cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Fire Touched
Ynhâld
Tsjin dy tiid is Joel lykwols de behearsking oer de tibicena ferlern, mar in lyts readhierrich jonkje dat mei Tad kommen is, rint op it fjurrige meunster dat er wurden is ta, en leit him in hân op, wêrmei't er it fjoer yn Joel delbêdet en dêrmei de demon ek. It jonkje blykt Aiden te hjitten en is folle âlder as dat er liket. Hy is ien fan 'e bern dy't lang lyn troch de ierdgeasten ûntfierd waarden, en dy't neitiid fêst kamen te sitten yn 'e parallelle wrâld fan 'e ierdgeasten, dy't it Underheuvelse neamd wurdt, doe't dat troch de komst fan it kristendom en kâld izer foar de ierdgeasten ôfsletten rekke. Sûnt de ierdgeasten in pear desennia lyn har bestean oan 'e wrâld iepenbiere hawwe, binne der yn 'e Feriene Steaten reservaten foar harren stifte, krekt sa't dat earder dien is foar de Yndianen. Trochdat yn dy reservaten safolle ierdgeasten mei harren magy op in klútsje wenje, binne dêr nije poarten nei it Underheuvelse ûntstien, dêr't de ierdgeasten Aiden oantroffen. Yn 'e iuwen dat er yn it Underheuvelse finzen siet, is Aiden bejeftige rekke mei in magyske macht oer it elemint fjoer. De ierdgeasten begripe net hoe't dat kin, om't gewoane minsken gjin magy behearskje hearre te kinnen, en wolle eksperiminten op him útfiere om te ûntdekken hoe't it krekt sit.
Ear't dat barre koe, is Aiden útnaaid, yn 'e mande mei Tad en syn heit Siebold "Zee" Adelbertsmiter, dat Mercy har âlde baas en goede freon is, mar ek de Dûnkere Smid fan Drontheim. Zee wie it net iens mei it belied fan 'e Grize Hearen, de hearskers fan 'e ierdgeasten, dy't de reservaten ûnôfhinklik ferklearre hawwe fan 'e Feriene Steaten en oan lykje te stjoeren op in oarloch mei de minskheid. Tad, in healbloed-ierdgeast dy't dêrom earder altyd oer de holle sjoen waard troch de Grize Hearen, hat koartby om Mercy te rêden blyk jaan moatten dat er krekt as syn heit oer grutte krêften beskikt (sjoch: Night Broken), en is dêrom ûntbean nei it ierdgeastereservaat by Walla Walla. Dêr besocht ien faksje mank de Grize Hearen him safier te krijen dat er sjen litte soe wat er koe, mar syn heit hie harren derfan oertsjûge dat Tad, dy't ommers heal minske wie, te kwetsber wie om hurdhannich oan te pakken. Harren oplossing wie om ynstee Zee foar de eagen fan syn soan te marteljen, om dy sa oan te setten ta iepenheid fan saken. Zee en Tad hawwe witten te ûntkommen troch de ûnwierskynlike help fan ien fan 'e Grize Hearen, Alistair Beauclaire, oftewol Gwyn ap Lugh, waans heit Lugh yn in fier ferline troch Zee deadien is.
Fan gefolgen is Mercy har pleechheit Bran Cornick, de marrok, dy't oer alle wearwolven yn Noard-Amearika hearsket en al moannenlang krewearret om 'e frede tusken de wearwolven en de ierdgeasten te behâlden, twongen om syn bannen mei de Kolumbia-wearwolvetroep te ferbrekken. Fierders is der neitiid ek frijwat yntern trelit yn 'e troep, om't in diel fan 'e wearwolven it net iens binne mei wat Mercy dien hat. Boppedat wie de troep dochs al ferdield yn in pro- en in anty-Mercy-kamp. Diskear leit Adam, as de alfa, lykwols foargoed it near om alle ôfwikende mienings, om't er wit dat de troep der no allinnich foarstiet en gjin ûnderlinge rebûlje brûke kin.
Koarte tiid letter ûntfange Mercy en Adam in boadskip fan in groep ierdgeasten dy't Aiden koste wat kost weromhawwe wolle. Dy groep stiet ûnder lieding fan 'e Widdo-Keninginne, ien fan 'e Grize Hearen dêr't it personaazje fan 'e boaze styfmem yn mearkes as Sniewytsje en Jiskepûster op basearre is. It boadskip berikt harren fia Adam syn minsklike eks-frou Christy, by wa't it besoarge wie, wat in net sa subtyl drigemint ynhâldt, nammentlik dat Adam nea àl syn famyljeleden en freonen beskermje kin. Soks wriuwt Adam lykwols alhiel tsjin it hier yn, en sadwaande biedt er Aiden foar ûnbeskate tiid beskerming oan.
Om dyselde tiid hinne arrivearret de fampier Thomas Hao yn 'e Tri-Cities, mei wa't Mercy earder gearwurke hat (sjoch: Frost Burned). Hy hat in machtige mar ferswakke froulike ierdgeast by him, Margaret Flanagan, de dochter fan 'e Draak ûnder de Heuvel (in titel, gjin echte draak), dy't er earder út in fyftichjierrige finzenskip rêden hat. It is foar Mercy dúdlik dat Thomas smoar op it frommeske is. Margaret is troch de Grize Hearen ûntbean om har by harren yn 'e reservaten te jaan, mar der is gjin hier op har holle dy't dêroer tinkt, en se is machtigernôch dat se har net ûnder harren bewâld hoecht del te jaan. As Mercy en Adam hearre dat Thomas mei Margaret ûnderweis is nei in moeting te Walla Walla, yn 'e neite fan it pleatslike ierdgeastereservaat, dêr't Margaret fan doel is om fan har hert gjin moardkûle te meitsjen en de Grize Hearen ris flink it mannewaar op te sizzen, freegje se har oft se ek mei kinne, om't sysels ek it ien en oar hawwe dat se oan 'e Grize Hearen dúdlik meitsje wolle.
By de gearkomste yn in hotel yn Walla Walla binne in stikmannich Grize Hearen oanwêzich, wêrûnder Beauclaire, de Widdo-Keninginne, Nemain, mei wa't Mercy ek alris earder gedoente hân hat (sjoch: Iron Kissed) en Goreu fab Custennin, in ierdgeast dy't him yn in fier ferline noch foardien hat as ien 'e Ridders fan de Rûne Tafel fan kening Arthur. De moeting rint út op in krêftmjitting tusken Goreu, dy't neat ridderliks hat, en Margaret, en wurdt wûn troch dy lêste. Ek Mercy en Adam krije de kâns om har sechje te dwaan. Neitiid wurde se op it parkearplak fan it hotel oansprutsen troch Baba Jaga (de heks út 'e Slavyske folkloare dy't hjir foarsteld wurdt as gjin wiere heks mar in machtige ierdgeast dy't har foardocht as in heks). Baba Jaga heart ta in faksje fan 'e ierdgeasten dy't rjocht foaroer dy fan 'e Widdo-Keninginne stiet, en biedt Adam en Mercy har help oan.
