cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ierdas
De ierdas is de tinkbyldige as dêr't de Ierde om draait. It is in line troch it swiertepunt fan de ierde, en alle oare punten dy't net troch de rotaasje fan de ierde fan plak feroarje. It plak dêr't dizze line it ierdoerflak snijt binne de poalen. De poal dy't nei lofts draait is de noardpoal, de poal dy't nei rjochts draait is de súdpoal.
Rotaasje
De Ierde draait om de ierdas yn likernôch 23 oe 56 m 4 s = 1 stjerredei. Dizze feart is lykwols net konstant. Sa waard nei in ferheftige útbarsting fan de Sinne yn 1959 de rotaasje 1/1000 sekonde langer. De SI-sekonde sa't dy yn 1967 fêststeld is, is basearre op mjittings fan de rotaasje fan 1955 oant 1958. Om't de rotaasje sûnt dy mjitting stadiger wurden is, wurdt sûnt 1972 in skrikkelsekonde ynfoege as de sinnedei en de oerwurkdei net mear gelyk rinne. Tsjin de ferwachting foar langere tiid yn, is sûnt 1972 de rotaasjefeart lykwols tanaam, en is no hast gelyk aan de mjitting út de fyftiger jierren.
Hoeke
Yn it simpelste gefal is de hoeke fan de rotaasjeäs fan in planeet mei it flak dêr't er yn om de stjerre draait 90°. Foar de Ierde is dy hoeke yn trochsneed 67°. De hoeke fariearret lykwols yn in syklus fan 40.000 jier tusken likernôch 68° en 65°. De seizoenen binne der it gefolch fan dat de hoeke gjin 90° is. Mei in lytsere hoeke binne de seizoenen ekstremer, mei in gruttere hoeke binne se minder ekstreem.
Fuortgong
In gefolch fan de rotaasje fan in planeet is de fuortgong, of presesje. Fuortgong is it risseltaat fan de kombinaasje fan twa draaiïngs: De rotaasje fan de planeet om de rotaasjeäs en it draaien fan de planeet om de stjer. It gefolch hjirfan is dat ek de planeetas draait, om in as dy't leadrjocht stiet op it flak dêr't de planeet yn om de sinne draait. Deselde beweging makket in top as er net rjochtop stiet, allinnich is de fuortgong fan de ierdas folle stadiger; ien syklus fan de fuortgong duorret likernôch 26.000 jier.
Dit hat gjin ynfloed op de hoeke fan de ierdas, mar alles wat ôfhinklik is fan de rjochting fan de ierdas feroaret al. Op it stuit is Polaris de poalstjer, en yn it jier 2100 sil er dat noch presizer wêze, mar om it jier 14.000 hinne hat Wega dy funksje. Fierders feroaret ek yn hokfoar it stjerrebyld de sinne stiet oan it begjin fan in seizoen. Sûnt likernôch it begjin fan de jiertelling stiet de sinne oan it begjin fan de maaitiid yn Fisken. Mar twa millennia fierder is de tiid fan Fisken hast foarby, en begjint hast de tiid fan Wetterman.
Skommeling
Ek it plak fan de ierdas op Ierde is net fêst. Troch de Chandler skommeling bewege de poalen yn in syklus fan likernôch 435 dagen yn in sirkel fan in pear meter oer it poaliis. Der binne lykwols ek oare ynfloeden. Sa docht it bliken dat sûnt de seeskodding fan 26 desimber 2005 de posysje fan de ierdas 8 sm opskood is.
Axial tilt
Caracas
thumb|250px|Lizzing CaraCas yn Fenezuëla Caracas is de haadstêd en grutste stêd fan Fenezuëla yn Súd-Amearika. De stêd leit yn noarden fan it lân yn in delling fan de Cordillera de la Costa Central, tichtby de Karibyske See, mar dêrfan skieden troch in steil, heech berchtme, de Cerro Ávila; nei it suden ta lizze mear hichten en bergen. Caracas heart net by ien fan de steaten fan Fenezuëla, mar foarmet it Haadsteedlik Distrikt.
Ut de skiednis
De stêd waard stifte yn 1567 as Santiago de León de Caracas troch de Spaanske ûntdekkingsreizger Diego de Losada.
Yn Caracas waarden twa persoanen berne dy't tige wichtich west hawwe yn de skiednis fan Súd-Amearika. Francisco de Miranda waard dêr yn 1750 berne en Simón Bolívar yn 1783.
Caracas waard op 26 maart 1812 ferwoastge troch in ierdskodding. De Spanjerds leinen dat út as in straf fan God foar de rebûlje tsjin de Spaanske oerhearsking.
20e iuw
Earste helte 20e iuw waard ierdoalje yn Fenezuëla ûntdutsen. Dat joech de ekonomy fan de stêd in enoarme ynpuls.
De metro fan Caracas kin sûnt 1983 brûkt wurde.
Maiquetia International Airport is it fleanfjild fan Caracas
Hynstesport op de Olympyske Simmerspullen 1980
De Olympyske Simmerspullen 1980 ek wol de XXIIe Olympiade neamd waarden yn 1980 yn Moskou, de Sowjetuny hâlden. De hynstesport waard hâlden yn it Trade Unions' Equestrian Complex Letter omdoopt ta it Equestrian Complex «Bitsa».
Dressuer
{| width=100%
Eventing
{| width=100%
Springe
{| width=100%
Medaljespegel
De top sân fan lannen dy't by de hynstesport medaljes wûn ha op de Olympyske Simmerspullen fan 1984.
Externsteine
thumb|300px|Ut it súdwesten wei sjoen De Externsteine binne in formaasje fan sânstiennen yn it Teutoburgerwâld yn Dútslân, net fier fan de stêd Detmold yn Noardryn-Westfalen. De formaasje bestiet út in stikmannich lange stiennen (de heechste is 37,5 m), dy't samar yn ienen út it lânskip mei hichten ferrize. De sânstiennen binne yn it Kryt ûntstien, sa'n 120 miljoen jier lyn. De rotsformaasje is op himsels as natuermonumint al ymponearjend, mar der binne ek riedlings oan ferbûn, meidat dêr spoaren fan minsklik gebrûk út de midsiuwen, en mooglik sels út de prehistoarje, op fûn binne.
Faksistyske ynteresse
Nasjonaalsosjalisten, no en yn it ferline, hawwe ek ynteresse foar de Externsteine; sy sykje nammentlik nei feiten dy't bewize kinne dat der foar de beskavingen yn it Middellânske Seegebiet al hege kultueren yn it noarden wienen. De amateur-archeolooch Wilhelm Teudt tocht yn 1935 dat er de Irminpylder yn de Externsteine fûn hie. Om reden dêrfan wurde der by de Externsteine geregeldwei sinnekearfeesten fierd en wurde ûnder oaren de Germaanske goaden Weda en Frija dêr fereare. Dat lûkt soms ek neo-faksisten, mar dat is mar in lyts part fan de fierders.
Skiednis fan Poalen
De iere ynwenners kamen der yn de 13e iuw yn it gebiet te wenjen. Yn de 15e iuw hie Warsjau genôch ynwenners om stêd neamd te wurden. It krige de status 'haadstêd fan Poalen' yn 1596.
