cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Derek Walcott
Derek Alton Walcott (Castries, 23 jannewaris 1930 – Gros-Islet, 17 maart 2017) wie in Westyndysk dichter, toanielskriuwer en skriuwer dy't meast yn it Ingelsk skreau. Hy waard berne op Sint-Lusia, mar ferfear nei syn ôfstudearjen nei Trinidad en Tobago, dêr't er it grutste part fan syn libben trochbrocht, en wurke letter yn 'e Feriene Steaten (oan 'e Universiteit fan Harvard), yn Kanada (oan 'e Universiteit fan Alberta) en yn Ingelân (oan 'e Universiteit fan Esseks). Fan berop wied er oarspronklik ûnderwizer, sjoernalist en literatuerkritikus. Walcott wûn yn 1992 de Nobelpriis foar de Literatuer. Hy kaam yn 2017 yn 'e âlderdom fan 87 jier te ferstjerren yn syn hûs yn Gros-Islet, oan 'e noardkust fan Sint-Lusia.
Oezbeken
thumb|300px|Man út Midden-Oezbekistan De Oezbeken binne in Turksk folk yn Sintraal-Aazje. It meastepart fan de Oezbeken (om-ende-by 21 miljoen) wennet yn Oezbekistan. Dêrnjonken binne der grutte Oezbekyske minderheden yn Afganistan (3 miljoen), Tadzjikistan (1 miljoen), Kirgyzje (700.000), Turkmenistan, (450.000) Kazachstan (370.000) en Ruslân (120.000). Oezbeken sprekke Oezbeeksk en hawwe meastepart it islamityske Soennisme as religy.
Harren oarspronklike thúslân lei nei alle gedachten yn it súdeasten fan Mongoalje; harren namme is ôflaat fan in machtige Mongoalske lieder út de 14e iuw. Der wurdt ûnderskied makke tusken de "wiere" Oezbeken en de neisieten fan de tenearsten Persysk, letter Turkssprekkende, oarspronklike bewenners fan Oezbekistan.
Skiednis
De Oezbeken binne neamd nei Oezbek (1313-1340), in khan fan de Gouden Horde dy't ûnder Aboe-al Shair in nomaderyk foarme eastlik fan de Kaspyske See. Begjin 15e iuw waard dat ryk ferneatige troch de Oiraten en de Gouden Horde, mar werlibbe ûnder Sjaibany (1451-1510) dy't him rjochte op de ferovering fan Transoksaanje. De stammen dy't efterbleaunen foarmen it folk fan de Kazachen.
De opfolgers fan Sjaibany stiften de kanaten fan Boechara, Shiwa en fan Kokand. Oan de ein fan de 19e iuw waarden de kanaten troch de Russen ûnderwurpen, yn 1922 opheft en dêrnei foar it grutste part feriene mei de Sowjetrepublyk Oezbekistan. Nei útinoar fallen fan de Sowjetuny yn 1991 waard de republyk in ûnôfhinklike steat. Fan de befolking is 80% Oezbeek.
Mas Amedda
Mas Amedda is in fiktyf personaazje fan minder belang út 'e Star Wars-franchise fan 'e Amerikaanske filmmakker George Lucas. Hy is in Chagriaan fan 'e planeet Champala en ien fan 'e liedende politisy yn 'e Galaktyske Republyk. Nei de steatsgreep troch kânselier Palpatine wurdt er grutfizier fan it Galaktysk Keizerryk. Mas Amedda waard yntrodusearre yn 'e film Star Wars: Episode I – The Phantom Menace (1999).
Fertolkings
De rol fan Mas Amedda waard yn Star Wars: Episode I – The Phantom Menace (1999) spile troch Jerome Blake. Yn 'e oare beide dielen fan 'e Star Wars-prequeltrilogy, Star Wars: Episode II – Attack of the Clones (2002) en Star Wars: Episode III – Revenge of the Sith (2005), waard de rol fertolke troch David Bowers. Yn 'e tekenfilmsearje Star Wars: The Clone Wars (2008-2014 en 2020) waard de dialooch fan Mas Amedda ynsprutsen troch Stephen Stanton.
Fiktive biografy
Mas Amedda is in Chagriaan, dy't berne is op 'e planeet Champala. Hy is in politikus, dy't al ier yn syn karriêre ferfart nei Coruscant, dêr't it regear fan 'e Galaktyske Republyk fêstige is. Hy klimt op ta fise-foarsitter fan 'e Galaktyske Senaat ûnder kânselier Finis Valorum. Hoewol't dyselde yn 'e Nabookrisis, yn 32 f.Sl.Y., ôftrede moat nei't keninginne Padmé Amidala fan Naboo in moasje fan wantrouwen tsjin him yn stimming brocht hat, wit Amedda syn eigen posysje te behâlden ûnder it dêropfolgjende kânselierskip fan Sheev Palpatine.
Under de Kloane-oarloggen tsjinnet Amedda as ien fan Palpatine syn neiste adviseurs. Hy toant him in grut foarstanner fan it takennen fan ekstra foech oan 'e kânselier yn dy tiid fan krisis. In wetsfoarstel fan dy strekking wurdt troch ôffurdige Jar Jar Binks fan Naboo yn stimming brocht, wêrnei't de Senaat dermei ynstimt. Dêrtroch kin Palpatine it leger kloansoldaten dat Jedi-master Sifo-Dyas silger op 'e planeet Kamino oanmeitsje litte hat, omfoarmje ta it Grutte Leger fan 'e Republyk.
Amedda bliuwt de hiele snuorje fan 'e Kloane-oarloggen troch ien fan 'e neiste meiwurkers fan Palpatine. Ek as dyselde yn 19 f.Sl.Y. de Galaktyske Republyk ûnder fuotten hellet en dêrfoar yn it plak it Galaktyske Keizerryk stiftet mei himsels as autokratysk regearjend keizer, bliuwt Amedda him trou. Yn 'e nije oarder wurdt er mei de titel grutfizier yn namme it haad fan 'e Keizerlike Regearingsried, hoewol't dat eins in toskeleaze kloft jaknikkers sûnder wiere macht is.
Nei de dea fan keizer Palpatine yn 'e Slach by Endor yn 4 n.Sl.Y. wurdt Amedda (yn 'e roman Aftermath: Life Debt fan Chuck Wendig út 2016) twongen om as kopstik te tsjinjen foar it regear fan it Keizerryk dat yn wurklikheid oergiet op admiraal Gallius Rax. Nei de nederlaach fan it Keizerryk yn 'e Slach by Jakku, yn 5 n.Sl.Y., ûndertekenet Amedda (yn 'e roman Aftermath: Empire's End út 2017) formeel de kapitulaasje fan it Keizerryk yn ûnderhannelings mei Mon Mothma, de polityk liedster fan it Rebelleferbûn.
Yn 'e skiednis fan it Stjerrestelsel wurdt Mas Amedda neitiid yn oantinken holden as in wringeleaze sjerpstriker fan keizer Palpatine.
Keppelings om utens
List of Star Wars characters
Lytse bekken
It lytse bekken is it ûnderste part fan it bekken, dêr't de aaistokken, aailieders en liifmoer ynsitte. Ek de blaas en in part fan de dikke term lizze yn it lytse bekken.
Gelterp
Gelterp, Jorlum en ek Golumaburen is in buorskip súdeastlik fan Achlum, hast op de grins mei Arum.
