cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Termunten
Namme
De namme komt yn eardere beneamings foar as Montanhae (10e iuw, betsjut "oanlisplak oan de Munte") in Menterne (1224 gebiet), to der Munten (1413), Groete Munten (1553), Grootemunte (1579), Ter Munte (1660), Oudt Termunten en Groot Termunten (1689).
De namme, Menterne soe komme fan Aldfryske foarmen fan Menterwâlde foar it oantsjutten fan it Aldamt en soe wize op de betsjutting herne (hoeke) fan de Munte. Ynstee fan herne soe it ek gean kinne om it taheaksel -er (ûntstien út it Germaanske warja-* "bewenner") en soe dus betsjutte "bewenner fan de Munte". It doarp waard gauris oantsjut mei Groot (grut) ta ûnderskied fan it mear yn it lân lizzende Lutke Munten (1553) en Oud of Klein Termunten (1781).
Skiednis
Termunten hearde fanâlds by it Aldamt. It hjoeddeistige doarp ûntstie op twa wierden by de mûning fan de rivier de Munte of Oude Ae, dy't by Wildervank ûntspringt, dy't dêr yn de Iems streamde. Alle twa wierden hiene in eigen tsjerke en in selsstannige himrik. Sokke dûbelde doarpen kamen fierders ek wol foar, lykas by Easter- en Westerreide.
Grut-Termunten (Grote Munte of Nij-Termunten) wie mooglik in hannelsdelsetting op in langhalige wierde by de eastlike ouwer fan it Lytse Djip. Lyts Termunten (Lutke Munten of Ald-Termunten wie faaks in âlder tsjerkedoarp op in radiale wierde westlik fan it Lytse Djip. Op in soad âlde kaarten waarden beide doarpen omwiksele. Ien fand ebeide doarpen waard mooglik yn de tsiende iuw Montanhae (oanlisplak by de Munte) neamd, mank mei de ferdronken delsettings lykas Reide, Nesse en Wilgum.
De rivier Munter Ae rûn tusken beide doarpen troch. De mûning moat om 1200 hinne bedike west hawwe en mei ien of mear silen ôfdamme west hawwe. De slûzen moatte oarspronklik fierder rjochting see lein hawwe. By ferskate stoarmfloeden waard de dyk sûnt de ein fan de fyftjinde iuw twaris it lân yn ferlein. Neffens de Prophecye fan Jarfke út 1597 gie it om trije silen:
Noch heeft Jaerfke op en tijt gekomen van Palmaer nae der Munth / doen hy ter Munten quam voor Munter-zijl / want sy moesten daer een Zijl in houden / daer haer water doorliep / daer legen drie Zijlen in Termunten / die eene mosten holden die van Muntendam / ende de ander dat Convent van de grijse Monnicken met olde Termunte / en de derde van groote Termunte.
Ek op de Doalertkaart fan Jacob van der Mersch út 1574 stiet by de âlde Termuntersyl dat dêr trije silen leine, dêr't de skippen wei fearen. Neffens de oerlevering wie Termunten ea in vleck vol nering (in flekke dêr't in soad hannel wie) dêr't grutte skippen del kamen. Troch dyktrochbraken en it ûntstean fan de Doalert rekken de silen skeind en waarden se yn 1553 ôfdammen. Yn 1565 waard der sprutsen oer Olde Munterzyl. Yn 1584 waard by de eardere syl in skâns oanlein, de Termuntersile scanze. De sjenner Jarfke soe dat allegear foarsein hawwe: Die zijlen sollen daer uyt gegraven worden / ende die Ee sal Land werden. Termunten it slimste krayen nest wurde, dêr't skiep yn it eardere rivierbêd weidzje soene, sa die letter Jarfke syn wurden weromtinken.
Termunten bestie út ferskate selsstannige buorskippen. De twa doarpen Grut- en Lyts-Termunten, it Grizemuontsekleaster en de foarwurken Lesterhuis en Lalleweer wiene oant de iere njoggentjinde iuw selsstannige karspels dy't harren eigen ferantwurding oangeande de wetterhûshâlding hiene.
260px|thumb|Kaart fand egemeente Termunten yn 1866 It sistersjinzerskleaster Grizemuontsen of Menterne waard yn 1299 út Nieuwolda-East nei Termunten ferpleatst. It lei tichteby it doarp Baamsum, dochs foel ûnder it karspel Lyts-Termunten. It kleaster waard om 1570 hinne ferwoastge troch de geuzen. Op it plak fan it kleaster kamen twa grutte pleatsen te stean.
Neffens in ferklearring út 1487 wie it doarp Grut-Termunten ynearsten ferparte yn trije buertgilden, Holm, Mid-Termunten en Dijkeind, dy't elts harren eigen rjochtsoel hiene. Eltse buert waard bestjoerd troch in haadling dy't syn eigen stins hie. Ek de buorskippen Baamsum, Fiemel en Dallingeweer hiene harren eigen rjochtstoel. Yn it karspel Lyts-Termunten lei de rjochtstoel Wartum. De leden fan de aadlike famylje Houwerda dy't op de Holm yn Grut-Termunten harren stins hiene, hawwe de oare haadlingen fuortjeid en ûnteigene. Yn 'e iere fyftjinde iuw hiene se, tegearre mei Gockinga's fan Súdbroek, de macht oer it gânse Aldamt. De twa famyljes ferbûnen harren mei Hamburch mar waarden troch de stêd Grins ferslein dy't dêrnei it bestjoer oer it Aldamt oernaam.
It Klaai-Aldamt, likernôch de eardere gemeente Termunten, stie fan de ein fan de fyftjinde iuw ôf stie ûnder fuortendalis bestjoer fan Grins. Ek de oerbliuwsels fan de eardere karspel Westerreideyn it Reiderlân waarden by Grut-Termunten foege. De eardere Houwerdaboarch waard ferboud ta in kreas hearehûs, Ambtmanshuis, dy't yn de njoggentjinde iuw sloopt waard. Yn 1653 kaam dêr ek in rjochthûs dy't oant 1853 tsjinst die.
Tusken 1919 en 1948 lei Termunten oan de steamtramline Wynskoat - Delfsyl fan de Steamtramweimaatskippij Eastlik-Grinslân. De lokomotyfloads fan dy maatskippij stiet hjoed-de-dei noch hieltyd yn Termunten.
Tsjerke
260px|thumb|Ursustsjerke fan Termunten
De Ursustsjerke fan Termunten komt fan de trettjinde iuw. De fûneminten befetsje dowestiennen fan in earder gebou. De hjoeddeistige tsjerke waard boud op in fûnemint út de tolfde iuw en wie oarspronklik in gruttere krústsjerke. Wat dêr fan oer is is it romanogoatyske koer en in lyts part fan it skip. De hjoeddeistige toer waard yn 1951 taheakke. Yn de njoggentjinde iuw stoarte de frijsteande midsiuwske toer foar in part yn waard dêrnei ôfbrutsen.
De eardere tsjerke fan Lyts-Termunten wie wijd oan Fabianus. De fûneminten kamen yn 1975 by nijbou bleat te lizzen. Hja binne boud fan dowestien mooglik yn de alfde of tolfde iuw. De tsjerke waard nei 1578 ôfbrutsen, dêr't de stiennen foar it ferhurdzjen fan de dyk foar brûkt waarden.