De stêd waard yn it ferline ferskate kearen ferneatige en eltse kear op 'e nij boud. De meast wichtige opbou wie nei de Twadde Wrâldkriich.
Poalen hat beset west troch Dútslân tusken 1939 en 1944. Op 1 augustus 1944 begjinne de ynwenners fan Warsjau te fjochtsjen foar harren stêd. It duorre 63 dagen, mar úteinlik wienen de ynwenners fan Warsjau ferslein, en der wie hast neat oer fan de âlde stêd. Nei de kriich, setten de Varsovians út ein mei de opbou fan de stêd mei help fan âlde fotos en tekeningen. Parten fan de stêd, dêr't 90% fan ferneatige is, binne nea opboud, dêr wie in nij stêdsplan foar "in nije begjin". Eigners fan gebouwen fjochtsje noch hieltyd foar har eigendommen dy't meinaam waarden troch de kommunisten. thumb|300px|left|Warsjau
Wouter Ruurds van Riesen
Wouter Ruurds van Riesen (Grou, 1 novimber 1885 - Grins, 27 maaie 1960) wie in Nederlânsk skriuwer.
Riesen skreau yn it Nederlânsk, mar keas wol Fryske stof foar syn boeken (Angenietje Pieters Speerstra wie syn mem). Guon fan syn boeken binne yn it Dútsk oersetten.
1875
Berne
febrewaris
Seksualiteit
Seksualiteit is it kompleks fan gefoelens en hannelings dy't in minsk gewaarwurde kin of útfiere en dy't gearhingje mei lichaamlike gefoelens ta in oare persoan. Sommigen brûke in ingere definysje en sjogge seksualiteit as de begearte nei geslachtsferkear tusken minsken en it geslachtsferkear sels.
Seksualiteit is foar minsken fan belang foar de fuortplanting, foar befêstiging fan in relaasje tusken persoanen, en benammen foar it belibjen fan genot. Yn sommige kultueren leit op it iepentlik sprekken oer seksualiteit in religieus taboe, of is it beoefenjen fan seksualiteit fóár it houlik sels ferbean. Foar bygelyks Roomsk-Katolike geastliken is it bedriuwen fan seksualiteit hielendal ferbean; it selibaat. Fan religieuze of maatskiplike oertsjûging út kin men fine dat seksualiteit, yn de sin fan geslachtsferkear, allinnich binnen in houliksrelaasje barre kin.
Seksuele oriïntaasje
Minsken dy't harren seksueel oanlutsen fiele ta de oare sekse, binne heteroseksueel. Minsken dy't harren ta deselde sekse oanlutsen fiele binne homoseksueel. Minsken dy't harren oanlutsen fiele ta beide seksen binne biseksueel. Minsken dy't gjin gefoelens hawwe op it mêd fan seksualiteit binne aseksueel of nonlibidoïst.
Seksuele gedragingen of fantasijen dy't oer it algemien as ôfwikend fan de hearskjende noarmen beskôge wurde, wurde rekkene ûnder de neamer parafily. Hjirta wurde ûnder oaren pedofily, fetisjisme en travesty rekkene.
Geslachtsorganen
In man hat de folgjende geslachtsorganen:
By in frou binne dit:
In frou hat boarsten mei ûngefear yn it midden de spienen. In man hat ek spienen. Dit binne eins gjin seksorganen, mar se binne wol wichtich yn it belibjen fan seksualiteit tusken partners.
Fierders binne in soad oare ûnderdielen fan it minsklik lichem wichtich by it belibjen en beoefenjen fan seks, lykas de mûle (tútsjen), de hannen, de billen, en de hûd yn it algemien. Hormoanen spylje in wichtige rol by de ûntwikkeling fan dizze organen, mar ek by de seksualiteit yn it algemien. Fierders hat it lichem ferskate erogene sônes, dy't lykwols wat plak en gefoeligens oangiet ferskillend binne by de partners.
Swierwêzen
Nei in eventuele befruchting fan de aaisel, giet de sel op paad nei de liifmoer ta. Hja nestelet har yn yn de liifmoerwand en waakst út ta in embryo. Hormonale sinjalen soargje der foar dat de menstruaasje weibliuwt, wêrtroch it weibliuwen fan menstruaasje in belangryk sinjaal is foar mûglik swierwêzen.
Antykonsepsje
Antykonsepsje is it tefoaren kommen fan konsepsje, dat wol sizze: it tefoaren kommen fan befruchting fan in aaisel troch in siesel. Sûnder maatregels te nimmen tsjin swierwêzen sil in frou mei normale fruchtberheid, as hja geregeld geslachtsferkear hat mei in man, yn har libben in protte kearen swier wurde. Yn in tradisjoneel houlik sil soks liede ta in grutte húshâlding. In protte froulju en manlju fine dat lykwols net winsklik en kieze der foar om mar inkele, of hielendal gjin bern oan te setten. Om swierwêzen foar te kommen bestean ferskate menearen fan antykonsepsje. Sommige binne plaanút onbetrouber, lykas bygelyks de kalindermetoade, wêrby de geslachtsdie allinnich bart yn de ferûnderstelde net-fruchtbere perioade, en coïtus interruptus, (foar it sjongen de tsjerke útgean). Oare metoaden binne fakentiids wol betrouber: Natoerlike gesinsregeling, it brûken fan it kondoom of it frouljeskondoom, de antykonsepsjepil, it spiraaltsje; of it pessarium. Der wurde meestal meerdere antykonsepsje-metoaden ûnderskiede:
Afke
Afke of Aafke is in âlde Fryske famkesnamme. It is de froulike foarm fan Ave. Wierskynlik is de namme ûntstien út de Germaanske stam 'alf', wat 'elf' betsjut. De namme kin faaks 'boppe-ierdsk, net-godlik, wêzen' betsjutte, mar somtiden ek gewoan 'elf'. Ave is ek in Romeinske earegroetenis.
Seksualiteit
Antykonsepsje
'Natoerlike' metoaden hâlde yn dat op basis fan objektive sinjalen de ûnfruchtbere perioade fan de frou ôfbeakene wurdt en men allinnch yn dy perioade geslachtsferkear hat. Barriêre-metoaden soargje der foar dat spermasellen noait by de aaisel komme kinne troch in fysyke barrière. Gemyske metoaden soargje derfoar dat spermasellen net de reis nei de aaisel oerlibje kinne. Hormonale metoaden soargje der op 't lêst foar dat in befruchte aaisel him net ynnestelje kin yn de liifmoer.
Barriêremetoaden binne it brûken fan it kondoom of it pessarium. In gemyske metoade is it brûken fan siedeadzjende pasta. Hormonale metoaden binne it brûken fan de antykonsepsjepil, de pjukpil, it hormoanhâldende spiraaltsje, de hormoanhâldende ring, de hormoanhâldende plaster of it hormoanhâldend stêfke.
Mohawk (rivier yn New York)
thumb|230px|Rin fan Mohawk en Hudson yn New York
Seksualiteit
Antykonsepsje
Sommige metoaden kinne tagelyk brûkt wurde. It brûken fan de antykonsepsjepil en kondoom tagelyk wurdt 'Double Dutch' neamd. It wurdt propagearre troch de GG&GD as previnsje fan SOO's en net winske swierwêzen.