Yn 1409 wurdt sprutsen fan Goerlum; yn 1543 wurdt it Goerlumemer lutk terp en ek Gorlen neamd. Sûnt in grinswiziging leit de terp net mear yn Frjentsjerteradiel, mar yn Wûnseradiel. Yn de 19e iuw wurdt Gelterp ek Terp neamd.
It earste diel fan de namme komt fan de persoansnamme Gerlof (dat is; moedich as in wolf mei de spear). It twadde diel wie earst hiem, letter is dat feroare yn therp
Bûkfocht
thumb|Ascitesbúk troch leversirroaze Bûkfocht (ascites) is focht yn de bûkholte, wat faak ûntstiet by kanker fan it mage-termstelsel, ûntstekking fan it bûkflues (peritonitis), by rjochter-hertfalen en leversirroaze.
Saskia Noort
Saskia Noort (Bergen (Noard-Hollân), 13 april 1967) is in Nederlânske skriuwster fan skrillers, freelance sjoernaliste en kollumniste.
Kay van Dijk
Kay van Dijk (Renkum, 25 juny 1984) is in Nederlânske follybalspiler.
Suze Groeneweg
thumb|Suze Groeneweg Suzanna (Suze) Groeneweg (Strijensas, 4 maart 1875 - Barendrecht, 19 oktober 1940) wie in Nederlânsk politika. Sy wie it earste froulike Twadde Keamerlid yn Nederlân.
Suzanna Groeneweg wie in fûl pleitbesoarchster fan folksûnderwiis. Sels wie se ûnderwizeresse yn Rotterdam. Sy gou as feministe, mar wie tsjinstanner fan aparte frouljusorganisaasjes.
Groeneweg wie bestjoerslid fan de SDAP doe't by de grûnwet yn 1917 fannijs besjoen waard; neist it algemien kiesrjocht foar manlju waard doe ek it passyf frouljuskiesrjocht ynfierd. Doe't yn 1918 de earste ferkiezingen ûnder it nije systeem hâlden waarden, wie Groeneweg gadingmakker en waard sy ek keazen. Sy hie in sit yn it parlemint oant 1937.
Njonken Kamerlid wie hja ek Steatenlid en lid fan de gemeenteried fan Rotterdam. Sy wie in fûl sosjaliste, neffens boargemaster P.J. Oud gjin 'katsje om sûnder wanten oan te pakken'. Sy wie warber yn de drankbestriding, wie pasifiste en antimilitariste.
Israelyske Arabieren
200px|thumb|Kaart fan Israel yn 2015 mei it oandiel Arabysktaligen de gemeente 200px|thumb|Ferneamde Israelyske Arabieren. Israelyske Arabieren, ek wol Arabyske Israeliërs,  Israelyske Palestinen of Palestynske boargers fan Israel neamd, binne de etnyske Arabieren of Palestinen dy't binnen de grinzen fan Israel, de Griene Line dy't yn it wapenskoft fan 1949 oerienkommen waard, wenje. Hja foarmje de grutste minderheid yn dat lân.
Yn it Arabysk wurdt mei de Arabyske befolking fan Israel oantsjut as Arabieren 48 (عرب 48, Arab Thamaniya Wa-Arba'in) en Palestinen 48 (فلسطينيو 48, Filastiniyyū Thamaniya Wa-Arba'in). Sûnt de Nakba wurde de Palestinen dy't sûnt 1948 binnen de grinzen fan Israel bleaune, ornaris "Arabieren 48" neamd. Yn Israel sels wurde Arabyske boargers ornaris as "Israelyske Arabieren" of gewoanwei "Arabieren" oantsjut en de ynternasjonale media brûkt gauris it begryp 'Israelyske Arabier' om de Arabyske boargers fan Israel fan de Palestynske Arabieren, dy't yn de Palestynske kriten wenje, te ûnderskieden.
It Arabysk is de memmetaal fan de measten fan de Israelyske Arabieren en prate in Levantynsk dialekt. Dat is ynklusyf it Libaneesk-Arabysk yn noardlik Israel, Palestynsk-Arabysk yn mid-Israel en guon Bedûynske dialekten yn de Negev. In soad Hebriuwske wurden binne oernommen yn dy dialekten en de hjoeddeistige dialekt fan de Arabyske boargers fan Israel wurdt wol definearre as in Israelysk-Arabysk dialekt. De measte Arabyske boargers fan Israel sprekke twa talen, dêr't harren twadde taal Hebriuwsk fan is. Religieus sjoen binne de measte Arabieren moslim, dêr't de measten dêrfan sûnniten fan binne. Dêrnjonken is der ek in grutte kristlike minderheid fan ferskate streamings, mank mei in minderheid Druzen.
Neffens it Israelysk Sintraal Buro foar de Statistyk waard de Arabyske befolking yn Israel yn 2019 rûsd op 1.890.000, itjinge delkomt op 21% fan de totale befolking fan it lân. De mearderheid identifisearret himsels as Arabieren of Palestinen mei it Israelyske steatsboargerskip. De measte Arabyske boargers fan Israel wenje yn stêden dy't foar it meastepart in Arabyske befolking hat, dy't ien fan de earmste plakken fan it lân binne, of yn de acht mingde stêden. Hja geane nei skoallen dy't oer it algemien skaat binne fan dy fan Israelyske Joaden. Arabyske politike partijen hawwe harren nea oansletten by regearingskoälysjes, oant de Feriene Arabyske List de earste waard dy't dat die. In soad Israelyske Arabieren hawwe famyljebannen mei Palestinen yn it Westjordaanlân en de Gazastripe, allyk mei de Palestynske flechtlingen yn Jordaanje, Syrje en Libanon. Likernôch 60% fan de Arabyske boargers yn Israel hawwe in positive miening oer Israel. De Bedûïnen en Druzen yn de Negev en Galileä identifisearje harren mear as Israeliërs as oare Arabyske boargers yn Israel.
Neffens de Israelyske boargerskipswet krige eltsenien dy't op 14 july 1952 binnen de Griene Line wennen it steatsboargerskip. Dy wet sleat de doar foar Palestynske flechtlingen dy't oant hjoed-de-dei ta net nei harren hûzen weromkomme koene. It tal Arabieren mei Israelysk steatsboargerskip yn 1952 wie likernôch 167.000. Yn Israel wurdt der ûnderskied makke tusken "boargerskip" en "nasjonaliteit". It boargerskip fan boargers yn Israelysk wurdt as "Israelysk" registrearre. Nasjonaliteit fan de boargers wurde as "Joadsk", "Arabysk" en "Druusk" registrearre. De Israelyske nasjonaliteit bestiet dus net. Alle Israelyske boargers hawwe rjocht op in Israelysk paspoart.
Arabieren dy't yn East-Jeruzalim wenje en de Druzen op de Golanhichte, beide troch Israel yn de Seisdagekriich fan 1967 oermastere en letter anneksearre, krigen it Israelyske steatsboargerskip oanbean, dochs de measten fersmieten it Israelyske steatsboargerskip en erkenden de Israelyske oanspraak op dy gebieten net. Yn plak dêrfan waarden se permaninte bewenners. Hja hawwe it rjocht en freegje it steatsboargerskip en paspoart oan en it rjocht op gemeentlike tsjinsten om dêryn te stimmen.