Wetterskip
De himrik fan Termunten kaam foar it grutste part oerien mei dy fan it wetterskip Oude Ae (1929), dat yn 1967 opgie yn it wetterskip Aldamt, hjoed-de-dei Hunze en Aa's. De polder hie in klepslûs, letter in motergemaal by Wartumerklap. De Johannes Kerkhovenpolder gie op yn it wetterskip Fiemel. Wichtigee wettergongen binne Termuntersyldjip, Oude Ae, Kleine Diep en Ofwetteringskanaal, earder ek it Nije Maar en it Utwetteringskanaal.
Nijsgjirrich
Termunten leit oan de Ynternasjonale Doalertrûte, in kuierrûte by de Doalert del.
Douwe Kootstra
Douwe Kootstra (Drachten, 3 novimber 1951) is in Frysk skriuwer. Douwe Kootstra wurket yn it ûnderwiis, op it stuit as meiwurker fan Cedin Educative Dienstverlening. Hy hat namme makke as skriuwer fan reisferhalen, hy wie de earste dy't dit sjenre yn it Frysk beoefene. Kootstra skriuwt ek kollumns, ûnder oare foar it magazine fan It Fryske Gea en is faak op 'en paad as ferteller fan folksferhalen, mearkes, sêgen en legindes.
Regiolekt
In regiolekt is in lichtlik ôfwikende fariëteit fan in standerttaal, dy't yn syn fersprieding beheind is ta in beskaat diel fan it taalgebiet fan dy standerttaal. Men sprekt yn dit ferbân ek wol fan in "regionaal kleure fariant" fan in taal. Regiolekten nimme in tuskenposysje yn tusken in dialekt en in taal, mar niigje dêrby dúdlik mear nei de standerttaal as nei it dialekt.
Interdialekt Nadnárečie
46
Ferstoarn
40er
Aleoeten
De Aleoeten (Ingelsk: Aleutian Islands) foarmje in 1.900 km lange keatling fan 14 grutte fulkanyske eilannen en 57 lytseren yn it noarden fan 'e Stille Oseaan. De arsjipel heart ta de Amerikaanske steat Alaska. Mei it Alaska-skiereilân, dat ûnderdiel fan it Alaskaanske fêstelân útmakket en skerp útstiket yn 'e rjochting fan 'e eastlikste eilannen fan 'e groep, en yn 'e mande mei de Russyske Kommandeurseilannen en it skiereilân Kamtsjatka foarmje de Aleoeten de skieding tusken de gruttere Stille Oseaan, yn it suden, en de Beringsee, yn it noarden.
Geografy
Mei-inoar beslane alle Aleoeten in grûngebiet fan 17.670 km². Foar 1867 stiene se bekend ûnder de namme fan 'e Katerine-eilannen, ferneamd nei de Russyske keizerinne Katerine de Grutte, mar doe't se dat jiers troch de Alaska-oankeap oergiene yn Amerikaanske hannen, waarden se omneamd. De Aleoeten besteane út fiif lytsere eilannegroepen, fan it easten nei it westen de Fokse-eilannen, de Eilannen fan de Fjouwer Bergen, de Andreanofeilannen, de Rotte-eilannen en de Neie Eilannen. De grutste eilannen binne Attu, dat it fierste fan it fêstelân fan Alaska ôf leit, en fierders Unimak, Unalaska, Umnak en Akun, dy't allegear ûnderdiel foarmje fan 'e Fokse-eilannen.
De Aleoeten wurde dominearre troch it Aleoetysk Berchtme, dat 57 fulkanen teld wêrfan't guon aktyf binne, mei in maksimale hichte fan omtrint 1.900 m. De eilannen meitsje ûnderdiel út fan 'e saneamde Ring of Fire, in seismologysk aktive keatling fan berchtmen en fulkanen om 'e Stille Oseaan hinne, dêr't geregeldwei ierdbevings foarkomme. Mei't de Aleoeten oer de 180ste lingtegraad hinne geane, binne se it meast westlike diel fan 'e Feriene Steaten, en, ôfhinklik fan wêr't men de datumgrins leit, ek it meast eastlike.
Demografy
Neffens gegevens fan 'e Amerikaanske folkstelling fan 2000 hiene de Aleoeten doe in befolking fan 8.162 minsken, wêrfan't 4.283 yn Unalaska wennen. Dat is it grutste plak fan arsjipel, dat op it eilân mei deselde namme leit. It is bekender ûnder de namme Dutch Harbor, al ferwiist dy oantsjutting eins inkeld nei de pleatslike havenfasiliteiten. De lânseigen befolking fan 'e eilannen binne de Aleoeten, in etnyske groep dy't nau besibbe is oan 'e Inûyt.
Klimaat
De trochsneed temperatuer op 'e Aleoeten is yn augustus 11 °C, en yn jannewaris –1 °C. Rekôrtemperatueren binne 26 °C en –15 °C. De eilannen krije jiers sa'n 2.000 mm delslach, en binne dêrmei ien fan 'e reinichste dielen fan 'e Feriene Steaten.
Jacob van Campen
right|thumb|250px|Jacob van Campen Jakob van Campen (Haarlim, 2 febrewaris 1596 – Amersfoort, 13 septimber 1657) wie in Nederlânsk arsjitekt en keunstner út de Gouden Iuw.
Biografy
Hy kaam út in begoedige famylje en waard grut yn Haarlim. Van Campen wie hear fan Randenbroek, mar net fan adel. Hy skildere fral as tiidferdriuw. Yn 1614 waard er lid fan it Sint-Lucasgilde. Fan 1617 oant 1624 wie er yn Itaalje. Werom yn Nederlân kombinearre er de ideeën fan Andrea Palladio, Vincenzo Scamozzi en de klassike arsjitektuer fan Vitruvius mei de lânseigen bakstienbou. Dat resultearre yn it Hollânsk klassisisme, in boustyl dy't ek ynternasjonaal ynfloed hie. Van Campen wie in freon fan Constantijn Huygens, tegearre ûntwurpen sy syn nije hûs. Op Johan Maurits fan Nassau-Siegen, de ûntwerper fan de De Kleefske tunen en de Grutte Keurfoarst yn Berlyn hie Van Campen nei syn dea ek noch ynfloed. Frederik Willem fan Brandenburg woe perfoast in troch Van Campen skreaun boek hawwe, wat it ek kostje moast. It stedhûs en it stedspaleis yn Potsdam binne op de ideeën fan Van Campen basearre.
Van Campen arbeide as arsjitekt, keunstskilder en ûntwerper fan dekoraasjes, sa as foar it tsjerkeoargel yn Alkmaar. Hy beynfloede teffens de byldhoukeunst. Hy waard by syn wurk holpen troch Pieter Post, Daniël Stalpaert, Matthias Withoos, Philips Vingboons, Artus Quellinus, Tielman van Gameren en Rombout Verhulst. Faaks hat er ek gearwurke mei Albert Eckhout.
By de bou fan it stedhûs wenne Van Campen yn it djoerste loazjemint yn de Kalverstraat en syn fertarring wie der neffens. Yn 1654 is Van Campen mei rûzje fuortgien, faaks yn ferbân mei it ûntwerp fan de tonneferwulften fan it stedhûs. Stalpaert krige en einige it projekt mei - nei't sein waard - minder moaie oplossings.
Jacob van Campen stoar yn 1657 by Amersfoart op de bûtenplak Randenbroek, dat er erfd hie fan syn mem. Hy hie it sels ferboud en it wie troch Caesar van Everdingen dekorearre. Van Campen hat nea troud west, mar hie wol in soan. By syn begraffenis ûntstie skeel en fjochterij dat noch ta in rjochtsaak late.