It docht al rillegau bliken dat de warskôging oan 'e Grize Hearen oan dôvemansearen rjochte west hat, as in pear dagen letter it hûs fan Mercy en Adam, dêr't Aiden ferbliuwt, oanfallen wurdt. De wearwolven, de tibicena, Zee, Tad en Aiden meitsje lykwols koarte metten mei de oanfallers, dat oanhingers fan 'e Widdo-Keninginne blike te wêzen. Nei ôfrin fan it gefjocht sette Zee en Tad ôf, en koarte tiid letter ferdwine ferskate ierdgeasten spoarleas, wêrûnder teminsten ien fan 'e Grize Hearen dy't by de marteling fan Zee belutsen wiene. In pear dagen letter wurde Mercy en Adam útnûge foar in gearkomste mei de Grize Hearen, dy't plakfine sil yn 'e âlde bar fan Omke Mike, yn Pasco, dat foar de weromlûking fan 'e ierdgeasten nei de reservaten in stamkroech fan 'e pleatslike ierdgeasten wie. De Grize Hearen dy't dêr oanwêzich binne, blike Beauclaire en Goreu te wêzen, dy't útlizze dat sy keazen binne om 'e fredespartij (Beauclaire) en de oarlochspartij (Goreu) te fertsjintwurdigjen. Allinnich, Goreu blykt ek foar frede mei de minsken te wêzen en him inkeld by de oarlochspartij jûn te hawwen om dy harren plannen oan syn wiere bûnsgenoaten trochbryfkje te kinnen. De wiere Goreu, dy't him no oppenearret, hat ek mear wei fan in Ridder fan 'e Rûne Tafel.
Beauclaire en Goreu wolle bewurkmasterje dat de ierdgeasten de Tri-Cities as in neutraal gebiet erkenne, dat ûnder beskerming fan 'e wearwolven stiet. Se beseffe nammentlik dat in fierdere eskalaasje fan har sitewaasje inkeld foarkomd wurde kin troch ûnderhannelings mei de minsklike autoriteiten, mar by dyselden sit de skrik der no sà yn, dat ûnderhannelings neat wurde kinne of it moat wêze dat se op neutraal gebiet fierd wurde kinne. It probleem is lykwols dat de Grize Hearen net út in posysje fan swakte ûnderhannelje wolle, en dat soe wol sa wêze as se de Tri-Cities sûnder slach of stjit as it territoarium fan 'e wearwolven erkenden. Dêrom hawwe se in lytse demonstraasje organisearre, wêrby't Beauclaire persoanlik ien fan 'e trije brêgen oer de Kolumbia yn in letterlik boaiemleaze put ferdwine lit. Dat is net tafallich deselde brêge dy't de trol earder heal ferrinnewearre hie, en dy't sadwaande ôfsletten is foar ferkear salang't de reparaasjes net foltôge binne.
It ferdwine litten fan 'e brêge wie om 'e minsklike autoriteiten even ûnder de noas te wriuwen hoe't de machtsferhâldings lizze, mar de Grize Hearen moatte ek noch wat hawwe om 'e publike opiny ûnder harren eigen efterban tefreden te stellen. Beauclaire stelt foar dat Aiden oan harren weromjûn wurde sil, en biedt oan om syn wurd te jaan dat er alles dwaan sil om 'e jonge te beskermjen. Mar Aiden is panysk by it idee dat er werom moat nei de ierdgeasten, dat soks is ûnakseptabel foar Mercy en Adam. Uteinlik komt Aiden sels mei in oplossing: út syn tiid yn it Underheuvelse wit hy wêr't beskate skatten fan 'e ierdgeasten har befine dy't lang ferlern waand binne. Hy biedt oan om ien fan dy skatten op te heljen. Beauclaire fynt dat in akseptabele oplossing.
Sadwaande bejouwe Mercy, Adam en Aiden har yn it Underheuvelse, de parallelle wrâld fan 'e ierdgeasten, dêr't magy foar master opslacht en neat is wat it liket. It opheljen fan 'e skat, dat in kaai blykt te wêzen dy't op lykfol hokker lokaasje yn 'e wiere wrâld in poarte nei it Underheuvelse meitsje kin, ferrint sûnder swierrichheden. Mar op 'e weromweis wurde se oanfallen troch de Widdo-Keninginne en trije fan har trewanten. Aiden ferbrânt ien fan harren en Mercy stekt in oaren dea mei de magyske gongelstôk, dêr't ynienen wer in spearpunt oan groeid, krekt sa't earder alris bard is (sjoch: River Marked). Wylst se mei de trêde ierdgeast fjochtet, nimt Adam it yn syn wolvefoarm op tsjin 'e Widdo-Keninginne, mar dy is him oermânsk, en brûkt in betsjoening om mei Adam ôf te weven. Dêrnei smyt se achteleas in betsjoening Mercy har kant út, mar Mercy fielt hoe't de gongelstôk, dy't frije wil leard hat yn 'e tiid dy't er mei Mercy har heit Coyote trochbrocht hat (sjoch: Night Broken), beslút om himsels foar har op te offerjen. As in soarte fan wjerljochtgelieder lûkt de stôk de betsjoening nei himsels ta en spat yn tûzen stikken útinoar, wêrnei't Mercy de Widdo-Keninginne, dy't har de rêch al tadraaid hat, mei in hege skop de nekke brekt.
Nei ôfrîn fan it gefjocht leit Adam op stjerren, mar Baba Jaga ferskynt en wit him fan 'e flok fan 'e Widdo-Keninginne ôf te helpen. Letter docht bliken dat Baba Jaga troch Mercy har pleechheit Bran Cornick frege wie om in eachje yn it seil te hâlden oangeande Mercy en Adam. Beauclaire en Goreu akseptearje de kaai en de Grize Hearen erkenne de Tri-Cities formeel as in neutraal gebiet. Mercy en Adam begrave de byinoarfandele restanten fan 'e gongelstôk yn harren tún, ûnder in lavindelplant.
Mercy Thompson
London Has Fallen
London Has Fallen is in Amerikaanske aksjefilm út 2016 ûnder rezjy fan Babak Najafi, mei yn 'e haadrollen Gerard Butler en Aaron Eckhart. De titel betsjut: "Londen is Fallen". De film is it twadde diel fan 'e Fallen-searje en as sadanich it ferfolch op Olympus Has Fallen, út 2013. It ferhaal giet oer in terroristysk komplot om alle wichtige wrâldlieders út te skeakeljen op 'e begraffenis fan 'e Britske premier. Londen Has Fallen krige oer it algemien negative resinsjes fan 'e filmkritisy, mar woeks yn 'e bioskopen út ta in kommersjeel súkses. Yn 2019 ferskynde in trêde film yn 'e rige, Angel Has Fallen.
Plot
Westerske ynljochtingetsjinsten stelle fêst dat de Pakistaanske wapenhanneler Aamir Barkawi de wapens levere hat dy't brûkt binne by ferskate terroristyske oanslaggen. De Amerikaanske oerheid autorisearret in oanfal mei in drone op Barkawi syn wente, net wittend dat dêr op dat stuit de brulloft fan syn dochter oan 'e gong is. Neitiid giet men derfan út dat Barkawi en syn hiele famylje omkommen binne; de ûnskuldige slachtoffers wurde weiset foar njonkenskea.