Mohawk (rivier yn New York)
De rivier Mohawk is in rivier yn it noardeasten fan de Feriene Steaten fan Amearika yn de steat New York. De rivier is ferneamd nei de yndiaanske Mohawk naasje.
Seksualiteit
Antykonsepsje
Sawol manlju as froulju kinne harren steriliseare litte, wêrtroch't swierwêzen yn prinsipe net mear mooglik is. Sterilisaasje by de frou giet operatyf, troch de trochgong fan de aailieders te ûnderbrekken. Dit kin troch de aailieders troch te snijen, of dicht te klamjen. Hjirnei is de sterilisaasje min ûngedaan te meitsjen omdat de aailieders op de oantaaste plakken fergroedzje. Ek it weiheljen fan de liifmoer is in foarm fan sterilisaasje, mar dy wurdt meastal útfierd fanwege sykte fan de liifmoer. By de man bestiet in soartgelikense foarm fan sterilisaasje troch it trochsnijen of ôfklamjen fan de sielieders. In oare foarm fan sterilisaasje is kastraasje, it op ien oft oare wize weiheljen of beskeadigjen fan de sieballen (testes). Dit beskeadigjen waard eartiids meganysk dien, tsjintwurdich kin it ek op gemyske wize dien wurde. Yn it ferline wie kastraasje in populêr middel. Manlju dy't kastreard binne, wurde kastraten neamd.
Mohawk (rivier yn New York)
De rivier hat in lingte fan 230 km, is de grutste wettertafierder foar de Hudson en in wetterwei fan belang yn noard-sintraal New York.
De rivier ûntspringt yn de county Lewis, yn de steat New York en streamt troch de Mohawk-delling en docht de stêden Rome, Utica, Amsterdam en Schenectady oan foardat sy by Albany oer giet yn de Hudson.
Soesterberg
thumb|200px|Winkelstrjitte thumb|200px|TNO thumb|200px|nijbouwyk thumb|200px|Maresjeseekazerne mei monumint De Vleugel'' thumb|200px|''Fuotbalfjild yn in 'kûle' thumb|200px|R.K. tsjerke Carolus Borromeus thumb|200px|Evenemintesintrum Casino Soesterberg is in doarp fan 7210 ynwenners (2021) en leit tusken Amersfoart, Seist en Soest tusken de provinsjale wei Amersfoart-Utert (N237) en de autogongwei A28. It falt ûnder de gemeente Soest yn de provinsje Utert.
Mohawk (rivier yn New York)
De rivier en it Eriekanaal, ferbynt de rivier de Hudson en de haven fan New York mei de Grutte Marren ûnder Buffalo (New York). De ûnderrin fan de Mohawk hat fiif fêste damen, njoggen beweegbere damen en fiif elektrisiteitssintrales.
Soesterberg
It doarp is neamd nei de 'berch' dy't men oer moast foar it ferkear fan en nei Soest, de heuvel dy't no't Hoogt heet.
Mohawk (rivier yn New York)
thumb|left|500px|De Cohoes-wetterfal yn de Mohawk yn [[Cohoes, New York|Cohoes, New York]]
Soesterberg
Skiednis
It doarp ûntstie nei alle wierskyn om it krúspunt fan de Amersfoartskewei (no N237) en de âlde Postwei fan Amsterdam nei Arnhim. Fanâlds waard de herberch op dat krúspunt, it 'Huis ten Halve' (healwei tusken Amsterdam en Arnhim), befoarriede út Soest wei. It doarp kaam bekend te stean as 'Den Bergh'. Yn 1837 feroare dat, doe't by Keninklik Beslút it de namme 'Soesterberg' krige. Yn datselde jier krige it doarp syn earste geastlike, pastoar Rademaker. Hy prestearre it om, sûnder jild, binnen inkele jierren in tsjerke te bouwen. Ek die hy in soad foar de nammebekendheid fan Soesterberg.
Yn 1910 fregen inkele ûndernimmers, Lugard en Verwey, tastimming om in diel fan de heide oan de noardkant fan Soesterberg brûke te meien as start- en lanningsplak foar harren bedriuw foar fleantugen. Nei hast twa jier waard it fallissemint oanfrege foar harren ûndernimming. Wyls waard der wol trochflein, en wol troch inkele offisieren fan de Lânmacht dy't troch Lugard en Verwey oplieden wiene as fleander. Yn 1913 waard de Loftfeartôfdieling fan de Keninklike Lânmacht oprjochte. De fleanheide waard fleanbasis Soesterberg. De basis luts in soad toerisme, en it doarp groeide dan ek hurd.
Yn de Earste Wrâldoarloch waarden op 'Kamp fan Zeist' inkele tsientûzenen Belgen opfongen dy't troch de oarloch út harren lân flechte wienen. Nei de Twadde Wrâldoarloch waard de fleanbasis Soesterberg oanmerke as NAVO-basis (Camp New Amsterdam), en sûnt 1954 waarden hjir Amerikanen stasjonearre mei harren famylje.
Seksualiteit
Hâlding en beweging ûnder geslachtsferkear
It geslachtsferkear kin op ferskillende manieren barre. It meast wênstige is wierskynlik dat by heteroseksualiteit de man boppe-op de frou leit, de partners mei de gesichten nei inoar ta, sadat se inoar sjen kinne en tútsje kinne. Yn in fariant fan dizze posysje kinne de gesichten ek neist inoar holden wurde. De frou kin har skonken plat hâlde, of bûgd, of hielendal omheech nei har skouders ta. Dizze hâlding wurdt ek wol de misjonarishâlding neamd, dizze namme krige it wierskynlik omdat it de ienige troch de Roomsk-Katolike Tsjerke goedkarde posysje wie om geslachtferkear te hawwen. Foar sawol de man as de frou kinne ferskillende hâldingen fan de skonken fan de frou in oar gefoel ta gefolgen hawwe: it sterker bûgen fan de heupen hat ta gefolch dat de penis djipper yn de fagina binnenkringe kin. Oft dat noflik is, hinget ôf fan persoanlike foarkarren en de anatomy fan de partners.
Under it geslachtsferkear bewege de partners harren heupen, sadat de penis op en del beweecht yn de fagina. Nei in skoftke sil de man in hichtepunt belibje en wurdt it sperma útstjitten. Meastal duorret it geslachtsferkear inkele minuten, en it hichtepunt inkele sekonden.
Oare hâldings binne: Mei wat fantasij kinne noch oare farianten betocht wurde; it fariëren fan de posysje by geslachtsferkear kin men de positive spanning yn de relaasje bewarje en tefoaren komme dat de belibbing fan de seksualiteit ferwurdt ta in rûtine. It iuwenâlde boek Kamasutra wurdt beskôge as it standertwurk op dit mêd.
Mar in lyts diel fan de froulju krijt by geslachtsferkear lykas hjir beskreaun in orgasme. De measte froulju ha ferlet fan ekstra stimulaasje fan de geslachtsdielen om ta harren hichtepunt te kommen. It is foar de man ienfâldiger om dizze spesjale oandacht fóár it geslachtsferkear oan de frou te jaan: sa kin hy der sels ek in soad wille aan ha wylst nei it hichtepunt de seksuele opwining fan de measte manlju in skoftke finaal oer is.
Seksuele swierichheden
Der binne ferskate seksuele swierichheden bekend. Dizzen hawwe winliken in psychyske en soms in lichaamlike oarsaak.