Syn famylje en neiteam hawwe noch in skoft op it lânguod fan syn mem wenne. De famylje is lang om let út de adelstân ûntheft. thumb|250px|Den Haach: Paleis Noordeinde thumb|250px|Tsjerke yn [[Renswâld]]
Untwerpen
Van Campen wie sinnich by it oannimmen fan opdrachten. Syn bekendste wurk:
Van Campen ûntwurp neist huzen en paleizen, ek in oantal tsjerken o.a. in Renswoude en Hooge Zwaluwe en de Nije Tsjerke yn Haarlim. Fan dat ûntwerp makke Pieter Saenredam trije skilderijen en acht printen. Dan ûntwurp Van Campen noch poarten en tuorren, û.o. foar de Westertsjerke en Nije Tsjerke yn Amsterdam. Syn skilderijen en muorredekoraasjes foar ûnder oaren Paleis Hûs de Bosk binne frijwat besibbe oan dy fan Paulus Bor, ien fan de oprjochters fan de Bentvueghels yn Itaalje.
Frances Hodgson Burnett
thumb|right|Frances Burnett Frances Hodgson Burnett, (Cheetham Hill, Manchester, 24 novimber, 1849 - Plandome, New York (steat), 29 oktober, 1924) wie in Ingelsk–Amerikaansk toanielskriuwster en auteur. Sy is ferneamd fan har berneboeken, lykas The Secret Garden en Little Lord Fauntleroy. De lêste waard 1921 ferfilme.
Biografy
Nei it ferstjerren fan har mem yn 1867 krige hja mei 18 jier de húshâlding mei twa jongere bern op 'e noed. Sy kaam troch de tiid mei skriuwen. Har earste ferhaal waard publisearre yn Godey's Lady's Book yn 1868. Rillegau publisearre hja geregeldwei yn Godey's, Scribner's Monthly, Peterson's Ladies' Magazine en Harper's Bazaar. Har krêft lei in it kombinearjen fan in realistyske beskriuwing fan it deistich libben fan ienfâldige lju mei in romantyske ferhaalline.
Yn Amearika boaske hja mei Swan Burnett. Yn 1898 gienen hja út elkoars. Hja troude wer yn 1900 mei Stephen Townsend, mar it houlik rûn skraachwurk twa jier al op 'e non.
Loppersum (gemeente)
Loppersum (Grinslânsk: Loppersom) is in eardere gemeente yn Grinslân. De gemeente waard yn 1990 foarme troch it gearfoegjen fan de gemeenten Stedum. Middelstum, 't Zand en de âlde gemeente Loppersum. De gemeente besloech in oerflak fan 111,93 km² en telde op 1 july 2021 9.486 ynwenners.
Mei yngong fan 1 jannewaris 2021 fusearre de gemeente mei de gemeenten Appingedam en Delfsyl ta de nije gemeente Iemsdelta.
De gemeente wurdt faak neamd as episintrum fan de ierdskokken troch de boaiemsakking troch de winning fan ierdgas.
De gemeente hat in Artikel 12-status.
Yndieling
thumb|left|Topografyske gemeentekaart fan Loppersum De gemeente Loppersum bestiet út de plakken: Eekwerd, Eekwerderdraai, Eenum, Fraamklap, Garrelsweer, Garsthuizen, Hoeksmeer, Honderd, Huizinge, Kolhol, Leermens, Loppersum, Lutsjeryp, Lutjewytwert, Merum, Middelstum, Oosterwijtwerd, Zeerijp (Loppersum), Zijldijk, Startenhuizen (foar in part), Stedum, Stork, Toornwerd, Westeremden, Westerwijtwerd, Wirdum, Wurdumerdraai, 't Zand.
Sierra Nevada (Feriene Steaten)
De Sierra Nevada (Spaansk foar "Snieïge Bergen") is in berchtme yn it westen fan 'e Feriene Steaten, dat foar it grutste part binnen de grinzen fan 'e steat Kalifornje leit, mei in lytse útrinder, it Carsonberchtme, yn it uterste westen fan Nevada. Dit berchtme is likernôch 650 km lang fan noardnoardwest nei súdsúdeast en op it breedste punt sa'n 110 km breed. It foarmet de skieding tusken de Sintrale Delling fan Kalifornje yn it westen en de Grutte Dobbe yn it easten, en omfiemet û.m. de Tahoemar, de grutste berchmar fan Noard-Amearika, en de pittoreske Yosemite-delling. It heechste punt is de Mount Whitney, mei in hichte fan 4.421 m.
De Sierra Nevada wurdt karakterisearre troch syn granytstiente, dat mear as 100 miljoen jier lyn by geologyske prosessen djip ûnder de grûn foarme is. It berchtme sels ûntstie sa'n 4 miljoen jier lyn, doe't it troch de beweging fan 'e tektoanyske platen fan 'e ierdkoarst omheech staat waard. Neitiid waard it granyt bleatlein troch eroazje dy't feroarsake waard troch de bewegings fan gletsjers, sadat de ljochtkleure bergen en kliffen ta wêzen kamen dy't hjoed de dei de Sierra Nevada opmeitsje.
Klingons
De Klingons binne in fiktive soart út de tillefyzjesearje Star Trek. Mei de namme kin ek ien fan de talen dy't dizze soart sprekt bedoeld wurde.
Sierra Nevada (Feriene Steaten)
Archeologyske fynsten bewize dat der yn 'e Sierra Nevada al teminsten fan 3.000 f.Kr. ôf bewenning troch lânseigen groepen foarkaam. Yn 'e histoaryske perioade waard it gebiet bewenne troch de Noardlike Pajût oan 'e eastkant, de Mono en Miwok oan 'e westkant en de Kawaiïsû en Tûbatûlabal yn it suden. Ferskate yntertribale hannelsrûtes rûnen troch de bergen. Yn 'e njoggentjinde iuw foarme it westlike foarlân fan 'e Sierra Nevada fan 1848 oant 1855 it toaniel fan 'e Kalifornyske Goudkoarts, wêrby't it gebiet oerstreamd waard troch likernôch 300.000 goudsikers, dy't de oarspronklike bewenners suver útrûgen om har lân yn besit te krijen. It berchtme sels wie lykwols lange tiid ûnferkend, om't it sa dreech tagonklik wie. Pas yn 1912 waard it lêste stikje fan 'e Sierra Nevada yn kaart brocht. Sûnt hawwe ferskate dielen fan it berchtme de status fan nasjonaal park krigen.
Hongersneed
In hongersneed is in ramp yn 'e foarm fan 'e wiidfersprate krapte fan iten yn it beskate geografyske regio, mei as gefolch in groanyske tastân fan honger by de befolking. Soks liedt earst ta malnutrysje, in steat wêryn't men noch wol genôch te iten hat, mar fanwegen de iensidigens fan jins menu net mear foldwaande essinsjele fiedingsstoffen binnenkriget. Dêrnei folget ûnderfieding, wêrby't men net mear genôch te iten hat, mar noch wol wàt kriget. As úteinlik alle iten op is, kulminearret hongersneed foar de slachtoffers yn 'e dea troch ferhongering.
Oarsaken fan hongersneed kinne klimatologysk wêze: in lange perioade fan drûchte of krekt fan oerfloedige delslach, dêr't ien of mear rispingen efterinoar troch mislearje. Oare mooglike oarsaken binne minsklik fan aard: oerbefolking, oarloch of falend oerheidsbelied. Ek in sitewaasje fan djippe earmoede kin deroan bydrage. Hongersneed hat histoarysk laat ta gefallen fan kannibalisme yn maatskippijen dêr't dat ferskynsel oars taboe is (lykas yn Midsiuwsk Jeropa).