Op dat stuit fynt der in rige koördinearre terroristyske oanslaggen plak, wêrby't op ferskate manearen de Dútske bûnskânselier Agnes Brückner, de Frânske presidint Jacques Mainard, premier Antonio Gusto fan Itaalje, premier Robert Bowman fan Kanada en premier Tsutomu Nakushima fan Japan fermoarde wurde, wylst tagelyk ferneamde bouwurken as London Bridge en Westminster Abbey opblaasd wurde. De dieders binne ferklaaid as leden fan 'e Londenske Metropolitan Police Service, militêren en ambulânsepersoneel. De terroristen hacke ek it elektrisiteitsnetwurk en snije sa yn 'e hiele stêd de stroom ôf. Fan gefolgen brekt der yn Londen massale panyk út. Presidint Asher is ek ien fan 'e doelwiten fan 'e oanslaggen, mar trochdat Banning it tiidskema foarútskood hat, moatte de terroristen ymprovisearje om him te pakken te nimmen. It selskip fan 'e presidint wurdt op 'e treppen fan 'e katedraal oanfallen, wêrby't alle Secret Service-aginten útsein Jacobs en Banning omkomme. The Beast rekket fernield en in oare Secret Service-agint, Voight komt te help mei in oare auto, wêryn't Banning en Jacobs mei de presidint útnaaie.
Der ûntstiet in wylde efterfolging dwers troch Londen, wêrby't Banning-en-dy neisitten wurde troch terroristen op motors. Voight komt om, en se ferûngelokje op in hier nei ear't se Somerset House wer berikke. Yn Marine One giet it werom nei Stansted, mar de presidinsjele helikopter wurdt troch de terroristen mei Stinger-loftdoelraketten delsketten en stoart del yn Hyde Park. Banning en presidint Asher komme mei de skrik frij, mar Lynne Jacobs rekket deadlik ferwûne. Banning en Asher ûntkomme oan 'e terroristen, dy't nei it plak fan 'e delstoarte helikopter gearstreame, troch beskûl te sykjen yn it metrosysteem, de London Underground.
Underwilens wurkje fanút Washington, D.C. de Amerikaanske autoriteiten ûnder lieding fan fise-presidint Allan Trumbull nau gear mei harren Britske wjergaders om 'e fermiste presidint Asher op te spoaren en út te sykjen wa't der efter de oanslaggen sit. Dat lêste wurdt lykwols maklik makke as Trumbull opskille wurdt troch Barkawi, dy't de drone-oanfal op syn hûs dochs oerlibbe blykt te hawwen en no operearret út Jemen wei. Hy is it dy't de oanslaggen pland hat, en de direkte útfierder, dy't oan it haad fan 'e terroristen yn Londen stiet, is syn soan Kamran. It docht bliken dat de dea fan premier Wilson gjin hertoanfal wie, mar in gefal fan fergiftiging yn opdracht fan Barkawi, mei as doel om alle wrâldlieders foar de begraffenis nei Londen ta te lokjen. Barkawi wit dat Asher noch yn libben is, en hy ûnthjit Trumbull dat er de eksekúsje fan 'e Amerikaanske presidint live oer it ynternet útstjoere sil as er him te pakken kriget.
Trumbull jout de Amerikaanske ynljochtingetsjinsten opdracht om Barkawi syn bekende kontakten nei te rinnen, om in konneksje mei de oanslaggen te finen. Underwilens jout Kevin Hazard, de kommissaris fan 'e Metropolitan Police Service, alle plysjes, ambulânsepersoniel en brânspuitlju opdracht om harren út Londen werom te lûken. Al dyjingen dy't dan noch oerbliuwe, moatte terroristen wêze en kinne útskeakele wurde troch de kommando-ienheden fan 'e SAS dy't it Britske Leger de stêd ynstjoert.
Nei't er in teken foar Trumbull efterlit dat inkeld troch spionaazjesatelliten oppikt wurde kin, nimt Banning Asher mei nei in ûnderdûkadres fan 'e Britske ynljochtingetsjinst MI6, dêr't aginte Jacqueline "Jax" Marshall harren bypraat oer wat der ûnderwilens oer de oanslaggen en de dieders bekend is. Jax fermoedet dat der sprake is fan in ferrieder yn 'e eigen gelederen; oars hiene terroristen nea witte kinnen wat se blykber allegear wisten. Asher ûntfangt op it ûnderdûkadres in berjocht fan Trumbull dat dy in Amerikaanske kommando-ienheid fan 'e Delta Force fan in basis op Sisylje stjoerd hat om 'e presidint op te heljen. As op bylden fan befeiligingskamera's om it hûs hinne de oankomst fan dy ienheid te sjen is, fertrout Banning de saak lykwols net, om't se der nea sa gau wêze kinne. Hy kriget gelyk as bliken docht dat it op 'e nij terroristen binne, dy't Trumbull syn berjocht opfongen hawwe. Banning deadet ferskaten fan harren en wit mei Asher te ûntkommen yn in auto út 'e parkearkelder.
Se besykje by de Amerikaanske ambassade te kommen, mar wurde krekt foar't se dy berikke kinne, oanriden troch in terrorist yn in frachtwein. Wylst Banning eefkes út 'e tiid rekket, nimme de terroristen Asher finzen. Banning weeft ôf mei de terrorist dy't efterbliuwt om him te deadzjen, en jout him dan by in ienheid fan 'e SAS, dy't krekt te let arrivearret om Asher te rêden. Underwilens hawwe de Amerikaanske ynljochtingetsjinsten in gebou yn 'e binnenstêd fan Londen identifisearre dat eigendom is fan ien fan 'e bedriuwen fan Barkawi. It hjit in bouput te wêzen dêr't inkeld boufakkers oan it wurk binne, mar it blykt in enerzjyferbrûk te hawwen dat reuseftige heech is. Derfan útgeand dat se it haadkertier fan Kamran Barkawi fûn hawwe, sette Banning en de SAS-ienheid dêrhinne. Wylst de kommando's de terroristen ôfliede, kringt Banning allinne it gebou yn, dêr't Kamran-en-dy krekt risselwearje om 'e eksekúsje fan Asher oer it ynternet út te stjoeren. Banning wit Asher te rêden, en tegearre sykje se beskûl yn in liftskacht wylst kaptein Davies, de befelhawwer fan 'e SAS-ienheid, op befel fan Banning it gebou opblaast.
Twa wiken letter hat Banning frij om in skoft mei syn frou Leah en harren nij berne poppe troch te bringen. It is in famke, dat se Lynne neamd hawwe, nei syn omkommen baas Lynne Jacobs. Banning pakt op 'e nij om mei it idee om syn ûntslach yn te tsjinjen en hat dêrta al in e-mailberjocht opsteld. Hy hoecht it inkeld noch te ferstjoeren. Op 'e tillefyzje, dy't oanstiet, heart er in taspraak fan fise-presidint Trumbull wêryn't dy seit dat de Feriene Steaten alle swierrichheden te boppe komme sille, salang't eltsenien syn stientsje mar bydraacht. Banning kiest der dan foar om it e-mailberjocht te deleten.
Produksje
London Has Fallen waard regissearre troch Babak Najafi nei in senario fan Creighton Rothenberger, Katrin Benedikt, Christian Gudegast en Chad St. John. As produsinten wiene Alan Siegel, Mark Gill, John Thompson, Matt O'Toole, Les Weldon en haadrolspiler Gerard Butler by it projekt belutsen foar de filmstudio's Gramercy Pictures, Millennium Films, G-BASE en Lionsgate Films. Der wie in budget fan $60 miljoen beskikber foar London Has Fallen.