Steurnissen yn de geslachtsdie binne:
Jan J. Bijlsma
Jan J(ohan) Bijlsma (Ljouwert, 23 novimber 1931 - It Hearrenfean, 27 jannewaris 2021) wie in Frysk ûnderwizer, learaar en skriuwer/dichter.
Libben en wurk
Bijlsma hat yn Ljouwert it Stedsgymnasium ôfrûn en dêrnei oan de Rykskweekskoalle de ûnderwizersoplieding folge. Hy wie ûnderwizer yn Sleat, Balk en Grou. Sûnt 1958 wie er learaar Nederlânsk oan de RSG op It Hearrenfean en redakteur fan it literêre moanneblêd De Strikel fan 1967 oant 1978. Kaam mei it idee om it ‘Skriuwersalmanak’ om te bouwen ta in kalinder en de ynstjoerders in tema foar te lizzen.
As dichter is er in skerp waarnimmer fan oarmans eigenaardichheden, mar hy sparret himsels de krityk ek net. Letter wurdt er wat mylder. Relativearringsfermogen, gefoel foar humor en irony binne de wapens dêr’t Jan J. Bijlsma syn emosjonaliteit en meilydsumens mei de baas bliuwt. Njonken persoanlike fersen is Jan J. Bijlsma ek de dichter fan guon kabaretfersen, dy’t troch Rients Gratama bekend wurden binne (bg. ‘Dit Lân’). As skriuwer fan syn iennichste roman It Fersin set er it artistike muzikantelibben foar it selsfoldiene oer, sabeare keunstsinnige fan in Fryske skriuwer mei in literêr tydskrift as Poadium. Hy ken beide út eigen ûnderfining. It tegearre skriuwen fan de detektives út de ‘Benedictus-rige’ mei Anne Hellinga wie nij yn de Fryske literatuer.
Bijlsma stoar yn jannewaris 2021 yn de âldens fan 89 jier.
Soesterberg
Skiednis
Yn 1973 waard de provinsjale wei Amersfoort-Utert om de doarpskearn hinne laat. It âldste stikje Soesterberg ferdwûn doe't yn 1980 it, wyls yngripend ferboude, Huis ten Halve ôfbaarnde. Yn it begjin fan de jierren tachtich fan de 20e iuw waard de autosnelwei A28 iepene. lâns de súdkant fan Soesterberg. Nei de ein fan de Kâlde Oarloch fertrokken yn 1994 de Amerikanen, dy't wyls in eigen wenwyk (Apollo) krigen hiene. Yn in gedielte fan 'Kamp fan Zeist' waard it Militêre Loftfeart Museum húsfêste, en yn in oar gedielte waard ein foarrige iuw tydlik ik Skotsk gerjochtshof fêstige foar de berjochting fan minsken yn ferbân mei de Lockerbie-saak. Yn 2003 waard dat lêste gedielte ferboud ta in tydlike finzenis, dêr't ûnder mear 'bolsjeslokkers' detinearre wurde.
Ice-T
right|thumbnail|250px|Ice-T by in konsert yn [[Praach yn augustus 2006]] Ice-T (Newark, New Jersey, 16 febrewaris 1958) berne as Tracy Marrow, is in rapper en filmstjer út de Feriene Steaten.
Seksualiteit
Sykten
Sawol by yntiem kontakt kinne sykten tusken de partners oerdroegen wurde. Wannear't de oerdroegen ynfekses allinnich mar troch yntym kontakt tusken minsken oerdroegen wurde kinne, sprekt men fan seksueel oerdraachbere oandwanings (SOO's), ek wol geslachtssykten. SOO's wurde behannele en ûndersocht yn de gynaecology, yn de urology of troch yn SOO's spesjalisearre artsen. In pear bekende geslachtssykten binne: chlamydia, syfilis, gonorroe of dripper, ulcus molle, en aids (al is aids gjin sykte, mar in syndroom).
Seksualiteit yn de kultuer
Yn de Nederlânske taal besteane in soad bedutsen termen om oer seks te praten. Yn relaasjes tusken minsken, ek tusken minsken dy't gjin seksuele hannelings mei inoar dogge, spilet seksualiteit in gruttte rol. Sa bestiet der in soad diskriminaasje op grûn fan sekse of seksuele aard, hoewol't dit in westerske kultueren hieltiten minder winsklik fûn wurdt. Pornografy, it beskriuwen of ôfbyldzjen fan seksuele hannelings, of minsken yn seksueel opwinende hâldings, mei it doel minsken seksueel te prikkeljen, is in beladen ûnderwerp. Omdat pornografy fral op manlju rjochte is, bestiet it meastepart fan de pornografy út ôfbyldingen fan froulju. Stadichoan ferskynt mear pornografy mei manlju as ûnderwerp, sawol foar de homoseksuele man as ek foar ynteressearre froulju. Erotyl is besibbe oan pornografy, mar hat de keunst as doel. Ek dit kin in beladen ûnderwerp wêze, bynammen dêr't de grins mei pornografy mar lyts is. As oer bepaalde kulturele grinzen hinnegien wurdt, wurdt pornografy taboe, in ferbeane utering, foar eltsenien of foar bepaalde groepen, lykas bern.
Prostitúsje is yn de westerske kultuer fanâlds in foarm fan bedriuwsútfiering dêr't persoanen, meastentiids froulju, jild fertsjinje mei it ferlienen fan seksuele tsjinsten. Yn oare kultueren makket it soms diel út fan godstsjinstige gebrûken. Prostitúsje waard in it kristlike Europa meastal negatyf besjoen troch de tsjerken. Faak wie it ferbean, wat de bedriuwstûke allinnich net útrûge; op oare mominten waard it krekt tastien om bepaalde problemen beherskje te kinnen. Eartiids gong it dêrby benammen om de fersprieding fan geslachtssykten, tsjintwurdich besyket men sa it útbaten fan prostituees en frouljushannel tsjin te gean.
Bekende seksuele ûnderfinings
Net alle minsken belibje seksualiteit op deselde wize. Der binne in protte wizen om seksualiteit te bedriuwen en te ûnderfinen, dêr't guon wizen yn de hjoeddeiske maatskippij akseptearre wurde, op oare in taboe rêst, of noch oare sels strafber binne.