De Arabyske boargers fan Israel wenje benammen yn fiif gebieten: Galileä, de Trijehoeke, de Golanhichte, Jeruzalim en de noardlike Negev. De grutte mearderheid fan de Israelyske Arabieren identisearje harren mei it Arabyske kulturele en taalkundige erfgoed en de Palestynske identiteit en identifisearje harren as Arabyske boargers fan Israel.
Martine Bakker
Martine Bakker (Ljouwert, 1946) is in Ljouwerter byldzjend keunstneresse. As technyk brûkt se oaljeferveskilderijen en -tekeningen. Underwerpen binne benammen portretten en yllustraasjes yn figurative trant.
Fierde teken- en portretopdrachten út foar de gemeentes Dokkum en Ljouwert, mar ek foar partikulieren. Hja portrettearre ûnder oare de âld-rektor fan de Ryksskoallemienskip dr. H. Ferwerda en de trije keunstners David van Kampen, Anton Rinzema en Sjoerd de Vries.
Die Hard (franchise)
Die Hard is in Amerikaanske mediafranchise dy't yn 1988 úteinsette mei de aksjefilm mei deselde namme. Dy wie sa súksesfol dat der fjouwer ferfolchfilms makke waarden, de lêste yn 2013. De filmsearje giet oer John McClane (spile troch akteur Bruce Willis), in resjersjeur by de plysje yn New York, dy't allegeduerigen yn gewelddiedige konfrontaasjes mei behurde kriminelen behelle rekket. McClane waard basearre op Joe Leland, de haadpersoan út in romansearje fan skriuwer Roderick Thorpe, dêr't yn 1966 it earste diel fan ferskynde. Anno 2020 hawwe de Die Hard-films wrâldwiid in opbringst fan $1,4 miljard yn 't laadsje brocht. Njonken de fiif films binne der ek fideospultsjes en strips yn it ramt fan dizze franchise ferskynd.
Boarnemateriaal
Resjersjeur John McClane út 'e Die Hard-films waard as personaazje basearre op 'e privee-detektive Joe Leland, dy't foar it earst ferskynde yn 'e roman The Detective, fan Roderick Thorp, út 1966. Dat boek waard yn 1968 ferfilme as The Detective, mei Frank Sinatra yn 'e haadrol. Thorp syn ferfolchroman Nothing Lasts Forever, út 1979, foarme de basis foar it senario fan 'e earste Die Hard-film.
Die Hard
Yn Die Hard reizget resjersjeur John McClane (Bruce Willis) op krystjûn út syn wenplak New York ôf nei Los Angeles, om him dêr by syn frou Holly (Bonnie Bedelia) te jaan. Se binne nammentlik koartby faninoar ferfrjemde rekke om't se rûzje krigen hawwe oer Holly har winsk om in karriêre oan 'e oare kant fan it lân nei te stribjen. McClane syn besyk is bedoeld om him mei syn frou te fermoedsoenjen. Mar as er arrivearret yn 'e wolkekliuwer fan it Japanske bedriuw dêr't Holly by wurket, blykt dat yn 'e greep te wêzen fan in binde Dútske kriminelen, û.l.f. in Hans Gruber (Alan Rickman). Dyselden hawwe Holly en alle oare wurknimmers dy't op kantoar in feestje oan it fieren wiene yn ferbân mei de kryst, yn gizeling nommen. McClane skrillet der lykwols net foar tebek om lykme-allinne yn it fierhinne lege gebou de striid mei de bindeleden oan te knoopjen.
Die Hard waard regissearre troch John McTiernan nei in senario fan Jeb Stuart en Steven E. de Souza op basis fan 'e roman Nothing Lasts Forever fan Roderick Thorp út 1979. De film gie op 12 july 1988 yn premiêre, en brocht $140,8 miljoen op tsjin in budget fan $28 miljoen.
Die Hard 2
Yn Die Hard 2, ek bekend as Die Hard 2: Die Harder, is it wer kryst, twa jier nei de foarfallen yn de earste film. John McClane (Bruce Willis) sil syn frou Holly (Bonnie Bedelia) ôfhelje op 'e Ynternasjonale Lofthaven Dulles yn Washington, D.C., krekt as dêr in kloft hierlingen û.l.f. Stuart (William Sadler), in eardere kolonel by de kommando's, de lofthaven beset. Hja binne betelle om 'e oan 'e Feriene Steaten útlevere Latynsk-Amearikaanske diktator Ramón Esperanza (Franco Nero) te befrijen, waans oankomst mei koarten op Dulles ferwachte wurdt. Mar se hawwe bûten McClane rekkene, dy't syn noas yn saken stekt dy't him eins neat oangeane en sa net inkeld lucht kriget fan 'e plannen fan Stuart en syn mannen, mar ek ûntdekt dat de spesjale kommando-ienheid fan it Amerikaanske Leger dy't stjoerd wurdt om Stuart-en-dy út te skeakeljen, eins mei Stuart ûnder ien tekken skûlet.
Die Hard 2 waard regissearre troch Renny Harlin nei in senario fan Steven E. de Souza en Doug Richardson op basis fan 'e roman 58 Minutes fan Walter Wager út 1987. De film gie op 29 juny 1990 yn premiêre, en brocht $239,5 miljoen op tsjin in budget fan $70 miljoen.
Die Hard with a Vengeance
Yn Die Hard with a Vengeance is John McClane (Bruce Willis) oan legerwâl rekke. Hy is by frou wei, it New York Police Department hat him tydlik út syn funksje as resjersjeur set en it skeelt net folle of hy kin kwalifisearre wurde as in alkoholist. In terrorist dy't himsels "Simon" neamt (Jeremy Irons) driget in legere skoalle yn New York op te blazen as de plysje McClane net meidwaan lit oan in ferwrongen spultsje dat er spylje wol, wêrby't McClane hieltyd frijwol ûnmooglike opdrachten útfiere moat om it libben fan 'e skoalbern te rêden. Yn Harlem rekket de swarte boarger Zeus Carver (Samuel L. Jackson) yn it spultsje betize, wêrnei't Simon him ta McClane syn partner makket. It docht bliken dat "Simon" eins Simon Gruber is, de broer fan Hans Gruber, dy't sân jier earder troch McClane deade is. Simon wol no út wraak McClane dêrfoar boetsje litte. Alteast, sa liket it.
Die Hard with a Vengeance waard, krekt as de earste film, regissearre troch John McTiernan, diskear nei in senario fan Jonathan Hensleigh. Dat hiet oarspronklik Simon Says en wie ek koart yn 'e running foar Lethal Weapon 4. De film gie op 19 maaie 1995 yn premiêre, en brocht $366,1 miljoen op tsjin in budget fan $90 miljoen.
Live Free or Die Hard
Yn Live Free or Die Hard is John McClane (Bruce Willis) einlings skieden. Teffens is er ferfrjemde rekke fan syn dochter Lucy (Mary Elizabeth Winstead). As er yn opdracht fan 'e FBI hacker Matt Farrell (Justin Long) arrestearret, sadat dy troch de federale resjerzje yn it ferhear nommen wurde kin, fertelt Farrell him dat er ûnbedoeld by in organisaasje fan cyberterroristen belutsen rekke is. Dyselden, dy't ûnder lieding steane fan Thomas Gabriel (Timothy Olyphant) binne fan doel om 'e hiele Amerikaanske ynfrastruktuer lam te lizzen. De terroristen besykje Farrell út 'e wei te romjen en it iennichste dat harren dêrby yn it paad stiet, is McClane. It geëamel oer softwareprogramma's en kompjûtertechnology bliuwt foar McClane lang in fier-fan-myn-bêdshow, mar as de terroristen syn dochter Lucy gizelje, geane by him alle remmen los.