Tsjintwurdich komt hongersneed benammen foar yn Afrika besuden de Sahara, en yn 't bysûnder yn 'e Hoarn fan Afrika. Mar histoarysk hat elts troch minsken bewenne wrâlddiel wol perioaden fan hongersneed trochmakke. Yn 'e njoggentjinde en iere tweintichste iuw stiene benammen Súd- en East-Aazje en East-Jeropa deroan bleat. Fan likernôch 2000 ôf begûn it tal minsken dat elts jier wrâldwiid troch hongersneed omkaam, skerp omleech te gean. Anno 2019 is hongersneed benammen in probleem yn Jemen, Súd-Sûdaan en Nigearia (troch oarloch) en fierders yn Somaalje (troch oarloch en drûchte), Etioopje (drûchte) en Mozambyk (oerstreamings). De ynternasjonale bestriding fan 'e gefolgen fan hongersneed wurdt fierhinne koördinearre troch it World Food Programme fan 'e Feriene Naasjes.
Foarbylden fan hongersneden binne:
Aberystwyth
Aberystwyth (pleatslik faak Aber) is in plak (town) yn Wales, yn it bestjoerlike greefskip Ceredigion en it seremoanjele greefskip Dyfed oan de kust fan de Ierske See.
De stêd leit oan de mûning fan de rivieren Ystwyth (dat is ek wat de namme betsjut) en de Rheidol, en hat likernôch 18.000 yn wenners (status 2005). Yn de omkriten binne gjin grutte plakken; Swansea leit 110 km nei it suden; Shrewsbury, yn Shropshire, Ingelân, 120 km nei it easten. Aberystwyth is in histoaryske merkstêd, mei in protte moderne gebouwen, mar ek in flink tal âlde gebouwen, sa as de ruïne fan in 13e iuwsk kastiel.
Aberystwyth is in wittenskiplik wichtich sintrum (ûnder oaren op it mêd fan planteferedeling), en hat it âldste kolleezje fan de Universiteit fan Wales (1872). Njoggen moannen yn it jier kriget de stêd sa'n 8800 studinten oer de flier. De Nasjonale Bibleteek fan Wales (1907) is ek fan belang, dêr wurdt in âlde hânskriftsamling bewarre.
Fathier
In fathier (útspr.: [ˈfaːðiəɹ], likernôch: " faa -zi-ur") is in fiktyf, semy-yntelligint bist út 'e Star Wars-franchise, dat yntrodusearre waard yn 'e film Star Wars: Episode VIII – The Last Jedi (2017), it middelste diel fan 'e Star Wars-ferfolchtrilogy.
Fathiers binne grutte, fjouwerfuottige sûchdieren mei in skofthichte fan 3 m. It binne elegante en sterke bisten, dy't tige hurd drave kinne, mei in topfaasje fan 75 km/h. Fathiers hawwe relatyf tinne skonken dy't einigje yn hoeven. De sturt is heal sa lang as de efterskonken. De rêch giet stadich oer yn in spierde nekke en liket dêrom by de foarskonken heger te wêzen as by de efterskonken. De kop is grut, mei in platte snút. Fathiers hawwe fierders grutte earen, dy't mear as in heale meter útstekke oan 'e sydkant fan 'e kop. Fathiers kinne domestisearre wurde foar gebrûk as ryddier of lêstdier. Op 'e planeten Cantonica en Kergans wurde se troch de riken ynset foar hurddraverijen, op 'e útkomst wêrfan't weddenskippen ôfsletten wurde.
Yn The Last Jedi reizgje de âld-stoarmtroeper Finn, de monteur Rose Tico en de robot BB-8 op in misje om 'e float fan it Ferset te rêden nei it kasino-resort Canto Bight, op Cantonica. Dêr bedarje se yn it pleatslik tichthûs. Nei't se útbrutsen binne, sit de plysje harren al rillegau wer op 'e hakken. Mei de help fan in keppel fathiers, dy't troch harren eigners mishannele wurde, en fan 'e minskebern dy't de bisten fersoargje, witte se nei in spektakulêre rit troch de smelle steechjes fan Canto Bight te ûntkommen nei it strân. Harren romtefear wurdt troch de plysje lykwols oan grôt sketten, en fierderop reitsje se ynsletten oan 'e top fan in heech klif. Finn en Rose stjoere de fathiers fuort, dy't harren dan net fierder helpe kinne. Se wurde neitiid rêden troch BB-8 en de hacker DJ, dy't tegearre in romteskip stellen hawwe.
Keppelings om utens
List of Star Wars creatures
Manke Meine en Kromme Knilles
thumb|right|300px|Kromme Knilles en Manke Meine Manke Meine en Kromme Knilles binne twa reuzen dy 't yn in leginde oer it ûntstean fan Akkrum foarkomme. De beide reuzen soenen om 1400 hinne in sleat groeven hawwe, dy 't harren delsettings mei elkoar ferbine moast.
De Sêge
"Buorman, kom ris gau en warskôgje de buorlju ek, tsjonge, jonge, dat giet yn in tempo!" Efkes letter steane se by elkoar te sjen en sjogge twa reuzen, dy't by harren delsetting oan it graven binne. Manke Meine en Kromme Knilles meitsje in brede sleat. Dit barde ûngefear 1400 jier lyn by it doarp dat no Akkrum hjit.
De beide reuzen makken in feart fan de hege sângrûnen yn it suden nei de lege lannen yn it noarden. Mei grutte skeppen wienen se hurd oan it wurk. Se wurken hast altiten tegearre. Elk skepfol wie in kúb grûn. Dizze grutte feart, dy't no de Boarn hjit, wie tige wichtich foar plakken as Aldeboarn en Akkrum. Yn it foarste plak koe men der farre en dêrtroch ûntstie der hannel tusken alle delsettingen dy't oan de rivier leine.
No, der siet frijwat in bocht yn de feart en dêrom rôp er tsjin Meine: "Ach, krom!" Meine sei lilk: "Do makkest der in rotsoaitsje fan en ik wol net langer mei dy gearwurkje". De boeren dy't dúdlik Akkrom heard hiene, seinen tsjin elkoar: "Dat is in moaie namme foar ús delsetting".
"Sjoch no ris!" sei in oare boer, "Meine en Knilles geane elk in kant út, no dan binne se ek echt lilk!" Meine wrotte rjochttroch, it westen yn en wurke sa rjocht as in kears. De Meinesleat is it wurk fan syn hannen. Knilles hold noardlik oan en wurke him út de naad oant Raerd, dat doe oan de Middelsee lei. Fan lilkens hied er net wer efterom sjoen en dat wie mar goed ek, syn wurk siet grôtfol bochten. Sjoch mar nei de Kromme Knilles tusken Akkrum en Aldskou.
Wa hie tinke kind dat der út dy delsetting, dêr't it spul begûn, sa'n prachtich doarp ûntstean soe foar wettersporters en natoerleafhawwers. As Knilles en Meine sjen kend hienen, hoe't de wrâld der dêr no hinne leit, dan soenen se elkoar in hân jaan en frede slute mei de wurden: "Us wurk hat goed west!". In oar folksferhaal seit dat ek de Grutte en Lytse Kiekenberch by Aldhoarne harren namme krige oan de beide reuzen. Op in stuit smiet ien fan de reuzen in pear hânfollen sân yn súdlike rjochting “Kiek ’n berch” sei er doe tsjin syn maat..