Seksueel geweld
Seksuele hannelings binne, yn ús westerske maatskippij, akseptearre wannear't lykweardige partners inoar frijwillich oanjouwe in seksueel kontakt oangean te wollen. Lykweardigens wol hjir sizze dat de partners bekwaam genôch binne om harren wil kenber te meitsjen. Alderen meien bygelyks by bern, dy't dat op harsels mooglik net tsjingean, gjin seksuele hannelings ferrjochtsje. In helpferliener mei ek in wilsûnbekwame handikapte net seksueel misbrûke. De lykweardichheid komt dan yn 'e knipe. Dêrnjonken is frijwilligens wichtich. Der is dus gjin sprake fan in ôfhinklikheidsrelaaasje yn dy sin dat de ien syn of har wil opleit oan de oar. Seksuele hannelings sûnder ynstimming fan wjerskanten binne oantaasting en ferkrêfting; yn beide gevallen giet it om seksueel misbrûk of seksueel geweld. Wannear't famyljeleden ûnderling seksuele hannelings ferrjochtsje is dit ynsest (bloedskande). At de hannelings in famylieferbân ûnder twang barre, trochstrings yn de relaasje heit-bern of broer-suster, mem-soan en suster-broer komt folle minder foar, is der sprake fan seksueel misbrûk of seksueel geweld en is der neffens de wetjouwer sprake fan in strafber feit wêrfoar't de bedriuwer(s) ferfolge wurde moatte. Ynsest dêr't in famyljelid ta twongen wurdt is altyd psychysk skealik, omdat it faak anneks is mei geweld; it slachtoffer moat ommers ûnder twang hearsum wêze oan de wil fan de dieder, mar ek omdat de bedriuwer bang is dat der oer praten wurde sil en dy eangst faak yn geweld omsette sil. Meastentiids is ynsest in aangelegenheid fan langere tiid, it misbrûk en it geweld duorje faak jierren efterinoar. Yn Nederlân is ynsest, hoewol't it soms liket dat it net sa is, in taboe. Omdat net folle gefallen oan it ljocht komme, troch de oanbelangjenden wurdt der stiiffêst oer swijd, komt ynsest faker foar as minsken tinken. Hoewol't ynsest op 't heden yn hast alle kultueren fersmiten wurdt, kin seksueel kontakt tusken famyljeleden mei ynstimming fan wjerskanten foarfalle.
Seksueel kontakt tusken in folwoeksene en in bern (pedoseksualiteit) is by wet ferbean. De seksuele aanlûking fan in folwoeksene ta in minderjierrige dy't noch net geslachtsryp is (pedofily) of ta in puber (efebofily) wurdt yn it algemien as net-winklik beskôge. Yn de klassike âldheid waard oer seksualiteit mei minderjierrigen oars tocht as no. Mar de noarmen ferskillen ûnder ynfloed fan de omstannichheden yn dy tiid sterk fan dy fan no. Tsjintwurdich is seksueel kontakt mei bern yn Nederlân in slim misdriuw dêr't in finzenisstraf op stiet.
Vreeland
thumb|right|300px|Lizzing fan Vreeland thumb|260px|Vreeland fan de Fecht ôf thumb|260px|Herfoarme tsjerke thumb|260px|De Lindengrêftthumb|260px|De Van Leer Brêge'' Vreeland is in doarp yn de gemeente Stichtske Fecht yn it noardwesten fan de provinsje Utert. It leit oan de provinsjale wei Vinkeveen-Hilfertsom (N201). Vreeland hie yn 2004 1530 ynwenners en is fan oarsprong in stêd, fan 1265 - 1560 hie it stedsrjochten. Hoewol't guon hitoarisy bestride oft de stedsrjochten echt ûntnomd binne, wurdt der algemien oannomd dat dit wol sa is.
Skiednis
Op it stee fan de hjoeddeiske Vreeland lei nei alle wierskyn al om de 7e/8e iuw de delsetting 'Dorssen' (of Dorsken/Dursken). Archeologyske bewizen binne hjirfan noch net fûn, mar yin de literatuer wurdt hjir wol fanút gien, hjirby ûnder mear ferwizend nei âlde nammejouwingen as de Dorssewaardse polder, dy't tsjin Vreeland oanlei. Sûnt it jier 1265 hat Vreeland stedsrjochten.
Kastiel Vredelant
Om 1253 waard it slot 'Vredelant' boud yn opdracht fan de Utertske biskop Hendrik fan Vianden. Op de grins fan de provinsje Utert en Noard-Hollân liet de biskop dit slot bouwe op in wat heger plak yn it lânskip lâns de Fecht, oan de hjoeddeiske Kleizuwe. Mei de bou fan it kastiel woe de biskop oan de iene kant de lienmannen fan Hollân (de Hearen fan Aemstel) yn betwang hâlde, oan de oare kant woe hy foarkomme dat der in tol heft wurde soe op de Fecht. Dit wie fan grut belang, want in soad hannel gie oer de Fecht dy't foar Utert de ferbining foarme mei de Sudersee en Eastsee.
De bou fan it kastiel brocht in soad bedriuwichheid mei en al gau groeide der in lytse delsetting mei ambachtslju as in smid, in kastlein, ensfh. De biskop wie der tige tefreden mei en joech dizze delsetting al yn 1265 stedsrjochten (noch earder as Amsterdam). Tagelyk mei de bou fan de Dom fan Utert, liet de biskop ek yn Vreeland in tsjerke bouwe. Dizze âlde stêd 'Vredelant' groeide om meardere redenen noait út ta in grutte stêd en ein 16e iuw waarden de stedsrjochten wer ûntnomd en waard Vreeland wer in doarp.
It slot Vredelant hat in roerich ferline en hat in grutte rol spile yn de Nederlânske skiednis. It is meardere kearen belegere, ûnder mear troch Greve Floris V, om de bruorren fan Aemstel út it slot te krijen. It kastiel ken nei alle gedachten ek it âldste gebrûk fan buskrûd yn Nederlân. It kastiel wurdt ek wol it 'pânslot' neamd, omdat it sa faak ferpâne waard om oan jild te kommen. In soad skeel ûntstie ek - ier of let - nei it wer yn ûnderpân jaan fan it kastiel.
De âlde muorren fan it âlde slot binne yn 1528/1529 sljochte. Mei de stiennen waard de twangburcht Vredenburg yn Utert boud. Yn de 17e iuw wienen der plannen om Vreeland ta Ridderhofstêd te meitsjen. Hjirfoar soe it âlde slot wer opboud wurde. Hoewol't in opgravingsplattegrûn fan de fûneminten út 1653 bekend is, kaam it der lykwols net fan. Der waard in oanset jûn yn de foarm fan in lyts húske op de opgroeven fûneminten, mar dit hie in polityk motyf: allinnich dejinge mei in Ridderhofstêd kaam yn oanmerking sitting te nimmen yn de Ried fan Steaten.
Ekonomy en nijsgjirrichheden
Fierders rinne twa wannelpaden troch it doarp: it Floris de Fiifde-paad en sûnt septimber 2004 it Wetterlinypaad.
Vreeland hat in stjer-restaurant "De Nederlanden", in pankoekhûs "Noord-Brabant". Oan de bûtenrâne fan it doarp leit pleats "Ponderosa". Dizze buorkerij is op himsels al it besjen wurdich. Eartiids organisearre de eigener elk jier in Country & Western-festival op syn pleats, mar de easken dy't de brânwar oan dizze feesten stelde, betsjutten de ein fan dizze tradysje.
Yn de simmer is it op de plassen en it lân om Vreeland in drokte fan komsa. Hast elk seizoen hat wol in feest of partij, lykas in Hjerstmerk, in Krystmerk en net te ferjitten Keninginnedei.
As it winterdeis kâld genôch is, wurdt der op de omlizzende plassen en op de Fecht reedriden.
East fan Vreeland steane it âlde oergroeide Fort Kijkuit en de mûne Gabriël.
Sûnt it begjin fan de 21e iuw is der in polo-sintrum flak bûten it doarp. Hjir wurde polo-hynders treend en fersoarge. Oan oantal kearen jiers wurde hjir ek polo-wedstriden hâlden.
Yn Vreeland sit in fabryk fan de multinational Greiff (foarhinne "Van Leer"), dy't metalen en keunststof fetten makket.