De opnamen setten op 24 oktober 2014 op lokaasje yn Londen útein, en duorren oant april 2015. De binnendoarsênes waarden fierhinne opnommen yn 'e Pinewood Studios, yn it Ingelske greefskip Buckinghamshire. Butler, Aaron Eckhart, Morgan Freeman, Angela Bassett, Melissa Leo, Robert Forster en Radha Mitchell fertolken deselde rollen dy't se ek spile hiene yn Olympus Has Fallen, út 2013. De kamerarezjy waard fierd troch Ed Wild, wylst Trevor Morris de filmmuzyk fersoarge.
Untfangst
London Has Fallen krige oer it algemien negative resinsjes fan 'e filmkritisy. Yn The A.V. Club neamde Ignatiy Vishnevetsky de film "in troebele, harsensdeade stek-mar-raak, grôtfol mei safolle ûnsinnige efterfolgings, bespotlike special effects en net byinoar hearrende argyfbylden, dat er derom smeket om ta drinkspul makke te wurden". Hy konkludearre dat London Has Fallen "ien fan dy seldsume films is dy't nearne goed yn is." The A.V. Club rôp London Has Fallen letter út ta de minste film fan it jier.
It Amerikaanske tydskrift Variety omskreau de film as "rasistysk sûnder dat er der muoite foar hoecht te dwaan" troch it oproppen fan "de bekende islamofoby". Deselde resinsje neamde Londen Has Fallen ek "in terreurspoitaasje-fantasij" bedoeld om eangst te fersprieden nei de oanslaggen yn Parys fan novimber 2015. (Dy lêste oantiging wie dúdlik net wier, mei't de film al tusken oktober 2014 en april 2015 opnommen wie, doe't dy oanslaggen noch barre moasten.) The Hollywood Reporter omskreau London Has Fallen as in film fan it "haadstêde-ferneatigings-subsjenre fan 'e pornografy".
Op 'e webside Rotten Tomatoes, dy't resinsjes sammelet, hie London Has Fallen in leech goedkarringspersintaazje fan 25%, basearre op 181 ûnderskate resinsjes. De konsensuskrityk fan 'e webside, gearstald út al dy resinsjes, stelt: "[De film] set in talintearre cast – en eltsenien dy't him doar te sjen – fêst yn in […] nachtmerje fan in film dy't wol út 'e midden fan 'e 1990-er jierren liket te kommen, fol mei ksenofoby en fersliten aksjeskriller-klisjees." Op Metacritic, de wichtichste konkurrint fan Rotten Tomatoes, behelle London Has Fallen in goedkarringspersintaazje fan 28%, basearre op 35 resinsjes. Amerikaanske bioskoopgongers dy't nei ôfrin fan it bioskoopbesyk befrege waarden, joegen London Has Fallen lykwols in 9 op in skaal fan 1 oant en mei 10.
Resultaat
London Has Fallen brocht yn 'e Feriene Steaten en Kanada yn 'e bioskopen $62,7 miljoen op, en yn alle oare lannen en territoaria $143,2 miljoen. Dêrmei kaam de wrâldwide opbringst út op $205,8 miljoen. Ofset tsjin it budget fan $60 miljoen betsjutte dat in winst fan $145,8 miljoen (minus marketingkosten). Opmerklik wie dat London Has Fallen mear opbrocht as syn foargonger Olympus Has Fallen ($170 miljoen), wat ornaris mei ferfolchfilms net sa is.
Deiboek
In deiboek is in autobiografysk geskrift dêr't de skriuwer yn gronologyske folchoarder foarfallen út syn libben en/of persoanlike oertinkings yn optekenet. In protte deiboekskriuwers notearje eltse dei wol wat, wylst oaren der hiele gatten yn falle litte. It ferskil mei in autobiografy of memoires is dat dy beide besibbe foarmen fan geskriften efterôf skreaun wurde, as men ornaris mear oersjoch oer de eardere sitewaasje krigen hat. Faak wurdt in deiboek as wat yntyms beskôge en sels fan in slot foarsjoen; it is dan nei alle gedachten net de bedoeling dat it ea in oar ûnder eagen komme sil, alteast net by it libben fan 'e skriuwer.
Deiboeken wurde soms nei it ferstjerren fan 'e skriuw(st)er útjûn, sa't bard is mei It Achterhûs, it deiboek fan 'e jonge Joadinne Anne Frank, dy't ûnder de Twadde Wrâldoarloch yn Bergen-Belsen fermoarde waard. Ek oare publisearre deiboeken, bgl. dy fan Holokaustslachtoffer Etty Hillesum en it Menamer famke Ak Wassenaar, behannelje faak sa'n selde yngripende histoaryske perioade. Ek komt it foar dat deiboeken brûkt wurde om in goed byld fan in (minder ûnlijige) histoaryske perioade te krijen, sa't it gefal is mei dy fan Samuel Pepys en James Woodforde.
In moderne foarm fan in deiboek is it blôch, dat in protte lju op it ynternet byhâlde; dat is dan krekt wol wer bedoeld om troch oaren lêzen te wurden.
East (Utert)
260px|thumb|Nachtegaalstraat left|260px|thumb|Swierwaar oer Utert-East Utert-East (Nederlânsk: Utrecht-Oost) is in wyk yn de Nederlânske stêd Utert. De wyk hat 32.529 ynwenners (2019, boarne: gemeente Utert) en is dêrmei neffens ynwenners de sechsde wyk fan Utert. Kampus Uithof falt ûnder de wyk. Yn de wyk wenje dus in soad studinten, sawol yn De Uithof as yn oare parten fan de wyk.
Yn Utert-East steane fierder noch it Stadion Galgenwaard (FC Utert), it Nederlânsk Spoarweimuseum, it Provinsjehûs, de kampus fan University College Utrecht en yn De Uithof steane parten fan de Universiteit Utert, de Hegeskoalle Utert en it Universitêr Medysk Sintrum Utert.
De wyk grinzget yn it westen oan de wyk Binnenstêd, yn it noarden oan de wyk Noardeast, yn it suden oan de wyk Súd en yn it easten oan de gemeenten De Bilt, Seist en Bunnik.
Buerten
De wyk bestiet út de folgjende buerten.
De lêste twa lizze eastlik fan autodyk A27.
Goði
In goði (gauris skreaun mei de ferienfâldige stavering gothi of soms godhi) wie yn 'e Wytsingtiid in Aldnoarske oantsjutting foar in heidensk preester en letter foar in haadman. De útspraak fan 'e letter eth (ð) is gelyk oan 'e stimhawwende th, lykas yn it Ingelske wurd this. De meartalsfoarm is goðar, en de froulike wjergader, foar in heidensk preesteresse, is gyðja.
Etymology
In soartgelikense term stiet yn 'e oersetting fan 'e Bibel nei it Eastgermaanske Goatysk, dy't yn 'e fjirde iuw skreaun waard troch biskop Wulfila. Dêr wurdt it wurd foar 'preester' nammentlik werjûn as gudja, dat korrespondearret mei gyðja, de froulike foarm fan goði yn it Aldnoarsk. De manlike Aldnoarske foarm soe yn it Goatysk skreaun wêze as *gyði, mar dy foarm kaam (doe) blykber yn it Goatysk net (mear) foar.