Live Free or Die Hard waard yn Jeropa útbrocht ûnder de titel Die Hard 4.0. De film waard regissearre troch Len Wiseman nei in senario fan Mark Bomback. Dat wie basearre op it artikel A Farewell to Arms, fan John Carlin, dat yn 1997 yn it tydskrift Wired ferskynde. De film gie op 12 juny 2007 yn premiêre, en brocht $388,2 miljoen op tsjin in budget fan $110 miljoen.
A Good Day to Die Hard
Yn A Good Day to Die Hard kriget John McClane (Bruce Willis) it berjocht dat syn soan Jack (Jai Courtney), dy't ek al fan him ferfrjemde rekke is, yn Ruslân oppakt is foar moard. Hy reizget nei Moskou ta, dêr't er krekt op 'e tiid arrivearret om mei te meitsjen hoe't it gerjochtsgebou opblaasd wurdt troch Russyske terroristen. Jack ûntsnapt mei in oare finzene, de eardere miljardêr Joeri Komarov (Sebastian Koch), en McClane jout him tsjin Jack syn wil by harren. It docht al rillegau bliken dat Jack eins in CIA-spion is, dy't ta opdracht hat om in bân te foarmjen mei Komarov. It is de Amerikaanske ynljochtingetsjinst te dwaan om 'e ynformaasje dy't Komarov hat oer de kriminele praktiken fan Viktor Tsjagarin (Sergej Kolesnikov), in heechpleatste, mar korrupte Russyske regearingsfunksjonaris. Tsjagarin syn trewanten, dy't oanfierd wurde troch in Alik (Radivoje Bukvić) witte Komarov mei de help fan dy syn eigen dochter Irina (Jûlija Snigir) te pakken te krijen. McClane en Jack efterfolgje harren nei Pripjat, yn 'e Oekraïne, dêr't in klimaktyske konfrontaasje folget.
A Good Day to Die Hard waard regissearre troch John Moore nei in senario fan Skip Woods. De film gie op 31 jannewaris 2013 yn premiêre, en brocht $304,7 miljoen op tsjin in budget fan $92 miljoen.
Fideospultsjes
Yn it ramt fan 'e Die Hard-franchise binne de folgjende fideospultsjes ferskynd:
Strips
Yn it ramt fan 'e Die Hard-franchise binne de folgjende strips ferskynd:
Reklame
Yn oktober 2020 brocht auto-ûnderdieleprodusint Advance Auto Parts in reklamefilmke fan twa minuten út foar de akku's fan it merk DieHard, wêryn't Bruce Willis, De'voreaux White en Clarence Gilyard jr. deselde rollen spilen dy't se ek hiene yn 'e film Die Hard, út 1988. De ferhaalline folget Theo (Gilyard), de eardere kompjûterekspêr fan Hans Gruber, dy't no mei in stikmannich trewanten McClane (Willis) besiket te fermoardzjen. Underwilens wol McClane allinne mar in nije akku bemachtigje ta ferfanging fan 'e stikkene yn syn auto, en dêrby kriget er help fan limûsinesjauffeur Argyle (White).
Crossovers
Bruce Willis wurke ek mei oan inkele crossovers fan syn personaazje John McClane nei oare films. Sa hied er as McClane in komyske cameo yn 'e film Loaded Weapon 1 út 1993. Ek wied er as stimakteur belutsen by The Lego Movie 2: The Second Part, út 2019, wêryn't syn personaazje troch in fentilaasjeskacht krûpt, yn imitaasje fan McClane syn halsbrekkende toeren yn Die Hard.
Sitaat
In bekend sitaat fan Bruce Willis yn syn rol fan John McClane út 'e Die Hard-filmsearje is: "Yippee ki yay, motherfucker!" (útspr.: "jippy kai jee"). Dat seit er tsjin syn fijannen en it betsjut safolle as: "Slyp út, slyp út, kloatsek!" A Good Day to Die Hard, in film dy't fierhinne yn Ruslân spilet, hat as slogan: "Yippee-ki-yay, Mother Russia" (in wurdboarterij op "Yippee-ki-yay, motherfucker!" en "mem Ruslân", sa't de Russen harren heitelân neame).
Blokkade
(fia it Nederlânsk ûntliend oan it Dútske Blockade)
Warner Bros. Studios, Burbank
De Warner Bros. Studios, Burbank binne in studiokompleks yn Burbank, in foarstêd fan Los Angeles, dat eigendom is fan filmstudio Warner Bros. It waard yn 1926 boud troch filmstudio First National Pictures. Oarspronklik stie dit kompleks bekend as de First National Studio (1926-1929) en letter as de Warner Bros. Studios (1929-1967 en 1970-1972), de Warner Bros.-Seven Arts Studios (1967-1970) en The Burbank Studios (1972-1990). Yn 'e Warner Bros. Studios, Burbank binne in grut tal films en tillefyzjesearjes makke, wêrûnder Blade Runner, La La Land en The Big Bang Theory.
Archeologyske opgraving
thumb|Archeologysk ûndersyk yn [[Rome (stêd)|Rome]] In Archeologyske opgraving is in aktiviteit dy't as doel hat, it bleatlizzen fan, of it sykjen nei spoaren of oerbliuwsels fan eardere minsklike bewenning. Meastentiids giet oan de feitlike opgraving in fynst foarôf, mar dat hoecht net. In archeologysk fynplak kin bygelyks in ruïne wêze, mar ek troch minske makke ferhegings op it lân.
Warner Bros. Studios, Burbank
Skiednis
Wat no de Warner Bros. Studios, Burbank binne, waard yn 1926 boud troch de doetiidske filmstudio First National Pictures, doe't dy syn wurkmêd útwreide fan filmdistribúsje nei filmproduksje. It kompleks hiet doedestiden sadwaande de First National Studio en bestie yn 't earstoan út fjouwer soundstages. Troch it kommersjele súkses fan films as The Jazz Singer (1927) en The Singing Fool (1928) wie Warner Bros. yn septimber 1928 by steat en keapje in mearderheidsbelang yn First National Pictures oan. Neitiid waard de First National Studio it offisjele haadkertier fan Warner Bros., en dêrom waard it yn 1929 omneamd ta de Warner Bros. Studios. Njonken dit kompleks behold de filmstudio ek syn oarspronklike Alde Warner Bros. Studio oan Sunset Boulevard yn Los Angeles. Dat wie mar goed ek, want yn desimber 1934 waard 6,1 ha fan it First National Studio-kompleks en -backlot troch brân ferwoastge, sadat Warner Bros. útwike moast nei de âlde studio's.
Archeologyske opgraving
Yn Fryslân en Grinslân hawwe in protte terpen ûnderwerp west fan in opgraving.