Mûnen
Yn Vreeland steane twa mûnen. Yn it doarp de nôtmole De Ruiter út 1910 en ten noarden fan it doarp de poldermole Hoekermole út 1874.
Ja Rule
thumb|Ja Rule, 2016 thumb|Ja Rule (Fort Hood, [[Texas, 13 maaie 2005)]] Ja Rule (berne 29 febrewaris 1976 yn Hollis, Queens, New York City, as Jeffrey Atkins) is in rapper út de Feriene Steaten. Ja Rule is in ôfkoarting fan Jeffrey Atkins Represents Unconditional Love Exists.
Rie fan de Jeropeeske Uny
De Rie fan de Jeropeeske Uny (ek wol JU ministerrie) is it wichtichste orgaan fan de Jeropeeske Uny as it giet om beslútfoarming. Mei it Jeropeesk Parlemint is it de wetjouwende macht fan de Jeropeeske Uny.
Gearstalling
De Rie fan de Jeropeeske Uny is gearstald út 27 ministers (fan eltse lidsteat ien) dy't har lân fertsjinwurdigje. As der stimd wurde moat dan rint de swierte fan in stim lykop mei it tal ynwenners fan it lân dat hja fertsjinwurdigje. Bygelyks in stim fan de minister fan Dútslân jildt foar 29 stimmen fan de yn totaal 345 stimmen, wylst Syprus of Letlân mar fjouwer stimmen hawwe.
Yn de Rie fan de Jeropeeske Uny sitte de ministers fan de 27 lidsteaten. Lykwols hat in minister mar ien portefueille, dat der binne ferskate riedsgearstallings (ferskate rieden). Der binne 9 ferskillende:
Nijsgjirrich
Omdat de nammen Jeropeeske Rie en de Rie fan Jeropa wol bot lykje op dy fan de Rie fan de Jeropeeske Uny, is der soms frijwat betizing.
Genoatskip
In genoatskip is in spesifike organisaasjefoarm dy't tsjintwurdich net folle mear foarkomt.
It is in feriening waans leden genoaten neamd wurde. Elk lid ferbynt frijwillich syn lot mei dat fan oare diel- of lotsgenoaten oan it wol en wee fan de feriening. In synonym is selskip. Eardat der sprakewêze soe fan in genoatskip moatte in oantal foarmlike skaaimerken foldien wurde:
Lynoalje
thumb|''Lynoalje fan in [[oaljemole]] thumb|Siedden fan oaljeflaaks thumb|boarne: Koehler (1887) Lynsiedoalje of koartsein lynoalje is oalje ôfkomstich út de sieden fan oaljeflaaks. Oaljeflaaks heart ta deselde soarte as triedflaaks (flaaks, Linum usitatissimum) mar ferskilt fan triedflaaks trochdat de planten van oaljeflaaks koart en sterk fertakke binne en dy fan triedflaaks lang en in bytsje fertakke. De sieden fan oaljeflaaks besteane foar ûngefear 40% út oalje.
Lynoalje wurdt makke troch de sieden fan oaljeflaaks út te parsjen. It restant fan de flaakssieden wurdt as lynkoeken foar feefoer brûkt. By de bou fan flaaks foar de oaljeproduksje is dus in hege siedopbringst fan belang.
Lynoalje moat yn donkere flessen beware wurde, omdat de oalje ûnder ynfloed fan (sinne)ljocht yn kwaliteit efterútgiet.
Yndustrieel gebrûk
It product wurdt as rauwe lynoalje, seane lynoalje of as flax oil (flaaksoalje) op de merk brocht. Lynsiedoalje is in wichtich ûnderdiel fan linoleum. Fierders wurdt it brûkt om sjippe en keunsthars te meitsjen. It wurdt ek brûkt yn bôle.
Tsjerk Walta
thumb|Waltastate Tsjerk Tsjerks Walta (Tsjerkwert?, 1440 - 1522) wie in Fetkeaperske haadling dy't op de Waltastate yn Tsjerkwert wenne.
Lynoalje
Yndustrieel gebrûk
Mei lynoalje fersmaorge lapen kinne brângefaarlik wêze. As lapen of kokenpapier mei lynoalje op in bult smiten wurde kin der in eksoterme gemyske reaksje optrede, mei waarmteûntwikkeling ta gefolch. Dit hjit 'broei' en kin ta brân liede. Der wurdt dêrom advisearre om lapen en doeken mei lynoalje der yn, flak op te hingjen om de lapen drûgje te litten.
Skiednis
Lynoalje waard oant ûngefear 1930 út flaakssie wûn yn oaljemûnen. Der binne noch meardere mûnen dêr't noch oalje slein wurdt. Yn it easten fan Nederlân binne dat De Passyblom yn Swol, de Woldzigt yn Roderwolde de Wachter yn Súdlaren, de Oostendorper wettermûne yn Haaksbergen en Pelmûne Ter Horst yn Rijssen. Yn de Saanstreek slane noch altiten De Bûnte Hin, Het Pink en De Zoeker oalje. Yn Súd-Nederlân dogge de Kilsdonkse Mûne yn Dinther, de Holten's Mûne yn Deurne, de Collse Wettermûne yn Eindhoven en de Leumûne yn Nunhem dat.
Dûnsgroep Duende
Strjitteacts
Party-service (1990), The Announcer (1991), 'n Moetje (1992), Tegendraads op 'e Slachtedyk (2000), Silhouet'' op 'e Slachte (2004).
Lynoalje
Minsklike konsumpsje
Oalje foar minsklike konsumpsje foar bakken en brieden moat in leech linoleensoer en in heech linolsoergehalte hawwe. Mar heule siedden, dy't mear en mear iten wurde moatte krekt in heech alfa-linoleensoergehalte hawwe. Foar produkten mei linoleensoer wurde in oantal gesondheidseffekten kleemd, dy't diels ek wittenskiplik oantoand binne.
Tsjerk Walta
Skiednis
Tsjerk Walta wie in soan fan Tjerk Juwenga fan Walta en Ebel fan Walta. Hy troude mei Tieth Johansdochter fan Herema en fan de seis bern dy't troch Buwalda neamd wurde, nimt Johan Tjerks de namme fan syn mem oan, mar trout mei in fan Juwinga.
Walta waard yn 1494 grytman fan Barradiel. Yn 1494 waard Waltastate troch de Frjentsjerters en Snitsers ynnomd en fernield. Tsjerk Walta kaam yn 1496 mei in legerke fan Boalserters en Warkumers nei Koarnwert om Edo Jongema te pakken. Hy waard lykwols troch Sjoerd Lieuwes fan Beyma twongen om it belis fan de doarpstoer yn Koarnwert op te brekken. Dêrnei swalket hy yn 1498 rôvjend en moardzjend mei in leger yn Fryslân om, mei syn maten Douwe Hiddema en Doede Bonga fan Kimswert.
Op 10 juny 1498 focht er yn de Slach by Laaksum tsjin it leger fan de Saksyske hartoch. Yn de Slach by Bomstersyl wie er ek fan de partij.