Yn it gebiet fan 'e Noardgermaanske talen, yn Skandinaavje, is út it Oernoardsk de foarm gudija oerlevere op 'e runestien fan Nordhuglo, yn Noarwegen (Rundata N KJ65 U). Ut it lettere Aldnoarsk is de foarm goði fan it fêstelân fan Skandinaavje bekend fan 'e Stien fan Glavendrup (DR 209) en de Runestien fan Halnæs (DR 190), beide út Denemark. Der binne ek inkele plaknammen, lykas Gudby yn it Sweedske Södermanland, dêr't de term wierskynlik yn oerlevere is. Mar fierders is de oantsjutting goði inkeld bekend út Iislân.
Skiednis
Yn 'e Wytsingtiid wie goði oarspronklik de oantsjutting foar in heidensk preester. Sadwaande ûntjoech de term him nei de Kolonisaasje fan Iislân op dat eilân ta de foarm hofgoði, dat "timpelpreester" betsjut. Sokke hofgoðar ûnderholden in mienskiplik gebou, in timpel of hof, dêr't de mienskip út dy krite gearkaam om hjeldagen en religieuze feesten te fieren. Hja wiene dêrom lju fan kwizekwânsje, dy't ornaris yn begoedige steat libben en yn heech oansjen stiene. De krite dy't ûnder de hof fan in goði foel, hiet in goðorð.
Nei ferrin fan tiid, en benammen nei't de Iislanners yn 1000 it kristendom oannommen hiene, ferlear de term goði syn religieuze konnotaasjes en waard it in gewichtich synonym foar haadman. Mids tweintichste iuw, doe't it modern heidendom op Iislân opkaam, waard de term goði troch de Ásatrúarfélagið, ien fan 'e earste heidenske tsjerkgenoatskippen, wer ynfierd as term foar 'preester'. De hegepreester fan 'e Ásatrúarfélagið is de allsherjargoði.
Herfoarme tsjerke (Ballum)
De Herfoarme tsjerke yn Ballum is ien fan de trije tsjerken fan de herfoarme PKN-gemeente fan It Amelân.
Skiednis
Eartiids stie op it tsjerkhôf fan Ballum in oan de hillige Barbara wijde kapel, dy't hearde by Jelmerastate. It slot waard yn 1829 ôfbrutsen. Doe't de nije tsjerke op it hjoeddeiske plak yn 1832 yn gebrûk nommen waard folge ek de ôfbraak fan de kapel op it hôf. In grêfkelder op it hôf is it lêste dat noch tinken docht oan de kapel. Fan de kleastermoppen dy't by de sloop fan it slot ôfkomstich wiene waard de fundearring fan de nije tsjerke lein.
De frijsteande sealtektoer datearret fan 1755 en ferfong eartiids in houten klokkestoel. Yn 1877 waard de toer mei nochris twaeninheale meter ferhege. Yn de Frânske tiid waard it wapen fan de Fryske Nassau's boppe de doar fernield.
Oargel
It oargel is in posityf dat boud is troch de firma Vierdag út Ynskedee. It kaam yn 1963 nei de renovaasje yn de tsjerke telâne.
Bernhard van Haersma Buma
Bernhardus (Bernhard) van Haersma Buma (Starum, 23 maart 1932 - Ljouwert, 26 juny 2020) wie in Nederlâns politikus fan de Kristlik-Histoaryske Uny (CHU) en letter fan it CDA.
Hy is in soan fan mr. S.M. van Haersma Buma dy't dêr sûnt 1930 boargemaster wie. Doe't er seis jier wie waard syn heit boargemaster fan Wymbritseradiel mar yn it begjin fan de Twadde Wrâldkriich waard dy út reden fan syn anti-Dútske hâlding arrestearre; yn 1942 waard ferlear er it libben yn it konsintraasjekamp Neuengamme.
Bernhard van Haersma Buma helle it gymnasium yn Snits en yn 1950 sette er útein mei de rjochtenstúdzje oan de Ryksuniversiteit Utert. Dêrnei begûn er syn karriêre by it kabinet fan de boargemaster fan De Haach en yn 1959 waard er waarnimmend sjef fan it kabinet fan de Kommissaris fan de Keninginne yn Drinte. Dêrneist wie er ek polityk warber; sa waard er yn 1960 as foarsitter fan de Federatie van Christelijk-Historische Jongerengroepen keazen.
Yn juny 1962, Van Haersma Buma wie doe krekt 30 wurden, waard er boargemaster fan Warkum en acht jier letter folge syn beneaming ta boargemaster fan Snits. Hy soe dy funksje hâlde oant syn pensjoen yn july 1993. Yn dy tiid, mar ek letter, hat er mear as ien boek oer Frysk-histoaryske ûnderwerpen skreaun.
Mr. B. van Haersma Buma troude yn 1959 mei mr. drs. Elly van Werkum (1933-2019) dy't ôfstudearre yn de rjochten en de Fryske taal- en letterkunde. Sy krigen twa dochters en in soan. Soan Sybrand van Haersma Buma waard lid fan de Twadde Keamer en wie fraksjefoarsitter fan it CDA. Yn 2019 waard er beneamd ta boargemaster fan Ljouwert.
Bibliografy
Boeken (mei)skreaun troch Bernhard van Haersma Buma:
Omotola Jalade Ekeinde
Omotola Jalade Ekeinde (berne as Omotola Jalade; Lagos, 7 febrewaris 1978), is in Nigeriaansk filmaktrise, sjongster en minskerjochte-aktiviste fan etnysk Jorûba-komôf. Sûnt har debút as aktrise hat se yn mear as 300 films spile en withoefolle prizen wûn. Omotola, sa't se bekend stiet, is de súksesfolste Afrikaanske aktrise ea, en de earste Afrikaanske persoan dy't mear as in miljoen likes krige op har Facebook-side. Yn 2013 waard se troch it Amerikaanske tydskrift Time opnommen yn 'e list fan 'e hûndert ynfloedrykste minsken op 'e wrâld.
Jonkheid en húshâlding
Omotola waard bern yn 'e Nigeriaanske metropoal Lagos, as de âldste yn it gesin mei trije bern fan Oluwashola Jalade, dy't wurksum wie yn 'e pleatslike YMCA en de Lagos Country Club, en dy syn frou Oluwatoyin Amori Oguntade, in wurknimster by de supermerkkeatling J.T. Chanrai. Omotola studearre fan 1996 oant 2004 management oan it Yaba College of Technology, en it wie har bedoeling om 'e sakewrâld yn te gean. Doe't se yn 1995 lykwols in kammeraatske begelate nei in filmaudysje, waard har in rol oanbean, en sa rûgele se eins by fersin de aktearwrâld binnen.
Sûnt 1996 is Omotola troud mei Matthew Ekeinde, in piloat by in loftfeartmaatskippij. De trouwerij fûn plak oan board fan in fleantúch ûnderweis fan it Nigeriaanske Lagos nei it buorlân Benyn, yn oanwêzigens fan famylje, freonen en goekunde. Se hawwe fjouwer bern, Princess, M.J., Meriaih en Michael.
