mei wa dat er letter noch in soad gearwurkje soe yn horrorfilms. Op de Britske telefyzje waard er rillegau bekend, mar yn de filmwrâld waard er earst in stjer doe't de gearwurking mei Hammer Film Productions begûn. Hy spile in tal kearen de rol fan Dr. Frankenstein, Dr. Abraham van Helsing en Sherlock Holmes en krige namme as grut horrorfilmakteur, dy't noch faak yn horrorfilms spile mei ûnder oaren Christopher Lee en yn in tal 'Doctor Who' films (1965, 1966). (Sels fûn er lykwols neat oan horrorfilms.)
Faaks is syn meast bekende rol dy fan Grutmoff Wilhuff Tarkin yn de tige slagge sciencefictionfilm Star Wars (1977) fan George Lucas. Biggles (1986) wie Cushings lêste film. Hy die noch in stikmannich telefyzjeoptredens, skreau twa autobiografieën en die war op syn hobby’s skilderkeunst en ornitology.
Yn 1989 waard er beneamd ta 'Officer of the British Empire' as erkenning foar syn bydragen oan it teater yn Ingelân en wrâldwiid.
Cushing stoar yn 1994 oan prostaatkanker.
Jacob Hepkema
thumb|Jacob Hepkema mei syn frou Richtje Hoeksta, 1882 Jacob Tjebbes Hepkema (Aldskoat, 30 maaie 1845 - Ljouwert 13 july 1919) wie útjouwer en redakteur fan it Nieuwsblad voor Friesland en it Leeuwarder Nieuwsblad. Syn súkses kaam benammen trochdat hy him rjochte op in breder publyk as dêrfoar wenst wie.
Libben
Hepkema syn heit hie in herberch yn Aldskoat en gie fan 1867 oant 1870 nei de kweekskoalle yn Haarlim dêr't er les krige fan monsieur Schepers en waard in skoftlang skoalmaster yn Dunegea. Hy ûntduts dat er goed skriuwe koe en fielde him belutsen by it lot fan de arbeidersklasse. Yn dy snuorje skreau er ek de toanielstikken Fjouwer rotten yn ien falle en Lean nei wirken dêr’t er de sosjale ûngelikenens yn oan de kaak stelde. Syn sosjale belutsenenheid en ûntefredenheid mei syn krappe skoalmasterssalaris, makken dat er sollisitearre by in krante yn Doetinchem. De krante gong lykwols fallyt.
Fan hûs út hie Hepkema de jefte om te skriuwen meikrigen fan syn heit en syn pake. Boppedat wie hy tige ynteressearre yn sosjale kwstjes. Sadwaande fielde hy him oanlutsen ta de sjoernalistyk. Letter is Hepkema ferhuze nei It Hearrenfean en krige in baan oanbean by drukkerij Hingst (fan de Heerenveensche Courant) yn it pân oan de Fleismerk, wêr't no it Evangelysk Boekhûs 'De Brug' sit en eartiids boekhannel Sevensma. Hy waard letter kompanjon.
Fan begjin ôf oan joech hy al oan dat er yn It Hearrenfean in krante útjaan woe. De perioade yn Doetinchem wie net om’e nocht west. Hepkema hie dêr it krantebedriuw goed kennen leard en sjoen dat in krante fral net te djoer wêze mocht. By de ôfskaffing fan it Deiblêdsegel yn 1869, wêrtroch’t kranten goedkeaper waarden, seach er syn kans en sette er yn 1874, yn’e mande mei Hingst, útein mei it Nieuw Advertentieblad. Op 3 jannewaris 1874 kaam it blêd út dat oan de (no tichtsmiten) Molewyk siet.
De krante ferskynde letter oant 1952 ûnder de namme Nieuwsblad van Friesland. De drukkerij c.a. waard ± 1908 oerbrocht nei de Stasjonsstrjitte. Dat pân waard letter brûkt troch siedhannel Wouda en is dêrnei ôfbrutsen. By it earste nûmer hiene har sawat 1.200 minsken abonnearre. De krante kaam ien kear wyks út en de artikelen wienen koart en lêsber en net te stiif. De ûnderwerpen moasten benammen nijsgjirrich wêze en hoegden net perfoarst polityk en ekonomysk fan aard te wêzen. Yn 1894, tweintich jier nei de oprjochting hie it Nieuw Advertentieblad in oplage fan hast sântûzen eksimplaren.
Ney syn dea naam soan Tjebbo Hepkema de lieding fan de krante oer. Nei dy syn hommels ferstjerren yn 1929 waard Jacobs soan Mindert Hepkema direkteur.
Op It Hearrenfean is de Hepkemastrjitte nei him neamd dy't fan de Fok yn noardeastlike rjochting nei de Van Maasdijkstrjitte rint. It eastlike brede stik mei plantsoen waard oanlein yn 1932. It westlike stik, oan de fok ta, is al foar 1915 oanlein troch Jacob Hepkema. De namme waard yn 1925 mei takend omdat de famylje Hepkema de saneamde Hepkema's boskjes fergees foar it publyk iepenstelde.
Provinsjale wei 384
thumb|right|By Doanjum De provinsjale wei 384 of N384 is in provinsjale wei fan 24,8 km yn Fryslân. De wei foarmet in ferbining tusken de N393 by Tsjummearum en de N354 by Dearsum. De N384 waard foar it meastepart yn 'e sechtiger jierren oanlein, mar it trasee tusken Frjentsjer en Winsum waard pas yn 'e midden fan de jierren santich nij oanlein en yn 1977 iepene. Benoarden Frjentsjer slút de wei oan op de A31 rjochting Harns en Ljouwert.