Lynoalje
Minsklike konsumpsje
Lynoalje fan in gewoan oaljeflaaksras bestiet út:
アマ (植物)
Wilamowytsersk
It Wilamowytsersk (Wymysöryś) is in taal dy't heart ta de Súdwestgermaanske kloft fan 'e Westgermaanske talen. Mei ûnder mear it Dútsk, it Lúksemboarchsk en it Pennsylvaansk (de taal fan 'e Amish) makket it diel út fan 'e Heechdútske taalgroep.
It Wilamowytsersk wurdt sprutsen yn it stedsje Wilamowice (Wilamowytsersk: Wymysau), dat yn it middensuden fan Poalen leit, op 'e grins fan 'e provinsjes Heech-Sileezje (Poalsk: Górny Śląsk) en Lyts-Poalen (Poalsk: Małopolska).
Der binne hjoed de dei, neffens in telling út 2003, noch likernôch 100 sprekkers fan it Wilamowytsersk oer (yn in stedsje mei 2.000 ynwenners). De measten hearre ta de âlderein en sadwaande nimt it sprekkerstal stadichoan ôf. It Wilamowytsersk is dêrmei ien fan 'e slimst bedrige talen fan Jeropa.
Skiednis
De Wilamowytsers binne de neikommelingen fan Dútske, Nederlânske en Skotske kolonisten, wierskynlik religieuze flechtlingen, dy't har yn 'e trettjinde iuw yn Poalen nei wenjen setten. Se hawwe bannen mei Dútslân altyd ûntkend en lieten har ynstee foarstean op har Nederlânske komôf.
left|thumbnail|De lokaasje fan it Wilamowytserske taalgebiet yn Poalen.
Oant 'e ein fan 'e Twadde Wrâldoarloch wie it Wilamowytsersk yn Wilamowice de gewoane sprektaal. Nei de oarloch waarden frijwol alle Dútsers ferdreaun út Poalen en de gebieten dy't Dútslân doe oan Poalen ôfstean moast (Sileezje, Poasen, Pommeren en West- en East-Prusen). De Wilamowytsers mochten bliuwe, mar de pleatslike kommunistyske autoriteiten ferbeaen al daliks yn 1945 it gebrûk fan 'e Wilamowytserske taal. Hoewol't dat ferbod yn 1956 opheft waard, hat it Wilamowytsersk nea wer de posysje weromkrigen dy't it foartiid ynnaam. Sûnt 'e fyftiger jierren is it allinne noch mar fierder yn it neigean rekke en de jongere generaasjes binne tsjintwurdich frijwol folslein Poalsktalich.
Oan 'e ein fan 'e tachtiger jierren waard it Wilamowytsersk ûntdutsen troch de jonge Poalske taalkundige Tomasz Wicherkiewicz, dy't der syn proefskrift oer skreau. Dêrtroch hat it Wilamowytsersk, dat no wierskynlik foar de dea opskreaun is, in beskate bekendheid krigen yn taalkundige fermiddens en is it teminsten rêden fan 'e ferjitnis.
Oarsprong en Ynfloeden
It Wilamowytsersk giet nei alle gedachten werom op it tolfde-iuwske Middeldútsk, mei ynfloeden fan it Nederdútsk, it Nederlânsk, it Frysk en it Skotsk, dy't noch dúdlik werom te finen binne. Fieders hat it Wilamowytsersk troch de iuwen hinne fansels ek in sterke ynfloed fan it Poalsk ûndergien.
Stavering
Wat de stavering oanbelanget, hat it Wilamowytsersk sawol dingen út it Dútsk as út it Poalsk oernommen. Ut it Dútsk komme bygelyks de letters "v" (útsprutsen as yn "even"), dy't yn it Poalsk allinne yn lienwurden foarkomt en "ö" ("eu"). Ut it Poalsk komme bygelyks de letters "ł" (útsprutsen as de "w" yn "skowe"), "c" ("ts"), "ć" ("tsj"), "ś" ("sj") en it aksint op 'e lûden ("é", "í", "ó"), dat in lang lûd oanjout.
Foarbyld 2: In Widzesankje
In widzesankje yn it Wilamowytsersk (mei derûnder in Fryske oersetting):
Hudson (rivier)
thumb|Streamgebiet fan de Hudson thumb|De Hudson fan de Bear Mountain Bridge ôf sjoen
Yn de stêd Cohoes, inkelde kilometers benoarden fan Albany komt de rivier Mohawk út yn de Hudson.
Ut de skiednis
De Hudson waard neamd nei Henry Hudson, de Ingelsman dy't yn tsjinst fan de Nederlânske VOC fergees socht nei de noardwest passaazje nei East-Ynje. Yn 1609 lâne er by fersin op Noard-Amerikaanske grûn.
De rivier waard yn 1524 al ferkend troch de Italjaan yn Frânske tsjinst Giovanni da Verrazzano, waans namme jûn is oan ien fan de brêgen oer de Hudson, de Verrazano-Narrowsbrêge.
Beirût
Beirût (Arabysk: بيروت) is de haadstêd fan Libanon.
Befolking
It krekte oantal ynwenners fan de stêd is net bekend, omdat de lêste folkstelling fan foar de Libaneeske boargeroarloch datearret. Neffens skattingen út 2001 bedraacht it ynwennertal om 'e 2,1 miljoen persoanen yn de stedeklof Berût.
De befolking fan Beirût hat in grut ferskaat oan religys: Kristenen (Maroniten, Gryksk-Ortodoks, Armeensk-Ortodoks, Armeensk-Katolyk, Roomsk-Katolyk en Protestantsk), Moslims (Soenniten, Sjyiten) en in minderheid fan Druzen.
De measte joaden fan Beirût binne emigrearre nei de Feriene Steaten doe't yn 1975 de kriich útbruts. In protte wenje no yn Brooklyn, New York.
Yn Beirût bestiet in grut ferskil tusken earm en ryk. De Arabyske jetset lit har graach sjen yn djoere sportweinen en yn de trendy útgongsgelegenheden. Benammen Monotstjritte is the place to be.
Geografy en klimaat
Beiroet leit op in relatyf smelle stripe lân tusken de Libanon en de Middellânske See. De kuststripe ken in grut ferskaat, sân- en rotsstrannen wikselje elkoar ôf.
Beirût hat in beskaat Mediterraansk klimaat: hjitte en drûge simmers, noflik maitiidswaar en hjerstwaar, en in koele winter mei in protte rein. Augustus is de hjitste moanne fan it jier mei in temperatuer fan trochsneed 29 °C, wylst jannewaris en febrewaris de kâldste binne mei trochstrings 10 °C.
Berne yn Beirût
thumb|250px|right|Beiroet
Cissy van Marxveldt
Cissy van Marxveldt, pseudonym fan Setske de Haan (It Oranjewâld, 24 novimber 1889 – Bussum, 31 oktober 1948) wie in Nederlânske skriuwster, dy't ûnder har skûlnamme bekend waard om har famkesboeken, dy't yn de 'bettere fermiddens' spilen. De boeken oer Joop ter Heul binne har bekendste. Hja wie in tiidgenoate fan de skriuwster Willy Pétillon.
Libbensrin
Setske de Haan waard berne as iennichst bern fan in haadûnderwizer. As bern skreau hja al skriften fol, ynspirearre troch de boeken dy't sy lies. Doe't hja 15 wie publisearre se in feuiljeton yn it Nieuwsblad van Friesland.