Warner Bros. Studios, Burbank
Skiednis
De útwreiding fan it kompleks gie nei de yngebrûkname yn 1926 noch jierren troch. Ek yn 'e earste helte fan 'e 1930-er jierren hold de nijbou fan bykommende soundstages oan. Nei Studio 22, dy't yn 1937 reekaam, waard lykwols pas sechstich jier letter wer in nije studio oan it kompleks tafoege. Tsjin 1937 hie Warner Bros. syn âlde studio yn Los Angeles ôftanke en wiene de Warner Bros. Studios yn Burbank definityf it haadkertier fan it bedriuw wurden, dat se ek hjoed oan 'e dei noch altyd binne. Yn 1955 waard de difyzje Warner Bros. Television oprjochte, wêrnei't ek tillefyzjeproduksjes yn it studiokompleks filme waarden.
Tjerk Luitjes
thumb|Tjerk Luitjes, yn 1903 tekene troch [[Co Breman]] Tjerk Luitjes (Putten, 18 july 1867 - Blaricum, 15 septimber 1946) wie in Nederlânsk anargist. In part fan syn wurk is publisearre ûnder it pseudonym Travailleur.
Warner Bros. Studios, Burbank
Skiednis
Yn 1972 gie Warner Bros. by wize fan besunigingsmaatregel in joint venture oan mei konkurrint Columbia Pictures, om gebrûk te meitsjen fan inoars opnamefasiliteiten. De Warner Bros. Studios waarden doe omneamd ta The Burbank Studios en de Columbia Ranch, oardel kilometer noardliker, waard de The Burbank Studios Ranch (ornaris ôfkoarte ta TBS Ranch). Yn dyselde snuorje fêstige de ûnôfhinklike filmstudio Lorimar Productions syn haadkertier yn 'e The Burbank Studios. De joint venture tusken Warner Bros. en Columbia duorre oant 1990, doe't Columbia en syn susterbedriuw TriStar Pictures it eardere studiokompleks fan Metro-Goldwyn-Mayer yn Culver City oernamen (no de Sony Pictures Studios). The Burbank Studios waarden doe de Warner Bros. Studios, Burbank en de TBS Ranch waard oerdien oan Warner Bros. en waard de Warner Bros. Ranch.
Tjerk Luitjes
Libben en wurkpaad
Luitjes waard yn Putten berne as soan fan plysje David Luitjes en Margaretha Smit. De húshâlding herhuze nei Grins, dêr't de heit berne waard. Tsjerk waard grut yn Grins en gie al mei jonge jierren by de sosjalistyske jeugdbeweging en waard dêr lid fan it Sosjaal-Demokratyske Bûn (SDB). Mei Jan Schaper rjochte er yn 1890 it satiryske wykblêd De Socialist op, dat mar in stik as wat moannen ferskynde. Luitjes syn folgjende blêd wie De Volkszaak, dat er de nije namme De Arbeider joech. Wilens wie er ferhuze nei Sappemeer en rjochte yn begjin jierren njoggentich fan de 19e iuw in protte ôfdielings fan de SDB op yn East-Grinslân. Luitjes wie tsjinstanner fan de parlemintêre demokrasy. It slagge him om yn 1893 troch middel fan de saneamde motie Hoogezand-Sappemeer it krystkongres fan de SDB de útspraak dwaan te litten dat meidwaan oan de ferkiezingen net tastien wie. Dat wie de direkte oanlieding foar syn tsjinstanners om it jier dêrop de Sosjaal Demokratyske Arbeiders Partij (SDAP) op te rjochtsjen. Luitjes syn eardere meistriders sa as Schaper en Spiekman sieten him dêrnei sa dwers yn Grinslân, dat er yn 1895 ferfarde nei Swol en dêrnei nei Arnhim. Hy waard dêr útjouwer fan De Volksvriend, mar sûnder altefolle súkses. Yn Amsterdam begûn er in fegetarysk restaurant. Lang om let fêstige er him yn 1900 yn Blaricum. Hy sleat him oan by de kristen-anargistyske lânboukoloanje, mar krige dêr skeel mei oare bewenners. Hy waard wol in soad frege foar sprekbeurten foar de anargistyske beweging, ek yn syn eardere wurkgebiet East-Grinslân. Nei 1910 naam er wat ôfstân fan it anargisme en keas er foar de parlemintêre demokrasy. Dat late letter wol ta it ferbrekken fan de bân mei Domela Nieuwenhuis, mar Luitjes bleau wol belutsen by de frijtinkersferiening De Dageraad. As oannimmer fertsjinne Luitjes safolle jild dat er nei de Earste Wrâldkriich mei in 'wenauto' troch Europa reizgje koe.
Warner Bros. Studios, Burbank
Fasiliteiten
Anno 2023 besteane de Warner Bros. Studios, Burbank út 33 ûnderskate soundstages, dy't yn oerflak útinoar rinne fan 982 m² oant 2.985 m². Fan bysûnder belang is Studio 7, dy't yn 1937 mei 9 m ferhege waard sadat der in wettertank fan 7.580.000 liter yn paste, doedestiden de grutste fan 'e wrâld. Dy is letter brûkt foar de opnamen fan bekende films as The Goonies (1985), The Perfect Storm (2000) en Dunkirk (2017).
Tjerk Luitjes
Libben en wurkpaad
Luitjes wie 31 july 1894 yn Arnhim troud mei de yn Monnikendam berne Geertruida Maria (Trui) Visscher. Sy namen twa bern oan fia it Leger des Heils. Luitjes stoar yn 1946 yn de âldens fan 79 jier yn Blaricum oan in oerdoasis ferdôvjende middelen.
Warner Bros. Studios, Burbank
Fasiliteiten
It backlot fan it kompleks hat in oerflak fan 25 ha, dêr't tydlike filmsets boud wurde kinne, mar dêr't ek ferskate fêste sets binne, dy't mei lytse oanpassings brûkt wurde kinne foar in ferskaat oan filmproduksjes. Sa is der New York Street, boud yn 1930, dat in strjitte yn New York neibeart. Hennessy Street, dat oarspronklik Tenement Street hiet, is in oare strjitteset, boud yn 1937. Midwest Street, boud yn 1939, stelt in strjitte foar yn in lytser plak yn it Amerikaanske Midwesten. Laramie Street, út 1957, wie in strjitte út in stedsje yn it Wylde Westen, dy't yn 2004 omboud waard ta Warner Village, in strjitte yn in hjoeddeistich doarp.
Fierders beskikke de Warner Bros. Studios, Burbank oer klaaikeamers, romten foar fisazjy en hierstilearring, kantoarromte en fasiliteiten foar preproduksje en postproduksje.
Tillefyzje
In seleksje fan tillefyzjesearjes en -programma's dy't alteast foar in diel yn 'e Warner Bros. Studios, Burbank opnommen binne:
Studiorûnlieding
De "Warner Bros. Studio Tour Hollywood" is in rûnlieding troch de Warner Bros. Studios, Burbank dy't it publyk in blik efter de skermen fan it studiokompleks biedt. De rûnlieding begûn yn 1973 en hiet foarhinne de "Warner Bros. Studios V.I.P. Tour". Nei it súkses fan 'e "Warner Bros. Studio Tour London – The Making of Harry Potter" yn 'e Warner Bros. Studios, Leavesden (eins net yn Londen mar yn it Ingelske greefskip Hertfordshire), waard besletten om 'e rûnlieding troch it kompleks yn Burbank dêroan oan te passen.