Boer (plak)
Boer is in doarp yn de gemeente De Waadhoeke. Boer leit noardeastlik fan Frjentsjer en Doanjum, westlik fan Rie en besuden Tsjummearum. De doarpskearn fan Boer leit om de Marijetsjerke oan de Doanjumerwei, Alde Wei en Miedwei. Troch it doarpsgebiet rint De Rie, dy't eastlik op de Berltsumer Feart en westlik op de Tsjummearumer Feart oanslút.
Mei Doanjum foarmet Boer in twillingdoarp en mei Sweins, Peins, Ried en Skalsum it Frjentsjerter Fiifgea.
Op hie Boer  ynwenners.
Skiednis
Boer ûntstie op in terp dy't by it kerspel fan Skalsum hearde. Ek mei de bou fan in tsjerke tsjin 'e ein fan de 12e iuw foel it plak noch ûnder Skalsum en it wie mear in buorskip as in echt doarp.
Pas doe't Boer ûnder it parochygebiet fan Doanjum foel waard it as selsstannich plak oantsjut. Yn 1402 waard Boer as Burstera Rede, yn 1419 as thoe dae buere, yn 1433 as Buur en yn 1505 as Buer neamd. De plaknamme soe der op tsjutte dat it plak as in hûsterp ûntstie.
Oars as de oanbuorjende terpdoarpen hat Boer yn de 18e oant 20e iuw hast gjin groei kend. De terp bestiet noch jimmeroan út in pear hûzen, in grutte pleats en de oarspronklik oan Marije wijde tsjerke. Bûten de terp lizze ferspraat noch in pear pleatsen.
Sûnt 2018 leit Boer yn de gemeente De Waadhoeke, dêrfoar lei it yn de gemeente (nij) Frjentsjerteradiel en foar 1984 lei it doarp yn sawol de gritenij as de gemeente Frjentsjerteradiel (Noardertrimdiel).
Tsjerke
thumb|left|Pastorij
It romaanske tsjerkje datearret út de 12e iuw en is eigendom fan de Stifting Alde Fryske Tsjerken. Sûnt 1988 wurdt it net mear troch de tsjerklike gemeente brûkt en tsjintwurdich docht it tsjinst as keunstnersatelier. It dekorative portaal stamt fan de net mear besteande Elgersmastate yn 1664.
De pastorij fan Boer is it âldste stiennen wenhûs fan Fryslân.
Elgersmastate
Sûnt 1400 hat eastlik fan it doarp op it stee fan de Doanjumerwei 11 de Elgersmastate stien, in eardere stins. Yn 1830 wiene de grêften en singels fan de state noch oanwêzich, mar de state sels wie doe al fuort.
Mienskip
Boer hat mei it tichtby lizzende Doanjum sûnt april 1969 de feriening Doarpsbelang Doanjum/Boer.
De Swette
De Swettedyk
De Swette is oanlein as binnendyk yn it midden fan it stik drûchmakke Middelsee tusken de Krinzer Earm by Raerd en de Skrédyk oan de súdkant fan It Bilt. De namme swette betsjut fan grins en wie de ferfanging fan de Middelsee as grins tusken Eastergoa en Westergoa. De Swettedyk wie tagelyk ek de wetterskieding tusken de beide goaen. De swettesleat dy't oan de westkant fan de dyk lei wie dan ek net om wetter ôf te fieren, dat barde troch sylen yn de âlde Middelseediken nei it âldlân ta.
De Swette as trekfeart
Yn it begjin fan de 16e iuw is de swettesleat súd fan de Harnzer Trekfeart tusken Skinkeskâns en de Dillesyl yn de Krinzer Earm ferbrede ta in feart. Wierskynlik is de feart krekt nei 1507/1508 doe't de feart fan Ljouwert nei Frjentsjer groeven is oanlein, om't hy dêr ek op oanslút.
Yn 1661 is de Swettedyk geskikt makke as trekwei en koe de feart brûkt wurde as trekfeart.
Ferskaat
De start fan de lêste âlvestêdetochten hie syn beslach yn de Swettehaven, dêr't de riders ûnderbine moasten. De Swette is ek it earste part fan de âlvestêderoute.
Stoutenburg
thumb|right|300px|Lizzing fan Stoutenburg thumb|left|300px|Trijesprong nei Leusden Stoutenburg is de namme fan in doarp en in lângoed yn de provinsje Utert. Oant 1970 wie Stoutenburg in selsstannige gemeente. Tsjintwurdich falt it ûnder de gemeente Leusden.
Yn 2021 hie it doarp 355 ynwenners.
Tamyltigers
thumb|200px|It diel fan Sri Lanka dêr't de tamylske separatisten oanspraak op makken De Tamyltigers, folút de 'Befrijingstigers fan Tamil Eelam' (Liberation Tigers of Tamil Eelam (LTTE), Tamylsk: தமிழழவிடுதலைப்புலிகள், ISO 15919: tamiḻ iiḻa viṭutalaip pulikaḷ), is in militante organisaasje fan de Tamyls yn Sry Lanka.
De Tamyltigers fjochtsje sûnt de jierren santich foar in ûnôfhinklik Tamil Eelam, letterlik: 'Tamylthúslân'. Op 16 maaie 2009 ferklearre presidint Rajapakse fan Sry Lanka dat it regearingsleger de Tamyltigers ferslein hie. Hy sei doe: 'Ik kin jo mei grutskens sizze dat myn regearing, mei de totale tawijïng fan ús striidkrêften, de Tamyltigers einlik militêr ferslein hat'.
Om it brûken fan terreurtaktiken (sa as selsmoard- en bomoanslaggen) stienen de Tamyltigers yn de Feriene Steaten sûnt 1997 en yn de Europeeske Uny sûnt 2006 op de list fan terroristyske organisaasjes. Ferneamde slachtoffers fan oanslaggen fan de Tamyltigers binne de eardere Yndiaaske premier Rajiv Gandhi en de Srylankaanske presidint Ranasinghe Premadasa.
Kjetil Jansrud
Kjetil Jansrud (Stavanger, 28 augustus 1985) is in earder Noarsk skyer.
John Cage
John Milton Cage (Los Angeles, 5 septimber 1912 - New York, 12 augustus 1992) wie in Amerikaansk avant-gardekomponist; hy wie ien fan de grutste fernijers fan de klassike muzyk út de 20e iuw. Teffens wie er filosoof, dichter, muzykteoretikus, keunstner, amateur-mykolooch en poddestuollesamler.
Foar de Twadde Wrâldkriich wie er bekend troch syn Eastersk tinte muzykstikken. Nei 1950 kaam er mei de radikale tapassing fan it tafalselemint yn syn muzyk.
Kjetil Jansrud
Jansrud makke syn wrâldbeker debút yn Wengen yn jannewaris 2003. Nei ferskate kearen yn de top tsien einige te wêzen, behelle er syn earste wrâldbeker poadium yn Beaver Creek op de reuzeslalom yn desimber 2010. Jansrud die fiif kear mei oan de Olympyske Winterspullen (yn 2006, 2010, 2014, 2018 en 2022). Hy waard yn 2014 Olympysk kampioen op de Super-G. En behelle yn 2010 in sulveren medalje op de reuzeslalom en yn 2018 op de ôfdaling. In brûnzen medalje wûn er op de spullen yn 2014 op de ôfdaling en yn 2018 op de super-G. Hy waard ek ien kear wrâldkampioen op de ôfdaling, en wûn yn 2015 in sulveren medalje op de kombinaasje en yn 2017 wûn er it sulver op de super-G.