Aktearkarriêre
Omotola har earste aktearwurk die se yn 'e film Venom of Justice, fan regisseur Reginald Ebere, út 1995. Ebere, dy't har de haadrol taparte, wurdt beskôge as dejinge dy't Omotola har filmkarriêre lansearre hat. Withoefolle oare rollen folgen, hoewol't it dêrby de earste fyftjin jier hast útslutend om films gie dy't drekt op fideo útbrocht waarden en nea yn 'e bioskoop te sjen wiene. Yn 't earstoan betelle it ek net in protte, dat Omotola ûnderhold harsels wilens mei modellewurk.
Omotola krige bekendheid yn Nigearia troch har rol yn Mortal Inheritance, út 1995, dêr't se twa THEMA's (ôfkoarting fan The Movie Awards) mei wûn, de wichtichste Nigeriaanske filmpriis. Oare súksesfolle Nigeriaanske films dêr't se yn spile, wiene Games Women Play, Blood Sisters, All My Life, Last Wedding, My Story en The Woman in Me. Neigeraden dat se yn mear films spile, waard Omotola ek om utens ferneamd, yn 'e rest fan (Ingelsktalich) Afrika; de Nigeriaanske filmyndustry, dy't Nollywood neamd wurdt (in gearlûking fan "Nigearia" en "Hollywood") is útgroeid ta de op twa nei grutste fan 'e wrâld, nei Hollywood en it Yndiaaske Bollywood. Yn 2005 wûn Omotola in African Movie Academy Award (de Afrikaanske ekwifalint fan 'e Oscar) yn 'e kategory bêste byrol fan in aktrise.
Yn 2010 hie Omotola einlings in rol yn in film dy't ek echt yn 'e bioskoop draaide, te witten Ije. Yn 2012 spile syn yn Last Flight to Abuja, in film dy't sa súksesfol wie dat er alle eardere opbringstrekôrs fan Nollywood briek. It waard boppedat de op ien nei bêst besjoene en meast opbringende film yn Westafrikaanske bioskopen ea, wêrmei't it withoefolle Hollywood-kaskreakers oan kant reage. Omotola hat ûnderwilens mear as fjirtich Nigeriaanske en Afrikaanske filmprizen wûn, en wurdt op 't heden beskôge as de bêst ferkeapjende Afrikaanske filmaktrise. Begjin 2013 makke se har debút op 'e Amerikaanske tillefyzje, yn 'e searje Hit the Floor. Dêrnjonken hat se sûnt 2012 (as earste bekende Nigeriaan) in eigen realitytillefyzjeprogramma op 'e Nigeriaanske tillefyzje, mei as titel Omotola: The Real Me.
Sjongkarriêre
Yn 2005 sette Omotola, dy't tsjin dy tiid ek wol bekend stie ûnder de bynamme "OmoSexy", útein mei in karriêre as sjongster. Har debútalbum hie as titel GBA, en omfette singles as Naija Lowa en The Things You Do To Me. Har twadde album, Me, Myself and Eyes, kaam út yn 2010. Yn 2012 sette se ôf nei it Amerikaanske Atlanta, dêr't se oan har trêde album begûn te wurkjen mei help fan muzykprodusint Kendrick Dean en meiwurking fan 'e Amerikaanske sjonger Bobby V.
Aktivisme
Omotola stiet bekend om har fûleindige aktivisme foar de minskerjochten. Sûnt 2005 is se ek aktyf as goodwill-ambassadrise foar it Wrâlditensprogramma (WFP) fan 'e Feriene Naasjes, benammen yn 'e Westafrikaanske lannen Siërra Leoane en Libearia. Yn dat lêste lân wurket hja nau gear mei presidinte en Nobelpriiswinneresse Ellen Johnson Sirleaf. Fierders hat se op eigen kosten it Omotola Ekeinde Initiative for Youth Empowerment oprjochte, dat de Afrikaanske jongerein bewust meitsje moat fan harren fermogen om 'e politike takomst fan harren lannen te beynfloedzjen. Yn 2011 joech Omotola har by de minskerjochte-organisaasje Amnesty International, en yn 2012 lansearre se in kampanje om oaljemaatskippij Shell en it Nigeriaanske regear ûnder druk te setten om harren ferantwurdlikheid te nimmen en de oaljefersmoarging yn 'e Nigerdelta op te himmeljen.
Dùn (eilân)
Dùn of Dun is ien fan de eilannen fan Sint-Kilda, súdeast fan it haadeilân Hiort (as Hirta). Troch de lizzing fan Dùn leit de Village Bay fan Hirta by de oerhearksjende súdweste wyn yn de leite.
Dùn sie yn it ferline fêst oan Hiort, mar is troch eroazje fan dat eilân losrekke. Der leit no in 'seestrjitte' tusken beide eilannen, Caolas an Dùin, fan mar inkelde tsientallen meter breed. Dùn is ferlike mei de oare Sint-Kildaanske eilannen leech; it heechste punt is 178 m. It is in langhalich eilân, dat fan noardwest nei súdeast krapoan twa kilometer mjit. Besuden Dùn leit de rots Hamalan. Dun hat de grutste koloanje mallemokken (fulmars) fan Grut-Brittanje. Teffens briede dêr seepappegaaien. It eilân hat relatyf in soad fegetaasje meidat er gjin Soayskiep binne.
Hiel Sint-Kilda, dat ek Dùn, wurdt beheard troch de National Trust for Scotland en is erkend as Wrâlderfgoed.
Geastedûns
De geastedûns (Ingelsk: ghost dance; Keddo: nanissáanah) wie yn 1889 en 1890 in synkretistyske religieuze beweging ûnder de lânseigen Yndiaanske befolking fan 'e westlike Feriene Steaten. Dit nije leauwe waard ferspraat troch de Pajût-profeet Wovoka, en wreide him mei gauwens út nei oare Yndiaanske folken. It Amerikaanske regear seach it as in opstannige beweging en ûnderdrukte it yn 'e saneamde Geastedûnsoarloch fan desimber 1890 en jannewaris 1891.
Eftergrûn
Yn 'e twadde helte fan 'e njoggentjinde iuw wiene de Yndianen fan 'e westlike Feriene Steaten harren lân kwytrekke oan 'e Amerikanen en wiene se yn reservaten opburgen sadat se de blanke kolonisten net foar de fuotten rinne soene. Guon folken, lykas de Lakota, hiene har dêr út alle macht tsjin ferset, wylst oaren, lykas de Pajût (Paiute) mar amperoan ferset bean hiene. De útkomst wie yn beide gefallen frijwol itselde. Behalven har lân wiene se ek in protte famyljeleden en freonen kwytrekke, itsij yn 'e striid, itsij troch de sykten dy't de blanken meibrochten en dêr't de Yndianen gjin ferwar tsjin hiene. By de Flakte-Yndianen, lykas de Lakota, wie de kultuer fierhinne ferrinnewearre trochdat de blanken harren wichtichste itensboarne, de Amerikaanske bizon, sa goed as útrûge hiene. By oare folken wie de tradisjonele kultuer yn ûnstjoer brocht trochdat blanke sindelingen besochten har ta it kristendom te bekearen. Boppedat wie it libben yn 'e reservaten faak ellindich, en it iten, dat levere waard troch de Amerikaanske autoriteiten, faak te min of fan minne kwaliteit. Troch oanhâldend de hân op te hâlden en op kosten fan har fijân te libjen, rekken de Yndianen ek har weardichheid noch kwyt.