Tadzjiken
De Tadzjiken binne besibbe oan de Iraanjers en wurde ek wol de Perzen fan Sintraal Aazje neamd. De oarspronklike betsjutting fan Tadzjyk hâldt yn "net-Turksk". Harren taal (Dary, teffens fiertaal yn Afganistan, is basearre op in âld-Perzysk dialekt. Yn Tadzjikistan wurdt de taal skreaun mei it Syrillyske alfabet en offisjieel meastentiids Tadzjiky-Perzysk neamd.
De Tadzjiken binne fral ambachtslju en hannelers, hoewol't se ek lânbou en feefokkerij bedriuwe. Yn tsjinstelling ta in protte oare tradisjonele maatskipstruktueren yn Sintraal-Aazje binne de Tadzjiken net ûnderferdield yn stammen.
Religy
De Tadzjiken ûnderhâlde religieuske bannen mei Oezbeken, dy krekt as Tadzjiken soennityske moslims binne.
Nasjonaal Park De Everglades
It Nasjonaal Park De Everglades (Ingelsk: Everglades National Park) is in nasjonaal park yn 'e Feriene Steaten, dat yn 'e steat Floarida de súdeastpunt fan it Floaridaskiereilân beslacht. It park bestiet sûnt 1947 en omfettet likernôch 20% fan 'e oarspronklike Everglades, in ûnbidich grut moerasgebiet wêrfan't de noardlike en eastlike parten yn 'e rin fan 'e tweintichste iuw foar in grut part drûchlein binne foar lânbou en stêdebou. It Nasjonaal Park De Everglades is it grutste tropyske natoergebiet yn 'e Feriene Steaten, it grutste oaniensletten nasjonaal park beëasten de Mississippy en it op twa nei grutste oaniensletten nasjonaal park yn 'e legere 48 steaten (nei it Nasjonaal Park Death Valley yn Kalifornje en it Nasjonaal Park Yellowstone yn Wyoming). De UNESCO parte it Nasjonaal Park De Everglades yn 1979 de status fan Wrâlderfgoed ta en de Konvinsje fan Ramsar sette it yn 1987 op 'e list fan wetlands fan ynternasjoneel belang.
Geografy
It Nasjonaal Park De Everglades beslacht it súdwestlike diel fan 'e súdpunt fan it Floaridaskiereilân en omfettet in oerflak fan 6.106,6 km². Bestjoerlik makket it diel út fan 'e countys Miami-Dade, Monroe en Collier. Oan 'e westkant wurdt it begrinzge troch de Golf fan Meksiko en yn it suden troch de eilannekeatling fan 'e Florida Keys. It Nasjonaal Park De Everglades bestiet fierhinne út moerassen en leechlizzende prêrjes dy't der yn 'e reintiid ûnder strûpe. De Floaridabaai, it diel fan 'e Golf fan Meksiko dat tusken de súdpunt fan it Floaridaskiereilân en de Florida Keys yn leit, heart ek ta it nasjonaal park en foarmet dêr likernôch in trêdepart fan. Op lân fariëarret de hichte fan it nasjonaal park fan seenivo oant 2,4 m dêrboppe. It heechste punt yn it park is in troch de Kalûsa (Calusa) oanleine skelpeterp oan 'e Golfkust, mei in hichte fan 6,1 m boppe seenivo.
Skiednis
De ierste minsklike bewenning fan wat no it Nasjonaal Park De Everglades is, giet tebek oant likernôch 15.000 jier lyn. Doe't de earste Spaanske ûntdekkingsreizgers it Floaridaskiereilân yn 'e santjinde iuw oandiene, waard it gebiet bewenne troch twa Yndiaanske folken: de Kalûsa (Calusa) en de Tekwesta (Tequesta). Dy groepen ferdwûnen yn 'e rin fan 'e achttjinde iuw troch Jerpeeske sykten dêr't se gjin ymmuniteit tsjin hiene, lykas de pokken en de mûzels, en troch druk fan noardliker libjende stammen.
Yn 'e njoggentjinde iuw waarden de Panhandle fan Floarida en it noardlike part fan it skiereilân stadichoan kolonisearre troch Amerikaanske kolonisten. De Everglades waarden yn dy tiid werbefolke troch de Seminoalen, in folk dat foar it meastepart in ôfspjalting fan 'e Kriik (Creek) yn Georgia wie, wêryn't ûntsnapte negerslaven en ferskate lytsere stammen dy't oarspronklik noardlik Floarida bewennen, opgien wiene. Under de trije Seminoalske Oarloggen (1817-1858) waarden de Seminoalen troch de kolonisten en it Amerikaanske Leger tebekkrongen nei de Everglades, dêr't ûnder ynfloed fan 'e drege besteansomstannichheden yn 'e moerassen in nije kultuer ta bloei kaam.
Hoewol't de Seminoalen yn harren sompige wengebiet wisten te ûntkommen oan 'e deportaasje nei Oklahoma dy't sa'n soad oare eastlike Yndiaanske folken trof, holden se nei ôfrin fan 'e Trêde Seminoalske Oarloch gjin bedriging foar de kolonisaasje fan súdlik Floarida mear yn. Sa koene oan 'e súdwestpunt fan it skiereilân nije (troch blanken bewenne) delsettings ûntstean, lykas Chokoloskee en Flamingo, en letter ek Everglades City.
Fan 'e 1880-er jierren ôf waarden de noardlike en eastlike dielen fan 'e Everglades drûchlein, earst foar agraryske doelen (benammen de bou fan sûkerreid) en letter ek foar urbanisaasje. Sa koe oan 'e súdeastkust fan it skiereilân de stêdekloft fan Miami ûntstean. Mei't de moerassen doedestiden sjoen waarden as nutteleas ûnlân dat ûntgûn wurde moast, wie men fan doel om úteinlik de hiele Everglades drûch te lizzen. Oeral waarden kanalen oanlein om it as oerstallich beskôge wetter út it gebiet nei see te lieden, en sadwaande sakke it wetternivo yn it gebiet op dramatyske wize, wat grutte skea oan 'e natoer tabrocht.
Yn 'e 1923 giene der foar it earst stimmen op om it oerbleaune diel fan 'e Everglades de status fan in beskerme natoergebiet te jaan. Fiif jier letter rjochte it Steatskongres fan Floarida de Kommisje foar it Tropysk Nasjonaal Park De Everglades (TENPC) op, dy't ûnder it foarsitterskip fan Ernest F. Coe stie, in eardere projektûntwikkeler dy't natoerbeskermer wurden wie en dy't letter "de Heit fan it Nasjonaal Park De Everglades" neamd waard. Syn kommisje kaam mei it plan op 'e lapen om in nasjonaal park op te rjochtsjen dat net inkeld it hjoeddeistige park, mar ek it eilân Key Largo en it tsjintwurdige Nasjonaal Wyldreservaat Big Cypress omfetsje moast. It soe alsa in oerflak beslaan fan krapoan 8.100 km². Dat wie foar projektûntwikkelers en de machtige jagerslobby in brêge te fier, en Coe syn ûnwil om syn plan oan te passen waard op in hier nei de deadsstek foar de oprjochting fan it park.