Hja wie in soad siik, mar hie in soad wille op skoalle. Dit komt fral werom yn it boek 'De HBS-jaren van Joop ter Heul'. Sy gie nei de HBS op Heerenveen. Har skoalleresultaten wiene net sa bêst, en doe't hja in blinetermûntstekking krige koe hja gin eineksamen dwaan. Dêrnei mocht sy as au pair nei Coventry (Feriene Keninkryk) yn 1908. Hja gie oant wurk by in doktershúshâlding, dêr't hja Cissy neamd waard omdat har Fryske namme te moeilik wie. Hja hâlde it mar in pear moanne út en gie doe nei in kostskoalle yn Bath. Doe't hja weromkaam yn Oranjewâld wist hja noch net wat hja fierders woe. Sy waard learling-ferslachjouwer by de Dragtster Courant, mar krige al rillegau dien omdat hja tefolle fantasy hie.
Om 1910 hinne ferfear hja nei Amsterdam en helle it diploma stenografy en typen. Sy fûn wurk by it hannelskantoar Wolff, en moete dêr om 1914 hinne luitenant Leon Beek. Dy trúne har oan ta skriuwen om't hja him sokke moaie brieven skreau. Fan 1915 ôf publisearre hja yn 'Panorama' ûnder nammen as 'Ans Woud', 'Betty Bierema' en 'Cissy/Sissy van Marxveldt'. Sy besleat om skûlnammen te brûken omdat har ferhalen ôflaat wiene fan wiere situaasjes en hja har eigen namme net goed genôch fûn.
Yn 1916 trouden Van Marxveldt en Beek. Hja ferhuzen nei Hilfertsom, omdat Beek yn Laren (NH) legere wie. Ein 1916 waard harren earste soan berne; letter soe der noch in soan bykomme. Nei tsjinst waard Beek bedriuwslieder yn in warehûs.
Yn 1917 waard har dream wier: har earste boek Game and set! ferskynde, in jier letter folge troch Het hoogfatsoen van Herr Feuer, oer har Amsterdamske tiid op kantoar mei har Dútske baas). De boeken waarden ûnder de namme Betty Bierema útbrocht. Hoewol't de boeken flopten, frege in nij tydskrift foar jongerein har om in fúljeton te skriuwen. Dit die hja ûnder de namme Cissy van Marxveldt. Sy skreau ferhalen yn de foarm fan brieven fan in HBS-famke oan har freondinne: Joop ter Heul wie berne.
"Joop ter Heul" wie foar in part autobiografysk. De HBS-tiid is basearre op De Haan's eigen HBS-jierren, mar De Haan joech ta dat hja ek wol wat hie fan Joops skiteldeftige suske Julie. Joop's man Leo van Dil is wol dúdlik ynspirearre op har eigen eigen man, krekt sa as de beskriuwing fan de berte fan Joops soantsje Hans. Van Marxveldt krige sels twa soannen: Leo -, en Ynze Beek. Lykas as yn har boeken, hold hja sels ek fan in protte persoaniel om har hinne om't hja in ôfgriis fan húshâldlik wurk hie. Hja skreau leaver, dat koe ek omdat har boeken genôch opsmieten.
Hja ferhuze regelmjittich, of hie mear as ien hûs tagelyk, dêr't har man in soad argewaasje fan hie. Se wennen yn Bloemendaal, Wyk oan See, It Goai of Amsterdam. Yn 1944 ferhuzen se foar de lêste kear, nei Bussum.
Van Marxveldt krige mei 37 jier in beroerte, wêrtroch hja rjochtssidich ferlamme rekke, mar sy woe der net oan. Neitiid skreau hja mei de linkerhân en hold hja de rjochterhân ferside. Letter die bliken dat de beroerte feroarsake wie troch in breintumor. Hja waard der net oan operearre.
Yn 1927 skreau sy it súksesfolle: Een Zomerzotheid, hielendal yn de styl fan de 'Roaring Twenties'. Doe't de depresje fan 1929 begûn waard de toan fan har wurk ek earnstiger (Marijke, Puck van Holten). Dy boeken waarden ek populêr, mar net sa as har eardere wurk. Troch de werprintingen fan eardere boeken en ferskate bewurkings foar toaniel barde hja dochs sa'n 50.000 gûne yn 't jier, en dat dat yn de krisisjierren.
Departemint fan de Alde Isel
It departemint waard foarme nei it gearfoegjen fan:
Cissy van Marxveldt
Libbensrin
De oarloch waard de meast swarte tiid fan har libben.. Har man die mei oan it ferset en waard yn 1944 oppakt en yn de dunen fan Overveen deasketten. Van Marxveldt wie brutsen. Sy wie har ynspiraasje kwyt, al skreau hja yn 1946 wol Ook zij maakte het mee, in ynbannich ferhaal oer in famke yn it ferset. Koart dêrnei brocht sy De dochter van Joop ter Heul út, mar dit boek wie net te fergelykjen mei de sprankeljende oare Joop ter Heul-dielen en miste de geast fan nei de Earste Wrâldkriich, sa't dy beskreaun wie yn har earste boeken.
Departemint fan de Alde Isel
De eilannen Urk en Skoklân wiene ek part fan it departemint.
Cissy van Marxveldt
Libbensrin
Nettsjinsteande har fertriet en ôfnimmende sûnens besocht sy dochs fleurich te bliuwen nei bûten ta. Cissy van Marxveldt stoar mei 58 jier en leit te hôf op Zorgvlied yn Amsterdam.
Populêrens en ynfloed
Har Joop ter Heul-romans foar tsienderfamkes hawwe ynfloed hân op it skriuwen fan Anne Frank neffens ferskate Anne Frank-ûndersikers en har freondinne Kitty Egyedi. Anne's deiboekfreondinne Kitty soe basearre wêze op ien fan Van Marxveldt's karakters dêr't Joop ter Heul mei skreaun: Kitty Francken.
Departemint fan de Alde Isel
By de stifting fan it Bataafske Mienebest, yn 1801, waard dizze weryndieling tebek set. Wol bleaunen Oerisel en Drinte mei-inoar ien departemint, it Departemint Oerisel. Noardlik Gelderlân waard diel fan it Departemint Gelderlân, wylst it súdlik part fan Fryslân by it Departemint Fryslân kaam.
Cissy van Marxveldt
Populêrens en ynfloed
Har boeken bleaune noch lang nei har dea populêr, al wie dat by tiden wol in stik minder, sa as wilens de feministyske weach fan de jierren 70 fan de 20e iuw. Ek no noch binne der famkes dy't genietsje kinne fan har wurk.
Departemint fan de Alde Isel
Keppeling om utens
Kaart fan de Bataafske Republyk (1798-1801)
Cissy van Marxveldt
Populêrens en ynfloed
Op 24 novimber 2007 waard de planetoïde '10667 Van Marxveldt' nei har neamd.
Wurd
It wurd is it lytste selsstannich brûkte taalelemint dat op it nivo fan de sprektaal opboud is út klanken en op it nivo fan de skreaune taal út letters. Sûnt Ferdinand de Saussure is bekend dat it 'wurd' skieden is fan it konsept. It is dêrom net goed om te stellen dat in wurd de lytste ienheid fan betsjutting wêze soe: de relaasje tusken ideeën en wurden is nammmentlik frij willekeurich.