Nei de spullen fan 2022 hold Jansrud op mei skyen op heech nivo.
Advendo (Snits)
Advendo út Snits, is in drum en showfanfare. It is ien fan de ferneamste showbands fan Nederlân. It korps is oprjochte yn 1946 en hat mei in protte sukses optredens fersoarge yn hiel Jeropa en fier derbûten. Ek op it Wrâldmuzykkonkoers yn Kerkrade boekte it korps grutte suksessen. Sa waarden de Snitser muzikanten leafst twa kear wrâldkampioen op 'e marsparade. Ek de jongerein fan de Showband kin der wat fan. Sy waarden leafst 7 kear efterinoar jeugdkampioen fan Nederlân en ek wiene se alris showkampioen fan de Stardivision op it WMC.
It korps bestiet út ferskate groepen, sa bin der de showkids, de musickids, Jong Advendo mei in eigen colourguard en showgirlgroep, it ferneamde Advendo en tsjintwurdich ek noch in eigen slachwurkgroep, Afslag-Sneek. As lêste waard yn 2008 de groep T-Brass oprjochte.
Sevearus II
right|thumb|250px|Munten mei in ôfbylding fan Severus II Sevearus II, folút, Latyn: Flavius Valerius Severus (? - 16 septimber 307), wie keizer fan it Romeinske ryk yn it tiidrek fan de Tetrargy. Hy regearfe fan augustus of septimber 306 ôf oant begjin 307.
Libben
Sevearus kaam, krekt as syn goede freon en lettere meikeizer Galerius, út de Romeinske provinsje Illyrikum. Hy wie fan goede komôf en tsjinne as militêr ûnder ferskate keizers. Dat is alles wat wy oer him witte oant syn beneaming as Caesar troch keizer Diokletianus.
Op 1 maaie 305 waard Sevearus beneamd as Caesar fan it westlike part fan it ryk, ûnder keizer Konstantius Klorus. De keizer fan it westen kaam lykwols it jier dêrop al te stjerren, doe't hy yn Brittanje dwaande wie mei de tariedings foar in fjildtocht tsjin de Pikten.
Nei de dea fan Konstantius ûntstiene der problemen doe't it leger yn Brittanje Konstantyn de Grutte, de soan fan de ferstoarne keizer ta opfolger útrôp. Troch Galerius waard Sevearus lykwols as opfolger keazen ynstee fan Konstantyn, dy't as kompensaasje wol de funksje fan Caesar krige.
Orsk
thumb|left|120px|Wapen fan Orsk Orsk (Russysk: Орск) is in stêd yn de oblast Orenburch, yn de Súdlike Oeral, oan de rivier de Oeral, yn Ruslân.
Orsk is it meast wichtige yndustriële sintrum fan de oblast Orenburch. Masinebou, metaalbewurking, oaljegemy, fiedsel- en oare lichte yndustriën foarmje it wichtichste part fan de yndustry.
DeFriezen
DeFriezen wie in politike beweging dy't fan 2006 oant en mei 2011 bestien hat. Foarsitter fan de beweging wie Doede Damsma. De beweging die yn 2007 mei oan de Steateferkiezings fan de provinsje Fryslân.
Stânpunten
De fernijingsbeweging woe fan Fryslân in autonoom lân meitsje binnen it Keninkryk fan de Nederlannen en mear sizzenskip krije woe oer syn eigen takomst. Neffens Damsma moast Fryslân op mear foech ta. De beweging tocht dat Fryslân op dy wize in bettere sosjaal-ekonomyske posysje kriget. DeFriezen hold him fierders dwaande mei direkte demokrasy, de mooglike weryndieling fan Fryslân, de ynter-Fryske kontakten, ferbettering fan de ekonomy en de takomst fan de Ofslútdyk.
Skiednis
Op 7 maart 2007 hie de beweging foar it earst oan de ferkiezings meidien. Dy dei hat deFriezen by de Provinsjale Steateferkiezings in lytse 1500 stimmen krigen, wat net genôch wie foar in sit. Yn de rin fan 2007 is der yn it Dútske Eastfryslân ek in susterôfdieling ûnder de namme "Die Friesen" oprjochte. Dizze groepering hat by de 'Landestagswahl' foar Nedersaksen likernôch 10.000 stimmen helle, net genôch foar in sit yn it dielsteatparlemint. Die Friesen waard yn 2009 lid fan de EFA. Yn july 2008 hie de fernijingsbeweging in totaalfisy oer de Ofslútdyk by Rykswettersteat presintearre. Dy fisy die mei yn de plannen fan Rykswettersteat, de beide provinsjes, de gemeenten Wûnseradiel en Wieringen en it regear.
De fernijingsbeweging hat yn 2010 in ûndersyk dwaan litten oft sy (wer) oan de Steateferkiezings fan Fryslân meidwaan moasten. Sa likernôch 37% fan de ynwenners fan Fryslân fûn dat de beweging meidwaan moast. De beweging hat dochs net meidien oan dy ferkiezings. Yn de maitiid fan 2011 hat it bestjoer besletten om de feriening op te heffen. Yn 'e simmer fan dat jier is dat bard. De webside fan deFriezen is in wykmannich letter ek ferdwûn.
Johannes Bosboom
thumb|Johannes Bosboom Portret troch [[Charles Dankmeijer, om 1880 ]] thumb|Tsjerkeynterieur mei bernedoop. Oalje op hout, 30,5 x 22 cm Johannes Bosboom (De Haach, 18 febrewaris 1817 – dêre, 14 septimber 1891) wie in Nederlânske skilder en akwarellist, dy ferneamd wie fanwege syn tsjerke-ynterieurs.
Biografy
Bosboom krige ûnderrjocht fan Bart van Hove en Wijnand Nuijen. Tusken 1831 en 1835 besocht er de akademy yn De Haach en fannijs fan 1839 oant 1840.
Op 3 april 1851 troude er mei de skriuwster Anna Louisa Geertruida Bosboom-Toussaint.
Bosboom wie lid fan de Pulchri Studio, it Genoatskip ‘Arti Sacrum’ (Rotterdam) en de Hollandsche Teekenmaatschappij (De Haach). Hy wie learaar fan Maria Bilders van Bosse en Willem Frederik de Haas (1830-1880). Hy waard neifolge troch Jos Laurenty en hie ynfloed op Johan Paul Constantinus Grolman. Hy waard yn 1856 ridder yn de Leopoldsoarder.
Bosboom wie in foarrinner fan de Haachske Skoalle. Bosboom pykte derút troch syn wize fan ferwurkjen fan it ympresjonistyske ljocht yn syn ynterieurs; it makke dat er ta de meast wichtige Europeeske skilders yn dat sjênre rekkene wurde kin.
Keppelings om utens
Amsterdam : Elsevier, 1891
List fan planetoïden 9601-9700
Dit is in list fan planetoïden 9601-9700.