It wie de federale senator Spessard Holland, dy't mei bekwaam ûnderhanneljen in kompomis wist te berikken. Dat kaam del op in nasjonaal park fan 5.261 km², dêr't Key Largo, Big Cypress en inkele oare gebieten bûten bleaune. It Amerikaanske Hûs fan Offurdigen autorisearre de oprjochting fan it park yn 1934, mar politike strideraasjes, de Grutte Depresje en de Twadde Wrâldoarloch holden de eigentlike stifting op, oant it Nasjonaal Park De Everglades op 6 desimber 1947 ta wêzen kaam troch de hantekening dy't presidint fan 'e Feriene Steaten Harry Truman ûnder de oprjochtingsakte sette.
Klimaat
It Nasjonaal Park De Everglades leit op 'e râne tusken in tropysk en in subtropysk klimaat, mei gleonhjitte simmers en waarme winters. Yn augustus, de waarmste moanne, is de trochsneed temperatuer oerdeis 33,7 °C, en yn jannewaris, de kâldste moanne, is dat 25,6 °C. It Nasjonaal Park De Everglades kriget jiers trochinoar 1.457 mm delslach. Dy falt benammen yn it reinseizoen, dat rint fan ein maaie oant en mei begjin oktober. Fan begjin juny oant ein novimber bestiet der yn it nasjonaal park kâns op it foarkommen fan orkanen, dy't yn 'e regel út it Karibysk Gebiet wei oer de breedte fan it Floaridaskiereilân hinne raze nei de Golf fan Meksiko ta. Inkeld kin it ek foarkomme dat se út 'e Golf fan Meksiko oerkomme yn 'e rjochting fan 'e Atlantyske Oseaan.
Floara en fauna
Floara yn it Nasjonaal Park De Everglades bestiet yn foarste plak út soarten fan it rûnombywêzige gers, lykas seachgers (Cladium) en swietgers (Muhlenbergia sericea). Beammen yn it park binne û.o. de Firginia-iik (Quercus virginiana), Floaridagifbeam (Metopium toxifera), seachblêddwerchpalm (Serenoa repens), ûnechte tamarinde (Lysiloma latisiliquum), elliottdin (Pinus elliotti) en ferskate soarten sipressen (Taxodium). De beammen binne faak behongen mei Spaansk moas (Tillandsia usneoides). As blommen komme û.m. ferskate soarten bromelia's (Bromelia) en orgideeën (Orchidaceae) foar. By de kust lâns groeie mangrovebosken, dy't besteane út trije ûnderskate soarten: reade mangrove (Rhizophora mangle), swarte mangrove (Avicennia germinans) en wite mangrove (Lagunacularia racemosa). Dêr groeie ek oare planten dy't fan sâltigens hâlde, lykas ferskate soarten kwelderkrûd (Salicornia) en skylpodkrûd (Batis). Yn 'e Floaridabaai komme ferskate soarten seegerzen (Cymodoceaceae) foar.
Yn it Nasjonaal Park De Everglades libje fierders likernôch 350 soarten fûgels, 200 soarten seefisken, 100 soarten swietwetterfisken, 50 soarten reptilen, 40 soarten sûchdieren en 24 soarten amfibyen.
Wat fûgels oangiet, komme yn it park seefûgels as de blaustirns, wytstirns en kob foar; steltfûgels as de bûnte gril, mients, steltklút, feereager, grutte wite reager, kwak, Amerikaanske blauwe reager, lytse blauwe reager, wytbealchreager, readhalsreager, reade leppelbek, wite wylpreager, kealkopearrebarre, reade flamingo, Kanadeeske kraanfûgel en trompetkraanfûgel; en oare wetterfûgels as de Amerikaanske skjirrebek, iisdûker, lytse seedûker, toefdûker, earielskolfer, Amerikaanske slangehalsfûgel, brune pilekaan, eastein, jolling, kapeseachbek, pylksturt, slob en wylde ein. Fierders binne der sjongfûgels as de reade kardinaal, wytkaakgreidprotter, Amerikaanske klapekster, glânstroepiaal, spotlyster, mangrovesjonger, kweldergoars; rôffûgels as de fiskearn, Amerikaanske see-earn, slakkeglee, goudûle en streekte boskûle; en oare soarten fûgels as de boereswel, ierdswel, bâniisfûgel, mangrovekoekoek en wytkapedo. Ek libje der ferskate soarten spjochten, wêrûnder fan âlds de no nei alle gedachten útstoarne ivoarsnaffelspjocht.
Yn it swiete wetter fan 'e moerassen komme fisken foar as de forelbears, blaukiuwsinnebears, readearsinnebears, goudskynkoarper en giele bollekopmarfal. Yn 'e Floaridabaai libje û.o. de binnensnoek, reafin, bûnte omberfisk, tarpoen, gratefisk, sichtefinhoarsmakriel, reade snapper, swarte seebears, grutte barrakuda en Atlantyske pylsturtroch. Dêr komme ek ferskate soarten haaien foar, wêrûnder guon foar de minske gefaarliken, lykas de bollehaai, tigerhaai en wite haai, mar ek guon ûngefaarlike planktonfilterders, lykas de walfiskhaai en de reuzehaai.
Sûchdieren dy't yn it Nasjonaal Park De Everglades foarkomme, binne û.o. it Amerikaansk fleanend iikhoarntsje, griis iikhoarntsje en swart iikhoarntsje, de Floaridawetterrôt, Floaridaknyn, moerasknyn, Amerikaanske nerts, langsturtwezeling, rivierotter, Firginia-opossum, waskbear, it streekte stjonkdier, de (reade) foks, grize foks, prêrjewolf, reade lynks, poema, Amerikaanske swarte bear en it wytsturthart. Yn see komt ek de tommelder foar, in dolfinesoarte, wylst de Karibyske lamantyn, in seeko, sawol yn sâlt as swiet wetter libbet.
Ien fan 'e bekendste bewenners fan 'e Everglades is de Mississippy-alligator, dy't in rol fan krúsjaal belang spilet yn it ekosysteem fan 'e moerassen troch yn 'e drûge tiid yn ôfhandige puollen en streamen de drek om te wuoljen. In oare, folle minder bekende krokkedileftige, de spitssnútkrokkedil, komt sawol yn swiet wetter foar as op see. Lânseigen slangen yn it nasjonaal park binne û.o. de giftige diamantrattelslange, Floaridawettermokkasin en harlekynkoraalslange, mar ek de ûngefaarlike (want net giftige) eastlike indigoslange, hinneslange, gewoane keningsslange en gewoane hoasbânslange. Hagedissesoarten yn 'e Everglades binne bgl. de hûsgekko, de readkielanoalis en ferskate oare soarten anoalissen. Skylpodden yn it park kinne lânskylpodden wêze, lykas de gofferskylpod, mar ek wetterskyldpodden as de bytskylpod en Floaridareadbealchskylpod, of seeskylpodden as de griene seeskylpod, karetskylpod, ûnechte karetskylpod en learskylpod.
Guon amfibyesoarten dy't yn it Nasjonaal Park De Everglades foarkomme, binne de súdlike pod, ikepod, griene beamkikkert, lytse gerskikkert, súdlike koarkikkert, bargekikkert, broeikaskikkert, griene wettersalamander en grutte sirene (in soarte salamander). Fierders libje der yn 'e binnenwetters ferskate soarten rivierkreeften, garnalen, weakdieren en oare wringeleazen, wylst yn 'e Floaridabaai ek kreefteftigen, garnalen en weakdieren foarkomme, mei dêropta ferskate soarten koraal en spûnzen.