Skiednis
Tsjin dy eftergrûn moat de opkomst fan 'e geastedûns sjoen wurde, dy't yn 1889 troch de profeet Wovoka yntrodusearre waard mank de Pajût fan Nevada. De basis foar de dûns wie in sirkeldûns, in tradisjoneel ritueel dat troch withoefolle Yndiaanske folken praktisearre waard (en noch wurdt), en dat tebekgiet oant djip yn 'e prehistoarje. Wovoka preke lykwols in synkretistysk leauwe, wêryn't it troch de misjonarissen brochte kristendom fermongen waard mei de lânseigen leauwensoertsjûgings fan 'e Yndianen. De weropstanning út 'e dea, in idee út it kristendom, spile dêrby in wichtige rol. As de geastedûns goed útfierd waard, as de Yndianen gjin alkohol mear dronken, harsels ritueel wosken en mar fûlernôch leauden, dan soene se neffens Wovoka de tiid werom en de bizons wer ta libben dûnsje kinne; se soene werberne wurde yn in wrâld sûnder blanken, mar mei al har ferstoarne freonen en famyljeleden.
Sokke tinkbylden oefenen in grutte oantrekkingskrêft út op lju dy't alles ferlern hiene, en de geastedûns fersprate him dan ek al hiel gau fan Nevada nei Kalifornje en Oklahoma. Eltse nije stamme dy't it ritueel oernaam, foege der syn eigen kulturele tinkbylden oan ta, mei sawol feroarings yn it ritueel as yn 'e maatskippij fan 'e oangeande stamme ta gefolch. Op in stuit gie de fersprieding fan 'e geastedûns net mear út himsels, mar reizgen Yndianen spesjaal nei Nevada ôf om it boadskip fan Wovoka út 'e earste hân te hearren, mei as spesifyk doel dat boadskip mei werom te nimmen nei harren folk. Dat wie bygelyks it gefal mei Skoppende Bear, dy't neitiid de Lakota fan Súd-Dakota mei it nije ritueel yn 'e kunde brocht. Inkeld de Navaho fan it Amerikaanske Súdwesten wiisden de geastedûns wisberet ôf; antropologen binne fan betinken dat dat te krijen hie mei de grutte eangstme foar geasten dy't in krúsjaal ûnderdiel foarmet fan 'e tradisjonele religieuze oertsjûgings fan 'e Navaho.
Hoewol't de geastedûns in folslein pasifistyske beweging wie, dy't feitliks net mear as it lêste, patetyske besykjen fan in ferrinnewearre kultuer omfieme om mei himsels yn it reine te kommen, seach it Amerikaanske regear it as in opstannige organisaasje dy't daliks de kop yndrukt wurde moast. Dêrta waard yn desimber 1890 yn Súd-Dakota úteinset mei de saneamde Geastedûnsoarloch, in konflikt dat eins te beheind en te iensidich wie om in oarloch hjitte te kinnen. Earst waard op 15 desimber besocht en arrestearje it ynfloedrike opperhaad Sittende Bolle, dy't beskôge waard as in ûnrêststokelder. De arrestaasje rûn lykwols mis en Sittende Bolle fûn mei fyftjin oaren de dea. Neitiid slachte it Amerikaanske Leger op 29 desimber by it kweaferneamde Bloedbad fan Wounded Knee ûnder barre winterske omstannichheden in grutte groep fan yn 't foar fierhinne ûntwapene Lakota-geastedûnsers ôf, mei 297 deaden ta gefolch, meast froulju en bern. Mank de Lakota wie dat barren de ein fan 'e geastedûnsbeweging, en ek ûnder de oare stammen stoar it ritueel koarte tiid letter út. De geastedûns wurdt tsjintwurdich lykwols noch altyd praktisearre troch de Keddo fan Oklahoma.
List fan planetoïden 68501-68600
Dit is in list fan planetoïden 68501-68600.
Geastedûnsoarloch
Foarskiednis
Yn 'e tritich jier dy't foarôfgiene oan 'e Geastedûnsoarloch wiene de Lakota en de oare Yndiaanske folken fan 'e Grutte Flakten almar mear yn 'e ferdrukking kommen fanwegen de kolonisaasje fan harren lân troch de Amerikanen. Under de Grutte Sû-Oarloch fan 1876 wiene de Lakota úteinlik definityf troch de Amerikanen ferslein. Hja wiene yn reservaten stoppe dy't yn 'e regel mar in fraksje fan harren oarspronklike territoarium besloegen, en de bizon, dy't in essinsjeel plak yn harren kultuer ynnaam, wie frijwol útrûge, wat mei opsetsin dien wie om 'e Yndianen harren foarnaamste itensboarne en dêrmei har ûnôfhinklikheid te ûntnimmen.
Ferskate Lakota-Yndianen, wêrûnder Skoppende Bear, reizgen ôf nei Nevada om it boadskip fan 'e profeet te hearren, en nei't se weromkamen, begûnen se de nije religy ûnder har eigen folk te fersprieden. De oanhingers fan 'e pasifistyske geastedûns leauden dat se de tiid werom en de bizons wer ta libben dûnsje koene. As se gjin alkohol mear dronken, harsels ritueel wosken en mar fûlernôch leauden, soene se werberne wurde yn in wrâld sûnder blanken, mar mei al har ferstoarne freonen en famyljeleden. It wie feitliks net mear as it lêste, patetyske besykjen fan in ferrinnewearre kultuer om mei himsels yn it reine te kommen, mar it Amerikaanske regear seach it as in opstannige beweging dy't daliks de kop yndrukt wurde moast.
Konflikt
De Geastedûnsoarloch begûn op 15 desimber 1890, doe't de Amerikaansk autoriteiten de arrestaasje beoarderen fan it ferneamde opperhaad Sittende Bolle, dy't de Lakota fjirtjin jier earder ûnder de Grutte Sû-Oarloch fan 1876 oanfierd hie. De âldman hie noch altyd in withoegrutte ynfloed ûnder syn folk, en de Amerikanen beskôgen him as in ûnrêststokelder. Hja wiene bang dat de hikke fan 'e daam wêze soe as hy syn gewicht efter de geastedûnsbeweging smiet. De arrestaasje rûn lykwols út op in sjitpartij, wêrby't de âldman mei syn jonge soan Kraaiepoat en seis oare folgelingen omkaam, wylst fan 'e Yndiaanske plysjes dy't de arrestaasje útfierden acht man sneuvelen.
Nei de dea fan Sittende Bolle ûntflechten sa'n twahûndert leden fan syn Hûnkpapa-stamme, dy't fierdere repressaillemaatregels fan 'e Amerikanen frezen, it Standing Rock Reservaat nei it oangrinzgjende Cheyenne River Reservaat. Dêr joegen hja har by it Minnikonzjû-opperhaad Bûnte Wapity, in foaroanman fan 'e geastedûnsbeweging dy't letter better bekend wurde soe ûnder de namme Grutte Foet (Big Foot). Bûnte Wapity sette op syn beurt op 23 desimber ôf nei it Pine Ridge Reservaat, dêr't er beskûl hope te finen by it âlde Oglala-opperhaad Reade Wolk. Mei him giene syn rom trijehûndert minsken tellende Minnikonzjû-troep en 38 fan 'e Hûnkpapa. Om't it Cheyenne River Reservaat net grinzge oan it Pine Ridge Reservaat, en de Yndianen dus troch lân tsjen moasten dat al troch blanken kolonisearre wie, waard dit troch de Amerikanen beskôge as in útbraak út it reservaat.