It Oerd en De Hon
Helmplanten hâlde it stosân fêst, efter de earste dunerige is de boaiem al minder sâlt en ryk oan kalk. Yn de dellings groeie parnassia en strântûzengûnekrûd, op de dúntoppen dúnklimmer en blauwe seestikel. Ticht by it waad op de kwelder groeit kwelderkrûd, skieppe-ear en fliekrûd. By eb sitte der tûzenen fûgels dy ’t om fretten sykje. Koloanjes sulverkob, ûnwaarsfûgel en lytse sjouwerman. Leppelbekken briede sûnt 1994 yn de dunen. Yn it gebiet sitte mear as tweintich deiflinters en sechtich nachtflinters.
Grutte Priis Formule 1 fan Sina 2019
Utslaggen fan de Grutte Priis Formule 1 fan Sina 2019 yn Shanghai op 14 april. It wie de tredde race fan 21 races fan de Formule 1 yn 2019. Hy waard op it Sirkwy fan Shanghai hâlden. De race waard hâlden oer 56 omgongen, op it 5,5 km lange sirkwy oer in raceôfstân fan 305 kilometer.
48
Foarfallen
thumb|right|240px|Klaudius
Ferstoarn
40er
Carmarthen
Carmarthen (Welsk Caerfyrddin - caer is fort + Myrddin, Moridunum, Merlyn ) is it haadplak fan it greefskip (county) Carmarthenshire yn Wales. It plak leit oan de Towy, dy't 13 km súdliker yn de Baai fan Carmarthen mûnet, en hat sa'n 13.148 ynwenners.
Doe't Brittanje in Romeinske provinsje wie, wie Carmarthen it haadplak fan de Demeten en hie de namme Moridunum (d.i. seefersterking). Carmarthen is faaks de meast âlde stêd fan Wales dy't al by Ptolemeus foarkomt. Yn de midsiuwen wie Carmarthen strategysk fan sa'n belang dat de Noarman William fitz Baldwin dêr fermoedlik om 1094 hinne in kastiel boude. Carmarthen waard ek de earste bewâle stêd fan it midsiuwske Wales. Yn 1405 waard de stêd oermastere troch Owain Glyndŵr. Neffens guonts waard Merlyn de tsjoender ûnder Carmarthen berne. De namme Merlyn soe dan in feringelsking fan Myrddin wêze.
Yn it ferhaal Breuddwyd Macsen Wledig út de Mabinogion is Carmarthen ien fan de trije stêden dy't troch Magnus Maksimus stifte wurde neidat er yn de Romeinske provinsje Brittania oankaam.
Lytsepost
Lytsepost is in oangrinzjend buorskip fan Bûtenpost yn de gemeente Achtkarspelen. Bûtenpost is earder ûntstien út Lytsepost. De buorskip wie oant 1945 in selstannich doarp.
De namme komt ek foar as Lutkepost, Luytkepost, Luttickepost en Lijtzepost.
Saskerastins
Saskerastins, mooglike namme ek: Lyts-Reinaldastate, stie oan de Jepmaleane ten noarden fan Westernijtsjerk yn de gemeente Noardeast-Fryslân. Op it stee stiet no in pleats.
It ûntstean fan de stins is ûnbekend, mar waard yn 1483 neamd as Saskera styns. Mooglik wenne op Saskera yn 1423 Foppeka Saxghera, yn dat jier "iehear" fan de gritenij Ferwerderadiel. Yn 1483 fermakke Jeppa Jeppama fan it tichtby lizzende Jeppemahûs Saskera styns met Sasker guth en Saszker terp oan syn susters Bottie en Ulke. Om dat mooglik te meitsjen soe noch wol in ruil mei oare lannen needsaaklik wêze. It goed Sasckera komt yn 1543 foar as beliening fan it pastorijelân tusken it doarp en de Alde Seedyk. Yn 1562 wie Saskera eigendom fan Saepck Itsma, dy't Saskeraguedt yn dat jier neiliet oan de bern fan har dochter Frau Itsma, troud mei Here fan Burmania, tagelyk mei ûndermear Regnalda-zate en den huysstede op Copckewier ûnder Westernijtsjerk. Yn de Nije Tiid wie it in pachtpleats, yn 1640 eigendom fan de weesbern fan Idsert fan Burmania en is Jets Johannes brûker. Yn 1698 pachtet Biense Gerben syn widdo de 54 pûnsmiet (± 20 ha) grutte pleats fan de bern fan wilen jonker Edsart fan Harinxsma. Yn 1728 is it eigendom fan luitenant-generaal Frederik fan Grovestins dy't doe ek eigener wie fan Jeppemastate en Reinaldastate. Yn 1832 wie it op 't lêst eigendom fan grutgrûnbesitter J.W.M. baron Collot d’ Escury te Leien en mei-eigeners.
De kaarten fan 1718 en 1850 toane Saskera as in gewoane pleats oan de Jeppemaleane. De ruilplannen fan Jeppe Jeppema yn 1483 kinne sjoen wurde yn it ramt fan de ôfrûning fan it Jeppemalân.
Kleaster-Lidlum
thumb|300px|De [[himrik fan Kleaster-Lidlum.]] Kleaster-Lidlum is in doarp dat yn de gemeente De Waadhoeke leit. Kleaster-Lidlum leit noardwestlik fan Doanjum, súdeastlik fan Easterbierrum, westlik fan Tsjummearum en besuden de Waadsee. Op hie Kleaster-Lidlum  ynwenners. De doarpskearn fan Kleaster-Lidlum leit om de Mûntsewei.
Sûnt 2018 leit Kleaster-Lidlum yn de gemeente De Waadhoeke, dêrfoar lei it yn de gemeente Frjentsjerteradiel en foar 1984 lei it doarp yn sawol de gritenij as de gemeente Barradiel.
Skiednis
Fan 1254 ôf stie hjir it norbertiner kleaster Vallis Mariae of Mariëndelle. It wie yn 1182 út Mariëngaarde wei stifte as kanunnikekleaster, en lei yn it earstoan wat tichter by de Waadsee oan de Kapellewei, mar it opkommen fan de see makke ferpleatsing djipper it lân yn needsaaklik. Nei ien fan de beide oprjochters waard it ek wol Lidlum neamd. Letter brochten se it ûnder de Norbertiner oarder.
Fanwege oerstreamingsgefaar waard it kleaster yn 1232 mear it lân yn setten, en yn 1254 ûnder Sibo Deimta, de fiifde abt fan it kleaster, nochris. Yn de 13e iuw waard it kleaster nau belutsen by it ûnderhâlden fan de seediken fan de Middelsee, en kaam hast hiel Boksum oan it kleaster. Yn it omwâle kleaster wennen doe sawat 600 minsken. Fan it kleaster út waarden de parochys fan Lytsewierrum, Eastersee, Berltsum, Seisbierrum, Spannum, Winsum, Tsjummearum, Menaam, Boazum, Wjelsryp, Hjerbeam, Húns, Baard, Easterlittens, Britswert en Hoarn op Skylge betsjinne. As Norbertiner kleaster keas it de kant fan de Fetkeapers en stried it ûnder oare tsjin de Roarda's fan Tsjummearum, mei de Sjaardema's fan Frjentsjer en sels mei de skiere muontsen fan it kleaster Blomkamp.
Djiptepunt yn de skiednis fan it kleaster wie de moard op abt Eelko Liaukama op de úthôf yn Boksum op 22 maart 1332. Eelko protestearre tsjin it sûpen en fleis iten yn de hillige fêsteltiid troch de bruorren. De manlju koenen dizze 'bekrompen' krityk net ferneare en sloegen harren geastlike heit mei in kneppel dea. Gjin bargehaskes mar wite roazen kamen út de mouwen fan syn pij foar ‘t ljocht. Eelko waard yn it lekegedielte fan de tsjerke begroeven en as martelder fereare. As sillige Eelko fan Liauckema komt hy noch altyd foar yn de hilligenkalender fan de Oarder fan Prémontré.