Al mei al komme yn it nasjonaal park 36 bedrige en/of beskerme soarten en ûndersoarten foar, wêrûnder de Floaridapanter (in ûndersoarte fan 'e poema), de spitssnútkrokkedil, de Karibyske lamantyn en de Súdfloaridakweldergoars (in ûndersoarte fan 'e kweldergoars). In grut probleem dêr't it Nasjonaal Park De Everglades mei te krijen hat, is dat eksoaten (útlânske soarten) har yn it gebiet fêstige hawwe. Wol 26% fan 'e soarten yn 'e Everglades bestiet út bisten en planten dy't dêr net thúshearre en dy't faak lânseigen soarten ferkringe. Foarbylden fan sokke eksoaten binne de wetterhyasint, in wettereplant dy't de wetterwegen ferstoppet; de blauwe tilapia, in fisk dy't wetterplanten opfret dy't nedich binne om jonge lânseigen fiskjes beskutting te jaan; en de Birmeeske pyton (Python bivittatus), in wjirchslange dy't alles opfret dat er te pakken krije kin. In foarbyld fan in eksoat yn it nasjonaal park dy't net folle skea oanrjochtet, is de griene leguaan.
Septimius Sevearus
right|thumb|300px|Byld fan Septimus Sevearus
Septimius Sevearus (11 april 145 – 4 febrewaris 211) (ek wol Lucius Septimus Severus) wie Keizer fan Rome fan 193 oant 211. Hy stiet bekend as in krêftich hearsker dy't it yntern ferdielde Romeinske ryk nei in boargerkriich op 'e nij ûnder ien gesach feriene. Hy wie de lêste keizer dy't nije gebieten oan it ympearium tafoege.
Op it Forum Romanum yn Rome stiet de Bôge fan Septimius Sevearus, dat in geskink wie oan de keizer en syn soannen Karakalla en Geta foar twa oerwinnings op de Parten yn 195 en 197 n.Kr.
Jonge jierren
Septimius Sevearus waard berne yn de Noard-Afrikaanske stêd Leptis Magna (ek Lepcis Magna). Hy troude yn 187 mei in rike Syryske prinses Julia Domna (syn twadde houlik). Yn 188 en 189 krige hy twa soannen, de takomstige keizers Karakalla en Geta. Yn it jier 190 wie hy konsul fan Rome.
Striid om de Macht
Doe't keizer Pertinaks op 28 maart 193 fermoarde waard en der in boargeroarloch ûntstie yn it Romeinske ryk, wie Septimius op dat stuit gûverneur yn Boppe-Pannoanje. Hy hie it dêr te sizzen oer in oantal legioenen. Amperoan 12 dagen, neidat yn Rome it keizerskip by opbod ferkocht wie oan de heechste bieder, Didius Julianus, rôpen syn soldaten him út ta tsjinkeizer op 9 april.
Tagelyk hienen oare troepen yn oare parten fan it ryk om deselde reden ek harren kommandanten ta keizer útroppen: Klodius Albinus (gûverneur fan Brittanje) en Pessennius Niger (gûverneur fan Syrje). Lykwols hie Sevearus mear legioenen ta syn beskikking en ek wied er it tichtst by Rome. Hy sette him ta de haadstêd en liet keizer Julianus ôfsette en fermoardzje. De moardners fan Pertinaks waarden opspoard en ek terjochtsteld.
As earste moast Sevearus foar rêst soargje en him mei de oare útroppen keizers bemuoie. Dêrom sluet er frede mei Klodius Albinus en joech him de titel Caesar. Dêrnei konsintrearre hy him op Pessennius Niger yn it easten. Dizze rivaal waard stipe troch in oan de Parten ûnderhearrige Mesopotamyske kening. Nei in bloedige striid yn Cilicia wie yn 194 it hiele keizerryk ûnder kontrôle fan Sevearus. Omdat er de Partyske rol as ynmingen yn Romeinske de oangelegenheden beskôge, foel er ek Irak binnen, dêr't hy yn 195 de steatjes Edessa en Nisibis anneksearre en omfoarme ta in nije provinsje, Mesopotaamje.
Al gau beluts Sevearus syn soannen by it regear fan it ryk. Hy joech Karakalla yn 195 de titel Caesar en liet de senaat Albinus ta steatsfijân ferklearje. Sevearus fersloech Albinus yn ien fan de grutste fjildslaggen út de Romeinske skiednis, nammentlik yn Lugdunum op 19 febrewaris 197. Albinus moast flechtsje en die himsels tekoart.
Neidat Sevearus de steat yntern op oarde brocht hie woe hy dizze ek nei bûten ta fersterke. De eardere ferovering fan Mesopotaamje wie as definsive maatregel dien om de wolfearende provinsje Syrje mear feiligens te bieden, en yn dat ljocht moat ek syn twadde Partyske fjildtocht sjoen wurde. Yn 197/198 fear hy de rivier de Eufraat ôf en ferovere ferfolgens tegearre mei syn soans Partia en de haadstêd Ctesiphon dy't troch him leechrôve waard, alle manlju deade en de om-ende-by hûnderttûzen froulju en bern dy't it oerlibbe hienen as slaven meinomd. Karakalla krige no de titel fan Augustus (meikeizer) en syn jongste soan Geta joech er de frijkommende titel Caesar. Yn 209 liet er ek Geta beneame as meikeizer.
Fan 208 oant 211 wie Sevearus in Brittanje en joech dêr lieding oer oan in rige fjildtochten tsjin de Kaledoanyske stammen út wat tsjintwurdich Skotlân is.
Ein
Utsein Partia, oermastere Sevearus ek gebieten yn Noard-Afrika en rjochte hy syn oandacht op Brittanje, dêr't hy de tachtich jier âlde muorre fan Hadrianus wêr nedich werstelle liet. Op 65-jierrige leeftyd stoar er in natuerlike dea op 4 febrewaris 211 yn York. Syn beide soannen folgen him op.
LVV Fryslân
LVV Fryslân (Nederlânsk: LVV Friesland) is in amateurfuotbalklup út Ljouwert, dy't tsjintwurdich útkomt yn de 4e klasse A op snein. Fryslân is in klup mei in grutsk ferline dy't foar de oarloch foar it grutste part yn de heechste klasse fuotballe hat. Datselde die Fryslân yn de jierren 1948-1951 (1e Klasse KNVB) en yn 1977-1978 (Haadklasse B).
Oprjochting en namme
LVV Fryslân is oprjochte op 15 juny 1905 en hiet oarspronklik Snel ('Fluch'). Doe't bliken die dat dy namme al bestie, waard de namme feroare ta Voorwaarts ('Foarút'). Earst yn 1912 krige de klup de namme LVV Friesland.
Gegevens
Namme Oprjochte Tenu Fjilden Earste team Trener
Arnold Böcklin
thumb|Selbstbildnis mit fiedelndem Tod thumb|left|150px|Grêf fan Böcklin, Cimitero degli Allori, [[Florâns]] Arnold Böcklin (Basel, 16 oktober 1827 – San Domenico by Fiesole, provinsje Florence, 16 jannewaris 1901) wie in Switserske keunstskilder, tekener, grafikus en byldhouwer. Hy jildt as ien fan de wichtichste byldzjende keunstners fan de 19e iuw yn Europa. Syn wurk wurdt rekkene ta it symbolisme.