Op 28 desimber 1890 waard de troep fan Bûnte Wapity yn it Pine Ridge Reservaat ûnderskept troch in detasjemint fan it Amerikaanske 7e Kavaleryrezjimint, ûnder lieding fan majoar Samuel M. Whitside. De Lakota waarden ûnder barre winterske omstannichheden nei in plak oan 'e Wounded Knee Creek eskortearre, dêr't se de nacht trochbrochten, en dêr't kolonel James W. Forsyth him mei de rest fan 'e 7de Kavalery by harren joech. Op 'e moarn fan 29 desimber waard it Yndiaanske kamp besingele troch de soldaten, mei as doel om 'e Yndianen te ûntwapenjen. Unbegryp en wantrouwen laten ta in spande sitewaasje, en doe't der by in wrakseling om in gewear in skot foel, iepenen de soldaten fan alle kanten it fjoer op 'e al ûntwapene geastedûnsers, in barren dat de skiednis yngie as it Bloedbad fan Wounded Knee. Dêrby foelen oan Yndiaanske kant 290 deaden, wêrûnder 90 manlju en 200 froulju en bern. Ek wiene der 51 ferwûnen, dêr't letter noch 7 fan kamen te ferstjerren. Oan 'e kant fan 'e Amerikanen wiene 25 soldaten sneuvele (foar in grut part troch freonlik fjoer), wylst der 39 ferwûnen wiene, wêrfan't neitiid noch 6 stoaren. Under de deaden wie ek Bûnte Wapity.
De deis nei it bloedbad, 30 desimber, fûn it lêste wapene treffen fan 'e Geastedûnsoarloch plak, it saneamde Gefjocht by Drexel Mission. Dat barde doe't kolonel Forsyth mei syn 7e Kavalery opteach nei in roomske missypost yn it Pine Ridge Reservaat nei't er berjocht krigen hie dat de gebouwen dêre troch de Lakota yn 'e brân stutsen wiene. Doe't de Amerikaanske troepen troch in bedelte rieden, kamen se ûnder fjoer te lizzen fan Brulee-krigers ûnder lieding fan Slacht-Twa. De 7e Kavalery waard raar yn 'e pine set en koe foar- noch efterút, en moast ûntset wurde troch majoar Guy V. Henry en in bataljon fan it 9e Kavaleryrezjimint, dat folslein út Afro-Amerikanen (saneamde Buffalo Soldiers) bestie. De Geastedûnsoarloch einige mei de oerjefte fan 'e Lakota-lieder Skoppende Bear, op 15 jannewaris.
Edward F. Cline
Edward (Eddie) F. Cline (Kenosha (Wiskonsin), 7 novimber 1892 – Hollywood, 22 maaie 1961) wie in Amerikaansk filmregisseur en akteur.
Wurkpaad
Edward F. Cline wie ynearste toanielakteur. Yn 1914 hie er syn filmdebút mei de rol fan plysje yn The Knockout. Fan dat jier ôf oan wurke er ek as senarioskriuwer foar filmprodusint Mack Sennett (Keystone Studios). Yn dy syn studio assistearre er Charlie Chaplin by guon koarte films dy't dy dêr makke. Yn 1916 draaide er syn earste spylfilm. Hy regissearre yn totaal 167 films. Hy is fral bekend fan syn komeedzjes mei Buster Keaton en W.C. Fields. Yn 1951 makke er de telefyzjerige Life with Buster Keaton.
Sniescooter
In sniescooter (ek skreaun as snieskûter) of motorslide is in behindich soarte fiertúch foar op lân, dat spesjaal makke is foar it bereizgjen fan in tsjûk besnijde ûndergrûn of iis. Sokke masines hawwe gjin ferlet fan in wei of paad. It apparaat hat de foarm fan leech soarte fan scooter, dy't men oerskrank sittend 'beriidt'. It wurdt yn 'e regel oandreaun troch rupsbannen oan 'e efterkant en kin bestjoerd wurde mei skys oan 'e foarkant. Yn it Ingelsk sprekt men fan snowmobile, en dy term en de lienfertaling sniemobyl wurde ek wol yn it Frysk brûkt. Dêrby hoecht it lykwols net om in scooter te gean, want dêr kinne ek gruttere rupsbânfiertugen foar ferfier oer snie of iis mei oantsjut wurde, dy't bgl. tarist binne mei in kabine, mei in iepen platfoarm foar transport fan guod of mei blg. in kraan.
Skiednis
De ûntwikkeling fan 'e sniescooter is net it wurk fan ien beskate útfiner, mar in stadich proses fan it hieltyd fierder ferbetterjen fan fiertugen foar it bereizgjen fan snie en iis. Ien fan 'e earste motorisearre ferfiermiddels foar ferfier oer snie wie de Aerosan, in fiertúch op skys dat oandreaun waard troch in propeller. Dat waard yn 1909-1910 boud troch de Russyske útfiner Igor Sikorsky. Sokke apparaten waarden letter troch it Reade Leger ynset yn 'e Winteroarloch tsjin Finlân (1939-1940) en de Twadde Wrâldoarloch tsjin nazy-Dútslân yn syn bûnsgenoaten (1941-1945). Mei't de Aerosan gjin rupsbannen hie, ferskille de mienings oer de fraach oft er wol foar sniescooter oanmurken wurde kin.
Yn elts gefal waard de earste echte sniescooter sa't dy term tsjintwurdich opfet wurdt (mei rupsbannen efter en skys foar) yn 1916 ûntwurpen troch Ray H. Muscott út Waters yn 'e Amerikaanske steat Michigan, dy't dêrfoar op 27 juny fan dat jier in oktroai ûntfong. Yn 'e 1920-er en 1930-er jierren waarden yn Noard-Amearika in protte T-Fords oanpast mei rupsbannen en skys, net yn pleats fan 'e tsjillen, mar deropta. Sokke sniemobilen waarden "snowflyers" neamd. De oanpaste T-Fords wiene tige gaadlik foar de relatyf drûge snie fan 'e legere 48 steaten fan 'e Feriene Steaten, mar net foar de wietere snie fan Kebek, om't de smelle rupsbannen dêr yn weisakken. Dêrom ûntwurp de Kanadees Joseph-Armand Bombardier in rupsbannestysteem dat gaadlik wie foar alle soarten snie. De earste sniemobyl dy't er produsearre, wie in grut fiertúch foar sân persoanen yn 1937.
De earste praktyske ienpersoanssniescooter foar de grutte merk waard ûntwikkele troch Edgar en Allen Hetteen en David Johnson út Roseau yn Minnesota, dy't it earste model (de Sno Traveller) yn 1957 yn produksje namen. Harren bedriuw, Hetteen Hoist & Derrick Co. waard letter omneamd ta Polaris Industries, dat noch altyd ien fan 'e wichtichste produsinten fan sniescooters is. De earste sniescooters wiene tige swier (450 kg) en ek botte stadich (30 km/h). Fan 1959 ôf waarden se lykwols almar lichter en flugger. Bombardier Inc., it bedriuw dat oprjochte wie troch Joseph-Armand Bombardier, kaam yn 1960 mei de Ski-Doo, dat ien fan 'e bekendste modellen sniescooters is. Konkurrinten namen de foarm dêrfan oer en fierden ferbetterings troch.