Yn 1572 waard it kleaster plondere en ferwoaste. Caspar de Robles werstelde de oarder foar koarte tiid, mar om 'e nocht. It besit fan it kleaster gie yn 1580 oer nei de Steaten fan Fryslân.
Lykas bygelyks Kleaster Eanjum hie it kleaster ek stimrjocht en in eigen himrik neist de oare doarpen fan Barradiel. It hie de njoggende stim fan de gritenij mei in oantal fan 9 stimmen.
Hjoeddeistige sitewaasje
Hjoed oan 'e dei jouwe de ynwenners fan Kleaster-Lidlum har almeast by it oanbuorjende Easterbierrum. Der bestiet ien feriening foar Doarpsbelang Easterbierrum/Kleaster-Lidlum, en elts jier yn juny wurdt in mienskiplik doarpsfeest holden, organisearre troch de Kristlike Oranjeferiening fan Easterbierrum/Kleaster-Lidlum.
Strjitten
Konkelswei, Lidlumerwei, Mûntsewei.
Konstantinopel
thumb|300px|Konstantinopel yn de [[Byzantynske Ryk|Byzantyske tiid]]
Konstantinopel is de eardere namme fan de tsjintwurdige stêd Istanbûl oan de Bosporus. Noch earder hjitte de stêd Byzantium. Istanbûl is noch altiten de wichtichste en grutste stêd fan Turkije.
Konstantinopel wie de haadstêd fan it Romeinske Ryk (330-395), it East-Romeinske (Byzantynske) Ryk (395-1204 en 1261-1453), de krúsfearderssteat dy't mar koart bestie, it Latynske Ryk (1204-1261), en it Ottomaanske Ryk (1453-1923).
Yukio Mishima
thumb|250px|Yukio Mishima Yukio Mishima (三島由紀夫, Mishima Yukio; Shinjuku, 14 jannewaris 1925 - 25 novimber 1970) wie in Japansk skriuwer en polityk aktivist. Hy waard berne as Kimitake Hiraoka (平岡公威, Hiraoka Kimitake). Hy skreau hûnderten romans, toanielstikken, essays, gedichten en in libretto.
Mishima is ferneamd om syn nihilistyske, kultuerkrityske wurk fan nei de Twadde Wrâldkriich en de omstannichheden om syn selsmoard hinne.
Stien fan Rosetta
Dizze bysûndere stien die bliken in wichtige kaai te wezen by it ûntsiferjen fan de Egyptyske hieroglifen troch Thomas Young en Jean-François Champollion. Fan dy twa slagge Champollion der as earste yn om in better begryp te krijen fan de riedseleftige tekens yn 1822, dêr't mooglik troch waard de betsjutting fan oare teksten te efterheljen.
De tekst op de stien hâldt yn in tankbetsjûging troch de prysters fan Memfis oan kening Ptolemaeus V Epiphanes. De tekst is datearre op 27 maart fan 196 f.Kr.
Letter binne noch twa oare dekreten fûn dy't krekt as de Rosetta Stien yn meardere skriften skreaun waarden en dêrtroch fierdere ynformaasje jouwe oer it demoatyske en hiëroglyfysk skrift.
De Rosetta Stien falt te besjen yn it Britsk Museum yn Londen, dêr't er al sûnt 1802 bewarre wurdt. Der binne ferskillende kopyen makke fan de stien dy't op meardere plakken te sjen binne û.o. yn El Rashid. Yn Nederlân beskikt it Ryksmuseum fan Aldheden yn Leien oer in kopy.
Ryksmuseum fan Aldheden
thumb|right|200px|Ryksmuseum fan Aldheden yn Leien
It Ryksmuseum fan Aldheden is it nasjonaal sintrum foar archeology yn Nederlân, mei grutte kolleksjes út it Alde Egypte en Heine Easten, de Grykske en Romeinske wrâld en it eardere Nederlân. It museum is festige yn in âld hearehús en begynhof, in mânsk gebouwekompleks oan it Rapenburg te Leien, dat datearret út 1743.
thumb|[[Fibula fan Dorestêd út sirka 775-800 (fûn yn in put)]]
It museum waard yn 1818 stifte of inisjatyf fan kening Willem I mei C.J.C. Reuvens (1793-1835), heechlearaar yn de archeology as earste direkteur. Utsein kolleksjes fan bûtenlânske artefakten beheart it museum ek de topstikken fan de Nederlânske archeology fan de prehistoarje ôf oant de ein fan de midsiuwen.
Kolleksje
De kolleksje fan it museum is ferdield oer in fjouwertal ôfdielingen, dy't wer ûnderferdield binne yn lytsere. In yndieling dy't trochfierd yn in fêste tentoanstelling. De ôfdielingen binne:
Parregeaster Mar
De Parregeaster Mar wie in mar west fan Parregea. It wie in tige fiskrike mar, en wie de grûn foar it ûntstean fan it doarp yn likernôch de 13e iuw.
De mar wie yn it noarden by de Jakleset ferbûn mei de Makkumer Mar en yn it suden fia de Yndyk mei de Warkumer Mar. De trije marren mei-inoar waarden troch de kwelderrich dêr't ûnder oaren Warkum op leit, skaat fan de Fliestream. Troch dy rich ôfskerme, wie dit lân net berikber foar it tij, dat der waard hjir yn de marren gjin sânboaiem ôfset, en ek waarden de marren net útspield ta ien grut mar. Yn de rin fan de iuwen wie de Parregeaster Mar lykwols al gearwoeksen mei de Feikemar en de Ypebuorster Mar. Fan 1876 oant 1879 waarden al dizze marren drûchmakke, en waard de feanboaiem ta greidlân.
Ornaris wurdt de hjoeddeiske Parregeastermarpolder noch hieltyd oantsjut as Parregeaster Mar. De polder komt ek foar yn ferskate stúdzjes foar it wer ûnder wetter setten fan in tal Fryske marren, dat it is mûglik dat der yn de takomst wier wer in mar wêze sil.
Olly B. Bommel
thumb|Olivier B. Bommel en Marten Toonder (1973)
De Bommel-ferhalen binne de sûnt 1941 publisearre tekenteltsjes fan Marten Toonder oer kastielhear Olivier (Olly) B. Bommel, dy’t mei syn swakke sûnens altyd dwaande is yn stilte goed te dwaan. Dêrby giet it faak mis en dan moat syn jonge freon Tom Poes him der wer út helje. It binne tige moai fertelde en fantastysk tekene ferhalen, dêr’t allerhande minsklike swakheden yn meispylje, gauris mei in lichte ferbining mei de aktualiteit.
Toonder begûn de ferhalen al as bernefantasyen mei syn broer en hold dat fol oant syn 74ste jier.
Oersettings
De ferhalen binne yn it Nederlânsk skreaun en útbrocht. In part fan de ferhalen is oerset yn it Frysk en útjûn troch Le Chat Mort, Ketlik. Guon hawwe ek yn 'e Ljouwerter Krante stien.
Nammelist
Hjirûnder in Fryske Nammelist fan persoanen en plakken mei dêrefter it Hollanske orizjineel. Derby betsjut ~ dat it orizjineel gelyk is. Guon fynplakken binne koart oanjûn. De Oare Wrâld is net brûkt, om't dy oersetting minder eigene nammen brûkt.